iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
რუსული მასონობა ეკატერინე II-ის მეფობისას

„რუსული მასონობა ეკატერინე -ის მეფობისას“ — გიორგი ვლადიმერის ძე ვერნადსკის სამაგისტრო დისერტაცია მასონობის ისტორიაში.

გამოცემა
წიგნი გამოქვეყნდა პეტროგრადში, 1917 წელს სააქციო საზოგადოება ბეჭდვითი საქმის სახლში.

შინაარსი
მოცემული წიგნი წარმოადგენს მასების საზოგადოების სულიერი კულტურის განვითარების ისტორიის ნარკვევების კრებულს. მასონური ნამუშევრები და მისტიკოსთა რელიგიური მიღწევები განიხილება, როგორც გავლენა საუკუნის რუსეთის სათავადაზნაურო ბიუროკრატიული საზოგადოების მთლიან სტრუქტურაზე. წიგნში ნათლად ჩანს რელიგიური ან ფილოსოფიური მოძრაობის ძირითადი დამაკავშირებელი ძაფები. ავტორი ავითარებს იდეას, თუ როგორ შეიქმნა მასონური საზოგადოების ესა თუ ის ფორმები და მთლიანად საზოგადოება ამ კავშირების საფუძველზე. შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ამგვარი ფსიქოლოგიური ტიპების და გაერთიანების ფორმების, მათი ურთიერთობების და მათი ცვლილების შესწავლა ხელს უწყობს რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში მთელი საზოგადოების განვითარების გასაგებად გასაღების პოვნას.

წიგნში დიდი ინტერესია გამოივლენილი რუსული მასონობის საერთაშორისო კონტაქტებისა და ურთიერთობების მიმართ და იმ დროის ევროპული ინტელექტუალური რეალობის ფონზე მისი შესწავლა. გიორგი ვერნადსკის მიერ სამუშაო წიგნის ფურცლებზე საფუძვლიანად არის შესრულებული. სათაურშივე ჩანს მითითებული საკითხის ვრცელი შესწავლა. კერძოდ, მასონური ლოჟების წარმოქმნა, მასონთა ბიოგრაფიების განხილვა და მათი მოღვაწეობის ფილოსოფიური და სოციალურ მხარე.

მახასიათებლები
გამომცემელობა: პრ.: ტიპოლოგიის სააქციო საზოგადოება. ბეჭდვითი საქმე პეტროგრადში.
გამოცემის წელი: 1917 წ
გამოცემის ადგილი: მოსკოვი
ჟანრი : მონოგრაფია
ტექსტის ენა: რუსული
ორიგინალი ენა: რეფორმამდელი რუსული.
გვერდები: 287

მეორე გამოცემა
( ., .)
პიეტრო პაროლინი

პიეტრო პაროლინი (; დ. 17 იანვარი, 1955, სკიავონი, ვიჩენცის პროვინცია, ვენეცია, იტალია) — იტალიელი სასულიერო და პოლიტიკური მოღვაწე, რომის კათოლიკური ეკლესიის კარდინალ-ეპისკოპოსი, ვატიკანის სახელმწიფოს დიპლომატი, წმინდა საყდრის სახელმწიფო მდივანი 2013 წლის 15 ოქტომბრიდან.

საქართველოსთან ურთიერთობა
წმინდა საყდრის სახელმწიფო მდივანი საქართველოს 2019 წლის 28 დეკემბერს ეწვია. ოფიციალური ვიზიტის ფარგლებში იგი საქართველოს ხელისუფლების წარმომადგენლებს შეხვდა და ორმხრივი ურთიერთობები, ეროვნული თუ რეგიონული საკითხები განიხილა. სტუმრობის განმავლობაში, სახელმწიფო მდივანმა გორის მიტროპოლიტ ანდრიასთან და საქართველოს შერიგებისა და სამოქალაქო თანასწორობის სახელმწიფო მინისტრ ქეთევან ციხელაშვილთან ერთად საოკუპაციო ხაზი მოინახულა. ამავე დღეს მან თბილისის მარიამ ღვთისმშობლის ცად აღყვანების კათოლიკური კათედრალური ტაძარში წირვა ჩაატარა. 29 დეკემბერს კარდინალი პიეტრო პაროლინი საქველმოქმედო ფონდ საქართველოს კარიტასის დიდუბის ცენტრს ეწვია, სადაც კათოლიკური ეკლესიის სხვადასხვა დაწესებულებების წარმომადგენლებს შეხვდა. ამავე დღეს იგი საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქ ილია მეორეს შეხვდა.
სარფის ლაზური ეთნოგრაფიული მუზეუმი

სარფის ლაზური ეთნოგრაფიული მუზეუმი — მუზეუმი სარფში, საქართველო. დაარსდა 2012 წელს.

მუზეუმი 2012 წელს აჭარის არ. მთავრობის თავმჯდომარემ, ლევან ვარშალომიძემ გახსნა. ის სარფის ადმინისტრაციული ერთეულის შენობის მეორე სართულზე განთავსდა. მუზეუმში დაცულია ლაზური ტრადიციებისა და ყოფა-ცხოვრების ამსახველი ნივთები, არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოჩენილი ექსპონატები, რომელიც აქამდე აჭარის არქეოლიგიურ მუზეუმში იყო დაცული, ლაზური ეთნოგრაფიული ნივთები და ლაზი მხატვრის ჰასან ჰელიმიშის ფერწერული ტილოები.
დაგეროტიპია

დაგეროტიპია  — ფოტოგრაფიის თავდაპირველი წესი, როდესაც ორიგინალის პოზიტიური გამოსახულება გადადიოდა ვერცხლის იოდიდის თხელ ფირფიტაზე. გამოიგონა ლ. ჟ დაგერმა საუკინის 30-იან წლებში ნ. ნიეფსის ცდების საფუძველზე. პირველად დაგეროტიპიის ფოტოგრაფირების პროცესი საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიაში 1839 წელს წარადგინეს. ეს წელი ითვლება ფოტოგრაფიის დაბადების წლად.

დაგეროტიპაში გამოიყენებოდა კარგად გაპრიალებული ვერცხლის ფირფიტები, ექსპოზიციისას გადაღების ობიექტი უძრავად უნდა მდგარიყო 30-40 წუთის განმავლობაში, რის შემდეგადაც ვერცხლის ფირფიტა მუშავდებოდა ვერცხლისწყლის ორთქლით. აღნიშნულმა პროცესმა მიუხედავად მისი სიძვირისა, მოუხერხებლობისა და საფრთხის შემცველობისა იარსება ორი ათეული წელი, სანამ არ გამოიდევნა უფრო იაფი, სწრაფი და უსაფრთხო ფოტოგრაფიული პროცესების მიერ.
ნოდარ ასათიანი

ნოდარ ასათიანი (დ. 8 იანვარი, 1931, თბილისი — გ. მარტი, 2013) — ქართველი ისტორიკოსი. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1989), პროფესორი (1986).

ბიოგრაფია
1954 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. 1957 წლიდან მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საქართველოს ისტორიის კათედრაზე დოცენტად, პრფესორად, კათედრის გამგის მოადგილედ. 1959 წლიდან აქვე კითხულობდა ლექციებს. 1976–1987 წლებში არჩეული იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტის დეკანად. მისი ხელმძღვანელობით ისტორიის ფაკულტეტზე შეიმუშავეს ახალი სასწავლო პროგრამა ქართველოლოგიური საგნების გაძლიერებული სწავლებით. 1988–1992 წლებში იყო ქართული ენციკლოპედიის საქართველოს ისტორიის სამეცნიერო რედაქციის გამგე, 1993 წლიდან კონსულტანტი. 1991 წელს აირჩიეს თბილისის ილია ჭავჭავაძის სახელობის უცხო ენათა სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის საქართველოს ისტორიისა და ქვეყანათმცოდნეობის კათედრის გამგედ.

იკვლევდა ფეოდალური საქართველოს სოციალური, ეკონომიკური და პოლიტიკური ისტორიის საკითხებს, საქართველოს საგარეო–პოლიტიკურ ურთიერთობებს, მონაწილეობდა საქართველოს ისტორიის საუნივერსიტეტო სახელმძღვანელოს მომზადებაში. არის საქართველოს ისტორიის სასკოლო სახელმძღვანელოს ავტორი. ორჯერ არის დაჯილდოებული ივანე ჯავახიშვილის მედლით.
მეტეხის ნამოსახლარი

მეტეხის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ მეტეხის რკინიგზის სადგურის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 200-300 მეტრზე, აგურის ქარხნის ნომერ პირველი თიხის კარიერის ტერიტორიაზე. თარიღდება ადრინდელი ბრინჯაოს ხანით.

ნამოსახლარზე შემორჩენილია კარგად მოსწორებული 0,05 მეტრი სისქის მოპრიალებული თიხატკეპნილი იატაკი, თიხის ბათქაშის ზედაპირზე აღმოჩენილი წნულის ანაბეჭდები მოწმობს, რომ ნაგებობას კედლები მოწნული და შელესილი ჰქონია. იატაკის ცენტრში იყო ძირგახვრეტილი მრგვალი უშვერილო კერა, ასეთი კერა შედარებით იშვიათად გვხვდება ამავე ხანის სხვა ძეგლებში. იატაკზე და კერაზე აღმოჩნდა სამყურა მოზრდილი ჭურჭელი, სწორპირიანი და მრგვალმუცლიანი, ყურიანი ქოთანი, რელიეფური ორნამენტით შემკული მოზრდილი დერგის, კვერცხისებრი ქილისა და სხვა ჭურჭლის ნამტვრევები. მასალა დაცულია კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.
მეტეხის ნამოსახლარი და სამაროვანი

მეტეხის ნამოსახლარი და სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ მეტეხში. კასპი-მეტეხის საავტომობილო გზის გასწვრივ, გზიდან 0,8 კილომეტრზე კოწახურის ხევის მარჯვენა ნაპირზე, ხევიდან 0,6 კილომეტრზე. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს-ადრინდელი რკინის ხანით. ნამოსახლრაზე ზედაპირულად მოიპოვება შავი და რუხი თიხის ჭურჭლის ნატეხები. ნამოსახლარის აღმოსავლეთით 0,15 კილომეტრზე სამაროვანია. აქ დადასტურებულია ორმოსამარხები. ნამოსახლარის ჩრდილოეთით 0,1 კილომეტრზე ორი ქვაყრილიანი ყორღანია.
მეტეხის სამაროვანი

მეტეხის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ მეტეხში, გუგულაანთ უბანში, საშუალო სკოლასთან. თარიღდება ძვ. წ. - საუკუნეებით. დაინგრა მიწის სამუშაოების დროს. მასში აღმოჩნდა თიხის სამი ჭურჭელი, ბრინჯაოს ორი ცული, მასრაგახსნილი შუბისპირი, ბრინჯაოს ფოთლისებრი სატევარი და ბრინჯაოს სატეხის მასრა. ინახება საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში. ამავე სოფელში ნაპოვნი ბრინჯაოს ფოთლისები სატევრისპირი, ბრინჯაოს მასრაგახნილი შუბისპირი და ბრინჯაოს საკინძი ინახება გორის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მუზეუმში.
კავთისხევის ნასახლარი და სამაროვანი

კავთისხევის ნასახლარი და სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევში, ცემენტის კარიერის დასავლეთით, ოთხი კილომეტრის მანძილზე, მდინარე მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე, წყალსაქაჩთან. ნასახლარზე გამოვლინდა ქვევრები და რელიეფურსარტყლიანი ყელწიბოიანი დოქები. სამაროვანი მდებარეობს ნასახლარის დასავლეთით, 50 მეტრის მანძილზე, ხევს გაღმა. ორივე თარიღდება ადრინდელი ფეოდალური ხანით. მოპოვებული მასალა ინახება კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.
კავთისხევის ნასახლარი

ტერმინი კავთისხევის ნასახლარი შეიძლება აღნიშნავდეს:

კავთისხევის პირველი ნასახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევში.
კავთისხევის მეორე ნასახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევში.
კავთისხევის მესამე ნასახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევში.
კოდმანის კოშკი

კოდმანის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ კოდმანის თავში, მდინარე ძამის მარჯვენა ტოტის მარცხენა ნაპირზე, სალი კლდის თავზე. თარიღდება საუკუნით. კოშკი (4,23,9 მეტრზე) სადარაჯოა. ნაგებია ნატეხი ქვით. სართულშუა გადახურვა ხის იყო. კოშკს კუთხეები მომრგვალებული აქვს. შემორჩენილია (ნაწილობრივ) ორი სართული. ორივე სართულის კედლებში სათოფურებია.
კავთისხევის ნასახლარი და სამაროვნები

კავთისხევის ნასახლარი და სამაროვნები — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევში, ცემენტის კარიერის ტერიტორიაზე, მესამე ქვის სატეხის აღმოსავლეთით, თარიღდება - საუკუნეებით.

ნასახლარზე აღმოჩნდა ქვევრები და სხვა ინვენტარი. ნასახლარიდან თხრილით გამოყოფილია მისივე თანადროული სამაროვანი, რომელიც წარმოდგენილია ქვაყუთებით. იქვე, მესამე ქვის სატეხის ჩრდილოეთით, - საუკუნეებით დათარიღებული მეორე სამაროვანია, სადაც დასტურდება ქვევრსამარხები. მოპოვებული მასალა ინახება კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.
გრაკლის ყორღანული ველი

გრაკლის ყორღანული ველი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ გრაკალში, აშურიანის ველის დასავლეთ ბოლოში, მდინარე მტკვრის მარცხენა ტერასაზე. თარიღდება შუა ბრინჯაოდან, გვიანდელ ბრინჯაოზე გარდამავლი ხანით. 1965 წელს, გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის, ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი ზ. შატბერდაშვილი). გაითხარა რამდენიმე სხვადასხვა ზომის (დიამეტრი 10-20 მეტრი) ყორღანი. ზოგ მათგანს ირგვლივ ნატეხი ქვა აქვს შემოწყობილი. პირველი ყორღანი მდებარეობს სოფლის მიდამოებში. თარიღდება ძვ. წ. ათასწლეულის ნახევრით. წარმოადგენს დაბალ, კონუსის მოყვანილობის რიყის ქვის ყრილს, რომლის დასაკრძალავი ორმოს (2,11,92 მეტრი) იატაკი ორ საფეხურადაა მოწყობილი. სამარხში აღმოჩნდა სხვადასხვა ზომისა და ფორმის, ძირითადად სადა, შავად გამომწვარი გაპრიალებული თიხის ჭურჭელი (23 ცალი). ზოგ შავ ჭურჭელს აგურისფერი სარჩული აქვს. გამოირჩევა სამი ორნამენტიანი ჭურჭელი შემკული კოპებით, სავარცხლისკბილისებრი ნაჭდევითა და ნაპრიალები სახეებით. აღმოღნდა აგრეთვე ჯიხვის მთლიანი ჩონჩხი, რომელსაც თავთან ედო ობსიდიანის მოზრდილი მოზრდილი უფორმო ანატკეცი -- შესაწირავი საქონლის დასაკლავი რიტუალური „დანა“ (ინახება კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში). მეორე, მესამე და მეოთხე ყორღანი დაბალი კონუსის ფორმის ქვაყრილებია, რომლებსაც ირგვლივ (დიამეტრი 10-15 მეტრი) ცალპირად შემოწყობილი აქვთ ნატეხი ქვები. სამარხი ორმოები ოთხი ტიპისაა. სამარხებში აღმოჩნდა ე. წ. ბაიბურთის ტიპის მსგავსი კერამიკული მასალა (ინახება კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში).
კავთისხევის პირველი სამაროვანი

კავთისხევის პირველი სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევში, მდინარე კავთურის მარჯვენა ნაპირზე, ხვედრულიანთ უბნის აღმოსავლეთით, კაციაშვილების ეზოს ახლოს. თარიღდება ძვ. წ. - საუკუნეებით. მიწის სამუშაოების დროს აღმოჩნდა თიხის ჭურჭელი. დაკრძალვის წესი გაურკვეველია. მოპოვებული მასალა ინახება კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.
სამწევრისის ნასოფლარი

სამწევრისის ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ სამწევრისის სამხრეთით 1 კილომეტრზე, მთის კალთაზე. მიეკუთვნება განვითარებულ და გვიანდელ ფეოდალურ ხანას. იპოვება ცისფრად მოჭიქული, წითლად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები; დიდი ზომის ქვევრის ნამტვრევები; წყალსადენის თიხის მილები და სხვა. აქვე შეინიშნება რიყის ქვით ნაგები შენობის საძირკვლები.
თავკავთის ნიში

თავკავთის ნიში — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევში, მდებარეობს ნასოფლარ პარატისის აღმოსავლეთით, 100 მეტრის მანძილზე. ნიში ქვაში ჩასმული ქვაჯვარია, რომლის მხოლოდ ქვედა ნაწილია შემორჩენილი. ქვის მარცხენა ქვედა კუთხეში გამოსახულია შარავანდედიანი მამაკაცი. მარჯვენა კუთხე დაფარულია გრეხილი ორნამენტით. ჯვრის მარჯვენა მკლავი მოტეხილია და იქვე გდია ნიშთან. მასზე მხედრული წარწერაა: „რუსთაველი სტეფანე“.
დოესის ყორღანი

დოესის ყორღანი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ დოესში, გრაკლის რკინიგზის სადგურიდან 2 კილომეტრზე, სოფელ ხოვლესკენ მიმავალი საავტომობილო გზის მარჯვენა მხარეს, მისგან ორასიოდე მეტრზე, სოფლის სახნავ მიწებში. თარიღდება ადრინდელი ბრინჯაოს გვიანდელი საფეხურით. სამარხი 1974 წელს გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის, ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის, გორისა და კასპის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი გ. ცქიტიშვილი). ყორღანი (სიმაღლე 2 მეტრი; დიამეტრი 30 მეტრი) წარმოადგენს მიწაყრილიან სამარხს, რომელსაც შემოვლებული აქვს უსისტემოდ ჩაყრილი რიყის ქვის „ჯავშანი“. ყორღანის ცენტრში ნატეხი ქვით ნაგები აკლდამაა, რომელშიც ესვენა ჩონჩხი, მარცხენა გვერდზე, ხელფეხმოხრილი, ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ დამხრობილი. მიცვალებულს თავთან ედო ორყურა შავზედაპირიანი ბადია. მოპოვებული მასალა დაცულია კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.
კავთისხევის მეორე სამაროვანი

კავთისხევის მეორე სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევის სამხრეთ ნაწილში, ამაღლებულ ადგილას. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს ხანით. სამაროვანში აღმოჩნდა ბრინჯაოს ე. წ. წინააზიური მახვილი, აღმოსავლეთ ამიერკავკასიური ცული და სატეხი. მოპოვებული მასალა ინახება საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.
კავთისხევის სამაროვანი

ტერმინი კავთისხევის სამაროვანი შესაძლოა აღნიშნავდეს:

კავთისხევის პირველი სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევში, მდინარე კავთურის მარჯვენა ნაპირზე, ხვედრულიანთ უბნის აღმოსავლეთით, კაციაშვილების ეზოს ახლოს.
კავთისხევის მეორე სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევის სამხრეთ ნაწილში, ამაღლებულ ადგილას. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს ხანით.
კავთისხევის მესამე სამაროვანი

კავთისხევის მესამე სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევში, მდებარეობს ჩოჩეთის უბნის განაპირას, ჩრდილოეთით, ადგილ ქასრაანთ მიწებში. თარიღდება ძვ. წ. - საუკუნეებით.

სამაროვანი 1972-1977 წლებში გათხარა ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის კასპის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. გაითხარა ორმოსამარხები, რომელთა ნაწილი გადახურული იყო ფიქალი ქვით. ორმოსამარხებში ძირითადად თითო მიცვალებული იყო დაკრძალული მარჯვენა ან მარცხენა გვერდზე, ხელფეხმოხრილი. სამარხებში აღმოჩნდა აგრეთვე სუფრისა და სამზარეულოს თიხის ჭურჭელი, ლითონის იარაღი, სამკაული, ზოგიერთში – ქსოვილისა და ტყავის ნაშთი. ორ სამარხში მიცვალებული ესვენა მათ ქვეშ მდებარე სამარხების გადამხურავ ფილაქვაზე, სრულიად უინვენტაროდ. მოპოვებული მასალა ინახება კასპის არქეოლოგიური ექსპედიციის ბაზაზე.
მერაბ ციციშვილის საძვალე

მერაბ ციციშვილის საძვალე — არქიტექტურული ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ სამწევრისში, წმინდა გიორგის ეკლესიის სამხრეთით, რამდენიმე მეტრზე. თარიღდება საუკუნის ნახევრით. აგებულია ამ ადგილის მფლობელ მერაბ ციციშვილისთვის მისი მეუღლისა და ძის მიერ. 1940 წელს მიწისძვრამ ნაგებობა დააზიანა — შენობას ბზარი აქვს ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ, აგურები და შორენკეცები ამოცვენილია.

საძვალე (53,15 მეტრზე; სიმაღლე 3,65 მეტრი) ძირითადად ნაგებია კვადრატული აგურითა, ნახმარია ნატეხი და რიყის ქვაც. ნახეავწრიულთაღოვანი შესასვლელი დასავლეთითაა. აღმოსავლეთით, სამხრეთითაა და ჩრდილოეთით თითო სარკმელია. ნაგებობის ლავგარდანი სარკმლები, შესასვლელი მორთულია აგურით გამოყვანილი დეკორატიული ელემენტებით და კერამიკული შორენკეცებით (დასავლეთის კედელზე შორენკეცები ამოყვანილია). შორენკეცების (0,2-0,250,50,07 მეტრზე; ასეთივე ზომისაა აგურიც) მორთულობა ორგვარია:ორნამენტული და სიუჟეტური. სიუჟეტური შორენკეცებით მხოლოდ საკურთხეველია შემკული. მათზე გამოსახულია წმინდანთა ფიგურები (დაზიანრბის გამო სიუჟეტის მთლიანი შინაარსი გაურკვეველია). შორენკეცების მეტ ნაწილზე მხოლოდ ორნამენტული მოტივებია. ყოველ ფილაზე დამოუკიდებელი კომპოზიციაა. ლავგარდანის პროფილი სამი, ერთმანეთზე გადმოწევით დადგმული აგურითაა მიღებული. ნაგებობა გადახურულია აგურის ორფერდა სახურავით.

გალერეა
ერთაწმინდის ნასოფლარი

ერთაწმინდის ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ერთაწმინდის სამხრეთით, სამიოდე კილომეტრზე, ადგილ გავაზურში. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ნასოფლარზე ზედაპირულად იკრიფება წითლად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები, შემორჩენილია რამდენიმე ნასახლარი ბუდე, თიხის ხსნარითა და რიყის ქვით ნაგებ შენობათა საძირკვლები. აქვეა ნატეხი ქვით ნაგები დარბაზული ეკლესიის ნანგრევები, რომლის აღმოსავლეთ ფასადზე, კედლის წყობაში კარგად გათლილი ქვიშაქვების რამდენიმე კვადრია ჩართული.
კავთისხევის საჯარო სკოლა

კავთისხევის საჯარო სკოლა — ისტორიული ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევში, შუა უბანში. საუკუნეში ააგო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელმა საზოგადოებამ. შენობა ერთსართულიანია.

სკოლაში კავთისხევის სცენის მოყვარულებმა 1881 წლის 6 მაისს წარმოადგინეს ალექსანდრე ცხვედაძის კომედია „ბედნიერი ქორწილი“. ამის შესახებ გაზეთი „დროება“ საგანგებოდ აღნიშნავდა: „კავთისხევში ზოგიერთმა ახალგაზრდა ქალ-ვაჟმა განიზრახეს საზოგადოებისთვის წარმოდგენის გამართვა, რომლის დედააზრი ის არის, რომ დაეხმარონ სოფლის ღარიბ მოსწავლეებს, რათა სხვაგან გააგრძელონ სწავლა ნიჭიერებმა.“ ამ სცენაზე შემდეგში დაიდგა ალექსანდრე ყაზბეგის დრამა „არსენა“, შალვა დადიანის დრამა „ბატონი და ყმა“. სცენაზე სხვადასხვა დროს გამოდიოდნენ ცნობილი მსახიობები. 1911 წელს კავთისხევს ესტუმრა ბ. აბაშიძე და ვალერიან გუნია, რომლებმაც მონაწილეობა მიიღეს ვალერიან გუნიას კომედიაში „ციხე-სიმაგრე“.
ზემო რენეს ნამოსახლარი გორა

ზემო რენეს ნამოსახლარი გორა — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო რენეს სამხრეთით, 2 კილომეტრზე, მთის თხემზე. ნამოსახლარ გორაზე დადასტურებულია ადრინდელი რკინის, გვიანდელი, ანტიკური და ადრინდელი ფეოდალური ხანის ფენები. ზედაპირზე იპოვება შავად და ნაცრისფრად გამომწვარი თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები.
გიორგი შატბერაშვილის ძეგლი

გიორგი შატბერაშვილის ძეგლი — მონუმენტური ხელოვნების ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევში, სოფელ თვალადისკენ მიმავალ გზაზე, სოფლის საბჭოდან რამდენიმე მეტრის დაშორებით, სპეციალურად შექმნილ მოედანზე. გაიხსნა 1981 წლის 9 ივნისს. ძეგლის ავტორები არიან მოქანდაკე ჯ. თუშურაშვილი და არქიტექტორი ილარიონ კავთიაშვილი.

ცნობილი ქართველი მწერლის გიორგი შატბერაშვილის ბრინჯაოს ქანდაკება დგას ტუფის სწორკუთხა კვარცხლბეგზე. კომპოზიცია ფრონტალურია. წარმოდგენილია მწერლის თავი და კისერი. პორტრეტული მსგავსება დაცულია. ძეგლის უკან, დაბალ კედელზე მარმარილოს სამი ფილაა. მარცხენაზე გამოსახულია მზე, ვაზი და ეკლესიის ფასადი, ქვეშ წარწერაა: „მკვდრის მზე“. მომდევნო ორ ფილაზე დაბალი რელიეფით შესრულებული სტილიზებული წარწერებია: „საჯილდაო ქვას მხოლოდ ღვთის ნათლულები თუ უზამენ ძვრას“; „ღმერთო, მიცოცხლე ქართული სიტყვა, აწ და მარადის და უკუნილად“.
ზემო რენეს ნასოფლარი

ზემო რენეს ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო რენეს სამხრეთით, 700-800 მეტრზე, ტერასაზე. თარიღდება ადრინდელი ფეოდალური ხანით. ნასოფლარზე ზედაპირულად იპოვება წითლად გამომწვარი თიხის ჭურჭლის (დერგი, დოქი, ჯამი და სხვა) ფრაგმენტები. მოპოვებული მასალა ინახება კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.
კოდისწყაროს ნამოსახლარი და სამაროვანი

კოდისწყაროს ნამოსახლარი და სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კოდისწყაროში, სოფელ კაპრაშიანის განაპირას, ადგილ ხრიოკებში, დაქანებულ ფერდობზე. თარიღდება ადრინდელი ფეოდალური ხანით.

ნამოსახლარს კვეთს ნიაღვრებისგან წარმოქმნილი პატარა ხრამი, რომლის ნაპირების ჭრილში ჩანს ნაცროვან-ნახშიროვანი მძლავრი კულტურული ფენა, რომელშიც იპოვება წითლად გამომწვარი კერამიკის ფრაგმენტები.

სამაროვანი მდებარეობს ნამოსახლარის ჩრდილოეთით, 50 მეტრის მანძილზე. ხრამის ნაპირების ჭრილში ჩანს სანახევროდ გაშიშვლებული და დანგრეული თიხის სარკოფაგები. გაითხარა ერთი სარკოფაგი, რომელშიც მიცვალებული დაკრძალული იყო ქრისტიანული წესით, უინვენტაროდ.
ლავრისხევის პირველი ნამოსახლარი

ლავრისხევის პირველი ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლავრისხევის ჩრდილოეთით, მინდორში. თარიღდება ანტიკური ხანით. ნამოსახლარზე ზედაპირულად იპოვება როგორც ადრინდელი, ისე გვიანდელი ანტიკური ხანის თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები, წითლად შეღებილი ბრტყელი ღარიანი კრამიტის ნატეხები. მოპოვებული მასალა ინახება კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.
ზემო რენეს სამაროვანი

ზემო რენეს სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო რენეს დასავლეთით, უსახელო მშრალი ხევის ნაპირას, მსხვილფეხა საქონლის ფერმის ტერიტორიაზე. თარიღდება ძვ. წ. - საუკუნეებით. სამაროვანი 1974-1975 წლებში, გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის, ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის, კასპის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი გ. ცქიტიშვილი). გაითხარა 8 სამარხი. ყველა ინჰუმაციურია. თიხნარ ნიადაგში, 1,2-1,4 მეტრ სიღრმეზე გათხრილია გეგმით სწორკუთხა, წაგრძელებული, ხის ძელებით ან ტოტებით გადახურული ორმოსამარხები (1,20,8; 1,30,9 მეტრი). სამარხები დამხრობილია სამხრეთიდან ჩრდილოეთისკენ ან სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ჩრდილო-დასავლეთისკენ. მიცვალებულები დაკრძალულია ხელფეხმოხრილი, მარჯვენა ან მარცხენა გვერდზე, თავით ჩრდილოეთის ან ჩრდილო-დასავლეთისკენ. მოპოვებული მასალიდან აღსანიშნავია სამზარეულოს და სამეურნეო დანიშნულების შავად ან ნაცრისფრად გამომწვარი თიხის ჭურჭელი (დოქი, ფიალა, ჯამი, კოჭობი, დერგი, სადღვებელი და სხვა), რომელიც შემკულია ამოღარული ირიბი ნაჭდევი და ნაპრიალები ხაზებით, ტალღური და თევზიფხური სახეებით, რელიეფური სარტყლებით, ცხოველის თავის სტილიზებული გამოსახულებით. სამარხებში აღმოჩნდა ბრინჯაოს იარაღი და სამკაული: კახური ტიპის სატევარი, ფოთლისებური და ალისებური სატევრისპირები, მასრაგახსნილი ხელშუბისპირები, ცენტრალური ამიერკავკასიის ტიპის ცულები და სხვა; სატეხი, ბრტყელი ცული და ნამგალი; სასაფეთქლე ხვიები, საკინძები, სამაჯურები, მინისა და პასტის მძივები და სხვა; ცხენის აღკაზმულობა: ლაგმები, საყბეურები და სხვა. სამაროვანზე აღმოჩნდა აგრეთვე ინსიგნიები: ბრინჯაოს კოპებით მოჭედილი ირმის რქის ძირის კვერთხი, ბრინჯაოს გრავირებული ცული ბრინჯაოსავე ტარითა და ყუაზე ძაღლის სკულპტურული გამოსახულებით. ცულის პირი და ტარი მორთულია მრავალფეროვანი ორნამენტით, რაც ცულის სარიტუალო-რელიგიურ დანიშნულებაზე მეტყველებს, ხოლო ტარის პროპორციების მიხედვით, იგი საბრძოლო იარაღიც უნდა იყოს. მოპოვებული მასალა ინახება კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.
ლავრისხევის მეორე ნამოსახლარი

ლავრისხევის მეორე ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლავრისხევის სამხრეთით, ორი კილომეტრის მანძილზე, ლავრისკენ მიმავალი გზის ორივე მხარეს. თარიღდება ადრინდელი ფეოდალური ხანით. შემორჩენილია ნამოსახლართა საძირკვლები. სახლები ნაგები ყოფილა ნატეხი ქვით და გადახურული ღარისებრი და ბრტყელი კრამიტებით. ზედაპირულად იპოვება თიხის წითლად გამომწვარი თხელკედლიანი ჭურჭლის ნატეხები.
დავით გურამიშვილის წყარო-მემორიალი

დავით გურამიშვილის წყარო-მემორიალი — ისტორიული მონუმენტი და ხელოვნების ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლამისყანაში. გაიხსნა 1975 წლის მაისში, დავით გურამიშვილის დაბადების 270 წლისთავზე. ორ მოზრდილ ფილაზე ამოკვეთილია პოეტის სიტყვები: „მოიღეთ წმინდა ჭურჭელი, წაიღეთ, ვისაც გსურითა“. აქ ყოველწლიურად იმართება გურამიშვილობა.
თელათგორის ნაქალაქარი

თელათგორის ნაქალაქარი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ თელათგორის განაპირას, სამხრეთ-დასავლეთით, ახალქალაქ-წინარეხის გზის გასაყართან. კომპლექსი შედგება ნამოსახლარი გორის, ნაქალაქარისა და სამაროვნისგან. ნამოსახლარი გორა ამოზიდული ტიპისაა. ადგილობრივი მოსახლეობა მას „საფუზრების გორას“ უწოდებს. ნამოსახლარზე ზედაპირულად იპოვება გვიანდელი ბრინჯაოს, ადრინდელი რკინისა და ანტიკური ხანის თიხის ჭურჭლის ნატეხები. ნაქალაქარი ნამოსახლარს ეკვრის სამხრეთიდან (ფართობი დაახლოებით 15 ჰექტარი). ნაქალაქარზე დასტურდება ორი კულტურული ფენა (ძვ. წ. - და ახ. წ. - საუკუნეები). ორივე ფენაში გამოვლინდა სახლების ნაშთები, რომლებსაც იატაკი თიხატკეპნილი ჰქონიათ, ხოლო სახურავი კრამიტისა. ნასახლარებთან, ქვედა ფენაში, დიდი რაოდენობით იპოვეს წითლად მოხატული ქვევრები, ასევე წითლად შეღებილ-მოხატული ჭურჭელი. ნაქალაქარზე უხვადაა წითლად შეღებილი, ბრტყელი და ღარისებრი კრამიტები და ანტიკური ხანისთვის დამახასიათებელი თიხის ჭურჭლის ნატეხები. ჭურჭლის მოხატულობაში ჭარბობს გეომეტრიული სახეები, სიუჟეტური ნახატი. ზედა ფენაში ძირითადად სადაზედაპირიანი ჭურჭელია. ნაქალაქარის ტერიტორიაზე გამოვლინდა - საუკუნეების, კერამიკული წარმოების ნაშთი. გვიანდელ ანტიკურ ხანაში, ქალაქის ტერიტორია მცირდება. ძვ. წ. - საუკუნეების ნასახლარებში გამოვლინდა - საუკუნეების სამაროვანი. აქვე, ელინისტური ხანის სახლების ნაშთების ქვეშ, აღმოჩნდა გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის ერთი ორმოსამარხი. მიცვალებული ესვენა მოკუნტული, მარცხენა გვერდზე, თავით დასავლეთისკენ. ინვენტარიდან აღსანიშნავია ფოთლისებრი სატევრისპირი. აქვე იყო ადრინდელი რკინის ხანის კიდევ ერთი ორმოსამარხი. დამარხვის წესი აქაც ანალოგიურია. ინვენტარიდან აღსანიშნავია კონუსურთავიანი საკინძები. - საუკუნეების სამაროვანზე ერთდროულად ერთმანეთის გვერდით გვხვდება ორმოსამარხი, კრამიტსამარხი და ქვევრსამარხი. ყველა ტიპის სამარხებში დამარხვის წესი ერთგვარია, მიცვალებული ასვენია ხელფეხმოხრილი, მარჯვენა ან მარცხენა გვერდზე, თავით სამხრეთისკენ ან სამხრეთ-აღმოსავლეთისკენ. ინვენტარიც იდენტურია — წვრილი სუფრის ჭურჭელი და ბრინჯაოსა და რკინის სამკაულები. კრამიტსამარხში აღმოჩნდა ავგუსტუსისა და გოზარზის ვერცხლის მონეტები.