iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
.გე

.გე — ზედა დონის ქართულენოვანი ეროვნული დომენი საქართველოსთვის.

აღნიშნული ინტერნაციონალიზებული დომენური სახელი, რომელიც საქართველოს კომუნიკაციების ეროვნულმა კომისიამ, საჯარო გამოკითხვის საფუძველზე შეარჩია და წარუდგინა ინტერნეტ-დომენების მაკონტროლებელ ორგანიზაციას, ქვეყნის ორნიშნიანი ლათინური კოდია , წარმოდგენილი მხედრული ანბანის ასონიშნებით, განითა და ენით. მისი მეშვეობით, შესაძლებელია ქართული მხედრული ანბანით აკრეფილი ინტერნეტ-მისამართების რეგისტრაცია.

ისტორია
2009 წლის 16 ოქტომბერს დაიწყო დომენური სახელების (ქვეყნის კოდი ზედა დონის დომენში - ) ინტერნაციონალიზაცია, „მინიჭებული სახელებისა და ნომრების ინტერნეტ-კორპორაციის “ მიერ დამტკიცებული პროგრამის ფარგლებში. მას შემდეგ რაც მისი მე-100 სამთავრობო წევრი გახდა, მიიღო ამ პროგრამაში მონაწილეობა და შეფასებისთვის წარადგინა დომენური სტრიქონი .გე, რომელიც წინასწარ შეირჩა გამოკითხვის შედეგად ალტერნატიული ვარიანტებიდან: „კა“ (ორნიშნიანი საერთაშორისო ენის კოდი []) და „სა“ (პირველი ორი ასო, ქვეყნის ქართული დასახელებიდან).

შეფასების ეტაპი წარმატებით დასრულდა 2011 წლის მარტში და ქვეყანას მიენიჭა აღნიშნული ინტერნაციონალიზებული დომენური სახელი. ამგვარი დომენური სახელების განკარგვის უფლება გადაეცა პროგრამაში მონაწილე, „საინფორმაციო ტექნოლოგიების განვითარების ცენტრს “.

2016 წლის 20 იანვრიდან დაიწყო რეზერვაციის პროცესი სახელმწიფო საჭიროების, სავაჭრო ნიშნის შემცველი ან . დომენის მფლობელებისთვის, ხოლო 6 თვის შემდეგ, 8 აგვისტოდან, რეგისტრაცია საყოველთაოდ გაიხსნა და მისამართები ხელმისაწვდომი გახდა როგორც საქართველოს, ასევე სხვა ქვეყნის რეზიდენტი ნებისმიერი ფიზიკური და იურიდიული პირისთვის. დომენის შერჩევა და დარეგისტრირება შესაძლებელია ონლაინ-რეჟიმში, პირდაპირ ვებგვერდიდან.
ამპატო

ამპატო (სავარაუდოდ კეჩუურიდან ჰამპატუ ან აიმარულიდან ხამპატუ, ორივე ნიშნავს ბაყაყს) — წყნარი სტრატოვულკანი სამხრეთ პერუს ანდებში. ის მდებარეობსარეკიპის ჩრდილო-დასავლეთით 70-75 კილომეტრის მოშორებით  და არის ზღვის დონიდან 6288 მეტრზე. ის მიეკუთვნება ჩრდილო სამხრეთის მთათა სისტემას რომელიც ასევე შეიცავს ამპატოს მსგავსს ვულკანებს, ეს ვულკანებია მაგალითად: უალკა უალკა და საბანკაია. რომელთაგანაც ჩამონათვალში ბოლო, აქტიური იყო ისტორიულ პერიოდში.

ამპატო შედგება სამი ვულკანური კონუსისაგან რომლებიც განთავსებულია ვულკანის უფრო ძველ გამყარებულ საფუძველზე. მათი ფორმირება სისტემატიურად გამოყოფილი ლავის დინებების მეშვეობით მოხდა, მაგრამ ამპატოს ასევე ჰქონდა უფრო ფეთქებადი ამოფრქვევებიც რომლებიც ატმოსფეროში ფერფლის, ლაპილისა და პემზის მტვრის მასებს გამოყოფდა. ერთ-ერთი ახალი ლავის დინება თარიღდება ძველი წელთაღრიცხვით 17,000 ± 6,000 წელს, მაგრამ მწვერვალის ზედა ნაწილი კიდევ უფრო ახალგაზრდაა.ფერფლის ფენები ტორფის ჩანთებში შეიძლება ბოლო ამოფრქვევებით ყოფილიყო გამოწვეული.

თანამედროვე ვულკანი დაფარულია ყინულის თავით, ბოლო მყინვარული მაქსიმუმის დროს კი მყინვარები დაბალ  სიმაღლეებსაც წვდებოდნენ. 1995 წელს ინკური მუმია ცნობილი როგორც მუმია ხუანიტა იქნა ნაპოვნი ამპატოზე ჯოან რეინარდის მიერ; მუმიას მსხვერპლობის სურვილი დაახლოებით 600 წლის წინ დაუკმაყოფილეს.

გეოგრაფია
ამპატო დგას კოლკას კანიონის სამხრეთით, სამხრეთ ბოლოში ქედის ფორმირებული საბანკაიას და უალკა უალკას მიერ. საათის ისრის მიმართულებით ჩრდილო აღმოსავლეთიდან დაწყებული, ამპატოს გარშემო არის ქალაქები: კოლიუირი, კახამარკანა, სალალი, ხაპო, ბაილილასი, კორინტა და კოლპა.

ამპატო ეკუთვნის ცენტრალურ ვულკანურ ზონას ანდებში რომელშიც შედის რამდენიმე ათეული ვულკანი, არის ასევე ვულკანები რომლებიც ამოიფრქვნენ ისტორიულ დროში როგორიცაა: საბანკაია, უბინასი და ჰუაიენაპუტინა.რომელთაგანაც ბოლოს ამოფრქვევა ისტორიულ დროში,ანდებში  უდიდესი იყო.

ვულკანი შედგება სამი ინდივიდუალური ციცაბო მხრიანი კონუსისგან რომლებიც აღიმართება მყინვარულად შექმნილი ძირიდან. ამპატო არის ერთ-ერთი უმაღლესი ვულკანი ცენტრალურ ვულკანურ ზონაში და სიმაღლით 35-ე მწვერვალი ანდებში.

გეოლოგია
სამხრეთ ამერიკის დასავლეთ სანაპიროდან ნაზკას ფილა ეხახუნება სამხრეთ ამერიკულ ფილას და შედის მის ქვეშ დაახლოებით 5-6 სანტიმეტრით წელიწადში.

კომპოზიცია
ამპატოს მიერ ამოფრქვეული ქვების შემცველობა განსხვავდებოდა მისი არსებობის სხვადასხვა ეტაპებზე , ყველაზე ადრინდელი ქვები შეიცავდა დიდი რაოდენობით ანდეზიტსა და დაციტს. ქვები ასევე შეიცავენ დიდი რაოდენობით ბიოტიტს, რკინის ოქსიდს, პიროქსინს, ოლივინს, პლაგიოკლასს, ისევე როგორც ტიტანიუმის ოქსიდს.

დასავლეთ კორდილერა შეიცავს მრავალ განსხვავებულ კლიმატურ ზონას მათ შორის არის კეჩუურიც და სინის განსხვავებული ზონებიც. სიცოცხლე რაც ამ სიმაღლეებზე გვხვდება, რომელიც საკმაოდ ცოტაა, დომინირებულია პიონერული მცენარეების მიერ და მთავარი ეკოლოგიური ცენტრები მდებარეობს წყლის მასებთან ახლოს როგორიცაა გუბეები.

ადამიანების ისტორია
ამპატო იყო მსხვერლშეწირვის ადგი ინკების დროს, დაახლოებით 1466 წელს მუმია ხუანიტას შესთავაზეს თავის თავის მსხვერპლად შეწირვა ორ გოგონასთან და ერთ ბიჭთან ერთად. მსხვერპლშეწირვა მოხდა პლატფორმაზე რომელიც ვულკანის წვერზე მდებარეობდა და იყო ნავარაუდები, რომ მსხვერპლის შეწირვით დაამშვიდებდნენ ვულკანის სულებს.მუმიები აღმოჩენილი იყვნენ 1995 წელს მთის მწვერვალზე ჯოან რეინარდის და მისი კოლეგების მიერ.
ბარიკადები (ლატვია)

ბარიკადები — 1991 წლის იანვარში მომხდარი დაპირისპირებათა სერია ლატვიის რესპუბლიკასა და სსრკ-ის შორის, რომელიც ძირითადად რიგაში მიმდინარეობდა. მოვლენა ატარებს 13 იანვრიდან 27 იანვრამდე მოსახლეობის ძალისხმევას ბარიკადების მშენებლობისა და დაცვის მხრივ. ლატვია, რომელმაც ერთი წლით ადრე საბჭოთა კავშირისგან დამოუკიდებლობის აღდგენა გამოაცხადა, მოელოდა, რომ საბჭოთა კავშირი შეეცდებოდა ძალით ქვეყანაზე კონტროლის აღდგენას. იანვრის დასაწყისში, როდესაც საბჭოთა „ომონმა“ თავდასხმა დაიწყო, ადგილობრივმა მთავრობამ ხალხს ბარიკადების აშენებისკენ მოუწოდა, შესაძლო სამიზნეების დაცვისთვის (ძირითადად დედაქალაქ რიგის და მის მახლობლად მდებარე ულბროკის, ასევე კულდიგას და ლიეპაიას). შემდგომში, ექვსი ადამიანი დაიღუპა თავდასხმების დროს, რამდენიმე დაიჭრა სროლების დროს ან ნაცემი იყო „ომონი“-ს მიერ. დაღუპულების უმრავლესობა 20 იანვარს, ლატვიის შინაგან საქმეთა სამინისტროზე განხორციელებული საბჭოთა თავდასხმის დროს დახვრიტეს. ერთი ადამიანი დაიღუპა ბარიკადების მშენებლობისას. საბჭოთა მხარდამჭერებს შორის მსხვერპლი სავარაუდოა, მაგრამ ზუსტი რაოდენობა უცნობია. სულ 15 611 ადამიანი დარეგისტრირდა, როგორც ბარიკადის მონაწილე, მაგრამ სხვა მონაცემებით, მონაწილე ლატვიელთა რიცხვი 32 000-ზე მეტი იყო.
ადელ ნოიჰაუზერი

ადელ ნოიჰაუზერი (დ. 17 იანვარი, 1959, ათენი) — ავსტრიელი მსახიობი. კარიერა დაიწყო როგორც თეატრის მსახიობმა. მოგვიანებით მუშაობდა ტელევიზიასა და კინოში. არის ავსტრიის კინოაკადემიის წევრი.

პირადი ცხოვრება
მისი ოჯახი საბერძნეთიდან ვენაში გადავიდა საცხოვრებლად, როცა ის ოთხი წლის იყო. გაიზარდა ვენაშივე. როცა დედამისმა დატოვა ოჯახი ადელის ნახევარძმასთან ერთად, ნოიჰაუზერი და მისი ძმა დარჩნენ თავიანთ ბერძენ მამასთან, გეორგთან. მოგვიანებით ძმამაც დატოვა ოჯახი, ის კი მარტო დარჩა მამამისთან. ათი წლის ასაკში, მან გადაიჭრა ვენები, ხოლო ოცდაერთი წლის ასაკამდე მან რამდენჯერმე სცადა თვითმკვლელობა. ქმართან განშორების შემდეგ, ნოიჰაუზერი გადავიდა ვენაში. ჰყავდა ერთი შვილი, რომელიც სწავლობდა ჯაზ გიტარაზე დაკვრას გრაცში.

ნოიჰაუზერის ბებია და პაპა წარმოშობით ქვემო ავსტრიის რეგიონიდან, ვალდფირტელიდან იყვნენ, პროფესიით აკადემიკოსი მხატვრები. მის ძმა, პიტერი გაჰყვა მის კვალს.

კარიერა
ნოიჰაუზერს 6 წლის ასაკიდან უნდოდა მსახიობობა. 1976–1978 წლებში სწავლობდა თეატრალურ სკოლა -ში. დაახლ. ოცი წლის ასაკში დროდადრო ვენაშიც.
ოლეგ ბრიჟაკი

ოლეგ ბრიჟაკი (, ; დ. 27 ოქტომბერი, 1960 — გ. 24 მარტი, 2015) — უკრაინული წარმოშობის გერმანელი საოპერო მომღერალი (ბანი-ბარიტონი).

დაიბადა ჟეზყაზღანში, ყაზახეთის სსრ-ში, ეთნიკურად უკრაინულ ოჯახში. 1991 წელს გადავიდა გერმანიაში, რათა შეერთებოდა ბადენის სახელმწიფო თეატრის დასს. 1996 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე ის იყო სოლისტი დუსელდორფში.

ოლეგ ბრიჟაკი კრეფელდის ორთოდოქსული ეკლესიის პროტოდიაკვნადაც მუშაობდა.

ბრიჟაკი გარდაიცვალა 2015 წლის 24 მარტს თავის კოლეგა მარია რადნერთან ერთად დენ-ლე-ბენსა და ბარსელონეტს შორის მომხდარ 320-ის ავიაკატასტროფაში. ეს იყო ერთ-ერთი მსხვილი ავიაკატასტროფა, როდესაც 144 მგზავრი და 6 ეკიპჟის წევრიდან არავინ გადარჩენილა. კატასტროფის ოფიციალურ ვერსიად გამოცხადდა პილოტის თვითმკვლელობა.

ბრიჟაკი და მისი კოლეგა ამ რეისით ბრუნდებოდნენ ბარსელონის დიდი საოპერო თეატრ ლიცეუდან გერმანიაში რიხარდ ვაგნერის ოპერა „ზიგფრიდის“ წარმოდგენის შემდეგ.
კრიმლის ჩანჩქერები

კრიმლის ჩანჩქერები — ავსტრიის ყველაზე მაღალი ჩანჩქერი. სიმღლე — 380 მ. მდებარეობს მდინარე კრიმლერ-ახეზე, სოფელ კრიმლთან ახლოს, მაღალი ტაუერნის ეროვნულ პარკში, ზალცბურგის მხარეში.

ჩანჩქერი საფეხუროვანია და სამი ნაწილისაგან შედგება. მისი უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან 1470 მეტრის სიმაღლეზე მდებარეობს.
ნუსდორფის კაშხალი და ჩამკეტი სისტემა

ნუსდორფის კაშხალი და ჩამკეტი სისტემა — ვენის გარეუბან ნუსდორფში მდებარე ჰიდრავლიკური საინჟინრო ნაგებობა. სისტემა განთავსებულია იმ წერტილში სადაც დუნაის არხი გამოდის დუნაიდან. კაშხალი და ჩამკეტი აშენდა 1892 წელს ახალი კანონის მიხედვით, რომლმაც ვენის შტადტბანის მშენებლობაზე და დუნაის არხის ზამთრის პორტად გადაკეთებაზე გასცა ნებართვა.

ხშირად კაშხალი და ჩამკეტი სისტემა შეცდომით ერთმანეთში ერევათ, თუმცა არის ორი დამოუკიდებელი შენობა, რომლებიც ერთ მიზანს ემსახურებიან.
წყლის ქათამი

წყლის ქათამი — ფრინველი ლაინასებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა დაახლოებით 35 სმ. ფეხები გრძელია, ნისკარტი და კუდი მოკელე. ზურგი ფერად მურა-ზეთისხილისფერია, მუცელი რუხი, სხეულის გვერდებზე გასდევს გრძივი ლაქები, თავი შავია, შუბლზე წითელი ლაქა აქვს; ნისკარტი წითელია, მისი წვეტი კი ყვითელი. გავრცელებულია მთელ მსოფლიოში ავსტრალიის გარდა. გადამფრენები არიან, მხოლოდ ადგილ-ადგილ იზამთრებენ. ბინადრობენ მტკნარწყლიან, ბალახეული მცენარეულობით მოდებულ წყალსატევებში. ბუდეს წყალში აკეთებს, ბუჩქების ან ლერწმის ღეროზე. წელიწადში ორჯერ ბუდობს, ყოველჯერზე დებს 6–12 კვერცხს. იკვებება უპირატესად წყლის უხერხემლოებით.
კრისტიან ვოლფი

ქრისტიან ვოლფი (; დ. 24 იანვარი, 1679, ვროცლავი — გ. 9 აპრილი, 1754, ჰალე) — გერმანელი ფილოსოფოსი და ფიზიკოსი.

ბიოგრაფია
გერმანელი ფილოსიფოსი და ფიზიკოსი ქრისტიან ვოლფი დაიბადა ქალაქ ბრესლავში 1679 წელს ხელოსნის ოჯახში. თავდაპირველად ღვთისმეტყველებას სწავლობდა, შემდეგ კი მათემატიკის, ფიზიკისა და ფილოსოფიის შესწავლას მიჰყო ხელი. ვოლფმა ჯერ კიდევ ახალგაზრდამ უარყო სარწმუნოება, რის გამოც იგი სამშობლოდან ორჯერ განდევნეს: პირველად 1706 წელს ლაიფციგიდან და მეორედ - 1723 წელს ჰალედან. გერმანიის ხელისუფალთა ამ ღონისძიებამ ვოლფი უფრო პოპულარული გახადა არა მარტო გერმანიაში, არამედ მის საზღვრებს გარეთაც. მთელი გერმანიის მეცნიერნი ორ ბანაკად გაიყვნენ: ვოლფის მომხრეებად და მოწინააღმდეგეებად. ვოლფს უცხოეთიდან მრავალი მოწვევა მოსდიოდა, მაგრამ ყველაზე უარს ამბობდა.

1736 წელს მარბურგში მასთან მივლინებულ მიხეილ ლომონოსოვს გულთბილად დახვდა და მთელი თავისი ცოდნა გადასცა. ამ ორი შესანიშნავი ადამიანის მეგობრობა, ვოლფის სიკვდილამდე გაგრძელდა. 1740 წელს, პრუსიის ტახტზე ფრიდრიხ -ის ასვლის შემდეგ, ვოლფს უფლება მიეცა დაბრუნებულიყო ჰალეში, სადაც უნივერსიტეტის ვიცეკანცლერად, ბუნებისმეტყველად და საერთაშორისო სამართლის პროფესორად მიიწვიეს, ხოლო 1743 წელს დაინიშნა უნივერსიტეტის კანცლერად.

ქრისტიან ვოლფის შრომა
ვოლფი თავის თავს ფიზიკოსად თვლიდა, რის გამოც მრავალ ექსპერიმენტულ გამოკვლევაში მონაწილეობდა, მაგრამ არც ფიზიკაში და არც ფილოსოფიაში შემოქმედებითი უნარი არ გამოუჩრნია. ვოლფმაც დაგვანახა რა ახლოს იყო ერთმანეთთან ფიზიკა-მათემატიკური მეცნიერებანი და ფილოსოფია. ვოლფის მიხედვით ფიზიკური სამყარო შედგება განფენილი სხეულებისგან, რომლებსაც გააჩნიათ ფორმა, სიდიდე, ინერცია და მამოძრავებელი ძალის გარკვეული სიდიდე. ეს ფიზიკური სხეულები შედგება ელემენტებისგან ან ატომებისგან, რომლებიც იწვევენ ინერციასა და მამოძრავებელ ძალასაც, მაგრამ როგორ ხდება ყველაფერი ეს, ვოლფისათვის უცნობია იმიტომ, რომ მისთვის ამ მარტივი ელემენტების თვისებები უცნობია.

ნიუტონის ძალის ფლოიდის გავლენით ვოლფმა პირველმა გამოაქვეყნა შრომა, რომელშიც სითბომბადის თეორია განავითარა. ვოლფის „ფილოსოფია“, რომელიც შვიდი ნაწილისაგან შედგება , ლათინურ ენაზე უთარგმნია მის მდივანს ლ. ტიუმინგს. ვოლფმა შრომათა ერთი სერია მეტეოროლოგიას მიუძღვნა. 1708 წელს გამოქვეყნებულ შრომაში მან მოგვცა არეომეტრის ახალი სახე, რომელიც მანამდე არავის აღუწერია. აღნიშნული წიგნის მეექვსე ნაწილი ექსპერიმენტული ფიზიკა მიხეილ ლომონოსოვმა თარგმნა და 1760 წელს პეტერბურგში დაიბეჭდა.

შრომის მეშვიდე ნაწილია „თეორიული ფიზიკა“. იგი თარგმნა პეტერბურგის უნივერსიტეტის სტუდენტმა ბორის ვოლკოვმა რუსულ ენაზე და დაიბეჭდა 1760 წელს პეტერბურგში. 1762 წელს ანტონ -მა ქართულ ენაზე თარგმნა ეს წიგნი და გამოაგზავნა საქართველოში გასამრავლებლად.
ვოლფის „თეორიული ფიზიკა“ დღევანდელი თვალსაზრისით მრავალ მცდარ დებულებას შეიცავს. ეს ბუნებრივიცაა, რადგან წიგნი 1721 წელს გამოიცა და გავლილი დროის განმავლობაში ფიზიკის ისტორიაში ურიცხვმა ჰიპოთეზებმა და თეორიებმა შეცვალეს ერთმანეთი.

ვოლფი გარდაიცვალა 1754 წელს ჰალეში.
ჯონ უილიამ სტრეტი

ჯონ უილიამ სტრეტი რელეის მესამე გრაფი (; დ. 12 ნოემბერი, 1842, ლონდონი — გ. 30 ივნისი, 1919, ლონდონი) — ინგლისელი ფიზიკოსი და მექანიკოსი. უილიამ რამზაისთან ერთად აღმოაჩინა კეთილშობილი აირი არგონი, რისთვისაც 1904 წელს მიიღო ნობელის პრემია ფიზიკაში. 1873 წლიდან იყო ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი და მისი პრეზიდენტი 1905-1908 წლებში.

ბიოგრაფია
ინგლისელი ფიზიკოსი, სამეფო საზოგადოების წევრი ჯონ უილიამ სტრეტი დაიბადა 1842 წლის 12 ოქტომბერს ლონდონში. ჯონ უილიამის გვარი თავდაპირველად სტრეტი იყო და ამ გვარით იხსენიებოდა 32 წლამდე. 1873 წელს კი მან ლორდ სტრეტის ტიტული მისცეს და ამ დროიდან როგორც სტრეტი ფიზიკის ისტორიაში აღარ იხსენიება. დაამთავრა კემბრიჯის უნივერსიტეტი. 1879 წელს შეცვალა ჯ. მაქსველი და დაინიშნა ამავე უნივერსიტეტის ქავენდიშის ლაბორატორიის დირექტორად. 1887 წელს სტრეტი აირჩიეს ინგლისის სამეფო ინსტიტუტის პროფესორად.

ჯონ სტრეტის შრომები
ჯონ სტრეტის შრომები ფიზიკის თითქმის ყველა დარგს მისწვდა. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი კი მან აკუსტიკაში, ოპტიკაში, და ელექტრობაში შექმნა. აკუსტიკაში მან გამოიკვლია დრეკად სხეულთა რხევები (სიმების, ღეროების, ფირფიტებისა და სხვ.) ჩამოყალიბებული ზოგადი თეორემის საშუალებით მან მნიშვნელოვანი დასკვნა გააკეთა მერხევი სისტემების საკუთარ სიხშირეთა შესახებ; ამის საფუძველზე სტრეტიმ დაამუშავა მერხევი სისტემის საკუთარ სიხშირეთა ცვლილებების გაანგარიშების მეთოდი იმ შემთხვევაში, როდესაც უკვე ცნობილია ამოსავალი სისტემის საკუთარი სიხშირეები და როდესაც საკვლევი სისტემა მისგან მცირედ არის გადახრილი. იმ შემთხვევაში, როდესაც მექანიკური სისტემები არამილევად რხევებს ასრულებს სტრეტიმ პირველმა მიაქცია ყურადღება ამ რხევების განსაკუთრებულ ხასიათს, ასეთი რხევების წარმომშობი სისტემების თავისებურებას. სტრეტის შრომების ნაწილი ეხება მექანიკური ტალღების გამოსხივების წნევას, ხოლო დრეკადი ტალღების თეორიაში - ტალღათა დიფრაქციის, გაბნევისა დაშთანთქმის საკითხებს, სასრული ამპლიტუდის ტალღებს, ზედაპირული ტალღების ტიპს, ე. წ. სტრეტის ტალღებს და სხვ.

1911 წელს სტრეტიმ შექმნა კანონი, რომელსაც აბსოლუტურად შავი სხეულის ელექტრომაგნიტური გამოსხივების სპექტრში ენერგიის განაწილება გამოხატა ტემპერატურაზე დამოკიდებულებით ე. წ. გამოსხივების სტრეტი - ჯინსის კანონი. სტრეტის უმთავრესი შრომები რხევათა თეორიასა და აკუსტიკაში მოცემულია მის ორტომეულში ბგერის თეორია 1877-1878 წწ. რაც რხევათა ზოგად თეორიას წარმოადგენს.

სტრეტის სხვა სახის შრომებიდან შემდეგს ავღნიშნავთ; 1894 წელს მან დაადგინა, რომ ერთისა და იმავე მოცულობის ქიმიურად სუფთა აზოტისა და ატმოსფეროდან მიღებული აზოტის წონები ზუსტად არ თანხვდება ერთმანეთს. 1900 წელს პარიზში გამართულ ფიზიკოსთა პირველ კონგრესზე სტრეტი აირჩიეს იმ კომისიის შემადგენლობაში , რომელსაც დაევალა ერთეულთა სისტემების შერჩევა. სტრეტის კალამს ეკუთვნის ბევრი შრომა ფიზიკის ისტორიაში. ინგლისის სამეფო საზოგადოების არქივებში მან მრავალი ღირშესანიშნავი შრომა აღმოაჩინა ფიზიკაში. ყველა შრომას აქვეყნებდა ღრმა ანალიზით.

ჯონ სტრეტი გარდაიცვალა 1919 წელის 30 ივნისს, 77 წლის ასაკში, ლონდონში.
მუხროვანი (საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი)

მუხროვანი — სოფელი საქართველოში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში (უჯარმის თემი), გარე კახეთში. მდებარეობს მდინარე ივრის მარჯვენა ნაპირზე.

ისტორია
ისტორიულ წყაროებში მუხროვანი მოხსენიებულია მუხრანის სახელწოდებით.

მუხროვანში 1842 წლიდან 1866 წლამდე, დაბანაკებული იყო კავკასიის გრენადერთა საარტელერიო ბრიგადის №1 სარეზერვო ბატარეა, რომელშიც 1852-1853 წლებში მსახურობდა ცნობილი რუსი კლასიკოსი ლევ ნიკოლოზის ძე ტოლსტოი.
ზვენიგოროდ-კიევსკი

ზვენიგოროდ-კიევსკი – უძველესი ციხე-ქალაქი კიევის სამთავროში.

მოხსენება ხელნაწერებში
ქალაქი ზვენიგოროდ-კიევსკი პირველად მოხსენებულია 1097 წლის ხელნაწერში, როგორც ტერებოვლიელი თავადის ვასილკა როსტისლავის ძის დაბრმავების ადგილი. ქალაქი მოხსენიებულია აგრეთვე, იპატიევის ქრონიკაში 1150 და 1151 წლის განმავლობაში სუზდალის მთავრის იური დოლოგორუკისა და კიევის დიდი მთავრის იზიასლავ მტისლავიჩის შორის სამფლობელოში. შემდეგ სახელწოდება გვხვდება ქრონიკის გვერდებზე 1234 წელს ზვენიგოროდის კედლებთან პოლოვცებთან ბრძოლისას. საუკუნის შუა რიცხვებში მონღოლ-თათრების შემოჭრის შემდეგ ქალაქმა არსებობა შეწყვიტა.

მდებარეობა
მკვლევრების უმრავლესობა თვლის, რომ კიევთან ახლოს არსებული სოფელი ვიტა-პოჩტოვაია ზვენიგორდ-კიევსკია. ქალაქი მდებარეობს მდინარე სტუგნას მარცხენა სანაპიროზე, ქალაქ ვასილკოვისაკენ მიმავალ გზაზე. ის შედის სტუგნინის თავდაცვითი ხაზის შემადგენლობაში.
მეჯავზია

მეჯავზია — ფრინველი მტრედისებრთა ოჯახისა.

მისი სხეულის სიგრძეა 38–45 სმ, მასა აღწევს 450–545 გრამს. თავი ბრტყელი და გაწელილია. სქესობრივი დიმორფიზმი უმნიშვნელოდაა გამოხატული. დედლებს მამლებთან შედარებით ნაკლებად ინტენსიურად მბზინავი შეფერილობა აქვთ. თავი, კისერი და სხეულის ქვედა ნაწილი ცისფერია ღია რუხიდან ღია რუხ-ვარდისფრამდე. ზურგი და ფრთების მფარავი ბუმბული მწვანეა ბრინჯაოსფერი ბზინვარებით. კუდის ქვედა მხარე მუქი ყავისფერია. ნისკარტი მოვარდისფრო-რუხი.

გავრცელებულია ინდოეთში, ტაილანდში, კამბოჯაში, ლაოსში, ვიეტნამში, მიანმარში, ანდამანის, ნიკობარის და სხვა ინდონეზიისა და ფილიპინების კუნძულებზე, როგორიცაა იავა, ფლორესი, პანტარი, ალორი, სულუს არქიპელაგი, პალავანი, დუმარანი, ბალაბეკი, სულავესი, ენგანო და ტალაუდის კუნძულები. უპირატესობას ანიჭებს მარადმწვანე ტყეებს, ტყის პირებს და მანგროიან ტბებს.

როგორც სხვა ნაყოფიჭამია მტრედების უმრავლესობა, მეჯავზიაც უპირატესად ხეებზე ცხოვრობს. იკვებება სხვადასხვა სახის ნაყოფითა და კენკრით, ისეთი მსხვილითაც კი, როგორიცაა ველური ლეღვი და ჯავზი. ბუდეს მარდად აშენებს, იგი რამდენიმე ტოტისაგან შედგება. მეჯავზიას ტიხტიხი წააგავს ქედნისას. დებს 1 კვერცხს. ინკუბაცია 18 დღე-ღამე გრძელდება. დაახლოებით 20 დღეში ბარტყები ბუდეს ტოვებენ.
ჯემალ სტეფნაძე

ჯემალ სტეფნაძე (დ. 10 აპრილი, 1938, ბრილი, ხაშურის რაიონი — გ. 2004) — ქართველი ისტორიკოსი. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

1965 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1977-1982 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის საზოგადოებრივ მეცნიერებათა დარგში სამეცნიერო ინფორმაციის სექტორის ისტორიისა და ხელოვნებათმცოდნეობის განყოფილების გამგედ; ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის წამყვან მეცნიერ-მუშაკად.

მისი სადისერტაციო თემა იყო „საქართველოს სოციალურ-ეკონომიკური და პოლიტიკური ვითარება საუკუნის მეორე მეოთხედიდან საუკუნის პირველ მეოთხედამდე“, რომელიც დაიცვა 1988 წელს.
მეჭიანჭველესებრნი

მეჭიანჭველესებრნი — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძეა 9,5–36 სმ. ნისკარტი გვერდებიდან შეკვეცილია, ზოგჯერ ბოლოში კაუჭით. მიწის ფრინველებს გრძელი ფეხები აქვთ, მეხეურებს — მოკლე. მამლები კონტრასტულად არიან მორთულები, ზოგჯერ გარდიგარდმო გასდევთ თეთრი, შავი ან წითური ფერის ზოლები ან ზოლები; დედლები ერთ ტონში არიან შეფერილი. გავრცელებული არიან სამხრეთი მექსიკიდან ცენტრალურ არგენტინამდე. ბინადრობენ ტყეებში ან ბუჩქნარში. ბუდეს ბუჩქებზე აკეთებენ, იშვიათად მიწაზე. დებენ 2 კვერცხს, იშვიათად 3-ს; ინკუბაცია 14–17 დღე-ღამე გრძელდება. იკვებებიან უმთავრესად მწერებით, ძირითადად ჭიანჭველებით.
ხიზრი ალდამოვი

ხიზრი ალდამოვი (დ. 15 მარტი, 1949, დუისი, ახმეტის რაიონი, — გ. 6 მაისი, 2019, გროზნო) — ქისტი ისტორიკოსი, პოლიტიკური მოღვაწე.

დაამთავრა გროზნოს პედაგოგიური ინსტიტუტი ისტორიის სპეციალობით. მუშაობდა ინჟინრად სხვადასხვა საწარმოში; იყო გუდერმესის რაიონული საკვები კომბინატის მთავრი ინჟინერი; 1985 წლიდან იყო ჩეჩნეთის რევოლუციური მოძრაობის აქტივისტი და ჩეჩნეთის ყოფილი პრეზიდენტის, ჯოჰარ დუდაევის თანამებრძოლი. 1994 წელს ჩეჩნეთიდან გამოგზავნეს საქართველოში, როგორც იჩქერიის გენერალური წარმომადგენელი. იჩქერიის არაოფიციალური წარმომადგენლობა თბილისში 2001-2002 წლებამდე მუშაობდა. 2012 წელს დაბრუნდა გროზნოში. ბოლო წლებში ჩეჩნეთის ლიდერის, რამზან კადიროვის თანამოაზრე იყო.
განქორწინებების მუზეუმი

განქორწინებების მუზეუმი — ორიგინალური სპეციალიზებული მუზეუმი ხორვატიაში, ქალაქ ზაგრებში. დაფუძნდა კინოპროდიუსერის ოლინკა ვიშტიცას და მოქანდაკე დრაჟენ გრუბიშიჩის მიერ.

2003 წლის შემდეგ მათი ოთხწლიანი სიყვარულის ურთიერთობა დასრულდა. ამის შემდეგ, ორივე მათგანი ხუმრობდა დარჩენილი პირადი ნივთებით შეექმნათ მუზეუმი. მათ ეს იდეა განახორციელეს. მუზეუმი მიძღვნილია არშემდგარი სიყვარულებისთვის. მასში განთავსებულია ყოფილი შეყვარებულების პირადი ნივთები და თან ახლავს მოკლე აღწერილობა: „მუზეუმი შეიქმნა შემოწირული საგნების მოძრავი კოლექციით“.

მუზეუმი გახდა ცნობილი და მიიღო კენეტ ჰადლონის პრემია ყველაზე ინოვაციური მუზეუმის მოგონებისთვის. წლების მანძილზე ამ კოლექციამ მოიარა მსოფლიო: არგენტინა, ბოსნია და ჰერცეგოვინა, გერმანია, მაკედონია, ფილიპინები, სერბეთი, სინგაპური, სლოვენია, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა, თურქეთი, გაერთიანებული სამეფო და ამერიკის შეერთებული შტატები.
ბელარუსული ეკლესია

ბელარუსის გოთური (ბელარუსულად [ ]) — მე-15 და მე-16 საუკუნეებში აშენებული საეკლესიო ნაგებობების არქიტექტურული სტილი. თანამედროვე ბელარუსის, ლიეტუვისა და აღმოსავლეთ პოლონეთის ნაწილებში. მიუხედავად იმისა, რომ ამ ნაგებობებს გოტიკური არქიტექტურის ტიპური თვისებები აქვთ, როგორიცაა მაღალი კოშკები, მრგვალი თაღები და ჭერი, ისინი ასევე შეიცავს ელემენტებს, რომლებიც არ განიხილებიან როგორც გოთური, ასევე ცენტრალური და დასავლეთ ევროპული სტანდარტების მიხედვით. დიდი პრინცის, ვლადიმირ დიდის მონათვლით და კიევის რუსეთის გაქრისტიანებით, რეგიონის შენობებზე ძლიერი გავლენა მოახდინა ბიზანტიის არქიტექტურამ. მე-13 და მე-14 საუკუნეებში ლიტვის დიდი სამთავროს მიერ ბელარუსის მაშინდელი მთავრობები დაამხეს, რომლებიც კათოლიკური ტევტონთა ორდენის წინააღმდეგ იყვნენ გამსჭვალულნი. საჰერცოგო და მისი დიდგვაროვნება მე-14 საუკუნეში დომინანტი გახდა და მისი ოფიციალური ენა დასავლეთ რუსული იყო.

მას შემდეგ, რაც 1386 წელს პოლონეთის მეფე გახდა ვლადისლავ იაგაილო, პოლონეთისა და ლიტვის ქვეყნები გაერთიანდნენ. ამან გაზარდა დასავლეთ და სამხრეთ ევროპასთან კომუნიკაციის დონე. ამ პერიოდში გოთურმა არქიტექტურამ სლავურ რეგიონებს მიაღწია, მაგრამ ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპაში რენესანსის არქიტექტურით იცვლებოდა.

სამხრეთ ლიეტუვასა და ბელარუსს ბევრი არქიტექტურული თვისება აქვთ. 1346 წელს ვილნიუსში აშენდა თეოტოკოსის მართლმადიდებლური ტაძარი.
ბელარუსის გოთური ბიზანტიურ, გოთურსა და რენესანსის არქიტექტურას აერთიანებს. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთ შენობას აქვს ჩრდილოეთ გერმანიის აგურის გოთური დიზაინი, სხვები შელესილია. უმეტეს ეკლესიებს აქვს სარდაფები. უმრავლესობა გამაგრებულია, თითოეული კუთხის პატარა კოშკით. დანარჩენს აქვს ჩვეულებრივი, მაღალი, დასავლური სამრეკლო. ლიტვის დიდ საჰერცოგოში, რუტერის მიწები ოფიციალურად ავტონომიური იყო.
ზურაბ აზმაიფარაშვილი

ზურაბ აზმაიფარაშვილი (დ. 16 მარტი, 1960, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი მოჭადრაკე. საქართველოს ჩემპიონი (1980), საერთაშორისო სპორტის ოსტატი (1884), საერთაშორისო დიდოსტატი (1988), სსრკ სპორტის ოსტატი (1978).

1981 წელს დაამთავრა საქართველოს ფიზიკური კულტურის ინსტიტუტი (ჭადრაკის სპეციალიზაცია). 1983 წელს იყო სსრკ ჩემპიონატის მონაწილე (მოუგო ა. კარპოვს). 1983–1985 წლებში სტუდენტთა მსოფლიო გუნდური პირველობის მონაწილე. პირველი ადგილები დაიკავა საერთაშორისო ტურნირებში: ალბენა (ბულგარეთი, 1984, 1986), ჰარარე (ზიმბამბვე, 1985), ჰავანა (კუბა, 1988), ამსტერდამი, ბერლინი, ლონდონი (1991). ფიდეს მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალური ეტაპების 5-გზის მონაწილე (1997, 1999–2001, 2004). საჭადრაკო ოლიმპიადების მონაწილე (1992–2004). 1998 წელს თავის დაფაზე მოიპოვა მცირე ვერცხლის მედალი: 10-იდან 8. სარეკორდო სარეიტინგო მაჩვენებელი- 2007 ქულა (2003). გარი კასპაროვის სეკუნდანტი მსოფლიოს პირველობის მატჩებში (1987–1994). საქართველოს ჭადრაკის ფედერაციის პრეზიდენტი (1998–2000) და თანაპრეზიდენტი (2000–2004), შავი ზღვის აუზის ქვეყნების საჭადრაკო ასოციაციის პრეზიდენტი (1999–2004), ფიდეს ვიცე-პრეზიდენტი (2002 წლიდან). 2009–2010 წლებში იყო აზერბაიჯანის ეროვნული ნაკრების ხელმძღვანელი და კაპიტანი. 2010 წლიდან დღემდე ფიდე-ს აკადემიის სტატუსის მქონე თბილისის საერთაშორისო აკადემიის დამფუძნებელია.

მიღებული აქვს ფიდე-ს უმაღლესი სამწვრთნელო ჯილდო „ბოტვინიკის ხე“ (2010), ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენი (2003), ღირსების ორდენი (1996).

ძირითადი შედეგები
ქეთევან არახამია-გრანტი

ქეთევან რევაზის ასული არახამია-გრანტი (დ. 19 ივლისი, 1968, ოჩამჩირე, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი მოჭადრაკე. 1985 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უცხო ენათა ინსტიტუტის გერმანული ენის ფაკულტეტი. მსოფლიოს ჩემპიონი 20 წლამდე გოგონათა შორის (1985). 1987 წლიდან საერთაშორისო დიდოსტატი. საქართველოს სამგზის (1983, 1984, 1990), სსრკ (1990) და დიდი ბრიტანეთის (2003) ჩემპიონი, შოტლანდიის ჩემპიონი კაცთა შორის (2003). ქალთა მსოფლიო საჭადრაკო ორგზის ჩემპიონი (1994, 1996). ევროპის ჩემპიონი გუნდურ ჩათვლაში (1992) ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენის კავალერი. 1998 წლის ოლიმპიადის მონაწილე, თბილისისა და ჰავანის საერთაშორისო ტურნირების გამარჯვებული. 1996 წლიდან ცხოვრობს შოტლანდიაში, მისი მეუღლეა იქაური მოჭადრაკე ჯონათან გრანტი.

ძირითადი შედეგები