iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ენეოლითის ხანა

ენეოლითის ხანა ( - სპილენძი; - ქვა) — ნეოლითიდან ბრინჯაოს ხანაზე გარდამავალი პერიოდი, როდესაც ჩნდება თვითნაბადი სპილენძის ცივი დამუშავების გზით დამზადებული იარაღი. ადამიანი თანდათან ეუფლება სპილენძის მადნის ჩამოსხმის ხერხს, ჩნდება სპილენძის ჩამოსხმული იარაღი და სამკაული. ენეოლოთის ეპოქაში ქვის იარაღის გვერდით სპილენძის იარაღიც იხმარებოდა.
მეცნიერთა უმრავლესობა ენეოლითს განიხილავს არა როგორც ცალკე ეპოქას, არამედ როგორც ბრინჯაოს ხანის ადრინდელ ეტაპს – სპილენძის ხანას. შუამდინარეთსა და ეგვიპტეში ენეოლითი იწყება ძვ. წ. ათასწლეულში, ევროპაში – ძვ. წ. ათასწლეულში. საქართველოს ტერიტორიაზე ენეოლითის ძეგლებია: ამირანის გორა, არუხლოს გორა, იმირის გორა, შულავრის გორა, თეთრი წყაროს ნასოფლარი.
გახსოვდე (ფილმი)

გახსოვდე — ამერიკული რომანტიკული დრამა,რომელიც გადაღებულია ალენ კულტერის მიერ 2010 წელს.

სიუჟეტი
ტაილერი უდარდელი სტუდენტია, რომელიც საერთო ენას ვერ პოულობს სამყაროსთან. იგი უფროსი ძმის სიკვდილითაა დათრგუნული, რომელმაც თვითმკვლელობით დაასრულა სიცოცხლე. ის ძალიან დამწუხრებულია, რადგან მამამისს არ რჩება მისთვის დრო, ხოლო დედასთან და მამინაცვალთან არც ისე კარგი ურთიერთობა აქვს. ნათელი წერტილები მის ცხოვრებაში მისი უმცროსი და და მისი საუკეთესო მეგობარი აიდანია. ერთხელ ბიჭები ქუჩაში იჩხუბებენ და ტაილერს დააპატიმრებენ, მაგრამ მალევე გამოუშვებენ გირაოთი. მოულოდნელად აიდანი იგებს, რომ მის კოლეჯში სწავლობს ელი - იმ გამომძიებლის ქალიშვილი, რომელსაც ტაილერის საქმე მიჰყავს. აიდანი მეგობარს სთავაზობს ქალიშვილთან რომანი გააბას და აიძულოს რომ მამამისმა დახუროს საქმე. საბოოლოდ ეს ურთიერთობა გადაიზრდება დიდ გრძნობებში.

როლებში
რობერტ პეტინსონი - ტაილერ ჰოუკინსი
პირს ბროსნანი - ჩარლზ ჰოუკინსი
კრის კუპერი - ნილ კრეიგი
ემილი დე რეივინი - ელი კრეიგი
რუბი ჯერინსი - ქეროლაინ ჰოუკინსი
ლენა ოლინი - დაიანა ჰირში
ნოელ როდრიგესი - მიუგერი
კევინ მაკ-კართი - პოლიციის უფროსი
ტეიტ ელინგტონი - აიდან ჰოლი
ნეოლითი

ნეოლითი (ნეო – ბერძნ. - ახალი, რთული სიტყვის შემადგენელი ნაწილი, აღნიშნავს ახალს, განახლებულს; ლითი, ლითო – ბერძნ. – ქვა, რთული სიტყვის ნაწილი, აღნიშნავს ქვასთან, ქანებთან დამოკიდებულებას) — ახალი ქვის ხანა, ქვის ხანის ბოლო საფეხური, რომელიც შეცვალა ენეოლითმა. ტერმინი „ნეოლითი“ მეცნიერებაში 1865 წელს შემოიტანა ჯ. ლაბოკმა იმ პერიოდის აღსანიშნავად, როდესაც ადამიანი თავის საკვებს მარცვლეული კულტურების კულტივაციითა და ცხოველთა მოშინაურებით მოიპოვებდა, მაგრამ იარაღის დასამზადებლად (ხისა და ძვლის გარდა) ჯერ კიდევ მხოლოდ ქვას იყენებდა. ნეოლითის განმსაზღვრელი ნიშნებია: მიმთვისებლური მეურნეობიდან (ნადირობა, თევზჭერა, შემგროვებლობა) მწარმოებლურ მეურნეობაზე (მიწათმოქმედება, მეცხოველეობა) გადასვლა, თიხის ჭურჭლის გაჩენა, ქვის იარაღის გაპრიალება, გახვრეტა. კულტურულ–სამეურნეო ნიშნების მიხედვით ნეოლითის კულტურები ორ მთავარ ჯგუფად იყოფა: 1. მიწათმოქმედ–მეცხოველე ტომთა და 2. მაღალგანვითარებულ მონადირეთა და მეთევზეთა.

ევროპასა და აზიაში ნეოლითის ძეგლების დიდი ნაწილი ძვ. წ. – ათასწლეულებით თარიღდება. ახლო აღმოსავლეთში უძველეს მიწათმოქმედ – მესაქონლე ტომთა კულტურები ძვ. წ. – ათასწლეულებით თარიღდება. ნეოლითის კულტურებს უკავშირდება შუა აზიის სამხრეთში გავრცელებული ჯეითუნის კულტურა (ძვ. წ. -). ჩინეთის სამიწათმოქმედო ნეოლითი (იანშაო) ეკუთვნის – ათასწლეულს. ეგვიპტესა და ჩრდ. აფრიკაში სამიწათმოქმედო ნეოლითი ძვ. წ. - ათასწლეულებით თარიღდება.

კავკასიაში ნეოლითის ძეგლები ძირითადად თავმოყრილია დას. ამიერკავკასიაში, განსაკუთრებით კი – დას. საქართველოში. აქ გვხვდება როგორც ადრინდელი ნეოლითური უკერამიკო ნეოლითის კომპლექსები (ქობულეთი, ხუცუბანი, ანასეული , ხორში, გალი და სხვ.). გვხვდება აგრეთვე განვითარებული ნეოლითის ხანის კომპლექსები (ოდიში, ანასეული , კისტრიკი, გურიანთა, მელოური და სხვ.). აღმ. ამიერკავკასიის ვრცელი ტერიტორია (აზერბაიჯანის დიდი ნაწილი, არარატის ველი და სამხ.–აღმ. საქართველო) ძვ. წ. - ათასწლეულებში ათვისებული ჰქონდათ მიწათმოქმედ–მესაქონლე ტომებს (შულავერი-შომუთეფეს კულტურა), რომლის ადრეული ძეგლები (შულავრისგორა, გადაჭრილიგორა, იმირის გორა, შომუთეფე, ხათუნარხი და სხვ.) ყველა ნიშნის მიხედვით განვითარებულ ნეოლითს მიეკუთვნება. ცენტრ. კავკასიის მთისწინა ზოლში, კავკასიის ორივე კალთაზე, გავრცელებული ჩანს მონადირე–მეთევზეთა და შემგროვებელთა ზონალური კულტურა პალურ–ნაგუთანის ტიპისა, რომელიც კოდორიდან არაგვ–თერგის აუზამდე ჩანს გავრცელებული. ამ კულტურას ახასიათებს თავისებური ქვის ინდუსტრია, რომელიც მთიან ზონაში გავრცელებული მეზოლითის საფუძველზე იყო განვითარებული.
იკატა

იკატა – პატარა ქალაქი ნიშიუვის ოლქში, ეჰიმეს პრეფექტურაში, იაპონია. მისაკასა და სეტოს მიერთების შემდეგ მან მოიცვა მთელი სადამისაკის ნახევარკუნძული, იაპონიის ყველაზე ვიწრო ნახევარკუნძული და კუნძულ სიკოკუს ყველაზე დასავლეთ წერტილი.

მისმა უნიკალურმა გეოგრაფიულმა მდებარეობამ ხელი შეუწყო იკატას განვითარებას. ამავდროს მას აქვს მნიშვნელოვანი ურბანული პრობლემები, მთელი მისი ხანგრძლივი ისტორიის განმავლობაში. ულამაზესმა მთებმა და ზღვის ხედმა, ასევე ინფრასტრუქტურაში გაკეთებულმა ინვესტიციებმა ამ ქალაქში ტურისტული ბუმი გამოიწვია.

იკატა ასევე ცნობილია სათევზაო ინდუსტრიით და ფორთოხლის ბაღბით. ბოლო წლებში ნაკატაში შეიქმნა ატომური ელექტრო სადგური - ნიკატას ატომური სადგური - რომელიც სიკოკუს ელექტრო ენერგიის უმეტეს წილს გამოიმუშავებს.
ციხისძირი (დუშეთის მუნიციპალიტეტი)

ციხისძირი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ანანურის თემში. მდებარეობს მდინარე მთიულეთის არაგვის მარჯვენა სანაპიროზე, საქართველოს სამხედრო გზაზე, ზღვის დონიდან 900 მეტრი. დუშეთიდან 28 კმ. თბილისიდან 65 კმ.

სოფლის სამხრეთით მდინარე ქვემო ჯახის მარცხენა ნაპირზე აღმართულია ჯახის ციხე.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 271 ადამიანი.
ალბი-იერდი

ალბი-იერდი – - საუკუნეების ქართული ეკლესია რუსეთის ფედერაციაში. მდებარეობს ჩრდილო–კავკასიის ფედერალურ ოლქში, ინგუშეთის რესპუბლიკაში, ჯეირახის რაიონში, მდინარე ასას მარცხენა ნაპირას, მცირე ზომის თარგმის ქვაბულში (კოორდინატები: ).

ჩვენამდე ეკლესიის ნანგრევებმაღა მოაღწია. გეგმით წაგრძელებული სწორკუთხა ერთნავიანი ნაგებობა ყოფილა. ღრმა, ნალისებრი მოხაზულობის აფსიდა კედლის სიბრტყეშია მოქცეული. აღმოსავლეთით და დასავლეთით მინაშენები ჰქონია: ნაგებია ფიქლითა და კირის ხსნარით. ინტერიერი შელესილია. შესასვლელი სამხრეთიდა და დასავლეთიდან აქვს. სამხრეთ კედლის სარკმელთაგან შემორჩენილია ერთი - შუა სარკმელი, რომელიც ნალისებრი მოხაზულობის სათურითაა დაგვირგვნებული. სამხრეთ კედლის ფასადზე ამოყვანილია ორი მასიური პილასტრი, მათ ზედა ნაწილში გამომწვარი ქართული აგურით გამოყვანილი თაღის საყრდენი ქუსლებია, რომლებიც, როგორც სჩანს, ამ მხარეს არსებული მინაშენის ცილინდრული კამარის თაღების საყრდენები იყო. ეკლესიის ინტერიერში შემორჩენილია მხატვრობის მკრთალი კვალი, გამოირჩევა შარავანდის მოხაზულობა და ფიგურების დეტალები. ნახატი შესრულებულია ლურჯი და მოყავისფრო საღებავებით.
ალექსანდრე დიღმელოვი

ალექსანდრე დავითის ძე დიღმელოვი (დიღმელაშვილი; დ. 22 ოქტომბერი, 1884, სოფ. ჭოპორტი, ახლანდ. დუშეთის მუნიციპალიტეტი, — გ. 31 მარტი, 1957, თბილისი) — ქართველი კინოოპერატორი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1945).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1884 წლის 22 ოქტომბერს, მისი ნამდვილი გვარი იყო დიღმელაშვილი. იყო ფოტოგრაფ დავით დიღმელოვის შვილი. 1900 წელს დავით დიღმელოვმა მოსკოვიდან თბილისში ჩაიტანა „ლატერნა მაგიკა“ და იმით აწყობდა ჩვენებებს. 1899–1900 წლებში ალექსანდრე დიღმელოვი მამის ფოტოატელიეში მუშაობდა ლაბორანტად და რეტუშორად. მალე დიღმელოვებმა სინემატოგრაფი შეიძინეს. პარალელურად ალექსანდრე დიღმელოვი მუშაობდა კინომექანიკოსად კინოთეატრ „ილუზიონში“. 1906 წელს დიღმელოვი გაიწვიეს სამხედრო სამსახურში.

1910 წლიდან თავად დაიწყო კინოსიუჟეტებისა და მოკლემეტრაჟიანი დოკუმენტური ფილმების გადაღება. სოფია ივანიცკაიამ მისთვის მოსკოვიდან ჩაატანინა შარლ პატეს გადამღები აპარატი ფირების გარკვეული რაოდენობით. გადაღებული აქვს დოკუმენტური, კინოქრონიკალური მოკლემეტრაჟიანი სიუჟეტები და მხატვრული ფილმები: „თბილისის იპოდრომი“ (1910), „პირველი ავიატორები“, „ხატობა მცხეთაში“, „ლადო მესხიშვილის იუბილე“, „კათალიკოსის მირონცხება“, „მუხრანის ხიდის კურთხევა“, „ტახებსა და ირმებზე ნადირობა ევლახსა და ყარაიაზში“. გადაღებები პირველმა მსოფლიო ომმა შეაწყვეტინა.

ალექსანდრე დიღმელოვი პირველი ქართული მხატვრული ფილმის, „ქრისტინეს“ (1916–1918, რეჟისორი ა. წუწუნავა) ოპერატორი. მე–20 საუკუნის დასაწყისში აქტიურად მონაწილეობდა ქართული კინემატოგრაფიის განვითარებაში. იყო „სახკინმრეწვის" წამყვანი ოპერატორი. მისი საუკეთესო ფილმებია: „არსენა ჯორჯიაშვილი" (1921), „წითელი ეშმაკუნები" (1923), „სამი სიცოცხლე" (1924), „ჯანყი გურიაში" (1928), „უკანასკნელი ჯვაროსნები" (1934), „არსენა" (1937), „გიორგი სააკაძე" და სერია (1942–43; სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1946), „მაგდანას ლურჯა" (1955, ლ. სუხოვთან ერთად) და სხვ. დაჯილდოებული იყო შრომის წითელი დროშის (1939, 1950) და წითელი ვარსკვლავის (1944) ორდენებით.

ფილმოგრაფია
დოსითეოსი (ფიცხელაური)

მთავარეპიკოპოსი დოსითეოსი (ერისკაცობაში: დიმიტრი არჯევანის ძე ფიცხელაური; დ. ოქტომბერი, 1774, იკოთი — გ. 19 ნოემბერი, 1830, თბილისი) — ქართველი სასულიერო პირი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ქსნის საერისთავოს აზნაურის არჯევან ფიცხელაურის და მარინე მაღალაშვილის ოჯახში. 17 წლის ასაკში 1791 წელს ახალგაზრდა ფიცხელაური იოანე ნათლისმცემლის უდაბნოში მონაზვნად აღიკვეცა. 1795 წელს ერეკლე მეფის თანხმობით და კათოლიკოს ანტონ -ის კურთხევით ხოფის მონასტრის არქიმანდრიტად იქნა დადგენილი.

დოსითეოსი ანტონ -ის ერთგულთა რიცხვს მიეკუთვნებოდა. 1801 წელს ანტონმა დოსითეოსს მიანდო იკორთის წინამძღვრობა, იმავე წელს ქვათახევის მონასტერიც ჩააბარეს. 1803 წელს დოსითეოსი დროებით წილკნის ეპარქიასაც მართავდა. 1806 წელს ანტონმა დოსითეოსს შიომღვიმისა და თერის მონასტერთა წინამძღვრობა უბოძა, ხოლო 1808 წელს მასვე ჩააბარა ურბნისის ეპარქიაც. ასე რომ, 1810 წლისათვის დოსითეოსი 36 წლის ასაკში განაგებდა ექვს ეპარქიას – იკორთის, ქვაბთახევის, შიომღვიმის, თერის, წილკნის და ურბნისის.

1810 წელს კათოლიკოსი ანტონ რუსეთის მთავრობამ პეტერბურგში გაიწვია. კათალიკოსს რუსეთში დოსითეოს ფიცხელაურიც თან გაჰყვა. დოსითეოსი ცდილობდა რუსეთის მთავრობის ყურადღება მიექცია და ამას მიაღწია კიდეც. 1811 წლის 18 სექტემბერს იგი მიიღო პეტერბურგის მიტროპოლიტმა, რომელმაც მას ეპისკოპოსად კურთხევა აღუთქვა.

 საუკუნის 10-იან წლებში რუსეთის წინაშე წამოიჭრა ოსეთში ქრისტიანობის გავრცელების საკითხი. სინოდის ობერპროკურპრმა ეს საკითხი პეტერბურგში მოღვაწე ეპისკოპოსს დოსითეოს ფიცხელაურს დაავალა. 1811 წლის დეკემბერში დოსითეოსმა ა. გოლიცინს წარუდგინა მოხსენება აღნიშნულ საკითხზე. ოსების გაქრისტიანების საქმე რუსეთის მთავრობამ მისთვის საიმედო დოსითეოსს მიანდო.

დოსითეოსი დაინიშნა ოსეთის ეპარქიის არქიერად და ოსეთის სასულიერო კომისიის ხელმძღვანელად. 1815 წლის 2 მაისს საზეიმო ვითარებაში გაიხსნა ოსეთის სასულიერო კომისია. კომისიის წევრებმა მიიღეს ფიცი. დოსითეოსის პატაკებიდან ირკვევა რომ 1715 წლის მაისიდან 1816 წლის ბოლომდე გაუქრისტიანებია 10 506 სული, მაგრამ მათ შორის ქსნის ხეობის ოსები არ იხსენიებიან. 1816 წელს ქსნის ხეობაში მდგომარეობა გართულებულა, ამიტომ ქსანი და გვედისძირი ერისთავებს დაუბრუნეს. 1817 წელს დოსითეოსი ქსნის ერისთავების დასმენის შედეგად იმპერატორის ბრძანებით ყველა თანამდებობიდან გაანთავისუფლეს და მოსკოვს გაიწვიეს – ფაქტობრივად საპატიო პატიმრობაში ვისოკოპეტრეს მონასტერში, სადაც მას 12 წლის გატარება მოუხდა.

რუსეთში დოსითეოსი ბიბლიურ საზოგადოებას დაუკავშირდა და მისი დავალებით მოსკოვში ქართულ ენაზე ახალი აღქმის წიგნების ბეჭდვას ხელმძღვანელობდა. დოსითეოსს რუსულიდან უთარგმნია მილტონის „დაკარგული სამოთხე“.

1829 წელს დოსითეოსს საქართველოში დაბრუნების ნება დართეს. წამოსვლის წინ იმპერატორმა მას ძვირფასი პანაღია აჩუქა და დამატებით პენსია დაუნიშნა: ათასი მანეთი ასიგნაციებით და 500 მანეთი ვერცხლით (მანამდე 2000 მანეთის რაოდენობით ჰქონდა პენსია დანიშნული). თბილისში დაბრუნებულ მთავარეპისკოპოსს რამდენიმე თვის სიცოცხლეღა ელოდა. იგი ქოლერით მოცულ ქალაქში 1830 წლის 19 ნოემბერს გარდაიცვალა. დაკრძალულია თბილისში ავლაბრის ფერისცვალების მონასტერში.
ასა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი ასა შეიძლება აღნიშნავდეს:

ასა — იუდეის მეფე (ძვ. წ. 908-867), ავიის ძე.
ასა — მდინარე კავკასიაში.
ასა — მდინარე ცენტრალურ აფრიკაში, მდინარე მბომუს მარცხენა შენაკადი.
ასა — მდინარე იაპონიაში, მდინარე ტამას შენაკადი.
ასა — ზოოპარკი იაპონიის ქალაქ ხიროსიმაში.
ასა — ალაგოასტის შტატის ქალაქ არაპირაკას საფეხბურთო კლუბი ბრაზილიაში.
ასა — აბრევიატურა ანტისაბჭოთა აგიტაცია. იხილეთ აგრეთვე რსფსრ სისხლის სამართლის დანაშაულის 58 მუხლი.
ასა — დროის საზომი ერთეული ინდოეთში, უტოლდება 4 წამს.
ასა — ესპანეთის მუნიციპალიტეტის დასახლებული პუნქტი, შედის ბრუგოსის პროვინციაში (კასტილიისა და ლეონის ავტონომიური კავშირი).
ასა — სოფელი ყაზახეთის ჟამბილის ოლქის ჟამბილის რაიონში.
ასა, აპაოლო დე ლა (დაბ. 1983) — პერუელი ფეხბურთელი, ნახევარმცველი.
გიორგი გამყრელიძე (კალათბურთელი)

გიორგი გამყრელიძე (დ. 4 თებერვალი, 1986, თბილისი, საქართველო) — გიორგი გამყრელიძე, ვეტერანი ქართველი კალათბურთელი(გამთამაშებელი), საქართველოს ნაკრების ყოფილი მოთამაშე.

ამჟამად, არის საკალათბურთო კლუბ ტიტების პრეზიდენტი.

გამყრელიძემ უმაღლეს ლიგაში თამაში, 2000 წელს შევარდენის რიგებში დაიწყო, მალევე დინამო თბილისში გადავიდა.

კარიერის საწყის წლებში ყველაზე წარმატებული პერიოდი, რუსთავის ენერჯი ინვესტის რიგებში გაატარა, სადაც სამჯერ  ზედიზედ გახდა საქართველოს ჩემპიონი, ერთხელ კი თასის  მფლობელი.

2008-2009 წლების სეზონში  სუპერლიგის   გახდა და კარიერა გერმანიის უმაღლეს ლიგაში განაგრძო, თითო-თითო სეზონი გაატარა, მიტელდოიჩერში და გისენში.

2012-2017 წლებში კვალავ საქართველოს სუპერლიგას დაუბრუნდა, კარიერა 2017 წელს, მის მიერ შექმნილ სკ ტიტებში დაასრულა.

პრეზიდენტობასთან ერთად, სკ ტიტების მთავარი მწვრთნელი გახლდათ, 2019 წლის იანვრიდან, 2020 წლის მაისამდე.

2019 წელს, ტიტებს არსებობის ისტორიაში პირველი ტიტული საქართველოს თასი მოაგებინა.

საქართველოს საკალათბურთო ნაკრებთან ერთად, ორჯერ იასპარეზა ევროპის ჩემპიონატზე(2011 და 2017 წელს). ჯამში ნაკრების მაისური 39 შეხვედრაში მიიღო.
გიორგი შერმადინი

გიორგი შერმადინი (დ. 2 აპრილი, 1989, ნატახტარი, საქართველო) — ქართველი კალათბურთელი. 2019 წლიდან თამაშობს ესპანეთის ჩემპიონატის კლუბ „ტენერიფეში“. არის ევროლიგის 2 გზის ჩემპიონი (2009, 2013). საქართველოს ნაკრებში პირველად 2006 წელს გამოიძახა, ითამაშა ევრობასკეტ 2013-სა და ევრობასკეტ 2017-ზე.

კარიერა
კარიერა დაიწყო 2005 წელს. 2005-2008 წლებში თამაშობდა თბილისის „მაკაბიში“. 2008 წელს მონაწილეობა მიიღო -ს დრაფტზე, მაგრამ არ იქნა არჩეული არცერთი გუნდის მიერ. 2008 წელს შეუერთდა ბერძნულ „პანათანაიკოსს“ რომელთან ერთადაც 2009 წელს მოიგო ევროლიგა. 2013 წელს ამჯერადაც ბერძნული გუნდის, „ოლიმპიაკოსის“ რიგებში, მეორედ მოიგო ევროლიგა.

ტიტულები
საკლუბო
ევროლიგა (2): 2009, 2013
საბერძნეთის თასი (1): 2009
საბერძნეთის ლიგა (1): 2009
„ “ (1): 2009
ტოჰოს ბანკი

ტოჰოს ბანკი — იაპონური ბანკი, სათავო ოფისი განთავსებულია ფუკუსიმის პრეფექტურის ქალაქ ფუკუსიმაში. ტოჰოს ბანკი ასევე მართავს რამდენიმე დანაყოფს ფუკუსიმის პრეფექტურის გარეთ, უცუნომიაში, მიიაგიში, ტოკიოში და სხვ.

ისტორია
ტოჰოს ბანკი შეიქმნა 1941 წელს, სამი რეგიონული ბანკის შერწყმით მეორე მსოფლიო ომის შემდგომი დაგეგმვის ფარგლებში. მანამდე ტოჰომ შემოიერთა რამდენიმე მცირე რეგიონული ბანკი 1940 წელს. 1990 და 1991 წლებში ბანკმა გახსნა თავისი წარმომადგენლობები ნიუ იორკსა და ჰონკონგში, თუმცა ისინი დაიხურნენ 1990 წლების დასასრულში.
ადმირალი

ადმირალი (; -დან, ; ამირ ალ-ბაჰრი – „ზღვის მბრძანებელი“) — უმაღლეს მეთაურთა შემადგენლობის სამხედრო წოდებულება სამხედრო-საზღვაო ფლოტში.

ისტორია
ევროპაში გამოიყენება საუკუნიდან, მას შემდეგ, რაც ჩაანაცვლა მანამდე გამოყენებული ბერძნული და რომაული ტერმინები. იალქნიანი ფლოტის რეგლამენტის მიხედვით ადმირალი განაგებდა კორდებატალიას (ძირითად ძალებს), ვიცე-ადმირალი (ადმირალის შემცვლელი) — რეზერვს, რომელიც, როგორც წესი, განლაგებული იყო ძირითადი ძალების (არიერგარდის) უკან, კონტრ-ადმირალი (ყველაზე დაბალი საადმირლო ჩინი) კი — მოწინავე მზვერავ რაზმსა და ესკორტს (ავანგარდს). საუკუნის პირველ მეოთხედში ასევე არსებობდა წოდებები არირ- ან რეარ-ადმირალი და შაუტბენაჰტი, რომლებიც კონტრ-ადმირალის ჩინს შეესაბამება.
შავარდენი

შავარდენი — მტაცებელი ფრინველი შავარდნისნაირთა რიგისა; გაწვრთნილს იყენებენ ნადირობაში. ზრდასრული შავარდენი ტანად არის საშუალო ზომის, აქვს მოლურჯო-მონაცრისფრო ზურგი, თეთრი გულმკერდი და შავი თავი. მდედრი შავარდენი ზომაში ოდნავ უფრო დიდია, ვიდრე მამრი.

შავარდენი ცნობილია თავისი სისწრაფით, ავითარებს 322 კმ/სთ ნადირობის დროს, რაც საუკეთესო შედეგია სრულიად ცხოველთა სამყაროში. -ის სატელევიზიო პროგრამაზე დაყრდნობით, პიკირებისას მისი მაქსიმალური სისწრაფეა 389 კმ/სთ.
ეჰიმეს პრეფექტურა

} პრეფექტურა სიკოკუს ჩრდილო-დასავლეთით, იაპონიაში. დედაქალაქია მაცუიამა.

ისტორია
მეიძის რესტავრაციამდე , ეჰიმეს პრეფექტურას ერქვა იიოს პროვინცია. ჰეიანის პერიოდამდე ამ ტერიტორიაზე დომინირებდნენ მეთევზეები და მეზღვაურები, რომლებიც მნიშვნელოვან როლს თამაშობდნენ მეკობრეებსა და მონღოლების წინააღმდეგ ბრძოლაში.

შეკიგაჰარას ბრძოლის შემდეგ, ტოკუგავა სიოგუნი ამ ტერიტორიებს საკუთარ ალიანსს უქვემდებარებს, კატო იოშიაკიმ აქ ააშენა ციხესიმაგრე მაცუიამა საიდანაც დღევანდელი ქალაქი განვითარდა.

სახელი ეჰიმე მოდის კოძიკიდან და ნიშნავს - ლამაზ ქალწულს.

გეოგრაფია
ეჰიმას ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება სეტოს ზღვა, აღმოსავლეთიდან კაგავას და ტოკუშიმას პრეფექტურები, ხოლო სამხრეთიდან კოჩის პრეფექტურა.

კუნძულზე მდებარე ორივე მაღალმთიანეთი შედის ამ პრეფექტურაში. ასევე სანაპირო, მრავალი კუნძულებით. აჰიმეს ყველაზე დასავლეთ წერტილი არის სადამისაკის ნახევარკუნძული, რომელიც იაპონიაში ყველაზე წვრილი ნახევარკუნძულია.

ქალაქები
პრეფექტურაში თერთმეტი ქალაქია:
იმაბარი
იო
მაცუიამა (დედაქალაქი)
ნიიამა
ოზუ
საიჯო
სეიო
შიკოკუჩუო
ტოონ
უვაჯიმა
იავატამა

ეკონომიკა
მაცუიამას ირგვლივ განვითარებულია შემდეგი ინდუსტრიები, გემთმშენებლობა, ქიმიური მრეწველობა, ნავთობის გადამუშავება, ქაღალდის და ტექსტილის წარმოება. პრეფექტურის სოფლები ძირითადად ჩრთულია სოფლის მეურნეობასა და მეთევზეობაში და განსაკუთრებით განთქმული არიან ციტრუსოვანი კულტურების მოშენებაში.

იკატას ატომური სადგური გამოიმუშავებს სიკოკუს ელექტროენერგიის დიდ წილს.

მუზეუმები
ეჰიმეს კულტურისა და ისტორიის მუზეუმი
კაიმეის სკოლა
რამშტაინ-მიზენბახი

რამშტაინ-მიზენბახი — ქალაქი გერმანიაში, რაინლანდ-პფალცის ფედერალურ მხარეში, კაიზერსლაუტერნის რაიონში. არის ამავე სახელწოდების რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. რამშტაინ-მიზენბახი მდებარეობს დაახლოებით 20 კმ–ის მანძილზე ქალაქ კაიზერსლაუტერნიდან. რამშტაინ-მიზენბახი დაყოფილია სამ ნაწილად: რამშტაინი, მიზენბახი და ამ–კოლველდხენი. ქალაქის სამივე ნაწილი ერთმანეთს საავტომობილო და სარკინიგზო ხაზებით უკავშირდება. რამშტაინის ქალაქის ნაწილში ცხოვრობს 6.339 ადამიანი, ხოლო მიზენბახის მოსახლეობა 2.417–ს შეადგენს. ქალაქის სრული მოსახლეობა 2009 წლის აღწერით – 7.508 ადამიანი. რამშტაინის ტერიტორიაზე მდებარეობს რამშტაინის ავიაბაზა, სადაც 1988 წელს მოხდა რამშტაინის ავიაკატასტროფა.
ჰაინერ მიულერი

ჰაინერ მიულერი (დ. 9 იანვარი, 1929 — გ. 30 დეკემბერი, 1995) — გერმანელი დრამატურგი, პოეტი, მწერალი, ესეისტი, და თეატრალური რეჟისორი. მიულერს აღწერენ, როგორც „თეატრის უდიდეს პოეტს“ სამუელ ბეკეტის შემდეგ, ხოლო ბერტოლტ ბრეხტის შემდეგ, მიულერი თავისუფლად შეიძლება იქნას აღქმული, როგორც მეოცე საუკუნის ყველაზე მნიშვნელოვანი დრამატურგი.
ომან ხერხეულიძე

ომან ხერხეულიძე ( ს.-ის ნახევარი) – ერეკლე -ის კარის ისტორიკოსი, მდივანბეგი, ავტორი თხზულებისა – „მეფობა ირაკლი მეორისა, მეფის თეიმურაზის ძისა“.

ომან ხერხეულიძე ქართლ-კახეთის მსხვილი ფეოდალური საგვარეულოს წარმომადგენელი იყო. მისი ბიოგრაფია თითქმის სრულიად უცნობია. იგი მოესწრო აღა-მაჰმად-ხანის შემოსევას 1795 წელს, აგრეთვე ქართლ-კახეთის რუსეთთან შეერთებასაც. ომან ხერხეულიძე საუკუნის დამდეგს რუს ხელისუფალთა მიერ შედგენილ მდივანბეგთა სიაშიც არის მოხსენებული. მისი ისტორიული თხზულება „მეფობა ირაკლი მეორისა, მეფის თეიმურაზის ძისა“, რომელიც ქრონოლოგიურად 1722-1782 წლებით შემოიფარგლება, 1795 წელს უნდა იყოს შექმნილი და გადმოგვცემს უმთავრესად მნიშვნელოვან პოლიტიკურ ფაქტებსა და მოვლენებს. თხზულება, ძირითადად, მისდევს მის თანამედროვე ისტორიკოსთა, სეხნია ჩხეიძისა და პაპუნა ორბელიანის ნაშრომებს.

ომან ხერხეულიძე თავის თხზულებაში განსაკუთრებით დაწვრილებით და მკითხველისათვის საყურადღებოდ წარმოადგენს ერეკლე -ის მოღვაწეობის ორ ძირითად მომენტს: ჯერ ერთი როგორი შრომით მიიღო მან ქართლის მეფობა და მეორე – როგორ მოახერხა ქართლ-კახეთის სამეფოს გაერთიანება. ერეკლე -ის მოღვაწეობის აღწერა ისტორიკოსს მეფის სიცოცხლის ბოლო პერიოდამდე არ აქვს მიყვანილი. თხრობას იგი 1780 წლის შემდგომი რამდენიმე წლის ამბების გადმოცემით ამთავრებს. ამის მიზეზად ომან ხერხეულიძე შემდეგ გარემოებას ასახელებს:

ისტორიკოსს თავის თხზულებაში ქართლის მხოლოდ 60 წლის ისტორია (1722-1780 წწ.) 25 გვერდზე აქვს გადმოცემული. როგორც ივ. ჯავახიშვილი შენიშნავს, ომან ხერხეულიძეც გრძნობდა, რომ 60 წლის ისტორიის აღსაწერად 25 გვერდი საკმაოდ მცირე იყო და ამიტომაც თავის ნაწარმოებს „შემოკლებული ისტორია“ უწოდა. მისივე მითითებით, ისტორიკოსს ერეკლე მოღვაწეობა „სმენითა და მეხსიერებითა კაცთაგან ცნობითა აღვსწერეო“.

როგორც ირკვევა, ომან ხერხეულიძეს სეხნია ჩხეიძისა და პაპუნა ორბელიანის ნაწარმოებებით უსარგებლია. მას ერეკლე მეფის ცხოვრება-მოღვაწეობის ამსახველი ყველა ცნობის თავის თხზულებაში შეტანა საჭიროდ არ მიუჩნევია. იგი პირდაპირ აცხადებს:

ომან ხერხეულიძის ნაშრომი გამოირჩევა ქრონოლოგიის სიუხვით. ისიც აღსანიშნავია, რომ თარიღები, თითო-ოროლას გამოკლებით, ქორონიკონით კი არ არის მითითებული, არამედ აღნიშვნით – „შობითგან ქრისტესით“.

ომან ხერხეულიძე თხზულების სათაურშივე აღნიშნავს, რომ იგი წერს ერეკლე მეფის ისტორიას. ისტორიკოსი ერეკლე -ის მხოლოდ დადებით თვისებებს ჩამოთვლის: მამაცობას, ქვეყნისათვის თავდადებას, რჯულის ერთგულებას. როგორც ისტორიკოსი აღნიშნავს, ირანში ყოფნისას, როდესაც ნადირ-შაჰმა მას გამაჰმადიანება მოსთხოვა, ერეკლემ „წლითა და დღითა ყრმამან, ხოლო გონებითა ბრძენმან, უპასუხა:

განსაკუთრებით აღფრთოვანებით ლაპარაკობს ისტორიკოსი ერეკლე მეფის სიმამაცეზე:

მართალია, ომან ხერხეულიძის თხზულება „მეფობა ირაკლი მეორისა, მეფისა თეიმურაზის ძისა“ პირველხარისხოვან საისტორიო წყაროდ (როგორიც, მაგალითად, პაპუნა ორბელიანის ნაშრომია) ვერ ჩაითვლება, მაგრამ მაინც მას ერეკლე -ის მოღვაწეობის შესასწავლად გარკვეული მნიშვნელობა აქვს.
ერედვის ბაზილიკა

ერედვის ბაზილიკა – წმ. გიორგის სახელობის ეკლესია სოფელ ერედვში (გორის მუნიციპალიტეტი), ქ. ცხინვალიდან ჩრდილო–დასავლეთით, 7 კილომეტრში. ერედვის ბაზილიკა საუკუნის პირველი თარიღიანი ძეგლია, რომლის ხუროთმოძღვარიც იყო თეოდორე თაფლაისძე. ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ერედვის სამნავიანი ბაზილიკა მიეკუთვნება ნაგებობათა იმ ტიპს, რომელიც შეიქმნა ადრეფეოდალურ ხანაში და დამახასიათებელია მხოლოდ ქართული ხუროთმოძღვრებისათვის. ამ ტიპის ბაზილიკები ჩვენი ქვეყნის გარეთ არ გვხვდება. ტაძარმა ჩვენამდე თავდაპირველი სახით მოაღწია. მართალია, ტაძარს ეტყობა ადრინდელი რესტავრაციის კვალი, მაგრამ ამას ეკლესიისათვის გარეგნული იერსახე არ შეუცვლია.

ეკლესიის სამხრეთის ფასადის მრგვალ სვეტზე მოთავსებულია თარიღიანი სამშენებლო წარწერა.

წარწერის მიხედვით, 906 წელს, ქართლში ივანე ტბელის უფლობის დროს („ქართლსა შინა უფლობასა ტბელისა ივანესა“), ნიქოზელი ეპისკოპოსის სტეფანეს „განზრახვით, და მოყვასთა შეწევნით“, ხუროთმოძღვარ თეოდორე თაფლაისძეს საფუძველი ჩაუყრია („დავდე სარძირკველი“) ერედვის წმინდა გიორგის ეკლესიისათვის. იქვე იხსენიება აფხაზეთის მეფე კონსტანტინე (893–922 წწ.). მსგავსი ეკლესიების შენებას 10-15 წელი სჭირდებოდა და სავარაუდოდ, ხუროთმოძღვარი თეოდორე თაფლაისძე ამ ტაძრის აგებას დაახლოებით, 915 წელს დაასრულებდა.

ერედვის წმინდა გიორგის ეკლესიის მთავარი ნაწილი უგუმბათო ნავია, რომელსაც შესასვლელი კარები სამხრეთიდან აქვს. ჩუქურთმები კი თავმოყრილია ტაძრის კართან და სარკმლებთან. სამკაულებიც ეკლესიას ბევრი არ აქვს. ჩუქურთმების სახეებიც მარტივია.
ალექსანდრე I-ის მანიფესტი

ალექსანდრე -ის მანიფესტი — რუსეთის იპერატორის ალექსანდრე –ის 1801 წლის 12 სექტემბრის ქართლ-კახეთის სამეფოს გაუქმებისა და რუსეთის იმპერიასთან მიერთების აქტი.

ისტორია
თავდაპირველად, 1801 წლის 18 იანვარს ქართლ-კახეთის მეფის გიორგი -სა და რუსეთის იმპერატორის პავლე -ს შორის შედგა პავლე -ის მანიფესტის სახელით შედგენილი აქტი, მაგრამ მათ განხორციელებას შემდგენთა უცაბედი სიკვდილის გამო ვერცერთი ვერ მოესწრო და ვერ განხორციელდა.

ახალი, ალექსანდრე -ის მანიფესტი გამოიცა 1801 წლის 12 სექტემბერს, მაგრამ პირველად გამოქვეყნდა 1802 წლის 12 აპრილს რუსის ჯარით ალყაშემორტყმულ სიონის ტაძარში შეკრებილ თავად-აზნაურობის თანდასწრებით.

მანიფესტის ქართველი საზოგადოებისთვის გამოცხადების გარემოებებთან დაკავშირებით ივ. ჯავახიშვილი წერდა:

1794 წლიდან პეტერბურგში დიპლომატიური მისიით მყოფი გარსევან ჭავჭავაძე და გიორგი ავალიშვილი შეეცადნენ, მიეღწიათ ქართლ-კახეთის სამეფოს შეზღუდული ავტონომიისათვის მაინც, მაგრამ ვერაფერს გახდნენ. გამოცხადებულმა მანიფესტმა ქართველი დიპლომატები მძიმე მდგომარეობაში ჩააყენა – ბატონიშვილები და ქართული არისტოკრატიის ნაწილი მტრულად განეწყო გარსევან ჭავჭავაძისა და გიორგი ავალიშვილის მიმართ, რადგან, რუსეთის მთავრობის წაქეზებით, მიაჩნდათ, რომ ქართული სამეფოს გაუქმება სწორედ მათი „დამსახურება“ იყო.

პლატონ იოსელიანს მოყვანილი ჰყავს ორივე მათგანის ქართული თარგმანი:

12 სექტემბრის მანიფესტის შედეგად, ქართლ-კახეთის სამეფოს საქართველოს გუბერნია ეწოდა. მიუხედავად ბაგრატიონთა ოჯახის დიდი წინააღმდეგობისა, რუსებმა ისინი ძალით გაასახლეს სამშობლოდან. გასახლებულთა შორის იყო ერეკლეს მესამე ცოლი — დარეჯან დედოფალი, რომელიც უკვე სამოცდაათ წელს გადასცდენოდა. დარეჯანი პეტერბურგში აღესრულა და იქვე დაკრძალეს. 1803 წელს რუსეთში გადაასახლეს ქართლ–კახეთის ტახტის უშუალო მემკვიდრე დავით ბატონიშვილიც.