iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ოპერაცია „ვუნდერლანდი“

ოპერაცია „ვუნდერლანდი“ — სს „ქართული ფილმის“ 1988 წლის ფილმი. რეჟისორი ოთარ კობერიძე.

ისტორია
ფილმს საფუძვლად უდევს ყინულმჭრელ „ალექსანდრე სიბირიაკოვის" ტრაგედია, მისი კაპიტნის — ანატოლი კაჭარავასა და ეკიპაჟის გმირობა. 1942 წლის 25 აგვისტოს ყინულმჭრელს ჩრდილოეთის მიწაზე, ახალი პოლარული სადგურისთვის აღჭურვილობა და პერსონალი გადაჰყავდა. კარის ზღვაში კი გერმანელების მრისხანე კრეისერს — „ადმირალ შეერს“ შეეჩეხა. გერმანელებმა კაპიტანს დროშის დაშვება და დანებება მოსთხოვეს. ეს უკანასკნელი კი მათ არ დაემორჩილა და მტერს ცეცხლი გაუხსნა. პატარა გემმა დარტყმა საკუთარ თავზე აიღო, თვითონ შეებრძოლა უზარმაზარ, შესანიშნავად აღჭურვილ მრისხანე კრეისერს. ამით მან უკან მომავალი 25 საბჭოთა გემისგან შემდგარი ქარავანი განადგურებას გადაარჩინა — გემები სამშვიდობოს გავიდნენ. გემი „ალექსანდრე სიბირიაკოვი“ კი ჩაიძირა. მის გემბანზე მყოფი ასობით ადამიანიდან ცოცხალი მხოლოდ 19 გადარჩა.

სიუჟეტი
მეორე მსოფლიო ომის დროს ჩრდილოეთის ზღვის რაიონში საბჭოთა ყინულმჭრელის შეტაკება გერმანელ ფაშისტთა საბრძოლო კრეისერთან ქართველი კაპიტნის გამჭრიახობის წყალობით მტრის სრული განადგურებით დასრულდა.

როლებში
გიორგი (გია) ბურჯანაძე — ყინულმჭრელის კაპიტანი
ალბერტ ფილოზოვი — კონრად ბიუხნერი
ვიქტორ პავლოვი — უფროსი მექანიკოსი
გენო წულაია — კომიკოსი
რუსუდან კიკნაძე — თარჯიმანი
ნატო წულაია — ლოტა (ბარონესა)
რუდოლფ ჩელიშჩევი — უფროსი დამხმარე
ანდრეი აფონკო — იური, იუნგა
ტატიანა გოვოროვა — ტასია, კოკი
ვალერი კრავჩენკო — ვარგინი
პავლე რემეზოვი — თანაშემწე
ტატიანა გონჩაროვა — იურის დედა
ვიაჩესლავ ცოი — მიძუკი
ია ნინიძე — მოცეკვავე
ოთარ კობერიძე — ბიუხნერის მსახური
ანდრეი შეპოჩკინი — ზიქსი
ალექსანდრე კავალეროვი — გრაბოვსკი, ბიუხნერის ადიუტანტი
ბადრი კობახიძე — ერიხ რედერი
იოსებ (სოსო) ჯაჭვლიანი
გენადი ნილოვი — სერგეი, დაზვერვის უფროსი
გივი თოხაძე — თავდაცვის კომიტეტის წარმომადგენელი
გრეგორ კლეგენი

გრეგორ კლეგენი — ჯორჯ რეიმონდ რიჩარდ მარტინის ფენტეზის ჟანრის რომანების სერიის, „ყინულისა და ცეცხლის სიმღერის“ პერსონაჟი და ასევე მისი ტელეადაპტაციის ერთ-ერთი გმირი. ის წარდგენილია 1996 წელს გამოცემულ წიგნ „სატახტოთა თამაშში“ და მოგვიანებით ჩნდება წიგნებში „მეფეთა ჯახი“ (1998), „ხმლების ქარიშხალი“ (2000) და „ცეკვა დრაკონებთან“ (2011). ტელეადაპტაციისას მისი როლი შეასრულა ისლანდიელმა სტრონგმენმა ჰაფთორ ბიორნსონმა.

სერ გრეგორ კლეგენი არის კლეგენების სახლის მმართველი და სანდორ კლეგენის უფროსი ძმა. ის არის უკიდურესად საშინელი და მომაკვდინებელი მეომარი. სიმაღლის გამო მას უწოდებენ „მოსიარულე მთას“ ან უბრალოდ „მთას“.

ბიოგრაფია
გრეგორი თავიდან, სანამ ლორდი გახდებოდა, მიწათმოქმედი რაინდი იყო. გრეგორი მთელ ვესტეროსში საოცრად უზარმაზარი, ძლიერი და საშიში, ერთ-ერთი საუკეთესოდ გაწვრთნილი რაინდი იყო. მას აგრეთვე სახელი განთქმული ჰქონდა თავისი სისასტიკის გამო, ჩაიდინა რა ისეთი საშინელი დანაშაულები, როგორიცაა გაუპატიურება, ძარცვა და წამება.

რობერტის აჯანყების დროს, გრეგორი მონაწილეობდა მეფის საბიჯელის ალყაში, წითელ ციტადელში შესვლის შემდეგ კი მოკლა რეიგარ ტარგარიენის და ელია მარტელის ორი შვილი — რეინისი და ჩვილი ეიგონი (რომელიც კედელზე მიახეთქა). როდესაც ხელები ჯერ სისხლში ჰქონდა გასვრილი, საათობის განმავლობაში აუპატიურებდა და აწამებდა ელია მარტელს. უამრავი ჭორის თანახმად მან ელია ხმლის ერთი მოქნევით შუაზე გადაჭრა. მიუხედავად ამ დანაშაულისა, რობერტ ბარათეონს სერ გრეგორი არ დაუსჯია.
შეიხ ჰეიდარის საფლავი

შეიხ ჰეიდარის საფლავი — ხიზის რაიონის სოფელ თიხლში სეფევიეს ორდენის ერთ-ერთი ლიდერის შეიხ ჰეიდარი საფლავი

ისტორია
შეიხ ჰეიდარი, რომელიც დამარცხდა შირვანშაჰ ფარუხ იასართან ბრძოლაში, დაკრძალეს იმავე ადგილას, სადაც გარდაიცვალა. რუზბიჰან ფაზლულას ცნობით, ბრძოლა ორივე ლაშქარს შორის ელბრუსის (კავკასიონის) მთების ძირში გაიმართა. ვ.ფ. მინორისკის მიხედვით ელბრუსი შაჰდაღია. შეიხ ჰეიდარი 1488 წლის 9 ივლისს ბრძოლაში დამარცხდა, გმირულად დაიღუპა ბრძოლის ველზე და იქვე დაკრძალეს მისმა მიმდევრებმა. მისი მავზოლეუმი მდებარეობს ხიზის რაიონის სოფელ თიხლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 3-4 კმ-ში, ბეშბარმაღის მთის უკან. საფლავზე აღმოჩენილ ქვის ფილაზე სამსტრიქონიანი სპარსული წარწერა (1,210,67 მ) ამოტვიფრულია სულუსის ელემენტით. წარწერის პირველი სტრიქონი დაწერილია დიდი, მკაფიო საშლელი ხაზით, მეორე და მესამე სტრიქონებში სიტყვები 5-6 სტრიქონად არის დაწერილი, აწეული და ზედ გადატანილი მცირე საშლელი ხაზებით. ტექსტის თარგმანი ასეთია:

1. „დიდი საფლავი არის ღვთის გზაზე მიმავალის წმინდა მოწამეობა, ჭეშმარიტების გზის მიმავალის, ბრძენი ყურანის რელიგიის შეიხი, ჭეშმარიტების მაძიებელი, შეიხ სულთან ჯუნეიდის ძე შეიხ სულთან ჰეიდარი.

2. დაიღუპა ირანის შირვანის, რუმანის ომში (იგულისხმება აყ-ყოიუნლუს სახელმწიფო - მაშადიხანიმ ნემათი). (მავზოლეუმი) ათას ოცდათერთმეტ წლამდე ნანგრევებში იყო. სანდო იმამი ამირ ალ-მომინინი ალი იბნ აბუ თალიბი მივიდა თავის ნამდვილ მსახურთან შაჰ ისმაილთან, რათა გაეძლიერებინა საფლავის სიკაშკაშე და თქვა, რომ დიდი ხნის განმავლობაში ეს კურთხეული, დიდი საფლავი იყო მთა შირვანის მთებში.

3. განკარგულება (გასცა) მისი გადარჩენა ამ ტანჯვითა და დამცირებით სავსე ორმოდან, გამოავლინოს იგი და ააშენოს შენობა მის საფლავზე. გადალახეს მთის ძირი, სადაც იმ მაღალი და ამაღლებული ჭაბუკის განძი იყო დამარხული, 50 კამათელი სიგანით (1 კამათელი 107 სმ - მ.ნ.) და ღრმად ჩავიდნენ. მათ აღმოაჩინეს უძველესი საფლავის ადგილი და თაყვანი სცეს მას. შაჰ საფი ბაჰადურ ხან ალ-ჰუსეინის მეფობის დროს ამ საფლავზე არსებული შენობა გარემონტდა და ხელახლა აღადგინეს. ამ დარგაში, რომელიც ანგელოზთა ზღურბლზე იყო, დიდი ხნის განმავლობაში მრავალი ადამიანი განიკურნა. რაჯაბის თვე ათას ორმოცდამეცხრე წელს.

წარწერის ტექსტში ცნობილია, რომ ერთ-ერთი სეფიანელი შეიხის შაჰ ისმაილ ხატაის მამა შეიხ ჰეიდარი „ფარულად იყო დაკრძალული შირვანის ერთ-ერთ მთაში და მისი საფლავი დიდხანს დარჩა მიმალული“. მოგვიანებით, ყიზილბაშების შირვანის მიდამოებში ლაშქრობების დროს შაჰ ისმაილ საფავიმ მამამისის, შეიხ ჰეიდარის საფლავი მოძებნა, მასზე მავზოლეუმი ააგო, მიმდევრების მიერ სოფელ თაქალისა და შიხლარს შეუტია და მავზოლეუმი წმინდა სალოცავად გამოაცხადა. ამჟამად სოფლების ნანგრევებია შემორჩენილი. მოგვიანებით სოფლის მოსახლეობამ დატოვა ეს ადგილი და გადავიდა სამრეწველო ცენტრებში.

შეიხ ჰეიდარის საფლავზე გამომცხვარი აგურით აგებული მავზოლეუმის შენობა ორი ოთახისგან შედგება, სახურავი ჩამონგრეულია. მოჩანს თაღოვანი სავარძლები, რომლებზეც გუმბათი იდგა და გუმბათის წრის ნაშთები. შენობის დეკორაციისას გამოყენებული იყო მწვანე, შავი, ყავისფერი და ლურჯი ფერის ფილები, რომელიც ნახიჩევან-მარაგას ხუროთმოძღვრების სკოლისთვის დამახასიათებელი სტილით იყო აგებული.
შუშას სახელმწიფო სამხატვრო გალერეა

შუშას სახელმწიფო სამხატვრო გალერეა — ფუნქციონირებდა შუშაში 1982 წლიდან 1992 წლამდე.. ის ბაქოში 1992 წლიდან ფუნქციონირებს. ოკუპაციის შემდეგ მუზეუმის ექსპონატები გაძარცვეს. თავად შენობაც გარკვეული პერიოდის განმავლობაში მიტოვებული იყო.

ისტორია
სამხატვრო გალერეის ფონდში 50 ფერწერული და 30 გრაფიკული ნამუშევარია გამოფენილი. გალერეის ინიციატივით ნახატებში ასახულია შუშის ისტორიული ძეგლები და პეიზაჟები. გალერეის ქვეშ მოქმედებს ახალგაზრდა ნიჭიერთა ჯგუფი. მოსწავლეთა ხელნაკეთი ნამუშევრები რესპუბლიკისა და გაერთიანებულ გამოფენებზე დაჯილდოვებულია უმაღლესი წოდებითა და ჯილდოებით. ყოველწლიურად რეგულარულად ეწყობა გამოფენები. 2013 წელს შუშას სამხატვრო გალერეის მიერ მომზადებული გამოფენა იტალიაში გამოიფინა. შუშას სახელმწიფო სამხატვრო გალერეა მუდმივად ინახავს შუშას კულტურას და ამდიდრებს მას ახალი ნამუშევრებით.

1992 წელს შუშას ოკუპაციის შემდეგ გალერეიდან მხოლოდ 8 ნამუშევრის ამოღება იყო შესაძლებელი. შუშას ოკუპაციის 28 წლის განმავლობაში შუშას სახელმწიფო სამხატვრო გალერეის კოლექციაში ნამუშევრების რაოდენობამ 600-ს მიაღწია.
შუშის ხალიჩის მუზეუმი

შუშას ხალიჩების მუზეუმი — აზერბაიჯანის ხალიჩისა და ხალხური გამოყენებითი ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმის შუშის ფილიალი. მუზეუმი ხალიჩების ქსოვის ხელოვნების ტრადიციების შესწავლის, შენარჩუნებისა და შენარჩუნების მიზნით დაარსდა. დაარსებულია აზერბაიჯანის სსრ კულტურის სამინისტროს 1985 წლის 26 სექტემბრის #502 ბრძანებით. ფილიალმა თავისი საქმიანობა 1987 წლის 19 მაისს დაიწყო გენერალ სამად ბეი მეჰმანდაროვის მე-18 საუკუნის სასახლეში.
ყარაბაღის უძველესი ისტორიის, მათ შორის შუშას ხალიჩების კვლევის, პოპულარიზაციისა და შენარჩუნების მიზნით, აზერბაიჯანის ხალიჩისა და ხალხური გამოყენებითი ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმის ძირითადი ფონდიდან - ხალიჩები და ხალიჩების ნაწარმი, რომლებიც ინარჩუნებენ ეროვნულ ხელოვნების ღირებულებებს, მხატვრული ნაქარგები, ეროვნული ტანსაცმლისა და სამკაულების ნიმუშები გამოფენისთვის გაიგზავნა შუშის ფილიალში.

შუშას ფილიალში გამოიფინა აზერბაიჯანის ხალიჩისა და ხალხური გამოყენებითი ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმის ძირითადი ფონდიდან შერჩეული წყობილი და უწყობადი ხალიჩები, ხალიჩების ნაწარმი, მხატვრული ნაქარგები, ეროვნული სამოსი, სამკაულები და მხატვრული ლითონის ნიმუშები.

შუშაში მოქმედი 8 მუზეუმიდან მხოლოდ აზერბაიჯანის ხალიჩების მუზეუმმა შეძლო მისი ნივთების ნახევარზე მეტის გადარჩენა, ხოლო გენიალური კომპოზიტორის უზეირ ჰაჯიბეილის სახლ-მუზეუმმა ნაწილობრივ გადაარჩინა მისი ნივთები. შემონახულ ექსპონატებს შორისაა ყარაბაღის ტრადიციული ხალიჩები.
კაპისტონი თეთრი

კაპისტონი თეთრი, კაპისტონა, ზეკროულა კაპისტონა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური ფორმის, სამ, ზოგჯერ ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე საკმაოდ სქლად არის დაფარული მონაცრისფრო აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ხშირად უვითარდება მხარი, საშუალო სიკუმსისაა, თუმცა კუმსი და ძლიერ კუმსი მტევნებიც გვსვდება. მარცვალი მცირე ან საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან მცირედ ოვალური ფორმის, მომწვანო-ყვითელი, მზის მხარეს მოქარვისფრო-ყვითელი. კანი თხელი და საკმაოდ მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ნაფიფქით სუსტად დაფარული. რბილობი საკმაოდ წვნიანი და ხორციანია, ძალიან სასიამოვნო მოტკბო-მომჟავო გემოთი და სუსტად გამოხატული ჯიშური არომატით.

კაპისტონი თეთრის სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 160-169 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს, ოქტომბრის დასაწყისში შედის. მტევნის წონა 100-250 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა საშუალოდ 6.0-7.0 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში შაქრიანობა აღწევს 21-23%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.2-9 გ/ლ-ს.

მიიღება მაღალხარისხიანი სუფრის თეთრი ღვინო. ევროპული და იმერული წესით დაყენებული მისი ღვინო ხასიათდება ლამაზი შეფერვიო, კარგი სხეულით, სიხალისით, მაღალი გემური თვისებებით. ასევე მაღალი ღირსებით გამოირჩევა მისგან დამზადებული ცქრიალა ღვინოც, რომელსაც ახასიათებს: მდიდარი ბუკეტი, ნაზი გემო, ვარგი სხეული და სასიამოვნო მჟავიანობა.
კაპიტა

კაპიტა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო და საშუალოზე დიდი ზომისაა, ოდნავ წაგრძელებული, ზოგჯერ მომრგვალო, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შიშველია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო და საშუალოზე დიდია, ცილინდრულ-კონუსური, დატოტვილი ან უფორმო, საშუალო სიმკვრივის. მტევანში წვრილმარცვლიანობა ხშირად 20%-ს აღწევს. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, მოშავო-მოწითალო ფერის. თხელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი წვნიანი და ხორციანია, წვენი შეფერილი.

კაპიტა საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 160 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს, ოქტომბრის დასაწყისში შედის. მტევნის წონა 160-200 გრამია, ხოლო საჰექტარო მოსავლიანობა — 9.0-11.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17-23%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6-8 გ/ლ-ს.

მიიღება საკმაოდ ხარისხიანი სუფრის წითელი ღვინო, რომელიც ხასიათდება სიხალისითა და სისრულით, კარგად გამოხატული ჯიშური არომატით და კარგი ალუბლისფერი შეფერვით.
კახის თეთრი

კახის თეთრი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია თხელი აბლაბუდისებრი და საკმაოდ სქელი ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი მდედრობითი სქესისაა. მტევანი საშუალო ან მცირე ზომისაა, განივკონუსური ფორმის, გვხვდება ძლიერ დატოტვილი უფორმო მტევნებიც. საშუალო სიკუმსისაა. მარცვალი საშუალოზე მსხვილია, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური ფორმის. კანი თხელი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით საშუალოდ დაფარული. რბილობი მკვრივი და კნატუნაა, გემო — ოდნავ მომჟავო-მოტკბო.

ვაზი საშუალოზე ძლიერი ზრდისა და მცირემოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძლივობა 143-145 დღეა. მტევნის წონა 155-200 გრამია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 22-28%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6.3-6.6 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინო.
კეთილური

კეთილური — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან. ასევე გავრცელებული იყო გურიაში, სოფელ ჩოჩხათში. გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამნაკვთიანი, სუსტად დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრად სქლადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალოზე მცირე ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, თხელი, ზოგჯერ საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, შავი ფერის. კანი თხელი და ნაკლებად მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია. წვენი უფერულია, გემო — ტკბილი.

ვაზი საშუალო ზრდისაა. კეთილურის სავეგეტაციო პერიოდი 176 დღეა, სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 140-150 გრამია. საჰექტარო მოსავლიანობა 7.0-7.5 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში შაქრიანობა აღწევს 19.8%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9.1 გ/ლ-ს.
კეხვა

კეხვა — ქართული აბორიგენული ვარდისფერყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე საკმაოდ სქლადაა ქეჩისებრად შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის ან თხელი. მარცვალი — საშუალო ზომის, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური ფორმის. მუქი ვარდისფერია, რბილობი ხორციანი და წვნიანია, წვენი — შეფერილი.

კეხვა ძლიერი ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის დასაწყისში შედის. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.1-8.5 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის ვარდისფერი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
კვაწახურა

კვაწახურა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე სქლადაა ქეჩისებრად შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ფორმის, მკვრივია ან საშუალო სიმკვრივის. მარცვალი — საშუალო ზომის, მომრგვალო ან მცირედ ოვალური, თეთრი ფერის. კანი საკმაოდ სქელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით თხლად დაფარული. რბილობი წვნიანია ან ხორციან-წვნიანი, ტკბილი გემოთი.

კვაწახურა საშუალო ან საშუალოზე ძლიერი ზრდის ვაზია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 196-198 დღეა, სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის შუა რიცხვებში შე-დის. მტევნის წონა 148 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.8-7.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.8 გ/ლ-ს.

გამოიყენება საკმაოდ ჰარმონიული სუფრის თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
კიბურა

კიბურა — ქართული აბორიგენული ვარდისფერყურძნიანი ვაზის ჯიში აჭარიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალოზე მცირე ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე აბლაბუდისებრად საშუალოდაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი — საშუალოზე მცირე ზომის, ცილინდრულ-კონუსური ფორმისა და საშუალო სიმკვრივის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მუქი ვარდისფერი. კანი სქელი და მვვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქიო უხვად დაფარული. რბილობი საკმაოდ წვნიანი და ხორციანია, წვენი შეუფერავი, სასიამოვნო ტკბილი გემოთი.

იბურა საშუალო ზრდით გამოირჩევა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 188 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. მტევნის საშუალო წონა 90 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი — 5.5-6.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17.4%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 10.8 გ/ლ-ს.

კიბურა გამოიყენება სასუფრე ყურძნად და სუფრის მსუბუქი ვარდისფერი ღვინის დასამზადებლად. ადვილად ავადდება სოკოვანი დაავადებებით, განსაკუთრებით ვაზის ჭრაქი. იძლევა დაბალი ხარისხის პროდუქციას.
კიკაჩა თეთრი

კიკაჩა თეთრი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურიიდან. საუკუნის დასაწყისში კიკაჩაას გავრცელების არეალი იყო სოფლები ლიხაური, მაკვანეთი, შემოქმედი, გურიანთა, ჩოჩხათი, ჯურუყვეთი, ჩიბათი, ნიგოითი და სხვა.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამნაკვთიანი. მცირედ დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია საკმაოდ სქელი ქეჩისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი — საშუალო ზომის, ცილინდრული ფორმის, თხელი, ზოგჯერ საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური. თეთრი ფერისაა, კანი სქელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი წვნიანია ან ხორციანი და წვნიანი, ტკბილი გემოთი.

კიკაჩა თეთრი საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლიანი ვაზია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 192-195 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის დასაწყისში შედის. მტევნის საშუალო წონა 145 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.5-7.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.8%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.7 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
კიკაჩა წითელი

კიკაჩა წითელი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურიიდან. გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

გავრცელება
 საუკუნის დასაწყისში კიკაჩაას გავრცელების არეალი იყო სოფლები ლიხაური, მაკვანეთი, შემოქმედი, გურიანთა, ჩოჩხათი, ჯურუყვეთი, ჩიბათი, ნიგოითი და სხვა.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამნაკვთიანი, სუსტად დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე სქლადაა ქეჩისებრად შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალოდ კუმსი. მარცვალი — საშუალო ზომის, მომრგვალო, შავი ფერის. კანი სქელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი წვნიანია ან ხორციანი და წვნიანი, წვენი შეუფერავია, სასიამოვნო ტკბილი გემოთი.

კიკაჩა წითელი საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 179 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის დასაწყისში შედის. მტევნის წონა 145-150 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა — 7.0-7.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.8%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9.1 გ/ლ-ს.
კირწმაგარა

კირწმაგარა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ვაზის სახელწოდება მისი ყუნწის (იმერ. კირწი) გამძლეობას გამოხატავს. იმერეთში უძველესი დროიდან კულტივირებული ჯიშია.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ფორმის, თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრად სქლადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ფორმის, ზოგჯერ მხრიანი, კუმსი. მარცვალი — საშუალო ზომის, მომრგვალო, მუქი წითელი. კანი სქელი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით შესამჩნევად დაფარული. რბილობი წვნიანია.

კირწმაგარა საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე დაახლოებით 190 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის პირველ ნახევარში შედის. მტევნის წონა 175-250 გრამია, საჰექტარო მოსავლინობა კი 6.5-8.8 ტონა. ყურძნის სრული სიმ-წიფის პერიოდში შაქრიანობა აღწევს 17-19%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8-10 გ/ლ-ს.

კირწმაგარასგან მზადდება ნაკლებად ჰარმონიული სუფრის წითელი მშრალი ღვინო.
კირწწითელა

კირწწითელა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭიდან.

ვაზის სახელწოდება მისი ყუნწის (იმერ. კირწი) შეფერილობას გამოხატავს.

უძველეს დროში იგი წმინდა ნარგავების სახით მხოლოდ რაჭაში ყოფილა გავრცელებული.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამნაკვთიანი, სუსტად დანაკვთული ან თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრად ისეა შებუსული, რომ ფოთლის მწვანე შეფერვა ძლივს მოჩანს. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური, იშვიათად ცილინდრულ-კონუსური ან ცილინდრული ფორმის, ძლიერ კუმსი. მარცვალი - საშუალო ზომის, ოვალური, მუქი წითელი ან შავი. კანი საშუალო სისქის და მკვრივი აქვს, ვარგად ემჩნევა ცვილისებრი ფიფქი. რბილობი წვნიანია, წვენი — შეუფერავი.

ვაზი საშუალო ზრდისაა. კირწწითელას სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 164 დღეა. რაჭის პირობებში სექტემბრის ბოლოს მწიფდება. მტევნის წონა 100 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა — 6.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 10-12 გ/ლ-ს.

კირწწითელასგან დამზადებული სუფრის წითელი ღვინო ნაკლებად ჰარმონიულია.
კლდის წითელი

კლდის წითელი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში მესხეთიდან.

ამ ვაზის სახელწოდება ადგილმდებარეობის მაუწყებელია, რადგან ოდითგანვე გავრცელებუ-ლი იყო მესხეთში, სოფელ კლდეში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, ოვალური ან კვერცხისებური ფორმის, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შიშველია და მხოლოდ ძარღვების გასწვრივ გასდევს მოკლე ჯაგრისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, კუმსია ან საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მრგვალი, ოდნავ შებრტყელებული, მუქი წიოელი. კანი თხელი და მკვრივი აქვს, თხელი ცვილისებრი ფიფქით დაფარული. რბილობი წვნიანია, მდნარი, სასიამოვნო, ჰარმონიული გემოთი. წვენი შეუფერავია.

კლდის წითელი საშუალო ზრდისაა, სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 185 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 120-180 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა საშუალოდ 6.0 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის კარგი ხარისხის მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
კლერტმაგარა

კლერტმაგარა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ვაზის სახელწოდება მისი კლერტის გამძლეობას გამოხატავს.

ცალკეული ეგზემპლარებია ასპინძის, საროს, ტოლოშისა (ასპინძის მუნიციპალიტეტი) და აწყურის ბაღებში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისა და მომრგვალო ფორმისაა. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის. ახასიათებს დატოტვა. საშუალო სიკუმსის ან მეჩხერია. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მუქი-წითელი, დაფარული სქელი ნაცრისფერი ცვილისებრი ნაფიფქით. რბილობი საშუალო სიმკვრივისაა, წვნიანი, სასიამოვნო მომჟავო-მოტკბო გემოთი.

კლერტმაგარა სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის პირველ ნახევარში შედის. გამოიყენება სუფრის წითელი ღვინის დასამზადებლად.
კორტნულა

კორტნულა, სეურა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭა-ლეჩხუმიდან.

თავდაპირველად გავრცელებული იყო მდინარე სეურას ნაპირებთან (თერჯოლის მუნიციპალიტეტი), საიდანაც მიღებული აქვს სახელწოდება.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან კვერცხისებური ფორმის, სამ-ხუთნაკვთიანი, საშუალო, ძლიერ დანაკვთული ან იშვიათად სუსტად დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრად არის შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან მცირე ზომისაა, კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ან პატარა ზომისაა, მუქი წითელი. კანი საშუალო სისქის აქვს, მკვრივი, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი წვნიანია, გემო — მომჟავო-მოტკბო.

კორტნულა საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე დაახლოებით 162 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს-ოქტომბრის დასაწყისში შედის. მტევნის საშუალო წონა 120-130 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი დაახლოებით 7.5-8.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19-21%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.5-7.3 გ/ლ-ს.

კორტნულას ყურძნისგან მზადდება ევროპული ტიპის სუფრის წითელი ღვინო.
კორძალა

კორძალა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურია-აჭარიდან. საუკუნის დასაწყისში გავრცელებული იყო მაკვანეთი-ლიხაურის მიდამოებში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრად სქლადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, თხელი, ზოგჯერ საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სიმეტრიული, მუქი წითელი. კანი მკვრივი აქვს ცვილისებრი ფიფქით სუსტად დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, წვენი უფერულია, გემო ტკბილი და სასიამოვნო.

კორძალა საშუალო ან საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი 198 დღეა, ხოლო სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის შუა რიცხვებში შედის. მტევნის საშუალო წონა 145 გრამია. საჰექტარო მოსავლიანობა — 6.5-7.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.8%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.5 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის წითელი ღვინის დასამზადებლად.
კოცხანა

კოცხანა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურიიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრად სქლადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ზოგჯერ ოვალური, შავი ფერის. კანი მკვრივი ან ნაკლებად მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით სქლად დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია. წვენი შეუფერავია, ტკბილი გემოთი.

ვაზი საშუალო და საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 195-197 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის შუა რიცხვებიდან შედის. მტევნის წონა საშუალოდ 148 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა — 7.0-7.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20.8%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.8 გ/ლ-ს.

კოცხანასგან მზადდება ხარისხიანი და ჰარმონიული სუფრის წითელი ღვინო, რომელსაც ხილის ტონები აქვს.