გაეროს უშიშროების საბჭოს 1973 წლის რეზოლუცია

რეზოლუცია 1973 გაეროს უშიშროების საბჭომ 2011 წლის 17 მარტს მიიღო ლიბიის პირველი სამოქალაქო ომის საპასუხოდ. რეზოლუციამ შექმნა ლიბიის სამოქალაქო ომში სამხედრო ჩარევის იურიდიული საფუძველი, მოითხოვა „დაუყოვნებელი ცეცხლის შეწყვეტა“ და საერთაშორისო საზოგადოებას მისცა უფლება, შეექმნა ფრენის აკრძალვის ზონა და გამოეყენებინა ყველა საჭირო საშუალება, გარდა უცხოური ოკუპაციისა, მშვიდობიანი მოსახლეობის დასაცავად.

უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია შემოთავაზებული იყო საფრანგეთის, ლიბანის და გაერთიანებული სამეფოს მიერ. უშიშროების საბჭოს ათმა წევრმა მისცა ხმა დადებითად (ბოსნია და ჰერცეგოვინა, კოლუმბია, გაბონი, ლიბანი, ნიგერია, პორტუგალია, სამხრეთ აფრიკა და მუდმივი წევრები საფრანგეთი, გაერთიანებული სამეფო და შეერთებული შტატები). ხუთმა ქვეყანამ (ბრაზილია, გერმანია და ინდოეთი, მუდმივი წევრები ჩინეთი და რუსეთი) თავი შეიკავა, წინააღმდეგი არცერთი არ ყოფილა.

რეზოლუცია
ძირითადი პუნქტები
გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წესდების თავის შესაბამისად მიღებული რეზოლუცია:
მოითხოვს დაუყოვნებლივ ცეცხლის შეწყვეტას და ძალადობის, მშვიდობიანი მოსახლეობის წინააღმდეგ ყველა თავდასხმის და მათი უფლებების დარღვევის სრულ შეწყვეტას;
ლიბიის თავზე ფრენის აკრძალვის ზონას აწესებს;
იძლევა „ყველა საჭირო ზომის მიღების უფლებას ლიბიის არაბთა ჯამაჰირიაში, მათ შორის ბენღაზიში თავდასხმის საფრთხის ქვეშ მყოფი მშვიდობიანი მოსახლეობისა და მშვიდობიანი მოსახლეობის მიერ დასახლებული ტერიტორიების დასაცავად, ამავდროულად გამორიცხავს ნებისმიერი სახის უცხოური საოკუპაციო ძალის განთავსებას ლიბიის ტერიტორიის ნებისმიერ ნაწილზე“;
აძლიერებს იარაღის ემბარგოს და განსაკუთრებით დაქირავებული მებრძოლების წინააღმდეგ ზომებს, გემებისა და თვითმფრინავების იძულებითი შემოწმების დაშვებით;
აწესებს აკრძალვას ლიბიის მიერ დანიშნულ ყველა ფრენაზე;
ლიბიის ხელისუფლების საკუთრებაში არსებულ აქტივებზე აქტივების გაყინვას აწესებს და კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ ასეთი აქტივები ლიბიელი ხალხის სასარგებლოდ უნდა იქნას გამოყენებული;
გაეროს უშიშროების საბჭოს 1970-ე რეზოლუციით გათვალისწინებული მოგზაურობის აკრძალვა და აქტივების გაყინვა ვრცელდება ლიბიის კიდევ რამდენიმე ფიზიკურ და იურიდიულ პირზე;
ქმნის ექსპერტთა პანელს სანქციების აღსრულების მონიტორინგისა და ხელშეწყობის მიზნით.

ხმის მიცემა
უშიშროების საბჭოს მუდმივი წევრები მონიშნულია მუქი შრიფტით.

მუდმივ წევრებს, ჩინეთსა და რუსეთს, ეჭვები ჰქონდათ ფრენის აკრძალვის ზონასთან დაკავშირებით, მათ შორის ასეთი ზონის აღსრულების პრაქტიკულ საკითხებთან და ძალის გამოყენების შეშფოთებასთან დაკავშირებით, როდესაც სხვა საშუალებები არ იყო ამოწურული, თუმცა აღნიშნეს არაბული ლიგის მოთხოვნები და ლიბიაში არსებული „განსაკუთრებული სიტუაცია“ და ამიტომ თავი შეიკავეს ხმის მიცემისგან. უშიშროების საბჭოს აფრიკელმა წევრებმა დაგმეს ლიბიის რეჟიმის ქმედებები და მხარი დაუჭირეს ტექსტს.

მეორე დღეს კანცლერმა ანგელა მერკელმა განაცხადა, რომ გერმანია არ მიიღებდა მონაწილეობას სამხედრო ოპერაციაში, მაგრამ დასძინა: „ჩვენ უპირობოდ ვიზიარებთ ამ რეზოლუციის მიზნებს. ჩვენი თავშეკავება არ უნდა აგვერიოს ნეიტრალიტეტთან“. თუმცა, მისმა საგარეო საქმეთა მინისტრმა გვიდო ვესტერველემ საჯაროდ გამოხატა თავისი წინააღმდეგობა რეზოლუციის მიმართ.

ინდოეთმა თავი შეიკავა, რადგან მან რეზოლუცია აღიქვა, როგორც გაურკვეველ ინფორმაციაზე დაფუძნებული (ლიბიაში ადგილზე არსებული ვითარების შესახებ „სანდო ინფორმაციის“ ნაკლებობა) და როგორც ძალიან ღია („აღსრულების ზომების დეტალების სიცხადის არარსებობის გამო, მათ შორის, ვინ და რა საშუალებებით მიიღებს მონაწილეობას და როგორ განხორციელდება ეს ზომები ზუსტად“).

ბრაზილიამაც თავი შეიკავა და აღნიშნა ფუნდამენტური წინააღმდეგობა ძალის გამოყენებაში „ძალადობის დაუყოვნებლივ დასრულებისა და მშვიდობიანი მოსახლეობის დაცვის“ მისაღწევად. მათ მიაჩნდათ, რომ ძალის გამოყენებას

შესაძლოა ჰქონდეს ადგილზე დაძაბულობის გამწვავების გაუთვალისწინებელი ეფექტი და მეტი ზიანი მიაყენოს იმავე მშვიდობიან მოსახლეობას, რომელთა დაცვაც ჩვენი ვალდებულებაა.

ბრაზილიის ელჩმა, ქალბატონმა ვიოტიმ, ასევე აღნიშნა, რომ

ჩრდილოეთ აფრიკასა და ახლო აღმოსავლეთში სახალხო მოძრაობის მნიშვნელოვანი ასპექტია მათი სპონტანური, ადგილობრივი ბუნება. ჩვენ ასევე შეშფოთებულები ვართ იმით, რომ სამხედრო ძალის გამოყენებამ, როგორც ეს დღევანდელი რეზოლუციის მე-4 პუნქტშია მოწოდებული, შეიძლება შეცვალოს ეს ნარატივი ისე, რომ სერიოზული შედეგები მოჰყვეს ლიბიასა და მის ფარგლებს გარეთ არსებულ ვითარებას.

ლიბიის პასუხი
რეზოლუციის მიღებისას ბენღაზიში მყოფმა ლიბიის ოპოზიციურმა ძალებმა ტაში შემოჰკრეს და ჰაერში იარაღს და ფეიერვერკებს ისროდნენ.რეზოლუციის გამოქვეყნებამდე რამდენიმე საათით ადრე, კადაფიმ ოპოზიცია გააფრთხილა სიტყვით: „ჩვენ დღეს ღამით მოვალთ და არანაირი შეწყალება არ იქნება“.

18 მარტს მუამარ კადაფის მთავრობამ განაცხადა, რომ ისინი დაიცავდნენ რეზოლუციას და განახორციელებდნენ ცეცხლის შეწყვეტას.თუმცა, მალევე გაირკვა, რომ სინამდვილეში ცეცხლის შეწყვეტა არ განხორციელებულა.

განხორციელება
სამხედრო ინტერვენცია ლიბიაში 19 მარტს დაიწყო, როდესაც საფრანგეთის საჰაერო ძალების გამანადგურებლებმა გაანადგურეს კადაფის მომხრე რამდენიმე მანქანა, რომლებიც ამბოხებულთა ციხესიმაგრის, ბენღაზიში მიიწევდნენ წინ. შემდეგ აშშ-ის და ბრიტანეთის წყალქვეშა ნავებმა ლიბიის მასშტაბით სამიზნეების მიმართულებით 110-ზე მეტი „ტომაჰაკის“ ტიპის ფრთოსანი რაკეტა ისროლეს, რამაც რეჟიმის საჰაერო თავდაცვის შესაძლებლობები მნიშვნელოვნად შეაფერხა და ფრენის აკრძალვის ზონის უფრო ფართოდ აღსრულება შესაძლებელი გახადა. ინტერვენციაში თავდაპირველად ევროპისა და ახლო აღმოსავლეთის 10 სახელმწიფოსგან შემდგარი კოალიცია მონაწილეობდა, მოგვიანებით კი მათი რიცხვი 17-მდე გაიზარდა. 31 მარტს ნატომ ოპერაციის სარდლობა აიღო. ინტერვენციამ წარმატებით შეაჩერა კადაფის მომხრე ძალების ბენღაზიში ჩაგდება.

24 აგვისტოს პირველად აღიარა, რომ ბრიტანეთის,იტალიის, საფრანგეთის, იორდანიის, კატარის და არაბთა გაერთიანებული საამიროების სპეციალური დანიშნულების რაზმები ლიბიის ტერიტორიაზე ჩაერივნენ და ოპერაციები ტრიპოლისა და სხვა ქალაქებში გააძლიერეს. ეს 1973-ე რეზოლუციის შესაძლო დარღვევად იქნა მიჩნეული, თუმცა სპეციალური დანიშნულების რაზმების გამოყენება რეზოლუციით აკრძალული არ არის.