iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ელბაქიანთკარის მაცხოვრის ეკლესია

ელბაქიანთკარის მაცხოვრის ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ელბაქიანთკარში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მდინარე ძამის მარჯვენა ნაპირზე, მაღალი მთის ბუნებრივად მოვაკებულ პატარა ფერდობზე. სტილისტური ნიშნებით თარიღდება განვითარებული ფეოდალური ხანით. ეკლესია ორი კორპუსისაგან შედგება: ძველი ეკლესიისა და მასზე ჩრდილოეთ მხრიდან მიდგმული ოდნავ მოკლე სათავსის - სამკვეთლოსაგან. მოგვიანებით ეკლესიის ძირითადი კორპუსისათვის სამხრეთით, დასავლეთით და ჩრდილოეთით დამატებითი სათავსებიც მიუშენებიათ. სამხრეთის მინაშენში ორი სათავსია: დასავლეთით სწორკუთხა, ხოლო აღმოსავლეთით აფსიდიანი (სამლოცველო), რომელიც კარით უკავშირდება ეკლესიას. სწორკუთხა სათავსი დასავლეთ მინაშენის ნართექსთანაა დაკავშირებული კარით. დასავლეთისა და ჩრდილოეთის მინაშენები ერთიან გარშემოსავლელს ქმნიან. ძველი ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის მუქი ფერის უხეში ნატეხი ქვის კვადრებით. კონსტრუქციულ ნაწილებში გამოყენებულია კარგად გათლილი შირიმის ქვები. გვიანდელი მინაშენის კედლები გარედან მოპირკეთებულია ქვიშაქვის გათლილი კვადრებით.

ძველი ეკლესია დარბაზულია (9,9 8 მ). შესასვლელი დასავლეთიდანაა. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე ფართო თაღოვანი სარკმელია, რომელიც გარეთკენ მკვეთრად ვიწროვდება. თითო ასეთივე სარკმელია სამხრეთით და დასავლეთით. აფსიდის სარკმლის ორივე მხარეს მაღალი თაღოვანი ნიშებია, რომლებიც ერთ ქვაშია გამოკვეთილი და ზემოთ ოდნავ ვიწროვდება. სატრიუმფო თაღი შირიმის მარტივ (თარო და დახრილი სიბრტყე) იმპოსტებს ეყრდნობა. აზიდული პროპორციების დარბაზის კამაროვანი გადახურვა ერთ შეკიდულ საბჯენ და დასავლეთ კედლის შეკიდულ თაღებს ეყრდნობა.

ეკლესია აფსიდის ჩრდილოეთ მხართან გაჭრილი კარით დაკავშირებულია სამკვეთლოსთან. სამკვეთლოში აღმოსავლეთით ნალისებრი აფსიდია, რომელშიც ერთი თაღოვანი სარკმელი და ორი მაღალი ნახევარწრიული ნიშია. ერთი პატარა სწორკუთხა ნიში აფსიდის სამხრეთ მხართანაა. დასავლეთ კედელში ერთი თაღოვანი სარკმელია. სამკვეთლო გადახურულია სხმული კამარით. სამხრეთ მინაშენს სამლოცველოს აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდი აქვს, რომელშიც თაღოვანი სარკმელი და ერთი პატარა ნიშია. მეორე სწორკუთხოვანი სარკმელი სამხრეთ კედელშია. აფსიდის ნახევარწრიული თაღის ქუსლებთან თაროსა და დახრილი სიბრტყისაგან შედგენილი იმპოსტებია. სამლოცველოს სხმული დამრეცი კამარა სამხრეთით უშუალოდ კედელს ეყრდნობა, ხოლო ჩრდილოეთით - კედლის ფართო თაღით შექმნილ გრძივ საყრდენს. გარშემოსავლელის დასავლეთ ნაწილში ეკლესიის სიგანეზე შექმნილი ნართექსის ნახევარწრიული კამარა სამ შეკიდულ საბჯენ თაღს ეყრდნობა. ნართექსის შუა ნაწილი განაპირებზე უფრო ფართო და მაღალია. ნართექსის დასავლეთის (გარეთა) ფართო შესასვლელი ეკლესიის დასავლეთ კარის პირდაპირაა. შემორჩენილი ფრაგმენტების მიხედვით, სავარაუდოა, რომ აქ ორსაფეხურიანი პორტალი იყო.

ეკლესიის მაღალი ორფერდასახურავიანი კორპუსი მკვეთრად გამოიყოფა ცალფერდა სახურავებით გადახურული დაბალი მინაშენებისაგან. ეკლესიის დასავლეთ ფასადზე, შესასვლელის თავზე, ლილვებით შედგენილ თაღოვან მოჩარჩოებაში გამოსახულია რელიეფური განედლებული ჯვარი, რომელიც დასრულებულია ფართორელიეფიანი თაღით, თაღს ბოლოებზე ჰორიზონტალური გადანაკეცები აქვს. შემორჩენილია ლავგარდნის რამდენიმე ქვა.
ელბაქიანთკარის წმინდა გიორგის ეკლესია

ელბაქიანთკარის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ელბაქიანთკარში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთით 1 კილომეტრზე, მდინარე ძამის ხეობაში, კლდის პირზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (10,7 5,5 მ), ნაგებია დიდი ზომის ნატეხი ქვით, აქა-იქ უსწორმასწორო ლოდები და აგურია გამოყენებული. გარედან ოთხკუთხა, სოლო შიგნიდან ისრულთაღიანი შესასვლელები დასავლეთით და ჩრდილოეთითაა. დარბაზის შიდა სივრცე მაღალი და ხალვათია. ნახევარწრიული აფსიდი ერთი საფეხურითაა ამაღლებული. საკურთხევლის ღერძზე სარკმელია, რომლის ქვეშ კედელზე მიშენებულია სატრაპეზო. საკურთხეველი დარბაზისაგან გამოყოფილია აგურის დაბალი (1,6 მ) კანკელით, რომელიც სამი მონაკვეთისაგან შედგება: შუაში თაღოვანი აღსავლის კარია, გვერდებზე - ღრმა სახატე ნიშები. დარბაზის გრძივი კედლები და ნახევარწრიული კამარა დანაწევრებულია წყვილი პილასტრით და მათზე დაყრდნობილი ოდნავ შეისრელი თაღით. დასავლეთის, სამხრეთისა და ჩრდილოეთის კედლებში თითო სარკმელია. ეკლესიის კედლები, კონქი და კამარა შელესილი და მოხატული ყოფილა. ეკლესია დგას მაღალ სუბსტრუქციაზე.
სათერძის წმინდა გიორგის ეკლესია

სათერძის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ სათერძის სამხრეთ-დასავლეთით, 1,5 კმ-ზე, სათერძისწყლის ხეობაში, მთის კონცხზე. სტილისტური ნიშნებით თარიღდება საუკუნით.

ეკლესია დარბაზულია (10,8 × 6,8 მ), ნაგებია ქვიშაქვის კარგად გათლილი და დაწყობილი კვადრებით. გარედან არქიტრავული, შიგნიდან თაღოვანი შესასვლელი ორია — სამხრეთით და დასავლეთით (დასავლეთის არქიტრავის ქვა ჩამოვარდნილია და შესასვლელის წინ დევს). ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო, გეგმით ნახევარწრიული, დაახლოებით 3 მეტრის სიმაღლის თაღოვანი ნიშია. ნიშის თაღები ერთ მთლიან ქვაშია გამოკვეთილი. საკურთხევლის კონქის ქუსლები ეყრდნობოდა განსხვავებული პროფილის იმპოსტებს (სამხრეთის — გლუვი თარო და ოდნავ დახრილი სიბრტყე; ჩრდილოეთისა — მარტივი თარო, შვეული პირი და ლილვი). თითო თაღოვანი სარკმელი სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ მონაკვეთში და დასავლეთ შესასვლელის თავზეა. გრძივი კედლები და კამარა წყვილი ორსაფეხურიანი პილასტრით და მათზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღით ორ თანაბარ ნაწილად იყოფოდა.

აღმოსავლეთ ფასადზე სარკმლის ორნამენტირებულ საპირეს შეწყვილებული გრეხილით ლილვები აქვს შემოვლებული. ორნამენტირებულია სამხრეთ ფასადის შესასვლელის და სარკმლის საპირეებიც (სარკმლის საპირე ჩამოშლილია). შესასვლელის თავზე ვარსკვლავისებური როზეტია. დასავლეთ ფასადზე შესასვლელს ბრტყელი ორნამენტირებული საპირე აქვს (არქიტრავზე ორნამენტის ნახატი გეომეტრიულია, გვერდებზე — ლათინური „“-ს მაგვარი). აქვე, არქიტრავზე, მოზრდილი წრიული როზეტია, რომლის არეში ლილვების გრეხილით ამოკვეთილია ტოლმკლავა ჯვარი.
ალ-მუთავაქილი

ალ-მუთავაქილი (დ. უცნობია — გ. 861) — აბასიანთა დინასტიის ხალიფა. სახალიფოს მართავდა 847-861 წლებში. მის დროს სახელმწიფო რელიგიად მუთაზილობის ნაცვლად კვლავ ორთოდოქსული ისლამი - სუნიტობა გამოცხადდა. სუნიტებზე დაყრდნობით ალ-მუთავაქილი ცდილობდა თურქული გვარდიის მზარდი გავლენის შესუსტებას. 853 წელს ალ-მუთავაქილმა თბილისის ამირა საჰაკ ისმაილის ძის წინააღმდეგ ლაშქრობა მოაწყო ბუღა თურქის სარდლობით. ალ-მუთავაქილი მოკლეს თურქული გვარდიის მეთაურებმა. მისის სიკვდილის შემდეგ ხალიფის ხელისუფლება უკიდურესად დასუსტდა.
მუთაზილიტები

მუთაზილიტები  — რაციონალური მიმდინარეობის (ჩაისახა არაბთა სახალიფოში საუკუნეში) მიმდევრები ადრინდელ მუსლიმანურ თეოლოგიაში. მუთაზილობის დამაარსებელია ვასილ იბნ ატაი (699-748 წწ.). დასრულებული სისტემის სახე მიიღო საუკუნეში. მუთაზილობის თეორეტიკოსები უარყოფდნენ ორთოდოქსული ისლამის ბევრ დოგმას და თვლიდნენ ყურანს ღმერთის ერთ-ერთ ქმნილებად; აღიარებდნენ ადამიანის ნებისყოფის თავისუფლებას და ზნეობის უმაღლეს კრიტერიუმად მიიჩნევდნენ ადამიანის გონებას. ხალიფა ალ-მამუნმა (813-833 წწ.) მუთაზილობა სახელმწიფო რელიგიად გამოაცხადა სუნიზმის ნაცვლად. მაგრამ 851 წელს ორთოდოქსული ისლამი კვლავ აღდგა თავის უფლებებში. დაიწყო მუთაზილიტების დევნა, თუმცა მათი სკოლები ირანში მომდევნო საუკუნეებშიც არსებობდა. საბოლოოდ მუთაზილობა გაქრა საუკუნეში.
ალაადინ მუჰამად II

ალაადინ მუჰამედ (გ. 1220) — ხვარაზმის შაჰი (1200-1220 წწ.). 1207 და 1212 წლებში ჩაახშო სახალხო აჯანყებები ბუხარასა და სამარყანდში. 1210 წელს გაანადგურა ყარახატაელთა არმია. 1220 წელს ჩინგიზ-ყაენის შემოტევის დროს ვერ შეძლო წინააღმდეგობის ორგანიზაცია, გაიქცა კასპიისპირეთში და კასპიის ზღვის ერთ-ერთ კუნძულზე გარდაიცვალა.
მუჰამედ შაიბანი

მუჰამედ შაიბანი (; დ. 1451 — გ. 1510) — უზბეკი ხანების შაიბანიდების ფეოდალური დინასტიის დამაარსებელი, ჩინგიზ-ყაენის შვილიშვილის შაიბანის შთამომავლი, ცდილობდა მომთაბარე ტომების გაერთიანებას. საუკუნის დასასრულს შეუდგა თემურიდების სამფლობელოების დაპყრობას და შედარებით ადვილად დაიპყრო მავერანაჰრი, 1505 წელს აიღო ხვარაზმი, 1507 წელს - ჰერათი. მისი წინსვლა სამხრეთით შეაჩერა სეფიანთა ირანმა. დაიღუპა ისმაილ -თან ბრძოლაში მარვთან.
დიდი სვინაქსარი

დიდი სვინაქსარი — საუკუნის ქართული ხელნაწერი საღვთისმსახურო წიგნი, რომელშიც თავმოყრილია მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანთა, მათ შორის ქართველთა მოკლე ცხოვრებები და წამებები. ხელნაწერი საეკლესიო კალენდარზეა გაწყობილი. შეიცავს ინფორმაციას სოფიაწმინდის, სტოდიელთა სავანისა და ათონის ივერთა მონასტრის ლიტურგიკული პრაქტიკის შესახებ.

დიდი სვინაქსარი 1042-1044 წლებში ბერძნული ენიდან თარგმნა და ქართული მასალით შეავსო გიორგი მთაწმიდელმა. ეს ხელნაწერი კი იმავე საუკუნეში ცნობილი კალიგრაფების, დავით და იოვანე ჯიბისძეების მიერაა გადაწერილი შავ მთაზე, რომანწმინდის მონასტერში.

საწერ მასალად გამოყენებულია ეტრატი, შეიცავს 452 ფურცელს, ფურცლის ზომებია 2217 სანტიმეტრი. შესრულებულია ნუსხურით, მელანი ყავისფერია. სათაურები სინგურით ასომთავრულადაა ნაწერი. ხელნაწერი გაფორმებულია სწორხაზოვანი თავსამკაულებითა და საზედაო ასოებით.

დიდი სვინაქსარი დაცულია საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის ფონდში (-2211).
იური მეშჩერიაკოვი

იური ალექსანდრეს ძე მეშჩერიაკოვი ( დ. 7 აგვისტო 1921 — გ. 20 მაისი 1970) — საბჭოთა გეომორფოლოგი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი (1964), პროფესორი (1970).

იური მეშჩერიაკოვმა 1945 წელს დაამთავრა მოსკოვის გეოდეზიისა და კარტოგრაფიის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოდეზიის ფაკულტეტი, ხოლო 1950 წელს — სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის გეოგრაფიის ინსტიტუტის ასპირანტურა და იმავე წელსვე დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია. 1961 წლიდან იყო რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის გეოგრაფიის ინსტიტუტის განყოფილების გამგე. 1960-1970 წლებში იყო დედამიწის ქერქის შემსწავლელი გეოდეზიისა და გეოფიზიკის საერთაშორისო კომისიის პრეზიდენტი.

იური მეშჩერიაკოვის სამეცნიერო მოღვაწეობის ძირითადი მიმართულებები იყო: გეოდინამიკა, მორფოსტრუქტურული ანალიზი და გეომორფოლოგიური კარტოგრაფირება. მისი მთავარი შრომები მიეძღვნა რელიეფის ძირითადი გენეტიკური კატეგორიების კლასიფიკაციას, მათ შორის მორფოსკულპტურებსა და მორფოსტრუქტურებს; აგრეთვე მოსწორების ზედაპირის პრობლემებსა და ნეოტექტონიკაში გეოდინამიკური მეთოდების შემოღების საკითხებს. ავტორია 170-ზე მეტი ნაშრომისა, რომელთაგან მნიშვნელოვანია: „ვაკე-ბაქნური არეების მორფოსტრუქტურა“ (1960); „ვაკე ქვეყნების სტრუქტურული გეომორფოლოგია“ (1965). იყო ჟურნალ „“-ს ერთ-ერთი დამაარსებელი და მისი მთავარი რედაქტორი. 1985 წელს დაწესდა მისი სახელობის მედალი, რომელიც ენიჭებათ გეოდინამიკურ კვლევაში შეტანილი დიდი წვლილისთვის.
დირბის ყველაწმინდის ეკლესია

დირბის ყველაწმინდის ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ დირბში. მდებარეობს სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ციხის უბანში, ციხე-დარბაზის ჩრდილოეთით 20 მეტრზე. აგებულია საუკუნის ბოლოს.

ეკლესია დარბაზულია (13,5 7,3 მ), ნაშენია რიყის ქვითა და აგურით, გარე კუთხეები და ინტერიერის კონსტრუქციული ნაწილები შირიმისა და ბაზალტის თლილი კვადრებითაა ამოყვანილი. შესასვლელი სამხრეთით და ჩრდილოეთით აქვს. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე ვიწრო სარკმელია, გვერდებზე კი - სათავსები. ეკლესია შიგნით შელესილი და შეთეთრებულია. ფასადების წყობაში აგურის რიტმული მწკრივები დეკორის შთაბეჭდილებას ქმნის. აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფასადების ფრონტონების ქვეშ აგურით გამოყვანილია ჯვრები. ასეთივე ჯვარია სამხრეთ ფასადზეც, კარის თავზე. ამ კარის გვერდებზე ორი შეისრულთაღოვანი ნიშია. სახურავი ორფერდაა.
სამხრეთ-აღმოსავლეთი სულავესი

სამხრეთ-აღმოსავლეთი სულავესი — პროვინცია ინდონეზიაში. მდებარეობს კუნძულ სულავესიზე. მოიცავს კუნძულის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნახევარკუნძულსა და მიმდებარე ოფშორულ კუნძულებს. დედაქალაქია ნახევარკუნძულის აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარე კენდარი.

პროვინციას არ გააჩნია დანარჩენ კუნძულთან დამაკავშირებელი არანაირი გზატკეცილი, ამიტომ ძირითად სატრანსპორტო საშუალებად ბორანი რჩება.

2010 წლის მონაცემებით, პროვინციის მოსახლეობა 1 120 225 ადამიანს შეადგენს.

ადმინისტრაციული თვალსაზრისით, პროვინცია ათ სარეგენტოდ და ორ ქალაქად იყოფა.
აირშირი

აირშირი — ქალაქი აშშ-ში. მდებარეობს აიოვის შტატში, პალო-ალტოს ოლქში. 2010 წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 143 კაცს. დაარსდა 1882 წელს, რკინიგზის ხაზის მშენებლობასთან დაკავშირებით (აქ აშენდა ერთ-ერთი დეპო). ქალაქის სტატუსი მიიღო 1895 წლის 20 სექტემბერს. 1980-იან წლებში რკინიგზის ხაზი მიტოვებულ იქნა და თანდათან განადგურდა. 2007 წელს აღნიშნეს 125 წლის იუბილე.
სამხრეთი კალიმანტანი

სამხრეთი კალიმანტანი — პროვინცია ინდონეზიაში. მდებარეობს კუნძლ ბორნეოზე. დედაქალაქია ბანჯარმასინი. აღმოსავლეთით ესაზღვრება მაკასარის სრუტე, დასავლეთით და ჩრდილოეთით — ცენტრალური კალიმანტანი, სამხრეთით — იავის ზღვა და ჩრდილოეთით აღმოსავლეთ კალიმანტანის მცირე ნაწილი.

2010 წლის მონაცემებით, პროვინციის მოსახლეობა 3,625 მილიონ ადამიანს შეადგენს.

ადმინისტრაციული თვალსაზრისით იყოფა 9 სარეგენტოდ და 2 ქალაქად.
სამხრეთი სულავესი

სამხრეთი სულავესი — პროვინცია ინდონეზიაში. მდებარეობს კუნძულ სულავესის სამხრეთ–დასავლეთ ნახევარკუნძულზე. ჩრდილოეთით ესაზღვრება ცენტრალური სულავესის პროვინცია, აღმოსავლეთით — სამხრეთ–აღმოსავლეთ სულავესის პროვინცია, დასავლეთით კი დასავლეთ სულავესის პროვინცია. წარმოადგენს ყველაზე ხალხმრავალ და მჭიდროდ დასახლებულ პროვინციას კუნძულზე. დედაქალაქია მაკასარი — კუნძულის უდიდესი ქალაქი და მთავარი რეგიონული ცენტრი. პროვინციას ასევე მიეკუთვნება სელაიარის კუნძულები.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 032 551 ადამიანს შეადგენს.

ადმინისტრაციული თვალსაზრისით, სამხრეთ სულავესი იყოფა 26 სარეგენტოდა და 3 დამოუკიდებელ ქალაქად.
სამხრეთი სუმატრა

სამხრეთი სუმატრა — პროვინცია ინდონეზიაში. მდებარეობს კუნძულ სუმატრაზე. სამხრეთით ესაზღვრება ლამპუნგის პროვინცია, დასავლეთით — ბენკულუ, ჩრდილოეთით კი ჯამბი. აღმოსავლეთით, სანაპიროსთან ახლოს მდებარეობს კუნძული ბანკა და ბელიტუნგი, რომლებიც 2000 წლამდე სამხრეთ სუმატრის პროვინციას მიეკუთვნებოდნენ, ამჟამად კი ცალკე პროვინციას — ბანკა-ბელიტუნგს წარმოქმნიან.

2010 წლის მონაცემებით, პროვინციის მოსახლეობა 7 446 401 ადამიანს შეადგენს.

ადმინისტრაციული თვალსაზრისით, სამხრეთ სუმატრა იყოფა 11 სარეგენტოდ და 4 ავტონომიურ ქალაქად. დედაქალაქია პალემბანგი.
დასავლეთი იავა

დასავლეთი იავა — ინდონეზიის ყველაზე ხალხმრავალი და მჭიდროდ დასახლებული პროვინცია. მოსახლეობა დაახლოებით 45 მილიონ ადამიანს შეადგენს. მდებარეობს კუნძულ იავის დასავლეთ ნაწილში. პროვინციის ქალაქი ბოგორი მსოფლიოში მეორე ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული ქალაქია, დეპოკი და ბეკასი კი მე–7 და მე–12. ფართობით ტაივანზე ოდნავ პატარაა, თუმცა მოსახლეობით ორჯერ აღემატება. დედაქალაქი და უმსხვილესი ურბანული ცენტრია ბანდუნგი.

2000 წლამდე, დასავლეთ იავას მიეკუთვნებოდა ბანტენიც, რომელიც დღეს ცალკე პროვინციაა.

ადმინისტრაციული თვალსაზრისით, დასავლეთი იავა იყოფა 17 სარეგენტოდ და 9 ქალაქად.
დასავლეთი კალიმანტანი

დასავლეთი კალიმანტანი — პროვინცია ინდონეზიაში. მდებარეობს კუნძულ ბორნეოზე. დედაქალაქია პონტიანაკი, რომელიც ეკვატორზე მდებარეობს.

პროვინციის ფართობი 147 307 კმ²–ია, მოსახლეობა კი 2010 წლის მონაცემებით 4 393 239 ადამიანს შეადგენს. ძირითად ეთნიკურ ჯგუფებს შორისაა დაიაკები, მალაიელები და ჩინელები.

პროვინციის საზღვრები უხეშად ემთხვევა მდინარე კაპუასის აუზს გარსშემორტყმულ მთებს.

ადმინისტრაციული თვალსაზრისით, დასავლეთი კალიმანტანი იყოფა 12 სარეგენტოდ და 2 ქალაქად.
დასავლეთი პაპუა

დასავლეთი პაპუა — პროვინცია ინდონეზიაში. მოიცავს კუნძულ ახალი გვინეის დასავლეთ ნახევარკუნძულს. წარმოადგენს ინდონეზიის ყველაზე მცირედ დასახლებულ პროვინციას. პაპუის პროვინციასთან ერთად, 2007 წალმდე ქმნიდა ერთ პროვინციას, რომელსაც დასავლეთი ირიან–ჯაია ეწოდებოდა.

პროვინციაში პირველი აღწერა 2010 წელს ჩატარდა და აღირიცხა 760 855 ადამიანი.

ადმინისტრაციული თვალსაზრისით, დასავლეთი პაპუა იყოფა 10 სარეგენტოდ და 1 ავტონომიურ ქალაქად. დედაქალაქია მანოკვარი.

2012 წლის 22 აგვისტოს, ქალაქ მელბურნში გაიმართა საპროტესტო აქცია, სადაც გაჟღერდა დასავლეთ პაპუის დამოუკიდებლობის მოთხოვნის ლოზუნგები.
დასავლეთი სულავესი

დასავლეთი სულავესი — პროვინცია ინდონეზიაში. მდებარეობს კუნძულ სულავესიზე. ფართობი 16 796,19 კმ². შეიქმნა 2004 წელს. დედაქალაქია მამუჯუ.

2010 წლის მონაცემებით, პროვინციის მოსახლეობა 1 158 336 ადამიანს შეადგენს, საშუალო წლიური ზრდა 2,67 %–ს. ძირითადი ეკონომიკური საქმიანობაა სამთო–მოპოვება, სოფლის მეურნეობა და მეთევზეობა.

ადმინისტრაციული თვალსაზრისით, დასავლეთი სულავესი იყოფა 5 სარეგენტოდ.
დასავლეთი სუმატრა

დასავლეთი სუმატრა — პროვინცია ინდონეზიაში. მდებარეობს კუნძულ სუმატრის დასავლეთ სანაპიროზე. ჩრდილოეთით ესაზღვრება ჩრდილოეთ სუმატრის პროვინცია, აღმოსავლეთით — რიაუსა და ჯამბის პროვინციები, სამხრეთ–აღმოსავლეთით კი ბენკულუ. ასევე მოიცავს სანაპიროს სიახლოვეს მდებარე მანტევაის კუნძულებს. დედაქალაქია პადანგი.

დასავლეთი სუმატრა მიწისძვრების მხრივ ერთ–ერთი ყველაზე სახიფათო არეალია ინდონეზიაში, რადგან მდებარეობს ტექტონიკურად აქტიურ ზოლში — ევრაზიისა და ინდო-ავსტრალიის ფილების გასაყარზე, ამას ემატება აქტიური ვულკანების აქტივობა. ბოლო მიწისძვრები მოხდა 2009 და 2010 წლებში.

2010 წლის მონაცემებით, პროვინციის მოსახლეობა 4 845 998 ადამიანს შეადგენს.

ადმინისტრაციული თვალსაზრისით, დასავლეთი სუმატრა იყოფა 12 სარეგენტოდ და 74 ავტონომიურ ქალაქად.
ბარტელემი ბოგანდა

ბარტელემი ბოგანდა (; დ. 4 აპრილი, 1910, ბობანგი, საფრანგეთის ეკვატორული აფრიკა — გ. 29 მარტი, 1959, ბანგისთან ახლოს ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა) — ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლის ლიდერი. ფრანგულ თანამეგობრობაში შემავალი ცენტრალური აფრიკის ავტონომიური რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრი 1958 წლის 8 დეკემბრიდან 1959 წლის 29 მარტამდე.

ბიოგრაფია
ბერტელემი ბოგანდა დაიბადა 1910 წლის 4 აპრილს გლეხის ოჯახში. წარმოშობით იგი ეკუთვნოდა მბაკას ეთნიკურ ჯგუფს. ის იყო პირველი კათოლიკე აფრიკელი მღვდელი საფრანგეთის კოლონია უბანგი-შარიში (დღევანდელი ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა). სწორედ კათოლიკური ეკლესიის დახმარებამ განაპირობა ბოგანდას გამარჯვება 1946 წელს საფრანგეთის ეროვნული ასამბლეის არჩევნებში, მაგრამ მან მალევე დაგმო კოლონიური სისტემისა და ნაწილობრივ კათოლიკური ეკლესიის პოლიტიკა და ხელი აიღო სასულიერო ცხოვრებაზე.

1949 წელს ბოგანდამ დააარსა მოძრაობა შავი აფრიკის სოციალური ევოლუციისთვის , რომელიც მომდევნო 30 წლის განმავლობაში ქვეყნის წამყვან პოლიტიკურ პარტიად დარჩა. თავიდან დემოკრატიისა და ეროვნული ორიენტაციის პარტია, ბოგანდის ძმიშვილის, ჟან ბედელ ბოკასას მმართველობის პერიოდში გადაიქცა რეპრესიების ინსტრუმენტად.

რეგიონში ბოგანდას დიდი ავტორიტეტი ჰქონდა, ფრანგული კოლონიური ძალებიც კი მიხვდნენ, რომ მასთან დაპირისპირება უშედეგო იყო. ბოგანდა ასევე ცნობილია ცენტრალური აფრიკის გაერთიანების იდეით. ის იმავე პანაფრიკული იდეების მიმდევარი იყო, რისიც განის პრეზიდენტი კვამე ნკრუმა. 1957–1958 წლებში ბოგანდა იბრძოდა საფრანგეთის ეკვატორული აფრიკის ბაზაზე ერთიანი ფედერაციის შექმნისთვის. ამ ფედერაციას უნდა გაეერთიანებინა ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა, ჩადი, გაბონი და ფრანგული კონგო (დღევანდელი კონგოს რესპუბლიკა). დასკვნით ეტაპზე იგეგმებოდა „ლათინური აფრიკის შეერთებული შტატების“ ჩამოყალიბება, სადაც ასევე უნდა შესულიყვნენ ანგოლა, ბელგიის კონგო (დღევანდელი კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა), რუანდა-ურუნდი (დღევანდელი რუანდა და ბურუნდი) და კამერუნი. თუმცა ეს იდეა განუხორციელებელი დარჩა.

ბოგანდა არის ავტორი ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის დროშისა და სახელმწიფო ჰიმნის ტექსტისა.

ბოკასას გარდა ბოგანდას ნათესავები იყვნენ რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტი დავიდ დაკო და პრემიერ-მინისტრი ელისაბედ დომიტიენი (1975–1976).

ბარტელემი ბოგანდა დაიღუპა ავიაკატასტროფაში 8 დღით ადრე, სანამ ცენტრალურ აფრიკაში ჩატარდებოდა კოლონიური ეპოქის ბოლო არჩევნები. ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის დამაარსებლის სახელის უკვდავსაყოფად ბოგანდას გარდაცვალების დღე — 29 მარტი გამოცხადდა ეროვნულ დღესასწაულად. ბოგანდას სახელს ატარებს ეროვნული მუზეუმი და რესპუბლიკის მთავარი სტადიონი დედაქალაქ ბანგში.
ბალინი (შუახმელეთი)

ბალინი — პერსონაჟი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში. იგი არის ჯუჯა დვალინის ძმა და ერთ-ერთი ძირითადი პერსონაჟი რომანში ჰობიტი.

პიტერ ჯექსონის ფილმების სერიაში ჰობიტი ბალინის როლს ასრულებს მსახიობი კენ სტოტი.

ბიოგრაფია
ბალინი ფუნდინის ძე იყო, დაბადებული 2734 წელს. მას უმცროსი ძმა ჰყავდა, სახელად დვალინი. ოჯახი მომდინარეობდა დურინის საგვარეულოდან. ბავშვობა ბალინმა მარტოსულ მთაში გაატარა. როდესაც 2770 წელს მთას დაესხა დრაკონი სმაუგი, იგი თორინთან ერთად გარეთ იმყოფებოდა და თავს გაქცევით უშველა. მისი მამა მოკლული იქნა 2799 წელს, აზანულბიზარის ბრძოლაში, რის შემდეგაც ბალინი თრაინთან და თორინთან ერთად მოგზაურობდა და საბოლოოდ ლურჯ მთებში დაიდო ბინა.

2841 წელს ბალინი და დვალინი თრაინს მარტოსული მთის დაბრუნებაში ეხმარებოდნენ. ამ დროს მათ საურონის ჯარები დაესხნენ, რომლებმაც თრაინს ჯუჯების ერთ-ერთი ბეჭედი წაართვეს. 2845 წელს იგი შეპყრობილი და მიყვანილი იქნა დოლ გულდურში. ბალინი და დვალინი მწარედ დასტიროდნენ მის დაკარგვას.

2941 წელს ბალინი, განდალფისა და სხვა ჯუჯების, ასევე ბილბოს თანხლებით, გაეშურა მარტოსული მთისაკენ. ვინაიდან ის ბილბოსთან საკმაოდ დაახლოებული იყო, სწორედ ბალინი გაჰყვა მას სმაუგის მთის დერეფანში. დრაკონთან მეორე სტუმრობისას ბეგინსი აღელვებული იყო, რომ სმაუგს ბევრი ზედმეტი რამ უამბო - თბილი ხასიათის მქონე ბალინმა იგი დაამშვიდა.

ხუთი ლაშქრის ბრძოლის შემდეგ ბალინი ხშირად აკითხავდა ბილბოს. მაგრამ 2989 წლისათვის იგი კვლავ მოუსვენარი იყო. ჯუჯამ გადაწყვიტა, კჰაზად-დუმად წოდებული მთა დაელაშქრა - იქ უამრავი ძვირფასეულობა იქნებოდა დამალული, მაგრამ ყველაზე ძვირფასი მითრილის ძვირფასი ლითონი იყო. მორიად წოდებულ კჰაზად-დუმში მას გაჰყვნენ სხვა ჯუჯებიც, ხოლო ცნობილი 13 ჯუჯიდან მას ახლდნენ ორი და ოინი.

მორიაში ჯუჯებმა მრავალი ორკი გაანადგურეს. ბალინი გამოაცხადეს მორიის მბრძანებლად. მაგრამ ჯუჯების მიერ მორიის კოლონიზაციამ მხოლოდ 5 წელიწადს გასტანა.

2994 წლის 10 ნოემბერს ბალინმა სარკის ტბას მიაკითხა (რომელიც მორიასთან ახლოს მდებარეობდა). ორკებმა იგი სასიკვდილოდ დაჭრეს. ბალინი დამარხული იქნა მაზარბულის დარბაზში (სადაც ის გამეფდა). ჯუჯებს გამუდმებით თავს ესხმოდნენ როგორც ორკები, ასევე წყალში დამალული საზარელი მრავალსაცეციანი არსება. საბოლოოდ, ასეთ დიდ შემოტევას მათ ვერ გაუძლეს და ბალინის მთელი გუნდი ამოწყვეტილი იქნა.

მათი ამბის შესახებ ბეჭდის საძმომ შეიტყო 3019 წლის 15 იანვარს, როდესაც აღმოაჩინა ბალინის სამარხი და მისი ჩანაწერების წიგნი, 'მაზარბულის წიგნად' წოდებული. ორკებთან ბრძოლისას ჩამოინგრა დარბაზის დიდი ჭერი, რომელმაც სამუდამოდ დაფარა ბალინის სამარხი.

გენეალოგია
დირბის წმინდა გიორგის ეკლესია

დირბის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ დირბში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 300 მეტრზე, სასაფლაოზე. თარიღდება განვითარებული ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (11 5,9 მ), ნაგებია ნატეხი ქვიშაქვითა და რიყის ქვით. პილასტრები და საბჯენი თაღები თლილი ქვიშაქვისაა. შესასვლელი ორი აქვს - დასავლეთით (ამოშენებულია) და სამხრეთით. სამხრეთის შესასვლელი შიგნიდან შეისრული, ხოლო გარედან ნახევარწრიული თაღითაა გადახურული. აფსიდში ერთი სარკმელია, მის გვერდებზე - ღრმა ნიშები. ორი სარკმელი სამხრეთითაა. დარბაზის გრძივი კედლები და ნახევარწრიული კამარა დანაწევრებულია წყვილი ორსაფეხურიანი პილასტრით და მათზე გადასული საბჯენი თაღით. შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები. ფასადების გრძივ კედლებზე თაროსებრი ლავგარდნის ფრაგმენტებია.
დირბის წმინდა გიორგის ზედაჯვრის ეკლესია

დირბის წმინდა გიორგის ზედაჯვრის ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ დირბში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. სტილისტური ნიშნებით თარიღდება საუკუნით.

ეკლესია დარბაზულია (9,6 4 მ), ნაგებია უხეშად დატეხილი, პირგათლილი მოზრდილი ლოდებით, დარბაზის პილასტრები და სატრიუმფო თაღი თლილი ქვისაა. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ღრმა ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გაჭრილია სარკმელი, რომლის გვერდებზე ღრმად შეჭრილი ნახევარწრიული ნიშებია. თითოეული ნიში 2 მეტრის სიმაღლისაა და იწყება იატაკიდან 0,3 მეტრზე, აქვს ბრტყელი გადახურვა. დარბაზის გრძივი კედლები და ნახევარწრიული კამარა დანაწევრებულია წყვილი პილასტრითა და მათზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღით. თაღის ქუსლებთან ქვის თაროსებრი კაპიტელებია.

მოხატულობა
დარბაზის კედლები და კამარა მთლიანად იყო შელესილი და მოხატული. ამჟამად შემორჩენილია აფსიდის კომპოზიცია და მოხატულობის დაზიანებული ფრაგმენტები სამხრეთ კედელზე. აფსიდის კონქში გამოსახულია ვედრების კომპოზიცია. ქრისტე ზის ორნამენტით და ძვირფასი ქვებით შემკულ ტახტზე. იგი მარჯვენა ხელით აკურთხებს, მარცხენაში უჭირავს გადაშლილი სახარება, რომელშიც იკითხება ასომთავრულით შესრულებული ტექსტი. სამხრეთ კედელზე გაირჩევა სამეფო ტანსაცმელში გამოწყობილი მამაკაცის ფიგურა, ცხენოსანი და მის უკან კიდევ ორი გამოსახულება. პილასტრების ვიწრო მხარეებზე შემორჩენილია კიბისებრი და მცენარეული ორნამენტი. ნახატი ოსტატურია, კოლორიტი მონაცრისფრო, შავი, მოწითალო-ყავისფერი. შემორჩენილი ფრაგმენტების მიხედვით მხატვრობა განვითარებულ ფეოდალურ ხანას მიეკუთვნება.

ეკლესია დგას ერთსაფეხურიან ცოკოლზე. ფასადების გლუვი კედლები გაცოცხლებულია თავისებური წყობით. აღმოსავლეთ ფასადზე სარკმლის ორივე მხარეს ჩასმულია ორი დიდი სამკუთხა ლოდი. ნაგებობას შემოვლებული აქვს თაროსებრი მასიური ლავგარდანი.