iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ქერცლოვანი აბჯარი

ქერცლოვანი აბჯარი — საბრძოლო აბჯრის ერთ-ერთი სახეობა, რომელიც წარმოადგენს ტყავზე ან რაიმე ქსოვილზე კრამიტისებურად დამაგრებულ ფირფიტებს, რომელთაც ხშირად ლათინური ასოს მსგავსი ფორმა აქვთ. ფირფიტები შეიძლება ყოფილიყო ბრინჯაოს, რკინის, ფოლადის ან ტყავის. ქერცლოვანი აბჯარი ეცვათ მსოფლიოს მრავალი ქვეყნისა და კულტურის მეომრებსა და მათ ცხენებს.

მიიჩნევა, რომ ქერცლოვანი აბჯარი ახლო აღმოსავლეთში ძველი წელთაღრიცხვით მეორე ათასწლეულის შუა ხანებში გამოჩნდა და მისი უძველესი გამოსახულება გხვდება ეგვიპტეში ერთ-ერთ სარკოფაგზე, რომელიც დათარიღებულია ამენჰოტეპ -ის მმართველობის პერიოდით.

მახასიათებლები
ქერცლოვანი აბჯრის რიგები 1/3-ზე გადაფარავენ ერთმანეთს და ცოტათი შეცილებული არიან, რაც თევზის ქერცლის მსგავს მრავალფერნიან ზედაპირს წარმოქმნის. ფირფიტების ფორმაც შესაბამისია — ერთი მხარი მომგრვალებულ-წაგრძელებული, მეორე კი — სწორი. ქერცლოვანი აბჯარი თითქმის ჯაჭვივით მოქნილია და მასავით გრძელი სახელოები და ქვედაბოლო შეიძლება ჰქონდეს.

მრავალი დადებითი თვისების მიუხედავად (მოქნილობა, დაცვის კარგი ხარისხი, ტექნოლოგიურობა) ქერცლოვან აბჯარს ნაკლიც გააჩნდა. მოძრაობისას ქერცლოვანი აბჯრის ფირფიტები წამოიწეოდა ხოლმე, რაც მას საძგერებელი იარაღის წინაშე დაუცველს ხდიდა. ქერცლოვანი აბჯრისთვის განსაკუთრებით საშიში იყო ძგერებით დარტყმა ქვემოდან. ეს მეტად მნიშვნელოვანია ცხენოსანი მებრძოლისთვის, რომლის ქერცლოვანი აბჯრისთვის ქვეითის შუბი ყოველთვის ქვემოდან მიმართული იყო.

ქერცლოვანი აბჯარი ჯაჭვის აბჯართან შედარებით უკეთეს დაცვას უზრუნველყოფდა ძგერებით ან ბლაგვი დარტყმების წინააღმდეგ. ის ასევე უფრო იაფი დასამზადებელი იყო, თუმცა ჯაჭვს ჩამოუვარდებოდა მოქნილობაში. ქერცლოვანი აბჯარი შეიძლება ყოფილიყო სახელოებით და მუხლებამდე სიგრძის ან კირასის ტიპის, რომელიც მხოლოდ ტორსს ფარავდა.

გავრცელება
ქერცლოვანი აბჯარი გამოიყენებოდა ახლო აღმოსავლეთში და ასევე სკვითი ცხენოსნების მიერ, ამას მოწმობს მრავალი იმდროინდელი ილუსტრაცია და სკვითურ ყორღანებში ნაპოვნი არქეოლოგიური მასალა. კირასის ტიპის რომაული ქერცლოვანი აბჯარი იყო ლორიკა პლუმატა. შუა საუკუნეების ევროპაში ქერცლოვანი აბჯარი გამოიყენებოდა, როგორც დამატებითი დაცვა, ჯაჭვის აბჯართან ერთად და ხშირად კირასის, სამხრეებისა და ზოგჯერ ზარადის ფორმითაც გვევლინებოდა. ქერცლოვანი აბჯარი გავრცელებული იყო ჩინეთში, იაპონიასა და კორეაშიც.

ძვ.წ. ათასწლეულის შუახანებიდან მოყოლებული ქერცლოვანი აბჯარი გავრცელებული იყო საქართველოშიც, ამას ვანისა და საირხის არქეოლოგიური აღმოჩენები მოწმობს. შუა საუკუნეების ქართული ქერცლოვანი გრძელი აბჯარი კარგადაა დეტალიზებული ჯუმათის წმ. გიორგის ხატზეც.
ავარიის სახაკანო

ავარიის სახაკანო — ავარების მიერ შექმნილი სახელმწიფო ცენტრალურ ევროპაში. ხაკანმა ბაიანმა გამოიყენა ბიზანტიას, ლანგობარდებსა და გეპიდებს შორის არსებული დაპირისპირება, დაიკავა კარპატების ქვაბული, დაიმორჩილა ადგილობრივი სლავური, გერმანული და რომანიზებული მოსახლეობა (567–568) და დააარსა ავარიის სახაკანო. მალე სახელმწიფომ დაიწყო ექსპანსია ბიზანტიის წინააღმდეგ. 582 წელს დაიპყრო ქალაქი სირმიუმი და საუკუნის დასაწყისში კონტროლი დაამყარა დალმაციაზე. ბიზანტიისაგან მიღებული გამოსასყიდი 120 ათას სოლიდუსამდე აღწევდა წელიწადში. ავარები იყენებდნენ ეფექტურ სამხედრო ორგანიზაციასა და აღჭურვილობას (რკინის უზანგები, საუკეთესო მშვილდები, აბჯარი და ა.შ.). ექსპანსიის ზღვარი აღმოჩნდა გაერთიანებული არმიის მარცხი კონსტანტინოპოლთან 626 წელს. გარეპოლიტიკური წარუმატებლობები, შიდა დაპირისპირებები 630-იან წლებში და სლავთა აჯანყებები (მ.შ. სამოს მეთაურობით) გახდა სახაკანოს კრიზისისა და სტრუქტურის გარდაქმნის მიზეზი (დასრულდა საუკუნის ბოლოს). სახელმწიფოში განვითარდა კომპლექსური ეკონომიკა, ავარები გადავიდნენ ნახევრად მომთაბარე მესაქონლეობაზე. მოქმედებდა მმართველობის იერარქიული ტერიტორიული სისტემა: ხაკანის გარდა ცნობილია ტუდუნები და ჟუპანები. სახაკანოში გაბატონებული იყო წარმართული რწმენები და წეს-ჩვეულებები, ცნობები ხაკანის მონათვლის შესახებ განეკუთვნება 805 წელს. შემორჩენილია რუნული დამწერლობის მცირე რაოდენობის ძეგლები. ფრანკთა ლაშქრობებმა კარლოს დიდის მეთაურობით, ბულგართა შემოსევებმა კრუმის მეთაურობით, სლავების გაერთიანებამ საუკუნის ბოლოს – საუკუნის დასაწყისში გამოიწვია ავარიის სახაკანოს განადგურება. ვერდენის ხელშეკრულებაში (843) მოხსენიებულია „ავარიის სამეფო“, რომელიც კარლოს დიდის მემკვიდრეებს ეკუთვნოდათ. სახაკანოს სამხრეთ-აღმოსავლეთ მიწები ბულგარეთის შემადგენლობაში შევიდა, ზოგიერთ ტერიტორიაზე შეიქმნა სლავური პოლიტიკური წარმონაქმნები.
სამო

სამო (გ. 658) — სლავი მთავარი (მეფე) 623 წლიდან. ე.წ. ფრედეგარის ქრონიკის ( საუკუნე) მიხედვით იყო ფრანკი, წარმოშობით სენონაგოს შემოგარენიდან (ლოკალიზებულია ან თაანამედროვე საფრანგეთის ქალაქ სანსის მიდამოებში, ან თანამედროვე ბელგიის ქალაქ სუანის რაიონში); სხვა ცნობების მიხედვით („ “, 870-იანები) — სლავი, რომელიც ხორუტანებთან (სლავური ტომი შუა დუნაის აუზში) ცხოვრობდა. 623 წელს მეთაურობდა აჯანყებას ავარების წინააღმდეგ. მისი წარმატებით დასრულების შემდეგ აირჩიეს მეფედ , დააარსა დასავლეთ და ნაწილობრივ სამხრეთ სლავების პირველი ცნობილი პოლიტიკური წარმონაქმნი (იხ. სამოს სახელმწიფო). 631 წელს შეიარაღებულ კონფლიქტში ჩაება დაგობერტ -თან, დაამარცხა მისი მეომრები ციხესიმაგრე ვოგაცტიბურგთან (ზუსტი ადგილმდებარეობა უცნობია). სამოს მიერ კონტროლირებული ტერიტორია, როგორც რიგი ისტორიკოსები გვთავაზობენ, მოიცავდა ბოჰემიას, მორავიას, ქვემო ავსტრიას, დასავლეთ სლოვაკეთის ნაწილს. მნიშვნელოვანი საკითხები, როგორიცაა სამოს მიერ შექმნილი გაერთიანების ხასიათი (ტომთა კავშირი თუ სახელმწიფო), მისი ცენტრის ადგილმდებარეობა (ჰიპოთეზათა შორისაა: ჩეხეთი, სამხრეთი მორავია, კარინტია და სხვ.), გაერთიანების ისტორია მისი სიკვდილის შემდეგ (როგორც თვლიან, დაიშალა), დისკუსიის საგანია.
გეპიდები

გეპიდები (; ; აღმ.-გერმ. ̅, ̅) — ძველი ხალხი, რომლებიც აღმოსავლეთ გერმანელებს მიეკუთვნებოდნენ. გადმოცემით, ისინი გუთების კვალდაკვალ გადასახლდნენ სკანდინავიიდან ბალტიის ზღვის სამხრეთ სანაპიროზე (იხსენიება კუნძული მდინარე ვისლის შესართავში, რომელსაც გეპადოიოსი ეწოდება, ძველგერმანულად — „გეპიდების ხეობა“). რომაული ხანის გეპიდების არქეოლოგიურ ნაკვალევს თანამედროვე მკვლევარები ხედავენ ველბარკის კულტურის ცალკეულ ძეგლებში. ვისლის შუა წელიდან გეპიდების სამხრეთით გადასახლება წარიმართა საუკუნეში (გერმანულ ტრადიციაში უკავშირდება მეფე ფასტიდოის). მათ დაამარცხეს ბურგუნდები და სხვა გაერთიანებები, მონაწილეობდნენ რომის იმპერიაზე თავდასხმებში, თუმცა მათი რაზმები დაამარცხა იმპერატორმა პრობუსმა (276–282; გეპიდების ნაწილი იმპერიის ტერიტორიაზე გადაასახლეს), მარცხი იწვნიეს გუთების მეფე ოსტროგუთასგანაც.

 საუკუნის ბოლოს ან საუკუნის დასაწყისში შეტაკებები ჰქონდათ გუთებთან. ჰუნებმა ცენტრალურ ევროპაში შეჭრის დროს გეპიდები დაიმორჩილეს. საკუთარი თვითმმართველობის შენარჩუნების პირობებში, იბრძოდნენ ჰუნების სასარგებლოდ, გეპიდების მეფე არდარიხი ატილას ერთ-ერთი უახლოესი მრჩეველი იყო, მისი სიკვდილის შემდეგ აჯანყება წამოიწყეს მის მემკვიდრეთა წინააღმდეგ და მდინარე ნედაოზე გამართულ ბრძოლაში დაამარცხეს ისინი. საუკუნის ბოლოსკენ დაიკავეს შუა პოტისიე ( საუკუნის ბოლო – საუკუნის შუა ხანების სამარხების ძირითადი კონცენტრაცია), ტრანსილვანიის ნაწილი (გეპიდების მეფეებს ან მაღალ არისტოკრატიას უკავშირდება აპაჰიდისა და შემლეულ-სილვანეის განძები), დაიპყრეს ქალაქი სირმიუმი და მისი შემოგარენი (მათ უკავშირდება მეფე ტრაზარიხისა და მისი ვაჟების მოღვაწეობა). ცნობილია, რომ გეპიდებსა და ბიზანტიას შორის დაიდო ხელშეკრულება. საუკუნის მეორე ნახევარში რიგი კონფლიქტები გადაიტანეს ოსტგუთებთან (469, 488). 504 წელს ოსტგუთების მეფე თეოდორიხ დიდმა დაიმორჩილა სირმიუმი. ბიზანტიის მიერ ოსტგუთების სამეფოს განადგურების დროს გეპიდებმა ხელახლა დაიპყრეს სირმიუმი (არაუგვიანეს 537 წლისა) და დედაქალაქად აქციეს. ნაპოვნია ნათეგი მონეტები, რომლებიც ამ პერიოდს განეკუთვნება. საუკუნის შუა ხანებში ცნობილია ეპისკოპოსი ტრაზარიხი, რომელიც სირმიუმში მოღვაწეობდა ( საუკუნის ბოლოს მიეკუთვნება პირველი მონაცემები გეპიდებს შორის ქრისტიანობის გავრცელების შესახებ არიანელობის სახით; დაკრძალვასთან დაკავშირებულ ძეგლებში ქრისტიანობა თითქმის არ არის ასახული).

 საუკუნის შუა ხანებისთვის კონფლიქტი გამწვავდა გეპიდებსა და ლანგობარდებს შორის. 567–568 წლებში ლანგობარდებმა ავარებთან კავშირით გადამწყვეტი დამარცხება მიაყენეს მათ (მეფე კუნიმუნდი დაიღუპა), ხოლო შემდეგ, უბრალო ხალხში დუნაისპირეთის გეპიდების ნაწილის შეერთებასთან ერთად, გადავიდნენ იტალიაში. სირმიუმი, აქ არსებულ სამეფო განძთან ერთად, ბიზანტიელებმა იგდეს ხელთ, შემდგომში დაიკავეს ავარებმა, რომლებმაც გეპიდების დიდი ნაწილიც დაიმორჩილეს. ავარიის სახაკანოს შემადგენლობაში გარკვეული ხანი განცალკევებულობას ინარჩუნებდნენ, თუმცა შემდგომ ასიმილაცია განიცადეს. წყაროებში უკანასკნელად საუკუნეში იხსენიება გეპიდების მხოლოდ მცირე ჯგუფი პანონიაში.
ისტისუ (კურორტი)

კურორტი ისტისუ ან ისტისუთუ ანუ სანატორიუმი ისტისუ — ზღვის დონიდან 2225 მეტრ სიმაღლეზე მდებარეობს. 1927 წელს აზერბაიჯანში, ქალბაჯარის რაიონის ისთისუს დასახლებაში შეიქმნა სამკურნალო-დასასვენებელი ცენტრი. 1970 წელს სსრკ-ს მთავრობის გადაწყვეტილებით კურორტი ისთისუ შეტანილ იქნა საკავშირო მნიშვნელობის კურორტების სიაში. ისთისუში არის სანატორიუმი, სააბაზანო შენობა, საკურორტო პოლიკლინიკა და მინერალური წყლის ჩამომსხმელი ქარხანა. ყოველწლიურად აქ 50 ათასზე მეტი ადამიანი მკურნალობს და ისვენებს.

იუხარი ისთისუს წყაროს მინერალური წყლის საექსპლუატაციო მარაგი, დღეში 82 ათას ლიტრ მინერალურ წყალს შეადგენს, აშაგი ისთისუს — 260 ათას ლიტრს დღეში, გოტურლუს — 70 ათას ლიტრს დღეში, ტუტხუნის — 600 ათას ლიტრს დღეში. 1993 წელს ყარაბაღის ომის მიმდინარეობისას, სომხური შეიარაღებული ძალების მიერ ქალბაჯარის რაიონის დაკავების შემდეგ, კურორტი მთლიანად განადგურებულ იქნა, ხოლო სამკურნალო მინერალური წყლები სხვა დასახელებით გადიოდა გასაყიდად საზღვარგარეთის ქვეყნებში. ყარაბაღის მეორე ომის შემდეგ, აზერბაიჯანის რესპუბლიკისა და რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტების, ასევე სომხეთის რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრის სამმხრივი განცხადების თანახმად, 2020 წლის 25 ნოემბერს ქალბაჯარის რაიონი აზერბაიჯანს დაუბრუნდა.
ვამარა სანოგო

ვამარა სანოგო (დ. 22 აპრილი, 1995) — ფრანგი ფეხუბურთელი. მალტური „მარსაშლოკის“ თავდამსხმელი.

კარიერა
„მეცის“ სარეზერვო გუნდში თამაშის შემდეგ, 2015 წლის მაისში სანოგო ინგლისურ „ფლიტვუდ ტაუნს“ შეუერთდა. 2016 წლის მარტში გუნდიდან იჯარით „ნანიტონ ტაუნში“. 2016 წლის აგვისტოში შეუერთდა პოლონურ „ზაგლებიეს“. 2017 წლის 21 იანვარს კონტრაქტი გააფორმა ვარშავის „ლეგიასთან“. 2017 წლის აგვისტოში იჯარის წესით დაბრუნდა „ზაგლებიეში“. 2020 წლის დეკემბერში მისი კონტრაქტი „ლეგიასთან“ შეწყდა.

2021 წლის იანვარში შეუერთდა ბათუმის „დინამოს“.
ჰაკაინდე ჰიჩილემა

ჰაკაინდე ჰიჩილემა (; დ. 4 ივნისი, 1962) — ზამბიელი პოლიტიკოსი და ბიზნესმენი. ზამბიის პრეზიდენტი 2021 წლის 24 აგვისტოდან. ხუთ წინა არჩევნებში მონაწილეობის შემდეგ (2006, 2008, 2011, 2015, 2016 წწ.) 59 %-ით გაიმარჯვა 2021 წლის არჩევნებში და დაამარცხა მოქმედი პრეზიდენტი ედგარ ლუნგუ. 2006 წლიდან ოპოზიციური ეროვნული ერთიანობის გაერთიანებული პარტიის ლიდერი.

ჰაკაინდე ჰიჩილემა დაიბადა მონზეს რაიონში, დღევანდელი ზამბია. 1986 წელს ეკონომიკისა და ბიზნეს ადმინისტრირების ბაკალავრის ხარისხით დაასრულა ზამბიის უნივერსიტეტი, ხოლო შემდეგ დაასრულა ბირმინგემის უნივერსიტეტი ბიზნესის ადმინისტრირების მაგისტრის ხარისხით.

დაქორწინებულია მუტინტა ჰიჩილემაზე, რომელთანაც ჰყავს 3 შვილი. არის მეშვიდე დღის ადვენტისტების ეკლესიის წევრი.
ველბარკის კულტურა

ველბარკის კულტურა (აღმოსავლეთპომორიე-მაზოვიეცის, „გუთ-გეპიდური“ კულტურა და სხვ.) — – საუკუნეების არქეოლოგიური კულტურა აღმოსავლეთ ევროპაში. კულტურის თანამედროვე გაგება ჩამოაყალიბა პოლონელმა არქეოლოგმა რ. ვოლონგევიჩმა 1970-იან წლებში; სახელი ეწოდება ველბარკის სამარხის მიხედვით. გამოიყოფა ორი ფაზა: ლუბოვიძური (– საუკუნეები) — ველბარკის კულტურამ დაიკავა ტერიტორია ვისლის ქვემო დინების გასწვრივ, პოლონეთის პომორიეს ნაწილი და დიდი პოლონეთის ჩრდილოეთი მხარე; ცეცელური ( საუკუნის მეორე ნაწილი – საუკუნე) — ვისლის დასავლეთით მდებარე რეგიონები დაიცალა, თუმცა კულტურა გავრცელდა დასავლეთის ბუგისკენ (ჩაანაცვლა ფშევორსკის კულტურის ჯგუფები), პოლესიემდე, დასავლეთ ვოლინამდე, სამხრეთის ბუგამდე. უკრაინისა და მოლდოვის ტერიტორიაზე ველბარკის კულტურა ერთ-ერთი კომპონენტია ჩერნიახოვის კულტურის შეკრების პროცესში. ველბარკის კულტურის ჩამოყალიბებაში მონაწილეობდნენ ოქსივეს კულტურის ჯგუფები, სავარაუდოდ სკანდინავიიდან გადმოსახლებულები და სხვ. სადგომები მიწისზედა და ნახევრად მიწური ნაგებობებითაა წარმოდგენილი. გარდაცვლილებს მარხავდნენ მცირე ზომის ორმოებში, იშვიათად — ურნებში, ადამიანს აწვენდნენ თავით ჩრდილოეთით; დამახასიათებელია იარაღის არჩატანება, კულტურის გავრცელების არეალის ჩრდილოეთ ნაწილში ცნობილია ყორღნები, ქვის კონსტრუქციები. კერამიკისათვის ტიპურია გაპრიალებული და ხორკლიანი ზონებით მორთული დაბალი ჭურჭელი, კვერცხისებრი ქოთნები, ჯამები -ისებური სახელურებით. ცნობილია მორთულობების ლოკალური ვარიანტები. კულტურის ტერიტორიის ცვლილებას უკავშირებენ გუთებისა და გეპიდების მიგრაციებს.
სალიმა მაზარი

სალიმა მაზარი — ავღანელი პოლიტიკოსი, ბალხის პროვინციის ჩარკინტის რაიონის გუბერნატორი. ავღანეთის სამი გუბერნატორი ქალიდან ერთ-ერთი.

ბიოგრაფია
სალიმა მაზარი დაიბადა 1980 წელს ირანში, ავღანეთიდან საბჭოთა ოკუპაციას გაქცეულ ოჯახში. იგი გაიზარდა ირანში, დაასრულა თეირანის უნივერსიტეტი და ავღანეთში დაბრუნებამდე მუშაობდა მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციაში. 2018 წელს გახდა ბალხის პროვინციის ჩარკინტის რაიონის გუბერნატორი, როგორც გუბერნატორი, მან ჩამოაყალიბა შეიარაღებული რაზმი თალიბების წინააღმდეგ საბრძოლველად.

2021 წელს თალიბანის შეტევის ფონზე მან უარი თქვა გაქცევაზე, როგორც ეს გააკეთა ქვეყნის სხვა რამდენიმე გუბერნატორმა, მისმა რაიონმა მნიშვნელოვანი წინააღმდეგობა გაუწია თალიბანის რეჟიმს. ქაბულის აღებისა და ავღანეთის ისლამური რესპუბლიკის სრული დაშლის შემდეგ ჩარკინტის რაიონი იყო ერთ-ერთი ის რაიონი, რომელიც თალიბებს ჯერ კიდევ არ ჰქონდათ აღებული. 18 აგვისტოს გავრცელდა ინფორმაცია, რომ იგი დააპატიმრეს თალიბებმა.
მუჰამედ ალი-ბექ მეხფი

მუჰამედ ალი-ბექ მეხფი (; 1832, შუშა, რუსეთის იმპერია - 1892, შუშა, რუსეთის იმპერია) — აზერბაიჯანელი პოეტი. წერდა მეხფის ფსევდონიმით.

სიცოცხლე
პოეტი, მწერალი-ისტორიკოსი მუჰამედ ალი-ბექ მეხფი ყარაბაღში ცნობილი ბახარლის გვარის წარმომადგენელია. ის არის პოეტი მირზა ვალი ბახარლის, ყარაბაღის მმართველი ერთ-ერთი ვეზირი იბრაგიმხალილ ხანას შვილიშვილი. მუჰამედ ალი-ბექ მეშადი ასადულა ბექი ოღლუ ვალიევი (ბახარლი) 1832 წელს (სხვა წყაროს მიხედვით 1821 წ.) შუშაში დაიბადა. მისი მამა მთელს ქალაქში ცნობილი ვაჭარი იყო.

მან ჯერ მედრესი დაამთავრა, შემდეგ საოლქო სკოლა შუშაში. კარგად ფლობდა რუსულ ენას. მუშაობდა საოლქო სამმართველო პოსტებზე შუშაში, შამახში, ირევანში. მიაღწია ტიტულოვანი მრჩევლის წოდებას.

წერდა ლექსებს «მეხფის» ფსევდონიმით. მის შესახებ გვაუწყებენ თეზკირეს (ანთოლოგიის) შემდგენელები: მირ მოხსუნ ნავაბი, მუჰამედ აღა მუჯტეხიდზადე და სხვ. მუჰამედ ალიბექ მეხფი 1892 წელს გარდაიცვალა.

კრეატიულობა
მუჰამედალი ბექი ბახარლი ასევე ითვლება ისტორიული ნაწარმოების «ეხვალატი-გარაბაგი»-ს ავტორად. თავის ნაწარმოებში ავტორი დიდ ყურადღებასა და ადგილს უთმობს არქიტექტურულ ძეგლებს, ისტორიულ პიროვნებებს, ტრადიციებსა და ჩვეულებებს, ყარაბაღის ეთნოგრაფიას. ეს ნაწარმოები შეიძლება ჩაითვალოს

აზერბაიჯანის კულტურის, განსაკუთრებით შუასაუკუნეების ისტორიის კულტურის ძვირფას წყაროდ.

იმ დროს შუშა კულტურული და სავაჭრო ცენტრი იყო. ამას გარდა ქალაქში იყო მესჩიდი (ტაძრები), ქარავან-სარაი და მაღაზიები. წიგნში აღწერილია ნიჭიერი მასწავლებლები, ადამიანები, რომლებიც დაკავებულნი იყვნენ მეცნიერებით, ღვთითმომადლებული მადლით სავსე ყოველმხრივ განვითარებული ბავშვების სწავლებით. ბავშვები მშობლიური ენის გარდა ბრწყინვალედ ფლობდნენ სპარსულს, არაბულს, რუსულ ენებს. ისინი თავისუფლად ლაპარაკობდნენ და წერდნენ ამ ენებზე. ავტორი მიუთითებს, რომ მშობლიური ენის გარდა უცხო ენებიც უნდა ისწავლოს ადამიანმა.
ავღანეთის ისლამური საამირო

ავღანეთის ისლამური საამირო — არაღიარებული ისლამური საამირო, რომელიც იმართება თალიბანის მიერ და ქაბულის დაცემის შემდეგ აკონტროლებს ავღანეთის დიდ ნაწილს. სახელმწიფო 1996-2001 წლებში თალიბანის მეთაურობით მართავდა ავღანეთის ტერიტორიას. ამის შემდეგ ოცი წლის მანძილზე მათ დაკარგული ჰქონდათ კონტროლი ავღანეთის მართვაზე, თუმცა 2021 წელს თალიბანმა მოახერხა ქვეყნის დიდ ნაწილზე კონტროლის აღდგენა. ქვეყნის მმართველობის სისტემაა თეოკრატია და ის შარიათის კანონით იმართება.

დემოგრაფია
მოსახლეობა — 39 907 500 (2020), მათ შორის 42 % პუშტუნები, 27 % ტაჯიკები, 9 % ჰაზარები, 9 % უზბეკები.
სახელმწიფო ენა: პუშტუ და დარი
რელიგია: ისლამი (99,7 %)
დედაქალაქი: ქაბული

რელიგია
მოსახლეობის 99,7 % მუსლიმია. კვლევის ცენტრ „“-ზე დაყრდნობით, ქვეყანაში ისლამის მიმდევართა 90 % სუნიტია ხოლო 7 % შიიტი. -ზე დაყრდნობით, მოსახლეობის 84,7-89,7 % სუნიტია ხოლო 10-15 % შიიტი.
S&P 500

& 500 (აბრევიატურა ’ 500-გან) აშშ-ში წარმოადგენს 500 ადგილობრივი კომპანიის აქციისგან შემდგარ საფონდო ბაზრის ინდექსს. ბევრი ინვესტორი მას ამერიკული საფონდო ბაზრის საუკეთესო მაჩვენებლად მიიჩნევს. ინდექსი მოიცავს 500 წამყვან კომპანიას და ფარავს ხელმისაწვდომი საბაზრო კაპიტალიზაციის დაახლოებით 80%. პრაქტიკაზე 500 ლისტინგური კომპანიიდან ბევრ კომპანიას გააჩნია მხოლოდ შეზღუდული გავლენა ინდექსის დინამიკაზე. აქციების ათ უმსხვილეს ფონდს & 500-ში 2021 წლის ივნისის ბოლოსთვის გააჩნდათ დაახლოებით 26,6% საერთო წონა ინდექსში.

ინდექსი & 500 შეიქმნა 1957 წელს და გამოიანგარიშება საბაზო აქციების საშუალოდ აწონილი ღირებულების გამოყენებით, ამიტომ აქციებს უფრო მარალი საბაზრო რეიტინგით აქვთ უფრო დიდი გავლენა ინდექსის საერთო ღირებულებაზე. 2005 წლიდან ინდექსი ითვალისწინებს თავისუფალ ბრუნვაში აქციების რაოდენობას.

კომპანიების შერჩევის ძირითადი კრიტერიუმია საბაზრო კაპიტალიზაცია, მაგრამ მხედველობაში მიიღება აქციების ლიკვიდურობა, ზრდის ტემპები, კომპანიის საქმიანობის სახეობა. ფინანსური სექტორის, საინფორმაციო ტექნოლოგიებისა და ენერგეტიკის აქციები შეადგენენ ინდექსის ღირებულების თითქმის ნახევარს. თუ კომპანია აღარ შეესაბამება ზემოაღნიშნულ მოთხოვნებს, ეს არ იწვევს დაუყოვნებლივ მოხსნას. ინდექსიდან მოხსნის ძირითადი მიზეზია გაყიდვა ან შერწყმა.

2003 წლის დასაწყისიდან არსებობს ინდექსი & 500 , რომელშიც 500-ვე მონაწილეს აქვს თანაბარი წონა 0,2%. ინდექსის კორექტირება ხდება ყოველ კვარტალში.
რეზიდენტობის ცნობა

რეზიდენტობის ცნობა — საგადასახადო ორგანოს მიერ გაცემული ოფიციალური დოკუმენტი, რომელიც ადასტურებს, რომ რეზიდენტობის ცნობის წარმომდგენი ფიზიკური ან იურიდიული პირი ნამდვილად არის რეგისტრირებული გადასახადის გადამხდელად ცნობის გამცემ ქვეყანაში.

რეზიდენტობის ცნობა, თუ არსებობს ორ ქვეყანას შორის რიგი გადასახადებისაგან ორმაგი დაბეგვრისაგან გათავისუფლების ხელშეკრულება, გამოიყენება, როგორც მომსახურების გამწევ ქვეყანაში გადასახადისაგან გათავისუფლების საშუალება.

საქართველო
საქართველოს რეზიდენტობის ცნობის მისაღებად საქართველოს რეზიდენტი ელექტრონული ფორმით მიმართავს საგადასახადო ორგანოს. მიმართვაში აუცილებლად მიეთითება რეზიდენტის სახელი, გვარი/სახელწოდება (ქართულად და ინგლისურად), სრული მისამართი (ქართულად და ინგლისურად), საქართველოს გადასახადის გადამხდელის საიდენტიფიკაციო ნომერი.

საგადასახადო ორგანო რეზიდენტობის ცნობის მოთხოვნის საფუძველზე ელექტრონულად გასცემს „რეზიდენტობის ცნობას“, დამტკიცებული ფორმის შესაბამისად. 3. იმ შემთხვევაში, თუ საქართველოს რეზიდენტი საერთაშორისო შეთანხმებით გათვალისწინებული შეღავათით სარგებლობის მიზნით წარადგენს იმ სახელმწიფოში არსებულ რეზიდენტობის დამადასტურებელ ფორმას (ნოტარიულად დამოწმებულ თარგმანს ქართულ ენაზე), სადაც მან მიიღო შემოსავალი და ითხოვს რეზიდენტობის დადასტურებას, საგადასახადო ორგანო ვალდებულია წარმოდგენილ ფორმაში შესაბამისი ველის არსებობის შემთხვევაში, ხელმოწერით და ოფიციალური ბეჭდით დაადასტუროს მისი საქართველოს რეზიდენტობა.“.

საქართველოს რეზიდენტობის ცნობა ივსება ორ ეგზემპლარად, რომელთაგან ერთი გადაეცემა ფიზიკურ პირს, ხოლო მეორე რჩება შემოსავლების სამსახურს.
საფითხი

საფითხი, ფითხი, შპატელი — სამღებრო ინსტრუმენტი, საფითხნი და სარემონტო-მოსაპირკეთებელი სამუშაოების შესასრულებლად. ამზადებენ თხელი, დრეკადი, სწორპირიანი უჟანგავი ფოლადის ზოლისგან სახელურით. გამოიყენება ბზარების, ღრეჩოების ამოსავსებად, კედლის უთანაბრო ზედაპირების გასასწორებლად, კედლებიდან და ჭერიდან ძველი საღებავების, წებოს და შპალერის მოსაცილებლად და სხვ.

მშენებლობაში, სამშენებლო ფითხით ღრეჩოების, ბზარების, ნახეთქების ამოსავსებად გამოიყენება საგოზავი.
საავადმყოფო

საავადმყოფო — სახელმწიფო ან კერძო სამოქალაქო დაწესებულება, სადაც მკურნალობენ მწოლიარე ავადმყოფებს ან აწარმოებენ სპეციალურ დიფერენციალურ დიაგნოსტიკას. დანიშნულების მიხედვით არსებობს: ბავშვთა, ინფექციური, კანისა და ვენერიული დაავადებების, კარდიო-რევმატოლოგიური, კლინიკური, ნევროლოგიის, ნეიროქირურგიული, ონკოლოგიური, ოფთალმოლოგიური, რესპუბლიკური, საერთო, სამეანო-გინეკოლოგიური, სპეციალური, ტრავმატომალოგიური, უროლოგიური, ფსიქიატრიული, ქირურგიული, ცენტრალური და სხვ.
საავარიო-აღდგენითი სამუშაოები

საავარიო-აღდგენითი სამუშაოები — სამუშაოები, რომლებიც ტარდება საგანგებო სიტუაციის ზონებში (გაზისა და ნავთობის მაგისტრალები, კომუნალური და საწარმოო კომუნიკაციების ქსელები, სამრეწველო ობიექტები, ნავთობსაცავები და სხვ.) ავარიებისა და დაზიანებების აღმოსაფხვრელად, რათა თავიდან იქნეს აცილებული ადამიანების სიცოცხლის ხელყოფა, აგრეთვე მოხდეს ტერიტორიების სანიტარული გაწმენდა და გაუსნებოვნება სიცოცხლისათვის საშიში ნარჩენებისაგან.
საავარიო-სამაშველო სამუშაოები

საავარიო-სამაშველო სამუშაოები — სამუშაოები, რომლებიც ტარდება საგანგებო სიტუაციის ზონებში (ხანძარი, ხანძრის ლოკალიზაცია, ხანძრის ჩაქრობა, სათბობის, აირის, ელექტროენერგიის, წყლის მიწოდების ავარიული გამორთვა, გაზის გაჟონვა და სხვ.) დაზარალებული ადამიანებისათვის დახმარების აღმოჩენის საჭიროების შემთხვევაში და მათი სპეციალიზებულ სამედიცინო დაწესებულებებში ევაკუაციის მიზნით.
მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2018: ჯგუფი C

2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ჯგუფის მატჩები 2018 წლის 16-დან 26 ივნისამდე პერიოდში ჯგუფში წარმოდგენილნი იყვნენ საფრანგეთი, ავსტრალია, დანია და პერუ. აქედან ორმა გუნდმა, საფრანგეთმა და დანიამ მოახერხეს ჯგუფიდან გასვლა. საბოლოო ჯამში ტურნირის გამარჯვებული ჯგუფის პირველადგილოსანი, საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები გახდა.

გუნდები
ალბასეტეს მუნიციპალიტეტები

ალბასეტეს პროვინცია შედის კასტილია-ლა-მანჩის ავტონომიურ გაერთიანებაში და შედგება 87 მუნიციპალიტეტისაგან. ესპანეთის ადგილობრივი თვითმმართველობის კანონის თანახმად მუნიციპალიტეტი წარმოადგენს სახელმწიფოს ტერიტორიული მოწყობის ძირითად სუბიექტს, რომლის ძირითადი ელემენტებია ტერიტორია, მოსახლეობა და ადგილობრივი ადმინისტრაცია. თითოეულ მუნიციპალიტეტს აქვს საბჭო, კომისია (მინისტრთა კაბინეტის მსგავსი) და ყავს მერი (ალკალდი). მუნიციპალური საბჭოს წევრებს ირჩევენ პროპორციული არჩევნების გზით.

ალბასეტეს მუნიციპალიტეტები ერთიანდებიან 7 კომარკაში: ლიანოს-დე-ალბასეტე, კამპოს-დე-ელიინი, ლა-მანჩა-დელ-ხუკარ-სენტრო, ლა-მანჩუელა, მონტე-იბერიკო-კორედორ-დე-ალმანსა, სიერა-დე-ალკარას-ი-კამპო-დე-მონტიელი, სიერა-დელ-სეგურა.

ალბასეტეს პროვინციის ფართობია 14 926 კმ² და 2020 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 388 270 მაცხოვრებელს. დედაქალაქია ალბასეტე, რომელიც მოსახლეობისა და ფართობის მიხედვით ყველაზე დიდი მუნიციპალიტეტია (1125,91 კმ²), ხოლო ფართობით ყველაზე პატარაა — კოტილიასი (14,47 კმ²).

მუნიციპალიტეტების სია
რუკა
ალექსანდრე შანიძე

ალექსანდრე შანიძე (დ. 15 აგვისტო, 1907, ზემო ნოღა — გ. 1994) — ქართველი საბჭოთა პოეტი.

ბიოგრაფია
1932 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. პირველი წიგნი „ლექსები“ 1928 წელს გამოაქვეყნა. ეკუთვნის ძირითადი პოეტური კრებულები: „მეჩვიდმეტე“ (1934), „ლექსები“ (1937), „საბრძოლო სიმღერები“ (1943), „სიყვარულმა მათქმევინა“ (1955), „გულისნადები“ (1962), „რაც მინატრია“ (1967), „სახატე მზის და ვარდისა“ (1975), „ნატვრისთვალი“ (1977), „არდავიწყება“ (1980), „დაბინდებამდე“ (1988), „ვარსკვლავეთის სავანე“ (1989), „მწუხრი ივერიისა“ (1995). მისი ლექსები თარგმნილია რუსულ, სომხურ, აზერბაიჯანულ, ბელორუსიულ ენებზე.
ვახტანგ შანიძე

ვახტანგ შანიძე (დ. 15 აპრილი, 1913, მარტოთუბანი — გ. 11 იანვარი, 1978, თბილისი) — ქართველი სასამართლო ექიმი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1962), პროფესორი (1964)

ბიოგრაფია
1935 წელს დაამთავრა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტი. 1959 წლიდან გარდაცვალებამდე განაგებდა ამავე ინსტიტუტის სასამართლო მედიცინის კათედრას, ერთდროულად იყო საქართველოს სსრ ჯანდაცვის სამინისტროს მთავარი სასამართლო მედიცინის ექსპერტი და საქართველოს სასამართლო მედიკოსთა სამეცნიერო საზოგადოების თავმჯდომარე. პირველმა შეადგინა ქართულ ენაზე სასამართლო მედიცინის სახელმძღვანელო.
შანტარის კუნძულები

შანტარის კუნძულები — 15 კუნძულისგან შემდგარი არქიპელაგი. მდებარეობს ოხოტის ზღვაში, მის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, რუსეთში. ფართობი 2500 მ², სიმაღლე 701 მ-მდე. დიდი კუნძულებია დიდი შანტარი და ციყვის. კუნძულები მთაგორიანია, აგებულია ქვიშაქვებით და თიხა-ფიქლებით. ჰავა მკაცრია. კალთები შემოსილია წიწვიანი ტყით, მწვერვალებზე ქონდარა ფიჭვის რაყებია.
ალ-შანფარა

ალ-შანფარა (გ. საუკუნე) — ისლამამდელი არაბი პოეტი. ნამდვილი სახელია საბით იბნ ალ-ავსი. მის შესახებ მწირი ცნობებია შემონახული. მარტოდმარტო დაეხეტებოდა უდაბნოში მისი ტომიდან წამოსული ან დევნილი. ცნობილია ასო „ლ-ზე“ გარითმული მისი კასიდა, რომელიც დღემდე პოპულარულია არაბთა შორის. კასიდა მრავალ ენაზეა ნათარგმნი, მათ შორის ცნობილია ადამ მიცკევიჩის თარგმანი.
დიმიტრი შანშაშვილი

დიმიტრი შანშაშვილი (დ. 1907, ქვემო მაჩხაანი — გ. 6 აპრილი, 1984, თბილისი) — ქართველი სამხედრო პირი, საბჭოთა ავიაციის გენერალ-მაიორი (1946).

ბიოგრაფია
1930 წელს დაამთავრა თბილისის ქართული გაერთიანების სამხედრო სკოლა, ხოლო 1937 წელს ლენინის სახელობის სამხედრო-პოლიტექნიკური აკადემია. 1941-1945 წლებში დიდი სამამულო ომის დროს იყო საავიაციო დივიზიის სამხედრო კომისარი, საჰაერო არმიის პოლიტიკური განყოფილების უფროსი. იბრძოდა ლენინგრადის ფრონტზე, მონაწილეობდა ტალინის განთავისუფლებაში.