iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ეთიოპიის სამოქალაქო ომი

ეთიოპიის სამოქალაქო ომი – შეიარაღებული კონფლიქტი ეთიოპიაში. დაიწყო 1974 წლის 12 სექტემბერს, მას შემდეგ, რაც დროებითმა სამხედრო-ადმინისტრაციულმა საბჭომ მოაწყო სამხედრო გადატრიალება და დაამხო იმპერატორ ჰაილე სელასიე -ის მმართველობა. სამოქალაქო ომი გაგრძელდა 1991 წლამდე, მანამ სანამ ეთიოპიის ხალხთა რევოლუციურ-დემოკრატიულმა ფრონტმა და კიდევ სხვა პატრიოტულმა ორგანიზაციებმა არ დაამხეს კომუნისტური მმართველობა ეთიოპიაში.

სამოქალაქო ომი მიმდინარეობდა 17 წლის განმავლობაში და სულ დაიღუპა 250 000 ადამიანი.
ეთიოპიის ხალხთა რევოლუციურ-დემოკრატიული ფრონტი

ეთიოპიის ხალხთა რევოლუციურ-დემოკრატიული ფრონტი – ოთხი პოლიტიკური პარტიისაგან შემდგარი მმართველი კოალიცია ეთიოპიაში. კოალიციის ლიდერია პრემიერ-მინისტრი მელეს ზენავი.

პარტიის შემადგენლობაში შედის ოთხი, ეთნიკური ჯგუფების მიხედვით ჩამოყალიბებული პოლიტიკური გაერთიანება:

ტიგრაის განთავისუფლების სახალხო ფრონტი
ამჰარის ეროვნულ-დემოკრატიული მოძრაობა
ორომოს სახალხო-დემოკრატიული ორგანიზაცია
სამხრეთ ეთიოპიის ხალხთა დემოკრატიული მოძრაობა

2005 წლის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ კოალიცია 547 ადგილიდან ეთიოპიის პარლამენტში ფლობდა 327 ადგილს, ხოლო 2010 წლის 23 მაისის არჩევნებზე – 499 მანდატს..
ირაკლი ჯავახაძე

ირაკლი ჯავახაძე (დ. 3 მაისი, 1968, თბილისი, საქართველო) — ქართველი მწერალი.

ბიოგრაფია
დაიბადა თბილისში 1968 წლის 3 მაისს. მშობლები: დედა - ნანა ღრუბელაშვილი (1941), მამა - ვახტანგ ჯავახაძე (1932). უცოლო. შვილი - მარიამი (1988).

1990 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი.

ირაკლი ჯავახაძის პირველი მოთხრობები: "დუელი", "თედორე", "შენ", "ჩვენს მაღაზიაში" დაიბეჭდა ჟურნალ "ცისკრის" 1990 წლის მეხუთე ნომერში.

1999 წელს საქართველოს რადიოში ირაკლი ჯავახაძის მოთხრობის მიხედვით რეჟისორმა ლევან ლორთქიფანიძემ განახორციელა რადიოსპექტაკლი "შავი სიის კავალრები"; ამავე ნაწარმოების მიხედვით რეჟიოსრმა ნუგზარ ლორთქიფანიძემ 2002 წელს ქუთაისის ლადო მესხიშვილის სახელობის დრამატულ თეატრში დადგა სპექტაკლი.

ქართულად თარგმნილი აქვს სერგეი დოვლატოვის, ჩარლზ ბუკოვსკის და კვენტინ ტარანტინოს ნაწარმოებები.

როგორც ჟიურის წევრი, მონაწილეობდა ლიტერატურული კონკურსების: "გალას" (2007) და "საბას" (2010) ჟიურიში.

ირაკლი ჯავახაძის ჰობი ავტომობილის მართვა და მოგზაურობაა.

გამოცდილება
1990 - 1993 გაზეთი "მამული”, კორესპონდედნტი;
1993 - 1994 გაზეთი "ჯორჯიან თაიმსი”, მთავარი რედაქტორის მოადგილე;
1996 - 2000 "დილის გაზეთი”, განყოფილების რედაქტორი;
2000 - 2004 გაზეთი "ახალი ეპოქა”, განყოფილების რედაქტორი;
2005 ლიტერატურულ გაზეთ "პარნასის” მთავარი რედაქტორი;
2009 - ... "ლიტერატურული გაზეთი", მთავარი რედაქტორი.

წიგნები
1997 „პირველი“, გამომცემლობა „საქართვერლო“;
1997 „შავი სიის კავალერები“, გამომცემლობა „საარი“;
1998 „ალაბამა, ალაბამა, ალაბამა...“ , გამომცემლობა „საარი“ – 99928-39-06-6
1999 „კავალერები”, გამომცემლობა „საარი“ – 99928-39-56-2
2002 „ობლიგაცია“ , გამომცემლობა „საარი“ – 99940-29-99-1
2010 „სამი ძველი მოთხრობა“ , გამომცემლობა „ინტელექტი“ – 978-9941-420-82-5

თარგმანები
სერგეი დოვლატოვი – "ჩემოდანი" , ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა, 2009 – 978-9941-403-91-0
ჩარლზ ბუკოვსკის მოთხრობა "ტეხასის სამოთხეები", გაზეთი "პარნასი", 1998
კვენტინ ტარანტინო – "რეზერვუარის ქოფაკები" (კინოსცენარი), იბეჭდებოდა გაზეთ "პარნასში" ( , , 1992), თარგმანი რუსულიდან

პრემიები
"კავალერები" (მოთხრობების კრებული) – ნომინაცია: "საუკეთესო პროზაული კრებული", თბილისის წიგნის ფესტივალი, 2002
ჩადური ენები

ჩადური ენები არის — აფრაზიული ოჯახის შემადგენლობაში. გავრცელებულია ცენტრალურ- და დასავლეთაფრიკულ ქვეყნებში, ნიგერიის ჩრდილოეთში, კამერუნში, დასავლეთ ჩადში და სამხრეთ ნიგერიაში. სხვა დანარჩენ აფრაზიულ ენებთან შედარებით ყველაზე ახლოს არის ეგვიპტურ ენასთან. საერთოდ არსებობს 150-ზე მეტი ენა და დიალექტი ამ ჯგუფში. გენეტიკურად ისინი იყოფიან შემდეგ ტოტებად:

დასავლეთჩადური (სამხრეთ ნიგერიაში)
ჰაუსა
ანგასი, სურა, გერკა, ანკვე, მონტოლი;
კარეკარე, ბოლევა, ნგამო, კანაკურუ (დერა);
ბარდჟი, პაა (აფა); ბადე, ნგიზიმი;
რონი (ფერი, ბოკოსი, შა, კულარე);

ცენტრალურჩადური (ნიგერიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ჩრდილოეთ კამერუნში, ჩადში)
ტარა, გაანდა;
ბურა, მარგი, კილბა (ხიბა);
ხიგი; ბატა;
ლაამანგი (ხიდკალა) და სხვ.;
ვანდალა (მანდარა), გამერგუ, პადუკუ, გლავდა;
სუკური; მატაკამ, გისიგა;
დაბა;
გიდერ;
კოტოკო (ლოგონე, ბუდუმა და სხვ.);
მუსგუ; მასა და სხვ.;

აღმოსავლურჩადური (ჩადი, ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა)
კერა, ნანჩერე, სომრეი, მოდგელი, სოკოროი, მუბი, ტუმაკი, ტუბური და სხვ.

ფონეტიკა
ჩადური ენების ფონეტიკა ხასიათდება თანხმოვნების სიმდიდრით. განსხვავდება ხმოვანთა სიგრძე.
ბერბერო-ლიბიური ენები

ბერბერო-ლიბიური ენები (ბერბერულად: ; იკითხება როგორც: ტამაჟით) — ბერბერების ენა, შედის აფრაზიული ენების ოჯახში. ამ ენებზე მოსაუბრე ადამიანთა ზუსტი რაოდენობა ცნობილი არ არის და დაახლოებით 17-დან 25 მილიონამდე ადამიანს შეადგენს.
სახელწოდება „ბერბერი“ მომდინარეობს ბერძნულიდან , ლათ. , და არაბ. -. სახელწოდება „ბერბერო-ლივიური“ მიუთითებს ნათესაობრივ კავშირს უძველეს ჩრდილოეთ აფრიკულ ენებთან („ლიბიურთან“), რომლის ზუსტი ურთიერთობა თანამედროვე ბერბერო-ლიბიურ ენებთან არ არის მთლად ნათელი

გავრცელები არელი
ბერბერო-ლიბიური ენები გავრცელებულია ჩრდილოეთ აფრიკაში,სამხრეთით ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროდან მდინარე სენეგალამდე და მდინარე ნიგერმდე,აღმოსავლეთით ატლანტის სანაპიროდან დასავლეთ ეგვიპტემდე. ისინი წარმოდგენილი არიან შემდეგ ქვეყნებში:

მაროკო (9 მილ.-ზე მეტი),
ალჟირი (4,7 მილ.),
ტუნისი (30 ათასი.),
ლიბია ( 200 ათასი.),
ნიგერი (700 ათასი.),
მალი (450 ათასი.),
მავრიტანია (200—300 ადამიანი.),
ეგვიპტე (10 ათასი.),
ბურკინა-ფასო ( 200 ათასი.),

კლასიფიკაცია
საერთოდ აღიარებულია დასავლეთის, ჩრდილოეთის და სამხრეთის შტოებად დაყოფა. ცალკე განიხილება ძველი ლიბიური ენა, რომელზეც ცოტა რამაა ცნობილი.სულ ცნობილია 45 ცოცხალი და რამდენიმე მკვდარი ენა.

დასავლეთის შტო
შედის ერთი ენა - ზენგა (200—300 ადამიანი).

ჩრდილო ბერბერული შტო
შედის 3 ჯგუფი: ატლასური, ზენეტური და კაბილური.

აღმოსავლეთ ბერბერული შტო
ხშირად განიხილება როგორც 2 დამოუკიდებელი შტო, სხვადასხვა შემადგენლბით. შედის 7 ცოცხალი და მინიმუმ 1 მკვდარი ენა:

ტუარეგული იგივე სამხრეთ ბერბერული შტო
დაახლოებით 1,9 მილიონი მოსაუბრე ამ ენებზე გავრცელებულია საჰარაში: იყოფა 3 ჯგუფად.
ჩრდილო ტუარეგული ჯგუფი (76 ათასი.)
სამხ.-დასა.-ტუარეგული ჯგუფი(480 ათასი.)
სამხ.-აღმო.-ტუარეგული ჯგუფი(1,3 მილიონი)
აქსუმის ფული

აქსუმის ფული — პირველი აფრიკული ვალუტა, რომელიც გარე კონტროლის (მაგალითად რომის ან საბერძნეთის) გარეშე მოიჭრა. ფული გამოუშვა აქსუმის სამეფომ მეფე ენდუბისის დროს (დაახლოებით ჩვენი წელთაღრიცხვით 270 წელს) და ბრუნვაში იყო სამეეფოს დაცემის დასაწყისამდე (დაახლოებით საუკუნის პირველ ნახევარი). მას შემდეგ, საუკუნემდე (კილვას სასულთნოს შექმნამდე) საჰარის სამხრეთით მდებარე არცერთ ქვეყანას ფული აღარ გამოუშვია.
პიტერ ბერენსი

პიტერ ბერენსი ( დ. 14 აპრილი, 1868, ჰამბურგი — გ. 27 თებერვალი, 1940, ბერლინი) — გერმანელი არქიტექტორი, მხატვარი, გრაფიკოსი, ტიპოგრაფი და დიზაინერი. ბერენსის სახელოსნოში მუშაობდნენ ვალტერ გროპიუსი, მის ვან დერ როე, ლე კორბიუზიე და სხვები.

ბიოგრაფია
სწავლობდა ქრისტიანეუმის სკოლაში ჰამბურგში 1877 წლის სექტემბრიდან 1882 წლის აღდგომამდე. იგი ფერწერას სწავლობდა თავის მშობლიურ ჰამბურგში, ასევე დიუსელდორფსა და კარლსრუეში, 1886 წლიდან 1889 წლამდე. 1890 წელს ცოლად შეირთო ლილი კრამერი და გადავიდა მიუნხენში. უპირველეს ყოვლისა, ის მუშაობდა მხატვარად, ილუსტრატორად და წიგნის შემკვრელად. 1899 წელს ბერენსი მიიწვია გრაფმა ერნსტ ლუდვიგმა დარმშტადტში, მხატვართა კოლონიაში, სადაც ბერენსმა ააშენა საკუთარი სახლი და შიგნით ყველა ნივთის (ავეჯი, პირსახოცები, ფერწერა, კერამიკა და ა.შ.) დიზაინის ავტორიც თავად იყო. ამ სახლში ითვლება, რომ გადამწყვეტი მომენტი მის ცხოვრებაში იყო, როდესაც ის მხატვრული წრეების წევრი გახდა მიუნხენში და გადაიხარა იუგენდსტილისაკენ, რათა ეს ახალი სტილი აეთვისებინა.

იგი ერთ-ერთი ლიდერი და მთავარი დიზაინერი იყო (არქიტექტურული რეფორმების თვალსაზრისით). ჰქონდა აგურით, ფოლადითა და მინით ნაშენი საწარმოები და საოფისე შენობები. 1903 წელს ბერენსი აირჩიეს დიუსელდორფის -ს დირექტორად, სადაც განახორციელა წარმატებული რეფორმები. 1907 წელს, ბერენსის, ათი სხვა ადამიანის და თორმეტი კომპანიის მიერ შეიქმნა გერმანიის ვერკბუნდი. როგორც ორგანიზაცია, ის ყურადღებას ამახვილებდა ხელოვნებასა და არქიტექტურაზე. ვერკბუნდის წევრები დაკავებული იყვნენ გემოვნების საერთო დონის გაუმჯობესებით. ეს ძალიან პრაქტიკული ორგანიზაცია გახდა ძალიან გავლენიანი ძლიერ ორგანიზაციებს შორის (მრეწველებს, საჯარო პოლიტიკოსებს, დიზაინერებბს, ინვესტორებს, კრიტიკოსებსა და მეცნიერებს შორის). ბერენსის სამუშაოები იყო პირველი ფართომასშტაბიანი დემონსტრირება ვერკბუნდის ინიციატივების სიცოცხლისუნარიანობისა.

1907 წელს, - ( -) შეინარჩუნა ბერენსი როგორც მხატვრული კონსულტანტი. ის მუშაობდა კორპორატიულ ნიშნებზე - ლოგოტიპზე, პროდუქტის დიზაინზე ა.შ. იგი ითვლება პირველ ინდუსტრიულ დიზაინერად ისტორიაში. ბერენსი ასოცირდება ჰიტლერის სახელთან, რადგან იგი ადრევე გახდა ნაცისტური პარტიის წევრი.
ალიბეგლო

ალიბეგლო — სოფელი აზერბაიჯანში შაქი-ზაქათალის რეგიონის კახის რაიონში, ისტორიულ ჰერეთში, დასახლებულია ქართველებით. მოსახლეობის რაოდენობა — 1 921 კაცი. სოფელში მდებარეობს ალიბეგლოს წმინდა ნინოს ეკლესია.

ისტორია
სოფლის ძველი სახელწოდებაა ქათმისხევი. ალიბეგლო ეწოდა და ელისუს სულთნის, ვახვახიშვილის გამო, რომელმაც რწმენა შეიცვალა და ალი-ბეგი ეწოდა. საუკუნის დასაწყისში ალიბეგლოში ცხოვრობდა 865 ქრისტიანი ინგილო. 1985 წლიდან ალიბეგლოში ფუნქციონირებს ილია ჭავჭავაძის სახელობის ქართული თეატრი. მის რეპერტუარშია ქართველი და უცხოელი დრამატურგების ნაწარმოებები. 2004 წელს თეატრს მიენიჭა სახელმწიფო აკადემიური თეატრის სტატუსი.
რეგისტანის უდაბნო

რეგისტანის უდაბნო — ექსტრემალურად მშრალი რეგიონი სამხრეთ-აღმოსავლეთ ავღანეთში, ჰელმანდისა და ყანდაარის პროვინციებს შორის. მისი ფართობი დაახლოებით 40 000 კმ²-ია. უდაბნო ძირითადად წითელი ქვიშისაგან შედგება, დიუნების სიმაღლე 30 მეტრს აღწევს. ტერიტორია მეჩხერადაა დასახლებული ბალუჩისა და პუშტუნების მომთაბარე ხალხებით. უდაბნოს გარს აკრავს სასოფლო-სამეურნეო არეალები.

1998 წლის უმკაცრესი გვალვის გამო, რეგისტანი დატოვა 100 000-მა მომთაბარე ადამიანმა.
ქართველები აზერბაიჯანში

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე, ქვეყანაში ჩატარებული 1999 წლის აღწერის მონაცემებით, ცხოვრობდა 14 877 ქართველი.

აზერბაიჯანში ქართველთა განსახლების ძირითადი ადგილებია:
ბაქო - 2340
კახის რაიონი - 7450
ბელაქანის რაიონი - 1731
ზაქათალის რაიონი - 3071
სხვა რეგიონები - 285

ისტორიულ ჰერეთში, საინგილოში ქართველები, ძირითადად, ცხოვრობენ შემდეგ სოფლებში:

კახის რაიონი:
კახინგილო
ინგილო-ქოთოქლო
ალიბეგლო (ძველი "ქათმისხევი")
მეშაბაში
ალათემური

ზაქათალის რაიონი:
მოსული
ალიაბადი

ბელაქანის რაიონი:
ითითალა

სკოლები და სკოლამდელი დაწესებულებები
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე მოქმედებს 6 ქართული სკოლა და ამდენივე ქართულენოვანი სწავლების სექტორი, მათ შორის: კახის რაიონში - 6 სკოლა და 1 - სექტორი; ბელაქანსა და ზაქათალაში, შესაბამისად, 1 და 4 ქართულ ენაზე სწავლების სექტორი. აღნიშნულ სკოლებსა და სექტორებზე ირიცხება 2452 მოსწავლე.

საინგილოს რეგიონში მოქმედებს ქართულენოვანი სკოლამდელი 7 დაწესებულება: კახის რაიონში - 6 და ბელაქანის რაიონში - 1.

კულტურული ცხოვრება
2001 წლიდან კახის რაიონის სოფელ კახინგილოში ფუნქციონირებს ქართული კულტურის ცენტრი.

1985 წლიდან კახის რაიონის სოფელ ალიბეგლოში ფუნქციონირებს ილია ჭავჭავაძის სახელობის ქართული თეატრი, რომლის რეპერტუარში არის ქართველი და უცხოელი დრამატურგების ნაწარმოებები. 2004 წელს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის განკარგულებით, აღნიშნულ თეატრს სახელმწიფო აკადემიური თეატრის სტატუსი მიენიჭა.

კახის რაიონში მოქმედებს ქართული ხალხური სიმღერის ანსამბლი "ლაზარე", ბავშვთა ქორეოგრაფიული და ქართული სიმღერის ბიჭუნათა და ქართულ საკრავების გოგონათა ჯგუფები.

ეკლესიები
კახის რაიონის ტერიტორიაზე მდებარეობს ქართული ეკლესიები: კახინგილოს მოქმედი ეკლესია და უმოქმედო ქურმუხის წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია .

რაიონის ტერიტორიაზე არის: ალიბეგლოს წმინდა ნინოს სახელობის და მეშაბაშის მთავარანგელოზის სახელობის, ქოთოქლოს სამებისა და კახის ალავერდის და წმინდა ნინოს სახელობის ეკლესიები.

სათვისტომო
ქართველთა სათვისტომო ოფიციალურად დაფუძნდა და აზერბაიჯანის რესპუბლიკის იუსტიციის სამინისტროში რეგისტრაცია გაიარა 1999 წლის 2 აპრილს. სათვისტომო მოიცავს როგორც უშუალოდ ქ. ბაქოს, და კახის, ზაქათალისა და ბელაქანის რაიონების მაცხოვრებლებს. მისი ხელმძღვანელია რაფაელ ღვალაძე, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის საკონსტიტუციო სასამართლოს წევრი.

კახის რაიონში მოქმედებს სათვისტომოს ფილიალი, რომლის ხელმძღვანელიცაა ვარაბიონ ბაბაჯანაშვილი.

სათვისტომოს საკონტაქტო ტელეფონებია: ქ. ბაქო - (99412) 492 53 18; კახის რაიონი - (99450) 568 08 85

ცნობილი წარმომადგენლები
ივანე ბულუღაშვილი
მღვდელი დიმიტრი ჯანაშვილი
მღვდელი მიხეილ ყულოშვილი
პროფ. უზეირ რამაზანოვი
პოლკოვნიკი კონსტანტინე ტარტარაშვილი
პროფ. მოსე ჯანაშვილი
პედაგოგი ბათლომე ხუციშვილი
დოც. გიორგი გამხარაშვილი
გეოგრაფი არსენ ოქროჯანაშვილი
პროფ. არჩილ ჯანაშვილი
სარიესიქ-ათირაუ

სარიესიქ-ათირაუ, სარი-იშიქოთრაუ — უდაბნო ცენტრალურ აზიაში. გადაჭიმულია ბალხაშის ტბის სამხრეთით, 400 კმ-ზე, ყაზახეთის ტერიტორიაზე. უდაბნო ქვიშიანია, ეკოლოგიურად შედარებით სუფთა, შეინიშნება მცირე ეროზია. მის ტერიტორიაზე მდებარეობს მრავალი პატარა ტბა და ტბორი. აქა-იქ გავრცელებულია ბალახიანი საძოვრები, რომლებიც განაპირობებს ცხოველთა და ფრინველთა სახეობების გავრცელებას.
ომი ერიტრეის დამოუკიდებლობისათვის

ომი დამოუკიდებლობისათვის ერიტრეაში — შეიარაღებული ბრძოლა ერიტრეის სამხედრო ნაწილებსა და ეთიოპიას შორის ერიტრეის დამოუკიდებლობისათვის. მიმდინარეობდა საუკუნის მეორე ნახევარში

ისტორია
1890–1941 წწ. ერიტრეა წარმოადგენდა იტალიის კოლონიას, შემდეგ — დიდი ბრიტანეთის საპროტექტოროს. 1950 წელს გაერომ მიიღო გადაწყვეტილება ერიტრეისა და ეთიოპიის ფედერაციის ფარგლებში გაერთიანების შესახებ. გადაწყვეტილება ძალაში შევიდა 1952 წელს. ერიტრეელების უმრავლესობა დამოუკიდებლობის მომხრე იყო, მაშინ როცა ეთიოპია ავიწროებდა მათ და ცდილობდა წაერთმია მათთვის ავტონომია. 1950-იანი წლების ბოლოს ჩამოყალიბდა ერიტრეის განმათავისუფლებელი ფრონტი (ეგფ). 1961 წლის სექტემბერში დაიწყო შეიარაღებული ბრძოლა დამოუკიდებლობისათვის. ამის საპასუხოდ 1962 წელს იმპერატორმა ჰაილე სელასიე -მა ერიტრეას ჩამოართვა ავტონომიის სტატუსი და დაითხოვა მისი პარლამენტი.

1970-იან წლებში განმათავისუფლებელ ფრონტში განხეთქილება ჩამოვარდა. ფრონტს გამოეყო რამდენიმე დაჯგუფება და მათ ბაზაზე ჩამოყალიბდა ერიტრეის განმათავისუფლებელი სახალხო ფრონტი (ეგსფ). 1974 წელს სამხედრო გადატრიალების შედეგად იმპერატორის ხელისუფლება დაემხო და ქვეყნის სათავეში მოვიდა რევოლუციური მთავრობა, რომელმაც სულ მალე მჭიდრო კავშირი დაამყარა სსრკ-სთან. პოლიტიკური რეჟიმის ცვლილების მიუხედავად ერიტრეის ომი დამოუკიდებლობისათვის კვლავ გრძელდებოდა. ერიტრეის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის სიმბოლოდ იქცა ქალაქი ნაკფა, რომელიც რამდენიმეჯერ დაბომბა ეთიოპიის ავიაციამ (ომის დამთავრების შემდეგ ქალაქის პატივსაცემად მისი სახელი უწოდეს ერიტრეის ეროვნულ ვალუტას). ეთიოპიასთან დაპირისპირება გაართულა ორმა შიდა კონფლიქტმა ეგფ-სა და ეგსფ-ს შორის. აღნიშნული დაპირისპირების შედეგად ეგფ-მ 1980-იან წლების დასაწყისში დაკარგა თავისი გავლენა და დაიხია სუდანში.

1988–1991 წწ. ერიტრეის პარტიზანულმა დაჯგუფებებმა რამდენიმე სერიოზული მარცხი მიაყენეს ეთიოპიის არმიას, რომელიც დაემთხვა სსრკ-ს მიერ ადის-აბებასთვის სამხედრო დახმარების შეწყვეტას. ამ პერიოდში თავად ეთიოპიაში მიმდინარეობდა სამოქალაქო ომი. 1991 წლის მაისში ეთიოპიაში დაემხო მთავრობა. ერიტრეამ ფაქტობრივად მიაღწია დამოუკიდებლობას 30-წლიანი შეიარაღებული ბრძოლის შედეგად. ეთიოპიის ახალ ხელისუფლებასთან შეთანხმების შედეგად ერიტრეაში 1993 წელს მოეწყო რეფერენდუმი, რომლის შედეგების საფუძველზეც ამავე წლის 24 მაისს ქვეყანამ ოფიციალურად გამოაცხადა დამოუკიდებლობა.

ომის პერიოდში დაიღუპა 150 ათ. ერიტრეელი პარტიზანი და მშვიდობიანი მოსახლე, 400 ათ. ადამიანი გახდა ლტოლვილი. ასევე სერიოზული ზარალი მიადგა ეთიოპიას, დაღუპულთა შორის ითვლიან ათობით (ზოგიერთი მონაცემებით ასობით) ათას ადამიანს.
ივანე ბულუღაშვილი

ივანე ბულუღაშვილი, იგივე ივან-ბაბა ბულუღაშვილი (დ. 1801 — გ. 1872) — ქართველი მოღვაწე, საინგილოში ქრისტიანობის აღმდგენელი, განმანათლებელი.

ივანე ბულუღაშვილი პირველი იყო, ვინც საუკუნეში გამაჰმადიანებულ ინგილოთაგან ქრისტიანობა მიიღო. ის 1850 წელს სხვა ქართველებთან ერთად, თბილისში ჩამოვიდა და მართლმადიდებლურად მოინათლა. ძალიან მოკლე პერიოდში საინგილოში 16 ათასი ქართველი გაქრისტიანდა, მაგრამ ამ პროცესს 1864 წელს რეგიონში მომხდარმა აჯანყებამ შეუშალა ხელი.

დაკრძალულია კახის წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიის ეზოში, რომელიც მისი თაოსნობით აღდგა.

თქმულება
ივანე ბულუღაშვილის საფლავი კვიპაროზის ძირშია. იქვე ორი იდუმალებით მოცული „უცხო ხე“ დგას, ერთ–ერთი მათგანი ნამეხარს ჰგავს, შუაზე გაჩეხილს ერთი ნახევარი თაღისებურად დახრილია ივანე ბულუღაშვილის საფლავთან. ამის შესახებ კახში ჩაწერილი ერთი ლეგენდა ამობობს:
დიმიტრი ჯანაშვილი

დიმიტრი ჯანაშვილი (დ. 15 დეკემბერი, 1840, კახი, საქართველო-იმერეთის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 7 ოქტომბერი, 1905, ბოდბისხევი, ტფილისის გუბერნია, რუსეთის იმპერია) — ქართველი საეკლესიო პირი, პედაგოგი, ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების გამგეობის წევრი. ისტორიული და ეთნოგრაფიული სტატიების ავტორი. აქვეყნებდა პუბლიკაციებს ქართულ პერიოდიკაში „ჯანაშვილი ინგილო“-ს ფსევდონიმით.

ჯანაშვილს ეკუთვნის მრავალი ისტორიული და ეთნოგრაფიული წერილი და ნარკვევი, კრიტიკული სტატია და მეცნიერული გამოკვლევა, სახელმძღვანელო წიგნი და რეცენზია, რომლებიც სისტემატურად იბეჭდებოდა ქართულ და რუსულ პერიოდულ პრესაში. მისი ნაშრომებია „ქართველი ქალის ისტორია“, „ამბროსი ნეკრესელის ქადაგებანი“, „ჰერეთის აღწერა“.

ბიოგრაფია
9 წლის ასაკში მონათლეს თბილისში. სწავლობდა დედოფლისწყაროს სამხედრო სასწავლებელში ათიოდე ვა ინგილოსთან ერთად. 1865 წელს დაამთავრა თბილისის სასულიერო სემინარია. ქიზიყში ცოლად შეირთო ელენე და მღვდლად ეკურთხა სოფელ ყორაღანში. 1867 წელს გარდაეცვალა მეუღლე. 1870 წლიდან გადავიდა ზაქათალაში, სადაც ასწავლიდა საღვთო სჯულს. 1873 წლიდან გაბრიელ ეპისკოპოსის მიწვევით ქართულ ენასა და ლიტერატურას ასწავლიდა ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელში. 1878-1880 წლებში სწავლობდა მოსკოვის სასულიერო აკადემიაში. შემდეგ გააგრძელა პედაგოგიური მოღვაწეობა თბილისში, სადაც ასწავლიდა სათავადაზნაურო სასწავლებელში. ამის შემდეგ მღვლად მუშაობდა შაქში, ვართაშენში, ალიბეგლოში, ბოდბისხევში. გარდაიცვალა 1905 წელს ბოდბისხევში. დაკრძალეს კახში.
ალიბეგლოს წმინდა ნინოს ეკლესია

}
| რელიგიური_წევრობა =
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =მოქმედი
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| ვებ-გვერდი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება =
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =დიახ
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 41.376667
| გრძედი =46.834167
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
ალიბეგლოს წმინდა ნინოს ეკლესია — ტაძარი ისტორიულ ჰერეთში, საინგილოში, სოფელ ალიბეგლოში (ისტორიული სახელი – „ქათმისხევი“), კახის რაიონი, აზერბაიჯანი.

ტაძარი აშენდა 1877 წელს, კავკასიაში მართლმადიდებლობის გამავრცელებელი საზოგადოების სახსრებით. ძეგლი 1910 წლის აღწერის მიხედვით ქვით იყო ნაშენი, ედგა გუმბათი და იყო ხით გადახურული, საჭიროებდა რემონტს.

ეკლესიის მსახურები ცხოვრობდნენ ოთხოთახიან ქვის შენობაში, ხოლო იქვე მდგარი საზოგადოების სკოლა განთავსებული იყო სამოთახიან შენობაში.

მღვდელი ალექსანდრე ციცაგი მსახურობდა 1904 წლიდან, მედავითნე მიხეილ თაღოშვილი კი 1898 წლის 29 ოქტომბრამდე, შემდეგ კი 1903 წლიდან მოყოლებული.

საბჭოთა ხელისუფლების დროს ტაძარი მინერალური სასუქებისა და სხვა, კოლექტივისთვის საჭირო ნედლეულის საწყობად გადაიქცა. საუკუნის 10–იან წლებში ნინოობაზე აქ მრევლმა მისვლა და სანთლის ანთება დაიწყო.

ტაძრის აღდგენა დაიწყო 2010 წელს, კეთილმოეწყო შიდა ინტერიერი, შეკეთდა გარე ფასადი და მისასვლელი გზა. ალიბეგლოს დრამატული თეატრის წარმომადგენლის - კოტე ბარიხაშვილის ხელმძღვანელობით ტაძარს ფინანსური დახმარება სხვადასხვა პიროვნებებმა და ორგანიზაციებმა აღმოუჩინეს.

2011 წლის 27 იანვრისათვის, ნინოობის დღესასწაულისთვის ტაძრის აღდგენის პირველი ეტაპი დასრულდა. ალიბეგლოს წმინდა ნინოს ეკლესიაში პარაკლისი კახის წმინდა გიორგის ეკლესიის წინამძღვარმა მამა ბასილი გოგილაშვილმა გადაიხადა. მართლმადიდებელი მრევლი მოვიდა კახიდან, აგრეთვე სხვა ქართული სოფლებიდან: ქოთოქლოდან, მეშაბაშიდან, ალათემურიდან. სტუმრები იყვნენ თბილისიდან და კახეთის სხვადასხვა რაიონიდან. გადაწყდა, რომ ამიერიდან ალიბეგლოში ნინოობის დღესასწაული უფრო ფართომასშტაბიანი გახდეს და აღინიშნება როგორც 27 იანვარს, აგრეთვე 1 ივნისს. ადგილობრივები იმედოვნებენ, რომ მომავალში ამ ტაძარში წირვა-ლოცვის შესაძლებლობაც იქნება და წინამძღვარიც ეყოლება, მანამდე კი ქართველებს მოუწოდებენ, ამ მხარის მოსანახულებლად როგორც რელიგიურ დღესასწაულებზე, ასევე კულტურული ტურებითაც ხშირად ჩავიდნენ.

მომავალში გეგმაშია ტაძრის მიმდებარე ტერიტორიის კეთილმოწყობაც.

ხორნაბუჯისა და ჰერეთის ეპისკოპოსის, მეუფე მელქისედეკის განცხადებით 2011 წლის 1 ივნისს, წმიდა ნინოს ხსენების დღეს, ეკლესია ოფიციალურად იკურთხება.
ქუშიტური ენები

ქუშიტური ენები — ენათა ოჯახი აფრაზიულ ენებში. სახელწოდება მინიჭებული აქვს სემიტური ენების ანალოგიურად. ბიბლიის თანახმად ქამის შვილის სახელიდან ქუშა, რომელიც ითვლება ამ ენაზე მოლაპარაკე ერების წინაპრად.

ქუშიტური ენა გავრცელებულია აფრიკის რქის ტერიტორიაზე არსებულ ქვეყნებში. ყველაზე მნიშვნელოვნად ითვლება ორომო (დაახლოებით 25 მილიონამდე მოსაუბრე ამ ენაზე), სომალი ენა (15 მილიონი ადამიანი), სომალელები სომალში, ჯიბუტი, ეთიოპია, იემენი და კენია. სიდამო (2 მილიონი ეთიოპიაში). ხადია (1,6 მილიონი), კამბატტა (1,4 მილიონი) და აფარული (1,5 მილიონი) ერიტრეაში, ეთიოპიაში და ჯიბუტში.

კლასიფიკაცია
არსებობს ქუშიტური ენების სხვადასხვა კლასიფიკაცია, ქვემოთ მოყვანილია ჯოზეფ გრინბერგის მიერ შემოთავაზებული ტრადიციული კლასიფიკაცია:
ცენტრალური-ქუშიტური ენები
აღმოსავლეთ-ქუშიტური ენები
სამხრეთ-ქუშიტური
ბედჟა — ზოგჯერ გამოიყოფა აფრაზიული ენების განსაკუთრებულ შტოდ

დამწერლობა
ქუშიტური ენების უმრავლესობას არ აქვს დამწერლობა. ორომოს ენა და სომალური ენა იყენებს ლათინურ დამწერლობას (1977 წლიდან).
კელტური ენები

კელტური ენები — მონათესავე ენათა ჯგუფი, ნაწილი ინდოევროპული ენების ოჯახისა. ოდესღაც კელტურ ენებზე ლაპარაკობდნენ დასავლეთ და ცენტრალური ევროპის დიდ ნაწილში, ისინი ახლა შემორჩენილია მხოლოდ უკიდურეს დასავლეთით: ირლანდიაში, უელსში, ბრეტანში, კორნუოლში, შოტლანდიაში.

ისტორია
კელტური ენების და ერების გავრცელება ევროპაში დაკავშირებული არის რკინის ხანასთან ხოლო შემდგომ ლათინურ კულტურასთან. სავარაუდო სამშობლოდ მიიჩნევა ცენტრალური ევროპა მდინარე რაინსა და დუნაის შორის. ათასწლეულის პირველ ნახევარში მათ შეაღწიეს ბრიტანეთის კუნძულზე დაახლოებით -ში ჩვ.წ, გალიაში -ში ჩვ.წ., იბერიის ნახევარკუნძულზე -ში ჩვ.წ. ისინი ვრცელდებოდნენ სამხრეთით ალპების გავლით და სახლდებოდნენ ჩრდილოეთ იტალიაში და ბოლოს საუკუნეში ჩვ.წ. მიაღწიეს საბერძნეთამდე და მცირე აზიამდე.

კლასიფიკაცია
კელტური ენები ინდოევროპული ენების ერთ-ერთი დასავლური ოჯახია. ის ახლოსაა იტალიკურ და გერმანიკულ ენებთან. მიუხედავად ამისა კელტურ ენებს ყველა შეხედულებით არ ჩამოუყალიბდა სპეციფიკური ერთობა სხვა ჯგუფებთან, როგორც ზოგჯერ ადრე თვლიდნენ. ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მსგავსი ჰიპოთეზა კელტურ-იტალიკურის ენების ერთობისა ეკუთვნის ფრანგ მეცნიერ ანტუან მეიეს.

კელტური ენები იყოფა ოთხ ძირითად ჯგუფად: გოიდელური, ბრიტული, გალიური და ჰისპანო-კელტური.

კელტური ენების შიდა გენეალოგიურ კლასიფიკაციასთან დაკავშირებით არაერთგვაროვანი მოსაზრებებია. ძირითადი ჰიპოთეზის მიხედვით კელტურ ენებს ყოფენ კუნძულოვან (ახალ კელტურ) ენებად და კონტინენტურ (ძველ კელტურ) ენებად. მსგავსი დაყოფა ხდება, როგორც ლინგვისტური, ასევე ქრონოლოგიური ურთიერთკავშირის და ტერიტორიული გავრცელების მიხედვით. კუნძულოვან ენათა ჯგუფში აჯგუფებენ ცოცხალ და არც ისე დიდი ხნის წინ გამქრალი ენებს: ბრიტულს და გოიდელურს, ხოლო კონტინენტურში მკვდარ და ძალიან ცუდად დოკუმენტირებული ენებს: ჰისპანო-კელტურს და გალიურს. ჰიპოთეზის მომხრეები ყურადღებას ამახვილებენ ლინგვისტურ მახასიათებლებზე, რომელიც საუკუნის შემდეგ გაჩნდა ძირითადად კუნძულოვანი ენებში, მათ შეიძინეს გარკვეული განმასხვავებელი ნიშნები, რომელთა უმრავლესობაც უნიკალურია არა მარტო კელტური ენების ფარგლებში, არამედ მთლიანად ინდოევროპულ ოჯახში.

მეორე ჰიპოთეზის მიხედვით ეგრეთ წოდებულ ჯგუფის ენებში ერთიანდება გალიური და ბრიტული ენები, ხოლო ჯგუფში ჰისპანო-კელტური ენები და გოიდელური ენები.

კუნძულოვანი კელტური ენები

ბრიტული ენები
დასავლეთ ბრიტული ენები
კუმბრიკული ენა
უელსური ენა
სამხრეთ-დასავლეთ ბრიტული ენები
ბრეტონული ენა
კორნუოლური ენა
პიქტური ენა
გოიდელური ენები
ირლანდიური ენა
შოტლანდიური ენა
მენური ენა

კონტინენტალური ენები

გალიური ენები
გალიური ენა
ლეპონტიური ენა
გალათიური ენა
ნორიული ენა
ჰისპანო-კელტური ენები
კელტიბერიული ენა
გალეციური ენა
ლუზიტანური ენა ?
ტარტესიული ენა ?

დღევანდელი მდგომარეობა