iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ტიურინგის იდეოლოგიური ტესტი

ტიურინგის იდეოლოგიური ტესტი — იდეა, რომელიც შემოგვთავაზა ამერიკელმა ანარქო-კაპიტალისტმა ბრაიან კაპლანმა და შექმნილია იმის შესამოწმებლად, სწორად იაზრებს თუ არა ადამიანი თავისი იდეოლოგიური მოწინააღმდეგეების მოსაზრებებსა და არგუმენტაციას. ტესტის განმავლობაში მან უნდა უპასუხოს კითხვებს და დაწეროს ესეი, რომელშიც თავისი ოპონენტის პოზიციას დაიცავს. თუკი დამოუკიდებელი მსაჯულები ვერ შეძლებენ ამ ადამიანის პასუხების გარჩევას მისი ოპონენტის პასუხებისგან, ითვლება, რომ გამოსაცდელს კორექტულად ესმის ოპონენტების პოზიცია.

ტიურინგის იდეოლოგიურ ტესტს ეს სახელი ეწოდა ტიურინგის ტესტის ანალოგიით, რომლის გასავლელადაც პროგრამამ უნდა მოატყუოს დამოუკიდებელ მსაჯულს და თავი ადამიანად გაასაღოს.

ისტორია
იდეა პირველად გამოთქვა კაპლანმა 2011 წელს, რითიც პასუხი გასცა პოლ კრუგმანის განცხადებას იმის თაობაზე, რომ აშშ-ის პოლიტიკის კონტექსტში ლიბერალებს უკეთ ესმით კონსერვატორების (და ლიბერტარიანელების), ვიდრე კონსერვატორებს (და ლიბერტარიანელებს) — ლიბერალების. ტიურინტის ტესტზე დაყრდნობით, რომელიც განკუთვნილია იმის შესამოწმებლად, შეძლებს თუ არა პროგრამა თავის ადამიანად გასაღებას, კაპლანმა შემოგვთავაზა ტიურინგის იდეოლოგიური ტესტი, როგორც კრუგმანის განცხადების შემოწმების ობიექტური ხერხი: იმ მხარემ, რომელსაც უკეთ ესმის თავისი ოპონენტების, უკეთაც უნდა გაიაროს ტიურინგის იდეოლოგიური ტესტი. კაპლანმა აგრეთვე საკუთარი კანდიდატურა წამოაყენა გამოსაცდელის როლში და დადო ნაძლევი იმაზე, რომ ლიბერტარიანელები უკეთ გაასაღებენ თავს ლიბერალებად, ვიდრე პირიქით.

კაპლანის იდეა დადებითად შეაფასა ილია სომინმა ბლოგში .

ნოე სმიტმა თავის ბლოგში გააკრიტიკა ტიურინგის იდეოლოგიური ტესტი იმის საფუძველზე, რომ იგი, ტესტი, იდეოლოგიის ზედაპირულ გაგებასა და იდეოლოგიაში წინააღმდეგობებისა და შეუსაბამობების ძებნის პროცესს ზრდის. ადამ გურიმ კრიტიკას პასუხი გასცა სტატიაში .
ტიურინგის ტესტი

ტიურინგის ტესტი — ემპირიული ტესტი, რომლის იდეაც შემოგვთავაზა ალან ტიურინგმა სტატიაში „გამოთვლითი მანქანები და გონება“, რომელიც 1950 წელს გამოქვეყნდა ფილოსოფიურ ჟურნალში . ტიურინგმა მიზნად დაისახა, განესაზღვრა, შეუძლია თუ არა მანქანას აზროვნება.

ამ ტესტის სტანდარტული ინტერპრეტაცია შემდეგნაირად ჟღერს: „ადამიანი ურთიერთქმედებს ერთ კომპიუტერსა და ერთ ადამიანთან. კითხვებზე პასუხის გათვალისწინებით მან უნდა განსაზღვროს, ვის ესაუბრება: ადამიანს თუ კომპიუტერულ პროგრამას. კომპიუტერული პროგრამის მიზანია ადამიანი შეცდომაში შეიყვანოს და არასწორი არჩევანი გააკეთებინოს“.

ტესტის მონაწილეები ვერ ხედავენ ერთმანეთს. თუკი მსაჯულს არ შეუძლიათ ზუსტად განსაზღვროს, თანამოსაუბრეთაგან რომელია ადამიანი, მაშინ მიიჩნევა, რომ მანქანამ გაიარა ტესტირება. იმისთვის, რომ გამოიცადოს მანქანის მხოლოდ ინტელექტი და არა მისი შესაძლებლობა, გაარჩიოს სალაპარაკო ენა, დიალოგი მიმდინარეობს რეჟიმში „მხოლოდ ტესტი“, მაგალითად, კლავიატურისა და ეკრანის (შუამავალი-კომპიუტერის) მეშვეობით. მიმოწერა უნდა განხორციელდეს დროის განსაზღვრული შუალედების შემდეგ, რათა მსაჯულმა დასკვნა მხოლოდ პასუხთა სიჩქარეზე დაყრდნობით ვერ გამოიტანოს. ტიურინგის დროს კომპიუტერები ადამიანზე ნელა რეაგირებდნენ. ახლა ეს წესი კვლავ საჭიროა, რადგან ისინი ადამიანზე გაცილებით უფრო სწრაფად რეაგირებენ.
ლოყა

ლოყა — ადამიანის სახის ნაწილი ყვრიმალის ძვლიდან ქვედა ყბამდე. ლოყის კანი თხელია. მის ქვეშ მტკიცე კანქვეშა ქსოვილია სახის ვენებითა და არტერიებითურთ. ყველაზე ხშირად დნმ-ის ნიმუშის ასაღებად ლოყას იყენებენ (ლორწოვანი გარსის ნიმუშის აღების მეშვეობით). ლოყა დიდ როლს თამაშობს ემოციისა და მიმიკის ჩამოყალიბებაში.

სტრუქტურა
ლოყის კანი უერთდება ნიკაპს და ყვრიმალებს. ლოყის შიდა გარსი დაფარულია ლორწოვანი ფენით. ლოყის, გარდა იმისა, რომ პირის ღრუს იცავს გარეგანი ზემოქმედებისაგან, ის ასევე მონაწილეობს საჭმლის კბილებს შორის შენარჩუნებაში.

გალერეა
ჩინური ოთახი

ჩინური ოთახი  — აზრითი ექსპერიმენტი ცნობიერების ფილოსოფიასა და ხელოვნური ინტელექტის ფილოსოფიაში. პირველად გამოაქვეყნა ჯონ სერლმა 1980 წელს. ექსპერიმენტის მიზანი მდგომარეობს იმის უარყოფაში, რომ ციფრულ მანქანას, რომელსაც გარკვეული ხერხით მისი დაპროგრამების შედეგად აქვს „ხელოვნური ინტელექტი“, შეუძლია ჰქონდეს ცნობიერება იმავე გაგებით, როგორითაც იგი ადამიანს გააჩნია. სხვა სიტყვებით, ექსპერიმენტის მიზანია ეგრეთ წოდებული „ძლიერი“ ხელოვნური ინტელექტის ჰიპოთეზის უარყოფა და ტიურინგის ტესტის კრიტიკა.

ეს ფილოსოფიური არგუმენტი დღემდე ერთ-ერთი ყველაზე განხილვადია კოგნიტივისტიკის სფეროში. მეტიც, ზოგიერთი მკვლევარი კოგნიტივისტიკას განსაზღვრავს, როგორც „სერლის არგუმენტის უარსაყოფ კვლევით პროექტს“. მხოლოდ 2010 წლიდან 2014 წლამდე სამეცნიერო ჟურნალებში გამოიცა 750-ზე მეტი სტატია, რომლებშიც განიხილება სერლის აზრითი ექსპერიმენტი.
მრავალმოთამაშიანი ვიდეო თამაში

მრავალმოთმაშიანი ვიდეო თამაში — ვიდეო თამაში, სადაც ერთი და იმავე დროს, ერთი და იმავე თამაშის გარემოში ერთზე მეტ მოთამაშეს შეუძლია თამაში. დღესდღეობით, უფრო ხშირად იქმნება ერთმოთამაშიანი ვიდეო თამაშები ვიდრე მრავალმოთმაშიანი, სადაც მოთამაშეს უწევს დაპროგრამებულ გამოწვევებთან ან არა-მოთამაშე პერსონაჟებთან გამკვლავება, მაშინ როდესაც მრავალმოთამაშიანი თამაშები საშუალებას იძლევა ურთიერთობის დამყარებას სხვა ინდივიდებთან - ეს შეიძლება მოხდეს მათთან პარტნიორობით ან სულაც მათთან მეტოქეობით.

დღესდღეობით ყველაზე დიდი მასიური მრავალმოთამაშიანი ონლაინ როლური თამაში არის სამხრეთ კორეული თამაში „“, 19 მილიონი რეგისტრირებული მოთამაშით (ძირითადად აზიაში).

მრავალმოთამაშიან თამაშებში მოთამაშეს შეუძლია კონკურენცია გაუწიოს ორ ან მეტ მოთამაშეს, ითამაშოს კოოპერატივში, რათა მიაღწიოს საერთო მიზანს, ზედამხედველობა გაუწიოს სხვა მოთამაშის ქმედებებს და ა.შ. მრავალმოთამაშიანი თამაშები, როგორც წესი მოითხოვენ მოთმაშეებისაგან თამაშის ერთიანი სისტემის რესურსებისა და კომპიუტერული ქსელის გამოეყენებას, რათა ითამაშონ თამაშები ერთმანეთისგან დიდი მანძილის დაშორებით.
ბლანტირე

ბლანტირე  — მალავის საფინანსო და სავაჭრო ცენტრი, მოსახლეობის რაოდენობით მეორე ქალაქი ქვეყანაში, დედაქალაქ ლილონგვეს შემდეგ. მალავის სამხრეთი რეგიონის და ბლანტირეს რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქში მდებარეობს ქვეყნის ერთადერთი ტელეკომპანია -ის შტაბ-ბინა, მალავის უზენაესი სასამართლო, რამდენიმე კოლეჯი.

გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს 15°47′-ით ეკვატორის სამხრეთით და 35°-ით აღმოსავლეთით გრინვიჩის მრიდიანიდან, ბორცვებიან ადგილზე, რომელსაც აქვს სხვადასხვა სახის რელიეფი, დაწყებული ზღვის დონიდან დაახლოებით 780 მეტრი სიმაღლიდან 1612 მეტრამდე.

დემოგრაფია
ქალაქის მოსახლეობა საკმაოდ სწრაფად იზრდება. თუ 1990-იანი წლების ბოლოს ის არ აღწევდა 500 ათას ადამიანს, 2000-იანი წლების ბოლოს მან შეადგინა დაახლოებით 750 ათასი.

ტრანსპორტი
მთავარი სატრანსპორტო კვანძია, რომელსაც აქვს საავტომობილო, სარკინიგზო და საჰაერო კავშირი ქვეყნის სხვა ნაწილებთან და მეზობელ ქვეყნებთან — მოზამბიკთან, ტანზანიასთან, ზიმბაბვესთან და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკასთან. ქალაქის ცენტრიდან 14,5 კმ-ში მდებარეობს ჩილეკის საერთაშორისო აეროპორტი და აქვს ორი ასაფრენ-დასაჯდომი ზოლი.

სპორტი
ქალაქში ფუნქციონირებს საფეხბურთო კლუბი «მიჩირუ კასლსი».

დამეგობრებული ქალაქები
ჰანოვერი, გერმანია
გაოსუნი, ტაივანი
სონქოლი

სონქოლი — მთის ტბა ყირგიზეთში, ნარინის ოლქში. მდებარეობს ტიან-შანში, სონქოლთაუსა და მოლდოთაუს ქედებს შორის, ზღვის დონიდან 3016 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 278 კმ², წყლის მოცულობა 2,4 კმ³, საშუალო სიღრმე 8,6 მ, მაქსიმალური სიღრმე 14 მ. ტბის ქვაბული ტექტონიკური წარმოშობისაა. ნაპირები დაბალია, სანაპირო ხაზი სუსტად არის შეჭრილ-შემოჭრილი, დაჭაობებულია, ადგილ-ადგილ გვხვდება ლერწამი. საზრდოობს მცირე ნაკადულებითა და მდინარეებით. გამოედინება მდინარე სონქოლი. სექტემბრის ბოლოდან მაისის ბოლომდე იძგიფება. ტბის ირგვლივ ხელუხლებელი საძოვრები და ნაკრძალის ზონაა. უახლოესი დიდი დასახლებული პუნქტია სოფელი ჩაექი. სონქოლი ეკოლოგიური ტურიზმის პოტენციური ობიექტია.
იოანის აბრამიდისი

იოანის აბრამიდისი (; დ. 23 სექტემბერი, 1922, ბათუმი — გ. 16 იანვარი, 2016, ვენა) — საქართველოში დაბადებული ბერძენი მოქანდაკე.

დაიბადა 1922 წელს ბათუმში ტრაპიზონიდან დევნილი ბერძენის ოჯახში. საბერძნეთში ცხოვრობდა 1939 წლიდან, ხოლო მეორე მსოფლიო ომის დასასრულისათვის საცხოვრებლად გადავიდა ავსტრიაში. ჯერ სწავლობდა ბათუმში, ხოლო ავსტრიაში გადასახლების შემდეგ ვენაში მისი მასწავლებელი იყო ფრიც ვორტუბა. 1950-იანი წლებიდან აბრამიდისი ავსტრიის ცნობილი მოქანდაკეა, 1965 წელს ვენის აკადემიის პედაგოგია, მოგვიანებით პედაგოგობს ჰამბურგშიც. 1962 წელს მისი ნამუშევრები წარადგინეს ვენეციის ბიენალეზე.
მზუზუ

მზუზუ  — მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით მესამე ქალაქი მალავიში, მალავის ჩრდილოეთი რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს სასოფლო-სამეურნეო რეგიონის ცენტრში, ქალაქის გარშემო არსებულ ტერიტორიებზე მოჰყავთ ჩაი, ყავა და კაუჩუკოვანი მცენარეები. ქალაქის სამხრეთში მდებარეობს აფრიკაში ყველაზე დიდი ხელით შექმნილი ტყე — ვიფიას ტყე. ქალაქში მდებარეობს მზუზუს აეროპორტი, 1994 წელს დაარსებული მზუზუს უნივერსიტეტი და მზუზუს ცენტრალური ჰოსპიტალი, ქვეყანაში ოთხი ასეთი ჰოსპიტალიდან ერთ-ერთი.

მოსახლეობა
კასუნგუ

კასუნგუ — ქალაქი მალავის ცენტრალურ რეგიონში. კასუნგუს რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2012 წლის მდგომარეობით ქალაქში ცხოვრობს 51 082 ადამიანი. ადგილობრივი მოსახლეობა ლაპარაკობს ჩიჩევას ენაზე. ქალაქში არსებობს კასუნგუს აეროპორტი.

ქალაქში დაიბადა ქვეყნის პირველი პრეზიდენტი — ჰეისტინგზ კამუზუ ბანდა.

გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს ზღვის დონიდან 1342 მეტრ სიმაღლეზე. კლიმატი თბილია, ტროპიკული. წვიმების სეზონია ნოემბრიდან დეკემბრის ჩათვლით და მარტიდან აპრილის ჩათვლით პერიოდში, ხოლო მშრალი სეზონი მაისიდან ოქტომბრის ჩათვლით. ნალექების ყოველწლიური საშუალო რაოდენობა შეადგენს 500-1200 მმ-ს.
მეხსიერების ბარათი

მეხსიერების ბარათი — ელექტრონული მოწყობილობა, რომელიც გამოიყენება ციფრული ინფორმაციის შენახვისა და გამოყენებისთვის. ზოგადად, მეხსიერების ბარათი გამოიყენება პორტატულ ელექტრონულ მოწყობილებებში, როგორებიცაა ციფრული კამერები, მობილური ტელეფონები, კომპიუტერები, პლანშეტები, 3-ფლეიერები და სათამაშო კონსოლები.

მეხსიერების ბარათის ძირითადი ტიპები
ზინდისი

ზინდისი — ისტორიული სოფელი შიდა ქართლში, სურამისწყლის ხეობაში. მდებარეობს დღევანდელი დაბა სურამის საზღვრებში.

ისტორია
ნასოფლარი იხსენიება დოროთეოს კათოლიკოსის იტრიის ეკლესიისადმი 1584 შეწირულების სიგელში. ზინდისი იტრიის ეკლესიამ თავდაპირველად ქართლის მეფე გიორგი -საგან იყიდა, შემდეგ კი სიმონ -მა საკუთრებად დაუმტკიცა. ზინდისში ცხოვრობდნენ ჯინგარაძეები, მახარაძეები და ჯონჭორაულები.

ზინდისი გვიანდელი შუა საუკუნეების ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფით შედიოდა ზემო ქართლის სადროშოში. ვახუშტი ბატონიშვილი ( ს.) ზინდისს „შინდისის“ ფორმით იხსენიებს. სოფელი ზინდისი საუკუნის ბოლოს გორის მაზრის სურამის საპოლიციო უბნის იტრიის სასოფლო საზოგადოებაში შედიოდა. 1930 წელს მაზრების გაუქმების შემდეგ, ზინდისი ხაშურის რაიონში შევიდა.

1715 წლის რუისის სამწყსოს აღწერის დავთრის მიხედვით, აქ 6 კომლი მოსახლეა (აბაზაძე (3), ღაღანიძე, ნარიმანაშვილი, ლუქუნიძე). 1865 წლის აღწერით, ზინდისში 10 კომლი დროებით ვალდებული გლეხი სახლობს.
კვანტური ჩეშირის კატა

კვანტური ჩეშირის კატა  — პარადოქსული მოვლენა კვანტურ მექანიკაში, რომლის არსიც მდგომარეობს იმაში, რომ განსაზღვრულ პირობებში კვანტური სისტემა შეიძლება მოიქცეს ისე, თითქოს ნაწილაკები და მათი თვისებები გაყოფილი იყოს სივრცეში. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ობიექტი შეიძლება განცალკევებული იყოს საკუთარი თვისებებისგან.

ამ მოვლენის სახელწოდება უკავშირდება ლუის კეროლის წიგნს „ელისი საოცრებათა ქვეყანაში“, რომელშიც ერთ-ერთ პერსონაჟს — ჩეშირის კატას — აქვს გაქრობის უნარი, რის შემდეგაც ხილული მხოლოდ მისი ღიმილი რჩება.
პლისკა

პლისკა (; ძვ. სლავ. ) — ქალაქი ბულგარეთში, შუმენის ოლქის კასპიჩანის თემში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მთებით გარემოცულ დაბლობზე, ქალაქ შუმენიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 13,5 კმ-ში. მოსახლეობა — 1 012 კაცი (2013).

პლისკა ბულგარეთის დედაქალაქი იყო - საუკუნეებში. საფუძველი ჩაუყარა ბულგარეთის სახელმწიფოს დაამაარსებელმა ასპარუხიმა (679-700 წწ.). 893 წელს დედაქალაქი გადაიტანეს პრესლავში. ერთი საუკუნის განმავლობაში პლისკა პრაქტიკულად განადგურდა. ძველი ქალაქის ნანგრევები მდებარეობს თანამედროვე ქალაქიდან 3 კილომეტრში. დღევანდელ ქალაქ პლისკას 1925 წლამდე ეწოდებოდა აბობა.

ძველი პლისკა
პლისკა ბულგარეთის პირველი იმპერიის დედაქალაქი იყო 681-893 წლებში. ბულგარული ქრონიები მოგვითხრობენ, რომ ქალაქის დამაარსებელია ბულგარეთის ხანი ასპარუხი. ბიზანტიელი ისტორიკოსები გიორგი კედრენე და ანა კომნენოსი თავიანთ ნაშრომებში ამ ქალაქს „პლისკუსს“ უწოდებენ. ქალაქს ეკავა 23 კმ² ტერიტორია და მისი ცენტრი გარშემორტყმული იყო თავდაცვითი კედლით. ქალაქში მდებარეობდა სასახლეები და ქვის ეკლესია. შემონახულია თიხის წყლის მილები.

811 წელს პლისკა ბიზანტიის ჯარებმა გაძარცვეს, მაგრამ მალევე მომხვდურები ბულგარეთის ხანმა კრუმმა სასტიკად დაამარცხა პლისკის ბრძოლაში (811 წლის 26 ივლისი), მოკლა იმპერატორი ნიკიფორე და დამპყრობლები ქვეყნიდან გააძევა.

ხანი ომურტაგი ხელს უწყობდა ხელოსნობის განვითარებას.886 წელს ბორის -მა დააარსა პრესლავის ლიტერატურული სკოლა, რომელსაც სათავეში ჩაუყენა ნაუმ ოჰრიდელი. აღნიშნული სკოლა - საუკუნეებში გახდა ბულგარეთისა პირველი იმპერიისა და მთელი სლავური წარმოშობის ხალხების უმნიშვნელოვანესი ლიტერატურული და კულტურული ცენტრი. 882 წელს ბორის -ის მემკვიდრე ვლადიმირ რასატე პლისკაში შეეცადა კერპთაყვანისმცემლობის აღდგენას, რის გამოც ტახტიდან გადამდგარი და ბერად აღკვეცილი ბორის დროებით დაუბრუნდა ტახტს და ხელისუფლება გადაულოცა მეორე შვილს სიმეონ -ს, რომელმაც გამეფებისთანავე დედაქალაქი პრესლავში გადაიტანა, სადაც კერპთაყვანისმცემლობა საკმაოდ სუსტი იყო.

დედაქალაქის გადატანამ მთელი საუკუნის განმავლობაში გამოიწვია პლისკის ფუნქციის დაცემა. 969 და 979 წლებში კიევის რუსეთისა და ბიზანტიის იმპერიის ლაშქრობების შედეგად ქალაქი საბოლოოდ განადგურდა.

ნანგრევები
 საუკუნის ბოლომდე პლისკის ნანგრევები გამოიყენებოდა, როგორც ქვის სამტეხლო. პლისკის ქვებით ააგეს ქალაქ შუმენის მეჩეთი 1740 წელს.

პლისკის ნანგრევები პირველად აღწერა დანიელმა მკვლევარმა კარსტენ ნიბურმა 1767 წელს. 1884 წელს ჩეხმა ისტორიკოსმა კონსტანტინ ირეჩეკმა ნანგრევები დააკავშირა ბიზანტიელი ისტორიკოსების ანა კომნენოსისა და ლეო დიაკვანის მიერ მოხსენიებულ პლისკასთან. ირეჩეკის მოსაზრებები დაადასტურა პირველივე არქეოლოგიურმა გათხრებმა, რომელსაც 1897-1898 წლებში აწარმოებდა კონსტანტინოპოლის რუსული არქეოლოგიური უნივერსიტეტის დირექტორი ფიოდორ უსპენსკი.

ნანგრევების ადგილზე ამჟამად მოქმედებს ეროვნული ისტორიულ-არქეოლოგიური ნაკრძალი „პლისკა“. აქვეე მდებარეობს ნაკრძალის არქეოლოგის კარელ შკორპილის საფლავი.

თანამედროვე პლისკა
ოსმალეთის იმპერიის ბატონობის პერიოდში დასახლებას ეწოდა აბობა. 1925 წელს მას პლისკოვი უწოდეს. 1947 წელს კი მიიღო თანამედროვე სახელწოდება პლისკა.

ქალაქში არის საშუალო სკოლა, საბავშვო ბაღი და ბიბლიოთეკა. 1925 წელს ააშენეს წმინდა მეფე ბორისის სახელობის მართლმადიდებლური ტაძარი. ქალაქში ასევე მდებარეობს ბულგარეთის გამაქრისტიანებელი მეფის ბორის -ის ძეგლი.

გალერეა
ჩილვა

ჩილვა  — დიდი მარილიანი ტბა მალავიში, რომელშიც არცერთი მდინარე არ ჩაედინება. იგი ფართობის მიხედვით მეორე ტბაა ქვეყანაში.

ტბა მდებარეობს მალავისა და მოზამბიკის სახელმწიფო საზღვარზე, აფრიკის კონტინენტის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სიდიდით მეორე ტბაა მალავიში, რომლის სიგრძე დაახლოებით 60 კმ-ია და სიგანე 40 კმ. ტბაში მდებარეობს კუნძული ჩისი. ტბა გარშემორტყმულია ფართე ჭაობიანი სავარგულებით. მთლიანი აკვატორიის ფართობი შეადგენს დაახლოებით 2250 კმ²-ს, მაგრამ საკმაოდ დამოკიდებულია კონკრეტულ წელს ტბაში წყლის ჩადინებაზე. ტბის ჭაობიანი მცენარეულობა მდიდარია ბევრი სხვადასხვა სახეობის დიდი ცხოველებით. ტბაზე განვითარებულია მეთევზეობა.

1859 წლის 18 აპრილს ტბის სანაპიროები მოინახულა დეივიდ ლივინგსტონმა.
ხუსტინიანო ბორგონიო

ხუსტინიანო ბორგონიო (; დ. 5 სექტემბერი, 1836, ტრუხილიო, პერუ — გ. 27 იანვარი, 1921, ლიმა, პერუ) — პერუელი ჯარისკაცი, პოლიტიკოსი და პერუს პრეზიდენტი 1894 წლის 1 აპრილიდან 10 აგვისტომდე.

ბიოგრაფია
ხუსტინიანო ბორგონიო დაიბადა 1836 წლის 5 სექტემბერს, ტრუხილიოში, პერუ. იგი, როგორც სამხედრო ოფიცერი, წყნარი ოკეანის მეორე ომში იბრძოდა . პოლიტიკური კარიერა, პერუს კონსტიტუციურ პარტიაში გაწევრიანებით დაიწყო. 1894 წელს, რემიხიო მორალეს ბერმუდესის გარდაცვალების შემდეგ, იგი პერუს პრეზიდენტად დაინიშნა. მისი მემკვიდრე, ანუს პერუს შემდეგი პრეზიდენტი იყო ანდრეს აველინო კასერესი.

გარდაცვალება
ხუსტინიანო ბორგონიო გარდაიცვალა 1921 წლის 21 იანვარს ლიმაში, პერუ.
მალომბეს ტბა

მალომბეს ტბა  — ტბა მალავის სამხრეთ ნაწილში, სამხრეთ რეგიონში, მდინარე შირეზე.

ის მდებარეობს დაახლოებით 19 კმ-ით სამხრეთში ქვეყანაში ყველაზე დიდი ტბა ნიასადან. მისი ფართობია დაახლოებით 450 კმ². იგი მდებარეობს ზღვის დონიდან 472 მეტრ სიმაღლეზე. ტბის სიგრძე დაახლოებით 30 კმ-ია, ხოლო სიგანე — 15 კმ. მისი მაქსიმალური სიღრმე შეადგენს დაახლოებით 7 მეტრს, ხოლო საშუალო სიღრმე — 2,4 მეტრია. უკანასკნელ წლებში ტბაზე მნიშვნელოვნად გაიზარდა მეთევზეთა რაოდენობა და ამან გამოიწვია ზოგიერთი თევზის სახეობის რაოდენობის მნიშვნელოვნად შემცირება. ტბის საშუალო სიღრმე ისედაც მცირეა, ხოლო მშრალი ამინდების დროს წყლის დონე კიდევ უფრო დაბლდება და ზოგჯერ ტბა ქრება კიდევაც.

ტბის ფსკერი მშრალი იყო რამდენიმე ასეული წლის მანძილზე, სანამ ის წყლით არ შეივსო საუკუნის შუა პერიოდში.
ველიკი-პრესლავი

ველიკი-პრესლავი — ქალაქი ბულგარეთში. მდებარეობს შუმენის ოლქის ველიკი-პრესლავის თემში, მდინარე გოლიამა-კამჩიის მარცხენა ნაპირზე. ველიკი-პრესლავიდან სამხრეთით 3 კილომეტრში მდებარეობს პრესლავი, ბულგარეთის პირველი იმპერიის დედაქალაქი 893-971 წლებში.

ისტორია
ბულგარეთის პირველი იმპერიის დედაქალაქი
893 წელს ვლადიმირ რასატეს დამხობის შემდეგ ბულგარეთის ახალმა მეფემ სიმეონ დიდმა დედაქალაქი გადაიტანა პრესლავში, რომელიც ძველი წარმართული დედაქალაქის, პლისკისაგან განსხვავებით წარმოადგენდა ბულგარეთის ქრისტიანობის ცენტრს.

919 წელს პრესლავის საკათედრო ტაძარში გამოცხადდა ბულგარეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის ავტოკეფალია. 968 წელს ქალაქი, ისევე, როგორც მთელი ბულგარეთი დაიპყრო კიევის რუსეთის მთავარმა სვიატოსლავ -მა.

971 წელს ბიზანტიის ჯარებმა იოანე ციმისკეს სარდლობით დაიპყრო პრესლავი და აღმოსავლეთი ბულგარეთი შევიდა იმპერიის შემადგენლობაში.

ბულგარეთის მეორე იმპერიის დედაქალაქი
- საუკუნეებში, ბიზანტიის მმართველობის პერიოდში ქალაქი დაცემას განიცდიდა. ძმების პეტრესა და ასენის აჯანყების შემდეგ ქალაქი მნიშვნელოვნად დაწინაურდა. ასენი ქვეყანას მართავდა ტირნოვოდან, ხოლო პეტრე პრესლავიდან. საბოლოოდ დედაქალაქი გადაიტანეს ტირნოვოში, ხოლო პრესლავმა ნელ-ნელა დაიწყო დაცარიელება. საუკუნეში ქალაქი საბოლოოდ გაანადგურეს მონღოლებმა, ხოლო ქალაქის უკანასკნელი მოსახლეები გადასახლდნენ თანამედროვე პრესლავის ადგილზე.

ველიკი-პრესლავის მუზეუმი
 საუკუნის დასასრულიდან ქალაქში მიმდინარეობს რეგულარული არქეოლოგიური გათხრები. პრესლავი შედგებოდა ორი ნაწილისაგან: ქვემო (გარე) ქალაქი, რომელიც გარშემორტყმული იყო ქვის 10 მეტრის სიმაღლის გალავნით და ზემო (შიდა) ქალაქი, რომელშიც ძირითადად განთავსებული იყო ასევე გალავანშემორტყმული სამეფო სასახლეები. ამჟამად ძველი ქალაქის ტერიტორიაზე მდებარეობს ეროვნული ისტორიულ-არქეოლოგიური მუზეუმ-ნაკრძალი „ველიკი-პრესლავი“.

პრესლავთან დაკავშირებული პირები
სიმეონ  — ბულგარეთის პირველი იმპერიის მეფე
პეტრე  — ბულგარეთის პირველი იმპერიის მეფე
ბორის  — ბულგარეთის პირველი იმპერიის მეფე
სვიატოსლავ  — კიევის რუსეთის მთავარი
ნაუმ ოჰრიდელი — ბულგარელი წმინდანი
პეტრე  — ბულგარეთის მეორე იმპერიის მეფე
ივან ასენ  — ბულგარეთის მეორე იმპერიის მეფე

გალერეა
არასაი

არასაი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 692 მეტრზე. მიეკუთვნება ბელუ-ორიზონტის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სეტი-ლაგოასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 243 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 12,02 კმ²-ზე. ფართობი 186 543 კმ²-ია.
ბალდინი

ბალდინი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 655 მეტრზე. მიეკუთვნება ბელუ-ორიზონტის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სეტი-ლაგოასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 913 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 14,23 კმ²-ზე. ფართობი 556 266 კმ²-ია.
კაშუეირა-და-პრატა

კაშუეირა-და-პრატა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მიეკუთვნება ბელუ-ორიზონტის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სეტი-ლაგოასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 654 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 59,53 კმ²-ზე. ფართობი 61 381 კმ²-ია.
კაეტანოპოლისი

კაეტანოპოლისი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 720 მეტრზე. მიეკუთვნება ბელუ-ორიზონტის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სეტი-ლაგოასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 218 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 65,48 კმ²-ზე. ფართობი 156 039 კმ²-ია.
კაპინ-ბრანკუ

კაპინ-ბრანკუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მიეკუთვნება ბელუ-ორიზონტის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სეტი-ლაგოასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 881 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 93,16 კმ²-ზე. ფართობი 95.333 კმ²-ია.
კორდისბურგუ

კორდისბურგუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მიეკუთვნება ბელუ-ორიზონტის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სეტი-ლაგოასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 667 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 10,52 კმ²-ზე. ფართობი 823 654 კმ²-ია.
ფორტუნა-დი-მინასი

ფორტუნა-დი-მინასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მიეკუთვნება ბელუ-ორიზონტის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სეტი-ლაგოასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 705 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 13,61 კმ²-ზე. ფართობი 198 709 კმ²-ია.
ფუნილანდია

ფუნილანდია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მიეკუთვნება ბელუ-ორიზონტის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სეტი-ლაგოასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 855 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 19,29 კმ²-ზე. ფართობი 199 797 კმ²-ია.
ჟაბოტიკატუბასი

ჟაბოტიკატუბასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 774 მეტრზე. მიეკუთვნება ბელუ-ორიზონტის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სეტი-ლაგოასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 17 134 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 15,37 კმ²-ზე. ფართობი 1 114 972 კმ²-ია.
ჟეკიტიბა

ჟეკიტიბა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მიეკუთვნება ბელუ-ორიზონტის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სეტი-ლაგოასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 156 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 11,59 კმ²-ზე. ფართობი 445 030 კმ²-ია.
სერაფიო კალდერონი

სერაფიო კალდერონი (; დ. 1843, პაუკარტამბოს პროვინცია, კუსკო, პერუ — გ. 3 აპრილი, 1922, კუსკო, პერუ) — პერუელი პოლიტიკოსი, ადვოკატი და პერუს პრეზიდენტი 1904 წლის 18 აპრილიდან 24 სექტემბრამდე, მანუელ კანდამოს გარდაცვალების შემდეგ.

ბიოგრაფია
სერაფიო კალდერონი დაიბადა 1843 წელს, პაუკარტამბოს პროვინციაში, კუსკო, პერუ. თავდაპირველად, მან სწავლა მშობლიურ ქალაქში დაიწყო, შემდეგ კი სან ხერონიმოს სემინარიასა და სან-ანტონიო-აბადის უნივერსიტეტში განაგრძო. უნივერსიტეტში, მან მიიღო ბაკალავრის, ადვოკატის და დოქტორის ხარისხი იურისპრუდენციაში. 1886 წელს, იგი უზენაესი სასამართლოს წევრი გახდა; 1890 წელს, იგი კუსკოს პრეფექტად დაინიშნა. 1892 წლის 7 იანვრიდან 1896 წლის 16 სექტემბრამდე, კალდერონი რექტორი იყო, სან-ანტონიო-აბადის უნივერსიტეტში.

პრეზიდენტობა
1903 წლის პერუს საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგად, ქვეყნის პრეზიდენტი მანუელ კანდამო გახდა, ხოლო სერაფიო კალდერონი — მეორე ვიცე-პრეზიდენტად დაინიშნა. პირველი ვიცე-პრეზიდენტი, ლინო ალარკო, ინაუგურაციამდე გარდაიცვალა, ასე რომ, პრეზიდენტ კანდამოს არეკიპაში გამგზავრების შემდეგ, მთელი პასუხისმგებლობა აღმასრულებელ ხელისუფლებაზე კალდერონს დაეკისრა. 1904 წლის 7 მაისს, მანუელ კანდამოს გარდაცვალების შემდეგ, იგი პერუს პრეზიდენტად დაინიშნა. 1904 წლის 24 სექტემბერს, პერუს პრეზიდენტი ხოსე პარდო ი ბარედა გახდა. სერაფიო კალდერონი კუსკოში დაბრუნდა და აღმასრულებელ სასამართლოში განაგრძო მოღვაწეობა.

გარდაცვალება
სერაფიო კალდერონი გარდაიცვალა 1922 წლის 3 აპრილს, კუსკოში, პერუ.
შირე (მდინარე)

შირე  — მდინარე მალავიში და მოზამბიკში, გამოდის ნიასას (მალავის) ტბიდან და უერთდება მდინარე ზამბეზის, სიგრძე — 402 კმ. მალავის მთავარი მდინარე.

მდინარე სათავეს იღებს ნიასას ტბის სამხრეთ დაბოლოებიდან, რომლისთვისას მდინარე ერთადერთი ჩამონადენია. ქალაქ მანგოჩიდან 8 კმ-ით ქვემოთ ჩაედინება მალომბეს ტბაში; მისგან გამოსვლის შემდეგ აღმოსავლეთით მიედინება ჭაობიან ადგილებში მანგოჩეს ბორცვებსა და ზომბის პლატოს კლდეებს შორის და დასავლეთით ჩირიპის პლატოს შორის. შემდეგ მდინარის ხეობა ვიწროვდება და ქალაქებს — მატოპესა და ჩიკუაუას შორის მდინარის კალაპოტი ეცემა 384 მეტრამდე. ამ 80 კმ-იანი სიგრძის მონაკვეთზე მდებარეობენ ხეობები, ჭორომები და ჩანჩქერები: ჰოლომბიძო, ნკულა, ტეძანი, ჰამილტონი და კაპიჩირა (ყოფილი ლივინგსტონი).

ჩიკუაუას შემდეგ მდინარე ხვდება ჭაობიან ზღვისპირა დაბლობში, სადაც უერთდება თავის მთავარ შენაკადს, მდინარე რუოს, რომელზეც გადის სახელმწიფო საზღვარი მალავისა და მოზამბიკს შორის. რუოსთან შეერთების შემდეგ უკვე თვითონ მდინარე შირე ხდება საზღვარი ამ ორ ქვეყანას შორის ქალაქ ნსანჯემდე, სადაც გადადის მოზამბიკის ტერიტორიაზე. მდინარის კალაპოტი იკლაკნება ნჯინჯის ჭაობში მდინარე ზამბეზისთან შეერთებამდე, მოზამბიკის ქალაქ სენიდან 48 კმ-ით ქვემოთ, მდინარე ზამბეზის ინდოეთის ოკეანესთან შეერთების ადგილამდე 100 კმ-ში.

მდინარე შირეს სიგრძეა 402 კმ, მაგრამ თუ მივათვლით ნიასას (მალავის) ტბას და მდინარე რუჰუჰუს, მაშინ საერთო სიგრძე შეადგენს დაახლოებით 1200 კმ-ს.

მდინარის ხეობა აღმოსავლეთ აფრიკის რღვევის ხაზის სისტემის ნაწილია.