iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ძიმითი

ძიმითი — თემი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში. შედგება სოფლებისაგან ზედა ძიმითი, ნასაკირალი, ქვედა ძიმითი. თემის ფართობია 17,66 კვადრატული კილომეტრი.

ისტორია
ძიმითი არის სოფლების, ზედა ძიმითისა და ქვედა ძიმითის ძველი სახელწოდება. ძიმითი წარმოადგენდა საბერიძეოს, შედიოდა ბერიძეების სათავადოში და იდგა ბერიძეების ციხე. „ბახვის წყლის შესართავს ზეით არს ციხე ბერიძისა, სამხრითკენ მას ზეით ხეობა სურები, ვენახ-ხილიანი, მოსავლიანი“ (ვახუშტი ბატონიშვილი). 1660-1662 წლებში ვამეყ დადიანმა ძიმითის წმინდა კვირიკეს საყდარი მისი დეკანოზით, ოჯახითა და ყმებით აფხაზეთის საკათალიკოსოს შესწირა. ძიმითში იდგა წმინდა კვირიკეს სახელობის ხის გუმბათოვანი ეკლესია. ეკლესიას გარშემო ჰქონდა ქვის გალავანი. ეკლესია გუგუნავების სათავადოში მდებარეობდა და მათი მზრუნველობით სარგებლობდა, გუგუნავებმა აქ გადაიტანეს ქვემო გურიიდან წამოღებული სიწმინდეები. გიორგი და სიმონ გუგუნავებმა ძიმითს შესწირეს ზარი, ვახუშტი გუგუნავამ შესწირა წმინდა გიორგის ხატის ბუდე. ტაძარში ინახებოდა წმინდა კვირიკეს და წმინდა გიორგის ოქროთი დაფარული ვერცხლის ხატები. წარწერებში იხსენიება გიორგი გურიელი გიორგი დადიან-გურიელის სახით. იქვე ინახებოდა თეთროსანიდან და ჯიხანჯურიდან წამოღებული ღვთისმშობლის ხატი.ეკლესია დაიწვა 1900 წელს ხანძრის შედეგად.

 საუკუნეში ძიმითის სასოფლო საზოგადოებას ეკავა გურიის ქედის კალთები და მთაგორიანი ტერიტორიები, ხოლო სამხრეთით და დასავლეთით ეჭირა მდინარე სუფსის უხვმოსავლიანი სასიმინდე მერეები, შუაში ჩამოდიოდა მდინარე მამათისღელე. ძირითადად მოდიოდა სიმინდი და ღომი. გავრცელებული იყო მეაბრეშუმეობა და მეფუტკრეობა.ძიმითის სასოფლო საზოგადოებაში, გარდა ძიმითისა, შედიოდა სოფლები მამათი და ნაგომარი. 1901 წლის 15 იანვარს ძიმითის ეკლესიას ცეცხლი გაუჩნდა და მთლიანად განადგურდა. ხანძარმა იმსხვერპლა თავადი გუგუნავების კუთვნილი საგვარეულო ნივთები. 1914 წელს მოსახლეობის ზრდის გამო გაიყო ზედა და ქვედა ძიმითად.

1920 წელს ძიმითის თემში მოქმედებდა ოთხი სკოლა: ძიმითის უმაღლესი პირველდაწყებითი სკოლა, რომელიც ნოე ჟორდანიას სახელობის იყ, ასევე ძიმითის, ქვედა ძიმითის და მამათის დაწყებითი სკოლები საბჭოთა პერიოდში ძიმითში მოქმედებდა ერთი კოლმეურნეობას. მისი ეკონომიკის მთავარი დარგი იყო მეჩაიეობა. ძიმითის სოფსაბჭოს სოფლებში აგრეთვე მოყჰავდათ ციტრუსი, თუთა, ხეხილი და ვაზი. 1951 წელს აშენდა ძიმითჰესი, რომელიც ემსახურებოდა ძიმითისა და ნაგომრის კოლმეურნეობებს. 1950-იან წლებში აიგო კოლმეურნეობის ადმინისტრაციული ორსართულიანი შენობა 18 ოთახით, აშენდა საბავშვო ბაღი 50 აღსაზრდელისთვის, თირისა და კოხას უბანში გაიხსნა სამკითხველო, აიგო სასპორტო დარბაზი.1959 წელს გაიხსნა 150 მეტრიანი ხიდი მდინარე სუფსაზე, რომელმაც ძიმითი ოზურგეთსა და ჩოხატაურს უმოკლესი გზით დაუკავშირა, ასევე აშენდა 25 საწოლიანი საავადმყოფო. 1977 წელს ძიმითის კოლმეურნეობა ფლობდა 281 ჰა ჩაისა და 43,5 ჰა ციტრუსის პლანტაციებს.

მოსახლეობა
ცნობილი ადამიანები
დავით გუგუნავა (1815) — ლოტბარი, სამხედრო პირი
სიმონ გუგუნავა (1839) — პოეტი, სამხედრო პირი
გიორგი გოთუა (1871) — გენერალი
პართენ გოთუა (1873) — მწერალი
სამსონ დობორჯგინიძე (1888) — რევოლუციონერი
ნესტორ მალაზონია (1892, მამათი) — მწერალი
არკადი ხინთიბიძე (1898) — მსახიობი, რეჟისორი
ედუარდ შევარდნაძე (1928, მამათი) — პოლიტიკოსი

გალერეა
ზედა ძიმითი

ზედა ძიმითი — სოფელი საქართველოში, ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში (გურიის მხარე), ძიმითის ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: ზედა ძიმითი, ნასაკირალი, ქვედა ძიმითი). სოფელში არის საჯარო სკოლა, საბავშვო ბაღი, მართლმადიდებლური ეკლესია, კულტურის სახლი. საავტობუსო მიმოსვლით დაკავშირებულია ოზურგეთთან და ლანჩხუთთან

მდებარეობა
მდებარეობს მდინარე სუფსის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 100 მ-ზე, ოზურგეთიდან 18 კმ-ში. სოფელში გადის ნასაკირალი-შუხუთის საავტომობილო გზა.

ისტორია
ძიმითი წარმოადგენდა საბერიძეოს, შედიოდა ბერიძეების სათავადოში და იდგა მათივეს ციხე. ვახუშტი ბატონიშვილის მიხედვით „ბახვის წყლის შესართავს ზეით არს ციხე ბერიძისა, სამხრითკენ მას ზეით ხეობა სურები, ვენახ-ხილიანი, მოსავლიანი“.

მოსახლეობა
ისტორიული ძეგლები
სოფელში შემორჩენილია ციხის ნანგრევი, გამოქვაბული, ნაციხარი ჩიტიას მთაზე.
გალერეა
ქვედა ძიმითი

ქვედა ძიმითი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ოზურგეტის მუნიციპალიტეტში, ძიმითის თემში (სოფლები: ზედა ძიმითი, ქვედა ძიმითი, ნასაკირალი). მდებარეობს მდინარე სუფსის მარჯვნივ, ზღვის დონიდან 130 მ., ოზურგეთიდან 17 კმ. სოფელში მოიპოვება ცემენტი. სოფელში შემორჩენილია ნაეკლესიარი, მოდის სამკურნალო თვისების მქონე მინერალური წყალი.

მოსახლეობა
გალერეა
სილაური

სილაური — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფელი სილაური). მდებარეობს მდინარე სუფსის მარჯვნივ, ზღვის დონიდან 100 მ., ოზურგეთიდან 13 კმ. სოფელში ჩამოედინება მდინარეები რობა და მამათისღელე. სოფელში არის საჯარო სკოლა.

ისტორია
სოფლის ძველი სახელწოდებაა ძეგორა. რუხმელის ხეობაში იდგა ციხე და წმინდა გიორგის ეკლესია. დღევანდელი სილაურის ტერიტორიაზეა ბაილეთის ნაწილი ე.წ. გაღმა ბაილეთი. გაღმა ბაილეთი გურიელების კუთვნილება იყო და გურიის სამთავროს მნიშვნელოვან ცენტრს წარმოადგენდა. აქ მდებარეობდა გურიელთა სასახლე და გვიანშუასაუკუნეების ციხე-სიმაგრე, ასევე 1609 წელს აგებული ბაილეთის ეკლესია. 1614 წელს მამია გურიელმა ბაილეთის რეზიდენციაში მიიღო სტუმრები, იეზუიტი მისიონერები ლუი გრანჟე და ეტიენ ვიო. ბაილეთის ეკლესია მამათისა და ჩეხედანას ეკლესიებთან ერთად იერუსალიმის უფლის საფლავისთვის იყო შეწირული. ეკლესია ნაგები იყო აგურითა და ნახეთქი ქვით. საუკუნის ბოლოდან გაღმა ბაილეთს, როგორც საბატონიშვილოს, ფლობდა ლევან გურიელი. 1808 წლის 11 ოქტომბერს იმერეთის მეფე სოლომონ -მ აიღო და დაანგრია ბაილეთის ციხე. 1827 წელს ეკლესიას დაადგეს თლილი ქვის გუმბათი და მოხატეს. ეკლესიის აღმოსავლეთ ნაწილი სამწახნაგოვანი ნახევარწრის ფორმისა იყო. მხატვრობა შეიცავდა გურიელების გვარის წარმომადგენელთა პორტრეტებს. ბაილეთის ეკლესია და ციხე 1958-62 წლებში დაანგრიეს ჯუმათის სკოლის მშენებლობისთვის. სოფელში 1945 წელს აშენდა მცირე ჰიდროელექტროსადგური, რომლის სიმძლავრე იყო 23 კვტ/სთ. 1977 წელს სილაურის კოლმეურნეობა ფლობდა 125 ჰა ჩაისა და 21,5 ჰა ციტრუსის პლანტაციებს.

მოსახლეობა
მამათი

მამათი — სოფელი გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: მამათი, კონჭკათი, ქვედა მამათი, შათირი). მდებარეობს გურიის ქედის სამხრეთით, მდინარე აცაურის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 300 მეტრ სიმაღლეზე, ლანჩხუთიდან 16 კმ. სოფელში გადის ლანჩხუთი-ოზურგეთის საავტომობილო გზა. სოფელში დგას ეკლესია, მოქმედებს საექიმო ამბულატორია. და საჯარო სკოლა. შემორჩენილია საბჭოთა პერიოდის ადმინისტრაციული შენობა, რომელშიც ამჟამად სკოლაა განთავსებული.

ისტორია
მამათი მოხსენებულია საუკუნის დასაწყისის გულანებში. სავარაუდოდ სოფელმა სახელწოდება აქ არსებული მამათა მონასტრის გამო მიიღო. მამათის წმინდა იაკობ მოციქულის ეკლესია სხვა ეკლესიებთან ერთად (ბაილეთის ეკლესია, ჩეხედანას ეკლესია) იერუსალიმის უფლის საფლავისთვის იყო შეწირული. იერუსალიმის პატრიარქი წელიწადში ერთხელ სტუმრობდა ამ სოფლებს. აქ ინახებოდა იერუსალიმიდან გადმოსვენებული წმინდა იაკობის ხატი. ხით ნაგებ ეკლესიას გარს ქვის გალავანი ერტყა. საუკუნის დამდეგს მისი მამული გიორგი ბატონიშვილმა მიიტაცა.

ადრე სოფელში წაბლის ხის 4 ეკლესია იდგა, მათგან ორი წმინდა კვირიკეს და წმინდა იაკობის სახელობისა. ცნობილია ბოლო მღვდლების სახელებიც: თევდორე და კალისტრატე ხელაძეები. ამჟამად წმინდა კვირიკეს სახელობის ეკლესიის ნატაძრალთან ახლოს, სოფელ მამათისა და ძიმითის საზღვარზე აშენებულია წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია. მამათი ძიმითის სასოფლო საზოგადოებას მიეკუთვნებოდა. 1859 წელს სოფელში გაიხსნა ორკლასიანი სკოლა, სადაც 1869-74 წლებში გიგო შარაშიძე ასწავლიდა. 1899 წელს სოფელში გაიხსნა ბიბლიოთეკა-სამკითხველო.

საბჭოთა პერიოდში სოფელში განვითარებული იყო მეჩაიეობა და მემინდვრეობა. მოქმედებდა ჩაის ფაბრიკა, კულტურის სახლი.

მოსახლეობა
ცნობილი ადამიანები
მამათში დაიბადბენ:
ექვთიმე ხელაძე — მესტამბე, გამომცემელი
ნესტორ მალაზონია — პოეტი
ედუარდ შევარდნაძე — საქართველოს მე-2 პრეზიდენტი
გალერეა
ქვედა მამათი

ქვედა მამათი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში. მამათის თემში (სოფლები: კონჭკათი, მამათი, ქვედა მამათი, შათირი). მდებარეობს მდინარე სუფსის მარჯვნივ, ზღვის დონიდან 260 მ., ლანჩხუთიდან 17 კილომეტრი, მამათიდან 3 კილომეტრი. რუსეთის იმპერიის დროს სოფელი შედიოდა ჯუმათის სასოფლო საზოგადოებაში. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეჩაიეობა.

მოსახლეობა
შათირი

შათირი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში. მამათის ადმინისტრაციულ ერთეულში.

მდებარეობს გურიის ქედის სამხრეთით, მდინარე აცაურის ნაპირებზე, ზღვის დონიდან 260 მ, ლანჩხუთიდან 15 კმ, მამათიდან 1 კმ. სოფელში გადის შუხუთი-ნასაკირალის საავტომობილო გზა, საავტობუსო მიმოსვლით დაკავშირებულია ოზურგეთთან და ლანჩხუთთან. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეჩაიეობა. სოფლის სასაფლაზე არის შათირის ნაეკლესიარი. სოფლის ტერიტორიაზეა ედუარდ შევარდნაძის მშობლიური სახლი.

მოსახლეობა
ევროვიზიის სიმღერის კონკურსი 2006

ევროვიზიის სიმღერის კონკურსი 2006 — 51-ე ევროვიზიის სიმღერის კონკურსი, რომელიც გაიმართა ათენში, საბერძნეთში 18 მაისს (ნახევარფინალი) და 20 მაისს (ფინალი). კონკურსი მოიგო ფინურმა ჯგუფმა სიმღერით " ". მან დააგროვა 292 ქულა. " " არის პირველი სიმღერა მძიმე როკის ჟანრში, რომელმაც მოიგო ევროვიზიის სიმღერის კონკურსი. ეს იყო ფინეთი პირველი გამარჯვება 45-წლიანი მონაწილეობის განმავლობაში.

ევროვიზიის სიმღერის კონკურსის წამყვანები ათენში იყვნენ ცნობილი ბერძენი მომღერალი საკის რუვასი (საბერძნეთის წარმომადგენელი ევროვიზიის სიმღერის კონკურსზე 2003 წელს) და ბერძენ-ამერიკელი ტელეწამყვანი და მსახიობი მარია მენოუნოსი. ნახევარფინალში ორივე წამყვანმა იმღერა. ფინალში ევროვიზიის სიმღერის კონკურსის 2005 წლის გამარჯვებულმა ელენა პაპარიზუმ შეასრულა " " – სიმღერა, რომლითაც მან პირველი ადგილი დაიკავა კიევში.

მონაწილეები
ნახევარფინალი
ნახევარფინალი გაიმართა 2006 წლის 18 მაისს. 23-მა ქვეყანამ იმღერა და 37-მა მისცა ხმა.

ფინალი
ფინალისტები იყვნენ:
ოთხი ავტომატური ფინალისტი საფრანგეთი, გერმანია, ესპანეთი და გაერთიანებული სამეფო;
10 საუკეთესო ქვეყანა 2005 წლის ფინალიდან (ავტომატური ფინალისტების გარდა);
10 საუკეთესო ქვეყანა ნახევარფინალიდან.

ფინალი გაიმართა 2006 წლის 20 მაისს.

გამუქებული ქვეყნები ავტომატურად მოხვდებიან ევროვიზიის სიმღერის კონკურსი 2007–ის ფინალში.

ხმის მიცემა
ნახევარფინალი
ფსკოვის რესპუბლიკა

ფსკოვის რესპუბლიკა — შუა საუკუნეების რუსეთის სახელმწიფო ერთეული ( საუკუნის ნახევარი და საუკუნის დასაწყისი). შეიქმნა კიევის რუსეთის დაშლის ( საუკუნე) შემდეგ. მოიცავდა მდინარე ველიკაიის, ჩუდის, ფსკოვის ტბებისა და მდინარე ნაროვის აუზის ტერიტორიებს. შედიოდა ნოვგოროდის ფეოდალური რესპუბლიკის შემადგენლობაში, მაგრამ ინარჩუნებდა განსაკუთრებულ ავტონომიურ უფლებებს. ლივონიის ორდენთან ბრძოლებში (1240, 1242) გაიზარდა ფსკოვის მნიშვნელობა, ხოლო საუკუნის შუა წლებიდან იგი ფაქტობრივად დამოუკიდებელი გახდა.

ფსკოვში მაღალ განვითარებას მიაღწია ხელოსნობამ, გაფართოვდა დასავლეთთან ვაჭრობა. ფსკოვის რესპუბლიკის სოციალური ურთიერთობანი აისახა ფსკოვის სამართლის სიგელში. საგარეო პირობებმა განსაზღვრეს ფსკოვის რესპუბლიკის სახელმწიფო წყობილების თავისებურებანი: მთავარი ექვემდებარებოდა ვეჩეს; ვეჩეზე დიდ გავლენას ახდენდა ბოიართა საბჭო. - საუკუნეებში ფსკოვის რესპუბლიკაში გამწვავდა კლასობრივი ბრძოლები. 1510 წელს ვასილი -მ ფსკოვი თავის „მამულად“ გამოაცხადა და მოსკოვის სახელმწიფოს შეუერთა, ფსკოველთა 300 მდიდარი ოჯახი სხვაგან გაასახლა და იქ მოსკოველი მოხელეები ჩაასახლა. ფსკოვის რესპუბლიკამ არსებობა შეწყვიტა.
უდმურტეთი

უდმურტეთის რესპუბლიკა, უდმურტეთი (რუს.: ́ ́; უდმ.: ) — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი, შედის ვოლგისპირეთის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაში. ჩრდილოეთით და დასავლეთით ესაზღვრება კიროვის ოლქი, აღმოსავლეთით - პერმის მხარე, სამხრეთით - ბაშკირეთი და თათრეთი. წარმოიშვა 1920 წლის 4 ნოემბერს.

გეოგრაფია
უდმურტეთი მდებარეობს აღმოსავლეთ ევროპის ვაკის უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარეების კამისა და ვიატკის დინებებში. ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი უჭირავს ვაკე-დაბლობებს. ჰავა კონტინენტურია, ცივი, თოვლიანი ზამთრით და თბილი ზაფხულით. რესპუბლიკის ჰიდროგრაფიული ქსელი კარგადაა განვითარებული. გარდა კამისა და ვიატკისა, გაედინება იჟი, ჩეპცა, სივა და ა. შ. უდმურტეთის ტერიტორიაზე ნაწილობრივ მდებარეობს ვოტკისკის წყალსაცავი. წიაღისეული რესურსებიდან მოიპოვება ნავთობი, ტორფი, არსებობს მინერალური წყლების გამოსასვლელები.

ისტორია
დღევანდელი უდმურეთის ტერიტორიაზე მოსახლეობდნენ ფინურ-უნგრული მოდგმის ხალხები - თანამედროვე უდმურტების წინაპრები. შუა საუკუნეებში უდმურტების მიწები რუსული სამთავროებისა და ყაზანის სახანოს შორის დაპირისპირების საგანს წარმოადგენდა. 1552 წელს, სახანოს დაცემის შემდეგ, უდმურტეთის ტერიტორია ყაზანის და ვიატკის გუბერნიებს შორის გაიყო. უდმურტები ვოლგისპრეთის სხვა ხალხებთან ერთად აქტიურად მონაწილეობდნენ სტეფანე რაზინისა და ემელიან პუგაჩოვის გლეხთა აჯანყებებში. მე-20 საუკუნის დასაწყისიდან დაიწყო რეგიონის სამრეწველო ათვისება, რასაც თან მოსახლეობის მნიშვნელოვანი მიგრაცია მოყვა. რუსეთში საბჭოთა ხელისუფლების სათავესი მოსვლის შემდეგ, 1920 წლის 4 ნოემბერს გამოცხადდა უდმურტეთის (ვოტების) ავტონომიური ოლქის შექმის შესახებ, რომელიც 1934 წლის 28 დეკემბრიდან ავტონომიურ საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკად გამოცხადდა. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში უდმურტეთში ევაკუირებული იქნა დასავლეთის ფრონტისპირა საწარმოების ნაწილი, რამაც რეგიონის სამრეწველო განვითარებას შეუწყო ხელი. საბჭოთა კავშირის დაშლამდე ცოტა ხნით ადრე, 1990 წლის 20 სექტემბერს, უდმურტეთი რუსეთის ფედერაციაში შემავალ რესპუბლიკად გამოცხადდა.

დემოგრაფია
2009 წლის შეფასებით, რესპუბლიკის მოსახლეობა შეადგენდა 1 528 500 მლნ. კაცს. ეთნიკური თვალსაზრისით, უმრავლესობას შეადგენენ რუსები (60,1 %) და უდმურტები (29,3 %), ასევე ცხოვრობენ თათრები (6,9 %), უკრაინელები და ა. შ. მოსახლეობის 69,7 % ქალაქებშია თავმოყრილი. მნიშვნელოვანი დასახლებული პუნქტებია: იჟევსკი, სარაპული, გლაზოვი, ვოტკინსკი, მოჟგა და ა. შ.

ეკონომიკა
უდმურტეთში განვითარებულია მრეწველობის ისეთი მნიშვნელოვანი დარგი, როგორიცაა მანქანათმშენებლობა, ქიმიური, გაზისა და ნავთობის მრეწველობა. რესპუბლიკის ტერიტორიაზე, ქალაქ იჟევსკში მდებარეობს ”იჟმაშის” ქარხანა - ცნობილი საწარმო, რომელიც გარდა მსუბუქი და სპეციალური დანიშნულების ავტომობილებისა, აწარმოებდა ცნობილ ავტომატურ იარაღს აკ-47-ს; ამჟამად უშვებს კალაშნიკოვის ტიპის და სხვა ცეცხლსასროლ იარაღს.
რიაზანის სამთავრო

რიაზანის სამთავრო — ძველი რუსეთის ფეოდალური სამთავრო, რომელიც 1129 წელს გამოეყო მურომ-რიაზანის ქვეყანას. მონღოლთა შემოსევამ იგი უკიდურესად დასცა. საუკუნეში კვლავ გაფართოვდა პოლიტიკური და ეკონომიკური კავშირი ძველ რუსულ მიწებთან, ოქროს ურდოსა და ლიტვასთან. საუკუნეში მოსკოვის დიდი სამთავროს გავლენის ქვეშ მოექცა, ხოლო დაახლოებით 1521 საბოლოოდ შეუერთდა მას.
პერ...

პერ... (ლათ. — თავსართი; ნიშნავს რისამე სიჭარბეს, გადიდებას) — ქიმიური ნაერთების სახელწოდებებში აღნიშნავს:
ელემენტის დაჟანგვის უმაღლეს ხარისხს (მაგ., პერმანგანატები);
ელექტროუარყოფითი ელემენტებით მდიდარ ნივთიერებებს, მაგ., პეროქსიდები;
ორგანულ ნაერთებში წყალბადის ატომების მთლიანად ჩანაცვლებას რომელიმე სხვა ატომით (მაგ., პერფთორნახშირწყალბადი)
ცოტნე დადიანი

ცოტნე დადიანი (დაბადების წელი უცნობია — გ. დაახლოებით 1260) — საქართველოს დიდგვაროვანი ფეოდალი. ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა საუკუნის ნახევარში.

ცოტნე დადიანის ცხოვრებისა და მოღვაწეობის ძირითადი წყაროა „ქართლის ცხოვრებაში“ შესული „ჟამთააღმწერელის“ სახელით ცნობილი ავტორის ისტორიული თხზულება, რომელიც საუკუნის პირველ ნახევარს განეკუთვნება. იგივე წყარო იხსენიებს ასევე ცოტნეს თანამედროვე ბედან ჯუანშერის ძე დადიანს, რომელიც ცნობილია ასევე მარტვილისა და ხობის ხატების წარწერებიდან, როგორც მანდატურთუხუცესი. ზოგიერთი მკვლევარის აზრით ცოტნე და ბედან დადიანი ერთი პიროვნებაა, ბედანი კი დადიანთა ზედწოდების ბედიანის სახეცვლილი ფორმაა. აღნიშნული წარწერებით ცნობილია ასევე დადიანის მეუღლე ხუაშაქი, ბეგა ქართლის ერისთავის ქალიშვილი, და მათი შვილები: გიორგი, ივანე და ერაშაჰრი.

„ჟამთააღმწერელის“ ცოტნე გაიგივებულია ასევე ხობის მონასტრის ეგვტერის სამხრეთ კედლის ფრესკაზე ბავშვობის ასაკში გამოსახულ ცოტნესთან. აქვეა ცოტნეს მამის შერგილისა და დედის ნათელის გამოსახულებები. იგივე პიროვნებები (ერისთავთერისთავი დადიანი შერგირი, ნათელი და ცოტნე) მოხსენიებულია თამარის ჯვრისთვის დამზადებული ხატის წარწერიდან. მანდატურთუხუცესი ცოტნე დადიანი ცნობილია ასევე იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის აღაპებში, რომელთაგან ერთ-ერთი აწესებს მის აღაპს 12 ივნისისთვის.

„ჟამთააღმწერელის“ მიხედვით ცოტნე დადიანი მონაწილეობდა ხვარაზმელთა წინააღმდეგ გამართულ ბოლნისის ბრძოლაში 1228 წელს. შემდგომში ის რუსუდანის ძის დავით ნარინის მხარდამჭერთა შორის ჩანს. უმეფობის ხანაში მონღოლებმა რაჭის ერისთავთან ერთად დასავლეთ საქართველოს გამგებლად ცოტნე დადიანი დანიშნეს. მონაწილეობდა მონღოლთა ბატონობის წინააღმდეგ კოხტასთავის შეთქმულებაში 1245 წელს. მონღოლებმა შეთქმულების შესახებ შეიტყვეს, მისი მონაწილეები დააპატიმრეს და ანისში მონღოლთა ნოინს მიჰგვარეს. ცოტნე დადიანი შემთხვევით გადაურჩა დაპატიმრებას (აჯანყებისთვის ჯარს აგროვებდა დასავლეთ საქართველოში). ანისში დაპატიმრებული ქართველი დიდებულები აჯანყების გეგმას უარყოფდნენ და კოხტასთავს შეკრებას მონღოლთათვის ხარკის შეგროვების მოწესრიგების მიზეზით ხსნიდნენ. გამოტეხის მიზნით მათ ხელ-ფეხი შეუკრეს, გააშიშვლეს, ტანზე თაფლი წაუსვეს და მზეზე დაყარეს. როდესაც დადიანმა შეთქმულების მონაწილეთა ამბავი გაიგო, ანისში ჩავიდა და ნებაყოფლობით გაიზიარა თანამებრძოლეების ხვედრი — ტანზე გაიხადა და მეგობრებთან ერთად დაჯდა. ცოტნე დადიანის გმირულმა საქციელმა მონღოლები დაარწმუნა ქართველთა სიმართლეში და ყველანი გაათავისუფლეს.

1259 წლის მონღოლების წინააღმდეგ მოწყობილ აჯანყებაში ცოტნე დადიანის სახელი აღარ ჩანს. ვარაუდობენ, რომ ამ დროისათვის ცოტნე დადიანი უკვე გარდაცვლილი იყო.

ცოტნე დადიანის სახელობისაა უფსკრული საქართველოში. თბილისში არის ცოტნე დადიანის ქუჩა.
ნაგომარი

} სოფელში ტრადიციულად, 28 აგვისტოს მარიამობას იმართებოდა დღესასწაული და დიდი ბაზრობა. ბაზრობა ნაგომარში მამია გურიელმა დააწესა. 1827-1830 წლებში წარმოადგენდა გურიის სამთავროს ცენტრს. ნაგომრის სამოურავოში, 1831 წლისთვის, შედიოდა 64 სოფელი, მათ შორის ამაღლება, ჯუმათი, ვაკიჯვარი და სხვ. ნაგომრის მოსახლეობა ამ დროისთვის შეადგენდა 12 კომლს (72 სული), ხოლო ნაგომრის სამოურავოში ცხოვრობდა 3073 კომლი (18 282 სული). საუკუნის შუაშიც გუგუნავებმა, მაჭუტაძეებმა და ერისთავებმა აქ რამდენიმე დუქანი ააგეს. 1850-70-იან წლებში ნაგომრის ბაზრობა ერთკვირიანი იყო და ივლისის მეორე ნახევარში იმართებოდა. ნაგომრის დაწინაურებას ხელს უწყობდა მისი ცენტრალური მდებარეობა გურიაში, თუმცა მის უარყოფით მხარეს ჭაობიანი ნიადაგი წარმოადგენდა.

 საუკუნის ბოლოსა და საუკუნის პირველ მეოთხედში ნაგომარი შედიოდა ასკანის სასოფლო საზოგადოებაში. სოფელში ცხოვრობდა ქართველი პოეტი სიმონ გუგუნავა. 1889-1895 წლებში სოფლის ექიმი იყო დიმიტრი ერისთავი. 1886 წლიდან აქ იდგა მისი „პოეზიის სასახლე“. გუგუნავების რეზიდენცია იდგა ცხავათის გორაკზე, ერთი მხრივ გადაჰყურებდა ბახვისწყლისა და სუფსის შესართავს, მდინარის გაღმა ნასაკირალს, ხოლო მეორე მხრივ, სამხრეთით, წყავის ტყეს. ნაგომარშივე იდგა გაბრიელ ეპისკოპოსის საზამთრო რეზიდენცია. 1889 წელს სოფელში გაიხსნა სამედიცინო პუნქტი. 1895 წელს სოფელში გაიხსნა ბიბლიოთეკა-სამკითხველო.

გურიის გლეხთა მოძრაობის დროს
1905 წლის მარტშისოფელში შევიდა გენერალ მაქსუდ ალიხანოვ-ავარსკის სამხედრო კორპუსი, გაჩხრიკა და გაძარცვა მოსახლეობა.1905 წლის მაისიდან აგვისტომდე მიხეილ თალაკვაძის სახლში კუსტარულად ამზადებდნენ იარაღს. საქმიანობაში ჩართული იყვნენ კირილე და ილარიონ უჯმაჯურიძეები. აგვისტოდან ოქტომბრის ბოლომდე იარაღის უკანონო დამზადება გადაიტანეს ილარიონ უჯმაჯურიძის სახლში.

1906 წლის იანვარში გურიის აჯანყების ჩახშობის შემდეგ კონსტანტინე კრილოვმა ნაგომარში გადაწვა 200 სახლი და პოეზიის სასახლე.

საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ
1924 წელს ნაგომარი იყო ოზურგეთის მაზრაში აგვისტოს ანტისაბჭოთა აჯანყების ცენტრი. სიმონ გოგიბერიძის მიერ ნაგომრის მილიციის და ფოსტის შენობების აღებით დაიწყო აჯანყება გურიაში

საბჭოთა პერიოდში ნაგომარი წარმოადგენდა ერთ-ერთ მოწინავე კოლმეურნეობას მახარაძის რაიონში და შედიოდა ხუთ საუკეთესოს შორის. 1946 წელს ნაგომრის ცენტრი კეთილმოეწყო. ცენტრში გაშენდა სკვერი, გზის პირებზე გაშენდა 3700 ძირი დეკორატიული და მარადმწვანე მცენარე, ჩოხატაურის მიმართულებით გზატკეცილზე ორი კილომეტრის მანძილზე დაირგო აკაციები. ცენტრში მაღლობზე აშენდა ორსართულიანი ადმინისტრაციული შენობა, დაიწყო ჩაის ფაბრიკის მშენებლობა. 1961 წელს „პოეზიის სასახლის“ ადგილზე აშენდა კულტურის სახლი, რომელიც 450 მაყურებელს იტევდა. კულტურის სახლის ასაშენებლად 70 000 მანეთი იქნა გადახდილი.

2021 წელს ხანძრის შედეგად დაიწვა ყოფილი ადმინისტრაციული შენობა.

მოსახლეობა
ისტორიული ძეგლები
სოფლის ტერიტორიაზე კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი ნაგომრის კულტურის სახლი.

გურიელის ციხე-სასახლის ნანგრევები კერძო კარმიდამოშია შემორჩენილი. ციხეს სამი მხრიდან მდინარე სუფსა აკრავს და ერთადერთი სახმელეთო მისასვლელი სამხრეთიდან აქვს. გალავანი ნაგებია ფლეთილი ქვებით კირის დუღაბის ხსნარზე. გალავნის ჩრდილოეთ ნაწილი 30 მ. სიგრძემდეა გადაჭიმული. დასავლეთით გალავანში ჩართული ნაკოშკარი ფიქსირდება, რომელიც 2.4 მ. სიმაღლემდეა შემორჩენილი.

სოფელში დგას წმინდა მარინეს სახელობის ეკლესია.
მაღალი ეწერი

მაღალი ეწერი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, ნაგომრის თემში (სოფლები: მაღალი ეწერი, ნაგომარი, ჟანაურა, შუა ისნარი). მდებარეობს მდინარე სუფსის ხეობაში, ზღვის დონიდან 200 მ., ოზურგეთიდან 20 კმ., ნაგომარიდან 5 კმ., ზედა ბახვიდან 1,5 კმ. 1932 წელს სოფელში აშენდა ჩაის ფაბრიკა.

მოსახლეობა
ბინდი (2008 წლის ფილმი)

ბინდი — 2008 წლის ამერიკული რომანტიკული ფილმი. მისი რეჟისორია კეტრინ ჰარდვიკი. ფილმი ეფუძნება რომანს „ბინდი“, რომლის ავტორია სტეფანი მეიერი. ფილმში მთავარ როლებს ასრულებენ კრისტენ სტიუარტი და რობერტ პეტინსონი.

ფილმის სლოგანია „ , ?“ (ქართულად „თუკი სამუდამოდ ცხოვრება შეგიძლია, რისთვის ცხოვრობ?“)

სიუჟეტი
17 წლის ბელა მამამისთან (ჩარლი) პატარა ქალაქ ფორქსში ჩამოდის, იმიტომ რომ დედის (რენე) ახალი ქმარი (ფილი) ბეისბოლისტია და ხშირი მოგზაურობა უწევს. ფორკსში ის გაიცნობს საიდუმლოებებით აღსავსე ოჯახს - კალენებს. ბელა შეიტყობს რომ კალენები ვამპირები არიან. მათ ადამიანის სისხლზე უარი თქვეს და ცხოველების სისხლით იკვებებიან. ბელას და ედვარდს ერთმანეთი შეუყვარდებათ. ედვარდი ბელას ოჯახის წევრებს გააცნობს. მას გოგონა ბეისბოლზე მიჰყავს, სადაც შეხვდებიან სამ ვამპირს. ერთ-ერთი მათგანი, ჯეიმზი ბელაზე ნადირობას იწყებს. კალენების ოჯახი იცავს ბელას და საიმედოდ გადამალავს მას ჯექსონვილში. ჯეიმზი მაინც გაიგებს ბელას ადგილსამყოფელს და მის მოსაკლავად მიდის. ის დააშინებს ბელას დედის მოკვლით და აიძულებს საბალეტო სტუდიაში შეხვედრას. ედვარდი მოკლავს ჯეიმზს და გადაარჩენს ბელას. ბოლოს, როცა ბელა და ედვარდი სკოლის დასრულების აღსანიშნავ წვეულებაზე ცეკვავენ, ვიქტორია (ჯეიმზის შეყვარებული) მათ ფანჯრიდან უყურებს.

როლებში
კალენები
ედვარდ კალენი - რობერტ პატინსონი
კარლაილ კალენი - პიტერ ფაჩინელი
ესმე კალენი - ელისაბედ რიზერი
როზალი კალენი - ნიკი რიდი
ემეტ კალენი - კელან ლატსი
ელის კალენი - ეშლი გრინი
ჯასპერ კალენი - ჯექსონ რეტბონი

ადამიანები
ბელა სუონი - კრისტენ სტიუარტი
ჩარლი სუონი - ბილი ბერკი
ჯეიკობ ბლექი - ტეილორ ლოტნერი
ბილი ბლექი - გილ ბირმინგემი
ჯესიკა სტენლი - ანა კენდრიკი
ანჟელა უებერი - კრისტიან სერატოსი
მაიკლ ნიუტონი - მაიკლ უელში
ერიკ იორკი - ჯასტინ ჩონი

მაწანწალა ვამპირები
ჯეიმზი - კემ ჯიგანდეტი
ვიქტორია - რაშელ ლეფევრე
ლორანი - ედი გატერი

მუსიკა
ცესარ-ბორის ღვთისმშობლის ხატი

ცესარ–ბორის ღვთისმშობლის ხატი – უძველესი დროიდან სასწაულმოქმედად ითვლებოდა. ამ ხატის გამოჩენის შესახებ ცნობები არ არსებობს, მაგრამ გადმოცემის მიხედვით ცნობილია, რომ ხატი იპოვეს ვიტებსკის გუბერნიაში, უსვიატში, სასაფლაოს მახლობლად იმ ადგილას, რომელსაც ბორი ერქვა და ამიტომ ეს ხატი ბორის ღვთისმშობლის სახელით არის ცნობილი. ცესარისა ეწოდება მას, რადგან წარმოადგენს ზუსტ და უძველეს ასლს ცესარის ხატისა, რომელიც 792 წელს სასწაულთმოქმედებით განდიდდა და რომლის ხსენება 22 აპრილს აღესრულება.
სასაფლაოს ეკლესიიდან ხატი უსვიატში გადააბრძანეს, სადაც დღემდე მაცხოვრის ფერისცვალების ტაძარში იმყოფება.ხატის მიერ აღსრულებული სასწაულებისა და ნიშების შესახებ მრავალი ზეპირი და წერილობითი მოწმობა არსებობს. 1859 წელს უსვიატსა და მის შემოგარენში გავრცელდა ძლიერი ქოლერა, რომლითაც ყოველდღიურად ბევრი ავადდებოდა და კვდებოდა. როდესაც კაცთა შემწეობის ყოველგვარი იმედი დაკარგეს, ადამიანებმა დახმარებისათვის ზეციურ დედოფალს მიმართეს და ღრმა სარწმუნოებით აღვსილმა უბედურებაში ჩავარდნილი ყოველი კუთხე ღვთისმშობლის ხატთან ერთად ლიტანიით შემოიარეს, მხურმალე და ერთსულოვან ლოცვას სწირავდნენ მას.ყველას გასახარად ქოლერა შენელდა.მეორე დღეს ლოტანია კვლავ აღესრულა. მასში მთელი მოსახლეობა მონაწილეობდა და ეპიდემიაც შეწყდა.იმავე 1859 წელს უსვიატის მცხოვრებთა საერთო თხოვნით, წმინდა სინოდმა ცესარ–ბორის ღვთისმშობლის ხატის დღესასწაული 11 ივნისს დაადგინა.
ცესარ–ბორის ხატი შემკულია ვერცხლის მოჭედილობითა და მოოქროვილი გვირგვინით, ამშვენებს ძვირფასი ქვები. მოოქროვილ პატარა დაფაზე არის წარწერა, რომელიც ღვთისმშობლის შემწეობისადმი უსვიატის მოსახლეობის საერთო მადლიერებას ადასტურებს.