iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გაჭედილის ღვთისმშობლის ეკლესია

გაჭედილის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მარტვილის მუნიციპალიტეტის სოფელ გაჭედილში.
შუა საუკუნეების ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესია მდებარეობს სამეგრელო ზემო-სვანეთი რეგიონში, მარტვილის მუნიციპალიტეტში, მარტვილის ცენტრიდან ხუთი კილომეტრის დაშორებით, სოფელ გაჭედილში, მაღალ მთაზე. ეკლესია, რომელიც წარმოადგენს დარბაზული ტიპის ნაგებობას, აგებულია – საუკუნეებში, ეკლესიის საძირკველი დგას ძველ ბაზისზე (1.5 სმ). ნაშენია ნათალი ქვით და ქვიშა ვით კირ-დუღაბის ხსნარზე, ხოლო შემდგომ საუკუნეში ადგილობრივთა დახმარებით (სოფლის) ეკლესია აუშენებიათ ძველი ნაგებობის ნაშალი ქვით, რიგების დაცვით. შემაკავშირებელ მასალად გამოყენებულია ცემენტი. ეკლესია გადახურულია თუნუქის სახურავით.
ალექსანდრე ნიგურიანის დარბაზ-მაჩუბი

ალექსანდრე ნიგურიანის დარბაზ-მაჩუბი — არქიტექტურული ძეგლი მესტიის მუნიციპალიტეტში. ის უბნის მჭიდროდ განაშენიანებულ ნაწილში დგას და საცხოვრებელი კოპმლექსის შემადგენელ ნაწილის წარმოადგენს, მისგან დასავლეთით კოშკი და კიდევ ერთი დარბაზ-მაჩუბი დგას.

არბაზ-მაჩუბი ნაგებია ნატეხი ქვით კირ-დუღაბზე დღესდღეობით გადახურვისთვის თუნუქის საბურავია გამოყენებული. ფასადების ავთენტური წყობის დანახვა მხოლოდ აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ ფასადზეა შესაძლებელი, ნაგებობას სამხრეთის მხრიდან ორსართულიანი საცხოვრებელი სახლი აქვს მიდგმული, ხოლო დასავლეთით კოშკი დგას. აღმოსავლეთი ფასადი მოკლებულია ყოველგავრ დანაწევრებას, მაგრამ დღესდღეობით ის მძიმე მდგომარეობაშია და აღენიშნება მცირე ზომის ბზარები.

ჩრდილოეთი ფასადის მხოლოდ მეორე სართულის დონეს აღვიქვამთ, რადგან დაბრაზ-მაჩუბი ოდნავ დაქანებულ რელიეფზე დგას, კედელზე გაჭრილია დარბაზში შესასველი კარი და მართკუთხა ფორმის სარკმელი. მაჩუბში შესასვლელი კარი სავარუდოდ სამხრეთიდან იყო, რომელიც ახლა საცხოვრებელი სახლის ინტერიერშია მოქცეული, სამწუხაროდ მაჩუბის ინტერიერის დათვალიერება ვრე მოხერხდა. რაც შეეხება დარბაზის ინტერიერს მასში საცხოვრებელი სახლის მეორე სართულიდან შევდივართ, სადაც უმძიმესი მდგომარეობაა. აშკარაა გვიანი გადაკეთებების კვალი, რაზეც მეტყველებს დარბაზის ორად გატიხვრა, შეკეთებულია გადახურვა, მაგრამ არასრლფასოვნად და მთლიანი გადახურვის კონსტრუქვია ლითონის დგარებზეა შეყუდებული. ასევე საკმაოდ დაწეულია და დამპალია სართულშუა გადახურვა, არსებობს საშიშროება მისი მთლიანად ჩანგრევის.

ალექსანდრე ნიგურიანის დარბაზ-მაჩუბი საკმაოდ არის გადაკეთებული და შემორჩენილი დეტალებიდან ჩანს, რომ ის მოკლებულია ყოველგვარ გაფორმებას, მაგრამ თავისი ზომიერი მასშტაბითა და თავშეკავებული პროპორციებით იქცევს ყურადღებას. მართალია სამხრეთის მხრიდან მიშენებული საცხოვრებელი სახლი არღვევს მის ავთენტრუ იერსახეს, მაგრამ დღესდღეობით მთლიანი ნიგურიანების საცხოვრებელი კომპლექსის წარმოდგენას, სადაც კოშკი და კიდევ ერთი დარბაზ-მაჩუბია, არ უშლის ხელს. ამიტომაც ალექსანდრე ნიგურიანის დარბაზ-მაჩუბის დაცვა-შენარჩუნება საკმაოდ მნიშვნელოვანია, საცხოვრებელი კომპლექსისი საერთი აღქმაში და ასევე ისტორიული უბნის განაშენიანებისათვის.
მანგლისის ნაეკლესიარი

მანგლისის ნაეკლესიარი — არქიტეტურული ძეგლი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის დაბა მანგლისში, მანგლისის სიონის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 200 მეტრში. ადგილობრივი მოსახლეობის თქმით აღნიშნულ ადგილს ეწოდება „მიჩეტკა“ და ხაზს უსვამენ, რომ მანდ ეკლესია არასდროს ყოფილა; მხოლოდ საფლავის ქვებია, რომლის გარშემოც გაურკევევლი ნნგრევებია.

ეკლესია აგებული ყოფილა ქიშა ქვის ნაკლებად დამუშავებული ლოდებით, ამავე ტიპის ქვებით არის აგებული გალავანიც, რომელიც შემოსდევს ნაეკლესიარს და მის გარშემო არსებულ სასაფლაოს. ადგილზე შემორჩენილია ხუთი კარგად გათლილი საფლავის ქვა, რომლებზეც ჯვრებია გამოსახული. მთლიანობაში ეკლესიის გარშემო 20-მდე ჩავარდნილი ადგილია, რომლებიც სავარაუდოდ საფლავებს უნდა წარმოადგენდნენ. აღსანიშნავია, რომ ნაეკლესიარიდან აღმოსავლეთით და სამხრეთით 30-50მ-ს დაშორებით, ფიქსირდება ქვიშა ქვის ცუდად დამშავებული ლოდები, რომლებიც ზოგ შემთხვევაში თითქოს კედლის წყების შთაბეჭდილებას ტოვებენ. ნაეკლესიარის ზომებია: 7.74.7მ, შიდა სივრცე 5.52.6მ, კედლის სისქე მერყეობს 130-90 სმ შორის. გალავნის ზომებია: 2616მ. მთლიანობაში ობიექტს უკავია 400 მ².
მემედ ხვიბლიანის დარბაზ-მაჩუბი

მემედ ხვიბლიანის დარბაზ-მაჩუბი — არქიტექტურული ძეგლი მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფელ იელში. მემედ ხვიბლიანის დარბაზ-მაჩუბი სოფელი იელის ნესგაუბანის ჩრდილო-დასავლეთ კიდეში მდებარეობს შედარებით ხალვათად განაშენიანებულ ნაწილში. მისი ჩრდილოეთ ფასადი ქუჩისკენ არის მოქცეული, ხოლო სამხრეთი ეზოსკენ.

დარბაზ-მაჩუბი ნაგებია ნატეხი ქვით კირ-დუღბზე და დღესდღეობით თუნუქის ფურცლებით არის გადახურული, საფასადე ნალესობა კი მთლიანად ჩამორეცხილია. ის საკამოდ გადაკეთებულია, აღმოსავლეთიდან გვიან აშენებული საცხოვებელი სახლი აქვს მიდგმული და სამხრეთი ფასადის ნაწილი, აღმოსავლეთ მონაკვეთიც ბლოკით არის ამოყვანილი. დასავლეთი და ჩრდილოეთი კედლები შედარებით პირველადი სახით შემორჩა. ჩრდილოეთის ფასადზე შეინიშნება კარი, რომლიდანაც დარბაზის ინტერიერში შევდივართ, ხოლო მაჩუბში დასავლეთი ფასადის სამხრეთ მონაკვეთში გვიან გაჭრილი კარით. სამხრეთ ფასადზეც შეინიშნება გვიან გაჭრილი ოთხკუთხა სარკმლები.

ინტერიერის ნახვა ვერ მოხერხდა. მემედ ხვიბლიანის დარბაზ-მაჩუბი გამოირჩევა თავშეკავებული პროპროციებით და სადად დამუშვებული ფასადებით. მართალია ნაგებობა შედარებით გადაკეთებულია და აღმოსავლეთი მონკავეთის საცხოვრებელი სახლით წაგრძელებულია, მაგრამ ქუჩის ავთენტურ განლაგებას ამგვარი მინაშენი არ არღვევს.
სატორგეს მონასტრის გუმბათიანი ეკლესია

სატორგეს მონასტრის გუმბათიანი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში. დავით გარეჯის სამონასტრო კომპლექსის ნაწილი.

სატორგეს სამონასტრო ქვაბული მდებარეობს დასავლეთიდან აღმოსავლეთით გაწოლილ ყაჯირის ქედზე, მდინარე ივრის მარჯვენა ნაპირზე, დალის მთის წყალსაცავის დასავლეთით. მონასტრის ქვაბულები, ისევე როგორც დავითგარეჯის სხვა მონასტრების შემთხვევაში, ძირითადად ქედის სამხრეთ და აღმოსავლეთ ფერდზეა ნაკვეთი, დასავლეთიდან აღმოსავლეთის მიმართულებით და დაახლოებით 8 კმ-ზე გრძელდება. ქვაბულები ჯგუფ-ჯფუფადაა ნაკვეთი და ალპინისტური აღჭურვილობის გარეშე ძირითადად მიუვალია. ამ დრომდე სატორგედან ცნობილი იყო ერთი გუმბათიანი ეკლესია, რომელიც საუკუნის 80-იან წლებში პირველად დააფიქსირა შალვა ლეჟავამ. ის ამ კომპლექსის დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს.

ეკლესია ქედის ჩრდილოეთის განშტოებაზე, მის აღმოსავლეთ ფერდზე, ზედა იარუსზეა გამოკვეთილი. საკურთხევლის მხარე ჩამონგრეულია, ამიტომ მის გადაწყვეტაზე საუბარი შეუძლებელია. ამჟამად დარჩენილია დარბაზი, რომელიც კვადრატული ფორმისაა. დარბაზის თითოეული კედელი ორსაფეხურიანი დეკორატიული თაღითაა მოჩარჩოებული. დარბაზი დასრულებულია კონუსისებრი გუმბათით, რომელიც სამსაფეხურიან გუმბათის ყელშია ჩასმული. გუმბათის პირველი საფეხური ვიწრო და სადაა. მეორე საფეხური 16 ჩაკვეთილი წრითაა გაფორმებული, მესამე საფეხური კი კუთხეებში ჩაკვეთილი ოთხი წრით. ტაძრის სამხრეთი კედლის დასავლეთ კიდეში ფართო და ოდნავ მშვილდისებრი მოყვანილობის თაღით დასრულებული კარია გაჭრილი. კარის ღიობი ახლა ნაშალი ფენითაა ამოვსებული, თუმცა აშკარაა, რომ ეკლესიას სამხრეთის ეგვტერი ქონია. ამას ადასტურებს ეკვდერის მხარეს ქედის ფასადზე არსებული ღიობიც. გუმბათიანი ეკლესიის მსგავსი ორსაფეხურიანი თაღებით კედლის მოჩარჩოება გვხვდება მრავალწყაროს ღვთისმშობლის ეკლესიაში, ოღონდ იქ კედლებში ნიშების ჩასაკვეთადაა გამოყენებული ორსაფეხურიანი თაღები.

ეკლესია საუკუნით თარიღდება. ასეთივე რომაგი თაღებითაა მოჩარჩოებული საბერეების მეშვიდე ეკლესია, რომელიც ასევე საუკუნით თარიღდება. გარეჯში გუმბათების კვეთა გვხვდება მრავალწყაროში და საბერეების მეექვსე, მეშვიდე და მერვე ეკლესიებში. თუმცა, გუმბათის ყელის მსგავსი გაფორმება არც ერთგან არ ფიქსირდება. ამ მსგავსებების მიხედვით, სატორგეს გუმბათიანი ეკლესია - საუკუნეებით უნდა დათარიღდეს.
გურამ თამლიანის საცხოვრებელი სახლი

გურამ თამლიანის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფელ წვირმში. ამირან თამლიანის საკუთრებაში არსებული კოშკი და მის მიმდებარედ არსებული კომპაქტური განაშენიანება მიტოვებულ და უფუნქციოდ დარჩენილ ნაგებობათა რიგს წარმოადგენს.

მოვაკებულ რელიეფზე, აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებით, ერთმანეთის გვერდით აღმართული შენობები სხვადასხვა დროსაა აგებული. კომპლექსის შუა საუკუნეებრივ არქიტექტურულ ქსოვილს, უმთავრესად, გვირგვინით გაფორმებული კოშკი ქმნის; დანარჩენი ნაგებობები შედარებით გვიანდელია, გარდა კოშკის დასავლეთით მდგარი დარბაზ-მაჩუბისა. განაშენიანების ყოველი ნაგებობა, განსხვავებული ქრონოლოგიის მიუხედავად, ნაშენია ფიქალით, კირ-დუღაბის ხსნარზე და შელესილია კირით. გურამ თამლიანის საცხოვრებელი სახლი კომპლექსის აღმოსავლეთით მდებარეობს.

ის გვიანის პერიოდის საცხოვრბელი სახლი, რომელიც ნაგებია ნატეხი ქვით და ფიქალით კირ-დუღაბზე, გადახურვისთვის გამოყენებულია თუნუქი. სახლის სამხრეთი, აღმოსავლეთი და ჩრდილოეთი ფასადები ქუჩისკენ არ მოქცეული, ჩრდილოეთი კი კომპლექსის ეზოსკენ. სამხრეთით მეორე სართულზე ხის შუშაბანდია მოწყობილი, პირველ სართულზე მოზრდილი ზომის კარ-სარკმელია გაჭრილი. ასევე აღმოსავლეთ ფასადზეც ვხედავთ მოზრდილი ზომის კარ-სარკმლებს, სამწუხაროდ კედელი საკმაოდ დაზიანებულია მეორე სართულის ნაწილი დაძრულია და დღესდღეობით ხის ძელებით არის გამაგრებული.

ჩრდილოეთ ფასადზე მინაშენია, რომელიც სამურნეოდ და საბოსლედ გამოიყენებოდა. დასავლეთი ფასადი მთლიანად ყრუა, თუ არ ჩავთვლით პირველ სართულზე გაჭრილ მცირე ზომის მართკუთხა ფორმის სარკმლეს. სამწუხაროდ ინტერიერის ნახვა ვერ მოხერხდა. ამირან თამლიანის სახლის კომპლექსი მაღალი ურბანული ღირებულების მატარებელი ძეგლია, რომლის დაცვა-შენარჩუნება სოფელ წვირმის უნიკალური ხუროთმოძღვრული მემკვიდრეობისათვის მეტად მნიშვნელოვანია და თითოეული ობიექტი, რომელიც კომპლექსში შედის მეტად მნიშვნელოვანია განაშენიანების განვითარების აღსაქმელად.
მიქელწმინდის წმინდა მიქაელის ეკლესია

მიქელწმინდის წმინდა მიქაელის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ახალციხის მუნიციპალიტეტის სოფელ მიქელწმინდაში. ეკლესია ადგილობრივი ბერძნების მიერ საუკუნეშია აგებული.

ეკლესია წარმოადგენს აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ წაგრძელებულ დარბაზული ტიპის მოზრდილ ნაგებობას. ეკლესია ნაშენია მომწვანო ფერის ადგილობრივი ქვით, რომელიც ერთი მხრით დაუმუშავებიათ, ხოლო კარ-სარმელთა საპირეები და ტაძრის კუთხები თლილი ქვით არის ამოყვანილი. შესასვლელი კარის სამხრეთ-დასავლეთით არის გაჭრილი, კარი შიგნიდან თაღოვანია, გარედან სწორკუთხა. სამხრეთი და ჩრდილოეთ კელდებზე გაუჭრიათ საკმარისად ფართო სარკმლები, ხოლო აღმოსავლეთით აფსიდი უსარკმლოა (შესაძლოა ეს გვიანდელი ჩარების კვალს წარმოადგენდეს), დასავლეთ კედელზე ყოფილი სარკმელი, რომლის ღიობის ქვედა ნაწილი ძველი კედლის ნაწილზეა დარჩნილი, რაზედაც გვიანდელი ბეტონის კვადრებით ნაგები უფრო თხელ კედელი ამოუყვანით. ტაძარს აქვს საკურთხევლის ნახევარწრიული აფსიდი, რომელიც ტაძრის კელდების სივრცისგან გამოყოფოლია აფსიდის კედლების გასქელებით, აფსიდში ორი მოზრდილი ნიშაა განთავსებული, კიდევ ერთი უფრო მცირე ნიშაა აფსიდის ჩრდილოეთ ნაწილზე. საკუთხეველის იატაკი დარბაზისგან მცირედით არის შემაღლებული, იგი ჩვეულებისამებრ შემაღლებული არაა. ეკლესიის აფსიდს არ აქვს კონქი, რომელიც დასავლეთი კელდისგან განსხვავებით აღარ შეუკეთებიათ და აქ ხის მასალით შეუვსიათ დანგრეული ადგილები, რომელიც დღეისათვის ჩამოვარდნილია და კედლის ნაწილი ღიადაა დარჩენილი. ინტერიერი შელესილია გაჯით და კელდები შეთეთრებულია. ტაძრის სამხრეთით, რამდენიმე მეტრში დგას ტაძრის მშენებლობის დროინდელი სამრეკლო ფანჩატური.
ბორის ინასარიძე

ბორის ინასარიძე (დ. 12 სექტემბერი, 1933, კრიხი, ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1994) — ქართველი ინჟინერი.

1954 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი წყალმომარაგებისა და ექსპლუატაციის სპეციალობით, საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის მელიორაციის ფაკულტეტი 1958 წელს. მუშაობდა საქართველოს მელიორაციისა და წყალთა მეურნეობის სამინისტროს საპროექტო ინსტიტუტ საქწყალპროექტში ჯგუფის ხელმძღვანელად, სამშენებლო ტრესტ სამგორწყალმშენში უბნის უფროსად, სამშენებლო ტრესტ კოლხეთმშენის აფხაზეთის სამშენებლო-სამონტაჟო სამმართველოს მთავარ ინჟინრად, უფროსად. იყო სამშენებლო ტრესტ კოლხეთმშენის მმართველი, რესპუბლიკური საწარმოო გაერთიანება „საქწყალექსპლუატაციის“ უფროსის მოადგილე და საქსოფწყალმომარაგების თავმჯდომარე. იყო სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის საოლქო საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარის მოადგილე. ხელმძღვანელობდა ქვემო სამგორისა და ზემო ალაზნის სარწყავი სისტემების, ზონკარის ირიგაციული დანიშნულების წყალსაცავის, კოლხეთის დაბლობის დამშრობი ნაგებობების, სამრეწველო-სამოქალაქო, ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალური ინფრასტრუქტურის ობიექტების მშენებლობას. დიდი წვლილი აქვს შეტანილი ფოთის მშენებლობისა და განვითარების საქმეში. არაერთგზის იყო არჩეული ცხინვალისა და ფოთის საქალაქო საბჭოების დეპუტატად.
შოროპანის სკოლა

შორაპანის სკოლა — არქიტექტურული ძეგლი ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის, დაბა შორაპანში. სკოლა რკინიგზის თანამშრომელთა საცხოვრებელ უბანშია და 1909 წლით თარიღდება, თუმცა უცნობია ვინ იყო შენობის არქიტექტორი. ის სადგურის სიახლოვესაა, შენარჩუნებული აქვს პირვანდელი გეგმარება. ეს უბანი აერთიანებს არა მარტო საცხოვრებელ შენობებს, არამედ გააჩნია დასახლების ავტონომიური ფუნქციონირებისთვის საჭირო საზოგადოებრივი დანიშნულების შენობები. დასახლებაში განთავსებულია სკოლა, მცირე ზომის ამბულატორია, საბავშვო ბაღი და დრამწრის შენობა. საცხოვრებელი ორსართულიანი კორპუსები საუკუნის მიწურულს რკინიგზის მომსახურე პერსონალისთვის აშენდა. შენობები საერთო მხატვრული სტილისტიკით არის აგებული, თუმცა, ერთმანეთისაგან ცალკეული მოცულობითი და დეკორატიული დეტალების გადაწყვეტით განსხვავდებიან. სკოლა ორსართულიანია, მისი ცენტრალური ფასადი ერთნაირი დინამიკით არის გაკეთებული. ვერტიკალური რიზალიტი სკოლის ფასადს ერთგვარ სიმეტრიას ანიჭებს. პირველ სართულზე ფასადის დეკორატიული დამუშავება მეტად ინტესნიურია, ზედა სართულზე ის ნელდება. შენობის ზედა სართულზე თაღოვანი სარმლები მთავრდება, ქვედა სართულზე მრუდხაზოვანი ღიობები გხვდება. შენობის ფასადს ძირითად ლაითმოტივად გასდევს ფასადის მხატვრული გამომსახველობა, რომელიც აგურში გამოყვანილი დეკორატიული რუსტია. სკოლას აქვს ლითინოს შებერილმუცლიანი შეკიდული აივნები. ამჟამად შენობის სადარბაზოს ინტერიერში დეკორატიული ფილებია შემორჩენილი. ერთ-ერთ ოთახში განთავსებულია საკმაოდ დიდი ზომის კედლის ღუმელი. შენობის უკანა ნაწილი, როგორც ჩანს გვიან არის მიშენებული. ნაგებობის საერთო სტილისტიკა ეკლექტურია, ევროპული ხუროთმოძღვრული სტილის გავლენა აქვს.
მირონ ხვიბლიანის დარბაზ-მაჩუბი

მირონ ხვიბლიანის დარბაზ-მაჩუბი — არქიტექტურული ძეგლი მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფელ იელში.

აღწერა
გრიგოლ და მირონ ხვიბლიანის საკუთრებაში ერთი კარმიდამოს ფარგლებში მოქცეული რამდენიმე ნაგებობაა გაერთიანებული. ხვიბლიანების სამოსახლო სოფელ იელის ერთ-ერთი მასშტაბური არქიტექტურული კომპლექსია, რომლის დიდი ნაწილი რღვევის პირას მისული, მიტოვებული და უფუნქციო ნაგებობებისაგან შედგება. სამხრეთით დაქანებულ, რთულ რელიეფზე შეფენილი შენობებიდან ყველაზე ადრეულია ოთხსართულიანი კოშკი და ეზოს ჩრდილოეთ და დასავლეთ პერიმეტრზე მოქცეული დარბაზ-მაჩუბები, ხოლო შედარებით გვიან, დაახლოებით მე-19-20 საუკუნეების მიჯნაზე უნდა იყოს აგებული კოშკის ირგვლივ აღმართული ბუხრიანი საცხოვრებელი სახლები, რომელთაც ბოლო ათწლეულებში ახალი საცხოვრებელი ფართი მიეშენა უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილში.

კომპლექსის ყველა ნაგებობა სწორკუთხა გეგმარებისაა და ნაშენია ფიქალით, კირ-დუღაბის ხსნარზე; მასიური კედლის სიბრტყეები შელესილია კირით. ნაგებობები დრო-ჟამისა და მოუვლელობისაგან მძიმე მდგომარეობაშია, ნაწილი შენობებისა დანგრეულია, შედარებით უკეთაა შენარჩუნებული კოშკი, ჩრდილოეთ დარბაზ-მაჩუბი მასზე აღმოსავლეთით მიშენებული საცხოვრებელი სახლი და კომპლექსის სამხრეთით ცალკე მდგარი მირონ ხვიბლიანის საცხოვრებელი სახლი. არანაკლებ მასშტაბურია კოშკის დასავლეთით მდგომი დარბაზ-მაჩუბი, რომლის პირვანდელი მოცულობიდან მხოლოდ საყრდენი კედლების ნაწილი და ხის ჩამოშლილი კონსტრუქციებია შემორჩენილი. შესაძლებელია მისგან მხოლოდ კედლებიღაა შემორჩენილი, მაგრამ ის კომპლექსის ერთ-ერთ მაშტაბურ ნაგებობას წარმოადგენს, რომელსაც კომპლექსის გააზრებისასა და აღქმისასა მნიშვნელოვანი როლი უჭირავს.
თამაზ პაიჭაძე

თამაზ პაიჭაძე (დ. 18 მაისი, 1942, თბილისი — გ. 2014) — ქართველი ინჟინერი.

1965 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სატრანსპორტო მშენებლობის ფაკულტეტი საავტომობილო გზებისა და აეროდრომების მშენებლობის სპეციალობით.

1965-1972 წლებში მუშაობდა საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოსთან არსებულ საავტომობილო გზების მთავარ სამმართველოში ინჟინრად, ამავე სამმართველოს კასპის საგზაო-საექსპლუატაციო სამმართველოში — მთავარ ინჟინრად; 1972-1977 წლებში იყო საქართველოს საბინაო-კომუნალური მეურნეობის სამინისტროს კეთილმოწყობის სამმართველოს მთავარი ინჟინერი; 1977-1989 წლებში მუშაობდა ამავე სამინისტროს სასტუმრო მეურნეობის სამმართველოს უფროსად;

1990 წლიდან ხელმძღვანელობდა შპს „პაიჭს“; მისი მუშაობის პერიოდში დიდი ყურადღება ექცეოდა საქართველოს სასტუმრო მეურნეობის სამმართველოს ინფრასტრუქტურის განვითარებას; ქალაქებში: გაგრაში, ბათუმში, ბორჯომში, რუსთავში, სამტრედიაში, ლაგოდეხსა და ონში ახალი სასტუმროები აშენდა; მიღებული ჰქონდა სახელმწიფო ჯილდოები.
ანზორ ფირცხელიანის საცხოვრებელი სახლი

ანზორ ფირცხელიანის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი მესტიის მუნიციპალიტეტ სოფელ წვირმში. ანზორ ფირცხელიანის კოშკის ხედვის არეალს მნიშვნელოვნად ზღუდავს ორსართულიანი საცხოვრებელი სახლი, რომელიც კოშკის სამ ფასადზეა ერთდროულად მიშენებული აღმოსავლეთ, სამხრეთ და დასავლეთ მხარეს.

კოშკის ზურგის ფასადზე მაღალი ხის ფარდულია მიდგმული; მომცრო ფარდულია საცხოვრებელი სახლის სამხრეთ ფასადის კუთხეში და აღმოსავლეთ ფრთის გასწვრივაც. სწორკუთხა გეგმარების სახლის პირვანდელი კარკასი დუღაბით ამოყვანილი ფიქალით არის ნაშენი, მოგვიანებით პირველი სართულის ფიქალის კედლებს ბლოკითა და ცემენტით ნაშენი მეორე სართული დაედგა.

სახლის გვერდითა და წინა ფრთები კოშკზე მიდგმული ცალფერდა თუნუქის საბურავით არის გადახურული. ფართო კარ-სარკმლის სწორკუთხა ღიობებით დატიხრული სახლის ძველი და ახალი კარკასი მეოცე საუკუნის შუა წლებიდან უნდა იყოს ნაგები. დარბაზ-მაჩუბის სტრუქტურით აშენებული სახლის პირველი სართული, შედარბით მომცრო სარკმლის ღიობებით, ბოსლად და სამეურნეო ფუნქციით გამოიყენებოდა, ხოლო მეორე სართული, გარემოს განიერი, ხალვათი კარ-სარკმლის ღიობებით რომ ეხსნება - საცხოვრებელ ფართს ჰქონდა დათმობილი. სახლის ძველი კედლები მხატვრული ალღოთი ნაშენია, რასაც სრულიად მოკლებულია ახალი ბლოკის კედლები.

სახლი მიტოვებული და გაპარტახებულია: დიდ ფართობზე ჩამოქცეულია საბურავი; პირველი სართულის სარკმლის ღიობები აჭედილია ფიცრებით, ხოლო მეორე სართულის მინებჩამსხვრეული და ნაწილობრივ ღიად დარჩენილია. ანზორ ფირცხელიანის კოშკის კომპლექსი, თავისი საცხოვრებელი სახლით საკმაოდ მნიშვნელოვანი ძეგლია ურბანული თავლსაზრისით, რომლის დაცვა-შენარჩუნება მეტად მნიშვნელოვანია.
მირონ და გრიგოლ ხვიბლიანების სამოსახლო კომპლექსი

მირონ და გრიგოლ ხვიბლიანების სამოსახლო კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფელ იელში. მირონ და გრიგოლ ხვიბლიანის საკუთრებაში ერთი კარმიდამოს ფარგლებში, რამდენიმე ნაგებობაა გაერთიანებული. ხვიბლიანების სამოსახლო სოფელ იელის ერთ-ერთი მასშტაბური არქიტექტურული კომპლექსია, რომლის დიდი ნაწილი რღვევის პირას მისული, მიტოვებული და უფუნქციო ნაგებობებისაგან შედგება. სამხრეთით დაქანებულ, რთულ რელიეფზე შეფენილი შენობებიდან ყველაზე ადრეულია ოთხსართულიანი კოშკი და ეზოს ჩრდილოეთ და დასავლეთ პერიმეტრზე მოქცეული დარბაზ-მაჩუბები, ხოლო შედარებით გვიან, დაახლოებით - საუკუნეების მიჯნაზე უნდა იყოს აგებული კოშკის ირგვლივ აღმართული ბუხრიანი საცხოვრებელი სახლები, რომელთაც ბოლო ათწლეულებში ახალი საცხოვრებელი ფართი მიეშენა უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილში. კომპლექსის ყველა ნაგებობა სწორკუთხა გეგმარებისაა და ნაშენია ფიქალით, კირ-დუღაბის ხსნარზე; მასიური კედლის სიბრტყეები შელესილია კირით. ნაგებობები დრო-ჟამისა და მოუვლელობისაგან მძიმე მდგომარეობაშია, ნაწილი შენობებისა დანგრეულია, შედარებით უკეთაა შენარჩუნებული კოშკი, ჩრდილოეთ დარბაზ-მაჩუბი მასზე აღმოსავლეთით მიშენებული საცხოვრებელი სახლი და კომპლექსის სამხრეთით ცალკე მდგარი მირონ ხვიბლიანის საცხოვრებელი სახლი. არანაკლებ მასშტაბურია კოშკის დასავლეთით მდგომი დარბაზ-მაჩუბი, რომლის პირვანდელი მოცულობიდან მხოლოდ საყრდენი კედლების ნაწილი და ხის ჩამოშლილი კონსტრუქციებია შემორჩენილი. შესაძლებელია მისგან მხოლოდ კედლებიღაა შემორჩენილი, მაგრამ ის კომპლექსის ერთ-ერთ მაშტაბურ ნაგებობას წარმოადგენს, რომელსაც კომპლექსის გააზრებისასა და აღქმისასა მნიშვნელოვანი როლი უჭირავს.
ზანის ხის ეკლესია

ზანის ხის ეკლესია — საუკუნის ხის ეკლესიის არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს სამეგრელო ზემო-სვანეთის მხარის სენაკის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზანის ტერიტორიაზე, სენაკი-ჩხოროწყუს ავტომაგისტრალზე მარჯვნივ მდებარე სასაფლაოზე. ნაშენია ხის მასალით, დგას რკინა-ბეტონის კონსტრუქციაზე. წარმოადგენს შვერილ აფსიდიან გუმბათოვან ეკლესიას, რომელზეც დასავლეთით თაღებით გახსნილი ფანჩატურიანი გუმბათოვანი სამრეკლოა მიშენებული. ეკლესიის გუმბათები რკინა-ბეტონის კონსტრუქციაზეა აღმართული. მისი ფორმა კვადრატული ფორმისაა, გადახურვა თუნუქის სახურავითაა. შესასვლელი გააჩნია სამხრეთით, დასავლეთით და ჩრდილოეთით. მიმდინარეობს შიდა ინტერიერის რესტავრაცია.
მარნეულის სამაროვანი

მარნეულის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი.

სამაროვანი სიონის ტაძრის დასავლეთით, სახნავი მინდვრის ბოლოში მდებარეობს. სამაროვანზე სამი ქვისსამარხი იქნა გათხრილი. სამარხები 0.5-0.6 მეტრის სიღრმეზე მდებარეობდნენ მიწის ზედაპირიდან. ქვისსამარხები ქვიშაქვის ფილებისგანაა ნაგები. თითო კედელი ერთიდან სამამდე ქვის ფილისგან არის აგებული. სახურავად ორიდან ოთხამდე ქვისფილა ქონდათ. სამარხებში თითო მიცვალებულის ჩონჩხი აღმოჩნდა. ყველა მიცვალებული გულაღმა იყო დაკრძალული, თავით აღმოსავლეთისკენ. სამარხებში ნივთები არ აღმოჩნდა. მიუხედავად ამისა, სამაროვანი მაინც შეიძლება დათარიღდეს (დაკრძალვის წესის მიხედვით) ფეოდალური, უფრო კონკრეტულად (სავარაუდოდ) ადრეფეოდალური ხანით.
ვეფხვო გიგლემიანის საცხოვრებელი სახლი

ვეფხვო გიგლემიანის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი მესტიის მუნიციპალიტეტ სოფელ წვირმში. რაფიელ გიგლემიანის კოშკის კომპლექსი სოფელი წვირმის ყველაზე დიდი, გალავანშემოვლებულ საცხოვრებელ კომპლექსს წარმოადგენს.

სოფლის განაპირა ნაწილში მოქცეული ნაგებობები ამჟამად მიტოვებული და უფუნქციოა; ფართო და გაშლილ ეზოში ჩადგმული საცხოვრებელი სახლები გაპარტახებულია, თუმცა შედარებით კარგ მდგომარეობაშია კოშკი და გალავნის დიდი ნაწილი. ნაგებობები, გალავნის ჩათვლით, ნაგებია ფიქალითა და ნახევრად დამუშავებული ნატეხი ქვით, კირ-დუღაბის ხსნარზე და შელესილია კირით.

სხვადასხვა დროს აგებული შენობებიდან შუა საუკუნეებით თარიღდება კოშკი და მის დასავლეთით აღმართული დარბაზ-მაჩუბი; ეზოს სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში მდებარე ვეფხვო გიგლემიანის საცხოვრებელი სახლი მეოცე საუკუნის პირველი ნახევრით, ან უფრო გვიანდელი პერიოდით უნდა დათარიღდეს. ის ორსართულიანი, სწორკუთხა გეგმარების საცხოვრებელი სახლია. საკმაოდ მოცულობითი სახლის ქვით ნაშენი ზურგის ფასადი სანახევროდ მიწაშია შეჭრილი, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთ ფასადი, მეორე სართულის ხით ნაგები შუშაბანდით არის წარმოდგენილი. სახლის მეორე სართული ეზოს და გარემოს ფართო კარ-სარკმლის ღიობებით ეხსნება.

სახლის კონსტრუქციული მდგომარეობა მძიმეა: ჩამონგრეულია საბურავი, ხის კონსტრუქციები დაძველებულია, ხავსმოდებული და დანესტილია დაწეული, დეფორმირებული საყრდენი კედლები. ჩრდილოეთ მხარეს კართან მორღვეულია კედელი და ინტერიერი ნაშალი ქვით არის ამოვსებული. კომპლექსის სამხრეთ ნაწილში, მის აღმოსავლეთ ფრთაში, ძირამდე მორღვეულია გალავნის კედელი. ვეფხვო გიგლემიანის საცხოვრებელი სახლი კომპლექსის ერთ-ერთი შემადგენელი ნაწილია და საკმაოდ მნიშვნელოვანია მისი დაცვა-შენარჩუნება, რადგან ის რაფიელ გიგლემიანის კოშკთან და შუა საუკუნეების გუჯა გიგლემიანის დარბაზ-მაჩუბთან ერთიან კომპლექსურ ძეგლს ჰქმნის.
გივი ინწკირველი

გიორგი (გივი) ინწკირველი (დ. 8 მარტი, 1926, თბილისი — გ. 2004) — ქართველი იურისტი და მეცნიერი.

1948 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 1952-1966 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის დეკანი. 1994-1995 წლებში საქართველოს საკონსტიტუციო სახელმწიფო კომისიის თავმჯდომარის მოადგილე. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამართლის თეორიისა და სახელმწიფო სამართლის კათედრის გამგე. 1989 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის დეკანი. მისი ავტორობით გამოქვეყნებულია სახელმძღვანელოები, მონოგრაფიები, ბროშურები, კანონმდებლობის კომენტარები, სტატიები ჟურნალებში ქართულ, რუსულ, ინგლისურ, გერმანულ, პოლონურ ენებზე.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა „გერცენის პოლიტიკური შეხედულებები“, დაიცვა 1951 წელს. სადოქტორო დისერტაციის თემა „სახელმწიფოსა და სამართლის თეორიის პრობლემები“, დაიცვა 1965 წელს.
ლოქის ციხე

ლოქის ციხე — არქიტექტურული ძეგლი საქართველოში, დმანისის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლოქჯანდარში. ციხე აგებულია ლოქის ქედის თხემზე, მდინარე ლოქისწყლის სათავესთან.

ლოქისწყლითა და ფინეზაურით ამომავალი გზების კვეთაში. აკონტროლებდა ლოქის უღელტეხილს. ციხეს ქედის აღმოსავლეთი კლდოვანი გვირგვინი უჭირავს. ის კდლოვან შვერილებშია აშენებული. კედლის წყობა რეგულარულია, საშუალო ზომის კვადრები კირზეა ნაგები, კედლები კარგადაა შერჩენილი სამხრეთ, დასავლეთ და ჩრდილოეთ მხარეს. შესასვლელი ყოფილა სამხრეთიდან, ჩრდილოეთით კი ოთხკუთხა კოშკები შეიმჩნევა. კლდის სამხრეთ კალთაზე მცირე გამოქვაბული ეკლესიად მოუწყვიათ: დასავლეთი, სამხრეთი და საკურთხევლის ნახევარი კედლები ციხისავე ქვითა და წყობითაა ამოყვანილი. შიგნით, საკურთხევლის კედელში ადრეფეოდალური სტელა ჩაუშენებიათ. მასზე გამოსახულია ბოლნური მედალიონი, რომელიც ორსაფეხურიან კვარცხლბეკზე აღმართულ მაღალ ბუნს ეყრდნობა. ბუნის შუა წელზე პალმეტები აყვავებული ჯვრის გამოხატულებას წარმოადგენს.