ჯეინ ეარი (პერსონაჟი)

ჯეინ ეარი (ინგლ. ) — შარლოტ ბრონტეს 1847 წლის გახმაურებული რომანის, „ჯეინ ეარის“ მთავარი პერსონაჟი. თხრობა მიჰყვება ჯეინის ჩვილობასა და ბავშვობას, სწავლას ლოვუდის თავშესაფარში, მის დასაქმებას ჯერ მასწავლებლად და შემდეგ გუვერნანტად, და მის რომანტიკულ ურთიერთობას დამსაქმებელთან, იდუმალ და ჭირვეულ ედვარდ როჩესტერთან. კრიტიკოსები ჯეინს გამოარჩევენ მისი ძლიერი ხასიათისა და ინდივიდუალიზმის გამო. ავტორმა განზრახ შექმნა ჯეინი, როგორც არაგლამურული ფიგურა, მხატვრული ლიტერატურის ტრადიციული გმირი ქალებისგან განსხვავებით, და შესაძლოა ნაწილობრივ ავტობიოგრაფიული ელემენტებიც შეურია.
ჯეინი პოპულარული ლიტერატურული პერსონაჟია, მას აღიარებენ როგორც ლიტერატურული კრიტიკოსები, ისე მკითხველები. რომანი ადაპტირებულია სხვადასხვა ფორმით, მათ შორის თეატრში, კინოსა და ტელევიზიაში.

სიუჟეტი
ობოლი ჯეინ ეარი ცხოვრობს თავის დედის ძმასთან და მის მდიდარ ცოლთან, მისის რიდთან ერთად. მისტერ რიდის გარდაცვალების შემდეგ ბიცოლა ჯეინს ცუდად ეპყრობა, ეზიზღება გოგონა და ძალადობს მასზე, ამავდროულად აცხადებს, რომ ერთადერთი მიზეზი, რის გამოც ჯეინზე ზრუნავს, არის მოწყალება და ქველმოქმედების სურვილი.

თავის უფროს ბიძაშვილ ჯონთან მძაფრი კამათის შემდეგ ჯეინს მისის რიდის ბრძანებით ჩაკეტავენ წითელ ოთახში, სადაც მისტერ რიდი გარდაიცვალა. ეს ოთახი პატარა გოგონას მოჩვენებებით სავსე ჰგონია. მას შემდეგ, რაც წარმოიდგენს, ბიძის აჩრდილი დაინახა, ის გონებას კარგავს. აფთიაქარ ბატონი ლოიდის რეკომენდაციით, რომელიც მას ექიმის ნაცვლად უვლის, ობოლ გოგონას სკოლაში ლოვუდის ღარიბ და ობოლ გოგონათა სასწავლებელში აგზავნიან.

ლოვუდში ჯეინი უმკაცრესი და მოძალადე მისტერ ბროკლჰერსტის ზედამხედველობის ქვეშ ხვდება. სკოლაში ჯეინი უმეგობრდება ჰელენ ბერნსს, რომლისგანაც სწავლობს არა მხოლოდ მოთმინებას, არამედ სიმშვიდესაც. ჰელენ ბერნსი მოგვიანებით კვდება ტუბერკულოზით, ხოლო ჯეინი გადაურჩება სკოლაში გავრცელებულ ტიფის ეპიდემიას.

ლოვუდში ყოფნის დროს, ჯეინი იღებს საფუძვლიან განათლებას და უმეგობრდება მის მარია ტემპლს, სკოლის დირექტორს.

სწავლის დასრულების შემდეგ ჯეინი ორი წლით მასწავლებლად რჩება სკოლაში, შემდეგ კი გადაწყვეტს, დამოუკიდებელ ცხოვრებას შეუდგეს. იპოვის სამსახურს გუვერნანტად თორნფილდ ჰოლში, სადაც ევალება, იზრუნოს საფრანგეთში დაბადებულ ობოლზე, მისტერ როჩესტერის აღსაზრდელ ადელზე.

ერთ საღამოს გზად მიმავალი მიმავალი ჯეინი დაშავებულ უცნობს დაეხმარება ცხენზე შეჯდომაში. მოგვიანებით იგებს, რომ ეს თავად მისტერ როჩესტერია, მისი ბატონი. ჯეინი და როჩესტერი მაშინვე დაინტერესდებიან ერთმანეთით. გოგონა მოხიბლულია მისი პირქუში გარეგნობით, უხეში პირდაპირობით, რაც, ჯეინის აზრით, უფრო დასაფასებელია, ვიდრე თავაზიანი პირფერობა. მისტერ როჩესტერს კი დააინტერესებს ჯეინის ხასიათის სიძლიერე, ადარებს მას ელფს ან ფერიას და აღფრთოვანებულია მისი უჩვეულო სიჯიუტით.

როჩესტერი სწრაფად ხვდება, რომ შეუძლია ჯეინს ენდოს კრიზისულ სიტუაციებში. ერთ ღამეს, როცა ყველა დაიძინებს, ახალგაზრდა ქალს უცნაური ხმები და კვამლი როჩესტერის ოთახში მიიყვანს, სადაც ბატონს ცეცხლმოკიდებულ საწოლში იპოვის; ის ჩააქრობს ალს და იხსნის მას.
როჩესტერი სასახლეში ერთი კვირით იწვევს სტუმრებს, მათ შორის ლამაზ ბლანშ ინგრამს. როჩესტერი ბლანშს საშუალებას აძლევს, მუდმივად ეკეკლუცოს მას ჯეინის თვალწინ, რათა აეჭვიანოს, და ხელს უწყობს ჭორებს, რომ ის დანიშნულია ბლანშზე, რაც ჯეინს ანადგურებს.

წვეულების დროს ვინმე რიჩარდ მეისონი ჩამოდის. ღამით მესამე სართულზე აპარულ მეისონს დაკბენენ და დაჭრიან. როჩესტერი სთხოვს ჯეინს, რიჩარდ მეისონის ჭრილობებს საიდუმლოდ უმკურნალოს, სანამ ექიმს მოიყვანს. მეორე დილას, სანამ სტუმრები გაიგებენ, რა მოხდა, როჩესტერი მალულად გაიყვანს მას სახლიდან.

მოულოდნელად ჯეინს შეტყობინება მოუვა, რომ ბიცოლა, მისის რიდი, სიკვდილის წინ მის ნახვას ითხოვს. ჯეინი, რომელმაც აპატია მისის რიდს ცუდი მოპყრობა ბავშვობაში, მიდის მომაკვდავი სანახავად.

თორნფილდში დაბრუნებულ ჯეინს სტუმრები აღარ ხვდებიან. ჯეინი აცნობიერებს, თუ რამდენად მიჯაჭვულია მისტერ როჩესტერზე. მიუხედავად იმისა, რომ ცოტა ხნით კიდევ აეჭვიანებს, საბოლოოდ როჩესტერი უმხელს თავის გრძნობებს და ხელს სთხოვს. ის დათანხმდება.

ჯეინის ქორწინების დღეს ორი კაცი მოდის და აცხადებს, რომ როჩესტერი უკვე დაქორწინებულია. როჩესტერიც აღიარებს, მაგრამ ცდილობს, გაამართლოს თავისი ქცევა: ყველას წაიყვანს თავისი „ცოლის“ სანახავად. მისის როჩესტერი აღმოჩნდება ბერტა მეისონი, „გიჟი ქალი სხვენში“, რომელმაც სცადა როჩესტერის დაწვა თავის საწოლში, დაჭრა და უკბინა საკუთარ ძმას (რიჩარდ მეისონს), და რომელიც აუცნაურად იქცეოდა ღამღამობით. კაცი მოტყუებით, ფულის გამო დააქორწინეს ბერტაზე. როჩესტერმა ვერ შეძლო ფსიქიკური აშლილობის მქონე ქალის ნორმალური ცხოვრების კალაპოტში ჩაყენება, ამიტომ ჩაკეტა ის თორნფილდში მომვლელთან, გრეის პულთან ერთად. თავად კი მოგზაურობდა ევროპაში ბერტას დასავიწყებლად. ადელ ვარენი (ჯეინის მოსწავლე) მისი ერთ-ერთი საყვარლის შვილი იყო, შესაძლოა, თავად როჩესტერის ქალიშვილიც. საბოლოოდ მას მოჰბეზრდა ასეთი წესი ცხოვრებისა, დაბრუნდა ინგლისში და შეუყვარდა ჯეინი.

ამის ახსნის შემდეგ როჩესტერი ამტკიცებს, რომ ის არ იყო რეალურად დაქორწინებული, რადგან მისი ურთიერთობა ბერტასთან არ იყო ნამდვილი ქორწინება. მას სურს, რომ ჯეინი წაჰყვეს საფრანგეთში, სადაც მათ შეუძლიათ, დაქორწინებული წყვილივით იცხოვრონ. ჯეინი უარს ამბობს, რომ გახდეს მისი მორიგი საყვარელი და გარბის, სანამ ცდუნებას აჰყვება და დასთანხმდება.

ჯეინი მიემგზავრება თორნფილდიდან შორს. უფულობის გამო შიმშილისგან დაუძლურებულს, თითქმის მომაკვდავს, რივერსების ოჯახი შეიფარებს მურ ჰაუსში, მორტონში. და-ძმა რივერსები — დაიანა, მერი და სენტ ჯონი — დაახლოებით ჯეინის ასაკისანი არიან, განათლებულები, თუმცა არც თუ ისე მდიდრები. ისინი მთელი გულით იღებენ ჯეინს, რომელიც ნამდვილ გვარს დამალავს და ჯეინ ელიოტად გაეცნობა, რათა როჩესტერმა ვერ იპოვოს.

ჯეინს სურს თავი ირჩინოს, ამიტომ სენტ ჯონი მას სოფლის გოგონების სკოლაში მასწავლებლად დააწყებინებს მუშაობას. ~რამდენიმე ხანში ჯეინის ბიძა, მისტერ ეარი, კვდება და ქონებას თავის ძმიშვილს უტოვებს. აღმოჩნდება, რომ რივერსები ჯეინის ბიძაშვილები არიან მამის მხრიდან, და ისიც თავის მემკვიდრეობას თანაბრად უნაწილებს მათ.

სენტ ჯონს, რომელიც სასულიერო პირია, სურს, ჯეინზე დაქორწინდეს და ინდოეთში წავიდეს მისიონერად მასთან ერთად. ჯეინი უარს ამბობს, რადგან არ უყვარს სენტ ჯონს და მას ერთმანეთი არ უყვართ. კაცს უბრალოდ სჯერა, რომ ჯეინი კარგი ცოლი იქნებოდა მისიონერისთვის თავისი უნარების გამო. სენტ ჯონს სინამდვილეში უყვარს სხვა გოგონა, როზამონდ ოლივერი, მაგრამ არ აღიარებს ამას, რადგან ფიქრობს, რომ მისიონერს მისნაირი მეუღლე არ გამოადგება.

ჯეინი ტოვებს მურ ჰაუსს და ბრუნდება თორნფილდში. ის იგებს, რომ როჩესტერი გამუდმებით და ყველგან ეძებდა ჯეინს, და, როდესაც ვერ იპოვა, ყველა სხვა გაუშვა სახლიდან და მარტო ჩაიკეტა.

ამის შემდეგ, ბერტამ ერთ ღამეს სახლს ცეცხლი წაუკიდა და მიწასთან გაასწორა. როჩესტერმა ყველა მსახური გადაარჩინა და ცდილობდა, ბერტაც გადაერჩინა, მაგრამ ქალი სასახლის სახურავიდან გადმოხტა, როჩესტერი კი მძიმედ დაშავდა. დაკარგული აქვს ცალი თვალი და ხელი და მეორე თვალითაც ვერ ხედავს.

დაბრუნებული ჯეინი სთავაზობს ზრუნვას, როგორც მისი ექთანი ან დიასახლისი. როჩესტერი კი ცოლობას სთხოვს. ისინი მშვიდ გარემოში ქორწინდებიან. ორი წლის შემდეგ როჩესტერს თანდათან უბრუნდება მხედველობა – ის ახერხებს, დაინახოს მათი პირველი ვაჟი.

პერსონაჟები და კონცეფცია
ჯეინ ეარი გარეგნულად არაფრით გამორჩეული პერსონაჟია. ჯეინი საკუთარ თავს აღწერს, როგორც „ღარიბს, უცნობს, უბრალოსა და ტანმორჩილს“. მისტერ როჩესტერი ერთხელ აქებს ჯეინის „წაბლისფერ თვალებსა და წაბლისფერ თმას“, მაგრამ ის აცნობებს მკითხველს, რომ როჩესტერი შეცდა, რადგან სინამდვილეში მწვანე თვალები აქვს.

ნათქვამია, რომ „შარლოტ ბრონტემ შეიძლება შექმნა ჯეინ ეარის პერსონაჟი, როგორც საკუთარ ცხოვრებისეულ წვრილმანებთან გამკლავების საშუალება.“ ყველა მოწმობით, ბრონტეს „რთული ოჯახური ცხოვრება ჰქონდა“. აშკარაა, რომ სიღარიბისა და სოციალური უსამართლობის (განსაკუთრებით ქალების მიმართ) დიდი ნაწილი, რომელიც რომანში ჭარბობს, ასევე შარლოტა ბრონტეს ცხოვრების ნაწილი იყო.
ჯეინის სკოლა, ლოვუდი, როგორც ამბობენ, ინსპირირებულია სასულიერო პირების ქალიშვილების სკოლით კოუვან ბრიჯში, სადაც ბრონტეს ორი და, მარია და ელიზაბეთი, გარდაიცვალნენ. ბრონტემ განაცხადა: „მე გაჩვენებთ გმირ ქალს ისეთსავე უბრალოსა და პატარას, როგორიც მე ვარ,“ ჯეინ ეარის შექმნასთან დაკავშირებით.

ოცი წლის ბრონტემ წერილი მისწერა რობერტ საუთს, წერის შესახებ მისი აზრის გასაგებად. „ლიტერატურა არ შეიძლება იყოს ქალის ცხოვრების საქმე, და არც უნდა იყოს", უპასუხა მან. ამის შემდგე კარგა ხანს ბრონტე მამაკაცის ფსევდონიმით აქვეყნებდა საკუთარ ნაწერებს.