iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვახტანგ III

ვახტანგ (გ. 1308) — საქართველოს მეფე 1297/1298 ან 1302 წლიდან 1308 წლამდე, დემეტრე თავდადებულის ძე. მისი მმართველობა საქართველოში მონღოლთა ბატონობის მძიმე პერიოდს ემთხვევა.

ვახტანგი დემეტრეს და მისი ტრაპიზონელი მეუღლის უმცროსი ვაჟი იყო. პოლიტიკურ ასპარეზზე ვახტანგი 1290-იანი წლების შუა პერიოდიდან ჩანს, როდესაც ვახტანგი მისმა უფროსმა ძმამ, მონღოლთა წინააღმდეგ აჯანყებულმა და მთიულეთში გამაგრებულმა დავით -მ ელჩად მიავლინა ოქროს ურდოს მმართველ თოხთა ყაენთან. მოგვიანებით ძმებს შორის უთანხმოება ჩამოვარდა და დავითმა ვახტანგი ჟინვანის ციხეშ გამოკეტა. ვახტანგმა შეძლო პატიმრობიდან გაქცევა და ივანე ბურსელის შუამდგომლობით შეურიგდა დავითს, მაგრამ მათ შორის ნდობა მაინც ვერ აღდგა.

ვახტანგს არ აკმაყოფილებდა „უპატიოდ ყოფნა“ და ეახლა ყაზან ყაენს, რომელმაც მას აჯანყებული დავით -ის საპირისპიროდ მეფობა დაუმტკიცა და თბილისს ხუტლუბუღა ნოინის დიდი ჯარის თანხლებით გამოისტუმრა. ქართულ ისტორიოგრაფიაში ტრადიციულად მიღებული ქრონოლოგიით ეს 1302 წელს მოხდა, თუმცა ნუმიზმატიკური მასალა — ჰიჯრით დათარიღებული სპილენძის მონეტები ვახტანგის მონოგრამებით მიუთითებს, რომ ვახტანგს მეფობა უფრო ადრე, 1297 ან 1298 წელს უნდა მიეღო.

ვახტანგის ძალაუფლება ძირითადად ვრცელდებოდა თბილისსა და სომხითზე, დმანისისა და სამშვილდის ჩათვლით. ის ცდილობდა დავითთან პირდაპირი წინააღმდეგობა არ ჰქონოდა, თუმცა „არათუ ვახტანგ მტერ იყო ძმისა, არამედ თათართა შიშითა იძულებით შეება“. ჟამთააღმწერლის ცნობით, ერთ-ერთი ასეთი ბრძოლა თბილისის მისადგომებთან, მახათის მთასთან მოხდა, სადაც ვახტანგმა გამოქცეული ყივჩაყების დახმარებით შეძლო დავითის ჯარი უკუექცია.

1299 წლიდან ვახტანგ თავის ლაშქართან ერთად მონაწილეობდა მონღოლების მიერ წარმოებულ ბრძოლებში ახლო აღმოსავლეთში, მათ შორის ბრძოლებში დამასკოსთან (1300) და გილანთან (1306), რასაც მრავალი ქართველის სიცოცხლე შეეწირა.

ჟამთააღმწერლის მიხედვით, გილანის ლაშქრობის შემდგომ ხანებში ოლჯაითუ-ყაენი (ქართული წყაროების „ხარბადანი“) მუსლიმებს დაურწმუნებიათ, რომ მისი ძალაუფლების გასამტკიცებლად აუცილებელი იყო ქრისტიანობის განდევნა მონღოლთა იმპერიიდან, მათ შორის საქართველოდან. ვახტანგი თავისი ამალით ყაენის კარზე გამგზავრებულა და ქრისტიანობისთვის სიკვდილის მზადყოფნა განუცხადებია. ყაენი გაოცებულა და ქართველები პატივით გამოუსტუმრებია. სამშობლოში მომავალი ვახტანგი, გზად, ნახჭევანს, „მუცლის სალმობით“ გარდაიცვალა. ის სამშობლოში წაასვენეს და დმანისში დაკრძალეს. საუკუნის სწავლულის ვახუშტი ბატონიშვილის მიხედვით, ვახტანგი 1308 წელს გარდაცვლილა, თუმცა მეფის აღსასრულს ის განსხვავებულად გადმოგვცემს: ყაენს ის ქრისტიანობის ერთგულებისთვის სიკვდილით დაუსჯია.

ვახტანგს დარჩა ორი შვილი: დიმიტრი და გიორგი. პირველს სამფლობელოდ დმანისი ჰქონდა, მეორეს — სამშვილდე. ჟამთააღმწერლის ცნობით, ვახტანგის ცოლი იყო „შაბურის ძის ასული“, რომელიც მას გამეფებამდე შეურთავს. იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის ერთ-ერთ აღაპის მიხედვით მისი სახელი რიფსიმეა. ეს აღაპი ვახტანგის მეფისა და რიფსიმე დედოფლისთვის ჯვრის მონასტრიდან გამოძევებული ქართველი ბერების მატერიალური დახმარების სანაცვლოდ განუჩენიათ.

ვახტანგ საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ წმინდანად არის შერაცხული. მისი ხსენების დღეა 10 (23) დეკემბერი.
დავით IX

დავით (გ. 1360) — საქართველოს მეფე 1346-1360 წლებში, გიორგი ბრწყინვალის ძე.

ჩვენამდე მოღწეული ფრაგმენტული ცნობების მიხედვით, დავითის მეფობის პირველ პერიოდში საქართველოში საკმაოდ რთული პოლიტიკური ვითარება შექმნილა. 1349-1350 წლებში ქვეყანას შემოესია ირანის ილხანი ანუშირვანი, რომელსაც საქართველომ, ხარკის სახით, 400 000 დინარი გადაუხადა. ამავე დროს, ფართოდ გავრცელებულა შავი ჭირის ეპიდემიაც.

აღნიშნული მძიმე ვითარების მიუხედავად, დავით სახელმწიფოებრივ აღმშენებლობით მუშაობას ეწეოდა. თმოგვის ციხის 1350 წლის წარწერის თანახმად, დავით მეფის მითითებით, განაახლეს ციხის ზღუდე. მეფეს, აგრეთვე, ყურადღება მიუქცევია მონღოლთა ბატონობის დროს საერო ფეოდალების მიერ საეკლესიო მამულების მიტაცების ფაქტებისათვის. მან მცხეთის ეკლესიას დაუბრუნა დავით ულუს მიერ დიდებული აზნაურებისათვის, ორბოძლელებისათვის გადაცემული მცხეთის ეკლესია გლეხები და მიწები ძამისა და ხვედურეთის ხეობიდან (დავით მეფეს ორბოძლელისათვის 1200 თეთრი გადაუხდია, რათა მას ეკლესიის მამულები დაეთმო).

ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით, დავით მეფის მეუღლე იყო დედოფალი სინდუხტარი, რომელიც თითქოს სამცხის მთავრის, აღბუღას და ყოფილა. მეფის ერთი ქალიშვილი, გულშარი იოანე ქსნის ერისთავზე გაუთხოვებიათ, ხოლო მეორე, გულქან-ხათუნი, ტრაპიზონის იმპერატორის უმცროს ვაჟზე, მანუილზე დაუქორწინებიათ. ეს ქორწინება, რასაკვირველია, პოლიტიკური ქმედება იყო და მიზნად საქართველოსა და ტრაპიზონის იმპერიის პოლიტიკური კავშირის განმტკიცებას გულისხმობდა.

დავითის მეფობაში, ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით, 1357 წელს საქართველოში მზის დაბნელება ყოფილა.

დავით გარდაიცვალა 1360 წელს, გეგუთში. დაკრძალულია გელათის მონასტერში.
ვახტანგ IV

ვახტანგ (გ. 1446) — საქართველოს მეფე 1442–1446 წლებში, ალექსანდრე დიდის და დედოფალ დულანდუხტის უფროსი ძე.

ვახტანგი ისტორიულ საბუთებში 1413 წლიდან ჩანს. 1433 წლიდან ალექსანდრეს სიგელებში მეფედ იხსენიება, რაც თანამოსაყდრეობაზე მიუთითებს. ვახტანგი ტახტზე მამის ბერად აღკვეცის შემდეგ ავიდა 1442 წელს.

ვახტანგთან ერთად მეფეებად მოიხსენიებიან მისი ძმები: დიმიტრი, გიორგი და ზაალი. ეს მოვლენა მიუთითებს სამეფო ხელისუფლების დასუსტებაზე, მათ შორის „პროვინციის მეფეების“ აღზევების ხარჯზე. კ. თუმანოვის აზრით, თანამეფეების არსებობა ასახავს საუკუნის საქართველოში ე. წ. კოლეგიური ხელმწიფობის ბიზანტიური მოდელის გადმოტანის მცდელობას, როდესაც სამეფო სახლის წევრები იზიარებდნენ სამეფო ძალაუფლებას, თუმცა მათგან მხოლოდ ერთი იყო უზენაესი ხელისუფალი, სხვები კი — თანამმართველები. ქართულ დინასტიურ და ფეოდალურ ტრადიციებთან ეს სისტემა შეუთავსებელი აღმოჩნდა და მასთან ერთად საუფლისწულოების არსებობამ ნიადაგი შეუმზადა ერთიანი ქართული მონარქიის დაშლას.

ვახუშტი ბატონიშვილის მიხედვით, ვახტანგის მეფობის დროს, 1444 წელს, მოხდა ყარა-ყოიუნლუს თურქმანთა სახელმწიფოს მმართველის ჯეჰან-შაჰის ლაშქრობა საქართველოში. ვახტანგი მტერს ახალციხესთან შეება, თუმცა იმ დღეს გამარჯვებული ვერ გამოვლინდა. ქართველები მეორე დილითაც აპირებდნენ ბრძოლის გაგრძელებას, მაგრამ ჯეჰან-შაჰმა ღამით ჩუმად დატოვა ბრძოლის ველი.

ვახტანგ -ის მეფობა ხანმოკლე აღმოჩნდა. ის უშვილოდ გარდაიცვალა 1446 წელს. დაკრძალულია ბანაში მეუღლესთან, ფანასკერტელის ასულ სითიხათუნთან ერთად.
გიორგი VIII

გიორგი — გაერთიანებული საქართველოს მეფე 1446-1466 წლებში, გიორგი — კახეთის მეფე 1466-1476 წლებში. ალექსანდრე დიდის ძე.

ცხოვრება და მოღვაწეობა
მის დროს, ძირითადად, დამთავრდა საქართველოს ერთიანი ფეოდალური მონარქიის სამეფო-სამთავროებად დაშლის ხანგრძლივი პროცესი. თავდაპირველად სამეფოს ჩამოსცილდა სამცხე-საათაბაგო. დასავლეთ საქართველოში გამეფების პრეტენზიით გამოვიდა სამოქალაქოს ერისთავი ბაგრატი, რომელმაც გიორგი -ს ომი გამოუცხადა. ჩიხორის ბრძოლაში (1463) გიორგი დამარცხდა. 1465 სამცხის მთავარმა ყვარყვარე ათაბაგმა გიორგი ტყვედ ჩაიგდო. ამით ისარგებლა ბაგრატმა და 1466 თავი საქართველოს მეფედ გამოაცხადა. ტყვეობიდან განთავისუფლებული გიორგი 1466 იძულებული გახდა კახეთს გასულიყო, რითაც დასაბამი მისცა კახეთის ცალკე სამეფოდ გამოყოფას.

გიორგი პირველი ქართველი მეფეა, რომელმაც თავისი მეფობის დროს ანტიოსმალური კოალიციის მოწყობის მიზნით ევროპაში გააგზავნა ელჩობა 1458-1459. ერთი წლით ადრე რომის პაპმა კალიქსტუს -მ მიმართა წერილობით მას და მათ, "ვინც აღმოსავლეთში (საქართველოში) რომის წესს მისდევენ", თანხმობა განაცხადა გიორგი -ის თხოვნაზე, დაამტკიცოს პატრიარქად ქართველთა მიერ არჩეული პიროვნება და მოითხოვა, რომ ეს პირი იყოს გამორჩეულად პატიოსანი, განსწავლული და ეწვიოს არჩევის შემდეგ რომს. ამის შემდეგ კი გიორგი -მ და ყვარყვარე -მ გამოაცხადეს თავი პაპის მორჩილებად, აირჩიეს რა უკვე საქართველოში მყოფი პაპის ელჩი (ნუნციუსი), ფრანცისკანელი ლუდოვიკო ბოლონიელი თავიანთ პატრიარქად და სთხოვეს ამასობაში ახლადარჩეულ პაპს პიუს -ს ამ არჩევანის დატკიცება. ლუდოვიკო ბოლონიელმა წარუდგინა პაპს მასთან ერთად ჩასული გიორგისა და ყვარყვარეს ქართველი ელჩები, რომელთა პაპს აღუთქვეს ყველა ქართველ მთავართა ერთიანობა: პიუს არჩევანს უმტკიცებს და ცდილობს ანტიოსმალური კოალიცია ევროპელ მეფეთა ჩართვით განამტკიცოს. თავის მხრივ ლუდოვიკო ბოლონიელი ამაოდ ცდილობდა საქართველოში ანტიოსმალური მიზნით მეფეთა შორის თავისივე მიერ შექმნილი ერთიანობის შენარჩუნებას.

ქართველი ელჩები ეწვივნენ არა მარტო პაპს, არამედ საფრანგეთის მეფეს შარლ -ს (1422-1461), შემდეგ მის შვილს ლუი -ს (1461-1482), მაგრამ ელჩობას შედეგი არ მოჰყოლია, რადგანაც ევროპის ქვეყნებმა ოსმალეთთან მორიგება არჩიეს.
დავით X

დავით (დ. 1482 — გ. 1526) — ქართლის მეფე 1505-1525, კონსტანტინე -ის ძე.

მისი მეფობის დროს საქართველოს მეფე-მთავრებს შორის შინაფეოდალური ბრძოლა გრძელდებოდა, 1509 წლის აგვისტოში იმერეთის მეფემ ალექსანდრე -მ დაიპყრო ქ. გორი და ქართლის ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილი, რომელიც დავით -მ 1510-ში დაიბრუნა. დავით -ს ებრძოდა და ქართლს არბევდა კახეთის მეფე გიორგი (ავგიორგი). მის წინააღმდეგ ბრძოლა დავითის უმცროსმა ძმამ, ბაგრატ მუხრანბატონმა იკისრა. 1513 წელს, როდესაც ბაგრატმა ავგიორგი შეიპყრო, დავით -მ კახეთის სამეფო გააუქმა და ქართლს შემოუერთა. გიორგი მეორის მემკვიდრე, მცირეწლოვანი ლევანი მისმა მომხრე თავადებმა გადამალეს.

1518 წელს ქართლს ირანელები შემოესიენ შაჰ ისმაილ -ის მეთაურობით. დავით -მ შაჰს მორჩილება აღუთქვა და ყოველწლიურად 300 საპალნე აბრეშუმის გადახდა იკისრა. კახეთის თავადებმა უფლისწული ლევანი მეფედ დასვეს. დავით -მ კვლავ დაიპყრო კახეთი. ლევანი მაღნარის ციხეში გამაგრდა. დავით -მ ალყა შემოარტყა ციხეს, მაგრამ ქართლში ოსმალთა რაზმის შემოსევის გამო იძულებული გახდა ალყა მოეხსნა და ქართლში დაბრუნებულიყო. ოსმალების განდევნის შემდეგ ლევანმა გაიმარჯვა. დავით -მ ლევანი კახეთის მეფედ ცნო და მასთან მტრის წინააღმდეგ ერთობლივი ბრძოლის კავშირი დადო.

1522 წელს დავით -მ უარი თქვა ისლამის მიღებაზე, რის გამოც ქართლს ისევ სპარსელები შეესივნენ. დავით მეფეს ისმაილ -ის წინააღმდეგ თელეთის ბრძოლაში დამარცხება მოუწია, რის შემდეგაც თბილისის ციხეში ყიზილბაშები ჩადგნენ. 1524 წელს ისმაილ -ის გარდაცვალების შემდეგ, დავით -მ თბილისი აიღო და ქართლის საზღვრებში შემოსახლებული თურქმანები განდევნა. 1525 წელს ტახტი თავის ძმას — გიორგის გადასცა, თავად ბერად აღიკვეცა დამიანეს სახელით. მოგვიანებით მისმა ვაჟმა, ლუარსაბ -მა შეძლო თავზე ქართლის გვირგვინის დადგმა.
გიორგი IX

გიორგი (დ. 1486 — გ. 1534) — ქართლის მეფე 1525-1527 წლებში, კონსტანტინე -ის ძე.

ტახტზე ავიდა თავისი ძმის დავით -ის ბერად შედგომის შემდეგ. 1527 წელს (სხვა ცნობით — 1534) დინასტიური ბრძოლის გამო იძულებული გახდა თვითონაც ბერად აღკვეცილიყო გერასიმეს სახელით და ტახტი დაეთმო თავისი ძმისშვილისთვის, ლუარსაბისათვის.
ლუარსაბ I

ლუარსაბ (დ. 1502 — გ. 1556) — ქართლის მეფე 1527—1556 წლებში, დავით -ის ძე (წყაროებში გვხვდება მისი მეფობის სხვა თარიღებიც: 1530—1556, 1534—1558 და სხვ.), 1522 წელს თავი ისახელა ყიზილბაშების წინააღმდეგ ბრძოლაში. 1526 წელს პოლიტიკური კავშირი შეკრა იმერეთის მეფე ბაგრატ -სთან. 1535 წელს, როდესაც ბაგრატ -მ სამცხე-საათაბაგო შეიერთა, ლუარსაბ -მა ჯავახეთი დაიმორჩილა. ლუარსაბ ცდილობდა სპარსეთისა და ოსმალეთის აგრესიის წინააღმდეგ მებრძოლ ქართულ სამეფო-სამთავროთა ძალების გაერთიანებას. 30-იან წლებში ქართლ-იმერეთის კავშირი გაფართოვდა ლუარსაბ -ისა და კახეთის მეფის ლევანის შეკავშირებით. ამას წინ აღუდგა ირანის შაჰი თამაზ , რომელმაც პირადად ოთხი დიდი ლაშქრობა (1541, 1547, 1551, 1554) მოაწყო საქართველოში. 1541 წელს შაჰის პირველი ლაშქრობის შედეგად ლუარსაბ -მა თბილისი დაკარგა, კახეთის სამეფო მტერს დამორჩილდა და ქართული სამეფოთა კავშირს გამოეთიშა. 1545 წელს ლუარსაბ თავისი ლაშქრით დაეხმარა ბაგრატ -ს შემოსეულ ოსმალთა წინააღმდეგ ბრძოლაში, მაგრამ ქართლ-იმერეთის შეერთებული ლაშქარი სოხოისტის ბრძოლაში დამარცხდა და სამცხე-საათაბაგოში ოსმალებმა თავიანთი მომხრე ათაბაგის ხელისუფლება აღადგინეს. პაპი პავლე 1545 წლის 17 ივნისს უგზავნის ლუარსაბს წერილს, გამოხატავს რა მზადყოფნას, რომ ელჩები გამოგზავნოს, ულოცავს ლუარსაბს ლევანთან ერთად მიღწეულ კავშირს და იმასაც, რომ რომ ლუარსაბმა სცნო და აღიარა პაპი, გზავნის რა მოგვიანებით (1546) საქართველოში ელჩებს ერთიანობის ნიშნად. მანამდე კი ლუარსაბ უგზავნის პავლე -ს ელჩებს, უცხადებს რა მას მორჩილებას და მზადყოფნას, კათოლიკე მისიონარებთან ერთად ეკლესიათა ერთიანობის მისაღწევად.

ირან-ოსმალეთის ომის (1514—1555) უკანასკნელ ეტაპზე, როდესაც ორივე აგრესორი განსაკუთრებული ენერგიით ცდილობდა საქართველოს დამორჩილებას, ლუარსაბ მტკიცედ ადგა თავიდანვე აღებულ პოლიტიკურ კურსს და დაიმორჩილა სამცხე-ჯავახეთი, კოლა-არტაანი. 1551 თამაზ -ის მე-3 შემოსევის შედეგად ლუარსაბ იძულებული გახდა დაეტოვებინა სამცხე-საათაბაგოს შემოერთებული ტერიტორიები. 1554 წელს თამაზ -ის მე-4 შემოსევის დროს ლუარსაბ იმერეთში გადავიდა. შაჰის დაჟინებული მოთხოვნის მიუხედავად, ბაგრატ -მ არ გასცა ქართლის მეფე. 1554—1555, ირან-ოსმალეთის საზავო მოლაპარაკების დროს, ლუარსაბ ბაგრატ -თან ერთად ცდილობდა ხელი შეეშალა ზავის დადებისათვის, რადგან ორ აგრესორს შორის ომი უადვილებდა ქართველებს დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლას. 1555 ირან-ოსმალეთის ამასიის ზავის შემდეგაც ლუარსაბ განაგრძობდა ბრძოლას: დაიბრუნა ქართლის მრავალი ციხესიმაგრე და შეავიწროვა თბილისის ყიზილბაშური გარნიზონი. 1556 ყიზილბაშთა წინააღმდეგ გმირულ ბრძოლაში ლუარსაბ სასიკვდილოდ დაიჭრა. ლუარსაბ მრავალრიცხოვანი მტრის წინააღმდეგ პარტიზანული ბრძოლის ტაქტიკას იყენებდა — მცირე რაზმებს პირდაპირ ესხმოდა თავს და ანადგურებდა, დიდ ლაშქართან ბრძოლას თავს არიდებდა, მოხერხებულად იყენებდა ადგილობრივ ბუნებრივ პირობებს, უსაფრდებოდა მტერს, ღამით აწყობდა თავდასხმებს. ამით აიძულებდა მტერს საომარი ოპერაციები შეეწყვიტა და ციხესიმაგრეებში ჩაკეტილიყო. ლუარსაბ -ის თანამედროვე და შემდგომი დროის ქართველი და უცხოელი ავტორები, მათ შორის თვით მოწინააღმდეგენიც, მას ახასიათებდნენ როგორც კარგ სარდალს, მამაც და გულად მებრძოლს; უწოდებდნენ დიდს, თავდადებულ გმირს, რომელმაც ათეული წლების თავგანწირული ბრძოლით დაიცვა „ქართველობა“ — ქართული სოციალურ-ეკონომიური და პოლიტიკური წყობილება, ქართული კულტურა.
დავით XI

დავით , დაუთ-ხანი — ქართლის ხანი (ზოგიერთი ქართული წყაროს მიხედვით, ქართლის მეფე) 1569–1578, ლუარსაბ -ის ძე. სამედიცინო წიგნის, იადიგარ დაუდის ავტორი.

დავით -მ უღალატა ძმას სიმონ -ს და თავის მომხრე ქვემო ქართლის თავადებთან — ბარათაშვილებთან ერთად 1561 წელს ირანს გაემგზავრა და შაჰ-თამაზ -ს ეახლა ყაზვინს. იგი გაამაჰმადიანეს, ვასალობის რაყამი უბოძეს, ქართლის ხანად დანიშნეს (1562) და ყიზილბაშთა ჯარით საქართველოში გამოგზავნეს. დავით განაგებდა მხოლოდ თბილისსა და ქვემო ქართლს, რომელიც ამ დროს ირანს ეპყრა. დანარჩენი ქართლი სიმონ -ს ემორჩილებოდა, რომელსაც ფეოდალთა დიდი ნაწილი ერთგულობდა. ქართლში „ორიანობა“ (ორმეფობა) დამყარდა. დავით -მ 1569 წელს ფარცხისის ბრძოლაში ყიზილბაშთა დახმარებით სიმონი დაამარცხა და ქართლის ერთადერთი მმართველი გახდა. დატყვევებული სიმონი ირანში გაგზავნეს. მაგრამ თავადთა უმეტესობა საჩინო ბარათაშვილის მეთაურობით კვლავ განაგრძობდა დავით -ისა და ყიზილბაშების წინააღმდეგ ბრძოლას. დავით წელიწადში 20000 დუკატს უხდიდა ირანს ხარკად. 1578 წელს, როდესაც ოსმალეთის დიდი არმია ლალა მუსტაფა-ფაშას მეთაურობით საქართველოში შემოიჭრა, დავით -მ თბილისი გადაწვა და თავი ლორეს შეაფარა. ოსმალებმა ქართლი საფაშოდ გამოაცხადეს და თბილისში ფაში დასვეს. 1578 წელს ირანის მთავრობამ სიმონ ტყვეობიდან გაათავისუფლა და ქართლში დააბრუნა ოსმალთა წინააღმდეგ საბრძოლველად, დავით -მ ციხეები ოსმალთა სარდალს გადასცა, თვითონ კი სტამბოლში წავიდა, სადაც პატივით მიიღეს და სარჩოდ ორი სანჯაყი უბოძეს. დავით -ის ვაჟებმა ბაგრატმა და ხოსრომ ჯერ კახეთს შეაფარეს თავი, შემდეგ კი სპარსეთში წავიდნენ. დავით -მ ოსმალეთში რამდენიმე წელი დაჰყო და იქვე გარდაიცვალა. ოსმალეთში ყოფნის დროს ორი ოსმალური კარაბადინისაგან ერთი ქართული საექიმო წიგნი (იადიგარ დაუდი) შეადგინა და საქართველოში გამოგზავნა.
სიმონ II

სიმონ , სიმონ-ხანი (გ. 1630 ან 1631) — ქართლის ხანი (ქართული წყაროებით — მეფე) 1619-1630/1631. ირანში გაზრდილი, მაჰმადიანი, ბაგრატ -ის (ბაგრატ-ხანი) ძე. მცირეწლოვანი სიმონ ქართლის ხანად დანიშნა ირანის შაჰმა აბას -მა და მრჩევლად დაუყენა გიორგი სააკაძე, რომელიც ქვეყნის ფაქტობრივი გამგებელი გახდა. 1625 მარტში, გ. სააკაძის მეთაურობით ირანის წინააღმდეგ აჯანყების დროს, სიმონ ყიზილბაშებთან ერთად თბილისიდან გაიქცა და აღჯაყალის ციხეში (ახლანდელი მარნეულის რაიონი) ჩაიკეტა. ქართლ-კახეთში თეიმურაზ გამეფდა. მარაბდის ბრძოლის (1625 ივლისი) შემდეგ შაჰმა სიმონ აღადგინა ქართლის ხანად, მაგრამ მისი ხელისუფლება მხოლოდ თბილისსა და ქვემო ქართლზე ვრცელდებოდა, ქართლის დანარჩენ ნაწილს თეიმურაზ ფლობდა. ბაზალეთის ბრძოლის (1626) შემდეგ ხელისუფლებისათვის ბრძოლაში თეიმურაზ შეუთანხმდა ზურაბ არაგვის ერისთავს და მოაკვლევინა სიმონ .
ლუარსაბ II

ლუარსაბ (დ. 1592 — გ. 1622) — ქართლის მეფე 1606-1615 წლებში. 14 წლისა მეფედ დაამტკიცა თბილისში მყოფმა შაჰ აბას -მა უეცრად გარდაცვლილი გიორგი -ის ნაცვლად. ლუარსაბ -ს ირან-ოსმალეთის წინააღმდეგ ბრძოლა ევალებოდა. თავი გამოიჩინა ტაშისკარის ბრძოლაში (1609). 1610 წელს ლუარსაბ ირანში ესტუმრა შაჰს, რომელმაც ამ ვიზიტის შედეგად მას დაუბრუნა თბილისის ციხე (ამ ციხეში ადრე ოსმალები, 1606 წლიდან კი ყიზილბაშები იდგნენ). 1611 წლის ბოლოს ლუარსაბ -მ ცოლად შეირთო გიორგი სააკაძის და, რომელსაც დიდ თავადთა მოთხოვნით მალე გაეყარა, ამას მოჰყვა შეთქმულება სააკაძის წინააღმდეგ. ლუარსაბ -ს ცოლი აღარ შეურთავს, თუმცა ქართლის სამეფო ტახტს პირდაპირი მემკვიდრე არ ჰყავდა. 1612 წელს ლუარსაბ -მ მოაკვლევინა ყაზახის ხანი მოჰამედი, რომელიც შაჰის წაქეზებით მტრობდა ქართლს. იმავე წელს ლუარსაბ -ის და ხორეშანი ცოლად შეირთო კახეთის მეფემ თეიმურაზ -მა. ამით ქართლსა და კახეთს შორის შეიკრა კავშირი, რომლის მიზანი იყო ერთობლივი ბრძოლა ირანის მოსალოდნელი აგრესიის წინააღმდეგ. 1614 წლის დასაწყისში, შაჰ აბას -ის შემოსევის დროს, ლუარსაბ იმერეთში გადავიდა და სხვა ქართველ მეფეებთან ერთად ოსმალეთს სთხოვა დახმარება სეფიანთა წინააღმდეგ. 1614 წლის ოქტომბერში ლუარსაბ შადიმან ბარათაშვილის მეცადინეობით ქართლში დაბრუნდა და შაჰთან მივიდა, რათა ქართლი აოხრებისაგან ეხსნა. შაჰმა 1615 წელს ლუარსაბ ირანში წაიყვანა და ციხეში დაამწყვდია, რადგან მან გამაჰმადიანებაზე უარი თქვა. ქართველ პოლიტიკურ მოღვაწეთა თხოვნით ლუარსაბ -ის გასათავისუფლებლად შაჰთან იშუამდგომლა რუსეთის ხელმწიფემ, მაგრამ უშედეგოდ. ლუარსაბ შაჰის ბრძანებით შირაზის ციხეში საბლით მოაშთვეს. იგი ქართულმა ეკლესიამ წმინდანად შერაცხა.
როსტომი (ქართლის მეფე)

როსტომი (ასევე როსტომ ხანი, ხოსრო მირზა, ქაიხოსრო ბატონიშვილი; დ. 1565 — გ. 1658 ან 17 ნოემბერი, 1659, თბილისი) — ქართლის მეფე 1633-1658, ქართლ-კახეთის მეფე 1648-1656. დავით -ის (დაუთ-ხანის) ძე, ქართლის ბაგრატიონების უკანასკნელი წარმომადგენელი.

აღიზარდა ირანში. აბას -მა იგი თავისი გვარდიის სარდლად (ყულარაღასად) დანიშნა, შემდეგ კი ისპაანის მოურავიც გახდა. ქართველების თვალსაზრისით, როსტომი მეფე იყო, რომელიც თავს სეფიანთა იმპერიის ვასალად აღიარებდა, შაჰი კი ქართლს ირანის პროვინციად მიიჩნევდა და როსტომს თავის მოხელედ თვლიდა.

როსტომის გამეფებით ირანისა და ქართლის ურთიერთობაში ერთგვარი კომპრომისი დამყარდა. ირანი უცვლელად ტოვებდა ქართულ სოციალურ-ეკონომიურ წყობას, ტახტსაც ბაგრატიონთა დინასტია ფლობდა, თუმცა მაჰმადიანობის პირობითა და „ვალის“ ტიტულით. „გურჯისტანის ვალის“ ხარკი და საჩუქრები უნდა ეძლია ირანისათვის. როსტომმა ქართლში გამეფებისთანავე თბილისის, გორისა და სურამის ციხეში ყიზილბაში მეციხოვნეები ჩააყენა, ირანიდან ჩამოყოლილ ქართველ თავად-აზნაურებს მამულები უბოძა, მოხელეებად თავისი მომხრეები დანიშნა. 1648 წელს შაჰის დავალებით კახეთში ილაშქრა, თეიმურაზ განდევნა და კახეთი დაიკავა. ჩამოსვლისთანავე ცოლად შეირთო ლევან დადიანის და მარიამი.

როსტომი ზრუნავდა ქალაქებისა და ვაჭრობის განვითარებაზე. 1639 წელს მისი ბრძანებით აღიკვეთა თბილისის მებაჟეთა თვითნებობა, ზოგიერთი ვაჭარი ბაჟისაგან გაათავისუფლა, ზოგიერთს ბაჟი შეუმსუბუქა, მდინარე ქციაზე, განჯის გზაზე, ხიდი და ქარვასლა ააგო, მდინარე თეძმის პირას ქალაქი ააშენა (ახლანდელი მეფისქალაქი), თბილისში, მდინარე მტკვრის პირას — სამეფო სახლი. როსტომის მეფობის წლებში სამეფო კარზე და მაღალ ფეოდალურ არისტოკრატიაში მაჰმადიანობა და ყიზილბაშური წეს-ჩვეულებანი გავრცელდა. იგი არ ავიწროებდა ქრისტიანებს, ხელს უწყობდა მარიამ დედოფალს დანგრეული და დაზიანებული ეკლესიების აღდგენაში. როსტომმა ზოგიერთი ქართული სახელი ყიზილბაშურით შეცვალა, მაგრამ ქართული სამოხელეო წყობილება ძირითადად უცვლელი დარჩა. როსტომის რეფორმები ქართულ საზოგადოებრივ და სამეურნეო წყობას არ შეხებია.

უშვილო როსტომი 30-იან წლებში იმერთა მეფის გიორგის ვაჟის, მამუკას, მემკვიდრედ გამოცხადებას აპირებდა, მაგრამ ეს საქმე ჩაიშალა. 1642 წელს სიმონ -ის შვილიშვილი ლუარსაბი იშვილა, მაგრამ იგი 1652 მოკლეს. 1653 წელს როსტომის მემკვიდრედ აირჩიეს ბაგრატიონების გვერდითი შტოს მუხრანბატონების წარმომადგენელი ვახტანგი (შემდეგ ვახტანგ ), რომელიც როსტომის ავადმყოფობის დროს ტახტს განაგებდა. გარდაიცვალა 1658 წელს, დაკრძალულია ირანში, ქ. ყუმში.
ვახტანგ V

ვახტანგ , შაჰნავაზი (გ. 1675) — ქართლის მეფე 1658-1675. ბაგრატიონთა მუხრანბატონების შტოს წარმომადგენელი, სათავადოს მეთაური 1629-1658. როსტომ მეფემ იშვილა და ტახტის მემკვიდრედ გამოაცხადა. 1654 წელს ირანში მაჰმადიანობა მიაღებინეს და შაჰნავაზი უწოდეს. ვახტანგ -ის პოლიტიკის მიზანი იყო ქართლ-კახეთის ერთ სამეფოდ გაერთიანება და დასავლეთ საქართველოს მეფე-მთავრებთან მჭიდრო კავშირი ქართლის ჰეგემონობით, ცენტრალური ხელისუფლების განმტკიცება და თავადების პოლიტიკური უფლებების შეზღუდვა, ქართლის საშინაო ცხოვრების მოწესრიგება და ეკონომიური წინსვლისთვის ხელის შეწყობა. საგარეო პოლიტიკაში ვახტანგ ირანის ვასალად აღიარებდა თავს და მასთან მშვიდობიანი ურთიერთობის დაცვას ცდილობდა. საგარეო პოლიტიკურმა ვითარებამ ხელი შეუწყო ქართლის მოშენებას და ეკონომიურ წინსვლას.

ვახტანგ -მ მოაკვლევინა კახეთის ფაქტობრივი გამგებელი ზაალ არაგვის ერისთავი და კახეთი თავისი გავლენის სფეროში მოაქცია. ისარგებლა იმერეთის სამეფოში მომხდარი არეულობით, შეუთანხმდა სამეგრელოს მთავარ ვამეყ დადიანს, იმერეთის დიდი ნაწილი დაიკავა და თავისი უფროსი ვაჟი არჩილი იმერეთის ტახტზე აიყვანა (1661). დადიანად ვახტანგ -მ თავისი მომხრე დასვა და საკუთარი ძმისწული თამარი შერთო, გურიელთან მეგობრული კავშირი დაამყარა, აფხაზეთის მთავარმაც მორჩილება განუცხადა და, ამრიგად, თითქმის მთელი საქართველო ვახტანგ -ის ხელქვეით გაერთიანდა. მაგრამ მალე ოსმალების მოთხოვნით ვახტანგ იძულებული გახდა იმერეთიდან გაეყვანა არჩილი. ვახტანგ შეეცადა არჩილი კახეთის მეფედ დაესვა, მაგრამ მის მეტოქედ კახეთის სამეფო ტახტზე თეიმურაზ -ის შვილიშვილი ერეკლე (შემდეგში ერეკლე ) გამოვიდა, რომელმაც ირანის ხელშეწყობით კახეთი დაიკავა. ვახტანგ -ის მეორე ვაჟი ლუარსაბი ახალციხეს გაიქცა, რათა იქიდან ოსმალეთის დახმარებით იმერეთის ტახტი დაეკავებინა (არჩილიც მას გაჰყვა). ამის გამო 1675 ირანის შაჰმა ვახტანგ თავისთან დაიბარა.

გარდაცვალება
1675 წელს ირანში მიმავალი მეფე ვახტანგი გზაში ავად გახდა და ხოშკარში გარდაიცვალა. იგი ირანს წაასვენეს და ქალაქ ყუმში დაკრძალეს.

ვახტანგ მოხსენიებულია ანჩისხატის სამრეკლოს წარწერაში:

ქართული ქორონიკონი „ტნიგ“ (363) წელი იწყება 1675 წელს და მთავრდება 1676 წლის 21 მარტს. შესაბამისად ვახტანგ მეფე უნდა გარდაცვლილიყო 1675 წლის 21 მარტის შემდეგ.

ოჯახი
ვახტანგი ორჯერ იყო დაქორწინებული: პირველად მან ცოლად შეირთო როდამ ორბელიანი, მაგრამ ირანის შაჰის დაჟინებული თხოვნით, გაეყარა.
მეორედ მან ცოლად შეირთო როსტომის ნაცოლები მარიამ დადიანი. მას ჰყავდა 10 შვილი:
არჩილ (შაჰნაზარ ხანი) (1647–1713)
გიორგი (გურგინ ხანი) (1751–1709)
ლევან ბატონიშვილი (შაჰყული ხანი) (1653–1709)
ალექსანდრე ბატონიშვილი (ისქანდერ მირზა) (1666–1697)
ლუარსაბ ბატონიშვილი (გარდაიცვალა 1698)
სოლომონ ბატონიშვილი (სულეიმან მირზა) (გარდაიცვალა 1703)
სახელი უცნობია
ანუკა ბატონიშვილი (გარდაიცვალა 1697), გააგზავნეს აბას -ის ჰარამხანაში. როდესაც აბასი გარდაიცვალა, იგი დაქორწინდა შაჰვერდი ხანზე.
თამარ ბატონიშვილი (გარდაიცვალა 1694), დაქორწინდა გივი ამილახვარზე (1634–1700)
ელენე ბატონიშვილი