iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ძვ. წ. 211

|ძვ. წ. 216 | ძვ. წ. 215 | ძვ. წ. 214 | ძვ. წ. 213 | ძვ. წ. 212 | ძვ.წ. 211 | ძვ. წ. 210 | ძვ. წ. 209 | ძვ. წ. 208 | ძვ. წ. 207 |ძვ. წ. 206

მოვლენები
მეორე პუნიკური ომი რომაელებმა სირაკუზა დაიკავეს
რომის კონსულები: პ. სუპიციუსი სერ. გალბა მაქსიმუსის ძე, გნ. ფულვიუსი გნ. ცენტუნალუს (ცენტუმალუს) მაქსიმუსის ძე

დაიბადნენ
გარდაიცვალნენ
ძვ. წ. 190

| ძვ. წ. 195 | ძვ. წ. 194 | ძვ. წ. 193 |ძვ. წ. 192 | ძვ. წ. 191 | ძვ.წ. 190 | ძვ. წ. 189 | ძვ. წ. 188 | ძვ. წ. 187 | ძვ. წ. 186 |ძვ. წ. 185

მოვლენები
რომაელებმა სელევკიდები დაამარცხეს მაგნეზიასთან ბრძოლაში.

დაიბადნენ
ჰიპარქუსი - ბერძენი ასტრონომი, მათემატიკოსი და გეოგრაფი. (გ. ძვ. წ. 120)

კორნელია სციპიონის აფრიკელი - სციპიონ აფრიკელისა და ემილია პაულას მეორე ქალიშვილი. რომაული საზოგადოების მიერ განიხილება, როგორც სათნო რომაელი ქალის სრულყოფილი მაგალითი. (გ. ძვ. წ. 100)
გარდაიცვალნენ
აპოლონიუს პერგელი - ბერძენი მათემატიკოსი, ალექსანდრიის სკოლის გეომეტრიისა და ასტრონომიის მასწავლებელი. თანამედროვეთათვის ცნობილი, როგორც ,,დიდი ბერძენი გეომეტრი", ვისი ტრაქტატიც - ,,კონუსები " - ანტიკური სამყაროს სამცნიერო ნამუშევრების ერთ-ერთი ბრწყინვალე მაგალითია. (დ. ძვ. წ. 262)
პეტრე ამირანაშვილი

პეტრე ვარლამის ძე ამირანაშვილი (დ. 16 ნოემბერი, 1907, სოფელი ნიგოითი, ახლანდელი ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი — გ. 26 ნოემბერი, 1976, თბილისი) — ქართველი მომღერალი (ბარიტონი), საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1943), სსრკ სახალხო არტისტი (1950), სომხეთის სსრ სახალხო არტისტი (1974), ზ. ფალიაშვილის სახელობის პრემიის ლაურეატი (1971).

ბიოგრაფია
1930 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია (პროფესორ ო. ბახუტაშვილ-შულგინას კლასი). იმავე წლიდან თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტია. ამირანაშვილს დიდი ღვაწლი მიუძღვის ქართული საოპერო ხელოვნების ჩამოყალიბებისა და განვითარებაში. მის შემოქმედებას ახასიათებს ეროვნული თვითმყოფობა, მგზნებარე ტემპერამენტი და ვოკალურ-დრამატული განსახიების სანიმუშო მთლიანობა. ამირანაშვილმა ხელი შეუწყო ქართველ კომპოზიტორების ახალი ოპერების წარმატებას. აღსანიშნავია მისი კაკო (ანდრიაშვილის „კაკო ყაცაღი“), ავთანდილი (მშველიძის „ამბავი ტარიელისა“, სახელმწიფო პრემია, 1947), გოჩა (აზმაიფარაშვილის „ხევისბერი გოჩა“) და განსაკუთრებით ჩალხია (თაქთაქიშვილის „მინდია“). ამირანაშვილის არტისტიზმი სრული ძალით გამოვლინდა არაქართულ ოპერებშიც, ევგენი ონეგინის (ჩაიკოვსკის „ევგენი ონეგინი“), გრიაზნოის (რიმსკი-კორსაკოვის „მეფის საცოლე“), ამონასროს, რიგოლეტოს, დი-ლუნას, იაგოს (ვერდის „აიდა“, „რიგოლეტო“, „ტრუბადური“, „ოტელო“), ესკამილიოს (ბიზეს „კარმენი“), ფიგაროს (როსინის „სევილიელი დალაქი“), ტონიოს (ლეონკავალოს „ჯამბაზები“), სკარპიას (პუჩინის „ტოსკა“) და სხვა პარტიებში.

იგი წარმატებით გამოდიოდა მოსკოვის, ლენინგრადის, კიევის, მინსკისა და ყოფილი საბჭოთა კავშირის სხვა ქალაქების, აგრეთვე სახალხო დემოკრატიული ქვეყნების საოპერო სცენებზე. 1962-1976 წლებში ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის კონსერვატორიაში. აქვე არსებობს ამირანაშვილის სახელობის სტიპენდია. გადაღებულია კინოფილმში "ქეთო და კოტე" (თავადი ფანტიაშვილი, რეჟისორი ვ. ტაბლიაშვილი, 1948). დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით და 4 სხვა ორდენითა და მედლით.

დასაფლავებულია თბილისის დიდუბის პანთეონში. მის გვერდით დაკრძალულია მისი მეუღლე — ქეთევან ნიკიფორეს ასული (დ. 30 ივნისი, 1915, სოხუმი — გ. 17 მარტი, 1991, თბილისი).

თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.
ამინოდონტისებრნი

ამინოდონტისებრნი , პრიმიტიული მარტორქების ამომწყდარი ოჯახი. ცხოვრობდნენ პალეოგენში (ეოცენი, ოლიგოცენი) ევრაზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. ბინადრობდნენ ჭაობებში და მდინარეთა ნაპირებზე. სხეულის ზომითა და პროპორციებით წააგავდნენ ბეჰემოთს. ჰქონდათ მოკლე და მსხვილი (წინა ფეხებზე 4-4 თითო, უკანაზე 3-3), დიდი ქალა, მძლავრი ეშვები, რედუცირებული საჭრელები და მცირე ძირითადი კბილები.
ძვ. წ. 105

| ძვ. წ. 110 | ძვ. წ. 109 | ძვ. წ. 108 |ძვ. წ. 107 | ძვ. წ. 106 | ძვ.წ. 105 | ძვ. წ. 104 | ძვ. წ. 103 | ძვ. წ. 102 | ძვ. წ. 101 |ძვ. წ. 100

მოვლენები
რომაელებმა დაამარცხეს ნუმიდია
6 ოქტომბერი : არაუსიოს ბრძოლა - კიმბრის ტომის მოიერიშეებმა გნეუს მალიუს მაქსიმუსს უდიდესი დამარცხება აწვნიეს

დაიბადნენ
გარდაიცვალნენ
ძვ. წ. 104

| ძვ. წ. 109 | ძვ. წ. 108 |ძვ. წ. 107 | ძვ. წ. 106 | ძვ. წ. 105 | ძვ.წ. 104 | ძვ. წ. 103 | ძვ. წ. 102 | ძვ. წ. 101 | ძვ. წ. 100 | ძვ. წ. 99

მოვლენები
1 იანვარი : რომაელმა კონსულმა გაიუს მარიუსმა ჩამოიყვანა რომში ნუმიდიის დატყვევებული მეფე იუგურთა.
სიცილიაში აჯანყება

დაიბადნენ
გარდაიცვალნენ
დუნ ჯუნშუ — ჩინელი ფილოსოფოსი (დ. დაახლ. ძვ. წ. 179)
იუგურთა — ნუმიდიის მეფე (დ. ძვ. წ. 160)
ძვ. წ. 69

|ძვ. წ. 74 | ძვ. წ. 73 | ძვ. წ. 72 | ძვ. წ. 71 |ძვ. წ. 70 | ძვ.წ. 69 | ძვ. წ. 68 | ძვ. წ. 67 | ძვ. წ. 66 | ძვ. წ. 65 | ძვ. წ. 64

მოვლენები
რომმა სომხეთის წინააღმდეგ საომარი მოქმედებები დაიწყო

დაიბადნენ
იანვარი
1 იანვარი : სუინინი — იაპონიის იმპერატორი (გ. 70)
თებერვალი
მარტი
აპრილი
მაისი
ივნისი
ივლისი
აგვისტო
სექტემბერი
ოქტომბერი
ნოემბერი
2 ნოემბერი : კლეოპატრა — ეგვიპტის ფარაონი (გ. ძვ. წ. 30)

დეკემბერი
გარდაიცვალნენ
იანვარი
თებერვალი
მარტი
აპრილი
მაისი
ივნისი
ივლისი
აგვისტო
სექტემბერი
ოქტომბერი
ნოემბერი
დეკემბერი
გარდაიცვალნენ
ძვ. წ. 63

|ძვ. წ. 68 | ძვ. წ. 67 | ძვ. წ. 66 | ძვ. წ. 65 |ძვ. წ. 64 | ძვ.წ. 63 | ძვ. წ. 62 | ძვ. წ. 61 | ძვ. წ. 60 | ძვ. წ. 59 | ძვ. წ. 58

მოვლენები
მითრიდატე პონტოელმა თავი მოიკლა

დაიბადნენ
23 სექტემბერი : ოქტავიანე ავგუსტუსი — რომის იმპერატორი (გ. 14)

გარდაიცვალნენ
მითრიდატე ევპატორი — პონტოს მეფე (დ. ძვ. წ. 132)
ძვ. წ. 45

| ძვ. წ. 50 | ძვ. წ. 49 | ძვ. წ. 48 | ძვ. წ. 47 |ძვ. წ. 46 | ძვ.წ. 45 |ძვ. წ. 44 | ძვ. წ. 43 | ძვ. წ. 42 | ძვ. წ. 41 | ძვ. წ. 40

მოვლენები
მუნდასთან ბრძოლისას გაიუს იულიუს კეისარმა დაამარცხა პომპეუსის მომხრეები. სამოქალაქო ომის დასრულება.
გაიუს იულიუს კეისარი დიქტატორი გახდა

დაიბადნენ
ვან მანი — ჩინეთის სახელმწიფო მოღვაწე (გ. ახ. წ. 23)

გარდაიცვალნენ
ტიტუს ლაბიენუსი — ძველი რომის მხედართმთავარი (დ. ძვ. წ. 100)
ძვ. წ. 43

| ძვ. წ. 48 | ძვ. წ. 47 |ძვ. წ. 46 | ძვ. წ. 45 | ძვ. წ. 44 | ძვ.წ. 43 | ძვ. წ. 42 | ძვ. წ. 41 | ძვ. წ. 40 |ძვ. წ. 39 | ძვ. წ. 38

მოვლენები
ოქტავიანე ავგუსტუსმა პირველად დაამარცხა მარკუს ანტონიუსი.

დაიბადნენ
ოვიდიუსი — რომაელი პოეტი (გ. ახ. წ. 17)

გარდაიცვალნენ
7 დეკემბერი : ციცერონი — რომაელი პოლიტიკოსი, ადვოკატი და ფილოსოფოსი (დ. ძვ. წ. 106)
ძვ. წ. 30

| ძვ. წ. 35 | ძვ. წ. 34 | ძვ. წ. 33 |ძვ. წ. 32 | ძვ. წ. 31 | ძვ.წ. 31 | ძვ. წ. 29 | ძვ. წ. 28 | ძვ. წ. 27 | ძვ. წ. 26 |ძვ. წ. 25

მოვლენები
დაიბადნენ
გარდაიცვალნენ
1 აგვისტო : მარკუს ანტონიუსი - რომაელი პოლიტიკოსი და მხედართმთავარი (დ. ძვ. წ. 83)
12 აგვისტო : კლეოპატრა ფილიპატორი - ეგვიპტის ფარაონი (დ. ძვ. წ. 69)
ძვ. წ. 254

|ძვ. წ. 259 | ძვ. წ. 258 | ძვ. წ. 257 | ძვ. წ. 256 | ძვ. წ. 255 | ძვ.წ. 254 | ძვ. წ. 253 | ძვ. წ. 252 | ძვ. წ. 251 | ძვ. წ. 250 |ძვ. წ. 249

მოვლენები
რომის კონსულები: ლუციუს მანლიუსი ა. ვულსო ლონგუსის ძე, კ. კედიციუსი, . მარკუს ატილუს რეგულუსი 
გლატიატორების პირველი წარმოდგენა

დაიბადნენ
ტიტუს მაკციუს პლავტუსი - რომაელი კომედიოგრაფი.

გარდაიცვალნენ
ბოლშევიკები

ბოლშევიკები (, წარმოებული სიტყვიდან „, „უმრავლესობა“) იყვნენ რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის (რსდმპ) ფრაქცია, რომლებსაც 1903 წლის პარტიის მეორე ყრილობაზე მოუვიდათ განხეთქილება მენშევიკურ ფრაქციასთან.

შიდა პარტიულ არჩევნებში ბოლშევიკებმა მოიპოვეს გადამწყვეტი უმრავლესობა საიდანაც მომდინარეობს მათი სახელწოდება. საბოლოოდ ისინი გარდაიქმენენ საბჭოთა კავშირის კომუნისტურ პარტიად. ბოლშევიკებმა ძალაუფლება ხელში აიღეს ოქტომბრის რევოლუციის შედეგად 1917 წელს და დააფუძნეს საბჭოთა კავშირი.

ბოლშევიკური ფრაქცია ჩამოაყალიბა ვლადიმერ ლენინმა, 1905 წლისთვის კი პარტია მასობრვი ორგანიზაციას წარმოადგენდა, რომელიც ძირითადად მუშებისგან შედგებოდა და იმართებოდა დემოკრატიული ცენტრალიზმის პრინციპებით.
ათაბაგი

ათაბაგი, ათაბეგი ( – მამა, – ბატონი; ათაბეკ) — სელჩუკთა სახელმწიფოში სულთნის მემკვიდრის აღმზრდელი და მეურვე. პირველი ათაბაგი იყო მალიქშაჰის აღმზრდელი ნიზამ ალ-მულქი ( ს.). სელჩუკთა სახელმწიფოს დაშლის შემდეგ ათაბაგი დამოუკიდებელი სამთავროს მეთაურის წოდებაა, ან მხოლოდ საპატიო ტიტული ეგვიპტის მამლუქთა სახელმწიფოში — მხედართმთავარი.

ათაბეგობა საქართველოში
საქართველოში ათაბაგი იყო ერთ-ერთი ვეზირი. მის ფუნქციებში შედიოდა ტახტის მემკვიდრის აღზრდა. ათაბაგობა საქართველოში დამკვიდრდა თურქ სელჯუკების სამეფო ხელისუფლების მიბაძვით. ჩვენში ხელისუფალი — ათაბაგი, პირველად იხსენიება თამარ მეფის დროს. ვახუშტის სიტყვებით, „შემდეგ ათაბაგობის შეძინებისა არღარა იწოდებოდა სპასალარი სპასალარად, არამედ ათაბაგად“. აღნიშნული არასწორია, რადგანაც ეს ორი თანამადებობა სპასალარი და ათაბაგი შემდგომ პერიოდშიც გვხვდება. ამის გარდა ამ ორ ხელსიუფლათა შორის კავშირი არ არსებობს. სპასალარი ნიშნავს სპათა უფროს — მხედართმთავარი, ხოლო ათაბაგს კი მემკვიდრის გამზრდელს. ამის გარდა ითვლებოდა რომ ათაბაგობა სპასალარზე უმაღლეს წოდებად ითვლებოდა, საქართველოს სამეფო კარზე. ავაგი, რომელიც ამირ-სპასალარობისაგან ათაბაგი გახდა. ისიცა ჩანს, რომ მეფეთა მემკვიდრენი ხანდახან იზრდებოდნენ ათაბაგის სახლში.

1212 წელს იგი პირველად ებოძა ივანე მხარგრძელს (ერთი მოსაზრებით, ამ სახელოს მანამდე ფლობდა ივანე ახალციხელი). ათაბაგობა იმთავითვე დაუპირისპირდა მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდლის თანამდებობას. ათაბაგობასთან ხშირად შეთავსებული იყო ამირსპასალარის თანამდებობაც. 1334 წელს გიორგი -მ ათაბაგობა უბოძა თავის ბიძას, სამცხის მთავარ სარგის ჯაყელს. საქართველოს პოლიტიკური დანაწილების შემდეგ ათაბაგობა როგორც ვეზირობა მოისპო. „ათაბაგი“ სამცხის მთავართა ტიტულად იქცა (აქედან — სამცხე-საათაბაგო).

ექვთიმე თაყაიშვილის თქმით საქართველოს ისტორიაში არსებობდა ორი საათაბაგო, ესენია: სომხეთისა (მხარგრძელები) და სამცხის საათაბაგოები (შემდგომში — სამცხე-საათაბაგო).
ამირანიანი

„ამირანიანი“ — ქართული ხალხური ზეპირსიტყვიერების ძეგლი, საერთო სახელწოდება თქმულებებისა, რომლებსაც საფუძვლად უდევს კავკასიონზე ამირანის მიჯაჭვის სიუჟეტი. ამირანი ხალხის მოსარჩლე გმირია, რომელიც ამარცხებს დევებს, ქაჯებს, გველეშაპებს, ებრძვის ძალმომრეობას. მას მხარში უდგანან მზეთუნახავი ყამარი და ძმები ბადრი და უსუპი. „ამირანიანი“ დაახლოებით 3500 წლის წინათ უნდა იყოს შექმნილი. მასში შემორჩენილია მატრიარქატსა და პატრიარქატს შორის ბრძოლის კვალი. ზოგიერთი მკვლევარის აზრით, „ამირანიანის“ სიუჟეტური ეპიზოდები გამოხატულია გვიანი ბრინჯაოს ხანის მცხეთის ბრინჯაოს სარტყელსა და ყაზბეგის განძის ბრინჯაოს ითიფალურ ფიგურებზე. ძვ. წ. საუკუნიდან ბერძენ მწერლებთან გვხვდება ცნობები პრომეთეს მითის ანალოგიური თქმულებაზე, რომელიც გავრცელებული ყოფილა კოლხეთსა და იბერიაში. ადრინდელ თქმულებაში ამირანს ყამარის მამა, ცა-ღრუბლების გამგებელი პირიმზე სჯიდა. დროთა განმავლობაში ამბავმა და პერსონაჟებმა მრავალი ცვლილება განიცადეს. საქართველოში ქრისტიანობის გავრცელების შემდეგ, ძველ წარმართულ მითოლოგიურ ეპიზოდებს ქრისტიანულიც დაემატა (კერძოდ, პირიმზე ქრისტე ღმერთმა შეცვალა და სხვა).

„ამირანიანის“ ჩაწერა საუკუნის 10-იანი წლებში დაიწყო (თეიმურაზ ბაგრატიონი). შეგროვებულია 150-მდე ტექსტი - პროზის, ლექსისა თუ ლექსნარევი პროზის სახით (ლექსი მაღალი და დაბალი შაირითაა გამართული). ამ მრავალპლასტოვანი მასალის დაყვანა შეიძლება ორ ძირითად ბირთვზე - კოლხურ (გურულ, იმერულ, რაჭა-ლეჩხუმურ, სვანურ, მეგრულ, აფხაზურ) და იბერიულ (ქართლურ, კახურ, ფერეინდნულ, ფშავ-ხევსურულ, თუშურ, მესხურ-ჯავახურ, მოხეურ, მთიულურ) ვერსიებზე. ძეგლის მეცნიერულ შესწავლას საუკუნის 40-იან წლებში დაედო სათავე. ამ მხრივ დიდი ღვაწლი მიუძღვით, უპირველეს ყოვლისა, ქართველ მეცნიერებს: თ. ბაგრატიონს, ზ. ჭიჭინაძეს, ა. ხახანაშვილს, ივანე ჯავახიშვილს, ვასილ ბარნოვს, კორნელი კეკელიძეს, ალექსანდრე ბარამიძეს, შალვა ნუცუბიძეს, პ. ინგოროყვას, ქ. სიხარულიძეს, ე. ვირსალაძეს, ა. ღლონტს, მიხეილ ჩიქოვანსა და სხვებს. შედარებითი კვლევა-ძიების დროს „ამირანიანი“ საგანგებოდ შეისწავლეს რევოლუციამდელი და მის შემდგომ რუსეთის მკვლევარებმა (ვ. მილერი, გ. პოტანინი, ა. ვესელოვსკი, ნიკოლოზ მარი, ვასილ აბაევი, ე. მელეტინსკი და სხვა), აგრეთვე სხვა საზღვარგარეთელმა მეცნიერებმა (ვ. მანგარდტი, კ. კრონი, ა. ოლრიკი, რ. სტივენსონი, დ. ლანგი, მ. იშტვანოვიჩი, ი. ტრენჩენი-ვალდაპფელი, ი. იედლიჩკა და სხვა).

„ამირანიანმა“ არა მარტო ქართულ მხატვრულ აზროვნებაში გაავლო ღრმა კვალი - ვარაუდობენ, რომ ანტიკური ხანის პრომეთეს მითი „ამირანიანთანაა“ დაკავშირებული. კულტურული ურთიერთობის საფუძველზე „ამირანიანი“ გავრცელდა აგრეთვე ოსურ, აფხაზურ, სომხურ, ჩრდილოეთ კავკასიის ხალხთა ფოლკლორში. „ამირანიანს“ „ამირანდარეჯანიანის“ ერთ-ერთ ძირითად წყაროდაც მიიჩნევენ. შედარებით ფოლკლორისტიკასა და მითოლოგიაში იგი გილგამეშისა და პრომეთეს თქმულებათა ბადალ ეპიკურ ძეგლადაა აღიარებული. „ამირანიანის“ თქმულებები გამოქვეყნებულია ქართულ, რუსულ, გერმანულ, ინგლისურ, ფრანგულ, ჩეხურ და უნგრულ ენებზე.
ეკატერინე II

ეკატერინე დიდი (; ქალიშვილობაში სოფია ფრედერიკა ავგუსტა ფონ ანჰალტ-ცერბსტი), (დ. 21 აპრილი [ ძვ. სტ. 2 მაისი], 1729, შტეტინი — გ. 17 ნოემბერი [ ძვ. სტ. 6 ნოემბერი], 1796, ცარსკოე-სელო) — რუსეთის იმპერატორი სამ ათწლეულზე მეტი ხნით, 1762 წლის 16 ივლისიდან სიკვდილამდე

ეკატერინე მეორე დაიბადა 1729 წლის 21 აპრილს, თავად ავგუსტისა და იოჰანა ელიზაბეთ ჰოლშტაინ-გოტორპელის ოჯახში

16 წლის ასაკში, 1745 წელს ცოლად გაჰყვა რუსეთის ტახტის მემკვიდრეს პეტრეს. მისი მეუღლე ტახტზე 1762 წელს ავიდა. პეტრეს პოლიტიკა რუსეთისთვის დამღვუპველი აღმოჩნდა, მან ზავი გააფორმა პრუსიასთან და ომით მოგებული მიწები უკან დაუბრუნა. ამის გამო საზოგადოებაში უკმაყოფილება იზრდებოდა, რითაც ისარგებლა ეკატერინემ და გადატრიალებით რუსეთის თვითპყრობელი გახდა. ტახტზე 1762 წლის 13 სექტემბერს ავიდა, მის მიერ გატარებულმა რეფორმებმა რუსეთი არნახულ სიმაღლეზე აიყვანა, გაიზარდა იმპერიის საზღვრები, მოგვარდა სავაჭრო ურთიერთობა ოსმალეთის იმპერიასთან, შეივსო ხაზინა. ეკატერინე იმპერიას 34 წლის განმავლობაში მართავდა ის 1796 წლის 6 ნოემბერს გარდაიცვალა, ტახტზე მისი შვილი პავლე ავიდა.

ფოტო გალერეა
პოტსდამის კონფერენცია

პოტსდამის კონფერენცია, ოფიციალური დასახელება ბერლინის სამი სახელმწიფოს კონფერენცია (17 ივლისი — 2 აგვისტო 1945) — მეორე მსოფლიო ომის მონაწილე 3 მთავარი მოკავშირის — სსრკ-ის, აშშ-ისა და დიდი ბრიტანეთის — უმაღლესი პოლიტიკური დონის მქონე შეხვედრა. პოტსდამის კონფერენციის მიზანი იყო, ევროპაში ომის დამთავრების შემდეგ გერმანიის დემილიტარიზაციას, დენაციფიკაციასა და დემოკრატიზაციასთან დაკავშირებული პრობლემებისა და სხვა მნიშვნელოვანი საკითხების განხილვა-მოწესრიგება.

თავდაპირველად შეხვედრის ადგილად ბერლინი იყო დათქმული, მაგრამ ომის შედეგად გამოწვეული ნგრევის გამო მოლაპარაკება შედგა პოტსდამის დანგრევას გადარჩენილ სასახლე ცეცილიენჰოფში.

წინარეისტორია
თეირანის კონფერენციიდან მოყოლებული მოკავშირეები ერთმენეთს სხვადასხვა დიპლომატიურ დონეზე მრავალჯერ შეხვდნენ. ამ მოლაპარაკებების ერთ-ერთი ძირითადი თემა ყოველთვის იყო საერთო გეგმის შედგენა, იმის შესახებ თუ როგორ ეხელმძღვანელათ გერმანიაზე საბოლოო გამარჯვების შემდეგ. კასაბლანკის კონფერენციაზე მიღწეულ იქნა შეთანხმება გერმანიის უსიტყვო კაპიტულაციაზე. იალტაში შეთანხმდნენ გერმანიის საკონტროლო ზონებად დაყოფაზე და ერთიანი „ცენტრალური საკონტროლო კომისიის“ შექმნაზე. 1945 წლის 8 მაისს „გროსდოიჩე რაიხმა“ უსიტყვო კაპიტულაციას მოაწერა ხელი, ხოლო 23 მაისს დაპატიმრებულ იქნა „საქმეთა მმართველი რაიხის მთავრობა“ დენიცისა და ფონ კროზიგკის მეთაურობით. ამის შემდეგ, 5 ივნისს მოკავშირეებმა „ბერლინის დეკლარაციით“ გერმანიის საკონტროლო ზონებად დაყოფა და ხელისუფლების მოკავშირეთა საკონტროლო საბჭოსათვის გადაცემა დააკანონეს.

კონფერენციის მონაწილეები და თემა
კონფერენციის გადასაწყვეტი იყო შემდეგი საკითხები:
განთავისფლებული ევროპის ქვეყნებს შორის ახალი საზღვრების დადგენა
დამარცხებული მხარისათვის დასაკისრებელი რეპარაციები
დაპყრობილი გერმანიის გადანაწილება სამართავ ზონებად
ჯერ კიდევ მიმდინარე წყნარი ოკეანის ომი და მისი დასრულების გეგმა

კონფერენციაზე მონაწილეობდნენ:
შეერთებული შტატები - პრეზიდენტი ჰარი ტრუმენი და სახელმწიფო მინისტრი ჯეიმზ ბაირნსი
საბჭოთა კავშირი - გენერალური მდივანი იოსებ სტალინი და საგარეო საქმეთა მინისტრი ვიაჩესლავ მოლოტოვი
დიდი ბრიტანეთი - პრემიერ-მინისტრი უინსტონ ჩერჩილი და საგარეო საქმეთა მინისტრი ენთონი იდენი. 28 ივლისისდან - ახალი პრემიერ-მინისტრი კლემენტ ეტლი და საგარეო საქმეთა მინისტრი ერნესტ ბევინი

გარდა ამისა თითოეული ქვეყნის დელეგაციაში შედიოდნენ არმიის გენშტაბის შეფები და სხვა დიპლომატიური პირები, რომლებიც განთავსებულნი იყვნენ მახლობლად მდებარე ნოიბაბელსბერგის ვილებში გრიბნიცის ტბის ნაპირზე.

შედეგები და გადაწყვეტილებები
პოტსდამის კონფერენციის გადაწყვეტილებები თავმოყრილ იქნა ე.წ. პროტოკოლში „პოტსდამის შეთანხმება“. ყველაზე მნიშვნელოვანი მათ შორის იყო:
პოლონეთის, ჩეხოსლოვაკიისა და უნგრეთის გერმანული მოსახლეობის „მოწესრიგებული და ჰუმანური ტრანსფერის“ ლეგიტიმაცია.
აღმოსავლეთ გერმანული მიწების (ოდერ-ნაისეს ხაზს აღმოსავლეთით) პოლონეთისათვის გადაცემა.
გერმანიის მოკავშირეთა 4 საკონტროლო ზონად (სსრკ, აშშ, დიდი ბრიტანეთი, საფრანგეთი) დაყოფა.
გერმანიის სარეპარაციო ზონებად დაყოფა საკონტროლო ზონების მიხედვით.

ეს ბოლო პუნქტი თითოეულ მაკონტროლირებელ მოკავშირეს თავის საკონტროლო ზონაში მისი ინტერესების მიხედვით რეპარაციების დაწესების უფლებას აძლევდა, რითაც დაირღვა გერმანიის ეკონომიკური ერთიანობა. ამას მალე ცივი ომის დაწყებისთანავე გერმანიის პოლიტიკური ერთიანობის დარღვევაც მოჰყვა.
ჰარი ტრუმენი

ჰარი ტრუმენი ( დ. 8 მაისი, 1884 ― გ. 26 დეკემბერი, 1972) — აშშ-ის 33-ე პრეზიდენტი (1945–1953), დემოკრატიული პარტიიდან;

1945 წლის იანვარში აირჩეს აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტად. 1945 წლის 12 აპრილს ფრანკლინ რუზველტის გარდაცვალების შემდეგ, აშშ-ის კონსტიტუციის მიხედვით დაიკავა პრეზიდენტის თანამდებობა და 1948 წელს მეორე ვადით აირჩიეს.

1945 წელს მან გასცა ბრძანება ჰიროსიმასა და ნაგასაკის ატომურ დაბომბვაზე. ტრუმენი იყო ნატოს შექმნის ერთ-ერთი ინიციატორი. მისი მოღვაწეობისას შეიქმნა აშშ-ის თავდაცვის დეპარტამენტი და მიიღეს კანონი ნაციონალური უსაფრთხოების შესახებ, დაარსდა გაერო, დაიწყო ცივი ომი და გაჩაღდა ბრძოლა კომუნისტებთან (მაკარტიზმი), დაიწყო კორეის ომი 1950–1953, ევროპაში დაინერგა მარშალის გეგმა.

მიუხედავად იმისა, რომ ტრუმენის საგარეო პოლიტიკა რადიკალური მეთოდებით გამოირჩეოდა, აშშ-ში მას მაინც ერთ-ერთ მნიშვნელოვან პრეზიდენტად მიიჩნევენ.
ქისტები

ქისტები — საქართველოში მცხოვრები ჩეჩნები. ძირითადად ცხოვრობენ პანკისის ხეობაში (ახმეტის მუნიციპალიტეტი). ქისტები საკუთარ თავს „ქისტიე“ ან „ვეჲ ნახ-ს“ უწოდებენ. „ვეჲ ნახ“ ითარგმნება, როგორც „ჩვენი ხალხი“. ამ სახელით მოიხსენიებენ ჩეჩენი, ინგუში და ქისტი ხალხი საკუთარ თავს სხვა მთიელი კავკასიელებისგან განსასხვავებლად. სასაუბრო ენა ქისტებისათვის ჩეჩნური ენის ქისტური დიალექტია.

მჭიდრო ურთიერთობა ქართველურ და ვაინახურ ტომებს შორის ჯერ კიდევ ანტიკური პერიოდიდან იწყება. უძველეს ქართულ წყაროებში ვეინახები ნახჩებად, ღლიღვებად, ძურძუკებად და დურძუკებად მოიხსენიებიან. საუკუნეების მანძილზე ვეინახური ტომები ქართველი მეფეების მხარდამხარ იბრძოდნენ. განსაკუთრებული სიყვარული ქისტებს თამარ მეფისადმი ჰქონდათ. თამარის სახელს არქმევდნენ ხიდებსა და სხვა ნაგებობებს, ქალიშვილებს. ერთ ლამაზ ყვავილსაც თამარს უწოდებენ.

საქართველოში ვაინახების ჩამოსახლება პერიოდულად ხდებოდა, რაც საბოლოოდ მათი ასიმილაციით სრულდებოდა. ბოლო მასობრივი ჩამოსახლება საქართველოს ტერიტორიაზე საუკუნის ოციან წლებში მოხდა. ქისტების ნაწილი საქართველოში ჩამოსახლების პერიოდში ქრისტიანი იყო, ნაწილი მუსლიმი, თუმცა ძირითადი ნაწილი ტრადიციულ რწმენა-წარმოდგენებს მისდევდა. თუმცა 2000-იანი წლების შემდეგ ქისტებში სრულად ისლამი გავრცელდა.

საქართველოში, მდინარე ალაზნის ვიწრო ხეობაში ერთმანეთთან ახლოს განლაგებულია ხეობის ზემოთ დასახლებულ ქისტების სოფლები. ისინი გადმოვიდნენ კავკასიონის ქედის ჩრდილო კალთებიდან და შეადგენენ ჩეჩნების განაყოფს. მათ უკავიათ მდ. ალაზნის გასწვრივ მდებარე სოფლები: დუისი, ჯოყოლო, ბირკიანი, ომალო, დუმასტური, ზემო ხალაწანი, შუა ხალაწანი, ქვემო ხალაწანი, წინუბანი, ძიბახევი, ასევე ქართვებთან ერთად ცხოვრობენ ქორეთში და ყვარელწყალში.

2014 წლის მოსახლეობის აღწერით საქართველოში ცხოვრობდა 5697 ქისტი.
ცეცილიენჰოფი

ცეცილიენჰოფის სასახლე — სასახლე პოტსდამში. მდებარეობს ახალი ბაღების ჩრდილოეთ ნაწილში, იუნგფერნზეეს ტბასთან. ეს იყო უკანასკნელი სასახლე აგებული ჰოჰენცოლერნის ოჯახის მიერ. კაიზერმა ვილჰელმ -მ იგი საკუთარი ვაჟის სამეფო პრინცი ვილჰელმისა და ცეცილია მეკლენბურგ-შვერინელისთვის ააგო. შენობის პროექტი პოლ შულცე-ნაუმბურგმა ინგლისელ ტუდორთა სააგარაკო სახლს დაამსგავსა და იგი 1914-1917 წლებში აიგო. ცეცილიენჰოფი იყო 1945 წლის 17 ივლის-2 აგვისტოს პოტსდამის კონფერენციის ადგილი. სასახლეში ამჟამად მუზეუმი და სასტუმროა.
მაზურკა

მაზურკა — პოლონური სახალხო ცეკვა. მე–19 საუკუნეში მეტწილად ფრედერიკ შოპენის დამსახურებით სამეჯლისო ცეკვა გახდა. მუსიკალური ზომა 3/4 ან 3/8.

სახელწოდება მომდინარეობს პოლონეთის ოლქის მაზოვიის მაცხოვრებლების სახელწოდებიდან (მაზურები).

პოლონეთის ეროვნული ჰიმნი წარმოადგენს მაზურკას.

მე–19 საუკუნის შემდეგ მრავალმა კომპოზიტორმა განავრცო მაზურკა და თავისი წვლილი შეიტანა მის პოპულარიზაციაში. ფრედერიკ შოპენმა შექმნა 50–მდე მაზურკა ფორტეპიანოსთვის, პეტრე ჩაიკოვსკიმ – 6 ფორტეპიანოსთვის, და ერთი კი თავისი ბალეტისთვის გედების ტბა, ალექსანდრე ბოროდინმა – 2 თავისი მცირე სიუიტისტვის, მიხელ გლინკამ – 2, ასევე ალექსანდრე სკრიაბინმა. საფრანგეთში მაზურკებს შექმნეს კლოდ დებიუსიმ და მორის რაველმა

მაზურკა ფიგურირებს ლევ ტოლსტოის რომანში ანა კარენინა, ივანე ტურგენევის რომანში მამები და შვილები.
პოლონეზი

პოლონეზი — პოლონური ნელი ტემპის ცეკვა. მუსიკალური ზომა 3/4.

შეიქმნა საუკუნეში. თავდაპირველად ეს ცეკვა მხოლოდ საქორწილო ცეკვად ითვლებოდა, შემდეგ კი სადღესასწაულოდ იქცა. პოლონეთში პოლონეზი სასულიერო მუსიკაშიც გავრცელდა.

 საუკუნეში პოლონეზი ცნობილი გახდა მთელ ევროპაში. პოლონეზის მუსიკალურმა ფორმამ ჰპოვა ფართო გავრცელება. ის გვხვდება ბახის, ჰენდელის, მოცარტის, ბეთჰოვენის შემოქმედებაში. პეტრე ჩაიკოვსკიმ პოლონეზი გამოიყენა ოპერაში „ევგენი ონეგინი“.
ამირანი (საზოგადოება)

„ამირანი“ — ქართველ ტანმოვარჯიშეთა სპორტული საზოგადოება (1917-1918), ჩამოყალიბდა „ქართველ მხედართა კავშირთან“ გ. ბერელაშვილისა და დავით ჯავრიშვილის თაოსნობით. 8 თვის არსებობის განმავლობაში 80-მდე წევრი შემოიკრიფა და ერთი საჩვენებელი გამოსვლა მოაწყო ქართულ კლუბში. 1918 წელს „ამირანი“ „შევარდენს“ შეუერთდა.
ამირანი (გაზეთი)

„ამირანი“ — ქართული ყოველდღიური პოლიტიკური-ლეტერატურული გაზეთი. ქართველ სოციალურ-ფედერალისტების ცენტრალური ორგანო. გამოდიოდა 1908 წელს (მარტიდან ნოემბრამდე) თბილისში გაზეთ „ისრის“ ნაცვლად. თანამშრომლობდნენ არჩილ ჯორჯაძე, კიტა აბაშიძე, გრიგოლ რობაქიძე, ილია ნაკაშიძე, სამსონ ფირცხალავა, ვასილ წერეთელი, მიხეილ წერეთელი, მალაქია ბოლქვაძე, ვ. ბარნოვი, დუდუ მეგრელი, ვ. შალიკაშვილი, ა. ფურცელაძე და სხვა. რედაქტორ-გამომცემელი - ქაიხოსრო ქავთარაძე. გამოვიდა სულ 197 ნომერი. დაიხურა თბილისის გენერალ-გუბერნატორის განკარგულებით.
მარია კალასი

მარია კალასი (; – მარია ანა სოფია სესილია კალოგეროპულოსი; დ. 2 დეკემბერი, 1923 — გ. 16 სექტემბერი, 1977) — ოპერის მომღერალი.

ბიოგრაფია
მარია კალასი დაიბადა ნიუ იორკში ბერძენ ემიგრანტთა ოჯახში. 1936 წელს მარიას დედა – ევანგელია, ბრუნდება ათენში ქალიშვილის მუსიკალური განათლების გასაგრძელებლად. 14 წლის ასაკში მარია სწავლას იწყებს ათენის კონსერვატორიაში ყოფილი ესპანელი მომღერლის ელვირა დე იდალგოს ხელმძღვანელობით.

1941 წლის ივლისში, გერმანელების მიერ ოკუპირებულ ათენში შედგა მარია კალასის დებიუტი ათენის ოპერის თეატრში ტოსკას პარტიაში.

1945 წელს მარია კალასი დაბრუნდა ნიუ–იორკში. დაიწყო წარუმატებლობები: იგი არ გააცნეს არტურო ტოსკანინის, სიმსუქნის გამო უარი თქვა მეტროპოლიტენ–ოპერაში ჩიო–ჩიო–სანის პარტიის შესრულებაზე, ჩიკაგოში ჩაიშალა "ლირიკული ოპერის" აღორძინება, სადაც იგი იმედოვნებდა მონაწილეობას.

1947 წელს მარია კალასი ხვდება ტულიო სერაფინს. მასთან შეხვედრამ მნიშვნელოვნად შეცვალა მომღერლის ცხოვრება. სერაფინს მარია დიდი ოპერის სცენაზე გაჰყავს.
პირველმა პარტიებმა ჯუზეპე ვერდის აიდაში და ბელინის ნორმაში 1948 წელს, ერთი კვირის შემდეგ კი ვოკალურად შეუთავსებადი პარტიები ბრუნჰილდასი ვაგნერის "ვალკირიებში" და ელვირასი ბელინის "პურიტანელებში" შექმნეს მარია კალასის შემოქმედებითი ფენომენი. იგი ასრულებდა როგორც ლირიკულ, ასევე დრამატულ და კოლორატულ პარტიებს, რაც ერთი მხრივ ფენომენური იყო ("ოთხი ხმა ერთ ყელში" – ასე ახასითებდნენ მას), მეორე მხრივ კი დამღუპველი იყო მისი უნიკალური ხმისთვის.

1949 წელს მარია კალასი ქორწინდება ჯოვანი მენეგინიზე და გასტროლებზე მიემგზავრება სამხრეთ ამერიკაში. 1950 წელს პირველად გამოდის ლა სკალას სცენაზე და გარდაიქმნება "იტალიელ პრიმადონათა დედოფლად".

1953 წელს ფირმა გამოსცემს კალასის შესრულებით ოპერების სრულ კრებულს.

იმავე წელს მარია 30 კილოგრამით იკლებს წონას. წლების მანძილზე მარია ცდილობდა ლამის სილამაზის ეტალონად ქცეულ ოდრი ჰეპბერნს დამსგავსებოდა, და არასრულფასოვნების კომპლექსით შეპყრობილი კალასი ცოტა ხანში პოდიუმის მოდელს დაემსგავსა. გარდასახული კალასი მსოფლიოს პუბლიკას იპყრობს ოპერებში: ლუჩია დი ლამერმური, ნორმა, მედეა, მაკბეტი, ტოსკა.

მარია კალასის ტრიუმფალური სვლა 1959 წელს ჩერდება. ხმის დაკარგვამ, სკანდალებმა, განქორწინებამ, მეტროპოლიტენ–ოპერასთან განშორებამ, ლა სკალის იძულებითმა დატოვებამ, უიღბლო სიყვარულმა არისტოტელე ონასისთან, ბავშვის დაკარგვამ – საბოლოოდ გატეხა იგი. 1964 წელს სცენაზე დაბრუნება სრული ფიასკოთი სრულდება.

სიცოცხლის ბოლო წლები მარია კალასი პარიზში ცხოვრობდა, სადაც გარდაიცვალა კიდეც 1977 წელს. იგი ჯერ კრემირებულ, შემდგომ კი დაკრძალულ იქნა პერ ლაშეზის სასაფალოზე. მოგვიანებით ანდერძის თანახმად მისი ფერფლი ეგეოსის ზღვას მოჰფინეს.