iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ქოჩარლის უბანი

ქოჩერლის უბანი — შუშის უძველესი ქვედა 8 უბნიდან ერთ-ერთი, აშენებული მე-19 საუკუნეში, შუშას ჩრდილო-დასავლეთით.

ისტორია
საათლის უბნის მარცხენა მხარეს, ციცაბო ფერდობზე მდებარე ერთ-ერთი ზედა უბანი. შედარებით განიერი და ქალაქის ცენტრისკენ გადაჭიმული გზის ორივე მხარეს იყო საცხოვრებელი ნაგებობები, მეჩეთი, წყარო, აბანო, ქვედა ნაწილში კი ხიდი და მოედანი. სამეზობლო ხიდს „სამეფო ხიდი“ ეწოდა. მე-20 საუკუნის 40-იან წლებში ხიდი დაანგრიეს და მოედანი ოდნავ გაფართოვდა. უბნის საცხოვრებელი კორპუსები ერთმანეთისგან განსხვავდებოდა. ეს გამოწვეული იყო სოციალური უთანასწორობით. უბანში 6-მდე ორსართულიანი საცხოვრებელი კორპუსი იყო. დანარჩენი შენობები ერთსართულიანი იყო. საუკუნის შუა ხანებში აქ დასახლდა ჯავანშირის რაიონის სოფელ ქოჩარლიდან გადმოსული პირი მუჰამედი (ფირიდუნ ბეი ქოჩარლის დიდი ბაბუა), მოგვიანებით კი მისი შვილები. მისი შვილები მომთაბარე ცხოვრებას ეწეოდნენ. ზუსტად ამიტომ ეწოდებოდა უბანს „ქოჩარლი“ (მომთაბარე). ფირუდინ ბეი ქოჩარლი წარმოშობით ჯავანშირის რაიონის სოფელ ქოჩარლიდანაა. მისი ერთ-ერთი დიდი ბაბუა, მოჰამად ბეი, სოფელ ქოჩარლიდან შუშაში გადავიდა, სადაც სახლი ააშენა, რითაც შუშაში ქოჩარლის უბანი ჩამოყალიბდა. ამ უბანში მდებარეობს ბაჰმან მირზა გოვანლი-ყაჯარის სასახლის კომპლექსი.

ცარისტული ხელისუფლების მფარველობის დახმარებით სომხებმა, რომლებმაც შუშაში რიცხობრივ უპირატესობას მიაღწიეს, დაიწყეს აზერბაიჯანელების შევიწროება, რომლებიც ქალაქის მკვიდრნი იყვნენ. 1905 წლის 16 აგვისტოს შეიარაღებული სომხები თავს დაესხნენ აზერბაიჯანელებს. მათ კიდევ უფრო დიდი სისასტიკე ჩაიდინეს ქოჩარლისა და ხალფალის რაიონებში მცხოვრები აზერბაიჯანული მოსახლეობის მიმართ. მათ რუსები დაეხმარნენ. მ.ს. ორდუბადი წერს, რომ 1906 წლის 12 ივნისს, „ერთი მხრივ, კაზაკთა რაზმები და რუსული ქვეითი ჯარები, მეორე მხრივ, 10 ათასამდე სომეხი ჯარისკაცი შეიკრიბა და მუსლიმებზე განახორციელეს თავდასხმა. ხუთ დღეში, 1905 წლის 16 აგვისტოს, სომხების შეტევა დაიწყო შუშაში. სომეხმა მებრძოლებმა შეუტიეს 3 მიმართულებით. პირველი ჯგუფი გადავიდა ქოჩარლის უბანში მეორე ჯგუფი წავიდა ხალფალის კარიბჭისკენ, ხოლო მესამე ჯგუფი ცენტრალურ მოედანზე.
სირტი (ვაკე)

სირტი (<თურქ. სირტ — შემაღლება, ბორცვი) — სწორი ან ოდნავ ტალღოვანი და სუსტად დანაწევრებული დენუდაციური ზედაპირი (ვაკე) ტიან-შანის მთებში, 3500–4000 მ სიმაღლეზე. წარმოადგენს უახლეს ხანაში დიდ ნაოჭებად გაღუნულ, წყვეტებით გართულებულ და ეროზიით დანაწევრებულ მოსწორების ზედაპირის ნარჩენს. სირტები ერთმანეთისგან გამოყოფილია უფრო მაღალი ქედებით. ჭარბობს მთის ველებისა და ცივი უდაბნოს მცენარეულობა.
აშიქოლის ღრმული

აშიქოლის ღრმული — ღრმული ყაზახეთში, თურქესტანისა და ყიზილორდის ოლქებში, მდინარეების სარისუსა და შუს (ჩუს) ქვემო წელზე, ბეთფაყ-დალის სამხრეთ-დასავლე ნაწილში. სიგრძე 80 კმ, სიგანე 25 კმ. აგებულია მდინარეული ქვიშა-თიხოვანი და ქვიშოვანი ალუვიური ნალექებით. აშიქოლის ღრმულის ცენტრში მდებარეობს ტბები აყჟაიყინი და აშიქოლი. მლაშობებზე გავრცელებულია ავშნიან-ვაციწვერიანი და მლაშობურიანი მცენარეულობა.
ფლენსბურგი

ფლენსბურგი (ქვემო საქსონური: ; ჩრდილო ფრიზიული: ; სამხრეთ იუტლანდიური: ) ― დამოუკიდებელი ქალაქი გერმანიის ჩრდილოეთით, შლეზვიგ-ჰოლშტაინის შტატში. ქალაქი სამხრეთ შლეზვიგის რეგიონის ცენტრია. კილისა და ლუბეკის შემდეგ ფლენსბურგი სიდიდით მესამე ქალაქია შლეზვიგ-ჰოლშტაინის მასშტაბით.

უახლოესი დიდი ქალაქებია კილი (86 კმ-ით სამხრეთით) და ოდენსე დანიაში (92 კმ ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ფლენსბურგის ცენტრი დანიის საზღვარიდან დაახლოებით 7 კმ-ითაა დაშორებული.

გეოგრაფია
ფლენსბურგი შლეზვიგ-ჰოლშტაინის მხარის ჩრდილოეთ ნაწილში, გერმანია-დანიის საზღვართან ძალიან ახლოს მდებარეობს. კუნძულ ზილტზე მდებარე ქალაქ ვესტერლანდის შემდეგ ფლენსბურგი გერმანიის ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარე ქალაქია. ქალაქი ფლენსბურგის უბის შიდა სანაპიროზეა გაშენებული. ფლენსბურგის აღმოსავლეთი სანაპირო ანგილიის ნახევარკუნძულის ნაწილია.

მეზობელი მუნიციპალიტეტები
საათის ისრის მიმართულებით, ფლენსბურგის უბის გერმანული სანაპიროდან, ფლენსბურს შლეზვიგ-ფლენსბურგის რაიონისა და სამხრეთ დანიის რეგიონის შემდეგი მუნიციპალიტეტები ესაზღვრება: გლიუკსბურგი, ვესი, მასბიული, ჰიურუპი, ტასტრუპი და ფრაიენვილი, იარპლუნდ-ვედინგი, ჰანდევიტი, ჰარისლე და ობენროს მუნიციპალიტეტი ფლენსბურგის უბეში, დანიის სანაპიროს მხრიდან.

ისტორია
შუა საუკუნეეები
ფლენსბურგი დანიელებმა 1200-იან წლებში დააარსეს ფლენსბურგის უბის ბოლოში. დანიელებს მალე გერმანელი ვაჭრები შეუერთდნენ. 1284 წელს ქალაქის სტატუსი მიენიჭა და მალე შლეზვიგის საჰერცოგოში ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი დასახლება გახდა. ჰოლშტეინისგან განსხვავებით შლეზვიგი საღვთო რომის იმპერიას არ მიეკუთვნებოდა. სწორედ ამიტომ ფლენსბურგი ჰანზაში არ შედიოდა, მაგრამ ამ მნიშვნელოვან სავაჭრო ქსელთან კონტაქტებს ინარჩუნებდა.

ისტორიკოსების აზრით, ფლენსბურგის ადგილას დასახლების შექმნა რამდენიმე მიზეზმა განაპირობა, რომელთა შორისაა:
ძლიერი ქარებისგან დაცულობა
სავაჭრო მარშრუტი ჰოლშტაინსა და ჩრდილოეთ იუტლანდიას შორის (, რომელიც ჰამბურგს, შლეზვიგ0ჰოლშტაინსა და იუტლანდიას შორის გზების ქსელს მოიცავდა, შეიძლება ბრინჯაოს ხანიდანაც კი)
სავაჭრო მარშრუტი ჩრდილოეთ ფრიზიასა და ანგლიის ნახევარკუნძულს შორის
ყაშაყისებრთა თევზებით მდიდარი წყლები

1412 წლის 28 ოქტომბერს დედოფალი მარგარიტა დანიელი ბურბონული ჭირისგან გარდაიცვალა ფლენსბურგის ნავსადგურში მდგარ ხომალდზე.
ჟაკ-ბენინ ბოსუე

ჟაკ-ბენინ ბოსუე (; დ. 27 სექტემბერი, 1627 – გ. 12 აპრილი 1704) — ფრანგი ეპისკოპოსი და თეოლოგი, ცნობილია მისი ქადაგებებით. ის ყველა დროის ერთ-ერთ საუკეთესო ორატორად მიიჩნევა.

ლუი -ის კარის მქადაგებელი, ბოსუე იყო პოლიტიკური აბსოლუტიზმისა და მეფეთა ღვთაებრივი უფლების ძლიერი დამცველი. ის ამტკიცებდა, რომ მთავრობა ღვთიური განგებით იყო დადგენილი და მეფეები სუვერენულ ძალაუფლებას ღვთისგან იღებდნენ.

ყველაზე ცნობილი ნამუშევრებია: დედოფალ ჰენრიეტა მარიას დაკრძალვებზე წარმოთქმული სამი დიდი სიტყვა, ინგლისის ჩარლზ -ის ქვრივი (1669), მისი ქალიშვილი ჰენრიეტა ორლეანის ჰერცოგინია (1670) და და გამოჩენილი სამხედრო მეთაური ლუი -ის (1687).

მისი 1681 წელს წარმოთქმული სიტყვას საყოველტაო ისტორიის შესახებ ბევრი კათოლიკე ნეტარი ავგუსტინეს ღვთის ქალაქის ახალ ვერსიად მიიჩნევს.
ჩოლ გალას უბანი

ჩოლ გალას (გარე ციხის) უბანი — მე-18 საუკუნეში აშენებული შუშის ქვედა უბნის მე-17 უბანი. შუშას ციხის ქვედა უბანი თავისი პოზიციითა და კლიმატით განსხვავდებოდა ზედა უბნებისგან. ხურშიდბანუ ნათევას სასახლე, ასად ბეი ჯავანშირის სასახლის კომპლექსი, ხან შუშინსკის სახლი, უზეირ ბეი ჰაჯიბეილის საგვარეულო მამული მდებარეობს ციხის კედლებთან ყველაზე ახლოს. ბევრი ცნობილი პიროვნება ჩამოვიდა გურდლარისა და საათლის უბნებიდან, სადაც იყო უდაბნოს ციხე, ზოჰრაბბაიოვების სახლი, ყარაბაღის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ოჯახი, გარაბოიუქ ხანის სასახლე და საზოგადო მოღვაწის აჰმად ბეი აღაოღლუს მამის მამული მდებარეობს. ყარაბაღის სახანოს პრემიერ-მინისტრი, პოეტი მოლა ფანაჰ ვაგიფი ცხოვრობდა საათლის უბანში და ასწავლიდა მედრესეში.

ისტორია
გრძელი ქვით მოპირკეთებული გზა ციხეს ორ ნაწილად ყოფს. ჩოლ გალას უბნისკენ გადაჭიმული ტერიტორიაზეა ყარაბაღის ხანების სასახლის არქიტექტურული ძეგლიც. შუშას ოკუპაციის დღემდე ეს უზარმაზარი შენობა საცხოვრებელ კორპუსს წარმოადგენდა. შენობას დიდი ჭიშკარი ჰქონდა. ქუჩისკენ გაღებული პატარა კარი ყურადღებას იპყრობს თავისი სილამაზით. ეს კარიბჭე ხანის სასახლეს განსაკუთრებულ სილამაზეს ანიჭებს. სასახლის ხუროთმოძღვრული ძეგლი ფართო ტერიტორიას მოიცავს. მას ყოველი მხრიდან ქვის გალავანი აკრავს. ეს სახანო შუალედური სამეზობლოა. შუშაში აშენებული ბოლო უბანია „ჩოლ გალას ციხე“. მას შემდეგ, რაც ამ უბნის მაცხოვრებლები ციხის კედლების აშენების შემდეგ გადავიდნენ და დასახლდნენ ციხის გარეთ, ქალაქელები მათ უწოდებდნენ „ჩოლ გალელს“ ანუ „ციხის გარეთ მცხოვრებთ“ და უბანი ამ სახელით იყო ცნობილი. ჰაჯი ნასირ რზა ოღლუმ, შუშას ერთ-ერთმა ქველმოქმედმა, 1889 წელს ააგო შადრევანი ამ უბანში.

არქიტექტურა
აქ ვაკე ტერიტორიები, სამეზობლო სკვერები, მეჩეთები სხვებისგან განიერია და განსხვავდება არქიტექტურული სტილით. ციხის ქვედა უბანში არის მრავალი წყლის ჭა, ტბორები, შადრევნები და ცისტერნები. უბნის ქუჩებისა და მოედნების სიგანე, საცხოვრებელი კორპუსები, ხანისა და ხანის შვილების, ვაჭრებისა და რელიგიური მოღვაწეების კუთვნილი შენობები კიდევ უფრო მატებს უბანს ბრწყინვალებას. სამეზობლო ასე დასახელებულია, რადგან ის ყველაზე ახლოსაა ციხის კედლებთან. სხვა უბნების მსგავსად, ამ უბანსაც ჰქონდა მეჩეთი, აბანო, პატარა მოედანი და წყარო. ამ უბანში მდებარეობს ხურშიდბანუ ნათევას სასახლე, ასად ბეი ჯავანშირის სასახლის კომპლექსი, ხან შუშინსკის სახლი, უზეირ ჰაჯიბეოვის მამის ქონება.
ჩუხურის უბანი

ჩუხურის უბანი — მე-18 საუკუნეში აშენებული შუშის ერთ-ერთი ქვედა უბანი. „ჩუხური“ (ორმო) ეწოდა იმიტომ, რომ მდებარეობს ქალაქის ყველაზე დაბალ ნაწილში. სხვა უბნების მსგავსად, ამ უბანსაც ჰქონდა მეჩეთი, აბანო, პატარა მოედანი და წყარო. ამ უბანში მდებარეობს ჰაჯი გულუს ქონება, ბულბულის სახლ-მუზეუმი (შუშა).
შუშას სხვა ისტორიული ადგილების მსგავსად, ჩუხურის უბანი სომხური ვანდალიზმის მსხვერპლი გახდა. სომხებმა გაანადგურეს მე-18 საუკუნეში აშენებული მეჩეთი და მეზობლად მდებარე სხვა ისტორიული ნაგებობები.

სურათები
გასიმ ბეი ზაქირის საფლავის ქვის ძეგლი

გასიმ ბეი ზაქირის საფლავის ძეგლი — ძეგლი, რომელიც აღმართულია 1984 წელს მოაზროვნე გასიმ ბეი ზაქირის საფლავზე, შუშაში, მირზა ჰასანის სასაფლაოზე. ძეგლი სომხური ვანდალიზმის მსხვერპლი გახდა, როდესაც ქალაქი შუშა იყო ოკუპირებული.

ისტორია
ცნობილი პოეტის გასიმ ბეი ზაქირის დაბადებიდან 200 წლისთავთან დაკავშირებით, აზერბაიჯანის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის სპეციალური გადაწყვეტილებით, 1984 წელს მის საფლავზე შუშაში, მირზა ჰასანის სასაფლაოზე ძეგლი დაიდგა. ადრე პოეტის საფლავზე სამარხი იყო, მოგვიანებით კი საფლავის ქვის ძეგლი დაუდგეს.

გასიმ ბეი ზაქირის საფლავის ძეგლის ავტორია ნამიგ დადაშოვი, დამსახურებული მხატვარი, მოქანდაკე, აზერბაიჯანის მხატვართა კავშირის წევრი.

გასიმ ბეი ზაქირის საფლავის ქვის ძეგლი არის პატარა გორაზე - ჯავანშირის დინასტიის მინდორში. ასევე აღადგინეს გასიმ ბეი ზაქირის საფლავის ირგვლივ დამარხული მე-19 საუკუნეში მცხოვრები ცნობილი ადამიანების საფლავები, პატარა ბორცვზე ყვავილები და ხეები დაირგო, აგრეთვე დაიგო გაზონიც დაიგო.
ბულბულის ბიუსტი

ბულბულის ბრინჯაოს ბიუსტი — ბრინჯაოს ბიუსტი, რომელიც აღმართულია ქალაქ შუშაში. ძეგლი სომხებმა ტყვიებით დახვრიტეს და საქართველოსთვის ჯართად გაყიდეს. 1992 წელს შუშას ოკუპაციის შემდეგ ბიუსტი (ნათავან და უზეირ ჰაჯიბეოვის ბიუსტებთან ერთად) საქართველოს ტერიტორიაზე გადაჰყავთ, რათა იქ ლითონის სახით გაეყიდათ. მოგვიანებით ეს ბიუსტები აზერბაიჯანის ხელისუფლებამ აიღო. მისი ავტორია ნამიგ დადაშოვი. ამჟამად ინახება რამიზ მუსტაფაევის სახელობის აზერბაიჯანის ეროვნული ხელოვნების მუზეუმის ეზოში.

ბულბულის შვილის ფოლად ბულბულოღლუს ძალისხმევით ბაქოში ჩამოიტანეს დიდი მომღერლის ბულბულის ბიუსტი, ასევე უზეირ ჰაჯიბეოვისა და ნათავანის.
აზერბაიჯანის სახელმწიფო ყარაბაღის ისტორიის მუზეუმი

აზერბაიჯანის სახელმწიფო ყარაბაღის ისტორიის მუზეუმი — 1991 წელს დაარსდა შუშაში და 1992 წელს შუშის ოკუპაციის გამო შეწყვიტა საქმიანობა. ოკუპაციის შემდეგ სომეხი დამპყრობლების მიერ მუზეუმის 1000-მდე ექსპონატი გაძარცვეს.

ისტორია
აზერბაიჯანის ყარაბაღის სახელმწიფო ისტორიის მუზეუმი შუშაში 1991 წლის თებერვალში აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კულტურის სამინისტროს დაკვეთით დაარსდა. მუზეუმის შექმნის ეტაპზე ჩამოყალიბდა 550-მდე ექსპონატი, დამტკიცდა საშტატო მაგიდა. თავდაპირველად მუზეუმისთვის ფირუდინ ბეი ქოჩარლის სახლი იყო გამოყოფილი, მოგვიანებით კი მუზეუმი დროებით ფუნქციონირებდა საკურორტო სანატორიუმის გაერთიანებაში შემავალ ერთ-ერთ შენობაში. მუზეუმის პირველი დირექტორი იყო ემინ აღაევი. 1992 წლის 8 მაისს სომხეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ქალაქ შუშას ოკუპაციის შედეგად მუზეუმის ათასამდე ექსპონატი განადგურდა და ის, რისი ამოღებაც შესაძლებელი იყო, გადაიტანეს. ოკუპაციის შემდეგ სომხებმა გაძარცული სამუზეუმო ნივთები მსოფლიო საზოგადოებას სომხური მატერიალური კულტურის ნიმუშად წარუდგინეს და რიგ ქვეყანაში გამოფინეს.
დივანხანა (შუშა)

დივანხანას მოედანი ან ბაზარბაში — პირველი და უდიდესი ქალაქის მოედანი, რომელიც მდებარეობს შუშას ციხის შიგნით, განჯის კარიბჭის გავლისას. ამ მოედნიდან სათავეს იღებს რასტა ბაზარი, ქალაქის უდიდესი სავაჭრო ქუჩა.

ყარაბაღის სახანოს რუსეთის იმპერიასთან შეერთების შემდეგ, შუშაში ჩატარებული სარეკონსტრუქციო სამუშაოების დროს, დაინგრა ხანის სასახლის მიმდებარე ციხის კედლების ნაწილი, მათ შორის მოედანზე მდებარე შენობები, რის შემდეგაც დივანხანას მოედანი გაიხსნა. იმ პერიოდის შემდეგ მოედანმა „ბაზარბაშის“ სახელწოდება მიიღო. ამ სახელწოდების ჩამოყალიბების მთავარი მიზეზი, რომელიც დღემდეა შემორჩენილი, არის ის, რომ იმ დროს განვითარებული და კომერციული რიგების მქონე რასტას ბაზრობის ქუჩა ამ მოედნიდან აიღო თავისი დასაწყისი.

ყარაბაღის ხანის სასახლე
ყარაბაღის ხანის სასახლე არის ისტორიული სასახლე, რომელიც იყო ყარაბაღის სახანოს დამაარსებლის, პანაჰალი ხანის რეზიდენცია. პანაჰალი ხანის დროს სასახლე არა მხოლოდ ხანის რეზიდენცია იყო, არამედ ის ამ სასახლეშიც ცხოვრობდა ხანის ოჯახთან ერთად. ყარაბაღის ხანის სასახლე ერთ-ერთი უძველესი ნაგებობაა შუშაში, რომელიც აშენებულია შუშას ციხის პარალელურად და გარშემორტყმულია ციხის კედლებით. ამ თვალსაზრისით ყარაბაღის ხანის სასახლე ერთგვარ ციხეს წააგავს. ზოგიერთ წყაროში სასახლის სახელწოდება დაკავშირებულია იმ ფაქტთან, რომ მას აქვს მკაცრი თავდაცვის სისტემა.

დიდი სასახლის კომპლექსი, რომელიც მდებარეობს დივანხანას მოედნის ჩრდილოეთით, ერთ-ერთი მთავარი კომპოზიციური დომინანტია არა მხოლოდ მოედანზე, არამედ ქალაქ შუშაში (იუხარი გოვჰარ აღა მეჩეთთან ერთად).

ბაზარბაშის ქარვასლა
ბაზარბაშის ქარვასლა მდებარეობს დივანხანას მოედნის სამხრეთით და წარმოადგენს მოედნის სამხრეთ საზღვრებს. ქარვასლას აგება მე-19 საუკუნით თარიღდება. ავალოვის 51 ქარვასლა მდებარეობს ორ პარალელურ ქუჩას - რასტა ბაზრისა და საათლის ქუჩებს შორის, სამხრეთიდან დივანხანას მოედანზე. სამხრეთით ქარვასლას მშენებლობამ უზრუნველყო დივანხანას მოედნის სამხრეთით გაშლილ კომერციულ ქუჩებთან კავშირი.

აღა კაჰრამან მირსიაბ ოღლუს ქარვასლა
აღა კაჰრამან მირსიაბ ოღლუს ქარვასლა დივანხანას მოედნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მხარეს მდებარეობს. ქარვასლა აშენდა მე-19 საუკუნეში. შენობას გეგმაში კვადრატული ფორმა აქვს. ქარვასლის სამხრეთ ფასადმა წარმატებით დაასრულა დივანხანას მოედნის არქიტექტურული ანსამბლი.
გარაბოიუქ ხანიმის სასახლე

გარაბოიუქ ხანიმის სასახლე — ისტორიული სასახლე, რომელიც მდებარეობს ქალაქ შუშას ისტორიულ ცენტრში. მიუხედავად იმისა, რომ წყაროები გვაწვდიან ინფორმაციას შუშას ციხის ტერიტორიაზე რამდენიმე სასახლის არსებობის შესახებ, მათგან მხოლოდ ორი, გარაბოიუქ ხანიმის სასახლე და ფანაჰალი ხანის სასახლეა შემორჩენილი ჩვენს დრომდე. გარაბოიუქ ხანიმის ციხის შესასვლელი კარიბჭის წარწერა მიუთითებს იმაზე, რომ იგი აშენდა ჰიჯრის 1182 წელს (1768).

ისტორია
აზერბაიჯანის ფეოდალური პერიოდის ციხე-ქალაქებისთვის დამახასიათებელია ციხეები, სადაც ხანის სასახლეა განთავსებული. ეს ციხეები, რომლებიც დომინანტური იყო ახალი ქალაქების არქიტექტურისა და დაგეგმარების თვალსაზრისით წარმოადგენდნენ სახანოების დედაქალაქებს და მცირე ფეოდალურ სახელმწიფოებს. ჩამოყალიბდნენ მე -18 საუკუნის დასაწყისიდან. - საუკუნეებში აზერბაიჯანში მმართველ ციხეებს ეწოდებოდა იჩერის გალა, ბალა გალა ან ერკი (როგორც, მაგალითად, თავრიზში).

ჩვეულებრივ, ფეოდალური ქალაქების მშენებლობა მმართველის ციხის აგებით იწყებოდა. იმის გამო, რომ ტერიტორია, სადაც მდებარეობს შუშას ციხე აქვს უნიკალური სტრატეგიული თავისებურება, ციხის შიგნით არსებული ციხესიმაგრეების მშენებლობა, მათ შორის ფანაჰალი ხანის ციხის ჩათვლით, დაიწყო შუშას ციხის მშენებლობასთან ერთად. ბეი მირზა ადიგოზალის ცნობით, პანაჰალი ხანის მეფობის დროს შუშაში ხანის ოჯახის წევრებისთვის აშენდა „ფართო ნაგებობები და მაღალი სასახლეები“.

შუშას ციხეში აშენებული ციხეებიდან მხოლოდ ორია შემორჩენილი ჩვენს დრომდე, მათგან ერთია გარაბოიუქ ხანიმის ციხე, რომელიც მდებარეობს ციხის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მხარეს, ხოლო მეორე არის ფანაჰალი ხანის ციხე, რომელიც დგას კლდის პირას ღრმა ხეობაში. გარაბოიუქ ხანიმის ციხის შესასვლელი კარის წარწერაზე ნახსენებია მისი აშენება ჰიჯრის 1182 წელს (1768 წ.).
იბრაჰიმხალილ ხანის სასახლე

იბრაჰიმხალილ ხანის სასახლე ან იბრაჰიმხალილ ხანის ციხე — ისტორიული სასახლე, რომელიც მდებარეობს ქალაქ შუშას სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, სოფელ დაშალთის მახლობლად. ზოგიერთ წყაროში სასახლეს ყარაბაღის ხანის სასახლესაც უწოდებენ, რაც დაკავშირებულია იმასთან, რომ სასახლე იყო ხანის რეზიდენცია იბრაჰიმხალილ ხანის დროს.

ისტორია
აზერბაიჯანის ფეოდალური პერიოდის ციხე-ქალაქებისთვის დამახასიათებელია ციხეები, სადაც ხანის სასახლეა განთავსებული. ამ ციხეები, რომლებიც დომინანტური იყო ახალი ქალაქების არქიტექტურისა და დაგეგმარების თვალსაზრისით და წარმოადგენდნენ სახანოების დედაქალაქებს, მცირე ფეოდალურ სახელმწიფოებს და ჩამოყალიბდნენ მე -18 საუკუნის დასაწყისიდან, მოთავსებული იყო სასახლის კომპლექსი და სხვა დამხმარე ნაგებობები, რომლებიც უზრუნველყოფდნენ მმართველსა და მისი ოჯახის წევრებს საცხოვრებლითა და უსაფრთხოებით. - საუკუნეებში აზერბაიჯანის მმართველ ციხეებს ეწოდებოდა იჩერის გალა, ბალა გალა ან ერკი (როგორც, მაგალითად, თავრიზში).

ჩვეულებრივ, ფეოდალური ქალაქების მშენებლობა მმართველის ციხის აგებით იწყებოდა. იმის გამო, რომ ტერიტორია, სადაც შუშის ციხე მდებარეობს, უნიკალური სტრატეგიული თავისებურებით გამოირჩევა, ციხის შიგნით არსებული ციხესიმაგრეების მშენებლობა, მათ შორის ფანაჰალი ხანის ციხე, შუშას ციხის მშენებლობასთან ერთად დაიწყო. ბეი მირზა ადიგოზალის ცნობით, ფანაჰალი ხანის დროს შუშაში ხანის გვარის წევრებისთვის აშენდა „ფართო ნაგებობები და მაღალი სასახლეები“.

ყარაბაღელი ისტორიკოსი მირ მეჰდი ხაზანი შუშას ციხის აგებაზე საუბრისას ასევე ხაზს უსვამს პანაჰალი ხანის ბრძანებით ციხესიმაგრის შიგნით სასახლეების აშენებას.
შუშას ციხეში არსებული ციხესიმაგრეების უნიკალური არქიტექტურული თავისებურებები უძველესი დროიდან იქცევდა მოგზაურთა და ქალაქის დამთვალიერებელთა ყურადღებას.
მაჰამადჰასან აღას სასახლე

მაჰამადჰასან აღას სასახლე — ისტორიული სასახლე, რომელიც მდებარეობს ქალაქ შუშას ისტორიულ ცენტრში. სასახლე აშენდა ციცაბო კლდეზე შუშას ზეგანის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. სასახლე ეკუთვნოდა მუჰამედ ჰასან აღას, იბრაჰიმხალილ ხანის უფროს შვილს და მისი ოჯახის წევრებს. აღა მუჰამედ შაჰ ყაჯარ მუჰამედ ჰასანმა, რომელმაც 1796 წელს დაიპყრო შუშა, დაიწყო ცხოვრება აღა მუჰამედ ჰასანის სასახლეში და მოკლა მისმა მსახურმა საფარ ალიმ ამ სასახლეში 1797 წელს.

ისტორია
აზერბაიჯანის ფეოდალური პერიოდის ციხე-ქალაქებისთვის დამახასიათებელია ციხეები, სადაც ხანის სასახლეა განთავსებული. ეს ციხესიმაგრეები, რომლებიც დომინანტური იყო ახალი ქალაქების არქიტექტურისა და დაგეგმარების თვალსაზრისით, იყვნენ სახანოების დედაქალაქები, მცირე ფეოდალური სახელმწიფოები, რომლებიც ჩამოყალიბდნენ მე -18 საუკუნის დასაწყისიდან. ისინი უზრუნველყოფდნენ მმართველისა და მისი ოჯახის საცხოვრებელი ადგილის უსაფრთხოება. - საუკუნეებში აზერბაიჯანის მმართველ ციხეებს ეწოდებოდა იჩერის გალა, ბალა გალა ან კიდობანი (როგორც, მაგალითად, თავრიზში).

ჩვეულებრივ, ფეოდალური ქალაქების მშენებლობა მმართველის ციხის აგებით იწყებოდა. იმის გამო, რომ ტერიტორია, სადაც მდებარეობს შუშას ციხე უნიკალური სტრატეგიული თავისებურებით გამოირჩევა, ციხის შიგნით არსებული ციხესიმაგრეების მშენებლობა, მათ შორის, ფანაჰალი ხანის ციხე, შუშას ციხის მშენებლობასთან ერთად დაიწყო.

ნ.დუბროვინის ცნობით, ციხის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მხარეს, ციცაბო კლდეზე იყო „იბრაჰიმხალილ ხანის ძის მუჰამედასან აღას კვადრატული სასახლე“. 1796-1797 წლებში შუშას ციხის ოკუპაციის დროს აღა მუჰამედ ხან ყაჯარი და მისი დიდებულები ამ სასახლეში დასახლდნენ.

 საუკუნეში შედგენილ ქალაქ შუშას გეგმებში, 1837 წლის გენერალური გეგმის ჩათვლით, ნ.დუბროვინის მიერ მითითებულ ადგილას კვადრატული ფორმის ნაგებობაა ნაჩვენები დიდი ზომებით. ის შენობა გეგმებში მონიშნულია, როგორც „პოლკოვნიკ ჯაფარგულუ აღას სახლი“. ჯაფარგულუ აღა იყო მოჰამადჰასან აღას ვაჟი და მემკვიდრე.
რიხარდ ზორგე

რიხარდ ზორგე (; დ. 22 სექტემბერი, 1895, ბაქო — გ. 7 ნოემბერი, 1944, ტოკიო) — გერმანელი საბჭოთა მზვერავი, ჟურნალისტი, საბჭოთა კავშირსი გმირი (1964).

ბიოგრაფია
იყო ფრიდრიხ ზორგეს შვილიშვილი. მონაწილეობდა პირველ მსოფლიო ომში. 1919 წლიდან იყო გერმანიის კომუნისტური პარტიის წევრი. 1924 წლიდან მუშაობდა სსრკ–ში. 1930-იან და 1940-იან წლებში მუშაობდა საბჭოთა აგენტად სხვადასხვა ქვეყანაში. 1941 წელს დააპატიმრა იაპონიის პოლიციამ და მიუსაჯა სიკვდილი.
ფრიდრიხ ზორგე

ფრიდრიხ ზორგე (; დ. 9 ნოემბერი, 1828, ბეტაუ, პრუსია — გ. 26 ოქტომბერი, 1906, ჰოუბოუკენი, აშშ) — გერმანელი მარქსისტი, ფრიდრიხ ენგელსისა და კარლ მარქსის მოწაფე და თანამებრძოლი. 1849 წელს მონაწილეობდა ბადენ-პფალცის აჯანყებაში. აჯანყების დამარცხების შემდეგ იყო ემიგრაციაში შშვეიცარიასა და აშშ-ში. ეწეოდა აშშ-ში მარქსიზმის პროპაგანდას.
იაზიჯიკი, ნიკსარი

იაზიჯიკი — ქალაქი ტოკატის პროვინციის ნიკსარის რაიონში .

ისტორია
.ქალაქის სახელი მოხსენიებულია როგორც გეირანი 1530 წლის ოსმალეთის ჩანაწერებში. ოსმალეთის პერიოდის 1916 წლის აღწერის დოკუმენტებში ჩანს, რომ სოფელ გეირანში ცხოვრობდნენ თურქები და ქრისტიანი ბერძენი უმცირესობა. სოფელში 134 კომლი იყო და მოსახლეობა 945 იყო. დასახლება, რომელსაც 1960 წელს ეწოდა „“ დაარსდა მე-3 სახელმწიფო საბჭოში, რომელიც გამოქვეყნდა 1976 წლის 23 ივნისის ოფიციალურ გაზეთში და ნომრით 15625. სამმხრივი დადგენილებით, დეპარტამენტის 1976 წლის 29.04.1976 და ნომრით 1976/297-303 გადაწყვეტილებით, ქალაქის სტატუსი მოიპოვა. იაზიჩიკის მუნიციპალურ სტატუსს ვადა ამოეწურა 2013 წელს, როდესაც მისი მოსახლეობა 2000 ადამიანზე ნაკლებს შემცირდა. თუმცა, ადმინისტრაციული გაერთიანების შედეგად, ქალაქი გადარჩა დახურვისგან, როდესაც წლის ბოლოს მისმა მოსახლეობამ 2000-ს გადააჭარბა.

გეოგრაფია
.დეფნე ტოკატის ქალაქის ცენტრი 70 კმ, ნიკსარის ცენტრი 25 კმ. მუნიციპალიტეტი ცდილობს ტურისტებისთვის გახსნას კარაჩამის, დუდენისა და ლალდიზის მაღალმთიანები, რომლებიც იაზიჯიქის მაღალმთიანეთია. ქალაქ ნიკსარ იაზიჯიკში არის დიდი რაოდენობით ჩამოსხმული ბენტონიტის მაღარო და მათეთრებელი მიწა. -ის მიწის უმეტესი ნაწილი და თითქმის მთელი ბენტონიტის ნიადაგის მაღარო შედგება.

მოსახლეობა
მენეჯმენტი
მერიაში
ტუნჩერ უზუნოღლუ იაზიჯის მერად ზედიზედ 8 ვადით აირჩიეს.

წყარო
სათადარიგო ბორბალი

სათადარიგო ბორბალი — 1978 წელს გადაღებული ქართული მოკლემეტრაჟიანი მხატვრული ფილმი. რეჟისორი ამირან დარსაველიძე.

სიუჟეტი
პროვინციული ქალაქის მკერავი გოგი ახალი წლის შესახვედრად მიემგზავრება. თოვლიან გზაზე მშვენიერ ქალიშვილს გადააწყდება, რომელსაც მანქანა გაუფუჭდა. გოგი თავისი მანქანის საბურავს ქალიშვილს დაუთმობს, თვითონ კი ქალიშვილით და საკუთარი საქციელით მოხიბლული, ახალ წელს უკაცრიელ გზაზე, მანქანაში მარტოდმარტო შეხვდება.

როლებს ასრულებენ
ლიკა ქავჟარაძე — ლიკა
გიორგი (გოგი) ქავთარაძე — გოგი
ეთერ მოციქულაშვილი — მოხუცი ქალი
შალვა გედევანიშვილი
აბესალომ ლორია
ლეილა შოთაძე
შალვა ჯანიაშვილი
არჩილ მაჩაბელი
ნოდარ სოხაძე
სანდორ კლეგენი

სანდორ კლეგენი — ჯორჯ რეიმონდ რიჩარდ მარტინის ფენტეზის ჟანრის რომანების სერიის, „ყინულისა და ცეცხლის სიმღერის“ პერსონაჟი და ასევე მისი ტელეადაპტაციის ერთ-ერთი გმირი. ის წარდგენილია 1996 წელს გამოცემულ წიგნ „სატახტოთა თამაშში“ და მოგვიანებით ჩნდება წიგნებში „მეფეთა ჯახი“ (1998), „ხმლების ქარიშხალი“ (2000) და „ნადიმი ყვავებისთვის“ (2005). ტელეადაპტაციისას მისი როლი შეასრულა შოტლანდიელმა მსახიობმა რორი მაკ-კანმა.

სანდორ კლეგენი, ასევე ცნობილი როგორც ქოფაკი, იყო სერ გრეგორ კლეგენის უმცროსი ძმა და მეფე ჯოფრი ბარათეონის პირადი მცველი. როდესაც ჯოფრი რკინის ტახტზე ავიდა, სანდორი დასახელდა მეფის ქეშიკთა წევრად, თუმცა შავი წყლის ბრძოლაში პოსტი მიატოვა. არია სტარკთან ერთად მოგზაურობისას ის შეებრძოლა ბრიანა ტართს, დამარცხდა და კინაღამ დაიღუპა. მოგვიანებით მან სცადა მშვიდი ცხოვრების დაწყება, თუმცა მრევლი, რომელთან ერთადაც ცხოვრობდა, ამოხოცეს და იგი შეურთდა უბაირაღო საძმოს, რომელსაც ბერიკ დონდარიონი ხელმძღვანელობდა. უინტერფელის ბრძოლაში ის კვდრების არმიის წინააღმდეგ ჯონ სნოუს მხარეს იბრძოდა, გამარჯვების შემდეგ კი მეფის საბიჯელში დაბრუნდა, რათა ძმა მოეკლა.

ბიოგრაფია
სანდორი არის დახელოვნებული მეომარი ლანისტერების სამსახურში. ის უმეტესად განთქმულია თავისი ნაიარევით, რომელიც სახის მარჯვენა მხარეს აქვს. ის არის ვესტეროსში ერთ-ერთი ყველაზე საშიში მეომრის, გრეგორ კლეგენის ძმა, რომელსაც ზედმეტსახელად „მთას“ უწოდებენ. როდესაც სანდორი პატარა იყო, თავისი ძმის სათამოშოთი თამაშობდა. როდესაც ეს გრეგორმა დაინახა, იფიქრა რომ სანდორმა ის მისგან მოიპარა, ამიტომაც „დასჯის“ მიზნით სახის მარჯვენა მხარე ცეცხლში ჩააყოფინა და მანამ არ გაუშვა ხელი, სანამ ძალით არ გააჩერეს. მიუხედავად ამისა, გრეგორი არ დაუსჯიათ და მამამისმა თქვა, რომ სანდორის ლოგინს ცეცხლი წაეკიდა. მას შემდეგ სანდორს თავისი ძმა სძულდა.

ის იყო დაახლოებით 2 მეტრის სიმაღლის და იწონიდა 140 კილოგრამს, როდესაც 12 წლის პირველად მოკლა კაცი (რობერტის აჯანყების დროს). სანდორი მიხვდა, რომ მოკვლა მას სიამოვნებას ანიჭებდა, მას შეეძლო ნებისმიერი ადამიანი მოეკლა სინანულის გარეშე — მათ შორის ძმაც კი. მან გადაწყვიტა, გამხდარიყო მეფის მცველი, რადგან შეეძლო ადამიანები მოეკლა და ამის გამო არავინ არ დასჯიდა. მან ნახა ის, თუ როგორ აკურთხა რაინდად მისი ძმა პრინცმა რეიგარ ტარგარიენმა, მიუხედავად იმისა, რომ ის იყო უღირსი ადამიანი. მას ეზიზღებოდა რაინდების შესახებ დაწერილი ნოველები და სიმღერები, რომლებიც მათ კეთილშობილ ადამიანებად წარმოაჩენდნენ, რაც ხშირ შემთხვევაში ასე არ იყო. ეს იყო მიზეზი იმისა, თუ რატომ არ გახდა რაინდი — მიუხედავად იმისა, რომ შესაძლებლობა ჰქონდა. ბრძოლისას სანდორი ატარებდა მძიმე ჯავშნის მუქი ფერის კომპლექტს და დამახასიათებელ მუზარადს, რომელსაც ძაღლის — მის საგვარეულო გერბის ნაწილის — თავის ფორმა ჰქონდა.