აფრიკა (ქალღმერთი)

ქალღმერთი აფრიკა, ლათინურად — აფრიკის გაპიროვნება რომაელების მიერ, ახალი წელთაღრიცხვის ადრეულ საუკუნეებში. იყო ერთ-ერთი ნაყოფიერებისა და სიუხვის ღვთაება ჩრდილოეთ აფრიკაში, ეთაყვანებოდა იფრის ტომი. იკონოგრაფიაში ჩვეულებრივ გამოისახებოდა სპილოს ნიღბის თავსაბურავით. მის სიმბოლიკაში ითვლებოდა სიუხვის რქა და ლომი.

რომაელებისთვის „აფრიკა“ მხოლოდ თავიანთ იმპერიულ პროვინციას წარმოადგენდა, რომელიც დაახლოებით თანამედროვე ჩრდილო-აღმოსავლეთ ალჟირს, ტუნისს და ლიბიის სანაპიროებს უტოლდებოდა, და ამის გამო ქალღმერთს სუბსაჰარის მახასიათებლებს არ აწერდნენ. ის ბერბერად მიიჩნეოდა,
ეტიმოლოგია
აფრი ლათინური სახელი იყო, რომელიც მაშინდელი ჩრდილოეთ აფრიკის, მდინარე ნილოსის დასავლეთით მცხოვრებთა აღსანიშნავად გამოიყენებოდა, და ყველაზე ფართო გაგებით ხმელთაშუა ზღვის სამხრეთით მდებარე ყველა მიწებს, ანუ ანტიკურ ლიბიას მოიცავდა. როგორც ჩანს, ეს სახელი თავდაპირველად მოიხსენიებდა ადგილობრივ ლიბიურ ტომს, რომელიც თანამედროვე ბერბერების წინაპარი უნდა ყოფილიყო.

აფრიკა ასევე ცნობილია ბერბერული სიტყვიდან (მრავლობითში - ) რაც „გამოქვაბულს“ აღნიშნავდა. იგივე სიტყვა
რომაული გამოყენება
ის რომაულ აფრიკაში ზოგიერთ მონეტაზე, მოჩუქურთმებულ ქვასა და მოზაიკაზე გვხვდება. რომაული აფრიკის ამსახველი მოზაიკა გვხვდება ტუნისის ელ-ჯემის მუზეუმში. ალჟირში, ტიმგარდში აღმოჩენილ საკურთხეველში შეგვიძლია ვიხილოთ ქალღმერთ აფრიკის იკონოგრაფიაც.

ის იყო ერთ-ერთი „პროვინციების გაპიროვნებებიდან“, როგორებიც იყვნენ ბრიტანია, ისპანია, მაკედონია და ბერძნულენოვანი პროვინციები. აფრიკა ერთ-ერთი ყველაზე ადრეულია და შესაძლოა წარმოიშვა პომპეუს დიდის ძვ. წ. 80 წელს, აფრიკული ტრიუმფის შედეგად. შემორჩენილია ზოგიერთი მონეტა, რომლებზეც პომპეუსი და აფრიკა არიან გამოსახულნი.

სპილოს თავსაბურავი პირველად ალექსანდრე მაკედონელის გამოსახულებიან მონეტებზე ჩნდება, რომლებიც მის მიერ ინდოეთის დაპყრობის აღსანიშნავად დაიბეჭდა. სურათი მოგვიანებით აგათოკლე სირაკუზელის მონეტებზე გადაიტანეს, დაახლოებით ძვ. წ. 304 წელს, როდესაც მან აფრიკაში გაილაშქრა. ის გვხვდება ნუმიდიას სამეფოში, მეფე იბარასის ვალუტაზეც, რომელიც პომპეუსმა ძვ. წ. პირველ საუკუნეში დაამარცხა, და სავარაუდოდ მონეტის სტილიც გადაიღო. ეს ქალღმერთის არსებობისა და მნიშვნელობის უტყუარ ლიტერატურულ მტკიცებულებად მიიჩნევა. სხვა მწერლებს აფრიკის მდედრობითი გაპიროვნება „დეას“ ან „ქალღმერთის“ სახელით ჰყავთ ნახსენები.

თუმცა, მარიცმა ეჭვქვეშ დააყენა, იყო თუ არა გაპიროვნებული აფრიკა რომაელებისთვის ან ნებისმიერი სხვა ხალხისათვის „დეა“, ან ქალღმერთი. „დეა აფრიკის“ სპილოს ნიღბიანი იკონოგრაფიული გამოსახულებები მხოლოდ რომაულ აფრიკის გამოსახულებას წარმოადგენდა - აცხადებს მარიცი. ეს, სავარაუდოდ, იმიტომ, რომ არც პლინიუსს და არც რომელიმე მწერალს არ ჩაუწერია ის როგორც „დეა აფრიკა", საპირისპიროდ იმისა, რომ სხვა რომაული ქალღმერთები „დეას“ პრეფიქსს ტექსტების უმრავლესობაში ატარებდნენ. რომაელებს უკვე ჰყავდათ ნაყოფიერებისა და სიუხვის ქალღმერთები, ამატებს მარიცი, და არანაირი საჭიროება არ იყო, მათთვის კონკურენტი ფიგურა მიეჩინათ.
პოპულარობა რენესანსის ეპოქაში
რენესანსის ეპოქაში აფრიკამ, სხვა რეგიონების, ქვეყნებისა და პროვინციების გაპიროვნებებთან ერთად, ახალი პოპულარობა ჰპოვა, და საუკუნის გამოსახულებებში ძირითადად მუქი კანით, ხვეული თმითა და ფართო ცხვირით (ამავდროულად ჩვეული რომაული ატრიბუტებით) იხატებოდა. ის იყო ოთხი კონტინენტის გაპიროვნების აუცილებელი შემადგენელი, რომლებიც მრავალ სხვადასხვა სახის მედიაში (ქანდაკებაში, მინიატურაში, ფერწერაში, ა.შ.) გვხვდებოდნენ.