iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბანანი

ბანანი — მრავალწლოვან მცენარეთა გვარი ბანანისებრთა ოჯახისა. მაღალი, ზოგჯერ გიგანტური ბალახია, რომელსაც ძლიერი ფესურა და მოკლე ღერო აქვს. ფოთლები დიდი ზომისაა, ხალთიანი, ქმნის მრავალშრიან მილისებრ ცრუ ღეროს, რომლის გავლით ჯერ ნორჩი ფოთოლი ამოდის, შემდეგ კი მტევნისებრი ყვავილედი. ყვავილები ერთსქესიანი და ორსქესიანია, ნაყოფი მოგრძო, მრავალთესლა, კენკრა, სქელკანიანი.

კულტურული ჯიშებისა - ხშირად უთესლო, 15 სმ-მდე სიგრძის. მტევანში შეიძლება განვითარდეს 300-მდე ასეთი ნაყოფი, რომელთა საერთო წონა 50-60 კგ აღწევს. მსხმოიარობის შემდეგ ბანანის მიწისზედა ნაწილი ხმება.

დაახლოებით 60-70 სახეობა გავრცელებულია აფრიკის, აზიისა და ავსტრალიის ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. ბანანი ერთ-ერთი უძველესი კულტურაა.

მისი ნაყოფი ძვირფასი საკვები და საექსპორტო პროდუქტია. ბანანის კულტურული ფორმების ნაყოფი შედგება კანისა (40%) და ტკბილი ფქვილოვანი რბილობისაგან (60%), რომელიც შეიცავს 14-22% შაქარს, 5,8% სახამებელსა და 1,5%-მდე პროტეინს. ბანანის ნაყოფს იყენებენ როგორც ნედლად, ისე გამხმარს. მისგან ამზადებენ ბანანის ფქვილს, კონსერვს, მარმელადს, სიროფს, ღვინოს.

ტექნიკური მცენარედ მოშენებულია საფეიქრო ანუ სართავი ბანანი , რომლის ღეროსაგან მზადდება მსუბუქი და მკვრივი ბოჭკო, ე. წ. მანილის ქერელი (აბაკა). მისგან ამზადებენ საზღვაო ბაგირებს, სათევზაო მოწყობილობას და სხვა. საქართველოსა და ყირიმის შავი ზღვის სანაპიროებზე, დეკორატიულ მცენარედ ხშირად კულტივირებულია იაპონური ბანანი .
ზამთრის ბანანი

ზამთრის ბანანი — ჩრდილოამერიკული ვაშლის ჯიში. საქართველოში ფართოდაა გავრცელებული. მსხმოიარობს 6-7 წლის ასაკში. ნაყოფი მსხვილია, უმეტესად ასიმეტრიული. საშუალო წონა 150-160 გ. კანი გლუვია, მოჩალისფრო-ყვითელი, მზის მხარეზე ღია წითელი, დაფარულია ცვილისებრი მოთეთრო ფიფქით. რბილობი მოყვითალო-მოთეთროა, წვნიანი, მოტკბო. შენახვისას ინარჩუნებს საგემოვნო თვისებებს.
ავტოკრატია

ავტოკრატია (ბერძნ. , თვით და ბერძნ. , მართვა) — სახელმწიფოს მმართველობის ფორმა, რომლის დროს მთელი ძალაუფლება მხოლოდ ერთ ადამიანს უჭირავს. ავტოკრატია გავრცელებული იყო ძველი აღმოსავლეთის მონათმფლობელურ სახელმწიფოებში: ეგვიპტე, ბაბილონი და სხვა. ავტოკრატია ასევე აღნიშნავს პოლიტიკურ რეჟიმს, როდესაც უმაღლესი ხელისუფლება ხელთ უპყრიათ წარმომადგენლობითი ორგანოს კონტროლს გარეთ მყოფ პირებს.
არისტოკრატია

არისტოკრატია ( „არისტენს“ — საუკეთესო, დიდგვაროვანი; „კრატოს“ — ძალაუფლება) — მმართველობის ფორმა, რომლის დროსაც ძალაუფლება უჭირავთ არისტოკრატებს.

ძველ საბერძნეთში არისტოკრატიის გაძლიერებას ხელი შეუწყო უხუცესთა შერჩევამ გვარისს ერთი და იგივე ოჯახებიდან. წარჩინებულთა გვარებმა თანდათან მიითვისეს სახელმწიფო ხელისუფლება. პლატონა და არისტოტელემ გამოიყენეს ტერმინი არიტოკრატია არისტოკრატების მიერ დამყარებული მმართველობის აღსანიშნავად და განასხვავეს ის დემოკრატიისაგან. მონათმფლობელური არისტოკრატიული რესპუბლიკის ნიმუშს წარმოადგენდა სპარტა, რომის რესპუბლიკა და კართაგენი. სავაჭრო არისტოკრატია იყო გაბატონებული ფეოდალურ ქალაქ-რესპუბლიკა ვენეციაში. არისტოკრატიის მმართველობის უპირატესობას - საუკუნეებში ასაბუთებდნენ სპინოზა, ტომას ჰობზი, კანტი, მონტესკიე.
პატრიოტიზმი

პატრიოტიზმი (ბერძნ. , სამშობლო) — დადებითი განწყობა საკუთარი სამშობლოს მიმართ, სამშობლოს სიყვარული. სტერეოტიპულად პატრიოტიზმს გამოხატავს: სამშობლოს დაცვა მტრებისგან (სამხედრო სამსახური, ომში მონაწილეობა სამშობლოს მხარეს), სამშობლოს გულშემატკივრობა (მაგალითად, სპორტული შეჯიბრებების დროს) და ა.შ. ადამიანების ჯგუფი, რომლებიც ერთმანეთის მიმართ გამოირჩევიან ერთგულებით, სიმპათიით და გაერთიანებულები არიან მაღალი ემოციებით და ეროვნული ერის მიმართ სიყვარულით. პატრიოტიზმი ნაციონალიზმის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი პრინციპია. სწორედ მისი გაძლირებით შესაძლებელია ნაციონალიზმის როგორც თეორიული დოქტრინის და იდეოლოგიის მთავარი აზრის დანახვა.
ოლიგარქია

ოლიგარქია (; „ოლიგონ“ — ცოტა და „არქე“ — ძალაუფლება) — მმართველობის ფორმა, რომლის დროს ძალაუფლება უჭირავს ადამიანების ვიწრო, ელიტურ წრეს (ოლიგარქებს), რომლებიც ძალაუფლებას იყენებენ საკუთარი ინტერესების შესაბამისად.
ოლიგარქია სიტყვასიტყვით მცირეთა მმართველობას ნიშნავს. მმართველობის ეს ფორმა საბერძნეთში საკმაოდ გავრცელებული იყო და გულისხმობდა, რომ რეალურ მმართველობას განახორციელებდა საზოგადოების ელიტური ანუ მცირე ნაწილი. მისი გამოყოფა ხდებოდა არისტოკრატიული პრინციპით (ანუ მმართველობას ასრულებდნენ დიდგვაროვანნი), ან ტიმოკრატიული პრინციპით (როდესაც მმართველობას ახორციელებდნენ ის პირები, რომლებიც თავიანთი რეალური მდგომარეობით (ქონებით) გამოირჩეოდნენ საზოგადოებისგან). ეს პოლიტიკური სისტემა საბერძნეთის არაერთ პოლისში მოქმედებდა.
ტერმინი პირველად გამოიყენეს ძველმა ბერძენმა ფილოსოფოსებმა პლატონმა და არისტოტელემ.

ოლიგარქიის რკინის კანონი
გერმანიაში დაბადებულმა, წარმოშობით იტალიელმა სოციოლოგმა რობერტ მიხელსმა თავის წიგნში "პოლიტიკური პარტიები, პოლიგრაფიული ტენდენციები, სოციოლოგიური გამოკვლევები"(1911) ჩამოყალიბა ე.წ. "ოლიგარქიის რკინის კანონის“ პრინციპი, რომლის თანახმადაც, ნებისმიერი პოლიტიკური ორგანიზაცია და პროფკავშირები, საბოლოო ჯამში, აუცილებლად ექცევა რამდენიმე ადამიანის უპირობო და უკონტროლო მმართველობის ქვეშ. რ. მიხელსის თანახმად, რაც უნდა დემოკრატიული იყოს ორგანიზაციის დამფუძნებელთა განზრახვა, ორგანიზაციის გაფართოება აუცილებლად იწვევს სირთულეებს მის მართვასთან დაკავშირებით. ამდენად, ორგანიზაციის ფარგლებში ყალიბდება მყარი ბიუროკრატია, რომლის მიზანია მართვაში პრობლემის ეფექტური გადაწყვეტა. ასე ხდება ძალაუფლების კონცენტრაცია ძალზე მცირე რაოდენობის ადამიანების (ოლიგარქების) ხელში, რომლებიც ნელ-ნელა გამოდიან ორგანიზაციის რიგითი წევრების კონტროლიდან. ისინი ახდენენ კომუნიკაციური რესურსების მონოპოლიზებას და ამით იმყარებენ თავიანთ ძალაუფლებას. ო.რ.კ. - ის კრიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ მიხელსის დასკვნა ზედმეტად პესიმისტურია – დემოკრატიას აქვს შიდა კონტროლის მექანიზმები, რომლებიც ძალაუფლების განაწილებას უზრუნველყოფს მართვის სხვადასხვა ჰორიზონტალურ რგოლს შორის.
ტექნოკრატია

ტექნოკრატია ( „ტექნე“ — ხელობა და „კრატოს“ — მართვა, მფლობელობა) — ექსპერტზე დაფუძნებული მმართველობის ტიპია. მისი ყველაზე ძლიერი გაგებით, ეს არის მმართველობის ფორმა, რომელშიც ყველა სექტორსა და პოლიტიკის სფეროში გადაწყვეტილებები მიჰყვება მტკიცებულებებზე დაფუძნებულ, ეფექტურობაზე ორიენტირებულ პროცედურებს, რომლებიც დაფუძნებულია სამეცნიერო მეთოდებსა და ინსტრუმენტულ რაციონალობაზე. უფრო სუსტი გაგებით, ტერმინი ეხება ჰიბრიდულ მოდელებს, რომლებიც დელეგირებენ კონკრეტულ ფუნქციებს ექსპერტებზე ან ახორციელებენ ექსპერტიზაზე დაფუძნებულ გადაწყვეტილების პროცედურებს ისეთ სფეროებში, როგორიცაა ცენტრალური ბანკინგი, საზოგადოებრივი ჯანდაცვა ან გარემოსდაცვითი რეგულირება.

ტექნოკრატია ხშირად განიხილება, როგორც დემოკრატიის გამოწვევა, რადგან ის პოლიტიკურ ლეგიტიმაციას ელიტის ექსპერტიზაზე აფუძნებს, ხოლო დემოკრატია ამართლებს თავს, როგორც ხალხის მმართველობას. მათი დაძაბულობის მოგვარების ერთ-ერთი მიდგომა ვარაუდობს, რომ დემოკრატიულად არჩეული თანამდებობის პირები ირჩევენ პოლიტიკურ მიზნებს, ხოლო ტექნოკრატები ირჩევენ ამ მიზნების რეალიზების ყველაზე ეფექტურ გზებს, მოქმედებენ როგორც მრჩევლები და განმახორციელებლები. ტექნოკრატია მჭიდრო კავშირშია მერიტოკრატიასთან, ექსპერტოკრატიასთან, ეპისტოკრატიასთან, მენეჯერიზმთან და ალგოკრატიასთან. ის ეწინააღმდეგება პოპულიზმს, რომელიც პოლიტიკას ჩვეულებრივ ხალხსა და აღქმულ ელიტას შორის ბრძოლად წარმოაჩენს.

ტექნოკრატიის მომხრეები ამტკიცებენ, რომ სამეცნიერო ექსპერტიზა და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული პოლიტიკა უკეთეს შედეგებს იძლევა. ისინი მიიჩნევენ, რომ მისი ღირებულებით ნეიტრალური მიდგომა საუკეთესოდ შეეფერება საზოგადოების, როგორც მთლიანობის, გრძელვადიან კეთილდღეობის ხელშეწყობას. ოპონენტები ამტკიცებენ, რომ ტექნოკრატია ანტიდემოკრატიულია, რადგან მოსახლეობის დიდი სეგმენტები პოლიტიკიდან გამორიცხავს, ​​რომ ნეიტრალიტეტის პრეტენზია ღირებულებით დატვირთულ არჩევანს ნიღბავს და რომ მხოლოდ მეცნიერება არ არის საკმარისი პოლიტიკური გადაწყვეტილებებისთვის.

ტექნოკრატიის იდეის ადრეული წვლილი პლატონის, ფრენსის ბეკონის და ანრი დე სენ-სიმონის უტოპიურ ხედვებში ვლინდება. მეცნიერებასა და რაციონალურობაზე დაფუძნებული მმართველობის ცნებამ პოპულარობა მოიპოვა განმანათლებლობის ეპოქაში და სულ უფრო გავლენიანი გახდა, რადგან ინდუსტრიულმა და პოსტინდუსტრიულმა ტრანსფორმაციებმა საზოგადოებები უფრო რთული გახადა. ტექნოკრატიული გავლენის თვალსაჩინო მაგალითები გვხვდება 1930-იანი წლების ჩრდილოეთ ამერიკის ტექნოკრატიულ მოძრაობაში, საბჭოთა და ჩინეთის ცენტრალიზებულ დაგეგმარებაში, ლათინურ ამერიკასა და სინგაპურში განვითარების მცდელობებში და ევროკავშირის ინსტიტუციურ არქიტექტურაში.
ფერდინან ფოში

ფერდინან ფოში (; დ. 2 ოქტომბერი, 1851, ტარბი, საფრანგეთი — გ. 20 მარტი, 1929, პარიზი) — ფრანგი სამხედრო მოღვაწე, საფრანგეთის მარშალი პირველ მსოფლიო ომში.

ბიოგრაფია
ფერდინან ფოში ერთადერთი ადამიანია საფრანგეთის ისტორიაში, რომელიც სამი სახელმწიფოს (საფრანგეთი, დიდი ბრიტანეთი, პოლონეთი) მარშალი გახდა. გერმანია-საფრანგეთის 1870-1871 წლების ომის დროს იგი მე-4 საზის ინფანტერიის პოლკში მსახურობდა. მომდევნო წელს მან უმაღლესი პოლიტექნიკური სკოლა დაამთავრა და 1873 წელს არტილერიის ოფიცერი გახდა. იგი მცირე ხნის განმავლობაში ლეიტენანტად მსახურობდა 24-ე საარტილერიო პოლკში და შემდგომ სწავლა განაგრძო „უმაღლეს სამხედრო სასწავლებელში“ (ფრანგ.: ), რომლის დამთავრების შემდეგაც მან აქვე დაიცვა სადოქტორო და საპროფესორო ხარისხები სტრატეგიის განხრით და 1908 წელს ამავე სასწავლებლის კომენდანტი გახდა. გარდა წმინდა სამხედრო თეორიული სამსახურისა ფოში პრაქტიკული განხრითაც მუშაობდა. 1907 წელს იგი ბრიგადენგენერალი გახდა და 1911 წელს დივიზიის სარდლის პოსტი მიიღო. 1913 წელს ფერდინან ფოში მე-20 არმიული კორპუსის მთავარსარდლად დაინიშნა ნანსიში.

პირველ მსოფლიო ომში მან, როგორც კორპუსის მეთაურმა მონაწილეობა მიიღო ლოთარინგიაში განხორციელებულ წარუმატებელ შეტევაში. მარნის ბრძოლაში ფოში არმიას ხელმძღვანელობდა და კოორდინაციას უწევდა მოკავშირეთა რამდენიმე არმიას. 1915-1916 წლებში არტუასა და მდ. სომთან გამართული რამდენიმე წარუმატებელი ოპერაციის შემდეგ იგი ფრანგული გენშტაბის მხარდაჭერით ვეღარ სარგებლობდა. 1917 წელს მან შეძლო თავის თავის რეაბილიტირება და გენერალმა პეტენმა გენშტაბის შეფის თანამდებობაც კი ჩააბარა.

1918 წელს გერმანელთა საგაზაფხულო შეტევის დროს ფოში მოკავშირეთათვის შეუცვლელი ადამიანი გახდა. მას მარშალის წოდება მიანიჭეს და მთელი დასავლეთის ფრონტის მთავარსარდლობა ჩააბარეს. მას პატივად ხვდა 1918 წლის 11 ნოემბერს კომპიენის ტყეში გერმანიის იმპერიის უსიტყვო კაპიტულაცია მიეღო. პირველ მსოფლიო ომში გაღებული წვლილისატვის მარშალმა პილსუდსკიმ მას პოლონეთის მარშლის წოდება მიანიჭა. 1921 წელს ფერდინან ფოში სამხედრო სამსახურიდან გადადგა, თუმც საფრანგეთის მთავრობის მრჩეველის პოსტი დაიტოვა.

სამხედრო თეორია და პრაქტიკა
ფერდინან ფოშმა მრავალი სამხედრო თეორიული ნაშრომი გამოაქვეყნა. იგი განიცდიდა კლაუზევიცის დიდ გავლენას და მის თეორიას პრაქტიკაში ახორციელებდა. იგი სამხედროთა ე.წ. კონსერვატორულ ფრთას ეკუთვნოდა. მაშინ როცა მარშალი პეტენი ცდილობდა გერმანელთა შოკური თავდასხმების წინააღმდეგ მობილური თავდაცვის გზების გამონახვას, ფოში თითოეული გოჯი მიწის დაცვას მოითხოვდა.

იგი ასევე ზერელედ აფასებდა ტანკებისა და ავიაციის, ოგორც გადამწყვეტი ძალის ომში გამოყენებას. მიუხედავად მისი თეორიის მცდარობისა ომი გერმანიამ ვერ მოიგო, მაგრამ ფოში ასი ათასობის უმიზნო მსხვერპლის მიზეზი გახდა.

ჯილდოები
ფერდინან ფოში მრავალი სამხედრო ორდენით დაჯილდოვდა. 1921 წელს იგი საფრანგეთის აკადემიის წევრი გახდა. მთელ საფრანგეთში მას მრავალი ძეგლი დაუდგეს, მისი სახელი უწოდეს ვაზის ერთ-ერთ ჯიშსა და საფრანგეთის ფლოტის ავიამზიდს.

ნაშრომები
„ " (1903) („ომის პრინციპები“)
„ " (1904) („ომის წარმოება“)
„ ' 1914-1918“ (1918) („1914-1918 წლებში ომში სამსახურის მოგონებები“)
ნიჰილიზმი

ნიჰილიზმი (, არაფერი) — მსოფლმხედველობა, რომელიც უარყოფს ეთიკური ნორმების, ქცევის წესების ან ზოგადად ადამიანის არსებობის რაიმე აზრს, მიზანს.

ნიჰილიზმს, როგორც ფილოსოფიურ მიმდინარეობას, ხშირად ფრიდრიხ ნიცშეს უკავშირებენ. ხელოვნების მიმდინარეობები, როგორიცაა დადაიზმი, ფუტურიზმი, ასევე ნიჰილისტურ მოძრაობებად მიიჩნევა.
სიონიზმი

სიონიზმი — იდეოლოგია, რომლის საფუძველზე განვითარდა ებრაული ნაციონალისტური მოძრაობა — ებრაელი ერის განთავისუფლებისა და ებრაული სახელმწიფოს დაარსებისთვის ერეც ისრაელში.

სახელის წარმოშობა
სიტყვა „სიონიზმი“ მომდინარეობს იერუსალიმის ერთ-ერთი ბორცვის სახელიდან — „სიონი“. ფილოსოფოსმა ნათან ბირნბაუმმა (1864-1937) პირველად გამოიყენა ეს სიტყვა ერთ-ერთ პუბლიკაციაში 1893 წელს, ჰოვევეი სიონის მოძრაობის აღწერისას. ეს სიტყვა მოძრაობის სახელი საყოველთაო გახდა პირველი მსოფლიო სიონისტური კონგრესის (ვენა 1897) შემდეგ, სადაც ჰერცლმა თავის გამოსვლაში ნაციონალური მოძრაობა ამ სიტყვით მოიხსენია.

ისტორია
სიონიზმი გაჩნდა იმპერიალიზმის ხანაში. სიონიზმი ითვალისწინებდა დიდი სახელმწიფოების დახმარებით დამოუკიდებელი ებრაული სახელმწიფოს შექმნას. სიონიზმი აისახა ავსტრიელი ჟურნალისტის, თეოდორ ჰერცელის წიგნში „ებრაული სახელმწიფო“ (1896). 1897 წელს ჩატარდა მსოფლიო სიონისტური კონგრესი. სიონისზმის საფუძველია იუდაიზმი, საიდანაც სიონიზმმა აიღო დებულებები ებრაელი ერის რჩეულობის, განსაკუთრებული ისტორიული ბედის და აღთქმულ ქვეყანაში თავმოყრის შესახებ. სიონისტები ამტკიცებენ, რომ მიუხედავად განსხვავებებისა, ებრაელები წარმოადგენენ ექსტრეიტორიულ ერთიან მსოფლიო ერს. 1948 წლიდან სიონიზმი გახდა ისრაელის სახელმწიფოს იდეოლოგია. იგი ცდილობს უზრუნველყოს ებრაელების თავმოყრა პალესტინაში, გააფართოვოს მისი საზღვრები.
მილიტარიზმი

მილიტარიზმი — იდეოლოგია, რომელიც სახელმწიფო პოლიტიკის მთავარ ამოცანად მიიჩნევს სახელმწიფოს სამხედრო ძლიერებას, სამხედრო მოქმედების წამოწყების შესაძლო მიზნით.

მილიტარისტული პოლიტიკისთვის დამახასიათებელია: გამალებულ შეიარაღება, სამხედრო ბიუჯეტის ზრდა, ქვეყნის ეკონომიკის გასამხედროება, ომის პროპაგანდა, სხვა ქვეყნებთან სამხედრო ბლოკების შექმნა, კონფლიქტების სამხედრო გზით გადაწყვეტის მცდელობა, ომების წამოწყება და სხვა სახელმწიფოების წინააღმდეგ.
იდეოლოგია

იდეოლოგია ( — „იდეა“; — „სიტყვა“, „მოძღვრება“) — იდეების, შეხედულებების ერთობლიობა, რომელიც ადამიანების გარკვეულ ჯგუფში (მაგალითად სახელმწიფოში) მიღებულ ნორმად, სახელმძღვანელო იდეებად არის აღიარებული, ან შეიძლება იყოს აღიარებული.

გარკვეული კლასის, პოლიტიკური პარტიის, საზოგადოებრივი ჯგუფის და ა.შ. იდეათა, შეხედულებათა სისტემა, რომელიც ვლინდება საზოგადოებრივი ცნობიერების სხვადასხვა ფორმაში — ფილოსოფიაში, პოლიტიკაში, სამართალში, ხელოვნებაში და ა. შ.

იდეოლოგიის ცნება საფრანგეთის რევოლუციის შემდეგ პერიოდში შეიქმნა. ვინაიდან საფრანგეთის რევოლუციამ ეკლესია სახელმწიფოსაგან გამოყო და უარყო პოლიტიკის რელიგიურ იდეებზე დამყარების ტრადიცია, საჭირო გახდა რელიგია შეცვლილიყო რაღაც სხვა მოძღვრებით, რომელიც იმავე ფუნქციას შეასრულებდა, ოღონდ, ახალი დროების შესაფერისად და ორიენტირებული იქნებოდა რაციონალობაზე, მეცნიერებაზე (სიტყვის მეორე ნაწილი — ლოგია — სწორედ ამაზე მიანიშნებს).

შემდგომში სიტყვა „იდეოლოგია“ სხვადასხვა აზრით იხმარებოდა, მაგრამ უპირატესად იგი მაინც სხვადასხვა პოლიტიკური პროგრამის ფილოსოფიური წინამძღვრების ერთობლიობას აღნიშნავს, ანუ მასში ძირითადად იგულისხმება სამი ელემენტი:

გარკვეული ზოგადი წარმოდგენა სამყაროზე, რეალობაზე (არსებითად, ცხადია, სოციალურ რეალობაზე - ადამიანთა საზოგადოებაზე);
ღირებულებით წარმოდგენათა ერთობლიობა, ე. ი. შეხედულებები იმაზე, თუ რა ღირებულებებს უნდა მიენიჭოს უპირატესობა სოციალური სისტემის აგებისას (პიროვნების თავისუფლება, თანასწორობა, ტრადიციების დაცვა და ა.შ.);
პრაქტიკული მოქმედების პრინციპი, რასაც უშუალოდ ემყარება პოლიტიკური პროგრამები (ე.ი. წარმოდგენები იმაზე, თუ როგორ უნდა განხორციელდეს უპირატესად მიჩნეული ღირებულებები სოციალურ რეალობაში). იდეალურ შემთხვევაში, პოლიტიკური პარტია სხვა არა უნდა იყოს რა, თუ არა გარკვეული იდეოლოგიით გაერთიანებულ ადამიანთა ერთობლიობა.
ექსპლუატაცია

ექსპლუატაცია — ადამიანის, მისი შრომის არაკეთილსინდისიერი გამოყენება სხვა ადამიანების სასარგებლოდ. სხვა მნიშვნელობით ექსპლუატაცია ნიშნავს რაიმეს მიზნობრივ გამოყენებას.

მარქსისტული თეორიის მიხედვით კაპიტალისტური წყობა ემყარება ერთი სოციალური კლასის — ბურჟუაზიის მიერ მეორე სოციალური კლასის - პროლეტარიატის ექსპლუატაციას.
ბანარი

ბანარი, კოირი, ქოქოსის ბოჭკო — ქოქოსის პალმის ნაყოფის გარსის შუა შრისგან - მეზოკარპიუმისაგან მიღებული ბოჭკო. ბანარის ბოჭკო მოწითალო-ყავისფერია, გამერქნებული, 15-33 სმ სიგრძისა და 0,05-0,3 მმ სისქის. კარგი ხარისხის ბოჭკო მიიღება მკვახე ნაყოფისაგან. იყენებენ ჯაგრისების, ჭილოფების, ბაგირების და სხვა ნივთების დასამზადებლად. ბანარის წარმოებას ძირითადად მისდევენ ინდოეთში და კუნძულ შრი-ლანკაზე.
ბანგიოფიცეები

ბანგიოფიცეები — ძოწეული წყალმცენარეების კლასი. მოიცავს 24 გვარსა და 90 სახეობას. ერთუჯრედიანი და მრავალუჯრედიანი ძაფნაირი ან ფირფიტისებრი ორგანიზმებია. სხვა ძოწეული წყალმცენარეებისაგან განსხვავებით მათი ერთბირთვიანი უჯრედები შეიცავს ერთპირენოიდიან ვარსკვლავისებრ ქრომატოფორს. ერთუჯრედიანი ბანგიოფიცეები მრავდება ორად გაყოფით, მრავალუჯრედიანები კი, ჩვეულებრივ, უსქესო გზით — მონოსპორებით. სქესობრივი გამრავლება მხოლოდ ზოგიერთ ბანგიოფიცებს ახასიათებს. ბანგიოფიცეები გვხვდება როგორც ნიადაგზე, ისე ზღვასა და მტკნარ წყალში. მნიშვნელოვანი წარმომადგენელია პორფირა.
ბანდურა

ბანდურა ( < ) — უკრაინული საბწკენი მრავალსიმიანი საკრავი. ცნობილია საუკუნიდან. ბანდურას აქვს მრგვალი ან მსხლისებრი ფორმის ტანი და მოკლე ყელი, რომელზეც დაჭიმულია ბანის (სააკომპანემენტო) სიმები, ხოლო ტანის გვერდით დეკაზე სიმები, რომლებითაც ასრულებენ მელოდიას. დაკვრისას სიმებს არ ამოკლებენ ჟღერადობის გასაძლიერებლად, ხშირად ხმარობენ სპეციალურ პლექტრს. ბანდურის აკომპანემენტზე მღეროდნენ ბანდურისტები, კობზარები. თანამედროვე ბანდურა გაუმჯობესებულია. შექმნილია ბანდურის საორკესტრო ნაირსახეობანი. ჩამოყალიბდა ბანდურისტთა კაპელები.
ბანი (არქიტექტურა)

ბანი — შენობის ბრტყელი სახურავი. გავრცელებულია ხალხურ საცხოვრებელ სახლებში. კონსტრუქციულად შედგება მსხვილი მორებისაგან (დიამეტრი 30-40 სმ), რომლებზეც დალაგებულია ლარტყები (დიამეტრი 10-15 სმ), დაფენილია ფიჩხი, დაგებულია ფიქლის ფილები და დაყრილია 15-20 სმ მიწის ფენა; მიწას წყალგაუმტარობისათვის პერიოდულად ქვის საგორავით ტკეპნიან.
ბანი (მუსიკა)

ბანი — თავდაპირველად მუსიკალური ნაწარმოების შებანების, აკომპანემენტის გამომხატველი ქართული სამუსიკო ტერმინი. „დავით უცემდა ორღანოთა შებანებულითა“ (ძველი აღთქმა). სულხან-საბა ორბელიანის ლექსიკონის მიხედვით, ბანი არის ხმის შეწყობა — „ბანი ეწოდების რა გალობასა გინა სიმღერასა სხვა ხმა შეუწყოს“.

ამჟამად ბანი ეწოდება:
მრავალხმიან საგუნდო ნაწარმოებში ყველაზე დაბალ ხმას;
აკორდის ქვედა ბგერას;
მამაკაცის დაბალი რეგისტრის ხმას.

ქართულ ხალხურ მუსიკაში არსებობს ბანის შემდეგი სახეობანი: მაღალი ბანი, დაბალი ბანი, შემდეგი, ბოხი, დვრინი (დვინი), დუმბო.
ბანიანი სახლი

ბანიანი სახლი — ხალხურ არქიტექტურაში გავრცელებული მიწური სახურავით — ბანით გადახურული ერდოიანი სახლი. ბანიანი სახლი მოყვანილობის მიხედვით ორ ტიპად იყოფა — გვირგვინიანი და ბრტყელბანიანი. კონსტრუქციული თავისებურების — ერდოდან განათების გამო შესაძლებელია ბანიანი სახლის ოთხივე მხრიდან მიეშენოს სხვადასხვა დანიშნულების სამეურნეო ნაგებობა — ბოსელი, საბძელი, სათონე, მარანი. შეჯგუფებულ განაშენიანებაში (მთიან რელიეფზე) ქვემოთა სახლის ბანი (სახურავი), ჩვეულებრივ, ზემოთა სახლის ტერასის დანიშნულებას ასრულებს. ბანიანი სახლი ძირითადად გავრცელებულია აღმოსავლეთ საქართველოს მთასა და ბარში, აგრეთვე კავკასიის, მცირე და შუა აზიის ზოგიერთ ხალხში.
ბანისხევი

ბანისხევი — მდინარე ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, მტკვრის შენაკადი. სიგრძე 16 კმ, აუზის ფართობი 49,2 კმ², წყლის საშუალო წლიური ხარჯი 1,73 მ³/წმ. სათავე აქვს ლომისმთის (მესხეთის ქედი) სამხრეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 1992 მ. მიედინება წიწვიანი და შერეული ტყეებით შემოსილ ღრმა და ვიწრო ხეობაში. მტკვარს სოფელ რველის მახლობლად ერთვის. მისი 36 პატარა შენაკადის საერთო სიგრძეა 42 კმ.
ჩეხური ლიტერატურა

ჩეხური ლიტერატურა მოიცავს სამი კატეგორიის ნაწარმოებებს:

ჩეხური წარმოშობის ავტორის მიერ შექმნილი ლიტერატურა, არა აუცილებლად ჩეხურ ენაზე დაწერილი. მაგ. კოსმას დე პრაგის ჩეხების ქრონიკები, რომელიც ლათინურადაა დაწერილი, კარელ ჰინეკ მაშას გერმანულენოვანი ლექსები, მილან კუნდერას უცოდინრობა.
ჩეხურ ენაზე დაწერილი ლიტერატურა, მიუხედავად იმისა, იქნება თუ არა ავტორი ჩეხური წარმოშობის (სლოვაკი იან კოლარის დიდების ქალიშვილი).
ნებისმიერ ენაზე და ნებისმიერი წარმოშობის ავტორის მიერ ჩეხეთის ტერიტორიაზე შექმნილი ლიტერატურა (ფრანც კაფკას კოშკი, რომელიც გერმანულადაა დაწერილი).

უფრო ხშირად პირველ ორ განსაზღვრებას იყენებენ, ჩეხური ლიტერატურის ზოგიერთი ანთოლოგია კი დასაშვებად მიიჩნევს მესამესაც, თუმცა ეს უკანასკნელი მაინც საკამათო რჩება.

ქრონოლოგია
1. ძველი (რომაუნი) ხანა - იან ჰუსის ეპოქამდე (836 - 1310).

2. საშუალო ხანა - იან ჰუსიდან იოსეფ -მდე

გოთური ეპოქა (1310 - 1434)
რენესანსი (1434 - 1620)
ბაროკო (1620 - 1729)
სიბნელის ეპოქა )1729 - 1773)

3. ახალი ხანა - იოსეფ -ის მმართველობიდან დღემდე

ეროვნული განახლება (1773 - 1848)
თანამედროვე პერიოდი (1848 - 1938)
ტოტალიტარული რეჟიმის ეპოქა (1938 - 1989)
პოსტმოდერნიზმი (1989 წლიდან დღემდე)

ძველი (რომაული) ხანა (863 - 1310)
ამ პერიოდში ლიტერატურა არ იწერებოდა ჩეხურ ენაზე, რადგან ეს ენა ჯერ არ არსებობდა. ტექსტები დაწერილი იყო ძველ სლავურ ენაზე, მაკედონიურ დიალექტზე, რომლის სლავური წარმოშობის ხალხისთვის საერთო სალაპარაკო ენა იყო. იყო ასევე ლათინური ტექსტებიც.

ყველაზე მნიშვნელოვანი ლიტერატურული ჟანრი იყო ლეგენდა. მათგან ყველაზე ძველია 967 წელს დაწერილი წმინდა ვენცესლას ლეგენდა, რომელიც არ არის შემორჩენილი. მნიშვნელოვანია ასევე (975), რომელიც წმინდა ლიუდმილას ეძღვნება.

ეთნიკური თვალსაზრისით პირველი ჩეხი მწერალია კრისტიანი, რომელსაც ეკუთვნის კრისტიანის ლეგენდა.
კოსმას დე პრაგის (ჩეხების ქრონიკა) ჩეხურ ლიტერატურაში ერთ-ერთი პირველი ისტორიული ტექსტია. ამ ეპოქისტვის ყველაზე ჩამოყალიბებულ ნაწარმოებად ითვლება პეტრ ზიტავსკის (1338), რომელიც ასევე ისტორიას განეკუთვნება.

ჩეხი პოეტები
კოლარი, იან
ჩელაკოვსკი,ფრანტისეკ ვლადისლავ
მაშა, კარელ ჰინეკი
ბოროვსკი, კარელ ჰავლიჩეკი
ერბენი, კარელ ჟარომირ
ჰალეკი, ვიტესლავ
ნერუდა, იან
ჰეიდუკი, ადოლფ
სლადეკი, იოსეფ
ზეიერი, იულიუს
სოვა, ანტონენ
ბეზრუჩი, პეტრ
დიკი, ვიკტორ
ნეზვალი, ვიტეზლავ
სეიფერი, იაროსლავ - ლიტერატურაში ნობელის პრემიის ლაურატი 1984 წელს.

თანამედროვე ჩეხი მწერლები
ჩაპეკი, კარელ
ჰასეკი, იაროსლავ
ჰოდროვა, დანიელა
ჰრაბალი, ბოჰუმირ
იამეკი, ვაკლავ
კლიმა, ლადისლავ
კუნდერა, მილან
ნეზვალი, ვიტეზლავ
ურედნიკი, პატრიკ
პარალი, ვლადიმირ
პატოჩკა, იან
პუტიკი, იაროსლავ
რეზნიჩეკი, პაველ
სეიფერი, იაროსლავ
სკვორეცკი, იოსეფ
დიდი ხურალი

დიდი სახელმწიფო ხურალი, ასევე დიდი ეროვნული ხურალი ან ასამბლეა — მონღოლეთის პარლამენტი, ერთპალატიანი საკანონმდებლო ორგანო, რომელშიც ასევე გაერთიანებულია მთავრობის აპარატი.

ხურალის 126 წევრი წარმოადგენს საკუთარ ამომრჩეველთა ჯგუფს და აირჩევა უბრალო უმრავლესობით ოთხი წლის ვადით. არჩევნები ძალაშია მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ ამომრჩეველთა მინიმუმ 50% მისცემს ხმას. მონღოლეთის მოქალაქეებს არჩევნებში ხმის მიცემის უფლება 18 წლის ასაკიდან აქვთ თუ ისინი ამ დროს მონღოლეთში ცხოვრობენ. საკანონმდებლო ორგანოში კენჭისყის უფლება 25 წლიდან ეძლევათ.
გია ნაცვლიშვილი

გია ნაცვლიშვილი (დ. 4 ივლისი, 1963, თბილისი) — ქართველი ინჟინერი, პოლიტიკური მოღვაწე და სპორტსმენი (სამბო). ევროპის ჩემპიონი (1991), მსოფლიოს ჩემპიონატის მეორე პრიზიორი (1991), სსრკ ჩემპიონატის მესამე პრიზიორი (1990), საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატი. 2008-2012 წლებში იყო საქართველოს ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტის პრეზიდენტი.

1985 წელს დაამთავრა წითელი დროშის ორდენოსანი ვ. ი. ლენინის სახელობის საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 1988-2003 წლებში შპს „კავის“ პრეზიდენტი; 2001-2003 წლებში შპს „პირველი ლომის“ დირექტორი; 2003-2004 წლებში ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის აღმასრულებელი მდივანი; 2004 წელს ქალაქ თბილისის საკრებულოს წევრი; 2004-2006 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები “. 2006 წლის ნოემბრიდან კახეთის მხარის გუბერნატორი. პარლამენტში ასრულებდა დარგობრივი ეკონომიკისა და ეკონომიკური პოლიტიკის კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილის მოვალეობას.

ძირითადი შედეგები სპორტში