iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გუარამი

გუარამი, გვარამი — ქართლის პირველი ერისმთავარი (575–600) სასანიანთა იმპერიის ადმინისტრაციული მოხელის – მარზპანის გამგებლობის შემდეგ და კლარჯეთის კურაპალატი (588–≈590).

არსებობს მოსაზრება, რომ გუარამი უნდა იყოს საუკუნის 70-იან წლებში ირანის წინააღმდეგ აჯანყებული ქართლის მეთაური გურგენი. ჯუანშერის ცნობით, გუარამი იყო ვახტანგ გორგასლის შვილიშვილი დედის მხრიდან. მას ქართლის ერისთავების თხოვნით ბიზანტიის კეისარმა კურაპალატობა უბოძა და ქართლის მეფედ დანიშნა. „მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ ცნობით, გუარამი ქართლის ერისთავებმა აირჩიეს ერისმთავრად. სუმბატ დავითის ძე გუარამს ქართველ ბაგრატიონთა მამამთავრად მიიჩნევს. წყაროების საერთო მოწმობით, გუარამმა საფუძველი ჩაუყარა მცხეთის ჯვრის ტაძარს.

წარმომავლობა
სუმბატ დავითის ძის ქრონიკაში მოცემულია გუარამის გენეალოგია, რომელიც უკავშირდება ისრაელის მეფე დავითს. ჯუანშერის ცნობით, გუარამი იყო ვახტანგ გორგასლის შვილიშვილი.

სუმბატ დავითის ძე და ჯუანშერი ერთხმად აღიარებენ, ბიზანტიის კარზე გუარამის კურაპალიტად დანიშვნას. გუარამი ქართულ ისტორიოგრაფიაში პირველი კურაპალატია.

სუმბატ დავითის ძე გუარამს თვლის ქართველ ბაგრატიონთა მამათავრად. წყაროების საერთო მოწმობით, გუარამმა საფუძველი ჩაუყარა მცხეთის ჯვრის ტაძარს.
ასათ II გრიგოლისძე

ასათ გრიგოლისძე — ჰერეთის ერისთავი საუკუნის 80-იან წლებში. ერისთავობა წაართვა საღირ კოლონკელიძეს.

ყუთლუ-არსლანის გამოსვლის დროს ასათ გრიგოლისძე თამარის მომხრეთა ბანაკში იმყოფებოდა. 1186-1187 წლებში „არიშინის ადგილის“ მფლობელი ანუ აღმოსავლეთ საქართველოს ერთ-ერთი მონაპირე იყო. გრიგოლისძის ინიციატივით მოეწყო „დიდი და სასახელო“ ლაშქრობა თურქ-სელჩუკების წინააღმდეგ რანსა (ბელაქანი) და არაქსის აუზში. შემდგომში ასათმა მეფისაგან ერისთავობა თავის ძის, გრიგოლისათვის გამოითხოვა, თვითონ კი საარიშიანოს მონაპირეობა მიიღო.
გუბაზ I

გუბაზ — ეგრისის მეფე საუკუნის 50–60-იან წლებში. დაახლოებით 456 წელს აჯანყდა ბიზანტიის წინააღმდეგ ეგრისის დამოუკიდებლობისათვის. დახმარება სთხოვა სასანიანთა იმპერიას, მაგრამ უშედეგოდ. იმპერატორ მარკიანემ ჯარი გამოგზავნა. ეგრისელებმა მედგარი წინააღმდეგობა გაუწიეს მტერს. ომი გაჭიანურდა. გუბაზ -მა მოლაპარაკება დაიწყო ბიზანტიელებთან. ბიზანტიელმა ელჩმა დიონისემ გუბაზს იმპერატორის სახელით მოსთხოვა, ან თვითონ გადამდგარიყო მეფობიდან, ან გადაეყენებინა თავისი ძე (შესაძლოა დამნაზე), რომელიც თანამმართველად ჰყავდა. გუბაზ -მა მეფობა თავის ვაჟს დაუთმო, თვითონ კი დიონისესგან უშიშროების დაცვის გარანტია მიიღო და მისი თანხლებით 465 წელს იმპერატორ ლეონ -ს ეახლა კონსტანტინოპოლში. წყაროს ცნობით, გუბაზ ბიზანტიის კარზე ჯერ გაუკიცხავთ განდგომისათვის, შემდეგ კი კეთილგანწყობილად მოპყრობიან და სამშობლოში გაუსტუმრებიათ.
გულჩარა

გულჩარა, გულჩორა — ქართველი დიპლომატი ქალი საუკუნის უკანასკნელ მეოთხედსა და საუკუნის დამდეგს; ზოგიერთი მოსაზრებით, გიორგი -ის ასული (თინათინ ბატონიშვილი).

შაჰ თამაზ -ის მეფობის დროს (1524–1576) გულჩარა ირანში ცხოვრობდა. 1578 წელს იგი საქართველოში დაბრუნდა. 1600 წელს ქართლის მეფე სიმონ -ის ტყვეობიდან გამოსახსნელად სტამბოლში გაიგზავნა დელეგაცია, რომლის შემადგენლობაში იყვნენ გულჩარა და მისი ძმა დავითი. იქ დაუახლოვდა სულთნის დედას და მისი ნდობა დაიმსახურა.

ირან-ოსმალეთის ომის დროს (1602-1612) სულთანმა და მისმა დედამ აბას -თან მოლაპარაკება მიანდვეს, ზავის შემოხვევაში სულთანი ჰპირდებოდა სიმონ -ის განთავისუფლებას. საზავო პირობების შეთანხმების მიზნით გულჩარა რამდენიმეჯერ შეხვდა სულთანსა და შაჰს. 1612 წლის სექტემბერს გულჩარა ირანის ელჩის თანხლებით სტამბოლში დაბრუნდა. თავისი დიპლომატიური ნიჭის წყალობით გულჩარამ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ირან-ოსმალეთის 1612 წლის საზავო ხელშეკრულების დადებაში.
მამუკა გურამიშვილი

მამუკა გურამიშვილი — საუკუნის ნახევრის ქართველი პოეტი. მისი ცხოვრებისა და მოღვაწეობის შესახებ მწირი ცნობებია შემონახული. ყოფა-ცხოვრების რამდენიმე ეპიზოდი გადმოცემულია დიმიტრი სააკაძის ლექსებში, მისი თხზულებები კი გიორგი ავალიშვილმა შემოგვინახა.

ცხოვრობდა მოსკოვსა და პეტერბურგში. გარდაიცვალა მოსკოვში (პრესნიაში). დაახლოებული იყო ვახტანგ -ის წრესთან და ემიგრანტ მწერლებთან — დიმიტრი სააკაძესთან, დიმიტრი ბაგრატიონთან, დ. გურამიშვილის მიბაძვით გურამიშვილმა შეთხზა ვრცელი ლექსი "მზეთა-მზე". მასვე ეკუთვნის მირიან და დიმიტრი ბატონიშვილებისადმი მიძღვნილი ლექსები.
მანჰეტენის ხიდი

მანჰეტენის ხიდი - დაკიდებული ხიდია ისტ-რივერზე ნიუ-იორკში და აერთებს ქვემო მანჰეტენს ბრუკლინთან. ხიდი 1909 წლის 31 დეკემბერს გაიხსნა. დაპროექტებული და აგებულია პოლონელი ხიდების ინჟინრის რალფ მოდჯესკის მიერ. საკიდი კაბელების დიზიანი ლეონ მოისეევს ეკუთვნის. ხიდს ოთხი სამანქანო ზოლი აქვს ზედა ნაწილში (ორ გზად გაყოფილი), ხოლო ქვედა ნაწილში კი სამი სამანაქანო ზოლი, 4 მეტროს ხაზი, თითო საცალფეხო და საველოსიპედო ზოლები. ზედა ნაწილი ორ-მიმართულებიანია, ქვემო ნაწილი კი ერთ-მიმართულებიანია პიკის საათებში, ხოლო სხვა დროს კი ორ-მიმართულებიანი, დატვირთვის მიხედვით.

სიგრძე 1.470 ფუტი (448 მ)
საყრდენ სვეტებს შორის მანძილი 2.920 ფუტი (890 მ)
სრული სიგრძე 6.855 ფუტი (2.089 მ)
ნიუ-იორკის ცათამბჯენები

ქალაქ ნიუ-იორკს მსოფლიოში ყველაზე მეტი ცათამბჯენი აქვს, რომელთა შორის 47 არის 200 მეტრზე მაღალი, მათ შორის 2 კი 300 მეტრს სცილდება. შედარებისთვის ჰონგ-კონგს 43 შენობა აქვს 200 მეტრზე მეტი სიმაღლის, ხოლო 5 კი 300 მ-ზე მაღალია; შესაბამისად ჩიკაგოში 19 (+200) და 5 (+300) შენობაა.

მსოფლიო სავაჭრო ცენტრის ცათამბჯენები ქალაქის უმაღლესი შენობები იყო, სანამ ისინი 2001 წლის 11 სექტემბერს დაინგრეოდა.

20 ყველაზე მაღალი შენობა 2005 წლის მდგომარეობით
ამჟამად მშენებლობის პროცესშია
ფრიდომ ტაუერი (მსოფლიო სავაჭრო ცენტრის ადგილას)
1 ბრაიანტ პარკი (ბენკ ოვ ამერიკას ნიუ-იორკის შტაბ-ბინა)
80 საუზ სტრიტი (სანტიაგო კალატრავას პროექტი)
ბიკმან ტაუერი (ფრენკ გერის პროექტი, ზუსტი დიზაინი ჯერ არ გახმაურებულა)
გოლდმენ საქსის შტაბ-ბინა (მსოფლიო სავაჭროს ცენტრის ადგილის მიმდებარე)
გურგენ IV

გურგენ (გ. 14 თებერვალი, 941) — ბაგრატიონთა კლარჯეთის შტოს წარმომადგენელი, ადარნასე -ის ძე, ერისთავთერისთავი (918-941).

ერისთავთერისთავობა მიიღო მისი ბიძის აშოტ კუხის გარდაცვალების შემდეგ. ისტორიკოსი სუმბატ დავითის ძე მას მოიხსენიებს როგორც დიდ ერისთავთერისთავსა და მაგისტროსს. გიორგი მერჩულის ( ს.) სიტყვით, გურგენი იყო „დიდი ხელმწიფე ფრიადთა ნათესავთაჲ“, ხოლო სომეხი ისტორიკოსი იოანე დრასხანაკერტცი მას უწოდებდა „ქართველთა დიდ მთავარს“. გურგენი (გუარამი) ებრძოდა თავის სიმამრს აშოტს (გ. 939), რომელსაც წაართვა არტანუჯის ციხე და რათა განემტკიცებინა საკუთარი მდგომარეობა, ის ბიზანტიელებს გადასცა. ამან ოჯახის ყველა წევრთა უკმაყოფილება გაოიწვია. ერთ-ერთი უძლიერესი და უმთავრესი ციხის იმპერიის ხელში გადასვლა დიდი მარცხი იქნებოდა ბაგრატიონებისთვის და ამიტომ მათ ერთხმად განაცხადეს, თუ იმპერატორი ხელს არ აიღებდა არტანუჯის ციხეზე, ისინი ყველანი უარს იტყოდნენ მისდამი მორჩილებაზე, გადავიდოდნენ არაბთა მხარეზე და მათთან ერთად გაილაშქრებდნენ მასზე. იმპერატორი იძულებული იყო უკან დაეხია.

დაახლ. 921 წელს გურგენმა უშედეგოდ სცადა სომეხი ბაგრატუნებისთვის სამშვილდე წაერთმია. ის ასევე ჩარეული აფხაზთა სამეფოს ტახტისათვის ბრძოლაში, რომელიც კონსტანტინე აფხაზთა მეფის გარდაცვალების შემდეგ მის შვილებს — გიორგისა და ბაგრატს შორის მიმდინარეობდა (ეს უკანასკნელი გურგენის სიძე იყო). გურგენ -მ დაასრულა ხანძთის ახალი ეკლესიის მშენებლობა.
ლონდონის ეკონომიკის სკოლა

ლონდონის ეკონომიკის სკოლა (') (ოფიციალურად ლონდონის ეკონომიკისა და პოლიტიკურ მეცნიერებათა სკოლა ('), ასევე ხშირად მოიხსენიება მხოლოდ აკრონიმით ) - საჯარო კვლევითი უნივერსიტეტი ლონდონში. ლონდონის უნივერსიტეტის მდგენელი კოლეჯი. დაფუძნებულია 1895 წელს 4 ფაბიანელის: სიდნი უების, ბეატრის უების, გრემ უოლესისა და ჯორჯ ბერნარდ შოუს მიერ „საზოგადოების გაუმჯობესებისთვის“. შემოუერთდა ლონდონის უნივერსიტეტს 1900 წელს და შექმნა სამეცნიერო ხარისხის მისანიჭებელი პირველი კურსი ლონდონის უნივერსიტეტის ეგიდით 1901 წელს. -მ საკუთარი სახელით სამეცნიერო ხარისხთა მინიჭება 2008 წლიდან დაიწყო, მანამდე გაცემული ხარისხები კი ლონდონის უნივერსიტეტის სახელით გაიცემოდა.

 მდებარეობს ვესტმინსტერში, ცენტრალურ ლონდონში, კოვენტ გარდენსა და ჰოლბორნის საზღვარზე, უბანში, რომელიც ისტორიულად მოიხსენიებოდა როგორც კლერ მარკეტი. -ში სწავლობს 11,000-ზე მეტი სტუდენტი და მუშაობს 3,300 თანამშრომელი, რომელთა ნახევარი გაერთიანებული სამეფოდან არ არის. უნივერსიტეტის შემოსავალი 2017 - 2018 წლებში შეადგენდა 354.3 მილიონ გირვანქას, აქედან £31.6 მილიონი შემოვიდა სამეცნიერო კვლევითი გრანტებიდან. -ის სტუდენტურ თვითმმართველობაში წარმოადგენლია 155 ეროვნება, ხოლო უცხოელი სტუდენტების პროცენტული მაჩვენებლით - 70% - მას უკავია მეორე ადგილი მსოფლიო უნივერსიტეტებს შორის. საკუთარი სახელის მიუხედავად, სკოლას გააჩნია 25 დეპარტამენტი და ინსტიტუტი, რომელიც აწარმოებს დამოუკიდებელ კვლევასა და სწავლებას სხვადასხვა დისციპლინებში. მეათე ადგილი -ში და მერვე მსოფლიო უნივერსიტეტების აკადემიურ რეიტინგში. მოხსენიებულია თხუთმეტ საუკეთესო ბრიტანულ უნივერსიტეტს შორის სამივე ბრიტანული სარეიტინგო შეფასების მიხედვით და შედის მსოფლიო 50 საუკეთესო უნივერსიტეტში სამივე მთავარი გლობალური შეფასების სისტემის მიხედვით. 2014 წლის -ის მიხედვით, ლონდონის ეკონომიკის სკოლას გააჩნია მსოფლიოში ყველაზე მაღალი კვლევითი მაჩვენებელი ნებისმიერ სხვა ბრიტანულ უნივერსიტეტთან შედარებით.

-ის მრავალი კურსდამთავრებული წარმატებულია სამართლის, ისტორიის, ეკონომიკის, ფილოსოფიის, ფსიქოლოგიის, ბიზნესისი, ლიტერატურის, მედიის, საერთაშორისო ურთიერთობებისა და პოლიტიკის სფეროებში. სკოლის კურსადმთავრებულებსა და თანამშრომელბს შორის არის მთავრობისა და სახელმწიფოს 53 მეთაური, ბრიტანეთის პარლამენტის 20 წევრი და 18 ნობელის პრემიის ლაურეატი. 2017 წლის მონაცემებით ეკონომიკის დარგში ნობელის პრემიათა 26% (13 49-დან) მინიჭებული აქვს ლონდონის ეკონომიკის სკოლის კურსდამთავრებულს, მოქმედ ან ყოფილ თანამშრომელს. ლონდონის ეკონომიკისა და პოლიტიკის სკოლის კურსდამთავრებულებსა და თანამშრომლებს ასევე მიღებული აქვთ 3 ნობელის პრემია მშვიდობის დარგში და 2 - ლიტერატურის. ყველა სხვა ევროპულ უნივერსიტეტთან შედარებით, დამთავრებული აქვს ყველაზე მეტ მილიარდერს.

ნობელის პრემიის ლაურეატები
გურგენი (ქართლის მეფე)

გურგენი — ქართლის (იბერიის) მეფე საუკუნის 20-იან წლებში. მოხსენიებული ჰყავს საუკუნის ბიზანტიელ ისტორიკოსს პროკოპი კესარიელს. ქართულ ისტორიულ წყაროებში არ იხსენიება.

523 წელს გურგენი მეთაურობდა ქართლის აჯანყებას ირანის წინააღმდეგ. აჯანყების დამარცხების შემდეგ მან თავისი ოჯახითა და მომხრე აზნაურებით ბიზანტიას შეაფარა თავი. პროკოპი კესარიელის ცნობით, იმავე ირანელებმა ქართლში მეფობა გააუქმეს, მაგრამ სხვა ბიზანტიის წყაროებით ირკვევა, რომ გურგენი არ ყოფილა ქართლის უკანასკნელი მეფე და ერთხანს მის შემდეგაც გრძელდებოდა მეფობა.
ბედან II დადიანი

ბედან (ბედიან) ჯუანშერის ძე დადიანი — ოდიშის ერისთავი საუკუნის შუა წლებში. მხარში ედგა ცენტრალურ ხელისუფლებას მონღოლთა წინააღმდეგ ბრძოლაში. მონაწილეობდა კოხტასთავის შეთქმულებაში. 1259-1261 დავით ნარინს ეხმარებოდა მონღოლთა წინააღმდეგ და დასავლეთ საქართველოში მეფის ხელისუფლების განმტკიცებისათვის ბრძოლებში. ჰქონდა სამეფო კარის მანდატურთუხუცესის ტიტული. ამ წოდებით მოხსენიებულია ის მარტვილისა და ხობის ხატების წარწერებში. ამავე წყაროთი ცნობილია დადიანის ოჯახობა — მეუღლე, ხუაშაქ ბეგა ქართლის ერისთავის ქალიშვილი და შვილები: გიორგი (სავარაუდოდ გიორგი დადიანი), ივანე და ერაშაჰრი.

ზოგიერთი მკვლევარი ბედან დადიანს „ჟამთააღმწერელის“ ცოტნე დადიანთან, ჯუანშერს ხობის ფრესკაზე გამოსახულ შერგილ დადიანთან (ცოტნეს მამა), ხოლო სახელ „ბედანს“ დადიანთა ზედწოდება „ბედიანთან“ აიგივებს („ქართლის ცხოვრების“ 2008 წლის აკადემიური გამოცემის ძირითად ტექსტში „ბედანი“ ჩანაცვლებულია „ბედიანით“).
ვარდან დადიანი

ვარდან დადიანი — საქართველოს დიდგვაროვანი ფეოდალი საუკუნის ნახევარში. თამარ მეფის კარზე ეჭირა ჯერ ჩუხჩარხის თანამდებობდა, შემდეგ მსახურთუხუცესობა. დადიანმა აქტიური მონაწილეობა მიიღო გიორგი რუსის გასამეფებლად დიდგვაროვანთა მიერ მოწყობილ აჯანყებაში. მისი თაოსნობით გამოიყვანეს გიორგი ტაოდან დასავლეთ საქართველოში და მეფედ აკურთხეს. აჯანყების დამარცხების შემდეგ დადიანმა დაკარგა მსახურთუხუცესობა და ჩამოშორდა აქტიურ პოლიტიკურ ცხოვრებას.
ნიკო დადიანი

ნიკო დავითის ძე დადიანი (დ. 4 იანვარი, 1847, ზუგდიდი ― გ. 23 იანვარი, 1903, სანქტ-პეტერბურგი) — სამეგრელოს უკანასკნელი მთავარი (1853-დან), რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი (1878).

განათლება პარიზში მიიღო. მისი მცირეწლოვნების გამო სამთავროს განაგებდა დედამისი ეკატერინე ჭავჭავაძე, რომლის დროსაც (1857) ფაქტობრივად სამეგრელოში მთავრობა გაუქმდა. 1868 წელს დადიანმა უარი თქვა (დე-იურე) სამეგრელოს მთავრის უფლებებზე. 1875 წლიდან მსახურობდა კავალერგარდის პოლკში. მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთის ომში (1877–1878). 1877 წლიდან პოლკოვნიკი. ბულგარეთის ტახტიდან ბატენბერგის ჩამოგდების (1886 წლის 21 აგვისტო) შემდეგ რუსეთის მთავრობამ დადიანი ბულგარეთის მთავრის კანდიდატად წამოაყენა. დადიანმა თავისი ბიბლიოთეკა (169 ხელნაწერი და წიგნები) უსასყიდლოდ გადასცა ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებას.
დავით ბოდბელი

დავით ბოდბელი (ვაჩნაძე), (გ. 27 ივლისი, 1790) — დავითგარეჯის მონასტრის არქიმანდრიტი 1751-1762, 1764-იდან ბოდბის ეპისკოპოსი მიტროპოლიტის წოდებით, საეკლესიო მწერალი, მწიგნობარი.

განათლება მიიღო დავითგარეჯის მონასტერში. მისი მასწავლებლები იყვნენ იოსები (ვაჩნაძე) და იოანე (ჯორჯაძე). არაერთი ხელნაწერი წიგნი შემატა მან დავითგარეჯისა და ბოდბის ბიბლიოთეკებს — ზოგი თვითონ გადაწერა, ზოგი საკუთარი ხარჯით გადააწერინა ან იყიდა. 1790 წელს მხედრულით გადააწერინა „დიდი სჯულის კანონი“ და დაუთმო მას რამდენიმე ტერმინის განმარტება.
დავით და კონსტანტინე

დავით და კონსტანტინე — ძველი ქართული ჰაგიოგრაფიული წყაროებით არგვეთის (ზემო იმერეთი) მთავრები საუკუნის ნახევარში. გმირულად იბრძოდნენ არგვეთში შეჭრილი არაბი სარდლის მურვან ყრუს წინააღმდეგ. არაბებმა შეიპყრეს და მოწამებრივი სიკვდილით დასაჯეს. ქართველებმა მათი გვამები დაკრძალეს მდინარე წყალწითელას ნაპირზე, სადაც ახლა მოწამეთას მონასტერია (ტყიბულის მუნიციპალიტეტი). ქართულმა ეკლესიამ დავით და კონსტანტინე დიდმოწამეთა სახელით წმინდანთა შორის შერაცხა (ხსენების დღე ძვ. სტ. 2 ოქტომბერი/ახ. სტ. 15 ოქტომბერი).
დავით და კონსტანტინეს მარტვილობა
დავითისა და კონსტანტინეს ამბავი მოთხრობილია საუკუნის მეტაფრასულ ჰაგიოგრაფიულ თხზულებაში, ანტონ კათალიკოსისეულ რედაქციაში (1768-1769) და - საუკუნეების 5 სვინაქსარულ ვარიანტში. სხვა ისტორიული წყაროებით არგვეთის ეს მთავრები უცნობია. დავით და კონსტანტინე ერთმანეთის ახლო ნათესავები, ზოგი ვერსიით კი ძმები იყვნენ. არსებობს გადმოცემა, რომ ისინი მხეიძეთა ფეოდალურ საგვარეულოს მიეკუთვნებოდნენ.

აღნიშნული თხზულებების მიხედვით მურვან ყრუს სარდლობით არაბთა (წყაროებში „სპარსთა“) ურიცხვი ჯარი არგვეთში შეჭრილა, ფერსათის მთაზე არგვეთელთა ძლიერ წინააღმდეგობას წაწყდომია, მაგრამ მოუხერხებია წყალწითელაზე გამარჯვების მოპოვება და არგვეთი აუოხრებია. საბოლოოდ დავითი და კონსტანტინე მურვან ყრუმ შეიპყრო და მათ ქრისტეს რწმენის უარყოფა მოსთხოვა, რაზეც მტკიცე უარი მიიღო. მთავრები სასტიკად აწამეს და ცოცხლად ჩაყარეს „მდინარესა მას ფასონსა, რომელ არს ენითა ქართულითა რიონი“. ქართველებმა წამებულთა ცხედრები წყლიდან ამოასვენეს და მტრის მიერ დანგრეული ეკლესიის მახლობლად მღვიმეში დაკრძალეს. შემდგომში ამ ადგილს მოწამეთა უწოდეს, ხოლო „დიდმა ბაგრატმა“ (ბაგრატ ) დავითისა და კონსტანტინეს წმინდა ნაწილების განსასვენებლად აქ ტაძარი ააგო.

დავით და კონსტანტინეს ნაწილები
დავით და კონსტანტინეს უხრწნელ წმინდა ნაწილებად მიჩნეული რელიქვიები მოწამეთას მონასტერში საუკუნეების მანძილზე ინახებოდა. საუკუნის მწიგნობრის ვახუშტი ბატონიშვილის მიხედვით „სხენან აქა ტაგრუცთა შინა მოწამენი ქრისტესნი დავით და კოსტანტინე, მდებარენი აწცა ჴორცითავე, რომელნი აწამნა მურვან ყრუმ“. საქართველოში საბჭოთა რეჟიმის დამყარების შემდეგ, 1923 წლის 18 თებერვალს ანტირელიგიური პროპაგანდით წაქეზებულმა ბრბომ მოწამეთა დაარბია. მონასტერში დაცული ნეშტები ქუთაისში ბიოსამედიცინო ექსპერტიზაზე წაიღეს. იმავე წელს მოწამეთას მონასტრის დახურვის შემდეგ ქუთაისის საისტორიო საზოგადოების თავმჯდომარის ტრიფონ ჯაფარიძის მეცადინეობით დავით და კონსტანტინეს ნაწილები ახლადშექმნილი ქუთაისის ისტორიული მუზეუმის ანთროპოლოგიურ კოლექციაში განთავსდა, 1954 წლის 20 ივნისს კი, საბჭოთა ხელისუფლებასთან შეთანხმების შემდეგ, კვლავ ახლადგახსნილ მოწამეთას მონასტერს დაუბრუნდა.
ერთი მსოფლიო სავაჭრო ცენტრი

ერთი მსოფლიო სავაჭრო ცენტრი ასევე მსოფლიო სავაჭრო ცენტრი 1 (ინგლ. , შენობის თავდაპირველი დასახელება იყო თავისუფლების კოშკი - " ") — ნიუ-იორკში ახალი მსოფლიო სავაჭრო ცენტრის კომპლექსის ადგილზე აშენებული მთავარი ცათამბჯენი, რომლის წინამორბედი 2001 წლის 11 სექტემბრის შეტაკებისას დაინგრა.

ცათამბჯენის სახეცვლილი პროექტის ფორმალური პრეზენტაცია 2005 წლის 29 ივნისს მოეწყო, რომელიც უკეთ ესადაგებოდა ნიუ-იორკის პოლიციის დეპარტამენტის მიერ 2005 წლის აპრილში წამოყენებულ უსაფრთხოების მოთხოვნებს.

ცათამბჯენი ყოფილი მსოფლიო სავაჭროს ცენტრის უბნის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში 65 000 მ² მიწის ნაკვეთზე განთავსდა ვესის, უესტის, ვაშინგტონისა და ფულტონის ქუჩებს შორის ქვემო მანჰენტეზე.

ნაგებობის სიმაღლე მისი ქიმის ჩათვლით 546.2 მეტრია. ის წარმოადგენს დასავლეთ ნახევარსფეროს უმაღლესი შენობას.

იმისდა მიხედვით თუ რომელი კუთხიდან შეხედავთ, ის ან მართკუთხა ფორმით (წინამორბედი ცათამბჯენების მსგავსად) ჩანს, ან მასიური ობელისკის ფორმით.

ფუნდამენტის ჩაყრა და ასევე მიწისქვეშა კომუნიკაციების გატადანის დაიწყო 2006 წელის 27 აპრილს. მშენებლობა დასრულდა 2013 წლის 10 მაისს, ხოლო გახსნა შედგა 2014 წლის 3 ნოემბერს.
დავით მიძნაძორელი

დავით მიძნაძორელი — საუკუნის ნახევრის ქართველი საეკლესიო მოღვაწე, მიძნაძორის მონასტრის (კლარჯეთი) მაშენებელი და პირველი წინამძღვარი.

დავითის მოწაფეები იყვნენ ილარიონი და ბარეთელთის მონასტრის (კლარჯეთი) მაშენებელი და წინამძღვარი ზაქარია. გიორგი მერჩულე დავით მიძნაძორელს დიდს და მონასტერთა მაშენებელს უწოდებს. საქართველოს ეკლესიის მიერ შერაცხულია წმინდანად და მოიხსენიება 5 (18) ოქტომბერს კლარჯეთის უდაბნოს ღირს მამათა და დედათა შორის.
დავით ტბელი

დავით ტბელი — საუკუნის ნახევრის ქართველი მთარგმნელი და სასულიერო მოღვაწე, ტბეთის ეპისკოპოსი. ბერძნულიდან თარგმნა კიმენური („ცხორებაჲ და მოქალაქობაჲ ნეტარისა მართაჲსი, წმიდისა სჳმონის დედისაჲ“, „ცხორებაჲ გრიგოლ აკრაკანტელისაჲ“ და სხვ.) და მეტაფრასული („წამებაჲ წმიდისა დიდისა მოწამისა არტემისი“, „წამებაჲ წმიდათა და ყოვლადქებულთა ათთა ქრისტეს მოწამეთა“ და სხვ.) ჰაგიოგრაფიული ძეგლები. ეფრემ მცირის ცნობით, მას უთარგმნია სიმეონ ლოგოთეტის მეტაფრასები. მასვე ეკუთვნის გრიგოლ ღვთისმეტყველის რამდენიმე თხზულების თარგმანი. ძველ წყაროებში დავით ტბელი იხსენიება ეპისკოპოს სტეფანე სანანოისძესთან ერთად.
დავით ქსნის ერისთავი

დავით ქსნის ერისთავი (გ. 1774) — ქსნის ერისთავი 1753-1774 წლებში, სახლთუხუცესი. მხარს უჭერდა თეიმურაზ -სა და ერეკლე -ს. თავი გამოიჩინა ხუნძახის ბატონის ნურსალ-ბეგის წინააღმდეგ მჭადიჯვრის (1754) და ყვარლის (1755) ბრძოლებში.

1755 წელს მონაწილეობდა ერეკლე -ის ლაშქრობაში გამდგარი ხევსურეთის წინააღმდეგ. 1758 წლის 10 ოქტომბერს მეფე თეიმურაზ -მ დავითს, მის შვილს შალვას და მის ძმებს, ბეგლარს და იესე-აღა-ბაბას, სოფელი თიღვა უბოძა. შემდეგში, როგორც ჩანს, თანაუგრძნობდა ერეკლე -ის ოპოზიციას, 1770 წელს მეფესთან დააბეზღეს როგორც მოღალატე, მაგრამ თავი გაიმართლა. ლარგვისში აუგია წმ. თეოდორე ტირონის სახელობის ეკლესია. ცოლად ჰყავდა თინათინ მაჩაბელი (ჩანს 1810).
ნინა სიმონე

იუნის ქეთლინ ვეიმონი (უკეთ ცნობილი, როგორც ნინა სიმონე ) (დ. 21 თებერვალი, 1933, ჩრდილოეთი კაროლინა ― გ. 21 აპრილი, 2003, საფრანგეთი) — ამერიკელი მომღერალი, სასიმღერო ლექსების მწერალი და პიანისტი. საყოველთაოდ ცნობილია, როგორც ჯაზის მუსიკოსი, თუმცა თავად ამგვარი კატეგორიზაცია არ მოსწონდა. მისი ნამუშევრები მოიცავს ბლუზს, რიტმსა და სოულს.
დათუნა ფეიქარი

დათუნა ფეიქარი — ერეკლე -ის წინააღმდეგ მიმართული შეთქმულების გამცემი (პაატა ბატონიშვილის შეთქმულება 1765).

დათუნა ფეიქარს, რომლის ცოლი ძიძად იყო მეფის სასახლეში, დავალებული ჰქონდა მეფისა და სამეფო ოჯახის ამოწყვეტის მიზნით შეთქმულნი სასახლეში შეეყვანა. შეთქმულთა განზრახვა დათუნა ფეიქარმა მეფის კარის ეკლესიის მღვდელს გაანდო აღსარებაში, რომელმაც შეთქმულების ამბავი მეფეს შეატყობინა. გადმოცემით, გაწეული სამსახურისათვის ერეკლე -მ დათუნა ფეიქარს აზნაურობა და ყორჩის (მცველის) სახელო უბოძა.
დათუნა ქსნის ერისთავი

დათუნა (დავით) ქსნის ერისთავი (გ. 1717) — ერისთავი 1675-1696, 1700-1717, შალვა ქსნის ერისთავის ძე.

ცოლად ჰყავდა ქართლის მეფის გიორგი -ის ასული. 1675 წელს გიორგი -მ, რომელიც იმ დროს ქართლის გამგებლად იყო, გააძევა აჯანყებული იესე ქსნის ერისთავი და ერისთავად დათუნა დანიშნა. 1688 დათუნა ქსნის ერისთავი არ დაეხმარა გიორგი -ს აჯანყებული გიორგი არაგვის ერისთავის წინააღმდეგ ბრძოლაში. არაგვის ერისთავი მაინც დამარცხდა და მეფის კარზე მივიდა პატიების სათხოვნელად, მაგრამ დათუნა ქსნის ერისთავის წაქეზებით მეფესთან არ შესულა, ისე გაიპარა. ქართლში ერეკლე -ის გამეფებიდან (1688) დათუნა ქსნის ერისთავი ხან ერეკლე -ს ემხრობოდა და ხან გიორგი -ს. 1696 ერეკლე -მა დათუნა ქსნის ერისთავი გადააყენა და გიორგი -ის სხვა მომხრეებთან ერთად ირანში გაგზავნა. ერისთავად დათუნა ქსნის ერისთავის ბიძაშვილი დავითი დანიშნა.

1700 წელს დათუნას დედის წაქეზებით ქსნისხეველები აჯანყდნენ და დავით ქსნის ერისთავი მოკლეს. ერეკლე -მა აჯანყება ჩააქრო, ირანიდან გამოიწვია დათუნა და კვლავ ერისთავად დასვა (1700), ვახტანგ -ის ქართლის გამგებლად დანიშვნის შემდეგ, როგორც ჩანს, დათუნა ქსნის ერისთავი ერთხანს ვახტანგის ერთგული იყო, შემდეგ მასაც გადაუდგა და გიორგი არაგვის ერისთავთან ერთად შაჰს ვახტანგის გადაყენება და იესე მეფედ დანიშვნა სთხოვა. იესეს მეფობაში (1714-1716) იგი ქართლის მეფის სახლთუხუცესი იყო. 1717 წელს მეფე ბაქარმა სახლთუხუცესობა ჩამოართვა. დათუნა ქსნის ერისთავი მეფეს გადაუდგა. ბაქარმა თავისი ძმა ვახუშტი ბატონიშვილი გაგზავნა ჯარით დათუნას წინააღმდეგ, მაგრამ ერისთავის ბრძოლის დაწყებამდე გარდაიცვალა, მისი შვილები გადაიხვეწნენ, ვახუშტიმ ქსნის საერისთავო დაიკავა.
დარეჯან ბატონიშვილი

დარეჯან ბატონიშვილი, ბაგრატიონი (; დ. 1670 — გ. 1740) — მწიგნობარი, დიპლომატი, კახეთის და იმერეთის მეფის, არჩილ -ის ასული, ქართლის მეფე ვახტანგ -ს შვილიშვილი.

1685-იდან მამასთან და ძმებთან ერთად საქართველოდან საცხოვრებლად გადავიდა მოსკოვში. მისი ძმა ალექსანდრე ჩრდილოეთის ომის დროს შვედებს ტყვედ ჩაუვარდა და 1711 წელს სტოკჰოლმში გარდაიცვალა. დარეჯანს ძმისგან სამემკვიდრეოდ მისი მოსკოვთან მდებარე მამული - სოფელი ვსესვიატსკოე დარჩა, სადაც ის თითქმის მთელი წლის განმავლობაში ცხოვრობდა.

არჩილ -ის გარდაცვალების შემდეგ ქართული ახალშენის მეთაური გახდა. ეწეოდა ნახევრადჩაკეტილ ცხოვრებას, არასდროს ჰყოლია საკუთარი ოჯახი. ამჯობინებდა არ მიეღო მონაწილეობა სამეფო კარის ცხოვრებაში, არც სანქტ-პეტერბურგში გადასულა საცხოვრებლად, მიუხედავად იმისა, რომ საკმაო ფინანსური სახსრები ჰქონდა.

1722 წელს, როდესაც პეტრე ჩრდილოეთის ომში გამარჯვების შემდეგ ნიშტადის ზავს ზეიმობდა, თავის ამალასთან ერთად დარეჯანის მამულში შეჩერდა. მეორე დღისთვის დაგეგმილი იყო სამასკარადო მსვლელობა ვსეხსვიატსკოედან მოსკოვამდე. იმპერატორის დაჟინებული თხოვნის მიუხედავად, დარეჯანმა ამ ზეიმში მონაწილეობა არ მიიღო.

1728 წელს მის სახლში გარდაიცვალა წითელათი დაავადებული ალექსი ბატონიშვილის (პეტრე -ის უფროსი ვაჟი) 14 წლის ასული ნატალია ალექსეევნა, რამაც სხვადასხვა ჭორები გამოიწვია.

1730 წელს დარეჯანის სასახლეში რამდენიმე დღით გაჩერდა ტახტზე არჩეული ანა იოანოვნა, სადაც იგი ემზადებოდა მოსკოვში საზეიმოდ შესვლისთვის და ხვდებოდა უმაღლეს საიდუმლო საბჭოს წევრებს.

დარეჯანი ეწეოდა საქველმოქმედო საქმიანობას და თავის შემოსავლებს სწირავდა მონასტრებსა და ტაძრებს. იგი მონაწილეობდა მოსკოვის დონის მონასტრის კეთილმოწყობაში, სადაც მისი უახლოესი ნათესავები იყვნენ დაკრძალულნი. მისი ინიციატივით 1733-1736 სოფ. ვსესვიატსკოეში ძველი კარის ეკლესიის ნაცვლად ააგეს ახალი ტაძარი, რომელიც ქართველთა თავშეყრის ცენტრი გახდა.

დარეჯან ბატონიშვილმა დიდი როლი ითამაშა რუსეთ-საქართველოს 1721-1723 სამხედრო-პოლიტიკური კავშირის შექმნაში, იღვწოდა რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობის განვითარებისათვის.

გარდაიცვალა 1740 წელს, დაკრძალულია დონის მონასტრის დიდ ტაძარში.
დარეჯანი (იმერეთის დედოფალი)

დარეჯანი (გ. 1668) — მეფე თეიმურაზ -ის ასული, ზურაბ არაგვის ერისთავის მეუღლე. ზურაბის გარდაცვალების შემდეგ თეიმურაზ -მა დარეჯანი იმერეთის მეფე ალექსანდრე -ს მიათხოვა. ამ უკანასკნელის გარდაცვალების შემდეგ (1660) დარეჯანმა შეთქმულება მოაწყო, ტახტიდან ჩამოაგდო ბაგრატ , ქმრად შეირთო ბაგრატიონთა შორეული ნათესავი ვახტანგი (ჭუჭუნასშვილად წოდებული) და იგი მეფედ გამოაცხადა. მის დროს დარეჯანი სამეფოს ფაქტობრივი გამგებელი იყო. მოკლეს ფეოდალებმა.

გალერეა
დაჩი (ქართლის მეფე)

დაჩი (გ. 506) — ქართლის მეფე საუკუნის დამდეგს, ვახტანგ გორგასლის ძე პირველი ცოლის, ირანელი ქალის ბალენდუხტისაგან.

დაჩი უჯარმაში იზრდებოდა და ცნობილია უჯარმელის ზედწოდებით. ჯუანშერის ცნობით, დაჩიმ დაასრულა ვახტანგ გორგასლის დროს დაწყებული თბილისის ზღუდის მშენებლობა და მამის ანდერძის თანახმად სატახტო ქალაქი მცხეთიდან თბილისში გადაიტანა, მცხეთა დარჩა საკათალიკოსო ცენტრად. მის დროს თბილისში მოსახლეობა მომრავლდა, აშენდა მარიამწმიდის ეკლესია.
დაჩი (მწიგნობარი)

დაჩი — საუკუნის ქართველი მწიგნობარი, მთარგმნელი. ქართულად თარგმნა ეპიფანე კვიპრელის ფსალმუნთა თარგმანების ანუ კომენტარის ნაწილი (შედის 973–976 გადაწერილ შატბერდის კრებულში, ხელნაწერი -1141).

თარგმანს წინ უძღვის სტეფანე მტბევრისადმი მიწერილი წერილი, რომლიდანაც ირკვევა, რომ დაჩის ბერძნული არ სცოდნია და ტექსტი სომხურიდან გადმოუღია. წერილის თანახმად, მას უთარგმნია 7 ფსალმუნის კომენტარი. ქართული ტექსტი კი 15 ფსალმუნის თარგმანებას შეიცავს. ვარაუდობენ, რომ დანარჩენი ფსალმუნების კომენტარებიც დაჩიმ თარგმნა.