ვლადიმირ ლენინის მონუმენტების დემონტაჟი უკრაინაში

ვლადიმირ ლენინის მონუმენტების დემონტაჟი უკრაინაში დაიწყო საბჭოთა კავშირის დაშლის პერიოდში და შედარებით მცირე მასშტაბით გაგრძელდა 1990-იან წლებში, ძირითადად დასავლეთ უკრაინაში მდებარე ქალაქებში. მიუხედავად ამისა, 2013 წლისთვის ლენინის ძეგლების უმეტესობა ქვეყანაში კვლავ შენარჩუნებული იყო.

ევრომაიდნის პროტესტების პერიოდში მონუმენტების დემონტაჟი მასობრივ ხასიათს იღებს და ეს მოვლენა ფართოდ გახდა ცნობილი სახელით ლენინოპადი (ინგლ. ).

სუფიქსი „-პად“ (უკრ. „-“) ანალოგიურია ინგლისურ სიტყვებში გამოყენებული „-“-ის (მაგალითად: „“, „“).

ისტორია
უკრაინაში ლენინის მონუმენტების დემონტაჟი ოთხ ძირითად ეტაპად განვითარდა. 1990-იანი წლებში დასავლეთ უკრაინაში დაინგრა 2,000-ზე მეტი ლენინის ძეგლი; 1990-იანებისა და 2000-იანების მიჯნაზე დასავლეთ და ცენტრალურ რეგიონებში მოიხსნა 600-ზე მეტი მონუმენტი; 2005–2008 წლებში, ძირითადად ცენტრალურ რეგიონებში, კვლავ 600-ზე მეტი ძეგლი განადგურდა; ხოლო 2013–2014 წლებში დემონტაჟდა 552 მონუმენტი.

ლენინის მონუმენტების დემონტაჟის პირველი ტალღა დასავლეთ უკრაინაში დაიწყო 1990–1991 წლებში.1990 წლის 1 აგვისტოს, ქალაქ ჩერვონოჰრადში, პირველად საბჭოთა კავშირის ისტორიაში დაინგრა ლენინის მონუმენტი.

საზოგადოებრივი ზეწოლის შედეგად მონუმენტი ფორმალურად „გადატანის“ მიზნით დემონტაჟდა. იმავე წელს ლენინის ძეგლები დაინგრა ტერნოპილში, კოლომიაში, ნადვირნაში, ბორისლავში, დროჰობიჩში, ლვივში და სხვა ქალაქებში გალიციაში.

1991 წელს უკრაინის ტერიტორიაზე არსებობდა დაახლოებით 5,500 ლენინის მონუმენტი.

2014 წლის თებერვლიდან 2015 წლის დეკემბრამდე პერიოდში 700-ზე მეტი ლენინის მონუმენტი მოიხსნა ან განადგურდა.

2015 წლის, 15 მაისს უკრაინის პრეზიდენტმა პეტრო პოროშენკომ ხელი მოაწერა ამ კანონს, რომელმაც დააწესა ექვსთვიანი ვადა კომუნისტური სიმბოლიკისა და მონუმენტების (გარდა მეორე მსოფლიო ომის მონუმენტებისა) დემონტაჟისთვის და ასევე კომუნიზმთან დაკავშირებული დასახლებების სახელების სავალდებულო შეცვლისთვის.

2017 წლის 16 იანვარს უკრაინის ეროვნული მეხსიერების ინსტიტუტმა განაცხადა, რომ დეკომუნიზაციის ფარგლებში დემონტაჟდა 1,320 ლენინის მონუმენტი.

ვებგვერდი „ “ თვალს ადევნებს უკრაინაში ლენინის ძეგლების დემონტაჟის სტატისტიკას.

2016 წლის 17 მარტს დემონტაჟდა უკრაინის არაოკუპირებულ ტერიტორიაზე ყველაზე დიდი ლენინის მონუმენტი (სიმაღლე — 19.8 მ) ქალაქ ზაპოროჟიეში.

ყირიმის ანექსიასა და 2014 წლის 28 სექტემბერს შორის პერიოდში, ყველაზე დიდი ლენინის მონუმენტი არაოკუპირებულ ტერიტორიაზე მდებარეობდა ხარკოვში (სიმაღლე — 20.2 მ).

ეს ლენინის ძეგლი ხარკოვში ჩამოაგდეს და გაანადგურეს 2014 წლის, 28 სექტემბერს.

2019 წლის თებერვალში გაზეთმა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ ჩერნობილის გამორიცხვის ზონაში არსებული ორი ლენინის ძეგლი იყო ერთადერთი დარჩენილი ლენინის მონუმენტები უკრაინაში, თუ არ გავითვალისწინებთ ოკუპირებულ ტერიტორიებს.

2021 წლის იანვარში / -მ აღმოაჩინა კიდევ სამი ლენინის ძეგლი უკრაინის კონტროლირებად მცირე სოფლებში, რის შედეგადაც დარჩენილი მონუმენტების რაოდენობა ხუთამდე გაიზარდა.

რუსეთის მიერ უკრაინაში შეჭრის პერიოდში, უკრაინელი აქტივისტების მიერ ადრე დემონტაჟებული ლენინის მრავალი ძეგლი კვლავ აღადგინეს რუსეთის საოკუპაციო ძალებმა მათ მიერ კონტროლირებად ტერიტორიებზე.

მოტივაცია
„ლენინოპადის“ მასობრივი ტალღის დასაწყისი უკავშირდება კიევში ბესარაბიის მოედანზე მდებარე ლენინის მონუმენტის დემონტაჟს. აღნიშნული მოვლენა მოხდა 2013 წლის, 8 დეკემბერს , დაახლოებით 18:00 საათზე. შემდგომში, განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც გავრცელდა ინფორმაცია ევრომაიდნის პროტესტების დროს დაღუპული აქტივისტების შესახებ, საბჭოთა ეპოქის მონუმენტების მასობრივი განადგურება მნიშვნელოვნად გააქტიურდა.

2015 წლის იანვარში უკრაინის კულტურის სამინისტრომ განაცხადა, რომ წაახალისებდა ყველა საზოგადოებრივ ინიციატივას, რომელიც მიმართული იყო კომუნისტური წარსულის სიმბოლიკისგან უკრაინის გაწმენდისკენ. მინისტრ ვიაჩესლავ კირილენკოს განცხადებით, სამინისტრო დაიწყებდა უძრავი ძეგლების სახელმწიფო რეესტრიდან კომუნისტურ ფიგურებთან დაკავშირებული ყველა მონუმენტის ამოღების პროცესს.

მინისტრმა ხაზი გაუსვა, რომ:

2015 წლის აპრილში უკრაინის უმაღლესი რადამ მიიღო კანონი „კომუნისტური და ნაციონალ-სოციალისტური (ნაცისტური) ტოტალიტარული რეჟიმების დაგმობისა და მათი სიმბოლიკის პროპაგანდის აკრძალვის შესახებ“, რომელიც, სხვა საკითხებთან ერთად, ავალდებულებდა ადგილობრივ ხელისუფლებებს უკრაინის ტერიტორიაზე კომუნისტურ მოღვაწეებთან დაკავშირებული მონუმენტების დემონტაჟს.

კომუნისტური მონუმენტების დამხობა ევრომაიდანის პერიოდში
ევრომაიდნის პერიოდში ლენინის მონუმენტების მასობრივი დამხობა გადაიქცა სიმბოლურ პროცესად, რომელსაც უწოდეს „ლენინოპადი“. ქვემოთ მოცემულია შერჩეული შემთხვევების ვიზუალური სია:

რეაქციები
ლენინის მონუმენტების დემონტაჟმა უკრაინის საზოგადოებაში მრავალგვარი რეაქცია გამოიწვია.

ზოგიერთ შემთხვევაში, მაგალითად ხარკოვში 2014 წლის დასაწყისში, პრორუსულად განწყობილი ჯგუფები იცავდნენ ლენინის მონუმენტებს. მათ შორის იყვნენ კომუნისტური და სოციალისტური პარტიების წევრები, ასევე მეორე მსოფლიო ომისა და ავღანეთის ომის ვეტერანები.

ლენინის ძეგლი ხარკოვში საბოლოოდ ჩამოაგდეს 2014 წლის, 28 სექტემბერის.

2015 წლის იანვარში უკრაინის კულტურის სამინისტრომ განაცხადა, რომ ხელს შეუწყობდა ყველა საზოგადოებრივ ინიციატივას, რომელიც მიზნად ისახავდა უკრაინის გაწმენდას „ტოტალიტარული წარსულის რელიქტებისგან“.