iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
იასუჰირო კოჯიმა

იასუჰირო კოჯიმა (: დ. 18 თებერვალი, 1976, ავარა, ფუკუის პრეფექტურა, იაპონია) — იაპონელი ენათმეცნიერი, ქართველოლოგი, კავკასიოლოგი და მთარგმენლი. ტოკიოს უცხო ენების უნივერსიტეტის ლექტორი. იაპონიის საელჩოს ატაშე საქართველოში 2008–2018 წლებში.

ბიოგრაფია
დაიაბადა 1976 წლის 18 თებერვალს ქალაქ ავარაში, ფუკუის პრეფექტურაში. 1994–1998 წლებში სწავლობდა ტოკიოს უნივერსიტეტში ზოგადი ენათმეცნიერების განხრით; 1998–2006 წლებში ამავე უნივერსიტეტის აპირანტურაში.

იასუჰირო კოჯიმა ქართული ენით ტოკიოს უნივერსიტეტში სწავლის პერიოდში დაინტერესდა და ჰ. არონსონის ქართული ენის თვითმასწავლებლის (ინგლისურ ენაზე) მეშვეობით ეუფლებოდა ქართულ ენას. შემდეგ იაპონიაში, ტოკიოსთან ახლოს გაიცნო ქართული ოჯახი, სადაც კვირაში ერთხელ დადიოდა ქართული ენის სასწავლებლად.

საქართველოში პირველად 1998 წლის ზაფხულში თვენახევრით, თსუ-ში უცხოელი სტუდენტებისთვის გამართულ სკოლაში მონაწილეობის მისაღებად ჩავიდა, მეორედ — 1999 წელს, ასევე ხანმოკლე დროით. 2002 წლამდე ივანე ჯავახიშვილის სახელობის უნივერსიტეტში ასპირანტურაში სწავლობდა კავკასიურ ენებს., სადაც ეუფლებოდა როგორც ქართულ, ასევე მეგრულ-ჭანურ და სვანურ ენებს, პარალელურად, უნივერსიტეტში სტუდენტებს იაპონურ ენას ასწავლიდა.

2013–2018 წლებში მუშაობდა იაპონიის საელჩოს ატაშედ საქართველოში.

იასუჰირო კოჯიმა იაპონიაში წლებია აქტიურად ეწევა ქართული კულტურის პოპულარიზაციას და დღემდე ტოკიოს უცხო ენათა ინსტიტუტში იაპონელებს ქართულად ენას ასწავლის.

2019 წელს მას გამორჩეული ლიტერატურული ქართული ენით მეტყველებისათვის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჯილდო გადაეცა.

მთარგმნელობითი საქმიანობა
კოჯიმა აქტიურადაა დაკავებული მთარგმნელობითი საქმიანობით. თარგმნის პროზაულ ნაწარმოებებს როგორც ქართულიდან იაპონურად, ასევე იაპონურიდან ქართულად. მან იაპონურად თარგმნა ვაჟა-ფშაველას პოემები — „ალუდა ქეთელაური“, „სტუმარ-მასპინძელი“ და „გველის-მჭამელი“, ხოლო მოთხრობებიდან „შვლის ნუკრის ნაამბობი“, „ვერხვი“, „ჩხიკვთა ქორწილი“ და ერთ წიგნად გამოსცა 2018 წელს. იაპონურად ნათარგმნი აქვს, აგრეთვე, ნოდარ დუმბაძის „მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი“ (2004), ლაშა თაბუკაშვილის „მშვიდობით ქალბატონო“ (2006) და გოდერძი ჩოხელის, „დავიწყების მდინარე“ (2009).

2011 წელს იაპონურ ენაზე გამოსცა ქართული ენის სახელმძღვანელო.

პირადი ცხოვრება
იასუჰირო კოჯიმა 2013 წლიდან თბილისში ცხოვრობს. თბილისის უნივერისტეტში სწავლის პერიოდში მან გაიცნო მისი მომავალი მეუღლე, ქართველი იაპონოლოგი მედეა გოცირიძე. 2002 წელს მათ იქორწინეს და საცხოვრებლად იაპონიაში გადავიდნენ, სადაც 10 წელი დაჰყვეს. 2013 წელს ეყოლათ ვაჟი — შოთა.
ვარშავის სავოევოდო

ვარშავის სავოევოდო — ადმინისტრაციული ერთეული პოლონეთში 1919-1939 და 1975-1998 წლებში. მისი ცენნტრი იყო ქალაქი ვარშავა. სავოევოდოს ფართობი 1976 წლისთვის შეადგენდა 3,8 ათას კმ²-ს, ხოლო მოსახლეობა 2,2 მილიონ ადამიანს. პოლონეთის თანამედროვე ადმინისტრაციული დაყოფით, რომელიც 1999 წლიდანაა ძალაში ყოფილი ვარშავის სავოევოდო მოქცეულია უფრო დიდი ერთეულის, მაზოვიეცის სავოევოდოს ფარგლებში.
ვარშავის უნივერსიტეტი

ვარშავის უნივერსიტეტი — უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება ვარშავაში, პოლონეთის ერთ-ერთი უდიდესი საგანმანათლებლო და სამეცნიერო ცენტრი. დაარსდა 1816 წლის 19 ნოემბერს რუსეთის იმპერატორ ალექსანდრე -ის ბრძანებით. 1830-1831 წლების აჯანყების გამო უნივერსიტეტი დახურეს. 1862 წელს აღდგა მთავარი სკოლის სახელწოდებით. 1869 წლიდან კვლავ უნივერსიტეტის სახელით არსებობდა. უნივერსიტეტის აღზრდილებია ჰენრიკ სენკევიჩი, ბოლესლავ პრუსი, ბოდუენ დე კურტენე, ვაცლავ სიერპინსკი, ივანე ფიგუროვსკი, იონას სტაუგატისი, გლებ ვერეშჩაგინი და სხვები.
ალექსანდრე ანდრონოვი

ალექსანდრე ალექსანდრეს ძე ანდრონოვი (; დ. , მოსკოვი — გ. 31 ოქტომბერი, 1952) — საბჭოთა ფიზიკოსი, სსრკ-ის მენიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1946). დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტი. 1931 წლიდან იყო გორკის უნივერსიტეტის პროფესორი. მისი მეცნიერული შრომები ეხება რხევათა თეორიას.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ანდრონოვი.
ნიკოლოზ ანდრუსოვი

ნიკოლოზ ანდრუსოვი (დ. 7 დეკემბერი, 1861, ოდესა — გ. 27 აპრილი, 1924, პრაღა) — რუსი გეოლოგი და პალეონტოლოგი, პალეოეკოლოგიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. 1884 წელს დაამთავრა ნოვოროსიის უნივერსიტეტი. დაიცვა დისერტაცია „ევრაზიის ნამარხი და ცოცხალი დრეისენსიდები“. იყო სანქტ-პეტერბურგის, იურიევის და კიევის უნივესიტეტების პროფესორი. იმოგზაურა აფხაზეთში, იკვლევდა ღალიძგასა და დუაბის ხეობების პლიოცენურ ნალექებს.
ანეკდოტი

ანეკდოტი — მოკლე მოთხრობა, რომელშიც აღწერილია პიროვნების ცხოვრეიდან უმნიშვნელო, მაგრამ დამახასიათებელი ფაქტი. ამ მნიშვნელობით ტერმინი „ანეკდოტი“ პირველად გამოყენებულ იქნა პროკოპი კესარიელის სატირული „საიდუმლო ისტორიის“ მიმართ. მოგვიანებით ანეკდოტი ეწოდა მცირე ფორმის თხრობით ჟანრს, სადაც მოცემულია გასართობი შინაარსი, მახვილგონივრული შეფასება, ქალაქური ფოლკლორის მოკლე ზეპირი მოთხრობა და სხვა.
ანდრეი ზვიაგინცევი

ანდრეი ზვიაგინცევი ( დ. 6 თებერვალი, 1964, ნოვოსიბირსკი) — რუსი კინორეჟისორი და სცენარისტი. ვენეციის კინოფესტივალის მთავარი ჯილდოს მფლობელი და კანის კინოფესტივალის ლაურეატი.

ბიოგრაფია
2003 წელს გადაიღო ფილმი „დაბრუნება“, რომელმაც ვენეციის კინოფესტივალზე ოქროს ლომი მოიპოვა. არის ოსკარის ორგზის ნომინანტი კატეგორიაში საუკეთესო უცხოენოვანი ფილმისთვის (2015, 2018) გადაღებული ფილმებისთვის „ლევიათანი“ (2014) და „უსიყვარულო“ (2017). „ლევიათანმა“ საუკეთესო უცხოენოვანი ფილმისთვის განკუთვნილი ოქროს გლობუსი მოიპოვა, ხოლო „უსიყვარულომ“ კანის კინოფესტივალის ჟიურის პრიზი. 2019 წლის დეკემბერში ზვიაგინცევის ოჯახური დრამა „ელენა“ (2011) გახდა რუსეთიდან ერთადერთი ფილმი, რომელიც მოხდა ამერიკულ ჟურნალ „ “-ის მიერ გამოცემულ „ საუკუნის მეორე ათწლეულის მსოფლიოს 50 საუკეთესო ფილმთა შორის“.

ცნობილია თავისი მწვავე სოციალური შინაარსეებით და რუსეთში დღეს არსებული პოლიტიკური სისტემის კრიტიკით. 2018 წელს ზვიაგინცევი თბილისში, საგანმანათლებლო პროექტ „თანამედროვე კინოს დიდოსტატების“ ფარგლებში იმყოფებოდა.
ბოდენის გეგმა

ბოდენის გეგმა, ბოდენის დოკუმენტი — 2001 წლის დეკემბერში გაეროს გენერალური მდივნის საქართველოში სპეციალური წარმომადგენლის დიტერ ბოდენის მიერ შემუშავებული გეგმა-პროექტი, რომელიც აფხაზეთის კონფლიქტის დარეგულირებას ისახავდა მიზნად. პროექტის სახელწოდება შემდეგნაირად ჟღერდა: „თბილისსა და სოხუმს შორის უფლებამოსილებათა გამიჯვნის ძირითადი პრინციპები“, თუმცა იგი საზოგადოებისთვის ცნობილი გახდა „ბოდენის გეგმის“ ან „ბოდენის დოკუმენტის“ სახელწოდებით. დიტერ ბოდენის ინიციატივა მხარდაჭერილი იყო გაეროს უშიშროების საბჭოს მიერ 2002 წლის 31 იანვარს მიღებული 1393-ე რეზოლუციით.

ბოდენის გეგმის პუნქტები
სამშვიდობო გეგმა რვა პუნქტისაგან შედგებოდა.

პირველი პუნქტი
გეგმის პირველი პუნქტის თანახმად საქართველო წარმოადგენდა სამართლებრივ ნორმებზე დაფუძნებულ სუვერენულ სახელმწიფოს, რომლის სახელმწიფო საზღვრებიც დამტკიცებული იყო 1991 წლის 21 დეკემბერს და არ ექვემდებარეობდა არანაირ ცვლილებას საქართველოს კონსტიტუციასთან შესაბამისობის გარეშე.

იმ პერიოდისათვის არც აფხაზური და არც ქართული მხარე არ იყო მზად გამოეყენებინა ის შესაძლებლობა, რასაც მათ ბოდენის გეგმა სთავაზობდა. ყოველივე ეს პირველ რიგში გამოწვეული იყო იმით, რომ მათ არ გააჩნდათაღნიშნული გეგმის განხორცილების პოლიტიკური ნება. ამასთანავე, არც ერთ მხარეს არ სურდა კომპრომისზე წასვლა. აფხაზური მხარე მტკიცედ ეწინააღმდეგებოდა ნებისმიერ გადაწყვეტილებას, რომელიც აფხაზეთს მოიაზრებდა საქართველოს სახელმწიფოს შემადგენლობაში. მიუხედავად იმისა, რომ სოხუმში ვიზიტების განმავლობაში დიტერ ბოდენი და მეგობართა ჯგუფის წარმომადგენლები აქტიურად ცდილობდნენ აფხაზური მხარე დაეთანხმებინათ დაეწყოთ მოლპარაკებები ბოდენის გეგმის საფუძველზე, საბოლოოდ მათი მცდელობები უშედეგო აღმონჩდა. აფხაზები არ ენდობოდნენ გაეროს მიერ მხარდაჭერილ ქართულ-აფხაზურ სამშვიდობო პროცესს, რადგანაც გაერო აპრიორი საქართველოს ტერიტორიულ მთლიანობას უჭერდა მხარს. სწორედ ამიტომ, მათ გეგმის ტექსტიც მიღებაზეც კი უარი განაცხადეს. საბოლოო შედეგი იყო ის, რომ არც ერთმა მხარემ არ მიიღო დიტერ ბოდენის მიერ შეთავაზებული სამშვიდობო გეგმა.

ბოდენის ინიციატივის ჩავარდნამ ფაქტობრივად სათავე დაუდო იმ პერიოდს, როდესაც გაეროს მეთაურობით ქართულ-აფხაზური მოლაპარაკებები ჩიხში შევიდა. შესაბამისად, ვერც გაერომ და ვერც ეუთომ ვერ მიაღწიეს წარმატებას კონფლიქტის პოლიტიკური გადაწყვეტის მიღწევის თვალსაზრისით.
აქსუ (ტარიმის შენაკადი)

აქსუ (ზემო დინებაზე ეწოდება სარიჯაზი) — მდინარე ყირგიზეთსა და ჩინეთში. ტარიმის მარცხენა შემდგენელი. სიგრძე 282 კმ, აუზის ფართობი 28,5 ათ. კმ². სათავე აქვს ყირგიზეთში. მიედინება ცენტრალურ ტიან-შანში, შემდეგ გადის ტარიმის ვაკეზე. წყლის საშუალო ხარჯი 208 მ³/წმ. იკვებება თოვლისა და წვიმის წყლით. რწყავს აქსუს ოაზისს.
ხრაშუნასებრი ჰიგროფორუსი

ხრაშუნასებრი ჰიგროფორუსი  — ჰიგროფორუსის გვარის სოკო ჰიგროფორუსისებრთა ოჯახისა.

კარგ საჭმელ სოკოდ ითვლება. ფართოდაა გავრცელებული ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ნემორალურ ზონაში. იზრდება ფართოფოთლოვან ტყეებში, აგვისტოდან ნოემბრამდე.

სოკო პირველად აღწერა გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა იაკობ კრისტიან შეფერმა 1774 წელს როგორც .

მიმდინარე ბინომიალური სახელწოდება მიანიჭა ამერიკელმა მიკოლოგმა ჰენრი კელვინ კაუფმანმა 1918 წელს.

სამეცნიერო სინონიმები:
 ., 1774: ., 1821

აღწერა
ზრდასრული სოკოს ქუდის დიამეტრი 5-12(15) სმ-მდე აღწევს, ახალგაზრდობაში ნახევარსფეროსებრია, შემდგომში ამოზნექილი, ბრტყელი, შეკეცილი კიდეებით, სიბერეში ოდნავ ჩაზნექილია.

ქუდის ზედაპირი გლუვია, მხოლოდ ზოგჯერ ცენტრში ახასიათებს წვრილი ქერცლები. ნოტიო ამინდში წებოვან-ლორწოვანი, ახალგაზრდა სოკოები მოთეთროდან ვარდისფრამდე, ვარდისფერი ლაქებით, შემდგომში ცენტრში ვარდისფერ-წითელი, სიბერეში ღვინისფერ-წითელი.

ფირფიტები შედარებით ხშირი, ფეხთან შეზრდილი ან დაშვებული, თეთრი, იისფერ-მოვარდისფრო, ასაკთან ერთად და დაზიანებისას იფარება ღვინისფერ-წითელი ლაქებით, სიბერეში თითქმის ღვინისფერ-ვარდისფერია.

რბილობი — მკვრივი, თეთრი, დაზიანების ადგილებში ვარდსიფერდება, სუსტი ფქვილის სუნით, განსაკუთრებული გემოს გარეშე.

ფეხის სიგრძე — (3)6-8 სმ, სისქე — 1-2,5(4) სმ, ცენტრალური ან ქვევითკენ სუსტად შევიწროებული, იშვიათად გურზისებრი ან თითისტარისებრი, მაგარი, თავიდან თეთრია, შემდეგ მოვარდისფრო, უფრო მუქი ბოჭკოებით ან ქერცლებით დაფარული ზედაპირით. ზოგჯერ მთლიანად იასამნისფერია, გლუვი ან ოდნავ ზოლებიანი. ქუდთან თეთრია.

სპორების ფხვნილი თეთრი, სპორები (5,5)7-8(9)×4-5,5(6) მკმ ელიფსისებური, ბაზიდიუმი ოთხსპორიანი, 40-554-6 მკმ. ცისტიდების გარეშე.

კვებითი ღირებულება
კარგ საჭმელ სოკოდ ითვლება. საჭმელად გამოიყენება ახალი, ასევე დამარინადებული და დამარილებული. სოკო განსაკუთრებით დაფასებულია სამხრეთ საფრანგეთში, ჩრდილოეთ იტალიასა და კატალონიაში.

გავრცელება და ეკოლოგია
ფართოდაა გავრცელებული ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ნემორალურ ზონაში. იზრდება ჯგუფებად, ფართოფოთლოვან ტყეებში კირქვიან ნიადაგზე. მიკორიზას ქმნის მუხასთან, ასევე წიფელთან.

სეზონი — აგვისტოდან ნოემბრამდე.

მსგავსი სახეობები
 — ხრაშუნასებრი ჰიგროფორუსისგან განსხვავდებით ახასიათებს აბლაბუდისებრი საბურველი და იზრდება წიწვოვან ტყეებში.

გალერეა
იგორ როდიონოვი

იგორ როდიონოვი (დ. 1 დეკემბერი, 1936 – გ. 19 დეკემბერი, 2014) — რუსი გენერალი და პოლიტიკოსი. იყო რუსეთის სახელმწიფო დუმის დეპუტატი. 1996 წლის 17 ივლისიდან 1997 წლის 22 მაისამდე იკავებდა რუსეთის თავდაცვის მინისტრის თანამდებობას. 1954-1991 წლებში მსახურბოდა საბჭოთა კავშირის არმიაში, ხოლო 1991-1997 წლებში მსახურობდა რუსეთის არმიაში. იყო ავღანეთის ომის (1979-1989) ვეტერანი. 1999 წლიდან იყო რუსეთის სახელმწიფო დუმის დეპუტატი.

9 აპრილის ტრაგედია
9 აპრილს, 11 საათზე გამოცხადდა კომენდანტის საათი თბილისში, მაგრამ ცნობა მოსახლეობას ადგილობრივი ტელევიზიით კომენდატის საათის მოქმედების შესახებ მიეწოდა მხოლოდ 22 საათსა და 15 წუთზე. ქალაქის სამხედრო კომენდანტად დაინიშნა როდიონოვი. აქციის დარბევისას გამოყენებულ იქნა მომაკვდინებელი იარაღი: ქიმიური საშუალებები, სასანგრე ბარები, ცეცხლსასროლი იარაღი, ჯავშანტრანსპორტიორები და ტანკები. აქციის დარბევას ოფიციალური ცნობებით 21 ადამიანი ემსხვერპლა.
როვშან მამედოვი

როვშან მამედოვი (; დ. 15 ივნისი, 1979, აღსთაფის რაიონი, აზერბაიჯანის სსრ) – აზერბაიჯანელი ჟურნალისტი, „აზერბაიჯანის ტელევიზიისა და რადიომაუწყებლობის“ დახურული სააქციო საზოგადოების თავმჯდომარე.

ცხოვრება
როვშან მამედოვი დაიბადა 1979 წლის 15 ივნისს, აზერბაიჯანის ქალაქ აღსთაფაში. 1985–1996 წლებში სწავლობდა სუმგაითის №24 საშუალო სკოლაში. მამედოვმა 1996 წელს ჩააბარა ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტზე, ხოლო 2000 წელს დაამთავრა. 2000 წლიდან სწავლობდა ამავე ფაკულტეტის საერთაშორისო ჟურნალისტიკის კათედრაზე, რომელიც 2002 წელს დაამთავრა მაგისტრის ხარისხით. 2003–2006 წლებში მამედოვი სწავლობდა ამავე ფაკულტეტის ჟურნალისტიკის თეორიისა და პრაქტიკის კათედრაზე და მიიღო ასპირანტურის ხარისხი. 2009–2016 წლებში სწავლობდა ბაქოს სლავური უნივერსიტეტის ფილოლოგიისა და ჟურნალისტიკის კათედრაზე. 2016 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე „აზერბაიჯანის დიასპორის პრესა და ეროვნული იდეოლოგია ევროპაში (გერმანია, საფრანგეთი, თურქეთი, ინგლისი) დამოუკიდებლობის პერიოდში“ და მიიღო ფილოლოგიის დოქტორის ხარისხი.

კარიერა
ჟურნალისტიკა
როვშან მამედოვი მრავალი წლის განმავლობაში მუშაობდა -ში და დაიწყო თავისი კარიერა როგორც სპორტის კორესპონდენტად. მოგვიანებით მუშაობდა რეპორტიორად და სპორტის კომენტატორად. 2010 წელს იყო „ “-ის სპორტის განყოფილების უფროსი. როვშან მამედოვი დაშორდა „ “-ს 2015 წელს და განაგრძო საქმიანობა პოლიტიკურ სფეროში.

ლექტორობა
როვშან მამედოვი მუშაობდა ლექტორად აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტთან არსებული სახელმწიფო მმართველობის აკადემიაში, ბაქოს ევრაზიის უნივერსიტეტისა და ბაქოს სლავური უნივერსიტეტიში. ის აგრეთვე არის რამდენიმე სახელმძღვანელოს ავტორი.

სამეცნიერო საქმიანობა
როვშან მამედოვის პირველი სამეცნიერო წიგნი, აზერბაიჯანული დიასპორა და ეროვნული პრესა, გამოქვეყნდა 2004 წელს. 2013 წელს მან გამოაქვეყნა წიგნები: აზერბაიჯანული დიასპორა ევროპაში და წამყვანი ჟურნალისტი . მას დაწერილი აქვს ათობით სამეცნიერო სტატია აზერბაიჯანულ, ინგლისურ და რუსულ ენებზე და მონაწილეობა მიუღია საერთაშორისო კონფერენციებში.

პირადი ცხოვრება
მშობლიური აზერბაიჯანულის გარდა, ფლობს რუსულ და ინგლისურ ენებს. იგი დაოჯახებულია და ჰყავს ორი შვილი.

ჯილდოები
2015 წლის 20 ივლისს, აზერბაიჯანის პრეზიდენტის, ილჰამ ალიევის ბრძანებულებით, მამადოვს მიენიჭა „პროგრესის მედალი“.
ასქი-იყრიყი

ასქი-იყრიყი — სოფელი აზერბაიჯანში ყუბა-ხაჩმაზის რეგიონის ყუბის რაიონში. 2009 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 356 კაცი.

სოფელში არის ხუთვარსკვლავიანი სასტუმრო „ “ სასტუმრო. მისი მშენებლობა დაიწყო 2011 წლის აპრილში და 2013 წლის 20 დეკემბერს გაიხსნა, რომელსაც აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი დაესწრო.
ასფარასთი

ასფარასთი — სოფელი აზერბაიჯანში ყუბა-ხაჩმაზის რეგიონის ყუბის რაიონში. 2009 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 326 კაცი.

მკვლევარების აზრით სოფლის გეოგრაფიული სახელწოდება შედგება ორი კომპონენტისგან: „“, რაც თურქულ ენაზე „გადასახლება“, „მთის უღელტეხილი, მთის გზა“; „ნეკერჩხალი“ ნიშნავს, ხოლო „“ ირანულ ენაზე — „დასახლება, სოფელი“. ე. ი. „სოფელი მთის უღელტეხილზე, სოფელი მთის გზაზე “ .
თოშხერგილი

თოშხერგილი — მდინარის კალაპოტში თოშის, წყალშიგა ყინულისა და ნატეხი ყინულის დაგროვება.

იწვევს მდინარის ცოცხალი კვეთის შეზღუდვასა და წყლის დონის აწევას უშუალოდ თოშხერგილის მონაკვეთზე და უფრო მაღლა დინების მიმართულებით, რითაც ხელი ეწყობა ჭალის დატბორვას. წარმოიქმნება ყინულსაფრის ჩამოყალიბების პერიოდში იმ ადგილებში, სადაც მდინარის დიდი დახრილობა ენაცვლება მცირე დახრილობას და რის გამოც ყინულის ქერქის წინ წაწევა ზევით მდინარის მიმართულებით ფერხდება. თოშხერგილის სისქე ზოგჯერ 10 მ-ს ჭარბობს, სიგრძე ხშირად 10–20 კმ ფარგლებშია.
პაულ კუმერი

პაულ კუმერი (; დ. 22 აგვისტო, 1834, ცერბსტი — გ. 7 დეკემბერი, 1912, მიუნდენი) — გერმანელი მიკოლოგი, პედაგოგი და ევანგელისტი მღვდელი, გერმანის მიკოლოგიური საზოგადოების წევრი, რომელიც ცნობილი გახდა, პირველ რიგში, მიკოლოგიურ ნომენკლატურაში შეტანილი წვლილით.

მისი სტანდარტული საავტორო ბოტანიკური შემოკლებაა ..
სტივენ ჯონსი

სტივენ ჯონსი (დ. 1952) — ამერიკელი ისტორიკოსი, მასაჩუსეტსის შტატის „მაუნტ ჰოლიოკის“ კოლეჯის პროფესორი, რუსისტი. ჯონსი ავტორია რამდენიმე წიგნისა კავკასიის ისტორიის და პოლიტიკის შესახებ. ის საბჭოთა და რუსულ პოლიტიკას ასწავლიდა კალიფორნიის სანტა-კრუზის, ლონდონისა და ოქსფორდის უნივერსიტეტებში. ავტორია რამდენიმე წიგნისა საქართველოს ისტორიის შესახებ, არის ქართლის ცხოვრების ინგლისური თარგმანის რედაქტორი. 2011 წელს ჯონსი საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელ წევრად აირჩიეს. იმავე წელს მას თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორის წოდება მიენიჭა. ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტში ჯონსი კითხულობს ლექციებს თანამედროვე საქართველოს ისტორიის სამაგისტრო პროგრამაზე.
კაია კალასი

კაია კალასი (; დ. 18 ივნისი, 1977, ტალინი, ესტონეთის სსრ) — ესტონელი პოლიტიკოსი და იურისტი. ევროკომისიის ვიცე-პრეზიდენტი და ევროკავშირის უმაღლესი წარმომადგენელი საგარეო საქმეთა და უშიშროების პოლიტიკის საკითხებში 2024 წლიდან. ესტონეთის პრემიერ-მინისტრი 2021–2024 წლებში. ესტონეთის რეფორმის პარტიის ლიდერი 2018 წლიდან. რიიგიკოგუს დეპუტატი 2011-2014 და 2019-2021 წლებში.

ბიოგრაფია
კაია კალასი დაიბადა 1977 წლის 18 ივნისს ტალინში, ესტონეთის რეფორმის პარტიის თავმჯდომარის, სიიმ კალასის ოჯახში.

1999 წელს დაასრულა ტარტუს უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი, რის შემდეგად მუშაობდა ადვოკატად ევროპული და ესტონური სამართლის მიმართულებით. 1996 წლიდან მუშაობდა თეატრის რეჟისორის დამხმარედ. 2007 წელს ესტონეთის ბიზნესის სკოლაში ჩაირიცხა, სადაც 2010 წელს მიიღო მაგისტრის ხარისი ბიზნესის ადმინისტრირებაში.

ფლობს ესტონურ, ინგლისურ, რუსულ, ფინურ და ფრანგულ ენებს.

პოლიტიკური კარიერა
2010 წელს კალასი შეუერთდა ესტონეთის რეფორმის პარტიას და 2011 წელს 7157 ხმით გახდა მეთორმეტე მოწვევის პარლამენტის წევრი, სადაც ხელმძღვანელობდა ეკონომიკურ საკითხთა კომიტეტს.

2022 წლის 8 ივლისს გადადგა თანამდებობიდან. თუმცა ესტონეთის პრეზიდენტმა კვლავ შესთავაზა ახალი მთავრობის მეთაურის თანამდებობა კოალიციურ მთავრობაში.
ველის ჭრიჭინა

ველის ჭრიჭინა — მწერი ჭრიჭინასებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 12–19 მმ. ზრდასრული ჭრიჭინას სხეული და თავი მოშავო მკრთალი ფერისაა, თვალებს შორის მკრთალი გარდიგარდმო ზოლებით გააჩნია. მუცლის ქვედა მხარე, უკანა ბარძაყები და წვივები ხშირი, დაწვენილი ბეწვითაა დაფარული. ქვედა ნაწილში უკანა ბარძაყები შავია. ველის ჭრიჭინა ამიერკავკასიაში ჩვეულებრივ ყველგანაა გავრცელებული და საკმაოდ დიდ ზიანს აყენებს სოფლის მეურნეობას. განსაკუთრებით ზიანდება ახლად აღმოცენებული მცენარეების ნათესი, რომელსაც ჭრიჭინა სრულად ანადგურებს, წამოზრდილ მცენარეებს აზიანებს ფესვის ყელთან.

ებრძვიან სხვადასხვა მეთოდით: კვერცხისდების დამთავრებისთანავე ამუშავებენ ნიადაგს, ნათესებს რწყავენ ზომიერად, იყენებენ პესტიციდებს.
შვედური ბუზი

შვედური ბუზი — მწერი ორფრთიანების რიგისა. მისი სხეულის სიგრძე სხეულის სიგრძე 1,5–3 მმ-ია. ზრდასრული მწერი შავი, ოდნავ ბრჭყვიალაა, ზურგზე გასდევს მკაფიო ლითონისებრი ზოლები. თავი, ულვაშები და მუცელი შავი აქვს; ფეხები შავი ან მოშავო-ყავისფერი; უკანა ფეხების თათები მოყვითალო-ყავისფერია; ფრთები გამჭვირვალე და ლითონისებრ პრიალა. საქართველოში თავთავიან მარცვლოვანთა ნათესებში ფართოდაა გავრცელებული. შვედური ბუზი იმითაა მავნე, რომ მისი მატლები მცენარის მთელ ღეროს აზიანებენ და მცენარე იღუპება. ამ შემთხვევაში მოსავალს მხოლოდ მეორადი და გვერდითი ღეროები იძლევიან. საგაზაფხულო ხორბალს (დიკა) შვედური ბუზის მატლები უფრო მეტად აზიანებენ, რადგან მატლები სწორედ მაშინ იჩეკებიან, როდესაც მცენარეს 2–3 ფოთოლი აქვს გამოზრდილი. შვედური ბუზი აზიანებს საშემოდგომო და საგაზაფხულო ხორბალს, ქერს, შვრიას, შვრიუკას, შალაფას, ჭანგას, გლერტას, მწყერფეხას, ძურწას და სხვ. მატლის სახით იზამთრებს საშემოდგომო ჯეჯილის ან გარეული ხორბლოვნების ღეროში.

ებრძვიან სხვადასხვა ხერხით: ბუზების ინტენსიური გამრავლების რაიონებში (შემოდგომაზე დაბლობ რაიონებში) ოქტომბრის ბოლოს ტარდება თესვა; მთიან რაიონებში თესვა წარიმართება ოქტომბრის დამდეგიდან. მოსავალს იღებენ დროულად და უდანაკარგოდ; ნაკვეთში არ ტოვებენ ნაგერალებს და სარეველებთან სისტემატურად ატარებენ საჭირო ბრძოლის ღონისძიებებს; იყენებენ პესტიციდებს.
მარცვლეულის ხვატარი

მარცვლეულის ხვატარი — მწერი ხვატრისებრთა ოჯახისა. ზრდასრული ხვატარი საკმაოდ დიდი ზომისაა და გაშლილი ფრთების ჩათვლით სიგრძეში 40 მმ-ს აღწევს. ზრდასრული მატლის სხეულის სიგრძე 28 მმ-მდეა და ამიტომ თავთავზე საკმაოდ კარგად შესამჩნევია. როგორც მინდვრად, ისე ბეღელში (საწყობებში) ძირითადად ბოლო თაობის მატლები იზამთრებენ. გამოზამთრებული მატლები გვიან გაზაფხულზე იწყებენ დაჭუპრებას. ჭუპრიდან გამოსული პეპელა მაშინვე იწყებს ფრენას. გამოფრენილი პეპლები რამდენიმე დღის შემდეგ ხორბლის, ქერის, ჭვავის თავთავებზე, ღეროებზე და ფოთლის ქვედა მხარეზე კვერცხის დებას იწყებენ. გამოჩეკიდან პირველი ორი კვირა მატლი თითქმის ფარულად ბუდობს მარცვალში, სადაც მარცვლის შიგთავსს რძის სიმწიფეში ანადგურებს, რის შედეგადაც მარცვლისაგან მხოლოდ კანი რჩება. წამოზრდილი მატლები ტოვებენ მარცვალს, გამოდიან გარეთ, ფოთლის უკან ხალთაში შეიჭრებიან, ანდა თავთავებს შორის თავსდებიან, დღისით იქ იბუდებენ, შებინდებიდან კი თავთავებში გროვდებიან და მარცვლებს გარედან ღრღნიან.

მარცვლეულის ხვატართან საბრძოლველად იყენებენ სხვადასხვა ხერხს: თესლბრუნვას, სარეველა მცენარეებთან სისტემატურ ბრძოლას, მოსავლის დროულ და უდანაკარგო აღებას, ნაგერალასთან ბრძოლას, მცენარეთა ანარჩენების ნაკვეთიდან გამოტანას, დასილოსებას, მოხმარებას ან დაწვას, ნაწვერალის აოშვას, ნათესის დამატებით გამოკვებას, პესტიციდების გამოყენებას.
 (ალბერტა)
 , 2009
ალინა კაბაევა

ალინა კაბაევა (; დ. 12 მაისი, 1983, ტაშკენტი) — რუსი ყოფილი მხატვრული ტანმოვარჯიშე, მოდელი, მსახიობი და პოლიტიკოსი. არის რუსეთის სპორტის საპატიო ოსტატი. მხატვრულ ტანვარჯიშში მოპოვებული აქვს 2 ოლიმპიური მედალი. 14 მედალი აქვს მოპოვებული მსოფლიო ჩემპიონატზე, 25 მედალი მოიპოვა ევროპის ჩემპიონატზე. 2007-2014 წლებში იყო რუსეთის სახელმწიფო დუმის დეპუტატი პარტიიდან „ერთიანი რუსეთი“. 2014 წლიდან არის ეროვნული მედია ჯგუფის დირექტორთა საბჭოს თავმჯდომარე.

პირადი ცხოვრება
კაბაევა, თათარი მამისა და რუსი დედის ოჯახში, დაიბადა ტაშკენტში, უზბეკეთის სსრ-ში, საბჭოთა კავშირში, 1983 წლის 12 მაისს. კაბაევას მამა, მარატ კაბაევი, იყო პროფესიონალური ფეხბურთელი და ოჯახს ხშირად უწევდა საცხოვრებლის გამოცვლა უზბეკეთში, ყაზახეთსა და რუსეთში.

2002 წელს კაბაევა ისლამის მიმდევარი იყო. 2003 წელს მოინათლა ქრისტიანად.

2004 წელს ურთიერთობაში იყო პოლიციელ დავით მუსელიანთან. მათი ურთიერთობა 2002 წელს დაიწყო და სამი წლის შემდეგ, 2005 წელს დასრულდა.

2008 წლის აპრილში „ “ წერდა რომ კაბაევას სასიყვარულო ურთიერთობა ჰქონდა რუსეთის პრეზიდენტ, ვლადიმერ პუტინთან.

მხატვრული ტანვარჯიში
კაბაევამ მხატვრული ტანვარჯიშში ვარჯიში 3 წლის ასაკში, მარგარიტა სამუილოვნასთან დაიწყო. თინეიჯერობის პერიოდში, კაბაევა მოსკოვში გადავიდა, სადაც დედამისმა იგი მწვრთნელ ირინა ვინერთან მიიყვანა. კაბაევამ კარიერის მანძილზე ოლიმპიადაზე 2 მედალი მოიპოვა. 2000 წელს სიდნეიში გამართულ ოლიმპიდაზე კაბაევამ ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა, 4 წლის შემდეგ, 2004 წელს ათენში გამართულ ოლიმპიადაზე ოლიმპიური ჩემპიონი გახდა. კარიერა დაამთავრა 2007 წელს, 24 წლის ასაკში. კარიერის მანძილზე მსოფლიო ჩემპიონატებზე სხვადასხვა წლებში მოიპოვა 9 ოქროს, 3 ვერცხლის და 2 ბრინჯაოს მედალი.

სამსახიობო და სამოდელო კარიერა
2001 წელს კაბაევამ მიიღო მონაწილეობა იაპონურ ფილმში „ “.

2009 წლის მაისში კაბაევა გაემგზავრა იაპონიაში და ბიკინით მონაწილეობა მიიღო ფოტოგადაღებაში.

2011 წლის იანვარში კაბაევა გამოჩნდა „ “-ს გარეკანზე. ამავე თვეში, დაიწყო მუსიკალური კარიერა და გამოჩნდა სცენაზე.

პოლიტიკური კარიერა
2005 წლიდან იყო რუსეთის სახალხო პალატის წევრი.

2008 წლის თებერვლიდან იყო ეროვნული მედია ჯგუფის საჯარო საბჭოს თავმჯდომარე მედია ჯგუფი აკონტროლებს „იზვესტიას“, რუსეთის პირველ არხსა და „ “-ს.

2007-2014 წლებში იყო რუსეთის სახელმწიფო დუმის წევრი პარტიიდან „ერთიანი რუსეთი“.

2014 წლის სექტემბერში კაბაევამ დატოვა რუსეთის სახელმწიფო დუმა და დასთანხმდა ეროვნული მედია ჯგუფის დირექტორთა საბჭოს თავმჯდომარის თანამდებობაზე დანიშვნას, რომელიც რუსეთის უდიდესი კონგლომერატია..

კაბაევას ხშირად აკრიტიკებენ გამოუცდელობისა და მაღალი ხელფასის გამო, მაშინ როდესაც ნიშნავენ მაღალ თანამდებობზე.
2018 წელს გახდა მეცნიერებათა კანდიდატი. მიღებული აქვს ორდენი „მამულის წინაშე დამსახურებისათვის“ მე-4 ხარისხი და მეგობრობის ორდენი.
რუსული ბაზების გაყვანა საქართველოდან

რუსული ბაზების გაყვანა საქართველოდან — პროცესი, რომელიც დაიწყო სსრკ-ის დაშლის შემდეგ და მიზნად ისახავდა საქართველოს ტერიტორიიდან რუსული ბაზების გაყვანას.

1921 წელს საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ საქართველოს ტერიტორიაზე განთავსდა საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირის სამხედრო ინფრასტრუქტურა. სსრკ-ის დაშლის შემდეგ საქართველოს ოფიციალურმა პირებმა აქტიურად დააყენეს საქართველოს ტერიტორიიდან რუსული ბაზების გაყვანის საკითხი. 1992 წელს საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭომ მოითხოვა ქვეყნის ტერიტორიაზე არსებული საბჭოთა სამხედრო საკუთრების ნაციონალიზაცია, თუმცა რუსეთის არმიამ საბჭოს მოთხოვნის იგნორირება მოახდინა და აღჭურვილობა, რომელიც ვერ გაიტანა გაყიდა ან გაანადგურა.

1995 წელს რუსეთსა და საქართველოს შორის გაფორმდა ხელშეკრულება, რომელიც საქართველოში ოთხი რუსული სამხედრო ბაზის (ბათუმში, გუდაუთაში, ახალქალაქსა და ვაზიანში) 25 წლით (და შემდგომი გაგრძელების პერსპექტივით) განლაგებას ითვალისწინებდა, თუკი რუსეთი საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობის აღდგენასა და შეიარაღებული ძალების მშენებლობაში დაეხმარებოდა. ხელშეკრულების რატიფიცირება აღარ მომხდარა.

1990-იანი წლების ბოლოდან საქართველოს ხელისუფლებამ აქტიურად დაიწყო ბრძოლა ქვეყანაში რუსული გავლენების შესამცირებლად. 1999 წელს, სტამბოლის სამიტის შემდეგ, ხელი მოაწერა ისტორიულ სტამბოლის ხელშეკრულებას, რომლის თანახმადაც რუსეთის ფედერაციას უნდა გაეყვანა რუსული სამხედრო ბაზები ვაზიანისა და გუდაუთადან 2001 წლის 1 ივლისამდე. ამ ისტორიულ ერთგვერდიან დოკუმენტს საქართველოს მხრიდან ხელი საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილემ, გიგა ბურდულმა მოაწერა.