iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
იქ-c

იქ-> (იქსი) — პირველი ქართული პროგრამირების ენის კონცეპტი, რომელიც ენის გამარტივებული ანალოგია. იქსი არის ზოგადი დანიშნულების სტრუქტურული პროგრამირების ენა, რომლის პლიუსებია: პრაქტიკულობა და სრულიად გაქართულებული სინტაქსი, გამოყენების სიადვილე, სტრუქტურული პროგრამირების მხარდაჭერა, ტექსტის ეფექტიანი დამუშავების ჩაშენებული მექანიზმი და მოდულების ქართული ბიბლიოთეკა. აღნიშნული მახასიათებლები მას ადვილად ასათვისებელს ხდის როგორც დამწყები, ასევე გამოცდილი პროგრამისტებისათვის. იქ- შეიქმნა ჯგუფ --ის (სანდრო კალატოზიშვილი, ნიკო ფეიქრიშვილი, ბექა ჩიქოვანი) ჰაკათონის ფარგლებში 2015 წელს. ჯგუფის წევრების მთავარი მიზანი და პრიორიტეტია ქართველი ახალბედა დეველოპერებისთვის პროგრამირების შესწავლის გამარტივება და მათთვის დახმარება. იქ- წარმოადგენს ღია წყაროს სახის პროექტს და შექმნილია ლიცენზიის ფარგლებში.

ზოგადი მიმოხილვა
იქ->-ს შექმნის მიზანია დახმარება დამწყები დეველოპერებისთვის პროგრამირების ლოგიკის ადვილად ათვისებაში და განვითარებაში. იმის გამო რომ სინტაქსი სრულიად ქართულია, შესაძლებელია მისი მეშვეობით პროგრამირების სწავლის დაწყება ძალიან ადრეული ასაკიდანაც კი. ასევე მისი მეშვეობით შეუძლია ნებისმიერს დაიწყოს პროგრამირების შესწავლა, რის შემდეგაც პიროვნება შეძლებს ზოგად გარკვევას და ჩამოყალიბებას თუ რა არის პროგრამირება, როგორ მუშაობს პროგრამირების ენა და ეს გამოცდილება დაეხმარება მას შემდგომ განვითარებაში. გარდა ამისა დამწყები დეველოპერებისათვის შესაძლებელია მათივე ქართულად დაწერილი პროგრამის თარგმნა ენაში -ის მეშვეობით, რაც დაეხმარება მათ გაერკვენ თუ როგორ მუშაობს თავად იქ-> და რა ხდება ამ ყველაფრის უკან. გარდა დამწყებებისა, იქ-> ში თავისუფლად შეიძლება რთული და კომპლექსური ამოცანების ამოხსნა და მათი მარტივი გადაწყვეტა.

ენის სტრუქტურა
მაგალითი
იქ->-ზე დაწერილი -ის კანონიკური პროგრამა ასე გამოიყურება:

სტრუქტურები
სტრუქტურებთან სამუშაოდ იქ-> იყენებს ენის დახვეწილ სიტაქსს და აქვს შესაბამისი ქართული სინტაქსური ანალოგი. ეს არის მარტივი პროგრამა, რომელიც აღწერას უკეთეს სტრუქტუას, შემდეგ აკეთებს სტრუქტურის ცვლადების ინიციალიზაციას და ბეჭდავს მათ:

კომპილაცია
იქ->-ს კოდის კომპილაცია შესაძლებელია -ის მეშვეობით, რომლის გამოყენებაც არის ძალიან მარტივი. მაგალითად 'გამარჯობა.ი' კოდის შემთხვევაში:

სადაც 'გამარჯობა.ი' არის საწყისი კოდის ფაილი და 'გამარჯობა' - ფაილი რაშიც გვინდა დავაკომპლიროთ კოდი.

თარგმნის რეჟიმი
-ს აქვს თარგმნის რეჟიმი, რომელსაც გადაჯყავს იქ--ს კოდი ენის კოდში და აგენერირებს '.' ფაილს. თუ -ს გაუშვებთ არგუმენტ - ის დამატებით, პროგრამა კოდის კომპილაციის პარალელურად შექმნის იქ-> ში დაწერილი კოდის ზუსტ ანალოგს პროგრამირების ენისთვის. ეს რეჟიმი არის სპეციალურად დამწყები პროგრამისტებისთვის, რადგან მათ შეეძლოთ შეხედვა და გაანალიზება თუ როგორ ხდება ქართულად დაწერილი იქ-> ს კოდის ტრანსლაცია ში და როგორ მუშაობს ქართული კოდის ანალოგი.
ალტამირა-დუ-მარანიანი

ალტამირა-დუ-მარანიანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პინდარეს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 11 063 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 15,34 კმ²-ზე. ფართობი 721 305 კმ²-ია.
ალტუ-ალეგრი-დუ-პინადრე

ალტუ-ალეგრი-დუ-პინადრე — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პინდარეს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 31 057 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 16,07 კმ²-ზე. ფართობი 1 932 კმ²-ია.
ბონ-ჟარდინი (მარანიანი)

ბონ-ჟარდინი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 60 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პინდარეს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 39 049 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 5,93 კმ²-ზე. ფართობი 6 590 კმ²-ია.
ბონ-ჟეზუს-დას-სელვასი

ბონ-ჟეზუს-დას-სელვასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პინდარეს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 28 459 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 10,62 კმ²-ზე. ფართობი 2 679 კმ²-ია.
ბრეჟუ-დი-არეია

ბრეჟუ-დი-არეია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პინდარეს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 577 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 15,39 კმ²-ზე. ფართობი 362 464 კმ²-ია.
გოვერნადორ-ნევტონ-ბელუ

გოვერნადორ-ნევტონ-ბელუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პინდარეს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 11 921 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 10,27 კმ²-ზე. ფართობი 1 160 კმ²-ია.
ლაგოა-გრანდი-დუ-მარანიანი

ლაგოა-გრანდი-დუ-მარანიანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პინდარეს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 517 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 14,13 კმ²-ზე. ფართობი 744 297 კმ²-ია.
ლაგუ-და-პედრა

ლაგუ-და-პედრა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 95 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პინდარეს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 46 083 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 37,15 კმ²-ზე. ფართობი 1 240 კმ²-ია.
ნოვა-ოლინდა-დუ-მარანიანი

ნოვა-ოლინდა-დუ-მარანიანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პინდარეს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 19 134 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 7,8 კმ²-ზე. ფართობი 2 452 კმ²-ია.
პაულუ-რამუსი

პაულუ-რამუსი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 70 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პინდარეს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 20 079 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 19,06 კმ²-ზე. ფართობი 1 053 კმ²-ია.
პინდარე-მირინი

პინდარე-მირინი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 22 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პინდარეს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 31 152 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 113,89 კმ²-ზე. ფართობი 273 526 კმ²-ია.
პრეზიდენტი-მედისი

პრეზიდენტი-მედისი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პინდარეს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 374 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 14,56 კმ²-ზე. ფართობი 437 687 კმ²-ია.
სანტა-ინესი (მარანიანი)

სანტა-ინესი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 24 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პინდარეს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 77 282 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 202,76 კმ²-ზე. ფართობი 381 157 კმ²-ია.
სანტა-ლუზია (მარანიანი)

სანტა-ლუზია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 60 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პინდარეს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 74 043 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 13,55 კმ²-ზე. ფართობი 5 462 კმ²-ია.
სანტა-ლუზია-დუ-პარაუა

სანტა-ლუზია-დუ-პარაუა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პინდარეს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 22 644 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 25,24 კმ²-ზე. ფართობი 897.147 კმ²-ია.
სან-ჟუან-დუ-კარუ

სან-ჟუან-დუ-კარუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პინდარეს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 12 309 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 19,99 კმ²-ზე. ფართობი 615 700 კმ²-ია.
ვიტორინუ-ფრეირი

ვიტორინუ-ფრეირი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პინდარეს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 31 658 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 24,25 კმ²-ზე. ფართობი 1 305 კმ²-ია.
ფეშხუმი

ფეშხუმი — მართლმადიდებელ ეკლესიაში დაბალფეხიანი თეფში, რომელიც გამოიყენება ღვთისმსახურების დროს ბარძიმთან ერთად. ფეშხუმზე აწყობენ ტარიგს — ნაკვეთ სეფისკვერს (ლიტურგიის დროს). ფეშხუმს ძვირფასი ლითონისაგან აკეთებენ. ფეშხუმი სიმბოლურად აღნიშნავს ბაგას, სადაც ღვთისმშობელმა მაცხოვარი მიიწვია შობის შემდეგ და მაცხოვრის საფლავს.
დარ-ეს-სალამი

დარ-ეს-სალამი (; , , - — „დამორჩილებული, მშვიდობიანი ოლქი“, „დამორჩილებულთა, მიჩვეულთა საცხოვრებელი“) — ტანზანიის ყველაზე დიდი ქალაქი. ქვეყნის ყველაზე მდიდარი ქალაქი და მთავარი ეკონომიკური ცენტრი. დარ-ეს-სალამის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2012 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 4 364 541 ადამიანს.

ქალაქი მდებარეობს აფრიკის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, ინდოეთის ოკეანის ნაპირზე. ტანზანიის მსხვილი პორტია და ერთ-ერთი ყველაზე დიდი პორტია აღმოსავლეთ აფრიკაში. დარ-ეს-სალამმა 1970-იანი წლების შუაში თუმცა კი დაუთმო დედაქალაქის ოფიციალური სტატუსი დოდომას, მთავრობა მაინც დარ-ეს-სალამშია განლაგებული.

ისტორია
 საუკუნეში ინდოეთის ოკეანის სანაპიროზე არსებობდა მეთევზეთა სოფელი მზიზიმა, რომელთანაც ახლოს გადიოდა საზღვაო გზა. 1865 ან 1886 წელს ზანზიბარის სულთანმა მაჯიდ იბნ საიდმა დაიწყო ქალაქის აშენება მზიზიმასთან ახლოს და მას დაარქვა დარ-ეს-სალამი. დასახელება შეიძლება გადავთარგმნოთ, როგორც «მსოფლიოს ნავსაყუდელი» ან «მსოფლიოს სახლი», სახელი მომდინარეობს სპარსული/არაბული სიტყვიდან , რაც ნიშნავს «ნავსაყუდელს» ან არაბული , რაც ითარგმნება, როგორც «სახლი» და არაბული («მსოფლიო»). 1871 წელს მაჯიდ იბნ საიდი გარდაიცვალა და პროექტის განხორციელება შეწყდა.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ქალაქმა დაიწყო დიდი ტემპებით გაზრდა. 1961 წლის დეკემბერში ტანგანიიკამ მოიპოვა დამოუკიდებლობა, დარ-ეს-სალამი გახდა მისი დედაქალაქი და დედაქალაქი იყო 1964 წლამდე, როდესაც ტანგანიიკამ და ზანზიბარმა ჩამოაყალიბეს ტანზანიის სახელმწიფო. 1973 წელს დღის წესრიგში დადგა დედაქალაქის გადატანის საკითხი დოდომაში, რომელიც მდებარეობს ტანზანიის ცენტრალურ ნაწილში, მაგრამ გადატანა ჯერ კიდევ არ დამთავრებულა.

1970 წელს დარ-ეს-სალამში დაფუძნდა ტანზანიის ეროვნული უნივერსიტეტი იურიდიული, ჰუმანიტარული, სოციალური მეცნიერებების, სამედიცინო, სასოფლო სამეურნეო და სხვა ფაკულტეტებით. შეიქმნა მთელი საუნივერსიტეტო ქალაქი. სპეციალისტებს ამზადებენ ასევე რამდენიმე კოლეჯში.

1996 წელს ტანზანიის ეროვნული ასამბლეა გადავიდა დოდომაში, მაგრამ სამთავრობო დაწესებულებების დიდი ნაწილი დღემდე მდებარეობენ დარ-ეს-სალამში. 1998 წელს ქალაქში აშშ-ის საელჩოს შენობაზე ტერორისტებმა განახორციელეს თავდასხმა, რის შედეგადაც 10 (სხვა ვერსიით — 11) ტანზანიელი გარდაიცვალა, მაცხოვრებლების გარკვეული ნაწილი დაიჭრა.

არქიტექტურა
შენობების დიდი ნაწილი კოლონიალური წარსულის ეპოქას ასახავს. ისინი აშენებულია სხვადასხვა არქიტექტურულ სტილში, მათ შორის სუაჰილის, ინგლისურ, გერმანულ და აზიურ სტილში. მოდერნიზაციის და გაფართოების შედეგად შენობები გახდნენ მრავალსართულიანები და მიიღეს თანამედროვე სახე, მათ შორის საავადმყოფოების კომპლექსი, ტექნიკური ინსტიტუტი და უმაღლესი სასამართლოს შენობა. სასწავლებელი დაწესებულებებიდან ქალაქში მდებარეობს 1961 წელს აშენებული დარ-ეს-სალამის უნივერსიტეტი, რამდენიმე ბიბლიოთეკა, სამეცნიერო-საკვლევი ინსტიტუტები და ეროვნული მუზეუმი.

 -ის შენობა, კიდევ 21 შენობასთან ერთად ქალაქის და ქვეყნის ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი ცათამბჯენია.

განათლება
უმაღლესი განათლება
ქალაქში ფუნქციონირებს რამდენიმე უნივერსიტეტი, დარ-ეს-სალამის უნივერსიტეტის, არდჰის უნივერსიტეტის და სხვების ჩათვლით.

დამეგობრებული ქალაქები
სამსუნი (2007 წლიდან)
ჰამბურგი (2010 წლიდან)
ფსიქოაქტიური ნივთიერება

ფსიქოაქტიური ნივთიერება — ნებისმიერი ხელოვნური ან ბუნებრივი ნივთიერება, რომელიც მოქმედებს ცენტრალური ნერვული სისტემის ფუნქციონირებაზე. იგი ფსიქიკურ მდგომარეობას ცვლის, ხანდახან ცნობიერების სრულად დაკარგვამდე. ამ ცვლილებებმა შეიძლება მიიღოს როგორც დადებითი, ასევე უარყოფითი ხასიათი.

ფსიქოაქტიურ ნივთერებებს, რომლებიც მაღალ ფსიქიკურ ფუნქციებზე მოქმედებს და რომელსაც ხშირად იყენებენ მედიცინაში ფსიქიკური დაავადებების სამკურნალოდ, ფსიქოტროპულ ნივთიერებებს უწოდებენ.

ფსიქოაქტიურ ნივთიერებებს, რომლებიც აკრძალულია კანონმდებლობით და იწვევს დამოკიდებულებას, ქართულ ენაში ნარკოტიკს უწოდებენ.

ნეიროტროპული საშუალებები — სამკურნალო პრეპარატების ფართო ჯგუფი, რომელიც მოქმედებს ნერვულ სისტემაზე: ცენტრალურსა და პერიფერიულზე. ნეიროტროპულ საშუალებას შეუძლია დათრგუნოს ან პირიქით — ასტიმულირებდეს ნერვული აგზნებადობის გადაცემას ცნს-ის სხვადასხვა უბანში, აამაღლოს ან შეამციროს პერიფერიული ნერვული სისტემის დაბოლოებების მგრძნობელობა, სხვადასხვა ტიპის სინაფსებზე ზემოქმედება.
ფსიქიკური დაავადება

ფსიქიკური დაავადება, ფსიქიკური დარღვევა, ფსიქიკური აშლილობა, სულიერი აშლილობა (თუმცა ზოგიერთ ავტორიტეტულ მითითებაში ნათქვამია, რომ ეს ტერმინები სრულიად სინონიმები არ არის) — ზოგადი მიმოხილვით, ფსიქიკის მდგომარეობა, რომელიც განსხვავდება ნორმალურისგან, ჯანმრთელისგან. არის უფრო კონკრეტული განსაზღვრება ამ ტერმინისა ფსიქილოგიასა და ფსიქიატრიაში. ფსიქიკური დაავადებების გატოლფასება პიროვნების ხასიათის უარყოფითობაზე - არაკომპეტენტური განსაზღვრებაა.

ფსიქიკური დაავადების საწინააღმდეგოა ფსიქიკური ჯანმრთელობა, რომლის დროსაც ადამიანი მარტივად ადაპტირდება სტრესულ სიტუაციებში და ადვილად უმკლავდება პრობლემებს. თუ ეს ფაქტორები პიროვნებისთვის შეუძლებელია და საყოფაცხოვრებო სიტუაციებში ვერ ადაპტირდება, არ შეუძლია პირადი მიზნების დასახვა და მიღწევა, მაშინ დიდი ალბათობითაა შესაძლებელი, რომ იგი ფსიქიკურად დაავადდეს.
ბენედიტუ-ლეიტი

ბენედიტუ-ლეიტი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპადას-დას-მანგაბეირასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 469 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3,07 კმ²-ზე. ფართობი 1 781 კმ²-ია.
ფორტალეზა-დუს-ნოგეირასი

ფორტალეზა-დუს-ნოგეირასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპადას-დას-მანგაბეირასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 11 646 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 7 კმ²-ზე. ფართობი 1 664 კმ²-ია.
ლორეტუ (მარანიანი)

ლორეტუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპადას-დას-მანგაბეირასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 11 390 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3,17 კმ²-ზე. ფართობი 3 596 კმ²-ია.
ნოვა-კოლინასი

ნოვა-კოლინასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპადას-დას-მანგაბეირასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 885 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 6,57 კმ²-ზე. ფართობი 743 106 კმ²-ია.
სამბაიბა

სამბაიბა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპადას-დას-მანგაბეირასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 487 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2,21 კმ²-ზე. ფართობი 2 478 კმ²-ია.
სან-დომინგუს-დუ-აზეიტანი

სან-დომინგუს-დუ-აზეიტანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპადას-დას-მანგაბეირასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 983 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 7,27 კმ²-ზე. ფართობი 960 929 კმ²-ია.
სან-ფელის-დი-ბალსასი

სან-ფელის-დი-ბალსასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპადას-დას-მანგაბეირასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 702 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2,31 კმ²-ზე. ფართობი 2 032 კმ²-ია.
სან-რაიმუნდუ-დას-მანგაბეირასი

სან-რაიმუნდუ-დას-მანგაბეირასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 225 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპადას-დას-მანგაბეირასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 17 474 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 4,96 კმ²-ზე. ფართობი 3 521 კმ²-ია.
ალტუ-პარანაიბა

ალტუ-პარანაიბა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ჟერაის-დი-ბალსასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 766 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 0,97 კმ²-ზე. ფართობი 11 132 კმ²-ია.
ბალსასი (მარანიანი)

ბალსასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 283 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ჟერაის-დი-ბალსასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 83 528 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 6,36 კმ²-ზე. ფართობი 13 141 კმ²-ია.
ფეირა-ნოვა-დუ-მარანიანი

ფეირა-ნოვა-დუ-მარანიანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ჟერაის-დი-ბალსასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 126 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 5,52 კმ²-ზე. ფართობი 1 473 კმ²-ია.
რიშანი (მარანიანი)

რიშანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 383 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ჟერაის-დი-ბალსასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 20 209 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3,17 კმ²-ზე. ფართობი 6 373 კმ²-ია.
ტასუ-ფაგოზუ

ტასუ-ფაგოზუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 200 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ჟერაის-დი-ბალსასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 796 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1,78 კმ²-ზე. ფართობი 4 382 კმ²-ია.
დრავიდული ენები

დრავიდული ენები — ენათა ოჯახი, რომელიც ძირითადად გავრცელებულია ინდოეთის სამხრეთ ნაწილში. სულ მოიცავს 30-ზე მეტ ენას და იყოფა სამ, სამხრეთულ, ცენტრალურ და ჩრდილოურ ჯგუფებად. დღესდღეობით, დრავიდულ ენებზე მოსაუბრეთა რიცხვი 220 მილიონს აღწევს. დრავიდულ ენებზე საუბრობენ დრავიდები.

ენები
გამოარჩევენ 4 ძირითად დრავიდულ ენას. ესენია:
ტელუგუ — 85 000 000 მოსაუბრე
ტამილი — 70 000 000 მოსაუბრე
კანადა — 49 000 000 მოსაუბრე
მალაიალამი — 38 000,000 მოსაუბრე
აღნიშნული ენები ინდოეთში ტამილნადუს, კერალას, მაისური და ანდჰრა-პრადეშის შტატების ოფიციალური ენებია. ოთხივე მათგანს გააჩნია გარკვეული ლიტერატურული ტრადიციები, თუმცა მათგან მხოლოდ ტელუგუს ენას აქვს დამწერლობა, რომელიც შეიქმნა მე-19 საუკუნეში.

გრამატიკა
ფონოლოგიაში გაირჩევა ხმოვანთა სიგრძე-სიმოკლე, უხვადაა რეტროფლექსიური თანხმოვნები, არ აღინიშნება ფონემატური მახვილი, სიტყვას თავსა და ბოლოში მოუდის ხმოვნები, იშვიათ შემთხვევაში ზოგიერთი თანხმოვანიც. მორფოლოგიაში სჭარბობს სუფიქსური აგლუტინაცია. მკვიდრი დრავიდული სიტყვების ძირი ერთმარცვლიანია. სახელებში განარჩევენ 2 რიცხვსა და ბრუნვებს. სქესის კატეგორია ლექსიკურ-გრამატიკული ხასიათისაა, განირჩევა თითქმის ყველა დრავიდულ ენაში. ნაცვალსახელი მრავლობითი რიცხვის პირველ პირში განასხვავებს ინკლუზივისა და ექსკლუზივის ფორმებს. ზედსართავი სახელი ფორმაუცვლელია. ზმნას აქვს ცალკე ფორმები პოზიტივისა და ნეგატივისათვის, ასევე ნატვრითი, პირობითი და პოტენციალისის კილოთა მწკრივები. ზმნის გვარი არ განირჩევა. ნაზმნარ სახელთა და მიმღეობათა მდიდარ ფორმებს, სქესის, რიცხვისა და ბრუნვის გარდა აქვთ პირის კატეგორია.

ნათესაობა სხვა ენებთან
დრავიდულ ენებში სინტაქსი ტოპოლოგიურად თურქული და მონღოლური ენების მსგავსია. ამავდროულად ზოგიერთი მეცნიერი (რ. კოლდუელი, ჰ. ფენრიხი) შესაძლებლად თვლის დრავიდული ენების იბერიულ-კავკასიურ ენათა ოჯახთან უძველეს ნათესაობას.
დრავიდები

დრავიდები — ძირითადად სამხრეთ ინდოეთში მცხოვრები, დრავიდულ ენებზე მოსაუბრე ხალხები. დრავიდებს მიეკუთვნებიან ტელუგუ, ტამილები, მალაიალი, კანადა, ტულუ, აგრეთვე მცირერიცხოვანი ხალხები, რომლებსაც ჯერ კიდევ შემონახული აქვთ გვაროვნულ-ტომობრივი წყობა და უპირატესად მთიან და ტყით დაფარულ ტერიტორიებზე ცხოვრობენ. ცენტრალური ინდოეთის დრავიდებს წარმოადგენენ ორაონები ანუ კურუქები, კანდჰები და გონდები. დრავიდულ ენაზე ასევე ლაპარაკობს პაკისტანის განაპირა რაიონებში მცხოვრები ხალხი — ბრაჰუი. დრავიდთა უმრავლესობა ინდუიზმის მიმდევარია, ნაწილი კი ქრისტიანი ან მუსლიმია. ვარაუდობენ, რომ დრავიდები შედიოდნენ ინდოეთის უძველესი მოსახლეობის, წინაარიელების, შემადგენლობაში. მეცნიერთა დიდი ნაწილის მოსაზრებით, ჰარაპის ცივილიზაცია შექმნილია დრავიდების წინაპართა მიერ ძვ. წ. - ათასწლეულებში. ძვ. წ. ათასწლეულში დრავიდებს სამხრეთ ინდოეთში უკვე ჰქონდათ თავისი სახელმწიფოები (ანდჰრა, ჰანდია, ჩოლა, ჩერა). განვითარების პროცესში მათ შექმნეს მაღალი კულტურა. - საუკუნეებში, ინგლისელმა კოლონიზატორებმა ხელთ იგდეს დრავიდების განსახლების რაიონები, დაიწყეს მათი მიწების ფადანაწილება და დრავიდული ხალხების ეთნიკური ტერიტორიების დაქუცმაცება. ინდოეთის სხვა მსხვილი ხალხების მსგავსად ეროვნული თვითგამორკვევისათვის ბრძოლის დროს დრავიდები მოითხოვდნენ თავიანთი ეთნოგრაფიული ტერიტორიების ცალკე შტატებად გამოყოფას. შტატები საზღვრები საბოლოოდ 1956 წელს დადგინდა.
ზანზიბარის არქიპელაგი

ზანზიბარის არქიპელაგი  — არქიპელაგი ინდოეთის ოკეანეში აფრიკის აღმოსავლეთ სანაპიროსთან, ავტონომია ტანზანიის შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
ყველაზე დიდი კუნძულებია: ზანზიბარი, პემბა და მაფია. არქიპელაგის ყველაზე დიდი ქალაქია — ზანზიბარი (კუნძულ ზანზიბარზე, 501 459 მოსახლე (2012 წელი)). კლიმატი თბილი და საკმაოდ ნოტიოა.

ისტორია
მიოცენამდე არქიპელაგი წარმოადგენდა აფრიკის კონტინენტის ნაწილს. პირველი გამოკვეთილი ცნობები მის შესახებ ჩნდება საუკუნეში, როდესაც აქ მოვიდნენ სპარსელები შირაზიდან. ადგილობრივი მაცხოვრებლები დღემდე საკუთარ თავს ეძახიან «შირაზის», თუმცა სპარსი დასახლებულები საკმაოდ მალე შეერივნენ ადგილობრივ მაცხოვრებლებში. ეს მათ მოიტანეს ზანზიბარში ისლამი. დღეისათვის მუსულმანები შეადგენენ მოსახლეობის დაახლოებით 88 %-ს, დანარჩენები — ადგილობრივი აფრიკული კულტების თაყვანისმცემლები და ქრისტიანებია.

შუა საუკუნეებში ზანზიბარზე გავრცელდა ტყვეებით ვაჭრობა, რომლებსაც იჭერდნენ აფრიკის ჯუნგლებში. დროთა განმავლობაში მონებით ვაჭრობა ხელთ იგდეს ომანელმა ვაჭრებმა, რომლებმაც შეადგინეს ადგილობრივი არისტოკრატიის ბირთვი. საუკუნეში ზანზიბარი შედიოდა პორტუგალიის კოლონიალური სამფლობელოების შემადგენლობაში, მომბასასა და ორმუზთან ერთად. საუკუნის შუაში ომანელმა არაბებმა გადაიტანეს დარტყმა, რომელიც მათ მიაყენა ევროპელი კოლონიზატორების გამოჩენამ და დაიწყეს მათი გამოდევნა ინდოეთის ოკეანის დასავლეთი ნაწილიდან. თუმცა, ზანზიბარზე სულთანის ხელისუფლება ჯერ კიდევ დიდი ხანი რჩებოდა ნომინალური.

ზანზიბარის სასულთნო
1853 წლისთვის ომანის სულთანებიდან ყველაზე უძლიერესმა — საიდ იბნ სულთანმა, დაამყარა კონტროლი აფრიკის სანაპიროების მნიშვნელოვან რაიონებზე და გადაიტანა თავისი დედაქალაქი მასკატიდან ზანზიბარზე. კუნძული ადიოდა ახალ სიმაღლეებზე, რომელიც დაკავშირებული იყო სპილოს ძვალზე და მონებზე გაზრდილ მოთხოვნებზე — საქონელზე, რომლებიც შემოდიოდა ადგილობრივ ბაზარზე აფრიკიდან. სულთანის დროს ზანზიბარზე მიმდინარეობდა ფართე მშენებლობა; კუნძულის არქიტექტურული ძეგლები შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

1861 წელს ზანზიბარის სასულთნო გამოეყო ომანის სასულთნოს, ხოლო 1890 წელს ის გახდა დიდი ბრიტანეთის პროტექტორატი.

1964 წლის დასაწყისში ბრიტანეთის ხელისუფლებამ გადასცა ზანზიბარი არაბეთის სულთანს, და უკვე ერთი კვირის შემდეგ ზანზიბარი გამოცხადდა დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ. ბრიტანელების წასვლის შემდეგ კუნძულზე დაიწყო აჯანყება: შავკანიანებმა არ მოინდომეს მომავალშიც დარჩენილიყვნენ არაბების ხელქვეითებად და ჩამოაგდეს ისინი. რევოლუციას თან მოჰყვა არაბების, ინდოელების და ევროპელების მკვლელობა.

ზანზიბარი ტანზანიის შემადგენლობაში
1964 წელს ზანზიბარის და ტანგანიიკის ხელისუფლებმა ხელი მოაწერეს შეთანხმებას ერთიანი სახელმწიფოს — ტანზანიის (სახელწოდება სიტყვების — «ტანგანიიკა» და «ზანზიბარი» კომბინაციაა) შექმნის შესახებ.

ზანზიბარის არქიპელაგი ნახევრადავტონომიაა ტანზანიის შემადგენლობაში ადმინისტრაციული ცენტრით ქალაქ ზანზიბარში. 2005 წლიდან ზანზიბარს აქვს საკუთარი დროშა, პარლამენტი, ასევე არსებობს საკუთარი პრეზიდენტი. 2010 წლის 3 ნოემბრიდან ალი მოჰამედ შეინი.