iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვანათი (თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი)

ვანათი, ყოფ. ვანეთი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში (ქვემო ქართლის მხარე), თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში (ორბეთის ადმინისტრაციული ერთეული).

სოფელი მდებარეობს თრიალეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ვერის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1100 მ სიმაღლეზე. ქალაქ თეთრიწყაროდან დაშორებულია 34 კილომეტრით.
ისტორია
სოფელი პირველად იხსენიება დიმიტრი თავდადებულის 1289 წლის სიგელში, რომლითაც მეფეს სიონის ღვთისმშობლისთვის შეუწირავს „ვერის ჴევსა ვანანი სოფელი“. ვახუშტი ბატონიშვილი ( ს.) ვერის ხევის დახასიათებისას გადმოგვცემს: „დიდგორის მთის კერძო არს უვენახო, უხილო ვანათამდე, მას ქუეით ვენახოვანი, ხილიანი, ტყიანი, ნადირიანი, ფრინველიანი. ვანათს ქუეით არს ციხე წვერისა“. ვანათი ასევე მოიხსენიება ვერის ხევის სოფლებს შორის იოანე ბატონიშვილის „ქართლ-კახეთის აღწერაში“. - საუკუნეებში „ვანეთის“ სახელით იწოდებოდა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 8 ადამიანი.
ვაშლოვანი (თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი)

ვაშლოვანი — სოფელი საქართველოში (შიდა ქართლის მხარე), თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში (ბორბალოს ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს თრიალეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 820 მ სიმაღლეზე. ქალაქ თეთრიწყაროდან დაშორებულია 35 კილომეტრით.
ისტორია
ვაშლოვანი წყაროებში იხსენიება საუკუნიდან. სოფელში შემონახულია ორბელიანების სასახლის ნანგრევი და საცხოვრებელი კოშკი. წარწერის თანახმად, აუშენებია რუსეთის ჯარის გენერალს, თამაზ ორბელიანს 1811 წელს (მშენებელი გიორგი ოსტატი).

სოფლის აღმოსავლეთ ნაწილში, ხევის პირას, დგას თლილი ქვით შემოსილი წინანაურის ღვთისმშობლის ერთნავიანი ეკლესია. იგი – საუკუნეებში უნდა იყოს აგებული და გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში შეკეთებული. სოფლის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში – საუკუნეების ღვთისმშობლის ეკლესიაა. მის მახლობლად, სამხრეთით, წმინდა მარინეს შუა საუკუნეების პატარა ეკლესიის ნანგრევებია.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 770 ადამიანი.

ფოტოგალერეა
სართიჭალა

სართიჭალა — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის გარდაბნის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: სართიჭალა, მუღანლო). ცხადია აქ ძველი პერიოდიდან ცნობილი იქნებოდა ნავთობის საბადოები, რომლის მიხედვითაც უნდა შერქმეოდა აღნიშნული სახელი.

გერმანული კოლონიები
1817-1818 წლებში გერმანელმა კოლონისტებმა სართიჭალის ტერიტორიაზე დააარსეს დასახლებები მარიენფელდი და პეტერსდორფი. სულ პეტერსდორფსა და მარიენფელდში 1836 წლისთვის 187 გერმანელი ცხოვრობდა.

მარინფელდი პირველად გვხვდება 1825 წლის სტატისტიკურ აღწერასა და 1826 წლის რუკაზე. საბჭოთა წლებში ამ დასახლებას როზენფელდი უწოდეს და, უკვე, 1930 წლის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ დაყოფაში ამ სახელით არის აღნიშნული. 40-იანი წლებიდან სახელი გაუქმდა და ამ უბანზეც გავრცელდა სახელწოდება სართიჭალა.
ვიზიროვკა

ვიზიროვკა — სოფელი საქართველოში (ქვემო ქართლის მხარე), თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში (ირაგის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს ბედენის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე თორნისწყლის (ხრამის მარცხენა შენაკადი) ნაპირას, ზღვის დონიდან 1460 მ სიმაღლეზე. ქალაქ თეთრიწყაროდან დაშორებულია 18 კილომეტრით.

სოფელი დააარსეს საუკუნის ნახევარში ოსმალეთის ტრაპიზონის პროვინციიდან გადმოსახლებულმა ბერძნებმა. 1990-იან წლებში ბერძნული მოსახლეობის ემიგრაციის გამო სოფელში მუდმივი მოსახლეობა აღარაა.

დემოგრაფია
ჩეხეთის შვეიცარია

ჩეხეთის შვეიცარია , აგრეთვე ცნობილი როგორც ბოჰემიის შვეიცარია — პეიზაჟური რეგიონი ჩრდილო-დასავლეთ ჩეხეთში. მდებარეობს ელბის ქვიშაქვის მთებზე, ჩეხეთის მხარეს, ქალაქ დეჩინის ჩრდილოეთით, მდინარე ელბის ორივე ნაპირზე. აღმოსავლეთით იშლება ლუჟუჩკის მთებში და დასავლეთით ორეს მთებში. უმაღლესი წერტილია მთა დეჩინსკი-სნეჟნიკი ზღვის დონიდან 726 მეტრზე. 1972 წლიდან გააჩნია დაცული არეალის სტატუსი.

2000 წლის 1 იანვარს, ელბის მარჯვენა მხარეს მდებარე რეგიონს ეროვნული პარკის სტატუსი მიენიჭა და ჩეხეთის შვეიცარიის ეროვნული პარკი ეწოდა. პარკი გერმანიის ტერიტორიაზე მდებარე საქსონიის შვეიცარიის ეროვნული პარკის გაგრძელებას წარმოადგენს.
კრკონოშეს ეროვნული პარკი

კრკონოშეს ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი ჩეხეთის რესპუბლიკაში, ლიბერეცისა და ჰრადეც-კრალოვეს მხარეებში. გადაშლილია ქვეყნის უმაღლეს მთათა სისტემაში, კრკონოშეს მთებში. პარკს ასევე მიენიჭა იუნესკოს ბიოსფერული ნაკრძალის სტატუსი. ესაზღვრება პოლონეთში მდებარე კარკონოსზეს ეროვნულ პარკს. პარკის უმაღლესი მწვერვალია სნეჟკა (თოვლიანი მთა; 1602 მ), რომელიც ამავე დროს ჩეხეთის უმაღლესი წერტილია.
წეროს ტბა

წეროს ტბა — ტბა საქართველოში, ბორჯომის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, დაბაძველის ლავურ პლატოზე, ზღვის დონიდან 1808 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 0,02 კმ², აუზის ფართობი 0,62 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 6,6 მ. წყლის მოცულობა 90 ათ. მ³. ქვაბული წარმოქმნილია მექანიკური სუფოზიით. წყალი ღია ლურჯი ფერის, მტკნარი და სუფთაა. გაუდინარია. ტბაში თევზი არ არის.
შუმავის ეროვნული პარკი

შუმავის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი ჩეხეთში, პლზენისა და სამხრეთ ბოჰემიის მხარეების ტერიტორიაზე, გერმანიასთან და ავსტრიასთან საზღვრების გასწვრივ. იცავს მცირედ დასახლებულ ამავე სახელწოდების (შუმავა) მთათა სისტემას.

შუმავის მთები დაფარულია ცენტრალური ევროპის ყველაზე ვრცელი ტყეებით, რომლის ბუნებრივი შემადგენლობა, შეიცვალა, თუმცა დღესაც სჭარბობს ნაძვი. ბევრ ადგილას, არამშობლიური ნაძვები ხელოვნურად იქნა გაშენებული. ისინი კარგად ვერ ეგუებიან ადგილობრივ მშრალ კლიმატს და სისტემის გარკვეული ელემენტების მიმართ მგრძნობელობას გამოხატავენ, მაგალითად ძლიერი ქარებისა და ქერქის ხოჭოსადმი. მრავალი ფართო პლატო ტორფის ჭაობებით, მყინვარული ტბებითა და პირველყოფილი ტყეების ნაშთებით ავსებს საცხოვრებელი არეალის მოზაიკას, თუმცა მოსახლეობა ძალიან არათანაბრადაა გადანაწილებული, რადგან მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ დომინანტი გერმანულენოვანი მოსახლეობა განდევნილ იქნა არეალი ფაქტობრივად გაუდაბნოვდა. 1970-იან წლებამდე აქ არსებობდა ფოცხვერების სტაბილური პოპულაცია.

1963 წლის 27 დეკემბერს, არეალი დაცულ ტერიტორიად გაფორმდა და ის მთის სისტემის უდიდეს ნაწილს მოიცავდა. 1991 წლის 20 მარტს, მისი ყველაზე ღირებული ნაწილი ეროვნულ პარკად გაფორმდა, დარჩენილი დაცული ტერიტორია კი მის ბუფერულ ზონად.
ბორშენი

ბორშენი — ფონოლიტური ბორცვი ჩეხეთში, ქალაქ ბილინიდან 2 კმ-ით სამხრეთით. შორიდან მას გაწოლილი ლომის ფორმა აქვს. მისი სტრუქტურა აშშ-ში, ვაიომინგში მდებარე დევილზ-ტაუერის მთის მსგავსია. ევროპაში არსებულ მსგავსი სახის სტრუქტურებს შორის ბორშენი უდიდესია. თვალშისაცემი ფორმების გამო, მისი დანახვა შესაძლებელია როგორც ქალაქ ბილინიდან, ისე სხვა მოშორებული ადგილებიდან.

ასევე გამოედინება სამკურნალო მინერალური წყაროები.
ტომაშ როსიცკი

ტომაშ როსიცკი (; დ. 4 ოქტომბერი, 1980, პრაღა) — ჩეხი ფეხბურთელი, ჩეხეთის ეროვნული ნაკრების კაპიტანი და ლონდონის არსენალის წევრი.

საკლუბო კარიერა
ტომაშ როსიცკიმ საფეხბურთო კარიერა ახალგაზრდულ კლუბ კომპრესორში დაიწყო 1986 წელს. 1988 წელს როსიცკის ძმით პრაღას სპარტა ინტერსდებოდა, და რადგან ის სპარტაში გადასულიყო, ტომასის მამამ ტომასის მიღებაც მოითხოვა.

ტიტულები
ჩეხეთის ჩემპიონი (3): 1999, 2000
ბუნდესლიგის ჩემპიონი (1): 2002
ინგლისის ასოციაციის თასი (1): 2014
ინგლისის სუპერ თასი (1): 2014
ორლიკის ციხე-დარბაზი

ორლიკის ციხე-დარბაზი — მდებარეობს სოფელ ორლიკ-ნად-ვლტავოდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 500 მეტრში, პისეკის რაიონის ჩრდილოეთში, სამხრეთ ბოჰემიის მხარეში, ჩეხეთში. თავიდან ციხესიმაგრე მდებარეობდა მდინარე ვლტავას ნაპირზე, დაახლოებით 60 მეტრის სიმაღლის კლდეზე, ხოლო 1954-62 წლებში ორლიკის კაშხლის აშენები შემდეგ ის წყლის დონიდან რამდენიმე მეტრითაა დაშორებული.

ორლიკის მნიშვნელობა მომდინარეობს ჩეხური სიტყვიდან რაც მართვეს (ახალგაზრდა არწივი) ნიშნავს.

ისტორია
ორლიკი საულუინის მეორე ნახევარშ ააშენეს, როგორც პრჟემისლიდების დინასტიის ოტოკარ -ის სამეფო ციხე-დარბაზი. შუა საუკუნეებში მის მფლობელი ბევრჯერ შეიცვალა. 1408 წლიდან მას სოფელ სვიიშინის წარჩინებულები ფლობდნენ, ხოლო ჰუსიტების პერიოდში ციხეში იან ჟიჟკა იყო გამაგრებული. 1508 წელს ციხე-სიმაგრე დაიწვა და ახალმა მფლობელებმა ის აღადგინეს როგორც რენესანსის ეპოქის ციხე-დარბაზი. 1623 წელს ეგენბერგებმა შეიძინეს ორლიკი, ხოლო 1717 წელს ის მემკვიდრეობით გადაეცათ შვარცენბერგებს. მეცხრამეტე საუკუნის დასაწყისისთვის ის მათი მთავარი რეზიდენცია იყო. 1802 წელს ციხე-დარბაზი ისევ დაიწვა და შემდგომი შეკეთებისას დაემატა მეოთხე სართული. დღისთვის მოღწეული სახე შექმნილია 1849-1860 წლებში. 1948 წელს კომუნისტებმა მოახდინეს ციხის კონფისკაცია, თუმცა 1990 წელს ის ისევ დაუბრუნდათ შვარცენბერგებს.
ნიკლას ბენდტნერი

ნიკლას ბენდტნერი — დანიელი ფეხბურთელი, დანიის ეროვნული ნაკრებისა და საფეხბურთო კლუბ „არსენალის“ ფეხბურთელი. 2009 წელს დასახელდა დანიის წლის საუკეთესო ფეხბურთელად. მონაწილეობა მიიღო 2010 წლის მსოფლიოსა და 2012 წლის ევროპის ჩემპიონატებზე.

ტიტულები
იუვენტუსი
სერია : 2012-13

არსენალი
ასოციაციის თასი: 2013-14
საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1951

საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1951 — საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის მეცამეტე გათამაშება. გამარჯვებული გახდა მოსკოვის „ცდსა“, მეორე ადგილზე გავიდა თბილისის „დინამო“, მესამეზე – სტალინოს „შახტარი“. დაიწყო 1 აპრილს და დასრულდა 27 სექტემბერს.

შედეგები
კლასი „“: ცხრილი
კლასი „“: ცხრილი
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2012: სტადიონები

ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2012 (ევრო 2012) — უეფას მიერ ჩატარებული რიგით მე–14 საფეხბურთო ჩემპიონატი, რომელსაც უმასპინძლებენ უკრაინა და პოლონეთი 8 ივნისიდან 1 ივლისამდე. ორივე ქვეყანა პირველად მასპინძლობს ევროპის ჩემპიონატს.

სტადიონები
დონეცკისა და ხარკივის გარდა ყველა მასპინძელი ქალაქი ტურისტებისთვის პოპულარული ადგილია (ხარკოვმა 2009 წლის სექტემბერში დნეპროპეტროვსკი ჩაანაცვლა). მასპინძლობისათვის აუცილებელია გზებისა და ტრანსპორტის ხაზების მოდერნიზაცია.

საფეხბურთო ინფრასტრუქტურის გასაუმჯობესებლად საჭიროა სტადიონების აშენება: რვიდან ექვსი სტადიონი აკმაყოფილებს საერთაშორისო მოთხოვნებს, ხოლო ორში (პოზნანი და ხარკივი) დიდი სარეკონსტრუქციო სამუშაოები ტარდება. რვიდან სამი სტადიონი მიიღებს უეფა-სგან უმაღლესი კატეგორიის სტატუსს.

1992, 1996 და 2008 წლის ევროპის ჩემპიონატების მსაგვსად ერთი ჯგუფის თამაშები ორ სტადიონზე გაიმართება.
ჰარი რედნაპი

ჰარი რედნაპი (დ. 2 მარტი, 1947) — ინგლისელი ფეხბურთელი და მწვრთნელი. წვრთნიდა პრემიერ-ლიგის საფეხბურთო კლუბებს. 2008-2012 წლებში იყო „ტოტენჰემის" მთავარი მწვრთნელი. 2009-2012 წლებში მისი გაწვრთნილი კლუბი პრემიერ-ლიგის ხუთეულში იკავებდა ადგილს. სახელდებოდა ინგლისის ნაკრების მთავარი მწვრთნელობის კანდიდატად. კლუბის ხელმძღვანელობასთან შეუთანხმებლობის გამო 2012 წლის ზაფხულში დატოვა „ტოტენჰემი“.
კარლოვი-ვარის მხარე

კარლოვი-ვარის მხარე — ჩეხეთის ადმინისტრაციული ერთეული. მდებარეობს ჩეხეთის ისტორიული მხარის ბოჰემიის დასავლეთ ნაწილში. მისი დედაქალაქია კარლოვი-ვარი. რეგიონი მსოფლიოში ცნობილია თავისი აბანოებით.

რაიონები
ტრადიციულად პლზენის რეგიონი იყოფა სამ რაიონად , რომლებიც ჯერ კიდევ არსებობენ, როგორც რეგიონული დანაყოფები. ხელისუფლებამ ახალი დაყოფის შემდეგ მუნიციპალიტეტების სტატუსი მიანიჭა და ადგილობრივი მმართველობა დააწესა.

ხები
კარლოვი-ვარი
სოკოლოვი

ქალაქები
კარლოვი-ვარი
აში
ხები
ხოდოვი
ფრანტიშკოვი-ლაზნე
იახიმოვი
კრასლიცე
ლოკეტი
ლუბი-ი-ხებუ
მარიანსკე-ლაზნე
ნეიდეკი
ოსტროვი
სკალნა
სოკოლოვი
ნაზარლო

ნაზარლო — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის გარდაბნის მუნიციპალიტეტში, ნაზარლოს თემში. მდებარეობს გარდაბნის ვაკეზე, ზღვის დონიდან 300 მ სიმაღლეზე. ქალაქ გარდაბნიდან დაშორებულია 3 კილომეტრით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 4850 ადამიანი. სოფელში არის ნაზარლოს სკოლა.
რაულ ჰაუსმანი

რაულ ჰაუსმანი ( დ. 12 ივლისი, 1886 — გ. 1 თებერვალი, 1971) — ავსტრიელი ხელოვანი და მწერალი. დადაიზმის ერთ-ერთი საკვანძო ფიგურა. მისმა ექსპერიმენტულმა ფოტოგრაფიულმა კოლაჟმა, ხმოვანმა პოეზიამ და ინსტიტუციონალურმა კრიტიკამ დიდი გავლენა მოახდინა პირველი მსოფლიო ომის შემდგომ განვითარებულ ევროპულ ავანგარდიზმზე.

დაიბადა ავსტრიის ქალაქ ვენაში. 1901 წელს 14 წლის ასაკში მშობლებთან ერთად საცხოვრებლად ქალაქ ბერლინში გადავიდა. ადრეული განათლება ხელოვნებაში მამამისისგან მიიღო, რომელიც პროფესიონალი კონსერვატორი და მხატვარი იყო. 1905 წელს შეხვდა დადაიზმის ექსცენტრულ არქიტექტორ იოჰანეს ბაადერს. დაახლოებით იმავე პერიოდში შეხვდა მევიოლინე ელფრიდე შეფერს, რომელზედაც მან იქორწინა 1908 წელს. ერთი წლის შემდეგ შეეძინათ ქალიშვილი ვერა. 1908 წელს ჩააბარა ხელოვანთა სკოლაში ქალაქ ბერლინში, სადაც 1911 წლამდე დარჩა.

აქტიურ მონაწილეობას იღებდა თანამედროვე ხელოვნების პრობლემების საკითხების გადაჭრაში. ხშირად გვევლინებოდა როგორც თეორეტიკოსი და ხელოვნების კრიტიკოსი. 1918 წელს ი. ბაადერთან და რიხტერთან ერთად დააარსა ბერლინური „დადას კლუბი“ და მისი ბეჭვდითი ორგანო დადა. ფაშიზმის პერიოდში ემიგრირებული იყო. მისი ცნობილი ნამუშევრებიდან აღსანიშნავია: „მექანიკური თავი“ ანუ „ჩვენი დროის სული“ (დაახლ. 1919–1920 წწ).
ობსიდიანი

ობსიდიანი — მაგმური ქანი, რომელიც შედგება ვულკანური მინისგან. ობსიდიანი არის მაგმური ეფუზიური მასალა. წყალში გამაგრების თვისების გამო გამოიყენება პორტლანდცემენტის წარმოებაში, მუქი მინის წარმოებაში და სხვა. ასევე ობსიდიანმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ადამიანის ისტორიაში, მისგან აკეთებდნენ შრომის იარაღებს, საბრძოლო იარაღებს აქსესუარებს და სხვა. ობსიდიანი დიდი რაოდენობით არის საქართველოს, ირანის, თურქეთის და სომხეთის ტერიტორიაზე. საქართველოში ობსიდიანი უძველესი დროიდანაა ცნობილი. მას „ცის ნატეხს“ ეძახდნენ.
გუანაბარის უბე

გუანაბარის უბე — ოკეანის უბე სამხრეთ–აღმოსავლეთ ბრაზილიაში, რიო-დე-ჟანეიროს შტატში. მის დასავლეთ ნაპირზე გადაჭიმულია ქალაქი რიო-დე-ჟანეირო, აღმოსავლეთ ნაპირზე კი ქალაქი ნიტეროი და სან-გონსალუ. უბეს ასევე გარს ერტყმის ოთხი სხვა მუნიციპალიტეტი. გუანაბარა მეორე უდიდესი უბეა ბრაზილიაში ტოდუზ-უს-სანტუსის უბის შემდეგ; მისი ფართობი 412 კმ²–ს შეადგენს, პერიმეტრი კი 143 კმ–ს.

უბის სიგრძე 31 კმ–ია, სიგანე კი ყველაზე ფართო ადგილას 28 კმ–ია. მისი 1,5 კმ სიგანის პირის აღმოსავლეთ კიდეზე მდებარეობს პიკო–დე–პაპაჯაიო (თუთიყუშის მწვერვალი), დასავლეთით კი შაქრისთავა მთა.

სახელი გუანაბარა ტუპის ენიდან მომდინარეობს (-) და ზღვის უბეს ნიშნავს.

ისტორია
გუანაბარის უბეში ევოპელები პირველად 1502 წლის 1 იანვარს შევიდნენ, როდესაც მის ნაპირებს პორტუგალიელი მკვლევრები — გაშპარ დე ლემუში და გონსალო კოელიო მიადგნენ. ზოგიერთი ისტორიკოსის ცნობით, მკვლევართა ჯგუფმა უბეს თავდაპირველად რია–დე–ჟანეირო (იანვრის ხმა) უწოდეს. თუმცა, სულ მალე რია „რიომ“ (მდინარე) შეცვალა. შემდეგში, აქ გაშენებულ ქალაქს უბის სახელი — რიო–დე–ჟანეირო ეწოდა. ამ დროისათვის, მის ნაპირებთან ადგილობრივი ტუპისა და ტუპინიკიმის ხალხების ტომები სახლობდნენ.

პორტუგალიელთა თავდაპირველი მოსვლის შემდეგ, მნიშვნელოვანი ევროპული დასახლებები აქ არ გაშენებულა, სანამ რეგიონში 1555 წელს ფრანგი კოლონისტები და ჯარისკაცები არ მოვიდნენ ადმირალ ნიკოლა დურან დე ვილენონის ხელმძღვანელობით, რომელთაც საფრანგეთის ანტარქტიკის დაარსება ჰქონდათ განზრახული. მათ რამდენიმე კუნძული დაიკავეს. 1563 წელს ისინი პორტუგალიელთა სამხედრო ექსპედიციამ განდევნა და კოლონიურმა მთავრობამ გუანაბარის უბეში რამდენიმე თავდაცვითი ნაგებობა ააშენა და იგი თითქმის ხელშეუვალი გახადა ზღვიდან შემოტევისათვის.
საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1951 (კლასი „А“)

საბჭოთა კავშირის მე-13 საფეხბურთო ჩემპიონატში გამარჯვებული გახდა მოსკოვის „ცდსა“, მეორე ადგილზე გავიდა თბილისის „დინამო“, მესამეზე – სტალინოს „შახტარი“. დაიწყო 1 აპრილს და დასრულდა 27 სექტემბერს.

შედეგები
ცხრილი
საუკეთესო ბომბარდირი: ავთანდილ ღოღობერიძე − (16 ბურთი) − „დინამო“ (თბ.)

მატჩები
ჩემპიონი
კოპაკაბანა

კოპაკაბანა — ბრაზილიის ქალაქ რიო-დე-ჟანეიროს ერთ-ერთი კვარტალი სამხრეთ ზონაში. ცნობილია თავის 4 კმ სიგრძის პლაჟით, რომელიც ერთ-ერთი ყველაზე სახელგანთქმულია მთელ მსოფლიოში.

ისტორია
რაიონს საუკუნის შუა ხანებამდე საკოპენაპას ეძახდნენ. სახელი გადაერქვა ბოლივიის მფარველის, კოპაკაბანის ქალწულის კაპელის ასლის აშენების შემდეგ.

მახასიათებლები
კოპაკაბანა პრინცესა იზაბელის გამზირიდან იწყება და პოსტუ-სეისთან მთავრდება. გარდა სახელგანთქმული კოპაკაბანისა, ასევე არსებობს ორი პატარა პლაჟი, რომელთაგან ერთ-ერთის — არპოადორის შემდეგა იპანემის პლაჟი იწყება. 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ოთხი ოლიმპიური ზონიდამ ერთ-ერთი სწორედ აქ განთავსდა.

რიო-დე-ჟანეიროს ტურიზმის სააგენტოს მონაცემებით, კოპაკაბანაში 63 სასტუმრო და 10 ჰოსტელია.

კოპაკაბანის პლაჟი
კოპაკაბანის პლაჟი გადაჭიმულია პოსტუ-დოისიდან პოსტუ-სეისამდე. მის ორივე ბოლოში აღმართულია ისტორიული ციხესიმაგრეები — კოპაკაბანის ციხე, რომელიც 1914 წელს აიგო სამხრეთ ბოლოში და კაშიასის ჰერცოგის ციხე, რომელიც 1779 წელს აიგო ჩრდილოეთით. კურიოზული ფაქტია, მაგრამ არ არსებობს სამაშველო კოშკი.

კოპაკაბანის პლაჟი ყოველი წელს, ახალი წლის საღამოს მილიონობით ადამიანს მასპინძლობს, რა დროსაც გრანდიოზულ ფოიერვერკს უშვებენ. მრავალ წელს კი აქ იმართება ფიფას პლაჟის ფეხბურთის მსოფლიო თასის ოფიციალური მატჩები.
პოლ კაგამე

პოლ კაგამე (; დ. 23 ოქტომბერი, 1957, გიტარამა, რუანდა) — რუანდელი პოლიტიკოსი. ქვეყნის პრეზიდენტი 2000 წლიდან. უგანდის სამხედრო დაზვერვის ყოფილი მაიორი. რუანდის პატრიოტული ფრონტის დამაარსებელი.

გადამწყვეტი როლი ითამაშა რუანდის გენოციდის დასრულებაში. მიეკუთვნება ტუტსის ეთნიკურ ჯგუფს. 1959 წელს საკუთარი ტომის წევრების დევნის გამო მშობლები 2 წლის კაგამესთან ერთად უგანდაში გადაბარგდნენ. 1979 წელს კაგამე შეუერთდა მეამბოხე ეროვნული წინააღმდეგობის არმიას. 1985 წელს შექმნა რუანდის პატრიოტული ფრონტი, რომელშიც გაწევრიანდნენ ტუტსის ეთნიკური ჯგუფის მებრძოლები.

1994 წელს ჰუტუს ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენლის, ჟიუვენალ ჰაბიარიმანას, მთავრობის დამხობის შემდეგ, კაგამემ ხელში ჩაიგდო ძალაუფლება და დაასრულა რუანდის გენოციდი. თავად კი დაიკავა ქვეყნის ვიცე-პრეზიდენტისა და თავდაცვის მინისტრის თანამდებობები. 2000 წელს აირჩიეს ქვეყნის პრეზიდენტად, ატარებს პროამერიკულ კურსს.
მანუელ პინტუ და კოშტა

მანუელ პინტუ და კოშტა (; დ. 5 აგვისტო, 1937, აგუა-გრანდე, სან-ტომე და პრინსიპი) — სან-ტომე და პრინსიპის პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე. სან-ტომე და პრინსიპის განმათავისუფლებელი მოძრაობა/სოციალ-დემოკრატიული პარტიის დამაარსებელი. ქვეყნის პრეზიდენტი 1975-1991 წწ. და 2011-2016 წლებში.

უმაღლესი ეკონომიკური განათლება მიიღო გდრ-ში, თავისუფლად ფლობს გერმანულ ენას.
ზვიკოვის ციხე-დარბაზი

ზვიკოვი — ხშირად უწოდებენ „ჩეხეთის ციხე-დარბაზების მეფეს“. ის მდებარეობს შემაღლებულ კონცხზე, მდინარეების ვლტავასა და ოტავას შესართავთან, სოფელ ზვიკოვსკე პოდრადისთან, პისეკიდან ჩრდილოეთით 15 კილომეტრში, სამხრეთ ბოჰემიის მხარეში. სიმაგრე არის ჩეხურ მიწებზე არსებული ადრეული-გოთიკური სტილის უმნიშვნელოვანესი ძეგლი.

ტერიტორიაზე ნამოსახლარები არსებობდა პრეისტორიულ დროშიც, თუმცა პირველი სიმაგრე კელტებმა. დღემდე მოღწეული ციხე-დარბაზი აშენებულია საუკუნის პირველ ნახევარში, სავარაუდოდ პრჟემისლიდების დინასტიის პირველი მეფის ოტაკარ -ის ბრძანებით. პირველი წერილობით ცნობა ციხის შესახებ თარიღდება 1234 წლით და ის ბოჰემიის მეფეების საკუთრება იყო.
მარიო გომესი

მარიო გომესი (; დ. 10 ივლისი, 1985) — გერმანელი ყოფილი ფეხბურთელი და გერმანიის ეროვნული ნაკრების წევრი. 2007 წელს დაასახელეს გერმანიის წლის საუკეთესო ფეხბურთელად. 2011 წელს გახდა ბუნდესლიგის ბომბარდირი. მისი შეძენისთვის „ბაიერნმა" შტუტგარტს დაახ. 35 მილიონი ევრო გადაუხადა, რაც ბუნდესლიგისთვის იმ დროისთვის რეკორდული მაჩვენებელი იყო. მონაწილეობა მიიღო მსოფლიოს 2010 წლისა და ევროპის 2008, 2012 და 2016 წლების ჩემპიონატებზე.

ტიტულები
საკლუბო
შტუტგარტი

ბუნდესლიგა (1): 2006-07

ბაიერნი

ბუნდესლიგა (2): 2009-10, 2012-13
გერმანიის თასი (2): 2009-10, 2012-13
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა (1): 2012-13; ფინალისტი: 2009-10, 2011-12

ბეშიქთაში

თურქეთის სუპერლიგა (1): 2015-16

სანაკრებო
ევროპის ჩემპიონატის ფინალისტი: 2008; მესამე ადგილი: 2012
მსოფლიო ჩემპიონატის მესამე ადგილი: 2010
ნიგლის ფოთოლი

„ნიგლის ფოთოლი“ — ჯონ რონალდ რუელ ტოლკინის მოთხრობა, რომელიც დაიწერა 1938 წელს. და პირველად გამოქვეყნდა გამოცემაში „დუბლინური მიმოხილვა“. იგი შეტანილია მწერლის ნაწარმოებების კრებულში, რომელთა შორის არის როგორც „ხე და ფოთოლი“, ასევე „ბნელი სამეფოს ზღაპრები“, „ტოლკინის მკითხველი“, „ლექსები და მოთხრობები“ და „ტოლკინის კრებული“.

„ნიგლის ფოთოლს“ თვლიან ტოლკინის პირადი შემოქმედებითი გამოცდილების ერთგვარ ალეგორიად.
მარაკანა

მარაკანის სტადიონი , ოფიციალურად ჟურნალისტ მარიო ფილიოს სტადიონი — ღია ცის სტადიონი ბრაზილიის ქალაქ რიო-დე-ჟანეიროში. ეკუთვნის რიო-დე-ჟანეიროს შტატის მთავრობას. მდებარეობს მარაკანის რაიონში; სახელი ეწოდა მდინარე მარაკანისგან, რომელიც დღეს არხშია მოქცეული. გაიხსნა 1950 წელს, ფიფას მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის სამასპინძლოდ, სადაც ფინალურ თამაშში ურუგვაიმ ბრაზილია 2-1 დაამარცხა. ამის შემდეგ, სტადიონი ძირითადად საფეხბურთო მატჩებისათვის გამოიყენება რიო-დე-ჟანეიროს უმთავრეს კლუბებს შორის შეხვედრებისას; მათ შორის არიან „ბოტაფოგო“, „ფლამენგო“, „ფლუმინენსე“ და „ვასკო და გამა“. სტადიონი ასევე მასპინძლობს კონცერტებსა და სხვა სპორტულ ღონისძიებებს. მიუხედავად იმისა, რომ 1950 წლის ფეხბურთის ჩემპიონატის ფინალს მარაკანაზე 199 854 მაყურებელი დაესწრო (ამ დროისათვის მსოფლიოს უდიდესი სტადიონი იყო), ამჟამად ის 82 238 მაყურებელს იტევს. მარაკანაზე ჩატარდა 2007 წლის პანამერიკული თამაშების მთავარი ღონისძიებები, საფეხბურთო ფინალი და გახსნისა და დახურვის ცერემონიალები.

დროთა განმავლობაში, სტადიონმა მრავალმხრივი ხასიათი შეიძინა და გარდა ფეხბურთისა, მასპინძლობს სხვადასხვა შოუებსა და სპორტულ თამაშებს, მაგალითად ფრენბურთს. მოდერნიზაციის სამუშაოების ჩატარების შემდეგ, ამჟამად ის 82 238 მაყურებელს იტევს და წარმოადგენს ბრაზილიისა და ზოგადად სამხრეთ ამერიკის უდიდეს სტადიონს.

ამჟამად, მარაკანა სარემონტო სამუშაოების გამო დახურულია და დასრულების შემდეგ, მისი ტევადობა 85 000 ადამიანს მიაღწევს, როდესაც იგი უმასპინძლებს 2013 წლის ფიფას კონფედერაციის თასს, 2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატს, 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებსა და 2016 წლის ზაფხულის პარალიმპიურ (ინვალიდთა) თამაშებს. სტადიონი 2013 წელს გაიხსნა.
ჯეიმზ მიჩელი

ჯეიმზ მიჩელი (; დ. 16 აგვისტო, 1944, მაე, სეიშელი) — სეიშელის პრეზიდენტი 2004-2016 წლებში. 1996-2004 წლებში იკავებდა ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობას.

თავდაპირველად მუშაობდა მასწავლებლად, შემდეგ გადავიდა ტურისტულ ინდუსტრიაში. ქვეყნის დამოუკიდებლობის შემდეგ გაწევრიანდა პრემიერ-მინისტრ ფრანს-ალბერ რენეს მიერ დაარსებულ პარტიაში სახალხო პროგრესული ფრონტი. 1977 წლის სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ ხელმძღვანელობდა ქვეყნის ეკონომიკას. 1996 წლიდან ვიცე-პრეზიდენტია. 2004 წელს ფრანს-ალბერ რენეს გადადგომის შემდეგ გახდა ქვეყნის პრეზიდენტი. 2004 წელს არჩევნების გზით გახდა ქვეყნის პრეზიდენტი.
კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაცია

კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაცია — კლიმატის კლასიფიკაციის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული სისტემა. პირველად იგი 1884 წელს რუსმა გერმანელმა კლიმატოლოგმა ვლადიმერ კიოპენმა გამოაქვეყნა. შემდეგში, მან თვითონვე შეიტანა მასში რამდენიმე ცვლილება, რომელთაგან აღსანიშნავია 1918 წლისა და 1936 წლის ცვლილებები. მოგვიანებით, გერმანელმა კლიმატოლოგმა რუდოლფ გეიგერმა კიოპენთან თანამშრომლობით კლასიფიკაციის სისტემა გარკვეულწილად შეცვალა, რის გამოც ზოგჯერ მას კიოპენ-გეიგერის კლიმატის კლასიფიკაციის სისტემას უწოდებენ. სისტემა ემყარება კონცეფციას, რომ ადგილობრივი მცენარეულობა კლიმატის სახლის საუკეთესო გამომხატველია. შესაბამისად, კლიმატური ზონების საზღვრები განისაზღვრა მცენარეთა გავრცელების მიხედვით. იგი აერთიანებს საშუალო წლიურ და საშუალო თვიურ ტემპერატურებს და ნალექთა სეზონურობას.
ფარგა

ფარგა — თევზების გვარი ქორჭილასებრთა ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძე 120 სმ-მდეა, მასა — 12 კგ. გვარში 5 სახეობაა. გავრცელებულია ევროპისა და ამერიკის მდინარეებსა და ტბებში. საქართველოში ბინადრობს 1 სახეობა — ჩვეულებრივი ფარგა (ლათ. ). კარგი სააკლიმატიზაციო ობიექტია. აკლიმატიზებულია ლადოგის, ისიქ-ქოლის, ბალხაშისა და სხვ. ტბებში. ცხოვრების ნირისა მიხედვით არჩევენ 2 ბიოლოგიურ ჯგუფს: ნახევრად გამსვლელსა და მტკნარი წყლისას. მოზარდები იკვებებიან ზოოპლანქტონით, მოზრდილები — თევზებით. ძვირფასი სარეწაო თევზია.

საქართველოში მისი რეწვა ხდება პალიასტომის ტბაში. მოიპოვება აგრეთვე მდინარეების თერგის, მტკვრისა და სხვ. წყლებში. იყენებენ ნედლს, დამარილებულს, დაკონსერვებულს და ქვირითს.
ვალტელინა

ვალტელინა — ხეობა ლომბარდიის ჩრდილოეთში, ბერნინის ალპების მთისწინეთში. მდებარეობს ბერგამოს ჩრდილოეთით შვეიცარიის საზღვართან. ხეობაში მდინარე ადა მიედინება, რომელიც კომოს ტბას ერთვის. ადმინისტრაციულად შეესაბამება სონდრიოს პროვინციას, სადაც მდებარეობს ქალაქები: კიავენა, ბორმიო, სონდრიო.

შუა საუკუნეებში ვალტელინა განიხილებოდა როგორც გრაუბიუნდენის სამხრეთი განაპირა ნაწილი. ადრინდელი მოსახლეობა საუბრობდა ლომბარდიულ და რეტორომანული ენებზე. 1512-1797 წლებში ფაქტობრივად მოქცეული იყო შვეიცარიის კონფედერაციის ფარგლებში. ხეობის გავლით გადიოდა გზა, რომელიც ერთმანეთთან აკავშირებდა ჩრდილოეთ იტალიას ტიროლთან და გერმანიასთან. ოცდაათწლიანი ომის პერიოდის ფარგლებში ზოგიერთი ისტორიკოსი გამოყოფს განსაკუთრებულ კონფლიქტს ვალტელინისთვის.

ვალტელინა არის მსოფლიოში პირველი ადგილი, სადაც ელექტრიფიცირებული რკინიგზის ხაზის მაგისტრალი გაიყვანეს. ელექტრიფიცირება 1902 წლისათვის იყო განხორციელებული. ეკონომიკის მთავარი ფაქტორია ტურიზმი.