iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბამბერგის კონსტიტუცია

ბამბერგის კონსტიტუცია — 1919 წლის 14 აგვისტოს მიღებული ბავარიის პირველი დემოკრატიული კონსტიტუცია.

ისტორია
1918 წელს ნოემბრის რევოლუციის შედეგად მონარქიის გაუქმებისა და კურტ აისნერის მიერ ბავარიის თავისუფალი სახელმწიფოს გამოცხადების შემდეგ 1919 წლის 12 იანვარს ბავარიაში პირველად ჩატარდა თავისუფალი, ნასწორი, პირდაპირი და ფარული არჩევნები, რომელშიც ქალებს პირველად მიეცათ მონაწილეობის უფლება. არჩევნების შემდეგ მალევე პრემიერმინისტრ კურტ აისნერის მეთაურობით დაიწყო ბავარიის პირველ დემოკრატიულ კონსტიტუციაზე მუშაობა. კონსტიტუცია დამტკიცდა 1919 წლის 12 აგვისტოს საბჭოსა (ლანდტაგი) და მთავრობის წევრთა მიერ (165 მომხრე, 3 წინააღმდეგი), რომელიც ბავარიის საბჭოთა რესპუბლიკის სამოქალაქო ომის მსგავსი არეულობების გამო ქალაქ ბამბერგში იყო გადასული. კონსტიტუცია ბავარიას მიიჩნევდა თავისუფალ სახელმწიფოდ გერმანიის იმპერიის შემადგენლობაში, შეიცავდა ძირითად უფლებებს და ყველა პირს, რომელიც მინიმუმ ნახევარი წლის განმავლობაში ცხოვრობდა ბავარიაში, სახელმწიფოს მოქალაქედ აღიარებდა. ძალაში შევიდა 1919 წლის 15 სექტემბერს. 1934 წლის კანონმა იმპერიის რეორგანიზაციის შესახებ გააუქმა ბავარიის ნაწილობრივი სუვერენიტეტი. ბავარიის 1946 წლის მოქმედი კონსტიტუციის 186-ე მუხლით ბამბერგის კონსტიტუცია ძალადაკარგულად გამოცხადდა.
ჩეკურაანთგორი

ჩეკურაანთგორი (ძვ. სახელწოდება — ჩეკურაანთ-კარი) — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის თიანეთის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: ალოტი, ბოკონი, ევჟენტი, ველები, ძირხვნიანი) მდებარეობს სიონის წყალსაცავის დასავლეთით, ზღვის დონიდან 1240 მეტრზე, თიანეთიდან დაშორებულია 16 კილომეტრით. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა თიანეთის სადაბო საბჭოში.

სახელწოდება
კავკასიის ერთვერსიან რუკაზე ჩეკურაანთგორი დატანიალია სოფელი ჩეკურაანთ კარის სახელწოდებით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 52 ადამიანი.
ცალუღელაანთკარი

ცალუღელაანთკარი (ყოფილი სუხიაანები) — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის თიანეთის მუნიციპალიტეტში, სიმონიანთხევის თემში. მდებარეობს ერწოს ქვაბულში, მდინარე აძეძის (ივრის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 1060 მეტრზე. თიანეთიდან დაშორებულია 24 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 51 ადამიანი.
ძებნიაურები

ძებნიაურები — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის თიანეთის მუნიციპალიტეტში, ჟებოტის თემში. მდებარეობს მდინარე ივრის მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 1100 მეტრზე. თიანეთიდან დაშორებულია 2 კილომეტრით. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა თიანეთის სადაბო საბჭოში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 142 ადამიანი.
ძირხვნიანი

ძირხვნიანი — ნასოფლარი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის თიანეთის მუნიციპალიტეტში, ჩეკურაანთგორის თემში. მდებარეობს სიონის წყალსაცავის დასავლეთით, ზღვის დონიდან 1280 მეტრზე. თიანეთიდან დაშორებულია 18 კილომეტრით. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა თიანეთის სადაბო საბჭოში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.
წიკვლიანთკარი

წიკვლიანთკარი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის თიანეთის მუნიციპალიტეტში, ტუშურების თემში. მდებარეობს ქართლის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე ქუსნოს (ივრის სისტემა) მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1280 მეტრზე. თიანეთიდან დაშორებულია 7 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 27 ადამიანი.
ჭიაურა

ჭიაურა — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის თიანეთის მუნიციპალიტეტში, ახალსოფლის თემში. მდებარეობს კახეთის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე საგამის (ივრის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 1240 მეტრზე. თიანეთიდან დაშორებულია 11 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 16 ადამიანი.
ჭურჭელაურები

ჭურჭელაურები (ყოფილი აჯაღვა) — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის თიანეთის მუნიციპალიტეტში, დაბა თიანეთის ტერიტორიულ ორგანოში. მდებარეობს მდინარე ივრის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 1150 მეტრზე. თიანეთიდან დაშორებულია 3 კილომეტრით.

ისტორია
სოფლის ძველი სახელწოდებაა აჯაგვი (აჯაღვა). ახალი სახელწოდება სოფელმა საუკუნის 20-იან წლებში აქ მოსახლე ჭურჭელაურთა გვარიდან მიიღო. თავდაპირველად მას აჯაგვის ჭურჭელაურებს ეძახდნენ. საუკუნის ნახევრის აღწერაში სოფელს აჯაგვი ჰქვია. იოანე ბატონიშვილი მას თიანეთის სოფელთა სიაში ასახელებს და იქ უკვე სახლობენ ჭურჭელაურები. მთიელთა მიგრაცია სოფელში საუკუნიდან დაიწყო და საუკუნეშიც გრძელდებოდა. სოფელი ახლოს იყო თიანეთზე გამავალ სავაჭრო გზასთან, რომელიც ქართლიდან კავკასიის ალბანეთისა და სომხეთისაკენ მიემართებოდა. გვიანდელ შუა საუკუნეებში აჯაგვი ადმინისტრაციულად თიანეთის სამოურავო ერთეულში შედიოდა. საუკუნის ნახევარში ჭურჭელაურებში დასახლებულან ხევსურებიც.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 73 ადამიანი.
ხაიშო

ხაიშო — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის თიანეთის მუნიციპალიტეტში, ახალსოფლის თემში.

ისტორია
ზოგიერთი მონაცემის საფუძველზე სოფელს ადრე მუხუდოსაც ეძახდნენ. სოფელი მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა მთისა და ბარის დამაკავშირებელ გზაზე. იგი ადრინდელი შუა საუკუნეებიდანვე იყო თიანეთის მხარის თავდაცვითი სისტემის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი რგოლი, განსაკუთრებით – საუკუნეებში, როდესაც თიანეთი კახეთის სამთავროს პოლიტიკური ცენტრის ფუნქციას ასრულებდა. აქვე გადიოდა ეგრეთ წოდებული „ცხვრის გზაც“. სოფელი ხაიშო ჯერ კახეთის საერისთავოში, ხოლო შემდეგ თიანეთის სამოურავოში შედიოდა, ეპარქიულად კი ალავერდს ექვემდებარებოდა. საუკუნის 60-იან წლებში ხაიშოში, არაგვისა და ივრის ხეობის ზემო წელიდან ჩამოსული ფშაველები დასახლებულან. ფშავიდან ხაიშოში მოსახლეობის მიგრაცია მომდევნო წლებშიც გაგრძელდა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1 ადამიანი.
ხევსურთსოფელი

ხევსურთსოფელი (ყოფილი ნადირაანთხევი) — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის თიანეთის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: დევენაანთხევი, საყდრიონი).

ისტორია
ხევსურთსოფელს ადრე ნადირაანთხევი ერქვა. იოანე ბაგრატიონი საუკუნის მიწურულისათვის მას „ნადირაანის“ სახელწოდებით მოიხსენიებს. – საუკუნეებში სოფელი სვეტიცხოვლის მონასტრის საკუთრება იყო. – საუკუნეებში კი ქართლ-კახეთის მეფეთა სახასო საკუთრება გახდა. საუკუნის ნახევარში ნადირაანთხევში ამღიდან, დათვისიდან, ქმოსტიდან, ბაცალიგოდან, როშკიდან, გუდანიდან და ჯუთიდან ხევსურები ჩამოსახლდნენ. სამხედრო ტერიტორიის დაყოფით, საქართველოს რუსეთთან შეერთებამდე, სოფელი კახეთის სამეფოს რუსთველი ეპისკოპოსის სადროშოში შედიოდა, შემდეგ კი — თიანეთის მაზრაში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 215 ადამიანი.
ჯერვალიძეები (თიანეთის მუნიციპალიტეტი)

ჯერვალიძეები — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის თიანეთის მუნიციპალიტეტში, ტუშურების თემში. მდებარეობს ქართლის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე ქუსნოს (ივრის სისტემა) მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1190 მეტრზე. თიანეთიდან დაშორებულია 10 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 3 ადამიანი.
დისველი

დისველი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის ბოლნისის მუნიციპალიტეტში. ბოლნისიდან დაშორებულია 5 კილომეტრით. სოფელში ძირითადად ცხოვრობენ ხულოს მუნიციპალიტეტის სოფელ წაბლანიდან ჩასახლებული ეკომიგრანტები. დასახლებამ სოფლის სტატუსი მიიღო 2011 წელს. სოფელში მდებარეობს სკოლა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 397 ადამიანი.
სახარე ტბა

სახარე ტბა — მლაშე ტბა საქართველოში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ივრის ზეგანზე, ზღვის დონიდან 828 მ სიმაღლეზე. სარკის ფართობი, როდესაც დონე მაღალია (გაზაფხულზე) შეადგენს 0,076 კმ²-ს. ზაფხულში თითქმის მთლიანად შრება. ტბის ირგვლივ გაბატონებულია ხურხუმოიანები. სიახლოვეს მდებარეობს კაპატაძის ტბა.
ბანაკი

ბანაკი — კარავში ან ფურგონში ცხოვრება, სახლში ან სხვა მუდმივ საცხოვრებელ შენობაში ცხოვრების ნაცვლად. ზოგიერთი ხალხისათვის კარავი ტრადიციული საცხოვრებელია. კარავია მონღოლი მომთაბარისა და ახლო აღმოსავლელი თუ აფრიკელი ბედუინის სახლი. კარვები საცხოვრებლად გამოიყენებოდა ძველ ცივილიზაციებშიც: მაგალითად, ასურელთა მიერ.
გერმანიის რევოლუცია (1848-1849)

გერმანული ქალაქების 1848 წლის რევოლუციები — 1848 წლის რევოლუციების ნაწილი, რომელთაც თითქმის მთელი ევროპა ჰქონდათ მოცული. რევოლუციის მიზანი იყო ფეოდალიური წყობილების მოსპობა, რევოლუციის მამოძრავაბელი ძალა იყო მცირერიცხოვანი პროლეტარიატი, ხელოსნები და გლეხობა.

ფეოდალური დაქუცმაცებულობა ხელს უშლიდა კაპიტალიზმის განვითარებას. 1845-1846 წლების მოუსავლიანობამ გააღრმავა ეკონომიკური კრიზისი. ცნობებმა საფრანგეთის მეორე რესპუბლიკის გამოცხადების შესახებ დააჩქარა რევოლუციური პროცესები.

პირველი მასობრივი გამოსვლები მოეწყო 27 თებერვალს ბადენში, მარტში მოძრაობა მოედო დასავლეთ და სახმრეთ-დასავლეთ გერმანიის სახელმწიფოებს. 6 მარტიდან დაიწყო გამოსვლები ბერლინში. 18 მარტს გამოსვლები გადაიზარდა ქუჩებში შეტაკებებში. პრუსიის მეფე იძულებული გახდა ჯარები გაეყვანა ბერლინიდან და 29 მარტს გამოცხადდა ლიბერალური მთავრობის შექნნა რაინის ოლქის მსხვილი ბუჟუაზიის წარმომადგენლების ლ. კამპჰაუზენის და დ. ჰანზემანის მეთაურობით. 22 მაისს გაიხსნა პრუსიის ეროვნული კრება, რომელიც აირჩიეს ორსაფეხუროვანი კენჭისყრით. 18 მაისს მაინის ფრანკფურტში გაიხსნა საერთო ეროვნული კრება, რომელსაც უნდა გადაეწყვიტა გერმანიის გაერთიანების საკითხი, მაგრამ საკითხის გადაწყვეტა კრებამ გააჭიანურა.

ივნისში პარიზის მუშების აჯანყების დამარცხებამ დააჩქარა რეაქციის გამარჯვება გერმანიაში. 18 სექტემბერს მაინის ფრანკფურტში დაიწყო აჯანყება, რომელიც ჯარმა ჩაახშო. ოქტომბერში აჯანყება ჩააშეს ვენაში, 2 ნოემბერს პრუსიის მეფემ დანიშნა ახალი მთავრობა გრაფ ბრანდენბურგის და ბარონ მონტოიფელის მეთაურობით. ბერლინში მალე შეიყვანეს ჯარები და ეროვნული კრება გარეკეს. 1848 წლის 6 დეკემბერს გამოქვეყნდა კონსტიტუცია, რომელიც გზას უხსნიდა აბსოლუტიზმის აღდგენას. რეაქცია გადავიდა შეტევაზე მთელი გერმანიის მასშტაბით.

1849 წლის მარტში ფრანკფურტის ეროვნულმა კრებამ მიიღო კონსტიტუცია, მაგრამ პრუსიამ და ზოგიერთმა სხვა სახელმწიფომ ეს კონსტიტუცია უარყო. გაზაფხულის და ზაფხულის განმავლობაში მიმდინარეობდა აჯანყება ამ კონსტიტუციის დასაცავად. მოძრაობა მოედო საქსონიას და გერმანიის სამხრეთ-დასავლეთს, დრეზდენს, ბადენ-პფალცს, მაგრამ აჯანყება მაინც დამარცხდა.

აჯანყებულები მოითხოვდნენ უფრო მეტ პოლიტიკურ უფლებებს, დემოკრატიას და ნაციონალიზმს. საშუალო კლასი მოითხოვდა ლიბერალიზმს, ხოლო მუშათა კლასი საცხოვრებელი და სამუშაო პირობების რადიკალურ ცვლილებებს. მიუხედავად ამისა მუშთა კლასი და საშუალო ფენა გაერთიანებული იყო, საბოლოოდ ისინი მაინც დაამარცხა კონსერვატიულმა არისტოკრატიამ, რამაც ბევრი ლიბერალის დევნილობაში წასვლა გამოიწვია.
ომარაანი

ომარაანი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის თიანეთის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული — დაბა სიონი). მდებარეობს გომბორის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ივრის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1040 მეტრზე. თიანეთიდან დაშორებულია 34 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 92 ადამიანი.
ორხევი (თიანეთის მუნიციპალიტეტი)

ორხევი (ყოფილი ბუშატი) — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის, თიანეთის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული — დაბა სიონი). მდებარეობს გომბორის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ივრის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1020 მეტრზე. თიანეთიდან დაშორებულია 31 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 235 ადამიანი.
ჟებოტა

ჟებოტა (ყოფილი მათურიანთკარი) — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის თიანეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თიანეთის ქვაბულში, მდინარე ივრის მარცხენა ნაპირზე. თემის ცენტრი (სოფლები: თეგერაანები, თხილა, ლელოვანი, ძებნიაურები). ზღვის დონიდან 1160 მეტრზე. თიანეთიდან დაშორებულია 1 კილომეტრით. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა თიანეთის სადაბო საბჭოში.

იხინჭის მთის წვერზე დგას შუა საუკუნეების ხუროთმოძღვრული კომპლექსი: დარბაზული ეკლესია, რომლის აფსიდაში სარკმლის გვერდზე შემორჩენილია მხატვრობა და წარწერები. ეკლესიის გვერდით არის ორსართულიანი ოთხკუთხა კოშკი, რომლის მეორე სართულზე სამლოცველოა. ეკლესიის სამხრეთ-დასავლეთით, გალავნის გარეთ, დგას ორსართულიანი სამრეკლო. იხინჭის მთის ძირში დიდი ნამოსახლარია.

ისტორია
სოფელს ადრე მათურიანთკარს (მათურელებს) ეძახდნენ. ამ სოფლის მკვიდრნი არიან მათურელები, რომლებიც საუკუნის დასაწყისში გადმოსულან ფშავის სოფელ მათურიდან. ამავე სოფლიდან გადმოსახლებულან ჟებოტაში დოღაშვილები, ივანურები, ბადრახიშვილები, გულოშვილები და აკობაშვილები. - საუკუნეების ამბებთან დაკავშირებით, სოფელ ჟებოტას მოიხსენიებს ვახუშტი ბაგრატიონი. - საუკუნეების საბუთების მიხედვით ირკვევა, რომ სოფელი ჟებოტა მაყაშვილებსა და ჩოლოყაშვილებს ეკუთვნოდათ. ვარაუდობენ, რომ „ჟებოტა“ ნაწარმოებია ბაცბურიდან - „ჟე-ბოტარ“ ფორმისგან, რაც ქართულად ცხვარსატარ გზას ნიშნავს. სოფელზე ადრევე გადიოდა ე. წ. „ცხვრის გზა“. როგორც ირკვევა, ვეინახებს - საუკუნეებში ამ გზით გადაჰყავდათ ცხვარი საქართველოს ბარის რაიონებში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 531 ადამიანი.
საჭურე

საჭურე — ნასოფლარი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის თანეთის მუნიციპალიტეტში, დაბა თიანეთის ტერიტორიულ ორგანოში. მდებარეობს მდინარე საჭურის (ივრის სისტემა) მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 1130 მეტრზე. თიანეთიდან დაშორებულია 5 კილომეტრით.

ისტორია
სოფელი - საუკუნეებში ძირითადად სვეტიცხოვლის მონასტრის ხელდებული ტერიტორიაა. საუკუნეში შაჰ-აბასის დამარბეველ ლაშქრობებს ვერც სოფელი საჭურე გადაურჩა. ამავე ხანებში განადგურდა მისი მოსახლეობაც. საუკუნიდან იწყება ქართველი მთიელებით სოფლის ხელახალი დასახლება და მათზე თავად ჩოლოყაშვილების უფლებები გავრცელდა. სვეტიცხოვლის კუთვნილი ყმა-მამულის ერთი ნაწილი კი ალავერდელი ეპისკოპოსის გავლენის ქვეშ მოექცა. გვიანდელ შუა საუკუნეებში საჭურე თიანეთის მოურავის დაქვემდებარებაშია. საუკუნის ბოლოდან სოფლის ტერიტორიაზე ივრისხეველი ხევსურები დასახლდნენ, რომლებმაც მიწები ჩოლოყაშვილებისგან შეისყიდეს.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.
სხლოვანი

სხლოვანი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის თანეთის მუნიციპალიტეტში, არტნის თემში. მდებარეობს არტნის ხეობაში, მდინარე ივრის მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 1120 მეტრზე. თიანეთიდან დაშორებულია 10 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 9 ადამიანი.
იურული პარკი (ფილმი)

იურული პარკი — რეჟისორ სტივენ სპილბერგის 1991 წლის სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრის სათავგადასავლო ფილმი. იგი ეფუძნება მაიკლ კრაიტონის ამავე სახელწოდების რომანს და პირველია ფილმების ამ სერიაში. ფილმში მონაწილეობენ მსახიობები სემ ნილი, ლორა დერნი, ჯეფ გოლდბლუმი, რიჩარდ ატენბორო, ჯოზეფ მაზელო, არიანა რიჩარდსი, სემიუელ ლეროი ჯექსონი, ბობ პეკი, მარტინ ფერერო და უეინ ნაიტი. სიუჟეტი მიმოიხილავს კოსტა რიკასთან მდებარე გამოგონილ კუნძულ ისლა ნუბლარის ამბავს, სადაც მილიარდერმა ფილანტროპმა და გენეტიკოს მეცნიერთა გუნდმა შექმნეს გასართობი პარკი კლონირებული დინოზავრებით.

კრაიტონის წიგნის გამოქვეყნებამდე რამდენიმე სტუდიას გადაღება უკვე დაგეგმილი ჰქონდა. სპილბერგმა, კომპანიის მხარდაჭერით მოიპოვა უფლებები 1990 წელს რომანის გამოქვეყნებამდე და კრაიტონი დამატებითი 500.000 დოლარის ანაზღაურებით მუშაობდა მისი სცენარის სახით ადაპტირებაზე. საბოლოო ვერსია დაწერა დევიდ კეპმა. მასში არ იქნა შეტანილი რომანში ნახსენები ძალადობის ზოგიერთი სცენა და ვრცელი შესავალი. პერსონაჟთა ნაწილი ასევე განსხვავდება. ფილმის გადაღება მიმდინარეობდა ჰავაისა და კალიფორნიაში.

„იურული პარკი“ ითვლება ღირსშესანიშნავ ეტაპად კომპიუტერით გენერირებულ სანახაობათა სფეროში და კრიტიკოსთა უმეტესობამ მას უმაღლესი შეფასებები მიანიჭა. გამოსვლის წელს მან შემქმნელებს მსოფლიო მასშტაბით 900 მილიონი აშშ დოლარის ოდენობის შემოსავალი მოუტანა და იქცა იმ დროისათის ყველაზე წარმატებულ ფილმად. ამჟამად იგი ყველა დროის შემოსავლიან ფილმთა სიაში 20-ე ადგილს იკავებს. ფინანსურად იგი -ისა და სპილბერგის ყველაზე წარმატებული ნამუშევარია. ფილმს მიღებული აქვს ოსკარი ხმის საუკეთესო მიქსისათვის, ხმის საუკეთესო მონტაჟისათვის და საუკეთესო ვიზუალური ეფექტებისათვის.

ფილმის წარმატების შემდეგ გამოვიდა კიდევ ორი შემდეგი ფილმი, „დაკარგული სამყარო: იურული პარკი“ (23 მაისი 1997) და „იურული პარკი “ (28 ივლისი 2001). 2015 წელს გამოვიდა ფილმი „იურული სამყარო“.
კვედაი დენ სინჰი

კვედაი დენ სინჰი ( ', კვედაი დენ სინჰი) — ბუნებრივად მუმიფიცირებული სხეული ნაპოვნი ტაშენშინი-ალსეკის პროვინციული პარკის ტერიტორიაზე (ბრიტანეთის კოლუმბია, კანადა). სხეული გამოჩნდა 1999 წელს მყინვარის დნობის შედეგად. იქვე იყო ციყვის ბეწვისაგან შეკერილი მოსასხამი, ხის ფესვებისაგან დაწნული ქუდი, ხელჯოხი, შუბი და შრომის იარაღები. რადიონახშირბადის დათარიღებამ აჩვენა, რომ ახალგაზრდა კაცის სხეული დაახლოებით 300-550 წლის წინ ცხოვრობდა.

სამმა მონადირემ, ბილ ჰენლონმა, უორენ უორდმა და მაიკ როშემ 1999 წლის 14 აგვისტოს, მყინვარის დნობის შედეგად, იპოვეს რიგი არტეფაქტი და ადამიანის სხეული იუკონის საზღვართან. მონადირეები მოძრაობდნენ მყინვარის გასწვრივ, ტყის საზღვრის ზემოთ. მათ შეისწავლეს ტყე და შენიშნეს ორნამენტები და ჭდეები. ყინულში სხეული აღმოაჩინა უორენ უორდმა, რომელიც ბინოკლით ასრულებდა დაკვირვებებს. 16 აგვისტოს მონადირეებმა თავიანთი აღმოჩენების შესახებ უამბეს ბერინგიის ცენტრის საშტატოს. აღმოჩენილ მამაკაცს უწოდეს კვედაი, რომელიც წარმოადგენს ერთ-ერთ უძველეს კარგად შენახულ ადამიანურ რელიქტს ჩრდილოეთ ამერიკაში. ის სავარაუდოდ, 18-19 წლისა იყო როდესაც გარდაიცვალა. სიკვდილის მიზეზი უცნობია. ამასთანავე შეისწავლეს კვედაის საკვები კუჭ-ნაწლავის ტრაქტში და გამოავლინეს, რომ იგი მოგზაურობდა სამი დღის განმავლობაში და გაიარა არა ნაკლებ 100 კილომეტრი. კვედაისთან ერთად აღმოჩნდა არაერთი არტეფაქტი.

იგი ცნობილია ასევე როგორც იუკონის ან კანადის ყინულის კაცი. კვედაი დენ სინჰი ადგილობრივთა ენაზე „დღეს ნაპოვნ ძველ ადამიანს“ ნიშნავს.
ფიჭვიანი (თიანეთის მუნიციპალიტეტი)

ფიჭვიანი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის თიანეთის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული — დაბა სიონი). მდებარეობს მდინარე ივრის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1000 მეტრზე. თიანეთიდან დაშორებულია 47 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 5 ადამიანი.
ყუდრო (თიანეთის მუნიციპალიტეტი)

ყუდრო (ყოფილი მკერვლიანი) — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის თიანეთის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული — დაბა სიონი). მდებარეობს გომბორის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ივრის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 980 მეტრზე. თიანეთიდან დაშორებულია 40 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 75 ადამიანი.
მჭედელი

მჭედელი — მუშა, რომელიც ამუშავებს ლითონს. ლითონზე დარტყმით ინსტრუმენტების და იარაღების დაჭედვა ადამიანებმა ჯერ კიდევ ქვის ხანიდან ისწავლეს. მჭედლის ძირითადი მატერიალია ლითონები: რკინა (და მისგან მიღებული ფოლადი), სპილენძი, ტყვია, კეთილშობილი ლითონები და სხვა, თუმცა მჭედლები კიდევ სხვა ბევრ ნივთიერებას იყენებენ. ხანდახან ხმლის გასაციებელ წყალში არის შერეული საღებავები და მცენარეები, თუმცა აქვს თუ არა ამას სარგებელი ძნელი სათქმელია.

ისტორია
პირველი ლითონები რომლის დამუშავება ადამიანმა შეძლო იყო ოქრო, ვერცხლი, სპილენძი და მათი შენადნობები. პირველილად ადამიანმა სპილენძი დაამუშავა მისი რბილი ფაქტურის და ადვილად ჭედვადობის გამო. პირველად, სპილენძის დამუშვება დაიწყეს მცირე აზიაში. ნაპოვნია უძველესი სპილეძის მოსართავები, სამკაულები, დანები და სხვა. ცოტახანში ადამიანებმა დაიწყეს სპილენძისგან შენადნობების გაკეთება, ასე შეიქმნა ბრინჯაო და მსგავსი შენადნობები.

მოგვიანებით მჭედლებმა შეძლეს რკინის დამუშავება, თუმცა თავიდან ეს იყო მხოლოდ მეტეორიტული რკინა. ხალხი პოულობდა გიგანტურ მეტეორიტებს, ესკიმოსები მეტეორებიდან იღბდნენ ნატეხებს და დანებს აკეთებდნენ, ასე დაიწყო რკინის დამუშავება. ჩვენ წელთა აღრიცხვით დაახლოებით 1200 წლის წინ დაიწყო რკინის ხანა — ადამიანმა გადალახა ტემპერატურის ბარიერი და ისწავლა რკინის დადნობა მადანებიდან. ღია ცეცხლს შეუძლია რკინას მისცეს 600—700˚, დახურულ ცეცხლს კი 800—1000. მჭედლების შესაძლებობები იცვლებოდა ხანების მიხედვით (როგორიცაა ბრინჯაოს ხანა, რკინის ხანა).
ბერლინის გეოგრაფიული საზოგადოება

ბერლინის გეოგრაფიული საზოგადოება — გეოგრაფიული საზოგადოება, რომელიც დაარსდა 1828 წელს. მსოფლიოს ერთ-ერთი უძველესი გეოგრაფიული საზოგადოება. ჩამოყალიბდა - საუკუნეში მოღვაწე ცნობილი მოაზროვნეების კარლ რიტერისა და ალექსანდერ ფონ ჰუმბოლდტის მიერ, რომლებიც გარდა ამისა, გვევლინებიან თანამედროვე გეოგრაფიის ფუძემდებლებად.

ბერლინის გეოგრაფიული საზოგადოების ძირითადი მიზანია გეოგრაფიული ცოდნის გავრცელება. საზოგადოება გამოსცემს სამეცნიერო ჟურნალს „ “ (დედამიწა), რომელიც გამოდის შორეული 1853 წლიდან. ამასთანავე საზოგადოება აფინანსებს ახალგაზრდა მეცნიერებს.
კუკარაჩა

კუკარაჩა — მწერალ ნოდარ დუმბაძის მოთხრობა.

სიუჟეტი
თბილისის ერთ-ერთი უბნის მილიციის რწმუნებული, „მოზარდების რისხვა“, მეტსახელად „კუკარაჩა“, უბნის ბიჭების თითოეულ ნაბიჯს მკაცრად აკონტროლებს. იგი ადგილობრივი მოსახლეების უსაფრთხოებასა და ზნეობაზეც ზრუნავს.

კუკარაჩა შავი სამყაროს ავტორიტეტის, რეციდივისტ მურტალოს საყვარელს, ინგას ურჩევს, ბანდიტს ჩამოშორდეს. ინგას ბინაში კუკარაჩა მურტალოს დააკავებს, მაგრამ ქალის თხოვნით გაათავისუფლებს. შემდგომში, ინგას და კუკარაჩას რომანით გაცოფებული მურტალო კუკარაჩას კლავს. სასამართლო პროცესზე ინგა ყოფილ საყვარელს შვიდ ტყვიას დაახლის, მაგრამ შვიდივეს ააცილებს.

დადგმები და ეკრანიზაციები
კუკარაჩა, 1983, სიკო და ქეთი დოლიძეების ფილმი.
კუკარაჩა, ტელესპექტაკლი. კუკარაჩას როლში - გოგი ქავთარაძე
ტრიქინელოზი

ტრიქინელოზი (; სინონიმი: ტრიქინოზი) — ადამიანისა და ცხოველების მწვავე ჰელმინთური დაავადება, რომელსაც იწვევს პარაზიტული ჭია ხვიაბეწვა (ტრიქინა). დაავადებას ახასიათებს ბუნებრივი კერობრიობა, გავრცელებულია ყველგან, განსაკუთრებით ამერიკაში. ტრიქინელა პარაზიტობს მსხვილ ნაწლავებში, მისი ლარვები — განივზოლიან კუნთებში, სადაც მრავალ წელს ცოცხლობს. ადამიანი ტრიქონელოზით ავადდება დაინვაზიებული ცხოველის თერმულად ცუდად დამუშავებული ხორცის საკვებად გამოყენებისას. დაავადება იწყება უეცრად, ციებცხელებით, მაღალი ტემპერატურით (39° და მეტი); ახასიათებს ქუთუთოებისა და სახის შეშუპება-შეწითლება, კუნთებისა და თავის ტკივილი, სისხლში – ეოზინოფილია, ზოგჯერ ალერგიული გამონაყარი კანზე. ხანდახან ტრიქონელოზი ძალიან მძიმედ მიმდინარეობს და ავადმყოფის სიკვდილით მთავრდება. საკურნალოდ იყენებენ თიაბენდაზოლს (მინთეზოლი), ალერგიის საწინააღმდეგო პრეპარატებს, ვერმოქსს.

ტრიქინელოზით ავადდება 1000-ზე მეტი სახეობის ცხოველი, უმთავრესად ღორი. ცხოველები ავადდებიან დაინვაზიებული ხორცის ნარჩენებისა და ლეშის ჭამის შედეგად. დაავადებულ ცხოველს ეწყება კუჭ-ნაწლავის აშლილობა, კუნთების ტკივილი, შეშუპება, პნევმონია, დამბლა. მკურნალობა ჯერჯერობით დაუმუშავებელია. პროფილაქტიკა: ყველა ღორის ხორცის გულდასმით ვეტსანექსპერტიზა და დაინვაზიებულის უტილიზაცია.
აბჯარი

აბჯარი — ლითონის ან სხვა მასალისგან დამზადებული დამცავი აღჭურვილობა. მეომრებს ათასწლეულების განმავლობაში აბჯარი ეცვათ, რათა ომში თავი დაეცვათ. დღევანდელი აბჯარი ტყვიაგაუმტარი ჟილეტია. ძველ ბერძნებს ტილოს ან ტყავის პერანგები ეცვათ, რომელსაც გულმკერდისა და ბეჭების დასაცავად ლითონის ფირფიტები ჰქონდა დაკერებული. ჰოპლიტებს (შეიარაღებულ ქვეით მეომრებს) ტანზე მომდგარი ბრინჯაოს სამკერდული იცავდა. რომაელ ქვეითებსა და ცხენოსნებს რკინის სალტეებიანი აბჯარი ეცვათ, რომელიც ზურგსაც იფარავდა და სხეულის წინა მხარესაც. რომაელები ჯავშანსაც იყენებდნენ, რომელსაც თავდაპირველად ტყავის ჟილეტზე დაკერებული და ერთმანეთზე კრამიტივით დადებული ლითონის პატარა ფირფიტებისაგან ამზადებდნენ. მოგვიანებით აბჯარს ლითონის რგოლებისაგან ამზადებდნენ, რომელსაც რკინის პერანგი დაერქვა.

ადრეულ შუა საუკუნეებში ევროპელ ჯარისკაცებს ჯაჭვის აბჯარი ეცვათ. დაახლოებით 1330 წლიდან რაინდებს ერთმანეთზე გადაბმული ფოლადის ფირფიტების მძიმე აბჯარი იფარავდა. თოფის გამოგონების შემდეგ, აბჯარი თანდათან კირასასა (სამკერდულამდე) და მუზარადამდე დავიდა. საუკუნისათვის მხოლოდ მუზარადიღა დარჩა (ვინაიდან ცეცხლსასროლი იარაღი აბჯარს ერთი გასროლით ხვრეტავდა). 1940-იანი წლებიდან ხმარებაში შემოვიდა ახლებური აბჯარი, რომელიც ნეილონის, სხვა პლასტმასებისა და მინაბოჭკოვანისაგან მზადდება.

საქართველო
საქართველოში აბჯარს უძველესი დროიდან ხმარობდნენ. თრიალეთში არქეოლოგიური გათხრების დროს აღმოაჩინეს ბრინჯაოს მუზარადისა და ფარაგის ნაშთები (ძვ. წ. ათასწლეული), ლილოსა და კაჭრეთში ბრინჯაოს მრგვალი ფარები, სამთავროში — ბრინჯაოს სარტყლები. ვანში აღმოჩენილი ანტიკური ხანის სამარხში დაკრძალულ მეომარს ბრინჯაოს საბარკული და საწვივე ეცვა. ჰეროდოტეს ცნობით, მოსინიკებს ტყავის მუზარადი ეხურათ და ქსოვილის კვართი ემოსათ. მოსხებს დაწნული, ხარიტყავგადაკრული, ფათალოს ფურცლისებრი ფარები ჰქონდათ, სხეულს კი სელის კვართით იცავდნენ. ხალიბებსაც სელის კვართი ეცვათ. თავსარქმელად ხესაც იყენებდნენ. ხის მუზარადი ეხურათ მოსინიკებს, ტიბარენებს, კოლხებს. ბერძნული მითის მიხედვით, კოლხეთის მეფე აიეტს ღვთაება არესისაგან ნაბოძები ჰქონდა ოთხჯიღიანი ოქროს მუზარადი. საქართველოში ნადავლ საჭურველს, მათ შორის მუზარადებს, სალოცავებს სწირავდნენ. მაგ., ქუცნა ამირეჯიბს ჯალალედინის მუზარადი მრავალძალის ეკლესიისათვის შეუწირავს (ამჟამად ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში ინახება). ქართველ მეომრებს თავსარქმელად მუზარადი, ჩაფხუტი და ჩაჩქანი ჰქონდათ. ძლიერი დარტყმის შესასუსტებლად ჩაჩქანქვეშ თუშურ ქუდს იხურავდნენ, მუზარადქვეშ — სვანურს. ტერმინი „აბჯარი“ შუა საუკუნეების დასაწყისიდან საერთოდ საჭურველს აღნიშნავდა. შუა საუკუნეების მიწურულში „აბჯრის“ შინაარსი „იარაღმა“ ჩაანაცვლა და „აბჯარში“ მხოლოდ თავდაცვითი საჭურველი იგულისხმებოდა. აბჯარი საქართველოს მთაში, სადაც მას თითქმის უკანასკნელ დრომდე ხმარობდნენ, ფართო გაგებით თავდასაცავი და შესატევი საჭურვლის ერთ „ტანს“ (ერთ კომპლექტს) აღნიშნავდა. მასში შედიოდა მუზარადი ან ჩაჩქანი, ჯაჭვის პერანგი ან ჯავშანი, სამკლავები, ფარი, ხმალი, დაშნა, ურსა (დანა), საჩერნე, საბარკული, საცერული, შემდეგ — თოფიც, დამბაჩაც, მასრებიც და საპირწამლეც.