iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
როჯერ პენროუზი

სერ როჯერ პენროუზი ( დ. 8 აგვისტო, 1931) — ბრიტანელი მათემატიკოსი, ფიზიკოს-მათემატიკოსი, მეცნიერების ფილოსოფოსი, ნობელის პრემიის ლაურეატი, ღირსების ორდენის კავალერი, სამეფო საზოგადოების და ფიზიკის ინსტიტუტის წევრი, ოქსფორდის უნივერსიტეტის პროფესორ-ემერიტუსი, ვადემის კოლეჯის (ოქსფორდი), წმინდა იოანეს კოლეჯისა (კემბრიჯი) და ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯის საპატიო წევრი.

პენროუზმა წვლილი შეიტანა ზოგადი ფარდობითობის და კოსმოლოგიის მათემატიკურ ფიზიკაში. მიიღო რამდენიმე ჯილდო, მ.შ. 1988 წლის ვოლფის ჯილდო ფიზიკაში სტივენ ჰოკინგთან ერთად პენროუზ-ჰოკინგის სინგულარობის თეორემისათვის და 2020 წლის ნობელის პრემიის ნახევარი ფიზიკაში „აღმოჩენისთვის, რომ შავი ხვრელის წარმოქმნა აუცილებლად მომდინარეობს ფარდობითობის ზოგადი თეორიისგან“.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
დაიბადა კოლჩესტერში, ესექსში. როჯერ პენროუზი არის ექიმის, მარგარეტ (ლითს) და ფსიქიატრ და გენეტიკოს ლაიონელ პენროუზის შვილი. მისი ბაბუა და ბებია მამის მხრიდან იყვნენ ჯ. დოილ პენროუზი, ირანელი ხელოვანი და ელისაბედ ჯოზეფინ პეკოვერი; ხოლო დედის მხრიდან ფსიქოლოგი ჯონ ბერსფორდ ლითსი და რუსი ებრაელი სონია მარი ნატანსონი. ბიძამისი იყო ხელოვანი როლანდ პენროუზი, რომელსაც ფოტოგრაფ ლი მილერთან ყავდა ვაჟი ენტონი პენროუზი. პენროუზის დედმამიშვილები არიან ფიზიკოსი ოლივერ პენროუზი, გენეტიკოსი შირლი ჰოდგსონი და ჭადრაკის დიდოსტატი ჯონათან პენროუზი. მათი მამობილი იყო მათემატიკოსი და კომპიუტერული მეცნიერი მაქს ნიუმანი.

პენროუზი ბავშობაში, მეორე მსოფლიო ომის დროს იმყოფებოდა კანადაში. ამ დროს მამამისი მუშაობდა ლონდონში, ონტარიოში. პენროუზი სწავლობდა „ “-ში. მას შემდეგ რაც ის 1951 წელს არნ ბჯერჰამარმა ხელახლა გამოიგონა.
ფორს-მაჟორი

ფორს-მაჟორი (გადაულახავი ძალა) — პუნქტი სახელშეკრულებო სამართალში, რომელიც არსებითად ათავისუფლებს ორივე მხარეს პასუხისმგებლობისა და ვალდებულებისაგან, როდესაც საგანგებო მოვლენა ან გარემოება, როგორიცაა ომი, გაფიცვა, ბუნტი, დანაშაული, ეპიდემია ან უეცარი სამართლებრივი ცვლილებები ხელს უშლის ერთ ან ორივე მხარეს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებაში. პრაქტიკაში, ფორსმაჟორული პუნქტების უმეტესობა არ ამართლებს ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობას განუსაზღვრელი ვადით, არამედ აჩერებს მას მხოლოდ ფორსმაჟორული, გადაულახავი მოვლენის პერიოდის განმავლობაში.

ფორსმაჟორად არ განიხილება:

მხარის დაუდევრობით ან ბოროტმოქმედებით მიღებული შედეგი, რომელიც ხელს უშლის მას მოვალეობის შესრულებაში.
ნებისმიერი შედეგი, რომელიც გამოწვეული იყო გარე ძალებით (მაგ: წვიმის მოსვლა) არ განიხილება ფორსმაჟორად, თუ სახეზე არ არის სხვა კრიტერიუმები, რაც ამ მოვლენას ფორსმაჟორად აქცევს.
თუ მაგალითად საჯარო ღონისძიება გაუქმდა პროგნოზირებადი წვიმის გამო, ეს შემთხვევა არ განიხილება ფორსმაჟორად.
მაგრამ თუ მიზეზი არის წყალდიდობა, რომელიც აზიანებს ადგილს ან სახიფათოს ხდის ღონისძიებაზე დასწრებას და მოსალოდნელი ამინდი წინასწარ არ იყო ცნობილი მხარეებისთვის, მაშინ ეს ფორსმაჟორული მდგომარეობაა.
კონსტანტინე ვაჩნაძე

კონსტანტინე ივანეს ძე ვაჩნაძე (დ. 5 დეკემბერი, 1858, სოფ. კოლაგი, ახლანდ. გურჯაანის მუნიციპალიტეტი, — გ. 5 ოქტომბერი, 1914) — თავადი, ქართველი სამხედრო პირი, რუსეთის იმპერიის არმიის პოლკოვნიკი (1910). გენერალ-მაიორ ალექსანდრე ვაჩნაძის ძმა.

დაამთავრა იაროსლავის სამხედრო პროგიმნაზია და თბილისის ქვეით იუნკერთა სასწავლებელი. სამხედრო სამსახურში ირიცხებოდა 1875 წლიდან. მონაწილეობდა რუსეთ-იაპონიის ომში (1904-1905). 1914 წლიდან მეთაურობდა შემახის 205-ე ქვეით პოლკს. გარდაიცვალა პირველი მსოფლიო ომში მიღებული ჭრილობებისგან. დაჯილდოებულია წმ. სტანისლავის (1907), წმ. ანას (1909), წმ. ვლადიმერის (მახვილებითა და ბაბთით, 1915) ხარისხის ორდენებით.
ჯემალ პაპიაშვილი

ჯემალ პაპიაშვილი (დ. 15 თებერვალი, 1940, სნო) — ქართველი ინჟინერი.

ბიოგრაფია
1963 წელს დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სამშენებლო ფაკულტეტი.

1963-1971 წლებში მუშაობდა თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის საბინაო სამმართველოში ინჟინრად, გათბობის განყოფილების უფროს ინჟინრად, სამმართველოს სხვადასხვა ობიექტებზე — მშენებლობის ტექნიკურ ზედამხედველად, ინჟინერ-ინსპექტორად; 1971-1973 წლებში თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარის მოადგილის თანაშემწედ; 1973-1983 წლებში იყო ქალაქ თბილისის ლიფტების მეურნეობის სპეცსამშენებლო-სარემონტო სამმართველოში მთავარი ინჟინერი, უფროსის მოვალეობის შემსრულებელი; 1983-1987 წლებში მუშაობდა საქართველოს საბინაო-კომუნალური მეურნეობის სამინისტროს სისტემაში, ლიფტების მეურნეობის სარემონტო-საწარმოო სამმართველოს მთავარ ინჟინრად; შემდეგ ლიფტებისმეურნეობის რესპუბლიკური სამმართველო „საქლიფტის“ მთავარ ინჟინრად; 1987-1999 წლებში იყო საქართველოს ურბანიზაციისა და მშენებლობის სამინისტროს ლიფტების მეურნეობის სპეციალიზებული სამშენებლო-სარემონტო სამმართველოს უფროსი; 1999 წლიდან ხელმძღვანელობს ლიფტების მეურნეობის სპეციალიზებულ შპს „საქლიფტს“.

ჯილდოები
ღირსების ორდენი
ბალო ვაჩნაძე

აბრამ (ბალო) გიორგის ძე ვაჩნაძე (დ. 2 სექტემბერი, 1853, სოფ. კარდანახი, ახლანდ. გურჯაანის მუნიციპალიტეტი, — გ. 14 თებერვალი, 1941, თბილისი) — თავადი, ქართველი სამხედრო პირი, რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-ლეიტენანტი (1914).

სწავლობდა ვორონეჟის მიხეილის სამხედრო გიმნაზიაში, დაამთავრა პავლეს სახელობის სამხედრო სასწავლებელი (პეტერბურგი, 1874). სამხედრო სამსახურში 1872 წლიდან ირიცხებოდა. მსახურობდა ლაიბ-გვარდიის პავლეს პოლკში. თავი გამოიჩინა რუსეთ-ოსმალეთის ომში (1877–1878); ორჯერ დაიჭრა, ერთ-ერთი შეტაკების დროს ბრძოლის ველიდან გამოიყვანა დაჭრილი ოფიცერი, რისთვისაც დააჯილდოვეს ოქროს იარაღით და პორუჩიკის ჩინით. 1897 წელს მიიღო პოლკოვნიკის წოდება. დუელში მონაწილეობის შემდეგ (მძიმედ დაჭრა მოწინააღმდეგე) 1897-1901 წლებში დათხოვილი იყო სამხედრო სამსახურიდან. შემდეგ მეთაურობდა ჩერნიგოვის 29-ე ქვეით პოლკს. მოხალისედ იბრძოდა რუსეთ-იაპონიის ომში (1904-1905), დაიჭრა და ხანგრძლივად მკურნალობდა.

1906-1913 წლებში ვაჩნაძე იყო 31-ე ქვეითი დივიზიის მე-2 ბრიგადის მეთაური, 1913 წლის 31 დეკემბრიდან — პეტერგოფის კომენდანტი. 1908 წელს მიიღო გენერალ-მაიორის, 1914 წელს — გენერალ-ლეიტენანტის წოდება. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ მცირე ხნით პატიმრობაში იყო. მონარქისტული მოსაზრებების გამო უარი თქვა რუსეთის დროებითი მთავრობასთან თანამშრომლობაზე. 1917 წლის მაისში ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო სამსახურიდან გადადგა. შემდგომ წლებში ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა თბილისში. სამხედრო სამსახურის პარალელურად ვაჩნაძე კომერციულ საქმიანობასაც ეწეოდა. 1914 წელს პეტერბურგში დააარსა „რუსული ყურძნის ღვინის გაყიდვის საზოგადოება“, რომელიც ღვინოებს კახეთიდან იღებდა. თბილისში მისი ინიციატივით შეიქმნა ღვინის წარმოების საზოგადოება „იბერია“ (გაუქმდა 1921 წელს).

დაჯილდოებულია წმ. სტანისლავის (მახვილებითა და ბაბთით, 1878) და (1912), წმ. ვლადიმერის (მახვილებითა და ბაბთით, 1878) და (1896), წმ. ანას (1878), (1889) და (1916) ხარისხის ორდენებით. ცოლად ჰყავდა ბარბარე ალექსანდრეს ძე მაყაშვილი (დ. 1868 — გ. 1929). სამხედრო სამსახურში იყვნენ ბალო ვაჩნაძის ვაჟებიც: გიორგი და თეოდორე:

გიორგი (დ. 1888 — გ. 9 დეკემბერი, 1937) — იმპ. ნიკოლოზ -ის ნათლული, მსოფლიო ომში ცხენოსანი არტილერიის მე-4 დივიზიონის კაპიტანი, შემდეგ მსახურობდა საქართველოს რესპუბლიკის არმიის საარტილერიო ბრიგადაში (პოდპოლკოვნიკი). დახვრიტეს 1937 წლის რეპრესიების დროს კარელიაში. რეაბილიტირებულია 1989 წელს.
თეოდორე (დ. 29 თებერვალი, 1889 — გ. 1930-იანი წწ.) — განათლება მიიღო ვოლსკის სამხედრო სკოლაში და ტვერის საკავალერიო სასწავლებელში. მონაწილეობდა მსოფლიო ომში (როტმისტრი). დაჯილდოებული იყო გიორგის იარაღით (მორთული ვადა, 1915) და რამდენიმე ორდენით.
ნინო სავანელი

ნინო სავანელი (დ. 28 ივნისი, 1924, თბილისი — გ. 5 დეკემბერი, 2023) — ქართველი ექიმი და მეცნიერი.

ბიოგრაფია
1947 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიული ფაკულტეტი.

1947–1948 წლებში იყო მ. ასათიანის სახელობის სამეცნიერო კვლევითი ფსიქიატრიის უნივერსიტეტის უმცროსი მეცნიერ–თანამშრომელი ხოლო 1958 წელს უფროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. 1968 წელს სწავლული მდივანი, 1978 წელს ორგანული მეთოდური განყოფილების ხელმძღვანელი, 1979 წელს ნევროლოგიური განყოფილების მეცნიერ ხელმძღვანელი. 1979–1993 წლებში ნარკოლოგიური განყოფილების სამეცნიერო ხელმძღვანელი; 1993 წელს წამყვანი მეცნიერ მუშაკი; 1998 წლიდან უნივერსიტეტის საკონსულტაციო პოლიკლინიკის კონსულტანტია. ავტორია 50 სამეცნიერო ნაშრომის. გამოქვეყნებული აქვს რამდენიმე მონოგრაფია. კვალიფიკაციის ამაღლების მიზნით 1947–1948 წლებში მუშაობდა ი. ბერიტაშვილის უნივერსიტეტში, მოსკოვის უმაღლესი ნერვული მოქმედების უნივერსიტეტში, სერბსკის ზოგადი და სასამართლო–ფსიქიატრიული ექსპერტიზის სამეცნიერო კვლევით უნივერსიტეტში, მოსკოვის ფსიქოთერაპიის კურსებზე (1951; 1958; 1986), საზოგადოება „ცოდნის“ ხაზით გაზეთებსა და ჟურნალებში გამოქვეყნებული აქვს სტატიები, მეთოდური რეკომენდაციები, ბროშურები. იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის სადისერტაციო საბჭოს წევრი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — დაიცვა 1958 წელს „უმაღლესი ნერვული მოქმედების შესწავლა იპოქონდრიული სინდრომების დროს“.

სადოქტორო დისერტაციის თემა — დაიცვა 1970 წელს „მეტყველებით–მოძრაობითი რეაქციების დინამიკური შესწავლა შიზოფრენიის პარანოიდული ფორმის დროს“.

ჯილდოები
1992 — მედალი „შრომის ვეტერანი“
1988 — მედალი „შრომითი წარჩინებისთვის“
ალექსანდრე ზაალოვი

ალექსანდრე მიხეილის ძე ზაალოვი (ზაალიშვილი) (გ. 20 ივლისი, 1944) — ქართველი სამხედრო პირი.

ბიოგრაფია
ალექსანდრე ზაალოვი დაიბადა რუსეთის არმიის პოლკოვნიკის, აზნაურ მიხეილ ზაალოვის ოჯახში. 1908 წელს დაამთავრა ალექსეევკის სამხედრო სასწავლებელი. მსახურობდა ალექსანდროპოლის 161-ე ქვეითთა პოლკში პოდპორუჩიკის ჩინით. 1913 წელს ცხოვრობდა ქალაქ გომელში. 1913-1914 წლებში 160-ე ქვეითთა აფხაზური პოლკის პორუჩიკი იყო, შემდეგ იმავე წოდებით მსახურობდა 304-ე ქვეითთა ნოვგოროდ-სევერსკის პოლკში. 1915 წლის 20 მარტს დაჯილდოვდა წმინდა ანას მეოთხე ხარისხის ორდენით, წარწერით „სიმამაცისთვის“. 1918–1920 წლებში ალექსანდრე ზაალოვი პოდპოლკოვნიკის ჩინით მსახურობდა აღმოსავლეთის ფრონტზე მყოფ თეთრგვარდიელთა ჯარებში. 1918 წლის ოქტომბრიდან იყო ტიუმენის საინსტრუქტორო სკოლის უფროსი. იმავე წლის დეკემბრიდან სათავეში ედგა ყაზანის მსროლელთა 58-ე პოლკს, ხოლო 1919 წლის 9 მაისიდან ივლისამდე მეთაურობდა ლაიშევის 59–ე პოლკს. ემიგრაციაში ალექსანდრე ზაალოვი ცხოვრობდა ჩინეთში. გარდაიცვალა 1944 წლის 20 ივლისს ხარბინში.
კალიპეს ციკლი

კალიპეს ციკლი (27759 დღე-ღამე 76 მზისიერ წელიწადში, ანუ 365.25 დღე-ღამე/მზისიერ წელიწადში) — მთვარე-მზისიერი კალენდრის 76 წლიანი ციკლი, რომელიც გამოიყენებოდა მთვარისმიერი თვისა და მზისიერი წელიწადის შესათანხმებლად ძველ ბერძნულ კალენდრებში. შემოღებულ იქნა ათინელი მეცნიერის კალიპეს მიერ. კალიპეს ციკლი წარმოადგენდა ოთხ მეტონის ციკლს იმ განსხვავებით, რომ ბოლო წელი იყო არა ნაკიანი, არამედ უბრალო წელი.

ისტორია
ძვ. წ. საუკუნეში კალიპემ მეტონის ციკლში აღმოაჩინა უზუსტობები და შეიტანა მასში რიგი ცვლილება. მან აიღო ოთხი მეტონის 19-წლიანი ციკლი და შეამცირა ერთი დღით, ანუ ბოლო ნაკიანი წელი გამოაცხადა უბრალო წლად, რის შედეგადაც 76 წელიწადში საშუალოდ გამოუვიდა 365.25 დღე-ღამე.

(4×6940-1)/76=27759/76=365.25 დღე-ღამე.

კალიპეს ციკლი მიუხედავად იმისა, რომ წარმოადგენდა 19-წლიანი კალენდარული ტიპის ოთხი ციკლის ერთობას და იყო 12- და 13-თვიანი წლების ერთობა, მისი საშუალო წლიური სიდიდე უდრიდა ძვ. წ. 46 წელს მიღებული იულიუსის კალენდრის საშუალო წლიურ მნიშვნელობას — 365.25 დღე-ღამეს.

კალიპეს ციკლი თავდაპირველად იყენებდა თვეების სახელებს ანტიკური კალენდრიდან. მოგვიანებით ასტრონომებმა, როგორიცაა ჰიპარქე, უპირატესობა მიანიჭეს სხვა კალენდრებს, მათ შორის ძველ ეგვიპტურ კალენდარს. ასევე ჰიპარქემ გამოიგონა საკუთარი ჰიპარქეს ციკლი, როგორც კალიპეს ციკლის გაუმჯობესებული ვარიანტი.

ჰიპარქეს ციკლი
ძვ. წ. საუკუნეში ჰიპარქემ შესთავაზა კალიპეს ციკლის (76 წლის) კორექტირება, რომელიც თავის მხრივ იყო შემოთავაზებული, როგორც მეტონიური ციკლის (19 წლის) კორექტირებული ვარიანტი. მზებუდობის დაკვირვებებიდან ჰიპარქმა აღმოაჩინა, რომ ტროპიკული წელი დაახლოებით 1⁄300 დღით მოკლეა, ვიდრე კალიპეს 365,25 დღე-ღამე. ამიტომ მან შეიტანა 1-დღიანი შესწორება ოთხ კალიპეს ციკლში, რითაც მიიღო 304 წელი = 3760 სინოდური თვე = 111035 დღე-ღამე, ანუ საშუალო წლიური ხანგრძლივობა — 365.24671 დღე-ღამე.
თამარ ჭყონია

თამარ ჭყონია (დ. 1961, თბილისი) — ქართველი ბიოლოგი.

ბიოგრაფია
1982 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ბიოქიმიის სპეციალობით, ხოლო საკანდიტატო და სადოქტორო დისერტაციები დაიცვა ენგელგარტის სახელობის მოსკოვის მოლეკულური ბიოლოგიის ინსტიტუტში, პროფესორ კოტე ერისთავის ხელმძღვანელობით.

1990 წელს საგანგებოდ კოტე ერისთავისთვის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში შეიქმნა მოლეკულური ბიოლოგიის კათედრა და თამარი თავის ხელმძღვანელთან ერთად თბილისში დაბრუნდა. მოლეკულური ბიოლოგიის პირველი საფაკულტეტო კურსი მათი შემუშავებულია. როცა ბატონი კოტე ავად გახდა, მის ნაცვლად აუდიტორიაში თამარი შევიდა და 28 წლის ასაკში წაიკითხა პირველი ლექცია. მოგვიანებით, თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტშიც მიიწვიეს და 3 წლის განმავლობაში აქაც ასწავლიდა მოლეკულურ ბიოლოგიას.

1998 წელს თამარ ჭყონიას აშშ-დან დაუკავშირდა ჯიმ კირკლენდი, რომელსაც სჭირდებოდა დოქტორანტი გარკვეული გამოცდილებით. ინტერვიუ ტელეფონით შედგა და სამ თვეში ქართველი მეცნიერი, უკვე, ბოსტონის უნივერსიტეტის სამედიცინო ცენტრში იყო. პოსტდოქტურანტურის ორწლიანი კურსის გავლის შემდეგ თამარმა მუშაობა განაგრძო ბოსტონის უნივერსიტეტის ევანზის ბიოსამედიცინო კვლევით ცენტრში .

2007 წლის ნოემბრიდან თამარ ჭყონია არის უფროსი მკვლევარი-მეცნიერი კოგოდის დაბერების ცენტრში და მეიოს კლინიკის მედიცინის დეპარტამენტის ასოცირებული პროფესორი.

-ს კლინიკა როჩესტერში, მინესოტას შტატში მდებარეობს. ჰოსპიტალი 1889 წელს ქირურგმა უილიამ ვორალ მეიომ და მისმა შვილებმა, ჩარლზ და უილიამ ჯეიმზ მეიოებმა დააარსეს. იდეამ გაამართლა. უკვე დიდი ხანია ჯონს ჰოპკინსის კლინიკა და ამერიკის საუკეთესო სამედიცინო დაწესებულების სახელის მოსაპოვებლად ერთმანეთში პირველ-მეორე ადგილს იყოფენ.

მეიოს კლინიკაში მისვლიდან ოთხი წლის თავზე, 2011 წლის 2 ნოემბერს, ქართველმა მეცნიერმა და მისმა უცხოელმა კოლეგებმა კვლევის შედეგები დადეს. მათ მიერ წარმოებული სამეცნიერო კვლევა ეხება „დაძაბუნებული“, „გაცვეთილი“ უჯრედების მნიშვნელობის შესწავლას დაბერების და ავადობის დროს. მათ უცოდებენ. ასეთი უჯრედების სიჭარბე ცხიმოვან ქსოვილში მისი ნორმალური ფუნქციის დაკარგვას იწვევს და დაკავშირებულია ისეთ ქრონიკულ დაავადებებთან, როგორიცაა დიაბეტი, მეტაბოლური სინდრომი. სიბერე კი ამ დაავადებების ერთ-ერთი მთავარი რისკფაქტორია.

„გაცვეთილი" უჯრედების დასახოცად მკვლევარებმა შექმნეს ტრანსგენული თაგვის მოდელი, რომლის საშუალებითაც შესაძლებელია „დაძაბუნებული“, „გაცვეთილი“ უჯრედების შერჩევითი მოცილება. მათ მიერ მიღებული პირველი სენოლიტიკური წამლები იწვევენ „გაცვეთილი“ უჯრედების ეფექტურ ელიმინაციას, როგორც , ისე პირობებში და გვიჩვენებენ, რომ ამ უჯრედებზე ფარმაკოლოგიური მოქმედების შედეგად შესაძლებელია ასაკთან დაკავშირებული სისუსტისა და მრავალი დაავადების სიმპტომების შემსუბუქება. ზოგიერთი წამალი უკვე მზადაა კლინიკური ტესტირებისათვის ამერიკის სხვადასხვა ცენტრში და მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში.

ამ მნიშვნელოვანი გამოგონების გარდა, თამარ ჭყონია, აგრეთვე, მრავალი პატენტის მფლობელია, რომელთაც დაბერებისა და ავადობის დროს „დაძაბუნებულ“, „გაცვეთილ“ უჯრედებზე თერაპიული მოქმედების უნარი აქვთ.
კონვენცია გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობებით საერთაშორისო ვაჭრობის შესახებ

კონვენცია „გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი ველური ფლორისა და ფაუნის სახეობებით საერთაშორისო ვაჭრობის შესახებ“ (, შემოკლ. ) — ველური ცხოველებისა და მცენარეების კომერციული ვაჭრობის რეგულირების მიზნით 1973 წლის მარტში მიღებული საერთაშორისო ხელშეკრულება. კონვენციის მიზანია იმის გარანტირება, რომ საერთაშორისო ვაჭრობა საფრთხეს არ შეუქმნის რომელიმე სახეობის არსებობას.

კონვენცია 1963 წელს ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის წევრი სახელმწიფოების შეხვედრაზე მიღებული რეზოლუციის შედეგი გახდა. ოფიციალური ტექსტი 1973 წლის 3 მარტს ვაშინგტონში საერთაშორისო კავშირის 80 წევრის შეხვედრაზე მიიღეს. ძალაში შევიდა 1975 წლის 1 ივლისს. -ს იურიდიულად სავალდებულო ძალა აქვს წევრი სახელმწიფოებისათვის, რომლებიც ვალდებულნი არიან მიიღონ საკუთარი შიდა კანონმდებლობა მისი მიზნების განხორციელებისათვის.

გარდა მცენარეების, ცხოველებისა და მათი ნაწილებისა, კონვენცია ზღუდავს ასეთი მცენარეებისა და ცხოველებისგან დამზადებული საგნების ვაჭრობასაც, როგორიცაა, მაგალითად, ტანსაცმელი, კვების პროდუქტები, წამლები და სუვენირები. 2019 წლისთვის ხელშეკრულება მოიცავს ცხოველების 5800-ზე მეტ და მცენარეების 30 000-ზე მეტ სახეობას.
ვალერიან რამიშვილი

ვალერიან რამიშვილი (დ. 14 იანვარი, 1907, დიდი ვანი — გ. 14 ნოემბერი, 1990) — ქართველი მეცნიერი, პედაგოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი (1965), პროფესორი (1967).

ბიოგრაფია
1933 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი.

სხვადასხვა დროს მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, თბილისის პედაგოგიურ სამეცნიერო-კვლევით უნივერსიტეტში, გორის პედაგოგიურ უნივერსიტეტში; იყო განათლების სამინისტროს მეთოდგანყოფილების გამგე; პედაგოგიურ მეცნიერებათა ეროვნული უნივერსიტეტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; 1959 წლიდან მუშაობდა ა. პუშკინის სახელობის პედაგოგიურ უნივერსიტეტში; 1960-1968 წლებში იყო დაწყებითი განათლების პედაგოგი და მეთოდიკის კათედრის გამგე; 1968 წლიდან — ქართული ენისა და ლიტერატურის მეთოდიკის კათედრის გამგე. ავტორია 750 ნაშრომისა. მათი ძირითადი ნაწილი ეძღვნება ქართული ენის სწავლების მეთოდიკას; ავტორია დაწყებითი კლასების პროგრამებისა და სახელმძღვანელოებისა.
ჯილდოები
1978 — იაკობ გოგებაშვილის სახელობის პრემია
1977 — საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე
1960 — საქართველოს სკოლის დამსახურებული მასწავლებელი
გრიგოლ იაშვილი

გრიგოლ იაშვილი (დ. 1902, ობჩაში — გ. 15 ნოემბერი, 1955) — ქართველი სამხედრო პირი.

ბიოგრაფია
მისი მამის საკუთრებაში ყოფილა 120 დესეტინა ვენახი და ორი ხის სახლი, მათგან ერთი ქალაქ ქუთაისში.

1919 წელს გრიშამ დაამთავრა თბილისის რეალური სასწავლებელი. 1919 წლიდან 1921 წლამდე სწავლობდა თბილისის იუნკერთა სკოლაში. 1921 წლის იანვრიდან 11 მარტამდე მსახურობდა მენშევიკური გვარდიის გენშტაბში მთავარსარდლის პირად მცველად.

1921 წელს საქართველოს მთავრობის ემიგრაციაში გახიზვნის შემდეგ ქვეყანა დატოვეს იუნკერბმაც. პირველ ხანებში კონსტანტინეპოლში გაჩერდნენ, 1922 წელს, კი სხვადასხვა ქვეყნის სამხედრო სასწავლებლებში გადანაწილდნენ. გრიგოლ იაშვილი პოლონეთში გაემგზავრა, სადაც სამხედრო სკოლა დაამთავრა. 1921–1927 წლებში მსახურობდა პოლონეთის არმიაში ოფიცრის თანამდებობაზე პორუჩიკის ჩინით. 1927 წელს ცოლად შეირთო პოლონელი ფაბრიკანტი იანილა მიხეილის ასული ფრიდერუბნე.

პოლონეთ–გერმანიის ომის დროს გრიშა იაშვილი ვარშავის გარნიზონის სამეურნეო ოცეულის მეთაური იყო. კაპიტულაციის შემდეგ დაუბრუნდა ძველ საცხოვრებელს ქალაქ პოზნანში. 1940 წელს გახდა „კავკასიური კომიტეტის“ წევრი. პოზნანში ცხოვრებისას იგი მიხეილ კვალიაშვილთან ერთად, რომელთანაც იუნკერთა სკოლიდან მეგობრობდა, ეწეოდა აქტიურ ანტისაბჭოთა საქმიანობას. ისინი კავკასიური წარმოშობის სამხედრო ტყვეებიდან იბირებდნენ ახალ–ახალ პირებს „კავკასიურ ლეგიონში“ საბრძოლველად. ასევე, ხშირად ეკონტაქტებოდნენ ქართულ სამხედრო ანტისაბჭოთა ორგანიზაციას ბერლინში — „ფერბინდუნგშტაბს“, რომელმაც კავკასიური ლეგიონის შექმნას დაუდო საფუძველი. 1943 წელს ორჯერ იმყოფებოდნენ ბერლინში, სადაც შეხვდნენ „კავკასიური კომიტეტის“ ბერლინის ცენტრის თავმჯდომარე გიორგი კერესელიძეს.

საბჭოთა უშიშროების „განმათავისუფლებელმა“ ძალებმა პოლონეთში შესვლისთანავე დაიწყეს ნადირობა პოლონურ არმიაში მომსახურე ქართველებზე. გრიშა იაშვილი 1945 წლის 15 მაისს დააპატიმრეს. იმავე წლის 27 აგვისტოს გერმანიაში საბჭოთა საოკუპაციო ჯარების ჯგუფის სამხედრო ტრიბუნალმა მიუსაჯა 10 წლით თავისუფლების აღკვეთა შრომა–გასწორების ბანაკში პირადი ქონების კონფისკაციით. მისი შემდგომი ბედის შესახებ ვიგებთ იუნკერთა მოგონებებიდან. ნიკოლოზ მათიკაშვილი თავის წიგნში — „იუნკრები“ — იუწყება, რომ გრიგოლ იაშვილმა ციმბირში „ჰავა ვერ აიტანა, დაჭლექდა. ნება მისცეს თბილისში ძმასთან დაბრუნებისა, სადაც გარდაიცვალა“.

გრიგოლ იაშვილის უმცროსი ძმა, სიმონი, ემიგრაციაში არ წასულა, საქართველოში დარჩა და რეპრესიებიც არ შეხებია. მიხეილ კვალიაშვილი 1967 წლის 7 თიბათვით დათარიღებულ ერთ–ერთ წერილში წერს, რომ გრიშა იაშვილმა ქვანახშირის საბადოებში მუშაობა ვერ აიტანა, „ჯერ ფილტვების გაგანიერება დაემართა, შემდეგ გულზე გადავიდა და საქართველოში თავის ძმა სიმონიკასთან დაბრუნდა. გეხსომება ჩვენი ამხანაგი უმცროსკურსელი იუნკერი. საქართველოში ჰავის რადიკალური შეცვლა ვერ აიტანა და 1955 წლის 15 ნოემბერს გარდაიცვალა“.
ოლგა ფრეიმუტი

}

სატელევიზიო
ოჯახი
ოლგამ ფსევდონიმად მიიღო დედის (რომელსაც გერმანული ფესვები ჰქონდა) ქალიშვილობის გვარი: ფრეიმუტი.

მეხუთე არხზე ის ყოფილ მეუღლეს, არხის მთავარ რეჟისორს, ალექსანდრე რაკოიდს შეხვდა  ისინი ოფიციალურად არ იყვნენ დაქორწინებულები, მათ მხოლოდ ეკლესიაში იქორწინეს. ქალიშვილი ზლატა შეეძინა ლონდონში, ადგილობრივი ბრიტანელი ნილისგან. და ქალიშვილი ევდოკია (დაიბადა 2017 წლის 28 ივნისს). მე-3 შვილის გაჩენის შემდეგ ცნობილი გახდა, რომ ოლგა ოფიციალურად დაქორწინდა და ქმრის გვარი მიიღო — ლოკოტკო.

ფაქტები
ოლგა ფრეიმუტი არის ინგლისური საფეხბურთო კლუბის „ფულჰემის“ გულშემატკივარი, რადგან მისი ქალიშვილის ზლატას ნათლია ამ კლუბის ერთ-ერთი დირექტორია.
ფრეიმუტი გახდა იმ 36 უკრაინელი ქალიდან ერთ-ერთი, რომელთა სახე და სილუეტი გახდა ბარბის თოჯინების უკრაინული სერიის პროტოტიპი: „: "
2014 და 2016 წლებში ოლგამ მონაწილეობა მიიღო გადაღებებში საქველმოქმედო ფოტოპროექტისთვის „", რომელიც ეძღვნებოდა უკრაინის ეროვნულ კოსტუმს და მის პოპულარიზაციას. პროექტი სავაჭრო ცენტრმა „“-მ და საკომუნიკაციო სააგენტო -მა განახორციელეს. კალენდრების გაყიდვიდან მიღებული მთელი შემოსავალი გადაეცა კიევის სამხედრო ჰოსპიტალს ფრონტზე დაჭრილი ჯარისკაცების სამკურნალოდ, უკრაინის კათოლიკური უნივერსიტეტის მოხალისე ასეულს და კულტურულ პროექტებს, მათ შორის მიხაილო სტრუტინსკის ხალხური ხელოვნების მუზეუმს და ნოვოაიდარის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმს.
არჩილ ზურაბიშვილი

არჩილ ზურაბიშვილი (დ. 25 აპრილი, 1896, ქუთაისი გ. 19 იანვარი, 1964) — ქართველი ინჟინერი.

ბიოგრაფია
ივანე (ვანო) ზურაბიშვილისა და ნინო ნიკოლაძე-მაკაროვას უფროსი ვაჟი არჩილ ზურაბიშვილი დაიბადა ქუთაისში, 1896 წლის 25 აპრილს. 1914 წელს დაამთავრა თბილისის მე-5 გიმნაზია და სწავლა განაგრძო მოსკოვის საარტილერიო სასწავლებელში. პირველი მსოფლიო ომის დროს იბრძოდა გერმანიის ფრონტზე რუსეთის არმიის შემადგენლობაში. რევოლუციის შემდეგ საქართველოში დაბრუნდა. მსახურობდა ქართულ სამხედრო უწყებაში, რომელსაც გენერალი ივანე ჯაფარიძე განაგებდა. 1919 წელს საქართველოს მთავრობამ არჩილ ზურაბიშვილი სხვა ახალგაზრდებთან ერთად გააგზავნა საფრანგეთში სწავლის გასაგრძელებლად. არჩილი შევიდა გრენობლის ელექტრო-ტექნიკურ ინსტიტუტში, რომელიც 1922 წელს დაასრულა. სამშობლოში აღარ დაბრუნებულა. როდესაც მისი მშობლები საქართველოს ანექსიის შემდეგ პარიზში ჩავიდნენ, ოჯახს შეუერთდა. არჩილ ზურაბიშვილი მსახურობდა „როლს-როისის“ საზოგადოებაში; 1928 წელს, პარიზში, შოთა ნიკოლაძესთან ერთად აღადგინა სპორტული საზოგადოება „შევარდენი“; ინჟინერ აპოლონ კობახიძესთან ერთად დააარსა „საფრანგეთში მყოფ ქართველ ინჟინერთა და ტექნიკოსთა საზოგადოება“; მას დიდი წვლილი მიუძღვის პარიზში ქართული ეკლესიის ფუნქციონირებაში; ბრწყინვალედ იცოდა უცხო ენები — ფრანგული, ინგლისური, გერმანული. 1962 წელს, პარიზში, არჩილმა გამოსცა მამის, ივანე ზურაბიშვილის წიგნი „კარგ ქართველთა ხსოვნისათვის". არჩილ ზურაბიშვილის მეუღლე იყო რეი მიუსო. მათი შვილებია ტარიელ და მილი ზურაბიშვილები. ქართული ემიგრაციის ცნობილი წარმომადგენლები გახდნენ ივანე ზურაბიშვილის მომდევნო ვაჟებიც, გიორგი და ლევანი. არჩილ ზურაბიშვილი გარდაიცვალა 1964 წლის 19 იანვარს, პარიზში, დაკრძალულია ლევილში.
ომარ ნადარეიშვილი

ომარ ნადარეიშვილი (დ. 5 მარტი, 1942, თბილისი) — ქართველი გეოგრაფი, ინჟინერი და მეცნიერი.

ბიოგრაფია
1965 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი ხმელეთის ინჟინერ-ჰიდროლოგის სპეციალობით.

1965-1967 წლებში მუშაობდა საქართველოს მინისტრთა საბჭოს წყლის რესურსების დაცვისა და გამოყენების სახელმწიფო კომიტეტში უფროსი ინჟინრის თანამდებობაზე; 1967-1968 წლებში — მეცნიერებათა აკადემიის ენერგეტიკის ინსტიტუტში უფროსი ინჟინრის თანამდებობაზე; 1968-1982 წლებში ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის უნივერსიტეტში უფროსი ინჟინრის, შემდეგ უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომლის თანამდებობაზე; აქვე, 1974-1978 წლებში გაიარა ასპირანტურის კურსი. 1978-1980 წლებში სხვა სპეციალისტებთან ერთად მივლინებული იყო სირიის არაბთა რესპუბლიკაში, ქ. ალეპოში მესკენეს რაიონის მელიორაციული სამუშაოების ჩასატარებლად; 1982 წლიდან მუშაობდა საპროექტო უნივერსიტეტ „ჰიდროთევზპროექტის“ ამიერკავკასიის განყოფილებაში მთვარი სპეციალისტის თანამდებობაზე; 1992 წელს აირჩიეს მრავალდარგოვანი მცირე საწარმოს „ვერხვის“ პრეზიდენტად, 2003 წლიდან დაინიშნა შპს „გლდანის გამწვანების“ დირექტორად. გამოქვეყნებული აქვს სამეცნიერო ნაშრომები.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — დაიცვა 1981 წელს "დიდი კავკასიონის მყინვარული ჩამონადენი".
ერა

ერა — მოვლენა, მომენტი, საიდანაც იწყება წელთაღრიცხვა, წელთაღრიცხვის ესათუ ის სისტემა.

ძველ ქრონოლოგიაში სხვადასხვა ხალხი სხვადასხვა ერებს იყენებდა. ამ ერებს საფუძვლად ედო ესა თუ ის პოლიტიკური მოვლენა, მმართველი დინასტიების ტახტზე ასვლის მომენტი ან რომელიმე რელიგიური მოვლენა. მაგალითად, ქრისტეს ერა (ახალი ერა, ჩვენი ერა); ბაბილონში ნაბონასარის ერა ძვ. წ. 747 წლის 26 თებერვლიდან იწყებოდა; ძველ რომში ერის დაწყება რომის დააესებას — ძვ. წ. 754 (ან 753) დაუკავშირეს; მუსლიმური ერა (ჰიჯრა) მუჰამადის მექიდან მედინაში გაქცევის დროიდან — 622 წლიდან იწყება. ზოგი ერა დაკავშირებულია დროის რომელიმე მომენტთან, რომელიც ხელოვნურად არის აღებული ასტრონომიული და რელიგიურ მოსაზრებათა საფუძველზე. მაგალითად მსოფლიო ერები, რომლებსაც „სამყაროს შექმნიდან“ იწყებენ. ებრაელების ერა ძვ. წ. 3761 წლიდან იწყება, მართლმადიდებლური ეკლესიის ერა ძვ. წ. 5509 წლიდან, ქართული — ძვ. წ. 5604 წლიდან, ამავე კატეგორიისაა ინდიელების კალიუგა ან „რკინის ხანა“, რომელიც ძვ. წ. 3102 წლიდან იწყება. საუკუნის ბოლოს შემოიღეს იულიუსისეული ერა, ეს ერა ძვ. წ. 4713 წლიდან იწყება.