ლუდმილა პლესნიჩარ გეცი

ლიუდმილა პლესნიჩარ გეცი (, დ. 12 დეკემბერი, 1931 – გ. 10 ივლისი, 2008) — სლოვენი არქეოლოგი, რომელიც სპეციალიზდებოდა ლიუბლიანას რომაული ისტორიის კვლევაში. იგი განსაკუთრებით ცნობილია ემონას არქეოლოგიური გათხრებით. 1985 წელს მიენიჭა ვალვასორის პრემია, 1997 წელს – სლოვენიის რესპუბლიკის თავისუფლების ოქროს ორდენი, ხოლო 2000 წელს – სლოვენიის არქეოლოგიური საზოგადოების ცხოვრებისეული მიღწევებისთვის განკუთვნილი პრესტიჟული ჯილდო.

ადრეული ცხოვრება
ლუდმილა გეცი დაიბადა 1931 წლის 12 დეკემბერს სეჟანაში, იმ პერიოდში, როდესაც ეს ტერიტორია იტალიის სამეფოს მიერ იყო ანექსირებული. მისი მშობლები, მილა (ქალიშვილობის გვარი მაჰნიჩი) და ფრანც გეცი, ფერმერები იყვნენ. გეცმა დაწყებითი განათლება სეჟანაში მიიღო და იქვე გიმნაზიაში გააგრძელა სწავლება. საშუალო განათლება კი დასრულა ტრიესტეში. მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ ოჯახი გადავიდა პოსტოინაში. ლიუდმილა გეცმა სწავლა გააგრძელა ლიუბლიანას უნივერსიტეტში, სადაც არქეოლოგიას სწავლობდა ცნობილ პროფესორებთან — სრეჩკო ბროდართან, იოსიპ კოროშეცთან და იოსიპა კლემენცთან. სწავლა დაამთავრა 1956 წელს, ხოლო 1957 წლისთვის უკვე დაიწყო სამეცნიერო გამოცემებში მონაწილეობა სახელით — პლესნიჩარი.

კარიერა
სკოლის დამთავრების შემდეგ პლესნიჩარმა მუშაობა დაიწყო კოპერის პროვინციულ მუზეუმში, მოგვიანებით კი – ქალაქის არქივში. 1961 წელს, ლიუბლიანაში გადასვლის შემდეგ, ის ქალაქის მუზეუმში დასაქმდა და ემონას არქეოლოგიური სამუშაოების ხელმძღვანელად დაინიშნა. მან ამ ტერიტორიაზე არაერთ გათხრას უხელმძღვანელა და აღმოაჩინა ადრეული ქრისტიანული რელიგიური ცენტრი ნათლისღების ადგილით, ნეკროპოლები, ქალაქის ჩრდილოეთის კარიბჭე, საცხოვრებელი უბნები და რომაული ფორუმი. ემონაზე მუშაობა პლესნიჩარმა 1962 წელს დაიწყო, როდესაც მეტროს აღდგენის პროექტში ჩართულმა სამშენებლო ტექნიკამ ჩრდილოეთის სასაფლაოზე სამარხები აღმოაჩინა. პლესნიჩარმა და მისმა გუნდმა იქ 1,000-ზე მეტი სამარხი გამოავლინეს და ქალაქის საბჭოს მიმართეს თხოვნით, მიეღო ზომები არქეოლოგიური ძეგლების დაცვის მიზნით. 1965 წლისთვის მიღებული იყო რეგულაციები, რომლებიც ითვალისწინებდა არქეოლოგიური მემკვიდრეობის დაცვას სამშენებლო დაგეგმვის პროცესში. საკუთარი საქმიანობა ურბანულ დაგეგმვაზეც გაავრცელა და შეიმუშავა კანონმდებლობა, რომლის მიხედვითაც მშენებელ კომპანიებს ვალდებულებად დაეკისრათ წინასწარ გადაეხადათ დაზღვევა არქეოლოგიური კვლევის ხარჯების დასაფარად იმ შემთხვევისთვის, თუ სამშენებლო სამუშაოებისას არქეოლოგიური ნაშთები გამოვლინდებოდა.

განსხვავებით თავისი წინამორბედისგან, არქიტექტორ იოჟე პლეჩნიკისგან, რომელმაც რომაული კედლები ხელოვნურად ჩამოყალიბებულ ესთეტიკურ კომპოზიციად გარდაქმნა, პლესნიჩარმა აირჩია მინიმალური ჩარევის პრინციპი და არქეოლოგიური ნაშთების ელუხლებელი დატოვება. იგი ცდილობდა ეს ძეგლები თანამედროვე ქალაქის სივრცეში ინტეგრირებულიყო, რათა ქალაქის მრავალფეროვანი მემკვიდრეობა უკეთ წარმოჩენილიყო და ამავდროულად მნახველისთვის საგანმანათლებლო და კულტურული გამოცდილება შეეთავაზებინა.1963-1964 წლების გათხრების შედეგად, მირჯეს უბანში (ლიუბლიანას გარეუბანი) აღმოჩენილ იქნა მდიდარი რომაული ოჯახის საცხოვრებელი ნაშთები. ამ არქეოლოგიური სამუშაოების საფუძველზე 1967 წელს საზოგადოებისთვის გაიხსნა იაკოპიჩის ბაღები, რაც დღეს ცნობილია როგორც „ემონას სახლი“. 1974 წელს პლესნიჩარმა მოამზადა გამოფენა დღევანდელი „ბუკვარნას“ მაღაზიის ტერიტორიაზე, სადაც წარმოდგენილი იყო ემონას ჩრდილოეთის კარიბჭის ნაშთები. 1975 წელს მან წარმატებით დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე „ემონას სასაფლაოს კერამიკის ქრონოლოგიური და ტიპოლოგიური ანალიზი“ („ “). 1976 წელს პლესნიჩარმა ორგანიზება გაუწია ადრექრისტიანული ცენტრის გახსნას არქეოლოგიური პარკის სახით. ამასთანავე, ლიუბლიანას საქალაქო მუზეუმში მან შეიმუშავა ვიზუალური ქრონოლოგია, რომელიც ემონას ცხოვრების მრავალსაუკუნოვან განვითარებას ასახავდა. მისი მიდგომა, არქეოლოგიური მემკვიდრეობის დაცვა და თანამედროვე ურბანულ სივრცეში მისი ინტეგრაცია, ინოვაციური იყო და მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია არქეოლოგიური პრაქტიკის განვითარებაზე სლოვენიაში.

პლესნიჩარმა მრავალი სამეცნიერო სტატია გამოაქვეყნა როგორც სლოვენურ, ისე საერთაშორისო არქეოლოგიურ გამოცემებში და აქტიურად მონაწილეობდა საერთაშორისო კონფერენციებსა და სიმპოზიუმებში. 1970-იან წლებში იგი იყო სლოვენიის არქეოლოგიური საზოგადოების პრეზიდენტი, მოგვიანებით კი ხელმძღვანელობდა სლოვენიის მუზეუმების საზოგადოებას. კოლეგებთან ერთად მან მოამზადა არაერთი გამოფენა, მათ შორის აღსანიშნავია 1973 წლის „ემონიას ფრესკები“ და 1996 წლის „ლიუბლიანას არქეოლოგიური მემკვიდრეობა“. პლესნიჩარმა განავითარა საერთაშორისო თანამშრომლობის ქსელი და მჭიდროდ ითანამშრომლა აკვილიას, ბელგრადის, კრაკოვის, პულას, ვარშავისა და სხვა ქალაქების მუზეუმებთან. 1985 წელს იგი დაჯილდოვდა სლოვენიის მუზეუმების ასოციაციის უმაღლესი ჯილდოთი — ვალვასორის პრემიით — ემონას არტეფაქტების შესწავლასა და დაცვაში შეტანილი წვლილისთვის. 1997 წელს სლოვენიის პრეზიდენტმა მილან კუჩანმა მას მიანიჭა რესპუბლიკის თავისუფლების ოქროს ორდენი — ქვეყნის არქეოლოგიური მემკვიდრეობის დაცვის საქმეში განსაკუთრებული დამსახურებისთვის. 2000 წელს ლიუდმილა პლესნიჩარს მიენიჭა სლოვენიის არქეოლოგიური საზოგადოების ცხოვრებისეული დამსახურებისთვის განკუთვნილი პრესტიჟული ჯილდო.

გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
ლიუდმილა პლესნიჩარ გეცი გარდაიცვალა 2008 წლის 10 ივლისს, ლიუბლიანაში. 2010 წელს მისი ხსოვნას მიეძღვნა სიმპოზიუმი ლიუბლიანას საქალაქო მუზეუმში, რომელზეც გამართული იყო ლექციები ემონას არქეოლოგიური ისტორიისა და მისი საქმიანობის შესახებ. ლექციები შემდგომ ერთად შეიკრიბა მონოგრაფიად და 2012 წელს გამოქვეყნდა ორმხრივი (სლოვენური და ინგლისური) გამოცემი სახელწოდებით: „: / “.