iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
იოზეფ ლოშმიდტი

იოზეფ ლოშმიდტი ( დ. 15 მარტი, 1821, ვენა — გ. 8 ივლისი, 1895, ვენა) — ავსტრიელი ფიზიკოსი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1821 წლის 15 მარტს, ქალაქ ვენაში. პირველდაწყებითი განათლების მიღების შემდეგ ჭაბუკი იოზეფი შევიდა ვენის უნივერსიტეტში და 1848 წელს წარმატებით დაამთავრა საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტი. უნივერსიტეტში სწავლის პერიოდში იგი გატაცებული იყო ფიზიკით; გულმოდგინებით ასრულებდა ექსპერიმენტულ სამუშაოებს. მისმა სადიპლომო შრომამ აირების კინეტიკური თეორიის საკითხზე პროფესორ-მასწავლებელთა მაღალი შეფასება დაიმსახურა. სწორედ ამ პერიოდიდან იწყება მისი მეცნიერად ჩამოყალიბება მოლეკულური ფიზიკის სფეროში. უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ ლოშმიდტი მუშაობას იწყებს ვენის ერთ-ერთ გიმნაზიაში ფიზიკის მასწავლებლად, პარალელურად კი იღრმავებს ცოდნას თეორიულ საკითხში.

 საუკუნის მეორე ნახევარში ფიზიკაში აღინიშნა დაძაბული მუშაობით მოლეკულური მუდმივების (მოლეკულების ზომების, მათი რიცხვის და მასის და სხვა) განსაზღვრის მიმართულებით. ჯერ კიდევ მ. ლომონოსოვი ცდილობდა ნაწილაკთა ზომების ზედა ზღვრების დადგენას, ეყრდნობოდა რა ნივთიერების ხსნადობას, ლითონის ნაჭრების ფურცლად გაბრტყელების უნარს და სხვა მსგავსი განსაზღვრები გრძელდებოდა საუკუნეშიც. ასეთი სახის სამუშაოებში თავისი ავტორიტეტული წვლილი შეიტანეს დიდმა ფიზიკოსებმა: ჰ. ჰელმჰოლცი, მ. ფარადეიმ, გ. კირხჰოფი, მაგრამ საკითხისადმი ექსპერიმენტული მიდგომა იძლეოდა მხოლოდ ზედა ზღვარს, ესე იგი რიცხვს, რომელიც აღემატებოდა მოლეკულის ზომებს. მოლეკულის ზუსტი ზომის განსაზღვრა და ზოგიერთ შემთხვევაში ამ ზომების ქვედა ზღვარის შეფასება შეძლო მხოლოდ თეორიამ.

მოლეკულების ზომების განსაზღვრის ახალი მეთოდები მოგვცა აირების კინეტიკურმა თეორიამ. მოლეკულურ-კინეტიკური თეორიის შედეგებმა საშუალება მისცა მეცნიერებს გაეკეთებინათ სათანადო დასკვნები მოლეკულური სამყაროს ისეთი მუდმივების შესახებ, როგორიცაა თავისუფალი განარბენის სიგრძე და დაჯახების რიცხვი წამში.
ლოშმიდტმა 1865 წელს პირველმა გამოიყვანა ეს მონაცემები მოლეკულის დიამეტრის განსაზღვრისათვის და მოცულობის ერთეულში მოლეკულლების რაოდენობის დადგენისათვის. იგი ამ დროისათვის უკვე ვენის უნივერსიტეტის პროფესორი იყო.

ლოშმიდტმა თავის თანამემამულე ლ.ბოლცმან თან ერთად დიდად შეუწყო ხელი თეორიული ფიზიკის ახალი მეთოდის -სტატისტიკური მეთოდის- წარმოშობასა და ჩამოყალიბებას. ამ მეთოდის სისტემატური გაფართოებით ამერიკელმა ფიზიკოსმა ვ. გიბსი შექმნა ეგრეთ წოდებული სტატისტიკური მექანიკა. აღსანიშნავია, რომ ფიზიკისგანვითარების შედეგად საუკუნის დასაწყისში აღმოცენდა თეორიული ფიზიკის ისეთი ფუნდამენტური დარგი, როგორიცაა სტატისტიკური ფიზიკა, რომელიც მეცნიერება აღჭურვა შემეცნების ახალი მძლავრი იარაღით. ამ დარგის გამოჩენამ ხელი შეუწყო ფიზიკისა და ფილოსოფიის ინტერესების დაახლოების პროცესს, რაც საკმაოდ დამახასიათებელია ბუნებისმეტყველების განვითარების ახალი ეტაპისათვის. 1870 წელს ლოშმიდტს ირჩევენ ავსტრიის მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილ წევრად. ლოშმიდტმა თავისი წვლილი შეიტანა მეცნიერების სხვა დარგებშიც. არანაკლებ საყურადღებოა მისი შრომები კრისტალოგრაფიისა და სტერეოქიმიის საკითხებში. ლოშმიდტი ცდილობდა დაედგინა მრავალი ორგანული ნაერთის გრაფიკული ფორმულები. მის მიერ შექმნილი ბენზოლის ფორმულა ანალოგიურია კეკულეს ფორმულისა, რომელიც დღეს ყველაზე დახვეწილ გამოსახულებას წარმოადგენს.

იოზეფ ლოშმიდტი გარდაიცვალა 1895 წლის 8 ივლისს.
ავთანდილ გოგოლი

ავთანდილ აკაკის ძე გოგოლი (დ. 23 აპრილი, 1922, თბილისი — დ. 8 დეკემბერი, 2003, იქვე) — ქართველი ჰიგიენისტი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1978), პროფესორი (1991), საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს მთავარი ჰიგიენისტი (1985).

1942 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სტომატოლოგიური ინსტიტუტი, 1951 წელს — თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1947 წლიდან მუშაობდა საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს სანიტარიისა და ჰიგიენის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში (1969 წლიდან გარემოს დაცვის ჰიგიენის განყოფილების გამგე). 1995–2001 წლებში იყო საქართველოს პროფილაქტიკური მედიცინისა და ადამიანის ეკოლოგიის მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდენტი. იკვლევდა წყლის ჰიგიენის, წყალსატევების სანიტარული დაცვისა და მოსახლეობაზე მათი გავლენის პრობლემებს. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1997).
ლატვიის რესპუბლიკის საკონსულო საქართველოში

ლატვიის რესპუბლიკის საკონსულო საქართველოში 1920-1922 წლებში მდებარეობდა თბილისში, მიხეილის პროსპექტზე, №171-ში, ლატვიელთა სათვისტომოს მახლობლად. დაფუძნდა 1920 წლის მარტში, როგორც ლატვიის რესპუბლიკის საკონსულო საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში.

კონსულის თანამდებობაზე მოღვაწეობდნენ ოსკარს ბუმანისი და იანის პუნინში. 1921 წლიდან ლატვიის ვიცე-კონსულის მოვალეობას ასრულებდა იული კარლის ოსკარ სტრაუმე საზოგადო მოღვაწე, ეთნოგრაფი, მხატვარი და პედაგოგი, რომელიც საქართველოში 16 წელიწადს ცხოვრობდა. ამ თანამდებობაზე იგი მოღვაწეობდა ლატვიის საკონსულოს დახურვამდე, კერძოდ, 1922 წლის 10 თებერვლამდე. საკონსულო ზრუნავდა საქართველოში მყოფ ლატვიელთა სამშობლოში დაბრუნებისათვის. 1922 წლის 12 სექტემბერს იული სტრაუმემ ლატვიის საგარეო საქმეთა სამინისტროს გაუგზავნა შემდეგი შინაარსის წერილი: ამის მიუხედავად, თბილისში ვეღარ მოხერხდა ლატვიის საკონსულოს აღდგენა, რის გამოც იული სტრაუმე 1923 წლის ბოლოს სამშობლოში დაბრუნდა.
კასტეტი

კასტეტი (, „გატეხა“, „გახეთქა“ და „თავი“) — ცივი იარაღის სახეობა, თითებზე წამოსაცმელი ლითონის ფირფიტა. საქართველოს კანონმდებლობით მიეკუთვნება დასარტყამ-დამაქუცმაცებელი (დამამსხვრეველი) საგნების კატეგორიას; იკრძალება მისი გამოყენება სამოქალაქო და სამსახურებრივ-საშტატო იარაღად.

კასტეტი ცნობილია უძველესი დროიდან, თუმცა თანამედროვე კასტეტის გავრცელება საუკუნის მეორე ნახევარში მოხდა, განსაკუთრებით ამერიკის სამოქალაქო ომის პერიოდში. აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში ცნობილი იყო ხელჩართულ ჩხუბში სახმარი ცერზე ჩამოსაცმელი რკინის რგოლი, რომელსაც ხევში „საჯიგველი“ ეწოდებოდა, ფშავსა და ხევსურეთში — „საცერული“. არსებობდა საცერულის რამდენიმე სახეობა — „ღაჯია“, „მაღალი აფთარი“, „ხერხულა“, „წისქვილა“ და სხვა.
ჩქუმის ლომისის წმინდა გიორგის მონასტერი

ჩქუმის ლომისის წმინდა გიორგის სახელობის სამონასტრო კომპლექსი — ქართული ხუროთმოძღვრული კომპლექსი ცაგერის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ჩქუმის დასავლეთით 1 კმ-ზე.

ჩქუმის ლომისის წმინდა გიორგის სახელობის სამონასტრო კომპლექსი პატრიარქის აღსაყდრებიდან 40 წლის იუბილესთან დაკავშირებით იქნა აგებული.

მშენებლობა დაიწყო 2016 და დასრულდა 2018 წელს, კომპლექსის კურთხევა (გახსნა) მოხდა 2018 წლის 6 მაისს, გიორგობის დღესასწაულთან დაკავშირებით.

ტაძარში უნიკალური ხატებია დაბრძანებული, რომელიც ბიზანტიური ტექნიკითაა შესრულებული.

ათონის მთაზე დაწერილი ხატები სპეციალურმა დელეგაციამ საბერძნეთიდან ჩამოიტანა.
ჯონ ფენი (ქიმიკოსი)

ჯონ ბენეტ ფენი (დ. 15 ივნისი, 1917 — გ. 10 დეკემბერი, 2010) — ანალიზური ქიმიის ამერიკელი მკვლევარი. 2002 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი ქიმიის დარგში. ფენმა პრემია კოიჩი ტანაკასთან ერთად მიიღო სპექტომეტრიაში მიღწეული შედეგებისთვის. ფენის წვლილი ძირითადად ელექტრული გამოსხივების იონიზაციის განვითარებას უკავშირდება, რომელიც ჩვეული მეთოდია ფართო მლეკულებისა და თხევადი ქრომატოგრაფიული სპექტომეტრიისას. ფენმა კარიერა 100-ზე მეტი პუბლიკაციით დაასრულა, მათ შორის ერთი წიგნია.

დაიბადა ნიუ-იორკში, შემდეგ კი დიდი დეპრესიის დროს ოჯახთან ერთად კენტუკიში გადავიდა. დაამთავრა ბერეას კოლეჯი, ხოლო ფილოსოფიის დოქტორის წოდება იელის უნივერსიტეტში მიიღო. მუშაობდა ამერიკულ აგროქიმიურ და სასოფლო-სამეურნეო კულტურების ბიოტექნოლოგიის კორპორაციაში , ასევე კერძო მკვლევრად, სანამ იელის უნივერსიტეტსა და ვირჯინიის თანამეგობრობის უნივერსიტეტში აკადემიურ თანამდებობებს დაიკავებდა.

ადრეული წლები და განათლება
ფენი ნიუ-იორკში დაიბადა და ჰაკენსაკში გაიზარდა. დიდი დეპრესიის დროს ფენის მამა სხვადასხვა სამუშაოს ასრულებდა, მცირე ხნით -ში მხაზველადაც მუშაობდა. ვითარების გაუარესების შემდეგ ფენის ოჯახი კენტუკიში, ბერეაში გადასახლდა, სადაც ჯონის დეიდა, ელენ დინმენი ცხოვრობდა და ოჯახს დახმარებაზე დათანხმდა. ფერნმა სკოლა 15 წლის ასაკში დაამთავრა, მაგრამ ასეთ მცირე ასაკში კოლეჯში სწავლას, დამატებითი მეცადინეობები ამჯობინა. ბაკალავრის ხარისხი ბერეას კოლეჯში მიიღო, ხოლო საზაფხულო სკოლა ორგანულ ქიმიაში აიოვას უნივერსიტეტში, ფიზიკურ ქიმიაში კი - პერდიუს უნივერსიტეტებში გაიარა.

ჯილდოები და წოდებები
2002 წელს ფენს კოიჩი ტანაკასთან და კურტ ვიუტრიხთან ერთად ქიმიის დარგში ნობელის პრემია მიენიჭა „ბიოლოგიური მაკრომოლეკულების იდენტიფიკაციისა და სტრუქტურული ანალიზის მეთოდების განვითარებისთვის“. ფენსა და ტანაკას პრემია ერთობლივად მიენიჭათ დიდი ბიოლოგიური მოლეკულების ანალიზისთვის მას-სპექტომეტრიის გამოყენებისას იონიზაციის ტექნიკების განვითარებისთვის. ვიუტრიხმა პრემიის ნახევარი მსგავსი მოლეკულებიც ანალიზისთვის ბირთვული მაგნიტური რეზონანსული ტექნიკების განვითარებისთვის დაიმსახურა. ფენის სანობელო ლექციის სათაური იყო: „ელექტროგამოსხივების ფრთები მოლეკულური სპილოებისთვის“. ქიმიკოსისთვის პრემია მოულოდნელი აღმოჩნდა, მისი თქმით, „ეს ლატარიის მოგებას ჰგავს, ჯერ კიდევ შოკში ვარ“. დაჯილდოების დროს ფენი ვირჯინიის თანამეგობრობის უნივერსიტეტში მუშაობდა. ფენის მეუღლე 1992 წელს ახალ ზელანდიაში ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს დაიღუპა.ვ ფენი ხელმეორედ დაქორწინდა. მეცნიერი 2010 წლის 10 დეკემბერს, რიჩმონდში, 93 წლის ასაკში გარდაიცვალა.
დავიდ ფრანკ-კამენეცკი

დავიდ ფრანკ-კამენეცკი ( დ. 3 აგვისტო, 1910, ვილნა, რუსეთის იმპერია — გ. 2 ივნისი, 1970, მოსკოვი, სსრკ) — საბჭოთა თეორიტიკოს ფიზიკოსი და ქიმიკოსი, ფიზიკის პროფესორი და დოქტორი. მუშაობდა პლაზმური ფიზიკასა და ასტროფიზიკაზე.

დავიდ ფრანკ-კამენეცკი დაიბადა 1910 წლის 2 აგვისტოს ვილნაში (დღეს ვილნიუსი) ებრაელების ოჯახში. 1917-1918 წლებში მისი ოჯახი გადაბარგდა მოსკოვში ერთი წლით და საბოლოოდ აღმოჩდნენ ირკურტსკში. 1931 წელს დავიდმა დაამთავრა ციმბირის ტექნოლოგიური ინსტიტუტი.

1932 წელს დაქორწინდა კლაუდია კაპიატოვაზე, იმავე წელს დაიბადა მათი ქალიშვილი ტომა. 1938 წლიდან 1934 წლამდე მუშაობდა თხრის ინჟინრად ჩიტის ოქროს საბადოში.
რეზონანსი

რეზონანსი ამპლიტუდა უდრის \ {}{}. იგი მით უფრო მეტია, რაც ნაკლებია — მილევა.
თუ გარე ზემოქმედება იწვევს რხევითი სისტემის რომელიმე ისეთი პარამეტრის ცვლილებას, რომელიც სისტემის ენერგიას განსაზღვრავს, შესაძლებელია რხევების პარამეტრული აგზნება (იგივე პარამეტრული რეზონანსი).
საკმაოდ ხშირად გვხვდება რეზონანსი ბუნებაში. ასევე რეზონანსი დიდ როლს ასრულებს ტექნიკაში. თითქმის ყველა მანქანას და ნაგებობას საკუთარი რხევები გააჩნია. გარე პერიოდულ ზემოქმედებას შეუძლია გამოიწვიოს რეზონანსი. ამის ნათელი მაგალითია ლიანდაგის შეპირაპირების ადგილზე მატარებელის გავლისას წარმოქმნილი ბიძგები, რომლებიც შეიძლება გახდეს ხიდის რეზონანსული რხევის მიზეზი. თუ რეზონანსი მკვეთრად გაიზრდება შეუძლია ნაგებობის ან მანქანის ნგრევა. ამის თავიდან ასაცილებლად ცდილობენ სისტემის თვისებები ისე შეცვალონ, რომ მისი ნორმალური რხევის სიხშირეები რაც შეიძლება შორს იყოს გარე პერიოდული ზემოქმედების შესაძლო სიხშირეებისაგან. აღსანიშნავია ისიც რომ რეზონანსის დადებითან გამოყენებაც შესაძლებელია (მაგ: რადიოტექნიკაში რეზონანსი თითქმის ერთადერთი მეთოდია, რომელიც საშუალებას გვაძლევს საჭირო რადიოსიგნალი გამოვყოთ სხვა რადიოსადგურების სიგნალებისაგან).

ელექტრულ რეზონანს უწოდებენ დენის რხევის ამპლიტუდის ზრდის მოვლენას, რომლის დროსაც გარე წყაროს რხევის სიხშირის ელექტრული წრედი საკუთარ 0 სიხშირეს დაემთხვევა.

რეზონანსის დროს ფაზათა წანაცვლება მოდებულ ძაბვასა და წრედში გამავალ დენს შორის ნულის ტოლი ხდება. მიმდევრობით -წრედში რეზონანსს ძაბვის რეზონანსს უწოდებენ. ანალოგიურად, ვექტორული დიაგრამის საშუალებით შეიძლება რეზონანსის მოვლენის შესწავლა , და ელემენტების პარალელური შეერთების შემთხვევაში (ეგრეთ წოდებული დენების რეზონანსი). მიმდევრობითი რეზონანსისას ( = 0) კონდენსატორისა და კოჭას ძაბვების ამპლიტუდები და მკვეთრად გაიზრდება:
რეზ = რეზ = 0(0)რეზ
მკვდრები (ნოველა)

„მკვდრები“ — ბოლო მოთხრობა, რომელიც გამოქვეყნდა ჯეიმზ ჯოისის, 1914 წელს გამოცემულ მოთხრობათა კრებულში დუბლინელები. კრებულში შესული სხვა მოთხრობები დაახლოებით 15 952 სიტყვაა, მკვდრები კი მათ შორის ზომით ყველაზე დიდია და ზომით მოთხრობას აჭარბებს.

მოთხრობის თემებია სიყვარული და დანაკარგი, ასევე საუბარია ირლანდიელთა იდენტობაზე.

მთავარი გმირები
გაბრიელ კონროი — მთავარი გმირი.
ქეით მორკენი და ჯულია მორკენი — გაბრიელის და მერი ჯეინის დეიდები. დები რომლებიც ყოველ წელს, საშობაოდ მართავენ წვეულებას.
მერი ჯეინ მორკანი — კეითის და ჯულია მორკენის დიშვილი.
ლილი — ზედამხედველის ქალიშვილი.
გრეტა კონროი — გაბრიელის მეუღლე.
მოლი ივორსი — გაბრიელის დიდი ხნის მეგობარი. ამავე დროს ირლანდიის ჭეშმარიტი პატრიოტი.
მისტერ ბრაუნი — ერთადერთი პროტესტანტი სტუმარი წვეულებაზე.
ფრედი მელინსი — გაბრიელ კონროის ალკოჰოლიკი მეგობარი.
მის მელინსი — ფრედის დედა.
ბარტელ დარსი — ცნობილი ტენორი.
პატრიკ მორკენი — ჯულიასა და ქეითის გარდაცვლილი ძმა ( მერი ჯეინის მამა). ის ცნობილი მოჯირითე იყო ირლანიაში.
მაიკლ ფური — გრეტას ახალგაზრდობის სიყვარული, რომელიც დაიღუპა მის ფანჯრებთან სიცივეში ლოდინის შემდეგ.

გაბრიელა კონროი, გრეტა კონროი, ქეითი და ჯულიანა მორკენები და ბარტელ დარსი არიან მოხსენიებულები ასევე ჯეიმზ ჯოისის მომდევნო ნაწარმოებში ულისე.
ფონა (ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი)

ფონა — ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზემო ფონასა და ქვემო ფონას ძველი საერთო სახელწოდება; საქართველოს თანამედროვე მოწყობით ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის ერთ-ერთი ადმინისტრაციული ერთეული (სოფლები: დონა, ზემო ფონა, ზემო ხეჩილი, ქვემო ფონა, ქვემო ხეჩილი.

სოფელი ფონა
სოფელი ფონა მდებარეობს მდინარე კაბალის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 360 მ-ზე, ლაგოდეხიდან 20 კმ-ში.

შეიქმნა საუკუნის დასაწყისში. სოფელს სახელი დაერქვა კაბალის ხეობის ქვემო წელის სახელწოდების მიხედვით (ზემოთს ეწოდებოდა ხეჩილი). დასახლებული იყო ოსი, აზერბაიჯანელი და ქართველი მოახალშენეებით. შემდეგ გაიყო ზემო ფონად და ქვემო ფონად, რომლებიც პერიოდულად კვლავ ერთიანდებოდა, მათ შორის საქართველოს პირველი ეროვნული აღწერის (2002) დროს. ამ აღწერის მონაცემებით სოფელ ფონაში იყო 341 მცხოვრები, ძირითადად (91 %) ოსები. სოფლის მიდამოებში შემორჩენილია საუკუნის სამების დარბაზული ეკლესია.

ფონის ადმინისტრაციული ერთეული
ფონის ადმინისტრაციული ერთეულის წინამორბედი — ფონის სასოფლო საბჭო, ცენტრით სოფელ ფონაში, შეიქმნა 1932 წელს. მასში შევიდა სოფლები: ფონა, ეშმაკის ყურე, ზემო ხეჩილი, ქვემო ხეჩილი (ბაისუბნის სასოფლო საბჭოდან), ლაფნიანი და გუჯარეთი (აფენის სასოფლო საბჭოდან). 2002 წლისთვის ფონის თემის საკრებულო აერთიანებდა სოფლებს: დონას, ზემო ხეჩილსა, ფონასა და ქვემო ხეჩილს, 2014 წლისთვის — დონას, ზემო ფონას, ზემო ხეჩილს, ქვემო ფონასა და ქვემო ხეჩილს.
ქვემო გურგენიანი

ქვემო გურგენიანი — სოფელი საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის ნინიგორის ადმინისტრაციული ერთეულში (კახეთის მხარე).

მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, მდინარე ნინოსხევის (ალაზნის სისტემა) მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 440 მ-ზე, ლაგოდეხიდან 11 კმ-ში.

სოფელი გურგენიანი შეიქმნა საუკუნის დასაწყისში ძირითადად დასავლეთ საქართველოდან გადმოსული მოსახლეობით (ტოპონიმი ახალწარმოქმნილია). 2000-იან წლებში ოფიციალურად გაიყო ორ სოფლად: ზემო გურგენიანი და ქვემო გურგენიანი. სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარეობს შუა საუკუნეების ციხე-სახლის და წმ. გიორგის ეკლესიის ნანგრევები. ქვემო გურგენიანის ჩრდილოეთით, მდ. ნინოსხევის ხეობაში არის გურგენიანის (ნინოსხევის) ჩანჩქერი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 357 ადამიანი.
ქვემო ფონა

ქვემო ფონა — სოფელი საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის ფონის ადმინისტრაციულ ერთეულში (კახეთის მხარე)

მდებარეობს მდინარე კაბალის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 360 მ-ზე, ლაგოდეხიდან 20 კმ-ში.

სოფელი ფონა საუკუნის დასაწყისში შეიქმნა. დასახლებული იყო ოსი, აზერბაიჯანელი და ქართველი მოახალშენეებით. შემდეგ გაიყო ზემო ფონად და ქვემო ფონად, რომლებიც პერიოდულად კვლავ ერთიანდებოდა, მათ შორის საქართველოს პირველი ეროვნული აღწერის (2002) დროს. სოფლის მიდამოებში შემორჩენილია საუკუნის სამების დარბაზული ეკლესია.

დემოგრაფია
პროკოფი ჯაფარიძე

პროკოფი ჯაფარიძე (პარტიული ფსევდონიმი ალიოშა; დ. 15 იანვარი [ძვ. სტ. 3 იანვარი], 1880, სოფ. შარდომეთი, ახლანდ. ონის მუნიციპალიტეტი — გ. 20 სექტემბერი, 1918, კრასნოვოდსკი) — ქართველი ბოლშევიკი, რევოლუციონერი, ბაქოს კომუნის მოღვაწე.

ბიოგრაფია
პროკოფი ჯაფარიძე დაიბადა იმერელი მემამულის ოჯახში. 1900 წლიდან აქტიურად მონაწილეობდა რევოლუციურ მოძრაობაში. იყო თბილისის სამასწავლებლო ინსტიტუტის სტუდენტი. ხელმძღვანელობდა თბილისის მუშათა საპირველმაისო გაფიცვას, რის გამოც დააპატიმრეს. გათავისუფლების შემდეგ გაასახლეს ქუთაისის გუბერნიაში პოლიციის მეთვალყურეობის ქვეშ. 1910 წლიდან მოღვაწეობდა დონის როსტოვსა და ყუბანში. 1914 წლის ივნისში სათავეში ჩაუდგა თბილისის ბოლშევიკურ ორგანიზაციას. რევოლუციური მოღვაწეობის გამო არაერთხელ იყო პატიმრობასა და გადასახლებაში, იქიდან მალე გაიქცა და დაბრუნდა პეტროგრადში, შემდეგ თბილისში, საიდანაც გაემგზავრა ტრაპიზონში ბარათოვის გვარით, 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ ჩავიდა ბაქოში. სტეფანე შაუმიანთან, ნარიმან ნარიმანოვთან, მეშადი აზიზბეკოვთან, ს. ეფენდიევთან, ი. ფიოლეტოვთან და სხვებთან ერთად სათავეში ჩაუდგა ბაქოს ბოლშევიკურ ორგანიზაციას. მონაწილეობდა რსდმპ (ბ) ყრილობის მუშაობაში, სადაც აირჩიეს რსდმპ (ბ) ცენტრალური კომიტეტის წევრობის კანდიდატად. 1918 წლის 20 მარტს გახდა შინაგან საქმეთა კომისარი. ივლისის დამლევს ბაქოს კომუნის დაცემის შემდეგ, დააპატიმრეს და 20 სექტემბერს სხვა კომისრებთან ერთად დახვრიტეს. 1980 წელს დაუდგეს ძეგლი ბაქოში.

თხზულებები
რჩეული ნაწერები, თბ., 1983.
მეღუმელესებრნი

მეღუმელესებრნი, მექოთნესებრნი — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძეა 12–28 სმ. შეფერილობა უფრო ხშირად მურა ან წითურია, დედალ-მამალისათვის ერთნაირი. ცნობილია 200-ზე მეტი სახეობა. გავრცელებული არიან ცენტრალური მექსიკიდან სამხრეთით, ჩილესა და არგენტინამდე. ბინადრობენ ტყეებში, პამპასებში, მდინარეებისა და ზღვის სანაპიროებზე. ბუდობენ სოროებში, ფუღუროებში, კლდეების ნაპრალებში ან ხეებზე აკეთებენ დახურულ ბუდეს; რამდენიმე სახეობა თიხისაგან ძერწავს მასიურ დახურულ ბუდეს. კვერცხები ფერად თეთრი ან ცისფერია. კრუხობენ 15–20 დღე-ღამე. იკვებებიან მწერებით, კიბოებით, ობობებით, ზოგიერთი სახეობა — თესლებით.
მიმისებრნი

მიმისებრნი — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძეა 20–30 სმ. ზურგი რუხ- ან მოწითურო-მურაა, მუცელი უფრო ღია, ხშირად ჭრელი ლაქებით. ცნობილია 30-მდე სახეობა. გავრცელებული არიან კანადიდან პატაგონიამდე. ჩრდილოეთში მცხოვრებები გადამფრენები არიან. კარგად გალობენ, ხშირად იმეორებენ ყველანაირ ხმას. მრავალხმიან მიმს შეუძლია 20-ზე მეტი სახეობის ფრინველის ხმის მიბაძვა. ბუდობენ ხეებზე ან მიწაზე. დებენ 2–5 კვერცხს. იკვებებიან მწერებით, თესლებით, კენკრით. მიმისებრნი ხშირად ყავთ გალიებში.
დიმიტრი თუმანიშვილი

დიმიტრი (მიტო) თუმანიშვილი (დ. 1950, თბილისი — გ. 7 აპრილი, 2019, თბილისი) — ქართველი ხელოვნებათმცოდნე, ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი. ძველი ქართული ხუროთმოძღვრების ისტორიკოსი. გიორგი ჩუბინაშვილის სახელობის ქართული ხელოვნებისა და ძეგლთა დაცვის ეროვნული ცენტრის სამეცნიერო საბჭოს თავმჯდომარე, თბილისის სამხატვრო აკადემიის სრული პროფესორი.

1999-2006 წლებში იყო ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე; შუა საუკუნეების არქიტექტურის განყოფილების გამგე; თბილისის სამხატვრო აკადემიასა და თბილისის სასულიერო აკადემიაში მიჰყავდა ქართული ხუროთმოძღვრების ისტორიისა და ხელოვნებათმცოდნეობის ისტორიის კურსი; იყო სახელოვნებათმცოდნეო მეცნიერებაში დაწერილი შრომების შეუცვლელი რეცენზენტი, რედაქტორი და კონსულტანტი; წლების მანძილზე ამუშავებდა ქართულ სახელოვნებადმცოდნეო დარგში მოღვაწე მეცნიერთა არქივებს.
რადიოფიზიკა

რადიოფიზიკა ( და ) — ფიზიკის დარგი, რომელიც ფოკუსირებულია თეორიულ და ექსპერიმენტულ სწავლებასთან რადიაციის სახეების შესახებ. მოცემულ რადიაციულ სახეებში შედის რადიაციის გამოსხივება, გავრცელება და ურთიერთქმედებას.
ტერმინი გამოიყენება შემდეგი ძირითადი მნიშვნელობებით:
რადიოტალღების შემსწავლელი მეცნიერება;
რადიაციის შესწავლა რადიოლოგიის გამოყენებით;
ელექრომაგნიტური გამოსხივების სპექტრის დიაპაზონის შესწავლელი მეცნიერება.

რადიოფიზიკის ძირითადი სფეროებია:რადიოკომუნიკაცია, რადილოკაცია, რადიოასტრონომია და რადიოლოგია.

რადიოფიზიკის ქვედარგები
კლასიკური რადიოფიზიკა, რომელიც ეხება რადიოტალღებით კომუნიკაციას და გამოვლენას.
კვანტური რადიოფიზიკა (მისი დამფუძნებელია ნიკოლაი ბასოვი (საბჭოთა კავშირი))
სტატისტიკური რადიოფიზიკა

კლასიკური რადიოფიზიკა
კლასიკური რადიოფიზიკის კვლევები ტარდება შემდეგ სხფეროებში:
რადიაციული ტალღების გამოსხივება და გავრცელება.
დედამიწის ელექტრომაგნიტური თვისებები და იონოსფერო.
გადაადგილებისა და სტაციონარული მედიის ელექტროდინამიკა.
რადიოასტრონომია.
არაწრფივი აკუსტიკა.
სეისმოაკუსტიკა.
ელექტროჰიდროდინამიკა.

კვანტური რადიოფიზიკა
კვანტური რადიოფიზიკა შეისწავლის ნივთიერებების ტალღის თვისებებს, მათი კვანტური თვისებების გათვალისწინებით. ამ ქვედარგში შესაძლებელია რამდენიმე სფეროს გამოყოფა:
ლაზერების ფიზიკა.
არაწრფივი ოპტიკა.
ბოჭკოვან-ოპტიკური სისტემები.

სტატისტიკური რადიოფიზიკა
ამ სექციაში დიდი რაოდენობით მნიშვნელოვანი განცხადებები არსებობს, რომლებიც კავშირშია რეალურ გარემოში სიგნალის გადაცემასთან. კვლევის სფეროებია:
სარადარო ამოცანები.
ოკეანის აკუსტიკური სიგნალების ტრანსლირება.
პლაზმის დიაგნოსტიკა.
ატმოსფეროს მონიტორინგი.

კვლევის ძირითადი მიმართლებები
რხევით სისტემებსა და უწყვეტ გარემოში (ანუ განაწილებუილი პარამეტრების მქონდე გარემოში) ელექტრული რხევების თეორიული და ექსპერიმენტული კვლევა. ეს გამოკვლევები საფუძლად უდევს 1 - 2 ჰერცი-დან 1011 ჰერცამდე სიხშირის რხევების გენერირების, გაძლიერებისა და მიღების ახალი მეთოდების დამუშავებას.
ელექტრული რხევებისა და რადიომაგნიტური ტალღების ურთიერთქმედება დენის მატარებელ ნაწილაკებთან ვაკუუმში, აირებსა და მყარ სხეუებში. ვაკუუმში ელექტრული ნაკადისა და იონიზებული აირის ელექტრომაგნიტურ ველებთან ურთიერთქმედების შესწავლამ შესაძლებელი გახადა როგორც ელექტრონული მილაკების, ასევე ზემაღალი სიხშირის ხელსაწყოების შექმნა და სრულყოფა. მყარ სხეულებში ელექტრონულ პროცესებზე ელექტრომაგნიტური გამოსხივების შესწავლის შედეგად შეიქმნა მრავალი ხელსაწყო (მაგალითად:ნახევრადგამტარიანი დიოდი, ტრანზისტორი და სხვა).
რადიოტალღების გამოსხივება და გავრცელება.
სხვადასხვა ტიპის ანტენების თეორიული და ექსპერიმენტული გამოკვლევები, ანტენების ელექტროდინამიკური გამოთვლები, აგრეთვე რადიოტალღების გავრცელების გამოკვლევა სხვადასხვა მიმმართველ (რადიოტალღასატარი, ფიდერი) და მაყოვნებელ სისტემებში დიდ როლს თამაშობს რადიოკავშირის გადამცემ და მიმღებ მოწყობილობათა შექმნაში. რადიოფიზიკას დედამიწის ზედაპირთან რადიოტალღების გავრცელების შესწავლის გამო კავშირი აქვს გეოფიზიკასთან.

რადიოფიზიკის განვითარებას თან სდევს ახალი მოვლენების აღმოჩენა, რომლებიც შემდგომში ახალი მიმართულებების საფუძვლებს წარმოადგენენ(მაგალითად კვანტური ელექტრონიკა). განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს რადიოფიზიკის ოპტიკაში გამოყენებას(მაგალითად არაწრფივ ოპტიკაში).
აგენტი სმითი

აგენტი სმითი — გამოგონილი პერსონაჟი და „მატრიცას“ ფრენჩაიზის ანტაგონისტი. სმითის როლს თამაშობს მსახიობი ჰიუგო უივინგი, ხოლო „მატრიცა: ნეოს გზა“-ში ახმოვანებს კრისტოფერ კორი სმითი.

2008 წელს, „ “-მა აირჩია სმითი ყველა დროის 84-ე საუკეთესო პერსონაჟად. 2013 წელს, უივინგმა კვლავ განასახიერა სმითი „ “-ის რეკლამისთვის.

პერსონაჟის აღწერა
აგენტი სმითი არის კომპიუტერული პროგრამა, ავტონომოიური მოდული-აგენტი, რომელიც თავდაპირველად იცავდა მატრიცას აგენტ ბრაუნთან და აგენტ ჯონსთან ერთად. ეს სამეული ფილმის პირველ ნაწილში მოღვაწეობდა. სმითი იყენებს საიდუმლო სადაზვერვო სამსახურის 6-ის ესთეტიკას (გაცნობისას ამბობს: „სმითი. აგენტი სმითი“), ხოლო პოლიცია მას მიმართავს როგორც გამოძიების ფედერალური ბიუროს აგენტს. სმიტს აცვია მუქი მწვანე კოსტუმი, შავი ჰალსტუხი, თეთრი პერანგი, შავი მზის სათვალე და ფილმის პირველ ნაწილში შიდა კავშირის ყურსასმენი. ფილმის მეორე ნაწილში ის ამ ნაუშნიკს ნეოს უგზავნის, ნიშნად იმისა, რომ სმითი მატრიცას გამოეყო. გამოყოფის შემდეგ სმიტს სხვა აგენტებისგან განსხვავებით შავი ფერის კოსტუმი აცვია და უფრო მრგვალი სათვალეები უკეთია.
ვასილ იანი

ვასილ იანი (; ნამდვილი გვარი იანჩევეცკი; დ. 4 იანვარი, 1875 [ძვ. სტ. 23 დეკემბერი, 1874], კიევი, რუსეთის იმპერია — გ. 5 აგვისტო, 1954, ზვენიგოროდი, რსფსრ, სსრკ) — რუსი საბჭოთა მწერალი, ისტორიული რომანების ავტორი.

1897 წელს დაამთავრა პეტერბურგის უნივერსიტეტის იურიდიულ-ფილოლოგიური ფაკულტეტი. იმოგზაურა ჩრდილო და ცენტრალურ რუსეთში. ორი წელი ფეხით დადიოდა სოფელ-სოფელ, მონადირეთა და მეთევზეთა დაბებში და დნეპრის მეტივეებთან. ამ გზით შეიძინა მან რუსი ხალხის ზნე-ჩვეულებისა და ენის ღრმა ცოდნა. თავის შენიშვნებს იგი გაზეთებში ბეჭდავდა. 1901 წელს ვასილ იანმა ცხენით გადაიარა ყარაყუმის ქვიშიანი უდაბნო და ბუხარა ინახულა. იქიდან ირანში გაემგზავრა. ავღანეთის საზღვრის გაყოლებით გაიარა სეისტანი, ბელუჯისტანი და ინდოეთის საზღვრამდე მივიდა. აქ იანს დაებადა აზრი, დაეწერა რამე აზიის ისტორიული წარსულიდან. როდესაც იაპონელი ნაღმოსნები თავს დაესხნენ რუსეთის გემებს პორტ არტურში, იანი მანჯურიაში გაემგზავრა, როგორც პეტერბურგის დეპეშათა სააგენტოს სპეციალური კორესპონდენტი მთავარსარდლის შტაბთან. რუსეთ-იაპონიის ომი რომ დამთავრდა იანი შუა აზიაში დაბრუნდა, მერე კვლავ ეწვია ირანს, ხოლო შემდეგ რამდენიმე წელს იყო იმავე სააგენტოს სპეციალური კორესპონდენტი კოსტანტინეპოლსა და ბალკანეთში. იმ ხანას ეკუთვნის იანის პირველი მოთხრობები. 1923 წელს დასახლდა მოსკოვში. 1939 წელს გამოაქვეყნა რომანი „ჩინგიზ-ხანი“ რომელსაც ხარისხის სტალინური პრემია მიენიჭა, ხოლო 1941 წელს მისი გაგრძელება — „ბათო-ყაენი“. 1955 წელს გამოვიდა ტრილოგიის მესამე წიგნი „უკიდურესი ზღვისაკენ“.