ბაჰრეინის დემოგრაფია

ბაჰრეინის მოსახლეობის დემოგრაფია ასახავს ქვეყნის მოსახლეობის ისეთ მახასიათებლებს, როგორიცაა მოსახლეობის სიმჭიდროვე, ეთნიკური შემადგენლობა, განათლების დონე, ჯანმრთელობა და ჯანდაცვა, ეკონომიკური მდგომარეობა, რელიგიური მიკუთვნებულობა და სხვა მნიშვნელოვანი ასპექტები.

ბაჰრეინის მოსახლეობის უმრავლესობა ორ მთავარ ქალაქში — მანამასა და ელ-მუჰარაქში — ცხოვრობს.

დემოგრაფიული მონაცემები
2010 წელს ბაჰრეინის მოსახლეობა 1,2 მილიონამდე გაიზარდა. აქედან 568 399 ადამიანი ბაჰრეინის მოქალაქე იყო, ხოლო 666 172 — უცხოელი. 2007 წელს ქვეყნის მოსახლეობა 1,05 მილიონს შეადგენდა, მათ შორის 517 368 არამოქალაქეს. 2020 წლის იანვრის მონაცემებით, ბაჰრეინში 1,69 მილიონზე მეტი ადამიანი ცხოვრობდა.

2008 წელს ბაჰრეინში ინდოეთის დაახლოებით 290 000 მოქალაქე ცხოვრობდა, რაც მათ ქვეყნის ერთ-ერთ ყველაზე მრავალრიცხოვან ემიგრანტულ თემად აქცევს. მათი უმეტესობა სამხრეთ ინდოეთის შტატ კერალადან არის ჩამოსული.

ბაჰრეინი მსოფლიოში მეოთხე ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული სუვერენული სახელმწიფოა — 2010 წელს მოსახლეობის სიმჭიდროვე ერთ კვადრატულ კილომეტრზე 1 646 ადამიანს შეადგენდა. ქვეყნის ჩრდილოეთი ნაწილი იმდენად ურბანიზებულია, რომ ზოგიერთი მკვლევრის აზრით, იგი ერთ დიდ მეტროპოლიტენურ სივრცეს წარმოადგენს.

ეთნიკური ჯგუფები
ბაჰრეინის მოსახლეობა ეთნიკურად მრავალფეროვანია. შიიტი ბაჰრეინელები ორ ძირითად ეთნიკურ ჯგუფად იყოფიან: ბაჰარნად და აჯამებად. ბაჰარნა ეთნიკურად არაბი შიიტები არიან, ხოლო აჯამები სპარსული წარმოშობის შიიტებს წარმოადგენენ. შიიტი სპარსელები მნიშვნელოვან თემებს ქმნიან მანამასა და მუჰარაქში. შიიტი ბაჰრეინელების მცირე ნაწილი ეთნიკური ჰასავებია, რომლებიც ალ-ჰასას რეგიონიდან არიან წარმოშობით.

სუნიტი ბაჰრეინელები ასევე ორ ძირითად ეთნიკურ ჯგუფად იყოფიან: არაბებად (ალ-არაბები) და ჰუვალებად. სუნიტი არაბები ქვეყნის ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან ეთნიკურ ჯგუფს წარმოადგენენ და ისტორიულად მნიშვნელოვან როლს ასრულებდნენ სახელმწიფო მმართველობასა და ადმინისტრაციაში. ისინი ტრადიციულად დასახლებული იყვნენ ისეთ რეგიონებში, როგორებიცაა ზალაკი, მუჰარაქი, რიფფა და ჰავარის კუნძულები.

ჰუვალები სუნიტი ირანელების შთამომავლები არიან; მათ შორის გვხვდებიან როგორც სუნიტი სპარსული, ისე სუნიტი არაბული წარმოშობის ჯგუფები. ბაჰრეინში ასევე ცხოვრობენ ბალოჩური წარმოშობის სუნიტები. აფრიკული წარმოშობის ბაჰრეინელთა უმეტესობა აღმოსავლეთ აფრიკიდან მომდინარეობს და ისტორიულად მუჰარაქის კუნძულსა და რიფფაში იყო კონცენტრირებული.

რელიგია
ბაჰრეინის სახელმწიფო რელიგია არის ისლამი, ხოლო ქვეყნის მოქალაქეთა უმრავლესობა მუსლიმია. ბაჰრეინელი მუსლიმების დიდი ნაწილი შიიტური ისლამის მიმდევარია. ბაჰრეინში საზოგადოებრივი აზრის კვლევები იშვიათად ტარდება, თუმცა 2017 წლის ეროვნულმა გამოკითხვამ აჩვენა, რომ ბაჰრეინელების 62 პროცენტი შიიტი იყო, ხოლო 38 პროცენტი — სუნიტი. მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყნის მოქალაქეთა უმრავლესობა შიიტია, სამეფო ოჯახი და ქვეყნის ელიტების მნიშვნელოვანი ნაწილი სუნიტურ ისლამს მისდევს.

ქვეყნის ორი ძირითადი მუსლიმური თემი რიგ საკითხებში თანამშრომლობს, თუმცა სოციალურ და პოლიტიკურ თემებზე მათ შორის მნიშვნელოვანი განსხვავებები არსებობს. შიიტი მოსახლეობის ნაწილი აცხადებს, რომ განიცდის პოლიტიკურ რეპრესიებსა და ეკონომიკურ მარგინალიზაციას. ამ გარემოებებმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა 2011 წლის ბაჰრეინის საპროტესტო მოძრაობებში, რომელთა მონაწილეთა უმრავლესობა შიიტი იყო.

2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით, ბაჰრეინში მუსლიმთა რაოდენობა 866 888 ადამიანს შეადგენდა.

ბაჰრეინში ასევე არსებობს მკვიდრი ქრისტიანული თემი. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით, არამუსლიმი მოსახლეობა 367 683 ადამიანს ითვლიდა, რომელთა უმეტესობა ქრისტიანი იყო. ქრისტიანთა უმრავლესობა ემიგრანტია, მაშინ როდესაც ბაჰრეინის მოქალაქე ქრისტიანები შედარებით მცირე თემს წარმოადგენენ. ქვეყანაში ასევე არსებობს მშობლიური ებრაული თემი.

2001 წლის აღწერის თანახმად, ბაჰრეინის მოსახლეობის 81,2 პროცენტი მუსლიმი იყო, 10 პროცენტი — ქრისტიანი, ხოლო 9,8 პროცენტი ინდუიზმს ან სხვა რელიგიებს მისდევდა. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით, მუსლიმთა წილი მოსახლეობაში 70,2 პროცენტამდე შემცირდა.

განათლება
განათლება ბაჰრეინში
ზოგადი მიმოხილვა
განათლება ბაჰრეინში სავალდებულოა 6-დან 14 წლამდე ასაკის ბავშვებისთვის. ბაჰრეინის მოქალაქეებისთვის საჯარო სკოლებში განათლება უფასოა. ქვეყნის განათლების სამინისტრო მოსწავლეებს უზრუნველყოფს უფასო სახელმძღვანელოებით. საჯარო საგანმანათლებლო სისტემაში ბიჭები და გოგონები განცალკევებულ სკოლებში სწავლობენ.

ისტორია
მე-20 საუკუნის დასაწყისში ბაჰრეინში განათლების ერთადერთ ფორმას ყურანის სკოლები (ქუთაბი) წარმოადგენდა. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ გაიზარდა მოთხოვნა თანამედროვე საგანმანათლებლო დაწესებულებებზე.

1919 წელს ბაჰრეინში დაიწყო თანამედროვე საჯარო განათლების სისტემის ჩამოყალიბება, როდესაც მუჰარაქში გაიხსნა ვაჟთა პირველი საჯარო სკოლა — „ალ-ჰიდაია ალ-ხალიფია“. 1926 წელს საგანმანათლებლო კომიტეტმა მანამაში გახსნა ვაჟთა მეორე საჯარო სკოლა, ხოლო 1928 წელს მუჰარაქში დაარსდა გოგონათა პირველი საჯარო სკოლა.

2011 წლის მონაცემებით, ბაჰრეინის საჯარო სკოლებში სულ 126 981 მოსწავლე სწავლობდა.

თანამედროვე სასკოლო სისტემა
2004 წელს მეფე ჰამად იბნ ისა ალ-ხალიფამ წარადგინა ინიციატივა „ “, რომლის მიზანი იყო ინფორმაციულ-საკომუნიკაციო ტექნოლოგიებზე დაფუძნებული –12 განათლების მხარდაჭერა. პროექტის ფარგლებში ქვეყნის ყველა სკოლა ინტერნეტთან დაუკავშირდა.

ბაჰრეინში მოქმედებს შეერთებული შტატების თავდაცვის დეპარტამენტის სკოლა , რომელიც –12 სასწავლო პროგრამას, მათ შორის საერთაშორისო ბაკალავრიატის კურსებს, სთავაზობს მოსწავლეებს. ქვეყანაში ასევე ფუნქციონირებს კერძო სკოლები, რომლებიც საერთაშორისო ბაკალავრიატის დიპლომის პროგრამასა ან გაერთიანებული სამეფოს - სასწავლო სისტემას ახორციელებენ.

უმაღლესი განათლება
ბაჰრეინი აქტიურად უწყობს ხელს უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებების განვითარებას როგორც ქვეყნის მოქალაქეებისთვის, ისე ემიგრანტებისთვის. ბაჰრეინის უნივერსიტეტი უზრუნველყოფს საბაკალავრო და სამაგისტრო პროგრამებს სხვადასხვა დისციპლინაში.

მეფე აბდულაზიზის უნივერსიტეტის ჯანმრთელობის მეცნიერებათა კოლეჯი, რომელიც ჯანდაცვის სამინისტროს ზედამხედველობით ფუნქციონირებს, ამზადებს ექიმებს, ექთნებს, ფარმაცევტებსა და სხვა სამედიცინო პერსონალს.

2001 წლის ეროვნულმა სამოქმედო ქარტიამ გზა გაუხსნა კერძო უნივერსიტეტების დაარსებას. მათ შორისაა და .

ქალთა სამეფო უნივერსიტეტი , რომელიც 2005 წელს დაარსდა, ბაჰრეინში პირველი კერძო უნივერსიტეტი იყო, რომელიც მხოლოდ ქალთა განათლებაზე იყო ორიენტირებული. ერთ-ერთ უძველეს კერძო საგანმანათლებლო ინსტიტუტად ითვლება ქვეყანაში.

სხვა ცნობილ უმაღლეს საგანმანათლებლო დაწესებულებებს შორისაა ბაჰრეინის ამერიკული უნივერსიტეტი (დაარსდა 2019 წელს), ბაჰრეინის საბანკო და საფინანსო ინსტიტუტი, & -ის სასწავლო ინსტიტუტი და ბირლას ტექნოლოგიური ინსტიტუტის საერთაშორისო ცენტრი. 2004 წელს ქვეყანაში ასევე დაარსდა ირლანდიის ქირურგთა სამეფო კოლეჯის სამედიცინო უნივერსიტეტი.

ენები
არაბული ბაჰრეინის ოფიციალური ენაა, თუმცა ინგლისური ფართოდ გამოიყენება. ბაჰრეინის არაბული ,არაბული ენის ყველაზე ფართოდ გავრცელებული დიალექტია, თუმცა იგი განსხვავდება სტანდარტული არაბულისგან. არაბული მნიშვნელოვან როლს ასრულებს პოლიტიკურ ცხოვრებაში, რადგან ბაჰრეინის კონსტიტუციის 57 მუხლის თანახმად, დეპუტატი თავისუფლად უნდა ფლობდეს არაბულ ენას, რომ კანდიდატი გახდეს პარლამენტში. გარდა ამისა, ბალოჩი სიდიდით მეორე და ფართოდ გავრცელებული ენაა ბაჰრეინში. ბაჰრეინისა და არაბახრეინის მოსახლეობაში ბევრი ადამიანი ლაპარაკობს სპარსულ ენაზე, ირანის ოფიციალურ ენაზე ან ურდუზე, ნეპალური ასევე ფართოდ არის გავრცელებული ნეპალის მუშებში და გურხა ჯარისკაცთა საზოგადოებაში. მალაიალამი, ტამილი, ბანგლა და ჰინდი მნიშვნელოვანი ინდურ თემებში სასაუბროა. ყველა კომერციული დაწესებულება და საგზაო ნიშანი არის ორენოვანი, რომელზეც აღიშვნები ინგლისურად და არაბულად არის.

ჯანმრთელობა
ბაჰრეინს გააჩნია უნივერსალური ჯანდაცვის სისტემა, რომლის ჩამოყალიბებაც 1960 წლიდან დაიწყო. სახელმწიფო ჯანდაცვა ბაჰრეინის მოქალაქეებისთვის უფასოა, ხოლო არამოქალაქეებისთვის — მნიშვნელოვნად სუბსიდირებული. ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, ბაჰრეინში ჯანმრთელობის დაცვის ხარჯები ქვეყნის მთლიანი შიდა პროდუქტის დაახლოებით 4,5 პროცენტს შეადგენს. მეზობელი სპარსეთის ყურის ქვეყნებისგან განსხვავებით, ბაჰრეინის ჯანდაცვის სექტორში დასაქმებულთა უმრავლესობას ადგილობრივი ექიმები და ექთნები წარმოადგენენ.

ბაჰრეინში პირველი სამედიცინო დაწესებულება იყო ამერიკის მისიის საავადმყოფო, რომელიც 1893 წელს ამბულატორიის სახით გაიხსნა. პირველი საჯარო საავადმყოფო და ქვეყნის მესამე საავადმყოფო იყო სალმანიას სამედიცინო კომპლექსი, რომელიც 1957 წელს მანამას სალმანიას რაიონში დაარსდა. ქვეყანაში ასევე ფუნქციონირებს მრავალი კერძო საავადმყოფო, მათ შორის ბაჰრეინის საერთაშორისო საავადმყოფო.
ბაჰრეინში სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა მამაკაცებისთვის დაახლოებით 73 წელს, ხოლო ქალებისთვის — 76 წელს შეადგენს. რეგიონში მდებარე ბევრ ქვეყანასთან შედარებით, აივ/შიდსის გავრცელების მაჩვენებელი დაბალია. მალარია და ტუბერკულოზი ბაჰრეინში მნიშვნელოვანი საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პრობლემებს არ წარმოადგენს, ვინაიდან არც ერთი დაავადება არ არის ენდემური ქვეყნისთვის. ბოლო ათწლეულებში ორივე დაავადების შემთხვევების რაოდენობა შემცირებულია.

ამასთან, ბაჰრეინი ჯანმრთელობის ქრონიკული პრობლემების მზარდი ტენდენციის წინაშე დგას. ქვეყანა განიცდის სიმსუქნის მაღალ გავრცელებას: მამაკაცების 28,9 პროცენტი და ქალების 38,2 პროცენტი ჭარბწონიან ან სიმსუქნის კატეგორიაში შედის. ბაჰრეინი ასევე ერთ-ერთ მოწინავე ადგილზეა მსოფლიოში შაქრიანი დიაბეტის გავრცელების მიხედვით (დაახლოებით მეხუთე ადგილი); დაავადება მოსახლეობის 15 პროცენტზე მეტს აწუხებს და ქვეყნის სიკვდილიანობის დაახლოებით 5 პროცენტი მას უკავშირდება.

გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები ბაჰრეინში სიკვდილის ძირითადი მიზეზია და ყველა შემთხვევის დაახლოებით 32 პროცენტს შეადგენს, რასაც მოსდევს ონკოლოგიური დაავადებები. ქვეყანაში ფართოდ არის გავრცელებული მემკვიდრეობითი სისხლის დაავადებები, მათ შორის ნამგლისუჯრედოვანი ანემია და თალასემია. კვლევების მიხედვით, ბაჰრეინელების დაახლოებით 18 პროცენტი ნამგლისუჯრედოვანი ანემიის მატარებელია, ხოლო დაახლოებით 24 პროცენტი — თალასემიის მატარებელი.