iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აინალი-კავაკის კონვენცია

აინალი-კავაკის კონვენცია ან 1779 წლის კონსტანტინოპოლის კონვენცია — შეთანხმება, რომელიც 1779 წლის 10 (21) მარტს რუსეთის იმპერიისა და ოსმალეთის იმპერიის წარმომადგენლების მიერ აინალი კავაკის სასულთნო სასახლეში ბოსფორის სრუტის სანაპიროზე დაიდო. ეძღვნება ძირითადად ყირიმის პრობლემას.

1774 წლის ქუჩუქ-კაინარჯის ზავი სუსტი აღმოჩნდა. ოსმალეთის იმპერია, ხელშეკრულების პირობებს ეყრდნობოდა, ცდილობდა სხვადასხვა საშუალებებით გაეცნობიერებინა თავისი ინტერესები ყირიმთან მიმართებაში. თავის მხრივ რუსეთის იმპერიამ, ასევე ხელშეკრულებაზე დაყრდნობით, საბოლოოდ განდევნა ოსმალეთის იმპერია ყირიმიდან. რუსეთის იმპერიასა და ოსმალეთის იმპერიას შორის მეტოქეობა გამძაფრდა. რუსეთ-თურქეთის ახალი ფართომასშტაბიანი ომის ალბათობა სულ უფრო რეალური ხდებოდა. ოსმალეთის იმპერიის სერიოზული შიდა სირთულეებით რუსეთის იმპერია ისარგებლა. რუსულმა დიპლომატიამ საფრანგეთის სამეფოსა და სტამბოლში ელჩის აქტიური დახმარებით, ოსმალეთის იმპერიასთან მოლაპარაკებები წარმატებით დაასრულა.

კონვენციის პირობები საკითხთა ფართო სპექტრს მოიცავდა: ოსმალეთის იმპერიამ რუსულ სავაჭრო გემებს ნება დართო შავი ზღვის სრუტეებით (ბოსფორი და დარდანელი) ესარგებლა და იმდენი ტონის ტვირთი გაეტარებინა, რამდენის ინგლისური და ფრანგული ფლოტებისთვის იყო დასაშვები. ქუჩუკ-კაინარჯის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების განხორციელება დაეკისრა, რაც მოიაზრებდა ოსმალეთის იმპერიას ხელი არ შეეშლა ქრისტიანული რიტუალების შესრულებაში მოლდოვასა და ვლახეთის სამთავროში. ასევე სტამბოლში რუსეთის ელჩს უფლება მიეცა ამ ტერიტორიებზე თანამორწმუნეებისთვის შუამავლის უფლების მინიჭება.

ოსმალეთის იმპერიამ პირობა დადო, რომ გაათავისუფლებდა ზაპოროჟიეს კაზაკებს, რომლებიც ზაპოროჟიეს სიჩის (1775) განადგურების შემდეგ ოსმალეთის იმპერიაში გადავიდნებ, თუმცა ეკატერინე -ის მიერ გამოცხადებული ამნისტიით სარგებლობა სურდათ და გადაესახლებინათ ისინი, ვინც ამნისტიაზე უარს აცხადებდა. რუსეთის იმპერიამ ყირიმის ხანი დაარწმუნა, ნებაყოფლობით დაეტოვებინა მიწები დნესტრს, სამხრეთ ბუგს, პოლონეთის საზღვარსა და შავ ზღვას შორის, გარდა იმ დასახლებებისა, რომლებიც ქმნიდნენ ოჩაკოვსკის ოლქს.

ოსმალეთის იმპერიამ რუსეთის იმპერიის პროტეჟე შაჰინ გირეი ყირიმის ხანად აღიარა და პირობა დადო, რომ არ მოითხოვდა ყირიმელი ხანების სამოქალაქო და პოლიტიკურ ძალაუფლებას „სულიერი კავშირისა და გავლენის“ საბაბით. რუსეთის იმპერია საპასუხოდ დათანხმდა, რომ ყირიმის ხანები არჩევის შემდეგ თავიანთ წარმომადგენლებს გაგზავნიდნენ სტამბოლში. ორივე მხარეს სამი თვის განმავლობაში უნდა გაეყვანა ჯარები ყირიმისა და ტამანის ნახევარკუნძულებიდან, ხოლო ყუბანიდან - სამი თვისა და 20 დღის შემდეგ.

აინალი-კავაკის კონვენციამ რყევი მშვიდობა იმპერიებს შორის განაახლა. თუმცა, ოსმალეთის იმპერიამ ყირიმში პოზიციების განმტკიცება გადაწყვიტა. ოსმალეთის იმპერიის ქმედებები რუსეთმა ქუჩუკ-კაინარჯის ზავის და აინალა-კავაქის კონვენციის პირობების დარღვევად შეაფასა და  ეკატერინე -მ 1783 წლის 8 (19) აპრილის ბრძანებულებით ყირიმი რუსეთის იმპერიას შეუერთა.
ძირბოლქვა ქამა

ძირბოლქვა ქამა — მოთეთრო ფერის სოკო, თითის დაჭერისას უჩნდება ყვითელი ლაქები, ქუდის დიამეტრი 8-14 სმ. თავიდან კვრცხისებრია, ხოლო შემდეგ — ბრტყელი, ცენტრში ოდნავ ამობურცულია. მისი ტექსტურა ხორცოვანი, აბრეშუმისებრ-ბოჭკოვანი ზედაპირითაა დაფარული, კიდე — შეკეცილი, შემდეგ — გაშლილი, ზოგჯერ — ტალღოვანი.

ძირბოლქვა ქამას ფეხი თეთრი ფერისაა, ქუდისკენ მოვარდისფერო ელფერით, ცილინდრული, ძირისკენ მოღუნული და ბოლქვივით გამსხვილებული ტექსტურით, რომლის სიმაღლე 10-12 1-2 სმ. საყელო ზემოდან თეთრი ფერისაა, ქვედა მხრიდან მოყვითალო, განიერი, თხელი, დაშვებული, ვოლვის გარეშე. ფირფიტები ხშირი, ფეხთან თავისუფალი, მონაცრისფერო ფერის, შემდეგ — მურა-წაბლისფერი.

მისი სპორები განიეროვალურია, გლუვი, ორი ფლუეროსცენტრული წვეთით 6-8 4-5 მკმ, ანაბეჭდი კი ყავისფერია.

მისი რბილობი მოთეთროა, ახასიათებს ნუშის სუნი, გადატეხისას ფეხი ოდნავ უვარდისფერდება.

იზრდება ზაფხულიდან გვიან შემოდგომამადე ნიადაგზე, წიწვოვან და ფოთლოვან ტყეებში, განსაკუთრებით კი ფიჭვნარში.

გავრცელებულია ევროპაში, აზიაში და ჩრდილოეთ ამერიკაში. საჭმელად ვარგისია.

ძირბოლქვა ქამა შეიძლება აგვერიოს შხამაში , რომელიც მომაკვდინებლად შხამიანია. ძირბოლქვა ქამასაგან განსხვავებით, შხამას ნუშის სუნი არ ახასიათებს, მისი ფირფიტები ყოველთვის თეთრია და ფეხის ძირში აქვს ვოლვა. ძირბოლქვა ქამა ასევე შეიძლება აგვერიოს შხამიან ქამაშიც , რომელიც ხასიათდება ფენოლის მძაფრი სუნით და ფეხის ძირში გადატეხისას სწრაფად ყვითლდება.
ალმათის დეკლარაცია (1991)

ალმათის დეკლარაცია —  დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის (დსთ) დამფუძნებელი დეკლარაციები და პრინციპები.

1991 წლის 21 დეკემბერს პრეზიდენტების შეხვედრაზე ალმათიში მეგობრობის სახლში ხელი მოეწერა.

რუსეთის, უკრაინისა და ბელარუსის ლიდერები 1991 წლის 8 დეკემბერს შეთანხმდნენ ბელოვეჟის შეთანხმებაზე, რითაც საბჭოთა კავშირის დაშლა და დსთ-ს შექმნა გამოცხადდა. 1991 წლის 21 დეკემბერს სომხეთი, აზერბაიჯანი, ბელარუსი, ყაზახეთი, ყირგიზეთი, მოლდოვა, რუსეთი, ტაჯიკეთი, თურქმენეთი, უკრაინა და უზბეკეთი შეთანხმდნენ ალმათის დეკლარაციაზე, რითაც ოფიციალურად დსთ შეიქმნა. საქართველო იყო ერთადერთი ყოფილი რესპუბლიკა, რომელიც არ მონაწილეობდა, ხოლო ლიეტუვამ, ლატვიამ და ესტონეთმა უარი განაცხადეს.

ოქმები შედგებოდა დეკლარაციის, სამი შეთანხმებისა და ცალკეული დანართებისგან.

დეკლარაციის ხელმომწერებმა წინასწარ მიიღეს საბჭოთა პრეზიდენტის მიხეილ გორბაჩოვის გადადგომა. გორბაჩოვი თანამდებობიდან გადადგა 25 დეკემბერს.

1991 წლის 30 დეკემბერს დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის წევრებს შორის დაიდო დროებითი შეთანხმება სახელმწიფოთა და მთავრობათა მეთაურთა საბჭოების წევრობისა და ქცევის შესახებ.
ბუკობის ბრძოლა

ბუკობის ბრძოლა — ანტანტის ძალების პირველი გამარჯვება გერმანიის აღმოსავლეთ აფრიკაში, რომელიც ტანგისა და იასინის დამანგრეველი ბრძოლების შემდეგ მოხდა.

ბრიტანეთის მიზანი ბუკობაში გერმანული უკაბელო რადიოსადგურის განადგურება იყო. ოპერაციას დარბევის სახე უნდა ჰქონოდა.

დარბევა 1915 წლის 21 ივნისს კისუმუდან, ბრიტანეთის აღმოსავლეთ აფრიკაში დაიწყო. თავდასხმისთვის არჩეულ ჯარებს შორის იყვნენ ჩრდილოეთ ლანკაშირის პოლკის ჯარისკაცები და სამეფო ფუზილერები, რომლებიც ცნობილია 25-ე სასაზღვრო ბატალიონის სახელით. ეს უჩვეულო დანაყოფი პოლკოვნიკმა დანიელ პატრიკ დრისკოლმა ბურების მეორე ომის დროს შექმნა, როგორც არარეგულარული ძალა, რომელიც ძალას ძირითადად მოხალისეებისგან იღებდა.

ქალაქში ბრძოლები ორი დღე გაგრძელდა. 23 ივნისს, დაახლოებით 12:00 საათზე, გერმანელებმა უკანდახევა დაიწყეს და ბუკობის დასავლეთით მდებარე ბორცვებზე დაიხიეს. ქალაქში ბრიტანელები შევიდნენ. ჯგუფის ავსტრალიელი წევრი, ლეიტენანტი ვილბურ დარტნელი, ქალაქის მერიის თავზე ავიდა და გერმანიის იმპერიული ბანერი მოიხსნა, როგორც გამარჯვების სიმბოლური ჟესტი.

ფორტ ბუკობა და უსადენო რადიოსადგური განადგურდა. ბრიტანელებმა თოფები და 32000 ტყვია საბრძოლო ნადავლი აიღეს. მესაზღვრეებს ქალაქის გაძარცვისთვის ნება დართეს, რაც დარბევაში გადაიზარდა და ისტორიაში შევიდა, როგორც „ბუკობის დარბევა“.

ბრიტანეთის უმაღლესმა სარდლობამ დიდი გამარჯვება გამოაცხადა და ძარცვის ფაქტი გადაფარა. ბუკობა ბრიტანელებმა მიატოვეს.

24 ივნისს ფონ შტუმერი თავის ხალხთან ერთად დაბრუნდა და ბუკობა მთლიანად განადგურებული დახვდა. ადგილობრივ ხელმძღვანელს, სახელად ნტალს, ბრალი დასდეს ნგრევასა და ძარცვაში და საჯაროდ ჩამოახრჩვეს ფოსტის შენობის წინ.
ისაბელას კანტონი

ისაბელას კანტონი — კანტონი ეკვადორში, გალაპაგოსის პროვინციაში. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი პუერტო-ვილიამილი. მოიცავს ისაბელას, დარვინის, ფერნადინასა და ვოლფის კუნძულებს, ასევე რამდენიმე მცირე კუნძულს. ისაბელა უდიდესი კუნძულია გალაპაგოსის არქიპელაგში, ცნობილია თავისი სანაპიროებითა და ფლორა-ფაუნის მრავალფეროვნებით. კანტონის ფართობია 5367 კმ². მოსახლეობა 1780 ადამიანია (2010 წლის მონაცემებით). ისაბელა ერთ-ერთი ყველაზე მცირედ დასახლებული კანტონია ეკვადორში.
პიონერ 0

„პიონერ 0“  — ამერიკული კოსმოსური პროგამა „პიონერის“ კოსმოსური ზონდი. კოსმოსში გაშვებულ იქნა 1958 წლის 17 აგვისტოს, სელენოცენტრულ ორბიტაზე გასასვლელად.

ზონდი აღჭურვილი იყო სატელევიზიო კამერით, მაგნიტომეტრით და მიკრომეტეორიტის სენსორით. მოწყობილობის გაშვება წარუმატებლად დასრულდა: ფრენის მეორე წუთზე (73.6 წმ) აფეთქდა რაკეტა-მატარებლის „თორ-ეიბლის“ პირველი საფეხური. წესით მას „პიონერი“ ან „პიონერ 1“ უნდა დარქმეოდა, მაგრამ ავარიის გამო მას სახელი არასდროს არ მინიჭებია.

კოსმოსის ათვისებაში პირველი მცდელობა (თუმც წარუმატებელი), დედამიწიდან გაეშვათ კოსმოსური აპარატი.

ისტორია
1958 წლის 27 მარტს, აშშ-ს თავდაცვის დეპარტამენტმა გამოაცხადა წლის ბოლოს მთვარეზე ოთხი-ხუთი მთვარის ზონდის გაშვების თაობაზე. რაკეტა-მატარებელი იყო იყო თორის შუალედური რადიუსის ბალისტიკური რაკეტის სამსაფეხურიანი ვარიანტი. მთელ პროექტში ჩართული იყო 3000 ადამიანი 52 სამეცნიერო და სამრეწველო ონგანიზაციებიდან, რომელთაგან ყველა 6-ის გარდა სამხრეთ კალიფორნიაში იყო განთავსებული. ჩანაფიქრის მიხედვით, ეიბლი 1-ის საშუალებით ზონდს უნდა მიეღწია მთვარის სიახლოვეს და გაშვებიდან 2.6 დღის შემდეგ, ამოქმედებული მყარი საწვავის -8-6 ძრავით ზონდი სელენოცენტრულ ორბიტაზე უნდა გაეყვანა. ორბიტალური სიმაღლე უნდა ყოფილიყო 29 ათასი კმ, ოპტიმალური სიცოცხლის ხანგრძლივობა — დაახლოებით ორი კვირა.

1958 წლის 17 აგვისტოს 12:18:00 დროით, აშშ-ის კანავერის კონცხის კოსმოდრომ 17-დან სტარტი აიღო რაკეტა-მატარებელმა „თორ-ეიბლი 1“-მა. მისია წარუმატებელი აღმოჩნდა. რაკეტა-მატარებლის ფრენის ხანგრძლივობამ პირველი საფეხურის აფეთქების გამო 73.6 წმ შეადგინა, ხოლო ფრენის სიმაღლემ — 15.2 კმ. ზონდიდან ტელემეტრული მონაცემები უწყვეტად გადმოიცემოდა 123 წამის განმავლობაში, სანამ ის ატლანტის ოკეანეში დაეცა. შემდგომმა გამოძიებამ დაასკვნა, რომ ავარია, ტურბონასოსის რედუქტორის გაუმართაობით იყო გამოწვეული.
ელენე ერისთავი

ელენე შალვას ასული ერისთავი (დ. 9 სექტემბერი, 1897, თბილისი, — გ. 27 იანვარი, 1990, იქვე) — პირველი ქართველი სელექციონერი ქალი.

დაიბადა ქსნის ერისთავთა საგვარეულოს წარმომადგენელთა ოჯახში. პაპამისი იყო ლიტერატორი რევაზ ერისთავი. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სასოფლო-სამეურნეო ფაკულტეტი (1923). 1932–1936 წლებში იყო სკრის მეხილეობის საცდელი სადგურის ხეხილოვანი კულტურების სელექციის განყოფილების გამგე, 1938–1956 წლებში — დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო ნაწილში. 1941–1947 წლებში საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის მეხილეობის კათედრაზე ეწეოდა სამეცნიერო-პედაგოგიურ მოღვაწეობას. 1956–1973 წლებში ხელმძღვანელობდა მებაღეობის, მევენახეობისა და მეღვინეობის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ხეხილოვანი კულტურების სელექციისა და ჯიშთმცოდნეობის განყოფილებას. ერისთავის თაოსნობით ჰიბრიდიზაციისა და ინტროდუქციის შედეგად მიღებული, შესწავლილი და წარმოებაში დანერგილია თესლოვანი, კურკოვანი და კენკროვანი კულტურების მაღალხარისხოვანი ჯიშები, გამდიდრებულია საქართველოს ხეხილოვანი კულტურების ასორტიმენტი.
ზინა ერისთავი

ზინა ალექსანდრეს ასული ერისთავი (დ. 17 ოქტომბერი, 1930, თბილისი, — გ. 16 მარტი, 2002, იქვე) — ქართველი გინეკოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1969), პროფესორი (1984).

დაამთავრა მოსკოვის სამედიცინო ინსტიტუტი (1952). 1958–1962 წლებში იყო ი. ჟორდანიას სახელობის ქალის ფიზიოლ. და პათოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერი მუშაკი, 1962-1971 წლებში — საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს მეანობა-გინეკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერი მუშაკი, 1971-1975 წლებში — იქვე პირველი სამეანო განყოფილების გამგე. 1975-1977 წლებში კონსულტანტად იყო მივლინებული ალჟირის ბელფორის ჰოსპიტლის საუნივერსიტეტო კლინიკაში. 1978-1981 წლებში ხელმძღვანელობდა პერინატალური მედიცინის, მეანობისა და გინეკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის სამეანო განყოფილებას, აქვე, 1981-1984 წლებში, იყო ქირურგიული განყოფილების უფროსი მეცნიერი მუშაკი. 1984 წლიდან იყო თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის მეანობა-გინეკოლოგიის კათედრის პროფესორი. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1998).
მიკი რუნი

მიკი რუნი (ნამდვილი სახელი — ჯოზეფ იულ უმცროსი; დ. 23 სექტემბერი, 1920 — გ. 6 აპრილი, 2014) — ამერიკელი მსახიობი. თითქმის 90-წლიან კარიერაში ის 300-ზე მეტ ფილმში გადაიღეს. იყო მუნჯი კინოს ეპოქის ერთ-ერთი ბოლო ვარსკვლავი. 1939-დან 1941 წლამდე ერთ-ერთი ყველაზე მაღალანაზღაურებად მსახიობს წარმოადგენდა. კარიერის მწვერვალზე რუნიმ შეასრულა ენდი ჰარდის როლი 1930–40-იანი წლების 16 ფილმისგან შემდგარ სერიაში, რომელიც განასახიერებდა შეერთებულ შტატებში გაბატონებულ შეხედულებას თავიანთ თავზე.

კარიერის პიკზე 15-დან 25 წლამდე ასაკში ის გადაიღეს 43 ფილმში, იყო ---ის ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული მსახიობი. თავისი მრავალმხრივი შემსრულებლურობით გვიან კარიერაში სახასიათო მსახიობი გახდა. ლორენს ოლივიემ ერთხელ თქვა, რომ „რუნი საუკეთესოა, რაც კი ოდესმე ყოფილა“. კლარენს ბრაუნმა, რომელმაც რუნი გადაიღო მსახიობის ორ ყველაზე ადრეული დრამატულ როლში (ფილმები „ეროვნული ხავერდი“ და „ადამიანურ კომედია“), თქვა, რომ ვისთანაც კი მას ოდესმე უმუშავია, რუნი „ყველაზე ახლოს იყო გენიასთან“. მსახიობს მიღებული აქვს 1982 წლის ოქროს გლობუსი და ემის ჯილდო სატელევიზიო ფილმ „ბილში“ შესრულებული როლისთვის. ამავე წელს მიენიჭა აკადემიის საპატიო პრემია.
კანავერალის კონცხის კოსმოსური ძალების სადგური

კანავერალის კონცხის კოსმოსური ძალების სადგური — ამერიკის შეერთებული შტატების კოსმოსური ძალების 45-ის სასტარტო მოედანი, მდებარე ფლორიდაში, კანავერალის კონცხზე.

სათაო ოფისი მდებარეობს ახლომდებარე პატრიკის კოსმოსური ძალების ბაზაზე, სადგური წარმოადგენს კოსმოსური ძალების აღმოსავლეთ პოლიგონის ძირითად სასტარტო მოედანს, ამჟამად აქტიური სამი სასტარტო მოედნით (კოსმოსური გაშვების კომპლექსები 40, 41 და 46). დაწესებულება მდებარეობს -ს კენედის კოსმოსური ცენტრის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე კუნძულ მერიტზე, ორი ერთმანეთთან დაკავშირებული ხიდებითა და გზებით. კანავერალის კონცხის კოსმოსური ძალების სადგურის უზრუნველყოფს 3000 მ ასაფრენ ბილიკს სამხედრო საჰაერო ხომალდების გაშვების კომპლექსებთან ახლოს, რომლებიც აწვდიან კონცხს მძიმე და დიდი ტვირთამწეობით.

კანავერალის სადგურიდან არაერთი ხომალდი იქნა გაშვებული კოსმოსში, მათ შორის აშშ-ის დედამიწის პირველი თანამგზავრი (1958), პირველი ამერიკელი ასტრონავტი (1961), პირველი ამერიკელი ასტრონავტი ორბიტაზე (1962), პირველი ორი კაციანი აშშ კოსმოსური ხომალდი (1965), პირველი აშშ. ეკიპაჟის გარეშე დაშვება მთვარეზე (1966) და პირველი სამი კაციანი ამერიკული კოსმოსური ხომალდი (1968). ეს იყო აგრეთვე ყველა პირველი კოსმოსური ხომალდის გაშვების ადგილი, რომლებმაც შემოუფრინეს მზის სისტემის თითოეულ პლანეტას (1962-1977), კოსმოსური ხომალდი, რომელიც პირველი გავიდა მარსის ორბიტაზე (1971)მისი ზედაპირის პირველი მკვლევარი (1996). პირველი ამერიკული კოსმოსური ხომალდი, რომელიც ორბიტაზე გავიდა და დაეშვა ვენერაზე (1978), პირველი კოსმოსური ხომალდი, რომელიც შემოვიდა სატურნის ორბიტაზე (2004) და მერკურზე (2011) და პირველი კოსმოსური ხომალდი, რომელმაც დატოვა მზის სისტემა (1977). კანავერალის ბაზის ნაწილები დასახელდა ეროვნულ ისტორიულ ღირსშესანიშნაობად, ასოცირებული ამერიკული კოსმოსური პროგრამის ადრეულ წლებთან.

კანავერალის სადგური ცნობილი იყო, როგორც „კანავერალის კონცხის გაშვების ზონა“ მისი დაარსებისთანავე 1949 წელს, მაგრამ დაარქვეს „ გაშვების ზონა“ 1950 წელს. იგი ცნობილი იყო, როგორც „კანავერალის კონცხის დამხმარე საჰაერო ძალების ბაზა“ 1951 წლიდან 1955 წლამდე და „კანავერალის კონცხის რაკეტების ტესტირების დანართი“ 1964 წლიდან. დაწესებულება მოგვიანებით ცნობილი იყო, როგორც „კენედის კონცხის საჰაერო ძალების სადგური“ 1964 წლიდან 1974 წლამდე, და როგორც „კანავერალის კონცხის საჰაერო ძალების სადგური“ 1974 წლიდან 1994 წლამდე და 2000 წლიდან 2020 წლამდე, 1994 წლიდან 2000 წლამდე „კანავერალის კონცხის საჰაერო სადგურის“ სახელწოდებით. ობიექტს ეწოდა „კანავერალის კონცხის კოსმოსური ძალების სადგური“ 2020 წლის დეკემბერში.
ლოხის კანტონი

ლოხის კანტონი — კანტონი ეკვადორში, ლოხის პროვინციიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ლოხა, რომელიც, ამავდროულად, პროვინციის დედაქალაქსაც წარმოადგენს. ასევე აქ მდებარეობს სოფელი ვილკაბამბა, ეგრეთ წოდებული „დღეგრძელობის ველი“. 2022 წლის მონაცემებით, კანტონის მოსახლეობა 250 028 ადამიანია.
მზია ერისთავი

მზია ალექსანდრეს ასული ერისთავი (დ. 20 ივლისი, 1906, ქუთაისი, — გ. 3 მარტი, 1983, თბილისი) — ქართველი პედაგოგ-მეთოდისტი, ბავშვთა და მოზარდთა სამხარეთმცოდნეო ტურიზმისა და ალპინიზმის ფუძემდებელი საქართველოში. ფიზკულტურისა და სპორტის დამსახურებული მუშაკი (1961).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოციალურ-ეკონომიკური ფაკულტეტის იურიდიული განყოფილება (1929). მუშაობდა სხვადასხვა გამომცემლობაში, ეწეოდა მთარგმნელობით მუშაობას. 1941 წელს საქართველოს პიონერთა და მოსწავლეთა რესპუბლიკურ სასახლეში დააარსა ტურიზმისა და ალპინიზმის კაბინეტი. 1952-1974 წლებში ხელმძღვანელობდა მის მიერვე ჩამოყალიბებულ ბავშვთა ცენტრალური საექსკურსიო-ტურისტული სადგურს. ერისთავის თაოსნობით საქართველოს სხვადასხვა ქალაქში დაარსდა ბავშვთა ტურისტული ბაზები, გაიშალა ფენოლოგიური მუშაობა საქართველოს 130 სკოლაში. ერისთავი ავტორია რ. რასპეს „ბარონ მიუნჰაუზენის თავგადასავალისა“ და საბავშვო ზღაპრების თარგმანებისა (ფრანგულიდან), რამდენიმე ფუძემდებლური მეთოდური ინსტრუქციისა.
მიხეილ ერისთავი (გეოლოგი)

მიხეილ სიმონის ძე ერისთავი (დ. 15 თებერვალი, 1910, ჩოხატაური, — გ. 7 სექტემბერი, 1962, სოფ. შროშა, ახლანდ. ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი, დაკრძალულია თბილისში) — ქართველი გეოლოგი. გეოლოგიურ-მინერალოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი (1950), პროფესორი (1962).

გურიის ერისთავთა (შარვაშიძე-ერისთავები) შთამომავალი. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი (1936). 1940 წლიდან მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის გეოლოგიის ინსტიტუტში. 1942-1944 წლებში საბჭოთა არმიის რიგებში მონაწილეობდა მსოფლიო ომში. 1960 წლიდან იყო გეოლოგიის ინსტიტუტის მეზოზოური ნალექების სტრატიგრაფიისა და პალეონტოლოგიური განყოფილების გამგე. იკვლევდა საქართველოს, შემდეგ კი მთელი კავკასიის, ყირიმისა და კარპატების ქვედაცარცული ნალექების სტრატიგრაფიასა და პალეონტოლოგიას, აგრეთვე ტექტონიკურ საკითხებს.
მიხეილ ერისთავი (აგრონომი)

მიხეილ რევაზის ძე ერისთავი (დ. 22 ივნისი, 1861, სოფ. კარალეთი, ახლანდ. გორის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1924) — ქართველი აგრონომი, მეწარმე.

ქსნის ერისთავთა საგვარეულოს წარმომადგენელი, პოეტისა და მთარგმნელის რევაზ ერისთავის შვილი. დაამთავრა უმანის აგროტექნიკური სასწავლებელი (უკრაინა, 1884). სამშობლოში დაბრუნებული შეუდგა კარალეთის მამულის მეურნეობის მოდერნიზებას, დანერგა წყლის რეჟიმზე მომუშავე სალეწი მანქანა, შემოიტანა მარცვლეულის პერსპექტიული და ახალი ჯიშები. მან პირველმა ჩაუყარა საფუძველი საქართველოში დიდი პომოლოგიური ბაღის შექმნას — 14 დესეტინა ფართობზე გააშენა ხეხილის ყველა ინტროდუცირებული ჯიში და სახეობა. კარალეთში სუფრის ყურძნის ქართული და უცხოური სახეობები გააშენა და ვაზის ჯიშების მრავალფეროვანი კოლექცია შექმნა.

მიხეილ ერისთავს ცოლად ჰყავდა (1895 წლიდან) ელენე, გენერალ-მაიორ ივანე საგინაშვილის ასული.
სტეფანე ერისთავი

სტეფანე დავითის ძე ერისთავი (; დ. დაახლ. 1738 — გ. 24 იანვარი, 1804) — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-ლეიტენანტი (1800).

წარმომავლობით იყო არაგვის ერისთავთა საგვარეულოდან. მამამისი დავითი 1724 წელს ვახტანგ -თან ერთად რუსეთში გადასახლდა (მსახურობდა რუსეთის არმიაში, დაიღუპა ოჩაკოვის ალყისას 1737 წელს). სტეფანე ერისთავი ქართველ გრენადერთა პოლკში მსახურობდა. მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთის ომში (1768-1774). 1778-1799 წლებში იყო უსტ-კამენეგორსკის ციხესიმაგრის (ახლანდ. ოსქემენი, ყაზახეთი) კომენდანტი. 1798 წელს მიიღო გენერალ-მაიორის, 1800 წელს — გენერალ-ლეიტენანტის წოდება.
შალვა ერისთავი

შალვა ნიკოლოზის ძე ერისთავი (დ. 1 იანვარი, 1897 — გ. 24 თებერვალი, 1921) — ქართველი სპორტსმენი (ფეხბურთელი), იუნკერი.

წარმომავლობით ქსნის ერისთავთა საგვარეულოდან იყო. დაიბადა თეატრის მოღვაწის ნიკოლოზ (კოლა) ერისთავის და ანასტასია ციციშვილის ოჯახში. ფეხბურთით გატაცებული შალვა ერისთავი იყო თბილისური გუნდის „შევარდენის“ (დაარსდა 1906 წელს) წევრი და ქვეყნის ერთ-ერთ საუკეთესო მოთამაშედ ითვლებოდა. 1919 წლიდან სწავლობდა თბილისის სამხედრო (იუნკერთა) სკოლაში. 1921 წლის თებერვალში მონაწილეობდა საბჭოთა ჯარების წინააღმდეგ ბრძოლებში ტაბახმელის ფრონტზე. 24 წლის ასაკში გმირულად დაიღუპა მოწინააღმდეგის მეტყვიამფრქვევთა პოზიციის იერიშის დროს (ხიშტით განგმირა მემიზნე ოფიცერი და თავადაც სასიკვდილო ჭრილობები მიიღო). დაკრძალეს ვერის სასაფლაოს ეკლესიის ეზოში (ახლანდ. ვერის ბაღი).
პიონერ 1

„პიონერ 1“, „ეიბლი 2“  — ამერიკული კოსმოსური პროგამა „პიონერის“ კოსმოსური ზონდი. კოსმოსში გაშვებულ იქნა 1958 წლის 11 ოქტომბერს, რაკეტა-მატარებელი თორ-ეიბლით. „პიონერ 1“-ის მთავარი მისია იყო სელენოცენტრულ ორბიტაზე გასვლა, იქ კვლების ჩატარება, მათ შორის მთვარის უკანა მხარისთვის ფოტოების გადაღება. გამოთვლებში არსებული ხარვეზების გამო ზონდმა სუბორბიტალური ფრენა შეასრულა აპოგეით 113 800 კმ (მთვარემდე მანძილის მეოთხედზე მეტი). წარუმატებლობის მიუხედავად „პიონერ 1“ გამართულად მუშაობდა, და 43 სთ ფრენის განმავლობაში აწარმოებდა დედამიწასა და მთვარეს შორის არსებული გარემოს შესახებ სამეცნიერო მონაცემების გადმოცემას. პროგრამა „პიონერის“ მთვარის მისიის ტიპის ზონდებს შორის „პიონერ 1“ ყველაზე პროდუქტიული იყო.

ზონდი აღჭურვილი იყო იონური კამერით, მაგნეტომეტრით, მიკრომეტეოროიდული დეტექტორით, ტელეკამერითა და ტემპერატურული სენსორებით. მოწყობილობის გაშვება წარუმატებლად დასრულდა: აფრენიდან 43 საათის შემდეგ მიაღწია რა აპოგეა 113 800 კმ-ს აფეთქდა და ჩავარდა წყნარ ოკეანეში.

ისტორია
მიუხედავად იმისა, რომ მისია ფაქტიურად შესრულდა აშშ-ის საჰაერო სამხედრო ძალების ორგანიზებით, ტექნიკურად ის განხორციელდა ახლადფორმირებული -ს ეგიდით. კოსმოსური ხომალდი დიზაინით ძალიან ჰგავდა ეიბლი 1-ის ზონდს და მისი წინამორბედის მსგავსად, რომელიც აშენდა კოსმოსური ტექნოლოგიების ლაბორატორიის მიერ. ზონდი შექმნილი იყო მიკრომეტეოროიდის ზემოქმედების ჩასაწერად, მაგნიტური ველისა და გამოსხივების გაზომვისთვის და „მთვარის ზედაპირის გამოსახულების ასაღებად“.

1958 წლის 11 ოქტომბერს, 08:42:00 დროით კანავერალის კონცხის სასტარტო მოედნის -17-დან რაკეტა-მატარებელი თორ-ეიბლით ორბიტაზე გაშვებულ იქნა კოსმოსური ზონდი „პიონერ 1“. გაშვების დროს თორის მეორე საფეხური გაითიშა 10 წამით ადრე ამაჩქარებლის მზარდი სიჩქარის საზომიდან გადაცემული არასწორი ინფორმაციის გამო. ამგვარად გამშვებმა მანქანამ არასაკმარისი სიჩქარე მისცა ზონდს დედამიწის გრავიტაციისგან თავის დაღწევისთვის. კოსმოსური ხომალდის მაღალ ორბიტაზე 128700 კილომეტრზე ჩასმის მცდელობა თიოკოლში აშენებული რეტრომოტორის გამოყენებით წარუმატებელი აღმოჩნდა, რადგან შიდა ტემპერატურა ძალიან დაბალი იყო იმისთვის, რომ ბატარეებს უზრუნველყოთ შესაბამისი ენერგია. თუმცა, ზონდმა მიაღწია 114750 კილომეტრის სიმაღლეს (-ს ინფორმაციით, 1959 წლის თებერვლიდან) სტარტიდან 13 ოქტომბერი, 1958, 03:46 დღის 11:42 დროისთვის. მან დაადასტურა ვან ალენის სარტყლების არსებობა და დააბრუნა სხვა სასარგებლო მონაცემები გეომაგნიტურობის თაობაზე. ზონდი დედამიწაზე დაეშვა სტარტიდან 43:17 საათის შემდეგ. მოგვიანებით გამომძიებამ დაასკვნა, რომ აქსელერომეტრმა შეცდომით გათიშა ეიბლის საფეხური სარქვლის არასწორი დაყენების გამო.

11 ოქტომბერს პრესრელიზში, გაშვებიდან მალევე, აშშ-ს თავდაცვის დეპარტამენტმა ოფიციალურად მიანიჭა ზონდს სახელწოდება „პიონერი“, თუმცა მას პარალელურად „პიონერ 1“-საც ეძახდნენ. ზონდს სახელი დაარქვა არა -ს რომელიმე ოფიციალურმა პირმა, არამედ სტივენ ა. სალიგამ, დეიტონში, რაიტ-პატერსონის საჰაერო ძალების ბაზაზე საჰაერო ძალების ექსპონატებზე პასუხისმგებელმა პირმა.
ალექსანდრე ნოზაძე

ალექსანდრე ნოზაძე (დ. 19 იანვარი, 1929, კორბოული, საქართველო, გ. 2003) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, პედაგოგი.

ბიოგრაფია
დაიბადა საჩხერის რაონის, სოფელ კორბოულში. 1950 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის მექანიკა-მანქანათმშენებლობის ფაკულტეტი მანქანათმშენებლობის ტექნოლოგის სპეციალობით. 1955 წელს ჩააბარა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიაში ლითონისა და სამთო საქმის ინსტიტუტის ასპირანტურა. 1956 წელს მუშაობა დაიწყო უმცროს მეცნიერ-თანამშრომლად სამთქო საქმის ინსტიტუტის ლითონების წნევით დამუშავების ლაბორატორიაში, ხოლო 1958 წელს გადაინაცვლა უფროს მეცნიერ-თანამშრომლის პოზიციაზე. 1967 წლიდან მუშაობა გააგრძელა მეტალურგიის ინსტიტუტში მისივე ინიციატივით ჩამოყალიბებული გლინვის პროცესების ლაბორატორიის ხელმძღვანელად. 1974 წელს მიიწვიეს საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ლითონთა წნევით დამუშვების კათედრაზე. 1981 წლიდან იყო საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის პრორექტორი სამეცნიერო მუშაობის დარგში. 1983 წელს იგი აირჩიეს ლითონთა წნევით დამუშავების კათედრის გამგედ. მისი სამეცნიერო მიღწევების ძირითად მიმართულებას წარმოადგენდა ნაგლინის ფასონური პროფილების გაანგარიშების საინჟინრო მეთოდების შექმნა, მსხვილსორტული პროფილების უწყვეტი გლინვის თეორიული საფუძვლების დამუშავება, ელექტროგლინვის პროცესების შექმნა და მრავალი სხვა, რომელთა კვლევის შედეგები გამოქვეყნებულია 130 ნაშრომის სახით. მათ შორისაა, სტატიები, გამოგონებები, მონოგრაფიები და სახელმძღვანელოები. იგი ითვლება ახალი საინჟინრო-სამეცნიერო მიმართულების - ელექტროგლინვის პროცესების ერთ-ერთ ფუძემდებლად. ნაყოფიერ პედაგოგიურ მუშაობას ეწეოდა მაღალი საინჟინრო კომპეტენციების მქონე ახალგაზრდა სპეციალისტთა მოსამზადებლად. სამეცნიერო მუშაობის დარგში პრორექტორის თანამდებობაზე ათწლიანი მოღვაწეობის პერიოდში საქართველოს ტექნიკურმა უნივერსიტეტმა დაიკავა მოწინავე პოზიციები მეცნიერებაში; შეიქმნა სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტების, სამეცნიერო-საინჟინრო ცენტრების, ლაბორატორიებისა და საკონსტრუქტორო ბიუროების ფართო წრე. დამყარდა საქმიანი კავშირები საზღვარგარეთის სამეცნიერო ცენტრებთან. სიცოცხლის ბოლომდე არ შეუწყვეტია აქტიური სამეცნიერო-პედაგოგიური და საინჟინრო მოღვაწეობა. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.