iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მარიო მანჯუკიჩი

მარიო მანჯუკიჩი ( დ. 21 მაისი, 1986) — ხორვატი მწვრთნელი და ყოფილი ფეხბურთელი, თავდამსხმელი.

კარიერა
2007–2018 წლებში იყო ხორვატიის ეროვნული ნაკრების ფეხბურთელი. 2009 წელს გახდა ხორვატიის წლის საუკეთესო ფეხბურთელი და ხორვატიის ჩემპიონატის ბომბარდირი. მონაწილეობა მიიღო ევროპის 2012 და 2016 ჩემპიონატზე და 2014 და 2018 წლის მსოფლიო თასებზე. არის უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის გამარჯვებული (2013) და მსოფლიო ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი (2018).

მიღწევები
საკლუბო
დინამო ზაგრები
ბუნდესლიგა (2): 2012–13, 2013–14
გერმანიის თასი (2): 2012–13, 2013–14
გერმანიის სუპერთასი (1): 2012
უეფას ჩემპიონთა ლიგა (1): 2012–13
უეფას სუპერთასი (1): 2013
ფიფას მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი (1): 2013

ატლეტიკო მადრიდი
ესპანეთის სუპერთასი (1): 2014

იუვენტუსი
სერია (4): 2015-16, 2016-17, 2017-18, 2018-19
იტალიის თასი (3): 2015-16, 2016-17, 2017-18
იტალიის სუპერთასი (1): 2015
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა მეორე ადგილი: 2016-17

ალ-დუჰაილი
კატარის ლიგა (1): 2019-20

ხორვატია
მსოფლიო ჩემპიონატი მეორე ადგილი: 2018
ინდივიდუალური
ხორვატიის პირველი ლიგის ბომბარდირი: 2008–09
ხორვატიის პირველი ლიგის სეზონის საუკეთესო ფეხბურთელი: 2008–09
ევროპის ჩემპიონატის ბომბარდირი: 2012 (მარიო ბალოტელისთან ერთად)
ხორვატიის წლის საუკეთესო ფეხბურთელი: 2012, 2013
ხორვატიის წლის საუკეთესო სპორტსმენი: 2013
ფლუვიოგლაციალური ნალექები

ფლუვიოგლაციალური ნალექები, მდინარეულ-მყინვარული ნალექები — შრეებრივი ნალექები, შექმნილი მყინვარის დნობით გაჩენილი წყლების მიერ. დამახასიათებელია ფენობრივი, შედარებით უხეში შედგენილობა. ძირითადად აგებულია ღორღ- და რიყნარნარევი ქვიშებით. ფლუვიოგლაციალური ნალექები მყინვარების დნობით წარმოქმნილი ნაკადების მიერ დალექილი შრეებრივი ნაფენებია — კაჭარშერეული ქვიშა, კენჭნარი, რიყნარი, აგრეთვე ქვიშები.

განარჩევენ მყინვარისპირა (პერიგლაციალურ) და შიგამყინვარულ (ინტრაგლაციალურ) ნაფენებს. პირველი მათგანი ილექება მყინვარის შუბლის წინ, მისი კიდეებიდან გამომდინარე ნაკადებიდან და წარმოქმნის ზანდრებს, ფლუვიოგლაციალურ ტერასებს; მეორე ილექება მყინვარში ან ყინულქვეშ ნაკადების კალაპოტში და აჩენს რელიეფის თავისებურ ფორმებს: ოზებს, კამებს და სხვა.

ფლუვიოგლაციალურ ნალექებს ახასიათებს ირიბი შრეებრიობა, მასალა სუსტადაა დახარისხებული და ნაკლებადაა დამრგვალებული. გავრცელებულია ძველი კონტინენტური გამყინვარების არეებსა და მთებში. მთის პირობებში ძნელი გამოსაყოფია ალუვიონისაგან.

ხმელეთის ზედაპირზე (უშუალოდ მყინვარის მოსაზღვრე ზოლში) ან მყინვარის შიგნით მდნარი ყინულის წყლების ზემოქმედებით მიმდინარე პროცესებს ფლუვიოგლაციალური პროცესები ეწოდება.
ფაციესი

ფაციესი (ლათ. – იერი, სახე) — განსხვავებული მნიშვნელობისაა. გეოლოგიაში ფაციესი ეწოდება დანალექი ქანის (ან თანამედროვე ნალექის) იმ თვისებათა ერთობლიობას, რომელიც გვიჩვენებს მათი წარმოქმნის პირობებს. ეს პირობებია: დალექვის გარემოს ტემპერატურა, ქიმიური თვისებები, ორგანული სამყარო, დალექვის სიღრმე და სხვ. მათვე განეკუთვნება ნივთიერი შედგენილობა, ამგები მასალის სიმსხო და ფორმა, ორგანიზმების განამარხებული ნაშთები და სხვ. არსებობს ფაციესების მრავალგვარი კლასიფიკაცია.

ასე მაგალითად, წარმოქმნის ადგილის მიხედვით, განარჩევენ ტბიურ, მდინარეულ, ლაგუნურ, ზღვიურ და სხვ. ფაციესებს. ხშირად ამა თუ იმ ფაციესის შესაბამის პირობებში დალექილ ქანსაც ფაციესს უწოდებენ. მაგალითად, ასეთი გაგებით აბისალური ფაციესი ნიშნავს აბისალში არსებულ ნალექთდაგროვების პირობებსაც და იქ წარმოქმნილ ქანსაც. მხოლოდ ლითოლოგიური ნიშნებით გამოყოფილ ფაციესს ლითოფაციესს უწოდებენ (მაგალითად, თიხური ფაციესი), ორგანული ნიშნების მიხედვით გამოყოფილს — ბიოფაციესს (მაგალითად მარჯნული ფაციესი).

სხვა გაგებით ფაციესი სხვადასხვა შედგენილობის მეტამორფულ ქანთა ერთობლიობაა, რომელიც შეესაბამება მეტამორფიზმის გარკვეულ სტადიას (მაგალითად ამფიბოლიტური ფაციესი).

გეოლოგიაში ცნება ფაციესი ჩამოყალიბდა საუკუნეში, ქანების ლითოლოგიური შედგენილობის ცვლილებების აღსანიშნავად. ტერმინი შემოგვთავაზა შვეიცარიელმა გეოლოგმა ამანც გრესლიმ (1838–1841). შემდგომში ცნობილმა რუსმა გეოლოგმა ნიკოლოზ გოლოვკინსკიმ განავითარა ფაციესების კვლევა და 1868 წელს რუსეთში პირველმა დაამკვიდრა ტერმინი ფაციესი გრესლის მიხედვით.

1933 წელს ლეონიდ პუსტოვალოვმა შემოიღო ცნება „ნამარხი გეოქიმიური ფაციესების“ შესახებ. ამერიკელმა გეოლოგებმა ფრენსის პეტიჯონმა და უილიამ კრუმბეინმა მეცნიერებაში დაამკვიდრეს ცნება „ლითოლოგიური ფაციესი“ (ან ლითოფაციესი), რომელიც აერთიანებს კონკრეტული სტრატიგრაფიული ჰორიზონტის ქანების ლითოლოგიური შედგენილობის თავისებურებებს.

არსებობს აგრეთვე ვალთერის ფაციესების კანონი (სახელი ეწოდა ცნობილი გერმანელი გეოლოგის იოჰანეს ვალთერის პატივსაცემად), რომელიც ადგენს ფაციესების ვერტიკალურ თანმიმდევრობასა და ზეგავლენას ახდენს გარემო პირობებზე.

ნალექთდაგროვების მნიშვნელოვან კლიმატურ პირობებს წარმოადგენს მარილიანი ფენა. ხსნარებიდან მარილის გამოყოფა ვითარდებოდა და ვითარდება ცხელ და მშრალ კლიმატურ პირობებში. წინა ეპოქების ტროპიკული კლიმატი უჩვენებს ნამარხი ფლორისა და ფაუნის მრავალფეროვნებას (პოლარული ჰავის პირობებში ეს მაჩვენებელი 30-40-ჯერ ნაკლებია). ნალექებში მარჯნის არსებობა მიუთითებს წინა პერიოდებში თბილი და არაღრმა ზღვების არსებობას.

არსებობს აგრეთვე ფაციესის გაგება როგორც: დანალექი, რომელიც შედგენილობითა და ფიზიკურ-გეოგრაფიული პირობების წარმოქმნით განსხვავდება მეზობლად მდებარე იმავე სტრატიგრაფიული ინტერვალისაგან, რომელსაც შეიძლება ჰქონდეს სხვადასხვა მოცულობა (ნიკოლოზ შატსკი, 1955; გრიგორი კრაშენინიკოვი, 1971; გიორგი ლეონოვი, 1974).

ასეთი თვალსაზრისით, ფაციესი განიხილება როგორც გეოლოგიური სხეული, რომელიც შედგენილობითა და წარმოქმნის პირობებით განსხვავდება ახლოს მდებარე თანაბარასაკოვანი დანალექებისაგან. ფაციესების კვლევაში დიდი წვლილი შეიტანეს ნიკოლოზ სტრახოვმა და დიმიტრი ნალივკინმა.
თომას რობერტ მალთუსი

თომას რობერტ მალთუსი (; დ. 13 ან 14 თებერვალი, 1766 — გ. 23 ან 29 დეკემბერი, 1834) — ინგლისელი მეცნიერი, დემოგრაფი და ეკონომისტი.

მალთუსი საკუთარი თეორიის საფუძვლად არსებობისთვის ბრძოლის პრინციპს იღებდა, ამით სრულად იმეორებდა ჰობზის პრინციპს: „ომი ყველასი ყველას წინააღმდეგ“… მალთუსი იკვლევდა სიღატაკის გამომწვევ მიზეზებს და გვთავაზობდა მოსახლებისა და არსებობის საშუალებათა ზრდის თანაფარდობის კანონს.
დედამიწის ჯგუფის პლანეტები

დედამიწის ჯგუფის პლანეტებად იწოდებიან მზის სისტემის ის პლანეტები, რომლებიც შიდა მზის სისტემაში, ანუ მზიდან ასტეროიდთა სარტყლამდე არიან განლაგებული. ეს პლანეტებია: მერკური, ვენერა, დედამიწა და მარსი.

ამ ჯგუფის პლანეტებს ახასიათებთ მაღალი სიმკვრივე, გარე მზის სისტემის პლანეტებთან, ე.წ. გაზის გიგანტეებთან, ან იუპიტერის ჯგუფის პლანეტებთან შედარებით. ამ განსხვავების მიზეზი ისაა, რომ დედამიწის ჯგუფის პლანეტები ძირითადად მძიმე მატერიებისგან - სილიკატები, მეტალები შედგებიან, მაშინ როდესაც გაზის გიგანტები მსუბუქი გაზებისგან - წყალბადისა და ჰელიუმისგან არიან შედგენილი.

დედამიწის ჯგუფის ყველა პლანეტას აქვს შემდეგი ტიპის აგებულება:

ცენტრში განლაგებულია რკინის ბირთვი ნიკელის მინარევით.
მეტალის ბირთვს აკრავს მანტია, რომელიც სილიკატებისგან შედგება.
ქერქი, რომელიც მანტიის მსგავსად სილიკატებისგან შედგება და რომელიც თავად მანტიის ნაწილობრივი გალღობის შედეგად არის წარმოქმნილი. მერკური ერთადერთია დედამიწის ჯგუფის პლანეტებს შორის, რომელსაც ქერქი არ გააჩნია, ასტრონომიაში გავრცელებულია აზრის თანახმად პლანეტამ ქერქი დიდი ზომის ციურ სხეულთან დაჯახების ან/და დიდი რაოდენობით მეტეორების მიერ პლანეტის ზედაპირის ბომბარდირების შედეგად დაკარგა.
თეო უოლკოტი

თეო უოლკოტი ( დ. 16 მარტი, 1989, ლონდონი) — ინგლისელი ფეხბურთელი, ინგლისის ეროვნული ნაკრებისა და პრემიერ ლიგის კლუბ ევერტონის წევრი. უოლკოტი ყველაზე ახალგაზრდა ინგლისელია, რომელმაც ნაკრების შემადგენლობაში ითამაშა. 2006 წელს, როდესაც მას დებიუტი ჰქონდა, მხოლოდ 17 წლისა და 75 დღის იყო. უოლკოტმა მონაწილეობა მიიღო მსოფლიოს 2006 წლის მუნდიალსა და ევროპის ევრო 2012-ზე.
ერნესტ ბაი კორომა

ერნესტ ბაი კორომა (; დ. 2 ოქტომბერი, 1953, მაკენი, სიერა-ლეონე) — სიერა-ლეონეს პრეზიდენტი 2007 წლიდან.

2002 წელს აირჩიეს საერთო სახალხო კონგრესის ლიდერად და გახდა პარლამენტის უმცირესობის ლიდერი. ამავე წელს მონაწილეობა მიიღო საპრეზიდენტო არჩევნებში და დამარცხდა მოქმედ პრეზიდენტ აჰმად ტეჯან კაბაჰისთან. 2007 წელს კი არჩიეს ქვეყნის პრეზიდენტად.

ერნესტ ბაი კორომა დაოჯახებულია, ჰყავს 2 ქალიშვილი.
ავტორი

ავტორი — პირი, რომელიც ქმნის ლიტერატურის, მეცნიერების, ხელოვნების ნიმუშებს. ავტორად შეიძლება მოგვევლინოს დაწესებულების ან ორგანიზაციის კოლექტივი (კოლექტიური ავტორი). საქართველოს კანონის „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ თანახმად ავტორი წარმოადგენს ფიზიკურ პირს, რომლის ინტელექტუალურ-შემოქმედებითი საქმიანობის შედეგად შეიქმნა ნაწარმოები.
ბუდენბროკები

ბუდენბროკები — თომას მანის ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული რომანი. ამ რომანში მოთხრობილია ერთი ბურჟუაზიული ოჯახის ოთხი თაობის ცხოვრება და მათი გადაშენების ამბავი. ბუდენბროკების ოჯახის ისტორია მკითხველისათვის თავიდანვე ცნობილია ქვესათაურით „ერთი ოჯახის გადაშენების ამბავი“. რომანი თომას მანის სიცოცხლეში გამოიცა ათასორასჯერ. ის არის მსოფლიოს თითქმის ყველა ენაზე ნათარგმნი, ასევე მას ერთ-ერთი პირველი ადგილი უჭირავს კლასიკურ ლიტერატურაში. თავად თომას მანი ამ წიგნს იუმორით გაჟღენთილ წიგნს უწოდებდა. იგი ამ წიგნის გმირებზე ასე წერდა: „რომანის პერსონაჟები ნაწილობრივ ცოცხალი პიროვენებების მიხედვით არიან შექმნილნი, რადგან მე სხვადასხვა სახის მშობლიური მოგონებანი იმ ადამიანებსა და ურთიერთობებზე, რომლებსაც კი ჩემს მგრძნობიარე ყრმობაზე შთაბეჭდილება მოუხდენია, მათ შორის პატივსაცემიც და სასაცილოც, ჩემს რომანში ასე თუ ისე გავაცოცხლე“.

რომანის დაწერა თომას მანს სკანდინავიური საოჯახო რომანებისა და ძმები გონკურების „რენე მოპერინის“ კითხვამ შთააგონა. რომში ძმები გონკურების რომანის კითხვისას მანს გაუჩნდა იდეა, რომ მასაც შეეძლო გერმანული სინამდვილის ფონზე მსგავსი რომანი შეექმნა. ასევე ნიმუშად გამოადგა სკანდინავიური საოჯახო რომანები, ვინაიდან მათში ასახული სავაჭრო ქალაქების ყოფა ახლოს იდგა მისთვის ახლობელ ლიუბეკისეულ სინამდვილესთან. რომანის ფორმატი თომას მანს კილანდისა და იონას ლის რომანებმა უკარნახა. რომანი 15 თავისგან უნდა ყოფილიყო შემდგარი და 250 გვერდს არ უნდა ასცილებოდა.

ოჯახის დაკნინებისა და გადაშენების თემა ნატურალისტების საყვარელი თემაა და იგი ევროპული რომანტიკისათვის ახალი თემა არ იყო, მაგრამ „ბუდებროკებში“ ეს თემა ნატურალისტური რომანებისგან განსხვავებულად ვითარდება, სხვაგვარადაა გადაწყვეტილი და დასაბუთებული.
ჯაკაია კიკვეტე

ჯაკაია კიკვეტე (; დ. 7 ოქტომბერი, 1950, მსოგა, ტანზანია) — ტანზანიის პრეზიდენტი 2005-2015 წლებში.

1975 წელს დაამთავრა დარ-ეს-სალამის უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი. მსახურობდა არმიაში, გადადგა 1992 წელს ვიცე-პოლკოვნიკის ჩინით. 1988 წლიდან დეპუტატია. 1990 წლიდან წყლისა და ენერგეტიკული რესურსების მინისტრი, ხოლო 1994 წელს დაიკავა ფინანსთა მინისტრის თანამდებობა. 1995 წელს დანიშნეს ტანზანიის საგარეო საქმეთა მინისტრად. 2005 წელს აირჩიეს ქვეყნის პრეზიდენტად, ხელახლა აირჩიეს 2010 წელს.
რიო-დე-ჟანეიროს ფედერალური უნივერსიტეტი

რიო-დე-ჟანეიროს ფედერალური უნივერსიტეტი — ბრაზილიის ერთ-ერთი უმსხვილესი ფედერალური უნივერსიტეტი. ზოგადად, ბრაზილიაში საჯარო უნივერსიტეტები უმრავლესობას წარმოადგენს და ყველაზე კვალიფიციურად და საუკეთესოდ მიიჩნევა. განთავსებულია რიო-დე-ჟანეიროში, სამი კამპუსითა და მათგან განცალკევებული ორი შენობით, რომლებიც ქალაქის საქმიან ნაწილში მდებარეობს.

უნივერსიტეტი 1920 წლის 7 სექტემბერს ბრაზილიის პრეზიდენტმა ეპიტასიუ პესოამ დააარსა. ამ პერიოდში, რიო ქვეყნის დედაქალაქი იყო და უნივერსიტეტის დაფუძნებით, ფედერალური ხელისუფლება ეკონომიკის ბუმის დროს მეცნიერების წახალისებას ცდილობდა.

თავდაპირველად, უმაღლეს სასწავლებელს რიო-დე-ჟანეიროს უნივერსიტეტი ეწოდა, 1937 წლის 5 ივლისს კი სახელი გადაარქვეს და ბრაზილიის უნივერსიტეტი უწოდეს. 1945 წლის 17 დეკემბერს ბრაზილიის განათელბის სამინისტრომ მას სრული ავტონომია მიანიჭა. 1965 წელს მას ამჟამინდელი სახელი ეწოდა.

რიო-დე-ჟანეიროს ფედერალური უნივერსიტეტი დღეისათვის ბრაზილიის ერთ-ერთ საუკეთესო უნივერისტეტად ითვლება და ამავე დროს, სხვადასხვა სააგენტოების მიერ იგი შეყვანილია მსოფლიოს მოწინავე 400 უნივერსიტეტს შორის.
ალექსანდრე ყანჩელი

ალექსანდრე ყანჩელი (დ. 1878 — გ. 1948) — ქართველი იურისტი და ლიტერატორი. ახლოს იყოს ცისფერყანწელების ჯგუფთან. მისი პირველი მეუღლე იყო თბილისის არტისტულ წრეებში პოპულარული თამარ ამირეჯიბი (დ. 1884 — გ. 1917), რომელიც ტუბერკულოზით გარდაიცვალა (ამ ამბავს ლექსი მიუძღვნა რუსმა სიმბოლისტმა პოეტმა კონსტანტინე ბალმონტმა). ყანჩელის მეორე ცოლი იყო ელენე შენგელაია, კინორეჟისორ ნიკოლოზ შენგელაიას და.
კიიოვის ბორცვები

კიიოვის ბორცვები — არეალი ჩეხეთის რესპუბლიკის სამხრეთ მორავიის მხარეში.

ეს შედარებით მოკრძალებული ბორცვები და ტალღოვანი პლატო ცენტრალური მორავიის კარპატების ნაწილს წარმოადგენს გარე დასავლეთ კარპატებს შიგნით. არეალის ფართობი 482 კმ²-ია. უმაღლესი ადგილი ზღვის დონიდან 417 მეტრზე მდებარეობს.

ეკონომიკურად, რეგიონი სასოფლო-სამეურნეოა მევენახეობისა და მეხილეობის შესამჩნევი წილით.
ჰრანიცეს უფსკრული

ჰრანიცეს უფსკრული — ჩეხეთის რესპუბლიკის უღრმესი უფსკრული. მდებარეობს ქალაქ ჰრანიცეს სიახლოვეს. 2016 წლის 27 სექტემბერს, მკვლევართა ჯგუფმა დაამტკიცა, რომ ჰრანიცე დედამიწის ყველაზე ღრმა წყალქვეშა მღვიმეა, 404 მ ზღვის დონიდან. თუმცა, სავარაუდო სიღრმე 700-800 მეტრს შეადგენს.

ჰრანიცეს უფსკრული წარმოიქმნა მღვიმის ზედა ნაწილის კოლაფსის შედეგად, რომელიც ნახშირბადის მჟავების შემცველმა ნაკადულება შეჭამა.
ადრშპახ-ტეპლიცეს კლდეები

ადრშპახ-ტეპლიცეს კლდეები — ქვიშაქვის ფორმაციათა უჩვეულო კრებული ჩეხეთის რესპუბლიკაში, ჩრდილო-აღმოსავლეთ ბოჰემიაში. მოიცავს 17 კმ² ტერიტორიას. სახელი ეწოდა ორი მოსაზღვრე რაიონის — ადრშპახისა და ტეპლიცე-ნად-მეტუიისგან.

1933 წლიდან კლდეები დაცულია ბუნების ეროვნული ნაკრძალის სტატუსით, 1991 წლიდან კი მთლიან მიმდებარე რეგიონს დაცული ლანდშაფტის სტატუსი მიენიჭა. ტურისტებს კლდეებიის მონახულების შესაძლებლობა მრავალი ბილიკის საშუალებით აქვთ. იგი პოპულარული ღირსშესანიშნაობაა კლდეზე ცოცვის მოყვარულთა შორის.

ბოლო პერიოდში არეალი საკმაოდ პოპულარული გახდა კლდეებთან დაკავშირებულ მაღალი რისკის სპორტის სახეობებს შორის.

ეს ტერიტორია გადამფრენ შავარდენთა ერთ-ერთი უდიდესი დროებითი გასაჩერებელი ადგილია ევროპაში; ეს ფრინველები ფედერალური კანონით არიანდ დაცულნი. ამ მიზეზით, ზოგიერთი მონაკვეთი მთამსვლელთათვის დახურულია.

გალერეა
კამპა (კუნძული)

კამპა — კუნძული მდინარე ვლტავაში, ცენტრალურ პრაღაში, მალა-სტრანის მხარეს. მის ჩრდილოეთ კიდეს კვეთს კარლოვის ხიდი, რომელიც მას ულიცე-ნა-კამპის ქუჩასთან აერთებს. მალა-სტრანისგან, დასავლეთის მხრდიან გამოყოფილია ვიწრო ხელოვნური არხით.

ამ ადგილს საუკუნეში ესპანელმა ჯარისკაცებმა „კამპუსი“ (მინდორი) უწოდეს, რომლებიც თეთრი მთის ბრძოლის დროს იყვნენ აქ გაჩერებულნი.

ამჟამად, კამპაზე ფუნქციონირებს მუზეუმი, სადაც ცენტრალური ევროპის თანამედროვე ხელოვნების გალერეაა გახსნილი.
ალი-ბეი ალ-ქაბირი

ალი-ბეი ალ-ქაბირი (; დ. 1728 — გ. 8 მაისი, 1773) — ეგვიპტის მმართველი, ქართული წარმოშობის მამლუქი. დაამარცხა მომთაბარე ბედუინები, გააერთიანა ზემო და ქვემო ეგვიპტე, შემოიერთა ჰიჯაზი, დაიწყო რეგულარული არმიის შექმნა, გაატარა რეფორმები სამართალწარმოებასა და საფინანსო სფეროებში. გაანადგურა ეგვიპტეში მყოფი ოსმალური ნაწილები და ოსმალეთისათვის ხარკის გადახდა შეწყვიტა. 1770 წლის ივლისში ეგვიპტის დამოუკიდებლობა გამოაცხადა და სულთნის ტიტული მიიღო. აიღო დამასკო და დაიკავა სირია. ალი-ბეი ეგვიპტეს 1757 წლიდან 1773 წლამდე მართავდა და ისტორიკოსთა ნაწილი მას ახალი ეგვიპტის ფუძემდებლადაც კი მიიჩნევს.

წარმოშობა
ისტორიული წყაროების თანახმად, ალი-ბეი ეგვიპტეში ტყვედ გაყიდული ქართველი იყო. 1728 წელს აფხაზეთში, მართლმადიდებლური ეკლესიის მღვდლის ოჯახში დაიბადა და იოსები დაარქვეს. 13 წლისა იყო როდესაც მოიტაცეს და ტყვედ გაყიდეს. იგი ქართული წარმოშობის მამლუქმა იბრაჰიმ ქათხოდამ იყიდა, გაამაჰმადიანა, ახალი სახელი დაარქვა და თავად აღზარდა. ქათხოდას გარდაცვალების შემდეგ კი დაიკავა მისი ადგილი.

მმართველობა
ალი-ბეი ალ-ქაბირთან დაახლოებულ ქართველ მამლუქთა შორის იყო მისივე აღზრდილი, ასევე ქართველი, მუჰამედ ბეი აბუზაჰაბი, რომელიც ალი-ბეის სიძეც იყო. სწორედ მუჰამედი დაუპირისპირეს ალი-ბეის წარმატებებით შეშფოთებულმა ოსმალებმა ეგვიპტის ქართველ მმართველს. 1773 წელს, როდესაც ალი-ბეი სირიაში იმყოფებოდა, ეგვიპტეში დარჩენილმა მუჰამედმა საკუთარი აღმზრდელის წინააღმდეგ აჯანყება მოაწყო. აჯანყების ჩასახშობად, სირიიდან ეგვიპტისკენ გაემართა ალი-ბეი, მაგრამ ქაირომდე მისვლა ვერ მოასწრო, აჯანყებულმა ბეგებმა მისი ჯარი დაამარცხეს. ამ ბრძოლაში დაიჭრა ალი-ბეი და 1773 წლის 8 მაისს გარდაიცვალა, რის შემდეგაც ეგვიპტის მმართველი მუჰამედი გახდა.
ფორ გნასინგბე

ფორ გნასინგბე (; დ. 6 ივნისი, 1966, აფაგნანი, ტოგო) — ტოგოს პრეზიდენტი 2005-2025 წლებში. ქვეყნის ყოფილი პრეზიდენტის გნასინგბე ეიადემას შვილი.

2002 წლიდან პარლამენტის წევრია, ხოლო 2003 წელს დაიკავა ტელეკომუნიკაციების მინისტრის თანამდებობა, მამამისის გარდაცვალების შემდეგ დაიკავა პრეზიდენტის თანამდებობა. თუმცა მალევე იძულებული იყო თანამდებობა დაეთმო ბონფო აბასისათვის. დანიშნეს არჩევნები, რომელშიც გნასინგბემ გაიმარჯვა.
გეოსინკლინი

გეოსინკლინი (ბერძნ. — მიწა, დედამიწა და სინკლინი) — დედამიწის ქერქის გრძელი, შედარებით ვიწრო და ღრმა ხაზობრივი როფი, რომლის ფარგლებში მძლავრი ნალექდაგროვება მიმდინარეობს. გეოსინკლინის ადგილას ინვერსიის პროცესში წარმოიქმნება ნაოჭა მთათა სისტემა.

არსებითად, გეოსინკლინი საუკუნის ბოლოსა და საუკუნის დასაწყისში შემუშავებულ, ოროგენის ამხსნელ გეოლოგიურ კონცეფციას წარმოადგენს, რომელიც ფილების ტექტონიკის თეორიის შექმნამდე იყო გაბატონებული. გეოსინკლინი აღიწერებოდა, როგორც დედამიწის ქერქში არსებული ვეებერთელა ამოზნექილი ნაოჭი და თანმხლები ჩაზნექილი ნაოჭი, — გეოანტიკლინი, რომელიც წინ უძღოდა ოროგენული დეფორმაციის კულმინაციის ფაზას. გეოსინკლინური კონცეფცია პირველად შეიმუშავეს ამერიკელმა გეოლოგებმა ჯეიმზ ჰოლმა და ჯეიმზ დენამ საუკუნის შუა ხანებში აპალაჩების კლასიკური შესწავლის დროს.

ჯეიმზ ჰოლი გეოსინკლინის წარმოქმნას უკავშირებდა დაგროვებული ნალექების სიმძიმით დაძირვას. დენა ფიქრობდა, რომ გეოსინკლინის წარმოშობა კონტინენტური და ოკეანური უბნების ურთიერთმოქმედებით გამოწვეული კონტინენტის კიდეებზე დედამიწის ქერქის ტანგენციალური შეკუმშვის შედეგია. შემდგომში გეოსინკლინი ესმოდათ, როგორც ძლიერ მობილური უბანი, მნიშვნელოვანი დანაწევრებულობითა და ლითოსფეროს მომატებული შეღწევადობით, რომელსაც თავისი განვითარების ადრეულ ეტაპზე ახასიათებდა ინტენსიური დაძირვა და მძლავრი ნალექდაგროვება, ხოლო ბოლო ეტაპზე — აზევება, ნაოჭა-შეცოცებითი დეფორმაცია და მეტამორფიზმი. მიიჩნეოდა, რომ გეოსინკლინის ადგილას მთაგრეხილებისა და ნაოჭების წარმოქმნა მიმდინარეობს დედამიწის კონტრაქციით გამოწვეული გვერდითი წნევის შედეგად, რომ მთათწარმოშობის სტადიის შემდეგ, გეოსინკლინი ისპობა და ხდება დედამიწის ქერქის კონსოლიდირებული უბნების წაზრდა.

გუსტავ ემილ ოგმა განავითარა გეოსინკლინური კონცეფცია და მისი წყალობით იგი ევროპაში გავრცელდა 1900 წელს. თავისი დროის წამყვანი გეოლოგი ედუარდ ზიუსი გმობდა გეოსინკლინურ კონცეფციას, ხოლო 1909 წელს არგუმენტირებულად ეწინააღმდეგებოდა მოძველებულ თეორიებთან კავშირის გამო მის გამოყენებას. ამან ხელი ვერ შეუშალა ლეოპოლდ კობერსა და ჰანს შტილეს საუკუნის პირველ ნახევარში განევითარებინათ
კონცეფია და ემუშავათ დედამიწის კონტრაქციაზე. ანდრია არხანგელსკიმ, ნიკოლოზ შატსკიმ, მიხეილ მურატოვმა, ვიქტორ ხაინმა და სხვებმა განავითარეს მოძღვრება გეოსინკლინზე. მათვე შემოიღეს ტერმინები გეოსინკლინური არე, გეოსინკლინური სარტყელი, გეოსინკლინური სისტემა, ინტრაგეოანტიკლინი, ინტრაგეოსინკლინი.

საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი ალექსანდრე ჯანელიძე აღნიშნავდა, რომ „გეოსინკლინები ქედების აკვანია“.

გეოსინკლინებში დანალექი ქანების სიმძლავრე 15 კმ-მდეა, რომელთა სიმძიმისგან ფსკერის თანდათანობითი დაძირვის ჰიპოთეზა ოგმა წარმოადგინა. გეოსინკლინურ ნაოჭა მთიანეთებს მიეკუთვნება ურალის, საიანების, ბაიკალის, კამჩატკის, სახალინის, პირენეების, აპენინების, ბალკანეთის, ალპების, კარპატების, ყირიმის, კავკასიონის, ტიან-შანის, ჰიმალაის, ანდების, კორდილიერების მთები. უძველესი დანაოჭება კალედონური დანაოჭების სახელწოდებითაა ცნობილი (სილურული სისტემა), უფრო გვიან (დევონ-კარბონი) ჰერცინულ დანაოჭებას ჰქონდა ადგილი, ხოლო მესამე — ალპური, რომელიც ტრიასულ-ცარცულსა და მესამეულში დაიწყო, დღესაც არ დამთავრებულა.
ლეტსიე III

ლეტსიე (დ. 17 ივლისი, 1963) — ლესოთოს მეფე 1990-1995 წწ. და 1996 წლის 7 თებერვლიდან. მისი მამა იყო მოშეშ (1938-1996).

1987 წელს სამხედრო ხელისუფლებასა და მეფეს შორის მომხდარი დაპირისპირების შედეგად ლესოთოს მეფე მოშეშ იძულებილი გახდა ქვეყნიდან გაქცეულიყო, ხოლო ახალ მეფედ აღიარეს მისი შვილი ლეტსიე .

შემდეგი სამხედრო გადატრიალება მოხდა 1991 წელს, როდესაც სამხედრო ხუნტის მეთაური ჯასთინ მეცინგ-ლეკხანია გადააყენეს და ხელისუფლებაში მოვიდა გენერალი ელიას ფისვანა-რამაემი, ის იყო ხელისუფლების სათავეში დემოკრატიული არჩევნების ჩატარებამდე ანუ 1993 წლამდე, არჩევნებში გაიმარჯვა ბასოტოს კონგრესის პარტიამ. ყოფილმა მეფე მოშეშ -მ გადასახლებიდან სამშობლოში დაბრუნება შეძლო ჩვეულებრივი მოქალაქის სტატუსით. მეფე ლეტსიე მესამე ცდილობდა, რომ მამამისისთვის დაებრუნებინათ სახელმწიფოს მეთაურის სტატუსი, მაგრამ მისი ეს თხოვნა არ იქნა დაკმაყოფილებული ხელისუფალთა მხრიდან.

1994 წლის ავგისტოში ლეტსიემ სამხედროების დახმარებით მოახერხა და ძალაუფლება წაართვა გადატრიალების გზით ბესოტოს კონგრესის პარტიას. მაგრამ ახალმა მთავრობამ არ მიიღო სრული საერთაშორისო აღიარება, სამხრეთ აფრიკის განვითარების საზოგადოების წევრმა სახელმწიფოებმა გამართეს მოლაპარაკებები და მოახერხეს ბესოტოს კონგრესის პარტიის კვლავ ხელისუფლებაში დაბრუნება, ხოლო მეფე მამა ანუ მოშეში ამ მოლაპარაკებების თანახმად კვლავ უნდა ასულიყო სამეფო ტახტზე. ხანგრძლივი მოლაპარაკებების შემდეგ ბესოტოს კონგრესის პარტიამ 1996 წელს დაიბრუნა ძალაუფლება, მეფე კი 1995 წლიდან იყო მოშეშ , მანამ სანამ დაიღუპებოდა ავტოკატასტროფაში 1996 წელს, რის შემდეგაც სამეფო ტახტს კვლავ დაუბრუნდა მისი შვილი ლეტსიე მესამე.
კოფეინი

კოფეინი (ასევე ეწოდება თენი, მატეინი, გურანინი) — პურინის გვარის ალკალოიდი.

კოფეინს შეიცავს ისეთი მცენარეები როგორიცაა ყავის ხე, ჩაი, მატე, გუარანა, კოლა და სხვა. სინთეზირდება მცენარეების მიერ მწერებისგან დასაცავად. გამოიყენება სასმელებში. მცირე დოზით სტიმულურად მოქმედებს ნერვულ სისტემაზე. დიდი დოზით მიღება იწვევს დამოკიდებულებას — კოფეინიზმს. კოფეინის მიღების შედეგად იზრდება გულის ცემა, რაც ზრდის სისხლის წნევას, 40 წუთის განმავლობაში მცირედ იმატებს განწყობა დოფამინის გაძლიერების ხარჯზე, თუმცა 3-6 საათის შემდეგ კოფეინის მოქმედება მთავრდება, რაც იწვევს დაღლილობას, დავარდნილ შრომის უნარიანობას და სხვა.

სუფთა სახით, კოფეინი პირველად მიიღეს 1828 წელს.
უმბრაილის უღელტეხილი

უმბრაილის უღელტეხილი (, , ან ) — უღელტეხილი ალპებში. მდებარეობს იტალია-შვეიცარიის საზღვარზე. სიმაღლე 2501 მ. აკავშირებს ვალ-მიუსტაირის ხეობას (შვეიცარია) ვალტელინის (იტალია) ხეობასთან. 1901 წელს უღელტეხილის გავლით დაიგო საავტომობილო გზა, რომელიც როგორც წესი, ღიაა აპრილისა და ოქტომბრის ჩათვლით. იტალიური მხრიდან დაკავშირებულია სტელვიოს უღელტეხილთან.
გამალიელ ბეილი

გამალიელ ბეილი (; დ. 3 დეკემბერი, 1807 — გ. 5 ივნისი, 1859) — ამერიკელი ჟურნალისტი და აბოლიციონისტი.

ბიოგრაფია
დაიბადა და გაიზარდა ნიუ-ჯერსიში. ცხრა წლის ასაკში, ოჯახთან ერთად ფილადელფიაში გადასახლდა. 1827 წელს, აქვე დაამთავრა ჯეფერსონის სამედიცინო კოლეჯი. მცირე ხნით, ბალტიმორში (მერილენდი), რელიგიური ჟურნალის „ '“-ის რედაქტორად მუშაობის შემდეგ, 1831 წელს გადავიდა ცინცინატიში (ოჰაიო), სადაც თავდაპირველად, საკუთარი თავი, მთლიანად სამედიცინო მოღვაწეობას მიუძღვნა.
ამავდროულად იგი ლექციებს კითხულობდა ფიზიოლოგიაში, ლეინის თეოლოგიურ სემინარიაში, საიდანაც გაძევებული იქნა პრო-მონობისა და ანტი-მონობის მომხრე სტუდენტებს შორის გამართული ცხარე კამათის გამო (1834 წლის თებერვალი), რის შემდეგადაც მგზნებარე აბოლიციონისტი გახდა.
1836 წელს შეუერთდა ჯეიმზ გ. ბირნის, ვისთან ერთადაც „” - ის სარედაქციო კონტროლს ეწეოდა, სადაც მუქარის მიუხედავად აქვეყნებდა აბოლიციონისტურ პუბლიკაციებს, რის გამოც „”-ი ბრბოს მიერ 3-ჯერ იქნა დანგრეული.
1843 წელს იგი იყო ყოველდღიური გაზეთის, „“-ის რედაქტორი, სადაც 1847 წელს, ვაშინგტონში, გამოაქვეყნა მონობის საწინააღმდეგო პუბლიკაცია, სათაურით „ეროვნული ეპოქა“. აქაც, მისი ეს პუბლიკაცია, მონობის მომხრეების მხრიდან რამდენიმეჯერ გახდა თავდასხმის მიზეზი. 1848 წელს ერთ-ერთი ასეთი თავდასხმის დროს, მონობის მომხრეებმა რედაქტორი და მესტამბეები თავიანთ ოფისში ჩაკეტეს და მთელი სამი დღის განმავლობაში, შენობაზე ალყა ჰქონდათ შემორტყმული.
1851—1852 წლებში, აქ დაიბეჭდა პირველად ჰარიეტ ბიჩერ სტოუს „ბიძია თომას ქოხი“, რომელსაც ძალიან მნიშვნელოვანი გამოხმაურებები მოჰყვა და დიდი ყურადღება მიიპყრო მთელს ქვეყანაში.

ბეილი გარდაიცვალა 51 წლის ასაკში, ზღვაზე, ევროპის მიმართულებით მოგზაურობისას.
გრიმზელის უღელტეხილი

გრიმზელის უღელტეხილი — უღელტეხილი ბერნის ალპებში. მდებარეობს შვეიცარიის ბერნისა და ვალეს კანტონების საზღვარზე. სიმაღლე 2165 მ. აკავშირებს რონის ხეობას მდინარე აარეს ზემო დინების ხეობასთან. სიახლოვეს რონის მყინვარია. აქვე მიედინება მდინარე რონა. კალთებზე, ზღვის დონიდან 1908 მ სიმაღლეზე მდებარეობს ხელოვნური ტბა გრიმზელ-ზეე.
ტენდის უღელტეხილი

ტენდის უღელტეხილი ( ტენდა) — უღელტეხილი ზღვისპირა ალპებში. მდებარეობს საფრანგეთისა და იტალიის საზღვარზე. სიმაღლე 1870 მ. ზღვისპირა ალპებს ჰყოფს ლიგურიის ალპებისაგან. უღელტეხილის გავლით გაყვანილია სარკინიგზო (1898 წ.) და საავტომობილო (1882 წ.) გვირაბები, რომელთაგან უკანასკნელი წარმოადგენს ერთ-ერთ უძველეს, 3,2 კმ-იანი სიგრძის გვირაბს.