iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჰაი-ლაინი

ჰაი-ლაინი (ინგლ. ) — 2.33 კმ სიგრძის აწეული პრომენადი მანჰეტენის ქვემო უესტ საიდის გასწვრივ, მიწის ზედაპირიდან დაახ. 10 მ სიმაღლეზე. აიგო 1930-იან წლებში ნიუ-იორკ ცენტრალ რეილროუდისთვის და 1980-იან წლებამდე რკინიგზის ფუნქციას ასრულებდა.

პრომენადი 34-ე ქუჩიდან იწყება ჯავიტსის ყრილობათა ცენტრის სიახლოვეს და მიემართება განსვურთის ქუჩისკენ უესტ უილიჯის მიტ პაკინგ დისტრიქტში. 1990-იან წლებში მიგდებულ რკინიგზის ხაზებს შორის ველურის ბალახი და ხეები იზრდებოდა. 2000 წლიდან მოსახლეობის აქტიური მხარდაჭერის წყალობით ჰაი-ლაინის საპარკო ხეივნად გადაკეთებისთვის ქალაქმა სახსრები გამოყო. ხეივნის პირველი (სამხრეთი) ნაწილი 2009 წლის 8 ივნისს გაიხსნა. შუა ნაწილი რესტავრაციის პროცესშია, ხოლო ჩრდილოეთი ნაწილის ბედი ჯერჯერობით გაურკვეველია.

რესურსები
ჰაი-ლაინის მეგობრები
ჰაი-ლაინი გახსნის დღეს
ვიდეოკოლაჟი ჰაი-ლაინზე
პროექტი
უოტერგეიტის სკანდალი

უოტერგეიტის სკანდალი — აშშ-ის პოლიტიკური სკანდალი რიჩარდ ნიქსონის პრეზიდენტობის პერიოდში, რომელიც ნიქსონის რამდენიმე უახლოესი მრჩეველის დაპატიმრებითა და თვით პრეზიდენტის გადადგომით დასრულდა 1974 წლის 9 აგვისტოს.

სკანდალი დაიწყო ვაშინგტონში 1972 წლის 17 ივნისს უოტერგეიტის საოფისე კომპლექსში დემოკრატიული ეროვნული კომიტეტის შტაბ-ბინაში შეჭრისთვის ხუთი ადამიანის დაპატიმრებით. ფედერალური საგამოძიებო ბიუროს მიერ წარმოებული გამოძიებით, ხოლო მოგვიანებით სენატის უოტერგეიტის კომიტეტისა და თემთა პალატის იურიდიული კომიტეტისა და პრესის მხილებით დადგინდა, რომ ეს შეჭრა ერთ-ერთი იყო მრავალრიცხოვან არალეგალურ საქმიანობათაგან, რომლებიც ნიქსონის შტატის თანამშრომლების მიერ იყო ნებადართული და წარმოებული. მათ ასევე გამოააშკარავეს დანაშაულისა და კანონდარღვევის უამრავი შემთხვევა, რომლებიც მოიცავდა საარჩევნო კამპანიის დარღვევებს, პოლიტიკურ შპიონაჟსა და საბოტაჟს, არალეგალურ შეჭრებს, გაუმართლებელ საგადასახადო აუდიტებს, არალეგალურ მოსმენებს მასშტაბურ დონეზე და ასევე საიდუმლო ფარულ საბანკო ანგარიშს მექსიკაში, ამგვარი ოპერაციების ჩამტარებელთა ანაზღაურებისთვის. ეს საიდუმლო ფონდი გამოიყენებოდა ასევე იმ შვიდი ადამიანის გასაჩუმებლად, რომლებიც 17 ივნისის შეჭრისთვის იყვნენ დაკავებული.

ნიქსონი და მისი შტატი ერთმანეთში შეთანხდმენ შეჭრის გარემოებების დასაფარავად, განსაკუთრებით კი, მისი თეთრ სახლთან კავშირის დასამალად, ამ ფაქტის მოხდენამდე ექვსი დღით ადრე. პრეზიდენტისა და მისი შტატის თანამშრომლების მაკომპრომეტირებელი მტკიცებულებების ორი წლის განმავლობაში შეგროვების შემდეგ, რაც მოიცავდა მისი ყოფილი შტატის თანამშრომლების აღიარებებს სენატის გამოძიებაში, გაირკვა, რომ ნიქსონს ხმის ჩამწერის სისტემა ჰქონდა საკუთარ ოფისში თეთრ სახლში, რომელსაც მრავალი საუბარი ჰქონდა დაფიქსირებული. ამ ფირების ჩანაწერებიდან გამოაშკარავდა, რომ მას პირადად მიუძღოდა ბრალი მართლმსაჯულებისთვის სიმართლის დამალვაში, კერძოდ ამ შეჭრასთან დაკავშირებულ გარემოებებში. ეს ჩანაწერი მოგვიანებით ცნობილი გახდა, როგორც „კვამლიანი თოფი“ . სასამართლო გარჩევების სერიის ბოლოს აშშ-ის უზენაესმა სასამართლომ საქმეში „აშშ ნიქსონის წინააღმდეგ“ ერთხმად უყარა კენჭი გადაწყვეტილებას პრეზიდენტის მიერ ჩანაწერების გადაცემაზე და ნიქსონი იძულებული გახდა ისინი გამოეაშკარავებინა.

თემთა პალატაში უეჭველი იმპიჩმენტისა, ხოლო სენატში დატუსაღების შესაძლებლობის წინაშე დამდგარი ნიქსონი ათ დღეში გადადგა, რითაც პირველი და ერთადერთი აშშ-ის პრეზიდენტი გახდა, რომელიც ამ პოსტიდან ვადამდე გადადგა. მისმა მემკვიდრემ ამ პოსტზე, ჯერალდ ფორდმა, გამოსცა წინააღმდეგობრივი ნიქსონის შეწყალება ნებისმიერი ფედერალური კანონდარღვევისთვის, რომელიც კი მას ჩადენილი შეიძლება ჰქონდა პრეზიდენტის პოსტზე ყოფნისას.
პტერანოდონი

პტერანოდონი — ამომწყდარი გიგანტური მფრინავი ქვეწარმავლები პტეროდაქტილისნაირთა რიგისა. მათი ფრთბის შლილი 7,5 მ აღწევდა. ჰქონდათ დიდი (1 მ) თავი, დაახლოებით ტანისა და უკან გაჭიმული ფეხების საერთო სიგრძის ტოლი. ქალას ზედა მხარეზე განვითარებული იყო გრძელი ქედი, ყბები ქმნიდნენ წვეტიან უკბილო ნისკარტს. ზომიერად გრძელი კისერი ჰქონდათ. წინა კიდურები ღონიერ და გრძელ ფრთებად იყო ქცეული. ცნობილი არიან აშშ-ის (კანზასი, ორეგონი) ზედაცარცული ნალექებიდან.
პტეროდაქტილისნაირნი

პტეროდაქტილისნაირნი , იურულ და ცარცულ პერიოდებში მცხოვრებ ამომწყდარ ქვეწარმავალთა რიგი. შეგუებული იყვნენ ჰაერში ფრენას. ცნობილია დასავლეთ ევროპიდან, აღმოსავლეთ აფრიკიდან და ამერიკიდან. რუსელთში ნაპივნია ვოლგისპირეთში. პტეროდაქტილისნაირთათვის დამახასიათებელია წაგრძელებული, მსუბუქი ქალა, წაგრძელებული კისრის მალები, მასიური, ფართო და ძლიერი ფრთები, მოკლე კუდი. სხეულის ზომა მერყეობდა ბეღურას ზომის წვრილი ფორმებიდან გიგანტურ პტერანოდონამდე. წვრილი ფორმები იკვებებოდნენ მწერებით, მსხვილები — თევზებითა და წყლის სხვა ორგანიზმებით.
პტიშის უღელტეხილი

პტიში — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის (ყარაჩაი-ჩერქეზეთი) საზღვარზე, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2995 მ. პტიშის უღელტეხილი აგებულია ქვედა პალეოზოური მეტამორფული ფიქლებით. აკავშირებს მდინარეების სამხრეთ პტიშისა (ჩხალთის აუზი) და ჩრდილოეთ პტიშის (ამანაუზის აუზი) ხეობებს საცალფეხო ბილიკით.
იონიშკისი

იონიშკისი — ქალაქი ჩრდილოეთ ლიეტუვაში, მდებარეობს ლატვიის საზღვრიდან 14 კილომეტრში. იონიშკის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. ვილნიუსიდან ჩრდილო-დასავლეთით 253 კილომეტრზე. კაუნასიდან ჩრდილოეთით 187 კილომეტრზე, ხოლო შიაულიაიდან 39 კმ. ასევე ჩრდილოეთით.

გერბი მიიღეს 1992 წელს. მასზე გამოსახულია მთავარანგელოზი მიქაელი, რომელიც ამარცხებს დრაკონს.

ისევე როგორც ლიეტუვის ქალაქების უმრავლესობაში იონიშკისშიც მოსახლეობის უმრავლესობას ებრაელები შეადგენდნენ. 1897 წლის მონაცემებით ქალაქში მაცხოვრებელი 4 774 ადამიანიდან 2 272 ებრაელი იყო. პირველსა და მეორე მსოფლიო ომს შორის პერიოდში აქ ცხოვრობდა დაახლოებით 700 ებრაელი. მოქმედებდა ებრაული სკოლა და სამი სინაგოგა.
კაიშიადორისი

კაიშიადორისი — ქალაქი ლიეტუვის ცენტრალურ ნაწილში, კაუნასის მაზრის კაიშიადორისის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. კათოლიკური კაიშაიდორისის ეპარქიის ცენტრი, რომლის შემადგენლობაშიც შედის 7 დეკანატი.

მდებარეობს ვილნიუსსა და კაუნასს შორის, ვილნიუსიდან 60 კმ. კაუნასიდან 40 კმ. არის სარკინიგზო კვანძი, ქალაქთან ახლოს მდებარეობს ვეტერინარიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი. ქალაქშია მუზეუმი, რომელიც 1998 წელს გაიხსნა. 1915 წელს გერმანული ოკუპაციის პერიოდში იყო მაზრის ადმინისტრაციული ცენტრი.
პასვალისი

პასვალისი — ქალაქი ჩრდილოეთ ლიეტუვაში, პანევეჟისის მაზრის პასვალისის რაიონის და პასვალისის სამამასახლისოს ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე სვალიას ნაპირებზე. ქალაქის ცენტრს აქვს ისტორიული ძეგლის სტატუსი. ქალაქში მდებარეობს წმინდა იოანე ნათლისმცემლის ტაძარი (აშენებულია 1787 წ.) საუკუნის სამრეკლოთი.
დოვმონტი

დოვმონტი (, , , ნათლობისას თიმოთე; დ. 1240 — გ. 17 მაისი, 1299) — ლიტვური წარმოშობის ფსკოვის დიდი მთავარი, მეფობდა 1266 წლიდან 1299 წლამდე. არაერთხელ ებრძოდა ლიტველებსა და გერმანელებს, მათ შორის რაკოვის ბრძოლაშიც. მისი მმართველობისას ფსკოვმა მიიღო ფაქტობრივი დამოუკიდებლობა ნოვგოროდისგან. იგი იყო დაქორწინებული მინდოვგის ცოლის დაზე. ასევე მიჩნეულია, რომ დევმონტმა პირადად მოკლა მინდოვგი. მინდოვგის მკვლელობის შემდეგ იგი გადასახლდა ფსკოვში, სადაც ფსკოველებმა იგი თავის მთავრად აღიარეს.
შვენტოიი

შვენტოიი ან შვიანტოიი — დასახლებული პუნქტი ლიეტუვის დასავლეთით, ბალტიის ზღვის ნაპირზე. ადმინისტრაციულ განხილვაში არის ქალაქ პალანგას ნაწილი. მოსახლეობა – მიახლ. 2000 ადამიანი.

შვენტოიიში დგას წმინდა მარიამის ეკლესია, რომელიც აშენდა საუკუნეს დასაწყისში ადრეული ხის ეკლესიის (1931 წ.) ნაცვლად. მოქმედებს ზოგადსაგანმანეთლებლო სკოლა, ფოსტა და სავაჭრო ცენტრი.
რასეინიაი

რასეინიაი — ქალაქი ლიეტუვაში, რასეინიაის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს კლაიპედა–კაუნასის გზატკეცილზე. რკინიგზის სადგურ ვიდუკლედან 20 კმ-ში, ვილნიუსიდან სამხრეთ-დასავლეთით 187 კმ-ში. ქალაქში მდებარეობს - საუკუნეების რენესანსული მონასტერი და ღვთისმშობლის მონასტერი (1782), დანარჩენი ღირსშესანიშნაობანი დაინგრა მეორე მსოფლიო ომის დროს. ქალაქი დაძმობილებულია პოლონეთის ქალაქ ლუბარტუვთან.
ამერიკული ბოცვერი

ამერიკული ბოცვერი — ძუძუმწოვრების გვარი კურდღლისებრთა ოჯახისა. გვარის 16 წარმომადგენელი ცხოვრობს ამერიკის კონტინენტზე სამხრეთი კანადიდან დაწყებული ჩრდილოეთ არგენტინამდე დამთავრებული. მათი სხეულის სიგრძე 22-47 სმ აღწევს, წონა 250-2700 გრამს. სახეობების გარკვეული ნაწილი ჭაობებში ცხოვრობს, საშიშროების შემთხვევაში წყალში ყვინთავენ. სხვები ტყეებსა და ბუჩქნარებში ცხოვრობენ.
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა 2009-2010

2009-10 ჩემპიონთა ლიგა უეფას მიერ ორგანიზებული შეჯიბრება, ევროპის კლუბებს შორის. შეჯიბრება 2009 წლის 30 ივნისს დაიწყო პირველი საკვალიფიკაციო ეტაპით და 2010 წლის 22 მაისს დასრულდა მადრიდში სანტიაგო ბერნაბეუს სტადიონზე გამართული ფინალით.

თარიღები
ჯგუფური ეტაპი
ჯგუფი 
ჯგუფი 
ჯგუფი 
ჯგუფი 
ჯგუფი 
ჯგუფი 
ჯგუფი 
ჯგუფი 
პირველი თამაშები
----

მეორე თამაშები
----

ფინალი
პტიშის მყინვარი

პტიშის მყინვარი — კარულ-ხეობის ტიპის მყინვარი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე კოდორის მარჯვენა შენაკადის — ჩხალთის აუზში. სიგრძე 1,1 კმ, ფართობი 2,1 კმ², მყინვარის ენა ეშვება ზღვის დონიდან 2680 მ სიმაღლემდე. საზრდოობს მყინვარული ნაკადებით. პტიშის მყინვარიდან გამოდის მდინარე სამხრეთი პტიში.
ემელიან პუგაჩოვი

ემელიან ივანეს ძე პუგაჩოვი (; დ. დაახლოებით 1742, სტანიცა დონის ზომოვეისკაია — გ. 19 იანვარი/21 იანვარი, 1775, მოსკოვი) — 1773–1775 წლებში გლეხთა ომის წინამძღოლი რუსეთში. წარმოშობით კაზაკი იყო. 1756-1763 წლებში მონაწილეობდა შვიდწლიან ომში, ხოლო 1768-1770 წლებში რუსეთ-ოსმალეთის ომში. 1771 წელს თავი აარიდა სამხედრო სამსახურს და 1773 წლის იანვრიდან კატორღა მიუსაჯეს. მაისში გაიქცა ყაზანის ციხიდან და ჩავიდა იაიკის კაზეკებთან. მათთან მოლაპარაკების შემდეგ დაირქვა გარდაცვლილი იმპერატორ პეტრე -ის სახელი და კაზაკებს აჯანყებისაკენ მოუწოდა. მისი მიზანი ტიპური გამოხატვა იყო ხალხის საერთო განწყობისა — შეექმნათ კაზაკურ-გლეხური სახელმწიფო, რომელსაც სათავეში ჩაუდგა სამართლიანი „გლეხთა მეფე“.

გლეხთა ომის დროს გამომჟავნდა პუგაჩოვის არაჩვეულებრივი ენერგია, სიმამაცე, გამჭრიახობა, ორგანიზატორული და სამხედრო ნიჭი. 1774 წლის 8 სექტემბერს პუგაჩოვი შეთქმულებმა შეიპყრეს და ხელისუფლებას გადასცეს. ძიება მიმდინარეობდა იაიცკი-გოროდოკში (ახლანდელი ურალსკი), სიმბირსკა (ახლანდელი ულიანოვსკი) და მოსკოვში. სასამართლო შედგა 1774 წლის 29-31 დეკემბერს მოსკოვში. სენატის განაჩენით, რომელიც დაამტკიცა იმპერატორმა ეკატერინე -მ, პუგაჩოვი და მისი 4 თანამებრძოლი 1775 წლის 10 იანვარს სიკვდილით დასაჯეს მოსკოვში. პუგაჩოვის ოჯახი — მეუღლე სოფიო, შვილები ტროფიმი, აგრაფენა და ხრისტინა, მეორე ცოლი — „იმპერატრიცა“ უსტინია კუზნეცოვა კექსჰოლმში (ახლანდელი პრიოზერსკი) გადაასახლეს.
ფლეიტა

ფლეიტა — სასულე მუსიკალური საკრავი. არსებობს განივი (დაკვრისას უჭირავთ ჰორიზონტალურად) და გასწვრივი ანუ სიგრძივი (იჭერენ ვერტიკალურად) ფლეიტები. გავრცელებულია უძველესი დროიდან, აღსანიშნავია, რომ ფლეიტა ამ დროისთვის უძველესი მუსიკალური საკრავია მსოფლიოში. გერმანიაში აღმოჩნდა 35,000 წლის წინ ძვლისგან გამოთლილი ფლეიტა.

თანამედროვე ფლეიტა განივი ტიპისაა; აქვს ცალი მხრიდან დახურული ცილინდრული ლულა. ლულის ზედა ნაწილი წარმოადგენს საკრავის თავს, შუა ნაწილში განლაგებულია მოძრავი საცობი (წყობის რეგულირებისთვის), ჰაერის ჩასაბერი ხვრელი და ყველა ძირითადი სარქველი; ლულის ქვედა ნაწილში მოთავსებულია 3—4 სარქველი. საკრავი მზადდება სპეციალური ჯიშის ხისგან, ლითონისა და პლასტმასისაგან. დიაპაზონი — მცირე ოქტავის სი, ან პირველი ოქტავის დო — ოქტავის დო-მდე. ფლეიტის ნოტები იწერება ვიოლინოს გასაღებში. ფლეიტა საორკესტრო, საანსამბლო და სოლო საკრავია. ნაირსახეობებია: მცირე ფლეიტა (ფლეიტა პიკოლო), ალტის ფლეიტა და ბანის ფლეიტა.
ვილჰელმს პურვიტისი

ვილჰელმს პურვიტისი (დ. 3 მარტი [ ძვ. სტ. 20 თებერვალი], 1872, ხუტარ იაუჟი, ახლანდელი ცესისის რაიონი, ლატვია — გ. 14 იანვარი, 1945, ნოიჰაიმი, გერმანია) — ლატვიელი ფერმწერი, პეიზაჟისტი.

ბიოგრაფია
სწავლობდა პეტერბურგის სამხატვრო აკადემიაში (1890–1897), იყო ა. კუინჯის მოწაფე. ლატვიის სამხატვრო აკადემიის რექტორი რიგაში (1919–1934) და ამავე აკადემიის პეიზაჟის სახელოსნოს ხელმძღვანელი (1921–1944). პურვიტისის ნამუშევრებისათვის დამახასიათებელია ემოციურობა, დეკორატიულობა („ზამთრის პეიზაჟი“, 1898, „შემოდგომა“ დაახლოებით 1929, ორივე ლიტვის ხელოვნების მუზეუმი, რიგა).
პურის ხე

პურის ხე — ერთსახლიანი ხეები თუთისებრთა ოჯახის -ის გვარისა. მისი 50-მდე სახეობა გავრცელებულია სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, ოკეანეთში, სამხრეთ ამერიკასა და ზოგ სხვა ტროპიკულ რაიონში.

განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ჩვეულებრივ პურის ხეს და ინდურ პურის ხეს. ჩვეულებრივი პურის ხე დიდი ხანია კულტივირებულია წყნარი ოკეანის კუნძულებზე. მისი სიმაღლეა 35 მ, დიამეტრი 1 მ აღწევს. ფოთლები თათისებრ განკვეთილია, ნაყოფედის მასა 3-4 კგ. შეიცავს უთესლო ფორმებს. ინდური პურის ხე სიმაღლე 15 მ აღწევს და 30-40 კილოგრამს იწონის. მთლიანი ფოთლები აქვს. 30 კგ-იან ნაყოფედს პირდაპირ ღეროზე ისხამს (კაულიფლორია).

პურის ხის ნაყოფედი შეიცავს სახამებელს, შაქრებსა და ცხიმებს. იჭმება მოხარშული და გამომცხვარი. კულტივირებულია ორივე ნახევარსფეროს ტროპიკებში, სადაც ადგილობრივი მოსახლეობის მნიშვნელოვანი საკვებია. მერქანს იყენებენ ავეჯისა და მუსიკალური ინსტრუმენტების დასამზადებლად და საღებავად. ფოთლები და ყვავილი იხმარება სამკურნალოდ.
სიმონას დაუკანტასი

სიმონას დაუკანტასი (დ. 28 ოქტომბერი, 1793, კალვიაი, სკუოდასის რაიონი — გ. 6 დეკემბერი, 1864, პაპილე, აკმიანის რაიონი) — ლიტველი ისტორიკოსი, მწერალი, განმანათლებელი. 1825 წელს დაამთავრა ვილნიუსის უნივერსიტეტი. 1825-1834 წწ. მუშაობდა რიგაში, 1835-1851 წწ. პეტერბურგში. იკვლევდა ლიტველი ხალხის ისტორიას („ლიტვის ისტორია უძველესი დროიდან“ და სხვ.). იგი აიდეალებდა ლიტვის ისტორიას, ბატონყმობას გარედან შემოტანილად თვლიდა, ილაშქრებდა ფეოდალური გადასახადების წინააღმდეგ.
დამპალი დაბები

დამპალი დაბები — გაუკაცრიელებული დაბები და სოფლები - სს. ინგლისში, რომლებიც პარლამენტში წარმომადგენლობით უფლებას ინარჩუნებდნენ. დამპალიი დაბებიდან პარლამენტის წევრებს ფაქტობრივად ამ დაბების მესაკუთრე ლენდლორდები ნიშნავდნენ. დამპალი დაბების სისტემა ხელს უშლიდა სამრეწველო ბურჟუაზიის პარლამენტში შეღწევას და უწარმომადგენლოდ ტოვებდა ისეთ დიდ ქალაქებს, როგორიც იყო ბირმინგემი, მანჩესტერი და სხვა. 1832 წელს საპარლამენტო რეფორმით 56 დამპალ დაბას ჩამოერთვა დამოუკიდებელი წარმომადგენლობის უფლება, დანარჩენებს კი - 1867 წლის საარჩევნო რეფორმის შემდეგ. ამის შედეგად 1832-1867 წწ. პარლამენტში 200 დეპუტატის ადგილი განთავისუფლდა.
დიდი ჩორჯო

დიდი ჩორჯო — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული ხვანჭკარა).

მდებარეობს ლეჩხუმის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე რიონის ხეობაში, ზღვის დონიდან 800 მეტრზე, ამბროლაურიდან 13 კმ-ის დაშორებით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 176 ადამიანი.
გენდუში

გენდუში — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში (ჭრებალოს თემი), მდებარეობს მდინარეების ლაჯანურისა და ასკისწყლის წყალგამყოფის აღმოსავლეთ კალთაზე. მდინარე რიონის ხეობაში. ზღვის დონიდან 920 მეტრი, ამბროლაურიდან 21 კილომეტრი. ფეოდალური ხანიდან შემორჩენილია გელოვანების საგვარეულო ციხესიმაგრე და სასახლის ნანგრევები.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 27 ადამიანი.
გორისუბანი

გორისუბანი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში (ბუგეულის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს მდინარეების შარეულისა (რიონის მარცხენა შენაკადი) და რიონის წყალგამყოფის ჩრდილოეთ კალთაზე, რიონის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 920 მ სიმაღლეზე, ამბროლაურიდან დაშორებულია 17 კმ-ით. სოფელში დგას საუკუნის ნახევრის წმინდა ბარბალეს ეკლესია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 36 ადამიანი.
გორი (ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი)

გორი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში (იწის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს მდინარე რიონის მარცხენა ნაპირზე, მდინარეების კრიხულისა და რიონის წყალგამყოფის ჩრდილოეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 680 მ. ამბროლაურიდან დაშორებულია 1 კმ-ით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 56 ადამიანი.

ღირსშესანიშნაობანი
სოფელში დგას წმინდა გიორგის ერთნავიანი ეკლესია. ადრე მას მინაშენებიც ჰქონია. მშენებლობაში გაირჩევა ორი ფენა, ერთი ადრინდელი, განვითარებული შუა საუკუნეებისა, მეორე — გვიანდელი საუკუნის, თავდაპირველი ნაგებობიდან შემონახულია შირიმის ქვით მოპირკეთებული აღმოსავლეთი ნაწილი. ეკლესიას შემორტყმული აქვს კარგად დამუშავებული ნატეხი ქვის გალავანი.
გოგოლეთი

გოგოლეთი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული ცახი),

მდებარეობს მდინარე შარეულის (რიონის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 740 მეტრი, ამბროლაურიდან 28 კილომეტრი. სოფლის მიდამოებში, შარეულის ხეობის მარჯვენა, დამრეცი ფერდობის თავში არის კარსტული მღვიმე.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 15 ადამიანი.
ქერონეის ბრძოლა (ძვ. წ. 338)

ქერონეის ბრძოლა (ძვ. წ. 338) — ბრძოლა ქერონეასთან ახლოს, ბოეტიაში. ბრძოლაში ერთმანეთს დაუპირისპირდნენ მაკედონელები, ფილიპე -ს მეთაურობით და ათენელებისა და თებელების კოალიცია. ბრძოლა დამთავრდა ფილიპეს ბრწყინვალე გამარჯვებით. ქერონეის ველზე მაკედონელების გამარჯვება ბერძნების დამოუკიდებლობის დასასრულს ნიშნავდა. ბრძოლა აღწერილი აქვს დიოდორე სიცილიელს.

წინაპირობები
საბერძნეთის ქალაქებსა და მაკედონიას შორის ომი ჯერ კიდევ ძვ. წ. 340 წელს გარდაუვალი იყო. ფილიპე მაკედონელს ალყა ჰქონდა შემორტყმული პერინტუსისთვის. თუმცა მას შემდეგ, რაც გაიგო, რომ ქალაქს სპარსეთის იმპერია ამარაგებდა, ალყა მოხსნა და საბერძნეთის დაპყრობა განიზრახა. მან მცირე დრო დაჰყო მაკედონიაში და შემდეგ მოულოდნელად დაიძრა სამხრეთისკენ. ძვ. წ. 338 წლის 2 აგვისტოს ორი არმია ერთმანეთს ქერონეის ველზე გაუპირისპირდა ერთმანეთს.

ბრძოლა
ბრძოლის დაწყებამდე ფილიპემ მოწინააღმდეგეებს გაუგზავნა დესპანი, მშვიდობაზე მოსალაპარაკებლად, თუმცა უშედეგოდ. ამის შემდეგ ის პირდაპირ ბრძოლის ველისკენ გაემართა 30 ათასი ქვეითითა და 2 ათასი კავალერისტით.

ფილიპემ მარცხენა ფლანგი ალექსანდრეს ჩააბარა. თვითონ კი მარჯვენას ჩაუდგა სათავეში. ალექსანდრეს წინ განლაგებულები იყვნენ თებელები და მათი გამორჩეული „საღვთო რაზმი“, რომელიც 300 მეომრისგან შედგებოდა. ბერძნების მარცხენა ფლანგზე კი ათენელები იდგნენ. შეუპოვარი ბრძოლა დიდხანს გაგრძელდა ისე, რომ არცერთ მხარეს უპირატესობა არ მოუპოვებია. შემდეგ ალექსანდრემ იმისათვის, რომ თავისი სიმამაცე და გამბედაობა დაემტკიცებინა შეტევა წამოიწყო თებელებზე. ის პირველი ეკვეთა მტერს. ამ შეტევამ მოწინააღმდეგის რიგებში ხვრელი გააჩინა და არმია ორ ნაწილად დაჰყო. ბერძნებმა დიდი დანაკლისი განიცადეს და საბოლოოდ გაქცევით უშველეს თავს. ამ დროს კი ფილიპემ თავისი არმია თავიდან უკან დახია, შემდეგ კი მთელი ძალით ეკვეთა მტერს. ამ მანევრმა ათენელები დააბნია და მათაც უკან დაიხიეს.

შედეგები
ბრძოლის ველზე ათასზე მეტი ათენელის ცხედარი დარჩა, 2 ათასამდე კი დაატყვევეს. თებელებსაც დიდი დანაკარგები ჰქონდათ. 3 ათასამდე თებელი კი დაატყვევეს. დიოდორეს მიხედვით, ფილიპეს პირდაპირ ბრძოლის ველზე დაღუპულთა გვამებს შორის წამოუწყია ნადიმი. ცნობილია, რომ თებელების ელიტარული „საღვთო რაზმი“ მთლიანად განადგურდა(მათგან 154 დაიღუპა, 46 კი დაიჭრა ან ტყვედ ჩავარდა). ფილიპე გააკვირვა მათმა სიმამაცემ და თავგანწირვამ და ამიტომ თებელებს ნება დართო, რომ მათთვის პატივის მისაგებად ბრძოლის ველზე აეღმართად ლომის ქანდაკება.

ათენელ გენერალ ლისიკლესს მოგვიანებით ბრალი დასდეს, რომ მისი ბრალი იყო ბრძოლაში მარცხი. ის გაასამართლეს და სიკვდილით დასაჯეს.

ფილიპემ ალექსანდრე ათენში გააგზავნა, რომ ომისთვის ბოლო მოეღო. მან შესთავაზა, რომ გირაოს, ერთგულებისა და სპარსეთის წინააღმდეგ ბრძოლაში საჭირო მეომრებისა და ფინანსების სანაცვლოდ, ის დაინდობდა ყველა იმ ქალაქ-სახელმწიფოს, რომელიც მის წინააღმდეგ იბრძოდნენ. ათენელები გაოგნდნენ ფილიპეს გულმოწყალებით და მაშინვე დათანხმდნენ ზავს. მან ასევე ბეოტიელებთანაც დადო ზავი, თუმცა თებეში გარნიზონი შეინარჩუნა. ამის შემდეგ ფილიპემ შექმნა კორინთოს ლიგა სპარსეთის იმპერიიის წინააღმდეგ საბრძოლველად, რომელშიც ბერძნული ქალაქ-სახელმწიფოები გაერთიანდნენ.
პურის ხოჭო

პურის ხოჭო — ხოჭო ფირფიტულვაშიანთა ოჯახისა. პურეული მარცვლოვნების მავნებელია. გავრცელებულია თითქმის ყველგან. საქართველოში გვხვდება პურის ხოჭო, კავკასიის ჯვაროსანა, ალაზნის ჯვაროსანა და თეთრფრთიანი ხოჭო. განსაკუთრებით მავნეა პურის ხოჭო, რომელიც გავრცელებულია ევროპაში, მცირე აზიაში, ირანში.

ხოჭოს ზედა ფრთები მუქი წაბლისფერია შავი ოთხკუთხა ლაქებით, თავი, მუცელი და ფეხები შავია. სხეულის სიგრძე 12-16 მმ აღწევს. განვითარების ციკლი ორწლიანია. მატლი მკრთალი მოყვითალოა, რკალივით მოხრილი, 35 მმ. დედალი კვერცხს (50 ცალამდე) დებს ნიადაგში. მატლი ბინადრობს ნიადაგში, იკ ვებება ნეშომპალათი და თავთავიანი მარცვლეულია ფესვებით. იგი ჭუპრდება მაისის დასასრულს, ხოლო ივნისის ბოლოს ნიადაგიდან ამოფრინდება ხოჭო, რომელიც იკვებება ჭვავის, ხორბლის, ქერის, ცვილისებრი სიმწიფის ფაზაში მყოფი მარცვლებით. ხოჭო ამოფრენიდან 10-12 დღის შემდეგ იწყებს კვერცხის დებას.

ბრძოლის ღონისძიებანი: ნაწვერალის აოშვა, მზრალად ხვნა, ანეულის კულტივაცია, სათოხნი კულტურების რიგთშორისების დამუშავება, ნათესების შესხურება ინსექტიციდებით და სხვა.
ნიდერლანდების ანტილის კუნძულები

ნიდერლანდების ანტილის კუნძულები (, პაპიამენტო: ) — კუნძულთა ჯგუფი კარიბის ზღვაში, რომელიც წარმოადგენდა ნიდერლანდების სამეფოს ავტონომიას. 2010 წლის ოქტომბერს, დაშლის შემდეგ, კუნძულები ისევ შედიან ნიდერლანდების სამეფოში, თუმცა სხვადასხვა სტატუსით.

კუნძულების საერთო ფართობი 960 კმ², მოსახლეობა 2008 წლისთვის 225 ათასი კაცი.
ზედა თლუღი

ზედა თლუღი — სოფელი საქართველოში, სოფელი ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის ჭელიაღელის ადმინისტრაციულ ერთეულში (რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარე).

მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1200 მ-ზე, ამბროლაურიდან 15 კმ-ის დაშორებით, შაორის წყალსაცავის ჩრდილოეთით.

სოფელი მდებარეობს ისტორიულ ქვემო რაჭაში, პირველად მოხსენიებულია 1544 წელს იმერეთის მეფე ბაგრატ -ის სიგელში ნიკორწმინდის საეპისკოპოსო ტაძრის დაარსების შესახებ. შემორჩენილია ფეოდალური ხანის წმ. გიორგის ეკლესიისა და ციხის ნანგრევები.

ღირსშესანიშნაობები
სოფელში მაღლობზე დგას ტეხისის წმინდა გიორგის ფეოდალური ხანის ეკლესია, რომელიც გადაჰყურებს ნიკორწმინდისა და ხოტევის მთავარანგელოზის ეკლესიებს. 2006–2007 წლებში ჩაუტარდა აღდგენითი სამუშაოები.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 40 ადამიანი.
ალისმერეთი

ალისმერეთი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ბაღდათის მუნიციპალიტეტში, ნერგეეთის თემში. მდებარეობს მესხეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე ხანისწყლის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 600 მეტრი, ბაღდათიდან დაშორებულია 15 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 5 ადამიანი.
ზედა დიმი

ზედა დიმი — სოფელი საქართველოში, ბაღდათის მუნიციპალიტეტის ნერგეეთის ადმინისტრაციულ ერთეულში (იმერეთის მხარე).

მდებარეობს მდინარე ხანისწყლის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 220 მ-ზე, ბაღდათიდან 3 კმ-ში. ზედა დიმის ტერიტორიაზე აღმოჩენილია ძველი დასახლებების კვალი (იხ. დიმი). სოფელში დგას 1912 წელს აგებული წმინდა გიორგის დარბაზული ეკლესია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 425 ადამიანი.
ზედა ზეგანი

ზედა ზეგანი — სოფელი საქართველოში, ბაღდათის მუნიციპალიტეტში, ზეგანის ადმინისტრაციული ერთეულის (სოფლები: ზედა ზეგანი, ქვედა ზეგანი, წიფა) ცენტრი (იმერეთის მხარე).

მდებარეობს მდინარე საკრაულის (ხანისწყლის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში, ზღვის დონიდან 440 მ-ზე, ბაღდათიდან 12 კმ-ის დაშორებით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 196 ადამიანი.
ვარციხე

ვარციხე (ვარდციხე) — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ბაღდათის მუნიციპალიტეტში. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1559 ადამიანი. სოფელში მოქმედებს ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია.

გეოგრაფია
სოფელი მდებარეობს ისტორიულ იმერეთში, იმერეთის დაბლობზე, მდინარე ხანისწყლისა და რიონის შესაყართან. ზღვის დონიდან 80 მეტრი, ბაღდათიდან 17 კილომეტრი. სოფელში გავრცელებულია კაკლისა და თუთის ხეები. 1980-იანი წლებისთვის სოფელში შემორჩენილი იყო ძელქვის ცალკეული ეგზემპლარები.

ისტორია
ახლანდელი სოფლის ადგილზე ადრინდელ შუა საუკუნეებში მდებარეობდა ეგრისის სამეფოს ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ქალაქი (ბერძნულ წყაროებში როდოპოლისი, ქართულ წყაროებში ვარციხე, ვარდციხე). პირველად მოიხსენიება საუკუნის ბიზანტიურ წყაროებში. ხელსაყრელი გეოგრაფიული მდებარეობის გამო ვარციხეს დიდი სტრატეგიული და ეკონომიკური მნიშვნელობა ჰქონდა. აქ გადიოდა მნიშვნელოვანი საერთაშორისო სავაჭრო გზა. საუკუნის შუა წლებში ეგრისის დიდი ომის დროს ქალაქი ხელიდან ხელში გადადიოდა. პირველად ირანელების თავდასხმის წინ ქალაქის კედელი მოარღვიეს, რათა მტერს შემდგომში ახალ დაპყრობათა პლაცდარმად არ ექცია. - საუკუნეებში ქალაქმა აღმავლობა განიცადა.

გვიანდელ შუა საუკუნეებში ვარციხე იმერეთის მეფეთა საზაფხულო რეზიდენცია იყო. ისინი იქვე მდებარე აჯამეთის ტყეში ნადირობით ერთობოდნენ. საუკუნეში ვარციხე უკვე სოფლად იყო ქცეული. ციხე-სიმაგრეები, კოშკები და სხვა ნაგებობები ვარციხეში რუსებმა დაანგრიეს. გადარჩა მხოლოდ ეკლესია. მოჰყავდათ სიმინდი, თამბაქო და ბამბა, მისდევდნენ მევენახეობას.

ეკონომიკა
სოფლის ტერიტორიაზე მდებარეობს აჯამეთის აღკვეთილის ერთ-ერთი მასივი, ვარციხის მასივი, რომლის ფართობია 1106 ჰა. მდინარე რიონზე სოფლის მახლობლად აგებულია ვარციხეჰესი. სოფელში არსებული კიდევ ერთი საინჟინრო ნაგებობაა აჯამეთის არხი, რომლის მეორე ბოლო ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვედა საქარაშია.