iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვიბორგის მოწოდება

ვიბორგის მოწოდება — მანიფესტი „ხალხს სახალხო წარმომადგენლებისაგან“, რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო სათათბიროს დეპუტატთა ჯგუფის საპროტესტო განცხადება სათათბიროს დათხოვნასთან (1906 წლის 9 ივლისი) დაკავშირებით.

დეპუტატები (ძირითადად „კადეტები“, „ტრუდოვიკები“ და სოციალ-დემოკრატები) შეიკრიბნენ ქ. ვიბორგში (ფინეთის დიდი სამთავრო) და საპროტესტო მიმართვის შესამუშავებლად აირჩიეს 6-კაციანი კომისია, რომლის შემადგენლობაში ნოე ჟორდანია და სერგი ჯაფარიძეც შედიოდნენ, დეპუტატები ხალხს პასიური წინააღმდეგობისაკენ (გადასახადებზე უარის თქმა და ა. შ.) მოუწოდებდნენ. მოწოდების ტექსტის ავტორი იყო ისტორიკოსი და ლიბერალური მიმართულების პოლიტიკოსი პავლე მილიუკოვი. მანიფესტს ხელი მოაწერა 169 დეპუტატმა, მათ შორის ხუთივე ქართველმა სოციალ-დემოკრატმა — ნოე ჟორდანიამ, ს. ჯაფარიძემ, ივანე გომართელმა, ისიდორე რამიშვილმა, სიმონ წერეთელმა — და სოციალისტ-ფედერალისტმა იოსებ ბარათაშვილმა.

რუსეთის იმპერიის მოსახლეობის მხრიდან ვიბორგის მოწოდებას აქტიური გამოხმაურება არ მოჰყოლია. ამით ისარგებლა ხელისუფლებამ და ვიბორგის მიმართვის ხელმომწერ 169 დეპუტატიდან 167-ს სამი თვით პატიმრობა მიუსაჯა, რაც მათ მომდევნო არჩევნებში მონაწილეობის უფლებასაც ართმევდა. ნოე ჟორდანია არალეგალურ მდგომარეობაზე გადავიდა და ამით დააღწია თავი პატიმრობას.
ფსკვნილი

ფსკვნილი ასევე ცნობილი როგორც დომინიკური ფსკვნილი — ლოცვების ერთობლიობა, რომელიც ძირითადად გამოიყენება კათოლიკურ ეკლესიაში. კითხულობენ კრიალოსანზე რომლებიც გამოიყენება ლოცვების შემადგენელი ნაწილის დასათვლელად.

ლოცვები, რომლებიც ქმნიან როსარიას. მოწყობილია ათი „დიდება ღვთისმშობელსისაგან“, რომელსაც ეწოდება „ათეულის ლოცვა“. ყოველ ათეულ ლოცვას წინ უძღვის „საუფლო ლოცვა („მამაო ჩვენო“) და ტრადიციულად მოჰყვება ერთი დიდება (დიდება მამასა...). ზოგიერთი კათოლიკე ასევე კითხულობს ლოცვას „ო ჩემო უფალო“ (დიდების შემდეგ). „კრიალოსანი“ არის დამხმარე საშუალება ამ ლოცვების მათი სათანადო თანმიმდევრობით წარმოთქმისთვის.

ჩვეულებრივ, ლოცვის დროს იკითხება ხუთი ათეულის ლოცვა. ყოველი ათეული იძლევა შესაძლებლობას ვიფიქროთ ფსკვნილი საიდუმლოზე, რომელიც „სახარებისეულ გაკვეთილებს“. ფსკვნილის სახეობებია: ფრანცისკანური გვირგვინი, ბრიჯიტინის როსარი, წმიდა ჭრილობების როსარი და ა.შ. ოთხ საუკუნეზე მეტი ხნის განმავლობაში, რამდენიმე პაპმა ხელი შეუწყო ფსკვნილის მოხმარებას, როგორც ქალწული მარიამის თაყვანისცემის ნაწილი კათოლიკურ ეკლესიაში.

ფსკვნილზე ლოცვა
ძირითადი სტრუქტურა
როზარის ლოცვის სტრუქტურა:

ჯვრის გამოსახვა (ზოგჯერ ჯვრის ან ჯვარცმის გამოყენებით);
მოციქულთა სარწმუნოება (ჯვარი ან ჯვარცმა ეჭირა ხელში);
მამაო ჩუენო პირველ დიდ მძივზე.
ავე მარია ყოველ მომდევნო სამ მძივზე (სამი თეოლოგიური სათნოებისთვის : რწმენა, იმედი და ქველმოქმედება );
დიდება: ყოველ მომდევნო დიდ მძივზე (სამება)
საუფლო ლოცვა - მეორე დიდ მძივზე.
ჯვრის გამოსახვა

შემდეგ მოჰყვება ათეულის ლოცვა, რომელიც იმეორებს ამ ციკლს თითოეული საიდუმლოსთვის .

სხვა ქრისტიანები
მრავალი მსგავსი ლოცვის პრაქტიკა არსებობს სხვა ქრისტიანულ თემებში, თითოეულს აქვს ლოცვების საკუთარი ნაკრები და ლოცვის მძივების საკუთარი ფორმა (ზოგიერთ ტრადიციაში ცნობილია როგორც ჯაგრისი), როგორიცაა ფსკვნილი მართლმადიდებლურ ქრისტიანობაში. ფსკვნილზე ზოგჯერ ლოცულობენ სხვა ქრისტიანები, განსაკუთრებით ლუთერანები, ანგლიკანები და „ძველი კათოლიკეები“.
ჯეფრი დინ მორგანი

ჯეფრი დინ მორგან (დ. 22 აპრილი, 1966) — ამერიკელი მსახიობი. ის ცნობილია თავისი როლით -ის საშინელებათა დრამის სერიალში „მოსიარულე მკვდრები“ (2016–2022) და მის სპინ-ოფ „მოსიარულე მკვდრები: მკვდარი ქალაქი“ (2023–დღემდე) პერსონაჟ ნეგანის როლით, რისთვისაც მან მიიღო კრიტიკოსების მოწონება. ის ასევე გამოჩნდა სატელევიზიო როლებში, როგორებიცაა ჯონ ვინჩესტერი ფანტასტიკური საშინელებათა სერიალში „ზებუნებრივი“ (2005–2007; 2019), დენი დუკეტი სამედიცინო დრამის სერიალში „გრეის ანატომია“ (2006–2009), ჯეისონ კრუზი –ის პოლიტიკურ დრამატულ სერიალში „კარგი ცოლი“ (2015–2016), ასევე კინოროლები, მათ შორის უილიამ გალაჰერი „.. “-ში (2007), კომიკოსი სუპერგმირულ ფილმში (2009), კლეი „დამარცხებულებში“ (2010), მაიორი ენდრიუ ტანერი -ში (2012) და აგენტი ჰარვი რასელი -ში (2018).

ადრეული ცხოვრება
მორგანი დაიბადა სიეტლში, ვაშინგტონში, სენდი თომას და რიჩარდ დინ მორგანის ოჯახში. ის გაიზარდა კირკლენდში, ვაშინგტონში და დაესწრო ბენ ფრანკლინის დაწყებით სკოლასა და როუზ ჰილის უმცროსი საშუალო სკოლას. 1984 წელს დაამთავრა ვაშინგტონის ტბის საშუალო სკოლა და დაესწრო სკაგიტ ველის კოლეჯს, რათა გაეგრძელებინა კარიერა კალათბურთში. ფეხის ტრავმის მიღების შემდეგ, მან დატოვა სკოლა, რათა გაეგრძელებინა სწავლა სხვა სფეროებში, როგორებიცაა მხატვრობა და წერა. როდესაც მეგობართან ერთად ორი დღით დასარჩენად წავიდა სიეტლიდან ლოს-ანჯელესში, მან გადაწყვიტა მუდმივად იქ ეცხოვრა, რათა მსახიობობა გაეგრძელებინა. "მე დავიწყე მსახიობობა, აღმოვაჩინე, რომ ცოტა ნიჭი მქონდა და გავყევი".

პირადი ცხოვრება
მორგანი დაქორწინებული იყო მსახიობ ანა ლონგველზე 1992 წლიდან 2003 წლამდე. 2007 წელს, ის მცირე ხნით დაინიშნა ყოფილ მსახიობთან, მერი-ლუიზ პარკერთან; მათი ნიშნობა დასრულდა 2008 წლის აპრილში.

მას აქვს ფრანგული, შოტლანდიური და იტალიური წარმოშობა.

2009 წელს მსახიობმა და პროდიუსერმა შერი როუზმა განუცხადა -ს, რომ მას ჰყავდა ვაჟი მორგანთან, დაბადებული დაახლოებით 2004–2005 წლებში. მორგანმა ეს არ დაადასტურა.

2009 წელს, მორგანმა დაიწყო ურთიერთობა მსახიობ ჰილარი ბარტონთან ბრმა პაემნის შემდეგ, მისი ზებუნებრივიის თანავარსკვლავის ჯენსენ ეკლსის და ეკლესის მეუღლის, დენიელის მეშვეობით, რომელთანაც ითამაშა -ზე. წყვილს ვაჟი შეეძინა 2010 წლის 14 მარტს. რვა წლის შემდეგ, კი ქალიშვილი 2018 წლის 16 თებერვალს. 2019 წლის 5 ოქტომბერს წყვილი დაქორწინდა.

2019 წელს მორგანმა იყიდა ბინა ნიუ-იორკში, ქვემო მანჰეტენის ნოჰოს უბანში.
ვინსენტ დე ბოვე

ვინსენტ დე ბოვე, ვინცენტიუსი (, ; დ. დაახლ. 1184/1194 — გ. დაახლ. 1264) — ფრანგი სწავლული, პედაგოგი, დომინიკელი ბერი.

ვინსენტ დე ბოვეს ცხოვრების შესახებ მწირი ცნობებია შემონახული. მოღვაწეობდა როიომონის ცისტერციანელთა მონასტერში (ახლანდ. ვალ-დ’უაზის დეპარტამენტი). ავტორია ენციკლოპედიური შინაარსის ნაშრომისა „დიდი სარკე“ (ლათ. ), რომელიც შედგენილია 1247–1260 წლებს შორის. მოიცავს 80 წიგნს. ემყარება 2000-მდე წყაროს. შედგება სამი ნაწილისაგან. პირველი ეხება ისტორიას, მეორე — თეოლოგიას, მესამე — ბუნებას.

ვინსენტ დე ბოვეს აქვს ცნობები ქართველების შესახებაც. მის მიხედვით,

აქაც და შემდეგაც ვინსენტ დე ბოვე ნაწილობრივ იმეორებს ოლივერუსის ცნობებს, რომ ქართველები აღუფრთოვანებია ჯვაროსანთა მიერ ეგვიპტეში ქალაქ დამიეტას აღებას (1219) და თვითონაც გადაუწყვეტიათ დაეპყროთ სარკინოზთა რომელიმე განთქმული ქალაქი.
ნიკო ჯაყელი

ნიკო ჯაყელი   (თეოფანე) ვახტანგის ძე ჯაყელი (დ.  1 იანვარი, 1862 -ჩოხატაური, სოფელი საყვავისტყე.- გ. 5 მაისი, 1929 წ. ბათუმი)-პედაგოგი,განმანათლებელი,საზოგადო მოღვაწე, ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წარმომადგენელი, სოციალისტ-ფედერალისტი,  ქალაქ ბათუმის სათათბიროს ორი მოწვევის ხმოსანი წევრი, წმინდა ანას და წმინდა სტანისლავის ორდენოსანი.

ბიოგრაფია ნიკო ჯაყელი დაიბადა 1862 წელს ოზურგეთის მაზრის სოფელ საყვავისტყეში. დაამთავრა ოზურგეთის სამოქალაქო სასწავლებელი, რის შემდეგაც სწავლა განაგრძო თბილისის ალექსანდრეს სახელობის სამასწავლებლო ინსტიტუტში. 1884 წელს წარმატებით დაასრულა ინსტიტუტის კურსი და მასწავლებლად გაიწვიეს ქალაქ შუშაში. მალე იგი სამშობლოში ბრუნდება და პედაგოგიურ მოღვაწეობას ბათუმში აგრძელებს.

პედაგოგიური და საზოგადო მოღვაწეობა ნიკო ჯაყელს დიდი წვლილი მიუძღვის იმ საგანმანათლებლო საქმიანობაში, რომელიც  ქარველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელმა საზოგადოებამ განახორციელა თურქთა ბატონობიდან  ახლად გათავისუფლებულ აჭარაში.    ბათუმის საქალაქო სკოლის მასწავლებელი, შემდეგ ამავე  სასწავლებლის გამგე  და უფრო მოგვიანებით, სახალხო სკოლების ინსპექტორი ხდება. 1928 -1929 წლებში ნიკო ჯაყელი ბათუმის №2 სკოლის დირექტორი გახლდათ.ნიკო ჯაყელი სხვადასხვა დროს მოღვაწერობდა ქუთაისში, ჭიათურასა და ქობულეთში.ქობულეთში სკოლის გახსნისას სიტყვით გამოსულა და სწავლას ქართულ ენაზე წარმართავდა.მის სახელს უკავშირდება ჭიათურის პირველი სამოქალაქოს საწავლებელის დაარსება,საგუნდო ხელოვნების ხელშეწყობა. ასევე დიდია მისი ღვაწლი ქუთაისის თეათრის დაარსების საქმეში.

პოლიტიკური საქმიანობა სოციალისტ-ფედერალისტი,  ქალაქ ბათუმის სათათბიროს ორი მოწვევის ხმოსანი წევრი. 1924 წლის აგვისტოს ამბოხების დამარცხების შემდეგ, საქართველოში ძლიერი იატაკქვეშა ანტიბოლშევიკური ორგანიზაციების შექმნა შეუძლებელი იყო. თუმცა, ნიკო ჯაყელი შეუერთდა ქაქუცა ჩოლოყაშვილის ინიციატივით შექმნილ საიდუმლო ორგანიზაციას „თეთრი გიორგი“. ეს ორგანიზაცია იბრძოდა საქართველოს დამოუკიდებლობისთვის, რუსული გავლენის წინააღმდეგ და ქართული ენისა და კულტურის დაცვისთვის.

გარდაცვალება ნიკო ჯაყელი გარდაიცვალა 1929 წელს. დაკრძალვისას მისი საზოგადო მოღვაწეობის შესახებ ინფორმაცია საჯაროდ გაჟღერდა. დაკრძალვის ცერემონიაზე საპატიო ყარაული მოიხსნა ოჯახის წევრები  ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში იდევნებოდნენ.ჩამოერთვათ ბათუმში,ზღვის ქუჩაზე მდებარე სახლი.ცნობილია, რომ ნიკო ჯაყელი დაკრძლალულია ბათუმში, ფერიის ცერტრალურ  სასაფლაოზე.თუმცა საფლავი არ არის მიკვლეული.

მემკვიდრეობა  დიდი წვლილი მიუძღვის ნიკო ჯაყელს საუკუნის ბოლოსა და საუკუნის ნახევარში წარმოებულ საგანმანათლებლო საქმიანობაში. ,,დასავლეთ საქართველოს მთავარი მოამაგე  ასე არის იგი მოხსენიებული საარქივო მასალებში დაცულ ხელნაწერებში. მისი ბიოგრაფიის დიდი ნაწილი არ არის შესწავლილი.
ვიპატოსი

ვიპატოსი, იპატოსი — ბიზანტიური საკარისკაცო ტიტული, თავდაპირველად შეესაბამებოდა გვიანდელი რომაული ხანის „კონსულის“ ტიტულს, მაგრამ უკვე ადრებიზანტიურ ხანაში დაკარგა მნიშვნელობა, ჯერ საშუალო რგოლის ადმინისტრაციულ და ფინანსურ მოხელეებს ენიჭებოდათ, ბოლოს კი შედარებით დაბალ წოდებად გადაიქცა თანამდებობის გარეშე.

– საუკუნეებში შემოღებულ იქნა „ფილოსოფოსთა ვიპატოსის“ ტიტული, რომელიც ენიჭებოდა მოხელეს, მეცნიერს ჰუმანიტარული დარგის გამგებელს კონსტანტინოპოლის უმაღლეს სკოლაში. ვიპატოსის ტიტულს ზოგჯერ ანიჭებდნენ ვასალურ სახელმწიფოთა წარჩინებულ, მაგრამ არა უმაღლესი რანგის გამგებლებს.

საქართველოში – საუკუნეებში მცხეთის ჯვრის მონასტრის წარწერების მიხედვით, ვიპატოსის ტიტული ჰქონდა ქართლის ერისმთავრის, სტეფანოზის ძმას — დემეტრეს და შვილს — ადარნასეს (ერისმთავრად გახდომამდე). მომდევნო საუკუნეებში ვიპატოსის ტიტულით ცნობილია - საუკუნეების მოღვაწე გრიგოლი, რომელიც კატაულას ქვასვეტზეა გამოსახული.
ელენე ვირსალაძე

ელენე (ლოლოტა) ბაგრატის ასული ვირსალაძე (დ. 29 ივნისი, 1911, თბილისი, — გ. 11 მარტი, 1977, იქვე) — ქართველი ფოლკლორისტი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1964), პროფესორი (1971), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1965).

დაიბადა ბაგრატ ვირსალაძისა და ელენე მუსხელიშვილის ოჯახში. მისი და იყო ხელოვნებათმცოდნე თინათინ ვირსალაძე, ძმა — თეატრის მხატვარი სოლიკო ვირსალაძე.

ელენე ვირსალაძემ დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი (1930), შემდეგ — ლენინგრადის ლიტერატურის, ენისა და ფილოსოფიის ინსტიტუტის ასპირანტურა (1935). 1936 წლიდან მუშაობდა შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტში. 1937-1942 წლებში რეპრესირებული იყო; იმყოფებოდა გადასახლებაში კარელიასა და შუა აზიაში. რეპრესიებს ემსხვერპლა ასევე ელენეს მამა ბაგრატი და სიძე (დის ქმარი) მეთოდე ხოშტარია (ორივე დახვრიტეს). სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ განაგრძო მუშაობა ლიტერატურის ინსტიტუტში, პარალელურად კითხულობდა ლექციებს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტსა და სხვადასხვა პედაგოგიურ ინსტიტუტში. 1976 წლიდან იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფოლკლორისტიკის კათედრის გამგე.

იკვლევდა ქართული ფოლკლორის აქტუალურ საკითხებს: მითოლოგიის პრობლემებს, ეპიკურ ტრადიციათა თავისებურებებს ზეპირსიტყვიერებაში, ხალხურ ლირიკას, ფოლკლორში თანამედროვე თემატიკის ასახვის ფორმებს, ლიტერატურით-ფოლკლორულ ურთიერთობებს და სხვ. აქტიურად მონაწილეობდა ფოლკლორულ ექსპედიციებში. მის მიერ შეკრებილი მასალის დიდი ნაწილი გამოქვეყნებულია სხვადასხვა ნაშრომში, მ. შ. „რჩეული ქართული ხალხური ზღაპრები” (ტ. , 1949; –1958), „ქართველ მთიელთა ზეპირსიტყვიერება” (1958), „ქართული სამონადირო ეპოსი” (1964), „ქართული ხალხური თქმულებები და ლეგენდები” (რუსულ ენაზე, 1973) და სხვ. მონაწილეობდა „ქართული ხალხური პოეტური შემოქმედების” (ტ. 1–3, 1960–73) და „ქართული ხალხური პოეზიის” თორმეტტომეულის (1972–84) შედგენაში, რისთვისაც მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო პრემია (1988, სხვებთან ერთად). მისი სამეცნიერო ნაშრომები თარგმნილია რუსულ, ფრანგულ, ინგლისურ და გერმანულ ენებზე.

ელენე ვირსალაძის ქმარი იყო ფილოსოფოსი შალვა ხიდაშელი, ქალიშვილი — ისტორიკოსი მანანა ხიდაშელი.
ლომისის ჯაჭვი

ლომისის ჯაჭვი — ლომისის ხატის ატრიბუტი, ცნობილია უფრო მთიულეთში მოპოვებული ტექსტით (მთქმელი ჯღუნა ნარაიძე, ჩამწერი ელ. ვირსალაძე):

ლომისის სასწაულთმოქმედი ხატი ნაყოფიერების და მოსავლიანობის მომნიჭებელია. მანვე შეკრა ხორასნის ქვეყანა, საქონელი გააბერწა, უნაყოფო მიწა დასკდა და ხალხი დაიმშა. ასე მუსრავდა ხორასანს „ეგვიპტის ჭირი“, ვიდრე სულთანმა დატყვევებული ათასი ქართველი არ გაათავისუფლა.
ლისითეა

ლისითეა  — ბერძნული მითოლოგიის პერსონაჟი, ოკეანიდა. ზევსის სატრფო, ერთ-ერთი მითის მიხედვით ჰერაკლეს დედა.

ანტიკური ავტორები ლისითეას უწოდებენ ოკეანის ერთ-ერთ ქალიშვილს, ზევსის სატრფოს. როდესაც ლიზითეამ გაიგო, რომ ორსულად იყო, სცადა ზევსისთვის დამალულიყო და დახმარება სთხოვა ხეს, მხეცს და ქვას. ხემ და მხეცმა უარი თქვეს, მაგრამ ქვამ თავისით დაფარა, მისი ორსულობის დასრულებამდე.

ზოგიერთი უძველესი ავტორი თვლიდა, რომ ლისითეა იყო სემელეს ალტერნატიული სახელი, ზევსის კიდევ ერთი სატრფო და დიონისეს დედა. მარკუს ტულიუს ციცერონი თავის ტრაქტატში „ღმერთების ბუნების შესახებ“ წერს, რომ ლისითეის ვაჟი იყო ჰერკულესი..

მის სახელს ატარებს იუპიტერის ერთ-ერთი თანამგზავრი ლისითეა.
კონსტანტინე ვირსალაძე

კონსტანტინე (კოტე) სპირიდონის ძე ვირსალაძე (დ. 28 იანვარი, 1914, თბილისი, — გ. 13 ოქტომბერი, 1992, იქვე) — ქართველი თერაპევტი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1952), პროფესორი (1953), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1967).

დაიბადა ექიმ სპირიდონ ვირსალაძის და პიანისტ ანასტასია აბდუშელიშვილის ოჯახში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი (1936). 1954 წლიდან იყო ამავე ინსტიტუტის თერაპიის კათედრის, 1957–1987 წლებში — ჰოსპიტალური თერაპიის კათედრის გამგე, 1975–1985 წლებში — თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის რექტორი. 1978 წელს აირჩიეს საქართველოს თერაპევტთა სამეცნიერო საზოგადოების თავმჯდომარედ. იყო საბჭოთა კავშირის – მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი (1974-1984).

ვირსალაძის სამეცნიერო კვლევები ეძღვნება საქართველოში კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის დაავადებების ეპიდემიოლოგიას, პროფილაქტიკურ ღონისძიებებს. მისი თაოსნობით ქვეყანაში დაინერგა კვლევის ენდოსკოპიური მეთოდები გასტროენტეროლოგიაში, რესპუბლიკურ კლინიკურ საავადმყოფოსთან დაარსდა გასტროენტეროლოგიისა და სამკურნალო კვების განყოფილებები (1960), შეიქმნა გასტროენტეროლოგთა რესპუბლიკური და თბილისის თერაპევტთა სამეცნიერო საზოგადოებები (1973).

კონსტანტინე ვირსალაძეს ცოლად ჰყავდა ბიოლოგი დარეჯან კავკასიძე. მათი შვილები არიან: პიანისტი ელისო ვირსალაძე და ენდოკრინოლოგი დავით ვირსალაძე.
ელარა (თანამგზავრი)

ელარა , იუპიტერ  — ციური სხეული, პლანეტა იუპიტერის ბუნებრივი თანამგზავრი. შედის იუპიტერის ჰიმალიის ჯგუფში. იგი პროგრადულად მოძრავი არარეგულარული თანამგზავრია.

სახელი მიიღო ბერძნული მითოლოგიური პერსონაჟის, ელარის პატივსაცემად.

აღმოჩენა
აღმოაჩინა ასტრონომმა ჩარლზ პერაინმა 1905 წლის 2 იანვარს ლიკის ობსერვატორიაში. ბერძნული მითოლოგიური პერსონაჟის, ზევსის სატრფოს, ელარის სახელი დაარქვეს. ოფიციალური სახელი მან მხოლოდ 1975 წელს მიიღო.

ორბიტა
ელარა იუპიტერის გარშემო ბრუნავს საშუალოდ 11,741,000 კმ მანძილზე 259.64 დღეში. ორბიტალური ექსცენტრიულობა არის 0.22, დახრილობა ადგილობრივი ლაპლასის სიბრტყისკენ არის 26.6°. ეკუთვნის ჰიმალიის ჯგუფს.

ფიზიკური მახასიათებლები
ელარას საშუალო დიამეტრი 86 კმ-ია. სიმკვრივე შეფასებულია 2.6 გ/სმ³-ზე. სავარაუდოდ შედგება სილიკატური ქანებისგან. ზედაპირი ძალიან ბნელია, ალბედო არის 0.04. მაგნიტუდა 16.3 მ. ის თავისი ღერძის გარშემო ბრუნავს 12 საათში.
დია

დია  — პერსონაჟი ბერძნული მითოლოგიიდან. დეიონევსის ასული.

ნონუსი პანოპოლიტანელის ცნობით, იგი წარმოშობით ჩრდილოეთ თესალიის ტომიდან იყო. იგი გახდა ლაპითის მეფე იქსიონის ცოლი. დიოდორე სიკულუსის მიერ მოყვანილი ვერსიით, იქსიონმა ცოლს საქორწილო საჩუქარი არ გაუკეთა და ამიტომ სიმამრმა გირაოს სახით ცხენები წაართვა. ქორწილის შემდეგ ლაპითების მეფემ დიას მამა თავისთან მიიწვია და ცეცხლოვან ორმოში ჩააგდო.

დიას ორი შვილი ჰყავდა — ვაჟი პეირითოე და ქალიშვილი ფისადია. ულრიხ ფონ ვილამოვიც-მოლენდორფის თქმით, ფისადია კლიმენეს იდენტურია, რომელიც დიოსკურებმა ეფრასთან ერთად შეიპყრეს და მისი დის ელენე მშვენიერის სამსახურში ჩააბარეს. თესადია ან კლიმენე თავის ბედიას თან ახლდა ტროაში და ქალაქის დაცემის შემდეგ იგი ომის ნადავლად წავიდა აკამანტში.

სხვადასხვა წყარო პირიტოსის მამას ან იქსიონს ან თავად უზენაეს ღმერთს ზევსს უწოდებს. ერთ-ერთი ვერსიით, ზევსმა აცდუნა დია ჯოხად გადაქცევით, რითაც შური იძია იქსიონზე მისი ცოლის ჰერასადმი მიზიდულობის გამო.

მის სახელს ატარებს იუპიტერის თანამგზავრი დია.
იქსიონი

იქსიონი (, ; ) — პერსონაჟი ბერძნული მითოლოგიიდან. არესის ან ფლეგიასის ძე, ლაპითების ან ფლეგიელთა მეფე, პეირითოეს მამა, დიას ქმარი.

როცა სიმამრმა დეიონევსმა სიძეს დაპირებული საჩუქრები მოსთხოვა, აქსიონმა მოხუცი შინ მიიწვია და საკირეში ჩააგდო, რითაც შელახა ყველა კანონ-წესი. არავინ ისურვა ამ შეცოდებისაგან მისი განწმენდა. მაშინ თვითონ ზევსმა იკისრა ეს, ჩამოაშორა ერინიები და ღმერთების საკრებულოზეც კი მიიწვია. უღირსმა მეფემ ოლიმპოზეც გამოავლინა უმადურობა და უხამსობა, თვით ჰერა შეიყვარა. ზევსმა გაუგო და სარეცელში ჰერას ნაცვლად ღუბლისაგან შექმნილი ჰერას გამოსახულება — ნეფელე დაუწვინა. ასე განაგრძო იქსიონმა ჰერას აჩრდილთან ცხოვრება. ამ კავშირის ნაყოფი იყო კენტავრების მოდგმა. მხოლოდ ქვესკნელში დაისაჯა საკადრისად ტანტალოსივით თავხედი აქსიონი: ხელ-ფეხით გაუკრავთ ცეცხლის ბორბალზე და შეისვენებლივ ბრუნავს ცოცხლოვან წრეში. ეს თითქოს ჰომეროსის შემდეგ მოხდა, მისი პოემები იქსიონს ქვესკნელში დასჯილად არ გვიჩვენებენ. ვერგილიუსი სხვა ბოროტ დამნაშავეთა შორის აქცევს ჰადესში, ტინი კლდე თავზე უნდა დაემხოს.

ბოროტი იქსიონი ხატოვან თქმაში ირონიულ პერსონაჟად დარჩა: „საბრალო იქსიონი, ქალღმერთის ნაცვლად ღრუბელს ეხვევაო“, იტყვიან.
მართლმადიდებლური ჯვარი

მართლმადიდებლური ჯვარი, რუსული მართლმადიდებლური ჯვარი, ბიზანტიური ჯვარი — მართლმადიდებელი ეკლესიის მნიშვნელოვანი სიმბოლო, რომელიც ცნობილია საუკუნიდან. გამოიყენებოდა ბიზანტიურ ფრესკულ მხატვრობასა და ხელოვნებაში. 1551 წელს, ივანე მრისხანის ინიციატივით, ისტორიაში პირველად დაიწყო ეკლესიის გუმბათებზე მისი აღმართვა. ჯვარზე არსებული ორი დამატებითი ხაზი განასახიერებს ფეხის სადგამსა და ჯვარცმული ქრისტეს თავზე დამაგრებულ დაფას წარწერით „იესო ნაზარეველი, იუდეველთა მეფე“.

გალერეა
დია (თანამგზავრი)

დია , იუპიტერ , /2000 11 — ციური სხეული, პლანეტა იუპიტერის ბუნებრივი თანამგზავრი. შედის იუპიტერის ჰიმალიის ჯგუფში. იგი პროგრადულად მოძრავი არარეგულარული თანამგზავრია.

აღმოჩენა
იგი აღმოაჩინეს 2000 წლის 5 დეკემბერს ჰავაის უნივერსიტეტის ასტრონომებმა სკოტ შეპარდმა, დევიდ ჯუიტმა, იანგა ფერნანდესმა და იუჯინ მაგნიერმა.

შემდგომში თანამგზავრი დაიკარგა. ერთ-ერთი ვერსიით, ის ჰიმალიას დაეჯახა და იუპიტერის გარშემო სუსტი რგოლი შექმნა. ამიტომ /2000 11 აღარ განიხილებოდა იუპიტერის კანდიდატ თანამგზავრად.

თუმცა, 2012 წელს ს. შეპარდმა, მ. ბროზოვიჩმა და რ. იაკობსონმა ხელახლა აღმოაჩინეს სატელიტი ლას-კამპანასის ობსერვატორიაში 2010 და 2011 წლებში გადაღებულ სურათებში.

სახელწოდება
აღმოჩენის შემდეგ თანამგზავრმა მიიღო სავარაუდო აღნიშვნა /2000 11. 2015 წლის 7 მარტს მან მიიღო ნომერი და სახელი ბერძნული მითოლოგიის პერსონაჟიდან — დია, იქსიონის მეუღლის პატივსაცემად, რომელიც იყო ზევსის სატრფო.

ორბიტა
/2000 11 იუპიტერის გარშემო ბრუნავს საშუალოდ 12,297,000 კმ მანძილზე 278 დღეში. ორბიტის ექსცენტრიულობაა 0.23. ორბიტის დახრილობა ადგილობრივი ლაპლასის სიბრტყისკენ შეადგენს 28.6°.

ფიზიკური მახასიათებლები
/2000 11-ის დიამეტრი დაახლოებით 4 კმ-ია. სიმკვრივე შეფასებულია, როგორც 2.6 გ/სმ³, ვინაიდან თანამგზავრი სავარაუდოდ შედგება ძირითადად სილიკატური ქანებისგან. ძალიან ბნელ ზედაპირს აქვს ალბედო 0.04. ვარსვლავიერი სიდიდე 22.4.
სან-ანტონიო-ტეპეტლაპა

სან-ანტონიო-ტეპეტლაპა ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ხამილტეპეკის რაიონში, სანაპიროს რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 4 873 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 10.9%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 69.4 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 70.2 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1844 წლის 18 ნოემბერს შევიდა.
სან-ხოსე-ესტანსია-გრანდე

სან-ხოსე-ესტანსია-გრანდე ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ხამილტეპეკის რაიონში, სანაპიროს რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 938 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 4%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 65.9 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 14.2 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1844 წლის 18 ნოემბერს შევიდა.
სან-ხუან-ბაუტისტა-ლო-დე-სოტო

სან-ხუან-ბაუტისტა-ლო-დე-სოტო ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ხამილტეპეკის რაიონში, სანაპიროს რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 2 344 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 0.8%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 72.1 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 32.5 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1891 წლის 23 ოქტომბერს შევიდა.
სან-ხუან-კაკაუატეპეკი

სან-ხუან-კაკაუატეპეკი ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ხამილტეპეკის რაიონში, სანაპიროს რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 8 939 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 3%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 202.6 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 44.1 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1826 წლის 6 მაისს შევიდა.
სან-ხუან-კოლორადო

სან-ხუან-კოლორადო ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ხამილტეპეკის რაიონში, სანაპიროს რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 9 609 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 1.2%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 124 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 77.5 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1826 წლის 6 მაისს შევიდა.
სან-ლორენსო (ოახაკა)

სან-ლორენსო ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ხამილტეპეკის რაიონში, სანაპიროს რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 5 903 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 0.9%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 58.6 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 100.7 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1826 წლის 6 მაისს შევიდა.
სან-მიგელ-ტლაკამამა

სან-მიგელ-ტლაკამამა ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ხამილტეპეკის რაიონში, სანაპიროს რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 3 668 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 8.3%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 103.7 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 35.4 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1826 წლის 6 მაისს შევიდა.
სან-პედრო-ატოიაკი

სან-პედრო-ატოიაკი ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ხამილტეპეკის რაიონში, სანაპიროს რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 4 559 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 10.2%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 74.4 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 61.3 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1826 წლის 6 მაისს შევიდა.
სან-პედრო-ხიკაიანი

სან-პედრო-ხიკაიანი ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ხამილტეპეკის რაიონში, სანაპიროს რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 11 279 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 2.4%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 85.1 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 132.5 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1826 წლის 6 მაისს შევიდა.
სან-სებასტიან-ისკაპა

სან-სებასტიან-ისკაპა ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ხამილტეპეკის რაიონში, სანაპიროს რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 4 188 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 5.5%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 98.3 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 42.6 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1826 წლის 6 მაისს შევიდა.
სანტა-კატარინა-მეჩოაკანი

სანტა-კატარინა-მეჩოაკანი ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ხამილტეპეკის რაიონში, სანაპიროს რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 4 582 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 0.9%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 51.2 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 89.5 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1826 წლის 6 მაისს შევიდა.
სანტა-მარია-კორტიხო

სანტა-მარია-კორტიხო ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ხამილტეპეკის რაიონში, სანაპიროს რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 1 067 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 1.5%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 81.3 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 13.1 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1844 წლის 18 ნოემბერს შევიდა.