iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დმანისის საეპისკოპოსო

დმანისის საეპისოპოსო — საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ერთ-ერთი ეპარქია ისტორიულ ქვემო ქართლში. მოიცავდა ძირითადად დმანისხევს.

დმანისის ეპისკოპოსის პირველი წერილობითი დადასტურება სავარაუდოდ გვხვდება სომხურ „ეპისტოლეთა წიგნში“, სადაც დვინის 506 წლის საეკლესიო კრების მონაწილე 24 ქართველ მღვდელმთავართა შორის მეოთხე ადგილზე მოხსენიებულია „სამუელ ეპისკოპოსი ტუმასუელი“. საუკუნეში დმანისში უკვე ყოფილა ეკლესია, რომლის კვალი გათხრების დროს აღმოჩნდა. შემდგომში იგი, როგორც ჩანს, დანგრეულა და მის ადგილზე საუკუნეში ახალი ტაძარი აღუმართავთ.

 საუკუნის სწავლულის ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით დმანელი ეპისკოპოსის სამწყსო იყო დმანისხევი და მის სამხრეთით მდებარე ტაშირი. დმანისის გაქალაქების შემდეგ ( საუკუნე) საეპისკოპოსო ტაძარი ციხექალაქის ცენტრში მოექცა და მისი ავტორიტეტი კიდევ უფრო გაიზარდა.

დმანელ ეპისკოპოსთაგან ცნობილია თევდოსი მამაი კალნაპეტის ძე, რომელსაც 1214–1222 წლებში დმანისის სიონისათვის მდიდრულად შემკული კარიბჭე მიუშენებია დასავლეთიდან, რაზედაც იქვე ამოჭრილი წარწერა მოგვითხრობს. მეორე, იმავე საუკუნის ცოტა მოგვიანო წარწერაში, დმანელი მღვდელმთავარი გვამცნობს, რომ მას მოუსპია იქ მანამდე შემოღებული უმართებულო წესი, რომლის მიხედვითაც კანონიერი ქორწინებისათვის მღვდლები ოქროს თხოულობდნენ. დმანელი ეპისკოპოსი ელისე – საუკუნეების ერთ ხელნაწერში ჯვრის მონასტრის წმ. დავითნის შემკვრელადაა მოხსენიებული. დმანისის საყდრის მამულები უფრო ხშირად დმანისხევში იყო.

 საუკუნის 80-იან წლების ერთი საბუთის მიხედვით, დმანისის საეპისკოპოსოს ეკუთვნოდა სოფლები: ჩინჩხური, მუთავისი, ვარდისუბანი; ყმა-მამული დიდ დმანისში, დმანისის ხეობის თამღის ნახევარი და გუდარეხის ღვთისმშობლის მონასტერი ქციის ხეობაში თავისი ყმა-მამულით. ამ საბუთის განმაახლებლად დასახელებულია დმანელ-მტბევარი მიტროპოლიტი ელისე. – საუკუნეების საბუთებიდან ჩანს, რომ დმანელს ცალკეული ყმა-მამული ჰქონია დმანისხევის თაგუთსა და ოროზმანში, სომხითის შუა ბოლნისში, ტაშირის ხანძორის სოფელში, ზურტაკეტის სარკინეთს, ქციის ხრამის ნახიდურში და სხვ.

დმანისში ყოფილა მონასტერიც თავისი მეურნეობით. აქვეა შემორჩენილი წმ. მარინეს ეკლესია, რომელიც, წარწერის თანახმად, განახლებულია 1702 წელს. დმანისისავე ტაძართან იყო ორბელიშვილ-ყაფლანიშვილთა მთავარი სასაფლაო, სადაც წარწერიანი საფლავის ქვებია შემორჩენილი. წერილობითი წყაროებიდან ირკვევა, რომ თავისი არსებობის ბოლო ასწლეულშიც კი დმანისის მრევლი მხოლოდ დმანისხევის მოსახლეობით არ იფარგლებოდა.

ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით, მისი თანადროული ტაშირის სარწმუნოებით სომხური მოსახლეობა დმანისის სამწყსო ყოფილა, ე. ი. დმანისში აღნიშნული მოსახლეობის წინამძღვარი, როგორც ჩანს, იყო სომხურ-მართლმადიდებელი ეკლესია. დმანელ ეპისკოპოსს ხელი მიუწვდებოდა ქციის ხეობის სოფლებზეც, ამიტომ აქაური მრევლის გამო მას ცილობა ჰქონია მანგლელ და ტფილელ ეპისკოპოსებთან.

წყაროებიდან ცნობილი დმანელი მღვდელმთავრები
სამუელ დმანელი (506)
თევდოსი კალნაპეტის ძე (1214–22)
ელისე დმანელი (– სს.)
იოსებ დმანელი სააკაძე (1595)
იოსებ თარხნიშვილი (1662-მდე)
ქრისტეფორე ბარათაშვილ-ბეგაშვილი (1698-მდე)
ელისე დმანელი მტბევარი მიტროპოლიტი (1698–1748).
იენიქოი (ფინდიქლის რაიონი)

იენიქოი — სოფელი ფინდიქლის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 64 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ფინდიქლიდან 7 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 321 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის სახელი, 1876 წლით დათარიღებულ ტრაპიზონის ვილაიეთის წელიწდეულში მოხსენიებულია როგორც იენიქოი, ხოლო 2009 წლით დათარიღებულ ლაზური ტოპონიმების ლექსიკონში ლაზურად მოხსენიებულია როგორც გურუპითი.
დმანისის ფაუნა

დმანისის ფაუნა — პლიოცენის დასასრულისა და მეოთხეული პერიოდის დასაწყისის (ეოპლეისტოცენი) ხერხემლიანთა ფაუნა, აღმოჩენილია ქვემო ქართლში, დმანისის ნაქალაქარის ტერიტორიაზე.

დმანისის ფაუნის შემადგენლობაში დადგენილია გიგანტური სირაქლემა, მაჩვზღარბა, ეტრუსკის მგელი, ფოცხვერი, ჯიქი, დათვი, ხმალკბილა ვეფხვი, ეტრუსკის მარტორქა, სტენონის ცხენი, გიგანტური ირემი, ჟირაფი, ირემლაღი, ზორგელია, პირველყოფილი ძროხა და სხვ., დ. ფ-ს განსაკუთრებულ მეცნიერულ მნიშვნელობას ანიჭებს ფაუნის ნაშთებთან ერთად აღმოჩენილი აფრიკული წარმოშობის ადრეული ჰომინიდის -ის („მშრომელი ადამიანი“) თავის ქალა და ქვედა ყბა.

დმანისელი ჰომინიდი უძველესია ევროპაში და მისი აბსოლუტური ასაკი 1,8 მილიონი წელია. დმანისში ადრეული ჰომინიდისა და ვილაფრანგული ფაუნის აღმოჩენას დიდი მნიშვნელობა აქვს უძველესი ადამიანისა და ფაუნის ისტორიის, მიგრაციის დროისა და გზების დასადგენად. ფაუნისა და პალინოლოგიური ნაშთების გამოკვლევით ირკვევა, რომ აღმოსავლეთ საქართველოში (ქვემო ქართლი) 1,8 მლნ. წლის წინ, სავარაუდოდ, ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი ეკავა სავანური ტიპის ლანდშაფტს თბილი და ზომიერად ტენიანი ჰავით.
იენიშეჰითლიქი (ფინდიქლის რაიონი)

იენიშეჰითლიქი — სოფელი ფინდიქლის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 75 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ფინდიქლიდან 15 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 87 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის სახელი, 2009 წელს დაწერილ ლაზური ტოპონიმების ლექსიკონში მოხსენიებულია როგორც „ზენიმოში“. ზენიმოში ლაზურად ნიშნავს ღია ადგილს.
ალექსანდრე დობორჯგინიძე

ალექსანდრე მათეს ძე დობორჯგინიძე (დ. 15 აგვისტო, 1902, ფოთი, — გ. 20 ივლისი, 1950, ბორჯომი) — ქართველი საჭადრაკო კომპოზიტორი.

მისი პირველი საჭადრაკო ნაწარმოები დაიბეჭდა 1928 წელს. გამოქვეყნებული აქვს 150-ზე მეტი კომპოზიცია. იყო საკავშირო და საერთაშორისო კონკურსების რამდენიმე პირველი პრიზის მფლობელი. აღზარდა ქართველ საჭადრაკო კომპოზიტორთა მთელი თაობა. მისი თაოსნობით საქართველოში პირველად მოეწყო საჭადრაკო კომპოზიტორთა საკავშირო კონკურსები (1930, 1933).

საჭადრაკო კომპოზიცია
ამოხსნა:
1. მფ7
1. ... :4
2. მ5+ მფ:5
3. 4#

1. ... :4
2. მ4+ მფ5
3. მ6#
კონსტანტინე დობჟინსკი

კონსტანტინე ანდრიას ძე დობჟინსკი (; დ. 25 დეკემბერი, 1889, ასტრახანი, — გ. 24 აპრილი, 1967, თბილისი) — რუსი მსახიობი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1954).

სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო 1906 წელს ქალაქ მიკოლაივში (ნიკოლაევში). გამოდიოდა რუსეთის სხვადასხვა თეატრის სცენაზე. 1936 წლიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა თბილისის ა. გრიბოედოვის სახელობის თეატრში. მისი საუკეთესო როლები იყო: ფროლ ფედულიჩი, ჩუგუნოვი (ა. ოსტროვსკის „უკანასკნელი მსხვერპლი", "მგლები და ცხვრები"), ბერესტი (ა. კორნეიჩუკის „პლატონ კრეჩეტი"), ჟელეზნოვი (მ. გორკის „ვასა ჟელეზნოვა"), სტოროჟევი (ნ. ვირტას „მიწა"), კრასავინი (ს. ნაიდენოვის „ვანიუშინის ოჯახი"), დუბასოვი (ი. ბეხტერევისა და ა. რაზუმოვსკის „მხედართმთავარი სუვოროვი"), რომან კოშკინი (კ. ტრენიოვის „ლიუბოვ იაროვაია"), ვასინი, პროფ. ვორონცოვი (კ. სიმონოვის „რუსი ადამიანები", „ასეც იქნება") და სხვ.
ნიკოლოზ დობროლიუბოვი

ნიკოლოზ ალექსანდრეს ძე დობროლიუბოვი (; დ. 24 იანვარი, 1836, ნიჟნი-ნოვგოროდი, — გ. 17 ნოემბერი, 1861, პეტერბურგი) — რუსი კრიტიკოსი, პუბლიცისტი, პოეტი, რევოლუციონერ-დემოკრატი.

დაიბადა მღვდილის ოჯახში. ნოვგოროდის სასულიერო სემინარიის დამთავრების შემდეგ სწავლობდა პეტერბურგის მთავარ პედაგოგიურ ინსტიტუტში (1853-1857), სადაც ხელმძღვანელობდა არალეგალურ წრეს, უშვებდა ხელნაწერ გაზეთს, წერდა ლეექსებსა და სტატიებს. 1856 წელს დაუახლოვდა ნიკოლოზ ჩერნიშევსკის, შემდეგ — ნიკოლოზ ნეკრასოვს. იმავე წელს დაიწყო თანამშრომლობა ჟურნალ „სოვრემენნიკში“, ხელმძღვანელობდა მის კრიტიკულ-ბიბლიოგრაფიულ განყოფილებას და სატირურ დანართს „სვისტოკს“. ჩერნიშევსკისთან ერთად იყო 60-იანი წლების რევოლუციონერ დემოკრატთა თაობის ლიდერი, უპირისპირდებოდა რუსეთის თვითმპყრობელობას, თავს ესხმობდა გაბატონებულ საზოგადოებრივ წესრიგს, აკრიტიკებდა „წმინდა ხელოვნების“ თეორიებს (მწერლის მიზანს ხალხის სამსახურში ხედავდა). ტუბერკულოზით მძიმედ დაავადებული, გარდაიცვალა 1861 წელს, 25 წლის ასაკში.
საქართველოში
დობროლიუბოვს ურთიერთობა ჰქონდა ქართველ მოღვაწეებთანაც. 1859 წელს „სოვრემენნიკში“ დაიბეჭდა დობროლიუბოვის რეცენზია არქიმანდრიტ გაბრიელ ქიქოძის წიგნზე „ცდისეული ფსიქოლოგიის საფუძვლები“, რომელიც გააკრიტიკა მატერიალისტური პოზიციიდან. მას შემდეგ, რაც ილია ჭავჭავაძე პეტერბურგიდან სამშობლოში დაბრუნდა და თერგდალეულებს სათავეში ჩაუდგა, მან თავისი ჟურნალის — „საქართველოს მოამბის“ პირველსავე ნომერში (1863) დაბეჭდა საკუთარი თარგმანი დობროლიუბოვის სტატიისა „მამა ალექსანდრე გავაცი და მისი ქადაგება“, რომელშიც აღწერილია იტალიის ეროვნული ბრძოლა ჯუზეპე გარიბალდის მეთაურობით.

1866 წელს დაიბეჭდა დობროლიუბოვის ლექსი „ყოველთვის და ყოველგან“, რომელიც აკაკი წერეთელმა „მატლის“ სათაურით გადმოთარგმნა (გაზ. „დროება“, №22). ქართულ პრესაში გამოქვეყნდა დობროლიუბოვის სხვა ლექსებიც, რომელთა თარგმანები ეკუთვნის რ. ერისთავს, ს. მესხს, კ. ლორთქიფანიძეს, ა. ცაგარელსა და ნ. ლომოურს.
რაინდ მინდაძე

რაინდ მინდაძე (დ. 22 ივლისი, 1939, სოფელი ორბელი, ცაგერის რაიონი, საქართველოს სსრ — გ. 1994, საქართველო) — ქართველი ბიოლოგი, მეღვინე და საჭადრაკო კომპოზიტორი. კონკურსებზე მისი საუკეთესო შედეგებია: ოდესის ფესტივალი - პრიზი (1984), 1983 და 1986 წლებში მოიპოვა პრიზი.

საჭადრაკო კომპოზიცია
ამოხსნა:
1. მ5
მერი შილდელი

მერი შილდელი (მერი მიჩილაშვილი; დ. 10 ოქტომბერი, 1915, სოფელი შილდა, ყვარლის რაიონი — გ. 13 მაისი, 1982) — ქართველი მომღერალი, რომანსების უბადლო შემსრულებელი. საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1956).

ბიოგრაფია
1935–1937 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში (ვოკალური). 1936–1937 წლებში მღეროდა სანდრო კავსაძის გუნდში (კონტრალტო). 1937 წლიდან გამოდიოდა ესტრადაზე ვადაჭკორიას გვარით, 1940 წლიდან კი შილდელის ფსევდონიმით. 1940 წელს ესტრადის საკავშირო დათვალიერების დროს არკადი რაიკინმა მიიწვია თავის თეატრში. მალე დაბრუნდა თბილისში, სადაც იმ პერიოდში ქართულ ესტრადაზე ნაყოფიერად მოღვაწეობდა ერთ-ერთი საესტრადო ბრიგადა, რომელშიც შედიოდნენ: ძაგნიძისა და ჩხიკვაძის დუეტი, საშა გომელაური, კაკო კვანტალიანი, გოგუცა კუპრაშვილი, ვასო გოძიაშვილი და მისი მეუღლე – ევგენია ათაბეგოვა.
ცნობილია, რომ იმ ბრიგადასთან ერთად მერი შილდელი მეორე მსოფლიო ომის დროს ფრონტის ხაზზეც გამოდიოდა კონცერტებით. გამსვლელი ბრიგადა და, მათ შორის მერიც, ომის დროს სამხედრო ნაწილებსა და ჰოსპიტლებში ჯარისკაცებისთვის მღეროდა. მისმა ხმამ რამდენიმე სასიკვდილოდ გადადებული ჯარისკაცი კომიდან გამოიყვანა და მათ სიცოცხლე დაუბრუნა.

მისი სიმღერა გულგრილს ვერ ტოვებდა მსმენელს. მერის საკმაოდ დიდი რეპერტუარი ჰქონდა, რომელიც გიორგი ჩუბინაშვილის, ირაკლი ჯაბადარისა და გიორგი ცაბაძის ნაწარმოებებისგან შედგებოდა.
ანზორ მაჩიტიძე

ანზორ მაჩიტიძე (დ. 14 მარტი, 1930, სოფელი ბაში, სამტრედიის რაიონი, საქართველოს სსრ — გ. დეკემბერი, 2001, საქართველო) — ქართველი აგრონომ-ტექნოლოგი, მწვრთნელი და საჭადრაკო კომპოზიტორი.

ანზორ მაჩიტიძის სახელთანაა დაკავშირებული სამტრედიის და ვანის საჭადრაკო კლუბების მუშაობა. მისი ინიციატივით 1983 წელს სამტრედიაში გიორგი ნიკოლაძის, ხოლო 1984 და 1985 წლებში ვანში გალაკტიონ და ტიციან ტაბიძეების მემორიალები გაიმართა.

საჭადრაკო კომპოზიცია
ამოხსნა:
1. თუ 8ლ? პატი
1. 8ე! მფ2
2. მფ2
ა ვარიანტი:
2. ... მფ1
3. ე8
ბ ვარიანტი:
2. ... მფ3
3. ე4
გ ვარიანტი:
2. ... 3
3. ე8
ალექსანდრე დობრჟანსკი

ალექსანდრე ნიკოლოზის ძე დობრჟანსკი (; დ. 19 აპრილი, 1873, თბილისის გუბერნია, — გ. 15 ნოემბერი, 1937, პარიზი) — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი (1917).

დაამთავრა თბილისის კადეტთა კორპუსი (1891), კონსტანტინეს სამხედრო სასწავლებელი (1893), საგარეო საქმეთა სამინისტროს აღმოსავლური ენების კურსები (1900). სხვადასხვა დროს მსახურობდა 149-ე ქვეითთა შავიზღვისპირა პოლკში, კავკასიის პირველ მსროლელთა ბატალიონში, ლაიბგვარდიის ეგერთა პოლკში. იყო ცნობილი მსროლელი, რუსეთის ნაკრების შემადგენლობაში მონაწილეობდა სტოკჰოლმის 1912 წლის საზაფხულო ოლიმპიურ თამაშებში. 1913 წელს მიენიჭა პოლკოვნიკის წოდება. მონაწილეობდა პირველ მსოფლიო ომში, მეთაურობდა 1-ლ საავტომობილო მეტყვიამფრქვევეთა ასეულს (1916 წლიდან — 1-ლი ჯავშნოსანი საავტომობილო დივიზიონი), ისტორიაში პირველ საავტომობილო სამხედრო ქვედანაყოფს. 1917 წლის ბოლშევიკური გადატრიალების შემდეგ ემიგრაციაში ცხოვრობდა. მიღებული ჰქონდა სხვადასხვა სამხედრო ჯილდო, მ. შ. ოქროს იარაღი „მამაცობისთთვის“ (1916) და წმინდა გიორგის ხარისხის ორდენი (1917).
ესტონეთის სტუდენტური საზოგადოების შენობა

ესტონეთის სტუდენტური საზოგადოების შენობა — ისტორიული შენობა ტარტუში, მდებარეობს იან ტონისონის ქუჩა, სახლი №1-ში.

იგი ითვლება პირველ შენობად, რომელიც აშენდა ესტონეთის ეროვნული არქიტექტურის სტილში.

ისტორია
სახლის დიზაინი ჯორჯ ჰელატის შეკვეთით აშენდა. ოსტატი-მშენებელი იყო იური ტისი. მშენებლობა დაიწყო 1901 წლის გაზაფხულზე და დასრულდა 1902 წელს.

1906 წელს, ესტონეთის სტუდენტთა საზოგადოების შენობაში, ტარტუს ფერმერთა საზოგადოების ინიციატივით, მოეწყო ხელოვნების გამოფენა. სოფლის მეურნეობის თითოეულ დარგზე გამოყოფილი იყო ცალკე დარბაზები.

1914–1919 წლებში სახლი გამოიყენებოდა სამხედრო ჰოსპიტალად.

1920 წელს -ს შენობაში დაიდო სამშვიდობო ხელშეკრულება ფინეთის რესპუბლიკასა და რუსეთის რესპუბლიკას შორის, რომლის მიხედვითაც რუსეთმა აღიარა ფინეთის დამოუკიდებლობა.

1920-იან წლებში გადაწყდა შენობის ფართის გაზრდა. კარლ მენინგის აზრით, სახლი უნდა გაყიდულიყო და ახალი შენობა აეშენებულიყო უფრო წყნარ ადგილას. მოგვიანებით წარმოადგენილი იქნა სახლის კეთილმოწყობის რამდენიმე პროექტი, მაგრამ საბოლოოდ განხორციელდა ორგანიზაციის სტუდენტის არტურ კირსიპუს მიერ 1928 წელს წარმოდგენილი პროექტი. სამშენებლო სამუშაოები: წყალმომარაგება, კანალიზაცია და ცენტრალური გათბობა — შეასრულა იოჰან ოსტრატმა. 1930 წლის აპრილში ახალ შენობაში საზეიმო ღონისძიება გაიმართა, მაგრამ უკვე ზაფხულში სახლის ჭერი დაიბზარა. 1933 წელს ჩატარდა რემონტი, რომლის დროსაც შეიცვალა სახლის დაზიანებული ნაწილები და ახალი სისტემით დამონტაჟდა ცენტრალური გათბობა. 1935 წელს შენობა გარემონტდა, ბუხრის ოთახსა და სასადილოში კი მუხის პარკეტი დაიგო.

საბჭოთა პერიოდში შენობა ტარტუს სახელმწიფო უნივერსიტეტს ეკუთვნოდა. 1959 წლიდან 1972 წლამდე იქ იყო კომპიუტერული ცენტრი, სადაც განთავსებული იყო ესტონეთში პირველი ელექტრონული გამომთვლელი -1, რომელიც რამდენიმე წლის შემდეგ შეიცვალა -4-ით. 1971 წელს შენობის ბიბლიოთეკაში განთავსდა ხელოვნების ისტორიის კათედრა. 1974 წელს სახლი გადაეცა ფიზიკური აღზრდის ფაკულტეტს, რის გამოც რამდენიმე შენობის გადაკეთება გახდა საჭირო. ასევე შეიცვალა შენობის სახურავი.

არქიტექტურა და გაფორმება
შენობა შესრულებულია რომანტიზმის სტილში მოდერნიზმის ელემენტებით. შენობაში 12 ოთახია. სახლი დაყოფილია ნაწილებად, რომლებიც განლაგებულია შენობის ცალკეულ დონეებზე და აქვს ცალკე სახურავები. სახლის ცენტრალური ნაწილი ორსართულიანია და დანარჩენი შენობისგან გამოირჩევა ორი სარკმლის წყალობით. ერთსართულიანი შენობები ქმნიან სახლის ჰორიზონტალურ ხაზს, ხოლო ფასადის წითელი აგური და თეთრი შელესილი ზედაპირი ქმნის ნაციონალურ სტილს. ოთახებს სარკისებური თაღოვანი ჭერი აქვს. პირველ სართულზე განიერი თაღოვანი სარკმელია. პირველ სართულზე დიდი დარბაზი შაბლონებითაა მორთული მოდერნიზმის სტილში. კიბე შემკულია ნიშებითა და ბალუსტრადებით.

გალერეა
გიორგი დოგუზოვი

გიორგი ვასილის ძე დოგუზოვი (; დ. 8 ოქტომბერი, 1923, ქ. ხარბინი, ჩინეთი, — გ. 1 ივლისი, 1990, მოსკოვი) — ოსი ფერმწერი, საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1967). ისტორიკოს პავლე დოგუზოვის ძმა.

დაიბადა რკინგიზის მოსამსახურის ოჯახში ხარბინში. 1934 წლიდან ცხოვრობდა საქართველოში, ქალაქ ცხინვალში). მამამისი დახვრიტეს 1938 წ. რეპრესიების დროს. დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია (1953). მის ნამუშევრებში ძირითადად ასახულია ოსების ყოფა-ცხოვრება, საქართველოს ბუნების პეიზაჟები [„ძველი ცხინვალი“ (1965), პოეტ კოსტა ხეთაგუროვის პორტრეტი (1966), „გაზაფხული მთებში“, „ძველი ხიდი“ (ორივე 1969), „გუფთის ხეობა“ (1970), სერია „ოსური პეიზაჟები“ (1958-1971) და სხვ.] მონაწილეობდა საქართველოს მხატვართა ჯგუფურ გამოფენებში, იყო საქართველოს მხატვართა კავშირის პრეზიდიუმის წევრი.
კოტე დოდაშვილი

კოტე ივანეს ძე დოდაშვილი (დ. წ. უცნობია, — გ. ნოემბერი, 1919, თბილისი) — ქართველი ენათმეცნიერი და ლიტერატურათმცოდნე, სოლომონ დოდაშვილის შვილთაშვილი.

ლიტერატურულ ასპარეზზე გამოვიდა 1880-იანი წლებიდან. ავტორია ქართულ პრესაში გამოქვეყნებული გრამატიკისა და ქართული ლექსთწყობის საკითხებისადმი მიძღვნილი რამდენიმე წერილისა („საგრამატიკო ესკიზი, ზოგიერთი მოსაზრებანი ზმნაზე და ზმნის გამო“, „ქართული ლექსთწყობა“, „საგრამატიკო კვლევა“, „ახალი გზა-კვალი ქართული გრამატიკის კვლევა-ძიებისა“, „სხვადასხვა წერილები“, „ივერიულის ფონეტიკისათვის“ და სხვ.). მათში განხილულია სახელთა ბრუნებისა და ზმნის უღვლილების, ქართული ენის თანხმოვანთა კლასიფიკაციის, ქართული ბგერების ლათინური და რუსული სატრანსკრიფციო ნიშნების, ქართველურ („ივერიულ“) ენათა გენეტიკური ურთიერთობის და სხვა საკითხები.
თეიმურაზ დოიაშვილი

თეიმურაზ იოსების ძე დოიაშვილი (დ. 29 დეკემბერი, 1948, თბილისი) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, კრიტიკოსი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1995).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი (1970). სხვადასხვა დროს იყო ჟურნალების — „კრიტიკის“, „ქართული მწერლობის“, „ცისკრის“, „ლაშარის“ მთავარი რედაქტორი; ხელმძღვანელობდა კრიტიკის ბიუროს საქართველოს მწერალთა კავშირში. 1973 წლიდან მუშაობს შოთა რუსთაველის სახ. ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტში. 1999–2004 წლებში იყო ამავე ინსტიტუტის ლიტერატურის თეორიისა და ლექსთმცოდნეობის განყოფილების გამგე. 2004 წლიდან ხელმძღვანელობს „გალაკტიონის კვლევის ცენტრს“. გამოქვეყნებული აქვს რამდენიმე ათეული ნაშრომი ლიტერატურის ისტორიის, ლიტერატურის თეორიის, ლექსთმცოდნეობისა და კრიტიკის პრობლემებზე.

მიღებული აქვს ვაჟა-ფშაველას სახელობის პრემია (1994), ლიტერატურული პრემია „საბა“, მიხეილ ჯავახიშვილის სახელობის პრემია (ორივე 2004), ილია ჭავჭავაძის სახელობის პრემია „საგურამო“ (2009), გ. კიკნაძის სახელობის პრემია (2010). თეიმურაზ დოიაშვილის შვილია თეატრის რეჟისორი დავით დოიაშვილი.
დოკუმენტები საქართველოს სოციალური ისტორიისათვის

დოკუმენტები საქართველოს სოციალური ისტორიისათვის — საქართველოს სოციალურ ისტორიასთან დაკავშირებული ისტორიული დოკუმენტების კრებული, შედგენილი და გამოცემული ნიკო ბერძენიშვილის რედაქციით, ორ წიგნად ( წიგნი — 1940 წ., წიგნი — 1953 წ.).

ესაა დოკუმენტთა პირველი კრებული, რომელიც შედგენილია მანამდე გამოცემული დოკუმენტებისაგან განსხვავებული წესით: აქ წარმოდგენილი მასალა შერჩეულ-დალაგებულია თემატურ ბუდობრივ-ქრონოლოგიურად. თემატურად კრებულში შესულ საბუთებში ასახულია ბატონყმური ურთიერთობა – საუკუნეებში.

ამ ურთიერთობათა წარმოსაჩენად გამოყენებულია წყალობის, შეწირულობის, აზატობის, ნასყიდობის, სითარხნის, პირობის, ბატონყმობისა და სხვა საბუთები, ოქმები, არზები, სამართლის წიგნები, განჩინებები. საქართველოს სხვადასხვა კუთხიდან წარმომავალი საბუთები მოცემულია ცალ-ცალკე.

დოკუმენტთა წიგნში შესულია 676 საბუთი, აქედან ნომერი 1–501 ქართლისაა, 502–597 — კახეთის, 598–676 — იმერეთის. წიგნში 479 საბუთია, რ-თაგან ნომერი 1–409 ქართლისაა, 410–434 — კახეთის, 435–466 — იმერეთის, ხოლო 467– 479 — გურიის. დოკუმენტთა ორივე წიგნს ახლავს პირთა და გეოგრაფიულ სახელთა საძიებელი.
ნანული დოლაბერიძე

ნანული მიხეილის ასული დოლაბერიძე (დ. 8 ნოემბერი, 1942, ქუთაისი) — ქართველი ქიმიკოსი. ქიმიის მეცნიერებათა დოქტორი (1999).

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ქიმიისა და კვების ტექნოლოგიის ფაკულტეტი (1964). 1966 წლიდან მუშაობს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის (2006 წლიდან — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის) პ. მელიქიშვილის სახელობის ფიზიკური და ორგანული ქიმიის ინსტიტუტში. 1979–1981 წლებში კონსულტანტად მივლენილი იყო ავღანეთში, ქ. მაზარ-ი-შარიფის აზოტოვანი სასუქების საწარმოში. კვლევის ძირითადი თემაა: ალუმინსილიკატურ სისტემებში მიმდინარე ცეოლითწარმოქმნის და იონმიმოცვლითი პროცესები. მიღებული აქვს ალექსანდრე თვალჭრელიძის პრემია (2005).
ნიკოლოზ იაპონელი

ნიკოლოზ იაპონელი (ნამდვილი სახელი ივან დმიტრიევიჩ კასატკინი დ. 1 აგვისტო, 1836, ბერეზოვსკის ეკლესიის ეზო, ბელსკის ოლქი, სმოლენსკის პროვინცია ― გ. 3 თებერვალი, 1912) — რუსი მართლმადიდებელი მღვდელი, ბერი და ეპისკოპოსი. მან აღმოსავლური მართმადიდებლური ეკლესია გაავრცელა იაპონიაში. ტოკიოს მართლმადიდებლურ საკათედრო ტაძარს და ტოკიოს აღდგომის ტაძარს, არაოფიციალურად დაარქვეს მის საპატივსაცემო სახელი, ნიკორაი-დო.

ადრეული ასაკი
ნიკოლოზი დაიბადა რუსეთში, სმოლენსკის პერეფექტურაში, რუსი მართლმადიდებელი დიაკვნის დიმიტრი კასატკინის ოჯახში. დედა 5 წლის ასაკში გარდაეცვალა. 1857 წელს ჩაირიცხა სანქტ-პეტერბურგის სასულიერო აკადემიაში.

1860 წლის 24 ივნისს აკადემიის რექტორმა ეპისკოპოსმა ნექტარიუს ნადეჟდინმა აკურთხა სახელით, ნიკოლოზი. იმავე წლის 29 ივლისს ნიკოლოზი დიაკვნად აკურთხეს; მეორე დღეს, აკადემიის ეკლესიის სამსხვერპლოზე (იულიუსის კალენდრით, წმინდა მოციქულთა დღესასწაულზე) მღვდლად აკურთხეს.

იაპონია
1861 წლის 2 ივლისს ნიკოლოზი ჩავიდა იაპონიის კუძულ ჰოკაიდოში ქალაქ ჰაკოდატეში, მღვდლის სტატუსით. საკონსულოში მისვლის შემდეგ მან შეისწავლა იაპონური და სწრაფად დაეუფლა ენას. იგი სწავლობდა ბუდიზმს იაპონიაში ყოფნის პირველი რვა წლის განმავლობაში, მისი სიტყვებით, „მთელი მონდომებით ცდილობდა შეესწავლა იაპონიის ისტორია, რელიგია და იაპონელი ხალხის სული“.

საკონსულოს სამლოცველოში ყოფნისას მან მონათლა სამი იაპონელი, რომელთაგან ერთი, ყოფილი სამურაი იყო და შინტო მღვდელი სახელად სავაბე ტაკუმა, რომელიც თავდაპირველად მის სახლში იყო მის მოსაკლავად. ნათლობის შემდეგ სავაბე გახდა ერთ-ერთი პირველი იაპონელი მართლმადიდებელი მღვდელი. 1870 წელს ნიკოლოზი არქიმანდრიტი გახდა და გადავიდა ტოკიოში, სადაც დაიწყო მისიონერული საქმიანობა. მან იყიდა სახლი კანდა სურუგადაის სიმაღლეზე შტაბ-ბინისთვის, რომელიც მოგვიანებით გახდა იაპონიის მართლმადიდებელი არქიეპისკოპოსის საყდრის ადგილი. მისი ხელმძღვანელობით 1870 წლისთვის მართლმადიდებლური თემი 4000-ზე მეტ ადამიანს ითვლიდა, ხოლო 1912 წლისთვის დაახლოებით 33000 ადამიანი და 266 მართლმადიდებლური თემი.

ნიკოლოზი აკურთხეს ეპისკოპოსად 1880 წლის 30 მარტს, რეველის ეპისკოპოსად, რიგის არქიეპისკოპოსის დამხმარედ. მიუხედავად იმისა, რომ ნიკოლოზი არასოდეს წვევია ქალაქს, რეველის მრევლი ფინანსურად უჭერდა მხარს მის იაპონურ მისიას. აღმოსავლეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის ტრადიციის თანახმად, ეპისკოპოსები ხელს აწერენ თავიანთ საყდართან, მაგრამ ნიკოლოზმა ჩვევად მიიღო ხელი მოაწეროს როგორც „ეპისკოპოსი (ეპისკოპოსი) ნიკოლაი“, რეველის ხსენების გარეშე. იგი ხელმძღვანელობდა 1891 წელს ტოკიოს აღდგომის ტაძრის კურთხევას და 1907 წლის 6 აპრილს რუსეთის მართლმადიდებლური წმინდა სინოდის მიერ ამაღლებული იქნა სრულიად იაპონიის მთავარეპისკოპოსის ღირსებამდე.
დოლაბი

დოლაბი — ბუნებრივი ან ხელოვნური მრგვალი, გათლილი ქვა, რომელიც ასეთსავე უძრავ ქვაზე ბრუნავს, წისქვილის ერთ-ერთი ძირითადი ელემენტი.

იყენებენ მარცვლოვანი კულტურებისათვის ჩენჩოს შემოსაცლელად, მარცვლეულისა და სხვა მასალის დასაღერღად, დასაფქვავად. ბუნებრივ დოლაბს ამზადებენ მყარი ქანების (კვარციტი, ქვიშაქვა, გრანიტი) ერთი ან რამდენიმე ნატეხისაგან, ხელოვნურს — მსხვრეული კაჟის, კვარციტისა და ზუმფარისაგან ან ზუმფარისა და კაჟის ნარევისაგან (ნაწილაკებს ერთმანეთთან აცემენტებენ მაგნიუმქლორიდით ან კაუსტიკური მაგნეზიტით).

დოლაბის პირზე, დასაფქვავი მასალის უკეთ დასანაწევრებლად ნაჭდევებს აკეთებენ („მოკოდვა“). რაჭასა და ხევსურეთში „დოლაბი“ წისქვილს ერქვა.
დოლბანდი

დოლბანდი (, დულბანდ) —

თეთრი, თხელი, რბილი ქსოვილი;
ასეთივე ქსოვილის მრგვლად დახვეული თავსაბურავი მაჰმადიანი მამაკაცებისა, ჩალმა;
გურიასა და იმერეთში თეთრი მარმაშის ოთხკუთხა თავსაფარი, რომელსაც ქალები თავზე მოიხვევდნენ და წინ სამკუთხედად გაკეცავდნენ ხოლმე;
ქიზიყში ქალის გრძელი ჩასაცმელი, სახელოგახსნილი და მაჯაშეხსნილი.
ვარვარა რიჟოვა

ვარვარა ნიკოლოზის ასული რიჟოვა (; დ 27 იანვარი, 1871, მოსკოვი — გ. 18 მაისი, 1963, მოსკოვი) — რუსი და საბჭოთა მსახიობი, მხატვრული კითხვის ოსტატი. სსრკ სახალხო არტისტი (1937). ხარისხის სტალინური პრემიის ლაურეატი (1943). ლენინის ორი ორდენის კავალერი (1946, 1949).

ბიოგრაფია
ვარვარა რიჟოვა დაიბადა მოსკოვში, ბოროზდინ-მუზილების მსახიობთა ოჯახში.

1893 წელს, მოსკოვის თეატრალურ სკოლაში დრამის კურსების (ახლანდელი შჩეპკინის სახელობის უმაღლესი თეატრალური სასწავლებელი; ალექსანდრე ლენსკის კლასი) დამთავრების შემდეგ, ვარვარა მცირე თეატრის დასში მიიღეს. აქ თამაშობდა 1956 წლამდე (1896 წლამდე - „მუზილ-1-ის“ ფსევდონიმით). ასევე გამოდიოდა თეატრის ახალგაზრდულ ფილიალში (ახალი თეატრი).

მან დაიწყო კარიერა, როგორც კომიკოსმა და ვოდევილების მსახიობმა. შემდეგ გადავიდა სახასიათო როლებზე და კომიკურ მოხუც ქალთა როლებზე. იყო რუსული სასცენო მეტყველების ოსტატი.

სახელმწიფო ტელერადიო ფონდის კოლექცია შეიცავს მსახიობის ხმის ჩანაწერებს. 1940-იან და 1950-იან წლებში მან ჩაწერა რადიოში რუსული ხალხური ზღაპრები, ი. კრილოვის იგავ-არაკები, ა. პუშკინის, ნ. ნეკრასოვის, ა. ტვარდოვსკის, გ. უსპენსკის ლიტერატურული ნაწარმოებები, რაც სახტელერადიოს კოლექციის „ოქროს ფონდს“ წარმოადგენს.

ვარვარა რიჟოვა გარდაიცვალა 1963 წლის 18 მაისს მოსკოვში. დაკრძალულია ნოვოდევიჩის სასაფლაოზე (ნაკვეთი № 8).

ოჯახი
დედა - ვარვარა მუზილ-ბოროზდინა (1853-1927), მცირე თეატრის მსახიობი.
მამა - ნიკოლაი მუზილი (1839-1906), მცირე თეატრის მსახიობი. საიმპერატორო თეატრების დამსახურებული არტისტი (1903)
და - ნადეჟდა მუზილ-ბოროზდინა (1880-1952), თეატრისა და კინოს მსახიობი. რსფსრ დამსახურებული არტისტი (1937)
და - ელენა მუზილი - „მუზილი-2“ (1871-1961), მცირე თეატრის მსახიობი
ძმა - ნიკოლაი მუზილი - „მუზილ-2“
მეუღლე: ივან ანდრეის ძე რიჟოვი (1866-1932), მცირე თეატრის მსახიობი. რესპუბლიკის დამსახურებული არტისტი (1925)
ვაჟი - ნიკოლაი ივანეს ძე რიჟოვი (1900-1986), მცირე თეატრის მსახიობი. სსრკ სახალხო არტისტი (1971)
შვილიშვილი - ტატიანა ნიკოლოზის ასული რიჟოვა (1941-2012), მცირე თეატრის მსახიობი

ჯილდოები და აღიარება
რსფსრ სახალხო არტისტი (1933)
სსრკ სახალხო არტისტი (1937)
პირველი ხარისხის სტალინური პრემია, (1943) - თეატრალური და დრამატული ხელოვნების სფეროში განსაკუთრებული მიღწევებისთვის.
ლენინის ორი ორდენი (1946, 1949)
შრომის წითელი დროშის ორი ორდენი (1937, 1961)
მედალი „მოსკოვის თავდაცვისთვის“
მედალი „გერმანიის წინააღმდეგ გამარჯვებისთვის 1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში“.
მედალი „1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში მამაცური შრომისათვის“
მედალი „მოსკოვის 800 წლისთავის ხსოვნისადმი“
მედალი „კავკასიის თავდაცვისთვის“