iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნორვეგიის კულტურა

ნორვეგიის კულტურია, იგივე ნორვეგიული კულტურა ქვეყნის ისტორიასა და გეოგრაფიასთან მჭიდროდაა დაკავშირებული. ნორვეგიელთა დღემდე არსებული უნიკალური საფერმერო კულტურა არა მხოლოდ მწირ რესურსებსა და მკაცრ კლიმატზეა დამოკიდებული, არამედ საკუთრების უძველეს კანონზეც. საუკუნეში მკვეთრი რომანტიკულ-ნაციონალური მოძრაობა ჩამოყალიბდა, რომლის კვალიც დღემდეა ნორვეგიულ ენასა და მედიაში შემორჩენილი. საუკუნეში ნორვეგიული კულტურა აყვავების ხანაშია და ლიტერატურასა და მუსიკაში აისახება დამოუკიდებლობის აღდგენისა და ეროვნული თვითშეგნების აღორძინების მცდელობა. კულტურის ეს ნაწილი ხელოვნებაში დღემდე დომინირებს. მთავრობა ყოველმხრივ ხელს უწყობს ხელოვნების განვითარებას გამოფენებისა და სხვადასხვა კულტურული პროექტების წახალისებით.

საერთო მიმოხილვა
უცხოური გავლენები
ნორვეგიის კულტურაზე უდიდესი გავლენა დანიამ და შვედეთმა მოახდინეს. გარდა ამისა, ნორვეგიულ კულტურას წარუშლელი კვალი დააჩნია ლუთერანულმა ეკლესიამ და შუა საუკუნეების გერმანიამ, საუკუნის საფრანგეთმა, შემდეგ ისევ გერმანიამ საუკუნეში, ხოლო მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ პერიოდში უკვე ინგლისურენოვანმა სამყარომ. დღეს ნორვეგიაში ცალსახად დასავლური კულტურაა გამეფებული. ბოლო 30 წლის განმავლობაში ნორვეგია ეთნიკურად ჰომოგენური სოციუმიდან კულტურულად მრავალფეროვან საზოგადოებად ჩამოყალიბდა დიდი რაოდენობით ემიგრანტთა დიასპორებით, განსაკუთრებით ოსლოში, სადაც მოსახლეობის ერთი მეოთხედი უცხოელია.

ნორვეგიული კულტურა ეგალიტარიზმის პრინციპზეა (ყველა ადამიანის თანასწორობა) დამყარებული. ელიტურობის ნებისმიერი გამოვლინება საზოგადოების ძლიერ კრიტიკას იმსახურებს. ნორვეგიელები ერთ-ერთი ყველაზე ტოლერანტული ხალხია ერთსქესიანთა ქორწინების მიმართ. ქვეყანა რიგით მეექვსეა, სადაც ჰომოსექსუალური ქორწინებაა ნებადართული. ნორვეგიელებში დღემდე ფასობს პატიოსნება და შრომისმოყვარეობა. დიდ მნიშვნელობას ანიჭებენ ცხოველთა და გარემოს დაცვას. ნორვეგია მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე განვითარებული და კეთილმოწყობილი ქვეყანაა, სადაც დანაშაულობის უმცირესი მაჩვენებელია.

სამზარეულო
ნორვეგიული სამზარეულო ცივი სკანდინავიური ჰავითა და მთიანი რელიეფითაა განპირობებული, რაც საქონლის ყოლასა და ხვნა-თესვას ხელს უშლის. ამიტომ ნორვეგიული კულტურის ძირითადი მენიუ თევზსა და ზღვის პროდუქტებზე მოდის, ასევე ნანადირევსა და რძის პროდუქტებზე, მათ შორის, ყველეულზე. ხორბლეულზე მაღალი ფასების გამო (თითქმის მთელი ხორბალი თბილი ქვეყნებიდან არის იმპორტირებული) ქვეყანაში ტრადიციული თხელი პური ცხვება, რომელიც უსაფუარო ცომისგან კეთდება.

კულტურის საშემსრულებლო სახეობები
კინო
მუსიკა
ნორვეგიის დემოგრაფია

სტატია ეხება ნორვეგიის მოსახლეობის დემოგრაფიულ ასპექტებს, მოსახლეობის სიმჭიდროვეს, ეროვნულ შემადგენლობას, განათლების დონეს, ჯანდაცვასა და ეკონომიკურ სტატუსს, აგრეთვე რელიგიურ კუთვნილებასა და სხვა სფეროებს.

მთლიანი მოსახლეობა
სასიცოცხლო სტატისტიკა
შობადობა და სიკვდილიანობა
შობადობის სრული კოეფიციენტი
ნორვეგია შობადობის უმაღლესი კოეფიციენტით გამოირჩევა ევროპაში. მე-19 საუკუნეში ნორვეგიელი ქალები საშუალოდ 4.6 შვილს აჩენდნენ, ზოგჯერ ათი შვილიც ჰყავდათ ოჯახში. მოგვიანებით ეს მაჩვენებელი 2.7-მდე დავიდა, 1960-იან წლებიდან 19080-იანების დასაწყისამდე 1.6-მდე. დღესდღეობით ეს მაჩვენებელი სტაბილურ 2.0-მდეა გაზრდილი.

2011 წლის 1 იანვრის მონაცემებით ნორვეგიის მთლიანი მოსახლეობა იყო 4,920,300. მოსახლეობის ზრდა 2010 წელს 1.3% იყო.

მოსახლეობის ზრდის მაჩვენებელი 2009 წელს
ნორვეგია:1.2%

ჩრდილოეთი ნორვეგია: 0.4%
ტრიონდელაგი:1.1%
სამხრეთი ნორვეგია:1.1%
აღმოსავლეთი ნორვეგია:1.2%
დასავლეთი ნორვეგია:1.4%

ეროვნული შემადგენლობა
ეთნიკურად ნორვეგიის მოსახლეობის უმეტესობა ნორვეგიელია. ნორვეგიელები ჩრდილოგერმანიკული რასის ხალხია. გარდა ნორვეგიელებისა ქვეყანაში უძველესი მკვიდრი მოსახლეობა საამებიც ცხოვრობენ, რომლებიც აქ 8000 წლის წინათ დასახლებულან. ეროვნულ უმცირესობას შეადგენენ სკანდინავიელი ბოშები - რამანები, ებრაელები, ქვენერები და მცირე ფინური თემი.

უკანასკნელ ხანებში ნორვეგიას ემიგრანტთა დიდი ნაკადი მიაწყდა, განსაკუთრებით ევროპიდან და აზიიდან, როგორც უკეთესი ცხოვრების ძიების მიზნით, ასევე პოლიტიკური თავშესაფრის თხოვნით. ჩასულთაგან ბევრია შავი მუშა. ემიგრანტთა უმეტესობას პაკისტანელები, ჩინელები და ფილიპინელები, ასევე რუსები, ბერძნები, კოსოვოელი ალბანელები, არაბები, ერაყელები და პალესტინელები წარმოადგენენ, გარდა ამისა, საგრძნობია თურქი, სომალელი, მაროკოელი და ლათინოამერიკელი არალეგალების რაოდენობა. მას მერე, რაც აღმოსავლეთ ევროპული ქვეყნები შეუერთდნენ ევროკავშირს, პოლონელმა, ლატვიელმა, ლიტველმა და ესტონელმა მუშათა ჯგუფებმაც იმატა.

რელიგია
ლუთერანული ეკლესია ჯერ კიდევ მთავრობის მიერ იმართება, თუმცა მიმდინარეობს აქტიური პოლიტიკური დებატები სახელმწიფოსა და რელიგიის განცალკევების შესახებ. ნორვეგიელთა დიდი უმრავლესობა ამ ეკლესიის ნომინალურ წევრებად რჩება, თუმცა ოჰაიოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის პროფესორის კევინ ბოილის კვლევის მიხედვით, ეკლესიის წევრთა უმეტესობა არ გამოირჩევა აქტიური რელიგიური ცხოვრებით. ისინი ეკლესიას მხოლოდ ნათლობის, ჯვრისწერისა და პანაშვიდის რიტუალებისთვის სტუმრობენ. 3% ყოველ კვირას დადის ეკლესიაში, ხოლო 10% – თვეში ერთხელ.

სხვა რელიგიები შეზღუდვას არ განიცდიან, განსაკუთრებით თვალშისაცემი ხდება ისლამი და რომის კათოლიკური ეკლესია, რაც ბოლო წლებში ემიგრანტთა მატებასთანაა დაკავშირებული. წმინდა ოლაფი ნორვეგიის მფარველი წმინდანია. მას პატივს მიაგებენ როგორ მარადიულ მეფეს და ნორვეგიის ისტორიაში სხვა მეფეებისგან განსხვავებით განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს ბოლო მილენიუმის განმავლობაში.

ოფიციალური სტატისტიკა(2009): ლუთერანები 82.1%, სხვები ქრისტიანები 3.4% (ძირითადად პროტესტანტები [1.6%] და რომის კათოლიკური ეკლესიის მრევლი) [1.1%]), ისლამი 1.9%, სხვა რელიგიები (ბუდიზმი 0.2%, სიქიზმი 0.0%, ინდუიზმი 0.1%, და იუდაიზმი) 0.0%, ჰუმანურ-ეთიკური 1.6%, არაფერი ან~და უცნობი 11.9%.
ამიატა

ამიატა  — უდიდესი ვულკანური გუმბათი ამიატის ვულკანურ გუმბათთა კომპლექსში. მდებარეობს იტალიაში, ბოლსენის ტბიდან 20 კმ-ით ჩრდილო-დასავლეთით, ტოსკანის რეგიონის სამხრეთ ნაწილში, სიენის პროვინციაში.

ამიატის მთა შედგება ლავის გუმბათებისა და ტრაქიტული ლავის ნაკადებისგან, რომლებიც აღმოსავლეთით ეშვება. მისი სიმაღლე ზღვის დონიდან 1 738 მეტრია. მასიური ამოფრქვევები მიმდინარეობდა 300 000 წლის წინ, მაგრამ ჰოლოცენის პერიოდში, არანაირი ამოფრქვევა არ დაფიქსირებულა. ამჟამად მხოლოდ თერმული აქტივობები მიმდინარეობს.
კოლიმა (ვულკანი)

კოლიმა — დღესდღეობით ერთ-ერთი ყველაზე აქტიური ვულკანი ჩრდილოეთ ამერიკაში. მდებარეობს მექსიკაში. 1576 წლიდან დღემდე, 40-ზე მეტჯერ ამოიფრქვა.

ვულკანის ერთი ნაწილი მდებარეობს მექსიკის კოლიმას შტატში, ხოლო მეორე ნაწილი ხალისკოს შტატში, ტრანს-მექსიკური ვულკანური სარტყელის დასავლეთ ნაწილში, ქალაქ მეხიკოდან 485 კმ-ით დასავლეთით და გვადალახარიდან 125 კმ-ით სამხრეთით. ვულკანური კომპლექსი ორ მწვერვალს მოიცავს: ნევადო-დე-კოლიმას (4330 მ) რომელიც ჩამქრალია და ვოლკან-კოლიმას (3860 მ). ისინი ერთმანეთისგან 5 კმ-თ არიან დაშორებულნი.

ბოლო მნიშვნელოვანი ამოფრქვევა, რომელიც უდიდესი იყო უკანასკნელი წლების განმავლობაში, დაფიქსირდა 2005 წლის 8 ივნისს.

გალერეა
აპო (ვულკანი)

აპო — გოგირდოვანი აქტივობების აქტიური სტრატოვულკანი ფილიპინების კუნძულ მინდანაოზე. მისი სიმაღლე ზღვის დონიდან 2 954 მეტრია და წარმოადგენს ფილიპინების უმაღლეს მწვერვალს.

მთა საფეხურებიანია და მოიცავს სამ მწვერვალს. კრატერის სიგანე, სადაც პატარა, კრატერის ტბაც მდებარეობს, 500 მეტრია.

დღეისათვის ვულკანი გეოთერმული ენერგიის წყაროა, მაგრამ მისი ბოლო მასშტაბური ამოფრქვევის თარიღი უცნობია. არაფერს გვეუბნება ისტორიაც.

აპოს მთა ფილიპინების ყველაზე პოპულარულ ალპინისტურ დესტინაციას წარმოადგენს, მისი დალაშქვრა საკმაოდ იოლია. პირველი ასვლა განხორციელდა 1880 წელს.
ნიკა კვეკვესკირი

ნიკა კვეკვესკირი (დ. 29 მაისი, 1992, ზუგდიდი, საქართველო) — ქართველი ფეხბურთელი. თამაშობდა ნახევარმცველის პოზიციაზე. 2024 წლის ევროპის ჩემპიონატის მონაწილე საქართველოს ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში.

საკლუბო კარიერა
პროფესიული კარიერა 2009 წელს ზუგდიდის „ბაიაში“ დაიწყო, ორ წლის შემდეგ კი „დინამო თბილისში“ მიიწვიეს, სადაც 4 წელი ითამაშა. გამოდიოდა „ცხინვალში“, გორის „დილაში“, აზერბაიჯანულ „ინტერსა“ და „გაბალაში“, ყაზახურ „ტობოლში“ და პოლონურ „ლეხში“, სათამაშო კარიერა კი უნგრულ „ნირედჰაზაში“ დაასრულა.

სანაკრებო კარიერა
გამოდიოდა საქართველოს 17-წლამდე და 19-წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრებებში, 2010–2013 წლებში საქართველოს 21-წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრების საყრდენი ნახევარმცველი იყო. 2015 წლიდან საქართველოს ეროვნულ ნაკრებშია.

2024 წლის 26 მარტს, ევრო 2024-ის საკვალიფიკაციო ეტაპის პლეი-ოფის ფინალში, საქართველოს ნაკრებმა საბერძნეთს მოუგო და ევროპის ჩემპიონატზე ისტორიაში პირველად გავიდა. მატჩის ძირითადი და დამატებითი დრო უგოლოდ, 0–0 დასრულდა. მატჩისშემდგომი პენალტების სერიაში საქართველოს ნაკრებმა მეტოქე 4–2 დაამარცხა. გადამწყვეტი პენალტი კი ნიკა კვეკვესკირმა გაიტანა.

სანაკრებო სტატისტიკა
მიღწევები
საკლუბო
დინამო თბილისი
საქართველოს ჩემპიონი: 2012–13
საქართველოს ვიცე-ჩემპიონი: 2010–11
საქართველოს თასის მფლობელი: 2012–13

დილა გორი
საქართველოს ჩემპიონი: 2014–15

გაბალა
აზერბაიჯანის ჩემპიონი: 2017

ტობოლი
ყაზახეთის ვიცე-ჩემპიონი: 2020

ლეხი პოზნანი
პოლონეთის ჩემპიონი: 2021–22
ჯილდოები
ღირსების ორდენი: 2024
აზიმუთ კოორდინატორი

აზიმუთ კოორდინატორი — ხმის კვადროფონული სისტემის პირველი საკონტროლო საშუალება. პინკ ფლოიდი იყო პირველი ჯგუფი, რომელმაც მისი გამოყენება დაიწყო.

აზიმუთ კოორდინატორი წარმოადგენდა ოთხ რეოსტატს, რომელიც მოთავსებული იყო გრძელ ყუთში. თითოეული მათგანი 90 გრადუსზე ტრიალდებოდა. სისტემა იმართებოდა სპეციალური პულტით, რომლითაც აუდიოსიგნალი მოქცეული იყო დარბაზში დამონტაჟებულ ერთ ან მეტ რეპროდუქტორს შორის.

აზიმუთ კოორდინატორს კონცერტების დროს მართავდა პინკ ფლოიდის წევრი რიჩარდ რაიტი. მოწყობილობა ლეიბლის კუთვნილ ები-როუდის სტუდიებში შექმნა ტექნიკურმა ინჟინერმა ბერნარდ სპითმა. დედოფალ ელისაბედის სახელობის დარბაზში ჯგუფის მიერ გამართული პირველი კონცერტის შემდეგ ეს მანიპულატორი მოპარული იქნა. მეორე ააგეს 1969 წლის 14 აპრილს სამეფო საფესტივალო დარბაზში გამართული კონცერტისათვის. მას ჰქონდა ორი რეოსტატი და ოთხი არხის მართვის საშუალება.

ამჟამად მოწყობილობა დაცულია ლონდონში, ვიქტორიასა და ალბერტის მუზეუმში.
აგუბედია

აგუბედია — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ოხოჯის მარცხენა ნაპირზე. თემის ცენტრი (სოფლები:აძხიდა, ახეცარა, აჯრა, მეორე კოპიტი, მიშველი, ნარჯხეუ, ოხოჯა, პატრახუწა, პირველი კოპიტი, ქვალონი). ზღვის დონიდან 120 მ, შავი ზღვიდან 20 კმ, ოჩამჩირიდან 21 კმ.

ისტორია
აგუბედიას გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში გულიბედია, ასევე შუაბედია ეწოდებოდა. საუკუნის დასაწყისში ახალმა, აფხაზურმა მოსახლეობამ სოფლის სახელის პირველი ნაწილი — „გული“, „შუა“ აფხაზურად თარგმნა („აგუ“). აგუბედიას მიდამოებშია ბედიის მონასტერი ეკლესიით (- საუკუნეები), სამრეკლოთი და სასახლით, შუა საუკუნეების ციხე „ტყაური“.

დემოგრაფია
1989 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 282 ადამიანი.
მაკატურინგი

მაკატურინგი — სტრატოვულკანი ფილიპინების კუნძულ მინდანაოზე. მისი სიმაღლე ზღვის დონიდან 1 940 მეტრია, ფუძის დიამეტრი 29 კმ. წარმოადგენს ცენტრალური მინდანაოს ვულკანური სარტყელის ნაწილს.

იმის თაობაზე, თუ როდის ამოიფრქვა ბოლოს ვულკანი, მეცნიერებს შორის დავა მიმდინარეობს. ფილიპინების ვულკანოლოგიისა და სეისმოლოგიის ინსტიტუტმა ქამოაქვეყნა ბოლო 10 ამოფრევევის სია, სადაც ბოლო ამოფრქვევა 1882 წლის 18 მაისსაა დაფიქსირებული. მაგრამ სმიტსონიანის მსოფლიო ვულკანიზმის პროგრამა მის მიერ გამოქვეყნებულ მსოფლიოს აქტიური ვულკანების კატალოგში ზოგიერთი ამოფრქვევას არა მაკატურინგის, არამედ მისი მეზობელი ვულკანი რაგანგის მიაწერს.

მაკატურინგი ფილიპინების ერთ-ერთი ვულკანია. მეზობელ ვულკანებთან ერთად წყნაროკეანურ ცეცხლოვან ვულკანურ სარტყელს მიეკუთვნება.
მუსუანი

მუსუანის პიკი — აქტიური ვულკანი ფილიპინების კუნძულ მინდანაოზე. მისი სიმაღლე ზღვის დონიდან 646 მეტრია, ფუძის დიამეტრი 3 კმ-ია. მდებარეობს ქალაქ ვალენსიადან 4.5 კმ-ით სამხრეთით.

გეოლოგიურად, მუსუანი ვულკანურ გუმბათს წარმოადგენს. ფილიპინების ვულკანოლოგიისა და სეისმოლოგიის ინსტიტუტი იუწყება, რომ ვულკანი ბოლოს 1866 - 1867 წლებში ამოიფრქვა, მაგრამ მას არ ეთანხმება სმტსონიანის მსოფლიო ვულკანიზმის პროგრამა. 1888 წელს, იეზუიტი მღვდელი იუწყებოდა, რომ ვულკანზე მიმდინარეობდა დიდი გოგირდოვანი აქტივობები.

მუსუანი ფილიპინების ერთ-ერთი ყველაზე აქტიური ვულკანია და დანარჩენებთან ერთად მიეკუთვნება წყნარი ოკეანის ცეცხლოვან ვულკანურ სარტყელს.
ესქილე

ესქილე (; დ. ძვ. წ. 525 — გ. ძვ. წ. 456) — ძველი ბერძენი დრამატურგი, ევროპული ტრაგედიის მამა. დაიბადა ძვ. წ. 525 წელს ათენის მახლობლად ელევსინში. ბერძენს-სპარსელთა ომების დროს მან მონაწილეობა მიიღო მარათონის (ძვ.წ 490), სალამინისა (ძვ.წ 480) და პლატეის (ძვ.წ 479) ბრძოლებში.

ის იყო კლასიკური დრამის დამფუძნებელი. მან პირველმა შექმნა ნამდვილი ტრაგედია ორი მსახიობის გამოყენებით, გუნდისთვის მიჩენილი ნაწილის შეკვეცით და მთავარი მსახიობის სათქმელის განვითარებით. მანვე ჩამოაყალიბა მტკიცე ტეტრალოგიური სისტემა, რომლის ნაწილები მჭიდროდ იყვნენ ერთმანეთთან დაკავშირებული. ამავე დროს თავის შემოქმედებაში ესქილემ ასახა ტრაგედიის განვითარების ის საფეხური, როდესაც ტრაგედია ჯერ კიდევ მთლიანად მოწყვეტილი არი იყო თავის საწყისს, საგუნდო სიმღერას: მის ადრინდელ ტრაგედიებში უფრო მეტია ლირიზმი, ვიდრე დრამატიზმი.

ესქილეს, როგორც პოეტს პირველი გამარჯვება ძვ. წ. 484 წელს ხვდა წილად.

ძვ.წ 470 წელს მეფე პიერონმა ესქილე სირაკუზში მიიწვია. აქ იგი წერს დრამას - „ეტნელნი“, რომელიც პიერონის მიერ დაარსებული ქალაქ ეტნის სადიდებლად შეიქმნა.

ძვ. წ. 472 - 468 წლებში ესქილე, სავარაუდოდ, პოლიტიკური მიზეზების გამო, კვლავ მიემგზავრება სირაკუზში. იგი არისტოკრატიული წრის წარმომადგენელი იყო და იცავდა ძველი არისტოკრატიული დაწესებულების არეოპაგის ინტერესებს - ეწინააღმდეგებოდა მისი უფლებების შეზღუდვას დემოკრატიულ წრეების მხრიდან.

ესქილე გარდაიცვალა სიცილიაში, ქალაქ გელის მახლობლად ძვ. წ. 456/5 წელს. პოეტს გელელებმა ძეგლი დაუდგეს და ზედ წააწერეს „აქ განისვენებს ესქილე, ძე ევფორიონისა და სიამაყე გელისა. თუ როგორი იყო მისი სივაჟკაცე, ამაზე დეე გიამბონ მარათონმა და გრძელთმიანმა მიდიელებმა, რომლებმაც ეს სივაჟკაცე კარგად გაიცნეს“.

დღეისათვის ცნობილია ესქილეს 79 ტრაგედიის დასახელება, აქედან სრული სახით ჩვენამდე მოაღწია შვიდმა. ესენია:
„სპარსელები“;
„მიჯაჭვული პრომეთე“ (არსებობს ვარაუდი, რომ მისი ავტორი იყო არა ესქილე, არამედ მისი შვილი ევფორიონი);
„შვიდნი თებეს წინააღმდეგ“;
„მავედრებელი ქალები“;
„აგამემნონი“;
„ქოეფორები“;
„ევმენიდები.
ბანაჰაო

ბანაჰაო — ფილიპინების ერთ-ერთი ყველაზე აქტიური ვულკანი კუნძულ ლუსონზე. მისი სიმაღლე ზღვის დონიდან 2170 მეტრია. მთა ხასიათდება კლდეებით, გამოქვაბულებით და გამომდინარე წყაროებით.

ადგილობრივების მიერ, მთა და მისი შემოგარენი წმინდა ადგილად მიიჩნევა, რადგან აქედან გამოედინება „წმინდა წყალი“, რომელსაც სასარგებლო თვისებები გააჩნია და პილიგრიმების თავშეყრის ადგილს წარმოადგენს.

ბანაჰაო საკმაოდ პოლუპარულია მთამსვლელებსა და მოყვარულებში.
ეირიკ I

ეირიკ (სისხლიანი ჩუგლუგუ) (; 885—954) — ნორვეგიის მეფე (კონუნგი) 930-934- წლებში. ჰარალდ -ს შვილი და ჰარალდ -ს მამა. ინგლინგოების დინასტიის წარმომადგენელი. ჩამოგდებული იქნა 934 წელს ძმის ჰაკონ -ს მიერ.

თავისი მეტსახელი (სისხლიანი ჩუგლუგუ) შეარქვეს მის მიერ ჩადენილი უამრავი სისასტიკისათვის. ერთ-ერთ ლათინურ ხელნაწერში ის მოხსენიებულია-«ძმისმკვლელად».

ბიოგრაფია
ჰარალდ -ს განსაკუთრებით უყვარდა ეირიკი და არ მალავდა, რომ ის თავის მემკვიდრედ უნდოდა. ეირიკი იყო მაღალი,ლამაზი და ნამდვილი მეომარი, მაგრამ ძალიან სასტიკი, არამეგობრული და უთქმელი.

დაახლოებით 920 წელს ეირიკმა გაილაშქრა პომერანიაზე. იქიდან დაბრუნებისას ეახლა თავის ძმას ბიორნს და მოსთხოვა მისთვის გადაეხადა ხარკი, რომელსაც ის უხდიდა ჰარალდ -ს. ბიორნს თავად მიჰქონდა მეფესთან ხარკი ან თავის ხალხს ატანდა, ამჯერადაც ასე უნდოდა მოქცეულიყო და თავის ძმას უარი უთხრა ხარკზე. როდესაც ეირიკმა თავისას ვერ მიაღწია თავს დაესხა ძმას და მოკლა.
930 წელს ეირიკმა მიიღო ძალაუფლება მამისგან.
ბარხატნაია-სოპკა

ბარხატნაია-სოპკა — ჩამქრალი ვულკანი რუსეთში, კამჩატკის ნახევარკუნძულის სამხრეთ ნაწილში. წარმოადგენს ანდეზიტისაგან შემდგარ ვულკანური გუმბათების კომპლექსს, რომელიც მდინარე პარატუნკის გასწვრივ მდებარეობს. უმაღლესი მწვერვალი ზღვის დონიდან 870 მეტრზე მდებარეობს.

კომპლექსი ჰოლოცენის ხანას მიეკუთვნება. ბოლო ამოფრქვევა მოხდა ძვ.წ. 3 550 წელს.

ვულკანის ასეთი სახელი იმითაა განპირობებული, რომ მწვერვალების კალთები დაფარულია ვულკანური ტუფითა და წიდით, რომლებიც მას წითელ შეფერილობას აძლევენ და ხავერდს მოგვაგონებენ.
აკადემია-ნაუკი

აკადემია-ნაუკი — მოქმედი ვულკანი რუსეთში, კამჩატკის ნახევარკუნძულის სამხრეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის პატივსაცემად. ეს სახელი 1939 წელს ვულკანოლოგმა ვლადიმერ ვლოდავეცმა უწოდა. მისი სიმაღლე ზღვის დონიდან 1 180 მეტრია. ვულკანი მოიცავს რამდენიმე კალდერას, რომელთაგან ერთ-ერთში მდებარეობს კრატერული ტბა კარიმსკოე. ვულკანმა აქტიურობა დაიწყო 50 ათასი წლის წინ, მაგრამ მისი ერთადერთი, ისტორიულად ცნობილი ამოფრქვევა მოხდა 1996 წლის 2 იანვარს. აფეთქებების შედეგად 40 მლნ მ³ ნივთიერება იქნა ამოფრქვეული.
წიფორის წმინდა გიორგის ეკლესია

წიფორის წმინდა გიორგის ეკლესია – ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს ნასოფლარ წიფორის ტერიტორიაზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (6 3,2 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით. შენობა დაზიანებულია: მთლიანად ჩამონგრეულია გადახურვა და მორღვეულია კედლების ზედა ნაწილები, დარღვეულია იატაკის დონე, თითქმის მთლიანად დანგრეულია მინაშენი. ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ნახევარწრიული შვერილის აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, მის ორივე მხარეს - თითო სწორკუთხა ნიში. სარკმლები სამხრეთ და დასავლეთ კედლებშიცაა. ეკლესიაზე სამხრეთიდან მთელ სიგრძეზე მიშენებულ სამლოცველოს (5,6 3 მ) შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში ჰქონია.
ბოლს-პირამიდა

ბოლს-პირამიდა — პატარა, უკაცრიელი, ვულკანური წარმოშობის კუნძული, დაახლოებით 20 კმ-ით კუნძულ ლორდ-ჰაუდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით, რომელთან ერთადაც აღმოაჩინეს 1788 წელს. 1882 წელს პირველად დადგა ადამიანმა ფეხი ამ კუნძულზე, დაახლოებით ასი წლის შემდეგ მისი აღმოჩენიდან.

კუნძული ზღვის დონიდან 562 მეტრს აღწევს, სიგანეში 200 მეტრს.

2000 წელს კუნძულზე აღმოჩენილი იქნა გადაშენებულად მიჩნეული მწერები.
2000 წლის 21 ივნისს ბოლს-პირამიდა გახდა ლორდ-ჰაუს საზღვაო პარკის ნაწილი.
ჯამის მინარეთი

ჯამის მინარეთი — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი ავღანეთში. მთლიანად შემოფარგლულია მაღალი მთებით. მინარეთის სიმაღლე 65 მეტრია და აშენებულია 1190 წელს. აგებულია გამომწვარი აგურით. გამოირჩევა მობათქაშებული და მოჭიქული კრამიტის დეკორაციებით, ასევე შეიცავს გეომეტრიულ ფიგურებს და წაწერილ ყურანის სტროფრბს.

ოთხი საუკუნის განმავლობაში, მინარეთი ყველასაგან დავიწყებული იყო, სანამ ის 1886 წელს ხელახლა არ აღმოაჩინა ინგლისელმა გეოგრაფმა თომას ჰოლდიჩმა, რომელიც ავრანეთის საზღვრების კომისიაში მუშაობდა. მაგრამ მინარეთმა მსოფლიოს ყურადღება მაინც ვერ მიიქცია, სანამ 1957 წელს ფრანგმა არქეოლოგებმა აქ გათხრები არ ჩაატარეს, რის შესახებაც 1970 იან წლებში მათ მოხსენება გამოაქვეყნეს, თუმცა 1979 წელს, საბჭოთა კავშირის ავრანეთში შეჭრის შემდეგ, ძეგლი კვლავ მოწყდა გარესამყაროს.

2002 წელს, მინარეთი ავღანეთის პირველი ძეგლი გახდა, რომელიც იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შევიდა, თუმცა ის ამჟამად საფრთხის ქვეშ მყოფ ძეგლების სიაშია, რისი მიზეზიც მთავრობის მერე არასწორი რესტავრაცია და ყაჩაღების მხრიდან გაძარცვაა.
სუნდარბანსი

მანგროს ტყეები სუნდარბანსში — ფართობით ყველაზე დიდი მანგროს ტყეებია დედამიწაზე. განთავსებულია განგის დელტაში ინდოეთსა და ბანგლადეშში. სუნდარბანსის ტერიტორია შეადგენს 10 000 კმ², აქედან 6000 კმ² არის ბანგლადეშში. 1997 წელს სუნდარბანსი შეტანილი იქნა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში, თუმცა სუნდარბანსის ნაწილი რომელიც ინდოეთის საკუთრებაშია შეტანილი იქნა ცალკე როგორც სუნდარბანის ეროვნული პარკი. რეგიონი მდიდარია ფაუნით: ბენგალური ვეფხვი, ირემი, ნიანგი და მრავალი სახეობის ფრინველი.

სახელი სუნდარბანსი ბენგალურიდან ითარგმნება როგორც „ლამაზი ჯუნგლები“ ან „ლამაზი ტყე“.
ტე-ვაჰიპაუნამუ

ტე-ვაჰიპაუნამუ — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი ახალ ზელანდიაში, სამხრეთის კუნძულის სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილი ( "მწვანე ქვის წყლები" - სამხრეთის კუნძულის ტრადიციული სახელი). მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შევიდა 1990 წელს. ტერიტორიის ფართობი 26 000 კმ²-ია და მოიცავს რამდენიმე ეროვნულ პარკს:
კუკის მთის ეროვნული პარკი
ვესტლანდის ეროვნული პარკი
ესპირინგის მთის ეროვნული პარკი
ფიორდლენდის ეროვნული პარკი

დამტკიცებულია, რომ აქ წარმოდგენილია გონდვანის ორიგინალური ფლორისა და ფაუნის ნიმუშები, რაც ტე-ვაჰიპაუნამუს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეყვანის მთავარი მიზეზია.
ტონგარიროს ეროვნული პარკი

ტონგარიროს ეროვნული პარკი — ახალი ზელანდიის ყველაზე ძველი ეროვნული პარკი. მდებარეობს ჩრდილოეთი კუნძულის ცენტრალურ ნაწილში. იუნესკომ ის მსოფლიო მემკვიდრეობის იმ 25 ძეგლს შორის შეიყვანა, სადაც კულტურული და ბუნებრივი ელემენტები შერეულია.

ტონგარიროს მთელ მსოფლიოში სიძველით მეოთხე ეროვნული პარკია. პარკის ცენტრში მდებარეობს აქტიური ვულკანები: რაუპეჰუ, ნგაურუჰოე და ტონგარირო.

პარკის ტერიტორიაზე მდებარეობს მაორების რამდენიმე რელიგიური ძეგლი. ასევე, აქ მდებარე მთები - ტონგარიო და ნგაურუჰოე ტაპუს კონცეფციის წმინდა ადგილებად ითვლება. პარკის საზღვრებთან მრავალი დასახლებული პუნქტი მდებარეობს.
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ბანგლადეშში

2011 წლის მონაცემებით ბანგლადეშში იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის 3 ძეგლია.

სტატისტიკა
იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში მსოფლიოს მასშტაბით 962 ძეგლია შეტანილი, მათ შორის 0,3 % ბანგლადეშის ძეგლებია. 5 ძეგლი ბანგლადეშის ტერიტორიაზე იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლებში შეტანის კანდიდატია.

ცხრილი
მდებარეობა
ახალი ზელანდიის სუბანტარქტიკული კუნძულები

ახალი ზელანდიის სუბანტარქტიკული კუნძულები — ახალი ზელანდიის კუთვნილი კუნძულები მის სამხრეთით, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი № 877 (1998 წლიდან).

მოიცავს კუნძულთა ხუთ ჯგუფს:

კუნძულები გეოლოგიურად ავსტრალიას გამოეყო 60-85 მლნ წლის წინ, ნაწილი კი ანტარქტიდას უფრო ადრე 85-130 მლნ წლის წინ.

კუნძულები გაბნეულია ოკეანის ტერიტორიაზე 3,5 მილიონ კმ²-ზე, რაც დაახლოებით ავსტრალიის ტერიტორიის ნახევარია.

თითოეულ კუნძულთა ჯგუფს აქვს თავისი მიკროკლიმატი და ენდემები — ფლორის და ფაუნის უნიკალური წარმომადგენლები (მაგალითად — დიდი პინგვინი).

ყველა კუნძული დაუსახლებელია, შეზღუდულია ტურისტების მოსანახულებლად. კუნძულებზე მყოფი ადამიანები არიან სამეცნიერო ექსპედიციის ან მეტეოროლოგიური სადგურის თანამშრომლები.

კლიმატი კუნძულებზე — სუბანტარქტიკულიდან ზომიერ კლიმატამდეა.
კალათ-ალ-ბაჰრეინი

კალათ-ალ-ბაჰრეინი აგრეთვე ცნობილი როგორც ბაჰრეინის ციხესიმაგრე, ნადირ-შაჰის ციხე-სიმაგრესთან ერთად წარმოადგენს ბაჰრეინის არქეოლოგიურ ძეგლს. მოიცავს ხელოვნურად შექმნილ გორაკს, რომელიც სხვადასხვა ეპოქაში, სხვადასხვა ხალხის მიერ შენდებოდა, ძვ. წ. 2300 წლიდან საუკუნემდე. ერთ დროს ის დილმუნის ცივილიზაციის დედაქალაქი იყო, შემდეგ კი პორტუგალიელების ციხესიმაგრე. 2005 წელს, ძეგლი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

კალათ-ალ-ბაჰრეინი ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს. ამჟამად მისი 25% გათხრილია, აღმოჩენილია სხვადასხვა სახის არქეოლოგიური ნიმუშები (სამოსახლო, სავაჭრო, სამხედრო, რელიგიური და ა.შ.), რომლებიც ამტკიცებენ, რომ ამ ადგილზე მნიშვნელოვანი სავაჭრო პორტი მდებარეობდა.
ოზონის შრე

ოზონის შრე — დედამიწის ატმოსფეროს ნაწილი, სადაც ექსპერიმენტული მეთოდით შესაძლებელი ხდება ოზონის დადგენა. იკავებს სივრცეს დედამიწის ზედაპირიდან და ვრცელდება ზღვის დონიდან 70–80 კმ-მდე. უფრო ვიწრო გაგებით, ოზონის შრეს ან ოზონოსფეროს უწოდებენ მთლიანად სტრატოსფეროს ან მის ფენას 20-იდან 30 კმ-მდე, სადაც წარმოდგენილია ოზონის ყველაზე დიდი რაოდენობა. ოზონის შრე წარმოადგენს ბუნებრივ ეკრანს და იცავს დედამიწას და მთელ ბიოსფეროს მზის ულტრაიისფერი გამოსხივების მავნე ზემოქმედებისაგან. შეშფოთება ოზონის შრის გათხელების თაობაზე მეცნიერებმა პირველად საუკუნის 70-იან წლებში გამოთქვეს. ოზონის შრის დაშლის ყველაზე თვალსაჩინო ფაქტია ეგრეთ წოდებული ოზონის ხვრელი.

თუკი მთელ ატმოსფეროში შენარჩუნდებოდა ნორმალური პირობები და შესაძლებელი იქნებოდა მისი დაყოფა შრეებად, რომელთაგან თითოეული იქნებოდა მხოლოდ ერთი აირის შემცველი, მაშინ მთელი ატმოსფერო დაიკავებდა დაახლოებით 8 კმ სისქის შრეს, ხოლო ოზონის შრის სისქე დაახლოებით 3 მმ იქნებოდა. ამ ჰიპოთეტური ოზონის შრის სისქე კონკრეტულ ადგილზე განსაზღვრავს ოზონის შრის უმნიშვნელოვანეს მახასიათებლებს, — ოზონის საერთო შემცველობას, რომელიც დობსონის ერთეულებში იზომება და რომელსაც სახელი ეწოდა ბრიტანელი ფიზიკოსისა და მეტეოროლოგის გორდონ მილერ ბორნ დობსონის პატივსაცემად.

დობსონის ერთეული წარმოადგენს ოზონის მოლეკულების იმ რაოდენობას, რომელიც საჭიროა 0,01 მილიმეტრი სისქის სუფთა ოზონის შრის წარმოსაქმნელად 0 გრადუს ცელსიუსსა და 1 ატმოსფერო ჰაერის წნევის პირობებში. მოყვანილი ოზონის შრის 3 მმ-იანი სისქე შეესაბამება დობსონის 300 ერთეულს. ეკვატორიდან დაცილებისას ოზონის საერთო შემცველობა ჩვეულებრივ იზრდება; ოზონის მაქსიმალური საერთო შემცველობა შეინიშნება გაზაფხულის დასაწყისში, მინიმალური — შემოდგომაზე. ეს დამოკიდებულება არამტკიცეა ანტარქიდისთვის. ოზონის საერთო შემცველობა შეიძლება იცვლებოდეს დობსონის 80 ერთეულიდან (ანტარქტიდაზე გაზაფხულის ოზონურ ანომალიამდე) დობსონის 650 ერთეულამდე (შორეულ აღმოსავლეთზე ზამთრის ბოლოდან — გაზაფხულის დასაწყისამდე). ატმოსფერული ოზონის ძირითადი ნაწილი მდებარეობს სტრატოსფეროში, 1 %-ზე ნაკლები მეზოსფეროში, 10–15 % ტროპოსფეროში. ატმოსფეროში ოზონის მოლეკულები მუდმივად გადაადგილდებიან. ატმოსფეროში ოზონის მთავარი წყაროა ზედა სტრატოსფერო, სადაც იგი წარმოიქმნება მოლეკულური ჟანგბადისაგან მზის ულტრაიისფერი გამოსხივების ზემოქმედებით.
ოთარ ტატიშვილი

ოთარ ტატიშვილი (დ. 30 ნოემბერი, 1971) — ქართველი ექიმი, კინომსახიობი, რადიო და ტელეწამყვანი. პოპულარობა მოიპოვა სერიალში „შუა ქალაქში“ შესრულებული როლით.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი სპეციალობით ექიმი-რადიოლოგი. მუშაობს ქალაქ თბილისის 1 რადიოლოგიურ განყოფილებაში. დაცული აქვს სადოქტორო დისერტაცია თემაზე: „ჰიპეროსტოზული კრანიოორბიტალური მენინგიომების ქირურგია“.