iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბენიშანგულ-გუმუზის რეგიონი

ბენიშანგულ-გუმუზის რეგიონი (ამჰარული:-) — ეთიოპიის რეგიონი, ადრე ცნობილი როგორც რეგიონი 6. იგი ესაზღვრება სუდანს და სამხრეთ სუდანს. მისი დედაქალაქია — ქალაქი ასოსა. მოსახლეობა — 975 998 ადამიანი (2014 წელი), ფართობი — 50 698,68 კმ².

მოსახლეობა
2007 წლის მონაცემებით რეგიონის მოსახლეობა შეადგენს 670 847 ადამიანს, ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს  — 14,6 %-ს. მოსახლეობის საშუალო სიმჭიდროვეა — 13,23 ად./კმ². რეგიონში აღრიცხულია 985 654 ცალკეული მეურნეობა. ეთნიკური შემადგენლობა: ბერტა — 25,41 %, ამჰარები — 21,69 %, გუმუზი — 20,88 %, ორომოები — 13,55 %, შინაშა — 7,73 %, ავი — 4,22 %. ძირითადი ენებია — ბერტა — 25,15 %, ამჰარული — 22,46 %, გუმუზი — 20,59 %, ორომოს ენა — 17,69 %, შინაშა — 4,58 % და ავი — 4,01 %. მუსულმანები შეადგენენ რეგიონის მთლიანი მოსახლეობის 45,4 %-ს; მართლმადიდებელი ქრისტიანები — 33 %-ს; პროტესტანტები — 13,5 %-ს; მოსახლეობის დაახლოებით 7,1 % მიეკუთვნება ტრადიციულ აფრიკულ რელიგიებს. 1994 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 460 459 ადამიანს.

-ს 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობის მხოლოდ დაახლოებით 27,23 %-ს აქვს შესაძლებლობა ისარგებლოს სუფთა სასმელი წყლით (22,35 % სოფლებში და 58,53 % ქალაქებში). განათლების დონე შეადგენს 47,4 %-ს მამაკაცებისთვის და 23,2 %-ს ქალებისთვის. ბავშვთა სიკვდილიანობა შეადგენს 84 ბავშვს 1000 დაბადებულიდან (რაც, ქვეყნის საშუალოზე მაჩვენებელზე მაღალია — 77 ბავშვი 1000 დაბადებულზე).

ადმინისტრაციული დაყოფა
ასოსა
კამაში
მეტეკელი
ანდრონიკე I (ბიზანტია)

ანდრონიკე კომნენოსი (; დ. დაახ.1118 – გ. სექტემბერი, 1185, კონსტანტინოპოლი) — ბიზანტიის იმპერატორი 1183-1185 წლებში, ალექსი კომნენოსის შვილიშვილი. იმპერატორად გამოაცხადეს იმპერატორ მანუელ -ის სიკვდილის შემდეგ კონსტანტინოპოლში მომხდარი აჯანყების (1181) მონაწილეებმა და წარჩინებულთა ნაწილმა. თავდაპირველად ანდრონიკე ქვეყანას მართავდა როგორც მანუელის ძის, ალექსი -ის რეგენტი. 1183 წელს ანდრონიკე -მა მოაკვლევინა ალექსი . ცოლად შეირთო მისი ქვრივი და ქვეყნის ერთპიროვნული მმართველი გახდა. ანდრონიკე ცდილობდა წინ აღდგომოდა ლათინთა ბატონობას. ანდრონიკე -ის პოლიტიკამ დიდებულთა უკმაყოფილება გამოიწვია. ლათინთა მიერ თესალონიკეში 1185 წელს მოწყობილმა ბერძენთა ჟლეტამ და სიცილიელ ნორმანთა წინააღმდეგ ანდრონიკე -ის ლაშქრობის წარუმატებლობამ გაამძაფრა უკმაყოფილება იმპერატორის მიმართ. გაბატონებულმა ფენამ კონსტანტინოპოლში აჯანყება მოაწყო. ანდრონიკე თანამდებობიდან ჩამოაგდეს და წამებით მოკლეს.
ანდრონიკე II პალეოლოგოსი

ანდრონიკე პალეოლოგოსი (; დ. 25 მარტი, 1259, ნიკეა — გ. 13 თებერვალი, 1332, კონსტანტინეპოლი) — ბიზანტიის იმპერატორი 1282–1328 წლებში. ცდილობდა დაებრუნებინა ბიზანტიისათვის ჯვაროსნების მიერ 1204 წელს მიტაცებული მიწები და აელაგმა ფეოდალთა სეპარატისტული მისწრაფებები. ეწინააღმდეგებოდა რომის პაპთან კავშირს, ებრძოდა მცირე აზიაში მომძლავრებულ თურქებს. 1321 წელს დიდებულები აუჯანყდნენ და იმპერატორად წამოაყენეს მისი შვილიშვილი ანდრონიკე (1328–1341). ხანგრძლივი ბრძოლის შემდეგ ანდრონიკე იძულებული გახდა თანამდებობა დაეტოვა. გარდაიცვალა 1332 წელს მონასტერში.
ტიგრაის რეგიონი

ტიგრაის რეგიონი — ეთიოპიის რეგიონი. ადრე ცნობილი იყო როგორც რეგიონი 1. მისი დედაქალაქია — ქალაქი მეკელე. მოსახლეობა — 4 960 003 ადამიანი (2014 წელი), ფართობი — 41 409,95 კმ². ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ერიტრეა, დასავლეთიდან სუდანი, აღმოსავლეთიდან — აფარის რეგიონი და სამხრეთიდან — ამჰარის რეგიონი.

ადმინისტრაციულ ცენტრ ქალაქ მეკელეს გარდა, სხვა მსხვილი ქალაქებია: ადი-გრატი, ადუა და აქსუმი.

ისტორია
1991-2001 წლებში ტიგრაის პრეზიდენტი იყო გებრუ ასრატი, ხოლო 2001-2010 წლებში — ცეგაი ბერჰე. ამჟამად რეგიონის პრეზიდენტია დებრეციონ გებრემიქაელი.

2020 წლის ნოემბერში რეგიონმა კონფლიქტი წამოიწყო და დაუპირისპირდა ეთიოპიის ფედერალურ მთავრობას.

მოსახლეობა
2007 წლის მონაცემებით რეგიონის მოსახლეობა შეადგენს 4 314 456 ადამიანს, ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს — 19,53 %-ს. მოსახლეობის საშუალო სიმჭიდროვეა 50,54 ად./კმ². რეგიონში აღრიცხულია 985 654 ცალკეული მეურნეობა, ასე რომ, საშუალოდ 4,4 ადამიანი მოდის ერთ მეურნეობაზე (3,4 ადამიანი ქალაქის მოსახლეობაში და 4,6 ადამიანი — სოფლის). მოსახლეობის დაახლოებით 96,55 % მიეკუთვნება ტიგრაის ხალხს. სხვა ეთნიკური ჯგუფებია: ამჰარები — 1,63 %, ირობები — 0,71 %, აფარელები — 0,29 %, ორომოები — 0,17 % და სხვა. დღეისათვის ტიგრინიული ენა ყველაზე უფრო გავრცელებული ენაა რეგიონში, რაც შეადგენს რეგიონის მოსახლეობის სალაპარაკო ენის 96 %-ზე მეტს. მოსახლეობის 95,6 % — მართლმადიდებელი ქრისტიანია, 4 % — მუსლიმი, 0,4 % — კათოლიკე და 0,1 % — პროტესტანტია.

1994 წლის აღწერის მონაცემებით რეგიონის მოსახლეობა შეადგენდა 3 136 267 ადამიანს, საიდანაც 1 542 165 იყო მამაკაცი და 1 594 102 ქალი; ქალაქის მოსახლეობა იყო დაახლოებით 621 210 ადამიანი (14 %).

-ს 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობის მხოლოდ დაახლოებით 53,99 %-ს აქვს შესაძლებლობა ისარგებლოს სუფთა სასმელი წყლით. განათლების დონე შეადგენს 67,5 %-ს მამაკაცებისათვის და 33,7 %-ს ქალებისათვის. ბავშვთა სიკვდილიანობა შეადგენს — 67 ბავშვს 1000 დაბადებულზე (რაც, ქვეყნის საშუალოზე მაჩვენებელზე დაბალია — 77 ბავშვი 1000 დაბადებულზე).

ადმინისტრაციული დაყოფა
ცენტრალური ზონა 
აღმოსავლეთის ზონა 
მეკელე 
სამხრეთის ზონა 
დასავლეთის ზონა (’ )

სოფლის მეურნეობა
2005 წლის მონაცემებით რეგიონში არსებობს 2 713 750 სული მსხვილი რქოსანი საქონელი (ეთიოპიის საერთო რაოდენობის 7 %), 72 640 ცხვარი, 208 970 თხა, 1200 ცხენი, 9190 ჯორი, 386 600 ვირი, 32 650 აქლემი.
ანდრია კრეტელი

ანდრია კრეტელი (ბერძ. ̓ ; დ. 650, დამასკო — გ. 726, ლესბოსი) — ბიზანტიელი ჰიმნოგრაფი, კრეტის მიტროპოლიტი; საგალობლებში დაამკვიდრა რიტმული პოეზიის ახალი სახეობა „კანონები“. ანდრია კრეტელის მთავარი ნაწარმოებია 250 სტროფის შემცველი „დიდი კანონი“, რომელიც ქართულად სამჯერ არის თარგმნილი: ექვთიმე მთაწმინდელის, გიორგი მთაწმინდელისა და არსენ ბერის მიერ. ჩვენამდე აგრეთვე მოღწეულია ანდრია კრიტელის 128 ტაეპიანი იამბური ლექსი, რამდენიმე ჰომილია და პანეგირიკი.

წმინდა ანდრია მოღვაწეობდა საუკუნეში. იგი დამასკოში ცხოვრობდა და შვიდ წლამდე მუნჯი იყო. შვიდი წლისა პირველად ეზიარა ქრისტეს სისხლსა და ხორცს და სასწაულებრივად განიკურნა, ამეტყველდა. როდესაც ანდრია 14 წლის გახდა, მშობლებს, ღვთისმსახურების შესასწავლად იერუსალიმში გაუგზავნიათ. ამ დროისთვის იგი იმდენად განსწავლული იყო, რომ იერუსალიმის პატრიარქიც განუცვიფრებია. შემდგომში ანდრია გახდა კუნძულ კრეტის მთავარეპისკოპოსი და იქიდან მოყოლებული იწოდება კრეტელად. მან დაწერა სინანულის „დიდი კანონი“, რომელშიც დიდი სიმძაფრითაა წარმოდგენილი ადამიანის ცოდვილი ბუნება. ეს კანონი მოცულობითაც ყველა სხვა კანონზე დიდია. ამიტომაც მას ოთხ ნაწილად ყოფენ და დიდი მარხვის პირველ ოთხ დღეს კითხულობენ.
ცოდნის ხელმისაწვდომობის მოძრაობა

ცოდნის ხელმისაწვდომობის მოძრაობა (მსოფლიოში ცნობილია ინგლისური სახელწოდებით (2) ) — სამოქალაქო საზოგადოების ჯგუფებისგან, განვითარებადი ქვეყნების მთავრობებისა და ცალკეული ინდივიდებისგან მხარდაჭერილი კამპანია, რომლის მთავარი მოთხოვნაა სამეცნიერო თუ სხვაგვარ ინფორმაციაზე ხელმისაწვდომობის ადამიანის ფუნდამენტურ უფლებად აღიარება. მოძრაობა მიუხედავად მისი მიმდევრების იდეებისა და მოთხოვნების მრავალფეროვნებისა დაფუძნებულია სამ ძირითად პრინციპზე: სამართლიანობაზე, თავისუფლებასა და განვითარებისკენ ლტოლვაზე.

ცოდნის ხელმისაწვდომობის მოძრაობის მიმდევართა ძირითადი მოთხოვნაა ინტელექტუალური საკუთრების ზედმეტად დაცულობის შეზღუდვა, რაც თავის მხრივ ბარიერს წარმოადგენს საავტორო უფლებებით დაცულ ინფორმაციაზე. მოძრაობის კონცეფცია ძირითადად ეყრდნობა ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის 27-ე მუხლს, რომლის მიხედვით “ყველას აქვს უფლება მონაწილეობა მიიღოს საზოგადოების კულტურულ ცხოვრებაში, ისარგებლონ ხელოვნებით და სამეცნიერო მიღწევებით.”
ჰარარის რეგიონი

ჰარარის რეგიონი — ეთიოპიის რეგიონი. მისი დედაქალაქია ჰარარი. მას ადრე ერქვა რეგიონი 13. იგი მოიცავს ქალაქ ჰარარს და მის შემოგარენს. მდებარეობს ეთიოპიის აღმოსავლეთით. მოსახლეობა — 226 000 ადამიანი (2014 წელი), ფართობი — 333,94 კმ². ოფიციალური ენაა — ჰარარული. ადმინისტრაციულად იყოფა მხოლოდ ერთ ადმინისტრაციულ ზონად. რეგიონს ესაზღვრება მხოლოდ ერთი — ორომიის რეგიონი.

მოსახლეობა
2007 წლის მონაცემებით რეგიონის მოსახლეობა შეადგენს 183 415 ადამიანს, ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს — 99 368 ადამიანს (54,18 %-ს), იგი ერთადერთი რეგიონია ეთიოპიაში, სადაც მოსახლეობის უმეტესობა ქალაქში ცხოვრობს. მოსახლეობის საშუალო სიმჭიდროვეა — 589,05 ად./კმ². რეგიონში აღრიცხულია 46 169 ცალკეული მეურნეობა, ასე რომ, საშუალოდ 3,9 ადამიანი მოდის ერთ მეურნეობაზე. ძირითადი ეთნიკური ჯგუფებია: ორომოები — 56,41 %, ამჰარები — 22,77 %, ჰარარელები — 8,65 %, გურაგელები — 4,34 %, სომალელები — 3,87 %, ტიგრაი — 1,53 % და არგობელები — 1,26 %. ძირითადი ენებია: ორომოს ენა — 56,84 %, ამჰარული ენა — 27,53 %, ჰარარული — 7,33 %, სომალური ენა — 3,70 % და გურაგული ენა — 2,91 %. რეგიონის მთელი მოსახლეობის 68,99 % — მუსულმანია, 27,1 % — მართლმადიდებელი ქრისტიანი, 3,4 % — პროტესტანტი, 0,3 % — კათოლიკე და მოსახლეობის დაახლოებით 0,2 % მიეკუთვნება ტრადიციულ აფრიკულ რელიგიებს.

-ს 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობის მხოლოდ დაახლოებით 73,28 %-ს აქვს შესაძლებლობა ისარგებლოს სუფთა სასმელი წყლით (39,83 %-ს სოფლებში და 95,28 %-ს ქალაქებში).

1994 წლის აღწერის მონაცემებით რეგიონის მოსახლეობა შეადგენს 131 139 ადამიანს, ქალაქის მოსახლეობა — 76 378 ადამიანი (15,08 %). ცხოვრების დონე საკმაოდ დაბალია. განათლების დონე შეადგენს 78,4 %-ს მამაკაცებში და 54,9 %-ს ქალებში. ბავშვთა სიკვდილიანობა შეადგენს 66 ბავშვს 1000 დაბადებულიდან (რაც, ქვეყნის საშუალოზე მაჩვენებელზე დაბალია — 77 ბავშვი 1000 დაბადებულზე).
გამბელის რეგიონი

გამბელის რეგიონი — ეთიოპიის რეგიონი. მისი დედაქალაქია გამბელა. ადრე მისი სახელი იყო რეგიონი 12. მოსახლეობა — 396 000 ადამიანი (2014 წელი), ფართობი — 29 782,82 კმ². მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში, სამხრეთი სუდანის საზღვართან. რეგიონს ესაზღვრება ორომიის რეგიონი და სამხრეთის ერების, ეროვნებების და ხალხების რეგიონი.

რეგიონში მდებარეობს გამბელის ეროვნული პარკი, რომელიც 5061 კმ²-ზეა გადაჭიმული და რეგიონის 19,6 %-ს შეადგენს.

გეოგრაფია
გეოგრაფიული პირობები და კლიმატი ედრება მეზობელი სამხრეთ სუდანისას და განსხვავდება დანარჩენი ეთიოპიისგან. თითქმის მთელი ტერიტორია დაფარულია მუსონური ტროპიკული ტყეებით. კლიმატი ნოტიოა, გვალვიანი სეზონების გარეშე.

მოსახლეობა
2007 წლის მონაცემებით რეგიონის მოსახლეობა შეადგენს 306 916 ადამიანს, ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს — 25,37 %-ს. მოსახლეობის საშუალო სიმჭიდროვეა — 10,31 ად./კმ². რეგიონში აღრიცხულია 65 445 ცალკეული მეურნეობა, ასე რომ, საშუალოდ 4,6 ადამიანი მოდის ერთ მეურნეობაზე. ძირითადი ეთნიკური ჯგუფებია: ნუერი — 46,65 %, ანუაკი — 21,17 %, ამჰარები — 8,42 %, კაფიჩო — 5 %, ორომოები — 4,83 %, კამბატა — 1,44 % და სხვა. ძირითადი ენებია: ნუერი — 48,35 %, ანუაკი — 22,02 %, ამჰარული — 11,11 %, ორომოს ენა — 4,85 %, კაფა — 4,65 %, შაკაჩო — 2,48 %, კამბატა — 1,47 % და ტიგრინიული ენა — 1,32 %. რეგიონის მთელი მოსახლეობის 70 % — პროტესტანტია; 16,8 % — მართლმადიდებელი ქრისტიანი; 4,9 % — მუსლიმი; 3,4 % — კათოლიკე; მოსახლეობის დაახლოებით 3,8 % მიეკუთვნება ტრადიციულ აფრიკულ რელიგიებს.

1994 წლის აღწერის მონაცემებით რეგიონის მოსახლეობა შეადგენს 181 862 ადამიანს, ქალაქის მოსახლეობა — 15,08 %. ცხოვრების დონე საკმაოდ დაბალია. განათლების დონე შეადგენს 57,5 %-ს მამაკაცებში და 22,8 %-ს ქალებში. ბავშვთა სიკვდილიანობა შეადგენს 92 ბავშვს 1000 დაბადებულიდან (რაც, ქვეყნის საშუალოზე მაჩვენებელზე მაღალია — 77 ბავშვი 1000 დაბადებულზე).

ადმინისტრაციული დაყოფა
რეგიონი დაყოფილია 3 ადმინისტრაციულ ზონად.
ადმინისტრაციული ზონა 1 ( 1)
ადმინისტრაციული ზონა 2 ( 2)
ადმინისტრაციული ზონა 3 ( 3)
ჰარარი

ჰარარი — ქალაქი აღმოსავლეთ ეთიოპიაში. ქვეყნის დედაქალაქ ადის-აბებიდან 500 კილომეტრზე. ჰარარის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა 147 306 ადამიანი (2008 წელი). ჰარარი ეთიოპიელი მუსლიმების მთავარი ქალაქია.

გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს ეთიოპიის მთიანეთის ერთ-ერთი გორაკის თხემზე, ზღვის დონიდან 1885 მეტრზე.

ისტორია
საუკუნეების განმავლობაში ქალაქი ქვეყნის უმნიშვნელოვანესი სავაჭრო ცენტრი იყო. სავაჭრო გზებით დაკავშირებული იყო ეთიოპიის რეგიონებთან, სომალის და არაბეთის ნახევარკუნძულებთან.

ქალაქი ჰარარი თავისი უნიკალური გამაგრებული გალავნის — ჯუგოლის გამო, 2006 წელს შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. იუნესკოს მიერ ქალაქი მიჩნეულია ისლამის „მეოთხე წმინდა ქალაქად“. აქ დღესდღეობით არსებობს 82 მეჩეთი, რომელთაგან 3 საუკუნისაა, ქალაქშივეა 102 სხვადასხვა აკლდამა და ისლამთან დაკავშირებული სიწმინდე.
სამხრეთის ერების, ეროვნებების და ხალხების რეგიონი

სამხრეთის ერების, ეროვნებების და ხალხების რეგიონი – აბრევიატურა — ეთიოპიის რეგიონი. ჩამოყალიბდა 1994 წლის არჩევნების შემდეგ 7, 8, 9, 10 და 11 რეგიონების გაერთიანების შედეგად. მისი დედაქალაქია — აუასა. მოსახლეობა — 17 837 005 ადამიანი (2014 წელი), ფართობი — 105 887,18 კმ².

გეოგრაფია
რეგიონი ესაზღვრება კენიას სამხრეთში, სამხრეთ-დასავლეთში — ილემის სამკუთხედს, დასავლეთში — სამხრეთ სუდანს, ჩრდილო-დასავლეთში — გამბელის რეგიონს, ჩრდილოეთში და აღმოსავლეთში — ორომიის რეგიონს. მსხვილი ქალაქებია: აუასა, არბა-მინჩი, მიზან-ტეფერი და ჩენჩა.

მოსახლეობა
2007 წლის მონაცემებით რეგიონის მოსახლეობა შეადგენდა 15 042 531 ადამიანს, ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს — 10,28 %-ს (ყველაზე დაბალი მაჩვენებელი ქვეყანაში). მოსახლეობის საშუალო სიმჭიდროვეა 142,06 ად./კმ². რეგიონში აღრიცხულია 3 087 567 ცალკეული მეურნეობა, ასე რომ, საშუალოდ 4,9 ადამიანი მოდის ერთ მეურნეობაზე. ძირითადი ეთნიკური ჯგუფებია: სიდამო — 19,38 %, ველაიტა — 10,59 %, ჰადია — 7,98 %, გურაგელები — 7,54 %, გამო — 7 %, კაფიჩო — 5,44 %, სილტე — 5,37 %, გედეო — 4,90 % და სხვა. ძირითადი ენებია: სიდამოს ენა — 19,59 %, ვოლაიტას ენა — 10,48 %, ჰადიას ენა — 8,00 %, გურაგული ენა — 7,13 %, გამოს ენა — 6,9 %, კაფას ენა — 5,36 %. სულ რეგიონში ცხოვრობს 45-ზე მეტი სხვადასხვა ეთნიკური ჯგუფი. პროტესტანტები შეადგენენ რეგიონის მთელი მოსახლეობის 55,5 %-ს, ქრისტიანი-მონოფიზიტები — 19,9 %-ს, მუსულმანები — 14,1 %-ს, კათოლიკები — 2,4 %-ს; მოსახლეობის დაახლოებით 6,6 % მიეკუთვნება ტრადიციულ აფრიკულ რელიგიებს.

1994 წლის აღწერის მონაცემებით რეგიონის მოსახლეობა შეადგენდა 10 377 028 ადამიანს, ქალაქის მოსახლეობა იყო სულ 6,8 %. 2006 წლის მონაცემებით, მოსახლეობის მხოლოდ 54 %-ს აქვს შესაძლებლობა ისარგებლოს სუფთა სასმელი წყლით, რაც მნიშვნელოვნად მაღალია, ვიდრე 15 წლის უკანდელი მაჩვენებლები (სულ 10-15 %). განათლების დონე შეადგენს 57 %-ს მამაკაცებისთვის და 22,4 %-ს ქალებისთვის. ბავშვთა სიკვდილიანობა შეადგენს 85 ბავშვს 1000 დაბადებულზე (რაც, ქვეყნის საშუალოზე მაჩვენებელზე მაღალია — 77 ბავშვი 1000 დაბადებულზე).

ადმინისტრაციული დაყოფა
რეგიონი იყოფა 13 ზონად, 8 განსაკუთრებულ რაიონად (ვორედა) და აუასის საქალაქო ადმინისტრაციად.

ზონები თავის მხრივ იყოფა 126 რაიონად (ვორედა) და 10 ქალაქ-ვორედად.
ეთიოპიის მთიანეთი

ეთიოპიის მთიანეთი (ეთიოპიის ზეგანი) — მთის მასივი ჩრდილო-აღმოსავლეთ აფრიკაში. ღრმა ტექტონიკური ხეობებით დაყოფილია ცალკეულ მასივებად, რომელზეც ბრტყელმწვერვალიანი ბაზალტური შთენილიმთებია აღმართული. მას ქვეყნის ტერიტორიის ორი მესამედი უჭირავს და ეთიოპიის უმთავრესი სასოფლო-სამეურნეო სავარგულია. აქ ბევრი სახეობის ცხოველი ბინადრობს – მხოლოდ ამ რეგიონში გვხვდება ბაბუნის ჰელადა. ეთიოპიის მთიანეთის უმაღლესი მწვერვალია რას-დაშანი – 4550 მ.
ეთიოპიის გეოგრაფია

ეთიოპია მდებარეობს ჩრდილოეთ აფრიკაში. მისი მოსაზღვრე ქვეყნებია: ჩრდილოეთიდან და ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან ერიტრეა, აღმოსავლეთიდან ჯიბუტი და სომალი, სამხრეთიდან კენია, ხოლო დასავლეთიდან და სამხრეთ დასავლეთიდან სუდანი. ქვეყნის ცენტრში მდებარეობს მაღალი პლატო, რომლის სიმაღლეც მერყეობს ზღვის დონიდან 1290-3000 მეტრის ფარგლებში, ხოლო უმაღლესი მთა აღწევს 4533 მეტრს. პლატოს აღმოსავლეთ აფრიკის რღვევის ხაზი ყოფს დიაგონალურად. პლატოს რამდენიმე მდინარე კვეთს, მათ შორის გამორჩეულია ცისფერი ნილოსი, რომელიც სათავეს ტბა ტანადან იღებს. პლატო თანდათანობით ეშვება დასავლეთით სუდანის დაბლობზე და სამხრეთით სომალის დასახლებულ ბარში.

ბუნებრივი რესურსები
ეთიოპიაში არის: ოქროს, პლატინის, სპილენძის, კალქვას და ბუნებრივი გაზის მცირე საბადოები. მას აქვს ჰიდროენერგიის დიდი შესაძლებლობები.

ქვეყნის მთლიანი სახმელეთო ტერიტორიის დაახლოებით 20 % მუშავდება, თუმცა სახნავად გამოყენებადი მიწა უფრო მეტია. ბოლო 30 წლის განმავლობაში მიმდინარე ტყის მასიური გაჩეხვის გამო დღეისთვის ქვეყნის მხოლოდ 10-15 პროცენტია ტყით დაფარული. დანარჩენი ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი საძოვრებად გამოიყენება. ტერიტორიის მხოლოდ მცირე ნაწილია სოფლის მეურნეობისთვის ან სხვა გამოყენებისთვისთვის ზედმეტად მშრალი ან უნაყოფო.

სადავო ტერიტორიები
ეთიოპიასა და ერიტრეას შორის საზღვრის ზუსტი დემარკაცია არასოდეს მომხდარა. მათი საზღვრის ჩრდილოეთ მონაკვეთზე მდებარე მცირე ანკლავების გულისთვის, ეს ორი ქვეყანა 1998-2000 წლებში ომობდა კიდეც. სადავო ტერიტორია მოიცავს მცირე სოფელს ბადმე და ირობის ხალხის ანკლავს. 2002 წელს საერთაშორისო კომისიამ მოახდინა საზღვრების დადგენა. ორივე ქვეყანამ მიიღო კომისიის დასკვნა, თუმცა ეთიოპიამ ბოლომდე არ აღიარა დადგენილი საზღვარი.

ასევე არასოდეს მოხდენილა ეთიოპიასა და სომალის საზღვრის ცენტრალური მონაკვეთის დემარკაცია. ამ მონაკვეთის სტატუსი არის დროებით. ასევე კითხვის ქვეშაა სუდანის საზღვრის გასწვრივ მდებარე რამდენიმე მცირე მონაკვეთიც.
ეთიოპიის ზონები

ეთიოპიის რეგიონები იყოფა 68 ან უფრო მეტ ზონად (ამჰარული: ). ზონების ზუსტი რაოდენობა და სახელები გაურკვეველია. ცენტრალური სტატისტიკური სააგენტოს, ეთიოპიის 2005 წლისა განსხვავდება ერთმანეთისაგან ზონების სახელებითა და საზღვრებით.

ქვევით ზონები დაყოფილია რეგიონების მიხედვით:

ადის-აბება
ადის-აბება

აფარის რეგიონი
ადმინისტრაციული ზონა 1
ადმინისტრაციული ზონა 2
ადმინისტრაციული ზონა 3
ადმინისტრაციული ზონა 4
ადმინისტრაციული ზონა 5

ამჰარის რეგიონი
აგევ-ავი
ბაჰირ-დარი
აღმოსავლეთი გოჯაამი
ჩრდილოეთი გონდარი
ჩრდილოეთი შევა
ჩრდილოეთი უოლო
ორომია
სამხრეთი გონდარი
სამხრეთი უოლო
უაგ-ჰემრა
დასავლეთი გოჯაამი

ბენიშანგულ-გუმუზის რეგიონი
ასოსა
კამაში
მეტეკელი

დირე-დაუა
დირე-დაუა

გამბელის რეგიონი
ადმინისტრაციული ზონა 1
ადმინისტრაციული ზონა 2
ადმინისტრაციული ზონა 3

ჰარარის რეგიონი
ჰარარი

ორომიის რეგიონი
არსი
ბალე
ბორენა
აღმოსავლეთი ჰარარგი
აღმოსავლეთი შევა
აღმოსავლეთი უელეგა
ილუბაბორი
ჯიმა
ჩრდილოეთი შევა
დასავლეთი ჰარარგი
დასავლეთი შევა
დასავლეთი უელეგა

სომალის რეგიონი
აფდერი
დეგეჰაბური
ფიკი
გოდე
ჯიჯიგა
კორაჰე
ლიბენი
შინილე
ვერდერი

სამხრეთის ერების, ეროვნებების და ხალხების რეგიონი
ბენჩ-მაჯი
დაურო
სამხრეთი ომო
გამო-გოფა
გედეო
გურაგი
ჰადია
კემბატა-ტემბარო
კეფა
კეფიჩო-შეკიჩო
ჩრდილოეთი ომო (გაუქმდა 2000 წელს)
შეკა
სიდამა
სილტი
უოლაიტა

ალაბის სპეციალური ვორედა
ამაროს სპეციალური ვორედა
ბასკეტოს სპეციალური ვორედა
ბურჯის სპეციალური ვორედა
დირაშის სპეციალური ვორედა
კონსოს სპეციალური ვორედა
კონტის სპეციალური ვორედა
იემის სპეციალური ვორედა

ტიგრაის რეგიონი
ცენტრალური ტიგრაი
აღმოსავლეთი ტიგრაი
მეკელე
სამხრეთი ტიგრაი
დასავლეთი ტიგრაი
ლეგოგიე

ლეგოგიე — სოფელი სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის სენაკის მუნიციპალიტეტში, ლეძაძამეს თემი (სოფლები: ბეთლემი, კვაუთი, ლეგოგიე, ლესაჯაიე, ლეძაძამე, ჯოლევი). მდებარეობს ოდიშის ვაკეზე, მდინარე გურძემის (ტეხურის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 170 მ, სენაკიდან 32 კმ.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 98 ადამიანი.
ლეგოგინე

ლეგოგინე — სოფელი სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის სენაკის მუნიციპალიტეტში, უშაფათის თემი (სოფლები: ლეგოგინე, ლეკოკაიე, უშაფათი). მდებარეობს ოდიშის ვაკეზე, მდინარე ხანჯარის (ცივის მარცხენა შენაკადი) ნაპირზე. ზღვის დონიდან 100 მ, სენაკიდან 29 კმ.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 195 ადამიანი.
ლესაჯაიე

ლესაჯაიე — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის სენაკის მუნიციპალიტეტში, ლეძაძამეს თემი (სოფლები: ბეთლემი, კვაუთი, ლეგოგიე, ლესაჯაიე, ლეძაძამე, ჯოლევი). მდებარეობს ოდიშის ვაკეზე, მდინარე ტეხურის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 160 მ, სენაკიდან 26 კმ.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 194 ადამიანი.

}
ლეძაძამე

ლეძაძამე — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის სენაკის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ბეთლემი, კვაუთი, ლეგოგიე, ლესაჯაიე, ლეძაძამე, ჯოლევი). მდებარეობს ოდიშის ვაკეზე, მდინარე ტეხურის მარჯვენა მხარეს, სენაკი-დიდი ჭყონის საავტომობილო გზაზე. ზღვის დონიდან 160 მ, სენაკიდან 23 კმ.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 230 ადამიანი.
მეორე მოხაში

მეორე მოხაში — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის სენაკის მუნიციპალიტეტში, ფოცხოს თემი (სოფლები: ლეგოგიე-ნასაჯუ, მეორე მოხაში, მოხაში, ფოცხო). მდებარეობს ოდიშის ვაკეზე, მდინარე გურძემის (ტეხურის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 160 მ, სენაკიდან 27 კმ.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 139 ადამიანი.
სარეზექციო დანა

სარეზექციო დანა–მკვრივი ქსოვილის გასაკვეთი (მოსაკვეთი), ბასრად ალესილი ქიურგიული ინსტრუმენტი. გამოიყენება მკვრივი ქსოვილების გასაკვეთად (მცირე ზომის ძვლები, უხშირესად ფალანგები), მტევნის ან ტერფის ამპუტაციის დროს, აგრეთვე ძვალ-პლასტიკური ოპერაციებისას (სახსრის რეზექცია) და სხვა. განარჩევენ სარეზექციო დანების ორ ტიპს: სწორი და მუცლიანი.

წყარო
სამედიცინო ინტერნეტ-ქსელი ..
ქირურგიული მაკრატელი

ქირურგიული მაკრატელი — ბასრად ალესილი, ქსოვილთა გასაკვეთი ქირურგიული ინსტრუმენტია. იგი შედგება ორი დეტალისაგან, რომლის პირებიც ერთმანეთის მიმართულებით მოძრაობისას კვეთავენ ქსოვილებს.

დახასიათება
მაკრატლის პირების მოძრაობის ხასიათიდან გამომდინარე განასხვავებენ
სახსრიან მაკრატლებს (მკვეთავი მოქმედება – პირების გაყოლებაზე);
გილიოტინისებური მაკრატელი (მკვეთავი მოქმედება – ზედა და ქვედა პირების ერთმანეთზე დადება). გამოიყენება მკვრივი ქსოვილების (ძვლების, ხრტილების და სხვა) მოსაკვეთად.
სახსრიანი (ჩვეულებრივი) მაკრატელი გამოიყენება, როგორც ქსოვილთა ბასრი და ბლაგვი პრეპარირების, ასევე ქირურგიული მასალის (კერძოდ, ქირურგიული ძაფის, შესახვევი მასალის, ნახვევების) გაჭრის მიზნითაც.

მაკრატლის პირების მჭიდროდ შეერთება უმეტესად ხდება ხრახნით.

მაკრატლები ფორმისა და ზომის მიხედვით არსებობს შემდეგნაირი:
ბლაგვწვერიანი მაკრატელი
მოხრლი მაკრატელი
მახვილწვერიანი მაკრატელი
რბილი ნახვევის მოსახსნელი მაკრატელი
თვალის (მიკროქირურგიული) მაკრატელი
ნეკნის მაკრატელი

მაკრატლის ხმარების წესი
მაკრატელი უნდა დავიკაოთ მარჯვენა ხელის და თითებით , საჩვენებელი თითი
უნდა იმყოფებოდეს ხრახნის მახლობლად, ხოლო შუა (მესამე) თითი – რგოლსა და პირს შორის. ამ წესი საშუალებას იძლევა მაკრატელი ხელში მჭიდროდ და მყარად გვეჭიროს.

შენიშვნა
მაკრატელი არ გამოიყენება კანზე განაკვეთის გასაკეთებლად!
ბლაგვწვერიანი მაკრატელი

ბლაგვწვერიანი მაკრატელი — ბლაგვწვერიანი, სწორი ან მოხრილი (კუპერის), მჭრელი ქირურგიული ინსტრუმენტია. ფართოდ გამოიყენება ქირურგიულ პრაქტიკაში, ქსოვილთა პრეპარირების დროს როგორც ზედაპირულად, ასევე ჭრილობის სიღრმეში. ბლაგვწვერიანი, სწორი მაკრატელი გარდა ქირურგიული მანიპულაციისა, გამოყენება მარლის გასაჭრელადაც (ე.წ. მარლის მაკრატელი).
მანდალა

მანდალა (სანსკ: ् „წრე“) — ინდუისტურ და ბუდისტურ რელიგიურ ტრადიციებში არის „წმინდა ხელოვნება“. ძირითადად, მანდალას აქვს კვადრატის ფორმა, ოთხი კარით და შუაში ბინდუიანი წრით. ყოველი კარი ფორმისაა.

მანდალებს აქვთ სულიერი და რიტუალური მნიშვნელობები ბუდიზმშიც და ინდუიზმშიც. ტერმინი ინდუისტური წარმოშობისაა და ჩნდება რიგ ვედაში, მაგრამ სხვა დჰარმულ რელიგიებშიც გამოიყენება, ძირითადად ბუდიზმში. ბუდიზმის ვაჯრაჲანულ მიმდინარეობაში, მანდალები ქვიშით ხატვაში გადაისახა.

სხვადასხვა სულიერ ტრადიციაში, მანდალები გამოიყენება სასწავლო იარაღად ყურადღების ფოკუსირებისა და მედიტაციისთვის. დევიდ ფონტანას მიხედვით, მის სიმბოლურ ბუნებას შეუძლია დაეხმაროს „ქვეცნობიერის ძლიერ ღრმა დონეების მიღწევაში, სრულად ეხმარება მედიტატორს, გამოცადოს სრული ერთობის გრძნობა კოსმოსთან მის მრავალფეროვან ფორმებთან ერთად.“ ფსიქოანალიტიკოსმა, კარლ იუნგმა, მანდალა დაახასიათა, როგორც „ქვეცნობიერ მე-ს გამოსახვა“.

დღეს, მანდალას ადამიანის მიერ სამყაროს მაკროკოსმოსის ხედვის რაიმე სახის სიმბოლურ გამოსახვასაც უწოდებენ.

გალერეა