iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ახალი ოსმალები

ახალი ოსმალები — ფარული პოლიტიკური ორგანიზაციის „ახალ ოსმალთა საზოგადოების“ წევრები. ორგანიზაცია შექმნეს ოსმალეთის ახალგაზრდა, უმთავრესად სამოხელეო ინტელიგენციის წარმომადგენლებმა 1865 წელს სტამბოლში. იდეური ხელმძღვანელები იყვნენ თურქი განმანათლებლები: იბრაჰიმ შინასი, ნამიქ ქებალი და სხვა. ახალგაზრდა ოსმალების ბურჟუაზიის იმ წრეების ინტერესებს გამოხატავდნენ, რომლებიც შეშფოთებულნი იყვნენ ქვეყნის ეკონომიკურ და პოლიტიკურ ცხოვრებაში კაპიტალური სახელმწიფოების პოზიციების გაძლიერებით. ოსმალეთის დამოუკიდებლობის განმტკიცებისთვის ახალგაზრდა ოსმალებს აუცილებლად მიაჩნდათ კონსტიტუციით შეეზღუდათ სულთნის ხელისუფლება.

1866 წელს მათ შეთქმულება მოაწყეს სულთნის წინააღმდეგ, მაგრამ დამარცხდნენ. წევრების ნაწილი დააპატიმრეს, ნაწილი კი საზღვარგარეთ გაიქცა და ოსმალეთის რეაქციული რეჟიმის წინააღმდეგ ბრძოლა განაგრძო. რამდენიმე წლის შემდეგ სულთნის მთავრობამ ამნისტია გამოსცა, მაგრამ სამშობლოში დაბრუნებული ახალგაზრდა ოსმალები დააპატიმრა და გადაასახლა. სასტიკი რეპრესიების მიუხედავად, საუკუნის ბოლოს ოსმალეთში კვლავ აღორძინდა ბურჟუაზიულ-რევოლუციური მოძრაობა, რომლის წარმომადგენლებმა შექმნეს ახალგაზრდა თურქების პოლიტიკური ორგანიზაცია.
იტალიის საფეხბურთო სუპერთასი

იტალიის საფეხბურთო სუპერთასი — საფეხბურთო გათამაშება იტალიაში, სადაც იტალიის სერია -ს და იტალიის თასის გამარჯვებულები ხვდებიან ერთმანეთს.

სუპერთასი თამაშდება 1988 წლიდან. იმ შემთხვევაში თუ სერია -ს და თასის გამარჯვებული ერთი და იგივე გუნდია, მაშინ სუპერთასი თამაშდება სერია -ს გამარჯვებულსა და თასის ფინალისტს შორის.

გათამაშების ისტორიაში ყველაზე წარმატებული კლუბია „იუვენტუსი“ რომელმაც 8-ჯერ მოიპოვა ტიტული. მოქმედი გამარჯვებულია ტურინის „იუვენტუსი“.

მატჩები
სტატისტიკა კლუბების მიხედვით
აჯი-ჩალაბი

აჯი-ჩალაბი ან ჰაჯი ჩელები ყურბან-ოღლუ (დ. 1703 — გ. 1755) — აზერბაიჯანის სახელმწიფო მოღვაწე, შაქის სახანოს დამაარსებელი და მისი პირველი დამოუკიდებელი ხანი (1747–1755). საუკუნის 40-იან წლებში ხელმძღვანელობდა ანტიირანულ განმანთავისუფლებელ მოძრაობას. 50-იან წლებში დაიმორჩილა კაბალა და არეშის სასულთნო. იბრძოდა განჯისა და ყარაბახის სახანოებზე გასაბატონებლად. საქართველოსთან ურთიერთობაში თავდაპირველად ქართლ-კახეთის პოლიტიკურ უპირატესობას აღიარებდა. 1749-1750 წლებში მისი მოკავშირე იყო ყარაბახზე ლაშქრობაში. 1751 წელს მონაწილეობდა ქართლ-კახეთის ლაშქრობაში ჭარ-ბელაქნის უბატონო თემების დასამორჩილებლად, მაგრამ ჩათვალა, რომ ქართველთა გამარჯვება საფრთხეს შეუქმნიდა მისი სახანოს დამოუკიდებლობას და ბრძოლის გადამწყვეტ მომენტში მოწინააღმდეგის მხარეზე გადავიდა აგრის ბრძოლაში. ამ ბრძოლაში ქართველთა დამარცხების შემდეგ აჯი ჩალაბმა დაიმორჩილა კაკის სასულთნო და ჭარ-ბელაქანი. ცდილობდა თავის ხელქვეით გაეერთიანებინა აღმოსავლეთ ამიერკავკასიის მაჰმადიანური სახანოები და ფართო რელიგიურ პროპაგანდას ეწეოდა საქართველოს მაჰმადიანურ პროვინციების მისამხრობად.

1752 წელს განჯის ბრძოლაში აჯი ჩალაბმა დაამარცხა ქართლ-კახეთის ლაშქარი, დაიკავა განჯა, ყაზახი და ბორჩალო. 1755 წელს შირვანზე გაილაშქრა, მაგრამ შირვანისა და ყუბის გაერთიანებული ლაშქრის წინააღმდეგობას წააწყდა და დიდი დანაკარგით უკუიქცა. გარდაიცვალა იმავე წელს.
სარგონ აქადელი

სარგონ აქადელი — აქადის მეფე ძვ. წ. 2369–2314 წლებში. სემიტური დინასტიის დამაარსებელი. ლეგენდის მიხედვით ხალხის დაბალი ფენიდან იყო გამოსული. მსახურობდა ქიშის მეფე ურზაბაბას კარზე. აქ მომხდარი არეულობით ისარგებლა და ქ. აქადში დამოუკიდებელი მეფე გახდა. მალე დაიპყრო ჩრდილოეთი შუამდინარეთი ქალაქ ქიშითურთ და გაილაშქრა სამხრეთ შუამდინარეთის მმართველ ლუგალზაგესის წინააღმდეგ. ძვ. წ. 2349 წელს დაამარცხა იგი და გააერთიანა მთელი შუამდინარეთი. შექმნა 5400 კაცისაგან შემდგარი მუდმივი ჯარი, რომელიც სახალხო ლაშქრის ბირთვს წარმოადგენდა. თავისი პოლიტიკის გატარებისას ეყრდნობოდა ეკონომიკურად მასზე დამოკიდებულ უაზნო მოხელეებსა და მსახურეულ არისტოკრატიას. სამეფო ხელისუფლებას დაუმორჩილა ტაძარიც. ფართოდ გაშალა საირიგაციო და სამშენებლო სამუშაოები, ჩაატარა ეკონომიკური რეფორმა, შემოიღო ზომა წონის ერთიანი სისტემა, რამაც ხელი შეუწყო საშინაო და საგარეო ვაჭრობის განვითარებას.
აჰმად-შაჰ დურანი

აჰმად-შაჰ დურანი (დ. 1722 — გ. 1772) — ავღანეთის სახელმწიფო მოღვაწე და მხედართმთავარი. დურანის სახელმწიფოს დამაარსებელი. შაჰი 1747 წლიდან. წარმოშობით სადოზიას გვარისა. 1738-1747 წლებში ემსახურებოდა ირანის მბრძანებელ ნადირ-შაჰს, რომლის არმიაში სარდლობდა ავღანელთა ნაწილებს. ნადირ-შაჰის გარდაცვალების შემდეგ, 1747 წელს ავღანეთში დაბრუნდა, სადაც „აჰმად-შაჰ დურანის“ ტიტულით აბდალებისა და ღილზების ტომების ბელადად აირჩიეს. მან ისარგებლა მეზობელი ქვეყნების სისუსტით, მოაწყო ლაშქრობები ინდოეთში, ირანში და სამხრეთ თურქესტანში და დაიპყრო პენჯაბი, ბელუჯისტანი, ხორასანი, სისტანი, სინდი და დელი. შემდეგ, 1761 წელს სასტიკად დაამარცხა მარათები პანიპატის ბრძოლაში, მაგრამ თვითონაც დიდად დაზარალდა და ვერ შეინარჩუნა დაპყრობილი ტერიტორიები. მის დროს დამყარდა პირველი მეგობრული კონტაქტები რუსეთსა და ავღანეთს შორის.
აჰმედ ჯალაირი

აჰმედ ჯალაირი (? — გ. 1410) — ჯალაირიდების დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი. თავდაპირველად იყო არდებილის მფლობელი. 1382 წელს თავრიზიდან განდევნა თავისი ძმა, ჯალაირიდების სახელმწიფოს მბრძანებელი ჰუსეინი და ხელთ იგდო ძალაუფლება. 1385 წელს ეომებოდა ოქროს ურდოს ყაენს თოხთამიშს, რომლის ლაშქარი დარუბანდის და დარიალის გზით აღმოსავლეთ ამიერკავკასიას, ირანს და აზერბაიჯანს შეეჭრა და ააოხრა. ამავე დროს იგი ხანგრძლივ ომებში ჩაება ირანში შემოჭრილ თემურლენგთან, რომლის წინააღმდეგ ცდილობდა საქართველოსთან ერთად ებრძოლა. აჰმედ ჯალაირის შვილმა ერთხანს საქართველოს შეაფარა თავი, 1399 წელს იგი საქართველოს ჯარმა გაათავისუფლა თემურლენგის ლაშქრის მიერ გარშემორტყმულ ალანჯის ციხიდან. თემურლენგთან ომში დამარცხებული აჰმედ ჯალაირი 1400 წელს ოსმალეთში გაიქცა, ანგორის ბრძოლაში (1402) თემურლენგის გამარჯვების შემდეგ კი ეგვიპტეში გაიხიზნა. მამლუქმა სულთანმა ფარაჯმა თემურლენგის შიშით იგი საპატიმროში გამოკეტა. თემურლენგის გარდაცვალების შემდეგ აჰმედ ჯალაირი ერაყში დაბრუნდა და ჯალაირიდთა სახელმწიფოს აღდგენას შეუდგა, მაგრამ აზერბაიჯანში მისი გაბატონების წინ აღუდგნენ „შავბატკნიანი“ თურქმანები. 1410 წლის 30 აგვისტოს მათ ყარა-იუსუფის მეთაურობით სასტიკად დაამარცხეს აჰმედ ჯალაირი თავრიზის მახლობლად, დაატყვევეს შვილებთან ერთად და სიკვდილით დასაჯეს.
იტალიის საფეხბურთო თასი

იტალიის საფეხბურთო თასი (, კოპა იტალია) — ყოველწლიური სათასო გათამაშება იტალიის საფეხბურთო გუნდებს შორის. დაარსდა 1922 წელს, თუმცა რიგით მეორე თასის გათამაშება ჩატარდა 1936 წელს. იტალიის თასის გამარჯვებულს ავტომატურად ენიჭება უფლება მონაწილეობა მიიღოს შემდეგი სეზონის უეფა-ს ევროპა ლიგაში.

ტურნირის ისტორიაში ყველაზე წარმატებული კლუბია ტურინის „იუვენტუსი“, რომელსაც 13-ჯერ აქვს თასი მოპოვებული. მოქმედი გამარჯვებულია „იუვენტუსი“.

ფინალები
სტატისტიკა კლუბების მიხედვით
ფრიდრიხ II შტაუფენი

ფრიდრიხ (დ. 26 დეკემბერი 1194, ეზი, ანკონის პროვინცია — გ. 13 დეკემბერი 1250, ფიორენტინოს ციხესიმაგრე, იტალია) — შუა საუკუნეების ერთ-ერთი ყველაზე ძლევამოსილი საღვთო რომის იმპერატორი და შტაუფენების დინასტიის მეთაური. მისი გავლენა ვრცელდებოდა იტალიიდან გერმანიამდე და თვით იერუსალიმამდეც კი, თუმცა მისმა მტრებმა, განსაკუთრებით პაპებმა, მაინც სძლიეს მას და გარდაცვალების შემდეგ მალევე შტაუფენების დინასტია დაიშალა.

ფრიდრიხ 1220 წლიდან სიკვდილამდე (1250) იყო საღვთო რომის იმპერატორი. ამასთან, მან ჯერ კიდევ 1212 წელს მიიღო რომაელთა მეფის ტიტული, ხოლო 1215 წლიდან არაპირდაპირ განაგებდა იმპერიას. შესაბამისად, ის იყო გერმანიის, იტალიისა და ბურგუნდიის მეფე. სამი წლის ასაკში, ფრიდრიხი აკურთხეს სიცილიის მეფედ და იყო დედის, კონსტანცია სიცილიელის თანამმართველი, რომელიც თავის მხრივ როჯერ -ის ქალიშვილი იყო. ფრიდრიხის კიდევ ერთი სამეფო ტიტული იყო იერუსალიმის მეფე, რომელიც ეფუძნებოდა ქორწინებას და მეექვსე ჯვაროსნულ ლაშქრობას.

ფრიდრიხს მმართველობის განმავლობაში გამუდმებული ომი ჰქონდა პაპებთან, ამის გამო ოთხჯერ იქნა ეკლესიიდან განკვეთილი. პაპი გრიგოლ იმდენად შორს წავიდა, რომ ფრიდრიხი ანტიქრისტედ გამოაცხადა.

ექვს ენაზე (ლათინური, სიცილიური, გერმანული, ფრანგული, ბერძნული და არაბული) მოსაუბრე ფრიდრიხი ცდილობდა ღრმად შეესწავლა მეცნიერებისა და ხელოვნების დარგები. მან ითამაშა მთავარი როლი სიცილიის სკოლებში ლიტერატურის განვითარებაში.

1250 წელს, ფრიდრიხის სიკვდილის შემდეგ, შტაუფენთა (ჰოჰენშტაუფენთა) დინასტია დასასრულისკენ წავიდა.
დუბროვკა (ვსევოლოჟსკის რაიონი)

დუბროვკა — დაბა რუსეთში, ლენინგრადის ოლქში, დუბროვსკოეს საქალაქო დასახლების ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ვსევოლოჟსკის რაიონში, მდინარე ნევის ნაპირას. 2010 წლის მონაცემებით დაბის მოსახლეობა 6 693 ადამიანს შეადგენდა.

ისტორია
1500 წელს მოსკოველი დიაკის (მდივანი) დმიტრი კიტაევის მიერ ჩატარებული აღწერის მიხედვით, სოფელი „ნევის დუბროვა“, ნევის მარჯვენა ნაპირას, ჯერ კიდევ 1500 წელს არსებობდა. სოფელი შედიოდა ორეხოვსკის მაზრის შემადგენლობაში და ასევე სპასკის საქალაქო პოგოსტში. ამ სოფლის გარდა, კიდევ 3 ამავე სახელწოდების სოფელი იყო ამ პოგოსტში.

დასახლება პირველად რუკაზე აღნიშნეს საუკუნის მესამე ნახევარში, სახელწოდებით დუბრვა, ამ რუკის ავტორი იყო პ. ვასანდერი.
ბანფის ეროვნული პარკი

ბანფის ეროვნული პარკი — კანადის უძველესი ეროვნული პარკი, დაარსდა 1885 წელს კანადის კლდოვან მთებში. ეროვნული პარკი მდებარეობს ქალაქ კალგარის დასავლეთით 110-180 კილომეტრის დაშორებით, ალბერტის პროვინციაში, მისი ფართობი შეადგენს 6 641 კმ²-ს, მოიცავს მთიან ადგილებს, მრავალ მყინვარსა და მყინვარულ მასივებს, ასევე ალპურ მინდვრებსა და წიწვოვან ტყეს. პარკში გამავალი -ის საავტომობილო გზა გადაჭიმულია სამხრეთიდან, ლუიზის ტბიდან, ჩრდილოეთისკენ ჯასპერის ეროვნულ პარკამდე. ბანფის ეროვნულ პარკს ესაზღვრება: დასავლეთით — ტყის მასივი და იუჰოს ეროვნული პარკი, სამხრეთით — კუტენეის ეროვნული პარკი და სამხრეთ-აღმოსავლეთით — -ის ეროვნულ პარკთა ქსელი. პარკის კომერციულ ცენტრს ქალაქი ბანფი წარმოადგენს, რომელიც მდინარე ბოუს ხეობაში მდებარეობს.

ბანფი მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე ხშირად მონახულებადი ეროვნული პარკია, მისი ეკოსისტემის მდგომარეობა საკმაოდ ცუდ მდგომარეობაშია. გასული საუკუნის 90-იან წლებში დაიწყო კანადის პარკების ორწლიანი ეკო-მონიტორინგი და შესწავლა, რის შემდეგადაც შემუშავდა სხვადასხვა სტრატეგია, რომლის მიხედვითაც პარკების ეკოსისტემის გაუმჯობესება დაიწყო.
ბაბიდების აჯანყებები

ბაბიდების აჯანყებები — სახალხო ანტიფეოდალური აჯანყებები ირანში 1848-1852 წლებში, ობიექტურად მიმართული იყო უცხო კაპიტალის შემოჭრის წინააღმდეგ. აჯანყებებში აქტიურად მონაწილეობდნენ გლეხები, ხელოსნები, ქალაქის ღატაკი ფენები და წვრილ ვაჭრები; ხელმძღვანელები იყვნენ სამღვდელოების დაბალი ფენიანი და წვრილ ვაჭართა წრიდან გამოსული ბაბიდების სექტის წევრები. ირანის სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების დაბალმა დონემ განაპირობა ბაბიდური მოძრაობის რელიგიური ფორმა. აჯანყებულთა მთავარი მოთხოვნა იყო თემური საკუთრების აღდგენა. ბაბიდების აჯანყების მონაწილენი მიზნად ისახავდნენ სამართლიანობისა და თანასწორობის სამეფოს შექმნას, სადაც არ იქნებოდა ადამიანის ექსპლუატაცია. ბაბიდების პირველი აჯანყება მოხდა მაზანდარში 1848 წლის სექტემბერში. მოლების - მაჰამედ ალი ბარფორუშისა და ჰუსეინ ბოშრუეს ხელმძღვანელობით. აჯანყებულებმა შექმნეს გამაგრებული ბანაკი ქალაქ ბარფორუშის სამხრეთ-აღმოსავლეთით და სცადეს თავიანთი უტოპიური იდეების პრაქტიკულად განხორციელება - შემოიღეს ქონებრვი თანასწორობა. აჯანყება 1849 წლის მაისში ჩააქრეს. უფრო ორგანიზებული იყო მეორე აჯანყება ზანჯანში 1850 წლის იანვარ-დეკემბერში. ბაბიდებმა მედგარი წინააღმდეგობა გაუწიეს შაჰის ჯარებს. ხელისუფლება სასტიკად გაუსწორდა ბაბიდებს. შედარებით ხანმოკლე აღმოჩნდა მესამე აჯანყება ნეირიზში 1850 წლის ივნისში. მისი ჩაქრობის შემდეგ ბაბიდთა რაზმები ფარსის მთებში განაგრძობდნენ შეიარაღებულ ბრძოლას. ბაბიდების აჯანყების ჩაქრობის შემდეგ მათ ტერორი გააჩაღეს. 1852 წლის აგვისტოს სცადეს მოეკლათ შაჰ ნასრ ედ-დინი, მაგრამ უშედეგოდ. ხელისუფლებამ ბევრი მათგანი სიკვდილით დასაჯა.
ბელტურბეტი

ბელტურბეტი (ბელტარბეტი; ბელტერბეტი; ; ) — პატარა ქალაქი ირლანდიაში, კავანის საგრაფოში (ოლსტერის პროვინცია). მდებარეობს ქალაქ კავანიდან 14 კმ-ში, დუბლინიდან 123 კმ-ში. ბელტურბეტი განლაგებულია -3 ავტომაგისტრალზე, 4 კმ-ში ჩრდილოთ ირლანდიის საზღვრიდან, კავანისა და ფერმანას საგრაფოებს შორის. ქალაქს საავტობუსო კავშირი აქვს დუბლინსა და დასავლეთ სანაპიროსთან.

დემოგრაფია
მოსახლეობა — 1 395 ადამიანი (2006 წლის მონაცემებით). 2002 წელს მოსახლეობა შეადგენდა 1 295 ადამიანს.

2006 წლის აღწერის მონაცემები:

ქვემოთმოყვანილ დაფებში ყველა პასუხის ჯამი (სვეტი „ჯამი“), როგორც წესი, დასახლებული პუნქტის სრულ მოსახლეობაზე ნაკლებია (სვეტი „2006“).

1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე პასუხის გამცემთა წილი მტელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.

1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე მოპასუხეთა წილი მთელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.
ბირი

ბირი (ბერი; ; ) — პატარა ქალაქი ირლანდიაში, ოფალის საგრაფოში (ლენსტერის პროვინცია). ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობა — ბირის ციხე-სიმაგრე, როსის გრაფების რეზიდენცია.

ადგილობრივი სარკინიგზო სადგური გაიხსნა 1858 წლის 8 მარტს და დაიხურა 1963 წლის 1 იანვარს

დემოგრაფია
მოსახლეობა — 5 081 ადამიანი (2006 წლის მონაცემებით). 2002 წელს მოსახლეობა შეადგენდა 4 436 ადამიანს.

2006 წლის აღწერის მონაცემები:

ქვემოთმოყვანილ დაფებში ყველა პასუხის ჯამი (სვეტი „ჯამი“), როგორც წესი, დასახლებული პუნქტის სრულ მოსახლეობაზე ნაკლებია (სვეტი „2006“).

1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე პასუხის გამცემთა წილი მტელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.

1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე მოპასუხეთა წილი მთელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.
Wasting Light

— ამერიკული როკ-ჯგუფ ჯგუფ -ის მეშვიდე სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 2011 წელს. მასში დეივ გროლმა, ჯგუფის ლიდერმა, სცადა კოლექტივის ადრეული ნამუშევრების სტილის გამეორება და ციფრული ტექნოლოგიების უფრო ნაკლებად გამოყენება. ამისათვის ალბომი ჩაიწერა მის შინაურ სტუდიაში, ავტოფარეხში, კალიფორნიაში, მთლიანად ანალოგურ ტექნიკაზე. ალბომის პროდიუსერი არის ბუტჩ ვიგი.

ვინაიდან ძველი ტექნიკა არ იძლეოდა შეცდომების შესწორების საშუალებას, ჯგუფმა სიმღერების რეპეტიციაში 3 კვირა გაატარა, ხოლო ვიგი კარგად ეცნობოდა მოძველებულ ტექნიკას. ჯგუფმა წინა ალბომებთან შედარებით უფრო მძიმე და უხეში ჟღერადობა გამოსცადა. ალბომის ტექსტები გროლმა დაუკავშირა საკუთარ ცხოვრებასა და შესაძლო მომავალს. ალბომის ჩაწერაში მონაწილეობდნენ დამატებითი მუსიკოსებიც - ბობ მოულდი, კრისტ ნოვოსელიჩი და ფი უეიბილი.

სიმღერების სია
ჩარტები
ყოველკვირეული ჩარტები
წლის საბოლოო ჩარტები
სერტიფიცირებები
ბოილი

ბოილი  — ქალაქი ირლანდიაში, როსკომონის საგრაფოში, კონაქტის პროვინციაში.

ადგილობრივი სარკინიგზო სადგური გაიხსნა 1862 წლის 3 დეკემბერს.

დემოგრაფია
მოსახლეობა — 2 522 ადამიანი (2006 წლის მონაცემებით). 2002 წელს მოსახლეობა შეადგენდა 2 205 ადამიანს.

2006 წლის აღწერის მონაცემები:

ქვემოთმოყვანილ დაფებში ყველა პასუხის ჯამი (სვეტი „ჯამი“), როგორც წესი, დასახლებული პუნქტის სრულ მოსახლეობაზე ნაკლებია (სვეტი „2006“).

1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე პასუხის გამცემთა წილი მტელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.

1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე მოპასუხეთა წილი მთელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.
არჩილ კერესელიძე

არჩილ პავლეს ძე კერესელიძე (დ. 24 დეკემბერი, 1912, დაბა. ღუნიბი, დაღესტანი — გ. 21 დეკემბერი, 1971, თბილისი) — ქართველი კომპოზიტორი, საქართველოს სახალხო არტისტი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1912 წლის 24 დეკემბერს დაღესტანში, დაბა ღუნიბში. მის სახელს უკავშირებენ ქართულ საკომპოზიტორო სკოლას. მისი მუსიკა მოიცავს სხვადასხვა ჟანრებს, რომელთა შორის არის: ქართული ესტრადა, ოპერეტა, დრამატული თეატრი, კინომუსიკა.

არჩილის მამა, პავლე კერესელიძე, უკრავდა გიტარაზე და გააჩნდა იშვიათი ბარიტონი, ხოლო არჩილის დედა — ნინო ივანეს ასული ჯაფარიძე-კერესელიძე — მუსიკასთან ნაზიარები ქალბატონი იყო. მშობლების სურვილითვე პატარა არჩილმა დაიწყო მეცადინეობა ფორტეპიანოზე დაკვრაში.

სახელოვანმა კომპოზიტორმა ზაქარია ფალიაშვილმა თავად გამოთქვა სურვილი მონაწილეობა მიეღო არჩილის მუსიკალურ აღზრდაში. ქართველი მოცეკვავე ილიკო სუხიშვილი იხსენებდა, რომ ზაქარია ფალიაშვილი არაერთხელ აღნიშნავდა, რომ არჩილ კერესელიძე მისი ყველაზე საყვარელი და ნიჭიერი მოწაფე იყო.

1922 წელს არჩილ კერესელიძე თბილისის კონსერვატორიაში ჩაირიცხა პროფესორ ანასტასია ვირსალაძის კლასში, სადაც იგი დაეუფლა განსაკუთრებულ პიანისტურ ტექნიკას და ჩამოუყალიბდა დახვეწილი მუსიკალური გემოვნება. არჩილ კერესელიძეს მუსიკალურ ცოდნას სხვადასხვა დროს ასევე უზიარებდნენ პროფესორები: ლ. ტრუსკოვსკი, ლ. ქუთათელაძე, ა. სვანიძე და თ. ჩხარტიშვილი.

16-17 წლის ასაკში კერესელიძემ უკვე შექმნა ორი ცეკვა — „ფარიკაობა“ და „მთიულური“, რაზეც მან მაღალი შეფასება მიიღო თვით ზაქარია ფალიაშვილისაგან. ფალიაშვილმა კერესელიძე საკუთარ ბინაში წაიყვანა და ორკესტრობის პირველი გაკვეთილებიც თავად ჩაუტარა.

მეორე კურსზე ყოფნისას კერესელიძე საკომპოზიტორო ფაკულტეტზე გადაიყვანეს, რაც აღმოჩნდა ახალი ეტაპი მისი პროფესიული ცოდნის გაღრმავების და დაუფლების გზაზე. იგი სულ რაღაც 17 წლის სტუდენტი იყო, როცა საოპერო თეატრის კონცერტმაისტერი გახდა.

1935 წელს კერესელიძე მოსკოვის კონსერვატორიაში ჩაირიცხა. გამოცდებზე აჩვენა რა კერესელიძემ ბრწყინვალე შედეგები იგი პირდაპირ მეორე კურსზე პროფესორ ნიკოლოზ მიასკოვსკის კლასში დასვეს.

კერესელიძემ კონსერვატორიაში სწავლისას დაწერა „ტოკატა“, რომელმაც წარმატება ჰპოვა და სრულდებოდა მოსკოვში, ლენინგრადში (ახლანდელი სანქტ-პეტერბურგი) და თბილისში.

1942 წელს კერესელიძე კოტე მარჯანიშვილის სახელობის თეატრში მუსიკალური ნაწილის გამგედ მიიწვიეს. მისი მოღვაწეობით და მონაწილეობით სხვადასხვა დროს (1942-1954 წლებში) თეატრის სცენაზე დაიდგა: „დავით აღმაშენებელი“, „მეფე ერეკლე“, „რომეო და ჯულიეტა“, „კაცია ადამიანი?!“, „მაია წყნეთელი“ და სხვა.

არჩილ კერესელიძე აქტიურად მოღვაწეობდა ქართულ კინოში. მისი მუსიკა ჟღერს ფილმებში „მაგდანას ლურჯა“, „ჩვენი ეზო“, „სხვისი შვილები“, „ფატიმა“, „მე, ბებია, ილიკოა და ილარიონი“, „ბიჭი და ძაღლი“, „დიდოსტატის მარჯვენა“ და სხვ.

თბილისში, კერძოდ კი დიდუბეში არის არჩილ კერესელიძის ქუჩა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
სადგურის მოედანი

სადგურის მოედანი, 2024 წლამდე — ვაგზლის მოედანი — მოედანი ჩუღურეთის რაიონში (ახალი კუკია), თამარ მეფის გამზირსა და ნიკოლოზ გოგოლის, ნიკო ფიროსმანისა და აბასთუმნის ქუჩებს შორის. წარმოიქმნა საუკუნეში, 1872 ფოთი-თბილისის რკინიგზის გაყვანასთან დაკავშირებით. რკინიგზის ვაგზლის შენობა და საბაჟო დატანილია თბილისის 1876 წლის გეგმაზე, მოედანი შეტანილია თბილისის 1900 წლის მაგიდის კალენდარში განთავსებულ ქუჩებისა და მოედნების სიაში.

ვაგზლის მოედნის მიმდებარე ქუჩების რეკონსტრუქცია ჯერ კიდევ სსრკ-გერმანიის (1941-1945) ომამდე დაიწყო. აიღეს მთელი კვარტალი და საგრძნობლად გააფართოვეს მოედანი. ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში აღმართულია რკინიგზის ვაგზლის შენობა (1988, არქიტექტორები რევაზ ბაირამაშვილი, შოთა ყავლაშვილი, გივი შავდია, ალექსანდრე (ჯონდო) ჯიბლაძე. ინჟინერი შალვა (მეიერი) გაზაშვილი), ჩრდილოეთ-დასავლეთ ნაწილში — მეტროპოლიტენის ადმინისტრაციული შენობა (1969, არქიტექტორები: ე. კვერნაძე, გივი მელქაძე), რომელშიც ჩაშენებულია მეტრო „სადგურის მოედანი 1“-ის ზედა სადგური. აქვეა შპს თბილისის სატრანსპორტო კომპანია.
იასონ კერესელიძე

იასონ მათეს ძე კერესელიძე (დ. 1891 — გ. 20 მაისი, 1923) — აზნაური, გენერალ ლეო კერესელიძის უმცროსი ძმა. საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ 1922–1923 წლებში საქართველოს ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიისა და საქართველოს დამოუკიდებლობის კომიტეტის სამხედრო ცენტრის წევრი. ანტი-საბჭოთა ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის თვალსაჩინო მოღვაწე. ბოლშევიკმა ჩეკისტებმა დააპატიმრეს და დახვრიტეს 1923 წლის 20 მაისს თბილისში, დღევანდელი ვაკის პარკის ტერიტორიაზე.

იასონ კერესელიძესთან ერთად ასევე დახვრიტეს ალექსანდრე ანდრონიკაშვილი, ვარდენ წულუკიძე, კონსტანტინე აფხაზი, როსტომ მუსხელიშვილი, გიორგი ხიმშიაშვილი, ალექსანდრე მაჭავარიანი, ელიზბარ გულისაშვილი, დიმიტრი ჩრდილელი, სიმონ ბაგრატიონ-მუხრანელი, ფარნაოზ ყარალაშვილი, ლევან კლიმიაშვილი, ნიკოლოზ ზანდუკელი, სიმონ ჭიაბრიშვილი და ივანე ქუთათელაძე.

„გაუმარჯოს ჩემს სამშობლოს, მშვიდობით, ძმებო! გვხვრეტენ ამაღამ“, — ყვიროდა სიმონ ბაგრატიონ-მუხრანელი, რაზეც მის სიტყვებს მოჰყვა იასონ კერესელიძის მძლავრი ხმით ნამღერი ეროვნული ჰიმნი „დიდება“, რომელსაც აჰყვნენ სხვებიც. ეს იყო მათი უკანასკნელი სიტყვები. 2023 წელს მიენიჭა საქართველოს ეროვნული გმირის ორდენი.
იუვენტუსის სტადიონი

იუვენტუსის სტადიონი — საფეხბურთო სტადიონი ტურინში, რომელიც აშენდა დელე ალპის ადგილას. მას შემდეგ რაც იუვენტუსმა გამოისყიდა დელე ალპის ფართობი ტურინის მერიისგან, დაიწყეს სტადიონის დემონტაჟი და შეუდგნენ ახალი სტადიონის მშენებლობას. იუვენტუსი პირველია, და 2016 წლამდე ერთადერთი კლუბი იყო სერია -ს და ზოგადად იტალიურ საფეხბურთო კლუბებს შორის, რომელიც საკუთარ მფლობელობაში არსებულ სტადიონზე მართავს შეხვედრებს. ახალი სტადიონის მშენებლობის ძირითადი მიზეზი იყო ის რომ დელე ალპის ჰქონდა სარბენი ბილიკები, რაც თავის დროზე გათვალისწინებული იყო ოლიმპიური თამაშების ჩასატარებლად, შედეგად მოედანი გულშემატკივრების ტრიბუნებამდე დაშორებული იყო 49 მეტრით, რაც გულშემატკივრებშიც დისკომფორტს იწვევდა. ახალ, იუვენტუსის სტადიონზე გულშემატკივართა ტრიბუნა 7.5 მეტრით არის დაშორებული მოედნამდე.

სტადიონი გაიხსნა 2011 წლის 8 სექტემბერს და ამავე დღეს ჩატარდა ამხანაგური მატჩი ნოთს ქაუნთისთან რომელიც დასრულდა ანგარიშით 1-1, პირველი გოლი კი მაშინდელმა იუვენტუსის თავდამსხმელმა ლუკა ტონიმ გაიტანა.

პირველი ოფიციალური მატჩი რომელიც იუვენტუსის სტადიონზე გაიმართა, ეს იყო სერია -ს შეხვედრა, 2011 წლის 11 სექტემბერს პარმას წინააღმდეგ, სადაც იუვენტუსმა გაიმარჯვა ანგარიშით 4-1. პირველი ოფიციალური გოლი შტეფან ლიხტშტაინერის ანგარიშსზეა, მან მატჩის მე-17 წუთზე ანდრეა პირლოს პასით გაიტანა გოლი.

2012 წლის მარტში უეფამ განაცხადა, რომ 2014 წლის უეფას ევროპის ლიგის ფინალური მატჩი გაიმართება იუვენტუსის სტადიონზე. ფინალური მატჩი ჩატარდა 2014 წლის 14 მაისს, სევილიამ პენალტების სერიაში დაამარცხა ბენფიკა და იმ დროისთვის მე-3-დ გახდა თასის მფლობელი.

გალერეა
სე-აკატლ-ტოპილცინი

ტოპილცინ-სე-აკატლ-კეცალკოატლი (პირველი ლერწამი ჩვენი მეფე მფრინავი გველი) — ტოლტეკი რელიგიური და პოლიტიკური მოღვაწე, ღმერთ კეცალკოატლის უმაღლესი ქურუმი, კულუაკანისა და ტოლანის მმართველი. სიკვდილის შემდეგ მექსიკის ხალხების ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ფოლკლორული გმირი გახდა, რითიც გამოწვეულია აცტეკებსა და მაიაში კეცალკოატლის კულტის პოპულარობა. მისი ბიოგრაფია საბოლოოდ შეერწყა ღვთაებისას.
გრძელი ნათელი დღეები

„გრძელი ნათელი დღეები“ — 2013 წლის ფილმი, რომლის რეჟისორები არიან ნანა ექვთიმიშვილი და სიმონ გროსი.

ფილმის პრემიერა გაიმართა 2013 წელს, ბერლინის 63-ე საერთაშორისო კინოფესტივალზე, ფორუმის პროგრამაში და საავტორო კინოს საერთაშორისო ასოციაციის პრიზით აღინიშნა.

ბერლინის საერთაშორისო კინოფესტივალზე „გრძელი ნათელი დღეები“ ახალი ქართული ტალღის მომასწავებლად მიიჩნიეს, ხოლო ჰონკონგის ფესტივალზე ფილმს ქართული კინოს გაზაფხული უწოდეს. კინოკრიტიკოსთა საერთაშორისო გაერთიანება -მ კი ფილმს ქართული კინემატოგრაფიის ხელახლა აღორძინების ნიმუში უწოდა.

ფილმში მთავარ როლებს ასრულებენ ლიკა ბაბლუანი და მარიამ ბოკერია. ეს არის ფილმი ორ გოგონაზე, ეკაზე და ნათიაზე, რომლებიც 1990-იანი წლების თბილისში ცხოვრობენ.

ფილმი საქართველომ წარადგინა ოსკარის საუკეთესო უცხოენოვანი ფილმის კატეგორიისათვის, მაგრამ ნომინაცია ვერ მიიღო.

ფილმი ემყარება ნანა ექვთიმიშვილის პირად მოგონებებს და მოგვითხრობს ორი მოზარდი გოგონას მეგობრობაზე. ნათიას მშობლების კონფლიქტი ფარულად ასახავს სამოქალაქო ომს, რომელიც მიმდინარეობს ახლად-დამოუკიდებელი საქართველოს დედაქალაქ თბილისში. ეკას მამა ციხეშია, დედა კი მალავს მამის დაპატიმრების მიზეზს. ფილმი ასევე ეხება შემდეგ თემებს: იძულებითი ქორწინება, პურის რიგები და ძალაუფლების მქონე ადამიანების ტირანია.
ხერონიმო დე აგილარი

ხერონიმო დე აგილარი ( ან ; დ. 1489, ესიხა, ესპანეთი — გ. დაახ. 1531 წელს) — ესპანელი მღვდელთმსახური, კონკისტის მონაწილე, ერნან კორტესის თარჯიმანი.

მისი ადრეული ბიოგრაფიის შესახებ ცნობები არ გვაქვს. სხვადასხვა წყაროები მას უწოდებენ დიაკვანს ან ბერს. 1511 წელს მონაწილეობდა მექსიკის ყურეში ცურვაში, თუმცა ხომალდი იუკატანის სანაპიროებთან ჩაიძირა. გადარჩა, დაახლოებით, 20 ადამიანი, მათ შორის კაპიტანი პედრო დე ვალდივია, აგილარი და მატროსი გონსალო გერერო. ესპანელები დაიპყრო კანკუნის მმართველმა და მათი მსხვერპლად შეწირვა გადაწყვიტა. აგილარმა და გერერომ გაქცევა სცადეს, მაგრამ სხვა სახელმწიფოს მებრძოლებს ჩაუვარდნენ ტყვედ და მონებად იქცნენ.

კორტესის ჩამოსვლის შემდეგ, 1519 წელს, ესპანელი მონები გათავისუფლდნენ (ამის შესახებ ცნობებს გვაწვდის დიეგო ლოპეს დე კოგოლუდო). თუმცა, ბერნალ დიასი ამტკიცებს, რომ ესპანელებს მხოლოდ აგილარი შეუერთდა, გერერო კი ინდიური სახელმწიფოს ელიტურ შემადგენლობაში შევიდა და მოგვიანებით კონკისტის წინააღმდეგ იბრძოდა.

აგილარი თან ახლდა კორტესს თარჯიმნის როლში და, როგორც ჩანს, იყო მალინჩეს მასწავლებელი. მის შემდგომ ბედზე არაფერია ცნობილი. როგორც ჩანს, გარდაიცვალა 1531 წელს პანუკოში, დასაფლავების ადგილი უცნობია.
მაჰალანგურ-ჰიმალი

მაჰალანგურ-ჰიმალი — დედამიწის უმაღლესი მთათა სისტემა, ჰიმალაიში. ვრცელდება ნეპალისა და ჩინეთის საზღვარზე. გადაჭიმულია ნანგპა-ლას უღელტეხილიდან მდინარე არუნის ხეობამდე 80 კმ სიგრძეზე, სიგანე 65 კმ. ფართობი 5200 კმ². მის შემადგენლობაშია რვაათასიანი მწვერვალები: ევერესტი (8848 მ), ლჰოძე (8516 მ), მაკალუ (8481 მ) და ჩო-ოიუი (8201 მ). ჩინეთის მხარეზე ეშვება მყინვარები რონგბუკი და კანგშუნგი, ხოლო ნეპალის მხარეზე — ბარუნი, ქუმბუ და სხვა. მაჰალანგურ-ჰიმალი იყოფა 3 ნაწილად: მაკალუ, ბარუნ-ჰიმალი და ქუმბუ-ჰიმალი.
ბალტორო-მუზტაგი

ბალტორო-მუზტაგი — ქედი ყარაყორუმში, პაკისტანსა და ჩინეთში. მაქსიმალური სიმაღლე 8611 მ (ჩოგორი, მსოფლიოში სიმაღლით მეორე მწვერვალი ევერესტის შემდეგ). ქედის შემადგენლობაშია აგრეთვე 3 რვაათასიანი მწვერვალი. ბალტორო-მუზტაგსა და მაშერბრუმის ქედებს შორის ვრცელდება ვრცელი ბალტოროს მყინვარი. ჩოგორის რაიონი აგებულია გრანიტებითა და გნაისებით. განვითარებულია ალპინიზმი.