iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მიხეილ ვაშაძე

მიხეილ ვაშაძე (დ. 14 დეკემბერი, 1908, ჭიათურა — გ. 30 ივნისი, 1996, თბილისი) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1965).

ბიოგრაფია
მიხეილ ვაშაძე დაიბადა 1908 წელს ქალაქ ჭიათურაში. 1923 წლიდან 2010 წლამდე მოღვაწეობდა აკაკი წერეთლის სახელობის ჭიათურის დრამატულ თეატრში. 1965 წელს მიენიჭა საქართველოს სსრ სახალხო არტისტის წოდება. მსახიობი 2007 წელს გახდა ჭიათურის საპატიო მოქალაქე. სპექტაკლში „ყვარყვარე თუთაბერი“, მიხეილ ვაშაძე სცენური სახის ერთ-ერთ საუკეთესო შემსრულებლად ითვლებოდა.

მის მიერ შექმნილი როლებიდან აღსანიშნავია — ოთარ ბეგი (ა. სუმბათაშვილის „ღალატი“), ჯიბო (შ. დადიანის „გუშინდელნი“), ყვარყვარე, ხარიტონი (პ. კაკაბაძის „ყვარყვარე თუთაბერი“, „კოლმეურნის ქორწინება“), დარისპანი (დ. კლდიაშვილის „დარისპანის გასაჭირი“), არსენა (ს. შანშიაშვილის „არსენა“), დურმიშხანი (დ. ჭონქაძის „სურამის ციხე“), სვიმონ ლიონიძე (დ. ერისთავის „სამშობლო“), ქვაბულიძე (აკ. წერეთლის „პატარა კახი“), არჩილ გოლეთიანი (ვ. პატარაიას „სანაპიროზე“), ერასტი (კ. ბუაჩიძის „ფაქიზი განცდები“), ბექა (გ. შატბერაშვილის „რკინის პერანგი“), არჩილ დარბაისელი (ნ. ანანიაშვილის „მესხეთის მიწაზე“), ანდრიას ელიზბსონი (შირვანზადეს „პატიოსნებისათვის“), ესტევანი (ლოპე დე ვეგას „ცხვრის წყარო“), პეტრუჩიო (უ. შექსპირის „ჭირვეულის მორჯულება“), ფედერიკო (კალდერონის „თავის თავის დარაჯი“), ნარიმან თარალაშვილი (გ. ქელბაქიანის „ჩვენი პირადი საქმე“), კარპიოზი, აპრაკუნე (ი. ვაკელის „რვალი“ და „აპრაკუნე“), ევგრაფი, ასკალონი (ქ. კანდელაკის „სარეველა“, „ერთხელ დახოცილები“), ლენსკი (ს. მიხალკოვის „კიბეები“), ვაგანოვი (კ. სიმონოვის „ამბავი ერთი სიყვარულისა“) და სხვ.

მიხეილს ვაშაძე აქტიურად მოღვაწეობდა კინოშიც. მას შესრულებული აქვს 48 კინოროლი.

ჯილდოები და აღიარება
1950 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
1965 — საქართველოს სახალხო არტისტი

ფილმოგრაფია
1958: „მამლუქი“ (ტაგუია, ხვიჩას მამა) რეჟ. დავით რონდელი
1967: „მალე გაზაფხული მოვა“ რეჟ. ოთარ აბესაძე
1968: „ტარიელ გოლუა“ (ყარამანი) რეჟ. ლევან ხოტივარი
1968: „განგაში“ (არჩილი) რეჟ. ნიკოლოზ სანიშვილი
1969: „მოლოდინი“ (ბეჟანი) რეჟისორები შოთა მანაგაძე, ნოდარ მანაგაძე
1970: „დიდოსტატის მარჯვენა“ (ეპისკოპოსი) რეჟისორები ვახტანგ ტაბლიაშვილი, დევი აბაშიძე
1971: „დაისი“ (გლეხი) რეჟ. ნიკოლოზ სანიშვილი
1971: „ჩაძირული ქალაქის მაძიებლები“ (ერმილე) რეჟ. დევი აბაშიძე
1972: „ნერგები“ (დათეშიძე) რეჟ. რეზო ჩხეიძე
1973: „მთვარის მოტაცება“ (ლომკაც ესვანჯია) რეჟ. თამაზ მელიავა
1975: „ვალსი მთაწმინდაზე“ რეჟ. ბაადურ წულაძე
1975: „ბორანი“ (გლეხი) რეჟ. გენო ხოჯავა
1978: „ყვარყვარე“ (მეწისქვილე) რეჟ. დევი აბაშიძე
1980: „მშობლიურო ჩემო მიწავ!“ (აბესალომ დევნოსაძე) რეჟ. რეზო ჩხეიძე
1982: „მარადისობის კანონი“ (გამზრდელი პაპა) რეჟ. ვალერიან კვაჭაძე
1987:„ლომა“ რეჟ. ბიძინა რაჭველიშვილი
1987: „ჩემი ბოშები“ (ლევარსო ბელერჟიანი) რეჟ. ლეილა გორდელაძე
1988: „ჭა“ (ექიმი) რეჟ. პავლე ჩარკვიანი
1988: „უცხო“ რეჟ. გოდერძი ჩოხელი
1988: „გამოცხადება“ რეჟ. გიორგი (გია) მატარაძე
1991: „მე, პელეს ნათლია!“ რეჟ. მიხეილ ჭიაურელი (უმცროსი)
1992: „ოქროს ობობა“ (პროფ. ტორონჯაძე) რეჟისორები: მიხეილ ანთაძე, გიორგი (გოგი) ქავთარაძე, დავით კვირცხალია
1993: „ექსპრეს-ინფორმაცია“ (მიტროფანე) რეჟ. ელდარ შენგელაია
უშბა (ჟურნალი)

„უშბა“ — ქართული ორკვირეული ლიტერატურული ჟურნალი. გამოვიდა 1926 წელს ქალაქ ქუთაისში. სულ გამოიცა 6 ნომერი. გამომცემელი — სარედაქციო კოლეგია. დაბეჭდილია ლექსები, ნოველები, კრიტიკული წერილები, ბიბლიოგრაფია და სხვ. თანამშრომლობდნენ: ი. ასათიანი, ვ. გაბესკირია, ტერენტი გრანელი, ვანლერ დიასელი (გაბუაძე), ი. ჯორჯაძე, მ. ორბელი, პ. ფრანგიშვილი, ა. ქელბაქიანი, შ. ჩარკვიანი, დია ჩიანელი (ჩხეიძე), ი. ჩხაიძე, ჯ. ჯორჯიკია, დ. თომაშვილი და სხვ.
მდინარე იორდანეს დასავლეთი ნაპირი

მდინარე იორდანეს დასავლეთი ნაპირი (, , იეჰუდა-ვე-შომრონი, „იუდეა და სამარია“) — რეგიონი ახლო აღმოსავლეთში. გაეროს მირ მიღებული პალესტინის გაყოფის გეგმის მიხედვით დასავლეთი სანაპიროს უდიდესი ნაწილი განკუთვნილია პალესტინის არაბული სახელმწიფოსათვის.

რელიგიური შემადგენლობა
75 % — მუსლიმები

17 % — იუდეველები

8 % — ქრისტიანები
სასაფლაო

სასაფლაო — მიცვალებულთა დასამარხად სპეციალურად გამოყოფილი ტერიტორია. სასაფლაოს ტიპს განსაზღვრავს ამა თუ იმ ხალხში, სარწმუნოებაში, სოციალურ ჯგუფში მიღებული დაკრძალვის წესები.

პირველყოფილი თემური წყობილებისა და ადრინდელი ფეოდალური საზოგადოების სამარხთა ჯგუფებს სამაროვანი ჰქვია, ანტიკურ სამყაროს, ძველ აღმოსავლეთის, ხმელთაშუაზღვისპირეთისა და შავისღვისპირეთის სასაფლაოებს ჩვეულებრივ უწოდებენ ნეკროპოლისს. გამოჩენილ ადამიანთა დასაკრძალავ ადგილს პანთეონს უწოდებენ. ზოგჯერ საფლავის ქვებსა და სტელებს მხატვრული ღირებულება, ხოლო წარწერებს (ეპიტაფიები) ისტორიული მნიშვნელობა აქვს. სასაფლაოები ეკლესია-მონასტრების გვერდითაც არის მოწყობილი. — საუკუნეებში რუსეთში შეიქმნა სამხედრო, საზღვაო, სატუსაღოების, ინფექციური და სხვა სასაფლაოები.

მიწაში დამარხვა დაკრძალვის ძველი და ყველაზე გავრცელებული წესია. ნიადაგში ორგანული ნივთიერებები სრულ მინერალიზაციამდე იხრწნება, გვამის გახრწნის ნორმალური პროცესისათვის დიდი მნიშვნელობა აქვს ნიადაგის შედგენილობას (უმჯობესია ქვიშიან-ფორებიანი ნიადაგი). ცხელი ჰავის პირობებში, ზედმიწევნით მშრალ ნიადაგში გვამი მუმიფიკაციას განიცდის, ე. ი. ისე გამოშრება, რომ მისი გახრწნა შეუძლებელი ხდება. ტენიან ნიადაგში, იქ, სადაც გრუნტის წყლების დონე მაღალია, შეიძლება განვითარდეს რთული ქიმიური პროცესი, რაც ასევე შეუძლებელს ხდის გვამის მინერალიზაციას.

გალერეა
სასაფრასი

სასაფრასი — დაფნისებრთა ოჯახის ფოთოლმცვივანი ხეებისა და ბუჩქების გვარი. აქვს მთლიანი და 2—7-ნაკვთიანი ფოთლები აქვს. წვრილი, მომწვანო-მოყვითალო ყვავილები შეკრებილია ნახევარქოლგა ყვავილებად. ნაყოფი კურკიანაა.

გვარში 3 სახეობაა. გავრცელებულია ჩრდილოეთ ამერიკის ატლანტისპირა შტატებში, ჩინეთის კონტინენტურ რაიონებში და კუნძულ ტაივანზე. სამკურნალო სასაფრასი ანუ ანისულის ხე ინტროდუცირებულია სოხუმში.
ოფოფი

ოფოფი — მცირე ზომის ფრინველი გრძელი და ვიწრო ნისკარტითა და მარაოსებრი ქოჩრით. ის ფართოდაა გავრცელებული ევროპისა და აზიის ცენტრალურ და სამხრეთ ნაწილებში, აგრეთვე აფრიკის თითქმის მთელ ტერიტორიაზე. მათი ყველაზე საყვარელი საცხოვრებელი ადგილია ღია და ნათელი ტერიტორიები მცირე ბუჩქნარებითა და ხეებით, როგორიცაა სავანები, მდელოები და საძოვრები. ისინი აგრეთვე გვხვდებიან კულტივირებულ ლანდშაფტებში, როგორიცაა ხილის ბაღები და ვენახები. ოფოფი დიდ დროს ატარებს მიწაზე მწერებზე ნადირობაში.

ოფოფი ყაპყაპისნაირთა რიგის ერთადერთი წარმომადგენელია ოფოფისებრთა ოჯახიდან.
შხელდის მყინვარი

შხელდის მყინვარი — ხეობის ტიპის მყინვარი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ენგურის მარჯვენა შენაკადის — დოლრაჭალის აუზში. წარმოადგენს უშბის მყინვარის მარჯვენა შენაკადს. სიგრძე 3,2 კმ, ფართობი 4,1 კმ². მყინვარის ენის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2600 მ-მდეა. საზრდოობს შხელდის მასივიდან ჩამონადენი მყინვარებითა და თოვლის ზვავებით.
ანზორ კავსაძე

ანზორ კავსაძე (დ. 7 აგვისტო, 1930, ჭიათურა — გ. 2008, თბილისი) — ქართველი საგუნდო დირიჟორი, მუსიკოსი, პედაგოგი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1970). საქართველოს ხალხური სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლ — ერისიონის სამხატვრო ხელმძღვანელი 1957-1966 წლებში. ცნობილი მომღერლის სანდრო კავსაძის შვილიშვილი. ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1958).

ბიოგრაფია
ანზორ კავსაძე დაიბადა 1930 წელს ჭიათურაში. საშუალო სკოლის დასრულების შემდეგ თბილისის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში მოეწყო, პარალელურად თბილისის მუსიკალურ ტექნიკუმში საგუნდო ხელოვნების შესწავლა დაიწყო გრიგოლ კაპანაძესთან, რომელიც შთააგონებდა მას მომავალ პროფესიას - დირიჟორობას. შემდეგ იგი ნიჭიერ ბავშვთა მუსიკალურ სკოლა-ინტერნატში შედის, იქიდან კი უკვე 1951 წელს თბილისის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში აბარებს და 1956 წელს წარჩინებით ამთავრებს გიორგი ხახანაშვილის კლასს. მცირე ხნით სანდრო ინაშვილთანაც ეუფლება ვოკალს. შემდეგ სწავლას აგრძელებს ასპირანტურაში, ჯერ საგუნდო-სადირიჟორო განხრით, ხოლო 1961 წლიდან - სიმფონიურ-საოპერო დირიჟორის ოსტატობის დასაუფლებლად.

1949 წელს მღეროდა ბიძის, მიხეილ კავსაძის, გუნდში, სადაც სიმღერამ მას ბევრი რამ შესძინა. ანზორ კავსაძის მიერ ჭიათურაში მომზადებულმა გუნდმა 1951 წლის ოლიმპიადაზე პირველი ადგილი დაიკავა.

1952 წლიდან მუშობდა თავის მასწავლებელ გიორგი ხახანაშვილთან ერთად რადიოკომიტეტის კაპელაში.

1954 წლიდან კონსერვატორიის საოპერო სტუდიის გუნდის ქორმეისტერია, 1956 წლიდან - სახელმწიფო კაპელის დირიჟორი, ხოლო მომდევნო წლიდან საქართველოს ხალხური სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლის მხატვრული ხელმძღვანელია. 1958 წელს ანსამბლმა ქართული ხელოვნების მეორე დეკადაზე მოსკოვში თავი ისახელა კარგი რეპერტუარითა და დახვეწილი შესრულებით. ამავე წელს მიენიჭა ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწის საპატიო წოდება.

1951 წლიდან საქართველოს რადიოს კაპელის დირიჟორი და მომღერალია, შემდეგ კონსერვატორიასთან არსებული გუნდისა და სახელმწიფო ფილარმონიის კაპელის დირიჟორი. 1957-1966 წლებში საქართველოს ხალხური სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო დამსახურებული ანსამბლის სამხატვრო ხელმძღვანელი და მთავარი დირიჟორი.
უშბის მყინვარი

უშბის მყინვარი — ხეობის ტიპის მყინვარი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე. სიგრძე 5,4 კმ, ფართობი 9,5 კმ². მყინვარის ენა ეშვება ზღვის დონიდან 2520 მეტრამდე. მყინვარის ზედაპირი ზემო ნაწილში დანაპრალებულია, ქვემოთ დაფარულია მორენული მასალით. მწვერვალების უშბისა და მაზერის კალთებზე იერთებს ორ მცირე, ხოლო შუაწელში, მარჯვნიდან — უფრო დიდ შენაკადს. საზრდოობს მწვერვალების მაზერის, უშბის, შჩუროვსკისა და შხელდის კალთებიდან ჩამონადენი მყინვარების ნაკადებით და თოვლის ზვავებით. მყინვარის ბოლოდან გამოდის მდინარე დოლრაჭალის (ენგურის მარჯვენა შენაკადი) ერთ-ერთ შემდგენელი, რომელიც 200 მ სიმაღლის ვერძის შუბლებზე ჩანჩქერებს ქმნის.
ძინალი

ძინალი — ხეობის ტიპის მყინვარი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ენგურის აუზში. წარმოადგენს ტვიბერის მყინვარის მარცხენა შენაკადს. სიგრძე 4,3 კმ, ფართობი 4,7 კმ². საზრდოობს მწვერვალ კულაკთაუს კალთებიდან ჩამონადენი მყინვარებით. ძინალის ფირნში (ზღვის დონიდან 3150 მ) თოვლის ზედაპირზე არის წითელი წყალმცენარეები. მისასვლელი გზაა სოფელ ჟაბეშიდან.
დავით გამრეკელი

დავით ალექსანდრეს ძე გამრეკელი (დ. 27 ივლისი, 1911, ჭიათურა — გ. 29 ნოემბერი, 1977, მოსკოვი) — ქართველი საოპერო მომღერალი, ბარიტონი, საქართველოს სახალხო არტისტი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია, პროფესორ ვრონსკის კლასით. იმავე წელს ახალგაზრდა ქართველმა ბარიტონმა თბილისის საოპერო თეატრის სცენაზე იმღერა ელეცკის პარტია პეტრე ჩაიკოვსკის ოპერაში „პიკის ქალი“. 1937 წელს მოსკოვში, ქართული ლიტერატურისა და ხელოვნების დეკადაზე, მომღერალმა დიდი წარმატებით შეასრულა კიაზოს პარტია ზაქარია ფალიაშვილის „დაისიდან“. კიდევ ერთი წლის შემდეგ გამრეკელი ვოკალისტთა პირველი საკავშირო კონკურსის ლაურეატი გახდა. მომდევნო პერიოდში თბილისის საოპერო თეატრის სცენაზე მან წამყვანი პარტიები იმღერა ქართულ და უცხოურ ოპერებში. 1943 წელს მომღერალს საქართველოს სსრ სახალხო არტისტის წოდება მიენიჭა. სულ მალე გამრეკელის შემოქმედებით ცხოვრებაში ახალი ეტაპი დადგა — ის მოსკოვის დიდ თეატრში სოლისტად მიიწვიეს. საბჭოთა კავშირის მთავარ სცენაზე ქართველმა ბარიტონმა რვა წელი, 1944-დან 52-მდე, გაატარა.

თავისი შემოქმედებითი ცხოვრების მანძილზე დავით გამრეკელმა ოცდაათამდე საოპერო პარტია შეასრულა. შთამბეჭდავია მათი ჩამონათვალი: ჩაიკოვსკის ევგენი ონეგინი, ჯუზეპე ვერდის რიგოლეტო, ჟერმონი და რენატო, ჟორჟ ბიზეს ესკამილიო და სხვ. გრამფირფიტაზე ჩაწერილია ნიკოლოზ რიმსკი-კორსაკოვის ოპერა „სადკო“, სადაც გამრეკელს პარტნიორობას უწევდნენ სახელგანთქმული საბჭოთა მომღერლები ბარსოვა, ხანაევი, რეიზენი, პეტროვი. განუმეორებელი იყო გამრეკელის მიერ მშობლიურ თბილისში შესრულებული პარტიები ქართულ ოპერებში „აბესალომ და ეთერი“, „დაისი“, „თქმულება შოთა რუსთაველზე“. 1944 წელს მან, კიდევ ერთ ცნობილ ქართველ მომღერალ დავიდ ბადრიძესთან ერთად, მონაწილეობა მიიღო სიკო დოლიძისა და დავით რონდელის ფილმში „ჯურღაის ფარი“, რომელმაც მოგვიანებით სტალინური პრემია დაიმსახურა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
სასაქმო

სასაქმო — სადავო, სასამართლო საქმე ძველ საქართველოში. სამართლებრივი წიგნთაგან ტერმინი „სასაქმო“ მხოლოდ გიორგი ბრწყინვალის სამართალში იხმარება (შესავალი, მ. 26). იგი ზოგადი შინაარსისა იყო, აღნიშნავდა როგორც საერო, ისე საეკლესიო იურისდიქციის სრულიად სხვადასხვანაირ საქმეებს, სასისხლო და სამოქალაქო ხასიათის ყოველგვარ სამართალდარღვევებსა თუ მათს გამო წამოჭრილ დავებს („რა რიგად ვის რა ეყოს ერთმანეთის ავი, სისხლი დგეს ანუ სხუა სასაქმო რა გინდა რა იყოს“).
თბილისა

თბილისა, თბილისი — ხეობის ტიპის სამხრეთ-აღმოსავლეთური ექსპოზიციის მყინვარი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს რაჭის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ბუბისწყლის მარცხენა შენაკადის თბილისას აუზში. საშუალო ზომის მყინვარია. სიგრძე 3,3 კმ, ფართობი 3,8 კმ². სიმაღლე ზღვის დონიდან 2770 მ. როგორც ცნობილია საუკუნეში დაიწყო გლობალური დათბობა, რამაც მაგ., საქართველოში გამოიწვია მყინვართა დამოკლება და დათხელება. ამ საკითხების შესწავლა დაევალა საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტს, სადაც კვლევებს უშუალოდ ხელმძღვანელობდა აკადემიკოსი თეოფანე დავითაია. შედეგად აქ მრავალი წლის განმავლობაში მიმდინარეობდა დეტალური გლაციოლოგიური, ჰიდროლოგიური და მეტეოროლოგიური დაკვირვებები. დადგინდა, რომ, როგორც ყველა მყინვარი, ასევე „თბილისაც“ უკან იხევს.

თეოფანე დავითაიამ სწავლის პროგრამაში ჩართო მყინვარის ზედაპირის ტემპერატურაზე დაკვირვება. გამოვლინდა, რომ მყინვარის ზედაპირის ტემპერატურა დადებითი იყო, ხოლო მიმდებარე ჰაერისა კი უარყოფითი. ეს აღმოჩენა მკვლევარმა ახსნა ადამიანის სამეურნეო საქმიანობით გამოწვეული ატმოსფეროს დაჭუჭყიანებით (ე.ი. ანთროპოგენური დაჭუჭყიანება). მიმდინარეობდა მყინვარის ზედაპირის ანთროპოგენური მტვერის თხელი ფენით დაფარვა, რის გამოც იზრდებოდა ზედაპირის მიერ მზის სითბური ენერგიის შთანთქმის უნარი და შედეგად მყინვარი იხევდა უკან. ამის შედეგად შეიძლება ითქვას, რომ თბილისა არის საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე უფრო უკეთ შესწავლილი მყინვარი.
ჟან ნიკო

ჟან ვილმან ნიკო (; 1530—1600) — ფრანგი დიპლომატი და სწავლული.

ბიოგრაფია
დაიბადა სამხრეთ საფრანგეთის ქალაქ ნიმში.1559-1561 წწ. იყო საფრანგეთის ელჩი პორტუგალიაში.

პორტუგალიაში ელჩად გააგზავნეს, რათა განეხილა 6 წლის პრინცესა მარგარიტა დე ვალუასა და 5 წლის სებასტიან -ის ქორწინების საქმე.

პორტუგალიიდან დაბრუნების შემდეგ შეიძინა თამბაქოს პლანტაციები. ესპანეთიდან საფრანგეთში გააგზავნა თამბაქო, რომლის აქტიური მომხმარებელიც გახდა ეკატერინე მედიჩი.

მისი სახელის პატივსაცემად ნარკოტიკულ ნივთიერებას, რომელსაც შეიცავს თამბაქო, ეწოდა ნიკოტინი.
სასახლე

სასახლე — მონუმენტური, საზეიმო დანიშნულების შენობა. თავდაპირველად მხოლოდ ხელისუფლების, შემდეგ კი საზოგადოების მაღალი ფენის წარმომადგენლობის რეზიდენციაც იყო.

საქართველოში სასახლეების არქიტექტურა უძველესი დროიდან არის ცნობილი. მატიანეში ხშირია სამეფო და ფეოდალური სასახლეების ხსენება, მაგრამ რეალურად თითო-ოროლაა გადარჩენილი და ისიც ნანგრევების სახით. წერილობითი წყაროებიდან ირკვევა, რომ თბილისის სამეფო რეზიდენცია საუკუნეში, ისანში მეტეხის ტაძრის გვერდით, მტკვრის კლდოვან ნაპირზე მდებარეობდა და მისი დარბაზები მოხატული იყო ქვეყნის სამხედრო ისტორიის სცენებით. ძველ სასახლეებს შორის ყველაზე მნიშვნელოვანია გეგუთის სასახლე. კახეთში შემონახულია ნეკრესის მონასტრისა და ჭერემის საეპისკოპოსო სასახლეების, აგრეთვე ვაჩნაძიანისა და ვანათის ფეოდალური სასახლეების ნანგრევები. საქართველოში, მისი ისტორიულ-სოციალური ვითარების გამო, თვით საუკუნებამდე ფეოდალური სასახლე ვერ გამოეთიშებოდა სიმაგრეს, ვერ უგულებელყოფდა სათავდაცვო საშუალებებს.

დღეს ტერმინი „სასახლე“ აღარ აღნიშნავს ნაგებობის ერთ გარკვეულ ტიპს. სასახლეს ეკისრება რამდენიმე ფუნქცია, მაგ., სპორტის სასახლის გამოყენება შეიძლება, როგორც ჰოკეის სათამაშოდ, ისე საგამოფენო დარბაზად, აუდიტორიად. თანამედროვე არქიტექტურამ შექმნა ახალი სასახლეები: ყრილობათა სასახლე,, მოსკოვის კრემლში, კულტურის, პიონერთა და მოსწავლეთა სასახლეები და სხვა.
გორიციის პროვინცია

გორიციის პროვინცია — პროვინცია იტალიაში, ფრიული-ვენეცია-ჯულიას რეგიონში. დედაქალაქია გორიცია.

1924—1927 წლებში მიეკუთვნებოდა უდინეს პროვინციას. გარკვეული კომუნები, რომლებიც ადრე გორიციას მიეკუთვნობოდა, დღეს სლოვენიის ტერიტორიაზეა. პროვინციის ფართობი 466 კმ²-ია, მოსახლეობა 136 491 (2001). შედგება 25 კომუნისგან. მოსახლეობის დაახლოებით 11% ეთნიკურად სლოვენიელია. იტალიური კანონმდებლობა უზრუნველყოფს სლოვენიურენოვანი უმცირესობის დაცვას, რომლებიც თავს იყრიან 9 კომუნაში.

კომუნები
ცხრილში მოცემულია იმ კომუნათა სია, რომელთა მოსახლეობაც 5 000 ადამიანს აჭარბებს.
უდინეს პროვინცია

უდინეს პროვინცია — პროვინცია იტალიაში, ფრიული-ვენეცია-ჯულიას რეგიონში. დედაქალაქია უდინე.

პროვინციის ფართობი 4 905 კმ²-ია, მოსახლეობა 536 716 (2008). ზღვაზე გასასვლელი სანაპირო ხაზის სიგრძეა 16 კმ. შედგება 137 კომუნისგან.

კომუნები
2008 წლის 30 აპრილის მონაცემებით, მოსახლეობის რაოდენობის მხრივ პირველი ათი კომუნა იყო:
ბოღოსის ქედი

ბოღოსის ქედი — ქედი რუსეთში, დაღესტანში. შედის აღმოსავლეთ კავკასიონის შემადგენლობაში. წარმოადგენს ბოღოსის მთიანი მასივის ნაწილს. კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედს გამოეყოფა სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთისაკენ და გადაჭიმულია მეჩიკალის მთიდან ხაპურდის უღელტეხილამდე დაახლოებით 72 კმ-ზე. უმაღლესი მწვერვალია ადალა-შუხგელმერი (4151 მ). ბოღოსის ქედი მდინარეების ანდის ყოისუსა და ავარიის ყოისუს აუზების წყალგამყოფია. რელიეფი ციცაბოა, კლდოვანი. მწვერვალებზე მყინვარებია (გამყინვარების საერთო ფართობი 20 კმ²). ბოღოსის მასივი კავკასიონის მეგანტიკლინორიუმის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს. ქედის გეოლოგიურ აგებულებაში მონაწილეობენ მძლავრი სისქის თიხოვანი ფიქლები და ქვიშაქვები. კალთები შემოსილია ქსეროფიტული ბუჩქებით, სუბალპური და ალპური მდელოებით. ქედის ფარგლებშია აღკვეთილები.
ნუკატლის ქედი

ნუკატლის ქედი — ქედი რუსეთში, დაღესტანში. აღმოსავლეთ კავკასიონის შემადგენლობაში. მდინარეების ავარიის ყოისუსა და ყარაყოისუს აუზების წყალგამყოფი. სამხრეთ კალთებზე ჭარბობს გვალვაგამძლე ნახევრადბუჩქნარები და ბალახოვანი ქსეროფიტები. ჩრდილოეთ კალთებზე არის მთის სტეპები და მდელოები, რომლებიც თანდათანობით სუბალპურ მდელოებში გადადიან.
ახცუს ქედი

ახცუს ქედი — ქედი დასავლეთ კავკასიონის შემადგენლობაში, რუსეთის კრასნოდარის მხარეში. სიმაღლე 1124 მ. აგებულია კირქვებით. განვითარებულია კარსტი. არის ვოკლუზები, კარები, ძაბრები, ჭები და მღვიმეები. უდიდესი მღვიმის სიგრძე შეადგენს 550 მ-ს. ქედი გადაკვეთილია მდინარე მზიმთის ხეობით (ადლერ-კრასნაია-პოლიანას გზატკეცილი). მდინარეები ფსახო და მზიმთა ახცუს ქედს სამ ნაწილად ყოფენ.

1968 წლის 13 იანვარს ხეობაში დიდმა ზვავმა ნაგუბარი ტბა შექმნა. კალთებზე ფართოფოთლოვანი წიფლისა და სოჭის ტყეებია.
გივი კვანჭახაძე

გივი შალვას ძე კვანჭახაძე (დ. 7 თებერვალი, 1927, თბილისი, — გ. 22 დეკემბერი, 1995,თბილისი) — ქართველი ჰიგიენისტი, პედაგოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1969 წ.), პროფესორი (1970 წ.), თსსი–ს ზოგადი ჰიგიენის კათედრის გამგე (1986 – 1995 წწ.), სანიტარულ–ჰიგიენური ფაკულტეტის დეკანი (1973 – 1994 წწ.), მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1989 წ.), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1990 წ.).

ბიოგრაფია
გივი კვანჭახაძემ 1951 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სანიტარულ–ჰიგიენური ფაკულტეტი, 1954 წელს დაამთავრა თსსი–ის შრომის ჰიგიენის კათედრის ასპირანტურა, 1954 წელს დაიცვა დისერტაცია მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატის, ხოლო 1989 წელს მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორის სამეცნიერო ხარისხის მოსაპოვებლად. მისი სადისერტაციო ნაშრომები ეხებოდა ჭიათურის მანგანუმის საბადოების მიწისქვეშა მუშების ავადობასა და შრომის პირობების გაუმჯობესების ღონისძიებების საკითხებს, თამბაქოს მრეწველობის მუშათა შრომის ჰიგიენის პრობლემებს. ავტორია 100–ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომისა, რომელთა შინაარსიც უკავშირდება ადამიანის ჯანმრთელობის დაცვას გარემოს მავნე ზემოქმედებისაგან.

1954 წლიდან იყო საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს რესპუბლიკური სან–ეპიდსადგურის სამრეწველო ჰიგიენის განყოფილების გამგე, ნ. მახვილაძი სახელობის შრომის ჰიგიენის და პროფდაავადებათა სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ თანნამშრომელი, სოფლის მეურნეობის შრომის ჰიგიენის სექტორის და საწარმოო აეროზოლების ლაბორატორიის ხელმძღვანელი, თსსი–ის შრომის ჰიგიენის კათედრის ასისტენტი.
გ. კვანჭახაძე 1986 წლიდან – 1995 წლამდე იყო თბილისის სახ. სამედიცინო ინსტიტუტის ზოგადი ჰიგიენის კათედრის გამგე (ამჟამად თბილისის სახ. სამედიცინო უნივერსიტეტის პრევენციული მედიცინის და გარემოს ჯანმრთელობის დეპარტამენტი), 1973 წლიდან – 1994 წლამდე თსსი–ს სანიტარულ–ჰიგიენური ფაკულტეტის დეკანი (ამჟამად თსსუ–ის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ფაკულტეტი).

იყო საქართველოს ჰიგიენისტთა სამეცნიერო საზოგადოების გამგეობის პრეზიდიუმის თავმჯდომარის მოადგილე, საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს სანეპიდსამმართველოსთან არსებული სანეპიდსაბჭოს წევრი, მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის და მედიცინის და ადამიანის ეკოლოგიის მეცნიერებათა აკადემიების აკადემიკოსი.

1990 წელს მიიღო საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწის საპატიო წოდება.
1982 წელს დაჯილდოვდა საქართველოს უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის საპატიო სიგელით, სამედიცინო მეცნიერებათა დარგში სამეცნიერო–პრაქტიკული კადრების მომზადების საქმეში გაწეული საქმიანობისათვის.

გივი კვანჭახაძე გარდაიცვალა 1995 წელს.
ჩათის მყინვარი

ჩათის მყინვარი, ჩაჩი — ხეობის ტიპის მყინვარი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აღმოსავლეთ კავკასიონზე, ხოხის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. განფენილია მდინარე თერგის მარცხენა შენაკადის — ამალის სათავეში. სიგრძე 4,2 კმ, ფართობი 3,7 კმ². საზრდოობს მწვერვალების მაილისა და მყინვარწვერის კალთებიდან ჩამონადენი მყინვარული ნაკადებით. მყინვარიდან გამოედინება მდინარე ამალი.
შხარის მყინვარი

შხარის მყინვარი — სამხრეთული ექსპოზიციის ხეობის რთული ტიპის მყინვარი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ენგურის აუზში. შხარის მყინვარის სათავეში სამი ყინულვარდნილია. საზრდოობს მწვერვალ შხარის სამხრეთ კალთებიდან ჩამონადენი მყინვარების ნაკადებითა და თოვლის ზვავებით. შხარის მყინვარი შედგება სამი ნაკადისაგან, რომლებიც ზღვის დონიდან 2900 მეტრზე ერთდება. აქედან კი მყინვარის ენას სამხრეთ-დასავლეთური მიმართულება აქვს.

მყინვარის ენა საკმაოდ დანაპრალებულია, განსაკუთრებით მისი მარჯვენა მონაკვეთი. შუა ნაწილიდან მყინვარის ზედაპირი იფარება ფხვიერი მასალით. მისი ზედაპირი მდიდარია აბლაციური ფორმებით (მაგიდები, ჭიანჭველას გროვები და სხვა). მყინვარის სიგრძე (ცენტრალური ნაკადიდან) 5,19 კმ, ხოლო ფართობი 3,55 კმ²-ია. მყინვარის ენა ზღვის დონიდან 2540 მეტრზე მთავრდება. რადგან მყინვარის ზედაპირი დაფარულია საკმაოდ სქელი ნაშალი მასალით, ამიტომ ყინულის დნობა ძალზე სუსტია. მისასვლელი გზა ადის სოფელ ჟიბიანიდან.
მოსე ხონელი

მოსე ხონელი — ქართველი მწერალი. კლასიკური ხანის ქართული საერო მწერლობის ძეგლის „ამირანდარეჯანიანის“ ავტორი.

ბიოგრაფიული ცნობები მოსე ხონელის შესახებ არ მოგვეპოვება. მოსე ხონელს „ამირანდარეჯანიანის“ ავტორად მიიჩნევენ იმ ტრადიციის საფუძველზე, რომელიც მომდინარეობს ფსევდორუსთველური სტროფიდან: „ამირან დარეჯანის ძე მოსეს უქია ხონელსა“.

შალვა ნუცუბიძე მოსე ხონელს წარმართულ-მითოლოგიური „ამირანიანის“ ავტორად თვლის; ძეგლის ინგლისურ ენაზე მთარგმნელები დ. ლანგი და მ. ოუენი თვლიან, რომ მოსე ხონელი მთარგმნელ-ადაპტატორია და ფოლკლორული ვერსია „ამირანდარეჯანიანის“ გავლენითაა შექმნილი.
ტრიესტის პროვინცია

ტრიესტის პროვინცია — პროვინცია იტალიაში, ფრიული-ვენეცია-ჯულიას რეგიონში. დედაქალაქია ტრიესტი.

პროვინციის ფართობი 212 კმ²-ია, მოსახლეობა 236 520 (2009). ზღვაზე გასასვლელი სანაპირო ხაზის სიგრძეა 48,1 კმ. შედგება 6 კომუნისგან.

ისტორია
ტრისეტის პროვინცია 1920 წელს შეიქმნა და მოიცავდა დღეს არსებულ ტერიტორიებს, ისევე როგორც კრასის პლატოსა და შიდა-კარნიოლის რეგიონის მნიშვნელოვან ნაწილებს. ეს უკანასკნელი დღეს სლოვენიის ტერიტორიაზეა. 1923—1943 წლებში ასევე მოიცავდა სხვა რამდენიმე კომუნას, რომლებიც დღეს სლოვენიის მუნიციპალიტეტებს წარმოადგენენ.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, 1947 წელს, ტრიესტის თავისუფალ ტერიტორიაზე ჩამოყალიბდა თავისუფალი მმართველობის სისტემა. 1954 წლის 26 ოქტომბერს, იტალიამ და იუგოსლავიამ ტერიტორია დე-ფაქტო გაიყვეს. ზონა ა ტრიესტის პროვინცია გახდა, ზონა ბ კი იუგოსლავიის ნაწილი გახდა. იტალიის შეამდგენლობაშ ტრისეტის პროვინცია ფორმალურად 1977 წლის 11 ოქტომბერს შევიდა ოზიმოს ხელშეკრულებით.

კომუნები
ცხრილში მოცემულია ტრიესტის პროვინციაში შემავალი 6 კომუნა:
ფროზინონეს პროვინცია

ფროზინონეს პროვინცია — პროვინცია იტალიაში, ლაციოს რეგიონში. დედაქალაქია ფროზინონე. პროვინციის ფართობი 3 247 კმ²-ია, მოსახლეობა 486 093 (2019).

პროვინცია შეიქმნა 1926 წელს, სამეფო დეკრეტის საფუძველზე, ლაციოსა და კამპანიის რეგიონების ტერიტორიებზე. კამპანიის არეალი მდინარე ლირი-გარილიანოს მარცხნივ მდებარეობდა. სორას რაიონი, კომინოს ხეობა, კასინოს რაიონი, ფორმიისა და გაეტის ყურეები, პონტინის კუნძულები კი საუკუნეთა მანძილზე ნეაპოლის სამეფოს ეკუთვნოდა და ტერა-დი-ლავოროს პროვინცია ეწოდებოდა.

კომუნები
პროვინცია 91 კომუნისგან შედგება. ცხრილში მოცემულია მათ შორის მოწინავე ათეული მოსახლეობის რაოდენობის მხრივ:
ლატინის პროვინცია

ლატინის პროვინცია — პროვინცია იტალიაში, ლაციოს რეგიონში. დედაქალაქია ლატინა.

პროვინციის ფართობი 2 251 კმ²-ია, მოსახლეობა 519 850 (2005). შედგება 33 კომუნისგან.

მიუხედავად იმისა, რომ ლატინა უმცირესი პროვინციაა ლაციოს რეგიონში, იგი მოიცავს მრავალფეროვან გეოგრაფიულ და ისტორიულ არეალებს.

პროვინცია შეიქმნა 1934 წლის 18 დეკემბერს და ძირითადად მოიცავდა აგრო-პონტინოს გადამხმარ არეალებს, რომლებიც მანამდე რომის პროვინციაში შედიოდა.

კომუნები
ცხრილში მოცემულია მოსახლეობის რეოდენობის მხრივ მოწინავე 10 კომუნა: