უშგულის ლამარიას მიქაელ მთავარანგელოზის ხატები

უშგულის ლამარიას მიქაელ მთავარანგელოზის ხატები — უშგულის ლამარიაში არსებული მიქაელ მთავარანგელოზის ოთხი ხატი, რომლებიც აღწერილი იქნა მარი ბროსეს მიერ 1871 წელს მხოლოდ დიმიტრი ერმაკოვის 1870 წლის ფოტოების მიხედვით, ხოლო ექვთიმე თაყაიშვილის მიერ 1910 წლის ექსპედიციის დროს.

პირველი ხატი
აღნიშნული ხატი (ფოტო №185), დიმიტრი ერმაკოვის ნეგატივების მიხედვით პირველად აღწერა მარი ბროსემ 1871 წელს გამოქვეყნებულ ნაშრომში.

ექვთიმე თაყაიშვილის მიხედვით — ხატი მთავარანგელოზ მიქაელისა, ვერცხლისა, მოოქრული, ნაჭედი, 4941 სმ. (№185 და 17314). მთავარანგელოზი წარმოდგენილია სრულის ტანით. მარჯვენა ხელში ლაბარუმი აქვს, მარცხენაში ბურთი. ტანი მისი მოკლეა, თავი დიდი, დიდის ნიმბით, შემკობილი ორი ლალით; ქვემოდ ორი ადამიანია დაჩოქილი, ვედრების ნიშნით და სვანურის ტანისამოსით; ეზო ხატისა ვაზოვანი ორნამენტით არის შემკობილი; აშიები რომბ-ლურსმული, ექვსი მედალიონით წმიდანებისა; რვას სურათები არ ჰქონია. ხელობა დაბალია, სვანური, მე-15-16 საუკუნისა უნდა იყოს. წარწერა სახელისა ზემოთ:

წარწერა დაჩოქილ პირთა ძნელი გასარჩევია:

ე. თაყაიშვილის ეს ამოკითხვა, მისივე სიტყვებით საეჭვოა, მაგრამ ცდა ყოველთვის საჭიროა. ეხლა ეს ხატი ცოტა დაზიანებულია აშიებზე. (№17314), ხოლო წინა გადაღებულზე უფრო შენახული მოსჩანს (№185).

მეორე ხატი
აღნიშნული ხატი (ფოტო №183), დიმიტრი ერმაკოვის ნეგატივების მიხედვით პირველად აღწერა მარი ბროსემ 1871 წელს გამოქვეყნებულ ნაშრომში.

ექვთიმე თაყაიშვილის მიხედვით — ხატი მთავარ ანგელოზის მიქაელისა, ვერცხლისა, ნაჭედი, 10161 სმ. თავი ოქროთ დაფერილი აქვს (№183 და 17320). მთავარ ანგელოზი სრულის ტანით არის წარმოდგენილი, ლაბარუმით მარჯვენა ხელში და ბურთით მარცხენაში. ეს სვანური მიბაძვაა კარგი ორიგინალისა, მაგრამ ჯეროვანად ვერ გამოსვლია ოქრომჭედელს. ტანი ანგელოზისა ერთობ გრძელია; თავი შედარებით პატარა. ტანისამოსი სამეფო ბიზანტიური დამახინჯებულია. ეზო და მაღალი ფეხის დასადგამი შემკობილია ძლივს შესამჩნევი ბალახოვანი მოხატულობით. აშია გაყოფილია ოთხკუთხედებად და მოცულია კვადრატული ნაჭედი შემკობილობით. სადა ოთხკუთხედებში ჩატანებულია სიმრგვალეები წერტილების შემკობილობით. სიმრგვალეებში მინიატურული სახეები წმიდანებისა, ზემოთ: ვედრება, ქვემოდ, მარცხნივ და მარჯვნივ, მთავარ ანგელოზი და წმ. გიორგი ცხენით. ზემოთ წარწერა ასომთავრული:

მარცხნივ ქვემოდ მეორე წარწერა, რომელიც არც დ. ბაქრაძის და არც ა. ხახანაშვილის მიერ ჯეროვანად არ არის გარჩეული. წარწერა თაყაიშვილმა შემდეგნაირად წაიკითხა:

მე-6 სტრიქონში აშკარად წერია კსნჲ(=კასნი, კაცნის მაგიერ); იმავე სტრიქონში, სიტყვაში: მეოხ, უკანასკნელი ასო წააგავს ბ-ს, მაგრამ ეს უკუღმა დაწერილი ხ-ნი უნდა იყოს. რომ აქ „მეოხ“ იგულისხმება, ამას მისი მიმყოლი სიტყვები ამტკიცებენ აზრის მიხედვით. ამას გარდა წარწერაში ი-ს მაგიერ ყოველგან იხმარება ჲ. სიტყვა „ქრისტე“ გადმოცემულია ჩვეულებრივ სვანური წარწერებისა, როგორც „ქრისტე“, აგრეთვე ნ-მეტია სიტყვაში „წინაშენ“. გრაფინია უვაროვისა ემყარება დ. ბაქრაძის და ა. ხახანაშვილის წაკითხვას და სოფელ „ცენას“ არც ის იხსენიებს (გვ. 111, სურათი ). სოფელი ცენა მდებარეობს ზეკარზე ანუ უღელტეხილზე, რომელიც არის გადასავალი უშკულიდან ენგურის ანუ სადადიანო სვანეთში. ეხლა იქ ცხოვრობს მხოლოდ ექვსი კომლი სვანი, რომელნიც უშკულის საზოგადოებაზე არიან მიწერილნი, ვინაიდან ეს სოფელი ცხენის წყლის სათავეშია, ამიტომ ხშირად იყო გამოთქმული აზრი, რომ მდინარეს ცხენის წყალი კი არ უნდა ერქვას, არამედ ცენის წყალიო, და მდინარის სახელი ამით დაუმახინჯებიათო, მაგრამ ეს აზრი მიუღებელია, ვინაიდან უძველესი დროიდან ბერძნები ამ წყალს „ღიპპოს“ ეძახდნენ, რაც ცხენს ნიშნავს, და მათ ეს სახელი ქართულიდან უთარგმნიათ. ეჭვს გარეშეა, რომ ჩვენი ხატი ადგილობრივ სვანის ოქრომჭედელის მიერ არის გკეთებული, კარგი კლასიკური დროის ხატის მიბაძვით, მაგრამ სუსტად შესრულებული დაცემის ხანაში. მიუხედავად ამისა ის ორიგინალურია და არც სილამაზეს მოკლებული. და ის თვით სოფელ ცენის საზოგადოების საფასით არის შეკვეთილი. ხატი მე-15-16 საუკ. უნდა ეკუთვნოდეს.

მესამე ხატი
ხატი მთავარ ანგელოზ მიქელისა, ვერცხლისა, ნაჭედი, 1613 სმ. მთავარანგელოზი სრულის ტანით არის: წარმოდგენილი ლაბარუმით და ბურთით; თმა ხუჭუჭი აქვს. აშია რომბ-ლურსმული; ხელობა ტლანქია, სვანური, მე-17-18 საუკუნეები (№17323).

მეოთხე ხატი
ხატი მთავარ ანგელოზის მიქაელისა, ვერცხლისა, ნაჭედი, 1714 სმ. ტლანქი ხელობისა, მე-18 საუკუნე, აშია რომბ-ლურსმული (№17327).