iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აფრიკაანსი

აფრიკაანსი (თვითსახელწოდება ) — ინდოევროპული ენა, წარმოშობილია ნიდერლანდური ენისაგან და კლასიფიცირდება როგორც ქვემო ფრანკულ დასავლეთ გერმანული, ძირითადად ამ ენაზე საუბრობენ სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკასა და ნამიბიაში, მცირე ოდენობით საუბრობენ ბოტსვანაში, ანგოლაში, ესვატინში, ზიმბაბვეში, ავსტრალიაში, ახალ ზელანდიაში, ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ტაივანსა და არგენტინაში. დაახლოებით 100 000 აფრიკაანსზე მოლაპარაკე არის ინგლისშიც. ასევე არის მცირე ჯგუფები შემდეგ ქალაქებში: ბრიუსელი, ამსტერდამი და ტორონტო.
უნგრული ენა

უნგრული ენა (უნგრ. ) — ერთადერთი არაინდოევროპული ენა ცენტრალურ ევროპაში. ის მიეკუთვნება ფინურ–უგრულ ენათა ჯგუფს, ენების ეს ჯგუფი ურალურ ენათა ოჯახის ერთ-ერთ შტოს წარმოადგენს.

უნგრულად 13,5 მილიონი ადამიანი მეტყველებს. სხვა მონაცემებით უნგრულენოვანი მოსახლეობის რაოდენობა 15 მილიონია.

უნგრული ენა უნგრეთის სახელმწიფოს ოფიციალური ენაა, ხოლო 2004 წლის 1 მაისიდან კი, ევროკავშირის ოფიციალური ენაც.

ენობრივი ნათესაობა
უნგრულ ენას ენათმეცნიერებაში ხანტურ და მანსურ ენებთან ერთად აღმოსავლეთ ციმბირის ენების ფინურ-უგრული ენების ქვეჯგუფად მიიჩნევენ. ამ უკანასკნელ ენებში კი, რამდენიმე ათას მოსაუბრეს (ანუ როგორც ხშირად გაიგონებთ ასევე რუსულიდან მცდარად თარგმნილ ტერმინს „ენის მ(ა)ტარებელს“,) მოითვლიან. ენათა ფინურ-უნგრული ენები კი, თავის მხრივ სამოედური ენების მცირე ჯგუფთან ერთად ურალურ ენათა ოჯახში შედის.

ალტერნატიული თეორიები
ცენტრალური ევროპის სხვა ენათა შორის უნგრული (ან მაგიარული) ენის განსაკუთრებულმა მდგომარეობამ ჯერ კიდევ საუკუნეში მიიპყრო ყურადღება და ხშირად ურთიერთგანსხვავებული თეორიები წარმოშვა ენათმეცნიერთა შორის, თუმცა უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ ამ თეორიების უმეტესობა არასაკმარისი არგუმენტირების გამო უფრო სპეკულატიური ხასიათისად მიიჩნევა.

ამ თეორიათაგან ერთ-ერთი არის საუკუნეში არმინ ვამბერის მიერ გამოთქმული ვარაუდი თურანულ ენათა შესახებ. არმინ ვამბერის ჰიპოთეზა ეფუძნება თურქულ ენებში შემჩნეულ გარკვეულ სტრუტურულ მსგავსებებს, როგორიცაა მაგ.: აგლუტინაცია, ხმოვანთა ჰარმონია. მიუხედავად ამისა, დღესდღეობით ჰიპოთეზა უნგრული ენის თურქულ ენებთან გენეტიკური ნათესაობის შესახებ უარყოფილია. ეს დისკუსიები საენათმეცნიერო ლიტერატურაში ე.წ. უნგრულ–თურქულ ომადაა ცნობილი.

ზოგი მოყვარული ენათმეცნიერი-ავტორი შეეცადა უნგრულის კავშირი დაედგინა შუმერულ ენასთან. ზოგნი კელტური ენების ნათესაობას ამტკიცებდნენ უნგრულთან მიმართებაში. იტალიელი ენათმეცნიერი მარიო ალინეი ეტრუსკულ ძირებს იკვლევს უნგრულში.
მაკედონური ენა

მაკედონური ენა — ინდოევროპული ენების, სლავურ ენათა ჯგუფის სამხრეთსლავური ქვეჯგუფის ენა. უმთავრესად საუბრობენ ჩრდილოეთ მაკედონიაში, სადაც ოფიციალურ ენადაა აღიარებული.

მაკედონური წარმოადგენს ბულგარული ენის ყველაზე ახლობელ ნათესავს. მაკედონური ენის დიალექტები თავის მხრივ დიალექტურ კონტინუუმს ჰქმნიან როგორც ბულგარულ, ასევე სერბულ ენობრივ არეალთან.

მაკედონურ ენას ბერძნულ სამყაროსთან მიჯნის დადების მიზნით სლავურმაკედონურსაც უწოდებენ საენათმეცნიერო ლიტერატურაში.

ანბანი
მაკედონური დამწერლობა ეფუძნება კირილიცას და მოიცავს 31 ასო–ნიშანს (გრაფემას).
ჯგუფთა თეორია

ჯგუფთა თეორია არის მათემატიკის, კერძოდ აბსტრაქტული ალგებრის დარგი რომელიც სწავლობს ჯგუფებს. აქ ჯგუფი არის ალგებრული სტრუქტურა.

ისტორიულად ჯგუფთა თეორია წარმოიშვა ალგებრული განტოლებების, რიცხვთა თეორიისა და გეომეტრიის შესწავლიდან. ჯგუფთა თეორიის საწყისებთან დგანან მათემატიკოსები: ლ. ეილერი, ჟ. ლაგრანჟი, ნილს აბელი, ე. გალუა. ევარისტ გალუა იყო პირველი მათემატიკოსი რომელმაც ჯგუფთა თეორია აბსტრაქტული ალგებრის სხვა ნაწილს ველთა თეორიას დაუკავშირა (იხ. გალუას თეორია).

ციტატა
მათემატიკოსმა და მათემატიკის ისტორიკოსმა ჯეიმზ ნიუმანმა ჯგუფთა თეორია შემდეგნაირად აღწერა:
ჯგუფთა თეორია ეს არის მათემატიკის დარგი, რომელშიც ვიღაც რაღაცას რაღაცას უკეთებს, შემდეგ, შედეგს ადარებს იმავე რაღაცის სხვა რაღაცისადმი გაკეთების შედეგთან, ან იგივე რაღაცისადმი სხვა რაღაცის გაკეთების შედეგთან.

იხილეთ ესევე
წარმოდგენის თეორია

:്ൂ്് ി്ാ്ം
მინარეთი

მინარეთი — ისლამურ არქიტექტურაში კოშკი მეჩეთთან, რომლიდანაც მუეძინი მორწმუნეებს ლოცვისკენ მოუწოდებს. იგი ან აღმართულია განცალკევებით ან ჩართულია მეჩეთის შენობაში. ეგვიპტის, ერაყის, ირანისა და ცენტრალურ და შუა აზიის ქვეყნებში აგებდნენ მაღალ, ზომოთ შევიწროვებულ მრგავლ ან მრავალწახნახა მინარეთებს. გეგმით კვადრატულ მინარეთებს აგებდნენ სირიასა და ჩრდილო აფრიკის ქვეყნებში. თურქეთის მინარეთი წვეტით დასრულებული მრავალწახნაგოვანი წვრილი ნაგებობაა.
ჟენევა

ჟენევა (, , ) — შვეიცარიის სიდიდით მეორე და რომანდიის უდიდესი ქალაქი, ჟენევის კანტონის ადმინისტრაციული ცენტრი, მდებარეობს ჟენევის ტბის სამხრეთ-დასავლეთ სანაპიროზე. მდინარე რონის ორივე ნაპირზე.

ისტორია
ჟენევას პირველად იულიუს კეისარი მოიხსენიებს ძვ. წ. საუკუნეში. შუა საუკუნეებში თვითმმართველობასა და სხვა პრივილეგიებს მიაღწია. - საუკუნეებში განთქმული იყო თავისი ბაზრობებით, მოგვიანებით საბანკო-საკრედიტო ოპერაციების ცენტრი გახდა. საუკუნეში იყო შვეიცარიის კონფედერაციის „მოკავშირე მხარე“. 1536 წელს გატარდა ჯერ ცვინგლის, შემდეგ - კალვინისტური რეფორმაცია, რომლის დროს კალვინიზმის ევროპული ცენტრი გახდა. 1584 წელს დადო „საუკუნის კავშირი“ ბერნთან და ციურიხთან. 1798-1814 წწ. ეკუთვნოდა საფრანგეთს. 1815 წელს წარმოადგენდა შვეიცარიის 22-ე კანტონს.

ჟენევა საერთაშორისო კონფერენციების მოწვევის ტრადიციული ადგილი და საერთაშორისო ორგანიზაციების და დაწესებულებების ადგილსამყოფელია (გაერო, წითელი ჯვარი...). არის ტურიზმის მნიშვნელოვანი კერა.

ღირსშესანიშნაობები
სენ-პიერის ტაძარი ( ს.)
სენტ-მარი-მადლენის ტაძარი (- სს.)
სასახლე ენარი (1817-1821 წწ.)
მონრეალი

მონრეალი — ყველაზე ხალხმრავალი მუნიციპალიტეტი კანადის კვებეკის პროვინციაში და მეორე ყველაზე ხალხმრავალი მთელ კანადაში. მიჩნეულია, რომ ერთ დროს ვილ-მარის სახელით ( — მარის ქალაქი) ცნობილი ქალაქის ამჟამინდელი სახელი მონ-რუაიალის მთიდან მომდინარეობს, თუმცა, ამასთან დაკავშირებით ერთიანი აზრი არ არსებობს. ქალაქს აქვს ოთხ-სეზონიანი კონტინენტური კლიმატი, თბილი-ცხელი ზაფხულითა და ცივი, თოვლიანი ზამთრით.

2016 წელს, მონრეალის მოსახლეობა 1 704 694 ადამიანს შეადგენდა. მის მეტროპოლიური ზონაში 4 098 927 ადამიანი ცხოვრობს, ურბანულ აგლომერაციაში კი 1 958 257. მონრეალი ძირითადად ფრანგულენოვანი ქალაქია; მოსახლეობის 60,5% სახლში ფრანგულად საუბრობს, 21,2% ინგლისურად, 19,8% კი არც ერთ მათგანზე. მონრეალი კანადის ყველაზე ბილინგუალური ქალაქია, რადგან მისი მოსახლეობის 56% ორივე სახელმწიფო ენას ფლობს. გარდა ამისა, მონრეალი მეორე ყველაზე დიდი ფრანგულენოვანი ქალაქია მთელ მსოფლიოში, პარიზის შემდეგ.

1970-იან წლებში, კანადის ისტორიულ კომერციულ დედაქალაქს როგორც მოსახლეობით, ისე ეკონომიკური სიძლიერით, ტორონტომ გადაასწრო. მიუხედავად ამისა, მონრეალი დღემდე რჩება კანადის მნიშვნელოვან ცენტრად კომერციაში, აერონავტიკაში, ფარმაცევტიკაში, ტექნოლოგიებში, დიზაინში, განათლებაში, კულტურაში, ტურიზმში, გეიმინგში, კინოში და ა. შ. მონრეალში მდებარეობს სამოქალაქო ავიაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის სათაო ოფისი, ასევე გაეროს მესამე სათაო ოფისი ნიუ-იორკისა და ვაშინგტონის შემდეგ. გარდა ამისა, მონრეალი მეორე ქალაქია ჩრდილოეთ ამერიკაში საკონსულოების სიმრავლის თვალსაზრისით. მონრეალი ატარებს იუნესკოს დიზაინის ქალაქის ტიტულსაც. 2009 წელს, საერთაშორისო კონგრესებისა და კონვენციების ასოციაციამ მონრეალი დაასახელა ჩრდილოეთ ამერიკის წამყვან მასპინძელ ქალაქად საერთაშორისო ასოციაციათა ღონისძიებებისათვის. 2015 წელს, ორგანიზაცია -ის მიერ შედგენილ საცხოვრებლად ყველაზე კარგ ქალაქთა სიაში მონრეალი მე-14 ადგილს იკავებდა 140 ქალაქს შორის.

თავის ისტორიის განმავლობაში, მონრეალმა მრავალ საერთაშორისო კონფერენციასა თუ ღონისძიებას უმასპინძლა, მათ შორის ექსპო-67-სა და 1976 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებს. იგი კანადის ერთადერთი ქალაქია, რომელმაც ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებს უმასპინძლა. ამჟამად, ქალაქი ყოველწლიურად მასპინძლობს ავტორბოლა კანადის გრან-პრის, ფორმულა ერთს, მონრეალის ჯაზის საერთაშორისო ფესტივალს და კომედიურ ფესტივალ -ს. 2012 წელს, მონრეალს ბეტა+ გლობალური ქალაქის სტატუსი მიენიჭა.
მსოფლიო სავაჭრო ცენტრი

მსოფლიო სავაჭრო ცენტრი ნიუ-იორკში აშენდა იაპონელი არქიტექტორის მინორუ იამასაკის პროექტით. გაიხსნა 1973 წლის 4 აპრილს; განადგურდა 2001 წლის 11 სექტემბრის ტერორისტული აქტის შედეგად. ცენტრის კომპლექსი შედგებოდა 7 შენობისგან, რომელთა შორის არქიტექტურულად დომინირებდა ორი ტყუპი-კოშკი, თითოეული მათგანი 110 სართულით (ჩრდ. 417, სამხ. 415 მ). მათ აგებამდე მსოფლიოში უმაღლესი შენობა იყო ემპაია სტეიტ ბილდინგი, ხოლო მათი განადგურების შემდეგ ეს უკანასკნელი ისევ გახდა უმაღლესი შენობა ქალაქ ნიუ-იორკში.

2001 წლის 11 სექტემბერს ალ-კაიდას მიერ განხორციელებული ტერაქტის შედეგად ორივე შენობა მთლიანად ჩამოინგრა, კომპლექსის კიდევ ერთი შენობა (სასტუმრო მარიოტი) მათ ნანგრევებში მოჰყვა. დანარჩენი ოთხი შენობის კარკასი გადარჩა, თუმცა მოგვიანებით ისინი ექსპლოატაციისთვის გამოუსადეგად სცნეს და დაანგრიეს. ტერორისტული შეტევის შედეგად დაიღუპა 2,753 ადამიანი.

ამ ადგილას აშენდა 6 ახალი ცათამბჯენი, რომელთა შორისაა ამერიკის ყველაზე მაღალი შენობა ფრიდომ ტაუერი. ასევე მემორიალი და სატრანსპორტო კვანძი.
რკინის ფარდა

ტერმინი რკინის ფარდა პირველად გამოიყენა იოზეფ გებელსმა, საყოველთაოდ პოპულარული გახადა უინსტონ ჩერჩილმა, და ის მიუთითებს საზღვარზე, რომელიც სიმბოლურად, იდეოლოგიურად და ფიზიკურად ჰყოფდა ევროპას ორ ნაწილად მეორე მსოფლიო ომის დასასრულიდან ცივი ომის დამთავრებამდე, 1945-1990 წლებში.

1946 წლის 5 მარტს უინსტონ ჩერჩილი გამოვიდა სიტყვით ამერიკის ქალაქ ფულტონში, სადაც პირველად ახსენა „რკინის ფარდა“, რომელიც საბჭოთა კავშირმა ჩამოუშვა შუა ევროპაში, მის მიღმა ყველანაირ ბოროტებას სჩადის და გეგმავს, რომ „თავისუფალ სამყაროს“ (ე.ი. დასავლეთის ქვეყნებს) თავს მოახვიოს თავისი ცხოვრების წესი. „ფულტონის სიტყვა“ მიჩნეულია „ცივი ომის“ თავისებურ გამოცხადებად.
ღეროვანი უჯრედი

ღეროვანი უჯრედი — უჯრედი, რომელსაც აქვს როგორც თვითგანახლების, ასევე მომწიფებული სპეციალიზებული უჯრედების წარმოქმნის უნარი. მისი დანიშნულებაა საჭიროებისას ორგანიზმის რეგენერაცია. წყაროს მიხედვით ღეროვანი უჯრედები იყოფა ემბრიონულ, ემბრიონულ და მოზრდილთა ღეროვან უჯრედებად. განვითარების რაც უფრო ადრეულ ეტაპზე იმყოფება წყარო, მით უფრო მეტი ტიპის უჯრედს უდებს დასაბამს ღეროვანი უჯრედი. ემბრიონული ღეროვანი უჯრედები მიიღება 5–14 დღის ემბრიონიდან. მათ აქვთ პოტენციალი წარმოშვან ყველა ტიპის (ან თითქმის ყველა ტიპის) უჯრედები ლაბორატორიულ პირობებში კულტურაში, თუმცა ასევე შეუძლიათ გამოიწვიონ ტერატოკარცინომა. ეს პრობლემა შესაძლოა უჯრედების წინასწარი ლაბორატორიულ პირობებში დიფერენცირებით გადაიჭრას. მოზრდილთა ღეროვანი უჯრედები კი ძირითადად იმ ქსოვილს აღადგენენ, საიდანაც წარმოიშვნენ. მათი პოტენციალი საგრძნობლად ჩამოუვარდება ემბრიონულ ღეროვანი უჯრედების პოტენციალს, თუმცა მოზრდილთა სისხლმბადი ღეროვანი უჯრედები უკვე მე–20 საუკუნის 60–იანი წლებიდან წარმატებით გამოიყენება კლინიკაში ლეიკემიების, ლიმფომების, თანდაყოლილი იმუნოდეფიციტებისა და ანემიების, ლიზოსომური დაავადებების სამკურნალოდ. ძვლის ტვინის ტრანსპლანტაცია და პერიფერიული სისხლიდან მობილიზებული სისხლმბადი ღეროვანი უჯრედების გადანერგვა არის მოზრდილთა სისხლმბადი ღეროვანი უჯრედების ტრანსპლანტაციის ორი მეთოდი. ფეტალური ღეროვანი უჯრედები მიიღება აბორტირებული ნაყოფის ქსოვილებიდან ან მშობიარობის შემდგომ პლაცენტაში დარჩენილი სისხლიდან. ეს უკანასკნელი ცნობილია ასევე ჭიპლარის ვენის სისხლის სახელით.
ნიცა

ნიცა (, , , , ) — ქალაქი საფრანგეთში. მდებარეობს ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე, პროვანსი-ალპები-ლაჟვარდოვანი ნაპირის რეგიონში; ზღვისპირა ალპების დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრი. ლაჟვარდოვანი სანაპიროს (საფრანგეთის რივიერას) მთავარი საკურორტო ცენტრი. ნიცა ძვ. წ. საუკუნის შუა წლებში დააარსეს ბერძნებმა და უწოდეს ნიკეია, ქალღმერთ ნიკეს პატივსაცემად.
ვეზუვის ბრძოლა

ბრძოლა ვეზუვის მთასთან — ბრძოლა რომაელებსა და ლათინებს შორის. გაიმართა ლათინური ომის პირველ წელს.

რომაული და ლათინური ლეგიონები კაპუასთან დაბანაკდნენ. ღამით კონსულებმა ტიტუს მანლიუსმა და პუბლიუს დეციუს მუსმა ერთი და იგივე სიზმარი ნახეს, მათ გამოეცხადათ ღმერთი და უთხრა რომ ერთი ჯარის მხედართმთავარი და მეორე ჯარი ქვესკნელის ღმერთებს უნდა შეეწიროს მსხვერპლად.

კონსულები შეთანხმდნენ, რომ ის შესწირავდა თავს მხვერპლად, რომლის ჯარი პირველი დაიწყებდა დახევას. ამის შემდეგ მათ ლეგატები და ტრიბუნები გააფრთხილეს, რათა კონსულის ნებაყოფლობით დაღუპვას მეომართა სიმტკიცე არ გაეტეხა.

ბრძოლის წინ კონსულებმა მსხერპლშეწირვა მოაწყეს. მანლიუსის მსხვერპლი უკეთესი აღმოჩნდა ვიდრე დეციუსის, ამაზე დეციუსმა თქვა: "რადგან ჩემს კოლეგას კარგად წაუვა საქმე, ესე იგი ყველაფერი კარგადაა".

ბრძოლა დაიწყო. მანლიუსი მარჯვენა ფრთას უძღვებოდა, დეციუსი მარცხენას. თავიდან ორივე მხარეს ძალთა თანაფარდობა იყო, შემდეგ მარცხენა ფრთაზე რომაელებმა დახევა დაიწყეს. ამ დროს პუბლიუს დეციუსმა დაუძახა პონტიფიკუსს და სთხოვა შეესრულებინა მისივე მსხვერპლად შეწირვის რიტუალი. პონტიფიკუსმა მარკუს ვალერიუსმა ტოგა პრეტექსტა თავზე მოიხვია, შუბზე დადგა, ხელით ნიკაპს შეეხო და წარმოთქვა შესაბამისი ლოცვა.

ამის შემდეგ დეციუსმა მანლიუს გაუგზავნა ლიქტორები იმის გადასაცემად რომ იგი თავს მსხვერპლად წირავს, ამხედრდა ცხენზე და შეიჭრა მტრის რიგებში. მას ორივე ლაშქრობა კარგად ხედავდა ლათინები კი ამ საქციელმა დააფრთხო პირველ წუთებში, შემდეგ კი ისინი ერთიანად ეძგერნენ კონსულს.

რომაელებმა სძლიეს ლათინებს ვეზუვისთან ბრძოლაში. იმ საღამოს პუბლიუს დეციუსის ცხედრის აღმოჩენა ვერ მოხერხდა, იგი მხოლოდ მეორე დილას იპოვეს და დიდი პატივით დაკრძალეს.
ოქროს გვირგვინი

ოქროს გვირგვინი - (ლათ. ) ძველ რომში სამხედრო ჯილდო. იგი ენიჭებოდა მეომარს რომელიც პირველი ავიდოდა ალყაშემორტყმული ქალაქის კედელზე, ან აიღებდა მტრის ბანაკს.

ჰერალდიკა
რომაული სამხედრო დეკორაცია გამოიყენება ევროპულ ჰერალდიკაში, სადაც ის გამოსახულია როგორც ციხე სიმაგრის კედლებისგან გაკეთბული გვირგვინი. საუკუნიდან ოქროს გვირგვინი გამოიყენება ქალაქების გერბებზე. რაც აღნიშნავს სამეფო ქალაქს ან დედაქალაქს. შესაბამისად დედაქალაქების გერბზე გამოსახულია ხუთი კოშკი, დიდი ქალაქებისაზე ოთხით, ხოლო მცირე ქალაქებისაზე სამი.
ლიუბეკი

ლიუბეკი — ქალაქი ჩრდილოეთ გერმანიაში, შლეზვიგ-ჰოლშტაინის მხარეში, მდინარე ტრავეზე, ბალტიის ზღვიდან 17 კმ. დაშორებით, მოსახლეობა 214 000 კაცი (2005 წლის მონაცემებით). 1987 წელს იუნესკომ ქალაქს მდიდარი ისტორიული ძეგლების კომპლექსის გამო მსოფლიო კულტურის საგანძურის სტატუსი მიანიჭა. დაარსების თარიღად ითვლება 1143 წელი. ქალაქში მოქმედებს უნივერსიტეტი, კონსერვატორია.

ქალაქის ყველაზე მნიშვნელოვანი საწარმოა „დრეგერი“, სამედიცინო ტექნიკის ფირმა. ჰოლშტენტორი – ქალაქის ისტორიული ჭიშკარია, რომელზეც ლათინურადაა ამოტვიფრული: - თანხმობა შინ, მშვიდობა გარეთ.

ლიუბეკში მდებარეობს გერმანიის უძველესი გამომცემლობა „შმიდტ–რიომჰილდი“, რომელიც 1579 წელს დაარსდა, ასევე გერმანიის უძველესი ღვინის სავაჭრო სახლი „კარლ ტესდორპფი“, რომელიც 1678 წლიდან მოქმედებს.

ლიუბეკში დაიბადნენ ძმები მანები: თომასი და ჰაინრიხი. ცნობილ ბუდენბროკების სახლში მანების მუზეუმია გახსნილი. ლიუბეკში ცხოვრობს კიდევ ერთი ნობელიანტი – ცნობილი მწერალი გიუნტერ გრასი.
ნავთობის ექსპორტიორ ქვეყანათა ორგანიზაცია

ნავთობის ექსპორტიორ ქვეყანათა ორგანიზაცია, შემოკლებით ოპეკი (ინგლ. , ) — კარტელი, რომელშიც შედიან ნავთობმწარმოებელი ქვეყნები ალჟირი, ანგოლა, ეკვატორული გვინეა, გაბონი, ირანი, ერაყი, ქუვეითი, ლიბია, ნიგერია, კონგოს რესპუბლიკა, საუდის არაბეთი, არაბთა გაერთიანებული საამიროები და ვენესუელა. ორგანიზაციის ყოფილი წევრები არიან ინდონეზია, ეკვადორი და კატარი. 1965 წლიდან ოპეკის საერთაშორისო შტაბ-ბინა ვენაში, ავსტრიაში მდებარეობს.

ორგანიზაციის მთავარი მიზანი, წესდების მიხედვით, მის წევრების ინტერესების, ინდივიდუალური და კოლექტიური, ოპტიმალურად დაცვის საშუალებების გასაზღვრაა, რაც ითვალისწინებს გზებისა და საშუალებების გამონახვას საერთაშორისო ნავთობის ბაზრებზე ფასების სტაბილიზაციის უზრუნველსაყოფად, ზიანის მომტანი ცვალებადობის თავიდან ასაცილებლად. მწარმოებელ ქვეყანათა ინტერესების მუდმივი დაცვა გამოიხატება მათთვის სტაბილური შემოსავლის უზრუნველყოფაში; ეფექტიანი, ეკონომიური და მუდმივი მიწოდება მომხმარებელი ქვეყნებისთვის, ასევე მომგებიანობის გარანტია კაპიტალზე, მათთვის ვინც ამ ინდუსტრიაში ინვესტიციას ახორციელებს.

ოპეკის გავლენა ბაზარზე ყოველთვის მასტაბილიზებელი არ ყოფილა. ერთ-ერთი ასეთი შემთხვევა იყო 1973 წლის ნავთობის კრიზისის დროს მის მიერ ნავთობის ემბარგოს გამოყენების მცდელობა, რაც მაღალი ინფლაციის მიზეზი გახდა განვითარებულ და განვითარებად ქვეყნებში. ოპეკის გავლენა ნავთობის ფასებზე მას შემდეგ შედარებით დაბალია, მექსიკის ყურის, ჩრდილოეთის ზღვის ჭაბურღილების განვითარებისა და ბაზრის მოქნილობის ზრდის გამო. მიუხედავად ამისა, ოპეკი დღემდე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს ნავთობის მიწოდებაზე და შესაბამისად მის ფასებზე მსოფლიო ბაზარზე. ეს ორგანიზაცია კარტელის ერთ-ერთი ყველაზე თვალსაჩინო მაგალითია სასწავლო სახელმძღვანელოებში.

წევრები
ორგანიზაციას 13 წევრი ჰყავს. ქვემოთ ჩამოთვლილია გაწევრიანების თარიღის მიხედვით.

აფრიკა:
(2007)
(ივლისი 1969)
(1975-1995, 2016)
(2017)
(2018)
(დეკემბერი 1962)
(ივლისი 1971)

ახლო აღმოსავლეთი:
(სექტემბერი 1960)
(სექტემბერი 1960)
(სექტემბერი, 1960)
(სექტემბერი 1960)
(ნოემბერი 1967)

სამხრეთი ამერიკა:
(სექტემბერი 1960)

ყოფილი წევრები:
(1962-2008, იანვარი-ნოემბერი 2016)
(1961-2019)
(1963-1993, 2007)

ოპეკის ოფიციალური ენა არის ინგლისური, თუმცა ოპეკის წევრი ქვეყნების უმრავლესობის ოფიციალური ენა არაბულია (შვიდი წევრი ქვეყანა არაბულია). მხოლოდ ერთი წევრი ქვეყნის - ნიგერიის - ოფიციალური ენა არის ინგლისური.
პერგამონის საკურთხეველი

პერგამონის საკურთხეველი, ან პერგამონის ალტარი გრანდიოზული სტრუქტურა აგებული ძვ. წ. საუკუნეში ძველი საბერძნეთის ქალაქ პერგამონში (აგრეთვე ცნობილი როგორც პერგამუმი, დღევანდელი ბერგამა თურქეთში), ჩრდილოდასავლეთ ანატოლიაში, ეგეოსის ზღვიდან 25,74 კმ-ში. ტაძარი ზევსს ეკუთვნოდა.

საკურთხეველი ოსმალეთის იმპერიიდან გერმანელ არქეოლოგთა ჯგუფმა კარლ ჰუმანის ხელმძღვანელობით თავდაპირველი გათხრების ადგილიდან გერმანიაში გაიტანა და ხელახლა ააწყო იგი ბერლინის პერგამონის მუზეუმში საუკუნეში, სადაც მისი ხილვა დღესაც შეიძლება სხვა მონუმენტურ სტრუქტურებთან ერთად, როგორიცაა მილეტის ბაზრის კარიბჭე და ბაბილონის იშთარის კარიბჭე.
გემი

გემი — წყალზე გადააგილების ძირითადი საშუალება.

ისტორია
ანტიკური გემები
გემის ისტორია ვითარდებოდა ადამიანების ავანტურისტულ თავგადასავლებთან ერთად. პირველი აღმოჩენილი ნავები დაახლოებით 10 000 წლით, ნეოლითის ხანით თარიღდება. იმ ხანის ნავები ძირითადად ნადირობისთვის და თევზაობისთვის გამოიყენებოდა. არქეოლოგების მიერ აღმოჩენილი უძველესი ნავები ძირითადად ერთი მასიური ხისგან ქვის იარაღებითაა გაკეთბული.

შუა საუკუნეების გემები
რენესანსის ეპოქამდე ნავიგაცია იყო შედარებით პრიმიტიული. თუმცა, ტექნოლოგიების ნაკლეობა ხელს არ უშლიდა ზოგიერთ ცივილიზაციას ყოფილიყვნენ საზღვაო გიგანტები. მაგალითად გენუასა და ვენეციის საზღვაო რესპუბლიკებ. ვიკინგებმა თავიანთი კნორებით ჩრდილოეთ ამერიკის აღმოჩენა შეძლეს.

თანამედროვე გემები
2007 წელს მსოფლიო მასშტაბით იყო 34,882 1000 ტონაზე მეტი წყალწყვის კომერციული გემი, ჯამში 1.04 მილიარდი ტონა. რაც 2006 წლის მონაცემთან შედარებით 8%-თაა გაზრდილი. ტონაჟობის მიხედვით ამ გემებიდან 39% ტანკერია, 26% დიდი მოცულობის მატარებლები, 17% საკონტეინერო გემები და 15% სხვა ტიპის.
მარსელი

მარსელი — ქალაქი და უმსხვილესი პორტი საფრანგეთში. მდებარეობს ხმელთაშუა ზღვის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროზე. ქალაქი ბუშ-დიუ-რონის დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრია. მარსელში არის საერთაშორისო აეროპორტი.

პიროვნებები
მარსელში დაიბადნენ:
ადოლფ ტიერი (1797–1877) — საფრანგეთის მესამე რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტი
ანტონენ არტო (1897–1948) — მწერალი, სცენარისტი, პოეტი, თეატრის თეორეტიკოსი
ფერნანდელი (1903–1971) — მომღერალი და მსახიობი
ერიკ კანტონა (დ. 1966) — მსახიობი და ყოფილი ფეხბურთელი
პატრიკ ფიორი (დ. 1969) — მომღერალი
ზინედინ ზიდანი (დ. 1972) — ყოფილი ფეხბურთელი, მწვრთნელი
მატიე ფლამინი (დ. 1984) — ფეხბურთელი
მარსელში გარდაიცვალნენ:
ჟან ნიკოლა არტიურ რემბო (გ. 1891) — პოეტი
მღვდელი

მღვდელი — ღვთისმსახური. ძველ აღთქმაში ეკლესიის მსახურები სამ ხარისხად იყოფოდნენ: ლევიტელი, მღვდელი და მღვდელმთავარი. ახალ აღთქმაში — დიაკონი, მღვდელი, მღვდელმთავარი. მოციქულთა დადგენილების თანახმად, მღვდლის ხელდასმა (კურთხევა) ხდება ეპისკოპოსის მიერ საღმრთო ლიტურგიის დროს. მართლმადიდებელ ეკლესიაში მღვდელს ევალება ქადაგების წარმოთქმა, წირვა-ლოცვა და რელიგიის წესების შესრულება. მღვდელს მხოლოდ ერთხელ ქორწინების უფლება აქვს.
ტურინი

ტურინი — ქალაქი ჩრდილო-აღმოსავლეთ იტალიაში. პიემონტის ოლქისა და ტურინის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. 892,6 ათ. მცხოვრები (2015). ქალაქის აგლომერაცია 2,3 მილიონ მცხოვრებს ითვლის, რომელთაგან 1,7 მილიონი ურბანიზებულ ნაწილში ცხოვრობს. მდებარეობს პადანის დაბლობზე, დასავლეთ ალპების მთისძირში, მდინარე პოზე, ადგილზე, სადაც პოს უერთდება დორა-რიპანია. მსხვილი საავტომობილო და სარკინიგზო კვანძი (სიდიდით ქვეყანაში მესამეა). ქალაქში არის საერთაშორისო აეროპორტი ტურინ-კესელე (ალესანდრო პერტინის სახელობისა, 1953) და ედოარდო ანიელის სახელობის აეროპორტი (1916); მსუბუქი მეტრო (2006).

ისტორია
ჩვენს წელთაღრიცხვამდე პირველ საუკუნეში (დაახლოებით 28 წელს), დღევანდელი ტურინის ტერიტორიაზე რომაელებმა შექმნეს სამხედრო ბანაკი , რომელსაც მოგვიანებით იმრერატორ ავგუსტუსის სახელი ეწოდა . ქუჩების რომაული დაგეგმვა ქალაქში დღემდე შეიმჩნევა. იმ პერიოდისთვის მოსახლეობა რომელიც კედლებს შიგნით ცხოვრობდა დაახლოებით 5000-ს აღწევდა.
გენუა

გენუა — ქალაქი ჩრდილო იტალიაში, გენუის ყურის (ლიგურიის ზღვა) ნაპირზე. უკავია 30 კმ სირგძის ვიწრო სანაპირო ზოლი (იტალიის რივიერა). გენუის პროვინციისა და ლიგურიის ოლქის მთავარი ქალაქი. 582 320 ათასი მცხოვრები (2012). ქალაქ-თანამგზავრებთან ერთად ქმნის ურბანიზებულ რაიონს — დიდ გენუას.

ძველად გენუა ლიგურების დასახლება იყო. ძვ. წ. საუკუნეში რომაელებმა დაიპყრეს და რომის სახელმწიფოს ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი სავაჭრო ნავსადგური გახდა. ადრინდელი შუა საუკუნეებში მისი ეკონომიკური მნიშვნელობა დაეცა. ლანგობარდების დროს (641 წლიდან) გენუა იყო საჰერცოგოს, ხოლო საუკუნიდან სამარკგრაფოს ცენტრი. საუკუნეში, ტირენის ზღვის ჩრდილოეთი ნაწილის არაბებისაგან განთავისუფლების შემდეგ, გენუა გაცხოველებულ ვაჭრობას იწყებს სამხრეთ იტალიასთან, სიცილიასთან, ესპანეთთან, აფრიკასთან. ჯვაროსნულ ლაშქრობებში მონაწილეობამ გენუა უძლიერეს სამხედრო-საზღვაო სახელმწიფოდ აქცია. საუკუნეში გენუა წარმოადგენდა ქალაქ-კომუნას. გენუის მთავარი მეტოქეები იყვნენ პიზა და ვენეცია.

ადმინისტრაციული დაყოფა
2007 წლის მუნიციპალური საბჭოს გადაწყვეტილებით ქალაქი გაყოფილია 9 რაიონად.

ქალაქის იერსახე
გენუას მეტროპოლიტენის სისტემა
ცნობილი გენუელები
ქრისტეფორე კოლუმბი
ნიკოლო პაგანინი
ინოკენტი 
ადრიანე 
ინოკენტი 
ბენედიქტე
ბოსტონის საჯარო ბიბლიოთეკა

ბოსტონის საჯარო ბიბლიოთეკა იყო პირველი საზოგადოებრივი მუნიციპალური ბიბლიოთეკა აშშ-ში, დაარსდა 1848 წელს. ეს ასევე პირველი საჯარო ბიბლიოთეკა იყო, რომელიც მკითხველს წიგნებისა და სხვა მასალის დროებით გატანის უფლებას აძლევდა.

მოცულობით 14,9 მილიონი წიგნითა თუ პერიოდული გამოცემით, ბოსტონის საჯარო ბიბლიოთეკა სიდიდით მესამეა აშშ-ში. ბიბლიოთეკის კოლექციაში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ხელევონებისა და ხელოვნების ისტორიის გამოცემები (მაკკიმის შენობის მესამე სართულზე) და ამერიკის ისტორიის გამოცემები (მნიშვნელოვანი კვლევითი ნამუშევრების ჩათვლით). აქვეა ლითოგრაფიების, ფოტოსურათების, რუკების, იშვიათი წიგნებისა და შუასაუკუნეების მანუსკრიპტების ვრცელი კოლექცია.

არქიტექტურა
ბიბლიოთეკა თავდაპირველად მდებარეობდა ყოფილ სასკოლო შენმობაში მეისონის ქუჩაზე და საზოგადოებისთვის გაიხსნა 1854 წლის 20 მარტს. მოგვიანებით იმავე წელს ბიბლიოთეკის კომისიამ ახალი შენობის აგების უფლება გასცა, რომელიც ბოილსტონისა და დარტმუზის ქუჩების კუთხეში უნდა განლაგებულიყო, კოპლის მოედანზე.

1888 წელს ჩარლზ ფოლენ მაკკიმმა, არქიტექტურული ფირმა მაკკიმი, მიდი და უაიტიდან, ახალი შენობის პროექტი შექმნა, რომლის მშენებლობა 1895 წელს დასრულდა. შენობა მოიცავდა ბავშვთა ოთახს (პირველად აშშ-ში) და ქანდაკებათა ბაღს მის ცენტრალურ ეზოში. კოპლის მოედანზე შენობის ფასადი მე-16 საუკუნის იტალიური პალაცოს სტილშია. მორკალური არკიანი ფანჯრები რიმინიში ალბერტის ტემპიო მალატესტიანას ნიმუშზეა გადაწყვეტილი, რომელიც თავის მხრივ პირველი სრულიად რენესანსის სტილში აგებული შენობა იყო. თუმცა მაკკიმ საკუთარ პროექტში პირდაპირ იმიტაციას მოერიდა. სამი ცენტრალური დიდი კარის სილუეტი ოდნავ ხაზგასმულია მთლიანი ფასადის რითმის დაურღვევლად.

მოდერნისტული მინაშენი ფილიპ ჯონსონის პროექტით დასრულდა 1972 წელს. ჯონსონის შენობაში ამჟამად ცირკულაციაში მყოფი კოლექცია ინახება, მაკკიმის შენობაში კი კვლევითი ბიბლიოთეკაა განთავსებული.