iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ესმორგა

ესმორგა (გალისიური: ) — გალისიელი მწერლის, ედუარდო ბლანკო ამორის 1959 წლის ნოველა. ნოველა მოგვითხრობს კიბრანის და მისი ორი მეგობრის 24-საათიანი ქეიფის შესახებ, რომელიც პატარა ქალაქ აურიაში ხდება. ქალაქი ძალიან ჰგავს რეალურ ქალაქ ორენსეს. კიბრანი უყვება ამბავს პოლიციას და ცდილობს თავი საუკეთესო მხრიდან წარმოაჩინოს. დღის განმავლობაში იყო ქეიფი, ცეცხლი, სტუმრობა საროსკიპოში და დასრულდა უპრეცედენტო ძალადობით.

წიგნი გადაღებულია ორჯერ: 1977 წელს გონსალო სუარესის მიერ რომელსაც ეწოდება „პარანდა“ და 1994 წელს იგნასიო ვილარის მიერ სახელით „ “.
რიხარდ ავენარიუსი

რიხარდ ავენარიუსი ( დ. 19 ნოემბერი, 1843, პარიზი — გ. 18 აგვისტო, 1896, ციურიხი) — შვეიცარიელი ფილოსოფოსი, ციურიხის უნივერსიტეტის პროფესორი, იდეალისტური ფილოსოფიის ერთ-ერთი მიმდინარეობის — ემპირიოკრიტიციზმის ფუძემდებელი (ემპირიოკრიტიციზმი მატერიალური სამყაროს ობიექტურ არსებობას უაროფდა და საგნებს, როგორც ინდივიდის ცნობიერების მიერ აღქმულს, ისე განიხილავდა).
ალექსანდრე კოლჩაკი

ალექსანდრე კოლჩაკი (დ. 1874 — გ. 1920) — რუსი სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე. თეთრგვარდიული მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი, ადმირალი (1918), გიორგის ჯვრის კავალერი, მეცნიერი და პოლარული მკვლევარი. 1900-1902 წლებში პოლარული ექსპედიციის მონაწილე. მონაწილეობდა რუსეთ-იაპონიისა და პირველ მსოფლიო ომებში. აღიარებული იყო თეთრი გვარდიის უმაღლეს მთავარსარდლად. დაიღუპა წითელ არმიასთან ბრძოლაში.
ალექსანდრე კერენსკი

ალექსანდრე კერენსკი (; დ. 1881 — გ. 1970) — რუსი პოლიტიკური მოღვაწე, 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის ერთ-ერთი ლიდერი, დროებითი მთავრობის მეთაური. ოქტომბრის გადატრიალების შემდეგ აქტიურ მონაწილეობას იღებდა ბოლშევიკების წინააღმდეგ დაწყებულ ბრძოლაში. მოლაპარაკებებს აწარმოებდა ანტანტის სახელმწიფოებთან რუსეთის საშინაო საქმეებში ჩარევისა და ანტიბოლშევიკური მოძრაობისთვის დახმარების თაობაზე. 1919 წლიდან ემიგრაციაში წავიდა. 1940 წლიდან ცხოვრობდა აშშ-ში.
შანიუ

შანიუ ასევე ჩან-იუ (; ხუნუს ენაზე: სანოკი ან ცანაკი,) — ჩენგ-ლი კუ-ტუ ჩან-იუ-ს შემოკლებული ფორმა . ხანის წიგნის (ხანის დინასტიის ქრონიკები) მიხედვით მისი მნიშვნელობაა: ზეცა, შვილი, დიდი გამოცხადება. ტერმინი წარმოადგენდა ცენტრალური და შუა აზიის მომთაბარე ტომების უზენაესი მმართველის ტიტულს. ტერმინმა იარსება დაახლოებით 8 საუკუნე და 402 წელს ჩაანაცვლა კაგანმა.
ქართველების ეთნიკური წმენდა აფხაზეთში

ქართველთა ეთნიკური წმენდა აფხაზეთში, იგივე ქართველთა გენოციდი აფხაზეთში — 1992-93 წლების აფხაზეთის ომის და 1998 წლის კონფლიქტის დროს, ეთნიკურ ქართველთა მასობრივი ხოცვა-ჟლეტა და იძულებითი გასახლება აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკიდან. ძირითად შემთხვევებში ქართველთა გენოციდი განხორციელებული იყო აფხაზი სეპარატისტებისა და რუსი მოხალისეების მიერ. ამ დროს ასევე დაიღუპნენ სომეხი, ბერძენი, რუსი და აფხაზი მებრძოლები თუ მაცხოვრებლები. ეთნიკური წმენდის პროცესში დაახლოებით 200,000-დან 250,000-მდე ქართველი დევნილად იქცა საკუთარ სამშობლოში. ქართველების მიზანმიმართული ხოცვა და ეთნიკური წმენდა აღიარებულ იქნა ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაციის (ეუთო) მიერ 1994, 1996 და 1997 წლის კონვენციებზე, ბუდაპეშტის, ლისაბონისა და სტამბოლის სამიტებზე, სადაც დაიგმო ომის დანაშაულებანი ჩადენილი კონფლიქტის პროცესში. 2008 წლის 15 მაისს, გაეროს გენერალურმა ასამბლეამ მიიღო რეზოლუცია //62/249 რომელშიც იგი „ხაზს უსვამს იძულებით გადაადგილებულ პირთა, მათ შორის ეთნიკური წმენდის შედეგად დაზარალებულთა ქონების შენარჩუნებას აფხაზეთში, და მოუწოდებს ყველა წევრ ქვეყანას არ დაუშვან მათი იურისდიქციის ქვეშ მყოფ მოქალაქეთა მიერ აფხაზეთის ტერიტორიაზე ქონების უკანონო მოპოვება“. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის უშიშროების საბჭომ ასევე მიიღო რიგი რეზოლუციები ოკუპირებულ ტერიტორიაზე ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ.
ზანზიბარი (კუნძული)

ზანზიბარი ანუ უნგუჯა  — ზანზიბარის არქიპელაგის სამი დიდი კუნძულიდან ერთი კუნძული (პემბის და მაფიის კუნძულებთან ერთად). შედის ტანზანიის (ავტონომიური ზანზიბარი) შემადგენლობაში. მდებარეობს ინდოეთის ოკეანეში.

გეოგრაფია
კუნძული ზანზიბარი აფრიკის მატერიკიდან გამოყოფილია ზანზიბარის სრუტით. ზანზიბარის გარშემო მდებარეობს მასზე საკმაოდ ბევრი, გაცილებით პატარა კუნძული, რომელთაგანაც მუდმივად დასახლებულია მხოლოდ ორი — ტუმბატუ და უზი. კუნძული პნემბა გამოიყენება ტურიზმის მიზნით.

კუნძულზე ყველაზე დიდი ქალაქია დასავლეთ სანაპიროზე მდებარე ზანზიბარი.

ისტორია
არქეოლოგიური მტკიცებულებების თანახმად, კუნძული მუდმივად იყო დასახლებული სულ ცოტა 20 ათასი წელი. სავარაუდოდ ზანზიბარი სახელად მენუფია მოიხსენიება ძველბერძნულ გეოგრაფიულ კრებულ ერიტრეის ზღვის პერიპლში. ჩვენი წელთაღრიცხვით ათასწლეულში კუნძულს სტუმრობდნენ ინდოელი, არაბი და სპარსი ვაჭრები. 1107 წელს ჩრდილოეთით აშენდა სამხრეთ ნახევარსფეროში პირველი მეჩეთი — კიზიმკაზის მეჩეთი. 1505 წელს მთელი ზანზიბარის არქიპელაგი გადავიდა პორტუგალიის კონტროლ ქვეშ, ხოლო 1698 წელს — ომანის კონტროლ ქვეშ. ყველაზე უფრო დიდ აყვავების ხანას ომანის სასულთნომ მიაღწია საუკუნის პირველ ნახევარში საიდ იბნ სულთანის დროს. 1840 წელს საიდ იბნ სულთანმა გადაიტანა დედაქალაქი სტოუნ-ტაუნში კუნძულ ზანზიბარზე. ზანზიბარი მისი მმართველობის დროს იყო მსხვილი სავაჭრო ცენტრი, სადაც მიმდინარეობდა ვაჭრობა მთელი ინდოეთის უკეანის მასშტაბით, პირველ რიგში მონებით და მიხაკებით, რომელიც მოჰყავდათ პლანტაციებში პირდაპირ კუნძულზე.

საიდ იბნ სულთანის სიკვდილის შემდეგ 1856 წელს ზანზიბარის სასულთნო და ომანის სასულთნო გახდა ორი დამოუკიდებელი სასულთნო. 1890 წელს კუნძული ზანზიბარის შემადგენლობაში გახდა დიდი ბრიტანეთის პროტექტორატი, ხოლო 1963 წლის დეკემბერში მიიღო დამოუკიდებლობა დიდი ბრიტანეთისგან. 1964 წლის დასაწყისში ზანზიბარის რევოლუციის დროს მონარქია ჩამოგდებული იქნა და გამოცხადდა ზანზიბარის და პემბის სახალხო რესპუბლიკა. 1964 წლის აპრილში ზანზიბარი შეუერთდა ტანგანიიკას და გახდა ავტონომიური რეგიონი ტანზანიის სახელმწიფოს შემადგენლობაში.

მოსახლეობა
2002 წლის აღწერის თანახმად, კუნძულის მოსახლეობა შეადგენდა 622 459 ადამიანს. 2012 წელს მოსახლეობის რაოდენობამ მიაღწია 896 721 ადამიანს. მოსახლეობის სიმჭიდროვე ყველაზე უფრო მაღალია ქალაქ ზანზიბარში.

ადმინისტრაციული დაყოფა
კუნძული ზანზიბარი იყოფა 3 ოლქად:

თავის მხრივ, თითოეული ოლქი იყოფა 2 რაიონად. ანუ, კუნძულზე სულ 6 რაიონია:
კასკაზინი «» ანუ ჩრდილოეთი «» ( «») — ჩრდილოეთ ზანზიბარის ჩრდილოეთი (105 780 ადამიანი, 2012),
კასკაზინი «» ანუ ჩრდილოეთი «» ( «») — ჩრდილოეთ ზანზიბარის სამხრეთი (81 675 ადამიანი, 2012),
კატი ანუ ცენტრალური ზანზიბარი (76 346 ადამიანი, 2012),
კუსინი ანუ სამხრეთ ზანზიბარი (39 242 ადამიანი, 2012),
მაღარიბი ანუ დასავლეთ ზანზიბარი (370 645 ადამიანი, 2012),
მჯინი ანუ ზანზიბარი-ქალაქი (223 033 ადამიანი, 2012).

ეკონომიკა
ზანზიბარის არქიპელაგის შემადგენელი სამი დიდი კუნძულიდან, ეკონომიკურად ყველაზე განვითარებული ზანზიბარის კუნძულია. დედაქალაქის გარდა (ქალაქი ზანზიბარი), ასევე მსხვილი ცენტრებია მბვენი, მანგაპვანი, ჩვაკა, ნუნგვი და მიჩენზანი.

ეკონომიკაში მთავარ როლს თამაშობს ტურიზმი.
ნაქადა III

ნაქადა — პრეისტორიული ეგვიპტის ნაქადას კულტურის ბოლო ფაზა, რომელიც თარიღდება დაახლოებით ძვ.წ. 3200 წლიდან ძვ.წ. 3000 წლამდე. ეს არის პერიოდი, რომელიც მოიცავს სახელმწიფოს ჩამოყალიბებას (ფორმირებას), ეს პროცესი ნაქადა -ის დროს დაიწყო. ამ პერიოდში უკვე თვალსაჩინოდ ჩნდებიან მეფეები, რომლებიც ძლიერ სახელმწიფოს მეთაურობდნენ. ნაქადა ხშირად მოხსენიებულია, როგორც 0 დინასტია ან წინადინასტიური პერიოდი.
ნარკოტიკი

ნარკოტიკი — ქიმიური ნაერთი, რომელიც იწვევს კომას, გონებრივ სისუსტესა ან/და ტკივილის უგრძნობლობას. ტერმინს ჩვეულებრივ იყენებენ ოპიატებისა ან ოპიოიდების განსაზღვრებაში, რომლებიც ეკუთვნის ნარკოტიკული ანალგეტიკების ჯგუფს. მიჩნეულია, რომ პირველად ტერმინი „“ — ნარკოტიკი ბერძენმა მკურნალმა — ჰიპოკრატემ გამოიყენა, კონკრეტულად კი იმის აღსანიშნავად, რომ იგი მიეკუთვნება წამლების იმ ჯგუფს, რომელიც იწვევს ტკივილის გაყუჩებასა ან/და დამბლას. ეს ტერმინი ასევე გამოიყენა ანტიკური პერიოდის გამოჩენილმა ექიმმა — გალენოსმა. ამ ნივთიერებების გაჩენას იგი უშუალოდ მანდრაგორის ფესვებსა და ყაყაჩოს თესლებს უკავშირებდა (იხ. ოპიუმი).

ამ შემთხვევაში ნარკოტიკებში ნაგულისხმევია ნივთიერებები, რომლებსაც არასამკურნალო მიზნით იყენებენ პრობლემების დასავიწყებლად, მოსადუნებლად, გუნება-განწყობის ასამაღლებლად და სიამოვნების განსაცდელად.

ზოგიერთი ნარკოტიკი ხსნის ტკივილს და ამაღლებს გუნება-განწყობას, მაგრამ ადამიანი მასზე დამოკიდებული ხდება. გამხსნელების შესუნთქვის შედეგი შეიძლება იყოს გაურკვეველი მეტყველება, მხედველობის გაბუნდოვნება და მოძრაობის კოორდინაციის დარღვევა. ამან აგრეთვე შეიძლება გამოუსწორებელი ზიანი მიაყენოს ტვინს, ღვიძლსა და თირკმელებს. ჰალუცინოგენები იწვევს ეიფორიას და ხსნის დაღლილობას, მაგრამ ამავე დროს შეიძლება გამოიწვიოს მანძილის განსაზღვრის ან ლოგიკური აზროვნების უნარის დაქვეითება, ხასიათის შეცვლა, მკვლელობის ან თვითმკვლელობის ჩადენის სურვილი.
ოპიატები

ოპიატები — ნარკოტიკული ალკალოიდის ოპიუმი. არსებობს ასევე ოპიოიდები — პრეპარატების ჯგუფი, რომელსაც ოპიის მსგავსი ეფექტი აქვს ადამიანის ორგანიზმზე. ოპიოიდებიც ოპიატური რეცეპტორების აგონისტები არიან. როგორც წესი, ხშირად ოპიატებს უწოდებენ ყაყაჩოს ალკალოიდებს, ხოლო ოპიოიდებს — მათ სინთეტიკურ ან ნახევრადსინთეტიკურ ანალოგებს.

ოპიადებს მიეკუთვნება როგორც ოპიუმის ბუნებრივი ალკალოიდები (მაგ. მორფინი, კოდეინი, ტებაინი, ნარკოტინი), ასევე მათ ნახევრადსინთეთიკურ ანალოგებს, როგორიცაა ჰეროინი, დეზომორფინი და სხვა.
ოპიოიდები

ოპიოიდები — ნივთიერებები, რომლებსაც შეუძლია ოპიოიდურ რეცეპტორებთან დაკავშირება. ეს რეცეპტორები უშუალოდ ცენტრალურ ნერვულ სისტემასა და კუჭ-ნაწლავის ტრაქტში მდებარეობს. ოპიოიდებს, რომლებიც სტუქტურულად ძალიან ჰგავს მორფინს, ოპიატებსაც უწოდებენ.

ოპიოიდების მოქმედებას ორგანიზმზე უკავშირებენ ტკივილგამაყუჩებლებისა და სედატიურ ეფექტებს, სასუნთქი გზების შებოჭვასა და პერისტალტიკის შესუსტებას. ოპიოიდებს ხშირად იყენებენ მედიცინაში ძლიერ ტკივილგამაყუჩებლად. ის, რომ ოპიოიდები იწვევს ეიფორიას, განაპირობებს რეკრეაციულ გამოყენებას, რამაც ადამიანი დამოკიდებულებამდე ან აბსტინენტურ სინდრომამდე შეიძლება მიიყვანოს.
პემბა (კუნძული)

პემბა — მარჯნის კუნძული აღმოსავლეთ აფრიკაში, სამხრეთის განედის 4°50' და 5°30' შორის 50 კმ-ით ჩრდილოეთით კუნძულ ზანზიბარიდან. მატერიკიდან გამოყოფილია პემბის სრუტით. ეკუთვნის ტანზანიას, სადაც 1964 წელს კუნძულ ზანზიბართან ერთად შევიდა ზანზიბარის შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
სიგრძე — 67 კმ, სიგანე — 22 კმ, სიმაღლე — 50 მეტრამდე. ფართობი — 984 კმ².

კლიმატი ეკვატორულ-მუსონური. ნალექები 1000 მმ-მდე წელიწადში.

მოსახლეობა
1988 წელს კუნძულ პემბაზე ცხოვრობდა 265 ათასი ადამიანი. 2012 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 406 848 ადამიანს. მოსახლეობას შორის ძლიერია ადგილობრივი ტრადიციული აფრიკული წეს-ჩვეულებები (ექიმბაშობა, ანიმიზმი). ძირითადი ქალაქია — ჩაკე-ჩაკე.

ადმინისტრაციული დაყოფა
კუნძული პემბა იყოფა 2 რაიონად:

თავის მხრივ, თითოეული ოლქი იყოფა 2 რაიონად. ანუ, სულ კუნძულზე 4 რაიონია:
მიჩევენი  — ჩრდილოეთი პემბის ჩრდილოეთი (103 816 ადამიანი, 2012),
ვეტე  — ჩრდილოეთი პემბის სამხრეთი (107 916 ადამიანი, 2012),
ჩაკე-ჩაკე  — სამხრეთი პემბის ჩრდილოეთი (97 249 ადამიანი, 2012),
მკოანი  — სამხრეთი პემბის სამხრეთი (97 867 ადამიანი, 2012).

ეკონომიკა
კუნძულის ნაყოფიერი ნიადაგი ხელს უწყობს სოფლის მეურნეობის განვითარებას (უპირველეს ყოვლისა, ბრინჯი და პარკოსნები). კუნძულზე იზრდება არანაკლებ სამი მილიონი მიხაკის ხე. ასევე მოჰყავთ ინდური მანგო და ქოქოსის პალმა.

განვითარებულია წყალქვეშა ტურიზმი. გვხვდება შუასაუკუნეების ნაგებობათა ნანგრევები. არსებობს ადგილობრივი ავიახაზების აეროპორტი.
პატრის ლუმუმბა

პატრის ლუმუმბა (დ. 2 ივლისი, 1925 — გ. 17 იანვარი, 1961) — კონგოელი პოლიტიკოსი და დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის ერთ-ერთი ლიდერი. კონგოს (ყოფილი ზაირის) პრემიერ-მინისტრი. ყოფილი ფოსტის მოხელე. 1957 წელს დააარსა კონგოს ეროვნული მოძრაობა. ეგვიპტის პრეზიდენტი გამალ აბდელ ნასერი მას „მემარცხენე ანტიკოლონიალიზმის ლიდერად“ თვლიდა. კონგოს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, 1960 წლის ივლისში, გახდა პრემიერ-მინისტრი. 3 თვის შემდეგ, მობუტუს მიერ მოწყობილი სამხედრო გადატრიალებით, ლუმუმბა ჩამოაგდეს, დააპატიმრეს და დახვრიტეს. ეს ფაქტი საბჭოთა კავშირმა გამოიყენა იდეოლოგიური კამპანიისთვის. ამტკიცებდა, რომ მის სიკვდილში ვაშინგტონის ხელი ერია. მოსკოვში ლუმუმბას სახელობის ხალხთა მეგობრობის სახელობის უნივერსიტეტიც კი დააარსეს, სადაც მესამე სამყაროს ქვეყნებიდან ჩამოსულ ახალგაზრდებს ასწავლიდნენ.
მაფია (კუნძული)

მაფია  — კუნძული ტანზანიაში, პვანის ოლქში, ინდოეთის ოკეანეში. კუნძული მაფია გეოგრაფიულად მიეკუთვნება ზანზიბარის არქიპელაგს, მაგრამ ის ადმინისტრაციულად არც არასდროს და არც დღეისათვის არ მიეკუთვნება ზანზიბარის ავტონომიას.

მოსახლეობა — 46 438 ადამიანი (2012 წელი), ძირითადად მეთევზეები. კუნძულზე მთავარი ქალაქია კილინდონი.

კუნძული არასდროს ყოფილა ზანზიბარის სასულთნოს შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
კუნძულ მაფიის ირგვლივ მდებარეობს ბევრი მომცრო კუნძული, რომელთაგან ყველაზე დიდია კუნძული ჩოლი 2 კმ² ფართობით და დაახლოებით 800 მოსახლით.

ადმინისტრაციული დაყოფა
2012 წლიდან მაფიის კუნძული ადმინისტრაციული თვალსაზრისით იყოფა 8 რაიონად :
იმრე ნადი

იმრე ნადი (დ. 7 ივნისი, 1896 — გ. 16 ივნისი, 1958) — უნგრელი პოლიტიკოსი. უნგრეთის სახალხო რესპუბლიკის პრემიერმინისტრი 1953-1955 წლებში და 1956 წლის 24 ოქტომბრიდან 4 ნოემბრამდე, უნგრეთის რევოლუციის დროს.

პირველი მსოფლიო ომის დროს ჩავარდა ტყვედ და რუსეთში ყოფნის პერიოდში დაუახლოვდა კომუნისტურ იდეოლოგიას. 1930-1944 წლებში ცხოვრობდა საბჭოთა კავშირში, მიიღო აგრარული განათლება. 1945-1946 წწ. იყო უნგრეთის სოფლის მეურნეობის მინისტრი. 1953 წლის ივლისში მალენკოვის მხარდაჭერით გახდა პრემიერ-მინისტრი. 1955 წლის თებერვალში გადააყენეს თანამდებობიდან, ნოემბერში კი გარიცხეს კომუნისტური პარტიიდან. 1956 წლის ნოემბერში ბუდაპეშტის მოვლენების დროს დაბრუნდა ხელისუფლებაში და შექმნა კომუნისტურ სამყაროში პირველი მრავალპარტიული მთავრობა. აჯანყების დამარცხების შემდეგ ნადიმ თავი შეაფარა იუგოსლავიის საელჩოს. 18 დღის შემდეგ ის დააპატიმრეს, ფარულად გაასამართლეს და 1958 წლის 16 ივნისს სიკვდილით დასაჯეს.
ზანზიბარი (ქალაქი)

ზანზიბარი  — ქალაქი ტანზანიაში, კუნძულ ზანზიბარის დასავლეთ სანაპიროზე. ზანზიბარის ავტონომიის და მისი ადმინისტრაციული ერთეულების: დასავლეთ ზანზიბარის ოლქის და ქალაქ ზანზიბარის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი.

მოსახლეობის რაოდენობა ( ქალაქი ზანზიბარის რაიონის საზღვრებში ( («საქალაქო») ანუ («ქალაქი ზანზიბარი»)) — 205 870 მაცხოვრებელი (2002 წელი), 256 543 მაცხოვრებელი (2008 წელი), 501 459 მაცხოვრებელი (2012 წელი).

პირველი დასახლება ქალაქის ადგილას დაარსდა საუკუნეში, ქალაქი იყო მონათვაჭრობის ცენტრი. 1840 წლიდან 1856 წლამდე, საიდ იბნ სულთანის დროს იყო მასკატის და ომანის სასულთნოს დედაქალაქი.
სილის კანიონი

სილის კანიონი (გალისიური: ) — სილის მდინარის ხეობა გალისიაში, ესპანეთი. ხეობა წარმოადგენს გალისიის ერთ ერთ ღირსშესანიშნაობას.

კანიონის კედლები წყლის დონიდან დაახლოებით 500 მეტრზეა აღმართული. კანიონში კლიმატი შემოგარენისგან განსხვავებულია და მიახლოებულია ხმელთაშუა ზღვის ჰავასთან, რაც იქ ზეთისხილი მოყვანის საშუალებას იძლევა. მდინარის ნაპირებზე ვენახის გასაშენებლად ისტორიულად აკეთებდნენ ტერასებს, სადაც ღვინის წარმოება რომაული პერიოდიდან ხდება. ამ არეას ეწოდება რიბეირა საკრას ღვინის რეგიონი და მთელი გალისიის მასშტაბით მხოლოდ აქ იწარმოება უფრო მეტი წითელი ღვინო ვიდრე თეთრი.
ქუთაჰია

ქუთაჰია — ქალაქი დასავლეთ თურქეთში. ქუთაჰიის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2011 წლის მონაცემებით, ქუთაჰიაში ცხოვრობს 237 804 ადამიანი, მდებარეობს 969 მეტრზე ზღვის დონიდან. აქვს სასოფლო-სამეურნეო მიწის მაღალი ქედები ჩრდილოეთითა და დასავლეთით.

ისტორია
ქუთაჰია, სანამ მას თურქ-სელჩუკები დაიპყრობდნენ, იყო ბიზანტიიის იმპერიის შემადგენლობაში. ბიზანტიის იმპერატორმა, იუსტინიანე -მა ქალაქი გაამაგრა ორმაგი გალავნითა და ციხე-სიმაგრით. 1071 წელს, თურქ-სელჩუკებმა მოახერხეს მისი აღება. ქუთაჰია მალევე შევიდა ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში. სანამ თემურლენგი გაილაშქრებდა ოსმალეთის სულთან ბაიაზიდ -ზე, 1428 წლამდე, ქუთაჰიაში სომხები ჩასახლდნენ. თემურლენგმა მათგან მოითხოვა დიდი გადასახადები, მაგრამ ცოტა ხანში, ქუთაჰიიდან მონღოლების განდევნა მოხერხდა. ქუთაჰია იყო ოსმალეთის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი სანჯაყი, რომელსაც ძირითადად ოსმალეთის შეჰზადეები მართავდნენ. ქუთაჰიის მართვა მათთვის ხელსაყრელი იყო, რადგან იგი ძალიან ახლოს იყო დედაქალაქთან და მამის გარდაცვალების შემდეგ, ყველაზე სწრაფად დედაქალაქში ჩასვლა სწორედ მის მმართველებს შეეძლოთ. ქუთაჰია ითვლებოდა კერამიკული მრეწველობის ერთ-ერთ მთავარ ქალაქად ოსმალეთში. მიუხედავად იმისა, რომ ოსმალეთის იმპერიის ძირითადი ნაწილი სხვა ქვეყნებმა გაინაწილეს, ქუთაჰია დარჩა თურქეთის რესპუბლიკის შემადგენლობაში.
ბარან-დი-მელგასუ

ბარან-დი-მელგასუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 156 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ-ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ალტუ-პანტანალის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 591 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 0,68 კმ²-ზე. ფართობი 11 174 კმ²-ია.
კასერისი (მატუ-გროსუ)

კასერისი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 118 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ-ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ალტუ-პანტანალის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 87 942 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3,61 კმ²-ზე. ფართობი 24 351 კმ²-ია.
კურველანდია

კურველანდია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 120 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ-ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ალტუ-პანტანალის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 866 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 13,53 კმ²-ზე. ფართობი 359 762 კმ²-ია.
პოკონე

პოკონე — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 142 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ-ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ალტუ-პანტანალის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 31 779 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1,84 კმ²-ზე. ფართობი 17 270 კმ²-ია.
ალტუ-პარაგუაი

ალტუ-პარაგუაი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 238 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ-ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ალტუ-პარაგუაის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 066 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 5,45 კმ²-ზე. ფართობი 1 846 კმ²-ია.
არენაპოლისი

არენაპოლისი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 247 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ-ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ალტუ-პარაგუაის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 316 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 24,75 კმ²-ზე. ფართობი 416 785 კმ²-ია.
ნორტელანდია

ნორტელანდია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 244 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ-ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ალტუ-პარაგუაის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 436 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 4,77 კმ²-ზე. ფართობი 1 348 კმ²-ია.
ნოვა-მარილანდია

ნოვა-მარილანდია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 300 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ-ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ალტუ-პარაგუაის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 951 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1,52 კმ²-ზე. ფართობი 1 939 კმ²-ია.
სანტუ-აფონსუ (მატუ-გროსუ)

სანტუ-აფონსუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 400 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ-ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ალტუ-პარაგუაის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 991 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2,55 კმ²-ზე. ფართობი 1 174 კმ²-ია.
სექსუალური ინვერსია

სექსუალური ინვერსია — სექსუალური ლტოლვა თავისივე სქესის მიმართ.
განასხვავებენ აბსოლუტურად ინვერტირებულ პირებს, რომელთათვისაც სექსუალური ობიექტი შესაძლოა მხოლოდ იგივე სქესის პირი იყოს (იხ. ჰომოსექსუალობა), და ამფიგენურ ინვერტირებულ პირებს, რომელთათვისაც ლტოლვის ობიექტი შეიძლება იყოს კაციც და ქალიც (იხ. ბისექსუალობა).
ტერმინის გამოყენება სექსოლოგებმა მე-19 საუკუნის მიწურულს და მე-20 საუკუნის დასაწყისში დაიწყეს და ის ძირითადად ჰომოსექსუალობასთან მიმართებაში გამოიყენებოდა. ამ დროისთვის სჯეროდათ, რომ ის თანდაყოლილი იყო და მამაკაცებში ქალური ქცევის (მაგალითად, ქალური სამოსის ჩაცმის მოთხოვნილებას) მიზეზი იყო. ცნობილი სექსოლოგი რიხარდ ფონ კრაფტ-ებინგი ქალებში სექსუალურ ინვერსიას ახასიათებდა, როგორც „მამაკაცის სულს ქალის წიაღში“.
შაპადა-დუს-გიმარაინსი

შაპადა-დუს-გიმარაინსი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 811 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ-ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კუიაბის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 17 921 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2,86 კმ²-ზე. ფართობი 6 256 კმ²-ია.
ნოსა-სენიორა-დუ-ლივრამენტუ (ბრაზილია)

ნოსა-სენიორა-დუ-ლივრამენტუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 232 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ-ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კუიაბის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 11 609 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2,29 კმ²-ზე. ფართობი 5 076 კმ²-ია.
სანტუ-ანტონიუ-დუ-ლევრეჟერი

სანტუ-ანტონიუ-დუ-ლევრეჟერი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 141 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ-ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კუიაბის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 18 463 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1,51 კმ²-ზე. ფართობი 12 261 კმ²-ია.
ვარზეა-გრანდი (მატუ-გროსუ)

ვარზეა-გრანდი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 190 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ-ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კუიაბის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 252 596 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 240,98 კმ²-ზე. ფართობი 1 048 კმ²-ია.
ვირის ჯიმლა

ვირის ჯიმლა — სოკოს სახეობა ჰიგროფორუსისებრთა ოჯახისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს მსოფლიოს ყველა კონტინენტს გარდა ანტარქტიდისა.

სუსტად შხამიანი სოკოა. იწვევს საჭმლის მომნელებელი სისტემის მოშლას. იზრდება ნიადაგზე ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

სოკო მეცნიერულად პირველად აღწერა გერმანელმა მეცნიერმა იაკობ კრისტიან შეფერმა 1774 წელს, რომელმაც სახეობას უწოდა . წვიმიან ამინდში ოდნავ წებოვანია. ნარინჯისფერი, წითელი ან წითელ-ნარინჯისფერი, კიდეები უფრო მუქია და უსწორმასწორო. დაზიანებისას და ასაკთან ერთად შავდება. ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიას.

ტოქსიკურობა
სუსტად შხამიანია. საკვებში არ იყენებენ. ერთდროულად რამდენიმე ეგზემპლარის მოხმარება იწვევს საჭმლის მომნელებელი სისტემის მოშლას, რასაც თან სდევს ღებინება და გულისრევა. მასში შემავალი ტოქსიკური ნივთიერებები დღემდე შესწავლილი არ არის.

მსგავსი სახეობები
მარია საქსენ-ალტენბურგელი

მარია საქსენ-ალტენბურგელი (სრული სახელი ალექსანდრა მარია ვილჰელმინა ეკატერინე შარლოტ ტერეზა ჰენრიეტა ლუიზ პაულინ ელისაბედ ფრედერიკა გეორგინა ; დ. 14 აპრილი, 1818 — გ. 9 იანვარი 1907) — ჰანოვერის სამეფოს დედოფალი და ჯორჯ -ის მეუღლე. მეფე ჯორჯ -ის და დედოფალ შარლოტ მეკლებურგელის შვილიშვილი.

ადრეული ცხოვრება
მარია დაიბადა ჰილდბურგჰაუზენში, როგორც პრინცესა მარია ჰილდბუგჰაუზენი. ის იყო ჰილდბუგჰაუზენის მემკვიდრე პირცნის, იოზეფის და ჰერცოგინია ამელიას უფროსი ქალიშვილი. 1826 წელს ოჯახის გადავიდა ალტენგურგის გვარზე რათა მიეღოთ ტერიტორიები და დიდძალი ქონება, რის შედეგადაც მარია იწოდებოდა საქსენ-ალტენბურგის პრინცესად.

ქორწინება
1843 წლის 18 თებერვალს მარია დაქორწინდა ჰანოვერის სამეფოს კრონპრინც ჯორჯზე. მათ შეეძინათ სამი შვილი — პრინცი ერნესტ ავგუსტი, პრინცესა ფრედერიკა და პრინცესა მარია.

ჰანოვერის დედოფალი
1851 წლის 18 ნოემბერს ერნესტ ავგუსტ ის გარდაცვალების შემდეგ, წყვილი მეფედ და დედოფლად გამოცხადდა. 1866 წელს მარიას მეუღლე გადასახლებაში იმყოფებოდა იმ მიზიზით, რომ ავსტრო-პრუსიის ომში, იგი მხარს ავსტრიას უჭერდა, რის შედეგადაც 1866 წლის 20 სექტემბერს სამეფო პრუსიამ შეიერთა. მიუხედავად ამისა, ჯორჯი არასოდეს გადამდგარა ტახტიდან; ის, მარია და მათი შვილები გადასახლებში ცხოვრობდნენ გმუნდენში, ავსტრიაში ჯორჯის გარდაცვალებამდე 1878 წელს. 1872 წლის 18 სექტემბერში დედოფალი მარია გადა დედოფალი ვიქტორიას შვილიშვილის, პრინცესა მარია ავგუსტენბურგელის ნათლია.
მორიც შლიკი

ფრიდრიხ ალბერტ მორიც შლიკი (; დ. 14 აპრილი, 1882, ბერლინი — გ. 22 ივნისი, 1936, ვენა) — ავსტრიელი ფილოსოფოსი და ფიზიკოსი, ლოგიკურის პოზიტივიზმის წარმომადგენელი, ვენის წრის ფუძემდებელი. ფილოსოფიისა და ფიზიკის პროფესორი როსტოკის (1917-20), კილის (1921-22), ვენისა (1922-36) და კალიფორნიის (1931-32) უნივერსიტეტებში. შლიკის ფილოსოფიურ ევოლუციაში გამოიყოფა ორი ძირითადი პერიოდი: კრიტიკული რეალიზმის პერიოდი, როდესაც ტრადიციული ლოგიკის საფუძველზე ამუშავებდა შემეცნების ზოგად თეორიას, და ლოგიკური ემპირიზმის (შლიკის ტერმინოლოგიით — „თანამიმდევრული ემპირიზმის“) პერიოდი, როდესაც იგი ლოგიკური პარალელიზმის პოზიციებიდან ამუშავებდა მეცნიერული ლოგიკის ცალკეულ პრობლემებს, სახელდობრ: არსებობის, ემპირიული ვერიფიკაციის, მიზეზობრიობის, ალბათობის, ანალიზურ და სინთეზურ მსჯელობათა ბუნების საკითხებს. შლიკმა ემპირიზმის თვლასაზრისით განიხილა აგრეთვე სიცოცხლისა და ეთიკურ ღირებულებათა პრობლემები.