მეცხვარეობა უკრაინაში

მეცხვარეობას უკრაინაში — ისტორიულად მნიშვნელოვანი როლი ეკავა ქვეყნის სამხრეთ სტეპების რეგიონებისა და კარპატების მთების ეკონომიკაში.

ისტორია
ცხვრის მოშენება თანამედროვე უკრაინის ტერიტორიაზე  უძველესი დროიდან იღებს სათავეს. მეცხვარეობას ძირითადად მისდევდნენ პონტო-კასპიურ სტეპებში მცხოვრები მწყემსები.  სამხრეთ უკრაინაში სკვითების დასახლებების არქეოლოგიური კვლევების შედეგად გამოვლინდა, რომ მსხვილფეხა რქოსან პირუტყვთან და ცხენებთან ერთად ცხვარსაც ამრავლებდნენ.

უკრაინაში მეცხვარეობას გუცულები მისდევდნენ, რომლებიც კარპატებში საუკუნიდან ცხოვრობდნენ. მათ გამოიყვანეს უკრაინული კარპატების უხეშმატყლიანი მთის ცხვარი, რომელიც მთების ცივ კლიმატს ეგუებოდა. გუცულები ზამთარში ცივი ამინდისგან თავის დასაცავად ატარებდნენ შავი ცხვრის ტყავისგან დამზადებულ რქებიან ქუდებს.

რუსეთის იმპერიის დროს უკრაინაში ცხვრის მოშენებამ უფრო ფართო ხასიათი მიიღო, ვინაიდან ტექსტილის ინდუსტრიის განვითარებასთან ერთად გაიზარდა მატყლზე მოთხოვნილება. სახელმწიფომ ხელი შეუწყო მეცხოველეობის გაუმჯობესებას. შემოიყვანეს ახალი ჯიშები, მათ შორის, კარაკულის ცხვარი . საბჭოთა კავშირის დროს უკრაინის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა საბჭოთა კავშირში ცხვრის მოშენების ერთ-ერთი წამყვანი რეგიონი იყო. ამ პერიოდში დამოუკიდებელი ცხვრის საძოვრები შეიცვალა კოლმეურნეობებით და საბჭოთა მეურნეობებით. 1938 წელს უკრაინას 6.4 მილიონი ცხვარი ჰყავდა.

1991 წლის შემდეგ კოლმეურნეობების პრივატიზაციასთან ერთად ცხვრის პოპულაციამ მკვეთრად იკლო. საუკუნის დასაწყისისთვის ცხვრის პოპულაცია დაახლოებით 0.7 მილიონამდე შემცირდა. ბოლო წლებში უკრაინაში გამოიკვეთა მეცხვარეობის აღდგენის ნიშნები, გაიზარდა ინტერესი კერძო ფერმერების და მცირე საწარმოების მხრიდან. სახელმწიფო ასევე უზრუნველყოფს 2000 გრივნის სუბსიდიას თითოეული ახალი ცხვრის ან თხისთვის.

2019 წლის 1 იანვრის მონაცემებით, უკრაინაში 36 მეცხოველეობის ფერმა იყო, სადაც მოაშენეს 26,7 ათასი სული ცხვარი, მათ შორის 901 ვერძი და 16,8 ათასი დედალი ცხვარი. თუმცა, 2026 წელს, ეკონომიკის, გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრის მოადგილემ, ტარას ვისოცკიმ, განაცხადა, რომ უკრაინაში წინა წელთან შედარებით 13%-ით ნაკლები — დაახლოებით 760 ათასი სული ცხვარი დაფიქსირდა.

პროდუქტები
უკრაინაში ცხვრის მოშენება ხელს უწყობს მატყლის, ხორცის და ცხვრის რძის პროდუქტების წარმოების განვითარებას. ცხვრის რძეს, ბატკნის და ცხვრის ხორცს რამდენიმე რეგიონში, განსაკუთრებით კარპატების მთებში მოიხმარენ, სადაც მესაქონლეობა დღემდე არსებობს. ცხვრის ტყავს ამუშავებენ და იყენებენ პალტოების, ქურთუკების, ბეწვის ქურთუკების და სხვა პროდუქციის დასამზადებლად.

ცხვრის ტყავი გამოიყენებოდა ტრადიციული უკრაინული ბეწვის ქურთუკის, კოჟუხის, დასამზადებლად, რომელსაც ზამთარში ატარებდნენ. კიდევ ერთი ტრადიციული ქურთუკი იყო ცხვრის ტყავისგან დამზადებული კოჟუშანკა. მას ატარებდნენ ზამთარში დნეპრის შუა რეგიონის ქალები. გუცულების კულტურის მნიშვნელოვან ნაწილს წარმოადგენს რეგიონალური ყველის სახეობები ბრინზა და ვურდა, რომელიც ცხვრის რძისგან მზადდება.

ჯიშები
უკრაინაში გავრცელებულია ცხვრის როგორც ადგილობრივი, ასევე შემოტანილი ჯიშები. ყველაზე მნიშვნელოვანი ადგილობრივი ჯიშებია ასკანური ცხვარი და უკრაინული მთის კარპატების ცხვარი.

ადგილობრივ ჯიშს მიეკუთვნება ასკანური ყარაკულის ცხვარი. უკრაინის მეცხვარეობაში მნიშვნელოვანი შეასრულეს ადგილობრივად განვითარებულმა ან წვრილი მატყლის მქონე იმპორტირებულმა ჯიშებმა, რომელთა შორისაა კარაკულის ცხვარი და მერინოსის ცხვარი.

ასევე იმპორტირებულია საქურქე მიმართულების უხეშმატყლიანი ჯიში რომანოვული ცხვარი და პრეკოსის ცხვარი, რომელიც გამოიყენებოდა ხორცისა და სხვადასხვა მიზნებისთვის.