iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
რობერტ ადამია

რობერტ შალვას ძე ადამია (დ. 6 აპრილი, 1933 — გ. 2011, თბილისი) — ქართველი მექანიკოსი და მანქანათმშენებელი, ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1969), პროფესორი (1970). საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1983), აკადემიკოსი (1993).

1951 წელს ოქროს მედლით დაამთავრა თბილისის ვაჟთა 8-ე საშუალო სკოლა. 1956 წელს წარჩინებით დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის მეტალურგიული ფაკულტეტი. 1959-1962 წლებში სწავლობდა ასპირანტურაში მოსკოვის მეტალურგიული მანქანათმშენებლობის ინსტიტუტში, რომელიც დაასრულა დისერტაციის დაცვით. 1963 წლიდან იგი სამუშაოდ დაბრუნდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მეტალურგიის ინსტიტუტში უფროს მეცნიერ თანამშრომლად. 1971-1983 წლებში ხელმძღვანელობდა „ლითონთა წნევით დამუშავების“ კათედრას საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში. 1983 წლიდან გარდაცვალებამდე ხელმძღვანელობდა ქუთაისის სამეცნიერო ცენტრს. 1998-2007 წლებში იგი იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის რ. დვალის სახელობის მანქანათა მექანიკის ინსტიტუტის დირექტორი.

მისი სამეცნიერო ნაშრომები სხვადასხვა სფეროს განეკუთვნებოდა, რომლებსაც კავშირი ჰქონდა გამოყენებითი მექანიკის პრობლემებთან. იგი 200-მდე სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი იყო, მათ შორის 30-ზე მეტი გამოგონებისა და 12 მონოგრაფიისა, რომელთა ნაწილი აშშ-ში, გერმანიაში, ინგლისში, ესპანეთში, რუსეთში, უკრაინაში, რუმინეთსა და მსოფლიოს სხვა ქვეყნებში გამოიცა. მისი მონოგრაფია „მანქანათა დინამიკა“ გასული საუკუნის ბოლო ათწლეულების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ნაშრომად აღიარეს მანქანათმშენებლობისა და მანქანათმცოდნეობის დარგში. უკანასკნელი მონოგრაფია კი „სამანქანო სისტემების დინამიკური პროცესების ოპტიმიზაცია“ 2011 წელს გამოაქვეყნა, ისიც ფუძემდებლური სამეცნიერო ნაშრომია.

მინიჭებული ჰქონდა გ. ნიკოლაძისა (1994) და საქართველოს სახელმწიფო პრემიები (2000). დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1998). რობერტ ადამია იყო ქუთაისის საპატიო მოქალაქე. დიდია მისი როლი როგორც პედაგოგის, აღმზრდელის, სამეცნიერო კონსულტანტის ახალგაზრდების მეცნიერებად ჩამოყალიბების საქმეში. რობერტ ადამიას ხელმძღვანელობითა და კონსულტაციით 20-ზე მეტმა პიროვნებამ დაიცვა სადოქტორო, ხოლო რამდენიმე ათეულმა საკანდიდატო დისერტაციები.
კოგურიო

კოგურიო — კორეელების ერთ-ერთი ტომთა გაერთიანების და მოგვიანებით კორეის სამი სამეფოდან ერთ-ერთის სახელწოდება. კოგურიოს ხალხს საუკუნის დასაწყისში ეჭირა მდინარე იალუს შუა დინება, ამჟამად, აღნიშნულ მდინარეზე გადის ჩინეთისა და ჩრდილოეთ კორეის საზღვარი.

კოგურიოს შესახებ პირველად მოგვითხრობს საუკუნის ჩინური ისტორიული წყარო. კოჩოსონის ომის შემდეგ კოგურიოელები შევიდნენ სიუანტუს ოლქის შემადგენლობაში. ტომთა გაერთიანება — კოგურიომ ხანის დინასტიისაგან დამოუკიდებლობა მოიპოვა ძვ. წ. 37 წელს. საუკუნეში დაამარცხა ვეის სამეფომ, თუმცა მოგვიანებით განვითარების ზენიტს მიაღწია.

თანამედროვე სახელწოდება „კორეა“ მომდინარეობს შუა საუკუნეების სახელმწიფო კორიოსაგან, რომელიც თავის მხრივ წარმოადგენს კოგურიოს შემოკლებულ ვარიანტს.

კოგურიოს სამეფოს დედაქალაქი იყო ჩოლბონი, კუნე, ხოლო საუკუნიდან — ფხენიანი. სახელმწიფო არსებობდა 668 წლამდე.
მოსკოვი (კინოთეატრი)

კინოთეატრი მოსკოვი — სომხეთის დედაქალაქ ერევნის უდიდესი კინოთეატრი. მდებარეობს შარლ აზნავურის მოედანზე, აბოვიანის ქუჩაზე. იგი აგებულია პეტრე-პავლეს ეკლესიის ადგილას, რომელიც 1930-იან წლებში საბჭოთა ხელისუფლებამ დაანგრია. 2010 წელს გამოითქვა აზრი კინოთეატრის დანგრევისა და მის ადგილას ტაძრის ხელახლა აშენების შესახებ. 2001 წელს კინოთეატრის წინ მდებარე მოედანს სომხეთის დამოუკიდებლობის 10 წლისთავის აღნიშვნის ფარგლებში შარლ აზნავურის სახელი ეწოდა.
ვაღარშაკ არუთინიანი

ვაღარშაკ არუთინიანი ( დ. 28 აპრილი, 1956) — სომხეთის თავდაცვის მინისტრი 1999 წლის 11 ივნისიდან 2000 წლის 20 მაისამდე.

ბიოგრაფია
ვაღარშაკ არუთინიანი დაიბადა 1956 წლის 28 აპრილს, ახალქალაქში, საქართველოს სსრ. 1978 წელს, მან დაამთავრა კასპიის უმაღლესი სასწავლებელი. 1978–1989 წლებში, იგი იბრძოდა ავღანეთის ომში. 1991–1992 წლებში, ყარაბაღის ომის პერიოდში, არუთინიანი სომხეთის შინაგან საქმეთა მინისტრის მოადგილე იყო. 1992 წელს, იგი დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის შეიარაღებული ძალების უმაღლესი სარდლობის შტაბის უფროსის მოადგილე გახდა. 1994 წელს, არუთინიანი არჩეულ იქნა სომხეთის შეიარაღებული ძალების წარმომადგენლად დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობაში. 1999 წელს, ვაზგენ სარქისიანის არჩევნების შედეგად პრემიერ-მინისტრად გამოცხადების შემდეგ, იგი დაბრუნდა სომხეთში და გახდა სომხეთის თავდაცვის მინისტრი. ეს თანამდებობა მან 2000 წლის 20 მაისს დატოვა.

2002 წლის 23 ივლისს, არუთინიანი შეუერთდა ოპოზიციურ პარტიას - „რესპუბლიკა“-ს, ვაზგენ სარქისიანის ძმის, არამ სარქისიანის ლიდერობით.
არუთიუნ ალპაირი

არუთიუნ ალპაირი — სომეხი ჟურნალისტი და იუმორისტი. ის იყენებდა ორ ფსევდონიმს, ქრიზანთემასა და რადამესს. ალპაირმა განათლება კონსტანტინოპოლში მიიღო. ცხოვრობდა იტალიაში, საფრანგეთსა და ეგვიპტეში, სადაც არედაქტირებდა გაზეთ „პაროსს“. ასევე წერდა სატირულ ნოველებს და ავტორია წიგნისა „ფანტაზია“ („“, 1913 წელი), სადაც გამოქვეყნებულია მისი ნაშრომები. მისი ნაწარმოებების უმეტესი ნაწილი გაზეთებში იბეჭდებოდა.
ოქროს კბილი

ოქროს კბილი — მიხეილ ჯავახიშვილის მოთხრობა. მიხეილ ჯავახიშვილის სააზროვნო სივრცეში ხშირად იჭრებიან უფერულ-უღიმღამო ცხოვრებიდან ამოზრდილი ადამიანები, რომლებიც, მხოლოდ და მხოლოდ, პიროვნული სატკივარის გათავისების წყალობით ხდებიან სახიერნი. ასეთი, ერთი შეხედვით, ერთფეროვანი ცხოვრებით ცხოვრობდა მიხეილ ჯავახიშვილის ოქროს კბილის პერსონაჟიც თომა შადიშვილი. ეს საკუთარი ვნებათაღელვის ჩაცხრომის მსურველი ახალგაზრდა კაცი, ყველასგან და ყველაფრისგან გამიჯნული, თავისდა უნებურად, სიყვარულის ცხელ მორევში აღმოჩნდება ჩაძირული.

მოთხრობის სიუჟეტი
„ოქროს კბილის“ მთავარი პერსონაჟი თომა შადიშვილია, რომელიც დედამისთან ერთად ცხოვრობს ქირით თბილისში და მოლარედ მუშაობს. ბავშვობის ტრავმისა და სირცხვილის გამო ის ქალებს მუდამ გაურბის. ერთხელაც შემთხვევით თავის საბედოს შეხვდება, რომელიც თომასადმი ინტერესს გამოავლენს. მას თამროს დაარქმევს და ძებნას დაიწყებს. მისი მეგობარი კოტე შეპირდება, რომ მის ძებნაში დაეხმარება. ის თამროს დის ქმრის ძმაა, თუმცა, თამროსა და თომას აღწერილი ქალის ერთმანეთთან დაკავშირება მხოლოდ თამროს გარდაცვალების შემდეგ შეძლო. იმ ნახვის შემდეგ თამროც ეძებს თავის სიყვარულს, თუმცა, ლოგინადაა ჩავარდნილი ავადმყოფობის გამო (ავადმყოფობამ შეუწყო ხელი თამროს მხრიდან ინიციატივის გამოვლენას) და თავის დას სოფიოს სთხოვს მოძებნას, მაგრამ სოფიოსათვის თამროს გრძნობების გაგება არც ისე მარტივია. თამრო და თომა ერთმანეთს მხოლოდ სიზმარში ნახულობენ. როდესაც თამრო მოკვდება, თომას გამოეღვიძება და დაიყვირებს, რომ ის კვდება. თუმცა მას თავის საბედოს პოვნის იმედი მაინც აქვს. მეორე დღეს კოტე თომას პანაშვიდზე წაიყვანს სადაც აღწერილობით დაადგენს, რომ მისი მეგობრის საყვარელი ქალი წევს კუბოში (თომას მუდმივად ახსენებს თამროს ოქროს კბილს). კოტე მეგობარს არაფერს ეტყვის და ურჩევს მიჯნურის ძებნას თავი დაანებოს. თომა კი ადგება და კვლავ საძებრად წავა.

პერსონაჟები
„თომა შადიშვილი“ - მთავარი პერსონაჟი(ყოფილი ბერი).
„კოტე“ -თომას მეგობარი.
„მართა“ - თომას დედა.
„თამრო“ - თომას საყვარელი ქალი, რომელსაც დაეძებს.
„სოფიო“ - თამროს და.
რესპუბლიკა (სომხეთი)

პარტია რესპუბლიკა — სომხეთის ოპოზიციური პოლიტიკური პარტია. დაარსებულია 2001 წელს. პარტიის დამფუძნებელია სომხეთის ყოფილი პრემიერ-მინისტრი არამ სარქისიანი.

პარტიის ლიდერები — არამ სარქისიანი და სმბატ აივაზიანი
პლიტსაბჭოს წევრი — არტაკ ზეინალიანი.
პარტიის წევრი — ერევნის ყოფილი მერი სურენ აბრამიანი
ყოფილი წევრი — ერევნის ყოფილი მერი ალბერტ ბაზეიანი

2003 წლის საპარლამენტო არჩევნებზე პარლამენტში გაიყვანა მხოლოდ 1 დეპუტატი, ხოლო 2007 წლის არჩევნებზე მიიღო ხმების მხოლოდ 1,65 %.
მიქაელ არუთინიანი

მიქაელ არუთინიანი ( დ. 10 თებერვალი, 1946) — სომხეთის მე-7 თავდაცვის მინისტრი 2007 წლის 4 აპრილიდან 2008 წლის 14 აპრილამდე. 2008 წლის 14 აპრილიდან იგი მსახურობს სამხედრო ინსპექტორად და სომხეთის პრეზიდენტის მრჩევლად.

ბიოგრაფია
არუთინიანი დაიბადა 1946 წლის 10 თებერვალს სოფელ საგიანში, აზერბაიჯანის სსრ. 1967 წელს, მან დაამთავრა საბჭოთა სამხედრო კოლეჯი ბაქოში. 1967 წლიდან, იგი მსახურობდა საბჭოთა შეიარაღებულ ძალებში, საბჭოთა არმიის ბრიგადებში, ხოლო 1971 წლიდან - სადაზვერვო მეთაურად. 1988-1991 წლებში, მიქაელ არუთინიანი სამხედრო აკადემიის ლექტორი იყო. 1992 წელს, დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის (დსთ) ბრძანებით, გაერთიანებული შეიარაღებული ძალების მეთაური, მიქაელ არუთინიანი გაგზავნილ იქნა სომხეთის რესპუბლიკაში სომხეთის შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის მოადგილედ. 1994 წელს მან დაიკავა სომხეთის თავდაცვის მინისტრის მოადგილის თანამდებობა, 1996 წლიდან იგი გენერალ-ლეიტენანტია, ხოლო 2002 წლიდან - გენერალ-პოლკოვნიკი.

2007 წლის 26 მარტს
, სომხეთის თავდაცვის მინისტრმა, სერჟ სარქისიანმა, ანდრანიკ მარგარიანის მოულოდნელი გარდაცვალების შემდეგ, პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა დაიკავა. ამრიგად, თავდაცვის მინისტრის პოსტი ვაკანტური იყო იქამდე, ვიდრე მიქაელ არუთინიანმა არ დაიკავა იგი 2007 წლის 4 აპრილს.
ივანე გურიელი

ივანე გურიელი (დ. 1772 (ნაკლებად სარწმუნო ვერსიით, 1770), მოგილიოვი — 1818) — წარმოშობით ქართველი სამხედრო მოღვაწე, რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ–მაიორი (1803).

ბიოგრაფია
დაიბადა ქართველი ემიგრანტების ოჯახში, იყო შვილიშვილი ქაიხოსრო გურიელისა და შვილი სტეფანე გურიელისა. ივანე გურიელი 1780 წელს ჩაირიცხა ნაშებურგის ქვეითთა პოლკში. 1782 წელს, 10 წლის ასაკში გახდა სერჟანტი. 1786 წელს გადაიყვანეს უგლიჩის მუშკეტერთა პოლკში. მონაწილეობდა რუსეთ-თურქეთის 1787-91 წლების ომში. 1789 წელს გაიკურსა და სალკუცთან (მოლდავეთი) ბრძოლებში გამოჩენილი მამაცობისთვის პორუჩიკის წოდება მიენიჭა. 1790 წელს ალექსანდრე სუვოროვის ხელმძღვანელობით იბრძოდა ბერლიტთან, გალაცთან, ტარგუსთან, რიმნიკთან და სხვა ბრძოლებში. 1791 წლის 11 დეკემბერს რიმნიკთან ბრძოლის შემდეგ მიიღო კაპიტნობა, სეკუნდ-მაიორის წოდება და სხვა ჯილდოები. 1791 წლის 18 ივნისს მონაწილეობდა მაჩინთან ბრძოლაში. 1792-94 წლებში კვლავ სუვოროვისხელმძღვანელობით მონაწილეობდა პოლონეთთან ომში, კერძოდ კი შემდეგ ბრძოლებში: 1792 წლის 7 ივნისს დუბიანკასთან, 1794 წლის 23 მაისს ლიპკასთან და სლონიმთან, 24 დეკემბერს მონაწილეობდა პრაგის იერიშით აღებაში. 26 დეკემბერს თავისი შენაერთით შევიდა ვარშავაში. ამ ბრძოლებში თავის გამოჩენისთვის მიიღო პრემიერ-მაიორობა.

ივანე გურიელმა ცოლად შეირთო ამალია ივანეს ასული სესტრენცევიჩი. 1802 წელს ეყოლათ ერთადერთი შვილი დარია. მომდევნო წლებში გურიელი მსახურობდა ფანაგორიის გრენადერთა პოლკში. 1799 წელს მიიღო პოლკოვნიკობა. 1803 წელს 31 წლის ასაკში მიიღო გენერალ-მაიორობა და ვოლინის პოლკის უფროსად დაინიშნა. 1803-1812 წლებში სამხედრო სამსახურიდან გადამდგარი იყო და ცხოვრობდა საკუთარ მამულში, მოგილიოვის გუბერნიაში. ნაპოლეონის რუსეთზე თავდასხმის შემდეგ სათავეში ჩაუდგა ეკატერინბურგის პოლკს, მონაწილეობდა საფრანგეთ-რუსეთის ომის თითქმის ყველა ბრძოლაში რომანოვთან (2 ივლისი), ოსტრავის (13 ივლისი), კაკუვაჩინის (14 ივლისი), მირის (27-28 ივლისი) ბრძოლებში. ამ ბრძოლებში თავის გამოჩენისთვის მიენიჭა წმინდა ვლადიმირის ხარისხის ორდენი. მონაწილეობდა 8 აგვისტოს სმოლენსკთან და 26 აგვისტოს ბოროდინოს ბრძოლებში, სადაც მეთაურობდა 23-ე დივიზიის ბრიგადას. ბოროდინოში გმირობისთვის მან მიიღო წმინდა ანას კლასის ორდენი.

გურიელი მონაწილეობდა ტარუტინოსა და ვიაზმის ბრძოლებში. ამ ბრძოლებში გამოჩენილიმამაცობისთვის ალექსანდრე -სგან მიიღო ალმასებით შემკული ოქროს დაშნა წარწერით „მამაცობისთვის“. 1813-1814 წლებში მონაწილეობდა რუსეთის არმიის საზღვარგარეთ ლაშქრობაში პოლონეთში, საქსონიაში, თავი გამოიჩინა ნასაუს, დრეზდენის, ბაუცენის, ლაიფციგის, ლებაუს, ლანტენბერგის, კომბლენცის, მაინცისა და სხვა ბრძოლებში; ვიდრე ჯარი პარიზს დაიკავებდა, იერიშით აიღო მონმარტრის მაღლობი. ამისთვის მიიღო წმინდა ვლადიმირის ხარისხის ორდენი. 1814 წელს მიიღო პრუსიის ჯილდო წითელი არწივის კლასის ორდენი. იმავე წელს მიიღო წმინდა გიორგის ხარისხის ორდენი.

ფლობდა რამდენიმე უცხო ენას, იყო მამაცი. ერთხელაც არ დაჭრილა, რასაც წმინდა სტეფანეს ხატს მიაწერდა. მოულოდნელად გარდაიცვალა 1818 წელს.
კომპლემენტის სისტემა

კომპლემენტის სისტემა — იმუნური სისტემის ნაწილი, რომელიც ეხმარება ან აკომპლექტებს/ავსებს ანტისხეულებისა დ ფაგოციტური უჯრედების უნარს გაწმინდონ/გაასუფთავონ პათოგენები ორგანიზმისაგან. ის ნაწილია თანდაყოლილი იმუნური სისტემისა, რომელიც არ არის შეგუებადი და არ იცვლება ინდივიდის ცხოვრების განმავლობაში. თუმცა, იგი შეიძლება „გაწვეული“ ან ჩართულ იქნას ადაპტაციური იმუნური სისტემის მიერ.

კომპლემენტის სისტემა შედგება მთელი რიგი პატარა ცილებისაგან, რომლებიც აღმოჩენილია/ნაპოვნია სისხლში, ძირითადად ღვიძლის მიერ სინთეზირებული, და როგორც წესი, მოცირკულირე არააქტიური წინამორბედების სახით (პრო-ცილები/პრო-პროტეინები). რამდენიმედან ერთი ტრიგერის/სასხლეტის (.) სტიუმულაციის შემდეგ, სისტემაში არსებული პროტეაზები ხლეჩენ სპეციფიკურ პროტეინებს, რათა გამოათავისუფლონ ციტოკინები და ინიციირებენ ზრდად კასკადს შემდგომი/დამატებითი გახლეჩებისათვის. საბოლოო შედეგი კასკადის აქტივაციისა არის მასიური ამპლიფიკაცია/გაძლიერება პასუხისა და უჯრედის მკვლელი მემბრანის შემტევი კომპლექსის ატივაცია. 30-ზე მეტი ცილა და ცილოვანი ფრაგმენტი შეადგენს კომპლემენტის სისტემას, შრატის ცილების, სეროზული ცილების და უჯრედის მემბრანული რეცეპტორების ჩათვლით. ისინი ითვლება სისხლის შრატის გლობულინების წილის დაახლოებით 5%-ად და შეუძლიათ იმოქმედონ, როგორც ოფსონინებმა.

სამი ბიოქიმიური გზა ააქტიურებს კომპლემენტის სისტემას: კლასიკური კომპლემეტის გზა, ალტერნატიული კომპლემენტის გზა და ლექტინის გზა.

ისტორია
ფუნქციები
კომპლემენტის მთავარი ფუნქციები არის შემდეგი
ოფსონიზაცია — ანტიგენების ფაგოციტოზის გაძლიერება
ქემოტაქსისი — მაკროფაგებისა და ნეიტროფილების მოზიდვა
უჯრედის ლიზისი — უცხო უჯრედების მემბრანის გახვრეტა
აგლუტინაცია — პათოგენების დაკავშირება და კლასტერიზება/ერთად დაგროვება (მიწებება)

ზოგადი მიმოხილვა
პროტეინები და გლიკოპროტეინები, რომლებიც წარმოქმნიან კომპლემებტის სისტემას სითეზირებულნი არიან ჰეპატოციტების მიერ. მაგრამ მნიშვნელოვანი რაოდენობა ასევე პროფუცირებულია/წარმოებულია ქსოვილოვანი მაკროფაგების, სისხლის მონოციტების და შარდსადენი და კუჭნაწილავის მიერ ტრაქტის ეპითელიალური უჯრედების მიერ. აქტივაციის სამივე გზა წარმოქმნის ჰოპმოლოგიურ ვარიანტებს პროტეაზა 3 კონვერტაზისა. კლასიკური კომპლემენტის გზა ტიპურად მოითხოვს ანტიგენ-ანტისხეულის კომპლექსებს (იმუნურ კომპლექსებს) აქტივაციისათვის (სპეციფიკური იმუნური პასუხი), მაშინ, როდესაც ალტერნატიული და მანან-დამაკავშირებელი ლექტინის გზები შეიძლება გააქტიურდეს 3-ის ჰიდროლიზით ან ანტიგენენების მიერ ანტისხეულების არსებობის გარეშე (არასპეციფიკური იმუნური პასუხი).
ულისი (საფეხბურთო კლუბი)

საფეხბურთო კლუბი ულისი — სომხური საფეხბურთო კლუბი ქალაქ ერევნიდან, რომელიც თამაშობს სომხეთის პრემიერლიგაში. დღესდღეობით, ერევნული კლუბის საშინაო მოედნად ერევანში მდებარე რესპუბლიკური სტადიონი ითვლება, რომელიც 14 403 გულშემატკივარს იტევს.

„ულისი“ დაარსებულია 2000 წელს. როგორც სხვა კლუბებს, მასაც ჰყავს მე-2 გუნდი, რომელიც სომხეთის პირველ ლიგაში თამაშობს. 2014-2015 წლების სეზონი „ულისმა“ მე-2 ადგილზე დაასრულა.

საფეხბურთო კლუბი ეკუთვნის სომეხ ბიზნესმენს, ჰენრიხ კაზანჯიანს, ხოლო გუნდის მთავარი მწვრთნელი გაგიკ სიმონიანია. „ულისის“ კაპიტანი არის არმენ ტიგრანიანი.

ერევნულმა საფეხბურთო კლუბმა დღემდე სახელი ორჯერ შეიცვალა. თავდაპირველად, იგი დინამო-2000-ის სახელით დაარსდა. 2004 წელს ს. კ. დინამო-ზენიტი გახდა, ხოლო 2006 წლიდან დღევანდელ სახელს ატარებს.

ამჟამად, ერევნის „ულისის“ შემადგენლობაში 12 ლეგიონერია. აქედან 6 რუსია. კლუბში აგრეთვე თამაშობს სამი ქართველი ფეხბურთელი: დავით ლომაია, ბესიკ ჩიმაკაძე და გიორგი კაჭკაჭიშვილი.

ტიტულები
სომხეთის საფეხბურთო პრემიერლიგა
გამარჯვებული (1) — 2011
მე-2 ადგილოსანი (1) — 2014-2015
არმან ემანუელ დიუ პლესი რიშელიე

არმან ემანუელ დიუ პლესი რიშელიე (დ. 1766 — გ. 1822) — ჰერცოგი, ფრანგი არისტოკრატი, სახელმწიფო მოღვაწე, ბურბონების პრემიერ-მინისტრი. რევოლუციის შემდეგ გაძევებულ იქნა საფრანგეთიდან, ჩავიდა რუსეთში (1790 წ.) და მონაწილეობას იღებდა რუსეთ-თურქეთის ომში (1787-1791). 1803 წელს დაინიშნა ოდესის ქალაქის მმართველად. 1803-1814 წლებში იყო ნოვოროსიის გუბერნატორი. 1807 წელს მონაწილეობდა ანაპის აღებაში. რესტავრაციის შემდეგ 1814 წელს დაბრუნდა საფრანგეთში და მსახურობდა ლუი -ის კარზე. ორჯერ იყო პირველი მინისტრი და საგარეო საქმეთა მინისტრი (1815-1818; 1820-1821).
კონრად მალტ-ბრუნი

კონრად მალტ-ბრუნი (დ. 1775 — გ. 1826) — დანიელი პუბლიცისტი და გეოგრაფი. საფრანგეთის რევოლუციის იდეებისადმი თანაგრძნობის გამო იძულებული გახდა შვედეთში გადასულიყო, შემდეგში დამკვიდრდა საფრანგეთში, სადაც ეწეოდა პუბლიცისტურ მოღვაწეობას. 1821 წელს დააარსა პარიზის გეოგრაფიული საზოგადოება. ავტორია რამდენიმე გეოგრაფიული ხასიათის ნაშრომისა, მათ შორისაა „მსოფლიოს ყველა ქვეყნის პოლიტიკური, ფიზიკური და მათემატიკური გეოგრაფია“, რომელიც გამოვიდა 1803-07 წწ.
სეირან ოჰანიანი

სეირან ოჰანიანი (; დ. 1 ივლისი, 1962) — სომხეთის თავდაცვის მინისტრი 2008–2016 წლებში.

ბიოგრაფია
სეირან ოჰანიანი დაიბადა 1962 წლის 1 ივლისს, მთიანი ყარაბაღის ავტონომიურ ოლქში, აზერბაიჯანის სსრ, საბჭოთა კავშირი.
1979 წელს, მან დაამთავრა სოფელ მგრაშენის უმაღლესი სასწავლებელი სომხეთის საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკაში. ოჰანიანი სწავლობდა ბაქოს უმაღლეს გაერთიანებულ სარდლობის კოლეჯში, რომელიც 1983 წელს დაამთავრა. მოგვიანებით, იგი მსახურობდა გერმანიის საბჭოთა ძალების ჯგუფში.
საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, 1992 წლის მარტში, სეირან ოჰანიანი შეუერთდა მთიანი ყარაბაღის ახლად ჩამოყალიბებულ არმიას, სადაც მთავარ როლს თამაშობდა აზერბაიჯანის წინააღმდეგ ბრძოლაში. 1992 წლის სექტემბერში, მარდაკერტის რაიონის მახლობლად, მან სერიოზული ჭრილობა მიიღო, რასაც შედეგად ფეხის ამპუტაცია მოჰყვა. მკურნალობის შემდეგ, ოჰანიანი კვლავ დაუბრუნდა სამხედრო სამსახურს. 1994-1998 წლებში, იგი მთიანი ყარაბაღის თავდაცვის არმიის მეთაურის მოადგილეა, ხოლო 1999-2007 წლებში მთიანი ყარაბაღის თავდაცვის მინისტრი.

2007 წლის მაისში, სეირან ოჰანიანი დაინიშნა სომხეთის შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის მეთაურად და სომხეთის თავდაცვის მინისტრის პირველ მოადგილედ. 2008 წლის 14 აპრილს, სერჟ სარქისიანის პრეზიდენტად არჩევის შემდეგ, ოჰანიანმა სომხეთის თავდაცვის მინისტრის თანამდებობა დაიკავა.

პირადი ცხოვრება
სეირან ოჰანიანი ქორწინებაშია, ჰყავს 3 ვაჟი და ქალიშვილი.
დაჰლაკი (კუნძული)

დაჰლაკი, დაჰლაკ-კებირი — ყველაზე დიდი კუნძული დაჰლაკის არქიპელაგში, წითელ ზღვაში ერიტრეის ნაპირებთან. ადრე კუნძულს ერქვა დაჰლაკ-დესეტი. ფართობი — 754,9 კმ². კუნძულის მოსახლეობის რაოდენობა დაახლოებით 2500 ადამიანია. კუნძულის მოსახლეობა ლაპარაკობს დაჰლიკის ენაზე.

ისტორია
სოფელი ნოკრა მდებარეობს კუნძულის დასავლეთ ნაწილში და ცნობილია ძველი რეზერვუარებით წყლის და ნეკროპოლისების შესანახად, რომლებიც თარიღდება, როგორც მინიმუმ, ჩვენი წელთაღრიცხვის 912 წლით. კუნძული ასევე ცნობილია თავისი ნამარხი ნაშთებით. კუნძულის სხვა ღირსშესანიშნაობებს შორის აღსანიშნავია ადელის ისლამამდელი პერიოდის ნანგრევები, ფაუნა და მანგროს ტყეები.

ეკონომიკა
კუნძულზე მოსახლეობა ძირითადად დასაქმებულია თევზაობით, ჰოლოთურიების შეგროვებით და ტურიზმით.

კუნძულზე აშენებულია დიდი ტურისტული კომპლექსი სასტუმროებით.

ბორანის საშუალებით კუნძულიდან შეიძლება პორტ მასაუაში და მთელ რიგ უფრო მცირე კუნძულებამდე მისვლა.
ჯუმონგი

ჯუმონგი ასევე ცნობილია, როგორც დონგმიონგი, დონგმიონგსეონგვანგი — კოგურიოს სამეფოს დამაარსებელი.

ძვ. წ. 37 წელს ჯუმონგმა და მისმა მეორე ცოლმა სოსონომ დააარსეს ახალი სახელმწიფო კოგურიო და გახდნენ მისი პირველი მეფე და დედოფალი. ძვ. წ. 34 წელს დაასრულეს პირველი დედაქალაქის ჩოლბონის მშენებლობა. 4 წლის შემდეგ, ძვ. წ. 28 წელს მისმა სამხედრო ძალებმა დაიპყრეს ოკჩო.

ძვ. წ. 19 წელს ჯუმონგმა თავის მემკვიდრედ გამოაცხადა საკუთარი ვაჟი პირველი ცოლისაგან იური. იურისა და მისი დედის კოგურიოში დაბრუნების შემდეგ ჟუმონგის მეორე ცოლი სოსონო და მისი ორი ვაჟი გაიქცნენ ნახევარკუნძულის სამხრეთში და დააარსეს ახალი სამეფო პექჩე.

ჯუმონგი გარდაიცვალა ძვ. წ. 19 წელს 40 წლის ასაკში. ტესოს და ჯუმონგის ქიშპი მრავალი წლის მანძილზე გაგრძელდა. ტესო ჯუმონგის შვილიშვილმა იმპერატორმა ტემუშინმა მოკლა. ტესოს სიკვდილის შემდეგ პუიოს იმპერია დაეცა.
ლუდვიგ ფოიერბახი

ლუდვიგ ანდრეას ფონ ფოიერბახი (; დ. 28 ივლისი, 1804, ლანდსჰუტი — გ. 13 სექტემბერი, 1872, ნიურნბერგი) — გერმანელი ფილოსოფოსი-მატერიალისტი, ათეისტი, კომუნისტი და ანთროპოლოგი. ყველაზე მეტად ცნობილი თავისი წიგნით — ქრისტიანობის არსება. განათლება მიიღო ჰაიდელბერგისა და ბერლინის უნივერსიტეტებში. ჰეგელის სალექციო კურსის დასრულების შემდეგ მამას მისწერა: „4 წლის განმავლობაში ჰეგელისგან იმაზე მეტი ვისწავლე, ვიდრე მანამდე განვლილ 20 წელიწადში სრულად.“

ბიოგრაფია
ლუდვიგ ფოიერბახი დაიბადა 1804 წლის 28 ივლისს ლანდსჰუტში, ბავარიაში, ცნობილი კრიმინალისტის ანსელმ ფოიერბახის ოჯახში. 1823 წელს შევიდა ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტის თეოლოგიის ფაკულტეტზე. თუმცა, მალევე, მან თავისი მშობლების სურვილის წინააღმდეგ, უარი თქვა თეოლოგიაზე და ფილოსოფიის შესწავლა გადაწყვიტა. 1824 წელს მიატოვა ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტი და სწავლა ბერლინის უნივერსიტეტში განაგრძო, სადაც ფილოსოფიას კითხულობდა ჰეგელი. 1825 წელს მამისადმი მიწერილ წერილში ამბობს:

1829 წელს, ბერლინის უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ, ფოიერბახმა ერლანგენის უნივერსიტეტში დაიკავა პრივატ-დოცენტის თანამდებობა და ლექციებს კითხულობდა ლოგიკასა და მეტაფიზიკაში. აქ მან დაიცვა დისერტაცია თემაზე „ერთიანი, ზოგადსაყოველთაო და განუსაზღვრელი გონების შესახებ“, რომელიც დაწერილი იყო ჰეგელის ობიექტური იდეალიზმის პოზიციიდან. 1830 წელს ანონიმურად გამოსცა თავისი ნაშრომი: „აზრები სიკვდილისა და უკვდავების შესახებ“, რომელშიც უარყოფს ინდივიდუალური სულის უკვდავებას და ასაბუთებს იმას, რომ ადამიანმა მთელი ყურადღება ზეციდან რეალურ, მიწიერ ცხოვრებას უნდა გადაიტანოსო. მალევე თეოლოგებმა წიგნის კონფისკაცია მოახდინეს.

ფოიერბახის პირველ მნიშვნელოვან ნაშრომად მის მიერ 1833 წელს გამოქვეყნებული „ფილოსოფიის ისტორია ბეკონიდან სპინოზამდე“ ითვლება, რომელიც ჰეგელის ფილოსოფიის გავლენით დაწერა. ამ ნაშრომში უკვე „აღმოცენებულია“ კითხვა, რომელიც ყოველთვის ყველაზე მეტად აინტერესებდა ფოიერბახს - კითხვა ფილოსოფიის რელიგიასთან მიმართების შესახებ. მომდევნო წელს გამოაქვეყნა „მწერალი და ადამიანი“. 1837 წელს - „ლაიბნიცის ფილოსოფიის დალაგება, განვითარება და კრიტიკა“, ხოლო 1939 წელს მონოგრაფია „პიერ ბეილზე“, რომელშიც იგი ასაბუთებს დებულებას გონებისა და რწმენის შეუთავსებლობაზე, რაც შემდეგში ღრმად განავითარა „ქრისტიანობის არსებაში“.

ნაშრომები
„აზრები სიკვდილისა და უკვდავების შესახებ“ (1830)
„ფილოსოფიის ისტორია ბეკონიდან სპინოზამდე“ (1833)
„მწერალი და ადამიანი“ (1834)
„ლაიბნიცის ფილოსოფიის დალაგება, განვითარება და კრიტიკა“ (1837)
„პიერ ბეილი“ (1839)
„ქრისტიანობის არსება“ (1841)
„ფილოსოფიის რეფორმის აუცილებლობა“ (1842)
„წინასწარი თეზისები ფილოსოფიის რეფორმისათვის“ (1842)
„მომავლის ფილოსოფიის ძირითადი საფუძვლები“ (1843)
„რელიგიის არსება“ (1845)
არტაშატი (ძველი ქალაქი)

არტაშატი ; ) — რეგიონის დიდი კომერციული ცენტრი და არტაშეს -ის (რომელმაც არტაშესიანთა დინასტია დააარსა) მმართველობის დროს დიდი სომხეთის დედაქალაქი. დასახელება მომდინარეობს ირანული ენებიდან და აღნიშნავს "აშას სიამოვნებას". ქალაქი არტაშეს -მა ძვ. წ. 176 წელს დააარსა და ის სომხეთის დედაქალაქი ძვ. წ. 185 წლიდან ჩვენი წელთაღრიცხვის 120 წლამდე იყო. ქალაქი საბოლოოდ საუკუნეში მიატოვეს.
არამ მანუკიანი

არამ მანუკიანი (; დ. 9 მარტი, 1957) — სომეხი პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
არამ მანუკიანი დაიბადა 1957 წლის 9 მარტს, ვანაძორში, ლორეს პროვინცია. იგი სწავლობდა ფიზიკის ფაკულტეტზე, ოვანეს თუმანიანის სახელმწიფო პედაგოგიურ უნივერსიტეტში. 1978-1983 წლებში, იგი მუშაობდა მასწავლებლად იეღეგნუტის საშუალო სკოლაში, 1983-1993 წლებში კი ინჟინრად, ვანაძორში. 1990 წლის სომხეთის საპარლამენტო არჩევნებით, იგი აირჩიეს სომხეთის გენერალური ასამბლეის წევრად. 1990 წლის 23 აგვისტოს, სომხეთის სახელმწიფოს აღორძინების სიმბოლოდ, დეკლარაცია სომხეთის საბჭოთა კავშირისგან დამოუკიდებლობის შესახებ, წაიკითხა არამ მანუკიანმა. 1995 წელს, მან კიდევ გაიმარჯვა არჩევნებში და 1999 წლამდე პარლამენტში დარჩა.
2012 წლის სომხეთის ეროვნული კონგრესის არჩევნებით, იგი დაუბრუნდა პარლამენტს.
სევანის ეროვნული პარკი

სევანის ეროვნული პარკი — სომხეთის ერთ-ერთი დაცული ტერიტორია. ეროვნული პარკი სევანის ტბას და მის გარშემო ტერიტორიებს. ოფიციალურად სტატუსი მიიღო 1978 წელს. სევანის ეროვნულ პარკს გარემოს დაცვის სამინისტრო აკონტროლებს. თავის ფარგლებში ის მოიცავს კვლევით ცენტრს რომელიც ეკოსისტემებს, ასევე აწარმოებს კონსერვაციულ ღონისძიებებს. სევანზე თევზაობა რეგულირდება. სევანის ეროვნული პარკი ერთ-ერთია სომხეთის ორი ეროვნული პარკიდან (იხილეთ დილიჯანის ეროვნული პარკი).
გალერეა