ელიზაბეთ ისტლეიკი

ელიზაბეთი, ლედი ისტლეიკი (დ. 17 ნოემბერი, 1809 — გ. 2 ოქტომბერი, 1893) — დაბადებით ელიზაბეთ რიგბი, ინგლისელი მწერალი, ხელოვნებათმცოდნე და ხელოვნების ისტორიკოსი. რეგულარულად წერდა „მეოთხედის მიმოხილვაში“ . ცნობილია თავისი ნამუშევრებითა და ლონდონის ხელოვნების სამყაროს განვითარებაში შეტანილი მნიშვნელოვანი წვლილით.
ცხოვრება
ელიზაბეტ ისტლეიკი ნორვიჩში, ედვარდ და ენ რიგბის მრავალშვილიან ოჯახში დაიბადა. მამამისი და დედამისი მას თავიანთ სოციალურ ცხოვრებაში დიდ გასაქანს აძლევდნენ და გოგონას გამოჩენილ ინტელექტუალებთან საუბრისაკენ უბიძგებდნენ.

ისტლეიკს ბავშვობიდან უყვარდა ხატვა და ხელოვნების შესწავლა ზრდასრულ ასაკშიც განაგრძო. მას ხატვა და გრავირება მხატვარმა ედვარდ დანიელმა ასწავლა. გოგონას კერძო გაკვეთილებს უტარებდნენ, რისი მეშვეობითაც იტალიური და ფრანგული შეისწავლა. 1827 წელს ის ავადმყოფობის გამო გერმანიასა და შვეიცარიაში გაემგზავრა, იქ გამოჯანმრთელდა და ორი წლის განმავლობაში იქვე დასახლდა, სადაც კარიერა იოჰან დევიდ პასავანტის ინგლისური ხელოვნების შესახებ დაწერილი ესეს თარგმნითა და გამოცემით დაიწყო. გერმანიაში მეორედ გამგზავრების შედეგად ასევე დაბეჭდა სტატია გოეთეს შესახებ. რუსეთისა და ესტონეთის მონახულების შემდეგ, სადაც ის გათხოვილ დას ეწვია, მისმა გამოქვეყნებულმა წერილებმა და მოგზაურობის წიგნმა - „რეზიდენციამ ბალტიის ზღვისპირეთზე“ (1841 წ.) გამოიწვია ის, რომ ელიზაბეთი „მეოთხედის მიმოხილვაში“ სამუშაოდ, ჟურნალის რედაქტორმა, ჯონ გიბსონ ლოკჰარტმა მიიწვია.

1842 წელს მისი დაქვრივებული დედა ქალიშვილებთან ერთად საცხოვრებლად ედინბურგში გადავიდა. იქ ისტლეიკის ლიტერატურულმა კარიერამ ის ინტელექტუალურ სოციალურ წრეში შეიყვანა, რომელშიც უკვე მოიაზრებოდნენ ისეთი გამოჩენილი ფიგურები, როგორებიც იყვნენ ლორდ ჯეფრი, ჯონ მიურეი და დევიდ ოქტავიუს ჰილი. ჰილმა, რობერტ ადამსონის დახმარებით, ელიზაბეთის ფოტო ადრეული კალოტიპების სერიაში დააფიქსირა.

მიუხედავად იმისა, რომ 1846 წელს, დღიურის ჩანაწერში, ელიზაბეთი ამბობდა, რომ გაუთხოვარი ქალისათვის საზოგადოებაში მრავალი „კომპენსაცია“ არსებობდა, სამი წლის შემდეგ, 40 წლის ასაკში, ის ცოლად გაჰყვა მხატვარს, ხელოვნების ისტორიკოსსა და კრიტიკოსს, სერ ჩარლზ ლოკ ისტლეიკს. ჩარლზი ლონდონის ეროვნული გალერეის პირველი დირექტორი გახლდათ, და 1853 წელს ფოტოგრაფიული საზოგადოების პირველი პრეზიდენტიც გახდა. ელიზაბეთი მეუღლეს აქტიურ სამუშაო და სოციალურ ცხოვრებაში შეუერთდა, ართობდა მხატვრებს, და ურთიერთობდა ცნობილ ადამიანთა ფართო სპექტრთან, მათ შორის ლორდ მაკოლეისთან, ანა ჯეიმსონთან და ადა ლავლეისთან. 1850-1860-იანებში ის და მისი მეუღლე ევროპის კონტინენტზე მოგზაურობდნენ, რომ გალერიის ახალი შენაძენებისათვის მიეკვლიათ.
ნაშრომები ხელოვნებაზე
ისტლეიკი ბევრს წერდა ხელოვნების შესახებ. ჯული შელდონმა მათი სრული ბიბლიოგრაფია შეადგინა.

ზოგიერთი ამონარიდი:

„ამაოების ბაზრისა“ და „ჯეინ ეარის“ მიმოხილვები, „მეოთხედის მიმოხილვა“ ტ. 84, 1848 - ცნობილი ჯეინ ეარისადმი გამოთქმული კრიტიკით. ის რომანის მორალურობას ედავებოდა და წერდა, რომ „ჯეინ ეირის პოპულარობა იმის დასტურია, თუ რამდენად ღრმად არის ჩადებული ჩვენს ბუნებაში არალეგიტიმური რომანტიკის სიყვარული“ და მას აჯამებდა შემდეგი სიტყვებით: „ეს ძალიან ღირსშესანიშნავი წიგნია: ჩვენ არ ვიცით სხვა მსგავსი წიგნი, რომელიც აერთიანებს ასეთ რეალურ ნიჭს ამგვარ საშინელ გემოვნებასთან“.

„მუსიკა და ჩაცმის ხელოვნება“, 1852 წლის წიგნი, რომელიც მოიცავდა მის ორ წინა საგაზეთო ესეს ამ თემების შესახებ.

თანამედროვე მხატვრები, „მეოთხედის მიმოხილვა“, ტ. 98, 1856 - ჯონ რესკინის ესთეტიკური თეორიის ხანგრძლივი და სიღრმისეული კრიტიკული მიმოხილვა. ელიზაბეთი უარყოფდა მის „ფუნდამენტურად ცრუ პრინციპს“, რომ „მხატვრობის ენა ფასდაუდებელია, როგორც აზროვნების საშუალება, მაგრამ თავისთავად არაფერს წარმოადგენს“, და პასუხობდა, რომ თითოეულმა ხელოვნებამ (მაგ. მხატვრობამ) უნდა აკეთოს ის, რისი გაკეთებაც მხოლოდ მას შეუძლია, რომ „რაც მეტი ხელოვნებაა, მით ნაკლები ზედამატებული აზროვნება იქნება ნაპოვნი სურათში.“ და რომ რასკინმა ერთმანეთში პოეზია და მხატვრობა აურია: მაშინ როცა პოეზია მინიშნებებს აზრის გამოსახატავად იყენებდა, ფერწერა საგნებს პირდაპირ ასახავდა.

„ჩვენი უფლის ისტორია“, 1864 წელი, მისი გარდაცვლილი მეგობრის, ანა ჯეიმსონის მიერ სასულიერო და ლეგენდარული ხელოვნების წიგნების სერიის ბოლო ორი ტომის დასრულება.

მის სხვა ნაწერებს შორისაა ნამუშევრები მადამ დე სტალის, ანა ჯეიმსონის, სამეფო ქალთა ხელოვნების სკოლის, კასპარ ჰაუზერის, რაფაელის, მიქელანჯელოს, ტიციანის, ლეონარდო და ვინჩისა და დიურერის შესახებ. ბოლო ხუთეული გვხვდება მის წიგნშიც - „ხუთი დიდებული მხატვარი“ (1883).

ის გერმანიის ხელოვნების ისტორიის გავრცელებას ინგლისში მეტად დაეხმარა, როგორც კრიტიკოსის, ასევე მთარგმნელის ამპულაში.

ელიზაბეთი მეცხრამეტე საუკუნის ხელოვნების ისტორიკოსებს შორის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ქალად ითვლება, ანა ჯეიმსონთან და ემილია დილკესთან ერთად.