iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლუიშ დი კამოენსი

ლუიშ დი კამოენსი ( დ. 1524, ლისაბონი — გ. 10 ივნისი, 1580, ლისაბონი) — პორტუგალიელი პოეტი. პორტუგალიის აღორძინების უდიდესი წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
დაიბადა გაღარიბებული აზნაურის ოჯახში. ვარაუდობენ, რომ 15–16 წლისას დაუწყია ლექსების წერა. გზა გაუკვლევია სამეფო კარისკენ, სადაც შემდეგ დიდებულთა რისხვა გამოუწვევია და სასახლდან გაუძევებიათ. შორეულ ქვეყნებში 17 წლის უიღბლო ხეტიალისა და გაჭირვების შემდეგ, 1570 წელს სამშობლოში დაბრუნებულა. ამ პერიოდისათვის მისმა შემოქმედებამ ტრაგიკული ხასიათი მიიღო. მის სონეტებსა და კანცონებში მომძლავრდა ბედისწერის თემა, გამოვლინდა გაორება და სულიერი რღვევის ნიშნები, რაც შემდეგ დამახასიათებელი გახდა რენესანსის დასასრულის მწერლებისათვის. რენესანსული ბრწყინვალე ლექსის, სამყაროს, ადამიანისადმი რწმენის ნათელი იდეალების მიღმა უკვე იგრძნობოდა შინაგანი შიში და ურწმუნოება, ტრაგიზმის, სამყაროს ქაოსურობის ყრუ შეგრძნება. კამოენსი ხშირად სესხულობდა თემებსა და სახეებს ძველი და ახალი აღთქმიდან, დავითის ფსალმუნებიდან. გამომსახველობითი და ლექსიკური გართულებების მიუხედავად, მისი უბრალო და გასაგები ენით დაწერილი პოეტური ნაწარმოებები ხალხურ ტრადიციას უახლოვდება, ფეოდალურ–არისტოკრატულ ღვარჭნილ ლირიკას უპირისპირდება. მრავალპლანიანობა და სიუჟეტური ერთიანობა ახასიათებს კამოენსის მთავარ ქმნილებას "ლუზიადებს" (გამოქვეყნდა 1572 წელს), რომელიც მსოფლიო მნიშვნელობის რენესანსულ ეპიკურ ძეგლად არის მიჩნეული. ამ ნაწარმოებით კამოენსმა განიზრახა შეექმნა "ოდისეასა" და "ენეიდას" ბადალი ეროვნული ჰეროიკული პოემა, რომელი განადიდებდა პორტუგალიის ლეგენდარული მეფის ლუზას შთამომავლებს და სახავდა ვასკო და გამას მოგზაურობას. პოემის ცოცხალმა, მსუბუქმა ენამ განამტკიცა საერთო ეროვნული ენის ნორმები და დიდი როლი შეასრულა რენესანსული რეალისტური მიმართულების ჩამოყალიბებაში. თუმცა პოემის სიუჟეტი მითოლოგიურ ჩარჩოებშია მოქცეული, მას განუყოფელი კავშირი აქვს სინამდვილესთან და ეს გარემოება თხზულებას პოეტური დოკუმენტის სახეს აძლევს. მასში ბევრია ბიოგრაფიული ცნობაც. კამოენსს ეკუთვნის აგრეთვე პიესები, რომლებითაც ცდილობდა პორტუგალიურ თეატრში დაენერგა რენესანსული მეცნიერულ–ჰუმანისტური დრამა ("ამფიტრიონის აუტო", 1587; "მეფე სელევკე", გამოქვეყნდა 1645; "ფილოდემო", გამოქვეყნდა 1587). საყურადღებოსა, რომ კამოენსი თავის პოემაში "ლუზიადები" ხშირად ახსენებს კოლხეთსა და იბერიას, პარალელებს ავლებს პორტუგალიის ისტორიასა და არგონავტების მითში მოთხრობილ ამბავს შორის. მესამე თავში ლაპარაკობს პომპეუსის ლაშქრობის შესახებ კავკასიაში. მეშვიდე თავში ევროპის ქრისტიან ხალხს მოუწოდებს დაიცვან ქართველი ერი ოსმალო და სპარსი დამპყრობლებისაგან. მესამე თავში კი მედეას "იასონის გრძნეულ მეუღლეს" უწოდებს.
ტომაზო კამპანელა

ტომაზო კამპანელა (დ. 5 სექტემბერი, 1568, სტილო, იტალია — გ. 21 მაისი, 1639, პარიზი) — იტალიელი ფილოსოფოსი, პოეტი და პოლიტიკური მოღვაწე.

1599 წელს დააპატიმრეს, 27 წელი გაატარა ციხეში, სადაც დაწერა თხზულებები: "გალილეის დაცვა", "მზის ქალაქი" და სხვა. სიცოცხლის ბოლო წლებში კამპანელა პარიზის დომინიკანელთა მონასტერში იყო.

ფილოსოფიური შეხედულებებით კამპანელა აღორძინების ეპოქის ნატურფილოსოფიის უკანასკნელი დიდი წარმომადგენელი იყო, გამოდიოდა სქოლასტიკის წინააღმდეგ, იცავდა გალილეის მოძღვრებას, ფილოსოფიისა და მეცნიერების ამოცანად მიიჩნევდა ბუნებაზე ადამიანის გაბატონებას, მაგრამ სქოლასტიკური ლიტერატურის გავლენის გამო ვერ შეძლო შეეფასებინა კოპერნიკის ჰელიოცენტრული სისტემა. ემხრობოდა პანთეისტურ მატერიალიზმს.

წიგნში "მზის ქალაქი" (1602, გამოქვეყნდა 1623) კამპანელა აღწერს იდეალურ ქალაქს, სადაც გონიერი და სრულყოფილი საზოგადოებრივი წყობილებაა. ყველა მოქალაქე ჩაბმულია წარმოებაში, უზრუნველყოფილია პროდუქციის განაწილება მოთხოვნილების მიხედვით. აქ არ არის არც კერძო საკუთრება და არც ოჯახი. წარმოებასთან და შრომასთან სწავლების საფუძველზე ხორციელდება თაობათა აღზრდა. ამ საზოგადოების მმართველი, არჩეული ხალხის მიერ, უნდა ეუფლებოდეს თავისი დროის ცოდნას. ამასთან, აუცილებელია იცნობდეს პრაქტიკული მოღვაწეობის ყველა სახეს. საზოგადოებრივი ცხოვრების სხვადასხვა სფეროს განაგებენ მმართველის თანაშემწეები, რომელთაც ასევე ხალხი ირჩევს.
კანცონა

კანცონა ( — სიმღერა) — ლირიკული ლექსი რაინდულ სიყვარულზე შუა საუკუნეების პოეზიაში. თავდაპირველად წარმოიქმნა პროვანსში, შემდეგ გავრცელდა მთელ საფრანგეთსა და იტალიაში (- სს.), სადაც დადგინდა მისი საბოლოო სახელწოდება. კანონას ფორმა სტროფულია (5—7 სტროფი). მისი კლასიკური ნიმუშები შექმნეს დანტემ და პეტრარკამ, აგრეთვე ბოკაჩომ, გ. კავალკანტიმ, ჩინო დე პისტოიამ. კანცონა თავიდანვე მჭიდროდ იყო დაკავშირებული მუსიკასთან. - სს. იტალიაში გაჩნდა საკრავიერი კანცონები. კანცონებს წერდნენ კომპოზიტორები ა. გაბრიელი, კ. მერულო, ჯ. ფრესკობალდი, დ. ბუქსტეჰუდე და იოჰან სებასტიან ბახი. კანცონას განვითარებამ გამოიწვია საანსამბლო ჟანრის — კონჩერტო გროსოს — წარმოშობა. კლავიშიანი საკრავების კანცონები თანდათანობით გადაიზარდა ფუგაში, ხოლო თანხლებიანი სოლო საკრავის კანცონამ განაპირობა სონატის წარმოშობა. - სს–ში სახელწოდება „კანცონა“ იხმარება ვოკალური მუსიკალური პიესების აღსანიშნავად. საუკუნეში გვხვდება როგორც პოეტური სტილიზაცია.
ჯრუჭის მონასტერი

ჯრუჭის მონასტერი — საუკუნის ქართული მონასტერი. მდებარეობს საჩხერის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ყვირილის მარჯვენა შენაკადის — ჯრუჭულას სათავეში, სოფელ ცხომარეთის მიდამოებში.

სამონასტრო კომპლექსში შედის საუკუნის გუმბათოვანი ეკლესია (გადაკეთებულია საუკუნეში), რომლის კედლებზე ლაპიდარული წარწერებია. მომდევნო ხანებში მონასტერი მოიშალა. განახლდა - საუკუნეებში. საუკუნის დასასრულს ჯრუჭულის ხეობა რაჭის ერისთავებისა და წერეთელთა სატავადო სახლის საცილობელ ტერიტორიად იქცა, რის გამოც იგი უკვე ციხესიმაგრის დანიშნულებას ასრულებდა. საუკუნის 60-იან წლებში სოლომონ -მა ჯრუჭის მონასტერი აღადგინა, ხოლო შემდეგ წერეთლების საგვარეულოს მისცა აქ დასაფლავების ნება. 1810 მონასტერი უკვე დიდძალ ყმა-მამულს ფლობდა ზემო იმერეთსა და რაჭაში. იმერეთის სამეფოს გაუქმების (1810) შემდეგ ჯრუჭის მონასტერი წერეთლების საგვარეულო საკუთრებად იქცა. მონასტრის ტერიტორიაზე შემორჩენილი განვითარებული შუა საუკუნეების სხვა ნაგებობების ნაშთებიც.

ამჟამად იმას, რომ ოდესღაც ჯრუჭის მონასტერი არსებობდა, მასთან მიახლოებისას მთის მწვერვალზე ამოზრდილი ორი მაღალი კვიპაროზი მოწმობს. საქმე ისაა, რომ ქართული ხუროთმოძღვრების ერთ-ერთი გამორჩეული შედევრი და უდიდესი კულტურული ცენტრი 1991 წლის მიწისძვრამ მიწასთან გაასწორა. შემორჩენილია მხოლოდ ორი კედელი და ორივე მათგანი კატასტროფულ მდგომარეობაშია. შემორჩენილია მონასტრის ეზოში შესასვლელი კარიბჭის კედლებიც.

ჯრუჭის მონასტერს დიდი კვალი აქვს დატოვებული ქართულ კულტურაში. ის საუკუნეშია დაარსებული და ერთ-ერთ გამორჩეულ კულტურულ და საგანმანათლებლო კერას წარმოადგენდა. საყოველთაოდაა ცნობილი ჯრუჭის სახარება (ოთხთავი), რომელიც ქართული კალიგრაფიის უბრწყინვალეს ნიმუშს წარმოადგენს და დაცულია საქართველოს კორნელი კეკელიძის სახელობის ხელნაწერთა სახელმწიფო ინსტიტუტში. იმას, რომ ჯრუჭი ხუროთმოძღვრების ბრწყინვალე ნიმუშს წარმოადგენდა, მოწმობს ეზოში დაყრილი ჩუქურთმები და სვეტთა ნაწილები, რომლებიც ერთ დროს ტაძრის განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენდნენ. ერთ-ერთ კედელზე დღესაც შემორჩენილი წმინდა გიორგის ბარეილიეფი, რომელზეც ორი წმინდა გიორგია გამოსახული, პირით ერთმანეთისაკენ. ერთ-ერთი მათგანი ებრძვის გველეშაპს ხოლო მეორე ბიზანტიის იმპერატორ დიოკლეტიანეს. ეს ბარელიეფი უნიკალურია თავისი შინაარსით და მსოფლიოში ანალოგი არ მოეპოვება.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
დოროთი პარკერი

დოროთი პარკერი (; დ. 22 აგვისტო, 1893 — 7 ივნისი, 1967) — ამერიკელი მწერალი და პოეტი, იუმორისტი. აგრეთვე ცნობილი როგორც დოტი. ნამდვილი სახელი — დოროთი როტშილდი, დაიბადა ლონგ-ბიჩზე, ნიუ-ჯერსი. როგორც თავად ხუმრობით აღნიშნავდა, მშობლებმა მყისვე მანჰეტენის ბინაში გადაიყვანეს, ნამდვილი ნიუ-იორკელის ტიტული რომ არ დაეკარგა.
ტრაიბეკა

ტრაიბეკა ( —  — სამკუთხედი არხის ქუჩის ქვემოთ) — უბანი ქვემო მანჰეტენზე, ნიუ-იორკი. იწყება კანალის ქუჩიდან და გრძელდება სამხრეთით პარკ-პლეისამდე, ხოლო მდ. ჰუდზონიდან აღმოსავლეთით ბროდვეიმდე.

თავდაპირველად განვითარდა როგორც ინდუსტრიული უბანი, ძირითადად სასაწყობე შენობებით, ბოლო ათწლეულში კი მნიშვნელოვანი გადახალისება განიცადა. მრავალი საწყობი საცხოვრებელ ლოფტად გადაკეთდა, უბანში გაჩენილმა ახალმა სავაჭრო და შემოქმედებითმა დაწესებულებებმა კი მას რადიკალურად შეუცვალა იერი. უბნის მცხოვრებლებს ეს არემარე მოსწონთ შერეული ზონირებით მიღებული სიმშვიდისა და ჰარმონიულობის გამო, რასაც მრავალრიცხოვან კაფეთა და რესტორანთა ცოცხალი ატმოსფერო ერწყმის.

ტრაიბეკა ამჟამად მოდური საცხოვრებელი უბანია, სადაც ძირითადად შეძლებული ნიუ-იორკელები ცხოვრობენ. ქუჩების უმრავლესობა ბუტიკებითა და ძვირფასი რესტორნებით (მათ შორის: ნობუ, შანტრელი და ბული) არის ჩამწკრივებული. ტრაიბეკა ყოველწლიურად მასპინძლობს ტრაიბეკას კინოფესტივალს. აქ ხშირად იღებენ კინოფილმებს, მათ შორის იყო 1984 წლის ჰიტი „მოჩვენებებზე მონადირეები“, რომელიც ამ უბნის სახანძროში გადაიღეს.

ტრაიბეკაში მრავალი ცნობილი პიროვნება ცხოვრობს, მათ შორის მერაია კერი, ჰარვი კეიტელი, ჯეიმზ განდოლფინი, მაიკლ იმპერიოლი და რობერტ დენირო (რომელიც ტრაიბეკას კინოფესტივალის ერთ-ერთი დამფუძნეველი იყო 2002 წელს). ჯონ კენედი უმცროსიც აქ ცხოვრობდა.

2001 წლის 11 სექტემბრის ტერაქტის შემდეგ ტრაიბეკამ მწვავე ფინანსური კრიზისი განიცადა. მიუხედავად ამისა, სამთავრობო გრანტების წყალობით უბანმა სული მალე მოითქვა. 2000-იანი წლების უძრავი ქონების ბუმის პერიოდში ტრაიბეკას ბინების ფასებმა მანჰეტენის ყველა სხვა უბანს გაუსწრო. 2006 წელს ჟურნალი ფორბსი საფოსტო კოდ 10013-ს ტრაიბეკაში აშშ-ის მე-12 ყველაზე ძვირ უბნად ასახელებს.
თულუხი

თულუხი — წყლის საზიდავი რუმბი. ამზადებდნენ ხარის ან კამეჩის ტყავისგან, რომელსაც ქვემოდან სახელოსავით ჰქონდა მიკერებული წყლის ჩამოსასხმელი. იტევდა 4–5 ფუთ წყალს და ყულფებით იყო დამაგრებული ცხენის ან სახედრის კეხზე. წყალს თულუხში პირიდან ასხამდნენ, ჩამოსხმა კი „სახელოს“ საშუალებით ხდებოდა. 1893 წლიდან ქალაქის თვითმმართველობამ თბილისში თულუხები ხის კასრებით შეცვალა, მაგრამ სახელწოდება მაინც ძველი შემორჩა. წყლის მზიდავს თულუხჩი ან მეთულუხჩე ერქვა.
ჯეიმზ განდოლფინი

ჯეიმზ განდოლფინი (; დ. 18 სექტემბერი, 1961, ვესტვუდი, ნიუ-ჯერსი — გ. 19 ივნისი, 2013, რომი, იტალია) — ამერიკელი კინოსა და თეატრის მსახიობი. ყველაზე უკეთ ცნობილია მაფიის ბოსისა და ოჯახის უფროსის ტონი სოპრანოს როლით -ს მრავალგზის დაჯილდოებულ ტელესერიალში „სოპრანოს კლანი“ , რომლის დებიუტი 1999 წელს შედგა. სოპრანოს კლანში მთავარი როლისთვის სამი ემით დაჯილდოვდა საუკეთესო შესრულებისთვის.

ბიოგრაფია
დაიბადა ვესტვუდში, ნიუ-ჯერსის შტატში, სწავლობდა პარკ-რიჯის საშუალო სკოლაში. კომუნიკაციების დარგით ბაკალავრის ხარისხი აქვს რატგერსის უნივერსიტეტიდან.

იტალიელი ემიგრანტების შთამომავალი, ჯეიმზ განდოლფინი პირველად გადასაღებ მოედანზე მეგობარს გაჰყვა გულშემატკივრობის გასაწევად. მას შემდეგ ისეთ ფილმებში მიიღო მონაწილეობა, როგორიცაა „8მმ“, „მექსიკელი“, „ბოლო ციხესიმაგრე“, „ადამიანი, რომელიც არ არსებობდა“ და მცირე, თუმცა თვალშისაცემი როლით მწვავე თრილერში „ნამდვილი რომანი“.

გარდაიცვალა 2013 წლის 19 ივნისს, იტალიის დედაქალაქ რომში.

ფილმოგრაფია
თულქითეფეს ბრძოლა

თულქითეფეს ბრძოლა — ბრძოლა ქართლ-კახეთის ჯარსა და შაქის სახანოს ლაშქარს შორის თულქითეფეს ველზე, ყაზახ-შამშადილის საზღვარზე (ახლანდელი აზერბაიჯანი). 1752 წელს განჯის ბრძოლაში ქართლ-კახეთის ლაშქრის დამარცხებამ მნიშვნელოვნად შეარყია თეიმურაზ -ისა და ერეკლე -ის გავლენა და ავტორიტეტი ამიერკავკასიაში. ამით ისარგებლეს ქართლ-კახეთის ვასალურმა სახანოებმა (შამშადილუ, ყაზახ-ბორჩალო, ბაიდარი და სხვ.) და შაქის მხარეზე გადავიდნენ, რომელმაც ქართველთა წინააღმდეგ ბრძოლა განაახლა. ქართველებმა დახმარებისათვის რუსეთს მიმართეს, მაგრამ უშედეგოდ. ბოლოს საკუთარი ძალებისა და ჩრდილოეთ კავკასიიდან დაქირავებული ჯარის დახმარებით 1 სექტემბერს თულქითეფეს ბრძოლაში მტერი დაამარცხეს. ამ ბრძოლის შემდეგ ქართველთა გავლენა განჯისა და ერევნის სახანოებზე აღდგა, ხოლო ავტორიტეტი ამიერკავკასიაში ისევ გაიზარდა.
ჰოლი

საკუთარი სახელი ჰოლი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ჰოლი, გას — ამერიკისა და საერთაშორისო კომუნისტური მოძრაობის მოღვაწე
ჰოლი, ესაფ — ამერიკელი ასტრონომი
ჰოლი, რობერტ — ამერიკელი ბიოქიმიკოსი
ჰოლი, ჯეიმზ — ამერიკელი გეოლოგი და პალეონტოლოგი

აგრეთვე
ჰოლი — სახლის მთავარი, საერთო ოთახი
ჰორნი

საკუთარი სახელი ჰორნი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ჰორნი, არვიდ ბერნჰარდ — შვედეთის სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე
ჰორნი, ფილიპ დე მონმორანსი — გრაფი, ნიდერლანდის ოპოზიციური თავადაზნაურობის ერთ-ერთი ლიდერი ( ს.)

აგრეთვე
ჰორნი — ავსტრიის ერთ-ერთი ოლქი
ჰორნი — კონცხი
ჰორნი — კუნძული წყნარ ოკეანეში
ჰოფმანი

ჰოფმანი — გერმანული და ნიდერლანდური გვარი, რომელიც ასევე გვხვდება ნიდერლანდებში, როგორც ჰოფმანსი . გერმანული წარმომავლობის მქონე ამერიკელებში ასევე გვხვდება გვარის ანგლიკანიზირებული ფორმა — ჰაფმენი , გერმანული წარმომავლობის რუსებში კი, რუსიფიცირებული ფორმა — გოფმანი .

საკუთარი სახელი ჰოფმანი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ჰოფმანი, ავგუსტ ვილჰელმ — გერმანელი ქიმიკოსი
ჰოფმანი, ერნსტ თეოდორ — გერმანელი მწერალი და კომპოზიტორი
ჰოფმანი, იოზეფ — ავსტრიელი არქიტექტორი
ჰოფმანი, დასტინ — ამერიკელი მსახიობი
ჰოფმანი, ფილიპ სეიმურ — ამერიკელი მსახიობი და რეჟისორი
ჰუმბოლდტი

საკუთარი სახელი ჰუმბოლდტი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ჰუმბოლდტი, ალექსანდერ — გერმანელი ბუნებისმეტყველი, გეოგრაფი და მოგზაური
ჰუმბოლდტი, ვილჰელმ — გერმანელი ენათმეცნიერი, ფილოსოფოსი, ესთეტიკოსი
ჰუმბოლდტი, კაროლინა — ვილჰელმ ჰუმბოლდტის მეუღლე

აგრეთვე
ჰუმბოლდტი — მდინარე აშშ-ში
ჰუმბოლდტი — ქალაქი უისკონსინში
ჰუმბოლდტის დინება — იგივე პერუს დინება
ჰუმბოლდტის ქედი — იგივე ულან-დაბანი
ალექსანდრ ფონ ჰუმბოლდტი (გემი) — გერმანული საკრუიზო ლაინერი (იალქნიანი)
ალექსანდრ ჰუმბოლდტის სახელობის ნაციონალური პარკი — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ობიექტი კუბაში
ჰუმბოლდტი — ყურე კალიფორნიის ყურეში

ჰუმბოლდტი — კრატერი მთვარეზე
მეხუთე ავენიუ

მეხუთე ავენიუ — მთავარი გამჭოლი გზატკეცილი მანჰეტენის ცენტრში, ნიუ-იორკში. გადის მიდთაუნის შუაგულში ცენტრალური პარკის აღმოსავლეთ ზღვარის გასწვრივ და ძვირადღირებული პარკის ხედის უძრავი ქონებითა და მრავალი ისტორიული შენობის გამო მდიდარი ნიუ-იორკის სიმბოლოდ ითვლება. ის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი და ექსტრავაგანტური სავაჭრო ქუჩაა მსოფლიოში ლონდონის ოქსფორდის ქუჩისა და პარიზის შამს-ელიზესთან ერთად. ამასთანავე, მეხუთე ავენიუ ერთ-ერთი ყველაზე ძვირადღირებული ქუჩაა მსოფლიოში, უტოლდება რა ლონდონისა და ტოკიოს ცენტრალური უბნების არენდის ფასებს.

გამზირს საფუძველი ჩაუყარა ჯოზეფ უინსტონ ჰერბერტ ჰოპკინზმა და ის მანჰეტენის ისტ-ვესტ ქუჩების გამყოფი ხაზია, ისევე როგორც ათვლის საწყისი წერტილი ქუჩების სამისამართო ნომრებისთვის ორივე მიმართულებით. მეხუთე ავენიუ ცალმხრივია სამანქანო ტრანსპორტისთვის და მოძრაობა სამხრეთისკენ (დაუნთაუნისკენ) მიედინება. 135-ე ქუჩიდან ზემოთ მოძრაობა ორმხრივია. გამზირი გადაჭიმულია ჩრდილოეთით ვაშინგტონ სქვეა პარკიდან გრინვიჩ ვილიჯს, მიდთაუნსა და ზემო ისტ საიდზე. 124-120-ე ქუჩებს შორის მეხუთე ავენიუს ჭრის მარკუს გარვის პარკი.
ოლინდა

ოლინდა (, ნიშნავს „ოჰ, მშვენიერი“) — ქალაქი პერნამბუკუში, ბრაზილია, ატლანტის ოკეანის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროზე, რესიფის ჩრდილოეთით და პაოლისტას სამხრეთით. ერთ-ერთი ყველაზე კარგად შემონახული კოლონიური ქალაქია ქვეყანაში. ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 376 800 (2005) ადამიანს.

ოლინდის მთავარ ღირსშესანიშნაობათა შორისაა: ისტორიული ცენტრი, მრავალრიცხოვანი ეკლესიები და კარნავალი. ოლინდის კარნავალი ტრადიციულ პორტუგალიურ კარნავალთა მსგავსია, აფრიკული ზეგავლენის ცეკვების დამატებით. რიო-დე-ჟანეიროსა და სალვადორისგან განსხვავებით საუკეთესო ადგილისთვის ფულის გადახდა საჭირო არ არის. მთელი ზეიმი ქუჩაში იმართება და წარმოდგენას ასობით მუსიკალური ჯგუფი უერთდება.

ისტორია
ოლინდის დასახლება 1535 წელს დააარსა დუარტე კოელიუ პერეირამ. 1537 წლის 12 მარტს სოფლის სტატუსი ჰქონდა. მოგვიანებით პერნამბუკოს რეგიონის დედაქალაქი გახდა, თუმცა ჰოლანდიელების ხშირი თავდასხმების გამო დედაქალაქი რესიფიში გადაიტანეს.

ბუნებრივი სილამაზის გარდა, ოლინდა ასევე ბრაზილიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი კულტურული ცენტრია. 1982 წელს იუნესკომ მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლად გამოაცხადა.
აბადიტები

აბადიტები, იბადიტები (არაბ.: , ალ-იბადია) — ხარიჯიტების მუსლიმანური სექტის ზომიერი ფრთის მიმდევრები. აბადიტების სექტა აღმოცენდა ერაყში საუკუნეში, სახელწოდება მიიღო აბდ ალ-ლაჰ იბნ იბადისაგან, რომელმაც ჩამოაყალიბა აბადიტების მსოფლმხედველობა. აბადიტები ებრძოდნენ სახალიფოს, შექმნეს თავიანთი იმამატები, მათ შორის ჩრდილოეთ აფრიკაში - ტაჰირთის იმამატი (761-909). ამჟამად აბადიტები შემორჩნენ ომანში, კუნძულ ზანზიბარზე და ჩრდილოეთ აფრიკის ზოგიერთ ქვეყანაში (ალჟირი, ტუნისი, ლიბია).
აბაზასძენი

აბაზასძენი — აღმოსავლეთ საქართველოს ფეოდალური საგვარეულო. წარმომავლობით დაკავშირებული ჩანს - საუკუნეების შიდა ქართლის ერისთავების – ტბელების –- ფეოდალური სახლთან.

ვარაუდობენ, რომ აბაზასძენთა გვარის ფუძემდებელია ბორცვისჯვრის საუკუნის წარწერაში მოხსენიებული ტბელი აბაზაჲ. საუკუნის ნახევარში აბაზასძენთ ეპყრათ ქართლის ერისთავობა. „გიორგი მთაწმინდლის ცხოვრების“ მიხედვით, აბაზასძენი იყვნენ „ძლიერნი ახოანნი სიმდიდრესა ზედა, მკლავისა თჳსისასა, მოქადულნი და სიმრავლესა ზედა ერისასა აღზუავებულნი“.

 საუკუნის შუა წლებში აბაზასძენი ცენტრალური ხელისუფლების წინააღმდეგ მებრძოლ ფეოდალთა პირველ რიგებში იყვნენ. მათი განდგომა მარცხითა და ერისთავობის დაკარგვით დამთავრდა. ამის შემდეგ აბაზასძენი დაკნინდნენ და ისტორიულ წყაროებში იშვიათად იხსენიებიან. 1405 წლის დოკუმენტის ცნობით, აბაზასძენთა ერთი შტოსათვის მეფეს კახეთში აბულეთისძეთა მამული უბოძებია. - საუკუნეებში აბაზასძენი ზემო ქართლის სამეფო აზნაურები იყვნენ.
აბაზგები

აბაზგები — ძველი აფხაზური ტომი. პირველად იხსენიებს არიანე ფლავიუსი ( ს.). იმ დროს აბაზგები აფსილების ჩრდილოეთით ცხოვრობდნენ და დაახლოებით ახლანდელი ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია ეკავათ. აბაზგებს ჰქონდათ თავიანთი სამთავრო — აბაზგია. ამ დროისათვის სახლობდნენ დაახლოებით სოხუმსა და მდინარე კოდორს შორის, აფშილების ჩრდილოეთით და ვასალურ დამოკიდებულებაში იყვნენ რომის იმპერიასთან. მათი ეთნიკური კუთვნილების შესახებ წყაროებში ცნობები არ მოგვეპოვება. სახელწოდების მიხედვით მკვლევართა ნაწილი მათ მიიჩნევს თანამედროვე აფხაზთა წინაპრებად, ხოლო ნაწილი ქართველურ ტომად. თვით სახელწოდება „აბაზგი“ ეთნონიმ „აფხაზის“ ბერძენთაგან შეცვლილი ფორმაა. სხვა შეხედულებით უკავშირდება ეთნონიმ „აბაზა“-ს. საუკუნისათვის აბაზგებმა უფრო ჩრდილოეთით გადაინაცვლეს და დაიკავეს ტერიტორია სოხუმის ჩრდილოეთით, რითაც შეავიწროეს მათ ჩრდილოეთით მცხოვრები სანიგების ტომი, ამასთან გახდნენ ეგრისის სამეფოს ქვეშევრდომნი. საუკუნის შუა წლებში, ბიზანტიის იმპერატორის იუსტინიანე -ის დროს, მოხდა მათი გაქრისტიანება, თუმცა ბიზანტიელი ისტორიკოსის პროკოპი კესარიელის ცნობით, მათში ამ დროსაც ძლიერი იყო წარმართული რწმენა. ევაგრიოს სქოლასტიკოსის ცნობით იუსტინიანემ ააგო აბაზგიაში ღვთისმშობლის ტაძარი და დაუყენა მათ ღვთისმსახურები.

 საუკუნის ნახევრიდან ეთნონიმი აბაზგები აერთიანებდა ამ მხარეში მოსახლე ყველა ტომს (როგორც საკუთრივ აბაზგებს, ისე აფშილებს, მეგრელ-ჭანებს, სვანებს) და შინაარსობრივად უდრიდა ქართულ ტომობრივ ტერმინს „აფხაზს“. საუკუნის შემდეგ უცხოური წყაროები აბაზგებს უწოდებენ როგორც საკუთრივ აფხაზებს, ისე ზოგჯერ დასავლეთ საქართველოს (აფხაზთა სამეფოს) მთელ მოსახლეობასაც, ხან კი საერთოდ ქართველებს.
აბაზგია

აბაზგია , აგრეთვე ცნობილი როგორც აბაზგეთი — აბაზგებით დასახლებული ისტორიული მხარე, ჩრდილო-დასავლეთ საქართველოში, დღევანდელი აფხაზეთის ტერიტორიაზე. ახ. წ. დასაწყისში ეკავა დაახლოებით ახლანდელი ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია.

ისტორია
- საუკუნეებში აქ წარმოიქმნა აბაზგების სამთავრო, რომელმაც - საუკუნეებში ჩრდილოეთით გადაინაცვლა მდ. გუმისთასა და ბზიფს შუა. აბაზგიაში ზღვისპირეთის მნიშვნელოვანი ცენტრები იყო: ჩრდილოეთით ბიჭვინთა, სამხრეთით ანაკოფია.

აბაზგია თავდაპირველად ეგრისის სამეფოში შედიოდა. საუკუნეში ეგრისის ტერიტორიაზე ირანსა და ბიზანტიას ომის შედეგად ეგრისის სამეფო თანდათან დასუსტდა. ეგრისის შემდეგი დასუსტება არაბთა თავდასხმებმაც განაპირობეს. საუკუნის დასასრულისათვის მას გამოეყო აბაზგეთი, რომელიც უშუალოდ ბიზანტიის იმპერიის ხელისუფლებას დაემორჩილა. ამ დროისთვის აბაზგიაში უკვე მიმდინარეობდა ფეოდალიზაციის პროცესი. აბაზგიის ერისთავები, არქონტები („ერისთავი ბერძენთა“, როგორც მათ ქართული წყარო უწოდებს) იმპერატორის ვასალები იყვნენ. მათ მხარს უჭერდა ბიზანტიის საიმპერატორო კარი, რადგან მის ინტერესებში არ იყო ერთიანი და ძლიერი დასავლურქართული სახელმწიფოს არსებობა, რომელსაც ის ადვილად ვერ უმორჩილებდა თავის ხელისუფლებას.

550 წელს აბაზგები აუჯანყდა ბიზანტიას, რომლის უშუალო მიზეზი ბიზანტიელების მიერ ახალი მმართველობის წესის შემოღება და მათი აბაზგიის სრული დაქვემდებარების მცდელობა გახდა. აჯანყებულებმა კვლავ აირჩიეს საკუთარი მთავრები (დასავლეთ აბაზგიაში — სკეპარნა, აღმოსავლეთ აბაზგიაში — ოფსიტე) და ირანის შაჰს სთხოვეს დახმარება. ხოსრო ანუშირვანმა აჯანყებულებს ლაშქარი მიაშველა, მაგრამ ამ დახმარებას რეალური შედეგი არ მოჰყოლია. ბიზანტიის დამსჯელმა ლაშქარმა ალყა შემოართყა აბაზგებს, რომლებიც ტრაქეის მიუვალ ციხეში იყვნენ გამაგრებულები. თავგანწირული ბრძოლის შემდეგ აბაზგები იძულებული გახდნენ ციხე დაეთმოთ. მტერმა მოაოხრა დაპყრობილი მიწა-წყალი. აბაზგია უშუალოდ ბიზანტიას დაემორჩილა.

- საუკუნეებში, ეგრისის დასუსტების პერიოდში, გაძლიერდა აბაზგიის სამთავრო, რომელშიც გაერთიანდნენ აბაზგები, აფშილები, სანიგები, მისიმიელები. ამ ტომთა ერთობლიობას ქართული წყაროები აფხაზეებს უწოდებენ, ხოლო აბაზგიის მთავარს - აფხაზთა მთავარს ან აფხაზთა ერისთავს. საუკუნეში აფხაზი მთავრები გახდნენ არაბთა წინააღმდეგ ბრძოლის ორგანიზატორები დასავლეთ საქართველოში.
აბაზი

აბაზი — ქართული ფულის ერთეული, ვერცხლის მონეტა. შემოიღო ირანში აბას -მა (აქედან სახელწოდება). აბაზი სწრაფად გავრცელდა მეზობელ ქვეყნებში. კერძოდ, საქართველოში. აბას -ის დროინდელი აბაზის წონა 7,8 გ–ს უდრიდა ( საუკუნის ბოლოს 3 გ-მდე შემცირდა). შეიცავდა 2 მაჰმუდს (უზალთუნს). აბაზის შუბლზე წარწერილი იყო შაჰის სახელი, ტიტულატურა, მოჭრის ადგილი და დრო, ზურგზე — რელიგიის ფორმულა. საქართველოში აბაზს ჭრიდნენ საუკუნის მეოთხედიდან საუკუნის მიწერულამდე. რევოლუციამდელ და საბჭოთა საქართველოში „აბაზი“ ზოგჯერ ოცი კაპიკის აღმნიშვნელ სიტყვად იხმარებოდა. დღესაც აბაზი, არცთუ იშვიათად, 20 თეთრის აღმნიშვნელ ტერმინად იხმარება.
ნიკოლა აბანიანო

ნიკოლა აბანიანო (; დ. 15 ივლისი, 1901, სალერნო, იტალია — გ. 9 სექტემბერი, 1990, მილანი) — იტალიელი ფილოსოფოსი, ტურინის უნივერსიტეტის პროფესორი, ე. წ. პოზიტიური ეგზისტენციალიზმის ფუძემდებელი.

აბანიანო ცდილობს დაძლიოს ევროპული ეგზისტენციალიზმის პესიმისტური თვალსაზრისი და ადამიანს მოუნახოს მოქმედების პოზიტიური პროგრამა, რომელიც არსებობის მყარ და საიმედო საყრდენად იქცევა. ადამიანური სამყარო, აბანიანოს მიხედვით, არის შესაძლებლობათა სამყარო, სადაც ადამიანს მათი თავისუფალი არჩევის საშუალება აქვს. შესაძლებლობათა არჩევა, აბანიანოს მიხედვით, გულისხმობს როგორც ცალკეული ინდივიდის არსების, ისე, საერთოდ, ადამიანური სამყაროს ურთიერთობათა ანალიზს.
აბანო

საკუთარი სახელი აბანო შეიძლება აღნიშნავდეს:

ქალაქი
აბანო-ტერმე — ქალაქი იტალიაში.

სოფელები საქართველოში
აბანო — სოფელი ქარელის მუნიციპალიტეტში;
აბანო — სოფელი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში;
აბანო — სოფელი ჯავის მუნიციპალიტეტში;
აბანო — სოფელ კოხტას ძველი სახელწოდება.

ასევე
აბანო — მყინვარი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში;
აბანო — უღელტეხილი კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე;
აბანო — მდინარე აღმოსავლეთ საქართველოში;
აბანო — ტანის დასაბანად საგანგებოდ მოწყობილი შენობა;
აბანოს ქუჩა — ქუჩა თბილისში, კრწანისის რაიონში.

პიროვნება
პიეტრო დ’აბანო — შუა საუკუნეების იტალიელი მოაზროვნე, ექიმი.
პროლეტარიატი

პროლეტარიატი ( < ) — საზოგადოების დაბალი სოციალური ფენის აღმნიშვნელი ტერმინი; პროლეტარიატის წევრი არის პროლეტარი.

ძველ რომში პროლეტარი იყო ადამიანი მატერიალური ქონების გარეშე (რომელსაც შთამომავლობის გარდა არაფერი გააჩნდა). ევროპაში სიტყვა ხმარებაში შემოვიდა ინდუსტრიული რევოლუციის პერიოდში. პოზიტიური მნიშვნელობით ტერმინი პროლეტარიატი გამოიყენა კარლ მარქსმა მუშათა კლასის აღსანიშნად.
აბანოზისებრნი

აბანოზისებრნი — ძვირფასმერქნიან მცენარეთა ოჯახი. ხარობს ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში.

ცნობილია 325 სახეობა. აქვს მორიგეობით განლაგებულია კიდემთლიანი ფოთლები, უმეტესად ერთსქესიანი ორსახლიანი ყვავილები და კენკრა ნაყოფი. ბევრი სახეობა იძლევა ძვირფას მერქანს (აბანოზი).

ზოგი სახეობის ნაყოფი იჭმება. აბანოზისებრნთა უმრავლესობა ხურმის გვარს განეკუთვნება.
აბანოს მყინვარი

აბანოს მყინვარი, აბანო — მყინვარი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მყინვარწვერის მასივის აღმოსავლეთ კალთაზე, დევდარაკის მყინვარის სამხრეთით. მიემართება სამხრეთ აღმოსავლეთისაკენ. სიგრძე 4,2 კმ, ფართობი 1,6 კმ², უდიდესი სიგანე 610 მ. ასაზრდოებს მდინარე თერგის მარცხენა შენაკადს — ჩხერს. 1909–1910 წლებში ერთ-ერთი მთის ჩამოქცევის შედეგად მყინვარის ზედაპირზე წარმოიქმნა ოთხი კატასტროფული გლაციალური ღვარცოფი, რომელიც გაუყვა მდინარე ჩხერს და დაანგრია ჩხერის ხიდი, ხოლო საქართველოს სამხედრო გზის სიახლოვეს სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს ზიანი მიაყენა.
აბრამადი

აბრამადი, აბარმადი — მეფის მოხელე ძველ საქართველოში. უმთავრესოდ სამეურნეო ფუნქციები ეკისრებოდა. ვახუშტის მიხედვით, სამეფო კარის ხელისუფალთაგანი, სახლთუხუცესი. „... ამისი ჴელისა იყო სამეფო შემოსავალი და გასავალი. ამან უწყოდა წესნი და რიგნი სახლისა მეფისანი და თათბირობა სამეფოსი, და სახასონი მეფისანი. და ამის ქუეითნი ჴელისუფალნი ამისი დასახედნი იყვნენ, არამედ უმეტეს ეჯიბს ქუემორენი“ (ქართლის ცხოვრება, ტ. 4, თბ., 1973, გვ. 20). საბას განმარტებით, აბრამადი შეესაბამება ეზოსმოძღვარს, უფრო ზუსტად - სალაროს ნაზირს. აბრამადად იწოდებოდა აგრეთვე მონასტრის ერთ-ერთი ხელისუფალი.