მაქსიმ სტრიხა

მაკსიმ ვიტალიოვიჩ სტრიხა (უკრ.: დაიბადა 1961 წლის 24 ივნისს) — უკრაინელი ფიზიკოსი, მწერალი, მთარგმნელი, პუბლიცისტი და საზოგადო მოღვაწე. იგი ასრულებდა განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის მოადგილის მოვალეობას 2008-დან 2010 წლამდე და 2014-დან 2019 წლამდე. იგი, ასევე იყო უკრაინის ფიზიკური საზოგადოების პრეზიდენტი, უკრაინისა და უკრაინის ეროვნული მწერალთა კავშირის წევრი.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
მაქსიმ სტრიხა დაიბადა 1961 წლის 24 ივნისს კიევში, მეცნიერების ოჯახში. მისი მშობლები იყვნენ ვიტალი სტრიხა და გულა მაკსიმივნა. სტრიხამ დაწყებითი განათლება კიევის 58-ე საშუალო სკოლაში მიიღო. 1983 წელს დაამთავრა კიევის უნივერსიტეტის რადიოფიზიკის, ელექტრონიკისა და კომპიუტერული სისტემების ფაკულტეტი. მოგვიანებით, მან იოფის ინსტიტუტში ასპირანტურა დაასრულა და დოქტორანტურა უკრაინის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ნახევარგამტარული ფიზიკის ლაშკარევის ინსტიტუტში დაიცვა.

კარიერა
სტრიხა 1983 წლიდან მუშაობს უკრაინის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ვ.ე. ლაშკარევის სახელობის ნახევარგამტარული ფიზიკის ინსტიტუტში, სადაც შეიმუშავა ფოტონური და რეკომბინაციის პროცესების თანმიმდევრული თეორია რეალურ ნახევარგამტარებში, რომლებზეც გავლენას ახდენს დეფექტები, დეფორმაციები და კომპოზიციური არაჰომოგენურობა. სამეცნიერო კარიერის გარდა, იგი 1980-იანი წლების ბოლოდან აქტიურად მოღვაწეობდა პოლიტიკურ და საზოგადოებრივ სფეროებში. მან წვლილი შეიტანა უკრაინული ენის, საზოგადოებისა და უკრაინის სახალხო მოძრაობის დაარსებაში 1988–89 წლებში. იგი, ასევე იყო ტარას შევჩენკოს სახელობის უკრაინული ენის საზოგადოების თავდაპირველი აუდიტის კომიტეტის წევრი, რომელიც 1989 წელს აირჩიეს და 1990 წლიდან 1994 წლამდე კიევის საქალაქო საბჭოს პირველი დემოკრატიული მოწვევის დეპუტატის ფუქნციას ასრულებდა. 1999 წელს, მან ღია პოლიტიკის ინსტიტუტში სამეცნიერო პროგრამების ხელმძღვანელობა დაიწყო.

სტრიხა, უკრაინის რესპუბლიკური პარტიის თავმჯდომარის მოადგილის თანამდებობას იკავებდა 2005-დან 2010 წლამდე პერიოდში. 2008 წლის თებერვლის დასაწყისში სტრიხა უკრაინის განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის მოადგილედ დაინიშნა. იმავე წელს, იგი, ასევე გახდა პროფესორი კუანას უნივერსიტეტის ფიზიკური ელექტრონიკის დეპარტამენტში.

2018 წლის 1 იანვარს სტრიხას მიენიჭა პროფესორის აკადემიური წოდება. იმავე წელს, იგი შეუერთდა სხვა გამოჩენილ ფიგურებს და ხელი მოაწერა მოწოდებას რუსეთში გასამართი 2018 წლის -ს მსოფლიო ჩემპიონატის პოლიტიკური ბოიკოტის შესახებ, რითაც დაგმო უკრაინელი პოლიტპატიმრების, მათ შორის, კინორეჟისორის, ოლეგ სენცოვის დევნა, რომელმაც მათი გათავისუფლების მოთხოვნით შიმშილობა დაიწყო.

2019 წლის თებერვალში სტრიხამ და ივან მალკოვიჩმა პროტესტის ნიშნად დატოვეს -ის ორგანიზაცია, ახალი ხელმძღვანელობის მიერ გაკეთებული ცალმხრივი განცხადების გამო. კერძოდ, განცხადებაში მხარი დაუჭირეს ვიზუალური ხელოვნებისა და არქიტექტურის ეროვნული აკადემიის სტუდენტს, რომელმაც დასცინა ანტიტერორისტული ოპერაციის ვეტერან ინსტრუქტორს, რამაც ზოგიერთი წევრის აღშფოთება გამოიწვია. იმავე წლის ბოლოს, 17 ოქტომბერს, სტრიხამ მაქსიმ ტიმოშენკოს კიდევ ერთი ღია წერილი მისწერა, რომელშიც უკრაინის ჩაიკოვსკის სახელობის ეროვნული მუსიკალური აკადემიის გადაწყვეტილება გააკრიტიკა, უკრაინულენოვანი წარმოდგენების მხოლოდ ორიგინალურ ენაზე შესრულებული ნაწარმოებების სასარგებლოდ აკრძალვის გამო. 25 ნოემბერს, სტრიხა შეუერთდა გამოჩენილი უკრაინელი მეცნიერების, მწერლების, ლინგვისტებისა და კულტურის მოღვაწეების ჯგუფს, რომლებმაც ღია წერილი გაუგზავნეს კულტურის, ახალგაზრდობისა და სპორტის მინისტრ ვოლოდიმირ ბოროდიანსკის. წერილში გამოთქმული იყო ძლიერი შეშფოთება ეროვნული ოპერის თეატრებსა და მუსიკალურ განათლებაში უკრაინული ენის მზარდი უგულებელყოფის გამო.

სალიტერატურო კარიერა
მაქსიმ სტრიხა აქტიურად არის ჩართული ლიტერატურულ თარგმანში 1980-იანი წლების დასაწყისიდან. სტრიხას წვლილს შორისაა ორი ლიტერატურული მონოგრაფია, ლექსების კრებული სახელწოდებით „სონეტები და ოქტავები“ (1991 წ.) და მრავალი ესსე ლიტერატურასა და ლიტერატურულ კრიტიკაზე. მან შეიმუშავა და მხარი დაუჭირა უკრაინული ლიტერატურის თარგმნის ეროვნული მშენებლობის როლს კონცეფციას თარგმნის კვლევების სფეროში.

ჯეფრი ჩოსერის „კენტერბერიული ზღაპრების“ უკრაინულ ენაზე თარგმანმა სტრიხას გრიგორი კოხურის პრესტიჟული პრემია მოუტანა. ხსენებულმა აღიარებამ ხაზი გაუსვა მისი ნაშრომის სიღრმესა და ხარისხს, რამაც წარმატებით ასახა ჩოსერის შემოქმედების ელფერი, იუმორი და ისტორიული კონტექსტი. სტრიხა, რომელიც გრიჰორი კოჩურის ხელმძღვანელობით სწავლობდა და კოჩურის სიცოცხლის ბოლო ათწლეულის განმავლობაში მასთან ახლო ურთიერთობა შეინარჩუნა, ხშირად გამოხატავდა მადლიერებას მისი მენტორის მიერ მასზე მოხდენილი ღრმა გავლენისთვის. ის ხშირად აქებდა კოჩურს, სხვა გამოჩენილ უკრაინელ მთარგმნელებთან ერთად, ლიტერატურის მეშვეობით ეროვნული იდენტობის ჩამოყალიბებასა და ინტელექტუალური მემკვიდრეობის შენარჩუნებაში შეტანილი სასიცოცხლო როლისთვის. შედარებით უფრო ადრე, სტრიხას დანტე ალიგიერის „ღვთაებრივი კომედიის“ თარგმნისთვის მაქსიმ რილსკის პრემია მიენიჭა და იგი ითვლება მონოგრაფიის „უკრაინული თარგმანი და მთარგმნელები: ლიტერატურასა და სახელმწიფოებრივ მშენებლობას შორის“ ავტორად.

ამ ნაწარმოებების გარდა, სტრიხამ თარგმნა ისეთი მნიშვნელოვანი ნაწარმოებები, როგორიცაა „მარტინის ტყუილი“, ჯან კარლო მენოტის ოპერის ლიბრეტო (2018 წ.), „ფრანჩესკა და რიმინი“, სერგეი რახმანინოვის ოპერის ლიბრეტო (2019 წ.), და „სოფრონია ცეცხლზე“ (ოპერაციიდან „განთავისუფლებული იერუსალიმი “, რომელიც ოქსანა ევსიუკოვას ოპერის (2023 წ.) ლიბრეტოს საფუძველი გახდა.

პირადი ცხოვრება
მაქსიმ სტრიხა დაქორწინებულია ნატალია სტარჩენკოზე, უკრაინის ისტორიის ინსტიტუტის უფროს მკვლევრად. მათ ჰყავთ ქალიშვილი, იაროსლავა სტრიხა, რომელიც არის მთარგმნელი, ლიტერატურათმცოდნე და ფილოსოფიის დოქტორი ჰარვარდის უნივერსიტეტში. სტრიხა მრავალენოვანია, და ფლობს ინგლისურ, იტალიურ, პოლონურ, რუსულ და ფრანგულ ენებს.

ჯილდოები
მაქსიმ სტრიხას მიენიჭა შემდეგი ჯილდოები და წოდებები:

ლაურო დანტესკო (2013 წ.)
მაქსიმ რილსკის ჯილდო (2015 წ.)
აკადემიური პალმების ორდენის ოფიცერი (2019 წ.)
გრიგორი კოჩურის ჯილდო (2021 წ.)
იტალური რესპუბლიკის დამსახურების ორდენი (2023 წ.)
ს. ი. პეკარის ჯილდო (2024 წ.)