მორგენთაუს გეგმა

მორგენთაუს გეგმა — მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ მოკავშირეთა ოკუპაციის შემდეგ შემუშვებული გეგმა, რომლის მიხედვითაც გერმანიას უნდა დაწესებოდა ისეთი შეზღუდვები, რომელიც შეაჩერებდა მას სამომავლო შეიარაღებული კონფლიქტების ინიციატივისაგან. რაც უნდა მომხდარიყო მისი შეიარაღების ინდუსტრიის გაქრობითა და სხვა საკვანძო მრეწველობის დარგების შემცირებით ან განადგურებით, რომელთა წარმატებასაც ემყარებოდა გერმანიის სამხედრო ძალა. ეს მოიცავს ყველა სამრეწველო ქარხნის და აღჭურვილობის განადგურებას რურის რეგიონში. აღნიშნული გეგმა პირველად შეიმუშავა ამერიკის შეერთებული შტატების ხაზინის მდივნმა ჰენრი მორგენთაუმ მემორანდუმში სახელწოდებით დანებების შემდგომი პროგრამა გერმანიისთვის.

მიუხედავად იმისა, რომ მორგენთაუს გეგმას გარკვეული გავლენა ჰქონდა 1947 წლის 10 ივლისამდე ( 1779–ის მიღება) გერმანიის ოკუპაციის მოკავშირეთა დაგეგმვის შესახებ, საბოლოოდ იგი მაინც არ მიიღეს. ამერიკის შეერთებული შტატების პოლიტიკა მიმართული იყო „ინდუსტრიული განიარაღებისკენ“, მაგრამ იგი შეიცავდა უამრავ „ხარვეზს“. ნებისმიერი მოქმედება შემოიფარგლებოდა რა მოკლევადიანი სამხედრო ზომების მიღებით და ხელს უშლიდა მაღაროებისა და სამრეწველო ქარხნების ფართომასშტაბიან განადგურებას. 1947 წლიდან, აშშ-ის პოლიტიკა მიზნად ისახავდა „სტაბილური და პროდუქტიული გერმანიის“ აღდგენას, რასაც მალევე მოჰყვა მარშალის გეგმა.

მორგენთაუს მემორანდუმი
ორიგინალ მემორანდუმს, რომელიც დაიწერა ჯერ კიდევ 1944 წლის იანვარი-სექტემბრის პერიოდში, ხელი მოაწერა თავად მორგენთაუმ. ეს მემორანდუმი დასათაურებული იყო, როგორც „გერმანიის დანებების შემდგომი შემოთავაზებული პროგრამა“. დოკუმენტი დღეს დაცულია ფრანკლინ რუზველტის საპრეზიდენტო ბიბლიოთეკასა და მუზეუმში.

რუზველტი მხარს უჭერს გეგმას
ხაზინის მდივანმა ჰენრი ჯ. მორგენთაუ უმცროსმა რუზველტი დაარწმუნა წერილი მიეწერა სახელმწიფო მდივნისთვის კორდელ ჰალისთვის და ომის მდივან ჰენრი ლ. სტიმსონსთვის, სადაც ნათქვამი იქნებოდა, რომ ამერიკის შეერთებული შტატების საოკუპაციო პოლიტიკა, რომელიც ითვალისწინებდა, გერმანიის იმგვარ აღდგენას, როგორც ეს მოხდა ნიდერლანდებსა ან ბელგიაში, ზედმეტად ლმობიერი იყო. უკეთესი ნაბიჯი იქნებოდა, თუ გერმანელებს „დღეში სამჯერ სუპით გამოკვებავდნენ არმიის სამზარეულოებიდან“, რაც „მათ მთელი ცხოვრების მანძილზე დაამახსოვრდებოდათ.“ მორგენთაუ იყო მთავრობის კაბინეტის ერთადერთი წევრი, რომელიც მიიწვიეს კვებეკის კონფერენციაზე, რომლის დროსაც აღნიშნული გეგმა შეათანხმეს.

რუზველტის მოტივაცია, დათანხმებულიყო მორგენთაუს წინადადებაზე, შეიძლება მიეწეროს მის სურვილს იოსებ სტალინთან კარგი ურთიერთობა შეენარჩუნებინა. არსებობს ვარაუდი, რომ ის სტალინმა პირადად დარწმუნა, გერმანიას მკაცრად დასჯასთან დაკავშირებით. 1944 წლის 26 აგვისტოს ნიდერლანდების დედოფალ ვილჰელმინასადმი გაგზავნილ წერილში, რუზველტი წერდა, რომ „არსებობს აზროვნების ორი სკოლა, ისინი, ვინც ალტრუისტული იქნებოდნენ გერმანელებთან მიმართებაში, იმ იმედით, რომ სიკეთით ისინი ისევ ქრისტიანობას მოექცეოდნენ და ისინი, ვინც მკაცრი ზომების მიღებას გარდაუვლად მიიჩნევს. ყველაზე მეტად მე ვეკუთვნი ამ უკანასკნელ სკოლას, რადგან მიუხედავად იმისა, რომ მე არ ვარ სისხლისმსმელი, მინდა გერმანელებმა იცოდნენ, რომ ამჯერად მათ ნამდვილად წააგეს ომი.“

ჩერჩილი გეგმის წინააღმდეგია
ჩერჩილი არ იყო მიდრეკილი ამ წინადადების მხარდაჭერისკენ და ამბობდა: „ინგლისი მიჯაჭვული იქნება მიცვალებულთან“. რუზველტმა ჩერჩილს შეახსენა სტალინის კომენტარი თეირანის კონფერენციაზე და ჰკითხა შეხვედრა ჩერჩილის უთანხმოებიდან გამომდინარე ჩაიშალა, მაგრამ რუზველტმა აღნიშნა, რომ მორგენთაუ და უაიტი გააგრძელებდნენ მსჯელობას ჩერჩილის პირად თანაშემწესთან ლორდ ჩერუელთან.

ლორდ ჩერუელს აღწერდნენ როგორც: „ნაცისტური გერმანიის პათოლოგიურ მოძულეს, რომლისთვისაც შურისძიების შუასაუკუნეობრივი სურვილი მისი ხასიათის ნაწილი იყო“. როგორც წევრები ციტირებენ, მორგენთაუმ თქვა ნებისმიერ შემთხვევაში, ჩერუელმა შეძლო დაერწმუნებინა ჩერჩილი, რომ ამ უკანასკნელს შეეცვალა აზრი. მოგვიანებით ჩერჩილმა თქვა, რომ