iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
პროზერპინა (ნახატი)

პროზერპინა (ასევე ცნობილი როგორც პერსეფონე) — ინგლისელი პრერაფაელისტი ფერმწერის, დანტე გაბრიელ როსეტის 1874 წლის ტილო, რომელიც, დღესდღეობით, ტეიტ ბრიტანეთშია განთავსებული. როსეტიმ მასზე მუშაობა ჯერ კიდევ 1871 წელს დაიწყო და ნახატის რვა ვერსია შექმნა, მათგან უკანასკნელი კი მხატვრის გარდაცვალებამდე ერთი წლით ადრე.

ისტორია
საკუთარ ნახატში როსეტი რომაელი ღვთაების - პროზერპინა - ტიპურ პრერაფაელიტურ გამოსახულებას გვთავაზობს. მიუხედავად იმისა, რომ ნახატზე 1874 წელია მითითებული, როსეტიმ მისი სხვადასხვა ვარიაციის შექმნას დაახლოებით შვიდი წელი მოანდომა. ნახატზე, მისი მოდელის, ჯეინ მორისის მსგავსად, - გამორჩეული სილამაზის ქალია აღბეჭდილი, გამოკვეთილი სახის ნაკვთებით, გრთელი თითებითა და უნაკლოდ ფერმკრთალი სახის კანით, რომელსაც თან სქელი, ყორნისებურად შავი თმა ერთვის. ავტორმა ნაწარმოებზე მუშაობა სწორედ მაშინ დაასრულა, როცა მისი ფსიქიკური მდგომარეობა ყველაზე სავალალო მდგომარეობაში იმყოფებოდა.

რომაული მითოსის მიხედვით, პროზერპინა, რომელიც იუპიტერისა და ცერესის ქალიშვილი გახლდათ, მეგობრებთან ერთად მდელოზე ყვავილებს კრეფდა, რა დროსაც ქვესკნელის ღმერთმა პლუტონმა შენიშნა და ერთი ნახვით შეუყვარდა. პლუტონი მას ეტლით ქვესკნელისკენ წარუძღვა, მიუხედავად პროზერპინას ადონისისადმი სიყვარულისა. პლუტონი იძულებული გახდა გაეშვა ის, თუმცა პროზერპინას აიძულა, გაესინჯა ბროწეულის მარცვალი, რათა არ დაევიწყებინა სიკვდილის სამეუფო და, ადრე თუ გვიან, დაჰბრუნებოდა მას. იქიდან მოყოლებული, პროზერპინა წელიწადის ერთ ნახევარს მიწაზე, ხოლო მეორე ნახევარს ქვესკნელში ატარებდა.

ნახატზე (ტეიტის ვერსია) ზედა მარჯვენა კუთხეში გამოსახულია როსეტის მიერ იტალიურ ენაზე დაწერილი სონეტი, რომელშიც ფერმწერი საკუთარი სახელოვნებო მუზის, ჯეინ მორისის ქორწინებას სწორედ პროზერპინას ისტორიას ადარებს. იგივე სონეტის ინგლისურენოვანი ვერსია შეგვიძლია ნახატის ჩარჩოზე ვიხილოთ.
ჯორჯ უილიამ რასელი

ჯორჯ უილიამ რასელი (დ.15 თებერვალი, 1998, ბრიტანეთი) — სარბოლო მძღოლი, რომელიც ამჟამად მერსედესის ფორმულა 1-ში ასპარეზობს. რასელმა მოიგო სამი ფორმულა 1-ის გრანპრი ექვსი სეზონის განმავლობაში.

დაბადებული და გაიზარდა კინგს ლინში, ნორფოლკში, რასელმა შვიდი წლის ასაკში დაიწყო კარტ რბოლა. კარტინგის წარმატებული კარიერის შემდეგ - 2011 და 2012 წლებში კარტინგის ევროპის ჩემპიონატზე ორმხრივი გამარჯვებებით, რასელმა დაამთავრა იუნიორთა ფორმულები. მან პირველი ტიტული მოიპოვა 2014 წლის 4 ჩემპიონატზე. შემდეგ მან მოიგო 2017 წლის 3 სერია და 2018 წლის ფორმულა 2-ის ჩემპიონატი -თან ერთად, გახდა მეხუთე მძღოლი, რომელმაც მოიგო 2/ 2 ჩემპიონატი ახალ სეზონში, ისევე როგორც ერთ-ერთი იმ სამი მძღოლიდან, ვინც ორივე მოიგო. ჩემპიონატები მათ შესაბამის ახალბედა სეზონებში.

მერსედესის უმცროსი გუნდის წევრი 2017 წლიდან 2021 წლამდე, რასელმა ხელი მოაწერა უილიამსს 2019 წელს პარტნიორ რობერტ კუბიკას პარტნიორად, რითაც დებიუტი შედგა ფორმულა 1-ში ავსტრალიის გრან პრიზე. მან შეცვალა ლუის ჰემილტონი 2020 წლის სახირის გრან პრიზე მერსედესისთვის, მაგრამ უარყვეს მისი პირველი გამარჯვება გუნდური შეცდომისა და პუნქციის გამო, რბოლის უმეტესი ნაწილის წარმართვის შემდეგ. რასელმა თავისი ქალწული პოდიუმი გაიტანა 2021 წლის შემცირებულ ბელგიის გრან პრიზე უილიამსთან ერთად. 2022 წელს რასელმა შეცვალა ვალტერი ბოტასი მერსედესში პარტნიორად ჰამილტონში; თავის პირველ სეზონში რასელმა მიაღწია თავის პირველ პოლუს პოზიციას უნგრეთში და პირველი გამარჯვება სან პაულოში, მე-4 ადგილი დაიკავა მსოფლიო მძღოლების ჩემპიონატში. 2023 წელს მერსედესისთვის მოუგებელი სეზონის შემდეგ, რასელმა 2024 წელს მოიგო ავსტრიისა და ლას-ვეგასის გრან-პრი და გახდა პირველი მძღოლი 30 წლის განმავლობაში, რომელიც დისკვალიფიცირებული იყო ბელგიის გრან-პრის რბოლაში გამარჯვებისგან.
მირიან ჩხიკვიშვილი

მირიან მელქისედექის ძე ჩხიკვიშვილი (დ. 20 მაისი, 1900, გუთური, ოზურგეთის რაიონი — გ. 1980) — ქართველი მომღერალი, დირიჟორი, ლოტბარი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1961).

ბიოგრაფია
1921–1922 წლებში სწავლობდა თბილისის ჰუმანიტარულ ტექნიკუმში. სწავლის პერიოდში მღეროდა საქართველოს პროფესიული საბჭოს შრომის სასახლესთან არსებულ გუნდში.

1924 წელს სრულიად ახალგაზრდა მირიან ჩხიკვიშვილი მხარში ამოუდგა მელიტონ კუხიანიძეს, რომელმაც დავით ჯავრიშვილთან ერთად დააარსა ხალხური სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლი (ამჟამად - სსიპ აჭარის სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო აკადემიური ანსამბლი „არსიანი“). შემდგომ ანსამბლში განვლო დიდი და რთული გზა რიგითი მომღერლიდან მთავარ დირიჟორამდე. ის ასევე გახლდათ ანსამბლის სამხატვრო ხელმძღვანელი. 1926 წლიდან იყო ბათუმის ქართული და რუსული სკოლების სიმღერის მასწავლებელი. მას დიდი წვლილი მიუძღვის ქართული მუსიკალური ფოლკლორის შეგროვება–დამუშავების საქმეში, აღზარდა მრავალი მოწაფე (გუნდის მომღერალი).

ჯილდოები და აღიარება
1955 — აჭარის ასსრ-ის დამსახურებული არტისტი
1957 — საქართველოს სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
1961 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
მიხეილ ბახანოვი

მიხეილ ბახანოვი (დ. 23 სექტემბერი, 1941 გ. 28 იანვარი, 1974) — ქართველი ანიმატორი, მხატვარი, რეჟისორი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა „სოიუზმულტფილმთან“ (მოსკოვი) არსებული ანიმატორთა კურსები. შემდეგ მუშაობდა ქართული ფილმის „ქართული ფილმის“ მულტგაერთიანებაში ანიმატორად ვახტანგ ბახტაძის, შალვა გედევანიშვილის, ბორის სტარიკოვსკის, მიხეილ ჭიაურელის ფილმებზე. არის დამდგმელი მხატვარი შემდეგი სატელევიზიო მუსიკლური ფილმებისა: „ორერა სრული სვლით“ (1970), „მზიური“ (1973), „პატარა სიმღერა“ (1969). პირველი სარეჟისორო ნამუშევარი იყო ანიმაციური საავტორო ფილმი „მხსნელი“ (1972). ქართული ხალხური ზღაპრის მუჭანახევარას „მუჭანახევარას“ მოტივებზე მხატვარ მამია მალაზონიასთან და კომპოზიტორ ჯანსუღ კახიძესთან ერთად შექმნა იგავი კონფორმისტზე „რაანინა“(1974). ანიმატორია ფილმებისა: „გმირი“ (1963), „როგორ ააშენეს სახლი“ (1965), „ოქრო“ (1966), კონკურენცია„კონკურენცია“ (1967). დაუმთავრებელი დარჩა საავტორო ფილმი „მე“. კინოოპერატორი, ანიმაციური კინოს რეჟისორი.
სარა უიპლ გუდჰიუ

სარა უიპლ გუდჰიუ (, დ. 1641 წლის 3 ნოემბერს გ. 1681 წლის 28ივლისს) — იყო ამერიკელი პურიტანი მწერალი ახალი ინგლისიდან, რომელიც ცნობილია ნაშრომით , რომელიც დაწერა სიკვდილამდე შვიდი დღით ადრე.

ბიოგრაფია
გუდჰიუ დაიბადა 1641 წლის 3 ნოემბერს იფსუიჩში, მასაჩუსეტსი, საშუალო კლასის ვაჭრების ოჯახში. სარა იყო უფროსი ჯონისა და სუზანა უიპლის ერთადერთი შვილი. ბავშვობაში სარა მისდევდა მამის მრავალმხრივ საქმიანობას, რომელიც მოიცავდა პოლიტიკას, სკოლას, საერთო სასამართლოს და მის მმართველობას, როგორც ეკლესიის უხუცესს. სარა გუდჰიუმ ისწავლა წერა-კითხვა, განსხვავებით იმ ეპოქის ბევრი გოგონასგან.

1661 წლის 13 ივლისს იპსუიჩში დაქორწინდა დიაკონ ჯოზეფ გუდჰუზე. მათ პირველი შვილი შეეძინათ დაქორწინებიდან ათი თვის შემდეგ. მათ სულ ცხრა შვილი ჰყავდათ. 1681 წლის ივლისში, ტყუპების დაბადებამდე ერთი კვირით ადრე, გუდჰუს ჰქონდა ძლიერი განცდა, რომ მშობიარობისას მოკვდებოდა და ოჯახს წინასწარ დაუწერა გამოსამშვიდობებელი წერილი. იმ დროს მას უკვე ჰყავდა სამი ვაჟი და ოთხი ქალიშვილი. გუდჰიუ გარდაიცვალა 1681 წლის 23 ივლისს, მშობიარობიდან სამი დღის შემდეგ, ერთ ტყუპთან ერთად.

ნაწარმოებები
ვალედიქტორი (1681) წარმოადგენს ერთ-ერთ იმ რამდენიმე შემორჩენილ ტრიოლეტს ამერიკული ლიტერატურის ამ ეპოქიდან. გუდჰიუმ განმარტა, რომ მისი წერილის დროულობა განპირობებული იყო მშობიარობის დროს მისი სიკვდილის წინასწარმეტყველებით: „ბოლოს მტკიცედ მქონდა გონებაში განცდა, რომ უეცარი სიკვდილი მელოდა“. გამოსამშვიდობებელი წერილი მიმართავს მის ქმარს, ძმებს, სიძეებსა და შვილებს, პასაჟებით, რომლებიც სპეციალურად მიმართულია ოჯახის სხვადასხვა წევრზე. იგი წერდა თავის რელიგიურ ერთგულებასა და ქმრისა და შვილებისადმი სიყვარულზე. ევანგელურ ტონში მან აიძულა თავისი „შვილები, მეზობლები და მეგობრები“ „მიმხრობოდნენ იესო ქრისტეს და გამხდარიყვნენ მისი ნაწილი“. მან ასევე გამოთქვა შეშფოთება იმის გამო, რომ ქმარს მარტო ტოვებდა ამდენ შვილთან და მოუწოდებდა მას, რომ დახმარება ზოგიერთი ნათესავებისთვის ეთხოვა.

ჩემ პირველ შვილს, რადგან შენი სახელია იოსებ, იშრომე ისე, რომ გაიზარდო ნასწავლი და, რომ განთავისუფლდე შენი ცოდვებისაგან და დატკბე მარადიული სიმშვიდით.
მარიამ იშრომე რათა იპოვო შენი ცხოვრების ადამიანი.
უილიამ, შენ ეს სახელი დაგარქვით ბაბუის გულისთვის,
იშრომე ისე, რომ გაჰყვე მის ნაბიჯებს.
სარა, თუ კარგად გააგრძელებ სწავლას და ცხოვრებას გახდები წარმატებული, როგორც სარას ასული.
ისე იშრომე, რომ სიწმინდით ყველა ასულებს შორის გამოირჩეოდე.
ასე რომ, ჩემო შვილებო, მე უნდა წავიდე, ცრემლებით გემშვიდობებით ყველას.

უფალმა დაგლოცოთ ყველას.
—- სარა უიპლ გუდჰიუ
საპატიო და საკონტროლო მწერლობის ასლი (1681)

გუდჰიუს ნაწერებში ვარაუდობენ, რომ ის კარგად განათლებული ქალი იყო. ზოგჯერ უხეშია, მაგრამ ასახავს კარგად გამოცდილი ავტორის ნამუშევრებს, იყენებს ტექნიკებს, როგორიცაა წყვილები და 17-მარცვლიანი ხაზები. სარა პოემაში ასახავდა პურიტანებში რელიგიური გამოცდილების სიღრმეს. ეს ასევე მაგალითია იმ შეზღუდული ევანგელისტური როლისა, რომელსაც ქალებს შეეძლოთ ეთამაშათ იმ დროს, ქადაგებით კერძო წრეებში.

ვედიქტორი დაიბეჭდა სამჯერ 1770, 1805 და 1830 წლებში. ქალები არ იყვნენ ფართოდ დაფასებული ან აღიარებული თავიანთი რელიგიური ერთგულებისთვის მე-17 საუკუნეში, რის გამოც ეს ნაშრომი არ გამოქვეყნებულა მე-18 საუკუნემდე.. მე-19 საუკუნეში გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ლექსი იფსუიჩში მცხოვრები ხალხის საკუთრება იყო და ბიბლიებთან ერთად ინახებოდა.
ტორდესილიასი

ტორდესილიასი — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია და ლეონის ავტონომიური გაერთიანების ვალიადოლიდის პროვინციის ტიერა-დელ-ვინოს კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 141,95 კმ². მოსახლეობა — 8745 კაცი (2020 წ.).

ისტორია
კათოლიკე მონარქებმა 1494 წელს პორტუგალიის გვირგვინთან ერთად ხელი მოაწერეს ტორდესილასის ხელშეკრულებას, რომელმაც დაადგინა საზღვარი „ახალ სამყაროში“ გლობუსის მერიდიანზე გაყოფით ესპანეთსა და პორტუგალიას შორის, რაც გავლენას ახდენდა პორტუგალიელებისა და ესპანელების მიერ ამერიკის კოლონიზაციაზე.
გილიკდაღი

გილიკდაღი — ნეოლითის ეპოქის პრიმიტიული ხალხის საცხოვრებელი ადგილი, რომელიც მდებარეობს აზერბაიჯანში, გოიგოლის რაიონის სამხრეთით.

ისტორია
1930 წელს გერმანელმა არქეოლოგმა იაკობ ჰუმელმა მდინარე განჯაჩაის აუზში არქეოლოგიური გათხრები დაიწყო. მისი მუშაობის შედეგად ნეოლითისა და ბრინჯაოს ხანასთან დაკავშირებული არქეოლოგიური ძეგლები გამოვლინდა.

ჰუმელის მიერ აღმოჩენილი მასალები თავდაპირველად ხანლარის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში ინახებოდა. 1955 წელს, აზერბაიჯანის ისტორიის მუზეუმის სამეცნიერო გამოფენის ორგანიზებისას, ეს მასალები მუზეუმში გადაიტანეს.

გილიკდაღიდან აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა მოიცავს 18 ქვის იარაღს; 45 ქვის ფრაგმენტს; 9 ქვის ფილას, რომლებიც ნეოლითის პერიოდის კულტურულ მახასიათებლებს ასახავენ.

გილიკდაღიდან აღმოჩენილი მასალები არა მხოლოდ ნეოლითის ხანის, არამედ გვიან ბრინჯაოსა და ადრეული რკინის ხანის, ასევე ადრეული შუა საუკუნეების პერიოდებს უკავშირდება. ეს არტეფაქტები ნათლად ასახავს იმდროინდელ მოსახლეობის სოციალურ და ეკონომიკურ საქმიანობას, მათ შორის, იარაღებისა და სამშენებლო მასალების გამოყენებას.

გილიკდაგი მნიშვნელოვან წვლილს შეაქვს აზერბაიჯანის არქეოლოგიურ მემკვიდრეობაში და განჯაჩაის აუზის ისტორიული მნიშვნელობის აღიარებას უწყობს ხელს. მისი ნაშთები წარმოდგენილია როგორც ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წყარო აზერბაიჯანის ნეოლითისა და ბრინჯაოს ხანათა კულტურის შესასწავლად.
ყურუჩაის კულტურა

ყურუჩაის კულტურა (1.5 მილიონი - 730 ათასი წლის წინ) — ადრეული პალეოლითის ხანის არქეოლოგიური კულტურა, რომელიც 1.2 მილიონ წელზე მეტია არსებობს. ეს კულტურა ფართოდ გავრცელებული იყო ყურუჩაის მდინარის ხეობაში, თანამედროვე აზერბაიჯანის ხოჯავენდის რაიონის ტერიტორიაზე.

ამ პერიოდისთვის დამახასიათებელი იყო ქვის იარაღების დამზადება და გამოყენება ყოველდღიურ ცხოვრებაში. ეს იარაღები, ძირითადად მოქლონები და სხვა ტიპის ხელსაწყოები, წარმოადგენენ იმ დროის ადამიანის ცხოვრების სტილისა და განვითარების მნიშვნელოვან ნიშნებს. ყურუჩაის კულტურის აღმოჩენა აჩვენებს ადრეული ადამიანების მიგრაციისა და კულტურული განვითარებისთვის მნიშვნელოვან ეტაპებს სამხრეთ კავკასიის ტერიტორიაზე.

ამ რეგიონში აღმოჩენილი არტეფაქტები მიუთითებს, რომ ეს კულტურა მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა ევრაზიის იმდროინდელი მოსახლეობის ისტორიაში.

ისტორია
ყურუჩაის კულტურა პირველად აღმოაჩინა აზერბაიჯანელმა არქეოლოგმა მამედალი ჰუსეინოვმა 1974-1975 წლებში, აზიხის მღვიმეში ჩატარებული გათხრებისას. ის პალეოლითური ხანის ძეგლის მეექვსე ფენის ქვეშ იპოვეს. დადგინდა, რომ მისი ასაკი 700 ათას წელზე მეტია. ამ კულტურის ასაკი დაკავშირებულია კასპიის ზღვის აფშერონულ გეოლოგიურ სტადიასთან, რომელიც 1.2 მილიონი წლის წინ დაიწყო და მნიშვნელოვან კლიმატური ცვლილებებს აღწერს მსგავსია აღმოსავლეთ აფრიკის ოლდუვაის ხეობის არტეფაქტებისა, თუმცა გააჩნია უნიკალური მახასიათებლები და სტილი. ქვის იარაღების დამუშავების თავისებურებები საფუძვლად უდევს მის ცალკე კულტურად გამოყოფას. ჰუსეინოვის ჰიპოთეზით, კურუჩაის ხეობა და სამხრეთ კავკასია 1.5-2 მილიონი წლის წინ ჰომინიდებით იყო დასახლებული. აზიხის გამოქვაბულის ფენაში ნაპოვნი მტკიცებულებები აჩვენებს, რომ აქ ბინადრობდნენ ჰომინიდები, რომლებსაც ქვის იარაღების დამზადების უნარები ჰქონდათ.

ყურუჩაის კულტურის პერიოდში აზიხის მღვიმეში, სავარაუდოდ, ბინადრობდნენ ჰომო ჰაბილისის წარმომადგენლები.

ყურუჩაის კულტურისთვის დამახასიათებელია სხვადასხვა ტიპის უხეში ქვის იარაღები, როგორიცაა პროტოჩოპერები, კუბოიდები, საფხეკები და სხვა. ამ იარაღების დამზადებისთვის გამოიყენებოდა უხეში დამუშავების ტექნიკა, რომელიც მოიცავდა ქვის ზედაპირიდან ცენტრისკენ ჭრას, ზოგჯერ ერთი ან ორი ზედაპირიდან. ქვას ამუშავებდნენ ზედაპირიდან ცენტრისკენ, ზოგჯერ ერთი, ზოგჯერ კი ორი ზედაპირიდან. ორმხრივი დამუშავების შემთხვევაში შესაძლებელი იყო ვიწრო, წაგრძელებული ბოლოს ან გრძივი კიდის გარკვეული მონაკვეთის ფორმირება.

განსაკუთრებულ ყურადღებას იქცევს გიგანტოლიტები – მასიური, ჩოჩის ფორმის იარაღები, რომელთა წონა 4-5 კგ-ს აღწევს. გარდა ამისა, ქვედა ფენების ქვის ნაწარმსა და ფენის ადრეული აშეულის იარაღებს შორის არსებული მსგავსება მიუთითებს ქვედა ფენების ნაწარმის პროტოტიპულ ხასიათზე.
მარდაკიანი

მარდაკიანი — ქალაქის ტიპის დასახლება აზერბაიჯანში, რომელიც ბაქოს სარკინიგზო სადგურიდან 34 კილომეტრში, აფშერონის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ სანაპიროზე მდებარეობს. ზღვის პირას მდებარე კლიმატური კურორტია.

ისტორია
ტერმინი „მარდაკიანი“ ნიშნავს „მამაცების ადგილს“, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ დასახლება დაარსდა უძველესი მარდების ტომების მიერ. მარდების სახელი პირველად კავკასიის ალბანეთში მცხოვრებ ტომებს შორის გვხვდება. მარდაკიანის მახლობლად კლდეებზე აღმოჩენილია თხის, მშვილდისა და სხვა გამოსახულებები, აგრეთვე უძველესი ნამოსახლარები, რომლებიც თარიღდება ბრინჯაოს ხანით (ძვ. წ. – ათასწლეულები). ზოგიერთი ეთნოგრაფი სიტყვა „მარდაკიანს“ აქ ჩამოსახლებული „მარდლარის“ ტომის სახელს უკავშირებს, ზოგი კი, ადგილობრივი მოსახლეობის ეტიმოლოგიით, სიტყვა „მარდი მექანს“ (მამაცების ადგილი) უკავშირებს.

ისტორიული მეცნიერებათა დოქტორისა და გამოჩენილი ბაქოს ისტორიკოსის, სარა აშურბეილის აზრით, ტოპონიმი „მარდაკიანი“ დაკავშირებულია „მარდის“ ტომის სახელთან, რომელიც ოდესღაც აქ მცხოვრები იყო. „კიან“ სპარსულად ნიშნავს „ადგილს“, მაგრამ ასევე „დაბადებას“, „სამშობლოს“. ამდენად, მარდაკიანი ნიშნავს ადგილს, სადაც ცხოვრობდა მარდების ტომი, მარდების ტომის სამშობლო.

მარდაკანის ურბანული სტრუქტურა ჩამოყალიბდა ოთხ ფუნქციურ ზონად: საცხოვრებელი ზონა; საზოგადოებრივი ცენტრი; სასოფლო-სამეურნეო მიწა; სააგარაკე ზონა.

ღირსშესანიშნაობები
მრგვალი ციხე, რომელიც თარიღდება 1232 წლით, ერთ-ერთი ყველაზე ძველი და მნიშვნელოვანი ძეგლია მარდაკიანში. ეს ციხე-გალავანი იმ დროინდელი თავდაცვითი არქიტექტურის ნიმუშია, რომელიც რეგიონის ისტორიულ მემკვიდრეობას ასახავს.
ოთხკუთხა ციხე ( ან საუკუნე) აღსანიშნავია როგორც ძლიერი სამხედრო ნაგებობა, რომლის კედლები დღემდე საიმედოდ იცავს ძველი დროის არქიტექტურულ ელემენტებს.
ფირჰასანის საფლავი, რომელიც მიეკუთვნება 1612 წელს, მნიშვნელოვანი ისტორიული ძეგლია, რომელშიც დასაფლავებულია ცნობილი პიროვნება, ფირჰასანი.
ხანბაბას აბანო, რომელიც აშენდა საუკუნეში.
ჰაჯი აბუტურაბის საფლავი (1908) - მნიშვნელოვანია თავისი ისტორიული და კულტურული მნიშვნელობით.
თუბა-შაჰის მეჩეთი, რომელიც შედგება უნიკალური არქიტექტურული სტილისგან და დღემდე ითვლება ერთ-ერთ მნიშვნელოვან რელიგიურ ნაგებობად ამ ტერიტორიაზე.
მარდაკიანის დენდრარიუმი და სერგეი ესენინის სახლ-მუზეუმი, რომლებიც მარდაკიანის ტურისტული ღირსშესანიშნაობები არიან. ესენინი, რომელიც 1924-1925 წლებში იმყოფებოდა აზერბაიჯანში, ამ ადგილმა მასზე შთაბეჭდილება მოახდინა თავისი ვიზიტით და დღემდე მისი სახლ-მუზეუმი მნიშვნელოვან კულტურულ ცენტრს წარმოადგენს.
დალღა არენა არის თანამედროვე სტადიონი, რომელიც აზერბაიჯანის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების საშინაო მოედნადაა გამოყენებული. სტადიონი მნიშვნელოვან საფეხბურთო ღონისძიებებს მასპინძლობს და ქვეყნის სპორტულ ცხოვრებაში დიდ როლს ასრულებს.
აზერბაიჯანის სამოქალაქო ავიაციის მუზეუმი - ეს მუზეუმი ასახავს ქვეყნის ავიაციის ისტორიას და აჩვენებს იმ პროგრესსა და მიღწევებს, რომელიც აზერბაიჯანმა ამ სფეროში განიცადა.
ზაალ ჯალაღონია

ზაალ ჯალაღონია (დაბ. 1981 წლის 24 აპრილი, ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტი, სოფ. კირცხი) - ქართველი პოეტი და მწერალი. არის ორი პოეტური კრებულის ავტორი (მათ შორის - “დაბადებული ემბრიონები”). გამოცემულ აქვს ლიტერატურული ნაშრომი ოთარ ჭილაძის “გოდორთან” დაკავშირებით. თარგმნილი აქვს ინგლისური პოეზიის არაერთი წარმომადგენლის ლექსი.

ბიოგრაფია
კირცხში სკოლის დამთავრების შემდეგ ჩაირიცხა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ზუგდიდის ფილიალში, სადაც სწავლა განაგრძო ამავე უნივერსიტეტის მაგისტრატურაში, უახლესი ლიტერატურის ფაკულტეტზე.

მისი მშობლიური მეგრულისა და ქართულის გარდა, ფლობს ინგლისურ და ფრანგულ ენებს.

2018 წლიდან ზაალ ჯალაღონია ცხოვრობს პარიზში, საფრანგეთში.

წერის სტილი
ზაალ ჯალაღონია გამორჩეული მწერალია, რომელსაც დიდი წვლილი აქვს შეტანილი მეგრულ ენასა და ლიტერატურაში. ის არის ჩვენი დროის ერთ-ერთი უაღრესად პატივცემული პოეტი, რომელიც წერს ლექსებს მეგრულ ენაზე და არაჩვეულებრივ სიმაღლეებამდე აჰყავს მშობლიურ ენაზე გამოხატვის უნარი. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია გადაშენების პირას მყოფი ისეთი ენისთვის [1] როგორიცაა მეგრული, რომელიც ხშირად სტიგმატირებულია და არის არაპოპულარული ახალგაზრდებში. მისი ზოგიერთი თხზულება არა მხოლოდ ასახავს ენის სიმდიდრეს, ასევე აჩვენებს მეგრული ენის, როგორც პოეტური გამოხატვის საშუალების შესაძლებლობებს.

მისი ლექსების თემატიკა განსხვავებულია, მაგრამ ძირითადად ფილოსოფიური და მეტაფიზიკური. ზაალ ჯალაღონიას შემოქმედებაში გხვდება პატრიოტული სულისკვეთების ლექსებიც. მის შემოქმედებაში მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს მეგრული ენისა და იდენტობის გადარჩენის საკითხს, ასევე მითოლოგიას და კოლხეთის ისტორიას.

წიგნები და პუბლიკაციები
2022 წელს მენგრული ენის ასოციაციამ გამოსცა ზაალ ჯალაღონიას ლექსების წიგნი მენგრულ ენაზე, სახელწოდებით "სოთინ ვა ვორდინ თიმწკუმა”.

ზაალ ჯალაღონია არის მეგრულე ენაზე გამოცემული წიგნის, “ცაწკუმა ხოლოს” (ცასთან ახლოს") რედაქგორი, რომელიც მეგრული ენის ასოსიაციამ 2020 წელს.

ზაალ ჯალაღონია არის თანაავტორი წიგნისა ”მენგრული პოეზიის ანთოლოგია", რომელიც გამოიცა 2016 წელს.

2014 წელს გამოიცა ზაალ ჯალაღონიას ლექსების კრებული სახელწოდებით: "ლექსები"

2004 წელს მან გამოსცა ლიტერატურული ნაშრომი ოთარ ჭილაძის გოდორთან დაკავშირებით.

აღიარება
2013 წელს ზაალ ჯალაღონიამ გაიმარჯვა ლიტერატურულ კონკურსში “ერთი ლექსის თარგმანი”, რ. კიპლინგის " თუ"-ს თარგმნისთვის.

2023 წლის დეკემბერში ლიტერატურულმა ჟურნალმა „ებგურმა“ ზაალ ჯალაღონია დააჯილდოვა ტერენტი გრანელის სახელობის პრემიით.

ცნობები
სამორის მუნიციპალიტეტები

სამორის პროვინცია შედის კასტილია და ლეონის ავტონომიურ გაერთიანებაში და შედგება 248 მუნიციპალიტეტისაგან. ესპანეთის ადგილობრივი თვითმმართველობის კანონის თანახმად მუნიციპალიტეტი წარმოადგენს სახელმწიფოს ტერიტორიული მოწყობის ძირითად სუბიექტს, რომლის ძირითადი ელემენტებია ტერიტორია, მოსახლეობა და ადგილობრივი ადმინისტრაცია. თითოეულ მუნიციპალიტეტს აქვს საბჭო, კომისია (მინისტრთა კაბინეტის მსგავსი) და ყავს მერი (ალკალდი). მუნიციპალური საბჭოს წევრებს ირჩევენ პროპორციული არჩევნების გზით.

სამორის მუნიციპალიტეტები ერთიანდებიან 12 კომარკაში: ალფოს-დე-ტორო, ალისტე, ბენავენტე-ი-ლოს-ვალიესი, ლა-კარბალიედა, ლა-გუარენია, სანაბრია, საიაგო, ტიერა-დე-ალბა, ტიერა-დე-კამპოსი, ტიერა-დე-ტაბარა, ტიერა-დელ-პანი, ტიერა-დელ-ვინო.

სამორის პროვინციის ფართობია 10 561 კმ² და 2020 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 170 588 მაცხოვრებელს. დედაქალაქია სამორა, რომელიც ასევე მოსახლეობის მიხედვით ყველაზე დიდი მუნიციპალიტეტია. ფართობის მიხედვით ყველაზე დიდი მუნიციპალიტეტია ტორო (324,79 კმ²), ხოლო ფართობით ყველაზე პატარაა — ფრესნო-დე-ლა-პოლვოროსა (4,11 კმ²).

მუნიციპალიტეტების სია
რუკა
რევაზ ხობუა

რევაზ ხობუა (დ. 14 თებერვალი, 1928 ხონი — გ. 21 მაისი, 1968) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1967).

ბიოგრაფია
1952 წელს დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი. 1952-1957 წლებში მუშაობდა ქუთაისის ლ. მესხიშვილის სახელობის სახელმწიფო თეატრში. 1957-1967 წლებში კოტე მარჯანიშვილის სახელობის თეატრის მსახიობი, 1967 წლიდან კი - რუსთავის დრამატული თეატრის მსახიობია. იყო რუსთავის სახელმწიფო თეატრის შექმნის ერთ-ერთი აქტიური მონაწილე და სხვადასხვა სასიკეთო წამოწყებათა ორგანიზატორი. თეატრში შესრულებული აქვს როლები: თორნიკე (მ. მრევლიშვილის „ხარატაანთ კერა“), სტიოპა (ნ. მალიარევსკის „ქარიშხლის წინ“), შალვა (გ. ქელბაქიანი „ახალგაზრდა მასწავლებელი“), რომანი (მ. გორკის „მზის შვილები“), მეფე თეიმურაზი (ი. ვაკელის „გიორგი სააკაძე“), სატაროდუმი (ფონვიზინის „უმწიფარა“), ექიმი არაბაძე (კ. ბაუჩიძის „მკაცრი ქალიშვილები“), ლიაპკინ-ტიაპკინი (ნ. გოგოლის „რევიზორი“) და სხვა. მოღვაწეობდა კინოშიც. გადაღებულია მხატვრულ ფილმებში: „ამბავი ერთი ქალიშვილისა“, „კეთილი ადამიანები“, „მაცი ხვიტია“ და სხვა.

ჯილდოები და აღიარება
1967 — საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი

ფილმოგრაფია
1959 : ყვავილი თოვლზე
1959 : ნინო
1959 : წარსული ზაფხული
1960 : ამბავი ერთი ქალიშვილისა
1961 : ჭიაკოკონა
1961 : კეთილი ადამიანები
1961 : ენგურის ნაპირებზე

1961 : უდიპლომო სასიძო
1962 : თხუნელა
1965 : დრო იწურება განთიადისას
1965 : ბოდიში, თქვენ გელით სიკვდილი
1965 : ხევსურული ბალადა
1966 : მაცი ხვიტია
1968 : ფერისცვალება
მიკრონეზიის ფედერაციული შტატების კონსტიტუცია

მიკრონეზიის ფედერაციული შტატების კონსტიტუცია ― მიკრონეზიის ფედერაციული შტატების უზენაესი კანონი. მიიღეს 1979 წელს.

ისტორია
კონსტიტუციის პროექტის შემუშავება 1975 წლის ივნისიდან დაიწყეს. კონსტიტუცია რატიფიცირდა 1978 წლის 1-ელ ოქტომბერს და ძალაში შევიდა 1979 წლის 10 მაისს. 10 მაისი მიკრონეზიის ფედერაციული შტატების კონსტიტუციის დღეა. კონსტიტუციაში ცვლილებები ერთხელ, 1990 წელს შევიდა.

კონსტიტუცია
მიკრონეზიის ფედერაციული შტატების კონსტიტუცია აშშ-ის კონსტიტუციას დაეფუძნა. კონსტიტუცია უზრუნველყოფს ხელისუფლების დანაწილებას აღმასრულებელ, საკანონმდებლო და სასამართლო შტოებს შორის და ქვეყნის ფედერაციულ მოწყობას.

აშშ-ისგან განსხვავებით, მიკრონეზიის საკანონმდებლო ორგანო ერთპალატიანია, რომელსაც ეროვნული კონგრესი ეწოდება და 14 სენატორისგან შედგება. ოთხი სენატორი ქვეყნის ოთხ შტატს წარმოადგენს და 4 წლის ვადით აირჩევიან. დანარჩენი სენატორები მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით არიან განაწილებული და 2 წლის ვადით აირჩევიან. ეროვნული კონგრესი ირჩევს პრეზიდენტსა და ვიცე-პრეზიდენტს. საგარეო პოლიტიკისა და ეროვნული თავდაცვის გარდა, მმართველობის ფუნქციების დიდ ნაწილს მიკრონეზიის მთავრობა ახორციელებს. კონსტიტუციის მიხედვით, მიკრონეზიის ფედერაციულ შტატებში მოქალაქეობის არმქონე პირებს მიწის ფლობის უფლება არ აქვთ.

მიკრონეზიის ფედერაციული შტატების კონსტიტუცია პრეამბულასა და 16 მულხს მოიცავს.

მუხლი 
 მუხლი განსაზღვრავს მიკრონეზიის ფედერაციული შტატების ტერიტორიას.

მუხლი 
კონსტიტუციის მუხლი ადგენს კონსტიტუციის უზენაესობას ყველა სხვა კანონის წინაშე.

მუხლი 
მესამე მუხლი მოიცავს კანონს მიკრონეზიის ფედერაციული შტატების მოქალაქეობის შესახებ.

მუხლი -
კონსტიტუციის , და მუხლი მიკრონეზიის ფედერაციული შტატების უფლებთა ბილის ფუნქციას ასრულებს. მუხლით დაცულია ტომთა ხელმძღვანელების ტრადიციული უფლებები, მუხლი კი 18 წლისა და უფროსი ასაკის მოქალაქეებს ხმის მიცემის უფლებას ანიჭებს.

მუხლები -
- მუხლები მიკრონეზიის ფედერაციული შტატების ხელისუფლების დანაწილების პრინციპებს განსაზღვრავს. ხელისუფლება საკანონმდებლო (მუხლი ), აღმასრულებელ (მუხლი ) და სასამართლო (მუხლი ) ხელისუფლებად იყოფა. მუხლი ფედერალურ სისტემას აყალიბებს. მუხლი ხელისუფლების სამ დონეს: ეროვნულ, ფედერალურ და ადგილობრივ დონეს განსაზღვრავს.

მუხლი 
 მუხლი სახელმწიფო ფინანსებს არეგულირებს.

მუხლი 
 თავი ზოგად დებულებებს მოიცავს.

მუხლი 
კონსტიტუციის თავი კონსტიტუციაში ცვლილებების შეტანის პროცედურას განიხილავს.

მუხლები -
კონსტიტუციის და მუხლები გარდამავალ დებულებებს მოიცავს.