iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
არაევკლიდური გეომეტრია

არაევკლიდური გეომეტრია — პირდაპირი გაგებით – ნებისმიერი გეომეტრიული სისტემა, რომელიც განსხვავდება ევკლიდური გეომეტრიისაგან, თუმცა ტრადიციულად ტერმინში "არაევკლიდური გეომეტრია" გულისხმობენ ძირითადად ორ გეომეტრიულ სისტემას: ლობაჩევსკის გეომეტრიასა და სფერულ გეომეტრიას.

არაევკლიდურ გეომეტრიაში 5 ძირითადი პოსტულატიდან მე-5 (პარელელური წრფეების აქსიომა) ჩანაცვლებულია სხვით. მაგალითად ლობაჩევსკის გეომეტრიაში იგი ნაცვლდება აქსიომით: მოცემულ წერტილზე მოცემული წრფის პარალელურად გაივლება არანაკლებ ორი წრფისა. ეს შესაძლებელია თუ დავუშვებთ რომ სივრცე სფერული ფორმისაა, ხოლო ნებისმიერი წრფე წრეწირს წრამოადგენს. თუ მოცემულ წრფედ სფეროს ეკვატორულ წრეწირს ავიღებთ, მაშინ ცხადი იქნება, რომ ნებისმიერ წერტილზე, რომელიც ამ წრფეს არ ეკუთვნის, შეიძლება უამრავი წრეწირის აგება , ისე რომ არც ერთი მათგანი მოცემილ წრეწირს არ გადაკვეთს. მოცემული სფერული სივრცის დიამეტრს უსასრულებისკენ მივასწრაფებთ, ანუ →∞ , მაშინ მოცემულ წრეწირთა რადიუსები უსასრულოდ გაიზრდება, შედეგად მივიღებთ წრფეებს.

1733 წელს იტალიელმა მათემატიკოსმა ჯიროლამო საკერიმ გაატარა მეხუთე პასტულატის სრულიად ორიგინალურ პრინციპზე დამყარებული ღრმა გამოკვლევა. საკერის იდეა მდგომარეობდა მეხუთე პასტულატის საწინააღმდეგო დებულებით ჩანაცვლებაში. ამგვარად, მეხუთე პასტულატის მართებულობა დამტკიცებული იქნებოდა მისი საწინააღმდეგო დებულობის მცდარობით.

 საუკუნის პირველ ნახევარში საკერის მიერ გადებულ გზას გაუყვა ერთდროულად სამი მათემატიკოსი: გაუსი, ნიკოლაი ლობაჩევსკი და იანოშ ბოიაი. მაგრამ მათი მიზანი სხვა იყო - მათ სურდათ არა არაევკლიდური გეომეტრიის შეუძლებლობის დამტკიცება, არამედ პირიქით — ალტერნატიული გეომეტრიის აგება და რეალურ სამყაროში მისი მიზნის გაგება. იმ დროს ამგვარი იდეა სრულიად ერეტიკული იყო. მანამდე არც ერთ მეცნიერს ეჭვი არ შეჰპარვია, რომ ფიზიკური სივრცე ევკლიდური იყო.

პირველი იყო გაუსი. მას ამ თემასთან დაკავშირებით ნამუშევრები არ გამოუქვეყნებია, მაგრამ მისი ჩანაწერები და წერილები მოწმობს მის ღრმა ცოდნაზე არაევკლიდურ გეომეტრიაში.

ლობაჩევსკის ნამუშევართან „გეომეტრიული გამოკვლევები პარალელურობის თეორიაზე“ გაცნობის შემდეგ, გაუსი აქტიურად მონაწილეობს და მოითხოვს რუსი მათემატიკოსის წევრ-კორესპონდეტად გაწევრიანებას გეტინგენის სამეფო საზოგადოებაში (რაც მოხდა კიდევაც 1842 წელს).

ლობაჩევსკიმ და ბოიაიმ გაუსზე მეტი სიმამაცე გამოიჩინეს და თითქმის ერთდროულად (ლობაჩევსკიმ 1826-29 წლებში; ბოიამ 1831-32 წლებში), ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად, გამოაქვეყნეს ექსპოზიცია იმისა, რასაც ახლა ლობაჩევსკის გეომეტრია ჰქვია. ნიკოლაი ლობაჩევსკი ახალი გეომეტრიის შესწავლაში ყველაზე შორს წავიდა, ამიტომაც ახლა ეს გეომეტრია მის სახელს ატარებს.
სუპერმენი

სუპერმენი — კომიქსების გამოგონილი სუპერგმირი, შეიქმნა 1936 წელს, მეგობრების, ჯო შუსტერის და ჯერი სიგელის მიერ. სუპერმენის კომიქსებზე მუშაობაში მონაწილეობა მიღებული აქვთ ისეთ ცნობილ ადამიანებს, როგორებიც ემონდ ჰამილტონი და ალფრედ ბესტერი არიან.

წარმოშობა
1938 წლის ივნისში გამოჩნდა სუპერმენის პირველი კომიქსი.

სუპერმენი — სამართლიანობისათვის მებრძოლი გმირია. ის უცხოპლანეტური ცივილიზაციის წარმომადგენელია. მისი პლანეტა კრიპტონი აფეთქდა, მაგრამ მშობლებმა ბავშვი კაფსულაში ჩასვეს და დედამიწისკენ გაამგზავრეს. მისი დედამიწელი მშობლები არიან მართა და ჯონათან კენტები. დედამიწელმა მშობლებმა კალ-ელს სახელი შეუცვალეს და მისი ვინაობაც გაასაიდუმლოეს, თქვეს, რომ ის ბავშვთა სახლიდან აიყვანეს.

სუპერმენი ლურჯ-წითელ კოსტიუმშია გამოწყობილი, რომელსაც მკერდზე გიგანტური ასო „“ ამშვენებს. ვერანაირი იარაღი ავნებს. მისი მოკვლა მხოლოდ კრიპტონის ქვას შეუძლია - ეს რადიოაქტიური ნივთიერება სუპერმენის პლანეტიდან დედამიწაზე მოხვდა და მომაკვდინებელია, ხოლო ადამიანზე მისი ზემოქმედება მუტირებას იწვევს.

ძალები და შესაძლებლობები
სრული ხელშეუხებლობა (თუ კრიპტონიტს არ ჩავთვლით), რენტგენის მზერა, ლაზერული (თერმული) ხედვა,სუპერრეაქცია, ფრენის უნარი, სუნთქვის დიდხანს შეკავების უნარი, ზესმენა, დიდი ინტელექტი,ზეადამიანური სისწრაფე.

მოწინააღმდეგეები
გენერალი ზოდი
ლექს ლუთორი
პარაზიტი
დუმსდეი
დარქსეიდი

ფილმები სუპერმენზე
სუპერმენი (1948)
სუპერმენი (1978)
სუპერმენი 2 (1980)
სუპერმენი 3 (1983)
სუპერმენი : ბრძოლა სამყაროსათვის (1987)
ლუისი და კლარკი: სუპერმენის ახალი თავგადასავლები, ტელესერიალი (1993—1997 წლები.)
სმოლვილი, ტელესერიალი (2001—2011)
სუპერმენის დაბრუნება (ფილმი) (2006)
ფოლადის კაცი (2013)
ბეტმენი სუპერმენის წინააღმდეგ: სამართლიანობის გარიჟრაჟი (2016)
სამართლიანობის ლიგა (2017)
სუპერმენი (2025)

სუპერმენის როლს ასრულებდნენ
კრისტოფერ რივზი
დენი დარკი
დევიდ უილსონი
ბობ ჰოლიდეი
ტომ უელინგი
დინ კეინი
ბრენდონ რუთი
კირკ ელინი
ჰენრი კევილი
ისლამური ლიტერატურა

შუა საუკუნეების განმავლობაში ისლამური ლიტერატურა არაბულ სამყაროში ყალიბდებოდა. შუა საუკუნეებში არაბულ ასმყაროში შექმნილ მრავალ ლიტერატურულ ნაწარმოებს დღემდე არ დაუკარგავს თავისი მნიშვნელობა. ამ ნაწარმოებებს დიდი ღირსეული ადგილი უჭირავთ მსოფლიო ლიტერატურის საგანძურში.

განსაკუთრებით დღემდე დიდი პოპულარობით სარგებლობს "ათას ერთი ღამის" ზღაპარი. ამ კრებულის შედგენა დაიწყო საუკუნის შუა ხანებში და საუკუნეში დასრულდა. აღმოსავლური კულტურის ბრწყინვალე მონაპოვარია შუა საუკუნეების სპარსული პოეზია. საუკუნეში შეიქმნა ფირდოუსის პოემა შაჰ-ნამე ("წიგნი მეფეების შესახებ"), რომელიც 30 წელი იწერებოდა. პოემა მითოლოგიურ, საგმირო და ისტორიულ ნაწილებად იყოფა.

ეს პოემა წარმოადგენს საგმირო ეპოსს, სადაც აღწერილია როგორც ლეგენდარულ გმირთა მოღვაწეობა, ასევე ირანის ისტორიის ქრონიკა. ისტორიული ნაწილი ეხება ირანის ისტორია სასანიანთა ხანაში, არაბთა შემოსევამდე. ავტორი ხოტბას ასხამს ქვეყნისათვის თავდადებულ ადამიანებს. ამ პოემამ შექმნა ირანელი ხალხის საყვარელი გმირები. გამორჩეული ადგილი უჭირავს ომარ ხაიამის ლექსებსაც.

ფირდოუსისა და ომარ ხაიამთან ერთად შუა საუკუნეების სპარსული პოეზიის დიდოსტატი იყო ჯალალ ედ-დინ რუმი. მათმა შემოქმედებამ დიდი გავლენა იქონია შუა საუკუნეების აზროვნებაზე.
ისლამური მეცნიერება

ისლამური მეცნიერება — ტერმინი, რომელიც გამოიყენება სამეცნიერო ისტორიაში ისლამურ (არაბულ) სამყაროში განვითარებული მეცნიერების აღსანიშნავად. არაბ მეცნიერებს უდიდესი წვლილი აქვთ მათემატიკასა და მედიცინაში. არაბმა მეცნიერებმა შექმნეს დღევანდელი ალგებრის სისტემა, განავითარეს ციფრები, რომლებიც დღემდე გამოიყენება მათემატიკაში. არაბთა წვლილი უდიდესი იყო მედიცინაშიც. შუა აზიელი მეცნიერის იბნ სინას (ავიცენას) წიგნი „სამკურნალო მეცნიერების კანონი“ საუკუნემდე სასწავლო სახელმძღვანელოს წარმოადგენდა ევროპის უნივერსიტეტებში.
გოგა ბარბაქაძე

გოგა ბარბაქაძე (დ. 1 თებერვალი, 1981, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი კინოსა და თეატრის მსახიობი.

ბიოგრაფია
გოგა ბარბაქაძემ პოპულარობა მოიპოვა სერიალში „შუა ქალაქში“. 2001 წელს დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტის სამსახიობო ფაკულტეტი. დაოჯახებულია მსახიობ მაია დობორჯგინიძეზე. ერთმანეთი უნივერსიტეტში გაიცნეს და მალევე დაოჯახდნენ კიდეც. ჰყავთ ორი შვილი — ბარბარე და გაბრიელი. ამავე წელს მუშაობა დაიწყო თავისუფალ თეატრში, ხოლო 2003 წლიდან რუსთაველის თეატრშია. გადაღებულია რამდენიმე ქართულ ფილმში, მათ შორის „დოგა-დოდა“ (2006), „იდოტოკრატია“ (2008), „თბილისური “ (2009), „ყველაფერი კარგად იქნება“ (2009), „ოცნების ქალაქი“ (2010).

ფილმოგრაფია
ფილმები
2006: „დოგა-დოდა“ რეჟ. დავით ქვარცხავა
2008: „იდიოტოკრატია“ რეჟ. ავთანდილ ვარსიმაშვილი
2009:„თბილისური “ (ნიკა) რეჟ. ირაკლი ჩხიკვაძე
2009: „ყველაფერი კარგად იქნება“ რეჟ. ავთანდილ ვარსიმაშვილი
2010: „ოცნების ქალაქი“ (ვანიკო) რეჟ. დავით იმედაშვილი
2011: „მიდი, ძმაო, მიდი“ რეჟ. ავთანდილ ვარსიმაშვილი
2011: „ისფაჰან – ბათუმი“ რეჟ. ავთანდილ ვარსიმაშვილი

სერიალები
„შუა ქალაქში“ (დათო) დამდგმელი რეჟ. გოჩა კორხელაური;
„პანიკის გარეშე“ (დურმიშხანი) რეჟ. ლევან დაბრუნდაშვილი;
„ტიფლისი“(თავადი არჩილ ორბელიანი) რეჟ. ლევან დაბრუნდაშვილი;
„ქერჩი“ (მავნე) რეჟ. ლევან დაბრუნდაშვილი;
„დიდი ოჯახი“ (თემური) რეჟ. გოჩა კოლხელაური

ნათამაშები როლები
რუსთაველის თეატრი
„გაიღიმეთ, ჩიტი გამოფრინდება“ (გელა) რეჟ. გიო მგელაძე;
„მაგრიტის შემდეგ“ (ჰარისი) რეჟ. გიორგი თავაძე;
„ნადირობის სეზონი“(ალე) რეჟ. რობერტ სტურუა;
„ოლივერ“ (მისტერ სოუბერი) რეჟ. დავით საყვარელიძე;
„სტუმარი“ (სტუმარი) რეჟ. გოშა გორგოშაძე;
„შობის მეთორმეტე ღამე, ანუ როგორც გენებოთ“ (სერ ენდრიუ) რეჟ. რობერტ სტურუა;
„ვანილის მოტკბო, სევდიანი სურნელი“ (ზოგი) რეჟისორები რობერტ სტურუა, ანდრო ენუქიძე;
„ჯარისკაცი, სიყვარული, დაცვის ბიჭი და... პრეზიდენტი“ (ანგელოზი, ბატონი ვახტანგი) რეჟ. რობერტ სტურუა
„მიზანთროპი“ (ალცესტი) რეჟ. გოშა გორგოშიძე

თავისუფალი თეატრი
„ჰამლეტი“ რეჟ. ავთანდილ ვარსიმაშვილი;
„პროვოკაცია“ რეჟ. ავთანდილ ვარსიმაშვილი;
„ვოიცეკი“ რეჟ. ანდრო ენუქიძე;
„დონ ჟუანი“ რეჟ. ალექსი ჯაყელი.
„აჩრდილები“ რეჟ. გიორგი შალუტაშვილი;
„ტელე მისტერია“ რეჟ. ავთანდილ ვარსიმაშვილი;
„კავკასიური ცარცის წრე“ რეჟ. ავთანდილ ვარსიმაშვილი;
„მშვენიერი ქართველი ქალი“ რეჟ. ავთანდილ ვარსიმაშვილი.
„ოტელო“ რეჟ. ავთანდილ ვარსიმაშვილი.
მატყუარა, მატყუარა

„მატყუარა“ — 1997 წლის კომედიური ფილი, რომლის რეჟისორია ტომ შედიაკი.

სიუჟეტი
ადვოკატი ფლეტჩერ რიდი არის ადამიანი, რომელიც ყველას და ყველაფერს ატყუებს. ეს მისი პროფესიული მოვალეობაა. მის გარეშე ის ვერ გაძლებს. ამით შეწუხებული მისი შვილი დაბადების დღეზე ჩაიფიქრებს სურვილს, რომ მამამისმა თუნდაც ერთი დღე არ მოიტყუოს, და სურვილიც აუხდება. ფლეტჩერი ერთი დღის განმავლობაში ვერ შეძლებს რომ ვინმეს მოატყუოს...

როლებში
ჯიმ კერი - ფლეტჩერ რიდი
მორი ტრინი - ოდრი რიდი
ჯეისონ კუპერი - მაქს რიდი
ამანდა დონოჰიუ - მირანდა
ჯენიფერ ტილი - სამანტა კოლი

ჯილდოები
ოქროს გლობუსი, 1998. „მამაკაცის როლის საუკეთესო შესრულებისთვის“ გადაეცა - ჯიმ კერის.
ტელეარხ „“-ის ჯილდო, 1998. საუკეთესო კომედიური როლისთვის გადაეცა - ჯიმ კერის.

ფაქტები
ფილმის ბიუჯეტის დიდი ნაწილი 20 000 000 შეადგენს ჯიმ კერის ჯამაგირს.
ხოსე ანტონიო პრიმო დე რივერა

ხოსე ანტონიო პრიმო დე რივერა (; დ. 24 აპრილი, 1903, მადრიდი — გ. 20 ნოემბერი, 1936, ალიკანტე) — ესპანელი პოლიტიკოსი და ესპანეთის ფაშისტური ბლოკის ლიდერი. ესპანელი დიქტატორის გენერალ მიგელ პრიმო დე რივერას შვილი. ესპანეთის სამოქალაქო ომის მიმდინარეობისას, 1936 წლის 6 ივლისს იგი რესპუბლიკელების ტყვედ ჩავარდა, ხოლო იმევე წლის 20 ნოემბერს სიკვდილით დასაჯეს.
აზატ მოსეს ლაშქრობა საქართველოში

აზატ მოსეს ლაშქრობა საქართველოში — მცირეაზიელ (რუმის) თურქთა მომთაბარე ტომების ლაშქრობა სამხრეთ საქართველოში ს. ნახევარში აზატ მოსეს მეთაურობით. ამ მოულოდნელი თავსახმის შესახებ მოთხრობილია ჟამთააღმწერელის თხზულებაში. თურქთა ლაშქარმა დაარბია ბასიანი და ტაო, „იწყო მძვინვარედ ოჴრება, ჴოცა და კლვა“. ქართველებმა პარტიზანული ომი დაიწყეს. მტერს ვიწროებში იმწყვდევდნენ და ანადგურებდნენ. განსაკუთრებით ისახელეს თავი აზნაურებმა ხერხემელისძეებმა და ტაოს ერისთავმა თაყა ფანასკერტელმა. სანამ სამცხის მთავარი ბექა ჯაყელი ჯარს შეკრებდა, თურქებმა დიდი ტერიტორია მოაოხრეს და გამოსაზამთრებლად უკან გაბრუნდნენ.

აზატ მოსე მეორე წელსაც შემოესია სამცხეს, მაგრამ ამჯერად უფრო ორგანიზებულ წინააღმდეგობას წააწყდა. ქართველთა ლაშქარმა ბექა ჯაყელისა და მისი შვილის სარგისის მეთაურობით ვაშლოვანსა და სპერთან ბრძოლებში თურქები დაამარცხა და უკუაქცია.
აიაზმა (წალკის მუნიციპალიტეტი)

აიაზმა, აიაზმი (ყოფ. თეთრი წყარო) — სოფელი წალკის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი. მდებარეობს მდინარე ქციის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1580 მ, წალკის წყალსაცავიდან 7 კმ, წალკიდან 17 კმ. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 415 კაცი. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა ედიქილისას თემში. განვითარებული იყო მეცხოველეობა და მეკარტოფილეობა. სოფლის მოსახლეობის უმრავლესობას ეთნიკური სომხები წარმოადგენენ. სოფელთან შემორჩენილია შუა საუკუნეების აიაზმის ღვთისმშობლის ეკლესია.

დემოგრაფია
აინინა და დანინა

აინინა და დანინა, აჲნინა და დანანა — წარმართული ღვთაება-კერპი ან კერპები ძველ ქართლში. „ქართლის ცხოვრება“ აინინასა და დანინას კულტის შემოღებას და მცხეთაში კერპების აღმართვას ქართლის მეორე მეფეს — საურმაგს მიაწერს; „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“ აინინას კულტის შემომტანად საურმაგს, დანანასას კი — მის მემკვიდრე მირიანს ასახელებს.

მეცნიერთა ვარაუდით აინინა და დანინა ერთი და იმავე ღვთაების ორი სახელის დამახინჯებული ფორმებია. ნიკო მარი მასში ძველ ირანულ ქალღმერთ ანაჰიტას და არა-ირანულ ნან-ასს ხედავდა. მიხეილ წერეთელს კი კულტის საწყის სახელად მიაჩნდა აინინა და ნინა (ნანა), რომელსაც შუმერთა იშთარს უკავშირებდა.
ხოსე სანხურხო

ხოსე სანხურხო (; დ. 28 მარტი, 1872, ნავარა, ესპანეთი – გ. 20 ივლისი, 1936, ეშტორილი, პორტუგალია) — ესპანელი სამხედრო, გენერალი და ესპანეთის ფაშისტური პარტიის ერთ-ერთი ლიდერი, რესპუბლიკელთა წინააღმდეგ ამბოხების ერთ-ერთი ორგანიზატორი.

თავდაპირველად ამბოხებას სწორედ ის ხელმძღვანელობდა, თუმცა 20 ივლისს პორტუგალიიდან ესპანეთში მიმავალი სანხურხო საავიაციო კატასტროფაში დაიღუპა. ამბოხების წინამძღოლობა კი ფრანსისკო ფრანკოს ხელში გადავიდა.
დუბაი

დუბაი — არაბთა გაერთიანებული საამიროების უდიდესი ქალაქი, დუბაის საამიროს ადმინისტრაციული ცენტრი. ქვეყნის შვიდ საამიროს შორის ყველაზე მრავალრიცხოვანი. 2024 წლის მდგომარეობით, ქალაქის მოსახლეობა დაახლოებით 3,79 მილიონს შეადგენს, რომელთა 90 %-ზე მეტი ემიგრანტია.

 საუკუნის დასაწყისში დუბაი ჩამოყალიბდა მნიშვნელოვან რეგიონულ და საერთაშორისო სავაჭრო ცენტრად, რომელიც ხაზს უსვამს ტურიზმსა და ფუფუნებას. დუბაი რეგიონული და საერთაშორისო ვაჭრობის ცენტრია საუკუნის დასაწყისიდან, და მისი ეკონომიკა ეყრდნობა შემოსავლებს ვაჭრობიდან, ტურიზმიდან, ავიაციიდან, უძრავი ქონებიდან და ფინანსური მომსახურებიდან. ნავთობის შემოსავალმა დააჩქარა ქალაქის განვითარება. თუმცა, ნავთობის წარმოებამ 2018 წელს საემიროს მშპ-ს 1 %-ზე ნაკლები შეადგინა. ფინანსური საიდუმლოების, დაბალი გადასახადებისა და ძვირფასი უძრავი ქონების გამო, დუბაი მიმზიდველი დანიშნულების ადგილია ფულის გამთეთრებლების, კრიმინალების, კორუმპირებული პოლიტიკური ფიგურებისა და სანქცირებული ბიზნესმენებისთვის ფულის გათეთრების ან დამალვის მიზნით.

დუბაის მსოფლიოში მეორე ადგილი უკავია ხუთვარსკვლავიანი სასტუმროების რაოდენობით ლონდონის შემდეგ და მასში მდებარეობს მსოფლიოში ყველაზე მაღალი შენობა, ბურჯ-ხალიფა, რომლის სიმაღლეც 828 მეტრს შეადგენს. მდებარეობს აღმოსავლეთ არაბეთის ნახევარკუნძულზე, სპარსეთის ყურის სანაპიროზე და წარმოადგენს მგზავრებისა და ტვირთის გადაზიდვის მნიშვნელოვან გლობალურ ცენტრს. 2024 წელს დუბაი იყო მსოფლიოში მეშვიდე ყველაზე მონახულებადი ქალაქი.

გეოგრაფია
დუბაი მდებარეობს არაბთა გაერთიანებული საამიროების სპარსეთის ყურის სანაპიროზე და არის დაახლოებით ზღვის დონეზე. დუბაის საამირო ესაზღვრება აბუ-დაბის სამხრეთით, შარჯას ჩრდილო-აღმოსავლეთით და ომანის სასულთნოს სამხრეთ-აღმოსავლეთით. ჰატა, საემიროს მცირე ექსკლავი, სამი მხრიდან გარშემორტყმულია ომანით და აჯმანის (დასავლეთით) და რას-ალ-ხაიმას (ჩრდილოეთით) საამიროებით. სპარსეთის ყურე ესაზღვრება საემიროს დასავლეთ სანაპიროს. დუბაის ფართობია 4,110 კმ².

კლიმატი
დუბაის აქვს ტროპიკული,[75] ცხელი უდაბნოს კლიმატი (კიოპენის კლასიფიკაციით ). ზაფხული დუბაიში არის უკიდურესად ცხელი, გახანგრძლივებული, ქარიანი და ნოტიო, საშუალო მაღალი ტემპერატურით დაახლოებით 40° (104°) და ღამის დაბალი ტემპერატურით დაახლოებით 30° (86°) ყველაზე ცხელ თვეში, აგვისტოში. წლის განმავლობაში უმეტესი დღეები მზიანია. ზამთრები რბილიდან თბილამდეა, საშუალო მაღალი ტემპერატურით 24° (75°) და ღამის დაბალი ტემპერატურით 14° (57°) იანვარში, ყველაზე გრილ თვეში.
ტატიანა რომანოვა

ტატიანა ნიკოლოზის ას. რომანოვა (, დ. — გ. 17 ივლისი, 1918) — დიდ მთავარ ნიკოლოზ -ისა და ალექსანდრა ფეოდოროვნას მეორე ქალიშვილი. დაიბადა 1897 წელს პეტერბურგთან ახლოს. აღზრდილი იყო სამეფო კარზე თავის დებთან (ოლღა, მარია, ანასტასია) და ძმასთან (ალექსეი) ერთად.

დებისგან იყო ყველაზე ახლოს თავის დედასთან, ყოველთვის ექცეოდა დედას თბილად და უგებდა მას.
მარია რომანოვა

მარია ნიკოლოზის ას. რომანოვა (, 26 ივნისი, 1899—17 ივლისი, 1918) — დიდი მთავარი, ნიკოლოზ -ისა და ალექსანდრა ფეოდოროვნას მესამე ქალიშვილი. დაიბადა 1899 წელს პეტერბურგთან ახლოს. აღზრდილი იყო სამეფო კარზე თავის დებთან (ოლღა, ტატიანა, ანასტასია) და ძმასთან (ალექსეი) ერთად.

მარია, როგორც მისი ოჯახის ყველა წევრი 16-17 ივლისს იპატიევის სახლში იმყოფებოდა და იქნა დახვრეტილი. 2007 წელს ეკატერინბურგთან ახლოს იპოვეს ორი დამწვარი ნეშტი. 2008 წელს აშშ-ში ჩატარებული ექსპერტიზით ცნობილი გახდა, რომ ნარჩენები ნიკოლოზ -ის შვილებს ეკუთვნის, სავარაუდოდ ალექსეისა და მარიას.
ემილიო მოლა

ემილიო მოლა (, 9 ივნისი, 1887 – 3 ივნისი, 1937) — ესპანელი სამხედრო მოღვაწე, ესპანელ ნაციონალისტთა ერთ-ერთი ლიდერი ესპანეთის სამოქალაქო ომის (1936-1939) პერიოდში.

1937 წლის 3 ივნისს, გაურკვეველ ვითარებაში, ავიაკატასტროფაში დაიღუპა. ერთ-ერთი ვერსიით, თანამებრძოლმა, ფრანსისკო ფრანკომ ჩამოიშორა, რადგან სამომავლოდ ძლიერ კონკურენტად თვლიდა.

ემილიო მოლას მიეწერება ტერმინ „მეხუთე კოლონის“ შემოღება.
რესიხოხი

რესიხოხი — მწვერვალი საქართველოსა და რუსეთის (ჩრდილოეთი ოსეთი) საზღვარზე, შიდა ქართლის მხარეში, ჯავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მაღრან-დვალეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3285 მ. აგებულია იურული ქვიშაქვების შუაშრეებიანი თიხაფიქლებით. კალთები ციცაბოა, დანაწევრებული, ქვემოთ შემოსილია სუბალპური, ხოლო ზემოთ — ალპური მდელოებით.
რეჩხი

რეჩხი — მდინარე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში, სამურზაყანოს დაბლობზე. სიგრძე 8,5 კმ, აუზის ფართობი 43 კმ². სათავე აქვს კარსტული ვოკლუზით ოხაჩქუის მასივის სამხრეთ-დასავლეთ ძირში. ზღვის დონიდან 195 მ. ერთვის მდინარე ერისწყალს მარჯვნიდან. საზრდოობს წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა შემოდგომაზე. წყლის საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 4,9 მ³/წმ.
რეხა

რეხა — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, გორის მუნიციპალიტეტის ბერბუკის ადმინისტრაციულ ერთეულში (შიდა ქართლის მხარე). აერთიანებს ზემო რეხას და ქვემო რეხას.

მდებარეობს ტირიფონის ვაკეზე, მდ. მეჯუდის ნაპირას, ზღვის დონიდან 630-640 მ-ზე, გორიდან 4-5 კმ-ში.
ისტორია
ლიახვის ხეობაში მდებარე ადგილი „რეჴი“ მოხსენიებულია ლეონტი მროველის საისტორიო თხზულებაში (აქ თითქოს გამართულა ბრძოლა, სადაც მოუკლავთ ქართლის ტახტისთვის მებრძოლი მირდატი, ფარსმან ქველის ძმა). „აბიბოს ნეკრესელის მარტვილობის“ მიხედვით რეხს მჯდარა სპარსთა მარზპანი, თუმცა ამ რეხის ადგილმდებარეობის შესახებ ერთიანი აზრი არ არსებობს.

მდინარე მეჯუდა რეხს ორ ნაწილად — ზემო და ქვემო რეხად — ჰყოფს. სოფლის ძველ ნაწილს ზემო რეხა შეესაბამება. ზემო და ქვემო რეხა მოხსენიებულია დავით „პროვინციის მეფის“ 1382 წლის სიგელში. - საუკუნეებში ზემო და ქვემო რეხაში მამულებს ფლობდნენ ამილახვრები და თუმანიშვილები. 1801–1930 წლებში სოფელი რეხა შედიოდა გორის მაზრაში, 1930 წლიდან ორი სოფელი (ზემო და ქვემო რეხა) — გორის რაიონის კარალეთის, 1937 წლიდან — ბერბუკის სასოფლო საბჭოში. საქართველოს 2014 წლის საყოველთაო აღწერით ზემო რეხაში იყო 261, ქვემო რეხაში — 675 მცხოვრები. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მუნიციპალიტეტების რეესტრში გორის მუნიციპალიტეტის 2017 წლის რეგისტრაციის დოკუმენტში ზემო რეხა და ქვემო რეხა შეტანილია საერთო სახელწოდებით — რეხა.

ამავე სახელწოდების დასახლებები ცნობილია ასევე შიდა ქართლის ლეხურის ხეობაში (რეხი) და ქვემო ქართლში, თრიალეთში (რეხა).
ხუან მოდესტო

ხუან მოდესტო (24 სექტემბერი, 1906, კადისი — 19 აპრილი, 1969, პრაღა) — ესპანეთის რესპუბლიკური არმიის გენერალი ესპანეთის სამოქალაქო ომის პერიოდში (1936-1939).

ესპანეთის კომუნისტურ პარტიას შეუერთდა 1930 წელს. საბჭოთა კავშირში გავლილი სამხედრო წვრთნის შემდეგ, 1933 წელს ჩაირიცხა ესპანეთის ანტი-ფაშისტურ სამხედრო დაჯგუფებაში. სამოქალაქო ომში რესპუბლიკელთა დამარცხების შემდეგ წავიდა საბჭოთა კავშირში და წითელ არმიას შეუერთდა. იბრძოდა მეორე მსოფლიო ომში და გენერლის წოდებაც მიიღო (1945).
რეჰანი

რეჰანი — ბუჩქბალახოვანი ან ბუჩქოვან მცენარეთა გვარი ტუჩოსანთა ოჯახისა. ველურად იზრდება სუბტროპიკულ და ტროპიკულ ქვეყნებში. ზომიერი ჰავის პირობებში ზოგი სახეობა ერთწლოვანია. ცნობილია 160-ზე მეტი სახეობა, რითაც ქმნის ტუჩოსანთა უდიდეს ოჯახს, საიდანაც რეჰანის მკვიდრი სახეობაა დაახლოებით 65, ხოლო დანარჩენები განიხილება როგორც სინონიმები. რეჰანის დარგვის საუკეთესო ვადაა აპრილის ბოლოდან მაისის ბოლომდე.

საქართველოში ძირითადად მოჰყავთ სამი სახეობა: ბოსტნის რეჰანი , ევგენოლის რეჰანი და ქაფურის რეჰანი . საქართველოში რეჰანი ერთწლოვანი კულტურაა.

მრავლდება თესლით. იყენებენ პარფიუმერიასა და კვების მრეწველობაში, მედიცინაში — სამკურნალო საშუალებად. მისგან იღებენ ვანილს. მორფოლოგიური ნიშნებით, ფოთლებისა და ღეროების ფერით, არომატითა და გემური თვისებებით რეჰანის სახეობები მკვეთრად განსხვავდება ერთმანეთისგან. მცენარის მიწისზედა ნაწილები დიდი ოდენობით შეიცავს ეთერზეთებს, ვიტამინებს: , , 2, , შაქარს, კაროტინს, რუტინს, ფიტონციდებს და მთრიმლავ ნივთიერებებს. რეჰანის არაერთი სახეობა, მისი თვისებების გამო, კულტივირებულია როგორც სანელებელი, სამკურნალო და დეკორატიული მცენარე. ასევე იყენებენ როგორც ბურნუთს. სანელებლად ყველაზე ფართოდ გამოიყენება ბოსტნის რეჰანი.
რვაფეხა

რვაფეხა — თავფეხიანი მოლუსკი რბილტანიანთა ტიპისა. გავრცელებულია ოკეანათა და ზღვების ტროპიკულ, სუბტროპიკულსა და ზომიერ სარტყლებში. ჩრდილოეთით ვრცელდება შოტლანდიის სანაპიროემდე, ხოლო სამხრეთით — ავსტრალიამდე. თავზე აქვს 8 გრძელი „ხელი“ (წარსულში „ხელი“ ფეხად იყო მიჩნეული და აქედან წარმოდგა ცხოველის სახელწოდება) თავისი მისაწოვრებით. იკვებება ნაირგვარი ცხოველებით, თვითონ რვაფეხას ჭამენ ზღვის ძუძუმწოვრები, ზოგიერთი ფრინველი და თევზი. რვაფეხა განსხვავებულსქესიანია. განაყოფიერება შინაგანია. ზოგ ქვეყანაში მას საკვებად იყენებენ.
რვული

რვული — ქართული ლექსის სახეობა, რომელიც რვა ერთნაირი რითმით არის დაწერილი. გვხვდება ე. წ. აღორძინების ხანის პოეტებთან. არსებობს რვულის 2 სახეობა: ოთხტაეპიანი ლექსი, რომელსაც აქვს ოთხი შინაგანი და ოთხი გარეგანი საერთო რითმა, და რვატაეპიანი ლექსი, რომელიც შეწყობილია რვა საერთო გარეგან რითმაზე. მეტრის მიხედვით არსებობს 16, 20-მარცვლიანი რვული და სხვა.
რთულყვავილოვანნი

რთულყვავილოვანნი ( ანუ ) — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. ორწლოვანი ან უფრო ხშირად მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეებია, გვხვდება აგრეთვე ბუჩქბალახები ან ბუჩქები (ზომიერ სარტყელში) და ლიანები (ტროპიკებში).

ფოთლები მარტივი ან რთულია, მორიგეობით, მოპირისპირედ, ან რგოლურად განწყობილი, ყვავილები მეტწილად პატარაა, საერთო ყვავილსაჯდომზე მჭიდროდაა განლაგებული და შეკრებილია კალათა ყვავილედებად. კალათები სხვადასხვა მოყვანილობისა და ზომისაა, შემოხვეული სახეშეცვლილი ფოთლებით ე. წ. საბურველით, მარტოულია ან რამდენიმე, ზოგჯერ მრავალია და თავის მხრივ შეკრებილია სხვადასხვანაირ რთულ ყვავილედად.

ყვავილები 5-წევრიანია, მეტწილად ორსქესიანია, იშვიათად ერთსქესიანი ან უსქესო. ყვავილის ჯამი სახეშეცვლილია ქოჩრად, ბეწვებად ან ჯაგრებად. ქოჩორი ხშირად ნაყოფს შერჩება ხოლმე და ხელს უწყობს მის გავრცელებას; გვირგვინი ფურცლებშეზრდილია. თითოეულ კალათაში ყველა ყვავილი ენაკისებრია (ქვეოჯახი ანუ ) ან მილისებრი, ორტუჩა ან განაპირა ენაკისებრი, შიგნითა — მილისებრი (ქვეოჯახი ანუ ) მტვრიანებს ერთმანეთთან მილად შეზრდილი სამტვრეები აქვთ; ბუტკო 2 ნაყოფის ფოთლისაგან შედგება. ნაყოფი სხვადასხვა ფორმისა და ზომის თესლურაა. დამტვერვა ხდება მწერებით და ქარით. ერთსახლიანი, უფრო იშვიათად ორსახლიანი მცენარეებია.

ცნობილია 1000-მდე გვარის 30 000-მდე სახეობა. გავრცელებულია თითქმის მთელ დედამიწაზე. საქართველოში 212 გვარის 459-მდე სახეობაა.

რთულყვავილოვანნი ორლებნიანებს შორის ევოლუციურად ყველაზე მაღალი განვითარების ოჯახად ითვლება. ოჯახის სახეობათა შორის ბევრია სამეურნეო მნიშვნელობის მცენარე: ბოსტნეული (სალათა, არტიშოკი), ზეთოვანი (მზესუმზირა, ალისარჩული და სხვა), სასურსათო მიწავაშლა, კაუჩუკის შემცველი (ფამფარულა), დეკორატიული (გეორგინა, ასტრა, ქრიზანთემა და სხვა). ბევრი მათგანი აბეზარი სარეველაა.
რიკოთის უღელტეხილი

რიკოთის უღელტეხილი — უღელტეხილი საქართველოში, იმერეთისა და შიდა ქართლის მხარეებში, ხარაგაულისა და ხაშურის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს ლიხის ქედის სამხრეთ მონაკვეთზე, მდინარე ძირულის მარცხენა შენაკადის — რიკოთულის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 996 მ. მიდამო აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებით, შემოსილია კოლხური ტიპის შერეული ფართოფოთლოვანი ტყით. უღელტეხილზე გადადის თბილისი — ქუთაისის ავტომაგისტრალი.

1982 წელს უღელტეხილის ქვეშ გაიხსნა საავტომობილო გვირაბი სიგრძით 1722 მ. 2010 წელს დაიწყო რიკოთის გვირაბის განახლება, რომელიც 2011 წლის ნოემბერში დასრულდა.
რიკოთულა

რიკოთულა — მდინარე დასავლეთ საქართველოში, ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს ლიხის ქედის დასავლეთ კალთაზე. მდინარე ძირულის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 12 კმ, აუზის ფართობი 76 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 1,7 მ³/წმ. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზაფხულში, წყალმოვარდნები — შემოდგომა-ზამთარში.
კვანტური ელექტროდინამიკა

კვანტური ელექტროდინამიკა (კედ) — ელექტრომაგნიტური ურთიერთობის კვანტურველური თეორია. მისი ყველაზე დამუშავებული ნაწილია ველის კვანტური თეორია. კლასიკური ელექტროდინამიკა იხილავ მხოლოდ ელექტრომაგნიტური ველის მუდმივ თივისებებს, თვითონ კვანტური ელექტროდინამიკის საფუძველი არის ვარაუდი, რომლის თანახმააც ელექტრომაგნიტურ ველს ასევე გააჩნია დისკრეტული თვისებები, რომელთა მატარებლები ველის კვანტები - ფოტონები არიან.