iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჩიგოიანის კოშკი

ჩიგოიანის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია საუკუნეში.

მდ. ქსნის სათავეებთან, ალპიურ ზონაში, მაღალი მთის პლატოზე არის ხეობის ნასოფლარი ბაგინი, სადაც დგას საშუალო ზომის პირამიდული კოშკი. ოთხკუთხა კოშკი გეგმით თითქმის კვადრატულია (6,66,5 მ) და ზემოთკენ ოდნავ ვიწროვდება. ოთხსართულიანი კოშკი შიგნით ფლეთილი ქვითაა ნაგები, ფასადები კი თლილი ქვით. კარი პირველ და მეორე სართულს ცალ-ცალკე აქვს ჩრდილოეთიდან. მათი თაღები შეისრული ფორმისაა და ორი დიდი ზომის თლილი ქვითაა შედგენილი. მეორე სართულზე აივანი იყო, რომელიც ეყრდნობოდა ქვის კონსოლურ ძელებს. (მარჯვენა ძელი მოტეხილია). პირველი სართულის კედლებში კარის მეტი სხვა არაფერია. მეორე და მესამე სართულის კედლები აღჭურვილია წვრილი სათოფურებით. მეოთხე სართულზე კი სათოფურების გარდა თითო სალოდეცაა ყოველი კედლის ცენტრში. კოშკის სართულშუა ხის გადახურვა ჩამოქცეულია. შემორჩენილია ხის კოჭის ბუდეები. ჩამოქცეულია სახურავიც.
ჩქუნეთის ეკლესია (შუა საუკუნეები)

ჩქუნეთის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, ხუროთმოძღვრული ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩქუნეთში, „მეწყერის“ მიდამოებში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ნასოფლარ „ქვემო ჯორთისში“, მდგარი ეკლესიიდან შემორჩენილია ქვების გროვა და ერთ-ერთი კედლის მცირე ფრაგმენტი. სამშენებლო ქვა ადგილობრივი წარმოშობისაა. გეგმა არ იკითხება. ტერიტორიაზე ყრია ჩამონაშალი ქვა-ღორღი.
დადიანეთის კვირაცხოვლის ეკლესია

დადიანეთის კვირაცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დადიანეთში, უბანი „ხადილაანი“. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. წყობა სწორხაზოვანია.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით აქვს ნახევარწრიული აბსიდი. ეკლესიაში მიწის დონე იმდენად აწეულია, რომ სარკმელი არ ჩანს. ჩანს ჩრდილოეთით და სამხრეთით მოწყობილი ნიშების ზედა ნაწილი.

დასავლეთ შესასვლელს ნაოთხალი აქვს. კედლები შემორჩენილია 1,5 მეტრის სიმაღლეზე.

ინტერიერში ჩახერგილია ჩამონაშალი ქვა.
ჭორჭოხის კვირაცხოვლის ეკლესია

ჭორჭოხის კვირაცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭორჭოხში. აგებულია ადრე შუა საუკუნეებში.

მცირე ზომის დარბაზული, სწორსაკურთხევლიანი ეკლესია ფლეთილი ქვითა და ფიქალითაა ნაგები. შიგნიდანაც და გარედანაც გალესილია. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კუდლებში გაჭრილია სარკმლები. ორივე სარკმლის სათაურად ჩასმულია ტუფის ქვაზე ამოკვეთილი ჯვრები. ჩრდილოეთ კედელში კარის მარცხნივ სასანთლე ნიშაა. კარის ბალავრად გამოყენებულია ქვიშაქვის დიდი ლოდი. ცოკოლის დონე კარგად ჩანს. სარკმლები არქიტრავულია და საფეხურებიანი. ჩრდილოეთ კედელში ორი ნიშაა, სამხრეთში — ერთი. საკურთხევლის მარცხენა კუთხეში და შუაში კედელთან მიდგმულია ტრაპეზის ორი ქვა, რომლებიც ერთმანეთს დაბალი საფეხურით უკავშირდება. გადახურვა ორქანობიანი.
იჩეთის ეკლესია

იჩეთის ეკლესია — საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ზახორში, ნასოფლარ იჩეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. კედლები შემორჩენილია 1–1,5 მეტრის სიმაღლეზე. გეგმით უაბსიდო, სწორკუთხა მოხაზულობისაა. სამხრეთ კედელში ერთი ნიშაა, ხოლო შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა.

ეკლესია ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით.
ახალდაბის მეორე ეკლესიის ნანგრევი

ახალდაბის მეორე ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალდაბაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

თაღ-კამარა ჩამოქცეული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ალაგ-ალაგ წყობაში გამოყენებულია რიყის ქვა. დარბაზული ეკლესია გეგმით არაწესიერი სწორკუთხედია, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომელიც დარბაზისაგან გამოიყოფა მცირე მხრებით. ნაგებობის კედლები შემორჩენილია 2 მ., სიმაღლეზე სხვაგან უფრო ნაკლებია. შესასვლელი სამხრეთის კედელშია გაჭრილი.
ჩიგოიანის წითელი საყდარი

ჩიგოიანის წითელი საყდარი — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ნასოფლარ ზემო ბაგინის მიდამოებში მდებარეობს საშუალო ზომის დარბაზული ეკლესია, რომელიც ძირითადად რიყის ქვითაა ნაგები. ალაგ-ალაგ გამოყენებულია შირიმი და ფლეთილი ქვა. კარი სამხრეთიდანაა. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედელში თითო სარკმელია. საკურთხევალში ორი ნიშაა. აბსიდის სატრიუმფო თაღი შირიმითაა ამოყვანილი. ფასადებიდან ნაწილობრივ ჩამოყრილია პერანგის ქვები. სახურავიდან აყრილია სახურავი მასალა. ძეგლის გარშემო მიწის დონე აწეულია.
ჭორჭოხის წმინდა გიორგის ეკლესია

ჭორჭოხის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭორჭოხის დასავლეთით ქედზე. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ნაწილობრივ დანგრეულია. თავიდან კარგად გათლილი შირიმის კვადრებით იყო ნაგები. მოგვიანებით გაურემონტებიათ ფლეთილი ქვით. გადარჩა ჩრდილოეთი და სამხრეთი კედლები, დანარჩენი ფრაგმენტულადაა შემორჩენილი. დანგრეულია აბსიდის დიდი ნაწილი.
კობათის ეკლესია

კობათის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ საძეგურში, ქსნის მარცხენა მხარეს. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

ძველ სასაფლაოსთან მდებარე დარბაზული ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვით. კუთხეებში გამოყენებულია შირიმი. წყობა სწორხაზოვანია.

ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ასევე სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში მასიური ტრაპეზის ქვა დგას. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო არქიტრავული ნიშაა. სფერულ კონქზე გადასვლა ხდება ტრომპების საშუალებით. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ მოწყობილია ხის კანკელი. აქვე დევს ადრეული ქვის კანკელის ფრაგმენტი. აბსიდის იატაკის დონე სამი საფეხურით მაღალია დარბაზის იატაკთან შედარებით.

ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი კედლის წყობაში იძირება. დარბაზს ხარისხი შემოუყვება. ეკლესია ნათდება აღმოსავლეთის, სამხრეთის და დასავლეთის თაღოვანი სარკმლებით.

სამხრეთით შესასვლელი არქიტრავულია. შემორჩენილია საურდულეები.
ეკლესიის ფასადები სადაა. სამივე სარკმელი მოჩარჩოებულია შირიმის ქვით. აღმოსავლეთ სარკმელს მარტივპროფილიანი სათაური გააჩნია. ლავგარდანი მარტივპროფილიანია. საბურავად გამოყენებულია დიდი ზომის ფიქალი.
ეკლესიის გარშემო გალავანია.
დადიანეთის კოშკის ნანგრევები

დადიანეთის კოშკის ნანგრევები — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დადიანეთში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

მდ. დადიანურას მარჯვენა ნაპირას, მთაზე დგას ადგილობრივი წარმოშობის დიდი ზომის ფლეთილი ქვით ნაგები კოშკი.

შემორჩენილია ჩრდილოეთ კედლის ნაწილი დაახლოებით 2 მეტრის სიმაღლეზე.

კოშკის ირგვლივ ყრია ჩამონაშალი ქვა.
კუცხათის წმინდა გიორგის ეკლესია

კუცხათის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ შუა ზახორში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. წყობა ქაოსურია. დარბაზული, უაბსიდო ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა. შესასვლელი დასავლეთ კედელშია მოწყობილი. ადგილობრივ მოსახლეობას იგი შიფერით გადაუხურავს.
ქაშუეთის ეკლესია (ჭორჭოხი)

ქაშუეთის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭორჭოხიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მთის თავზე, დიდი წიფლების ჩრდილოეთით. აგებულია შუა საუკუნეებში.

მცირე ზომის ეკლესია, რომელსაც ჩრდილოეთით პატარა თანადროული მინაშენი აქვს, ფლეთილი ქვითაა ნაგები. წყობა მშრალია. ძეგლი დანგრეულია. შემორჩა ჩრდილოეთი და დასავლეთი კარები. სწორკუთხა საკურთხეველში იკითხება სარკმელი და პატარა ნიშა. შესაძლოა ჩრდილოეთი მინაშენი მაღალი იყო და კოშკს წარმოადგენდა. ის ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელს ბოლომდე არ გაუყვება. ძეგლის საბოლოო ტიპის დასადგენად საჭიროა მისი გაწმენდა და საძირკვლების გამოჩენა.
ბოსელთის ღვთისმშობლის ეკლესია

ბოსელთის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბოსელთაში. აგებულია შუა საუკუნეებში.
ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. დარბაზული, შვერილაბსიდიანი ეკლესია აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი აბსიდით, რომლის ცენტრში შემორჩენილია სარკმლის კვალი. კედლების სიმაღლე 2-3 მეტრს აღწევს, ზოგან უფრო ნაკლებია. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთის კედლის დასავლეთ ნაწილშია. ინტერიერში მიწის დონე აწეულია. ძეგლი დაზიანებულია, კამარა და კონქი ჩამოქცეულია, კედლები დეფორმირებულია. ტერიტორიაზე ყრია ჩამონაშალი ქვა.
ჩიგოიანის მეორე ნაეკლესიარი

ჩიგოიანის მეორე ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ნაეკლესიარზე ადგილობრივმა მცხოვრებლებმა ააგეს ნიში, რომელიც დგას ფლეთილი ქვით აგებულ სუბსტრუქციაზე. თვით ნიში კი ფიქალითაა ნაგები. სამხრეთით სანთლის დასანთები ღრუა. წყობა მშრალია.
თოხთის წმინდა მარინეს პირველი ეკლესია

თოხთის წმინდა მარინეს პირველი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ თოხთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

უაბსიდო ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის დიდი ზომის თეთრი ქვითაა ნაგები. ალაგ-ალაგ წყობაში გამოყენებულია მცირე ზომის ქვაც.
დარბაზული ეკლესიიდან შემორჩენილია ჩრდილოეთი კედელი, ჩრდილო-დასავლეთის და ჩრდილო აღმოსავლეთის კუთხე. ჩრდილოეთ კედელში ჩანს შესასვლელი ღიობის კვალი.
შუა ზახორის ეკლესია

შუა ზახორის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ შუა ზახორში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სოფლიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 2 კმ-ზე, სასაფლაოზე დგას ეკლესია, რომელიც ადგილობრივი წარმოშობის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. მარკანტული ნაწილებისათვის გამოყენებულია შირიმი. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით აქვს სწორკუთხა საკურთხეველი, ცენტრში არქიტრავული სარკმლით.
სარკმლის მარჯვნივ ნიშაა მოწყობილი. შიდა სივრცე გადახურულია ცილინდრული კამარით, რომლის საბრჯენი თაღიც პილასტრებს ეყრდნობა. დასავლეთ კედელში გაჭრილია ვიწრო სარკმელი. სამხრეთ კედელში მოწყობილი შესასვლელი თითქმის მორღვეულია. მონგრეულია ნაგებობის ჩრდილო-აღმოსავლეთი კუთხე. სახურავი აყრილია.
შარიაანთ კარის ღვთისმშობლის ეკლესია

შარიაანთ კარის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დადიანეთში, უბანი „შარიაანთ კარი“. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები, წყობაში დაცულია სწორხაზოვნება.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით ასიმეტრიული ფორმის აბსიდით. მის ცენტრში მდებარე სარკმელი ამოშენებულია. სამხრეთით სწორკუთხა ნიშაა. აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფლილია მხრებით.

ეკლესიის ცილინდრული კამარის მხოლოდ დასავლეთი ნაწილია შემორჩენილი. ჩრდილოეთი შესასვლელი შიგნით არქიტრავული, გარეთ თაღოვანია. კარი ნაოთხალია. დასავლეთი სარკმლები ერთ ღერძზეა განლაგებული.

ეკლესიას ჩრდილოეთიდან და დასავლეთიდან მინაშენები აქვს.

ნაგებობის დასავლეთი მინაშენის სამხრეთის კედელში მოთავსებულია სწორკუთხა ნიშები, გადახურვა კამაროვანი ჰქონდა, ჩანს მისი მცირე ნაწილი.

ჩრდილოეთი მინაშენი გეგმით სწორკუთხაა. კედლები შემორჩენილია 1-15 მეტრის სიმაღლეზე. მინაშენში შესასვლელი ჩრდილოეთის კედელშია გაჭრილი.

ეკლესიის ჩრდილოეთ ფასადზე შემორჩენილია მარტივპროფილიანი კარნიზის ფრაგმენტი.

კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. კედლები მრავალ ადგილას დანგრეულია. მიწის დონე აწეულია. ძეგლის გარშემო ჩამონაშალი ქვის გროვაა.
ჭორჭოხის ეკლესია

ჭორჭოხის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭორჭოხიდან აღმოსავლეთით, ქედზე 1,5 კმ-ზე. აგებულია გარდამავალი ხანაში.

საშუალო ზომის დარბაზული ეკლესია, რომელსაც გვიანი ხანის ჩრდილოეთი მინაშენი აქვს, კარგად დამუშავებული დიდი და საშუალო ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. გეგმით სწორკუთხა ნაგებობა აღმოსავლეთით დასრულებულია ასევე სწორკუთხა საკურთხევლით. მისი კონქის ამოსაყვანად ფიქალიც არის გამოყენებული. საკურთხევლის მხრები ბოლომდე არ ჩამოდის. როგორც საკურთხეველი, ისე კამარის მზიდი თაღიც, თხელი ფიქალის ქუსლს ეყრდნობა. ჩრდილოეთი კარის ბალავრის ზემოთ ინტერიერში ოდნავ შეისრული ლუნეტია ამოღებული. თითო სარკმელია აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში. როგორც დარბაზის, ისე მინაშენის გადახურვა ჩამონგრეულია. მიწის დონე ერთი მეტრითაა აწეული. შემორჩენილია მინაშენის დასავლეთი და ჩრდილოეთი კედლები. დარბაზის ინტერიერი მოხატული ყოფილა. ფრაგმენტულად იკითხება რამდენიმე სახე, გველეშაპის გამოსახულება და ასომთავრული წარწერები. ფერები ჩამორეცხილია. გადარჩა მხოლოდ ესკიზური ხაზები. ეკლესია ვერტიკალური ღერძიდან გადაწეულია სამხრეთით, გაბარიტები დარღვეულია.
ჩიტიანის ეკლესის ნანგრევი

ჩიტიანის ეკლესის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიტიანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ტერიტორია, რომელზეც ეკლესია დგას, სოფლის სასაფლაოს ეკუთვნის. დარბაზული სწორკუთხასაკურთხევლიანი ეკლესია გეგმით მართკუთხედია. საკურთხეველში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. დასავლეთით სწორკუთხა ნიშაა. სამხრეთი კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში შესასვლელი ღიობია დატანებული. ნაგებობის თაღ-კამარა და გადახურვა მთლიანად ჩამოქცეულია, კედლები დაშლილი და დეფორმირებულია.
ბოსელთას მთავარანგელოზის ეგლესიის ნანგრევი

ბოსელთის მთავარანგელოზის ეგლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბოსელთაში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესია იდგა სოფლის ქვემოთ - ქედზე. შემორჩენილია ჩრდილოეთი კედელი 50 სმ. სიმაღლეზე და საკურთხევლის მცირე ნაწილი. დანარჩენი კედლები არ იკითხება. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ადგილობრივი წარმოშობის ფლეთილი ქვა. აქა-იქ ჩანს დუღაბი. ტერიტორიაზე ყრია ჩამონაშალი ქვა.
არბოს ეკლესია (ჭორჭოხი)

არბოს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭორჭოხიდან დასავლეთით, ადგილ არბოში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ნაგებობათა კომპლექსიდან, რომელიც ამაჟამად მთლიანად დანგრეულია, შემორჩენილია მხოლოდ ეკლესიის საკურთხევლის ნაწილი და ჩრდილოეთი კედლის ფრაგმენტი.
კედლების სიმაღლე არ აღემატება 1-1,5 მ. სამშენებლო მასალად ძირითადად ფლეთილი ქვა იყო გამოყენებული. გეგმის წაკითხვა სპეციალური გაწმენდის გარეშე შეუძლებელია.
ზემო ჯორთისის ეკლესია

ზემო ჯორთისის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, ხუროთმოძღვრული ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩქუნეთში, ნასოფლარ ზემო ჯორთისის მიდამოებში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ნასოფლარ „ზემო ჯორთისში“ შემორჩენილი ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის, მოთეთრო-მონაცრისფრო ფლეთილი ქვითაა ნაგები. დარბაზული ეკლესიიდან შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 2-2,5 მეტრს აღწევს, ზოგან უფრო ნაკლებს. ეკლესიას სწორკუთხა საკურთხეველი აქვს. იმის გამო, რომ ეკლესიის ინტერიერი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით, მისი გაზომვა და დეტალური აღწერა არ ხერხდება. ნანგრევზე აღმართულ, ორ, ნახევრად ჩაქცეულ ხის ძელზე ჰკიდია ზარი. ეკლესიის გარშემო შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები.
შუა ზახორის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია

შუა ზახორის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ შუა ზახორში. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

ძეგლი მდებარეობს მდინარე ლეხურის ხეობაში, ვანის ხევის შესართავთან, სოფელ ქვითკირის დასავლეთით 0,5 კმ-ზე. ეკლესია საშუალო ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაშენი.. იგი წარმოადგენს მცირე ზომის დარბაზულ ნაგებობას. დარბაზი გეგმაში დასავლეთ-აღმოსავლეთ ღერძზე წაგრძელებული სწორკუთხა მოხაზულობისაა კოლოფისებრი აბსიდით. აბსიდის მცირე მხრები პირდაპირ სატრიუმფო თაღში გადადის. ცილინდრული კამარა, რომელსაც გადახურვა ეჭირა დასავლეთ მხარეს ჩამოშლილია. გარედან არქიტრავული — შიგნიდან თაღოვანი კარი ეკლესიაში გაჭრილია სამხრეთით. დარბაზის მთელ პერიმეტრს ხარისხი შემოუყვება. გრძივ კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშაა. სარკმლები გაჭრილია საკურთხეველსა და დასავლეთ კედელში. დასავლეთ სარკმლის ძირი ოთხსაფეხურიანია. საკურთხევლის ცენტრში, კედელთან მიდგმულია ტრაპეზის ქვა. აქა-იქ მიმობნეულია კანკელის ფრაგმენტები. მოგვიანებით ინტერიერი გალესილი და მოხატული ყოფილა. დღესდღეობით ფრესკების სიუჟეტების გარჩევა შეუძლებელია. გარე ფასადები მთლიანად სადაა. შელესილობა მხოლოდ ჩრდილო-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეებში შემორჩა. დუღაბიც ამორეცხილია. ქვის წყობაში იგრძნობა თარაზულობის შენარჩუნების სურვილი. საინტერესო ელემენტს წარმოადგენს შირიმის კბილანა ლავგარდანი, თუმცა თლილია საკმაოდ ტლანქად.
ეკლესიას ჩრდილოეთიდან მცირე ზომის მინაშენი აქვს. გალავნის კვალი შეიმჩნევა ნაგებობიდან სამხრეთით რამდენიმე მეტრზე.
შხამურის ციხე

შხამურის ციხე — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავატში. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

სოფლიდან ჩრდილო-დასავლეთით 6 კმ-ზე, მდ. ცხავატურას ხეობაში მდებარე ზურგიანი კოშკი დიდი ზომის ადგილობრივი წარმოშობის ქვითაა ნაგები. წყობა თარაზულია. კედლების სისქე ზოგან 1,80 მ, ზოგან 1,50 მ.

კოშკი შემორჩენილია ხუთი სართულის დონეზე. შესასვლელი მეორე სართულის ჩრდილოეთ კედელშია. ჩანს ხის ძელების ბუდეები. ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში შემორჩენილია ხვრელი, რომელიც შესაძლოა გვირაბში ჩასასვლელი იყო.

ტერიტორია შემოზღუდული იყო გალავნით, რომლის ფრაგმენტები მდინარისაკენ მიემართება.

კოშკის სამხრეთი კედელი გრძივ ღერძზე მთლიანად გაპობილია. სართულშუა გადახურვა ჩამოქცეულია.
გავაზის ეკლესია

გავაზის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ გავაზში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სასაფლაოზე შემორჩენილია მოგრძო პროპორციების მქონე დარბაზული ეკლესია. ძეგლი დანგრეულია და დაფარულია ხშირი ბუჩქნარით, რის გამოც მისი აზომვა ვერ მოხერხდა. სამშენებლო მასალად გამოყენებული იყო ადგილობრივი წარმოშობის სხვადასხვა ზომის ქვა. აქვეა შირიმის რამდენიმე კვადრი და ბალავრის ქვა. ნაგებობას შესასვლელი სამხრეთიდან უნდა ჰქონოდა. აღმოსავლეთ ფრონტონზე შემორჩენილია შირიმის ქვის კარნიზის მცირე ნაწილი. ეკლესია შიგნით და გარეთ გალესილი ყოფილა.
ლოწობნის ციხე

ლოწობნის ციხე — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციოო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჯვარისუბანში, სოფლიდან დასავლეთით 5კმ-ზე. აგებულია გვიანი შუა საუკუნეებში.

მატიანეში ციხე ს. ქართლში მიმდინარე პოლიტიკურ ამბებთან დაკავშირებით იხსენიება. სამების მთაზე აღმართული ლოწობნის ციხის კომპლექსიდან შემორჩენილია გალავნის მცირე ნაწილი. ეს უკანასკნელი ქედს მიუყვება დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ. კედელი ფლეთილი ქვითაა ნაგები, მის გარშემო მიწის დონე აწეულია. დანარჩენი კედლებისა და გეგმის წაკითხვა შეუძლებელია.
ჩიტიანის ყველაწმინდის ეკლესია

ჩიტიანის ყველაწმინდის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიტიანში. აგებულია – საუკუნეებში.

ჩიტიანის მიდამოებში დგას დარბაზული ეკლესია, რომელსაც ჩრდილოეთიდან მიშენებული აქვს სამლოცველო გარშემოსავლელით და კარიბჭით. ყველა ნაგებობისთვის სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ადგილობრივი წარმოშობის, დამუშავებული ქვა. წყობაში დაცულია სწორხაზოვნება. სწორკუთხა გეგმის, მთავარი ეკლესია აღმოსავლეთით დასრულებულია ასევე სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში გაჭრილია შეისრულთაღიანი სარკმელი. სარკმლის ძირში დგას ორი მასიური ტრაპეზის ქვა, რომელთა წინა წიბოზე მოწყობილია ნიშები. სწორკუთხა საკურთხევლიდან სფერულ კონქზე გადასვლა განხორციელებულია ტრომპების საშუალებით. ცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი სამხრეთით პილასტრს ეყრდნობა, ხოლო ჩრდილოეთით კრონშტეინს. დარბაზის მთელ პერიმეტრს ხარისხი შემოუყვება. ინტერიერში, შებათქაშებულ კედლებზე შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები და ფრესკული, ასომთავრული წარწერები. ეკლესია ნათდება სამხრეთით სწორკუთხა და დასავლეთით თაღოვანი სარკმლებით. ჩრდილოეთ კედელში გაჭრილი არქიტრავული კარი გარშემოსავლელს უკავშირდება. გარშემოსავლელიდან ვხვდებით მცირე ზომის, გეგმით უაბსიდო, სწორკუთხა სამლოცველოში. საკურთხევლის კუთხეებში შემორჩენილია ტრომპები. ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. სარკმლის ძირში დგას ტრაპეზის ქვა. სარკმელი გაჭრილია დასავლეთ კედელშიც. იატაკი ამოვსებულია მიწითა და ქვით. გარშემოსავლელის დასავლეთ კედელში სამი სწორკუთხა სარკმელია, ასეთივე სარკმელია აღმოსავლეთით და ჩრდილოეთით. კარის ღიობი ჩრდილოეთ კედელშია. ამ არქიტრავული შესასვლელით ვუკავშირდებით კარიბჭეს, რომლის აღმოსავლეთი კედელი მთლიანად დანგრეულია. ძეგლი სერიოზულად არის დაზიანებული.
გავაზის ეკლესიის ნანგრევი

გავაზის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ გავაზში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. მცირე ზომის დარბაზული, სწორკუთხასაკურთხევლიანი ეკლესიიდან შემორჩენილია სამხრეთ-აღმოსავლეთი კუთხე და დასავლეთი კედლის მცირე ნაწილი, სადაც შესასვლელი იყო მოთავსებული. ჩანს ბალავარის ბრტყელი ქვა. ეკლესიის ტერიტორიაზე ყრია შირიმის ქვა.
წირქოლის წმინდა მარიამის ეკლესია

წირქოლის წმინდა მარიამის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ წირქოლში. აგებულია საუკუნეში.

სოფლის შემაღლებულ ადგილას მდებარე ეკლესია ფლეთილი ქვითა და აგურითაა ნაგები, რომელიც მოგვიანებით შეულესავთ. ეკლესიის დასავლეთ კეხის კიდეში დასმულია სამრეკლო, ღია ფანჩატურით. ჩრდილოეთ ფასადი შელესილია, შესასვლელები დასავლეთიდან და სამხრეთიდანაა. აქედან დასავლეთისა ამოშენებულია. დასავლეთ ფასადი აქცენტირებულია აგურის წყობაში ჩაძირული დიდი ზომის გოლგოთის ჯვარით. ჩრდილოეთი და სამხრეთი ფასადები ერთმანეთის მსგავსადაა დამუშავებული, კედლები დანაწევრებულია პილასტრების საშუალებით. გეგმით სწორკუთხა ეკლესია აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული, ღრმა აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სარკმელი. მის ორსავე მხარეს ნიშებია. გრძივი კედლები დანაწევრებულია ორი წყვილი პილასტრით, რომლებზეც გადასულია კამარის საბჯენი თაღები. სატრიუმფო თაღი აბსიდის ვიწრო მხრებს ეყრდნობა. შიდა სივრცე განათებულია ჩრდილოეთით ორი, ხოლო აღმოსავლეთით და დასავლეთით თითო სარკმლით.
ძეგლევის წმინდა გიორგის ეკლესია

ძეგლევის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძეგლევში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითაა ნაგები. ალაგ-ალაგ წყობაში გამოყენებულია ქართული აგური. ფასადები მოგვიანებით შეულესიათ.

სწორკუთხა, დარბაზული ეკლესია აღმოსავლეთით დასრულებულია შებრტყელებული, ნახევარწრიული ფორმის აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო შეისრულთაღიანი ნიშაა. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ შემორჩენილია ხის კანკელი მოხატული წმინდანების გამოსახულებებით.

ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელში ერთი შეისრულთაღიანი ნიშაა მოწყობილი. კამარის დასავლეთი საბჯენი თაღი კუთხის პილასტრებს ეყრდნობა.

ეკლესიას დასავლეთით მინაშენი ჰქონია, რომლისგანაც შემორჩენილია ჩრდილოეთი კედელი და დასავლეთი კედლის მცირე ნაწილი.

ნაგებობა დაზიანებულია, ჩამოქცეულია კამარა და კედლების ზედა ნაწილები.
ჩქუნეთის წმინდა გიორგის ნიში

ჩქუნეთის წმინდა გიორგის ნიში — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩქუნეთში. აგებულია საუკუნეში.

ძველი ეკლესიის ადგილას ადგილობრივ მოსახლეობას აუგია ნიში. ეკლესიის გეგმა არ იკითხება. ჩანს საძირკვლის ფრაგმენტები. ადგილობრივი წარმოშობის სამშენებლო ქვა ფლეთილია. იქვე ხეზე კიდია ეკლესიის ზარი მხედრული წარწერით: „ზარი შევწირეთ ცქვნეთის (ცქუნეთის) წმინდა გიორგის დიმო და ბიძი მელაძეებმა ჩ.შ.“. ეს ზარი თანაფარდობაში მოდის იქვე მდებარე ბოლნური ჯვრის წარწერასთან: „ჯვარი შევწირე წმინდა გიორგის დიმო მელაძე ჩ.ყ.მ. გ.“. ჯვრის ცენტრში გამოსახულია წმ. გიორგი.
ცხავათის წმინდა გიორგის ეკლესია

ცხავათის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავათში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ძეგლი დგას სოფლის აღმოსავლეთით, ადგილ „ხატის ქედთან“, მრავალწლიანი ცაცხვის ძირში, სასაფლაოს ცენტრში. მცირე ზომის სწორკუთხასაკურთხევლიანი დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის და ფორმის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ეკლესიას შესასვლელი ჩრდილოეთიდან აქვს. სარკმელი მხოლოდ აღმოსავლეთ კედელში შეიმჩნევა, თუმცა ამჟამად ისიც ამოვსებულია გარედან მოწოლილი გრუნტით. დარბაზის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში ჩადგმულია ქვევრი. საფიქრებელია, რომ ძეგლის გადახურვა ხის კონსტრუქციებს ეყრდნობოდა, რადგან ამჟამად შემორჩენილია რამდენიმე ხის მორი. ძეგლის ფასადები სადაა. ნაგებობის სამხრეთ-აღმოსავლეთი კუთხე მთლიანად შეჭრილია ფერდობში.
ჩქუნეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

ჩქუნეთის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, ხუროთმოძღვრული ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩქუნეთში, „მეწყერის“ მიდამოებში. აგებულია გარდამავალ შუა საუკუნეებში.

სოფლიდან სამხრეთით 2 კმ-ზე, მდ. ჭურთის ხეობაში მდებარე წმინდა გიორგის ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის დიდი ზომის ქვითაა ნაგები. წყობა სწორხაზოვანია. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით აქვს კოლოფა აბსიდი, ცენტრში გაჭრილი თაღოვანი სარკმლით. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. საკურთხეველში, ჩრდილოეთით და ცენტრში ტრაპეზის ქვები დგას. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი პილასტრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ შემორჩენილია სოლეა. ეკლესიის ცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი ეყრდნობა პილასტრებს, რომელთაგან ჩრდილოეთისა სამსაფეხურიანია, ხოლო სამხრეთისა ორსაფეხურიანი. დასავლეთი საბრჯენი თაღი კი კრონშტეინებს ეყრდნობა. ჩრდილოეთ კედელში, პილასტრის მიჯრით მცირე ზომის არქიტრავული ნიშაა. ეკლესია ნათდება აღმოსავლეთის, სამხრეთის და დასავლეთის სწორკუთხა სარკმლებით. სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია. ეკლესიას სადა ფასადები აქვს. კარნიზი მარტივპროფილიანია.

ნაგებობიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით დგას სამსართულიანი სამრეკლო. მისი პირველი სართული ყრუა და ამოვსებულია მიწით. მეორე სართული ოთხივე მხრიდან გახსნილია თაღებით, რომლებიც მასიურ, ოთხკუთხა სვეტებს ეყრდნობიან. სვეტებში მოწყობილია მცირე ნიშები. მესამე სართული ჩამონგრეულია. სამრეკლოს სამშენებლო მასალა ფლეთილი ქვაა, რომელიც შემდეგ შეულესიათ. ეკლესიის გარშემო შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები. აყრილია ეკლესიის საბურავი, ამოსულია ხეები. კარი და სარკმლები დაზიანებულია, კედლები დაბზარული.