iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლუი XI

ლუი (; დ. 3 ივლისი, 1423, ბურჟი, საფრანგეთი — გ. 30 აგვისტო, 1483, პლესი-ლე-ტური, საფრანგეთი) — საფრანგეთის მეფე 1461-1483 წლებში, ვალუას დინასტიისა. შარლ -ის ძე.

გამეფებისთანავე დაიწყო ბრძოლა ფეოდალური არისტოკრატიის წინააღმდეგ. მისი პოლიტიკით უკმაყოფილო პრინცებმა - ბურგონის ჰერცოგის ვაჟმა შარლ გულადმა, მეფის ძმამ შარლ დე ბერიმ და ბრეტანის ჰერცოგმა - 1465 წელს შეადგინეს „საზოგადოებრივი კეთილდღეობის ლიგა“. მეფესა და ლიგას შორის გამართულ მონლერის ბრძოლას (1465 წ.) შედეგი არ გამოუღია. ლუი იძულებული გახდა დათმობაზე წასულიყო. ბრძოლა ფეოდალური დიდკაცობის წინააღმდეგ განსაკუთრებით გამწვავდა მას შემდეგ, რაც 1467 წელს ბურგონის ჰერცოგობა მიიღო შარლ გულადმა, რომელიც დამოუკიდებელი სახელმწიფოს შექმნაზე ოცნებობდა. 1477 წლის 5 იანვარს ნანსის ბრძოლაში შარლ გულადის დამარცხებისა და დაღუპვის შემდეგ დაიწყო „ბურგონული მემკვიდრეობისათვის“ ბრძოლა ლუი -სა და ავსტრიის მბრძანებელ მაქსიმილიან ჰაბსბურგს შორის (შარლ გულადის ასულისა და მემკვიდრის მარი ბურგონელის ქმარი). 1482 წელს არასის ზავით ლუი -მ დაპყრობილი ბურგონული მემკვიდრეობის მიწებიდან შეინარჩუნა ბურგონის საჰერცოგო და პიკარდია, შეიერთა ანჟუსა და მენის საგრაფოები და პროვანსი მარსელითურთ.

ლუი -ის მმართველობაში არსებითად დასრულდა საფრანგეთის გაერთიანება და საფუძველი ჩაეყარა ფრანგულ აბსოლუტიზმს. ლუი -მ მოახდინა არმიის რეორგანიზაცია, ხელს უწყობდა ეკონომიკურ განვითარებას, შემოიღო საფოსტო სადგურების სისტემა. მფარველობდა უნივერსიტეტებს. დაიწყო წიგნის ბეჭდვა.
შრომის წითელი დროშის ორდენი

შრომის წითელი დროშის ორდენი — სსრკ-ის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტისა (ცაკი) და სსრკ-ის სახალხო კომისართა საბჭო (სახკომსაბჭო) მიერ 1928 წლის 7 სექტემბერს დაწესებული ორდენი. სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმი შრომის წითელი დროშის ორდენით აჯილდოებს ცალკეულ მოქალაქეებს, დაწესებულებსა და მშრომელთა კოლექტივებს წარმოების დარგში, სამეცნიერო მოღვაწეობაში, სახელმწიფო ან საზოგადოებრივ სამსახურში მოპოვებული განსაკუთრებული დამსახურებისათვის. ორდენი მზადდება ვერცხლისაგან. მის შუაგულში მოოქრული ნამგალი და უროა, ზემოთ - წითელი მინანქრით დაფარული გაშლილი დროშა და წარწერა - სსრკ (რუს.). იბნევენ მკერდის მარცხენა მხარეს წითელი დროშის ორდენის გვერდით.

საქართველოს სსრ
შრომის წითელი დროშის ორდენით დაჯილდოებული საქართველოს სსრ კოლექტივები არიან:
1947 — ვ. ი. ლენინის სახელობის საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი.
ოქსფორდის უნივერსიტეტი

ოქსფორდის უნივერსიტეტი — ბრიტანული საჯარო კვლევითი უნივერსიტეტი ქალაქ ოქსფორდში, ინგლისი. მსოფლიოს ერთ-ერთი პირველი, ხოლო ინგლისურენოვანი სამყაროსა და ბრიტანეთის — უძველესი, უნივერსიტეტი. გაერთიანებული სამეფოს პირველი, ყველაზე ელიტური და პრესტიჟული უნივერსიტეტი.

უნივერსიტეტში სწავლების შესახებ ცნობები 1096 წლით თარიღდება. ამ თარიღიდან გამომდინარე, ოქსფორდის უნივერსიტეტი მსოფლიოს ერთ-ერთი პირველი, ხოლო ინგლისურენოვანი სამყაროსა და ბრიტანეთის — უძველესი, უნივერსიტეტია. უნივერსიტეტი განსაკუთრებით სწრაფად ვითარდება 1167 წლიდან, მას შემდეგ, რაც ინგლისის მეფე ჰენრი -ემ ინგლისელებს აუკრძალა პარიზის უნივერსიტეტში სწავლა.

ოქსფორდის უნივერსიტეტის შემადგენლობაში შედის 43 კოლეჯი, მათ შორის: 36 ნაწილობრივ ავტონომიური კოლეჯი, 4 მუდმივი კერძო ჰოლი და 3 საზოგადოება (კოლეჯი, რომელიც უნივერსიტეტის დეპარტამენტად მიიჩნევა, მაგრამ არ აქვს საკუთარი სამეფო ქარტია). უნივერსიტეტში ასევე არსებობს აკადემიური დეპარტამენტების ფართო სპექტრი, რომლებიც ორგანიზებულია ოთხ ფაკულტეტად. ყველა კოლეჯი არის უნივერსიტეტის სტრუქტურაში შემავალი თვითმმართველი ერთეული, რომელიც თავად აკონტროლებენ საკუთარ წევრობას და აქვს საკუთარი შიდა სტრუქტურა და საქმიანობა. ყველა სტუდენტი არის რომელიმე კოლეჯის წევრი. 2024 წლის ფინანსური წლის მიწურულს, უნივერსიტეტის საერთო კონსოლიდირებული შემოსავალი შეადგენდა £ 3.05 მილიარდს, საიდანაც £ 778.9 მილიონი მოდიოდა კვლევითი გრანტებისა და კონტრაქტებიდან. 2024 წელს ოქსფორდმა ეროვნულ რეიტინგში პირველი ადგილი დაიკავა ბაკალავრიატის განათლების მიმართულებით.

ოქსფორდის უნივერსიტეტს მრავალი მნიშვნელოვანი კურსდამთავრებული ყავს. მათ შორის, გაერთიანებული სამეფოს 31 პრემიერ-მინისტრი (უილიამ გლადსტონი, მარგარეტ ტეტჩერი, ტონი ბლერი, და სხვ.), მრავალი სხვადასხვა ქვეყნისა და მთავრობის მეთაური (მათ შორის, აშშ-ის პრეზიდენტი ბილ კლინტონი, ინდოეთის პრემიერ-მინისტრი ინდირა განდი, იორდანიის მეფე აბდულა და სხვ.). 2022 წლის ოქტომბრისთვის, უნივერსიტეტში სწავლობდა, მუშაობდა, ან სხვადასხვა დროს კავშირი ჰქონდა ნობელის პრემიის 73 ლაურეატს, ფილდსის მედლის 4 მფლობელსა და ტიურინგის ჯილდოს 6 მფლობელს. კურსდამთავრებულებმა ასევე მოიპოვეს 160 ოლიმპიური მედალი. ოქსფორდში სწავლობდნენ და ასწავლიდნენ სტივენ ჰოკინგი, ოსკარ უაილდი, ჯონ რონალდ რუელ ტოლკინი და სხვ.
მეინის შტატი

მეინი, მენი — შტატი აშშ-ში, ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე, ახალი ინგლისის რეგიონში, კანადის საზღვართან. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ოგასტა. უდიდესი ქალაქი და ნავსადგური — პორტლენდი. ტერიტორიის დიდი ნაწილი უჭირავს აპალაჩების შტოქედებს (სიმაღლე 1291 მ-მდე). ჰავა ზომიერი ნოტიო.

სახელი ეწოდა საფრანგეთის პროვინციის მიხედვით; 1623 წელს აქ დასახლდნენ ინგლისელები, 1652-დან - მასაჩუსეტსის ნაწილია; 1820 წელს შტატი გახდა.

ფართობი - 79,9 ათასი. რელიეფი – აპალაჩის მთები, 80% ტყეებს უკავია. შტატის ტერიტორიაზეა აკადიის ეროვნული პარკი.
მოსახლეობა - 1,310 ათასი (თეთრი 98,4 %, აფროამერიკელი 0,4 %, ლათინურამერიკელი 0,6 %).
ქალაქის მოსახლეობა - 47,5 %.
ქალაქები – ოგასტა (დედაქალაქი), 20 ათასი, პორტლენდი, 63 ათასი, ლევისტონი, 37 ათასი.
ცნობილი ადამიანები – ჰენრი ლონგფელო, კეიტ იუჯინი, ედვარდ რობინსონი.
ვანდერბილტის უნივერსიტეტი

ვანდერბილტის უნივერსიტეტი (, ადგილობრივად ცნობილი, როგორც „ვანდი“) კერძო არასექტარული უნივერსიტეტია ნეშვილში, ტენესი. დაფუძნდა 1873 წელს 1 მილიონი დოლარით, რომელიც რკინიგზისა და საზღვაო გადაზიდვების მაგნატმა კორნელიუს ვანდერბილტმა გაიღო. მიუხედავად იმისა, რომ სამხრეთში თავად არასდროს ყოფილა, ვანდერბილტი იმედოვნებდა, რომ მისი საჩუქარი და უნივერსიტეტის მოღვაწეობა სამოქალაქო ომით გამოწვეულ ჭრილობათა შეხორცებას შეუწყობდა ხელს.

დღეისთვის ვანდერბილტში დაახლოებით 11.000 სტუდენტი და 10 სკოლაა - 4 საბაკალავრო და 6 სამაგისტრო და პროფესიული სკოლა. ვანდერბილტთან ასევე ასოცირებულია უდიდესი სამედიცინო კვლევისა და პირველადი მკურნალობის ცენტრი. ამჟამად უნივერსიტეტის კანცლერია გორდონ გი.
ჯეიმზ მონრო

ჯეიმზ მონრო ( დ. 28 აპრილი 1758 — გ. 4 ივლისი 1831) — ამერიკის შეერთებული შტატების მე-5 პრეზიდენტი 1817-1825 წლებში. მისი ადმინისტრაციის საქმიანობიდან აღსანიშნავია ფლორიდის შესყიდვა (1819), ასევე მისურის კომპრომისი, რომლის მიხედვითაც მისური მიიღეს უნიონში როგორც შტატი მონათმფლობელობის უფლებით და მეინი როგორც თავისუფალი შტატი (1820). მან შეიმუშავა საგარეო პოლიტიკური კონცეფცია, რომელიც მონროს დოქტრინის სახელითაა ცნობილი (1823). იგი გამოდიოდა ევროპის ჩარევის წინააღმდეგ ამერიკის პოლიტიკაში, ასევე გაწყვიტა ყველა კავშირი, რომელიც შეერთებულ შტატებსა და საფრანგეთს შორის 1812 წლის ომიდან მოყოლებული არსებობდა.
გროვერ კლივლენდი

სტივენ გროვერ კლივლენდი ( დ. 18 მარტი, 1837 — გ. 24 ივნისი, 1908) — ამერიკის შეერთებული შტატების რიგით 22-ე (1885-1889) და 24-ე (1893-1897) პრეზიდენტი. 2024 წლამდე (დონალდ ტრამპის არჩევამდე) იყო ერთადერთი პრეზიდენტი, რომელიც ორჯერ აირჩიეს პრეზიდენტად, მაგრამ არა ზედიზედ. იგი ერთადერთი დემოკრატი იყო, ვინც რესპუბლიკელი პოლიტიკოსების ერაში, რომელიც 1860 წლიდან 1912 წლამდე გრძელდებოდა, პრეზიდენტად აირჩიეს. მან პირველად 1884 წლის არჩევნებში გაიმარჯვა. 1888 წლის არჩევნებში კლივლენდმა ამომრჩეველთა ხმების უმრავლესობა მოიპოვა, მაგრამ ამომრჩეველთა კოლეგიის ხმების უმრავლესობით პრეზიდენტი ბენჯამინ ჰარისონი გახდა. ოთხი წლის შემდეგ 1892 წლის არჩევნებში ის ისევ დაუპირისპირდა ჰარისონს და ამჯერად დაამარცხა.

კლივლენდის მხარდამჭერები აქებდნენ მას თავისი პატიოსნების, დამოუკიდებლობის და კლასიკური ლიბერალიზმის ერთგულების გამო. იგი ეწინააღმდეგებოდა იმპერიალიზმს, გადასახადებს, სუბსიდიას და ინფლაციურ პოლიტიკას. როგორც რეფორმატორი იგი ასევე კორუფციას, პოლიტიკურ პატრონაჟს და ბოსიზმს ებრძოდა.

კლივლენდის ზოგიერთმა გადაწყვეტილებამ მის პარტიაშიც კი კამათი გამოიწვია. 1894 წელს მასშტაბური გაფიცვის დროს, მან მეწარმეთა მხარე დაიჭირა. იგი ასევე მხარს ოქროს სტანდარტს უჭერდა და თავისუფალი ვერცხლის წინააღმდეგი იყო. მისმა ასეთმა გადაწყვეტილებებმა იგი დემოკრატიული პარტიის აგრარულ ფრთასთან დააპირისპირა. გარდა ამისა, კრიტიკოსები ჩიოდნენ, რომ მას მცირე წარმოდგენა ჰქონდა იმ ეკონომიკური კატასტროფების შესახებ (დეპრესია და გაფიცვები), რაც მისი პრეზიდენტობის მეორე ვადის დროს იყო. მიუხედავად პრობლემებისა პრეზიდენტობის მეორე ვადაში მისი რეპუტაცია, როგორც პატიოსანი და კეთილი ხასიათის პიროვნებისა მაინც შენარჩუნდა.
უილიამ მაკ-კინლი

უილიამ მაკ-კინლი ( დ. 29 იანვარი 1843 — გ. 14 სექტემბერი 1901) — ამერიკელი პოლიტიკური მოღვაწე, ამერიკის შეერთებული შტატების რიგით 25-ე პრეზიდენტი 1897-1901 წლებში, რესპუბლიკელი. იგი სამოქალაქო ომის ბოლო ვეტერანი იყო, ვინც პრეზიდენტად აირჩიეს.

მაკ-კინლი 1877 წელს წარმომადგენელთა პალატის წევრად აირჩიეს, სადაც ის მხარს პროტექციონისტულ პოლიტიკას უჭერდა. კონგრესში მოღვაწეობის შემდეგ იგი ოჰაიოს გუბერნატორი იყო (1892-1896). 1896 წელს როგორც რესპუბლიკელთა კანდიდატი საპრეზიდენტო არჩევნებში, მხარს უჭერდა ოქროს სტანდარტს, ასევე პლურალიზმს ეთნიკურ ჯგუფებს შორის. მისი პრეზიდენტობა იმპერიალიზმის და პროტექციონიზმის ეპოქა იყო. მან ესპანეთ-ამერიკის ომი წამოიწყო, რომელიც ყვითელი პრესის წყალობით ძალიან პოპულარული იყო, ესპანეთის სისასტიკის გამო კუბაში. შემდეგ მან ესპანეთის ყოფილი ტერიტორიების ფილიპინების, პუერტო-რიკოს და გუამის ანექსია მოახდინა, ხოლო კუბაში პროტექტორატი შექმნა. იგი ასევე ხელმძღვანელობდა ჰავაის ანექსიას. მაკ-კინლი 1900 წელს მეორე ვადით აირჩიეს პრეზიდენტად. 1901 წლის 6 სექტემბერს იგი პოლონური წარმოშობის ამერიკელმა ანარქისტმა ლეონ ჩოლგოშმა მძიმედ დაჭრა, პრეზიდენტი 14 სექტემბერს გარდაიცვალა. ამის შემდეგ პრეზიდენტის პოსტი ვიცე-პრეზიდენტმა თეოდორ რუზველტმა დაიკავა.
ჯონ ტაილერი

ჯონ ტაილერი ( დ. 29 მარტი, 1790 — გ. 18 იანვარი, 1862) — ამერიკის შეერთებული შტატების რიგით მე-10 პრეზიდენტი 1841-1845 წლებში. ვიცე-პრეზიდენტი 1841 წელს ვიგების პარტიიდან. იგი იყო პირველი პრეზიდენტი, რომელმაც თანამდებობა წინამორბედის გარდაცვალების შემდეგ დაიკავა. 1825-27 წლებში იყო ვირჯინიის შტატის გუბერნატორი.

პრეზიდენტი უილიამ ჰენრი ჰარისონი ინაუგურაციიდან ერთ თვეში, 1841 წლის 4 აპრილს გარდაიცვალა, რამაც ქვეყანაში დაბნეულობა გამოიწვია. იმ დროს აშშ-ის კონსტიტუციის მიხედვით ზუსტად არ იყო განსაზღვრული პრეზიდენტის გარდაცვალების შემთხვევაში ვიცე-პრეზიდენტი ხდებოდა პრეზიდენტი, თუ პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი მომავალ არჩევნებამდე. ვიცე-პრეზიდენტმა ტაილერმა 1841 წლის 6 აპრილს დადო პრეზიდენტის ფიცი, რითაც შეიქმნა პრეცედენტი მომავალი შემთხვევებისთვის. ეს პროცედურა საბოლოოდ დარეგულირდა კონსტიტუციის 26-ე შესწორებით 1967 წელს. 51 წლის ტაილერი იმ დროისთვის ყველაზე ახალგაზრდა პრეზიდენტი იყო (მაშინ როდესაც ჰარისონი იყო ყველაზე ხნიერი).

იგი იყო პირველი პრეზიდენტი, ვინც აშშ-ის კონსტიტუციის მიღების შემდეგ დაიბადა. მისი ადმინისტრაციის ყველაზე მნიშვნელოვან მიღწევად შეიძლება ჩაითვალოს ტეხასის რესპუბლიკის ანექსია 1845 წელს.
გუნდიშაფურის აკადემია

გუნდიშაფურის აკადემია (სპარს. ; ასევე ჯონდიშაფური, გონდეშაფური) სასანიდთა იმპერიის ინტელექტუალური ცენტრი იყო. აკადემიაში ასწავლიდნენ მედიცინას, ფილოსოფიას, თეოლოგიასა და მეცნიერებას. აქაური მასწავლებლები ზოროასტრიულ და სპარსულთან ერთად ბერძნულ და ინდურ ტრადიციებშიც იყვნენ განსწავლული. კემბრიჯის ირანის ისტორიის თანახმად, ეს იყო უძველესი სამყაროს (განისაზღვრება, როგორც ევროპა, ხმელთაშუაზღვისპირეთი და ახლო აღმოსავლეთი) ყველაზე მნიშვნელოვანი სამედიცინო ცენტრი მე-6 და მე-7 საუკუნეებში.

დაფუძნდა რა 271 წელს სასანიდთა დინასტიის მმართველის მიერ, გუნდიშაფური იყო მსოფლიოში დღეისთვის ცნობილი უძველესი სასწავლო ჰოსპიტალი, რომელშიც ასევე შედიოდა ბიბლიოთეკა და უნივერსიტეტი. ის მდებარეობდა დღევანდელ ხუზისტანის პროვინციაში, ირანის სამხრეთ-დასავლეთში, მდინარე ყარუნთან ახლოს.
ჯორჯ უოკერ ბუში

ჯორჯ უოკერ ბუში ( დ. 6 ივლისი 1946, ნიუ-ჰევენი, კონექტიკუტი) — ამერიკის შეერთებული შტატების 43-ე პრეზიდენტი (2001-2009) და ტეხასის 46-ე გუბერნატორი (1995-2000), რესპუბლიკელი.

იგი აშშ-ის 41-ე პრეზიდენტის ჯორჯ ჰ. უ. ბუშის და ბარბარა ბუშის უფროსი შვილია. ბუშმა დაამთავრა იელის უნივერსიტეტი და ჰარვარდის ბიზნეს სკოლა, ხოლო 1968–1974 წლებში აშშ-ის ეროვნულ გვარდიაში მსახურობდა. ამის შემდეგ ის ნავთობის ოჯახურ ბიზნესში მუშაობდა. 1977 წელს იგი ლორა უელჩზე დაქორწინდა. 1978 წელს მან წარმომადგენელთა პალატაში იყარა კენჭი, მაგრამ დამარცხდა. რამდენიმე წელი იგი ბეისბოლის კლუბის ტეხასის რეინჯერსის თანამფლობელი იყო. 1994 წელს ბუშმა ტეხასის გუბერნატორის არჩევნებში გაიმარჯვა. 2000 წელს აშშ-ის ერთ-ერთ ყველაზე საკამათო საპრეზიდენტო არჩევნებში მან მოქმედი ვიცე-პრეზიდენტი ელ გორი დაამარცხა. არჩევნებში მოსახლეობის ხმების უმრავლესობა გორმა მიიღო, მაგრამ ამომრჩეველთა კოლეგიის ხმების უმრავლესობით ბუშმა გაიმარჯვა.

ბუშის პრეზიდენტობის პირველ წელს 11 სექტემბრის ტერორისტული თავდასხმა მოხდა. ამის საპასუხოდ მან ტერორის წინააღმდეგ გლობალური ომი გამოაცხადა, რასაც 2001 წელს ავღანეთში, ხოლო 2003 წელს ერაყში სამხედრო შეჭრა მოყვა. ეროვნული უსაფრთხოების საკითხებთან ერთად ბუშმა გარკვეული რეფორმები ჯანდაცვის, განათლების, სოციალური დაცვის სფეროებში გაატარა და გადასახადები მნიშვნელოვნად შეამცირა.

2004 წლის არჩევნებში ბუშმა დემოკრატი ჯონ კერი დაამარცხა. მეორე ვადის დროს 2005 წელს მისი ადმინისტრაცია ქარიშხალი კატრინას მიერ გამოწვეული კრიზისული სიტუაციის ცუდი მართვის გამო ძალიან გააკრიტიკეს. 2007 წლის დეკემბერში აშშ მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ყველაზე დიდ რეცესიაში შევიდა. ამან ბუშის ადმინისტრაცია იძულებული გახადა ქვეყნის ეკონომიკაში აქტიურად ჩარეულიყო და ეკონომიკის სტიმულირებისთვის ღონისძიებები გაეტარებინა. 2008 წლის სექტემბერში კრიზისი უფრო გაღრმავდა.

პრეზიდენტობისას ბუში საქართველოს და უკრაინის დემოკრატიულ მოძრაობების და ნატო-ში გაწევრიანების აქტიური მხარდამჭერი იყო. 2005 წელს იგი საქართველოში ოფიციალური ვიზიტით იმყოფებოდა. თბილისში თავისუფლების მოედანზე სიტყვით გამოსვლისას ბუშზე თავდასხმის მცდელობა მოხდა, მაგრამ პრეზიდენტი არ დაშავებულა. 2008 წელს რუსეთ-საქართველოს ომის დროს მან საქართველოს მხარე დაიჭირა და 2008 წლის 23 სექტემბერს გაეროს გენერალურ ასამბლეაზე გამოსვლისას რუსეთი გაეროს წესდების დარღვევაში დაადანაშაულა, ასევე ომისშემდგომი საქართველოს რეაბილიტაციისთვის 1 მილიარდი $ გამოყო. ბუშის პრეზიდენტობის ბოლოს გაფორმდა აშშ-საქართველოს ქარტია სტრატეგიული პარტნიორობის შესახებ.

მიუხედავად იმისა, რომ ბუში პირველი ვადის განმავლობაში პოპულარული პრეზიდენტი იყო, მისი რეიტინგი მეორე ვადის დროს ეკონომიკური პრობლემების და ერაყის ომის გამო ძალიან დაეცა. პოსტის დატოვების შემდეგ იგი ტეხასში დაბრუნდა, სადაც საზოგადოებრივ საქმიანობას ეწევა და წიგნს წერს.
რიჩარდ ნიქსონი

რიჩარდ მილჰაუს ნიქსონი ( დ. 9 იანვარი 1913 — გ. 22 აპრილი 1994) — ამერიკის შეერთებული შტატების რიგით 37-ე პრეზიდენტი 1969-1974 წლებში რესპუბლიკური პარტიიდან. ერთადერთი ამერიკელი პრეზიდენტი, რომელიც თანამდებობიდან გადადგა.

მეორე მსოფლიო ომის დროს ნიქსონი აშშ-ის სამხედრო-საზღვაო ფლოტში მსახურობდა, სადაც ლეიტენანტის წოდება მიიღო. 1946 წელს იგი აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის წევრად, ხოლო 1950 წელს სენატორად აირჩიეს რესპუბლიკური პარტიიდან. 1953–1961 წლებში ეიზენჰაუერის პრეზიდენტობის დროს ნიქსონი აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტი იყო. 1960 წელს მას ჰქონდა აშშ-ის პრეზიდენტად არჩევის წარუმატებელი მცდელობა, როდესაც მცირე სხვაობით ჯონ კენედიმ დაამარცხა. 1962 წელს იგი ასევე კალიფორნიის გუბერნატორის არჩევნებში დამარცხდა. თუმცა ნიქსონმა 1968 წელს ისევ სცადა პრეზიდენტობა და ამჯერად გაიმარჯვა.

პრეზიდენტის რანგში ნიქსონის პირველი ამოცანა ვიეტნამის ომის პრობლემის გადაწყვეტა იყო. თავიდან მან კონფლიქტი გაამწვავა და მეზობელ ქვეყნებში შეჭრას ხელმძღვანელობდა. მიუხედავად ამისა ნიქსონმა აშშ-ის ჯარის თანდათანობით გამოყვანა დაიწყო და 1973 წელს წარმატებული მოლაპარაკების შემდეგ ჩრდილოეთ ვიეტნამთან ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმებას მიაღწია, რითაც ამერიკის მონაწილეობა ომში ეფექტურად დაასრულა. მისი საგარეო პოლიტიკური ინიციატივები დიდწილად წარმატებული იყო: 1972 წელს იგი სენსაციური ვიზიტით ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკაში იმყოფებოდა და ორ ქვეყანას შორის დიპლომატიური ურთიერთობა დაამყარა. ნიქსონი საბჭოთა კავშირთან დაძაბულობის შენელების და რაკეტსაწინააღმდეგო თავდაცვითი სისტემის შეზღუდვის შეთანხმების ინიციატორი იყო. ასევე იგი რუზველტის შემდეგ პირველი პრეზიდენტი იყო, ვინც საბჭოთა კავშირს ეწვია. საშინაო ფრონტზე მისი პრეზიდენტობისას ხელფასის და ფასების კონტროლი დაწესდა და ოქროს სტანდარტი გაუქმდა, ასევე ამერიკელმა ასტრონავტებმა მთვარეზე დადგეს ფეხი. 1972 წლის არჩევნებში ნიქსონმა დიდი უპირატესობით გაიმარჯვა. მისი მეორე საპრეზიდენტო ვადის დროს ქვეყანას ეკონომიკური პრობლემები ჰქონდა. უოტერგეიტის სკანდალში მონაწილეობის გამო მოსალოდნელი იმპიჩმენტის თავიდან ასაცილებლად ნიქსონი 1974 წლის 9 აგვისტოს თანამდებობიდან გადადგა. ამის შემდეგ იგი მისმა მემკვიდრე ჯერალდ ფორდმა შეიწყალა ყველა დანაშაულისთვის, რომელიც მას შეიძლება ჩადენილი ჰქონოდა პრეზიდენტობისას.
მირიან II

მირიან , მირვან , მირეანი — ქართლის (იბერიის) მეფე; ფარნავაზიანთა დინასტიის მეოთხე მეფის ფარნაჯომის ძე. მეფობდა ძვ. წ. საუკუნის პირველ ნახევარში; „ქართლის ცხოვრების“ ცნობით, მირიან აღიზარდა სპარსეთში, სადაც გახიზნეს მამამისის მოკვლის შემდეგ (ერთი წლისა); შემდეგ მირიანი სპარსელთა ლაშქრით ქართლს შემოესია, დაამარცხა ქართლის მეფე ბარტომი, დაეუფლა ტახტს და ცოტა ხანს იმეფა; „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“-ს მიხედვით, მირვანი იწყებს მცხეთაში ქალაქის მშენებლობას. ქართულ ისტორიოგრაფიაში მირვანის მოღვაწეობა ძვ. წ. საუკუნით თარიღდება, თუმცა არსებობს ისეთი მოსაზრებაც (ს. გორგაძე), რომ იგი ძვ. წ. საუკუნეში მეფობდა.
მირიან III

მირიან , მირეანი, მერიბანი — ქართლის მეფე საუკუნეში, ბიზანტიის იმპერატორის კონსტანტინესა (306–337) და სომეხთა მეფის თრდატის (287-330) თანამედროვე. მეფობის დასაწყისში ირანელებთან ერთად იბრძოდა რომაელების წინააღმდეგ. აგრეთვე ებრძოდა თრდატს სომხეთის მოსაზღვრე ქართლის სამხრეთი რაიონების შემოსაერთებლად. მირიან -ის დროს საქართველოში ქრისტიანობის საქადაგებლად შემოვიდა წმინდა ნინო. 337 წ. ქართლში ქრისტიანობა სახელმწიფო სარწმუნოებად გამოცხადდა. მირიან უნდა იყოს საუკუნის რომაელი ისტორიკოსის ამიანე მარცელინუსის თხზულებებში მოხსენიებული იბერთა (ქართლის) მეფე მერიბანი, რომელსაც რომაელებმა როგორც თავიანთ მოკავშირეს, უხვი საჩუქრები გაუგზავნეს, რომ ირანელებს არ მიმხრობოდა.

„მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ ცნობით, იგი ქართლის მეფე ლევის ძეა. „ქართლის ცხოვრება“ კი მას მიიჩნევს პირველი სასანიანი შაჰის შვილად, რომელიც ერისთავებმა მოიყვნეს უძეოდ გარდაცვლილი მეფე ასფაგურის ასულის ქმრად. ეს ცნობა შეიძლება შეთხზული იყოს პირველი ქრისტიანი მეფე მირიან -ისთვის ღირსეული წინაპრების გამოძებნის მიზნით.
გენერალ-გუბერნატორი

გენერალ-გუბერნატორი ― სახელმწიფო თანამდებობა.

რუსეთის იმპერია
რუსეთის იმპერიაში გენერალ-გუბერნატორი იყო ადგილობრივი ადმინისტრაციის უმაღლესი მოხელე. სათავეში ედგა ერთ ან რამდნეიმე გუბერნიას. თანამდებობა შემოღებულ იქნა 1775 წკლიდა. გენერალ-გუბერნატორი ხელმძღვანელობდა სახელმწიფო ადმინისტრაციას, წოდებებს და ა.შ. ამ თანამდებობაზე ნიშნავდნენ იმპერატორის სანდო გენერლებს. რევოლუციურ პერიოდებში მათ ფართო უფლებამოსილება ენიჭებოდათ. თანამდებობა გაუქმდა 1917 წელს.

გაერთიანებული სამეფო
გაერთიანებულ სამეფოში გენერალ-გუბერნატორი ეწოდება ყოფილ დომინიონებში, ამჟამად კი ერთა თანამეგობრობაში შემავალ სახელმწიფოებში გაერთიანებული სამეფოს მონარქის წარმომადგენელს.
როკე სანტა კრუსი

როკე ლუის სანტა კრუს კანტერო (, დ. 16 აგვისტო 1981, ასუნსიონი, პარაგვაი) — პარაგვაელი ფეხბურთელი. საფეხბურთო კლუბ „ოლიმპიას“ თავდამსხმელი. 2002, 2006 და 2010 წლების მსოფლიო ჩემპიონატების მონაწილე პარაგვაის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების შემადგენლობაში. საყოველთაოდ აღიარებულია პარაგვაის ყველა დროის ერთ-ერთ საუკეთესო ფეხბურთელად.

საკლუბო კარიერა
საკლუბო კარიერის განმავლობაში იცავდა პარაგვაული, გერმანული, ინგლისური, ესპანური და მექსიკური საფეხბურთო კლუბების ღირსებას. მათ შორის ყველაზე დიდ წარმატებას ასუნსიონის „ოლიმპიას“ და მიუნხენის „ბაიერნის“ რიგებში გამოსვლისას მიაღწია. ასუნსიონის „ოლიმპიას“ შემადგენლობაში რვაჯერ მოიპოვა ქვეყნის ჩემპიონობა. მიუნხენის „ბაიერნის“ რიგებში კი ხუთჯერ გერმანიის ჩემპიონი, ოთხჯერ გერმანიის თასის მფლობელი, ორჯერ გერმანიის ლიგის თასის მფლობელი და თითოჯერ უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგისა და საკონტინენტთაშორისო თასის მფლობელი გახდა.

სანაკრებო კარიერა
როკე სანტა კრუსი პარაგვაის 20 და 23-წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრების წევრი იყო. პარაგვაის ეროვნულ ნაკრებში პირველად 1999 წლის 28 აპრილს, მექსიკის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ საერთაშორისო ამხანაგურ შეხვედრაში ითამაშა. მატჩი პედრო-ხუან-კაბალიეროში, „ესტადიო რიო პარაპიტიზე“ გაიმართა და პარაგვაელთა გამარჯვებით, ანგარიშით 2–1 დასრულდა.

ეროვნული ნაკრების რიგებში უკანასკნელად 2016 წლის 10 ნოემბერს, პერუს ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო შეხვედრაში ითამაშა. მატჩი ასუნსიონში, „ესტადიო დეფენსორეს დელ ჩაკოზე“ გაიმართა და პერუელთა გამარჯვებით, ანგარიშით 4–1 დასრულდა.

მიღწევები
საკლუბო
ოლიმპია ასუნსიონი
პარაგვაის პრიმერა დივიზიონი: 1997, 1998, 1999, 2018 აპერტურა, 2018 კლაუსურა, 2019 აპერტურა, 2019 კლაუსურა, 2020 კლაუსურა

ბაიერნი მიუნხენი
ბუნდესლიგა: 1999–2000, 2000–01, 2002–03, 2004–05, 2005–06
გერმანიის თასი: 1999–2000, 2002–03, 2004–05, 2005–06
გერმანიის ლიგის თასი: 2000, 2004
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა: 2000–01
საკონტინენტთაშორისო თასი: 2001

სანაკრებო
პარაგვაი
კოპა ამერიკა ვიცე-ჩემპიონი: 2011

ინდივიდუალური
ბლეკბერნ როვერსის სეზონის მოთამაშე: 2007–08
პარაგვაის წლის ფეხბურთელი: 1999, 2018
პრემიერლიგის თვის საუკეთესო მოთამაშე: დეკემბერი 2007
პარაგვაის ჩემპიონატის საუკეთესო ბომბარდირი: 2017
მითრიდატე VI ევპატორი

მითრიდატე ევპატორი, დიონისე, მითრიდატე დიდი ( ; დ. ძვ. წ. 132 — გ. ძვ. წ. 63) — პონტოს მეფე ძვ. წ. 121-იდან (ფაქტობრივად, ძვ. წ. 111-იდან) — როდესაც მამამისი, მითრიდატე ევერგეტი, შეთქმულებმა მოკლეს, მითრიდატე გაიქცა და 10 წლის მანძილზე იმალებოდა. ძვ. წ. 111 დაბრუნდა პონტოს დედაქალაქ სინოპში, სიკვდილით დასაჯა დედა ლაოდიკე და მისი მომხრეები, დაახოცვინა ძმები და შეუდგა მეფობას. მემკვიდრეობით მიიღო შედარებით მცირე სამეფო, მაგრამ მალე გააფართოვა მისი საზღვრები; ძვ.წ. 111—110 შემოიერთა მცირე არმენია, დაიპყრო კოლხეთი, ძვ. წ. 107 — ბოსფორის სამეფო და ყირიმის ბერძნული ქალაქები; ცდილობდა მთელი შავიზღვისპირეთის ერთ სახელმწიფოდ გაერთიანებას და აზიიდან რომაელთა განდევნის მიზნით კავშირი შეკრა შავი ზღვის დასავლეთ სანაპიროს ბერძნული ქალაქ-სახელმწიფოებთან; გარკვეული დროით კაპადოკია და ბითვინიაც შემოიერთა. დაახლოებით ძვ. წ. 95 ხელშეკრულება დადო ტიგრან -თან. ძვ.წ. 89—85 ებრძოდა რომს ( მითრიდატული ომი), მცირე აზიიდან განდევნა რომაელები და საბერძნეთში გადავიდა, მაგრამ დამარცხდა და დაპყრობილი ტერიტორიები დათმო. ძვ.წ. 83—81 უმნიშვნელო შეტაკება ჰქონდა რომთან ( მითრიდატული ომი); ძვ. წ. 74 დაიწყო მისი ომი რომთან. რომაელთა სარდალმა ლუკულუსმა მითრიდატე დაამარცხა და აიძულა სომხეთში გაქცეულიყო, სადაც მან ტიგრან -თან ერთად განაგრძო რომაელებთან ომი. დროებით დაიბრუნა პონტოს სამეფო, მაგრამ ძვ. წ. 66 პომპეუსმა კვლავ დაამარცხა. მითრიდატე -მ თავი შეაფარა ჯერ კოლხეთს, შემდეგ — ბოსფორს, სადაც რომაელებთან ახალი ბრძოლებისათვის ემზადებოდა. ძვ. წ. 63 მას აუჯანყდა ვაჟიშვილი ფარნაკე. ბრძოლაში მითრიდატე დაიღუპა.

მითრიდატე იყო ენერგიული, ფიზიკურად ძლიერი განათლებული პიროვნება, (ფლობდა 22 ენას), ნიჭიერი მხედართმთავარი და პოლიტიკოსი, ამასთანავე ძალზე მკაცრი და შეუბრალებელი. მის დროს პონტოს სამეფო ვრცელ სახელმწიფოს წარმოადგენდა, რომლის შემადგენლობაში შევიდნენ სხვადასხვა ხალხები და ტომები, მათ შორის ქართველური ტომებიც.

ისტორიული წყაროები
თეიმურაზ ბატონიშვილის მიერ
მითრიდატე VIII

მითრიდატე (გ. 68) — ბოსფორის სახელმწიფოს მეფე (39/40 - 44/45). სამეფო ტახტი მემკვიდრეობით მიიღო რომის იმპერატორ კალიგულას გადაწყვეტილების საწინააღმდეგოდ. 41 ცნო იმპერატორ კლავდიუსმა. მითრიდატე შეეცადა რომისაგან დამოუკიდებლობის მოპოვებას, მაგრამ მისი გეგმები ძმამ გასცა. ბოსფორის სამეფოს თავს დაესხნენ რომის იმპერიის ჯარები. მითრიდატე შეებრძოლა მათ ყუბანისპირეთსა და ჩრდილოეთ აზოვისპირეთში, თან ცდილობდა მეოტთა და სარმატთა ტომები მოემხრო, მაგრამ ერთ-ერთ ბრძოლაში ტყვედ ჩავარდა (49). პოლიტიკურ შეთქმულებაში მონაწილეობის გამო მითრიდატე რომში ჩამოახრჩვეს.
მითრიდატე (კოლხეთი)

მითრიდატე, ფილადელფოს ფილოპატორი — პონტოს მეფის მითრიდატე ევპატორ დიონისეს შვილი, კოლხეთის მეფე ძვ. წ. 84 წ. იგი თვით მითრიდატე -ის წინააღმდეგ აჯანყებულმა კოლხებმა მოითხოვეს თავის მბრძანებლად. შესაძლოა, მათ შორის რაღაც კავშირი არსებობდა – უფრო ადრე მითრიდატე უმცროსი კოლხეთის სატრაპი იყო. მითრიდატე უმცროსი სურიონში (ვანში) იჯდა, ჭრიდა ლოტოსის ყვავილისა და რვაქიმიანი ვარსკვლავის გამოსახულებიან ვერცხლისა და სპილენძის ანონიმურ მონეტებს.

აპიანე ალექსანდრიელი გვაუწყებს — მამამ იეჭვა, რომ ყველაფერი ეს მოაწყო მისმა შვილმა, რომელსაც მეფობა სურდა, მოაყვანინა იგი თავისთან, ოქროს ბორკილები დაადო მას და ცოტა ხანში სიცოცხლეს გამოასალმა.

მითრიდატე უმცროსის წინააღმდეგ კოლხეთში პონტოს მეფეს სამხედრო ექსპედიცია გაუგზავნია. ეშერა და ვანი პონტოელებს ბრძოლით აუღიათ — ამაზე მეტყველებს არქეოლოგიური მასალა.

იხილეთ ასევე
მითრიდატე ევპატორი
ოლთაკე
მოაფერნე
არისტარქე
მითრიდატე (სომხეთის მეფე)

მითრიდატე — ქართლის მეფის მითრიდატე -ის ძე. მეფობდა სომხეთში (35–51), მისი გამეფება მოხდა სომხეთის დაუფლებისათვის რომის და პართიის ბრძოლის შედეგად. 37 წელს გაიუს იულიუს ცეზარ კალიგულამ მითრიდატე რომში გამოიძახა და ციხეში ჩასვა. კალიგულას მემკვიდრე კლავდიუსმა იგი გაათავისუფლა და მითრიდატემ თავისი ძმის, ქართლის მეფე ფარსმანის დახმარებით (47) კვლავ დაიკავა სომხეთის ტახტი. მითრიდატე ტახტიდან ჩამოაგდო და მოკლა მისმა ძმისწულმა რადამისტმა. მითრიდატეს შესახებ ცნობები მოეპოვებათ რომაელ ისტორიკოსებს დიონ კასიუსსა და ტაციტუსს.