iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
იოანე კინამოსი

იოანე კინამოსი — ბიზანტიელი ქრონისტი. ცხოვრობდა საუკუნეში. იყო იმპერატორ მანუელ კომნენოსის მდივანი და დაახლოებული პირი. მისი ქრონიკა „შემოკლებული ისტორია“ მოიცავს 1118-1176 წლების ამბებს. მასში მანუელ -ის გაზვიადებულ ქებასთან ერთად მოცემულია ბევრი საინტერესო ცნობა, რომელთა უმეტესობა ოფიციალურ დოკუმენტს ემყარება. აქვს ცნობები საუკუნის საქართველო-ბიზანტიის ურთიერთობის შესახებ, საკმაოდ დაწვრილებით აღწერს ამ დროის ტრაპიზონს.
ხმოვანი

ხმოვანი — ფონეტიკაში ისეთი ბგერა, რომელიც ხორხში ისახება იმით, რომ ფილტვებიდან ამონადენი ჰაერი ხმის სიმებს შეარხევს და წარმოიშობა ტონი. იმის მიხედვით, თუ როგორ მოვაწყობთ პირს, რომ ფილტვებიდან ჰაერი თავისუფლად ამოვიდეს, ბგერა სხვადასხვა იერს მიიღებს. ეს სხვადასხვაობა ქართულში ხუთამდე ადის და შემდეგი ნიშნებით გამოიხატება: ა ე ი ო უ.
იოანე სენექერიმი

იოანე სენექერიმი — ჰერეთის მეფე დაახლოებით 960 — საუკუნის ბოლოს, იშხანიკის ძე. მისი მმართველობის პერიოდში ჰერეთის სამეფო დიდად გააძლიერა და მას შეუერთა მარჯვენა ნაპირის ალბანეთის ნაწილი. მოვსეს კალანკატვაცი მას „ალბანეთის სამეფოს აღმდგენლად“ მოიხსენიებს. იოანე სენექერიმმა ჰერეთს შეუერთა კახეთის სამთავროს ტერიტორიის ნაწილიც. სწორედ კახურ მიწათა დაუფლების შემდეგ უნდა მიეღო მას „წანართა მეფის“ ტიტული. იოანე სენექერიმს კეთილი დამოკიდებულება ჰქონდა აზერბაიჯანის სალარიდთა დინასტიის წარმომადგენლებთან (დეილემის მთავართა საგვარეულო) და ტაოს მეფე დავით დიდ კურაპალატთან. წყაროებში არაფერია ნათქვამი, თუ რამდენ ხანს იმეფა იოანემ და ჰყავდა თუ არა მას მემკვიდრე.
იოაკიმე მღვდლის ელჩობა

იოაკიმე მღვდლის ელჩობა რუსეთში 1586-1887 წლებში — კახეთის სამეფოს ელჩობა რუსეთში. კახეთის მეფე ალექსანდრე -მ კახეთიდან უკან დაბრუნებულ დანილოვის ელჩობას თან გააყოლა თავისი ელჩები: იოაკიმე მღვდელი, კირილე ბერი და ჩერქეზი ხურშიტა, 1586 წლის ოქტომბერში ელჩები წარუდგნენ რუსეთის ხელმწიფეს. ალექსანდრე -ის სახელით ისინი ითხოვდნენ: რუსეთს თერგზე აეგო ციხე და იქ ჯარი ჩაეყენებინა; დაეჭირა თერგიდან საქართველოსაკენ მომავალი გზა, რომელიც საშამხლოზე გადიოდა; კახეთის სამეფო მფარველობაში მიეღო და გარეშე მტერთაგან დაეცვა. მოლაპარაკების დამთავრების შემდეგ ქართველი ელჩები კახეთში დაბრუნდნენ. მათ თან ჩამოჰყავთ რუსი ელჩები ბირკინის მეთაურობით.
იოანიკე (რუდნევი)

მიტროპოლიტი იოანიკე (ერისკაცობაში — ივანე მაქსიმეს ძე რუდნევი) — რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მღვდელთმთავარი. საქართველოს ეგზარქოსი, ქართლ-კახეთის მთავარეპისკოპოსი (1877-1882).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1828 წელს ტულას გუბერნიის ნოვოსილსკის უეზდში. 1849 წელს დაასულა კიევის აკადემია, მსახურობდა ამავე აკადემიაში პროფესორად, იყო რექტორი კიევის სემინარიისა პეტერბურგის აკადემიისა, ეპისკოპოსად ვიბორგისა, სარატოვისა და ნიჟეგოროდისა.

1877 წლიდან იოანიკე დაინიშნა საქართველოს ეგზარქოსად. იოანიკეს თაოსნობით 1879 წელს თბილისში გაიხსნა ქალთა საეპარქიო სასწავლებელი, რომელიც მანამდე მცხეთაში, სამთავროს მონასტერთან იყო (დაარსდა 1866). მან დააწესა საკვირაო საუბრები სარწმუნოებისა და მორალის თემაზე, წირვის გარეშე კითხვის საღამოები მორწმუნეთათვის. იოანიკეს ინიციატივით 1880 წელს თბილისის სემინარიასთან დაარსდა ანდრია პირველწოდებულის სახელობის რელიგიური ძმობა. მისი ინიციატივით შეკეთდა ბიჭვინთის (1872), ახალი ათონის (1875), დრანდის (1882) მონასტრები, რომელთა გარშემოც შეიქმნა რუს კოლონისტთა დასახლებები. სასულიერო წოდებას გადასხცა სანთლის ქარხანა, რომელიც იქცა შემოსავლის წყაროდ. სასულიერო სასწავლებლებში შემოიღო ქართული ენის სავალდებულო სწავლება.

1882 აყვანილ იქნა მიტროპოლიტის ხარისხში. იმავე წლიდან იოანიკე იყო მოსკოვისა და კოლომნის მიტროპოლიტი, 1891 წელს გადაყვანილი იყო კიევის კათერდაზე, სადაც გარდაიცვალა 1900 წელს.
იოკაიტი

იოკაიტი, ქალაქი და ნავსადგური იაპონიაში, კუნძულ ჰონსიუს სამხრეთ ნაწილში, იესეს ყურის ნაპირზე. მიეს პრეფექტურაში. ქვეყნის მნიშვნელოვანი ნავთობგადასამუშავებელი და ნავთობქიმიური ცენტრი. ბამბის ქსოვილების, ქაშანურ-კერამიკის, მინის ნაკეთობათა დამზადება. ფერადი მეტალურგია (სპილენძსადნობი ქარხანა), ელექტრომანქანათმშენებლობა. თესი. ზღვისპირა კურორტი.
იოკოსუკა

იოკოსუკა — ქალაქი და ნავსადგური იაპონიაში, კუნძულ ჰონსიუზე. მდებარეობს მიურის ნახევარკუნძულზე, ქალაქ იოკოჰამის სამხრეთით დაახლოებით 24 კმ-ში, კანაგავის პრეფექტურაში. 2017 წლის მდგომარეობით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 409,478 ადამიანს. გემთსაშენი და გემთსარემონტო ვერფები, მშრალი დოკები, საზღვაო არსენალი, იარაღის ქარხანა, მიწისქვეშა ნავთობსაცავები. თესი. ვეშაპთსაჭერი ფლოტილიის ბაზა. ავიაციის სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრი. საზღვაო სასწავლებლები, საზღვაო მუზეუმი. იოკოსუკა იაპონიის მთავარი სამხედრო-საზღვაო ბაზაა.
იონაგო

იონაგო (იაპ.), ქალაქი იაპონიაში, კუნძულ ჰონსიუს დასავლეთ ნაწილში, ტოტორის პრეფექტურაში. 150.341 მცხოვრები (2007). სარკინიგზო კვანძი. წყალმარჩხი ნავსადგური ნაკანოუმის ლაგუნასთან. მეტალურგია, სასოფლო-სამეურნეო მანქანათმშენებლობა, გემთმშენებლობა და ლითონდამუშავების სხვა დარგები. საფეიქრო (უმთავრესად აბრეშუმის), კვების მრეწველობა. გოგირდის საბადოები.
ფერნანდუ I

ფერნანდუ ლამაზი (, . ['̃] , ხშირად მოიხსენიება, როგორც ლამაზი , იშვიათად, როგორც არამყარი ,; დ. 31 ოქტომბერი, 1345, კოიმბრა, პორტუგალია — გ. 22 ოქტომბერი, 1383, ლისაბონი, პორტუგალია) — პორტუგალიისა და ალგარვის მეცხრე მეფე. მამამისი შეცვალა 1367 წელს. ბურგუნდიული დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი.
ლეონიდ ჰურვიჩი

ლეონიდ ჰურვიჩი (; დ. 21 აგვისტო, 1917, მოსკოვი, რუსეთის იმპერია — გ. 24 ივნისი, 2008, მინეაპოლისი, მინესოტა, აშშ) — ამერიკული წარმოშობის ებრაელი ეკონომისტი, მინესოტას უნივერსიტეტის საპატიო პროფესორი. მუშაობდა კოულზის კომისიაში. ნობელის პრემიის ლაურეატი ეკონომიკის დარგში 2007 წელს.

დაიბადა მოსკოვში პოლონური წარმოშობის ებრაულ ოჯახში. ოჯახმა მოსკოვი 1919 წელს დატოვა და პოლონეთში გადასახლდა. 1939 წელს ვარშავის უნივერსიტეტი დაამთავრა და შემდეგ ლონდონის ეკონომიკის სკოლაში გაემგზავრა სასწავლებლად. 1939 წელს ჟენევაში გადავიდა, თუმცა რამდენიმე თვეში მეორე მსოფლიო ომი დაიწყო. მისი ოჯახსი ომს ვარშავაში გაექცა და ოსვენციმში დაიღუპა. თავად მცირე ხანი შვეიცარიაში, შემდეგ კი პორტუგალიაში დაჰყო, მოგვიანებით კი აშშ-ში გაემგზავრა.

ეკონომიკის საზოგადოების პრეზიდენტი (1969); ამერიკის ხელოვნებათა და მეცნიერებების აკადემიის აკადემიკოსი (1965-დან). დაჯილდოებულია აშშ-ის ეროვნული სამეცნიერო მედლით (1990).
როჯერ მაიერსონი

როჯერ ბრუს მაიერსონი (; დ. 29 მარტი, 1951) — ამერიკელი ეკონომისტი, ნობელის პრემიის ლაურეატი 2007 წელს ეკონომიკის დარგში „მექანიზმების დიზაინის თეორიის საფუძვლების ჩამოყალიბებისთვის“ (გაიყო ლეონიდ ჰურვიჩსა და ერიკ მასკინთან ერთად). ეკონომიკის პროფესორი ჩიკაგოს უნივერსიტეტში.

დაიბადა 1951 წელს ებრაულ ოჯახში. სწავლობდა ჰარვარდის უნივერსიტეტში, სადაც ბაკალავრის, მაგისტრის (1973) და შემდეგ ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი (1976) მიიღო გამოყენებით მათემატიკაში. 1976-2001 წლებში ნორზვესტერნის უნივერსიტეტში ეკონომიკის პროფესორი იყო კელოგის მენეჯმენტის სკოლაში.
ვლადიმირ ჰოროვიცი

ვლადიმირ ჰოროვიცი (; დ. 1 ოქტომბერი [ ძვ. სტ. 18 სექტემბერი], 1903, კიევი — გ. 5 ნოემბერი, 1989, ნიუ-იორკი) — უკრაინული წარმოშობის ამერიკელი პიანისტი და კომპოზიტორი. სწავლობდა კიევის კონსერვატორიაში ვლადიმერ პუხალსკისა და სერგეი ტარნოვსკისთან. 1925 წლიდან ემიგრირებული იყო ევროპაში, ხოლო 1928 წლიდან დასახლდა აშშ-ში. მისი შესრულება გამოირჩეოდა სტიქიური დინამიურობითა და განსაკუთრებული ვირტუოზულობით. სახელი გაითქვა პეტრე ჩაიკოვსკის, სერგეი რახმანინოვის, სერგეი პროკოფიევის კონცერტების, ფერენც ლისტის ნაწარმოებებისა და მისი ვირტუოზული ტრანსკრიფციების შესრულებით. მიღებული აქვს გრემის 24 ჯილდო. ვლადიმირ ჰოროვიცი საუკუნის ერთ-ერთი უდიდესი პიანისტია.
იონიური ორდერი

იონიური ორდერი, სამი მთავარი ბერძნული არქიტექტურული ორდერიდან ერთ-ერთი. იონიური ორდერის ძირითადი, მცირეაზიური, ვარიანტი ჩამოყალიბდა ძვ. საბერძნეთის იონიური პროვინციების ქვის ხუროთმოძღვრებაში ძვ. წ. 560-500 (არტემიდას ტაძარი ეფესოში, დაიწყო ძვ. წ. საუკუნის შუა წლებში, არქიტექტორი ქერსიფრონე და მეტაგენე). დორიული ორდერისაგან განსხვავებით, იონიური ორდერის პროპორციები უფრო მსუბუქია და მისი ყველა ნაწილის დეკორიც უფრო მდიდრული. სხვა არქიტექტურულ ორდერთაგან განსხვავებით, მისი სვეტისთავი შემკულია ვოლუტებით. იონიური ორდერის რამდენიმე ვარიანტი განსაკუთრებით ფართოდ გავრცელდა ელინიზმის ეპოქაში.
დიმიტრი რომანოვი

დიმიტრი რომანის ძე რომანოვი (; დ. 4 მარტი, 1926 — გ. 31 დეკემბერი, 2016) — რუსეთის პრინცის, ნიკოლოზ რომანოვის უმცროსი ძმა. იყო რუსეთის საიმპერატორო სახლის ხელმძღვანელობის პრეტენდენტი. პრინცი დიმიტრი რუსეთის პრინცის ტიტულს იყენებდა უდიდესობის სტილით.

პრინცი დიმიტრი დაიბადა ანტიბში კაპ დ'ანტიბის მახლობლად, საფრანგეთის რივიერაში.
იორ-ალაზნის აუზის კულტურა

იორ-ალაზნის აუზის კულტურა — იორ-ალაზნის აუზის ტერიტორიაზე მოსახლე, საკმაოდ დაწინაურებული მიწათმოქმედი, მესაქონლე, მეტალურგი და მეთუნე ტომების მატერიალური კულტურა.

ადრინდელი და შუა ბრინჯაოს ხანაში შედიოდა ჯერ მტკვარ-არაქსის კულტურის (ძვ. წ. ათასწლეული), შემდეგ თრიალეთის კულტურის (ძვ. წ. ათასწლეულის ნახევარი) გავრცელების სფეროში. გვიანბრინჯაოს ხანის ადრეული საფეხურისათვის აღნიშნულ ტერიტორიაზე კვლავ მთელი ცენტრალური ამიერკავკასიისათვის დამახასიათებელი კულტურა ჩანს გავრცელებული. დაახლოებით ძვ. წ. საუკუნიდან აღნიშნულ ტერიტორიაზე ძველის განვითარების საფუძველზე ჩამოყალიბდა განსხვავებული კულტურა. მისთვის დამახასიათებელია ე. წ. კახური შედგენილტარიანი სატევრები და მახვილები, ბრინჯაოს მთელმასრიანი შუბისპირები მასრაზე ორი რელიეფური სარტყლით, კონცენტრული ღარებით შემკული თიხის ჭურჭელი და სხვა.

დაახლოებით ძვ. წ. საუკუნიდან ამ კულტურის განვითარების შედეგად გაჩნდა 3 ლოკალური ვარიანტი, რომელთა გავრცელება დაახლოებით ისტორიულ კახეთის, კუხეთისა და ჰერეთის საზღვრებს ემთხვევა. მატერიალური კულტურის ეს ჯგუფები ერთმანეთისაგან ძირითადად საბრძოლო იარაღის თავისებურებით განსხვავდება. ძვ. წ. ათასწლეულის ნახევრის ბოლოდან, სახელმწიფოს წარმოშობის წინა საფეხურზე, იორ-ალაზნის აუზის ტერიტორიაზე მოხდა მატერიალური კულტურის ნიველირება, თუმცა ძვ. წ. ათასწლეულში შემუშავებული ამ კულტურის დამახასიათებელი ზოგი ნიშანი ახ. წ პირველ საუკუნეებშიც გადმოვიდა. ეს გარემოება აღნიშნულ პერიოდში მატერიალური კულტურის განუწყვეტელ განვითარებას ადასტურებს.
იორამისა და კირილეს ელჩობა

იორამისა და კირილეს ელჩობა რუსეთში 1592-1593 — კახეთის სამეფოს ელჩობა რუსეთის სამეფოში. კახეთიდან რუსეთში გაბრუნებულ პლეშჩეევის ელჩობას თან ჩაჰყვნენ ქართველი ელჩები თავადი იორამი და კირილე არქომანდრიტი. ქართველი ელჩები რუსეთის ხელმწიფეს მფარველობის პირობის შესრულებას სთხოვდნენ. კერძოდ, ისინი ითხოვდნენ: საშამხლო-დაღესტნის დაპყრობას, თერგიდან კახეთამდე გზის გაწმენდას და ზარბაზნის ოსტატებისა და არტილერისტების გაგზავნას კახეთში. ქართველი ელჩების ენერგიული მეცადინეობის შედეგად ბორის გოდუნოვმა საშამხლოს წინააღმდეგ მართლაც გაგზავნა ჯარი.
იოსებ და ზელიხა

„იოსებ და ზელიხა“ (, იუსუფ ო ზელიხა) — მშვენიერი იოსების ბიბლიური, შემდგომ კი ყურანის მე-12 სურაში გადმოცემული ლეგენდა, რომელიც საფუძვლად დაედო მრავალ აღმოსავლურ ლიტერატურულ ვერსიას. ჩვენამდე მოღწეულთაგან ყველაზე ადრინდელია ფირდოუსის სახელით ცნობილი პოემა, რომელშიც წინა პლანზე იოსების თავგადასავალია წამოწეული.

ვრცელი რომანული პოემა შექმნა ამ თემაზე ჯამიმ. აქ იოსებთან ერთად მთავარი მოქმედი პირია ზელიხა. ჯამის ვერსიის მაღალმხატვრულობა მრავალრიცხოვანი მიმბაძველების გაჩენის მიზეზი გახდა (ბადრი, სალემი, ნაზემი, ჰაზაყი და სხვ.). ცნობილია თურქული (ალი, დურბექი, ჰამდი ჩელები), აზერბაიჯანული, უზბეკური, არაბული და ქურთული როგორც პოეტური, ისე პროზაული რედაქციები. – საუკუნეებს განეკუთვნება ორი ქართული ვერსია — ე. წ. ზაალისეული და თეიმურაზისეული „იოსებზილიხანიანი“. აღმოსავლურ ვერსიებს უკავშირდება ნაზიმ ჰიქმეთის პიესა „იოსებ მშვენიერი“ და, ნაწილობრივ, თომას მანის რომანი „იოსები და ძმანი მისნი“.
იოსებზილიხანიანი

„იოსებზილიხანიანი“ — იოსებისა და ზელიხას ლეგენდის სპარსული ლიტერატურული ვერსიების ქართული რედაქციები. პირველი მათგანი, საუკუნის ქართული მწერლობის ანონიმური ძეგლი, მომდინარეობს ჯამის მიმბაძველთა წრეში შემუშავებული ვერსიიდან. მთარგმნელი თავისუფლად ეკიდება დედანს, განიცდის ვეფხისტყაოსნის პოეტიკის გავლენას (ტექსტში ერთგან იხსენიება ზაალი, ამიტომ ამ ვერსიას პირობიტად ზაალისეულსაც უწოდებენ) „იოსებზილიხანიანის“ მეორე ქართული ვერსიის (1629) ავტორია თეიმურაზ , თეიმურაზის თხზულების წყარო დაუდგენელია. კორნელი კეკელიძის აზრით, ეს არის „თავისებური კომბინაცია ბიბლიური ეპიზოდისა და მისთვის ცნობილი აღმოსავლური ვერსიებისა“. „იოსებზილიხანიანის“ ქართულ ვერსიებს დიდი მნიშვნელობა აქვს აღმოსავლური ვერსიების შესწავლისათვის.
ტელეგრაფი

ტელეგრაფი (ბერძნულიდან — შორი ́ — ვწერ) — მავთულებით სიგნალის გადაცემის საშუალება, კავშირგაბმულობის ერთ-ერთი უძველესი დარგი. ტელეგრაფია, როგორც სამეცნიერო-ტექნოლოგიური დისციპლინა, სწავლობს სატელეგრაფო კავშირის აგების პრინციპებსა და სატელეგრაფო სიგნალების გადაცემის ხერხებს, ქმნის ამ ხერხების სარეალიზაციო აპარატურას, აფასებს სატელეგრაფო არხებით ინფორმაციის გადაცემის ხარისხს.

ტელეგრაფია მოიცავს შემდეგ განყოფილებებს: სატელეგრაფო კოდებს; ბოლო პუნქტის სატელეგრაფო აპარატურას; სატელეგრაფო არხებსა და სატელეგრაფო ქსელებს.

ტელეგრაფიის განსაკუთრებული მიმართულება — ფოტოტელეგრაფია, რომელიც ისტორიულად მის ნაწილს შეადგენს სწავლობს ფაქსიმილური კავშირის პრინციპებს.

პირველი ელექტრომაგნიტური ტელეგრაფი 1832 წელს რუსმა მეცნიერმა პავლე შილინგმა შექმნა. პირველად აპარატის დემონსტრაცია 1832 წლის 21 ოქტომბერს შილინგის ბინაში ჩატარდა. პავლე შილინგმა ასევე შექმნა ორიგინალური კოდი, რომელშიც ყველა ანბანის ასოს თავისი სიმბოლოების კომბინაცია ჰქონდა. ამის შემდეგ ელექტრომაგნიტური ტელეგრაფი აწყობილი იქნა გერმანიაში, კარლ გრაუსისა და კუკა უიტსტონის მიერ. აშშ-ში კი ელექტრომაგნიტური ტელეგრაფი სემიუელ მორზემ დააპატენტა. შილინგის გაუსის და უიტსტონის აპარატები ისრებიან ელექტრომაგნიტურ ტიპს მიეკუთვნება, ხოლო მორზეს აპარატი ელექტრომექანიკურია.
შვარცვალდი

შვარცვალდი (გერმ. ) — პატარა ტყიანი მასივი ბადენ-ვიურტემბერგის მიწაზე, გერმანიის სამხრეთ-დასავლეთით. დასავლეთით და სამხრეთით ის საზღვრავს რაინის ხეობას და იკავებს სამკუთხედის ფორმის ტერიტორიას.

შვარცვალდი ”შავ ტყეს” ნიშნავს, აქ გავრცელებული მუქწიწვოვანი ტყის ფერიდან გამომდინარე. ამ კუთხის უმაღლესი მწვერვალია ფელდბერგი 1,493 მ. სიმაღლით. აქ არაერთი სოფელი და კეთილმოწყობილი კურორტია მინერალური წყლებითა და სათხილამურე ბაზებით. შვარცვალდის ტერიტორიაზე მდებარეობს გერმანიის ყველაზე მაღალი ჩანჩქერები - ტრიბერგის და ყოველი წმინდას. აქვეა მუზეუმი ღია ცის ქვეშ, სადაც ნაჩვენებია - სს. შვარცვალდში არსებული ყოფა-ცხოვრება. სწორედ შავი მთებიდან იღებს სათავეს სიგრძით ევროპის მეორე მდინარე დუნაი, რომელიც შავ ზღვაში ჩაედინება.
არადი (ისრაელი)

არადი — ქალაქი ისრაელის სამხრეთ ნაწილში, იუდეის უდაბნოსა და ნეგევის უდაბნოს საზღვარზე. ქალაქი დაარსდა 1962 წლის 21 ნოემბერს. მოსახლეობაა 24,436.

დამეგობრებული ქალაქები
უილმინგტონი, დელავერი 1973 წლის აპრილიდან, ისრაელის არსებობის 25 წლისთავთან დაკავშირებით.
დინსლაკენი, გერმანია 1989 წლიდან.
ბერლინგტონი, ვერმონტი, 1991 წლიდან.
აბესალომ და ეთერი (ფილმი)

„აბესალომ და ეთერი“ — რეჟისორ ლეო ესაკიას 1967 წლის ფილმი-ოპერა. კინოოპერა გადაღებულია ზაქარია ფალიაშვილის „აბესალომ და ეთერის“ მიხედვით.

ფილმში სიმღერებს ასრულებენ: ზურაბ ანჯაფარიძე, მედეა ამირანაშვილი, თენგიზ ზეინკლიშვილი, ნათელა ტუღუში, ლეილა გოცირიძე, ირაკლი შუშანია, გივი ტორონჯაძე, დ. ჯიტავა, კ. მაღრაძე და სხვები

როლებში
არჩილ მეტონიძე (აბესალომი)
ლალი ხაბაზაშვილი (ეთერი)
ნუგზარ შარია (მურმანი)
ნანა ყიფიანი (მარეხი)
ალექსანდრე ომიაძე (აბიო)
მეგი წულუკიძე (დედოფალი ნათელა)
გივი ტორონჯაძე (თანდარუხი)
დათო დანელია (რაინდი)
ადამიანთა სევდა

ადამიანთა სევდა — სს „ქართული ფილმის“ 1984 წლის ქართული მხატვრული ფილმი, რომლის რეჟისორია გოდერძი ჩოხელი და ეფუძნება მის ამავე დასახელების ნაწარმოებს.

სიუჟეტი
ფილმი სიკეთის, სამართლიანობის, სიყვარულის შესახებაა. ძალას და ხელისუფლებას კი არ მოაქვს ბედნიერება, არამედ სიკეთეს, რომელსაც ადამიანებისათვის თესავ. ფილმში ბევრი მოქმედი პირია — ისტორიკოსი, მწერალი, ფილოსოფოსი და რამდენიმე ამბავი საერთო სიუჟეტური ძაფითაა გაერთიანებული. ყოველი მათგანი ადამიანის ამქვეყნად მოვლინების, მისი დანიშნულების, სიკეთის, სამართლიანობის და სხვა ღირსებათა მარადიულ საკითხებს იკვლევს.

როლებში
გურამ ფირცხალავა
მიხეილ ხერხეულიძე
თამარ სხირტლაძე
ოლია ჯანიაშვილი
ე. შოთაძე
ლაურა რეხვიაშვილი
ნანა ჯორჯაძე
ზანდა იოსელიანი
მზია არაბული
დ. თარხნიშვილი
თამარ თეთრაძე
ელენე ყიფშიძე
ნინო ჩხეიძე
ლერი ზარდიაშვილი
ა. ჩიკვაიძე
რამაზ იოსელიანი
ლია კაპანაძე
ნუცა მიქელაძე
ლევან სოხაშვილი
კოტე თოლორაია
ელენე ასლამაზიშვილი
ელგუჯა ბურდული
ლეო (ლევან) ფილფანი
ლადო ბურდული
აბრეკ ფხალაძე
გურამ პეტრიაშვილი
აბესალომ ლორია
კარლო საკანდელიძე
ტრისტან სარალიძე
ავტოპორტრეტი (ფილმი)

„ავტოპორტრეტი“ — რეჟისორ ერეკლე ბადურაშვილის 1987 წლის ფილმი, გადაღებული სტუდია „დებიუტის“ მიერ.

სიუჟეტი
ფილმის გმირი, მხატვრობის ნიჭით დაჯილდოებული ახალგაზრდა ობოლი ბიჭია, რომელსაც ეპოქა, ოჯახური მოუწყობლობა, საზოგადოების უსულგულობა აიძულებს თავისი შემოქმედებითი უნარი წვრილმან, ზოგჯერ დანაშაულებრივ საქმეში ხარჯოს, რაც ბოლოს თავისუფლებას აკარგვინებს.

როლებში
მალხაზ კუხიანიძე
გოგი მანჯავიძე
ეკა კახიანი
ცირა აბზიანიძე
ლევან ერისთავი
ლევან ბზვანელი
ვ. დავითულიანი
ბ. მჟავანაძე
ტომა მამალაძე
შოთა ხოსრუაშვილი
თ. ცხოვრებაშვილი
გ. აბაიშვილი
ვასილ არაბიძე
ლუიზა ჯიბლაძე
ლევან სოხაშვილი
თ. გამრეკლიძე
შ. კობერიძე
გიორგი (გიო) ხუციშვილი
გიორგი ხაინდრავა
ჯილდოები
ათასის ფასად (დაჰკრა ჟამმა)

ათასის ფასად (დაჰკრა ჟამმა) — 1925 წლის ქართული საბჭოთა ფილმი, გადაღებული რეჟისორ ვლადიმერ ბარსკის მიერ.

სიუჟეტი
1905 წელს მეფის ხელისუფლების მიერ სიკვდილით დასჯილი რევილუციონერის შვილი მამის საქმიანობას აგრძელებს. 1917 წლის მოვლენების გამო მას აპატიმრებენ, მაგრამ იგი ახერხებს გაქცევას და მშრომელებს აჯანყებისაკენ მოუწოდებს. რევოლუციამ საქართველოშიც იფეთქა. ამ ბრძოლებში იღუპება რევოლუციონერის სატრფო, რომლის საფლავთანაც იგი ნათელი იდეებისადმი ერთგულების ფიცს დებს.

როლებში
მიხეილ ჭიაურელი (გარუნი)
კლეოპატრა ჯაში (ალა)
აკაკი ხორავა (სანდრო)
ვერიკო ანჯაფარიძე (გლეხის ცოლი)
მარია ტენაზი
ზაქრო ბერიშვილი
ნატო ვაჩნაძე
ლევან ხოტივარი
არკადი ხინთიბიძე
ნიკოლოზ სანიშვილი
ვლადიმერ ჭიაურელი
ზაალ ტერიშვილი
ათოვდა ზამთრის ბაღებს

ათოვდა ზამთრის ბაღებს — გიორგი ლევაშოვ-თუმანიშვილის 1984 წლის მხატვრული ფილმი.

სიუჟეტი
ფილმის გმირი, ახალგაზრდა მხატვარი, თბილისის სამხატვრო აკადემიის სტუდენტი, შემოქმედებითი ძიებისა და ხელოვნებაში საკუთარი გზის არჩევანის წინაშე დგას. ყოველივე ეს იმისკენ უბიძგებს, რომ მიატოვოს აკადემია და მშობლიურ სოფელში დაბრუნდეს. ყოველდღიური კონტაქტი სოფლელებთან, მათ სულიერ სამყაროში წვდომა თანდათან უღვივებს რწმენას, რომ სწორად აირჩია პროფესია და იპოვა თავისი დანიშნულება. ფილმის მეორე გმირი – ხელოსანი, მრავალშვილიანი ოჯახის მამა, მხატვრისაგან განსხვავებით, დარწმუნებულია თავის თავში, მყარად დგას მიწაზე და თავისი ოპტიმიზმით სულიერ წონასწორობას უბრუნებს მეგობარს.

როლებში
ირაკლი ხიზანიშვილი
ჯემალ კახნიაშვილი
ლაურა რეხვიაშვილი
ზაზა კოლელიშვილი
ირინე მიქატაძე

ჯილდოები
გარდამავალი პრიზი წლის საუკეთესო ფილმისათვის, თბილისი (1984).
მეხუთე რესპუბლიკური კინოფესტივალის პრიზი საუკეთესო მხატვრული ტელეფილმისათვის, ცხინვალი (1985).
აია კოლხეთი

„აია კოლხეთი“ — რეჟისორ იური კვაჭაზის 1981 წლის ფილმი, გადაღებული სტუდია „დებიუტის“ მიერ.

სიუჟეტი
ეს არის ფილმი-საუბარი, ფილმი-განსჯა კოლხეთის მკვიდრთა შრომასა და გარჯაზე და ამ პროცესში წარმოქმნილ პრობლემებზე. ფილმის გმირები რეალური პიროვნებები ნელ-ნელა ჩვენს თვალწინ ხელოვნების ნაწარმოების გმირებად ყალიბდებიან და ფილმი კოლხეთის დაბლობზე გაშენებული სოფლების საზოგადოებრივი ცხოვრების კრებით სახეს ქმნის.
აკაკის აკვანი

„აკაკის აკვანი“ — რეჟისორ კონსტანტინე პიპინაშვილის 1947 წლის ფილმი, გადაღებული თბილისის კინოსტუდიის მიერ.

სიუჟეტი
მცხოვანი აკაკის საიუბილეო საღამოზე დარბაზში მოხუც ძიძას აკვანი შემოაქვს. მგოსანი აკვანს დასცქერის და ახსენდება ბავშვობისა და ყრმობის წლები. თავადის მიერ ღარიბი გლეხის ოჯახში გაძიძავებულმა მომავალმა პოეტმა აქ შეიცნო პატიოსანი შრომისა და ადამიანურობის ფასი. ქუთაისის გიმნაზიაში კი მეფის რეჟიმის დამახინჯებული აღმზრდელობითი მეთოდის მთელი სუსხი ბავშვურ მხრებზე გამოცადა. გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ პოეტის წინაშე ფართო შემოქმედებითი გზა იშლება.

როლებში
ომარ ჩიტაია (აკაკი წერეთელი–ბავშვობაში)
შოთა ქოჩორაძე (აკაკი წერეთელი–ჭაბუკი)
მიხეილ ყვარელაშვილი (აკაკი წერეთელი–იუბილარი)
სპარტაკ ბაღაშვილი (ესტატე–მეწისქვილე, ვაჟა–ფშაველა, გამზრდელი)
თამარ ციციშვილი (ეკატერინე–აკაკის დედა)
ალექსანდრე აფხაიძე (როსტომი–აკაკის მამა)
მედეა ჯაფარიძე (ანა–აკაკის და)
ვლადიმერ გიორგაძე (აკაკის ძმა)
ქრისტესია ლებანიძე (აკაკის ძმა)
ნატო ვაჩნაძე (მანო–ძიძა)
კოტე მიქაბერიძე (პაპუნა–მანოს ქმარი)
კოტე დაუშვილი (მოურავი)
ლეილა აბაშიძე (ნაზიბროლა)
ედიშერ მაღალაშვილი (ბაგრატი–ახალგაზრდა თავადი)
ნოდარ კანდელაკი (ამირანი–მეჯინიბე)
ივანე პერესტიანი (გიმნაზიის დირექტორი)
ალექსანდრე (სანდრო) ჟორჟოლიანი (ანაპოდისტე–მასწავლებელი)
პეტრე დოლჟანოვი (დობრონრავოვი–მასწავლებელი)
ალავერდობა (ფილმი)

„ალავერდობა“ — 1962 წლის ქართული საბჭოთა ფილმი, გადაღებული რეჟისორ გიორგი შენგელაიას მიერ, გურამ რჩეულიშვილის ამავე სახელწოდების მოთხრობის მიერ.

სიუჟეტი
ფილმი ილაშქრებს იმ ადამიანთა წინააღმდეგ, ვისთვისაც იდეა ცრურწმენად, ზნეობრივი ტრადიცია ცრუტრადიციად ქცეულა, მაგრამ მათვე შესწევთ ძალა პროტესტი განუცხადონ, აღდგნენ საკუთარი სიცარიელის წინააღმდეგ და სძლიონ კიდეც მას. ფილმის გმირი ახერხებს წუთით მაინც გამოიყვანოს სულიერი გამოფიტვის მდგომარეობიდან ტაძრის ეზოში შეკრებილი ხალხი და ეს იმპულსი შესაძლოა ხვალინდელი ნათელი აზროვნების დასაწყისად იქცეს.

როლებში
გეიდარ ფალავანდიშვილი — გურამი
კოტე დაუშვილი — ლეკი
ირაკლი ქოქრაშვილი — გამყიდველი
ნოდარ ფირანიშვილი — დალაქი
კოტე თოლორაია — ქისტი
ლეო ბალისევიჩი — მძღოლი
არსენ აბრამიშვილი
კოტე მიქაბერიძე
პაპუნა წერეთელი
ვახტანგ ჩელთისპირელი
ორთოგონალური გეგმა

ორთოგონალური გეგმა (ინგლ. , ფრანგ. ) — ქალაქის დაგეგმვის მეთოდი, რომელშიც ქუჩები მართი კუთხით იკვეთება, რას ორთოგონალურ სქემას ქმნის.

 საუკუნიდან დღემდე
ქალაქგეგმარება ორთოგონალურად თავდაპირველად ილდეფონსო სერდამ განსაზღვრა, რომელიც მან ბარსელონას ეიხამპლეში გამოიყენა. დიდი ზომის ამერიკული ქალაქების გეგმებზე შეხედვით ნათლად ჩანს, რომ მათი ცენტრი თითქმის ყველგან ორთოგონალურია, მაშინ როცა რაც უფრო სცდებით ცენტრს, სწორხაზოვნება იკარგება და არემარე გარეუბნის ხასიათს იძენს.

აშშ-ში ორთოგონალურ სისტემას ვრცლად იყენებდნენ 60-იან წლებამდე. თუმცა 1920-იან წლებში ავტომობილის სწრაფმა გავრცელებამ ქალაქმგეგმავები პანიკაში ჩააგდო — მათი შიშით სწრაფმავალი მანქანები ქუჩებში ათასობით მცირეწლოვან ბავშვს მოკლავდა. ამისთვის მათ მოიფიქრეს ინვერტული "სუპერკვარტალის" წყობა, რომელშიც ავტომანქანების გამჭოლი მოძრაობა მინიმალური იყო, უფრო მეტიც, ისინი არტერიულ გზებზე იდევნებოდა; ავტომგზავრობის წარმომქმნელი საბინაო კომპლექსები და მაღაზიები სუპერკვარტლის განაპირას მდებარეობდა, არტერიების გასწვრივ. ეს პარადიგმა დომინირებდა 1930-60-იან წლებში, განსაკუთრებით ლოს-ანჯელესში, სადაც ამ სტილის განსაკუთრებული ნიმუშებია ლიმერტის პარკი და პანორამა-სიტი.

1960-იან წლებში გზების ინჟინრებმა და ქალაქმგეგმავებმა სრულიად უკუაგდეს ორთოგონალური გეგმა და "ქუჩების იერარქიაზე" გადაინაცვლეს. ეს სრულიად ასიმეტრიული ქუჩების განლაგება, რომელშიც საცხოვრებელი ქვედანაყოფი ხმისგამყოფი კედლით იყო შემოვლებული, სრულიად გამიჯნულია ქუჩის ქსელისგან, გარდა ერთი ან ორი შემაერთებლისა არტერიულ გზასთან. გარკვეულწილად, ეს დაბრუნება იყო შუასაუკუნეების სტილზე: კრიტიკოსთა აზრით ძლიერი მსგავსებაა თანამედროვე ამერიკულ გარეუბანსა და შუასაუკუნეების არაბულ და მავრიტანულ ქალაქებთან. ორივე შემთხვევაში, თემური დასახლება ცალ მხარეს - კლანი ან გაფართოებული ოჯახი მუსლიმანურ სამყაროში, ეკონომიკური ჰომოგენური ქვედანაყოფი თანამედროვე გარეუბანში — საკუთარ თავს ზღუდავს ფართო ურბანული სცენისგან ჩიხების გამოყენებით.
ალოობა (ფილმი)

ალოობა — 1967 წლის ქართული მოკლემეტრაჟიანი მხატვრული ფილმი, რომლის დამდგმელი რეჟისორია ლეილა გორდელაძე.

სიუჟეტი
კინონოველა, ჩვეულებრივი სოფლის მცხოვრებთა გამრჯე შრომითა და პატიოსნად მოპოვებული სარჩო-საბადებლით მოგვრილ სიხარულზე მოგვითხრობს. მთელი დღის შრომით დაქანცულ გლეხს ცოლი ურჩევს ბაზარზე გასაყიდ ღვინოში წყალი გაურიოს, მაგრამ პატიოსანი გლეხისათვის ეს სინდის-ნამუსის საქმეა.

როლებში
ზურაბ ქაფიანიძე (ბეჟანა)
მედეა ჩახავა (მაგდა)
ილია ბაკაკური (დათოს პაპა)
ბ. ვიბლიანი (სანდალა)
ლალი ხაბაზაშვილი (ნაზო)
ჰასან სუაკო (პატარ ბიჭი)
ალყა (ფილმი)

ალყა — 1990 წლის ქართული ფილმი.

სიუჟეტი
ფილმი საქართველოს ისტორიის იმ შავბნელ პერიოდს ასახავს, მაჰმადიანი ურდოებით ალყაშემორტყმული ქვეყანა ფიზიკური განადგურების წინაშე რომ იდგა. საბედისწერო ბრძოლაში ერის განათლებული ნაწილის მიზნად იქცა ახალგაზრდა თაობის მტრის გარემოცვიდან გაპარება, რომელნიც თან წარიტანდნენ და მომავალს შეუნარჩუნებდნენ საუკუნეთა მანძილზე მოპოვებულ სულიერ საგანძურს.

როლებში
ზურაბ ყიფშიძე (მეფე)
გურამ ფირცხალავა
გურამ პეტრიაშვილი
ვამეხი ჩუბინიძე
ივანე საყვარელიძე
გივი ხახიძე
თემურ ჩაჩავა
ალექსანდრე მახარაძე
ვახტანგ მიხელიძე
ამაღლება (ფილმი)

ამაღლება — 1976 წლის ქართული ფილმი, რომლის დამდგმელი რეჟისორია ნოდარ მანაგაძე.

სიუჟეტი
ფილმის გმირია მთელი ერი. იგი იმ გმირთა უკვდავებას უმღერის, რომლებმაც თავი შესწირეს სამშობლოს თავისუფლებისა და კეთილდღეობისათვის ბრძოლას. მშვიდობიანობის დროს ყველას თავისი საზრუნავი ჰქონდა, თითოეული მათგანი საკუთარი ნიჭით, მკლავითა თუ გონებით ემსახურებოდა სამშობლოს, მაგრამ განსაცდელის ჟამს ყველა თავის მამულიშვილურ ვალს პირნათლად აღასრულებდა.

როლებში
ზურაბ ქაფიანიძე (ივანე)
თემურ ჯაფარიძე
ჯემალ მონიავა
იოსებ ჯაჭვლიანი
თემურ ჩხეიძე
ამირან ლონდარიძე
ნინო ანდრიაძე
გურამ ფირცხალავა
გრიგოლ კაბოსანიძე
ივანე შერმადინი
იზა გიგოშვილი
სანათა ჭინჭარაული
ასმათ მოწონელიძე