მეტისმეტად ხმაურიანი მარტოობა

მეტისმეტად ხმაურიანი მარტოობა (ჩეხ. ) — ჩეხი მწერლის ბოჰუმილ ჰრაბალის რომანი. თავდაპირველად, ნაწარმოები არაოფიციალურად გამოქვეყნდა 1976 წელს, პოლიტიკური ცენზურის გამო, მისი ოფიციალურად გამოცემა კი შესაძლებელი გახდა მხოლოდ 1989 წელს. რომანი მოგვითხრობს პრაღაში მცხოვრები მოხუცი მამაკაცის შესახებ, რომელიც მაკულატურის გადასამუშავებელ სარდაფში მუშაობს. ამ სარდაფში „ხელისუფლება“ დაზიანებულ წიგნებთან ერთად რეჟიმისთვის შეუსაბამო ლიტერატურასაც თავიდან იშორებს. თუმცა, წიგნებზე უზომოდ შეყვარებული რომანის მთავარი გმირი, ხშირად, ვერ ახერხებს იშვიათი და მისთვის საინტერესო გამოცემების მაკულატურისთვის გამეტებას, ამიტომ ასეთ წიგნებს საკუთარ ბინაში ინახავს. ფაქტიურად, იგი ხდება ცოდნის აკვიატებული შემგროვებელი ცენზურის ეპოქაში.

ბიოგრაფიული ინფორმაცია
ბოჰუმილ ჰრაბალმა 1946 წელს კარლის უნივერსიტეტის სამართლის ფაკულტეტი დაასრულა, მიუხედავად ამისა, ადვოკატად არასოდეს უმუშავია, თუმცა მოუწია რამდენიმე სხვა სამუშაოს შესრულება. იგი 1954-1959 წლებში მუშაობდა მაკულატურის გადამამუშავებელ ობიექტზე, რა დროსაც მან, პირადი გამოცდილებიდან გამომდინარე, დაწერა თავისი პირველი ნაშრომი. ამ პირველი ნაწარმოების მთავარ პერსონაჟად აირჩია კაცი, სახელად ჰანტა.

იმ დროს, ქვეყანააში არსებული ვითარებიდან გამომდინარე, ჰრაბალს მრავალი უცნაური სამუშაოს შესრულება უწევდა და მაშინ, როცა გადაწყვიტა მთლიანი აქცენტი წერაზე გაეკეთებინა, მას აუკრძალეს ნაშრომების გამოცემა. ეს ყველაფერი კავშირში იყო 1968 წლის მოვლენებთან, როდესაც „ვარშავის პაქტის“ ქვეყნები შეიჭრნენ ჩეხოსლოვაკიაში. მიუხედავად ამისა, მან მაინც გააგრძელა სასურველი საქმიანობა, კვლავ დაუბრუნდა მაკულატურის გადამუშავების თემას და დაწერა „მეტისმეტად ხმაურიანი მარტოობის“ სამი ვერსია. მათგან პირველი ვარიანტი შეიქმნა 1971 წელს, მეორე რამდენიმე წელიწადში, ხოლო მესამე და ბოლო ვერსია 1988 წელს.

სიუჟეტი
რომანის მთავარი პერსონაჟი საპენსიო ასაკს მიახლოებული მამაკაცია, სახელად ჰანტა. იგი პირველ პირში გვიყვება საკუთარი ცხოვრების შესახებ, რომლის დიდი ნაწილი პრაღის პატარა სარდაფში გაატარა, მაკულატურის გადასამუშავებელ დანადგართან. მუშაობის პროცესში, ჰანტას სარდაფში მრავალი წიგნი ხვდება, რომელთა ერთი ნაწილიც აკრძალულ ლიტერატურად ითვლება. მთავარი პერსონაჟი ყველა წიგნს ვერ იმეტებს გადამუშავებისთვის და ბევრ მათგანს თავისთვის იტოვებს. ჰანტა აქ 35 წლის განმავლობაში მუშაობდა და პარალელურად დიდი ენციკლოპედიური და ლიტერატურული ცოდნა შეიძინა. საკუთარ ბინაში გადანახული წიგნების რაოდენობამ კი თითქმის ორ ტონას გადააჭარბა. ჰანტას განსაკუთრებულად აინტერესებს ფილოსოფიური და რელიგიური ნაწარმოებები. მუშაობის პროცესი მისთვის ერთგვარი რიტუალია, ყოველი გადამუშავებული წიგნების შეკვრის შუაში კლასიკური ხანის ევროპელი მოაზროვნის ერთ იშვიათ წიგნს დებს, ბოლოს კი შეკვრის შესაფუთად რომელიმე მხატვის რეპროდუქციას იყენებს.

ჰანტასთვის მისაბაძი ადამიანი ბიძამისია, როგორც თვითონ ამბობს, ბიძამისის მსგავსად, მასაც ყველაზე მეტად სამსახურში წასვლა უყვარს. პენსიაზე გასვლის შემდეგ, რომანის მთავარი გმირის მიზანია მაკულატურის გადასამუშავებელი დანადგარი შეისყიდოს და საკუთარ სახლში მოათავსოს, სადაც კვლავ შეძლებს თავისი საქმის გაგრძელებას. ამ მიზნის ინსპირაცია ბიძის ქმედებაა, რომელიც რკინიგზაში მუშაობდა, საპენსიო ასაკს მიღწეულმა კი რკინიგზის სასიგნალო კოშკი და ვაგონი შეიძინა, შემდეგ კი პატარა სადგური საკუთარ ეზოში მოაწყო.

ჰანტა მუშაობის პარალელურად გვიყვება თავის წარსულზე, იხსენებს ცხოვრების სიყვარულსა და მნიშვნელოვან ადამიანებს. მათგან ერთ-ერთი ბოშა გოგონაა, რომლის სახელსაც თავიდან ვერ იხსენებს, მაგრამ თბილად იგონებს მასთან ერთად გატარებულ დროს, ვიდრე გოგონა მოულოდნელად გაუჩინარდებოდა. მოგვიანებით ჰანტა შეიტყობს, რომ ბოშა გესტაპომ დაატყვევა. აღსანიშნავია, რომ ეს გოგონა ეთადერთი ქალი არ არის მთავარი გმირის ცხოვრებაში. იგი, ასევე, საინტერესოდ გვიყვება კიდევ ერთ სიყვარულზე, ქალზე სახელად მანჩინკაზე, რომელიც ხშირად უხერხულ სიტუაციებში ხვდებოდა, ხალხის აზრი დიდ გავლენას ახდენს მის პიროვნებაზე. თუმცა, ცხოვრების ზრდასრულ წლებში, მანჩინკა მაინც შეძლებს სულის სიმშვიდის პოვნას.

ჰანტა ფიქრობს, რომ საყვარელ საქმეს ცხოვრების ბოლომდე გააგრძელებს, თუმცა, ერთ დღესაც შეიტყობს, რომ ქალაქში მაკულატურის გადამამუშავებელი ახალი დანადგარი გამოჩნდა, ბევრად დიდი და თანამედროვე, რომელსაც არა ერთი ადამიანის, არამედ რამდენიმეს კოლექტიურ შრომას მოითხოვს. წიგნის მთავარ გმირი აკვირდება ახალი „კოლეგების“ შრომას და ადვილად შენიშნავს, რომ მათთვის ეს საქმე რუტინული და ჩვეულებრივი პროცესია, მათ არანაირი ემოცია ან განსაკუთრებული დამოკიდებულება არ აკავშირებთ გადასამუშავებელი წინების თუ მათში მოცემული შინაარსის შესახებ.

მაკულატურის გადასამუშავებელ დანადგართან გატარებული 35 წლის შემდეგ, ჰანტას ცხოვრებაში დადგება მომენტი, რომლისაც ყველაზე მეტად ეშინოდა, უფროსი გადაწყვეტს სამსახურიდან დაითხოვოს, სანაცვლოდ კი ორ სოციალისტ ახალგაზრდას დაიქირავებს. ისინი, მართალია, გულმოდგინებასა და შრომისმოყვარეობას იჩენენ საქმის კეთების დროს, თუმცა, მათ ეს პროცესი არ წარმოუდგენიათ ისეთ განსაკუთრებულ რიტუალად, როგორადაც ამას ჰანტა ხედავდა. არსებული სიტუაცია და მომხდარი ცვლილებები ზედმეტად რთულად გადასატანი გახდება რომანის მთავარი პერსონაჟისთვის, ამიტომ იგი პრაღის ქუჩებსა ლუდხანებში ხეტიალს დაიწყებს. ამ ხეტიალის დროს, ალკოჰოლისგან მთვრალი, კვლავ თავის სარდაფთან აღმოჩნდება. საბოლოოდ კი თვითმკველობას გადაწყვეტს, ნაცნობ დანადგარში, საყვარელი წიგნით ხელში. სიცოცხლის ბოლო მომენტში, მას კვლავ გამოეცხადებიან ბოშები და ის ერთი გოგონაც, რომლის სახელი აქამდე დავიწყებული ჰქონდა, მაგრამ ბოლო მომენტში მაინც გაახსენდება — ილონკა.