ბავშვზე ძალადობა

ბავშვზე ძალადობა (ასევე ცნობილია როგორც ბავშვის უგულებელყოფა ან ბავშვის მიმართ ძალადობა) — ფიზიკური, სექსუალური, ემოციური და/ან ფსიქოლოგიური მოპყრობა ან უგულებელყოფა, რომელიც მიმართულია ბავშვის მიმართ, განსაკუთრებით მშობლის ან მზრუნველის მიერ. ბავშვზე ძალადობა შეიძლება მოიცავდეს ნებისმიერ ქმედებას ან მოქმედების არქონას, რის შედეგადაც ბავშვი განიცდის ფაქტობრივ ან შესაძლო ზიანს. იგი შეიძლება განხორციელდეს როგორც ოჯახის გარემოში, ასევე ორგანიზაციებში, სკოლებში ან საზოგადოებაში, სადაც ბავშვი ურთიერთობს.

სხვადასხვა იურისდიქციაში განსხვავებულია მოთხოვნები სავალდებულო მოხსენების შესახებ და ჩამოყალიბებულია სხვადასხვა განმარტება იმის შესახებ, თუ რა ითვლება ბავშვზე ძალადობად. შესაბამისად, განსხვავებულია კრიტერიუმებიც, რის საფუძველზეც შეიძლება მოხდეს ბავშვის ოჯახიდან გამოყოფა ან სისხლის სამართლის დევნა.

ისტორია
 საუკუნის ბოლომდე მასწავლებლებისა და დამსაქმებლების მიერ ბავშვებისადმი სისასტიკე ფართოდ გავრცელებული და ჩვეულებრივი მოვლენა იყო, ხოლო სხეულის დასჯა ბევრ ქვეყანაში ჩვეულებრივ პრაქტიკას წარმოადგენდა. საუკუნეს პირველ ნახევარში ფილიციდის (მშობლის მიერ შვილის მოკვლის) შესწავლამ გამოავლინა შემთხვევები, სადაც სიკვდილი გამოწვეული იყო მამის აგრესიით, განმეორებითი ფიზიკური ძალადობით, შიმშილით, და სექსუალური ძალადობით.

1860 წელს ფრანგმა სასამართლო მედიცინის სპეციალისტმა ოგიუსტ ამბრუაზ ტარდიემ შეაგროვა 32 მსგავსი შემთხვევა, მათგან 18 ფატალური იყო. ბავშვები კვდებოდნენ შიმშილით ან/და განმეორებითი ფიზიკური ძალადობით. ერთ-ერთი შემთხვევა შეეხებოდა ადელინ დეფერს, რომელიც ბებია-ბაბუამ მშობლებს 8 წლის ასაკში დაუბრუნა. მომდევნო 9 წლის განმავლობაში მას ყოველდღიურად სცემდნენ, კიდურებზე კიდებდნენ, წვავდნენ ნახშირით, ჭრილობებს აზოტმჟავაში ბანდნენ და სექსუალურად ძალადობდნენ. ტარდიე სტუმრობდა ოჯახებს და აკვირდებოდა ბავშვების მდგომარეობას; მან შენიშნა, რომ ბავშვების სახეზე სევდა და შიში ეტყობოდათ, როცა მათ დაცვას ვინმე ცდილობდა. მისივე სიტყვებით:

ტარდიეს დასკვნები გააზიარა ბუალო დე კასტელნომ, რომელმაც შემოიტანა ტერმინი „მისოპედია“ (ბავშვების სიძულვილი), და დაადასტურეს ობრიმ და სხვა მკვლევრებმა თავიანთ დისერტაციებში.

ტარდიეს ნაშრომები ფართოდ არ გასცდენილა საფრანგეთს ენობრივი ბარიერის გამო და თითქმის ერთი საუკუნის განმავლობაში მსოფლიოს სხვა ქვეყნებში უცნობი დარჩა ბავშვთა დაზიანებების რეალური მიზეზები. საუკუნეში პათოლოგებმა და პედიატრიულმა რადიოლოგებმა დაიწყეს მტკიცებულებების დაგროვება, განსაკუთრებით ქრონიკული სუბდურული ჰემატომასა და ძვლების მოტეხილობებთან დაკავშირებით. 1946 წელს ამერიკელმა პედიატრიულმა რადიოლოგმა ჯონ კაფეიმ ყურადღება გაამახვილა კავშირის შესახებ ძვლის მოტეხილობებსა და ქრონიკულ სუბდურულ ჰემატომას შორის, ხოლო 1955 წელს დადგინდა, რომ ბავშვებს, რომლებიც აგრესიული და ემოციურად პრობლემური მშობლებისგან ჩამოაშორეს, ახალი დაზიანებები აღარ უჩნდებოდათ.

პროფესიული კვლევა ამ თემაზე კვლავ დაიწყო 1960-იან წლებში. 1962 წლის ივლისში გამოქვეყნებულმა სტატიამ — „ “, რომლის ძირითადი ავტორი იყო პედიატრი ჰენრი კემპე, ჟურნალში — პირველად გახადა ბავშვთა მიმართ ძალადობა ფართო საზოგადოებრივი ცნობიერების საგანი. მანამდე ბავშვების დაზიანებები (მათ შორის განმეორებითი მოტეხილობები) ხშირად არ აღიქმებოდა განზრახ ძალადობის შედეგად და ექიმები მათ სხვა დაავადებებს მიაწერდნენ ან მშობლების ახსნა-განმარტებებს ეყრდნობოდნენ.

ბავშვზე ძალადობის კვლევა როგორც აკადემიური დისციპლინა აშშ-ში 1970-იან წლებში ჩამოყალიბდა. ელისაბეთ იუნგ-ბრუელი მიუთითებდა, რომ მიუხედავად ბავშვთა უფლებების დამცველთა ზრდისა, ბავშვების დაყოფამ „დაზარალებულებად“ და „არადაზარალებულებად“ ხელოვნური ბარიერი შექმნა და ბავშვთა უფლებების კონცეფცია მხოლოდ ძალადობისგან დაცვის საკითხამდე შეამცირა. იუნგ-ბრუელის აზრით, ამას თან ახლდა ბავშვებისადმი საზოგადოებაში არსებული დისკრიმინაციის უგულებელყოფა და იმ მნიშვნელობის არაღიარება, რასაც თავად ბავშვები ანიჭებენ მოზრდილთა დამოკიდებულებას. ტერმინები „ძალადობა“ და „მალტრეიტმენტი“ ხშირად გამოიყენება ერთმანეთის ნაცვლად ლიტერატურაში. „ბავშვზე მალტრეიტმენტი“ ასევე შეიძლება გამოყენებულ იქნას, როგორც ქოლგა ტერმინი, რომელიც მოიცავს ბავშვზე ძალადობისა და უგულებელყოფის ყველა ფორმას. ბავშვის მალტრეიტმენტის განსაზღვრება დამოკიდებულია იმ კულტურულ ღირებულებებზე, რომლებიც უკავშირდება ბავშვებს, ბავშვის განვითარებას და მშობლობას.

ბავშვზე მალტრეიტმენტის განსაზღვრებები შეიძლება განსხვავდებოდეს იმ სექტორებში, რომლებიც აღნიშნულ საკითხზე მუშაობენ,

ზოგადად, „ძალადობა“ გულისხმობს (ჩვეულებრივ განზრახ) ქმედებით განხორციელებულ მოქმედებებს, ხოლო „უგულებელყოფა“ — მოქმედების გამოტოვებით გამოწვეულ ქმედებებს. „ბავშვზე მალტრეიტმენტი“ მოიცავს როგორც ქმედებით, ისე ქმედების გამოტოვებით განხორციელებულ იმ შემთხვევებს, როდესაც მშობლების ან მზრუნველების ქცევა იწვევს ბავშვის რეალურ ან მოსალოდნელ ზიანს.

ბავშვზე ძალადობისა და უგულებელყოფის გადავადებული შედეგები — განსაკუთრებით ემოციური უგულებელყოფის შემთხვევაში — და იმ ქმედებების მრავალფეროვნება, რომლებიც ბავშვზე ძალადობად შეიძლება ჩაითვალოს, ასევე მნიშვნელოვანი ფაქტორებია.

ფიზიკური ძალადობა

პროფესიონალებსა და საზოგადოებაში არსებობს უთანხმოება, თუ რა ქცევები განეკუთვნება ფიზიკურ ძალადობას ბავშვზე. ფიზიკური ძალადობა ხშირად არ ხდება იზოლირებულად, არამედ დაკავშირებულია ქცევათა ისეთ ნიმუშებთან, როგორიცაა ავტორიტარული კონტროლი, შფოთვის გამომწვევი ქცევები და მშობლის სითბოს ნაკლებობა. თუმცა, ფიზიკური ძალადობის უმეტესობა რეალურად წარმოადგენს ფიზიკურ სასჯელს „გულისხმობით, ფორმითა და შედეგით“.

მაგალითად, პაულო სერგიო პინეირო თავის ანგარიშში („ბავშვთა წინააღმდეგ ძალადობის შესახებ გაეროს გენერალური მდივნის ანგარიში“) წერდა: