iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
რადიაცია

რადიაცია — გამოსხივება, რომელიც მომდინარეობს კოსმოსური და მიწიერი წარმოშობის ბუნებრივი წყაროებიდან და აგრეთვე ხელოვნური რადიონუკლიდებისგან, რომლებიც გაფანტულია ბუნებაში ადამიანის საქმიანობის შედეგად.

რადიაციულ ფონს ქმნის:
ბუნებრივი რადიაციული ფონი
ტექნოგენურად შეცვლილი ბუნებრივი რადიაციული ფონი
ხელოვნური რადიაციული ფონი

ბუნებრივი რადიაციული ფონი შედგება გარეგანი და შინაგანი დამსხივებელი წყაროებისგან.

გარეგანი დასხივების კომპონენტებია:
კოსმოსური გამოსხივება
ნიადაგის გამოსხივება
ატმოსფეროს გამოსხივება

შინაგანი დასხივების კომპონენტები არის ადამიანის ორგანიზმში შემავალი რადიონუკლიდები. ესენია:
-ის და -ის ოჯახების ელემენტები
რადიონუკლიდები, რომელთაც ოჯახები არ აქვთ — , 
ბუნების მიერ „ხელოვნურად“ შექმნილი რადიონუკლიდები — , 

ტექნოგენურად შეცვლილი ბუნებრივი რადიაციული ფონი:
წიაღისეულის ამოღება
სხვადასხვაგვარი საწვავის წვა
სასუქის გამოყენება
შენობების მშენებლობა
ფრენა დიდ სიმაღლეზე
საყოფაცხოვრებო დასხივება (მანათობელი საათები, ტელევიზორი, კომპიუტერი, მობილური ტელეფონი და ა. შ.)

ხელოვნური რადიაციული ფონი:
ატომური იარაღის აფეთქება
სახალხო მეურნეობაში ხელოვნური რადიონუკლიდების გამოყენება
ატომური ელექტროსადგურების ექსპლუატაცია
ატომური ენერგიის გამოყენება სხვადასხვა სფეროში
ავარიები ბირთვულ-ენერგეტიკულ დანადგარებზე

 ს. დასასრულსა და  ს. შუა წლებში აღინიშნება გამოსხივების სფეროში მნიშვნელოვანი აღმოჩენები.

1895 წ. გერმანელმა მეცნიერმა ვილჰელმ კონრად რენტგენმა აღმოაჩინა სხივები, რომელიც გამოიყენება მედიცინაში რენტგენოდიაგნოსტიკასა და სხივურ თერაპიაში. 1896 წ. ფრანგმა მეცნიერმა ანრი ბეკერელმა აღმოაჩინა ბუნებრივი რადიოაქტივობა. 1934 წ. ცოლ-ქმარმა ირენ და ფრედერიკ ჟოლიო-კიურიმ აღმოაჩინეს ხელოვნური რადიოაქტივობა. რადიაციული ჰიგიენა, როგორც მეცნიერება, ჩამოყალიბდა საუკუნეში. მის ერთ-ერთ ფუძემდებლად აღიარებულია რადიობიოლოგიის ფუძემდებელი ივანე თარხნიშვილი. 1904 წ. მის მიერ პირველად რუსეთში, ცარსკოე სელოში, შესწავლილ იქნა ჰაერის რადიოაქტივობა.

რადიოაქტიური გამოსხივება მაიონებელი გამოსხივებაა, წარმოიქმნება რადიოაქტიური ნივთიერებებისგან, რომელიც ატომის დაშლით ხდება. დროის ერთეულში დაშლილ ატომების რაოდენობას რადიოაქტიური აქტივობა ეწოდება. მისი ერთეულია კიური — . ბუნებრივი რადიოაქტივობის აღმოჩენის შემდეგ, გაირკვა, რომ რადიუმის ბირთვში მიმდინარე გარდაქმნების შედეგად გამოტყორცნილი გამოსხივება არაერთგვაროვანია და შედგება — , და სხივებისგან. ნაწილაკი ორმაგი დადებითი მუხტის მქონე ჰელიუმის ბირთვია, ნივთიერებაში შეღწევის უნარი არ აქვს. სხივები ელექტრონების ნაკადია. მისი მოძრაობა ნივთიერებაში ტეხილია. ქსოვილებში ოდნავ მეტი შეღწევადობით ხასიათდება (რამდენიმე მილიმეტრი). სხივები ელექტრომაგნიტური სხივებია. ხასიათდება ნივთიერებაში მაღალი შეღწევის უნარით. მისი სრული შეკავება ხდება 15სმ-იანი ტყვიის ეკრანით. რენტგენის სხივები, რომელიც ელექტრომაგნიტურ გამოსხივებას წარმოადგენს, მაგრამ -სგან განსხვავებით წარმოიქმნება ელექტრონების დამუხრუჭების შედეგად. მისი შეღწევადობა ნივთიერებაში საკმაოდ მაღალია. არის ასევე ნეიტრონული გამოსხივება, რომელიც ნეიტრონების ნაკადს წარმოადგენს, მას დიდი ბიოლოგიური მოქმედება აქვს, რადგან ელექტრნეიტრალობის გამო ხასიათდება ქსოვილებში განუსაზღვრელი გამავლობის უნარით. მათგან დასაცავად გამოიყენება წყალბადშემცველი ნივთიერებები — წყალი, პარაფინი, გრაფიტი.

'
ფცა (ქარელის მუნიციპალიტეტი)

ფცა — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში თემის ცენტრი (სოფლები: თამარაშენი, ქვემო შაქშაქეთი, ღოღეთი). მდებარეობს მდინარე ფცის (მტკვრის მარცხენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 660 მეტრი, ქარელიდან 16 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 853 ადამიანი.

წმინდა გიორგის ეკლესია და წმინდა გიორგის სარკის ნიში
ფცის ღვთისმშობლის ეკლესია
ფცის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია
ფცის კოშკი
ფცის ნასახლარი
დიდმუხა

დიდმუხა — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში (ავნევის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე აღმოსავლეთის ფრონის ნაპირას, ზღვის დონიდან 800 მ-ზე. ყორნისიდან დაშორებულია 23 კმ-ით, ცხინვალიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) — 12 კილომეტრით.

სოფელი 1922-1990 წლებში შედიოდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ზნაურის რაიონში, ოლქის გაუქმების შემდეგ, 1990-2006 წლებში — ქარელის რაიონში, 2006 წლიდან — თიღვის მუნიციპალიტეტში. 1989 წლის აღწერით სოფელში იყო 224 მცხოვრები (ძირითადად ოსები). 1990-იანი წლების კონფლიქტის შედეგად დიდმუხა არ ექვემდებარება საქართველოს ხელისუფლების კონტროლს; 2008 წლიდან, საქართველოს კანონმდებლობით, რუსეთის ფედერაციის მიერ ოკუპირებული ტერიტორიაა. სოფლის ოსური სახელია თულძითა .
კუდატყე

კუდატყე — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ახალსოფლის თემი). მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, სკრა-ქარელის არხის ნაპირზე. ზღვის დონიდან 650 მეტრი, ქარელიდან 9 კილომეტრი.

1949 წლის 2 აგვისტოს სოფელ კუდატყეს შეუერთდა მუხილეთის სასოფლო საბჭოს სოფელი ქვემო შვანო.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1 ადამიანი.
გვირგვინა (ბალთის თემი)

გვირგვინა — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში (ბალთის თემი).

მდებარეობს ლიხის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე ლოპანისწყლის ნაპირას, ზღვის დონიდან 920 მ-ზე. ქარელიდან დაშორებულია 32 კმ-ით, აგარიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) — 22 კმ-ით. ოსები დიდინჯინს უწოდებენ.

1922-1990 წლებში შედიოდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ზნაურის რაიონის შემადგენლობაში, 1990-2006 წლებში — ქარელის რაიონში, 2006 წლიდან — თიღვის მუნიციპალიტეტში. ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ. 1989 წლის აღწერით ცხოვრობდა 45 ადამიანი, ეთნიკურად ოსები. ამჟამად მუდმივი მოსახლე არ არის.
ტეტრაკონქი

ტეტრაკონქი (ტეტრა... და კონქი) — ოთხაფსიდიანი ცენტრული ეკლესია ან სხვა რაიმე შენობა, რომელშიც ნახევრად წრიული აფსიდები სიმეტრიულ-ჯვრისებრ არის განლაგებული ცენტრალური (ჩვეულებრივ, გუმბათქვეშა) სივრცის ირგვლივ. ტეტრაკონქი გავრცელებული იყო ადრინდელ ქრისტიანულ არქიტექტურაში ( ს.), განსაკუთრებით კი — საქართველოსა და სომხეთში (ავანი, რიფსიმეს ეკლესია, ზვართნოცი). საქართველო ტეტრაკონქს უპირატესად - საუკუნეებში აშენებდნენ: ძველი გავაზის (ახალსოფელი), მანგლისის, თბილისის ქაშვეთის, ნინოწმინდის ეკლესიები, მცხეთის ჯვრისა და ბანის ტიპის ტაძრები.
ჩუქურთმა

ჩუქურთმა — მხატვრული სამკაული, რომლითაც ამშვენებენ არქიტექტურულ ნაგებობათა ფასადებსა და ინტერიერებს, გამოყენებითი ხელოვნების ნიმუშებს ან სხვადასხვა საგანს. შედგება რიტმულად განმეორებული სკულპტურული, გრაფიკული, ფერწერული, ჭედური, ამოტვიფრული, ქარგული, ნაძერწი და ა. შ. ელემენტებისაგან. ეს ან რეალური სამყაროს — ცხოველთა, მცენარეთა და სხვა მკვეთრად სტილიზებული გამოსახულებებია, ან ურთიერთშეუღლებული გეომეტრიული ფიგურები. ჩუქურთმაში თავს იჩენს როგორც სტილისტური თავისებურებები, ასევე ეროვნული კოლორიტი.
ვასილ ნანობაშვილი

ვასილ ივანეს ძე ნანობაშვილი (დ. 15 ივნისი, 1906, სოფ. ვაქირი, სიღნაღის რაიონი — გ. 1989) — ქართველი ექიმ-ვეტერინარი. ვეტერინარიის მეცნიერებათა დოქტორი (1971), პროფესორი (1974), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1983).
ბიოგრაფია
1932 წელს დაამთავრა ერევნის საკავშირო ზოოტექნიკური-სავეტერინარო ინსტიტუტი. 1957-1959 წლებში საქართველოს მეცხოველეობისა და ვენეტინარიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის, ხოლო 1959 წლიდან საქართველოს ზოოტექნიკური-სავეტერინარო სასწავლო-კვლევითი ინსტიტუტის ტოქსიკოლოგიის განყოფილების გამგე. ნანობაშვილი უმთავრესად იკვლევდა ვეტერინარიის ტოქსიკოლოგიის საკითხებს, რაც დაკავშირებული იყო მინერალური, მინერალურ-ორგანული, ორგანულ-სინთეზური და მცენარეული წარმოშობის შხამების ტოქსიკოლოგიურ შესწავლასთან. საქართველოში პირველად ნანობაშვილმა შეისწავლა ვეტერინარიის ფოტოტოქსიკოლოგიის საკითხები. მას ეკუთვნის ვეტერინარიის როქსიკოლოგიის სახელმძღვანელო და სხვა ნაშრომები.
მიხეილ ნანობაშვილი

მიხეილ იროდიონის ძე ნანობაშვილი (მიშელ დარიალი) (დ. 1878, თელავი, საქართველო — გ. 13 სექტემბერი, 1941, პარიზი, საფრანგეთი) — უცხოეთში მოღვაწე ქართველი მომღერალი (ტენორი).

ბიოგრაფია
ახალგაზრდობაში თბილისში ეგზარქოსის გუნდში მღეროდა. 1896 წელს შევიდა პეტერბურგის კონსერვატორიაში, შემდეგ კი მეცადინეობდა პროფესორ გაბელთან.1900 წელს გაემგზავრა იტალიაში სწავლის გასაგრძელებლად, სწავლობდა მილანში. 1908-1924 წლებში ნანობაშვილი პარიზის „გრანდ ოპერის“ მომღერალი იყო. გასტროლებს მართავდა იტალიაში, აშშ-ში, თურქეთში, ესპანეთში, რუსეთში; ეწვია თბილისსაც (1911, 1920). ნანობაშვილს ჰქონდა ლამაზი ტემბრის ხავერდოვანი ხმა, ვირტუოზული ტექნიკა, აღსანიშნავია მის მიერ მაღალი ოსტატობით შესრულებული პარტიები; რაული (მეიერბერის „ჰუგენოტები“), ფაუსტი (ბოიტოს „მეფისტოფელი“), დონ ხოზე (ბიზეს „კარმენი“), ვერთერი (მასნეს „ვერთერი“) და სხვა. გარდაიცვალა პარიზში. დაკრძალულია იქვე, მონმარტრის წმინდა ვერსალის სასაფლაოზე.
დავით ნიკურაძე

დავით ნიკურაძე (დ. 11 ნოემბერი, 1975) — ქართველი ჟურნალისტი, სამაუწყებლო კომპანია რუსთავი 2-ის ამერიკის კორესპონდენტი.

ბიოგრაფია
1999 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტი. სტაჟირება აქვს გავლილი თურქეთის ტელევიზიაში, მოგვიანებით კი დაასრულა სპეციალური პროგრამა ბელგიაში, ევროკავშირის გაფართოების და ევროპული სამეზობლო პოლიტიკის საკითხებზე.

კარიერა
დავით ნიკურაძემ ჟურნალისტური მოღვაწეობა 18 წლის ასაკში დაიწყო. თავდაპირველად მუშაობდა გაზეთ ”დვრიტაში”.
1995 წლიდან ტელეკომპანია ”იბერვიზიიდან” გადმოსულ ახალგაზრდა ჟურნალისტების გუნდთან ერთად საქართველოს პირველი არხზე ამზადებდა ღამის საინფორმაციო პროგრამა ”ქვიშის საათს”. 1998 წლიდან დავით ნიკურაძე მუშაობს სამაუწყებლო კომპანია ”რუსთავი 2”-ის საინფორმაციო სამსახურში.

დავით ნიკურაძე პირველი და ჯერჯერობით ერთადერთი ქართველი ჟურნალისტია, რომელმაც შეერთებული შტატების პრეზიდენტთან ექსკლუზიური ინტერვიუ ჩაწერა. ეს ინტერვიუ თეთრ სახლში, პრეზიდენტ ჯორჯ ბუშის საქართველოში ვიზიტამდე რამდენიმე დღით ადრე შედგა.

საინფორმაციო და ანალიტიკური რეპორტაჟების გარდა ნიკურაძეს მომზადებული აქვს დოკუმენტური ფილმები, მათ შორის ”ალასკა”, ”ამერიკის საავიაციო უსაფრთხოება 11 სექტემბრის შემდეგ”, ”ცხინვალის რეგიონის ეკონომიკური რეაბილიტაცია” (ქართული მედიის მიერ მომზადებული ერთადერთი დოკუმენტური ფილმი სამხრეთ ოსეთში პირველი შეიარაღებული კონფლიქტის შემდეგ).

დავით ნიკურაძეს გაშუქებული აქვს ამერიკის 2004 ,2008 , 2012, 2017 და 2020 წლების საპრეზიდენტო არჩევნები, ქარიშხალ ”კატრინას” ტრაგედია ნიუ ორლეანში, ამზადებდა სიუჟეტებს ვატიკანიდან რომის პაპის იოანე-პავლე -ს გარდაცვალების დროს, მიჰყავდა რეპორტაჟები თურქეთის ჰოსპიტალებიდან ფრინველის გრიპის ეპიდემიის შესახებ. აღებული აქვს ინტერვიუები არაერთი ცნობილ პოლიტიკოსისგან და საზოგადო მოღვაწისგან.
ნიკურაძე იყო პირველი ქართველი ჟურნალისტი, რომელმაც ავღანეთში ამერიკის სამხედრო ოპერაცია გააშუქა. ერაყის სამხედრო კამპანიის დროს კი ნიკურაძე 2 თვის მანძილზე იმყოფებოდა კატარის ქალაქ ას-სალიაში განლაგებულ ამერიკულ სამხედრო ბაზაზე და ამზადებდა რეპორტაჟებს ერაყის ომის შესახებ.

2009 წლის ივნისში დავით ნიკურაძემ მოამზადა გადაცემები ბევერლი ჰილზიდან მსოფლიო ესტრადის ვარსკვლავის მაიკლ ჯექსონის გარდაცვალების შესახებ. 2011 წელს კი ის ნორვეგიიდან აშუქებდა მოვლენებს ქალაქ ოსლოსა და კუნძულ უტეიაზე ანდერს ბრეივიკის ანდერს ბრეივიკის მიერ განხორციელებული თავდასხმებზე, რომლის დროსაც საქართველოს მოქალაქეც დაიღუპა. ასევე ის აშუქებდა უიტნი ჰიუსტონის მოულოდნელ სიკვდილს ბევერლი ჰილზის სასტუმრო "ბევერლი ჰილტონიდან" და მომღერლის დაკრძალვას ნიუ ჯერსის ქალაქ ნიუარკიდან.

დავით ნიკურაძეს მომზადებული აქვს მოკლემეტრაჟიანი დოკუმენტური ფილმი მოდის ბიზნესზე იტალიაში და ჩაწერილი აქვს ინტერვიუ იტალიური საიუველირო მოდის სახლის ბულგარის წარმომადგენელთან, ანა ბულგარისთან. 2011 წელს მან ტელეკომპანია სი-ენ-ენისთვის მოამზადა რეპორტაჟი საქართველოში ახალი წლის დღესასწაულის აღნიშვნის ტრადიციების შესახებ. ნიკურაძე თანამშრომლობდა რადიოსაგურ ”ამერიკის ხმასთან” და ”რადიო თავისუფლებასთან”.

2004 წლიდან დავით ნიკურაძე მუშაობს ამერიკის შეერთებულ შტატებში, სამაუწყებლო კომპანია რუსთავი 2-ის ბიუროში და ძირითადად ამზადებს რეპორტაჟებს ამერიკის სახელმწიფო დეპარტამენტიდან, თეთრი სახლიდან, კონგრესიდან, გაეროდან და ვაშინგტონში განლაგებული საერთაშორისო ორგანიზაციებიდან.
ხევისბერი გოჩა (ფილმი)

„ხევისბერი გოჩა“ — 1964 წლის ქართული ფილმი, რომელიც გადაღებულია ალექსანდრე ყაზბეგის ამავე სახელწოდების მოთხრობის მიხედვით.

სიუჟეტი
გუგუა თავის ქორწილში ხელისმომკიდედ ძმადნაფიც ონისეს აირჩევს, მაგრამ ონისეს და პატარძალს, ძიძიას ერთმანეთი დანახვისთანავე შეუყვარდებათ. ხევი დამპყრობელი ფეოდალის, ნუგზარ ერისთავის წინააღმდეგ საბრძოლველად ემზადება. ონისეს დავალებული აქვს მოძმეებს მტრის გამოჩენა ამცნოს, მაგრამ ძიძიასთან ალერსი გაიტაცებს და მტრის შემოსევას ვერ შენიშნავს. ბრძოლის დამთავრების შემდეგ, ხალხი მოღალატის დასჯას მოითხოვს. გუგუა ოჯახის შერცხვენის გამხელას, სიკვდილს არჩევს, ონისე მზად არის დანაშაულისთვის პასუხი აგოს. შვილის უპასუხისმგებლობით გამწარებული ხევისბერი გოჩა ონისეს ხანჯლით განგმირავს. თავსდამტყდარი უბედურება ხევისბერს ჭკუიდან შეშლის.
ანათემა

ანათემა ( — დაწყევლა) — საეკლესიო განკვეთა, დაწყევლა, შეჩვენება, უდიდესი სასჯელი ქრისტიანულ ეკლესიაში. ქართულ ეკლესიაში ანათემის შესატყვისად ზოგჯერ იხმარება „შერისხვა“.

ანათემის გამოტანის უფლება ჰქონდა საეკლესიო კრებას, კათოლიკურ სამყაროში — პაპს. იყო დაშინების საშუალება. ანათემა გამოუცხადეს ბარუხ სპინოზას, სტეფანე რაზინს, ემელიან პუგაჩოვს, მრავალ მეცნიერსა თუ მოღვაწეს. 1918 წელს პატრიარქმა ტიხონმა ანათემა გამოუცხადა საბჭოთა კავშირს. ამჟამად ანათემას მიმართავს ვატიკანი.
სატილია

სატილია  — მრავალწლოვან, იშვიათად ერთ- ან ორწლოვან ბალახოვან მცენარეთა გვარი შავწამალასებრთა ოჯახისა. ნახევრად პარაზიტებია. აქვთ ფრთისებრ დაყოფილი ან განკვეთილი ფოთლები და თავთავისებრ ან მტევნისებრ ყვავილედებად შეკრებილი მოვარდისფრო-იისფერი, მეწამული, ყვითელი ან თეთრი ყვავილები.

600-მდე სახეობა გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, უმთავრესად ჰიმალაიზე და ჩინეთში; მხოლოდ ერთი სახეობაა სამხრეთ ამერიკაში. საქართველოში გვხვდება 12 სახეობა, რომლებიც იზრდებიან მთის ქვედა სარტყლიდან სუბალპურ და ალპურ სარტყლამდე, მდელოებსა და ჩამონაზვავებზე, ტყისპირებზე, ბუჩქნარებში.

ჭაობის სატილია იზრდება ჭაობებსა და ტენიან მდელოებზე. მისი ყველა ნაწილი შხამიანია. შეიცავს გლიკოზიდ აუკუბინს (რინანტინს). სატილიის ზოგიერთი სახეობა დეკორატიულია.
დოღლაური

დოღლაური — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ბრეთის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე მტკვრის მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 645 მ-ზე, ქარელიდან 8 კმ-ში, აგარიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 6 კმ-ში. სოფლის მიდამოებში, „დედოფლის მინდვრის“ სამხრეთ ნაწილში, ე. წ. ორგორაზე გათხრილია დედოფლის გორის მრავალფენიანი არქეოლოგიური ძეგლი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 75 ადამიანი.
გულიკაანთუბანი

გულიკაანთუბანი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ბრეძის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე დასავლეთის ფრონის მარცხენა მხარე, ზღვის დონიდან 800 მ-ზე, ქარელიდან დაშორებულია 34 კმ-ით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 100 ადამიანი.
ელბაქიანთკარი

ელბაქიანთკარი (ყოფ. ელბაქიანი) — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ზღუდრის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე ძამის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 860 მეტრზე, ქარელიდან 18 კმ-ის დაშორებით.

ელბაქიანთკარსა და მის შემოგარენში შემორჩენილია რამდენიმე ისტორიული ძეგლი. სოფლის შუაში დგას ძლიერ დაზიანებული გვიანდელი შუა საუკუნეების ღვთისმშობლის ერთნავიანი ეკლესია. სოფლის სამხრეთით, 0,5 კმ-ზე, მდ. ორთუბნისწყლის აყოლებით, მთის ფერდობზე აღმართულია – საუკუნეების იოანე მახარებლის ერთნავიანი ეკლესია, ასევე სამხრეთით, მდ. ძამის ხეობაში, მთის ფერდობზე, განვითარებული შუა საუკეების მაცხოვრის ერთნავიანი ეკლესია და გვიანდელი შუა საუკუნეების წმინდა გიორგის ერთნავიანი ეკლესია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 68 ადამიანი.
ანა კარენინა

„ანა კარენინა“ — ლევ ტოლსტოის რომანი, რომელზეც ავტორი 1873-1877 წლებში მუშაობდა. 1875 წლიდან დაიწყო რომანის ბეჭდვა მოსკოვის ჟურნალში „ “-ში.

რომანში აღწერილია ახალგაზრდა დიდგვაროვანი ქალის ცხოვრება, რომელსაც თითქოს ყველაფერი აქვს - ჰყავს გავლენიანი ქმარი და მოსიყვარულე შვილი, მაღალ საზოგადოებაში ტრიალებს და არც თაყვანისმცემლები აკლებენ ყურადღებას. მაგრამ თავი მაინც უბედური ჰგონია,ვიდრე მის ცხოვრებაში არ გამოჩნდება ბრწყინვალე ოფიცერი.
კოდმანი

კოდმანი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ზღუდერის თემი). მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე აბუხალოსღელეს (ძამის აუზი) ნაპირას. ზღვის დონიდან 1030 მეტრი. ქარელიდან 24 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 5 ადამიანი.
დვანი

დვანი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში, ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: დვანი, ტახტისძირი).

გეოგრაფია
მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე აღმოსავლეთის ფრონის ნაპირზე, ზღვის დონიდან 780 მ-ზე, ქარელიდან 20 კმ-ში.

ისტორია
ივარაუდება, რომ დვანი ფრონის ხეობის ცენტრი იყო გვიანდელ ბრინჯაოს ხანაში. წინა- და ადრეფეოდალურ ხანაში მის დაწინაურებაზე უნდა მიუთითებდეს საუკუნის სომხური გეოგრაფია, რომელიც „დვანის ველად“ მოიხსენიებს ფრონისპირეთს. მოსახლეობა ადრე მაღლობზე ყოფილა, თუმცა უწყლოობის გამო შემდეგ დაბლობზე, ფრონის ნაპირზე გადასულა.

ფეოდალური საქართველოს ერთიანობის ხანაში დვანი ქართლის საერისთავთერისთავოში შედიოდა, ხოლო ფეოდალური საქართველოს პოლიტიკური დაშლის შემდეგ ( საუკუნიდან) — ქსნის ერისთავთა სათავადოში. 1804 წლისათვის დვანში 8 კომლი ცხოვრობდა, რომელიც ფავლენიშვილებს ეკუთვნოდა. 1921 წლამდე შედიოდა წუნარის თემში. 1921 წელს შევიდა დირბის თემში.

სოფელი მდებარეობს ე. წ. სამხრეთ ოსეთის ადმინისტრაციულ გამყოფ ხაზზე. 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომის დროს დვანი იყო ერთ-ერთი პირველი სოფელი, რომელიც ცხინვალიდან ინტენსიურად დაიბომბა 6-7 აგვისტოს. 2013 წელს სოფელი დააზარალა რუსეთის საოკუპაციო ძალების მიერ განხორციელებულმა ე. წ. ბორდერიზაციამ — საზღვრის უკანონო მონიშვნამ.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 763 ადამიანი.

ღირსშესანიშნაობები
სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით, 1 კმ-ზე, კონუსური მთის წვერზე, მდებარეობს კუპელჰალეს სტილის კოხიჯვრის წმინდა გიორგის ეკლესია. იგი სტილისტური ნიშნებით თარიღდება საუკუნის მეოთხედით. ეკლესიაში იმართებოდა რიტუალური დღესასწაული — ხატობა, ე.წ. კვართობა.

აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალით დასტურდება აქ სკვითებისა და კიმერიელების კვალი (იხ. აგრ. სკვითებისა და კიმერიელების შემოსევები). შიდა ქართლის 1955 წლის დაზვერვითმა ექსპედიციამ დვანში მიაკვლია ადრეული და გვიანი ბრინჯაოს ხანის სამოსახლო გორებს.

დვანთან ახლოს გაითხარა სატაძრო კომპლექსი „დედოფლის მინდორი“, რომელიც ძვ. წ. საუკუნით თარიღდება. ივარაუდება, რომ გვიანბრინჯაოს ხანაში ფრონის ხეობის ცენტრი იყო დვანი, ანტიკურ ხანაში კი დედოფლის მინდორი.
დირბი

დირბი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული დირბი).

მდებარეობს დოღლაურის ვაკეზე (შიდა ქართლის ვაკის დასავლეთი ნაწილი), მდინარე აღმოსავლეთის ფრონის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 750 მ-ზე, ქარელიდან 14 კმ-ში.

ისტორია
საისტორიო წყაროებში პირველად მოხსენიებულია საუკუნეში. ვახუშტი ბაგრატიონის ცნობით დირბის მონასტერი იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის არქიმანდრიტის (ირჩევდნენ ქართლის მეფეები) რეზიდენცია იყო. დირბი მოხსენიებულია 1715 წელს რუისის სამწყსოს დავთარში, იოანე ბაგრატიონის 1794–1799 წლების აღწერაში.

1650 წელს როსტომ მეფემ განუახლა დირბის მონასტერს შეუვალობის წიგნი, გაათავისუფლა სამეფო გადასახადებისგან (გარდა ლაშქრობა-ნადირობის მოვალეობისა) და დაუტოვა იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის გადასახადი- 6000 თეთრი გასაგზავნი „ვერცხლად იერუსალიმს“. დირბის ქვეყანა შედიოდა მროველის (რუისის საეპისკოპოსოს) სამწყსოში, ხოლო მამულების მმართველი იყო ჯვარის მამა ნიქოზელი (ნიქოზის ეპისკოპოსი). 1785 წელს მეფე ერეკლე ბრძანებით დირბის კვლავ განუახლა შეუვალობა. მანვე, როდესაც ლეკთა წინააღმდეგ საბრძოლველად ქართლის სამეფო ოლქებად, სამდევროებად დაყო, სოფელ დირბის მიმდებარე სოფლებით მეოთხე ადგილი მიაკუთვნა, რაც იქ არსებული ციხესიმაგრის დიდ სტრატეგიულ მნიშვნელობაზე მეტყველებს.

1745 წელს დირბის ციხეს, რომელიც იოანე ხერხეულიძეს გაუმაგრებია, ლეკების ჯარი შემოერტყა. დირბელებს მიეშველნენ თეიმურაზ და ერეკლე გაერთიანებული ჯარით. ქართველთა ლაშქარმა გაიმარჯვა და დირბი გაანთავისუფლა. დირბის ციხესიმაგრემ იხსნა მოსახლეობა ტყვეობისა და გაძარცვისაგან 1753 წელს ლეკებთან ბრძოლის დროს. 1902 წლის 6 აგვისტოს და 1903 წლის გაზაფხულზე დირბში მოხდა აგრარულ-რევოლუციური ხასიათის გამოსვლები. მემამულეებმა მოითხოვეს გლეხებს მოუსავლობიანობის გამო ღალა ფულით გადაეხადათ. ამან გამოიწვია გლეხების უკმაყოფილება. მდგომარეობა გაამწვავა გზის დაკეტვამ და საძოვრების სახნავად გადაქცევამ. გლეხები თავს დაესხნენ მონასტერს, იერიში მიიტანეს კანცელარიაზე და გამოიხსნეს იქ დაკავებული თანასოფლელები. სოფელში შეიარაღებული რაზმის თანხლებით ჩავიდა მაზრის უფროსი, დააპატიმრეს 17 გლეხი.

1921 წელს დირბის თემს შეუერთდა სოფლები დვანი და ავნევი. დირბის თემი შედიოდა გორის მაზრის რუისის რაიონში.

დემოგრაფია
1804 წლისათვის დირბში ცხოვრობდა 64 კომლი. ყმა-მამულები ეკუთვნოდა მროველს და მაჩაბელს. მოზრდილი სოფელია. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 2569 ადამიანი.

ცნობილი ადამიანები
დირბში დაიბადნენ:
გიორგი ერაძე — პოლიტიკური მოღვაწე
სოსო იორამაშვილი — მთარგმნელი, მწერალი
სოფრომ მგალობლიშვილი — მწერალი

ღირსშესანიშნაობები
სოფელში მრავალი არქიტექტურული და არქეოლოგიური ძეგლია. მათ შორისაა გვიანი ბრინჯაოს – ადრინდელი რკინის ხანის ზენაჯვრის გორა, ფეოდალური ხანის სამარხი, ღვთისმშობლის სახელობის სამნავიანი ბაზილიკა და მისი კომპლექსი (მ.შ. ნასოფლარი), საუკუნის ყველაწმინდის ეკლესია, – საუკუნის ციხე-დარბაზი, გვიანი ფეოდალური ხანის წმინდა გიორგის ეკლესია, საუკუნის წმინდა გიორგის ზედაჯვრის ეკლესია, საუკუნის წმინდა თევდორეს ეკლესია. შიდა ქართლის 1955 წლის დაზვერვითმა ექსპედიციამ დირბში მიაკვლია გვიანი ბრინჯაოს ხანის სამოსახლო გორას.
ზემო ხვედურეთი

ზემო ხვედურეთი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქარელის მუნიციპალიტეტში (შიდა ქართლის მხარე), ზემო ხვედურეთის ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: ზემო ხვედურეთი, თრეხვი, მეხეთი, ტყემალა, ქვემო ხვედურეთი, ქვენაფლავი, ღვლევი, ჭანდრები, ხეობა).

მდებარეობს მტკვრის შუა ხეობის ვაკეზე, მდინარე ხვედრულის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში, ზღვის დონიდან 680 მ-ზე, ქარელიდან 6 კმ-ში.

ისტორია
ზემო ხვედურეთის და ქვემო ხვედურეთის ძველი საერთო სახელწოდებაა ხვედურეთი. ხვედურეთი და ხვედურეთის ხევი პირველად იხსენიება სვეტიცხოვლისადმი დავით მეფის 1355 წლის სიგელში. გვიანდელ შუა საუკუნეებში ის ციციშვილების ერთ-ერთი რეზიდენცია იყო.

სოფლის სამხრეთით დაახლ. 1,5 კმ-ზე, მთის ფერდობზე გვიანდელი შუა საუკუნეების წმ. გიორგის დარბაზული ეკლესიაა. ზემო ხვედურეთში ციციაანთ ეკლესიიდან თითქმის აღარაფერია შემორჩენილი. სოფელში არის ასევე - საუკუნეების მიჯნაზე აგებული ელბაქიანის წისქვილი და საბჭოთა პერიოდის მსოფლიო ომში დაღუპულთა მემორიალი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1188 ადამიანი.
ბატიური

ბატიური — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში, (ზღუდერის თემში). მდებარეობს საცხენისის ქედის (თრიალეთის ქედი) ჩრდილოეთ კალთაზე. მდინარე ორბოძალისწყლის მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 1120 მეტრი. ქარელიდან 17 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1 ადამიანი.

2002 წლის მონაცემებით მოსახლეობის 80 %-ს წარმოადგენდნენ ოსები, 20 %-ს კი ქართველები.
ველისციხე (ქარელის მუნიციპალიტეტი)

ველისციხე — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში (შიდა ქართლის მხარე), ქარელის მუნიციპალიტეტში (ზღუდერის ადმინისტრაციული ერთეული).

სოფელი მდებარეობს საცხენისის ქედის (თრიალეთის ქედის განშტოება) ჩრდილოეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1510 მ-ზე, ქარელიდან 21 კმ-ში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით ველისციხეში მუდმივი მოსახლეობა არაა. 2002 წლის აღწერაში სოფლად შეტანილი არ ყოფილა.
იმერხევი (ქარელის მუნიციპალიტეტი)

იმერხევი (ყოფილი ხევა) — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ზღუდერის თემი). მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ მთისწინეთზე, მდინარე ღვანანის ხეობაში. ზღვის დონიდან 960 მეტრი. ქარელიდან 18 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 28 ადამიანი.
კომპიენის ზავი

კომპიენის ზავი — ზავი, რომელიც დაიდო კომპიენის ტყეში (ქალაქ კომპიენთან, საფრანგეთი) 1918 წლის 11 ნოემბერს ანტანტის წევრებსა და გერმანიას შორის, რამაც ბოლო მოუღო პირველ მსოფლიო ომს.

შეთანხმების ხელმოწერა მოხდა მარშალი ფერდინანდ ფოშის სარკინიგზო ვაგონში კომპიენის ტყეში. ინგლისელმა ადმირალმა როსლინ უიმისმა და ანტანტის ჯარების მთავარსარდალმა მარშალმა ფოშმა გერმანიის დელეგაცია მიიღეს გენერალ-მაიორ დეტლეფ ფონ ვინტერფელდტის მეთაურობით. დილის 5 საათსა და 10 წუთზე ხელი მოეწერა საზავო ხელშეკრულებას. ზავი ამოქმედდა დილის 11 საათიდან, რომლის აღსანიშნავად 101 ზალპი გაისროლეს.