მელანია მეძმარიაშვილი-გველესიანი

მელანია (მელაშა) მეძმარიაშვილი-გველესიანი (დ. 15 ოქტომბერი, 1875, ქუთაისი — გ. 6 ნოემბერი, 1946, თბილისი) — ქართველი პედაგოგი, ქველმოქმედი და საზოგადო მოღვაწე. დაამთავრა წმინდა ნინოს სასწავლებელი ოქროს მედალზე და 18 წლის ასაკიდან დაიწყო პედაგოგიური საქმიანობა იოსებ ოცხელის მიერ გახსნილ მოსამზადებელ სკოლაში.

დააარსა საფეიქრო სკოლა გეგუთში, სტამბა ქუთაისში, სადაც იბეჭდებოდა სკოლის სახელმძღვანელოები ქართულ ენაზე. აქტიურად მუშაობდა ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ საზოგადოებაში და მონაწილეობდა ქუთაისის მუზეუმის შექმნაში. აქტიურად მონაწილეობა ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების საქმიანობაში, იყო გამგეობის წევრი, მუშაობდა „დედათა და ბავშვთა დაცვის საზოგადოებაში“ და სხვა საბავშვო დაწესებულებებში. დაკრძალულია დიდუბის პანთეონში.

ბიოგრაფია
მელანია 1875 წელს ქუთაისში, ლუარსაბ მეძმარიაშვილის ხელმოკლე ოჯახში დაიბადა. ბავშვობიდანვე სწავლისადმი დიდი მონდომებით გამოირჩეოდა. ქუთაისის წმინდა ნინოს ქალთა გიმნაზია წარმატებით დაამთავრა, მაგრამ ოჯახის ფინანსური ხელმოკლეობიდან გამომდინარე სწავლის გაგრძელებაზე ოცნებაც კი წარმოუდგენელი იყო და სრულიად ახალგაზრდამ, ცნობილი პედაგოგის, იოსებ ოცხელის მიერ გახსნილ მოსამზადებელ სკოლაში პედაგოგად დაიწყო მუშაობა.

ოჯახი
მელანიამ დაოჯახდა ცნობილ საზოგადო მოღვაწესა და ჟურნალისტს გრიგოლ გველესიანს, რის შემდეგაც უფრო მეტად ჩაება საზოგადოებრივ მუშაობაში და მისი ოჯახი ქუთაისის მოწინავე ინტელიგენციის საკრებულოდ გადაიქცა, სადაც მრავალ კულტურულ წამოწყებას ჩაეყარა საფუძველი.

1905 წელს გრიგოლი ქუთაისის ქალაქისთავის მოადგილე გახდა. რევოლუციის წლებში მათი ოჯახი იმდენად ქმედითად ჩაერთო საზოგადოებრივ მოძრაობაში, რომ გენერალ ალიხანოვ-ავარსკის დამსჯელმა რაზმმა დაარბია და გადაუწვა მამაპაპისეული სახლი და მდიდარი ბიბლიოთეკა. გველესიანები იძულებული გახდნენ დაეტოვებინათ ქუთაისი, იმალებოდნენ ჯერ სამეგრელოში, შემდეგ საფრანგეთში გაემგზავრნენ ემიგრაციაში. პარიზში მიიღეს უმაღლესი განათლება, ჭაბუა ამირეჯიბი თავის მოგონებებში აღწერს რომ მელანიას სორბონის უნივერსიტეტი ჰქონდა დამთავრებული, პედაგოგიკის მიმართულებით.1912 წელს გველესიანების ოჯახი დაბრუნდა ქუთაისში, მაშინდელი კაზაკოვის, (შემდგომ ცხაკაიას ქუჩა) და დღევანდელი პაოლო იაშვილის ქუჩაზე 14 ნომერში, საკუთარ სახლში დასახლდნენ, ძველი ტრადიციები გააცოცხლეს. ოჯახში ძველებურად იკრიბებოდნენ მწერლები, მსახიობები, მასწავლებლები, ექიმები. პოეტი აკაკი წერეთელი ამ ოჯახს ხშირად სტუმრობდა.

საქმიანობა
პედაგოგიური საქმიანობა
 საუკუნის დამლევს და საუკუნის დასაწყისში, საქართველოში უკვე საკმაოდ იყვნენ ქართველი ქალები, რომლებიც აქტიურად იყვნენ ჩაბმულები საზოგადოებრივ საქმიანობაში. მათ თვითმპყრობელურ მეფის რუსეთის მიერ, მცირე ეროვნებათა მიმართ წარმოებულ ეროვნული ჩაგვრის მძიმე პირობებში, უდავოდ ბევრი რამ გააკეთეს თავისი ხალხის საკეთილდღეოდ. მელანიას ასეთ ქალთა შორის, თავისი მოღვაწეობით, თვალსაჩინო ადგილი უჭირავს. რამდენიმე წლის განმავლობაში მან დიდი ჯაფა გასწია ქუთაისში ორგანიზებულ საკვირაო მუშათა სკოლაში, სადაც უფასოდ ამეცადინებდა მუშებსა და ხელოსნებს.

შაურიანი თეატრი
მელანია გველესიანი, ქუთაისელ ქალთა ჯგუფთან ერთად, იყო ერთ-ერთი ინიციატორი საზოგადოებრივი თეატრალური სივრცის შექმნისა, რომელიც ცნობილი იყო როგორც "შაურიანი თეატრი". იგი დაუღალავად ზრუნავდა ამ ინიციატივის წარმატებაზე. თეატრი, სადაც ყველა მონაწილეობა უანგაროდ ხორციელდებოდა, მიზნად ისახავდა მშრომელი ფენებისათვის ხელმისაწვდომი კულტურული დასვენების ორგანიზებას. სახელწოდება "შაურიანი" მიუთითებდა ბილეთის სიმბოლურ ღირებულებაზე, რაც ერთ შაურს შეადგენდა.

წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოება
მელანია გველესიანი გახლდათ „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების“ ქუთაისის განყოფილების რიგითი წევრი 1902 წლიდან; ქუთაისის განყოფილების გამგეობის წევრი 1912 წლიდან და ქუთაისის განყოფილების საპატიო წევრი 1920 წლიდან. საზოგადოებაში იგი თითქმის ოცი წლის განმავლობაში მოღვაწეობდა და თავისი უანგარო შრომით განსაკუთრებული ამაგი დასდო ამ საზოგადოებას, რომელსაც ცარიზმის რუსიფიკატორული პოლიტიკის პირობებში, უდიდესი მნიშვნელობა ჰქონდა ქართული წიგნისა და სწავლა-განათლების გავრცელების საქმეში.

საქველმოქმედო აქციები
1913 წელს მელანიამ პირველად განახორციელა წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოებისთვის ახალი ტიპის საქველმოქმედო ღონისძიება, მოახდინა რა ქალაქის ბაღში საჯარო სეირნობის ორგანიზება. ღონისძიება, რომელიც მოიცავდა იაფ ვაჭრობასა და გასართობებს, მიზნად ისახავდა საზოგადოების ფინანსურ მხარდაჭერას. მათი ძალისხმევით, ღონისძიებამ 1355 მანეთი მოაგროვა, რაც საკმაოდ დიდი თანხა იყო. აღნიშნული ღონისძიება ტრადიციული გახდა რაც მნიშვნელოვანი წვლილი იყო საზოგადოების საქმიანობისთვის, მაგალითად 1916 წელს ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ქუთაისის განყოფილებას ტრადიციული სეირნობისგან შემოუვიდა 5075 მანეთი შეუვიდა, ეს იმ ფონზე როცა მთლიანი წლიური შემოწირულობა მოქალაქეების მხრიდან 1618 მანეთი იყო. მელანია და გრიგოლ გველესიანები საკუთარი სახსრებიდანაც არ იშურებდნენ თანხას საზოგადოებისთვის, მაგალითად 1913 წელს მათ ორგანიზაციას 1500 მანეთი გადასცეს.

სტამბა, მუზეუმი და ბიბლიოთეკები
მელანიას მიერ შეკრებილი სახსრებით, რომელსაც წარმოდგენების, სეირნობებისა და სხვა ღონისძიებების მოწყობით აგროვებდა, დაარსდა იმ დროისათვის საუკეთესო მანქანა-დანადგარებით შეიარაღებული სტამბა, რის შედეგადაც საზოგადოებას შეექმნა პოლიგრაფიული ბაზა და საგამომცემლო საქმიანობის გაფართოების შესაძლებლობა. ქართულ ენაზე სახელმძღვანელოების ბეჭდვით საზოგადოებამ ნიადაგი შეამზადა შემდეგში ჩვენი სკოლის ნაციონალიზაციისათვის. იგი აქტიურად მუშაობდა ქართული წიგნების გამოცემისა და სკოლებისა და ბიბლიოთეკების დაარსებისთვის.

1915-1917 წლებში მელანია გველესიანი მუშაობდა ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ საზოგადოებაში და მონაწილეობდა ისტორიის მუზეუმის შექმნაში.

თბილისში გადასვლა
1919 წელს გველესიანების ოჯახი საცხოვრებლად თბილისში გადავიდა, სადაც მელანია გველესიანმა, მისთვის ჩვეული ენთუზიაზმით, განაგრძო საქმიანობა "დედათა და ბავშვთა დაცვის საზოგადოებაში". იგი ხელმძღვანელობდა მიუსაფარ ბავშვთა თავშესაფრის, საბავშვო ბაღისა და კლუბის საგანმანათლებლო პროგრამების ორგანიზებას. საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ, რამდენიმე წლის განმავლობაში, მელანია გველესიანი აქტიურად თანამშრომლობდა ქალთა ჯგუფთან, რომელიც მიზნად ისახავდა ბავშვთა სახლებისა და ბაგა-ბაღების გაუმჯობესებას.

სწორედ თბილისში გახდა მელანია ჭაბუა ამირეჯიბის სკოლამდელი აღზრდის პედაგოგი, მან ასწავლა წერა-კითხვა და შეაყვარა წიგნის კითხვა. ჭაბუა დიდი სიყვარულით იგონებს და ხაზს უსვამს მის მელანიას დამსახურებებს.1919 წელს მონაწილეობდა საქართველოს დამფუძნებელი კრების არჩევნებში. წარმოადგენდა სოციალ ფედერალისტების პარტიას, რომლის ლიდერები გიორგი ზდანოვიჩი და კიტა აბაშიძე უკვე გარდაცვლილი იყო და მეორე ადგილი ხმათა 6,7% ით დაიკავა, რის გამოც მელანია ვერ გახდა დამფუძნებელი კრების წევრი.

გარდაცვალება
მელანია გველესიანი გარდაიცვალა 1946 წელს თბილისში და დაკრძალულია მეუღლის გვერდით, დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.