iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფართობი

ფართობი არის :

სიბრტყის ნაწილი, რომელიც შემოფარგლულია მრუდით ან ტეხილი ხაზით, მაგალითად მართკუთხედის, სამკუთხედის ფართობი.
სივრცე, ზედაპირი, რომელიც გამოყოფილია ბუნებრივად ან სპეციალურად რაიმე მიზნებისათვის, მაგალითად საცხოვრებელი ფართობი, სათესი ფართობი.
რაოდენობრივი ზომა ამა თუ იმ ტერიტორიული ერთეულის (ქვეყნის, რეგიონის, ქალაქის) მიერ დაკავებული სიბრტყისა, რომელიც წარმოადგენს დედამიწის ზედაპირის გარკვეულ ნაწილს.

ფართობის საზომი ერთეულებია: კვადრატული მეტრი (-სისტემაში), კვადრატული კილომეტრი, ჰექტარი და სხვა.

გეომეტრიული ფიგურების ფართობი
მართკუთხედის ფართობი გამოითვლება ფორმულით × , სადაც არის მართკუთხედის სიგრძე, - მართკუთხედის სიგანე.
სამკუთხედის ფართობი გამოითვლება ფორმულით ( × ) ÷ 2, სადაც არის სამკუთხედის ფუძე, - ფუძეზე დაშვებული სიმაღლე.
წრის ფართობი გამოითვლება ფორმულით × 2, სადაც არის უსასრულო სიდიდე 3,141592..., ხოლო - წრის რადიუსი.
ტრაპეციის ფართობი გამოითვლება ფორმულით (+):2, სადაც და - ტრაპეციის ფუძეებია , ხოლო არის ტრაპეციის სიმაღლე.

ქვეყნების ფართობები
მსოფლიოს ქვეყნები ფართობის მიხედვით
მოსახლეობა

მოსახლეობა — რაიმე ადგილის (ქვეყნის, ქალაქის და მისთანის) მცხოვრებთა ერთობლიობა დროის მოცემულ მომენტში. რაოდენობრივად იგი მუდმივად იცვლება ზრდის (შობადობა, იმიგრაცია) ან კლების (გარდაცვალება, ემიგრაცია) გამო. როგორც ყველა ბიოლოგიური პოპულაცია, ასევე ადამიანები, განიცდიან კვების, ჯანმრთელობის და გარემოს სხვა ფაქტორების ზემოქმედებას. მოსახლეობის განვითარებაზე მოქმედებენ ასევე სოციალური (ტრადიციები) და სამეცნიერო-ტექნიკური (მედიცინა) ფაქტორები.

მეცნიერება, რომელიც სწავლობს მოსახლეობის ევოლუციას, არის დემოგრაფია, ხოლო რომელიც აგროვებს ინფორმაციას მის შესახებ და აანალიზებს მათ - სტატისტიკა.
მოსახლეობის სიმჭიდროვე

მოსახლეობის სიმჭიდროვე — სიდიდე, რომელიც აღწერს მოცემულ ტერიტორიულ ერთეულზე (ქვეყანა, რეგიონი, ქალაქი) დასახლებულ ადამიანთა საშუალო სიდიდეს ფართობის ერთეულზე (როგორც წესი, კვადრატული კილომეტრი, უფრო მცირე ტერიტორიებისათვის — ჰექტარი). ამ ერთეულის გამოსათვლელად ტერიტორიული ერთეულის მოსახლეობის საერთო რაოდენობას ყოფენ მის საერთო ფართობზე.

ფაქტები მოსახლეობის სიმჭიდროვის შესახებ:
ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული ქვეყანაა მონაკო - 18 ათასი კაცი 1 კვ. კმ-ზე.
ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული ქვეყანაა (ჯუჯა სახელმწიფოების გამოკლებით) ბანგლადეში - 926 კაცი 1 კვ. კმ-ზე.
ყველაზე მეჩხრად დასახლებული ქვეყანაა ისლანდია - 3,1 კაცი 1 კვ. კმ-ზე.
საქართველოს მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 67 კაცი 1 კვ. კმ-ზე, რუსეთისა - 8,5 კაცი, გერმანიისა - 321 კაცი.

ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული ქვეყნები
ვალუტა

ვალუტა – ფასი, ღირებულება) — ამა თუ იმ ქვეყნის ფულის ერთეული, ასევე უცხო სახელმწიფოების ფულის ნიშნები, აგრეთვე საკრედიტო და საგადასახდელო დოკუმენტები (თამასუქების, ჩეკების, ბანკნოტების სახით), რომლებიც გამოხატულია უცხოური ფულის ერთეულებით და გამოიყენება საერთაშორისო ანგარიშსწორებაში (უცხოური ვალუტა).

გამოყენების რეჟიმის მიხედვით ვალუტა შეიძლება იყოს თავისუფლად კონვერტირებადი, ნაწილობრივ კონვერტირებადი და არაკონვერტირებადი.

თავისუფლად კონვერტირებადი — იმ ქვეყნების ვალუტა, რომელთა კანონმდებლობით ვალუტასთან დაკავშირებული ოპერაციები პრაქტიკულად შეუზღუდავია. ასეთი ვალუტა სპეციალური ნებართვის გარეშე იცვლება ნებისმიერ სხვა ვალუტაზე. მაგალითად, აშშ დოლარი, ბრიტანული გირვანქა სტერლინგი, იაპონური იენა, ევრო და სხვ.

ნაწილობრივ კონვერტირებადი — იმ ქვეყნების ვალუტა, სადაც გარკვეული წრის სავალუტო ოპერაციებზე შეზღუდვებია შენარჩუნებული.

არაკონვერტირებადი — იმ ქვეყნების ვალუტა, სადაც მოქმედებს სხვადასხვა სახის შეზღუდვა და აკრძალვა ეროვნულ და უცხო ქვეყნების ვალუტის შემოტანა-გატანაზე, ვალუტისა და სავალუტო ფასეულობათა ყიდვა-გაყიდვაზე, მის გაცვლაზე.

ვალუტის ბაზარი
ვალუტის ყიდვა-გაყიდვა ხდება ვალუტის ბაზარზე, სადაც ეს პროცესი მიმდინარეობს ვალუტაზე მოთხოვნა-მიწოდების საფუძველზე. ვალუტის ბაზარი უზრუნველყოფს საერთაშორისო ანგარიშსწორებასა და სავალუტო რისკის დაზღვევას, ვალუტის რეზერვის დივერსიფიკაციას, სავალუტო ინტერვენციას. ვალუტის ბაზრის მთავარი სუბიექტები არიან ბანკები, რომლებიც ფლობენ ფილიალთა ფართო ქსელს. ამასთან, ვალუტის ბაზარზე სავალუტო ოპერაციები ხორციელდება როგორც ბანკებს, ასევე ბანკებსა და საკუთარ კლიენტებს შორის (საერთაშორისო ანგარიშსწორება საგარეო ვაჭრობის, ტურიზმის, მომსახურების, კერძო გზავნილების, კაპიტალის მოძრაობის ხაზით და სხვ.). უმსხვილესი საერთაშორისო სავალუტო ბაზრებია: ნიუ-იორკის, ლონდონის, ტოკიოს, პარიზის, მაინის ფრანკფურტის, ციურიხის, ჰონკონგის, სინგაპურის, ბაჰრეინის და ა.შ.

ვალუტის კურსი
ვალუტის კურსი არის სხვადასხვა ქვეყნების ფულად ერთეულებს შორის თანაფარდობა. ვალუტის კურსის სიდიდეზე გავლენას ახდენს სხვადასხვა ფაქტორი, მათ შორის ვალუტის მსყიდველობითუნარიანობა, ქვეყნის საგადასახდელო ბალანსი, ინფლაციის დონე, ქვეყნის განვითარების საერთო ეკონომიკური დონე, წარმოებული პროდუქციის კონკურენტუნარიანობა მსოფლიო ბაზარზე, წარმოების ეფექტიანობა, პოლიტიკური სტაბილურობა, სუბიექტური ფაქტორები, როგორიცაა ნდობა, რწმენა, ინფლაციური მოლოდინი მოცემული ვალუტისადმი და მოცემული ქვეყნის ეკონომიკური განვითარების პერსპექტიულობა.
სახელმწიფო ჰიმნი

სახელმწიფო ანუ ეროვნული ჰიმნი — საზეიმო სიმღერა, პატრიოტული მუსიკალური ნაწარმოები, რომელიც მიღებულია სახელმწიფოებრივი ერთიანობის სიმბოლოდ. ქვეყნის მთავრობის მიერ იგი კანონით გამოცხადებულია სახელმწიფოს ოფიციალურ სიმღერად. ჰიმნს თან ახლავს ტექსტი, რომელშიც ტრადიციულად გამოხატულია სამშობლოს ქება, მისი წარსულის და მომავლის შეფასება, მოცემული ერის ერთიანობის, კონსოლიდაციის და სოლიდარობის იდეა.

 და საუკუნეებში, ეროვნული თვითშეგნებისა და ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობების აღმავლობის შედეგად, ბევრმა ქვეყანამ მიიღო ეროვნული ჰიმნი, რომელიც სხვა საერთო პატრიოტული სიმღერების მსგავსად პოპულარული გახდა.
სასაათო სარტყელი

სასაათო სარტყელი, სასაათო ზოლი — თითოეული იმ 24 ზოლიდან , რომლებადაც დაყოფილია დედამიწის ზედაპირი ზოლური დროის აღრიცხვის სისტემაში.

დედამიწის ზედაპირი პირობითად დაყოფილია 24 სასაათო სარტყლად იმისათვის, რომ დედამიწის განედის ყოველი გრადუსისათვის (და ყოველი მინუტისათვის) არ შემოეღოთ ადგილობრივი დრო. ერთი სარტყელიდან მეორეში გადასვლისას იცვლება საათები, მაგრამ უცვლელი რჩება წუთები და წამები.

არსებობს ცალკეული რაიონები, სადაც ადგილობრივი დრო განსხვავდება მსოფლიო დროსაგან არა მხოლოდ საათების მთელი რიცხვით (1 საათი, 2 საათი და ა.შ.), არამედ წუთებითაც - 30 წუთი, 40 წუთი, 45 წუთი. თეორიულად ყველა სასაათო ზონა შემოსაზღვრული უნდა იყოს წრფეებით, რომლებიც გადის ზონის ცენტრალური მერიდიანიდან მარჯვნივ და მარცხნივ 7,5 გრადუსზე. მაგრამ, პრაქტიკაში ისინი კორექტირებულია ადმინისტრაციული თუ ბუნებრივი საზღვრების მიხედვით.

ჩრდილოეთ და სამხრეთ პოლუსებზე მერიდიანები ერთ წერტილში იყრის თავს, ამიტომ აქ სასაათო ზონის ცნება აზრს კარგავს. ტრადიციის თანახმად, პოლუსების დრო შეთანადებულია მსოფლიო დროსთან.
გამარჯვების დღე

გამარჯვების დღე — საერთო სახელწოდება სამოქალაქო დღესასწაულისა, რომელიც სხვადასხვა ქვეყანაში აღინიშნება წლის სხვადასხვა დროს, სხვადასხვა მოვლენასთან დაკავშირებით:

8 მაისი, ევროპაში გამარჯვების დღე, აღინიშნება აშშ-სა და ევროპის ქვეყნებში. უკავშირდება მეორე მსოფლიო ომში 1945 წლის 8 მაისს კარლჰორსტში ნაცისტური გერმანიის მიერ უპირობო კაპიტულაციის გამოაცხადებას.
9 მაისი, გამარჯვების დღე (9 მაისი), აღინიშნება რუსეთსა და პოსტსაბჭოთა სივრცის ზოგიერთ სახელმწიფოში მეორე მსოფლიო ომში ნაცისტურ გერმანიაზე გამარჯვების გამო.
6 აპრილი: აღინიშნება ეთიოპიაში 1941 წლიდან.
1 ივნისი: აღინიშნება ტუნისში 1955 წლიდან.
კოსმოსის საერთაშორისო დღე

კოსმოსის საერთაშორისო დღე გამოაცხადა ამერიკელმა ასტრონავტმა ენდრიუ ტომასმა ორბიტალური სადგურის “მირის” ბორტიდან 1998 წლის თებერვალში. ენდრიუ ტომასი იმყოფებოდა რუსულ ორბიტალურ სადგურში 1998 წლის იანვრიდან და პროგრამის თანახმად, მისი ექსპედიცია დამთავრდა 8 ივნისს, როდესაც კოსმოსურ ხომალდ “დისქავერით” დაეშვა კანავერალის კონცხზე.

ეს დღე აღინიშნება 21 მაისს.
მუზეუმების საერთაშორისო დღე

მუზეუმების საერთაშორისო დღე აღინიშნება 18 მაისს.

1977 წელს მოსკოვში მუზეუმების საერთაშორისო კავშირის მე-11 გენერალურ კონფერენციაზე საბჭოთა დელეგაციის ინიციატივით მიიღეს გადაწყვეტილება ამ პროფესიული დღის დაწესების შესახებ. 1978 წლიდან ეს დღესასწაული აღინიშნება მსოფლიოს 150 ქვეყანაში. ამ დღეს მუზეუმებში ეწყობა ღია კარის დღეები, სამეცნიერო კონფერენციები და სხვა ღონისძიებები.
ოჯახების საერთაშორისო დღე

ოჯახის საერთაშორისო დღე — 1993 წლიდან მოყოლებული აღინიშნება ყოველი წლის 15 მაისს.

ისტორია
1993 წელს გაეროს გენერალურმა ასამბლეამ დაადგინა, რომ 1994 წლის 15 მაისიდან დაწყებული ყოველწლიურად აღენიშნა ოჯახის საერთაშორისო დღე. ამ თარიღის დაწესების მიზანია სხვადასხვა ქვეყნის საზოგადოებრიობის ყურადღების მიპყრობა ოჯახთა მრავალრიცხოვან პრობლემებზე, განსაკუთრებით იმ ოჯახებზე, რომლებიც დაზარალდნენ სამხედრო მოქმედებების შედეგად, გახდნენ სიღატაკისა და შიდსის მსხვერპლნი. ეს ოჯახები, რომლებიც იბრძვიან არსებობის ელემენტარული პირობებისათვის, საჭიროებენ მხარდაჭერას და ასეთი მხარდაჭერა უნდა მიიღონ. გაეროს გენერალური მდივნის კოფი ანანის აზრით, როდესაც ილახება ერთი ოჯახის ძირითადი უფლებები, მაშინ საფრთხე ექმნება ასევე კაცობრიობის ერთიან ოჯახს, რომლის წევრები ჩვენ ყველანი ვართ.

დღის თემა
ყოველ წელს ოჯახის საერთაშორისო დღისთვის ირჩევა თემა.
2012 წელი — „სამუშაო საქმიანობასა და ოჯახობრივი მოვალეობების შესრულებას შორის ბალანსის უზრუნველყოფა ოჯახისა და მთლიანად საზოგადოების საკეთილდღეოდ“
2011 წელი — „ხელმოკლე ოჯახებისა და სოციალური იზოლაციის პრობლემების მოგვარება“
2010 წელი — „მთელ მსოფლიოში მიგრაციების გავლენა ოჯახებზე“
2009 წელი — „დედები და ოჯახი: გამოწვევები ცვალებად მსოფლიოში“
2008 წელი — „მამები და ოჯახი: მოვალეობები და გამოწვევები“
2007 წელი — „ოჯახები და განსაკუთრებული საჭიროების ადამიანები“
2006 წელი — „ცვალებადი ოჯახები: გამოწვევები და შესაძლებლობები“
2005 წელი — „აივ ინფექციისა და შიდსის ზემოქმედება ოჯახის კეთილდღეობაზე“
2004 წელი — „ოჯახის საერთაშორისო დღის მეათე წლისთავი: მოქმედების ჩარჩოსებური პროგრამა“
2003 წელი — „ოჯახის საერთაშორისო დღის ათი წლისთავისთვის მზადება და მისი აღნიშვნა“
2002 წელი — „ოჯახი და დაბერება — შესაძლებლობები და ამოცანები“
2001 წელი — „ოჯახი და ნებაყოფლობიდი საქმიანობა: სოციალური ერთობის გამყარება“
2000 წელი — „ოჯახი: სუბიექტები და განვითარება ბენეფიციუმები“
1999 წელი — „ოჯახი ყველა ასაკის ადამიანებისთვის“
1998 წელი — „ოჯახი: უზრუნველყოფა და ადამიანის უფლებების პროპაგანდა“
1997 წელი — „ოჯახის შექმნა პარტნიორობის საფუძველზე“
1996 წელი — „ოჯახები — სიღარიბისა და უსახლკარობის პირველი მსხვერპლები“
ბაგრატ VII (ქართლის მეფე)

ბაგრატ , ბაგრატ-ხანი (გ. 1619) — ქართლის ხანი 1616-1619 (ქართული წყაროებით მეფე), დავით -ის (დაუთ-ხანის) ძე, მაჰმადიანი, აღიზარდა ირანში. 1616 წელს ირანის შაჰმა აბას -მა უბოძა ხანის ტიტული და ქართლის მმართველად დანიშნა. სუსტი სახელმწიფო მოღვაწე იყო, ფაქტობრივად მხოლოდ ქვემო ქართლი ემორჩილებოდა. ძირითადად ცხოვრობდა ბოლნისში და იქვე გარდაიცვალა. მის შემდეგ ქართლის მმართველად დაინიშნა მისი ვაჟი, სიმონ , რომელმაც მამის მსგავსად ვერ შეძლო ქართლზე კონტროლის დამყარება.
ბესარიონი (ბარათაშვილ-ორბელიშვილი)

ბესარიონი (ბეჟანის ძე ბარათაშვილ-ორბელიშვილი; დ. ? — გ. 1737) — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1724-1737 წლებში (ინთრონიზაცია აღესრულა დაგვიანებით 1730 წლის 7 თებერვალს, საფიქრებელია, რომ ამის მიზეზი იყო ოსმალეთში ვიზიტით მყოფი დომენტი –ის დაბრუნების მოლოდინი, რომელიც საბოლოოდ გადასახლებული იქნა სულთნის მიერ და მხოლოდ 1737 წელს მიეცა სამშობლოში დაბრუნების უფლება), სასულიერო მწერალი.

ბიოგრაფია
1680-1724 წლებში გარეჯის იოანე ნათლისმცემლის მონასტრის მღვდელ-მონაზონია. ვახტანგ რუსეთში გამგზავრებისა და დომენტი კათოლიკოსის ლორეს ციხეში შეხიზვნის შემდეგ „ბესარიონ დაიპყრა იესეს გამო კათალიკოზობა“. დომენტი კათოლიკოსი ამჯერად მალე დაუბრუნდა საკათოლიკოსო ტახტს, რადგანაც „... მოინდო ფაშამ კათალიკოზი დომენტი...“, თუმცა მალე კათოლიკოსი თავად „...ევედრა, რათა წარავლინოს წინაშე ხონთქარისა, რამეთუ ჰგონებდა მუნიდამ ლხინებასა რასმე ქართლისასა...“ 1725 წელს „დომენტის წარსვლის შემდეგ ერწმუნა კათალიკოზობის კათედრა დავით გარეჯის ბერს ბესარიონ ბარათაშვილ-ორბელიანს, ბეჟან ბარათაშვილის ძეს, ავქსონს გრდემლისას“.

ბესარიონ ბარათაშვილის საზოგადოებრივ-პოლიტიკური მოღვაწეობის შესახებ არსებული ცნობები მეტად მწირია. ის ჯერ კიდევ ბერობაში მოუწოდებდა მამია გურიელს მის საბატონოში ტყვის სყიდვის აკრძალვისაკენ. საინტერესოა ასევე მის მიერ 1733 წელს კონსტანტინე კახთ ბატონის გარდაცვალების შემდეგ ასტრახანში ვახტანგ მეექვსისა და ბაქარ ბატონიშვილის მიმართ გაგზავნილი წერილი, საიდანაც კარგად ჩანს ბესარიონ კათოლიკოსის არსებული პოლიტიკური ვითარების რეალურად შეფასების უნარი. აღნიშნულ წერილში ბესარიონ კათოლიკოსი დაჟინებით მოითხოვს ვახტანგისაგან სამშობლოში დაბრუნებას, აღუწერს რა საამისოდ ხელსაყრელ პოლიტიკურ სიტუაციას და ქვეყნის სათავეში ჩადგომას თხოვს.

ბესარიონ ბარათაშვილ-ორბელიშვილი გარეჯის ლიტერატურული სკოლის თვალსაჩინო წარმომადგენელია. ის სრულყოფილად ფლობდა ძველ ქართულ ენას, იყო ფილოსოფიურ-დოგმატიკური და პოლემიკური მწერლობის შესანიშნავი მცოდნე, შემდგენელი ქართველ წმინდანთა საკითხავების ახალი კრებულისა. მას მიეწერება ქართული „ჰაგიოგრაფიული კრებული“-ს რედაქცია: დომენტი კათოლიკოსის ინიციატივით შედგენილი ადრინდელი კრებული ბესარიონმა შეავსო ახალი თხზულებებით (რაჟდენ პირველმოწამის, მეფე ლუარსაბ -ის, ბიძინა ჩოლოყაშვილის, შალვა და ელიზბარ ერისთავების ცხოვრებანი). ბესარიონს მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღვის ქართული ლიტურგიკული და პოლემიკური მწერლობის განვითარებაშიც. სლავურ-რუსულ პროლოგ-სვინაქსარების მიხედვით მან შეადგინა „სადღესასწაულო“-ს ახალი რედაქცია. საქართველოში მართლმადიდებლური რწმენის დასაცავად კათოლიკობისა და კათოლიკური ეკლესიის წინააღმდეგ დაწერა პოლემიკურ-დოგმატიკური თხზულება „გრდემლი“.

„ქართლის ცხოვრების“ თანახმად, „მოკუდა ბესარიონ კათალიკოზი. შემდგომად მოვიდა კათალიკოზი დომენტი სტამბოლიდამ იმერეთს, მოიყვანეს იგივე კათალიკოზად“.
იეთიმ გურჯი

იეთიმ გურჯი (ნამდვილი სახელი და გვარი იეთიმ იბრაიმის ძე დაბღიშვილი; დ. 1875, თბილისი — გ. 15 ივლისი, 1940, იქვე) — ქართველი სახალხო მელექსე და ლოტბარი, ძველი თბილისის აშუღური პოეზიის ერთ-ერთი საუკეთესო წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
იეთიმ გურჯი ღარიბი ხელოსნის — დაბაღის (მეტყავის) ოჯახში დაიბადა. მისი წინაპრები თურქეთში გადასახლებული და გამაჰმადიანებული ქართველები ყოფილან. გვარი „გურჯი“ (ქართველი) მას მერე შერქმევიათ. თბილისში ჩამოსულმა იეთიმის მამამ ცოლად მუხთელი სომეხი ქალი სარა შეირთო. მალე სომხური წესითაც მოინათლა. თავის ვაჟს მან იეთიმი დაარქვა, რაც თურქულად „ობოლს“ ნიშნავს. მამის გარდაცვალების შემდეგ 15 წლის იეთიმი დედასთან და დასთან ერთად სიღარიბეში ცხოვრობდა. მალე ის მუსიკალური საკრავების ოსტატს შეგირდად დაუდგა და პროფესიონალურად შეისწავლა დაირის, ჭიანურისა და ჩონგურის კეთება. ის შინაც ამზადებდა ინსტრუმენტებს, პარალელურად წიგნებსაც ყიდდა. ოჯახი ხარფუხიდან მეტეხის ხიდთან მდებარე ერთ მიწურში გადმოსახლდა.

1905-1907 წლებში იეთიმ გურჯი ბაქოს ნავთობის სარეწებში მუშაობდა. მონაწილეობდა რუსული იმპერიალიზმის წინააღმდეგ მიმართულ დემონსტრაციებში, რისთვისაც 4 წელი პატიმრობაში გაატარა. ის 1895 წლიდან თხზავდა ლექსებს ქართულ, სომხურ და აზერბაიჯანულ ენებზე. ამავე წელს დაწერა მან პოემა „ანაბაჯის ლექსი“, რომელიც მის პირველ წიგნად 1909 წელს გამოიცა; მას მოჰყვა „ახალი მგოსანი და სიმღერები“ — 1911 წელს, „იეთიმის ახალი ლექსები“ — 1913, „ტანგო“ — 1914 და სხვა. 1928 წელს იოსებ გრიშაშვილმა, ხოლო 1958 წელს ანდრო თევზაძემ გამოსცეს პოეტის „რჩეული ლექსები“.

იეთიმ-გურჯის ლექსები უმთავრესად სიმღერების სახით ვრცელდებოდა, რომლებსაც თვითონვე ქმნიდა და ასრულებდა. მის პოეზიაში ასახულია ქალაქის მუშების, ხელოსნების, წვრილი ვაჭრებისა და გლეხობის ცხოვრება, ძველთბილისური ბოჰემა.

იეთიმ გურჯი დაკრძალულია თბილისის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
დოსითეოს ჩერქეზიშვილი

დოსითეოს ჩერქეზიშვილი — საუკუნის ნახევრის ქართველი მწერალი. ანტონ კათალიკოსის ლიტერატურული სკოლის წარმომადგენელი დაახლოებით 1758-1789 ნეკრესის ეპისკოპოსი ყოფილა, იწოდებოდა ნეკრესელად. ერთხანს ერეკლე -ის მიერ გახსნილ თელავის საღვთისმეტყველო სკოლაში სწავლობდა. აქვე დაუწყია ლიტერატურული მოღვაწეობაც. წვლილი მიუძღვის ქართულ-სომხურ ლიტერატურულ ურთიერთობათა განმტკიცებაში. ფ. ყაითმაზაშვილთან ერთად სომხურიდან თარგმნიდა ფილოსოფიური ხასიათის თხზულებებს. ა. ხახანაშვილის ცნობით, ჩერქეზიშვილს სომხურიდან გადმოუღია აპოკრიფებიც, მ. შ. "სიყრმე უფლისა". ცნობილი იყო როგორც ნიჭიერი და მჭევრმეტყველი მქადაგებელი.
იაკობ შემოქმედელი

იაკობ შემოქმედელი, იაკობ სამებელი, იაკობ დუმბაძე (გ. 1713, იერუსალიმი) — - სს. ქართველი საეკლესიო მოღვაწე, პოეტი, შემოქმედელი მიტროპოლიტი 1647-1658 წლებში.

ბიოგრაფია
იაკობ დუმბაძემ განათლება ტრაპიზონში მიიღო. შემოქმედის მიტროპოლიტად იხსენიება 1647-იდან. დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოსმა დავით ნემსაძემ ის 1687 წელს რომში გაგზავნა, სადაც დიდი პატივით მიიღო პაპმა ინოკენტი -მ. მათ იაკობს კათოლიკე მისიონერები გამოაყოლეს. მას შემდეგ, რაც მისიონერებმა ქადაგება დაიწყეს, იაკობმა განდევნა ისინი. მისი ინიციატივით რესტავრაცია ჩაუტარდა შემოქმედის მაცხოვრის ეკლესიას, რომლის აღმოსავლეთ ლავგარდანის ქვეშ წარწერაზეც არის მოხსენიებული. 1696 წელს იმყოფებოდა რუსეთში, დონის მონასტერში. უკვე ღრმად მოხუცებულმა დატოვა გურიის კათედრა და წავიდა იერუსალიმში და იქვე აღესრულა. იაკობ შემოქმედელის სახელს ატარებს ერთ-ერთი ქუჩა ოზურგეთში.

პოეზია
ქართლის მეფის გიორგი -ის დავალებით გალექსა ბაგრატ მუხრანბატონის ანტიმუსლიმური თხზულება, რომელსაც იაკობის ვერსიით ჰქვია „უსჯულოს მოჰამადისა და ქრისტიანეთ გაბაასება" (შედგება 289 თექვსმეტმარცვლიანი სტროფისაგან). მასვე ეკუთვნის თითო სტროფიანი ლექსები - არჩილ -ის ხოტბა, პასუხი იოსებ თბილელის შეკითხვა-გამოცანებზე, რომელიც ბიბლიურ თემას ეხება, და ერთიც წაღმა-უკუღმა წასაკითხი ფორმალისტური ლექსი. ზოგიერთი ხელნაწერის მიხედვით, იაკობ შემოქმედელს მიეწერება გადაკეთებული „აბდულმესიანი", რომელშიც ქების ობიექტი თამარისა და დავით სოსლანის ნაცვლად არჩილ -ა. იაკობ შემოქმედელს ქებით იხსენიებენ არჩილ , დავით გურამიშვილი, ანტონ , იოანე ბატონიშვილი და სხვები.

იგავი მიწერილი იოსებ თბილელისაგან იაკობ შემოქმედელისადმი განსამარტებლად:

პასუხი იგავის განმარტებაზე მიწერილი იაკობ შემოქმედელისაგან:
ასტიაგე

ასტიაგე (, ბაბილონური ) — მიდიის უკანასკნელი მეფე ძვ. წ. 585/ძვ. წ. 584 - ძვ. წ. 550/ძვ. წ. 549. ასტიაგე ცდილობდა განემტკიცებინა სამეფო ხელისუფლება და შეეჩერებინა მიდიის სამეფოს დაშლა. ძვ. წ. 553 მიდიასა და ბაბილონეთს შორის დაწყებული დავით ისარგებლა ასტიაგეს ქვეშევრდომმა სპარსეთის მეფე კიროს -მ, აუჯანყდა ასტიაგეს. ძვ. წ. 550 წელს აიღო მიდიის დედაქალაქი ეკბატანა და ტყვედ ჩაიგდო ასტიაგე. მიდიის სამეფომ დაკარგა დამოუკიდებლობა და აქემენიდთა სპარსეთის გამგებლობაში მოექცა.
ივანე მუხრანბატონი

ივანე კონსტანტინეს ძე მუხრანბატონი (დ. 7 თებერვალი 1812 ― გ. 11 მარტი, 1895) — მსხვილი ქართველი მემამულე, რუსეთის არმიის გენერალ-ლეიტენანტი.

ბიოგრაფია
სწავლა-განათლება მიიღო პეტერბურგის პაჟთა კორპუსში. აქტიურად მონაწილეობდა საბრძოლო ოპერაციებში შამილის წინააღმდეგ. ამ დროს იგი ნიჟეგოროდის დრაგუნთა პოლკში ირიცხებოდა. 1848 წელს დაინიშნა ერევნის პოლკის მეთაურად. ყირიმის 1853-1856 ომის დროს სარდლობდა ე.წ. რიონის რაზმს, ებრძოდა სამეგრელოში შემოჭრილ ომერ-ფაშას ლაშქარს. თურქების წინააღმდეგ ბრძოლაში გამოჩენილი გმირობისათვის მუხრანბატონი დაჯილდოვდა წმ. გიორგის მესამე ხარისხის ორდენით.

1881 წელს სამხედრო სამსახურიდან გადადგომის შემდეგ არჩეული იყო თბილისის გუბერნიის თავადაზნაურთა წინამძღოლად (მარშლად). მუხრანბატონი ფლობდა 25 ათას დესეტინა მიწას. მას ერთ-ერთი პირველი ადგილი ეკავა რაციონალიზატორ მემამულეთა შორის; დიდ წარმატებას მიაღწია მეურნეობის კაპიტალისტურად გარდაქმნის საქმეში. 1876 მუხრანბატონმა საფრანგეთიდან გამოიწვია მეღვინეობის სპეციალისტები. დაიხმარა ცნობილი ქართველი მეღვინე ზ. ჯორჯაძე და მუხრანში ააგო დაახლოებით 1 მლნ. 200 ათ. ლიტრი ტევადობის ქარხანა, სადაც ღვინოს ევროპის წესით აყენებდა. 1882 მუხრანბატონის ღვინომ მოსკოვის გამოფენაზე უმაღლესი ჯილდო - სახელმწიფო გერბი,ხოლო 1889 წელს პარიზში გამართულ ოქროს მედალი დაიმსახურა. თავად მუხრანბატონს კი საფრანგეთის მმართველობამ უმაღლესი ჯილდო “ ” უბოძა. დღეს ივანე მუხრანბატონის კულტურულ–ისტორიული მემკვიდრეობის აღდენის ფართო პროექტს ახორციელებს სამეღვინეო კომპანია შატო მუხრანი.
დანელია (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი დანელია შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ამირან დანელია — საბჭოთა კავშირის გმირი
ბათუ დანელია — პოეტი, მთარგმნელი
გიორგი დანელია — კინორეჟისორი
გიორგი დანელია — პათოლოგანატომი
გიორგი დანელია — ბლოგერი
დავით დანელია — ხელბურთის მსაჯი
კორნელი დანელია — ფილოლოგი, ენათმეცნიერი
ნიკოლოზ დანელია — ინჟინერი
ნიკოლოზ დანელია — ჰიდროტექნიკოსი
ოთარ დანელია — პოლიტიკოსი, თანამდებობის პირი
რევაზ დანელია — მათემატიკოსი
სერგი დანელია — ფილოსოფოსი
სოსო დანელია — დიპლომატი, პოლიტიკოსი
შალვა დანელია — ბოლშევიკი პოლიტიკოსი
კონსტანტინე მუხრანბატონი (სამხედრო)

კონსტანტინე ივანეს ძე მუხრანბატონი (დ. 24 დეკემბერი, 1838 ― გ. 2 მაისი, 1903) — ქართველი მემამულე, რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი, საზოგადო მოღვაწე.

დაიბადა ივანე მუხრანბატონისა და ნინო ლევან -ის ასულ დადიანის ოჯახში. მონაწილეობდა ყირიმის ომში (1853-1856), აგრეთვე ბრძოლებში დაღესტნის დასამორჩილებლად. რუსეთ-თურქეთის 1877-1878 ომში მეთაურობდა პოლკს. ომის შემდეგ სამხედრო სამსახურს თავი დაანება და ხელი მოჰკიდა მეურნეობას, რომელიც კაპიტალისტური გზით ვითარდებოდა. რამდენიმეჯერ იყო არჩეული თბილისის გუბერნიის თავად-აზნაურთა წინამძღოლად (მარშალი). 1895 წელს იმპერატორმა უბოძა სამეფო სახლის ეგერმაისტერობა და რამდენიმე ხანს პეტერბურგში ცხოვრობდა. მატერიალურად ეხმარებოდა ქართულ ეროვნულ დაწესებულებებს, ჰყავდა ბევრი სტიპენდიატი გიმნაზიებსა და უნივერსიტეტებში. დიდი თანხა გაიღო ქართული გიმნაზიის შენობის (შემდგომში უნივერსიტეტი) ასაგებად.

დაქორწინებული იყო ელისაბედ ნიკოლოზის ასულ ფალავანდიშვილზე. შვილები არ დარჩენიათ.
გიორგი I (აფხაზთა მეფე)

გიორგი , აღწეფელი — აფხაზთა (დასავლეთ საქართველოს) მეფე 861-868 წლებში; ლეონ -ის ძე.

გამეფებამდე მისი საუფლისწულო მამული იყო აღწეფი. აქედან წარმოდგება ზედწოდება — აღწეფელი. თავისი წინამორბედებივით ცდილობდა დაუფლებოდა ქართლს, რაც დროებით შეძლო კიდეც და იქ, „მატიანე ქართლისას“ ცნობით, ერისთავად თავისი ძმისშვილი, დემეტრე -ის ვაჟი, ბაგრატი დასვა.
გიორგი I (იმერეთის მეფე)

გიორგი (გ. 1392) — იმერეთის სამეფოს მეფე 1389-1392 წლებში, ბაგრატ ერისთავის ძე. გიორგი -ის გამეფების დროს იმერეთის ზოგიერთი ციხესიმაგრე, მათ შორის ქუთაისისა, ჯერ კიდევ საქართველოს მეფე ბაგრატ -სა და მის მემკვიდრე გიორგის ეჭირათ. გურიის, ოდიშის და სხვა მთავრების მათ მხარეზე იყვნენ და გიორგი -ის მეფობას არ ცნობდნენ. გიორგი -მა ამ ციხესიმაგრეთა დაკავება მოახერხა. 1390 მან აფხაზეთის კათოლიკოსად თავისი მომხრე არსენი დასვა და ამით სასულიერო ფეოდალთა წრეშიც დასაყრდენი გაიჩინა. 1392 გიორგი -მა ოდიშის მთავრის, ვამეყ დადიანის წინააღმდეგ ილაშქრა, მაგრამ დამარცხდა და თვითონაც ბრძოლაში დაიღუპა.
გიორგი III (იმერეთის მეფე)

გიორგი (გ. 1639) — იმერეთის მეფე 1604-1639 წლებში, კონსტანტინე ბატონიშვილის ძე.

მძიმე ბრძოლა უხდებოდა ოდიშის ძლიერი მთავრის ლევან დადიანის წინააღმდეგ. ეს ბრძოლა განსაკუთრებით გამწვავდა მას შემდეგ, რაც დადიანის მხარეზე გადავიდა გიორგი -ის მიერ შერისხული თავადი პაატა წულუკიძე. 1623 გოჭოურის ბრძოლაში (ქუთაისის მახლობლად) დადიანმა დაამარცხა გიორგი . დადიანის წინააღმდეგ დაუახლოვდა გიორგი სააკაძეს, რომელსაც 1626 ბაზალეთის ბრძოლაში ზემო იმერეთის ლაშქარი მიაშველა, შემდეგში დაუმოყვრდა თეიმურაზ -ს. 1629 მისმა ვაჟმა, ტახტის მემკვიდრე ალექსანდრემ, ცოლად შეირთო თეიმურაზ -ის ასული დარეჯანი (ზურაბ არაგვის ერისთავის ქვრივი). მაგრამ ლევან დადიანი ამის შემდეგაც სისტემატურად არბევდა იმერეთის სამეფოს. გიორგი -ის დროს იმერეთში ფართო ხასიათი მიიღო ადამიანებით ვაჭრობამ (ტყვის სყიდვა). შექმნილი ვითარებიდან თავის დასაღწევად 1619-1621 გიორგი -მ სცადა რუსეთის მეფის მფარველობა მოეპოვებინა. მაგრამ ამ ცდას რეალური შედეგი არ მოჰყოლია.
აზერბაიჯანელები

აზერბაიჯანელები — ხალხი, აზერბაიჯანის ძირითადი მოსახლეობა (8,1 მლნ). ცხოვრობენ აგრეთვე ირანში (12-18.5 მლნ), რუსეთის ფედერაციაში (2 მლნ.), საქართველოში (284 ათ.), ყაზახეთში (90 ათ.), სომხეთსა და სხვა ქვეყნებში. იყოფიან ეთნიკურ ჯგუფებად: აირუმები, აფშარები, ბაიათები, ყარადაღელები, ყარაფაფახები, შახსევენები. მიეკუთვნებიან ევროპეიდული რასის სამხრეთ შტოს.

სახელები: თვითწოდება - ;
საერთო რაოდენობა: 30 მლნ-ზე მეტი
ენა: აზერბაიჯანული.
მორწმუნეები: ძირითადად მუსლიმები - შიიტები.

აზერბაიჯანელები საქართველოში
გალერეა
სომხები

სომხები — ხალხი სომხეთის მთიანეთიდან, სომხეთის ძირითადი მოსახლენი (3,02 მლნ). ცხოვრობენ აგრეთვე რუსეთის ფედერაციაში (1,2 მლნ.), აშშ-ში (483 ათ.), საფრანგეთში (250 ათ.), ლიბანში (232 ათ.), საქართველოში (168 ათ.), სირიაში (150 ათ.), აზერბაიჯანში (მთიან ყარაბაღში) (145 ათ.), ირანში (120 ათ.), თურქეთში (90 ათ.).

სომხები საქართველოში
2014 წლის საყოველთაო აღწერის თანახმად სომხები საქართველოში საქართველოს მთლიანი მოსახლეობის (3 713 804) დაახლოებით 4,5 %-ს, ანუ 168 102 ადამიანს შეადგენდნენ. სხვადასხვა ოდენობით ცხოვრობენ ქვეყნის ქალაქებსა და რეგიონებში, განსაკუთრებით მრავლად არიან თბილისში, სამცხე-ჯავახეთში, ქვემო ქართლში, აჭარისა და აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკებში.