iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
არდენის ოპერაცია (1945)

არდენის ოპერაცია — 1944 წლის 16 დეკემბერს ნიდერლანდების ფრონტის საზღვრები დიდი სისწრაფით გაარღვიეს გერმანულმა ტანკებმა. მათი მიზანი იყო ამერიკელ მოიერიშეთა კორპუსის განადგურება და ამ გზით ინგლისელთა და ამერიკელთა ერთობლივი არმიის ორად გაყოფა.

ამერიკელთათვის ეს იმდენად მოულოდნელი აღმოჩნდა, რომ შესაძლო იყო, გერმანელთა ასეთი მასიური შეტევა ვეღარ მოეგერიებინათ და დაეტოვებინათ ნიდერლანდები და საფრანგეთი. ეს კი გამოიწვევდა საფრანგეთის ხელახალ ოკუპაციას და მოკავშირეთა არმიების სრულ განადგურებას. ამერიკელები ჯერ კიდევ 14 დეკემბერს თვლიდნენ, რომ შობისათვის ისინი უკვე ბერლინში იქნებოდნენ.

გერმანელთა მიზანი იყო, რომ სწრაფი შეტევით გაენადგურებინათ ქალაქ არდენთან შეჩერებული ამერიკელთა მასიური ძალები და ამით ალყაში მოექციათ როგორც ინგლისელთა ჯარები, ისე ამერიკელთა ჯარების ნაწილი.

პირველივე დღეს, გერმანულმა არტილერიამ, ავიაციამ და ჯარმა გაარღვიეს არდენის დამცველთა ხაზი და ღრმად შეიჭრნენ მოწინააღმდეგეთა ბანაკში. ამას გარდა, მოკავშირეთა ზურგში გადმოსხეს გერმანული სს-ის 2500 კაციანი კონტინგენტი, რომლებმაც სრულიად მოულოდნელად, ზურგიდან მიიტანეს შეტევა ამერიკელებზე. მათ ამერიკელთა ფორმები ეცვათ. ასე რომ, შენიღბულად მოქმედებდნენ. მათი ცნობა ძალიან ჭირდა, რადგან ყველა მათგანმა კარგად იცოდა ინგლისური ენა და ამერიკის ისტორია.

მომდევნო დღეებში, მოკავშირეთა ბანაკში არეულობა არ ცხრებოდა. მიუხედავად იმისა, რომ გერმანელებს არ გააჩნდათ დიდი სამხედრო კონტინგენტი, მაინც დიდი სისწრაფით მიიწევდნენ წინ. თუ ისინი მდინარე მასეს საზღვარს გადაკვეთდნენ, მათი შეჩერება პრაქტიკულად შეუძლებელი იქნებოდა.

მოკავშირეებმა სასწრაფოდ გადააჯგუფეს არმიები და კონტრშეტევაზე გადავიდნენ. ბრძოლები 24–25 დეკემბერს, შობა დღეს გაიმართა. მიუხედავად მოკავშირეთა თავდადებული შეტევისა, გერმანული არმია უკან არ იხევდა, თუმცა 26 დეკემბერს დიდი დანაკარგების გამო, მათი წინსვლა მაინც ლიკვიდირებულ იქნა. ამერიკელებს კიდევ 2 თვე დასჭირდათ იმისათვის, რომ ფრონტის ძველი ხაზი აღედგინათ.

დანაკარგები მოკავშირეთა მხრიდანაც დიდი იყო. მარტო ამერიკელების მხრიდან, განადგურდა 700-ზე ემტი ტანკი, და 1000-ზე მეტი თვითმფრინავი. გერმანელთა ტყვეობაში კი 6500 ჯარისკაცი აღმოჩნდა. მთლიანობაში მოკავშირეებმა 90 000-ზე მეტი ადამიანი დაკარგეს.

რაც შეეხებათ გერმანელებს, მათ 60 000-დან 90 000 კაცამდე დაკარგეს.

არდენის ოპერაციამ დაამტკიცა, რომ გერმანელთა მცირე ძალებსაც კი შეეძლოთ მოკავშირეთათვის რეალური საფრთხის შექმნა. ამის გამო, მათი მომდევნო შეტევა ბევრად უფრო მობილიზებული და ორგანიზებული იყო, ვიდრე მანამდე.
იუტაკა კაგაია

იუტაკა კაგაია ( დ. 1968, საიტამა, იაპონია) — იაპონელი მხატვარი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1968 წელს ტოკიოს ჩრდილოეთით, დასახლება საიტამაში. იგი მთელ მსოფლიოში ცნობილია როგორც მხატვარი, რომლის ნამუშევრებიც ნათელი ფერებით სავსე და მაქსიმალურად მიახლოებულია რეალობასთან. კაგაიას საყვარელი სახატავი საგნებია ასტრონომია და ვირტუალური სამყარო. მის ცნობილ ნამუშევრებიდან გამოირჩევა „ვარსკვლავების მოთხრობა“, „ცის შესწავლა“ და „გალაქტიკური რკინიგზა“.
სოფო ხალვაში

სოფო ხალვაში (დ. 31 მაისი, 1986, ბათუმი) — ქართველი მომღერალი, ევროვიზია 2007-ის საქართველოს წარმომადგენელი, ასევე პირველი შემსრულებელი ამ კონკურსში საქართველოდან სიმღერით „ “ (წარმოსახვითი ოცნება). 2006 წლის სიმღერის კონკურსში იურმალაში, ლატვია, მესამე ადგილი დაიკავა. მომღერალს ფესტივალმა „ახალმა ტალღამ“ საკმაოდ დიდი პოპულარობა მოუტანა არა მარტო სამშობლოში არამედ მის ფარგლებს გარეთაც. სწორედ ამიტომ მომდევნო წლებში საპატიო სტუმრის სტატუსით იყო მიწვეული „ახალ ტალღა 2007“-ზე (სადაც ახალი ტალღა 2006-ის მეორე ადგილის მფლობელთან, იტალიელ ჯანი ფიორელინოსთან დუეტში შეასრულა „“) და „ახალ ტალღა 2008“-ზე (სადაც „ახალი ტალღა 1989“-ს პირველი ადგილის მფლობელ სოსო პავლიაშვილთან ერთად შეასრულა „ “). სოფოს სადებიუტო ალბომი (რომელშიც შესულია ორიგინალი სიმღერები), ჩაიწერა ლონდონში. მომღერალს ჰყავს ქმარი — მიხეილ ძოძუაშვილი და ქალიშვილი.

2018 წლის ნოემბრიდან არის ქალაქ ბათუმის მერის მოადგილე.
ზინაიდა კვერენჩხილაძე

ზინაიდა კვერენჩხილაძე (დ. 25 აგვისტო, 1932, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ — გ. 2 სექტემბერი, 2011) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1976).

1951 წელს თბილისის ქალთა 35-ე საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ, სწავლა განაგრძო შოთა რუსთაველის სახელობის საქართველოს სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტზე. 1956 წლიდან რუსთაველის თეატრის მსახიობი იყო. 1970 წლიდან პარალელურად მუშაობდა თეატრალური ინსტიტუტის მსახიობის ოსტატობის კათედრაზე რეჟისორის თანაშემწედ. 1974 წლიდან იყო მეტყველების კათედრის პედაგოგი. 1988 წელს მიენიჭა დოცენტის წოდება.

1990 წელს მისი ინიციატივით ჩამოყალიბდა დმანისის თეატრი–სტუდია „ქვემო ქართლი“ (ამჟამად „ზინაიდა კვერენჩხილაძის სახელობის დმანისის დრამატული თეატრი“). მან მაყურებელთან ერთად მკითხველის ყურადღებაც მიიპყრო შესანიშნავი წიგნის „ჩემი ანტიგონეს“ პუბლიკაციით.

საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1968). საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1976). აღსანიშნავია როლები: სლავკა („ფილოსოფიის დოქტორი“), ლელა („ბახტრიონი“), ლიზი („წვიმის გამყიდველი“), ტურა („ჭინჭრაქა“), ელიზაბეტ პროქტორი („სეილემის პროცესი“), დედა („მზიანი ღამე“), ანტიგონე („ანტიგონე“), ფედრა („ფედრა“), მედეა („მედეა“), იოკასტე („ოიდიპოს მეფე“), კლეოპატრა („ანტონიოსი და კლეოპატრა“), ემილი დიკინსონი („ამჰერსტის მშვენება“), პონსია („ვთამაშობთ ჯინს“).

კვერენჩხილაძეს რამდენიმე კინოროლიც აქვს შესრულებული.

დაკრძალულია სამთავროს დედათა მონასტერში.
ფილმოგრაფია
1965: „მიქელა“ (მაია) რეჟ. ელდარ შენგელაია
1967: „ცისკრის ზარები“ (იერო) რეჟ. ყარამან (გუგული) მგელაძე
1971: „გათენების წინ“ (არნაოზის დედა) რეჟ. ყარამან (გუგული) მგელაძე
1974: „ფერმა მთაში“ რეჟ. ლიანა ელიავა
1977: „ინდი-მინდი (სიმღერები შვილიშვილებისათვის)“ რეჟ. ლერი სიხარულიძე
1978: „დათა თუთაშხია“ (ეფემია) რეჟისორები გრიგოლ (გიგა) ლორთქიფანიძე, გურამ (გიზო) გაბესკირია
1981: „გზა შინისაკენ“ რეჟ. ალექსანდრე (საშა) რეხვიაშვილი
1984: „ახალგაზრდა კომპოზიტორის მოგზაურობა“ (გულქანი) რეჟ. გიორგი შენგელაია
1989: „მიახლოება“ რეჟ. ალექსანდრე (საშა) რეხვიაშვილი

ნათამაშები როლები
რუსთაველის თეატრი
ბრანისლავ ნუშიჩი „ფილოსოფიის დოქტორი“ (სლავკა)
ვაჟა-ფშაველას „ბახტრიონი“ (ლელა)
რიჩარდ ნეშის „წვიმის გამყიდველი“ (ლიზი)
გიორგი ნახუცრიშვილის „ჭინჭრაქა“ (ტურა) რეჟ. მიხეილ თუმანიშვილი
ართურ მილერი „სეილემის პროცესი“ (ელიზაბეტ პროქტორი) რეჟ. რობერტ სტურუა
ნოდარ დუმბაძე „მზიანი ღამე“ (დედა)
ჟან ანუი „ანტიგონე“ (ანტიგონე) რეჟ. მიხეილ თუმანიშვილი
ჟან რასინი „ფედრა“ (ფედრა) რეჟ. მიხეილ თუმანიშვილი
მედეა „მედეა“
სოფოკლე „ოიდიპოს მეფე“ (იოკასტე)
უილიამ შექსპირი „ანტონიოსი და კლეოპატრა“ (კლეოპატრა)
უილიამ ლიუისი „ამჰერსტის მშვენება“ (ემილი დიკინსონი) რეჟ. რობერტ სტურუა
დონალდ ლი კობურნი „ვთამაშობთ ჯინს“ (პონსია)
„სიყვარული თელებქვეშა“ (აბი პატემი)
ვიქტორ როზოვის „ვახშმის წინ“ (ნინო)
უილიამ შექსპირი „იულიუს კეისარი“ (პორცია)
უილიამ შექსპირი „ანტონიუსი და კლეოპატრა“ (კლეოპატრა)

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
1968: საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი
1976: საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი
კომეტა 1882

1882 წლის დიდი სექტემბრის კომეტა (/1882 1) — იყო ციური ობიექტი, რომელიც გამოირჩეოდა დიდი ნათებით, რის გამოც მიიღო სახელწოდება „დიდი კომეტა“. იგი 1882 წლის ზაფხულში აღმოაჩინა სამხრეთ აფრიკელმა ასტრონომმა უილიამ ჰენრი ფინლაიმ. სექტემბრისათვის კომეტის ნათებამ იმდენად იმატა, რომ ხილული გახდა შეუიარაღებელი თვალითაც. 17 სექტემბერს იგი პერიჰელიუმში იმყოფებოდა მზესთან, რომლის შემდეგაც მისმა ნათებამ ნელ-ნელა იკლო. სულ მალე იგი დაიშალა რამდენიმე კომეტად, რომლეთა ნახვაც პირველ დღეებში, შეუიარაღებელი თვალითაც შეიძლებოდა.

რამდენიმე ხანში კომეტა 1882 იქცა მეტეორთა ნაკადად, რომელიც დღემდე მოძრაობს მზის სისტემის სივრცეში.
ვარშავის რადიოანძა

ვარშავის რადიოანძა — ყველაზე მაღალი სტრუქტურული ნაგებობა იყო დედამიწაზე, რომელიც კი ოდესმე ადამიანს შეუქმნია (1991 წელს დანგრევამდე). მდებარეობდა ქ. კონსტანტინოვთან, პოლონეთში.

რადიოანძის პროექტი სიმაღლით 646.30 მეტრი შეიმუშავა ინჟინერმა იან პოლაკმა გრძელ ტალღაზე რადიომაუწყებლობისთვის პოლონეთისა და ევროპის ტერიტორიაზე. მშენებლობა ქალაქ კონსტანტინოვთან დაიწყო 1969 წლის 5 ივლისს და დასრულდა 1974 წლის 18 მაისს. რადიოანძამ ფუნცქიონირება დაიწყო იმავე წლის 22 ივლისს. ექსპლუატაციას უწევდა ვარშავის სახელმწიფო ტელერადიოკომპანია რადიოს პირველი არხის მაუწყებლობისთვის სიხშირეზე 225 კილოჰერცი. ორმაჩტიანი გადამცემის სიგნალის დაჭერა შესაძლებელი იყო ევროპაში, ჩრდილოეთ აფრიკაში და ჩრდილოეთ ამერიკაშიც. კონსტრუქციის საერთო წონა შეადგენდა 420 ტონას. კონსტრუქციის წონასწორობას იჭერდა 15 დამჭიმი დამაგრებული 5 დონეზე.

1991 წლის 8 აგვისტოს დამჭიმის გაუმართაობის გამო დაინგრა.
თათული დოლიძე

თამარ (თათული) დოლიძე (დ. 24 თებერვალი, 1952, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი მსახიობი.

1972 წელს დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის საქართველოს თეტრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი. რუსთაველის თეატრის მსახიობი იყო 1973 წლიდან. აღსანიშნავი როლებია: ადელა („ბერნარდა ალბას სახლი“), გრუშე („კავკასიური ცარცის წრე“), ანო („როლი დამწყები მსახიობი გოგონასათვის“), გონერილი („მეფე ლირი“), დარეჯანი („კაცია ადამიანი“).

ფილმოგრაფია
1960: „ პაპა გიგია“ (ციალა) რეჟ. ზაქარია გუდავაძე
1963: „მეტოქეები“ რეჟ. ალექსანდრე (ალეკო) ნინუა
1969: „მოლოდინი“ (ციცინო) რეჟისორები შოთა მანაგაძე, ნოდარ მანაგაძე
1971: „მყუდრო სავანე“ (ქეთევანი) რეჟ. კარლო ღლონტი
1973: „მე შენ მიყვარხარ“
1975: „გაქცევა გათენებისას“ (ნინო) რეჟ. სიკო დოლიძე
1976: „გასეირნება თბილისში (ნამდვილი თბილისელი და სხვები)“ რეჟ. ნანა მჭედლიძე
1976: „თვალი პატიოსანი“ (ნატო) რეჟ. შოთა მანაგაძე
1978 : „დათა თუთაშხია“ (სალომე) რეჟისორები გრიგოლ (გიგა) ლორთქიფანიძე, გურამ (გიზო) გაბესკირია
1979: „მედეა“ რეჟისორები გიორგი ალექსიძე, ელგუჯა ჟღენტი
1982: „მიიღეთ გამოწვევა სენიორებო!“ (მირანდოლინა) რეჟ. კონსტანტინე (კოტე) სურმავა
1989: „ცხოვრება დონ კიხოტისა და სანჩოსი“ რეჟ. რევაზ (რეზო) ჩხეიძე
1989: „მათთვის, ვინც მამამ მიატოვა“ რეჟ. ზაზა ურუშაძე
1994: „ნათლისღება“ რეჟ. ნოდარ მანაგაძე
1994: „ერთაწმინდა“ რეჟ. ზურაბ თუთბერიძე
1995:„დონ ჟუანის დაბადება“ (სოფო) რეჟ. გიორგი კაჭარავა
1998: „ჩემი ძვირფასი, სანატრელი ბაბუ“ (მარინე) რეჟ. პავლე ჩარკვიანი

ნათამაშები როლები
რუსთაველის თეატრი
ფედერიკო გარსია ლორკას „ბერნარდა ალბას სახლი“ (ადელა) რეჟ. თემურ ჩხეიძე
გურამ ფანჯიკიძის „მეშვიდე ცა“ (მარინე) რეჟ. გ. ქავთარაძე
ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი“ (გაიანე) რეჟ. რობერტ სტურუა
ნოდარ დუმბაძის „საბრალდებო დასკვნა“ (ნუნუ ექიმი) რეჟ. რობერტ სტურუა
ე. გაბრიელოვიჩი, ი. რაიზმანი „ჩვენი თანამედროვე“ (თინა) რეჟისორები რობერტ სტურუა, ნანა ხატისკაცი
მიხეილ ჯავახიშვილის „ქალის ტვირთი“ (ქეთევან ახატნელი) რეჟ. თემურ ჩხეიძე
ბერტოლტ ბრეხტის „კავკასიური ცარცის წრე“ (გრუშე) რეჟ. რობერტ სტურუა
თამაზ ჭილაძის „როლი დამწყები მსახიობი გოგონასათვის“ (ანო) რეჟ. რობერტ სტურუა
მიხეილ შატროვის „ლურჯი ცხენები წითელ ბალახზე“ (ნატაშა) რეჟ. რობერტ სტურუა
უილიამ შექსპირი „მეფე ლირი“ (გონერილი) რეჟ. რობერტ სტურუა
ილია ჭავჭავაძის „კაცია-ადამიანი?!“ (დარეჯანი) რეჟისორები რობერტ სტურუა, ანდრო ენუქიძე
ლაშა ბუღაძის „სულიერი არსებები“ (ირინე კვაშალი) რეჟ. დავით საყვარელიძე
ფრიდრიხ დიურენმატის „ვთამაშობთ სტრინდბერგს“ (ალისა) რეჟისორები რობერტ სტურუა, ანდრო ენუქიძე
ჯ. ლივაის „ვარდნილი სხეულები“ (გალილეო გალილეი) რეჟ. ჯ. ლივაი
პოლიკარპე კაკაბაძის პიესების მიხედვით სპექტაკლისა „ასულნი“ (მონაწილეა) რეჟ. რობერტ სტურუა
თეატრალური სარდაფი
უილიამ შექსპირის „ჰამლეტი“ (ჰერტრუდა) , რეჟ.

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
1981: საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი
1999: საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი
აჰმედ ოზქანი (მელაშვილი)

აჰმედ ოზქანი (მელაშვილი) (დ. 10 ივნისი, 1922, სოფ. ქოჩბაირი, გონენის რაიონი (ბალიქესირის პროვინცია, თურქეთი) — გ. 5 ივლისი, 1980) — ქართველი კულტურული მოღვაწე თურქეთში, რომლის მოღვაწეობა მიმართული იყო თურქეთის ქართველობაში ეროვნული თვითშეგნების გაღვიძებისაკენ.

აჰმედ ოზქანი დაიბადა სოფელ ბალიქესირში, ქართველ მაჰმადიან ემიგრანტთა (მუჰაჯირთა) ოჯახში. დაწყებითი განათლების მიღების შემდეგ, ოზქანმა დაამთავრა სტამბოლის უნივერსიტეტის არქიტექტურული ფაკულტეტი 1962 წელს და დასახლდა თურქეთის პატარა ქართულ სოფელ ჰაირიეში, სადაც დაქორწინდა და ტურისტული საზოგადოება დააფუძნა. შემდეგ არქიტექტორადაც მუშაობდა. მისი მთავარი საქმიანობა კი მაინც ადგილობრივ ქართულ თემებში „ჩვენებურებში“ — ქართული იდეის პოპულარიზაცია იყო. მის წიგნს საქართველოზე (1968) დიდი გამოხმაურება მოჰყვა. თურქეთის მთავრობამ წიგნი აკრძალა. საქმე სასამართლომდე მივიდა, მაგრამ ოზქანი გაამართლეს. ამის შემდეგ, 1970-იან წლებში, მან ორჯერ იმოგზაურა საქართველოში. თურქეთში დაბრუნების შემდეგ იგი თარგმნიდა და აქვეყნებდა ქართველ კლასიკოს მწერლებს, სტატიებს საქართველოს ისტორიისა და კულტურის შესახებ. მის მიერ 1972 წელს დაარსებული ჟურნალი დღემდე რჩება თურქეთის ქართული დიასპორის ყველაზე მნიშვნელოვან კულტურულ პერიოდულ გამოცემად. მას ზოგჯერ „თურქეთის ქართველების ილია ჭავჭავაძესაც“ უწოდებდნენ.

1980 წლის 5 ივლისს ქალაქ ბურსაში, ოზქანი თურქული ულტრანაციონალისტური დაჯგუფების „რუხი მგლების“ აქტივისტებმა მოკლეს. ოზქანი საქმიანობას სათავეში მისი ვაჟი, იბერია, ჩაუდგა. მისი მეგობარი და თანამოაზრე იყო ქართველი მეცნიერი და საზოგადო მოღვაწე ჰაირი ჰაირიოღლუ (ვახტანგ მალაყმაძე).

აჰმედ ოზქანი მელაშვილი სოფელ ჰაირიეში განისვენებს. მის საფლავს ამშვენებს წარწერა თურქულად და ქართულად: „მე ვიცხოვრე ჩემი ხალხისთვის და არა უკვდავებისთვის“.
გოგი ალექსი-მესხიშვილი

გიორგი (გოგი) ალექსი-მესხიშვილი (დ. 2 მარტი, 1941) — ქართველი მხატვარი, თეატრალური დეკორატორი.

ბიოგრაფია
1967 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემიის ფერწერის ფაკულტეტი. 1975 წელს აირჩა რუსთაველის თეატრის მთავარ მხატვრად, სადაც ორმოცამდე სპექტაკლი გააფორმა. საუკეთესო ნამუშევრებია ბერტოლდ ბრეხტის „კავკასიური ცარცის წრე“, „სეჩუანელი კეთილი ადამიანი“, კარლო გოცის „ქალი-გველი“, უილიამ შექსპირის „ზაფხულის ღამის სიზმარი“, „როგორც გენებოთ, ანუ შობის 12 ღამე“, მოლიერის „დონ ჟუანი“.

წარმატებით თანამშრომლობს მუსიკალურ თეატრებთან: თბილისის ოპერის თეატრში: გია ყანჩელის „არს მუსიკა“, ბიზეს „კარმენი“, სერგეი პროკოფიევის „ცეცხლის ანგელოზი“; მიუნხენის ნაციონალურ ოპერაში პეტრე ჩაიკოვსკის „პიკის ქალი“, ვერდის „ოტელო“ ბუსეტოს ფესტივალზე და სხვ. 1999 წელს მუშაობდა რუსი კომპოზიტორის — სერგეი სლონიმსკის ნაწარმოებზე „ივანე მრისხანეს ხილვანი“ რობერტ სტურუასა და მსტისლავ როსტროპოვიჩთან ერთად.

გოგი ალექსი-მესხიშვილი ამჟამად ცხოვრობს აშშ-ში. ეწევა პედაგოგიურ და შემოქმედებით მუშაობას. არის დართმუთის კოლეჯის პროფესორი.

ფილმოგრაფია
მხატვარია ფილმების:
1988 — აშუღ-ყარიბი
1972 — გლადიატორი
1970 — ფეოლა

ჯილდოები და აღიარება
1988 : საქართველოს სსრ-ის სახალხო მხატვარი
1979 : სსრკ სახელმწიფო პრემია
ევროპული კინოჯილდო (ფელიქსი) სერგო ფარაჯანოვის ფილმისათვის „აშუღ-ყარიბი“.
ზაზა პაპუაშვილი

ზაზა პაპუაშვილი (დ. 20 ოქტომბერი, 1964, თბილისი) — ქართველი მსახიობი, პოლიტიკოსი, რეჟისორი.
ბიოგრაფია
1986 წელს დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის საქართველოს სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტი. იმავე წლიდან რუსთაველის თეატრის მსახიობია. აღსანიშნავი როლებია: კირილე მიმინოშვილი („სამანიშვილის დედინაცვალი“), კლავდიუსი („ჰამლეტი“), სეხიზმუნდო („ცხოვრება სიზმარია“), მასხარა („მეფე ლირი“), იანგ ზუნი („სეჩუანელი კეთილი ადამიანი“), მაკბეტი („მაკბეტი“), მინდია („ლამარა“), ბაჩა („მერე რა რომ სველია სველი იასამანი“), პანტალონე („ქალი გველი“), ჰამლეტი („ჰამლეტი“), მალვოლიო („როგორც გენებოთ ანუ შობის მეთორმეტე ღამე“), ესტრაგონი („გოდოს მოლოდინში“), დარისპანი („დარისპანის გასაჭირი“), სევდიანი უცნობი („ვანილის მოტკბო, სევდიანი სურნელი“).

დადგმული აქვს სპექტაკლები ბათუმის ილია ჭავჭავაძის სახელობისა და შოთა რუსთაველის სახელობის დარამატულ თეატრებში.

2012-2016 წლებში იყო საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი (თბილისის მტაწმინდის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ბიძინა ივანიშვილი — ქართული ოცნება“. 2016-2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი (თბილისის დიდუბის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.

ფილმოგრაფია
2000: „სიყვარული ვენახში“ (სანდრო) რეჟ. გიორგი შენგელაია
2000: „ნუცას სკოლა“ (ნიკა) რეჟ. მერაბ კოკოჩაშვილი
2000: „სამოთხე ჩვენი ქალაქის ქუჩებში“ რეჟ. გიორგი გაჩეჩილაძე
2003: „ჭერი ანუ დაუმთავრებელი ფილმის მასალა“ რეჟ. რეზო ესაძე
2004: „სკამი“ რეჟ. ლევან ბზვანელი
2005: „მიდიოდა მატარებელი“ (ენვერი) რეჟ. გიორგი შენგელაია
2011: „გული“ რეჟ. ირაკლი ჩხიკვაძე

ნათამაშები როლები
რუსთაველის თეატრი
დავით კლდიაშვილი „სამანიშვილის დედინაცვალი“ (კირილე მიმინოშვილი)
უილიამ შექსპირი „ჰამლეტი“ (კლავდიუსი)
პედრო კალდერონი „ცხოვრება სიზმარია“ (სეხიზმუნდო)
უილიამ შექსპირი „მეფე ლირი“ (მასხარა)
ბერტოლტ ბრეხტი „სეჩუანელი კეთილი ადამიანი“ (იანგ ზუნი)
უილიამ შექსპირი „მაკბეტი“ (მაკბეტი)
გრიგოლ რობაქიძე „ლამარა“ (მინდია)
ლაშა თაბუკაშვილი „მერე რა რომ სველია სველი იასამანი“ (ბაჩა)
კარლო გოცი „ქალი-გველი“ ( პანტალონე)
უილიამ შექსპირი „ჰამლეტი“ (ჰამლეტი)
უილიამ შექსპირი „როგორც გენებოთ ანუ შობის მეთორმეტე ღამე“ (მალვოლიო)
სემუელ ბეკეტი „გოდოს მოლოდინში“ (ესტრაგონი)
დავით კლდიაშვილი „დარისპანის გასაჭირი“ (დარისპანი)
ირაკლი სამსონაძე „ვანილის მოტკბო, სევდიანი სურნელი“ (სევდიანი უცნობი)

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
1996: საქართველოს სახელმწიფო პრემია
თეატრალური საზოგადოების ჯილდო „ოქროს ნიღაბი“, მამაკაცის საუკეთესო როლის შესრულებისთვის
ლადო მესხიშვილის სახელობის პრემია
მანსარდა

მანსარდა — სათავსი (ძირითადად საცხოვრებელი) შენობის სხვენში, რომლის სახურავის ყოველი ფერდი შედგება ზემო — დამრეცი და ქვემო — ციცაბო ნაწილებისაგან.

მანსარდა იძლევა დამატებით სასარგებლო ფართობს, ხოლო მანსარდული სახურავი ზრდის შენობის მოცულობას. სახურავის ეს კონსტრუქცია პირველად გამოიყენა არქიტექტორმა ფრანსუა მანსარმა, რომლის გვარიდანაც მოდის მანსარდის სახელწოდება. ფართო გაგებით, მანსარდა ეწოდება მაღალი სახურავის ქვეშ მოთავსებულ ნებისმიერ სათავსს.
კაპიტელი

კაპიტელი (გვიანდ. ლათ. „თავი“), სვეტისთავი. ვერტიკალური საყრდენის (ბოძის ან სვეტის) დამაგვირგვინებელი ნაწილი, რომელიც პლასტიკურად არის გამოყოფილი. კაპიტელი საყრდენს გადასცემს არქიტრავისა და მის ზემოთ მდებარე ნაწილების დატვირთვას. კაპიტელი ცნობილია უძველესი დროიდან. მას ჯერ კიდევ ძველ აღმოსავლეთის ნაგებობებში იყენებდნენ. ანტიკურ ეპოქაში ჩამოყალიბდა კაპიტელის სამი ძირითადი ტიპი: დორიული, იონიური და კორინთული, ორი უკანასკნელის შეხამებას წარმოადგენს კომპოზიტური კაპიტელი. კაპიტელის თავისებური ტიპები ცნობილია ჩინურ, იაპონურ, მექსიკურ, ბიზანტიურ, რომანულ, ძველ რუსულ, ქართულ, სომხურ, შუა აზიის სახელმწიფოთა და სხვა არქიტექტურაში.
ანტაბლემენტი

ანტაბლემენტი (ფრანგ. წინდ. , - მაგიდა, ფიცარი) — კლასიკური არქიტექტურული ორდერის სვეტებზე დაყრდნობილი ჰორიზონტალური ნაწილი. შედგება (ქვევიდან ზევით) მზიდავი ნაწილის - არქიტრავის, მასზე დაყრდნობილი ფრიზისა და დამაგვირგვინებელი ნაწილის - კარნიზისაგან. სხვადასხვა არქიტექტურულ ორდერში ანტაბლემენტის პროპორციები და პლასტიკურრი დამუშავება სხვადასხვანაირია. ანტაბლემენტი წარმოიშვა ხის კოჭოვანი გადახურვის საფუძველზე და შენარჩუნებული აქვს მისი სტრუქტურა.
ფრიზი

ფრიზი (ფრანგ. ) — დეკორატიული კომპოზიცია ჰორიზონტალური ზოლის ან ლენტის სახით, რომელიც აგვირგვინებს ან გარს აკრავს არქიტექტურული ნაგებობის ამა თუ იმ ნაწილს.

არქიტექტურულ ორდერში არტაბლემენტის შუა ნაწილი, რომელიც მოთავსებულია არქიტრავსა და კარნიზს შორის. დორეულ ორდერში ფრიზი დანაწევრებულია მეტოპებად და ტრიგლიფებად; იონურსა და კორინთულში შევსებულია რელიეფებით ან სადაა.
სკულპტურული, ფერწერული და სხვა გამოსახულებებით შექმნილი ერთიანი დეკორატიული ზოლი (ხშირად ორნამენტული ხასიათისა), რომელიც გარს არტყია კედლების ზედა ნაწილებს.
რევაზ ჩხაიძე

რევაზ ჩხაიძე (დ. 30 იანვარი, 1935) — ქართველი მსახიობი, თეატრის რეჟისორი.

რუსთაველის თეატრის მსახიობია 1959 წლიდან. განასახიერა: ვეზირი, შაჰი, ყრუ, აქიმი, ყასაბი („სიბრძნე სიცრუისა“), ოსვალდი („მეფე ლირი“), სევასტი („ყვარყვარე“), ექიმი, ვექილი („კავკასიური ცარცის წრე“). დადგა: „დავიწყებული ამბავი“, „თავისუფალი თემა“, „ოცნება“, „შეშლილი, შეშლილი... ახალი წელი“. თანაავტორია სპექტაკლისა „თორმეტი განრისხებული მამაკაცი“.
ფილმოგრაფია
„შენს ხელთაა სიცოცხლე“
ნათამაშები როლები
რუსთაველის თეატრი
კნუტ სენდერბიუს „ქალთა აჯანყება“ (ქმარი)
ა. პოპოვის „ოჯახი“ (ლუზნეცოვი)
ვლატისლავ ბლაჟეკის „მესამე სურვილი“ (პეტრე)
მიხეილ მრევლიშვილის „ბარათაშვილი“ (ბალაშოვი )
ბორის ლავრენიოვის „რღვევა“ (პოლევიო)
მოლიერის „გააზნაურებული მდაბიო“ (კლეონტი)
ლევან სანიკიძის „ქუთათურები“ (გიორგი ამირანიძე)
გიორგი ნახუცრიშვილის „ფიროსმანი“ (მიშელი )
გიორგი მდივნის „ტერეზას დაბადების დღე“ (ხოსე )
სულხან-საბა ორბელიანის „სიბრძნე სიცრუისა“ (მესამე ვეზირი, შაჰი, ყრუ, აქიმი, ყასაბი, მოტირალი, გლახაკი)
უილიამ შექსპირის „მეფე ლირი“ (ოსვალდი, ბურგუნდის მთავარი )
არჩილ სულაკაურის „სალამურა“ (ქონდარუხი )
პოლიკარპე კაკაბაძის „ყვარყვარე“ (სევასტი, მსახიობი)
ევგენი შვარცის „დრაკონი“ (კატა)
ნოდარ დუმბაძის „საბრალდებო დასკვნა“ (გამცემლიძე)
ბერტოლტ ბრეხტის „კავკასიური ცარცის წრე“ (მეორე ექიმი, ბიზერგამი, პირველი ვექილი)
ალექსანდრე გელმანის „დასაწყისი“ (კადრების განყოფილების გამგე)
დათო ტურაშვილის „დიალოგები ორმოქმედებიანი პიესისათვის“ (შალვა)

დადგმული სპექტაკლები
თამაზ ჭილაძის „დავიწყებული ამბავი“
ალექსანდრე ჩხაიძის „თავისუფალი თემა“
ანტონიო ბუერო ვალიეხოს „ოცნება“
თამაზ მეტრეველის „შეშლილი, შეშლილი... ახალი წელი“
ედუარდო დე ფილიპოს „აჩრდილები“
ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
1981: საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
საკავშირო კონკურსი, მესამე პრემია 1975-1977 წლებში შექმნილი საუკეთესო სპექტაკლისათვის
ალექსანდრე იმედაშვილი

ალექსანდრე სოლომონის ძე იმედაშვილი (დ. 2 მარტი [ ძვ. სტ. 18 თებერვალი], 1882, თბილისი ― გ. 30 სექტემბერი, 1942, იქვე) — ქართველი მსახიობი, ქართული თეატრის ერთ-ერთი გამოჩენილი ტრაგიკოსი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1932).

ბიოგრაფია
სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო თბილისში 1900 წელს. სხვადასხვა წლებში მუშაობდა თბილისის, ბათუმის, ქუთაისის და სხვა თეატრებში. 1921–1924 წლებში მოღვაწეობდა რუსთაველის სახელობის თეატრში, 1928–1931 წლებში — კოტე მარჯანიშვილის მიერ დაარსებულ ქუთაისის თეატრში (ახლანდელი თბილისის კ. მარჯანიშვილის სახელობის თეატრი), 1939–1942 — ქუთაისის ლ. მესხიშვილის სახელობის თეატრში. იყო ლადო მესხიშვილისა და ვასო აბაშიძის მოწაფე, რევოლუციამდელი ქართული თეატრის საუკეთესო ტრადიციების მიმდევარი და დამამკვიდრებელი ქართულ სცენაზე. გამოდიოდა ყველა ჟანრის (ტრაგედია, კომედია, ვოდევილი, მუსიკალური კომედია და სხვა) სპექტაკლებში. განსაკუთრებული წარმატება მოიპოვა კლასიკურ ტრაგედიებში.

იმედაშვილი ითვლებოდა ოტელოს (უილიამ შექსპირის „ოტელო“) როლის საუკეთესო შემსრულებელი რევოლუციამდელ ქართულ თეატრში. წარმატებით ითამაშა აგრეთვე ოიდიპოსი (სოფოკლეს „ოიდიპოს მეფე“), მეფე ლირი (უილიმ შექსპირი „მეფე ლირი“), დონ კარლოსი (ფრიდრიხ შილერის „ყაჩაღები“), დათო (ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი“), ესტევანი (კოტე მარჯანიშვილის მიერ 1922 დადგმული ლოპე და ვეგას „ცხვრის წყარო“) და სხვა. იმედაშვილი გამოირჩეოდა უდიდესი ტემპერამენტით, პროფესიული კულტურით, დახვეწილი აქტიორული ტექნიკითა და სასცენო მეტყველებით. მას დიდი ღვაწლი მიუძღვის ქართულ სცენაზე სწორი ქართული მეტყველების დამკვიდრებაში. 1921 წლიდან მოღვაწეობდა კინოში. შეასრულა გელა („მოძღვარი“, 1922), ექიმის („ამოკი“, 1927), კარდინალ მონტანელის („კრაზანა“, 1928), ასტამირის („ელისო“, 1928) და სხვა როლები. იმედაშვილი იყო რეჟისორი, ანტრეპრენიორი, მთარგმნელი, სხვადასხვა წლებში ხელმძღვანელობდა ბათუმის, ჭიათურის, ქუთაისისა და სხვა თეატრებს, მსახიობთა დასებს.

დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის“ ორდენით.

ფილმოგრაფია
1921: „არსენა ჯორჯიაშვილი“ (მუშა-რევოლუციონერი) რეჟ. ივანე პერესტიანი
1922: „მოძღვარი“ (გელა — მაყვარას ქმარი) რეჟ. ვლადიმერ ბარსკი
1924: „ქარიშხლის წინ“ (პეტუა) რეჟ. კოტე მარჯანიშვილი
1927: „ამოკი“ (ექიმი) რეჟ. კოტე მარჯანიშვილი
1927: „გიული“ (ალი) რეჟისორები ნიკოლოზ შენგელაია, ლევ პუში
1928: „ელისო“ (ასთამირი) რეჟ. ნიკოლოზ შენგელაია
1928: „კრაზანა“ (კარდინალი მონტანელი) რეჟ. კოტე მარჯანიშვილი
1935: „მდინარის გაღმა“ (მოხუცი ამზათი) რეჟ. ზაქარია ბერიშვილი
1937: „არსენა“ (ფარსადანი) რეჟ. მიხეილ ჭიაურელი

ნათამაშები როლები
რუსთაველის თეატრი
მარჯანიშვილის თეატრი
მესხიშვილის თეატრი
აშიკ-ქერიბი (ფილმი)

„აშიკ-ქერიბი“ — 1988 წელს სერგო ფარაჯანოვისა და დოდო აბაშიძის მიერ გადაღებული ფილმი მიხეილ ლერმონტოვის ამავე სახელწოდების ნაწარმოების მიხედვით. ეს იყო ფარაჯანოვის ბოლო დასრულებული ფილმი, მიძღვნილი მისი უახლოესი მეგობარი ანდრეი ტარკოვსკისთვის, რომელიც ორი წლით ადრე გარდაიცვალა.

სიუჟეტი
აშიკ-ქერიბს სურს ცოლად ითხოვოს შეყვარებული, თუმცა ამ უკანასკნელის მამა თანახმა არაა ქერიბის ხელმოკლეობის გამო. სატრფო ფიცს დებს დაელოდოს ვაჟს ათასი დღე, სანამ ის დაბრუნდება საკმარისი ფულით, რათა მამამისი დაითანხმოს. აშიკ-ქერიბი ქონების მოსახვეჭად შორ გზას დაადგა. დიდხანს იმოგზაურა. ბევრი რამ გადაიტანა. სიმდიდრე ვერ იშოვა, ბევრი რამ შეიცნო და ერთგულ სატრფოს კვლავ უპოვარ პოეტად დაუბრუნდა.

როლებში
იური მგოიანი
სოფიკო ჭიაურელი (დედა)
რამაზ ჩხიკვაძე
კონსტანტინე სტეპანკოვი
ბაია (ბარბარე) დვალიშვილი
ვერონიკა მეტონიძე
დავით დოვლათიანი
ლევან ნატროშვილი
სლავა სტეპანიანი
ნოდარ დუგლაძე
თამაზ ვაშაკიძე

ჯილდოები
ევროპული კინოს აკადემიის პრემია „ფელიქსი“ საუკეთესო მხატვრის ნომინაციით (შ. გოგოლაშვილს, გ. ალექსი-მესხიშვილს, ნ. ზანდუკელს), დასავლეთ ბერლინი (1988).