გაეროს რეგიონული ჯგუფები

გაეროს რეგიონული ჯგუფები — გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წევრი სახელმწიფოების გეოპოლიტიკური რეგიონული ჯგუფები. თავდაპირველად, გაეროს წევრი სახელმწიფოები არაოფიციალურად იყვნენ ორგანიზებულნი ხუთ ჯგუფად, როგორც გენერალური ასამბლეის კომიტეტებისთვის თანამდებობების განაწილების არაფორმალური საშუალება. ახლა ამ დაჯგუფებამ გაცილებით ფართო და ოფიციალური როლი შეიძინა. გაეროს მრავალი ორგანო გეოგრაფიული წარმომადგენლობის საფუძველზეა განაწილებული. უმაღლესი ლიდერის თანამდებობები, მათ შორის გენერალური მდივნისა და გენერალური ასამბლეის პრეზიდენტის თანამდებობები, რეგიონულ ჯგუფებს შორის როტაციით ნაწილდება. ჯგუფები ასევე კოორდინაციას უწევენ არსებით პოლიტიკას და ქმნიან საფუძველს მოლაპარაკებებისა და ბლოკური კენჭისყრისთვის.

ისტორია
ერთა ლიგა
ადგილების გეოგრაფიული განაწილების პრეცედენტი გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წინამორბედმა, ერთა ლიგამ შექმნა. ლიგის სისტემის თანახმად, შეიქმნა ნომინაციების კომიტეტი, რათა შეექმნა საარჩევნო სიები ლიგის საბჭოში ადგილების განაწილებისთვის.

ეს რთული ამოცანა აღმოჩნდა, რადგან საბჭოში ადგილების რაოდენობა მუდმივად იცვლებოდა. თუმცა, 1926 წლიდან 1933 წლამდე განაწილების არაოფიციალური სქემა გამოიკვეთა, სადაც საბჭოში არამუდმივი ადგილები შემდეგი წესით გადანაწილდა:

3 ლათინური ამერიკის შტატებისთვის
1 სკანდინავიური სახელმწიფოსთვის
1 ანტანტის მცირე სახელმწიფოსთვის (ჩეხოსლოვაკია, რუმინეთი ან იუგოსლავია)
1 ბრიტანეთის თანამეგობრობის წევრისთვის
1 შორეული აღმოსავლეთის სახელმწიფოსთვის
თითო ადგილი ესპანეთსა და პოლონეთს

გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია
გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წესდების შემუშავებისას, ახალი ორგანიზაციის ორგანოების ადგილების გეოგრაფიული განაწილების იდეა შემქმნელთა ერთ-ერთი პრიორიტეტი იყო. შეერთებული შტატების რეკომენდაციით, გაეროს პირველი გენერალური კომიტეტი შედგებოდა შემდეგი წევრებისგან:

უშიშროების საბჭოს ხუთი მუდმივი წევრი
ლათინური ამერიკის 3 სახელმწიფო
ბრიტანეთის თანამეგობრობის 2 სახელმწიფო
აღმოსავლეთ ევროპის 2 სახელმწიფო
დასავლეთ ევროპის 1 სახელმწიფო
ახლო აღმოსავლეთის 1 სახელმწიფო

ამ განაწილებამ საფუძველი ჩაუყარა პრეცედენტს, რომ გაეროს ორგანოებში ადგილების განაწილებისთვის რეგიონული ჯგუფები გამოიყენებოდა. მაგალითად, უშიშროების საბჭოს პირველი არჩევნები მსგავს სქემას იყენებდა, ადგილები კი შემდეგი თანმიმდევრობით გადანაწილდა:
უშიშროების საბჭოს ხუთი მუდმივი წევრი
ლათინური ამერიკის 3 სახელმწიფო
ბრიტანეთის თანამეგობრობის 2 სახელმწიფო
აღმოსავლეთ ევროპის 2 სახელმწიფო
დასავლეთ ევროპის 1 სახელმწიფო
ახლო აღმოსავლეთის 1 სახელმწიფო

ეკონომიკური და სოციალური საბჭოს არჩევნებიც მსგავსი სქემით წარიმართა, თუმცა ადგილები „ახლო აღმოსავლეთის სახელმწიფოებს“ გადაეცათ და არა „შუა აღმოსავლეთის სახელმწიფოებს“.

თუმცა, ეს შეთანხმებები ფორმალური არ იყო და ეფუძნებოდა „ჯენტლმენურ შეთანხმებებს“, რომლებიც შეერთებულ შტატებსა და საბჭოთა კავშირს შორის შეთანხმებული იყო გაეროს ორგანოებში ადგილების განაწილების შესახებ.

რეფორმა
დეკოლონიზაციის ტალღის შემდეგ, გაეროს აფრიკის, აზიის და წყნარი ოკეანის კონტინენტებიდან არაერთი წევრი შეემატა. 1955 წელს ბანდუნგის კონფერენციის შემდეგ, პოსტკოლონიურ სახელმწიფოებს შორის სოლიდარობა გაიზარდა, რამაც გამოიწვია გაერთიანებული ერების ორგანიზაციაზე ზეწოლა ამ სახელმწიფოების წარმომადგენლობის გაზრდის მოთხოვნით. ამ ზეწოლამ გამოიწვია 1957 წლის 12 დეკემბრის 1192 რეზოლუციის მიღება, რომელმაც დაადგინა გენერალურ კომიტეტში ადგილების განაწილების ფორმალური სქემა.

ამას მოჰყვა 1963 წლის 17 დეკემბერს მიღებული რეზოლუციები 1990 და 1991 . ამ რეზოლუციებში დაწვრილებით იყო განსაზღვრული გენერალურ კომიტეტში ადგილების განაწილება, მაგრამ ასევე იყო განსაზღვრული, თუ როგორ განაწილდებოდა ადგილები გეოგრაფიულად ეკონომიკურ, სოციალურ და უსაფრთხოების საბჭოებში. რეზოლუციებში რეგიონები შემდეგნაირად იყო გამოყოფილი:
აფრიკის და აზიის სახელმწიფოები
ლათინური ამერიკის სახელმწიფოები
აღმოსავლეთ ევროპის სახელმწიფოები
დასავლეთ ევროპა და სხვათა სახელმწიფოები

1971 წლის 20 დეკემბერს, რეზოლუცია 2847-მა ოფიციალურად დააფუძნა ეკონომიკური და სოციალური საბჭოსთვის მოქმედი განაწილების სისტემა. ასევე, აფრიკისა და აზიის სახელმწიფოების რეგიონი ორ ცალკეულ რეგიონად გაიყო, ერთი აზიისთვის და მეორე აფრიკისთვის.

საბოლოოდ, 1978 წლის 19 დეკემბერს გენერალურმა ასამბლეამ მიიღო რეზოლუცია 33/138. ეს რეზოლუცია მოუწოდებდა გენერალური ასამბლეის პრეზიდენტობისა და ვიცე-პრეზიდენტობის თანამდებობების, ასევე შვიდი მთავარი კომიტეტის თავმჯდომარეობის სამართლიანი გეოგრაფიული განაწილებისკენ.

აწმყო
რეგიონული ჯგუფების სისტემის უახლესი ცვლილება 2011 წელს განხორციელდა, როდესაც აზიის ჯგუფს სახელი შეეცვალა და ეწოდა აზიისა და წყნარი ოკეანის მცირე კუნძულოვანი განვითარებადი სახელმწიფოების ჯგუფი, ასევე აზიისა და წყნარი ოკეანის ჯგუფი ან აზია-წყნარი ოკეანის ჯგუფი, რათა აღენიშნათ წყნარი ოკეანის კუნძულოვანი ქვეყნების მზარდი როლი გაერთიანებული ერების სისტემაში.

მიმოხილვა
რეგიონული ჯგუფების მთავარი ფუნქციაა წევრი სახელმწიფოებს მისცეს შესაძლებლობა გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ორგანოებსა და ლიდერულ თანამდებობებზე გადაანაწილოს საწევრო კვოტები. ამის გარდა, წევრ სახელმწიფოებს უფლება ეძლევათ დაუკავშირდნენ, განიხილონ და კოორდინაცია გაუწიონ ხმის მიცემასა და სხვა აქტივობებს. კონვენციის თანახმად, გაეროს უშიშროების საბჭოს არამუდმივი წევრების ადგილები რეგიონულ ჯგუფებს შორის ნაწილდება დადგენილი ფორმულის მიხედვით. სხვა ორგანოებმა, როგორიცაა გაეროს ეკონომიკური და სოციალური საბჭო და გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭო, ასევე დაადგინეს წევრობის კვოტები თითოეული რეგიონული ჯგუფისთვის. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის გენერალური ასამბლეის პრეზიდენტის თანამდებობა ჯგუფებს შორის ათწლიანი ციკლით იცვლება (მიმდინარე წესის თანახმად, თითოეული რეგიონული ჯგუფი ციკლის განმავლობაში ორჯერ ავსებს ამ თანამდებობას, ფაქტობრივად, ის ხუთწლიანი ციკლით იცვლება).

ადგილების განაწილება
რეგიონული ჯგუფები
აფრიკული ჯგუფი
აფრიკის ჯგუფი 55 წევრი სახელმწიფოსგან შედგება (გაეროს წევრების 28%) და, შესაბამისად, წევრი სახელმწიფოების რაოდენობის მიხედვით ყველაზე დიდი რეგიონული ჯგუფია. ეს ერთადერთი რეგიონული ჯგუფია, რომლის ტერიტორიაც ემთხვევა იმ ტრადიციულ კონტინენტს, საიდანაც მისი სახელი მომდინარეობს. მისი ტერიტორია მთლიანად აფრიკის მიწებისგან შედგება.

აფრიკის ჯგუფს უშიშროების საბჭოში სამი ადგილი აქვს, ყველა არამუდმივი. ჯგუფს ასევე აქვს 14 ადგილი ეკონომიკურ და სოციალურ საბჭოში და 13 ადგილი ადამიანის უფლებათა საბჭოში. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის გენერალური ასამბლეის პრეზიდენტის არჩევნების როტაციის ფარგლებში, ჯგუფი პასუხისმგებელია წევრი სახელმწიფოების მოქალაქეების არჩევაზე მე-4 და მე-9 წლებში; უკანასკნელად, ამ თანამდებობაზე ნიგერიელი ტიჯანი მუჰამედ-ბანდე 2019 წელს აირჩიეს.

1964 წელს სამხრეთ აფრიკას არ იღებდა როგორც აფრიკული ჯგუფი, ასევე დასავლეთ ევროპისა და სხვა ქვეყნების ჯგუფი . სამხრეთ აფრიკა აფრიკის ჯგუფს აპარტეიდის დასრულების შემდეგ შეუერთდა.

აფრიკის ჯგუფის წევრი სახელმწიფოები არიან:

აზიისა და წყნარი ოკეანის ჯგუფი
აზიისა და წყნარი ოკეანის მცირე კუნძულოვანი განვითარებადი სახელმწიფოების ჯგუფი (ყოფილი აზიის ჯგუფი), ანუ აზიისა და წყნარი ოკეანის ჯგუფი, შედგება 54 წევრი სახელმწიფოსგან (გაეროს წევრთა 28%) და წევრი სახელმწიფოების რაოდენობით მეორე უდიდესი რეგიონული ჯგუფია აფრიკის ჯგუფის შემდეგ. მისი ტერიტორია მოიცავს აზიისა და ოკეანეთის კონტინენტების დიდ ნაწილს, რამდენიმე ქვეყნის გარდა. 2024 წლისთვის კირიბატი გახდა უახლესი სახელმწიფო, რომელიც შეუერთდა აზიისა და წყნარი ოკეანის ჯგუფს 20 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში არცერთი რეგიონული ჯგუფის წევრობის გარეშე, მიუხედავად იმისა, რომ კირიბატი გაეროში 1999 წელს გაწევრიანდა.

სომხეთი, აზერბაიჯანი, საქართველო და რუსეთი აღმოსავლეთ ევროპის ჯგუფის წევრები არიან, ხოლო ავსტრალია, ახალი ზელანდია და ისრაელი - დასავლეთ ევროპისა და სხვა ქვეყნების ჯგუფის წევრები. კვიპროსი ევროკავშირის ერთადერთი წევრი სახელმწიფოა, რომელიც აზიისა და წყნარი ოკეანის ჯგუფის წევრია. მიუხედავად იმისა, რომ თურქეთი მონაწილეობს აზიისა და წყნარი ოკეანის ჯგუფის შეხვედრებში, არჩევნების მიზნით ის დასავლეთ ევროპისა და სხვა ქვეყნების ჯგუფის ნაწილად ითვლება.

აზიისა და წყნარი ოკეანის ჯგუფს უშიშროების საბჭოში სამი ადგილი აქვს: ჩინეთის მუდმივი ადგილი და ორი არამუდმივი ადგილი. ჯგუფს ასევე აქვს 11 ადგილი ეკონომიკურ და სოციალურ საბჭოში და 13 ადგილი ადამიანის უფლებათა საბჭოში. გაეროს გენერალური ასამბლეის პრეზიდენტის არჩევნების როტაციის ფარგლებში, ჯგუფი პასუხისმგებელია წევრი სახელმწიფოების მოქალაქეების არჩევაზე 1-ლ და მე-6 წლებში; ბოლოს, მალდივის წარმომადგენელი აბდულა შაჰიდი ამ თანამდებობაზე 2021 წელს აირჩიეს.

აზიისა და წყნარი ოკეანის ჯგუფის წევრი სახელმწიფოებია:

ლათინური ამერიკისა და კარიბის ზღვის აუზის ჯგუფს უშიშროების საბჭოში ორი ადგილი აქვს, ორივე არამუდმივი. ჯგუფს ასევე აქვს 10 ადგილი ეკონომიკურ და სოციალურ საბჭოში და 8 ადგილი ადამიანის უფლებათა საბჭოში. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის გენერალური ასამბლეის პრეზიდენტის არჩევნების როტაციის ფარგლებში, ჯგუფი პასუხისმგებელია წევრი სახელმწიფოების მოქალაქეების არჩევაზე მე-3 და მე-8 წლებში; უკანასკნელად, ეკვადორის წარმომადგენელი მარია ფერნანდა ესპინოსა ამ თანამდებობაზე 2018 წელს აირჩიეს.

ლათინური ამერიკისა და კარიბის ზღვის ჯგუფის წევრი სახელმწიფოებია:

მოწოდებები რეფორმებისკენ
რეგიონულ ჯგუფებს შორის ზომის დიდი ვარიაცია (23-დან 54-მდე) პრობლემურია, რადგან შესაძლოა თანაბარი წარმომადგენლობის მიღწევა უფრო რთული იყოს.

2000 წელს ნაურუს მთავრობამ თავის საერთო დებატებზე გამოსვლისას მოითხოვა ოკეანეთისთვის ახალი რეგიონული ჯგუფის შექმნა. ეს ახალი ჯგუფი უფრო მეტ წარმომადგენლობას მისცემდა წყნარი ოკეანის კუნძულოვან ქვეყნებს, რომლებიც ამჟამად ახლო აღმოსავლეთთან, ცენტრალურ აზიასთან და აღმოსავლეთ აზიასთან ერთად არიან დაჯგუფებულნი, რაც მათ შესაძლებლობებს ზღუდავს. ნაურუს გარდა, ამ შემოთავაზებულ ბლოკში ასევე შეიძლება შესულიყვნენ ავსტრალია და ახალი ზელანდია (ორივე -შია), იაპონია, სამხრეთ კორეა, ასეანის ქვეყნები და ოკეანეთის დანარჩენი ნაწილი.

გალერეა