პროსტეიოვი

პროსტეიოვი — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის ოლომოუცის მხარეში, ქალაქი პროსტეიოვის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია. მისი ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და ჩეხეთის კულტურული ძეგლის სტატუსი აქვს. პროსტეიოვი ჩეხური მოდის ერთ-ერთ ცენტრად ითვლება.

ადმინისტრაციული დაყოფა
პროსტეიოვი 7 მუნიციპალური ნაწილისგან შედგება:

პროსტეიოვი
ჩეხოვიცე
ჩეხუვკი
დომამისლიცე
კრასიცე
ვრაჰოვიცე
ჟეშოვი

სახელწოდება
პროსტეიოვის თავდაპირველი სახელი იყო პროსტეიოვიცე. სახელი მომდინარეობს პირადი სახელიდან პროსტეი (პროსტიმირის სახელის ვარიანტი), რაც ნიშნავს „პროსტეის ხალხის სოფელს“. მას შემდეგ, რაც სოფელი ქალაქად გადაკეთდა, მისი სახელი შეიცვალა და პროსტეიოვი დაარქვა.

გეოგრაფია
პროსტეიოვი ქალაქი ოლომოუციდან სამხრეთ-დასავლეთით, დაახლოებით 16 კილომეტრში მდებარეობს. ხოლო ბრნოდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 45 კილომეტრითაა დაცილებული. იგი ძირითადად ზემო მორავის ხეობის ვაკე სასოფლო-სამეურნეო ლანდშაფტზე მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის დასავლეთი ნაწილი დრაჰანის მთიანეთში ვრცელდება, სადაც მდებარეობს პროსტეიოვის უმაღლესი წერტილი, მისი სიმაღლე ზღვის დონიდან 368 მეტრია. ქალაქი მდებარეობს მდინარე რომჟესა და ჰლოუჩელას ნაკადულის შესართავთან.

ისტორია
პროსტეიოვი წერილობით წყაროებში პირველად 1141 წელს არის მოხსენიებული. 1365 წელს დასახლება სავაჭრო ქალაქად, ხოლო 1390 წელს ქალაქად გამოცხადდა. 1390 წლამდე პროსტეიოვი კრავარჟელმა დიდგვაროვნებმა შეიძინეს და პლუმლოვების მამულს შეუერთეს. პროსტეიოვი მის შემადგენლობაში 1848 წლამდე დარჩა და მის მფლობელებსა და ბედს იზიარებდა.

ქალაქში ავგუსტინელების მონასტერი 1391 წელს დაარსდა, თუმცა ის 1430 წელს ჰუსიტებმა დაანგრიეს. 1454 წლიდან პროსტეიოვში ებრაული თემი ცხოვრობდა. 1495 წელს პლუმოვების მამული პროსტეევთან ერთად პერნშტეინების ოჯახმა შეიძინა და ქალაქის გალავნის მშენებლობა დაიწყო.

პერნშტეინის ოჯახი პროსტეიოვს 1599 წლამდე ფლობდა. 1599 წლიდან 1848 წლამდე ის ლიხტენშტაინების სახლის საკუთრება იყო. მოწყალე ძმების მონასტერი 1727-1730 წლებში დაარსდა. კაპუცინების მონასტერი 1764 წელს დაარსდა, მაგრამ 1784 წელს გაუქმდა.

პროსტეიოვში 1964 წელს დაარსდა ჩეხოსლოვაკიის უდიდესი ტექსტილის კომპანია „ “, სადაც დაახლოებით 10 000 თანამშრომელი იყო დასაქმებული. ჩეხოსლოვაკიაში კომუნიზმის დაცემის შემდეგ, კომპანიამ ვერ შეძლო რესტრუქტურიზაცია, ახალი ბაზრის მექანიზმებთან ადაპტაცია და 2010 წელს გაკოტრდა. ქალაქის ტანსაცმლის წარმოების ტრადიციას დღესდღეობით რამდენიმე მცირე კომპანია ინარჩუნებს.

დღეს ქალაქში მოქმედი უმსხვილესი სამრეწველო დამსაქმებლები არიან (ხორცის გადამამუშავებელი) და (ავტომობილების ნაწილების მწარმოებელი), ორივე კომპანია 1000-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. უმსხვილესი არასამრეწველო დამსაქმებელი საავადმყოფოა.

სპორტი
ქალაქი ცნობილია ჩოგბურთის კლუბით „აგროფერტ პროსტეიოვი“, რომელიც დაკავშირებულია ჩეხური ჩოგბურთის ისტორიის მრავალ უდიდეს სახელთან. ამ კლუბში ასპარეზობდნენ ტომაშ ბერდიხი, კატერჟინა სინიაკოვა, რადეკ შტეპანეკი, პეტრა კვიტოვა და ა.შ.

ღირსშესანიშნაობები
ისტორიული ცენტრში მდებარეობს ტომაშ გარიგ მასარიკის მოედნისა და მისი შემოგარენისგან, რომელიც მოიცავს რამდენიმე სხვა პატარა მოედანს. ცენტრალურ მოედანს ამშვენებს რენესანსის და ბაროკოს სტილის ბურგერული სახლები, რომელთა ფასადები ძირითადად და საუკუნეებით თარიღდება. აქ მდებარე ერთი სახლი ირჟი ვოლკერის, ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ადგილობრივი მოსახლის, დაბადების ადგილია. მოედნის ღირსშესანიშნაობაა 1911–1914 წლების მერია 66 მეტრის სიმაღლის კოშკით, რომელიც ღიაა დამთვალიერებელთათვის. მოედნის შუაში დგას 1714 წლის ბაროკოს სტილის ღვთისმშობლის სვეტი.

პერნშტინსკეის მოედანზე მდებარე პროსტეიოვის სასახლე ქალაქის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ნაგებობაა. მას 1893 წელს ჩაუტარდა რესტავრაცია და იანო კოლერმა თანამედროვე გრაფიტებით მორთო. დღეს ის ქალაქის საკუთრებაა.

პროსტეევის მუზეუმი და გალერეა 1530 წელს აგებულ ყოფილი მერიის შენობაში მდებარეობს. მუზეუმი რენესანსის სტილში 1905 წლიდან არის რესტავრირებული.

გამორჩეული ადამიანები
ჯონ ფილიპეცი (–1509) — ეპისკოპოსი და დიპლომატი
მეირ აიზენშტადტი (–1744) — რაბინული ლიტერატურის ავტორი
იონათან აიბეშიუცი (1690–1764) — რაბინი
მოსე ზოფერი (1762–1839) — რაბინი
გიდეონ ბრეხერი (1797–1873) — ავსტრიელი ექიმი და მწერალი
მორიც შტაინშნაიდერი (1816–1907) — ბიბლიოგრაფი და ორიენტალისტი
იგნაც ბრული (1846–1907) — ავსტრიელი პიანისტი და კომპოზიტორი
როზა ზონენშაინი (1847–1932) — ჟურნალისტი და რედაქტორი
ნათან პორგესი (1848–1924) — რაბინი
კონრად ლოევე (1856–1912) — ავსტრიელი მსახიობი და დრამატურგი
ედმუნდ ჰუსერლი (1859–1938) — გერმანელი ფილოსოფოსი
ონდრჟეი პრჟიკრილი (1862–1936) — მწერალი და პოლიტიკოსი; პროსტეიოვის მერი 1914–1919 წლებში
რუდოლფ ალფრედ ჰეგერი (1877–1930) — ავსტრიელი მხატვარი
იანა იენიშტოვა-ფიდლეროვა (1888–1966) — ფოტოგრაფი
კარმენ კარტელიერი (1891–1954) — ავსტრიელი მსახიობი
ირჟი ვოლკერი (1900–1924) — პოეტი, ჟურნალისტი და დრამატურგი
ედვარდ ვალენტა (1901–1978) — ჟურნალისტი და მწერალი
ლოლა ბეერ ებნერი (1910–1997) — ისრაელელი მოდის დიზაინერი
ოტო ვიხტერლე (1913–1998) — ქიმიკოსი, კონტაქტური ლინზის გამომგონებელი
ოტაკარ ჰორჟინეკი (1929–2015) — სპორტული მსროლელი, ოლიმპიური მედალოსანი
ანტონინ პრიდალი (1935–2017) — მთარგმნელი და მწერალი
მილენა დვორსკა (1938–2009) — მსახიობი
კარელ დიბა (1940–2024) — ეკონომისტი და პოლიტიკოსი
ოლდრჟიხ მახაჩი (1946–2011) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე
ნინა შკოტოვა (1946–2018) — პოლიტიკოსი
როსტისლავ ვაცლავიჩეკი (1946–2022) — ფეხბურთელი
ვლასტიმილ პეტრჟელა (დ. 1953) — ფეხბურთელი და მწვრთნელი
ლუდეკ მიკლოშკო (დ. 1961) — ფეხბურთელი
პეტრ ჰორჟავა (დ. 1963) — ფიზიკოსი
პაულინა პორიჟკოვა (დ. 1965) — შვედურ-ამერიკელი მოდელი და მსახიობი
კარელ ნოვაჩეკი (დ. 1965) — ჩოგბურთელი
რობერტ ზმელიკი (დ. 1969) — ათჭიდელი, ოლიმპიური ჩემპიონი
რადოსლავ ლატალი (დ. 1970) — ფეხბურთელი და მწვრთნელი
გაბრიელა მიცოვა (დ. 1975) — მსახიობი
ლუკაშ კრაიიჩეკი (დ. 1983) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე
პეტრა ცეტკოვსკა (დ. 1985) — ჩოგბურთელი
პეტრა კვიტოვა (დ. 1990) — ჩოგბურთელი; აქ ცხოვრობს
იაკუბ მენშიკი (დ. 2005) — ჩოგბურთელი

დაძმობილებული ქალაქები
პროსტეიოვი დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან:
შროდა-ვიელკოპოლსკა, პოლონეთი
ვისოკე-ტატრი, სლოვაკეთი