iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფიცხელაურების კოშკი (წირქოლი)

ფიცხელაურების კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, სფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ წირქოლში, ფიცხელაურების უბანში. აგებულია გვიანი შუა საუკუნეებში.

შემაღლებულ ბორცვზე აღმართული კოშკი სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები, რომელიც მოგვიანებით შეულესიათ. ღიობებში გამოყენებულია ქართული აგური.
ორი სართულის დონეზე შემორჩენილი მრგვალი კოშკის შიდა გეგმა სწორკუთხაა. პირველი სართულის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია თაღოვანი შესასვლელი, კარი ნაოთხალია. მის ორივე მხარეს თაღოვანი, საფეხურებიანი ნიშებია. სამხრეთ კედელში მოწყობილია მაღალი და განიერი ნიშები, რომლებსაც ოდნავ შეისრული თაღები აგვირგვინებს. ნიშებში გაჭრილია სათოფურები. დასავლეთ კედლის ცენტრში მოთავსებულია ნახევარწრიული ბუხარი, რომლის ორივე მხარეს ასევე თაღოვანი ნიშებია და მათშიც გაჭრილია სათოფურები. სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებს აგურის წყობის თარო გასდევს. ჩრდილოეთ კედელში მოწყობილია მეორე სართულზე ასასვლელი კიბის უჯრედი. პირველი სართულის გადახურვა კამაროვანია. კამარა გადაყვანილია აგურის გვირგვინისებრი წყობით. მეორე სართულის მხოლოდ დასავლეთი და ჩრდილოეთი კედლების მცირე ნაწილია შემორჩენილი. კედლებში მოწყობილია თაღოვანი ნიშები, რომლებშიც სათოფურებია გაჭრილი. კოშკი უფრო საცხოვრებლის ტიპისაა, თუმცა აქვს თავდაცვითი ელემენტებიც.
ჩიგოიანის ეკლესია

ჩიგოიანის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ნასოფლარ თოგოიანის მიდამოებში მდგარი, ნანგრევებად ქცეული ეკლესიიდან შემორჩენილია ჩრდილოეთი კედლის ფრაგმენტი, ხოლო აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხეველი სარკმლით, რომელიც ცენტრიდან უფრო ჩრდილოეთითაა გაჭრილი. ეკლესიის კედლები აგებული იყო ხელოვნურ სუბსტრუქციაზე.
ნაგებობის დანარჩენი კედლები ჩაფლულია მიწაში. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი ქვა.
ზემო ზახორის წმინდა გიორგის მეორე ეკლესია

ზემო ზახორის წმინდა გიორგის მეორე ეკლესია — საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ზახორში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ნასოფლარი იჩეთის ჩრდილოეთით 1 კმ-ზე მდებარე ეკლესია ფლეთილი ქვითა და ფიქალითაა ნაგები.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთიდან დასრულებულია შებრტყელებული, ნახევარწრიული ფორმის აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. მისგან ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო არქიტრავული ნიშაა.

ჩრდილოეთ კედელში ორი სხვადასხვა ზომის, სამხრეთ კედელში კი ერთი სწორკუთხა ნიშაა. დასავლეთი სარკმელი არქიტრავულია. არქიტრავულია სამხრეთი შესასვლელიც.

ეკლესიის გადახურვა მთლიანად ჩამონგრეულია. შემორჩენილია მარტივპროფილიანი კარნიზის ნაწილი.
ცხავათის წმინდა გიორგის მეორე ეკლესია

ცხავათის წმინდა გიორგის მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავათში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ძეგლი მდებარეობს ადგილ "ბუჯაურთაში" და საშუალო ზომის დარბაზული, სწორკუთხასაკურთხევლიანი ეკლესიაა სამხრეთი მინაშენით. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ფლეთილი ქვა. დარბაზის მთელ პერიმეტრს შემოუყვება ხარისხი. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში თითო არქიტრავული, საფეხუროვანი სარკმელია. საკურთხეველი ორი საფეხურით მაღალია დარბაზთან შედარებით. კედელთან, სარკმლის ქვემოთ, ტრაპეზის ქვაა მიდგმული. კამარის ქუსლებთან კოჭის ბუდეებია ამოღებული. ინტერიერის კედლები შელესილია. მოხატულობის კვალი არ ჩანს. სამხრეთით გაჭრილია არქიტრავული კარი. მინაშენის მხოლოდ ნაწილი გადარჩა, მთავარი დარბაზი კი კარგადაა შემონახული. ფასადები სადაა. წყობაში ჩატანებულია გრძელი ფლეთილი ქვები. სამხრეთ ფასადს თითქმის მთლიანად გაუყვება თარო-ლავგარდანი, ჩრდილოეთი კედელი გარედან მიწის პირზე, ხოლო აღმოსავლეთი კედლის ნაწილი მიწაშია. ეკლესიის გარშემო გალავნის ნანგრევებია. არის ძველი საფლავის ქვებიც.
ძეგლევის წმინდა ბარბარეს ეკლესია

ძეგლევის წმინდა ბარბარეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძეგლევში, ტყის მიდამოებში. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი და რიყის ქვით.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ასიმეტრიული ფორმის ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. სამხრეთით ნიშაა მოწყობილი. კონქი სფერულია სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. თაღზე ასომთავრული წარწერაა. ასოები რელიეფურად და, რატომღაც, უკუღმაა გამოსახული.

აბსიდის იატაკის დონე დარბაზის იატაკთან შედარებით ორი საფეხურით მაღალია.

ეკლესიის კამარა ცილინდრულია. სამხრეთ კედელში ერთი სარკმელია. ამავე კედელში შესასვლელი იყო, რომლის ფორმის დადგენა დაზიანების გამო შეუძლებელია.

ეკლესიის სამხრეთით შემორჩენილია მინაშენის კედლის მცირე ფრაგმენტი.

ნაგებობა დეფორმიერებულია და გადაწეულია ვერტიკალური ღერძიდან.
წიქროლის ეკლესიის ნანგრევები

წიქროლის ეკლესიის ნანგრევები — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ წიქროლში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

მდინარე ქსნის ხეობაში, წირქოლის კოშკიდან დასავლეთით 1 მეტრის დაშორებით, ჩანს ეკლესიის ნანგრევი. ნაგებობიდან შემორჩენილი მხოლოდ საკურთხევლის ჩრდილოეთი ნაწილი და სამხრეთი კედლის ფრაგმენტი. მათი სიმაღლე 1–1,5 მეტრს აღწევს. აბსიდის წინ ღრმა ბემაა. აქვეა მოწყობილი ერთი თაღოვანი და ერთი სწორკუთხა ნიში. შემორჩენილ კედლებს საპირე ქვა შემოცლილი აქვს.
ჭურთის ეკლესია

ჭურთის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩქუნეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ნასოფლარ ჭურთაში დგას დარბაზული ეკლესია სამხრეთის და ჩრდილოეთის მინაშენებით. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია კარგად თლილი ქვა. მთავარი ნაგებობა გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა. აღმოსავლეთით დასრულებული ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია მაღალი, თაღოვანი სარკმელი. ჩრდილოეთითა და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. ჩრდილოეთ ნიშასთან და აბსიდის ცენტრში ტრაპეზის ქვები დგას. სფერული კონქი ამოყვანილია აგურის რადიალური რიგებით. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. გრძივი კედლები ორსაფეხურიანი პილასტრების საშუალებით ორ არათანაბარ ნაწილად იყოფა. კამარა ჩამოქცეულია კამარის საბრჯენი თაღების შემორჩენილი ქვედა ნაწილი პილასტრებს და კრონშტეინებს ეყრდნობა. ეკლესია ნათდებოდა აღმოსავლეთის, სამხრეთის და დასავლეთის თაღოვანი, საფეხურებიანი სარკმლებით. ეკლესიის კედლებზე და აღმოსავლეთ სარკმლის წირთხლებზე შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები. სამხრეთით არქიტრავული შესასვლელია. შესასვლელის თავზე ლუნეტია. ინტერიერში მიწის დონე საგრძნობლადაა აწეული. ამოსულია დიდი ზომის ხე. ეკლესიას გვიანდელი მინაშენები აქვს. სამხრეთის მინაშენს აღმოსავლეთით სარკმელი, ხოლო სამხრეთით არქიტრავული შესასვლელი აქვს. სამხრეთ კედელში ერთი სწორკუთხა ნიშაა. ჩრდილოეთ მინაშენში შესასვლელი დასავლეთიდანაა. მინაშენების კედლები შემორჩენილია 2 მეტრის სიმაღლეზე. ეკლესიის და მინაშენების საბურავად გამოყენებული იყო ფიქალი. ეკლესიიდან სამხრეთით 3–4 მეტრში იდგა სამრეკლო. მისგან შემორჩენილია მხოლოდ მასიური, ოთხკუთხა სვეტები.
ახმაჯის კოშკი

ახმაჯის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახმაჯში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სოფლიდან დასავლეთით 1 კმ-ში, მთაში დგას მრგვალი კოშკი, ფლეთილი და რიყის ქვით ნაგები. აღმოსავლეთი კედელი მთლიანად ჩამონგრეულია. ჩრდილოეთი კედელი შემორჩენილია სამი სართულის დონეზე, კედლის მესამე სართულზე ორი თაღოვანი სათოფური და ერთი თაღოვანი სარკმელია. კოშკი დანგრეულია აფეთქების შედეგად. გეგმის აზომვა არ ხერხდება.
ჩქუნეთის ეკლესის ნანგრევი

ჩქუნეთის ეკლესის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩქუნეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ნასოფლარ ჭურთაში შემორჩენილი ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. კედლების სიმაღლე 1–1,5 მეტრს აღწევს, ზოგან უფრო ნაკლებია. დარბაზული, სწორკუთხასაკურთხევლიანი ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთ კედლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. ჩრდილოეთ კედელში ერთი სწორკუთხა ნიშაა. სამხრეთი შესასვლელის ღიობის ფორმა დაზიანების გამო არ იკითხება. ინტერიერი სავსეა ჩამონაშალი ქვით. მიწის დონე აწეულია. ეკლესიის ფასადებზე შემორჩენილია ნალესობის კვალი. ტერიტორიაზე ყრია შირიმის ქვა.
ზემო ზახორის ციხე

ზემო ზახორის ციხე — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ზახორში. აგებულია საუკუნეში.

ვახუშტის მიხედვით: „ზაყორს ზეით არს ციხე კაბერი“.

მდინარე ლეხურას ზემოწელში, მრავალ საფორტიფიკაციო და საკულტო ნაგებობათა შორის, ყურადღებას იქცევს კაბაურის ციხე-კოშკი.
კომპლექსი შედგება გალავნის, ეკლესიისა და კოშკისაგან, ამათგან ეკლესია–კოშკით ერთ მთლიანობაშია. პირველი სართულის გრძელ სწორკუთხედში მოწყობილია ეკლესია-კარიბჭით, მის თავზე საყარაულო ოთახია. მესამე სართული წარმოადგენს საბრძოლო ტერასას.

მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია მაღალი პროპორციებისაა. ერთადერთი შესასვლელი დასავლეთიდანაა. გეგმით კვადრატია, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრშიც ვიწრო სარკმელია გაჭრილი. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო ნიშაა.

ეკლესიის კამარა ცილინდრულია. სამხრეთ კედელში მოთავსებულია მაღალი სარკმელი. კარიბჭის გრძივი და დასავლეთი კედლები გახსნილია შეისრული თაღებით. კარიბჭის კვადრატული ნაგებობა გადახურულია დაბალი, ჯვარედი კამარით.

მეორე სართული მოწყობილია მხოლოდ კარიბჭის თავზე. ამ სართულზე მოხვედრა შეიძლებოდა ჩრდილოეთიდან, ხის კიბით. მეორე სართული გეგმით კვადრატს უახლოვდება, სიმაღლე 2,5 მეტრს აღწევს. დასავლეთ კედელში ორი თაღოვანი ღიობია. სწორკუთხა ფორმის ასეთივე ღიობი, სამხრეთ კედელშია მოთავსებული.

ამ ნაგებობების აღმოსავლეთ კედელში მოწყობილია კიბე, რომელიც ტერასას უკავშირდება. კიბის გვერდებზე მცირე ნიშებია განლაგებული.
შენობა ადგილობრივი წარმოშობის ფლეთილი ქვითაა ნაგები.

გალავნის მხოლოდ ფრაგმენტებია შემორჩენილი.
ჩიგოიანის ზურგიანი კოშკის ნანგრევები

ჩიგოიანის ზურგიანი კოშკის ნანგრევები — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია – საუკუნეებში.

სოფლის მიდამოში მდებარე კოშკიდან შემორჩენილია ჩრდილოეთი, ნაწილობრივ აღმოსავლეთი და დასავლეთი კედლები. სამხრეთით კედელი მთლიანად ჩამონგრეულია. იკითხება ოთხი სართულის დონე. მესამე სართულის ჩრდილოეთ კედელში შემორჩენილია სათოფურები.

კოშკი სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ნაგებობის სიგრძე — 9 მეტრი იყო, სიგანე 8,55 მ., კედლის სისქე 1.90 მ.
ღუჭაანის ღვთისმშობლის ეკლესია

ღუჭაანის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღუჭაანში. აგებული შუა საუკუნეებში.

ნასოფლარ ღუჭაანში მდებარე ეკლესია ფლეთილი და რიყის ქვითაა ნაგები. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში გაჭრილია ასევე სწორკუთხა სარკმელი. სარკმლის ძირში დგას მასიური ტრაპეზის ქვა. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო არქიტრავული ნიშაა. შებრტყელებული ფორმის კონქზე გადასვლა განხორციელებულია ოდნავ შეისრული ტრომპებით. სატრიუმფო თაღი საკურთხევლის მხრებს ეყრდნობა.

საკურთხევლის წინ შემორჩენილია ქვის კანკელის ფრაგმენტები. ეკლესიის კამარა ეყრდნობა შეისრული ფორმის თაღს, რომელსაც მარტივი ფორმის კაპიტელი იკავებს. ჩრდილოეთ კედელთან შემორჩენილია ხარისხის მცირე ნაწილი. არქიტრავული შესასვლელები ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებშია გაჭრილი. სამხრეთით ერთი სწორკუთხა სარკმელია. ეკლესიას სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან აქვს მინაშენები. სამხრეთი მინაშენი გეგმით მართკუთხაა. კედლები შემორჩენილია 50-60 სმ-ზე. მინაშენი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით. ჩრდილოეთი მინაშენი გეგმით მართკუთხედია, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდი. დასავლეთი კედელი მთლიანად ჩამონგრეულია.
ზემო ზახორის კოშკი

ზემო ზახორის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზახორში. აგებულია საუკუნეში.

მდინარე ლეხურას ხეობაში მდებარე პირამიდული კოშკი სახით ხეობისკენაა მიქცეული. კოშკი შემორჩენილია ოთხი სართულის დონეზე. პირველი სართული ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით. მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედელში თაღოვანი შესასვლელია. ამ სართულის ყველა კედელში გაჭრილია ვიწრო სათოფური. ჩრდილოეთ კედლის შუა ნაწილში მოწყობილია ნახევარწრიული ბუხარი, რომლის მოპირდაპირე მხარეს წყვილი სწორკუთხა ნიშაა. მესამე სართულის სამხრეთ კედელში ირიბად გაჭრილი ღიობია. აქაც ყველა კედელში სათოფურია. მეოთხე სართულზე, აღმოსავლეთ მხარეს მცირე სწორკუთხა სარკმელია.

კოშკი სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები.
ციხისკარის სამონასტრო კომპლექსი

ციხისკარის სამონასტრო კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩქუნეთში. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

ვახუშტის მიხედვით: დიდი მებრძოლი შანშე ქსნის ერისთავი 1719–1720 წლებში ორჯერ განუდგა მეფე ვახტანგ -ს. ორივეჯერ იგი გამაგრებული იყო ჭურთის ხეობის, წინკიბის ციხეში". მდ. ჭურთულას მარჯვენა მხარეს, ნასოფლარ ჭურთიდან სამხრეთით 1 კმ-ზე, მთის ფერდობზე, დაბურულ ტყეში მდებარე ციხისკარის არქიტექტურული კომპლექსი გარშემორტყმული იყო ძლიერი გალავნით, რომლის სიმაღლე 2,5 მეტრს აღწევს. გალავნის შიგნით შემორჩენილი ნაგებობიდან გამოირჩევა ზურგიანი კოშკი და ეკლესია. მაღალი, შვიდსართულიანი კოშკი ნაგებია დიდი ლოდებით, დაზიანების შემდეგ მისი სიმაღლე 20 მეტრამდე შემორჩა. შესასვლელი ღიობი აღმოსავლეთ კედელშია დატანებული, რომელსაც ხის კარი ჰქონდა შებმული. აქ კედლის სისქე 140 სმ-დეა. კარის თავზე, ვერტიკალური ღერძის მიმართულებით ყოველ სართულზე თითო განიერი სარკმელია გაჭრილი. კოშკის გადახურვა ბანური ყოფილა. ხის კოჭებზე მოწყობილი სართულშუა გადახურვები ჩამოქცეულია. ინტერიერი სადაა. ბუხარი არა აქვს. პირველი სართული ამოვსებულია ნაშალი ქვით. ინტერიერში და ექსტერიერში ჩანს ნალესობის კვალი. კოშკიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 4,5 მეტრზე მცირე დარბაზული ეკლესიაა, რომელიც ადგილობრივი ჯიშის ფლეთილი ქვითაა ნაშენი. ალაგ-ალაგ გამოყენებულია შირიმის კვადრები, ზოგჯერ პროფილირებულიც. შირიმისაა აგრეთვე საკურთხევლის ორი სიმეტრიული ნიშის სათაურის ქვა. საკურთხეველი ასიმეტრიული ნახევარწრიული ფორმისაა. შესასვლელი სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. მოგვიანებით, დარბაზული ეკლესია სამხრეთის და დასავლეთის მინაშენებით გაართულეს.
ბალაანის ეკლესია

ბალაანის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბალაანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სოფლის სასაფლაოზე დგას დარბაზული, გეგმით მართკუთხა მოხაზულობი ეკლესია. აღმოსავლეთით აქვს სწორკუთხა საკურთხეველი, რომლის ცენტრში გაჭრილია შეისრულთაღიანი სარკმელი. მის ორსავე მხარეს არქიტრავული ნიშებია. სარკმლის ძირში დგას ტრაპეზის ქვა, ასეთივე ქვაა საკურთხევლის წინ. კონქი სფერული ფორმისაა. ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელში ერთი სწორკუთხა ნიშაა მოწყობილი.
დასავლეთის კედელს მიუყვება კამარის საბრჯენი თაღი. კამარა ოდნავ შეისრულია. დარბაზს შემოუყვება ერთსაფეხურიანი ხარისხი. ეკლესია ნათდება აღმოსავლეთის და დასავლეთის თაღოვანი სარკმლებით. სამხრეთ კედელში მოწყობილია არქიტრავული შესასვლელი. ეკლესიის კარნიზი მარტივპროფილიანია, საბურავად გამოყენებულია დიდი ზომის ფიქალი. სახურავის ცენტრში აღმართულია ქვაჯვარა. ეკლესიას სამხრეთიდან მინაშენები ჰქონდა, საიდანაც შემორჩენილია სამხრეთ-დასავლეთი კუთხე. ძეგლს გარშემო გალავანი შემოუყვება.
წირქოლის წმინდა გიორგის მეორე ეკლესია

წირქოლის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ წირქოლში, სოფლიდან ჩრდლოეთით 4 კმ-ზე მთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ოდნავ მარცხნივ გადახრილი, ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში მასიური ტრაპეზის ქვა დგას. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. სამხრეთ კედელში არქიტრავული შესასვლელი და თაღოვანი სარკმელია მოთავსებული. ეკლესიას დასავლეთიდან ოთხკუთხა მინაშენი აქვს. მინაშენში შესასვლელი სამხრეთ კედელში ყოფილა. კარი ამჟამად მორღვეულია. ეკლესიას გარშემო გალავანი შემოუყვება. გალავანში შესასვლელი სამხრეთიდანაა. გალავნის სამხრეთ კედელზე მიშენებულია მცირე ზომის სენაკი. სენაკს დასავლეთიდან ნაოთხარიანი შესასვლელი აქვს, ხოლო აღმოსავლეთით სწორკუთხა სარკმელი; კამარა შეისრულია. გალავანში შემორჩენილია სხვა ნაგებობის ნაშთებიც. მათი დანიშნულების გარკვევა გაწმენდის გარეშე შეუძლებელია. ეკლესიის და მინაშენის გადახურვა მთლიანად ჩამოქცეულია. მიწის დონე აწეულია. კედლები დაბზარულია.
ციხისოფლის ზურგიანი კოშკი

ციხისოფლის ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ციხისოფელში. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

მთაზე აღმართული ზურგიანი კოშკი უხეშად დამუშავებული, სხვადასხვა ზომის ადგილობრივი ჯიშის ქვითაა ნაგები. შვიდსართულიანი კოშკის ბოლო სართულის დიდი ნაწილი ჩამონგრეულია. არქიტრავული შესასვლელი სწორ კედელში, მეორე სართულზეა გაჭრილი. სარკმლები ყველა სართულზე დატანებული და განლაგებულია ერთ ვერტიკალურ ღერძზე. კოშკის სამი დანარჩენი კედელი ყრუა. კოშკი იყო სათვალთვალო დანიშნულების და მოკლებულია საბრძოლო ელემენტებს.
ჩიგოიანის კვირაცხოვლის ეკლესია

ჩიგოიანის კვირაცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

სოფლის მიდამოში მდებარე ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის ქვითა და ფიქალითაა ნაგები. წყობა სწორხაზოვანია. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორკუთხა საკურთხევლით, ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული, საფეხურებიანი სარკმელი, რომლის აქეთ-იქით თითო ნიშაა მოთავსებული. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. დარბაზს ხარისხი შემოუყვება. ჩრდილოეთ კედელზე ერთი, ხოლო სამხრეთ კედელზე ორი სწორკუთხა ნიშაა მოთავსებული. ეკლესია ნათდება აღმოსავლეთი და დასავლეთი სარკმლებით. იატაკი ამოვსებულია მიწით. ეკლესიას დასავლეთიდან და სამხრეთიდან გეგმით სწორკუთხა მინაშენები აქვს. სამხრეთი მინაშენი შედარებით მოკლეა და ვიწრო, დასავლეთისა კი განიერი. მინაშენებს ერთი საერთო კარი აქვს სამხრეთ კედელში გაჭრილი, ხოლო ერთმანეთს უკავშირდებიან სამხრეთი მინაშენის დასავლეთ კედელში დატანებული კარის ღიობით. ეკლესიის კედლები დაზიანებულია, აყრილია საბურავი მასალა. მინაშენები ნაწილობრივ ჩამოქცეულია.
ჩქუნეთის კვირაცხოვლის ნაეკლესიარი

ჩქუნეთის კვირაცხოვლის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, ხუროთმოძრვრული ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩქუნეთში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესიიდან შემორჩენილია ქვების გროვა და ერთადერთი კედლის მცირე ფრაგმენტი, რომელიც სიმაღლით 2 მეტრს აღწევს. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფიქალი. გათხრა-გაწმენდის გარეშე გეგმა არ იკითხება. აქა-იქ შეინიშნება გალავნის ფრაგმენტები.
ზემო წირის ეკლესია ბზეზვა

ზემო წირის ეკლესია ბზეზვა — გარდამავალი ხანის საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ წირში (ყოფ. ზემო წირი).

სოფლიდან დასავლეთით 2 კმ., ტყიანი ბორცვის თავზე მდებარე ეკლესია მცირე ზომის რიყისა და ფლეთილი ქვითაა ნაშენი. დარბაზული ეკლესია აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი ფორმის საკურთხევლით, რასაც ადასტურებს შემორჩენილი სამხრეთის მხარი. ჩრდილოეთის მხარი მონგრეულია. აბსიდში სარკმლის სამხრეთით და ჩრდილოეთით თითო ნიშაა მოთავსებული. საკურთხევლის ძირში მოხაზულობას იმეორებს ხარისხი. კედლების ძლიერი დაზიანების გამო სარკმლების კვალი არ შეინიშნება. სამხრეთი კედლის კარი დასავლეთ მონაკვეთშია გაჭრილი.
ჩიგოიანის მეორე ზურგიანი კოშკი

ჩიგოიანის მეორე ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია - საუკუნეებში.

ზურგიანი კოშკის შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 1-1,5 მეტრს აღწევს. იგი ამოვსებულია მიწით და ქვით. ზურგი ჩრდილოეთითაა მიმართული. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია დიდი ზომის ფლეთილი ქვა.
ციხისოფლის მთავარანგელოზის ეკლესია

ციხისოფლის მთავარანგელოზის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, ხუროთმოძღვრული ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ციხისოფელში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

მდინარე ალეურის მარცხენა ნაპირას, მთაზე მდებარე ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის მოთეთრო-მოყვითალო ქვითაა ნაგები. წყობა სწორხაზოვანია.
დარბაზული, სწორკუთხასაკურთხევლიანი ეკლესია, გეგმით ასევე სწორკუთხა მოხაზულობისაა, საკურთხევულის ცენტრში გაჭრილი ვიწრო, სწორკუთხა სარკმლითა და ჩრდილოეთით ერთი ნიშით. სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია. ნაგებობა დაზიანებულია. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. ეკლესიის გარშემო გალავანია, რომელიც ნაგებია სხვადასხვა ზომის ქვით. ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვით.
ზემო წუბენის მთის ხატის ეკლესია

ზემო წუბენის მთის ხატის ეკლესია — საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო წუბენში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სოფლიდან დასავლეთით 4 კმ-ზე, მთაზე მდებარე დარბაზული ეკლესია რიყისა და ფლეთილი ქვითაა ნაგები. მარკანტული ნაწილებისთვის გამოყენებულია შირიმი. წყობაში დაცულია სწორხაზოვნება.

ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა.

ეკლესიის კამარა ცილინდრულია. დასავლეთ კედელში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. ასეთივეა სამხრეთი შესასვლელიც.

ეკლესია გარედან პერანგშემოცლილია. სახურავი აყრილია, შესასვლელის წირთხლები სერიოზულადაა დაზიანებული. ინტერიერი ამოვსებულია მიწით.
ზემო წუბენის ვაკის ხატის ეკლესია

ზემო წუბენის ვაკის ხატის ეკლესია — საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო წუბენის მიდაობში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ძეგლი მდებარეობს ნასოფლარ ბალოვანის დასავლეთით 2 კმ-ზე. ნაეკლესიარის მცირე ფრაგმენტების მიხედვით ძეგლი ქართული აგურითა და ყორექვით ყოფილა ნაშენი. ამჟამად ეკლესია სერიოზულადაა დაზიანებული. ტერიტორია დაფარულია ქვით, მიწით და ხშირი მცენარეულობით. იკითხება მხოლოდ საკურთხევლის მცირე ნაწილი ნახევარწრიული ნიშით. გაწმენდის გარეშე გეგმის მოხაზვა არ ხერხდება.

ეკლესიიდან 15 მეტრის დაშორებით ოთხკუთხა ნაგებობის კვალი ჩანს — ისიც დაფარულია მიწითა და მცენარეულობით.
ციხისოფლის სამონასტრო კომპლექსი

ციხისოფლის სამონასტრო კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი, ხუროთმოძღვრული ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ციხისოფელში. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

მდინარე ალეურას ხეობაში, მთაზე მდებარე კომპლექსი მოიცავს დიდ ტერიტორიას და შედგება კოშკის, ეკლესიის, სატრაპეზოსა და სხვა ნაგებობებისგან.
სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ადგილობრივი წარმოშობის, უხეშად თლილი, თეთრი ფერის ქვა. გალავნის შიგნით, მის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში ზურგიანი კოშკის ნანგრევია შემორჩენილი. კოშკის მხოლოდ სამხრეთი და აღმოსავლეთი კედლები დგას. იკითხება სამი სართულის დონე. ზურგი კოშკს დასავლეთიდან ჰქონდა. კოშკიდან სამხრეთ-დასავლეთით გეგმით წაგრძელებული ნაგებობის ნაშთია (სატრაპეზო), რომლის კედლები 1 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. ნაგებობის სამხრეთ-დასავლეთით, კიდევ ერთი,  გაურკვეველი დანიშნულების, გეგმით სწორკუთხა სათავსი დგას, მცირე ზომის ეკლესია, გალავნის გარეთ, სამხრეთ აღმოსავლეთით დგას და გეგმით კვადრატს უახლოვდება, სწორკუთხა საკურთხევლის ცენტრში ვიწრო სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ძირში მასიური ქვა თაროსებრადაა გამოწეული. კონქზე გადასვლა ტრომპების საშუალებით ხდებოდა. ამჟამად კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთ კედელშია მოწყობილი.
ეკლესიის კედლები შემორჩენილია 1,5–2 მეტრის სიმაღლეზე. დაზიანების გამო კომპლექსის დანარჩენ ნაგებობათა დანიშნულება გაურკვეველია.
ბოსელთას წმინდა გიორგის ეკლესია

ბოსელთის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბოსელთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სოფლიდან ჩრდილო-დასავლეთით 2 კმ-ზე მდ. ალეურას ხეობაში მდებარეობს ეკლესია, რომელიც სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები, ალაგ-ალაგ წყობაში გამოყენებულია ფიქალი. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორკუთხა საკურთხევლით. აღმოსავლეთ კედელში მოწყობილია ორი შეისრულთაღიანი, ჩრდილოეთით კი სამი არქიტრავული ნიშა. ასეთივე ნიშებია დასავლეთ კედელში. სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში ვიწრო სარკმლებია მოწყობილი. სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია. ეკლესიის კედლები შემორჩენილია 3-4 მეტრის სიმაღლეზე. ტერიტორიაზე ყრია ჩამონაშალი ქვა. სავარაუდოა, რომ ეკლესია კოშკის გეგმაზეა აგებული.
ბოსელთას წმინდა გიორგის ეკლესიის ნანგრევი

ბოსელთის წმინდა გიორგის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბოსელთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის დიდი ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით გააჩნია სწორკუთხა საკურთხეველი. ჩრდილოეთ კედელში მოთავსებულია ერთი სწორკუთხა ნიშა. არქიტრავული შესასვლელი დასავლეთის კედელშია გაჭრილი. ამავე კედელში მცირე ზომის სარკმელია. ეკლესია დაზიანებულია, კედლები შემორჩენილია 1,5-2 მეტრის სიმაღლეზე, გადახურვა ჩამოქცეულია.
ციხისოფლის ციხე

ციხისოფლის ციხე — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ციხისოფელში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

მდინარე ალეურას ხეობაში, ბორცვზე მდებარე ციხიდან შემორჩენილია ჩრდილოეთი, აღმოსავლეთი და დასავლეთი კედლების მცირე ნაწილი. გეგმარების ღერძი ვითარდება დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ. უკიდურეს დასავლეთ ნაწილში დგას ზურგიანი კოშკის ნანგრევი, რომელიც შემორჩენილია სამი სართულის დონეზე. ჩრდილოეთი, აღმოსავლეთი და სამხრეთი კედლები მთლიანად ჩამონგრეულია. კოშკს სათოფურები არ გააჩნია. ციხის აღმოსავლეთ კედელში ჩართულია დიდი ზომის მრგვალი კოშკი, რომელიც შემორჩენილია ორი სართულის დონეზე. აღმოსავლეთი კედელი ჩამოქცეულია.

კოშკის პირველი სართულის სამხრეთ კედელში მოწყობილია სწორკუთხა ნიშა, ასეთივე წყვილი ნიშაა მეორე სართულის დასავლეთ კედელშიც. ციხე და კოშკები ადგილობრივი წარმოშობის დიდი ზომის, ნაცრისფერი ქვითაა ნაგები. ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვით. გალავანს შიგნით იკითხება რამდენიმე ნაგებობის კვალი. ერთ-ერთი ნაგებობის ინტერიერში კედლები დაყოფილია ნიშების რიგით. შესაძლოა ეს სასახლის ფრაგმენტებია.