iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ირმა გურიელი

ირმა გურიელი (ტურაბელიძე; დ. 5 აგვისტო, 1941, ქუთაისი) — ქართველი მსახიობი, ჟურნალისტი, ტელეწამყვანი და პოეტი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1990)

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის თეატრალური ინსტიტუტი.

15 წლის ასაკში უკვე პროფესიული თეატრის სცენაზე თამაშობდა. თეატრალური ინსტიტუტიდან დაწყებული, არაერთი როლი აქვს შესრულებული რუსთაველისა და მოზარდ მაყურებელთა თეატრების სცენაზე. წლების განმავლობაში იყო საქართველოს ტელევიზიის დიქტორი. თამაშობდა სატელევიზიო თეატრის სპექტაკლებში. მათ შორისაა: „კუკარაჩა“ (რებეკა, რეჟ. თემურ ჩხეიძე), „ხორუმი ქართული ცეკვაა“ (რეჟ. გ. კახაბრიშვილი, 1982) და სხვა. გახმოვანებული აქვს ფილმები და სერიალები.

მაყურებლის დიდი სიყვარულის სიმბოლოდ, მთაწმინდაზე ირმა გურიელის ვარკვლავი თინა მგალობლიშვილისა და ირინა მათიაშვილის ვარსკვლავებთან ერთად გაიხსნა.

ირმა გურიელი არის ავტორი ლექსების ორი კრებულისა: „ჩუმი ცეცხლი“ და „ნეტავი ჩავწვდე გულისთქმას“. მის ლექსებზე შექმნილია სიმღერები.

ფილმოგრაფია
1975 : „ვალსი მთაწმინდაზე“
1983 : „მაცივარში ვიღაც იჯდა“
2001 : „უჩინარი“
2017 : „ჩემი ბედნიერი ოჯახი“
ხორუმი ქართული ცეკვაა (სატელევიზიო სპექტაკლი)

„ხორუმი ქართული ცეკვაა“ — ქართული სატელევიზიო სპექტაკლი, რომლის რეჟისორია გიორგი კახაბრიშვილი. ტელესპექტაკლი გადაღებულია გურამ დოჩანაშვილის ამავე სახელწოდების პიესის მიხედვით.

სიუჟეტი
სატელევიზიო სპექტაკლი ეხება საქართველოში დაბრუნებული ემიგრანტის და სოციოლოგის მიერ დანახულ საქართველოს. ქართველი ახალგაზრდა მამაკაცის ხუთწლიანი ემიგრანტობა სრულდება. სამშობლოში ბრუნდება და თან მოჰყავს თავისი მეგობარი სოციოლოგი, რათა მისი დახმარებით, უკეთ გაიაზროს და დაინახოს ქართული კულტურა, საზოგადოება, სოციუმი მთელი თავისი ავ-კარგით. სიუჟეტი ერთ პატარა, ტრადიციულ ქართულ სოფელში ვითარდება, სადაც სხვადასხვა პროფესიის, საქმიანობის, ასაკის, ხასიათისა თუ შეხედულებების ადამიანები ცხოვრობენ. მათი საუბრები, კამათი, ბჭობა მთელს ქართულ ხასიათს კარგად წარმოაჩენს.

როლებში
გოვენ ჭეიშვილი — არქიფო
ბესარიონ ხიდეშელი — ერასტი
კარლო საკანდელიძე — ბესარიონი
ზაირა ლებანიძე — ბესარიონის ცოლი
გია ბურჯანაძე — სვიმონ
გივი ჭიჭინაძე — შალვა
შალვა ხერხეულიძე — გლეხი
ბერტა ხაფავა — ვერიკო
ნინელი ჭანკვეტაძე — აგნესა
დავით კვირცხალია — სერგია
ზაზა მიქაშავიძე — კოკილო
ლეო ანთაძე — ვამიჩეიშვილი
ივანე საყვარელიძე — მონადირე
რამაზ იოსელიანი — დათა
იური ვასაძე — ბიქტორი
რევაზ იმნაიშვილი — საშიკო
მურმან ჯინორია — უნივერსალი, გოგის მეგობარი
ნატო შენგელაია — ასისტენტი
მამუკა მაზავრიშვილი — გოგი
ირმა გურიელი — ლამზირა
აბესალომ ლორია — სოფლის მოსახლე
სატელევიზიო სპექტაკლი

სატელევიზიო სპექტაკლი, იგივე ტელესპექტაკლი — სატელევიზიო გადაცემის ჟანრი, რომელიც ტელევიზიის განვითარებასთან ერთად ჩამოყალიბდა. ის არის წარმოდგენა, რომლის ტრანსლირება ხდებოდა რამდენიმე კამერიანი სატელევიზიო სტუდიიდან, მოგვიანებით კი იწერებოდა ლენტზე და სრულიად განსხვავდება სატელევიზიო ფილმისგან, რომელშიც ერთი კამერა გამოიყენება კინოწარმოებისთვის.

საქართველოში ტელევიზიის არსებობის პირველივე წლებიდან განხორციელდა მნიშვნელოვანი სატელევიზიო დადგმები, რომლებშიც მონაწილეობდნენ დიდი მსახიობები: სერგო ზაქარიაძე, სესილია თაყაიშვილი, ვერიკო ანჯაფარიძე, მედეა ჯაფარიძე, გიორგი გეგეჭკორი, დოდო აბაშიძე და სხვები. პირველი სატელევიზიო სპექტაკლი დადგეს მიხეილ თუმანიშვილმა, დავით ცხაკაიამ და მერაბ ჯალიაშვილმა. ტელევიზიის ისტორიაში, კომპოზიტორმა ნოდარ გიგაურმა პირველად შექმნა სატელევიზიო ოპერა- „გამზრდელი“.

ცნობილი ქართული სატელევიზიო სპექტაკლებია: „ჯერ დაიხოცნენ, მერე იქორწინეს“ (რეჟ. გ. კახაბრიშვილი), „უჩინმაჩინის ქუდი“ (რეჟ. გ. კახაბრიშვილი, 1976), „ერთი რამის სიყვარული დაფარვა, რომ სჭირდება“ (რეჟ. ზ. კანდელაკი, 1979), „ხორუმი ქართული ცეკვაა“ (რეჟ. გ. კახაბრიშვილი, 1982), „კუკარაჩა“ (რეჟ. თემურ ჩხეიძე), „მტრედის მოტანილი ბარათები“, „ჯაყოს ხიზნები“ (რეჟ. თემურ ჩხეიძე), „ოპერაცია დეიდა ტასო“, „ცოლ ქმარი ბინას დაეძებს“ და სხვები.
ორთაქლარი (ჩამლიჰემშინის რაიონი)

ორთაქლარი — სოფელი ჩამლიჰემშინის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 132 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩამლიჰემშინიდან 39 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 92 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული სახელწოდებაა ბაშქოი.

ისტორია
1800-იან წლებში დაარსებული სოფლის ძველი სახელი იყო ბაშქოი, რომელმაც შემდგომში მიიღო „ორთაქლარი“ სახელწოდება და მიიღო სოფლის სტატუსი.
ორთანი (ჩამლიჰემშინის რაიონი)

ორთანი — სოფელი ჩამლიჰემშინის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 72 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩამლიჰემშინიდან 5 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 50 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის ძველი სახელი სომხურად, ორთნენცი/ვორთნენცი იყო, რომელმაც შემდგომში „ორთანი“ სახელი მიიღო და სოფლის სტატუსი მოიპოვა.
ორთაიალა (ჩამლიჰემშინის რაიონი)

ორთაიალა — სოფელი ჩამლიჰემშინის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 105 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩამლიჰემშინიდან 40 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 78 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
1800-იან წლებში დაარსებული სოფლის ძველი სახელი ორთაქოი იყო, რომელმაც შემდგომში „ორთაიალა“ სახელი მიიღო და სოფლის სტატუსი მოიპოვა.
სირაქოი (ჩამლიჰემშინის რაიონი)

სირაქოი — სოფელი ჩამლიჰემშინის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 131 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩამლიჰემშინიდან 38 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 100 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
1800-იან წლებში დაარსებული სოფლის 1928 წლის ძველი სახელი აშაღიქოი იყო, რომელმაც შემდგომში „სირაქოი“ სახელი მიიღო და სოფლის სტატუსი მოიპოვა.
შენქოი (ჩამლიჰემშინის რაიონი)

შენქოი — სოფელი ჩამლიჰემშინის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 73 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩამლიჰემშინიდან 8 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 21 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის ძველი სახელი 1946 წელს იყო ამოქთა, უფრო ადრე ის სოფელი კოლონას უბანი იყო, ხოლო 1957 წლის 16 აგვისტოს მიიღო შენქოის სახელი და მიენიჭა სოფლის სტატუსი. სოფელში არის შენქოის ხიდი და 1900 წელს აშენებული ხის მეჩეთი.
შენიუვა (ჩამლიჰემშინის რაიონი)

შენიუვა — სოფელი ჩამლიჰემშინის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 73 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩამლიჰემშინიდან 8 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 112 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
1800-იან წლებში დაარსებული სოფლის ძველი სახელი იყო ჩინჩივა, შემდგომში მიიღო სახელი „შენიუვა“ და მოიპოვა სოფლის სტატუსი.
თოფლუჯა (ჩამლიჰემშინის რაიონი)

თოფლუჯა — სოფელი ჩამლიჰემშინის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 52 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩამლიჰემშინიდან 5 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 995 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის ძველი სახელი 1928 წელს იყო ჩანო, შემდეგ მიიღო სახელი „თოფლუჯა“ და მიენიჭა სოფლის სტატუსი. სოფლის სახელი 2009 წელს გამოქვეყნებულ ლაზური ტოპონიმების ლექსიკონში მოხსენიებულია როგორც მცანო. „მცა“ ლაზურად ნიშნავს „ცას“, ხოლო „მცანა“ ნიშნავს ბეღურას.
იაილაქოი (ჩამლიჰემშინის რაიონი)

იაილაქოი — სოფელი ჩამლიჰემშინის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 121 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩამლიჰემშინიდან 56 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 123 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
1800-იან წლებში დაარსებული სოფლის ძველი სახელი სომხურად იყო ელიჰოვიდი, რაც ნიშნავს „დაქანებულ მთას“. მოგვიანებით მან მიიღო სახელი „იაილაქოი“ და მოიპოვა სოფლის სტატუსი. 1817-1819 წლებში იმ დროის მღვდელმა მინას ბიჯიშკიანმა მოინახულა რეგიონი და აღნიშნა ისტორიაში როგორც ჩამლიჰემშინში ერთადერთი სოფელი, რომელმაც შეინარჩუნა სომხური იდენტობა.
იაზლიქი (ჩამლიჰემშინის რაიონი)

იაზლიქი — სოფელი ჩამლიჰემშინის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 90 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩამლიჰემშინიდან 25 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 18 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
1800-იან წლებში დაარსებული სოფლის ძველი სახელი იყო ვაროში, შემდგომში მიიღო სახელი „იაზლიქი“ და მიენიჭა სოფლის სტატუსი.
იოლქი (ჩამლიჰემშინის რაიონი)

იოლქი — სოფელი ჩამლიჰემშინის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 70 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩამლიჰემშინიდან 6 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 52 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფელი, რომელიც დაარსდა 1500-იან წლებში, თავდაპირველად ერქვა კუშივა, შემდეგ მიიღო სახელი „იოლქი“ და მიენიჭა სოფლის სტატუსი.
დიადი თეთრი საძმო

}

ანალოგიური კონცეპციები ტრადიციულ რელიგიებში
ბუდიზმი
ბუდიზმში კაცობრიობის მასწავლებლებს მოიხსენიებენ შამბალასთან კავშირში. შამბალა ასევე ფიგურირებს ,,კალაჩაკრა — ტანტრას" ბუდისტურ წმინდა ტექსტებშიც, — რომლებიც შეიცავს დედამიწაზე მომავალი მოვლენების წინასწარმეტყველებას, და ,,შამბალას მეუფეები" კი აღწერილია როგორც კაცობრიობის მშობელი მასწავლებლები, რომელთა მიერ გადაცემული ცოდნა ადამიანებმა რელიგიად აქციეს. ეს მასწავლებლები არიან ბუდები და ბოდჰისატვები, რომლებიც ცხოვრობენ შამბალას დედაქალაქში — კალაპეში.

საძმოს კონცეფცია ლიტერატურაში
ფ. ოლივერი — „ორი პლანეტის მოქალაქე“ — აღწერილია მთავარი გმირის ფილოსის რამოდენიმე განსხეულება, რომელიც მოიცავს პერიოდს დაწყებულს ატლანტიდიდან და გაგრძელებულს ასწლეულის ამერიკის შეერთებულ შტატებამდე. იგი უახლოვდება რა სულიერ ამაღლებას, მას სულ უფრო და უფრო ხშირად უწევს შეხება იმ საზოგადოების წევრებთან, რომლებიც წიგნში მოხსენიებულია როგორც — „მარტოობის ძენი“.
დ. ბრინკლი, „სინათლით გადარჩენილი“ — რომელშიც ავტორი ყვება საკუთარი კლინიკური სიკვდილის გამოცდილებაზე და აღწერს მას როგორც სხვა განზომილებაში ყოფნას, სადაც მას ურთიერთობა აქვს სინათლის 13 არსებასთან, რომლებიც კურირებენ დედამიწაზე ევოლუციის პროცესს.
კონკორდია ანტაროვა, „ორი სიცოცხლე“ — რომანი, სადაც მხატვრული ფორმით გადმოცემულია თეოსოფიისათვის დამახასიათებელი კატეგორიები, რომელთა შორისაც არის ცნება — „სიბრძნის მეუფეები“ (დიად თეთრ საძმოზე).
ევერნია

ევერნია — ლიქენების გვარი უსნეასებრთა ოჯახისა. აქვს ბრტყელ-ფირფიტისებრ ნაკვეთებიანი ბუჩქის ფორმის რბილი, მომრგვალებული ან დიქოტომიურად დატოტვილი თალუსი, რომელიც სუბსტრატს ემაგრება სქელი, მოკლე ფეხით — გომფით. მრავლდება სორალებით ან აპოთეციუმებში მოთავსებული სპორებით. იზრდება მერქნიან მცენარეებზე, იშვიათად — ხავსიან ნიადაგზე. საქართველოში ცნობილია 3 სახეობა. იყენებენ პარფიუმერიაში.
ზილქალე (ჩამლიჰემშინის რაიონი)

ზილქალე — სოფელი ჩამლიჰემშინის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 82 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩამლიჰემშინიდან 20 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 45 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
1500-იან წლებში დაარსებული სოფლის ძველი სახელი ბერძნულად იყო ქოლონა, რაც ნიშნავს „საფლავს“. მოგვიანებით მან მიიღო სახელი „ზილქალე“ და მოიპოვა სოფლის სტატუსი.
სერგო ევლახიშვილი (რეჟისორი)

სერგო სერგოს ძე ევლახიშვილი (დ. 6 თებერვალი, 1924, თბილისი, — გ. 10 ივლისი, 2004, მოსკოვი) — რეჟისორი, მსახიობი. საქართველოს (1967) და რუსეთის (1997) ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე.

მამამისი იყო ოპერის მომღერალი სერგო ევლახიშვილი. დაამთავრა თბილისის კინოსტუდიასთან არსებული კინომსახიობთა სასწავლებელი (1942), მოსკოვის ვახტანგოვის სახელობის თეატრთან არსებული ბ. შჩუკინის სახელობის თეატრალური სასწავლებელი (1950), ლენინგრადის თეატრის, მუსიკისა და კინემატოგრაფიის სახელმწიფო ინსტიტუტი (1955). 1954 წლიდან იყო მოსკოვის ვ. კომისარჟევსკაიას სახელობის თეატრის რეჟისორი და მსახიობი. გადაღებულია ფილმებშიც. 1960 წლიდან მუშაობდა საქართველოს ტელევიზიის მთავარ რეჟისორად. გადაიღო ქართული სატელევიზიო ფილმები: „გამზრდელი" (1961), „ექიმი მიდის ფეხბურთზე" (1962), „ანკესი და სეინერი" (1962), „მე თვითონ" (1966), „მიხაი ზიჩი" (1967, უნგრელ რეჟ. ი. მატესთან ერთად) და სხვ.

1968 წლიდან ცხოვრობდა და მუშაობდა მოსკოვში. 1968-1971 წლებში იყო ცენტრალური ტელევიზიის ფერად გადაცემათა სტუდიის მთავარი რეჟისორი, 1971-1987 წლებში — ცენტრალური ტელევიზიის ლიტერატურულ-დრამატული პროგრამების მთავარი რედაქციის რეჟისორი. დადგა ტელესპექტაკლები, გადაიღო ფილმ-სპექტაკლები და ფილმები, მ. შ. „ჰამლეტი" (1970, ფილმ-სპექტაკლი), „პოეტის დაბადების დღე" (1973), „ოდესღაც კალიფორნიაში", „მარტინ იდენი" (ორივე 1976), „გრძელი დღეების თვე" (1978), „რისხვა" (1979), „ტროპინინები" (1984), „რევოლუციისათვის მოწოდებული" (1986), „პორტრეტი" (1987) და სხვ. 1987–2004 წლებში იყო მოსკოვის ტელევიზიისა და რადიომაუწყებლობის მუშაკთა კვალიფიკაციის ასამაღლებელი ინსტიტუტის საეკრანო ხელოვნების კათედრის პროფესორი.
ევლოგი სალოსი

ევლოგი — საუკუნის ქართველი ბერი, თამარ მეფის თანამედროვე. მემატიანეების დახასიათებით, „სალოსად წოდებული და წინასწარმცნობლობისა ღირსქმნილი“ („ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანი“), „ქრისტესთჳს სულელი, რომელსა მოეღო მადლი წინასწარმცნობელობისა“ (ბასილი ეზოსმოძღვარი). საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ შერაცხულია წმინდადად, მოიხსენიება წმინდა იოანე შავთელთან ერთად 1 (14) აპრილს.

ევლოგი ბასიანის ბრძოლის (დაახლ. 1203 წ.) წინ სალოცავად ოძრხეში წასულ თამარ მეფეს თან ახლდა კათოლიკოს თევდორესთან, ეპისკოპოსებთან, იოანე შავთელთან და სხვა მონაზვნებთან ერთად. მემატიანეების ცნობით, წირვის დროს ევლოგი სამგზის დაეცა მიწაზე, შემდეგ ხელები აღაპყრო და დაიძახა: „აჰა, წყალობა ღმრთისა სახლსა ზედა თამარისსა მოიწია!“. მან იოანე შავთელს გაანდო ხილვის საიდუმლო — ღვთის შეწევნით ქართველებმა ბასიანში გამარჯვება მოიპოვესო, რის შემდეგაც „მყის წარვიდა ევლოგი პირისაგან მათისა და დაიმალა“.
ევლოგია

ევლოგია (, – კურთხევა, დალოცვა) — ეკლესიაში ნაკურთხი სეფისკვერი, წყალი, ხილი და სხვ., რომლის ნაწილი მორწმუნეებს გადაეცემა სახლში წასაღებად. უფრო ფართო მნიშვნელობით ნიშნავს ეკლესიისადმი შეწირულ ძღვენს. ტერმინი „ევლოგია“ პირველად „ახალ აღთქმაში“, პავლე მოციქულის კორინთელთა მიმართ მეორე ეპისტოლეში გვხვდება (9. 5).
ევმელოს კორინთელი

ევმელოს კორინთელი — ძვ. წ. საუკუნის ნახევრადლეგენდარული ბერძენი ეპიკოსი პოეტი, კორინთის მმართველი დორიული კლანის — ბაკქიდების წარმომადგენელი.

ევმელოსს მიეწერება პოემა „კორიანთიაკას“ ჩვენამდე მოღწეული რამდენიმე მეტ-ნაკლებად სანდო ფრაგმენტი. პოემაში გადმოცემულია ქალაქ კორინთის ლეგენდარული ისტორია. პოემაში ავტორი ძველ ბერძნულ ლიტერატურაში პირველად ახსენებს ტერმინს „კოლხისს“ და მას აიეტის ლეგენდარულ სამეფო აიასთან აიგივებს. თუკი ეს ფრაგმენტი მართლაც ევმელოს კორინთელის დროინდელია, მაშინ იგი უკვე ასახულია არგონავტების თქმულების უძველეს ვერსიებში და კოლხეთთან იდენტურობაზე უნდა მიუთითებდეს.
ევნოცია

ევნოცია — დიატომეების (კაჟოვანი წყალმცენარის) გვარი პრიმიტიულნაჭდევიანთა ქვერიგისა. უჯრედები ერთეულია ან შეერთებულია ლენტისებრ კოლონიებში. თავისუფლად ცხოვრობს ან მიმაგრებულია სუბსტრატზე. მტკნარი წყლის სახეობებია, გვხვდება კირით ღარიბ წყლებში, ხავსებს შორის, ნესტიან კლდეებზე; დამახასიათებელია მთის წყალსატევებისათვის. საქართველოში ცნობილია 34 სახეობა და სახესხვაობა.
აია-ნაპის მონასტერი

აია ნაპას მონასტერი— აია-ნაპას მონასტერი მდებარეობს ამავე ქალაქის ცენტრში. სახელწოდება "აია ნაპა" მომდინარეობს "ტყის ღვთისმშობლის ხატიდან" და ნიშნავს წმინდა ტყეს. ეს სახელი დაერქვა მას შემდეგ, რაც ღვთისმშობლის ხატი მონადირემ აქ ტყეში, გამოქვაბულში იპოვა. მონადირის ძაღლი იყო პირველი, რომელმაც დაინახა მბზინავი ხატი და ყეფა დაიწყო. ამ ამბის შემდეგ ბევრმა მორწმუნემ შეიტყო ხატის შესახებ და დაიწყეს გამოქვაბულის სტუმრობა ხატის სანახავად, რის შემდეგაც იგი წმინდა ადგილად იქცა. ვარაუდობენ, რომ ხატი გამოქვაბულში - საუკუნეებში, ხატმებრძოლობის პერიოდში დაასვენეს, მაშინ, როცა რელიგიური ხატები ნადგურდებოდა.

მონასტერის აშენების თარიღი ზუსტად არ არის ცნობილი, მაგრამ ეკლესია იმ გამოქვაბულის ირგვლივ, სადაც ხატი იპოვეს, მე-14 საუკუნეში აშენდა. არსებობს მტკიცებულება, რომ აქ არსებობდა ქრისტიანული თემი ბიზანტიური ეპოქიდან, ამიტომაც ვარაუდობენ, რომ აია ნაპას ეს სახელი 1366 წლამდე უნდა დარქმეოდა.

მონასტერი იმ სახით, რომლითაც დღესაა შემორჩენილი, აშენდა მე-15 საუკუნეში, ხოლო მის ცენტრში გამოქვაბულის ეკლესია მოაქციეს. ის ააშენეს ვენეციელებმა, რომლებიც იმ დროს კვიპროსის მმართველები იყვნენ. ერთ-ერთი ადგილობრივი ლეგენდის თანახმად, ვენეციელი დიდგვაროვნის ჯიუტ ქალიშვილს სურდა ცოლად გაჰყოლოდა მასზე დაბალი ფენის წარმომადგენელ მამაკაცს, რასაც მამამისი არ დაუშვებდა. ქალიშვილმა გამოქვაბულის ეკლესიას შეაფარა თავი, დაახლოებით 1500 წელს და რადგანაც ვერ დაქორწინდა, საკუთარი ხარჯებით ააშენა ეკლესია, კელიები და მონასტერი. თანდათანობით ტერიტორია გაფართოვდა და მოიცავდა დედათა მონასტერს, რომაულ სამლოცველოსა და ფქვილის წისქვილს. მონასტრის კარიბჭის გარეთ მდგომი გიგანტური სიკამორის ხე, გადმოცემების თანახმად, ამავე ვენეციელმა ქალმა დარგო.

ეზოს ჩრდილოეთ მხარეს ტახის თავის ფორმის შადრევანია. მის ზემოთ დგას ორსართულიანი შენობა, რომელშიც თავდაპირველად ვენეციელი ქალიშვილი ცხოვრობდა. ბორცვზე, ეკლესიის დასავლეთ მხარეს არის პატარა, უძველესი ეკლესია, რომელშიც, გადმოცემის თანახმად, ღვთისმშობელი ცოტა ხნით გაჩერებულა დასასვენებლად.

1571 წელს კვიპროსი ოსმალეთის მმართველობის ქვეშ იყო, მაგრამ სხვა ეკლესიებისაგან განსხვავებით, ეს მონასტერი არ დანგრეულა. 1625 წელს მოგზაურები აღწერდნენ, რომ მონასტერი ძირითადად გამოიყენებოდა დედათა მონასტერად და დიდ ტერიტორიაზე იყო გაშლილი. იმ დროს იგი ისე გამოიყურებოდა, როგორც დღეს. წლების განმავლობაში იგი გამოიყენებოდა ხან დედათა, ხან მამათა მონასტერად, მაგრამ მან მუდმივი მოსახლეობა დაკარგა დაახლოებით 1758 წელს.

მონასტერის მიმდებარე ტერიტორია იმ დროს არ იყო განვითარებული და მხოლოდ მე-18 საუკუნის შუა პერიოდში დაიწყო პირველი სახლების მშენებლობა აია ნაპაში. სოფლის პირველი მაცხოვრებლები იყვნენ თესალონიკელები, რომლებმაც ჭირის ეპიდემიის გამო მიატოვეს სამშობლო. მოგვიანებით, 1813 წელს, მონასტერს რემონტი ჩაუტარდა, მაგრამ მას არ გააჩნდა სამონასტრო თემი და ამიტომაც მონასტრის ქონება ადგილობრივ ფერმერებს მიაქირავეს. მონასტერის შენობები თემის საჭიროებათათვის გამოიყენებოდა.

1878 წლის შემდეგ, როცა ბრიტანელები მართავდნენ კვიპროსს, იგი გახდა სოფლის სამრევლო ეკლესია და ჩატარდა სამუშაოები ისტორიული შენობების შესანარჩუნებლად. 1990 წლისთვის მზარდი სოფლისთვის საჭირო გახდა უფრო დიდი ეკლესია და აშენდა ღვთისმშობლისადმი მიძღვნილი თანამედროვე ტაძარი.

მონასტრის ტერიტორია დღეს არის მშვიდობისა და სიმშვიდის ოაზისი, აია ნაპას მღელვარე ქალაქის ცენტრში.
ფერადობის თეორია

ფერადობის თეორია — თეორია, რომელიც ქიმიურ ნაერთთა ფერს აკავშირებს მათ აღნაგობასთან. ფერის შეგრძნება წარმოიქმნება მაშინ, როცა მხედველობის ნერვზე ეცემა ელექტრომაგინიტური გამოსხივება, რომლის ენერგიაა -დან — ერგ-მდე (ტალღის სიგრძე — 400-დან 760 ნმ-მდე). ამ დროს აღნიშნული ინტერვალის ელექტრომაგნიტური გამოსხივების (ე. წ. ხილული უბნის) ერთობლივი მოქმედება იწვევს თეთრი სინათლის აღქმას, ხოლო ამ უბნის რომელიმე ვიწრო ნაწილის ზემოქმედება — შეფერილისას. საგნის მიერ სინათლის შთანთქმისას ადამიანი აღიქვამს ამ საგანს, შეფერილს შთანთქმული ფერის დამატებითი ფერით.

ნივთიერების მიერ სინათლის შთანთქმა აიწერება ბუგერ-ლამბერტ-ბერის კანონით. ნივთიერების შეფერილობას ახასიათებენ მაქს ტალღის სიგრძით, რომლის დროს სინათლის შთანთქმა მაქსიმალურია.

მაქს წანაცვლებას (საგნის შეფერილობის ცვლილებას) ყვითლიდან მწვანისაკენ ნარინჯისფერის, წითლის, იისფერის, ლურჯის გავლით ფერის გაღრმავება, ანუ ბატოქრომული ეფექტი ეწოდება, ხოლო მწვანიდან ყვითლისაკენ — ფერის ამაღლება, ანუ ჰიფსოქრომული ეფექტი. კაშკაშა შეფერილობა (მაგალითად, ყავისფერი, ბორდოსფერი), განპირობებულია სინათლის შთანთქმით ვიწრო დიაპაზონში. არაკაშკაშა შეფერილობას იწვევს სინათლის შთანთქმა ფართო დიაპაზონში, ხოლო რუხსა და შავ შეფერილობას — შთანთქმა სპექტრის მთელ ხილულ არეში. არაგამჭვირვალე სხეული, რომელიც აირეკლავს ხილული სპექტრის ყველა სხივს, უფერულია.

ფერადობის თეორია შეიქმნა სინთეზური ორგანული საღებრების ქიმიურ განვითარებასთან დაკავშირებით. ნივთიერების აგებულებისა და ფერის ურთიერთკავშირი პირველად გერმანელმა ქიმიკოსებმა კ. ლიბერმანმა და კ. გრებემ შეისწავლეს (1869). 1876 წელს გერმანელმა ქიმიკოსმა ო. ვიტმა ჩამოაყალიბა ე. წ. ქრომოფორული თეორია, რომლის მიხედვით ორგანული ნივთიერებების ფერი განპირობებულია ატომთა გარკვეული ჯგუფებით (აუქსოქრომები და ქრომოფორები).

საღებრების ფერზე დიდ გავლენას ახდენს აგრეთვე მოლეკულათა შეუღლების ჯაჭვში სივრცული დაბრკოლებანი, ჩამნაცვლებლების დონორული და აქცეპტორული ხასიათი. განსაკუთრებით დიდ გავლენას ახდენს მაქს წანაცვლებაზე მოლეკულაში რგოლური სისტემის წარმოქმნა. არაორგანული ნივთიერებების ფერი განპირობებულია იონთა ელექტრონული ორბიტალების ძლიერი დეფორმაციით ან ვაკანტურ და ორბიტალებზე ელექტრონების გადატანით. თანამედროვე კვანტურ-მექანიკური მეთოდები საშუალებას იძლევა მოლეკულის აგებულებაზე დაყრდნობით გამოითვალოს შთანთქმის ზოლები.
უჩთაფა (აღჯაბადის რაიონი)

უჩთაფას ყორღანები — სამი დიდი ყორღანი აღმოსავლეთ აზერბაიჯანის სტეპის ზონაში, აღჯაბედის რაიონის სოფელ სალმანბეილის მახლობლად. ადრე ბრინჯაოს ხანის ძეგლი. მტკვარ-არაქსის კულტურას მიეკუთვნება.

უჩთაფას ბორცვი რაფაელ პუმპელის ამერიკულმა ექსპედიციამ აღმოაჩინა. გაზსადენის მშენებლობისას განადგურდა ჩრდილოეთის ბორცვი, რომელიც 4 მეტრი სიმაღლის იყო. ძეგლი 1958-1960 წლებში შეისწავლეს სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის არქეოლოგიის ინსტიტუტისა და აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ისტორიის ინსტიტუტის ერთობლივი ექსპედიციის ალექსანდრე იესენის ხელმძღვანელობით.

სამარხში, რომელიც თარიღდება საუკუნით, 13 მეტრის სიღრმეზე, 1960 წლის 19 ივლისს გათხრებისას ოქროს გულსაკიდი მონეტა აღმოაჩინეს, კერძოდ იუსტინიანე -ის სოლიდუსი (527-565 წწ.).

უჩთაფას ეგრეთ წოდებული „პატარა ბორცვზე“ სეზონური დასახლება იყო. დასახლება ძ.წ - საუკუნეებით თარიღდება. დააარსეს მომთაბარე მწყემსებმა. მცირე ოთხკუთხა ადგილებს ზამთრის სეზონზე იყენებდნენ, გაზაფხულზე კი მოსახლეობა და პირუტყვი მთაში გადადიოდა. უჩთაფას დასახლება ამ პერიოდის ყარაბაღის პირველი და შესწავლილი ყოველდღიური ძეგლია.
ევსტათი თესალონიკელი

ევსტათი თესალონიკელი (, ; გ. 1195) — ბიზანტიელი თეოლოგი და კომენტატორი, თესალონიკეს მთავარეპისკოპოსი. ბერძნული მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ შერაცხულია წმინდანად (1988 წელს), ხსენების დღეა 20 სექტემბერი.

წარმოშობით იყო კონსტანტინოპოლიდან. თავდაპირველად იყო მირის ეპისკოპოსი ლიკიაში, 1175 წლიდან — თესალონიკეს მიტროპოლიტი. მას ეკუთვნის თეოლოგიური ტრაქტატები და წერილები. დიონისე პერიეგეტეს ეპიკური პოემის მისეული სქოლიოები შეიცავს სტეფანე ბიზანტიელისა და არიანეს ამჟამად დაკარგულ ფრაგმენტებს. მნიშვნელოვანია ევსტათი თესალონიკელის ჰომეროსის „ილიადისა“ და „ოდისეის“ კომენტარები. ევსტათი ერთ-ერთი მთავარი ნაშრომია „თესალონიკეს აღება“, 1185 წელს ნორმანების მიერ თესალონიკეს აღების და გაძარცვის ისტორია, რომლის თვითმხილველი თავადაც იყო. ევსტათი ქალაქის დამცველთა შორის აღნიშნავს იბერებისა და ალანების გულადობას. აქვე უთითებს, რომ ქალაქის დამცველთა სარდალს, დავით კომნენოსს, „თავზე ეხურა იბერიული ყაიდის უცხოური წითელი ქუდი“ , ხოლო შემდეგ ნაწყვეტში, უცხოურ ქუდს, რომელიც იმპერატორ ანდრონიკეს ეხურა, უკვე ლაზურს უწოდებს.
ევფრატა

ევფრატა — საჭურისი ბიზანტიის საიმპერიო კარზე, იმპერატორ იუსტინიანე -ის (ზეობდა 527–565 წლებში) თანამედროვე, ტომით აბაზგი.

530-იან წლებში ევფრატა იმპერატორმა იუსტინიანემ აბაზგიაში (აფხაზეთში) გაგზავნა აბაზგი ბავშვების დასაჭურისების და გაყიდვის ტრადიციის ასაკრძალად, რასაც აბაზგები სიხარულით შეხვედრიან. ხელი შეუწყო იუსტინიანეს მიერ აბაზგიაში გავრცელებული ქრისტიანობის განმტკიცებას. ევფრატას მისიის შესახებ მოთხრობილია პროკოპი კესარიელის თხზულებაში. მას ასევე იცნობს ჯუანშერის „ცხოვრება ვახტანგ გორგასლისა“.
აივალიქი (იქიზდერეს რაიონი)

აივალიქი — სოფელი იქიზდერეს რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 58 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ იქიზდერედან 6 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 98 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფელი დაარსდა 1800-იან წლებში და თავდაპირველად ლაზურად იწოდებოდა როგორც კაპწე , 1913 წელს მიიღო სახელწოდება „აივალიქი“ და მოიპოვა სოფლის სტატუსი.
ოთარ ეზიკაშვილი

ოთარ სიმონის ძე ეზიკაშვილი (დ. 18 დეკემბერი, 1915, ქუთაისი, — გ. 26 სექტემბერი, 1994, თბილისი) — ქართველი ინჟინერ-მექანიკოსი. ტექნიკის მეცნიერების დოქტორი (1954), პროფესორი (1955), საქართველოს მეცნიერებისა და ტექნიკის დამსახურებული მოღვაწე (1967).

დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის ენერგომექანიკის ფაკულტეტი (1939). 1939-1946 წლებში მუშაობდა ჯერ ქუთაისის ლითოფონის ქარხნის მთავარი ინჟინერ-მექანიკოსის მოადგილედ, შემდეგ თბილისის ელექტრომექანიკური ქარხნის დირექტორად. 1946 წლიდან მოღვაწეობდა საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში, სადაც 1954 წლიდან იყო მანქანათა ნაწილებისა და ამწევ-სატრანსპორტო მანქანების კათედრის გამგე, 1990 წლიდან გარდაცვალებამდე — ამავე კათედრის პროფესორი. მისი სამეცნიერო შრომები ეხება მანქანათა გაანგარიშება-დაპროექტების მეთოდების სრულყოფას.