iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გრძელმტევანა

გრძელმტევანა, ტყის ვაზი, ინსტიტუტის გრძელმტევანა, გრძელმტევნიანი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

სახელწოდება ამ ჯიშისთვის დამახასიათებელი მტევნების ზომის მანიშნებელია. გრძელმტე-ვანა ყურადღების ცენტრში პირველად 1933 წელს მოექცა, როდესაც საქართველოს მევენახეობის რაიონების გამოკვლევისას სოფელ ბოდბისხევში იპოვეს. მევენახეობის ინსტიტუტის მიერ ამ ჯიშის შესწავლა-გადარჩენაში შეტანილი წვლილის აღსანიშნავად ჯიშს ინსტიტუტის გრძელმტევანა უწოდეს.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, იშვიათად ოვალური ფორმის, ხუთნაკვთიანი, გვხვდება სამნაკვთიანებიც. ფოთლის ქვედა მხარე აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრად საშუალოდაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი გრძელია და დატოტვილი, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის. თხელია, ზოგჯერ საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოვალური. მომწვანო-მოყვითალო ელფერის. კანი თხელი აქვს, მაგრამ მვვრივი, ცვილისებრი ფიფქით საშუალოდ დაფარული. რბილობი საშუალო სიმკვრივისაა, მდნარი, ტკბილი, სასიამოვნო გემოთი და სუსტად გამოხატული ჯიშური არომატით.

გრძელმტევანა საშუალო ზრდის ვაზია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 124-159 დღის ფარგლებში მერყეობს და სრულ სიმწიფეს სექტემბრის შუა რიცხვებში აღწევს. მტევნის წონა 250-300 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 9.0-10.0 ტონა. სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19-22%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5.5-9.4 გ/ლ-ს.

მიიღება მაღალი ღირსების ევროპული მშრალი ღვინო. იგი მოყვითალო ჩალისფერია, კრიალა, ნაზი, შინაარსიანი და ჰარმონიული. სასიამოვნოდ გამოკვეთილი ჯიშური არომატით და კარგი გემოთი, ხოლო დაძველების შემდეგ ღვინის ხარისხი საგრძნობლად უმჯობესდება.
დანახარული

დანახარული, განახარული — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ წაგრძელებული ფორმის, ძირითადად ხუთნაკვთიანია. ფოთლის ორივე მხარე შიშველია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან საშუალოზე დიდი ზომისაა, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ზოგჯერ ფრთიანი. კუმსია, გვხვდება ძლიერ კუმსი და საშუალო სიკუმსის მტევნებიც. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან სუსტად ოვალური, მუქი წითელი, თითქმის შავი. თხელი, მაგრამ მკვრივი კანი, ცვილისებრი ფიფქით საკმაოდაა დაფარული. რბილობი წვნიანია, ოდნავ კნატუნა, გემო — სასიამოვნო.

დანახარული ძლიერი ზრდისა და უხვმოსავლიანი ვაზია. სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძლივობა კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 173-185 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს, ოქტომბრის ჰირველ ნახევარში შედის. მტევნის წონა 140-400 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა — 12.0-14.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5-7გ/ლ-ს.

მიიღება თხელი, სუფრის წითელი ღვინო. ასევე გამოიყენება საკუპაჟედ და საბრენდე სპირტის დასამზადებლად.
დედათყურძენი

დედათყურძენი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალოზე დიდი ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ წაგრძელებული, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე აბლაბუდისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევნები დიდი ზომისაა, მათი სიგრძე 24 სანტიმეტრს აღწევს. ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური, ზოგჯერ მომრგვალო. მომწვანო-მოყვითალო ფერის. რბილობი წვნიანია. კანი საკმაოდ სქელი და უხეში აქვს, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული.

დედათყურძენი სხვა კახურ ჯიშებთან შედარებით ადრე მწიფდება და საშუალომოსავლიანია. დედათყურძენი იძლევა ხარისხიან სუფრის თეთრ ღვინოს.
ღრუბელა ქართლის (შებუსულფოთლიანი)

ღრუბელა ქართლის (შებუსულფოთლიანი) — ქართული აბორიგენული რუხყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

მორფოლოგიური ნიშნებით გარდამავალ საფეხურზე დგას კახურ და ქართლურ (იგივე უბუსუსო) ღრუბელას შორის.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, წაგრძელებული, ზოგჯერ მომრგვალებული ფორმის, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე მცირედ შებუსულია აბლაბუდისებრი ან ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი დიდი ან საშუალო ზომისაა, კონუსური, იშვიათად ცილინდრული ფორმის, ფრთიანი, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომის ან დიდია, მომრგვალო, შეფერილია მონაცრისფრო-მომწვანოდ იისფერი ელფერით და დაფარულია მუქი წვრილი წერტილებით. კანი თხელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით უხვადაა დაფარული. რბილობი წვნიანია. მტევნის საშუალო წონა 270-275 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა 9.5-11.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17.0%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5.0 გ/ლ-ს.

მიიღება დაბალხარისხიანი ღვინო. ძირითადად გამოიყენება საკუპაჟედ სუფრის მშრალი ღვინოების დასამზადებლად.
ღრუბელა ქართლის (უბუსუსო)

ღრუბელა ქართლის (უბუსუსო) — ქართული აბორიგენული რუხყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალოზე დიდი ზომისაა, გულის ფორმის, სუსტად დანაკვთული, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ზედაპირიც და ქვედა მხარეც შიშველია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან დიდი ზომისაა, კონუსური, ხშირად დატოტვილი და უფორმო. საშუალო სიკუმსის, იშვიათად კუმსია. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოვალური. შეფერილია რუხ-მოწითალოდ. თხელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, წვენი — შეუფერავი.

ღრუბელა უბუსუსო საშუალო ზრდისა და უხვმოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 160 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა საშუალოდ 270 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 13.8 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.5-19.0%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5.5-6.5 გ/ლ-ს.

ამპელოგრაფიული ნიშნებით სასუფრე ყურძენს უფრო პგავს, ვიდრე საღვინეს. მეტად წვნიანია, დაბალი ხარისხის და ვერ იტანს ტრანსპორტირებას, რის გამოც ამ მიმართულებით არაპერსპექტიულია. მისი გამოყენება შეიძლება ყურძნის წვენის დასამზადებლად.

გამოიყენება საბრენდე სპირტის მისაღებად.
დედოფლის კითი

დედოფლის კითი, თითა მეგრული — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან.

„კითი“ მეგრულად თითს ნიშნავს. ჯიშის სახელწოდება ქართულად „დედოფლის თითია“. მცირე ნარგავების სახითაა სამეგრელოში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე სქლადაა ქეჩისებრად შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული, საშუალო სიკუმსის, იშვიათად მეჩხერი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური ან მოგრძო, ღია ოქროსფერი. რბილობი ხორციანი და წვნიანი აქვს.

დედოფლის კითი საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სიმწიფეში ოქტომბრის პირველ ნახევარში შედის. საჰექტარო მოსავლიანობა 4.5-6 ტონაა. სრული სიმწიფის პერიოდში ყურძნის შაქრიანობა აღწევს 18.4%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.1-8.5 გ/ლ-ს.

ჯიში სასუფრე დანიშნულებისაა.
დიდშავა

დიდშავა, დიდშავი, დიდფოთოლა შავი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი სასუფრე-საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, გულისებრი ფორმის, იშვიათად მომრგვალო, სუს-ტად დანაკვთული, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე აბლაბუდისებრად და ქეჩისებრად არის შებუსული. მტევანი საშუალო და საშუალოზე დიდი ზომისაა, ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ფრთიანი. კუმსია ან ძლიერ კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მუქი ლურჯი. წვენი ოდნავ აქვს ვარდისფრად შეფერილი.

დიდშავა საშუალო და საშუალოზე ძლიერი ზრდისა და უხვმოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.0-19.8%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9.7-10.6 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის მშრალი წითელი ღვინო. გამოიყენება სასუფრე ყურძნად.
დიდწიპწიანი ჩინური

დიდწიპწიანი ჩინური — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

ჩინურის ერთ-ერთი მცირემოსავლიანი ვარიაციაა.

ბოტანიკური აღწერა
გამოირჩევა ძლიერი ზრდითა და გადაჭარბებული ყვავილცვენიო. მორფოლოგიური ნიშნებით მისთვის დამახასიათებელია გლუვი ფოთლები, რომელთა ყუნწის ამონაკვეთი ნამდვილ ჩინურთან შედარებით ღიაა, მომრგვალო ან ჩანგისებური. მტევანი საშუალო ზომის და ძალიან თხელია. განსაკუთრებით გამოირჩევა წიპწა, რომელიც დიდი ზომისაა (8-9 × 5.5 მმ.). ფორმით ჩვეულებრივი ჩინურის წიპწას პგავს, ღია ყავისფერია, მომწვანო-მოყვითალო ელფერიო.
დიღმურა

დიღმურა, დიღმურა წითელი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

დიღმურას სუფთა ნარგავები არსებობს სოფელ დიღომში მცხოვრევთა ძველ ბაღებში და შერეული სახით არის კასპისა და მცხეთის მუნიციპალიტეტების სოფლების ვენახებში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ან მცირე ზომისაა, გულისებრი ფორმის. ფოთლის ქვედა მხარე შებუსულია თხელ აბლაბუდისებრად. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული ფორმის. გვხვდება მხრებიანი კონუსური ფორმის მტევნებიც. საშუალო სიკუმსისაა ან კუმსი. მარცვალი წვრილია, მომრგვალო, მუქ-წითლად შეფერილი. თხელი კანი ცვილისებრი ფიფქით უხვადაა დაფარული. რბილობი წვნიანია. დიღმურა შავი საშუალო ზრდისა და უხვმოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის, მტევნის წონა 120-140 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა 6.6-7.0 ტონა. სრული სიმწიფის პერიოდში ყურძნის შაქრიანობა აღწევს 18-19%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6-7.5 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის წითელი მშრალი ღვინო. მას ასევე სხვა ჯიშებთან საკუპაჟედ იყენებენ.
დონდღლაბი

დონდღლაბი, დონდღლაბი მჭკნარა, მჭკნარა დონდღლაბი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში შუა და ზემო იმერეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან მცირედ ოვალური ფორმის, ხუთ-ნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრად არის შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო სიდიდის, კონუსური, ზოგჯერ მხრიანი. მისი მხარი ხშირად მტევნის ნახევარს აღწევს. საშუალო სიკუმსისაა, ზოგჯერ თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო. თხელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით შესამჩნევად დაფარული. რბილობი წვნიანია, სასიამოვნო მოტკბო-მომჟავო გემოთი და სუსტად გამოხატული ჯიშური არომატით.

ჯიში საშუალოზე ძლიერი ზრდისა და უხვმოსავლიანია. იმერეთში ყურძენი სექტემბრის ბოლოს, ოქტომბრის დასაწყისში მწიფდება. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე შეადგენს 162-168 დღეს. მტევნის საშუალო წონა 160-170 გრამია. მისი საჰექტარო მოსავლიანობა კი საშუალოდ 10.0 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20-22%-ს, მჟავიანობა — 7.6-9.3 გ/ლ-ს.

დონდღლაბის ღვინო ღია მოყვითალო ფერისაა, საკმაოდ ექსტრაქტული და ჰარმონიული. მისი გამოყენება ხდება ციცქასთან და ცოლიკოურთან კუპაჟში მაღალხარისხიანი თეთრი ღვინის მისაღებად. ხოლო ცალკე — უალკოპოლო ყურძნის წვენისა და საბრენდე სპირტის დასამზადებლად.
დონდღლაბი მწვანე

დონდღლაბი მწვანე — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრ სქლადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური, საშუალო სიკუმსის ან კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მწვანე, კანი მკვრივი აქვს, რბილობი — წვნიანი.

დონდღლაბი მწვანე საშუალო ზრდისა და უხვმოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი დაახლოებით 173 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის შუა რიცხვებში შედის. მტევნის წონა საშუალოდ 140 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 10.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში შაქრიანობა აღწევს 19-20%-ს, მჟავიანობა — 6-7 გ/ლ-ს.

მიიღება საკმაოდ ხალისიანი სუფრის თეთრი ღვინო.
დონდღლაბი შავი

დონდღლაბი შავი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან გულისმაგვარი ფორმის, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე თხელ აბლაბუდისებრად და სქელ ჯაგრისებრად არის შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული, ცილინდრულ-კონუსური ან კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო და ოდნავ ოვალური, მუქი ვარდისფერი, თითქმის შავი.

დონდღლაბი შავი საშუალო ზრდისა და უხვმოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის პირ-ველ ნახევარში შედის. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე საშუალოდ 165-170 დღეა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 10-11 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის მშრალი წითელი ღვინო. ასევე გამოიყენება საბრენდე სპირტის დასამზადებლად.
დუდღუში

დუდღუში, დღუნდღუში — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ან დიდი ზომისაა, მომრგვალო ან გულისმაგვარი ფორმის, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი მდედრობითი სქე-სისაა. მტევანი — პატარა, ზოგჯერ საშუალო ზომის. კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის ან მეჩხერი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან მცირედ ოვალური ფორმის. მუქი ლურჯი. სქელი კანი ცვილისებრი ფიფქით საკმაოდ აქვს დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, საშუალო სიმკვრივის, მომჟავო-მოტკბო გემოთი.

დუდღუში საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 180-190 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 80-120 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 8.0-9.0 ტონა.

მიიღება სუფრის წითელი მშრალი ღვინო.
დღვლაბე

დღვლაბე, დღვლაბა ყურძენი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან. საუკუნის დასაწყისში ასევე ვრცელდებოდა გურიაში, სოფლებში ჯუმათი, ამაღლება და სხვა.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე აბლაბუდისებრადაა დაფარული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული, იშვიათად კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო და მსხვილი ზომისაა, მომრგვალო. რბილობი ხორციანი და წვნიანია.

დღვლაბე საშუალო და საშუალოზე ძლიერი ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20.8%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.3 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინო.
ეგურძგული

ეგურძგული, ეგუძგური — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე და საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან.

ოდესღაც მთელ კოლხეთში იყო გავრცელებული, მაგრამ ამჟამად მცირე ნარგავებია დარჩენილი მაღლარების სახით.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალოზე დიდი ზომისაა, მომრგვალო ან განივოვალური ფორმის, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი დიდი ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ზოგჯერ ფრთიანი, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური, იშვიათად მომრგვალო, თეთრი ფერის, მომწიფებული მარცვალი გამჭვირვალე ქარვისფერია.

ეგურძგული ძლიერი ზრდისა და უხვმოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის შუა რიცხვებიდან შედის. საჰექტარო მოსავლიანობა 13.0-16.0 ტონას შორის მერყეობს. შაქრის კარგად დაგროვების უნარი გააჩნია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში შაქრიანობა აღწევს 21.2%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.9 გ/ლ-ს.

მიიღება საუკეთესო ხარისხის თეთრი ღვინო, ასევე გამოიყენება სასუფრე ყურძნად.
ენაგეთის თეთრი

ენაგეთის თეთრი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

ერთ-ერთი სამეცნიერო ექსპედიციის დროს აღმოაჩინეს გაველურებულ მდგომარეობაში სოფელ ენაგეთში და რადგანაც ვაზის პირვანდელი სახელწოდება დაკარგულია, მას ენაგეთის თეთრი უწოდეს.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამი, იშვიათად ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე სქლადაა დაფარული ქეჩისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური, ზოგჯერ კონუსური ფორმის. საშუალო სიკუმსის, იშვიათად თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, ღია-მწვანე, მზის მხარეს მოყვითალო-ქარვისფერი. რბილობი ხორციანი და წვნიანი აქვს.

ენაგეთის თეთრი საშუალო ზრდისა და საკმაოდ მაღალმოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 173 დღეა. სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.8%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.1-8.7 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის თეთრი ღვინო.
ენაგეთის წითელი

ენაგეთის წითელი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

აღმოჩენილია სამეცნიერო ექსპედიციის მიერ გაველურებულ მდგომარეობაში და მას ენაგე-თის წითელი უწოდეს.

გავრცელებულია ქვემო ქართლის სოფელ ენაგეთში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, განივოვალური, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ან კონუსური ფორმის. საშუალო სიკუმსისაა, იშვიათად თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, თითქმის შავი. რბილობი წვნიანია, წვენი სუსტადაა შეფერილი.

ენაგეთის წითელი ძლიერი ზრდისა და საკმაოდ უხვმოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის დასაწყისში შედის, ამ დროს მისი შაქრიანობა აღწევს 19.5-20.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.5-8.8 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის წითელი მშრალი ღვინო.
ენდელაძისეული

ენდელაძისეული — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

გავრცელებულია ბაღდათის მუნიციპალიტეტში ენდელაძეების დასახლებაში. იმერეთში ზოგჯერ შეცდომით ამ სახელით მოიხსენიებენ ფრანგულ საღვინე ჯიშ „კაბერნე სოვინიონს“ .

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ფორმის, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შიშველია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუ-სური, იშვიათად ცილინდრული ფორმის, ზოგჯერ ფრთიანი, კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომის, ოვალური, მუქი-წითელი, თითქმის შავი. კანი საკმაოდ მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით ზომიერადაა დაფარული, რბილობი წვნიანია.

ენდელაძისეული საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი 166 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის შუა რიცხვებიდან შედის. მტევნის წონა 175-200 გრამია. საჰექტარო მოსავლიანობა 6.8-8.4 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20.4-23.2%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.8-8.5 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის მშრალი ღია წითელი ღვინო.
ვაზისუბნის წითელი

ვაზისუბნის წითელი, ურიათუბნის წითელი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

სახელწოდება მიღებული უნდა პქონდეს იმ ადგილიდან, რომელშიც თავიდანვე იყო გავრცელებული. 1951 წლამდე გურჯაანის მინიციპალიტეტში მდებარე სოფელ ვაზისუბანს ურიათუბანი ერქვა.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი სამ-ხუთნაკვთიანი ან თითქმის მთლიანია. ფოთლის ქვედა მხარე შიშველია, მაგრამ ქვედა იარუსის ფოთლები ჯაგრისებრად საკმაოდ სქლადაა დაფარული. ყვავილი მდედრობითია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, დატოტვილი. მტევანი საშუალო სიკუმსისაა, იშვიათად თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მუქი-ლურჯი, თითქმის შავი. კანი თხელი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული, რბილობი წვნიანია.

ვაზისუბნის წითელი ძლიერი ზრდისა და საშუალოზე მაღალმოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის მუა რიცხვებში შედის. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7-8 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის წითელი მშრალი ღვინო.
ვაიოს საფერავი

ვაიოს საფერავი, საფერავი ყურძენი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აჭარიდან.

სახელწოდება ადგილმდებარეობის მიხედვით აქვს მიღებული, რადგანაც გავრცელებული იყო ქედის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაიოში.

ოდესღაც აჭარის მოსახლეობა ვაიოს საფერავს სუფრის ღვინის დასამზადებლად იყენებდა, მაგრამ მოგვიანებით რელიგიურ ნიადაგზე მათ ღვინის სმა აეკრძალათ და ვაიოს საფერავისგან ბადაგის დამზადება დაიწყეს.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალოზე მცირე ზომისაა, მომრგვალო ან განივოვალური, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ზოგჯერ ფრთიანი, საშუალო სიკუმსის ან მეჩხერი, მარცვალი — საშუალო ზომის, მცირედ ოვალური, შავი ფერის, სქელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით საკმაოდ დაფარული. რბილობი წვნიანია, სასიამოვნო ტკბილი გემოთი. მასში უხვადაა შემფერავი ნივთიერება.

ვაიოს საფერავი საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 190-195 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის პირველ ნახევრში შედის. მტევნის საშუალო წონა 80-100 გრამს აღწევს. ერთი ძირი მაღლარის ვაზიდან 80-100 კილოგრამი ყურძნის მოკრეფა შეიძლება. ხოლო დაბლარად გაზრდილი ვაზის საჰექტარო მოსავლიანობა 7.0-7.5 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20.4%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9 გ/ლ-ს.

მიიღება საკმაოდ ჰარმონიული სუფრის წითელი მშრალი ღვინო.
ვანის ჩხავერი

ვანის ჩხავერი — ქართული აბორიგენული ვარდისფერყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ეს ჯიში უძველესი დროიდან ყოფილა მაღლარების სახით გავრცელებული, მაგრამ ფილო-ქსერას გავრცელების შემდეგ ნელ-ნელა გადაშენდა. მხოლოდ ერთეული ძირები შემორჩა ვანის მუნიციპალიტეტის დასავლეთ ნაწილში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, თითქმის მომრგვალო, სუსტად დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე სუსტადაა ქეჩისებრად შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან საშუალოზე დიდი ზომისაა, ცილინდრული ან კონუსური ფორმის, გვხვდება ფრთიანიც. საშუალო სიკუმსის ან თხელია. მარცვალი საშუალო ზომის აქვს, მომრგვალო, მუქი-ვარდისფერი, მოშავო ელფერით. თხელკანიანია. რბილობი წვნიანია, წვენი ოდნავაა შეფერილი. გამოირჩევა ტკბილი გემოთი და საგრძნობი ჯიშური არომატით.

ვანის ჩხავერი საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი 170 დღეა, ხოლო სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის საშუალო წონა 200 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 9.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.5-21 %-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.3 გ/ლ-ს.

მიიღება საკმაოდ კარგი ხარისხის სუფრისა და ცქრიალა ღვინოები. გამოიყენება სასუფრე ყურძნად. ყურძენი გამოირჩევა შენახვის კარგი უნარით.
ვანურა

ვანურა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

ერთ-ერთი სამეცნიერო ექსპედიციის დროს აღმოაჩინეს გაველურებულ მდგომარეობაში და რადგანაც ვაზის პირვანდელი სახელწოდება დაკარგული იყო, მას ვანურა უწოდეს.

ერთეული ძირებია მაღლარების სახით ბოლნისის მუნიციპალიტეტში, მდინარე მაშავერას ხეობაში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ხუთი, იშვიათად სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ძარღვების გასწვრივ აბლაბუდისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან საშუალოზე დიდი ზომისაა, ცილინდრული, ზოგჯერ ფრთიანი ფორმის, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, თითქმის შავი ფერის. რბილობი წვნიანი და ხორციანი აქვს. წვენი სუსტადაა შეფერილი.

ვაზი ძლიერი ზრდისა და უხვმოსავლიანია. ვანურა სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.5%-ს.

მიიღება სუფრის წითელი ღვინო.
ვარდისფერა

ვარდისფერა — ქართული აბორიგენული ვარდისფერყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

აღმოჩენილია მევენახეობის ინსტიტუტის ექსპერიმენტულ ბაზაზე სოფელ ვაზისუბანში, სახელი კი მტევნის შეფერილობის მიხედვით შეურჩიეს.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, მომრგვალო, ზოგჯერ განივოვალური ფორმის, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შეუბუსავია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან დიდი ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური, იშვიათად კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის ან კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ზოგჯერ მსხვილი, ოვალური, იშვიათად მომრგვალო, ღია ვარდისფერი, ბოლოწამახვილებული. სქელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით საშუალოდ დაფარული. რბილობი მკვრივი და კნატუნა აქვს, გემო სასიამოვნო, ჰარმონიული, წვენი — უფერული. ვარდისფერა ძლიერი ზრდისაა. სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძლივობა კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე საშუალოდ 160 დღეა. მტევნის წონა 200-400 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 7.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17-18%-ს, მჟავიანობა — 6-7 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სასუფრე ყურძნად, კარგად ინახება და იტანს ტრანსპორტირებას.
ვარდისფერი ყურძენი

ვარდისფერი ყურძენი — ქართული აბორიგენული ვარდისფერყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

მოძიებულია 1932 წელს თელავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ხოდაშენში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი პატარა ან საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ძლიერ დანაკვთული, ხუთი, შვიდი და იშვიათად ცხრანაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია თხელი აბლაბუდისებრი და საშუალო სისქის ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი დიდი ზომისაა, მისი სიგრძე 25 სანტიმეტრს აღწევს, ცილინდრული, ზოგჯერ ცილინდრულ-კონუსური ფორმის და საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მუქი ვარდისფერი, სრული სიმწიფის დროს თითქმის შავი. თხელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით საკმაოდ დაფარული. რბილობი მდნარი და წვნიანი აქვს, წვენი მეუფერავია, გემო — ტკბილი.

ვარდისფერი ყურძენი ძლიერი ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 128-133 დღეა. ყურძენი სიმწიფეში სექტემბრის მეორე ნახევარში შედის. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5.5-6.8 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სასუფრე ყურძნად, სუფრის ვარდისფერი ღვინის დასამზადებლად და საკუპაჟე ღვინომასალად.
ვაციწვერა (ვაზის ჯიში)

ვაციწვერა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურიიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, ოდნავ ოვალური, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია სქელი ქეჩისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, ღია მწვანე ფერის. რბილობი წვნიანი აქვს.

ვაციწვერა საშუალო ზრდისა და უხვმოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევარში შედის. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18,4 %-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9,1 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინო.