iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
არნოლდ ჩიქობავა

არნოლდ სტეფანეს ძე ჩიქობავა (დ. 26 მარტი [ძვ. სტ. 14 მარტი], 1898, საჩიქობავო — გ. 5 ნოემბერი, 1985, თბილისი) — ქართველი ენათმეცნიერი, ფილოლოგი და საზოგადო მოღვაწე, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის დამფუძნებელი, აკადემიკოსი, იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერების სამეცნიერო სკოლის ფუძემდებელი, საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე, ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონის მთავარი რედაქტორი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1898 წელს სოფ. საჩიქობავოში (სენაკის მუნიციპალიტეტი). 1922 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1926-1933 წლებში იყო თსუ-ის დოცენტი, შემდეგ კი, სიცოცხლის ბოლომდე, ამავე უნივერსიტეტის პროფესორი. 1933-1960 წლებში განაგებდა თსუ-ს კავკასიოლოგიის კათედრას. 1929 წელს მიიღო ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი.

1936-1985 წლებში თბილისის ენათმეცნიერების ინსტიტუტის იბერიულ-კავკასიური ენების განყოფილების გამგეა, 1950-1952 წლებში კი ამავე ინსტიტუტის დირექტორი. 1941 წელს იგი არჩეულ იქნა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ერთ-ერთი დამფუძნებელ აკადემიკოსად. 1950-1963 წლებში აკადემიის პრეზიდიუმის წევრია.

პროფესორი ჩიქობავა იყო ბერლინის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი (1960 წელი), დიდი ბრიტანეთის სამეფო ფილოლოგიური საზოგადოების საპატიო წევრი (1968 წელი), საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1971 წელი), მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლომონოსოვის პრემიის ლაურეატი (1951 წელი).

არნოლდ ჩიქობავას მეცნიერული კვლევის ძირითადი თემები იყო: იბერიულ-კავკასიური ენები, ენათმეცნიერების თეორიული პრობლემები, რუსთველოლოგია, ქართული და კავკასიური ენების გრამატიკა, ქართული ენისა და ლიტერატურის ისტორია, ბასკურ-კავკასიური ჰიპოთეზა, ლექსიკოგრაფია, და ა.შ.

არის 300-მდე სამეცნიერო-კვლევითი ნაშრომის, მათ შორის 14 მონოგრაფიის ავტორი, საერთაშორისო სამეცნიერო ჟურნალის „იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერების წელიწდეული“ (ამჟამად „იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერება“) დამფუძნებელი და უცვლელი მთავარი რედაქტორი.

საქართველოს სსრ-ის - მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.

გარდაიცვალა 1985 წელს თბილისში. დაკრძალულია სოფ. ოქროყანაში, საკუთარ აგარაკზე.
მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტი

ლომონოსოვის სახელობის მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტი (, აკრონიმი , , ) — უდიდესი და უძველესი უნივერსიტეტია რუსეთში, დაფუძნდა 1755 წელს. უნივერსიტეტს 4.000-მდე მასწავლებელი, 31.000 სტუდენტი და 7.000 მუშა დოცენტი ჰყავს.

ისტორია
უნივერსიტეტი დაარსდა ვახუშტი ბაგრატიონის, ივან შუვალოვისა და მიხეილ ლომონოსოვის ძალისხმევით რუსეთის იმპერატრიცა ელიზავეტას 1755 წლის 25 იანვრის ბრძანებულების საფუძველზე. პირველი ლექცია ამავე წლის 26 აპრილს წაიკითხეს. თუმცა სტუდენტის დღედ რუსეთში დღემდე 25 იანვარი აღინიშნება.

უნივერსიტეტს თავდაპირველად გამოეყო მთავარი სამედიცინო მაღაზიის შენობა წითელ მოედანზე, მოგვიანებით კი ეკატერინე დიდის ბრძანებით იგი გადატანილ იქნა მის ამჟამინდელ ნეოკლასიკურ შენობაში მახოვაიას ქუჩის მოპირდაპირე მხარეს.

მე-18 საუკუნეში უნივერსიტეტს სამი ფაკულტეტი ჰქონდა — ფილოსოფიის, სამედიცინო და იურისპრუდენციის. 1779 წელს მიხაილ ხერასკოვმა დააფუძნა დიდგვაროვანთა პანსიონი , რომელიც 1830 წელს გიმნაზიად გადაკეთდა. უნივერსიტეტის სტამბა, რომელსაც 1780-იან წლებში ნიკოლაი ნოვიკოვი ხელმძღვანელობდა, უშვებდა ყველაზე პოპულარულ გაზეთს იმპერიულ რუსეთში — მოსკოვსკიე ვედომოსტი.

1905 წელს უნივერსიტეტში ჩამოყალიბდა სოციალ-დემოკრატიული ორგანიზაცია, რომლის მოწოდება იყო მეფის ჩამოგდება და რუსეთის რესპუბლიკად გადაქცევა. ცარისტული მთავრობა უნივერსიტეტს დახურვით დაემუქრა. 1911 წელს უნივერსიტეტის კამპუსზე კავალერიის შემოყვანისა და პროფესორთა შეურაცხყოფის პროტესტის ნიშნად, 130 მეცნიერი და პროფესორი კოლექტიურად გადადგა, მათ შორის იყვნენ ნიკოლაი ზელინსკი, პიოტრ ლებედევი და სერგეი ჩაპლიგინი. ამას უნივერსიტეტის მასიური წმენდა მოჰყვა, რის შედეგად ათასობით სტუდენტი გაირიცხა.

1917 წლის ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ უნივერსიტეტში ღარიბი ფენებისა და გლეხების ბავშვებიც დაუშვეს. 1919 წელს სწავლის საფასური გაუქმდა და მუშათა კლასის ბავშვებისთვის მოსამზადებელი კლასები შეიქმნა, რათა მათ ჩასარიცხი გამოცდებისთვის მომზადება შესძლებოდათ. 1940 წელს უნივერსიტეტს მისი ფუძემდებლის მიხაილ ლომონოსოვის სახელი დაერქვა.

მთავარი შენობა
1953 წლიდან მთავარი განყოფილებები მდებარეობს ვორობიოვკაზე (ყოფილი „ლენინსკიე გორი“). შენობის პროექტი ეკუთვნის არქიტექტორ ლევ რუდნევს. ომისშემდგომ პერიოდში სტალინის ბრძანებით ქალაქში აშენდა შვიდი უზარმაზარი ნეოკლასიკური ცათამბჯენი. მგუ-ს მთავარი შენობა მათგან უდიდესი იყო. ის ასევე უმაღლესი შენობა იყო იმ პერიოდში მთელ ევროპაში. შენობის მთავარი კოშკი 240 მ, 36 სართულიანი იყო და ჰქონდა ოთხი ფრთა სტუდენტური და მასწავლებელთა საცხოვრებლებით. შენობის კორიდორთა სიგრძე 33 კმ-ია, ხოლო ოთახთა საერთო რაოდენობა - 5000. ვარსკვლავი კოშკის თავზე 12 ტონას იწონის და იმხელაა, რომ ის მცირე ოთახსა და სათვალთვალო დეკს დაიტევდა. შენობის ფასადის მთავარი ორნამენტებია უზარმაზარი საათები, ბარომეტრები, თერმომეტრები, მონუმენტური ძეგლები და საბჭოთა სიმბოლიკა. შენობის წინ ტერასაზე შესაბამისი პროპორციების მომავლისკენ ომპტიმისტურად და თავდაჯერებით მომზირალი ქალ-ვაჟი სტუდენტების მონუმენტი დგას.
რუსეთის ისტორიული მუზეუმი

რუსეთის სახელმწიფო ისტორიული მუზეუმი (რუს. ) — ისტორიული მუზეუმი რუსეთის ფედერაციაში. მდებარეობს მოსკოვში, წითელ მოედანზე. მუზეუმში გამოფენილ ექსპონატთა ფართო სპექტრი მოიცავს დღევანდელი რუსეთის ტერიტორიაზე მცხოვრები პრეისტორიული ტომების საყოფაცხოვრებო იარაღებსა და რომანოვთა დინასტიის მიერ შეძენილ ფასდაუდებელ ხელოვნების ნიმუშებსა და განძეულობას. ექსპონატთა საერთო რაოდენობა რამდენიმე მილიონს აჭარბებს.

ადგილზე, რომელიც ამჟამად მუზეუმს უჭირავს, ადრე მდებარეობდა ე.წ. "მთავარი სამედიცინო მაღაზია", რომელიც პეტრე დიდის ბრძანებით აიგო მოსკოვის ბაროკოს სტილში. რამდენიმე ოთახი ამ შენობაში ეთმობოდა ანტიკვარიატის სამეფო კოლექციებს. სხვა ოთახებში განლაგებული იყო პირველი რუსეთის უნივერსიტეტი, რომელიც მიხეილ ლომონოსოვმა დააფუძნა 1755 წელს.

თანამედროვე შენობის პროექტი ეკუთვნის ვლადიმირ ოსიფპოვიჩ შერვუდს (1833-97), აგებულია 1875-81 წლებში, ოფიციალურად გახსნა მეფე ალექსანდრე -მ 1894 წელს. 1986 და 1997 წლებში ჩაუტარდა მნიშვნელოვანი რესტავრაცია. ისტორიული მუზეუმის ნაწილი განთავსებულია მეზობლად მდგომი მოსკოვის მერიის შენობაში.

მუზეუმის მნიშვნელოვან ექსპონატთა შორისაა ვოლგის სანაპიროსთან გათხრებით ნაპოვნი კარაველა, სკვითების ოქროს სამკაულები, ნოვგოროდის ხის ტაბლეტები, მე-6 საუკუნით დათარიღებული მანუსკრიპტები და სხვ. ბიბლიოთეკაში დაცულია უძვირფასესი ხელნაწერები - ხლუდოვის ფსალმუნი (860), სვიატოსლავის წერილები (1073), მსტისლავის სახარება (1117), იურიევის სახარება (1119) და ჰალიკის სახარება (1144). მუზეუმის მონეტების კოლექცია 1,7 მილიონ მონეტას ითვლის და ის უდიდესია რუსეთში.
სან-ფრანცისკოს თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი

სან-ფრანცისკოს თამანედროვე ხელოვნების მუზეუმი ( - ) — ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი და ლენდმარკია სან-ფრანცისკოში, კალიფორნია.

მუზეუმი გახსნა 1935 წელს დამფუძნებელი დირექტორის გრეის მაკკენ მორლის ხელმძღვანელობით როგორც „სან-ფრანცისკოს ხელოვნების მუზეუმი“ და ის პირველი მუზეუმი იყო დასავლეთ სანაპიროზე, რომელიც მხოლოდ საუკუნის ხელოვნებას მიეძღვნა. არსებობის პირველი სამოცი წლის განმავლობაში მუზეუმს „სივიკ ცენტრის“ ომის ვეტერანთა მემორიალის შენობის ზედა სართულები ეკავა. დირექტორი ჰენრი ჰოპკინზის (1974-1986) პერიოდში მუზეუმს ტიტულში დაერთო „თანამედროვე“ 1975 წელს და საერთაშორისო რეპუტაცია მოიპოვა.

1995 წელს გაწეულ მნიშვნელოვანი ტრანსფორმაციისა და ექსპანსიის შედეგად მუზეუმი მის ამჟამინდელ ადგილზე გადავიდა სომა-ს უბანში იერბა ბუენას ბაღებთან მარიო ბოტას პროექტის შესანიშნავ შენობაში. ამავე პერიოდში ნიუ-იორკის მომა-ს მიბაძვით მუზეუმმა „სფმომა“ დაირქვა. მის კოლექციებში ინახება ჯექსონ პოლოკის, რიჩარდ დიბენკორნის, პაულ კლეეს, მარსელ დიუშანის და ანსელ ადამსის მნიშვნელოვანი ნამუშევრები სხვა მრავალთა შორის.
მარიო ბოტა

მარიო ბოტა (დ. 1 აპრილი, 1943, მენდრისიო, ტიჩინოს კანტონი, შვეიცარია) — თანამედროვე შვეიცარიელი არქიტექტორი.

ბიოგრაფია
სწავლობდა მილანის ლიცეო არტისტიკოში და ვენეციის არქიტექტურის ინსტიტუტში. მის იდეებზე გავლენა იქონია ლე-კორბუზიემ, კარლო სკარპიმ და ლუი კანმა. საკუთარი პრაქტიკა გახსნა ლუგანოში 1970 წელს.

მისი პროექტები მოიცავს გეომეტრიის მკაფიო შეგრძნებას, რომელიც ხშირად ძალიან მარტივ ფორმებს ემყარება, ქმნის რა საკმაოდ უნიკალურ სივრცეებს. მისი შენობები ხშირად აგურითაა ნაგები, თუმცა ასევე ხშირია სხვა არაკონვენციური მასალაც. მისი ხელწერის ნამუშვრები ვრცლადაა წარმოდგენილი შვეიცარიაში და განსაკუთრებით ტიცინოს რეგიონში. სამშობლოს გარეთ მის მნიშვნელოვან ნამუშევრებს შორისაა: ვილერბანის მედიათეკა (1988), კათედრალი ევრისთან (1995) და სან-ფრანცისკოს თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი (1994). მის ბოლოდროინდელ ნამუშევართა შორისაა ლა-სკალას თეატრის აღდგენითი სამუშაოები.

2006 წლის 1 იანვარს იტალიის პრეზიდენტმა კარლო აძეგლიო ჩიამპიმ „გრანდ ოფიცერის“ წოდება მიანიჭა.
ვენის სახელმწიფო ოპერა

ვენის სახელმწიფო ოპერა (გერმ. ) მდებარეობს ვენაში, ავსტრია, და ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი საოპერო თეატრია ევროპასა და მთელ მსოფლიოში. 1920 წლამდე "ვენის კარის ოპერა" ერქვა (.. ).

ოპერის ერთ-ერთი ყველაზე განთქმული დირიჟორი იყო გუსტავ მალერი. მისი მოღვაწეობის პერიოდში მალერმა აღზარდა მომღერალთა ახალი თაობა, მათ შორის ანა ბარ-მილდენბურგი, სელმა კურცი და ლეო სლეზაკი. მასვე ეკუთვნის სცენის ისტორიული მდიდრული დეკორაციების უფრო მოდერნისტულ, იუგენდსტილის გემოვნებით შეცვლა. მალერმა შემოიღო თეატრში წარმოდგენის დროს განათების დამუქების პრაქტიკა, რასაც თავდაპირველად მაყურებელთა წინააღმდეგობა შეხვდა.

კომპანიას ამჟამად სეიჯი ოზავა მეთაურობს. ვენის ოპერის სხვა დირიჟორთა შორის იყვნენ ჰანს რიხტერი, ფელიქს ვაინგარტნერი, რიხარდ შტრაუსი, კლემენს კრაუსი, ვილჰელმ ფურტვენგლერი, ბრუნო ვალტერი, კარლ ბომი, ჰერბერტ ფონ კარაიანი, ლორინ მააცელი, კლაუდიო აბადო და რიკარდო მუტი.

ფონ კარაიანის დირექტორობამდე ვენის ოპერას პერმანენტული ანსამბლი ჰყავდა. ფონ კარაიანმა შემოიღო მოწვეულ მომღერალთა პრაქტიკა. თეატრს მჭიდრო კავშირი აქვს ვენის ფილარმონიულ ორკესტრთან, რომლის წევრები ვენის სახ. ოპერის ორკესტრიდან ირჩევიან.

ოპერის შენობა
სახელმწიფო ოპერის ძირითადი ნეო-რომანული შენობა გახსნის პერიოდში, 1869 წლის 25 მაისს, მკაცრი კრიტიკის ქარცეცხლში მოექცა. შენობის ინაუგურაცია მოცარტის "დონ ჯოვანით" მოხდა. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში სცენა მოკავშირეთა დაბომბვის შედეგად განადგურდა, ხოლო თავად შენობა კი 1945 წლის 12 მარტს ქალაქში შემოსულმა აჟიტირებულმა ჯარისკაცებმა გადაწვეს. თუმცა ვანდალიზმს ოპერის ფოიე, მორიც ფონ შვინდის ფრესკებით, მთავარი საფეხურები, ვესტიბიული და ჩაის ოთახი გადაურჩა. თითქმის მთელი ინტერიერი და სცენური დეკორაციები, 150.000-მე კოსტიუმი 120 ოპერისთვის სრულიად განადგურდა. ომის შემდეგ სახ. ოპერამ დროებით თავი ვენის თეატრსა და ფოლკსოპერას შეაფარა.

აღდგენილი შენობა, 2200 ადგილით, 1955 წლის 5 ნოემბერს გაიხსნა ბეთჰოვენის ”ფიდელიოს” შესრულებით კარლ ბომის დირიჟორობით. მრავალი ათწლეულის განმავლობაში ოპერის სახლში ასევე ტარდებოდა ვენის ოპერის ბალი. ეს ტრადიცია დღემდე არსებობს.
ვენის ხელოვნების ისტორიის მუზეუმი

ხელოვნების ისტორიის მუზეუმი (გერმ. ) ვენაში, ავსტრია, რინგშტრასეზე მდებარეობს და ერთ-ერთი წამყვანი სახვითი და დეკორატიული ხელოვნების მუზეუმია მსოფლიოში.

მუზეუმი გახსნა 1891 წელს ბუნების ისტორიის მუზეუმთან ერთად ავსტრო-უნგრეთის იმპერატორ ფრანც იოზეფ -ის მიერ. ორივე მუზეუმს იდენტური ფასადი აქვს და ერთმანეთს უყურებს მარია-ტერეზიენ-პლაცზე. ორივე შენობა აიგო 1872-91 წლებში გოტფრიდ სემპერისა და კარლ ფრაიჰერ ფონ ჰაზენაუერის პროექტით.

რინგშტრასეზე მდებარე ორივე მუზეუმი იმპერატორის ხაზინიდან დაფინანსდა ჰაბსბურგის ვრცელი კოლექციის საზოგადოებისთვის გამოფენის მიზნით. შენობების ფასადები ქვიშანარევი ქვით არის მოპირკეთებული. შენობები მართკუთხა ფორმისაა და თავზე 60 მეტრი სიმაღლის ოქტაგონალური გუმბათი ადგას. შენობების ინტერიერი მოპირკეთებულია მარმარილოთი, შტუკოს ორნამენტებით, ოქროთი მოვარაყებული და მოხატული, რაც შენობებს თავად ხელოვნების მინუშად ხდის.

მუზეუმის კოლექცია
მუზეუმის ძირითადი კოლექცია ჰაბსბურგთა ქონებაა, განსაკუთრებით ფერდინანდ ტიროლელის პორტრეტთა და საჭურვლის კოლექციები, იმპერატორ რუდოლფ -ის კოლექციები, და ასევე არქიეპისკოპოს ლეოპოლდ ვილჰელმის ფერწერულ ტილოთა კოლექცია.

ნახატთა გალერეის ყველაზე მნიშვნელოვანი ნამუშევრებია:
იან ვან ეიკი: "კარდინალი ნიკოლო ალბერგატი", 1438.
ალბრეხტ დიურერი: "სამების გაბრწყინება", 1511.
ჯუზეპე არკიმბოლდო: "ზაფხული", 1563.
მიქელანჯელო მერისი და კარავაჯიო: "როზენკრანცის მადონა", 1606.
"ეკლის გვირგვინით შემოსვა".
"დავით გოლიათის თავით".
პეტრე პავლე რუბენსი: "ილდეფონსოს საკურთხეველი", 1630.
რაფაელი: "მადონა მწვანეში", 1506.
იოჰანეს ვერმეერი: "ხელოვანი საკუთარ სტუდიაში", 1665.
პიტერ ბრიუგელ უფროსი: "ბაბილონის გოდოლი", 1563.

მუზეუმის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი სკულპტურა, ბენვენუტო ჩელინის "სალიერა" 2003 წლის 11 მაისს მოპარულ იქნა. ქანდაკება 2006 წლის 21 იანვარს ახლომდებარე ქალაქ ზვეტლთან ტყეში ყუთში დამარხული იპოვეს. ეს ავსტრიის ისტორიაში უდიდესი ხელოვნების ნიმუშის მოპარვა იყო.
სუხბეჩი

სუხბეჩი — - საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი საქართველოს ისტორიულ პროვინცია ტაოში (ახლა თურქეთის ფარგლებშია). მდებარეობს იშხნის ტაძრის ჩრდილოეთით. გეგმით ჯვაროვან-გუმბათოვანი ეკლესია ტეტრაკონქის ტიპისაა. ნაგებია გათლილი ქვით დასავლეთ მხარეს ეკვრის ეგვტერი. ერთადერთი შესასვლელიც აქედანვე აქვს. ეგვტერი უფრო გვიანი ხანისაა. ეკლესია შიგნით შელესილი იყო, მოხატულობის კვალი არ შეინიშნება. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია.
არღანი

არღანი (-დან — „მშვენიერი ქეთრინი“, ერთ-ერთი პირველი სიმღერა, რომელიც შესრულდა არღანზე, აგრეთვე „ქუჩის ორგანი“, )— მექანიკური საკრავი, გადასატანი უკლავიშო ორგანის ნაირსახეობა. შეიქმნა ევროპაში საუკუნეში, საქართველოში გავრცელდა საუკუნის დასაწყისიდან, უმთავრესად ქალაქებში.

არღანი მოზრდილი ყუთია, შიგ ხმოვანი მილები, საბერველი და მუთაქისებრი ლილვაკებია ჩაწყობილი და თითო ლილვაკზე თითო მუსიკალური პიესაა მოთავსებული. ლილვაკების ასამოძრავებლად საკრავს გვერდზე სატრიალებელი სახელური აქვს. აქვეა ლილვაკების გადამრთველი მექანიზმიც. ტრიალისას ლილვაკის ამობურცული ნაწილები სათანადო მილაკებში ჰაერს უშვებენ, რის მეოხებითაც ბგერები წარმოიშობა. რუსეთსა და ევროპის ზოგ ქვეყანაში არღანს „შარმანკას“ ან „კატარინკას“ უწოდებენ.

სახელწოდება წარმოდგება ფრანგული ხალხური სიმღერისაგან " " ("მშვენიერი კატარინა"), რომელიც პირველად ამ საკრავში აჟღერდა.
სოხოისტის ბრძოლა

სოხოისტის ბრძოლა — ბრძოლა ქართული სამეფო-სამთავროების გაერთიანებულ ჯარსა და ოსმალეთის იმპერიას შორის 1545 წელს.

ბრძოლა
ქარაღაქის ბრძოლაში (1543) იმერეთის მეფის ბაგრატ -ის გამარჯვების შემდეგ ოსმალებმა გადაწყვიტეს ხელახლა ელაშქრათ სამცხე-საათაბაგოში. სულთანმა სულეიმან ბრწყინვალემ (1520-1566 წწ.) არზრუმისა და დიარბექირის ფაშები დანიშნა ლაშქრის სარდლებად. ბაგრატ -მ დახმარება სთხოვა ქართლის მეფე ლუარსაბ -ს და გურიისა და ოდიშის მთავრებს. ამ უკანასკნელმა ლაშქრობაში მონაწილეობა არ მიიღო. იმერეთ-ქართლისა და გურიის გაერთიანებული ლაშქარი ბასიანისაკენ გაემართა, სადაც დაბანაკებული იყო ოსმალეთის ჯარი.

ბრძოლა გაიმართა სოხოისტასთან. როგორც ერთიან ქართულ სამეფოში არსებობდა წესი, რომ სამხრეთიდან მომავალი მტრის წინააღმდეგ, ჯარის განლაგებისას, წინა რიგებს სამცხის ლაშქარი იკავებდა. ამჯერად მეწინავეობა ქართლის ჯარს დაეკისრა. ამით განაწყენებულმა მესხებმა მიატოვეს ბრძოლის ველი მაშინ, როდესაც ბრძოლა უკვე დაწყებული იყო და მეწინავე ქართლის ჯარს დახმარება სჭირდებოდა. ქართველი მეფეები იძულებულები გახდნენ ჯარის ნარჩენებით გაქცეულიყვნენ. ოსმალებმა გაიმარჯვეს.

სოხოისტის ბრძოლის შედეგად ოსმალეთის იმპერიამ ხელახლა დაიპყრო სამცხე-საათაბაგო, რომელიც ბოლო ათი წლის განმავლობაში, 1535 წლიდან იმერეთის სამეფოს შემადგენლობაში შედიოდა. შემდგომში ოსმალებმა მტკიცედ მოიკიდეს ფეხი სამხრეთ საქართველოში და ეს ტერიტორია უშუალოდ ოსმალეთის ადმინისტრაციას დაექვემდებარა.
სხალტბის ტაძარი

სხალტბის ტაძარი — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, აგურით ნაგები ერთნავიანი ეკლესია, რომელიც დგას მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფ. სხალტბის დასავლეთით. სამხრეთ კარის თავზე მოთავსებული წარწერის თანახმად, ეკლესია 1669 აუშენებია ივანე ზედგინიძის ძეს სახლთუხუცეს შიოშსა და მის მეუღლეს თამარს. სამხრეთ კარიბჭის ერთ-ერთი სვეტის წარწერაში მოხსენიებულია ოსტატი სარქარი მელქან ფურცხვანიძე. ეკლესიის სამხრეთით ფასადის მხარეს მიშენებული აქვს 4 ისრული თაღით გახსნილი კარიბჭე, რომლის 3 რვაწახნაგა ბოძი შემკულია ჩუქურთმებით და ჯვრებით. მოჩუქურთმებულია აგრეთვე ლავგარდანიც. ეკლესია შიგნით სადაა, თაღები და გადამხური კამარა ისრული ფორმისაა, რაც გვიანდელი ფეოდალური ხანის ხუროთმოძღვრების ერთ-ერთი დამახასიათებელი ნიშანია. თამარ მეფის დროს (1202) სხალტბიდან შიომღვიმის მონასტრისათვის გაიყვანეს წყალსადენი, რომელიც იმ დროისათვის რთულ ჰიდროტექნიკის ნაგებობას წარმოადგენდა.
სხვილოს ციხე

სხვილოს ციხე — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე შიდა ქართლში (ახლანდელი კასპის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე). მაღალი მთის ქედზე აღმართული ციხე გადაჰყურებს ლეხურის ხეობასა და ტირიფონის გაშლილ ვაკეს.

აგებულია საუკუნეში. ვარაუდობენ, რომ აქ ციხე ადრევე იყო („მატიანე ქართლისაში“ ( ს.) იხსენიებიან საუკუნის მოღვაწენი დაჩი და ივანე სხვილოსელნი).

სხვილოს ციხის ისტორია დაკავშირებულია ზევდგენიძეთა (ამილახვარნი) ფეოდალური საგვარეულოს აღზევებასთან. საუკუნეში მათ ჯერ სხვილოს მამული მიიღეს. აქვე იყო მათი რეზიდენცია. - საუკუნეებში რეზიდენცია ქვემო ჭალაში გადაიტანეს და სხვილოს ციხე-დარბაზმა მხოლოდ ციხესიმაგრის ფუნქცია მიიღო. საუკუნის 30-იან წლებში სხვილოს ციხეში გამაგრებულ იოთამ ამილახვარს თავს დაესხა მეფე როსტომი და დაამარცხა. საუკუნის 40-იან წლებში სხვილოს ციხე ირანის აგრესიის წინააღმდეგ მებრძოლი ქართლის გამგებლის გივი ამილახვარის ერთ-ერთი დასაყრდენი იყო. საუკუნის ბოლომდე სხვილოს ციხე ამილახვართა საგვარეულოს ეკუთვნოდა. შემდგომში მან დაკარგა თავისი ადრინდელი მნიშვნელობა. ციხე წარმოადგენს გეგმით წაგრძელებულ, ოთხკუთხედის ფორმის ნაგებობას, რომელსაც ერთადერთი ვიწრო შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონდა. იგი 2 მ სიმაღლეზე იყო მოთავსებული და, როგორც ჩანს, ხის კიბით ადიოდნენ იქამდე. ციხის კედლების სიმაღლე 11-14 მ აღწევს, სისქე - 2 მ, სულ ზემოთ მოწყობილი ყოფილა მებრძოლთა სამოძრაო იარუსი.

საბრძოლო ბილიკის გასწვრივ განლაგებულია სათოფურები და სალოდეები. მაღალი კედლები ქონგურებით არის დაგვირგვინებული. ციხის თავსა და ბოლოში თითო კოშკი დგას. ორივე ხუთსართულიანი უნდა ყოფილიყო, მათგან მთავარია ჩრდილოეთის კოშკი. თავდაპირველად ციხის ტერიტორიაზე მცირე ზომის ეკლესია იდგა, შემდეგში, როდესაც მოსახლეობის რაოდენობა გაიზარდა, სივიწროვის გამო მას თავზე მეორე ეკლესია დააშენეს. ეკლესიის დასავლეთით ციხის კედელთან დიდი ზომის წყალსაცავია. ციხის ტერიტორიაზე შემორჩენილია საცხოვრებელი და სამეურნეო დანიშნულების შენობათა ნაშთები.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

2020 წლის დასაწყისში დაიწყო სხვილოს ციხის სარეაბილიტაციო სამუშაოები.
ტაშისკარის ბრძოლა

ტაშისკარის ბრძოლა — 1609 წლის 16 ივნისის ბრძოლა ქართლის სამეფოსა და ოსმალთა და ყირიმელ თათართა ლაშქარს შორის.

ისტორია
1609 წლის ივნისში ქართლში შეიჭრა ოსმალების მრავალრიცხოვანი ჯარი, რომელმაც რამდენიმე სოფელი ააოხრა და გაძარცვა, მოსახლეობის ნაწილი დაატყვევა და სწრაფად მიადგა მანგლისს. ოსმალებმა აქედან გაჭრა სცადეს სოფ. ცხირეთისაკენ (შიდა ქართლი), სადაც მეფე ლუარსაბ ეგულებოდათ. თევდორე კვეთელმა მოატყუა მტერი და სხვა მიმართულებით წაიყვანა. ამასობაში ქართველებმა ლაშქარი შეკრიბეს და გიორგი სააკაძისა და ზაზა ციციშვილის სარდლობით სოფელ ნიაბის (ახლანდელი კასპის მუნიციპალიტეტი) ბოლოს, სხერტის ჭალაზე, მტერი უკუაქციეს. გორისაკენ გაბრუნებულთ მდინარე მტკვარზე ხიდი აყრილი დახვდათ. მაშინ მათ ახალციხისაკენ იბრუნეს პირი. სოფელ ბრბონასთან მდ. მტკვარი გადალახეს და სოფელ ტაშისკართან (ახლანდელი ხაშურის მუნიციპალიტეტი) დაბანაკდნენ. ქართველთა ლაშქარი სოფელ ახალდაბასთან (ახლანდელი ბორჯომის მუნიციპალიტეტი) მდინარე მტკვარზე გადავიდა და მოწინააღმდეგეს ახალციხისაკენ გასასვლელი გზა გადუჭრა. სამხედრო თათბირზე გიორგი სააკაძის გეგმა მიიღეს და სარდლობაც მასვე დაევალა. ქართველთა ლაშქარი განთიადისას მოულოდნელად დაესხა თავს მტერს და თითქმის მთლიანად გაანადგურა, მხოლოდ მცირე ნაწილმა უშველა გაქცევით თავს. ქართველებს დიდძალი ნადავლი და ტყვე დარჩათ. ამ ბრძოლაში განსაკუთრებით გამოიჩინა თავი გიორგი სააკაძემ.
ტბეთი

საკუთარი სახელი ტბეთი შეიძლება აღნიშნავდეს:

ტბეთი — მონასტერი ისტორიულ საქართველოში, შავშეთში;
ტბეთი — მთა საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში;
ტბეთი — მდინარე საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში;
ტბეთი — სოფელი ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში;
ტბეთი — სოფელი ქურთის მუნიციპალიტეტში;
ტბეთი — სოფელი საჩხერის მუნიციპალიტეტში;
ტბეთი — სოფელი შუახევის მუნიციპალიტეტში.
ტბეთი — სოფელი წალკის მუნიციპალიტეტში.
ტბეთი — სოფელი ისტორიულ საქართველოში, შავშეთში;
ტიმოთესუბნის მონასტერი

ტიმოთესუბნის ღვთისმშობლის სახელობის მონასტერი — - საუკუნეების მიჯნაზე აგებული ტაძარი. იგი მდებარეობს სამცხე-ჯავახეთის მხარის ბორჯომის მუნიციპალიტეტში სოფელ ტიმოთესუბანში. ააგო თორის მფლობელმა შალვა ერისთავთ-ერისთავმა ახალციხელმა.

გეოგრაფიული მდებარეობა
თორი შუა საუკუნეების საქართველოს ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კუთხე იყო. გეოგრაფიულად იგი მოიცავდა ახლანდელ ბორჯომის მუნიციპალიტეტს. ბორჯომის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 18 კმ-ის მოშორებით, მდინარე თორისწყლის (ამჟამად გუჯარეთისწყალი) მარჯვენა ნაპირზე, სოფელ ტიმოთესუბანში, მდებარეობს ხუროთმოძღვრების ეს ძეგლი. ამ ადგილას ძველი მონასტრის ნანგრევებზე, - საუკუნეების მიჯნაზე შალვა ახალციხელმა ააგო ყოვლაწმინდა ღვთისმშობლის მიძინების სახელობის ტაძარი.

ნაგებობა
ნაგებია მოვარდისფრო „ქართული აგურით“. ჩახაზული ჯვრის ტიპის ცენტრალურ-გუმბათოვან ნაგებობას აღმოსავლეთ მხარეს 3 შვერილი აფსიდი აქვს. გუმბათის ყელი დაყრდნობილია 2 თავისუფლად მდგარ ბოძსა და საკურთხევლის კედლის შვერილებზე. მოგვიანებით დასავლეთ მხრიდან აგურის კარიბჭე მიაშენეს, სამხრეთიდან - გათლილი ქვისა. შიგნით ეკლესია მთლიანად მოხატულია. მხატვრობა შესრულებულია არა უგვიანეს საუკუნის 20-იანი წლებისა და თამარ მეფის ეპოქის ბრწყინვალე ძეგლთა რიცხვს მიეკუთვნება. თავისი იკონოგრაფიული პროგრამა-შემადგენლობით იგი არაჩვეულებრივად მდიდარი და ტიპურად ქართულია. მოხატულობაში ცხადად განირჩევა სხვადასხვა ოსტატის ხელწერა. ისინი სტილისტური ერთიანობის ფარგლებში ერთმანეთისაგან განსხვავდებიან თავისი მკვეთრი, სრულიად განუმეორებელი ხასიათით. ერთ-ერთ წარწერაში მოხსენებულია - საუკუნეების გამოჩენილი ქართველი სამხედრო მოღვაწე შალვა თორელ-ახალციხელი, რომელსაც მიეწერება ტიმოთესუბნის მონასტრის გაფართოება, დიდი ტაძრის აგება და მოხატვა. მოხატულობა გაწმინდეს და შეისწავლეს 1972-1976 (ხელმძღვანელი ე. პრივალოვა). ტაძრის ჩრდილოეთით სამონასტრო ნაგებობათა (- საუკუნეები) ნაშთია. შემონახულია აგრეთვე თლილი ქვით ნაგები დარბაზული ეკლესია ( ს.). მონასტრის ტერიტორიაზე დღემდე შემორჩენილია სხვადასხვა საყოფაცხოვრებო და საცხოვრებელი შენობების ნანგრევები.

ტაძარი
ცენტრალური ტაძარი ყოვლაწმინდა ღვთისმშობლის მიძინების სახელობისაა და ქართული კულტურული მემკვიდრეობის უმნიშვნელოვანესი ძეგლია. გუმბათის ყელი შემკულია ლაჟვარდოვანი ჭიქურის ფიალებით. სიმაღლე 28 მეტრია (ჯვართან ერთად, სიგანე - 19 მეტრი, სიგრძე - 11 მეტრი. ჩრდილოეთის მხრის ფანჯრები ამოშენებულია და მოხატული. ტაძრის მოხატულობა თარიღდება 1205-1215 წწ-ით (თამარ მეფის ეპოქა) და თავის მხრივ უნიკალურია. შეიძლება ითქვას, რომ ტიმოთესუბნის ტაძარში ერთ-ერთი ყველაზე რთული მხატვრობაა თავისი პერიოდისათვის. ფრესკების დიდი ნაწილი შენარჩუნებულია. 2000-2006 წლებში ხელოვნების საერთაშორისო ცენტრის მიერ (ხელმძღვანელი მარიამ დვალიშვილი), მათ ჩაუტარდათ გაწმენდისა და გამაგრების სარესტავრაციო სამუშაოები. რესტავრაციის შემდეგ ამავე ცენტრმა ღვთისმშობლის ტაძარზე ჩატარებული პროექტი ევროგაერთიანების კულტურული მემკვიდრერობის პრიზზე / ევროპა ნოსტრას ჯილდოზე წარადგინა, რის შემდეგაც პროექტმა ერთ-ერთი პრესტიჟული ჯილდო - მედალ მოიპოვა.

ზემო, ჩრდილოეთის ტერასაზე მდებარეობს პატარა, ერთნავიანი ბაზილიკა წმინდა ბარბარეს სახელობის, ხოლო ცენტრალური ტაძრის ჩრდილო-აღმოსავლეთით შემორჩენელია ქვისგან ნაგები თაღოვანი საძვალე.

გალერეა
ჰალუცინაცია

ჰალუცინაცია (ლათ. — ბოდვა, მოჩვენებები) — აღქმა, რომელიც ჩნდება რეალური ობიექტის გარეშე ფსიქიკური ან ზოგიერთი ინფექციური დაავადების, ინტოქსიკაციის, თავის ტვინის ტრავმის, მძიმე სულიერი განცდისა და სხვათა დროს.

ავადმყოფისათვის ჰალუცინაცია აღქმის წყაროა და არა წარმოსახვა. ჰალუცინაცია შეიძლება იყოს სმენითი (ავადმყოფს ესმის ხმები, ძახილი, ხმაური), მხედველობითი (ხედავს ადამიანებს, მიცვალებულებს, მხეცებს, მწერებს, სურათებს), ყნოსვითი (ეჩვენება სხვადასხვა სუნი — ნავთის, სუნამოსი და სხვა), შეხებითი (გრძნობს კანზე მწერების ცოცვას, ქროლვას და სხვა), ე. წ. ზოგადი გრძნობისა (შეიგრძნობს თითქოს მის მუცელში ან გულმკერდში რაღაც ან ვიღაც მოძრაობს), ე. წ. ექსტრა-კამპანიური (ავადმყოფი თავის მხედველობის არის მიღმა „ხედავს“ ადამიანებს, რომლებიც სდევნიან და სხვა). ზოგიერთი ჰალუცინაცია მძაფრი, ემოციური, ხატოვანი და იმდენად დამაჯერებელია, რომ არ განირჩევა რეალური აღქმისაგან. ასეთ ჰალუცინაციას ჭეშმარიტი ჰალუცინაცია ეწოდება. სხვა ჰალუცინაციას ავადმყოფი შინაგანი სმენით ან ხედვით აღიქვამს და ისეთი შეგრძნება აქვს, თითქოს მისი მოჩვენებები და „ხმამაღალი“ ფიქრები, რომელიღაც გარეშე ძალის ზემოქმედებით არის შექმნილი. ეს ფსევდო-ჰალუცინაციებია, რომლებიც საუკუნის ბოლოს აღწერა რუსმა ფსიქიატრმა ვიქტორ კანდისკიმ. იმპერატიული, ბრძანებითი ჰალუცინაციის ზეგავლენით ავადმყოფმა შეიძლება ჩაიდინოს სხვისი და საკუთარი ჯანმრთელობისა და სიცოცხლისათვის სახიფათო ქმედება. ჰალუცინაცია მრავალი ფსიქოლოგიური დაავადების მნიშვნელოვანი და დამახასიათებელი ნიშანია. მისი პათოფიზიოლოგიური არსი ჯერ კიდევ საბოლოოდ არ არის გარკვეული. მკურნალობენ ჰალუცინაციის გამომწვევ ძირითად დაავადებას.