iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მსხლების მინდორი

მსხლების მინდორი — ნანა ექვთიმიშვილის სადებიუტო რომანი, რომელიც 2015 წელს გამოსცა ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობამ. რომანი მოგვითხრობს თბილისში არსებული ერთ-ერთი სკოლა-ინტერნატის შესახებ, იქ მხცოვრებ მოზარდებსა და ბავშვებზე, მათ ბედსა და ცხოვრებაზე.

ავტორს რომანისთვის 2016 წელს გადაეცა პრემია „საბა“, ნომინაციაში წლის დებიუტი. 2016 — "ილიაუნის ლიტერატურული პრიზი" 2016 წ. (ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლიტერატურული პრემია): 2014-2015 წლების საუკეთესო ქართული რომანისათვის. ჟიურის განმარტება: "ჯილდო გადაეცემა ავტორს ადამიანთა მარგინალიზაციის გაბედული აღწერისთვის, ძალადობის ფსიქოსოციალური და ფიზიკური ასპექტების წარმოჩენისთვის, ექსპრესიული თხრობისა და სიუჟეტურ-კომპოზიციური მთლიანობისათვის, ქალთა ხმის რეპრეზენტაციისათვის ლიტერატურაში."
2016 — პრემია ლიტერა (საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტროსა და საქართველოს მწერალთა სახლის მიერ დაარსებული ლიტერატურული პრემია): წლის საუკეთესო დებიუტისთვის ჟიურის განმარტება: ჟიურის არჩევანი შეჩერდა წიგნზე, რომელშიც "მონიშნულია საწყისი წერტილი იმ მძიმე მემკვიდრეობისა, რომელიც გვერგო და ძალიან მძიმედ, ხშირად ნატურალისტურადაა აღწერილი ყოფა, სატკივარი იმ ადამიანების, იმ თემისა, რომელთა ხმაც თითქმის ვერ აღწევს ჩვენამდე."
თბილისის ჰურიათა ბაგინი

თბილისის ჰურიათა ბაგინი — თბილისში, ფეთხაინის უბანში მდგარი ერთ-ერთი პირველი ებრაული სალოცავი — სინაგოგა.

ისტორია
თბილისის ერთ-ერთ ძველ უბანს დღემდე შემორჩა ფეთხაინის ანუ ბეთხაინის სახელი. შოთა ბოსტანაშვილი აღნიშნავს, რომ სასაფლაოს ერთ-ერთი განმარტება ებრაულ წყაროებში გვხვდება შემდეგი სახით: „ბეთ-ხაიმ — სახლი სიცოცხლისა, ან ცხოვრებისა“. გადმოცემის თანახმად, თბილისის ფეთხაინის უბანში ებრაელთა სასაფლაო მდებარეობდა და ამ სასაფლაოზე ებრაული სალოცავიც იდგა. ამას ადასტურებს 1785 წლის რუსი ოფიცრის პიშჩევიჩის და 1782 წლის თბილისის გეგმები, რომლებზედაც 44-ით აღნიშნულია სინაგოგა. იგი დაახლოებით დღევანდელი გომის ქუჩის ჩიხთან იდგა, ბეთლემის მაცხოვრის შობის და კლდისუბნის წმინდა გიორგის ეკლესიებს შორის. როგორც „მოკლე ებრაულ ენციკლოპედიაში“ ვკითხულობთ: „1795 წ. სპარსეთის შახის აღა-მაჰმად-ხანის ჯარმა მთლიანად ააოხრა თბილისი და ქალაქის მოსახლეობის დიდი ნაწილი ამოწყვიტა. იმ დროს სინაგოგაც დაიწვა, რომელიც რუსი ოფიცრის პიშჩევიჩის მიერ 1785 წელს შედგენილი ქალაქის გეგმის თანახმად გოგირდის აბანოების უბანში მდებარეობდა“. ზაქარია ჭიჭინაძე წიგნში „ქართველთ ებრაელნი საქართველოში“ წერს: „თფილისის ურიები ძველთაგანვე აქ მრავლად სცხოვრობდნენ... ძველად ებრაელნი თფილისში სცხოვრობდნენ სიონის ახლოს, ბეთხაინის აღმართზედ, დღესაც მათი ძველი თორა ამ კუთხეში სძევს. ამბობენ, რომ ძველი ბეთხაინი ამ კუთხეს ერქვაო, რადგან აქეთ ებრაელთა სასაფლავო იყო და ებრაელთა ბეთხაინიც ამას ნიშნავსო“.
ბანტოიდური ენები

ბანტოიდური ენები — აფრიკის ენების კლასიფიკაციის მიხედვით, ბენუე-კონგოს ენების სავარაუდო ნაწილი. ტერმინი პირველად გოტლიბ კრაუზემ 1895 წელს ბანტუე ენების მსგავსი ლექსიკონის მქონე ენების აღსანიშნავად გამოიყენა. 1963 წელს, ჯოზეფ გრინბერგმა თავის ნაშრომში „აფრიკის ენები“ ამ ტერმინში ბანტუს ენები გააერთიანა მასთან ახლოს მყოფ სხვა ენებთან. ბანტოიდური ენები დღემდე ამ განმარტებით გამოიყენება. ბანტოიდური ენები არ ქმნიან კოგერენტულ ჯგუფს.

ბანტოიდური ენების სამხრეთულ და ჩრდილოეთურად დაყოფის შეთავაზება მოხდა 1989 წელს ვილიამსონის მიერ. ამ წინადადების მიხედვით მამბილოიდური, დაკოიდური, ხოლო მოგვიანებით ტიკარული ენები დაჯგუფდა როგორც ჩრდილოეთ ბანტოიდური. ყველა სხვა დანარჩენი ბანტოიდური ენა გაერთიანდა სამხრეთულ ჯგუფში. აღნიშნული კლასიფიკაცია -ს მიერაც გამოიყენება.

სამხრეთ-ბანტოიდური ჯგუფის არსებობა საყოველთაოდ აღიარებულია, თუმცა ჩრდილოეთ ბანტოიდური ჯგუფის სისწორე დავის საგანს წარმოადგენს. დაკოიდური ენები ხანდახან საერთოდ ბანტოიდური ჯგუფის გარეთ განიხილება.
ანბანდიდი სახარება

ოთხთავი, საუკუნე (საქართველოს ეროვნული არქივის ფონდი #1446, ხელნაწერი #107) 192 ფურცელი; ეტრატი; ზომა: 317237; ასომთავრული; მელანი – ყავისფერი, გამშვენებული საზედაო გრაფემები შიგადაშიგ – სინგურით; ზოგან ნაწერი გაცხოველებულია; თავიდან ბოლომდე ნაწერი ასომთავრულით, ორ სვეტად; ზედა არშიები ნაწილობრივ მოჭრილია ისე, რომ დაკარგულია ზედა რვეულებრივი აღრიცხვის კვალი. კარგად ჩანს განკანონების ხაზები და წერტილები. ხელნაწერს ნაწილობრივ შემორჩენილი აქვს ყდის დაფები; ატყვია ადრინდელი – ტყავის საკეტების კვალი; აქვს ტყავის დასამაგრებელი ხის სოლები. ხელნაწერი გრაფემათა განსაკუთრებული სიდიდის გამო სამეცნიერო წრეებში ცნობილია ანბანდიდი სახარების სახელით. ანბანდიდი სახარება უძველეს ქართულ ხელნაწერთა სულ რამდენიმე ნიმუშს შორისაა, გამოირჩევა შესრულების სისადავის, დახვეწილობის, სიძველის, ტექსტის რედაქციულობის, მატერიალური და სულიერი ღირებულების თვალსაზრისით.
ხელნაწერის გაფორმებას მკაცრად ორგანიზებული ჩარჩო, ხელნაწერში ჩართული გოლგოთის ჯვარი (96), დეკორირებული და სინგურით შემკული საზედაო გრაფემები, აქცენტირებული დასასრულები წარმოადგენს.

ანბანდიდი სახარება ოთხთავის შემცველ იმ იშვიათ ხელნაწერთა რიგშია (ოპიზის (913 წ.), ჯრუჭის (936 წ.), პარხლის (973 წ.), თევდორესი ( ს.) და გაბრიელ პატარაის ( ს.)) , რომლებიც თავიდან ბოლომდე ნაწერია ასომთავრულით. გაუხეშებულ, დალაქავებულ, თუმცა დღემდე მაინც კარგად მოღწეულ ეტრატის ხელნაწერს საკმაოდ დიდ გეოგრაფიულ სივრცეში მოგზაურობის კვალი ეტყობა. სახარება ჩვენი ინტელექტუალური საგანძურის უძვირფასეს ნაწილს წარმოადგენს და ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ადგილი უჭირავს ზოგადად ხელნაწერის ისტორიის შესწავლის საქმეში.

ხელნაწერს შიგადაშიგ ახლავს - სს.-ში შესრულებული მინაწერები, ხოლო ბოლოში დართული აქვს საკმაოდ მოზრდილი სულთა მატიანე, რომელიც გვიან შუა საუკუნეებს განეკუთვნება და ჯერ კიდევ შესწავლას მოითხოვს.

ანბანდიდი სახარება მსოფლიო კულტურის მონაპოვარია და ხელნაწერი წიგნის განვითარების უმნიშვნელოვანეს საფეხურს წარმოადგენს. უდიდესია მისი როლი უძველესი თარგმანებისა და დეკორირების ელემენტების განვითარების ისტორიაშიც.

ხელნაწერი 2015 წელს იუნესკომ შეიტანა მსოფლიო მეხსიერების საერთაშორისო რეესტრში.

ხელნაწერის რადიონახშირბადული დათარიღება
2024–2025 წლებში, ჰამბურგის უნივერსიტეტის ხელნაწერი კულტურების შემსწავლელი ცენტრის ბაზაზე მიმდინარე პროექტ -ის ფარგლებში, იოსტ გიპერტის ხელმძღვანელობით, ჩატარდა ძველი ქართული ხელნაწერების პირველი მასშტაბური რადიონახშირბადული ანალიზი. კვლევა განხორციელდა ციურიხის ფედერალურ ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში , გრაცის უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკისა და საქართველოს ეროვნული არქივის მხარდაჭერით. კვლევის ფარგლებში გაანალიზდა 20-მდე ქართული ხელნაწერი (ძირითადად პალიმფსესტები და ადრეული შუა საუკუნეების დაუთარიღებელი ტექსტები).

რადიონახშირბადულმა ანალიზმა აჩვენა, რომ ანბანდიდი სახარებიდან აღებული ეტრატის სინჯი - საუკუნეებს მიეკუთვნება.

რადიონახშირბადული მაჩვენებელი: 1181 ± 22 

კალიბრირებული თარიღის დიაპაზონი: ახ. წ. 772–945 წლებით
სტატისტიკური პიკები: ახ. წ. 785, 840, 885.
ნევმირებული საგალობლები

ნევმირებული საგალობლები, - სს. (საქართველოს ეროვნული არქივის ფონდი #1446, ხელნაწერი #172, 2 ფ. ეტრატი; ფრაგმენტი; ზომა: 143105; ნუსხური; მელანი – ყავისფერი; სათაური და საზედაო გრაფემები – სინგურით.) — ულამაზესი კალიგრაფიით გადაწერილი ეტრატის 2 პატარა ფურცელი ქართული სანოტო ნიშნების უნიკალურ სისტემას ინახავს. ამგვარი სანოტო სისტემა მხოლოდ რამდენიმე ძველ ქართულ ხელნაწერშია შემონახული (მიქაელ მოდრეკილის ჰიმნები, ნევმირებული ძლისპირი და სხვა). გადმოცემის მიხედვით, ამ ნოტების ამოცნობა ცალკეულ გვარებში შემონახული ზეპირი ტრადიციის საფუძველზე მეცხრამეტე საუკუნის ჩათვლით ხერხდებოდა. დღეისათვის, ეს ტრადიცია დაკარგულია და გაშიფვრის არაერთგზისი მცდელობის მიუხედავად, ამ ეტაპზე ამოკითხვა შეუძლებელია.
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ტანზანიაში

2016 წლის მონაცემებით ტანზანიაში მსოფლიო მემკვიდრეობის 7 იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლია. ეს არის მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების საერთო რაოდენობის (1052) 0,7 %.

ტანზანიამ მსოფლიო კულტურული და ბუნებრივი მემკვიდრეობის კონვენციის რატიფიცირება მოახდინა 1977 წლის 2 აგვისტოს. ტანზანიის ტერიტორიაზე მდებარე პირველი ობიექტი მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში შეიტანეს 1979 წელს.

ცხრილი
ცხრილში შეტანილია ძეგლები, იუნესკოს მიერ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში დამატების თარიღის მიხედვით.

ობიექტების გეოგრაფიული მდებარეობა
გურუ ნანაკი

გურუ ნანაკ დევი (პენჯ ੁੂ ਾ ੇ, ; 15 აპრილი, 1469 — 22 სექტემბერი, 1539) — რელიგია სიქიზმის დამაარსებელი და ათიდან პირველი სიქჰი გურუ. მას აქვს მრავალი სხვა სახელი და ტიტული. პენჯაბში მას თაყვანს სცემენ არა მხოლოდ სიქჰები, არამედ ინდუსები, მუსლიმებიც.
ცხოვრების აღწერა
გურუ ნანაკის ცხოვრების აღწერა შეკრებილია თხზულებებში, რომელსაც ეწოდება „ჯამანსაკჰი“ . მეტნაკლებად უფრო ცნობილი ცხოვრების აღწერა ეკუთვნის ბჰაი ბალას, რომელიც მან დაწერა ნანაკის სიკვდილამდე. კრიტიკულად განწყობილი მეცნიერები თვლიან, რომ სტილისა და ენის მიხედვით, გურუს ცხოვრების აღწერა ზუსტად ეკუთვნის მისი გარდაცვალების შემდეგ პერიოდს.

ბჰაი გურდასის თხზულებები შეგროვდა, ასევე, გურუ ნანაკის გარდაცვალების შემდეგ და შეიცავს, მცირე უზუსტობებს. თუმცა სიქჰებს შორის სარგებლობს დიდი პოპულარობით და საიმედო წყაროდ ითვლება.
დაბადება
ნანაკი დაიბადა 1469 წლის 15 აპრილს. მამამისი მეხტა კალუ მუშაობდა მუსლიმ მიწათმფლობელ რაი ბუშარათან. დედა ატარებდა სახელს - მატა ტრიპა. ნანაკს ერთი და ჰყავდა, სახელად ბიბი ნანკი.
მისია
გადმოცემის თანახმად, ერთხელ ნანაკი გაქრა. ყველას ეგონა, რომ ის დაიხრჩო მდინარე კალი ბეინში, რომელშიც დილაადრიან წავიდა საბანაოდ, მაგრამ სამი დღის შემდეგ ნანაკი დაბრუნდა. ყველა შეკითხვაზე ის ერთსა და იგივეს პასუხობდა: ”იქ არ არიან ინდუსები, იქ არ არიან მუსლიმები”. (პენჯ.: ").

ამ მომენტიდან ნანაკმა დაიწყო თავისი სწავლების გავრცელება და ეს ითვლება სიქიზმის დასაწყისად. მან განახორციელა ოთხი დიდი მოგზაურობა, გადალახა მრავალი ათასი კილომეტრი. მისი მოგზაურობის ზუსტი მარშრუტი საკამათოა. მისი პირველი მარშრუტის მიზანი იყო ბენგალია და ასამი. მეორე ცეილონი ტამილნადუს გავლით. მესამე - ქაშმირი, ლადაქი და ტიბეტი. უკანასკნელი - ბაღდადი და მექა.

ნანაკი დაქორწინდა მულჩანდა ჩონას ქალიშვილ სულაკნიზე. შეეძინა ორი ვაჟი: შრი ჩანდი და ლაქშმი დასი. უფროსი ვაჟი მიჰყვა რელიგიურ ცხოვრებას, ხოლო უმცროსი მთლიანად ჩაეფლო ამქვეყნიურ საზრუნავში. ნანაკი თვლიდა, რომ არცერთ შვილს არ შეეძლო ამაღლებულიყო გურუს სტატუსამდე.

სიქიზმის ძირითადი პოსტულატები
„სულტამპურში” ნანაკმა ჩამოაყალიბა სიქიზმის სამი მნიშვნელოვანი პოსტულატი:

„სიმრან და ნაან ჯაპნა“ — ღმერთზე მედიტაციის პრაქტიკა და სპეციალური მანტრების გალობა ღმერთ ვაჰეგურუს სახელით.

„კირატ კარნი“ — ყველა სიქჰი უნდა ცხოვრობდეს საკუთარ სახლში და აწარმოოს საკუთარი მეურნეობა და საკუთარი ფიზიკური და გონებრივი შრომით დაიკმაყოფილოს საკუთარი ცხოვრება.

„ვანდაკ კაი შაკო“ — სიქჰთა თემებში საკუთრების დანაწილება.
მარკომირი

მარკომირი — ფრანკთა ბელადი, რომელიც ცხოვრობდა საუკუნეში. საფრანგეთის ისტორიის თანახმად, ის იყო პრიამას შვილი და ფარამონდის მამა.

გრიგოლ ტურელის ნამუშევრების თანახმად, 388 წელს ფრანგებმა მარკომირის, გენობავდისა და სუნომის მეთაურობით გადალახეს რომის იმპერიის საზღვარი. ისინი გაემართნენ რომაულ გერმანიაში, მათ გზად ამოხოცეს უამრავი ადამიანი, კელის მაცხოვრებლები დაშინებულები იყვნენ. როდესაც ყველაფერი გახდა ცნობილი ტრირში, მაგნუს მაქსიმუსმა ეს საქმე მიაბარა სარდლებს ნანინს და კვინტინს, რომლებსაც ევალებოდათ მაგნუს მაქსიმუსის არასრულწლოვანი შვილის და გალიის დაცვა, მათ შეკრიბეს ჯარი გაემგზავრნენ კელში, მისვლისას ქალაქი უკვე დახვდათ გაქურდული და დანგრეული, ამასთანავე ფრანგებმა მოასწრეს მდინარე რაინზე გამგზავრება. მათ მცირეოდენი ჯარი დატოვეს გალიაში, რომელსაც რომაელები ადვილად გაუსწორდნენ.
თაღლითებისა და ქურდების პარტია

თაღლითებისა და ქურდების პარტია — პოპულარული ფრაზეოლოგიზმი რუსეთში, რომელიც გამოიყენება პარტია ერთიანი რუსეთის დასახასიათებლად. ტერმინი ალექსეი ნავალნის ეკუთვნის, რომელმაც იგი პირველად 2011 წელს გამოიყენა პარტიის დახასიათებისას.

ისტორია
წარმოშობა
ვლადიმერ ჟირინოვსკის განცხადებით, მან ეს ფრაზა ჯერ 2009 წელს გამოიყენა. 2010 წლის 28 სექტემბერს, ბორის ნემცოვმა, რადიო თავისუფლებაში გამოსვლის დროს „ერთიან რუსეთზე“ განაცხადა: „ხალხმა იცის, რომ ეს ქურდების და კორუპციონერების პარტიაა. გარკვვეული დროის შემდეგ ფრაზის გამოყენება დაიწყო ცნობილმა ბლოგერმა, ალექსეი ნავალნიმ..

პარტიის კრიტიკოსები ფრაზის შემოკლებას, „“-საც იყენებენ.
თბილისის მთავარანგელოზთა ეკლესია

თბილისის მთავარანგელოზთა ეკლესია — ძველ თბილისში მდგარი საუკუნის ეკლესია. მოიხსენიება ისტორიულ წყაროებში.

 საუკუნის სომეხი ისტორიკოსი მოსე კალანკატუელი საინტერესო ცნობას გვაწვდის ამავე საუკუნის დამდეგის თბილისის ეკონომიკური მდგომარეობის შესახებ: „ხაზარებმა გარე მოიცვეს ნებიერი, მოვაჭრე, სახელოვანი დიდი ქალაქი ტფილისი... ქალაქის აღების შემდეგ, ჯერ მოსახლეობა გაჟლიტეს და შემდეგ ხელი მიჰყვეს საგანძურებს. მთელი სიმრავლე მძიმედ დატვირთული მეომრებისა მიდიოდა თავის ბატონთან და მიჰქონდათ ნადავლის ზვინები და ხვავები. იმდენი მოჰყარეს, რომ თვალს წყალი ელეოდა ოქროსა და ვერცხლის ქანქარების უთვალავი რაოდენობის ცქერაში. ენით უთქმელია თვალმარგალიტით მოოჭვილ საეკლესიო სამკაულ სამსახურებელის ამბავი, რომელიც წაიღეს“.

სომეხი ისტორიკოსი უხტანესი საუკუნის დასასრულისა და საუკუნის დასაწყისის ისტორიული ამბების აღწერისას თბილისის შესახებ ამბობს: „საოცრად ნაგები და საკვირველი, სახელგანთქმული და გამოჩენილი დიდი ქალაქი ტფილისი“.

ასეთი სიმდიდრის ქალაქი ვერ დაეტეოდა მხოლოდ აბანოთუბნის ტერიტორიაზე, რაზედაც ასევე მიგვანიშნებს სიონის საკათედრო ტაძრის მშენებლობა ქალაქის ზღუდის გარეთ, რადგან საეპისკოპოსოები მხოლოდ მჭიდროდ დასახლებულ ადგილებში შენდებოდა. აგრეთვე აღსანიშნავია ამავე პერიოდში აშენებული ანჩისხატის ტაძარი. აქედან შეიძლება დაბეჯითებით ვთქვათ, რომ თბილისი ძლიერ მდიდარი და მჭიდროდ დასახლებული ქალაქი ყოფილა. ამიტომ არ არის გასაკვირი დღევანდელი ერეკლე მეორის მოედნის მიდამოებში - საუკუნეებში აგებული წმინდა მთავარანგელოზთა ეკლესიის მშენებლობის დაწყება ვახტანგ გორგასლის მეფობის პერიოდში. ამ ეკლესიის შესახებ მეტად მწირი ცნობები არსებობს.

პლატონ იოსელიანი „თბილისის სიძველეთა აღწერაში“ მთავარანგელოზთა ეკლესიის შესახებ წერს: „ამ ადგილზე ყოფილა ძველის ძველი, ტფილისის დაარსების ჟამის ეკლესია წმიდა მთავარანგელოზთა სახელობისა. 1398 წელს თემურმა იგი საფუძვლითურთ მოაოხრა, მასზე მიჯრილი სასახლითურთ. 1640 წელს ახლოს მის ნაშთთაგან როსტომ მეფის ბრძანებით სამიეკლესია ააშენეს. ასე აღიმართა: ა) წმინდა იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია როსტომ მეფის სასახლის წინ; ბ) მეფის მოედნის შუაგულში, ხარების სახელობისა და გ) წმინდა გიორგისა, დაუსრულებელი. აქედან ჩანს, რა სივრცისა ყოფილა მთავარანგელოზთა ეკლესია, საუკუნის ნაგებობა“.
გიორგი შარვაშიძე (მეცნიერი)

გიორგი შარვაშიძე (დ. 25 აპრილი, 1963, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი, საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის მოადგილე 2013 წლის 10 დეკემბრიდან 2016 წლის 9 სექტემბრამდე, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორი 2016 წლის 23 სექტემბრიდან 2022 წლის 7 ოქტომბრამდე. 2023 წლიდან საქართველოს ელჩი სომხეთში.

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი
„ბუნების მსოფლიო ფონდის“ ბიულეტენი სარედაქციო საბჭო, წევრი (1993-1996)
ადამიანური რესურსების განვითარების ცენტრი (/) , საქართველოს წარმომადგენლობის დირექტორი (1996-2000)
ბოლონიის პროცესის განხორციელების ჯგუფი, მონიტორინგის სამუშაო ჯგუფის თანათავმჯდომარე (2015-)
გაეროს განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის ორგანიზაციის საქართველოს ეროვნული კომისი, წევრი (1998-)
განათლების ევროპული ფონდი , საკონსულტაციო ფორუმი, წევრი (1995-2000)
საქართველოს კვლევებისა და ინოვაციების საბჭო, წევრი (2015-)
უმაღლესი განათლების რეფორმები , ექსპერტი (2015-)
შოთა რუსთაველის ეროვნული სამეცნიერო ფონდი, საერთაშორისო სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარე (2015-)
ლიზა ფონსაგრივსი

ლიზა ფონსაგრივსი ( ; დ. 17 მაისი, 1911 — გ. 4 თებერვალი, 1992) დაბადებული ლიზა ბირგიტა ბერნსტოუნი — შვედი მოდელი. მსოფლიოში ცნობილია როგორც პირველი სუპერმოდელი. ბავშვობაში სწავლობდა ფერწერას. ემზადებოდა ცეკვაში ბერლინში. შვედეთში დაბრუნების შემდეგ გახსნა ცეკვის სკოლა. პარიზში გაიცნო ფოტოგრაფი ფერნანდ ფონსაგრივსი, რომელმაც გაუხსნა მას გზა სამოდელო ბიზნესისაკენ. მალე ვოგმაც გამოაქვეყნა მისი სურათები. 1935 წელს იქორწინა ფერნანდ ფონსაგრივსზე. 1950 წელს ისინი დაშორდნენ და ლიზა მეორედ იმავე წელს უკვე ფოტოგრაფ ირვინგ პენს გაჰყვა ცოლად. ჰყავდა ორი შვილი. გარდაიცვალა 80 წლის ასაკში ნიუ-იორკში.
შამბალას მთების ცენტრი

შამბალას მთების ცენტრი დაარსდა ვიდიადჰარა ჩოგიამა ტრუნგპის მიერ 1971 წელს, კოლორადოს შტატში.

ობიექტი განლაგებულია 600 აკრ (2,4 კმ²) მიწის ფართობზე, რომელიც განლაგებულია მცენარეული მინდვრების, ტყეების, ჩანჩქერებისა და ნაკადულების გარემოცვაში. ცენტრს აქვს 35 000 კვ. ფუნტი (3300 მ²) შენობა, სივრცე მედიტაციისათვის, სხვადასხვა პროგრამები, საცხოვრებელი და მოლაპარაკებათა დრაჰმე.

ცენტრში რეგულარულად ტარდება სწავლებები, იოგას დაუფლება, მართვის სწავლება და სხვ.

1987 წელს ტრუნპის გარდაცვალების შემდეგ მისმა მკვლევარებმა დაიწყეს შამბალას მთიან ცენტრში სტუპას მშენებლობის პროცესი, რომელიც 14 წელი გაგრძელდა. იგი დასრულდა 2001 წლის აგვისტოში. დჰარმაკაის დიდი სტუპა აღწევს 108 ფუტ (33 მ.) სიმაღლეს. ის ღიაა ყოველდღიურად დამთვალიერებლებისათვის.
მარსელის ობსერვატორია

მარსელის ობსერვატორია — ასტრონომიული ობსერვატორია საფრანგეთის ქალაქ მარსელში. დაწესებულებას მართავს ექს-მარსელის უნივერსიტეტი და საფრანგეთის სამეცნიერო კვლევების ეროვნული ცენტერი. ობსერვატორიის ფუნქციონირების ძალიან ადრეულ ეტაპზე, 1877 წელს ედუარდ სტეფანმა აქედან აღმოაჩინა გალაქტიკათა ჯგუფი, რომელსაც სტეფანის კვინტეტი ეწოდა.

2006 წელს მარსელის ობსერვატორია შეერწყა საფრანგეთის ასტროფიზიკის ლაბორატორიას და გახდა მარსელის ასტროფიზიკური ლაბორატორია — მარსელ-პროვანსის ასტრონომიული ობსერვატორიის შემადგენელი ნაწილი, რომელიც თავის მხრივ მოიცავს ზემო პროვანსის ობსერვატორიასაც.

2008 წელს მარსელის ასტროფიზიკური ლაბორატორია ახალ, 10 000 კვადრატულ მეტრ ფართში გადავიდა, დაემატა ახალი შესაძლებლობები. ობსერვატორია წარმოადგენს ექს-მარსელის უნივერსიტეტისა და საფრანგეთის სამეცნიერო კვლევების ეროვნული ცენტერის ერთობლივ კვლევით ერთეულს. მისი აღჭურვილობა მოიცავს ორ მთავარ ტექნოლოგიურ პლატფორმას კოსმოსური ინსტრუმენტების კვალიფიკაციისათვის და წარმოებისათვის და ოპტიკური სარკეების მეტროლოგიისათვის. ობსერვატორიის ასტრონომები სპეციალიზებულნი არიან კოსმოლოგიაში, გალაქტიკათა ევოლუციაში, ეგზოპლანეტებსა და მზის სისტემაში, ოპტიკური ინსტრუმენტების შექმნაში.

2012 წელს, მარსელ-პროვანსის ასტრონომიული ობსერვატორია შეერწყა ექს-მარსელის უნივერსიტეტის დედამიწის მეცნიერებების კვლევის ინსტიტუტს და გახდა ახალი ორგანიზაცია სახელად პითეასის ინსტიტუტის სამყაროს მეცნიერებების ობსერვატორია .

ამჟამად - 6 ძირითად ლაბორატორიას აერთიანებს, რომელთა შორისაცაა: , , , . , და პლუს ზემო პროვანსის ობსერვატორია.
აგრელიტი

აგრელიტი (2410) — სილიკატების კლასის მინერალი. გავრცელებულია კანადაში, კვებეკში. ცნობილია აგრეთვე გავრცელების სხვა რამდენიმე რეგიონი. გვხვდება სიენიტურ პეგმატიტებში. თეთრი, ნაცრისფერ-თეთრი, მომწვანო-თეთრი ფერისაა. ელვარება სადაფისებრი. სიმაგრე მინერალოგიური სკალით 5.5. კრისტალდება ტრიკლინურ სინგონიაში. სახელი ეწოდა ინგლისელი მინერალოგის სტიუარტ ოლოფ აგრელის (1913-1996) პატივსაცემად.
აგნეს სორელი

აგნეს სორელი (დ. 1422 — გ. 9 თებერვალი, 1450) ცნობილი როგორც სილამაზის ქალბატონი — შარლ -ის სამეფო საყვარელი. იგი პირველი სამეფო საყვარელი იყო, რომელიც ოფიციალურად იყო აღიარებული სამეფო კარზე. დაიბადა ჯარისკაც ჟან სორეს ოჯახში. 20 წლისას უკვე მეფე შარლს წარუდგინეს. აგნესს ძალიან ძლიერი გავლენა გააჩნდა მეფეზე. მისი ექსტრავაგანტური გემოვნების გამო მან სამეფო კარზე ბევრი მტერიც გაიჩინა. მას უკავშირდება დეკოლტეს ტარების მოდის ჩამოყალიბება. ცნობილი იყო გამომწვევი ჩაცმის სტილით. სამეფო კარზე ყოფნისას ცალი მკერდი სულ შიშველი ჰქონდა. მეფესგან მას სამი ქალიშვილი ჰყავდა. 28 წლის ასაკში მეოთხე შვილზე ორსულობისას მოულოდნელად გარდაიცვალა.
სიმონეტა ვესპუჩი

სიმონეტა ვესპუჩი ქალიშვილობაში კატანეო (; დ. 1453 — გ. 26 აპრილი, 1476) — იტალიელი არისტოკრატი ცნობილი თავისი სილამაზით. დაიბადა გენუაში. 16 წლის ასაკში ცოლად გაჰყვა მარკო ვესპუჩის, რომელიც იყო ამერიგო ვესპუჩის შორეული ნათესავი. ლორენცო მედიჩი სიმპატიით იყო გამსჭვალული სიმონეტას მიმართ თუმცაღა მიესალმა და მოიწონა მათი ქორწინება. მალე მისი სილამაზე უკვე სანდრო ბოტიჩელიმ და სხვა იმდროისათვის ცნობილმა მხატვრებმა ფლორენციაში აღმოაჩინეს. გარდაიცვალა მოულოდნელად 23 წლის ასაკში.
მარი (ტბა)

მარი — ყველაზე უფრო დიდი ტბა პაპუა-ახალ გვინეაში და მთელ ავსტრალაზიაში. მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთი პროვინციაში, დაბლობის ტერიტორიაზე (მაქსიმალური სიღრმე — 10 მეტრი), მდინარეების სტრიკლენდის და ფლაის შეერთებიდან ჩრდილოეთით. ტბის საერთო ფართობი შეადგენს 647 კმ²-ს, მაგრამ წვიმების სეზონის დროს იგი შეიძლება მნიშვნელოვნად გაფართოვდეს. მარის ტბის წყლები ჩაედინება მდინარე სტრიკლენდში მდინარე ჰერბერტის გავლით. მაგრამ ძლიერი წვიმების დროს ისეც ხდება, რომ მდინარე სტრიკლენდის წყლები ჩაედინება ტბაში და არა პირიქით.
ემილ დიმიტრიევი

ემილ დიმიტრიევი (; დ. 19 მარტი, 1979, პრობიშტიპი, მაკედონია, იუგოსლავია) — მაკედონელი პოლიტიკოსი, 2016 წლის 18 იანვრიდან 2017 წლის 31 მაისამდე მაკედონიის პრემიერ-მინისტრი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1979 წელს იუგოსლავიაში, მაკედონიის სოციალისტურ რესპუბლიკაში.

2016 წელს 15 იანვარს ნიკოლა გრუევსკის კაბინეტის გადადგომის შემდეგ, პრეზიდენტ გიორგე ივანოვის ბრძანებით, პრემიერ-მინისტრის მოვალეობის შემსრულებელი გახდა. სამი დღის შემდეგ ამ თანამდებობაზე დაამტკიცეს.
ლუკრეცია ბორჯია

ლუკრეცია ბორჯია (, , , ; დ. 18 აპრილი, 1480 — გ. 24 ივნისი, 1519) — რომის პაპ ალექსანდრე -ის ქალიშვილი, ჩეზარე ბორჯიას და. ბორჯიების ოჯახის წარმომადგენელი. დაიბადა სუბიაკოში, რომის მიმდებარედ. ცნობილი იყო მისი სილამაზით. მას ჰქონდა ძალიან გრძელი ქერა თმა, რომელიც მუხლებამდე სწვდებოდა, სავსე მკერდი, ულამაზესი ფერის თვალები, ბრწყინვალედ თეთრი კბილები და არაჩვეულებრივად პროპორციული ფორმის წელი. ქორწინებაში იმყოფებოდა სამჯერ. ერთ-ერთი მისი მეუღლე ალფონსო დ’ესტე იყო. ჰყავდა შვიდი ან რვა შვილი. დაკრძალულია ფერარაში.
გაბრიელ დესტრე

გაბრიელ დესტრე (დ. 1573 — გ. 10 აპრილი, 1599) — ანრი -ის სამეფო საყვარელი და მრჩეველი. მან დაარწმუნა მეფე დაეგმო პროტესტანტიზმი კათოლიციზმის სასარგებლოდ 1593 წელს. მოგვიანებით მან დაარწმუნა ფრანგი კათოლიკები ეღიარებინათ ნანტის ედიქტი, რომელიც გარკვეულ უფლებებს ანიჭებდა პროტესტანტებს. მიუხედავად იმისა რომ ფაქტობრივად შეუძლებელი იყო უკვე ქორწინებაში მყოფ მეფეს მასზე ექორწინა, მან ოფიციალურად აღიარა იგი როგორც მისი სამი შვილის დედად. გარდაიცვალა ეკლამპსიის შედეგად. მეფემ დიდად განიცადა მისი დაკარგვა და გლოვისას შავად შეიმოსა. მსგავსი რამ არცერთ ფრანგ მონარქს არ გაუკეთებია. მეფემ იგი დაკრძალა როგორც მისი ნამდვილი დედოფალი, რასაც მთელი სამეფო კარი ესწრებოდა. დაკრძალულია სენტ-უან-ლომონში (ვალ-დ’უაზი, ილ-დე-ფრანსი).
სეპიკი (მდინარე)

სეპიკი  — ყველაზე უფრო გრძელი მდინარე კუნძულ ახალი გვინეაზე და იმავდროულად სახელმწიფო პაპუა-ახალ გვინეაში. მდინარის დიდი ნაწილი მიედინება სანდაუნის და აღმოსავლეთი სეპიკის პროვინციების ტერიტორიაზე; მხოლოდ მცირე ნაწილი მდებარეობს ინდონეზიის პროვინცია პაპუას ტერიტორიაზე. მდინარე სეპიკი ეკუთვნის მსოფლიოს ერთ-ერთ უდიდეს მდინარეთა სისტემას, რომელსაც აქვს მდინარის აუზის დიდი ფართობი. ლანდშაფტი, რომელზეც მდინარე მიედინება, საკმაოდ მრავალფეროვანია: ჭაობიანი ადგილებიდან მთიან რაიონებამდე, რომლებიც დაფარულია ხშირი ტროპიკული ტყეებით. ეკოლოგიური თვალსაზრისით, მდინარე სეპიკი, სავარაუდოდ, ყველაზე დიდი წყალ-ჭაობიანი სავარგულია აზია-წყნარი ოკეანის რეგიონში, რომელიც არ განიცდის დამღუპველ ანთროპოგენურ ზემოქმედებას.

გეოგრაფია
მდინარის სათავე მდებარეობს ვიქტორ-ემანუილის მთებში, კუნძულ ახალი გვინეის ცენტრალურ მაღალმთიან რაიონში. დასახლებულ პუნქტ ტელეფომინიდან სიახლოვეს მდებარე მაღალმთიანი რაიონიდან მდინარე სეპიკი მიედინება ჩრდილო-დასავლეთი მიმართულებით. სოფელ იაპსეისთან სიახლოვეს მდინარე ტოვებს მთიან ადგილებს და აგრძელებს დინებას ინდონეზიის პაპუას პროვინციაში, სადაც ხელმეორედ იცვლის თავის დინებას, უკვე ჩრდილო-აღმოსავლეთის მიმართულებით და მიედინება კუნძულის დიდ ღრმულში. ამ რაიონში მდინარე სეპიკში ჩაედინება მცირე მდინარეების დიდი რაოდენობა, რომელთა სათავეები ბევანის და ტორიჩელის მთებშია.

მთელი თავისი დინების მანძილზე მდინარე სეპიკს აქვს დაკლაკნილი ფორმა, მსგავსი მდინარე ამაზონისა სამხრეთ ამერიკაში. მდინარე საბოლოოდ ჩაედინება ბისმარკის ზღვაში, პაპუა-ახალი გვინეის ჩრდილოეთ ნაწილში. სხვა დიდი მდინარეებისგან განსხვავებით მდინარე სეპიკს არ გააჩნია დელტა, ამიტომ ის ჩაედინება პირდაპირ ზღვაში დაახლოებით 100 კმ-ში ქალაქ ვევაკიდან. მთელი თავისი დინების მანძილზე მდინარე სეპიკი სანაოსნოა.

მდინარე სეპიკის საერთო სიგრძე შეადგენს 1126 კმ-ს, ხოლო მდინარის აუზის ფართობია — 80 321 კმ². მდინარეზე მდებარეობს მთავარი კლაკნილი ფორმის ზოლი, ანუ მეანდრი, სიგანით 5—10 კმ, რომლებიც იქმნება მდინარის მთელი დინების გასწვრივ. ამას გარდა, მდინარემ წარმოქმნა ჭალის ფართე ვაკე სივრცეები ჭაობიანი ჭალებით, სიგანით 70 კმ-მდე. მდინარის აღმოჩენის შემდეგ, ოტო ფინშმა მდინარის ბისმარკის ზღვასთან შეერთების ადგილიდან შეცურა კუნძულ ახალი გვინეის სიღრმეში დაახლოებით 50 კმ-ზე.

მეორე მსოფლიო ომის წლებში ტერიტორია, სადაც მდინარე სეპიკი მიედინება, გადავიდა იაპონიის კონტროლ ქვეშ. მაგრამ ომის დამთავრებისას, როდესაც ამერიკელებმა კონტროლი დაამყარეს ქალაქ ჯაიაპურაზე, ახალი გვინეის ნიდერლანდების ნაწილზე, იაპონელები აღმოჩნდნენ ალყაში და 1944 წლის აგვისტოსთვის მათი დიდი ნაწილი განადგურდა. 1945 წლის ივლისში ავსტრალიის ჯარმა განდევნეს იაპონელი სამხედროები მდინარე სეპიკის შუა ნაწილში — სოფელ ტიმბუნკესკენ, ხოლო 1945 წლის სექტემბერში იაპონური ქვედანაყოფები მთლიანად იქნა განადგურებული.
ვიქტორ აბრამოვი

ვიქტორ აბრამოვი (; დ. 18 აგვისტო, 1956, მინ-კუში, ყირგიზეთის სსრ, სსრკ) — მეხუთე მოწვევის სახელმწიფო დუმის დეპუტატი პარტია „ერთიანი რუსეთიდან“. 2011 წლის დეკემბრიდან — ფედერაციის საბჭოს წევრი ტვერის ოლქის სახელმწიფო ხელისუფლების აღმასრულებელი ორგანოდან.

1978 წელს დაასრულა სერგო ორჯონიკიძის სახელობის მოსკოვის საავიაციო ინსტიტუტი.

ჯილდეობი
მეგობრობის ორდენი[]