iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ქათმისხეურა

ქათმისხეურა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში ჰერეთიდან.

სახელწოდება მიღებული აქვს ისტორიული ჰერეთის სოფელ ქათმისხევიდან (ამჟამინდელი ალიბეგლო), სადაც ძველთაგანვე იყო გავრცელებული. ამჟამად ერთეული ძირებია დარჩენილი მაღლარებისა და ხეივნების სახით.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, ხუთნაკვთიანი. იშვიათად არის დაუნაკვთავიც. ფოთლის ქვედა მხარე საშუალოდაა ჯაგრისებურად შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი დიდი ზომისაა, ცილინდრული, იშვიათად კონუსური ფორმის, ხშირად მხრიანი, საშუალო სიკუმსის. გვხვდება ძლიერ კუმსი და მეჩხერი მტევნებიც. მარცვალი დიდი ზომისაა, ოვალური ან წაგრძელებული ფორმის, მოწითალო. მკვრივკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით საშუალოდ დაფარული. რბილობი ხორციანია, წვენი — შეუფერავი. გემო ტკბილი აქვს, სასიამოვნო სიმჟავითა და კარგად გამოხატული ჯიშური არომატით.

ქათმისხეურას სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სიმწიფემდე 157-201 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. უხვმოსავლიანია. ერთ ძირზე მოსავალი საშუალოდ 7.9 კილოგრამს შეადგენს. მტევნის საშუალო წონა 526 გრამია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 14.5-16.2%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.5-9.0 გ/ლ-ს.

ქათმისხეურა გამოიყენება სასუფრე ყურძნად.
ბროლა

ბროლა, ბროლას ვაზი, ბროლის ყურძენი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აჭარიდან.

ჯიშისათვის ასეთი სახელი იმან განაპირობა, რომ სიმწიფის პერიოდში ბროლას მარცვლები ბროლივით გამჭვირვალე ხდება და მათი კანი ულამაზეს ელფერს იძენს. წარსულში მისი მაღლარები მასობრივად ყოფილა გავრცელებული შუა და ზემო აჭარის სოფლებში. მას ძირითადად სასუფრე ყურძნად იყენებდნენ, წვენისაგან ფელამუშსა და ჩურჩხელას აკეტებდნენ, რომელსაც ადგილობრივები „ქუმას“ ეძახიან, ან ბაქმაზს ამზადებდნენ.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან განივოვალური, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე საკმაოდაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ზოგ შემტხვევაში დატოტვილი. თხელია ან საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, თითქმის მომრგვალო, ღია მწვანე. საკმაოდ სქელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი საკმაოდ ხორციანი და უფრო წვნიანია, სასიამოვნო გემოთი.

ბროლა საშუალო ან საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძლივობა კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე საშუალოდ 190 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის შუა რიცხვებში შედის. მტევნის წონა 90-100 გრამს აღწევს, ხოლო საჰექტარო მოსავლიანობა დაბლარად ფორმირებისას 6.0-8.0 ტონას. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა არწევს 20-21%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8-9 გ/ლ-ს.

ბროლასაგან მიიღება კარგი ხარისხის თეთრი სუფრის ღვინო.
გაბეხაური შავი

გაბეხაური შავი, გაბეხოურა შავი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან გულისმაგვარი ფორმის, სამნაკვთიანი ან თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე სქლადაა ქეჩისებურად შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული, იშვიათად კონუსური ფორმის, ზოგჯერ ფრთიანი, საშუალო სიკუმსის ან მეჩხერი. მარცვალი საშუალო ან საშუალოზე მცირე ზომისაა, სუსტად ოვალური, მომრგვალო, მუქი ლურჯი, შავში გარდამავალი. რბილობი მკვრივია და ხორციანი.

გაბეხაური შავი საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. ყურძნის სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7-8 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის წითელი მშრალი ღვინო.
კარლ ფრაიჰერ ფონ მიუფლინგი

კარლ ფრაიჰერ ფონ მიუფლინგი, მეტსახელი ვაისი ( დ. 12 ივნისი 1775 — გ. 10 იანვარი 1851) — პრუსიელი გენერალ-ფელდმარშალი და სამხედრო თეორეტიკოსი. იყო ბლიუხერის მეკავშირე ოფიცერი უელინგტონის შტაბში ვატერლოოს ბრძოლის დროს და ნაპოლეონზე საბოლოო გამარჯვების ორგანიზატორი. ომის შემდეგ მუშაობდა დიპლომატად აახენის კონგრესში და როგორც ხელმძღვანელმა დიდი წვლილი შეიტანა პრუსიის გენერალური შტაბის განვითარებაში. მიუფლინგი სპეციალიზებული იყო აგრეთვე სამხედრო ტოპოგრაფიისა და კარტოგრაფიის დარგში. 1821 წელს შეიმუშავა მრავალწახნაგა კარტოგრაფიული პროექცია, რომელიც მიუფლინგის პროექციის სახელწოდებით არის ცნობილი.
გომუსინი

გომუსინი — ტრადიციული კორეული ქალის ფეხსაცმელი. ტერმინი აგრეთვე გამოიყენება იმ ქალების აღმნიშვნელ სოციალურ ტერმინად, რომლებიც შეყვარებულების სამხრეთ კორეის სავალდებულო სამხედრო სამსახურიდან დაბრუნებას ელიან. წარმოიშვა სიტყვა „გომსინიდან“, რაც ნიშნავს „რეზინის ტარება წინ და უკან“ და სიტყვა გომუსინის შემოკლებაა. ვინაიდან სამხრეთ კორეაში ყველა მამაკაცი ვალდებულია 2 წლის ვადით ჯარში იმსახუროს,

გომუსინი — რეზინისაგან დამზადებული ტრადიციული კორეული ფეხსაცმელი პირველად მე-20 საუკუნის დასაწყისში გამოჩნდა და მისი სუფთად შენარჩუნება უფრო მარტივი იყო, ვიდრე დანგიეს და ჯიპსინის (ჩალის ფეხსაცმელი), რამაც მისი პოპულარობის გაზრდა გამოიწვია.
ღრუბელა იმერული

ღრუბელა იმერული — ქართული აბორიგენული რუხყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სუსტად დანაკვთული, ზოგჯერ თითქმის მთლიანი ან სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარის შებუსვა ხშირი აბლაბუდისებრია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი მცირე ზომისაა, ცილინდრული ფორმის, კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, რუხი-მომწვანო, მოიისფრო ელფერით. კანი სქელი აქვს კარგად გამოსახული ცვილისებრი ფიფქით. რბილობი მკვრივია.

ღრუბელა იმერული საშუალო ზრდისაა, სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე დაახლოებით 169 დღეა, სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლო რიცხვებში შედის. მტევნის წონა 185 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 8.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19-21%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.5-8 გ/ლ-ს.

ჯიში გამოიყენება ღია ვარდისფერი, მშრალი სუფრის ღვინის დასამზადებლად. ღვინო ნაკლებჰარმონიულია.
ღრუბელა კახური

ღრუბელა კახური, ღრუბელა ყურძენი, ღრუბელა მეტეხური — ქართული აბორიგენული რუხყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარის შებუსვა თხელი აბლაბუდისებრია, აბლაბუდის ქვეშ საშუალო სისქის ჯაგრისებრი შებუსვაა. ქვედა იარუსის ფოთლებზე შებუსვა სქელი ქეჩისებრი ხდება. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, განივკონუსური ფორმის, ხშირად დატოტვილი. იშვიათად ცილინდრულ-კონუსური ფორმის მტევნებიც გვხვდება. მტევნები საშუალო სიკუმსისაა თხელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით სქლად დაფარული. რბილობი წვნიანი და მდნარია. სასიამოვნო გემოთი.

ღრუბელა კახური საშუალო ზრდისა და საშუალო ან საშუალოზე დაბალ მოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 128 დღიდან 168 დღემდე მერყეობს. მტევნის საშუალო წონა 170-255 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 4.5-5.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5-6 გ/ლ-ს.

მიიღება მწვანე-ჩალისფერი, მსუბუქი, მცირესხეულიანი სუფრის მშრალი ღვინო სუსტად განვითარებული ჯიშური არომატით.
კოლოში

კოლოში — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აჭარიდან.

გავრცელება
ვაზის ჯიში გურია-სამეგრელოდანაა. მას სახელწოდება მიღებული აქვს ადგილისგან, რომელსაც „კოლოშონა“ ერქვა. „კოლო“ მეგრულად მწარეს ნიშნავს (ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტი). სამეგრელოში აგრეთვე არსებობდა ჩეკოლოში, ანუ თეთრი კოლოში. საუკუნის დასაწყისში გავრცელებული იყო გურიის ჩრდილოეთ ნაწილში (ჩიბათი, ორაგვე, ჯურუყვეთი და სხვა).

 საუკუნის შუა წლებში კოლოში იყო მხოლოდ ხულოს რაიონის სოფელ დეკანაშვილებში, სადაც კოლოშის ძალიან ხნიერი მაღლარები იყო. ამ დროისთვის ის გურიასა და სამეგრელოში საერთოდ აღარ მოიპოვებოდა. ამიტომ მ. რამიშვილი მას აჭარის ვაზის ჯიშებს შორის ათავსებს. ადგილობრივი მოსახლეობა კოლოშს მხოლოდ სასუფრე ყურძნად მოიხმარდა, ამისთვის მოსავალს ვაზზე ტოვებდნენ და საჭიროების მიხედვით კრეფდნენ ან მთელი ზამთარი აკიდოების სახით ინახავდნენ.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალოზე დიდი ზომისა და თითქმის ოვალური ფორმისაა, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა სქლად დაფარული. ყვავილი ორსქესიანი აქვს. მტევანი საშუალო ან საშუალოზე დიდი ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური, ზოგჯერ ცილინდრული ფორმის, საშუალო ან ძლიერ მკვრივი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო და სიმეტრიული, მუქი ლურჯი შეფერილობის, თითქმის შავი. სქელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით დაფარული. რბილობი უფრო ხორციანია, ვიდრე წვნიანი, ტკბილი გემოთი.

აგრობიოლოგიური დახასიათება
კოლოში ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 170-200 დღეა. ვაზის გამოღვიძება აპრილის დასაწყისიდან იწყება, კვირტების გაფურჩქვნა მიმდინარეობს აპრილის შუაში, ყვავილობა — ივნისში, ყურძის შეთვალება იწყება სექტემბრის დასაწყისიდან და სრულ სიმწიფეში ნოემბრის დასაწყისში შედის. ფოთოლცვენა ხდება ნოემბრის მეორე ნახევარში. ვაზზე დატოვებული ყურძენი არ ჭკნება და ძლებს დეკემბრის ბოლომდე, დაკრეფილი კი გაზაფხულამდე ინახება.

სუსტია სოკოვანი დაავადებების, განსაკუთრებით ნაცრის მიმართ. უხვმოსავლიანია. მტევნის საშუალო წონა 195 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 8,5-9,5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17.5-18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9-9,5 გ/ლ-ს.

გამოიყენება საღვინედ. მიიღება ხარისხიანი სუფრის წითელი ღვინო, რომელიც თაფლის ფიჭის გემოთი ღვინდება.
კოლხური შავი

კოლხური შავი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან.

სამეგრელოს ზოგიერთ სოფელში მას შეცდომით „ტოროკუნჩხს“ ეძახიან (იხ. მტრედისფეხა).

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო. ფოთლის ქვედა მხარეს, ძარღვების გასწვრივ აქვს ძალიან სუსტი აბლაბუდისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან საშუალოზე დიდი ზომისაა, ცილინდრული ფორმის, ახასიათებს პატარა ფრთა, საშუალო სიკუმსის, თუმცა გვხვდება კუმსი და თხელი მტევნებიც. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მრგვალი ან მომრგვალო. თხელკანიანია. რბილობი საშუალოდ ხორციანია, ტკბილი და ოდნავ მომჟავო გემოთი. რბილობი მდიდარია შემფერავი ნივთიერებით.

კოლხური შავი საშუალო და საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი 158-100 დღეს შორის მერყეობს. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის მეორე ნახევარში შედის. მტევნის წონა 100-150 გრამია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20-25%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7-10 გ/ლ-ს.

განსაკუთრებით საყურადღებოა ღვინოში წითელი შემფერავი ნივთიერების სიუხვე. კოლხური შავის ღვინოში წითელი საღებავის რაოდენობა სამჯერ უფრო მეტია, ვიდრე საფერავში.

კოლხური შავის ღვინო ხასიათდება ძლიერი შეფერვით. წითელი, მაღალხარისხიანი ღვინოებ-ისთვის დამახასიათებელი ექსტრაქტულობითა და პარმონიულობით.
სიმონასეული

სიმონასეული — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

ისევე როგორც არაერთი ქართული ჯიში, სიმონასეულიც, სავარაუდოდ, მისი გამავრცელებლის სახელს ატარებს. ძალიან ძველი ჯიშია.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ფორმის, ოდნავ ოვალური ფორმისკენ გადახრილი, ხუთნაკვთიანია, იშვიათად სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე სუსტადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან საშუალოზე დიდი ზომისაა, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის. მტევნები მხრიანია, ხშირად მხრები ორივე მხარეს უვითარდება. კუმსია ან საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ძირითადად მომრგვალო ფორმის, მუქი იისფერი, თითქმის შავი. მარცვლის კანი სქელი და მვვრივია, სქელი ცვილისებრი ფიფქით დაფარული. რბილობი საკმაოდ მკვრივი და წვნიანია. გემო სასიამოვნო აქვს, სუსტად გამოხატული ჯიშური არომატით.

სიმონასეული საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სიმწიფის საგვიანო პერიოდის საღვინე ვაზის ჯიშია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე საშუალოდ 158 დღეა. სრულ სიმწიფეში 15 სექტემბრიდან 1 ოქტომბრამდე შედის. მტევნის წონა 100-დან 225 გრამამდეა, საჰექტარო მოსავლიანობა 6.0-7.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20-28%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7-8.8 გ/ლ-ს.

გამოიყენება მაღალი ხარისხის სუფრის წითელი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად. ცალკე დავემებუღ^ ღვინოს აქვს ინტენსიური შეფერვა, საშუალო სხეული, ჰარმონიული გემო და შესამჩნევი ჯიშური არომატი.
სირგულა

სირგულა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

ძალიან ახლოს დგას აღმოსავლეთ საქართველოს ვაზის ჯიშებთან და მათთან ერთ მთლიან ჯგუფს შეადგენს. კახეთის გარდა თითქმის არსად მოიპოვება, გავრცელებულია ტალავერების სახით გურჯაანის, სიღნაღისა და საგარეჯოს მუნიციპალიტეტებში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, ზოგჯერ ოვალური, ხუთი, იშვიათად სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შიშველია და დაფარულია ძალიან თხელი ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ან ცილინდრული ფორმის, ხშირად მხრიანი. არის დატოტვილი მტევნებიც. საშუალო სიკუმსის, იშვიათად კუმსი მტევნებიც გვხვდება. მარცვალი საშუალო და საშუალოზე დიდი ზომისაა, ოვალური, იშვიათად მომრგვალო ფორმის, ღია ყვითელი ფერის, ზოგჯერ ყავისფერი ლაქებითაა დაფარული. კანი თხელი და საკ-მაოდ მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი მკვრივია, ოდნავ კრახუნა. გემო სასიამოვნო და პარმონიულია, სუსტად გამოხატული ჯიშური არომატით.

სირგულა საშუალო ზრდისაა, სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 180-დან 171 დღემდეა. მტევნის წონა 120-დან 150 გრამამდეა, საჰექტარო მოსავლიაობა კი 5.0-6.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17.8-20.2%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 4.5-6.5 გ/ლ-ს.

იძლევა ხარისხიან სასუფრე ყურძენს. მაგრამ მოკლებულია შენახვის უნარს და ვერ იტანს ტრანსპორტირებას.
საფერავი ქართლის

საფერავი ქართლის — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ხუთ, იშვიათად სამნაკვთიანი, საშუალ-ოდ დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია საშუალო სიხშირის აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური, ფრთიანი, მკვრივი. ფრთა საკმაო სიგრძისაა. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური, იშვიათად მომრგვალო. მარცვ-ლის ბოლო მომრგვალებულია ან შებრტყელებული. მარცვალი შავია, ძლიერი ცვილისებრი ნაფიფქის გამო მუქი-ლურჯი შეფერვა ეძლევა. კანი თხელია, საშუალო სიმკვრივის. რბილობი ხორციან-წვნიანია, წვენი მეუფერავი ან ძალიან ღია შეფერილობის. გემო სასიამოვნო აქვს, ხილის არომატით.

ქართლის საფერავის სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 177 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის პირველ ნახევარში შედის. მტევნის წონა 100-150 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.7 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-21%, ხოლო მჟავიანობა — 6-10 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ჰარმონიული და რბილი ღვინის დასამზადებლად.
საფერავი ყვავილმცვენი

საფერავი ყვავილმცვენი, მამალი საფერავი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი ვაზის ჯიში კახეთიდან.

საფერავის ერთ-ერთი ვარიაციაა. ცნობილია აგრეთვე მამალი საფერავის სახელწოდებით და შერეული სახითაა გავრცელებული ყვარლის ვენახებში.

ბოტანიკური აღწერა
ყვავილი ორსქესიანი აქვს, ხოლო თანაყვავილი პატარა, ვარიაცია ყვავილმცვენია. მტევანში ივითარებს 5-80 მარცვალს, მათშიც მხოლოდ ერთი მესამედია ნორმალური, დანარჩენი წვრილი და უწიპწოა. მცირემოსავლიანია, ერთ ძირზე ისხამს 180-150 გრამ ყურძენს. სამაგიეროდ დიდი რაოდენობით აგროვებს შაქარს და საინტერესოა სელექციური ექსპერიმენტებისთვის.
საფერავისებური

საფერავისებური — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, სამნაკვთიანი, სუსტად დანაკვთული ან მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე სუსტადაა ჯაგრისებრად შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან საშუალოზე დიდი ზომისაა, კონუსური, გვხვდება ცილინდრული ფორმის მტევანიც. ფრთიანია, თხელი ან საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოვალური ფორმის, მუქი ლურჯი ფერის. კანი სქელი და უხეში აქვს, ცვილისებრი ფიფქით საშუალოდ დაფარული. რბილობი საშუალო სიმკვრივისაა, წვენი — ღია ვარდისფერი.

საფერავისებური საშუალო ზრდა-განვითარებისა და საშუალომოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 150 დღეა. მტევნის წონა 198-250 გრამია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.2-20.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6.0-6.13 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
ლისის ქედი

ლისის ქედი — ქედი საქართველოში, მცხეთის მუნიციპალიტეტში და თბილისში. წარმოადგენს მსხალდიდის ქედის აღმოსავლეთ მონაკვეთს. იწყება დაახლოებით სოფელ წოდორეთის მერიდიანთან და ვრცელდება ქალაქ თბილისის ფარგლებში, ვაშლიჯვრამდე. სიმაღლე აღმოსავლეთ ნაწილში ზღვის დონიდან 650 მ, დასავლეთით კი 1000 მ-ს აღემატება. მაქსიმალური სიმაღლე 1069 მ (მთა ელია).

მნიშვნელოვანი მთებია: დიდვარილის სერი (986 მ) და ბუბთები (955 მ). აგებულია ზედაეოცენური თაბაშირიანი თიხებითა და ქვიშაქვებით. მთელ მანძილზე მთლიანად მოიცავს ლისის ანტიკლინს, რომელიც მდინარე მტკვრის გადაკვეთის შემდეგ სწრაფად იძირება. მთაწმინდისა და ლისის ქედს შორის მოთავსებულია საბურთალოს ფართო სინკლინი.

ლისის ქედის კალთები დაღარულია მშრალი ხევებითა და პერიოდული ღელეებით, რომლებიც მდინარეების დიღმისწყლისა და ვერის შენაკადებს წარმოადგენენ. ხევებსა და ღელეებს შორის სერებია გაწოლილი. არის წყაროები, რომელთა შორის აღსანიშნავია მუფთის წყარო და კოდის წყარო.

ლისის ქედის ჩადაბლებულ ადგილზე, ტაფობში, ზღვის დონიდან 624 მ სიმაღლეზე მდებარეობს ლისის ტბა, რომლის დასავლეთით ვაკეა გაშლილი. აქვეა მარილიანი მშრალი ტბა. ლისის ქედის აღმოსავლეთ და სამხრეთ კალთები განაშენიანებულია. ქედზეა სოფლები ლისი, ქვემო ლისი, თხინვალა, აგარაკი, წოდორეთი, მუხათწყარო.
ტაგიძურა

ტაგიძურა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აჭარიდან.

გავრცელება
 საუკუნის შუა წლებში ჯიში გავრცელებული იყო ქობულეთის მუნიციპალიტეტის სოფლებში ხუცუბანი, სამება, კვირიკე, მუხაესტატე. ამ სოფლებში ეს ჯიში შეიტანა ვინმე ტაგიძემ. უფრო ადრე ტაგიძურა ფართოდ იყო გავრცელებული გურიის მოსაზღვრე სოფლებშიც. მოსახლეობა მისგან საოჯახო მოხმარების ღვინოს და ყურძნის წვენს ამზადებდა ან აკიდოების სახით მთელი ზამთრის განმავლობაში ინახავდა.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ან საშუალოზე მცირე ზომისაა, თითქმის მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური და სამნაკვთიანი, მცირედ დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან დიდი ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსუ-რი ფორმის და განტოტვილი, თხელი. შუა ნაწილის ქვემოთ კი განსაკუთრებით გათხელებული. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური. თითქმის შავი. საკმაოდ სქელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი წვნიანი და ხორციანია, ჩვეულებრივი გემოთი. შემფერავი ნივთიერება მხოლოდ კანში მოეპოვება.

ტაგიძურა ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 203 დღეა. სრულ სიმწიფეში ნოემბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 145-265 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 7.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.1%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9.1 გ/ლ-ს.

ტაგიძურას ყურძენი გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად. აგრეთვე სასუფრე ყურძნად.
ტატანაური

ტატანაური — ქართული აბორიგენული ვარდისფერყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

ძირითადად ერთეული ვაზების სახითაა სოფელ მეტეხის ვენახებში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, ოვალური, იშვიათად განივოვალური. ფოთლის ქვედა მხარე გლუვია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი დიდი ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის. გვხვდება ცილინდრულიც და კონუსურიც. საშუალო სიკუმსისაა ან მეჩხერი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან მობრტყო მოყვანილობის. მუქი ვარდისფერია. კანი თხელი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით დაფარული. რბილობი წვნიანია.

ტატანაური სრულ სიმწიფეში სექტემბრის შუა რიცხვებიდან შედის. ვაზი საკმაოდ ძლიერი ზრდისა და უხვმოსავლიანია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.0-7.4 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
გილი (ყინულისა და ცეცხლის სიმღერა)

გილი — ჯორჯ რეიმონდ რიჩარდ მარტინის ფენტეზის ჟანრის რომანების სერიის, „ყინულისა და ცეცხლის სიმღერის“ პერსონაჟი და ასევე მისი ტელეადაპტაციის ერთ-ერთი გმირი. ის წარდგენილია 1998 წელს გამოცემულ წიგნში „მეფეთა ჯახი“, მოგვიანებით კი ჩნდება წიგნებში „ხმლების ქარიშხალი“ (2000), „ნადიმი ყვავებისთვის“ (2005) და „ცეკვა დრაკონებთან“ (2011). ტელეადაპტაციისას მისი როლი შეასრულა ინგლისელმა მსახიობმა ჰანა მიურეიმ.

გილი არის კედლის ჩრდილოეთით მცხოვრები თავისუფალი ხალხის შთამომავალი, ის არის კრასტერის ქალიშვილი და ცოლი. მისი შვილი სემი არის მისივე ნახევარძმა, რომელიც ჩაისახა გარდაცვლილ მამასთან იძულებით ურთიერთობის შედეგად.

ბიოგრაფია
გილი არის კრასტერის მრავალი ქალიშვილიდან ერთ-ერთი, რომელიც ცხოვრობს კედლის მიღმა. კრასტერთან ერთად იგი ცხოვრობს უკანასკნელის სახლში. გარდა იმისა, რომ კრასტერის ქალიშვილია, ის მისი ერთ-ერთი ცოლია, რადგან კრასტერი მუდმივად ქორწინდება საკუთარ ქალიშვილებზე. როდესაც ღამის აბგურის წევრები მას შეხვდნენ, გილი ფეხმძიმედ იყო საკუთარი მამისგან. კრასტერი ცნობილი იყო იმით, რომ საკუთარ ვაჟებს კლავდა. ამიტომაც, როდესაც ღამის აბგურის აჯანყებულმა წევრებმა კრასტერი მოკლეს, სემუელ ტარლიმ გილი და მისი შვილი კედლის სამხრეთით წაიყვანა, მოგვიანებით კი მასზე დაქორწინდა.
ტორმუნდი

ტორმუნდი — ჯორჯ რეიმონდ რიჩარდ მარტინის ფენტეზის ჟანრის რომანების სერიის, „ყინულისა და ცეცხლის სიმღერის“ პერსონაჟი და აგრეთვე მისი ტელეადაპტაციის ერთ-ერთი გმირი. ის წარდგენილია წიგნებში „ხმლების ქარიშხალი“ (2000), „ნადიმი ყვავებისთვის“ (2005) და „ცეკვა დრაკონებთან“ (2011). ტელეადაპტაციისას მისი როლი შეასრულა ნორვეგიელმა მსახიობმა კრისტოფერ ჰივჯუმ.

ტორმუნდი, რომელსაც ხშირად უწოდებენ ტორმუნდ „გოლიათების რისხვას“, არის ცნობილი მეომარი თავისუფალ ხალხში და მენს რეიდერის შემდეგ — ერთ-ერთი წინამძღოლი. ტორმუნდი პატივს სცემდა მენსს, როგორც კედლის მიღმელ მეფეს და ფიქრობდა, რომ ის იყო ადამიანი, რომელიც მათ გრძელი ღამის დროს გაუძღვებოდა. რაც დრო გავიდა და მენსი სტანის ბარათეონის ბრძანებით მოკლეს, მას სჯეროდა, რომ ნაწინასწარმეტყველები მეომარი მისი მტერი, ჯონ სნოუ იყო.

ბიოგრაფია
ტორმუნდი არის ველურების დიდ არმიის სანდო მეთაური. მან თავისი ძალები შეუერთა კედლის მიღმელ მეფის მენს რაიდერის ძალებს და მის ერთ-ერთ ყველაზე სანდო ლეიტენანტს წარმოადგენდა. ტორმუნდი არის არა მხოლოდ უნარიანი მეთაური, არამედ ძალიან საშიში და კარგად გამოცდილი მებრძოლიც. ეს დადასტურდა ციხე შავის ბრძოლის დროს, სადაც მან მოკლა ღამის აბგურის რამდენიმე ძმა და აშკარად დაჯაბნა სერ ალისერ თორნი ერთ ბრძოლაში და ლორდი პატარა ჯონ უმბერი ბასტარდების ბრძოლაში. ტორმუნდი დროის დიდ ნაწილს იყენებს სასმელისა და სექსუალური შეხვედრებისთვის, როგორც წესი, როგორც მოკავშირეების მორალის ასამაღლებლად. ის უკიდურესად ერთგულია მათ მიმართ, ვინც მის გვერდით იბრძოდა, თუნდაც ჯონ სნოუს, რომელმაც ერთხელ უღალატა მას და ველურებს.

ტორმუნდს ორი ქალიშვილი ჰყავს, თუმცა არ არის ნახსენები, ჰყავს თუ არა ვაჟები.
ბუდეშური წითელი

ბუდეშური წითელი, წითელი ბუდეშური, შავი ბუდეშური, თამარეული — ქართული აბორიგენული ვარდისფერყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

განსხვავდება ბუდეშური თეთრისგან. ეს ჯიში ოდითგანვე დიდი პოპულარობით სარგებლობდა, როგორც სასუფრე დანიშნულების ყურძენი.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალოზე დიდი ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური ფორმის სამ-ხუთნაკვეთიანი, ზოგჯერ დაუნაკვთავი. ფოთლის ქვედა მხარე უმნიშვნელოდაა აბლაბუდ ისებრ-ჯაგრისებრად შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ფორმის და დატოტვილი. ხშირად მტევნები მხრიანებია, მხრების სიგრძე ძირითადი მტევნის მესამედს, ზოგჯერ კი ნახევარს აღწევს, საშუალო სიკუმსისაა. მტევანში წვრილი მარცვლებ ის რაოდენობა უმნიშვნელოა. მარცვალი საშუალო ან საშუალოზე დიდია, ოვალური, ზოგჯერ მოგრძო. მუქი ვარდისფერი, გადამწიფებისას თითქმის შავი. თხელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქიი საკმაოდ დაფარული. რბილობი მკვრივია, ამასთანავე მდნარი, წვენი უფერული აქვს. გემო სასი ამოვნო, ჰარმონიული, გამოხატული ჯიშური არომატით.

ბუდეშური საშუალო და საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძლივობა კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 127-159 დღეა. მტევნის წონა 120-250 გრამია. მისი მოსავლიანობა 2.8-3.6 კგ/ძირზე, რაც ერთ ჰექტარზე დაახლოებით 6.3-12 ტონას შეადგენს. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 16-18.8%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 4-6.8 გ/ლ-ს.

გამოირჩევა ნაზი და ხარისხიანი სასუფრე დანიშნულების ყურძნით.