iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სომხეთის საპარლამენტო არჩევნები (1995)

სომხეთის საპარლამენტო არჩევნები 1995 — საბჭოთა კავშირისგან დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ ჩატარებული პირველი საპარლამენტო არჩევნები. გაიმართა 1995 წლის 5 ივლისს, ხოლო მეორე ტური 29 ივლისს. 190 დასაკავებელი ადგილიდან 150 ირჩეოდა მაჟორიტარული სისტემით, ხოლო 40 პროპორციულით. არჩევნებში გამარჯვება რესპუბლიკურმა ბლოკმა (ალიანსში გაერთიანებულები იყვნენ პან-სომხური ეროვნული მოძრაობა, დემოკრატიულ-ლიბერალური პარტია, ქრისტიან-დემოკრატიული კავშირი და რესპუბლიკური პარტია) მოიპოვა, რომელმაც 190-დან 88 ადგილი მოიპოვა. არჩევნებზე ამომრჩეველთა აქტივობამ 54.3% შეადგინა.

შედეგები
რესპუბლიკურ ბლოკში შემავალი პარტიები მაჟორიტარულ არჩევნებში დამოუკიდებლად მონაწილეობდნენ, პან-სომხურმა ეროვნულმა მოძრაობამ მოიპოვა 62 ადგილი, დემოკრატიულ-ლიბერალურმა პარტიამ მოიპოვა 4, ქრისტიან-დემოკრატიულმა კავშირმა მოიპოვა ერთი და რესპუბლიკურმა პარტიამ აგრეთვე ერთი.
შირაკავანი (ძველი ქალაქი)

შირაკავანი (; თავდაპირველად ერაზგავორსი და მოგვიანებით, ერაზგავორკი) — შუა საუკუნეების სომხური ქალაქი და ერთ-ერთი სომხეთის ისტორიულ დედაქალაქთაგან. შირაკავანი ბაგრატუნთა სომხეთის სამეფოს დედაქალაქი იყო 890-929 წლებში.

ქალაქი მდებარეობდა მდინარე ახურიანის მარჯვენა ნაპირზე, ანისიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით. შეესაბამება თანამედროვე სოფელი ჩეთინდურაქი აკაიაკის რაიონში, ყარსის პროვინციაში, თურქეთის ტერიტორიაზე.

ისტორია
შირაკავანი, როგორც დასახლება პირველად მოიხსენიება, როგორც ერაზგავორსი, საუკუნეში, სომეხი ისტორიკოსის, სებეოსის მიერ. სებეოსი ერაზგავორსს აღწერს, როგორც სოფელს შირაკში, დიდი სომხეთის აირარატის პროვინციაში. მოგვიანებით, 890 წელს, მეფე სმბატ -მა ანისის სამეფოს დედაქალაქი ბაგარანიდან ერაზგავორსში გადაიტანა და მას შირაკავანი უწოდა.

ქალაქი ინარჩუნებდა დედაქალაქის სტატუსს 929 წლამდე, როდესაც აბას -მა ახალ დედაქალაქად ყარსი აირჩია.

- საუკუნეების ისტორიკოსების, სტეფანოს ტარონეცისა და სამუელ ანეცის მიხედვით, შირაკავანს ჰქონდა ცენტრალური ციხესიმაგრე და სქელი თავდაცვითი ქალაქის კედლები.

სურფ ფრკიჩის (წმინდა მაცხოვრის) ტაძარი ქალაქის მთავარ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენდა. ის 897 წელს სმბატ -მა ააგო და მოგვიანებით აქვე ეკურთხა კიდევაც მეფედ კათოლიკოს გევორგ -ის მიერ.

მოგვიანებით ქალაქი ბიზანტიელებმა დაიპყრეს. 1064 წელს კი ქალაქ ანისთან ერთად გაანადგურა თურქ-სელჩუკების დიდმა არმიამ, რომელსაც სულთანი ალფ-არსლანი მეთაურობდა.

 საუკუნის ბოლოსთვის შირაკავანი მხარგრძელებმა აღადგინეს, თუმცა საუკუნის მეორე ნახევრიდან დაკნინება დაიწყო და ჩვეულებრივ სოფლად იქცა.

1914 წელს, სომხების გენოციდამდე, შირაკავანი საკმაოდ მოზრდილი სომხური დასახლება იყო, რომლის მოსახლეობაც 1 220 კაცს შეადგენდა. 1920 წლის სომხეთ-ოსმალეთის ომის შემდეგ, დასახლება მიატოვეს და სომხური მოსახლეობა აღმოსავლეთ სომხეთში გადავიდა, სადაც ახლადდაარსებულ სოფელ ერაზგავორსში დასახლდა. მოგვიანებით, 1921 წელს, ყარსის ტერიტორია, შირაკავანის ჩათვლით, ოფიციალურად გადაეცა თურქეთს ყარსის ხელშეკრულების მიხედვით.

სურფ ფრკიჩის ეკლესია საუკუნის დასაწყისისათვის ნაწილობრივ დანგრეული იყო. იგი 1954 წელს თურქებმა თურქული არმიის რეგულარული წვრთნის დროს ააფეთქეს. აფეთქებას მხოლოდ ტაძრის დასავლეთი კედლები გადაურჩა. ძველი შირაკავანის სხვა ნაწილები მდინარე ახურიანზე კაშხლის აგების შემდეგ დაიტბორა.
სომხეთის საპარლამენტო არჩევნები (1999)

სომხეთის საპარლამენტო არჩევნები 1999 — მეორე საპარლამენტო არჩევნები სომხეთში, რომელიც გაიმართა 1999 წლის 30 მაისს. არჩევნებზე 75 ადგილი მაჟორიტარული სისტემით აირჩეოდა, ხოლო 56 პროპორციულით. არჩევნებში გამარჯვება ბლოკმა ერთობამ მოიპოვა. მათ 131-დან 62 ადგილი მოიპოვეს. არჩევნებზე ამომრჩეველთა აქტივობამ 51.7% შეადგინა.

შედეგები
ბლოკი ერთობა იყო სახალხო პარტიისა და რესპუბლიკური პარტიის ალიანსი.
ლევონ III

ლევონ (; დ. 1236 — გ. 1289) — კილიკიის სომეხთა სამეფოს მეფე 1269/1270-1289 წლებში, ჰეთუმიანების მეორე წარმომადგენელი, ჰეთუმ -ისა და მისი მეუღლის, ზაბელის ვაჟი.

ლევონი დაიბადა 1236 წელს. ბავშვობაში, იგი გაიტაცეს, ტყვედ გაყიდეს და მამლუქი გახდა. მისმა მამამ, ჰეთუმ -მა დიდი თანხა გადაიხადა იმისათვის, რომ შვილი გამოესყიდა.

ლევონ ტახტზე ავიდა 1269 ან 1270 წელს. ლევონი იყო ძალიან მორწმუნე ადამიანი. მას სურდა განეახლებინა სავაჭრო ხელშეკრულება იტალიელებსა და კატალონიელებთან. ცდილობდა, რომ გაეძლიერებინა მონღოლეთ-სომხეთის ალიანსი.

1271 წელს მარკო პოლო ეწვია კილიკიის სომეხთა სამეფოს და დადებითად შეაფასა ლევონის მეფობა, თუმცა ამასთან ერთად აღნიშნა, რომ სამეფოს სამხედრო ძალები იყო ძალიან დემორალიზებული.

1275 წელს მამლუქთა სულთანი კიდევ ერთხელ შეიჭრა ლევონის სამეფოში. მათთან ბრძოლის დროს გარდაიცვალა ჰეთუმ -ის ძმა და ლევონის ბიძა სმპადი.

ლევონ გარდაიცვალა 1289 წელს. მისი გარდაცვალების შემდეგ კილიკიის სომეხთა სამეფოს ტახტზე მისი ვაჟი, ჰეთუმ ავიდა.
ლევონ IV

ლევონ (; დ. 1289 — გ. 17 ნოემბერი, 1307) — კილიკიის სომეხთა სამეფოს მეფე 1303-1307 წლებში, ჰეთუმიანების დინასტიის წარმომადგენელი, თოროს -ის ვაჟი.

ლევონი დაიბადა 1289 წელს. ის ჯერ კიდევ 14 წლის იყო, როცა ბიძამ ჰეთუმ -მ ტახტი დაუთმო, თავად კი ლევონის რეგენტი გახდა. მისი ტახტზე ასვლის დროს სომხეთში საკმაოდ დაძაბული სიტუაცია იყო. სამეფო ძლივს ინარჩუნებდა კარგ ურთიერთობას მონღოლთა იმპერიასთან, რომლის ვასალიც უკვე დიდი ხნის წინ გამხდარიყო. ამასთან ერთად, მუდმივად ელოდა მამლუქების შემოსევას სამხრეთიდან.

1305 წელს ლევონი და ჰეთუმი ხელმძღვანელობდნენ სომხეთის არმიის ბრძოლას მამლუქთა წინააღმდეგ, რომელშიც კილიკიის სამეფოს არმია სასტიკად დამარცხდა და განადგურდა.

1307 წელს ლევონი და ბიძამისი მოკლეს მონღოლებმა. სავარაუდოდ, ამის მიზეზი ის იყო, რომ სომხებმა მონღოლებს უარი უთხრეს აეშენებინათ მეჩეთი კილიკიის სამეფოს დედაქალაქში. ლევონის ნაცვლად ტახტზე მისი კიდევ ერთი ბიძა ოშინი ავიდა.
დიდი შიმშილობა (1315-1317)

დიდი შიმშილობა 1315–1317 (ზოგჯერ თარიღდება 1315–1322 წლების პერიოდით) — გვიანი შუა საუკუნეების პირველი მსხვილმასშტაბიანი უბედურება, რომელმაც მოიცვა ევროპა საუკუნის დასაწყისში. დიდმა შიმშილობამ გამოიწვია მილიონზე მეტი ადამიანის სიკვდილი (დაიღუპა მხოლოდ ქალაქის მოსახლეობის 10%-დან 25%-მდე მცხოვრები) და გახდა - საუკუნეების პერიოდის ზრდისა და აყვავების შემაჩერებელი ფაქტორი. შიმშილობა შეეხო თითქმის მთელ ჩრდილოეთ ევროპას — დიდი ბრიტანეთის, საფრანგეთის, სკანდინავიის, ნიდერლანდების, გერმანიისა და პოლონეთის ამჟამინდელ ტერიტორიებს. ევროპას სამხრეთისკენ ალპებიდან და პირენეებიდან და აღმოსავლეთისკენ პოლონეთიდან შიმშილობა არ შეხებია.

ამ უბედურების მიზეზად 1315 წლის გაზაფხულის ცუდი ამინდები დასახელდა, მოუსავლიანობა გაგრძელდა 1317 წლის გაზაფხულამდე, თუმცა საკვები პროდუქტების უკმარისობა 1322 წლამდე იგრძნობოდა. ამ პერიოდში განსაკუთრებით გაიზარდა დანაშაულების სტატისტიკა, გავრცელება დაიწყო სხვადასხვა დაავადებებმა, დაიწყო მასობრივი მკვლელობები და კანიბალიზმი. ამ პერიოდმა სერიოზული შედეგები იქონია ეკლესიისთვის, სახელმწიფოსთვის, ევროპული საზოგადოებისა და საუკუნეში მომხდარ სხვა უბედურებებისთვის.
სომხეთის საპარლამენტო არჩევნები (2003)

სომხეთის საპარლამენტო არჩევნები 2003 — მესამე საპარლამენტო არჩევნები სომხეთში, რომელიც გაიმართა 2003 წლის 25 მაისს. არჩევნებზე 56 ადგილი მაჟორიტარული სისტემით აირჩეოდა, ხოლო 75 პროპორციულით. არჩევნებში გამარჯვება რესპუბლიკურმა პარტიამ მოიპოვა და 131-დან 33 ადგილი დაიკავა. არჩევნებს კრიტიკული შეფასება მისცეს საერთაშორისო დამკვირვებლებმა, რომლებმაც მას გაყალბებული და დემოკრატიული სტანდარტებისთვის შეუსაბამო უწოდეს.

შედეგები
ფატაუ დაუდა

აბდულ ფატაუ დაუდა (; დ. 6 აპრილი, 1985) — განელი პროფესიონალი ფეხბურთელი. თამაშობს საფეხბურთო კლუბ აშანტი გოლდში. განის ეროვნული ნაკრების მეკარე.

საკლუბო კარიერა
დაუდამ თავისი საფეხბურთო კარიერა დაიწყო 2004 წელს, განის პირველ დივიზიონში. 2006 წელს გადავიდა აშანტი გოლდში. 2013 წლიდან გამოდიოდა ორლანდო პაირეტსში, ხოლო შემდეგ კლუბ ჩიპა იუნაიტედში.

საერთაშორისო კარიერა
დაუდა იყო განის ეროვნული ნაკრების მეკარე 2008 წელს. ის გამოდიოდა ძირითად მეკარედ 2013 წელს აფრიკის ერთა თასის ჩემპიონატზე.

პირადი ცხოვრება
აბდულ ფატაუ დაუდა არის მუსლიმი.
სომხეთის საპარლამენტო არჩევნები (2007)

სომხეთის საპარლამენტო არჩევნები 2007 — მეოთხე საპარლამენტო არჩევნები სომხეთში, რომელიც გაიმართა 2007 წლის 12 მაისს. 131 ადგილისათვის 1364 კანდიდატი იბრძოდა. არჩევნებზე 41 ადგილი მაჟორიტარული სისტემით აირჩეოდა, ხოლო 90 პროპორციულით. არჩევნებში გამარჯვება რესპუბლიკურმა პარტიამ მოიპოვა, რომელმაც 131-დან 64 ადგილის მოპოვება შეძლო.

შედეგები
-ს ცნობით, არჩევნებზე ამომრჩეველთა 60%. ეუთო-ს განცხადებით, წინა საპარლამენტო არჩევნებთან შედარებით „მნიშვნელოვანი გაუმჯობესება“ შეიმჩნეოდა, მაგრამ „სომხეთის მთავრობის დაპირება, რომ არჩევნები ეუთოს სტანდარტით ჩატარდებოდა ბოლომდე ვერ შესრულდა“.

კრიტიკოსებისა და ოპოზიციონერი პოლიტიკოსების აზრით არჩევნები გამჭვირვალე და დემოკრატიული არ იქნებოდა, მიუხედავად ხელისუფლების დაპირებისა, რომ 2003 წლისგან განსხვავებით ეს არჩევნები ბევრად უფრო დემოკრატიული იქნებოდა.
აკუშოს კოპალას ჯვარი

აკუშოს კოპალას ჯვარი — კომპლექსი, საკულტო ძეგლი, მდებარეობს სოფელ აკუშოს ზომოთ, მთის ფერდობზე.

ძეგლის აღწერა
კომპლექსში შედის დარბაზი, საკოდე, საქვაბე, ბეღელი და სამი „კოშკი“.

დარბაზი სიპი ქვით ნაგები, გეგმით ოთხკუთხა შენობაა. შესასვლელი ჩრდილო-დასავლეთიდან აქვს. იატაკი მიწითაა მოტკეპნილი. აღმოსავლეთ, დასავლეთ და სამხრეთ კედლების გაყოლებაზე ფიცრის სკამებია. შუაში ყვერფ-კერაა, რომლის ზემოც საკვამლეა. აღმოსავლეთ კედელზე სიპი ქვის თაროა. თაროს ზემოთ კედელში დატანებულია ორი პატარა თახჩა. სათავსი ნათდება სამხრეთ კედელში გაჭრილი მცირე ზომის სარკმლით. გადახურულია თუნუქის ორფერდა სახურავით.

საკოდე ნაგებობის ჩრდილოეთ ნაწილშია. მცირე ზომის, ოთხკუთხა სათავსი, რომელიც დარბაზისაგან, კედლითაა გამიჯნული.

საქვაბე რიყის ქვის მშრალი წყობით ნაგები, გეგმით წაგრძელებული ოთხლუთხედის ფორმის ნაგებობაა. შესასვლელი სამხრეთ-დასავლეთიდან აქვს. იატაკი მიწითაა მოტკეპნილი. სათავსის შუაში ჭერის გასამაგრებლად ხის ბოძი დგას, ჩდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში სალუდე ქვაბისათვის ქურაა მოწყობილი. გადახურულია ბრტყელი, ბანური სახურავით.

ბეღელი ნატეხი ქვით ნაგები, გეგმით კვადრატული ფორმის სათავსია. კედლები გარედან კირითაა შელესილი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი დაბალია, სწორკუთხა, იატაკი სიპითაა მოკირწყლული. შიდა სივრცე დასრულებულია გუმბათოვანი კამარით. სახურავი საფეხუროვანი პირამიდის ფორმისაა, რომლის წვერზე დადგმულია თეთრი, მომრგვალებული დიდი ქვა.

„კოშკები“ ყრუ მასივებია, ისინი ერთმანეთისაგან რამდენიმე ნაბიჯითაა დაშორებული მათ შორის ერთი, „დროშის საბრძანისია“, რომელიც დგას ბეღლის უკან, ჩრდილოეთით. იგი გეგმით ოთხკუთხაა, ნაგებია ფიქლით, მშრალად. სამხრეთით კვადრატული ნიში აქვს.

მეორე „კოშკი“ ბეღლის სამხრეთ-აღმოსავლეთითაა. დასრულებულია პირამიდის ფორმის რვასაფეხურიანი სახურავით. სამხრეთ კედლის ქვედა ნაწილში მოწყობილია მცირე ზომის ნიში.

მესამე „კოშკიც“ გეგმით ოთხკუთხაა და პირამიდული სახურავითაა დასრულებული.
აკუშოს ღვთისმშობლის ჯვარი

აკუშოს ღვთისმშობლის ჯვარი — სალოცავი კომპლექსი საქართველოში. მდებარეობს სოფელ აკუშოს ზემოთ, მთის ფერდობზე.

ძეგლის აღწერა
ხატის კომპლექსი შედგება ორი ნაგებობისაგან — დარბაზისა და საქვაბისაგან. ჯვრის ვიწრო და წაგრძელებული ტერიტორია მიწაში მიჯრით ჩაწყობილი ფიქლის მოზრდილი ქვებით შექმნილი ღობითაა შემოზღული.

დარბაზი ეზოს შიგნითაა. იგი მცირე ზომის, გეგმით ოთხკუთხა სათავსია, რომლის კედლები რიყის ქვის მშრალი წყობითაა ამოყვანილი. შესასვლელი აღმოსავლეთიდან აქვს. დასავლეთიდან და აღმოსავლეთიდან კედლების გასწვრივ ფიქლის ქვის სკამებია. კედლებში თაროებია დატანებული. ცენტრში კერაა მოწყობილი. გადახურულია თუნუქის ორფერდა სახურავით.

საქვაბე ეზოს გარეთაა, სამხრეთით. იგი ყორე ქვის მშრალი წყობით ნაგები, გეგმით ოთხკუთხა ფორმის სათავსია. შესასვლელი სამხრეთ-დასავლეთიდან აქვს. სათავსის შუაში ხის სვეტია დადგმული. იქვე კერაა, რომლის ზემოთ საკვამლე ხვრელია. ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში ქურაა სალუდე ქვაბისათვის. თავდაპირველი გადახურვა ბრტყელი ყოფილა. მოგვიანებით თუნუქის ორფერდა სახურავით გადაუხურავთ.
გაგათ ციხე-სახლი

გაგათ ციხე-სახლი, წიკლაურების სახლი — დგას სოფელ ამღის სამხრეთ ნაწილში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ძეგლის აღწერა
ციხე-სახლი გეგმით ოთხკუთხაა (6,35 4,2 მეტრი, სიმაღლე 5 მეტრი). ნაგებია ნატეხი ქვით. სახურავის და ხის სართულშუა გადახურვა ჩანგრეულია. პირველი სართულის დასავლეთ კედლის ჩრდილოეთ ნაწილში გაჭრილი შესასვლელი ამჟამად ქვითკირით არის ამოშენებული. აღმოსავლეთით და დასავლეთით თითო სარკმელია. გარედან, გაუქმებულ შესასვლელზე მეორე სართულზე ასასვლელი ქვის კიბეა მიშენებული. მეორე სართული საცხოვრებელია. დასავლეთით თაღოვანი შესასვლელი და ერთი თაღოვანი სარკმელი აქვს, ჩრდილოეთით — ორი თაღოვანი სარკმელი, აღმოსავლეთ კედელში სათოფური და ნიშია, სამხრეთით — მხოლოდ ნიში.
თეთრაულების კოშკი

თეთრაულების კოშკი — დგას ნასოფლარ ჭიმღის ზემო უბანში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ძეგლის აღწერა
კოშკი (7,3 6,65 მ) ხუთსართულიანია (სიმაღლე 13,65 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით. ძეგლი დაზიანებულია. ჩაქცეულია სართულშუა გადახურვა და სახურავის დიდი ნაწილი. პირველი სართული სამალავია, მეორე, მესამე და მეოთხე - საცხოვრებელი, მეხუთე - სათავდაცვო. შესასვლელი პირველი სართულის სამხრეთ კედელშია, მიწის დონიდან 2,3 მეტრის სიმაღლეზე. კარის წირთხლებში საურდულე ხვრელებია. კარი ნახევარწრიული თაღითაა დასრულებული. ასეთივე კარია მესამე სართულის აღმოსავლეთ კედელში და მეოთხე სართულის სამხრეთ კედელში. მეოთხე სართულზე, კარის ქვემოთ შემორჩენილია აივნის საყრდენი კოჭები. კოშკს ნახევარწრიული თაღით გადახურული რამდენიმე სარკმელი აქვს. პირველ ოთხ სართულზე ცალმაგი და შეწყვილებული სათოფურებია. კოშკის მეხუთე სართულს ოთხივე მხარეს თითო სალოდე ჰქონდა (სამხრეთ სალოდისგან მხოლოდ ქვის კონსოლებია შემორჩენილი). სალოდეების კედლებში სათოფური ხვრელებია. სართულშუა გადახურვა ხის კოჭებზე იყო გამართული. კოშკს ქვის ფილების ორფერდა სახურავი ჰქონია.
ქვისკარის კოშკი

ქვისკარის კოშკი — მდებარეობს სოფელ ამღიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 1,5 კილომეტრზე, მდინარე ასის მარჯვენა ნაპირზე, რომელიც კეტავდა მდინარე არხოტისწყლის ხეობაში შემოსასვლელ გზას. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

კოშკი (4 4 მ) ნაგებია რიყის ქვის მშრალი წყობით. ძეგლი დანგრეულია. შემორჩენილია 2 მეტრის სიმაღლის კედლები. შემორჩენილია აგრეთვე გალავნის (ქვის ყორე) ფრაგმენტები.
ამღის ორბეულთის ეკლესია

ორბეულთის ეკლესია — მდებარეობს სოფლიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 1,5 კილომეტრზე, მდინარეების ასისა და კალოთანისწყლის შესართავის მარჯვენა მხარეს, კლდეზე. თარიღდება ადრინდელი შუა საუკუნეები მიწურულით.

ეკლესია (5,5 3,5 მ) დგას ნასოფლარის განაპირას, კლდეზე. ნაგებია კლდის ნატეხი ქვის მშრალი წყობით. ძეგლი დანგრეულია. შემორჩენილია 0,4-0,9 მეტრი სიმაღლის კედლები (სისქე 0,9 მ). შესასვლელი დასავლეთიდანაა. ჩრდილოეთ კედელში კარი ამოშენებულია. აღმოსავლეთით ღრმა ნახევარწრიული აბსიდია, რომლის წინ ფიქლის ქვით ნაგები ჯვრის აღსამართავი კვადრატული ბაზა დგას.
ორბეულთა (ნასოფლარი)

ორბეულთა — ნასოფლარი, მდებარეობს სოფელ ამღიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 1,5 კილომეტრზე, მდინარეების ასისა და კალოთანისწყლის შესართავის მარჯვენა მხარეს.

ნასოფლარი განლაგებულია ტერასებად. შენობათა ფრაგმენტულად შემორჩენილი კედლები ნაგებია ფიქლის მშრალი წყობით. აკრეფილია არქეოლოგიური მასალა (სამტუჩა ხელადის, ქოთნების, ხელსაფქვავების, ხელწისქვილისა და სხვა ინვენტარი) ინახება აკც-ის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.
ამღის რკენისჯვარი

რკენისჯვარი, ზაზახატი — საკულტო ძეგლი მდებარეობს სოფელ ამღასთან ახლოს.

ძეგლის აღწერა
შეიცავს შემდეგ ნაგებობებს: დარბაზს, „დროშათ საბძანს“, საქვაბეს და საჯარეს.

დარბაზი გეგმით ოთხკუთხაა, ნაგებია რიყის ქვით. შესასვლელი ჩრდილოეთიდან აქვს. კარი თაღიანია. მის ზემოთ გარედან, ორი ფიქლის თარო და ერთი მცირე სარკმელია. სარკმლის ზემოთ ოთხკუთხა ნიშია, რომელშიც ზარი კიდია. შესასვლელის წინ ხელოვნურად მოსწორებული ადგილია, რომლის ირგვლივ სიპი ქვის სკამებია განლაგებული. დარბაზის იატაკი ფიქლითაა მოგებული. გრძივი კედლების გასწვრივ ქვის სკამებია. სათავსის შუაში კერაა. კედლებში — თითო ნიში. სამხრეთ კედელში გაჭრილია საკოდეში შესასვლელი თაღოვანი კარი. საკოდე პატარაა, გეგმით ოთხკუთხა. შიგ დიდი კოდები და ლუდის ქვაბები დგას. გადახურულია საფეხურებიანი ორფერდა სახურავით.

„დროშათ საბძანი“ გეგმით ოთხკუთხა, რიყის ქვის მშრალი წყობით აგებული პატარა მასიური სვეტია, რომელიც დარბაზზე ჩრდილო-დასავლეთის მხრიდანაა მიდგმული. ნაგებობას ჩრდილო-დასავლეთის მხრიდან დროშების ჩასამაგრებლად ნახვრეტებიანი სიპი ქვა აქვს დატანებული.

საქვაბე გეგმით ოთხკუთხა ფორმის ფიქალი ქვით ნაშენი ნაგებობაა. დგას დარბაზის ჩრდილო-დასავლეთით. შესასვლელი ჩრდილოეთიდან აქვს. აღმოსავლეთით პატარა სწორკუთხა სარკმელია.

საჯარე საქვაბის დასავლეთითაა, იგი ყორით შემოზღუდული, ხელოვნურად მოსწორებული ტერიტორიაა (7,6 5 მ). შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. სამხრეთ კედელთან „საუფროსო სკამია“.

იქვე, 20 მეტრში დაშორებით, მეორე ასეთივე საჯარეა (8,3 5,6 მ), შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. სამხრეთ კედელთან აქაც „საუფროსო სკამია“ მოწყობილი.
ამღის სვეტისანგელოზის ჯვარი

სვეტისანგელოზის ჯვარი, იახსარ სვეტად ჩამოსულის ჯვარი — საკულტო ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ამღასთან ახლოს. ხატის კომპლექსში შედის დარბაზი, ბეღელი, „დროშათ საბძანი“ კოშკი, საზარე კოშკი და გალავანი.

ძეგლის აღწერა
დარბაზი გეგმით ოთხკუთხაა, ნაგებია ფიქლის მშრალი წყობით. შესასვლელი ჩრდილო-დასავლეთიდან აქვს. კარი თაღოვანია. კარს ზემოთ გარედან ოთხკუთხა ნიშია, რომელშიც ზარი კიდია. შიდა სივრცე ტიხრით ორადაა გაყოფილი. მათგან შედარებით მოზრდილი ნაწილის ცენტრში კერაა მოწყობილი, ხოლო ჩრდილოეთ კედელში ორი თახჩაა, ხოლო მეორე ნაწილის დასავლეთ კედელში სარკმელი და თახჩაა მოწყობილი. შენობა გადახურულია სიპების ორფერდა სახურავით.

ბეღელი ფიქლის ქვის მშრალი წყობით ნაშენი ოთხკუთხა ნაგებობაა, რომელსაც ორფერდა საფეხუროვანი სახურავი აქვს. შესასვლელი ჩრდილო-დასავლეთიდანაა. კარი თაღოვანია. გარედან კარს ზემოთ თაროა, თაროს ზემოთ კი — ოთხკუთხა ნიში, რომელშიც ზარი კიდია. შესასვლელის მარცხენა მხარეს ეგრეთ წოდებული „საგანძე სიპია“, მის უკან, ახლოს „დროშათ საბძანი“, რომელიც გეგმით კვადრატული მცირე ზომის ყრუ კოშკურა ნაგებობაა და ნაგებია ფიქლის მშრალი წყობით.

ასეთივე ნაგებობაა ბეღლის მეორე მხარეს, რომელსაც ძველ „დროშათ საბძანს“ უწოდებენ. ბეღელს სიპების ორფერდა სახურავი აქვს.

საზარე კოშკი ფიქლის მშრალი წყობით ნაგები გეგმით ოთხკუთხა ყრუ ნაგებობაა, აქვს ორფერდა გადახურვა.

გალავანი წრიული ფორმისაა, ნაგებია რიყის ქვით. შემორჩენილია ნაწილობრივ.
ჰერმაფროდიტიზმი

ჰერმაფროდიტიზმი (ბერძნ. ღმერთ ჰერმაფროდიტის სახელის მიხედვით) — ორსქესიანობა, ინტერსექსუალობა; მოძველებული ტერმინი. დღესდღეობით მისი გამოყენება პრაქტიკულად აღარ ხდება. გამოიყენებოდა სქესობრივი განვითარების თანდაყოლილი დარღვევის აღსანიშნავად, როდესაც გარე სასქესო ორგანოებს აქვს როგორც ქალის, ისე მამაკაცის სასქესო ნიშნები. ასხვავებენ ნამდვილ ჰერმაფროდიტიზმს (მამაკაცისა და ქალის სასქესო (თუ შინაგანი სეკრეციის) ჯირკვალის არსებობისას) და ცრუ ანუ ფსევდოჰერმაფროდიტიზმს (ორგანიზმში მხოლოდ ქალის ან კაცის სასქესო (თუ შინაგანი სეკრეციის) ჯირკვალის არსებობისას).
პანსექსუალი

პანსექსუალი — ადამიანი, რომელიც განიცდის სექსუალურ, რომანტიკულ, ფიზიკურ, და/ან სულიერ ლტოლვას ყველა სქესისა და იდენტობის მატარებელი ადამიანების მიმართ და არა მხოლოდ მათ მიმართ, ვინც ორ სტანდარტულ გენდერს მიეკუთვნება (ანუ ქალები და მამაკაცები). ეს არის ინდივიდი, რომელსაც შეიძლება ხიბლავდეს ქალები, კაცები, არაბინარული თუ ინტერსექსი ადამიანები.

პრეფიქსი „“ ბერძული ენიდან მომდინარეობს და ნიშნავს „ყველას“ ან „ყოველს“. ტერმინი „პანსექსუალი“ 1990-იან წლებში გაჩნდა, მაგრამ პოპულარული მხოლოდ ბოლო დროს გახდა. პანსექსუალობა, როგორც მოვლენა, აქტიურად განიხილება 2010 წლიდან. სექსოლოგ ნიკი გოლდშტაინის აზრით, ამის მიზეზი არის ის, რომ თანამედროვე ახალგაზრდები მეტად უფიქრდებიან საკუთარ სექსუალობას და მის ნიუანსებს, ვიდრე წინა თაობა.
ბებრისციხე (ანანური)

ბებრისციხე — მდებარეობს სოფელ ანანურიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 2 კილომეტრზე, მდინარე მთიულეთის არაგვის მარჯვენა ნაპირზე. ამჟამად მოქცეულია ჟინვალჰესის წყალსაცავით დატბორილ ზონაში. განეკუთვნებოდა გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ძეგლის აღწერა
ციხე შეიცავდა განცალკევებულ კლდოვან მასივზე ცალი მხრიდან მიშენებულ ორ კოშკს და კლდეზე დაშენებულ ნაგებობას. კოშკები კლდეზე აღმოსავლეთის მხრიდან იყო მიშენებული. მათგან შედარებით უკეთ იყო შემორჩენილი სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე, გეგმით ოთხკუთხა (9 4,5 მ) ოთხსართულიანი კოშკი, რომელიც სამი მხრიდან სწორი კედლით იყო შემოზღუდული. შესასვლელი პირველი სართულის დონეზე — ჩრდილოეთის კედელში იყო მოწყობილი. მის მოპირდაპირედ — დაბალი თაღოვანი ღიობი, რომელიც მდინარის ნაპირთან გადიოდა. სართულის აღმოსავლეთ კედელში. ერთ დონეზე, განლაგებული იყო ერთმანეთისგან თანაბარი მანძილით დაშორებული სამი სათოფური. სამხრეთ აღმოსავლეთ კუთხესთან კლდეში ამოკვეთილი იყო სამეურნეო დანიშნულების ღრმა ორმო. მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილი იყო ორი სარკმელი, ჩრდილოეთ კედელში — ერთი. მესამე სართულის აღმოსავლეთ კედლის შუა ნაწილში მოწყობილი იყო ფართო ღიობი. ჩრდილოეთ კედელი და სამხრეთ კედლის შემორჩენილი ნაწილი ყრუ იყო. კოშკის მეოთხე სართულს აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ კედლების მცირე ნაწილიღა ჰქონდა შემორჩენილი.

მეორე კოშკისგან მხოლოდ ჩრდილოეთ კედლის ნაწილი იყო შემორჩენილი. ციხის მესამე, კლდის მასივის თხემზე აგებული ნაგებობიდან მხოლოდ კედლების ფრაგმენტები იკითხებოდა.
ქანაქერ-ზეითუნის რაიონი

კანაკერ-ზეითუნი — სომხეთის დედაქალაქის, ერევნის 12 რაიონიდან ერთ-ერთი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში.

რაიონს ესაზღვრება ავანის, არაბკირის, კენტრონისა და ნორ-ნორკის რაიონები.
კანაკერ-ზეითუნი არაოფიციალურად იყოფა პატარა კვარტლებად. როგორიცაა კანაკერი, ნორ ზეითუნი და მონუმენტი.

ისტორია
კანაკერ-ზეითუნი წლების განმავლობაში ერევნის ქალაქ-სატელიტად ითვლებოდა. რაიონში მრავლადაა ეკლესია-მონასტრები. 1679 წელს მიწისძვრის შედეგად ქალაქის ეს ნაწილი სასტიკად განადგურდა. 1827 წელს რაინმა გადამწყვეტი როლი ითამაშა რუსეთის ბლოკადის დროს.

გალერეა
სომხეთის საფეხბურთო პრემიერლიგა

სომხეთის საფეხბურთო პრემიერლიგა — პროფესიონალური საფეხბურთო ლიგა სომხური კლუბებისთვის. წარმოადგენს სომხეთის უმაღლეს საფეხბურთო ლიგას. იმართება 1992 წლიდან სომხეთის ფეხბურთის ფედერაციის ორგანიზებით. ჩემპიონატი შემოდგომა-გაზაფხულის ფორმატით ტარდება და მასში მონაწილეობას იღებს 6 გუნდი. სეზონის ბოლოს, მე-6 ადგილზე გასულ გუნდს ანაცვლებს პირველ ლიგაში პირველ ადგილზე გასული გუნდი.

ყველაზე მეტჯერ ქვეყნის ჩემპიონი ერევნის „პიუნიკი“ გახდა. კლუბმა 14-ჯერ მოიპოვა ტიტული. მოქმედი გამარჯვებულია ერევნის „ალაშკერტი“.

ისტორია
1936–91 წლებში სომხეთის საფეხბურთო ჩემპიონატი ტარდებოდა როგორც საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის რეგიონული შეჯიბრი. 1992 წელს დაარსდა სომხეთის ფეხბურთის ფედერაცია. იმავე წელს შეიქმნა სომხეთის უმაღლესი საფეხბურთო ლიგა, რომელსაც 1999 წელს დაერქვა სომხეთის საფეხბურთო პრემიერლიგა. 1992, 1995 და 1997 წლებში ჩემპიონატი გაიმართა გაზაფხული-შემოდგომის სისტემით, ხოლო 1995–96 და 1996–97 წლების სეზონები გაიმართა შემოდგომა-გაზაფხულის სისტემით. ჩემპიონატში მონაწილეობას იღებს 6 გუნდი, მატჩები იმართება 6 წრედ. ჩემპიონატის გამარჯვებული მონაწილეობს ჩემპიონთა ლიგის პირველ საკვალიფიკაციო ეტაპზე, ხოლო მე-2 და მე-3 ადგილზე გასული გუნდები ევროპა ლიგის პირველ საკვალიფიკაციო ეტაპზე.

სომხეთის სსრ-ის ჩემპიონები
პრემიერლიგის ჩემპიონები
სტატისტიკა კლუბების მიხედვით
არამ სარქისიანი

არამ სარქისიანი ( დ. 2 იანვარი, 1961) — სომხეთის პრემიერ-მინისტრი 1999 წლის 3 ნოემბრიდან 2000 წლის 2 მაისამდე. ვაზგენ სარქისიანის ძმა. 2001 წელს დააარსა ოპოზიციური პარტია — „რესპუბლიკა“. მან მხარი დაუჭირა ოპოზიციის ლიდერს ლევონ ტერ-პეტროსიანს 2008 წლის სომხეთის საპრეზიდენტო არჩევნებში. სარქისიანი აირჩიეს სომხეთის ეროვნულ ასამბლეაში 2012 წლის მაისში, მაგრამ მან უარი თქვა თანამდებობაზე.
ნეკროლოგი

ნეკროლოგი ( — მკვდარი, — სიტყვა) — საგაზეთო ჟურნალისტიკის ერთ-ერთი ჟანრი. როგორც წესი, ხორციელდება მცირე მემორიალური მასალის სახით, რომელიც უახლოეს წარსულში ვინმეს სიკვდილთან დაკავშირებით ქვეყნდება მედიაში. გავრცელებული პრაქტიკაა აგრეთვე ნეკროლოგების განთავსება იმ დაწესებულებებში, რომლებშიც მუშაობდა დაღუპული, ზოგიერთ ქვეყანაში კი — ქუჩებსა და საზოგადოებრივ ადგილებში.

ნეკროლოგის მთავარი მიზანია მკითხველს შეატყობინოს ადამიანის სიკვდილის შესახებ. ამასთანავე ნეკროლოგი ხშირად მოიცავს გარდაცვლილის ცხოვრების აღწერას, მის დამსახურებებს საზოგადოების წინაშე, სიკვდილის მიზეზებს. ხშირ შემთხვევაში თანამედროვე ნეკროლოგი არის მცირე ზომის ჩანაწერი გამოცემის ერთ-ერთ ბოლო გვერდზე და, ჩვეულებრივ, მოიცავს სამძიმარს გარდაცვლილის ნათესავებისა და ახლობლებისადმი. როგორც წესი, ნეკროლოგი არ გამოირჩევა დიდი მოცულობით და იუწყება მხოლოდ ყველაზე მნიშვნელოვან მოვლენებს გარდაცვლილის ცხოვრებისა. ხშირად ნეკროლოგში დართულია ინფორმაცია გარდაცვლილის დამარხვის ადგილისა და თარიღის შესახებ. თვითონ ჩანაწერი ხშირად ისაზღვრება შავი ჩარჩოთი, რაც სიმბოლურად გლოვას გამოხატავს.