iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ილმარე

ილმარე — პერსონაჟი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში. მისი სახელი მომდინარეობს ელფური სიტყვისგან, რომელიც აღნიშნავს „ვარსკვლავის ნათებას“. აღსანიშნავია, რომ ეს სახელი ახლოა ეპოს „კალევალას“ პერსონაჟის, ილმარინენის სახელთან.

ეონუესთან ერთად, ილმარე არის მაიარების მბრძანებელი და ვარდას მსახური. იგი ზოგადად არის ნახსენები „ვალაქუენტაში“, სადაც მაიარების მბრძანებელს უწოდებენ. „დაკარგული მოთხრობების წიგნის“ მიხედვით მას ჰქვია „ერინტი“ და იგი ტოლ ერესეადან არის, სანამ გახდება მანუესა და ვარდას ასული. „სილმარილიონის“ მიხედვით, იგი არის ერუ ილუვატარის ქმნილება.
სალმარი

სალმარი — პერსონაჟი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში. იგი არის „სილმარილიონის“ ერთ-ერთი გმირი.

„სილმარილიონში“ სალმარი აღწერილია, როგორც მაია. უცნობია, არის თუ არა ეს კრისტოფერ ტოლკინის ვარაუდი ან ეკუთვნის თუ არა თავად ჯ.რ.რ. ტოლკინს. ვინაიდან არ არსებობს სხვა ადგილი, სადაც სალმარი მაიარების შორის არის ნახსენები, უფრო ლოგიკურია, პერსონაჟი ჩაითვალოს ულმოს მსახურად, რომელიც ვალარების სიაში არ შედიოდა.

„სილმარილიონის“ ადრეულ ვერსიებში („შუახმელეთის ისტორია“), სალმარს უწოდებენ ნოლდორინს, ზოგჯერ ლირილოს და განიხილავენ, როგორც აულეს მსახურს.
თურინგვეთილი

თურინგვეთილი — პერსონაჟი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში. ეს იყო ვამპირი, საურონის მსახური პირველ ეპოქაში.

თურინგვეთილი საურონმა გამოუშვა, როდესაც დაინახა, რომ მისკენ ბერენი და ლუთიენი მოემართებოდნენ. სავარაუდოდ, არსება მოკლა ვალინორის ძაღლმა, ჰუანმა ან იგი დაიღუპა მინას ტირითის დანგრევისას. მოგვიანებით ლუთიენმა გამოიყენა საკუთარი მოსასხამი და ანგბანდში შეაღწია.

გამოხატავენ ვარაუდს, რომ თურინგვეთილი მაია იყო, ვინაიდან ფორმის შეცვლა შეეძლო.
ენტი (შუახმელეთი)

ენტები — არსებები ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში. ვარაუდობენ, რომ ავტორისთვის გავლენად იქცა მოლაპარაკე ხეების ნაირსახეობები, მსოფლიო ხალხთა ზღაპრებიდან. თუმცა ენტები უფრო ადამიანთა სახეს ატარებენ.

მდედრობითი ენტები, „ბეჭდების მბრძანებლის“ მიხედვით, დიდი ხნის დაკარგულები არიან და მათი კვალი არავინ იცის.

ფიზიკური აღწერა
ენტები სხვადასხვა ზომის და სიმაღლის არიან, მათ ჩვეულებრივ ადამიანთან შედარებით ხელებსა და ფეხებზე ხუთზე მეტი თითი აქვთ. ისინი გარეგნობით წააგვანან იმ ხის ჯიშს, რომელსაც იცავენ და პატრონობენ. ჰობიტების თვალით დანახული ფანგორნი ასე გამოიყურებოდა:

ენტების ნაბიჯები
ენტების ნაბიჯები — ენტების საზომი ერთეული. ერთი ასეთი ნაბიჯის ზუსტი ეკვივალენტი უცნობია, თუმცა სავარაუდოდ ეს ოთხი ფუტი იყო (ანუ 1.2 მ). ანუ ერთი მილი 1.320 ნაბიჯი იქნებოდა. თუმცა, ენტებიც სხვადასხვა ზომის გვხვდება, ასე რომ მანძილი ნაბიჯებს შორის მერყეობდა.

ნაწარმოებში მანძილი მხოლოდ ორჯერ არის ნახსენები. პირველად იგი წარმოდგენილია, როდესაც ხისწვერა ახსენებს მანძილს მერისთან და პიპინთან შეხვედრის ადგილიდან თავის სახლამდე. ამ შემთხვევაში ენტმა 70.000 ნაბიჯი გაიარა, ანუ დაახლოებით 50 მილზე მეტი. მოგვიანებით აღწერილია, რომ პიპინმა ენტმრწყველის გზად სცადა ამ ნაბიჯების დათვლა, მაგრამ მხოლოდ 3.000 დაითვალა - ეს კი ნიშნავს, რომ ყველაფერი აერია მაშინ, როდესაც ორ ნახევარი მილიც არ ჰქონდათ გავლილი.
ობზორი

„ობზორ“ — ყოველდღიური პოლიტიკურ-ლიტერატურული გაზეთი პროგრესულ-დემოკრატიული მიმართულებისა. გამოდიოდა თბილისში 1878—1883 წლებში რუსულ ენაზე; დააარსა და რედაქტორ-გამომცემელი იყო ნიკო ნიკოლაძე. გაზეთმა თავიდანვე შემოიკრიბა რუსეთისა და ევროპის გამოჩენილი მოღვაწეები. აშუქებდა თანამედროვეობის აქტუალურ პოლიტიკურ და ლიტერატურულ მოვლენებს. თანამშრომლობდნენ გ. უსპენსკი, ა. პალმი, ი. თხორჟევსკი, ნ. სიმბორსკი და სხვები. საკუთარი კორესპონდენტები „ობზორს“ ჰყავდა რუსეთისა და ევროპის დიდ ქალაქებში — ოდესაში — ბელოტრისტი ი. სვედენცოვი, პეტერბურგში — მ. პესკოვსკი, ვენაში — პოლონელი პუბლიცისტი დ. ბაგნიცკი, ლონდონში — გლაზგოს უნტის პროფესორი ჯ. ფორდესი, რომელთა წერილები და კორესკონდენციები საინტყერესოს ხდიდა გაზეთს. „ობზორ“ დიდი პოპულარობით სარგებლობდა ამიერკავკასიაში და მის ფარგლებს გარეთაც. ხელისუფლების საწინააღმდეგო მასალების გამოქვეყნებისათვის ცენზურა სისტემატურად დევნიდა გაზეთს, რომლის გამოცემა რამდენიმეჯერ შეაჩერეს კიდეც.
წყნაროკეანური დროის სარტყელი

წყნაროკეანური დროის სარტყელი — სტანდარტული დრო გრინვიჩის მერიდიანიდან 8 საათით უკან (-08:00). ზაფხულში აღნიშნული სხვაობა იცვლება (-07:00)-მდე.

აშშ-სა და კანადაში ამ დროის სარტყელს წყნაროკეანურ დროს უწოდებენ. დადგენილია წყნაროკეანური სტანდარტული დრო (ზამთარში) და წყნაროკეანური ზაფხულის დრო (ზაფხულში). კანადა მიჰყვება აშშ-ის ზაფხულის დროს. მექსიკაში დროის სარტყელი -08:00, ცნობილია როგორც ჩრდილო-დასავლური დროის სარტყელი , რომელიც ადრე სინქრონიზირებულ იქნა აშშ-ის ზაფხულის დროსთან.

ეს სარტყელი მდებარეობს - ალასკის დროის სარტყელზე ერთი საათით წინ, მთის დროის სარტყელზე ერთი საათით უკან და აღმოსავლეთ დროის სარტყელზე სამი საათით უკან.

მთავარი ქალაქები
მიახლოებული შეფასებით ამ დროის სარყლის მოსახლეობა 53 462 949 კაცს შეადგენს. აქ გაერთიანებულია ვაშინგტონის, ორეგონის, ნევადის, კალიფორნიის, ქვედა კალიფორნიის, ბრიტანეთის კოლუმბიის და იუკონის ტერიტორიები.

1 000 000 მცხოვრებზე მეტი
ლოს-ანჯელესი, აშშ
სან-დიეგო, აშშ
ტიხუანა, მექსიკა

700 000 მცხოვრებზე მეტი
სან-ფრანცისკო, აშშ
სან-ხოსე, აშშ
მეხიკალი, მექსიკა

400 000 მცხოვრებზე მეტი
ენსენადა, მექსიკა
ფრესნო, აშშ
ლას-ვეგასი, აშშ
ლონგ-ბიჩი, აშშ
ოკლენდი, აშშ
პორტლენდი, აშშ
სიეტლი, აშშ
საკრამენტო, აშშ
სურეი, კანადა
ვანკუვერი, კანადა

200 000 მცხოვრებზე მეტი
ანაჰეიმი, აშშ
ბეიკერსფილდი, აშშ
ბარნაბი, კანადა
ფრემონტი, აშშ
ჰენდერსონი, აშშ
ირვინი, აშშ
მოდესტო, აშშ
რენო, აშშ
რივერსაიდი, აშშ
სანტა-ანა, აშშ
სპოკანი, აშშ
სტოქტონი, აშშ
ტაკომა, აშშ
ვიქტორია, კანადა
ებრაული დღესასწაულები

ებრაული დღესასწაულები რელიგიური დღესასწაულები იუდაიზმის მიხედვით. ებრაული დღესასწაულების უმრავლესობა დასაბამს იღებს ბიბლიიდან, რაბინთა სწავლებიდან და ისრაელის თანამედროვე ისტორიიდან. რელიგიური დღესასწაულების თარიღი გარდამავალია და ყოველწლიურად იცვება.

ყოველკვირეულ სადღესასწაულო დღედ მიჩნეულია შაბათი. შაბათი აღინიშნება სანთლების დანთებით, სადღესასწაული ტრაპეზით. შაბათს იკრძალება ყოველგვარი შრომა, ცეცხლის დანთება, ტრანსპორტით მგზავრობა. შაბათი ებრაელმა უნდა მიუძღვნას ლოცვებისა და თორის კითხვას.

დღესასწაულები იუდაიზიზმში ორგვარ ხასიათს ატარებს. ისინი აღნიშნავენ როგოც წელიწადის სეზონურ ცვლილებას, ასევე ისტორიულ მოვლენებს. ებრაული წელიწადის სამი მთავარი დღესასწაულია ფესახი, შავუოთი და სუქოთი. მათ მომლოცველობის დღესასწაულები ეწოდება, რადგან მოსეს რჯული ყოველ ებრაელს ავალებდა იერუსალიმის მოლოცვას და ტაძარში მსხვერპლის შეწირვას ამ დღეებში. ფესახი აღინიშნება გაზაფხულის პირზე. ის ებრაელთა ეგვპტიდან გამოსვლის აღსანიშნავი დღესასწაულია გრძელდება ერთ კვირეულს. პირველი და მეშვიდე დღეები უქმეა, ისინი გათანაბრებულია შაბათთან და მხოლოდ საჭმლის კეთებაა დაშვებული. დანარჩენ დღეებში შესაძლებელია შეზღუდული საქმიანობა. სადღესასწაულო დღეებში აკრძალულია საფუარიანი საკვების მიღება და შენახვა. ფესახის რიტუალური წესია შვიდი დღის განმავლობაში მაცის ჭამა. მაცა არის განსაკუთრებული ბურღულეულით დამზადებული პური და ის გამიზნულია ეგვიპტური მონობის მოსაგონებლად. პირველ და მეორე დღეს იშლება განსაკუთრებული ტრაპეზი სებერი, რომლის განმავლობაში ყოველმა ზრდასრულმა ებრაელმა უნდა მიიღოს 4 ჭიქა ღვინო. შავუოთი, ანუ კვირეული, იმართება ფესახიდან შვიდი კვირის თავზე სივანის თვეში. ტრადიციულად, იგი ეძღვნება პურის მკის დასაწყისს. ამავე დროს ის უკავშრდება რჯულის მიღებას სინას მთაზე. სუქოთი ასევე შვიდდღიანი დღესასწაულია. ამ დროს აღინიშნება მოსავლის აღება და იმ ისტორიული პერიოდის გახსენება, როცა ებრაელები კარვებში ცხოვრობდნენ. პირველი დღე უქმეა, ხოლო დანარჩენები სადაგია.

ებრაული ახალი წელი არის როშ ჰაშანა. ის აღინიშნება ებრაული წლის დასაწყისში, თიშრის თვეში, პირველ ორ დღეს. ამ დღეს ღმერთი განსჯის ადამიანს გასული წლის ქმედებებისთვის, განსაზღვრავს მის ბედს შემდეგი წლისთვის. ახალი წლის დღეებს მოსდევს მარხვის და მონანიების 10 დღე. მისი კულმინაციაა იომ-ქიფური, შენდობის დღე, როდესაც შესაძლებელია ახალ წელს ღვთის მიერ გამოტანილი განაჩენის შეცვლა. ხანუქა აღინიშნება ქისლევის თვეში სოლომონის ტაძრის განახლების გასახსენებლად. დღესასწაულისას რვა დღის განმავლობაში მენორაზე თითო სანთელი ინთება. ისტორიული მოვლენის აღმნიშვნელი დღესასწაულია პურიმი. ამ დროს იკითხება წიგნი ესთერისა, რომლშიც გადმოცემულია ებრაელების სასწაულებრივად გადარჩენის ამბავი.

ძირითადი ებრაული დღესასწაულები
როშ ჰაშანა - იწყება პირველი დღის მწუხზე და გრძელდება მესამე დღის მწუხრამდე
იომ-ქიფური (მარხვა) (შვიდეულის პირველი დღე)
შმინი აცერეთი და სიმხათ თორა (შვიდეულის პირველი დღე. ისრაელის გარეთ ეს დღესასწაული გრძელდება რვა დღე)
იომ ჰაშოა
იომ ჰააცმაუთი
ლაგ ბაომერი
შავუოთი (ისრაელის გარეთ ეს დღესასწაული 2 დღეს გრძელედება)
ხმალკუდები

ხმალკუდები წარმოიშვნენ დედამიწის სილურულ პერიოდში, მიახლოებით 445 მილიონი წლის წინ, როდესაც ზღვაში კიბომორიელები დაცურავდნენ, ხმელეთზე კი გიგანტური ზომის მორიელები ცხოვრობდნენ. ამჟამად ხმალკუდები შემორჩნენ აშშ-ის დასავლეთ სანაპიროზე, კარიბის ზღვის პირას და ინდონეზიის წყლების წყალმარჩხ ადგილებში. აქედან ისინი ვრცელდებიან ჩინეთის სანაპიროს გასწვრივ იაპონიამდე და დასავლეთ ინდოეთამდე. არც თუ ისე იშვიათი არსებებია. ზოგან მათ ბადეებით იჭერენ, ფქვავენ და სასუქად იყენებდნენ.

ხმალკუდებს, ევრიპტერიდებთან ერთად აერთიანებენ კლასში . ამჟამად ხმალკუდები ერთიანდებიან კლასში ქელიცერიანები და წარმოადგენენ 4 რიგიდან (ობობასნაირნი, ევრიპტერიდები, ზღვის ობობები) ერთ-ერთს. პალეოზოური ხმალკუდები სიგრძით 1-3 მეტრს აღწევდნენ. თანამედროვე სახეობა კი მხოლოდ 60 სმ იზრდება.
ლიბანის ომი (1982)

ლიბანის ომი 1982 წლის ომი — ისრაელის სამხედრო ოპერაცია ლიბანის სამოქალაქო ომის დროს, რომლის მიზანი იყო პალესტინის განთავისუფლების ორგანიზაციის ბაზების განადგურება ლიბანის ტერიტორიაზე. ამ ოპერაციის დროს აღებული იქნა ლიბანის დედაქალაქი ბეირუთი, ხოლო პალესტინის განთავისუფლების ორგანიზაციის სამხედრო ფორმირებები ტუნისში გადავიდნენ. ამ ოპერაციის შედეგად ისრაელმა სამხრეთ ლიბანში შექმნა უსაფრთხოების ზონა, რომელსაც სამხრეთ ლიბანის არმიასთან 2000 წლამდე აკონტროლებდნენ. თვითონ ისრაელი 1982 წლის მოვლენებს ომად დღესაც არ ცნობს.
იცხაკ რაბინის მკვლელობა

1995 წლის 4 ნოემბერს სამშვიდობო პროცესის მხარდამჭერი მიტინგიდან დარუნებულ იცხააკ რაბინს სამი ტყვია ესროლეს. 40 წუთის შემდეგ იგი გარდაიცვალა მიღებული ჭრილობებისგან საავადმყოფო ”იჰილოვში”. მისმა მკვლელმა, რელიგიური სასწავლებლის სტუდენტამ იგალ ამირმა თავისი ნამოქმედარი იმით ახსნა, რომ ”იცავდა ისრაელის ერს ოსლოს ხელშეკრულების პირობებისგან.
1996 წლის 27 მარტს სასამართლომ იგალ ამირს სამუდამო პატიმრობა შეუფარდა.

რაბინის მკვლელობამ შეძრა მთელი ცივილიზებული სამყარო, მის დაკრძალვაზე ჩამოვიდა მსოფლიოს უამრავი ლიდერი, მათ შორის აშშ-ის პრეზიდენტი ბილ კლინტონი, ეგვიპტეს პრეზიდენტი ჰოსნი მუბარაკი და იორდანიის მეფე ჰუსენი .

რაბინი დაკრძალულია ჰერცლის მთაზე იერუსალიმში.
იუდეაზავრი

იუდეაზავრი (ლათ. ) არის ნამარხი გვარი პატარა ზომის, ვარანისებრი წყლის ხვლიკებისა, რომლებიც მოზაზავრებს ენათესავებოდნენ. ერთადერთი სახეობა ცნობილია ახლო აღმოსავლეთის გვიან ცარცული პერიოდის ნალექებიდან, თუმცა მისი წარმოშობის ზუსტი დრო უცნობია. მოვარდისფრო-მონაცრისფრო კირქვაში აღმოჩენილი არასრული ნაშთი შედგებოდა ნახევრად-დანაწევრებული თავის ქალისა და რამდენიმე კისრის მალისაგან. თავის ქალა პატრაა, სიგრძით მხოლოდ 60-70 მილიმეტრი.
არიელ შარონი

' (, ასევე მეტსახელი არიკი, ַ) (დაბადებისას არიელ შაინერმანი დ. 26 თებერვალი, 1928 — გ. 11 იანვარი, 2014) — ისრაელის ყოფილი პრემიერ-მინისტრი და სამხედრო ლიდერი. შარონი ისრაელის პრემიერი იყო 2001 წლის მარტიდან 2006 წლის აპრილამდე. ამავე წლის 4 იანვარს, მწვავე ინსულტის შედეგად იგი კომაში ჩავარდა. 2014 წლის 11 იანვარს, ყოფილი პრემიერ-მინისტრი არიელ შარონი 8 წლიანი კომის შემდეგ, 85 წლის ასაკში გარდაიცვალა. შარონი თელ-ავივთან ახლოს, შების საავადმყოფოში იმყოფებოდა.

არიელ შარონი, ისრაელის პრემიერ-მინისტრი 2001 წელს გახდა. იგი რამდენიმე ორგანოს, მათ შორის ფილტვების ფუნქციონირების დარღვევას უჩიოდა.

თავდაცვის ყოფილი მინისტრი, რომელიც 1982 წელს ლიბანში შეჭრის ოპერაციას მეთაურობდა, ამავე დროს ისრაელის თითქმის ყველა ომის ვეტერანი იყო.
ჩანთოსანი დათვი

ჩანთოსანი დათვი, კოალა — ძუძუმწოვარი ცხოველი ჩანთოსნების რიგისა. გარეგნულად დათვს ჰგავს (აქედანაა მისი სახელიც). მისი სხეული სიგრძე 82 სმ (კუდი არ მოუჩანს), მასა 16 კგ აღწევს. ფერად რუხია. გავრცელებულია ავსტრალიაში. ცხოვრობს ტყეში, ბინადრობს ხეზე. იკვებება ფოთლებით. მრავლდება სექტემბრიდან მაისამდე. მაკეობა 30 დღეღამე გრძელდება. შობს 1 ნაშიერს, რომელიც ჩანთაში რჩება 6 თვემდე. იყენებენ მის ბეწვს. ამჟამად ჩანთოსან დათვებზე ნადირობა აკრძალულია.
ჩანთოსანი კვერნა

ჩანთოსანი კვერნა — ძუძუმწოვარი ცხოველების გვარი მტაცებელი ჩანთოსნების ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძე 75 სმ, კუდისა — 35 სმ, მასა 3 კგაღწევს. ზურგის მხარე რუხ-მოყვითალოდან მურა-შავ ფერში გადადის. აყრია თეთრი კოპლები. მუცლის მხარე თეთრი, რუხი ან ყვითელია. გავრცელებულია ავსტრალიაში, ახალ გვინეაში, ტასმანიაზე. მეტწილად ტყეში ცხოვრობენ. გვარში 4 სახეობაა. მათ შორის აღსანიშნავია კოპლებიანკუდა ჩანთოსანი კვერნა რომელიც 3 კვირის მაკეობის შემდეგ შობს 6-მდე ნაშიერს. ავსტრალიაში მისი რაოდენობა თანდათან მცირდება.
ჩანთოსანი მაჩვისებრნი

ჩანთოსანი მაჩვისებრნი — ძუძუმწოვრების ოჯახი ჩანთოსნების რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 15-50 სმ აღწევს. წინა კიდურების მეორე და მეოთხე თითზე ძლიერი სათხრელი ბრჭყალები აქვთ. ბეწვი მოკლეა, უხეში. მუცელზე აქვთ ჩანთა. ოჯახში 8 გვარის 19 სახეობაა. გავრცელებულნი არიან ავსტრალიაში, ტასმანიაზე, ახალ გვინეასა და მახლობელ კუნძულებზე. ღამის ცხოველები არიან. იკვებებიან უმთავრესად მწერებით.
ობის სოკოები

ობის სოკოები — სოკოები, რომლებიც წარმოქმნიან სხვადასხვა ფერის (თეთრი, შავი, მწვანე და სხვა) ნაფიფქს (ობს) საკვებ პროდუქტებზე, ხილზე, მცენარეულ ნარჩენებზე, ტყავსა და სხვა საგნებზე. მიეკუთვნებიან სხვადასხვა სისტემატიკურ ჯგუფს: ზიგომიცეტებს, ასკომიცეტებს და უსრულ სოკოებს.

ცნობილია პურის ობი , აგრეთვე -ის გვარის წარმომადგენელთაგან გამოწვეული ობი სხვადასხვა პროდუქტებზე (პური, მურაბა, ხილი) და სხვა. ზოგი ობის სოკოები სახლდება მცენარეულ და ცხოველურ პროდუქტებზე და აფუჭებს მათ, ზოგიერთი იწვევს ადამიანისა და ცხოველთა მიკოზებს, მცენარეების დაავადებებს, მათი ტოქსინები წამლავს ცხოველებსა და ადამიანს. ზოგს კი მაღალი ფერმენტული აქტივობის გამო წარმოებაში იყენებენ, მაგ., -ს — ლიმონის მჟავას, პენიცილიუმის ზოგ სახეობას — პენიცილინისა და სხვა ანტიბიოტიკების მისაღებად, -ს და -ს — ყველის (როკფორი და კამამბერი) დასამზადებლად და სხვა.
ოდა

ოდა — სახლის ტიპი, რომელიც ძირითადად გავრცელებულია დასავლეთ საქართველოში.

დასავლეთ საქართველო
დასავლეთ საქართველოში ოდა კვადრატული გეგმით იგებოდა, ის 3-6 ოთახიანია, ეს იყო ფანჯრებიანი ფიცრული სახლი, რომელსაც ხის აივანი და ჭერ-იატაკი ჰქონდა. ოდას ჰქონდა ოთხფერდიანი სახურავი. გადასახურავად იყენებდნენ ყავარს და კრამიტს, იდგა ქვის ან ხის ბოძებზე. არსებობს ქვითკირის სართულზე (პალატებზე) გამართული ოდა, ე. წ. „პალატებიანი“ ოდა საცხოვრებლის ეს ტიპი გავრცელდა საუკუნის ნახევრიდან და შეცვალა შუაცეცხლიანი, მიწურიატაკიანი საჯალაბო სახლი („მუშა სახლი“, „დარბაზი“, „კათხა სახლი“, „სამზადისი“), რომელიც ახალ კომპლექსში სამზარეულო-საკუჭნაოდ გადაიქცა. ოდა სახლს საბოლოოდ ჩამოშორდა ბოსელი. ოდესღაც ერთიანი საცხოვრებელი ფართობი მოძრავი ტიხარების საშუალებით ცალკე ოთახებად დანაწევრდა; ხუროთმოძღვრულ-მხატვრულ გადაწყვეტაში უმთავრესი მნიშვნელობა შეიძინა აივანმა, რომლის განვითარებაში 3 საფეხური შეიმჩნევა: ადრეული ტიპისათვის დამახასიათებელია კვადრატული კვეთის უხვად მოჩუქურთმებული სვეტები კუთხეებში გამოყვანილი ნაშვერებით და გარსშემოყოლებული მერხებით. მომდევნო ხანებში გაჩნდა მრგვალი, ჩარხზე დამუშავებული სვეტები, თაღოვანი კარ-ფანჯრები, გაქრა მერხები და ამაღლდა რიკულებიანი მოაჯირი. განვითარების ბოლო საფეხურზე ბოძები შემსუბუქდა და 4 (8)-კუთხოვანი ფორმა დაუბრუნდა; ფიცრული აივანი აჟურულია, იმკობა სვეტების ზედა ნაწილი, ჩნდება ფიცრული აჟურული თარედი ან ფრიზი. საცხოვრებელის ეს ტიპი დღესაც ფართოდ არის გავრცელებული დასავლეთ საქართველოში.

სამხრეთ საქართველო
სამცხე-თრიალეთსა და ქართლში დამოწმებულია ე. წ. ახვრის (ახორის) ანუ ბოსლის ოდა, თაკაბიანი ოდა.

ოდა ეს არის ბოსელთან ერთად მოწყობილი საზამთრო საცხოვრებელი (სასტუმრო) თავისი ტახტებითა და ტორსოს კედელში ჩატანებული ბუხრით. გადახურვა კიბურ-კამაროვანია, შედგება ორმხრივ პარალელურად დაწყობილი კოჭებისაგან, რომლებიც ცენტრალურ-გვირგვინულისაგან განსხვავებით, შიგნით გადანაცვლების გზით ქმნიან კამარას. თაკარებიანი ოდა ახვრის ოდის არქიტექტურული სახესხვაობაა. გადახურვის კოჭები დაყრდნობილია კედლისპირა სვეტებსა და ორ თავისუფლად მდგარ ბოძზე, რომლებიც შესასვლელის ორსავე მხარეს, საცხოვრებელი სათავსოს შუა ხაზზე დგას. თაკარებიან ოდაში კოჭები ერთმანეთზე პარალელურად, საფეხურებად არის დაწყობილი („დათაკრული“). ჯავახეთსა და თრიალეთში ოდა მთავარი საცხოვრებელი სათავსი (სასტუმრო) იყო, ხოლო მესხეთში ამ დანიშნულებით („საუფროსოდ“) დარბაზს იყენებდნენ. ინტერიერის მხატვრულ-ხუროთმოძღვრული გადაწყვეტის ძირითადი აქცენტი ბუხრიან კედელზე მოდის, რომელიც ზევიდან ნათდება უხილავი სარკმლით. ოდის სტრუქტურა ძველი ქართული, მიწურბანიანი საცხოვრებლის (დარბაზის) განვითარების შემდგომ საფეხურზეა ჩამოყალიბებული და დამუშავებულია ლაზი ოსტატების მიერ. აქ კერა ბუხრითაა შეცვლილი, მაგრამ სათავსი მაინც ინარჩუნებს ძველ საცხოვრებლის მრავალ ნიშანს.
ნეანდერტალელის გენომის გაშიფვრა

2006 წლის ივლისში მაკს პლანკის ინსტიტუტმა გერმანიაში და კომპანია 454 აშშ-ში, გამოაცხადეს ნეანდერტალელის გენომის სრული წაკითხვის სამუშაობის დაწყება. ნეანდერტალელის გენომი ზომით ახლოს დგას თანამედროვე ადამიანის გენომთან; წინასწარი შედეგებიდან ჩანს, რომ ადამიანის და ნეანდერტალელის დნმ იდენტურია 99,5 %-ით. მკვლევარებმა ნეანდერტალელის ნამარხი დნმ ამოიღეს ბარძაყის ძვლიდან, რომელიც 38 000 წლის წინანდელ ნეანდერტალელი მამაკაცის ჩონჩხს ეკუთვნოდა. ჩონჩხი ნაპოვნია ვინდიას გამოქვაბულში, ხორვატიაში; ასევე სხვა ძვლებიდან, ნაპოვნი ესპანეთში, რუსეთში და გერმანიაში. გენომის სეკვენსირებისთვის საჭირო იყო დაახლოებით ნახევარი გრამი ძვალი, თუმცა პროექტში სირთულეებმა იჩინა თავი - ძვლები დაბინძურებული აღმოჩნდა ბაქტერიებით, და იმ ადამიანთა მიერ, რომლებიც გათხრებზე და ლაბორატორიაში ეხებოდნენ მათ.

2009 წლის თებერვალში გერმანელ გენეტიკოსთა ჯგუფმა, სვანტე პეებოს ხელმძღვანელობით, გაშიფვრის შავ სამუშაოთა (63 %) დასრულება გამოაცხადა. აღმოჩნდა, რომ ნეანდერტალელთა გენომში არ იყო გენი „“, რაც ლაქტოზის აუტანლობას იწვევს.
ენერგეტიკული სასმელი

ენერგეტიკული სასმელი — მატონიზირებელი, რომელიც ადამიანს აძლევს ენერგიის მცირეხნიან მოზღვავებას. მისი ზემოქმედებით ადამიანის შინაგანი რესურსები მობილიზდება, თუმცა ენერგეტიკული სასმელის მუდმივმა სტიმულირებამ ადამიანის ორგანიზმში შეიძლება გამოიწვიოს საპირისპირო შედეგი: სიფხიზლისა და ენერგიის მოზღვავების მაგივრად ადამიანი შეიძლება მოითენთოს და დაიღალოს, სასმელმა მის ორგანიზმში შეიძლება გამოიწვიოს გულისცემის აჩქარება (ტაქიკარდია), მაღალი წნევა, უძილობა, საშინელი დეპრესიული მდგომარეობა.

ენერგეტიკული სასმელების შემცველობა:
ნივთიერებები ნერვული სისტემის ტონიზირებისთვის (კოფეინი, ზრდადი ექსტრაქტი გუარანი და ჟენშენი)
ნახშირწყლები — ენერგიის მატარებლები, როგორებიცაა: გლუკოზა, საქაროზა.
ნივთიერებათა მასტიმულირებელი ელემენტები: ვიტამინი და მსგავსი ვიტამინები, მაგალითად ტაურინი.
არომატიზატორები და საკვები დანამატი.

უკუჩვენებები
ყველა ენერგეტიკული სასმელი შეიცავს კოფეინს ან კოფეინის შემცველ ზრდად ექსტრაქტებს, ისეთს, როგორიცაა გუარანი. ერთი ქილა ასეთი სასმელი შეიცავს საშუალოდ 90 მილილიტრ კოფეინს — შესაბამისად დიდ ფინჯან მუქ ყავაში არის 100 მილილიტრი კოფეინი.

კოფეინი და მატონიზირებელი ზრდადი ექსტრაქტები (გუარანი, ჟენშენი), სამკურნალო კვების სპეციალისტების თქმით, უკუჩვენებადია ადამიანებზე რომლებსაც აქვთ სუსტი ნერვები, ასევე მათთვის, ვინც დაავადებულია გულ-სისხლძარღვთა სისტემის დაავადებებით (გულის იშემიური დაავადებები, არითმია და ა.შ.).

აგრეთვე კოფეინი უარყოფითად მოქმედებს კუჭსა და მის მიდამოებზე და შეიძლება გამოიწვიოს წყლული და გასტრიტი.

იზოტონიკი
ზემოთხსენებული ენერგეტიკული სასმელების გარდა არსებობს სპორტსმენებისთვის შემუშავებული ენერგეტიკული სასმელები, მათ უწოდებენ იზოტონიკებს. იზოტონიკები არ არის გაზირებულები და სხვა ენერგეტიკული სასმელებისგან განსხვავებით არ შეიცავს კოფეინისა და გუარინის მსგავს გამოსაფხიზლებელ ნივთიერებებს. მათ შემადგენლობაში შედის ელკარინი, რომელიც ეხმარება ცხიმის დაწვასა და კუნთების ტონუსის შენარჩუნებას, ამასთანავე აუმჯობესებს გულის კუნთის მუშაობას, ფიზიკური დატვირთვის შემდეგ აღადგენს ვიტამინებსა და მინერალებს. იზოტონიკებს არ გააჩნია აღსანიშნავი უკუჩვენებები. ერთადერთი — ეს არის ინდივიდუალური შეუთავსებლობა რომელიმე კომპონენტთან, რომელიც სასმელის შემადგენლობაში შედის.
მაქს პლანკის ევოლუციური ანთროპოლოგიის ინსტიტუტი

მაქს პლანკის ევოლუციური ანთროპოლოგიის ინსტიტუტი – კვლევითი ინსტიტუტი გერმანიის ქალაქ ლაიფციგში, დაარსებული 1997 წელს; მაქს პლანკის საზოგადოების ქსელის ნაწილი.

ინსტიტუტი მოიცავს ხუთ განყოფილებას (განვითარებითი და შედარებითი ფსიქოლოგია, ევოლუციური გენეტიკა, ადამიანის ევოლუცია, ლინგვისტიკა და პრიმატოლოგია) და რამდენიმე ახალგაზრდა მეცნიერთა ჯგუფს. ამჟამად დაახლოებით 330 მეცნიერ-თანამშრომელს აერთიანებს.

ამ ინსტიტუტში ამჟამად მომუშავე სახელოვან მეცნიერთა შორის არიან სვანტე პააბო (გენეტიკა), ბერნარდ კომრი (ლინგვისტიკა), მიქაელ ტომასელო (ფსიქოლოგია), ქრისტოფ ბოეში (პრიმატოლოგია) და ჟან-ჟაკ უბლინი (ევოლუცია).
ბუნებისმეტყველების მუზეუმი (ბერლინი)

ბუნებისმეტყველების მუზეუმი — მუზეუმი ბერლინში, რომელიც 25 მილიონზე მეტ ზოოლოგიურ, პალეონტოლოგიურ და მინეროლოგიურ სახეობას მოიცავს. განსაკუთრებით განთქმულია ორი უნიკალური გამოფენით: მსოფლიოში უდიდესი დინოზავრის ინსტალაციითა და დღემდე ცნობილი უძველესი ფრინველი არქეოპტერიქსის ყველაზე კარგად შემონახული ნიმუშით.

ამჟამად გერმანიის უდიდესი ბუნების ისტორიის მუზეუმი 1810 წელს დაარსდა. მისი კოლექციები მოიცავს ობიექტებს სამ ძირითად სფეროში: პალეონტოლოგიაში, მინერალოგიაში და ზოოლოგიაში. მუზეუმის მინერალების კოლექცია 1700 წლით თარიღდება, რომელიც მას პრუსიის აკადემიამ უბოძა. სხვა მნიშვნელოვან გამოფენათა შორისაა მინერალების კოლექცია, რომელშიც მსოფლიოს მინერალთა 75% სახოებებია წარმოდგენილი, მეტეორების დიდი კოლექცია, მსოფლიოშუ უდიდესი ქარვის ნატეხი და მისთ.
რუსთავისა და მარნეულის ეპარქია

რუსთავისა და მარნეულის ეპარქია — საქართველოს ეკლესიის ყოფილი საეპისკოპოსო აღმოსავლეთ საქართველოში. რუსთავისა და მარნეულის ეპარქია აღმოსავლეთ საქართველოს სამხრეთით მდებარე ერთ-ერთი საზღვრისპირა ეპარქია იყო. 2013 წლის 11 ოქტომბერს რუსთავისა და მარნეულის ეპარქიის რეორგანიზაციის შედეგად შეიქმნა რუსთავის ეპარქია და მარნეულისა და ჰუჯაბის ეპარქია.

ისტორია
იგი მოიცავს ქალაქებს რუსთავს, მარნეულს, გარდაბანსა და მათ მიმდებარე ტერიტორიას. იურისდიქცია ისტორიული ქვემო ქართლის ვაკეზე მდინარეების მტკვრის, ალგეთისა და ხრამის აუზებზე ვრცელდება. რუსთავის სამღვდელმთავრო ტერიტორიას აღმოსავლეთსა და ჩრდილო-აღმოსავლეთის მხრიდან ესაზღვრება მცხეთა-თბილისის, ჩრდილო-დასავლეთიდან – მანგლისისა და წალკის, დასავლეთიდან ბოლნისის ეპარქიები. ეპარქიის სამხრეთი საზღვარი ემთხვევა სომხეთისა და აზერბაიჯანის სახელმწიფო საზრვარს. ეპარქიის ტერიტორიაზე საქართველოს გაქრისტიანების დასაწყისიდანვე იწყება ეკლესიათა მშენებლობა. ს. ბოლოს მითრდატ მეფეს (393-405) რუსთავში დაუდვია “ეკლესიისა საფუძველი”. ვახტანგ გორგასალის საეკლესიო რეფორმის შემდეგ რუსთავის საეპისკოპოსო ერთეულად აღირაცხა და იგი რუსთავის საერისთავოს ტერიტორიას მოიცავდა. თათარ-მონღოლთა შემოსევების შედეგად მოოხრდა ქალაქი რუსთავი და რუსთაველი ეპისკოპოსის სადგომად მიჩნეული იქნა მარტყოფი. მარტყოფში მყოფი მღვდელმთავარი კვლავ რუსთველად იხსენიებიდა. სამეფოებად გაყოფილ საქართველოში რუსთველი მღვდელმთავარი კახეთის სამეფოს მეორე სადროშოს სარდლობდა. ავტოკეფალის გაუქმების შემდეგ თითქმის ორი საუკუნის განმავლობაში საგანმანათლებლო და მწიგნობრული ტრადიციით გამორჩეული რუსთავის ეპარქიის აღდგენა სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის, უწმინდესისა და უნეტარესის ილია -ის ძალისხმევით გახდა შესაძლებელი.

2002 წლის 17 ოქტომბერს ეპარქიას ეწოდა რუსთავის და მარნეულის ეპარქია. 1997-2010 წწ. ეპარქიის მმართველი იყო მღვდელმთავარი მიტროპოლიტი ათანასე (ჩახვაშვილი). ამჟამად ეპარქიის მმართველი მღვდელმთავარია მთავარეპისკოპოსი იოანე (გამრეკელი).

2013 წლის 11 ოქტომბერს მოხდა ეპარქიის გაყოფა და ჩამოყალიბდა რუსთავისა და მარნეულისა და ჰუჯაბის ეპარქიები.
თიკა ფაცაცია

თინათინ (თიკა) ფაცაცია (დ. 18 ოქტომბერი, 1981, თბილისი) — ქართველი მოდელი, მომღერალი, წამყვანი. „მის თბილისი“, „მის საქართველო“, „მის ოქროს გლობუსი“ (მე-3 ადგილი).

ბიოგრაფია
1987 წელს, 3 წლის ასაკში შეიყვანეს საბალეტო სკოლაში. მოგვიანებით, 1991 წელს თიკა ფორტეპიანოსა და გიტარაზე დაკვრა ისწავლა. 1997 წელს თიკა პროფესიონალურ მოდელობას მოჰკიდა ხელი და ქართველი მოდელიორების თითქმის ყველა ჩვენებაში მონაწილეობდა. 2000 წელს ჯგუფი „სეთი“ შექმნა და აშშ–ში გაემგზავრა. 2003 წელს კი თიკამ პირველი ალბომი გამოსცა სახელწოდებით „თქვი, რას აპირებ“. ალბომში ახალი 11 სიმღერა შევიდა. 2006 წელს გამოვიდა თიკას სინგლი „სიმართლის დროა“.

2008 წელს თიკა ფაცაცია „იმედის ტალღის“ გამარჯვებული გახდა, იმავე წელს ევროვიზია 2008–ში სურდა მონაწილეობის მიღება, თუმცა მან დიანა ღურწკაიაზე ნაკლები ქულა დააგროვა.

2009 წელს თიკა კვლავ ევროვიზია 2009–ის შესარჩევ კონკურსში მიიღო მონაწილეობა სიმღერით „“ („საოცრება ხარ“), მაგრამ ევროვიზიაზე წარსადგენად სტეფანე და სამი გოგო აირჩიეს.

2010 წლის 1 თებერვლიდან თიკა ფაცაცია შოუ „ნიჭიერის“ წამყვანი იყო. მისი და ვანიკო თარხნიშვილის დუეტი წარმატებული აღმოჩნდა. გარდა „ნიჭიერისა“ მათ ერთად მიჰყავდათ შოუ „მელომანია“. ამჟამად თიკა ტელეკომპანია „რუსთავი 2“-ის გადაცემების, „სხვა შუადღისა“ და "ექიმების" წამყვანია.2021 წლიდან არის "ნიჭიერის" ჟიურის წევრი.
ოდაღაჯი

ოდაღაჯი, გუაიაკის (ბაკაუტის) ხე — მარადმწვანე ხეების გვარი ორყურასებრთა ოჯახისა. მისი 6 სახეობა იზრდება ტროპიკულ ამერიკაში. მაღალი ხეებია, აქვთ მაგარი და მძიმე მერქანი, რომელსაც იყენებენ მანქანათმშენებლობაში.

განსაკუთრებული ტექნიკური მნიშვნელობა აქვს -ს (მისგან იღებენ გუაიაკის ფისსაც) და -ის მერქანს. ფისი და სხვა ნივთიერებანი გამოიყენება მედიცინაში.