ალეპოტრიპა

ალეპოტრიპა — მღვიმე საბერძნეთში, არქეოლოგიური ძეგლი მანის ნახევარკუნძულზე პელოპონესში. გარდა იმისა, რომ აქ ცხოვრობდნენ ადრეული მიწათმფლობელები, ეს ადგილი გამოყენებულ იქნა სამარხებისა და საკულტო მიზნებისთვის. არქეოლოგიური მონაცემები მიუთითებს, რომ ეს არის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ნეოლითური სასაფლაო, რომელიც ოდესმე აღმოჩენილი იქნა ევროპაში. საფლავის ადგილზე, რომელიც თარიღდება ძვ. წ. ათასწლეულით, აღმოაჩინეს ორი მოზრდილი ადამიანის ჩონჩხი, აგრეთვე მინიმუმ 170 უფრო მცირე ასაკის ადამიანის ნეშთი.

არქეოლოგები არ არიან დარწმუნებულნი მიკენეს ოსუარიის მნიშვნელობაში, რომელიც თარიღდება ათასწლეულის წინ და, სავარაუდოდ, გადაასვენეს ალეპოტრიპაში. მიუხედავად იმისა, რომ პირდაპირი მტკიცებულებები არ არსებობს, სრულიად შესაძლებელია, რომ ოსუარია დაკავშირებული იყოს პელოპონესის ნახევარკუნძულთან, ტენარონთან — ადგილი, რომელიც კლასიკური ეპოქის მითოლოგიაში ითვლებოდა ჰადესის სამეფოს შესასვლელად.

ზოგადი ინფორმაცია
ალეპოტრიპას მღვიმე (ბერძნ. , სიტყვასიტყვით ნიშნავს „მელიის სოროს“ — ეს სიტყვა ფართოდ გამოიყენება მღვიმის აღსაწერად, სადაც მელა ბინადრობს) — დირუს მღვიმეებს შორის ერთ-ერთია, რომელიც მდებარეობს მანის ნახევარკუნძულზე, პელოპონესზე. მანის ნახევარკუნძული ძირითადად შედგება მეზოზოური კარბონატული ქანებისგან, როგორიცაა კირქვა, რომელიც ნახევარკუნძულზე არსებული ჰიდროგეოლოგიური პირობების შედეგად იშლება და ქმნის კარსტულ მღვიმეებს, როგორიცაა ალეპოტრიპა. მღვიმეში არსებული სტალაგმიტების შესწავლამ მოგვცა ინფორმაცია როგორც ადამიანის საქმიანობის, ასევე კლიმატური ცვლილებების შესახებ.გაბნეული ელემენტების ცვლილებების ანალიზით, მეიგან ბოიდმა შეძლო გარკვეული ადამიანური საქმიანობის მტკიცებულებების პოვნა მღვიმეში, მაგალითად, ცხოველთა ნაკელის დაწვა. ასევე, მან მოახერხა რამდენიმე გვალვის პერიოდის დადასტურება და დათარიღება.

გარდა იმისა, რომ ეს არის ერთ-ერთი უძველესი ცნობილი დასახლება ლაკონიის სამხრეთ ნაწილში, პელოპონესზე, ალეპოტრიპას მღვიმე ასევე წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე დიდ ნეოლითურ სასაფლაოს ევროპაში. მღვიმეში აღმოჩენილი სამარხები თარიღდება ძვ. წ. 6000–3200 წლების პერიოდით. არქეოლოგებმა აღმოაჩინეს ძვლები, რომლებიც ეკუთვნის სულ მცირე 170 ადამიანს. გათხრების ადგილზე ასევე აღმოჩნდა ორი ზრდასრული ადამიანის ჩონჩხი, რომლებიც ძვ. წ. ათასწლეულით თარიღდება, ასევე მიკენური ოსუარიუმი, რომელიც, არქეოლოგების მოსაზრებით, ძვ. წ. ათასწლეულით თარიღდება.

დასახლება მიატოვეს ძვ. წ. დაახლოებით 3200 წელს, მას შემდეგ, რაც დამანგრეველმა მიწისძვრამ სერიოზული ზიანი მიაყენა ტერიტორიას და ჩაკეტა მღვიმის შესასვლელი. მღვიმეში აღმოჩენილი მასალა კარგად არის შენახული, რაც განპირობებულია შესასვლელის ჩაკეტვითა და ადამიანის აქტივობის არარსებობით ამ რეგიონში. 1958-1970 წლებში მღვიმეს საფრთხე შეუქმნა კერძო სამშენებლო სამუშაოებმა, თუმცა საბერძნეთის კულტურის სამინისტრომ აკრძალა მღვიმის „ტურისტული ექსპლუატაცია“. გათხრები იორგოს პაპათანასოპულოსის ხელმძღვანელობით დაიწყო 1970 წელს, თუმცა საბერძნეთში პოლიტიკური არეულობის გამო, 1978 წლამდე შეჩერდა. გათხრები ამ ადგილზე მიმდინარეობდა 1978 წლიდან 2005 წლამდე, რის შემდეგაც პროექტი მნიშვნელოვნად შეჩერდა დაფინანსების არარსებობის გამო. 2010 წელს დაიწყო „დირუს პროექტი“, რომლის მიზანიც რეგიონული კვლევის ჩატარებაა, ხოლო ალეპოტრიპას გათხრების ჯგუფმა დაიწყო თავიანთი შედეგების გამოქვეყნების მომზადება. თვით მღვიმეში აღმოჩენილია გვიანი ნეოლითის პერიოდის მასალები, თუმცა 2013 წლისთვის მკვლევართა ჯგუფმა საბოლოო ნეოლითის პერიოდის მასალები მხოლოდ ახლომდებარე ღია უბნებზე აღმოაჩინა.

არქეოლოგია
ნეოლითის ეპოქაში თავად მღვიმე გამოიყენებოდა როგორც სამარხი, ხოლო მღვიმის გარეთ მდებარე დიდ სოფელში ცხოვრობდნენ მიწათმოქმედები. გათხრების ადგილზე აღმოჩენილი მტკიცებულებების საფუძველზე, არქეოლოგები მიიჩნევენ, რომ ადრეული მიწათმოქმედები, რომლებიც ამ ტერიტორიაზე ცხოვრობდნენ, ძირითადად იკვებებოდნენ ქერისა და ხორბლის პროდუქტებით. ასევე ვარაუდობენ, რომ თავის ქალებზე აღმოჩენილი არასასიკვდილო ტრავმები შესაძლოა მიუთითებდეს ძალადობრივ დაპირისპირებებზე.. ამ ტერიტორიაზე წარმოდგენილია როგორც პირველადი სამარხები, ასევე კრემაციის გზით შესრულებული და მეორადი სამარხები. მღვიმე ასევე გამოიყენებოდა თავშესაფარად და მარაგების შესანახად. გარდა ამისა, აღმოჩენილია საკულტო პრაქტიკის მტკიცებულებებიც, მათ შორის მარმარილოს თეთრი თავის ქალა, რომელიც სტალაგმიტური ტიპის იდოლს წარმოადგენდა..

გათხრებისას აღმოჩენილ სხვა არტეფაქტებს შორის არის გვიანნეოლითური ხანის ქვა, კერამიკა და თიხის ჭურჭელი, სამკაულები და იარაღი. აღმოჩენილია მოხატული და ნაკვეთი კერამიკული ნაწარმი, ნიჟარებისგან დამზადებული მძივები, ქვის ნაჯახები და მთლიანი შუშაქვის ისრის წვერი, აგრეთვე მელოსის ობსიდიანის პირები და ნამტვრევები. ამ ტერიტორიაზე ნაპოვნი ვერცხლის სამკაულები მიუთითებს, რომ რეგიონი მდიდარი იყო, ვინაიდან ვერცხლი უკიდურესად იშვიათი იყო ბრინჯაოს ხანასა და ნეოლითურ ევროპაში. ალეპოტრიპას გათხრებისას ასევე აღმოჩნდა იშვიათი ადრეული სპილენძის ნაჯახი, რომელიც, მკვლევართა აზრით, საბოლოო ნეოლითის პერიოდით თარიღდება. პოლ კარტლეჯი წერს, რომ „პელოპონესზე, როგორც ჩანს, არ არსებობდა გარდამავალი ენეოლითური ფაზა“, და ამატებს, რომ ალეპოტრიპას მღვიმეში აღმოჩენილი სპილენძის იარაღები „სასარგებლო ხიდს ქმნის“ ადრეულ ელადურ ეპოქამდე. არქეოლოგებმა ასევე გამოთქვეს ვარაუდი, რომ მოგვიანებით მიკენური ოსუარიუმი, რომელიც თარიღდება ძვ. წ. 1300 წლით, შესაძლოა გადმოტანილი იქნა ამ ადგილას ხელახალი დაკრძალვისთვის ბრინჯაოს ხანის ბოლოს. ერთ-ერთ შესაძლო ახსნას, რომელიც წამოაყენა წამყვანმა არქეოლოგმა იორგოს პაპათანასოპულოსმა, წარმოადგენს ის აზრი, რომ აქ მცხოვრებმა ადამიანებმა შესაძლოა აითვისეს წარმოდგენა მიწისქვეშა სამყაროს შესახებ, როგორც ადგილისა, სადაც მიცვალებულებს მარხავდნენ — კულტურული მეხსიერება, რომელიც წინარე პერიოდის ტრადიციებს უკავშირდება. გათხრების თანახელმძღვანელმა, ანასტასია პაპათანასიუმ, დაამატა: „პირდაპირი მტკიცებულება არ გვაქვს, მაგრამ ამ შესაძლებლობის გამორიცხვაც არ შეგვიძლია“.