iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ევროპული თამაშები 2015

ევროპული თამაშები 2015 — პირველი ევროპული თამაშები, რომელსაც უმასპინძლა აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში. ჩატარდა 12 ივნისიდან 28 ივნისამდე. შეჯიბრში მონაწილეობა მიიღო 6 ათასზე მეტი სპორტსმენი 50 ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტიდან. ევროპული თამაშები ტარდება სპორტის 20 სახეობაში.

მასპინძლის შერჩევა
პირველი ევროპული თამაშების ბაქოში ჩატარება 2012 წლის 8 დეკემბერს რომში გადაწყდა, ევროპის ოლიმპიური კომიტეტის 41-ე ყრილობაზე. ბაქო ერთადერთი კანდიდატი იყო და კენჭისყრაში 48 ხმიდან 38-მა ბაქოს მასპინძლობას დაუჭირა მხარი, 8 წინააღმდეგი წავიდა, ხოლო 2-მა თავი შეიკავა. სომხეთის წარმომადგენლობამ კენჭისყრაში მონაწილეობაზე უარი თქვა.
წიგნი მსაჯულთა

წიგნი მსაჯულთა, მსაჯულნი (ებრ. ) — ბიბლიის მეშვიდე კანონიკური წიგნი. ძველი აღთქმის მეორე ისტორიული წიგნი. მისი სახელწოდება მთავარ მოქმედ გმირთაგან მომდინარეობს, რომელთაც „მსაჯულები“ ეწოდებათ და რომელთა ამბებიცაა მოთხრობილი იესო ნავეს ძის წიგნში სიკვდილიდან მეფობის დამყარებამდე, ანუ დაახლოებით ორი საუკუნის მანძილზე. მსაჯულები არიან სამხედრო და სამოქალაქო ხელმძღვანელები, რომელთაც ღმერთი გარკვეულ ვითარებაში მოავლინებს მეზობელ ხალხთა ჩაგვრისაგან ისრაელის ერთი ან რამდენიმე ტომის დახსნის მიზნით. ზოგჯერ მსაჯულებს „მხსნელებადაც“ მოიხსენიებენ. მსაჯულთა წიგნი სამ ნაწილადაა დაყოფილი:
 — პირველი ნაწილი: ისტორიული შესავალია (მსჯ. 1:1-2:5) და აღთქმულ მიწაზე სხვადასხვა ტომთა დასახლების ნელ, მოუწესრიგებელ და რთულ პროცესს აღწერს. ეს სირთულეები თავისი ღმერთისადმი ისრაელის არაერთგული დამოკიდებულებით აიხსნება (მსჯ. 2:6-3:6);
 — მეორე ნაწილი: ცალკეულ მსაჯულებთან დაკავშირებული ეპიზოდებისაგან შედგება (მსჯ. 3:7-16:31). ეს მსაჯულებია: ეჰუდი, დებორა, ბარაკი, გედეონი, იეფთაე და სამსონი;
 — მესამე ნაწილი: (მსჯ. 17-21) ორ დამატებას მოიცავს. პირველი მათგანი დანის საკრებულო ტაძრის აგების შესახებ მოგვითხრობს (17-18), ხოლო მეორე (19- 21) გიბყაში მომხდარ ბენიამინის საძრახის საქციელს გვაცნობს.
მსაჯულთა წიგნი, ქრისტიანული სწავლების მიხედვით, შემდეგ მორალს შეიცავს: ღმერთი სჯის ისრაელ ხალს და მტრის მონობაში აგდებს მას ყოველთვის, როდესაც ხალხი მას ღალატობს. თუმცა ღმერთი ისრაელისთვის მხსნელ მსაჯულთა მივლინებით ავლენს თავის გულმოწყალებას.
წიგნი რუთისა

წიგნი რუთისა, რუთი (ებრ. ) — ძველი აღთქმისა და ბიბლიის მერვე კანონიკური წიგნი, უცნობი ავტორის მიერ დაწერილი. სეპტუაგინტასა და ვულგატაში მოთავსებულია მსაჯულთა წიგნის შემდეგ. სათაურად აღებულია მოაბი ქალის, წიგნის მთავარი გმირის, სახელი. მოაბის ქვეყანაში საცხოვრებლად წასული ბეთლემელი მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ დედამთილ ნაყომთან ერთად რუთი იუდას ქვეყანაში დაბრუნდა და ცოლად გაჰყვა ქმრის ნათესავ ბოყაზს. ქორწინებიდან იშვა ვაჟი ყობედი, დავითის წინაპარი. წიგნი მნიშვნელოვან და ღირებულ ქრისტიანულ დარიგებებს შეიცავს. მასში ხაზგასმულია ისრაელელი ოჯახის ყველაზე თვალსაჩინო ღირსებანი: მშობლების მიმართ თაყვანისცემა, ნათესავთა მიმართ გულმოწყალება, სიყვარული და გულთბილი დამოკიდებულებანი ოჯახურ ურთიერთობებში. ღმრთაებრივი განგება ცხოვრებისეულ მტკივნეულ მოვლენებს ადამიანთა სასარგებლოდ ამოქმედებს: უცხოტომელი რუთი დავითისა და თვით მესიის წინაპარი ხდება. ისრაელის ღმერთი იღებს უცხოელთა ძღვენს. ისრაელთა და უცხოელთა შორის ქორწინებები კანონიერია და ღმერთის მიერ არის კურთხეული. წარმართებს, რომლებიც სამაგალითო ცხოვრებას ეწევიან, ჭეშმარიტ ღმერთთან ზიარების მადლი ეძლევათ.
მატარის ოლქი

მატარის ოლქი  — შრი-ლანკის 25 ოლქიდან ერთ-ერთი. შედის სამხრეთი პროვინციის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი მატარა. ოლქის ფართობია 1 283 კმ².

მოსახლეობა
2012 წლის მონაცემებით, ოლქის მოსახლეობაა 803 999 ადამიანი, რომლის უმეტესობასაც სინჰალელები შეადგენენ.

ეთნიკური შემადგენლობა
მოსახლეობა რელიგიური აღმსარებლობის მიხედვით
წიგნი ნეემიასი

წიგნი ნეემიასი, ნეემია (ნიშნავს „ღმერთი ანუგეშებს“) — ძველი აღთქმისა და ბიბლიის მეთექვსმეტე კანონიკური წიგნი. ბაბილონის გადასახლების მძიმე გამოცდის შემდეგ იუდაური საკრებულოს აღდგენის პროცესის ერთ-ერთი მთავარი მოქმედი პირი ეზრასთან ერთად. ნეემიას საქმიანობა აღწერილია ძველი აღთქმის ისტორიულ წიგნში, რომელიც თვით ნეემიას სახელს ატარებს (წიგნის 13 თავი სამ ნაწილადაა დაყოფილი) და თავდაპირველად ეზრას წიგნთან ერთად ერთ ლიტერატურულ მთლიანობას შეადგენდა. დაახლოებით 445 წელს ქრისტეს შობამდე იერუსალიმში დაბრუნებულმა და მმართველად დანიშნულმა ნეემიამ (ნეემ. 5:1) იერუსალიმის გალავანი აღადგინა (ნეემ. 2:11-4:17) და ქალაქის დაცვასა და მასში მოსახლეობის დაბრუნებას უხელმძღვანელა (ნეემ. 7:1-72). ნეემია ნაწარმოებში თავს იჩენს როგორც ენერგიული, უანგარო, ლოცვისაკენ მიდრეკილი პიროვნება.
წიგნი ესთერისა

წიგნი ესთერისა, ესთერი — ძველი აღთქმისა და ბიბლიის მეჩვიდმეტე კანონიკური წიგნი. დაახლოებით ქრისტეს შობამდე 150 წელს დაიწერა, შედის ძველი აღთქმის ისტორიულ წიგნთა შორის. მასში მოთხრობილია გმირი ქალის ესთერის ცხოვრების თავგადასავალი, რომელიც მეფე ახაშვეროშის მეუღლე გახდა და ტახტზე ასვლის შემდეგ საკუთარი თავი და თავისი ხალხი იხსნა შეთქმულებისაგან, რომელიც კარის უხუცესმა და ესთერის გამზრდელის, მორდექაის მტერმა, ჰამანმა ჩაიფიქრა. წიგნში პურიმის დღესასწაულის დაარსების ამბავია მოთხრობილი. წიგნი მიზნად ისახავს, საგანგებოდ აღნიშნოს ძლევამოსილ მტერზე ებრაული საზოგადოების გამარჯვება და გადარჩენა, რისი მიღწევაც ისრაელმა ხალხმა მარხვის, ლოცვისა და ამავე დროს, ღმერთის მიერ შთაგონებულ ადამიანთა გამჭრიახობისა და მოხერხებულობის წყალობით შეძლო.
წიგნი იობისა

წიგნი იობისა, იობი — ძველი აღთქმისა და ბიბლიის მეთვრამეტე კანონიკური წიგნი. ისრაელის სიბრძნის ლიტერატურის თვალსაჩინო ნიმუში და მსოფლიო ლიტერატურის შედევრი, რაც განპირობებულია არა მხოლოდ წიგნში წამოჭრილი მარადიული პრობლემით (ესაა უდანაშაულო ადამიანის ტანჯვის თემა), არამედ იმ ლიტერატურული ფორმითაც, რომელიც მისცა ნაშრომს საუკუნის ანონიმმა ებრაელმა ავტორმა. წიგნი დაწერილია პოეტური დიალოგის სახით, რომელსაც წინ უძღვის პროლოგი (1-2) და ასრულებს პროზაული ფორმის ეპილოგი (42:7-17).

ბიბლიური ავტორის ნაშრომს ტანჯვით შეპყრობილი მართალი კაცის ძველი ამბავი უდევს საფუძვლად. მასზე დაყრდნობითაა შეთხზული პოეტური დიალოგი იობსა და მის სამ მეგობარს შორის, რომელთაც იობის გასაჭირის შესახებ შეიტყვეს და მის მოსანახულებლად მივიდნენ. თავდაპირველად იობი თავისი ბედუკუღმართობის გამო გამოხატავს წუხილს, შემდეგ თითოეული მეგობარი სათითაოდ სამჯერ გამოთქვამს თავის აზრს და იობი ყოველ ჯერზე გასცემს პასუხს თითოეულ მათგანს. ამგვარად იქმნება საუბართა სამი ციკლი (3-27), რომლებშიც ოფიციალური სიბრძნის წარმომადგენლები იცავენ თეზისს ღმერთის სამართლიანი საზღაურის შესახებ, ვინც დამსახურებისა და დანაშაულის შესაბამისად აჯილდოებს ან სჯის ადამიანებს. თავის პასუხებში იობი ეკამათება ამ სიბრძნეს საკუთარ ამბავსა და სხვა მსგავს შემთხვევებზე დაყრდნობით, რომელთა შესახებაც სმენია. 29-31 თავებში გადმოცემულ უკანასკნელ გრძელ მონოლოგში იობი ამტკიცებს საკუთარ უდანაშაულობასა და ღმერთს მოუწოდებს, ჩაერთოს კამათში, თუმცა ღმერთის ჩარევას წინ უძღვის უფრო გვიანდელი ხანის ელიჰეს (32-37) სიტყვა. ღმერთი ერთვება საუბარში (38-41), სამყაროს საიდუმლოებათა შესახებ ესაუბრება იობს და ახვედრებს მას, რომ ის საიდუმლოების მჭიდრო ქსელში ჩაფლული ქმნილებაა, რომელიც შემოქმედი ღმერთის სიბრძნესა და ყოვლისშემძლეობას ექვემდებარება. იობი ხედავს, რომ ღმერთი არ გმობს მას, როგორც ცოდვილს (როგორადაც მას მეგობრები მიიჩნევდნენ), თუმცა არც მის მიერ გამართულ სამსჯავროზე წარდგება ბრალდებულის სახით (თავად როგორც სურდა იობს), აცნობიერებს საკუთარ ამპარტავნებას, უარს ამბობს მანამდე გამოთქმულ პრეტენზიებზე, აღარ სთხოვს ღმერთს რამე პასუხს და არც სასჯელისაგან თავის გათავისუფლებას (42:1-6). იობისთვის უმნიშვნელოვანესია შეხვედრა ღმერთთან, რომელმაც იგი არ დაგმო: იობმა ხელახლა იპოვა საკუთარი ღმერთი და ახლა სხვა აღარაფერი ესაჭიროება.
ტოომპეა

ტოომპეა ან ვიშგოროდი (, , ) — ტალინის ძველი ქალაქის ნაწილი. მდებარეობს ქალაქის შემაღლებულ ნაწილში საიდანაც მომდინარეობს სახელწოდება ტოომპეა, ზემო ქალაქი.

შუა საუკუნეებში ვიშგოროდი სამ ნაწილად, დიდ ქალაქად, მცირე ქალაქად და მიმდებარე ტერიტორიებად იყოფოდა. ტოომპეაში - საუკუნეებში ტოომპეის ციხესიმაგრე აშენდა. ციხესიმაგრის თავზე აღმართულია 1360-1370 წლებში აგებული 48 მეტრიანი კოშკი „გრძელი ჰერმანი“ . „გრძელი ჰერმანის“ წვერზე აღმართული დროშა ესტონეთის ერთ-ერთი სიმბოლოთაგანია.

გადაკეთებულ ციხესიმაგრეში განტავსებულია ესტონეთის პარლამენტი რიიგიკოგუ.

ტოომპეაში აგრეთვე მდებარეობს 1900 წელს აგებული ალექსანდრე ნეველის მართლმადიდებლური ტაძარი.
იუჰან კუკი

იუჰან კუკი (; დ. 13 აპრილი, 1885, რაკე — გ. 4 დეკემბერი, 1942) — ესტონელი პოლიტიკოსი. ესტონეთის პრემიერ-მინისტრი 1922–1923 წლებში.

1910 წელს დაასრულა რიგის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სავაჭრო ფაკულტეტი, სტაჟირებას გადიოდა გერმანიაში. 1911–1919 წლებში ეწეოდა ჟურნალისტურ საქმიანობას. 1919–1920 წლებში ესტონეთის ფინანსთა მინისტრია. 1920–1926 წლებში რიიგოკოგუს წევრია. 1922–1923 წლებში ესტონეთის მთავრობის მეთაურია.

აკრიტიკებდა კონსტანტინ პიატსის პოლიტიკურ რეჟიმს. 1940 წელს დააპატიმრეს შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის წარმომადგენლებმა. გარდაიცვალა 1942 წელს პატიმრობაში.
ტაავი რიივასი

ტაავი რიივასი (; დ. 26 სექტემბერი, 1979, ტალინი) — ესტონელი პოლიტიკოსი. ესტონეთის პრემიერ-მინისტრი 2014-2016 წლებში. იგი არის ერთ-ერთი ყველაზე ახალგაზრდა მთავრობის მეთაური მსოფლიოში.

დაიბადა ტალინში 1979 წელს. დაამთავრა ტარტუს უნივერსიტეტი. ახალგაზრდა ასაკში გახდა რეფორმის პარტიის წევრი. 2012 წელს ანდრუს ანსიპის მთავრობაში დაიკავა სოციალურ საკითხთა მინისტრის თანამდებობა. 2014 წელს გადადგა პრემიერ-მინისტრი ანსიპი, მისი რეკომენდაციით პრეზიდენტმა ილვესმა ახალი მთავრობის ფორმირება ტაავი რიივასის დაავალა.

ესტონური ენის გარდა ფლობს ინგლისურ, რუსულ და ფინურ ენებს.
ნარვის წყალსაცავი

ნარვის წყალსაცავი — ტბის ტიპის წყალსაცავი მდინარე ნარვასა და მის შენაკად პლიუსაზე. მდებარეობს ესტონეთისა და რუსეთის საზღვარზე.

შეიქმნა მდინარე ნარვის კალაპოტში კაშხლის მშენებლობის შედეგად. წყალსაცავის მშენებლობა და მისი წყლით შევსება 1950-1955 წლებში მიმდინარეობდა.

ჰიდროკვანძი მოიცავს ლენჰიდროპროექტის მიერ დაპროექტებულ 125 მგვტ სიმძლავრის ნარვის ჰესს.

კაშხლისა და წყალსაცავის დასავლეთი ნაწილი ესტონეთის, ხოლო მარჯვენა კი რუსეთის ტერიტორიაზეა.
ედგარ სავისაარი

ედგარ სავისაარი (; დ. 31 მაისი, 1950, ჰარიუმაა, ესტონეთის სსრ) — ესტონელი პოლიტიკოსი. ესტონეთის პრემიერ-მინისტრი 1990-1992 წლებში. ტალინის მერი 2007 წლიდან 2015 წლამდე.

დაიბადა ციხეში, სადაც დედამისი მარია იხდიდა 5-წლიან სასჯელს. მისი მშობლები დააპატიმრეს 1949 წელს. მათი დანაშაული იყო კოლექტივისათვის გადასაცემი საკუთარი ცხენის გაყიდვა. მამას მიუსაჯეს 15 წელი, ხოლო დედა 1950 წელს პატარა შვილთან ერთად დაუბრუნდა მშობლიურ სოფელს პილვამააში.

სწავლობდა ტარტუს უნივერსიტეტში. 1973 წელს მიიღო ისტორიკოსის დიპლომი. 1990 წელს დაინიშნა ესტონეთის სსრ-ის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარედ. ხოლო 1991 წლის 20 აგვისტოს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ გახდა ესტონეთის პრემიერ-მინისტრი. თანამდებობიდან გადადგა 1992 წელს. 1992-1995 წლებში იყო რიიგიკოგუს ვიცე-სპიკერი. 2001-2004 წლებში ტალინის მერია. 2005-2007 წლებში კი ეკონომიკის მინისტრი. 2007 წლიდან 2015 წლამდე იყო ტალინის მერია.
ტიიტ ვიაჰი

ტიიტ ვიაჰი (; დ. 10 იანვარი, 1947, ვალგა, ესტონეთის სსრ) — ესტონელი პოლიტიკოსი. ესტონეთის პრემიერ-მინისტრი 1992 და 1995-1997 წლებში.

დაიბადა 1947 წლის 10 იანვარს ქალაქ ვალგაში. დაამთავრა ტალინის ტექნიკური უნივერსიტეტი. იყო ესტონეთის სახალხო ფრონტის ერთ-ერთი ორგანიზატორი. 1989 წელს გახდა ესტონეთის სსრ-ის ტრანსპორტის მინისტრი. ეს თანამდებობა ეკავა 1992 წლამდე. 1992 წელს სათავეში ჩაუდგა მთავრობას. მისი მმართველობის დროს შემოიღეს ახალი ვალუტა ესტონური კრონი. 1992 წლის საპარლამენტო არჩევნებში მას მონაწილეობა არ მიუღია. 1993 წელს გახდა კოალიციური პარტიის თავმჯდომარე. 1995 წლის არჩევნებზე კოალიციური პარტიისა და ესტონეთის სახალხო კავშირის კოალიციამ გამარჯვებას მიაღწია და ჩამოაყალიბა მთავრობა. გადადგა 1997 წელს.
მარტ ლაარი

მარტ ლაარი (; დ. 22 აპრილი, 1960, ვილიანდი, ესტონეთის სსრ) — ესტონელი პოლიტიკოსი. ესტონეთის პრემიერ-მინისტრი 1992-1994 და 1999-2002 წლებში. თავდაცვის მინისტრი 2011-2012 წლებში.

1983 წელს დაამთავრა ტარტუს უნივერსიტეტი. 1995 წელს ამავე უნივერსიტეტში მიიღო ისტორიის მაგისტრის ხარისხი, ხოლო 2005 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია. რიიგიკოგუს გადაწყვეტილებით 1992 წლიდან პრემიერ-მინისტრია. 1994 წელს პარლამენტმა გადააყენა პრემიერის თანამდებობიდან. პრემიერობის დროს დაიმსახურა წარმატებული რეფორმატორის სახელი. 5 წლის შემდეგ კვლავ დუბრუნდა პრემიერის თანამდებობას, რომელზეც 2002 წლამდე დარჩა.

2006 წლიდან საქართველოს პრეზიდენტის მიხეილ სააკაშვილის მრჩეველია. ამ თანამდებობაზე დარჩა 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომამდე. 2010 წელს მიიწვიეს მოლდოვის მთავრობის მრჩევლად.

2011-2012 წლებში ესტონეთის თავდაცვის მინისტრია.
რუსუდან გვერდწითელი

რუსუდან გრიგოლის ასული გვერდწითელი–ლორთქიფანიძე (დ. 15 ივნისი, 1909, თბილისი — გ. 27 იანვარი, 1994, იქვე) — ქართველი არქიტექტორ-რესტავრატორი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1967). ბეჟან ლორთქიფანიძის მეუღლე.

ბიოგრაფია
დაიბადა ცნობილი ქართველი ინჟინრის გრიგოლ გვერდწითელის ოჯახში. 1936 წელს ამიერკავკასიის ინდუსტრიული ინსტიტუტის არქიტექტურის ფაკულტეტის დამთავრების შემდეგ თითქმის მთელი ექვსი ათეული წელი უანგაროდ ემსახურა ქართული კულტურის ისტორიული ძეგლების შესწავლისა და რესტავრაციის საქმეს. 1937-1940 წლებში მუზეუმ „მეტეხის“ ასპირანტია ხელოვნების ისტორიის სპეციალობით, 1941-1949 წლებში მოღვაწეობს ნაკრძალ „ვარძიაში“ მეცნიერ თანამშრომლად. 1949 წელს როცა ქართველი ინტელიგენციის თაოსნობით საქართველოს კულტურის სამინისტროსთან პირველად საბჭოთა კავშირში შეიქმნა სპეციალური სამეცნიერო-სარესტავრაციო საწარმო სახელოსნო, 1950 წლის ივნისში რუსუდან გვერდწითელი მიიწვიეს ამ სახელოსნოში სამუშაოდ. იგი ჯერ არქიტექტორ-რესტავრატორი იყო, შემდეგ საპროექტო ბიუროს მთავარი სპეციალისტი და განყოფილების გამგე. მისი მონაწილეობით და ხელმძღვანელობით შესრულებული პროექტების საფუძველზე, აღდგენილ იქნა ვარძიის სამრეკლოს, ანანურის ციხის, გორის ციხის, გერგეტის სამების, ბზიფის ციხისა და ეკლესიის, ანჩისხატის ბაზილიკის, როსტომ მეფის სასახლის აბანოს, ბოლნისის სიონის და მრავალი სხვა საეკლესიო არქიტექტურული ძეგლები, სასახლეები და ციხესიმაგრეები.

რუსუდან გვერდწითელი არაერთი სამეცნიერო ნაშრომისა და ნარკვევის ავტორია. მეტად საგულისხმოა მეთოდური ხასიათის წერილები ძეგლთა რესტავრაციის თაობაზე. გამოქვეყნებული აქვს წიგნები მცხეთის, ვარძიის და სხვათა შესახებ. იგი სამართლიანადაა მიჩნეული ქართული ხუროთმოძღვრული ძეგლების რესტავრაციის ერთ-ერთ ფუძემდებლად.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ანდრეს ტარანდი

ანდრეს ტარანდი (; დ. 11 იანვარი, 1940, ტალინი, ესტონეთი) — ესტონელი პოლიტიკოსი. ესტონეთის პრემიერ-მინისტრი 1994–1995 წლებში. 2004–2009 წლებში იყო ევროპის პარლამენტის წევრი სოციალ-დემოკრატიული პარტიიდან.

დაიბადა ტალინში, სწავლობდა ტარტუს უნივერსიტეტში, რომელიც დაამთავრა 1963 წელს კლიმატოლოგის სპეციალობით. 1992 წლიდან 2004 წლამდე რიიგიკოგუს წევრია.

ანდრეს და მარი ტარანდებს ჰყავთ ორი შვილი: ინდრეკ ტარანდი - პოლიტიკოსი, ისტორიკოსი, ჟურნალისტი, ევროპის პარლამენტის წევრი 2009 წლიდან და კაარელ ტარანდი, ჟურნალისტი.
მარტ სიიმანი

მარტ სიიმანი (; დ. 21 სექტემბერი, 1946, კილინგი-ნიმე, ესტონეთი) — ესტონელი პოლიტიკოსი. ესტონეთის პრემიერ-მინისტრი 1997-1999 წლებში.

დაიბადა კილინგი-ნიმეში, სწავლობდა ტარტუს უნივერსიტეტში, რომელიც დაამთავრა 1971 წელს ფილოლოგ-ფსიქოლოგის სპეციალობით. 1987 წლიდან ესტონეთის რადიოს ხელმძღვანელობს. 1989 წლიდან ესტონეთის ტელევიზიის გენერალური დირექტორია. 1995 წელს აირჩიეს რიიგიკოგუს წევრად.1997-1999 წლებში ქვეყნის პრემიერ-მინისტრია. 2001 წლიდან ესტონეთის ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტის პრეზიდენტი, ხოლო 2003 წლიდან პრეზიდენტ არნოლდ რუიტელის მრჩეველია.
რაჟდენ გვეტაძე

რაჟდენ მათეს ძე გვეტაძე (დ. 29 ივლისი, 1897, ციხია, ახლანდელი ტყიბულის მუნიციპალიტეტი — გ. 1 დეკემბერი, 1952, თბილისი) — ქართველი მწერალი, მთარგმნელი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა სამკლასიანი სასწავლებელი და უსახსრობის გამო დაიწყო მუშაობა შეგირდად. პარალელურად სწავლობდა საღამოს სკოლაში. ბეჯითი ახალგაზრდა დაეწაფა წიგნებს და ამავე პერიოდში გადადგა პირველი მორიდებული ნაბიჯები ლიტერატურაში. 1913 წელს გამოქვეყნდა მისი ლექსები, ხოლო 1915 წელს პირველი წიგნი „მთვარის ზღაპარი“. ამ პერიოდში იგი უახლოვდება „ცისფერ ყანწელებს“, რაც აისახა კიდეც მის იმდროინდელ კრებულებში.

რ. გვეტაძემ პროზაში შედარებით გვიან დაიწყო მუშაობა. 1929 წელს გამოვიდა მისი პირველი დიდი რომანი „თეო“. ამას მოჰყვა „ჭიაკოკონა“, ხოლო 1935 წელს ერთ სიუჟეტურ ქარგაზე აგებული ნოველების კრებული „ლაშაური საღამოები“, რომელიც ახალი ეტაპია მის შემოქმედებაში.

რ. გვეტაძემ მრავალი პროზაული და პოეტური ნაწარმოები უძღვნა სამამულო ომს. მათ შორის კრებულები „მართალი ნოველები“, „ცხოვრება იწყება თავიდან“, ლექსები „შვილის წერილი“ და მრავალი სხვა. განსაკუთრებით აღსანიშნავია პოპულარული ლექსი „სიმღერა შალამბერიძეზე“, რომელიც ხალხმა სიმღერად აქცია. მწერლის პროზაული ნაწარმოებები გამოირჩევა მაღალი პროფესიონალიზმითა და ღრმა ემოციურობით, ხოლო მისი ლექსები მუსიკალურობითა და სიმარტივემდე სისრულით.

რ. გვეტაძე ნაყოფიერ მთარგმნელობით მოღვაწეობას ეწეოდა. მან გაამდიდრა ქართული მწერლობა მსოფლიო მნიშვნელობის ისეთი ძეგლებით, როგორიცაა ძველინდური ეპოსი „რამაიანა“, ფრანგული ეპოსი „სიმღერა როლანდზე“. მანვე თარგმნა აგრეთვე ნეკრასოვის, ფრანკოს, და სხვა რუსი, უკრაინელი, სომეხი, ბელორუსი მწერლების ნაწარმოებები.

1935-1950 წლებში სათავეში ედგა გამომცემლობა „ფედერაციას“ (შემდგომში „საბჭოთა მწერალი“).

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
გოგელია

საკუთარი სახელი გოგელია შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ანა გოგელია — არქიტექტორ-რესტავრატორი
არჩილ გოგელია — ჟურნალისტი
გიორგი გოგელია — პოლიტიკური მოღვაწე, ანარქისტი
ილია გოგელია — პოლიტიკოსი
იური გოგელია — პოლიტიკოსი, ფიზიკოსი
რევაზ გოგელია — კალათბურთელი
შალვა გოგელია — პუბლიცისტი, ანარქისტი
გიორგი გოგელია

გიორგი (კომანდო) ილიას ძე გოგელია (დ. 6 სექტემბერი, 1878, ოზურგეთი — გ. 21 დეკემბერი, 1924, თბილისი) — ქართველი რევოლუციონერი, ანარქისტი.

ბიოგრაფია
1895 წელს დაამთავრა ოზურგეთის სასულიერო სასწავლებელი, შემდეგ ქუთაისის საულიერო სემინარია. 1897 წელს გაემგზავრა საფრანგეთში, შევიდა ქ. ნანსის აგრონომიულ სასწავლებელში, შემდეგ ლოზანაში (შვეიცარია) დაამთავრა აგრონომიული ფაკულტეტი. სწავლას მოწყურებულიახალგაზრდა არც ამას სჯერდება და ჟენევის უმაღლეს სასწავლებელში ისმენს ლექციების კურსს ქიმიაში. უცხოეთში იგი დიდი რევოლუიცური წრეების მონაწილეა და პოპულარობით სარგებლობს ახალგაზრდებს შორის, აარსებს რუსი ანარქისტების ორგანიზებულ ჯგუფს. თავის მეუღლესთან ერთად, ჟენევაში რედაქტორობას ანარქისტების პარტიულ ორგანოს „ “, რომელშიც აქტიურად თანამშრომლობდნენ ცნობილი ანარქისტები პეტრე კროპოტკინი, ვარლამ ჩერქეზიშვილი და ლუიჯი ბერტონი. რუსეთის პირველი რევოლუციის დროიდან კ. გოგელია ერთ-ერთი ყველაზე აქტიური ფიგურაა ანარქისტებს შორის და ქედან მოყოლებული, თებერვლის რევოლუციამდე რედაქტორობს სხვადასხვა ჟურნალ-გაზეთებს, მონაწილეობს მიტინგებსა და დისკუსიებში, კითხულობს ლექციებს. 1905 წლის რევოლუციის დროს ჩამოდის სამშობლოში, სოხუმსა და თბილისში ეწევა რევოლუციურ პროპაგანდას, რედაქტორობს „ნობათს“ და „მუშას“. მაგრამ მალე მთავრობისაგან დევნილი ისევ ევროპას აფარებს თავს — ჯერ შვეიცარიაშია, შემდეგ საფრანგეთში. კ. გოგელია ინგლისში უკავშირდება პ. კროპოტკინსა და ვ. ჩერქეზიშვილს, აქვეყნებს შრომებს; მათ შორის ყველაზე მნიშვნელოვანია „როგორ და რისგან განვითარდა რევოლუციონერული სინდიკალიზმი?“, პ. კროპოტკინის წინასიტყვაობით. აქვე უნდა ითქვას ის, რომ კროპოტკინი და მისი ქართველი მიმდევრების შეხედულებები გაარიტიკა ი. სტალინმა თავის თხზულებაში „ანარქიზმი თუ სოციალიზმი?“.

1921 წელს კომანდო გოგელია მძიმე ავადმყოფი ჩამოდის საქართველოში. ცხოვრობს ჯერ ქუთაისში, შემდეგ ქობულეთში, სიცოცხლე დაასრულა ფსიქიატრულ საავადმყოფოში.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ივანე გოკიელი

ივანე (ვანო) რაფიელის ძე გოკიელი (დ. 9 ოქტომბერი, 1899, თბილისი — გ. 10 ივლისი, 1972, იქვე) — ქართველი კომპოზიტორი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1966).

ბიოგრაფია
სწავლობდა ჯერ თბილისის, შემდეგ პეტროგრადის კონსერვატორიაში, რომელიც დაამთავრა 1921 წელს და დაიწყო აქტიური შემოქმედებითი და საზოგადოებრივი მოღვაწეობა. იგი იყო თბილისში სიმფონიური ორკესტრის დაარსების ერთ-ერთი ორგანიზატორი, საქართველოს კომპოზიტორთა კავშირის გამგეობის პასუხისმგებელი მდივანი, შემდეგ თავმჯდომარე, კონსერვატორიის დირექტორი. მაგრამ ვ. გოკიელი უწინარეს ყოვლისა იყო მუსიკოსი, კომპოზიტორი. მის კალამს ეკუთვნის ისეთი ცნობილი ოპერები, როგორიცაა „პატარა კახი“, „ბროლის ქოში“, „წითელქუდა“.

წარმატებული აღმოჩნდა ვანო გოკიელის მცდელობა სიმფონიური მუსიკის დარგშიც. აღსანიშნავია მისი ვოკალური ციკლი, მუსიკა სპექტაკლებისა და კინოფილმებისათვის („წითელი ეშმაკუნები“, „ორი მეგობარი“, „დიადი განთიადი“, „ფორპოსტი“, „წყალქვეშა ტყვეობაში“, „ოქროს ბილიკი“) და სხვა.

დაჯილდოებული იყო „საპატიო ნიშნის ორდენითა“ და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ფატი გოკიელი

ფატი (ფატმან) გაბრიელის ასული გოკიელი-ანთაძე (დ. 25 ივლისი, 1901, ქუთაისი — გ. 8 დეკემბერი, 1973, თბილისი) — ქართველი პედაგოგი, მეცნიერი და მთარგმნელი.

ბიოგრაფია
1919 წელს დაამთავრა ქუთაისის წმინდა ნინოს სახელობის სასწავლებელი და შევიდა თბილისის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტზე, რომელიც 1924 წელს დაამთავრა. ერთდროულად სწავლობდა იურიდიულ და ეკონომიკურ ფაკულტეტებზე.

1926 წელს ფ. გოკიელი გახდა ასპირანტი სამოქალაქო სამართლის განხრით. 1927 წელს ტოვებს უნივერსიტეტს. ამის შემდეგ იგი მარჯანიშვილის თეატრშია, სადაც სამუდამოდ დაუკავშირდა ამ თეატრის რეჟისორს, შემდეგში ცნობილ თეატრალურ მოღვაწეს, დოდო ანთაძეს და მასთან ერთად უბრუნდება ქუთაისს.

1932 წლიდან ისევ თბილისშია, ეწევა სამეცნიერო პედაგოგიურ მოღვაწეობას, ხოლო 1938–1941 წლებში სწავლობს თბილისის უნივერსიტეტის ასპირანტურაში ფრანგული ლიტერატურის სპეციალობით. 1938–1952 წლებში მოღვაწეობს ქუთაისის პედაგოგიურ ინსტიტუტში, შემდეგი ათი წელი თბილისის უცხო ენათა ინსტიტუტში, ხოლო 1960 წლიდან გარდაცვალებამდე აქვე, სულხან-საბა ორბელიანის სახელობის პედაგოგიურ ინსტიტუტში.

ფატი გოკიელი სრულყოფილად ფლობდა ფრანგულსა და გერმანულ ენებს, იყო ფართო განათლების ლექტორი და მაღალკვალიფიციური მკვლევარი. მის კალამს ეკუთვნის არა ერთი საყურადღებო შრომა საზღვარგარეთული ლიტერატურის ისტორიიდან და კრიტიკული წერილები ქართული და რუსული ლიტერატურის საკითხებზე. არანაკლებ ნაყოფიერი იყო ფ. გოკიელის მთარგმნელობითი მოღვაწეობა. ქართველ მკითხველს გააცნო ელ. ტრიოლეს რომანი „ვარდები ნისიად“, კალაშნიკოვის ნარკვევი „სტანისლავსკის თეატრალური ეთიკა“, მ. ცვაიგის „ლეგენდა მესამე მტრედზე“, გორკის „მტრები“, ა. ოსტროვსკის „ტალანტები და თაყვანისმცემლები“, ფრ. ვოლფის „პროფესორი მამლოკი“, კ. სიმონოვის და სხვა რუსი თუ უცხოელი დრამატურგის პიესები.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ალექსანდრე გომელაური

ალექსანდრე გიორგის ძე გომელაური (დ. 9 სექტემბერი, 1907, თბილისი — გ. 29 ივლისი, 1966, იქვე) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1958).

ბიოგრაფია
სკოლის დამთავრებისთანავე სწავლა განაგრძო თბილისის უნივერსიტეტის ეკონომიკურ ფაკულტეტზე. მაგრამ თეატრის სიყვარულმა გადაძლია და უკვე 1927 წლიდან სცენის თანამშრომელია თბილისის მუშათა თეატრში. შემდეგ მიიწვიეს ახლად გახსნილ თბილისის მოზარდ მაყურებელთა ქართულ თეატრში, სადაც სამი სეზონი დაჰყო. 1931 წელს გადავიდა ქუთაისის თეატრში. 1933 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე მარჯანიშვილის თეატრშია და ეკუთვნის იმ თაობას, რომელმაც ჩამოაყალიბა ამ კოლექტივის შემოქმედებითი სახე.

ალექსანდრე გომელაურმა ორმოცი წლის მანძილზე ქართულ სცენაზე შექმნა ასზე მეტი როლი. დაუვიწყარია მისი შვეიკი (იაროსლავ ჰაშეკის „გულადი ჯარისკაცი შვეიკი“), გიორგი („ჩატეხილი ხიდი“ ილია ჭავჭავაძის მიხედვით), დედის ბიჭი (უშანგი ჩხეიძის „გიორგი სააკაძე“), კაკუტა (პოლიკარპე კაკაბაძის „ყვარყვარე თუთაბერი“), მოურავი და გიჟუა (აქვსენტი ცაგარელის „რაც გინახავს ვეღარ ნახავ“), ჰორტენზია (უილიამ შექსპირის „ჭირვეული ცოლის მორჯულება“), ბობჩინსკი (ნიკოლოზ გოგოლის „რევიზორი“), კაპულეტი (უილიამ შექსპირის „რომეო და ჯულიეტა“) და მრავალი სხვა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ჯილდოები და აღიარება
1943 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
1958 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
ღამბაშიძე

საკუთარი სახელი ღამბაშიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

გივი ღამბაშიძე — არქეოლოგი
დავით ღამბაშიძე — დიპლომატი, პოლიტიკური მოღვაწე
დავითი (ღამბაშიძე) — საეკლესიო მოღვაწე, პუბლიცისტი
ვახტანგ ღამბაშიძე — ექიმი, საზოგადო მოღვაწე
ზურაბ ღამბაშიძე — ინჟინერ-მშენებელი
მედეა ღამბაშიძე — პოლიტიკური ემიგრანტი
ნათელა ღამბაშიძე — ექიმი, კარდიოლოგი
ნანა ღამბაშიძე — ფილოლოგი
ნინო ღამბაშიძე — ეთნოლოგი
ოთარ ღამბაშიძე — ექიმი, ფთიზიატრი
როგნედა ღამბაშიძე — ენათმეცნიერი
ქეთევან ღამბაშიძე — რეჟისორი
შალვა ღამბაშიძე — მსახიობი