iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჟოზეფინ სვობოდა

ჟოზეფინ სვობოდა (გერმ. ; დ. 1861, 29 იანვარი, ვენა — გ. 27 ოქტომბერი, 1924, ვენა) —ერთ-ერთი ყველაზე აქტიური ავსტრიელი მხატვარი-პორტრეტისტი.

ბიოგრაფია
ჟოზეფინ სვობოდა ვენის მხატვართა ოჯახს ეკუთვნოდა. იგი იყო პორტრეტის მხატვრის ედუარდ სვობოდას  (1814-1902) და მისი მეორე მეუღლის, ჯოზეფინას (დაბ. მიულერი; 1839-1906) ქალიშვილი.  მხატვარ რუდოლფ სვობოდა უმცროსის (1859 -1914) და. მისი ბიძები იყვნენ მხატვარი: პეიზაჟისტი და ანიმალისტი რუდოლფ სვობოდა (1819–1859) და აღმოსავლეთმცოდნე ლეოპოლდ კარლ მიულერი (1834–1892).

ჟოზეფინმა ფერწერის პირველი გაკვეთილები მამასთან გაიარა. 1878–1886 წლებში  მსმენელი იყო ვენის გამოყენებითი ხელოვნების უნივერსიტეტში (. . ), რომელიც მჭიდროდ იყო დაკავშირებული ავსტრიის საიმპერატორო გამოყენებითი ხელოვნებისა და მრეწველობის მუზეუმთან ფერდინანდ ლაუფბერგერისა და იულიუს ვიქტორ ბერგერის ხელმძღვანელობით.

კონსტანტინე ფონ ვურცბახი მის შესახებ 1880 წელს  ავსტრიის იმპერიის ბიოგრაფიულ ენციკლოპედიაში წერდა: ”მისი ლამაზი ნამუშევრები სწრაფად იყიდება და იგი ერთადერთი 19 წლის მხატვარია, რომელსაც ყველაზე დიდი იმედები აქვს“

ჟოზეფინ სვობოდას ნამუშევრები ძირითადად აკვარელშია  შესრულებული: უმეტესად პორტრეტები და (იშვიათად) ჟანრული სცენები და ნატურმორტები. 1886 წლიდან იგი რეგულარულად იყო წარმოდგენილი ვენის მხატვართა სახლში. მონაწილეობდა ჰამბურგის (1887), მიუნხენისა და ბერლინის (1888) გამოფენებში. მისი სურათები ასევე გამოიფინა ჩიკაგოს მსოფლიო ექსპოზიციაზე 1893 წელს. სავარაუდოდ  მისი ძმისა და ჰაინრიხ ფონ ანჯელის რეკომენდაციით, რომლებიც მხატვრებად მუშაობდნენ დიდი ბრიტანეთის სამეფო კარზე. 1890 წელს მან მიიღო დედოფალ ვიქტორიას სამეფო კარის მხატვრის წოდება. ზაფხულობით პერიოდულად იგი ინგლისში იმყოფებოდა 1899 წლამდე. გამოსახავდა სამეფო ოჯახის წევრებსა და კარისკაცებს მრავალრიცხოვან აკვარელში. მისი ნახატები კვლავ ინახება უინძორის  სასახლის სამეფო კოლექციაში.

ჟოზეფინ სვობოდა ღებულობდა უამრავ შეკვეთებს  ავსტრიის საიმპერატორო კარიდან ფრანც იოზებ -ის  გარემოცვიდან და სხვა დიდებულების ოჯახებისაგან, რის გამოც იგი გახდა ერთ-ერთი ყველაზე აქტიური  პორტრეტის მხატვარი ვენაში.

1902 წლიდან მხატვარი წარმოდგენილი იყო სხვადასხვა გამოფენაზე.მისი ზოგიერთი ნამუშევარი ინახება ვენის მუზეუმში, აგრეთვე ვენაში ალბერტინას მუზეუმის გრაფიკულ კოლექციაში. 1886 წლიდან იგი გახდა "" - ის- "ავსტრიის  მხატვართა საზოგადოების" წევრი.
სამსონ თოდუა

დეკანოზი სამსონ თოდუა (გ. 1938, სოფ. ხაბუმე, ახლანდ. ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტი) — ქართველი სასულიერო პირი (დეკანოზი) და პუბლიცისტი.

მოღვაწეობდა დღევანდელი ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. მისი პუბლიცისტური წერილებიდან გამსაკუთრებულად ცნობილია სასულიერო ჟურნალ „მწყემსში“ გამოქვეყნებული წერილი ოცინდალეს მონასტერზე, რის შედეგადაც საზოგადოებამ გაიგო ამ კომპლექსის შესახებ

ბაბუა დავით თოდუა ასევე იყო მღვდელი სოფელ თაიაში ჰყავდა ოთხი ძმა (ბესარიონი, ათანასე, აკი, თეოდორე) და ორი და. ხუთივე ძმა იყო სასულიერო პირი. ამაში დიდი წვლილი მიუძღოდა მათ ბაბუას მღვდელ დავითს. დეკანოზმა სამსონმა დაამთავრა ოდესის სასულიერო სასწავლებელი. ძმებიდან ჩხოროწყუში დარჩა ორი- დეკანოზი სამსონი და დეკანოზი ათანასე. დანარჩენები მსახურობდნენ ზუგდიდსა და ქუთაისში. ხუთივე ძმის სახელს უკავშირდება დაწყებითი სკოლებისა და ბიბლიოთეკების ორგანიზება იმ ადგილებში, სადაც მსახურობდნენ. დეკანოზ სამსონს ჯუმითში დაუარსებია ორკლასიანი სკოლა, რომელიც შემდეგ ოთხწლედად გადაუკეთებიათ. აშკარაა, რომ ასეთი საქმიანობა უკავშირდებოდა იმ პერიოდში ქვეყანაში არსებული საქართველოში წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების მოღვაწეობას.

დეკანოზი სამსონი განათლებული პიროვნება იყო. ზუგდიდსა და სენაკის სასულიერო სკოლებში იგი სჯულის კანონს ასწავლიდა. ამ სკოლებში მისი დასწრების გარეშე არც გამოსაშვები გამოცდები ტარდებოდა და არც სწავლის დასრულების ცნობა გაიცემოდა.

დეკანოზმა სამსონმა გერმანიიდან გამოიწერა სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების იარაღები, რაც სოფლის მოსახლეობისთვის იმ დროსთვის ნამდვილი საოცრება იყო. მას ასევე წვლილი მიუძღვის სოფელ ხაბუმის ფოსტის დაარსებაში. დააარსა სკოლა სოფელ თაიაში.

სოფელ ჯუმითში ადგილობრივი მოსახლეობის დახმარებით დეკანოზმა სამსონმა ააგო ხის პატარა ეკლესია სადაც მსახურობდა და იყო წინამძღვარი. ბოლშევიკების მოსვლის შემდეგ 1921 წელს მას აუკრძალეს მსახურება, ეკლესია კი საწყობად გადააკეთეს.1930 წელს ხაბუმის ოლქის მღვდელუხუცესი სამსონ თოდუა ეკლესიიდან „მიდის“ ამის შემდეგ დეკანოზი სამსონი სახლში მალულად ასრულებდა იმ რიტუალებს, რისი უფლებაც კანონიკურად მღვდელმსახურს აქვს სახლის პირობებში. წლების შემდეგ კი ეკლესია საერთოდ დაანგრიეს. დეკანოზი სამსონი ავად გახდა და 1938 წელს გარდაიცვალა.
დაკრძალულია ჯუმითში, წმინდა გიორგის ეკლესიის ეზოში, შვილთან ერთად

მისი შთამომავალი, შვილთაშვილი ილია კარტოზია წმ. ნიკოლოზის საფლავის მოსალოცად იტალიაში მიმავალი გემის ჩაძირვისას ადრიატიკის ზღვაში დაიღუპა, დაუთმო რა თავისი ადგილი ბავშვს სამაშველო ნავზე.
ორხონი

ორხონი — მდინარე მონღოლეთში, სელენგის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 1124 კმ, აუზის ფართობი 132,8 ათასი კმ². სათავე აქვს ხანგაის მთებში; ზემო წელზე ვიწრო, ადგილ-ადგილ კანიონისებრი ხეობა აქვს, წარმოქმნის 20-მდე მეტრის სიმაღლის ჩანჩქერს; შუა წელზე ხეობა ღრმა და დაკლაკნილია; ქვემო წელზე, მთებიდან გამოსვლის შემდეგ, კალაპოტი 100–150 მეტრამდე განიერდება. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან ახლოს 120 მ³/წმ-ია.
ფერდინანდ II (ნეაპოლი)

ფერდინანდ ნეაპოლელი , აგრეთვე ცნობილია, როგორც ფერანტე (; დ. 26 აგვისტო, 1469, ნეაპოლი, იტალია ― გ. 7 სექტემბერი, 1496, ნეაპოლი, იტალია) ― ტრასტამარის დინასტიის წარმომადგენელი. ნეაპოლის მეფე 1495-1496 წლებში. მეფე ალფონსო -ის ძე. ცოლად ჰყავდა თავისი მამიდა, ჯოვანა, თუმცა გარდაიცვალა უშვილოდ, ამიტომ ტახტი ბიძამისს დარჩა.

ბიოგრაფია
ფერდინანდი დაიბადა 1469 წლის 26 აგვისტოს ნეაპოლში. იგი იყო პრინც ალფონსო არაგონელისა და მისი მეუღლის, მილანის პრინცესა იპოლიტა მარია სფორცას უფროსი ვაჟი. მას სახელი პაპის, ნეაპოლის მეფე ფერდინანდ -ის პატივსაცემად დაარქვეს. მას შემდეგ, რაც 1494 წელს პაპამისი გარდაიცვალა, ტახტი მამამისმა დაიკავა ალფონსო -ის სახელით.

1494 წელსვე ნეაპოლის ტახტზე პრეტენზია განაცხადა საფრანგეთის მეფე შარლ -მ და იტალიაში შეიჭრა. მან მოახერხა ნეაპოლის აღება, რის გამოც სამეფო ოჯახი სიცილიაში გაიქცა, სადაც 1495 წლის იანვარში ალფონსო თავისი ძის, ანუ ფერდინანდ -ის სასარგებლოდ გადადგა ტახტიდან. ნეაპოლელთა ძალებს ერთმანეთის მიყოლებით ამარცხებდნენ ფრანგები. ამის გამო ფრანგებმა მალევე დაიკავეს კაპუა, გაეტა, გარილიანო, ლირი და საბოლოოდ თავად ნეაპოლიც.

საბოლოოდ ფერდინანდმა მოახერხა ჯარების შეგროვება და 14 გალერის თანხლებით დაიკავა ისკიის ციხესიმაგრე, რითაც დაიწყო თავისი სამეფოს გათავისუფლება. ამის შემდეგ ფერდინანდმა ფრანგული ჯარების კომანდირი თავისთან გემზე დაიბარა მოსალაპარაკებლად, თუმცა როცა იგი მასთან მივიდა, მეფემ ის მოკლა და მისი ცხედარი ზღვაში გადააგდო. ამის შემდეგ ფერდინანდმა დაიკავა ქალაქი მესინა, საიდანაც მას მისი ბიძაშვილის, მეფე ფერდინანდ არაგონელის ესპანური ჯარებიც შეუერდნენ სიცილიიდან.

ამ ყველაფრის პარალელურად, ფრანგების იტალიიდან გასაძევებლად რომის პაპმა ალექსანდრე -მ ჩამოაყალიბა კოალიცია, რომელშიც პაპთან ერთად გაერთიანდა საღვთო რომის იმპერატორი მაქსიმილიან , ასევე მილანი, ესპანეთი და ვენეცია. სულ მალე ფერდინანდმა მოკავშირეთა დახმარებით აიღო კალაბრია და ნეაპოლისკენ დაიძრა. მას ნეაპოლისკენ მიმავალი სახმელეთო გზა ფრანგულმა გარნიზონებმა გადაუკეტეს, ამიტომაც შეტევა ისკიის ციხესიმაგრიდან დაიწყო, ზღვით. 1495 წლის 7 ივლისს ფერდინანდი ნეაპოლში შევიდა, რითაც დასრულდა ბრძოლა მისი სამეფოს გათავისუფლებისათვის. აღსანიშნავია, რომ ნეაპოლის მოქალაქეებმა მეფე ისეთივე ენთუზიაზმით მიიღეს, როგორითაც ფრანგ დამპყრობლებს შეეგებნენ.

ნეაპოლში დაბრუნებისა და ძალაუფლების აღდგენის შემდეგ ფერდინანდმა დაქორწინება გადაწყვიტა. 1496 წლის 28 თებერვალს იგი დაინიშნა თავის მამიდაზე, პრინცესა ჯოვანა ნეაპოლელზე, რომელიც მასზე 10 წლით უმცროსი იყო. ჯოვანა ფერდინანდის პაპას თავისი მეორე ცოლის, დედოფალ ხუანასაგან ჰყავდა, მასზე ქორწინებით კი იგი გაამყარებდა კავშირს ესპანეთთან. ამრიგად, იმავე წლის 26 ივლისს ფერდინანდი ჯოვანაზე დაქორწინდა, თუმცა სულ რამდენიმე თვეში, 1496 წლის 7 სექტემბერს იგი მალარიით გარდაიცვალა, 27 წლის ასაკში. მისი მეუღლე, რომელიც ამ დროს 17 წლის იყო, მეორედ აღარ გათხოვილა და, ვინაიდან, მათ არც შვილი დარჩენიათ, ტახტი ფერდინანდის ბიძამ, ფედერიკომ დაიკავა.

წინაპრები
იზაბელა კლერმონელი

იზაბელა კლერმონელი , აგრეთვე ცნობილია, როგორც იზაბელა ტარანტოელი (; დ. იანვარი, 1424, ტარანტო, იტალია ― გ. 30 მარტი, 1465, ნეაპოლი, იტალია) ― ნეაპოლის დედოფალი 1458-1465 წლებში, როგორც მეფე ფერდინანდ -ის პირველი მეუღლე. ტარანტოს პრინცესა 1463-1465 წლებში. წარმოშობით ფრანგი იტალიელი დიდგვაროვანი. ნეაპოლის ორი მეფის: ალფონსო -ისა და ფედერიკო -ის დედა, ასევე უნგრეთისა და ბოჰემიის ორგზის დედოფალ ბეატრიჩე ნეაპოლელის დედა.

ბიოგრაფია
იზაბელა დაიბადა 1424 წლის იანვარში, ქალაქ ტარანტოში. იგი იყო წარმოშობით ფრანგი დიდებულის, კოპერტინოს გრაფ ტრისტან კლერმონელისა და მისი იტალიელი მეუღლის, გრაფინია კატერინა ტარანტოელის ქალიშვილი. იზაბელა ტარანტოს უშვილო პრინც ჯოვანი ანტონიო დელ ბალცო ორსინის დისწული და, შესაბამისად, ტახტის მემკვიდრე იყო. აღსანიშნავია, რომ მისი დედის დედა, მარი ენგიენელი, ნეაპოლის დედოფალი იყო 1406-1414 წლებში.

1444 წლის 30 მაისს იზაბელა დააქორწინეს კალაბრიის ჰერცოგ ფერდინანდ არაგონელზე, რომელიც იყო არაგონისა და ნეაპოლის მეფე ალფონსო -ის უკანონო, მაგრამ ერთადერთი შვილი. ალფონსომ ეს ქორწინება იმიტომ მოაწყო, რომ ნეაპოლის დატოვება ფერდინანდისათვის უნდოდა, მდიდარ და გავლენიან ნეაპოლიტანიელ ქალზე დაქორწინებით კი ადგილობრივები დიდებულების გულს უფრო მარტივად მოიგებდა, რამეთუ იგი არ იყო კანონიერი შვილი, ბევრი მას არ აღიარებდა მემკვიდრედ.

1458 წლის 27 ივნისს, ალფონსოს გარდაცვალების შემდეგ, ნეაპოლის მეფე ფერდინანდ გახდა, რითაც იზაბელა დედოფლად გვევლინება. უკვე 1463 წელს, ბიძამისის გარდაცვალების შემდეგ, იზაბელა ტარანტოს პრინცესაც გახდა.

დედოფალ იზაბელაზე ბევრი არაფერია ცნობილი, რამეთუ იგი ერთობ აპოლიტიკური პიროვნება იყო. იგი 1465 წლის 30 მარტს გარდაიცვალა ნეაპოლში, 40-41 წლის ასაკში. მის შემდეგ ფერდინანდი მეორედ დაქორწინდა ინფანტა ხუანა არაგონელზე.

შვილები
ალფონსო (1448-1495), ნეაპოლის მეფე, ცოლად შეირთო მილანის ჰერცოგის ასული იპოლიტა მარია სფორცა, რომელთანაც შეეძინა შვილები, მათ შორის ნეაპოლის მეფე ფერდინანდ , მილანის ჰერცოგინია იზაბელა და სკვილეჩის ჰერცოგინია სანჩია;
ელეონორა (1450-1493), ცოლად გაჰყვა ფერარის, მოდენისა და რეჯიოს ჰერცოგ ერკოლე დ’ესტეს, რომელთანაც შეეძინა შვილები, მათ შორის მანტუის მარკიზა იზაბელა, მილანის ჰერცოგინია ბეატრიჩე და მომავალი ჰერცოგი ალფონსო ;
ფედერიკო (1452-1504), ნეაპოლის მეფე, იქორწინა ჯერ ანა სავოიელზე, შემდეგ იზაბელა დელ ბალცოზე, რომელთანაც შეეძინა შვილები;
ჯოვანი (1456-1485), ესტერგომისა და ტარანტოს არქიეპისკოპოსი, კარდინალი;
ბეატრიჩე (1457-1508), პირველად დაქორწინდა უნგრეთის, ხორვატიისა და ბოჰემიის მეფე მატიაშ ჰუნიადზე, მისი დაღუპვის შემდეგ კი უნგრეთის, ხორვატიისა და ბოჰემიის მეფე ვლადისლავ -ზე, თუმცა შვილები არ ჰყოლია;
ფრანჩესკო (1461-1486), სანტ-ანჯელოს ჰერცოგი, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო;
კირა გრუნბერგი

კირა გრუნბერგი (; დ. 1993 წელი, 13 აგვისტო, ინსბრუკი, ავსტრია) - ავსტრიელი პოლიტიკოსი და ყოფილი სპორტსმენი. კარიერის განმავლობაში გრუნბერგი წარმოადგენდა თავის ქვეყანას ბევრ საერთაშორისო კონკურსზე. მისი საუკეთესო გასვლები იყო 2012 წლის მსოფლიოს ახალგაზრდული ჩემპიონატი და 2015 წლის ევროპის 23 წლამდელთა ჩემპიონატი სადაც დაიკავა მეოთხე ადგილი. გარდა ამისა, მან ფინალამდე მიაღწია 2014 წლის ევროპის ჩემპიონატზე. 2015 წლის 30 ივლისს გრუნბერგმა ხერხემლის სერიოზული დაზიანება მიიღო მშობლიურ ინსბრუკში ვარჯიშის დროს. რუტინული ნახტომის დროს, იგი დაეშვა ხალიჩის წინ მდებარე ყუთთან, რითაც მოიტეხა საშვილოსნოს ყელის ძვალი. ტრავმამ ის ტეტრაპლეგიური დატოვა. 2017 წლის ეროვნული საბჭოს არჩევნებზე იგი აირჩიეს ფედერალური სიის მეათე ადგილზერითაც თანამდებობა დაიკავა 2017 წლის 9 ნოემბერს.

კარიერა
კირა გრუნბერგის ოცნება იყო რომ გამხდარიყო პროფესიონალი ჭოკზე მხტომელი. როდესაც იგი შვიდი წლის იყო მან პირველად უყურა სპორტის ამ სახეობას სიდნეის ოლიმპიურ თამაშებზე. ახალგაზრდა ასაკში მან პირველად დაიწყო ტანვარჯიში და ზოგადი მძლეოსნობა, ის სპეციალიზირდა ჭოკზე ხტომაში რამდენიმე წლის შემდეგ. მას შემდეგ, რაც მან ვერ იპოვა მწვრთნელი ვინც მას ჭოკზე ხტომაში განავითარებდა თავის მშობლიურ ინსბრუკში, მამამისმა ფრიტჰიფ გრუნბერგმა დაიწყო მისი გაწვრთნა. წელიწადში რამდენჯერმე, კირა ვარჯიშობდა ჰერბერტ ჩინზონთან, ჭოკზე მხტომელთა ცნობილ მწვრთნელთან, რომელიც წვრთნიდა როგორც გერმანიის, ასევე შვეიცარიის ნაკრებებს. 2012 წელს კირა გრუნბერგი გახდა ინსბრუკში ავსტრიის არმიის სპორტული განყოფილების ნაწილი. სპორტის ჯარისკაცად ყოფნამ მას საშუალება მისცა, ყურადღება გაემახვილებინა თავის სპორტულ კარიერაზე და ასევე მთავრობის დაფინანსება მიეღო. გარდა ამისა, იგი გახდა " 2016", რომელიც არის ავსტრიის სპორტის სამინისტროს მიერ დაფინანსებული პროგრამა რიო დე ჟანეიროს ოლიმპიადაზე შესვლის პერსპექტივის მქონე სპორტსმენებისთვის. გარდა სპორტული კარიერისა, კირა გრუნბერგმა ფარმაციის შესწავლა დაიწყო 2013 წლის შემოდგომაზე.

კირა გრუნბერგმა მონაწილეობა მიიღო სხვადასხვა საერთაშორისო შეჯიბრებში და დაამყარა ავსტრიის რამდენიმე ეროვნული რეკორდი ჭოკით ხტომაში. იგი ფლობს ავსტრიის რეკორდებს 16 (3.72 მ), 18 (4.01 მ), 20 (4.15 მ) და 23 (4.45 მ). 2010 წელს კირა გრუნბერგმა ოლიმპიური ახალგაზრდული თამაშების მეხუთე ადგილი და ოცი წლამდე ასაკის მსოფლიო ჩემპიონატის მეხუთე ადგილი დაიკავა. ციურიხში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე ის 4,45 მეტრზე ახტა, რითაც ავსტრიის რეკორდი მოხსნა და ფინალში გადავიდა დანარჩენ 13 მონაწილესთან ერთად. ერთი წლის შემდეგ ის გავიდა ევროპის ჩემპიონატზე 23 წლამდე ასაკის ჯგუფში. 2015 წლის მარტში მან დაამყარა ავსტრიის ახალი რეკორდი 4,45 მეტრით პრაღაში გამართულ დახურულ ევროპის ჩემპიონატზე.

პოლიტიკური კარიერა
კირა გრუნბერგმა თავად თქვა, რომ მას სურდა გამოიყენებინა თავისი ცოდნა, რომელიც მან მიიღო ტრამვის შემდეგ, რათა დახმარებოდა სხვებს მსგავს სიტუაციებში. გარდა ამისა, მას სჯერა, რომ მას შეუძლია გამოიყენოს საკუთარი გამოცდილება პოლიტიკაში, ფოკუსირება მოეხდინა შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა საჭიროებებზე. მან მონაწილეობა მიიღო ავსტრიის ეროვნული საბჭოს 2017 წლის არჩევნებში. – ს შემადგენლობაში იგი მონაწილეობდა ეროვნული საარჩევნო სიის მეათე ნომრად და იყო ტიროლის რეგიონალური სიის ნომერ პირველი წევრი რითაც აირჩიეს ეროვნულ საბჭოში.
ლემან ალტინჩეკიჩი

ლემან ბოზქურთ ალტინჩეკიჩი (თურქ. ; 1932—2001 წწ.) — პირველი აკრედიტებული  პილოტი-გამანადგურებელი ქალი თურქეთის საჰაერო ძალებსა და ნატოში.

ბიოგრაფია
ლემან ბოზქურთი დაიბადა 1932 წელს სარაკამიშში, ყარსის პროვინციაში, თურქული წარმოშობის აზერბაიჯანული ეთნოსის ჯგუფის ქარაფაფაქების ოჯახში. სტამბოლში გოგონების საშუალო სკოლის დასრულების შემდეგ გაემგზავრა იმენიუ-ილიჩის იმენიუს თურქული საავიაციო ასოციაციის სასწავლო ცენტრში ესქიშეჰირის პროვინციაში, იმისათვის, რომ მომზადება გაევლო პლანერის პილოტის რანგში.

ლემან ბოზქურთი 1959 წელს ცოლად გაჰყვა ესკიშეხირელ კოლეგას—ტახირ ალტინჩეკიჩს. იგი გარდაიცვალა 2001 წლის 4 მაისს იზმირში. დაკრძალულია ყარაბაგლარის სასაფლაოზე.

სამხედრო სამსახური
როდესაც 1954 წელს თურქეთის საჰაერო ძალებში ქალების მიღება დაიწყეს, ლემანმა მიმართა თურქეთის საჰაერო ძალებს. ის იყო იზმირის სამხედრო სკოლის პირველი მოსწავლე ქალი. 1955 წლიდან 1957 წლამდე მომზადებას გადიოდა პროპელერიან თითმფრინავზე. ერთ-ერთ თავის ინტერვიუში ლემან ბოზქურთი აცხადებდა, რომ თავდაპირველად სკოლაში საერთოდ არ არსებობდა პანსიონი მოსწავლე გოგონებისათვის, რის გამოც იძულებული იყო  ოფიცრის სახლში სტუმრის სტატუსით დარჩენილიყო.

1957 წლის 30 აგვისტოს ლემანმა დაასრულა  სამხედრო მფრინავის პროფესიის შესწავლა. მართალია, მოგვიანებით ხუთი მოსწავლე გოგონა მიიღეს სასწავლებელში, ლემანი ერთადერთი ქალი იყო, რომელიც შეუერთდა საავიაციო განყოფილებას ესქიშეჰირის სამხედრო ბაზაზე. მან იქ წვრთნა გაიარა, როგორც რეაქტიული თვითმფრინავის პილოტმა და 1958 წლის 22 ნოემბერს მიიღო უმცროსი ლეიტენანტის წოდება.

1967 წლამდე ლემანი დაფრინავდა რესპუბლიკურ -84 და -33-ზე. მოგვიანებით - იგი შტაბში მსახურობდა და პენსიაზე გავიდა როგორც უფროსი საავიაციო პოლკოვნიკი.

1984 წლის 1 დეკემბერს, "ქალები თურქეთის პოლიტიკაში" 50-ე წლისთავზე, იგი მიიწვიეს თურქეთის პარლამენტში, სადაც გადასცეს ჯილდო, როგორც პირველი ქალს თავის პროფესიაში.
ლუკას ერნანდესი

ლუკას ფრანსუა ბერნარ ერნანდესი (; დ. 14 თებერვალი, 1996) — ფრანგი ფეხბურთელი. „პარი სენ-ჟერმენისა“ და საფრანგეთის ეროვნული ნაკრების მცველი. 2018 წლის მსოფლიო ჩემპიონი.

საკლუბო კარიერა
საკლუბო კარიერა მადრიდის „ატლეტიკოში“ დაიწყო, საიდანაც 2019 წელს მიუნხენის „ბაიერნში“ გადავიდა. 2023 წლიდან „პარი სენ-ჟერმენის“ შემადგენლობაშია.

სანაკრებო სტატისტიკა
მიღწევები
საკლუბო
ატლტეტიკო
უეფა-ს ევროპა ლიგა: 2017–18
უეფა-ს სუპერთასი: 2018

ბაიერნი მიუნხენი
გერმანიის ბუნდესლიგა: 2019–20, 2020–21, 2021–22, 2022–23
გერმანიის თასი: 2019–20
გერმანიის სუპერთასი: 2020, 2022
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა: 2019–20
უეფა-ს სუპერთასი: 2020
ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი: 2020

პარი სენ-ჟერმენი
საფრანგეთის ლიგა 1: 2023–24, 2024–25
საფრანგეთის თასი: 2023–24, 2024–25
საფრანგეთის სუპერთასი: 2023, 2024
ფიფას საკონტინენტთაშორისო თასი: 2025

სანაკრებო
საფრანგეთი
მსოფლიო ჩემპიონი: 2018
მსოფლიოს ვიცე-ჩემპიონი: 2022
ერთა ლიგა: 2020–21
რევაზ ზარიძე

რევაზ ზარიძე (დ. 8 მაისი, 1938, თბილისი) — ქართველი ფიზიკოსი. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1986), პროფესორი (1986).

1962 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი. მუშაობდა ნახევარგამტარების პრობლემურ ლაბორატორიაში. 1973–1990 წლებში მუშაობდა სამხედრო პრობლემებთან დაკავშირებულ დაკვეთებზე. 1981–2008 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამოყენებითი ელექტროდინამიკის ლაბორატორიის გამგე. 1991 წლიდან თანამშრომლობდა საზღვარგარეთის მრავალ უნივერსიტეტთან, -ს კვლევით ლაბორატორიასთან (აშშ), ეწევა სამეცნიერო და პედაგოგიურ საქმიანობას. 1996 წლიდან იყო ელექტრული და ელექტრონული ინჟინერიის ინსტიტუტის (, აშშ) ორგანიზატორი და განყოფილების გამგე. 2009 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ემერიტუს პროფესორია. რევაზ ზარიძის კვლევის ძირითადი მიმართულებებია: ელექტრომაგნიტური მოვლენების თეორიული და ექსპერიმენტული კვლევა, მოდელირება და სიმულაცია, ველის ზემოქმედება ბიოლოგიურ ობიექტებზე. დაჯილდოებულია ორი ივანე ჯავახიშვილის მედლით (1995, 2009).
მუაზეზ ილმიე ჩიღი

მუაზეზ ილმიე ჩიღი (, ქალიშვილობის სახელი: მუაზეზ ილმიე ითლი, დ. 20 ივნისი, 1914, ბურსა — გ. 17 ნოემბერი, 2024 ) — თურქი არქეოლოგი და ასირიოლოგი, რომელიც ცნობილია შუმერული ცივილიზაციის შესწავლით. მისმა განცხადებამ 2006 წელს ისლამურ სამყაროში განხეთქილება გამოიწვია, როდესაც მან თქვა, რომ არაბ ქალთა თავსაბურავი ხუთი ათასი წლით ადრე შეიქმნა და მას შუმერი მღვდლები ატარებდნენ.

ადრეული ცხოვრება
მუაზეზ ილმიე ითლის მშობლები ყირიმელი თათრები იყვნენ. მისი მამისა და დედის წინაპრები თურქეთში დასახლდნენ, მამის მხრიდან ნათესავები ქალაქ მერზიფონში, ხოლო დედის მხრიდან ნათესავები თურქეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მდებარე ქალაქ ბურსაში, თურქეთის სიდიდით მეოთხე ქალაქში, მაშინდელი ოსმალეთის იმპერიის რეგიონალურ ადმინისტრაციულ ცენტრში. მუაზეზ ილმიე დაიბადა ბურსაში, პირველი მსოფლიო ომის დაწყებამდე რამდენიმე კვირით ადრე. 1919 წელს, მაშინ როდესაც ბერძნულმა არმიამ ქალაქ იზმირის დაპყრობა სცადა, მუაზეზის მამამ ოჯახის დაცვის მიზნით ქალაქ ჩორუმს შეაფარა თავი. სწორედ ჩორუმში დაიწყო მუაზეზმა სკოლაში სიარული. 1931 წელს, დაახლოებით 17 წლის ასაკში მუაზეზ ილმიე დაბრუნდა ბურსაში და დაწყებითი სკოლის მასწავლებლობის კურსი დაასრულა.

განათლება
ქალაქ ესქიშეჰირში ხუთი წლის განმავლობაში მასწავლებლობის შემდეგ მუაზეზ ილმიემ 1936 წელს ანკარის უნივერსიტეტში ხეთოლოგიის ფაკულტეტზე ჩააბარა, რომელიც მუსტაფა ქემალ ათათურქმა დააარსა. მის მასწავლებლებს შორის იყვნენ ხეთური კულტურისა და ისტორიის ორი ყველაზე ცნობილი მკვლევარი ჰანს გუსტავ გუთერბოკი და ბენო ლანდსბერგერი, ნაცისტური გერმანიის მიერ დევნილი გერმანელ-ებრაელები, რომლებმაც მეორე მსოფლიო ომის პერიოდი გერმანიაში გაატარეს.

1940 წელს სასწავლებლის დასრულების შემდეგ მან მუზეუმებში მუშაობა დაიწყო, რომელთა შორის იყო სტამბოლის არქეოლოგიური მუზეუმები. ის მუშაობდა ლურსმნულ თიხის დაფებზე, რომელთა დიდი ნაწილიც გაუშიფრავი იყო და მუზეუმების დამალულ დარბაზებში ინახებოდა. მუაზეზ იმლიეს მიერ გაშიფრულმა და გამოქვეყნებულმა ისტორიულმა დაფებმა სტამბოლის არქეოლოგიურ მუზეუმს ახლო აღმოსავლეთის ენების შემსწავლელი ცენტრის სტატუსი მოუტანა. მუზეუმს ხშირად სტუმრობდნენ უცხოელი მკვლევარები..

მუაზეზ ილმიე დაქორწინდა თოფქაფის მუზეუმის დირექტორზე, ქემალ ჩიღზე. მუაზიზი ასევე არის სეკულარიზმისა და ქალთა უფლებების გამოჩენილი დამცველი, ასევე გერმანიის არქეოლოგიის ინსტიტუტისა და სტამბოლის უნივერსიტეტის პრეისტორიული მეცნიერებათა ინსტიტუტის საპატიო წევრი. მისი დამოკიდებულება თავისი საქმის მიმართ კარგად ჩანს მის წიგნებში, სამეცნიერო ნაშრომებში და გაზეთებსა და ჟურნალებში გამოქვეყნებულ ინტერვიუებში. მისი ინტერვიუები გამოაქვეყნეს ჟურნალებში, როგორებიცაა და . მისი ავტობიოგრაფიული ნაწარმოები , ჟურნალისტმა სერჰათ იოზთიურქმა შეკრა, რომელიც 2002 წელს ქვეყნის ეროვნული ფინანსური ინსტიტუტის, -ის მიერ გამოქვეყნდა.

მას და მის გამომცემელს ბრალი დასდეს „რელიგიური განსხვავებულობის საფუძველზე სიძულვილის აღძვრისთვის“. 2006 წლის 31 ოქტომბრის სასამართლო პროცესის პირველ მოსმენაზე მუაზეზი გაამართლეს, რამაც პროფესორ ჩიღს დამატებითი პოპულარობა მოუტანა. სასამართლო პროცესზე მან უარყო ბრალდება და განაცხადა: „მე მეცნიერი ქალი ვარ ... არასდროს არავის მივაყენებ შეურაცხყოფას“. საბოლოო სასამართლო სხდომაზე მოსამართლემ არ დააკმაყოფილა მომჩივანთა მოთხოვნები და წიგნის გამომცემელი გაამართლა. სასამართლო პროცესი ერთ საათსა და 30 წუთზე მეტხანს გაგრძელდა.
ჰალეთ ჩამბელი

ჰალეთ ჩამბელი (, დ. 27 აგვისტო, 1916 — გ. 12 იანვარი, 2014) — თურქი არქეოლოგი და ოლიმპიური მოფარიკავე. ის პირველი მუსლიმი ქალია, რომელმაც ოლიმპიურ თამაშებში მიიღო მონაწილეობა.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
ჩამბელი დაიბადა ბერლინში, გერმანიის იმპერიაში, 1916 წლის 27 აგვისტოს, სამხედრო მოღვაწისა და მუსტაფა ქემალ ათათურქთან დაახლოებული პირის, ჰასან ჯემილ ბეისა (ჩამბელი) და რემზიე ჰანიმის, იბრაჰიმ ჰაკი ფაშას ქალიშვილის ოჯახში. ჰალეთის ბაბუა (დედის მხრიდან) ოსმალეთის იმპერიის ვეზირთა საბჭოს წევრი იყო და გერმანიის იმპერიაში ოსმალეთის ელჩის როლს ასრულებდა.

საშუალო განათლება მან არნავუთქიოის გოგონათა ამერიკულ სკოლაში (თანამედროვე რობერტის კოლეჯი) მიიღო. სკოლაში სწავლისას ის შთაგონებული იყო ხელოვნების ისტორიის მასწავლებლის ისტორიებით, რომელიც კლასს გასვლით ღონისძიებებს უწყობდა სტამბოლის მუზეუმებში. სწორედ ამ პერიოდში დაიწყო მან ფარიკაობაში ვარჯიში. 1933–1939 წლებში ჩამბელი სწავლობდა არქეოლოგიას სორბონის უნივერსიტეტში, პარიზში, საფრანგეთში. ჩამბელი გახდა სტამბოლის უნივერსიტეტის სამეცნიერო ასისტენტი 1940 წელს. 1944 წელს მან მიიღო დოქტორის ხარისხი. 1947 წლიდან ის მუშაობდა ლექტორად. ორი წლის განმავლობაში ჰალეთი იყო მოწვეული ლექტორი გერმანიაში ზაარლანდის უნივერსიტეტში. 960 წელს დაინიშნა პროფესორის თანამდებობაზე და დააარსა პრეისტორიის ინსტიტუტი.

სპორტული კარიერა
მან მონაწილეობა მიიღო ქალთა ინდივიდუალური ფარიკაობის ღონისძიებაში 1936 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე. ჩამბელი პირველი მუსლიმი ქალი იყო, რომელმაც ოლიმპიადაში მიიღო მონაწილეობა. მოგვიანებით „გერმანელი ჩინოვნიკის“ წარმომადგენელმა ჰალეთი ადოლფ ჰიტლერთან შესახვედრად მიიწვია, მაგრამ ჩამბელმა შეხვედრაზე პოლიტიკური შეხედულებების გამო უარი განაცხადა.

პირადი ცხოვრება
1936 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების შემდეგ სტამბოლში დაბრუნებისას, მან დაიწყო ურთიერთობა კომუნისტ პოეტთან და ჟურნალისტთან ნაილ ჩაქირჰანთან, რომელიც მოგვიანებით ცნობილი არქიტექტორი გახდა. სტამბოლის უნივერსიტეტის ხელნაწერთა ფაკულტეტზე ჩატარებული ღონისძიებების შემდეგ ჰალეთი აქიაქაში, მუღლის პროვინციაში გადაასვენეს და ქმრის გვერდით დაკრძალეს.