iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სიაჩენი

სიაჩენი — მყინვარი ინდოეთში. უდიდესია ყარაყორუმის მთებში. მდებარეობს მდინარე შაიოკის მარჯვენა შენაკადის — ნუბრის სათავეში. დენდრიტულ-ხეობური ტიპისაა. სიგრძე 76 კმ, ფართობი 750 კმ². ეშვება კონდუსის ქედის აღმოსავლეთი კალთიდან, ზღვის დონიდან დაახლოებით 7000 მ სიმაღლიდან. მიემართება აღმოსავლური მიმართულებით, დიდ მანძილზე დაფარულია ნატეხი ქანებით. ფირნის ველის ხაზი გადის ზღვის დონიდან 5300 მ-ზე. მთავრდება 3550 მ სიმაღლეზე. გამოხატულია არანაკლებ 12 შუა მორენა. 1848 წლიდან 1909 წლამდე სიაჩენი წინ იწევდა. განაახლა წინსვლა გასული საუკუნის 1950-იან წლებში. საუკუნის დასაწყისიდან სიაჩენი სტაბილურია.
ზენი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინი ზენი შეიძლება აღნიშნავდეს:

ზენი — ქართული ანბანის მეშვიდე ასო.
ზენი — სოფელი გალის მუნიციპალიტეტის დიხაზურგის თემში
ზენი — სოფელი გალის მუნიციპალიტეტის ნაბაკევის თემში
ზენი — სოფელი გალის მუნიციპალიტეტის ჭუბურხინჯის თემში
ზენი — სოფელი ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში
ზენი — სოფელი ხობის მუნიციპალიტეტის ნოჯიხევის თემში
ზენი — სოფელი ხობის მუნიციპალიტეტის საჯიჯაოს თემში
ჯონ დეივისი

ჯონ დეივისი ( დ. 1550 — გ. 29 დეკემბერი 1605) — ინგლისელი ზღვაოსანი. დასავლეთ არქტიკისა და სამხრეთი ატლანტიკის ცნობილი მკვლევარი.

1585-1587 წლებში ჩრდილო-დასავლეთ არქტიკულ გასასვლელებს ეძებდა. 1585 წლის ზღვაოსნობის დროს მიაღწია გრენლანდიის ფიორდს, სადაც ამჟამად გოტჰობი მდებარეობს და გადაკვეთა (დეივისის) სრუტის ყველაზე ვიწრო ადგილი და აღმოაჩინა (ეირიკ რაუდის შემდეგ) კამბერლენდის ყურე მეორედ. თუმცა მან ყურე სრუტედ მიიჩნია. 1586 წლის ექსპედიციის დროს ოთხ გემზე (რომელთაგან ორი შინ დააბრუნეს) გაიარა ბაფინის მიწის სანაპიროები, ვერ შეამჩნია ჰუდსონის ყურეში შესასვლელი, აღმოაჩინა ჰამილტონის ყურე, რომლის შესწავლა ვერ მოახერხა ძლიერი შტორმის გამო.

მესამე, 1587 წელს განხორციელებული ზღვაოსნობის დროს დეივისმა გაიარა გრენლანდიის სანაპირო სიახლოვე მისი სამხრეთი დაბოლოებიდან გოტჰობთან არსებულ ფიორდამდე და იქ სანადირო რეწვისათვის დატოვა ორი დიდი გემი, თავად კი 20 ტონიანი გემით გაემგზავრა ჩრდილოეთისაკენ და გზად გახსნა გრენლანდიის დასავლეთ სანაპიროს დაახლოებით 1700 კმ-იანი მონაკვეთი. აქედან გაემგზავრა ჩრდილო-დასავლეთისაკენ ღია ზღვაში (ბაფინის ზღვა) და გაიარა არაუმეტეს 200 კმ-ისა. მისი გადაადგილება ყინულებმა შეაფერხა. შემდეგ, დეივისმა გეზი აიღო ბაფინის მიწისკენ და შედეგად აღმოაჩინა კამბერლენდისა და ჰოლის ნახევარკუნძულები და მათი გამყოფი კამბერლენდის ყურე; აღმოაჩინა აგრეთვე ფრობიშერის ყურე.

სამხრეთით გაიარა ჰუდსონის ყურის შესასვლელი და აღნიშნა იგი როგორც „გამალებული მორევი“. აღწერა ლაბრადორის თითქმის მთელი 800 კმ-იანი ატლანტის ზღვისპირი და დაბრუნდა სამშობლოში.

1588 წელს მონაწილეობდა ესპანური არმადის დარბევაში, სადაც გემს მეთაურობდა. სამხრეთ ატლანტიკაში 1592 წელს შემთხვევით წააწყდა ფოლკლენდის კუნძულებს. დაიღუპა სინგაპურთან ახლოს იაპონელ მეკობრეებთან შეტაკების დროს 1605 წლის 29 დეკემბერს.

დეივისმა მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა გემთმძღოლობაში. მის მიერ არის დახვეწილი ალიდადა; გამოიგონა კვადრანტი, რომელიც ნავიგაციაში მრავალი წლის განმავლობაში გამოიყენებოდა. შეადგინა იმ დროისათვის მეტად ზუსტი რუკები, რომლებსაც ჩვენამდე არ მოუღწევია. დეივისის სახელს ატარებს სრუტე გრენლანდიასა და ბაფინის მიწას შორის.
ვირჯინია ფრენსის სტერეტი

ვირჯინია ფრენსის სტერეტი (1900-1931) — ამერიკელი მხატვარი და ილუსტრატორი. თავის პირველ შეჯიბრში სტერეტმა მონაწილეობა 19 წლის ასაკში მიიღო (ცოტა ხნის შემდეგ მას ტუბერკულოზის დიაგნოზი დაუსვეს). მან დაიწყო პენის საგამომცემლო კომპანიაში ძველი ფრანგული ზღაპრების ილუსტრირება(1920) - კოლექციაში ჰქონდა მე -19 საუკუნის ფრანგი ავტორის, კომტეს დე სეგური (სოფიო ფედოროვნა როსტოფჩინის)ნამუშევრები. ძველი ფრანგული ზღაპრების გამოქვეყნებიდან ერთი წლის შემდეგ, პენის საგამომცემლო კომპანიიდან ახალი შეკვეთილი სამუშაოებისთვის სტერეტმა წარმოადგინა თანგლევუდის ზღაპრები (1921). საწყისი ფასი 1923 წელს ვერ იყო იმხელა, რომ სტერეტის ჯანმრთელობა შეენარჩუნებინა, რის გამოც მან ვეღარ შეეძლო მუშაობა და 1931 წელს გარდაიცვალა.
შალვა ყიფიანი

შალვა იაკინთეს ძე ყიფიანი (დ. 27 აგვისტო, 1912 — გ. 5 თებერვალი, 1994) — ქართველი გეოგრაფი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა კანდიდატი (1941), დოცენტი. სსრკ გეოგრაფიული საზოგადოების საპატიო წევრი (1985).

1934–41 წლებში ეწეოდა პედაგოგიურ და სამეცნიერო-კვლევით მუშაობას თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში; 1942–1945 წლებში მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში; 1946 წლიდან მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. კითხულობდა ლექციებს საქართველოსა და კავკასიის გეომორფოლოგიაში, სსრკ გეომორფოლოგიაში, რელიეფის ფორმათა სისტემატიკაში, კარსტოლოგიასა და გეომორფოლოგიის კვლევის მეთოდებზე; 1946 წლიდან მუშაობდა აგრეთვე ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტში, 1946 წელს სწავლული მდივნის, 1947–51 წლებში დირექტორის მოადგილის სამეცნიერო დარგში, 1958–1975 წლებში კარსტოლოგია-სპელეოლოგიის ლაბორატორიის ხელმძღვანელის (საზოგადოებრივ საწყისებზე) თანამდებობებზე; 1938–1941 წლებში ასრულებდა საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოების სწავლული მდივნის, ხოლო 1946–1950 წლებში თავმჯდომარის მოადგილის თანამდებობას სამეცნიერო დარგში.
საფრანგეთის ჩემპიონები ფეხბურთში

სტაგასაფრანგეთის ჩემპიონები ფეხბურთში არიან საფრანგეთის უმაღლესი საფეხბურთო ლიგის გამარჯვებულები. საფრანგეთის ფეხბურთის ფედერაციის გადაწყვეტილებით ფრანგულ ფეხბურთს პროფესიონალური სტატუსი 1930 წელს მიენიჭა, თუმცა საფრანგეთში საფეხბურთო ჩემპიონატი 1893 წლიდან ტარდება.
ჩემპიონები
სამოყვარულო ხანა (1894–1929)
პროფესიონალური ხანა (1932–)
კლუბები ტიტულების რაოდენობის მიხედვით
მუქი შრიფტით აღნიშნულია გუნდები რომლებიც ამჟამად ასპარეზობენ უმაღლეს დივიზიონში.
მეგან ჯეტ მარტინი

მეგან ჯეტ მარტინი (; დ. 17 თებერვალი 1992 წელი, ლას-ვეგასი,ნევადა) — ამერიკელი მომღერალი და მსახიობი.მისი პირველი წარმატებული როლი იყო ტეს ტაილერის როლი ფილმისთვის როკი საზაფხულო ბანაკში და ასევე თამაშობს ამ ფილმის მეორე ნაწილშიც.ასევე წარმატებული იყო ჯო მიჩელის როლი ფილმში საძაგელი გოგოები 2,პირველ ნაწილში ლინდსი ლოჰანი მონაწილეობდა,მეორე ნაწილში კი სწორედ მეგანმა შეცვალა ის.
სოციალური პროგრესივიზმი

სოციალური პროგრესივიზმი ან უბრალოდ პროგრესივიზმი — პოლიტიკურ-ფილოსოფიური თვალსაზრისი რომელიც ეფუძნება პროგრესის იდეას, რომელიც თავისმხრივ ამტკიცებს, რომ მეცნიერულ, ტექნოლოგიურ, ეკონომიკურ განვითარებასა და სოციალურ ორგანიზებას სასისოცხლო მნიშვნელობა აქვს ადამიანის საარსებო გარემოს გაუმჯობესებაში. პროგრესივიზმმა პოპულარობა მოიპოვა განმანათლებლობის ეპოქაში, როდესაც საზოგადოების დიდ ნაწილში ჩამოყალიბდა შეხედულება, რომ ევროპა აჩვენებდა, რომ საზოგადოებას შეეძლო განვითარება და ველური მდგომარეობიდან ცივილიზებულად გარდაქმნა ემპირიული ცოდნის საფუძველზე. პროგრესივიზმის მიმდევრები ამტკიცებენ, რომ ნორმები და მორალური ღირებულებები არ არის დადგენილი ისტორიის მიერ, არამედ ისინი უნდა გადამუშავდეს მეცნიერული ცოდნით და კრიტიკულად უნდა შევიმეცნოთ საზოგადოებისა და კულტურის გაგება ჩვენში. ეს მცნება ხშირად ასოცირდება ინტერნაციონალურ პოლიტიკურ მოძრაობასთან, რომელიც ამ ხედვას ეფუძნება. დღევანდელობაში პროგრესივიზმმა ისტორიული მნიშვნელობისგან მკვეთრად აცდენილი მნიშვნელობა ეკონომიკურ ასპექტში მიიღო. დასავლურ კულტურაში ტერმინის მნიშვნელობა ჩამოყალიბდა სოციალური ცვლილებების გავლენით, რომლებიც განპირობებული იყო ინდუსტრიალიზაციის შემდგომ, მეცხრამეტე საუკუნის ბოლოს. პროგრესივიზმის თანამედროვე ხედვის ჩამოყალიბებაზე განსაკუთრებული გავლენა მოახდინა იდეამ, რომ პროგრესს აფერხებდა ძლიერი ეკონომიკური უთანასწორობა, რის მიზეზადაც მინიმალურად რეგულირებადი ბაზარი და ჩაურეველი (-) კაპიტალიზმი მოისაზრებოდა.
მიუხედავად პროგრესივიზმის იდეების ისტორიული განვითარებისა, რაშიც წვლილი კლასიკური ლიბერალიზმის დამცველმა ფილოსოფოსებმა შეიტანეს, ყოველივე ზემოაღნიშნულის შედეგად, პროგრესივიზმი ჩამოყალიბდა სოციალ-დემოკრატიისა და სოციალური ლიბერალიზმის ასპექტად და მათ ერთგვარ სინონიმადაც კი. ამერიკის შეერთებულ შტატებში პროგრესივიზმმა თანამედროვე ამერიკული ლიბერალიზმის სინონიმის მნიშვნელობა მიიღო, რომელიც სწორედ სოციალური ლიბერალიზმისა და სოციალ-დემოკრატიის სინთეზს წარმოადგენს, რადგან მხარს უჭერს სახელმწიფოს მიერ ბაზრის რეგულირების იდეას და კეთილდღეობის სახელმწიფოს, თუმცა ტიპური სოციალ-დემოკრატიისგან განსხვავებით ეკონომიკის განვითარებაში იმედს ამყარებს კერძო სექტორზე ორიენტირებულ საბაზრო ეკონომიკაზე, ნაცვლად შერეული ეკონომიკისა.
ალიანსი

ალიანსი — შეთანხმება ან მეგობრობა ორ ან მეტ პარტიას შორის, დამყარებული საერთო მიზნებისა და ინტერესების დაცვისათვის.

ალიანსის მაგალითები
საერთაშორისო ურთიერთობებში, ანგლო-პორტუგალიური ალიანსი, რომელიც 1373 წელს გაფორმდა ინგლისის სამეფოსა და პორტუგალიას შორის, მსოფლიოში უძველესი ალიანსია და იგი დღესაც ძალაშია.
ეკონომიზმი

ეკონომიზმი — მიმდინარეობა რუსეთის სოციალ-დემოკრატიულ მოძრაობაში საუკუნის ბოლოს და საუკუნის დასაწყისში. მისი ლიდერები იყვნენ ს. პროკოპოვიჩი, ე. კუსკოვა, ა. მარტინოვი, ვ. კრიჩევსკი და სხვები. ჰქონდათ ბეჭდვითი ორგანოები. უარყოფდნენ მუშათა მოძრაობაში მარქსიზმის რვევოლუციური თეორიის და მუშათა კლასის ჰეგემონიის როლს. მოუწოდებდნენ მუშებს, დაკმაყოფილებულიყვნენ ეკონომიკური მოთხოვნებით: ხელფასების ზრდა, სამუშაო დღის შემცირება, შრომის პირობების გაუმჯობესება და სხვა. მიაჩნდათ, რომ ბრძოლა მხოლოდ ლიბერალური ბურჟუაზიის საქმე იყო, უარყოფდნენ მუშათა კლასის მიერ პოლიტიკური პარტიის შექმნის აუცილებლობას. მათი აზრით მუშათა მოძრაობის დევიზი უნდა ყოფილიყო მუშათა ეკონომიკური მგდომარეობის გაუმჯობესებისთვის ბრძოლა, კაპიტალთან ბრძოლა. ეკონომიკური პირობებისთვის ბრძოლის წინა პლანზე დაყენება გადაიქცა იმის საფუძვვლად, რომ მიმდინარებამ მიიღო სახელწოდება ეკონომიზმი. თავიანთი შეხედულებანი ჩამოაყალიბეს დოკუმენტში, რომელსაც უწოდეს „კრედო“ (ავტორები კუსკოვა და პროკოპოვიჩი). ეკონომიზმს უპირისპირდებოდა ლენინი მის ნამუშევრებში „რუსეთის სოციალ-დემოკრატების პროტესტი“ (1899) და „რა ვაკეთოთ“
ნუკლეარიზმი

ნუკლეარიზი არის პოლიტიკური ფილისოფიის მიმდინარეობა, რომელიც იცავს ბირთვულ იარაღსა და ბირთვულ ძალას, როგორც ნაციონალური უსაფრთხოებისა და ინტერნაციონალური სტაბილურობის საფუძველს. იგი ამტკიცებს, რომ ბირთვული ძალის არსებობის პირობებში, როდესაც ორივე მხარეს გააზრებული აქვს მოსალოდნელი შედეგები, ნუკლეარიზმი ქმნის ინტერნაციონალურ მშვიდობას და იგი წარმოადგენს უსაფრთხოების გარანტს. ასევე, ნუკლეარიზმის ქომაგები ამტკიცებენ იმასაც, რომ ბირთვული ენერგიის სამხედრო გამოყენება შესაძლებელია არიდებული იქნას თავიდან თუ მას ინდუსტრიულ მრეწველობაში გამოვიყენებთ.

ნუკლეარიზმი, ყოველთვის განიხილება კრიტიკულად და მისი პროპონენტები, ჩვეულებრივ, არ იცავენ მას ამგვარად, ისინი ნუკლეარიზმს განიხილავენ როგორც განუხორციელებელ შესაძლებლობას, რომელიც ბირთვული იარაღის ტექნოლოგიურმა განვითარებამ მოგვცა. ნუკლეარიზმის კრიტიკა არაერთგვაროვანია, ზოგი არ ეთანხმება ბირთვული ენერგიის გამოყენების ამჟამინდელ მეთოდიკას, ზოგი კი, მაგალითად როგორც უილიამ ჩალოპუკა (ავტორი წიგნისა ვიცნობდეთ ბირთვებს: ატომის პოლიტიკა და კულტურა), იცავს "ბირთვული კრიტიციზმის" მოძრაობას დეკონსტრუქტივიზმის საფუძვლებზე, რომელიც ჟაკ დერიდამ განავითარა. სხვები, როგორც ჯეიმზ დერ დერიანი, იზიარებენ პოლიტიკურ აქციას, რომელიც ბირთვული იარაღის სრულ გაუქმებას მოითხოვს.
ლომისის წმინდა გიორგის ეკლესია (კავთისხევი)

ლომისის წმიდა გიორგის ეკლესია – ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევის თხინვალიაანთ უბანში. თარიღდება ადრინდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (8,8 8,7 მ), ნაგებია ნატეხი და რიყის ქვით. შესასვლელი სამხრეთითაა. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე ვიწრო თაღოვანი სარკმელია, ჩრდილოეთით - ოთხკუთხა ნიში. სარკმლის ქვეშ მიდგმულია სატრაპეზო ქვა. დარბაზის სამხრეთ კედელში ძლიერ ვიწრო სარკმელია. სარკმელია დასავლეთ კედელშიც. დარბაზი გადახურულია ნახევარწრიული კამარით, რომლის საბჯენი თაღი ერთსაფეხურიან პილასტრებს ეყრდნობა. ფასადის აღმოსავლეთ ნაწილში ჩასმული ორი დიდი ქვის ლოდი თითქმის კედლის ნახევარს ავსებს.
კატაულას წმინდა გიორგის ეკლესია

კატაულას წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევის მონასელიანთ უბანში. თარიღდება - საუკუნეებით.

სამეკლესიიანი ბაზილიკა (10,8 7,65 მ) ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულ ეკლესიას რესტავრაცია ჩაუტარეს. ორივე მხრიდან არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდანაა. მეორე უფრო ვიწრო კარი ჩრდილოეთ ნავში გადის. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, ხოლო ჩრდილოეთით ერთი ნიში. ეკლესიაში კიდევ ორი სწორკუთხა სარკმელია. აფსიდის კონქი და დარბაზის ნახევარწრიული კამარა წვრილი ქვითაა ამოყვანილი. ინტერიერში ყურადღებას იპყრობს წყობაში ცერად ჩასმული მოზრდილი ქვების მწკრივები, რაც თავისებურ დეკორატიულ მორთულობად აღიქმება. შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები. საკურთხევლის წინ მდგარა საუკუნის კატაულას სტელა (ინახება საქართველოს ხელოვნების მუზეუმში).
ძლევის ქედის წმინდა გიორგის ეკლესია

ძლევის ქედის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევში ძლევის ქედზე. თარიღდება განვითარებული ფეოდალური ხანით. თავდაპირველად ეკლესია მცირე ზომის ყოფილა. საუკუნეში მისათვის დასავლეთიდან მიუშენებიათ თითქმის მისივე ზომის ნაგებობა და ძველი და ახალი ნაწილებისათვის თლილი ქვის ერთიანი, თაროსებრი ლავგარდანი შემოუვლიათ.

ეკლესია დარბაზულია (10,4 5,9 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით. შესასვლელი ორი აქვს - დასავლეთიდან და სამხრეთიდან. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გაჭრილი სარკმელი ამოქოლილია მარმარილოს ფილით. საკურთხეველში სატრაპეზო ქვა დგას. დასავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში თითო სარკმელია. დასავლეთის ფასადის კარი შემკულია ქვის საპირეებით და ნახევარწრიული თაღით მთავრდება. ამავე ფასადზე, ფრონტონის კეხქვეშ, აგურით გამოყვანილია დეკორატიული ჯვარი. დანარჩენი ფასადები სადაა.
კავთისხევის წმინდა გიორგის ეკლესია

კავთისხევის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევის თხინვალიაანთ უბანში. სამხრეთ კარის ტიმპანზე ამოკვეთილი მხედრული წარწერის მიხედვით, ეკლესია 1886 წელს აუგია ოსტატ ჯაბადარს.

ეკლესია დარბაზულია (20,85 × 8,55 მ), ნაგებია ნატეხი და რიყის ქვით. კონსტრუქციის ნაწილები და ლავგარდანი აგურისაა. ეკლესიის მთავარი შესასვლელი სამხრეთიდანაა, დანარჩენი ორი ამოქოლილია. ნახევარწრიულ აფსიდში სამი სარკმელია. დარბაზი გადახურულია ნახევარწრიული კამარით, რომელიც ერთსაფეხურიან პილასტრებზე ამოყვანილ ორ საბჯენ თაღს ეყრდნობა. გრძივ კედლებში ოთხ-ოთხი ფართო სარკმელია. ინტერიერის დასავლეთ ნაწილში სამმალიანი თაღებით გახსნილი პატრონიკეა. აღმოსავლეთ ფასადზე საკურთხევლის ნახევარწრიული შვერილია. დასავლეთ, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ფასადებზე, ცენტრალურ არეებში აგურის წყობით გამოყვანილია დეკორატიული ჯვრები. დასავლეთ ფასადის ფრონტონის კუთხეზე ნახევარწრიული თაღებით გახსნილი ოთხბოძიანი სამრეკლო დგას.
კავთისხევის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია

კავთისხევის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია – ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევის ხვედრელიანთ უბანში. თარიღდება განვითარებული ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (5,95 4,6 მ), ნაგებია მოზრდილი პირმოსწორებული ლოდებით. გამოყენებულია აგურიც. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ნახევარწრიულ აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, რომლის გვერდებზე თითო სწორკუთხა ნიშია. კამარა შეკეთების დროს დაუდაბლებიათ და ახლა აფსიდის სატრიუმფო თაღს უშუალოდ ერწყმის. დარბაზს ორი სარკმელი აქვს: სამხრეთისა ოთხკუთხაა, დასავლეთისა – თაღოვანი. რთულპროფილიანი, აგურის ხუთი რიგისაგან შედგენილი ლავგარდანი ახალია. ფრონტონები ძლიერ მახვილკუთხოვანია.
კავთისხევის აკლდამა

კავთისხევის აკლდამა — აკლდამა საქართველოში, კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევის მონასელიანთ უბანში, მდინარე კავთურის მარჯვენა ნაპირზე, თამარ დედოფლის გორაზე. თარიღდება - საუკუნეებით. აღმოაჩინეს 1963 წელს მიწის სამუშაოების დროს.

აკლდამა შედგება კლდის ქვითა და ბრტყელი აგურით ნაგები საკნისა და დრომოსისაგან. დრომოსი საკანს უკავშირდება აღმოსავლეთიდან ისრულ-თაღიანი შესასვლელითა და ოთხსაფეხურიანი კიბით. საკნის (2,85 2,27 მ, სიმაღლე 3 მ) კუთხეებში 1,4 მ სიმაღლეზე აგურით გადაყვანილია ისრული ტრომპები; აქედან იწყება აგურის წრიულგუმბათოვანი, სფერული გადახურვა. გუმბათს ზემოდან ადევს ფილაქვები, შემდეგ ქვის გროვა და მიწაყრილი. საკნისა და დრომოსის კედლები დუღებზეა ამოყვანილი. კედლებიც და იატაკიც კირითაა შელესილი. საკნის სამხრეთ და დასავლეთ კედლების ზედა ნაწილებში დაყოლებულია შიგნით დაქანებული თიხის მილები. მათი გარე ნაწილი დახშულია. მილების დანიშნულება გაურკვეველია. აკლდამაში არეულად ეყარა ადამიანის ძვლები, რაც იმას ადასტურებს, რომ იგი ადრევე გაუძარცვიათ. აკლდამის არქიტექტურაში შეინიშნება - საუკუნეების ქართლ-კახეთის უმრავლეს ნაგებობებისათვის დამახასიათებელი ტიპური ნიშნები.
ქაფშია

ქაფშია, ქამსა — თევზი ქაფშიასებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა ჩვეულებრივ 12–15 სმ, არაუმეტეს 20 სმ-ისა. მაქსიმალური სარეკორდო წონა 49 გ. გავრცელებულია ატლანტის ოკეანეში, ხმელთაშუა, შავ და აზოვის ზღვებში. წაგრძელებული სხეული აქვს. ხმელთაშუა ზღვაში იზამთრებს 150–200 მ სიღრმეზე, ხოლო შავ ზღვაში 140 მ სიღრმეზე. ახასიათებთ კვებასთან, გამრავლებასთან და დაზამთრებასთან დაკავშირებული მიგრაციები. ცოცხლობს 3–4 წელი. სქესობრივ სიმწიფეს შეუძლია ცხოვრების პირველივე წელს მიაღწიოს. იკვებება წვრილი პლანქტონური კიბოსნაირებით. რეწვის მნიშვნელოვანი ობიექტია აზოვისა და შავ ზღვებში. თანამედროვე ლიტერატურაში ადრე გამოყოფილი ცალკეული ქვესახეობები შავი ზღვის ქაფშია და აზოვის ზღვის ქაფშია შავი ზღვის და აზოვის პოპულაციებისთვის არ განიხილება. ქაფშია დიდ ქარავნებად გვხვდება შავი ზღვის საქართველოს ფარგლებში.
საქრისის ეკლესია

საქრისის ეკლესია – ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კაპრაშიანის სამხრეთ-დასავლეთით, მდინარე თეძმის მარჯვენა ნაპირზე, შემაღლებულ ბორცვზე, სასაფლაოზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (5 4 მ), ნაგებია რიყის ქვით. დაზიანებულია. შედარებით კარგადაა შემონახული ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთის მონაკვეთი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. სწორკუთხოვან საკურთხეველში ერთი სარკმელი და ორი ნიშია, უფრო მცირე ზომის სარკმელია დასავლეთ კედელში. ერთი ნიში ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ კუთხეშია. ეკლესიის სახურავი ორფერდაა. გადახურულია კრამიტით.
კოდისწყაროს წმინდა თევდორეს ეკლესია

კოდისწყაროს წმინდა თევდორეს ეკლესია — ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კოდისწყაროს სასაფლაოზე. თარიღდება - საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (7,5 5,1 მ), ნაგებია რიყის ქვით, კონსტრუქციის ნაწილებში (ლავგარდანი, კამარა, საბჯენი თაღი, კონქი) გამოყენებულია კვადრატული აგური. 1979 წელს მოსახლეობამ ეკლესია შეაკეთა - განაახლა გრძივი კედლების ზედა ნაწილები და კრამიტის სახურავის ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ნახევარწრიულ აფსიდში ერთ მთლიან შირიმის ქვაშია ამოკვეთილი თაღოვანი სარკმელი (ამოქოლილია). საკურთხევლის ჩრდილოეთ მხარეს სწორკუთხა ნიშია. ნახევარწრიული კამარა ერთ შეკიდულ საბჯენ თაღს ეყრდნობა. სამხრეთის სწორკუთხა სარკმელი შეკეთების დროსაა გაჭრილი. მას საპირე აქვს შემოვლებული და მარტივადაა მოჩარჩოებული. დასავლეთ ფასადზე სარკმლის ცრუ ტიმპანზე გამოსახულია პატარა რელიეფური ჯვარი, ხოლო ფრონტონზე, აგურის წყობაში - შეღრმავებული ჯვარი. ლავგარდანი აგურისაა.
სიგიზმუნდ III ვაზა

სიგიზმუნდ (, , , დ. 20 ივნისი, 1566  — გ. 30 აპრილი, 1632 ) — პოლონეთის მეფე და ლიტვის დიდი მთავარი 1587 წლის 27 დეკემბრიდან, შვედეთის მეფე 1592 წლის 27 ნოემბრიდან - 1599 წლის ივლისამდე, გუსტავ ვაზას და სიგიზმუნდ ხუცესი შვილიშვილი, შვედეთის მეფის იოჰან -ისა და კატერინა იაგელონკას ვაჟი.

რეჩ პოსპოლიტის ტახტზე არჩევის შემდეგ, სიგიზმუნდი ცდილობდა თავის მმართველობის ქვეშ მოექცია რეჩ პოსპოლიტა და შვედეთი. მოკლე ხნით ეს მან კიდევაც შეძლო. 1592 წელს მან პირადი უნიით გააერთიანა ორივე სახელმწიფო, მაგრამ 1595 წელს შვედეთის პარლამენტმა სედერმანლანდის ჰერცოგი შვედეთის რეგენტად, არმყოფი მეფის მაგივრად. სიგიზმუნდა თავისი დარჩენილი ცხოვრების დიდი ნაწილი დახარჯა დაკარგული ტახტის დასაბრუნებლად.

სიგიზმუნდი საკმაოდ წინააღმდეგობრივ ფიგურად დარჩა პოლონეთის ისტორიაში. ერთი მხრივ, მისი დიდი ხნის მმართველობა რეჩ პოსპოლიტის სიძლიერის პიკს ემთხვევა. მეორე მხრივ, მისი მმართველობის დროს გამოჩნდა დაკნინების პირველი ნიშნები, რომლებმაც შემდგომ გამოიწვია პოლონეთ-ლიტვის სახელმწიფო.

მმართველობის დასაწყისი
დაიბადა 1566 წლის 20 ივნისს ციხე-დარბაზ გრიპსხოლმიში, სადაც დედამისი კატერინა თავის მეუღლეს იოჰანს თან ახლდა - რომელიც საკუთარი ძმის ერიკ მიერ იყო ჩამწყვდეული.

როგორც იაგელონების შთამომავალი დედის მხრიდან, 21 წლის პრინცი სიგიზმუნდი 1587 წელს არჩეულ იქნა პოლონეთის მეფედ, თავისი დეიდის ანნა იაგელონკის და გვირგვინის დიდი გეტმანის იან ზამოისკის დიდი ძალისხმევით. იაგელონების შვედი შთამომავლის მოწვევით პოლონეთის ტახტზე, პოლონეთის მხარე იმედოვნებდა შვედეთთან მოეგვარებინა ტერიტორიული პრობლემა და მიეღო სადავო მიწები ჩრდილოებით.

მალე კორონაციის შემდეგ სიგიზმუნდმა გაილაშქრა თავის მოწინააღმდეგეზე, ავსტრიის ერცჰერცოგ მაქსიმილიანზე; რომელიც დამარცხებული იქნა და ტყვედ ჩავარდა (1588), თუმცა გაათავისუფლეს 1589 წლის შეთანხმების შემდეგ, რომლის მიხედვით უარი თქვა პრეტენზიაზე პოლონეთის ტახტზე. სიგიზმუნდი არც თავისი გარეგნობით, არც ხასიათით პოლონელებს არ მოეწონათ; მის მიმართ უარყოფითი დამოკიდებულება უფრო გაიზარდა, მას შემდეგ რაც ის გაემგზავრა რეველში, მამასთან შესახვედრათ (1589), ის საიდუმლოდ შევიდა მოლაპარაკებაში ერნესტთან, ავსტრიის ჰერცოგთან, რომელიც ცნობილი პირობებით თანახმა იყო უარი ეთქვა პოლონეთის ტახტზე მის სასარგებლოდ. ახალგაზრდა მეფემ ვერ მოახერხა დაემსახურებინა ძლიერი ზამოისკის სიმპატიები. პირველი უთანხმოება მათ შორის გამოიწვია ესტონეთმა, რომლის პოლონეთზე შემოერთების პირობა მისცა სიგიზმუნდმა შეთანხმების პუნქტების მიხედვით, მაგრამ ეს დაპირება მან არ შეასრულა. ამის შედეგად იყო მეფის საწინააღმდეგო საინკვიზიციო სეიმი (1592) და შესუსტებული სამეფო ძალაუფლება. ზამოისკის ადგილი რომელიც ფიქრობდა მეფის მართვას, დაიკავა იეზუიტებმა.

სიგიზმუნდის მთავარ ამოცანას შეადგენდა პოლონეთში კათოლიციზმის განმტკიცება, პროტესტანტიზმის სრულ განადგურებას და მართლმადიდებლობის დაკნინებას; მის დროს მოხდა ბრესტის უნიის გაფორმება. ამ ამოცანებთან ერთად ის ხელმძღვანელობდა მხოლოდ დინასტიური ინტერესებით. პოლონეთის შიდა ცხოვრებაში სიგიზმუნდის მმართველობა იყო სახელმწიფოს გახრწნის ეპოქის დასაწყისი. 1596 წელს მან პოლონეთის დედაქალაქი კრაკოვიდან ვარშავაში გადაიტანა.
ამატერასუ

ამატერასუ , ამატერასუ-ოომიკამი ან ოოჰირუ-მენომუჩი-ნო-კამი — იაპონურ მითოლოგიაში მზის ქალღმერთი და, თითქმის, ყველაზე წმინდა შინტოისტური ღვთაებაა ( კამი). მისი სახელი, ამატერასუ, ნიშნავს „ცის გამნათებელს“. მისი ტაძარი ქალაქ ისეშია.

ძველიაპონური ლიტერატურის უდიდესი ძეგლის – „კოჯიკის“ ტრადიციით, ამატერასუ სუსანოოს, ზღვისა და ქარიშხლის კამისა და ცუკუიომის, მთვარის ღმერთის, დაა. იაპონური მითოლოგიის თანახმად, სამივე სამივე შექმნა იძანაგიმ. ამატერასუ შეიქმნა, როდესაც იძანაგიმ ჩამოიბანა საკუთარი მარცხენა თვალი, მარჯვენა თვალის დაბანისა დაიბადა სცუკუჲომი დაიბადა, ხოლო სუსანო'ო მისი ცხვირის დაბანისას შეიქმნა.

ისტორია
ამბავი გვიამბობს ამატერასუსა და სუსანოოს შორის დიდ მეტოქეობაზე. როცა, იძანაგის ბრძანებისამებრ, სუსანოო ცას ტოვებდა, დასამშვიდობებლად დასთან მივიდა. ამატერასუმ, დაეჭვებულმა, შეთავაზა გამოწვევა: ორივე მათგანს რაიმე საგანი ადამიანად უნდა ექცია. ამატერასუმ შექმნა სამი ქალი სუსანოოს ხმლისგან, მან კი ხუთი კაცი მისი ყელსაბმისგან. ამატერასუმ თქვა, რომ კაცები მისი იყვნენ, რადგან მისი ყელსაბმისგან დამზადნენ. სუსანოომ გაანადგურა მისი ბრინჯის მინდვრები, და ბრაზისგან ერთი მისი მხევალი მოკლა. შეშინებული და გაბრაზებული ამატერასუ „ამა-ნო-ივატოში“, „ციური კლდის გამოქვაბულში“ დაიმალა, ასე რომ მზე დაიმალა და სამყარო დიდი ხნით დაბნელდა. ონები გამოვიდნენ ბნელ სამყაროში; კამებს არ შეეძლოთ ამატერასუს გამოქვაბულიდან გამოყვანა.

ბედნიერების ჭკვიანმა ქალღმერთმა ამე-ნო-უძუმემ აიღო პატარა ნავი, შესასვლელთან ამოაყირავა და მასზე ცეკვა დაიწყო. ამას ბევრი კამი ესწრებოდა, რომელთაც მხიარულად სიცილი დაიწყეს. ამატერასუმ მათი გაიგო და გასაგებად, თუ რატომ იცინოდნენ ღმერთები, გაიხედა. როცა გამოქვაბული გააღო, უძუმეს მიერ ხეზე მიყუდებულ სარკეში თავისი ანარეკლი დაინახა და ნელ-ნელა გამოვიდა გამოქვაბულიდან. ამ დროს, ღვთაება ამე-ნო-ტაჯიკარავომ მის უკან გამოქვაბული დაკეტა, რომ შიგ ვეღარ შესულიყო. ამატერასუ გაჰყვა სხვა ღმერთებს და ქვეყანაზე მზის შუქი დაბრუნდა, სუსანოო კი ციდან სამუდამოდ განდევნით დაისაჯა.
იძანაგი

იძანაგი (, კოძიკის მიხედვით - ; ნიჰონ შოკის მიხედვით - ; ასევე იწერება - ) არის ერთ-ერთი მთავარი კამი სინტოიზმში. კოძიკის მიხედვით მისი სახელი ითარგმნება — „კაცი, რომელიც იწვევს (პატიჟებს)“ ან იძანაგი-ნო-მიკოტო; ასევე იკითხება — იძანაგი-ნო-ოოკამი.

მის ცოლ და უმცროს დასთან, იძანამისთან ერთად, ბევრი კუნძული, კამი და იაპონელთა წინაპარი შექმნა. როდესაც მშობიარობისას იძანამი გარდაიცვალა, იძანაგიმ სცადა მისი იომიდან (მიწისქვეშეთი) ამოყვანა (უშედეგოდ). დაბრუნებულმა დაიწყო იომის ჭუჭყის ჩამობანვა, მისი მარცხენა თვალიდან გაჩნდა მზის ქალღმერთი ამატერასუ, მთვარის ღმერთი ცუკუიომი მარჯვენა თვალიდან და ქარიშხალთა ღმერთი — სუსანოო ცხვირიდან.
პოტენციალი

პოტენციალი (<ლათ. — ძალა) — საშუალებები, წყაროები, მარაგი, რომელთა მობილიზაცია და ამოქმედება შესაძლებელია მიზნის მისაღწევად, გეგმის განსახორციელებლად, ამოცანის გადასაწყვეტად. ერთი პიროვნების,
საზოგადოების, სახელმწიფოს შესაძლებლობანი გარკვეულ დარგში. მაგ.: ეკონომიკური პოტენციალი, მოქმედების პოტენციალი და სხვ.

მათემატიკაში, ფიზიკაში, ქიმიაში, ბიოლოგიასა და მეცნიერების სხვა დარგებში ტერმინ „პოტენციალს“ სხვადასხვა მნიშვნელობა აქვს. ფიზიკაში იგი იქნება სიდიდე, რომელიც აღწერს ვექტორული ხასიათის ფიზიკური ველების ფართო კლასს. ქიმიაში კი იქნება — თერმოდინამიკური ფუნქცია.
ანუხვა

ანუხვა (ყოფილი აგწა) — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკის გუდაუთის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ანუხვა, აბაახუდა, აკალამრა, აკუი, აუძხა, აქვაჩა, აჩირხა, აჯმატვარა, ვესიოლოვკა, ლაშფსარდი, სომხური ანუხვა, სომხების ხეობა). ზღვის დონიდან 360 მ, შავი ზღვიდან 4 კმ, გუდაუთიდან 25 კმ. ანუხვის მიდამოებშია კარსტული მღვიმე აგწა.

დემოგრაფია