iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბართლომე I (კონსტანტინოპოლის პატრიარქი)

ბართლომე (, ; ერისკაცობაში — დიმიტრიოს არქონტონისი, ; დ. 29 თებერვალი, 1940) — კონსტანტინოპოლის 232–ე მთავარეპისკოპოსი და მსოფლიო პატრიარქი 1991 წლის 22 ოქტომბრიდან.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1940 წლის 29 თებერვალს თურქეთის კუნძულ იმბროსზე. დაწყებითი სკოლა დაამთავრა იმვროსზე, ხოლო საშუალო - სტამბოლში. 1961 წელს წარჩინებით დაასრულა ხალკის საღვთისმეტყველო სკოლა. 1961–1963 წწ. მსახურობდა თურქეთის არმიაში.

1961 წელს აღიკვეცა ბერად და ეწოდა ბართოლომეოსი. 1961 წლის 13 აგვისტოს აკურთხეს ბერდიაკვნად. 1963-1968 წწ. მსოფლიო საპატრიარქოს სტიპენდიით სწავლობდა რომის პონტიფიკოსის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტში. 1968 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია საეკლესიო სამართალში შვეიცარიის მსოფლიო საპატრიარქოს ინსტიტუტში თემაზე „წმიდა კანონებისა და კანონიკურ განწესებათა კოდიფიკაციისათვის მართლმადიდებელ ეკლესიაში“. ამავე წელს დაინიშნა ხალკის საღვთისმეტყველოს სკოლის დეკანის თანაშემწედ. 1969 წლის 19 ოქტომბერს ხელი დაასხეს მღვდელმონაზვნად. 1972 წლიდან მუშაობდა პატრიარქის კაბინეტის გამგედ. 1973 წლის 25 დეკემბერს, ქრისტეშობის დღესასწაულზე ხელდასხმულ იქნა ფილადელფიის ეპარქიის მიტროპოლიტად. 1974 წელს აირჩიეს წმიდა სინოდის წევრად. 1990 წლის 14 იანვარს გადაყვანილ იქნა ქალკედონის სამიტროპოლიტო კათედრაზე.

ყოვლადუწმიდესი დიმიტრიოსის გარდაცვალების შემდეგ, 1991 წლის 22 ოქტომბერს კონსტანტინოპოლის საეკლესიო კრებამ ქალკედონიელი მიტროპოლიტი ბართოლომეოსი აირჩია მსოფლიო პატრიარქად. ამავე წლის 2 ნოემბერს სტამბოლის ფანარის წმ. გიორგის საპატრიარქო ტაძარში მოხდა მისი აღსაყდრება. ყოვლადუწმიდესი ბართოლომეოს დაჯილდოებულია მრავალი ჯილდოთი, ორდენითა და პრემიით. არის არაერთი უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი, მათ შორის - თბილისისა და ბათუმის უნივერსიტეტებისა; ფლობს ბერძნულ, თურქულ, ლათინურ, ფრანგულ, ინგლისურ, იტალიურ და გერმანულ ენებს.

ტიტული
მისი ღვთაებრივი ყოვლადუწმიდესობა, მთავარეპისკოპოსი კონსტანტინოპოლისა - ახლისა რომისა და მსოფლიო პატრიარქი . თურქეთის მთავრობა არ აღიარებს მის მსოფლიო პატრიარქობას და მას აღირებენ მხოლოდ როგორც თურქეთის ქრისტიანული თემის ხელმძღვანელს.
ოქროს ურდო

ოქროს ურდო, ჯუჩის ულუსი — ფეოდალური სახელმწიფო, რომელიც დაარსდა ქვემო ვოლგაზე საუკუნის 40-იან წლებში, ბათო-ყაენის დროს. ოქროს ურდოს ყაენთა ძალაუფლება ვრცელდებოდა დუნაის ქვემო წელიდან ფინეთის ყურიდან მოკიდებული ირტიშისა და ობის აუზებამდე, შავი, კასპიისა და არალის ზღვებიდან ნოვგოროდის მიწებამდე. ოქროს ურდოს ცენტრი იყო სარაი-ბათუ (ახლანდელი ასტრახანის მახლობლად). საუკუნის ნახევარში დედაქალაქი გადაიტანეს ბერქა-ყაენის მიერ დაარსებულ სარაი-ბერქეში (ახლანდელი ვოლგოგრადის მახლობლად). რუსეთის მიწები უშუალოდ არ შედიოდა ოქროს ურდოს შემადგენლობაში, მოსახლეობა მხოლოდ ვასალურ დამოკიდებულებაში იყო და ხარკს იხდიდა, ყაენს ემორჩილებოდა.

ოქროს ურდო არამყარი სახელმწიფო გაერთიანება იყო, მოსახლეობა - მეტად ჭრელი (ვოლგის ბულგარები, მორდველები, რუსები, ბერძნები, ხვარაზმელები და თურქთა ტომები და ა. შ.) და გაერთიანების დონითაც განსხვავებული. საქარავნო ვაჭრობის ძირითადი ცენტრები იყო სარაი-ბათუ, სარაი-ბერქე, ურგენჩი, ყირიმის ქალაქები სუდაკი და კაფა და სხვა, სახელმწიფოს სათავეში ედგნენ ბათუს სახლის ყაენები. განსაკუთრებულ შემთხვევებში იწვევდნენ ყურულთაის - კრებას, რომელსაც ესწრებოდნენ სამხედრო-ფეოდალური დიდკაცობა და ყაენის ოჯახის წევრები. დამორჩილებულ ტერიტორიაზე იგზავნებოდა დარუღა, რომლის ძირითადი მოვალეობა ხარკის აკრეფა იყო. უმნიშვნელოვანესი თანამდებობები უფლუსწულებს - „ოღლანებს“ ეჭირათ. ბეგების (ნოინების) და თარხანების რიგებიდან ივსებოდა ჯარის მეთაურთა და მოხელეთა კადრები. მენგუ-თემურის (1266-1282 წწ.) გარდაცვალების შემდეგ დაიწყო ფეოდალური შინაომები. თოხთა-ყაენმა (1291-1312 წწ.) შეძლო ხელისუფლების განმტკიცება. ძლიერების ზენიტს კი ოქროს ურდომ უზბექის (1312-1342 წწ.) და ჯანიბექის (1342-1357 წწ.) ხანაში მიაღწია. ამ დროს ოქროს ურდოს არმია 300 ათას კაცს ითვლიდა. მაგრამ ჯანიბექის მოკვლის შემდეგ დაიწყო ოქროს ურდოს დაცემა.

 საუკუნის დამდეგს ოქროს ურდოს ჩამოსცილდა ხვარაზმი და ასტრახანი, პოლონეთმა და ლიეტუვამ დაიპყრეს მიწები დნეპრის აუზში. რუსეთის სამთავროების გაძლიერებას მოჰყვა თათართა დიდი ლაშქრობა და კულიკოვის ბრძოლა (1380 წ.), რომელიც მონღოლ-თათართა დამარცხებით დამთავრდა. თოხთამიშმა (1380-1395) შეძლო დროებით განემტკიცებინა ქვეყანა, 1382 წელს მოსკოვიც აიღო და გადაწვა, შემდეგ კი თემურლენგს შეებრძოლა. თემურლენგმა დაამარცხა თოხთამიში, დაიპყრო და დაანგრია ვოლგისპირეთისა და ყირიმის ქალაქები, რითაც ოქროს ურდოს გამოუსწორებელი დარტყმა მიაყენა. ფეოდალიზაციის პროცესს და თემურის შემოსევას მოჰყვა ოქროს ურდოს დაშლა: საუკუნის 20-იან წლებში შეიქმნა ციმბირის სახანო, 40-იან წლებში - ნოღაის ურდო, შემდეგ კი ყაზანისა (1438 წ.) და ყირიმის (1443 წ.) სახანოები, 60-იან წლებში — ყაზახთა, უზბეკთა და ასტრახანის სახანოები. 1480 წელს გაძლიერებულმა მოსკოვის სამთავრომაც მოიცილა თათართა უღელი. საუკუნის დამდეგს ოქროს ურდომ საბოლოოდ შეწყვიტა არსებობა.
ოქროსფერი კეფალი

ოქროსფერი კეფალი, სინგილი — თევზი კეფალისებრთა ოჯახისა. გავრცელებულია დასავლეთ ევროპასა და ჩრდილოეთ-დასავლეთ აფრიკის სანაპიროებთან (ინგლისიდან მაროკომდე). ბინადრობს აგრეთვე ხმელთაშუა, შავ და აზოვის ზღვებში. შავი ზღვის საქართველოს სანაპიროებთან ყველგან ხვდება. შედის მდინარე სუფსაში, რიონში, ხობისწყალში, ენგურში, კოდორში, ბზიფში, პალიასტომის ტბაში და სხვა წყლებში. აკლიმატიზებულია კასპიის ზღვაში. მისი სხეულის სიგრძე 20–40 სმ, ზოგჯერ 52 სმ აღწევს. იკვებება დეტრიტით, პერიფოტონით და წვრილი უხერხემლოებით. ძვირფასი სარეწაო თევზია.
ოქროსფერი მაკრელი

ოქროსფერი მაკრელი, სკუმბრია, დიდი კორიფენა — თევზი ქორჭილასნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძე 2 მ აღწევს, წაგრძელებული და გვერდებიდან შებრტყელებულია. აქვს დიდი, ღრმად ამოკვეთილი კუდის ფარფლი და გრძელი ზურგის ფარფლი. გავრცელებულია თბილ ზღვებში. იკვებება თევზებით და მოლუსკებით. ძვირფასი ხორცი აქვს, თუმცა სარეწაო მნიშვნელობას მოკლებულია გაფანტულად ცხოვრების გამო. სპორტული მეთევზეობის თევზია.
ოქროსქედი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ოქროსქედი — ისტორიული სოფელი გურიაში, რომელიც შედიოდა ასკანის სასოფლო საზოგადოებაში.

სოფელში იდგა ქვით ნაგები მთავარანგელოზთა ეკლესია, რომლის სამრევლო 1828 წლისთვის შეადგენდა 55 კომლს. 1811 წელს ოქროსქედის ეკლესიაში დაიფიცა მამია გურიელმა რუსეთის იმპერიის ერთგულება და შეუერთა გურის სამთავრო რუსეთის იმპერიას. 1930 წელს საბჭოთა ადმინისტრაციული რეფორმის დროს სოფელი სამ ნაწილად გაიყო: ჩრდილოეთ ნაწილი შევიდა მთისპირის სასოფლო საბჭოში, შუა ნაწილი შევიდა ბახვის სასოფლო საბჭოში, ხოლო სამხრეთ ნაწილს ეწოდა მშვიდობაური.

დღეისთვის ოქროსქედი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ოქროსქედი - სოფელი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, ბახვის თემში
ოქროსქედი - სოფელი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, მთისპირის თემში

მოსახლეობა
ცნობილი ადამიანები
ოქროსქედში დაიბადნენ: არტემ კვაჭანტირაძე, კომპოზიტორი, სახალხო მომღერლები: სამუელ და ილარიონ ჩავლეიშვილები.
ჯუზეპე სარაგატი

ჯუზეპე სარაგატი (დ. 19 სექტემბერი, 1898, ტურინი, იტალია — გ. 11 ივნისი, 1988, რომი. იტალია) — იტალიის პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე. იტალიის პრეზიდენტი 1964–1971 წლებში.

1922 წლიდან უნიტარული სოციალისტური პარტიის წევრი. 1925 წლიდან პარტიის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. 1926–1943 წლებში. იტალიაში ფაშისტური რეჟიმის დამყარების გამო ემიგრაციაშია.

1944 წლიდან წლიდან იტალიის სოციალისტური პარტიის აღმასკომოს წევრი, ი. ბონომის მთავრობის უპორტფელო მინისტრი. 1946–1947 წლებში დამფუძნებელი კრების თავმჯდომარე. 1947 წელს დააარსა იტალიის მშრომელთა სოციალისტური პარტია (1951 წლიდან იტალიის სოციალ-დემოკრატიული პარტია).

1964–1971 წლებში გახდა იტალიის პრეზიდენტი. ჯუზეპე სარაგატი ატარებდა მემარცხენე-ცენტრისტულ კურსს, საგარეო პოლიტიკაში იტალიის აშშ-სთან დაახლოების კურსის მომხრე იყო. გარდაიცვალა რომში 1988 წლის 11 ივნისს.
იოუნ სიგურდსონი

იოუნ სიგურდსონი (დ. 17 ივნისი, 1811, პაფსეირი, ისლანდია — გ. 7 დეკემბერი, 1879, კოპენჰაგენი, დანია, დაკრძალულია რეიკიავიკში) — ისლანდიის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის მოღვაწე. 1851 წლიდან ალთინგის დეპუტატი. იბრძოდა ისლანდიის ავტონომიის, შემდეგ კი დანიისაგან მისი სრული დამოუკიდებლობისათვის. 1874 წლის 5 იანვრის კონსტიტუციის ავტორი.
ხალიფა

ხალიფა (, მოადგილე, ნაცვალი, მემკვიდრე) — მუსლიმანური თემისა და მუსლიმანური თეოკრატიული სახელმწიფოს (სახალოფოს) სასულიერო და საერო ხელმძღვანელი, ხალიფები ითვლებოდნენ ალაჰის მოციქულის – მაჰმადის მოადგილეებად, ხოლო ომაიანებიდან დაწყებული – თვით ალაჰის მოადგილეებად დედამიწაზე. საუკუნის ნახევრიდან ხალიფას ტიტულს აბასიანთა გარდა იღებენ აგრეთვე ფატიმიდები და ესპანეთის ომაიანები. აბასიანთა სახალიფოს დაცემის შემდეგ ( საუკუნე) ხალიფას ტიტულს ატარებდნენ ზოგიერთი მუსულმანური სახელმწიფოს მეთაურები – სულთნები (მაგ. ოსმალეთის), რომლებიც სასულიერო სუვერენიტეტის პრეტენზიას აცხადებდნენ მსოფლიოს ყველა მუსლიმანზე.

პირველი ხალიფები
აბუ ბაქრი (632–634)
ომარი (634–644)
ოსმანი (644–656)
ალი (656–661)
ჭიათურის პლატო

ჭიათურის პლატო – იმერეთის მაღლობის ჩრდილოეთ–დასავლეთი ნაწილი, სადაც კრისტალური სუბსტრატი თითქმის დაუნაოჭებელი მეზოზოურ–კაინოზოური ნალექების შრეებითაა დაფარული, მოქცეულია ჭიათურის, საჩხერის და ხარაგაულის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვრებში. გადაკვეთილია მდინარეების ყვირილის, ძირულის ქვემო დინებების, დუმალის, საძალიხევის, ხელმოსმულისა და სხვა ღრმა და ზოგან კანიონისებრი ხეობებით.

პლატო დახრილია ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ. დანაწევრების სიღრმე 30–350 მეტრის ფარგლებშია. ჭიათურის პლატოს აბსოლუტური სიმაღლე 300–900 მეტრია. ხეობებს შორის ოდნავ დახრილი, დატალღული ვაკეებია, კორბოულის აღმოსავლეთით ამართულია გორაძირის წყვილი ვულკანური კონუსი. ჭიათურის პლატოზე ბევრგანაა მეწყერები და კლდენაზვავები. ზედაცარცულ კირქვებში განვითარებულია კარსტული ძაბრები, მღვიმეები. აქ 100–ზე მეტი მღვიმეა აღრიცხული. მრავალ მღვიმეში აღმოჩენილია ქვის ხანის ნაშთები (დევისხვრელი, მღვიმევი, გვარჯილისკლდე, რგანი, ჯრუჭულა, სამგლეკლდე, ორთვალაკლდე, ძუძუაკლდე). საყურადღებოა აგრეთვე სვერის, ნიგოზეთის ბერევისისა და სხვა კარსტული მღვიმეები, ნიგოზეთის „ერდოებიანი დერეფანი“.

პლატოზე ხემცენარეულობა უმეტესად განადგურებულია და მხოლოდ ხეობათა ციცაბო გვერდებზეა შემორჩენილი მეორადი ტყე–ბუჩქნარი.
ხოჯა დეჰანი

ხოჯა დეჰანი – საუკუნის თურქი პოეტი, წარმოშობით ხორასნიდან იყო. დასახლდა კონიაში და სელჩუკთა სულთნის ალაედინ –ის კარზე მოღვაწეობდა. წერდა ღაზალებს და კასიდებს. სულთნის ბრძანებით დაუწერია „სელჩუკური შაჰნამე“, რომელსაც ჩვენამდე არ მოუღწევია. მისი ლექსები საერო მოტივებზეა აგებული, ფორმით სრულყოფილია და სტრუქტურით სპარსულ კლასიკურ ლექსს უახლოვდება. მისი მსოფლმხედველობა ეყრდნობა არა მისტიკურსა და ირეალურს, არამედ ამქვეყნიურს.

ხოჯა დეჰანის შემოქმედებამ მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა დივანის (კლასიკური) ლიტერატურის ჩამოყალიბებასა და განვითარებაზე.
გამქრალი ქალწული (საფოსტო მარკა)

გამქრალი ქალწული — ბრიტანეთის ვირჯინიის კუნძულებზე 1867 წელს გამოშვებული ლეგენდარული საფოსტო მარკა.

აღწერა
საფოსტო მარკა დაიბეჭდა თეთრ ტონირებულ ქაღალდზე ლითოგრაფიული ტექნოლოგიით ლონდონში . (ვატერლოუ და ძმები შპს) გამომცემლობაში. დიზაინი და ყალიბი მოამზადა & (ნისენ ანდ პარკერ შპს). მარკაზე ჭიაფერი და შავი ფერების გამოყენებით გამოსახულია წმინდა ურსულას გამოსახულება. მარკის ნომინალი შეადგენდა 1 შილინგს. ერთ ფურცელზე 4 რიგად განლაგებული იყო 5-5 მარკა, სულ 20 მარკა. მარკები დაკბილულია, პერფორირებული.

ისტორია
 საუკუნის ბოლოს ცნობილმა ინგლისელმა ფილატელისტმა ედუარდ ბეკონმა ლონდონში დაიქირავა რამდენიმე წიგნი, სადაც მან აღმოაჩინა ვირჯინიის კუნძულების პირველი მარკების საცდელი მატრიცებისა და ესსეები და მანამდე უცნობი ვირჯინიის კუნძულების მეორე გამოშვების 1 შილინგიანი მარკა.

ბრიტანეთის ვირჯინიის კუნძულების პირველი საფოსტო მარკები გამოვიდა 1866-1867 წლებში. მარკის ნახატზე ცენტრში შავი საღებავით გამოსახული იყო წმინდა ურსულა. განსაკუთრებით საინტერესო იყო, ბეკონისათვის უცნობი მეორე გამოშვების 1 შილინგიანი მარკა, რომელიც უნიკალური იყო თავისი უიშვიათესი ბეჭდვითი ხარვეზის გამო - მარკის შუაგულში წმინდანის ნაცვლად გამოსახული იყო სხივოსანი თეთრი ფიგურა. მიზეზი, თუ რამ გამოიწვია ასეთი შეცდომა, დაუდგენელი რჩება.

1981 წელს ლონდონის ფილატელისტურმა ჟურნალმა გამოაქვეყნა მოსაზრება, რომ ”გამქრალი ქალწულის” ბეჭდვითი ხარვეზი განპირობებულია ორი ფურცლის მიწებებით, რის შედეგადაც საღებავი მიიღო მხოლოდ ზედა ფურცელმა.

ტიპოგრაფიული მონაცემების თანახმად, აღნიშნული მარკის ბეჭდვა ორ ეტაპად მიმდინარეობდა. ჯერ იბეჭდებოდა ვარდისფერ-ჭიაფერის საღებავით და შემდეგ შავი საღებავით. ბოლოს ხდებოდა დაკილვა-პერფორაცია. ბუნებრივია, გაუგებარია სად დაირღვა ტექნოლოგიური პროცესი, როგორ გამორჩა ფურცელს შავი საღებავის დადების ეტაპი ან ასეთი ფურცელი რატომ მოხვდა პერფორაციის ეტაპზე.

არსებობს კიდევ ერთი მოსაზრება, რომ მარკაზე წმ. ურსულა კი არა იტალიელი ფერმწერის გვიდო რენის წმ. ქალწული მარიამია გამოსახული, რაც ნაკლებ დამაჯერებელია, რადგან წმ. ურსულა არის ვირჯინიის კუნძულების მფაველი წმინდანი და ამ ტერიტორიის პირველ საფოსტო მარკებზე სწორედ მისი გამოსახულება უნდა ყოფილიყო.

დღეისათვის შემორჩენილია ”გამქრალი ქალწულის” ოთხი-ხუთი ეგზემპლარი: ერთი მათგანი ბრიტანეთის სამეფო კოლექციის კუთვნილებაშია და ინახება ბუკინგემის სასახლეში, ოთხი მარკა ინახება ბილ ფრეიზერის კოლექციაში . არსებობს კიდევ ერთი ეგზემპლარი უცნობი კერძო კოლექციონერის საკუთრებაში. «გამქრალი ქალწულის» შემონახული ეგზემპლარებიდან ყველაზე კარგ მდგომარეობაში მყოფი მარკის ( პოზიცია) სააუქციონო ფასი 2005 წლის მდგომარეობით არის 143 000 აშშ $.
აფიონყარაჰისარი

აფიონყარაჰისარი (; — შავი, — ციხე.) — ქალაქი დასავლეთ თურქეთში, აფიონყარაჰისარის პროვინციის დედაქალაქი. მდებარეობს ქვეყნის შიგნით მთიან ზონაში ეგეოსის ზღვიდან, ანკარიდან სამხრეთ-დასავლეთით 250 კმ-ზე. 2012 წლის აღწერის თანახმად მოსახლეობა 186,991 კაცი. მაღალი სიმაღლის გამო ზამთარი ცივია და გზები იყინება.
გრიგოლ ქეშელაშვილი

გრიგოლ ნიკოლოზის ძე ქეშელაშვილი (დ. 31 აგვისტო [ ძვ. სტ. 17 აგვისტო], 1906, თბილისი) — ქართველი აგრონომი, სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (1967), პროფესორი (1968), საქართველოს სსრ მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1984), სკკპ წევრი 1939 წლიდან.
ბიოგრაფია
1931 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 1938–1981 წლებში ამავე ინსტიტუტის ზოგადი მიწათმოქმედების კათედრის გამგე იყო. შეისწავლა საქართველოს მინდვრის კულტურებისათვის ნიადაგის დამუშავების ძირითადი საკითხები, აგრეთვე სარეველა მცენარეები და მათთან ბრძოლის საშუალებები. ავტორია სახელმძღვანელოებისა: „მიწათმოქმედება და მემცენარეობა“ (1964); „ზოგადი მიწათმოქმედება“ (თანაავტორი, 1975); „სოფლის მეურნეობის საფუძვლები“ (თანაავტორი, 1972); „საქართველოს სარეველა მცენარეულობა და მასთან ბრძოლის საშუალებები“ (1966) და სხვა. დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის ორდენითა და მედლებით.
კიოტოს მეტროპოლიტენი

კიოტოს მეტროპოლიტენი — მეტროპოლიტენის სისტემა იაპონიის ქალაქ კიოტოში. შედგება 2 გადამკვეთი ხაზისგან, რომლებიც ნაწილობრივ გადიან ქუჩებში, ქალაქის შემოგარენში და ქალაქ ოცუში.

ხაზები
მწვანე ხაზი იშლება სამხრეთით. აქ უერთდება „კინტეცუს“ ფირმის სარკინიგზო გზას, რომელიც მიდის ნარამდე იამატო-საიდაი-ძის გადასაჯდომი ხაზით. გააჩნია პირდაპირი ხაზებიც. მწვანე ხაზი გადის ცენტრალური სადგურის (სადგური „კიოტო“) გავლით.

წითელი ხაზი იშლება აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ და გრძელდება „კიოტო ჰაისპიდ-რეილის“ ფირმით ქალაქ უძიში მდებარე როკუძიძოს სადგურამდე; ამ ხაზის გვერდითი შტო კი სადგურ მისსასაგიდან დასავლეთით (კეიჰან კეისინის ხაზი) ქალაქ ოცუმდე გრძელდება.

2 ხაზი იკვეთება სადგურ კაკასუმაოკზე.
სანტო-დომინგოს მეტროპოლიტენი

სანტო-დომინგოს მეტროპოლიტენი — მეტროპოლიტენის სისტემა დომინიკელთა რესპუბლიკის დედაქალაქ სანტო-დომინგოში. შედგება 1 ხაზისგან, სიგრძით 14,5 კმ. და 16 სადგურით. ხაზის ჩრდილო ნაწილი წარმოდგენილია ესტაკადებით, ცენტრალური და სამხრეთი ნაწილი კი - მიწისქვეშაა.

ისტორია
მშენებლობა მიმდინარეობდა 2005 წლიდან. პირველი საცდელი მატარებლები 2008 წლის 22 დეკემბერს გაუშვეს. მგზავრებისთვის კი ხაზი გაიხსნა - 2009 წლის 30 იანვარს.

მოძრავი შემადგენლობა
გამოიყენება ფირმა ””-ის 19 სამვაგონიანი მატარებელი,. (ისევე როგორც ბარსელონას მეტროპოლიტენში).

სამუშაო განრიგი
მეტრო მუშაობს 6:00-დან 23:00 საათამდე. მატარებლებს შორის 5 წუთიანი ინტერვალებია.
ლიპიდები

ლიპიდები (, — ცხიმი) — ცხიმისებრი ნივთიერებები, რომლებიც ყველა ცოცხალი უჯრედის შედგენილობაში შედის და განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს სასიცოცხლო პროცესებისათვის - განაპირობებს უჯრედის განვლადობას, მოქმედებს მრავალი ფერმენტის აქტივობაზე, მონაწილეობს ნერვული იმპულსის გადაცემაში, კუნთის შეკუმშვაში, უჯრედებს შორის კონტაქტობის წარმოქმნაში, იმუნოქიმიურ პროცესებში.

ლიპიდები ქმნის ენერგეტიკულ რეზერვს, მცენარეთა და ცხოველთა წყალგაუმტარ და თერმომოსაიზოლაციო საფარველს და იცავს მათ მექანიკური დაზიანებისაგან.

ლიპიდების უმრავლესობა უმაღლესი ცხიმოვანი მჟავების, სპირტების ან ალდეჰიდების წარმოებულია. ქიმიური შემადგენლობის მიხედვით ლიპიდებს ყოფენ რამდენიმე კლასად. ორგანიზმში ლიპიდები განიცდის ფერმენტულ ჰიდროლიზს ლიპაზების ზემოქმედებით, განთავისუფლებული ცხიმოვანი მჟავები აქტივდებიან ადენოზინფოსფორის მჟავებთან (უმთავრესად ატფ-თან) და კოფერმენტ -თან ურთიერთმოქმედების გზით, შემდეგ კი იჟანგებიან. დაჟანგვა მიმდინარეობს ორნახშირბადიანი ფრაგმენტების მოხლეჩით რეაქციათა თანამიმდევრულ რიგში (ე. წ. -დაჟანგვა). გამოყოფილი ენერგია ხმარდება ატფ-ის წარმოქმნას. უჯრედებში მრავალი ლიპიდები ცილებთან ქმნის კომპლექს (ლიპოპროტეიდებს) და შეიძლება გამოიყოს მხოლოდ ამ კომპლექსის დაშლის შემდეგ.

ფიზიოლოფიური დანიშნულების მიხედვით ლიპიდები იყოფა ორ ჯგუფად:
პროტოპლაზმური ლიპიდები,რომლებიც უჯრედის სხვადასხვა სტრუქტურაში გვხვდება და რომელთა რაოდენობა პრაქტიკულად უცვლელია
სათადარიგო ანუ სარეზერვო ლიპიდები, რომლებიც ქმნის ე .წ. ცხიმოვან ქსოვილს (კანქვეშა,ბადექონში). მათი რაოდენობა ორგანიზმში ცვალებადია.

სტრუქტურული აგებულების მიხედვით ლიპიდები იყოფა მარტივ ლიპიდებად, რთულ ლიპიდებად, სტეროიდებად და ლიპიდების წარმოებულებად.

ლიპიდების მოლეკულები წყლის მოლეკულებთან კავშირს ვერ ამყარებენ, თითქოს ეშინიათ მათი და გაურბიან. ყველა მათგანს წყლის სიძულვილი აერთიანებს, ერთმანეთს პოულობენ, უკავშირდებიან და წყლის ზედაპირზე ლაგდებიან ასეთ ნივთიერებებს ჰიდროფობურ ნივთიერებებს უწოდებენ (ფობია შიშს ნიშნავს). ნივთიერებას, რომელიც წყალში კარგად იხსნება, წყლის მოყვარული ანუ ჰიდროფილიური ნივთიერება ჰქვია. ლიპიდების ჰიდროფობურობას გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს მემბრანისა და საერთოდ, უჯრედის სტრუქტურის ჩამოყალიბებისთვის.
ძალზე მნიშვნელოვანია ლიპიდების ენერგეტიკული ფუნქცია. მათი წვისას, უჯრედში ნახშირწყლების წვასთან შედარებით, გაცილებით მეტი ენერგია გამოიყოფა. ამიტომ ცოცხალი ორგანიზმები ლიპიდებს ხშირად იმარაგებენ.
იზნიქის ტბა

იზნიქის ტბა — ტბა ჩრდილო-დასავლეთ თურქეთში, ბურსის პროვინციაში, სტამბოლიდან 125 კილომეტრი. მდებარეობს ჩრდილო ანატოლიის რღვევის აქტიურ ზონაში, ზღვის დონიდან 85 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 298 კმ². მაქსიმალური სიღრმე 80 მეტრი. სანაპიროებზე არის ტყეები და ვენახები. იზნიქის ტბის ჩრდილოეთით გაწოლილია სამანლის ქედი. ტბის აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარეობს უძველესი ქალაქი იზნიქი.
იზნიქი

იზნიქი — ქალაქი და რაიონი თურქეთის ბურსის პროვინციაში. იზნიქის ისტორიული სახელია ნიკეა. ქალაქი მდებარეობს იზნიქის ტბის აღმოსავლეთ სანაპიროზე. ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა ბიზანტიური ციხესიმაგრის კედლები. 1922 წლამდე ქალაქში შემონახული იყო მოზაიკით მორთული მიძინების ეკლესია, მცირე აზიაში ბიზანტიური ხელოვნების ყველაზე მნიშვნელოვანი ნიმუში. 1922 წელს დაანგრია თურქეთის ხელისუფლებამ.

ისტორია
ქალაქის დაარსების ზუსტი თარიღი უცნობია. თავდაპირველი ქალაქი, რომელიც ანკორეს, ან ჰელიკორეს სახელით იყო ცნობილი, დაანგრიეს მიზიელებმა. ძვ. წ. 316 წელს აღადგინა ანტიგონე ცალთვალამ და თავის პატივსაცემად უწოდა ანტიგონია . ძვ. წ. 301 წელს ქალაქი გადავიდა თრაკიის მეფის, ლისიმაქეს ხელში, რომელსაც მან თავისი ცოლის, ნიკეას პატივსაცემად ნიკეა უწოდა.

ქალაქმა დიდი როლი ითამაშა ქრისტიანობის განვითარებაში. მასში ჩატარდა ორი მსოფლიო საეკლესიო კრება:

325 წელს — ნიკეის პირველი საეკლესიო კრება
787 წელს — ნიკეის მეორე საეკლესიო კრება

1078 წელს ქალაქი გადავიდა თურქი სელჯუკების ხელში. 1097 წლის ჯვაროსნებისა და ბიზანტიელების ალყის შემდეგ, ქალაქი კვლავ ბიზანტილებების ხელში დაბურნდა (1330 წლამდე).

1204—1261 წლებში ქალაქი ნიკეის იმპერიის დედაქალაქია.

დაახლოებით 1330 წელს ქალაქი დაიპყრეს თურქებმა და შევიდა ოსმანთა იმპერიის შემადგენლობაში. იმ დროიდან ქალაქი ატარებს თავის ამჟამინდელ სახელწოდებას – იზნიქი.
რუმინეთის მართლმადიდებელი ეკლესია

რუმინეთის მართლმადიდებელი ეკლესია — ავტოკეფალური, მართლმადიდებელი ეკლესია, უკავია მე–7 ადგილი მართლმადიდებელ ეკლესიათა დიფტიქში.

პირველი საეკლესიო ორგანიზაცია რუმინეთში საუკუნეში დაარსდა, ხოლო ავტოკეფალური ეკლესიის სტატუსით არსებობს 1925 წლის 4 თებერვლიდან.

ეკლესია იყოფა 5 სამიტროპოლიტო ოლქად, რომლებიც თავის მხრივ იყოფიან საეპისკოპოსო ეპარქიებად, არის 296 მონასტერი და 97 მამათა და დედათა სავანისაგან. ჰყავს 20 მილიონიანი მრევლი.

უმაღლესი მმართველი ორგანოა წმინდა სინოდი, რომლის შემადგენლობაშიც შედის პატრიარქი და რუმინეთის ეკლესიის მღვდელმთავრები.

პატრიარქები
მირონი 1925–1938
ნიკოდიმი 1939–1948
იუსტინიანი 1948–1977
იუსტინი 1977–1986
თეოქტისტე 1986–2007
დანიელი 2007–დან
ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია

ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია — ეპარქია სამხრეთ საქართველოში, ისტორიული სამცხე-საათაბაგოს ტერიტორიაზე მდებარეობს. იგი მოიცავს: ახალციხის, ადიგენისა და ასპინძის მუნიციპალიტეტებს.

ისტორია
საისტორიო ტრადიციის თანახმად, საქართველოს ტერიტორიაზე პირველი საეპისკოპოსო კათედრა სწორედ ამ მხარეში დაუარსებია წმინდა მოციქულს, ანდრია პირველწოდებულს. კომუნისტური მმართველობის დროს აქ ჩაკვდა საეკლესიო ცხოვრება, მხოლოდ 1979 წელს საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის ილია -ის ლოცვა-კურთხევით გახდა შესაძლებელი ახალციხისა და მესხეთ-ჯავახეთის ეპარქიის დაარსება ყოფილი აწყურისა და კუმურდოს ეპარქიების ბაზაზე. აღდგენილი ეპარქიის მეთაურობა დაევალა ჯერ ეპისკოპოს ქრისტეფორეს, შემდეგ ეპისკოპოს ამბროსის (ქათამაძე), რომლის შემდეგ სამწყსოს მეთაურობდა ეპისკოპოსი ანანია (ჯაფარიძე).

აღნიშნული სახელწოდება ეპარქიამ 1995 წლის აპრილამდე შეინარჩუნა. შემდეგ მესხეთ-ჯავახეთის ეპარქია გაიყო და ჩამოყალიბდა ახალციხისა და ბორჯომ-ახალქალაქის ეპარქიები. ახლად ჩამოყალიბებული ახალციხის ეპარქიის მღვდელმთავრად დაინიშნა ეპისკოპოსი სერგი (ჩეკურიშვილი) (1995-1997 წწ.), 1998 წლიდან ეპარქიას მართავდა ეპისკოპოსი ნიკოლოზი (ფაჩუაშვილი), ხოლო 1999 წლიდან ეპარქიის მმართველი მღვდელმთავარია მიტროპოლიტი თეოდორე ჭუაძე.

2002 წლის 17 ოქტომბრიდან წმიდა სინოდის გადაწყვეტილებით ეპარქია აერთიანებს ტაო-კლარჯეთსა და ლაზეთს, რომლებიც ამჟამად საქართველოს აღარ ეკუთვნის. ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქიას აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება ახალქალაქისა და კუმურდოს, ბორჯომისა და ბაკურიანის, დასავლეთიდან სხალთის, ჩრდილოეთიდან ვანი–ბაღდათის, შემოქმედის და მარგვეთისა და უბისის ეპარქიები, სამხრეთიდან კი ესაზღვრება თურქეთი.
მიუნხენის მეტროპოლიტენი

მიუნხენის მეტროპოლიტენი (გერმ - ) — მიუნხენის ელმავალი ქალაქ მიუნხენსა და მიუნხენის რეგიონში საზოგადოებრივი ტრანსპორტის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი სახეობაა. მეტროპოლიტენი 1971 წელს გაიხსნა და დღეისათვის 103,1 კმ სიგრძის ხაზებზე 96 სადგურია განთავსებული. სადგურთა სიმჭიდროვე ერთ სულ მოსახლეზე მსოფლიოში ყველაზე მაღალია. სადგურების ლიფტებითა და ესკალატორებით ასპროცენტიანი აღჭურვილობის, ასევე გადასაჯდომი სადგურების კარგად გათვლილი სისტემის წყალობით მიუნხენის მეტროპოლიტენი ევროპაში ერთ-ერთი ყველაზე კომფორტულია.

ისტორია
ჯერ კიდევ 1905 წელს შეიქმნა გეგმა მიწისქვეშა რკინიგზის აშენებისა ცენტრალური სადგურიდან აღმოსავლეთის სადგურამდე, დაახლოებით იმავე მანძილზე, სადაც დღეს მიუნხენის - გადის, ასევე ძველი ქალაქის გარშემო წრიული განშტოებისა.
თუმცა, იმ წლებში ეს გეგმები ცოტა ამბიციურად ჟღერდა მოსახლეობის სიმცირის გამო. იმხანად ნახევარმილიონიანი ქალაქის მოსახლეობის ტრანსპორტირებისთვის საქალაქო ტრამვაიც საკმარისი იყო, ასე რომ, იდეები მიივიწყეს.

ხაზები
მიუნხენის მეტროპოლიტენის გახსნა 1972 წლის მიუნხენის ოლიმპიურ თამეშებს მოუსწრეს. ხაზების 90% მიწისქვეშ გადის. ხაზები ნომრებითა და ფერებით განირჩევა (1-6). ხაზები 1-2, 3-6, 4-5 ქალაქის ცენტრში საერთო გზებს გამოიყენებს, ამიტომაც, მეტროს სქემა სამხაზიან ტარს ჰგავს ბოლოში ჩანგლებით. მეტროში ტურნიკეტები არ დგას, ბილეთები აქტიურდება სადგურში შესვლისას, რაც კონტროლიორების მიერ მოწმდება. მეტროში 43 პუნქტი მოქმედებს დეფიბრელატორებით — აპარატებით გულის გაჩერების შემთხვევაში პირველადი დახმარების აღმოსაჩენად. მატარებლების სიჩქარე საათში 80 კმ-ს შეადგენს.

მიუნხენის მეტროში სტანდარტული 1435 მმ-იანი ლიანდაგი გამოიყენება. კვება გვერდით ცაყენებული მესამე რელსიდან მიეწოდება.

მგზავრობის ღირებულება, ბილეთების ტიპები
გრიუნე-კარტა (თვიური ბილეთი) - 45 ევრო.
 - (შტრაიფენ-კარტა, ათჯერადი ბილეთი) - 12,00 ევრო.
ერთჯერადი ბილეთი
ანკარის პროვინცია

ანკარის პროვინცია — პროვინცია (ილი) ცენტრალურ თურქეთში. ადმინისტრაციული ცენტრი – დედაქალაქი ანკარა. აღმოსავლეთით ესაზღვრება ქირშეჰირის და ქირქკალეს, ჩრდილოეთით – ჩანქირის და ბოლუს, დასავლეთით ესქიშეჰირის, სამხრეთით – კონიისა და აქსარაის პროვინციები.

მოსახლეობა
მოსახლეობა 4 007 ათ. ადამიანი (2000), მოსახლეობის უმეტესობა ცხოვრობს ანკარაში და მის გარეუბანში (3 203 ათ. ადამიანი).