დიეგო რივერა

დიეგო რივერა ( სრული სახელი დიეგო მარია დე ლა კონცეპციონ ხუან ნეპომუცენო ესტანისლაო დე ლა რივერა ი ბრიენტოს აცოსტა ი როდრიგეზ ; დ. 8 დეკემბერი, 1886, გუანახუატო, მექსიკა — გ. 24 ნოემბერი, 1957) — მექსიკელი კუბისტი მხატვარი და მიურალისტი.

რივერას ცნობილი ნამუშევარი იყო მისი 1930-იან წლებში როკფელერის შენობის ლობიში დახატული უზარმაზარი მიურალი, რომელშიც კომუნისტური ლიდერები აშშ-ის დამფუძნებელ მამებთან გვერდიგვერდ იყო გამოსახული. ეს ნამუშევარი დასრულებამდე განადგურებულ იქნა გაბრაზებულ როკფელერის თანამშრომელთა მიერ.

ბიოგრაფია
წარმოშობით დიეგო კათოლიკედ მოქცეული ებრაელების ოჯახიდან იყო, თუმცა პროფესიულად ათეისტი და უმეტესწილად, თუ სრულად არა, კომუნისტი ცხოვრების განმავლობაში. ლათინურ ამერიკაში, როგორც ამბობენ, სახალხო გმირადაა აღიარებული. ანგელინა ბელოფთან სამოქალაქო ქორწინებით ერთი ვაჟი, დიეგო (უმც.) ეყოლა, რომელიც ჩვილ-ბავშვობაშივე დაიღუპა. რუს ემიგრანტ მხატვარ მარია ვორობიოვა-სტებელსკასთან (მარევნა) ქალიშვილი, მარიკა რივერა, ჰყავდა. მისი შემდგომი ქორწინება მექსიკელ მხატვარ ფრიდა კალოსთან უნაყოფო გამოდგა, თუმცა ცხოვრების დარჩენილ ნაწილს დიეგო მასთან ატარებდა.

1896-1902 წლებში სწავლობდა მეხიკოს სამხატვრო აკადემიაში.

კარიერა ევროპაში
1907-1921 წლები ევროპაში გაატარა. 1907 წელს სწავლობდა მადრიდის სამხატვრო აკადემიაში, შემდეგ ცხოვრობდა პარიზში. განიცადა კუბიზმის გავლენა. 1920-1921 წლებში იტალიაში შეისწავლა - საუკუნეების კედლის მხატვრობა.

კარიერა მექსიკაში
1921 წელს მექსიკაში დაბრუნდა, სადაც იგი განაგრძობდა მის ნაყოფიერ კარიერას, როგორც მხატვარი. 1922 წლიდან იყო მექსიკის კომუნისტური პარტიის წევრი. მექსიკაში რივერამ სხვა მხატვრებთან ერთად დაიწყო კედლებზე ფრესკების ხატვა. მან სწრაფად შექმნა საკუთარი სტილი დიდი, მარტივი და თამამი ფიგურების ხატვისა. რივერა ამასთანავე დაინტერესდა მემარცხენეთა პოლიტიკით. ამგვარად, პირველი მიურალი გამოხატავდა ეთნიკურ სიუჟეტს პოლიტიკურ კონტექსტში. მისი მრავალი ნამუშევარი სიმბოლურად დაკავშირებულია სწორედ მექსიკელ საზოგადოებასთან და ქვეყნის 1910 წლის რევოლუციის ფიქრებთან. მიურალში „არსენალში“ გამოსახულია მარცხნივ ვიტორიო ვიდალე, თინა მოდოთი (რომელსაც ამუნიციის სარტყელი უჭირავს) და ხულიო ანტონიო მელა (ქუდით), როგორც ამბობენ ამით რივერა ნათელს ჰფენს მელას პოლიტიკურ მკვლელობას. რივერას რადიკალური პოლიტიკური მრწამსი, მისი ერიში ეკლესიასა და სამღვდელოებაზე, კავშირი მემარცხენეებთან, სადავოს ხდის მის ფიგურას კომუნისტთა წრეშიც კი. რივერას ზოგიერთი საუკეთესო ნამუშევარი დაცულია მეხიკოს ნაციონალურ სასახლეში.

გვიანდელი ნამუშევრები
1927 წლის შემოდგომაზე, რივერამ მიიღო მოწვევა ოქტომბრის რევოლუციის 10 წლისადმი მიძღვნილ საზეიმო მიღებაზე და ჩავიდა მოსკოვში. მაგრამ 1928 წელს ის გამოაძევა ხელისუფლებამ, რადგან იგი ჩაერთო ანტი-საბჭოურ პოლიტიკაში და ამის შემდეგ რივერა დაბრუნდა მექსიკაში.

რივერამ რამდენიმე მნიშვნელოვანი ნამუშევარი შექმნა აშშ-ში, რომლებიც ძირითადად ასახავდნენ ინდუსტრიულ ცხოვრებას. დეტროიტის ხელოვნების ინსტიტუტის შიდა კედლები მოხატულია რივერას მიერ 1932 წელს. ფრესკის სახელწოდებაა დეტროიტის ინდუსტრია.

მიურალზე, „ადამიანი, გზის გასაყართან“ მუშაობა დაიწყო 1933 წელს როკფელერის ცენტრისთვის, ნიუ-იორკში, თუმცა იგი მოხსნილ იქნა ძალადური რევოლუციის შიშის გამო, რადგან ნამუშევარი შეიცავდა ლენინის პორტრეტს. უარყოფითი რეპუტაციის გამო, მიურალის შექმნა ჩიკაგოს გამოფენისათვის, გააუქმეს. 1933 წლის დეკემბერში, გაჯავრებული და დამცირებული რივერა ბრუნდება მექსიკაში. სადაც იგი ხორცს ასხამს მის ნამუშევარს და ამ ვერსიას უწოდებს, კაცი, რომელიც მართავს სამყაროს. 1940 წლის 5 ივნისს რივერა უკანასკნელად ჩადის აშშ-ში და ხატავს ფრესკას სან ფრანცისკოს საერთაშორისო გამოფენისათვის. „ “ საზეიმოდ გაიხსნა 1940 წლის 29 ნოემბერს. ფრესკა ინახება სან ფრანცისკოში.

ნამუშევრები
მნიშვნელოვანი ნამუშევრებია: მექსიკის განათლების სამინისტროს მოხატულობა (1823-1929), მექსიკის ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს მოხატულობა (1929-1930), ეროვნული სასახლის მოხატულობა (1929-1950-იანი წლები), კუერნაკავაში კორტესის სასახლის მოხატულობა (1929-1930), დეტროიტის ხელოვნების ინსტიტუტის მოხატულობა (1932-1933), მეხიკოში „ოტელ პრადოს“ მოხატულობა (1947-1948), ოლიმპიური სტადიონი (1952-1953).