ალკოჰოლი რუსეთში

ალკოჰოლი წარმოადგენს ერთ-ერთ უმთავრეს ჯანმრთელობის პრობლემას რუსეთში, განსაკუთრებით შრომისუნარიანი ასაკის მამაკაცებისთვის. ალკოჰოლის ჭარბმა მოხმარებამ მრავალი ნაადრევი სიკვდილი გამოიწვია. ავტორთა ნაწილი რუსეთში ალკოჰოლიზმის გავრცელებას ეროვნული კატასტროფის დონეს უტოლებს და ჰუმანიტარულ კატასტროფად მიიჩნევს.

 საუკუნის დასაწყისიდან რუსეთმა მრავალი ანტიალკოჰოლური ღონისძიება გაატარა: აკრძალა ღამის საათებში ალკოჰოლის გაყიდვა, გაზარდა გადასახადები და აკრძალა ალკოჰოლის რეკლამა. ამ პოლიტიკამ მნიშვნელოვნად შეამცირა ალკოჰოლის მოხმარება — ის დაეშვა იმ დონემდე, რომელიც ევროკავშირის საშუალო მაჩვენებლებს შეესაბამება.

ისტორია
ალკოჰოლიზმი რუსეთის ისტორიის განმავლობაში მწვავე პრობლემას წარმოადგენდა, რადგან დალევა საზოგადოებრივად მიღებულ და გავრცელებულ პრაქტიკად ითვლებოდა.ასწლეულების მანძილზე ალკოჰოლი ასევე ერთ-ერთ ძირითად შემოსავლის წყაროს წარმოადგენდა სახელმწიფო ბიუჯეტისთვის.

ადრეული პერიოდი
ლეგენდის თანახმად, საუკუნის კიევის რუსეთის მთავარმა ვლადიმერ დიდმა ისლამზე უარი სწორედ იმ მიზეზით თქვა, რომ ისლამი კრძალავდა ალკოჰოლის მიღებას. გადმოცემის თანახმად, მას ეკუთვნის სიტყვები:

 საუკუნის 1540-იან წლებში, ივანე მრისხანემ წამოიწყო პირველი სახელმწიფო ტავერნების — კაბაკების გახსნა დიდ ქალაქებში, რათა შეევსო სახელმწიფო ხაზინა. უკვე 1648 წლისთვის, რუსი მამაკაცების დაახლოებით მესამედი ვალებში იყო კაბაკების მიმართ.

 საუკუნე
1909 წელს რუსეთის ერთ მოსახლეზე საშუალოდ დაახლოებით 11 ბოთლი ალკოჰოლი მოდიოდა წელიწადში. 1913 წლის მონაცემებით, სანკტ-პეტერბურგის მოსახლეობის დაახლოებით 4% ალკოჰოლიკად ითვლებოდა.

პირველი მსოფლიო ომის დაწყებისას რუსეთის იმპერიაში დაწესდა მშრალი კანონი, რომელიც კრძალავდა ძლიერი ალკოჰოლის გაყიდვას რესტორნების გარეთ.

მას შემდეგ, რაც ხელისუფლებაში ბოლშევიკური პარტია მოვიდა, საბჭოთა კავშირში ალკოჰოლის მოხმარების შემცირების არაერთი მცდელობა განხორციელდა.

1930-იანი და 1940-იანი წლებიდან დაწყებული, 1980-იანი წლების შუა პერიოდამდე, ალკოჰოლიზმის ძირითადი სამკურნალო მეთოდი იყო პასუხობითი რეაქციის თერაპია , თუმცა მოგვიანებით მასზე უარი თქვეს.

1980-იანების დასაწყისში, შეფასებით, მკვლელობებისა და ძალადობრივი დანაშაულების ორი მესამედი მთვრალი ადამიანების მიერ იყო ჩადენილი, ხოლო 14 000 შემთხვევა სატრანსპორტო შემთხვევებში სიკვდილით და 60 000 სერიოზული დაშავებით მთვრალ მძღოლებს უკავშირდებოდა. ლეონიდ ბრეჟნევს, იური ანდროპოვს და კონსტანტინე ჩერნენკოს. მიხეილ გორბაჩოვი ცდილობდა ნაწილობრივი მშრალი კანონის შემოღებას — დაიწყო ფართომასშტაბიანი ანტიალკოჰოლური კამპანია, დაწესდა მკაცრი სასჯელები საზოგადოებრივ სიმთვრალეზე და ალკოჰოლის მოხმარებაზე, ხოლო ალკოჰოლის გაყიდვა მკაცრად შეიზღუდა. კამპანიამ დროებით შეამცირა ალკოჰოლის მოხმარება ერთ სულ მოსახლეზე, ასევე გაუმჯობესდა სიცოცხლის ხანგრძლივობა და შემცირდა დანაშაულის მაჩვენებელი, თუმცა იგი ძალზე არაპოპულარული აღმოჩნდა და საბოლოოდ კრახით დასრულდა. 1997 წლის კვლევამ, რომელიც ჟურნალში გამოქვეყნდა, აჩვენა, რომ მეუღლის მკვლელობაში მხილებულ მამაკაცებს შორის 60–75% დამნაშავეები შემთხვევამდე ალკოჰოლური ზემოქმედების ქვეშ იმყოფებოდნენ. კვლევის წამყვანი ავტორი, პროფესორი დევიდ ზარიძე, აფასებდა, რომ 1987 წლის შემდეგ ალკოჰოლის მოხმარების ზრდამ რუსეთში დამატებით 3 მილიონი სიკვდილი გამოიწვია.

2003 წლის შემდეგ, ალკოჰოლის მოხმარება რუსეთში შემცირებას იწყებს, რაც საზოგადოებრივ დამოკიდებულებასა და სახელმწიფო პოლიტიკასთან იყო დაკავშირებული. მაგალითად, 2007 წელს, რუსეთის მთავარი სანიტარული ექიმი გენადი ონიშჩენკო ღიად საუბრობდა იმაზე, რომ გასული 16 წლის განმავლობაში ალკოჰოლის მოხმარება სამმაგად გაიზარდა. 2003–2018 წლებში ყველა მიზეზით გამოწვეული სიკვდილიანობა მამაკაცებში 39%-ით, ხოლო ქალებში 36%-ით შემცირდა. ამავე პერიოდში სიცოცხლის ხანგრძლივობამ 2018 წელს მამაკაცებისთვის თითქმის 68 წლამდე, ხოლო ქალებისთვის 78 წლამდე მოიმატა.

2012 წელს რუსეთში შემოიღეს ალკოჰოლური სასმელების ეროვნული აკრძალვა ღამის 23:00 საათიდან დილის 08:00 საათამდე, რაც რეგიონული აკრძალვების გაგრძელება იყო.

ფინანსური კრიზისის საპასუხოდ, რუსეთის მთავრობამ წამოაყენა წინადადება შეემცირებინა არაყის სახელმწიფო მინიმალური ფასი.

2016 წლის დეკემბერის თვეში ირკუტსკში მეთანოლით მასობრივი მოწამვლისას 78 ადამიანი დაიღუპა. ამ ფაქტზე მედვედევმა განაცხადა, რომ საჭირო იყო მსგავსი არატრადიციული ალკოჰოლური სითხეების — მათ შორის კოსმეტიკური დანიშნულების ლოსიონის — გაყიდვის აკრძალვა და დასძინა: „ეს სირცხვილია, და უნდა დავასრულოთ ეს უმსგავსობა.“

2020 წელს განიხილებოდა კანონპროექტი, რომლის მიზანი იყო ლეგალური სასმელი ალკოჰოლის მიღების ასაკის გაზრდა 18-დან 21 წლამდე.

ალკოჰოლის კონტროლი
რუსეთში ალკოჰოლის მოხმარების ძირითადი პრობლემა ძლიერი ალკოჰოლური სასმელების, განსაკუთრებით არაყის, ჭარბი მოხმარება იყო. ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარება უარყოფითად აისახებოდა რუსეთის სოციალურ სტრუქტურაზე და იწვევდა პოლიტიკურ, ეკონომიკურ და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პრობლემებს. ის არაერთხელ დასახელდა, როგორც ეროვნული მასშტაბის კრიზისი. კვლევების მიხედვით, ალკოჰოლი იყო სიკვდილიანობის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი, განსაკუთრებით შრომისუნარიანი ასაკის მამაკაცებში. ზოგიერთ შემთხვევაში, ამ ასაკობრივი ჯგუფის მამაკაცების ნახევარი ალკოჰოლთან დაკავშირებული მიზეზებით იღუპებოდა. ეს მაჩვენებელი 2013 წელს შემცირდა 13.5 ლიტრამდე, ხოლო 2019 წლისთვის — დაახლოებით 10.5 ლიტრამდე. ამავე პერიოდში ღვინო და ლუდი არაყზე მეტად გავრცელებული ალკოჰოლური სასმელები გახდა. აღნიშნული მაჩვენებლები შედარებადია ევროკავშირის საშუალო დონესთან. მიუხედავად ამისა, ერთჯერადი გადამეტებული მოხმარების დონე კვლავ მაღალი რჩება ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მიერ განსაზღვრულ აღმოსავლეთ ევროპის რეგიონში არსებულ ქვეყნებთან შედარებით. 2006 წელს რუსეთმა დანერგა ახალი აქციზური მარკა, ე.წ. , რომელიც ცენტრალიზებული მონაცემთა სისტემის მეშვეობით იძლევა ყველა ბოთლის თვალის დევნების საშუალებას.

რუსეთის მთავრობა სისტემატურად აკონტროლებდა ალკოჰოლთან დაკავშირებულ ინფორმაციას. ტელევიზიაში, რადიოში და სხვა საჯარო სივრცეებში აიკრძალა ალკოჰოლის რეკლამა, განსაკუთრებით ახალგაზრდებისთვის. სახელმწიფო პროგრამები ადამიანებს მოუწოდებდა ზომიერებისკენ და ცხოვრების ჯანსაღი სტილისკენ. ექიმებს სპეციალურად ამზადებდნენ, რათა დახმარება გაეწიათ ალკოჰოლზე დამოკიდებული პაციენტებისთვის.

ანონიმური ალკოჰოლიკები მოქმედებს რუსეთშიც, თუმცა მოსახლეობის დიდი ნაწილი მას სკეპტიკურად უყურებს და იშვიათად მიმართავს. ასევე ფართოდ გამოიყენება დისულფირამი, რომელიც ამცირებს ალკოჰოლის მიმართ ფიზიოლოგიურ ლტოლვას.

ალტერნატიული თერაპიების ერთ-ერთ ფორმად რუსეთში გავრცელებულია ე. წ. „კოდირება“ — პროცედურა, რომლის დროსაც თერაპევტი პაციენტს არწმუნებს, რომ მისი ტვინი სპეციალური "კოდით" დაიმუხტა და მცირე რაოდენობით ალკოჰოლის მიღებაც კი ექსტრემალურად საზიანო ან ლეტალური შედეგით დასრულდება. მიუხედავად იმისა, რომ ეს მეთოდი არ არის რეკომენდებული რუსულ კლინიკურ სახელმძღვანელოებში, იგი დიდი პოპულარობით სარგებლობდა. ბოლო წლებში მისი გამოყენება შემცირდა, რადგან მოსახლეობაში მეტად გავრცელდა ინფორმაცია მისი არაეფექტიანობის შესახებ.