iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფირალის ეპოსი

ფირალის ეპოსი — ქართული ფოლკლორული ძეგლები; თვითმპყობელობის წინააღმდეგ მშრომელთა ინტერესებისათვის მებრძოლი გმირების თავგადასავლის ამსახველი თხზულებანი ( საუკუნის მიწურული — საუკუნის დასაწყისი). ხალხური პოემები და ლექსები ეძღვნება სიმონა დოლიძეს, სისონა დარჩიას, დათიკო შევარდნაძეს, ნიკოლოზ მეხუზლას, კიკია მამულაშვილს, ერასტი ჯორბენაძეს, პროკოფი ჭყონიას, ა. მერკვილაძეს, მ. ჭუჭულაშვილს, ლ. ოზანელს, ს. არაბულს, მ. გოგოჭურს და სხვებს.

ფირალების შესახებ მრავალი ლექსი შეიქმნა. რომელთაც ჩვეულებრივ გიტარაზე ამღერებდნენ, მაგოამ თითქმის ყველა ამ ლექსისათვის
მელოდია ერთი და იგივე იყო.

ლექსი სიმონა დოლიძეზე
ძმაბიჭებში დაჩაგრული
მე ვარ სიმონა დოლიძე
შვიდი წელი შემისრულდა
არ მძინებია ლოგინზე

უბედურად დადგა ჩემთვის
1911 წელი
გამიწყდაი ბედის ძაფი
გადარჩენას აღარ ველი

წუხელ ძილში დამესიზმრა
ვითომ წელს მეხვია გველი
ვეცადე, ვერ მოვიშორე
ისე შემეშალა ხელი

პოლიციამ შემიძულა
ოცი წლის რომ შევიქენი
ხალხი ჩემგან იტანჯოდა,
მაგრამ კარგიც ბევრი ვქენი

მოღალატეს თვალებს ვთხრიდი
მძულდა ხუცესი და ბერი
არსად აღარ გამიშვია
სადაც შემხვდა მუშის მტერი

რაც ყაჩაღად გადავედი
სულ ვიცოცხლე ექვსი წელი
მოღალატე-გაიძვერა
მოვაშორე ხალხსა ბევრი

ამოდიოდნენ სტრაჟები
მეძებდნენ მაღლა გორებზე
დაბრუნებული ხალხს სცემდნენ
მკლავებს იცდიდნენ ღონეზე

გავიგე ვერ მოვითმინე
უბრალო ხალხის ცემაზე
ვინც შემხვდა ყველა დავგლიჯე
სისხლი გადვივლე ენაზე

მინდოდა რომ დავსთხოვოდი
ღვინით და ოტკით თრობასა,
დავლევდი, ის მე მავნებდა
გზებში ავსტეხთი სროლასა.

ნატანებში გავემგზავრე
ცოტა მუხლები მტკიოდა
ცოცხალი ვერ დავბრუნდები
გული ასე მიჩიოდა

იქ შევედი ნალიაში
ეს მხოლოდ ანდრომ იცოდა
ჩემთან იყო ბურჭულაძე,
ის ვინც ჩემთან იფიცოდა

გზაში მეტად დავიღალე
თან დამისუსტდა გულია
ანდროს ვთხოვე გამეგზავნე
მიყიდე ცოტა პურია

ამოვიღე და მივეცი
რაც რომ მშიოდა ფულია
არ ველოდი მისგან ღალატს
ძმად მყავდა შეფიცულია

ჯაფარიძე ურიადნიკი
ცნობილია გურიაში
ამ ჩემს ანდროს შეხვთენოდა
სტრაჟნიკებით მერიაში.

მაშინვე მათ მოახსენა
ყაჩაღი მყავს ყანაშიო,
ეხლა არის ნალიაში
ვერ გადიან დღე კარშიო

[ანდრომ უთხრა თურმე მაშინ
ფირალი მყავს ნალიაში
აუცილებლად დაიჭერთ
დღე ვერ გამოდიან კარში]

ვუყურეთ აღარ გამოჩნდა
დაგვიგვიანდა სადილი
ბურჭულაძე მეუბნება
გამოვიცვალოთ ადგილი

თურმე ანდრომ აისრულა
დიდი ხნის გულის წადილი
ღალატს თუ გამიკეთებდა
მე არ ვიცოდი ნამდვილი

გავიხედეთ მოდიოდა
გულზე დაგვესო ნემსია
სადილად დავჯექით თვარა
სტრაჟები შემოგვესია

[გავიხედეთ, თავს დაგვესხა
ჩაფრები შემოგვესია]

ისე დაგვაყარეს ტყვია
როგორც წვიმა და მეხია
გადმოხტომის ხანს მესროლეს
მომტეხეს ორივ ფეხია

უცებ აზრი მოვიკრიფე
მასთან ძალა შევიძინე:
ერთი ტყვია გავისროლე
თან გემოზე გავიცინე

ჯაფარიძე ურიადნიკი
ამ ჩემ გვერდზედ მოვიწვინე
მგელივით ავაღრიალე
ოფიცრობის მოლოდინე

აწ მშვიდობით ძმაბიჭებო
ნუ იქნებით ჩემს ლოდინზე
სირცხვილჭმული არ მოვმკვდარვარ
მე ვარ სიმონა დოლიძე

ჩემს მტერს პასუხი გაეცით
ფეხი არ დამადგათ გულზე
ლექსს გიტოვებთ სამახსოვროდ
დაამღერეთ ის ჩონგურზე.

ვასილა ლომინაძის ლექსი
ჩვიდმეტი წლის რომ შევიქენ
იარაღი შევიყვარე;
მაუზერი და ლაგანა
ჯიბანებს ამოვიფარე.

სალდათობამ მომიწია
პოლიციას დავემალე
დედ-მამას დავემშვიდობე
რუსეთისკენ გავემგზავრე

სახარჯო შემომელია
უფულობა არ ვიკადრე
აზოვის ბანკი გავტეხე
ფული ბლომათ გავიტანე.
მაკრატელა კარები

მაკრატელა კარები ან ლამბო კარები — ავტომობილის კარები, რომელიც იღება ვერტიკალურად ზევით ფიქსირებულ ანჯამაზე, განსხვავებით ჩვეულებრივი კარებისგან, რომელიც იღება და მოძრაობს გარეთა მხარეს. კარები იღება და მოძრაობს 90 გრადუსზე.

პირველი მანქანა, რომელსაც მაკრატელა კარები ჰქონდა, იყო 1968 წლის ალფა რომეოს სანახაობრივი მოდელი „კარაბო“, რომლის ავტორიც იყო იტალიელი ავტოდიზაინერი მარჩელო განდინი. ხოლო პირველი მანქანა, რომელსაც უკვე ჰქონდა მსგავსი კარები, იყო .
ფირმალიანი

„ფირმალიანი“ — ძველი ქართული მწერლობის ძეგლი, ზღაპრულ-ეპიკური პროზაული თხზულება. ვარაუდით, გადმოკეთებულია რომელიღაც სპარსული დასთანიდან (წყარო უცნობია). ქართულ მწერლობაში ცნობილია მეორე სათაურითაც: „ამბავი დიფნის ქალაქისა ანუ მორჭმა – დიდებითა ცხოვრება და მოქალაქეობა ხელმწიფისა ფირმალისა და ძისა აბულ ისაყისა“. დაახლოებით 1680 წელს „ფირმალიანი“ გაულექსავს ფეშანგი ფაშვიბერტყაძეს; გალექსილი რედაქცია დაკარგულია. ჩვენამდე მოღწეულია — საუკუნეების დათარიღებული „ფირმალიანის“ 4 ხელნაწერი. გამოსცა ალექსანდე ხახანაშვილმა 1904 წლის („მოამბე“ № 6).
იამბიო

იამბიო — ქალაქი სამხრეთ სუდანში. დასავლეთი ეკვატორიის შტატის დედაქალაქი.

გეოგრაფიული მდგომარეობა
ქალაქი მდებარეობს კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის საზღვარზე. ქალაქი მდებარეობს ზღვის დონიდან 619 მეტრ სიმაღლეზე.

დემოგრაფია
ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:

რელიგია
ქალაქი კათოლიკური ეპარქიის ცენტრია.
ოთარ აბაშიძე

ოთარ აბაშიძე (დ. 23 ივლისი, 1923, სოფ. ლაშე, ხარაგაულის რაიონი — გ. 20 ივლისი, 1996) — ქართველი მსახიობი და რეჟისორი, საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1965).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1923 წლის 23 ივლისს, ხარაგაულის რაიონის სოფელ ლაშეში. 1941 წლიდან დაიწყო მოღვაწეობა კულტურის სფეროში. სხვადასხვა დროს იყო თეატრის მსახიობი, სამხატვრო ხელმძღვანელი, კულტურისა და დასვენების პარკის დირექტორი, კულტურის განყოფილების გამგე. 1961–1967 წლებში იყო ხარაგაულის სახალხო თეატრის პირველი რეჟისორი.

1965 წელს მიენიჭა საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტის წოდება.

მისი რეჟისორობით ხარაგაულის თეატრის სცენაზე დაიდგა შემდეგი პიესები: კიტა ბუაჩიძის „მკაცრი ქალიშვილები“, ნ. ანანიაშვილის და დ. როსტომაშვილის „პროფესია“, ე. რანეტის „გზააბნეული შვილი“, ნ. არეშიძის „შენ ჩემი შვილი არა ხარ“, მ. გოგიაშვილის და ვ. პატარაიას „კომედიების საღამო“, სიმონ მთვარაძის „სახსოვარი“, ლ. მილორავას „კერპჯიუტა“, ც. სოლოდარის „ერთი დღე აგარაკზე“ და სხვა.

გარდაიცვალა 1996 წლის 20 ივლისს. დაკრძალულია დაბა ხარაგაულში.

ხარაგაულის სახალხო თეატრს მინიჭებული აქვს ოთარ აბაშიძის სახელი.
ანა წინასწარმეტყველი (I)

ანა წინასწარმეტყველი  — ახალი აღთქმის პერსონაჟი. მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი.

ცხოვრება
ანა წინასწარმეტყველი ასერის ტომიდან, თანახმა იყო ეღიარებინა ლუკას სახარება. ის იყო ღვთის მოსავი ქვრივი იერუსალიმში, რომელმაც 7 წელი იცხოვრა ქმართან. 84 წლის ასაკში, ანა წინასწარმეტყველი მარხულობდა, ლოცულობდა და არ სცილდებოდა ტაძარს. მან იხილა ახალშობილი იესო, რომელიც მშობლებმა მიიყვანეს იერუსალიმის ტაძარში, რათა შეეწირათ მსხვერპლი ერთადერთი მემკვიდრისთვის, როგორც ეს დადგენილია ებრაულ კანონში. მას შემდეგ, მართალ ანას ესმოდა წინასწარმეტყველური სიტყვები, რომლითაც მოხუცებულმა სვიმეონმა ღვთისმშობელს მიმართა. მან სვიმეონთან ერთად გაიგო, რომ „უფალი განკაცდა, მიეცა გამოხსნის იმედი და მისი განკაცება ახარა იერუსალიმელებს.“
ბაჰრ-ელ-ღაზალი (მდინარე)

ბაჰრ-ელ-ღაზალი  — მდინარე სამხრეთ სუდანში, თეთრი ნილოსის მარცხენა შენაკადია.

სახელწოდება ითარგმნება, როგორც «გაზელების მდინარე». იქმნება მდინარეების ჯურის და ელ-არაბის შეერთებით. პირველად მდინარე 1772 წელს რუკაზე დაიტანა ფრანგმა გეოგრაფმა ჟან-ბაპტისტ ბურგინიონ დ’ანვილმა . გემები დაცურავენ ზემოთ ნახსენები ორი მდინარის შეერთების ადგილიდან (ზაფხულის წვიმების პერიოდში ქალაქ ვაუდან მდინარე ჯურზე).
ფირფიტულვაშა ხოჭოსებრნი

}) — ხოჭოების მრავალრიცხოვანი ოჯახი, რომლებიც თავისი აგებულებისა და ცხოვრების ნირის მიხედვით გაერთიანებული არიან 2 დიდ ჯგუფში: ფუნდურები და ღრაჭები. მათი სხეულის სიგრძე 2—150 მმ აღწევს. მამლებს ხშირად თავსა და წინა ზურგზე რქები და კორძები აქვთ. ფირფიტულვაშა ხოჭოსებრნთა ოჯახში 15 ათასამდე სახეობაა. ხოჭო იკვებება (ზოგი არ იკვებება საერთოდ) მცენარეთა მიწისზედა ნაწილებითა და წვნით, ნაკელით, იშვიათად — ლეშით; მატლი — მცენარეთა ფესვებით, მცენარეული ნარჩენებით, ნაკელით და სხვა. ზოგ სახეობას (მაგ., ბაღის ღრაჭა, მაისის ღრაჭა) დიდი ზიანი მოაქვს სოფლის მეურნეობის და ტყისათვის. ამავე დროს დიდ როლს თამაშობენ ბუნებაში ნივთიერებათა წრებრუნვის პროცესში და წარმოადგენენ ბუნებრივ სანიტრებს.
სობატი

სობატი (, , მეორენაირად ბაჰრ-ელ-ასფარი) — მდინარე სამხრეთ სუდანში, თეთრი ნილოსის მარჯვენა შენაკადია (მასში ჩაედინება ქალაქ მალაკალის ახლოს).

გეოგრაფია
სობატის მდინარე იქმნება ბაროსა და პიბორის შეერთების ადგილას სამხრეთ სუდანისა და ეთიოპიის საზღვარზე. მიედინება ჩრდილო-დასავლეთისკენ მთიანი ადგილებისა და სავანების გავლით. უერთდება თეთრ ნილოსს ქალაქ მალაკალიდან სამხრეთ-დასავლეთით. მდინარის სიგრძე შეადგენს 306 კმ-ს (ყველაზე გრძელ შენაკადთან ერთად — დაახლოებით 730 კმ). აუზის ფართობია — 250 ათასი კმ². წყლის მაქსიმალური ხარჯია ნოემბერში, საშუალო ხარჯი — 412 მ³/წმ. ზაფხულის წვიმების პერიოდში გემების ცურვა შესაძლებელია ქალაქ ნასირიდან.
დუშეთის ამილახვრიანთკარის ეკლესია

დუშეთის ამილახვრიანთკარის ეკლესია — ეკლესია დუშეთის დასავლეთ ნაწილში, ამილახვრიანთკარის ტერიტორიაზე. განეკუთვნება საუკუნეს. ძეგლი დაზიანებულია: ჩამოშლილია კრამიტის საბურავი, გრძივი კედლების ზედა ნაწილები და კამარის დასავლეთ ნაწილი.

არქიტექტურა
ეკლესია დარბაზულია (9,4 5,8 მ), ნაგებია რიყის ქვით და კვადრატული აგურით. სწორკუთხა შესასვლელი დასავლეთიდანაა, რომელსაც გადახურვის მნიშვნელოვანი ნაწილი ჩამოშლილი აქვს. აღმოსავლეთით აფსიდის ღერძზე მაღალი, ფართო თაღოვანი სარკმელია. მის გვერდებზე თითო, გეგმით ნახევარწრიული თაღოვანი ნიშია. აბსიდის ბოლოებთან და დარბაზის გრძივი კედლების შუა ნაწილში თითო მარტივი პილასტრია, რომლებსაც ნახევარწრიული საბჯენი თაღები ეყრდნობა. პილასტრების აღმოსავლეთ წყვილაბსიდს დარბაზისგან გამოყოფს კამარა, კონქი და საბჯენი თაღები აგურითაა ნაშენი. სამხრეთ, დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში თითო ფართო თაღოვანი სარკმელია.

ფასადები სადაა. საფასადო სიბრტყე სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითაა გამოყვანილი, რომელშიც თანაბარი მანძილით დაცილებული აგურის თითორიგიანი შრეებია ჩართული. აღმოსავლეთის ფასადზე სარკმლის ზემოთ აგურის წყობის შეღრმავებით გამოსახულია საფეხუროვან პოსტამენტზე დადგმული ჯვარი. კედლები დასრულებული ყოფილა აგურის საფეხურიანი ლავგარდნით, რომელიც ჩვეულებრივად და კუთხურად ნაწყობი აგურის რიგების მონაცვლეობისგან შედგებოდა.

ეკლესიის დასავლეთ კედელზე შემორჩენილია სამრეკლოს კვადრატული საფუძველი.
დუშეთის კობიანთკარის ეკლესია

დუშეთის კობიანთკარის ეკლესია — ეკლესია დუშეთის სამხრეთ-დასავლეთით, ფერდობზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ძეგლი აღდგენილია: დასავლეთ კედელი მთელ სიმაღლეზე იყო გარღვეული, ჩამოშლილი იყო კრამიტის საბურავი, ფასადებზე აქა-იქ ამოცვენილი იყო საპირე ქვები, აღმოსავლეთ და სამხრეთ კედლების მნიშვნელოვანი ნაწილი მიწით იყო დაფარული.

ეკლესია დარბაზულია (9,1 5,7 მ), ნაგებია აგურით და რიყის ქვით. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი თაღოვანია. გრძივი კედლების შუაში თითო ერთსაფეხურიანი პილასტრია, რომლებზეც კამარის ნახევარწრიული საბჯენი თაღია გადაყვანილი. ნახევარწრიულ აფსიდაში და დარბაზის სამივე კედელში თითო თაღოვანი სარკმელია. აბსიდის სარკმლის ორივე მხარეს თაღოვანი ნიშებია. ასეთივე ნიშებია აბსიდის მხრებთან, დარბაზის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში. ფასადები სადაა. დასავლეთის ფასადზე შესასვლელი სწორკუთხა შეღრმავებაშია ჩასმული. კარის ზემოთ კვადრატული ფორმის ღრმა ნიშია, რომელსაც საფეხურებად დამუშავებული გადახურვა აქვს. შესასვლელის ორივე მხარეს გამოყვანილია შეღრმავებული ჯვრები.
დუშეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

დუშეთის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია დუშეთში, მდებარეობს სააკაძის ქუჩაზე. განეკუთვნება - საუკუნეებს. გვიანდელ შუა საუკუნეებში გადაკეთებულია. 1981-1982 წლებში ჩატარდა სარემონტო-სარესტავრაციო სამუშაოები. აღდგა ფასადების ჩამონგრეული ნაწილები და ლავგარდანი, გაიხსნა სამხრეთის სარკმელი, თავდაპირველი სახე დაუბრუნდა დასავლეთის სარკმელს და სხვა. ეკლესია გადაიხურა კრამიტით.

არქიტექტურა
ეკლესია დარბაზულია (9,15 6,45 მ), ნაგებია ქვიშაქვით. შესასვლელი დასავლეთიდან და სამხრეთიდანაა. ორივე კარი შიგნით თაღიანია, გარედან გადახურულია არქიტრავით. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდაა. აფსიდაში ვიწრო თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. ასეთივე სარკმლები იყო დასავლეთით და სამხრეთით. მოგვიანებით დასავლეთის სარკმელი გაუფართოვებიათ და არსებული სარკმლის სათაურით გადაუხურავთ, ხოლო წირთხლები აგურით ამოუყვანიათ. სამხრეთის სარკმელი ამოუშენებიათ და შიგნიდან შეულესავთ. აფსიდის სარკმლის სამხრეთით ღრმა სწორკუთხა ნიშია. გრძივ კედლებზე შემორჩენილია ძველი კამარის შეკიდული საბჯენი თაღის კაპიტელები.

ფასადები სადაა. გვიანი შეკეთების კვალი ოთხივე ფასადს მკაფიოდ ემჩნევა. სამხრეთის კარის არქიტრავის ქვის შუა არეში მარტივი ჯვრის გამოსახულებაა. სამხრეთის სარკმლის ღიობი ზემოთკენ შევიწროებულია და დასრულებულია ერთ ქვაში ამოკვეთილი ნალისებრი ფორმის თაღით. კედლები დასრულებული ყოფილა თაროსებრი ლავგარდნით, რომლის ნაწილები მხოლოდ აღმოსავლეთის და დასავლეთის ფასადებს შემორჩა.

მხატვრობა
ეკლესიის საკურთხეველში შემორჩენილია გვიანდელი შუა საუკუნეების მხატვრობის ორი ფენა. თავდაპირველი ფენიდან მხოლოდ ეკლესიის მამის ტანსაცმლის ფრაგმენტია შემორჩენილი სარკმლის ჩრდილოეთით. ნახატი შესრულებულია მოყვითალო ტონის ნალესობაზე. მოგვიანებით ეკლესია ხელახლა შეულესავთ და მოუხატავთ. ამ ფენის მხატვრობა დარბაზის კედლებზე აღარ გაირჩევა. საკურთხეველში რამდენიმე წმინდანის გამოსახულებაა. ქვემოთ, მოხატულობის მესამე რეგისტრში (საკურთხეველში სულ სამი რეგისტრია), სარკმლის ჩრდილოეთით და სამხრეთით ჩანს ეკლესიის მამათა რიგი. სარკმლის სამხრეთით კარგად არის გამოხატული წმინდანის სახე. ზემოთ, აბსიდის თაღზე, გამოსახულია ექვსფრდედი. მხატვრობის შესრულების მანერა სქემატურია და მშრალია, კონტურები მეტწილად შავია. მხატვრობის კოლორიტი აგებულია მუქი მოწითალო-ყავისფერი, შავი, ყავისფერი და მღვრიე ყვითელი ფერების შეხამებაზე.
ქოჩაკაანთკარის ეკლესია

ქოჩაკაანთკარის ეკლესია — ეკლესია სოფელ დავათის ჩრდილო-დასავლეთით, ერთ კილომეტრზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (5,4 4,3მ), ნაგებია რიყის ქვით. ეკლესიის კამარა და კონქი ჩანგრეულია. შემორჩენილია მხოლოდ სამხრეთ და დასავლეთ კედლები. დანგრეულია ნახევარწრიული აფსიდიც, რომელიც უშუალოდ ერთვის გრძივ კედლებს. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარის ზღუდარი ჩამოვარდნილია. სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში თითო პატარა სარკმელია გაჭრილი. სამხრეთ სარკმლის ქვეშ სწორკუთხა ნიშია.

ინტერიერში შემორჩენილია შელესილობის ფრაგმენტები. გადახურვის ბრტყელი და ღარიანი კრამიტები ჩამოცვენილია.
დავითურნის ლომისის ხატი

დავითურნის ლომისის ხატი — სალოცავი სოფელ დავითურნის ჩრდილოეთით, 500 მეტრზე, მთის თხემზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ძეგლი გეგმით სწორკუთხაა (4,94,4მ), ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია: დანგრეულია სამხრეთ კედელი და დასავლეთ კედლის სამხრეთ ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდეშია. აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხეველია, მისი კუთხეები იატაკის დონეზე ოდნავ მომრგვალებულია. კედლების სიმაღლის
ზრდასთან ერთად მომრგვალებული ზედაპირი თანდათან იზრდება და კონქის ნახევარწრიულ საფუძველს ქმნის. საკურთხეველში გაჭრილი სარკმლის წირთხლები და გადახურვა მთლიანად მორღვეულია. საკურთხევლის ჩრდილოეთ კედელში სწორკუთხა ნიშია.
ზაქათკარის წმინდა გიორგის ეკლესია

ზაქათკარის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია სოფელ ზაქათკარის განაპირას, სასაფლაოზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (6,8 3,1 მ), უაფსიდო, ნაგებია მოზრდილი ზომის ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. შეიცავს ერთმანეთისგან მოკლე ქრონოლოგიური ინტერვალით დაშორებულ ორ სამშენებლო ფენას. აღმოსავლეთის ნახევარი ადრინდელია, დასავლეთისა - გვიანდელი. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდეშია, მოგვიანებით მიშენებულ ნაწილში. თავდაპირველ ნაწილსაც შესასვლელი (ამოშენებულია) სამხრეთიდან ჰქონია. ეკლესიის ვიწრო და გრძელი დარბაზი აღმოსავლეთით სწორი კედლით არის დასრულებული. მასში სწორკუთხა სარკმელი და ერთი მცირე ზომის ნიშია. სარკმელი ზემოთკენ ოდნავ ვიწროვდება და საფეხურებიანი ძირი აქვს. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, ნატეხი ქვით ნაშენი ტრაპეზია მიდგმული. მეორე ტრაპეზი ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეშია. დარბაზის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების თავდაპირველ ნაწილში ორ-ორი სწორკუთხა ნიშია. დასავლეთ კედელში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. ეკლესია შიგნით გადახურულია ცილინდრული კამარით. ფასადებში სადაა, აქა-იქ შემორჩენილია ბათქაშის ფრაგმენტები. აღმოსავლეთის ფასადზე სარკმლის ღიობი ვერტიკალურად დადგმული ქვით თხელი ფილით გაყოფილია ორ თანაბარ ნაწილად. კედლები თაროსებრი ლავგარდნით არის დასრულებული, რომელსაც ფრონტონის ძირებთან ჰორიზონტალური შემონაკეცები აქვს. დასავლეთ ფრონტონის წვერზე დადგმულია ტლანქად ნაკვეთი და ძლიერ დაზიანებული ქვის ცხენის ფიგურა. ფიქლის საბურავის მხოლოდ ფრაგმენტებია შემორჩენილი.
ზემო ამირნის კვირიას ეკლესია

ზემო ამირნის კვირიას ეკლესია — მდებარეობს სოფელ ზემო ამირნის განაპირას, აღმოსავლეთ ფერდობზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია, უაფსიდო (4,12,7მ), ნაგებია წვრილი ნატეხი ქვით. ორივე მხრიდან ბრტყლად გადახურული შესასვლელი დასავლეთიდან არის. აღმოსავლეთ კედელში ეკლესიის ერთადერთი სწორკუთხა სარკმელია, მას საფეხურებიანი ძირია ქვს. სარკმლის ქვემოთ კედელზე ტრაპეზის ქვაა მიდგმული. სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში სწორკუთხა ნიშია. შიგნით ეკლესია გადახურულია ტლანქად ნაწყობი კამარით, რომელსაც განივკვეთში ბრტყელი თაღის ფორმა აქვს. სამხრეთის ფასადი (მთლიანად) და განივი ფასადების მნიშვნელოვანი ნაწილი ფერდობიდან ჩამოზვავებული მიწითაა დაფარული. ეკლესია გადახურულია კრამიტით.
ზემო კოდისწყაროს წმინდა ბარბარეს ეკლესია

ზემო კოდისწყაროს წმინდა ბარბარეს ეკლესია — ეკლესია სოფელ ზემო კოდისწყაროში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (7,9 5 მ), ნაგებია რიყის ქვით, გარეთა კუთხეები - სუფთად დამუშავებული შირიმის სწორკუთხა ქვებით. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია კამარა, კონქი და განივი კედლების დიდი ნაწილი, თითქმის მთლიანადაა დანგრეული ჩრდილოეთ კედელი. გვიანდელ სამხრეთ მინაშენისგან მხოლოდ დასავლეთ კედლის მცირე ნაწილი შემორჩა. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარს გადახურვა ჩამონგრეული აქვს. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, თაღოვანი სარკმელია, რომლის ღიობი გარედან შირიმის ქვით არის გამოყვანილი და ერთ ქვაში გამოკვეთილი თაღი ხურავს. აფსიდის სამხრეთ გვერდში მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია.
ზემო მლეთის ღვთისმშობლის ეკლესია

ზემო მლეთის ღვთისმშობლის ეკლესია — ეკლესია დგას სოფელ ზემო მლეთის ჩრდილოეთით 300 მეტრზე, ძველ სასაფლაოზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (7,2 5,3 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით, ტლანქად. ძეგლი დაზიანებულია: ამოცვენილია საპირე ქვები, ჩამოშლილია ფიქლის საბურავი. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. კარი ორივე მხრიდან ბრტყლად არის გადახურული. საკურთხეველი სწორკუთხაა. მის აღმოსავლეთ კედელში ერთი სწორკუთხა სარკმელია. მის ქვემოთ ტრაპეზის ქვა დგას. საკურთხევლის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშია. საკურთხეველი დარბაზისგან გამოყოფილია კედლით, რომელშიც ორი თაღოვანი კარია გაჭრილი. კედლის სამხრეთ ნაწილში, დარბაზის მხარეს, ერთი ნიშია, ხოლო დარბაზის დასავლეთ კედელში - ერთი სწორკუთხა სარკმელი.
ნო (ტბა)

ნოს ტბა — ტბა სამხრეთ სუდანში. ის მდებარეობს სუდის ჭაობიიანი რაიონების ჩრდილოეთით ბაჰრ-ელ-ჯებელის და ბაჰრ-ელ-ღაზალის მდინარეებთან ერთად. ეს ტბა წარმოადგენს ადგილს, სადაც მდინარე ბაჰრ-ელ-ჯებელი ხდება თეთრი ნილოსი. ნოს ტბა მდებარეობს დაახლოებით 1156 კმ-ით დინების ქვემოთ უგანდის ალბერტის ტბიდან, რომელიც ყველაზე დიდი ტბაა თეთრი ნილოსის ხეობაში ნოს ტბამდე. ეს რაიონი ითვლება იმ ტერიტორიის ცენტრად, რომელშიც ცხოვრობს ნუერის ხალხი.
მკვდრების დასი (ტიფლისი)

მკვდრების დასი — სერიალის ტიფლისი პირველი ეპიზოდი, რომელიც ეთერში გავიდა 2014 წლის 24 ოქტომბერს.

სიუჟეტი
პირველ სერიაში ავტორები გვაცნობენ დანაშაულის ძირითად ფაქტებს, ისტორიის ძირითად მონაწილე გმირებსა და სოციალურ ფენებს. საუკუნის ტიფლისის `გაცოცხლებული სურათები”, რამდენიმე შრისგან შედგება. ეს არის `ამბავი პერიფერიიდან”, სადაც, ძირითადად, ტყეში გავარდნილი ყაჩაღების შესახებ მოგვითხრობენ, ინტელიგენცია, რომელიც იყოფა ორ შრედ: პატრიოტები და დამნაშავეები, გამოძიების პროცესი, რომელშიც ორი მეძებარი და ჟურნალისტია ჩართული. საუკუნის მეორე ნახევრის საქართველოს ცხოვრების ყოფითი დეტალები, დაძაბული სოციალურ-პოლიტიკური ფონი, სიუჟეტში არსებული მოტივები ამბის გაშლის მრავალფეროვან შესაძლებლობას იძლევა. გამოცანა, ტრაგედია, ინტრიგა, ბუნდოვანება, მოვლენებში მონაწილე პირების მრავალფეროვნება, საზოგადოების ფართე სპექტრი, რაც ფაქტობრივად, იმდროინდელი საქართველოს სრულიად ახლებურ სახეს ქმნის. გამოსახულება, აშკარად სცილდება ტრადიციული სერიალებისთვის დამახასიათებელ ესთეტიკას, იგრძნობა ეპოქის ერთიანი სტილი: ევროპული და კავკასიური. ავტორები ამ ნიშნებით ხაზს უსვავენ ქართული კულტურის თავისებურებას და განსაკუთრებით, თბილისის კოლორიტს.
ცხელ კვალზე (ტიფლისი)

ცხელ კვალზე — სერიალის ტიფლისი მეორე ეპიზოდი, რომელიც ეთერში გავიდა 2014 წლის 30 ოქტომბერს.

სიუჟეტი
“ტიფლისის” პირველ სერიაში გამოკვეთილი რამდენიმე სიუჟეტური ხაზი მეორეში ნელ-ნელა ვითარდება, ცოცხლდება. წინა პლანზე გამოდის არა მხოლოდ სოციალურ-პოლიტიკური პროცესები, არამედ მორალურ-ზნეობრივი პრობლემებიც.
ბატონ-ყმობის პერიოდი, უსამართლობითა და ქაოსით მართული საზოგადოება, სადაც ნებისმიერი დანაშაული პანიკურ შიშსა და დაუცველობის სინდრომს იწვევს _ სწორედ ეს არის ტიფლისის რეალური სახე. ორ კლანს შორის ძალაუფლების გადანაწილების რთული პროცესი ავტორებისთვის არა ერთი ინტრიგის განვითარების შესაძლებლობას იძლევა. ორბელიანების და ამილახვრების კლანები სრულიად განსხვავებული ორიენტირებით ხელმძღვანელობენ. სერიალის ავტორები ორბელიანის ოჯახის ჩვენებისას აქცენტს აკეთებენ საუკუნის საქართველოში არსებულ პროგრესულ შეხედულებებზე, დასავლური ღირებულებების დამკვიდრების და საზოგადოებაში მათი პოპულარიზაციის მცდელობებზე. ორბელიანებისგან განსხვავებით ამილახვართა კლანი არ აპირებს მათთვის ტრადიციული ცხოვრების სტილის შეცვლას. ბატონ-ყმობისთვის დამახასიათებელი ადამიანებით ვაჭრობის, პროსტიტუციის ხელშეწყობის, კორუფციის გავრცობის დათმობას. ამილახვრები ტერორითა და ძალადობით ინარჩუნებენ ძალაუფლებას და მართავენ ქალაქს. სწორედ ამ ორი განსხვავებული ცხოვრების სტილისა და მსოფლმხედველობის გამო ტიფლისი საშიშ ქალაქად ქცეულა. მეორე სერიაში ავტორები ცდილობენ თუნდაც სქემატურად მაგრამ მაინც გაგვაცნონ თითოეული გმირის ცალკეული ხასიათი, განსაკუთრებულ აქცენტს ყაჩაღად გავარდნილთა ისტორიაზე აკეთებენ. საკუთარი ოჯახის, ღირსების დაცვის გრძნობა მათ აიძულებთ უარი თქვან ცხოვრების ნორმალურ პირობებზე, ამ გარემოში მათთვის თავისუფლება ღირსებასთან იგივდება. ამ პერიოდის ტიფლისის ხელისუფლების პოზიციის გამომხატველი ხდება პოლიცია. მათი უმოქმედობა, კორუფცია, მექრთამეობა საზოგადოებაში დაუცველობის სინდრომს უფრო აძლიერებს. სწორედ ეს უბიძგებს ცალკეულ ადამიანს თვითონ იპოვოს სამართალი. სერიალში მნიშვნელოვანი ხდება საზოგადოებისთვის ისეთ ღირებულებებზე აპელირება, როგორიცაა თავისუფლება, ღირსება. , პიროვნული პასუხისმგებლობის გრძნობა. ვფიქრობ, მათი დეტექტიურ-კრიმინალური დრამის ჟანრის ნაწარმოებით მიწოდება, მაყურებელს, განსაკუთრებით მცირე ასაკის მაყურებელს, საშუალებას მისცემს უფრო მსუბუქად ჩაერთოს თხრობაში და დაფიქრდეს ამ ღირებულებების რაობისა და რეალურ გარემოში საჭიროების შესახებ.
მიწისქვეშა სტამბა (ტიფლისი)

მიწისქვეშა სტამბა — სერიალის ტიფლისი მესამე ეპიზოდი, რომელიც ეთერში გავიდა 2014 წლის 6 დეკემბერს.

სიუჟეტი
“ტიფლისის” ავტორები ცდილობენ დაანგრიონ საზოგადოების სტერეოტიპული დამოკიდებულება ძველი ქალაქის ცხოვრების მიმართ. აქ არ არიან ყარაჩოღელები, კინტოები, ბაზრის მოვაჭრეები და ხელოსნები, თავისი ჟივილ-ხივილითა და ხმამაღალი შეძახილებით, როგორც მიხეილ ჭიაურელის ცნობილ ფილმში “რაც გინახავს ვეღარ ნახავ”. ეს ევროპული ყაიდის ძველი ქალაქია, სადაც იტალიური ოპერა, თეატრი, სალონური ტიპის წვეულებები, საროსკიპოები მოსახლეობის ძირითად გასართობ, თავშეყრის ადგილად ქცეულა. სწორედ აქ ხდება დანაშაულების მთელი კასკადი და ეს უფრო მეტად იპყრობს ყურადღებას. დეტექტიური სიუჟეტური ხაზის გვერდით უფრო მკვეთრად იკვეთება ამ გარემოში ადამიანის პიროვნული არჩევანის საკითხი. აქამდე თითქოს და მიღებული ადამიანებით ვაჭრობისადმი გაჩენილი ნეგატიური დამოკიდებულება, ღია პროტესტი, მისგან გათავისუფლების სურვილი უკვე მეტყველებს ახალი საზოგადეობის ტიპის ჩამოყალიბების მცდელობაზე. ორბელიანები ცდილობენ პრესის გააქტიურებით შეცვალონ გარემო, გაავრცელონ პროგრესული იდეები. სერიალში წინა პლანზე გამოდის რიგი პრობლემები. მაგალითად ოჯახური ძალადობის და ქალთა ემანსიპაციის თემა, ეს უკანასკნელი თითქოსდა უჩვეულოდ პროგრესულად ჟღერს საუკუნის თავადაზნაურთა შეკრებაზე, შეიძლება ითქვას უფრო თანამედროვე შეფერილობით გაიჟღერებს, რაც ძველი და ახალი დამოკიდებულებების შედარების საშუალებას იძლევა. ამ საკითხის ამგვარად აქცენტირება საშუალებას გვაძლევს უფრო ახლობელი გახდეს საუკუნის ტიფლისი თანამედროვე მაყურებლისთვის. დანაშაულის კვლევის პროცესში ფილმის ერთ-ერთი მთავარი პერსონაჟები გამომძიებლები კიტა და სისო თვითონვე ხედავენ პოლიციის უუნარობასა და პრობლემებზე თვალის დახუჭვის ტენდენციას. ,,ქრთამი ჯოჯოხეთს ანათებს” და პოლიციაც თავისუფლად უშვებს მკვლელებს ქალაქში. სწორედ ეს მომენტი აიძულებს მათ თანაუგრძნონ ყაჩაღებს. თავისუფლება მისცენ ქმედებაში. “ტიფლისის” ვიზუალური ესთეტტიფლისი: მე–3 სერიაიკა არ იკეტება დღეს ქართული სერიალებისთვის დამახასიათებელ ესტეტიკაში, არ შემოიფარგლება მხოლოდ პავილიონებში მოქმედების განვითარებით, არამედ აქტიურად იყენებს ბუნებრივ ნატურას რითაც ის უფრო მეტად ჩამოჰგავს კინოს. ჩაბნელებული ინტერიერები იდუმალის შეგრძნებას ამწვავებს და ახალი ისტორიის ნახვის სურვილს უღვიძებს მაყურებელს.
ხარვერძი

ხარვერძი — წყვილჩლიქოსანი ცხოველი ძროხისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 180 - 245 სმ, მასა 200 - 300 კგ. აქვს დიდი თავი, მოკლე ფეხები, შავ-მურა გრძელი ბეწვი; რქები ფუძესთან მსხვილია, აქვს ორივე სქესს.

გავრცელებულია გრენლანდიაში და კანადის არქტიკული არქიპელაგის კუნძულებზე. ცხოვრობს 20 - 30 სულისაგან შემდგარ ჯოგებად.

იკვებება ლიქენებით, ხავსებით, ბალახეულით. რძე შეიცავს 11 % ცხიმს, 5,3 % ცილას და 3,6 % რძის შაქარს. მაკეობა გრძელდება 9 თვეს. შობს 1 ნაშიერს. შეყვანილია ზოგიერთ არქტიკულ კუნძულებზე (შპიცბერგენი, ნუნივაკი, ნელსონი) და ალასკაზე.
პეპელა კარები

პეპელა კარები — ავტომობილის კარები, რომელიც იღება ვერტიკალურად ზევით და გვერდით ფიქსირებულ ანჯამაზე. კარი იხსნება მაკრატელა კარების მსგავსად, თუმცა იგი მისგან განსხვავებით მკაცრად მაღლა ვერტიკალურად იღება და ოდნავ გვერდზე გადის, რაც იძლევა მანქანაში უფრო მარტივად მოხვედრის საშუალებას მეტი სივრცის და გამო.

პეპელა კარები უმრავლეს შემთხვევებში გამოყენებულია ფეშენებელურ და ძვირადღირებულ მანქანებზე.

გალერეა