iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ადრასთეა (თანამგზავრი)

ადრასთეა , იუპიტერ , /1979 1 (სიმბოლო: ) — ციური სხეული, პლანეტა იუპიტერის ბუნებრივი თანამგზავრი. შედის იუპიტერის შიდა თანამგზავრთა ჯგუფში. იგი იუპიტერის სინქრონულად მბრუნავი რეგულარული თანამგზავრია.

აღმოჩენა
ადრასთეა აღმოაჩინეს 1979 წლის 8 ივლისს ამერიკელმა ასტრონომებმა დევიდ ჯუიტმა და ედვარდ დანიელსონმა საპლანეტათაშორისო სადგურის ვოიაჯერ 2-ის მიერ გადაღებულ სურათებზე და მიიღო დროებითი აღნიშვნა /1979 1. 1983 წელს მას მიენიჭა ოფიციალური სახელი ბერძნული მითოლოგიიდან იმ ნიმფა ადრასტეიას პატივსაცემად, რომელიც ზევს თხის რძით კვებავდა.

ორბიტა და მოძრაობა
ადრასთეა მოძრაობს უშუალოდ იუპიტერის რგოლების სისტემაში და, სავარაუდოდ იგი რგოლების წყაროა. ადრასთეას ორბიტა თითქმის ემთხვევა მეტისის ორბიტას. ის პრაქტიკულად მრგვალია და თითქმის იუპიტერის ეკვატორის სიბრტყეში მდებარეობს. თხევადი თანამგზავრებისთვის მისი რადიუსი ნაკლებია როშის ზღვარზე, მაგრამ აშკარად აღემატება მყარი თანამგზავრების ზღვარს, რადგან ეს თანამგზავრები ჯერ კიდევ არ არის გახლეჩილი მოქცევის ძალებით. მეტისი და ადრასთეა იუპიტერზე უფრო სწრაფად ბრუნავს, ვიდრე ის ბრუნავს მისი ღერძის გარშემო და, შედეგად, მოქცევის ძალები თანდათან ამცირებენ მათი ორბიტების რადიუსებს. შორეულ მომავალში ისინი დიდი ალბათობით პლანეტა იუპიტერს შეეჯახებიან.

თანამგზავრი იუპიტერის გარშემო ბრუნავს ანდომებს 7 საათსა და 9.5 წუთს. მისი ღერძის გარშემო ბრუნვის პერიოდი უცნობია.

ადრასთეა, ისევე როგორც სხვა თანამგზავრები, რომლებიც რგოლებში მოძრაობენ, ასუფთავებს მათ ორბიტას ნაწილაკებისგან. ადრასთეას გასუფთავებული ზონის სიგანე შეფასებულია 70 კმ-ით (რაც 2.5-ჯერ ნაკლებია მეტისზე).

ფიზიკური მახასიათებლები
ადრასთეას ზომებია 20×16×14 კმ (საშუალო რადიუსი — 8.2 კმ). საშუალო სიმკვრივე შეფასებულია, როგორც 0.90 ± 1.85 გ/სმ³, ზედაპირის ფართობი — (~1200) კმ²-მდე. ადრასთეას მასა, მოცულობა და შემადგენლობა უცნობია, მაგრამ თუ ვივარაუდებთ, რომ მისი სავარაუდო სიმკვრივე შეესაბამება ამალთეას სიმკვრივეს, ანუ დაახლოებით 0.86 გ/სმ³, ადრასთეას მასა შეიძლება იყოს 2×1015 კგ. ამალთეას სიმკვრივის ქვეშ ივარაუდება, რომ მისი შემადგენლობა შეიცავს 10-15% წყლის ყინულს და ღრუს და ადრასთეას შეიძლება ჰქონდეს მსგავსი მახასიათებლები.

ადრასთეას ხელმისაწვდომი სურათების დაბალი გარჩევადობის გამო, მისი ზედაპირის დეტალები ჯერ არ არის ცნობილი.
ადრასტეია (ნიმფა)

ადრასტეია  — ბერძნულ მითოლოგიაში ნიმფა, მელისევსის და ამალთეას ქალიშვილი, ან ოკეანოსის ქალიშვილი. ნიმფა, რომელიც რძეს ასმევდა ახალშობილ ზევსს.

მან ზევსს აჩუქა სათამაშო — ბურთი.

მის პატივსაცემად 1884 წელს აღმოჩენილ ასტეროიდ (239) ადრასტეასა და 1979 წელს აღმოჩენილი იუპიტერის თანამგზავრ ადრასთეას მისი სახელი დაარქვეს.
თემისტოკლეა

თემისტოკლეა ან არისტოკლეა —შემორჩენილი წყაროების მიხედვით, პითაგორას მასწავლებელი და მღვდელმსახური ქალი, ე.წ. დელფოს ორაკული, რომელიც დელფოს აპოლონის ტაძარში მისნად მოღვაწეობდა. ის, ასევე, განიხილება, როგორც ერთ-ერთი პირველი ევროპელი ფილოსოფოსი, მიუხედავად იმისა, რომ საუკუნიდან მისი არცერთი ნაშრომი არ შემორჩენილა.
ცხოვრება
პითაგორას ერთ-ერთ ბიოგრაფიულ მიმოხილვაში, რომელიც წარმოადგენს წიგნის - სახელად „გამორჩეულ ფილოსოფოსთა ცხოვრება და ნააზრევები“ - ნაწილს, დიოგენე ლაერტელს მოჰყავს არისტოქსენეს ნააზრევი იმასთან დაკავშირებით, რომ თემისტოკლეა პითაგორას საკუთარ მორალურ დოქტრინებს უზიარებდა: არისტოქსენე ამბობს, რომ პითაგორამ მორალურ დოქტრინათა უმეტესი ნაწილი დელფელი მღვდლისგან, თემისტოკლეასგან მიიღო. პორფირი (ახ. წ. 233–305) მას არისტოკლეას (არისტოკლეია) უწოდებს, თუმცა ეჭვგარეშეა, რომ ის იმავე პიროვნებას გულისხმობს. პორფირი კვლავ განიხილავს მტკიცებულებას იმის შესახებ, რომ პითაგორა მართლაც რომ თემისტოკლეას მოსწავლე იყო: მან (პითაგორა) შეისწავლა უამრავი რამ, რაც არისტოკლეა დელფოსელის დახმარებით მოახერხა. საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული ისტორიული წყაროს, სვიდას თანახმად, ამ ქალ ფილოსოფოსს თეოკლეია უნდა ჰრქმეოდა. აქვე წერია, რომ ის უნდა ყოფილიყო პითაგორას ღვიძლი და, თუმცა, ეს ინფორმაცია, სავარაუდოდ, მომდინარეობს დიოგენე ლაერციუსის არასწორი ინტერპრეტირებიდან: თემისტოკლეა იყო საუკუნის მისანი ან დელფოს ორაკული აპოლონის ტაძარში, დელფოსში. ბერძნულად, თემისი აღნიშნავს ღვთაებრივ წესრიგს ან ბუნებრივ წესრიგს. ცნობილია, რომ ის იყო პითაგორას მასწავლებელი, დიდი სამოსელი მათემატიკოსისა, რომელიც თვლიდა, რომ მატერიალური სამყაროს მოქმედებები შესაძლოა რიცხვებით გამოისახოს. მალევე, თემისტოკლეა იქცა ერთ-ერთ უძველეს ეპისტემოლოგიური მიდგომის არქეტიპად, რომელიც, ერთდროულად, აერთიანებს გამოცდილებას, გონიერებასა და ზებუნებრივ ძალას. როგორც დელფოსის უმთავრესი სამსხვერპლოს წინასწარმეტყველი, იგი ფლობდა სიღრმისეულ ცოდნას ისეთივე დარგებში, როგორებიცაა ბუნებისმეტყველება, ასტრონომია, მედიცინა, მუსიკა, მათემატიკა, მეცხოველეობა და ფილოსოფია. სწორედ ის გასცემდა რჩევებს თესვისა და მოსავლის აღებასთან დაკავშირებით, აგრეთვე, წამოწყებულიყო თუ არა საომარი მოქმედება, ან როდის დაქორწინებულიყო ესა თუ ის წყვილი. დიოგენე ლატერიუსის ნაშრომში, „გამოჩენილი ფილოსოფოსების ცხოვრება და მოსაზრებები, განყოფილებაში, რომელიც ეხება პითაგორას ცხოვრებას, დიოგენე ამტკიცებს, რომ არისტოქსენეს აზრით, პითაგორამ თავისი მორალურ-ეთიკური დოქტრინების უმეტესი ნაწილი დელფოსელი მღვდლისგან, თემისტოკლეასგან მიიღო.
მარია გაეტანა ანიეზი

მარია გაეტანა ანიეზი ( ; დ.16 მაისი , 1718, მილანი — გ. 9 იანვარი , 1799 ) — იტალიელი მათემატიკოსი, ფილოსოფოსი და ქველმოქმედი.

ბიოგრაფია
მარია გაეტანა ანიეზი დაიბადა მდიდარი ვაჭრის 21 შვილიან ოჯახში. მარიას დედის გარდაცვალების შემდეგ, მამა კიდევ ორჯერ დაქორწინდა. გოგონა შვილებიდან უფროსი იყო. მამა, მათემატიკის პროფესორი, ბავშვობიდან მხარს უჭერდა ქალიშვილის მათემატიკურ შესაძლებლობებს და ზრუნავდა მის კარგ განათლებაზე. 21 წლის ასაკში მარია გაეტანას მონასტერში შესვლა სურდა, მაგრამ წინააღმდეგობას წააწყდა მამის მხრიდან და, მისი ნების დამორჩილებით, მათემატიკის შესწავლა გააგრძელა. სანაცვლოდ მამა ნებას მისცემდა თავისუფალ დროს საქველმოქმედო საქმიანობით დაკავებულიყო.

ანიეზი თორმეტი წლის ასაკში იდუმალი ავადმყოფობით დაავადდა, რაც გამოწვეული იყო გადაჭარბებული სწავლით და კითხვით. გოგონას დაუნიშნეს ენერგიული ცეკვა და ცხენოსნობა, თუმცა მკურნალობამ შედეგი ვერ გამოიღო; მარიას დაეწყო ძლიერი კრუნჩხვები. შედეგად, მას ურჩიეს ზომიერების დაცვა. თოთხმეტი წლის ასაკში დაიწყო ბალისტიკის და გეომეტრიის შესწავლა. როდესაც ის თხუთმეტი წლის იყო, მამამ რეგულარულად დაიწყო თავის სახლში ბოლონიის ყველაზე განათლებული ადამიანების მიწვევა, რომელთა წინაშეც კითხულობდა და მხარს უჭერდა უამრავ დისერტაციას ყველაზე რთულ ფილოსოფიურ საკითხებზე. ამ შეხვედრების ჩანაწერები მოცემულია ჩარლზ დე ბროსეს წერილებში „იტალიის შესახებ “ და „ ფილოსოფიურ წინადადებებში,“ რომელიც მამამისმა გამოაქვეყნა 1738 წელს, როგორც მარიას ბოლო გამოსვლის ანგარიში, სადაც მან დაიცვა 190 ფილოსოფიური თეზისი.

1748 წელს მარიამ გამოაქვეყნა („ანალიზის საფუძვლები“). ვერზიერის მრუდს უწოდეს მარია გაეტანას სახელი (" ანიეზის კულული "), ვინაიდან მან გამოიკვლია ეს მრუდი. მარიას ასევე ჰქონდა მიღწევები დიფერენციალურ გამოთვლებში .

1748 წელს რომის პაპმა ბენედიქტ -მ მარია გაეტანას ბოლონიის უნივერსიტეტის მათემატიკის, ბუნების ფილოსოფიის და ფიზიკის პროფესორის წოდება მიანიჭა, რითაც მან არასოდეს უსარგებლია. იგი გახდა მეორე ქალი, რომელმაც მიიღო პროფესორის წოდება ლაურა ბასის შემდეგ.

როდესაც მარია გაეტანა 34 წლის იყო, მამა გარდაიცვალა. ამ დროიდან იგი ჩაერთო საქველმოქმედო საქმიანობაში და დაიწყო თეოლოგიის შესწავლა. იგი ეხმარებოდა ღარიბებსა და ავადმყოფებს, უსახლკაროებს საკუთარ სახლში აძლევდა თავშესაფარს. გარდა ამისა, იგი ზოგჯერ იღებდა „განსაკუთრებით დაჟინებულ ან მაღალი რანგის სტუმრებს.“

1771 წლიდან 1799 წლამდე, 28 წლის განმავლობაში, მარია გაეტანა მართავდა თავშესაფარს მოხუცი ქალებისთვის .

მარია ანიეზის ავტოგრაფი ხელმისაწვდომია რუსეთის ეროვნული ბიბლიოთეკის ხელნაწერთა განყოფილებაში (სუხტელენის ფონდი), ჩანაწერი გაკეთდა 1773 წლის 24 მარტს მილანში და შეიცავს სამ ციტატას ბიბლიიდან — „ამაოება ამაოებათა, ყველაფერი ამაოა“ (ბერძნულად. ), „ვისაც უფლის შიში აქვს, სიკვდილის დღეს მიიღებს წყალობას — უფლის შიში — უფლის საჩუქარია და მიუძღვება სიყვარულის ბილიკებისკენ “ (ბერძნულ ენაზე), „ათასიდან ერთი კაცი ვიპოვე, მაგრამ ყველა მათგანს შორის ქალი ვერ ვიპოვე“ (ლათინურ ენაზე) რაც მიუთითებს, კერძოდ, მის განათლებაზე, მას უწოდეს „შვიდი ენის ორაკული“

მარია გაეტანას ერთ-ერთი და, მარია ტერეზა იყო ცნობილი მუსიკოსი და კომპოზიტორი. იგი იცნობდა მოცარტს, ჰაიდნს და სალიერის .
გლორია ლიუბკინი

გლორია ბეკერ ლიუბკინი ( ; დ. 16 მაისი, 1933 – გ. 26 იანვარი, 2020) — ამერიკელი მეცნიერი და სამეცნიერო ჟურნალისტი, ყოველთვიური სამეცნიერო ჟურნალ -ს რედაქტორი.

ბიოგრაფია
1953 წელს მან დაასრულა ტემპლის უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი ბაკალავრის ხარისხით. 1955-1956 წლებში მუშაობდა ფეირჩაილდ სტრატოსის საავიაციო განყოფილებაში და აშშ-ს თავდაცვის დეპარტამენტის ლეტერკენის საბრძოლო განყოფილებაში. 1957 წელს ფეი აიზენბერგის ხელმძღვანელობით მიიღო მაგისტრის ხარისხი ბოსტონის უნივერსიტეტში. შემდეგ კი მუშაობდა ბირთვული რეაქტორის განვითარებაზე .-ში. 1961-1962 წლებში მუშაობდა სარა ლოურენსის კოლეჯში. 1963-1984 წლებში იყო ჟურნალ -ს რედაქტორი, შემდეგ გამოცემის მთავარი რედაქტორი 2003 წლამდე.

გლორია ლიუბკინმა 40 წლის განმავლობაში იმუშავა ჟურნალის რედაქტორად. ამ დროს მისი სამეცნიერო ინტერესები მოიცავდა ბირთვულ ფიზიკას და ფიზიკის ისტორიას. მან დაწერა უახლესი კვლევები სსრკ-სა და ჩინეთში და ეწვია ამ ქვეყნებს. 1968 წელს მან მოინახულა ლაბორატორიები მოსკოვში, ხოლო 1973 წელს — შვიდი ლაბორატორია ევროპაში. მისი ზოგიერთი პუბლიკაცია დაკავშირებული იყო 102, 104, 105 და 106 ელემენტების აღმოჩენასთან. 1960-იან წლებში მან დაიწყო ზეპირი ისტორიების შეგროვება ცნობილი ფიზიკოსების შესახებ. ჟურნალის ორმოცდამეათე წლისთავისთვის მან მოამზადა სპეციალური გამოშვებები, რომელიც მიეძღვნა სახაროვსა და ფეიმანს . 1970 წელს მან დააარსა ამერიკის ფიზიკურ საზოგადოების კომიტეტი ფიზიკაში ქალთა სტატუსის შესახებ. 1974 წელს მიიღო ნიუმენის სახელობის სტიპენდია, როგორც სამეცნიერო ჟურნალისტმა.

ლიუბკინი იყო ექსპერტი სამეცნიერო პოლიტიკის საკითხებში და მასპინძლობდა მრგვალ მაგიდებს მეცნიერების დაფინანსებისა და სამეცნიერო-სამრეწველო ურთიერთობების შესახებ. -ში მუშაობისას ლიუბკინი მონაწილეობდა მრავალი კომიტეტისა და კომისიის მუშაობაში. მათ შორის იყო ნიუმენის სასტიპენდიო კომიტეტი ჰარვარდის უნივერსიტეტში (1978–1982). ამერიკის ფიზიკურ საზოგადოებაში ის იყო ფიზიკისა და საზოგადოების ფორუმის კომიტეტის წევრი. მან ასევე დააარსა თეორიული ფიზიკის ინსტიტუტი მინესოტას უნივერსიტეტში, სადაც შემოიღეს მისი სახელობის პროფესორის წოდება.

ლიუბკინი იყო ამერიკული ფიზიკური საზოგადოების, მეცნიერების განვითარების ამერიკული ასოციაციის, ნიუ-იორკის მეცნიერებათა აკადემიისა და სამეცნიერო მწერლების ეროვნული ასოციაციის წევრი.

გლორიას ქმარი, იელის დოქტორი ჯეი ლიუბკინი, 1954-1956 წლებში მსახურობდა ლეტერკენის საბრძოლო განყოფილებაში მეორე ლეიტენანტად. მოგვიანებით ის სამხედრო დაზვერვის რეზერვის პოლკოვნიკად დააწინაურეს. თანამდებობაზე ყოფნის დროს ლიუბკინი ორჯერ გაათავისუფლეს, მათ შორის ერთხელ, -ში მუშაობის დროს, ფეხმძიმობის გამო. -მ მშობიარობიდან 6 კვირის შემდეგ ისევ დაიქირავა სამსახურში.

გარდაიცვალა 2020 წლიე 26 იანვარს 86 წელის ასაკში. დარჩა ორი შვილი, შერონი და დევიდი და სამი შვილიშვილი.
ედუარდ ფონ ტოლი

ედუარდ ფონ ტოლი (დ. , რეველი — გ. 1902, დაიკარგა უგზო-უკვლოდ) — გერმანული წარმოშობის რუსი ბარონი, გეოგრაფი და გეოლოგი. იკვლევდა არქტიკას. ოსტზეეს გერმანელების თავადური გვარიდან.

1882 წელს დაამთავრა დერპტის (ახლანდ. ტარტუს) უნივერსიტეტი. 1885–1886 წლებში ალექსანდრე ფონ ბუნგეს ხელმძღვანელობით ახალი ციმბირის კუნძულებზე პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის ექსპედიციის წევრი; იკვლევდა კუნძულებს: დიდი ლიახოვის, ბუნგეს მიწას, ფადეევის, კოტელნის (დღეს ეს სამი ერთ კუნძულად ითვლება) და ახალი ციმბირის დასავლეთ ნაპირს. 1893 წელს ხელმძღვანელობდა მეცნიერებათა აკადემიის ექსპედიციას იაკუტიის ჩრდილოეთ რაიონებში, მდინარეების ლენისა და ხატანგის ქვემო წელებზე. პირველმა აღწერა ზეგანი მდინარეებს ანაბარსა და პოპიგაის შორის, ჭიუხი მდინარეებს ოლენიოკსა და ანაბარს შორის (ტოლმა პრონჩიშჩევის ქედი უწოდა). 1899 წელს მონაწილეობდა სტეპან მაკაროვის მოგზაურობაში შპიცბერგენის არქიპელაგის ნაპირებისკენ ყინულმჭრელ „ერმაკით“.

1900–1902 წლებში მეთაურობდა მეცნიერებათა აკადემიის ექსპედიციას ახალი ციმბირის კუნძულებისკენ აფროსან-ძრავიანი შხუნათი „ზარია“. ცურვისა და შხუნას გამოზამთრების დროს, ტაიმირის ნახევარკუნძულის ჩრდილო-დასავლეთ და კუნძულ კოტელნის დასავლეთ ნაპირებთან შეასრულა ჰიდროგრაფიული, ფიზიკურ-გეოგრაფიული და გეოლოგიური კვლევები. 1902 წლის ნოემბერში ბენეტის კუნძულიდან კონტინენტის მიმართულებით გაუმაგრებელ ყინულზე გადასვლის შემდეგ ტოლი და მისი სამი მეგზური უგზო-უკვლოდ დაიკარგნენ. 1903 წელს სამძებრო ექსპედიციამ ლეიტენანტ კოლჩაკის მეთაურობით ბენეტის კუნძულზე მიაგნო ტოლის გასაჩერებელ ადგილს, მის დღიურსა და სხვა მასალებს.

ედუარდ ფონ ტოლის სახელს ატარებს მთა ახალ მიწაზე, მთა ბენეტის კუნძულზე, ყურე ტაიმირის ნახევარკუნძულის ჩრდილო-დასავლეთ ნაპირზე, პლატო კუნძულ კოტელნიზე და სხვ.
მოლოდინი (1969 წლის ფილმი)

„მოლოდინი“ — სს „ქართული ფილმის“ 1969 წლის მხატვრული ფილმი, რომლის რეჟისორები არიან შოთა მანაგაძე და ნოდარ მანაგაძე.

სიუჟეტი
მეორე მსოფლიო ომის დროს სოფლის ექიმმა ქეთევანმა მეორე შვილიც გაისტუმრა ფრონტზე. უმცროსი ვაჟი მამუკა დედას მხარში უდგას, დაუღალავად ეხმარება. ქეთევანი შიშს და დაღლას არ იმჩნევს, ავადმყოფებს ზრუნვას არ აკლებს. ომის დამთავრებასა და შვილების დაბრუნებაზე ოცნებობს. მაგრამ ომი თავისას ითხოვს…

როლებში
ლეილა აბაშიძე — ქეთევანი
ვლადიმერ ცინცაძე — მამუკა
გურამ ფირცხალავა — ნუგზარი
ლეილა ყიფიანი — ხათუნა
თათული დოლიძე — ციცინო
გედეონ ნავროზაშვილი — ლადო
ზურაბ ქაფიანიძე — ექვთიმე
კარლო საკანდელიძე
მიხეილ ვაშაძე — ბეჟანი
ეკატერინე ვერულეიშვილი — კატუშა
ეიტკენი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ეიტკენი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ამერიკელი ასტრონომის, რობერტ გრანტ ეიტკენის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს). კრატერის ფორმირება გვიანიმბრიული ეპოქით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 129.69 კმ, სიღრმე — 2.93 კმ.

სატელიტური კრატერები
მანანა მაჩაბელი

მანანა მაჩაბელი (დ. 1940 თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ — გ. 1 აგვისტო, 2021, აშშ) — მსახიობი, პედაგოგი, სატელევიზიო სახე, მეცნიერი, ფსიქოლოგი. საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1980). ხელოვნებათმცოდნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (2006)

ბიოგრაფია
დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტი, დ. არაყიშვილის სახელობის თბილისის მუსიკალური ტექნიკუმი დაწყებითი მუსიკალური სკოლის პედაგოგის სპეციალობით (ფორტეპიანო), თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფია-ფსიქოლოგიის ფაკულტეტი ფსიქოლოგის სპეციალობით.

1961 წლიდან სამსახიობო საქმიანობა სანკულტურის თეატრში დაიწყო. 1963-1964 წლებში სოხუმის სახელმწიფო დრამატული თეატრის მსახიობია. 1964-1967 წლებში იყო მარჯანიშვილის თეატრის მსახიობი. 1967 წლიდან კი — რუსთავის სახელმწიფო დრამატული თეატრის მსახიობი. 1977 წლიდან საქართველოს სახელმწიფო ტელევიზიაში დაიწყო მუშაობა. მიჰყავდა საბავშვო და შემეცნებითი გადაცემები, იყო საქართველოს სახელმწიფო ტელევიზიის სოციოლოგიური კვლევის ჯგუფის სპეციალისტი (1991-1997).

ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. 1992-1996 წლებში მოზარდთა სახლი „ამქორის“ ფსიქოლოგ-პედაგოგია (დრამოთერაპია). 1977-1988 წლებში — შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტის თეატრისა და კინოს სამეცნიერო კვლევების სექტორის შემოქმედებითი კვლევის ლაბორატორიაში — ფსიქოლოგი, უმცროსი-მეცნიერ თანამშრომელი, უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი (1988-2007). 1977 წლიდან იყო შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტის ლექტორი. ასწავლიდა ზოგად ფსიქოლოგიას, ხელოვნების ფსიქოლოგიას, სოციალურ ფსიქოლოგიას, კომფლიქტებისა და სტრესების მართვას, კომუნიკაციის თეორიას (მოწვეული პედაგოგი). იყო ხელოვნებათმცოდნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (2006).

ბოლო წლებში შვილთან ცხოვრობდა აშშ-ში. გარდაიცვალა 2021 წლის 1 აგვისტოს.

ჯილდოები და აღიარება
1980 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
მთვარის ზღვა

მთვარის ზღვა — ვიზუალურად, შედარებით მუქი რელიეფი მთვარის ზედაპირზე.

მთვარის ზღვები პირველად 1652 წელს იტალიელი ასტრონომის ჯოვანი რიჩოლისა და იტალიელი ფიზიკოსის ფრანჩესკო გრიმალდის მიერ შედგენილ მთვარის რუკებზე გამოჩნდა. როგორც მოგვიანებით გაირკვა, მათში წყალი არ არის, მაგრამ ამ ობიექტებთან მიმართებაში ტერმინი „ზღვის“ გამოყენება და რუკაზე წარმოდგენილი ზღვების სახელები დღემდეა შემორჩენილი.

მთვარის ზღვები მთვარის ყველაზე დიდი რელიეფური მახასიათებელია. ისინი დაბლობებია (მაგალითად, წვიმის ზღვა მდებარეობს მიმდებარე ტერიტორიიდან 3 კმ-ის ქვემოთ) ბრტყელი ფსკერით, სავსე გამაგრებული ლავით. გამყარებული ლავა ხასიათდება მუქი შეფერილობით, ვიდრე მთვარის დანარჩენი ზედაპირი, რაც ხსნის მთვარის ზღვებისთვის დამახასიათებელ მონაცრისფრო-მოყავისფრო ელფერს. ზღვები დაფარულია ვულკანური ქანებით — ბაზალტებით, რომელთა ასაკი 3-4.5 მილიარდი წლისაა. მთვარის ზღვების საზღვრების მონახაზი უმეტეს შემთხვევაში მრგვალია. ზომა მერყეობს 200-დან 1100 კილომეტრამდე. მთვარის ზღვის დაბლობების ზედაპირზე არის ნაკეცები და ღია ფერის პატარა მთის მწვერვალები, რომლებიც გამოდიან ბაზალტის ფენის ქვეშ. მთვარის ზღვების ზედაპირზე საგრძნობლად ნაკლები კრატერებია, ვიდრე მსუბუქ, ამაღლებულ ადგილებში — მთვარის კონტინენტებზე.

ყველაზე დიდ დაბლობს ქარიშხლების ოკეანე ჰქვია. მისი სიგრძე 2000 კმ-ია. ზღვების მარგინალურ ზონებს, რომლებიც წააგავს ყურეებს, ისევე როგორც ბნელ დეპრესიებს ტბების სახით, დაარქვეს მათი ტიპის შესაბამისი სახელები. ზღვების ირგვლივ რგოლისებური მთის ქედებია. წვიმების ზღვას აკრავს ალპები, კავკასიონი, აპენინები, კარპატები და იურა. ნექტარის ზღვას — ალთაის და პირენეის მთები. აღმოსავლეთის ზღვას აკრავს კორდილიერები და რუკის მთები. ზღვებში ხანდახან არის ბორცვები — ხარვეზები; ყველაზე ცნობილია რაფა, სწორი კედელი — მდებარეობს ღრუბლების ზღვაში.

მთვარის უკანა მხარეს გაცილებით ნაკლები ზღვაა, ვიდრე ხილულ მხარეს, და ისინი მცირე ზომისანი არიან. არსებობს ვარაუდი, რომ მთვარეზე ზღვების წარმონაქმნები მხოლოდ რამდენიმე შეჯახების შედეგად წარმოიქმნა. დარტყმის შედეგად წარმოქმნილი კრატერები ლავით აივსო და მასკონები დაბადეს. ლავის ქანები უფრო მძიმეა ვიდრე კონტინენტური ქანები, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს ასიმეტრია მთვარის მასის განაწილებაში, რის შედეგადაც დედამიწის გრავიტაციამ სამუდამოდ დააფიქსირა მთვარის „საზღვაო“ ნახევარსფერო ჩვენი პლანეტის მიმართულებით. მთვარის შორეულ მხარეს ახასიათებს „აუზები“ — ძალიან დიდი რგოლის სტრუქტურები, რომელთა დიამეტრი 300 კმ-ზე მეტია. აღმოსავლეთის ზღვას, მოსკოვის ზღვას და სხვებს აქვთ ორი რგოლის ზვინული — გარე და შიდა, დიამეტრის თანაფარდობით 2/1. ზოგჯერ შიდა რგოლები ძლიერ ზიანდება.
ლპობის ჭაობი

ლპობის ჭაობი  — მთვარის ზღვა, რომელიც მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ცენტრალურ ნაწილში, წვიმების ზღვის აუზში. ჩრდილო-დასავლეთდან მას ესაზღვრება კრატერი არქიმედე, სამხრეთ-აღმოსავლეთით — აპენინები. ჭაობის ჩრდილოეთით მდებარეობს კრატერი ავტოლიკუსი, დასავლეთით — არქიმედეს მთები. ლპობის ჭაობის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია — , სიგრძე 180.45 კმ. ლპობის ჭაობის სახელწოდება დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს.
მატილდა მარკოლი

მატილდა მარკოლი (დ. 30 ნოემბერი, 1969) — იტალიელი მათემატიკოსი ფიზიკოსი. დაკავებულია კვლევითი სამუშაოებით მათემატიკისა და თეორიული ფიზიკის დარგში. მას მიენიჭა გერმანიის სამეცნიერო საზოგადოების ჰაინც მაიერ-ლაიბნიც-პრაის პრიზი და ალექსანდრე ფონ ჰუმბოლდტის ფონდის სოფია კოვალევსკაიას პრემია. მრავალი წიგნის ავტორი და რედაქტორია. ამჟამად არის ტორონტოს უნივერსიტეტის მათემატიკის დეპარტამენტის პროფესორი და პერიმეტრის ინსტიტუტის წევრი.

ბიოგრაფია
მატილდა მარკოლი დაიბადა 1969 წლის 30 ნოემბერს. 1993 წელს წარჩინებით დაამთავრა მილანის უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი, სადაც მისი ხელმძღვანელი იყო რენცო პიჩინინი. დაიცვა დისერტაცია დელამინაციის თვითეკვივალენტურ კლასებზე. 1994 წელს გადავიდა ამერიკის შეერთებულ შტატებში. ჩიკაგოს უნივერსიტეტში გახდა მაგისტრის (1994) ხარისხის მფლობელი მათემატიკის დარგში, ხოლო 1997 წელს დაიცვა დისერტაცია ზაიბერგ-ვიტენის კალიბრაციის სამგანზომილებიან ასპექტებზე მელვინ როტენბერგის ხელმძღვანელობით და მიიღო დოქტორის ხარისხი. 1997 წლიდან 2000 წლამდე მუშაობდა მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში მათემატიკის კათედრაზე ლექტორად.

2000-დან 2010 წლამდე მას ეკავა 3 პოზიცია (ასოცირებული პროფესორის გერმანული ეკვივალენტი) მაქს პლანკის სახელობის მათემატიკის ინსტიტუტში ბონში და ასევე ასოცირებული პროფესორის პოზიცია ტალაჰასეში ფლორიდის შტატის უნივერსიტეტში. მატილდა მარკოლი ასევე ბონის უნივერსიტეტის საპატიო პროფესორია. 2008 წლიდან 2018 წლამდე იკავებდა მათემატიკის პროფესორის ადგილს კალიფორნიის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის ფიზიკის, მათემატიკის და ასტრონომიის დეპარტამენტში. ამჟამად არის ტორონტოს უნივერსიტეტის მათემატიკის დეპარტამენტის პროფესორი და პერიმეტრის ინსტიტუტის წევრია.

მატილდა მარკოლი კითხულობდა ლექციებს მოწვეული ლექტორის რანგში ტატას ფუნდამენტური კვლევების ინსტიტუტში მუმბაიში, კავლის თეორიული ფიზიკის ინსტიტუტში სანტა-ბარბარაში, მიტაგ-ლეფლერის ინსტიტუტში სტოკჰოლმში, ისააკ ნიუტონის ინსტიტუტში კემბრიჯში და მათემატიკური მეცნიერებების კვლევით ინსტიტუტში ბერკლიში, კალიფორნია.

კვლევითი სამუშაოები
მარკოლის კვლევები ეხება მათემატიკისა და თეორიული ფიზიკის სხვადასხვა სფეროს, რომელთა შორისაა: ლიანდაგის თეორია და დაბალგანზომილებიანი ტოპოლოგია, ალგებრულ-გეომეტრიული სტრუქტურების ველის კვანტურ თეორიაში, არაკომუტაციურ გეომეტრიას გამოყენებით რიცხვების თეორიასა და ფიზიკურ მოდელებთან, რომელიც განსაკუთრებით დაკავშირებულია ნაწილაკების ფიზიკასთან, კვანტურ გრავიტაციასთან და კოსმოლოგიასთან, ასევე კვანტურის ჰოლის ეფექტთან.

მატილდა მარკოლი თანამშრომლობდა რამდენიმე მათემატიკოსთან და ფიზიკოსთან, მათ შორის იყვნენ იური მანინი და ალენ კონი. 2006-2010 წლებში მისი ხელმძღვანელობით ათმა კურსდამთავრებულმა მიიღო დოქტორის ხარისხი.

პრემიები და ჯილდოები
2001 წელს მან მიიღო გერმანიის სამეცნიერო საზოგადოების ჰაინც მაიერ-ლაიბნიც-პრაის სახელობის პრემია. 2002 წელს — ალექსანდრე ფონ ჰუმბოლდტის ფონდის სოფია კოვალევსკაიას პრემია. 2008 წლის ევროპის მათემატიკოსთა კონგრესზე ამსტერდამში იყო პლენარული მომხსენებელი (მოხსენება ეხებოდა რენორმალიზაციას, გალუას სიმეტრიასა და მოტივებს). 2010 წელს იყო მოწვეული მომხსენებელი ჰაიდერაბადის საერთაშორისო მათემატიკურ კონგრესზე (მოხსენებით არაკომუტაციური გეომეტრიისა და არითმეტიკის შესახებ).
არქეოლოგიური ძეგლი

არქეოლოგიური ძეგლი — ადამიანის მიერ შექმნილი ნივთიერი კულტურის ძეგლები, რომლებიც არქეოლოგიური კვლევების საგანს წარმოადგენენ. არქეოლოგიურ ძეგლს განეკუთვნება ყველაფერი, რასაც ადამიანის არსებობისა და მოქმედების კვალი ატყვია. ასე მაგალითად, ნასახლარები, ნასოფლარები, ნაქალაქარები, თავდაცვითი, საკულტო და სამეურნეო ნაგებობათა ნანგრევები, გზები, ხიდები, აბანოები, სარწყავი სისტემები, წყალსადენები და სხვა ჰიდროტექნიკური ნაგებობანი, სამთო გამუნაშევარი, სამარხები, საბრძოლო და სამეურნეო იარაღ-საჭურველი, საყოფაცხოვრებო ნივთები, ჭურჭელი, ტანსაცემლი, სამკაული, ხელოვნების ძეგლები, წარწერები, ადამიანის საოჯახო და სამეურენო-სამრეწველო საქმიანობის შედეგად წარმოქმნილი ნარჩენები (ძლები, ნივთების ნატეხები, წუნდებული ხელოსნური ნაწარმი, წიდები და ა. შ.) და სხვა. არქეოლოგიური ძეგლები შესაძლოა მიწის ზემოთაც აღმოჩნდეს, მაგრამ უპირატესად ისინი მიწითაა დაფარული და მათ გამოსავლენად საჭიროა არქეოლოგიური გათხრების ჩატარება. არსებობს ასევე წყალქვეშმოქცეული არქეოლოგიური ძეგლებიც, რომლებიც დროთა განმავლობაში წყლით დაფარული ზღვისპირა ნაგებობების ნანგრევები, დაღუპული ხომალდის ნაშთები და სხვა.
ექსტრასისტოლია

ექსტრასისტოლია — გულის ნაადრევი შეკუმშვა, რომელიც ასწრებს მორიგი სისტოლის ფაზას, სინუსის კვანძის გარეთ წარმოქმნილი ელექტრული იმპულსის გამო. ექსტრასისტოლა შეიძლება იყოს პარკუჭოვანი, ან წინაგულოვანი. წინაგულოვანი (პარკუჭზედა) ექსტრასისტოლები გარკვეული რაოდენობით ყველას აღენიშნება და არ წარმოადგენს საფრთხეს, საყურადღებოა მხოლოდ პარკუჭოვანი ექსტრასისტოლია.

ექსტრასისტოლის დროს ადამიანს ეუფლება გულის ჩვეულებრივზე უფრო მეტად ძლიერი შეკუმშვის შეგრძნება, თითქოს პულსი დროებით შეჩერდა და კვლავ გაგრძელდა. იმპულსი, რომელიც სინუსის კვანძის გარეთ (წინაგულთან, პარკუჭთან ან წინაგულ-პარკუჭოვან კვანძში) წარმოიქმნება, განაპირობებს ექსტრასისტოლების ფორმას, კერძოდ, მის მიხედვით განარჩევენ სუპრავენტრიკულურ ანუ პარკუჭზედა და პარკუჭოვან ექსტრასისტოლიებს.

იმ შემთხვევაში, თუ ექსტრასისტოლების გამომწვევი ყველა პათოლოგიური მიზეზი გამოირცხება, ის მკურნალობას არ საჭიროებს.
პნევმოენცეფალოგრაფია

პნევმოენცეფალოგრაფია (ბერძ. — „ჰაერი“ და და ...გრაფია) — რენტგენის სხივებით თავის ტვინის გამოკვლევის მეთოდი. ენცეფალოგრაფიის დროს წელში ჩხვლეტით წინასწარ უშვებენ თავ-ზურგტვინის სითხის ნაწილს და მის ნაცვლად შეჰყავთ რაიმე კონტრასტული ნივთიერება (ჰაერი, ჟანგბადი და სხვა). ენცეფალოგრაფიას მიმართავენ თავის ტვინში აბსცესის, სიმსივნის, არაქნოიდიტის, უცხო სხეულისა და სხვათა გამოსავლენად.