iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სასუფრე თეთრი

სასუფრე თეთრი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

ჯიშის სახელწოდება მისი ყურძნის სამეურნეო მიმართულებაზე მიუთითებს. ერთეული ვაზებია ძირითადად მცხეთის ვენახებში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარეს აქვს ჯაგრისებრ-აბლაბუდისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მომწვანო-მოყვითალო ელფერით, რბილობი წვნიანია.

სასუფრე თეთრი საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 138-142 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის მეორე ნახევრიდან შედის. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.7 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სასუფრე ყურძნად.
საფარული

საფარული — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში მესხეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი სამნაკვთიანია, გვხვდება ხუთნაკვთიანიც. დიდი ზომისაა. ფოთლის ქვედა მხარეს მთავარი ძარღვების გასწვრივ გასდევს ჯაგრისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი დიდი ზომისაა, კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ღია მწვანე, სქელკანიანი და კნატუნა. წვენი მომწვანოა, სასიამოვნო მომჟავო-მოტკბო გემოთი.

საფარულის სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 160-170 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის პირველ ნახევარში შედის.

ვაზი საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. ერთი ძირი მაღლარი 10-15 კგ/ყურძენს იმლევა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 16.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 11.1 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის თეთრი, მშრალი ღვინო.
საფენა

საფენა, დედალი ყურძენი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

საფენა ძალიან წააგავს კახურ მწვანეს. სწორედ ამ მსგავსების გამო საუკუნის ბოლოს კახურ მწვანეს ზოგი „მჭკნარას“ ეძახდა, ზოგიც „საფენას“. სინამდვილეში საფენა კახური მწვანესგან საგრძნობლად განსხვავდება და მისგან დამოუკიდებელი ჯიშია.

საფენა ფართოდ ყოფილა გავრცელებული ალაზნის მარცხენა მხარის სოფლებში: ფშაველში, ართანაში, სანიორეში, ნაფარეულში, ენისელში, შილდაში და სხვაგან. ამჟამად ერთეული ძირების სახითაა სხვა ჯიშის ვენახებში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ზოგჯერ ოდნავ ოვალური ფორმისკენ გადახრილი, ხუთნაკვთიანი, იშვიათად სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარის შებუსვა საშუალო აბლაბუდისებრია. ყვავილი მდედრობითი სქესისაა. მტევანი საშუალო ზომის, განივკონუსური, დატოტვილი, ზოგჯერ მხრიანი. მხრის სიგრძე მტევნის ნახევრამდე აღწევს. გვხვდება ცილინდრულ-კონუსური მტევნებიც. საშუალო სიკუმსისაა, ზოგჯერ მეჩხერიც. მარცვალი საშუალო და საშუალოზე დიდი ზომისაა, მომრგვალო, ხშირად ასიმეტრიული. ყვიიიელია და მოვარდისფრო იერი დაპკრავს. კანი თხელი და საკმაოდ მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი საშუალო სიმკვრივისაა, მდნარი, სასიამოვნო და ჰარმონიული გემოთი და კარგად გამოსახული ჯიშური არომატით. ჯიშისთვის დამახასიათებელია წვრილმარცვლიანობა.

საფენა საშუალო ზრდისა და საშუალოზე მაღალმოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 133-დან 158 დღემდეა. მტევნის წონა 80-დან 400 გრამამდეა. საჰექტარო მოსავლიანობა ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20.3-22.7%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5.7-7 გ/ლ-ს.

საფენასგან იშვიათად ამზადებენ ჯიშურ ღვინოს. მისი ღვინო არის რბილი, საშუალოდ ექსტრაქტული, ჰარმონიული და კარგად გამოხატული ჯიშური არომატით. ძირითადად გამოიყენება სუფრის თეთრი, მშრალი ღვინოების დასამზადებლად მწვანე კახურთან და რქაწითელთან ერთად.
საფერავი ატენის

საფერავი ატენის — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ან საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ფორმის, სამნაკვთიანი, სუსტად დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე საშუალოდაა შებუსული ქეჩისებრად. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი მცირე ზომისაა, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, კუმსი ან საშუალო სიკუმსის. მარცვალი პატარა ან საშუალო ზომისაა, ოვალური, შავი, იისფერი ელფერით. კანი თხელი აქვს, საკმაოდ მკვრივია, სქელი ცვილისებრი ფიფქით დაფარული. რბილობი წვნიანი და ხორციანია. წვენი — შეუფერავი. გემო — სასიამოვნო, მომჟავო-მოტკბო.

საფერავი ატენის საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე საშუალოდ 171 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის პირველ ნახევარში შედის. მტევნის წონა 115 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.1 ტონამდე. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-19%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7-10 გ/ლ-ს.

მიიღება სუსტად შეფერილი, არასაკმარისად სხეულიანი სუფრის წითელი მშრალი ღვინო.
საფერავი ბეჟაშვილის

საფერავი ბეჟაშვილის — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან გულისებრი ფორმის, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ხასიათდება ხშირი აბლაბუდისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომის, კონუსური (მხრებიანი) ან ცილინდრულ-კონუსური. კუმსია ან თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, შავად შეფერილი. კანი თხელი და საკმაოდ მკვრივი აქვს^ ცვილისებრი ფიფქით სქლად დაფარული, რაც მარცვალს მონაცრისფრო იერს აძლევს. რბილობი წვნიანია, წვენი — შეუფერავი. ახასიათებს მცირე წვრილმარცვლიანობა.

საფერავი ბეჟაშვილის საშუალო ზრდისა და მცირემოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 161 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 150-230 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა 4.3 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 15-16%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8-9 გ/ლ-ს.

მიიღება ბროწეულისფერი, ხალისიანი და ნაკლებშინაარსიანი სუფრის წითელი მშრალი ღვინო.
საფერავი ბუდეშურისებური

საფერავი ბუდეშურისებური, გრძელმარცვალა საფერავი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

საფერავის ერთ-ერთი ვარიაციაა.

ამ სახელწოდებითაა აღწერილი 1895 წელს სიმონ ქვარიანის მიერ იორის გასწვრივ მდებარე სოფლებში.

ეს ვარიაცია მეორედაა აღმოჩენილი 1934 წელს ვასილ ლოლაძის მიერ სოფელ ხაშმში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, სამ-ხუთნაკვთიანი, მცირედ ოვალური. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია სქელი ჯაგრისებურ-აბლაბუდისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ფორმის, ფრთიანი, თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური ან წაგრძელებული ფორმის, მუქი-ლურჯი ფერის. კანი თხელი და საშუალო სიმკვრივის აქვს. რბილობი საშუალო სიმკვრივისაა, წვნიანი, წვენი ოდნავაა შეფერილი, ბაცი ვარდისფერია.

საფერავი ბუდეშურისებური საშუალო ან საშუალოზე ძლიერი ზრდისა და უხვმოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე საშუალოდ 157 დღეა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 23%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6.5-7გ/ლ-ს.

მიიღება მაღალხარისხიანი სუფრის წითელი მშრალი ღვინო.
საფერავი გურიის

საფერავი გურიის, საფერავი მცვივანი, მცვინარა, მცვივანი გურული — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურიიდან. გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

სახელწოდება
ადგილობრივი მოსახლეობა მას მცვივანსაც უწოდებს და „საფერავსაც“, რადგანაც მას ძირითადად სხვა ღვინოებისთვის ფერის მისაცემად იყენებდნენ, რადგან ცალკე დაყენებული ღვინო ამ ჯიშია ნაკლებად გამძლე და დაბალი ხარისხისაა. საფერავის სახელწოდებას ეს ჯიში ვერ ამართლებს, რადგან შემფერავი ნივთიერება მარცვლის რბილობში უმნიშვბნელო რაოდენობითაა.

გავრცელება
 საუკუნის დასაწყისში გავრცელების არეალი იყო სოფლები ამაღლება, აკეთი, ძიმითი და სხვა. საუკუნის შუა წლებში შემორჩენილი იყო მხოლოდ ჩოხატაურის მიმდებარე სოფლებში ფარცხმაში, მეწიეთში, ჭაჭიეთში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი მცირე ან საშუალო ზომისაა, ოვალური ან მომრგვალო, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია საკმაოდ სქელი აბლაბუდისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი მცირე ზომისაა, ცილინდრული ფორმის, თხელი. მარცვალი წვრილია, მომრგვალო, შავი ფერის. თხელკანიანია. რბილობი მციდრედ ხორციანი და მეტად წვნიანია, მომჟავო გემოთი. წვენი უმნიშვნელოდ შეიცავს შემფერავ ნივთიერებას.

საფერავი გურიის საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. ვაზი გამოღვიძებას იწყებს მარტის ბოლოდან. ყურძენი შეთვალებას იწყებს სექტემბრის დასაწყისში, სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მესამე დეკადაში შედის. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 15,8-16%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 10,0-10,9 გ/ლ-ს.
სულეიმანიეს მეჩეთი

}
| რელიგიური_წევრობა = ისლამი
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =მოქმედი
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| საიტი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი = მიმარ სინანი
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი = მეჩეთი
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = 1557
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =დიახ
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =53
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =4
| მინარეთის_სიმაღლე =76
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 41.016111
| გრძედი =28.963889
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
სულეიმანიეს მეჩეთი — ოსმალეთის იმპერიის პერიოდის მეჩეთი სტამბოლში, თურქეთი. მეჩეთის მშენებლობა დაუკვეთა სულთანმა სულეიმან დიდებულმა და ააგო არქიტექტორმა მიმარ სინანმა. მშენებლობა დაიწყო 1550 წელს და დასრულდა 1557 წელს. მეჩეთის ქიბლას კედლის უკან მდებარეობს სულეიმან დიდებულისა და მისი მეუღლის ჰიურემ სულთნის (როქსელანა) რვაკუთხა მავზოლეუმები. 462 წლის განმავლობაში სულეიმანიეს მეჩეთი იყო ყველაზე დიდი მეჩეთი ქალაქში, სანამ 2019 წელს ჩამლიჯას მეჩეთს ააგებდნენ. სულეიმანიეს მეჩეთი სტამბოლის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ღირსშესანიშნაობაა და იქიდან იშლება ქალაქის ფართო ხედი ოქროს რქის გარშემო.

ისტორია
სულთანმა სულეიმან დიდებულმა არქიტექტორი მიმარ სინანი შეარჩია, რათა შეჰზადე მეჰმედის ხსოვნისადმი მიძღვნილი მეჩეთი აეგო. სინანის მიერ აგებულმა მეჩეთმა ისეთი შთაბნეჭდილება მოახდინა, სულთანმა არქიტექტორს სთხოვა მეჩეთი მისთვისაც აეგო. მიმარ სინანისათვის შთაგონების წყაროდ აია-სოფია და ბაიაზიდ -ის მეჩეთი იქცა. მეჩეთის აშენება გადაწყვიტეს თოფქაფის ძველი სასახლის ადგილზე, რომელიც ამ დროისათვის ჯერ კიდევ გამოიყენებოდა.

მეჩეთის ჩრდილოეთ შესასვლელის თავზე არსებული არაბული წარწერა გვაუწყებს, რომ მეჩეთის შენებლობა დაუწყიათ 1550 წელს და დაუსრულებიათ 1557 წელს. სინამდვილეში მეჩეთის დაგეგმვა დაიწყო 1550 წლამდე, ხოლო კომპლექსის ნაწილები 1557 წლის შემდეგ დასრულდა. სულეიმანიეს დიზაინი იყო ისეთი, რომ სულთან სულეიმანს წარმოაჩენდა „მეორე სოლომონად“. სულაეიმანიეს მეჩეთი ამტკიცებს სულეიმანის ისტორიულ მნიშვნელობას, მაგრამ გაცილებით პატარაა ვიდრე აია-სოფია.

მეჩეთი დაზიანდა 1660 წლის დიდი ხანძრის შედეგად და აღადგინა სულთანმა მეჰმედ -მ. გუმბათის ნაწილი 1766 წლის მიწისძვრის დროს ჩამოინგრა. პირველი მსოფლიო ომის დროს ეზო გამოიყენებოდა იარაღის საწყობად და როდესაც საბრძოლო მასალის ნაწილი აალდა, მეჩეთს კიდევ ერთი ხანძარი გაუჩნდა. 1956 წლამდე იგი სრულად აღადგინეს. მეჩეთს რესტავრაცია ჩაუტარეს 2007-2010 წლებში. მიმდებარე კომპლექსის ნაწილების აღდგენა მომდევნო ათწლეულში გაგრძელდა.

დაკრძალული პირები
სულეიმან (1494–1566)
ჰიურემ სულთანი (დაახლ. 1502–1558), სულეიმანის მეუღლე
მიჰრიმაჰ სულთანი (დაახლ. 1522–1578) სულეიმანისა და ჰიურემის შვილი
აჰმედ (1642/43–1695)
რაბია სულთანი (გ. 1712) აჰმედის მეუღლე
ასიე სულთანი (1694–1695), აჰმედისა და რაბიას შვილი
სულეიმან (1642–1691)
სალიჰა დილაშუბ სულთანი (გ. 1690) სულეიმანის დედა
საფერავი დიდთანაყვავილიანი

საფერავი დიდთანაყვავილიანი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

საფერავის ერთ-ერთი ვარიაციაა.

აღმოჩენილია 1936 წელს თელავში, ინსტიტუტის საწარმოო ნაკვეთზე. მოგვიანებით იგი აღმოაჩინეს სოფ. ნასომხარში, ბეღანასფშაზე და შაშიანში.

ბოტანიკური აღწერა
ხასიათდება უზარმაზარი დატოტვილი თანაყვავილით, რომლის სიგრძეც 38 სანტიმეტრს აღწევს, ხოლო ცალკეული ტოტები — 26 სანტიმეტრს. ყვავილების რაოდენობა ჩვეულებრივზე მეტია. სამეურნეო თვალსაზრისით ეს ვარიაცია არაა საინტერესო, რადგანაც მცირემოსავლიანია, გვიან და გაჭიანურებულად ყვავილობს, ახასიათებს ძლიერი ყვავილცვენა და ნაგვიანევი სიმწიფე. მტევანში ნორმალური მარცვლების რაოდენობა 85-ია, ხოლო წვრილი და უწიპწო მარცვლების რაოდენობა — 150. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.2%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 14.3 გ/ლ-ს.
საფერავი მეჯვრისხევის

საფერავი მეჯვრისხევის — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

ჯიშის სახელწოდება უკავშირდება გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მეჯვრისხევს.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, მომრგვალო, ხუთნაკვთიანი, მცირედ დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე სქლადაა ქეჩისებრად შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან საშუალოზე დიდია, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ფრთიანი. კუმსია ან თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, შავი ფერის. კანი თხელი და საკმაოდ მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით საშუალოდ დაფარული. რბილობი წვნიანია, წვენი — შეფერილი. გემო — სასიამოვნო, ხილის არომატით.

საფერავი მე^ვრისსევის საშუალო ზრდისა და დაბალმოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 150 დღეა, სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის საშუალო წონა 144 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 4.6 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.2%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.8 გ/ლ-ს.

მიიღება სუსტი შეფერილობის სუფრის წითელი მშრალი ღვინო.
საფერავი ფაჩხა

საფერავი ფაჩხა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური ფორმისკენ გადახრილი, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე საშუალოდაა დაფარული აბლაბუდისებრი და საშუალო სიხშირის ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, იშვიათად კონუსური ან უფორმო, მხრიანი და დატოტვილი. მხრები ხშირად მთავარი მტევნის სიგრძისაა, საშუალო სიკუმსის, ზოგჯერ თხელიც. მარცვლები საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, იშვიათად ოდნავ ოვალური, მუქი ლურჯი ფერის, თითქმის შავი. კანი თხელი და საკმაოდ მკვრივი აქვს^ ცვილისებრი ფიფქით საკმაოდ დაფარული. რბილობი ძალიან წვნიანია, წვენი ღია ვარდისფერია. ჯიშს ახასიათებს წვრილმარცვლიანობა.

საფერავი ფანხა საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 163 დღეა. მტევნის წონა 180-200 გრამია. საჰექტარო მოსავლიანობა — 6.0-7.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 16.5-19%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.5-10 გ/ლ-ს.

მიიღება მკვეთრად შეფერილი, საშუალოდ ექსტრაქტული, ნაკლებად ჰარმონიული და ხალისიანი სუფრის წითელი მშრალი ღვინო.
საფერავი მსხვილმარცვალა

საფერავი მსხვილმარცვალა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

საფერავის ერთ-ერთი ვარიაციაა.

გამოვლენილია 1932 წელს სელექციონერ ვასილ ლოლაძის მიერ.

ჩვეულებრივი საფერავისგან მტევნის აგებულებით და მარცვლის სიმსხოთი განსხვავდება. ყვავილი ორსქესიანი აქვს. სამეურნეო ნიშან-თვისებებით ჩვეულებრივ საფერავს ჩამორჩება. ერთ ძირზე მისი მოსავლიანობა მხოლოდ 1 კილოგრამია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 23%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.2 გ/ლ-ს.

საფერავი მსხვილმარცვალასგან კარგი ხარისხის წითელი ღვინო მიიღება.
საფერავი უხვმოსავლიანი

საფერავი უხვმოსავლიანი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

საფერავის კლონი №359.

გამოვლენილია 1934 წელს კახეთში სელექციონერ ვასილ ლოლაძის მიერ. მას შემდეგ გავრცელებულია გურჯაანის, თელავისა და სიღნაღის სოფლებში. უხვმოსავლიანი და ძალიან ხარისხიანი კლონია.

ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20-27%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6.8-10.0 გ/ლ-ს.

გამოსადეგია მაღალხარისხიანი სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
ნიკოლოზ იაკობაშვილი

ნიკოლოზ იაკობაშვილი (დ. 16 დეკემბერი, 1914, ჩიხა — გ. 23 ივნისი, 1989) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, ტექნოლოგი.

ბიოგრაფია
1938 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის ტექნოლოგიური ფაკულტეტი.

1943–1946 წლებში მუშაობდა კვების მრეწველობის სამინისტროს ტრესტ „საქეთერზეთში“ მთავარ ინჟინრად, 1946–1959 წლებში მმართველად. 1959–1970 წლებში იყო „საქცხიმეთერზეთის“ მმართველი, 1970 წლიდან საქართველოს კვების მრეწველობის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში ხელმძღვანელობდა ეთერზეთების მრეწველობის განყოფილებას. ნიკოლოზ იაკობაშვილის შრომები ეძღვნება ეთერზეთოვანი კულტურების ნედლეულის ბიოქიმიურ და ტექნოლოგიურ შესწავლას, ნედლეულის კომპლექსური გადამუშავების ტექნოლოგიას და გადამუშავების შედეგად მიღებული ნარჩენების გამოყენებას. მისი ინიციატივით და უშუალო მონაწილეობით თბილისში 1968 წელს ჩატარდა ეთეროვანი ზეთების მრეწველობის სპეციალისტთა მსოფლიო კონგრესი. იყო მრავალი საერთაშორისო კონკურსისა და სიმპოზიუმის მონაწილე. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები. ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1967). პროფესორი (1986). კვების მრეწველობის დარგის სპეციალისტი. საქართველოში ეთეროვანი ზეთების კვლევის ფუძემდებელი.

ჯილდოები
1988 — საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე
1961 — საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი
გრაფენი

გრაფენი — ნახშირბადის ორგანზომილებიანი ალოტროპული მოდიფიკაცია, რომელიც წარმოიქმნება ერთი ატომის სისქის ნახშირბადის ატომების ფენით. ნახშირბადის ატომები ² ჰიბრიდიზაციაშია და დაკავშირებულია - და - ბმებით ექვსკუთხა ორგანზომილებიან კრისტალურ გისოსად. ის შეიძლება წარმოდგენილი იყოს როგორც ფენიანი გრაფიტის ერთი სიბრტყე, რომელიც გამოყოფილია ნაყარი კრისტალისგან. გრაფენს აქვს მაღალი მექანიკური სიმტკიცე და რეკორდული მაღალი თბოგამტარობა. მუხტის მატარებლების მაღალი მობილურობა, რომელიც ყველაზე მაღალია ყველა ცნობილ მასალას შორის (იგივე სისქით), ხდის მას პერსპექტიულ მასალას სხვადასხვა აპლიკაციებში გამოსაყენებლად, კერძოდ, როგორც სამომავლო საფუძველს ნანოელექტრონიკაში და შესაძლებელს სილიკონის ჩასანაცვლებლად ინტეგრირებულ სქემებში.

გრაფენის სახელი მომდინარეობს „გრაფიტიდან“, რაც ასახავს იმ ფაქტს, რომ ნახშირბადის გრაფიტის ალოტროპი შეიცავს უამრავ ორმაგ ბმას. გრაფენის ფურცლის ყველა ატომი უკავშირდება თავის მეზობლებს სიგმა ბმით და გამტარობის ზოლს უწევს ელექტრონს,გამტარობა კი ვრცელდება მთელს ფურცელზე.ატომების განლაგება ქმნის ერთშრიან ფენას, რომლის სისქე მხოლოდ ერთი ატომია. ბუნებაში მუდმივად და უხვად გვხვდება გრაფიტის სახით. ადამიანი ფანქრებში გრაფიტს იყენებდა ჩვეულებრივად. გრაფიტის ერთი მილიმეტრი შეიცავს 3 მილიონ ფენა გრაფენს.

2004 წელს მასალა აღმოაჩინა კონსტანტინე ნოვოსელოვმა , მანჩესტერის უნივერესიტეტში.ნოვოსელოვს აღმოჩენის გამო ნობელის პრემია მიანიჭეს.მაღალი ხარისხის გრაფენი ადვილად იზოლირებადი აღმოჩნდა.

გრაფენი გახდა ღირებული და გამოსადეგი ნანომასალა მისი განსაკუთრებული მაღალი ჭიმვის სიმტკიცის, ელექტრული გამტარობის, გამჭვირვალობისა და მსოფლიოში ყველაზე თხელი ორგანზომილებიანი მასალის გამო.  გრაფენის გლობალური ბაზარი იყო 9 მილიონი აშშ დოლარი 2012 წელს,  უმეტესად მოთხოვნადი იყო ნახევარგამტარების, ელექტრონიკის, ელექტრო ბატარეების ,  და კომპოზიტების კვლევასა და განვითარებაზე.
გოფერისებრნი

გოფერისებრნი — ძუძუმწოვართა ოჯახი მღრღნელების რიგისა. სხეულის სიგრძე 13–35 სმ, კუდისა — 14 სმ-მდე. მამალი დედალზე დიდია. შეგუებული არიან მიწისქვეშა ცხოვრებას. თვალები და ყურები პატარაა. ძლიერაა განვითარებული საცრემლე ჯირკვლები, რომელთა სეკრეტი წმენდს თვალის რქოვანას. კუდი შიშველი ან თხელი ბეწვით დაფარული, ძლიერ მგრძნობიარე (შესაძლოა შეხების ორგანო იყოს). კიდურები ხუთთითიანი; ბრჭყალები წაგრძელებული, მოღუნული. ტუჩები ძლიერაა მიჯრილი გამოღუნულ საჭრისებზე, რაც პირის ღრუში მიწის მოხვედრისგან იცავს. ლოყებზე ძლიერ განვითარებულია ე.წ. „ტომრები“ ან „ჯიბეები“ (იხსნება გარეთ), რომელიც საჭმლის გადასატანად გამოიყენება. თმის საფარი თივთიკის გარეშეა; შეფერილები არიან შავიდან თითქმის თეთრამდე.

ცნობილია 2 ქვეოჯახის დაახლ. 6 თანამედროვე გვარი და 40-მდე სახეობა. გავრცელებული არიან ჩრდილოეთ და ცენტრალური ამერიკის ზომიერ და ტროპიკულ ოლქებში. ბინადრობენ სხვადასხვა ლანდშაფტში: უდაბნოდან მთის ტყეების ზედა საზღვრამდე. ცხოვრობენ მარტოულად. თხრიან 140 მ-მდე სიგრძის რთულ სოროებს, რომლებსაც მრავალი გვერდითი ხვრელი და 90 სმ-მდე სიღრმეზე განლაგებული საბუდარი კამერა აქვს. თხრის დროს იყენებენ საჭრისებს და თათებს. ერთნაირად სწრაფად გადაადგილდებიან როგორც თავის, ისე კუდის გამოყენებით. ზამთრის ძილი არ ახასიათებთ. ძირითადად იკვებებიან მცენარეთა მიწისქვეშა ნაწილებით; აკეთებენ მარაგებს. ბუნებრივ ეკოსისტემებში გოფერები მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ ნიადაგწარმოქმნაში: წელიწადში ერთი ცხოველი გადააადგილებს 15 კგ-მდე ნიადაგს. ამავდროულად, შეუძლიათ ზიანის მოტანაც: სოროებს თხრიან დამბებში, ჭამენ სასოფლო-სამეურნეო კულტურებს, აზიანებენ ხეების ფესვებსა და ქერქს.
ჯაბრაილ აზადალიევი

ჯაბრაილ აზადალიევი აბდულალი ოღლუ (დ. 29 ნოემბერი, 1935, მაჰმუდლუ, გაფანის რაიონი) — აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის გეოლოგიისა და გეოფიზიკის ინსტიტუტის თანამშრომელი, გეოლოგიისა და მინერალოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
ჯაბრაილ აზადელიევი დაიბადა 1935 წლის 29 ნოემბერს სომხეთის სსრ გაფანის რაიონის სოფელ მაჰმუდლუში. საშუალო განათლება მიიღო სოფელ გიღის სკოლაში, რომელიც წარჩინებით დაამთავრა. სკოლის დასრულების შემდეგ ჩააბარა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტში (ახლანდელი ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტი) „გეოლოგიისა და გეოგრაფიის“ ფაკულტეტზე.

1959 წლის ივნისში აკადემიკოს მ.ა. გაშგაის პირადი ინიციატივით დაინიშნა აზერბაიჯანის ეროვნული აკადემიის გეოლოგიის ინსტიტუტში (ამჟამად გეოლოგიისა და გეოფიზიკის ინსტიტუტი). 1961 წელს მუშაობდა სრულ ასპირანტად, შემდეგ უმცროს მეცნიერ-თანამშრომლად, მოგვიანებით კი უფროსი მკვლევარად.

1986 წლიდან ხელმძღვანელობდა „მეტასომატიზმისა და მინერალიზაციის“ განყოფილებას. 1967 წლიდან მუშაობს ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის მინერალური გეოლოგიის კათედრაზე. 1999 წლიდან არის კათედრის პროფესორი.

პროფესორი ჯაბრაი აზადალიევი 300-მდე სამეცნიერო ნაშრომის ავტორია.
არსლანთეფეს ბორცვი

არსლანთეფეს ბორცვი იგივე მელიდი (ხეთ.: და შესაძლებელია ასევე ; აქად.: ; ურარტ.: ; ლათინ.: , ბერძნ.: ) — უძველესი ქალაქი მდინარე ტოჰმის ნაპირზე (ევფრატის ზემო წელი), თურქეთი. დასახლება მელიდი იდენტიფიცირებულია ქალაქ მალათიასთან მდებარე ბორცვთან.

2021 წლის 26 ივლისს არსლანთეფეს ბორცვის სახელწოდებით შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

არსლანთეფეს ბორცვი პირველად გამოიკვლია ფრანგმა არქეოლოგმა ლუი დელაპორტმა 1932-1939 წლებში. 1946-1951 წლებში კლოდ შეფერი ატარებდა დაზვერვით სამუშაოებს ექოლოტით.

ისტორია
არსლანთეფეს ბორცვზე ადამიანის ყველაზე ადრეული საცხოვრებლები ენეოლითის ხანით თარიღდება. არსლანთეპე მნიშვნელოვანი პუნქტი გახდა გვიან ენეოლითში. ბორცვის თავზე იდგა უზარმაზარი აგურის ნაგებობა, რომლის ფუნქცია გაურკვეველია.

ურუქის პერიოდში ბორცვი განვითარდა და მოიცავდა დიდ სატაძრო კომპლექსსაც.

კულტურულად, მელიდი იყო „დიდი მესოპოტამიის ჩრდილოეთ რეგიონების“ ნაწილი, რომელიც ფუნქციონირებდა როგორც სავაჭრო კოლონია მდინარე ევფრატის გასწვრივ, და რომელსაც ნედლეული მიჰქონდა შუმერში (ქვემო მესოპოტამია). მრავალი მსგავსება იპოვეს არსლანთეფეს ამ ადრეულ ფენებსა და ბირეჯიქის (ბირეჯიქის კაშხლის სასაფლაო) გარკვეულწილად გვიანდელ ადგილს შორის, რომელიც ასევე თურქეთში, მელიდის სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობს.

ძვ. წ. 3000 წლისათვის არსლანთეფეზე ფართოდ გავრცელდა თიხის გამოწვა, რის შედეგადაც აქ გაჩნდა კავკასიური მტკვარ-არაქსის კულტურისათვის დამახასიათებელი კერამიკა.

გვიან ბრინჯაოს ხანაში, ეს ადგილი გახდა იშუვას სამეფოს უფრო დიდი რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქი ძლიერად იყო გამაგრებული, სავარაუდოდ, დასავლეთიდან ხეთების საფრთხის გამო. მასზე კულტურული გავლენა მოახდინეს ხურიტებმა, მითანმა და ხეთებმა.

ძვ. წ. 1350 წელს, ხეთების მეფე სუფილულიუმა -მა დაიპყრო მელიდი მითანის მეფე თუშრათას წინააღმდეგ ომის დროს. ამ დროისათვის მელიდი იყო იშუვას რეგიონალური დედაქალაქი მდებარე ხეთებისა და მითანის სახელმწიფოებს შორის საზღვარზე და ლოიალურად იყვნენ განწყობილი თუშრათას მიმართ. სუფილულიუმა -მა მელიდი გამოიყენა, როგორც ბაზა სამხედრო კამპანიისთვის, რათა გაენადგურებინა მითანის დედაქალაქი ვაშუქანი.

ხეთების იმპერიის განადგურების შემდეგ მელიდი გახდა ნეო-ხეთური სახელმწიფოს კამანუს დედაქალაქი, სადაც აშენდა სასახლე და დაიდგა ლომებისა და მმართველის მონუმენტური ქვის ქანდაკებები.

ძვ. წ. საუკუნეში მელიდი, სავარაუდოდ, დამოკიდებული იყო ქარხემიშზე, სადაც მეფე ქუზი-თეშუბი მეფობდა. მისი ორი შვილიშვილი, რუნტიასი და არნუვანტისი, თავდაპირველად დაინიშნენ მელიდის „ქვეყანის ბატონებად“, ხოლო მოგვიანებით ისინი ასევე გახდნენ მელიდის მეფეები.

ასურეთის მეფე ტიგლათფილესერ -თან (ძვ. წ. 1115–1077) შეტაკების შედეგად მელიდის სამეფო იძულებული გახდა ხარკი გადაეხადა ასურეთისთვის. მელიდმა აყვავებული იყო მანამ, სანამ ასურეთის მეფე სარგონ -მ (ძვ. წ. 722–705 წ.) ქალაქი არ დაარბია ძვ. წ. 712 წელს. ამავე პერიოდში, კიმერიელები და სკვითები შეიჭრნენ ანატოლიაში და ქალაქი დაკნინდა.