iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
იარაჯულები

იარაჯული (გვარი)
იარაჯული — ქართული გვარი, წარმოშობით ფშავ-ხევსურეთიდან. იგი წარმოდგება არაბულის გვარიდან და ითვლება ამ გვარის მამიშვილობის განშტოებად. გვარი დაკავშირებულია სამკურნალო მცენარე „იარაჯის“ სახელთან, რომელიც ჭრილობების („იარა“) სამკურნალოდ გამოიყენებოდა.

ისტორია
იარაჯულების წინაპართა პირველ საცხოვრებლად ითვლება ზეისტეჩო-ბაცალიგოს მხარე გორშეღმის ხეობაში, არაგვის სათავეში, ხევსურეთში. ხეობა, გუდანთან ერთად, ცნობილია როგორც ბუდე ხევსურეთი.

 საუკუნის პირველ ნახევარში, არაბულების გვარის ოჯახი ზემო ხევსურეთიდან ფშავში გადავიდა და დასახლდა სოფელ კაწალხევში. იქიდან ოთხი ძმა (მამის სახლიდან) გადავიდა საკანაპის ხეობაში, სოფელ ფუძნარის მოპირდაპირე მთაზე. მათ ააშენეს ქვითკირის სახლები და წისქვილები.

მოგვიანებით, უკეთესი სამეურნეო პირობების ძიებისას, სამი ძმა ოჯახებით ერთად გადავიდა ფშავის მთისწინეთში და დააარსეს სოფელი იარაჯულები ქუსნოს წყალზე, სადაც მათი შთამომავლები დღემდე სახლობენ.

გვარის სახელწოდება
სიტყვა "იარაჯული" უკავშირდება სამკურნალო მცენარე „იარაჯის“ სახელწოდებას, რომელსაც იყენებდნენ ჭრილობების (იარა) მოსარჩენად. იარაჯულების ფუძემდებელი ოჯახის მამას ამ მცენარით მკურნალობის გამო ზედსახელად „იარაჯი“ უწოდეს. მოგვიანებით, ეს ზედმეტსახელი გადაიქცა გვარად — იარაჯული.

– საუკუნეებში ზოგიერთ იარაჯულს მოიხსენიებდნენ ვრცელი ფორმით — არაბული-იარაჯული.

ლაფანყურის იარაჯულები
მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, რამდენიმე იარაჯული ოჯახი დოლოშიდან გადავიდა ლაფანყურში და იქ ჩამოყალიბდა ლაფანყურის იარაჯულების სახლი. ომში გაწვეული დოლოშელი იარაჯულებიდან თითქმის არავინ დაბრუნებულა.

კრწანისის ბრძოლა
1795 წელს, კრწანისის ბრძოლაში, იარაჯულების გვარიდან 11 მხედარი იბრძოდა არაგველებთან ერთად.

ზურაბ იარაჯული
აფხაზეთის ომში, 1993 წლის 16 ივლისს, დაიღუპა 24 წლის ქართველი სამხედრო მფრინავი ზურაბ იარაჯული. იგი მონაწილეობდა შეტევაში მოწინააღმდეგის კოლონაზე, როდესაც მისი სუ-25 ტიპის თვითმფრინავი ჩამოაგდეს. მან მოახერხა კატაპულტირება, მაგრამ აღმოჩნდა მოწინააღმდეგის ზურგში და გმირულად დაიღუპა გუმისთის ტყეში შეტაკების დროს, მას შემდეგ რაც უარი თქვა დანებებაზე.

ჩეჩენმა მებრძოლებმა, მისი სიმამაცით შთაგონებულებმა, პატივით დაკრძალეს და შემდგომში ზურაბის ნეშტი გადმოსვენდა სამშობლოში, სოფელ იარაჯულებში.

2013 წელს საქართველოს სახელმწიფომ მას მიანიჭა ეროვნული გმირის წოდება.

ასევე იხილეთ
ფშავი
ხევსურეთი
არაბული (გვარი)
კრწანისის ბრძოლა
აფხაზეთის ომი
იარაჯულები (თიანეთის მუნიციპალიტეტი)
ემირლერის პიკნიკის ზონა და მუზეუმი

ემირლერის პიკნიკის ზონა და მუზეუმი — მცირე მუზეუმი, რომელიც მდებარეობს მერსინის პროვინციაში, სამხრეთ თურქეთში და გამოფენს ნაშთების ადგილზე ნაპოვნ არქეოლოგიურ არტეფაქტებს და ქალაქური ტყის გარკვეულ ფაუნას.

მდებარეობა
მუზეუმი მდებარეობს მერსინის პროვინციის ემირლერის სოფელთან, კოორდინატებზე 36°49′33″ჩ.გ. 44°29′51″ა.გ. მერსინამდე მანძილი დაახლოებით 13 კილომეტრია (8.1 მილი)

მუზეუმი
ტყეების სამინისტრომ გადაწყვიტა პიკნიკის ზონის შექმნა ტოროსის მთების სამხრეთ ფერდობებზე, საიდანაც ჩანს მერსინი. მშენებლობის დროს აღმოჩენილ იქნა არქეოლოგიური ნაშთები. საგანგებო გათხრების შედეგად აღმოაჩინეს რომაული გზა, ნეკროპოლი, სარკოფაგები და ავზი, ისევე როგორც სხვა ნაპოვნი ნივთები, მათ შორის საუკუნის უნგვენტარიუმი, რომლებიც გადაიტანეს მერსინის არქეოლოგიურ მუზეუმში. ეს უკვე ცნობილი დასახლება შესაძლოა ელინისტური, რომაული ან ადრეული ბიზანტიური დასახლება ყოფილიყო.

ტყის მუზეუმი
იმავე ტერიტორიაზე ტყეების სამინისტრომ ხის კოტეჯში ტყის მუზეუმი დააარსა. მუზეუმში წარმოდგენილია ტყის მწერები, პეპლები და ფრინველები. ასევე არსებობს 5 კილომეტრიანი (3.1 მილი) საფეხმავლო ბილიკი.
თარსუსის ჩანაქალეს პარკ-მუზეუმი

თარსუსის ჩანაქალეს პარკ-მუზეუმი — მუზეუმი თურქეთში. მუზეუმის მთავარი ექსპოზიციაა ნუსრეთის მიმტვრევი ხომალდი. მუზეუმი უფასოა.

მდებარეობა
მუზეუმის ფართობია 6 000 კვადრატული მეტრი. ღია ცის ქვეშ მუზეუმი მდებარეობს თარსუსის რაიონში მერსინის პროვინციაში. ხომალდი მდებარეობს პარკში, რომელიც განლაგებულია თურქული სახელმწიფო მაგისტრალური გზის .400-ის ჩრდილოეთ მხარეს მერსინისკენ. დამხმარე შენობა განლაგებულია ხომალდის აღმოსავლეთით.

ნუსრეთი
ნუსრეთი არის ცნობილი ხომალდი, რომელიც მოქმედებდა პირველი მსოფლიო ომის დარდანელის კამპანიის საზღვაო ოპერაციების დროს. ხომალდის სიგრძეა 40 მეტრი და სიგანე 7,5 მეტრი. მისიექსპლუატაციის ვადა გავიდა 1955 წელს. 1962 წელს იგი გაიყიდა კერძო კომპანიაზე, რათა გამოეყენებინათ როგორც მშრალი ტვირთის ხომალდი. 1990 წელს იგი ჩაიძირა მერსინის ნავსადგურში.

გადარჩენის ოპერაცია
1999 წელს იგი გადაარჩინეს მერსინში მოხალისეთა ჯგუფმა. მაგრამ მისი ბედი იყო გაყიდვა, რათა გამოეყენებინათ როგორც ნედლეული ინდუსტრიაში. თარსუსის მუნიციპალიტეტმა გადაწყვიტა შეენარჩუნებინა მიმტვრეული როგორც საზღვაო გამარჯვების ხსენების საგანი. 2002 წლის 4 ოქტომბერს იგი გადაიტანეს თარსუსში მერსინიდან. მიუხედავად იმისა, რომ მერსინსა და თარსუსს შორის მანძილი მხოლოდ 27 კილომეტრია (17 მილი), მისი გადატანა 4.5 საათი დასჭირდა.თარსუსის მერმა (და 2014-2019 წლების მერსინის მეტროპოლიტენური მუნიციპალიტეტის მერმა) ბურჰანეთინ კოჯამაზმა თქვა: "ახლა გმირო ნუსრეთ, შეგიძლია კარგად იძინო შენს ადგილას ჩანაქქალეს პარკში, ეს შენი ადგილია. შენი ბედისწერა შეიცვალა. თარსუსმა და თარსუსის ხალხმა შენ შეგიყვარა" საზღვაო გამარჯვების ზეიმის დროს, რომელიც ჩატარდა 2003 წლის 18 მარტს, საზღვაო გამარჯვების 88-ე წლისთავზე. მან დაამატა, რომ თარსუსის მუნიციპალიტეტს თურქეთის საზღვაო ძალებისგან მადლობის სერტიფიკატი გადაეცა.

სატვირთო ხომალდად გამოყენების დროს იგი შეცვლილი იყო. ამიტომ ექსპერტთა ჯგუფი გაიგზავნა ჩანაქქალეში (საზღვაო ბრძოლის თეატრში), რათა შეესწავლათ ორიგინალური ხომალდის დეტალები. შესაბამისად, ხომალდი შეაკეთეს. იგი ვიზიტისთვის გაიხსნა 2003 წლის 27 დეკემბერს, თარსუსის ფრანგული ოკუპაციისგან განთავისუფლების წლისთავის დროს პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ.

სხვა ექსპონატები
დამხმარე შენობაში არის სხვა ექსპონატები გალიპოლის კამპანიის შესახებ (მათ შორის სახმელეთო ბრძოლები). თოფხანელი ჰაქი ბეის (მიმტვრეულის მეთაურის) განსაკუთრებული სექცია არის ამ შენობაში. არის სიმბოლური სამხედრო სასაფლაო, რომელიც მოიცავს სეიით ონბაშს (სეიით ჩაბუქს), რომელიც განთქმული გახდა როგორც ძალიან ძლიერი კაპრალი, რომელმაც საზღვაო ბრძოლის გადამწყვეტ მომენტში ატარა 275 კილოგრამიანი (606 ფუნტიანი) ჭურვი.

გალერეა
ფრანჩესკო ბონკომპანი

ფრანჩესკო ბონკომპანი (; დ. 21 იანვარი, 1592 — გ. 9 დეკემბერი, 1641) — იტალიელი კარდინალი. კარდინალის წოდება მიიღო 1621 წელს.

ბიოგრაფია
იგი დაიბადა სორაში. მისი მამა იყო ჯაკომო ბონკომპანი - სორას, არჩეს და არპინოს პირველი ჰერცოგი, ვინიოლას პირველი მარკიზი. დედა იყო კოსტანცა სფორცა დი სანტა ფიორე. იგი იყო პაპ გრიგოლ -ის შვილთაშვილი. იგი იყო კარდინალ ჯირონიმო ბონკომპანის ბიძა.

ფილიპო ბოლონიის უნივერსიტეტში სწავლობდა, სადაც 1615 წლის 20 მაისს მიიღო „უტროკვე იურეს“ (კანონიკური და სამოქალაქო სამართლის) დოქტორის ხარისხი. მან საეკლესიო სამსახური ნეაპოლში დაიწყო და 1607 წელს ნეაპოლის სანტა მარია აკაპელას აბატ-კომენდატორი გახდა. რომში გადასვლის შემდეგ, 1615 წელს იგი აპოსტოლური ხელმოწერის სამართლისა და მადლის ტრიბუნალების რეფერენდარად დაინიშნა. 1621 წელს მოკლე დროის მანძილზე ფერმოს ვიცე-გუბერნატორიც იყო.

იგი კარდინალ-დიაკონად 1621 წლის 19 აპრილის კონსისტორიაზე აირჩიეს, სადაც მიიღო განსაკუთრებული ნებართვა (რადგან მისი ბიძაც საკრებულოში იყო).

1623 წელს მონაწილეობა მიიღო კონკლავში, რომელმაც ურბან პაპად აირჩია. 1626 წელს რომში დაბრუნდბა და იმავე წელს ნეაპოლის მიტროპოლიტის წოდება მიიღო. გარდაიცვალა ნეაპოლში და დაკრძალეს ადგილობრივ საკათედრო ტაძარში.
სარაბის სახანო

სარაბის სახანო — ნახევრადავტონომიური ტერიტორიული ერთეული ჩრდილო-დასავლეთ ირანში (თანამედროვე აღმოსავლეთ აზერბაიჯანის პროვინცია), რომელიც არსებობდა საუკუნის მეორე ნახევრიდან საუკუნის დასაწყისამდე. სახანოს მართავდა შიიტური კონფესიის თურქიზებული ქურთული წარმოშობის შაკაკის ტომის წარმომადგენლები. ცენტრი ქალაქი სარაბი იყო, რომელიც სტრატეგიულად მნიშვნელოვან რეგიონში მდებარეობდა და მნიშვნელოვან პოლიტიკურ-ადმინისტრაციულ და სამხედრო-სტრატეგიულ ფუნქციებს ასრულებდა.

ისტორია
სარაბის სახანოს შექმნა მჭიდროდ უკავშირდება შაკაკის ტომის ისტორიულ გადაადგილებებსა და ირანში შექმნილ ძალაუფლებრივ არასტაბილურობას. შაკაკები იყვნენ ქურთული წარმოშობის მომთაბარე ტომი, რომლებიც დასავლეთ ირანის მთიანეთში ცხოვრობდნენ. საუკუნის დასაწყისში ისინი სახლობდნენ მეშკინის რეგიონში. მათი რელიგიური იდენტობა შიიტური იყო, თუმცა დროთა განმავლობაში თურქულენოვან კულტურაში ჩაებნენ, რაც უკავშირდება როგორც რეგიონში არსებული ეთნიკურ-ლინგვისტური კონტაქტების გაძლიერებას, ისე პოლიტიკურ აუცილებლობას.

ნადირ შაჰ აფშარის (1736–1747) მმართველობისას შაკაკები ხორასანში გადაასახლეს, რაც შაჰის მიერ განხორციელებული ცენტრალიზაციის პოლიტიკის ნაწილი იყო. 1747 წელს, ნადირ შაჰის მკვლელობის შემდეგ, რომელიც ირანში პოლიტიკური დესტაბილიზაციის საფუძველი გახდა, შაკაკის ტომმა ირანის აზერბაიჯანში დაბრუნება მოახერხა. თუმცა ისინი აღარ დასახლებულან ძველ მიწებზე მეშკინში (რომელიც უკვე შაჰსევენების ტომის ხელში იყო), არამედ აირჩიეს ახალი არეალი — სარაბის, მიანისა და გარშემო ტერიტორიები. რელიგიურად ტომი შიიტურ ისლამს მისდევდა, რაც, თავის მხრივ, უზრუნველყოფდა მის ლეგიტიმაციას ირანში იმ პერიოდის შიიტურ სახელმწიფოებრივ გარემოში. ტომური იდენტობა ამ კონტექსტში მჭიდროდ იყო დაკავშირებული რეგიონულ პოლიტიკასთან, რაც ასახავდა ეთნიკურად შერეულ და მრავალკონფესიურ სინამდვილეს.

სარაბის სახანოს საბოლოო გაუქმება შედარებით გარდამავალი პროცესი იყო, რომელიც თანდათანობითი ინტეგრაციის გზით განხორციელდა ყაჯართა ცენტრალურ ადმინისტრაციაში საუკუნის დასაწყისში. განსაკუთრებით ფათ ალი შაჰის მმართველობის წლებში (1797–1834), სახანოების ავტონომიის შემცირება და ირანის ცენტრალიზაცია დაჩქარდა, რასაც თან ახლდა ტრადიციული ფეოდალური სტრუქტურების დაშლა.
ლუციუს ლუსციუს ოკრეა

ლუციუს ლუსციუს ოკრეა იყო საუკუნის რომაელი სენატორი. ის იყო კონსული 77 /78 წელს. ოკრეა ძირითადად წარწერებიდან არის ცნობილი.

ოკრეა 73/74 წელს იმპერატორებმა ვესპასიანემ და მისმა ვაჟმა ტიტუსმა წელს პატრიციებს შორის აირჩიეს; უეჭველად, ოთხი იმპერატორის წელს მისი მხარდაჭერისთვის ჯილდოდ. მიუხედავად იმისა, რომ პატრიციების ორდენის წევრობა პირს საშუალებას აძლევდა გამოეტოვებინა კონსულობის მისაღწევად საჭირო რამდენიმე ეტაპი, ცნობილია, რომ იგი ლიკიისა და პამფილიის სახელმწიფო პროვინციის გუბერნატორი იყო ხანგრძლივი ვადით, 74/75 წლიდან 75/76 წლამდე. კონსულად მუშაობის შემდეგ ოკრეა 90/91 წლებში აზიის პროკონსულ-გუბერნატორი იყო, რაც წარმატებული სენატორული კარიერის მწვერვალად ითვლება. ამ მოვლენების შემდეგ მისი ცხოვრება უცნობია.
ჰათაის არქეოლოგიური მუზეუმი

} ) — ანთაქიის, თურქეთის არქეოლოგიური მუზეუმი. ის ცნობილია რომაული და ბიზანტიური ეპოქის მოზაიკების ვრცელი კოლექციით. მუზეუმი მდებარეობს ანთაქიაში, ჰათაის მთავარ ქალაქში. მუზეუმის მშენებლობა დაიწყო 1934 წელს ფრანგი არქეოლოგის და ძველეულთა ინსპექტორის კლოდ მ. პროსტის რეკომენდაციით. ის დასრულდა 1938 წელს და თურქეთის კონტროლის ქვეშ მოექცა 1939 წელს, ჰათაის თურქეთთან გაერთიანების შემდეგ. მუზეუმი საზოგადოებისთვის გაიხსნა 1948 წელს და ხელახლა გაიხსნა 1975 წელს რენოვაციისა და გაფართოების შემდეგ. ძველი ადგილი დაცარიელდა და მუზეუმი ახლა ახლად აშენებულ მუზეუმშია (მეორე ფაზის გახსნის თარიღი 2019 წელი), ძველზე ბევრად უფრო დიდი და ისეთი ექსპონატებით, რომლებიც ნაწილობრივ ბოლო დროს იქნა ამოთხრილი.

3,500 კვ.მ მოზაიკით, რომელიც 10,700 კვ.მ გამოფენის სივრცეში და 32,754 კვ.მ საერთო შიდა სივრცეშია წარმოდგენილი, მუზეუმი ითვლება მსოფლიოში ყველაზე დიდ მოზაიკურ მუზეუმად.

მუზეუმმა გარკვეული ზიანი მიიღო 2023 წელს მომხდარი თურქეთ-სირიის მიწისძვრისგან.

კოლექცია
ჰათაის აქვს მოზაიკების მდიდარი კოლექცია, რომელიც მიეკუთვნება ელინისტურ და რომაულ ეპოქას და საუკუნეებში. ისინი ნაპოვნია ძველ ქალაქებში: დაფნე, სელევკია პიერია (სამანდაღ), ანტიოქია და თარსუსი.

მოზაიკებზე გამოსახული ყველაზე ცნობილი ფიგურებია: მთვრალი დიონისე, ორფევსი, მოცეკვავეები, მიტოვებული არიადნე დეფნედან (იაქტო). სვეტის კაპიტელები, საკურთხეველი, საკულტო გამოსახულება, ბარელიეფი, ფრესკა და ქანდაკებები მიეკუთვნება ხეთებიდან რომაულ პერიოდამდე. ისინი ნაპოვნია ამიკის ვაკეზე მდებარე კურგანებში ჩატარებული გათხრებისას. მუზეუმში არსებული ნამუშევრები განლაგებულია იმის მიხედვით, სად იქნენ ნაპოვნი.

გათხრები ჩატარებულია კურგანებში, ტელებში და ნანგრევებში, როგორიცაა გუნეიდე, დეჰეპი, ჩათალჰოიუქი, ტაინატი, ალ მინა, აჩ-ანა, დეფნე-ჰარბიე და ა.შ. კოლექცია ასევე მოიცავს ანთაქიიდან და მისი მიმდებარე რეგიონებიდან მოძიებულ ნივთებს.

მუზეუმის კოლექცია ასევე მოიცავს ნივთებს, რომლებიც ასახავს რეგიონის ხელოვნებასა და კულტურას პალეოლითის ხანიდან დღემდე. ნივთები გამოფენილია კედლის ნიშებში. ოთახის სხვა კედლებთან არის ვიტრინები, რომლებშიც გამოფენილია იშვიათი მონეტების კოლექცია ქრონოლოგიური თანმიმდევრობით. მუზეუმის ბაღში გამოფენილია რომაული პერიოდის სარკოფაგები, სამშენებლო ქვები და წყლის ჭურჭელი. 1999 წელს გერმანელმა არქეოლოგმა იუთა მეიშნერმა მიიღო ნებართვა ჰათაის არქეოლოგიური მუზეუმიდან ბერძნული და რომაული ქანდაკებების შესასწავლად და გასაცნობად. 2012 წლის დასაწყისში მუზეუმის კოლექციის ნაწილი დიგიტალიზდა მუზეუმში ვიზიტორთა რიცხვის გაზრდის ძალისხმევის ფარგლებში.

რესტავრაცია
2014-2015 წლებში მიმდინარე რესტავრაცია შეჩერდა მას შემდეგ, რაც რამდენიმე მნიშვნელოვანი ნამუშევარი დაზიანდა და ადგილობრივმა მედიამ საზოგადოების ყურადღება მიაპყრო ამ საკითხზე.
ნარლიქუიუს მუზეუმი

ნარლიქუიუს მოზაიკის მუზეუმი — პატარა მუზეუმი ნარლიქუიუში, თურქეთში, რომელიც მოიცავს რომაული აბანოს ნაშთებს მოზაიკური ფილების იატაკით. მოზაიკა გამოსახავს ქარიტებს.

მდებარეობა
ნარლიკუიუ არის ქალაქი სილიფკეს ილჩეში (რაიონი) მერსინის პროვინციაში. ნარლიქუიუ მდებარეობს სილიფკედან 20 კილომეტრის (12 მილის) და მერსინიდან 65 კილომეტრის (40 მილის) დაშორებით. ის მდებარეობს პატარა ხმელთაშუაზღვისპირა ყურეში, რომელსაც მტკნარი წყალი კვებავს. მუზეუმი დაცული ტერიტორიაა და მდებარეობს რესტორნების უკან.

ისტორია
რომის იმპერიის დროს ნარლიქუიუს პორტო კალამიე ეწოდებოდა. ახ. წ. საუკუნეში, პოიმენიოსმა, ახლომდებარე კორიკუსის (თანამედროვე კიზკალესი) რომაელმა გუბერნატორმა, დაუკვეთა აბანოების კომპლექსი პორტო კალამიეში. აბანოს წყლის წყარო იყო მიწისქვეშა ნაკადი ღრმულიდან სახელად ჯენეთი, რომელიც მდებარეობს ტავრის მთებში, პორტო კალამიედან 1.1 კილომეტრის (0.68 მილის) ჩრდილო-დასავლეთით. აბანო შემორჩა და 1976 წელს აშენდა 65.28 მ² (702.7 კვ. ფუტი) შენობა აბანოს განსათავსებლად. შენობა ახლა კულტურის სამინისტროს ზედამხედველობის ქვეშ მუშაობს, როგორც უფასო მუზეუმი.

მოზაიკა
აბანოს შესასვლელზე წარწერა ბრძანებს:

წარწერის ავტორი უცნობია.

ნახსენები იმპერატორები ალბათ იყვნენ არკადიუსი (378-408) და ჰონორიუსი (384-423). წმინდა კუნძულები არის მარმარილოს ზღვის პრინცის კუნძულები (ადალარი).

აბანოს იატაკი მოზაიკაა. მოზაიკა გამოსახავს ქარიტებს - აგლაიას, ევფროსინეს და თალიას, ასევე რამდენიმე პატრიჯს და მტრედს. მოზაიკის ადგილობრივი სახელწოდებაა (ქართულად: „სამი ლამაზმანი“). მოზაიკა მიუთითებს აფროდიტეს ნათლისღების მითოლოგიურ ისტორიაზე.
ნათანზი

ნათანზი — ქალაქი ირანში, ნათანზის შაჰრესტანის ცენტრალურ რაიონში, ისპაჰანის ოსტანი, რომელიც წარმოადგენს როგორც ოლქის, ასევე რაიონის დედაქალაქს. მდებარეობს ქაშანიდან 70 კილომეტრში სამხრეთ-აღმოსავლეთით.

დემოგრაფია
2006 წლის ეროვნული აღწერის დროს ქალაქის მოსახლეობა შეადგენდა 12 060 ადამიანს, რომლებიც ცხოვრობდა 3 411 ოჯახში. 2011 წლის შემდეგმა აღწერამ დაითვალა 12 281 ადამიანი და 3 829 ოჯახი. 2016 წლის აღწერით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენდა 14 122 ადამიანს 4 564 ოჯახში.

გეოგრაფია
ნათანზი მდებარეობს ისპაჰანიდან 120 კმ-ზე ჩრდილო-აღმოსავლეთით და ირანის მთავარ ჩრდილოეთ-სამხრეთის გზაზე. მისი სიმაღლე ზღვის დონიდან 1666 მეტრია. თეირანსა და ნათანზს შორის მანძილი 326 კმ-ია და მანქანით დაახლოებით 4 საათი სჭირდება. კარკასის მთების ქედი (კუჰ-ე კარკასი) (რაც ნიშნავს „სვავების მთას“), 3 899 მეტრის სიმაღლეზე მდებარეობს ქალაქთან ახლოს.

კლიმატი
ქალაქის საშუალო ტემპერატურა არის 15,5 ° და საშუალო წლიური ნალექი 195 მმ-ია.

ბირთვული ობიექტი
2002 წელს ირანის წინააღმდეგობის ეროვნულმა საბჭომ გაამხილა ნათანზში ურანის გამდიდრების გამოუცხადებელი ობიექტის არსებობა, რამაც გამოიწვია შეშფოთება ირანის ბირთვული პროგრამის შესახებ.

ნათანზის ბირთვული ობიექტი ირანის ბირთვული პროგრამის ნაწილია. იგი მდებარეობს ქალაქიდან დაახლოებით 33 კმ ჩრდილო-დასავლეთითმთავარი გზის მახლობლად და ზოგადად აღიარებულია, როგორც ირანის ცენტრალური ობიექტი ურანის გამდიდრების საქმეში, სადაც ამჟამად ფუნქციონირებს 19 000-ზე მეტი გაზური ცენტრიფუგა და მათი თითქმის ნახევარი იკვებება ურანის ჰექსაფლუორიდით.

2025
„როიტერის“ ცნობით, 2025 წლის ივნისში ირანზე თავდასხმის დროს ამ ტერიტორიაზე აფეთქებები მოხდა.

2025 წლის 22 ივნისის ღამე აშშ-მა დაბომბა ნათანზის ბირთვული ობიექტი.
ქაჰრამანმარაშის განთავისუფლების მუზეუმი

ქაჰრამანმარაშის განთავისუფლების მუზეუმი — მინიატურული ფიგურების მუზეუმი
ქაჰრამანმარაში, თურქეთი.

მდებარეობა და ისტორია
მუზეუმი მდებარეობს ქაჰრამანმარაშის ციხეში კოორდინატებზე 37°35′12″ჩ.გ. 36°55′33″ა.გ. ეს არის ერთსართულიანი შენობა. ის აშენდა ქაჰრამანმარაშის მეტროპოლიტენური მუნიციპალიტეტის მიერ და მომსახურების დაწყება მოხდა 2013 წლის 10 თებერვალს.

მუზეუმის თემატიკა
პირველი მსოფლიო ომში ოსმალეთის იმპერიის დამარცხების შემდეგ, ოსმალური არმია განიარაღდა მუდროსის ზავის შესაბამისად. მიუხედავად იმისა, რომ ოსმალეთის იმპერია დათანხმდა უზარმაზარი ტერიტორიების მიცემაზე, მათ შორისა ახლანდელი სირია და ერაყი, მოკავშირეებმა შემდგომ შეინარჩუნეს კონტროლის უფლება ოსმალეთის იმპერიისგან დარჩენილი ტერიტორიაზე, კერძოდ თურქეთ. 1919 წლის 22 თებერვალს ქაჰრამანმარაში ოკუპირებული იქნა ბრიტანული არმიის ძალების მიერ. თუმცა, ბრიტანულმა მხარემ ქალაქი ფრანგულ არმიას გადასცა 1919 წლის 29 ოქტომბერს. ფრანგული ჯარების ნაწილი შედგებოდა ფრანგული უცხოური ლეგიონისგან, რომელიც ადგილობრივი სომხებისგან იყო შედგენილი. 31 ოქტომბერს სომეხი ლეგიონერების ჯგუფმა ქალთა ჰამამის (საზოგადოებრივი აბანაო) წინ სკანდალი დაიწყო, ცდილობდნენ ქალის ჩადრის ჩამოგლეჯვას. ლეგიონერებსა და თურქებს შორის ჩხუბის შედეგად რამდენიმე თურქი და სომეხი მოკლეს. რძეზე მყიდველი სუთჩუ იმამი ცნობილია როგორც პირველი, ვინც ცეცხლი გახსნა. ის ახლა ითვლება ქაჰრამანმარაშის წინააღმდეგობის ერთ-ერთ სიმბოლოდ. 26 ნოემბერს ფრანგმა მეთაურმა ჩამოწია ოსმალური დროშა, რომელიც ჯერ კიდევ ღია იყო ციხეზე და ამ მოვლენამ სამოქალაქო დაპირისპირება გამოიწვია. დაპირისპირებამ 22-დღიანი ბრძოლა გამოიწვია ფრანგულ არმიასა და თურქ ნაციონალისტებს შორის 1920 წლის 21 იანვრიდან 12 თებერვლამდე, რომელიც თურქული მხარის გამარჯვებით დასრულდა.

გამოფენა
მიუხედავად იმისა, რომ მუზეუმის თემატიკა ისტორიაა, არც ერთი ისტორიული არტეფაქტი არ არის გამოფენილი. მუზეუმი ფაქტობრივად არის სახლების, ადამიანების და ა.შ. მინიატურული მოდელების გამოფენა, რომლებიც სიმბოლოსფეროდ წარმოაჩენენ ქაჰრამანმარაშის განთავისუფლებას 1919-1920 წლებში.

მუზეუმის დარბაზი კვადრატული ფორმისაა და კედლის გასწვრივ დაახლოებით ათი თანმიმდევრული სცენაა, თითოეული სცენა ამ ეპიზოდის სხვადასხვა მოვლენას ასახავს. პირველი სცენა ბრიტანული ჯარების ჩამოსვლას ასახავს, ხოლო ბოლო სცენა ფრანგული ჯარების გასვლის შემდეგ ზეიმს აჩვენებს.

მუზეუმის სცენები
მერსინის საზღვაო მუზეუმი

მერსინის საზღვაო მუზეუმი — საზღვაო მუზეუმი მერსინში, თურქეთი.

გეოგრაფია
მუზეუმი მდებარეობს მერსინის იენიშეჰირის მუნიციპალიტეტში. იგი განთავსებულია ადნან მენდერესის ბულვარზე და დაახლოებით 100 მეტრით (330 ფუტი) არის დაშორებული ხმელთაშუა ზღვისგან. ის მდებარეობს მერსინის არქეოლოგიური მუზეუმის გვერდით. მუღდათის მეჩეთი მუზეუმის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარეობს. მისი მთლიანი ფართობი (ეზოს ჩათვლით) არის 8,044 კვადრატული მეტრი (86,580 კვადრატული ფუტი). შენობის ძირითადი ფართობი არის 1,850 კვადრატული მეტრი (19,900 კვადრატული ფუტი).

ისტორია
მერსინი არის თურქეთის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პორტი. თურქეთის საზღვაო ძალებმა გადაწყვიტა იქ საზღვაო მუზეუმის დაფუძნება და მშენებლობა დაიწყო 2009 წლის 16 სექტემბერს. მერსინის საზღვაო მუზეუმი არის თურქეთში მეოთხე საზღვაო მუზეუმი სტამბოლის, ჩანაქკალეს და ისკენდერუნის შემდეგ. იგი საზოგადოებისთვის გაიხსნა 2011 წლის 14 ივლისს.

მუზეუმი
400 კვადრატული მეტრის (4,300 კვადრატული ფუტი) მთავარ დარბაზში გამოფენილია ისეთი ობიექტები, როგორიცაა უნიფორმები, იარაღი, ისტორიული საბრძოლო გემების მოდელები და ცნობილი ბრძოლების ნახატები, ასევე ადმირალების პორტრეტები, როგორიცაა ჩაკა ბეი, უმურ ბეი, პირი რეისი და ჯეზაირლი ღაზი ჰასან ფაშა. ინტერაქტიული ჩვენების დარბაზში ვიზიტორებს შეუძლიათ ნახონ ვიდეოები კრეისერ ჰამიდიეს, მაჰმუდიეს, პრევეზას ბრძოლისა და ჰაირედინ ბარბაროსას, ნაღმოვანი ნუსრეტის და კრეისერ იავუზის შესახებ. უფრო დიდი სამხედრო ტექნიკა, როგორიცაა რადარი, ტორპედოები და სხვა, გამოფენილია მუზეუმის ეზოში.

გალერეა
გაზიანთეფის არქეოლოგიური მუზეუმი

გაზიანთეფის არქეოლოგიური მუზეუმი — არქეოლოგიური მუზეუმი, რომელიც მდებარეობს გაზიანთეფის ქალაქში, თურქეთი. იგი რამდენიმე წლის განმავლობაში ინახავდა მოზაიკების კოლექციას, რომელთა უმეტესობა ამოთხრილი იყო ძველი რომაული ქალაქის ზეუგმას ნაშთებიდან. ახლა ეს მოზაიკები ახალ მუზეუმში - ზეუგმას მოზაიკების მუზეუმშია განთავსებული. ექსპოზიციების განახლების შემდეგ მუზეუმი ახლა ინახავს რეგიონში აღმოჩენილი ნაშთების შესანიშნავ კოლექციას. ექსპონატებში შედის პალეოლითის ხანის არტეფაქტების კოლექცია; ბრინჯაოს ხანის ნეკროპოლისის ნივთები; ხეთური, სპარსული, რომაული, ელინისტური და კომაგენეს ხელოვნების ნაწარმოებები და მინაწარმოები; ოსმალური და ისლამური მონეტები და მედალიონები; ასევე მამონტის ჩონჩხი. მუზეუმს დართული აქვს ბაღი, რომელშიც განთავსებულია ქვის არტეფაქტების შერჩეული კოლექცია, მათ შორის წარმართული საფლავის ქვები ზეუგმადან, ქრისტიანული საფლავის ქვები და ხეთური ქანდაკებები.

მუზეუმი თავის ამჟამინდელ სახეში 2005 წლიდან არსებობს, როდესაც იგი მნიშვნელოვნად გაფართოვდა ახლად აღმოჩენილი ზეუგმას მოზაიკების განსათავსებლად.
ზია გოქალფის მუზეუმი

ზია გოქალფის მუზეუმი — სახლ-მუზეუმი, რომელიც ეძღვნება ზია გოქალფს მდებარეობს დიარბაქირში, თურქეთში.

მუზეუმი მდებარეობს დიარბაქირის ისტორიულ სურის რაიონში. ის ახლოს არის დიდი მეჩეთისა და ჯაჰით სითქი თარანჯის მუზეუმთან.

ზია გოქალფი (1876–1924) იყო თურქული ნაციონალისტური მოძრაობის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ინტელექტუალი და სპიკერი. მუზეუმის შენობა არის სახლი, სადაც ის დაიბადა და გაიზარდა. შენობა აშენდა 1808 წელს. 1953 წელს სახლი იყიდა კულტურის სამინისტრომ და სახლ-მუზეუმად გაიხსნა 1956 წლის 23 მარტს.

შენობას აქვს პირველი სართული და მეორე სართული. ბაზალტის ქვისგან აშენებული სახლი შედგება სამი ნაწილისგან ეზოს გარშემო. დიარბაქირის სხვა ისტორიული სახლებისგან განსხვავებით, სახლის აუზი მოთავსებულია აივანში და არა ეზოში.

ხანძარი
2014 წლის 7 სექტემბერს ბრბოს ჯგუფი თავს დაესხა სახლს და სახლში არსებულ ავეჯს ცეცხლი წაუკიდა. ძვირფასი წიგნები და ავეჯი დაიწვა და მუზეუმი დროებით დაიხურა ვიზიტებისთვის. აიდინლიქის გაზეთის თანახმად, ნიღბებიანი ბრბო -ს ორიენტირებული ჯგუფი იყო.
ჯაჰიდ სითკი თარანჯის მუზეუმი

ჯაჰიდ სითკი თარანჯის მუზეუმი — ისტორიული სახლი და მუზეუმი, რომელიც ეძღვნება ჯაჰით სითქი თარანჯს დიარბაქირში, თურქეთში.

მუზეუმი მდებარეობს დიარბაქირის ისტორიულ სურის რაიონში, დიდი მეჩეთის ახლოს.

მუზეუმის შენობა იყო სახლი, სადაც დაიბადა ჯაჰით სითქი თარანჯი (1910–1956), ცნობილი პოეტი. შენობა აშენდა 1733 წელს. ეს არის ორსართულიანი სახლი. სამშენებლო მასალაა ბაზალტის ქვა. შენობა შედგება ოთხი სიმეტრიული ნაწილისგან კვადრატული ეზოს გარშემო. ეს ნაწილები არის ტრადიციული საცხოვრებელი ოთახები სხვადასხვა სეზონებში: ჩრდილოეთი ზაფხულში, აღმოსავლეთი გაზაფხულზე, სამხრეთი ზამთარში და დასავლეთი შემოდგომაზე. შენობაში 14 ოთახია. ჯაჰით სითქი თარანჯი დაიბადა უდიდეს ოთახში, ე.წ. „ბაშოდაში“ (ქართულად: მთავარი ოთახი), ზაფხულის სექციაში.

1973 წელს სახლი იყიდა კულტურის სამინისტრომ და ვიზიტებისთვის გაიხსნა 1973 წლის 29 ოქტომბერს, რესპუბლიკის გამოცხადების 50-ე წლისთავზე. 2003 წელს ის აღდგა.

152 გამოფენილი ნივთი წარმოადგენს ჯაჰით სითქი თარანჯისა და მისი ოჯახის წევრების პირად ნივთებს.
ჩხრეკა

ჩხრეკა — სისხლის სამართლის პროცესში საგამოძიებო ქმედება, რომელიც ტარდება იმ იარაღის, საგნის აღმოსაჩენად და ამოსაღებად, რასაც დანაშაულის კვალი ატყვია, ასევე, დანაშაულის გზით მოპოვებული ნივთის, ფასეულობის, სხვა საგნისა და დოკუმენტის აღმოსაჩენად, რომლებიც საჭიროა საქმის გარემოებათა გასარკვევად, აგრეთვე, ძებნილი პირირისა და გვამის აღმოსაჩენად.

საქართველოს კანონმდებლობით, ჩხრეკა უნდა ტარდებოდეს მოსამართლის ბრძანებით, რომელიც გაიცემა მომკვლევის, გამომძიებლის, პროკურორის შუამდგომლობის საფუძველზე. ჩხრეკა ტარდება დამსწრეთა, ხოლო საჭიროების შემთვევაში სპეციალისტის მონაწილეობით. ჩხრეკის შესახებ დგება ოქმი კანონით დადგენილი წესით.
სახელმწიფო საიდუმლოება

სახელმწიფო საიდუმლოება — კანონმდებლობით გასაიდუმლოებული ინფორმაცია.

საქართველოში სახელმწიფო საიდუმლოს განეკუთვნება ინფორმაცია,რომელიც მოიცავს სახელმწიფო საიდუმლოების შემცველ ცნობებს თავდაცვის, ეკონომიკის, საგარეო ურთიერთობის, სახელმწიფო უშიშროების და მართლწესრიგის დაცვის სფეროში,რომელთა გამჟღავნებას ან დაკარგვას შეუძლია,ზიანი მიაყენოს საქართველოს სუვერენიტეტს,კონსტიტუციურ წყობილებას,პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ინტერესებს.
საგამოძიებო კომისია

საგამოძიებო კომისია — საკანონმდებლო წარმომადგენლობით ორგანოში (პარლამენტში) შექმნილი კომისია, რომელიც იქმნება განსაზღვრული ვადით და აქვს კონკრეტული ფაქტების გამოძების უფლებამოსილება. პარლამენტის საგამოძიებო კომისიას არ აქვს ის უფლებები, რაც პროკურატურას და შინაგან საქმეთა სამინისტროს, მაგრამ კანონმდებლობის მიხედვით, მას შეუძლია განსახილველ საკითხზე მოწმეების დაკითხვა და ყველა სამთავრობო სტრუქტურის წარმომადგენელი ვალდებულია, წარდგეს კომისიის წინაშე მისი გამოძახების შემთხვევაში.

საგამოძიებო კომისიის დასკვნას არ გააჩნია პირდაპირი იურიდიული ძალა და მას მხოლოდ სარეკომენდაციო ხასიათი აქვს, მაგრამ, ამ დასკვნის მიხედვით, პარლამენტს შეუძლია გარკვეული გადაწყვეტილების მიღება, ხოლო პროკურატურას — სისხლის სამართლის საქმის აღძვრა.