iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კვირიკე I

კვირიკე (გ. 918) — კახეთის მთავარი (ქორეპისკოპოსი) 892-918 წლებში. მისი მმართველობის დროს ადგილი ჰქონდა მთელ რიგ ახალ მოვლენებს. ეს ის დროა, როცა აზერბაიჯანში იქმნება საჯიდების ძლიერი სახელმწიფო. 907-914 წლებში საჯმა აბულ კასიმმა დალაშქრა და ააოხრა საქართველოს მთელი რიგი პროვინციები. კახეთმა შეძლო ამ შემოსევის თავიდან აცილება: არაბთა მიერ უჯარმისა და ბოჭორმის ციხეების დაკავების შემდეგ კვირიკე -მა აბულ კასიმს მორჩილება აღუთქვა და სამთავრო აოხრებას გადაარჩინა.

საჯთა ახალმა შემოსევამ დიდად დააზარალა და დაასუსტა კახეთის მეზობელი პოლიტიკური ერთეულები. კახეთი სარგებლობს ამ მდგომარეობით და თავისი ტერიტორიების გაფართოებაზე ზრუნვას იწყებს. დაახლოებით 915 წელს კვირიკე -მა აფხაზთა მეფე კონსტანტინე -თან ერთად გაილაშქრა ჰერეთის წინააღმდეგ. მოკავშირეებმა დაიპყრეს და გაინაწილეს ჰერეთის პუნქტები არიში (ახლანდელი მთისძირი), გავაზი (ახლანდელი ახალსოფელი), ორჭობი. კვირიკე -ს ერგო ორჭობი. რამდენიმე ხნის შემდეგ ჰერეთის მეფემ ადარნასე პატრიკმა ისარგებლა კახეთის სამთავროს საგარეო-პოლიტიკური ვითარების გართულებით და დაკარგული ტერიტორიები დაიბრუნა.
კვირიკე III

კვირიკე — კახეთ-ჰერეთის მეფე 1010/1014-1037 წლებში.

ცხოვრება
კვირიკე -ს მმართველობის დროს სამეფომ სახელმწიფოებრივ, ადმინისტრაციულ და სამხედრო ძლიერებას მიაღწია. კვირიკე -მ გააერთიანა კახეთ-ჰერეთი და მიიღო მეფის ტიტული. სამეფო დაყო ადმინისტრაციულ ერთეულებად - 7 საერისთავოდ (რუსთავის, კვეტერის, პანკისის, ხორნაბუჯის, ვეჯინის, მაჭის და შტორის). სამეფოს დედაქალაქი გახდა თელავი. დაახლოებით 1027-1032 წწ. კვირიკე -ის ინიციატივით მოეწყო კოალიციური ლაშქრობა განძის ამირა ფადლონის წინააღმდეგ. მონაწილეობდნენ ქართლის ფეოდალები ლიპარიტ ბაღვაში და ივანე აბაზასძე, თბილისის ამირა ჯაფარი და სომეხთა მეფე დავითი. მდინარე ეკლეცზე საქართველოს ლაშქარმა ფადლონი დაამარცხა. დაახლოებით ამავე წლებში კვირიკე -მ სძლია ოსთა მეფე ურდურეს, ბრძოლაში ურდურე მოკლეს. 1037 წელს კვირიკე მონაწილეობდა ლიპარიტ ბაღვაშის მიერ თბილისის ამირის წინააღმდეგ მოწყობილ ლაშქრობაში. თბილისის ხანგრძლივი ალყის დროს კვირიკე მოუკლავს ოს მონას "სისხლისათვის ოვსთა მეფისა ურდურესი" (ვახუშტი ბატონიშვილი).

საფლავის აღმოჩენა
2017 წლის 23 აგვისტოს კალაურის ნათლისმცემლის სამონასტრო კომპლექსში აღმოაჩინეს „რანთა და კახთა მეფის“ საფლავი, როგორც სპეცილისტები ვარაუდობენ ეს საფლავი ეკუთვნის კახეთის მეფე კვირიკე -ს.

ინფორმაცია საფლავის აღმოჩენის შესახებ საქართველოს ჩოხოსანთა საზოგადოების წევრმა ზვიად სეხნიაშვილმა სოციალური ქსელის მეშვეობით გამოაქვეყნა. მისი ინფორმაციით, ნათლისმცემლის სამონასტრო კომპლექსის მთავარი ტაძრის მარჯვენა ეკვდერის რესტავრაციისა და გაწმენდის პროცესში, აღმოაჩინეს საუკუნის საფლავი, სადაც წარწერის მიხედვით განისვენებს "რანთა და კახთა მეფე...".

თუმცა როგორც კულტურის სამინისტრომ გაავრცელა ინფორმაცია სოფელ კალაურის ტაძარში ნაპოვნი სამარხი კვირიკე -ის არ აღმოჩნდა.
კაცია II დადიანი

კაცია დადიანი (გ. 1788, მარტვილი) — ოდიშის მთავარი 1758-1788, ოტია დადიანის ძე.

1757 წელს ოდიშის დამხმარე ლაშქარს ხელმძღვანელობდა ხრესილის ბრძოლაში. 1770-1771 დასავლეთ საქართველოში მყოფ რუსეთის კორპუსს ეხმარებოდა ოსმალეთის წინააღმდეგ ბრძოლაში (რუსული წყაროების ცნობით, საკმაოდ ორჭოფული პოზიცია ეკავა). 1780 კაცია დადიანმა სოლომონ -ის დახმარებით რუხის ბრძოლაში დაამარცხა აფხაზეთის მთავარი. შემდეგში იგი აქტიურად ერეოდა აფხაზეთის სამთავრო სახლის შინაურ საქმეებში; ეხმარებოდა ზურაბ შარვაშიძეს თავისი ძმისწულის - ქელაიშ-აჰმედ-ბეგის წინააღმდეგ ბრძოლაში. სოლომონ -ის გარდაცვალების შემდეგ დაეხმარა დავით გიორგის ძეს იმერეთის სამეფო ტახტის დაუფლებაში.

კაცია დადიანმა სიკვდილის წინ თავის მცირეწლოვან შვილებზე ზრუნვა, მასზე გაწეული ამაგის სანაცვლოდ დავით მეფეს გადააბარა. კაცია დადიანი გარდაიცვალა 1788 წელს, დაკრძალულია მარტვილის მონასტერში.

კაცია დადიანი მოხსენიებული იყო იერუსალიმის უფლის საფლავისთვის 1770 წელს შეწირულ მაცხოვრის ხატზე, რომელიც 1891-1892 წლებში ინახულა და აღწერა ნ. კონდაკოვმა. მისი შვილი ბესარიონი იყო ჭყონდიდის ეპისკოპოსი 1828 წლამდე.

ოჯახის წევრები
კაცია დადიანს ჰყავდა ცხრა ძე და სამი ასული:
გრიგოლი,
მანუჩარი,
ოტია,
ბეჟანი,
ტარიელი,
ბესარიონი (ჭყონდიდის მიტროლოპიტი),
გიორგი,
ლევანი,
იოანე,
მარიამი,
ელისაბედი,
თამარი

ცნობილია კაცია დადიანის ძმა გიორგი (გ. 15 დეკემბერი, 1799, დაკრძალულია მარტვილში), ბიძაშვილი — გიორგი კაცოს ძე და ძმის-წული — გიორგი ნიკოლოზის ძე.
კახაბერ I გურიელი

კახაბერ გურიელი — გურიის საერისთავოს გამგებელი, იხსენიება 1352 წელს ლიხაურის ხატის წარწერაში. იყო გიორგი დადიანის ვაჟი. იწოდებოდა ერისთავთერისთავად, სვანთა ერისთავად და გურიის პატრონად. კახაბერ გურიელი მოხსენიებულია ჯუმათის გაბრიელ მთავარანგელოზის ხატის ზურგის მოჭედილობის წარწერაში. წარწერაში იხსენიებიან გიორგი დადიანი და მისი შვილები, ვამეყ მანდატურთუხუცესი და კახაბერ გურიელი. კახაბერ გურიელი აგრეთვე იხსენიება ექადიის ტაძრის და შემოქმედის ღვთისმშობლის ხატის წარწერებზე.
კახაბერ II გურიელი

კახაბერ გურიელი (გ. 1483) — გურიის მთავარი საუკუნის ნახევარში, მის დროს გურიის სამთავრომ პრაქტიკულად მოიპოვა დამოუკიდებლობა

ბიოგრაფია
იყო ლიპარიტ დადიანის ვაჟი. დაეხმარა ქართლის მეფის გიორგი -ის წინააღმდეგ აჯანყებულ სამცხის ათაბაგს — ყვარყვარე ჯაყელს, რომლისგანაც სამაგიეროდ 1463 წელს აჭარა და ჭანეთი მიიღო.

ხელი შეუწყო იმერეთში გიორგი -ის მოწინააღმდეგე ერისთავის - ბაგრატ -ის გამეფებას. შემდეგში კახაბერ გურიელი ვამეყ დადიანთან ერთად დაუპირისპირდა ბაგრატს და გურიის სამთავროს დამოუკიდებლობისათვის დაიწყო ბრძოლა, მაგრამ ბაგრატმა დაამარცხა. არ გამოცხადდა ალექსანდრე -ის იმერთა მეფედ კურთხევაზე, 1479-1480 წლებში კი ქართლის მეფე კონსტანტინე -სთან ერთად ებრძოდა მას. ამ დროიდან გურია ფაქტობრივად დამოუკიდებელი სამთავრო გახდა.

კახაბერ გურიელი და მისი მეუღლე ანა მოხსენიებულნი არიან შემოქმედის ეკლესიისთვის შეწირული მაცხოვრის ხატის წარწერაში.
იუსუფ I

იუსუფ ჯაყელი — ახალციხის ფაშა 1635-1647 წლებში, საფარ-ფაშას ძე. ქართულ წყაროებში იგი ათაბაგად ან ფაშა-ათაბაგად იხსენიება. საუკუნის 20-30-იან წლებში, როდესაც მესხეთი სპარსეთსა და ოსმალეთს შორის ხელიდან ხელში გადადიოდა, საფარ-ფაშა თურქეთის ზონაში რჩებოდა ფაშად, ხოლო იუსუფ - ირანის ზონაში. ასე ინარჩუნებდნენ ისინი თავიანთ სამემკვიდრო უფლებას სამცხე-ჯავახეთში.
იუსუფ II

იუსუფ ჯაყელი — ახალციხის ფაშა 1679-1688 წლებში. ოსმალეთის სულთნისაგან მას მინდობილი ჰქონდა დასავლეთ საქართველოს სამეფო-სამთავღოების მეურვეობა. ქართლის მეფის გიორგი -ის თხოვნით იუსუფ -მ 1683 იმერეთის სამეფო ტახტზე დასვა ბაგრატ -ის ძე ალექსანდრე . იბრძოდა საფაშოში მაჰმადიანური წეს-ჩვეულებების გავრცელებისათვის.
ისაყ I

ისაყ ჯაყელი — ახალციხის ფაშა ოთხჯერ: 1701-1705, 1708-1716, 1718-1737 და 1744-1745 წლებში, იუსუფ -ის ძე. მამა მცირეწლოვანს გარდაეცვალა და საფაშო ტახტი ბიძამ - სალიმმა - წაართვა. სალიმის გარდაცვალების შემდეგ (1701) ფაშობაზე პრეტენზია განაცხადა სალიმის შვილმა - ასლანმა. ბიძაშვილთან ბრძოლაში ისაყ -მა რამდენიმეჯერ დაკარგა საფაშო ტახტი. დაახლოებით 1718-წლიდან, ძალაუფლების საბოლოოდ განმტკიცების შემდეგ, იგი აქტიურად მონაწილეობდა 1723-1724 წლებში ოსმალთა მიერ ამიერკავკასიის ქვეყნების, კერძოდ, ქართლის სამეფოს დაპრობაში. 1727, ქართლის მეფის იესეს გარდაცვალების შემდეგ, სულთანმა ისაყ ქართლის მმართველად დაადგინა და კახეთის დაპყრობაც დაავალა. საუკუნის 30-იანი წლების პირველ ნახევარში ისაყ -ს ემორჩილებოდა საკუთრივ საქართველო, ლორე, ყაზახ-შამშადილი, შაქი. ისაყ დაპყრობილ მხარეებში ცდილობდა ოსმალური სოციალურ-პოლიტიკური სისტემის შემოღებას და მაჰმადიანობის გავრცელებას. მის დროს გახშირდა ლეკიანობა, ტყვეებით ვაჭრობა, გაუკაცრიელდა სოფლები და მხარეები. 1735 წელს, როდესაც ოსმალობა ყიზილბაშობამ შეცვალა, ისაყ თბილისიდან ახალციხეში ჩავიდა და სამემკვიდრო ტახტზე დაჯდა. 1737 წელს ტახტი შვილს, იუსუფ -ს დაუთმო. მისი გარდაცვალების შემდეგ კი 1744 წელს,ისაყ მეოთხედ დაუბრუნდა თანამდებობას. გარდაიცვალა 1745 წელს.
მამია I გურიელი

მამია გურიელი (გ. 1534) — გურიის მთავარი 1512-1534 წლებში, გიორგი გურიელის ძე.

1520 წელს კახეთის მეფე ლევანმა სთხოვა დახმარება ქართლის მეფე დავით -ის დამარცხებაში. ლევანმა მამიას ასევე სთხოვა ქალიშვილის ხელი, რათა განემტკიცებინა ალიანსი. ლევანმა დაამარცხა დავით მაღაროსთან ბრძოლაში, ხოლო მამია შეიჭრა ქართლში. დავითმა, მამიამ და ლევანმა ზავი მუხრანში დადეს. 1520 წელს, იმერეთის მეფე ბაგრატ -სა და მამია გურიელის მონაწილეობით, ქართლისა და კახეთის მეფეებს შორის ზავი დაიდო, რითაც დადასტურდა საქართველოს სამ თანასწორუფლებიან სამეფოდ გაყოფა. მამიამ ქალიშვილი თინათინი ლევანს მიათხოვა.

1533 წელს იმერეთის მეფე ბაგრატ -სთან და ოდიშის მთავარ მამია დადიანთან ერთად ჯიქეთზე გაილაშქრა; მოკავშირეები დამარცხდნენ. ამ ბრძოლაში დაიღუპა მამია გურიელის ვაჟი გიორგი, ხოლო მთავარი, მისი ძმები და ეპისკოპოსები ტყვედ ჩავარდნენ და თავი გამოისყიდეს.
მამია II გურიელი

მამია გურიელი (გ. 1625) — გურიის მთავარი 1600-1625, გიორგი გურიელის ძე.

ბიოგრაფია
1591 წელს ილაშქრა აფხაზეთში და გაიმარჯვა. ნათესაურმა კავშირებმა და ოსმალეთის იმპერიის საშინაო კრიზისმა განაპირობა გურიის სამთავროს გაძლიერება. ამ დროს მამია გურიელი მეფედაც კი იწოდებოდა. 1609 წელს ააშენა ჩეხედანას ეკლესია თავისი მცირეწლოვანი შვილის, მანუჩარის სულის საოხად.

1609 წელს მამია გურიელმა ისარგებლა 1603-1612 წლების ირან-ოსმალეთის ომით და 1609 წელს შეიჭრა აჭარაში, დაიკავა ის და ოდიშის სამთავროსთან ერთად ხარკის მიწოდება შეუწყვიტა ოსმალეთს. ირანთან ომის დასრულების შემდეგ ოსმალეთმა შავი ზღვის სანაპიროების ბლოკადა მოაწყო. შეწყდა მარილის, რკინისა და სხვა პროდუქტების შეტანა გურიისა და ოდიშის სამთავროებში. ამან გურიის და ოდიშის მთავრები აიძულა ოსმალეთთან ზავზე ეზრუნათ. ქართველი ელჩები 1614 წლის გაზაფხულზე ჩავიდნენ კონსტანტინოპოლში და თავიდან წარუმატებლად მიმდინარეობდა, რადგან ოსმალეთის მიერ შეთავაზებული საზავო პირობები მძიმე იყო ქართული სამთავროებისთვის და მის მიღებაზე უარს ამბობდნენ. აგვისტოში მოლაპარაკებები განახლდა ოსმალეთის ელჩ ომარ-ფაშასა და გურიელს შორის. 13 დეკემბერს ბათუმში ხელმოწერილი გურია-ოსმალეთის შეთანხმებით გურიელმა დათმო აჭარა, იკისრა ოსმალეთის ხარკი, აღდგენილ იქნა ოსმალეთ-გურიის ომამდელი საზღვარი მდინარე ჭოროხზე.

1614 წლის ზაფხულის ბოლოს გურიელმა სამთავროში მიიღო იეზუიტი მისიონერები ლუი გრანჟე და ეტიენ ვიო, რომლებიც ოდიშის მთავრის მიწვევით იმყოფებოდნენ დასავლეთ საქართველოში.

მამია გურიელი აქტიურად მონაწილეობდა ქართველ მეფე-მთავართა ანტიირანულ კოალიციაში. 1615 წელს მამია ახლდა კახეთში აჯანყების მოსამზადებლად ჩასულ თეიმურაზ -ს ს. 1618 და 1623 წლებში მამია გურიელმა რუსეთის მეფეს სთხოვა მფარველობაში მიღება, მაგრამ უშედეგოდ. 1618-1619 წლებში მამიას შეფარებული ჰყავდა ირანისგან დევნილი თეიმურაზ .

1623 წელს ქალიშვილი თამარი მიათხოვა შემდგომში იმერეთის მეფე ალექსანდრე -ს. თამარი მრუშობის ბრალდებით მამის კარზე გააბრუნეს შვილ ბაგრატთან ერთად. ამ ამბით შეურაცხყოფილი გურიელი დაუმოყვრდა ლევან დადიანს. 1621 წელს მამიამ თავის ძე სიმონს დადიანის და მარიამი შერთო ცოლად.

1625 წელს ლევან დადიანის წახალისებით მოკლა შვილმა სიმონმა.

ოჯახი
ცოლად ჰყავდა ჯერ ათაბაგის ასული თინათინი, შემდეგ კი — კახთა მეფის თეიმურაზ -ის ასული. მამია გურიელი და დედოფალი თინათინი მოხსენიებულნი არიან შემოქმედის ღვთისმშობლის ხატის წარწერაში.
მამია III გურიელი

მამია გურიელი (გ. 1714, ღვანკითი) — გურიის მთავარი 1689-1711, იმერეთის მეფე (უზურპატორი) 1701–1702, 1713–1714,გიორგი გურიელის ძე.

ისტორიულ წყაროებში იხსენიება როგორც „დიდი“ ან „შავი გურიელი“. ოსმალეთთან მოქნილი დიპლომატიური პოლიტიკის მეშვეობით აფართოებდა სამთავროს ტერიტორიას. იმერეთის მეფისაგან იყიდა ტერიტორია. მანვე განაახლა ბუკისციხე, დაიკავა საჯავახო. აქტიურად იყო ჩართული ტყვეებით ვაჭრობაში, მიუხედავად იმისა, რომ ფიცის წიგნით უდასტურებდა ბერ ბესარიონს ტყვეებით ვაჭრობის აკრძალვას.

ბიოგრაფია
1688 წელს მამიამ სტუმრად მიიღო ქართლის გაძევებული მეფე გიორგი , მაგრამ მალე ეჭვი გაუჩნდა, რომ გიორგი -ს გურიის ტახტი სურდა, ამიტომ მასთან დაახლოებული ზოგი ადგილობრივი ფეოდალი შეიპყრო, ზოგი კი დაამცრო. 1691 წელს მამიამ ცოლად შეირთო იმერეთის ფაქტობრივი მმართველის, გიორგი აბაშიძის ასული ელენე. ამავე პერიოდში მან შეისყიდა ორი მოსაზღვრე სათავადო საჭილაო და სამიქელაძეო. მალე მამია ისე გაძლიერდა, რომ ჩარევა დაიწყო იმერეთის სამეფოს საქმეებში. ამავე ხანებში გააძლიერა დიპლომატიური ურთიერთობა ოსმალეთთან, სადაც ელჩად გაგზავნა ბეჟან ნაკაშიძე. 1696 წელს ოსმალეთის სულთანთან შეთანხმებით თავისი გავლენა დაამყარა ოდიშის სამთავროზე. პეტრე ჩხატარაისძე მას „დადიან–გურიელს“ უწოდებდა.

დაუმოყვრდა იმერეთის მეფე სიმონს, ახალციხის ფაშას დახმარებით დააბრუნა ქართლში გაქცეული სიმონი, გააშვებინა ცოლი, მისი და შერთო ცოლად და ხელახლა გაამეფა ის იმერეთში. ამან გაამწვავა მისი ურთიერთობა გიორგი-მალაქია აბაშიძესთან, რომელმაც მომხრეები შემოიკრიბა და გურიელს ომით დაემუქრა. 1701 წელს გიორგი აბაშიძე და გურიელი შეთანხმდნენ, რომ თუ სიმონ მეფეს მოეკლათ და მამია გაემეფებინათ. შეთქმულებმა სიმონ მეფე მოკლეს 1701 წელს. 1701-1702 წლებში გურიელი მეფობდა იმერეთისა და ოდიშის სამთავროში მსხვილ ფეოდალთა მხარდაჭერით. გიორგი აბაშიძემ სამეფო შემოსავალი არ უწილადა იმერეთის მეფე გურიელს, რის გამოც გურიელი იძულებული გახდა ტყვეები გაეყიდა გურიიდან და ამით გაესწორებინა ხარჯები. 1702 წელს ამ ყველაფრით გაბეზრებულმა გურიელმა თვითონ თქვა უარი სამეფო ტახტზე.

მამია გურიელი იძულებული გახდა დამორჩილებოდა 1703 დასავლეთ საქართველოში შემოჭრილ ოსმალთა ლაშქარს, რის შედეგად გურიის სამთავრომ ბათუმი დაკარგა. 1709 წელს გურიის სამთავრო დალაშქრა და ააოხრა იმერეთის მეფე გიორგი -მ, რადგან მამია მას არ ეხმარებოდა გიორგი-მალაქია აბაშიძის წინააღმდეგ ბრძოლაში.

მამია -მ კავშირი შეკრა რაჭის ერისთავთან, ბეჟან ლეჩხუმის ბატონთან და ლიპარტიანთან. კავშირი იმით განამტკიცა, რომ ლიპარტიანს თავისი და მისცა ცოლად. შეკრულებს ხმარი დაუჭირეს სიმონ და ზურაბ აბაშიძეებმაც და 1711 წელს მამია გაამეფეს იმერეთში. გამეფების შემდეგ მამია გაეყარა ელენე აბაშიძეს და რაჭის ერისთავის და თამარი შეირთო. ამის შემდეგ გურიელი ქუთაისში გადავიდა და გურიელობა თავის შვილს, გიორგი -ს დაუთმო. მამია ტახტზე მხოლოდ სამ თვეს იყო. ზურაბ აბაშიძე უკმაყოფილო იყო გურიელის მეფობით. იგი ახალციხეში გიორგი -ს დაუკავშირდა და ლეჩხუმის მთავარ ბეჟანთან ერთად გურიელის წინააღმდეგ გაემართნენ. ბრძოლა მოხდა ჩხარში 1712 წელს. ამ ბრძოლაში მამია გურიელი დამარცხდა. მამიამ კვლავ დაიხმარა დადიანი, ერისთავი, აბაშიძე და ლეჩხუმის მთავარი ბეჟანი და 1713 წელს ოკრიბაში გამართულ ბრძოლაში დაამარცხა მეფე. ორთვიანი მეფობის შემდეგ მამია გარდაიცვალა. დაკრძალულია შემოქმედის საკათედრო ტაძარში, სადაც დაცულია მისი ფრესკა.
მამია IV გურიელი

მამია გურიელი (გ. 1784) — გურიის მთავარი 1726-1756, 1758-1765, 1771-1776 წლებში, გიორგი გურიელის ძე. წყაროებში მოხსენიებულია, როგორც „დიდი“.

ბიოგრაფია
თავდაპირველად იძულებული იყო დამორჩილებოდა ოსმალეთის იმპერიას და მონაწილეობდა ოდიშის სამთავროსა და აფხაზეთზე ოსმალეთის ლაშქრობებში. 1732 წელს დაუმოყვრდა იმერეთის მეფე ალექსანდრე -ს, ცოლად მოიყვანა მისი ქალიშვილი როდამი. როდამს მზითვად ალექსანდრე -მ გაატანა საჯავახოს მხარე.1734 წელს გურიელმა ალექსანდრეს მხარი დაუჭირა ჩიხორთან დადიანის წინააღმდეგ ბრძოლაში, სადაც მეფემ გაიმარჯვა. 1748 წელს აკრძალა ტყვის სყიდვა, რამაც ოსმალეთის უკმაყოფილება გამოიწვია. მამიამ დაიწყო მოკავშირეების ძიება და სამხედრო დახმარება სთხოვა ერეკლე -ს. ერეკლესთან დიპლომატიურ მოლაპარაკებებზე გაგზავნილი ჰყავდა მისი ბიძა, შემოქმედელი ეპისკოპოსი ნიკოლოზი.

1752 წელს მხარი დაუჭირა სოლომონ -ის საწინააღმდეგო აჯანყებას. 1756 წელს ახალციხის ფაშის დახმარებით გამარჯვებულმა სოლომონმა მამია გურიელი გადააყენა და მთავრად მისი ძმა გიორგი გურიელი დასვა. მამია ჯერ რაჭის საერისთავოში გაიქცა, იქიდან კი ქართლში გადავიდა და ერეკლე -ს ეახლა, მისი შუამდგომლობითა და ახალციხის ფაშის დახმარებით შეურიგდა სოლომონს და 1758 წელს ტახტი დაიბრუნა. მომდევნო ხანაში მამია გურიელი ოსმალეთის წინააღმდეგ მებრძოლი სოლომონ -ის მხარეზე გამოდიოდა. მონაწილეობდა 1757 წელს ხრესილის ბრძოლაში, 1759 წლის საეკლესიო კრებაში, რომელმაც აკრძალა ტყვეებით ვაჭრობა. 1758-1759 წლებში განაახლა შემოქმედში არსებული ქედის ეკლესია.

1765 წელს ჰასან-ფაშამ ილაშქრა დასავლეთ საქართველოში, მამია გადააყენა და მთავრად გიორგი გურიელი დასვა. 1770 წელს როდამის გარდაცვალების შემდეგ სოლომონ -მა საჯავახო წაართვა გურიელს და უკან დაიბრუნა. 1771 წლის 4 იანვარს სოლომონმა ილაშქრა გურიაში გადააყენა გიორგი და კვლავ მამია გაამთავრა. 1771 წლის ოქტომბერში რუსეთის კორპუსის გენერალ ალექსეი სუხოტინის ჩარევით მამიამ გურიაში დააბრუნა გიორგი და მას საბატონიშვილო მისცა. 1775 წელს სოლომონმა ორჯერ ილაშქრა გურიაში მთავრის დასამორჩილებლად. სოლომონ აპირებდა გურიის სამთავროს გაუქმებას, სოლომონმა მამიას ვაჟი დავითი ქუთაისში გაიწვია აღსაზრდელად, მაგრამ დააბრმავა და გურიაში შეჭრა გადაწყვიტა, მაგრამ მას წინ აღუდგნენ ადგილობრივი თავადები და ეპისკოპოსები.

1776 წელს მამია უკვე საბოლოოდ ტახტიდან გადააყენა გიორგი გურიელმა. ის მოულოდნელად თავს დაესხა მთავარს და ცოლ-შვილითურთ ბაილეთის ციხეში დააპატიმრა და მხოლოდ მას შემდეგ გაათავისუფლა, რაც მთავრის ტახტზე მდგომარეობა გაიმყარა.

ღრმად მოხუცებული მამია გურიელი დაავადდა, დაბრმავდა და ბერად აღიკვეცა. გარდაიცვალა 1784 წელს.
სელიმ-ფაშა

სელიმ-ფაშა (ხიმშიაშვილი; გ. ივნისი, 1815, ხიხანის ციხე) — ახალციხის ფაშა 1803-1809 და 1812-1815 წლებში; აბდულა-ბეგის ძე. საუკუნის 90-იანი წლების დასაწყისში ვიდრე ფაშა გახდებოდა, იყო ზემო აჭარის სანჯაყ-ბეგი.

ბიოგრაფია
სელიმი თავის მამის კვალს — ბეგობას დაადგა და ბოლოს იმდენი მოახერხა, რომ ფაშობაც-კი იშოვნა და სელიმ-ფაშად იწოდებოდა. ახალგაზრდობაში მამასთან ერთად მონაწილეობდა გურიის სამთავროში ლაშქობაში, როდესაც სოფელ ასკანასთან მოკლეს მამამისი, აბდულ-აღა.

 საუკუნის ბოლო წლებში აჭარა ახალციხის ფაშას, ათაბაგ შერიფ-ფაშას ექვემდებარებოდა. გარემოება მეტად აწეწილ-დაწეწილი იყო. ამით ისარგებლა სელიმ-ბეგმა, ფეხი კარგად მოიმაგრა აჭარაში, ბატონი გახდა იქაურ მკვიდრთა და ახალციხის ფაშას პირდაპირ, კადნიერად გამოუცხადა, „არ მინდა გემორჩილო და ბატონად გაღიაროვო“. მარტო ეს როდი იკმარა სელიმ-ბეგმა. შეჰკრიბა აჭარელნი და მათი შემწეობით 1803 წელს შერიფ ფაშა ახალციხიდან განდევნა, ხოლო ფაშობა თვითონ ჩაიგდო ხელთ.

სელიმ-ფაშას დროს, როგორც აჭარა, ისე ახალციხის საფაშო ლეკების ბუნაგად იყო ქცეული. ეს მტაცებელი ხალხი თავისუფლად დათარეშობდა ყველგან. სელიმ-ფაშას ეს მთიელები ქართლის დასარბევად ჰყავდა დაქირავებული. ცოტ-ცოტათი ძლიერების ფრთები გაშალა, ქედმაღლურად დაიჭირა თავი და სულთანს თითქმის არც კი ემორჩილებოდა. სულთანს, რა თქმა უნდა, არაფრად ეჭაშნიკებოდა თავისი ქვეშევრდომის ურჩობა და განურისხდა. სელიმი იძულებული იქნა ახალციხიდან ლტოლვილიყო. სელიმს სიკვდილიც მიუსაჯეს. 1809 ივნისში შერიფ-ფაშა ისევ დაბრუნდა ახალციხეში და სელიმს დაუწყო ძებნა. სელიმ ფაშა ამასობაში თავის ოჯახთან და 5000 მებრძოლთან ერთად აჭარაში გამაგრდა.

სელიმ-ფაშა დაუპირისპირდედა ოსმალეთისს ცენტრალურ ხელისუფლებას, დაიწყო ბრძლა საფაშოს გამოყოფისათვის. 1811-1812 წლებში ის ცდილობდა რუსეთის იმპერიასთან დაახლოებას გურიის სამთავროს მეშვეობით და ძველი სამცხე-საათაბაგოს ტერიტორიაზე ავტონომიური მუსლიმური სამთავროს შექმნას. სელიმმა მალე დაინახა, რომ რუსეთთან ურთიერთობა არ გამოუვიდოდა. 1813 წელს მან მოკავშირეობას შესთავაზა გურიის მთავარს მამია გურიელს და მოუწოდა მას ოსმალეთის მხარეს გადასვლისკენ. 1814 წელს ახალციხეში გაქცეული და უტახტოდ დარჩენილი იმერეთის მეფე სოლომონ რუსების წინააღმდეგ შველასა და დახმარებას სთხოვდა სელიმ-ფაშას.

1815 წლის დასაწყისში სულთანის ბრძანებით არზრუმის სერასკირმა, სეიდ-ბაბა-იბრაჰიმ ფაშა ფეხლევანმა 15-ათასიანი ლაშქრით სელიმ-ფაშა ახალციხიდან გააძევა. სელიმი ხიხანის ციხეში გამაგრდა, მაგრამ ოსმალებმა ღალატით შეიპყრეს და სიკვდილით დასაჯეს.

თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.

აჭარელი ხიმშიაშვილი ბეგების გენეალოგია
აბდულა-ბეგი

სელიმ-ბეგი/სელიმ-ფაშა

აჰმედ-ბეგი/ახმედ-ფაშა, აბდი-ბეგი (მეუღლე: კესარია გურიელი), ქერ-ხუსეინ-ბეგი

შერიფ-ბეგი
ვახტანგ III გურიელი

ვახტანგ გურიელი (გ. 1805) — გურიის მთავარი 1792-1797, გიორგი გურიელის ვაჟი. ვახტანგის შვილიშვილი იყო პოეტი მამია გურიელი.

ბიოგრაფია
1784 წლის 9 მარტს მონაწილეობდა ნაჭიშკრევის ბრძოლაში. 1787 წელს, ჯერ კიდევ ბატონიშვილობის დროს იმერეთის მეფე დავით -ისგან მიიღო სიგელი საჯავახოს გურიის სამთავროსთვის დამტკიცების შესახებ. 1788 წელს საბატონიშვილო მამული მიიღო მდინარე სუფსის მარჯვენა მხარეს 500 კომლი ყმა-გლეხითა და აზნაურით. შემდეგ მიითვისა საჯუმათლოს ყმა-მამულიც და ეურჩებოდა მამას - გიორგი გურიელს. თვითნებურად ახორციელებდა მთავრის ზოგ უფლებამოსილებას, საჯუმათლოს გლეხებს გაუუუქმა სახელმწიფო გადასახადები და ჯუმათის ეპისკოპოსად 1788 წლის 3 მაისს დაადგინა იოსებ თაყაიშვილი. ვახტანგის ურჩობის გამო გიორგი გადადგა და ტახტზე ვახტანგის უფროსი ძმა, სიმონ გურიელი ავიდა. ვახტანგი ასევე ეურჩებოდა ძმასაც.

1792 წელს სიმონ -ის გარდაცვალების შემდეგ, როცა მისი მემკვიდრე მამია სამი წლის იყო, გურიელად დასვა სოლომონ -მ. 1794 წელს სოლომონ -ის წინააღმდეგ მებრძოლ დავით გიორგის ძეს მიემხრო. სოლომონ -ის გამარჯვების შემდეგ ოსმალებს დაუახლოვდა. ქონებრივად ავიწროებდა მარინა დედოფალსა და ტახტის მემკვიდრე მამიას.

1797 წელს ძმამ, ქაიხოსრომ, გადააყენა და კვლავ საბატონიშვილოზე დასვა. ვახტანგ გურიელი განაგრძობდა ბრძოლას ხელისუფლებისათვის. მან თავის ცოლისძმას, დიმიტრი ორბელიანს სთხოვა ქართლ-კახეთის სამეფოს დედოფალ დარეჯანთან ეშუამდგომლა, რათა ამ უკანასკნელს სოლომონ -ისთვის ვახტანგის ტახტზე დაბრუნება ეთხოვა, მაგრამ თხოვნამ შედეგი არ გამოიღო. ვახტანგი იყო მისი მცირეწლოვანი ძმის, ლევან გურიელის მეურვე, მაგრამ როდესაც ლევან გურიელი 18 წლის გახდა, ვახტანგმა მამულები არ დაუბრუნა, მეტიც, შეაგულიანა ლევანის აზნაური ბერეჟიანი, რომელმაც აჭარიდან რაზმი გადმოიყვანა და ლევანის მამულები ააოხრა, ხოლო თავად კი საჯავახოში შეკრიბა ლაშქარი და ლევანს დარჩენილი მამულები წაართვა. ლევანმა და ქაიხოსრომ მოილაპარაკეს და შეიპყრეს ვახტანგი, მაგრამ სოლომონ -ის ჩარევით ქაიხოსრომ ვახტანგი გაათავისუფლა. 1803 წელს ვახტანგმა ახალციხის ფაშა სელიმ ხიმშიაშვილს, შეაფარა თავი. ქაიხოსროს თხოვნით 1804 წელს სელიმ-ფაშამ იგი შეიპყრო, მაგრამ სოლომონ -ისა და პავლე ციციანოვის თხოვნით გაათავისუფლა. ვახტანგმა 1804 წლის 3 იანვარს წერილი მისწერა ციციანოვს და სთხოვდა რუსეთის ქვეშევრდომობაში გურიის მიღებას, თანაც ეუბნებოდა, რომ მხარს უჭერდნენ გურიის საზღვაო ზოლის მეპატრონე ნაკაშიძეები. ვახტანგი ჯერ თბილისში ციციანოვს ეახლა, შემდეგ კი სოლომონ -ს და 1805 წელს საბატონიშვილო მამულიც დაიბრუნა, მაგრამ მალე გარდაიცვალა.
ვახტანგ II გურიელი

ვახტანგ გურიელი (გ. 1640) — გურიის მთავარი 1639-1640, გიორგი გურიელის უმცროსი ვაჟი. საბატონიშვილოდ ჰქონდა მდინარე ბჟუჟის ხეობა. 1639 წელს ძმის — მალაქია გურიელი-ის — გარდაცვალების შემდეგ გურიელად დასვა ლევან დადიანმა და ფაქტობრივად მისი ვასალი იყო. 1640 წელს მან გურიიდან განდევნა კრისტოფორო დე კასტელი და სხვა მისიონერები.

მთავრად გახდომამდე, მისი ძმის, მამია გურიელის მთავრობის დროს ვახტანგმა ზარზმიდან გადმოტანილი საეკლესიო სიწმინდეების დასაცავად შემოქმედის ეკლესიასთან ააგო ღვთისმშობლის შობის ეკლესია და მას რამდენიმე აზნაური და ოთხმოცი კომლი გლეხი შესწირა.
ვახტანგ I გურიელი

ვახტანგ გურიელი (გ. 1587) — გურიის მთავარი 1583-1587 წლებში (ვახუშტი ბატონიშვილის მიხედვით).

ვახუშტის მიხედვით ვახტანგი იყო „ტომი გურიელთა“, მაგრამ არ აკონკრეტებს მის ოჯახურ წარმომავლობას. შემორჩენილი ისტორიული საბუთების მიხედვით ის იყო უმცროსი ძე გიორგი გურიელისა, როსტომის ძისა. წყაროებში პირველად დაახლ. 1572 წელს ჩანს. მთავრად დაჯდომამდე საბატონიშვილოდ ჰქონდა ქობულეთის მხარე.

1583 წელს ვახტანგი გურიელად დასვა ოდიშის მთავარმა მამია დადიანმა, რომელმაც დაამარცხა გიორგი გურიელი.

ვახტანგის პატრონაჟით ოსმალთა მიერ ზარზმის აოხრების შემდეგ ზარზმის ხატი გურიაში ჩამოასვენეს, გურიელთა საძვალეში — შემოქმედის ეკლესიაში დაასვენეს და შეამკეს. ვახტანგს შემოქმედისთვის ოთხმოცი კომლი აზნაურიშვილი შეუწირავს, ბიჭვინთის ტაძრისთვის კი — რიყეს, სასახლეს მდებარე ერთი დიდი საოჩე. ვახტანგი 1587 წელს გარდაიცვალა, რითაც ისარგებლა გონიოს მყოფმა გიორგი გურიელმა და ოსმალთა შემწეობით ტახტი დაიბრუნა. ვახტანგი შემოქმედში დაკრძალეს. მის საძვალეზე გურიელის ქვრივმა ათაბაგის ასულმა თამარმა შემოქმედის ღვთისმშობლის ხატი დაასვენა.

ცნობილია ვახტანგის ორი შვილი — თამარი და ქაიხოსრო. თამარი გათხოვილი იყო პაპუნა ჭილაძეზე. მათი აშენებულია ტყვირის ეკლესიის დასავლეთი ეგვტერი.
მამია IV დადიანი

მამია დადიანი — (გ. 1590) ოდიშის მთავარი 1573-1578 და 1582-1590, ლევან დადიანის ძე. 1573 წელს გიორგი გურიელის დახმარებით, რომლის დაც ჰყავდა ცოლად, ტახტიდან გადააგდო თავისი ძმა გიორგი დადიანი და ოდიშის მთავარი გახდა. 1578 იძულებული შეიქმნა სამთავრო დაეთმო ძმისთვის და თვითონ საუფლისწულოთი დაკმაყოფილებულიყო. გიორგი დადიანის სიკვდილის შემდეგ კვლავ დაეუფლა სამთავროს. 1583 მამია დადიანმა ტახტიდან ჩამოაგდო გიორგი გურიელი და მის ნაცვლად ვახტანგ გურიელი დასვა. ებრძოდა იმერეთის მეფეს. მისი შვილები არიან მანუჩარ დადიანი და გიორგი ლიპარტიანი
მამია III დადიანი

მამია დადიანი (გ. 1533) — ოდიშის ერისთავი 1512-1533, ლიპარიტ დადიანის ძე. 1533 იანვარში იმერეთის მეფე ბაგრატ -ის თაოსნობით მამია დადიანმა გურიის ერისთავ მამია გურიელთან ერთად ზღვით ჯიქეთში ილაშქრა. პირველ დღეს ბრძოლაში ქართველებმა გაიმარჯვეს, მეორე დღეს მამია დადიანსა და მის ლაშქარს შორის უთანხმოება ჩამოვარდა და ოდიშის ლაშქარმა ბრძოლის ველი მიატოვა, ამის გამო ქართველები დამარცხდნენ, მამია დადიანი მოწინააღმდეგეებმა ღალატით ხელთ იგდეს და მოკლეს.