iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლაშა ლომიძე

ლაშა ლომიძე (დ. 30 ივნისი, 1992, თბილისი, საქართველო) — საქართველოს მორაგბეთა ეროვნული ნაკრების მე-8 ნომერი. დღეს ლაშა ფრანგული „ბეზიერსისა“ და საქართველოს ნაკრების ღირსებას იცავს.

ბიოგრაფია
ლაშა ლომიძე 1992 წლის 30 ივნისს საქართველოს დედაქალაქ თბილისში დაიბადა. 2012 წელს საფრანგეთში გუნდ „მონტპელიეს“ შემადგენლობაში ჩაირიცხა, 2 წლის შემდეგ კი ასევე ფრანგულ „ბეზიერსში“ გადაბარგდა.
შალვა მამუკაშვილი

შალვა მამუკაშვილი (დ. 2 ოქტომბერი, 1990) — საქართველოს მორაგბეთა ეროვნული ნაკრების კვაჭი. თავდაპირველად მამუკაშვილი „ყოჩებისა“ და „არმიის“ ღირსებას იცავდა. მოგვიანებით, 2012 წელს ევროპის ერთა თასზე ესპანეთის წინააღმდეგ მისი დებიუტი შედგა.

2014 წლის 24 აგვისტოს შალვა სეილ შარქსის შემადგენლობაში ჩაირიცხა. 2015 წლის 11 ნოემბერს კი „გლასგო ვარიორისში გადაინაცვლა.“
გრიგორე ვიერუ

გრიგორე ვიერუ (; დ. 14 თებერვალი, 1935 — გ. 18 იანვარი, 2009) — მოლდოველი მწერალი და პოეტი. ის ცნობილია საბავშვო პოემებითა და წიგნები. მისი პოეზიისთვის დამახასიათებელია ბუნების ცოცხალი სცენები და პატრიოტიზმი. გრიგორე წერდა რუმინულ ენაზე.

გრიგორე 1935 წელს სოფელ პერერიტაში დაიბადა, რომელიც იმ დროს რუმინეთის ნაწილი იყო. დღეისთვის ეს სოფელი მოლდოვეთის რაიონ ბრიჩენის ეკუთვნის. მისი მშობლები პაველ და ევდოხია ვიერუები ფერმერები იყვნენ.

გრიგორე 1959 წელს რაიზა ვიერუზე დაქორწინდა. მათ ჰყავდათ ორი ვაჟი: თეოდორ და ჩალინ ვიერუები.

გრიგორე 2009 წლის 16 იანვარს, კიშინიოვში ავტო-ავარიის შედეგად გარდაიცვალა. მის დაკრძალვას დაახლოებით 10 000 არამიანი დაესწრო.

გალერეა
ბორის ჯიმშირაული

ბორის ჯიმშირაული (დ. 22 აგვისტო, 1929, თბილისი — გ. 25 აგვისტო, 2003) — ქართველი მხატვარი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1929 წლის 22 აგვისტოს, თბილისში. მხატვრის ოჯახში. ბაბუა – ბორის სმირნოვი რუსი მხატვარი იყო.

სამხატვრო განათლების მიღება ნ. ნიკოლაძის სახელობის ტექნიკუმში დაიწყო. 1951 წელს თბილისის სამხატვრო აკადემიაში ჩაირიცხა. მისი პედაგოგები იყვნენ უ. ჯაფარიძე, ს. ქობულაძე, ა. ქუთათელაძე და სხვები.

1957 წელს დაამთავრა სამხატვრო აკადემია და იმავე წელს დაიწყო მუშაობა კინოსტუდიაში, მულტიპლიკაციის მხატვრად. იმუშავა მულტიპლიკაციურ ფილმებზე: „წუნა და წრუწუნა“, „მტრობა“, „ჩხიკვთა ქორწილი“ და სხვა. კინოსტუდიაში 1963 წლამდე იმუშავა. პერიოდულად მუშაობდა სამხატვრო ფონდში. ასევე, ფერწერის პედაგოგად ნ. ნიკოლაძის სახელობის ტექნიკუმსა და სამხატვრო აკადემიაში. 1970-1981 წლებში მუშაობდა ქუთაისში, სამხატვრო ფონდში. ძირითადად, სახელმწიფო შეკვეთებზე.

ჯიმშირაულის მხატვრობაში დიდი ადგილი უჭირავს ხატწერას.

1996-2002 წლებში მხატვარი თურქეთში მოღვაწეობდა. თურქეთიდან ჩამოსვლის შემდეგ მალევე, 2003 წლის 25 აგვისტოს, მოულოდნელად გარდაიცვალა. დარჩა ბევრი დაუსრულებელი ტილო.

შემოქმედება
ბორის ჯიმშრაულმა უამრავი ისტორიული პირისა და საზოგადო მოღვაწის პორტრეტი შექმნა, მათ შორის: ვახტანგ გორგასალი, დავით აღმაშენებელი, თამარ მეფე, შოთა რუსთაველი, ილია ჭავჭავაძე, აკაკი წერეთელი, გალაკტიონ ტაბიძე, ნიკოლოზ ბარათაშვილი და სხვა.

თურქეთში გამგზავრების შემდეგ მხატვრის შემოქმედებაში ახალი ეტაპი დაიწყო. იქ ის, უმეტესწილად, შეკვეთებზე მუშაობდა. ქმნიდა ორიენტალისტური სტილის ნამუშევრებს.

თურქეთში ყოფნის დროს შექმნა მსოფლიო პატრიარქის, ბართლომე -ის პორტრეტი.

ჯიმშირაული ავტორია უამრავი ხატისა. რომ შექმნილი აქვს ხატების სერია ქრისტეზე. მისი ხატწერის ნიმუშებია: „წმ. ნიკოლოზი“, „წმ. ნინო“, „ღვთისმშობელი ყრმით“ და სხვ.

შესრულებული აქვს მრავალი ნატურმორტი.

1998 წელს, თურქეთში მოღვაწეობის დროს დაკვეთით შექმნა ტილო „რამაზანის ღამე“ (8060 სმ. ტილო, ზეთი). სურათზე გამოსახულია თურქეთის ქუჩა, სადაც ორი მოქალაქე დოლზე დარტყმით ამცნობს მოსახლეობას დღესასწაულის მოახლოებას. ერთ-ერთი აივნიდან მოსჩანს მამაკაცის ჩალმით დახურული თავი, რომელსაც ხმაურზე გამოუხედავს. დაბლა კი ორნი დგანან და საუბრობენ.

გალერეა
ბორის ჯიმშირაულის ზოგიერთი ნამუშევარი:
სიმონ მაისურაძე

სიმონ მაისურაძე (დ. 14 სექტემბერი, 1986, თბილისი, საქართველო) — საქართველოს მორაგბეთა ეროვნული ნაკრების მორაგბე. თამაშობს კვაჭის პოზიციაზე. ამ დროისთვის იცავს „.. “-ის ღირსებას. გარკვეული დროის განმავლობაში სარაგბო კლუბების „კლერმონტისა“ და „ბანიერის“ შემადგენლობაშიც ირიცხებოდა.

განათლება
2007 წელს დაამთავრა კლერმონის ბლეზ პასკალის უნივერსიტეტის „ფრანგული ენისა და კულტურის“ ფაკულტეტი.
2014 პოს უნივერსიტეტში , დაამთავრა სპორტის მართვა.
2011 წელს კი ლიონის უნივერსიტეტის „ფიზიკური და მენტალური მომზადების“ ფაკულტეტი

კარიერა
2004 — 2005 წლებში მაისურაძე საქართველოს 19 წლამდელთა ეროვნულ ნაკრების კაპიტნის სამკლაურს ატარებდა, რაგბის ახალგაზრდულ მსოფლიო ჩემპიონატზე. 2005-დან 2010 წლის ჩათვლით 57 შეხვედრა ჩაატარა საქართველოს შვიდკაცა რაგბის ნაკრების შემადგენლობაში. 2009, 2010 და 2011 წლებში გახდა საფრანგეთის უნივერსტეტული ჩემპიონი (2009 წელს კლერმონის „ბლეზ პასკალის“ („ “) უნივერსიტეტთან ერთად. 2010 და 2011 წლებში კი ლიონის „კლოდ ბერნარის“ უნივერსიტეტთან ერთად). 2015 წელს მონაწილეობა მიიღო რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატში, საქართველოს ნაკრების მაისურით. მაისურაძე დაოჯახებულია და ორი შვილის მამაა.
შერიფი (საფეხბურთო კლუბი)

საფეხბურთო კლუბი „შერიფი“ ტირასპოლი, ან უბრალოდ „შერიფი“ — მოლდოვური საფეხბურთო კლუბი ქალაქ ტირასპოლიდან. ასპარეზობს მოლდოვის ნაციონალური ჩემპიონატში. საშინაო მატჩებს ატარებს სტადიონ შერიფზე, რომელიც 12 746 მაყურებელს იტევს.

„შერიფმა“ 2001 წლიდან მოყოლებული მოლდოვის ეროვნული ჩემპიონატის მოგება 15 შემთხვევიდან 13-ჯერ შეძლო. იგი არის პირველი მოლდოვური კლუბი, რომელიც ევროტურნირის ჯგუფურ ეტაპზე გავიდა.

ისტორია
კლუბი დაფუძნდა 1997 წელს, ყოფილი პოლიციელის და კომპანია „შერიფის“ თანამშრომლის, ვიქტორ გუშანის მიერ. „შერიფი“ ჩაერთო მოლდოვის რანგით მეორე ჩემპიონატში და პირველსავე წელს შეძლო პირველ ადგილზე გასვლა და უმაღლეს ლიგაში აღზევება. 1999 წელს კლუბმა მოლდოვის თასის მოგება მოახერხა, ორი წლის შემდეგ კი უკვე ქვეყნის ჩემპიონობას დაესაკუთრნენ და ჩემპიონის სტატუსი 10 წლის მანძილზე არ გაუშვიათ ხელიდან. 2000-2001 სეზონშივე „შერიფი“ მოლდოვის თასის გამარჯვებული გახდა. 2010-2011 წლების სეზონში „შერიფის“ შეჩერება კიშინიოვის „დაჩიამ“ შეძლო. მეორე შემთხვევა, როდესაც „შერიფმა“ გათამაშების მოგება ვერ მოახერხა, იყო 2014-2015 წლების სეზონი, როდესაც ნაციონალური ჩემპიონატის გამარჯვებული ორჰეის „მილსამი“ გახდა.

ასევე აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ ტირასპოლის „შერიფი“ გახდა პირველი მოლდოვური კლუბი, რომელმაც შემადგენლობაში ბრაზილიელი და აფრიკელი ლეგიონერები დაიმატა.

ევროტურნირებზე
კლუბმა არსებობის მანძილზე სამჯერ შეძლო ევროპის ლიგის ჯგუფურ ეტაპზე გასვლა. პირველად მოლდოვური კლუბი 2009-2010 წლების სეზონში ჯგუფში საკმაოდ რთულ მეტოქეებთან, ბუქარესტის „სტიაუას“, „ტვენტესა“ და „ფენერბაჰჩესთან“ მოხვდა. კლუბმა 5 ქულით მე-3 ადგილი დაიკავა და ასპარეზობას გამოეთიშა. მომდევნო წელს „შერიფი“ კვლავ გავიდა ჯგუფურ ეტაპზე და ამჯერადაც ძლიერი მეტოქეები შეხვდა - კიევის „დინამო“, ბორისოვის „ბატე“ და „ ალკმარი“. „შერიფმა“ 5 ქულით ბოლო ადგილი დაიკავა. მესამედ და ბოლოჯერ გუნდი ევროპის ლიგის ჯგუფში მოხვდა 2013-2014 წლების გათამაშებაში. მისი მეტოქეები იყვნენ „ტრომსე“, „ანჟი“ და „ტოტენჰემი“. მოლდოვური კლუბი კვლავ მეთექვსმეტედ-ფინალის გარეშე დარჩა, 6 ქულით დაიკავა მე-3 ადგილი.

სტადიონი
კლუბი საშინაო მატჩებს მართავს სტადიონ შერიფზე, რომელიც აშენებული იქნა 2002 წელს. მისი ტევადობა არის 12 746 მაყურებელი. ამავე სტადიონზე მოლდოვის ეროვნულ ნაკრებს რამდენიმე შეხვედრა აქვს ჩატარებული.

შემადგენლობა
ტიტულები
მოლდოვის ჩემპიონი (21): 2000–2001, 2001–2002, 2002–2003, 2003–2004, 2004–2005, 2005–2006, 2006–2007, 2007–2008, 2008–2009, 2009–2010, 2011–2012, 2012–2013, 2013–2014, 2015-2016, 2017, 2018, 2019, 2020/21, 2021/22, 2022/23
მოლდოვის „“ დივიზიონი ჩემპიონი (1): 1997-1998
მოლდოვის თასის მფლობელი (9): 1998-1999, 2000-2001, 2001-2002, 2005-2006, 2007-2008, 2008-2009, 2009-2010, 2014-2015, 2017
მოლდოვის სუპერთასის მფლობელი (6): 2003, 2004, 2005, 2007, 2013, 2015

რეკორდები
ყველაზე მეტი შეხვედრა (443): ვაჟა თარხნიშვილი
ყველაზე მეტი შეხვედრა ევროტურნირებზე (54): ვაჟა თარხნიშვილი
ყველაზე მეტი გოლი (71): ალექსეი კუჩუკი
ყველაზე მეტი გოლი ევროტურნირებზე (5): ისმაილ ისა
ყველაზე დიდი გამარჯვება (19 ოქტომბერი, 2005, მოლდოვის თასი): „შერიფი“ 16-0 „ვიტორული“
ყველაზე დიდი მარცხი (25 ივლისი, 2001, ჩემპიონთა ლიგა): „ანდერლეხტი“ 4-0 „შერიფი“
ყველაზე დიდი გამარჯვება ევროტურნირებზე (23 ივლისი 2013): „შერიფი“ 5-0 „სუტიესკა“

მწვრთნელები
უკრაინის პრემიერ-მინისტრი

უკრაინის პრემიერ-მინისტრი — უკრაინის მთავრობის ხელმძღვანელი, უკრაინის მინისტრთა კაბინეტის თავმჯდომარე, რომელიც უკრაინის აღმასრულებელი ხელისუფლების უმაღლესი ორგანოა.

მას შემდეგ, რაც 1991 წელს უკრაინამ დამოუკიდებლობა მოიპოვა საბჭოთა კავშირისგან, ამ თანამდებობაზე 16-მა პრემიერ-მინისტრმა იმსახურა (მოვალეობის შემსრულებელი პრემიერ-მინისტრების ჩათვლით — 20). არსენი იაცენიუკი იყო პირველი პრემიერ-მინისტრი, რომელიც დაიბადა დასავლეთ უკრაინაში. 2 პრემიერ-მინისტრი დაიბადა რუსეთის საბჭოთა ფედერაციულ სოციალისტურ რესპუბლიკაში.

მოქმედი პრემიერ-მინისტრი იულია სვირიდენკო დაინიშნა 2025 წელს.

დანიშვნა
პრემიერ-მინისტრი პრეზიდენტის წარდგენით, ინიშნება თანამდებობაზე უკრაინის უმაღლესი რადის მიერ. რადის თანხმობა ითვლება მინიჭებულად, როდესაც საკონსტიტუციო უმრავლესობა დაუჭერს მხარს პრეზიდენტის მიერ წარდგენილ კანდიდატს. ყველაზე მეტი პარლამენტარის თანხმობა დღემდე მიუღია იულია ტიმოშენკოს, რომელიც პრემიერ-მინისტრად 2005 წლის 4 თებერვალს აირჩიეს, 373 ხმით.

პრემიერ-მინისტრების სია
ცენტრალური ლიტვის რესპუბლიკა

ცენტრალური ლიტვის რესპუბლიკა — ნაწილობრივ აღიარებული ქვეყანა თანამედროვე ლიეტუვისა და ბელარუსის ტერიტორიაზე 1920-1922 წლებში. დედაქალაქი - ვილნო. ჩამოყალიბდა პოლონეთის მთავრობის მხარდაჭერით და ფაქტობრივად იყო პოლონეთის მარიონეტი ქვეყანა. პოლონეთი იყო ერთადერთი ქვეყანა, რომელმაც სცნო ცენტრალური ლიეტუვის დამოუკიდებლობა. მოგვიანებით შევიდა მის შემადგენლობაში.

მოსახლეობა
ქვეყნის მოსახლეობა 1920 წლისთვის შეადგენდა 0,5 მლნ-ს. ეროვნული შემადგენლობა კი ასეთი იყო:

პოლონელები — 70 %
ლიეტუველები — 12,8 %
ბელარუსები — 6 %
ებრაელები — 4 %.

სიმბოლიკა
ცენტრალური ლიტვის რესპუბლიკის გერბი მიიღეს 1920 წლის 12 ოქტომბერს, ესაა მეწამული ფარი, რომლის მარჯვენა მხარეს გამოსახულია ვერცხლისფერი არწივი (პოლონეთის ტრადიციული ჰერალდიკური სიმბოლო) და თეთრ ცხენზე ამხედრებული ვერცხლისფერი მხედარი (ლიეტუვის ტრადიციული ჰერალდიკური სიმბოლო).
დროშა წარმოადგენს მთლიან მეწამულ ნაჭერს, რომელზეც ცენტრში დატანილია გერბი.
მოლდოვის ოპერისა და ბალეტის ეროვნული თეატრი

მოლდოვის ოპერისა და ბალეტის ეროვნული თეატრი — მდებარეობს კიშინოვში, ის არის აღმოსავლეთ ევროპის ბალეტისა და ოპერის ერთ-ერთი წამყვანი თეატრი. თეატრის შენობა მდებარეობს შტეფან დიდის ბულვარზე. 2012 წელს მას მიენიჭა ცნობილი მოლდოველი ოპერის მომღერლის მარია ბიეშუს სახელი.

მოლდოვის ეროვნული ოპერა 1940-იანებში წელს დაარსდა და 1956 წელს ის გახდა პროფესიული ორგანიზაცია. შემდეგი წლიდან იწყება მოლდოვური პროფესიული ბალეტის ისტორია, როდესაც 1957 წელს მოლდოველმა მოცეკვავეების ჯგუფმა ლენინგრადში მიიღო შესამამისი ცოდნა.
თურქეთის პრემიერ-მინისტრი

თურქეთის პრემიერ-მინისტრი — თურქეთის მთავრობის ხელმძღვანელი. თურქეთის პრემიერ-მინისტრი არის პოლიტიკური კოალიციის ლიდერი თურქეთის პარლამენტში (მეჯლისი) და თურქეთის მთავრობის კაბინეტის ლიდერი. ყოფილი საგარეო საქმეთა მინისტრი აჰმეთ დავუთოღლუ შეირჩა ქვეყნის პრემიერ-მინისტრად 2014 წლის აგვისტოში, რომელიც შეცვალა ამ პოსტზე რეჯეფ თაიფ ერდოღანი, რომელიც გახდა თურქეთის პრეზიდენტი 2014 წლის 28 აგვისტოს.

ისტორია
ოსმალეთის იმპერიის დროს, პრემიერ-მინისტრს, ეწოდა დიდი ვეზირი. მე-19 საუკუნის თანზიმათის პერიოდის შემდეგ, დიდი ვეზირის როლი უფრო ჰგავს თანამედროვე დასავლეთ ევროპის მონარქიათა პრემიერ-მინისტრების როლს. მოგვიანებით, ოსმალეთის კონსტიტუცია 1876 წელს, შეიქმნა პარლამენტი, რომ გააკონტროლოს პრემიერ-მინისტრი და ცვლილებები, რომლებიც კონსტიტუციაში მეორე საკონსტიტუციო ერის დროს შეიტანეს, რომლის თანახმად პრემიერ-მინისტრი პასუხისმგებელი იყო პარლამენტის წინაშე და არა სულთანის. და ბოლოს, რესპუბლიკის შექმნიდან, 1923 წლიდან, პრემიერ-მინისტრის დამნიშვნელი პრეზიდენტი გახდა, სულთანის ნაცვლად.

თურქეთის პრემიერ-მინისტრების სია
ეს არის ქრონოლოგიური სია თურქეთის პრემიერ-მინისტრების, დაარსების დღიდან, თურქეთის დამოუკიდებლობისთვის ომიდან, 1920 წლიდან. პრემიერ-მინისტრი ასევე აღმასრულებელი ხელისუფლების და მინისტრთა საბჭოს ხელმძღვანელია.

თურქეთის პრემიერ-მინისტრების სია 1920 წლიდან დღემდე
დიდი ეროვნული კრების მთავრობის პრემიერ-მინისტრები (1920-1923)
თურქეთის პრემიერ-მინისტრები (1923 - 2018)
ფრონე

ფრონე — მდინარეები აღმოსავლეთ საქართველოში. სათავეები აქვთ ლიხის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე:
აღმოსავლეთის ფრონე
დასავლეთის ფრონე
შუა ფრონე

ფრონეებად მოიხსენიებიან ასევე მდინარეები ჭერათხევი (იგივე ალის წყალი) და სურამულა (იგივე სურამის წყალი). მდინარე ფცას კი ფცის ფრონეს უწოდებენ (იგივე ფცის წყალი). უმეტესად „ფრონე“ ამ მდინარეების ზემო წელებს ეწოდება. ვახუშტი ბატონიშვილი ამ მდინარეების აღწერისას აღნიშნავს:

დასავლეთ საქართველოშიც (ზემო იმერეთში) არსებობს ამ სახელის ორი მდინარე:
ზედა ფრონე — დუმალის შენაკადი;
ქვედა ფრონე — ყვირილის შენაკადი.

ახალციხის მუნიციპალიტეტის სოფელ აგარასთან მტკვარს ერთვის მდინარე აბანოს ხევი, რომელსაც ასევე ფრონესაც უწოდებენ.
აღმოსავლეთის ფრონე

აღმოსავლეთის ფრონე, დვანისწყალი — მდინარე საქართველოში, თიღვისა და ქარელის მუნიციპალიტეტებში, მტკვრის მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს ლიხის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1705 მ-ზე. სიგრძე 41 კმ, აუზის ფართობი 231 კმ². მარცხნიდან ერთვის ტილიანი. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, არამდგრადი წყალმცირობა — ზაფხულსა და ზამთარში, წყალმოვარდნები შემოდგომაზე. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან — 2,5 მ³/წმ. იყენებენ სარწყავად.

ვახუშტის მდინარე მოხსენიებული აქვს როგორც დვანის წყალი. უწოდებენ დვანის ფრონესაც (სოფელ დვანიდან ქვემოთ).
შუა ფრონე

შუა ფრონე — მდინარე საქართველოში, თიღვისა და ქარელის მუნიციპალიტეტებში, ფცის ერთ-ერთი შემდგენელი. სათავე აქვს ლიხის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1765 მ-ზე. სიგრძე 34 კმ, აუზის ფართობი 177 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, არამდგრადი წყალმცირობა — ზაფხულსა და ზამთარში, წყალმოვარდნები შემოდგომაზე. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან — 1,36 მ³/წმ. იყენებენ სარწყავად.
დასავლეთის ფრონე

დასავლეთის ფრონე — მდინარე საქართველოში, თიღვისა და ქარელის მუნიციპალიტეტებში, ფცის მარჯვენა მდგენელი. სათავე აქვს ლიხის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1582 მ-ზე. სიგრძე 38 კმ, აუზის ფართობი 385 კმ². მარჯვნიდან ერთვის ლოპანისწყალი, ნაცარგორისღელე. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, არამდგრადი წყალმცირობა — ზაფხულსა და ზამთარში, წყალმოვარდნები შემოდგომაზე. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან — 3,3 მ³/წმ. იყენებენ სარწყავად.
ფსევდოზუქიები

ფსევდოზუქიები — ამომწყდარი ქვეწარმავლების რიგი თეკოიდების ზერიგისა. ცხოვრობდნენ ტრიასულ პერიოდში. იყვნენ როგორც 4, ისე 2 ფეხზე მოსიარულენი; ზურგის მხარეზე ჰქონდათ რქოვანი ფარებისაგან შემდგარი კანოვანი ჯავშანი. ფსევდოზუქიების უმრავლესობა პატარა ზომის ხმელეთის მტაცებლები იყვნენ. არსებობდნენ ნიანგისმაგვარი ფორმები, რომლებიც სიგრძით 5 მ აღწევდნენ. ფსევდოზუქიების ნაწილი შეეგუა ხეებზე ცხოვრებას. განამარხებული ნაშთები ცნობილია ევროპის, აზიის, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკის ნალექებიდან. ნაპოვნია ურალისპირა მხარეში და ევროპის ჩრდილოეთ ნაწილში.
ფსილოტოფიტები

ფსილოტოფიტები — უძველეს ჭურჭლოვან მცენარეთა განყოფილება: შეიცავს ერთ რიგს და , რომელიც შედგება 2 გვარისაგან: და .

პირველი აერთიანებს 2 სახეობას, რომლებიც გავრცელებულია ორივე ნახევარსფეროს ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში; მეორე — 10-მდე სახეობას და გავრცელებულია ძირითადად ავსტრალიაში, ტასმანიაში, ახალ ზელანდიასა და პოლინეზიის კუნძულებზე. თანამედროვე მცენარეულ საფარში ძალიან მცირე ადგილი უჭირავთ. გამოირჩევიან პრიმიტიული აგებულებით, რაც მათ უძველეს წარმოშობაზე მიუთითებს. ცხოვრობენ ეპიფიტურად ხისმაგვარ გვიმრებზე, საგოვნებსა და პალმებზე, ან ჰუმუსით მდიდარ ნიადაგზე და კლდის ნაპრალებში.
ოჰრიდის ლიტერატურული სკოლა

ოჰრიდის ლიტერატურული სკოლა — ბულგარეთის ერთ-ერთი უძველესი კულტურის ცენტრი. სკოლა დააარსა კლიმენტ ოჰრიდელმა 886 წელს ბორის -ის ბრძანების შესაბამისად (ამჟამად ოჰრიდი მდებარეობს მაკედონიაში). საუკუნიდან სკოლაში გამოიყენება ახლადშექმნილი ანბანი კირილიცა, მაგრამ საუკუნემდე გამოიყენება ასევე გლაგოლიცა. 893 წლიდან სკოლას ხელმძღვანელობს ნაუმ ოჰრიდელი.

ნაუმისა და კლემენტის ხელმძღვანელობით სკოლაში მომზადდა 3500 მომავალი მასწავლებელი და მღვდელი. სკოლის მუშაობის ხარისხი ოდნავ დაეცა პირველი ორი ხელმძღვანელის გარდაცვალების შემდეგ, თუმცა საუკუნემდე სკოლა რჩებოდა სლავური კულტურის უმნიშვნელოვანეს ცენტრად. საბოლოოდ თავისი მნიშვნელობა დაკარგა 1767 წელს, როდესაც ოსმალეთის სულთანმა და კონსტანტინოპოლის პატრიარქმა გააუქმეს ოჰრიდის სამთავარეპისკოპოსო.
პრესლავის ლიტერატურული სკოლა

პრესლავის ლიტერატურული სკოლა — პირველი სლავური ლიტერატურული სკოლა მსოფლიოში. 886 წელს სკოლა დააარსა ნაუმ ოჰრიდელმა პლისკაში. ნაუმი იყო კირილესა და მეთოდეს ერთ-ერთი მოსწავლე. სკოლის დაარსება მოხდა ბორის -ის ბრძანებით, რომელიც შეხვდა კირილესა და მეთოდეს სამ მოსწავლეს ნაუმს, კლიმენტსა და ანგელარიას, რომლებიც დევნილები იყვნენ გერმანელი კათოლიკე სასულიერო პირებისაგან, რადგან სლავური წარმოშობის მოსახლეობაში სლავურ ენაზე ქადაგებდნენ. 893 წელს სიმეონ -მა სკოლა გადაიტანა ბულგარეთის ახალ დედაქალაქ პრესლავში.

კირილიცაზე დაწერილი ყველაზე უძველესი ტექსტი აღმოჩენილია პრესლავთან ახლოს, რომელიც ადასტურებს პრესლავის ლიტერატურული სკოლის მთავარ მიღწევას, შექმნეს თანამედროვე სლავური დამწერლობის ნიმუში კირილიცა. არსებობს ალტერნატიული ვერსიაც, რომლის თანახმადაც კირილიცა შექმნა კირილესა და მეთოდეს მოსწავლემ კლიმენტ ოჰრიდელმა ოჰრიდის ლიტერატურულ სკოლაში.

პრესლავის ლიტერატურული სკოლა წარმოადგენდა - საუკუნეების ბულგარეთის პირველი სამეფოსა და მთელი სლავური სამყაროს უმთავრეს კულტურულ და ლიტერატურულ ცენტრს. სკოლის ძირითადი საქმიანობა იყო თარგმნა. მათ ძველ სლავურ ენაზე თარგმნეს ბიბლია და სხვა წმინდა წიგნები. გარდა მთარგმნელობითი სამუშაოებისა სკოლაში მიმდინარეობდა აქტიური შემოქმედებითი, შემეცნებითი და მხატვრული სამუშაოები. იწერებოდა ორიგინალური ნაწარმოებები, ასწავლიდნენ მოსწავლეებს, ამზადებდნენ კერამიკის ნაკეთობებს. პრესლავის სკოლის მოსწავლეთაგან ერთ-ერთ საუკეთესო პოეტად ითვლება კონსტანტინე პრესლაველი, რომელმაც დაწერა ანბანთქება. ლიტერატურული სკოლის სხვა ცნობილ წარმომადგენლებს შორის გვხვდებიან ჩერნორიზეც ხრაბირი, იოანე ეგზარქოსი და სხვები.

პრესლავის ლიტერატურულმა სკოლამ მუშაობა შეწყვიტა 972 წელს, როდესაც იგი მთლიანად გადაწვა ბიზანტიის იმპერატორმა იოანე ციმისკემ.
როგოზენის ვერცხლის განძი

როგოზენის ვერცხლის განძი — ძველი თრაკიული პერიოდის ვერცხლის განძი (ძვ. წ. - სს). აღმოაჩინეს 1985 წელს ბულგარეთის ქალაქ როგოზენში.

1985 წელს ტრაქტორისტი ივან სავოვი, რომელიც საკუთარ ბოსტანში მუშაობდა, წამოედო ქვევრს. მან და მისმა მეუღლემ განაგრძეს ძიება და აღმოაჩინეს სხვადასხვა სახეობის ნივთები (დოქები, თასები, ჭურჭელი). ცოლ-ქმარმა გადაწყვიტეს, რომ ეს საეკლესიო ნივთები იყო, წაიღეს ისინი სახლში და გააგებინეს სოფლის მამასახლისს და გააგრძელეს მუშაობა ბოსტანში.

მამასახლისმა დარეკა საოლქო ცენტრ ვრაცაში და ისტორიულ მუზეუმში. ჩავიდნენ არქეოლოგები დაიწყეს არქეოლოგიური გათხრებისთვის მზადება და დაზვრერვითი ორმოს გათხრის დროს აღმოაჩინეს კიდევ 100 ერთეული ჭურჭელი. საერთო ჯამში აღმოაჩინეს 165 ერთეული ჭურჭელი, საერთო ჯამში 20 კგ. ესენი იყო ფიალები, 54 დოქი და 3 თასი.

არქეოლოგები ფიქრობენ, რომ ეს არის პირადი კოლექცია, რომელსაც დაახლოებით საუკუნენახევრის განმავლობაში აგროვებდა ადგილობრივი აზნაურის ოჯახი.

ჭურჭელზე გამოსახულია ფანტასტიკური (ფრთოსანი ლომები და ცხენები) და რეალისტური (ძაღლები, ჰიპოპოტამი, ფრინველები) ფიგურები. ერთ-ერთ თასზე, რომელიც სავარაუდოდ ბერძნული წარმოშობისაა, გამოსახულია ჰერაკლე და ქურუმი ავგე.

ამჟამად განძი ინახება სოფიის ისტორიულ მუზეუმში.
პანაგიურიშტეს ოქროს განძი

პანაგიურიშტეს ოქროს განძი — ოქროს განძი, რომელიც აღმოჩენილია 1949 წელს ბულგარეთის ქალაქ პანაგიურიშტედან 2 კილომეტრში. განძის საერთო წონაა 6164 გრამი. შედგება 10 ოქროს ნივთისაგან.

პანაგიურიშტეს განძი ბულგარეთში აღმოჩენილ თრაკიულ არტეფაქტებს შორის ყველაზე მეტად ცნობილია განძია.

განძი ინახება სოფიის ეროვნულ ისტორიულ მუზეუმში. განძი ასევე გამოფენილია ქვეყნის სხვადასხვა ქალაქებში, ძირითადად ბურგასში. 2014 წელს განძი გამოფენილი იყო ლუვრში.
ლეოპოლდ ბილფელდი

ლეოპოლდ ბილფელდი ( დ. 1838 — გ. 1922) — საუკუნესა და ს-ის დასაწყისში საქართველოში მოღვაწე გერმანელი არქიტექტორი. მიღებული ჰქონდა რუსეთის ქვეშევრდომობა, სწავლობდა პეტერბურგის სამხატვრო აკადემიაში. 1868 წელს მუშაობდა კავკასიის საფოსტო ოლქის, შემდეგ კი საქართველო-იმერეთის სინოდალური კანტორის არქიტექტორად. მის ნამუშევრებს შორის ყველაზე ცნობილია ქაშვეთის ეკლესია, მეფისნაცვლის სასახლე ლიკანში, სასტუმრო „ვეტცელი“ აღმაშენებლის გამზირზე ( 103) და აგრეთხე საუკუნის 40-იან წლებში დანგრეული „კირხე“. აღმაშენებლის გამზირზე, მან აგრეთვე, მრავალი საცხოვრებელი სახლიც ააშენა (მაგ., სახლი 46, 1879); მას, ასევე ეკუთვნის ცნობილი გერმანელი აფთიაქარის ევგენი ზემელის სახლის პროექტი. საცხოვრებელი სახლების არქიტექტურაში ლეოპოლდ ფილფელდი რენესანსულ-ბაროკოულ ეკლეკტიზმს იყენებდა.
ნამუშევრების გალერეა
მეორე მსოფლიო ომთან დაკავშირებული მონუმენტები და ძეგლები ჩრდილოეთ მაკედონიაში

მსოფლიო ომთან დაკავშირებული მონუმენტები და ძეგლები მაკედონიაში — იუგოსლავიური მონუმენტები და ძეგლები აგებული მსოფლიო ომთან დაკავშირებით დღევანდელი მაკედონიის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე იუგოსლავიის კომუნისტთა ლიგის მე-4 პრეზიდენტ იოსეპ ბროზ ტიტოს დავალებით საუკუნის 60-70-იან წლებში ისეთი გამოჩენილი მოქანდაკეების მიერ, როგორებიცაა დუშან ჯამონია, ვოჯინ ბაკიჩი და სხვები.

მონუმენტებისა და ძეგლების არასრული ჩამონათვალი:
ფსირცხა (მდინარე)

ფსირცხა, ანაკოფიისწყალი — მდინარე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გუდაუთის მუნიციპალიტეტში. სათავეს იღებს ახალი ათონის ჩრდილოეთ განაპირას კარსტული წყაროებიდან. წარმოადგენს ახალი ათონის მღვიმის ჰიდროდინამიკური სისტემის ზედაპირულ გაგრძელებას. საზრდოობს უმთავრესად გუმიშხის მასივის კარსტული წყლებით. სიგრძე 1,5 კმ. ფაქტობრივი წყალშემკრები, ანუ მიწისქვეშა აუზი (63 კმ²) ბევრად აღემატება ტოპოგრაფიულ აუზს (4 კმ²). გამოყენებულია ახალი ათონის წყალმომარაგებისათვის.
ხორვატიის კულტურა

ხორვატიის კულტურას აქვ ხანგრძლივი ისტორია. ხორვატები ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე თოთხმეტ საუკუნეზე მეტია ცხოვრობენ, რასაც ადასტურებს მნიშვნელოვანი არქეოლოგიური ძეგლები.

მისი გეოგრაფიული მდგომარეობის გამო, ხორვატია წარმოადგენს ოთხი კულტურის შერწყმის ადგილს. ის იყო როგორც დასავლეთ რომის და ბიზანტიის იმპერიების ასევე ცენტრალური ევროპის და ხმელთაშუა ზღვის რეგიონის კულტურების შეხვედრის ადგილი. ეროვნული კულტურის ისტორიაში ყველაზე მნიშვნელოვანი მომენტი იყო ილირიული მოძრაობა. საუკუნეში მოხდა ხორვატული ენის ემანსიპაცია და მნიშვნელოვანი განვითარება კურტურის და ხელოვნების ყველა მიმართულებაში. ხორვატები თავს ჰალსტუხის წინაპრის კრავატის შემქმნელებად მიიჩნევენ.
პეტარ ჟეკოვი

პეტარ ჟეკოვი (დ. 10 ოქტომბერი, 1944, კრიჟოვნიკი) — ბულგარელი ფეხბურთელი და მწვრთნელი. 1968 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ვერცხლის პრიზიორი.

ჟეკოვმა კარიერა დაიწყო საფეხბურთო კლუბ „დიმიტროვგრადში“. თავიდან მცველის პოზიციაზე თამაშობდა, მაგრამ მწვრთნელმა, ჰრისტო ჰაჯიევმა პოზიცია შეუცვალა და თავდამსხმელის პოზიციაზე ათამაშა. მოგვიანებით სოფიას გადავიდა სტარა-ზაგორას „ბეროეში“, რომლის შემადგენლობაში ორჯერ გახდა ბულგარეთის ჩემპიონატის ბომბარდირი. 1968-1975 წლებში თამაშობდა სოფიას „ცსკა“-ში და შეძლო 144 გოლის გატანა. იგი გახდა კლუბის საუკეთესო ბომბარდირი ისტორიაში. 1969 წელს შეძლო ევროპის ოქროს ბუცის მოგება, ასევე 2-ჯერ გავიდა მესამე ადგილზე.

ტიტულები
ბულგარეთის ლიგა: 6
1968–69, 1970–71, 1971–72, 1972–73, 1974–75
ბულგარეთის თასი: 4
1969, 1972, 1973, 1974

ინდივიდუალური
ევროპის ოქროს ბუცი (1): 1969
ბულგარეთის ჩემპიონატის ბომბარდირი(6) :
1967, 1968, 1969, 1970, 1972, 1973