iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბეჰბუდას ხიდი

ბეჰბუდას ხიდი, ვერის ხიდი — ხიდი თბილისში, მდინარე ვერეს ქვედა დინებაზე (დღევანდელი გმირთა მოედნის ტერიტორიაზე). ხიდი ააშენა მეფე როსტომის ზარაფთუხუცესმა ხოჯა ბეჰბუდამ მნიშვნელოვან საქარავნო გზაზე „დიღმის გზაზე“. ხიდი განადგურდა 1957-1981 წლებში გმირთა მოედნის რეკონსტრუქციისას.

ისტორია
ხიდი აიგო საუკუნის 40-50-იან წლებში. საუკუნის წყაროში აღნიშნულია ხიდის მიდაომოებში ქარვასლის არსებობა. ის მეფე დემეტრე თავდადებულმა ააშენა და ეკლესიას შესწირა. პლატონ იოსელიანის ცნობით, ხიდი როსტომ მეფეს განუახლებია. ხიდის სახელიც სწორედ როსტომის დროს მოღვაწე ზარაფთუხუცეს ხოჯა ბეჰბუდას უკავშირდება რომელსაც ვერაზე ქვითკირის ხიდის აგება მიეწერება. ამ ხიდს იხსენიებს ვახუშტი ბატონიშვილიც (1696-1784 წწ.):

1771 წელს იოჰან გიულდენშტედტი ადასტურებს მდინარე ვერეზე ქვის ხიდის არსებობას. იულიუს ფონ კლაპროთი რომელიც საქართველოში იმყოფებოდა 1807-1808 წლებში, წერს:

ხიდი ასევე მოხსენიებულია საუკუნის 50-იანი წლების გაზეთ ""ის ფურცლებზე, სადაც მაშინ ცნობილი ჟურნალისტი ნ. ლ. დუნკელნ-ველინგი წერს:

ხიდი 1849 წლამდე უპატრონოდ იყო მიტოვებული. 1850 წელს ხიდი შეკეთდა, 1856 წელს კი მისი ძველი პარაპეტი მოხსნეს და ხის ტროტუარებითა და მოაჯირებით შეცვალეს. ამით ხიდი გაფართოვდა და მისი გამტარუნარიანობა გაიზარდა. ქვითა და ქართული აგურით ნაგები ოთხმალიანი ხიდის სიგრძე დაახლოებით 70 მეტრი, ხოლო სიგანე 6 მეტრი იყო. მას მალები სხვადასხვა ზომისა ჰქონდა.

1863 წელს კავკასიის გზატკეცილების სამმართველოს მოხელე ინჟინერ-პოლკოვნიკი ა. ვ. ჩერნიკოვი წერდა:

ჩერნიკოვის ჩანაწერებიდან ირკვევა რომ 1856 წლის ხიდის გაფართოების შემდგომ, კერძოდ კი 1863 წელს ხიდის მეოთხე კამარა მთლიანად განუახლებიათ — დაზიანებული ისრისებრი კამარის ნაცვლად აუგიათ აგურის ახალი ნახევარწრიული კამარა.

1932 წლამდე ხიდზე გადიოდა საქართველოს სამხედრო გზა. 1932 წელს მის გვერდით ახალი განიერი სამმალიანი ხიდი ააგეს (შემდგომში ჩანაცვლდა ახლანდელი გალაკტიონის სახელობის ხიდით) და ძველი ვერის ხიდი უფუნქციოდ დარჩა. 1957 წლის ზაფხულში, მისი მთავარი კამარის აფეთქების შემდეგ ხიდმა არსებობა დაასრულა. 1981 წელს გმირთა მოედნის რეკონსტრუქციის გამო ძველი ხიდის ნაშთებიც გაქრა ან გადაიხურა.

არქიტექტურა
თანახმად 1857 წლის აზომვებისა ვერეს ხიდი სიგრძეში 70 მეტრს, სიგანე კი 5,7 მეტრს წარმოადგენდა. მალების სიგრძეები 7,85, 9,46, 7,85, 5,92 მ. მთავარი კამარის სიმაღლე 3,5 მეტრი ხოლო თაღების სისქე 0,68-0,74 მეტრამდე მერყეობდა.ხიდის სიმაღლის განსაზღვრა მაშინ შეუძლებელი იყო მისი მიწაში ღრად ჩაფლულობის გამო.

ხიდის საყრდენების ზედა ნაწილების წყობა კარგად იქნა შენარჩუნებული. იგი შედგებოდა მთელი რიგი ყორული ქვებისაგან, რომელთა შორის განლაგებული იყო ქართული ბრტყელი აგურის რამდენიმე ფენა. ხიდი გამოირჩეოდა ძალიან ლამაზი კამაროვანი სახიდე მალებით, მათგან სამს ისრისმაგვარი ხოლო ერთს კი წრიული მოხაზლობა ჰქონდა. კამარები და კამარის კედლები მთლიანად აგებული იყო ქართული აგურით (22 22 3,5 სმ.). კამარის ზედა აგურის კედელი წარმოადგენდა უფრო შემდგომ დანაშენს, რომელიც უნდა მიეკუთვნებოდეს 1856 წელს.

გალერეა
სიმპატია

სიმპატია — ძველი თბილისის სარდაფში განლაგებულ რესტორნებს შორის, რომელთაც ეგზოტიკური დასახელება ჰქონდათ „სიმპატია“ იმით გამოირჩეოდა, რომ იგი ძველი თბილისის ერთ-ერთი ადგილი იყო, სადაც დროდადრო იკრიბებოდნენ გამოჩენილი პიროვნებები. აქ შემოსვლა უყვარდათ იოსებ გრიშაშვილს, შალვა დადიანს, ლადო გუდიაშვილს, გოგლა ლეონიძეს, გალაკტიონს. მაიაკოვსკი და ესენინი სულ რამდენიმეჯერ შეხვდნენ ერთმანეთს და ერთი ასეთი შეხვედრა 1924 წელს „სიმპატიაში“ მოეწყო. თაღებითა და კამარებით გადახურული ეს მოკრძალებული სარდაფი პუშკინის ქუჩაზე მდებარეობს. სარდაფის კედლებზე მუქ ფონზე გამოსახულნი იყვნენ შოთა რუსთაველი, ალექსანდრე პუშკინი, უილიამ შექსპირი, ქრისტეფორე კოლუმბი. პორტრეტებს აღმოსავლური იერი გადაჰკრავდა. ახლა სარდაფის კედლები ზეთის საღებავითაა დაფარული.
ერეკლე II-ის თეატრი

ერეკლე -ის თეატრი — ერეკლე -ის (1720-1798) მრავალი კულტურულ წამოწყებას შორის ერთ-ერთი საპატიო ადგილი ეჭირა თეატრალურ ხელოვნებას. საუკუნეში ინტენსიურად ვითარდებოდა თეატრ-სანახაობითი კულტურა. ხანგრძლივი ფორმირების პროცესში გამოიკვეთა ორი ტენდენცია: ერთი-თეატრი ღია ცის ქვეშ, მეორე-თეატრის შენობაში. შენობა ნაგებობაში შეიქმნა პროფესიული თეატრი თავისი დასით, რეპერტუარით და ადმინისტრაციით. სათეატრო ცხოვრებაზე გარკვეულ გავლენას ახდენდა თბილისის და თელავის სემინარიები სადაც ყოველ კვირას იმართებოდა ჩვენებები, რომელიც იმპულს აძლევდა თეატრის განვითარებას. ასევე დიდი წვლილი მიუძღვით თეატრის განვითარებაში გამოჩენილი მოღვაწეებს დავით ბატონიშვილს, ა. თურქესტანიშვილს, რომლებმაც ერეკლე -ს დახმარებით რუსეთში მიიღეს განათლება.

1790-იანების დასაწყისში თბილისსა და თელავში იმართებოდა წარმოდგენები. მაჩაბლის, გაბრიელ მაიორისა და გიორგი ავალიშვილის თეატრი ერეკლე -ის სათეატრო ხელოვნების ძირითადად სახეს ქმნიდა. გ.ავალიშვილის თეატრში ძლიერი იყო კლასიცისტური ტენდენციები, ხოლო მაჩაბელთან უფრო სახალხო ფორმის თეატრი ვითარდებოდა, ორივე კი ერთი სათეატრო კულტურის სხვადასხვა ეტაპს წარმოადგენდა. გ. ავალიშვილი თარგმნიდა კლასიცისტურ პიესებს. ერეკლე -ს გაბრიელ მაიორისთვის უბოძებია არეშაშვილის გვარი. მას უთამაშია კომედიებშიც. მაჩაბელთან ერთად მონაწილეობდა 1795 წელს კრწანისის ბრძოლაში, როგორც მსახიობი და არტილერისტი. თეატრში ასევე მოღვაწეობდნენ ოთარ ნორიელი, იოანა ბუიანა, იოსებ ამირაძე და სხვები. მათი მოღვაწეობა იწვევდა სანახაობათა კულტურისადმი ინტერესს და ამდიდრებდა სათეატრო ფორმებს.
1761 წელს დაიწერა მცირე პიესა ერეკლე -ის დროს რომლის ავტორი იასე მიქაძე იყო.

1795 წელს კრწანისის ბრძოლას შეეწირა მაჩაბლის დასი. ამ ფაქტის გამო თეიმურაზ ბატონიშვილი მოგვითხრობს:
.
უსტაბაში

უსტაბაში — გვიანფეოდალურ თბილისში ხელოსანთა თუ ვაჭართა ამქრის სათავეში მდგომი ოსტატი, ამქარბაში. ამქარში არჩეული ოთხი მთავარი ხელმძღვანელიდან ერთ-ერთი, რომელსაც ეწოდებოდა ხელობის უფროსი.

თბილისში იყო „ჭონების ოსტატი“, ანუ ჭონების უსტაბაში, „კალატოზების ოსტატი“, ანუ კალატოზების უსტაბაში და სხვა. ამიტომაც ცნობილი ლექსიკოგრაფი სულხან-საბა ორბელიანი „ოსტატს“ განმარტავდა „ხელოსანთა უფროსად“. ამქრის თავის სახელი ამგვარი წამოების გარდა, გვხვდება სხვაგვარი წარმოებაც, იმ ამქრის სახელის მიხედვითაც, რომლის მოთავედაც ესა თუ ის პირი ითვლებოდა, გვიანფეოდალურ თბილისში იყო: „სირაჯ-ბაში“, „ყასაბ-ბაში“, „აქიმ-ბაში“ და სხვა. ოქრომჭედელთა გაერთიანებაში უსტაბაშის არჩევა რამდენიმე საფეხურისგან შედგებოდა. მაგრამ მთავარი ის არის, რომ ეს სამოხელეო ინსტიტუტი არჩევითი იყო. დავით ბაგრატიონის მიხედვით, უსტაბაშს ირჩევდა ამქარი. ამრიგად, აღწერითი ხასიათის წყაროების და მოტანილი დოკუმენტური მასალების მონაცემები ემთხვევა ერთმანეთს. სწორედ ამიტომ გაჩნდა სპეციალური ლიტერატურაში თვალსაზრისი უსტაბაშის სახელის არჩევითობის შესახებ.

მაგრამ უსტაბაშის არჩევა ჯერ კიდევ არ იყო საკმარისი იმისათვის, რომ იგი ამქრის საქმეებიის მართვა-გამგეობას შესდგომოდა. აუცილებელი იყო, რომ უსტაბაში თანამდებობაზე დაემტკიცებინა ცენტრალურ ხელისუფლებას. ამ თვალსაზრისით ყურადგებას იქცევს სამეცნიერო ლიტერატურაში არაერთგზის განხილული მეფე გიორგი -ის ორი „წყალობის წიგნი“. პირველ მათგანში. რომელიც დათარიღებულია 1799 წლის 16 ნოემბრით, აღნიშნულია, რომ მეფე „ყოვლისა საქართველოსა, კახეთისა და სხვათა“ გიორგი უბოძებს მოქალაქე იფრუმაანთ როსტომაშვილს ხატიას და მის მამას, მუშრიფ კაკალას, ქალაქის ანუ თბილისის ბაზრის ბაზაზბაშობას. ძვირფასი ქსოვილებით მოვაჭრე (ბაზაზების) ამქრის უსტაბაშებს ევალებოდათ ისევე მოქცეულიყვნენ, „როგორც ამას წინათ ბაზაზბაში მოქცეულან“, ე. ი. მათ უნდა შეესრულებინათ ტრადიციით გამომუშავებული უსტაბაშის ფუნქციები.

მართალია, საბუთის მიხედვით ზემოთდასახელებული პირები ბაზაზბაშებად მათივე თხოვნიტ ინიშნებოდნენ, მაგრამ უეჭველია, რომ ისინი შეთანხმებული იყვნენ თბილისის ბაზრის ბაზაზებთან და მათ მიერვე იყვნენ არჩეული. ე. ი. მეფე ფაქტობრივად კი არ ნიშნავდა უსტაბაშებს, არამედ ამტკიცებდა მათ თანამდებობაზე. არჩეულ უსტაბაშს თანამდებობაზე მეფის შემდეგ ქალაქის აპარატის უმაღლესი მოხელენი, მოურავი და მელიქ-მამასახლისიც, ამტკიცებდნენ. ყურადგებას იქცევს 1857 წლის „დებულება“, რომლის თანახმადაც თითოეული ამქარი ირჩევდა ორ უსტაბაშს. ერთი მათგანი მტკიცდებოდა გუბერნატორის მიერ, ხოლო მეორე რჩებოდა მასთან, „როგორც კანდიდატი“, ე. ი. იგი ეხმარებოდა და საჭიროების დროს ცვლიდა კიდეც უშტაბაშს. ზოგჯერ უსტაბაშებს ამტკიცებდნენ ქალაქის ხელისუფალნიც.დავით ბაგრატიონის ცნობით, ამქრის მიერ არჩეულ უსტაბაშს ამტკიცებდნენ ქალაქის „მოურავი და უხუცესები“.

უსტაბაშს, როგორც უზენაეს ხელისუფალს, ხელი მიუწვდებოდა ამქრის ცხოვრება-საქმიანობის ყველა მხარეზე. მაგრამ მისი უფლება-მოვალეობათა შესწავლა გვიჩვენებს, რომ საქართველოს ფეოდალურ ქალაქებში უსტაბაშს უპირველეს ფუნქციას წარმოადგენდა წესრიგისა და სიმშვიდის დაცვა ამქარში, თვალყურის დევნება მისი წევრების პროფესიული და ზნეობრივი სიწმინდისათვის.

უსტაბაშად დანიშვნისა თუ არჩევის ვადა განსაზღვრული არ ყოფილა. ზოგი მათგანი სიკვდილამდეც კი რჩებოდა თვის თნამდებობაზე. უფრო ხშირად კი მათ ხელისუფლება რამდენიმე წელს გრძელდებოდა.
მეიდანი

მეიდანი — მოედანი შუა საუკუნეების თბილისში. ქალაქი რამდენიმე მოედნისგან შედგებოდა. ერთ-ერთი მათგანი თბილისის სავაჭრო ცენტრი იყო, რომელიც მეტეხის ხიდის სიახლოვეს მდებარეობდა. მეორე — მეფის სასახლეთა კომპლექსის წინ, ხოლო მესამე — გარეთუბანში. მასში ასპარეზი იყო მოწყობილი. ამ სამ მოედანს ვახუშტი ბატონიშვილი ასე აღნიშნავდა: „ციხის მეიდანი“, „მეფის მეიდანი“, „მეიდანი“ ან „ასპარეზი“. ვახუშტი ბაგრატიონი მეიდანს ასპარეზს უწოდებდა. ამას ხაზს ქალაქის სხვა ელემენტების დასახელებაც უსვამს, რომელიც ასპარეზის მოედანთან იყო დაკავშირებული. მეტეხის ხიდთან განლაგებულ მეიდანს კონკრეტული დასახელება ჰქონდა — „ციხის მეიდანი“, თუმცა მან სახელი შეიცვალა. 1800 წლის ჩუიკოს მიერ შედგენილი თბილისის გეგმის მიხედვით მას თათრის მეიდანი ეწოდა. ამის შემდეგ კი მან ბევრჯერ შეიცვალა სახელი — „ციხის მეიდანი“, „თათრის მეიდანი“ და „შეითან ბაზარი“.
მელიქის უბანი

მელიქის უბანი — უბანი ძველ თბილისში.

ქალაქის მელიქს კალაში რამდენიმე სახლი ჰქონდა. ერთ-ერთი ასეთი სახლი ერთ დროს ნორაშენის სიახლოვეს იდგა და ამ უბანს მისი სახელი ერქვა. აშხარგების ძველი უბანი საუკუნის 20-იან წლებში თათრის მოედანთანაც არსებობდა. შემდგომში კი მელიქის უბანი ფეითხანის გვერდზე განლაგებულ კვარტალს ეწოდებოდა, სადაც მელიქის ძირითადი საცხოვრებელი იყო. ამ ადგილს კლდისუბნის ის ნაწილი ეკავა, რომელიც დღეს შემოფარგლულია ფეითხანის კიბით და ყოფილი ენგელსის ქუჩის მონაკვეთით. ყოფილი ენგელსის ქუჩის ნაწილს დადიანის ქუჩასა და პურის მოედანს შორის ძველად ბებუთას, ხოლო საუკუნეში - ბებუთოვის ქუჩა ეწოდებოდა. ბებუთოვთა საგვარეულომ დროთა განმავლობაში გაიფართოვა ადგილ-მამული და ბაღებიც გააშენა სოლოლაკის ფერდობზე, სარწყავი მილგაყვანილობით.

გიორგი -ის ადგილსამყოფელად, აღა-მაჰმად-ხანის შემოსევის შემდგომ პერიოდში, ისტორიული წყაროები სხვადასხვა ადგილს ასახელებენ და მათ შორის — კლდისუბანში განლაგებულ მელიქის სახლსაც.
ჭონხანა

ჭონხანა — მექუდეთა რიგები ძველ თბილისში.

ჭონხანა სპარსული წარმოშობის ორი სიტყვისგან შედგება: „ჭონი“ — მექუდე და „ხანა“ — ადგილი. მექუდეთა რიგები ძველ თბილისში ძირითადად ორ ადგილზე იყრიდნენ თავს. ერთ-ერთი ჭონხანა დღევანდელი სიონის ქუჩის დასაწყისის ორივე მხარეზე იყო განლაგებული და ჩორსუს დახერულ ბაზარს ებჯინებოდა. ჩორსუ ყოფილი სიონისა და ერეკლეს ქუჩების შესაყარზე მდებარეობდა. პატარა ჭონხანა (რამდენიმე დუქანი) თათრის (დღევანდელი გორგასალის) მოედნის სამხრეთ-დასავლეთ მხარეზე მდებარეობდა, მენაბდეთა დუქნების გაგრძელებაზე, ციხის დიდი ეკლესიის (სურფ-გევორქის) წინ.
ლონდონის ხელშეკრულება (1878)

ლონდონის ხელშეკრულება, ლონდონის შეთანხმება — რუსეთ-ინგლისის 1878 წლის 18 (30) მაისის შეთანხმება, სან-სტეფანოს საზავო ხელშეკრულების შეცვლის თაობაზე.

ისტორია
რუსეთ-ოსმალეთის 1878 წლის 19 თებერვლის (3 მარტის) სან-სტეფანოს საზავო ხელშეკრულება დიდი დარტყმა იყო დასავლეთ ევროპის ქვეყნებისათვის. ხელშეკრულების ძალით განმტკიცდა რუსეთის პოზიციები ბალკანეთში. წარმატებები მოიპოვა რუსეთმა კავკასიაშიც.

ინგლისის ინიციატივით ევროპის ქვეყნებმა მიაღწიეს იმას, რომ რუსეთი დაითანხმეს საერთოევროპული კონგრესის მოწვევაზე, რომელსაც უნდა გადაესინჯა რუსეთ-ოსმალეთის 1878 წლის 19 თებერვლის (3 მარტის) სან-სტეფანოს საზავო ხელშეკრულების პირობები. სანამ კონგრესი შეიკრიბებოდა, ინგლისის ინიციატივით შედგა რუსეთ-ინგლისის საიდუმლო შეთანხმება სან-სტეფანოს საზავო ხელშეკრულების შეცვლის თაობაზე. რუსეთ-ინგლისის შეთანხმება სან-სტეფანოს საზავო ხელშეკრულების შეცვლის თაობაზე ხელმოწერილ იქნა ლონდონში 1878 წლის 18 (30) მაისს. შეთანხმება საიდუმლოდ უნდა ყოფილიყო დაცული.

ლონდონის შეთანხმების მეთერთმეტე მუხლში აღნიშნული იყო: ინგლისი თანახმა იყო რუსეთს მიეღო ბათუმი და შეენარჩუნებინა სომხეთის დაპყრობილი ტერიტორია, მაგრამ შემდგომში ოსმალეთის ტერიტორიის ხარჯზე აზიაში რუსეთის ტერიტორია არ უნდა გაზრდილიყო.
ხუდადოვის ტყე

ხუდადოვის ტყე — ტყე თბილისში მდინარე მტკვრის მარცხენა სანაპიროზე. გაშენებულია მთის ფერდობზე, ქალაქის ჩრდილოეთით ნაძალადევის ტერიტორიაზე. სახელი ეწოდა ექიმისა და ქალაქის სათათბიროს წევრის, ნიკოლოზ ხუდადოვის გვარის მიხედვით, რომელმაც 1893 წელს აქ, სახაზინო მიწაზე, ტყის მასივი გააშენა. იმ პერიოდში ოფიციალურად კუკიის სატყეო-კულტურული აგარაკი ეწოდებოდა.

1905 წლის დეკემბერში, რუსეთის რევოლუციის დროს, ხუდადოვის ტყეში იკრიბებოდნენ გაფიცულები. 16 დეკემბერს მოეწყო მთავრობის წინააღმდეგ ხალხმრავალი საპროტესტო გამოსვლა, რომელიც 18 დეკემბერს ჯართან შეტაკებაში გადაიზარდა. დაიღუპა 9 და დაიჭრა ათობით რევოლუციონერი (იხ. დეკემბრის აჯანყება საქართველოში). საბჭოთა ხელისუფლებამ ტყეში „რევოლუციის მსხვერპლთა სასაფლაო“ მოაწყო; 1905 წელს მოკლული მუშების პატივსაცემად მიმდებარე ქუჩას „9 ძმის“ სახელი უწოდეს. 1955 წელს ააგეს მათი ხსოვნის ობელისკიც. აქ დროდადრო ასაფლავებდნენ აქტიურ, თუმცა არა ლიდერ ბოლშევიკებს. მაგალითად, ტყეში 1930 წელს დაკრძალეს ბოლშევიკი ქალი მარო ბოჭორიძე. 1989 წელს მთავრობამ ხუდადოვის ტყეში მთაწმინდის პანთეონიდან გადმოასვენა ფილიპე მახარაძის, სილიბისტრო თოდრიას და მიხა ცხაკაიას ნეშტები. საუკუნის 90-იანი წლებში ტყე დააზიანა აქ დაგროვილმა სამშენებლო და სხვა სახის ნარჩენებმა.
ქიმერიონი

ქიმერიონი — კაფე საუკუნის დასაწყისის თბილისში. მდებარეობდა დღევანდელი რუსთაველის თეატრის შენობის ქვედა ფოიეს სართულზე. მასში თავს იყრიდა თბილისის ინტელიგენცია. აქ იკრიბებოდნენ „ცისფერყანწელები“. ტიციან ტაბიძე წერდა: „ცისფერყანწელების“ ინიციატივით კედლები მოხატეს მხატვრებმა — ლადო გუდიაშვილმა, დავით კაკაბაძემ, მოსე თოიძემ, სერგეი სუდეიკინმა, სიგიზმუნდ ვალიშევსკიმ. კაფე მოგვიანებით რუსთაველის თეატრის ფოიედ და გარდერობად იქცა და მისი კედლები არაერთგზის გადაიღება. 1980-იან წლებში ჩატარებულმა სარეკონსტრუქციო სამუშოებმა გამოავლინეს კაფე „ქიმერიონის“ ისტორიული ადგილები.
პრიმა აუდიტი

„შპს პრიმა აუდიტი“ — აუდიტორული კომპანია, რომელმაც საქმიანობა 2007 წლის 11 ოქტომბრიდან დაიწყო და მოღვაწეობის რამდენიმეწლიანი პერიოდის მანძილზე სხვადასხვა სახის მომსახურება გაუწია 120-ზე მეტ ბიზნეს-კომპანიას, მათ შორის ისეთ სტრატეგიულად მნიშვნელოვან საწარმოებს, როგორებიცაა შპს „ენგურჰესი“, სს „საქრუსენერგო“, შპს „თბილისის საერთაშორისო აეროპორტი“, შპს „თბილისის სატრანსპორტო კომპანია“, შპს „სოკარ გაზი-საქართველო“, შპს „საერთაშორისო ენერგეტიკული კორპორაცია“, შპს „ვარდნილჰესების კასკადი“, სსიპ „საქენერგოგენერაცია“, შპს „ჯეოჰოსპიტალი“, სს „ტუბერკულოზისა და ფილტვის დაავადებათა ეროვნული ცენტრი“, შპს „საქტელერადიოცენტრი“, ჩხოროწყუს მარტვილის მუნიციპალიტეტები და სხვა.

დაარსების დღიდან, აუდიტორული კომპანია „პრიმა აუდიტს“ დაინტერესებულ პირებს აწვდის შემდეგი სახის მომსახურებებს: ფინანსური ანგარიშგების აუდიტი; საგადასახადო აუდიტორული შემოწმება; მენეჯმენტის აუდიტი; ბუღალტრული აღრიცხვა; საშემფასებლო მომსახურება; ბიზნესის და მოქალაქეების სამართლებრივი მომსახურება; ბიზნესის მართვა, ანალიზი, ეკონომიკური კვლევები და მონიტორინგი; სატრეინინგო მომსახურება და სხვა.
საქართველოს ფსიქოლოგიის ინსტიტუტი

საქართველოს ფსიქოლოგიის ინსტიტუტი — ფსიქოლოგიის ინსტიტუტი დიმიტრი უზნაძის სახელობისა, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიისა, დაარსდა 1941 წელს დიმიტრი უზნაძის თაოსნობით, როგორც საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფსიქოლოგი.

ფსიქოლოგთა ინსტიტუტის დაარსებისათვის მრავალი წლის მანძილზე იქმნებოდა პირობები. თსუ-ს დაარსებაში აქტიური მონაწილეობა მიიღო დიმიტრი უზნაძემ. 1927 საბჭოთა კავშირში პირველად, თბილისში შეიქმნა ფ. საზოგადოება, რომელშიც უნივერსიტეტში აღზრდილი ფსიქოლოგები გაერთიანდნენ. ფ. ინსტიტუტის კვლევის ცენტრში მიმართულება გახდა დიმიტრი უზნაძის მიერ შემუშავებული განწყობის თეორიისა და მის საფუძველზე წამოჭრილი მრავალი ზოგადფსიქოლოგიური და სპეცფსიქოლოგიური პრობლემის დამუშავება.

2000 წელს ინსტიტუტს ჰქონდა ზოგადი პედაგოგიური, სოციალური სამედიცინო, და საინჟინრო ფსიქოლოგიური განყოფილებები. ფსიქოლ. ისტ., ფსიქოლ. საკვლევი მეთოდების, რელიგიის სასკოლო სწავლების აღზრდის სოციალური ჯგუფებისა და სასკოლო სწავლების აღზრდის ფსიქოკორექციის ლაბორატორიები. აღნიშნულ განყოფილებებსა ლაბორატორიებში მუშავდება განწყობის ზოგადფსიქოლ. პრობლემები. ინ-ტში შეისწავლიან აგრეთვე სამედიცინო ფსიქოლ. პრობლემებს. ფ.ინსტიტუტს აქვს ასპირანტურა და ფსიქოლ. მეცნ. კანდ. და დოქტორის სამეცნ.ხარისხების მიმნიჭებელი საბჭო.

ფ. ი-ში ყოველწლიურად ტარდება სამეცნიერო კონფერენციები. ინსტიტუტის ინიციატივით 1958- იდან 3 წელიწადში ერთხელ ეწყობა სამხრ.კავკასიის ფსიქოლოგთა კონფერენცია. კონფერენცია, რომელშიც მონაწილეობა მიიღო ამ პრობლემაზე მომუშავე მსოფლიოს თითქმის ყველა წამყვანმა ფსიქოლოგმა. მათი შრომები ქართულ, რუსულ და ინგლისურ ენებზე, სამ ტომად. ინსტიტუტს აქვს ბიბლიოთეკა 1950 წელს ინსტიტუტს გადაეცა დ. უზნაძის პირადი არქივი და ბიბლიოთეკა.
აღმოსავლური ინსტიტუტი

აღმოსავლური ინსტიტუტი (რუს. ) — უმაღლესი სასწავლო დაწესებულება, რომელიც დაარსებულ იქნა 1899 წლის 21 ოქტომბერს ქალაქ ვლადივოსტოკში.

აღმოსავლური ინსტიტუტის ქალაქ ვლადივოსტოკში დაარსების მიზანი იყო იმპერიის შორეული აღმოსავლეთის რეგიონებისთვის აღმოსავლური ენების, აღმოსავლეთის ქვეყნების მცოდნე ადმინისტრაციული და სავაჭრო-სამრეწველო მაღალკვალიფიციური კადრების მომზადება.

ვლადივოსტოკის აღმოსავლური ინსტიტუტის პირველი დირექტორი გახდა პროფესორი ალექსეი პოზდნეევი (რუს. ).

აღმოსავლური ინსტიტუტის მთავარ შესასწავლ ენებს შორის იყო ჩინური, იაპონური, მანჯურიული, კორეული და მონღოლური ენები. გარდა აღმოსავლური ენებისა, სტუდენტები შეისწავლიდნენ ისეთ აკადემიურ დისციპლინებს როგორიცაა გეოგრაფია, ანგარიშწარმოება და საქონელმცოდნეობა, აღმოსავლეთის სახელმწიფოების ისტორია და პოლიტიკური ორგანიზაცია. ინგლისური და ფრანგული ენები და იურისპრუდენცია.

აღმოსავლური ინსტიტუტის ისტორია
რუსეთ-იაპონიის ომის დროს ინსტიტუტი გადატანილ იქნა ქალაქ ვერხნეუდინსკში (დღევანდელი ულან-უდე). მეცადინეობები დაიწყო 1905 წლის 4 თებერვალს.

15 თებერვალს (ახალი სტილით) 1905 წლისა აღმოსავლური ინსტიტუტის სტუდენტებმა შეადგინეს რეზოლუცია. 1905 წლის 6 მარტს ინსტიტუტის სტუდენტებს ამურისპირეთის გენერალ-გუბერნატორის მოვალეობის შემსრულებლის გენერალ მ.ს. ანდრეევის ტელეგრამა გამოუცხადეს, აღმოსავლურ ინსტიტუტში სწავლის შეწყვეტის თაობაზე. სამ პუნქტად შედგენილ დეპეშაში ირკვევოდა, რომ (1. ) ინსტიტუტში წყდებოდა სწავლა და ლექციების კითხვა, (2.) ყველა სტუდენტი და თავისუფალი მსმენელი დათხოვნილი იყო ინსტიტუტიდან პროფესორების მიმართ თავხედური და შეურაცხმყოფელი რეზოლუციის გამო, (3.) თავისუფალი მსმენელი ოფიცრები თავიანთ სამხედრო ნაწილებიდან გარიცხულად ცხადდებოდნენ.

1918 წელს აღმოსავლურმა ინსტიტუტმა ფინანსური პრობლემების გამო დაშლა დაიწყო და მის ბაზაზე კერძო უმაღლესი სასწავლებლები დაარსდა (ისტორიულ-ფილოლოგიური ფაკულტეტი, უმაღლესი პოლიტექნიკუმი, იურიდიული ფაკულტეტი, აღმოსავლური ფაკულტეტი). ყველა ფაკულტეტს სათავეში ჩაუდგა აღმოსავლური ინსტიტუტის პროფესორები.

1920 წლის 17 აპრილს დროებითი მთავრობის დადგენილების საფუძველზე სახელმწიფო აღმოსავლური ინსტიტუტი და ყველა გამოყოფილი ფაკულტეტი შორეული აღმოსავლეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტში გაერთიანდა.
გიანენდრა

გიანენდრა ბირ ბიკრამ შაჰ დევი (; ; დ. 7 ივლისი, 1947, კატმანდუ, ნეპალი) — ნეპალის მე-12 და უკანასკნელი მეფე 2001-2008 წლებში. განეკუთვნება შაჰების დინასტიას.

ბიოგრაფია
გიანენდრა დაიბადა 1947 წლის 7 ივლისს კატმანდუში, მეფე მაჰენდრა ბირ ბიკრამ შაჰისა და დედოფალ ინდრას ოჯახში. 1966 წელს დაამთავრა დარჯილინგის (ინდოეთი) წმინდა იოსების კოლეჯი. 1969 წელს კი — კატმანდუს უნივერსიტეტი. 1986-1991 წლებში ხელმძღვანელობდა ლუმბინის რაიონის განვითარების ფონდს.

2001 წელს პრინცმა დიპენდრამ მოკლა მამა და ძმა და დაიკავა ნეპალის მეფის ტახტი, რის შემდეგაც სიცოცხლე დაასრულა თვითმკვლელობით. ტახტი კი დაიკავა გიანენდრამ. 2008 წელს ქვეყნის პარლამენტმა მხარი დაუჭირა მონარქიის გაუქმებას. ნეპალი გამოცხადდა რესპუბლიკად.
გაიუს ოქტავიუსი (ტრიბუნი ძვ. წ. 216)

გაიუს ოქტავიუსი — რომის არმიის ოფიცერი, რომელიც ძვ. წ. საუკუნეში მოღვაწეობდა. იგი იყო მხედარ გაიუს ოქტავიუსის შვილი და კვესტორ გნეუს ოქტავიუს რუფუსის შვილიშვილი, აგრეთვე, ველეტრის მაგისტრატის, გაიუს ოქტავიუსის მამა, პრეტორ გაიუს ოქტავიუსის პაპა და რომის იმპერატორის, ავგუსტუსის (ზეობდა ძვ. წ. 27 - ახ. წ. 14) დიდი პაპა. როდესაც მარკუს ანტონიუსმა ავგუსტუსის აბუჩად აგდება სცადა, განაცხადა, რომ ოქტავიუსი აზატი და თოკების მკეთებელი იყო თურიდან.

მეორე პუნიკური ომის მსვლელობისას, ოქტავიუსი სამხედრო ტრიბუნად მსახურობდა და მონაწილეობა მიიღო კანეს ბრძოლაში. იგი ერთ-ერთი იყო მცირეოდენ გადარჩენილთაგან. როდესაც კართაგენელები რომაელთა ბანაკისაკენ გაემართნენ, ოქტავიუსმა და თავისმა კოლეგამ, ტრიბუნმა პუბლიუს სემპრონიუს ტუდიტანუსმა, მოახერხეს მტრის გავლით გზის გაკაფვა და უსაფრთხოდ ჩავიდნენ კანუზიუმში. ძვ. წ. 205 წელს იგი სიცილიაში მსახურობდა პრეტორ ლუციუს ემილიუს პაპუსის ხელმძღვანელობით, თუმცა უცნობია მიიღო თუ არა მონაწილეობა რომელიმე სხვა ექსპედიციაში.
ხურმული

ხურმული — სასოფლო ტიპის დასახლება სოლნეჩნის რაიონში, ხაბაროვსკის მხარე. ხურმულის სოფლის დასახლების ადმინისტრაციული ცენტრი. სოფლის მოსახლეობა 2011 მონაცემების მიხედვით შეადგენს 1946 კაცს.

ისტორია
1946 წლამდე სოფლის სახელწოდება იყო სტარტი. 1946 წლის მარტიდან 1947 წლის იანვრამდე აქ იყო განთავსებული შრომით-გასწორების ბანაკი. ამგუნის შრომით-გასწორების ბანაკში (შემოკლ. ამგუნლაგი) აღრიცხვაზე იმყოფებოდა 6 600 მისჯილი, რომლებიც აგებდნენ სარკინიგზო ხაზს ამურის კომსომოლსკი — ურგალი.

სოფელი ხურმული არის ადგილი, სადაც დაიბადა და ბავშვობისა და სიჭაბუკის წლები გაატარა ცნობილმა რუსმა სინოლოგმა, ჩინური ცივილიზაციის საბაზისო ტექსტების მთარგმნელმა ბრონისლავ ვინოგროდსკიმ.
ეკონომიკა, ინფრასტრუქტურა
ხურმულის დასახლების ტერიტორიაზე განთავსებულია რამდენიმე საწარმო: ფედერალური სახელმწიფო დაწესებულება კომბინატი «სნეჟნი», სურსათის შესანახი სამხედრო საწყობი № 204. ამავე სახელწოდების რკინიგზის სადგური.
ლუციუს მარციუს ფილიპუსი (კონსული ძვ. წ. 56)

ლუციუს მარციუს ფილიპუსი (ძვ. წ. ს.) — რომაული სენატორული კლასის ოჯახის წევრი. რომის მეფის, ანკუს მარციუსის შთამომავალი და კონსულისა და ცენზორის, ლუციუს მარციუს ფილიპუსის ვაჟი. ძვ. წ. 60 წელს იყო პრეტორი, ძვ. წ. 59 წელს გახდა სირიის პროპრეტორი (გუბერნატორი), თუმცა, აღსანიშნავია, რომ აპიანეს (სირიული ომები 8.51) მიხედვით, ამ თანამდებობაზე იგი ძვ. წ. 61 წელს მსახურობდა. ამავე, ძვ. წ. 59 წელს, იგი დაქორწინდა ატია ბალბა ცეზონიაზე, იულიუს კეისრის დისშვილზე. ფილიპუსს ჰყავდა ვაჟი და ქალიშვილი მარცია წინა ქორწინებიდან, რომელიც მისი ცოლის გარდაცვალების გამო დასრულდა. ატიას პირველი ქმარი გაიუს ოქტავიუსი რომში დაბრუნებისას გარდაიცვალა. ატიას მისგან ორი შვილი დარჩა: ოქტავია უმცროსი და გაიუს ოქტავიუსი (მომავალი ავგუსტუსი). ფილიპუსი ისე ზრუნავდა გერებზე, თითქოს საკუთრები ყოფილიყვნენ. ძვ. წ. 56 წელს იგი კონსული გახდა გნეუს კორნელიუს ლენტულუს მარცელიანუსთან ერთად.

მიუხედავად ქორწინების შედეგად კეისართან დამყარებული კავშირისა, ფილიპუსს კეისრისა და პომპეუსის სამოქალაქო ომში მისი მხარე არ დაუკავებია და სენატის მიერ არც ანტიკეისრული კანონმდებლობის მიღებას აღდგომია წინ. ამის გამო, ფილიპუსმა სამართავად პროვინცია ვერ მიიღო. რადგანაც ამ საყვედურნარევი ჟესტისგან საშიშროება იგრძნო, მან კეისარს სთხოვა ნება დაერთო არ ჩარეულიყო ომში და მისი მსვლელობისას იტალიაში დარჩენილიყო. კეისარი იძულებული გახდა, კმაყოფილი ყოფილიყო იმით, რომ მტერი არ შეიძინა, თუმცა მას არც მხარდამჭერი შემატებია. ფილიპუსი ციცერონის ახლო მეგობარი გახდა, რომელიც, აგრეთვე, შორიდან ადევნებდა თვალს ომს.

ფილიპუსის მისწრაფება თავიდან აერიდებინა კონფლიქტი, აშკარაა მთელი მისი ცხოვრების განმავლობაში. როდესაც მისის გერი ოქტავიუსი კეისრის მემკვიდრედ გამოცხადდა, ფილიპუსმა სცადა მისთვის მემკვიდრეობის მიღება გადაეთქმევინებინა, რადგანაც მარკუს ანტონიუსისაგან მომდინარე საფრთხის ეშინოდა. მან ატიაც კი შეიპირა ოქტავიუსის გადარწმუნებაში დახმარებაზე, მაგრამ ამას შედეგი არ მოჰყოლია. მიუხედავად იმისა, რომ იგი ანტონიუსს დაუპირისპირდა, ფილიპუსი იმ დელეგაციაში იყო, რომელიც მასთან მოსალაპარაკებლად მუტინაში გაიგზავნა, რის შემდეგაც უკან დაბრუნდა და ანტონიუსის მოთხოვნები სენატს გააცნო. ამისათვის იგი ციცერონმა გაკიცხა.

ატია ძვ. წ. 43 წლის აგვისტო/სექტემბერში გარდაიცვალა და ოვიდიუსის მიხედვით, ფილიპუსი კიდევ ერთხელ დაქორწინდა ატიას ერთ-ერთ დაზე, თუმცა რონალდ საიმის მიხედვით, ფილიპუსი, რომელიც ატიას დაზე დაქორწინდა, რეალურად, მისი ვაჟი იყო, ძვ. წ. 38 წლის კონსულ-სუფექტი. მან ხანდაზმულ ასაკამდე იცოცხლა და მუდმივი ერთგულებისათვის ავგუსტუსისაგან ჯილდოც მიიღო.

ფილიპუსს ჰყავდა სულ მცირე, ორი შვილი მაინც: ვაჟი, ლუციუს მარციუს ფილიპუსი, რომელიც, მოგვიანებით, დედინაცვლის დაზე დაქორწინდა და ერთი ქალიშვილი, მარცია, რომელიც, მოგვიანებით, კატონ უმცროსის ცოლი გახდა.
ლუციუს მარციუს ფილიპუსი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი ლუციუს მარციუს ფილიპუსი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ქვემოთ ჩამოთვლილ პიროვნებათაგან:

ლუციუს მარციუს ფილიპუსი (კონსული ძვ. წ. 91) — თავისი დროის სახელგანთქმული რომაელი ორატორი და ამავე სახელის მქონე ძვ. წ. 56 წლის კონსულის მამა.
ლუციუს მარციუს ფილიპუსი (კონსული ძვ. წ. 56) — იმპერატორ ავგუსტუსის მამინაცვალი და კატონ უმცროსის სიმამრი.
ლუციუს მარციუს ფილიპუსი (კონსული ძვ. წ. 38 — ამავე სახელის მქონე ძვ. წ. 56 წლის კონსულის ვაჟი.