iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აგრიპა (ასტრონომი)

აგრიპა ბითინიელი  — ძველი ბერძენი ასტრონომი, რომელიც ცხოვრობდა ჩვენს წელთაღრიცხვამდე საუკუნეში. მისი ერთადერთი ხსენება ეხება 92 წელს გაკეთებულ დაკვირვებებს. პტოლემე „ალმაგესტში“ (, 3) აღნიშნავს, რომ დომიციანის მეფობის მეთორმეტე წელს, ბიზანტიური მეტროსის თვის მეშვიდე დღეს, აგრიპა დააკვირდა პლეადების ვარსკვლავური გროვის დაფარვას მთვარის ყველაზე სამხრეთით. აგრიპას დაკვირვების მიზანი ალბათ ჰიპარქეს მიერ აღმოჩენილი ბუნიობის მოლოდინის შემოწმება იყო.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს აგრიპა.
ანდრეა გეზი

ანდრეა მია გეზი ( ; დ. 16 ივნისი, 1965, ნიუ-იორკი ) — ამერიკელი მეცნიერი-ასტრონომი, ასტროფიზიკოსი, ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში (2020 წ.). ფილოსოფიის დოქტორი (1992), კალიფორნიის უნივერსიტეტის (ლოს-ანჯელესი) პროფესორი (სადაც მუშაობს 1994 წლიდან). აშშ-ის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის და ამერიკის ფილოსოფიური საზოგადოების წევრი (2012). მაკართურის სტიპენდიატი, კრაფორდის პრემიის მფლობელი.

ბიოგრაფია
ანდრეა გეზი დაიბადა ირლანდიური წარმოშობის კათოლიკე სიუზან გეზის (დაბ. გეიტონი, დ. 1937) და ებრაული წარმოშობის რომის მკვიდრი გილბერტ გეზის (1938–2015) ოჯახში. გილბერტ გეზი და მისი მშობლები ელსი მარქსი და ჰენრი გუეს დე კასტელნუოვო რასობრივი კანონების მიღების შემდეგ იტალიიდან გაიქცნენ და ომის წლები გაატარეს ნიუ-იორკში. — ჩიკაგოს უნივერსიტეტის რენესანსის საზოგადოების ხელოვნების მუზეუმის დირექტორი და გამოფენების კურატორი. თავიდან მათემატიკას სწავლობდა, მაგრამ შემდეგ სპეციალობა შეიცვალა და ფიზიკის ფაკულტეტზე გადავიდა. მან მიიღო ბაკალავრის ხარისხი ფიზიკაში მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტიდან 1987 წელს, ხოლო 1992 წელს — დოქტორის ხარისხი კალიფორნიის ტექნოლოგიური ინსტიტუტიდან. ამჟამად ლოს-ანჯელესში კალიფორნიის უნივერსიტეტის ფიზიკისა და ასტრონომიის კათედრის პროფესორია (1994 წლიდან). არის ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის წევრი.

1998 წლიდან ასტროფიზიკოსთა ორმა ჯგუფმა რაინჰარდ გენზელისა და ანდრეა გეზის ხელმძღვანელობით დამოუკიდებლად ჩაატარა კვლევა სპეციალური ტექნოლოგიების გამოყენებით და მოიპოვა მტკიცებულება იმისა, რომ ჩვენი გალაქტიკის ცენტრში არის სუპერმასიური შავი ხვრელი, რომელიც მზეზე 4 მილიონჯერ უფრო მასიურია. ანდრეა გეზი ატარებდა დაკვირვებებს ჰავაის კეკის ლაბორატორიაში, რეინჰარდ გენცელი — ევროპის სამხრეთ ობსერვატორიასა და ლა სილიის ობსერვატორიაში ჩილეში.

შავი ხვრელის ძიებისას მეცნიერებმა ყურადღება მიაქციეს ირმის ნახტომის ერთ რეგიონში მტვრის ღრუბლებს. ვარსკვლავების მოძრაობაზე დაკვირვებისას ასტრონომებმა, რომლებსაც გენცელი და გენზი ხელმძღვანელობდნენ, დაასკვნეს, რომ მზის სისტემის ზომის რეგიონს დაახლოებით 4 მილიონი მზის მასა ჰქონდა.

2020 წელს სამყაროს ერთ-ერთი ყველაზე ეგზოტიკურ ფენომენთან, შავი ხვრელთან დაკავშირებული აღმოჩენების გამო მას მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიკაში ბრიტანელ როჯერ პენროუზთან, გერმანელ რაინჰარდ გენცელთან ერთად.

პენროუზმა, რომელიც ოქსფორდის უნივერსიტეტის პროფესორია, მათემატიკურად დაამტკიცა, რომ შავი ხვრელები ფარდობითობის ზოგადი თეორიის პირდაპირი შედეგია.

გენცელმა და და გეზმა კი აღმოაჩინეს, რომ ჩვენი გალაქტიკის ცენტრში ვარსკვლავების ორბიტებს უჩინარი და განსაკუთრებულად მძიმე ობიექტი მართავს.

ანდრეა გეზი მეოთხე ქალია, რომელმაც ეს პრესტიჟული ჯილდო მიიღო მარი კიურის, მარი გეპერტ-მაიერის და დონა სტრიკლენდის შემდეგ.

როგორც თავად მეცნიერმა განაცხადა შავი ხვრელების შესახებ: „ ჯერაც ცოტა რამ ვიცით. რა არის შავი ხვრელი? არ ვიცით. წარმოდგენა არა გვაქს, შიგნით რა არის და სწორედ ეს აქცევს მათ ესოდენ ეგზოტიკურ ობიექტებად.“

ანდრეა გეზი ავტორია ასზე მეტი რეცენზირებული ნაშრომისა.

ანდრეა გეზის მეუღლეა ტომ ლატურეტი, გეოლოგი, ის მეცნიერ-თანამშრომელი. წყვილს ჰყავს ორი ვაჟი, ევანი (დაიბადა 2001 წელს) და მაილსი (დაიბადა 2005 წელს). ანდრეა გეზი თავისუფალ დროს დაკავებულია ცურვით.
დრიუ ვაისმანი

დრიუ ვაისმანი (დ. 7 სექტემბერი, 1959, ლექსინგტონი, მასაჩუსეტსი, ამერიკის შეერთებული შტატები) — ამერიკელი იმუნოლოგი, ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში (კატალინ კარიკოსთან ერთად, 2023).

განათლება მიიღო ბრენდაისის (ბაკალავრიატი, მაგისტრატურა, 1981) და ბოსტონის (მედიცინის დოქტორი, 1987) უნივერსიტეტებში. 1990 წელს დაამთავრა რეზიდენტურის კურსი შინაგან მედიცინაში ბეთ ისრაელ დიაკონესის სამედიცინო ცენტრში (ბოსტონი) და მოღვაწეოვა მერილენდში განაგრძო ამერიკელი იმუნოლოგის ენტონი ფაუჩის ხელმძღვანელობით. 1997 წლიდან მუშაობდა პენსილვანიის უნივერსიტეტში (ფილადელფია).

1990-იანი წლების დასასრულიდან ვაისმანი თანამშრომლობდა უნგრული წარმოშობის ბიოქიმიკოსთან კატალინ კარიკოსთან. მათმა გუნდმა აღმოაჩინა, რომ მესენჯერულ რიბონუკლეინის მჟავას (მ-რნმ) აქვს სპეციფიკური პათოლოგიური გამომწვევების წინააღმდეგ იმუნური პასუხის აღძვრის უნარი. მათ ასევე გაარკვიეს, რომ რნმ-ის სტრუქტურული ერთეულების — ნუკლეოზიდების ცვლილებით შესაძლებელია იმუნური პასუხის მოდიფიცირებაც. ეს აღმოჩენები 2021 წელს საფუძვლად დაედო მ-რნმ-ზე დაფუძნებული პირველი ვაქცინების შექმნას, რომელიც წარმატებით იქნა გამოყენებული კოვიდ-19-ის გამომწვევის — კორონავირუსის (--2) წინააღმდეგ. 2023 წელს ვაისმანი და კარიკო ნობელის პრემიით დაჯილდოვდნენ.
კარენ ვეტერჰანი

კარენ ელიზაბეტ ვეტერჰანი (დ. 16 ოქტომბერი, 1948 – გ. 8 ივნისი, 1997) — ამერიკელი მეცნიერი, ქიმიკოსი, დართმუზის კოლეჯის (ნიუ-ჰემფშირი) პროფესორი. სწავლობდა ტოქსიკური ლითონების ზემოქმედებას ცოცხალ ორგანიზმებზე. გარდაიცვალა ვერცხლისწყლით მოწამვლის შედეგად 48 წლის ასაკში ორგანული ვერცხლისწყლის ნაერთის დიმეთილვერცხლისწყალის (( 3 ) 2 ) შემთხვევითი ზემოქმედების გამო. ხელთათმანები, რომლებსაც იყენებდა ლაბორატორიაში მუშაობის დროს, ვერ უზრუნველყოფდა საკმარის დაცვას. შედეგად, ქიმიური ნივთიერების მხოლოდ რამდენიმე წვეთის ზემოქმედებამ გამოიწვია პროფესორის კომაში ჩავარდნა თითქმის ექვსი თვის შემდეგ.

ვეტერჰანი დაიბადა პლატსბურგში (ნიუ-იორკი). სწავლობდა წმინდა ლოურენსის და კოლუმბიის უნივერსიტეტებში. 1976 წელს დაიწყო მუშაობა დართმუზის კოლეჯში და გამოაქვეყნა 85-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი.

როგორც მოგვიანებით ვეტერჰანმა ძლივს გაიხსენა, მას დაეღვარა დიმეთილვერცხლისწყალის ერთი ან ორი წვეთი პიპეტის წვერიდან ლატექსის ხელთათმანის ზურგზე. მიუხედავად იმისა, რომ ეს ფაქტი არ ჩათვალა საშიშროების შემცველად, მიიღო ყველა რეკომენდებული სიფრთხილის ზომა, გაასუფთავა სამუშაო ადგილი ვიდრე დამცავ ტანსაცმელს გაიხდიდა. თუმცა, შემდგომმა ტესტებმა აჩვენა, რომ დიმეთილვერცხლისწყალს სწრაფად შეუძლია შეღწევა სხვადასხვა ტიპის ლატექსის ხელთათმანში და შემდგომ კანში დაახლოებით 15 წამში. მის სხეულში ვერცხლისწყლის შეღწევის დრო დადასტურდა თმის ანალიზით, რომელმაც აჩვენა ვერცხლისწყლის დონის მკვეთრი მატება ინციდენტიდან 17 დღის შემდეგ, პიკს მიაღწია 39 დღის შემდეგ და შემდეგ თანდათან იკლო. გარემოსდაცვითი ჯანმრთელობის მეცნიერებათა ეროვნული ინსტიტუტი ასევე ყოველწლიურად აჯილდოვებს ასპირანტებს ან მეცნიერ თანამშრომლებს კარენ ვეტერჰანის საპატივსაცემოდ.
ახალქალაქის საერისთავო

ჯავახეთის (ახალქალაქის) საერისთავო წრმოიქმნა ს-ის 60-იან წლებში, როდესაც ეგრის-აფხაზეთის მეფე ლეონმ -მ (957-967) ეს მხარე შეიერთა და იქ თავისი ერისთავი დასვა. მის არსებობას ადასტურებს კუმურდოს ტაძრის წარწერები, რომლებიც ორ სხვადასხვა ერისთავს ასახელებენ. ჯავახეთის ერისთავები ამ დროიდან 1023 წ-მდე მარუშიანები უნდა ყოფილიყვნენ. - სს-თა მთელ სიგრძეზე ჯავახეთის ერისთავები იყვნენ ჯერ თმოგველები, შემდგომ - თორელები. - სს-ში თორელებს მამულები ჰქონდათ საკუთრივ თორში, ჯავახეთში, ქვემო და შიდა ქართლში. ს-დან თორელებს ჯაყელები ავიწროებენ, ისინი ტოვებენ თორს და შიდა ქართლში სახლდებიან. მათი საგამგებლო მხარეები ჯაყელთა მიწებში ექცევა. დაახლოებით ს-ის მეორე ნახევარში ჯავახეთის საერისთავომ არსებობა შეწყვიტა. საერისთავო ტერიტორია ჯაყელთა ხელში გადავიდა.
ბაწარაული

ბაწარაული — ხარისხიანი ხმლის ეპითეტი, რომელიც გამოიყენებოდა ფშაურ დიალექტში.

ტერმინ „ბაწარაულის“ ქვეშ თანამედროვე იარაღის მოყვარულები და კოლექციონერები გულისხმობენ შენადუღ ჯავარდენის ფოლადს, ე. წ. დამასკურ ფოლადს, რომელიც მიიღება სხვადასხვა რკინის შოლტების, ფირფიტების ერთმანეთთან შეგრეხვით და შეჭედვით, რის შემდეგაც ასეთი ტექნოლოგიით ნამზადს ზედაპირზე ტალღოვანი ნაყში (ნახატი) ეტყობა. ჯერჯერობით არ არის დადგენილი ძველ დროში ნამდვილად ეძახდნენ თუ არა ბაწარაულს ამ სახეობის ფოლადს. იარაღის მოყვარულებსა და კოლექციონერებს შორის, შენადუღი ჯავარდების აღსანიშნავად ტერმინი „ბაწარაულის“ გავრცელება განაპირობა ვიზუალურმა ასოციაციამ, რადგან ზემოთხსენებული სამჭედლო შედუღების ხერხი ემსგავსება ბაწრის გრეხვის პროცესს.

დღესდღეობით დადასტურებული ყველა ლიტერატურული წყარო „ბაწარაულს“ უწოდებს მაღალი ღირსების ხმალს და არა ფოლადს. მაგალითად ვაჟა-ფშაველა პოემაში „გოგოთურ და აფშინა“, აფშინას ხმალთან დაკავშირებით ასეთ ფრაზას ამბობს „აფშინას ბაწარაულის შუქი შორს გაიფინება“. ფშაურ ხალხურ პოეზიაშიც გვხდება ბაწარაული, როგორც მაღალი ღირსების ხმლის ეპითეტი: „კაცსა ვინ გასჭრის ოხრადა – აბაის ბაწარაული!“ და ა.შ. ჯერჯერობით ღიად რჩება საკითხი „ბაწარაული“ ნამდვილად აღნიშნავდა თუ არა შედუღების ხერხით დამზადებულ ფოლადსაც თუ მხოლოდ მაღალი ღირსების ხმლის ეპითეტი იყო.
ნუგზარ საჯაიას ქუჩა

ნუგზარ საჯაიას ქუჩა — ქუჩა თბილისში, სამგორის რაიონში (საქჰიდროენერგომშენის დასახლება); გუმათჰესის ქუჩიდან ბესარიონ ჭიჭინაძის ქუჩამდე. ნავთლუღის დასახლების ქუჩის შესახვევს ნუგზარ საჯაიას სახელი ეწოდა 2014 წელს. მანამდე ნუგზარ საჯაიას სახელს ატარებდა ახლანდ. ილია ჭავჭავაძის შესახვევი (ვაკე). აქვს 1 შესახვევი და 2 ჩიხი.
კაროლინ ბერტოზი

კაროლინ რუთ ბერტოზი (, დ. 10 ოქტომბერი, 1966, ბოსტონი ) — ამერიკელი ქიმიკოსი, ნობელის პრემიის ლაურეატი (2022) . ფილოსოფიის დოქტორი (1993), სტენფორდის უნივერსიტეტის პროფესორი, ყოფილი -სა და - ის თანამშრომელი. მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის (2005) და მედიცინის ეროვნული აკადემიის წევრი (2011) აშშ, ლეოპოლდინები (2008) ლონდონის სამეფო საზოგადოების უცხოელი წევრი (2018). მრავალი ჯილდოს მფლობელი. 33 წლის ასაკში მან მიიღო მაკარტურის სტიპენდია. 2010 წელს გახდა პირველი ქალი, რომელმაც მიიღო პრესტიჟული ლემელსონის პრემია (- ).

ბიოგრაფია
კაროლინი დაიბადა ბირთვული ფიზიკოსის უილიამ ბერტოზის (დ. 1931) ოჯახში, მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის პროფესორის, ბეიტსის ხაზოვანი ამაჩქარებლის დამფუძნებელი და დირექტორი. ) . მისი დედა, ფილოლოგი ნორმა გლორია ბერტოცი (დაბ. ბერინგერი (1933–2021)), ასევე მუშაობდა მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის ფიზიკის განყოფილებაში შვილების დაბადებამდე. კაროლინი გაიზარდა ლექსინგტონში, (მასაჩუსეტსის შტატი). ოჯახში სამი ქალიშვილიდან შუათანაა. მისი უფროსი და არის მათემატიკოსი ანდრეა ლუიზ ბერტოცი (დაიბადა 1965 წელს), უმცროსი და — დიანა ჯოი ჰინდერმანი (დაიბადა 1969 წელს) — ერგოთერაპევტია.

კაროლინმა წარმატებით დაამთავრა ჰარვარდის უნივერსიტეტი ( ქიმიის ბაკალავრი, 1988), სადაც მუშაობდა პროფესორ ჯო გრაბოვსკის ხელმძღვანელობით ფოტოაკუსტიკური კალორიმეტრის შემუშავებაზე; (1987). 1993 წელს ბერკლიში მიიღო დოქტორის ხარისხი. მუშაობდა ოლიგოსაქარიდის ანალოგების ქიმიურ სინთეზზე და კალიფორნიის უნივერსიტეტის იმუნოლოგიის პოსტდოქტორანტურის ნაწილის ფარგლებში სწავლობდა ენდოთელური ოლიგოსაქარიდის ზემოქმედების ეფექტებს უჯრედების ადჰეზიის შესამსუბუქებლად ანთებით კერებში.

1996 წელს იგი დაბრუნდა ბერკლიში, გახდ ქიმიის ფაკულტეტის თანამშრომელი; კაროლინი ლოურენს ბერკლის სახელობის ეროვნულ ლაბორატორიის ნანოტექნოლოგიის კვლევის ცენტრის — - ის ყოფილი დირექტორია. 2015 წლიდან მოღვაწეობდა. სტენფორდში. ამჟამად მუშაობს გლიკობიოლოგიის და ბიოორთოგანული ქიმიის სფეროში. კაროლინ ბერტოზი ჰოვარდ ჰიუზის სამედიცინო ინსტიტუტის მკვლევარია. არის ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის წევრი (1993), მეცნიერების განვითარების ამერიკული ასოციაციის წევრი (2002).

კაროლინ ბერტოზიმ 2003 წელს შემოიტანა ტერმინი ბიოორთოგონული ქიმია — შეისწავლის ქიმიურ რეაქციებს, რომლებიც უჯრედებში მიმდინარეობს და მათ ბუნებრივ (ნორმალურ) პროცესებზე გავლენას არ ახდენს. სპილენძი ცოცხალი ორგანიზმისთვის ტოქსიკურია, რის გამოც მან მანამდე ცნობილი კლიკ-რეაქციის მოდიფიცირებით მისი სპილენძის გარეშე ვერსია განავითარა. ბერტოზიმ ეს რეაქცია უჯრედების ზედაპირზე არსებული გლიკანების შესასწავლად გამოიყენა.

ჯილდოები
კაროლინ ბერტოზი შვედეთის სამეფო მეცნიერებათა აკადემიამ 2022 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატად დაასახელა ქიმიის დარგში. მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე პრესტიჟულ ჯილდო მან თანამემამულე ბარი შარპლესთან და დანიელი მორტენ მელდალთან გაიყო.

მეცნიერებს ჯილდო „კლიკ-ქიმიისა“ და ბიოორთოგონალური ქიმიის განვითარებისთვის“ გადაეცათ. უფრო კონკრეტულად კი, შარპლესმა და მელდალმა საფუძველი ჩაუყარეს ქიმიის ფუნქციურ ფორმას – „კლიკ-ქიმიას“ — რომელშიც მოლეკულური ბლოკები სწრაფად და ეფექტიანად ერწყმის ერთმანეთს. ბერტოცზიმ კი „კლიკ-ქიმია“ ახალ განზომილებაში გადაიყვანა და მისი ცოცხალ ორგანიზმებში გამოყენება დაიწყო.
ალექსანდრე მიასნიკოვი

}, დონის ნახიჩევანი — გ. 22 მარტი, 1925, თბილისი, საქართველოს სსრ) — საბჭოთა სახელმწიფო და პარტიული მოღვაწე, ლიტერატორი. კომპარტიის წევრი (1906 წლიდან).

ბიოგრაფია
ალექსანდრე მიასნიკოვი დაიბადა 1886 წელს დონის ნახიჩევანში. საშუალო განათლება მან ნახიჩევნის სომხურ სასულიერო სემინარიაში მიიღო, რომლის დამთავრების შემდეგ შევიდა ლაზარევის აღმოსავლეთის ენათა ინსტიტუტის მე-7 კლასში, მოსკოვში. 1906 წელს ლაზარევის ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ შევიდა მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე. 1911 წელს დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტი.

რევოლუციურ მოძრაობაში ჩართული იყო 1904 წლიდან. 1906 წელს დააპატიმრეს და გადაასახლეს. მუშაობდა ბაქოში. 1912-1914 წლებში იყო ნაფიცი მსაჯულის თანაშემწე. 1914 წლიდან იმყოფებოდა დასავლეთის ფრონტზე, სადაც რევოლუციურ პროპაგანდას ეწეოდა ჯარისკაცთა შორის.

იყო რსდმპ (ბ) ყრილობის დელეგატი, სადაც გამოვიდა სიტყვით ფრონტზე მდგომარეობის შესახებ. 1917 წელს ფრონტის სარდალი იყო. 1919 წელს ბელორუსიის ცაკის თავმჯდომარე, ბელორუსიის კპ (ბ) ცენტრალური ბიუროს თავმჯდომარე, 1919-1921 წლებში რკპ (ბ) მოსკოვის კომიტეტის სამხედრო ორგანიზატორი, შემდეგ მდივანი. 1920 წელს ფრონტის პოლიტსამმართველოს უფროსი. 1921 წელს სომხეთის სსრ-ის სახკომსაბჭოს თავმჯდომარე და სამხედრო საქმეების სახელმწიფო კომისარი, ერთდროულად ამიერკავკასიის სფსრ-ის სახკომსაბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე, რკპ (ბ) ცკ-ის კავკასიის ბიუროს წევრი. 1922 წლიდან ამიერკავკასიის სფსრ-ის სამოკავშირეო საბჭოს თავმჯდომარე. შემდეგ რკპ (ბ) ამიერკავკასიის სამხარეო კომიტეტის პირველი მდივანი. ერთდროულად გაზეთ „ზარია ვოსტოკას“ რედაქტორი, სსრკ რევოლუციური სამხარეო საბჭოს წევრი. სსრკ ცაკის წევრი. პარტიის - ყრილობებზე აირჩიეს რკპ (ბ) ცკ-ის წევრობის კანდიდატად.

დაიღუპა 1925 წლის 22 მარტს თბილისთან ახლოს მომხდარი ავიაკატასტროფის შედეგად. ასევე დაიღუპნენ მასთან ერთად ბორტზე მყოფი გ. ათარბეგოვი და ს. მოგილევსკიც.

აქვს შრომები მარქსიზმ-ლენინიზმის თეორიის, რევოლუციური მოძრაობის ისტორიასა და სომხეთის ლიტერატურის საკითხებზე.
ჟაკ დორიო

ჟაკ დორიო (; დ. 16 სექტემბერი, 1898, ბრელი — გ. 22 თებერვალი, 1945, მენგენი) — ფრანგი პოლიტიკური მოღვაწე, კომუნისტური მოძრაობის რენეგატი.

1915 წელს შევიდა საფრანგეთის სოციალისტურ პარტიაში, მიემხრო მის მემარცხენე ფრთას, რომლის ბაზაზეც 1920 წელს შეიქმნა საფრანგეთის კომუნისტური პარტია. იყო ახალგაზრდობის კომუნისტური კავშირის გენერალური მდივანი. 1924–1933 წლებში კომპარტიისა და კომინტერნის მმართველ თანამდებობებზე მუშაობდა.

1934 წელს დორიო ქალაქ ივრიში გამართულ ეროვნულ კონფერენციაზე კომპარტიიდან გარიცხეს მტრული, ანტიპარტიული მოღვაწეობის ბრალდებით (საბჭოთა პერიოდის შეფასებით, ეწეოდა კომპარტიისა და კომინტერნის წინააღმდეგ ბრძოლას, ქადაგებდა ტროცკისტულ იდეებს). მეორე მსოფლიო ომის დაწყებამდე დორიომ შექმნა საფრანგეთის სახალხო პარტია. თანამშრომლობდა ნაცისტებთან. ომის წლებში შევიდა საოკუპაციო ძალების მიერ შექმნილ „ბოლშევიზმის წინააღმდეგ ფრანგი მოხალისეების ლეგიონში“. ომის ბოლოს გერმანიაში გაიქცა, სადაც საავიაციო დაბომბვის დროს დაიღუპა.

თბილისში 1930-იან წლებში ჟაკ დორიოს სახელს ატარებდა ახლანდ. ბენიამინ ჩხიკვიშვილის ქუჩა.
ნიკოლაი ბურჩაკ-აბრამოვიჩი

}/1902, მარტინოვკა, რუსეთის იმპერია — გ. 15 ოქტომბერი, 1997, თბილისი, საქართველო) — საბჭოთა მეცნიერი, პალეონტოლოგი, პროფესორი, ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1955); სწავლობდა გვიანი კაინოზოური პერიოდის ძუძუმწოვრებს და ფრინველებს.

ბიოგრაფია
1919 წელს ქალაქ ჟიტომირის გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ მან სწავლა განაგრძო „ “-ის ინსტიტუტში. 1925 წელს დაამთავრა ჟიტომირის პედაგოგიური ინსტიტუტის ბუნებრივი გეოგრაფიის ფაკულტეტი, შემდეგ 1928 წელს კიევის სახალხო განათლების დრაჰომანოვის სახელობის ინსტიტუტი.

დიდი სამამულო ომის დროს მუშაობდა ყაზახეთში (ტურგაი), ურალში სპეციალური დანიშნულების ექსპედიციებზე, კავკასიასა და ცენტრალურ აზიაში. 1943-1946 წლებში იყო პალეონტოლოგიური ინსტიტუტის დოქტორანტი. მუშაობდა თბილისში, საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის პალეობიოლოგიის ინსტიტუტში. 1950-იან წლებში იყო აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის საბუნებისმეტყველო მუზეუმის თანამშრომელი.

1951 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია, 1955 წელს — დოქტორანტურა. ავტორია 300-ზე მეტი პუბლიკაციის, მათ შორის ორი მონოგრაფიის — „კავკასიისა და სამხრეთ უკრაინის ნამარხი სირაქლემები“ (1953, ბაქო) და „ძველი სამყაროს ნამარხი ხარები. . 1“ (1957, ბაქო). ნამარხი ფრინველებისა და ძუძუმწოვრების გარდა, ის ასევე დაინტერესებული იყო ბუნების შენარჩუნებით, რელიქტური ჰომინიდებით, თურანული ვეფხვით და ბუნების მეცნიერების ისტორიით. მას ჰქონდა ნამარხი ზედა პლეისტოცენის ფრინველების დიდი პალეო-ორნითოლოგიური კოლექცია ბინაგადის ადგილიდან (ბაქო, აზერბაიჯანი) აღსანიშნავია, რომ ნ. ბურჩაკ-აბრამოვიჩი იმყოფებოდა აფხაზი ლეგენდარული ქალის ზანას ვაჟის საფლავის გახსნისას.

გარდაიცვალა 1997 წლის 15 ოქტომბერს თბილისში.
ნოღის წმინდა გიორგის ეკლესია

ნოღის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მარტვილის მუნიციპალიტეტიში, სოფელ ნოღაში

აღწერა
ნოღის წმინდა გიორგის ეკლესია გუმბათიანი ტაძარია, სამი წრიული აფსიდით. თარიღდება საუკუნით. ნაგებია ადგილობრივი კლდის უსწორმასწორო ქვით, კირის დუღაბზე, მშენებლობაში გამოყენებულია შირიმის ქვაც. ტაძარს აქვს ხის კანკელი. სვეტები დგას ბაზისზე, რომელიც გადადის აფრიდან გუმბათოვანი გადახურვისაკენ. ტაძრის სამრეკლო, რომელიც თარიღდება საუკუნით, ნაგებია კარგად გათლილი კვადროვანი ქვით, შემაკავშირებელ მასალად გამოყენებულია კირის დუღაბი.

ეკლესია მთლიანად გარშემოვლებულია გალავნით. ტაძარს შესასვლელი აქვს ჩრდილოეთიდან და სამხრეთიდან, სადაც ორივე კარის ზემოთ ქვის არქიტრავზე გამოსახულია წმინდა გიორგი. ტაძარს აქვს 7 სარკმელი: ჩრდილოეთიდან ორი, აღმოსავლეთიდან სამი და სამხრეთიდან ორი.
აგრიპა (მთვარის კრატერი)

კრატერი აგრიპა — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ძველი ბერძენი ასტრონომის, აგრიპას პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს).. კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 43.75 კმ, სიღრმე — 2.25 კმ.

კრატერს აქვს არაჩვეულებრივი ფორმა, ფარის მსგავსი, წაგრძელებული სამხრეთი კიდით და გასწორებული ჩრდილოეთით. კრატერის ზვინულის მაქსიმალური სიმაღლე მიმდებარე ტერიტორიის მიმართ არის 1.07 კმ. კრატერს შიდა ფერდობზე ტერასის მსგავსი სტრუქტურა აქვს. კრატერის თასი შეიცავს მასიურ ცენტრალურ მწვერვალს, რომლის დიამეტრია 8.83 კმ, სიმაღლე — 1040 მ. კრატერის მოცულობა 1469.7 კმ³-ია.

სატელიტური კრატერები
ერი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ერი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ბრიტანელი ასტრონომის, ჯორჯ ბიდელ ერის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს).

სახელწოდება
კრატერის სახელწოდება მომდინარეობს, მისი ეპონიმის — ჯორჯ ბიდელ ერის მიხედვით. შესაბამისად, კრატერის ქართული სახელწოდებაა „ერი“, ისევე, როგორც ეს 2009 წლის მთვარის ზედაპირის სახელწოდების რუსული ნომენკლატურული რიგის მიხედვითაა .

კრატერის აღწერა
ის ქმნის კრატერების ჯაჭვის ყველაზე სამხრეთ წევრს, რომელიც შედგება ვოგელის, არგელანდერისა და ეირისგან. ცოტა უფრო სამხრეთით დგას კრატერი დონატი. ეირის აქვს დაზიანებული და გარკვეულწილად პოლიგონური ზვინული, რომელიც გახსნილია ჩრდილოეთ და სამხრეთ ბოლოებში. აქვს უსწორმასწორო ფსკერი და ცენტრალური მწვერვალი. კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი 38.90 კმ, სიღრმე — 2.17 კმ.

კრატერის ზვინულის სიმაღლე გარშემო რელიეფიდან 1.02 კმ-ია, მოცულობა 1120.37 კმ³.

სატელიტური კრატერები
ჯორჯ ბიდელ ერი

სერ ჯორჯ ბიდელ ერი (; დ. 27 ივლისი, 1801, ალნიკი, ნორტუმბერლენდი — გ. 2 იანვარი, 1892, გრინვიჩი) — ინგლისელი მათემატიკოსი და ასტრონომი. ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი (1836) და პრეზიდენტი (1871—1873) , პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრი (1872; წევრ-კორესპონდენტი 1835).

ბიოგრაფია
ჯორჯ ბიდელ აირი დაიბადა 1801 წლის 27 ივლისს ალნვიკში.

1823 წელს დაამთავრა კემბრიჯის უნივერსიტეტი, სადაც მუშაობდა 1835 წლამდე. 1826 წლიდან იყო მათემატიკის პროფესორი (ლუკასიელი პროფესორი), 1828 წლიდან — ასტრონომიის პროფესორი და კემბრიჯის ობსერვატორიის დირექტორი. 1835-1881 წლებში — გრინვიჩის ობსერვატორიის დირექტორი და სამეფო ასტრონომი. 1836 წელს აირჩიეს ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრად, მის პრეზიდენტად — 1871-1873 წლებში. იგი ოთხჯერ იყო არჩეული სამეფო ასტრონომიული საზოგადოების პრეზიდენტად (1835-1837, 1849-1851, 1853-1855, 1863-1864).

სერ ჯორჯ ბიდელ ეირი გარდაიცვალა 1892 წლის 2 იანვარს.

წვლილი მეცნიერებაში
მისი ძირითადი სამუშაოები ეხება ციური მექანიკის, პრაქტიკული ასტრონომიისა და ოპტიკის საკითხებს.

მან აღმოაჩინა ასტიგმატიზმის ფენომენი ადამიანის თვალში და ამ მხედველობის დეფექტის გამოსასწორებლად ცილინდრულ-კონუსური ლინზები შემოიტანა. 1834 წელს მან პირველად შეიმუშავა სინათლის დიფრაქციის თეორია ტელესკოპის ლინზებში. 1836 წელს მან შემოგვთავაზა ცისარტყელის თანამედროვე თეორია.

მან შეიმუშავა მზის პარალაქსის განსაზღვრის მეთოდი და მისი მოძრაობის მწვერვალის განსაზღვრის მეთოდი. 1750-1830 წლებში გრინვიჩის ობსერვატორიაში მთვარეზე და პლანეტებზე დამუშავებული დაკვირვებები; აღმოაჩინა ახალი უთანასწორობა ვენერისა და დედამიწის მოძრაობებში, გააუმჯობესა მზის ცხრილები. 1847 წელს მან გააუმჯობესა ლაპლასის მოქცევის თეორია.

1855 წელს მან დაადგინა დედამიწის სიმკვრივე და მასა მაღაროს ზედაპირზე და სიღრმეში დამონტაჟებული ქანქარის გამოყენებით; წამოაყენა ჰიპოთეზა დედამიწის ქერქის იზოსტაზიის შესახებ; 1886 წელს გამოაქვეყნა ახალი მეთოდი, რომლითაც ცდილობდა გამოესწორებინა მთვარის მოძრაობის თეორია; 1839 წელს გამოიგონა გემის კომპასის კომპენსატორი და შეიმუშავა ჯოხების შესწავლის მეთოდი (აირის მეთოდი).

მან დიდი როლი ითამაშა გრინვიჩის ობსერვატორიის განვითარებაში, როგორც მეცნიერი და მეცნიერების ორგანიზატორი. გარდაქმნა ობსერვატორიაში განხორციელებული დაკვირვების მეთოდები და მათი დამუშავება. განაახლა და გააფართოვა ინსტრუმენტული აღჭურვილობა, პირადად დააპროექტა მრავალი ინსტრუმენტი და შექმნა მზის, მაგნეტიზმისა და მეტეოროლოგიის განყოფილებები ობსერვატორიაში. ის ხელმძღვანელობდა ინგლისური ექსპედიციების მომზადებას და სამეცნიერო მუშაობას ვენერას მზის დისკზე გავლის დასაკვირვებლად 1874 და 1882 წლებში.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად:
მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ერი;
მარსის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ერი.
ნიკოლოზ დროზდოვი

ნიკოლოზ გრიგოლის ძე დროზდოვი (დ. 26 ოქტომბერი, 1944) — ქართველი ჟურნალისტი, ქართული დოკუმენტური კინოს რეჟისორი და სცენარისტი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1944 წლის 26 ოქტომბერს, ყარაღანდის ოლქში (ყაზახეთის სსრ). მშობლები: მამა - გრიგოლ დროზდოვი, დედა - ქეთევან ორახელაშვილი 30-იან წლებში  გახდნენ პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლნი. „კარლაგში“ სასჯელის მოხდის შემდეგ იძულებით დატოვეს ყაზახეთში.1955 წელს, მშობლების რეაბილიტაციის შემდეგ, ოჯახი დაბრუნდა თბილისში.

1969 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტი. არის ფილოლოგიურ მეცნიერებათა კანდიდატი.

1980-1985 წლებში იყო საქართველოს სამეცნიერო-პოპულარული და დოკუმენტური ფილმების სტუდიის მთავარი რედაქტორი, 1985-1994 წლებში ამავე სტუდიის შემოქმედებითი გაერთიანება „პოზიციის“ სამხატვრო ხელმძღვანელი; 1985-1995 წლებში — საქართველოს კინემატოგრაფისტთა კავშირის გამგეობის მდივანი.

ფილმები
როგორც რეჟისორმა თავისივე სცენარით გადაიღო დოკუმენტური კინოფილმები: „ზაქარიას ველი“ (1984), „ნოდარ დუმბაძე“ (1986), „ბედისწერა“ (1987), „მარადისობის მძევალი“ (1989), „შევარდნაძის ხანის თეატრი“ (1993), ციკლი „გზა შინისაკენ“ — ექვსი ფილმი (1990-1994).

1995-2012 წლებში მუშაობდა რეჟისორად ტელეკომპანიებში: „აუდიენცია“, „მე-9 არხი“, „მზე“, სადაც შექმნა 100-სერიიანი დოკუმენტური ციკლი „საქართველო, საუკუნე“ (1999-2000); ფილმი „ვივატ, "; მრავალსერიიანი  პროექტი „პატრიოტთა თამაშები“ (2004-2005): „პარადოქსები მეტალურგისგან“, „უბილეთო მგზავრი“, „კაცი, რომელიც არღვევს კედლებს“, „პატრიარქის შემოდგომა“, „ორიგინალის ასლი“, „ამხედრებულ მეამბოხეთა საგა"; ტელეფილმები: „იოსებ სტალინი. მეორედ მოსვლა?“ (2003.), „თავის უფალი“ (2012). ასევე მრავალი სხვადასხვა პროექტი.

ნიკოლოზ დროზდოვი 100-ზე მეტი კინო და ტელეფილმის ავტორია. ეწევა ლიტერატურულ საქმიანობას.

ჯილდოები, პრემიები
1987 — საქართველოს სახელმწიფო პრემია ფილმისათვის „ნოდარ დუმბაძე“.
1998 — სამთო ფილმების საერთაშორისო „ბანსკო ფილმ ფესტივალის“ (ბულგარეთი) მთავარი პრიზი ფილმისთვის „ვივატ, “.
1999 — ღირსების ორდენი „ქართულ კინოში შეტანილი წვლილისათვის“.
2019 — ვერცხლის მედლის ლაურეატი  წიგნისათვის „სიყვარულისა და სასოწარკვეთილების ორი ამბავი“ - გერმანული საერთაშორისო ლიტერატურული კონკურსი „წლის საუკეთესო წიგნი“,  ბერლინი-ფრანკფურტი.