ბასირუ დიომაიე ფაიე

ბასირუ დიომაიე ფაიე (; დ. 25 მარტი, 1980) — სენეგალელი პოლიტიკოსი და ყოფილი საგადასახადო თანამდებობის პირი, რომელიც 2024 წლიდან სენეგალის მეხუთე და ამჟამინდელი პრეზიდენტია. მანამდე ის -ის გენერალური მდივანი იყო და 2024 წელს სენეგალის საპრეზიდენტო არჩევნებში დისკვალიფიცირებული კანდიდატის, უსმან სონკოს წინააღმდეგ გაიმარჯვა, თავად სონკო მოგვიანებით პრემიერ-მინისტრად დანიშნა.

ადრეული წლები
ფაიე 1980 წლის 25 მარტს, სენეგალის დასავლეთში მდებარე მბურის დეპარტამენტში დაიბადა. ის სერერის ეთნიკური ჯგუფის წევრია, ფაიების დიდგვაროვანი ოჯახიდან. მისი მეორე სახელი, „დიომაიე“, სერერულ ენაზე „პატივცემულს“ ნიშნავს. სოფელში ტრადიციულად აღზრდილი ბასირუ დიომაიე ფაიე ყოველთვის გამოხატავდა პატივისცემას მისი მიწისა და ხალხის მიმართ საქმიანობის მანძილზე.

მისი მამა, სამბა ფაიე, სენეგალის სოციალისტური პარტიის დიდი ხნის წევრი, ამბობს, რომ მისი შვილი მემარცხენე იდეალებით გაიზარდა. მისი ბაბუა პირველი მსოფლიო ომის დროს საფრანგეთისთვის იბრძოდა, როგორც სენეგალელი ჯარისკაცი, ხოლო მოგვიანებით დააპატიმრეს საფრანგეთის კოლონიურ ხელისუფლებასთან დავის გამო, რომელიც ნდიანგანაოში რაიონული საშუალო სკოლის დაარსებას ეხებოდა. ამ სკოლაში ფაიე მოგვიანებით სწავლობდა.

განათლება და ადრეული კარიერა
ის დაწყებით სკოლაში თავის სოფელში სწავლობდა, შემდეგ კი მ'ბურის საჯარო სკოლაში გააგრძელა სწავლა. 2000 წელს ფაიმ ბაკალავრის ხარისხი მიიღო. მოგვიანებით მან წარმატებით მიიღო სამართლის მაგისტრის ხარისხი დაკარის შეიხ ანტა დიოპის უნივერსიტეტში და შემდგომში წარმატებით ჩააბარა ორივე საკონკურსო გამოცდა სენეგალის ადმინისტრირების ეროვნულ სკოლაში სამაგისტრო პროგრამაზე ჩასარიცხად 2004 წელს.

ფაიმ საგადასახადო სამსახურის თანამშრომელი გახდა გადასახადებისა და ქონების დეპარტამენტში, სადაც დაუმეგობრდა იმავე სკოლის კურსდამთავრებულს უსმან სონკოს. დროთა განმავლობაში სონკოსა და ფაიეს ურთიერთობა გაღრმავდა, სონკო სენეგალის პატრიოტთა პარტიის დამფუძნებელი იყო. ფაიე პროფკავშირის ხელმძღვანელობის პერიოდში საგადასახადო და უძრავი ქონების აგენტებისთვის სახლის საკუთრების დამტკიცების ხელშეწყობის კამპანიას აწარმოებდა.

პოლიტიკური კარიერა
პოლიტიკური პარტიის დაარსების შემდეგ ფაიე მხოლოდ მიწვეული წევრი იყო, თუმცა მალევე გახდა ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ფიგურა. ის 2019 წლის სენეგალის საპრეზიდენტო არჩევნებში სონკოს კანდიდატურის პროგრამის ერთ-ერთი იდეოლოგი და შემოქმედი გახდა. სონკომ ხმების თითქმის 16% მიიღო და მესამე ადგილი დაიკავა.

მისი პოლიტიკური საქმიანობის გამო ფაიე ორჯერ დააპატიმრეს. პირველად 2023 წლის 14 აპრილს დაკარში, სამსახურიდან გამოსვლისას დააკავეს. მეორედ სოციალურ ქსელში გამოქვეყნებული პოსტის გამო დააპატიმრეს
„ცრუ ამბების გავრცელების, სასამართლოს შეურაცხყოფისა და კონსტიტუციური ორგანოს ცილისწამების“ ბრალდებებით. ამ პოსტში მან დაგმო სასამართლო სისტემაში არსებული უსამართლობა და გააკრიტიკა წინასწარ დაწერილი განაჩენები. სამართლებრივ დავაში სიტუაციის განვითარებასთან ერთად მას წაუყენეს დამატებითი ბრალდებები „აჯანყების წაქეზებისა“ და „სახელმწიფო უსაფრთხოების შელახვის“ ბრალდებებში, შედეგად განუსაზღვრელი ვადით დააპატიმრეს.

საპრეზიდენტო კამპანია
სონკოსა და ფაიეს საპრეზიდენტო კანდიდატად დასახელების შესახებ ქვეყანაში გარკვეული ხნის მანძილზე გაურკვევლობა შეიქმნა, 2023 წელს პატრიოტთა პარტიამ ბასირუ დიომაიე ფაიე საპრეზიდენტო კანდიდატად კი წარადგინა, თუმცა არჩევნებამდე რამდენიმე თვით ადრე ამ პოლიტიკურ ძალას არჩევნებში მონაწილეობა საერთოდ აუკრძალეს. ეს კი ნიშნავდა, რომ მას არჩევნებში დამოუკიდებელ კანდიდატად უნდა მიეღო მონაწილეობა.

2024 წლის 15 მარტს, ფაიეს ციხიდან გათავისუფლებიდან ერთი დღის შემდეგ მან ასობით მხარდამჭერი შეკრიბა პრეზიდენტობის კანდიდატის რანგში თავის პირველ საჯარო გამოსვლისას.

უსმან სონკომ მალევე გამოუცხადა მხარდაჭერა ბასირუ დიომაიე ფაიეს. ყოფილმა პრეზიდენტმა აბდულაი ვადიმ და მისმა სენეგალის დემოკრატიულმა პარტიამ მხარი დაუჭირეს ფაიეს, რამაც გაზარდა მისი არჩევნებში გამარჯვების შანსები. ეს ნაბიჯი მას შემდეგ გადაიდგა, რაც -ის კანდიდატი კარიმ ვადი რბოლაში მონაწილეობისგან გამოეთიშა, რადგან კანდიდატურის წარდგენის დროს მას ორმაგი მოქალაქეობა ჰქონდა, რაც სენეგალის კონსტიტუციით აკრძალულია.

პრეზიდენტობა 2024 წლიდან დღემდე
2024 წლის 24 მარტის არჩევნებზე ფაიე პირველი ოპოზიციური კანდიდატი გახდა დამოუკიდებელი სენეგალის ისტორიაში, რომელმაც არჩევნები სამთავრობო კანდიდატს პირველივე ტურში მოუგო. მან ხმების 54% დააგროვა. ახალი პრეზიდენტის ინაუგურაცია 2024 წლის 2 აპრილს შედგა, საინაუგურაციო სიტყვაში მან კორუფციასთან ბრძოლისა და ეკონომიკის რეფორმირების პირობა დადო.

ბასირუ დიომაიე ფაიეს პირველი ოფიციალური გადაწყვეტილება მისი კოლეგისა და მეგობრის უსმან სონკოს პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე დანიშვნა იყო.

25 აპრილს ფაიემ პრეზიდენტის რანგში პირველი უცხოური ვიზიტი მავრიტანიაში განახორციელა, სადაც ნუაკშოტში პრეზიდენტ მოჰამედ ულდ ღაზუანის შეხვდა.

ფაიე თეთრ სახლში სხვა აფრიკელ ლიდერებთან ერთად მიიწვია პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა 2025 წლის ივლისში. შეხვედრის დროს სენეგალის პრეზიდენტმა ტრამპი შეაქო კრიზისების გადაჭრის უნარისა და გოლფის კარგად თამაშისთვის, მან ასევე დაარწმუნა ამერიკელი ინვესტორები, რომ სენეგალში პოლიტიკური მდგომარეობა სტაბილურია.