iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჰაილე სელასიე I

ჰაილე სელასიე (დ. 23 ივლისი, 1892, იჯერსო, ჰარარის პროვინცია — გ. 27 აგვისტო, 1975, ადის-აბება) — ეთიოპიის იმპერატორი 1930-1974 წლებში.

დაიბადა სახელმწიფო მოღვაწის მაკონენის ოჯახში. იმპერატორი ქალის ზაუდიტუს დროს 1916 წელს, გამოაცხადეს რეგენტად. ზაუდიტუს გარდაცვალების შემდეგ ეთიოპიის იმპერატორი გახდა (1930 წლის 2 ნოემბერი) ჰაილე სელასიე -ის სახელით. შემოიღო ქვეყნის ცენტრალიზებული მმართველობა, გააუქმა მონობა და მონათვაჭრობა, გაატარა პროგრესული ღონისძიებები განათლებისა და ჯანმრთელობის სფეროში, გამოაცხადა ეთიოპიის პირველი კონსტიტუცია (1931). 1923 მიაღწია, რომ ეთიოპია მიეღოთ ერთა ლიგაში. ჰაილე სელასიე იყო აფრიკის ერთობის ორგანიზაციის შექმნის ერთ-ერთი ინიციატორი. 1974 წლის 12 სექტემბერს ტახტიდან გადააყენეს რევოლუციური გადატრიალების შედეგად.
გეორგ ჰაიმი

გეორგ ჰაიმი (; დ. 30 ოქტომბერი, 1887, ჰირშბერგი — გ. 16 იანვარი, 1912, ბერლინი) — გერმანელი მწერალი; ადრეული ექსპრესიონისტული ლირიკის მნიშვნელოვანი წარმომადგენელი. თავის შემოქმედებაში ჰაიმმა ვიზიონერულად იწინასწარმეტყველა მომავალი ომების საშინელებანი და გამოსახა დიდი ქალაქების გამანადგურებელი ზემოქმედება ადამიანის სულზე ლირიკული კრებული „მარადიული დღე“ 1911, „“ („ცხოვრების ჩრდილი“), 1912; ნოველების კრებული „ქურდი“, 1913 და სხვა.
შტეფან ჰაიმი

შტეფან ჰაიმი (; ფსევდონიმი ჰელმუტ ფლიგის, დ. 10 აპრილი, 1913, კემნიცი — გ. 16 დეკემბერი, 2001, ისრაელი) — გერმანელი მწერალი. წერდა ინგლისურ და გერმანულ ენებზე. სახელი გაითქვა რომანით „დღევანდელი ჯვაროსნები“ (ინგლისურად 1948, გერმანულად 1950). ჰაიმს ეკუთვნის სოციალურ-კრიტიკული რომანები „საზრისის თვალები“ (ინგლისურად 1951, გერმანულად 1955), „გოლდზბორო“ (ინგლისურად 1953, გერმანულად 1954), „გლაზენაპის შემთხვევა“ (1958), „მეფე დავითი“ (1972) და სხვ. ჰ. მანისა (1953) და გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის ეროვნული პრემიების (1959) ლაურეატია.
ალი-ყული ჯაბადარი

ალი-ყული ჯაბადარი — საუკუნის ქართველი მხატვარი. მოღვაწეობდა ირანში. შემორჩენილია მის მიერ შესრულებული 8 მინიატიურა — მეფის კარის ცხოვრებისა და ნადირობის სცენები (ერმიტაჟი, სანქტ-პეტერბურგი). ერთ მათგანზე აღნიშნულია შესრულების ადგილი — ყაზვინი და თარიღი 1674. მრავალფიგურიანი კომპოზიციები შესრულებულია გვიანდელი ირანული მინიატიურის ტრადიციების მიხედვით. შეიმჩნევა დასავლეთ ევროპის ხელოვნების ცალკეული მოტივებიც. მინიატიურებზე არის ქართული წარწერები. შესრულების ხარისხით ჯაბადარის მინიატიურები უტოლდება იმდროინდელ საუკეთესო ირანულ მინიატიურების ნიმუშებს.
მყინვარწვერი

მყინვარწვერი, იგივე მწვერვალი ყაზბეგი — მწვერვალი საქართველო რუსეთის (ჩრდილოეთი ოსეთი) საზღვარზე, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ხოხის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 5054 მ, წარმოშობა ვულკანური, აღმართულია საქართველოს სამხედრო გზის გვერდით. მის ფერდობებზე სუბალპური მდელოებია, ზემოთ – მარადიული თოვლი. აქედან ეშვება მყინვარები: სუათისი, მნა, გერგეთი, დევდარაკი და სხვა, რომელთა საერთო ფართობია 135 კმ². ერთ-ერთი მყინვარიდან სათავეს იღებს მდინარე თერგი. მთას აქვს ორმაგი კონუსის ფორმა, რომლის ძირი 1770 მ-ზეა.

მყინვარწვერი ალპინიზმისა და ტურიზმის რაიონია. 1868 წელს მასზე პირველი ასვლა განახორციელეს ინგლისელებმა დაგლას ფრეშფილდმა, ადოლფ მურმა და ჩარლზ ტაკერმა. მყინვარწვერის კალთაზე, გერგეთის მყინვარის მხრიდან 3680 მ სიმაღლეზე მდებარეობს მეტეოროლოგიური სადგური, რომლის ნაწილი ალპინისტთა თავშესაფრად არის მოწყობილი.

იოანე ბატონიშვილი, თავის ენციკლოპედიურ თხზულება კალმასობაში („ხუმარსწავლა“ 1813-1830, გვ. 541), წერს: იოსებ მოხევე, მღვდელი, ესე იყო ფრიად სიწმინდის მოყვარე და მემარხულე, რომელ ყოველგან განითქვა სათნოება ამისი. ესე ნებითა ღვთისათა აღვიდა მყინვარის მთასა შინა, კაცთაგან შეუვალსა და იხილა მუნ კარავი და აკვანი აბრაამისა მამამთავრისა, რომელ ჯერეთსცა არვინ აღსრულარს მთასა მას, და მოართო მეფისა ირაკლის ნაჭერი კარავისა მის. და ესეცა მიიწია საზომსა სასწაულთ-მოქმედებისასა და ესრეთ უფლისად დაიძინა.

მყინვარწვერთან დაკავშირებულია ბევრი ძველი ლეგენდა. დაახლოებით 3800 მეტრის სიმაღლეზე 80 მეტრიანი კლდოვანი კედლის შიგნით მდებარეობს ბეთლემის გამოქვაბული. „ქართლის ცხოვრების“ მიხედვით, ეს მონასტერი წარმოადგენდა საეკლესიო სიწმინდეების და განძის საცავს, სადაც ბერები ჯაჭვის კიბეებით ადიოდნენ. მონასტერთან დაკავშირებული კიდევ ერთი ლეგენდა პოეტურად აქვს აღწერილი ილია ჭავჭავაძეს. სხვა ლეგენდის მიხედვით, მყინვარწვერზე იყო მიჯაჭვული პრომეთე. დარიალის ხეობის მთავარი მშვენება და სიმბოლოა წმინდა სამების მონასტერი, სადაც ერთ დროს ინახებოდა წმინდა ნინოს ჯვარი. მონასტერი მდებარეობს მყინვარწვერის ფონზე, პირდაპირ დაბა სტეფანწმინდის თავზე, ხოლო 3900 მეტრის სიმაღლეზე დგას თანამედროვე პატარა ეკლესია.

მყინვარწვერს ოსურად „ჩრისტიწუფი“ ანუ „ურსხოხი“ ეწოდება.

2019 წლის 24-28 მაისს კავკასიის სკიტურინგის ქსელის ორგანიზებით მოეწყო ექსპედიცია მთა მყინვარწვერის ზუსტი სიმაღლის დასადგენად. 2019 წლის 27 მაისს ექსპედიციის წევრებმა აიტანეს მიმღები მწვერვალზე და განახოციელეს აზომვითი სამუშაოები. აზომვები ჩატარდა 84 საკოორდინატო სისტემაში. აზომვის სიზუსტე შეადგენს 5 მილიმეტრს. მთა მყინვარწვერის სიმაღლემ 2019 წლის 27 მაისს 12:22 თბილისის დროით შეადგინა 5053,927 მეტრი.

ფოტოგალერეა
იალბუზი

იალბუზი (რუსულად - , ყაბარდოულად - , ბალყარულად - ) — კავკასიონის მთათა სისტემის უმაღლესი მწვერვალი, დაახლოებით 2000 წლის წინ ჩამქრალი სტრატოვულკანია და მდებარეობს გვერდით ქედზე, ყაბარდო-ბალყარეთსა და ყარაჩაი-ჩერქეზეთში, რუსეთის ფედერაციის ტერიტორიაზე, საქართველოს საზღვართან. მისი დასავლეთი (5642 მ) და აღმოსავლეთი (5325 მ) მწვერვალები გაყოფილია ღრმა უნაგირათი. ეს არა მხოლოდ ევროპის უმაღლესი მთაა (იმის მიხედვით თუ სად გადის კონტინენტის საზღვარი), არამედ რუსეთის უმაღლესი წერტილიც.

იალბუზი წარმოადგენს ძირითადად ანდეზიტებით აგებულ კონუსს ჩამქრალი ვულკანისა, რომელიც დგას გრანიტისა და კრისტალური ფიქალის ფუნდამენტზე. დაფარულია თოვლისა და ყინულის საფარით, საიდანაც ყველა მიმართულებით ეშვება 54 მყინვარი. მათ შორის უდიდესებია: დიდი აზაუ, ირიკი, ტერსკოლი. მყინვარების საერთო ფართი 134 კმ²-ია.

იალბუზის აღმოსავლეთ მწვერვალზე პირველად ავიდა ყაბარდოელი კ. ხაშიროვი 1829 წელს, დასავლეთზე — ინგლისელი ალპინისტები ფ. გროვეს მეთაურობით 1874 წელს. საბჭოთა პერიოდში იალბუზის რაიონი გახდა მასობრივი ალპინიადების ცენტრი. 1967 წელს აქ ერთდროულად 2400 ადამიანი ავიდა. იალბუზის რაიონი სამთო-სათხილამურო სპორტისა და ტურიზმის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ცენტრია. აქ არის ტურბაზები, თავშესაფრები, ალპინისტური ბანაკები. ჩეგეტის მთაზე აგებულია საბაგირო გზა 2719 მ-სა და 3040 მ-ს შორის. ერთ-ერთ სადგურზე მდებარეობს 1941-1945 წლების პერიოდის იალბუზის დამცველთა საბრძოლო დიდების მუზეუმი.

იალბუზი ქართულ ფოლკლორში
ქართული საიოსტორიო წყაროების თანახმად, ვახტანგ -მა 15 წლის ასაკში გავლო დარიალის კარი, და სამი წლის განმავლობაში დაიმორჩილა ოსები, პაჭანიკები, ჯიქები; ჩრდილოეთიდან შემოქცეულმა დაიკავა აფხაზეთი ციხე-გოჯამდე, რის შემდეგაც სახელოვანი დაბრუნდა სატახტო ქალაქ მცხეთაში. ამ ლაშქრობათა გამო ხალხმა ვახტანგ მეფეს „იალბუზის გმირი“ უწოდა და ლექსიც უძღვნა:

ვახტანგ მეფე ღმერთს უყვარდა, ციდა ჩამოესმა რეკა,
იალბუზზე ფეხი შედგა, დიდმა მთებმა იწყეს დრეკა.
ლიხის ქედი

ლიხის ქედი, სურამის ქედი — ქედი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარესა და იმერეთის მხარეს შორის ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს კავკასიონისა და მცირე კავკასიონის მთათა სისტემების დამაკავშირებელ სუბმერიდიანულ ქედზე, რომელიც საქართველოს ყოფს აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილებად (ძვ. წყაროებით „ლიხთიმერად“ და „ლიხთამერად“). ლიხის ქედი კასპიისა და შავი ზღვების წყალგამყოფია. შუა მონაკვეთი ტექტონიკურად ეკუთვნის ძირულის კრისტალურ მასივს, ჩრდილოეთი — კავკასიონს, სამხრეთი — მცირე კავკასიონს. ქედის სიგრძე ერწოს უღელტეხილიდან ლომისმთამდე 102 კმ-ია. აბსოლუტური სიმაღლე ცვალებადობს 900-2470 მ ფარგლებში. მწვერვალებიდან აღსანიშნავია: რიბისი (2470 მ), ალხაშენდა (2319 მ), ბილურთა (2166 მ), რუსთავი (1926 მ), ლოხონი (1925), ვირიგვერდი (1644 მ), შვილდისი (1443 მ), ედისჯვარი (1320 მ), საბუეთი (1248 მ), წაქვა (1220 მ), კაპრებისმთა (1177 მ); უღელტეხილებიდან — რიკოთი (999 მ), ჯვარი (936 მ), ფონა და სხვა.

ლიხის ქედი ასრულებს კლიმატგამყოფის როლს, მაგრამ კოლხეთის დაბლობისა და აღმოსავლეთ საქართველოს კლიმატურ-ბოტანიკური ოლქების საზღვარი წყალგამყოფს კი არ მიუყვება, არამედ — ქედის აღმოსავლეთ კალთებს. ქედის უმეტესი ნაწილი ფართოფოთლოვანი ტყითაა შემოსილი (მუხა, რცხილა, წაბლი, წიფელი). განაპირა ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნაწილებში წიწვიანებიცაა. სუბალპური და ალპური მდელოები მხოლოდ უკიდურეს ჩრდილოეთ ბოლოზეა (მთები რიბისი და ალხაშენდა). სხვა უტყეო უბნები ანთროპოგენური წარმოშობისაა. ქედში გაყვანილია წიფის სარკინიგზო და რიკოთქვეშა საავტომობილო გვირაბები, ხოლო ქედზე გადის ხაშური-ზესტაფონის და გომი-საჩხერის საავტომობილო გზები.
ალექსანდრე ჯაბადარი

ალექსანდრე გიორგის ძე ჯაბადარი (დ. 24 ივნისი [ძვ. სტ. 12 ივნისი], 1851, საგარეჯო ― გ. 4 აპრილი, 1933, თბილისი) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, რევოლუციონერი, ჟურნალისტი, რედაქტორ-გამომცემელი, მთარგმნელი.

ბიოგრაფია
თბილისის გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ სწავლობდა პეტროვსკოე-რაზუმოვსკის სამიწათმოქმედო და სატყეო აკადემიაში (ახლანდელი მოსკოვის ტიმირიაზევის სახელობის სასოფლო-სამეურნეო აკადემია). სტუდენტთა რევოლუციურ მოძრაობაში მონაწილეობისათვის გაირიცხა აკადემიიდან. საუკუნის 90-იან წლებიდან თანამშრომლობდა ქართულ ჟურნალ-გაზეთებში. 1872 მისი თაოსნობით დაარსდა „წიგნის გამომცემელ ქართველთა ამხანაგობა“, მანვე გახსნა წიგნსაცავი-სამკითხველო ახალგაზრდობისათვის, აგრეთვე მოაწყო სტამბა და ცინკოგრაფია. გამოსცა ქართველ კლასიკოსთა თხზულებები. იყო ჟურნალ „მოამბის“ დროებითი რედაქტორი ( №№ 5-9) და საგამომცემლო საზოგადოების თავმჯდომარე (1894-1895). გაზეთ „ცნობის ფურცლისა“ და მისი ყოველკვირეული „სურათებიანი დამატების“ რედაქტორ-გამომცემელი (1901-1906). მისი მემუარები დაიბეჭდა ჟურნალ „მნათობში“ (1934, № 1-6).
ალექსანდრე ჯაბადარი (ინჟინერ-მეტალურგი)

ალექსანდრე ვახტანგის ძე ჯაბადარი (დ. 17 ივლისი, 1928, წულუკიძე (ახლანდელი ხონი) — გ. 2009) — ქართველი ინჟინერ-მეტალურგი. ტექნიკურ მეცნიერებათა კანდიდატი (1971). სკკპ წევრი 1963-იდან. 1958-იდან მუშაობს თბილისის დიმიტროვის სახელობის საავიაციო ქარხანაში, 1971-იდან ამ ქარხნის მთავარი მეტროლოგია. ტექნოლოგიის პროცესების კონტროლის პროგრამის მეთოდების შექმნისა და დანერგვისათვის 1975 ავტორთა ჯგუფთან ერთად მიენიჭა საქართველოს სსრ სახელმწიფო პრემია.
გიორგი ჯაბადარი

გიორგი ალექსანდრეს ძე ჯაბადარი (დ. 2 ივნისი, 1888, თბილისი, საქართველო ― გ. 16 ივლისი, 1938, ბერლინი, გერმანია) — ქართველი რეჟისორი და პედაგოგი.

ბიოგრაფია
დაიბადა საზოგადო მოღვაწის ალექსანდრე ჯაბადარის ოჯახში. 1902 სწავლობდა ბელგიაში, შემდეგ კი პარიზში გაემგზავრა, სადაც დაამთავრა თეატრალური სტუდია, მუშაობდა ანტუანის ცნობილ თეატრში. 1918 საქართველოში დაბრუნდა. ამავე წელს თბილისში მისი ხელმძღვანელობით ჩამოყალიბდა ქართული დრამატული სტუდია-თეატრი (ჯაბადარის სტუდია), რომელსაც 1920-მდე ხელმძღვანელობდა. 1920 საქართველოს ეკონომიკურ დელეგაციასთან ერთად ევროპაში გაემგზავრა და ევროპული ენების კარგი ცოდნის გამო საქართველოს ფინანსთა მინისტრის, კონსტანტინე კანდელაკის თანაშემწედ დაინიშნა. საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ ემიგრაციაში დარჩა და ბერლინში დასახლდა. იყო გერმანელ მსახიობთა კავშირის წევრი. სხვადასხვა დროს მუშაობდა პარიზის თეატრ „ოდეონში", ბერლინის „სამხატვრო თეატრში" და სხვ. მუშაობდა პარიზის თეატრ „ოდეონში“ და გერმანიაში. ჯაბადარს ეკუთვნის ნაშრომი „ქართული თეატრი“. ძმასთან ერთად ფრანგულ ენაზე თარგმნა ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი“, შემდეგ კი გერმანულ ენაზე მეუღლესთან, გერტრუდ ჯაბადართან ერთად თარგმნა იგივე პიესა და 1935 ბერლინის „სამხატვრო თეატრში“ წარმოადგინა. ეს ქართული პიესის ევროპაში დადგმის პირველი შემთხვევა იყო. გარდაიცვალა ბერლინში. დასაფლავებულია იქვე, შენებერგის სასაფლაოზე.
მალტა

}

მალტის განათლების სისტემა ითვლება ერთ-ერთ მაღალხარისხიანად ევროკავშირის მასშტაბით და აღიარებულია მრავალენოვანი სწავლების სტანდარტებით, რაც ქვეყანას მიმზიდველს ხდის როგორც ადგილობრივი მოსახლეობისთვის, ისე იმიგრანტებისთვისა და საერთაშორისო სტუდენტებისთვის.

დემოგრაფია
მოსახლეობა - 410 567 (2007), მათ შორის 96,6 % მალტელები. სახელმწიფო ენა - მალტური და ინგლისური. რელიგია - კათოლიციზმი. დედაქალაქი - ვალეტა (7, აგლომ. 114 ათასი). ქალაქები - კორმი (18), შლიემა (12), ბირკირკარა (22).

ეკონომიკა
ეროვნული შემოსავლის ძირითადი წყარო ტურიზმია. რესურსები - კირქვა, მარილი, სასოფლო-სამეურნეო მიწები. ვალუტა - მალტური ლირა .

ტურიზმი
მალტის არქიპელაგის კუნძულების ნებისმიერი წერტილიდან ზღვამდე „ორი ნაბიჯია“. ზღვის სანაპირო მალტაზე ქვიშიანია (გოლდენ ბეი, პარადიზ ბეი) და ქვიანი, „ცივილიზებული“ და „ველური“. აქ არის კრისტალურად სუფთა წყლის და ულამაზესი ბუნება. ზღვაში ცურვა განსაკუთრებით მშიდი და სასიამოვნოა, რადგან მალტის კუნძულების მახლობლად არ ბინადრობენ ადამინის სიცოცხლისთვის საშიში თევზები და მედუზები, წყლის ტემპერატურა კი (ზამთრის თვეებშიც კი) არ ეცემა 14 გრადუსის დაბლა.

ადგილობრივი ღვინო ძალიან სასიამოვნოა გემოზე და ორჯერ იაფია იმპორტულზე. აქ მოიპოვება საკუთარი ლუდიც.

მალტის სიმბოლოდ ითვლება დელფინები. ადგილობრივი შუშის მწარმოებელი ფაბრიკა - აწარმოებს ორიგინალურ სუვენირებსა და სამკაულებს, რომელთაც ნამდვილად შეუძლიათ გაუწიონ კონკურენცია ჩეხურ შუშასაც კი. განსაკუთრებული სუვენირის სახით მალტიდან ჩამოაქვთ ადგილობრივი დელიკატესები: თხის რძისგან დამზადებული ყველი კუნძულ კოზოდან და უნიკალური საჩუქარი – ადგილობრივი წითელი ღვინო.

ღირსშესანიშნაობა
მალტა-იდეალური ადგილია დასასავენებლად. ტურისტებს აქ ელოდებათ მშვიდი გარემო, გულითადი და კეთილგანწყობილი მასპინძლები. მალტელები სიცოცხლის მოყვარული ხალხია. ქვეყანაში მუდვიმად დღესასწაულების და ფესტივალების ატმოსტოსფეროა, რომელთა განუყოფელი ნაწილია თეატრალიზებული წარმოდგენები და ულამაზესი ფეირვერკები.

მალტაში არის უძველესი ტაძრები დჟანტია, ხადჟარ იმ, ტარშინი. ეს არის ე. წ. კანონი „შვიდი წუთი“ - ადგილობრივი მაცხოვრებლების ხუმრობა. მიუხედავად კუნძულის მინიატურული ზომისა მასზე მშვენივრადაა განვითარებული აუცილებელი ინფრასტრუქტურა და შექმნილია ყველა პირობა კომფორტული დასვენებისთვის: ბარები და დისკოტეკები, საუკეთესო პლაჟები, სასტუმროები, კაზინოები.

მალტის კიდევ ერთი ღირსშესანიშნაობა ეს არის ეგრეთ წოდებული ყვითელი ქვა, რომელიც ჭარბობს მალტის არქიტექტურაში და მატებს მას თავისებურ მომხიბვლელობას. მალტის ნაგებობების კარებს ამშვენებს სხვადასხვაგვარი ორიგინალური სახელურები, რომელთა შორის თქვენ ვერ იპოვით ორ ერთნაირს. ჩამოთვლილ თავისებურებებს კიდევ უფრო ავსებს და ხაზს უსვამს უცნაური, მალტის ქუჩებში მოძრავი ერთმანეთისგან აბსოლუტურად განსხვავებული ყვითელი ავტობუსები, გამოშვებული წინა საუკუნის 50-იან წლებში.
ივანე ჯაბადარი

ივანე სპირიდონის ძე ჯაბადარი (დ. 28 დეკემბერი [ძვ. სტ. 16 დეკემბერი], 1852, საგარეჯო — გ. 8 მაისი [ძვ. სტ. 25 აპრილი], 1913, თბილისი) — ქართველი რევოლუციონერ-ხალხოსანი.

ბიოგრაფია
1872–1873 წლებში სწავლობდა პეტერბურგის სამედიცინო-ქირურგიულ აკადემიაში. 1874 წელს საზღვარგარეთ (ჟენევა, პარიზი) გაემგზავრა. გატაცებული იყო მიხეილ ბაკუნინის იდეებით. მალე რუსეთში დაბრუნდა და პროპაგანდას ეწეოდა მოსკოვში მყოფ მუშათა შორის. იყო ერთ-ერთი ორგანიზატორი „სრულიად რუსეთის სოციალ-რევოლუციონერთა ორგანიზაციისა“ და მისი წესდების ავტორი. 1875 წლის აპრილში დააპატიმრეს და ე. წ. „ორმოცდაათის პროცესის“ მონაწილეებთან ერთად 5 წლით კატორღა მიუსაჯეს. 1887 წლის შემდეგ საქართველოში დაბრუნდა და საადვოკატო საქმიანობას ეწეოდა. 1889 წელს პეტერბურგში ჟურნალში — „სევერნი ვესტნიკი“ - „ნ. დ-ს“ ფსევდონიმით დაბეჭდა წერილი, რომელშიც ფალსიფიცირებული იყო საქართველოს მრავალსაუკონოვანი ისტორია, ლიტერატურა და კულტურა. 1905 წლის მარტში თბილისის გუბერნიის თავადაზნაურთა კრებაზე მიხეილ მაჩაბელთან და ექიმ გაბაშვილთან ერთად (ქართულ პრესაში ირონიით „სამებად“ მოიხსენიებდნენ) მხარი არ დაუჭირა საქართველოს ავტონომიის მოთხოვნას. ქართველი საზოგადოების მოწინავე ნაწილმა ილია ჭავჭავაძის, აკაკი წერეთლის, ვაჟა-ფშაველასა და სხვათა მეთაურობით გამოააშკარავა ჯაბადარის ნიჰილიზმი და მისი წერილის სრული უსაფუძვლობა.
ჯაბართი

ალ-ჯაბართი აბდ ალ-რაჰმან ჯაბართი, (დ. 1753 ან 1754 — გ. 1826) — ეგვიპტელი ისტორიკოსი. მთავარი თხზულება "წარსულის საკვირველი ისტორია თავგადასავლებსა და მოვლენათა ქრონიკებში" ეგვიპტის ისტორიისათვის ყველაზე მნიშვნელოვანი არაბული წყაროა საუკუნის დასასრულიდან 1822-მდე. ჯაბართი თანაუგრძნობდა ეგვიპტელი ხალხის განმათავისუფლებელ ბრძოლას თურქ-მამლუქთა და ფრანგ დამპყრობთა წინააღმდეგ; აკრიტიკებდა ეგვიპტის ფაშას მუჰამად ალის, რის გამოც ჯაბართის ქრონიკა 1879 წლამდე აკრძალული იყო.
სიმონ ჯუღელი

სიმონ პილატეს ძე ჯუღელი (დ. 8 ნოემბერი [ძვ. სტ. 27 ოქტომბერი], 1888, სოფ. სვირი, ქუთაისის მაზრა, ახლანდელი ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი, — გ. 14 აპრილი, 1935, თბილისი) — ქართველი ფარმაცევტი და რევოლუციონერი, საბჭოთა პარტიული და სახელმწიფო მოხელე. რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა (ბოლშევიკური) პარტიის წევრი 1907 წლიდან.
ბიოგრაფია
ქუთაისის კლასიკური გიმნაზიის დასრულების შემდეგ დაამთავრა ხარკოვის უნივერსიტეტის ფარმაცევტული ფაკულტეტი და პროფესიული საქმიანობა სოხუმში დაიწყო. იქვე აქტიურად ჩაება პოლიტიკურ მოღვაწეობაში და 1910 წელს სოხუმში ფარმაცევტთა არალეგალური პროფკავშირი ჩამოაყალიბა, რის გამოც 1915 წელს დააპატიმრეს და სოხუმიდან გაასახლეს. ჯუღელმა ფარმაცევტული და რევოლუციური საქმიანობა თბილისში განაგრძო. 1917 წელს თებერვლის რევოლუციის შემდეგ მისი ხელმძღვანელობით შეიქმნა საქართველოს აფთიაქების მუშაკთა პროფკავშირი, რომლის თავმჯდომარედაც თვითონვე აირჩიეს.

საქართველოს დამოუკიდებლობის წლებში (1918-1921) ჯუღელი თბილისის ბოლშევიკური კომიტეტის და არალეგალური ბოლშევიკური პროფსაბჭოს ცენტრში მუშაობდა, რის გამოც 1919-1920 წლებში დაპატიმრებული იყო. გათავისუფლების შემდეგ პარტიული და პროფესიული მუშაობა ვლადიკავკაზში განაგრძო: შექმნა მედიცინის მუშაკთა პროფკავშირი, აირჩიეს „მედსანშრომის“ საოლქო პროფკავშირის თავმჯდომარედ და შეიყვანეს რუსეთის კომპარტიის ვლადიკავკაზის საოლქო კომიტეტში. საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების იძულებითი დამყარების (1921) შემდეგ ხელმძღვანელ თანამდებობაზე მუშაობდა. პარტიაში სხვადასხვა დროს იყო საკავშირო კომპარტიის ამიერკავკასიის სამხარეო კომიტეტის, საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის და თბილისის კომიტეტის, საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური საკონტროლო კომისიის წევრი. ასევე იკავებდა მნიშვნელოვან სახელმწიფო პოსტებს, მ. შ., 1924-1928 წლებში იყო საქართველოს სსრ სახალხო კომისართა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე, შემდეგ — საქართველოს სსრ და ამიერკავკასიის სფსრ მიწათმოქმედების სახალხო კომისარი, საქართველოს სსრ საგეგმო კომისიის თავმჯდომარე, სასოფლო-სამეურნეო ბანკის გამგეობის თავმჯდომარე, ტრესტ „საქართველოს ჩაი“-ს მმართველი. 1935 წელს აირჩიეს თბილისის მუშათა, გლეხთა და წითელარმიელთა დეპუტატების საბჭოს თავმჯდომარედ.

სიმონ ჯუღელი მოულოდნელად გარდაიცვალა 1935 წლის 14 აპრილს, სამსახურში ყოფნისას. მისი დაკრძალვა თბილისში, მთაწმინდის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში საბჭოთა ხელისუფლებამ გრანდიოზულ მანიფესტაციად აქცია. ჯუღელის სახელი მიანიჭეს ქალაქ ზესტაფონს და ზესტაფონის რაიონს. 1937 წელს, მასობრივი რეპრესიების დროს, ლავრენტი ბერიამ საქართველოს კომპარტიის ცეკას პლენუმზე წაკითხულ მოხსენებაში ჯუღელი სახალხო მეურნეობის სფეროში მავნებლურ საქმიანობაში და 1924 წლის აგვისტოს აჯანყებასთან კავშირში დაადანაშაულა. ჯუღელის ნეშტი მთაწმინდიდან მალევე გადაასვენეს. მისი 37 წლის ქვრივი ნინო ჯუღელი-საბახტარაშვილი დააპატიმრეს და მეუღლეზე — სიმონ ჯუღელზე ტერაქტის განხორციელების ბრალდებით დახვრიტეს 1938 წლის 4 მარტს. ჯუღელი რეაბილიტირებული იქნა ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის სამხედრო პროკურატურის დადგენილებით 1956 წელს.
სევერიან ჯუღელი

სევერიან მოსეს ძე ჯუღელი (დ. 1877, სოფ. ჩხარი, ახლანდელი თერჯოლის რაიონი ― გ. 6 აგვისტო, 1909, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე, პუბლიცისტი, მენშევიკი.

ბიოგრაფია
ქუთაისის სასულიერო სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ (1891) სწავლობდა თბილისის სასულიერო სემინარიაში. 1893 სემინარიელთა გაფიცვაში მონაწილეობისათვის სემინარიიდან გარიცხეს, იყო „მესამე დასის“ წევრი. შედიოდა სოციალურ-დემოკრატიულ თბილისის კომიტეტში. 1899 თბილისში ჩატარებული პირველმაისობის ერთ-ერთი ორგანიზატორი. 1902 თბილისიდან გაასახლეს. 1903 დააპატიმრეს და ციმბირში გადაასახლეს, საიდანაც 1905 წლის 17 ოქტომბერს მანიფესტის შემდეგ დაბრუნდა. 1907 წელს აირჩიეს რუსეთის იმპერიის მოწვევის სახელმწიფო სათათბიროს დეპუტატად ტფილისის გუბერნიიდან. იყო სოციალურ-დემოკრატიული ფრაქციის წევრი. სათათბიროს დათხოვნის შემდეგ (1907 წლის 3 ივნისს) ფრაქციის სხვა წევრებთან ერთად სამართალში მისცეს. საპატიმროდან გამოსვლის შემდეგ არალეგალურად ცხოვრობდა თბილისში. 1909 მაისში კვლავ დააპატიმრეს. გარდაიცვალა მეტეხის ციხეში. ჯუღელმა პუბლიცისტური მოღვაწეობა სემინარიაში სწავლის დროს დაიწყო. თანამშრომლობდა გამოცემებში: „ივერია“, „ცნობის ფურცელი“, „კვალი“, „სხივი“, „ლამპარი“, „განთიადი“, „ჩვენი აზრი“ და სხვა.
ჯუჩი

ჯუჩი ( დ. 1181 — გ.1227) — მონღოლთა სარდალი, ხანი, ჩინგიზ-ყაენისა და ბორტეს უფროსი ვაჟი.

ჯუჩი მონაწილეობდა ციმბირის (1207-1209), ჩინეთის (1211-1215), შუა აზიის ქვეყნებისა (1219-1221) და დაშთე-ყივჩაყის დაპყრობაში. მან განსაკუთრებული წვლილი შეიტანა ხვარაზმის იმპერიის განადგურებაში. 1220 წელს მონღოლებმა პირადად მისი სარდლობით წარმატებული ლაშქრობა განახორციელეს ხვარაზმზე, გარკვეული წარმატებების შედეგად, დაიპყრეს და გაანადგურეს მოწინააღმდეგეთა დედაქალაქი — ურგენჩი. არსებობს ვარაუდი, რომ ხვარაზმზე ლაშქრობის დროს ჯუჩის უთანხმოება მოუვიდა თავის ძმასთან, ჩაღათასთან. მათ შორის დაპირისპირება გამოიწვია სწორედ ურგენჩის ხელში ჩაგდების საკითხმა.

1224 წელს, ჩინგიზ-ყაენის მიერ დაპყრობილი მიწების განაწილებისას საუფლისწულოდ ერგო მამული ირტიშიდან ურალამდე და შემდეგ დასავლეთისაკენ. ის ენერგიულად მართავდა თავის ულუსს, ისწრაფვოდა ტერიტორიების გაფართოებისაკენ, თუმცა მამამისის დაუკითხავად იღებდა გადაწყვეტილებებს, რის გამოც დაიმსახურა ჩინგიზ-ყაენის რისხვა.

ჯუჩი გარდაიცვალა 1227 წელს, გაურკვეველ ვითარებაში. იმავე წელს გარდაიცვალა მამამისიც, რომლის შემდეგადაც დიდი ყაენის ტიტული მიიღო ჯუჩის უმცროსმა ძმამ, უგედეიმ.

1240-იან წლებში ჯუჩის ვაჟებმა, ბათუმ და ორდამ რუსეთის ტერიტორიაზე დააფუძნეს მონღოლური, მილიტარისტული სახელმწიფო — ოქროს ურდო. ჯუჩის შთამომავლებმა დროთა განმავლობაში დააარსეს მრავალი სახელმწიფო, რომელთა შორის გამოსარჩევია თეთრი ურდო, დიდი ურდო, ნოღაის ურდო, შაიბანიდების სახელმწიფო, ყირიმის, ყაზანის, ასტრახანისა და ქასიმის სახანოები.
ჯუსტო პრატო

ჯუსტო პრატო — პატრი, თეატინელი მისიონერი.

პიეტრო ავიტაბილეს წინამძღოლობით სხვებთან ერთად 1632 წლის 10 ივლისს გორში ჩამოვიდა. აქ ყოფნისას შეადგინა და 1633 წლის 16 ოქტომბერს თარიღით ვატიკანში გაგზავნა ვრცელი რელაციონი, რომელშიც აღწერა საქართველოს მდგომარეობა. მისი სიტყვებით, იმ ხანებში სპარსეთში მრავალი გამაჰმადიანებული ქართველი იმყოფებოდა. შაჰის (ე. ი. შაჰ-სეფი -ის) დედაც ქართველი იყო. რელაციონში მითითებულია, რომ შაჰ აბას -მა საქართველოს მოოხრებისას აქედან გადაასახლა 60 000 კომლი, ჯუსტო პრატოს რელაციონი გამოუცემელია.
ჯუზეპე ჯუსტი

ჯუზეპე ჯუსტი (დ. 13 მაისი. 1809, მონსუმანო — გ. 31 მარტი. 1850, ფლორენცია) — იტალიელი პოეტი. სახელი გაითქვა სატირული ხასიათის პოლიტიკური ლექსებით, რომელთა შორის გამოირჩევა „ორთქლის გილიოტინა” (1833), „რისხვის დღე” (1835), „ჩექმა” (1836), „კონტრაქტი” (1841) და სხვები. ჯუზეპეს ეკუთვნის აგრეთვე სამიჯნურო ლირიკული ლექსები; მანვე შეადგინა ტოსკანური ანდაზების კრებული (1855).
გრიგოლ ჯულუხიძე

გრიგოლ გერონტის ძე ჯულუხიძე (დ. 1 ივლისი, 1940, სოფ. ჩხენიში, ახლანდ. სამტრედიის მუნიციპალიტეტი — გ. 31 მაისი, 2013, თბილისი) — ქართველი პოეტი, მწერალი და მთარგმნელი. აკაკი წერეთლის პრემიის ლაურეატი და ღირსების ორდენის კავალერი.

ბიოგრაფია
საშუალო განათლების მიღების შემდეგ გრიგოლ ჯულუხიძე მუშაობდა ბიბლიოთეკარად, გამომცემლობა „მერანის“ რედაქტორად და ქართული მხატვრული ლიტერატურის რედაქციის გამგედ, ჟურნალ „ხელოვნების“ რედაქტორად, ჟურნალ „კრიტიკის“ რედაქტორის მოადგილედ, გამომცემლობა „მნათეს“ დირექტორად.

1957 წელს გაზეთ „ახალგაზრდა კომუნისტში“ გამოქვეყნდა მისი პირველი ლექსი „ჩვენ ზოგჯერ ჩუმი გვაწუხებს დარდი“. მას შემდეგ გრიგოლ ჯულუხიძის ლექსები, პოემები, მხატვრული თარგმნები, ლიტერატურულ-კრიტიკული წერილები სისტემატურად ქვეყნდებოდა ქართულ პერიოდიკაში.

გრიგოლ ჯულუხიძემ 1969 წელს დაამთავრა თბილისის ა. პუშკინის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტი. პირველი წიგნი „აპრილის ქარი“ გამოსცა 1968 წელს. მისი მთავარი პოეტური კრებულებია: „ეს დღეც გათენდა“ (1974), „ეს იყო გუშინ“ (1976), „გალავანი შუა ქალაქში“ (1976), „რაც ხანი გადის“ (1980), „და მოვა იგი“ (1983), „ლექსები და პოემები“ (1984), „მე შენთან ვრჩები“ (1986), „საქართველოს ყველაფერი ახსოვს“ (1992), „ვერ აგისრულე, რასაც დაგპირდი“ (2006). თარგმნა და ცალკე წიგნებად გამოსცა ლ. ლევინის (1974), ი. შიკირიცკის (1978), ა. ისკოს (1980), ტ. ბროევის (1983) ლექსები. გრიგოლ ჯულუხიძის ცალკეული ლექსები თარგმნილია ესპანურ, რუსულ, უკრაინულ, გერმანულ, ბელარუსულ, მოლდავურ და პოლონურ ენებზე.

1985 წელს გრიგოლ ჯულუხიძე და გამომცემლობა „მერანის“ კიდევ 5 თანამშრომელი (მთავარი რედაქტორი მამუკა წიკლაური, მისი მოადგილე იზა ორჯონიკიძე, სამხატვრო განყოფილების გამგე სპარტაკ ცინცაძე და მხატვრული რედაქტორი კარლო ფაჩულია) დაკავებული თანამდებობებიდან გაათავისუფლეს. მიზეზი კოლაუ ნადირაძის აკრძალული ლექსის პოეტურ კრებულში შეტანა იყო. მიუხედავად იმისა, რომ საბჭოთა ცენზურა უმკაცრესად ზღუდავდა ანტიკომუნისტურ შემოქმედებას, ნადირაძის „25 თებერვალი“ მაინც ჩასვეს წიგნში „პოეტის ათასი სტრიქონი“. ლექსი შეიცავს ისეთ ანტისაბჭოთა რეფრენებს როგორებიცაა: „წითელი დროშით, მოღერილ ყელით, თეთრ ცხენზე მჯდომი, ნაბიჯით ნელით, შემოდიოდა სიკვდილი ცელით“ ან „თოვდა, და თბილისს ებურა თალხი, დუმდა სიონი და დუმდა ხალხი“.