განათლება აზერბაიჯანში

განათლება აზერბაიჯანში რეგულირდება აზერბაიჯანის განათლების სამინისტროს მიერ.

ისტორია
წინა საბჭოთა პერიოდში აზერბაიჯანულ განათლებაში შედიოდა ინტენსიური ისლამური რელიგიური სწავლება. ის იწყებოდა ხუთი წლის ასაკში და ხანდახან ოც წლამდე გრძელდებოდა. ბავშვები ესწრებოდნენ მედრესეს, ანუ მადრასას რომელიც წარმოადგენდა მეჩეთებთან არსებულ საგანმანათლებლო დაწესებულებებს. მეთექვსმეტე და მეთვრამეტე საუკუნეებში მადრასები წარმოიქმნა როგორც ცალკეული საგანმანათლებლო დაწესებულებები დიდ ქალაქებში, მაგრამ რელიგიური კომპონენტი კვლავ მნიშვნელოვანი რჩებოდა. 1865 წელს ბაქოში გაიხსნა პირველი ტექნიკური უმაღლესი სკოლა და პირველი ქალთა უმაღლესი სკოლა. მეცხრამეტე საუკუნის დასაწყისში გამოჩნდა საერო სკოლები. სკოლები თავდაპირველად ეთნიკური რუსებისთვის იყო. ამიერკავკასიაში ცარიზმის პერიოდში საშუალო სკოლებში უმაღლესი განათლების მიღება რუსულ ენაზე მიმდინარეობდა და აზერბაიჯანული ენა აკრძალული იყო. ამ პერიოდში ეთნიკურ აზერბაიჯანელ ბავშვთა უმრავლესობა განათლებას საერთოდ არ იღებდა და აზერბაიჯანულენოვანი წიგნიერების მაჩვენებელი ძალიან დაბალი იყო. განათლების საკითხი განსაკუთრებით მძაფრად იდგა ქალთა შორის, რადგან ძალიან ცოტა ქალს მიეცა სკოლაში დასწრების უფლება.

განათლების სისტემა აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში
განათლება აზერბაიჯანში განიხილება საქმიანობის სფეროდ, რომელიც წარმოადგენს საზოგადოების და სახელმწიფოს განვითარების საფუძველს, რომელსაც მინიჭებული აქვს სტრატეგიული უსაფრთხოება და უპირატესობა. აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში განათლების სისტემა დემოკრატიული, საერო ხასიათისაა და მისი საფუძველია ეროვნული და საერთაშორისო ღირებულებები.

ყველა მოქალაქეს ეკუთვნის ცხრაწლიანი სავალდებულო ზოგადი განათლება. განათლების უფლება აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მოქალაქეების ფუნდამენტური უფლებაა. ეს დაფუძნდა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კონსტიტუციით და აზერბაიჯანის რესპუბლიკის განათლების კანონით.
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კონსტიტუციის 42-ე მუხლის თანახმად მოქალაქეების განათლების მიღების უფლება ასე განისაზღვრება:
ყველა მოქალაქეს აქვს უფლება მიიღოს განათლება;
სახელმწიფო აღიარებს უფასო სავალდებულო ზოგად საშუალო განათლებას;
სახელმწიფო აკონტროლებს განათლების სისტემას;
სახელმწიფო უზრუნველყოფს ნიჭიერ პირთა განათლებას მათი მატერიალური მდგომარეობის გათვალისწინებით;
მთავრობა ადგენს მინიმალური საგანმანათლებლო სტანდარტებს;
ყველას აქვს უფლება მიიღოს განათლება სახელმწიფო სტანდარტის ფარგლებში;

აზერბაიჯანში ყველა მოქალაქეს შეუძლია მიიღოს განათლება განურჩევლად ეროვნების, რელიგიის, რასის, ენის, სქესის, ასაკის, ჯანმრთელობის, სოციალური სტატუსის, საქმიანობის სფეროსი, საცხოვრებელი ადგილისა და პოლიტიკური შეხედულებებისა. განათლება უფასოა და სავალდებულოა ბავშვებისთვის ექვსიდან თხუთმეტ წლამდე.

საბაზო განათლება დაყოფილია სამ ნაწილად: დაწყებითი განათლება, ზოგადი საშუალო განათლება და სრული საშუალო განათლება.

აზერბაიჯანის საგანმანათლებლო სისტემა შედგება საგანმანათლებლო პროგრამების, საგანმანათლებლო დაწესებულებების ქსელების, განათლების სისტემის მართვის ორგანოებისა და განათლებისა და ტრენინგის სხვა ინსტიტუტებისაგან. მენეჯმენტი, როგორც შესანიშნავი ფუნქციის ნაწილი სხვადასხვა მახასიათებლებით, უზრუნველყოფს ზოგიერთი მისი სტრუქტურის დაცვას, ოპერაციის რეჟიმის, პროგრამის და მისი ამოცანების წარმატებით განხორციელებას. სახელმწიფო მართვის ორგანოების და საზოგადოების თვითმმართველობების სისტემა იქმნება განათლების მართვის მიზნით. ეს ორგანიზაციები მოქმედებენ განათლების კანონმდებლობაში განსაზღვრული კომპეტენციის ფარგლებში სავალდებულო კანონების დაცვით. საგანმანათლებლო ადმინისტრაცია განათლება აქტი დაბალანსებულია შესაბამისი კანონმდებლობისა და საგანმანათლებლო დაწესებულებების წესებითა და პროგრამებით და ეფუძნება საერთაშორისო გამოცდილებას.

განათლების სისტემის ადმინისტრირების ძირითადი სუბიექტები არიან აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მთავრობა, განათლების სამინისტრო და ადგილობრივი საგანმანათლებლო დაწესებულებები.

საგანმანათლებლო დაწესებულებების მენეჯმენტში მონაწილეობენ ადგილობრივი ხელისუფლების ორგანოები, სამეცნიერო-პედაგოგიური თემები, პროფესიული-შემოქმედების ასოციაციები, საზოგადოებები, სოციალურ-პოლიტიკური ინსტიტუტები და საზოგადოებები.

მენეჯმენტის პროცესში განათლების სამინისტროს მისია შეიძლება განისაზღვროს შემდეგი ასპექტებით: განათლების სისტემაში უმნიშვნელოვანესი პრობლემების იდენტიფიცირება, ასევე მათი მოგვარების ხარისხი, მათთან დაკავშირებული გარემოს შეფასება ანალიზი და პროგნოზირება.

განათლების ენა
აზერბაიჯანული ენა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სკოლების განათლების ძირითადი ენა და ქვეყნის ოფიციალური ენაა. თუმცა, არსებობს მრავალი სკოლა, რომელიც უზრუნველყოფს ცხრაწლიან ზოგად განათლებას, სამწლიან უმაღლეს განათლებას და ბაკალავრის ხარისხის მიღებას რუსულ ენაზე. შეთავაზებული ენები არ შემოიფარგლება მხოლოდ რუსული ენით: არსებობს ცნობილი სკოლებისა და ფონდების ფილიალები, მაგ. ბრიტანული სკოლა, ინგლისური პირველი, რომლებიც მსურველებს სთავაზობენ ინგლისურენოვან განათლებას.

ბაკალავრის ხარისხის მისაღებად სტუდენტმა შეუძლია არჩევანი გააკეთოს სამ ძირითად ენათა შორის. ესენია: (აზერბაიჯანული, რუსული და ინგლისური). ბაკალავრიატის კურსები ინგლისურად სწავლის საშუალებას იძლევა განსაკუთრებით ახლად დაფუძნებულ ან პოპულარულ უნივერსიტეტებში, მაგ. ბაქოს ნავთობის უმაღლესი სკოლა, ბაქოს საინჟინრო უნივერსიტეტი (ყოფილი ყუფახაზის უნივერსიტეტი). ამასთან ერთად, ტრადიციულსა და ძველი უნივერსიტეტებში, მაგ. ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტი, აზერბაიჯანულისა და უცხო ენების უნივერსიტეტი გთავაზობთ არა მხოლოდ ხელოვნებასა და სხვა ჰუმანიტარულ მეცნიერებებს, არამედ სოციალურ მეცნიერებათა კურსებს ძირითადად, ინგლისურად.