iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მალანგი

მალანგი — მეორე უმსხვილესი ქალაქი აღმოსავლეთ იავის პროვინციაში, ინდონეზიაში. ქალაქის ისტორია სათავეს მატარამის სამეფოს პერიოდიდან იღებს. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 819 708 ადამიანს შეადგენს. ჰოლანდიური კოლონიალიზმის ხანაში, მალანგი პოპულარული ღირსშესანიშნაობა იყო ევროპელებს შორის. ქალაქის ეკონომიკაზე მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა აზიის ფინანსურმა კრიზისმა, თუმცა ამის შემდეგ მალანგი ეკონომიკის სიმტკიცითა და მოსახლეობის ზრდით გამოირჩევა.

მალანგს აღმოსავლეთიდან აკრავს ბრომო-ტენგერ-სემერუს ეროვნული პარკი.
იავური დამწერლობა

იავური ანბანი, (მისი ლოკალური დასახელებაა კარაკანი) — კოლონიანურ ერამდე გამოიყენებოდა იავური ენის დამწერლობისთვის.

იავურის დამწერლობისთვის დღეისთვის ძირითადად გამოიყენება ლათინური. 2009 წლიდან იავურისთვის შეიქმნა უნიკოდი. მიუხედავად ამისა ის მაინც არ გამოიყენება აქტიურად, მისი სირთულის გამო.

ისტორია
იავური და ბალიური დამწერლობები არიან კავის თანამედროვე ვარიანტები, რომელიც თავის მხრივ იავაზე ინდური დამწერლობისგან წარმოიქმნა. კავი ოფიციალურ დამწერლობაში პირველად 804 წელს ჩნდება. ის მეათე საუკუნეში ფართოდ გამოიყენებოდა. ნიდერლანდურზე დაფუძნებული ლათინური შეიქმნა 1926 წელს, მისი გადახედვა მოხდა 1972–1973 წლებში და ოფიციალურად ჩაანაცვლა კარაკანი.

ხმოვნები
თანხმოვნები
ციფრები
ზოლიანი ბუჩქნარულა

ზოლიანი ბუჩქნარულა — ფრინველი ტიმალიასებრთა ოჯახისა. გავრცელებულია ავღანეთში, ბჰუტანში, ჩინეთში, ინდოეთში, ნეპალში, პაკისტანში, რუსეთში, უზბეკეთსა და ტაჯიკეთში. მოკლე ფრთები აქვს. მეტწილად იკვებება თესლით, კენკრით, წვრილი ნაყოფით; გაზაფხულსა და ზაფხულში აგრეთვე მწერებით. ბუდეს იკეთებს ბუჩქებში. დებს 3-4 კვერცხს.
სკორპენისებრნი

სკორპენისებრნი — თევზების ოჯახი სკორპენისნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 20–100 სმ,

უმეტესობა გავრცელებულია ინდოეთისა და წყნარ ოკეანეებში. იკვებებიან თევზებით და კიბოსნაირებით. აქვთ დიდი სარეწაო მნიშვნელობა. იყენებენ ნედლს, უმთავრესად გაყინულსა და შებოლილს.

კლასიფიკაცია
სკორპენისებრთა საბოლოო კლასიფიკაცია სამეცნიერო კვლევების საგანია. ცნობილია 9 ქვეოჯახი, 65 გვარი და 450-ზე მეტი სახეობა.
ქვეოჯახი
ტრიბა
ტრიბა
ქვეოჯახი
ქვეოჯახი
ქვეოჯახი
ტრიბა
ტრიბა
ქვეოჯახი
ქვეოჯახი
ქვეოჯახი
ქვეოჯახი
ტრიბა
ტრიბა
ტრიბა
ქვეოჯახი
ირკუტსკი

ირკუტსკი — ქალაქი რუსეთში, აღმოსავლეთ ციმბირში. ირკუტსკის ოლქისა და ირკუტსკის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. ტრანსციმბირის მაგისტრალის სარკინიგზო და სატრანსპორტო კვანძი. 2012 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 600 ათ. ადამიანი. მდებარეობს ანგარის ნაპირებზე, მდინარე ირკუტის შერწყმის ადგილზე, ბაიკალის ტბიდან 66 კილომეტრში. კლიმატი მკვეთრად კონტინენტურია. ბაიკალის რიფტულ ზონასთან სიახლოვის გამო ქალაქში ხშირად აღინიშნება სუსტი ბიძგები. მსხვილი სამეცნიერო-საგანმანათლებლო ცენტრია. მრეწველობის წამყვანი დარგებია ავიამშენებლობა, ჰიდროენერგეტიკა და კვების პროდუქტების წარმოება.

ციმბირის უძველესი ქალაქია. დაარსდა 1661 წელს როგორც ციხე-ქალაქი. 1686 წლიდან ქალაქია. 1753 წლიდან ირკუტსკის გუბერნიის ცენტრი, ციმბირისა (1803 წლიდან) და აღმოსავლეთ ციმბირის (1822 წლიდან) გენერალ-გუბერნატორის რეზიდენცია. მონღოლეთთან და ჩინეთთან ვაჭრობის მნიშვნელოვანი სატრანზიტო პუნქტი. ცარიზმის დროს ირკუტსკი და ირკუტსკის გუბერნია პოლიტიკურ დამნაშავეთა გადასახლების ადგილს წარმოადგენდა.

 საუკუნის შუა წლებიდან ქალაქში განვითარდა მრეწველობა. 1879 წლის ძლიერი ხანძრის შედეგად ქალაქი დაზარალდა. ქალაქის ისტორიული ცენტრი შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელ სიაში. შემორჩენილია ხის ხუროთმოძღვრების ანსამბლი, სხვადასხვა სტილის ქვის ნაგებობები, „ციმბირის ბაროკოს“ სტილში ნაგები ეკლესიები. ოქტომბრის რევოლუციამდე იყო სავაჭრო ქალაქი.

ირკუტსკი მდებარეობს აღმოსავლეთ ციმბირში, ირკუტსკის წყალსაცავის სიახლოვეს, უახლოეს დიდ ქალაქ ულან-უდედან 439 კილომეტრში. შემოგარენში ხშირია მდელოები, ფიჭვნარი, ფიჭვნარ-არყნარი და სხვ. ქალაქის ფართობია — 27 998 ჰა; აქედან საქალაქო განაშენიანება იკავებს — 11 950 ჰა-ს, ტყე — 6350 ჰა-ს, წყლის სივრცე — 2870 ჰა-ს, ხოლო მდელოები და ჭალა — 4260 ჰა-ს. ქალაქის რელიეფი დანაწევრებულია. სიმაღლე 420-550 მ ფარგლებში მერყეობს. განსაკუთრებულად დაცული ტერიტორიაა ტყეპარკი — სინიუშინა გორა და სხვ.

ქალაქის სახელწოდება წარმოსდგება მდინარე ირკუტისაგან, რომლის სიახლოვეს 1661 წელს დაარსდა ირკუტსკის ციხე-ქალაქი. თავდაპირველად ციხე-ქალაქს ეწოდებოდა იანდაშსკი. სემიონ რემეზოვის 1701 წლის კარტოგრაფიულ ნახაზებზე აღნიშნულია როგორც „გრად ირკუცკოი“.

ირკუტსკში არის 112 სკოლამდელი და 77 ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულება, სადაც სწავლობს 59 ათ. ადამიანი. უმაღლესი სასწავლო დაწესებულებებიდან აღსანიშნავია: ირკუტსკის სახელმწიფო უნივერსიტეტი (დაარსდა 1918 წელს), ირკუტსკის სახელმწიფო ტექნიკური უნივერსიტეტი, ირკუტსკის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი, ირკუტსკის სახელმწიფო ლინგვისტიკის უნივერსიტეტი, ბაიკალის ეკონომიკისა და სამართლის სახელმწიფო უნივერსიტეტი და სხვ. არის საერთაშორისო მნიშვნელობის აეროპორტი, რომელიც მოქმედებს 1925 წლიდან.

ქალაქში არის თეატრი, მუზეუმი. ფუნქციონირებს 381 სპორტული ნაგებობა, რომელთაგან 200-მდე მუნიციპალურია. მოქმედებს კულტურისა და ხელოვნების 107 დაწესებულება.

დაძმობილებული ქალაქები
კანაძავა –
შენიანი –
ულან-ბატორი –

გალერეა
მარდუქი

მარდუქი — ბაბილონური პანთეონის უზენაესი ღვთაება. ძვ. წ. საუკუნიდან ითვლებოდა ქალაქ ბაბილონის მფარველად. იწოდებოდა „ღვთაება მეუფედ (და) მამად“. მიიჩნევდნენ დედამიწის ღვთაების ეას (შუმერულად ენქის) ვაჟად, თაყვანს სცემდნენ როგორც ნაყოფიერების, მორწყვის, სიბრძნის, სიმართლისა და სინათლის ღვთაებას. სამყაროს შექმნის ბაბილონური მითის მიხედვით მარდუქი იყო ქვეყნიერებისა და ადამიანის შემქმნელი.
პაკელონგანი

პაკელონგანი — ქალაქი ინდონეზიაში, ცენტრალური იავის პროვინციის ჩრდილოეთ სანაპიროზე, პაკელონგანის სარეგენტოს დედაქალაქი. წარმოადგენს ცენტრალური იავის ყველაზე მნიშვნელოვან პორტს.

ქალაქი მდებარეობს პროვინციის ჩრდილოეთ ნაწილში, იავის ზღვის სანაპიროზე. ზღვის დონიდან აბსოლუტური სიმაღლე 16 მეტრს შეადგენს.

გაშენებულია პროვინციის დედაქალაქ სემარანგიდან 77 კმ-ით დასავლეთით.

ქალაქი ჯერ კიდევ საუკუნიდან მოიხსენიება. მიმდინარეობდა ვაჭრობა ჩინეთთან. საუკუნეში პაკელონგანი მატარამის სასულთნოს შემადგენლობაში შევიდა და ხელსაყრელი მდებარეობის გამო, სახელმწიფოს უმნიშვნელოვანეს ქალაქად იქცა.

 საუკუნის 30-იანი წლებიდან პაკელონგანი რეგიონში შაქრის ერთ–ერთ უმსხვილეს მწარმოებლად იქცა.

პაკელონგანი უდიდესი თევზის სარეწაო პორტია იავაზე.
სკრები

სკრები, სკრაბი — ქსეროფილური ბუჩქნარი ავსტრალიის მშრალ რაიონებში. მასში გაბატონებულია ან ბუჩქისებრი ევკალიპტები (მალი-სკრები), ან აკაციები (მელგა-სკრები და ბრიგელოუ-სკრები), კაზუარინები, პარკოსანთა და მირტისებრთა ოჯახების ნახევრად ბუჩქები. ბუჩქების სიმაღლე 2 მ აღწევს. სკრების მცენარეებს ცვილისებრი ნაფიფქით დაფარული აქვთ მონაცისფრო-მწვანე ფოთლები. ზოგჯერ ფოთლები გადაქცეულია ფილიდიუმებად (აკაციების) ან ეკლებად. სკრებში ბალახოვანი მცენარეები ძალიან ცოტაა; გვხვდება კორდოვანი მარცვლოვანები, ერთწლოვანი უკვდავები, მლაშობურები, ზოგიერთი სუკულენტი.
პრობოლინგო

პრობოლინგო — ქალაქი ინდონეზიაში, აღმოსავლეთ იავის პროვინციის ჩრდილოეთ სანაპიროზე, პრობოლინგოს სარეგენტოში.

აღმოსავლეთ იავის ჩრდილოეთის სხვა ბევრი ქალაქის მსგავსად, პრობოლინგოს მოსახლეობის ძირითად ნაწილს მადურის ხალხი შეადგენსს, იავის სხვა ხალხებთან ერთად. გაშენებულია იავის მთავარი გზატკეცილის გასწვრივ; მისი ნავსადგური თევზის გადაზიდვებისთვის გამოიყენება.

ჰოლანდიის ოსტინდოეთის კოლონიური ადმინისტრაციის დროს, ძირითადად საუკუნეში, საკმაოდ შემოსავლიანი რეგიონული ცენტრი იყო, ექსპორტზე გაჰქონდა შაქარი და სხვა პროდუქტები.
სალატიგა

სალატიგა — ქალაქი ინდონეზიაში, ცენტრალური იავის რეგიონში, ქალაქ სემარანგისა და სურაკარტას შორის. მდებარეობს მერბაბუსა (3 142 მ) და ტელომოიოს მთების ძირში, ზღვის დონიდან 638 მეტრზე. კლიმატი შედარებით ცივია, ვიდრე ამ სიმაღლეზე მდებარე სხვა ქალაქებში.

აღმოჩენილი წარწერების თანახმად, ქალაქი ახ. წ. 750 წელს დაარსდა.

დემოგრაფია
2010 წლის მონაცემებით, სალატიგის მოსახლეობა 170 332 ადამიანს შეადგენს..
ქალაქის მოსახლეობის რიცხოვნობის დინამიკა:
სემარანგი

სემარანგი — ქალაქი ინდონეზიაში, კუნძულ იავის ჩრდილოეთ სანაპიროზე. ცენტრალური იავის პროვინციის დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქი. ფართობი 305,17 კმ²–ს შეადგენს, მოსახლეობა კი დაახლოებით 1,5 მლნ ადამიანს, რა მხრივაც ის ინდონეზიის მეცხრე ყველაზე ხალხმრავალი ქალაქია. სემერანგის აგლომერაციაში სულ 5 მილიონამდე ადამიანი ცხოვრობს. ჰოლანდიური კოლონიალიზმის ხანაში, სემერანგის პორტი ერთ–ერთი უმთავრესი იყო; მისი მნიშვნელობა დღესაც დიდია. მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი იაველია.

ისტორია
სემერანგის ისტორია საუკუნეში იწყება, როდესაც მას ბერგოტა ეწოდებოდა. საუკუნის მიწურულს, აქ მუსლიმმა მისიონერებმა სოფელი და მუსლიმური სკოლა დააარსეს.

1678 წელს, სულთანმა ამანგკურატ –მ გარკვეული თანხის სანაცვლოდ იგი ჰოლანდიის ოსტინდოეთის კომპანიას გადასცა. 1682 წელს ჰოლანდიელმა კოლონიზატორებმა სემერანგის კოლონია დააარსეს. მათ გააშენეს თამბაქოს პლანტაციები, გაიყვანეს გზები, რკინიგზა და სემერანგი კოლონიის მნიშვნელოვან კომერციულ ცენტრად აქციეს.

1942 წელს, წყნარი ოკეანის ომის მიმდინარეობისას სემერანგი იაპონელებმა აიღეს. 1945 წელს ინდონეზიის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, სემერანგი ცენტრალური იავის დედაქალაქი გახდა.

დაძმობილებული ქალაქები
ბრიზბენი, ავსტრალია
მელბურნი, ავსტრალია
ოკლენდი, ახალი ზელანდია
ლას-ვეგასი, აშშ
კვებეკი, კანადა
ფუკუშიმა, იაპონია
სან-პაულუ, ბრაზილია
იოჰანესბურგი, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა
ირკუტი

ირკუტი — მდინარე ბურიატეთსა და ირკუტსკის ოლქში. მდინარე ანგარის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 488 კმ, აუზის ფართობი 15 780 კმ². სათავე აქვს აღმოსავლეთ საიანზე, ზღვის დონიდან 1875 მ სიმაღლეზე. გამოედიება ილჩირის ტბიდან. ქვემო დინებაში მიედინება ტუნკინის ქვაბულში; შემდეგ სვლას აგრძელებს ხეობაში, სადაც აჩენს ჭორომებს. ძირითადად იკვებება თოვლისა და წვიმის წყლით. ოქტომბრის ბოლოს იყინება. გაძგიფვა გრძელდება 150-180 დღე. წყლის საშუალო ხარჯი შესართავთან 140 მ³/წმ. სანაოსნოა. განვითარებულია წყლის ტურიზმი. ნაპირებზე გაშენებულია რამდენიმე დასახლებული პუნქტი, მათ შორის ქალაქი ირკუტსკი.
დათუნას ეკლესია

}
| რელიგიური_წევრობა =
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი = შამილის რაიონი
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =უმოქმედო
| ფუნქციური_სტატუსი =რუსეთის ფედერაციის კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტი
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| ვებ-გვერდი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი = დარბაზის ტიპის
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = დასას. - დასაწ.
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =დიახ
| ტევადობა =
| სიგრძე =9,1 მ.
| სიგანე = 5,7 მ.
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =8 მ.
| გუმბათის_რაოდენობა = უგუმბათო
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა = მოოქრო-მოყვითალო ქვიშაქვის ბლოკები და კირქვა
| =
| =
| =
| =
| განედი =42.4722
| გრძედი =46.6460
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
დათუნას ეკლესია — ქრისტიანული ტაძარი, შუა საუკუნეების ხუროთმოძღვრების ძეგლი, მდებარეობს დაღესტნის რესპუბლიკის შამილის რაიონში, იმავე სახელის მქონე სოფელ დათუნასთან.

გეოგრაფია
ტაძარი მდებარეობს ჰატან-ბუღებ-კხოლის ხეობაში, უსახელო პატარა მდინარის ნაპირზე (ხეობიდან გამოსვლისას იქვე ავარიის ყოისუში ჩაედინება), შამილის რაიონის სოფელ დათუნას რაიონში.

ისტორია
ეკლესია აშენებულია ქართველი მისიონერების მიერ, დაახლოებით საუკუნის დასასრულსა და საუკუნის დასაწყისში. საუკუნეში მიტოვებულ იქნა, თუმცა საუკუნის გარკვეული მონაკვეთი ის ისევ ფუნქციონირებდა. კავკასიის ომის პერიოდში (1817–1864 წწ.) ეკლესია იმამ შამილის მხარეს გადასულ რუს ჯარისკაცებს გადაეცათ ღვთისმსახურებისთვის.

აშენებულია ქართული უგუმბათო, დარბაზის ტიპის ეკლესიების მსგავსად. აგებულია მოოქრო-მოყვითალო ქვიშაქვის ბლოკებისგან. ეკლესიის სიგრძე 9,1 მ, სიგანე 6,7 მ, სიმაღლე 8 მ. სახურავი დაფარულია ფილებისგან. ეკლესიას აქვს სამი შესასვლელი დასავლეთიდან, აღმოსავლეთიდან და ცენტრალური ჩრდილოეთიდან (გამოდის ფლატესთან, დანიშნულება უცნობია). ფანჯრები — ღრეჩოსებრი. ნაგებობის ერთ-ერთ მხარეს ორმაგი კედლებია, რომლებშიც კელიებია განთავსებული (რაც შეიძლება მონასტრულ ცხოვრებაზე მოწმობდეს). საუკუნის 20-იან წლებში კედლებზე ჯერ კიდევ შეიმჩნეოდა ფრესკები.

2009 წელს კავკასიის ფონდმა გადაწყვიტა აღედგინა დათუნას ეკლესია დაღესტნის კულტურის სამინისტროსთან თანამშრომლობით, აქტიური აღდგენითი სამუშაოები 2010 წლის შუა პერიოდში დაიწყო.
სუკაბუმი

სუკაბუმი — ქალაქი ინდონეზიაში, გედეს მთის ძირში, დასავლეთ იავის პროვინციაში, დედაქალაქ ჯაკარტიდან დაახლოებით 80 კმ-ით სამხრეთით.

ზღვის დონიდან 600 მეტრზე გაშენებული ქალაქი ამავე დროს კურორტიცაა, გამოირჩევა უფრო გრილი კლიმატით, ვიდრე მიმდებარე რაიონები. ინდუსტრიის ძირითადი დარგია რეზინი.

ჰოლანდიური კოლონიალიზმის ხანაში, სუკაბუმიში მდებარეობდა პოლიციის აკადემია.

804 წელს შესრულებული სუკაბუმის წარწერა უძველესია იავურ ენაზე შესრულებულ წერილობით ნიმუშებს შორის.
სევერობაიკალსკი

სევერობაიკალსკი — ქალაქი რუსეთში, ბურიატეთში. მდებარეობს ბაიკალის ტბის პირას, ქალაქ ულან-უდედან 440 კილომეტრში, ირკუტსკიდან 500 კილომეტრში. ქალაქის სიახლოვესაა მდინარე ტიის შესართავი. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობდა 24 929 ადამიანი. რკინიგზის სადგური. რკინიგზის ტრანსპორტის, თევზის ქარხნის, ხე-ტყის დამზადების საწარმო; განვითარებულია მშენებლობა, ტურიზმი. კლიმატი კონტინენტურია. დაარსდა 1974 წელს. ქალაქის ისტორია დაკავშირებულია ბაიკალ-ამურის მაგისტრალის მშენებლობასთან. შეიქმნა როგორც სარკინიგზო პროექტის ცენტრალური წერტილი. 1974 წლის 23 ივლისს ჩაასახლეს კომკავშირელები, რომლებმაც შრომითი ბანაკები დააარსეს. რკინიგზის განვითარებასთან ერთად სწრაფად გაიზარდა საკუთრივ ბანაკიც.

1978 წელს აშენდა პირველი კაპიტალური სახლი. 1980 წლიდან აქვს ქალაქის სტატუსი. უზრუნველყოფილია ყველა სახის ტრანსპორტით. 25 კილომეტრში მდებარეობს რეგიონული აეროპორტი.
სურაკარტა

სურაკარტა , ხშირად უწოდებენ სოლოს ან სალას — ქალაქი ინდონეზიაში, ცენტრალური იავის პროვინციაში. 2009 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 520 061 ადამიანს შეადგენს, სიმჭიდროვე 11 811,5 კმ²–ზე. დასავლეთიდან ჩამოუდის მდინარე ბენგავან-სოლო. ქალაქ ჯოკიაკარტასთან ერთად, სურაკარტა მატარამის სასულთნოს მემკვიდრეა, რომელიც 1755 წელს დაიშალა.

გაშენებულია ზღვის დონიდან 105 მეტრზე, ჯოკიაკარტიდან 65 კმ–ით ჩრდილო–აღმოსავლეთით და სემარანგიდან 100 კმ–ით სამხრეთ–აღმოსავლეთით.

დაძმობილებული ქალაქები
მონტანა, ბულგარეთი.
ბილბაო, ესპანეთი
ალჟირი, ალჟირი
ტასიკმალაია

ტასიკმალაია — ქალაქი ინდონეზიაში, დასავლეთ იავის პროვინციის სამხრეთ–აღმოსავლეთ ნაწილში. მდებარეობს ქალაქ ბანდუნგსა და პურვოკერტოს შორის. წარმოადგენს თავისივე სახელწოდების სარეგენტოს ადმინისტრაციულ ცენტრს.

ქალაქი გაშენებულია იავის მთიან რეგიონში, ზღვის დონიდან 351 მეტრზე.

1996 წელს, ტასიკმალაიაში მოხდა ამბოხი, რომლის დროსაც მოკლეს 4 ადამიანი, ძალადობრივი გზით დაანგრიეს რამდენიმე ეკლესია და გაანაგდურეს ძირითადად ჩინელების კუთვნილი ბიზნესი.

2010 წლის აღწერის მონაცემებით, ტასიკმალაიის მოსახლეობა 635 424 ადამიანს შეადგენდა.

1982 წლის 5 აპრილს, ქალაქიდან 24 კმ–ის მოშრებით ამოიფრქვა ვულკანი გუნგუნგ-გალუნგუნგი, რამაც მთლიანი არეალის ევაკუაცია გამოიწვია.

2009 წლის 2 სექტემბერს მომხდარმა 7 ბალიანმა მიწისძვრამ დაანგრია გარკვეული ნაგებობები, შეიწირა რამდენიმე ადამიანის სიცოცხლე.
სკრის მეხილეობის საცდელი სადგური

სკრის მეხილეობის საცდელი სადგური — საქართველოს სსრ სასოფლო-სამეურნეო სახელმწიფო კომიტეტის მებაღეობის, მევენახეობისა და მეღვინეობის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის საცდელი სადგური, ისტორიული ძეგლი. დაარსდა 1932 წელს გორის რაიონის სოფელ სკრაში და იყო მეხილეობის ერთ-ერთი პირველი სამეცნიერო დაწესებულება საქართველოში. მდებარეობს სოფლის მახლობლად ქალაქ გორიდან 9 კმ.-ზე, სამანქანო გზის მარცხენა მხარეს. 1931 წელს თბილისშ დაარსდა ამიერკავკასიის მეხილეობის საცდელი სადგური, რომელიც 1932 წელს გადაკეთდა საქართველოს მეხილეობის საცდელ სადგურად და გადაიტანეს სოფელ სკრაში.

სადგურის შენობა ორსართულიანია, აგებულია ტუფის ნათალი ქვით. სადგურის ტერიტორიაზე ასევე მდებარეობდა ტექნიკური ლაბორატორიები, სხვადასხვა დამხმარე სათავსი, სასადილო, კლუბი, სპორტული დარბაზი.

სადგურს ჰქონდა მეხილეობის აგროტექნიკის, მევენახეობის, სელექციის ჯიშთმცოდნეობის, მცენარეთა დაცვისა და ფიზიოლოგიის განყოფილებები, აგროქიმიური და ტექნოლოგიური ლაბორატორიები.
სკურჩის სახელმწიფო ნაკრძალი

სკურჩის სახელმწიფო ნაკრძალი — მდებარეობს აფხაზეთში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში, ზღვის სანაპირო ვაკეზე სკურჩის დასახლებასა და სოფელ წყურგილს შორის. დაარსდა 1971 წელს. საერთო ფართობია 85 ჰა, ტყით დაფარული — 63,5 ჰა. აქ ხარობს რელიქტური მცენარეები: კოლხური ბზა, კოლხური ლეღვი, პარტვისის მუხა, ლაფანი, კოლხური ჯონჯოლი, შქერი, კოლხური სურო და სხვა. რამდენიმე ჰექტარზე ბამბუკი და ევკალიპტია გაშენებული.

ძუძუმწოვრებიდან გვხვდება კურდღელი, ფრინველებიდან — თოლია, შავი შაშვი, კოდალა და სხვა.
კავკასიური აკაკი

კავკასიური აკაკი — მცენარე კანაფისებრთა ოჯახისა. 7-22 მ სიმაღლის ფოთოლმცვენი მცენარეა. ტოტებზე მორიგეობით განლაგებული ფოთლები ასიმეტრიულია, კვერცხისებრ მრგვალი, ბოლოში წაწვეტილი და დაკბილული. ფოთლის ზედა მხარე მქისე, მუქი მწვანეა, ქვემოდან შებუსვილი, ძართვებამოწეული. ყვავილები ორსქესიანიადა ფოთლების იღლიებშია განლაგებული. მოწითალო-ყვითელი შეფერილობის 1 სმ-მდე სიმსხოს კურკოვანი ნაყოფი, მოტკბო გემოს მქონე რბილოებით, საჭმელად ვარგისია.

კავკასიური აკაკი გავრცელებულია სამხრეთ-დასავლეთ აზიასა და ხმელთაშუა ზღვის აუზის ქვეყნებში. საქართველოში ძირითადად გვხვდება სამხრეთ-აღმოსავლეთ რაიონებში, ხრიოკ და მშრალ მეჩხერ ტყეებში.

იგი ნელამზარდი მცენარეა და განსაკუთრებით გამოირჩევა იშვიათი გვალვაგამძლეობით. შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში“.

გალერეა
კუროსთავი

კუროსთავი — ერთ-, ორ- ან მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ორლებნიანთა კლასის, ორყურასებრთა ოჯახიდან. მიწისზედა ბუსუსებიან მხოხავ ღეროებზე აქვს მოპირისპირედ 5-8 რიგად განლაგებული მუქი მწვანე ფოთლები და ფოთლების ღლიებში მოკლე ღეროზე მჯდომი წვრილი ყვითელი ყვავილები. ნაყოფი ორლებნიაბი ეკლოვანი კოლოფია. კუროსთავი ითვლება აბეზარ სარეველა მცენარედ. ამ თვისებამ განაპირობა წმინდა წერილში (მათე, 7,16) მისი უარყოფით კონტექსტში მოხსენიება.

საქართველოს გარდა კუროსთავი გავრცელებულია აზიისა და აფრიკის ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ქვეყნებში, სამხრეთ ევროპასა და ავსტრალიაში.

კუროსთავისაგან დამზადებულ პრეპარატებს იყენებენ მედიცინაში. მისი ეკალი შეიცავს ტანინს, გლიკოზიტებს, ეთერზეთებს და ა. შ. მას იყენებენ მატონიზირებელ საშუალებად.
თეთრი სამყურა

თეთრი სამყურა (სინ. მხოხავი სამყურა ლათ. ) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი საძოვრის მცენარე. თეთრი (ზოგჯერ თეთრი — მკრთალადმოწითალო) თავაკა ყვავილებით. 5-20 სმ-მდე სიმაღლის მოგრძო (40 სმ-მდე) მხოხავი ღეროებით და მასზე განლაგებული ფართო ლანცეტური, სამ-სამ ფოთოლაკიანი ფოთლებით.

ფართოდაა გავრცელებული საქართველოს დაბლობებსა და მთიანი ზოლის მინდვრებსა და ტყის პირებში. კარგი თაფლოვანი, ამასთან ყუათიანი მწვანე ბალახოვანი საკვებია საქონლისათვის. წითელ სამყურასთან შედარებით იწვევს საქონლის ნაკლებ შებერილობას.
პელამიდა (თევზი)

პელამიდა — თევზი სკუმბრიასებრთა ოჯახისა. გვხვდება ევროპის, აფრიკისა და ამერიკის სანაპირო წყლებში. მისი სხეულის სიგრძე 75 სმ, ხოლო წონა 5-6 კგ აღწევს. მტაცებელია. იკვებება თევზებით. ძირითადად გავრცელებულია ხმელთაშუა და შავ ზღვებში; მათი რაოდენობა შავ ზღვაში მუდმივი არ არის. ზაფხულობით შემოდის შავ ზღვაში ქვირითის დასაყრელად და გამოსაკვებად. დიდი სარეწაო მნიშვნელობისაა. იჭერენ ესპანეთის, თურქეთის, ტაიტის, ჩილესა და პერუს სანაპიროებთან. მნიშვნელოვანი რაოდენობითაა ქალაქებს ბათუმთან და ტრაბზონთან. იყენებენ შებოლილს, დაკონსერვებულს.
ტანგერანგი

ტანგერანგი — ქალაქი ინდონეზიაში, ბანტენის პროვინციაში. მდებარეობს ჯაკარტიდან დაახლოებით 25 კმ–ით დასავლეთით. წარმოადგენს მესამე უდიდეს ურბანულ ცენტრს დიდი ჯაკარტის აგლომერაციაში. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 1 797 715 ადამიანს შეადგენს. ტანგერანგის ტერიტორიაზე მდებარეობს სუკარნო-ჰატას საერთაშორისო აეროპორტი, რომელიც მთელს ჯაკარტის აგლომერაციას ემსახურება.

ტანგერანგი იავის ინდუსტრიული და მანუფაქტურული კვანძია, ფუნქციონირებს 1 000–ზე მეტი ფაბრიკა. ქარხნებს ფლობს მრავალი საერთაშორისო კომპანია. მრავლადაა დაჭაობებული ადგილი.

ბოლო წლებში, ჯაკარტის გაფართოებამ მოიცვა ტანგერანგიც და შედეგად, მისი ბევრი მცხოვრები ჯაკარტაში მუშაობს. მის გარშემო განვითარდა ბევრი საშუალო კლასის სატელიტი ქალაქი.
ტეგალი

ტეგალი — ქალაქი ინდონეზიაში, ცენტრალური იავის პროვინციაში, ტეგალის სარეგენტოში. მდებარეობს პროვინციის ჩრდილოეთ სანაპიროზე, დედაქალაქ სემარანგიდან 175 კმ–ის დაშორებით.

ჰოლანდიის ოსტინდოეთის კოლონიურ მმართველობაში, შაქრის წარმოება ტეგალსა და ახლომდებარე ქალაქ პეკალონგანშიი ჩაისახა. საუკუნის შუა წლებამდე სარეგენტო შაქრის მწარმოებელ მთავარ ცენტრად რჩებოდა.

2007 წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 247 076 ადამიანს შეადგენს.
სმარიდა

სმარიდა — თევზი ქორჭილასნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძე 20 სმ, მასა 50 გ აღწევს. აქვს მთლიანი ზურგის ფარფლი. პირი ზოგჯერ მილისებურად გრრლდება. სხეულზე სიგრძივი ცისფერი ზოლები აქვს, კენტ ფარფლებზე — ცისფერი ლაქები. გავრცელებულია ატლანტის ოკეანის აღმოსავლეთ ნაწილში, ხმელთაშუა, შავ და აზოვის ზღვებში. დაჭერილ თევზს მოჰყვება ხოლმე.
შეიხ მოდიბო დიარა

შეიხ მოდიბო დიარა (, დ. 1952) — მალის პოლიტიკური მოღვაწე, ასტროფიზიკოსი, ბიზნესმენი. ქვეყნის პრემიერ-მინისტრის მოვალეობის შემსრულებელი 2012 წლის 17 აპრილიდან 11 დეკემბრამდე.

დაიბადა 1952 წელს ნიოროში. იგი არის მალის ყოფილი პრეზიდენტის მუსა ტრაორეს სიძე. სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლობდა მათემატიკასა და ფიზიკას პარიზის უნივერსიტეტში.

2012 წლის 17 აპრილს დანიშნეს მალის გარდამავალი საბჭოს თავმჯდომარედ.. 2012 წლის 11 დეკემბერს გადადგა პრემიერის პოსტიდან, მას შემდეგ რაც დააპატიმრეს სახელმწიფო გადატრიალების ლიდერებმა.
სნეკვი

სნეკვი — ისტორიული სოფელი შიდა ქართლში, ამჟამად რუსეთის ფედერაციის მიერ ოკუპირებული ერედვის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე, პატარა ლიახვის ხეობაში.

სნეკვი და სნეკვისხევი იხსენიება ვახუშტი ბატონიშვილის თხზულებაში „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“ ( საუკუნე). სნეკვი იხსენიება იოანე ბატონიშვილის „ქართლ-კახეთის აღწერაში“ ( საუკუნის მიწურული) ქსნის საერისთავოს გვერდისძირის სოფლებს შორის. 1801–1922 წლებში შედიოდა გორის მაზრის მერეთის სასოფლო საზოგადოებაში. 1922 წელს გადაეცა საბჭოთა ხელისუფლების მიერ შექმნილ სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქს. საბჭოთა პერიოდში ერთხანს არსებობდა ზემო სნეკვი და ქვემო სნეკვი. 1989 წლისთვის მუდმივი მოსახლეობა იყო მხოლოდ ზემო სნეკვში.

ზემო სნეკვის განაპირას, სოფლის სასაფლაოზე, ნუკრიაანთ უბანში შემორჩენილია - საუკუნის დასაწყისის ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, წმინდა გიორგის დარბაზული ეკლესია. ეკლესია ნაშენია ყორით, შირიმისა და წითელი ქვით. გეგმით სწორკუთხა ნაგებობას აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდა აქვს. დასავლეთის კედელში, შესასვლელის ორივე მხარეს, თითო მაღალი ნიშია. კამარის საბჯენი თაღები პილასტრებზეა დაყრდნობილი. სამხრეთის კარის თავზე ჩაღრმავებული ტიმპანია, ხოლო აღმოსავლეთის ფასადზე, სარკმლის თავზე, — ბოლოებგაშლილი ჯვრის რელიეფური გამოსახულება. სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით 1 კმ-ზე არის აგრეთვე შუა საუკუნეების ღვთისმშობლის („ყველაწმინდის“) დარბაზული ეკლესიის ნანგრევები, სამხრეთ-აღმოსავლეთით 1 კმ-ზე გაბუაანთ უბანში — კიდევ ერთი მცირე ზომის ნაეკლესიარი. ყოფილი სოფ. ქვემო სნეკვის ტერიტორიაზე, ტყეში, შემორჩენილია ზურგიანი კოშკის ნანგრევები.
ჯოკიაკარტა

ჯოკიაკარტა — ქალაქი ინდონეზიაში, კუნძულ იავაზე, ჯოკიაკარტის სპეციალური რეგიონის დედაქალაქი. ცნობილია როგორც კლასიკური იავური ხელოვნებისა და კულტურის ცენტრი. ინდონეზიის ეროვნული რევოლუციის პერიოდში, 1945–1949 წლებში ჯოკიაკარტა ინდონეზიის დედაქალაქი იყო. მისი ერთ–ერთი რაიონი, კოტაგედე 1575–1640 წლებში მატარამის სასულთნოს დედაქალაქი იყო.

ქალაქი მდებარეობს ვულკან მერაპიდან 30 კმ–ის მოშორებით. 2006 წლის 27 მაისს მომხდარმა 6 ბალიანმა მიწისძვრამ ჯოკიაკარტის დიდი ნაწილი დაანგრია, დაიღუპა დაახლოებით 4000 ადამიანი.

სახელგანთქმული ბორობუდურისა და პრამბანანის ტაძრების სიახლოვის გამო, ჯოკიაკარტა მეორე ყველაზე მნიშვნელოვანი ტურისტული ცენტრია ინდონეზიაში კუნძულ ბალის შემდეგ.

დაძმობილებული ქალაქები
კანბუკუ, სამხრეთი კორეა
ბაალბექი, ლიბანი
ჰუე, ვიეტნამი
ჰეფეი, ჩინეთი
კიოტო, იაპონია
პარამარიბო, სურინამი
ბონი, გერმანია
კედირი (ქალაქი)

კედირი — ქალაქი ინდონეზიაში, კუნძულ იავაზე, აღმოსავლეთ იავის პროვინციაში, მდინარე ბრანტასის სიახლოვეს.

2007 წელს აღმოჩენილი არტეფაქტები მიუთითებს, რომ ქალაქის ირგვლივ არსებული რეგიონი შესაძლოა საუკუნის ინდუისტური კედირის სამეფოს შემადგენლობაში შედიოდა.

კედირი ინდონეზიის შაქრისა და სიგარეტის ინდუსტრიის ერთ–ერთი მთავარი ვაჭრობის ცენტრია.
გოგოსა

გოგოსა (ლათ. ) — ბუჩქი ან 4-7 მ-მდე სიმაღლის ხე ვარდისებრთა ოჯახიდან, ელიპტური, კვერცხისებრი ან შებრუნებულ კვერცხისებრი, ოდნავ დაკბილული, მუქი მწვანე, ზემოდან პრიალა, ქვემოდან თეთრად შებუსული ფოთლებით. ივნისის დასაწყისში გამოაქვს ფარისებრ თანაყვავილედში შეკრებილი თეთრი ყვავილები.

მწკლარტე გემოს ნაყოფი ორკურკიანია, მრგვალი, სიმწიფეში ჟღალი წითელი, კვრცხისებრ წაგრძელებული, ყინვების დადგომისას იღებს მოტკბო გემოს. იგი მზისმოყვარული მცენარეა, იზრდება სუბალპურ და ალპურ მეჩხერ კორომებში ზღვის დონიდან 2000 მ სიმაღლეზე. საქართველოს გარდა ვხვდებით ჩრდილოეთ ევროპაში, განსაკუთრებით შვედეთში, პარკებსა და გაზონებში როგორც ლამაზ დეკორატიულ მცენარეს.
უზანი

უზანი — ადოქსასებრთა ოჯახის ძახველის გვარის საშუალო ზომის ბუჩქი (1-4 მ), ელასტიური, დრეკადი ტოტებით. ნორჩ ყლორტებზე გამოაქვს 6-7 სმ სიგრძის კვერცხისებრი ფოთლები, ზევიდან ღია მწვანე, ქვევიდან ღია ნაცრისფრად შებუსული.

ივნისში გამოაქვს ფარისებრ თანაყვავილედში შეკრებილი სასიამოვნო სურნელის თეთრი თანაზომიერი ყვავილები. ქოლგად შეკრული მწვანე მრგვალი, მობრტყო ნაყოფი აგვისტოს ბოლოს იწყებს გაწითლებას, მწიფობაში კი იღებს პრიალა შავ შეფერილობას. უზანი მზის მოყვარული მცენარეა, ძირითადად გვხვდება მთის ზემო სარტყელში, სუბალპურ და ალპურ ბუჩქნარებსა და კორომებში.