iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
თალაკვაძე

საკუთარი სახელი თალაკვაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:

არჩილ თალაკვაძე — პოლიტიკოსი
გივი თალაკვაძე — ფიზიკოსი, პოლიტიკოსი
გრიგოლ თალაკვაძე — მსახიობი
ევტროფი თალაკვაძე — მსახიობი, რეჟისორი
ვლადიმერ თალაკვაძე — პარტიზანული რაზმის მეთაური მსოფლიო ომში
ისიდორე თალაკვაძე — რევოლუციური მოძრაობის მონაწილე
ლეონიდე თალაკვაძე — სამხედრო ინჟინერი
მარიამ თალაკვაძე — პედაგოგი
მორის თალაკვაძე — მოქანდაკე, მხატვარი
ნიკიტა თალაკვაძე — სასულიერო პირი
სევასტი თალაკვაძე — რევოლუციური მოძრაობის მონაწილე, მწერალი
ჯეინ ედნა ჰანტერი

ჯეინ ედნა ჰანტერი (დ. 13 დეკემბერი, 1882 – 13 იანვარი, 1971) — აფრო-ამერიკელი სოციალური მუშაკი, რომელიც დაიბადა პენდლტონთან, სამხრეთ კაროლინაში. 1911 წელს მან დააარსა მშრომელი გოგონების ასოციაცია კლივლენდში, ოჰაიოში, რომელიც მოგვიანებით გახდა კლივლენდის ფილის უიტლის ასოციაცია.

ცხოვრება
მისი მშობლები ვუდბერნის პლანტაციის ფერმაში მინიმალურ ხელფასზე მუშაობდნენ. 1892 წელს მამის გარდაცვალების შემდეგ, მან შემოსავლის სანაცვლოდ ადგილობრივი ოჯახებისთვის საშინაო საქმეების კეთება დაიწყო. იგი სკოლაში სწავლას მხოლოდ 14 წლის ასაკში შეუდგა. სწავლობდა ფერგიუსონისა და უილიამსის აკადემიაში აბევილში, სამხრეთ კაროლინაში. 1900 წელს დაამთავრა მერვე კლასი. შემდეგ იგი სახლში დაბრუნდა სამუშაოდ.

ჯეინ ედნა ჰანტერი მცირე ხნით იყო დაქორწინებული ედვარდ ჰანტერზე, რომელიც მასზე 40 წლით უფროსი იყო. იგი გადავიდა ჩარლსტონში, სამხრეთ კაროლინაში, სადაც დაიწყო საექთნო ტრენინგი ქენონ სტრიტის ჰოსპიტალსა და ექთნების სასწავლო სკოლაში. 1904 წელს მან დაასრულა ერთწლიანი ტრენინგი ვირჯინიის ჰემპტონის ინსტიტუტში. 1912 წელს, ფილის უიტლის სახლმა სახელი შეიცვალა და გახდა კლივლენდის ფილის უიტლის ასოციაცია, რომელსაც ასე ეწოდა აფროამერიკელი პოეტის, ფილის უიტლის პატივსაცემად. რომელსაც შემდეგ მოჰყვა ბოლდუინ-უოლესის კოლეჯი.

მან ინვესტიცია მოახდინა კლივლენდის უძრავ ქონებაში და აქტიურად მონაწილეობდა ფერადკანიანი ქალების ეროვნული ასოციაციის მუშაობაში. იგი ასევე მუშაობდა ოჰაიოს ცენტრალური სახელმწიფო უნივერსიტეტის რწმუნებულის პოზიციაზე. 1937 წელს ჯეინ ჰანტერს მიენიჭა ფერადკანიანთა წინსვლის ეროვნული ასოციაციის სპინგარნის მედალი.

იგი მუშაობდა კლივლენდის ფილის უიტლის ასოციაციის აღმასრულებელი დირექტორის პოსტზე 1947 წელს, 65 წლის ასაკში პენსიაზე გასვლამდე

მას საპატიო წოდებები ჰქონდა ალენის უნივერსიტეტში, ფისკის უნივერსიტეტში, ცენტრალურ სახელმწიფო უნივერსიტეტში და ტუსკეგის ინსტიტუტში. ჯეინ ედნა ჰანტერის მუზეუმი მდებარეობს კლივლენდში, ფილის უიტლის ცენტრში. მისი დაბადების სახელი იყო ჯეინ ჰარისი. მამამისი იყო მონის და თეთრკანიანი ზედამხედველის შვილი, შესაბამისად მას შედარებით ღია ფერის კანი ჰქონდა. ახალგაზრდა ქალების ქრისტიანი ასოციაცია, ისევე როგორც მრავალი სხვა ფონდი, უარს ამბობდა სამხრეთიდან მიგრირებული შავკანიანი ქალების სახლებში განთავსებაზე. ჯეინ ედნა ჰანტერმა გადაწყვიტა დაერწმუნებინა თეთრკანიანი ქალი, რომელიც მართავდა ასოციაციას, დაეარსებინა ცალკე ფონდი შავკანიანი ქალებისთვის. თუმცა, ბევრი ხანდაზმული შავკანიანი ქალი ეწინააღმდეგებოდა, გრძნობდნენ, რომ ჰანტერი იწყებდა თვითგამოყოფას, რამაც შემდეგ აიძულა ჯეინ ედნა ჰანტერი „ნიკელითა და ლოცვით“ დაეარსებინა ფილის უიტლის ასოციაცია. ეს ფუნქციონირებდა როგორც დასაქმების სააგენტო და საზაფხულო ბანაკი, რომელიც დაეხმარებოდა აფრო-ამერიკელი ქალებისა და ბავშვების ცხოვრების გაუმჯობესებას.

იხილეთ ასევე
ფილის უიტლი
სოფია როსტრუპი

სოფია როსტრუპი, დაბ. იაკობსენი (დან. ; დ. 7 აგვისტო, 1857, სონდერჰოლმი — გ. 25 იანვარი, 1940, კოპენჰაგენი) — დანიელი ენტომოლოგი. დიდი წვლილი შეიტანა დანიაში სოფლის მეურნეობის მავნებლების შესწავლასა და მათთან ბრძოლის მეთოდების შემუშავებაში.

ბიოგრაფია
სოფია როსტრუპი დაიბადა 1857 წლის 7 აგვისტოს სონდერჰოლმში, ნიბესთან ახლოს. მისი მშობლები იყვნენ  მღვდელი ფრედერიკ თეოდორ იაკობსენი და  ცნობილი დანიელი პოეტის სტენ სტენსენ ბლიხერის შთამომავალი  პოლინა ელიზაბეტ კეტრინი (დაბ. ბლიხერი). მამა გოგონას ასწავლიდა ლათინურ და ბერძნულ ენებს.  სოფიამ პატარაობიდანვე  დაინტერესებული იყო სწავლით,  განსაკუთრებით, ბუნების ისტორიით.

სოფიას თავდაპირველად პედაგოგობა სურდა. 1879 წელს ჩააბარა შესაბამისი გამოცდები, შემდეგ, როდესაც 1884 წელს ჩაირიცხა უნივერსიტეტში, სპეციალობად ბიოლოგია აირჩია. მას ყველაზე მეტად იზიდავდა ენტომოლოგია, რომელსაც გამოჩენილი ენტომოლოგის იორგენ სკიოტეს ხელმძღვანელობით სწავლობდა. 1889 წელს  დაამთავრა უნივერსიტეტი, გახდა პირველი ქალი დანიაში, რომელმაც მიიღო მაგისტრის ხარისხი.

სოფია იაკობსენი 1885 წელს დაქორწინდა ზოოლოგ ჰანს ჰანსენზე, მაგრამ წყვილი შვიდი წლის შემდეგ დაშორდა. სოფია ხელახლა დაქორწინდა 1892 წელს; მისი მეორე მეუღლე გახლდათ ოვე როსტრუპი,  ნათესებისა და მათი დაავადებების სპეციალისტის —  ბოტანიკოს ემილ როსტრუპის ვაჟი. უფროსი როსტრუპის გავლენით სოფის დაინტერესდა გამოყენებითი სასოფლო-სამეურნეო ენტომოლოგიით. მამამთილის დახმარებით და სახელმწიფოს გარკვეული მხარდაჭერით, მან 1896 წელს დაიწყო სასოფლო-სამეურნეო კულტურების მავნებლების ფართომასშტაბიანი შესწავლა. მატარებლითა და ველოსიპედით მოგზაურობისას სოფია ურთიერთობდა ფერმერებთან და გლეხებთან, სწავლობდა მათ გამოცდილებას და, თავის მხრივ, პრაქტიკულ რჩევებს აძლევდა. მეცნიერსა და პრაქტიკოსებს შორის ამგვარი პირდაპირი თანამშრომლობის პრეცედენტი მანამდე დანიაში არ არსებობდა.

 საუკუნის დასაწყისში, ნაწილობრივ 1905 წელს მავნებელი მწერების გავრცელების შედეგად, დანიაში სოფლის მეურნეობის მუშაკებმა სრულად გააცნობიერეს პრობლემის სერიოზულობა და ამ მიმართულებით კვლევების მნიშვნელობა. 1907 წელს შეიქმნა ექსპერიმენტული ბიოსტაცია მცენარეთა პათოლოგიების შესასწავლად;  მუშაობაში ჩართული იყვნენ კონსულტანტები ზოოლოგები და მიკოლოგები. 1919 წელს სოფია როსტრუპი გახდა ორგანიზაციის ზოოლოგიური განყოფილების ხელმძღვანელი და ამ თანამდებობაზე დარჩა 1927 წელს პენსიაზე გასვლამდე.

30 წლის განმავლობაში როსტრუპმა გამოაქვეყნა 50-მდე სამეცნიერო სტატია, არაერთი პოპულარული სტატია და საინფორმაციო ბროშურა. მისი მთავარი ნამუშევარი იყო მონოგრაფია „მწერები და სოფლის მეურნეობის სხვა მავნებლები“ ​​(. ), რომელიც ეფუძნებოდა საკუთარ საველე კვლევებს. ილუსტრირებული წიგნი შეიცავდა სხვადასხვა მავნებლების დეტალურ აღწერას და მათთან ბრძოლის რეკომენდაციებს. წიგნი არაერთხელ დაიბეჭდა დანიაში და 1931 წელს ითარგმნა გერმანულად, რამაც როსტრუპს საერთაშორისო პოპულარობა მოუტანა.

სოფია როსტრუპს 1927 წელს მიენიჭა ოქროს მედალი "დამსახურებისთვის". იმავე წელს მან მიიღო დანიის ქალთა ჯილდო პრესტიჟული . 1928 წელს სტოკჰოლმის ენტომოლოგიურმა საზოგადოებამ იგი საპატიო წევრად აირჩია.

სოფია როსტრუპი გარდაიცვალა კოპენჰაგენში 1940 წლის 25 იანვარს.
ჰასან ბეი ზარდაბი

ჰასან ბეი ზარდაბი (; ნამდვილი გვარი - მალიქოვი; 28 ივნისი, 1837 ან 1842, ზარდაბი - 1907, 28 ნოემბერი, ბაქო) — აზერბაიჯანელი საზოგადო მოღვაწე, განმანათლებელი და პუბლიცისტი; პირველი აზერბაიჯანულენოვანი გაზეთის „აქინჯის“ დამფუძნებელი; იყო ბაქოს საქალაქო დუმის დეპუტატი.

ბიოგრაფია
ჰასან-ბეი მალიქოვი დაიბადა 1837 წლის 12 ნოემბერს გოქჩაის რაიონის სოფელ ზარდაბში. მამამისი სალიმ-ბეკი იყო პრაპორშჩიკი. რელიგიით ჰასან-ბეი ზარდაბი სუნიტი მუსლიმი იყო.

საწყისი განათლება მედრესეში მიიღო, სადაც სწავლობდა სპარსულსა და არაბულს. 1852 წელს მამამ შემახაში წაიყვანა და მანამდე ცოტა ხნით ადრე შემახის ღია საქალაქო სკოლაში მიაბარა. სკოლის დამთავრებისთანავე, კავკასიის საგანმანათლებლო ოლქის რწმუნებულის თხოვნით, ზარდაბი გაგზავნეს ტფილისში, სადაც 1859 წელს მისაღებ გამოცდაზე მიიღეს მეხუთე კლასში 1-ლი ტფილისის გიმნაზიაში.

გარკვეული პერიოდი ზარდაბი ბაქოს მაზრის ოფისში მუშაობდა. შემდეგ ყუბის სასამართლოს მდივნად იმუშავა. თუმცა, აქაც ბევრი მტერი გაუჩინა საკუთარ თავს. 1868 წლის მარტში მისი მკვლელობაც სცადეს. ამის შემდეგ ის ტოვებს ყუბას და გადადის ბაქოში. იქ იწყებს მუშაობას ბუნებისმეტყველების საგნის მასწავლებლად.

ბაქოს საბუნებისმეტყველო ისტორიის მუზეუმი მის სახელს ატარებს.
დასავლეთი შელფური მყინვარი

დასავლეთი შელფური მყინვარი — ერთ-ერთი ყველაზე დიდი შელფური მყინვარი აღმოსავლეთ ანტარქტიდაში. ჩრდილოეთით და აღმოსავლეთით ესაზღვრება დეივისის ზღვა, დასავლეთით თანამეგობრობის ზღვა, ხოლო სამხრეთით ლეოპოლდისა და ასტრიდის ნაპირი და პრავდის ნაპირი. სიმაღლე ზღვის დონიდან 25–100 მ. მრავალ ადგილას დასერილია ნაპრალებითა და ჩანაქცევებით. ცენტრალურ ნაწილში აღმართულია ყინულქუდები, რომელთა სიმაღლე ზღვის დონიდან 200 მ აღწევს. მოხაზულობა შეცვლილია ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში.

1901–03 წლებში დასავლეთი შელფური მყინვარი აღმოაჩინა და სახელი უწოდა ერიხ დრიგალსკის გერმანულმა ანტარქტიდულმა ექსპედიციამ. 1957–60 წლებში დეტალურად გამოიკვლია საბჭოთა ანტარქტიდულმა ექსპედიციამ. 1960 წლის მაის-ივლისში მყინვარის ცენტრალურ ნაწილში მუშაობდა საბჭოთა მეტეოროლოგიური სადგური „დრუჟბა“. 1964–91 წლებში აისბერგების მოწყვეტის გამო მყინვარის ფართობი არსებითად შემცირდა, შემდგომ კვლავ აღდგა.
ბატიარები

ბატიარები  — ლვივის სუბკულტურის (ბატიარობის) წარმომადგენლები. სუბკულტურა არსებობდა საუკუნის შუა ხანებიდან საუკუნის შუა ხანებამდე. სუბკულტურას სახელი ეწოდა უნგრული სიტყვის — -ის მიხედვით, რაც ნიშნავს „ყაჩაღს“, „ავანტიურისტს“ და მოდის ირანული ენებიდან. ლვივში ბატიარი იყო თავზეხელაღებული, რომელსაც შეეძლო სხვადასხვა ოინები და სარისკო ხუმრობები. ბატიარების უმეტესობა გარეუბნების (განსაკუთრებით ლიჩაკივისა და პიდზამჩეს) მაცხოვრებლები იყვნენ, რომლებიც იკრიბებოდნენ დუქნებში და „ბაღებში“ — პლებეურ დასალევ დაწესებულებებში სხვადასხვა გასართობისთვის. 1933 წელს ლვივში გამოჩნდა რადიოპროგრამა „ლვივის მხიარული ტალღა“, რის წყალობითაც პოლონეთის სხვა რეგიონებმა (ლვივი ამ დროს პოლონეთს ეკუთვნოდა) უკეთ გაიცნეს ბატიარობის სუბკულტურა.

ლვივის საქალაქო საბჭოს 2008 წლის 1 მაისის გადაწყვეტილებით, ქალაქში შემოიღეს ბატიარის დღე (ყოველწლიური).
ვოლოდიმირ ბარვინოკი

ვოლოდიმირ ივანეს ძე ბარვინოკი (; დ. 22 ივლისი, 1879, სოფ. ოხრამიევიჩი — გ. 1943, კიევი) — უკრაინელი საეკლესიო ისტორიკოს-ბიზანტოლოგი, ბიბლიოგრაფი. 1905 წელს დაამთავრა კიევის სასულიერო აკადემია, 1908 წელს — პეტერბურგის არქეოლოგიის ინსტიტუტი. 1908–1911 წლებში სწავლობდა პეტერბურგის უნივერსიტეტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტზე. 1911 წელს მიიღო ღვთისმეტყველების მაგისტრის ხარისხი. 1917 წლის ბოლოსთვის მუშაობდა სინოდის ცენტრალურ დაწესებულებებში. ამავდროულად (1912–1917) ისტორიას ასწავლიდა პეტერბურგის ა. გელდის რეალურ სასწავლებელში.

1918 წლიდან მუშაობდა უკრაინაში. 1919–1928 წლებში იყო სრულიად უკრაინის მეცნიერებათა აკადემიის ისტორია-ფილოლოგიის განყოფილების თანამშრომელი. 1924–1933 წლებში მუშაობდა სრულიად უკრაინის არქეოლოგიურ კომიტეტში: 1928–1930 წლებში იყო სოფიას კომისიის და სამხატვრო განყოფილების მდივანი, 1930–1933 წლებში — თვითონ არქეოლოგიური კომიტეტის მდივანი.

ავტორია შრომებისა მართლმადიდებლური ეკლესიისა და მისი მოღვაწეების ისტორიის შესახებ, ისტორიულ-იურიდიული შინაარსის სტატიებისა. აღწერა კიევის ბიბლიოთეკების ძველი ნაბეჭდი გამოცემები, შეკავიცის ეკლესიები, ანდრიას ეკლესია, ლათინური და პოლონური ძველი ნაბეჭდი გამოცემები მოსკოვისა და ლენინგრადის (ახლანდ. სანქტ-პეტერბურგის) არქივებსა და ბიბლიოთეკებში.
ოლენა აპანოვიჩი

ელენა მიხაილის ასული აპანოვიჩი (დ. 9 სექტემბერი, 1919, ქ. მელეკესი, ახლანდ. დიმიტროვგრადი — გ. 21 თებერვალი, 2000, კიევი) — უკრაინელი ისტორიკოს-მედიევისტი, მწერალი. 1937 წელს ხარკივში საშუალო სკოლის დასრულების შემდეგ ჩააბარა ჟურნალისტიკის სრულიად საკავშირო კომუნისტურ ინსტიტუტში (მოსკოვი). მისი ლიკვიდაციის შემდეგ სწავლა ხარკივის პედაგოგიურ ინსტიტუტში გააგრძელა (ფილოლოგიის ფაკულტეტი), დაამთავრა 1941 წელს. საბჭოთა კავშირის დიდი სამამულო ომის დაწყების შემდეგ ევაკუირებულ იქნა სამხრეთ ყაზახეთში, შემდეგ გადავიდა უფაში (დღეს ბაშკირეთის დედაქალაქი), 1942–1944 წლებში მუშაობდა ბაშკირეთის რადიოკომიტეტის საკვანძო რადიომაუწყებლობის კორესპონდენტად და ინსტრუქტორად. 1944 წელს დაბრუნდა უკრაინაში, კიევში. 1944–1950 წლებში იყო უკრაინის სსრ-ის ცენტრალური სახელმწიფო ისტორიის არქივის თანამშრომელი, უფროსი მეცნიერი თანამშრომელი. 1945–1948 წლებში — არქივის ასპირანტი. 1950 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე „ზაპორიჟიის ჯარი, მისი მოწყობა და სამხედრო მოქმედებები რუსეთის არმიის შემადგენლობაში რუსეთ-თურქეთის 1768–1774 წლების ომის დროს“. იყო უკრაინის სსრ-ის მეცნირებათა აკადემიის ისტორიის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერი თანამშრომელი (1950–1952) და უფროსი მეცნიერი თანამშრომელი (1956 წლიდან).

1972 წელს ინსტიტუტიდან გაათავისუფლეს „შტატების შემცირების“ საბაბით. 22 წლის შემდეგ აღადგინეს, როგორც „პოლიტიკური მოტივებით“ გათავისუფლებული. 1973–1986 წლებში მუშაობდა უკრაინის სსრ-ის მეცნიერებათა აკადემიის ცენტრალური სამეცნიერო ბიბლიოთეკის ხელნაწერების განყოფილებაში (ახლანდ. ცენტრალური სამეცნიერო ბიბლიოთეკის ხელნაწერთა ინსტიტუტი) უფროს მეცნიერ თანამშრომლად. ამ წლების განმავლობაში დაკავებული იყო – საუკუნეების უკრაინული ხელნაწერი ისტორიული წიგნების შესწავლით. რადგანაც მის შრომებს უკრაინაში არ ბეჭდავდნენ, მათ მოსკოვში, ლენინგრადში (ახლანდ. სანქტ-პეტერბურგი), ვილნიუსში, ტალინში აქვეყნებდა. ბიბლიოთეკის ფონდებში აღმოაჩინა სრულიად უკრაინის მეცნიერებათა აკადემიის პირველი პრეზიდენტის, აკადემიკოს ვოლოდიმირ ვერნადსკის მასალები, რომელთა საფუძველზეც დაწერა და გამოაქვეყნა 20 სტატია და მონოგრაფია. 1987–1991 წლებში იყო უკრაინის სსრ-ის მეცნიერებათა აკადემიის ვერნადსკის სამეცნიერო მემკვიდრეობის დამუშავების კომისიის სამეცნიერო მდივნის მოადგილე. 1988 წელს დაჯილდოვდა სახალხო მეურნეობის მიღწევათა გამოფენის ვერცხლის მედლით ვერნადსკის საიუბილეო ექსპოზიციათა გამოფენის მომზადებისათვის მოსკოვსა და კიევში. 1986 წლიდან პენსიაზე გავიდა, თუმცა აგრძელებდა მუშაობას, აქტიურად მონაწილეობდა უკრაინის სამეცნიერო, საზოგადოებრივ და კულტურულ ცხოვრებაში. უკრაინის ტარას შევჩენკოს სახელობის სახელმწიფო პრემიისა (1994) და ემელიანა და ტატიანა ანტონოვიჩების ფონდის პრემიის (აშშ, 1995) ლაურეატი.
ალფა-დაშლა

ალფა-დაშლა (-დაშლა) — ატომის ბირთვიდან ალფა-ნაწილაკის გამოტყორცნა თავისთავადი (სპონტანური) რადიოაქტიური დაშლის პროცესში. ამ დროს რიგითი ნომრის და მასური რიცხვის მქონე რადიოაქტიური ბირთვიდან გამოიტყორცნება ჰელიუმის ^4_2 ბირთვი (-ნაწილაკი), რის შედეგადაც ჩნდება ახალი ბირთვი, რომლის რიგითი ნომერია -2 და მასური რიცხვი -4 (მაგალითად, {^{238}_{92}}\{^{234}_{90}} + {^{4}_{2}}). ცნობილია ორასამდე ბუნებრივი და ხელოვნური -რადიოაქტიური ბირთვი. მათი უმეტესობა ტყვიაზე მძიმეა (>82), მხოლოდ მცირე გამონაკლისია ტყვიაზე მსუბუქი (1/2), მით მეტია -ნაწილაკის ენერგია. სხვადასხვა რადიოაქტიური ბირთვების -ნაწილაკების ენერგია მერყეობს 2 მეგევ და 9 მეგევ შორის, ხოლო მათი სიცოცხლის ხანგრძლივობა ძლიან ფართო ინტერვალში იცვლება, მაგალითად (^{212}_{84} — წამი; ^{142}_{58} — წელი) -ნაწილაკი ნივთიერებაში გასვლისას კარგავს ენერგიას, რომელიც უმთავრესად იონიზაციაზე იხარჯება. -ნაწილაკის ენერგიის სრული დაკარგვა ატომებთან ან მოლეკულებთან მრავალჯერ (104-105) დაჯახების შედეგია, ამიტომ მოცემული ენერგიის ყველა -ნაწილაკი ნივთიერებაში საშუალოდ ერთნაირ მანძილებს გადის. ამასთან მათი კვალი წრფივია, რაც -ნაწილაკისა და ელექტრონის მასებს შორის დიდი განსხვავებით აიხსნება.

ბირთვიდან გამოტყორცნისას -ნაწილაკზე ორი ძალა მოქმედებს: ბირთვული (მიზიდვის), რომლის გავლენა მხოლოდ ახლო მანძილზე ვრცელდება და რომელიც ცდილობს ნაწილაკი ბირთვში დატოვოს, და კულონურ-ელექტრული განზიდვის ძალა, რომელიც -ნაწილაკისა და ბირთვის ერთნაირი ნიშნის მუხტითაა გამოწვეული.

სანამ -ნაწილაკი ბირთვს დატოვებდეს, მანამდე იგი იქ უნდა ჩამოყალიბდეს. -ნაწილაკმა ბირთვიდან გამოტყორცნისას უნდა გადალახოს გარკვეული ენერგეტიკული პოტენციური ბარიერი, რომელიც -ნაწილაკისა და მისი გამოტყორცნის შემდეგ მიღებული ახალი ბირთვის ურთიერთქმედების ენერგიით განისაზღვრება. სხვანაირად ეს იმას ნიშნავს, რომ ბირთვიდან გამოსატყორცნ -ნაწილაკს გარკვეულ სიდიდეზე მეტი ენერგია უნდა ჰქონდეს (მოცემული იზოტოპის ბირთვისათვის). კლასიკური მექანიკის თვალსაზრისით შეუძლებელია ბირთვიდან -ნაწილაკის გამოტყორცნა, თუ ნაწილაკის ენერგია პოტენციური ბარიერის შესაბამის ენერგიაზე ნაკლებია. ამის მიხედვით ალფა-დაშლა შეუძლებელი იქნებოდა ცნობილი -აქტიური ბირთვების უმრავლესობისათვის. კვანტური მექანიკის თვალსაზრისით კი არსებობს გარკვეული ალბათობა იმისა, რომ მაშინაც კი, როცა -ნაწილაკის ენერგია ნაკლებია პოტენციური ბარიერის ენერგიაზე, შესაძლებელია -ნაწილაკის „გამოჟონვა“ ბირთვიდან. ამ მოვლენას გვირაბული ეფექტი ეწოდება.
კა-ჩატაცება

კა-ჩატაცება (-ჩატაცება) — ატომთა ბირთვების რადიოაქტიური დაშლის ერთ-ერთი სახე, როლის დროსაც ბირთვი -გარსიდან ელექტრონს ჩაიჭერს და ამავე დროს ნეიტრინოს გამოასხივებს. კა-ჩატაცების დროს ბირთვის ერთ-ერთი პროტონი შთანთქავს ^- ელექტრონს და გარდაიქმნება ნეიტრონად. ამ დროს წარმოიქმნება \ ნეიტრინო, რომელიც გამოსხივდება ატომიდან: +^- \ +\. კა-ჩატაცება, ისევე, როგორც სხვა ელექტრონული ჩატაცება (ელექტრონის ჩატაცება , და ა. შ. გარსებიდან), მიეკუთვნება ბეტა-დაშლას.
ნადირ სალიფოვი

ნადირ სალიფოვი (, აგრეთვე ცნობილი როგორც „ლოტუ გული“ და „გული ბაკინსკი“; დ. 28 აგვისტო, 1972, დმანისი, საქართველოს სსრ — გ. 20 აგვისტო, 2020, ანტალია, თურქეთი) — საქართველოში დაბადებული აზერბაიჯანელი კრიმინალური ავტორიტეტი, კანონიერი ქურდი, აზერბაიჯანული, რუსული და უკრაინული ორგანიზებული დანაშაულებრივი დაჯგუფების ერთ-ერთი ლიდერი. კრიმინალურ სამყაროში ერთ-ერთ უმდიდრეს კრიმინალად ითვლებოდა.

ნადირ სალიფოვი დაიბადა 1972 წლის 28 აგვისტოს საქართველოს ქალაქ დმანისში, მრავალშვილიან აზერბაიჯანულ ოჯახში. მოგვიანებით ოჯახი აზერბაიჯანში გადავიდა საცხოვრებლად.

ნადირ სალიფოვი მოკლეს 2020 წლის 20 აგვისტოს თურქეთის ქალაქ ანტალიაში. მკვლელობა სასტუმროს ნომერში მოხდა. სავარაუდო მკვლელმა, სალიფოვის მცველმა ხაგან ზეინალოვმა, მეტსახელად ხან ბაკინსკიმ, კანონიერ ქურდს ცეცხლასროლი იარაღიდან თავში ესროლა და დანაშაულის ადგილიდან მიიმალა. ლოტუ გული უახლოეს სამედიცინო ცენტრში გადაიყვანეს, თუმცა მისი გადარჩენა ვერ მოხერხდა. ხან ბაკინსკი დააკავეს ანტალია-დენიზლის გზატკეცილზე.
მულტიმეტრი

მულტიმეტრი, ელექტროსაზომი კომბინირებული ხელსაწყო — ელექტრული სიდიდეების (დენის ძალა, ძაბვა, წინაღობა, ტევადობა და ა. შ.) საზომი ხელსაწყო.

განასხვავებენ უწყვეტ და დისკრეტულ ელექტროსაზომ კომბინირებულ ხელსაწყოებს. უწყვეტი ელექტროსაზომი კომბინირებული ხელსაწყო როგორც წესი აღჭურვილია მრავალზღვრიანი ამპერმეტრით, ვოლტმეტრით, ომმეტრით და სხვა. დისკრეტულში კი ელექტრული სიდიდე ციფრული ინდიკატორიდან დისკრეტული რიცხვით აითვლება.
ლაზარევის შელფური მყინვარი

ლაზარევის შელფური მყინვარი — შელფური მყინვარი აღმოსავლეთ ანტარქტიდაში. მდებარეობს პრინცესა ასტრიდის ნაპირთან, ლენინგრადსკისა და ვერბლიუდის კუნძულებს შორის. სამხრეთიდან ჩრდილოეთისაკენ გადაჭიმულია 80 კმ-ზე, მაქსიმალური სიგანე დაახლოებით 100 კმ, ფართობი 7.8 ათ. კმ². ვეებერთელა ენის სახით შეჭრილია სამხრეთის ოკეანის ატლანტიკურ სექტორში.

აღმოსავლეთი კიდე იერით დასავლეთ კიდესთან შედარებით არსებითად განსხვავდება. დანაწევრებულია მრავალრიცხოვანი მცირე ზომის ნაპრალებითა და ღარებით.

ლაზარევის შელფური მყინვარის პირველი აეროფოტოსურათები გადაიღო მესამე გერმანულმა ანტარქტიდულმა ექსპედიციამ ალფრედ რიჩერის ხელმძღვანელობით 1938–39 წლებში.

1959–61 წლებში მყინვარზე მოქმედებდა ლაზარევის საბჭოთა სამეცნიერო სადგური. ლაზარევის შელფური მყინვარი აღმოაჩინა ფადეი ბელინსგაუზენისა და მიხეილ ლაზარევის პირველმა რუსულმა ანტარქტიდულმა ექსპედიციამ 1820 წლის თებერვალში. სახელი ეწოდა რუსეთის ფლოტის სარდლის, ადმირალ მიხეილ ლაზარევის პატივსაცემად 1960 წელს.
ლაზარევის სადგური

ლაზარევის სადგური — სსრკ-ის ანდარქტიდული სამეცნიერო-კვლევითი სადგური, რომელიც მოქმედებდა აღმოსავლეთ ანტარქტიდაში, ლაზარევის შელფური მყინვარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში 1959 წლის 10 მარტიდან 1961 წლის 26 თებერვლამდე.

ატარებდნენ მეტეოროლოგიურ, გლაციოლოგიურ, გეომორფოლოგიურ, ოკეანოლოგიურ, აეროლოგიურ და აქტინომეტრიულ კვლევებს, ამას გარდა, სწავლობდნენ დედამიწის მაგნეტიზმსა და პოლარულ ციალს. სადგური დედოფალ მოდის მიწის სამარშრუტო (საავიაციო და მიწისზედა) გეოლოგიური და გეოგრაფიული კვლევების და აგრეთვე ამ რაიონში აეროფოტოგადაღებითი სამუშაოების ბაზას წარმოადგენდა. 1961 წლის 18 თებერვლიდან სამეცნიერო დაკვირვებები გაგრძელდა სადგურ ნოვოლაზარევსკაიაზე, რომელიც განლაგებულია ლაზარევის სადგურიდან სამხრეთით 18 კმ-ში. დაიკეტა საბჭოთა ანტარქტიდული ექსპედიციის დასრულებისთანავე.

ფუნქციონირების ერთ-ერთ მთავარ სირთულეს ქარბუქი წარმოადგენდა, რომლის გამო მოკლე დროის განმავლობაში პატარა ნაგებობები თოვლით იფარებოდა. სხვა პრობლემას ქმნიდა შელფური მყინვარის შესაძლო დაშლის ალბათობა. სახელი ეწოდა ადმირალ მიხეილ ლაზარევის პატივსაცემად.
ანტონ ვასილჩუკი

ანტონ ვასილჩუკი (ვასინჩუკი) (დ. 1885, ქ. ხოლმი, ახლანდ. ხელმი, პოლონეთი — გ. 13 მაისი, 1935, იქვე) — უკრაინელი საზოგადო და პოლიტიკური მოღვაწე. პავლო ვასილჩუკის ძმა. 1918–1919 წლებში მუშაობდა უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის მთავრობაში მუშაობდა ხოლმშჩინის და პოდლიაშიეს უკრაინელთა რეპატრიაციის საკითხებზე რწმუნებულის თანამდებობაზე. მისი ინიციატივით 1919 წელს შეიქმნა დამხმარე კომიტეტი, რომელსაც 1922 წელს უკრაინის საქველმოქმედო საზოგადოება „ “ („მშობლიური სახლი“) ეწოდა. 1921–1928 წლებში ძმასთან ერთად ხოლმში გამოსცემდა ყოველკვირეულ გაზეთს „ “ („ჩვენი ცხოვრება“). 1922–1935 წლებში იყო ელჩი პოლონეთის სეიმში, სადაც ატარებდა უკრაინის ეროვნულ-დემოკრატიული გაერთიანების ხაზს; 1922–1928 წლებში იყო პოლონეთის სეიმში უკრაინული საპარლამენტო წარმომადგენლობის 1-ელი თავმჯდომარე, აქ შედიოდნენ ელჩები ხოლმშჩინიდან, პოდლიაშიედან, ვოლინიდან და პოლესიედან. იყო კოოპერატიული მოძრაობების ორგანიზატორი ხოლმშჩინაში.
ჯორჯ VI-ის შელფური მყინვარი

ჯორჯ -ის შელფური მყინვარი — დიდი შელფური მყინვარი დასავლეთ ანტარქტიდაში. მოქცეულია ალექსანდრე -ის მიწასა და პალმერის მიწას შორის. დასავლეთით ესაზღვრება ალექსანდრეს კუნძული, ხოლო აღმოსავლეთით ანტარქტიკის ნახევარკუნძული.

წყალსატევების ზომები იცვლება სიღრმით რამდენიმე სანტიმეტრიდან რამდენიმე მეტრამდე და ფართობით რამდენიმე კვადრატული მეტრიდან რამდენიმე კვადრატულ კილომეტრამდე. ტბათა უმეტესობას აქვს წაგრძელებული და ბაბთისებრი ფორმა, რის გამოც ამ ტბებს ხშირად „ბაბთისებრ ტბებს“ უწოდებენ. აქვს ორი მყინვარის ფრონტი და განსხვავებული კლიმატური მდგომარეობა.

ჩრდილოეთი და სამხრეთი მყინვარის ფრონტი უკანასკნელ ათწლეულში უკან იხევს, თუმცა მიუხედავად ამისა, მყინვარის საერთო ფართობი არსებითად არ შეცვლილა. სახელი უწოდა ანტარქტიდულ სახელწოდებათა ბრიტანულმა კომიტეტმა გაერთიანებული სამეფოს მეფის ჯორჯ -ის პატივსაცემად 1975 წელს.
კნუთის პრემია

კნუთის პრემია — პრემია, რომელიც გადაეცემა ინფორმატიკის საფუძვლებში გამორჩეული წვლილისათვის და ატარებს ამერიკელი მეცნიერის კომპიუტერული მეცნიერებების დარგში დონალდ კნუთის სახელს.

ისტორია
კნუთის პრემიის გადაცემა ხდება 1996 წლიდან და მოიცავს ფულად ჯილდოს — 5000 ამერიკულ დოლარს. პრემიას გადასცემს გამოთვლითი ტექნიკის ასოციაციის ალგორითმებისა და გამოთვლითი თეორიის სპეციალური ჯგუფი და -ს გამოთვლითი ტექნიკის მათემატიკური საფუძვლების ტექნიკური კომიტეტი. ჯილდოს გადაცემა ხდება გამოთვლითი ტექნიკის თეორიის -ის სიმპოზიუმზე და ინფორმატიკის საფუძვლების -ს სიმპოზიუმზე მონაცვლეობით. ორივე ითვლება ყველაზე პრესტიჟულ კონფერენციად თეორიულ ინფორმატიკაში. კნუთის პრემიის მიმღები კონფერენციაზე წარადგენს თავის ლექციას. გიოდელის პრემიისგან განსხვავებით, რომელიც აღიარებს საუკეთესო ნამუშევარს, კნუთის პრემია ენიჭება ცალკეულ პიროვნებას ინფორმატიკის სფეროში თავისი საერთო გავლენისთვის.
სესილია ნორმანდიელი

სესილია ნორმანდიელი (; დაახლოებით 1054, ნორმანდია - 30 ივლისი, 1126, კანი) — ინგლისელი პრინცესა ნორმანთა დინასტიიდან, უილიამ დამპყრობლისა და მატილდა ფლანდრიელის ასული, მეფეების უილიამ და ჰენრი და. 1112 წლიდან კანის წმინდა სამების მონასტრის წინამძღვარი.

ბიოგრაფია
სესილია ნორმანდიელი დაიბადა დაახლოებით 1054 წელს და იყო უილიამ დამპყრობლის და მისი მეუღლის მატილდა ფლანდრიელის ერთ-ერთი ქალიშვილი. პრინცესას მამა წარმოშობით ნორმანდიის მმართველთა დინასტიიდან იყო, ნორმანდი როლოს შთამომავალი, რომელმაც 911 წელს საფრანგეთის მეფის ჩარლზ -ისგან მიიღო მიწები სახელად ნორმანდია. პრინცესა დაიბადა მანამ, სანამ მამამისმა ინგლისი დაიპყრო. გოგონას დედა ფლანდრიელი გრაფ ბალდუინ -ისა და საფრანგეთის მეფე რობერტ -ის ქალიშვილის, ფრანგი ადელას ერთადერთი ქალიშვილი იყო.

სესილიას გარდა, ოჯახს ჰყავდა ოთხი ვაჟი და მინიმუმ ოთხი ქალიშვილი. დანამდვილებით არ არის ცნობილი, თუ რიგით მერამდე შვილი იყო სამეფო წყვილის ქალიშვილი, რადგან ისტორიკოსებმა ვერ დაადგინეს პრინცესების დაბადების რიგი. უილიამ დამპყრობლის ნორმანდების მემკვიდრეობის შესახებ გენეალოგიურ გრაგნილზე სესილია გამოსახულია რიგით მეორედ, მაგრამ ისტორიკოსი ჯეიმზ პენტონი თვლის, რომ პრინცესა სამეფო წყვილის უფროსი ქალიშვილი იყო. ამავდროულად, მემატიანე ორდერიკ ვიტალიუსი, რომელსაც ჩამოთვლილი ჰყავს მეფის სახელგანთქმული ქალიშვილები, ურთიერთსაწინააღმდეგო მითითებებს იძლევა: ის სესილიას სამეფო წყვილის მესამე და მეხუთე ქალიშვილს უწოდებს. უილიამ მალმსბერელი და მეთიუ პარიზელი სესილიას უილიამისა და მატილდას უფროს ქალიშვილს უწოდებდნენ.

პრინცესას ძმებს შორის იყვნენ ინგლისის მომავალი მეფეები უილიამ და ჰენრი , მაგრამ მთელი თავისი ცხოვრების განმავლობაში სესილია აშკარად ყველაზე ახლოს იყო ძმასთან რობერტთან, რომელიც მუდმივად სტუმრობდა თავის დას სააბატოში და ასევე მდიდრული ძღვენი გადასცა მის მონასტერს. 1075 წელს პრინცესა აკურთხეს მონაზვნად და შემდგომში 1112 წლიდან ამ მონასტრის წინამძღვრად დანიშნეს. იმდროინდელი გვაროვანი ქალისთვის ასეთი პოზიცია იშვიათი არ იყო. გარდა ამისა, სამეფო წყვილს იმდენი შვილი ჰყავდა, რომ ერთ-ერთი ქალიშვილი გათავისუფლდა საქორწინო გეგმებისაგან და თავად დედოფალმა მატილდამ მოისურვა, რომ მის მიერ დაარსებულ მონასტერში ყოფილიყო მისი ერთგული ადამიანი. ორდერიკ ვიტალიუსი წერს, რომ სესილიამ შეცვალა თავისი და მატილდა, რომელიც გარდაიცვალა 1113 წლის 6 ივლისს.

სესილია ნორმანდიელი გარდაიცვალა 1126 წლის 30 ივლისს. ის კანის სამების მონასტერში დაკრძალეს.