სოხუმის სახელმწიფო დრამატული თეატრი

სოხუმის კონსტანტინე გამსახურდიას სახელობის პროფესიული სახელმწიფო დრამატული თეატრი — სახელმწიფო ქართული თეატრი სოხუმში. ქართველ სცენის მოყვარეთა სპექტაკლები სოხუმში იმართება 1885 წლიდან. ორგანიზატორი და მონაწილენი იყვნენ მ. დადიანი-ანჩაბაძე, შ. დადიანი, ძ. ლოლია და სხვები. წარმოდგენები 1889 წლიდან სცენის მოყვარეთა ძალებით იმართებოდა, 1911 წლიდან ნახევრად პროფესიული თეატრი გახდა, 1928 წლიდან პროფესიული.

ისტორია
1911 წლიდან „დრამატული ხელოვნების მოყვარეთა წრის“ სახელწოდებით ჩამოყალიბდა დასი, რომელსაც შალვა დადიანი ხელმძღვანელობდა. დასში შედიოდნენ: ელო ანდრონიკაშვილი, ვასო აგულიშვილი, მოგვიანებით ეველინა წუწუნავა და დავით კობახიძე. დასი თანამშრომლობდა ძუკუ ლოლუას მომღერალთა გუნდთან. დასის მუშაობას ეხმარებოდა წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების სოხუმის განყოფილება და მისი გამგეობა. გამგეობის ხელმძღვანელი იყო მარიამ (მაშო) დადიანი-ანჩაბაძისა. შ. დადიანის წასვლის შემდეგ დასი დაიშალა, შეიქმნა ფინანსური პრობლემები. მოგვიანებით, სოხუმის დრამატული დასი და სოხუმის სახალხო უნივერსიტეტი გაერთიანდა და დაერქვა „სოხუმის სახალხო უნივერსიტეტთან არსებული ქართული დრამატული სექცია“. 1914 წლიდან თეატრალური მუშაობა შეფერხდა, თუმცა წარმოდგენები მაინც იმართებოდა. რეჟისორი იყო ი. ბარველი. მსახიობები: ნატალია ჯავახიშვილი და მიხეილ სულთანიშვილი.

1918 წლიდან თეატრის რეჟისორად ზაქარია ურუშაძე დაინიშნა. დაიდგა შ. დადიანის „შვილი ან სიყვარული“. 1920 წლის 20 ნოემბერს ჰაჯიბეგოვის „არშინ მალ ალან“ დაიდგა ქართულ, რუსულ, სომხურ და თურქულ ენებზე; 1920 წლის 8 ნოემბერს ერთაწმინდელის „სიკვდილით დასჯა“, დ. აწყურელის „ცოლ-ქმრობის წინააღმდეგ“. 1920-1921 წლის სეზონი რეჟისორ მ. ქორელის ხელმძღვანელობით დაიწყო. დასში შედიოდნენ: ნუცა ჩხეიძე, ნიკო გოძიაშვილი, მიხეილ სულთანიშვილი, ალექსანდრე მგალობლიშვილი. ადგილობრივ სცენის მოყვარეთა დასთან ერთად მათ დადგეს დ. ერისთავის „სამშობლო“, ენგელის „ზღვასთან“, ალ. ყაზბეგის „არსენა“, სუვარინინის და ბურენინის „მედეა“, ნ. შიუკაშვილის „ციცინათელა“, ვ. შალიკაშვილის „უნიადაგო“ და სხვა.

შემდგომ წლებში იდგმებოდა ბ. ლავრენიოვის „რღვევა“, ვოინიჩის „კრაზანა“, პ. კაკაბაძის „ყვარყვარე თუთაბერი“, ვ. კირშონის „პური“ და სხვ. სხვადასხვა დროს აქ მუშაობდნენ რეჟისორები კ. ანდრონიკაშვილი, ს. ჭელიძე, ვ. ყუშიტაშვილი, გ. ვასაძე, ლ. პაქსაშვილი, დ. კობახიძე და სხვ. მსახიობები ც. ამირეჯიბი, ი. დონაური, თ. ჭავჭავაძე, მ. გამრეკელი, ვ. არაბიძე, ნ. მიქაშავიძე, ლ. ჭედია და სხვ., მხატვრები დ. მირიანაშვილი, ნ. ყაზბეგი და სხვ. (იხ. § დასი). 1979 წლიდან აფხაზური და ქართული დასები დამოუკიდებელ თეატრებად ჩამოყალიბდნენ. თეატრის საბჭოთა ეპოქის ბოლო წლების საუკეთესო დადგმებია: ა. ფადეევის „ახალგაზრდა გვარდია“, ა. ჩხაიძის „მიღების დღე“, „ნუ გეშინია, დედა“, „მარადისობის კანონი“ (ნ. დუმბაძის მიხედვით), „მთვარის მოტაცება“ (კ. გამსახურდიას მიხედვით), მოლიერის „ძალად ექიმი“ და სხვ. თეატრმა გასტროლები გამართა თბილისში, ქუთაისში, ოდესაში, ნიკოლაევში და სხვ. 1984 წელს დასში ირიცხებოდნენ: სსრკ სახალხო არტისტი მ. ჩუბინიძე, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტები თ. ბოლქვაძე, ნ. ყიფიანი, თინათინ ბაბლიძე, ფლორა შედანია, ბ. თოფურიძე და სხვ.

დასი
სხვადასხვა დროს სოხუმის ქართულ დრამატულ თეატრში მოღვაწეობდნენ:

რეჟისორები: დ . ძნელაძე, კ. ანდრონიკაშვილი, გ. ჟურული, ბ. გამრეკელი, გ. გაბუნია, ლ. ჭედია, ს. ჭელიძე, გ. სულიკაშვილი, ბ. ტორონჯაძე, ვ. ყუშიტაშვილი, მ. კუჭუხიძე, ს. მრევლიშვილი, დ. კობახიძე, დ. ცისკარიშვილი, ა. ქუთათელაძე, ი. კაკულია, გ. ქავთარაძე, გ. ლორთქიფანიძე, რ. სტურუა, დ. ალექსიძე, თ. ჩხეიძე, გ. ჟორდანია, გ. სიხარულიძე, დ. საყვარელიძე, ბ. ქავთარაძე, გ. კაპანაძე, კ. აბაშიძე, ნ. ქანთარია და სხვები.

მსახიობები: ი. ზარდალიშვილი, ე. ანდრონიკაშვილი, ვ. ურუშაძე, ც. ამირეჯიბი, ი. დონაური, ვ. დოლიძე, მ. გაგნიძე, ტ. ხორავა, ო. კანდელაკი, თ. მელაძე, კ. ბოკუჩავა, ქ. დოლიძე, მ. ჩუბინიძე, ნ. მიქაშავიძე, ფ. შედანია, ნ. ყიფიანი, თ. ბოლქვაძე, ი. ოქროპირიძე, ე. საყვარელიძე, ნ. ქაროსანიძე, ბ. თოფურიძე, ნ. მასხულია, კ. ლაფერაძე, ო. კობერიძე, ს. ყანჩელი, ლ. ფილფანი, ბ. ზაქარიაძე, მ. თბილელი, გ. ბერიკაშვილი, თ. არჩვაძე, მ. მებურიშვილი, თ. ბაბლიძე, ლ. მიქაშავიძე, გ. რატიანი, ს. პაჭკორია, ბ. წიფურია, გ. რატიანი, ე. საყვარელიძე, ბ. ბექაური, დ. ჯაიანი, ნ. წერედიანი, ვ. არღვლიანი, ნ. ყურაშვილი, გ. სირაძე, ბ. ქარჩავა, ლ. ხურითი, ნ. ხურითი, ჯ. ჯანდიერი, მ. ყოლბაია, ჯ. პაკელიანი, მ. ბრეკაშვილი, კ. შარაბიძე, ლ. შარაბიძე, მ. სოლომონია, ნ. ჩიქოვანი, ნ. წერედიანი, ე. ხვიჩია, ნ. შავგულიძე, გ. გასვიანი, დ. ბერაძე, ს. ძაძამია, ე. არჩაია, პ. ვახტანგიშვილი და სხვები.

მხატვრები: დ. მირიანაშვილი, ე. ახვლედიანი, ნ. ყაზბეგი, ა. ვერულაშვილი, შ. ხუციშვილი, თ. ნინუა, ჯ. ფაჩუაშვილი, ა. ნინუა და სხვები.