წითელი ნეონი

წითელი ნეონი, იგივე კარდინალ ტეტრა (ლათ. ) — მტკნარი წყლის თევზის სახეობა აცესტრორამფისებრთა ოჯახისა (, ამერიკული ქარაცინები), რომელიც მიეკუთვნება ქარაცინისნაირთა რიგს. მისი სამშობლოა სამხრეთ ამერიკაში მდებარე მდინარეების — ორინოკოსა და რიო-ნეგროს ზემო წელი. სიგრძეში დაახლოებით 3 სანტიმეტრამდე იზრდება. წითელ ნეონს ახასიათებს -ის გვარისთვის დამახასიათებელი თვალისმომჭრელი, კაშკაშა ლურჯი ზოლი, რომელიც თევზის სხეულს სიგრძეზე შუაზე ჰყოფს, ხოლო ამ ზოლის ქვემოთ სხეული მკვეთრი წითელი ფერისაა, საიდანაც მომდინარეობს მისი სახელწოდებაც — „წითელი ნეონი“. წითელი ნეონი გარეგნობით ძალიან ჰგავს თავის ახლო ნათესავ ჩვეულებრივ (ცისფერ) ნეონს , რის გამოც მათ ხშირად ერთმანეთში ურევენ, ჩვეულებრივი ნეონის წითელი შეფერილობა ცხვირის მიმართულებით მხოლოდ სხეულის ნახევრამდე ვრცელდება, ხოლო მისი ლურჯი ზოლი ნაკლებად კაშკაშაა.

წითელი ნეონი პოპულარული აკვარიუმის თევზია, თუმცა ჩვეულებრივ ნეონთან შედარებით ნაკლებადაა გავრცელებული, რადგან ბოლო დრომდე ტყვეობაში მისი გამრავლება საკმაოდ რთული იყო. მიუხედავად ამისა, დღესდღეობით ბევრი მომშენებელი წარმატებით ამრავლებს ამ თევზს, უმეტეს შემთხვევაში, შესაძლებელია იმის დადგენა, თევზი აკვარიუმშია გამრავლებული თუ ველურ ბუნებაშია დაჭერილი, რადგან ველურ პირობებში დაჭერილ ეგზემპლარებს ფარფლები დაზიანებული აქვთ. ზოგიერთი იქთიოლოგი მიიჩნევს, რომ აკვარიუმისტებმა უნდა გააგრძელონ ამაზონის აუზში ნეონების მდგრადი მოპოვების (თევზჭერის) მხარდაჭერა, ვინაიდან ამ რეგიონში ათასობით ადამიანია დასაქმებული აკვარიუმისტიკაში პოპულარული თევზების დაჭერითა და ვაჭრობით. თუ ეს ადამიანები დაკარგავენ საარსებო წყაროს ნეონებისა და სხვა ტროპიკული თევზების დაჭერით, მათ შესაძლოა ყურადღება ტყეების გაჩეხვაზე გადაიტანონ.

ტაქსონომია
ამერიკელმა იქთიოლოგმა ლეონარდ პიტერ შულცმა წითელი ნეონი 1956 წელს აღწერა, როგორც . სახეობრივი ეპითეტი პატივს მიაგებს იქთიოლოგ ჰერბერტ რ. აქსელროდს. მოძველებული სინონიმია. თევზის გავრცელებული სახელები, წითელი ნეონი და კარდინალ ტეტრა, მიანიშნებს მის მკვეთრ წითელ შეფერილობაზე, რომელიც კარდინალის სამოსს (მანტიას) მოგვაგონებს.

ეს სახეობა რამდენიმე განსხვავებული შეფერილობის ფორმით ან ფენოტიპით არსებობს. მდინარე რიო-ნეგროს აუზში გვხვდება „ოქროსფერი“ და „ვერცხლისფერ-ქერა“ (-) ფორმები, რომლებსაც გრძივ ზოლში ნაკლები ლურჯი პიგმენტი აქვთ. რიო-ნეგროს აუზის ჩვეულებრივ ფორმას აქვს ლურჯი ზოლი, რომელიც ცხიმოვან ფარფლამდე აღწევს, ხოლო მდინარე ორინოკოს აუზის ფენოტიპის ზოლი ცხიმოვანი ფარფლის უკანა მხარეს წყდება. შესაძლოა, ორინოკოს ეს ფენოტიპი . -ს დამოუკიდებელ ქვესახეობას წარმოადგენდეს.

აღწერა
წითელ ნეონს აქვს კაშკაშა წითელი მუცელი და მოელვარე ლურჯი ხაზი, რომელიც ჰორიზონტალურად გასდევს მის სხეულს. ამ და მონათესავე თევზების, მაგალითად ცისფერი ნეონის დამახასიათებელი ელვარება სტრუქტურული ფერია, რომელიც გამოწვეულია სინათლის გარდატეხით გუანინის კრისტალებში, რომლებიც ვითარდება კანქვეშა შრეში სპეციალურ უჯრედებში, ირიდოციტებში . ლურჯი ფერის ზუსტი ელფერი დამოკიდებულია დამკვირვებლის ხედვის კუთხეზე თევზთან მიმართებაში - თუ ხედვის წერტილი შეიცვლება და თევზს უფრო ქვემოდან შევხედავთ, ფერი ელფერს იცვლის და უფრო მუქ საფირონისფერ ან ინდიგოსფერში გადადის. ხოლო თუ თევზებს ზემოდან დავხედავთ, შეფერილობა უფრო მომწვანო ხდება. წითელი ნეონები, როგორც ჩანს, ტყვეობაში უფრო დიდები იზრდებიან, ვიდრე ველურ ბუნებაში. მათ აქვთ დიდი კუჭი და წვრილი ნაწლავი.

გავრცელება და ბინადრობის გარემო
წითელი ნეონები ბუნებრივად გვხვდებიან სამხრეთ ამერიკაში, კოლუმბიისა და ვენესუელას ზემო ორინოკოში, ასევე ბრაზილიის ზემო რიო ნეგროში .

ისინი ძირითადად ბინადრობენ ნელი დინების მქონე, ტყით მჭიდროდ დაჩრდილულ ნაკადულებსა და შენაკადებში, რომლებიც ხასიათდება ე. წ. „შავი წყლით“ (ინგლ. ). ეს წყლები მდიდარია მცენარეული ნარჩენებისგან გამოყოფილი ტანინებითა და ჰუმინის მჟავებით, რაც წყალს მუქ ჩაისფერს აძლევს. ბუნებრივ გარემოში წყალი უკიდურესად რბილია და მისი მჟავიანობა 4.0–5.5 ფარგლებში მერყეობს, ხოლო ტემპერატურა 24–27°.

წვიმების სეზონის დროს, მდინარეების ადიდებასთან ერთად, წითელი ნეონები გადაადგილდებიან დატბორილი ტყის მასივებში, სადაც მცენარეულ საფარში პოულობენ თავშესაფარსა და საკვების ძირითად წყაროს (მცირე ზომის კიბოსნაირებსა და მწერების ლარვებს). ისინი ტიპური გუნდური თევზებია და ბუნებაში დიდ ჯგუფებად გადაადგილდებიან.

ეკოლოგია და ქცევა
კვება
წითელი ნეონი საკვებს ნელა მოძრავ, მეჩხერ წყლებში ეძებს. ის უპირატესად მტაცებელია და წყალქვეშა მცენარეებზე, ფესვებსა და ფოთლების ნარჩენებზე ნაპოვნი მიკროორგანიზმებით იკვებება. ორგანიზმებს შორის, რომლებითაც ის ჩვეულებრივ იკვებება, არის ქირონომიდური (კოღო-მშვილდოსნების) ლარვები და მიკროკიბოსნაირები, კერძოდ წყლის რწყილები, როგორიცაა მოინასებრთა , მაკროტრიქსისებრთა და დაფნიასებრთა ოჯახებიდან, ასევე ნიჩაბფეხიანი კიბოსნაირები (კოპეპოდები) ჰარპაქტიკოიდების ოჯახიდან. სხვა საკვებ ორგანიზმებს შორისაა ორფრთიანების ლარვები, მწერების კვერცხები, როტიფერები და ნიჟარიანი ამებები.

გამრავლება
ველურ ბუნებაში, წითელი ნეონები დიდი გუნდებით მიცურავენ დინების საწინააღმდეგოდ თავისი მშობლიური მდინარის იმ ადგილებისკენ, რომლებიც ზემოდან მთლიანად დაფარულია ტროპიკული ტყის ხეების საფარით (ვარჯით). ასეთი წყლები ძლიერადაა დაჩრდილული, რის გამოც მზის სინათლე მათამდე თითქმის ვერ აღწევს. სწორედ აქ, ასეთ დაცულ ადგილებში, ქვირითობენ თევზები დიდ ჯგუფებად.

როდესაც თევზები საქვირითოდ მზად არიან, ხვადი დედალს წვრილფოთლიანი მცენარეებისკენ მიჰყვება; ამ დროს დედლის უფრო სრული, დამრგვალებული სხეულის კონტური, რაც მის ორგანიზმში მწიფე ქვირითის არსებობაზე მიანიშნებს, უკვე ნათლად შესამჩნევია. თუ დედალიც მზად არის, იგი ხვადს გვერდით გაცურვის საშუალებას აძლევს და წყვილი ერთდროულად გამოყოფს ქვირითსა და რძეს (სპერმას).

სიცოცხლის ხანგრძლივობა
ველურ ბუნებაში ეს თევზი, შესაძლოა, ფაქტობრივად ერთწლიან სახეობას წარმოადგენდეს, რომლის სიცოცხლის ხანგრძლივობაც მხოლოდ ერთ წელს შეადგენს, თუმცა ტყვეობაში (აკვარიუმში) იგი რამდენიმე წელს ცოცხლობს. მათთვის, ვისაც მათი აკვარიუმში გამრავლება სურს, საუკეთესო გზა სწორედ ამ ბუნებრივი გარემო პირობების იმიტაციაა.

მანაუსში (ბრაზილია) ჩატარებული კვლევის ფარგლებში, წითელი ნეონები 96 საათის განმავლობაში წყლის არახელსაყრელი პირობების ზემოქმედების ქვეშ ამყოფეს. თევზები იღუპებოდნენ 19.6 °-ზე დაბალ და 33.7 °-ზე მაღალ ტემპერატურაზე, ასევე იმ შემთხვევაში, თუ წყლის მჟავიანობის მაჩვენებელი 2.9-ზე დაბლა ეცემოდა ან 8.8-ს აჭარბებდა.

წითელი ნეონი აკვარიუმისტიკაში
ბრაზილიის რიო ნეგროს ნაპირებზე მდებარე ქალაქ ბარსელოსში , ჩამოყალიბებულია მთელი ინდუსტრია, სადაც ადგილობრივი მოსახლეობა თევზებს აკვარიუმის თევზებით ვაჭრობისთვის იჭერს აქ ნეონების მოპოვებას ადგილობრივები დიდ მნიშვნელობას ანიჭებენ და თავადვე გვევლინებიან გარემოს დამცველებად. ვინაიდან თევზჭერა მათ მდგრადი საარსებო წყაროთი უზრუნველყოფს, ადგილობრივი მოსახლეობა აღარ ერთვება ისეთ საქმიანობაში, რომელიც პოტენციურად ზიანს აყენებს გარემოს, მაგალითად, ტყეების გაჩეხვაში.

2006 წლიდან 2015 წლამდე პერიოდში, ამაზონასის შტატიდან 92 მილიონზე მეტი წითელი ნეონის ექსპორტი განხორციელდა, რაც ამავე პერიოდში შტატიდან დეკორატიული თევზების მთლიანი ექსპორტის 64.57%-ს შეადგენდა. სხვა შეფასებით, ყოველწლიურად ველურ ბუნებაში 20 მილიონამდე წითელ ნეონს იჭერენ, თუმცა ამ რაოდენობის გაორმაგებაც კი სრულიად უსაფრთხო და მდგრადი იქნებოდა პოპულაციისთვის. ეს ნაწილობრივ განპირობებულია იმით, რომ ველურ ბუნებაში ამ თევზების რაოდენობა ძალზედ დიდია და ასევე იმ ფაქტით, რომ დაუჭერელი ველური თევზების დიდი ნაწილი მშრალი სეზონის განმავლობაში მაინც ბუნებრივად იღუპება.