iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აღაბალა გულიევის სახლი

აღაბალა გულიევის სახლი — აზერბაიჯანელი ბიზნესმენის აგაბალა გულიევის ყოფილი სახლი, შექმნილია არქიტექტორ ევგენიუს სკიბინსკის მიერ. მან გავლენა მოახდინა არქიტექტურის ეროვნულ-რომანტიკულ მოძრაობაზე ბაქოში. შენობის არქიტექტურას აქვს მრავალი უპირატესობა სამგანზომილებიანი ფასადის წყალობით, მიუხედავად იმისა, რომ შენობა ვიწრო ქუჩაზე აშენდა. ფიგაროვ-ფატულაევი აღნიშნავს, რომ ამ სახლის გავლენით, 1898-1901 წლებში, ნიკოლაევსკაიას (ახლანდელი ისტიგლაიათის) ქუჩაზე თაგიევის ქალთა სკოლის შენობა აშენდა ქოსლავსკის პროექტის საფუძველზე. ნაგებობა ითვლება აზერბაიჯანის ეროვნული არქიტექტურის საუკეთესო ნიმუშად, სკიბინსკის შემოქმედების მნიშვნელობით.

ისტორია
 საუკუნის ბოლოს ბაქოს ცენტრში აშენდა თითქმის ყველა ქალაქის უბანი. ჩამოყალიბდა სტილისტური ტენდენცია, რომელიც მოიცავს ევროპული ხუროთმოძღვრების სხვადასხვა სახეობებს და სწორედ მაშინ ეკლექტურმა გარემომ დაიწყო თანამედროვეობის გემოვნების შეცვლა.

ბაქოში დასრულდა არქიტექტურული განვითარების პირველი პერიოდი. ახალ სოციალურ-ეკონომიკურ პირობებში ეროვნულ-რომანტიკულმა მიმართულებამ გააღვიძა.

აღაბალა გულიევი ბაქოს ერთ-ერთი ცნობილი ბიზნესმენი იყო. მას ჰქონდა არამარტო ბაქოში, არამედ ირანში, ჩრდილოეთ კავკასიასა და რუსეთში არაერთი ცნობილი ქარხა. აღაბალამ, რომელიც ხშირად მოგზაურობდა დასავლეთ ევროპაში გადაწყვიტა სახლის აშენება ადგილობრივი არქიტექტურის ტრადიციების მიხედვით. იგი იჩერი-შეჰერში არაერთ ქონებას ფლობდა. ის ეწინააღმდეგებოდა ურბანულ შენობებში ევროპული სტილის გამოყენებას, ამიტომ აირჩია არქიტექსტორი ევგენიუს სკიბინსკი და უბრძანა შირვანშაჰების სასახლის, ახლო აღმოსავლეთისა და არაბული არქიტექტურის გამოყენება, რადგან შირვანშაჰების სასახლე ახლომახლო იყო, სკიბინსკიმ შეიძინა შუა აღმოსავლეთის არქიტექტურის ფოტოები. ამ არქიტექტურამ მიიპყრო ევროპელი და განსაკუთრებით გერმანელი მეცნიერების ყურადღება. სკიბინსკისთვის ხელმისაწვდომი იყო ალბომები, საცდელები და სხვა იკონოგრაფიული მასალა .

აღაბალა გულიევის სახლმა დიდი გავლენა მოახდინა ბაქოში ეროვნულ-რომანტიკული არქიტექტურის განვითარებაზე. შენობის არქიტექტურულ კომპოზიციას დიდი მოცულობის უპირატესობა აქვს სამგანზომილებიანი დიზაინის გამო და ვიწრო ქუჩებზე მდებარეობის მიუხედავად, ორსართულიანი შენობა გრძელვადიან პერსპექტივაში წარმატებული იყო.

მთავარი ფასადი წარმოდგენილია სამი ღერძით: ცენტრიდან თაღიდან წინა შესასვლელამდე და გარე რისალიტებამდე მოცულობითი ელემენტებით, რომლებიც არსებითად იგრძნობა. პლასტიკური ფასადიდან კომპოზიციური მეთოდები მდიდარია თაღების ნახევარწრიული ფორმებით, რომლებიც ჩანერგილია იატაკის ფანჯრის ღიობებში.

ფანჯრის ღიობები ასევე აქტიურ მონაწილეობას იღებს შენობის ფასადში, ცენტრში სწორკუთხა ჩარჩოებით და გვერდებზე ლამაზი კაპიტელებით მოხდენილი პილასტრებით. ჩარჩოები აღწევს საყრდენზე.

პირველი რიგის რიზალიტის პორტალები კოშკის ფორმისაა, ავსებულია სტალაქტიტით და მერლონით და გამოირჩევა, როგორც ფასადის ძალიან გამომხატველი კომპონენტი, სრულად ამოხსნილი და გამოხატული დიდი პლასტიურობით.

განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა კესონის ჭერს თურქული ორნამენტებით. არაღრმა მორთული ღუმელი და ბუხარი დაფარულია თეთრი კერამიკული ფილებით. ინტერიერში არის მოცულობითი-სივრცული სტრუქტურა, რომელიც ქმნის სპეციალურ არქიტექტურულ აურას, გამოხატულია კომპოზიციის, მოტივებისა და ფორმების მეთოდით. ოთახების ინტერიერი მნიშვნელოვანი ცვლილებების გარეშე გადარჩა.
მარია იოზეფა საქსონიელი (1867-1944)

მარია იოზეფა საქსონიელი (; დ. 31 მაისი, 1867, დრეზდენი, საქსონია, გერმანია — გ. 28 მაისი, 1944, ერლანგენი, ბავარია, გერმანია) — ვეტინთა დინასტიის წარმომადგენელი. საქსონიის მეფე გეორგისა და მარია ანა პორტუგალიელის ასული. ავსტრიის ერცჰერცოგ ოტო ფრანცის ცოლი, ავსტრია-უნგრეთის იმპერატორ კარლ -ის დედა.

ბიოგრაფია
მარია იოზეფა დაიბადა 1867 წლის 31 მაისს დრეზდენში. იგი იყო საქსონიის მეფე გეორგისა და მისი მეუღლის, ინფანტა მარია ანა პორტუგალიელის ქალიშვილი. მისი გაჩენისას ტახტზე ჯერ კიდევ ბიძამისი, ალბერტი იჯდა, რომელიც ქვეყანას 1902 წლამდე მართავდა.

1884 წელს დედამისი გარდაიცვალა, თუმცა მალევე, 1886 წლის 2 ოქტომბერს, 19 წლის ასაკში, მარია იოზეფა დააქორწინეს ერცჰერცოგ ოტო ფრანც ავსტრიელზე (მეტსახელად სიმპათიური ), იმპერატორ ფრანც იოზეფ -ის ძმისწულსა და სარაევოში მოკლულ ფრანც ფერდინანდის ძმაზე.

მათი ქორწინება უბედური იყო, რადგანაც ოტო ფრანცმა მასზე იძულებით იქორწინა, რათა მემკვიდრე გაეჩინა და საქსონიასთან არსებული ალიანსი შეენარჩუნებინა. ამის გამო ერცჰერცოგი მარია იოზეფას გამუდმებით ღალატობდა და სამეფო კარზე თითქმის არასოდეს იყო. ღრმადმორწმუნე მარია იოზეფას კი ეს ახარებდა კიდეც, რადგან მისი არყოფნა შესაძლებლობას აძლევდა, რომ „ვაჟები მამის მავნე ზემოქმედებისაგან“ დაეცვა. ცნობილია ისიც, რომ საბოლოოდ მარია იოზეფამაც გააბა რომანი, მისი რჩეული კი ცნობილი ავსტრიელი მსახიობი, ოტო ტრესლერი იყო, რომელიც პირდაპირ სასახლეში სტუმრობდა ხოლმე მას.

1906 წელს ოტო ფრანცი სიფილისით გარდაიცვალა. აღსანიშნავია, რომ მარია იოზეფა დიდ ხანს და მძიმედ გლოვობდა მას, რამაც გარშემომყოფთა გაოცება გამოიწვია, მათი ცოლქმრული ურთიერთობიდან გამომდინარე. დაქვრივების შემდეგ იგი ტრესლერსაც დაშორდა.

1914 წელს მისი მაზლის მკვლელობის გამო იწყება პირველი მსოფლიო ომი. 1916 წელს გარდაიცვალა იმპერატორი ფრანც იოზეფიც, ამგვარ პირობებში კი ახალი იმპერატორი მარია იოზეფას ვაჟი, კარლ გახდა. ომის დროს იგი ვენაში, ავგარტენის სასახლეში ცხოვრობდა.

1919 წელს ავსტრია-უნგრეთის იმპერია დაიშალა, მონარქია დაემხო და მისმა ვაჟმაც ცოლთან, იმპერატრიცა ზიტა დე ბურბონ-პარმელთან ერთად დატოვა სამშობლო და ემიგრაციაში წავიდა ავსტრიაში. იგი მათ გაჰყვა და შვეიცარიაში დასახლდა. უკვე 1921 წლიდან მარია იოზეფა გერმანიაში გადადის საცხოვრებლად.

აღსანიშნავია, რომ იგი მოესწრო კარლის გარდაცვალებასაც და მეორე მსოფლიო ომის დაწყებასაც. მარია იოზეფა საქსონიელი გარდაიცვალა 1944 წლის 28 მაისს ერლანგენში, გერმანიაში, 76 წლის ასაკში. იგი გადაასვენეს და დაკრძალეს ვენაში, საიმპერატორო მავზოლეუმში.

შვილები
მარია იოზეფას ქმართან მხოლოდ ორი ვაჟი ჰყავდა:

კარლ ფრანცი (1887-1922), ავსტრია-უნგრეთის უკანასკნელი იმპერატორი, ცოლად შეირთო პრინცესა ზიტა დე ბურბონ-პარმელი, რომელთანაც შეეძინა შვილები;
მაქსიმილიან ევგენი (1895-1952), ცოლად შეირთო პრინცესა ფრანცისკა ჰოენლოჰ-ვალდენბურგ-შილინგსფიურსტელი, რომელთანაც შეეძინა ორი ვაჟი;

წინაპრები
აზერბაიჯანის სახელმწიფო აკადემიური ფილარმონიის დარბაზი

აზერბაიჯანის სახელმწიფო აკადემიური ფილარმონიის დარბაზი (აზერბ. ) — შენობა მდებარეობს ბაქოში, არის მთავარი საკონცერტო დარბაზი აზერბაიჯანში, რომელიც აშენდა 1910 წელს.

ისტორია
აზერბაიჯანის სახელმწიფო აკადემიური ფილარმონიის დარბაზი 1910–1912 წლებში აშენდა ქალაქის ელიტის თხოვნით და სომეხი არქიტექტორის გაბრიელ ტერ–მიქელოვის მიერ იყო შექმნილი იტალიის რენესანსის (ექსტერიერის) და გერმანული როკოკოს (ინტერიერის) სტილში. მისი დიზაინი შთაგონებული იყო მონტე-კარლოს კაზინოს შენობების არქიტექტურული სტილით, განსაკუთრებით მონტე-კარლოს ოპერადან.

საზოგადოებისთვის ეს ადგილი ცნობილია, როგორც საზოგადოებრივი შეკრების საზაფხულო ცენტრი. 1936 წლამდე თავდაპირველად იყო ორგანიზებული, როგორც ბაქოს მდიდარი ფენისთვის, რომლებიც ესწრებოდნენ ბანკეტებსა და სხვადასხვა გასართობებ ღონისძიებებს. რუსეთის სამოქალაქო ომის დროს იგი საზოგადოებრივი მიტინგების ადგილი იყო. 1936 წელს კლუბი გადაკეთდა ფილარმონიის რეზიდენციად და მიზნად ისახავდა აზერბაიჯანული კლასიკური და ხალხური მუსიკის პოპულარიზაციას. 1937 წლის 11 აგვისტოს შენობა გარემონტდა და მას აზერბიაჯანელი კომპოზიტორის და დირიჟორის მუსლიმ მაგომაევის სახელი მიენიჭა .

1995 წელს დარბაზი 8 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში დახურული იყო, კიდევ ერთი რემონტის გამო. ამასთან, იმ პერიოდში უმეტესად საერთოდ არ ჩატარებულა აღდგენითი სამუშაოები, რამაც ბაქოს მრავალი მაცხოვრებლის უკმაყოფილება გამოიწვია. აზერბაიჯანის კულტურის მინისტრმა ასეთი შეფერხება ახსნა იმით, რომ მიწისქვეშა წყლებმა დროთა განმავლობაში დააზიანეს შენობის საძირკველი. ამის მიუხედავად, გავრცელდა ინფორმაცია (ძირითადად ოპოზიციურ მედიაში) იმის შესახებ, რომ მთავრობის მიერ რემონტისთვის გამოყოფილი თანხა ან სხვადასხვა გამოჩენილი მუსიკოსის მიერ შემოწირული თანხა (მაგალითად: მსტისლავ როსტროპოვიჩი პოლონელი-რუსი ვიოლონჩელისტის და დირიჟორის, საზოგადო მოღვაწის, ადამიანის უფლებათა დამცველის, საბჭოთა კავშირის სახალხო არტისტისა და ბაქოს მკვირდის შეწირული თანხა) დიდწილად მიითვისეს ბიუროკრატებმა და ოფიციალურმა პირებმა.

მხოლოდ 2002 წლის ნოემბერში განახლდა აღდგენითი სამუშაოები პრეზიდენტ ჰეიდარ ალიევის სპეციალური განკარგულების გამო. სრულად გარემონტებული შენობის გახსნა მოხდა 2004 წლის 27 იანვარს. ახლად გარემონტებული შენობის გახსნის ცერემონია 2004 წლის 27 იანვარს გაიმართა. გახსნით საზეიმო ცერემონიალს რამდენიმე ცნობილი ადამიანი ესწრებოდა, როგორიცაა პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი, კულტურის ყოფილი მინისტრი პოლად ბულბულოღლუ, გამოჩენილი ვიოლონჩელისტი მსტისლავ როსტროპოვიჩი, პროფესორი ფერჰად ბადალბაილი .
ბაქოს ბავშვთა თეატრი

ბაქოს საბავშვო თეატრი — არის ახალგაზრდა მაყურებლის თეატრი ყარაჩუშურში, აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქო. თეატრი დაარსდა 2001 წელს. მონაწილეობს ეროვნულ და საერთაშორისო თეატრალურ ფესტივალებში, თანამშრომლობს საერთაშორისო ორგანიზაციებთან და მასპინძლობს სპეციალური საჭიროების ბავშვების თეატრალურ სტუდიას.

ისტორია
ბაქოს ბავშვთა თეატრი 2001 წელს ბაქოს ქალაქის აღმასრულებელი ხელისუფლების №260-ე ბრძანებით და ბაქოს ქალაქის კულტურისა და ტურიზმის დეპარტამენტის №32-ე ბრძანებულებით დაარსდა. ინტიგამ სულთანი თეატრის დირექტორია 2002 წლის 1 მაისიდან .

თითქმის 70 ბავშვი მუშაობს და ქმნის სპექტაკლებს აღნიშნულ თეატრში. სპეციალური საჭიროების ბავშვების თეატრალური სტუდია დაარსდა 2009 წლის ნოემბერში. [1] სტუდია მონაწილეობდა აზერბაიჯანში შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე ბავშვთა და ახალგაზრდობის თანამედროვე სპექტაკლების მე-4 ეროვნულ ფესტივალზე და შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა მეორე საერთაშორისო ახალგაზრდულ ფესტივალზე მოსკოვში და მათ მიენიჭათ დიპლომები.

ბაქოს ბავშვთა თეატრი მუშაობდა ზღვისპირა ეროვნული პარკის შენობაში 2008 წლის 23 მაისამდე. 2008 წლის 24 მაისიდან 2013 წლის 31 მარტამდე თეატრი განთავსდა სარაბსკის სახელობის კულტურის სახლში. 2013 წლიდან ბაქოს ბავშვთა თეატრი ფუნქციონირებს ქარაჩუხურის დასახლებაში, აბასოვის სახელობის კულტურის სახლში.

ფესტივალები
ბაქოს ბავშვთა თეატრმა მონაწილეობა მიიღო ფაჯრის 34-ე საერთაშორისო თეატრალურ ფესტივალში, რომელიც ჩატარდა 2016 წლის 21 იანვრიდან - 1 თებერვლამდე ირანში . [[თურქეთი|თურქეთში] [[სინოპი|სინოპის]] თეატრალურ ფესტივალზე ჯგუფმა შეასრულა სპექტაკლი „ქანდაკება“ .

ბაქოს ბავშვთა თეატრმა მოაწყო ეროვნული და საერთაშორისო ფესტივალები, მათ შორის „ჩვენი თეატრის“ ფესტივალი აზერბაიჯანის თეატრის მუშაკთა კავშირთან და თურქეთის ხალხთა თეატრის თურქ შემსრულებლებთან ერთად .

ბაქოს ბავშვთა თეატრი ასევე თანამშრომლობს საერთაშორისო ორგანიზაციებთან, როგორიცაა [[წითელი ჯვრის საერთაშორისო კომიტეტი]] და [[ევროსაბჭო|ევროსაბჭოს]] ოფისთან.

დღემდე, თეატრმა შექმნა 100-მდე თაეტრალური-მხატვრული წარმოდგენა. ერთ-ერთი გამორჩეული სპექტაკლია „ჰუმაის ოცნება“, რომელიც დაფუძნებულია ელჩინ აფანდიევის შემოქმედებაზე, განკუთვნილია არის 3-7 წლის ბავშვებისთვის.

აღნიშნული სპექტაკლი ეხება, ბავშვის ცხოვრებას, რომელიც მუდამ ცუდად იქცევა თავის სათამაშოებთან, ჰუმეი ხედავს სათამაშოებს თავის ოცნებაში. ისინი მასთან არ თამაშობენ, სჯიან. ჯადოსნურ სამყაროში აღორძინებული სათამაშოები მოუწოდებენ დაეხმარონ ამ ჯადოსნური სამყაროს ბრძანებელს. მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ცდილობენ დააწყნარონ ის, სათამაშოები აპროტესტებენ. ჰუმა ჰპირდება, რომ არ დააზარალებს მის სათამაშოებს. წარმოდგენა დაახლოებით 45 წუთს გრძელდება.
ბაზრის მოედანი (ბაქო)

ბაზრის მოედანი (აზერბ. ) — - საუკუნეების ისტორიული და არქიტექტურული კომპლექსი ბაქოში, ისტორიულ რაიონში, იჩერი-შეჰერში. 2000 წლის დეკემბერში იგი, როგორც ბაქოს უძველესი ნაწილი, რომელიც მოიცავს შირვანშაჰების სასახლესა და ქალწულის კოშკს, გახდა პირველი ობიექტი მთელი აზერბაიჯანის მასშტაბით, რომელიც იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა.

ბაზრის მოედანი დარეგისტრირდა, როგორც ეროვნული არქიტექტურული ძეგლი, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 2001 წლის 2 აგვისტოს №132 გადაწყვეტილებით.

ძველი ქალაქის მონუმენტთა ძირითადი ნაწილი საუკუნის ბოლო წლებით თარიღდება.

ისტორია
ბაზრის მოედანი მითითებულია ბაქოს ძველ გეგმებზე და აღმოაჩინეს 1964 წელს არქეოლოგიური გათხრების დროს .

კომპლექსი აღმოაჩინეს არქეოლოგიური გათხრების დროს, რომელიც ჩატარდა 1964 წელს ქალწულის კოშკის ჩრდილოეთ მხარეს. არქეოლოგიური გათხრების შედეგად თითქმის სრულად გამოვლინდა მოედნის ზოგადი მონაკვეთი. 1964 წლის აღდგენითი პროექტის თანახმად, შამილ ფატულაევის ხელმძღვანელობით, რესტავრირებული იქნა მოედანი გეგმა და მოეწყო მოედანი. ერთ-ერთი შენობა მათ შორის არის ის, რომელიც ეყრდნობა ქვის სვეტებს ერთი ვერტიკალური ბლოკიდან, ფუძითა და კაპიტალით.

სამხრეთ მხარეს, მოედანი დაიხურა ასიმეტრიული კომპოზიციის მეჩეთით. 1806 წელს რუსეთის ჯარების მიერ ბაქოს აღების შემდეგ, მეჩეთი ეკლესიად გადაკეთდა. საბჭოთა პერიოდში მეჩეთი და ეკლესია დაანგრიეს.

არქეოლოგიური გამოკვლევების შედეგად ასევე გამოვლენილია 52 საფლავი, რომელთა ნაწილი ორჯერ დაკრძალეს. ნაპოვნი საფლავის ქვები ვერძის, სტელებისა და მოჩუქურთმებული დეკორაციების ქვის ქანდაკებებს ჰგავს.

ეზოს შუა ნაწილში, საფლავების მახლობლად, ცილინდრული ჭა და გარკვეულ მანძილზე, სამხრეთ-აღმოსავლეთ მხარეს, დიდი რვაქიმიანი სვეტი აღმოაჩინეს. სვეტი სამსართულიან შენობარ დგას, რომელიც ქვით იყო ნაგები. მისი სიმაღლეა 1,31 მეტრი და სისქე 48 სანტიმეტრი.

ამჟამად ბაზრის მოედანზე განთავსებულია მუზეუმი ღიაა საზოგადოებისთვის.

აღნიშნულ ბაზრის მოედანზე გადაღებულია ცნობილი აზერბაიჯანული და საბჭოური ფილმების ნაწილები გადაიღეს. მათ შორის არის „ბრილიანტის ხელი“ და „ადამიანი ამფიბია“.

ბაზრის მოედნის ტერიტორიის ირგვლივ რუსების ჩამოსვლის შემდეგ ძველი ქალაქის ტრადიციული არქიტექტურული სახე შეიცვალა. საუკუნეში და საუკუნის დასაწყისში მრავალი ევროპული შენობები აშენდა, ბაროკოსა და გოთური სტილის.
ქურთულ-სომხური ურთიერთობები

სომხურ-ქურთული ურთიერთობები აღნიშნავს ისტორიულ ურთიერთობებს ქუთებსა და სომხებს შორის.

ქურთები ანტიკური სომხეთის შემადგენლობაში
ანტიკური გორდუენე, რომელეიც ნაწილობრივ შეესაბამება თანამედროვე ქურთისტანის გეოგრაფიულ მდებარეობას, ორჯერ იყო სომხეთის სამეფოს შემადგენლობაში. პირველად გორდუენე სომხეთის ვასალი სახელმწიფო გახდა საუკუნეში. შემდეგში გორდუენე რომის რესპუბლიკის შემადგენლობაში შევიდა და რომაელთა დაქვემდებარებაში 4 საუკუნის მანძილზე იყო. გვიან საუკუნეში (384 წელი) გორდუენე კიდევ ერთხელ გახდა სომხეთის ნაწილი. ეს ტერიტორია დღევანდელ ქურთისტანთან შედარებით უფრო პატარა ტერიტორიას მოიცავდა და უმეტესწილად ვანის ტბისა და დიარბაქირის ირგვლივ იყო კონცენტრირებული.

სომხები გორდუენეს მკვიდრებს მოიხსენიებდნენ როგორც ქორდუქი. სახელწოდება ძველ ბერძნულ დოკუმენტებშია დაფიქსირებული, მათ შორის ქსენოფონტის ნაშრომში, სადაც ჰელენიზებული ფორმა -ია გამოყენებული. სტრაბონის თანახმად, გორდუენეს რეგიონი , ასევე გორდუენეს მთები დიარბაქირსა და მუშს შორის მდებარეობდა. ბერძნული ტერმინი სიტყვებიდან - გული და - - მფლობელები წარმოდგება. ზოგიერთ ისტორიული ჩანაწერისა და თანამედროვე სწავლულთა მიხედვით, სახელთა მსგავსების მიუხედავად ქურთებს არ აღნიშნავდა.

გორდუენეს გარდა სომხეთის სამეფოს შემადგენლობაში შედიოდა მოკიც, რომელიც დღევანდელი ბაჰჩესარაის ადგილას მდებარეობდა და დღეისთვის ქურთებითაა დასახლებული.

ქურთები სომხეთში
სტალინიზმის პერიოდში, 1937 წელს ეთნიკური წმენდის დროს სომეხი ქურთები იძულებითი მიგრაციის მსხვერპლი გახდნენ.

საბჭოთა ეპოქა
ქურთული კულტურა სომხეთში 1980-იან წლებში აყვავდა, როდესაც ქურთებს სახელმწიფოს მხრიდან კულტურული მხარდაჭერა ჰქონდა. ერევანში ფუნქციონირებდა ქურთული რადიო სადგურიც. თანამედროვე ქურთული ლიტერატურისა და კულტურის პიონერები ძირითადად ეზიდები იყვნენ, რომლებიც სომხეთში თურქეთიდან მიგრირდნენ. ამ პერიოდის ცნობილი ქურთი მწერლები იყვნენ: ქაზიმე ელილი, ამინე ევდალი, კანატ კურდო, არაბ შამილოვი და ჯალილე ჯალილი. ერევანში გამოცემული გაზეთი ერთ-ერთი უძველესი ქურთული გაზეთი იყო. გაზეთი სომხეთის კომუნისტური პარტიის ქურთული ნაწილის მთავარი ორგანოა. სომეხი საზოგადო მოღვაწეების ნაშრომების დიდი ნაწილი ქურთულ ენაზე თარგმნეს ჩ. ჩელილმა, ჰ. ჩინდიმ, ე. ევდალმა, ქ. მურადმა, ნ. ესედმა და თ. მურადმა. პირველი ქურთული რომანი შამილოვმა დაწერა 1935 წელს. ერთ-ერთი პირველი ქურთული გაზეთი სომხეთის დედაქალაქში გამოიცა. გაზეთს , (ქურთულად - ახალი გზა) ერქვა. მალე კიდევ ერთი ქურთული გაზეთი, ბოტანი ორ კვირაში ერთხელ გამოიცემოდა.

სომხური რადიო სადგური (ერევნის ხმა) დღის განმავლობაში ერთი საათით ქურთულად გადასცემს პროგრამებს, რომლებშიც სამხრეთ-აღმოსავლეთ თურქეთის ეთნიკური ქურთების საზოგადოებაა აღწერილი. აშშ-ის ადამიანის უფლებათა სახელმწიფო დეპარტამენტის 2007 წლის მოხსენებაში აღნიშნულია: „როგორც წინა წლებში, იეზიდი ლიდერები პოლიციის ან ადგილობრივი მოხელეების მიერ ქურთების დისკრიმინაციის შესახებ უკმაყოფილებას არ გამოთქვამენ“. იეზიდი ბავშვების დიდი ნაწილი სკოლებში არ დადის, როგორც სიღარიბის, ისე მათ მშობლიურ ენაზე მოლაპარაკე მასწავლებლების ნაკლებობის გამო. აღსანიშნავია, რომ პირველი იეზიდური სკოლა სომხეთში 1920 წელს გაიხსნა..

2019 წლის 30 სექტემბერს მსოფლიოს უდიდესი ეზიდური ტაძარი სომხეთში, სოფელ აკნალიჩში გაიხსნა.
სტეფანია ბელგიელი

სტეფანია ბელგიელი (, ; დ. 21 მაისი, 1864, ბრიუსელი, ბელგია — გ. 23 აგვისტო, 1945, პანონჰალმა, უნგრეთი) — საქსენ-კობურგ-გოთას დინასტიის წარმომადგენელი. ბელგიის მეფე ლეოპოლდ -ისა და დედოფალ მარია ჰენრიეტა ავსტრიელის ქალიშვილი. ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის კრონპრინც რუდოლფის ერთადერთი მეუღლე. იმპერატორ ფრანც იოზეფ -ის რძალი.

ბიოგრაფია
პრინცესა სტეფანია დაიბადა 1864 წლის 21 მაისს ბრიუსელში. იგი იყო ბელგიის მეფე ლეოპოლდ -ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ მარია ჰენრიეტა ავსტრიელის შუათანა ქალიშვილი. მამის მხრიდან იგი ბელგიის მეფე ლეოპოლდ -ის შვილიშვილი, საფრანგეთის მეფე ლუი ფილიპ -ის შვილიშვილი და დიდი ბრიტანეთის დედოფალ ვიქტორიას ბიძაშვილი იყო, ხოლო დედის მხრიდან საღვთო რომის იმპერატორ ლეოპოლდ -ის შვილიშვილი და ესპანეთის დედოფალ მარია კრისტინას მამიდაშვილი იყო.

1880 წლიდან ლეოპოლდ -მ სტეფანიას ქორწინებასთან დაკავშირებული მოლაპარაკებები წამოიწყო. მას სურდა, რომ იგი ავსტრია-უნგრეთის იმპერატორ ფრანც იოზეფ -ის ერთადერთ ვაჟზე, რუდოლფზე დაექორწინებინა. იმავე წლის 5 მარტს კრონპრინცი რუდოლფი ჩავიდა ბრიუსელში. შეიძლება ითქვას, რომ ამ პერიოდის ევროპაში კათოლიკე პრინცესების დეფიციტი იყო, რის გამოც რუდოლფს დიდი არჩევანი არც ჰქონია, თანაც მან დედას მისწერა, რომ სტეფანია „მშვენიერი, კარგი და ჭკვიანია“. ორმხრივ სიმპათიას მალევე მოჰყვა ნიშნობაც, 1881 წლის 10 მაისს კი ვენაში სტეფანია და რუდოლფი დაქორწინდნენ კიდეც. მათ ქორწინებას დაესწრნენ არა მხოლოდ ავსტრიისა და ბელგიის სამეფო ოჯახის წევრები, არამედ დიდი ბრიტანეთის მეფე ედუარდ და გერმანიის იმპერატორი ვილჰელმ -ც.

სტეფანიამ თავისი ერთადერთი შვილი 1883 წლის 2 სექტემბერს გააჩინა და მას ორივე ბებიის პატივსაცემად ელიზაბეთ მარია დაარქვეს. ამის შემდეგ მასსა და რუდოლფს შორის დაიწყო გაუცხოება. სულ მალე მათი ქორწინება წმინდა წყლის ფორმალობად იქცა და მეტიც, კრონპრინცმა რომის პაპს მიმართა განქორწინების თხოვნით, თუმცა მამის ბრძანებით თხოვნა უკან გამოიწვია.

1889 წელს რუდოლფმა თავის 17 წლის საყვარელ მარიასთან ერთად მაიერლინგის სანადირო სახლში თავი მოიკლა. თერთმეტწლიანი ქვრივობის შემდეგ, 1900 წლის 22 მარტს მირამარში მეორედ დაქორწინდა უნგრელ დიდგვაროვანზე, ლონილაი დე ნაგი-ლონიის მთავარ ელემერზე. ამის შემდეგ მან დატოვა ვენის საიმპერატორო კარი და ქმართან ერთად უნგრეთში გადასახლდა, სადაც გაატარა დარჩენილი ცხოვრება. მიუხედავად იმისა, რომ ახალ მეუღლესთან შვილები არ ჰყოლია, მათ ბედნიერი ქორწინება ჰქონდათ. 1937 წელს მან გამოაქვეყნა თავისი მემუარები, სახელად „მე იმპერატრიცა უნდა ვყოფილიყავი“, რომელიც განსაკუთრებული პოპულარობით ავსტრიაში სარგებლობდა.

პრინცესა სტეფანიას არცერთი მსოფლიო ომის დროს არ დაუტოვებია უნგრეთი. იგი სწორედ აქ, 1945 წლის 23 აგვისტოს გარდაიცვალა, 81 წლის ასაკში.

წინაპრები
მოლდოვის ფეხბურთის ფედერაცია

მოლდოვის ფეხბურთის ფედერაცია — ფეხბურთის მმართველი ორგანო ლატვიაში. დაარსდა 1990 წელს. ფიფაში გაწევრიანდა 1994 წელს, ხოლო უეფა-ში 1993 წელს. არის მოლდოვის ყველა საფეხურის საფეხბურთო ჩემპიონატის, მოლდოვის თასისა და მოლდოვის სუპერთასის ორგანიზატორი. მისი ორგანიზებით იმართება მოლდოვის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები.
ჩეჩნეთის ველური ბუნება

ჩეჩნეთის ველური ბუნება — ფლორისა და ფაუნის მთელი რიგი, რომელიც გვხვდება ჩეჩნეთის რესპუბლიკაში, რუსეთში.

ჩეჩნეთის ველური ბუნება აისახება მისი სხვადასხვა ტოპოგრაფიული და კლიმატური პირობებით, სამხრეთით - დიდი კავკასიონით, დასავლეთით და აღმოსავლეთით მდინარეების თერეგსა და სუნზას ხეობებით, ხოლო სტეპებით ჩრდილოეთში. ჩეჩნეთში კეზენოიამის ტბა დაღესტნის საზღვართან ახლოს მდებარეობს სადაც, ბინადრობენ პლანქტონებიც. სალმო ეზენამი, კალმახის იშვიათი სახეობა, რომელიც ახლა კრიტიკულად გადაშენების პირას იმყოფება ევროპული კვანძის შემოჭრის გამო, მხოლოდ ამ ტბის მკვიდრია და ამიტომ კეზენოიამის ტბის ენდემია.

ჩეჩნეთის დაახლოებით ოცი პროცენტი დაფარულია წიფლის, არყის, რცხილისა და მუხის ტყეებით. ჩრდილოეთით მდებარეობს უდაბნო და ნახევარ- უდაბნო. თერგის მარცხენა სანაპიროზე გაშენებულია  გარეული ხილი, კენკროვანი ბუჩქები, სამკურნალო მცენარეები და სოკოები. ფოთლოვანი ტყეები გავრცელებულია 1800-დან 2000 მეტრის სიმაღლეზე (5,900 -6,600 ფუტი), ხოლო სუბალპური და ალპური მდელოები უფრო მაღალ სიმაღლეებზე. თერგ – კუმას დაბლობში დაახლოებით 50 სახეობის ძუძუმწოვარი და 150 ტიპის ფრინველი ბინადრობს.

გეოგრაფია
ჩეჩნეთის რელიეფი აშკარად გამოირჩევა ოთხი ზონით - ჩრდილოეთის დაბლობებით, ტერეკ ზანზუას ქედებით, ჩეჩნეთის დაბლობებით და კავკასიის მთებით.

ძირითადი მდინარეები, რომლებიც ქვეყანაში გაედინაება არის: თერგი, სუნჟა, არგუნი და ასა, რომლებიც მყინვარებში წარმოიქმნებიან. მდინარეები თერგი და სუნჟა გაედინება ქვეყნის მასშტაბით დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ და ქმნის ფართო ხეობებს, რომლებიც ქმნიან ქვეყნის წინა რეგიონს.

ყველაზე მაღალი მთა არის ტებულოსმთა, რომლის სიმაღლეა 14,741 ფუტი (4,493 მეტრი). ნოღაის სტეპის ტალღოვანი ვაკეები ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს.

დაცული ტერიტორიები
ჩეჩნეთს აქვს მთელი რიგი დაცული ტერიტორიები, რომეთა ფართობიც 12,000-დან 100,000 ჰა-მდე მერყეობს. ეჩნეთის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ნაკრძალია შატოის ნაკრძალი, რომელიც მოიცავს 20 000 ჰექტარზე მეტ განთავსებულ ტყეს. ნაკრძალი ბედენოს ნაკრძალს უერთდება.  დომინირებული მცენარეულობა შედგება ძვირფასი ხეებისა და კენკროვანი ბუჩქებისგან, თხილის ხეებისგან, სამკურნალო მცენარეებისგან და ასევე სოკოებისაგან.

სხვა ნაკრძალებში შედის ურუს-მარტანის, შალისა და არგუნის ნაკრძალები.

ფლორა
ქვეყანაში მცენარეულობა შედგება ნოღაის სტეპის ნახევრად უდაბნოს მცენარეებისგან. ბუმბულის ბალახის სტეპისა და წაბლის სახეობები გვხვდება შავმიწა ნიადაგებში და მდინარე თერგისა და მდინარე სუნჟას რაიონებში. მთის კალთები შეფენილია წიფლნარით, რცხილნარითა და მუხისგან ფართოფოთლოვანი მკვრივი ტყეებით. 6500 ფუტის ზემოთ, მცენარეულობის ტიპი იცვლება წიწვოვანი ტყეებით, რაც ალპურ მდელოებამდე აღწევს. ქვეყანაში მცენარეთა სხვა სახეობები ფიჭვი, ვაშლი, ალუბალი, მსხალი, კენკრა, გარეული მარწყვი და მრავალი სხვა.

ფაუნა
ჩეჩნეთში დაფიქსირებულ სახეობებს მიეკუთვნება მურა დათვი (500), მგელი (1100), ევრაზიული ფოცხვერი (რამდენიმე), მელა (1300), ჯაყელი (1200), აღმოსავლეთ კავკასიის ტურა, ევროპული გარეული კატები, ჯიხვი, შველი, გარეული ღორი, წავები, ენოტები, კვერნა, კურდღლები, მოლები, ერმინები და ბალახის გველები.

ფრინველები
ჩეჩნეთში დაფიქსირებულია ფრინველის 242 სახეობა, რომელთაგან სამი (წითელწვერა ბატი, თეთრფრთიანი და შავი ლაქი) არიან ენდემური სახლის ფრინველები, 10 არის გლობალური საფრთხის წინაშე მყოფი.