iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გვირგვინი (ბოტანიკა)

გვირგვინი — ორმაგი ყვავილსაფრის ფოთლების (ფურცლების) შიგნითა წრე,

შეფერილია უჯრედის წვენში გახსნილი პიგმენტებით (ანთოციანებითა და ფლავონებით). გვირგვინის ბიოლოგიური როლი მდგომარეობს შემდეგში: იგი ყვავილს მეტად მიმზიდველს ხდის იმ მწერებისათვის, რომლებიც ახორციელებენ ჯვარედინ დამტვერვას; აგრეთვე, იცავს მტვრიანებსა და ბუტკოს. ევოლუციის პროცესში გვირგვინი განვითარდა სამტვერედაკარგული სახეცვლილი მტვრიანებისაგან, ან (იშვიათად) ზედა ფოთლებისაგან. გვირგვინთა მრავალფეროვნებას ფორმის, აგებულების დეტალების, შეფერილობისა და მისთანათა მხრივ მნიშვნელობა აქვს მცენარეთა სისტემატიკაში.

არანორმალურად განვითარებული გვირგვინის ფურცლების მქონე ყვავილებს ქუჩქუჩა ეწოდება. ასეთებია ბაიასებრთა, მიხაკისებრთა, ვარდისებრთა და რთულყვავილოვანთა ოჯახების წარმომადგენლები — გეორგინა, ასტრა, მიხაკი, ვარდი, ტიტა, ზაფრანა და სხვ.
სქელი ბილწა სოკო

სქელი ბილწა სოკო  — ამანიტას გვარის სოკო ამანიტასებრთა ოჯახისა. გავრცელების არეალი მოიცავს ჩრდილოეთ ამერიკას, ჩრდილოეთ აფრიკას, ევროპას, აზიასა და ავსტრალიას. იზრდება წიწვოვან, იაშვიათად ფოთლოვან ტყეებში, ზაფხულიდან შემოდგომამდე. გამოუცდელ მესოკოვეს იგი შესაძლოა აერიოს მისივე გვარის შხამიან სოკოებში, მაგალითად, როგორიცაა თავჭედილა.

სოკო პირველად აღწერა შვედმა მიკოლოგმა ელიას მაგნუს ფრისმა 1821 წელს როგორც . მიმდინარე ბინომიალური სახელწოდება მიანიჭა ფრანგმა სტატისტიკოსმა და მიკოლოგმა ლუი ადოლფ ბერტილონიმ 1866 წელს.

აღწერა
ქუდის დიამეტრი — 6-10 (15) სმ, ნახევარსფეროსებრი, შემდეგ გაშლილი, ბოჭკოვანი კიდეებით. ნესტიან ამინდში ლორწოვანია, მშრალ ამინდში — აბრეშუმისებრ-ბოჭკოვანი, მონაცრისფრო ან მურა, ცენტრში უფრო მუქი. ნორჩობაში დაფარულია კერძო საბურველით, შემდეგ რჩება წვრილი რუხი ქერცლისებრი ნაფლეთების სახით, რომელიც ადვილად სცილდება.

ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, ფირფიტები ხშირი, სუსტად შეზრდილი ფეხთან, თეთრი ფერის.

ფეხის სიგრძე — 5-12 (15) სმ, სიგანე — 1,5-2 (3) სმ, ცილინდრული, ძირში ბოლქვისებურად გასქელებული. თეთრი ან ნაცრისფერი. ახასიათებს თეთრი ზოლიანი საყელო. ზედაპირი საყელოს ქვემოთ ქერცლოვანია, ძირში განვითარებული აქვს ნაცრისფერი ფიფქოვანი ვოლვა.

რბილობი — თეთრი, განსაკუთრებული სუნის გარეშე. ნორჩობაში ახასიათებს ანისის სუსტი სუნი, გადაბერებულ ეგზემპლარებს — ბოლოკის სუნი, ზოგჯერ ბოლოკის გემო.

სპორების მტვერი — თეთრი, სპორები — 7,5-11×5,5-8 მკმ, ელიფსისებრი, ამილოიდური.

გავრცელება და ეკოლოგია
გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპას, აზიას, ჩრდილოეთ ამერიკას, ჩრდილოეთ აფრიკასა და ავსტრალიას. აგრეთვე გვხვდება ახალ ზელანდიაში.

იზრდება ჯგუფებად წიწვოვან, იაშვიათად ფოთლოვან ტყეებში, ასევე პარკებში. მიკორიზას ქმნის სოჭთან, ნაძვთან, ფიჭვთან, წიფელთან და მუხასთან.

სეზონი — ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

კვებითი ღირებულები
დაბალი ხარისხის საჭმელ სოკოდ ითვლება. შესაძლოა შეიცავდეს ჰემოლიზინებს — ნივთიერებები, რომლებიც შლიან ერითროციტებს. ამიტომაც მოხმარებამდე აუცილებელია სოკოს თერმულად დამუშავება, რათა არ გამოიწვიოს მოწამვლა.

ზოგიერთი სახელმძღვანელო გამოუცდელ მესოკოვეებს ურჩევს თავი შეიკავონ მისი შეგროვებისაგან, რადგანაც მეტად წააგავს მისივე გვარის რამდენიმე შხამიან წარმომადგენელს, მაგალითად, როგორიცაა თავჭედილა.

სამეცნიერო სინონიმები

გალერეა
ნგუენ სუან ფუკი

ნგუენ სუან ფუკი (დ. 20 ივლისი, 1954) — ვიეტნამელი პოლიტიკოსი. 2021 წლის 5 აპრილიდან 2023 წლის 17 იანვრამდე ვიეტნამის პრეზიდენტი. 2016 წლის 7 აპრილიდან 2021 წლის 5 აპრილამდე ვიეტნამის პრემიერ-მინისტრი.

ფუკი 1982 წლიდან არის ვიეტნამის კომუნისტური პარტიის წევრი. 2007-2011 წლებში იყო მთავრობის აპარატის ხელმძღვანელი. 2011-2016 წლებში – პრემიერ-მინისტრის მოადგილე (მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე). ფუკი იყო რიგით მეორე ნომერი წევრი მე-13 პოლიტბიუროზე და მესამე — მე-12 პოლიტბიუროზე. ფუკი არის ეროვნული ასამბლეის წევრი. მუშაობდა მე-11, მე-12, მე-13 და მე-14 მოწვევის ეროვნულ ასამბლეაში. 1973-1978 წლებში ფუკი სწავლობდა ბიზნეს მენეჯმენტს ჰანოის უნივერსიტეტში, რის შემდეგაც სწავლობდა ადმინისტრაციულ მენეჯმენტს ვიეტნამის ეროვნულ ადმინისტრაციულ აკადემიაში. გარდა ამისა დამთავრებული აქვს სინგაპურის ეროვნული უნივერსიტეტი. ჰყავს მეუღლე და ერთი შვილი.

2023 წლის 17 იანვარს გადადგა ვიეტნამის პრეზიდენტის თანამდებობიდან და წავიდა პოლიტიკიდან, მიზეზად დაასახელა პასუხისმგებლობა მთავრობაში მომხდარ რამდენიმე ბოლო სკანდალზე.
ანატოლი ლებედი

ანატოლი ვიაჩესლავის ძე ლებედი (; დ. 10 მაისი, 1963, ვალგა, ესტონეთის სსრ, სსრკ — გ. 27 აპრილი, 2012, მოსკოვი, რუსეთი) — რუსეთის ფედერაციის 45-ე ცალკეული გვარდიის სპეციალური დანიშნულების ბრიგადის ოფიცერი, რუსეთის საჰაერო-სადესანტო ჯარების სპეციალური დანიშნულების ფორმირების გვარდიის პოლკოვნიკი, რუსეთის ფედერაციის გმირი (2005), ხარისხის წმინდა გიორგის ორდენის კავალერი (2008).

ბოგრაფია
ანატოლი ლებედი 1963 წლის 10 მაისს, დაიბადა ქალაქ ვალგაში, ესტონეთის სსრ, სსრკ. ანატოლის მამა, ვიაჩესლავ ლებედი, მეორე მსოფლიო ომში მონაწილეობდა. მსახურობდა სსრკ-ს ჩრდილოეთის ფლოტში, სტალინგრადის ბრძოლის პერიოდში — სსრკ-ს საზღვაო ქვეით ჯარში მსახურობდა. სწორედ, მამამისის სამხედრო წარსულმა უბიძგა ანტოლი ლებედს ჯარში სამსახურის დაწყება.

კოხტლა-იავაში, № 11 პროფესიულ სასწავლებელში, ანატოლი აქტიურად ვარჯიშობდა პარაშუტით ხტომაში. № 11 პროფსასწავლებლის დამთავრებისას, ანატოლი ლებედმა 300 პარაშუტით ხტომა განახარციელა. მან ბორისოგელის ფრენის სკოლაში ვერ ჩააბარა, მაგრამ ლებედმა იხვესის მექანიკურ-სარემონტო ქარხანაში ზეინკალ–შემკეთებლად დაიწყო მუშაობა, საიდანაც 1981 წელს, სამხედრო სამსახურში გაიწვიეს. მან ფიცი დადო საჰაერო-სადესანტო ძალების 44-ე საწვრთნელ დივიზიაში, რომელიც განლაგებული იყო სოფელ გაიჟუნაიში, ლიტვის სსრ-ში. მსახურობდა რაზმის მეთაურად - 57-ე ცალკეულ საჰაერო სადესანტო-შემტევი ბრიგადის საბრძოლო მანქანების მეთაურად, სოფელ აქტოგაიში, ყაზახეთის სსრ-ს თალდიყორღანის ოლქში. 1986 წელს დაამთავრა ლომონოსოვის სამხერდრო ავიაციურ-ტექნიკური სასწავლებელი ლეიტენანტის წოდებით. ანატოლი ლებედი ბაიკალისპირეთის სამხედრო ოლქში, გამწესებულ იქნა 307-ე ვერტმფრენთა პოლკში, თუმცა მალევე გადაყვანილ იქნა თურქესტანის სამხედრო ოლქში, სადაც ნახევარი წლის განმავლობაში, ავღანეთის სპეციფიკურ კლიმატურ პიობებში სამხედრო ამოცანების შესასრულებლად ამზადებდნენ. 1987 წლის 25 აპრილიდან ის ავღანეთის ომში მონაწილეობდა, მე-40 გაერთიანებული არმიის საჰაერო ძალების 239-ე ცალკეული ვერტმფრენის ასეულის შემადგენლობაში.

1994 წელს ის გადადგა და რეზერვში ირიცხებოდა, მუშაობდა მოსკოვის რეგიონში, ავღანეთის ვეტერანების ფონდში.

1995 წელს, ანატოლი ლებედი ბალკანეთში სერბების მხარდასაჭერად, საბრძოლვევად მოხალისედ წავიდა, თუმცა ცხოვრების ამ მონაკვეთზე ის არ საუბრობდა.

1999 წელს, კონტრტერორისტული ოპერაციის სახელით დაღესტნის ომში მონაწილეობდა. ის მილიციის გაერთიანებულ რაზმის შემადგენლობაში შევიდა.
როდეაც სამხედრო მოქმედებებმა ჩეჩნეთის ტერიტორიაზე გადაინაცვლა, ანატოლი ლებედი მოსკოვში დაბრუნდა და თავდაცვის სამინისტროსთან კონტრაქტი დადო, რომლის შემდეგ უფროსი ლეიტენანტის წოდებით, ისევ დაბრუნდა საომრად.

2008 წელს, მონაწილეობა მიიღო რუსეთ-საქართველოს ომში აფხაზეთის მიმართულებით. იმ სამხედრო შენაერთის შემადგენლობაში იყო, რომელმაც ქალაქ ფოთის სამხედრო-საზღვაო ბაზა ხელში ჩაიგდო და საქართველოს სამხედრო-საზღვაო ძალების კატარღები ჩაძირა. სამხედრო ამოცანის წარმატებულად შესრულებისთვის, ხარისხის წმინდა გიორგის ორდენის კავალერი გახდა.

დაღუპვა
2012 წლის 27 აპრილს, ანატოლი ლებედი, მოსკოვში, სოკოლნიკის პარკის შესასვლელთან ავტოსაგზაო შემთხვევაში მოჰყვა. მან მოტოციკლზე მართვა დაკარგა და ბორდიურს დაეჯახა. მიღებული ტრამვებით ის ადგილზე გარდაიცვალა. დაკრძალულია მოსკოვში, პრეობრაჟენსკის სასაფალოს გმირთა ხეივანზე.
ვო თჰი ან სუანი

ვო თჰი ან სუანი (; 8 იანვარი, 1970) — ვიეტნამელი ქალი პოლიტიკოსი. ვიეტნამის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის წევრი, ვიეტნამის სოციალისტური რესპუბლიკის ვიცე-პრეზიდენტი 2021 წლის 6 აპრილიდან. 1945 წლის შემდეგ ვო თჰი ან სუანი ყველაზე ახალგაზრდა ვიცე-პრეზიდენტია. ვიეტნამის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი 2023 წლის 18 იანვრიდან 2 მარტამდე, ნგუენ სუან ფუკის გადადგომის შემდეგ.

ვიცე-პრეზიდენტად აირჩია ეროვნულმა ასამბლეამ და მიიღო ხმების 93,13 %.
მძვინვარებდა შავი ზღვა

„მძვინვარებდა შავი ზღვა“  — 1914 წელს, აჰმედ ჯავადის მიერ ქალაქ განჯაში დაწერილი ლექსის მიხედვით, 1918 წელს, აზერბაიჯანელი კომპოზიტორის, უზეირ ჰაჯიბეკოვის მიერ შექმნილი სიმღერა, რომელიც განსაკუთრებით პოპულარულია აზერბაიჯანსა და თურქეთში. აზერბაიჯანში გამორჩეულად უყვართ ადგილობრივი დამსახურებული არტისტის აზერინას მიერ შესრულებულის ვერსია.

შექმნის ისტორია
ლექსი, „მძვინვარებდა შავი ზღვა“, აზერბაიჯანელმა პოეტმა აჰმედ ჯავადიმა, 1914 წლის დეკემბერში დაწერა, პირველ მსოფლიო ომში ოსმალეთის მონაწილეობით აღშფოთებულმა. 1918 წელს, აზერბაიჯანელმა კომპოზიტორმა უზეირ გაჯიბეკოვმა, ამ ლექსისთვის შექმნა მუსიკა. 1920 წლიდან აზერბაიჯანში სიმღერა აკრძალული იყო, რაც სიმღერის თითქმის დავიწყება გამოიწვია.

1990 წელს, სტამბოლის ტექნიკური უნივერსიტეტის ლექტორმა, სულეიმან შენელმა, რომელიც აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიაში სტაჟირებას გადიოდა, ამ სიმღერის შესახებ ინფორმაცია ჰაჯიბეკოვის მემორიალურ სახლ-მუზეუმს შეატყობინა. დიდი პაუზის შემდეგ, 1993 წლის 10 მარტს, ბაქოში არსებულ რესპუბლიკის სასახლეში სიმღერამ კვლავ გაიჟღერა აზერბაიჯანის საზოგადოების წინაშე, რაც აჰმედ ჯავადის 100 წლისთავისადმი მიძღვნილ საიუბილეო საღამოზე შედგა.
ალბანელები მონტენეგროში

ალბანელები მონტენეგროში (, მონტ. ) — ეთნიკური ჯგუფი მონტენეგროში, რომლის წარმომადგენლებიც ალბანური წარმოშობის არიან. ისინი მონტენეგროს მთლიანი მოსახლეობის 4.91%-ს შეადგენენ. ალბანელები მონტენეგროში ყველაზე დიდი არასლავური ეთნიკური ჯგუფია.

ალბანელები ძირითადად ცხოვრობენ სამხრეთ-აღმოსავლეთ და აღმოსავლეთ მონტენეგროში ალბანეთთან საზღვრის გასწვრივ შემდეგ ადგილებში: ულცინის მუნიციპალიტეტი (მთლიანი მოსახლეობის 71%), ტუზის მუნიციპალიტეტი (68%), გუსინიეს მუნიციპალიტეტი(40%), პლავის მუნიციპალიტეტი (19%), ბარის მუნიციპალიტეტი (6%), პოდგორიცის მუნიციპალიტეტი (5%) და როჟაიეს მუნიციპალიტეტი (5%).

მონტენეგროს ქალაქებიდან ყველაზე მეტი ალბანელი ულცინში ცხოვრობს. სწორედ აქ მდებარეობს ალბანეთის ეროვნული საბჭოს შტაბი.

გეოგრაფია
მონტენეგროში ალბანელები ძირითადად ცხოვრობენ ალბანეთ-მონტენეგროს საზღვრის გასწვრივ, იმ ადგილებში, რომლებიც მონტენეგროში გაერთიანდა ბერლინის კონგრესისა (1878) და ბალკანეთის ომების (1912-13) შემდეგ. ხმელთაშუა ზღვის გასწვრივ, ბარისა და ულცინის მუნიციპალიტეტებში მცხოვრები ალბანელები აქ ვენეციური ალბანეთის პერიოდში დასახლდნენ. ალბანეთის ისტორიული რეგიონები მდებარეობს ტრანსსასაზღვრო მაღალმთიან რეგიონში მალესიაში, ტუზის მუნიციპალიტეტში, მონტენეგროს დედაქალაქ პოდგორიცას სამხრეთით. აღმოსავლეთ და ჩრდილო–აღმოსავლეთ მონტენეგროში ალბანელები ცხოვრობენ პლავისა და გუსინიეს მუნიციპალიტეტებში, მცირე რაოდენობით ცხოვრობენ როჟაიეს მუნიციპალიტეტშიც.

 საუკუნე
ბალკანეთის ომების შემდეგ ალბანეთებით დასახლებული ახალი ტერიტორიები მონტენეგროს ნაწილი გახდა. ამის შემდეგ მონტენეგრომ მოიპოვა მალესიას ნაწილი, შესაბამისად ჰოტი და გრუდა, ტუზი (ცენტრი), პლავი, გუსინიე, რუგოვა, პეია და გიაკოვა. პირველი მსოფლიო ომის დროს ნიკშიჩიდან ცეტინიეში გადაასახლებულა ალბანელმა ემიგრანტებმა გაუგზავნეს წერილი ისა ბოლეტინს, რომელშიც ნათქვამი იყო, რომ მათ შიმშილით სიკვდილი ემუქრებიდათ თუ ფულს არ გამოუყოფდნენ.

პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ იუგოსლავიის სამეფოს შექმნით, მონტენეგროში ალბანელები დისკრიმინაციის მსხვერპლნი გახდნენ. მათი მდგომარეობა შედარებით გაუმჯობესდა იუგოსლავიის სოციალისტური ფედერაციული რესპუბლიკის შექმნის შემდეგ. მეოცე საუკუნის შუა პერიოდში მონტენეგროში 20 000 ალბანელი ცხოვრობდა, ამავე საუკუნის ბოლოს კი მათი რიცხვი მიგრაციის გამო შემცირდა.

კულტურა
მონტენეგროელი ალბანელების კულტურა მჭიდრო კავშირშია ალბანეთში მცხოვრებლების კულტურასთან, განსაკუთრებით შკოდერულ წეს-ჩვეულებებთან. მათი ალბანური ენის დიალექტია ღეგი, იგივე, რაზეც ჩრდილოეთ ალბანეთში საუბრობენ.

რელიგია
2003 წლის აღწერის მონაცემებით, მონტენეგროში მცხოვრები ალბანელების 73,37% იყო მუსლიმი, ხოლო 26,08% იყო კათოლიკე. მუსლიმი ალბანელების რელიგიური ცხოვრება რეგურილდება მონტენეგროს ისლამური საზოგადოების მიერ, რომელიც მოიცავს არა მხოლოდ მუსლიმ ალბანელებს, არამედ ამ რელიგიის მიმდევარ სხვა ეთნიკურ უმცირესობებსაც. კათოლიკე ალბანელების უმრავლესობა ცხოვრობს მალესიაში, შესტანში, ასევე ბარისა და ულცინის მუნიციპალიტეტებშიც.

განათლება
მონტენეგროს მთავრობა უზრუნველყოფს ადგილობრივ დაწყებით და საშუალო სკოლებში ალბანურ ენაზე სწავლებას. პოდგორიცაში მდებარე მონტენეგროს უნივერსიტეტში არსებობს ერთი დეპარტამენტი, სადაც მსურველებს ალბანურად მასწავლებლობის მოსამზადებელი კურსის გავლა შეუძლიათ.
ფუხაანთუბანი

ფუხაანთუბანი, ფუხაანთკარი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში (ატენის თემი), მდინარე ტანის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 725 მეტრი, გორიდან 12 კილომეტრი.

საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს 1951 წლის 3 ოქტომბრის დადგენილებით, გაერთიანდნენ ატენის სასოფლო საბჭოს სოფლები — ატენი და ფუხაანთკარი და ატენი ეწოდათ.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 56 ადამიანი.
კოსმოსური ვესტერნი

კოსმოსური ვესტერნი — სამეცნიერო ფანტასტიკის ქვეჟანრი, რომელიც იყენებს ვესტერნისთვის დამახასიათებელ სიუჟეტებსა და თხრობის სტილს სამეცნიერო ფანტასტიკის გარემოში. ჟანრში არსებობს ორი ძირითადი მიმართულება - სუსტი, რომელიც აღწერს ახალი, კანონგარეშე ტერიტორიების ათვისებას, და ძლიერი - რომელშიც უშუალოდ მონაწილეობენ კოვბოები მექანიზირებულ ცხენებზე და ისვრიან ბლასტერებიდან. მიუხედავად იმისა, რომ თავდაპირველად ჟანრი უაღრესად პოპულარული იყო, სიუჟეტებისა და ნაწარმოებების უხარისხო და სწრაფმა წერამ გამოიწვია მისი პოპულარობის შემცირება 1980-იან წლებამდე, როდესაც მოხდა მისი გადააზრება. შემდგომი კრიტიკული გადაფასება მოხდა 2000-იან წლებში -სა და -თან ერთად. ჟანრზე მნიშვნელოვანი გავლენა ასევე იქონია ჯონ ფავროს მანდალორელმა.
ალბა (პარტია)

ალბა (, , ) — ნაციონალისტური და დამოუკიდებლობის მომხრე პარტია შოტლანდიაში. დაარსდა სატელევიზიო პროდიუსერის, ლორი ფლინის მიერ, 2021 წლის 8 თებერვალს. მალევე მისი ლიდერი გახდა შოტლანდიის ყოფილი პირველი მინისტრი ალექს სალმონდი. 27 მარტს გაერთიანებული სამეფოს თემთა პალატის ორმა წევრმა, რომლებიც შოტლანდიის ნაციონალური პარტიის წარმომადგენლები იყვნენ, დატოვეს ეს უკანასკნელი და ალბას შეუერთდნენ. პარტიის პოზიციაა, რომ შოტლანდიის დამოუკიდებლობა „გადაუდებელი აუცილებლობაა“. საკუთარ მიზანს კი აღწერენ როგორც „სოციალურად სამართლიანი და გარემოს მიმართ პასუხისმგებლიანი“ შოტლანდიის აშენებას. სიტყვა „ალბა“ გელურ ენაზე შოტლანდიას აღნიშნავს.
აფგან მუხთარლი

აფგან მუხთარლი (დ. 1974) — აზერბაიჯანელი ჟურნალისტი.

მუხთარლის ცნობადობა მოუტანა მის მიერ აზერბაიჯანის თავდაცვის სამინისტროში კორუფციის ძიებით. 2015 წლიდან იყო დევნილი, ცხოვრობდა თბილისში, საიდანაც 2017 წლის 29 მაისს გატაცებული იქნა და დაკავებული იქნა აზერბაიჯანში. 2018 წლის 12 იანვარს მიესაჯა თავისუფლების აღკვეთა 6 წლის ვადით. 2020 წელს განთავისუფლებული იქნა ციხიდან.
შეკის დრამატული თეატრი

საბიტ რახმანის სახელობის შეკი სახელმწიფო დრამატული თეატრი — აზერბაიჯანის ქალაქ შეკში მოქმედი თეატრი.

თეატრის წარმოშობა შეკში
 საუკუნის 70-იან წლებში ადგილობრივი ინტელიგენცია საქველმოქმედო მიზნებით ამზადებდა სპექტაკლებს მირზა ფათალი ახუნდოვის, ნაჯაფ-ბექ ვეზიროვის, აბდურაჰიმ ჰაგვერდიევის, ნარიმან ნარიმანოვის, რაშიდ-ბექ ეფენდიევის, ნამიქ ქემალისა და სხვათა ნაწარმოებების მიხედვით.

1933-1950 წლებში შეკში მცირე წყვეტების მიუხედავად, მაინც ფუნქციონირებდა მირზა ალეკპერ საბირას

თეატრის შენობა
ამჟამინდელი თეატრის შენობამ ფუნქციონირება დაიწყო 1973 წელს, როგორც მეაბრეშუმეების კულტურის სასახლემ. 1975 წელს ის გადავიდა თეატრის კოლექტივის განკარგულებაში. დიდი ხნის განმავლობაში თეატრის შენობას კაპიტალური რემონტი არ უტარდებოდა. 2011 წლის სექტემბერში აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა ხელი მოაწერა შეკის განვითარების განკარგულებას, რის შესაბამისადაც 2012 წლის მარტში დაიწყო ამ სამსართულიანი შენობის კაპიტალური გარემონტება.
გიპუსკოის მუნიციპალიტეტები

გიპუსკოის პროვინცია შედის ბასკეთის ავტონომიურ გაერთიანებაში და შედგება 88 მუნიციპალიტეტისაგან. ესპანეთის ადგილობრივი თვითმმართველობის კანონის თანახმად მუნიციპალიტეტი წარმოადგენს სახელმწიფოს ტერიტორიული მოწყობის ძირითად სუბიექტს, რომლის ძირითადი ელემენტებია ტერიტორია, მოსახლეობა და ადგილობრივი ადმინისტრაცია. თითოეულ მუნიციპალიტეტს აქვს საბჭო, კომისია (მინისტრთა კაბინეტის მსგავსი) და ყავს მერი (ალკალდი). მუნიციპალური საბჭოს წევრებს ირჩევენ პროპორციული არჩევნების გზით.

გიპუსკოის მუნიციპალიტეტები ერთიანდებიან რვა კომარკაში: ტოლოსალდეა (28 მუნიციპალიტეტი), გოიერი (22), უროლა-კოსტა (11), სან-სებასტიანი (11), ალტო-დევა (8), ბახო-დევა (6) ალტო-უროლა (4) და ბახო-ბიდასოა (2).

გიპუსკოის პროვინციის ფართობია 1997 კმ² და 2019 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 723 576 მაცხოვრებელს. დედაქალაქია სან-სებასტიანი, რომელიც ასევე მოსახლეობის მიხედვით ყველაზე დიდი მუნიციპალიტეტია. ფართობით ყველაზე დიდი მუნიციპალიტეტია ონიატე (107,31 კმ²), ხოლო ყველაზე პატარაა — არამა (1,32 კმ²).

მუნიციპალიტეტების სია
რუკა
ელიოზ ბეკოითი

ელიოზ დავითის ძე ბეკოითი (ბეკოევი) (დ. 3 ივლისი, 1909, სოფ. გერი, ახლანდ. ერედვის მუნიციპალიტეტი — გ. 3 იანვარი, 1970, ცხინვალი) — ოსი მწერალი. 1929 წელს გამოაქვეყნა პირველი მოთხრობა „ახალი სოფელი“. მისი ნაწარმოებებიდან აღსანიშნავია ტრილოგია „ფატიმა“ (1947, 1949, 1959), რომანები „მოსიარულე განძი“ (1960) და „ფიქრების ფრთებზე“). ოსურ ენაზე თარგმნა ალექსანდრე ყაზბეგის, კონსტანტინე ლორთქიფანიძის, ალექსანდრე ქუთათელისა და სხვათა თხზულებები. ქართულ ენაზე მისი ნაწარმოებები გამოქვეყნებულია „ოსური პროზის ანთოლოგიაში“ (1957), კრებულებში „თეთრი მწვერვალები“ (1962) და „საოცარი ხაბიზგინა“ (1969).
კვერცხისებრი ბილწასოკო

კვერცხისებრი ბილწასოკო — ამანიტას გვარის სოკო ამანიტასებრთა ოჯახისა, რომელიც გავრცელებულია ხმელთაშუაზღვისპირეთში.

ერთი წყარო საჭმელ სოკოდ მიიჩნევს, ხოლო მეორე — შხამიანად. იზრდება წიწვოვან და ფოთლოვან ტყეებში, ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

სოკო პირველად აღწერა ფრანგმა მიკოლოგმა პიერ ბიულიარმა 1788 წელს როგორც . ამანიტას გვარში გადაიტანა გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა ჰაინრიხ ფრიდრიხ ლინკმა 1833 წელს.

სამეცნიერო სინონიმები:

აღწერა
ქუდის დიამეტრი — 6-20 სმ, ხორციანი, თავიდან კვერცხისებრი, შემდეგ ნახევარსფეროსებრი, ასაკთან ერთად — ბრტყლად ამოზნექილი. კიდეები თანაბარი, საბურველის ნარჩენებით. თეთრი ან ტალახისფერ-თეთრი, ბრწყინავი, მშრალი, თავდაპირველად დაფარულია თეთრი მეჭეჭებით, რომელიც ასაკთან ერთად ქვრება.

რბილობი — თეთრი, მკვრივი, გაჭრისას ფერს იცვლის. ნორჩობაში განსაკუთრებული სუნისა და გემოს გარეშე. სიბერეში ახასიათებს ლეშის მაგვარი უსიამოვნო სუნი.

ფეხის სიგრძე — 10-15 სმ, სისქე 3-5 სმ, ფიფქოვანი, ძირში გაგანიერებული. ზედაპირი თეთრი. საყელო თეთრი, სქელი, შებუსვილი, ვოლვა ნახევრად თავისუფალი, დანაკვთული, თეთრი, შემდგომში — ყავისფერ-მოყვითალო.

ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, თავისუფალი, ფართო, ხშირი, თეთრი ფერის, ასაკთან ერთად კრემისფერ შეფერილობას იღებს, დაშვებული კიდეებით.

სპორების მტვერი — თეთრი. სპორები — 10-12×6-8 მკმ, უფერული, გლუვი, ფართო ოვალური, წაგრძელებულ-ელიფსისებრამდე, ამილოიდური; ბაზიდიუმი ოთხსპორიანი, 35-45×8-12 მკმ, გურზისებრი. ფირფიტების ტრამა ბილატერალური. ჰეილოცისტიდები — 30-40×6-10 მკმ.

ეკოლოგია და გავრცელება
სითბოს მოყვარული სოკოა. იზრდება კირიან და ქვიშიან ნიადაგზე ფოთლოვან და წიწვოვან ტყეებში, გზის პირებზე, მთებში. მიკორიზა ქმნის ფიჭვთან, მუხასთან, წაბლთან, წიფელთან და სოჭთან.

გავრცელების არეალი ძირითად მოიცავს ხმელთაშუაზღვისპირეთს. ევროპაში აგრეთვე გვხვდევა ბრიტანეთის კუნძულებზე, ავსტრიაში, შვეიცარიაში, უკრაინაში, (იმიერკარპატები, ყირიმის სამხრეთი ნაპირი), საქართველოში, აზიაში — დასავლეთი ციმბირი და იაპონია.

სეზონი — ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

მსგავსი სახეობები
კვებითი ღირებულება
კვერცხისებრი ბილწასოკოს ვარგისიანობა ეჭვქვეშ დგას. ერთი წყარო მას საჭმელ სოკოდ მიიჩნევს, ხოლო მეორე წყარო — შხამიანად. მისგან მოწამვლის რიგი შემთხვევებია დაფიქსირებული. გარდა ამისა, გამოუცდელ მესოკოვეს იგი შესაძლოა აერიოს ამანიტას გვარის თეთრი ფერის მომაკვდინებლად შხამიან სოკოებში, მაგალითისთვის როგორებიცაა , და . საფრანგეთში რამდენიმე ადამიანმა მიიღო ღვიძლის სერიოზული დაზიანება, მას შემდეგ, რაც კვერცხისებრი ბილწასოკოს ნაცვლად შემთხვევით შეჭამეს . მსგავსი შემთხვევა დაფიქსირდა კვიპროსშიც.

ჩრდილო-დასავლეთ თურქეთში სოკოებში არსებული მინერალების გამოკვლევებმა აჩვენა, რომ კვერცხისებრი ბილწასოკოს საჭმელად გამოყენება უსაფრთხოა.

გალერეა
პეტრ გინცი

პეტრ გინცი ( დ. 1 თებერვალი, 1928, პრაღა, ჩეხოსლოვაკია — გ. 28 სექტემბერი, 1944, ოსვენციმ-ბირკენაუ, გერმანიის მიერ ოკუპირებული პოლონეთი) — ნახევრად ებრაული წარმოშობის ჩეხოსლოვაკიელი მხატვარი და მწერალი, რომელიც ჰოლოკოსტის დროს გადაასახლეს ტერეზიენშტადტის საკონცენტრაციო ბანაკში (ცნობილი როგორც ტერეზინი, ჩეხეთში). იგი თექვსმეტი წლის ასაკში გარდაიცვალა, როდესაც იგი ოსვენციმის საკონცენტრაციო ბანაკში გადაიყვანეს და გაზით გაგუდეს. მისი დღიური გამოქვეყნდა მისი გარდაცვალების შემდეგ.

ცხოვრება
პეტრი დაიბადა ოტო გინცის, პრაღის ტექსტილის კომპანიის ექსპორტის განყოფილების მენეჯერისა და მარი გინცის (ქალ. გვარი დოლანსკა) ოჯახში. პეტრის მამა ებრაელი იყო, დედა კი არა. მისი მშობლები შეხვდნენ ესპერანტიზმის კონგრესზე. დედა ჰრადეც კრალოვიდან იყო, სადაც მამა სოფლის მასწავლებელი იყო. პეტრი ხშირად სტუმრობდა ნათესავებს შობაზე, მათ შორის ბაბუას, რომელიც იუნგმანის მოედანზე ანტიკვარული მაღაზიის მფლობელი იყო, სადაც იშვიათ წიგნებს ყიდდა. პეტრი ძალიან გონიერი ბიჭი იყო; 8 – დან 14 წლამდე მან დაწერა 5 რომანი: პრაღიდან ჩინეთამდე, ჯადოქარი ალტაის მთებიდან, მსოფლიოს გარშემო ერთ წამში და ვიზიტი პრეისტორიიდან. რომანები, მათ შორის (ვიზიტი პრეისტორიიდან), დაწერილია ჟიულ ვერნის სტილში და ილუსტრირებულია საკუთარი ნახატებით. იგი დაინტერესებული იყო მეცნიერებებით. მშობლების ესპერანტოთი ინტერესის გამო, ეს იყო პეტრის ერთ-ერთი მშობლიური ენა. მესამე რაიხის ანტი-ებრაული კანონების თანახმად, შერეული ქორწინების შეძენილი ბავშვები საკონცენტრაციო ბანაკში უნდა წაეყვანათ 14 წლის ასაკში. ახალგაზრდა პეტრი 1942 წლის ოქტომბერში გადაიყვანეს ტერეზიენშტადტის საკონცენტრაციო ბანაკში. ის ხშირად კითხულობდა ჩამორთმეული წიგნებით სავსე ბიბლიოთეკიდან, სადაც წვდომა ჰქონდა. იგი მოათავსეს დომოვის .1-ში (სახლი 1, კორპუსი 417). ის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი პიროვნება გახდა. მან დააარსა და გამოსაცემად მოამზადა პერიოდული ჟურნალი , რაც ნიშნავს "ჩვენ მივყავართ". მან ასევე დაწერა ესპერანტო – ჩეხური ლექსიკონი, ასევე დაწერა კიდევ რამდენიმე მოკლე რომანი. ერთ-ერთ ასეთ ნაწერს ჰქვია " ", სადაც იგი ინტერვიუებს და კომენტარებს აკეთებს ადამიანებზე, შენობებზე და კრემატორიუმზეც კი. მისი ინტერესების, შესაძლებლობებისა და ხასიათის სიგანე განისაზღვრება მისი ნაწერებიდან და გადარჩენილი მეგობრების ჩვენებებიდან. მას აინტერესებდა ლიტერატურა, ისტორია, ფერწერა, გეოგრაფია, სოციოლოგია და ასევე ტექნიკური სფეროები. ჟურნალი ვედემი გამოიცემოდა ყოველ პარასკევს ორი წლის განმავლობაში. რითაც განადგურდა გინცის ნახატის ასლი. 2018 წელს, კოსმოსური ხომალდის კოლუმბიის კატასტროფიდან 15 წლის შემდეგ, იად ვაშემმა კიდევ ერთი ასლი გადასცა ილანის ქვრივს, რონას, ასტრონავტ ენდრიუ ფეუსტელს. ფეუსტელმა იგი წაიღო კოსმოსში 56 ექსპედიციის დროს, გინცისა და რამონის ხსოვნისთვის. 2020 წლის 1 თებერვალს ფეუსტელმა საჩუქრად გადასცა "მთვარის პეიზაჟის" ერთ-ერთი ასლი ჩეხეთის ცენტრის მუზეუმს, ჰიუსტონში. პეტრ გინცის ნახატმა და მისმა საბედისწერო ისტორიამ შთააგონა ხელოვნების სხვა მოღვაწეები. ერთ-ერთი მაგალითია პანამელი მხატვრის, რობერტო პერეს-ფრანკოს, ფერწერა ' (2008).
ვიტმანის ქვაპურა

ვიტმანის ქვაპურა — ერთწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ქოლგოსანთა ოჯახისა. სიმაღლეში 20–60 სმ-ია. შუა ნაწილიდან ან ძირიდანვე დატოტვილია. ღეროსეული ფოთლები მალე ჭკნება. ღეროსეული ქვედა ფოთლები გულისებური ფუძითაა, წაწვეტებული ან მობლაგვო. შუა და ზედა ფოთლები გახვრეტილია. ყვავილედი 7–12 სხივისაგან შემდგარი ქოლგაა, საბურველაკის ფოთოლაკები ყვითელი და თანაბარი ზომისაა, ქოლგაკებს ოდნავ აღემატება. ყვავის და ნაყოფმსხმოიარობს მაის-ივნისში. კავკასიის ენდემია. გავრცელებულია სამხრეთ კავკასიაში. საქართველოში გვხვდება კახეთში, შიდა და ქვემო ქართლში, არის ჯავახეთშიც. მშრალი ჰაბიტატების მცენარეა. იზრდება ღია, მშრალ ფერდობებზე.
ცხვრის კვლიავი

ცხვრის კვლიავი — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ქოლგოსანთა ოჯახისა. სიმაღლეში 10-20 სმ-ია, ღერო ან საერთოდ არ აქვს, ანდაც ძლიერ დამოკლებულია. ფესვთანური როზეტის ფოთლები მიწაზეა გართხმული, მოხაზულობით ვიწრო მოგრძოკვერცხისებურია, ორჯერ ფრთისებურად განკვეთილი ხაზურ ან ძაფისებურ ნაკვთულებად. ქოლგა მრავალია. საბურველის და საბურველაკის ფოთოლაკები ხაზურია ან ლანცეტა. ყვავის და ნაყოფმსხმოიარობს ივლის-აგვისტოში. კავკასიის ეკორეგიონის ენდემია. გავრცელებულია კავკასიაში, მცირე აზიასა და ჩრდილოეთ ირანში. გვხვდება მთელ საქართველოში. იზრდება ალპურ სარტყელში, ჩვეულებრივ ალპურ ხალებზე.

ქართლ-კახურად ეწოდება კვლიავი, მოხევურად – მკვლიავაი.