iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ანდრე კოლინგბა

ანდრე კოლინგბა (; დ.12 აგვისტო, 1935, ბანგი, ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა — გ. 7 თებერვალი, 2010, პარიზი, საფრანგეთი) — ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის პოლიტიკური მოღვაწე. ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის პრეზიდენტი 1981-1993 წწ.

ბიოგრაფია
ანდრე კოლინგბა დაიბადა 1935 წლის 12 აგვისტოს. წარმოშობით ის ეკუთვნის იაკომას ტომს. ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის დამოუკიდებლობის გამოცხადებამდე მსახურობდა საფრანგეთის შეიარაღებულ ძალებში, შემდეგ კი მშობლიური ქვეყნის არმიაში. 1973 წელს მიენიჭა ბრიგადის გენერლის წოდება. ეკავა თავდაცვის მინისტრის მოადგილის თანამდებობა. 1977 წელს დაინიშნა იმპერატორ ბოკასას თანაშემწედ. მცირე ხნით იყო ელჩი ჯერ კანადაში, შემდეგ- გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში. 1979 წელს, იმპერატორ ბოკასას დამხობის შემდეგ, დაინიშნა თავდაცვის მინისტრად. 1981 წელს პრეზიდენტმა დავიდ დაკომ კოლინგბა დანიშნა გენშტაბის ხელმძღვანელად.

ხელისუფლებაში მოვიდა სახელმწიფო გადატრიალების გზით 1981 წლის 20 სექტემბერს, პრეზიდენტ დავიდ დაკოს დამხობის შემდეგ. მან დაიკავა ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის პრეზიდენტისა და ეროვნული აღორძინების სამხედრო კომიტეტის თავმჯდომარის პოსტი. 1986 წელს, მისი მმართველობის პერიოდში ქვეყანაში დაბრუნდა ყოფილი დიქტატორი ჟან ბედელ ბოკასა, რომელიც დააპატიმრეს და სასამართლო პროცესის შემდეგ სამუდამო პატიმრობა მიუსაჯეს.

1992 წელს ჩაატარა მრავალპარტიული არჩევნები, რომელშიც დამარცხდა და უარყო მისი შედეგები. 1993 წელს ხელახლა ჩაატარა არჩევნები, ამჟამად მისი შედეგები სცნო და ხელისუფლება გადასცა ახლადარჩეულ პრეზიდენტს ანჟ ფელიქს პატასეს. მაგრამ გადადგომამდე განახორციელა ფართომასშტაბიანი ამნისტია, რომლის ფარგლებში განთავისუფლდა ათასობით პატიმარი, მათ შორის ჟან-ბედელ ბოკასა. გადადგომის შემდეგაც ასრულებდა მნიშვნელოვან როლს ქვეყნის პოლიტიკაში. თავმჯდომარეობდა საკუთარ პარტიას - ცენტრალური აფრიკის დემოკრატიული გაერთიანება. 1999 წელს გამართულ არჩევნებში ერთმანეთს დაუპირისპირდნენ მოქმედი პრეზიდენტი ანჟ ფელიქს პატასე და ექსპრეზიდენტები- ანდრე კოლინგბა და დავიდ დაკო. არჩევნებში პატასემ გაიმარჯვა, კოლინგბამ მეორე ადგილი დაიკავა ხმების 19%-ით.

2001 წელს კოლინგბამ განახორციელა სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობა. პუჩტი ჩაახშვეს პრეზიდენტ პატასეს მომხრე ჯარისკაცებმა ლიბიელი სამხედროებისა და კონგოელი აჯანყებულების დახმარებით. პატასემ საფრანგეთის მთავრობა დაადანაშაულა გადატრიალების ორგანიზების თანამონაწილეობაში. 2003 წელს კოლინგბამ ოფიციალური ბოდიში მოიხადა ხელისუფლებაში ყოფნის დროს დაშვებული შეცდომების გამო.

2005 წლის 13 მარტის საპრეზიდენტო არჩევნებში კოლინგბა იყო ერთ-ერთი პრეზიდენტობის 11 კანდიდატს შორის. მან დააგროვა ხმათა 16% და დაიკავა მესამე ადგილი მოქმედი პრეზიდენტის ფრანსუა ბოზიზესა და ყოფილ პრემიერ-მინისტრ მარტინ ეინგელეს შემდეგ.
ქორონიკონი

} — თარიღი, რომლის დროსაც ასტრონომიული გამოთვლებით დასტურდება მზის სრული დაბნელება.

29 ნოემბერი, 1743 - აპრილი, 1744 — დროის პერიოდი, რომლის დროსაც ცაზე ჩანდა აღნიშნული კომეტა. ქართული წყაროს მიხედვით გამოჩენც და მისი თვეების მანძილზე ცაზე ყოფნა ერთი ქორონიკონით აღირიცხება.

ქვარონიკონი
ქორინიკონისა და ქვარონიკონის შესახებ თეიმურაზ ბატონიშვილი წერს:

ქართული ქორონიკონის ცხრილი
ცხრილში მოცემული შესაბამისი მოქცევისა და წლების შესაბამისი თანამედროვე წელი პირობითია (ვრცლად იხ. ზემოთ). იგი იცვლება იმის და მიხედვით თუ რომელ თვეზეა საუბარი ისტორიულ წყაროებში. აღნიშნული ცხრილი მართებულია მხოლოდ 21 მარტიდან - 31 დეკემბრის ჩათვლით მომხდარ მოვლენებზე, 1 იანვრიდან - 20 მარტამდე შესაბამის თანამედროვე წელს უნდა მიემატოს ერთი.
ტროლჰეტანი

ტროლჰეტანი — ქალაქი დასავლეთ შვედეთში, ვესტრა-გეტალანდის ლენში, თავისივე სახელწოდების მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს შვედეთის სიდიდით მეორე ქალაქის — გეტებორგისგან 75 კმ-ით ჩრდილოეთით. 2010 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 46 457 ადამიანს შეადგენს.

ისტორია
ტროლჰეტანი მდინარე გეტა-ელვთან, ტროლჰეტანის ჩანჩქერთან დააარსეს. ლიტერატურაში ის პირველად 1413 წელს მოიხსენიება. საუკუნეთა განმავლობაში, ჩანჩქერი მდინარის გადამკვეთ გემთათვის დაბრკოლებას წარმოადგენდა, სანამ საუკუნეში არხების სისტემას ააშენებდნენ. იგი შემდეგში რამდენიმეჯერ განახლდა, მათ შორის ბოლოს 1916 წელს.

 საუკუნის ბოლოს, ჩანჩქერზე ჰიდროენერგიის გამომუშავება დაიწყეს. შვედურმა ენერგოკომპანია -მა („ჩანჩქერი“) თავის სახელი ტროლჰეტანის ჩანჩქერისგან მიიღო. დღეისათვის, ქალაქში ჰიდროენერგიის ორი სადგური ფუნქციონირებს. ჰოდროენერგიამ ქალაქში ნამდვილი ინდუსტრიული რევოლუცია მოახდინა.

ტროლჰეტანმა ქალაქის სტატუსი 1916 წელს მიიღო, როდესაც მისი მოსახლეობა 15 000 ადამიანს ითვლიდა.

გალერეა
ელისაბედ დომიტიენი

ელისაბედ დომიტიენი (; დ.1925, საფრანგეთის ეკვატორული აფრიკა — გ. 26 აპრილი, 2005) — ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის პოლიტიკური მოღვაწე. ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრი 1975-1976 წწ. იგი იყო აფრიკაში პირველი და მსოფლიოში მეოთხე ქალი პრემიერ-მინისტრი.

პოლიტიკური კარიერა დაიწყო პარტიიდან მოძრაობა შავი აფრიკის სოციალური ევოლუციისათვის. 1972 წელს გახდა აღნიშნული პარტიის ვიცე-პრეზიდენტი. 1975 წელს ჟან ბედელ ბოკასამ დანიშნა პრემიერ-მინისტრად. მათ შორის ურთიერთობა დაიძაბა მას შემდეგ რაც ბოკასამ განიზრახა რესპუბლიკა გამოეცხადებინა მონარქიად, ხოლო საკუთარი თავი - იმპერატორად. დომიტიენმა საჯაროდ განაცხადა აღნიშნული უთანხმოების შესახებ, რის შემდეგაც მისი მთავრობა დაიშალა.

ბოკასას რეჟიმის დამხობისთანავე დააპატიმრეს, ციხეში ყოფნისას უარი განაცხადა ოდესმე პოლიტიკურ ცხოვრებაში ჩარევაზე, მაგრამ სიცოცხლის ბოლომდე მაინც რჩებოდა ცენტრალური აფრიკის გავლენიან ფიგურად.
ანატოლი სლივკო

ანატოლი სლივკო ( დ. 28 დეკემბერი, 1938 — გ. 16 სექტემბერი, 1989) — საბჭოთა სერიული მკვლელი. მოქმედებდა სტავროპოლის მხარეში, 1964-1985 წლებში. რსფსრ დამსახურებული მასწავლებელი (1977). ანატოლი სლივკოს სახელთანაა დაკავშირებული 7 მკვლელობა. იმსხვერპლა 7 წლიდან 17 წლამდე ასაკის ბიჭები. ჰყავდა მეუღლე და ორი შვილი.

1961 წელს ანატოლი სლივკო გახდა ავტოკატასტროფის მოწმე, სადაც დაიღუპა პიონერის ფორმაში ჩაცმული პატარა ასაკის ბავშვი. სახლში მისვლისთანავე სლივკომ ორგაზმი განიცადა. მოგვიანებით იგი ავარიას იხსენებდა, როგორც ბენზინისა და ცეცხლის სუნს. სლივკომ მალევე გამოიყენა სიტუაცია ბავშვთა კლუბში. მან გადაწყვიტა თავისი ამ უბედური შემთხვევის — ფანტაზიის რეალობად ქცევა, ამისათვის, წელიწადში ერთხელ ან ორჯერ სლივკო 13-17 წლამდე ასაკის ბავშვებთან ახლო ურთიერთობაში შედიოდა. შემდეგ ბიჭებს პიონერის ფორმაში გამოაწყობდა (ისე როგორც მან ნახა პიონერის ფორმაში ჩაცმული გარდაცვლილი ბავშვი). სლივკო თავიდანვე ახლო მეგობრულ კავშირს იჭერდა ბიჭებთან, შემდეგ ცდებს ატარებდა მათზე, რომლის ძირითადი შედეგი იყო ბავშვის უგონო მდგომარეობამდე მიყვანა.

სლივკომ 21 წლის განმავლობაში 43 ბავშვი დაიყოლა ექსპერიმენტში მონაწილეობაზე. როდესაც ბავშვები უგონო მდგომარეობაში იყვნენ სლივკო მათ ეფერობოდა, ყოველივეს კამერაზე იღებდა, მასტურბირებდა. რამდენიმე შემთხვევაში ბავშვები ცდას გადაურჩნენ. 7 შემთხვევაში სლივკო მეტად ძალადობრივად მოქმედებდა. როდესაც ბავშვები უგონო მდგომარეობაში იყვნენ სლივკო მათ სხეულებს ანაწევრებდა, შემდეგ ბენზინს ასხამდა მათ ტანზე და კიდურებზე, უკიდებდა ცეცხლს და თვალყურს ადევნებდა ყოველივეს. ჩვეულებრივ, მსხვერპლის ფეხსაცმელს სამახსოვროდ ინახავდა. მომხდარს კამერაზე აფიქსირებდა, იღებდა ფოტოსურათებსაც.

პირველად სლივკომ მკვლელობა ჩაიდინა 1964 წელს. 9 წლის შემდეგ, 1973 წლის 14 ნოემბერს, უგზო-უკვლოდ დაიკარგა 15 წლის ბიჭი სახელად ალექსანდრე ნესმეიანოვი. ორი წლის შემდეგ, 1975 წლის 11 მაისს, გაუჩინარდა 11 წლის ანდრეი პოგასიანი, ხოლო 1980 წელს გაუჩინარდა 13 წლის სერგეი ფატსიევი. ნესმეიანოვი, პოგასიანი და ფატსიევი იყვნენ სლივკოს მიერ ჩამოყალიბებული კლუბის — „ჩერგიდის“ წევრები. 1985 წლის 23 ივლისს სლივკომ ჩაიდინა თავისი უკანასკნელი მკვლელობა. მსხვერპლი გახდა 13 წლის სერგეი პავლოვი.

1985 წლის 28 დეკემბერს ანატოლი სლივკო დააპატიმრეს. 1986 წლის იანვარ-თებერვალში სლივკომ მიიყვანა გამომძიებლები დანაშაულის ადგილზე. სასამართლომ გამოუტანა სასჯელის უმაღლესი ზომა — სიკვდილით დასჯა. ანატოლი სლივკო სასამართლოს განაჩენის თანახმად, დახვრიტეს ნოვოჩერკასკის ციხეში 1989 წლის 16 სექტემბერს.
ანჟ ფელიქს პატასე

ანჟ ფელიქს პატასე (; დ. 25 იანვარი, 1937, პაუა, საფრანგეთის ეკვატორული აფრიკა — გ. 5 აპრილი, 2011, დუალა, კამერუნი) — ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის პოლიტიკური მოღვაწე. ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის პრეზიდენტი 1993–2003 წლებში და პრემიერ-მინისტრი 1976 –1978 წლებში დაამხეს სამოქალაქო ომის შედეგად ამბოხებულებმა ფრანსუა ბოზიზეს მეთაურობით. იგი არის ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის პირველი დემოკრატიულად არჩეული პრეზიდენტი.

ბიოგრაფია
ანჟ ფელიქს პატასე დაიბადა 1937 წლის 25 იანვარს პაუაში. 1976–1978 წლებში იკავებდა ჯერ ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის, ხოლო შემდეგ იმპერიის პრემიერ-მინისტრის პოსტს. პატასემ გაიმარჯვა 1993 წელს ჩატარებულ მრავალპარტიულ არჩევნებში, რომელიც ჩატარდა გაეროსა და სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციების დაჟინებული მოთხოვნით და გახდა ქვეყნის პირველი დემოკრატიულად არჩეული პრეზიდენტი. მისი მმართველობის პერიოდში, კერძოდ 1996–1997 წლებში მოხდა სამი შეიარაღებული აჯანყება და გამწვავდა კონფლიქტი ე.წ. „ჩრდილოელებსა“ და „სამხრეთელებს“ შორის. პატასე „ჩრდილოელებს“ ეკუთვნოდა, მისი მთავარი მოწინააღმდეგე კოლინგბა კი „სამხრეთელებს“.

1999 წელს გაიმართა მორიგი საპრეზიდენტო არჩევნები, რომელშიც პატასე ხელმეორედ აირჩიეს პრეზიდენტად. ამ არჩევნებში მან დამაჯერებლად დაამარცხა ქვეყნის ექსპრეზიდენტები დავიდ დაკო და ანდრე კოლინგბა. მაგრამ მეორე საპრეზიდენტო ვადის დროს პატასემ დაკარგა ისეთ მოკავშირეთა მხარდაჭერა, როგორიც იყო საფრანგეთი, რომელიც აქტიურად ეხმარებოდა მას პირველი საპრეზიდენტო ვადის პერიოდში.

2001 წელს ანდრე კოლინგბას მეთაურობით განხორციელდა სახელმწიფო გადატრიალების წარუმატებელი მცდელობა, რომლის თანამონაწილეობაში პატასემ საფრანგეთის მთავრობა დაადანაშაულა.

პატასე დაამხეს 2003 წლის მარტში. ხელისუფლებაში მოვიდა ფრანსუა ბოზიზე.

ამის შემდეგ პატასე ცხოვრობდა ტოგოში. ის გარდაიცვალა 2011 წლის 5 აპრილს კამერუნში.
დრო (2011 წლის ფილმი)

დროში — რეჟისორ ენდრიუ ნიკოლის ფანტასტიკური თრილერი. ფილმში მონაწილეობენ: ჯასტინ ტიმბერლეიკი, ამანდა საიფრიდი, კილიან მერფი, ოლივია უაილდი და სხვები. ფილმის პრემიერა გაიმართა 2011 წლის 28 ოქტომბერს.

2010 წლის 12 ივლისისთვის ცნობილი გახდა, რომ ამანდა საიფრიდი ერთ-ერთ მთავარ როლზე იყო მიწვეული, ხოლო იმავე წლის 27 ივლისს დადასტურდა აგრეთვე მთავარი როლი ჯასტინ ტიმბერლეიკისთვის. 2010 წლის 9 აგვისტოს ცნობილი გახდა, რომ სამსახიობო ჯგუფს შეუერთდებოდა მსახიობი კილიან მერფი. 2010 წლის 28 ოქტომბერს გაჩნდა ფილმის გადაღებების პირველი ფოტოსურათები. კინოკრიტიკოსების მხრიდან ფილმმა შერეული შეფასება მიიღო. -ის მიხედვით კინოკრიტიკოსთა 38% მას დადებითად აფასებს.

ფილმის მოქმედება ვითარდება 2161 წელს. გენეტიკური ინჟინერიის საშუალებით კაცობრიობამ სძლია ასაკს და ამიერიდან ადამიანები აღარ ბერდებიან. სამყაროში მუდმივ ვალუტას დრო წარმოადგენს.
ფრანსუა ბოზიზე

ფრანსუა ბოზიზე იანგუვონდა (; დ. 14 ოქტომბერი, 1946, მუილა, გაბონი) — ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის სახელმწიფო, სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე. ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის პრეზიდენტი 2003-2013 წლებში.

1979-1981 წლებში თავდაცვის მინისტრია, ხოლო 1981-1982 წლებში - კულტურისა და ინფორმაციის მინისტრია. ხელისუფლების სათავეში მოვიდა სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად. ორწლიანი გარდამავალი პერიოდის შემდეგ ჩაატარა საპრეზიდენტო არჩევნები და გაიმარჯვა. ასევე გამარჯვებას მიაღწია 2011 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში.

2013 წლის 24 მარტს კოალიცია სელეკას აჯანყებულებმა აიღეს პრეზიდენტის სასახლე დედაქალაქ ბანგიში. პრეზიდენტი ბოზიზე გაიქცა დედაქალაქიდან და თავი სავარაუდოდ კონგოს დრ-ს შეაფარა. აჯანყებულთა ლიდერმა მიშელ ჯოტოდიამ თავი პრეზიდენტად გამოაცხადა უახლოეს არჩევნებამდე.
ბურლენგე

ბურლენგე — ქალაქი ცენტრალურ შვედეთში, მდინარე დალ-ელვენზე, დალარნის ლენში. თავისივე სახელწოდების მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 41 734 ადამიანს შეადგენს.

ისტორიულ წყაროებზე, მასზე, როგორც პატარა სოფელზე არსებული ინფორმაცია 1390 წლით თარიღდება. მნიშვნელოვან დასახლებად საუკუნის 70-იან წლებში იქცა. ქალაქის სტატუსი 1944 წელს მიიღო.

ბურლენგე ტრადიციულად ინდუსტრიული ქალაქია. აწარმოებენ რკინასა და ქაღალდს.
კალმარი

კალმარი — ქალაქი სამხრეთ-აღმოსავლეთ შვედეთში, ბალტიის ზღვის სანაპიროზე, კალმარის ლენის დედაქალაქი და ამავე სახელწოდების მუნიციპალიტეტის ცენტრი. 2010 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 36 392 ადამიანს შეადგენს.

- საუკუნეებში კალმარი შვედეთის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ქალაქი იყო. 1602—1913 წლებში იგი კალმარის ეპარქიის ცენტრი იყო. 1702 წელს აშენებული კალმარის კათედრალი დღემდე რჩება კლასიცისტური არქიტექტურის დახვეწილ ნიმუშად. ქალაქი გაამაგრეს, რომლის ცენტრშიც კალმარის ციხესიმაგრე მდებარეობდა. 1658 წლის როსკილის ხელშეკრულების შემდეგ, კალმარის მნიშვნელობა დაეცა, სანამ საუკუნეში ინდუსტრიული სექტორი დაიწყებდა განვითარებას. ქალაქში მდებარეობს ლინეუსის უნივერსიტეტის გარკვეული ნაწილი.

გეოგრაფიულად, კალმარი კუნძულ ელანდამდე მისასვლელი მთავარი გზაა, რომელსაც ის ელანდის ხიდით უკავშირდება.

დაძმობილებული ქალაქები
, ვისმარი,
, სილკებორგი
, სავონლინა
, აურბორგი
, არდენდალი
, ენტებე
, უილმინგტონი
, გდანსკი
, კალინინგრადი
, პანევეჟისი
, სამსუნი
საცურავი ბუშტი

საცურავი ბუშტი — ძვლიანი თევზების ორგანო, რომელიც ასრულებს ჰიდროსტატიკურ, ზოგჯერ სუნთქვის, აგრეთვე ზოგ სხვა ფუნქციას.იგი წინა ნაწლავის ზედა კედლის კენტი გამონაზარდიდან ვითარდება და თავიდანვე ასრულებს ჰიდროსტატიკურ ფუნქციას: აირების რაოდენობა მასში რეფლექსურად იცვლება, რაც ცვლის საცურავი ბუშტის მოცულობას და, შესაბამისად, თევზის სხეულის კუთრ წონას (საცურავი ბუშტის შეკუმშვისას — მომატებას, გაფართოებისას — დაკლებას) და უადვილებს მას ჩაძირვას თუ ამოტივტივებას. ზოგი თევზის საცურავი ბუშტი მონაწილეობს ბგერების გატარებასა და გაძლიერებაში, ზოგჯერ ბგერებსაც წარმოქმნის. ზოგჯერ კი სუნთქვის დამატებითი ორგანოს ფუნქციასაც იძენს.

ორგვარადმსუნთქავი, მრავალფარფლიანი და მტევანფარფლიანი თევზების საცურავი ბუშტი წყვილადია. ვითარდება წინა ნაწლავის ქვედა კედლის გამონაზარდებიდან, თავიდანვე ემსახურება სუნთქვას (წყალსატევების დროებითი ამოშრობის დროს) და, ამრიგად, არსებითად ფილტვებად უნდა მივიჩნიოთ; მისი სუსტი ჰიდროსტატიკური ფუნქცია მეორეულია. ხერხემლიანების ხმელეთზე ამოსვლისას ასეთი საცურავი ბუშტი საბოლოოდ გარდაიქმნა ფილტვებად.
შევდე

შევდე — ქალაქი სამხრეთ შვედეთში, ვესტრა-გეტლანდის ლენის დედაქალაქი და თავისივე სახელის მქონე მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 34 466 ადამიანს შეადგენს.

მდებარეობს ქალაქ გეტებორგიდან 150 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთით, შვედეთის ორ დიდ ტბას — ვენერნსა და ვეტერნს შორის. მის აღმოსავლეთ მხარეს გადაჭიმულია დაბალი, ბილინგენის მთები (299 მ), რომლებიც ორ ტბას შორის მდებარე ვაკეს კვეთს. 1890-ან წლებში შევდეზე გაიარა დასავლეთის მთავარმა რკინიგზამ, რამაც დრამატულად გაზარდა ქალაქის მრეწველობა და მოსახლეობა.

ქალაქის სტატუსი 1413 წელს მიიღო. 1759 წელს მნიშვნელოვნად დააზიანა გამანადგურებელმა ხანძარმა. 37 კმ-ში კი მდებარეობს მარიესტადი, რომელიც თავისი საკათედრო ტაძრითაა ცნობილი. შევდეში ფუნქციონირებს უნივერსიტეტი, სადაც 8 000 სტუდენტი სწავლობს.

ქალაქში ასევე მდებარეობს კომპანია -ის ძრავების ქარხანა, რომელიც სხვა მწარმოებელ, -სა და საავტომობილო მარკა -სთვის ნაწილებს აწარმოებს. ქარხანაში 5000 ადამიანია დასაქმებული. რამდენიმე მილით სამხრეთ-დასავლეთით, მდებარეობს ურანის საბადო რანსტადი.

ქალაქს ჰყავს საკუთარი საფეხბურთო გუნდი „შევდე აიკი“, რომელიც შვედეთის მესამე დივიზიონში ასპარეზობს.
შელეფტეო

შელეფტეო — ქალაქი შვედეთში, ვესტრებოტენის ლენში. თავისივე სახელწოდების მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 32 775 ადამიანს შეადგენს.

ისტორია
მიჩნეულია, რომ შელეფტეო ახ. წ. 1000 წელს დასახლდა საამისა და შესაძლოა ნაწილობრივ ფინელი ხალხებით.

მისი სახელი პირველად 1327 წელსაა ჩაწერილი როგორც შელეფთი, მაგრამ წარმომავლობა უცნობია. არქეოლოგებმა ამ არეალში 8000 წლის წინ მცხოვრები ადამიანების ნაშთები აღმოაჩინეს.

 საუკუნეში იყო შელეფტეოს გაქრისტიანების მცდელობა. მიუხედავად ამისა, ნორლანდის რეგიონი დანარჩენი შვედეთის გაქრისტიანებიდან რამდენიმე ასეული წლის შემდეგ გაქრისტიანდა, თუმცა ჩრდილოეთის ქალაქები, მათ შორის შელეფტეოც ჯერ კიდევ შეუღწეველი რჩებოდა. ამ დასახლებისადმი უცაბედად აღძრული ინტერესის საგანი იყო მის მიდამოებში ფართოდ გავრცელებული თევზი სალმონი, რადგან კათოლიკურ ეკლესიის მკაცრ დიდ მარხვაში ხორცს თევზით ანაცვლებდნენ.

ქალაქი თავის მხრივ ბევრად ახალგაზრდაა, ფაქტობრივად ყველაზე ახალგაზრდა ნორლანდის ქალაქებს შორის. იგი 1845 წელს დაარსდა.

 საუკუნეში შელეფტეო ინდუსტრიულ და მოპოვებით ქალაქად გადაიქცა.
ბიერნ ბორგი

ბიერნ რუნე ბორგი (; დ. 6 ივნისი, 1956, სტოკჰოლმი, შვედეთი) — შვედი ყოფილი პროფესიონალი ჩოგბურთელი, მსოფლიოს ყოფილი პირველი ჩოგანი. აღიარებულია ერთ-ერთ საუკეთესო ჩოგბურთელად ისტორიაში.

ბორგს მოგებული აქვს 11 დიდი სლემის ტურნირი – 6 საფრანგეთის ღია პირველობა და 5 უიმბლდონი. შვედმა ჩოგბურთელმა საფრანგეთის ღია პირველობა ზედიზედ ოთხჯერ მოიგო, რაც რეკორდული მაჩვენებელი იყო 2014 წლამდე, სანამ რაფაელ ნადალმა თიხის დიდი სლემი ზედიზედ მეხუთედ არ მოიგო. ბორგს მსგავსი რეკორდი დღემდე აქვს უიმბლდონზე ზედიზედ ხუთი ჩემპიონობით. მისი გამეორება მხოლოდ როჯერ ფედერერმა შეძლო. შვედ ჩოგბურთელს კარიერის მანძილზე სხვა მრავალი რეკორდი აქვს დამყარებული, მათ შორის აღსანიშნავია: სამჯერ დიდი სლემის ტურნირის სეტის წაუგებლად მოგება (გაიმეორა რაფაელ ნადალმა), დიდი სლემის ტურნირებზე ყველაზე მაღალი მოგების პროცენტი – 89.81% (141–16), ზედიზედ 41 გამარჯვება უიმბლდონზე, ყველაზე მაღალი მოგების პროცენტი უიმბლდონზე – 92.73% (51–4), ზედიზედ 41 სეტის მოგება საფრანგეთის ღია პირველობაზე 1979–1981 წლებში.

ბორგმა ორჯერ მოიგო წლის შემაჯამებელი ტურნირი. ჯამში მან ერთეულთა თანრიგში -ის 64 ტურნირი მოიგო. იგი ჯამში 109 კვირის განმავლობაში იკავებდა ჩოგბურთელთა რეიტინგში პირველ ადგილს. სანაკრებო დონეზე, მან ერთხელ გაიმარჯვა დეივისის თასზე შვედეთის ნაკრებთან ერთად, რომელიც პირველი იყო ქვეყნის ისტორიაში.

ბორგმა 1983 წელს 27 წლის ასაკში მოულოდნელად დაასრულა კარიერა. ამ დროს მას უკვე 11 დიდი სლემის ტურნირი ჰქონდა მოგებული. 1991 წელს იგი დაუბრუნდა ჩოგბურთს და 1993 წლამდე რამდენიმე მატჩი გამართა, თუმცა ყველა წააგო და საბოლოოდ დაამთავრა საჩოგბურთო კარიერა.

შვედმა ჩოგბურთელმა 1970-იან წლებში დიდი წვლილი შეიტანა ჩოგბურთის პოპულარიზაციისთვის. 1979 წელს იგი გახდა პირველი ჩოგბურთელი, ვინც ერთ წელიწადში ერთ მილიონ დოლარზე მეტი გამოიმუშავა. 1987 წელს, ბორგი საერთაშორისო ჩოგბურთის დიდების დარბაზში შეიყვანეს.

სტატისტიკა და მიღწევები
დიდი სლემის ტურნირების ფინალები: 16 (11–5)
წლის შემაჯამებელი ტურნირის ფინალები: 4 (2–2)
(დ) – დახურული კორტი
შექსპირი და კომპანია

შექსპირი და კომპანია — პარიზის ინგლისურენოვანი ლიტერატურის ორი დამოუკიდებელი მაღაზიის სახელწოდება.

პირველი მაღაზია გასხნა სილვია ბიჩმა 1919 წლის 17 ნოემბერს რიუ დიუპუიტრენის 8-ში. 1922 წელს ის განლაგდა პარიზის ოლქში, რიუ დე ლ'ოდეონის 12-ში. 1920-იან წლებში აქ იკრიბებოდნენ „დაკარგული თაობის“ მწერლები ეზრა პაუნდი, ერნესტ ჰემინგუეი, ჯეიმზ ჯოისი, ფორდ მედოქს ფორდი და სხვები. მაღაზია დაიხურა 1941 წელს პარიზის გერმანული ოკუპაციის დროს. ის აღწერილია ჰემინგუეის ნაწარმოებში „დღესასწაული რომელიც მუდამ შენთანაა“.

მეორე მაღაზია მდებარეობს პარიზის ოლქში (რიუ დე ბიუშრის 37). ის დაარსდა 1951 წელს ჯორჯ უითმენის მიერ და თავდაპირველად ერქვა „მისტრალი“. დღევანდელი სახელი მაღაზიას დაერქვა 1964 წელს სილვია ბიჩის მაღაზიის პატივსაცემად. შენობის მეორე სართულზე განთავსებულ ბიბლიოთეკაში ახალგაზრდა მწერლებს შეუძლიიათ უფასოდ იმუშავონ და იცხოვრონ. 1950-იან წლებში „შექსპირი და კომპანია“ გამოჩენილი მწერლების, ალან გინსბერგის, უილიამ ბოროუზის, პოეტ ლორენს ფერლინგეტის,და სხვათა შეკრების ცენტრად იქცა. აქ გადაღებულია ვუდი ალენის ფილმის „შუაღამე პარიზში“ რამდენიმე სცენა. „შექსპირი და კომპანია“ არის პარიზის მნიშვნელოვანი კულტურული და ტურისტული ღირსშესანიშნაობა. აქ ტარდება ყოველწლიური ლიტერატურული ფესტივალი. 2006 წელს ჯორჯ იუთმენი საფრანგეთის "ხელოვნების და ლიტერატურის ორდენით“ დაჯილდოვდა, ის გარდაიცვალა 2011 წლის 14 დეკემბერს 98 წლის ასაკში. დღეს მაღაზიას მართავს მისი ქალიშვილი სილვია ბიჩ უითმენი.
სკონეს დიალექტი

სკონეს დიალექტი — მჭიდროდ დაკავშირებული დიალექტების ჯგუფი, რომლებიც მიეკუთვნებიან ძველ სკანდინავიურ ენებს. ის ძირითადად გამოიყენბა სკონეს პროვინციაში. მკვლევართა უმეტესობა მიიჩნევს, რომ ის მიეკუთვნება აღმოსავლეთ დანიური დიალექტების ჯგუფს. თუმცა თანამედროვე შვედურის გავლენის შედეგად და სკანდინავიური ენების სიახლოვის გამო ზოგიერთი მას სამხრეთ შვედური დიალექტების ჯგუფადაც მიიჩნევს. ასევე ზოგი მკვლევარი, მაგალითად, ადოლფ ნურენი და გ. შესტედი, სკანიურ დიალექტებს ანიჭებენ სამხრეთ სკანდინავიურის კლასიფიკაციას, ხოლო ელიას ნესენი ძველ სკანიურს ცალკემდგომ ენად მიიჩნევს, რომელიც ცალკე მდგომი იყო როგორც ძველი დანიურისგან ასევე ძველი შვედურისგან.
პეკორინო რომანო

პეკორინო რომანო — ტრადიციული იტალიური ცხვრის ყველი, რომელიც ჯერ კიდევ ძველი რომაელი ლეგიონერების რაციონში შედიოდა. ის დღესაც უძველესი ორიგინალური რეცეპტით მზადდება, რომელიც აღწერილია 2000 წლის წინ ძველი ლათინელი ავტორების, ვაროსა და პლინიუს უფროსის მიერ. იტალიაში პეკორინოს ტიპის სხვა ყველებსაც აწარმოებენ: პეკორინო ტოსკანო, პეკორინო სარდო და პეკორინო დი პიენცა.
ციმერმანის ტელეგრამა

ციმერმანის ტელეგრამა — ტელეგრამა, რომელიც აშშ-ის პრეზიდენტმა ვუდრო უილსონმა გამოიყენა გერმანიის წინააღმდეგ ომის გამოცხადების საბაბად.

1916 წლის ბოლოს გერმანიის საგარეო საქმეთა მინისტრმა არტურ ციმერმანმა შეიმუშავა გეგმა, რომლის მიხედვითაც მექსიკა უნდა ჩაბმულიყო ომში გერმანიის მხარეს, იმ შემთხვევაში თუ აშშ ჩაებმეოდა ომში. საიდუმლო ინსტრუქცია გაუგზავნა გერმანიის ელჩს მექსიკაში. ინსტრუქციის თანახმად ელჩს უნდა შეეთავაზებინა მექსიკის მთავრობისთვის აშშ-ის წინააღმდეგ გერმანია-მექსიკის სამხედრო თანამშრომლობის გაფორმება. სანაცვლოდ, გერმანია მექსიკას ჰპირდებოდა დახმარებას აშშ-ის მიერ 1846-1848 წლებში წართმეული ტერიტორიების დაბრუნებას.

ციმერმანის დეპეშა ხელში ჩაუვარდა დიდი ბრიტანეთის დაზვერვას და დაუყოვნებლივ აცნობა აშშ-ს. 1917 წლის 1 მარტს სახელმწიფო დეპარტამენტმა დეპეშა გამოაქვეყნა. მექსიკის მხარემ განაცხადა, რომ მათ გერმანიის ამ წინადადებას უარით უპასუხეს. თვით ციმერმანმა რაიხსტაგში გამოსვლისასა განაცხადა, რომ მისი დეპეშა წარმოადგენდა მხოლოდ ინსტრუქციას, აშშ-ის მიერ გერმანიისთვის ომის გამოცხადების შემთხვევაში.
მანანა ჩიტიშვილი

მანანა ჩიტიშვილი (დ. 13 ნოემბერი, 1954, სოფ. კორინთა, ახლანდ. ახალგორის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი პოეტი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1954 წლის 13 ნოემბერს, ქსნის ხეობაში, ახალგორის რაიონის სოფელ კორინთაში. 1974 წელს დაამთავრა გორის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1986 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია. ლიტერატურული მოღვაწეობა დაიწყო 1970-იანი წლების ბოლოს.

იბეჭდებოდა ჟურნალებში „ცისკარი“, „მნათობი“ და გაზეთში „ლიტერატურული საქართველო“. გამოცემული აქვს ლექსების რვა კრებული. მიღებული აქვს 6 ლიტერატურული პრემია. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით. მისი ლექსები თარგმნილია იტალიურ, ინგლისურ, სომხურ, აზერბაიჯანულ და რუსულ ენებზე. 2003 წელს ამერიკის ბიოგრაფიის უნივერსიტეტმა შეიტანა კრებულში „თანამედროვე ეპოქის ცნობილი ადამიანები“. მიღებული აქვს დავით აღმაშენებლის სახელობის პრემია ნომინაციაში „ერის ტკივილი ლექსად“.
საძელისი

საძელისი — ისტორიული პუნქტი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლში, მდინარე ალგეთის მარცხენა შენაკადის ამლევისწყლის აღმოსავლეთით, ახლანდელი სოფელ ამლევიდან (თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი) 2 კმ-ის დაშორებით. ადგილის სახელწოდება „საძელისი“ მოდის მონასტრის სახელიდან. შემორჩენილია მაცხოვრის ეკლესია (სიგრძე 10,5 მ, სიგანე 5,5 მ, სიმაღლე 6 მ). ვარაუდით, აგებულია საუკუნეში.
ლიდინგე

ლიდინგე — ქალაქი შვედეთში, სტოკჰოლმის ლენში. ლიდინგეს კომუნის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 31 561 ადამიანს შეადგენს.

მდებარეობს სტოკჰოლმის ჩრდილო-აღმოსავლეთით და შედის მის მეტროპოლიურ არეალში. ეკონომიკის ძირითადი დარგია მომსახურების სფერო.

კუნძული ლიდინგე, რომელზეც ქალაქია გაშენებული 1774 წლამდე ბანერების ოჯახს ეკუთვნოდა. საუკუნის დასაწყისში აიგო ხიდები, რომლებიც კუნძულს მატერიკთან აკავშირებდა. ამავე საუკუნის შუა ხანებში სტოკჰოლმის მოსახლეობამ თავისუფალი დროის სულ უფრო მეტი წლის გატარება დაიწყო ამ კუნძულზე, რასაც რამდენიმე დეკადაში ვილების თანდათანობით მშენებლობა მოჰყვა. 1910 წელს ლიდინგომ ურბანული დასახლების სტატუსი მიიღო, ამ დროისთვის მისი მოსახლეობა 4 500 ადამიანს ითვლიდა, 1926 წელს კი ქალაქის სტატუსი მიენიჭა.

ლიდინგეს ყველაზე ცნობილი მკვიდრნი არიან ჯგუფ -ს წევრები — ბიორნ ულვეუსი და აგნეტა ფელტსკუგი.

გალერეა