iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჯონ კიტსი

ჯონ კიტსი (; დ. 31 ოქტომბერი, 1795, ლონდონი, ინგლისი — გ. 23 თებერვალი, 1821, რომი) — ინგლისელი რომანტიკოსი პოეტი.

ბიოგრაფია
დაიბადა შეძლებული ლონდონელი მოქალაქის ოჯახში. 8 წლის ასაკში, მამამისი უბედურმა შემთხვევამ იმსხვერპლა, ხოლო 14 წლისას დედაც გარდაეცვალა. სწორედ დედისგან მიიღო მომავალმა პოეტმა მძიმე მემკვიდრეობად ჭლექი, რომელმაც სიცოცხლე გაუმწარა. პატარა ჯონი ენფილდში, კლარკის სკოლაში სწავლისას, თავდაპირველად თითქოს არაფრით გამოირჩეოდა თანატოლებისგან. 1810 წელს ჯონ კიტსი მეურვემ სკოლიდან გამოიყვანა და ქირურგს მიაბარა შეგირდად. 1815 წელს ჯონმა გაისს საავადმყოფოს სასწავლებელში განაგრძო სწავლა, მომდევნო წელს კი გამოცდებიც ჩააბარა და ექიმის წოდება მიენიჭა, თუმცა ექიმად არასოდეს უმუშავია – მთელი თავისი ხანმოკლე სიცოცხლე პოეზიას მიუძღვნა.

პოეტობის სურვილი ჯონ კიტსს სპენსერის „ფერიების დედოფალის“ წაკითხვამ აღუძრა. პირველი ლექსი კიტსმა 1814 წელს დაწერა, რომლის სათაურია „ “.

ჯონ კიტსი თავისი შემოქმედების ადრეულ პერიოდს „უზრუნველს“ უწოდებდა და სავსებით იზიარებდა იმ შენიშვნას, რომ მისი ზოგიერთი ნაწარმოები მეტისმეტად დამტკბარი იყო.

ჯონ კიტსის შემოქმედებაზე უდიდესი გავლენა იქონია ჯონ მილტონმა შექსპირმა ჯონ დრაიდენმა ჯონ დონმა და ედმუნდ სპენსერმა. 1818 წლის ზაფხული კიტსმა თავის მეგობარ ჩარლზ ბრაუნთან ერთად შოტლანდიასა და ჩრდილოეთ ირლანდიაში გაატარა. იქაური ბუნებით მოხიბლულმა პოეტმა ამ ქვეყნების ულამაზესი პეიზაჟები შემდგომ „ენდიმიონში“ გააცოცხლა. შოტლანდიაში მიღებული წარუშლელი შთაბეჭდილებები კიტსმა შესანიშნავად გამოხატა ლექსებში „ბერნსის საფლავის მონახულების გამო“ და „მთებში დაწერილი სტროფები ბერნსის სამშობლოს ხილვის შემდეგ“.

შემოქმედება
1818-1819 წლების მიჯნაზე, ზამთარში, კიტსი უმთავრესად პოემა „ჰიპერიონზე“ მუშაობდა. 1819 წელსვე დაწერა პოემა „წმ. მარკოზის დღესასწაულის წინ“, ამასთან დაასრულა ძველებურ მითზე აგებული პოემა „ლამია“, რომელშიც გადმოცემულია კონფლიქტი ილუზოლურ სილამაზესა და ცხოვრებისეულ სინამდვილეს შორის.

1820 წლის ივლისში გამოქვეყნდა ჯონ კიტსის მეორე კრებული, რომელშიაც შევიდა მისი თითქმის ყველა საუკეთესო ნაწარმოები. კიტსის სხვა თხზულებებიდან გამოირჩევა პოემები „ჰიპერიონი“ (1818-19), „ლამია“ (1819). „წმინდა აგნესის წინა დღე“ (1820), ოდები „ოდა ბულბულს“, „ოდა შემოდგომას“ (ორივე 1820) და სხვ. კიტსის მხატვრულმა ძიებებმა დიდი გავლენა მოახდინა მომდევნო თაობათა ბევრი პოეტის შემოქმედებაზე. შელიმ კიტსის ხსოვნას მიუძღვნა ელეგია „ადონაისი“ (1891). კიტსის ლექსების პატარა კრებული ჩარლზ და ჯეიმზ ოლიერებმა გამოსცეს და ჯონი ლონდონიდან გაემგზავრა, რათა „ელნდიონის“ ჩაჯდომოდა, „ენდიმიონი“ 1818 წელს დაიბეჭდა, იმავე წელს დაიწერა „იზაბელა“.

კიტსი, რომელიც გრძნობდა, რომ ინგლისის სუსხიან ზამთარს ვეღარ გადაიტანდა, იტალიაში გაემგზავრა თავის მხატვარ ჯოზეფ სევერნთან ერთად. პოეტმა უარყო შელის წინადადება, რომ პიზაში სწვეოდა და იქ მასთან დაბინავებულიყო. კიტსი რომში დაბინავდა, სადაც 1821 წლის 23თებერვალს გარდაიცვალა.
ანზორ აბულაშვილი

ანზორ აბულაშვილი (დ. 3 მაისი, 1932, ჯუგაანი, სიღნაღის მუნიციპალიტეტი – გ. აგვისტო, 2013) — ქართველი პოეტი და ფილოლოგი, საქართველოს მწერალთა კავშირის წევრი.

დაამთავრა თბილისის პუშკინის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტი 1961 წელს. ლექსების წერა ადრეულ ასაკში დაიწყო, პირველი კრებული ოცი წლისამ გამოაქვეყნა გაზეთ „ახალგაზრდა კომუნისტში“. 1961 წელს ჟურნალმა „ნაკადულმა“ გამოსცა ანზორ აბულაშვილის ლექსების პირველი წიგნი, ანზორ აბულაშვილის ლექსმა „მახარობელი“, რომელსაც წილად ხვდა სახალხო აღიარება და სიყვარული, თავისი ადგილი დაიმკვიდრა პოეზიაში. ანზორ აბულაშვილი ავტორია მრავალი საბავშვო ლექსისა.

ანზორ აბულაშვილი განაგრძობს ლიტერატურულ მოღვაწეობას.
აბულის ციკლოპური ციხე

აბულის ციკლოპური ციხე — მშრალად ნაგები ციკლოპური ციხე, მდებარეობს მთა პატარა აბულზე (სამცხე-ჯავახეთის მხარე), ზღვის დონიდან 2670 მეტრის სიმაღლეზე. იგი ძლიერ წააგავს შაორის სიმაგრეს — ერთგვარია ბუნებრივი პირობები, მშენებლობის ტექნიკა, გადაუხურავი ტალანები და მისასვლელები. მაგრამ აბულის სიმაგრე მაინც გამორჩეულია. იგი ერთი უპირველესი ცენტრთაგანი უნდა იყის უძველესი დროიდან. თვალში საცემია მისი სიდიდე, სიძლიერე, მიუვალობა, სტრატეგიული მდებარეობა: მის სამხრეთით გადის გზა ფოკა-ხოსპიო-ხერთვისისაკენ.

არქიტექტურა
აბულის ციხე გრანდიოზული და რთული გეგმარებისაა. პატარა აბულის სამხრეთი კალთა, რომელზეც ციხე მდებარეობს, მორენებითაა დაფარული. ამით უსარგებლიათ ძველთაგანვე და ლოდების მცირე გადაადგილებით მიუღიათ დარან-სამალავები, რომლებსაც ვიწრო, დაბალი შესაძრომი აქვთ. საკმარისია ერთი ლოდის აფარება და ყველაფერი შეუმჩნეველია, ის აღარაფრით გამოირჩევა ქვიანი მასის საერთო გროვიდან. ციხე-გალავანი ამ დარნების შუაში, მაღალ ადგილზეა აგებული. ის შედგება გალავნის, შიდა-ციხისა და მის კედლებზე შიგნიდან მიშენებული სათავს-სადგომებისაგან. ზედაპირზევეა ქვაყუთის ტიპის საფლავები.

მიუხედავად იმისა, რომ წყობა ყველგან მშრალია, კედლების სიმაღლე ზოგან 5 მ-მდე აღწევს, სიგანე კი 3 მ-ია. „შიდაციხე“ მოიცავს ფართობს დაახლოებით 60×40 მ. დასავლეთის ორი კუთხე მართია, აღმოსავლეთისა — მომრგვალებული. ბურჯებიდანაც ორი მრგვალია, სამი — ოთხკუთხა. შესასვლელი ორია — სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში.

ციხის შიგნით კედლებსა და ბურჯებზე მიშენებული 40-მდე სადგომია, ზოგან ორ-სამ სართულად. აღმოსავლეთით ტერასებად დაშვებული სამალავები, ისევე, როგორც გალავნის შიგნითა სათავსები, სხვადასხვა გეგმისანი არიან: 1. წრიული, დიამეტრით 2 მ. 2. მოგრძო დარნები, რომლებსაც ერთი ბოლო მომრგვალებული აქვთ, მეორე — სწორკუთხა, ფართობით 4×2 მ. 3. მოზრდილი, სწორკუთხა ოთახები.

პირველი ორი ტიპის სადგომებს გადახურვა ერთნაირი აქვთ: ვერტიკალური კედლიდან თანდათან, ცენტრისკენ საფეხურებად გადმოწეული ბრტყელი ფილები იძლევიან ხის დარბაზების მსგავს გვირგვინს. დიდი ოთახების სახურავები ყველგან ჩაქცეულია, შესაძლოა მათ ბანური გადახურვა ჰქონდათ.

აბულის სიმგრის სამხრეთით, ქედზე წყარო გამოდის, რაც გააძლიერებდა თავდაცვისუნარიანობას.

გალერეა
აბლარი (ნასოფლარი)

აბლარი, აბი — ნასოფლარი ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობდა ახალქალაქის პლატოზე, მდინარე აბლარის (ფარავნის სათავეში) ზემო წელში, სოფელ კარტიკამთან ახლოს, ზღვის დონიდან 1700 მეტრ სიმაღლეზე.

სოფელი აბი იხსენიება საუკუნის მიწურულს „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარში“. გურჯისტანის ვილაიეთის ახალქალაქის ლივის აკშეჰირის ნაჰიეში. დატანილია „გურჯისტანის ვილაიეთის რუკაზეც“. დავთარში სოფლის სახელწოდება „აბი“ შეცდომითაა მითითებული, უნდა იყოს: აბლარი. სახელწოდება „აბლარი“ შესაძლებელია დაკავშირებული იყოს სპარსულ სიტყვასთან „აბ“, რაც წყალს, „წყლიან ადგილს“ ნიშნავს. როგორც ჩანს, ეს სახელი წყლის რესურსების სიუხვის გამო უნდა შერქმეოდა. მისი მიდამოები წყაროების სიუხვითაა გამორჩეული, რომელსაც ადგილობრივები „გეზებს“ უწოდებენ. აბლარი (აბი), რომელსაც დუბლი მოეპოვება სამცხეში და აბული ერთი წარმომავლობის სახელები ჩანს.

ნასოფლარში შემორჩენილია დარბაზული ტიპის გაძარცვული, პერანგშემოცლილი და დანგრეული ეკლესია (წმინდა ელენეს სახელობის). მიმოფანტულია მრავალი პოსტამენტი, ნანგრევი, ლოდები და ქვები. აქვე ყოფილა სასაფლაოც. 1920-იან წლებში სოფლიდან მოსახლეობა ქალაქ ახალციხეში გადასახლებულა.

კ. ზისერმანის მიხედვით სოფელში მდგარა 11 სახლი 65 მოსახლით, ყველა ქართველ სუნიტებადაა აღრიცხული, თუმცა ისიცაა აღნიშნული, რომ შემორჩენილია მართლმადიდებლური ეკლესიის ნანგრევები.

სოფელი აღნუსხულია აგრეთვე ამიერკავკასიის მხარის მოსახლეობის 1886 წლის საოჯახო სიებში, რომლის მიხედვითაც იგი შედიოდა ტფილისის გუბერნიის ახალციხის მაზრის ურავლის უბანსა და ვალეს სასოფლო თემში: ამ პერიოდში აქ ცხოვრობდა 14 კომლი (158 მაცხოვრებელი). მთელი მოსახლეობა სუნიტი ქართველი იყო.

დავთრის მიხედვით წლიური გადასახადების ჯამი მარცვლეულსა და სხვაზე შეადგენდა 2500 ახჩას.
აზავრეთი

აზავრეთი — სოფელი ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში, თრიალეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ჩამოუდის მდინარე აზავრეთისხევი. ზღვის დონიდან 2100 მ. ახალქალაქიდან დაშორებულია 21 კმ-ით.

არის მოსაზრება, რომ სოფლის სახელის ეტიმოლოგია აზავერს („ხარია საკიდარი“ — საბა) უკავშირდება. თითქოს აზავრეთში გამოჰყავდათ აზავრები.

სოფელში შემორჩენილია დარბაზული ტიპის შუა საუკუნეების დიდი ეკლესია, რომელიც რესტავრირებულ იქნა გასული საუკუნის 90-იან წლებში. ეკლესიის ერთ-ერთ შემორჩენილ ბარელიეფზე გამოსახულია წმინდა დანიელი ლომების ხაროში. შემორჩენილია ასევე ბოლნური ჯვარი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1161 ადამიანი.
ალასტანი

ალასტანი — სოფელი ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ჭობარეთის ორივე ნაპირზე, ზღვის დონიდან 1660 მეტრზე, ახალქალაქიდან დაშორებულია 22 კმ-ით.

ისტორია
ალასტანი უძველესი ისტორიული სოფელია საქართველოში. – საუკუნეებში იგი იყო საუფლისწულო მამული, ქართველ მეფეთა თუ უფლისწულთა რეზიდენცია. თუ რა როლს თამაშობდა სოფელი საქართველოს ისტორიაში, წარმოდგენა შეგვექმნება, თუ გავიხსენებთ, რომ ლაშა-გიორგის ალასტანელ მეფეს ეძახდნენ. ლაშა-გიორგის გარდა ალასტანელი მეფეები ყოფილან დავით და მელქისედეკ რუსუდან დედოფლის შემდეგ. „ეტყობა მონღოლების დროს ერთი შტო ბაგრატიონთა გამეფებულა ალასტანში“ (ექვთიმე თაყაიშვილი).

ისტორიულად ალასტანი ორად იყოფოდა ზემო და ქვემო ალასტანი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 641 ადამიანი.

ეკლესია
სოფლის ცენტრში დგას – სს. დარბაზული ეკლესია. ეკლესიის აღმოსავლეთ კედელზე არის ორი წარწერა. ერთი იკითხება: „ესე მე ოძელმან დავდე ქვა“. მეორე წარწერის წაშლა უცდიათ საგულდაგულოდ, საღებავიც გადაუსვამთ ისე, რომ აღარ ირჩევა. სოფელში ქართული ეკლესიის უკანვე აშენებულია – საუკუნეების სომხური დიდი ეკლესია.
არაგვა

არაგვა — სოფელი ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში.

ამ სოფლის სახელი ადგილობრივ მკვიდრთა მეტყველებაში დღეს სხვადასხვაგვარად ჟღერს: არაგუა, არაკოვა, არაგოვა და სხვ.

სოფლის შუაგულში დგას ახალი სომხური ეკლესია.

მთაზე აღმოსავლეთით დღესაც არის ციხის ნანგრევები და ნაეკლესიარი, რომელიც საინტერესოა არქეოლოგიურად.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 861 ადამიანი.
ასფარა

ასფარა — ნასოფლარი საქართველოში, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ფარავნის ტბის დასავლეთ ნაპირზე, ზღვის დონიდან 2080 მეტრზე. ნინოწმინდიდან დაშორებულია 40 კმ-ით.

ისტორია
სოფლის თავდაპირველი სახელია ასპანა. ასფარა მისი ახალი ფორმაა. ასპანასთან არის დაკავშირებული გეოგრაფიული სახელი ასპანაური, ასევე მესხეთში გავრცელებული გვარი ასპანიძე. საბჭოთა პერიოდში სოფელში განვითარებული იყო მეცხოველეობა. შედიოდა ტამბოვკის სასოფლო საბჭოში. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 107 კაცი. 2014 წლის მონაცემებით სოფელი დაცლილია.

ღირსშესანიშნაობანი
ტბის სიახლოვეს თითქმის მიწასთან გასწორებული ტაძრის კედელიღაა შემორჩენილი. სავარაუდოდ, თავის დროზე საკმაოდ დიდი ნაგებობა ყოფილა, რომელსაც შემოვლებული ჰქონია გალავანი. სოფელთან მდებარეობს ციხესიმაგრე „ქოროღლის“ ნანგრევები, დათარიღებული ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 3000 წლით.
აფნია

აფნია — სოფელი ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში, გოგაშენის თემში. მდებარეობს მდინარე მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1700 მეტრზე, ახალქალაქიდან 23 კმ-ში, სოფელ გოგაშენიდან 2 კმ-ში.

1595 წელს აფნია იმ დროისთვის დიდი, 35 კომლიანი სოფელი ყოფილა. 70-იანი წლების ბოლოს იქ 8 კომლიღა ცხოვრობდა. სოფელში იყო ბენტონიტური თიხების ქარხანა.

სოფელში დგას დარბაზული ეკლესია თლილი ქვით ნაშენი, დასავლეთიდან გვიანდელი მინაშენით. ეკლესიას გააჩნია მხედრული წარწერა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 160 ადამიანი.
ბავრა

ბავრა — სოფელი ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში (ხოსპიოს თემი). მდებარეობს ახალქალაქის პლატოზე, მდინარე აბულის (ფარავნის შენაკადი) შესართავთან. ზღვის დონიდან 1590 მ, ახალქალაქიდან დაშორებულია 4 კმ-ით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 873 ადამიანი.

ისტორია
1914 წელს ალექსანდრე ფრონელი წერდა: „ბავრისა, ხულგუმოს, კარტიკამის და ტურცხის კათოლიკეებმა სომხური არ იციან. ზოგნი ამბობენ, რომ ეგენი ქართველები არიან და გადმოსახლდნენ არტაანის ოლქიდან (ველი), ზოგნი კი უჩვენებენ (ანუ, უთითებენ) სომხეთის მუშს, საიდანაც ვითომ იგინი მოსულან. ველი ძველად ქართული პროვინცია იყო“.

1933 წელს ჯავახეთში მოგზაურობისას ს. ჯიქიას ჩაუწერია: „დილით ბავრაში წავედით, მოსახლეობა — ნაწილი თურქულენოვანი კათოლიკე ქართველები, ნაწილი თურქულენოვანი კათოლიკე სომხები. პირველები ამბობებ არტაანიდან ვართო, მეორეები — ერზურუმიდან“.

ეტიმოლოგია
ამ სოფლის სახელი საინტერესოა შემდეგი თვალსაზრისით: იგი შედის ჯავახეთის ცნობილი სოფლის ხიზაბავრის შემადგენლობაში. ასევე იყო სოფელი ხიზა, რომელიც დღეს ნასოფლარია. ხიზადან და ბავრიდან გადასულებმა დააარსეს სოფ. ხიზაბავრა.

ბავრის ეკლესია
სოფლის ცენტრში დგას დარბაზული ტიპის ქართული ეკლესია. იგი შედარებით კარგად არის შემონახული. ეკლესიას გააჩნია რელიეფი „წმ. დანიელი ლომების ხაროში“ წარწერით „ქრისტე ადიდე სოფრონ“ და კიდევ ერთი წარწერა, რომელშიც მოხსენიებულია იგივე სოფრონი, ადგილობრივი ფეოდალი, რომლის ბრძანებითაც აგებულია ეკლესია - ს-ში. ეკლესიის ეზოში დგას წარწერიანი სვეტი, სავარაუდოდ საფლავის ქვა.
ბარალეთი

ბარალეთი — სოფელი ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ბარალეთი, იხტილა). მდებარეობს ახალქალაქის პლატოზე, მდინარე ბარალეთისწყლის ნაპირებზე, ზღვის დონიდან 1680 მ, ახალქალაქიდან დაშორებულია 16 კმ-ით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 770 კაცი.

ღირსშესანიშნაობები
სოფლის ცენტრში დგას საუკუნის ქართული ეკლესია — სამნავიანი ბაზილიკა, რომლის აღმოსავლეთ კედელზე ასომთავრული წარწერაა: „ჯავახთუფლის“ მეფედ დაჯდომა განსაკუთრებით აღუნიშნავთ ბარალეთში. რადგანაც იმ დროისთვის (1213) საქართველოში ბაზილიკები აღარ შენდებოდა, სავარაუდოა, რომ ეს ცნობა უფრო ადრინდელი ეკლესიის აღდგენას ან შეკეთებას გულისხმობდეს. სოფლის აღმოსავლეთით, ნასოფლარ სირგვთან ახლოს, აღმართულია კარგად შენახული 6 მეტრის სიმაღლის სტელა.

სოფლის ღირშესანიშნაობებიდან აგრეთვე აღსანიშნავია ჯავახური დარბაზი: გოგოლაძეებისა და ბერძენიძეების დარბაზი, რომლის გვირგვინიც პირდაპირ კედლიდან იწყება.

ცნობილი ადამიანები
1900-1902 წლებში სოფლის ექიმად მუშაობდა საზოგადო მოღვაწე ივანე გომართელი.

გალერეა
პეტრე I (ალექსანდრიის პატრიარქი)

პეტრე ალექსანდრიელი (გ. 25 ნოემბერი, 311) — ალექსანდრიის მართლმადიდებელი ეკლესიის მე-17 პაპი და პატრიარქი. წმინდანად არის შერაცხილი რომის კათოლიკური ეკლესიის, მართლმადიდებელი ეკლესიისა და კოპტური ეკლესიის მიერ. წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 25 ნოემბერი, ახალი სტილით - 8 დეკემბერი.

ბიოგრაფია
პეტრე ალექსანდრიელი ალექსანდრიაში დაიბადა და აღიზარდა. ღრმად განსწავლული მამა ალექსანდრიის სასწავლებელს განაგებდა. 300 წელს მან თავისი მასწავლებლისა და სულიერი მოძღვრისგან - წმინდა თეონასგან ალექსანდრიის ეკლესიის მესაჭეობა მიიღო. იმპერატორ დიოკლეტიანესა და მაქსიმინუსის მიერ (284-305) ქრისტიანთა დევნისას, პეტრე ალექსანდრიელი ქალაქიდან განდევნეს. მან იმპერიის მრავალი ოლქი შემოიარა, ბოლოს კი ისევ დაუბრუნდა მშობლიურ ქალაქს, რათა რთული ოერიოდის განმავლობაში პირადად ეხელმძღვანელა ალექსანდრიის ეკლესიისათვის.

დევნისა და შევიწროების მიუხედავად ალექსანდრიის ეკლესია პეტრე ალექსანდრიელის ბრძნული ხელმძღვანელობით მტკიცდებოდა და იზრდებოდა. ბოლოს იმპერატორ მაქსიმიანე გალერიუსის (305-311) ბრძანებით მღვდელმთავარი შეიპყრეს. მთელი ხალხი შეიკრიბა საპყრობილის კარებთან მღვდელმთავრის დასახმარებლად. წმინდა პეტრემ, რომელსაც სურდა, თავიდან აეცილებინა სახალხო ჯანყი და სისხლისღვრა, ხელისუფალს წერილობით შესთავაზა, ციხის უკანა კედელი გაერღვიათ და ხალხისგან ფარულად გაეყვანათ იგი სიკვდილით დასასჯელად. ღამის უკუნში წმინდა მწყემსმთავარი ქალაქის გალავანს გადაღმა გაიყვანეს და სწორედ იმ ადგილას მოჰკვეთეს თავი, სადაც ადრე წმინდა მოციქული მარკოზი დასაჯეს სიკვდილით. ეს მოხდა 311 წელს. დილით ქალაქმა შეიტყო წმიდა მღვდელმთავრის მოწამეობრივი აღსასრული. მორწმუნეებმა უფლის სათნომყოფლის ცხედარი ეკლესიაში დააბრძანეს, სამღვდელმთავრო სამოსით შემოსეს და წესის აგების დროს შემაღლებულ ადგილას დასვეს.
ონისიმე (სამოცდაათთაგანი)

} (სამოცდაათ მოციქულთა კრება), კათოლიკურში — 16 თებერვალი.

ცხოვრება და მოღვაწეობა
ონისიმე მოციქული ფრიგიის ოლქის ქალაქ კოლასეში მცხოვრები მდიდარი ქრისტიანის, ფილიმონის მონა იყო. ერთხელ მან რაღაც შესცოდა ბატონის წინაშე, შემდეგ კი სასჯელს გაექცა და რომს მიაშურა. აქ გაქცეული მონა დაატუსაღეს და საპყრობილეში ჩააგდეს. საპყრობილეში ონისიმეს დახვდა შებორკილი პავლე მოციქული, რომელმაც სახარების სიტყვა დამოძღვრა, შემდეგ კი ნათელ-სცა მას. ახალნათელღებული შვილივით ემსახურებოდა პყრობილ წმინდანს. პავლემ, რომელიც პირადად იცნობდა ფილიმონს, ონისიმეს წერილი გაატანა მასთან და სიყვარულით სთხოვა, შეეწყალებინა შეცოდებული მონა და ძმასავით მიეღო იგი. ფილიმონმა (ხს. 4 იანვარს, 19 თებერვალს და 22 ნოემბერს) ამ წერილის პასუხად არა მარტო შეუნდო მომავალ წმინდანს, არამედ გაათავისუფლა კიდეც იგი და უკანვე, რომში გაგზავნა მოციქულთა თავთან. აქ ონისიმე ეპისკოპოსად იქნა ხელდასმული. პეტრე და პავლე მოციქულების სიკვდილის შემდეგ მან სახარების ქადაგებით მოიარა ესპანეთი და აზია. ღრმა მოხუცებულობაში წმინდანი ტიმოთეს შეენაცვლა ეფესოს სამღვდელმთავრო კათედრაზე. როცა ეგნატე ღმერთშემოსილი რომში სიკვდილით დასასჯელად მიჰყავდათ, გზაზე მას ნეტარი ონისიმე გამოეგება რამდენიმე ქრისტიანთან ერთად, რასაც თავად ეგნატე ახსენებს ეფესელთა მიმართ ეპისტოლეში.

იმპერატორ ტრაიანეს მეფობისას ონისიმე შეიპყრეს და სამსჯავროზე წარადგინეს. ქრისტეს მხნე აღსარებისათვის იგი ჯერ საპყრობილეში გამოამწყვდიეს, შემდეგ კი ქვებით თავი მოჰკვეთეს. ერთმა დიდგვაროვანმა და კეთილმსახურმა ქალმა მოწამეობრივად აღსრულებული მოციქულის წმინდა ცხედარი ვერცხლის ლუსკუმაში ჩაასვენა. ეს მოხდა დაახლოებით 109 წელს.
ქრისტეს სისხლი

ქრისტეს სისხლი — ქრისტიანული თეოლოგიის მიხედვით სისხლი, რომელიც დაიღვარა იესო ქრისტეს ჯვარცმისას და ასევე ის სისხლიც, რომელსაც ევქარისტიის დროს მორწმუნეები იღებენ ღვინის სახით.

ისტორია
გადმოცემის მიხედვით ქრისტეს სისხლი ჯვარცმისას რამდენიმე ადგილას ფიგურირებს:
ცხოველსმყოფელი ჯვარი, რომელიც შეიღება ქრისტეს სისხლით.
გრაალი - თასი, რომელშიც ჩაედინებოდა ქრისტეს სისხლი და წყალი, ლახვრით განგმირული გვერდიდან.
ცხვრის მატყლი, რომელიც შეღებილია ქრისტეს სიხლით.
ივანე ჯავახიშვილი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ივანე ჯავახიშვილი, ამ სახელითა და გვარით რამდენიმე პიროვნებაა ცნობილი:

ივანე ჯავახიშვილი — ქართველი ისტორიკოსი საზოგადო მოღვაწე და თსუ–ს დამაარსებელი;
ივანე ჯავახიშვილი — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი;
ვანო ჯავახიშვილი — ქართველი იუმორისტი;
ივანე ჯავახიშვილი — ქართველი დრამატურგი, კომპოზიტორი და მსახიობი.

იხილეთ აგრეთვე:
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი
შიმშილაქედი (თერჯოლის მუნიციპალიტეტი)

შიმშილაქედი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის თერჯოლის მუნიციპალიტეტში (ზედა საზანოს თემი). მდებარეობს მდინარე ძუსის (ჩოლაბურის აუზი) მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 320 მეტრი, თერჯოლიდან 10 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 185 ადამიანი.

ეტიმოლოგია
სოფლის სახელწოდების შესახებ არსებობს ლეგენდა. შიმშილაქედის ტერიტორიაზე დიდი წყალდიდობა დაწყებულა. მდინარე ხმორდოლს კალაპოტი გადაულახავს და მთელი ტერიტორია დაუტბორავს. წყალდიდობა დიდხანს გაგრძელებულა. მდინარის მარჯვენა ნაპირის მოსახლეობა მოუწყვეტია მარცხენა მხარისათვის. ხალხი შიმშილისაგან აუტანელ დღეში ჩავარდნილა, ძუძუთა ბავშვების დიდი ნაწილი დაღუპულა. როდესაც წვიმა შეჩერებულა, წყალს დაუკლია. მაგრამ გაღმა-გამოღმა კავშირი მაინც ვერ აღუდგენიათ. ამ დროს მდინარის მარცხენა მხარის სოფელში სტუმრად ყოფილა მარჯვენა ნაპირის მცხოვრები ხუხუტა. როდესაც ხუხუტა აზვირთებულ მდინარის ნაპირს მიდგომია, მაშინვე ოჯახის ამბავი მოუკითხავს. მდინარის მეორე ნაპირიდან მეზობლებს დაუძახიათ „შიმშილი არის აქეთო“. ამ ამბის შემდეგ ამ ადგილს შიმშილაქედი შეურქმევიათ და დღესაც ამ სახელითაა ცნობილი.

ისტორია
სოფლის ტერიტორია ნაწილი იყო ჭალატყის ნაქალაქარისა, რომელშიც შედიოდნენ ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის სოფლები ჭალატყე, ზოვრეთი, ქვედა საზანო, ტყლაპივაკე, შიმშილაქედი და ამჟამინდელი თერჯოლის მუნიციპალიტეტის სოფელი ზედა საზანო. ლეგენდებში ნაქალაქარი „ბალიასტომად“ მოიხსენიება.
ტოლები

ტოლები — სოფელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ბუღნარა, ვაზისუბანი, ზემო ნოღა, ქვემო ნოღა). მდებარეობს მდინარე ხევისწყლის ნაპირებზე. ზღვის დონიდან 210 მეტრი, სამტრედიიდან 19 კილომეტრი, საჯავახოს რკინგზის სადგურიდან 6 კმ. ტოლები იყოფოდა ორ უბნად: ზემო და ქვემო ტოლები. 2010-იანი წლებიდან ზემო ტოლები ცალკე სოფელია.

ისტორია
სოფელ ტოლებთან შემორჩენილია ტელეფისის ციხის ნანგრევები. სოფელი შედიოდა საჯავახოს მხარეში. საუკუნეში, რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში ტოლები რელიგიური დაყოფით ეკუთვნოდა გურიის საჯავახოს საბლაღოჩინო ოლქს. სოფელში იდგა წმინდა გიორგის ეკლესია. 1936 წლისთვის შედიოდა საჯავახოს სასოფლო საბჭოში. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მევენახეობა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 152 ადამიანი.
ქვაყუდე

ქვაყუდე — სოფელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტში, გორმაღალის თემში. მდებარეობს იმერეთის სამხრეთ მთისწინეთში, მდინარე ხევისწყლის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 180 მეტრი, სამტრედიიდან 17 კილომეტრი. სოფელი შედიოდა საჯავახოს მხარეში.სოფელში იდგა წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია.

დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 475 ადამიანი.
ვიქტორ გოგლიძე

ვიქტორ არსენის ძე გოგლიძე (დ. 27 ნოემბერი, 1905, სადგური ურსატევსკაია, ტაშკენტის ოლქი — გ. 22 სექტემბერი, 1964, თბილისი) — ქართველი მოჭადრაკე. პირველი ქართველი ოსტატი (1930) და საერთაშორისო ოსტატი (1950). საქართველოს ჩემპიონი (1928), 1930-იან წლებში სსრკ ჩემპიონატების სამგზის მონაწილე. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1941), საკავშირო კატეგორიის მსაჯი (1949), ფიზკულტურისა და სპორტის დამსახურებული მოღვაწე (1957), საქართველოს ჭადრაკის ფედერაციის თავმჯდომარე (1936-1953). პროფესიით მშენებელი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 1922 წელს ოქროს მედალზე დაამთავრა ტაშკენტის გიმნაზია და ჩააბარა გამოცდები ტაშკენტის კონსერვატორიაში სადირიჟორო ფაკულტეტზე. 1920-იან წლებში გახდა უზბეკეთის ერთ-ერთი უძლიერესი მოჭადრაკე. 1925 წლიდან მუდმივად ცხოვრობდა თბილისში. 1928 წელს გახდა საქართველოს ჩემპიონი და იმავე წელს გაიმარჯვა ამიერკავკასიის ჩემპიონატში. 1928 წელს წააგო საკვალიფიკაციო მატჩი ნიკოლაი გრიგორიევთან (4.5/5.5), მაგრამ 1930 წელს მოუგო მატჩი ვლადიმერ ნანაროკოვს (8/5) და გახდა საქართველოს პირველი ოსტატი ჭადრაკში. 1933 წელს გაიმარჯვა სსრ კავშირის ოსტატთა ტურნირში, 1934 წელს აიღო პირველი ადგილი თბილისის ტურნირში ცნობილი ავსტრიელი ოსტატის ჰანს კმოხის მონაწილეობით. მოსკოვის (1935 – +4–4=11) და მოსკოვი–ლენინგრადის(1939 – +4–5=8) საერთაშორისო ტურნირების მონაწილე. სამგზის სსრ კავშირის ჩემპიონატების მონაწილე (საუკეთესო შედეგი 5–7 ადგილი,1937 – +5–2=12). ვიქტორ გოგლიძეს შეხვედრია ემანუელ ლასკერს, ხოსე რაულ კაპაბლანკას, სალომონ ფლორს, პაულ კერესს, სამუელ რეშევსკის, ანდრე ლილიენტალს, მიხეილ ბოტვინიკს, ვასილ სმისლოვს და სხვა კორიფეებს. როცა კაპაბლანკასთან პარტია ყაიმით დასრულდა (1935 წლის მოსკოვის საერთაშორისო ტურნირი), კაპაბლანკას უთქვამს: ბედნიერია ის ქვეყანა, რომელსაც ასეთი მოჭადრაკე ჰყავს.

1940 წლიდან ვიქტორ გოგლიძე გადავიდა სახელმწიფო სამსახურში. 1954 წელს უბრუნდება ჭადრაკს და 1957 წელს გიორგი მერკვილაძესთან ერთად ხსნის საჭადრაკო სკოლას. მომდევნო წლებში სკოლაში გაიზარდნენ საქართველოს წამყვანი მოჭადრაკეები (ზ. აზმაიფარაშვილი, ე. უბილივა, ნ. იოსელიანი და ბევრი სხვა).

22 სექტემბერს ვიქტორ გოგლიძე გულის შეტევით გარდაიცვალა. დაკრძალვის დღეს 26 სექტემბერს იგი ცენტრალურ საჭადრაკო კლუბში გადმოასვენეს. მოვიდა უამრავი ხალხი – გადაკეტეს რუსთაველის გამზირი. სამგლოვიარო მიტინგზე გამოსათხოვარი სიტყვა წარმოთქვეს ქართული სპორტის ამაგდარმა, სპორტის დამსახურებული ოსტატი გიორგი მერკვილაძემ და ვიქტორის უახლოესმა მეგობარმა საშა ფალანდიშვილმა. გიორგი მერკვილაძემ თავის გამოსვლა შემდეგი სიტყვებით დაამთავრა:

 საუკუნის 70-80-იან წლებში ტარდებოდა ვიქტორ გოგლიძის მემორიალური ტურნირები. 1995 წელს გაიხსნა ვიქტორ გოგლიძის მემორიალური დაფა წარწერით: ამ სახლში 1945-1964 წლებში ცხოვრობდა გამოჩენილი საზოგადო მოღვაწე, ქართული საჭადრაკო სკოლის ფუძემდებელი ვიქტორ გოგლიძე.
ქუჩა, სადაც ცხოვრობდა ვიქტორ გოგლიძე ახლა ატარებს ვიქტორ გოგლიძის სახელს.

წიგნები
ვიქტორ გოგლიძის პარტიები (1926–1941)– თბილისი: 1949 — 108 გვერდი. 10 000 (რუსულ ენაზე)
ვ. გოგლიძე, ჰ. კასპარიანი – გამოჩენილ მოჭადრაკეთა 100 კომბინაცია. თბილისი: 1958 – 50 გვერლბ. 12300
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ეგვიპტეში

2008 წლის მონაცემებით ეგვიპტეში იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის 7 ძეგლია.

იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში მსოფლიოს მასშტაბით 878 ძეგლია შეტანილი, მათ შორის 0,8 % ეგვიპტის ძეგლებია.

ცხრილი
ცხრილში შეტანილია ძეგლები, იუნესკოს მიერ მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის სიაში დამატების თარიღის მიხედვით.

ობიექტის გეოგრაფიული მდებარეობა
ქვემო აბაშა

ქვემო აბაშა — ყოფილი სოფელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტში, 2007 წლიდან გაერთიანებულია ზემო აბაშასთან გამოჩინებულის სახელით. მდებარეობს იმერეთის სამხრეთ მთისწინეთში. ზღვის დონიდან 240 მეტრი, სამტრედიიდან 17 კილომეტრი. ისტორიულად შედიოდა საჯავახოს მხარეში.

დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 198 ადამიანი. 2014 წლის აღწერით სოფლები ქვემო და ზემო აბაშა ერთადაა აღწერილი.