ალასა

ალასა — სოფელი კვიპროსში, ლიმასოლის რაიონში. ის მდებარეობს კურისის კაშხლის ჩრდილოეთით, ლიმასოლიდან კაკოპეტრიისკენ მიმავალ მთავარ გზაზე.

1980-იანი წლების დასაწყისში კვიპროსელმა არქეოლოგებმა ალასაში ჩატარებული გათხრების შედეგად ბრინჯაოს ხანის ქალაქის ნანგრევები აღმოაჩინეს. სხვა მიგნებებთან ერთად გამოვლინდა სასახლის ნაშთებიც, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ ეს ადგილი ოდესღაც ადგილობრივ სავაჭრო ცენტრს წარმოადგენდა და გაცილებით დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა.

ეს ტერიტორია განიხილება ალაშიას დედაქალაქობის ერთ-ერთ კანდიდატად.ეს იყო ძლიერი სამეფო, რომელიც ბრინჯაოს ხანის მრავალ ტექსტში „დიდ სახელმწიფოთა კლუბის“ წევრად მოიხსენიება. ეს იდენტიფიკაცია თავდაპირველად სახელებს შორის მსგავსების საფუძველზე მოხდა, თუმცა მას ამყარებს დამოუკიდებელი მტკიცებულებებიც, მათ შორის ალაშიას მეფის მიერ გაგზავნილი თიხის ფირფიტების პეტროგრაფიული და ქიმიური ანალიზი. კვლევამ აჩვენა, რომ ფირფიტების დასამზადებელი თიხა სამხრეთ-დასავლეთ კვიპროსიდანაა მოპოვებული. დედაქალაქის სხვა სავარაუდო კანდიდატებს შორის მოიაზრება კალავასოსიც.

აქ ასევე აღმოჩენილია რომაული ვილები. ერთ-ერთი მათგანიდან მოპოვებული მოზაიკური იატაკი, რომელზეც აფროდიტე და ეროსი არიან გამოსახულნი, ლიმასოლის მუზეუმში ინახება.

თანამედროვე პერიოდში ალასა განვითარდა, როგორც პარკის ტიპის ტურისტული ცენტრი.

ალასა-პალიოტავერნა
არქეოლოგიური ძეგლი ალასა-პალიოტავერნა (ასევე იწერება როგორც ალასა-პალაიოტავერნა) მდებარეობს სამხრეთ-დასავლეთ კვიპროსში, მდინარე კურისის ზემოთ, პლატოზე გაშენებული დასახლების ზედა კვარტლებში. იგი აშენდა დაახლოებით ძვ. წ. 1340–1100 წლებში. ტროოდოსის მთების წინამთებში მისი მდებარეობის გათვალისწინებით, ის კუნძულზე გვიანი ბრინჯაოს ხანის ყველაზე მაღალმთიან დასახლებად ითვლება. ამ გავლენების გათვალისწინებით, არსებობს მოსაზრება, რომ ნაგებობა აშენდა ადგილობრივ კვიპროსელ მოსახლეობასთან ასიმილირებული ეგეოსელი მიგრანტებისა და თავად კვიპროსელების ერთობლივი ძალისხმევით.

ნაგებობა არის დიდი, „“-ს ფორმის შენობა, რომლის ფართობი 1410 კვ.მ-ია. ის წარმოადგენს კვადრატს მკაფიოდ გამოკვეთილი ფრთებით, რომლებიც განლაგებულია დიდი ცენტრალური ეზოს გარშემო, რაც მის საზოგადოებრივ დანიშნულებაზე მიანიშნებს. სტრუქტურის შიდა აღმოსავლეთ კედლის გასწვრივ მიყვებოდა პორტიკი, რომელიც ორსართულიანი შენობის მთავარ ფასადს წარმოადგენდა. ნაპოვნია ორი აშლარის ბლოკი, რომლებიც სვეტების ფუძეებად გამოიყენებოდა (ერთი ბლოკი მოპარულია, ხოლო ორი სხვა დაკარგულად ითვლება).

შენობა ასევე ასრულებდა საწყობის ფუნქციას: ჩრდილოეთ ფრთაში აღმოჩენილია „სულ მცირე 16 დიდი სარეზერვო პითოსი (თიხის დიდი ჭურჭელი)“. მობინადრეთა ელიტურ სტატუსზე მიუთითებს თავად ეს ჭურჭელიც, ზოგიერთ პითოსს აქვს თიხის რელიეფური ზოლები, რომლებზეც გამოსახულია ნადირობის, ბრძოლის ან მჯდომარე გრიფონების სცენები. ჩრდილოეთ და დასავლეთ ფრთები სამხრეთ ფრთასთან შედარებით ოდნავ ამაღლებულ რელიეფზეა განთავსებული.

ნაგებობა -ის სამხრეთი ნაწილი მოიცავს სამხრეთ ფრთას მკაფიოდ ორგანიზებულ სივრცეს ცენტრალური „საკერპე ოთახით“ , რომლის აღმოსავლეთ და დასავლეთ მხარეებს სიმეტრიული საცხოვრებელი ერთეულები ესაზღვრება. აღსანიშნავი ელემენტებია სტილობატი (სვეტების საყრდენი) ხელახლა გამოყენებული სვეტის ფუძით, რომელიც კერად იყო ქცეული, მიწისქვეშა „ჩაღრმავებული ნაგებობა“ (შესაძლოა მარაგების ან სითხეებისთვის) და აღმოსავლეთ ნაწილში არსებული სანიტარული მოწყობილობების კვალი. თავდაპირველად ამ ფრთაში შესვლა შესაძლებელი იყო სამი კარიბჭით, რომლებიც „ნაგებობა “-ის შესასვლელების გასწვრივ მდებარეობდა, თუმცა მოგვიანებით გვერდითა შესასვლელები ამოაშენეს.

დახვეწილი დიზაინი, მათ შორის დამუშავებული კიდეების მქონე აშლარის ბლოკები და დაგეგმარებული სადრენაჟო სისტემა, ხაზს უსვამს ნაგებობის საჯარო თუ ცერემონიულ მნიშვნელობას და ასახავს გვიანი ბრინჯაოს ხანის კვიპროსის არქიტექტურული დაგეგმარების მაღალ დონეს.

ნაგებობა 
ალასა პალიოტავერნას შენობა უფრო პატარა (დაახლ. 25 × 16 მ) სამოთახიანი შენობაა, რომელიც, სავარაუდოდ, შენობის ღვინის წარმოებისა და შენახვის დანართს წარმოადგენდა, რომლის აღმოსავლეთით 20 მეტრის დაშორებით მდებარეობდა. შენობის გეგმა ტრაპეციულია, მისი გვერდები ჩრდილოეთისკენ ვიწროვდება, სამხრეთის კედელი 26 მეტრის სიგრძისაა, ხოლო ჩრდილოეთის 22 მეტრის. შენობაში გამოყენებული სამშენებლო ტექნიკა იგივეა, რაც და თლილი შენობების, მაგრამ არა ისეთივე დახვეწილი, როგორც მისი ანალოგები. მისი კედლების შევსება ასევე შეიცავს შენობაში გამოყენებულ წითელ თიხის აგურებს, თუმცა საინტერესოა აღინიშნოს, რომ ორივე შენობაში გამოყენებული წითელი თიხა ადგილთან ახლოს არ არის. შენობაში ჩრდილოეთ ნაწილში დიდი პითოსი იპოვეს, რომელიც მთლიანად კლდეში ნაკვეთ ორმოში იყო ჩაძირული. პითოსი თითქმის ორი მეტრის სიღრმისაა, მისი ინტერიერი კი მოყავისფრო-წითელი ფერითაა შეღებილი, სავარაუდოდ, ღვინის ორგანული ნარჩენებით. ოთახების განლაგება მნიშვნელოვნად მიუთითებს ღვინის საწნახლის არსებობაზე და შენობაში ღვინის წარმოებისთვის გამოყენებაზე, ქვის საპირწონის არსებობა კი ამ აზრს იმეორებს.

ამის უფრო ფართო მნიშვნელობა ის არის, რომ ეს აჩვენებს ბრინჯაოს ხანის ელიტის ადმინისტრაციული კლასის ლეგიტიმურობის კიდევ ერთ ფორმას, რომელიც აკონტროლებს ტერიტორიას, რადგან ეს ღვინის საწნახელი მდებარეობს ადგილის უფრო ექსკლუზიურ ალასა-პალიოტავერნას რეგიონში, რომელიც გამოყოფილია ალასა-პანო მანტილარისის მჭიდროდ დასახლებული სამრეწველო და საყოფაცხოვრებო კვარტლებისგან. ეს მტკიცედ მიუთითებს, რომ ადმინისტრაციული ელიტა ცხოვრობს ალასა-პალიოტავერნაში, რასაც კიდევ უფრო ამყარებს უფრო დახვეწილი აშენებული შენობები, სადაც გამოყენებულია თლილი ქვა. კიდევ ერთ მნიშვნელოვან ვაჭრობაზე, როგორიცაა ღვინო, ეს კონტროლი აჩვენებს, რომ ელიტა არა მხოლოდ აკონტროლებს ალასას სპილენძის ძირითად ვაჭრობას, არამედ სხვა მომგებიანსაც. ისეთი ვაჭრობები, როგორიცაა ღვინის წარმოება, რათა კიდევ უფრო გაეფართოებინათ თავიანთი კონტროლი ალასას მოსახლეობაზე.