iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კრუტოი-ლოგი (ბაშკირეთი)

კრუტოი-ლოგი — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის აბზელილოვოს რაიონში.

2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 0 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ასკაროვოდან დაშორებულია 43 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია მაგნიტოგორსკი, რომელიც დაშორებულია 83 კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის აბსოლუტურ უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (46%).
კუჟანოვო

კუჟანოვო — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის აბზელილოვოს რაიონში.

2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 256 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ასკაროვოდან დაშორებულია 13 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია მაგნიტოგორსკი, რომელიც დაშორებულია 42 კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის აბსოლუტურ უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (99%).
კულუკასოვო

კულუკასოვო — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის აბზელილოვოს რაიონში.

2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 77 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ასკაროვოდან დაშორებულია 10 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია მაგნიტოგორსკი, რომელიც დაშორებულია 57 კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის აბსოლუტურ უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (97%).
ბაგრატის ციხე

ბაგრატის ციხე — ციხე-სიმაგრე საქართველოში, მდებარეობს აფხაზეთის ავტნომიურ რესპუბლიკაში, ქალაქ სოხუმის მახლობლად, მდინარე ბესლეთის მარცხენა ნაპირზე.

ისტორიულ-არქიტექტურული აღწერა
განახლებულია - საუკუნეების მიჯნაზე, საქართველოს მეფის ბაგრატ -ის მიერ. - საუკუნეებში იგი წარმოადგენდა ცხუმის ერისთავთა რეზიდენციას. საუკუნიდან, როდესაც ქალაქმა დასავლეთისაკენ, მდინარე ბესლეთის მარჯვენა ნაპირზე გადაინაცვლა, მან მნიშვნელობა დაკარგა და დაცარიელდა.

ციხე გეგმაში ოვალური ფორმისაა. მისი კედლები კარგადაა შემონახული. ოთხკუთხა კოშკით დაცული კარიბჭე წარმოადგენდა შუა საუკუნეების ქალაქ ცხუმის (სოხუმის) ციტადელს.

ამჟამინდელი მდგომარეობა
ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ციხის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია.ციხის კედლები მძიმე ფიზიკურ მდგომარეობაშია და იგი სასწრაფო კონსერვაციას საჭიროებს.

ბაგრატის ციხეს მინიჭებული აქვს საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.
ამბარას ეკლესია

ამბარას ეკლესია — მდებარეობს საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გუდაუთის მუნიციპალიტეტში, მიუსერას კონცხზე.

ისტორიულ-არქიტექტურული აღწერა
ამბარაში შემონახულია ადრე შუა საუკუნეების ხანის ქართული ხუროთმოძღვრების კომპლექსი - ეკლესია ( – სს.), ზღუდე (შუა საუკუნეები) და საერო შენობათა ნანგრევები ( ს.). ეკლესია ტლანქად დამუშავებული ქვის კვადრებითაა შემოსილი. მან ჩვენამდე თითქმის პირვანდელი სახით მოაღწია, იგი ე.წ. სამეკლესიანი ბაზილიკის ტიპის ნაგებობაა. მას დასავლეთ მხარეს ორსართულიანი ნართექსი და პატრონიკეები აქვს. მთავარი ნავის გადამხურავი კამარა გვიან შუა საუკუნეებშია აღდგენილი. ამბარის სამეკლესიანი ბაზილიკა მნიშვნელოვანი ნიმუშია ამ ტიპის არქიტექტურულ ძეგლთა შორის.

ამჟამინდელი მდგომარეობა
ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ტაძრის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების შესრულება შეუძლებელია. ტაძარი მძიმე ფიზიკურ მდგომარეობაშია, ესაჭიროება სასწრაფო რეაბილიტაცია.

ამბარას ეკლესიას მინიჭებული აქვს საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.
ბედიის გულანი

ბედიის გულანი — - საუკუნეების ქართული ხელნაწერი.

ბედიის გულანი - საუკუნეების ხელნაწერია. გადაწერილია ბედიელი მიტროპოლიტის გერმანე ჩხეტიძის დაკვეთით. ხელნაწერის დამზადებაში რამდენიმე კალიგრაფი მონაწილეობდა: ამბროსე კარგარეთელი, სიმონ ევფრატელი, საბა ნაჭოფაძე, ასევე შავშეთიდან საგანგებოდ მოწვეული გაბრიელ ლომსანიძე.

გულანი საღვთისმსახურო წიგნთა კრებულია, რომელშიც თავმოყრილია მთელი წლის საკითხავები. ბედიის გულანში შედის: 1. რიგის სახარება და სამოციქულო; 2.
სადღესასწაულო; 3. დასადებელნი აღდგომისანი; 4. თვენი; 5. სვინაქსარი; 6. მარხვანი; 7. განგებაჲ საეკლესიოჲ ბერძულსა წესსა ზედა; 8. ტიპიკონი საბაწმინდის ლავრისა; 9. ზატიკი.

ხელნაწერის ისტორიისთვის მნიშვნელოვან ინფორმაციას შეიცავს მისი ანდერძი:

ხელნაწერი საუკუნეშიც დაცული იყო ბედიის ტაძარში, რასაც მოწმობს ამ პერიოდის მინაწერების ონომასტიკონი და ბედიის ღვთისმშობლისადმი მიმართული სავედრებლები.

ბედიის გულანის გადაწერის თარიღი სადავოა ქართულ ისტორიოგრაფიაში. თედო ჟორდანია, ა. ხელაია, ლევან მენაბდე, გიორგი ჩუბინაშვილი გერმანეს საუკუნის მოღვაწედ მიიჩნევენ. გიორგი კალანდია გერმანე ჩხეტიძის მოღვაწეობას აღნიშნული გულანის დათარიღების მიხედვით, საუკუნის დასასრულითა და საუკუნის დასაწყისით, განსაზღვრავს. მის მოსაზრებას იზიარებს ვალერი სილოგავა, ხოლო ლია ახალაძე გერმანე ჩხეტიძის მოღვაწეობას ბედიის კათედრაზე საუკუნის ნახევარს უკავშირებს.

ბეჟან ხორავა ბედიელ ეპისკოპოსთა ქრონოლოგიური რიგის დადგენისას საგანგებოდ შეეხო გერმანე ჩხეტიძის ქრონოლოგიის საკითხს. მან აფხაზეთსა და ოდიშში შექმნილი პოლიტიკური მდგომარეობიდან გამომდინარე, სავსებით სამართლიანად უარყო მოსაზრება რომ იგი საუკუნის ბოლოსა და საუკუნის დამდეგის მოღვაწე იყო და მთელი ერთი საუკუნით გადმოწია მისი მოღვაწეობის პერიოდი, რომელიც საუკუნის დასასრულითა და საუკუნის დასაწყისით განსაზღვრა. - საუკუნეების მიჯნაზე შავშეთიდან კალიგრაფის მოწვევა, ფაქტობრივად, წარმოუდგენლი იყო. ამ დროისთვის შავშეთის თემი უკვე კარგა ხანია ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში იყო შესული. საეჭვოა, რომ, აღნიშნული პერიოდისთვის, აქ ქართულ კალიგრაფიაში დაოსტატებულ ადამიანებს ეცხოვრათ ან ქართველ მღვდელმთავრებს ჰქონოდათ მათთან ესოდენ მჭიდრო კავშირი და მათი მოწვევის საშუალება. ამასთან, პალეოგრაფიული მონაცემები, ხელნაწერის - სს. მიჯნით დათარიღებას არ ეწინააღმდეგება.

ხელნაწერის მინაწერები ბედიელი გერმანეს გარდა იხსენიებს სხვა ბედიელ ეპისკოპოსსაც:

ნიკოლოზ მხეიძის კოლოფონი დატანილია გერმანეს დაკვეთით უკვე შესრულებულ ხელნაწერზე და ცხადია, იგი გერმანეს შემდგომ ხანებში მოღვაწე მღვდელმთავარია.
ხელნაწერი თავ-ბოლო ნაკლულია; შეიცავს 960 ფურცელს; შესრულებულია ქაღალდზე, ნაწერია ორ სვეტად, ნუსხური დამწერლობით, შავი მელნით, ხოლო სათაურები სინგურით. აკინძულია ორ წიგნად. ზომა 45,5 სმ. 33,5 სმ.

დაცულია კორნელი კეკელიძის სახელობის საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში.
ბზიფის ტაძარი

ბზიფის ტაძარი — ქართული ტაძარი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოფელი ბზიფი.

ისტორიულ-არქიტექტურული აღწერა
ბზიფის ციხის ეკლესია ჯვარ-გუმბათოვანი „ჩაწერილი ჯვრის“ ტიპისაა, სამი შვერილი აფსიდით და თარიღდება საუკუნის ნახევრით. მისი კედლები მოპირკეთებულია თლილი ქვით, კარ-სარკმლები თავსართებითაა შემკული. ტაძრის აღმოსავლეთით ჩანს კიდევ ერთი, უფრო ძველი ტაძრის ნაშთები.

ბზიფის ციხე ორი ნაწილისაგან შედგება. ციხის ზედა ნაწილში მდებარეობდა ტაძარი, ქვედა ნაწილის ეზოში გადიოდა ძველი გზა. ციხე კეტავდა ბზიფის ხეობას და გადასასვლელს მდინარეზე. ციხის გალავანს, რომელიც აგებულია კარგად დამუშავებული კირქვის კვადრებით, დატანებული აქვს ოთხკუთხა და ნახევრად წრიული კოშკები, კონტრფორსები და კარიბჭე.

ამჟამინელი მდგომარეობა
ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ტაძრის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების განხორციელება შეუძლებელია.
გვაქვს ინფორმაცია, რომ ეკლესიაც და ციხეც, მძიმე ფიზიკურ მდგომარეობაშია. ეკლესია თითქმის ნანგრევებადაა ქცეული და სასწრაფოდ საჭიროებს კონსერვაციას.

ბზიფის ტაძარს მინიჭებული აქვს საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.
გაგრის ეკლესია

გაგრის ეკლესია — ქართული ტაძარი აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკაში, ქალაქი გაგრა. გაგრის ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ისტორიულ-არქიტექტურული აღწერა
ეკლესია თარიღდება საუკუნით. ის წარმოადგენს სამეკლესიიან ბაზილიკას. ტაძარი აგებულია უხეშად დამუშავებული კვადრების სწორი რიგებით. მთავარ ნავს შესასვლელი აქვს დასავლეთიდან, ხოლო სამხრეთ ნავს გრძივი კედლიდან. სამხრეთი ნავი, მთავარ ეკლესიას უერთდება ორი მცირე კარით. ერთი კარით გავდივართ, ასევე ჩრდილოეთის ეგვტერში, რომელსაც თავისი დამოუკიდებელი შესასვლელიც აქვს დასავლეთ კედელში. მთავარი ეკლესია ნათდება სამი სარკმლით, სამხრეთ კედელზე და თითო-თითო სარკმლით დასავლეთ კედელსა და საკურთხეველში. ტაძრის გაფორმება შემოფარგლულია მხოლოდ ე.წ. “ბოლნური” ჯვრებით, რომელიც განთავსებულია დასავლეთი კარის ტიმპანზე და სარკმლის გვერდით. ძველი გაგრის ტაძარი - საუკუნეებში აღმოსავლეთ საქართველოში გავრცელებული ბაზილიკების ანალოგიურია.

ამჟამინდელი მდგომარეობა
ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ტაძრის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ჩვენთვის ცნობილია, რომ ტაძარი საჭიროებს გადახურვის შეცვლას, ხოლო ციხეს ესაჭიროება საკონსერვაციო სამუშაოები.

გაგრის ბაზილიკას მინიჭებული აქვს საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.
კამანის ეკლესია

კამანის ეკლესია — მდებარეობს საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში, სოფელ შრომის მახლობლად.

ისტორიულ-არქიტექტურული აღწერა
კამანის ეკლესიის თავდაპირველი მშენებლობა თარიღდება საუკუნით. ტაძრის ისტორია დაკავშირებულია წმინდა იოანე ოქროპირის სახელთან, რომელიც კონსტანტინეპოლიდან შავიზღვისპირეთში გადმოასახლეს და ერთ-ერთი ვერსიით აქვე არის დასაფლავებული. ტაძარი წარმოადგენს დარბაზული ტიპის ქვის ნაგებობას, რომელსაც რამდენიმე რესტავრაციის კვალი ეტყობა.
 საუკუნეში ტაძარი აღადგინეს და იგი ფუნქციონირებდა, როგორც მონასტერი. საბჭოთა კომუნისტური ხელისუფლების წლებში კამანის ტაძარი, ბუნებრივია, არ მოქმედებდა. საუკუნის 90-იან წლებში ტაძარს ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები, კეთილმოაწყო და აქ დედათა მონასტერი დააარსა აფხაზმა მამულიშვილმა იური ანუამ, რომელიც ტაძრის ქართველ წინამძღვართან - მამა ანდრია ყურაშვილთან ერთად რუსეთ-საქართველოს შორის 1993 წლის საომარი მოქმედებებისას დახვრიტეს.

ამჟამინდელი მდგომარეობა
ტერიტორია ამჟამად ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ტაძრის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ძეგლის ფიზიკური მდგომარეობა მძიმეა, ტაძარს აღენიშნება ბზარები.

კამანის ეკლესიას მინიჭებული აქვს საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.
სოხუმის სტელა

სოხუმის სტელა — აღმოჩენილია საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ბესლეთის მახლობლად.

აღწერა
სოხუმის სტელა წარმოადგენს საფლავის ქვას, იგი მარმარილოსგან არის დამზადებული და აღმოჩენილია 1953 წელს მდ. ბესლეთისა და შავი ზღვის შესართავთან, ამჟამად ზღვით დაფარული უძველესი ქალაქის ნაწილში. სტელა (სიმაღლე 157 სმ; სიგანე 92 სმ) ოთკუთხაა, სამფიგურიანი. მიცვალებული გამოხატულია სავარძელში მჯდომარე პოზაში. მარჯვენა ხელი მოხვეული აქვს ტიტველ ყმაწვილზე, რომელიც მის მუხლებთანაა დაჩოქილი. უკანა ფონზე გამოსახულია ანტიკურ პეპლოსში გამოწყობილი ახალგაზრდა ქალი, რომელსაც მარცხენა ხელში უჭირავს პატარა ყუთი, სავარაუდოდ, მიცვალებულისთვის ჩასატანებელი სამკაულით. სავარაუდოდ ეს არის მიცვალებულთან გამოთხოვების სცენა. მთელი კომპოზიცია, დეკორი, დამზადების ტექნიკა ტიპურია ადრეანტიკური ხანის ხელოვნებისთვის და დათარიღებულია ძვ.წ. 430-420 წლებით. სტელის მთელი კომპოზიცია ანტიკური გავლენითაა შექმნილი, აშკარაა, რომ სტელა დამზადებულია ბერძენისთვის და განთავსებული იყო მის საფლავზე, რაც სოხუმში ბერძენ მოახალშენეთა მნიშვნელოვანი კასტის არსებობას ადასტურებს.

ამჟამინდელი მდგომარეობა
სოხუმის სტელას შესახებ ინფორმაცია არ მოგვეპოვება, რადგან ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ და მისი ამჟამინდელი მდგომარეობის შესწავლა შეუძლებელია. ჩვენს ხელთ არსებული ინფორმაციით, იგი ინახება ქალაქ სოხუმის მუზეუმში.
კუსიმოვო

კუსიმოვო — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის აბზელილოვოს რაიონში.

2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 419 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ასკაროვოდან დაშორებულია 44 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ტაშბულატოვო, რომელიც დაშორებულია 15 კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის აბსოლუტურ უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (97%).
კუსიმოვსკოვო-რუდნიკა

კუსიმოვსკოვო-რუდნიკა — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის აბზელილოვოს რაიონში.

2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 342 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ასკაროვოდან დაშორებულია 39 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ტაშბულატოვო, რომელიც დაშორებულია 10 კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის აბსოლუტურ უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (97%).
ტაგანროგის სახელმწიფო ლიტერატურული და ისტორიულ-არქიტექტურული მუზეუმ-ნაკრძალი

ტაგანროგის სახელმწიფო ლიტერატურული და ისტორიულ-არქიტექტურული მუზეუმ-ნაკრძალი — ლიტერატურული და მხარეთმცოდენობის მუზეუმების გაერთიანება ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია.

ისტორია
მუზეუმი შეიქმნა 1981 წელს. მუზეუმ-ნაკრძალის საერთო ფართობია 5 000 კვ. მ. სამუზეუმო ფონდი კი მოიცავს 280 000 ერთეულ ექსპონატს. ტაგანროგის სახელმწიფო ლიტერატურულ და ისტორიულ-არქიტექტურულ მუზეუმ-ნაკრძალში შემავალ თითოეულ მუზეუმს აქვს ტავისი დაარსების სხვადასხვა დრო და გააჩნია თავისი ისტორია.

მუზეუმის სტრუქტურა
გაერთიანების ლიტერატურული ნაწილი
ანტონ ჩეხოვის ლიტერატურული მუზეუმი მდებარეობს ვაჟთა გიმნაზიის ყოფილ შენობაში. აქ სწავლობდა მწერალი ანტონ ჩეხოვი. მუზეუმი გაიხსნა 1935 წლის 29 მაისს. მუზეუმში დაცულია მასალები ანტონ ჩეხოვის ცხოვრებისა და მოღვაწეობის შესახებ. ექსპოზიცია მოიცავს 1 600 ექსპონატს.
ჩეხოვის პატარა სახლი — სახლი სადაც დაიბადა ანტონ ჩეხოვი. 1926 წელს აქ გაიხსნა პირველი სამუზეუმო ექსპოზიცია, რომელიც ეძღვნება მწერლის ცხოვრებას.
ჩეხოვების დუქანი — მუზეუმი, მდებარეობს სახლში, რომელიც ჩეხოვების ოჯახს იჯარით ჰქონდა აღებული 1869-1874 წლებში. ჩეხოვების მაღაზია მდებარეობდა პირველ სართულზე, ხოლო მეორეზე ცხოვრობდნენ. ანტონ ჩეხოვი ამ სახლში ცხოვრობდა 9 წლიდან 14 წლის ასაკამდე. სახლში მუზეუმი გაიხსნა 1977 წლის 3 ნოემბერს.
ივან ვასილენკოს მუზეუმი მდებარეობს სახლში, რომელშიც 1923-1966 წლებში ცხოვრობდა მწერალი, სტალინური პრემიის ლაურეატი ივან ვასილენკო. ტაგანროგის სახელმწიფო ლიტერატურული და ისტორიულ-არქიტექტურული მუზეუმ-ნაკრძალის შემადგენლობაში შევიდა 1988 წელს.

გაერთიანების ისტორიული ნაწილი
ტაგანროგის ისტორიულ-მხარეთმცოდნეობითი მუზეუმი შეიქმნა საუკუნეში ანტონ ჩეხოვის ინიციატივით. მწერალმა გაუწია ფინანსური დახმარება მუზეუმს, მისი მუზეუმს გადაეცა ცნობილი რუსი მხატვრების ნამუშევრები. 1927 წელს მუზეუმი გადავიდა ალფერაკის სასახლეში. 1955 წლიდან ტაგანროგის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმის ერთ-ერთ დარბაზში მუშაობდა პლანეტარიუმი, სადაც იყო რამდენიმე ტელესკოპი.
ანატოლი დუროვის მუზეუმი ეძღვნება ცხოველების მწვრთნელის ანატოლი ანატოლის ძე დუროვის ცხოვრებასა და მოღვაწეობას. ანატოლი დუროვმა 1926 წელს იყიდა შენობა, რომელშიც ცხოვრობდა 1940 წლამდე. 1987 წელს აქ გაიხსნა დუროვისადმი მიძღვნილი ექსპოზიცია.
ტაგანროგის ქალაქთმშენებლობისა და ყოფაცხოვრების მუზეუმი გაიხსნა 1981 წელს. მდებარეობს შარონოვის სახლში, რომელიც რუსეთის პრეზიდენტის 1995 წლის 20 თებერვლის № 176 ბრძანების შესაბამისად შეტანილია რუსეთის ფედერაციის არქიტექტურული ძეგლების სიაში. შენობა ააგეს 1912 წელს მოდერნის არქიტექტურულ სტილში თევდორე შეხტელის პროექტის მიხედვით. მუზეუმის დარბაზებში გამოფენილია როგორც ადგილობრივი მხატვრების ნაშრომები ასევე სხვადასხვა გამოფენები. მუზეუმში გამოფენილია ისეთი ცნობილი მხატვრების ნამუშევრები როგორებიცაა იური შაბელნიკოვი, ალექსანდრე კისლიაკოვი, ნატალია დურიცკაია.

გალერეა
წებელდის ციხე

წებელდის ციხე — ციხესიმაგრე აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის, გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფელ წებელდაში. კომპლექსში შედის სამეთვალყურეო კოშკები, საეკლესიო ნაგებობები, სასახლის ნანგრევები და სხვადასხვა სახის თავდაცვითი ნაგებობები.

წებელდის ციხე, ბერძნული წყაროების მიხედვით ადრე შუა საუკუნეების საქართველოს ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს საფორტიფიკაციო ნაგებობას წარმოადგენდა. საუკუნის ბიზანტიელი ისტორიკოსის პროკოფი კესარიელის ცნობით, წიბელიუმი იყო კარგად გამაგრებული ციხე-სიმაგრე, რომელიც ეგრისის სამეფოს თავდაცვით სისტემაში მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა. ციხე-სიმაგრის ნანგრევებში დღემდე შემორჩენილია: სამეთვალყურეო კოშკები, საეკლესიო ნაგებობები, სასახლის ნანგრევები და სხვადასხვა სახის თავდაცვითი ნაგებობები. გასული საუკუნის დასაწყისში წებელდის ციხის ერთ-ერთი ეკლესიის შესწავლისას აღმოჩნდა ფრესკული მოხატულობის ფრაგმენტებიც.

ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ტაძრის ამჟამინდელი მდგომარეობის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების განხორციელება შეუძლებელია.

2019 წლის ივლისში ნაგებობას კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი მიენიჭა.
წებელდის კანკელის ფრაგმენტები

წებელდის კანკელის ფრაგმენტები — შუა საუკუნეების მცირე ფორმის ქართულ არქიტექტურულ ნიმუშებს შორის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ადგილი უჭირავს საკურთხევლის კანკელის ორ ფილას, რომელიც საუკუნეში სოფელ წებელდასთან აღმოჩნდა და დათარიღებულია - საუკუნეებით.
წებელდის საკურთხევლის კანკელის ფრაგმენტზე გამოსახულია ორნამენტები, მრავალრიცხოვანი ძველი და ახალი აღთქმის სიუჟეტები. ამ რაოდენობის ბიბლიური სიუჟეტით შემკული კანკელი უცნობია ქრისტიანული ხელოვნებისათვის. ეს ფილები გამოსახვის ხერხებითა და ტექნიკით ახლოს დგას საქართველოს სხვა რეგიონების მცირე ფორმის არქიტექტურულ ძეგლებთან.

აღმოჩენის ადგილი
საქართველო, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, გულრიფშის მუნიციპალიტეტი, სოფელი წებელდა.

ამჟამინდელი მდგომარეობა
წებელდის კანკელის ფრაგმენტები ინახება საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში.
შარვაშიძეების სასახლე

შარვაშიძეების სასახლე — სასახლე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გუდაუთის მუნიციპალიტეტი, სოფელი ლიხნი.

სასახლე მდებარეობს მინდორ ლიხნაშთას ნაპირზე, ღვთისმშობლის მიძინების ტაძრის მიმდებარედ. თავდაპირველად სასახლე ორსართულიანი იყო და აგებული ყოფილა სხვადასხვა მასალით (კირქვა, ქვიშაქვა, აგური და სხვა). კედლების წყობაში რამდენიმე სამშენებლო ფენა შეიმჩნევა. ამასთანავე, უფრო ძველი - საუკუნეების - აგებულია კირქვის ფილებით. საუკუნეში სასახლე გადააკეთეს და მნიშვნელოვნად გააფართოვეს.

1866 წლის 26 ივლისს აქ დაიწყო რუსეთის ცარიზმის წინააღმდეგ მიმართული აფხაზთა ანტიკოლონიური აჯანყება, რომლის ჩახშობისას, იმავე წლის აგვისტოში, ქუთაისის გუბერნატორმა, რუსეთის გენერალ-ლეიტენანტმა სვიატოპოლსკ-მირსკიმ სასახლე გადაწვა. შარვაშიძეების უზარმაზარი სასახლიდან მხოლოდ კედლებიღა დარჩა.

ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც სასახლის ამჟამინდელი მდგომარეობის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების განხორციელება შეუძლებელია. სასახლე მძიმე ფიზიკურ მდგომარეობაშია, საჭიროებს გადაუდებელ საკონსერვაციო-სარესტავრაციო სამუშაოებს.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ჩინარლუს ციხე

____
ციხე ჩინარლუ — ციხესიმაგრე აზერბაიჯანში, საქართველოს ისტორიულ მხარე ჰერეთში, კახის რაიონში, კახიდან ჩრდილო-დასავლეთით 5 კმ-ში მდებარე ძველ ქართულ სოფელ ჩინარის საავტომობილო გზის მარჯვნივ, მაღალი მთის წვერზე. სოფელი ამჟამად ძირითადად წახებითაა დასახლებული.

კედლებისა და სხვა ნაგებობათა ნანგრევები მოწმობენ, რომ ჩინარლუს ციხის ტერიტორიას და მის შემოგარენს საკმაოდ ვრცელი ფართობი ჰქონია დაკავებული. აქვე შეინიშნება მიწისქვეშა ნაგებობები, რომლებიც ამჟამად სრულიად ჩამოქცეულია. ციხის ტერიტორიაზე და მის გარშემო გაველურებული ვაზი ხარობს, რაც იმის მანიშნებელია, რომ აქ უძველესი დროიდან ვაზის კულტურა ყოფილა გავრცელებული. ეს გარემოება ძველი ნასახლარი ადგილების არსებობაზეც მეტყველებს.

ეტიმოლოგია
ადგილობრივი ხანდაზმული მოხუცების გადმოცემით, ძველად მას „გურჯი ოღუზს“ ეძახდნენ, რაც ქართველი გმირების, ანუ რაინდების ნაგებობას ნიშნავს. ლეკები ამჟამად მას სოფლის სახელს – ჩინარლუს უწოდებენ.

ხუროთმოძღვრება
თავისი არქაული ფორმით ციხე ერთ მთლიან გიგანტურ ბლოკს წარმოადგენს, რომლის შიგნით არავითარი სიღრუე არ შეიმჩნევა და ციკლოპური ნაგებობის შთაბეჭდილებას უფრო ტოვებს, ვიდრე ციხესიმაგრისას. აგებულია კვადრატული მოხაზულობის კარგად გამომწვარი აგურისაგან (29225) მოჭარბებული კირის დუღაბზე. აღსანიშნავია, რომ ნაგებობას ადამიანის სიმაღლის დონეზე დატანებული აქვს ხვრელი, რომლის დიამეტრი 20 სმ-ს უდრის, ხოლო სიგრძე კი 470 სმ-ს აღწევს. უცნობია თუ რა დანიშნულებას ასრულებდა აღნიშნული ხვრელი. ციხის ნაგებობის წყობაში ნახმარი აგური, დუღაბის სტრუქტურა და მშენებლობის ტექნიკა ლექართის ტაძრის ტეტრაკონქის სვეტების წყობაში გამოყენებული აგურისა და ხსნარის იდენტურია.
ქერჩი - დაკარგული გმირები

ქერჩი - დაკარგული გმირები — ქართული სატელევიზიო სერიალი, რომელიც -მა და ტელეკომპანია -მა გადაიღო 2015 წელს. სერიალი დაფუძნებულია რეალურ ფაქტებზე. რამდენიმე ეპიზოდი შეიცავს ბატალურ სცენებს საბრძოლო ქორეოგრაფიაზე, სადაც განსაკუთრებული დატვირთვა მოდის გამოსახულებაზე, ამიტომ სერიალში ხშირად არის გამოიყენებული კომპიუტერული გრაფიკა.

შინაარსი
1942 წელი. ყირიმის ნახევარკუნძული. საბჭოთა ჯარები, ქერჩში დესანტირებენ. მათი მთავარი ამოცანა, ფეოდოსიისკენ მიმავალი გზის გერმანელებისგან გაწმენდაა.
ეს ისტორია ეძღვნება ყველა ქართველ ჯარისკაცს და გმირს, რომელიც იბრძოდა და დღემდე იბრძვის საქართველოსთვის.

ეპიზოდები
სერიალი 1 სეზონსა და 7 ეპიზოდს მოიცავს, ერთი ეპიზოდის ხანგრძლივობა 60 წუთს შეადგენს
სუხიშვილის სასწავლო უნივერსიტეტი

სუხიშვილის სასწავლო უნივერსიტეტი — საგანმანათლებლო დაწესებულება შიდა ქართლში, გორში.
სუხიშვილის სასწავლო უნივერსიტეტი დაფუძნდა 1995 წლის იანვარში სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორის, პროფესორ ვალერი სუხიშვილის მიერ თავის მეუღლესთან რუსუდან გოხელაშვილთან და შვილთან ეკატერინე სუხიშვილთან ერთად. თავდაპირველად საქართველოს აგრარულ მეცნიერებათა აკადემიის ფილიალი იყო, 2003 წლიდან დამოუკიდებელი უნივერსიტეტია.
წარჩეს ციხე

წარჩეს ციხე — ციხესიმაგრე აფხაზეთში. მდებარეობს გალის მუნიციპალიტეტის სოფელ წარჩეში.

ისტორიულ-არქიტექტურული აღწერა
სოფელ წარჩესთან, მთის ქედზე დგას ციხე რომლის კედლები თითქმის დანგრეულია. ციხის გალავანი ქედის რელიეფს მიჰყვება, ამიტომ მისი გეგმა უწესო ფორმის ელიფსურია. როგორც ირკვევა, სამხრეთის მხარეზე გალავანი კლდის ზოლს მიჰყვებოდა და ბევრგან ძირი გამოცლია და ჩანგრეულა. თითქმის ისევეა აღმოსავლეთით. ერთადერთი ჩრდილოეთის რკალია 7-8 მეტრის სიმაღლეზე შერჩენილი. შუაში ქვის ვიწრო კიბეა, გალავანზე გამავალ საბრძოლო ბილიკზე ასასვლელად. ორ მეტრამდე სისქის კედელზე მეციხოვნეთა სასიარულო ბილიკია გაყვანილი, სადაც ორი ადამიანი თავისუფლად აუვლიდა ერთმანეთს გვერდს.

ციხის ორივე ბოლო ძლიერ დარღვეულია, ამიტომ ფორმებზე გარკვეული წარმოდგენა არა გვაქვს. აღმოსავლეთის ბოლოში რაღაც სათავსი აშკარად მდგარა, მაგრამ კოშკი იყო თუ სხვა რამ ნაგებობა ამ ადგილის გაწმენდამდე ვერაფერს ვიტყვით.

ციხის დასავლეთის ბოლოში ნანგრევის დიდი მასაა შერჩენილი, მაგრამ დაზიანების გამო, აქაც გაურკვევლობაა. ციხის ამ წვეტში დიდი მასაა, რომლის ზემოთ, 6-7 მეტრის სიმაღლეზე, დადგმულია ტრაპეციული გეგმის მქონე კოშკის მაგვარი ნაგებობა, ამჟამად მისი ქვედა ნაწილია შერჩენილი.
არის კიდევ ერთი დეტალი, ესაა წყლის აუზი, რომელიც მდებარეობს ეზოს სამხრეთ-აღმოსავლეთის მონაკვეთში. იგი თითქმის ამოვსებულია. მისი კედლები კარგად, მკვრივად არის შელესილი.

ციხე დაზიანებულია, მაგრამ ყველა მისი დეტალი იმაზე მეტყველებს, რომ იგი ადრეულია და ძველ ციხეთა ჯაჭვის ერთ-ერთ რგოლს წარმოადგენს.

ამჟამინდელი მდგომარეობა
ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ციხის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ციხის კედლები მძიმე ფიზიკურ მდგომარეობაშია და იგი სასწრაფო კონსერვაციას საჭიროებს.
ადა იონათი

ადა იონათი (, დ. 22 ივნისი 1939) — ებრაელი კრისტალოგრაფი. ცნობილია თავისი გამოკვლევებით რიბოსომის სტრუქტურაზე. ის არის ჰელენ და მილტონ კიმელმანების ბიომოლეკულური სტრუქტურის ცენტრისა და ვეიზმენის სამეცნიერო ინსტიტუტის ასამბლეის ამჟამინდელი დირექტორი. 2009 წელს მან ქიმიის დარგში ნობელის პრემია მიიღო ვენკატრამან რამაკრიშნანთან და ტომას სტეიზთან ერთად რიბოსომის სტრუქტურისა და ფუნქციების კვლევისათვის. იონათი არის პირველი ებრაელი ქალი, რომელმაც ნობელის პრემია მიიღო, შუა აღმოსავლეთში პირველი ქალი, რომელმაც ეს პრიზი სამეცნიერო დარგში გადეცა და პირველი ამ ჯილდოს მფლობელი 45 წლის ქალი.

ბიოგრაფია
იონათი (მანამდე ლიფშიცი) დაიბადა იერუსალიმში, გეულას კვარტალში. მისი მშობლები, ჰილ და ესტერ ლიფშიცები იყვნენ სიონისტი 1933 წელს ისრაელის სახელმწიფოს შექმნამდე პოლონეთის ქალაქ ჟდუნსკა ვოლადან პალესტინაში იმიგრირებული ებრაელები. მამამისი რაბინი იყო. პალესტინაში გაქცეულმა ოჯახმა სასურსათო მაღაზია გახსნა, თუმცა უშედეგოდ. რამდენიმეწლიანი სწავლის შემდეგ, 1968 წელს მან დოქტორის ხარისხი მიიღო ვეიზმანის ინსტიტუტში.

იონათს ჰყავს ქალიშვილი, ჰაგით იონათი, შებას მედიცინური ცენტრის დოქტორი და შვილიშვილი ნოა.

სამეცნიერო მიღწევები
1970 წელს შექმნა ისრაელში ცილის პირველი კრისტალოგრაფიული ლაბორატორია.
1979-1984 წლებში ჰეიზ-გუნტერ ვითმენთან ერთად იყო მაქს პლენკის მოლეკულური გენეტიკის ინსტიტუტის მეთაური ბერლინში.
1977-1978 წლებში ჩიკაგოს უნივერსიტეტში იყო მიწვეული პროფესორი.
2008 წელს მიიღო ალბერტ აინშტაინის სახელობის მეცნიერების მსოფლიო ჯილდო
2009 წელს დაჯილდოვდა ნობელის პრემიით ქიმიის დარგში.
შედევის სახლი

შედევის სახლი — ძველი ერთსართულიანი სახლი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. განეკუთვნება რუსეთის ფედერაციის ადგილობრივი მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიას. სახლი აგებულია 1880-იანი წლებში. ამჟამად ნაგებობა საცხოვრებელი სახლია.

მისამართი: ტაგანროგი, ჩეხოვის ქუჩა № 76.

ისტორია
1880-იან წლებში სახლი იყო სახელმწიფო მრჩევლის, დოქტორ პავლე მატვეის ძე შედევის კუთვნილება. პავლე შედევი უნივერსიტეტში სწავლის პერიოდში მონაწილეობდა ჟურნალ „ “-ს („მიწა და თავისუფლება“) დაარსებაში, ჟურნალისა, რომელსაც არ ჰქონდა ლეგალურად მოქმედების უფლება. 1875 წელს პავლე შედევი გახდა ტაგანროგის საქველმოქმედო დაწესებულების მთავარი ექიმი. ამავე დროს მან შეიმუშავა თავისი შემოსავლის მთავარი წყარო, კერძო პრაქტიკა, რომელიც საკმაოდ გონივრული იყო. საუკუნის დასასრულს პავლე შედევმა დაიკავა ტაგანროგის მთავარი სანიტარული ექიმის თანამდებობა. გარდა ამისა იგი იყო ქალაქის საბჭოს წევრი და გამგეობის წევრი. არსებობს საფუძველი ვარაუდისათვის, რომ პავლე შედევი იყო ანტონ ჩეხოვის მოთხრობის „იონიჩის“ პერსონაჟის, დოქტორ სტარცევის პროტოტიპი. ასევე ცნობილი იყო, რომ შედევის საკუთრებაში იყო ბაღი, თუმცა მისი ადგილმდებარეობა დღეისათვის არაა ცნობილი.

1927 წლის მონაცემებით ამ სახლში მდებარეობდა ქალაქის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმის ბუნებრივ-ისტორიული განყოფილება. შედევის ყოფილი სახლი შემონახულია ჩვენს დრომდე და ამჟამად იგი საცხოვრებელი სახლია.