ბელგრადის წიგნის ფესტივალი

ბელგრადის წიგნის საერთაშორისო ფესტივალი — ყოველწლიურად იმართება ბელგრადში, სერბეთის დედაქალაქში. რეგიონში ერთ-ერთი უძველესი ლიტერატურული ღონისძიების ძირითადი მიზანია გამომცემლებს, ავტორებს, წიგნის გამყიდველებს, ბიბლიოთეკარებს, წიგნის დისტრიბუტორებს, მულტიმედიურ კომპანიებსა და სხვა მონაწილეებს მისცეს კონტაქტების დამყარების, გამოცდილების გაზიარების, საქმიანი გარიგებებისა და სხვა ფორმის ბიზნეს და კულტურული თანამშრომლობის შესაძლებლობა. ფესტივალზე წარმოდგენილია სერბეთისყველა გამომცემელი და რეგიონის ყველაზე თვალსაჩინო გამომცემლები თავიანთი წლიური საგამომცემლო პროდუქციით.

საგამომცემლო პროგრამის გარდა, ფესტივალზე ორგანიზებულია მრავალფეროვანი თანმდევი ღონისძიებებიც: კონფერენციები, მრგვალი მაგიდები, შეხვედრები ავტორებთან, საჯარო დისკუსიები და სემინარები. ვიზიტორებს წიგნის ფესტივალზე შესაძლებლობა აქვთ, ერთ ადგილას იპოვონ და სპეციალურ ფასებში შეიძინონ მათთვის საინტერესო წიგნები, ასევე შეხვდნენ საყვარელ ავტორებს და აღმოაჩინონ ახლები, დაესწრონ მრავალი პროგრამიდან ერთ-ერთს.

წიგნის ფესტივალი სერბეთში ყველაზე მეტად მონახულებული კულტურული ღონისძიებაა. 2019 წელს ფესტივალს 184,532 ვიზიტორი სტუმრობდა. ორგანიზატორის მონაცემებით, 2019 წელს ფესტივალს 1,300 აკრედიტებული ჟურნალისტი აშუქებდა.
2010 წელს -ის მიერ ბელგრადის მოქალაქეებს შორის ჩატარებული კვლევის თანახმად, წიგნის ფესტივალი ბელგრადის უდიდეს ბრენდად გამოცხადდა.

60 წლის იუბილეს აღსანიშნავად ბელგრადის წიგნის ფესტივალმა მიიღო ბელგრადის კულტურულ-საგანმანათლებლო გაერთიანების ჯილდო „ოქროს კავშირი 2015“ ბელგრადის კულტურაში შეტანილი მუდმივი წვლილისთვის.

ბელგრადის წიგნის ფესტივალი დააარსა ქალაქმა ბელგრადმა, მას მართავს წიგნის ფესტივალის საბჭო, ხოლო აღმასრულებელი ორგანიზატორია კომპანია „ბელგრადის ფესტივალი“. ფესტივალი ტრადიციულად იმართება ოქტომბერში, ბელგრადის ფესტივალის დარბაზებში 1, 1ა, 2 და 4, დაახლოებით 30,000 კვადრატული მეტრის ფართობზე და გრძელდება რვა დღე.

2025 წელს ბელგრადის წიგნის ფესტივალი გაიმართება 18-დან 26 ოქტომბრამდე.

ისტორია
იუგოსლავიის პირველი წიგნის ფესტივალი გაიმართა 1956 წელს, ზაგრებში, პრეზიდენტ იოსიპ ბროზ ტიტოს მფარველობით. მას ესწრებოდნენ ქვეყნის უმნიშვნელოვანესი მწერლები, მათ შორის ივო ანდრიჩი და მიროსლავ კრლეჟა. იქ გამოფენილი იყო იუგოსლავიის ყველა გამომცემლის დაახლოებით 12,000 წიგნი, აგრეთვე ავსტრიის, ჩეხოსლოვაკიის, ნიდერლანდების, გაერთიანებული სამეფოს, საფრანგეთის, იტალიის, ჩინეთის, უნგრეთის, აღმოსავლეთ და დასავლეთ გერმანიის, პოლონეთის, რუმინეთის, აშშ-ს, საბჭოთა კავშირისა და შვეიცარიის გამოცემები.

მომდევნო, 1957 წელს, ფესტივალი გადატანილ იქნა ბელგრადში, სადაც დასრულდა თანამედროვე ფესტივალის ტერიტორიის მშენებლობა. წიგნები წარმოდგენილი იყო დაახლოებით 60 ადგილობრივი და 36 საერთაშორისო გამომცემლის მიერ, ევროპის, ამერიკისა და აზიის 16 ქვეყნიდან. შეთანხმდნენ, რომ წიგნის საერთაშორისო ფესტივალი უნდა მოიცავდეს კატალოგს და გაგრძელდეს ექვსი დღე. ფესტივალი გაიმართა ოქტომბრის ბოლოს, ბელგრადის ფესტივალის მე-3 დარბაზში და ფესტივალის ზეიმის აღსანიშნავად ასევე დაიწყო გამოცემა ჟურნალისა „წიგნი და მსოფლიო“. ბელგრადის წიგნის პირველი ფესტივალი გახსნა ბატონმა როდოლუბ ჩოლაკოვიჩმა, იმ დროისთვის ფედერალური აღმასრულებელი საბჭოს ვიცე-პრეზიდენტმა.
ბელგრადის საერთაშორისო წიგნის ფესტივალი ყოველწლიურად კრებს გამომცემლების მზარდ რაოდენობას ყოფილი იუგოსლავიიდან და მთელი მსოფლიოდან, ისე რომ ფრანკფურტისა და ვარშავის წიგნის ფესტივალების შემდეგ, ის გახდა ევროპის, ამერიკის, აზიისა და აფრიკის საგამომცემლო პერსონალის უდიდესი შეხვედრის ადგილი. აღმოსავლეთისა და დასავლეთის კულტურები შეხვდნენ ბელგრადში და კვლავაც ხვდებიან იქ.

ჯილდოები
ბელგრადის წიგნის ფესტივალის დროს რამდენიმე ჯილდო გაიცემა: წლის გამომცემელი, წლის საგამომცემლო პროექტი, საუკეთესო საბავშვო წიგნი, ყველაზე ლამაზი წიგნი, ყველაზე ლამაზი საბავშვო წიგნი, საუკეთესო ახალგაზრდა წიგნის დიზაინერი, საუკეთესო გამომცემელი დიასპორიდან, სპეციალური აღიარება მეცნიერებაში შეტანილი წვლილისთვის. ფესტივალზე წარმოდგენილ ყველა გამომცემელს სერბეთიდან და დიასპორიდან შეუძლია იბრძოლოს ჯილდოებისთვის.

ამ ჯილდოების გარდა, 2007 წლიდან ასევე გაიცემა დოსიტეი ობრადოვიჩის პრიზი საერთაშორისო გამომცემლისთვის, სერბული ლიტერატურის გამოცემასა და პოპულარიზაციაში შეტანილი მუდმივი წვლილისათვის. აქამდე, პრიზის მფლობელები იყვნენ ავსტრიული გამომცემლობა კლაგენფურტიდან (2007), ფრანგული გამომცემლობა ბორდოდან (2008), უნგრული გამომცემლობა პეჩიდან (2009), იტალიური გამომცემლობა როვერეტოდან (2010), ბულგარული გამომცემლობა სოფიიდან (2011) და სლოვაკური გამომცემლობა ბრატისლავადან (2012), უკრაინული გამომცემლობა ლვივიდან (2013), მაკედონიური გამომცემლობა სკოპიედან (2014), ესპანური გამომცემლობა ბარსელონადან (2015), რუსული გამომცემლობა მოსკოვიდან (2016), ავსტრიული გამომცემლობა ვენიდან (2017), იტალიური გამომცემლობა რომიდან (2018) და ბერძნული გამომცემლობა ათენიდან (2019).

მახასიათებლები
საპატიო სტუმარი ქვეყანა
2002 წლიდან, ბელგრადის ფესტივალს ჰყავს ასევე საპატიო სტუმარი – ქვეყანა განსაკუთრებულად წარმოდგენილი ლიტერატურითა და საგამომცემლო პროდუქციით. საპატიო სტუმარ ქვეყანას ეძლევა გამორჩეული ადგილი მე-2 დარბაზში წიგნის ფესტივალის ფარგლებში. საპატიო სტუმარს აქვს შესაძლებლობა, წარმოადგინოს თავისი საგამომცემლო საქმიანობა და კულტურა თავის სტენდზე, ასევე ფესტივალის საკონფერენციო დარბაზებში, ავტორებთან შეხვედრების პროგრამის, ლექციებისა და სავაჭრო სემინარების ფარგლებში.
საპატიო სტუმარს შეუძლია, ფესტივალზე წარმოადგინოს ავტორები თავისი ქვეყნიდან, მთარგმნელები, გამომცემლები, დისტრიბუტორები, ასევე ყველა, ვინც სხვადასხვაგვარად არის დაკავშირებული წიგნთან. ძლიერი და ცოცხალი კულტურული კავშირების დამყარება არის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ღონისძიების მიზანი და ამ მხრივ საპატიო სტუმრის ინსტიტუტი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია.
წინა საპატიო სტუმრები იყვნენ:

2002: ნორვეგია
2003: კანადა
2004: საფრანგეთი
2005: გაერთიანებული სამეფო
2006: ამერიკის შეერთებული შტატები
2007: იტალია
2008: იაპონია
2009: საბერძნეთი
2010: შვედეთი
2011: ანგოლა, ბრაზილია, პორტუგალია (პორტუგალიურენოვანი ლიტერატურა)
2012: უნგრეთი
2013: პოლონეთი
2014: ჩინეთი
2015: რუსეთი
2016: ირანი
2017: გერმანია, ავსტრია, შვეიცარია, ლიხტენშტაინი (გერმანულენოვანი ლიტერატურა)
2018: მაროკო
2019: ეგვიპტე
2022: რუმინეთი
2023: საფრანგეთი
2024: კუბა

სასკოლო დღე
ე.წ. სასკოლო დღე ფესტივალზე ორგანიზებულია 2005 წლიდან, და მოიცავს მოსწავლეების, სტუდენტების, პროფესორებისა და სკოლის ბიბლიოთეკარების ორგანიზებულ ვიზიტებს, ასევე მათთვის განკუთვნილ მრავალ თანმდევ პროგრამას.

ცნობილი ავტორები
წიგნის ბაზრობა ყველა მნიშვნელოვან ავტორს მასპინძლობს სერბეთიდან და ახლო რეგიონებიდან. ღონისძიება ტრადიციულად იხსნება ცნობილი ადგილობრივი მწერლების მიერ. ბაზრობის გამხსნელები სხვადასხვა დროს იყვნენ:

1970: ივო ანდრიჩი
1989: ვესნა პარუნი
1994: ალექსანდრ ზინოვიევი
1995: ტაკის თეოდოროპულოსი
1997: პეტერ ჰანდკე
1998: ბორის ოლიინიკი
1999: ალექსანდრ ზინოვიევი
2000: დეიან მედაკოვიჩი
2001: სვეტლანა ველმარ იანკოვიჩი
2002:
2003: დავიდ ალბაჰარი
2004: მილოვან დანოილიჩი
2005: ლიუბომირ სიმოვიჩი
2006: გორან პეტროვიჩი
2007: დუშან კოვაჩევიჩი
2008: დრაგოსლავ მიხაილოვიჩი
2009: დრაგან ველიკიჩი
2010: ლასლო ვეგელი
2011:
2012:
2013: ლუბივოე რშუმოვიჩი და ოლგა ტოკარჩუკი
2014: მილოსავ ტეშიჩი და ლიუ ჟენიუნი
2015: ემირ კუსტურიცა და ნატალია ნაროჩნიცკაია
2016: ივან ნეგრიშორაცი და ნარგეს აბიარი
2017:
2018: მატია ბეჩკოვიჩი
2019: მილოვან ვიტეზოვიჩი
2022: დუშან კოვაჩევიჩი
2023: მათიას ენარდი და ვლადისლავ ბაიაკი

გამოფენას ყოველწლიურად სტუმრობს მინიმუმ ერთი თანამედროვე მსოფლიოში ცნობილი მწერალი. სხვათა შორის, გამოფენას ესტუმრნენ ალენ რობ-გრილე, ერიკა ჯონგი, ნაცუკი იკეზავა, კლაუდიო მაგრისი, ლუდმილა ულიცკაია, ჩარლზ სიმიკი, ელიზაბეტ ებოტი, ტონი პარსონსი, პიტერ ჰენდკე, პატრიკ ბესონი, გიშ ჯენი, ნაიმ კატანი, გეირაგენე ვოლენკი, პრილეპინი...