iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვაშინგტონის III კონფერენცია

ვაშინგტონის მესამე კონფერენცია — მეორე მსოფლიო ომის მიმდინარეობისას, 1943 წლის 12 მაისს ვაშინგტონში დაიწყო ფრანკლინ რუზველტისა და უინსტონ ჩერჩილის მორიგი შეხვედრა, რომელზეც უნდა განხილულიყო მოკავშირეთა მოქმედების სტრატეგია სიცილიის აღების შემდეგ. ამ კონფერენციისთვის (კოდური სახელწოდება „ტრაიდენტი") ორივე მხარე საგულდაგულოდ მოემზადა. განსხვავებით წინა შეხვედრებისაგან, ამერიკულებს ვაშინგტონში გააჩნდათ მოქმედების კარგად ჩამოყალიბებული გეგმა. ისინი მტკიცედ იყვნენ განწყობილი, რათა გამოეგლიჯათ ინგლისელებისათვის თანხმობა 1944 წლის გაზაფხულზე ლა-მანშის ფორსირების თაობაზე. აღსანიშნავია, რომ რუზველტი პირდაპირ დაჰპირდა თავის სამხედროებს 1944 წლის გაზაფხულზე საფრანგეთში შეჭრის პროექტის მტკიცე დაცვას. თავის მხრივ, არც ინგლისელები აპირებდნენ დათმობაზე წასვლას. მათ სურდათ ხმელთაშუაზღვისპირეთში მიმდინარე საომარი მოქმედებების გაფართოება. კონფერენციის წინ ბრიტანელმა სამხედროებმა ჩამოაყალიბეს ამ რეგიონში მოკავშირეთა შესაძლო ოპერაციების სამი ვარიანტი: 1. იტალიაში შეჭრა;
2. სარდინიისა და კორსიკა დაკავება;
3. ოპერაციების ჩატარება ხმელთაშუა ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე.

საბოლოოდ, რუზველტმა დიდი წინააღმდეგობა გაუწია. ბალკანურ სტრატეგიას, რაც განპირობებული იყო ინგლისისა და აშშ-ს სტრატეგიული ინტერესების შეჯახებით. ამ დროისათვის უკვე ნათელი გახდა. რომ გერმანიის მარცხი გარდაუვალი იყო და მოკავშირეებმა უკვე ომის შემდგოში მსოფლიოს გადანაწილებაზე დაიწყეს ფიქრი. სწორედ ეს ედო საფუძვლად ჩერჩილის ბალკანურ სტრატეგიას. ბალკანეთი საუკუნეების განმავლობაში წარმოადგენდა დიდი ბრიტანეთის ინტერესების სფეროს და ახლა აშკარა იყო, რომ ჩერჩილის გეგმების განხორციელებას სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაზე ინგლისის გავლენის დამყარება მოჰყვებოდა. ეს კი ნამდვილად ვერ იქნებოდა მოსაწონი თეთრი სახლისათვის. ვინაიდან 1943 წლის მეორე ნახევრისათვის მოკავშირეთა შორის ძალთა თანაფარდობა უკვე შეიცვალა და შეიარაღებულ ძალებში უკვე ამერიკელები სჭარბობდნენ, ბუნებრივია, რუზველტი სულაც არ აპირებდა ინგლისელთა სასარგებლოდ მოქმედებას. მით უმეტეს, რომ აშშ-ს თავისი ინტერესები ჰქონდა სწორედ დასავლეთ ევროპაში და არა ბალკანეთში.

ვაშინგტონის კონფერენციაზე ჩერჩილმა ვერც იმას მიაღწია, რომ დაეთანხმებინა ამერიკელები სამხრეთ იტალიაში ოპერაციის ჩატარებაზე. რუზველტზე არ იქონია გავლენა ბრიტანეთის პრემიერის განცხადებამაც, რომ არ შეიძლებოდა სიცილიის აღების შემდეგ მოკავშირეთა ჯარების 7-8 თვით უმოქმედოდ დატოვება. აშშ-ს პრეზიდენტი კატეგორიულად შეეწინააღმდეგა იტალიაში მოკავშირეთა მნიშვნელოვანი ძალების გაგზავნას და ხაზი გაუსვა, რომ გერმანიის წინააღმდეგ ბრძოლის წარმოების ყველაზე ეფექტური საშუალება იყო ლა-მანშის ფორსირება. მიუხედავად ამისა, ინგლისელებმა მაინც გამოტყუეს ერთი დაპირება ამერიკულებს. გადაწყვიტეს იტალიის ომიდან გამოთიშვა, თუმცა ამისათვის საჭირო ღონისძიებები კონფერენციაზე არ იქნა დაკონკრეტებული. დეტალები უნდა განესაზღვრა ეიზენჰაუერს, რომელსაც მიეცა კიდეც შესაბამისი მითითება. ინგლისელებს იმედი ჰქონდათ, რომ შემდგომში დაიყოლიებდნენ. ამერიკელებს აპენინის ნახევარკუნძულზე ფართომასშტაბიანი სადესანტო ოპერაციის ჩატარებაზე, მით უმეტეს, რომ ამ რეგიონში ბევრად მეტი ბრიტანული ნაწილი იყო განლაგებული. მათი აზრით, ყოველივე ამას მოჰყვებოდა იტალიის კაპიტულაცია და თურქეთის ომში ჩაბმა, რის შემდეგაც ინგლისელებს უკვე არ გაუჭირდებოდათ ბალკანური ვარიანტის გატანა.
რაკეშ მოჰანი

რაკეშ მოჰანი ( ; დ. 14 იანვარი , 1948, სიტაპური, ინდოეთი ) — ინდოელი ეკონომისტი, საერთაშორისო სავალუტო ფონდის აღმასრულებელი საბჭოს წევრი 2012-2015 წლებში,ინდოეთის მთავრობის მთავარი ეკონომიკური მრჩეველი 2001-2002 წლებში.

ბიოგრაფია
რაკეში დაიბადა 1948 წლის 14 იანვარს სიტაპურში, უტარ პრადეში, ინდოეთი, რატიშისა და სატია (ბანსალ) მოჰანების ოჯახში, და დაამთავრა მაიოს კოლეჯი.

1969 წელს გახდა ლონდონის უნივერსიტეტთან არსებული ლონდონის საიმპერატორო კოლეჯის მეცნიერების ბაკალავრის ხარისხის მფლობელი ელექტრო ინჟინერიაში. 1971 წელს იელის უნივერსიტეტიდან მიიღო ხელოვნების ბაკალავრის ხარისხი ეკონომიკაში, ხოლო 1977 წელს მიენიჭა ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი მიენიჭა ეკონომიკაში პრინსტონის უნივერსიტეტიდან.

1976-1980 წლებში მუშაობდა ეკონომისტად ეკონომიკური განვითარების დეპარტამენტში, ხოლო 1983-1986 წლებში — მსოფლიო ბანკის უფროს ეკონომისტად. 1980-1983 წლებში იყო ინდოეთის მთავრობის დაგეგმარების კომიტეტის უფროსი კონსულტანტი, 1988-1996 წლებში — ეკონომიკური მრჩეველი და მრჩეველი ინდოეთის მთავრობის მრეწველობის სამინისტროში 1988-1996 წლებში. 1996-2000 წლებში ეკავა გამოყენებითი ეკონომიკური კვლევების ეროვნული საბჭოს გენერალური დირექტორის პოსტი.

რაკეში ასევე იყო ფინანსური კომპანიის ინფრასტრუქტურის განვითარების ვიცე-თავმჯდომარე 2000 წელს, ინდოეთის მთავრობის მთავარი ეკონომიკური მრჩეველი 2001-2002 წლებში. 2002 წელს — საერთაშორისო ეკონომიკური ურთიერთობების კვლევის ინდოეთის საბჭოს დირექტორი, 2002-2004 წლებში კი —ინდოეთის სარეზერვო ბანკის მმართველის მოადგილე.

2004-2005 წლებში ინდოეთის ფინანსთა სამინისტროს ეკონომიკური დეპარტამენტის მდივნად მუშაობდა, 2005-2009 წლებში დაბრუნდა ინდოეთის სარეზერვო ბანკში. დაიწყო პედაგოგიური კარიერა 2009-2010 წლებში სტენფორდის უნივერსიტეტის საერთაშორისო განვითარების ცენტრში, შემდეგ იელის მენეჯმენტის სკოლაში გახდა საერთაშორისო ფინანსური ეკონომიკის პროფესორი და 2010-2012 წლებში ჯექსონის გლობალურ საკითხთა ინსტიტუტის მთავარი მეცნიერ-თანამშრომელი. 2010-2012 წლებში იყო -ს უფროსი კონსულტანტი, ხოლო 2010 წლიდან -ს დირექტორთა საბჭოს წევრი. რაკეშ მოჰანი იყო საერთაშორისო სავალუტო ფონდის აღმასრულებელი საბჭოს წევრი 2012 წლიდან 2015 წლამდე.

შედიოდა პრემიერ-მინისტრის ეკონომიკური მრჩეველთა საბჭოში, აგრეთვე იყო ინდოეთის ტელეკომუნიკაციების მარეგულირებელი ორგანოს და ინდოეთის უსაფრთხოების ეროვნული საბჭოს წევრი, მთავარი პორტების სატარიფო ორგანოს და ინდოეთის ფასიანი ქაღალდებისა და ბირჟის საბჭოს წევრი. ასევე — ეკონომიკური ზრდის ინსტიტუტის მმართველთა საბჭოს წევრი, საჯარო ფინანსებისა და პოლიტიკის ეროვნული ინსტიტუტის, , მადრასის ეკონომიკის სკოლის, ეროვნული ურბანული ინსტიტუტის, საერთაშორისო ეკონომიკური ურთიერთობების კვლევის ინდოეთის საბჭოს, პოლიტიკის კვლევის ცენტრის, ინდირა განდის განვითარების კვლევის ინსტიტუტის, გამოყენებითი ეკონომიკური კვლევების ეროვნული საბჭოს წევრი.

ოჯახი
რაკეშ მოჰანი დაქორწინდა რასიკა ხანაზე 1983 წლის 14 ოქტომბერს. წყვილს შეეძინა ორი შვილი — ტარინი მოჰანი და რასეშ მოჰანი.
ბულგარეთის კონსტიტუცია

ბულგარეთის რესპუბლიკის კონსტიტუცია — ბულგარეთის რესპუბლიკის უზენაესი კანონი. ამჟამინდელი რედაქცია 1991 წლის 12 ივლისს, უმაღლესი ასამბლეის მეშვიდე მოწვევამ მიიღო. კონსტიტუციით სახელმწიფო განისაზღვრება როგორც უნიტარული საპარლამენტო რესპუბლიკა. მიღების შემდეგ შეცვლილი იქნა ხუთჯერ (2003, 2005, 2006, 2007 და 2015 წლებში).

ქრონოლოგიურად ეს ბულგარეთის მეოთხე კონსტიტუციაა, პირველი, ტარნოვოს კონსტიტუცია 1879 წელს იქნა მიღებული. შემდეგ ის ჩანაცვლებული იქნა ორი სოციალისტურ პერიოდში მიღებული კონსტიტუციით, დიმიტროვის კონსტიტუციით (რომელსაც გეორგი დიმიტროვის სახელი ეწოდა), რომელიც 1947-1971 წლებში მოქმედებდა და ჟივკოვის კონსტიტუცია (რომელიც ტოდოვ ჟივკოვის სახელს ატარებს), რომელიც 1971-1991 წლებში მოქმედებდა.
მოსკოვის კონფერენცია

მოსკოვის კონფერენცია — მეორე მსოფლიო ომის მიმდინარეობისას 1943 წლის 19-30 ოქტომბერს მოსკოვში გაიმართა საბჭოთა კავშირის , აშშ-სა და დიდი ბრიტანეთის საგარეო საქმეთა მინისტრების კონფერენცია, რომელიც წარმოადგენდა „დიდი სამეულის“ მეთურების თეირანის კონფერენციის მოსამზადებელ შეხვედრას. მოსკოვის კონფერენციაში მონაწილეობდნენ საბჭოთა კავშირის საგარეო საქმეთა სახალხო კომისარი ვიაჩესლავ მოლოტოვი, დიდი ბრიტანეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი ენტონი იდენი და აშშ-ს სახელმწიფო მდივანი კორდელ ჰალი, განხილულ იქნა საკითხების ფართო სპექტრი, რომელთა შორის ძირითდი ადგილი ეკავა გერმანიისა და მისი ევროპელი მოკავშირეების წინააღმდეგ ომის უმოკლეს ვადაში დამთვრებისათვის საჭირო ღონისძიებების დაზუსტებას. კონფერენციის გახსნის პირველსავე დღეს საბჭოთა დელეგაციამ მოსთხოვა ინგლისისა და აშშ-ს მხარეს, დაედასტურებინათ მათი განზრახვა 1944 წლის გაზაფხულზე საფრანგეთში შეჭრის თაობაზე. საპასუხოდ გენ. ჰ. ისმეიმ (დიდი ბრიტანეთი) და გენ. ჯ. დინმა (აშშ), რომლებიც სამხედრო მრჩევლების რანგით ესწრებოდნენ სხდომებს, გააცნეს საბჭოთა დელეგაციას კვებეკის კონფერენციის გადაწყვეტილება აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით.

ამ განცხადებამ საბჭოთა მხარე მაინც არ დააკმაყოფილა, რადგანაც მასში მოყვანილი იყო უამრავი პირობა, რომელთა შესრულების გარეშე ოპერაცია „ოვერლორდის“ განხორციელება შეუძლებელი იქნებოდა. უკმაყოფილებამ კიდევ უფრო იმატა მას შემდეგ, რაც ჩერჩილის ინსტრუქციით, სტალინს აცნობებს, რომ დიდი ბრიტანეთი ვერ მისცემდა სსრკ-ს მტკიცე გარანტიებს მეორე ფრონტის 1944 წლის მაისში გახსნის შესახებ. ინგლისის პრემიერი სწერდა თავის საგარეო საქმეთა მინისტრს, რომ ის ვერ გასწირავდა მარცხისათვის ოპერაციებს იტალიაში მხოლოდ იმიტომ, რომ დაეცვა „ოვერლორდის“ დაწყების თარიღი.

ინგლისის საგარეო საქმეთა მინისტრმა (ასევე ჩერჩილის დავალებით) მოსკოვში სცადა გაეგო თუ რას ფიქრობდა საბჭოთა მხარე მეორე ფრონტის ბალკანური ვარიანტის შესახებ და დააინტერესებდა თუ არა ეს გეგმა სტალინს, მაგრამ უარყოფით რეაქციას წააწყდა. უფრო მეტიც, საბჭოთა მთავრობის მტკიცე პოზიციამ აიძულა კონფერენციის მონაწილენი, დაედასტურებინათ კვებეკის კონფერენციის გადაწყვეტილება 1944 წელს ლა-მანშის ფორსირების შესახებ. მათ აგრეთვე განაცხადეს, რომ ამ ოპერაციის მომზადება მიმდინარეობდა იმდენად სწრაფად, რამდენადაც ეს შესაძლებელი იყო. საერთოდ ამ შეხვედრაზე ოპერაცია „ოვერლორდის“ განხორციელებასთან დაკავშირებით ამერიკელებმა სრული მხარდაჭერა აღმოუჩინეს საბჭოთა მხარეს, რითაც სტალინი ძალიან კმაყოფილი დარჩა, მაგრამ მთლიანობაში ისინი მაინც პასიურობდნენ და ფაქტობრივად ყველა მნიშვნელოვანი მოლაპარაკება ინგლისისა და საბჭოთა დელეგაციებს შორის მიმდინარეობდა. უნდა აღინიშნოს, რომ ეს ბოლო შეხვედრა იყო, როდესაც სწორედ ინგლისელები და არა ამერიკელები, ასრულებდნენ წამყვან როლს საბჭოთა მხარესთან მოლაპარაკებების დროს.

საბოლოო ჯამში, მოსკოვის კონფერენციის შედეგებით მასში მონაწილე სამივე მხარემ კმაყოფილება გამოთქვა. აქ მიღებულმა გადაწყვეტილებებმა კიდევ უფრო განამტკიცეს კავშირი სამივე ქვეყანას შორის და შექმნეს კარგი პირობები ამ სახელმწიფოთა მეთაურების შეხვედრის ჩატარებისათვის. სტალინი, რუზველტი და ჩერჩილი შეთანხმდნენ, რომ ასეთი კონფერენცია ჩატარებულიყო 1943 წლის. ნოემბერში თეირანში.
სალიმ ალი

სალიმ ალი (დ. 12 ნოემბერი, 1896 — გ. 20 ივნისი, 1987) — ინდოელი ორნიტოლოგი და ნატურალისტი . მას ხანდახან პატივისცემით უწოდებენ « ». ის იყო პირველი ინდოელი, რომელმაც ჩაატარა სისტემატური ორნიტოლოგიური კვლევები და დაწერა რამდენიმე წიგნი. მისმა საქმიანობამ ხელი შეუწყო ორნიტოლოგიის პოპულარიზაციას ქვეყანაში. სიდნი დილონთან ერთად რიპლიმ შექმნა ინდოეთის და პაკისტანის ჩიტების მნიშვნელოვანი ათტომიანი სახელმძღვანელო (მეორე გამოცემა დასრულდა მეცნიერის გარდაცვალების შემდეგ). სალიმ ალის საპატივსაცემოდ მისი სახელი უწოდეს ფრინველების რამდენიმე სახეობას (როგორიცაა ), ნაკრძალებს და დაწესებულებებს.

ბიოგრაფია
მამა ერთი წლის ასაკში დაკარგა, ხოლო დედა — სამი წლის ასაკში. ძმებთან და დებთან ერთად ბიძამ და მამიდამ გაზარდეს. სალიმ ალიმ გასროლის შედეგად -ის სახეობის თუთიყუში ჩამოაგდო, რომლის სახეობაც განსაზღვრა ვ. მილარდმა. ამ შემთხვევის შემდეგ სალიმ ალი დაინტერესდა ორნიტოლოგიით. ყმაწვილმა კაცმა გარკვეული დრო გაატარა ბირმაში (დღევანდელ მიანმარში). იქ თვალყურს ადევნებდა თავისი ოჯახის ვოლფრამის და ხე-ტყის ბიზნესს. შემდეგ დაბრუნდა ინდოეთში, განაგრძო სწავლა (მისი მთავარი ინტერესის სფეროს ველური ბუნების შესწავლა წარმოადგენდა) და 1918 წლის დეკემბერში დაქორწინდა შორეულ ნათესავზე, თეჰმინაზე. ევროპაში წასვლის შემდეგ ალი აქტიურად ატარებდა მოტოციკლს და რამდენჯერმე დაშავდა კიდეც. გერმანიაში ის შეხვდა ერვინ შტრეზემანს რომელსაც თავის ავტობიოგრაფიაში თავის გურუს უწოდებდა.

1930 წელს დაბრუნდა ინდოეთში.

დოქტორი სალიმ ალი გარდაიცვალა მშობლიურ ბომბეიში, 90 წლის ასაკში, 1987 წლის 20 ივნისს, პროსტატის კიბოსთან ხანგრძლივი ბრძოლის შემდეგ.

შეხედულებები
სალიმ ალი გამოდიოდა სპორტული ნადირობის წინააღმდეგ (თუმცა ერთ დროს კარგად იცნობდა და აფასებდა ლიტერატურას შიკარების — პროფესიონალი მონადირეების შესახებ), ამავე დროს, ის ამართლებდა ფრინველების ნიმუშების შეგროვებას სამეცნიერო მიზნებისთვის. მას სჯეროდა, რომ ველური ბუნების დაცვა არ უნდა ეფუძნებოდეს ისეთ ფილოსოფიურ იდეებს, როგორიცაა აჰიმსა .

სალიმ ალი გამოდიოდა თამბაქოს მოწევის და ალკოჰოლიზმის წინააღმდეგ. არ უყვარდა ხალხი, ვინც ძილში ხვრინავდა.

ადრეულ ასაკში, მუსლიმურ გარემოში ცხოვრობდა, ზეპირად სწავლობდა ყურანს, მიუხედავად იმისა, რომ არ იცოდა არაბული ერთი სიტყვაც კი. ზრდასრულ ასაკში შესძულდა ის, რასაც უაზრობად მიიჩნევდა, მათ შორის, ფარისევლური ლოცვის პრაქტიკა, რის გამოც იგი "უარყვეს წმინდანმა უხუცესებმა."

სალიმ ალი ცნობილი იყო თავისი ეკონომიური ცხოვრების წესით, მისი პროექტების დასრულების შემდეგ ხშირად რჩებოდა დაზოგილი თანხა.

ღირსებები და ჯილდოები
მეცნიერმა 1958 წელს მიიღო პადმა ბჰუშანის პრემია და 1976 წელს პადმა ვიბჰუშანი — ინდოეთის მესამე და მეორე უმაღლესი სამოქალაქო ჯილდოები.

შრომები
სალიმ ალი ავტორია მრავალი ჟურნალის სტატიის. 2007 წელს გამოიცა მისი მოკლე წერილებისა და შენიშვნების ორტომიანი კრებული, ტარა განდის — მეცნიერის ერთ-ერთი ბოლო სტუდენტის რედაქტირებით.
ხუთი ტექნიკა

ხუთი ტექნიკა, რომელიც ასევე ცნობილია როგორც მძიმე დაკითხვა — დაკითხვის მეთოდები, რომლებიც შეიმუშავა გაერთიანებულმა სამეფომ საუკუნეში და ამჟამად განიხილება როგორც წამების ფორმები. თავდაპირველად შემუშავდა ბრიტანული ძალების მიერ მე-20 საუკუნის სხვადასხვა კონფლიქტში, ისინი ყველაზე მეტად გამოირჩეოდნენ ჩრდილოეთ ირლანდიაში დაკავებულთა მიმართ ჩრდილოეთ ირლანდიის კონფლიქტის დროს. ხუთი მეთოდია კედელთან გახანგრძლივებული დგომა, ტომარის თავზე ჩამოცმა, ხმაურისადმი დაქვემდებარება, ძილის დაშლა და საკვებისა და სასმელის შეზღუდვა.

ისინი პირველად გამოიყენეს ჩრდილოეთ ირლანდიაში 1971 წელს, როგორც ოპერაცია დემეტრიუსის ნაწილი - ირლანდიის დროებით რესპუბლიკურ არმიაში წევრობაში ეჭვმიტანილთა მასობრივი დაპატიმრებისა და დაკითხვების დროს.. დაკავებულთაგან თოთხმეტი დაიკითხა „ღრმა დაკითხვის“ პროგრამის ხუთი ტექნიკის გამოყენებით. ეს მოხდა შაკლეტონის ყაზარმაში, საიდუმლო დაკითხვის ცენტრში, ჩრდილოეთ ირლანდიაში. შვიდი დღის განმავლობაში, როცა ისინი არ იყვნენ დაკითხვის ქვეშ, დაკავებულებს თავსაბურავებითა და ხელბორკილებით ამყოფებდნენ ცივ საკანში და ასმენინებდნენ მუდმივ ძლიერ ხმაურს. აქ ისინი იძულებულნი გახდნენ მდგარიყვნენ სტრესულ მდგომარეობაში მრავალი საათის განმავლობაში და უშლიდნენ ძილს, არ აწვდიდნენ საკვებს და სასმელს. მათ ასევე არაერთხელ სცემეს და ზოგიერთმა განაცხადა, რომ ურტყამდნენ სასქესო ორგანოში, არტყმევინებდნენ თავებს კედელზე და ემუქრებოდნენ ინექციების გაკეთებით. ეფექტი იყო ხანგრძლივი ტკივილი, ფიზიკური და გონებრივი გამოფიტვა, ძლიერი შფოთვა, დეპრესია, ჰალუცინაციები, დეორიენტაცია და გონების განმეორებითი დაკარგვა. ამას ასევე მოჰყვა ხანგრძლივი ფსიქოლოგიური ტრავმა. თოთხმეტი ცნობილი გახდა, როგორც „კაპიშონიანი კაცები“ და იყვნენ ერთადერთი დაკავებულები ჩრდილოეთ ირლანდიაში, რომლებზეც ხუთივე ტექნიკა ერთად გამოიყენეს. სხვა დაკავებულებზე დაკითხვის სხვა მეთოდებთან ერთად ხუთ ტექნიკიდან მაინც ერთ-ერთს იყენებდნენ.

1976 წელს ადამიანის უფლებათა ევროპულმა კომისიამ დაადგინა, რომ ხუთი ტექნიკა წამებას უტოლდებოდა. შემდეგ საქმე გადაეცა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს . 1978 წელს სასამართლომ დაადგინა, რომ ეს ტექნიკები იყო „არაადამიანური და დამამცირებელი“ და არღვევდა ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-3 მუხლს, მაგრამ არ წარმოადგენდა წამებას. 2014 წელს, მას შემდეგ რაც გამოირკვა ახალი ინფორმაცია, რომელმაც აჩვენა, რომ გადაწყვეტილება 1971–1972 წლებში ჩრდილოეთ ირლანდიაში ხუთი ტექნიკის გამოყენების შესახებ მინისტრებმა მიიღეს ირლანდიის მთავრობამ სთხოვა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს გადაეხედა მისი გადაწყვეტილებისთვის. 2018 წელს სასამართლომ უარი განაცხადა.

სასამართლოს გადაწყვეტილება იმის შესახებ, რომ ხუთი ტექნიკა არ წარმოადგენს წამებას, მოგვიანებით შეერთებულმა შტატებმა მოიხსენია საკუთარი დაკითხვის მეთოდების გასამართლებლად, რომელიც მოიცავდა ხუთ ტექნიკას. ბრიტანელმა აგენტებმა ასევე ასწავლეს ხუთი ტექნიკა ბრაზილიის სამხედრო დიქტატურის ძალებს.

ერაყის ომის დროს ბრიტანელი ჯარისკაცების მიერ ხუთი ტექნიკის უკანონო გამოყენების შედეგად ბაჰა მუზა გარდაიცვალა.

2021 წელს გაერთიანებული სამეფოს უზენაესმა სასამართლომ დაადგინა, რომ ხუთი ტექნიკის გამოყენება წამებას უტოლდება.
სუზან კროუფორდი

სიუზან ჯინ კროუფორდი (დ. 22 აპრილი, 1947) — ამერიკელი იურისტი, რომელიც დაინიშნა გუანტანამოს სამხედრო კომისიების ზედამხედველად, 2007 წლის 7 თებერვალს თავდაცვის მდივანმა რობერტ გეიტსმა დანიშნა კროუფორდი ჯონ ალტენბურგის შემცვლელად.

იგი ადრე მსახურობდა შეერთებული შტატების შეიარაღებული ძალების სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლედ და მთავარ მოსამართლედ, თავდაცვის დეპარტამენტის გენერალურ ინსპექტორად (დანიშნული ჯორჯ ბუშის მიერ), არმიის დეპარტამენტის გენერალურ მრჩევლად (დანიშნული რონალდ რეიგანის მიერ). და მერილენდის შტატის პროკურორის თანაშემწე გარეტის ოლქში.

განათლება
დიპლომი, მაუნთ ლებანონის საშუალო სკოლა, 1965 წლის ივნისი
სამართლის დოქტორი, ახალი ინგლისის სამართლის სკოლა, 1977 წლის ივნისი
ჰუდა სალიჰ მაჰდი ამაში

ჰუდა სალიჰ მაჰდი ამაში ( დ.. 1953, ბაღდადი, ერაყი ) — ერაყელი მიკრობიოლოგი და პოლიტიკოსი. სადამ ჰუსეინის მთავრობაში ხელმძღვანელობდა სავაჭრო ბიუროს.

ბიოგრაფია
ამაში დაიბადა 1953 წელს ბაღდადში ბაასის პარტიის ფუნქციონერის სალიმ მაჰდი ამაშის ოჯახში. 1975 წელს მიიღო ბაკალავრის ხარისხი ბიოლოგიაში ბაღდადის უნივერსიტეტიდან, მაგისტრის ხარისხი მიკრობიოლოგიაში — ტეხასის უნივერსიტეტიდან და დოქტორის ხარისხი მიკრობიოლოგიაში — მისურის უნივერსიტეტიდან (კოლუმბია, მისური) 1983 წელს. ამაშის მამა იყო ერაყის თავდაცვის მინისტრი და ვიცე პრეზიდენტი. სავარაუდოდ, დასაჯეს სიკვდილით სადამ ჰუსეინის ბრძანებით 1983 წელს.

2001 წელს ამაში აირჩიეს ისლამურ მეცნიერებათა აკადემიის წევრად. ერაყში ცნობილია როგორც მეცნიერი და სამეცნიერო ხელმძღვანელი. ის იყო ბაღდადის უნივერსიტეტის ქალთა განათლების კოლეჯის დეკანი და მეცნიერებათა ფაკულტეტის დეკანი (1995-1997).მის პუბლიკაციებს შორისაა: "დაბინძურების გავლენა პირველი ყურის ომის დროს ინფექციური დაავადებების გავრცელებაზე ერაყში" ( -, რომი 1999) და "ელექტრონული, ქიმიური და მიკრობიოლოგიური დაბინძურება ომისა და ემბარგოსგან და მისი გავლენა გარემოსა და ჯანმრთელობაზე" (ერაყის მეცნიერებათა აკადემიის ჟურნალი, 1997). დოქტორმა ამაშმა გამოაქვეყნა თავისი ცნობილი ნაშრომი ენტონი არნოუვის რედაქტირებით „ტოქსიკური დაბინძურება, ყურის ომი და სანქციები“ კრებულში "ერაყი ალყაში" ( : , , 2002).

ხუდა სალიჰ მაჰდი ამაშს ბრალი დასდეს ბაქტერიოლოგიური იარაღის შემუშავებაში. მან მოიპოვა მეტსახელი "ქალბატონი ციმბირის წყლული". იგი ზედამხედველობდა ერაყში ბიოლოგიური იარაღის ხელახლა შექმნის მცდელობებს 1991 წლის ყურის ომის შემდეგ. მისი ექსპერიმენტები გაღარიბებულ ურანთან დაკავშირებით წარუმატებლად დასრულდა: 1991 წლიდან ჰუდა ამაში რადიაციული დაავადებით იტანჯება. დოქტორი ამაში იყო ადმინისტრატორი, რომელიც კოორდინაციას უწევდა საიდუმლო ბირთვული და ბაქტერიოლოგიური პროგრამების საქმიანობას ერაყში.

აშშ-ის ერაყში შეჭრის შემდეგ დოქტორი ამაში შეიყვანეს ყველაზე ძებნილი ერაყელების სიის ტოპ ხუთეულში. იგი დააკავეს 2003 წლის 9 მაისს ბაღდადში. -მა, რომელმაც გამოსცა მისი წიგნები, განაცხადა, რომ ამაში პოლიტიკური მიზეზების გამო დააკავეს.

ომის დროს ერაყის ტელევიზიით ნაჩვენები სადამ ჰუსეინის რამდენიმე ვიდეოდან ერთ-ერთში, ამაში იყო ერთადერთი ქალი ექვს მამაკაცს შორის, რომლებიც მაგიდის ირგვლივ ისხდნენ. ამერიკელები ამტკიცებდნენ, რომ იგი მიეკუთვნებოდა ლიდერთა ახალ თაობას, რომლებიც "ბაასის" პარტიაში ხელმძღვანელ პოზიციებზე დაინიშნენ პირადად სადამ ჰუსეინის მიერ.

პატიმრობის დროს გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ამაში ციხეში კიბოთი კვდებოდა. ადვოკატებმა, რომლებიც წარმოადგენენ ჰუსეინის და მისი უახლოესი თანამოაზრეების ინტერესებს, მიმართეს ერაყის მთავრობას ჰუმანურობის გამოვლენის და მათი კლიენტის ციხიდან გათავისუფლების მოთხოვნით.

დოქტორი ამაში გაათავისუფლეს 2005 წლის 19 დეკემბერს . ოფიციალური ინფორმაციით, პატიმრები გაათავისუფლეს, ვინაიდან ისინი საზოგადოებისთვის საფრთხეს აღარ წარმოადგენდნენ. როგორც მოგვიანებით ამერიკული არმიის წარმომადგენელმა განაცხადა :

ბევრი დააკავეს ომის დანაშაულებებში მონაწილეობის ბრალდებით როგორც მნიშვნელოვანი მოწმე... მივიჩნიეთ, რომ ისინი ინფორმაციას უკვე აღარ ფლობდნენ.
მუჰამედ საიდ ალ-ატარი

მუჰამედ საიდ ალ-ატარი ( ‎ დ.1927 წლის 26 ნოემბერი, ჯიბუტი — 2005 წლის 20 ნოემბერი, ბეირუთი, ლიბანი ) — იემენელი პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე,იემენის პრემიერ-მინისტრის მოვალეობის შემსრულებელი (9 მაისი, 1994 — 6 ოქტომბერი, 1994), ეკონომისტი, დიპლომატი, პედაგოგი, მეცნიერებათა დოქტორი (1962).

ბიოგრაფია
მუჰამედ საიდ ალ-ატარი სკოლის დამთავრების შემდეგ გაემგზავრა პარიზში, სადაც მიიღო ხარისხი ფრანგულ ლიტერატურაში პარიზის უნივერსიტეტიდან და დოქტორის ხარისხი (დოქტორი) ეკონომიკასა და სოციალურ მეცნიერებებში სორბონში. 1958-1962 წლებში იქვე კითხულობდა ლექციებს. 1959 წლიდან 1962 წლამდე მუშაობდა მეცნიერ-თანამშრომლად პარიზის ეკონომიკური და სოციალური განვითარების კვლევის ინსტიტუტში.

1962 წელს იგი გახდა ჩრდილოეთ იემენის რესპუბლიკური რევოლუციური მოძრაობის წევრი და მხარი დაუჭირა "26 სექტემბრის რევოლუციას"იმამების წინააღმდეგ. 1962 წლის ნოემბერში დაინიშნა იემენის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკის პირველ გენერალურ დირექტორად და ეკონომიკურ საკითხებში უმაღლესი საბჭოს წევრად. შემდგომში, 1965 წლიდან 1967 წლამდე, იყო ვიცე -პრემიერი, ეკონომიკის მინისტრი და უმაღლესი დაგეგმარების კომიტეტის წევრი. მან გადამწყვეტი როლი ითამაშა 1967 წლის “სანაას 70-დღიანი ალყის“ დროს, რამაც განსაზღვრა ჩრდილოეთ იემენის სამოქალაქო ომის შედეგი.

დიპლომატიური და სახელმწიფო სამსახური
1968-1971 წლებში იყო იემენის არაბთა რესპუბლიკის მუდმივი წარმომადგენლი გაეროში ნიუ-იორკში; კვლავ დაიკავა ხსენებული თანამდებობა 1973 წელს. იემენს წარმოადგენდა ელჩის რანგში მსოფლიო ბანკისა და საერთაშორისო სავალუტო ფონდის კონფერენციებზე 1971 წელს და 1972 წელს გაეროს განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის ორგანიზაციის გენერალურ კონფერენციაზე. 1974 წლიდან 1985 წლამდე იყო გაეროს ეკონომიკური და სოციალური კომისიის დასავლეთ აზიის აღმასრულებელი მდივანი (ამჟამად ).

იემენის გაერთიანებამდე და მის შემდეგ მუშაობდა მთავრობაში პრემიერ-მინისტრის მოვალეობის შემსრულებლად (1994), ვიცე პრემიერ- მინისტრად (1985-1990, 1992-1994, 1995-1997), განვითარების მინისტრად (1985-1990 წწ.), ცენტრალური დაგეგმვის ორგანოს თავმჯდომარედ (1985), იკავებდა მრეწველობის მინისტრის პოსტს (1990-1992), იყო ქვეყნის გენერალური საინვესტიციო ორგანოს თავმჯდომარე (1992-1993) და ნავთობისა და მინერალური რესურსების მინისტრი (1995-1997).

1997 წლიდან 2002 წლამდე იყო იემენის რესპუბლიკის მუდმივი წარმომადგენელი გაეროში ჟენევაში.

მუჰამედ საიდ ალ ატარი იყო საერთაშორისო სოციოლოგიური ასოციაციის ( მადრიდი ), ეკონომიკური მეცნიერებათა საერთაშორისო ინსტიტუტის ( ჟენევა ), მესამე მსოფლიო ფორუმის ( დაკარი ) და არაბული კვლევითი ცენტრის ( ამანი ) წევრი.

ავტორია წიგნისა “იემენის ეკონომიკური და სოციალური განვითარება: იემენის რევოლუციის პერსპექტივები.“

მან გამოაქვეყნა სტატიები და კვლევები სხვადასხვა გაზეთებსა და ჟურნალებში, მათ შორის ( პარიზი ), (პარიზი), (პარიზი), ( ალჟირი ), - და - ( „ ავანგარდი“ ) (კაირო), „ დირასათ არაბია“ ( ბეირუთი ) და „ ქალები და აფრიკა“ (პარიზი).

მუჰამედ საიდ ალ-ატარი გარდაიცვალა მძიმე ავადმყოფობის შემდეგ. დაკრძალეს 2005 წლის 23 ნოემბერს ბეირუთში .
ტანძოთის ციხე

ტანძოთის ციხე — ციხესიმაგრე თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე. არქიტექტურული ძეგლი თურქეთის რესპუბლიკაში, ართვინის ილის, არტანუჯის ილჩეში. ციხე არტანუჯისკენ მიმავალ გზას და მთლიანად ხეობას აკონტროლებდა. ტანძოთი ტაოდან არტანუჯისკენ უღელტეხილებით მიმავალ გზების დაცვას უზრუნველყოფდა. ტანძოთის ციხე ხეობაში ამაღლებულ კლდეზეა აშენებული, ერთი შეხედვით, მარტივად ასაღები ჩანს, მაგრამ ციხის უკან მდებარე კონცხი ციხისთვის ერთადერთი სუსტად დაცული მხარეა.

ტოპონიმი
ტანძოთის ძველი სახელი სავარაუდოდ სხულოვანი//სხლუანი უნდა ყოფილიყო. ტანძოთი სომხურ ენაზე მსხლიან ადგილს ნიშნავს. საუკუნის 20-იან წლებამდე სოფელი ტანძოთის სახელწოდებით იყო ცნობილი, 1927 წელს სოფელს სახელი კიდევ ერთხელ, ამჯერად თურქულად შეუცვალეს და აიდინქოი დაარქვეს. თუმცა ადგილობრივთა მეხსიერებაში სოფლის ძველი სახელწოდება დანზოთის ფორმით შემონახულია.

ციხის აღწერა
ტანძოთის ციხე სოფლის ბოლო მონაკვეში მდებარეობს. ტერასა, რომელზედაც აგებულია სიმაგრე, სამხრეთისკენ მკვეთრად არის დახრილი. ჩრდილო-დასავლეთ მონაკვეთში ბუნებრივად შემაღლებული კლდოვანი მასაა. ციხის კედლები მყარად არის ნაგები, მშენებლობაში გამოყენებულია ქვა და კირი. ნაგებობა დაშენებულია კლდოვანი ბორცვის წვერზე. გალავნის კედლები ოთხივე მხარეს საკმაო სიმაღლისაა.

ისტორია
ტანძოთის ციხის მშენებლობა, მისი საჭიროება, გამაგრება და ფუნქცია სწორედ ციხე-ქალაქ არტანუჯთან არის პირდაპირ კავშირში. წყაროების მიხედვით ცნობილია, რომ ტანძოთის ციხე, სავარაუდოდ, ვახტანგის მეფობის დროს ააგეს. ტანძოთის მეჩეთში ჩატანებული წარწერიანი ქვის მიხედვით თუ ვიმსჯელებთ, შესაძლოა, ეს მხარე - საუკუნეებში კალმახელებს ეკუთვნოდათ.