კოლხეთის სამეფო

}
აქ, ომის ღმერთის, არესის ჭალაში, მეფე აიეტმა ხეზე ჩამოჰკიდა ოქროს საწმისი, დარაჯად კი დრაკონი დაუდგინა, სანამ მას, მედეას დახმარებით, ხელთ იგდებდნენ იასონი და არგონავტები.

აია კოლხეთის უძველესი სახელია. არგონავტების მითში ქვეყანა, სადაც არგონავტებმა ლაშქრობა ჩაატარეს ეწოდება აია. მეცნიერთა აზრით, არგონავტების მითის პირველი სახე უნდა შექმნილიყო ჯერ კიდევ მაშინ, როდესაც სახელი „კოლხიდა“ არ არსებობდა და ამ მხარეს რაღაც სხვა ერქვა (შეიძლება გაია, აია: მიწა ქვეყანა). დღევანდელი საბერძნეთის ტერიტორიაზე კი ჯერ კიდევ არ იყვნენ დამკვიდრებული ძველი ბერძნები და მას „პელაზგია“ ეწოდებოდა ადგილობრივ მკვიდრთა პელაზგების მიხედვით (ჰეკატეოს მილეტელი და სხვა მრავალი ავტორი). ჰომეროსმა არ იცის სახელი კოლხეთი, მაგრამ მის მაგივრად ახსენებს „აიას“. „ოდისეაში“ გეოგრაფიული სახელი „აია“ მოხსენიებულია სამ ადგილას (ჰომეროსი, სიმღერა , , ). „ოდისეას“ მიხედვით, „აიაიე“ მდებარეობს აღმოსავლეთით, იქ, სადაც მზის ღმერთი ჰელიოსი აღმოსვლას იწყებს: „როს ოკეანის მდინარებას გასცდა ხომალდი, აიაიასთან მიგვაბრუნეს ტალღებმა ზღვისა, სად ცისკრის მაცნე ეოსს ბინა აქვს და სად არის აღმოსავალი, საცეკვაო ჰელიოსისა“ (ჰომეროსი, სიმღერა , 1-4.)

ანტიკური ხანის მწერლები ჰელიოსის სასახლეს აიეტის ქვეყანაში ათავსებენ. ასე მაგალითად, ბერძენი პოეტი-ელეგიკოსი მიმნერმე – (ძვ. წ. აღ. - ს.ს.) თავის კრებულში „ნანო“ აღნიშნავს, რომ ჰელიოსის სხივები აიეტის ქალაქში (ანუ აიაში), ოქროს დარბაზში ძევს. იგი წერს: „აიეტის ქალაქი. აქ მალი ჰელიოსის სხივები ძევს ოქროს დარბაზში, ოკეანის სანაპიროზე, სადაც წარემართა ღვთაებრივი იასონი“. ამ ფრაგმენტიდან ნათლად ჩანს აიას მდებარეობა – „ოკეანის სანაპიროზე“, რაც შავი ზღვის სანაპიროზე მიუთითებს. აღსანიშნავია, რომ ზოგიერთ ანტიკური წყაროში შავი ზღვა ოკეანედ მოიხსენიება.

ოდისეაში მოხსენიებულია აგრეთვე კირკეს კუნძული აიაიე (ე. ი. აიასადმი განკუთვნილი): „აიაიეს მივაღწიეთ, სად კირკე მკვიდრობს, მძლავრი ქალღმერთი, კაცური ხმით მოლაპარაკე. იგი და იყო ავის მზრახველ აიეტ მეფის“. (ჰომეროსი, სიმღერა , 135-137.).

ანტიკური ტრადიციის მიხედვით, კირკე აიას მეფის, აიეტის დაა. მეცნიერთა აზრით, კირკეს კუნძულის სახელწოდება „აიაიე“ – აიას კუთვნილს, მის ნაწილს აღნიშნავს და მისი მდებარეობა იქვე, აიეტის ქვეყანაში ივარაუდება (რ. გორდეზიანი).

„ოდისეაში“ მოხსენიებული „აია“, რომ ბერძენ მწერლებს ჩვეულებრივ კოლხეთის ტერიტორიაზე არსებულ ქვეყნად მიაჩნდათ, ამას ადასტურებს ევსტათი თესალონიკელი ( საუკუნე). „ილიადისა“ და „ოდისეას“ კომენტარებში იგი აღნიშნავს, რომ ჰომეროსი „კოლხიკეს“ ნაცვლად აიას ხმარობს, როგორც ადგილის აღმნიშვნელ სახელწოდებას. იგი წერს: „ამით ამბობს პოეტი (ჰომეროსი)… „აიაიეს“ კოლხიკეს ნაცვლად, ადგილობრივი სახელის მიხედვით. აია ხომ კოლხიდის ქალაქია. სხვებთანაც და ლიკოფრონთანაც“ მის მოქალაქეს ჰქვია აიელი, ხოლო ქალს ჰქვია აიაია. ხოლო კირკეს კუნძულს „აიაია“ იმავე კირკეს გამო… ხოლო გეოგრაფოსი ამბობს „აია“ ქალაქიაო ფასისთან, ამით იმას ამბობს, რომ ამ კოლხური აიას მახლობლად არის აგრეთვე კირკეს კუნძული „აიაიე“. გმირი აიეტიც ამავე აიასგან იწოდება ამ სახელითო, ამტკიცებენ ძველები.

აიას კოლხეთთან აიგივებს და ქვეყნის უძველეს სახელად მოიხსენიებს ჰეროდოტე. აღსანიშნავია, რომ იგი თავის „ისტორიაში“ სხვადასხვა გეოგრაფიულ ადგილს მისი ძველი და ახალი სახელებით იხსენიებს. მაგალითად, პითო-დელფო, რომელშიც „პითო“ წარმოადგენს „დელფოს“ პირვანდელ სახელს. ასევე, აია-კოლხიდაში „აია“ ნიშნავს „კოლხიდის“ უძველეს სახელს. ჰეროდოტე წერს: „გრძელი ხომალდით მოსცურეს აია–კოლხიდაში, მდინარე ფასისთან“. „ესენი (ე. ი. არგონავტები) მიცურავდნენ აიაში, კოლხიდაში, საწმისისათვის“. აქედან გამომდინარე, ჰეროდოტეს მიხედვით, მის დროინდელ „კოლხიდას“ წინათ, არგონავტების მითის შექმნის პერიოდში სახელად „აია“ ერქვა.

ჰეროდოტეს მსგავსად, აპოლონიოს როდოსელის „არგონავტიკაში“ „აია“ „კოლხეთის“ სინონიმია და არა ქალაქი. აპოლონიოს როდოსელი წერს: „კოლხეთ-აია ხომ კიდეშია, სადაც თავდება ზღვა და ხმელეთი“. იქვე: „აიეტ მეფის კოლხურ ხომალდით გასცდნენ აიას ქვეყნის ნაპირებს და გაეშურნენ ქალაქ ორქომენს“. ამავე დროს აღსანიშნავია, რომ „არგონავტების“ სქოლიასტები „აიას“ ქალაქად მოიხსენიებენ.

ანტიკური და ბიზანტიური ხანის ზოგიერთი მწერალი „აიას“ ქალაქად მიიჩნევს, რამაც ხელი შეუწყო შეცდომის დამკვიდრებას ლიტერატურაში. ძვ. წ. საუკუნის ეპიკოსი პოეტი ევმელოს კორინთელი „კორინთიკაში“ წერს: „აია კოლხეთის ქალაქია“. ძველი ბერძენი მწერალი ლიკოფრონი აიეტს „აიასა და კორინთოს მრისხანე გამგებელს“ უწოდებს. ამ ცნობით, აია კორინთოს დარია, ე. ი. ორივე ქალაქია. სქოლიასტებიც ასე განმარტავენ: აია-კოლხიდის ქალაქია. სტეფანე ბიზანტიელი ( ს.) „ეთნიკაში“: „აია კოლხთა ქალაქია, აიეტის მიერ დაფუძნებული, ზღვისგან მოშორებული სამასი სტადიონით. მას ჩამოუდის ორი მდინარე: ჰიპსოსი და კვიანეოსი, რომლებიც [ქალაქს] ნახევარკუნძულად ჰქმნიან.ევრიპიდე (ძვ. წ. 480–406 წ. წ.), ლიკოფრონ ქალკიდელი (ძვ. წ. – სს.) და იოანე ცეცე ( ს.) აღნიშნავენ „კოლხთა აიას“.

კოლხეთი იყო ასევე მხარე, სადაც მითოლოგიური პრომეთე ისჯებოდა კლდეზე მიჯაჭვული, არწივი მას უკორტნიდა ღვიძლს, კაცობრიობისთვის ცეცხლის საიდუმლოს გაცემისთვის. კოლხეთში ასევე მკვიდრობდნენ სკვთური წარმოშობის ამაზონები.

კოლხეთის მთავარ მითოლოგიურ პერსონაჟებად ითვლებიან:
აიეტი (ეეტ, აჲეთისი);
მედეა (მედია);
აფსირტე, აბსირტ (აბსარ);
ქალკიოპე (ხალკიოპე);
ცირცე;
პასიფაი (მინოსის მეუღლე).

მეფეები
ლეგენდარული მეფეები
მზე ჰელიოსის სამფლობელო
აიეტი, ჰელიოსის ძე. ის იღებს არგონავტებს თავის ქვეყანაში;
აფსირტე, აიეტის ძე. მას კლავს იასონი;
ეგიალი, აფსირტეს ძე. მას კლავს მედეა;
მედეა, აიეტის ასული. ზოგიერთი წყაროს თანახმად, მისი ძმიშვილის მემკვიდრე;
პერსე, აიეტის ძმა. მან მოახდინა ტახტის უზურპაცია მისი ძმის მეფობის დროს;
მედოსი, მედეას ძე. აბატი ანტუან ბანიეს თანახმად, ითვლება მიდიელთა წინაპრად.

კოლხეთის პირველი მმართველები
აკე, კოლხეთის მეფე. მისი მეფობა, მონეტების მიხედვით, თარიღდება ძვ. წ. საუკუნის დასასრულით;
ქუჯი, კოლხეთის ერისთავი და ფარნავაზ -ის სიძე;
...
სავლაკი, კოლხეთის მეფე ძვ. წ. საუკუნეში;
...
მითრიდატე , კოლხეთის გუბერნატორი, მოიხსენიება ძვ. წ. 83 წელს. მითრიდატე -ის ძე. მოკლული მამის მიერ;
მაქარეს პონტოელი, ბოსფორის მეფე, ძვ. წ. 79–65;
ოლთაკე, კოლხეთის ადგილობრივი უფლისწული დაახლოებით ძვ. წ. 60 წელს, პომპეუსის მმართველობის პერიოდში, რომის ტრიუმფის დროს, ფიგურირებს დამარცხებულ მეფეთა შორის;
ძვ. წ. 65–63: არისტარქე, პომპეუსის მიერ დანიშნული მეფე;
ძვ. წ. 63–47: ფარნაკე , მითრიდატე -ის ძე, ბოსფორის და პონტოს მეფე;
ძვ. წ. 47–45: მითრიდატე პერგამონელი, ბოსფორის ანტი-მეფე;
ძვ. წ. 44–16: ასანდროს ბოსფორელი, ბოსფორის არქონტი, შემდგომში მეფე;
ძვ. წ. 16–14: დინამია პონტოელი, ბოსფორის დედოფალი;
ძვ. წ. 14–ახ. წ. 8: პოლემონ , პონტოს და ბოსფორის მეფე;
8–37/38: ტიბერიუს იულიუს ასპურგოს ბოსფორელი, ბოსფორის მეფე;
38–41: პოლემონ , პონტოს და ბოსფორის მეფე;
41–45: კლაუდიუს მითრიდატე , ბოსფორის მეფე;
45–62: ტიბერიუს იულიუს კოტის , ბოსფორის მეფე;
ანექსირებული რომის მიერ.

გალერეა