iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გეორგიოს I

გეორგიოს (, , ; დ. 24 დეკემბერი, 1845 — გ. 18 მარტი, 1913) — საბერძნეთის მეფე 1863 წლიდან 1913 წლამდე.

დანიელი პრინცი ვილჰელმი დანიის დედაქალ კოპენჰაგენში დაიბადა. ჯერ კიდევ 17 წლის ასაკში არჩეული იქნა მეფედ საბერძნეთის ეროვნული ასამბლეის მიერ, რომელმაც საბერძნეთის ყოფილი მეფე ოტონი გადააყენა. მისი კანდიდატურა წამოაყენეს ისეთმა ძლიერმა ძალებმა როგორებიც იყვნენ: დიდი ბრიტანეთის და ირლანდიის გაერთიანებული სამეფო, საფრანგეთის მეორე იმპერია და რუსეთის იმპერია. პრინცი ვილჰელმი, რომელიც მოგვიანებით გეორგიოსად იწოდა, დაქორწინდა რუსეთის დიდ მთავარზე, ოლღა კონსტანტინოვნაზე და საბერძენთის ახალი დინასტიის პირველი მონარქი გახდა. მისმა ორმა დამ, ალექსანდრამ და დაგმარამ ბრიტანეთის და რუსეთის მონარქებზე იქორწინეს. ედუარდ და ალექსანდრე გეორგიოსის სიძეები, ხოლო ჯორჯ და ნიკოლოზ დისშვილები იყვნენ.

გეორგიოს -ის 50 წლიანი მმართველობა ხასიათდება ტერიტორიული მიღწევებით, რომელიც საბერძნეთმა ევროპაში პირველ მსოფლიო ომამდე მოიპოვა. ბრიტანეთმა საბერძნეთს იონიის კუნძულები მშვიდობიანად დაუთმო, იმ დროს, როდესაც თესალია ანექსირებული იყო ოსმალეთის იმპერიის მიერ რუსეთ-ოსმალეთის ომის შემდეგ. საბერძენთი ყოველთვის წარმატებული არ იყო: მან დამარცხება იწვნია 1897 წლის საბერძნეთ-ოსმალეთის ომში. ბალკანეთის პირველი ომის დროს, იმის შემდეგ ,რაც საბერძნეთის ჯარმა მაკედონიის დიდი ნაწილი დაიკავა, გეორგიოს პოლიტიკური მოტივით სალონიკში მოკლეს. მისი ხანგრძლივი მმართველობის შემდეგ, მისი მემკვიდრეების მეფობა შედარებით მოკლე და არასაიმედო აღმოჩნდა.

ოჯახი და ადრეული წლები
პრინც კრისტოფერის და ლუის ჰესელ-კესელელის მეორე ვაჟი, გეორგიოსი კოპენჰაგენში დაიბადა. აგრეთვე მისი ნამდვილი სახელი იყო პრინც კრისტიან ვილჰელმ ჰერდინანდ ადოლფ გეორგიოს გლიუქსბურგი. იქამდე, სანამ საბერძნეთში ჩავიდოდა მას მისი ბაბუების — ფრედერიკ ვილჰელმის და პრინც უილიამის პატივსაცემად, პრინც ვილჰელმსაც (უილიამსს) უწოდებდნენ.

1852 წელს დანიის უმემკვიდრო მეფის, ფრდერიკ -ის ტახტზე კრისტოფერ ავიდა. გეორგიოსის დედმამიშვილები იყვნენ ფრედერიკი (რომელიც გახდა მამამისის მემკვიდრე), ალექსანდრა (რომელიც გახდა ედუარდ -ის მეუღლე და ჯორჯ -ის დედა), დაგმარა (რომელიც გახდა რუსეთის იმპერატორის, ალექსანდრე -ის ცოლი და ნიკოლოზ -ის დედა), ტირა (რომელიც დაქორწინდა პრინც ერნესტ ავგუსტზე) და ვალდემარი.

წოდებები და ჯილდოები
წოდებები
24 დეკემბერი 1845 – 31 ივლისი 1853: მისი უმაღლესობა შლეზვიგ-ჰოლშტეინ-ზონდერბურგ-გლუქსბურგის პრინცი ვილჰელმი;
31 ივლისი 1853 – 21 დეკემბერი 1858: მისი უმაღლესობა დანიის პრინცი ვილჰელმი;
21 დეკემბერი 1858 – 30 მარტი 1863: მისი სამეფო უმაღლესობა დანიის პრინცი ვილჰელმი;
30 1863 – 18 1913: მისი უდიდებულესობა ელინთა მეფე.

სამხედრო წოდება
დანიის სამეფო საზღვაო ძალების ფლოტის ადმირალი.
კონსტანტინოს I

კონსტანტინოს (, , ; დ. 2 აგვისტო, 1868 — გ. 11 იანვარი, 1923) — საბერძნეთის მეფე 1913—1917 და 1920—1922 წლებში. ის იყო უმაღლესი მთავარსარდალი 1897 წლის საბერძნეთ-ოსმალეთის წარუმატებელი ომის დროს. ის აგრეთვე სათავეში ედგა საბერძნეთის ძალებს 1912—1913 წლების ბალკანეთის ომების დროს, სადაც საბერძნეთმა სალონიკი აიღო და გაორმაგდა მათი ფართობი და პოპულაცია. მამამისის მკვლელობის შემდეგ, 1913 წლის 18 მარტს კონსტანტინოს საბერძნეთის ტახტზე ავიდა.

მის უთანხმოებას ელეფტერიოს ვენიზელოსთან, შეეძლო გამოეწვია პირველ მსოფლიო ომში საბერძნეთის ჩაბმა და ეროვნული განხეთქილება. კონსტანტინოს ვენიზელოს აიძულებდა მეორედ გადამდგარიყო, თუმცა ანტანტის მხრიდან ათონის დაბომბვის მუქარის გამო, 1917 წელს კონსტანტინოსმა საბერძნეთი დატოვა. ტახტზე მისი მეორე ვაჟი ალექსანდროსი ავიდა. ალექსანდროსის გარდაცვალების შემდეგ, საბერძნეთის 1920 წლის საპარლამენტო არჩევნებში ვენიზელოსი დამარცხდა და პლებისციტის შედეგად, კონსტანტინოსის დაბრუნება და აღდგენა მოითხოვეს. კონსტანტინოს ტახტი მეორედ და უკანასკნელად 1922 წელს დათმო, როდესაც საბერძნეთი 1919—1922 წლების საბერძნეთ-ოსმალეთის ომში დამარცხდა. ამ დროისთვის წარმატება მისმა უფროსმა ვაჟმა, გეორგიოს -მ მიაღწია. კონსტანტინოსი გადასახლებიდან ოთხ თვეში, სიცილიაში გარდაიცვალა.
აღმოსავლეთი ახალი ბრიტანეთი

აღმოსავლეთი ახალი ბრიტანეთი — პაპუა-ახალი გვინეის პროვინცია, რომელიც მდებარეობს კუნძულ ახალი ბრიტანეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ასევე მოიცავს პროვინციაში შემავალ დიუკ-ოფ-იორკის კუნძულებს. პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი კოკოპო, რომელიც მდებარეობს პროვინციის ადრინდელი ადმინისტრაციული ცენტრის, ქალაქ რაბაულის სიახლოვეს, რომელიც ძლიერ დაზარალდა 1994 წელს ვულკანის ამოფრქვევის დროს.

გეოგრაფია
პროვინციის საერთო ფართობია — 15 274 კმ², რომლის დიდი ნაწილი წარმოადგენს მთიან რაიონებს და დაფარულია ხშირი ტროპიკული ტყეებით.

ისტორია
პირველი ადამიანები თანამედროვე პროვინციის რაიონში დასახლდნენ დაახლოებით 12 ათასი წლის წინ. ტომ ტოლაის წარმომადგენლები, რომლებიც შეადგენენ აღმოსავლეთი ახალი ბრიტანეთის მოსახლეობის ორ მესამედს, დასახლდნენ ამ რეგიონში, სავარაუდოდ, ახალი ირლანდიის კუნძულის სამხრეთი ნაწილიდან. პროვინციაში შემავალი ამ კუნძულების პირველი ევროპელი აღმომჩენებია გერმანელი მოგზაურები და ვაჭრები, რომლებიც უკვე 1874 წელს დასახლდნენ დიუკ-ოფ-იორკის კუნძულებში შემავალ კუნძულ მიოკოზე. ისინი დაკავებულები იყვნენ ან ვაჭრობით, ან ადგილობრივი ქოქოსის პალმების პლანტაციების შექმნით, რომელთა ნაყოფსაც იყენებდნენ ექსპორტზე მიმავალი კოპრის წარმოებისათვის. რეგიონში პირველი პლანტაცია გაჩნდა 1883 წელს, თანამედროვე ქალაქ კოკოპოს შორიახლოს. 1884 წელს გერმანელებმა კუნძულ მატუპიტზე აღმართეს გერმანიის იმპერიის დროშა და ახალი გვინეა გამოაცხადეს სამეურვეო ტერიტორიად. 1899 წელს გაიხსნა გერმანიის კოლონიალური ხელისუფლების წარმომადგენლობა ქალაქ ჰერბერტსჰოეში (თანამედროვე კოკოპო), რომელიც 1910 წელს გადაიტანეს ქალაქ რაბაულში.

1966 წელს ახალი ბრიტანეთის კუნძული გაიყო ორ პროვინციად: აღმოსავლეთი ახალი ბრიტანეთი და დასავლეთი ახალი ბრიტანეთი. 1975 წლიდან ორივე პროვინცია დამოუკიდებელი სახელმწიფო პაპუა-ახალი გვინეის ნაწილია.

მოსახლეობა
აღმოსავლეთი ახალი ბრიტანეთის მოსახლეობის რაოდენობაა — 328 369 ადამიანი (2011 წელი). ადგილობრივი მაცხოვრებლები ლაპარაკობენ 16 მკვიდრ ავსტრონეზიულ ენებზე, რომელთაგან ყველაზე გავრცელებულია ტოლაის ენა. ბევრი მაცხოვრებელი თავისუფლად საუბრობს ინგლისურად.

ეკონომიკა
ადგილობრივი ეკონომიკის საფუძველს შეადგენს სოფლის მეურნეობა. ექსპორტისათვის იწარმოება კაკაო და კოპრა. აქტიურად ვითარდება ტურიზმი.
მანუსი (პროვინცია)

მანუსი  — პაპუა-ახალი გვინეის პროვინცია, რომელშიც ასევე შედის საადმირალოს კუნძულები. პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი ლორენგაუ, რომელიც განლაგებულია არქიპელაგში ყველაზე დიდ კუნძულ მანუსის ჩრდილო-აღმოსავლეთის სანაპიროზე.

პატარა კუნძულ ლოს ნეგროსზე მდებარეობს აეროპორტი მომოტე. მომოტედან რეგულარულად დაფრინავენ თვითმფრინავები კავიენგში, ლაეში და პორტ-მორზბიში. მომოტეს აეროპორტის გარდა, კუნძულ მანუსზე მდებარეობს ლორენგაუს ასაფრენ-დასაჯდომი ზოლი.

მანუსის პროვინციაში მდებარეობს სულ ერთადერთი იმავე დასახელების რაიონი. კუნძულზე ერთადერთი ქალაქია — ლორენგაუ.
დასავლეთი ახალი ბრიტანეთი

დასავლეთი ახალი ბრიტანეთი  — პაპუა-ახალი გვინეის პროვინცია, რომელიც მდებარეობს კუნძულ ახალი ბრიტანეთის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. პროვინციაში ასევე შედის ვიტუს კუნძულები და კუნძული ლოლობაუ. პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი კიმბე, რომელიც სიდიდით ქვეყნის მესამე პორტია და ერთ-ერთი ყველაზე მზარდი ქალაქია ოკეანეთში.

გეოგრაფია
პროვინციის საერთო ფართობია — 20 387 კმ², რომლის დიდი ნაწილი წარმოადგენს მთიან რაიონებს და დაფარულია ხშირი ტროპიკული ტყეებით.

ისტორია
ამ რეგიონის პირველი ევროპელი აღმომჩენები არიან გერმანელი მოგზაურები და ვაჭრები. ისინი დაკავებულები იყვნენ ან ვაჭრობით, ან ადგილობრივი ქოქოსის პალმების პლანტაციების შექმნით, რომელთა ნაყოფსაც იყენებდნენ ექსპორტზე მიმავალი კოპრის წარმოებისათვის. 1884 წელს გერმანელებმა ახალი გვინეა გამოაცხადეს სამეურვეო ტერიტორიად.

1914 წელს კუნძული ახალი ბრიტანეთი გადავიდა ავსტრალიის კონტროლ ქვეშ, რომელიც 1921 წლიდან მართავდა მას სამეურვეო ტერიტორიის რანგში ერთა ლიგის მანდატის საფუძველზე. მეორე მსოფლიო ომის წლებში პროვინციის ტერიტორიაზე მიმდინარეობდა დიდი ბრძოლები ავსტრალიის და ამერიკის ჯარებსა და იაპონიის ჯარებს შორის, რომელშიც იაპონელებმა განიცადეს გამანადგურებელი მარცხი 1945 წლისთვის.

1966 წელს ახალი ბრიტანეთის კუნძული გაიყო ორ პროვინციად: აღმოსავლეთი ახალი ბრიტანეთი და დასავლეთი ახალი ბრიტანეთი. 1975 წლიდან ორივე პროვინცია დამოუკიდებელი სახელმწიფო პაპუა-ახალი გვინეის ნაწილია. 1976 წელს ჩამოყალიბდა დამოუკიდებელი პაპუა-ახალი გვინეის დასავლეთი ახალი ბრიტანეთის პროვინცია, რომელშიც მუშაობა დაიწყო პროვინციულმა მთავრობამ.

მოსახლეობა
დასავლეთი ახალი ბრიტანეთის პროვინციის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს — 264 264 ადამიანს (2011 წელს). სულ პროვინციის ტერიტორიაზე ცხოვრობს შვიდი ადგილობრივი ტომი (ნაკანაი, ბაკოვი, კოვე, უნეა, მალეუ, კაულონგი და აროვე), რომლებიც ლაპარაკობენ 25 მკვიდრ ავსტრონეზიულ ენებზე. ბევრი მაცხოვრებელი თავისუფლად საუბრობს ინგლისურად.

ეკონომიკა
ადგილობრივი ეკონომიკის საფუძველს შეადგენს სოფლის მეურნეობა. ექსპორტისათვის იწარმოება პალმის ზეთი.
ლაპიტოსი (ქალაქ-სახელმწიფო)

ლაპიტოსი — მონარქიული ქალაქ-სახელმწიფო ბრინჯაოსა და რკინის ხანებში. მდებარეობდა კვიპროსის ჩრდილოეთით, თანამედროვე ქალაქ ლაპიტოსის ტერიტორიაზე.

ასურული წყაროების მიხედვით ასარხადონის მმართველობის პერიოდში ლაპიტოსი შედიოდა კუნძულის 11 ქალაქ-სახელმწიფოთა სიაში, ამავე დროს იგი არ მოიხსენიება კიტიონის სტელის წარწერაში.

კუნძულზე აქემენიანების მმართველობის პერიოდში ლაპიტოსი ფინიკიელი ვაჭრებისა და მეზღვაურების კოლონია იყო. ფსევდო-სკილაქსი თვლის, რომ ქალაქი სწორედ ფინიკიელების დაარსებული უნდა იყოს, თუმცა სტრაბონი თავის გეოგრაფიაში წერს, რომ ლაპიტოსი სპარტიდან გადმოსახლებულებმა დააარსეს.

ლაპიტოსის უკანასკნელი მეფე პრაქსიპი ძვ. წ. 312 წელს დაამხო პტოლემეების ეგვიპტს მმართველმა პტოლემე -მა.

1931 წლიდან ლაპიტოსში დაიწყო არქეოლოგიური გათხრები, რომელსაც სათავეში ედგა პენსილვანიის უნივერსიტეტის არქეოლოგიური ექსპედიცია ბერტ ჰოჯ ჰილის ხელმძღვანელობით.
ბოსერონი

ბოსერონი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია საფრანგეთში შუა საუკუნეებში.

ეს ჯიში წარმოშობით პროვინცია ბრიდანაა. გარეგნულად ბოსერონი გამოიყურება როგორც მასტიფის და დობერმანის ნარევი, მაგრამ მისი ანატომიური აღნაგობა ძალიან ჰგავს იმ ძაღლების აღნაგობას, რომლის 2000 წლის წინანდელი ნარჩენები იპოვეს აღმოსავლეთ საფრანგეთში. ეს აქტიური, ძლიერი ნებისყოფის მქონე ძაღლია, სჭირდება მკაცრი, გამოცდილი მწვრთნელი - მხოლოდ ამ შემთხვევაში იქნება სიცოცხლის ბოლომდე მისი ერთგული მეგობარი და დამცველი. ბოსერონს მოძრავი, ძლიერი სხეული აქვს. გაწვრთნა შეიძლება ძნელად წარიმართოს, ამიტომ სხვა ზრდასრულ ძაღლებთან შეხვედრა მეთვალყურეობის ქვეშ უნდა მოხდეს. თუმცა, ბრიარების მსგავსად, ბოსერონი ოჯახის საიმედო წევრი ხდება. ეს შესანიშნავი მუშა ძაღლი სულ უფრო მეტ პოპულარობას იძენს ევროპულ გამოფენებზე. ეს ჯიში გავრცელებული იყო ბოსის პროვინციაში - სწორედ აქედანაა მისი დასახელება.

ბოსერონს აქვს უხეში, მოკლე (არანაკლებ 3 სმ.), ხშირი ბალანი, რომლის შეფერილობა შეიძლება იყოს შავი-ხორბლისფრით, შავი, არლეკინნი (ნაცრისფერი-მარმარილოსებრი-ჟღალი). ბოსერონი კარგად უძლებს სიცივეს და სიცხეს. ბალანს განსაკუთრებული მოვლა არ სჭირდება. ვერ ეგუება ქალაქის პირობებს. სჭირდება დამატებითი ფიზიკური დატვირთვა. აქვს გრძელი, ოდნავ ამობურცული თავის ქალა. თვალების ფერი შეიძლება იცვლებოდეს ბალნის შეფერილობის მიხედვით.
პიკარდიული ნაგაზი

პიკარდიული ნაგაზი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია საფრანგეთში შუა საუკუნეებში.

ცხადია, რომ ეს ყველაზე ძველი ფრანგული მეცხვარე ძაღლია, რომლებიც საუკუნეში პიკარდიასა და პა-დე-კალეში კელტებთან ერთად მოვიდნენ. საუკუნის პირველ ნახევარში ევროპაში მიმდინარე ომებმა ჯიში გადაშენების პირას მიიყვანეს. პიკარდის პოპულაცია კონცენტრირებული იყო ჩრდილო-აღმოსავლეთ საფრანგეთის ფერმებში და სომაში მიმდინარე სამხედრო მოქმედებების შემდეგ მათი რაოდენობა ძალიან შემცირდა. მას შემდეგ ამ ძლიერმა, საიმედო ძაღლმა ვერ შეძლო დანაკარგების სრულად აღდგენა და დღესაც ძალიან იშვიათი ჯიშია. ომის შემდეგ ეს მეცხვარე ძაღლი ჰყავდათ ცალკეულ ფერმებში, მაგრამ არასოდეს ყოფილა პოპულარული არც ფრანგულ გამოფენებზე და არც საფრანგეთის საზღვრებს გარეთ.

პიკარდის აქვს ხშირი, უხეში 5-6 სმ სიგრძის ბალანი, რომელიც იცავს უამინდობისაგან. ბალანი შეიძლება იყოს ხორბლისფერი, ან ნაცრისფერი და განსაკუთრებული მოვლა სჭირდება. პიკარდი ადვილად იწვრთნება და საიმედო ოჯახის წევრი ხდებიან. პიკარდი, ასევე, კარგი მეცხვარე და მსხვილი რქოსანი საქონლის მწყემსია. კარგი მოდარაჯეა, ადვილად ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას და ბავშვებს. ავს ხშირი წარბები, თუმცა თვალებს არ ფარავს.
სჰაპენდუსი

სჰაპენდუსი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია ნიდერლანდებში შუა საუკუნეები/1940-იანი წლები.

მონაცემები ამ ჯიშის წარმოშობის შესახებ არ არსებობს. სჰაპენდუსი დღესდღეობით გადაშენებული ჩრდილო-გერმანული მეცხვარე პუდელის ნათესავია და ორივე ეს ჯიში, როგორც ჩანს, ახლოსაა უნგრული პულის, იტალიური ბერგამასკოსა და პოლონურ ნაგაზთან. იმის მიუხედავად, რომ სჰაპენდუსი ყოველთვის იყო შესანიშნავი მეცხვარე ძაღლი, მისი რაოდენობა მკვეთრად შემცირდა საუკუნის დასაწყისში. ეს განაპირობა როგორც ომებმა, ასევე ნიდერლანდებში ბორდერ კოლის ფართომასშტაბიანმა შემოყვანამ. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ეს ჯიში დანიელებმა აღადგინეს, ამასთან მათ შეძლეს აღმოეფხვრათ თვალის დაავადებები (ბადურის პროგრესირებადი ატროფია), რომელიც ზოგიერთ სახეობას აღენიშნებოდა. მიუხედავად ყველაფრისა, სჰაპენდუსების რაოდენობა მაინც მცირეა - წელიწადში დაახლოებით 250 ლეკვი იბადება.

დღესდღეობით სჰაპენდუსი კომპანიონის სახით ჰყავთ. აქვს ღრმა მკერდი, გრძელი კუდი. მთელი სხეული დაფარულია გრძელი, ოდნავ დატალღული, ხშირი ბალნით. ბალნით დაფარულია ყურები, ძაღლს აქვს წვერი და ულვაშები. გრძელი ბალანი ფარავს თვალებსაც. ბალნის შეფერილობა შეიძლება იყოს მრავალნაირი და განსაკუთრებული მოვლა სჭირდება. სჰაპენდუსი კარგად ეგუება ქალაქის პირობებს, სიცივეს, ბავშვებს და სხვა ძაღლებს. ადვილად იწვრთნება.
ჰენრი სტიუარტი (დარნლის ლორდი)

ჰენრი სტუარტი (; დ. 7 დეკემბერი, 1545 — გ. 10 თებერვალი, 1567) — შოტლანდიის მეფე-კონსორტი 1565–1567 წლებში. შოტლანდიის დედოფალ მარიამ სტიუარტის მეუღლე.

ჰენრი სტიუარტი იყო მეთიუ სტიუარტის და მარგარეტ დუგლასის მეორე და უფროსი გადარჩენილი შვილი. დედის მხრიდან ჰენრის პაპა და ბებია იყვნენ ანგუსის მეექვსე გრაფი არჩიბალდ დუგლასი და მარგარეტ ტიუდორი, რომელიც ჰენრი -ის ქალიშვილი და ჯეიმზ -ის ქვრივი იყო. ჰენრი მარიამ სტიუარტის პირველი ბიძაშვილი და მეორე ქმარი იყო. სწორედ მასთან შეეძინა ინგლისის დედოფლის, ელისაბედ -ის მემკვიდრე ჯეიმზ .
ხაიმე IV (მაიორკა)

ხაიმე (; დ. დაახლ. 1336 — გ. 20 იანვარი, 1375) — მაიორკის ტახტის პრეტენდენტი 1349-1375 წლებში. ჯოვანა -ის მეუღლე. იგი პრაქტიკულად ჩამოაშორეს სამეფო ტახტს.

ხაიმე იყო ხაიმე -ისა და კონსტანცია არაგონელის ვაჟი. მამამისი მოკლეს 1349 წელს ლუკმაიორის ბრძოლაში, ტახტის დაბრუნების მცდელობისას, ხოლო ხაიმე როგორც ტახტის მემკვიდრე ტყვედ აიყვანა ბიძამისმა პედრო არაგონელმა. ხაიმე გახდა მაიორკის ტახტისა და აჰეის სათავადო ტიტულის მთავარი პრეტენდენტი გახდა. ის იმყოფებოდა რკინის გალიაში ბარსელონაში 1362 წლამდე. შემდეგ მან შეძლო გაქცევა ჯოვანა ნეოპოლიტანელთან, რომელმაც ორგანიზება გაუკეთა მამამისის ტახტზე აღდგენის ცდას.

ჯოვანა იყო უშვილო და საჭიროებდა მემკვიდრეს. ამისთვის ის გათხოვდა ხაიმეზე 1363 წლის 26 სექტემბერს კასტელნუვოში. დაძაბულობის თავიდან ასაცილებლად მან დადო ხაიმესთან საქორწინო ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც ის გამოვიდა ნეოპოლის სამეფოს მმართველობიდან. ქორწინება აღმოჩნდა წარუმატებელი. ცოლ-ქმარს შვილები არ ეყოლათ, ისინი იშვიათად ხვდებოდნენ ერთმანეთს.

მაიორკისთვის ბრძოლა
ხაიმე განწყობილი იყო დაებრუნებინა თავისი სამეფო და მალე გაემგზავრა არაგონთან საბრძოლველად. შედეგად ის გაანადგურეს და იძულებული გახდა ბორდოში გაქცეულიყო. იქ მან მიიღო ედუარდ შავი პრინცის თანადგომა, რომელიც, როგორც ის იმედოვნებდა აღადგენდა მას მაიორკის ტახტზე, მას შემედეგ, რაც პედრო კასტილიის ტახტზე აღადგენდნენ. ხაიმე შეუერთდა კასტილიაში შეჭრას და მონაწილეობა მიიღო ნახერის ბრძოლაში, თუმცა ვალიადოლიდში ის მძიმედ დაავადდა. მას არ ჰქონდა საშუალება ქალაქი დაეტოვებინა, ენრიკე მეორემ ის შეიპყრო. გამოისყიდა რა ჯოვანამ, ის დაბრუნდა ნეაპოლში, მაგრამ მალე იგი ისევ წავიდა ომის გასაგრძელებლად.

ენრიკემ დაიწყო ბრძოლა პედრო არაგონელის წინააღმდეგ. ხაიმე იმედოვნებდა ესარგებლა ამით, რათა დაეპყრო რუსილიონი და სერდანი, თავისი მამის მიწები. თუმცა ჯონ გონტი მოელაპარაკა ზავზე კასტილიასა და არაგონს შორის და მთელი სიმძიმე არაგონელთა შეტევისა ხაიმეს დააწვა. იგი გაანადგურეს და გაიქცა კასტილიაში, სადაც ის გარდაიცვალა ავადმყოფობით ან მოწამვლის შედეგად სორიაში 1375 წლის 20 იანვარს. მისი პრეტენზიები მაიორკაზე გადავიდა მის დაზე ისაბელაზე, რომელიც იყო ჯოვანი მონფერატელის მეუღლე, ხოლო უფლებები ახეიაზე ხაიმემ უანდერძა ფილიპე ტერენტელს.
კურიონი

კურიონი  — ანტიკური ქალაქი კვიპროსში. მდებარეობდა თანამედროვე ლიმასოლის მახლობლად, ეპისკოპის ყურეში. არსებობდა შუა საუკუნეებამდე. ქალაქი ააშენეს ძვ. წ. საუკუნეში იმ მიკენელებმა, რომლებიც მონაწილეობდნენ ტროას ომში. კურიონი იყო ქალაქი-სახელმწიფო, სადაც იყო სახლები და თერმული, რომაული აბანოები. შემონახულია მოზაიკის კვალიც.

ქალაქში შემორჩენილია ანტიკური თეატრი, რომელიც ააშენეს ბერძნებმა ძვ. წ. საუკუნეში და რამდენიმეჯერე გადაკეთეს რომაელებმა.

კურიონის მეფეები
დამასი — მოიხსენიება ასარხადონის კედლის წარწერებში.
სტასანორი — ძვ. წ. 350-344 წწ. მონაწილეობდა ანტისპარსულ აჯანყებაში, თუმცა შემდეგ მათ მხარეს გადავიდა.
პასიკრატი — უკანასკნელი მეფე. ძვ. წ. 332 წელს ილაშქრა ალექსანდრე მაკედონელთან ერთად სპარსელების წინააღმდეგ.
სარანტა-კოლონესის ციხესიმაგრე

სარანტა-კოლონესის ციხესიმაგრე — ბიზანტიური ციხესიმაგრე კვიპროსში, დაარსებულია საუკუნეში ქალაქ პაფოსის არაბების თავდასხმისაგან დასაცავად. 688 წელს არაბეთ-ბიზანტიის შეთანხმების შედეგად თითქმის მთლიანად დაანგრიეს. 965 წელს მთლიანად აღადგინეს და 1191 წელს გადავიდა რიჩარდ ლომგულის კონტროლის ქვეშ. მნიშვნელოვნად გადაკეთეს ჯვაროსნებმა 1200 წელს. 1222 წლის მიწისძვრის შემდეგ დანგრეული ციხესიმაგრე მეტად აღარ აღუდგენიათ, ამჟამად მისი ნაშთები შედის პაფოსის არქეოლოგიური პარკის შემადგენლობაში.
ხასეხემუი

ხასეხემუი — ძველი ეგვიპტის მეორე დინასტიის უკანასკნელი ფარაონი. მისი მმართველობით სრულდება ადრეული სამეფო.

ითვლება, რომ ხასეხემუი გამეფდა ფარაონ სეხემიბის სიკვდილის შემდეგ, რომელიც შესაძლოა იყოს როგორც სეთ-პერიბენი. სამეფო წარწერები ითვლიან ასევე ერთ ფარაონს ხასეხემს. სეხემიბის, სეთ-პერიბსენის და ხასეხემუის მეფობის შუალედებს შორის, თუ გავითვალისწინებთ სახელების ხასეხიმის და ხასეხემუის მსგავსებას და იმ ფაქტს, რომ ხასეხემის საფლავი არ არის აღმოჩენილი, შესაძლოა ჩაითვალოს ხასეხემი და ხასეხემუი ერთ პიროვნებად. ხასეხემმა რაც ნიშნავს „კვერთხით გაბრწყინებული“ შესაძლოა თავისი სახელი შეცვალა ხასეხემუით რაც ნიშნავს „ორი კვერთხით მბრწყინავს“, ეგვიპტის შიდა სამოქალაქო ომის დამთავრების შემდეგ. ზოგიერთი მკვლევარი თვლის, რომ ხასეხემუიმ დაამარცხა და ტახტიდან ჩამოაგდო ფარაონი სეთ-პერიბსენი ნუბიაზე გამარჯვების შემდეგ.

ხასეხემუი გამოირჩეოდა ასევე სხვადასხვა გამარჯვებებით. მან დატოვა რამდენიმე მონუმენტი, რომელიც ამტკიცებს ქვემო ეგვიპტის გამარჯვებას ზემო ეგვიპტეზე. დელტაზე მომხდარი ამბოხება ხასეხემუიმ მკაცრად ჩაახშო, რა დროსაც დაიღუპა 48 205 ადამიანი და 47 209 კი დაატყვევეს. ხასეხემუიმ ორ ქვის ჭურჭელზე წარმოადგინა ზემო ეგვიპტის ქალღმერთ ნებეხტის მიერ ზემოეგვიპტური გვირგვინის მასზე გადაცემის სცენა, ნიშნად ზემო და ქვემო ეგვიპტის მიწების გაერთიანებისა. იქვე იკითხება წარწერა „ქვემო ეგვიპტის დამარცხების წელი“.

ხასეხემუიმ კვლავ გააერთიანა ზემო და ქვემო ეგვიპტე მთლიან სახელმწიფოდ. მისი სახელიც ,,ორი კვერთხით მბრწყინავი“ სავარაუდოდ უნდა ნიშნავდეს ჩრდილოეთისა და სამხრეთის შერიგებას, ამიტომ ფარაონ ხასეხემუის სერეხი გაჯერებულია ორივე მიწის მფარველი ღვთაებებით: ჰორით და სეთით. არც ამ ფარაონამდე და არც მის შემდეგ ასეთ შინაარსის სიმბოლოები არ გამოყენებულა. ხასეხემუის სიკვდილის შემდეგ სამეფო სერეხებიდან მაშინვე წაიშალა ღვთაება სეთის სახელი. რამდენიმე ეგვიპტოლოგი თვლის, რომ ხასეხემუი იყო ძველი ეგვიპტის ჭეშმარიტი გამაერთიანებელი და არა ფარაონები მენესი და ნარმერი ან მეფე სკორპიონი.

ხასეხემუის მეფობის დროს უკავშირდება ეგვიპტეში მეტალურგიის განვითარება, ამაზე მეტყველებს პალერმოს ქვის წარწერა სპილენძის სტატუის დამზადების შესახებ რომელზეც ეწერა „უმაღლესი ხასეხემუი“. ხასეხემუიმ ასევე სხვადასხვა ნაკეთობებით გაამდიდრა ნეხენისა და აბიდოსის ციხესიმაგრეები. მისი სახელიანი ჭურჭელი ნაპოვნია ბიბლეში, რაც მეტყველებს ეგვიპტესა და ფინიკიას შორის სავაჭრო ურთიერთობებზე.

ხასეხემუი დაკრძალულია აბიდოსში, ადგილობრივ ნეკროპოლში უმ-ელ-ქააბაში. მან თავის საფლავის გასაკეთებლად გამოიყენა არა მარტო მზეზე გამომწვარი აგურები, არამედ ქვის ბლოკებიც. მისი განსასვენებელი შედგებოდა 58 ოთახისაგან, რომელიც განლაგებული იყო ცენტრალური ქვის ჩასასვენებელის გარშემო.
სავარაუდოა, რომ ხასეხემუი იყო მეორე დინასტიის უკანასკნელი ფარაონი, რადგან არის მონაცემები მის ცოლზე დიდ დედოფალ ნიმაათაპზე, რომელიც იყო მესამე დინასტიის დამფუძნებელ ფარაონ ჯოსერის დედა.
მიხეილ ბერძენიშვილი

მიხეილ ბერძენიშვილი (დ. 2 მაისი, 1914, ტფილისი, რუსეთის იმპერია — გ. 21 ივნისი, 1981, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი და საბჭოთა ფეხბურთელი, თამაშობდა მარჯვენა ნახევარმცველისა და მარჯვენა შუამარბის პოზიციაზე. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1946).

ბიოგრაფია
იცავდა თბილისის „დინამოს“ ღირსებას. იყო თბილისის, საქართველოსა და ამიერკავკასიის საფეხბურთო ნაკრებთა წევრი. სხვადასხვა საკავშირო თუ საერთაშორისო ამხანაგური შეხვედრების მონაწილე, მათ შორის შვედეთის, ნორვეგიის, დანიის, ფინეთისა და ბასკეთის საფეხბურთო გუნდებთან.

საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის უმაღლეს ლიგაში ჩაატარა 129 მატჩი (36 გოლი). საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატების მეორე (1939, 1940) და მესამე (1936 შემოდგომა, 1946) პრიზიორი. საბჭოთა კავშირის თასის გათამაშების ფინალისტი (1936, 1937, 1946). იყო თბილისის „დინამოს“ მთავარი მწვრთნელი (1948) და გუნდის უფროსი (1955–1957). დინამოელთა მიერ საკავშირო პირველობის უმაღლესი ლიგის ფარგლებში ჩატარებული პირველი მატჩის მონაწილე.

მიღწევები
დინამო თბილისი
საბჭოთა კავშირის ვიცე-ჩემპიონი: 1939, 1940
საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი: 1936 (შ.), 1946
საბჭოთა კავშირის თასის ფინალისტი: 1936, 1937, 1946
საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი: 1946 № 348

საინტერესო ფაქტები
2018 წელს თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს გადაწყვეტილებით დიდუბის რაიონში, საფეხბურთო კლუბ „დინამოს” ბაზასთან მდებარე უსახელო ქუჩას მიხეილ ბერძენიშვილის სახელი მიენიჭა.
მორობე

მორობე  — პაპუა-ახალი გვინეის პროვინცია. პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი ლაე. პროვინცია იყოფა ცხრა რაიონად. ქალაქებში ძირითადი ენებია ინგლისური და პიჯინი. სხვა რაიონებში გავრცელებულია გერმანული ენისა და ადგილობრივი ენების ნარევი. აღმოსავლეთით გარს ეკვრის იუონის ყურის წყლები.

ეკონომიკა
მოსახლეობის ძირითადი საქმიანობაა კაკაოს, ყავის, კოპრის და შაქრის ლერწმის, ასევე ტროპიკული ხილის ბანანის და ქოქოსის მოსავლის აღება. განვითარებას იწყებს საწვავ-ენერგეტიკული კომპლექსი. ინფრასტრუქტურის სუსტი განვითარება მნიშვნელოვნად უშლის ხელს მორობეს ეკონომიკის შემდგომ განვითარებას.
ჩეხოსლოვაკიური მგლის ძაღლი

ჩეხოსლოვაკიური მგლის ძაღლი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია ჩეხოსლოვაკეთში 1980-იან წლებში.

ადამიანს ყოველთვის აინტერესებდა ძაღლების და მგლების ნათესაური კავშირი. 1855 წელს დაიწყეს გერმანული ნაგაზების და კარპატების ტყის მგლების შეჯვარება. ნაგაზების მუშა თვისებების გაუმჯობესების მიზნით. ამის შედეგად გაჩნდა ჩეხოსლოვაკიური მგლის ძაღლი, რომელიც 1982 წელს ცალკე ჯიშად აღიარეს. ესკიმოსური ძაღლების მოშენებით დაკავებულმა სელექციონერებმა აღმოაჩინეს, რომ კარპატების ტყის მგელთან პერიოდული, დაუგეგმავი შეჯვარება აუმჯობესებს ძაღლის შთამომავლობას. ჩეხებმა ეს ფაქტი გამოიყენეს მგლის მსგავსი ჯიშის მისაღებად.

ისინი შეიძლება თავს დაესხან საკუთარ პატრონს ისე, რომ სხვა ადამიანებს ყურადღება არ მიაქციონ, ამიტომ გამოუსადეგარნი არიან პოლიციაში სამუშაოდ. ზოგიერთ შემთხვევაში შეიძლება მშიშარა იყოს. მიუხედავად ყველაფრისა, ეს ცოცხალი ძაღლია. ჩეხოსლოვაკიურ მგლის ძაღლს აქვს სამკუთხა, დაცქვეტილი, მოძრავი ყურები, დაკუნთული მკერდი. სწორი, ხშირი ბალანი. კარგად უძლებს სიცივეს. ვერ ეგუება ბავშვებს, ქალაქის პირობებში ცხოვრებას და სხვა ძაღლებს. ძალიან ძნელად იწვრთნება.
საარლოსის მგლის ძაღლი

საარლოსის მგლის ძაღლი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია ნიდერლანდებში 1920-იან წლებში.

1921 წელს ჰოლანდიელმა ლინდერტ ლაარლოსმა დაიწყო ნაგაზის გაუმჯობესების ექსპერიმენტი მგელთან შეჯვარების გზით. ამ ექსპერიმენტს მთელი მისი სიცოცხლე დასჭირდა. მიუხედავად იმისა, რომ ნაგაზების გაწვრთნა არ გაადვილდა, 1975 წელს ახალი ჯიში მაინც დაარეგისტრირეს. ეს იშვიათი ჰოლანდიური ძაღლი ჩეხოსლოვაკიურ მგლის ძაღლთან შედარებით ადვილად იწვრთნება და უფრო ეგუება ქალაქის პირობებს. ეს შესაძლოა დაკავშირებულია გამრავლების უფრო ხანგრძლივ ისტორიასთან, თუმცა ისიც არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ჯიშის ფორმირებაში მონაწილეობდნენ ჯოგურ ცხოვრებაზე ორიენტირებული კანადის ტყის და არა დამოუკიდებლად მონადირე კარპატების მგლები.

მიუხედავად ყველაფრისა, საარლოსის ვოლფჰონდს ახასიათებს მგლის სიფრთხილე და, ჩეხი მოძმის მსგავსად, შეიძლება მშიშარა იყოს. საარლოსის ვოლფჰონდდს აქვს გრძელი ფეხები, სქელი, ძლიერი კისერი. ბალანი უხეში და არც ისე გრძელია. შეიძლება იყოს მგლური ზონარულ-ნაცრისფერი, ან მგლური ზონარულ-რუხი შეფერილობის. საარლოსის ვოლფჰონდი ადვილად ეგუება სიცივეს. ვერ ეგუება ბავშვებს. კარგი მოდარაჯეა.