iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კავკასიური ყარანა

კავკასიური ყარანა — ფრინველთა გვარი ყარანასებრთა ოჯახის წარმომადგენელი. ამ ფრინველის სხეულის სიგრძე დაახლოებით 10–11,5 სანტიმეტრია.

აღწერა
კავკასიური ყვითელგულა არის მუქი, მოყავისფრო-ყავისფერის. მისი სხეულისა და გულმკერდის მხარეები ზოგჯერ კი გარკვეულწილად მუცელიც კი საკმაოდ ღია ფერისფერისაა. თვალის ზემოთ წარბი საკმაოდ ბუნდოვანია. მისი ლოყა მოყავისფროა, წვერი და ფეხები მუქი ფერისაა, თითქმის შავია. ჩიტი ხასიათდება მოკლე და მშვიდი სიგნალებითა და ხმით. ძირითადად ჩიტი იკვებება მწერებით. მამაკაცი და ქალი კვებავს წიწილებს. წიწილები ბუდეს გარეთ ფრენას იწყებენ გამოჩეკიდან დაახლოებით 12 დღის განმავლობაში.

მისი არეალი მოიცავს კავკასიონს, თურქეთსა და ირანის ჩრდილოეთ ტერიტორიას. კავკასიაში ის ბუდეებს ზღვის დონიდან 1,700-დან 2,500 მეტრამდე ტერიტორიაზე.

ძირითადად კავკასიური ყარანა ბინადრობს იშვიათ ტყეებში, მდინარის ნაპირებზე, ბუჩქებსა და ბუჩქნარებზე.

კავკასიური ყარანის ზოგიერთ სახეობას ახასიათებს ფრთებისა და კუდის სხვადასხვა ტიპები, ასევე თვალების ზემოთ მსუბუქი ზოლები. კავკასიური ყარანა ძირითადად გვხვდება რუსეთი ფედერაციის ტერიტორიაზე. რუსეთში შემდეგ რეგიონებში გვხვდება: პრიმორსკის ტერიტორია, ხაბაროვსკის ტერიტორია, ამურის რაიონი, ებრაული ავტონომიური რეგიონი, ტრანს-ბაიკალის ტერიტორია, სახალინის რეგიონი (კრიილონის ნახევარკუნძული და კუნაშირის კუნძული). კავკასიური ყარანა ძირითადად თავს არიდებს უკიდურესად ღია ადგილებს და მკვრივ ბნელ წიწვოვან ტყეებს. კავკასიაში განსხვავებით სხვა რეგიონებისა, ბუდეებს ყვითელგულები ზღვის დონიდან 900-დან 3000 მეტრამდე სიმაღლეზე აშენებენ. ბუდე შედგება ხავსის, ბალახის ნაჭერისა და ცხენის თმისგან. ივნისში საშუალოდ დებს 6 კვერცხს, მოგვიანებით კი უფრო - ნაკლებს. ინკუბაცია გრძელდება 12-13 დღე.

ზამთრის რეგიონი რომელსაც ძირითადად სტუმრობს კავკასიური ყვითელგულა არის აზიის სამხრეთ-აღმოსავლეთი ჩინეთიდან ბირმამდე. მიგრაცია სექტემბერში იწყება, ოქტომბრის ბოლოს კი ფრინველები თავიანთ ზამთრის ბინებში დაფრინავენ. მარტის შუა რიცხვებში, ფრინველები ტოვებენ თავიანთ ბუდეს ადგილებს და მაისის შუა რიცხვებიდან იწყება ნელ-ნელა კავკასიის არეალში ფრენა.

ამ სახეობის ინდივიდებს შორის, არამარტო ფიზიკური განსხვავებებისა ასევე შეიმჩნევა სხვადასხვაგვარი ხმები. მათ ხმებში და სიგნალებში მკვეთრი განსხვავებებია.
ეგნატე ნინოშვილის ქუჩა

ეგნატე ნინოშვილის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში, (ოქროსუბანი). გიორგი მაზნიაშვილის ქუჩიდან თამარ მეფის გამზირამდე. წარმოიქმნა საუკუნის ნახევარში. ეგნატე ნინოშვილის ქუჩა ერთ-ერთი იმ 32 ქუჩიდან, რომელიც გაყვანილია1846 წელს შექმნილი „თბილისის გარეუბნის მომწყობი კომისიის“ მიერ. თბილისის 1867 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც ალექსანდრეს ქუჩა. სახელწოდება უკავშირდება იქვე მდგარ წმინდა ალექსანდრე ნეველის ეკლესიას. 1922 წელს დაერქვა ეგნატე ნინოშვილის სახელი. თბილისის 1934 წლის გეგმაზე ქუჩის მონაკვეთი, კონსტანტინე ფოცხვერაშვილის ქუჩიდან თამარ მეფის გამზირამდე, დატანილია როგორც ყვირილას ქუჩა. ქუჩაზეა კანისა და ვენერიულ სნეულებათა სამეცნიერ-კვლევითი ინსტიტუტი. შემონახულია საუკუნის საცხოვრებელი სახლები.
შერჩევითი სორტირება

შერჩევითი სორტირება — მონაცემთა არასტაბილური,ადგილობრივი დახარისხების ერთგვარი ალგორითმი პროგრამირებაში. მოცემული ალგორითმი შეიძლება ორნაირად განხორციელდეს, ან უდიდესის მოძებნით და შესაბამისად ბოლოში დამატებით, ან უმცირესის მოძებნით და შესაბამისად თავში დამატებით. განვიხილოთ პირველი ვარიანტი,მისი მუშაობის პრინციპი შემდეგნაირია: ის ირჩევს დაუხარისხებელ ნაწილში ყველაზე დიდ ელემენტს დაუხარისხებელი ნაწილის სხვა ელემენტებთან თითო-თითოდ შედარებით, შემდეგ კი ამ ნაწილის ბოლო ელემენტსა და უდიდეს ელემენტს უცვლის ადგილს. ცხადია, ამ დროს დაუხარისხებელი ნაწილის ზომა ერთით მცირდება. ალგორითმი მეორდება მანამ, სანამ დაუხარისხებელი ნაწილის ზომა ნულზე მეტია. იგი მუშაობს (^2)-დროში, რაც მეტყველებს მის არაეფექტურობაზე, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც საქმე დიდ მასივებს ეხება.

იმპლემენტაცია ++-ზე
სამური (მდინარე)

სამური (; ; ) — სიდიდით მეორე მდინარე დაღესტანში (რუსეთი). ნაწილობრივ წარმოადგენს რუსეთის (დაღესტანის) და აზერბაიჯანის საზღვარს.

დასახელება
ენათმეცნიერი ოლეგ რუბაჩიოვის მოსაზრებით სამური წარმოსდგება ინდოარიული სიტყვების კომბინაციით: — „დან“, — „წყალი“, ასევე მსგავსი — „წყალუხვი“. რუსი აღმოსავლეთმცოდნე ვლადიმერ მინორსკი მდინარის სახელს მიაწერს ალანურ ენებს.

ბევრი მეცნიერი პტოლემესთან და სხვა ანტიკური ხანის მეცნიერებთან ნახსენებ მდინარე ალბანუსს დღევანდელ სამურად მიიჩნევს.
ცნობილი მუსლიმანი მოგზაური, ისტორიკოსი და გეოგრაფი ალ-ჰამავი იაკუთი წერდა: „ლეზგები არიან ქვეყანა ლაკედან, იქიდან სადაც მიედინება მდინარე ალბანუსი“.

ლეზგები მდინარეს -ს უწოდებენ, რაც ითარგმნება როგორც: „ჩვეხერის მდინარე“. აწ უკვე მიტოვებული სოფელ ჩვეხერის სახელს. ასევე - შუა მდინარეს.

გეოგრაფია
მდინარე სამური სათავეს კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის ყინულებიდან, მთა გუტოს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ფერდობზე, ზღვის დონიდან 3648 მეტრზე იღებს. შუა საუკუნის მონაცემებით, სამურის მკვებავი მყინვარის ფართობი იყო 13.1 კმ²-ს, რაც მდინარის მთლიანი ბასეინის 0,3 %-ს შეადგენს. სათავიდან 7 კილომეტრში ქვევით მას უერთდება მდინარე ხალახური, რომელიც თავის მხრივ სათავეს ზღვის დონიდან 3730 მეტრზე იღებს. მდინარის სიგრძეა 216 კილომეტრი, ხოლო ბასეინი 7330 კმ²-ს მოიცავს. ბასეინის 96 % მდებარეობს დაღესტანში ხოლო 4 % — აზერბაიჯანში. მდინარის სათავე და შუა წელი მდებარეობს დაღესტანში, ხოლო მისი ქვედა წელი წარმოადგენს რუსეთ-აზერბაიჯანის საზღვარს. მდინარის ქვედა წელში მდებარეობს სამურის სუბტროპიკული ტყე.

მდინარის წყლის მასა იყოფა შემდეგნაირად: 42 % წვიმის წყალი, 32 % მიწის-ქვეშა წყლები, 22 % თოვლი, 4 % ყინულები. მდინარის წყალი ამარაგებს სამურ-აბშერონის არხის საირეგაციო სისტემას, რომელიც ჯეირანბანის წყალსაცავში ჩაედინება.

შენაკადები
სამურის ბასეინში 65 10 კილომეტრამდე სიგრძის მდინარეა. მდინარის ქსელის სიმჭიდროვე 1.21 კმ/კმ²-ა. ძირითადი შენაკადებია: ტუხიჩაი, ლიულტიჩაი, ყარა-სამური, შინაზჩაი, ახტიჩაი, უსუხჩაი, ტაირჯალი, გენერჩაი. ხელოვნური შენაკადი - მდინარე გიულგერიჩაი.
საგარეჯოს წმინდა დოდო გარეჯელისა და სვიმეონ მესვეტის ეკლესია

საგარეჯოს წმინდა დოდო გარეჯელისა და სვიმეონ მესვეტის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოში, მდებარეობს რუსთაველის ქუჩაზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს.

ეკლესიის გარეთა კედლების წყობაში გამოიყოფა ორი სამშენებლო ფენა, რომელიც განსხვავებული მასალითაა ნაწყობი. მათ შორის საზღვარი მიწიდან დაახლოებით სამ მეტრზე გადის. შენობის ქვედა ნაწილი განვითარებული შუა საუკუნეებით შეიძლება დათარიღდეს. შენობის ზედა ნაწილი, სავარაუდოდ, საუკუნის პირველ ნახევარს განეკუთვნება.

ეკლესია დარბაზულია. აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით, რომელიც გრძივი კედლებითან, როგორც შიგნით, ასევე გარედან, მოკლე მხრებითაა გამოყოფილი და დამოუკიდებელი, კონუსისებური სახურავი ხურავს. შესასვლელი ორია: დასავლეთიდან და სამხრეთიდან.

2012 წელს ეკლესია თვითნებურად გაარემონტეს. ამ რემონტის დროს ორივე შესასვლელი აამაღლეს და თაღით გადახურეს. 2016 წელს აამაღლეს საკურთხევლის იატაკი და დააგეს ხელოვნური ქვის ფილები, დადგეს ხის კანკელი და შეათეთრეს ინტერიერი.
ჩეჩნეთის კუნძული

ჩეჩნეთის კუნძული — კუნძული კასპიის ზღვის დასავლეთ სანაპიროსთან. მდებარეობს კრაინოვკას 20 კმ აღმოსავლეთით, აგრახანის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ წვერთან. კუნძული შედის დაღესტნის რესპუბლიკის შემადგენლობაში, რომელიც წარმოადგენს რუსეთის ფედერალურ სუბიექტს.

კუნძულის სიგრძე 15 კმ-ს და მაქსიმალური სიგანე 10 კმ-ს შეადგენს. ჩეჩნეთის კუნძულის გარშემო ზღვა ჩვეულებრივ გაყინულია იანვრიდან მარტამდე.
ვართან ღაზარიანი

ვართან ღაზარიანი (; დ. 1 დეკემბერი, 1969, სომხეთის სსრ, საბჭოთა კავშირი) — ფეხბურთის მწვრთნელი და ყოფილი მოთამაშე. დაიბადა სომხეთში, შემდგომ საცხოვრებლად ლიბანში გადავიდა და მოქალაქეობაც მიიღო. იგი თამაშობდა ჰომნეთმენისა და საგესესთვის. აგრეთვე 1993 წლიდან 2001 წლამდე თამაშობდა ლიბანის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში.

ღაზარიანი არის ლიბანის პრემიერ ლიგის ყველა დროსი საუკეთესო ბომბარდირი - გატანილი 118 გოლით. 2015 წლამდე იგი აგრეთვე იყო ლიბანის ნაკრების ლიდერი გოლებით, თუმცა ეს შედეგი როდა ანტერმა გააუმჯობესა. 2017 წელს ღაზარიანი დაინიშნა ტრიპოლის მწვრთნელად.

საკლუბო კარიერა
ვართან ღაზარიანის ახალგაზრდული კლუბი იყო ჰომნეთმენ ბეირუთი. პროფესიონალური კარიერაც სწორედ ამ კლუბში დაიწყო. იგი ჰომნეთმენში 1992-1999 წლებში, 8 წლის განმავლობაში ასპარეზობდა. 2000 წელს გადავიდა საგესეში. მან საგესეში გაატარა 2 წელი, ხოლო შემდეგ კვლავ ჰომნეთმენ ბეირუთში დაბრუნდა. მოგვიანებით, 2005 წელს იგი კვლავ საგასეში გადავიდა იჯარით, ხოლო 2 წელიწადში თავდაპირველ კლუბში დაბრუნდა. ამ დროს იგი 39 წლის იყო.

მან პირველი გოლი ლიბანის საფეხბურთო პრემიერ ლიგაში გაიტანა 1993 წლის 23 იანვარს.

2008 წლის 16 ნოემბერს ლიგის მეექვსე რაუნდში, 39 წლის ასაკში, ლიბანის პირველ დივიზიონში საკუთარი 130-ე გოლი გაიტანა და ამ შედეგით გახდა ლიბანის ყველა დროის საუკეთესო ბომბარდირი. თუმცა, ზოგი არ ცნობს მის მიერ 2000-2001 წლების სეზონში გატანილ 12 გოლს. მიუხედავად ამისა, მისი ტოტალი (118 გოლი) ტოლია ფადი ალოუშის ტოტალის.

საერთაშორისო კარიერა
ღაზანიანი აგრეთვე იყო ლიბანის ეროვნული ნაკრების ისტორიაში წამყვანი ბომბარდირი გატანილი 19 გოლით (მსოფლიო თასის შესარჩევ თამაშებში ოთხი, აზიის თასის შესარჩევ თამაშებში სამი, ხოლო მეგობულ შეხვედრებში თორმეტი). მისი რეკორდი 2015 წელს მოხსნა როდა ანტერმა, რომელმაც 2018 წლის ფიფას მსოფლიო თასის საკვალიფიკაციო ეტაპზე მე-20 გოლი გაიტანა ლაოს წინააღმდეგ.

პირადი ცხოვრება
2009 წელს ღაზარიანი დაბრუნდა მშობლიურ სომხეთში, სადაც გაწვრთნა სომხური კლუბი.
ჩასმით სორტირება

ჩასმით სორტირება — მონაცემთა სტაბილური, ადგილობრივი (ანუ არ იყენებს სხვა მასივს მონაცემთა შენახვისთვის) დახარისხების ერთგვარი ალგორითმი პროგრამირებაში. მუშაობს (^2) დროში, მაგრამ თუ მასივი თითქმის დალაგებულია, ის დაახლოებით წრფივ დროში მუშაობს. უარეს შემთხვევაში კვადრატულობა მაინც არაეფექტიანობას უსვამს ხაზს, თუმცა მას რამდენიმე უპირატესობა გააჩნია:

მარტივი იმპლემენტაცია
ბევრად ეფექტიანი კვადრატული სორტირების სხვა ალგორითმებთან შედარებით
სტაბილური, ანუ არ ცვლის სხვადასხვა ტოლი მნიშვნელობის მქონე ელემენტების თანმიმდევრობას
ადგილობრივი, მოითხოვს მხოლოდ (1) მეხსიერებას

ამ ალგორითმის მსგავსს ხშირად ვხვდებით ყოველდღიურ ცხოვრებაშიც კი, მაგალითად მაშინ, როდესაც ვცდილობთ ხელით დავალაგოთ სათამაშო ბანქო.

ალგორითმი
ჩასმის სორტირების მუშაობის პრინციპი შემდეგია: იგი მასივს ყოფს ორ ნაწილად: დახარისხებულად, რომლის ზომა თავიდან 1-ის ტოლია, რადგან 1-ელემენტიანი მასივი ყოველთვის დახარისხებულია, და დაუხარისხებელად, რომლის პირველ ელემენტს სვამს მასზე ნაკლები ან ტოლი და მასზე მეტი მნიშვნელობის მქონე ელემენტებს შორის. ალგორითმი მეორდება მანამ, სანამ დაუხარისხებელი ნაწილის ზომა ნულზე მეტია.

იმპლემენტაცია ++-ზე
სიონის ქუჩა

სიონის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, კრწანისის რაიონში (კალა). ერეკლე -ის ქუჩიდან კოტე (კონსტანტინე) აფხაზის ქუჩამდე. ამ სახელწოდების ქუჩა ჯერ კიდევ 1769 წელს საბუთშია მოხსენიებული, სახელი დაკავშირებულია აქ აღმართულ სიონის ტაძართან (- საუკუნეები). შეტანილია 1841 წელს შედგენილ თბილისის ქუჩების სიაში. 1921 წელს ქუჩას ნიკოლოზ ბარათაშვილის სახელი უწოდეს, 1946 წლიდან — ისევ სიონისა. ქუჩის ბოლოში თავს იყრის მეტად კოლორიტული ქუჩები: ბამბის რიგი და შარდენის ქუჩა. აქ ერთ დროს პატარა სირაჯხანაც — ღვინით მოვაჭრეთა რიგი — იყო, რომელიც რეკონსტრუქციის დროს აიღეს (თბილისის 1934 წლის გეგმაზე ამ ქუჩის ბოლო მონაკვეთი, ბამბის რიგიდან კოტე აფხაზის ქუჩამდე, დატანილია როგოც ღვინის გასასვლელი). შუა საუკუნეებში აქ განლაგებული ყოფილა ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი სავაჭრო რიგი — ქვემო ბაზარი.

სიონის ქუჩა გადიოდა იმ დროის საზოგადოებრივ ცენტრში —„ბატონის მოედანზე“ (დაახლოებით იქ, სადაც დღეს ერეკლე -ის მოედანია). სიონის ქუჩაზე განლაგებული იყო მეფეთა და დიდ თავადთა სასახლეები, ქარვასლები, ეკლესიები. აღსანიშნავია ბატონიშვილ თეკლეს — ერეკლე -ის ასულის ქარვასლა (ახლანდელი სასულიერო აკადემია და სემინარია; ნაგებობა განეკუთვნება საუკუნის შუა წლებს), არწრუნის ქარვასლა (ახლანდელი იოსებ გრიშაშვილის სახელობის თბილისის ისტორიის სახელმწიფო მუზეუმი; საუკუნე 1912 და 1984). ქუჩაზე დგას ვანში აღმოჩენილი ძვ. წ. საუკუნის ბრინჯაოს ქანდაკების ასლი და კონკა. აქვს 1 შესახვევი (ყოფილი სიონის შესახვევი, თბილისის 1934 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც წითელი ვარსკვლავის შესახვევი).
ნორაირ ასლანიანი

ნორაირ ასლანიანი (; დ. 25 მარტი, 1991, ქარაჰუნჯი, სომხეთის სსრ) — სომეხი ფეხბურთელი. პოზიციით ვინგერი. იგი ამჟამად თამაშობს სომხეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებსა და გერმანულ დერდე დივიზიონის კლუბ „ ოოზსტაანი“-ში.

ადრეული ცხოვრება
ნორაირ ასლანიანი დაიბადა 1991 წლის 25 მარტს, ქარაჰუნჯში, სომხეთის სსრ-ში, სომხების ოჯახში. მის დაბადებამდე ოჯახმა მიიღო აზერბაიჯანული გვარი მამედოვი, რათა მთიანი ყარაბაღის ომის დროს აზერბაიჯანელი ლტოლვილის სტატუსით ევროპაში ადვილად გადასულიყვნენ. მოგვიანებით ოჯახი ნიდერლანდებში გადავიდა. ასლანიანმა აღზრდისას ისწავლა როგორც გერმანული ისე სომხური ენა.

საკლუბო კარიერა
ასლანიანმა ფეხბურთი თამაში ნიდერლანდებში, 13 წლის ასაკში დაიწყო. მისი ახალგაზრდული კლუბი იყო გრონინგენი. 17 წლის ასაკში იგი იყო გრონინგენის იმ გუნდის წევრი, რომელმაც ნიდერლანდების ახალგაზრდული ჩემპიონატი მოიგო. 2013 წლის იანვარში მან კიდევ ერთ ახალგაზრდულ ტურნირში მიიღო მონაწილეობა, რომელიც შეერთებულ შტატებში ჩატარდა; მისმა გუნდმა ტურნირი მე-2 ადგილით დაასრულა. თუმცა, იგი კლუბში თამაშისას მიღებული ტრავმის გამო იძულებული გახდა გამოეტოვებინა ნაკრების შეხვედრები.

2013 წლის იანვარში მან სომხეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების კიდევ ერთი გამოძახება მიიღო. მისი დებიუტი შედგა ლუქსემბურგის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების წინააღმდეგ, 2013 წლის 5 თებერვალს.

თამაშის სტილი
ასლანიანი თამაშობს როგორც თავდამსხმელი; იგი ცნობილია საკუთარი სიჩქარითა და აჩქარებით. ნორაირ ასლანიანი სახელის შეცვლის შემდეგ, "ასლანიანი-მამედოვი"-ს სახელით თამაშობდა მანამ სანამ მის დოკუმენტებზე საბოლოო გადაწყვეტილებას მიიღებდნენ.

ასლანიანს აქვს არაერთი ტატუ - რამდენიმე ვარდის ნახატი, ოჯახის წევრების სახელების პირველი ასოები, რომელიც სომხურ ენაზეა დაწერილი (ხელებზე).
სამედ ვურღუნის სახლ-მუზეუმი

სამედ ვურღუნის სახლ-მუზეუმი — აზერბაიჯანელი პოეტის, მეცნიერისა და საზოგადოებრივი მოღვაწის, სამედ ვურღუნის სახელობის მუზეუმი, რომელიც აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში მდებარეობს. საბჭოთა კავშირის ორგზის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატის მფლობელი მწერლის სახლ-მუზეუმი კომპოზიტორთა და მწერალთა ხსოვნის უკვდავსაყოფად შექმნილი პირველი მემორიალური მუზეუმი იყო აზერბაიჯანში. სამედ ვურღუნის სახლ-მუზეუმი აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კულტურისა და ტურიზმის სამინისტროს კონტროლის ქვეშაა.

აღწერა
მუზეუმი საუკუნეში აგებული შენობაშის მესამე სართულზე, ექვსოთახიან ბინაშია განთავსებული. სამედ ვურღუნი ამ ბინაში სიცოცხლის უკანასკნელ 2 წელიწადში ცხოვრობდა. სახლ-მუზეუმის გახსნა ქვეყნის ხელისუფლებამ 1974 წელს გადაწყვიტა. მუზეუმი 1975 წლის 6 ოქტომბერს გაიხსნა. უკანასკნელ წლებში სამუზეუმო ფონდი გაფართოვდა, ახალი ნიმუშები გამოფინეს და პოეტის სიცოცხლისა და შემოქმედების შესახებ ახალი კვლევები ჩატარდა. მუზეუმის უმთავრეს საქმიანობას ნიმუშების შეგროვება წარმოადგენს. სხვადასხვა მეთოდით წარმოებული კვლევების შედეგად სამუზეუმო ფონდი ვურღუნის პირველადი ფოტოებით, ნახატებით, მანუსკრიპტებით, საკვლევი ნაშრომებით, საჩუქრებით, ძველი გაზეთებით და სხვა მატერიალური ნივთებით შეივსო. დღეისთვის მუზეუმში 16 000 ექსპონატია დაცული.

მუზეუმის შემადგენელი ნაწილია პოეზიის სახლი, რომელიც მწერლის დაბადების ადგილას, სოფელ იუხარი სალახლიში, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ყაზახის რაიონში მდებარეობს. მუზეუმის სამი ოთხი:პოეტის სამუშაო ოთახი, სასტუმრო ოთახი და საძინებელი ხელუხლებლადაა შემონახული. დანარჩენ 3 ოთახში გამოფენებია მოწყობილი, რომლებიც მწერლის სიცოცხლესა და საზოგადოებრივი მოღვაწეობას ასახავს.

მწერლის სასტუმრო ოთახიც ხელუხლებლადაა შემორჩენილი. სამედ ვურღუნი სტუმართმოყვარე პიროვნება იყო. მას ხშირად სტუმრობდნენ მეგობრები - მწერლები, კომპოზიტორები, მსახიობები, სოფლის მუშეი და მისი ნიჭის თაყვანისმცემლები.
ვარდისფერი როზელინი

ვარდისფერი როზელინი — ფრინველი ბეღურასნაირთა ოჯახის წარმოამდგენელი. ძირითადად ბინადრობს ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ციმბირის ტაიგას ტყეების ზონაში, აღმოსავლეთით შანტარის კუნძულებისა და სახალინისკენ. რუსეთში იგი, ძალიან იშვიათ მფრინავ სახეობას წარმოადგენს, აქ შეგიძლიათ იხილოთ გვიან შემოდგომაზე ან ზამთარში. ციმბირის როზელინის მამრი ინდივიდი უეჭველად განისაზღვრება ყელის და შუბლზე მარგალიტისებრი ნიშის არსებობით, აგრეთვე ზურგზე და ფრთებზე შედარებით ჭრელი ზოლით. გარდა ამისა, ციმბირულ როზელინს არ აქვს გამოხატული ყვითელი ფერი, როგორც წესი, დამახასიათებელია სხვადასხვა ფერებით. მამრი არის ძირითადად ვარდისფერი ფერის, მოყავისფრო ზურგით. ფრთაზე აქვს თეთრი ზოლი, მდედრი კი მოწითალო ფერით და ნაცრისფერი ზურგით ხასიათდება.

ვარდისფერი როზელინები ძირითადად ბუდობენ წყვილებად. ბუდობისას იცავენ ე.წ. თავის „საბუდარ ტერიტორიას“. მათი კრუხობა გრძელდება 10-14 დღე-ღამე. იკვებებიან სარეველებისა და კულტურული მცენარეთა თესლით, კენკრით, იშვიათად მწერებით, ოსპით. დიდები მართვეებს კვებავენ საყლაპავი მილიდან, ზოგჯერ მწერებით. აღსანიშნავია, რომ ვარდისფერი როზელინები, უმნიშვნელოდ აზიანებენ სოფლის მეურნეობას, მარცვლოვანსა და ბოსტნის კულტურებს. საშუალოდ ვარდისფერი როზელინის სხეულის სიგრძე 8-25 სმ. მასა კი 7-100 გრამს აღწევს.

პირველად ეს ფრინველი აღწერა 1776 წელს გერმანელმა ზოოლოგმა პიტერ სიმონ პალასმა.

ალპური ზონის დამახასიათებელი ფრინველი, კავკასიაში ზაფხულში გვხვდება დაახლოებით ზღვის დონიდან 2,000 მეტრზე, ზამთარში მისი არეალი ჩვეულებრივ არ აღემატება 500 მეტრს. ეს სახეობა იშვიათია. ფრინველი აკეთებს არარეგულარულ სეზონურ მიგრაციას ვერტიკალური მიმართულებით, რაც დამოკიდებულია მთებში თოვლის რაოდენობით. ციმბირული როზელინი არის საკმაოდ სწრაფი და მომთაბარე ფრინველი, რომლებიც ხშირად მოგზაურობენ მთისწინეთში მოგზაურობის დროს.

ზამთარში, ამ სახეობის ფრინველები იკვებებიან კენკრით, კერძოდ კუნელით.

ფრინველების ბუდე მოწყობილია კლდეების ნამსხვრევებს ან ქვებს შორის ალპურ ზონაში. იგი აგებულია ყლორტებისგან, მშრალი ბალახისა და ფესვებისგან, ზოგჯერ ფოთლებით. ღრმა უჯრა მჭიდროდ არის გაფორმებული მატყლის, თმის ან მცენარეული ბოჭკოებით.

სიმღერა ხმოვანი, მელოდიურია, მაგრამ მთლიანობაში ის საკმაოდ მარტივი და მოკლეა, თითქოს სასტვენის ბგერებს მოგვაგონებს. ჩიტები მღერიან აგვისტოს დასაწყისამდე.
ლეილი და მაჯნუნი (ნიზამი განჯევის პოემა)

ლეილი და მაჯნუნი — ნიზამი განჯევის (1141-1209) მესამე პოემა. ნაწარმოები დაწერილია 1188 წელს, სპარსულ ენაზე და წარმოადგენს ნიზამის ხამსეს (ნიზამი განჯევის ეკუთვნის ლირიკული ლექსების კრებული (დივანი)) მესამე პოემას. სიუჟეტი დაფუძნებულია ძველი არაბული ლეგენდაზე, ლეილისა და მაჯნუნის უბედურ სიყვარულზე. პოემა შირვანშაჰ ახსითან -სადმია მიძღვნილი და მისი ბრძანებითაა დაწერილი. პოემაში 4600 სტანცია. ლეილი და მაჯნუნი ლეგენდის პირველ ლიტერატურულად დამუშავებულ ვერსიად მიიჩნევა.

პოემის მიმოხილვა
ახალგაზრდა პოეტ ქაისს

პოემის თარგმანები და რედაქციები
პოემა პირველად შემოკლებული სახით ინგლისურად ითარგმნა. თარგმანი ინგლისელ აღმოსავლეთმცოდნესა და მთარგმნელს, ჯეიმზ ატკინსონს ეკუთვნოდა. გამოიცა 1836 წელს. მოგვიანებით პოემა რამდენჯერმე ხელახლა ითარგმნა (1894, 1915).

პოემა რუსულად ევგენი ბერტელსმა და ტ. ფორშჩმა თარგმნეს, მაგრამ პოემის პირველი სრული პოეტური თარგმანი პაველ ანტოკოლსკის ეკუთვნის. სპარსული ენიდან რუსულად სრული ფილოლოგიური პროზაული თარგმანი რუსტამ ალიევს ეკუთვნის.

პოემა აზერბაიჯანულად პოეტმა სამედ ვურღუნმა თარგმნა 1939 წელს.

პოემის ანალიზი
პოემის სიუჟეტი მარტივია და შეყვარებული წყვილის ირგვლივ იკვრება. გმირები ნახევრად გამოგონილი, ნახევრად ისტორიული პერსონაჟები არიან და თავიანთი ქმედებებით სხვა რომანტიკული პოემების გმირებს ჰგვანან. ნიზამი განჯევმა პოემა არაბულ-ბერბერული ლეგენდის მოდიფიცირებით შექმნა. მან სიუჟეტის განვითარება ურბანულ სივრცეში გადაიტანა და ნარატივი ბუნების აღწერით შეავსო. პოემა მრავალ ქვეყანაში სხვადასხვა ტექსტის სახით დაიბეჭდა. 1934 წელს ირანელმა მეცნიერმა, ვაჰიდ დაშთგერდიმ პოემის კრიტიკა გამოაქვეყნა.

პოპულარულ კულტურაში
აზერბაიჯანელმა კომპოზიტორმა, უზეირ ჰიჯაბაიოვმა პოემის საფუძველზე ოპერა „ლეილი და მაჯნუნი“ (1908) დაწერა. კიდევ ერთმა აზერბაიჯანელმა კომპოზიტორმა, ყარა ყარაევმა სიმფონიური პოემა, „ლეილი და მაჯნუნი“ შეთხზა, რომელიც 1947 წლის 29 სექტემბერს ბაქოში, ნიზამი განჯევის 800 წლისთავისადმი მიძღვნილ საზეიმო ღონისძიებაზე წარდმოადგინეს. ყარაევმა პოემის საფუძველზე შეთხზა ერთაქტიანი ბალეტიც.

1960 წელს -მ პოემის საფუძველზე ტაჯიკური საბალეტო ფილმი „ლეილი და მაჯნუნი“ გადაიღო. ერთი წლის შემდეგ პოემაზე დაფუძნებული ფილმი სტუდამ „“ გამოუშვა (მაჯნუნის როლს ნედარ შაშიკ-ოღლუ ასრულებდა).

აზერბაიჯანელმა ხელოვანმა, მიქაილ აბდულაიევმა ნიზამი განჯევის მეტროსადგურში (ბაქო) პოემის გმირების მოზაიკური პანელები შექმნა.
წრფივი ძებნის ალგორითმი

წრფივი ძებნა — საძიებო ალგორითმი. მისი არსი შემდეგში მდგომარეობს: წინასწარ მოიცემა განსაზღვრული მნიშვნელობის მქონე ცვლადი და ის თანმიმდევრობით შედარდება მასივის ყველა ელემენტის მნიშვნელობას. თუ მასივის რომელიმე ელემენტის მნიშვნელობა დაემთხვევა მოცემული ცვლადის მნიშვნელობას, პროგრამა გამოიტანს შესაბამისი ელემენტის ინდექსს; წინააღმდეგ შემთხვევაში პროგრამა ამონახსნს ვერ გამოიტანს, ვინაიდან საჭირო მნიშვნელობის ელემენტი მასივში არ არსებობს. ამგვარად, ძებნის პროცესი აღნიშნული მეთოდის გათვალისწინებით გრძელდება მანამდე, სანამ არ შემოწმდება მასივის ყველა ელემენტი და არ მოიძებნება მათ შორის ისეთი, რომლის მნიშვნელობაც ტოლი იქნება მოცემული ცვლადის მნიშვნელობის (ცხადია, თუ ასეთი ელემენტი მასივში საერთოდ არსებობს).

ალგორითმი უარეს შემთხვევაში მუშაობს -დროში, უკეთეს შემთხვევაში კი (1)-დროში.

აღნიშნული ალგორითმი მარტივია დაპროგრამების თვალსაზრისით, მაგრამ დიდი ზომის მასივების შემთხვევაში ხასიათდება არაეფექტურობით.

იმპლემენტაცია ++-ზე
აზერბაიჯანის გეოლოგიის მუზეუმი

აზერბაიჯანის გეოლოგიის მუზეუმი — მდებარეობს აზერბაიჯანში. მუზეუმის ძირითად საქმიანობას კლდეების, მინერალებისა და მადნეულის ნიმუშების შესწავლა და ქვეყნის მინერალებისა და ნედლეულის ბაზის საფუძველზე დახასიათება წარმოადგენს.

ისტორა
მუზეუმი 1969 წელს დაარსდა. 1982 წელს აზერბაიჯანის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის მინისტრთა საბჭოს გადაწყვეტილებით მას „აზერბაიჯანის გეოლოგიის მუზეუმი“ ეწოდა. ბრძანების შესაბამისად მუზეუმს რეკონსტრუქცია ჩაუტარდა და სტრუქტურა თანამედროვე მოთხოვნილებების შესაბამისად განახლდა. მუზეუმს 639 მ² ფართობი უკავია. განაზლებული მუზეუმი 2010 წლის 25 დეკემბერს გაიხსნა.

ექსპოზიცია
მუზეუმის საგამოფენო დერეფანში 500-ზე მეტი მადნეული, არა-მადნეული, სამშენებლო მასალა, მოსაჩუქურთმებელი და მოსაპირკეთებელი ქვის, ბუნებრივი ქვების, მინერალური, პალეონტოლოგიური ნიმუშები, აზერბაიჯანისა და მსოფლიოს სხვა რეგიონების მინერალური რესურსების გეოლოგიური რუკები, ალბომები და ბუკლეტებია გამოფენილი.მუზეუმში 6 განყოფილებაა.

რეგიონული გეოლოგია
რეგიონული გეოგრაფიის სექციააში წარმოდგენილია სტრატიგრაფიული, ლითოლოგიური, პეტროგრაფიული, ტექტონიკური, მაგნეტიზმის, მორფოლოგიის, ვულკანური, მიწისქვეშა მინერალური წყლებისა და მინერალური დეპოზიტების გეოლოგიური რუკები. რესპუბლიკის გეოლოგიური რუკა დაფუძნებულია რელიეფზე, რომელიც 1: 100 000 სკალაზე. განყოფილებაში წარმოდგენილია კავკასიის გეოლოგიური რუკაც, 1: 500,000 სკალით. განყოფილებაში გამოფენილია 500 იშვიათი კლდის, მადნისა და მონო-მინერალის ნიმუში.

პეტროგრაფია
პეტროგრაფიის განყოფილებაში წარმოდგენილია ინტრუზიული და ეფუზიური, დანალექი და მეტამორფული კლდეებისა და ქვების ნიმუშები. კოლექციებში შეტანილია როგორც აზერბაიჯანის რეგიონის, ისე მსოფლიოს სხვა რეგიონის ნიმუშებიც.

მინერალოგია
მინერალოგიის განყოფილებაში გამოფენილია როგორც აზერბაიჯანიის რესპუბლიკის, ისე მსოფლიოს სხვა რეგიონების მინერალური ნიმუშების კოლექციები. განყოფილებაში მინერალების კრისტალური აგრეგატები, თავისუფალი ელემენტები, სულფიდები, ოქსიდები, კარბონატები, ფოსფატები და ჰიდროქსიდებია წარმოდგენილი.

პალეონტოლოგია
პალეონტოლოგიის განყოფილებაში გამოფენილია სილურული სისტემიდან ნეოგენურ სისტემამდე ხანის ფლორისა და ფაუნის ნიმუშები.