iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გენერალ-სანტოსი

გენერალ-სანტოსი — ქალაქი ფილიპინების კუნძულ მინდანაოზე, სამხრეთ კოტაბატოს პროვინციაში, სარანგანის ყურის ნაპირზე. მოსახლეობა — 529 542 ადამიანი (2007 წლის აღწერა).

ადრე ცნობილი იყო დადიანგასის სახელით. დღევანდელი სახელწოდება უწოდეს გენერალ პაულინო სანტოსის პატივისცემის ნიშნად, რომელიც იყო ფილიპინების არმიის გენერალი და დასახლების პირველი პიონერი.

ისტორია
ადგილი სადაც ამჟამად ქალაქი მდებარეობს ისტორიაში პირველად მოიხსენიება საუკუნეში, როდესაც არაბეთიდან ამ რეგიონში ჩავიდნენ მისიონერები ისლამის გავრცელების მიზნით. მაჰმადიანური მმართველების ძალაუფლება გაგრძელდა ესპანეთის მმართველობის დროსაც და შეფერხდა მხოლოდ საუკუნის ბოლოს, როდესაც ფილიპინები ამერიკელთა ხელში გადავიდა.

1914 წელს აქ გამოჩნდნენ პირველი ქრისტიანები. 1920 წელს კი ილოკების თემი. 1938 წელს ამ ადგილების უზარმაზარმა მიწებმა და მდიდარმა საზღვაო რესურსებმა მიიპყრო გენერალ-მაიორ პაულინო სანტოსის ყურადღება, რომელიც შემდგომში ეხმარებოდა მანუელ კესონს ფერმერთ მხარდამჭერი პროგრამის შემუშავებაში. სამხრეთ კოტაბატოს მმართველად დანიშვნის შემდეგ, ბევრი რამ გაკეთდა მისი განვითარებისთვის.

1939 წელს პაულინო სანტოსი დახვდა პირველ გადასახლებულებს. 62 ემიგრანტი, რომელთა უმრავლესობა იყო ინდუსტრიულ კუნძულ ლუსონიდან იყო, აქ ჩავიდა სასოფლო-სამეურნეო მიწების გამო.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ქალაქი დაყოფილია 26 რაიონად — ბარანგებად. ქალაქის მერია დარლენა მანგოლია რიკაზა ანტონიო-კუსტოდიო.

ქალაქის ხელისუფლება 2008-2009 წლიდან ახორციელებს პროგრამებს ინვესტიციების მოზიდვისათვის, განათლების სისტემის განვითარების, პერსონალის გადამზადებისა და მოწინავე კადრების მომზადებისათვის, ახალი საცხოვრებლის მშენებლობისათვის, ელექტროფიკაციისათვის და ა.შ.

კულტურა და რელიგია
ქალაქში მთელი რიგი ღირსშესანიშნაობები და არქიტექტურის ძეგლებია. რეგულარულად მიმდინარეობს კულტურული ღონისძიებები, მათ შორის კალინანგანის ფესტივალი.

ქალაქში ყველაზე მეტად გავრცელებულია ქრისტიანობა, მათ შორის განსაკუთრებით მრავალრიცხოვანია კათოლიკე ქრისტიანები, რომლებიც შეადგენენ მოსახლეობის 90 %-ს. მოსახლეობის 9 % სუნიტური ისლამის მიმდევარია.
ვი კიმ ვი

ვი კიმ ვი (დ. 4 ნოემბერი, 1915, სინგაპური — გ. 2 მაისი, 2005, სინგაპური) — სინგაპურის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე, ჟურნალისტი, დიპლომატი, ქალაქ-სახელმწიფო სინგაპურის პრეზიდენტი 1985 წლის 2 სექტემბრიდან 1993 წლის 1 სექტემბრამდე.

ბიოგრაფია
დაიბადა საშუალო შესაძლებლობის ჩინურ ოჯახში. მამამისი გარდაიცვალა, როდესაც იგი იყო რვა წლის. დაასრულა ორტამის სახელმწიფო სკოლა და პრესტიჟული -ი.

ახალგაზრდობაში მუშაობდა როგორც გაზეთ „ -ის“ თანამშრომელი, მოგვიანებით გახდა რეპორტიორი და ძირითადად განიხილავდა პოლიტიკურ მოვლენებს. 1941 წლიდან 1950 წლამდე იყო -ის თანამშრომელი, მთავარი კორესპონდენტი სინგაპურში. 1959 წელს დაბრუნდა -ში და გახდა მთავარი რედაქტორის მოადგილე, მოგვიანებით კი — მთავარი რედაქტორი. 1973 წელს გახდა სინგაპურის პრეს-კლუბის პრეზიდენტი.

1973 წელს დატოვა ჟურნალისტიკის სფერო და გადავიდა დიპლომატიურ სამსახურში. დაინიშნა უმაღლეს კომისრად მალაიზიაში, რომელი თანამდებობაც ეკავა შვიდი წლის განმავლობაში. შემდეგ გაიგზავნა იაპონიაში ელჩად (1980-1984 წწ.), 1981-1984 წლებში პარალელურად ელჩი იყო სამხრეთ კორეაში.

დიპლომატიური მისიის დასრულების შემდეგ გახდა სინგაპურის მაუწყებელთა კორპორაციის ხელმძღვანელი.

1985 წლის 2 სექტემბრიდან 1993 წლის 1 სექტემბრამდე იყო სახელმწიფოს მეთაური, რომელიც აირჩია საკანონმდებლო ორგანომ. გახდა ქვეყნის პირველი პრეზიდენტი, რომელიც ჩინური წარმოშობის იყო. თანამდებობა ეკავა ორი ვადით და პოპულარობით სარგებლობდა საზოგადოებაში.

თანამდებობიდან წასვლის შემდეგ გახდა მშვიდობის მოსამართლე (1966 წლიდან). საზოგადოებრივ საქმიანობაში და სინგაპურის უნივერსიტეტის განვითარებაში შეტანილი დიდი წვლილისათვის 1994 წელს მიენიჭა სინგაპურის ეროვნული უნივერისტეტის ლიტერატურის საპატიო დოქტორის წოდება. 1985 წლიდან 1993 წლამდე იყო უნივერსიტეტის კანცლერი.

2004 წელს მან გამოაქვეყნა მემუარების წიგნი, სახელწოდებით „წარმატებები და ანარეკლები“. იყო მფარველი. მან რვა საქველმოქმედო ორგანიზაციას ნახევარი მილიონი სინგაპურული დოლარი შესწირა.

პირად ცხოვრებაში იყო აქტიური სპორტსმენი და სპორტული ჩინოვნიკი. 1934 წელს დააარსა ბადმინტონის სექცია, 1937 წელს იუნიორთა შორის იყო ამ სპორტის სახეობის ჩემპიონი. ეკავა სინგაპურის ბადმინტონის ასოციაციის პრეზიდენტი და მცირე ბადმინტონის ასოციაციის ვიცე-პრეზიდენტი.

გარდაიცვალა ონკოლოგიური დაავადებით.

ოჯახი
1936 წელს დაოჯახდა კო სოკ ჰიონგზე, რომელთანაც შეეძინა შვიდი შვილი — ერთი ბიჭი და ექვსი გოგო.

ჯილდოები
მისი ჯილდოებია: დიდი ჯვრის ორდენის რაინდი, სამეფო ოჯახის ორდენი, ტემასეკის ორდენი, „სახელმწიფო სამსახურის ვარსკვლავი“ საპატიო მედალი დამსახურებისათვის, სინგაპურის ეროვნული უნივერსიტეტის ლიტერატურის საპატიო დოქტორი, ჟურნალისტური სპეციალური პრემია, სკაუტების კომიტეტის პრემია დამსახურებისათვის.
ონგ ტენ ჩეონგი

ონგ ტენ ჩეონგი (დ. 22 იანვარი, 1936, სინგაპური — გ. 8 თებერვალი, 2002, სინგაპური) — სინგაპურის სახელმწიფო, პოლიტიკური და პროფკავშირელი მოღვაწე, ბიზნესმენი, არქიტექტორი, ქალაქ-სახელმწიფო სინგაპურის პრეზიდენტი 1993 წლის 2 სექტემბრიდან 1999 წლის 1 სექტემბრამდე. სინგაპურის პირველი პრეზიდენტი, რომელიც მოსახლეობამ პირდაპირი კენჭისყრით აირჩია.

ბიოგრაფია
დაიბადა საშუალო შესაძლებლობის მქონე ჩინურ ოჯახში. 1955 წელს წარმატებით დაამთავრა ჩინური უმაღლესი სკოლა (ამჟამად ხვა ჩუნგის ინსტიტუტის უმაღლესი სკოლა), შენდეგ კი ადეილაიდის უნივერსიტეტი. სპეციალობით არქიტექტორია. 1961 წელს მიიღო ბაკალავრის ხარისხი. თავდაპირველად სპეციალობით მუშაობდა ჯერ ავსტრალიაში, ხოლო შემდეგ სინგაპურში. 1965 წელს კოლომბოს გეგმის მიერ მიიღო გრანტი რათა სწავლა გაეგრძელებინა ლივერპულის უნივერსიტეტში და 1967 წელს იქვე მიიღო ქალაქთმშენებლობის მაგისტრის ხარისხი. 1971-1975 წლებშიმუშაობდა სახელმწიფო მმართველობის ორგანოებში. მოგვიანებით დაკავდა საკუთარი ბიზნესით, მეუღლესთან ერთად შექმნა ფირმა „ & “-ი.

ონგ ტენ ჩონგმა პოლიტიკური კარიერა დაიწყო 21 წლის ასაკში. იყო სახალხო მოძრაობის პარტიის აქტივისტი, რომლის სიის მიხედვითაც 1972 წლიდან 21 წლის განმავლობაში ზედიზედ ირჩევდნენ პარლამენტის დეპუტატად. გაიმარჯვა 1972, 1976, 1980, 1984 და 1988 წლების არჩევნებში. 10975 წლიდან ეკავა კავშირის სამინისტროს სახელმწიფო მდივნის თანამდებობა.

1980 წლიდან 1983 წლამდე იყო კავშირისა და საზოგადოებრივი მუშაობის მინისტრი, 1983 წლიდან უპორტფელო მინისტრია. 1983 წელს აირჩიეს პროფკავშირების ეროვნული კონგრესის ორგანიზაციის გენერალურ მდივნად.

1985-1990 წლებში ეკავა ვიცე პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა ლი კუან იუს მთავრობაში, ხოლო 1990 წლიდან 1993 წლამდე გო ჩოკ ტონგის მთავრობაში.

1993 წლის 2 სექტემბერს იკავებს სინგაპურის რესპუბლიკის პრეზიდენტის თანამდებობას და ხდება სინგაპურის პირველი პრეზიდენტი, რომელიც პირდაპირი არჩევნების გზით აირჩია მოსახლეობამ და არა საკანონმდებლო ორგანომ.

1999 წელს მეორე ვადით არ იყარა კენჭი მეუღლის გარდაცვალების გამო და მისი შემცვლელი გახდა სელაფან რამანათანი.

გარდაიცვალა 2002 წელს ონკოლოგიური დაავადებით.

ოჯახი
1963 წელს დაოჯახდა ლინგ სიუ მეიზე (1937-1999 წწ.), რომელთანაც შეეძინა ორი ბიჭი.

ჯილდოები
წმინდა მიხეილისა და წმინდა გიორგის დიდი ჯვრის რაინდის ორდენი.

ხსოვნა
სინგაპურის ეროვნული უნივერსიტეტის ერთ-ერთ კათედრას ეწოდა ონგ ტენ ჩეონგის სახელი. ასევე მისი სახელი ეწოდა სინგაპურის შრომითი კვლევების ინსტიტუტს და ამჟამად ეწოდება ონგ ტენ ჩეონგის ლეიბორისტთა ინსტიტუტი. 2017 წლის აგვისტოში მთიანი ქედის ერთ-ერთ მწვერვალს ყაზახეთში ეწოდა ონგ ტენ ჩეონგის პიკი.
თეთრი ბატი

თეთრი ბატი — ფრინველი ბატისნაირთა რიგისა.

შედარებით მოკლეკისერა და ჯმუხი ბატია. მისი სხეულის სიგრძეა 66-84 სმ, მასა 2,5-3,3 კგ, ფრთის შლილი 132-165 სმ. შეფერილია თითქმის მთლიანად თეთრად, ფრთების ბოლოები შავია; არსებობს მისი მუქი რუხი ფორმა, თეთრი თავითა და ყელით, დაჰკრავს ცისფერი ელფერი. ასეთი სახის ბატები, ძირითადად, არეალის სამხრეთ ნაწილში გვხვდება. წყვილებში სხვადასხვა ფორმის (ფერის მიხედვით) ბატები ერთმანეთს იშვიათად ხვდებიან, ვიდრე ერთნაირფორმიანები. ნისკარტი და ფეხები მოწითალოა. თეთრი ფორმის მოზარდი ბატები ღია რუხები არიან, ცისფრისა — მუქი რუხი; ორივეს მუქი ნისკარტი და ფეხები აქვს. ბუმბულის მოკაზმულობა აგრეთვე შეფერილობის ინტენსივობით განსხვავდება.

გავრცელებულია ჩრდილოეთ ამერიკაში ბაროუს კონცხიდან (ალასკა) აღმოსავლეთით ბაფინის მიწამდე და ჰუდსონის ყურის სანაპირომდე; კუნძულებზე: ვიქტორია, ბანქსი, უელსის პრინცის, ელსმირი, საუთჰემპტონი, დევონი, სომერსეტი, ბაილოტი, აქსელ-ჰაიბერგი; სამხრეთით მდინარე მაკენზის დელტამდე, ანდერსონისა და პერის ხეობებამდე, ჩრდილო-აღმოსავლეთ მანიტობამდე, ჩრდილოეთ ონტარიომდე, ჯეიმზის ყურემდე; გრენლანდიის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროზე; რუსეთში — ვრანგელის კუნძულზე, მცირე რაოდენობით არარეგულარულად ბუდობს ჩუკოტკის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ სანაპიროს დასავლეთ ნაწილში და კუნძულ აიონზე.

ცნობილია შერეული წყვილები და ჰიბრიდები მცირეარეალიან კანადურ როსის ბატთან (. ), რომელიც თეთრი ბატის შემცირებულ ასლს წარმოადგენს. თეთრი ბატები (მათ შორის აზიურებიც) იზამთრებენ აშშ-ის ზომიერ და სუბტროპიკულ განედებში, მრავალათასიან გუნდებად იკრიბებიან სანაპირო ლაგუნებსა და აგროლანდშაფტებში. შორეული გადაფრენები ევროპის, ციმბირის, რუსეთის ევროპული ნაწილის მიმართულებით მრავალგზის დაფიქსირებულა. ბუდობენ მჭიდრო კოლონიებად (ხშირად რამდენიმე ათეული ბუდე). გამრავლების წარმატება მნიშვნელოვნად დამოკიდებულია გაზაფხულზე ბუდობის დასაწყისში სიცივის დაბრუნებასა და თოვაზე, ლემინგების რაოდენობასა და ყარსაღების, მეზღვიების, თოლიების აქტივობაზე, რომლებიც ზიანს აყენებენ ბატების ბუდეებს. ამერიკაში მასობრივი სანადირო ფრინველია, რუსეთში იგი წითელი წიგნიდან ამოიღეს რიცხოვნობის ზრდისა და კონტინენტზე წარმოშობილი ახალი კოლონიების გამო.

ცნობილია ორი ქვესახეობა: დიდი თეთრი ბატი (. . ) და მცირე თეთრი ბატი (. . ).
გო ჩოკ ტონგი

გო ჩოკ ტონგი (დ. 20 მაისი, 1941, სინგაპური) — სინგაპურელი პოლიტიკოსი, ქვეყნის მეორე პრემიერ-მინისტრი ლი კუან იუს შემდეგ 1990 წლის 28 ნოემბრიდან 2004 წლის 12 აგვისტომდე.

ბიოგრაფია
გო ჩოკ ტონგი დაიბადა 1941 წლის 20 მაისს. საშუალო განათლება მიიღო რაფლზას ინსტიტუტის კოლეჯში. კოლეჯის დასრულების შემდეგ სწავლა გააგრძელა სინგაპურის ეროვნულ უნივერსიტეტში, სადაც სწავლობდა ეკონომიკას.

1964 წელს გო ჩოკ ტონგმა მუშაობა დაიწყო სინგაპურის მთავრობის ადმინისტრაციის ეკონომიკური დაგეგმვის განყოფილებაში. 1966 წლიდან 1967 წლამდე სწავლობდა აშშ-ში, უილიამსის კოლეჯში, სადაც „ეკონომიკის განვითარების“ კურსის დასრულების შემდეგ მიიღო ეკონომიკის მაგისტრის ხარისხი.

1969 წლიდან გო ჩოკ ტონგი მუშაობდა ეროვნული გადაზიდვის კომპანიაში -ში, ეკავა საპროექტო დაგეგმარების განყოფილების მმართველის, ხოლო შემდეგ ფინანსური დირექტორის თანამდებობა. 1973 წლის ნოემბრიდან 1977 წლის სექტემბრამდე გო ჩოკ ტონგი იყო კომპანიის მმართველი დირექტორი.

1976 წელს გო აირჩიეს სინგაპურის პარლამენტში მერინ-პარადის საარჩევნო ოლქიდან, როგორც პარტია სახალხო მოქმედების წევრი. 1977 წლიდან 1979 წლამდე იყო ფინანსების უფროსი სახელმწიფო მინისტრი. 1979 წლიდან 1990 წლამდე ეკავა ვაჭრობისა და მრეწველობის მინისტრის, ჯანმრთელობის მინისტრისა და თავდაცვის მინისტრის თანამდებობა. 1985 წლიდან 1990 წლამდე იგი იყო სინგაპურის მთავრობის თავმჯდომარის მოადგილე.

1990 წლის 28 ნოემბერს გო ჩოკ ტონგი გახდა სინგაპურის მეორე პრემიერ-მინისტრი და შეცვალა ლი კუან იუ. 2004 წლის 12 აგვისტომდე გო დარჩა მთავარ სახელმწიფო თანამდებობაზე. ახალი პრემიერ-მინისტრის ლი სიან ლუნის თხოვნით დარჩა მთავრობაში უფროსი მინისტრის თანამდებობაზე და ასევე ხელმძღვანელობდა სინგაპურის სავალუტო სამმართველოს. ეს თანამდებობები ეკავა 2011 წლამდე.

1979 წლიდან გო ჩოკ ტონგი შედიოდა მმართველი სახალხო მოქმედების პარტიის მთავარ აღმასრულებელ კომიტეტში, ეკავა გენერალური მდივნის თანამდებობა (1979-1984 წწ.), გენერალური მდივნის პირველი მაოდგილის (1984-1992 წწ.) და გენერალური მდივნის (1992-2004 წწ.) თანამდებობები. 2004 წლის დეკემბერში გომ დატოვა პარტიის თავმჯდომარის თანამდებობა.

2011 წლის 24 ივნისს იაპონიის მთავრობამ დააჯილდოვა ამომავალი მზის ორდენით.

ოჯახი
გო ჩოკ ტონგის მეუღლე არის ტან ჩუ ლენგი, რომელიც პროფესიით იურისტია. მათ ჰყავთ ორი შვილი, ბიჭი და გოგო, რომლებიც ტყუპები არიან. მათი ვაჟი, გო ჯინ ჰიანი არის ექიმი და მათი ქალიშვილი, გო ჯინ თენგი, მეუღლესთან, ლი კრეველთან ერთად ცხოვრობს ლონდონში. გო ჩოკ ტონგს მოსწონს გოლფი და ჩოგბურთი.
ხუთუღთუ-ყაენი

ხუთუღთუ-ყაენი , ჩინეთში ცნობილია როგორც მინჟონგი (; დ. 22 დეკემბერი, 1300 — გ. 30 აგვისტო, 1329) — იუანის დინასტიის წარმომადგენელი. ქულუგ-ყაენის ვაჟი. მონღოლთ იმპერიის ნომინალური ყაენი და ჩინეთის იმპერატორი 1329 წლის თებერვლიდან აგვისტომდე. იმპერატორ რინჩინბალის მამა.

ადრეული წლები და დევნილობა
ხუთუღთუ დაიბადა 1300 წლის 22 დეკემბერს. იგი იყო მონღოლეთის ყაენისა და ჩინეთის იუანის დინასტიის იმპერატორ ქულუგ-ყაენისა და უცნობი მონღოლი ქალის ვაჟი. ყაენმა თავის სიცოცხლეშივე შექმნა ტახტის მემკვიდრეთა „რიგი“, რომლის მიხედვითაც უნდა დალაგებულიყო მანამდე არეული სისტემა, რომლის გამოც დინასტიის ყველა მამაკაცს ჰქონდა ტახტზე პრეტენზია.

1311 წელს ქულუგის გარდაცვალების შემდეგ ეს სისტემა დააიგნორეს და ტახტი უკანონოდ დაიკავა ბუიანთუ-ყაენმა. 1316 წელს, თავისი მმართველობის გასამყარებლად ყაენმა ტახტის ლეგიტიმური მემკვიდრე, ხუთუღთუ ჩოუს მეფის ტიტულით დააჯილდოვა, რათა პრეტენზია აღარ ჰქონოდა, მაგრამ მან ამაზე უარი განაცხადა და ჩაღათას ურდოში გაიქცა. აქ მან ყაენის წინააღმდეგ აჯანყების მოწყობა სცადა, მაგრამ ამაოდ. ამის შემდეგ მან თავი კვლავ შუა აზიას შეაფარა, რა დროსაც პირველად დაქორწინდა ყარლუყის მმართველ თემურის ქალიშვილ მალიატზე.

1320 წელს ბუიანთუ-ყაენი გარდაიცვალა და იგი მისმა ვაჟმა, გეგენმა ჩაანაცვლა, რომელიც მალევე, 1323 წელს მოკლა იესუნ-თემურ-ყაენმა და ტახტზე თავად დაჯდა. არც მისი მმართველობა გამოდგა ხანგრძლივი, რადგან 1328 წელს გარდაიცვალა და ტახტზე მისი მცირეწლოვანი ვაჟი, რაგიბაღ-ყაენი ავიდა, რომელიც იმავე წელს სიკვდილით დასაჯეს აჯანყებულმა ჩინელებმა. ამას მოჰყვა ტახტზე ხუთუღთუს უფროსი ძმის, ჯაიათუ-ყაენის ასვლა.

ტახტზე ასვლა და გარდაცვალება
ჯერ კიდევ 1328 წელს, იესუნ-თემურ-ყაენის გარდაცვალების შემდეგ იმპერიაში დაიწყო სამოქალაქო ომი, რომელიც ცნობილია „ორი დედაქალაქის ომის“ სახელით. ამ ომში იესუნ-თემურისა და ქულუგ-ყაენის შთამომავლობა დაუპირისპირდა ერთმანეთს და საბოლოოდ ქულუგის შთამომავლების გამარჯვებით დასრულდა, რის შემდეგაც ტახტზე ჯაიათუ-ყაენი ავიდა.

ხუთუღთუს ტახტზე პრეტენზია კვლავ ჰქონდა, რის გამოც ჩაღათაელთა დახმარებით შევიდა მონღოლეთში და ძმას ომი გამოუცხადა. ამ დროს მის მხარეს გადავიდა უამრავი მონღოლი დიდებული და გენერალი. 1329 წლის 27 თებერვალს, დიდებულთა მხარდაჭერით ყარაყორუმში ხუთუღთუმ თავი ყაენად გამოაცხადა.

სულ მალე იგი დედაქალაქისაკენ დაიძრა, სადაც 1329 წლის 26 აგვისტოს თავის 1,800 მხლებელთან ერთად დიდი ზეიმით შევიდა და მიიღო იუანის დინასტიის იმპერატორის ბეჭედიც. ამ ამბიდან სულ ოთხ დღეში ხუთუღთუ-ყაენი თავისი ძმის დავალებით მოწამლეს. იგი 1329 წლის 30 აგვისტოს, 28 წლის ასაკში გარდაიცვალა, რის შემდეგაც ტახტი კვლავ ჯაიათუ-ყაენმა დაიკავა.

ცოლები და შვილები
მალიატი, ჩაღათას ულუსის ქალიშვილი, რომელთანაც ერთი ვაჟი შეეძინა:

თოღონ თემურ-ყაენი (1320-1370), მონღოლთა ყაენი და იუანის დინასტიის იმპერატორი 1333-1370 წლებში;

ანჩუჰანი;
იელუშა, რომელთანაც ჰყავდა ერთი გოგონა:

პრინცესა ჩანგუო;

ბაიანჰულუდუ;
იესუ;
ტუჰუსი;
ბაბუშა, ნაიმანის პრინცესა, რომელთანაც შეეძინა ერთი ვაჟი:

რინჩიბალ-ყაენი (1326-1332), მონღოლთა ყაენი და იუანის დინასტიის იმპერატორი 1332 წლის ოქრომბრიდან დეკემბრამდე;

უცნობი ხარჭისგან ჰყავდა ერთი გოგონა:

პრინცესა ბუდუხინი;
ბახტრიონის ქუჩა (თბილისი)

ბახტრიონის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, საბურთალოს რაიონში (საბურთალო); დავით გამრეკელის ქუჩიდან ზაზა ფანასკერტელ-ციციშვილის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნის 20-იან წლებში. შეტანილია თბილისის ქუჩების 1925 წლის ცნობარში. თავდაპირველად იწყებოდა ახლანდელი კონსტანტინე გამსახურდიას გამზირიდან. ადრინდელი ბახტრიონის ქუჩის მონაკვეთს 1999 წელს არჩილ სულაკაურის სახელი ეწოდა.
ბეთლემის აღმართი

ბეთლემის აღმართი — აღმართი თბილისში, კრწანისის რაიონში (კლდისუბანი); ლადო ასათიანის ქუჩიდან გომის ქუჩამდე. სახელი ეწოდა აქ მდებარე ბეთლემის (ფეთხაინის) მაცხოვრის შობის ეკლესიის გამო. თბილისის 1867 წლის გეგმაზე ეს მონაკვეთი აღნიშნულია ფეთხაინის აღმართის სახელით. 1923 წელს დაერქვა მეშადი აზიზბეკოვის აღმართი, 40-იან წლებში კვლავ — ფეთხაინის აღმართი, 1990 წელს — ბეთლემის აღმართი.

ეკლესიის წინა ბაქნიდან იწყება კლდისუბნისთვის დამახასიათებელი კიბე-ქუჩა, რომელსაც თბილისელები ფეთხაინის კიბეს უწოდებენ. კიბის პროექტი 1850 წელს შეადგინა თბილისის საგუბერნიო არქიტექტორმა ტიმოთე ბელოიმ. ადრე ამ ტრასაზე მხოლოდ ბილიკი იყო გაჭრილი. პროექტის მიხედვით კიბეს მიუყვებოდა სვეტებზე მოწყობილი სახურავი. კიბეზე გამოდის საცხოვრებელ სახლებში შესასვლელები და პატარა შუკები. დაახლოებით მის შუაწელზე დგას მაცხოვრის შობის ეკლესია (ბეთლემის ქვედა ეკლესია), ყოფილი წმინდა სტეფანეს დედათა მონასტერი ( საუკუნე). ეკლესია ძირფესვიანად არის განახლებული საუკუნეში, რესტავრირებულია საუკუნის 90-იან წლებში. აღმართზე შემორჩენილია საუკუნის საცხოვრებელი სახლები.
ბეთლემის ქუჩა

ბეთლემის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, კრწანისის რაიონში (ქვემო უბანი); პურის მოედნიდან ორპირისა და სამღებროს ქუჩებამდე. ქუჩის კონტური გვიანდელ შუა საუკუნეებში გამოიკვეთა, ალექსანდრე პიშჩევიჩის მიერ შედგენილ თბილისის 1785 წლის გეგმაზე აღნიშნულია უსახელოდ, 1867 წლის გეგმაზე — ფეთხაინის ქუჩის სახელით. სახელწოდება წარმოდგება სოლოლაკის ფერდობზე მდგარ ბეთლემის (ფეთხაინის) ზედა და ქვედა ეკლესიებიდან. 1923 წელს ფეთხაინის ქუჩას — მეშადი აზიზბეკოვის სახელი, 1990 წელს კი ბეთლემის ქუჩა დაერქვა. თბილისის 1934 წლის გეგმაზე ქუჩა გრძელდებოდა მხოლოდ ორპირის ქუჩამდე, ხოლო ქუჩის მონაკვეთი ორპირის შესახვევიდან სამღებროს ქუჩამდე დატანილია როგორც საქარის შესახვევი. აქვე, საადისა და ბეთლემის ქუჩებს შორის, მდებარეობდა აზიზბეკოვის შესახვევი ( შესახვევი — ახლანდელი ქვემო გომის ჩიხი); ქუჩას ჰქონდა აგრეთვე ორი ჩიხი. ჩიხი (გომის ქუჩის დასაწყისი ასკანის ჩიხამდე) შეუერთდა გომის ქუჩას, ჩიხი იწყებოდა ქვემო გომის ჩიხიდან.
ბეთლემის ჩიხი
ბეთლემის ჩიხი — ჩიხი თბილისში, კრწანისის რაიონი (კლდისუბანი); გომის ქუჩიდან მთის ფერდობამდე. წარმოიქმნა საუკუნეში. შეტანილია თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში. თბილისის 1934 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც ვიწრო ჩიხი; შემდეგ მეშადი აზიზბეკოვის ჩიხი დაერქვა. 1990 წლიდან ბეთლემის ქუჩა ჰქვია.
ჯერემი ლინი

ჯერემი შუ-ჰოუ ლინი (დ. 23 ივლისი, 1988, ტორასი, კალიფორნია) — ამერიკელი პროფესიონალი კალათბურთის მოთამაშე. ამჟამად თამაშობს ჩინეთის საკალათბურთო ასოციაციის კლუბ ბიიჯინგ დაკსში. წარმოშობით ლინი ჩინელი ან ტაივანელია. თამაშობდა -ში და არის იმ მცირე აზიელი ამერიკელების წარმომადგენელი, რომლებმაც ხსენებულ ლიგაში თამაში შეძლეს. აგრეთვე ცნობილია ქრისტიანობის საზოგადოდ გამოხატულებით.

ლინი გაიზარდა სან-ფრანცისკოს ყურის ტერიტორიაზე; საშუალოს სკოლის მეოთხე წელიწადში მოიპოვა ჩრდილოეთ კალიფორნიის წლის მოთამაშის ტიტული. ათლეტური სტიპენდიების შეთავაზებების მიუღებლობის შემდეგ, იგი ჩაირიცხა ჰარვარდის უნივერსიტეტში; აქ იგი ივუ ლიგაში თამაშობდა. -ის დრაფტზე არ არჩევის შემდეგ, ლინმა თითქმის გარანტირებული კონტრაქტი გააფორმა გოლდენ-სტეიტ უარიორსთან. ახალბედობის სეზონში კლუბში თამაში იშვიათად უხდებოდა; ამავე წელს იგი -ის ლიგაშიც გაუშვეს. 2011-2012 წლების სეზონის დასაწყისში იგი ნიუ-იორკ ნიქსს შეუერთდა.

ნიუ-იორკში სეზონის ნაწილის გატარება კვლავ ლიგაში მოუხდა. თუმცა, 2012 წლის თებერვალში მან გუნდს მოგებათა სერიის შექმნაში ულიდერა და სასტარტო შემადგენლობაშიც შევიდა. ხსენებულ პერიოდში ლინის ვარსკვლავური თამაში დაეხმარა ნიქსს 2012 წლის -ის პლეი-ოფში გასვლაში; ასეთმა მოვლენებმა ლინს საერთაშორისო დიდება მოუტანა. 2012 წლის აპრილში, -მა ლინი დაასახელა მსოფლიოს 100 ყველაზე გავლენიან ადამიანთა სიაში. ნიქსის შემდეგ ლინი ტრამვებსა და სხვადასხვა შეუსაბამობებს უმკვალდებოდა. იგი თამაშობდა ჰიუსტონ როკეტსისთვის, შარლოტ ჰორნეტსისთვის, ბრუკლინ ნეტსისთვის, ატლანტა ჰოუქსისა და ტორონტო რაპტორსისთვის. ლინი არის პირველი აზიელი ამერიკელი, რომელმაც -ის ჩემპიონობა მოიპოვა (2019 წელს, ტორონტო რაპტორსთან ერთად გახდა ჩემპიონი).

ადრეული ცხოვრება
ჯერემი შუ-ჰოუ ლინი დაიბადა 1998 წლის 23 ივლისს ტორასიში, კალიფორნიაში. გაიზარდა ქრისტიანულ ოჯახში, კალიფორნიის ქალაქ პალო–ალტოს ყურის ტერიტორიაზე.

მისი მშობლები, გიე-მინგი და შირლი, 1970-იან წლებში ემიგრაციაში იყვნენ ტაივანიდან აშშ-ში; თავდაპირველად, ინდიანაში გადასვლამდე ისინი ვირჯინიაში დასახლდნენ (აქ ორივე უნივერსიტეტში ჩაირიხცხა). მათ აქვთ ორმაგი: ტაივანისა და აშშ-ის მოქალაქეობა. ხოლო მისი ბებია (დედის მხრიდან) 1940-იანი წლების ბოლოს, პინგჰუდან (ზეჯიანგი, კონტინენტური ჩინეთი) ემიგრაციაში წავიდა ტაილანდში.

ლინის ორივე მშობელი სიმაღლით 168 სანტიმეტრია. მისი დედისეული ბებიის ოჯახი მაღალი იყო. გიე-მინგმა მის შვილებს ასწავლა კალათბურთის თამაში ადგილობრივ „“-ში.

კარიერა ეროვნულ ნაკრებში
ჯერემი ლინის მშობლები როგორც ამერიკის, ისე ტაივანის მოქალაქეობას ფლობენ; ჯერემი ლინმაც სცადა ტაივანის პასტორტის აღება, თუმცა არ არსებობს იმის შესახებ ჩანაწერი, რომ მან იგი მართლაც მიიღო. 2011 წლის ივნისში ლინი შედიოდა 2011 წლის ფიბას აზიის ჩემპიონატზე წარსადგენ ჩინეთის ტაიპეის (ტაივანის) ეროვნული ნაკრების 24 მოთამაშეში. თუმცა, ჩინეთის ტაიპეის საკალათბურთო ასოციაციამ გამოაცხადა, რომ მუხლის დაზიანების გამო ლინი ნაკრების შემადგენლობაში ვერ მოხვდებოდა.
რინჩინბალ-ყაენი

რინჩინბალ-ყაენი , ჩინეთში ცნობილია როგორც იმპერატორი ნინჟონგი (; დ. 1 მაისი, 1326 — გ. 14 დეკემბერი, 1332) — იუანის დინასტიის წარმომადგენელი. ხუთუღთუ-ყაენისა და მისი მეშვიდე ცოლის, ბაბუშა ხათუნის ვაჟი. იუანის დინასტიისა და ჩინეთის იმპერატორი, მონღოლთა მეთოთხმეტე დიდი ყაენი 1332 წლის 23 ოქტომბრიდან გარდაცვალებამდე.

ბიოგრაფია
რინჩინბალი დაიბადა 1326 წლის 1 მაისს. იგი იყო ხუთუღთუ-ხანისა და მისი რიგით მეშვიდე ცოლის, ნაიმანის ტომის პრინცესა ბაბუშა ხათუნის ერთადერთი საერთო შვილი. აღსანიშნავია, რომ მამის მხრიდან მას ჰყავდა ერთი უფროსი ძმა, თოღონ თემურის სახით. მამამისი იყო ქულუგ-ყაენის უმცროსი ვაჟი და ჯაიათუ-ყაენის ძმა. მისი დაბადების პერიოდში მონღოლეთში საშინელი ქაოსი მძვინვარებდა, რის გამოც მისი მშობლები ჩაღათას ულუსში, შუა აზიათი ცხოვრობდნენ დევნილობაში.

1329 წლის 27 თებერვალს რინჩინბალის მამამ, ხუთუღთუ-ყაენმა მოახერხა ძმის დამხობა და ტახტზე ასვლა, მაგრამ ამავე წლის 30 აგვისტოს იგი მოწამლეს, რის გამოც ტახტზე კვლავ რინჩინბალის ბიძა, ჯაიათუ ავიდა. მამის მმართველობის პერიოდში იგი ფუს პრინცის წოდებას ატარებდა. 1331 წლის იანვარში თოღონ თემური ბიძამისმა თავის მემკვიდრედ გამოაცხადა, რაც ბაბუშა ხათუნმა დიდად გააპროტესტა. შვილის მემკვიდრეობის დასაცავად თოღონ თემურის დედამ, მილიატ ხათუნმა ჯერ კიდევ 1330 წლის მიწურულს სიკვდილით დასაჯა რინჩინბალის დედა, ბაბუშა ხათუნი. ამის შემდეგ პატარა რინჩინბალი კორეაში გადაასახლეს, თუმცა ეს ყველაფერი ფუჭი აღმოჩნდა, რადგან თოღონ თემურის ერთადერთი ვაჟი ამ ამბიდან სულ ერთ თვეში დაიღუპა, რამაც მის მემკვიდრედ მაინც რინჩინბალი აქცია.

1332 წელს თოღონ თემურის მეორე ვაჟი, ჯერ კიდევ ჩვილი პრინცი ელ თოღუსი გარდაიცვალა. ცნობილია, რომ გარდაცვლილი ვაჟის სარეცელთან მყოფმა თოღონ თემურმა განაცხადა, რომ ნანობდა ნახევარ-ძმისა და დედინაცვლის გაწირვას. სულ მალე თოღონ თემურს ბრალი დასდეს მამის, ხუთუღთუ-ყაენის მოწამვლაში, რის გამოც ბიძამისმა, ჯაიათუ-ყაენმა მას ჩამოართვა მემკვიდრის წოდება და თავის მემკვიდრედ რინჩინბალი გამოაცხადა, რომელიც მალევე დააბრუნეს კორეიდან. ამრიგად, 6 წლის რინჩინბალი ჩავიდა დედაქალაქ დადუში და ყაენის ფავორიტი გახდა, თოღონ თემური კი დედამისთან ერთად გააძევეს დადუდან. სულ მალე, 1332 წლის 23 ოქტომბერს ჯაიათუ-ყაენი გარდაიცვალა და ტახტზე რინჩინბალ-ყაენი ავიდა, რითაც იგი იქცა იუანის დინასტიისა და ჩინეთის იმპერატორად და მონღოლთა უზარმაზარი იმპერიის დიდ ყაენად.

მისი მმართველობა მეტად ხანმოკლე აღმოჩნდა. ვინაიდან იგი ჯერ ძალიან პატარა იყო და შვილი არ ეყოლებოდა, მემკვიდრედ მისი უფროსი ძმა, თოღონ თემური იქცა, რომელიც გუანსში, სამხრეთ ჩინეთში იყო გაქცეული. მისი დედაქალაქში დაბრუნებიდან მალევე, 1332 წლის 14 დეკემბერს, 6 წლის ყაენი გარდაიცვალა, რის გამოც ახალი მმართველი თოღონ თემურ-ყაენი გახდა. იგი 1370 წელს უშვილოდ გარდაიცვალა, რითაც შეწყდა იუანის დინასტია, რამაც ხელი შეუწყო მონღოლთა იმპერიის დაშლას პატარ-პატარა ურდოებად.