iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნეაპოლის სამეფო

ნეაპოლის სამეფო — ისტორიული სახელმწიფო სამხრეთ იტალიაში, დედაქალაქით ნეაპოლში. შეიქმნა 1282 წელს სიცილიის სამეფოს დაშლის შემდეგ. ნეაპოლის სამეფოს მმართველმა ანჟუს დინასტიამ სიცილია საბოლოოდ 1302 წელს დაკარგა, ხოლო ნეაპოლში 1442 წლამდე შეინარჩუნა ხელისუფლება. ნეაპოლის სამეფო 1442 წელს დაიპყრო და სიცილიის სამეფოს შეუერთა არაგონის მეფემ ალფონსო -მ, რომელიც ამის შემდეგ ორივე სიცილიის მეფედ იწოდებოდა (ალფონსო ). მისი სიკვდილის შემდეგ, 1458 წელს ნეაპოლის სამეფო და სიცილია კვლავ გაითიშნენ. იტალიური ომების (1494—1559) შემდეგ ნეაპოლის სამეფო ესპანეთის სამფლობელო გახდა (1504) და სიცილიასთან ერთად შეადგინა ორივე სიცილიის სამეფო.

ნეაოლის სამეფოს დროშები
კორკოვადო

კორკოვადო ( - „კუზიანი“) — მთა ბრაზილიაში, რიო-დე-ჟანეიროს ცენტრალურ ნაწილში. მთა გრანიტითაა ნაგები და მისი სიმაღლე 710 მეტრია. მდებარეობს ტიჟუკის ტყეში, რომელიც ეროვნულ პარკადაა გამოცხადებული.

მიუხედავად იმისა, რომ კორკოვადო ქალაქის ცენტრში მდებარეობს, იგი რიო-დე-ჟანეიროს საკმაოდ გარე რაიონებიდანაც კი მოჩანს. ეს მთა მთელ მსოფლიოში ცნობილია მასზე მდგარი ქრისტეს 32 მეტრიანი ქანდაკებით, რომელიც აქ 1931 წელს აღმართეს.

ღირსშესანიშნაობები
ქრისტეს ქანდაკებას, როგორც კორკოვადოს მთავარ ღირსშესანიშნაობას, ყოველწლიურად 300 000 ტურისტი სტუმრობს. აქედან რიოს ულამაზესი ხედი იშლება, მოჩანს შაქრისთავა მთა, როდრიგო-დე-ფრეიტასის ლაგუნა, კოპაკაბანისა და იპანემის პლაჟები, მარაკანას სტადიონი და რიოს ფაველები (უღარიბესი რაიონები).
შაქრისთავა მთა

შაქრისთავა მთა — მთა ბრაზილიაში, რიო-დე-ჟანეიროში. მდებარეობს გუანაბარის ყურის სანაპიროზე, პატარა ნახევარკუნძულზე, რომელიც ატლანტის ოკეანეშია შეჭრილი. მისი სიმაღლეა 396 მეტრი. მთის ეს სახელწოდება გამოწვეულია იმით, რომ მას ძალიან ამსგავსებდნენ შაქრის თავს (იმ ფორმას, რომელსაც ადრე რაფინირებულ შაქარს აძლევდნენ).

შაქრისთავა მთაზე მისვლა შესაძლებელია საბაგიროთი, რომელიც 1912 წელს ააშენეს (რეკონსტრუირებულ იქნა 2008 წელს). იგი გათვლილია 65 მგზავრზე და ყოველ 20 წუთში ერთხელ მოძრაობს.

გალერეა
მარგარეტ მიდი

მარგარეტ მიდი ( დ. 16 დეკემბერი, 1901, ფილადელფია — გ. 15 ნოემბერი, 1978, ნიუ-იორკი) — ამერიკელი კულტურის ანთროპოლოგი, 1960 და 1970-იანი წლების ამერიკის საზოგადო ცხოვრების მოვლენების კომენტატორი და აქტივისტი. ის იყო, როგორც თანამედროვე ამერიკულ და დასავლურ კულტურაში ზოგადად ანთროპოლოგიის პოპულარიზატორი, ასევე დამსახურებული აკადემიური ანთროპოლოგი. მისი რეპორტაჟები სამხრეთ ოკეანიისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ტრადიციული კულტურების შეხედულებებზე სექსის მიმართ 1960-იანი წლების სექსუალური რევოლუციის ერთგვარი კატალიზატორი გახდა.

დაიბადა კუოკერის ოჯახში, ფილადელფიაში. მამამისი უორტონის ბიზნესის სკოლის პროფესორი იყო, დედა კი — სოციოლოგი, რომელიც იტალიელ იმიგრანტებთან მუშაობდა. 1923 წელს ბაკალავრის ხარისხი მიიღო კოლუმბიის უნივერსიტეტში; 1924 წელს იქვე მაგისტრის დისერტაცია დაიცვა. 1925 წელს კვლევის მიზნით გამეგზავრა პოლინეზიაში, სამოაზე, სადაც ადგილობრივ საზოგადოებაში ბავშვთა და მოზარდთა სოციალიზაციის პროცესზე მნიშვნელოვანი მასალა შეაგროვა. 1926 წელს პოლინეზიიდან დაბრუნების შემდეგ ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმში (ნიუ-იორკი) კურატორად დაიწყო მუშაობა. 1929 წელს კი კოლუმბიის უნივერსიტეტში ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი მიენიჭა.
კლონი (2010 წლის სერიალი)

კლონი — აშშ-ში გადაღებული ტელესერიალი. გადაღებულია 2009-2010 წლებში ტელემუნდო ინტერნასიონალის მიერ.

სერიალში მოთხრობილია მუსლიმი გოგონას ჰადესა და მაიამელ ლუკასის შესახებ, რომლებსაც ერთმანეთი მაროკოში შეუყვარდებათ. ლუკასს ჰყავს ტყუპისცალი ძმა დიეგო, რომელიც ავიაკატასტროფის დროს იღუპება. ლუკასისა და დიეგოს ბიძა დოქტორი ალბიერი (რობერტო მოლი) ძალიან ნაღვლიანია, რადგან მან თავისი საყვარელი ძმის შვილი დაკრგა და ამიტომ იგი გააკეთებს ლუკასის კლონს, დანიელს. ის ცდილობს, ყველას დაუმალოს კლონის ამბავი, თუმცა წლების შემდეგ, როდესაც დანიელი იზრდება და ლუკასს ემსგავსება, საიდუმლოს შენახვა ადვილი აღარ.

მსახიობები და პერსონაჟები
სალამური (ჟურნალი)

„სალამური“, ამ სახელწოდებით სხვადასხვა წლებში გამოდიოდა ორი ჟურნალი:

1. ქართული ყოველკვირეული სატირულ-იუმორისტული ჟურნალი. გამოდიოდა თბილისში 1909 წელს. ალმანახის სახით გამოიცა 2 ნომერი. გამომცემელი - თ. ბოლქვაძე. თანამშრომლობდნენ პოლიო ირეთელი, ვ. მალაქიაშვილი, გ. ქუჩიშვილი და სხვები; კარირატურები ეკუთვნით ოსკარ შმერლინგსა და სხვებს. „სალამურის“ შემდეგ, როგორც მისი გაგრძელება, გამოვიდა ჟურნალი „ეშმაკის სალამური“.

2. ქართული ყოველკვირეული სალიტერატურო-იუმორისტული ჟურნალი. გამოდიოდა თბილისში 1911 წელს. გამოიცა 19 ნომერი. რედაქტორი გამომცემელი — ნ. სულხანიშილი. თანამშრომლობდნენ ნ. ჩხიკვაძე, დ. ახვლედიანი, ცახელი (პ. თვალჭრელიძე), ს. ქურიძე (ს. ეული), ვ. რუხაძე, ა. აბაშელი და სხვები.
სალარო (სამართალი)

სალარო (სამართლის ისტორია), „ლართ საუნჯე“ (საბა) — განძსაცავი ძველ საქართველოში. გაერთიანებულ სამეფოს ხანაში სახელმწიფოს სალარო ერთგვარი ხელუხლებელი ხაზინა იყო. იქ, საჭურჭლისაგან განსხვავებით, „შეკრული“ იდო ისეთი განძეულობა, „ოქროს ჭურჭელი, ანუ ვერცხლისა“, რომელიც „საჴმარებლად სანიადაგოდ“ არ იყო განკუთვნილი. არსებობდა მოძრავი სალაროც, რომელიც თან მიჰქონდათ მეფის მოგზაურობის დროს. სალაროს გამგეს მოლარეთუხუცესი ეწოდებოდა. მისი მომხმარე და მშველელი მოხელეები იყვნენ სალაროს მოლარეები. სალარო თავისი მოხელეებითურთ მსახურთუხეცესს ექვამდებარებოდა. გვიანდელ ფეოდალურ საქართველოში სხვადასხვაგვარი სანიადაგო სახმარიც (მაგ., სახარჯავი ფული, ტანსაცმელი და სამკაულები და ნადირობის მოწყობილობაც) ინახებოდა. მეფის სალაროს ერთ-ერთ მთავარ მოხელედ სალაროს ნაზირი ითვლებოდა. არსებობდა აგრეთვე სალაროს მუშრიბი და თავილდარი ანუ ნივთების შემნახავ-გამცემი მოხელე. სალაროში იდო ვახტანგ -ის სამართლებრივი წიგნის ოფიციალური ეგზემპლარი, რომელსაც საქმის განხილვისას იყენებდნენ (ვახტანგ -ის სამართალი, მ. 205). ბაგრატ კურაპალატის სამართლის მიხედვით (მ. 152), „დიდი სალაროს“ გამტეხი „თვალთა დაწვით“ ისჯებოდა.
ლახამულა

ლახამულა — სოფელი საქართველოში. სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: გენწვიში, დიზი, თოთელეში, ლახამულა, ნოდაში, ნოღარი-კეცლანი, ქვედა იფარი, შდიხირი, ხელრა, ჰამაში). მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ენგურის მარჯვენა ნაპირას. ჯვარი-მესტიის საავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 1000 მ. მესტიიდან 37 კმ.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 82 ადამიანი.
სალაფნე კულტურები

სალაფნე კულტურები — მცენარეები, რომლებიც მოჰყავთ ლაფნის ბოჭკოს მისაღებად. ერთ- და მრავალწლოვანი სახეობები, რომლებიც ლაფნის ბოჭკოს შეიცავენ ღეროსა (სართავი სელი, კანაფი, ჯუთი, რამი, შვია, ქენდირი და სხვა) და ფოთოლში (აგავა, ახალზელანდიური სელი, საფეიქრო ბანანი, დრაცენა და სხვა). სალაფნე კულტურების ბოჭკოსა და მისგან მიღბულ ნაწარმს იყენებენ სახალხო მეურნეობის მრავალ დარგში. ზეთი, რომელსაც თესლი შეიცავს, გამოსადეგია საკვებად და ტექნიკური მიზნებისათვის. ჩენჩოსაგან ამზადებენ სამშენებლო ფილებს, ქაღალდს, თერმოსაიზოლაციო მასალას, იყენებენ სათბობად.
სალაშქროსღელე

სალაშქროსღელე — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის (ინგუშეთი) საზღვარზე, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის ჩრდილო განშტოებაზე — კიდეგანის ქედზე, მწვერვალებს თათელისმაღალსა და საამღოსმაღალს შორის. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3695 მ. მიდამო აგებულია იურული თიხაფიქლებით. დამახასიათებელია სუბნივალური ლანდშაფტი. უღელტეხილზე გადადის საცალფეხო გზა ხევსურეთიდან ინგუშეთისკენ.
დილმა რუსეფი

დილმა რუსეფი (; დ. 14 დეკემბერი, 1947, ბელუ-ორიზონტი) — ბრაზილიელი პოლიტიკოსი. ენერგეტიკის მინისტრი 2003-2005 წლებში. ბრაზილიის პრეზიდენტის ადმინისტრაციის ხელმძღვანელი 2005-2010 წლებში. ბრაზილიის პრეზიდენტი 2011 წლის 1 იანვრიდან. 2014 წლის 26 ოქტომბერს, საპრეზიდენტო არჩევნების მეორე ტურში, დილმა რუსეფმა დაამარცხა კონკურენტი სოციალ-დემოკრატიული პარტიიდან — აესიუ ნევეში და მეორე ვადით გახდა ბრაზილიის პრეზიდენტი.

ბიოგრაფია
დილმა რუსეფი დაიბადა ბულგარელი ემიგრანტის პეტრე რუსევის ოჯახში. მამამისი ბულგარეთის კომპარტიის აქტიური წევრი იყო. ემიგრაციაში წავიდა 1929 წელს. რამდენიმე წელი ცხოვრობდა საფრანგეთში, სადაც თავის გვარს ამჟამინდელი ჟღერადობა მისცა. აგრეთვე ცხოვრობდა არგენტინაში.

1964 წლის სამხედრო გადატრიელების შემდეგ დილმა აქტიურად დაინტერესდა პოლიტიკით. 1967 წელს შეუერთდა ბრაზილიის სოციალისტურ პარტიას, შემდეგ კი მის რადიკალურ ფრაქციას. რამდენიმე წლის განმავლობაში დილმა შედიოდა იატაკქვეშა შეიარაღებული ორგანიზაციის შემადგენლობაში, მაგრამ მონაწილეობას არ იღებდა საომარ მოქმედებებში. 1970 წელს დილმა რუსეფი დააპატიმრეს და ციხეში გამოკეტეს.

1972 წელს ციხიდან გაათავისუფლეს და დაიწყო აქტიური რადიკალური პოლიტიკური მოღვაწეობა. წლების განმავლობაში იყო დემოკრატიული მუშათა პარტიის წევრი, ხოლო 90-იანი წლების დასასრულს გადავიდა ბრაზილიის მუშათა პარტიაში. ეკავა ლუის ინასიუ ლულა და სილვას მთავრობის ენერგეტიკის მინისტრის და შემდეგ მისი ადმინისტრაციის ხელმძღვანელის თანამდებობები. 2010 წელს გადადგა თანამდებობიდან საპრეზიდენტო არჩევნებში მონაწილეობის მიზნით. პრეზიდენტი ლუის ინასიუ ლულა და სილვა პირდაპირ უჭერს მხარს მის პრეზიდენტობას. მთელი თავისი წინასაარჩევნო კამპანიის დროს წინ წამოსწია აგრარული და პოლიტიკური რეფორმების გატარების აუცილებლობა. მხარს უჭერს რასობრივ ქვოტებს და რწმენის თავისუფლებას. გამოდის სიკვდილით დასჯისა და ნარკოტიკების ლეგალიზაციის წინააღმდეგ.

საპრეზიდენტო არჩევნების პირველ ტურში მიიღო 47,5 მლნ ამომრჩევლის ხმა (46,9 %) და გადავიდა მეორე ტურში, სადაც მისი მოწინააღმდეგე იყო სოციალ-დემოკრატი ჟოზე სერა.

2009 წელს დილმა რუსეფს დაუდგინეს ლიმფური კვანძების კიბოს ადრეული ეტაპი. ქიმიოთერაპიის კურსის შედეგად რამდენიმე თვის მანძილზე ატარებდა პარიკს. გათხოვილი იყო ორჯერ, ამჟამად განქორწინებულია. ჰყავს ერთი შვილი და ერთი შვილიშვილი.
წმინდა მონიკა

წმინდა მონიკა (დ. 332, ჩრდილოეთ აფრიკა — გ. 387, ოსტია, იტალია) — რომის კათოლიკური ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე — 4 მაისი. ნეტარი ავგუსტინეს (354 – 430 ახ. წ.) დედა.

წმინდა მონიკა დაიბადა რომაულ აფრიკაში, სავარაუდოდ ბერბერული წარმომავლობის ქრისტიანულ ოჯახში. ახალგაზრდობაში მონიკას მიდრეკილება ჰქონდა ალკოჰოლისადმი, მაგრამ ეს მავნე ჩვეულება დაძლია და გათხოვდა წარმართ პატრიციუსზე, რომელიც ქ. ტაგასტში (ახლანდელი სუკ აჰრას, ალჟირი) სახელმწიფო მოხელედ მუშაობდა. პატრიციუსი კეთილი ადამიანი იყო, მაგრამ ცუდი ხასიათი ჰქონდა და ღალატობდა მეუღლეს. მიუხედავად ამისა, წმ. მონიკა მას დათმენით, პატივისცემით და სრული ერთგულებით პასუხობდა და შესძლო კიდეც მეუღლის ქრისტიანად მოქცევა.

წმინდა მონიკამ პატრიციუსს 3 შვილი შესძინა. მათ შორის გამოირჩეოდა ახალგაზრდა ავგუსტინე, რომელმაც წარმატებებს მიაღწია მეცნიერებაში, მაგრამ თავაშვებულად ცხოვრობდა და მანიქეიზმის მიმდევარი იყო. დედის ლოცვითა და ცრემლებით ავგუსტინე განეშორა მწვალებლობას და 33 წლის ასაკში ქრისტიანად მოინათლა წმ. ამბროსის მიერ.

სიკვდილის წინ, წმინდა მონიკამ ნეტარი ავგუსტინე უკანასკნელად დალოცა და უთხრა:

წმინდა მონიკასადმი განსაკუთრებული ინტერესი გაჩნდა 1430 წლიდან, როდესაც მისი წმინდა ნაწილები ოსტიადან რომში გადაასვენეს. წმინდანის სახელი ეწოდა რემოდენიმე ქალაქს, აშენდა ეკლესიები ოსტიაში, რომში, ნეაპოლში, ფლორენციაში და სხვა ქალაქებში.
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ჩილეში

2014 წლის მონაცემებით ჩილეში 6 იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლია.

სტატისტიკა
იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში მსოფლიოს მასშტაბით 981 ძეგლია შეტანილი, მათ შორის 0,5 % ჩილეს ძეგლებია.

ცხრილი
ცხრილში შეტანილია ძეგლები, იუნესკოს მიერ მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის სიაში მათი დამატების მიხედვით.
მონტე-ვერდე

მონტე-ვერდე – (, მწვანე მთა) — არქეოლოგიური ძეგლი სამხრეთ-ცენტრალურ ჩილეში. რომლის ასაკი განისაზღვრება 14,5 ათასი წლით.. ამ თვალსაზრისით, მონტე-ვერდე, თუ მისი დათარიღება სანდოა, წარმოადგენს იმის დასტურს, რომ ამ ტერიტორიაზე პალეოინდიელები გამოჩნდნენ კლოვისის კულტურამდე, როგორც მინიმუმ 1000 წლით ადრე. თავდაპირველად მონტე-ვერდეს აღმოჩენები უარყო მსოფლიოს არქეოლოგიურმა საზოგადოებამ, მაგრამ დროთა განმავლობაში მოიპოვა დიდი აღიარება, მიუხედავად იმ ადამიანების მუდმივი კრიტიკისა, ვინც თვლიდა, რომ პირველი ტალღა ამერიკის დასახლებისა დაკავშირებული იყო კლოვისის კულტურასთან.

2004 წლის 23 თებერვლიდან მონტე-ვერდეს არქეოლოგიური ლანდშაფტი წარდგენილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელ სიაში.
წყნარი ოკეანის მეორე ომი

წყნარი ოკეანის მეორე ომი ან გვარჯილის ომი - ჩილეს ომი პერუსა და ბოლივიის წინააღმდეგ. ომის დაწყების მიზეზი გახდა ატაკამის უდაბნოში მდებარე პერუსა და ბოლივიის გვარჯილის საბადოები, რის გამოც მიიღო მეორე სახელწოდება – გვარჯილის ომი.

წინაპირობები
 საუკუნის მეორე ნახევარი ჩილეში აღინიშნა ეკონომიკური კრიზისით. კრიზისის პირობებში, ეკონომიკის ერთადერთი შემოსავლიანი დარგი აღმოჩნდა გვარჯილის წარმოება, მაგრამ გვარჯილის საბადოები, რომლებსაც ჩილელები ამუშავებდნენ, განლაგებული იყო ბოლივიის (ანტოფაგასტა) და პერუს (ტარაპაკა) ტერიტორიებზე, რაც ხშირად იწვევდა ჩილელთა და პერუ-ბოლივიის მთავრობების შეტაკებებს. 1879 წელს ბოლივიამ დაიწყო ჩილელ მრეწველთა შევიწროება.

ომის მსვლელობა
1879 წლის 14 თებერვალს 500 ჩილელმა ჯარისკაცმა, სწორედ იმ დროს როცა დანიშნული იყო აუქციონზე ჩილეს კომპანიების გაყიდვა, გენერალ ემილიო სოტომაიორის ხელმძღვანელობით დაიკავა ქ. ანტოფაგასტა, რაც ნიშნავდა ომის დაწყებას ჩილესა და ბოლივია-პერუს შორის. ამ ომში დიდი ბრიტანეთის მხარდაჭერამ განაპირობა ჩილეს არმიის წარმატება. პერუს არმია განაგრძობდა წინააღმდეგობის გაწევას 1881 წლის იანვრამდე, ვიდრე ჩილეს არმიამ ლიმა არ დაიკავა.

დასასრული
1883 წელს ლიმის მახლობლად, ანკონაში ხელმოწერილ იქნა ზავი ჩილესა და პერუს შორის, რომლის მიხედვითაც ჩილეს გადაეცა პერუს პროვინცია ტარაპაკა სამუდამოდ, ტაკნა და არიკა კი 10 წლით. 1929 წელს ხანგრძლივი კონფლიქტი მოგვარდა, ტაკნა დაუბრუნდა პერუს, ხოლო არიკა გადაეცა ჩილეს.

1884 წელს ვალპარაისოში დაიდო საზავო ხელშეკრულება ჩილესა და ბოლივიას შორის, რომლის ძალით ბოლივიამ დაკარგა პროვინცია ანტოფაგასტა და, ამრიგად ზღვაზე გასასვლელიც.
არიკა და პარინაკოტა

არიკა და პარინაკოტა — ადმინისტრაციული რეგიონი ჩილეს ჩრდილოეთში. მოიცავს 2 პროვინციასა და 4 კომუნას.

ფართობი — 16 873,3 კმ². მოსახლეობა — 189 644 კაცი. მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 11,24 ად./კმ². ადმინისტრაციული ცენტრი — ქ. არიკა.

მდებარეობა
რეგიონი მდებარეობს ჩილეს უკიდურეს ჩრდილოეთში და ესაზღვრება:

ჩრდილოეთიდან – რეგიონი ტაკნა (პერუ)
აღმოსავლეთიდან – ლა-პასის და ორუროს დეპარტამენტები (ბოლივია)
სამხრეთიდან – ტარაპაკის რეგიონი
დასავლეთიდან – წყნარი ოკეანე
ტარაპაკა

ტარაპაკა — ადმინისტრაციული რეგიონი ჩილეს ჩრდილოეთში. მოიცავს 2 პროვინციასა და 7 კომუნას.

ფართობი — 41 799.5 კმ². მოსახლეობა — 238 950 კაცი. მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 5.7 ად./კმ². ადმინისტრაციული ცენტრი — ქ. იკიკე.

მდებარეობა
რეგიონი მდებარეობს ჩილეს ჩრდილოეთში და ესაზღვრება:

ჩრდილოეთიდან – არიკა და პარინაკოტა
აღმოსავლეთიდან – პოტოსის და ორუროს დეპარტამენტები (ბოლივია)
სამხრეთიდან – ანტოფაგასტის რეგიონი
დასავლეთიდან – წყნარი ოკეანე

ისტორია
რეგიონის ტერიტორიაზე აღმოჩენილია უძველესი პეტროგლიფები, რომლებიც მიუთითებს აღნიშნულ ტერიტორიაზე ადამიანის ცხოვრების ხანგრძლივ ისტორიაზე.

მოგვიანებით, ესპანეთის კოლონიზაციამდე, რეგიონი შედიოდა ინკების იმპერიის შემადგენლობაში. 1879 წელს ჩილე პერუსა და ბოლივიის წინააღმდეგ ომში ჩაება.. ეს ომი წყნარი ოკეანის მეორე ომის სახელითაა ცნობილი. ომი ძირითადად რეგიონის ტერიტორიაზე მიმდინარეობდა, რომელიც იმ დროისთვის პერუს შემადგენლობაში იყო. 1883 წლის 20 ოქტომბერს ანკონაში (ლიმის ახლოს) ხელმოწერილი ზავის მიხედვით ჩილეს გადაეცა პერუს პროვინცია ტარაპაკა სამუდამოდ, ტაკნა და არიკა კი 10 წლით.
დრეიკის სრუტე

დრეიკის სრუტე ან ჰოკეს ზღვა — სრუტე სამხრეთ ამერიკასა (ჰორნის კონცხთან, ჩილე) და სამხრეთ შეტლანდის კუნძულებს (ანტარქტიკა) შორის. ის აკავშირებს ატლანტის ოკეანის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილს (სკოშის ზღვა) და წყნარი ოკეანის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილს. გრძელდება სამხრეთის ოკეანეში. სრუტეს სახელი საუკუნეში ინგლისელი კეპერის ფრენსის დრეიკის პატივსაცემად ეწოდა. 1578 წლის სექტემბერში, მაგელანის სრუტის გავლის შემდეგ დრეიკის გადარჩენილი გემი მოხვდა შორეულ სამხრეთში, სადაც შემთხვევით აღმოაჩინეს ეს გასასვლელი ატლანტისა და წყნარ ოკეანეებს შორის.

ნახევარი საუკუნით ადრე, 1525 წელს, ძლიერმა ქარმა ესპანელი ნავიგატორის ფრანცისკო დე ჰოკეს გუნდს მაგელანის გზიდან სამხრეთისკენ გადაახვევინა, მათ დაინახეს მიწის დასასრული და ივარაუდეს, რომ იქ შეიძლება გასასვლელი ყოფილიყო. ამის გამო ზოგიერთი ესპანელი და ლათინურ ამერიკელი ისტორიკოსი მას ჰოკეს ზღვას უწოდებს.
მიხეილ ქურდიანი

მიხეილ ქურდიანი (დ. 1 იანვარი, 1954, თბილისი — გ. 31 ოქტომბერი, 2010, თბილისი) — ქართველი ფილოლოგი (ლიტერატორი, ენათმეცნიერი), მწერალი, მთარგმნელი, პოეტი; ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, გელათის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი, რუსთაველის საზოგადოების თავმჯდომარე.

ბიოგრაფია
მიხეილ ქურდიანი დაიბადა 1954 წელს თბილისში, საქართველო. 1971 წელს დაამთავრა თბილისის 47-ე საშუალო სკოლა. 1976 წელს წარმატებით დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1977 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ხელოვნების საზოგადოებრივი პროფესიის ფაკულტეტი ხელოვნებათმცოდნეობის სპეციალობით. 2001 წელს დაამთავრა ქუთაისის ნ. მუსხელიშვილის სახელობის სახელმწიფო ტექნიკური უნივერსიტეტის მაგისტრატურა მათემატიკის, გამოყენებითი მათემატიკისა და სტრუქტურული, გამოყენებითი, მათემატიკური ლინგვისტიკის სპეციალობით.

1977–1978 წლებში იყო ინგლისურენოვანი მხატვრული და კრიტიკული ლიტერატურის მეცნიერ-რედაქტორი (საქართველოს მწერალთა კავშირთან არსებული მხატვრული თარგმანისა და ლიტერატურულ ურთიერთობათა მთავარი სარედაქციო კოლეგია). 1978–1991 წლებში თბილისის ილია ჭავჭავაძის სახ. უცხო ენათა პედაგოგიური ინსტიტუტეს ქართული ენის კათედრისა და საზ. პროფესიათა ფაკულტეტის ქართული და რუსული სექტორების ლექტორი. 1978–1979 წლებში საქართველოს სახელმწიფო გიორგი ლეონიძის სახელობის ლიტერატურის მუზეუმის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1979–1984 წლებში მუშაობადა გამომცემლობა “მერანის” რუსულ ენაზე გამოცემათა რედაქტორად. 1984 წლიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის არნ. ჩიქობავას სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტში (1984–1986 უფროსი ლაბორანტი; 1986–1988 უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; 1988–1995 მეცნიერ-თანამშრომელი; 1995–1998 უფროსი მეცნიერ-თანამშრობელი; 1998 წლიდან წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომელი).

მიხეილ ქურდიანი იყო ილია ჭავჭავაძის საზოგადოების დამფუძნებელი (1987), ხოლო 1991 წლიდან საპატიო წევრი; 1987 წლიდან – სრულიად საქართველოს რუსთაველის საზოგადოების წევრი, ხოლო 2003 წლიდან საზოგადოების პრეზიდენტი. 1989 წლიდან საქართველოს დემოგრაფიული საზოგადოების წევრი (დამფუძნებელი), 1990-1994 საზოგადოების პრეზიდენტი, ხოლო 1999 წლიდან საპატიო პრეზიდენტი.

მიხეილ ქურდიანი პედაგოგიურ საქმიანობას ეწეოდა ივ. ჯავახიშვილის სახ. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში და აკ.წერეთლის სახ. ქუთაისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში.

1982 წლიდან იყო სსრ კავშირის ჟურნალისტთა კავშირის წევრი; 1992 წლიდან საქართველოს მწერალთა კავშირის წევრი.

გამოქვეყნებული აქვს 200–ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი.

სამეცნიერო ხარისხები და წოდებები
1998 — ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი ორი სპეციალობით: ენათმეცნიერების თეორია და ისტორია და ლიტერატურის თეორია.
(საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის არნ. ჩიქობავას სახ. ენათმეცნიერების ინსტიტუტი და ივ. ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი)
1995 — ფილოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატი. სპეციალობით: ქართული ლიტერატურა (ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი)
1999 — პროფესორი (ზოგადი ენათმეცნიერების კათედრა)
2000 — პროფესორი (ივ. ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი)
1995— აკადემიკოსი (საქართველოს საპატრიარქო, გელათის მეცნიერებათა აკადებია)
არიკა

არიკა — ქალაქი და კომუნა ჩილეში. იმავე სახელწოდების კომუნის არიკის პროვინციის და არიკა და პარინაკოტის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქი მდებარეობს წყნარი ოკეანის სანაპიროზე. სანტიაგოდან 1660 კილომეტრზე ჩრდილოეთით. მას უწოდებენ „მუდმივი გაზაფხულის ქალაქს“ და წარმოადგენს ჩილეს ჩრდილოეთის ჭიშკარს.

კომუნის ფართობი — 4 799 კმ². მოსახლეობა — 185 ათ. კაცი (2002). სიმჭიდროვე — 38,6 ად./კმ².

ისტორია
ქალაქი დაარსდა 1541 წლის 25 აპრილს და 1880 წლამდე შედიოდა პერუს შემადგენლობაში, მაგრამ წყნარი ოკეანის მეორე ომის შედეგად იგი ჩილეს საკუთრება გახდა.

დემოგრაფია
კლიმატი
ქალაქის კლიმატი ერთ-ერთი ყველაზე მშრალია ჩილეში. წვიმა რამდენიმე ათეულ წელიწადში ერთხელ მოდის. ნალექების რაოდენობაა 0,8 მმ წელიწადში .
არიკის პროვინცია

არიკა — პროვინცია ჩილეში, შედის არიკა და პარინაკოტის რეგიონის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი არიკა.

გეოგრაფია
პროვინცია მდებარეობს არიკა და პარინაკოტის რეგიონის დასავლეთ ნაწილში

ესაზღვრება:
ჩრდილოეთით — ტაკნის რეგიონი (პერუ)
აღმოსავლეთით — პარინაკოტის პროვინცია
სამხრეთით — ტამარუგალის პროვინცია
დასავლეთით — წყნარი ოკეანე

დემოგრაფია
ლახამი (მესტიის მუნიციპალიტეტი)

ლახამი — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, ჭუბერის თემში (სოფლები: დევრა, ზემო მარღი, ლარილარი, ლახამი, ლეკულმახა, ლეწფერი, სგურიში, ტიტა, ქვემო მარღი, ყარი). მდებარეობს მდინარე ნენსკრის მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 680 მ. მესტიიდან 70 კმ.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 168 ადამიანი.
ლახანი

ლახანი — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, ხაიშის თემი (სოფლები: ბარჯაში, გაღმა ხაიში, ზედა ვედი, ზედა წვირმინდი, ზედა ხაიში, ზემო ვედი, თოთანი, ლალხორალი, ლახანი, ლუხი, მუხაშურა, ნაკი, ნალქორვალი, ნანყბული, სკორძეთი, ტობარი, ქედანი, ქვედა ვედი, ქვედა წვირმინდი, შგედი, ციცხვარი, ჭერი, ხაიში, ჯორკვალი). მდებარეობს შდავლერის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ენგურის მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 680 მ. მესტიიდან 60 კმ.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 4 ადამიანი.
ჰორნის კონცხი

ჰორნის კონცხი (დან.: ; ნიდერლანდების ქალაქ ჰოორნის სახელობის) — მდებარეობს ცეცხლოვანი მიწის უკიდურეს სამხრეთში.

ჰორნის კონცხი სამხრეთ ამერიკის უკიდურესი სამხრეთ წერტილი და დრეიკის სრუტის ჩრდილოეთ საზღვარია. მრავალი წლის მანძილზე ის იყო კლიპერის გზის მნიშვნელოვანი ნიშანსვეტი, რომლის მიხედვითაც იალქნიანი გემები ეზიდებოდნენ ტვირთს მსოფლიოს გარშემო. თუმცაღა ძლიერი ქარების, დიდი ტალღებისა და აისბერგების გამო კონცხის ირგვლივ მდებარე წყლები არის საშიში. ამის გამო ის ცნობილი იყო როგორც მეზღვაურების სასაფლაო.
ჰერმიტეს კუნძულები

ჰერმიტეს კუნძულები — ცეცხლოვანი მიწის არქიპელაგის ჩილეს კუნძულების ჯგუფი. ისინი ქმნიან კაბო-დე-ჰორნის კომუნას, ანტარქტიკა-ჩილენას პროვინციაში, მაგალიანესის და ჩილეს ანტარქტიკას რეგიონში, სამხრეთ ამერიკის უკიდურეს სამხრეთში. მათ სახელი დანიელი ადმირალის, ჯესკვეს ჰერმიტეს (1582-1624) პატივსაცემად ეწოდათ.

ჰერმიტეს კუნძულების ჯგუფში უდიდესია ყველაზე ჩრდილო-დასავლეთი მდებარე კუნძული . ჰერმიტეს კუნძულის აღმოსავლეთით მდებარეობს და კუნძულები. ყველაზე პატარა ჰორნის კუნძული მდებარეობს ყველაზე სამხრეთით ჰორნის კონცხზე.

კუნძულები წარმოადგენს კაბო-დე-ჰორნის ეროვნული პარკის ნაწილს.
პარინაკოტის პროვინცია

პარინაკოტა — პროვინცია ჩილეში, შედის არიკა და პარინაკოტის რეგიონის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი პუტრე.

გეოგრაფია
პროვინცია მდებარეობს არიკა და პარინაკოტის რეგიონის აღმოსავლეთ ნაწილში

ესაზღვრება:
ჩრდილოეთით — ტაკნის რეგიონი (პერუ)
აღმოსავლეთით — ორუროს დეპარტამენტი (ბოლივია)
სამხრეთით — ტამარუგალის პროვინცია
დასავლეთით — არიკის პროვინცია

დემოგრაფია
ხენერალ-ლაგოსი (ჩილე)

ხენერალ-ლაგოსი – კომუნა ჩილეში. შედის პარინაკოტის პროვინციის და არიკა და პარინაკოტის რეგიონის შემადგენლობაში. კომუნის ადმინისტრაციული ცენტრია დაბა ვისვირი. კომუნა დაარსდა 1927 წლის 30 დეკემბერს და ეწოდა გენერალ პაბლო ლაგოსის სახელი.

კომუნის ფართობი — 2 244 კმ². მოსახლეობა — 1 179 კაცი (2006). სიმჭიდროვე — 0,5 ად./კმ².

კომუნის დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს ვულკანი ტაკორა.
ანტოფაგასტის რეგიონი

ანტოფაგასტის რეგიონი — ადმინისტრაციული რეგიონი ჩილეს ჩრდილოეთში. მოიცავს 3 პროვინციასა და 9 კომუნას.

ფართობი — 126 049,1 კმ². მოსახლეობა — 547 933 კაცი (2006). მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 4,35 ად./კმ². ადმინისტრაციული ცენტრი — ქ. ანტოფაგასტა.

მდებარეობა
რეგიონი მდებარეობს ჩილეს უკიდურეს ჩრდილოეთში და ესაზღვრება:

ჩრდილოეთიდან – ტარაპაკა
აღმოსავლეთიდან – პოტოსის დეპარტამენტი (ბოლივია) და ხუხუის და სალტის პროვინციები (არგენტინა)
სამხრეთიდან – ატაკამის რეგიონი
დასავლეთიდან – წყნარი ოკეანე
ვალერიან ხაბურძანია

ვალერიან ხაბურძანია (დ. 5 ივლისი, 1964) — ქართველი პოლიტიკოსი. იურიდიულ მეცნიერებათა დოქტორი, საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების მინისტრი (2001-2004), გენერალ-ლეიტენანტი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1964 წლის 5 ივლისს ქალაქ ქუთაისში. 1981 წელს დაამთავრა ქუთაისის 31-ე საშუალო სკოლა. 1981-1989 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე.

1985-1987 წლებში გადიოდა სამხედრო სავალდებულო სამსახურს აზერბაიჯანის სსრ-ში. 1992 წელს დაამთავრა თსუ-ს ასპირანტურა. იმავე წელს დაიწყო პედაგოგიური მოღვაწეობა უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე.

1992-1997 წლებში მუშაობდა სახელმწიფო უშიშროების სამინისტროში (განყოფილების უფროსი, მთავარი სამმართველოს უფროსი). 1997-2001 წლებში კი — ეროვნული უშიშროების საბჭოში. 2001 წლის 6 ივლისიდან 21 ნოემბრამდე იყო საქართველოს პრეზიდენტის საპარლამენტო მდივანი.

2001 წლის 21 ნოემბრიდან - 2004 17 თებერვლამდე ხელმძღვანელობდა სახელმწიფო უშიშროების სამინისტროს ( ამჟამად სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახური) . ეს თანამდებობა ეჭირა მას ვარდების რევოლუციის (პრეზიდენტის აბდიკაციის) გარდამავალ პერიოდშიც.

2004 წლის თებერვალში დაინიშნა საქართველოს გენერალური პროკურორის მოადგილედ, სადაც მუშაობდა იმავე წლის ივნისამდე.

2005 წლიდან ეწეოდა კერძო საადვოკატო საქმიანობას და უსაფრთხოების უზრუნველყოფას, შპს „გლობალ სექიურითი“ -ს დამფუძნებელი.

2011 წლიდან სსკ „სისტემა“, „რეგიონი“ ვიცე-პრეზიდენტი უსაფრთხოების საკითხებში (რუსეთი).

2015 წლიდან — დღემდე „ვექტორფარმი“ (რუსეთი-შვეიცარია) გენერალური დირექტორის მოადგილე უსაფრთხოების საკითხებში.