iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სიერა-მადრე-დე-ჩიაპასი

სიერა-მადრე-დე-ჩიაპასი — მთათა სისტემა მექსიკაში და გვატემალაში. ვრცელდება ჩიაპასის შტატსა და გვატემალაში. სიგრძე 350 კმ. მაქსიმალური სიმაღლე 4220 მ. (ტახუმულკო). რაიონი სეისმოაქტიური ზონაა და ხშირად ხდება მიწისძვრები.

ვულკანები
გვატემალის ვულკანების დიდი ნაწილი სწორედ ამ ქედზე მდებარეობს.

ვულკანები დასავლეთიდან აღმოსავლეთის მიმართულებით:
ტაკანა (4092 მ) — მდებარეობს მექსიკა-გვატემალის საზღვარზე.
ტახუმულკო (4220 მ) — ქედის უმაღლესი მწვერვალი.
სანტა-მარია (3777 მ) — ამოიფრქვა 1902 წელს მრავალწლიანი მიძინების შემდეგ.
ატიტლანი (3557 მ) — მდებარეობს ატიტლანის ტბასთან.
აკატენანგო (3975 მ).
ფუეგო ( — «ცეცხლი», 3763 მ) — აქტიურობდა ესპანელთა დაპყრობების პერიოდში.
აგუა ( — «წყალი», 3765 მ) — ამოიფრქვა 1541 წელს.
პაკაია (2550 მ) — ვულკანური პიკების ჯგუფი, ამოიფრქვა 1870 წელს.
ვიტი-ლევუ

ვიტი-ლევუ — ფიჯის რესპუბლიკის ყველაზე დიდი კუნძული, რომელიც მდებარეობს ვიტი-ლევუს კუნძულების ჯგუფში, წყნარ ოკეანეში. ვიტი-ლევუზე მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქი სუვა, ამ კუნძულზე ცხოვრობს ქვეყნის მოსახლეობის 70 % (დაახლოებით 600 000 ადამიანი). მოსახლეობის დიდი ნაწილი მიეკუთვნება ინდო-ფიჯელებს. ადმინისტრაციულად კუნძული იყოფა ორ ოლქად: დასავლეთის ოლქი და ცენტრალური ოლქი, ეს ოლქები აგრეთვე იყოფიან პროვინციებად.

დასახელება
ადგილობრივ ენებზე ვიტი-ლევუ — «დიდი კუნძული». ვიტი — «კუნძული», დამახინჯებული სახით ნიშნავს ფიჯის.

გეოგრაფია
კუნძულის ფართობი შეადგენს 10 388 კმ²-ს, მას მსოფლიოს კუნძულებს შორის ფართობის მიხედვით 75-ე ადგილი უკავია, ხოლო ოკეანეთში მეექვსე. სიგრძე დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ — 146 კმ-ია, ხოლო სიგანე ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ — 106 კმ. უახლოესი მატერიკი ავსტრალია მდებარეობს 2700 კმ-ში. ამ კუნძულიდან საზღვაო გზებით ხდება დაკავშირება ავსტრალიასთან და ახალ ზელანდიასთან. კუნძულიდან ჩრდილოეთით მდებარეობს ბლაის ზღვა, მეზობელი კუნძულისგან — ვანუა-ლევუსაგან გამოყოფილია ლატუ-ი-რას სრუტით, სამხრეთით მდებარე მეზობელი მომცრო კუნძულებისგან კანდავუს სრუტით. ვიტი-ლევუდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარეობს პატარა იასავას კუნძულები.

კუნძულს აქვს შერეული ვულკანური და კონტინენტური წარმოშობა. ვიტი-ლევუს ტერიტორიის ძირითადი ნაწილი დაბლობებს უკავია, თუმცა ცენტრალურ ნაწილში არის საშუალო სიმაღლის მთები. ვიტი-ლევუს ზედაპირი დაკლაკნილია (გამოწვეულია ძველი ვულკანური ამოფრქვევებით და მიწისძვრებით), ხოლო ცენტრში მდებარეობს მთის ქედი, რომელიც კუნძულს ყოფს ორ თანაბარ ნაწილად. კუნძულის და ამავდროულად მთელი ფიჯის უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან — ტომანიივის მთა (1324 მეტრი).

ფიჯის კუნძულები მოქცეულია სუბეკვატორულ სარტყელში, ამიტომ ამ ტერიტორიაზე კლიმატი რბილია. ყოველწლიური საშუალო ტემპერატურა შეადგენს 24 — 29 °-ს. ნალექების რაოდენობა ყოველწლიურად შეადგენს 2000-3000 მმ-ს. სეზონებს შორის ამინდი თითქმის არ იცვლება, მხოლოდ ზამთარია უფრო მშრალი. თვითონ ვიტი-ლევუზე კლიმატი ისეთივეა, როგორიც სხვა კუნძულებზე, კლიმატი განსხვავდება ქარსზედა მხარეს (უფრო ნოტიოა), და ქარსქვედა მხარეს (უფრო მშრალია). კუნძული განიცდის ტროპიკული ციკლონების და ხანძრების ზემოქმედებას.

აქ ფლორა და ფაუნა საკმაოდ მრავალფეროვანია. დაბლობი ადგილები, როგორც მთის ქედები, დაფარულია წვიმიანი ტყეებით. კუნძულზე მრავლადაა მანგროს ტყეები.. მხოლოდ ამ კუნძულზე გვხვდება ისეთი ენდემური სახეობები, როგორებიცაა: გიგანტური ულვაშა ხოჭო , პალმა , წიწვოვანი ხეები და .

მოსახლეობა
კუნძულზე მდებარეობს ფიჯის რესპუბლიკის დედაქალაქი სუვა. სიდიდით მეორე ქალაქი — ნანდი, აეროპორტით, სუვიდან სამი საათის სავალზეა.

ვიტი-ლევუზე ცხოვრობს ინდოეთიდან გადმოსახლებულთა მნიშვნელოვანი დიასპორა.

ადმინისტრაციული დაყოფა
კუნძულზე მდებარეობს ფიჯის თოთხმეტიდან რვა პროვინცია. მბას, ნანდრონგა-ნავოსას და რას პროვინციები შედიან დასავლეთის ოლქის შემადგენლობაში, ხოლო ნაიტასირის, ნამოსის, რევას, სერუას და ტაილევუს პროვინციები — ცენტრალური ოლქის შემადგენლობაში.

ეკონომიკა
ვიტი-ლევუს დასავლეთ ნაწილში მოსახლეობას ძირითადად მოყავს შაქრის ლერწამი, ხოლო აღმოსავლეთ ნაწილში მისდევენ რძის მეცხოველეობას.
კუაუტემოკი

კუაუტემოკი (დ. 1502 – გ. 1525, მეხიკო) — აცტეკთა უკანასკნელი უზენაესი მმართველი - ტლატოანი 1521-1525 წლებში. მონტესუმა -ის ძმისშვილი. დაქორწინებული იყო მის შვილზე ტეჩუიშპოზე. ესპანელი დამპყრობლების წინააღმდეგ შეიარაღებული აჯანყების ხელმძღვანელი, მექსიკის ეროვნული გმირი. განსაკუთრებული სამხედრო ნიჭი და გმირობა გამოამჟღავნა ტენოჩტიტლანის დაცვის დროს. ქალაქის დაცემის შემდეგ იგი ესპანელებმა შეიპყრეს, აწამეს და მოკლეს.
ოლბოქსი

ოლბოქსი - კუნძული მექსიკის შტატ კინტანა-როოში, მდებარეობს იუკატანის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში. კუნძულის სიგრძე შეადგენს დაახლოებით 12 კილომეტრს, ხოლო სიგანე 1,5 კილომეტრს, კუნძულის სანაპირო ნაწილის გარკვეული ნაწილი მდებარეობს ლაგუნის ზოლში. აქ სახლობს სხვადასხვა ჯიშის ფრინველები მათგან აღსანიშნავია: ფლამინგო, ვარხვისებრნი და სხვ. ტერიტორია შედის ლასარო-კარდენასის მუნიციპალიტეტსი შემადგენლობაში.

2005 წლის მონაცემებით ოლბოქსიზე ცხოვრობს 1,198 ადამიანი, მცხოვრებთა ძირითადი შემოსავლის წყარო მეთევზეობაა. კუნძულთან უახლოესი დაკავშირება ხდება ქალაქ კანკუნიდან და პლაია-დელ-კარმენიდან.
მინდორო

მინდორო — მეშვიდე კუნძული ფართობის მიხედვით ფილიპინებში. კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარეობს ლუსონი, ხოლო სამხრეთ-დასავლეთით — პალავანი. ამჟამად მინდორო იყოფა ორ პროვინციად: დასავლეთი მინდორო და აღმოსავლეთი მინდორო, 1950 წლამდე იგი არ იყოფოდა მხოლოდ ერთ პროვინციას წარმოადგენდა.

კუნძულის ფართობი შეადგენს 9,8 ათას. კმ², მას მსოფლიოს კუნძულებს შორის ფართობის მიხედვიით 74-ე ადგილი უკავია. აქ მრავლადაა მაღალი მთები და ვულკანები, მათ შორის ყველაზე დიდია მთა ალკონი (2582 მ) და ბაკო (2488 მ). მინდოროზე მოიპოვება გრანიტი და დიორიტი. კუნძულზე ბევრი მდინარე და ტბაა, ტბებს შორის უდიდესია ნაუჰანი.

კარგადაა განვითარებული სოფლის მეურნეობა. მინდოროზე მოჰყავთ დიდი რაოდენობით ციტრუსი, ბანანი, რამბუტანი და ქოქოსი. სამხრეთ ნაწილში მოჰყავთ ხორბლეული, შაქარი და სიმინდი. განვითარებულია მეთევზეობა.
სუმბა

სუმბა — ინდონეზიის კუნძული, რომელიც მდებარეობს ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში. შედის მცირე ზონდის კუნძულების შემადგენლობაში. კუნძულის ფართობი შეადგენს 11 153 კმ²-ს, 2005 წლის აღწერის მონაცემებით ცხოვრობს 611 422 ადამიანი. ჩრდილო-დასავლეთით მდებარეობს კუნძული სუმბავა, კუნძულ ფლორესისგან გამოყოფილია სუმბას სრუტის მეშვეობით. სუმბასა და ტიმორს შორის მდებარეობს სავუს ზღვა. დასავლეთი სანაპიროები კი მდებარეობს ინდოეთის ოკეანის სანაპირო ზოლში.

სუმბა მთიანი კუნძულია, აქ მდებარეობს ვულკანები და მაღალი მთები, კუნძულის სანაპირო ზოლი დაბლობებს უკავია. კუნძული გამოირჩევა ფლორის და ფაუნის მრავალფეროვნებით.

ისტორია
კუნძულზე მდებარეობს მეგალითები, რაც აქ ადამიანების უძველესი დროიდან ცხოვრებაზე მეტყველებს. აღმოჩენილია უძველესი ნივთები. კოლონიზაციის პერიოდის დაწყებამდე, სუმბაზე სახლობდა საკმაოდ ბევრი მცირე ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენელი. ეს ტერიტორია შედიოდა მაჯაპაჰიტის იმპერიის შემადგენლობაში.

1522 წელს, აქ პირველი ევროპელები მივიდნენ, 1866 წლამდე ეს ტერიტორია შედიოდა ჰოლანდიის ოსტ-ინოეთში. ჰოლანდიელების მიერ მოხდა ამ კუნძულზე კალვინიზმის გავრცელება.
ხაშურის მუნიციპალიტეტის დროშა

ხაშურის მუნიციპალიტეტის დროშა — ხაშურის მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო სიმბოლო გერბთან ერთად. მიღებულია ხაშურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ.

აღწერილობა
მეწამულ ველზე ვერცხლის მარჯვნივ გადაბრუნებული ორკაპისებრი ჰერალდიკური ჯვარი, რომელიც დროშას სამ ნაწილად ჰყოფს; დროშის მარჯვენა ნაწილში ჯვრის მკლავებს შორის მოთავსებულია ვერცხლის ჯვარი. ხაშურის დროშის პროპორცია არის 2:3.
ბაილოტი

ბაილოტის კუნძული მდებარეობს ბაფინის მიწის ჩრდილოეთ ნაწილში, ეს კუნძული მიეკუთვნება კანადის ტერიტორია ნუნავუტის. ფართობი შეადგენს 11 067 კმ², მას მსოფლიოს კუნძულებს შორის ფართობის მიხედვით 72-ე ადგილი უკავია, ხოლო კანადის კუნძულებს შორის მე-17 ადგილი აქვს. ბაილოტი არის მსოფლიოში ყველაზე დიდი უდაბნოს კუნძული. ეს ტერიტორია სრულიად დაფარული ყინულით და შედის კანადის არქტიკული არქიპელაგის შემადგენლობაში, ამ კუნძულზე უახლოესი დაკავშირება ხდება დასახლებული პუქნტ პონ-ინლეტიდა.

ეს კუნძული მთიან ზოლში მდებარეობს, აქ არის ბიან-მარტინის მთები, რომელიც უერთდება ბაფინის მთებს, ეს მთათა სისტემა ეკუთვნის არქტიკულ კორდილიელებს. კუნძულის უმაღლესი წერილია მთა ანგილაქი (1 951 მ). ბაილოტი მცირე სიგრძის სრუტეებითაა გამოყოფილი, ჩრდილოეთის და სამხრეთის კუნძულებს. აქ საკმაოდ ბევრი პოლარული დათვი სახლობს, ამ კუნძულის სიახლოვეს ზღვაში ცხოვრობს გრენლანდიური ვეშაპი, ბაილოტიზე ცხოვრობს გრენლანდიური სელაპი.
ხაშურის მუნიციპალიტეტის გერბი

ხაშურის მუნიციპალიტეტის გერბი — ხაშურის მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო სიმბოლო დროშასთან ერთად. მიღებულია ხაშურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ.

აღწერილობა
გერბის ფარის მეწამულ ველს ვერცხლის ორკაპისებრი ჰერალდიკური ჯვარი ჰყოფს სამ ნაწილად; ზედა ნაწილზე მოთავსებულია ვერცხლის ბოლნური ჯვარი, ფარზე მოთავსებულია მცირე ფარი, რომელიც გადაკვეთილია ქონგურისებურად და იყოფა ლაჟვარდის და ოქროს ველებად. ოქროს ველი შუაში ნახევრად ჩაჭრილი და ქონგურების გარეშეა; ლაჟვარდოვან ველზე მოთავსებულია ოქროს მკლავგაშლილი აბჯარი.

გერბის ფარს ზემოთ მოთავსებულია საქალაქო ვერცხლის გვირგვინი — სამკოშკიანი ქონგურებიანი გალავანი ნახევრად ღია ჭიშკრით.

ფარს ქვემოთ მოთავსებულია დევიზის ვერცხლ-მეწამული ბაფთა, რომლის ვერცხლის ველზე შავით ჩაწერილია გერბის დევიზი — „ხაშური“.
კამპეჩეს ყურე

კამპეჩე — ყურე ჩრდილოეთ ამერიკის აღმოსავლეთ სანაპიროსთან, მექსიკის ყურის სამხრეთ ნაწილში. აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება იუკატანის ნახევარკუნძული, სამხრეთიდან ტეუანტეპეკის ყელი, დასავლეთიდა ვერაკრუსი. სახელი უწოდა ესპანელმა კონკისტადორმა ფრანსისკო ერნანდეს-დე-კორდობამ 1517 წელს.

ყურეს ერთვის მექსიკის მდინარეები: პაპალოაპანი, კოაცაკოალკოსი, გრიხალვა, უსუმასინტა და კანდელარია.

მთავარი პორტებია: კამპეჩე, კოაცაკოალკოსი და ვერაკრუსი.
იამაიკის გეოგრაფია

იამაიკა — კუნძულოვანი სახელმწიფო კარიბებში. ქვეყანა მოქცეულია კარიბის ზღვაში. კუნძული კუბიდან დაცილებულია 150 კილომეტრით, ხოლო ჰაიტიდან 190 კილომეტრით. იამაიკა, კუბასთან და ჰაიტთან ერთად წარმოადგენს დიდი ანტილის კუნძულებს. სანაპირო ზოლის სიგრძე შეადგენს 1,022 კილომეტრს. კუნძულის სამხრეთით მდებარეობს მცირე ზომის კლდოვანი კუნძულები. კუნძული დასავლეთიდან-აღმოსავლეთისკენ გადაჭიმულია 234 კმ-ზე, ხოლო ჩრდილოეთინდან-სამხრეთისკენ 80 კმ-ზე. იამაიკის უკიდურეს აღმოსავლეთით მდებარეობს მორანტ პოინტი.

ეს კუნძული მთიანია, ქვეყნის სანაპირო ზოლში მდებარეობს დაბლობები. ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს ლურჯი მთები, აქედან 3 კილომეტრში არის კარიბის ზღვის სანაპირო ზოლი. სწორედ აქ არის ლურჯი მთების ეროვნული პარკიც.

კუნძული მოქცეულია ტროპიკულ სარტყელში, ეკვატორთან სიახლოვეს გამო აქ არის მუდმივი პასატები.
კუშინგის სინდრომი

კუშინგის სინდრომი თირკმელზედა ჯირკვლის ქერქის მიერ გლუკოკორტიკოიდების კონკრეტულად კი კორტიზოლის ჭარბი პროდუქციის შედეგად განვითარებული პათოლოგიური მდგომარეობაა. სიტყვა „სინდრომი“ აქ იმიტომ იხმარება, რომ კუშინგის სიმპტომოკომპლექსს იწვევს თირკმელზედა ჯირკვლის ქერქში სხვადასხვა პროცესი, მაგრამ პირველადი მოშლა სხვადასხვა ექსტრასუპრარენული ლოკალიზაციის შეიძლება იყოს.

:
ბრისტოლის უნივერსიტეტი

ბრისტოლის უნივერსიტეტი — უნივერსიტეტი ინგლისის ქალაქ ბრისტოლში. ბრისტოლის უნივერსიტეტი შედის ბრიტანეთის ყველაზე პრესტიჟული უნივერსიტეტების სიაში. გაზეთ „ტაიმსის“ 2010 წლის რეიტინგული შეფასების მიხედვით, ბრისტოლი შედის ბრიტანეთის მოწინავე 10 უნივერსიტეტის სიაში, ხოლო მსოფლიოს უნივერსიტეტების აკადემიური რეიტინგის მიხედვით (აღსანიშნავია, რომ ეს უკანასკნელი არის კერძო და ექვემდებარება საკუთარ კრიტერიუმებს) ბრისტოლი არის მსოფლიოს 61-ე უნივერსიტეტი; ამ სიაში ბრიტანეთის მხოლოდ 4 სხვა უნივერსიტეტი: ოქსფორდი, კემბრიჯი, ედინბურგი, უნივერსიტეტის კოლეჯი ლონდონი და მანჩესტერი შედის. 2011 წელს, -ის მიერ 2011 შემოთავაზებულ რეიტინგში, ბრისტოლი მსოფლიოს საუნივერსიტეტო რეიტინგში 30-ე ადგილს იკავებს.

ბრისტოლი არის რასელის ჯგუფის, კოიმბრას ჯგუფის და მსოფლიო უნივერსიტეტების ქსელის წევრი, რომლის ამჟამინდელი თავმჯდომარე ბრისტოლის უნივერსიტეტის ვიცე-კანცლერი, პროფესორი ერიკ თომასია. უნივერსიტეტში ამჟამად დაახლოებით 23,000 სტუდენტი სწავლობს. თითო ადგილზე აპლიკანტთა რაოდენობის გათვალისწინებით, ბრისტოლის უნივერსიტეტი ბრიტანეთის ყველაზე პოპულარული უნივერსიტეტია. 2005 წელს ჟურნალ „ “-ის მიერ ბრისტოლის უნივერსიტეტი დასახელდა ამერიკის გარეთ ნომერ მეხუთე და ბრიტანეთის ნომერ პირველ საუკეთესო დამსაქმებელ ადგილად მკვლევართათვის; ეს ნომინაცია 3,500 საერთაშორისო მკვლევარის აზრზე იყო დამყარებული.

გამოჩენილი სტუდენტები
ალბერტ , მონაკოს პრინცი
ჯონათან ევანზი, 5-ის გენერალური დირექტორი
პოლ დირაკი - ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში.
მდგარი ტალღა

მდგარი ტალღა (ზოგჯერ სტაციონარულ ტალღას უწოდებენ) — ტალღა, რომელსაც მუდმივი განლაგება (პოზიცია) აქვს. ეს მოვლენა შეიძლება განხორციელდეს ორი მიზეზის გამო — შესაძლოა გარემო მოძრაობდეს ტალღის გავრცლების საწინააღმდეგო მიმართულებით, ან, ასეთი ტალღა შეიძლება არსებობდეს სტაციონარულ გარემოში როგორც ორი საწინააღმდეგო მიმართულებით გავრცელებადი ტალღის სუპერპოზიციის შედეგი.
ტლალოკი

ტლალოკი — უმნიშვნელოვანესი ღვთაება აცტეკების მითოლოგიაში. წვიმის, ნაყოფიერებისა და წყლის ღმერთი. იგი საკმაოდ მოწყალე ღმერთად ითვლებოდა. მან მისცა ადამიანებს სიცოცხლე და სხვა საარსებო საშუალებანი. მაგრამ ტლალოკი ხალხში შიშსაც იწვევდა, რადგან მას შეეძლო გამოეგზავნა სეტყვა, ჭექა-ქუხილი, წყალდიდობა. ეს ღმერთი ადამიანთა კეთილდღეობისათვის ბავშვების მსხვერპლშეწირვას მოითხოვდა. აცტეკურ იკონოგრაფიაში, როგორც წესი, ტლალოკს დაჭყეტილი თვალებითა და ეშვებით გამოსახავენ.
მექსიკის ინსტიტუციურ-რევოლუციური პარტია

მექსიკის ინსტიტუციურ-რევოლუციური პარტია - პოლიტიკური პარტია მექსიკაში. მმართველი პარტია 1928-2000 წწ. მისდევს სოციალური დემოკრატიისა და სოციალური ლიბერალიზმის იდეებს. 2000 წელს საპრეზიდენტო არჩევნებში ვისენტე ფოქსის გამარჯვების შედეგად ქვეყანაში დაასრულა ინსტიტუციურ-რევოლუციური პარტიის 72-წლიანი მმართველობა და დაიწყო ეროვნული მოქმედების პარტიის მმართველობის ხანა.
ლუის ეჩევერია

ლუის ეჩევერია (, დ. 17 იანვარი 1922, მეხიკო, მექსიკა — გ. 8 ივლისი, 2022, კუერნავაკა, მექსიკა) — მექსიკელი პოლიტიკური მოღვაწე. მექსიკის პრეზიდენტი 1970-1976 წწ. ინსტიტუციურ-რევოლუციური პარტიის წევრი.

2022 წლის 17 იანვარს გახდა 100 წლის და გარდაიცვალა კუერნავაკაში, საკუთარ სახლში 2022 წლის 8 ივლისს.
მექსიკური პესო

მექსიკური პესო – მექსიკის ფულის ერთეული. შედგება 100 სენტავოსაგან.

არსებობს 1000, 500, 200, 100, 50 და 20 ნომინალური ღირებულების პესო. გარდა ამისა, მიმოქცევაშია ასევე 100, 50, 20, 10, 5, 2, 1 პესო, 50, 20, 10 და 5 სენტავო.

2008 წლის 27 მაისს მექსიკური პესო შეიყვანეს თავისუფლად კონვერტირებადი ვალუტის სიაში.
კლავიკორდი

კლავიკორდი — სიმებიან-კლავიშებიანი საკრავი, ფორტეპიანოს ერთ-ერთი წინამორბედი ინსტრუმენტი.

შუა საუკუნეებში ევროპაში სიმებიან–კლავიშებიანი საკრავები გამოიგონეს, რომელთა აჟღერება დარტყმის შედეგად იყო შესაძლებელი. ამგვარი საკრავებიდან ყველაზე დიდი პოპულარობით სარგებლობდა კლავიკორდი და კლავესინი. კლავიკორდი ოთხკუთხა ყუთის ფორმის საკრავი იყო, რომლის სიმებსაც ქვემოდან ლითონის თხელი ფირფიტები ურტყამდა. იგი ძალიან დაბალ ხმას გამოსცემდა.

კლავესინი საკმაოდ დიდი ინსტრუმენტი იყო, გარეგნულად თანამედროვე როიალს ჰგავდა, რომლის გრძელი სიმების აჟღერება ფრინველის ფრთით იყო შესაძლებელი. კლავიკორდთან შედარებით კლავესინი მაღალ და მკვეთრ, ადვილად გასარჩევ ბგერებს გამოსცემდა.

ამ მუსიკალური ინსტრუმენტების გამოგონებას მრავალი ადამიანი იბრალებდა და დღემდე გაურკვეველია, რომელ მათგანს ეკუთვნის კლავესინისა და კლავიკორდის იდეა. ერთი რამ კი ცხადია — ორივე ინსტრუმენტი ერთსა და იმავე დროს შეიქმნა.

მე-18 საუკუნეში, როდესაც ახალი სახის (ექსპრესიული) ნაწარმოებები იქმნებოდა, საჭირო გახდა კლავიშებიანი ინსტრუმენტის გამოგონება, რომელსაც კლავესინივით მაღალი და ძლიერი ბგერები ექნებოდა. ახალი დავალების შესრულება იტალიელმა გამომგონებელმა და ოსტატმა ბართლომე კრისტოფორიმ ითავა. მან კლავესინს შეუერთა კლავიკორდის ჩაქუჩიანი მექანიზმი. მიღებულ ახალ ინსტრუმენტში პატარა ხის ჩაქუჩებს ტყავი გადააკრა.

კრისტოფორიმ თავის გამოგონებას უწოდა კლავესინი ჩუმი და მაღალი ხმით, შემოკლებით კი ფორტეპიანო (ფორტე – ხმამაღლა, პიანო – ჩუმად). მას, თავისი წინამორბედი საკრავებისაგან განსხვავებით, ძლიერი და სუსტი ბგერების გამოცემა შეეძლო.
ბოლშევიკი (კუნძული)

ბოლშევიკი — ყველაზე სამხრეთით მდებარე კუნძული, რომელიც შედის ჩრდილოეთის მიწის შემადგენლობაში, რუსეთი. კუნძული მდებარეობს არქტიკულ ნაწილში და ის მეორე უდიდესი კუნძულია ჩრდილოეთის მიწის კუნძულების ჯგუფში.

კუნძულის ფართობია 11 312 კმ². მისი ტერიტორია მთიანია, კუნძულის უმაღლესი მწვერვალის სიმაღლეა 935 მეტრი. კუნძულის 30% ყინულებს უკავია, სანაპირო ზოლი ძირითადად ვაკე ტერიტორიებს უკავია, აქ მეჩხრად არის აღმოცენებული მცენარეულობა ხავსი და ლიქენები. ბოლშევიკის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროზე არის ფიორდები; აქ მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია: ფიორდ ტემანს, ფიორდ სპარტაკს და ფიორდ პარტიზანს.

ბოლშევიკის კუნძული მოსაზღვრე კუნძულებისგან სრუტეების მეშვეობითაა გამოყოფილი, ვილკიცკის სრუტის მეშვეობით კუნძული რუსეთის კონტინენტური ნაწილისგანაა გამოყოფილი, ხოლო ჩრდილოეთით მდებარე ოქტომბრის რევოლუციის კუნძულისგან გამოყოფილია შოკალსკის სრუტით. ბოლშევიკის კუნძულის უკიდურესი დასავლეთი წერტილია, ნეუპოკოევოს კონცხი. ბოლშევიკის კუნძულის სანაპიროებს დასავლეთიდან ესაზღვრება კარის ზღვა, ხოლო აღმოსავლეთიდან საზღვრავს ლაპტევების ზღვა.

ამ კუნძულის პირველი სახელი იწყო, წმინდა ოლგა. მას შემდეგ რაც ქვეყნის სათავეში ბოლშევიკები მოვიდნენ მას ბოლშევიკი დაერქვა .
კრეტა

კრეტა — კუნძული ხმელთაშუა ზღვის აღმოსავლეთ ნაწილში, ეკუთვნის საბერძნეთს. სიგრძე 260 კმ, სიგანე 12-იდან 55 კმ-მდე. ფართობი 8336 კმ². ჩრდილოეთი ნაპირი შეჭრილ-შემოჭრილია, სამხრეთი — ფლატოვანი. რელიეფი მთაგორიანია. მთები უმთავრესად აგებულია კირქვებით. განვითარებულია კარსტი. ხშირია მიწისძვრა. ჰავა ხმელთაშუა ზღვისაა. სანაპიროზე იანვრის საშუალო ტემპერატურა 12 °, ივლისის 26 °. ნალექები 600-700 მმ (მთაში 1000-1600 მმ) წელიწადში. განვითარებულია მევენახეობა, მეციტრუსეობა, მესაქონლეობა; თევზჭერა, ზღვის ღრუბლის რეწვა. არის რკინის მადნისა და მურა ნახშირის საბადოები. კრეტაზეა ნავსადგურები ჰერაკლიონი და ხანია.

კრეტა ძველი წელთაღრიცხვის - ათასწლეულში ეგეოსის კულტურის მნიშვნელოვანი ცენტრი იყო. შუამავლის როლს ასრულებდა დასავლეთი (ბალკანეთის ნახევარკუნძულის) და აღმოსავლეთის ქვეყნების ურთიერთობაში. ძველი წელთაღრიცხვის ათასწლეულის მიწურულში დაეცა კრეტის ძველი ცენტრები — ლოსი, ფსირა და პალეკასტრა, ძველი წელთაღრიცხვის - საუკუნეებში დაწინაურდა ახალი ცენტრები (უძველესი სახელმწიფოები ევროპაში) — კნოსოსი, ფესტოსი და სხვა. კრეტა კნოსოსის მეთაურობით ხმელთაშუა ზღვის აუზის აღმოსავლეთ ნაწილში გაბატონდა, იგი ამ დროს ძლიერი სამხედრო-საზღვაო სახელმწიფო და კულტურულად დაწინაურებული ქვეყანა იყო. ჰომეროსი მას „ასქალაქიანს“ უწოდებდა. ძველი წელთაღრიცხვის საუკუნეში კუნძულის ტერიტორიის ნაწილი აქაველებმა დაიპყრეს. დორიელები აქ პირველად ძველი წელთაღრიცხვის საუკუნის დასაწყისში შეიჭრნენ.

ძველი წელთაღრიცხვის საუკუნეში მთელ კრეტაზე დორიელები გაბატონდნენ და მრავალი ქალაქი დააარსეს, მათ შორის გორტინაც. კრეტის ისტორიის შესწავლისათვის დიდი მნიშვნელობა აქვს გორტინის კანონებს. კრეტის პოლისები არისტოკრატიული რესპუბლიკები იყო. სათავეში ედგა 9 კაცისაგან შემდგარი კოლეგია და უხუცესთა საბჭო. იწვევდნენ სახალხო კრებას. ძველი წელთაღრიცხვის საუკუნიდან მოყოლებული კრეტის პოლისები აქტიურად მონაწილეობდნენ საერთო ელინურ ცხოვრებაში. ძველი წელთაღრიცხვის 67 წელს კრეტა რომმა დაიპყრო. ახალი წელთაღრიცხვის 395 წლიდან შედიოდა ბიზანტიის შემადგენლობაში, 823-961 წლებში არაბების ხელში მოექცა, 961-1204 წლებში კი მას კვლავ ბიზანტია დაეპატრონა. 1204 წელს იგი ჯვაროსნებმა დაიპყრეს და ვენეციას მიჰყიდეს. 1669 წელს, საბოლოოდ კი 1715 წელს, ოსმალთა იმპერიამ დაიმორჩილა. საუკუნეში კრეტაზე თურქების საწინააღმდეგო ეროვნულ-განმათავისუფლებელი ბრძოლა გაიშალა. 1912-1913 წლებში ბალკანეთის ომების შემდეგ ლონდონის საზავო ხელშეკრულებით (1913) და საბერძნეთ-ოსმალეთის ხელშეკრულებით (1913) კრეტა საბერძნეთს შეუერთდა. 1941 წლის 20 მაისს — 1 ივნისს კრეტა დაიკავეს გერმანულმა ფაშისტთა ჯარებმა. 1944 წლის ნოემბერში კრეტა ოკუპანტებისაგან გათავისუფლდა.
ლიგა (მუსიკა)

ლიგა ( – კავშირი) — სანოტო დამწერლობის ნიშანი, რკალი. აერთებს ერთნაირი სიმაღლის ორ ნოტს ორმაგი გრძლივობის ერთ ნოტად. სხვადასხვა სიმაღლის ნოტებთან ლიგა მიუთითებს, რომ ისინი ერთდროულად უნდა შესრულდეს და გამოიყოს მეზობელი ბგერებისა და ჯგუფებისაგან. ვოკალურ მუსიკაში ლიგით გადაბმული ნოტები ერთ მარცვლად იმღერება.
ჰერაკლე (ბიზანტია)

ფლავიუს ჰერაკლე ავგუსტუსი (, ლათ: , ქართ: ჰერაკლე, ხშირად ჰერაკლე კეისარი; დ. 575 — გ. 11 თებერვალი, 641) — ბიზანტიის იმპერატორი 610–641.

ტახტზე 610 წელს ავიდა. მას დიდი წვილილი მიუძღვის იმპერიის ძლიერების განმტკიცებაში. ჰერაკლე კეისარმა, რომეების იმპერია, როგორც ბიზანტიელები უწოდებდნენ თავიანთ ქვეყანას, ბერძნულ სახელმწიფოდ შეცვალა. ამ პერიოდიდან იმპერატორები ბერძნული ტერმინით, ბასილევსებად იწოდებიან. თანდათან ლათინურის ნაცვლად მკვიდრდებოდა ბერძნული ენა.

614 წელს გაძლიერებულმა ირანელებმა იერუსალიმი აიღეს და სასტიკად დაარბიეს. შაჰმა გაიტაცა ჯვარი, რომელზედაც მაცხოვარი ევნო. ჰერაკლე კეისარმა, რომელსაც დაბეჩავებული იმპერია ერგო სამმართველოდ, დახმარებისთვის ეკლესიას მიმართა. კონსტანტინეპოლის პატრიარქმა ეკლესიიდან საგანძური გამოიტანა და გადასცა ჰერაკლეს. თან დიდი თანადგომა გამოუცხადა ირანელების წინააღმდეგ ბრძოლაში. ჰერაკლემ ეკლესიისგან მიღებული განძით შეკრიბა ჯარი და ირანელების წინააღმდეგ შეტევაზე გადავიდა. მას მოკავშირედ ჰყავდა ხაზარები და აღმოსავლეთის ქრისტიანული ხალხები. ჰერაკლემ ხაზარებთან ერთად 627 წელს ალყა შემოარტყა თბილისს, სადაც გამაგრებული იყო ირანული გარნიზონი. თბილისის მოსახლეობა თავს გმირულად იცავდა და ჰერაკლემ ვერ შეძლო ქალაქის აღება. 627 წელს 12 დეკემბერს ქალაქ ნინევიის ნანგრევებთან ირანელებზე ბრწყინვალე გამარჯვება მოიპოვეს. ეს ბრძოლა ცნობილია ნინევიის ბრძოლის სახელით.

ჰერაკლეს სახელთანაა დაკავშირებული ზარათუშტრას დაბადების ადგილზე მარადიული ცეცხლის ჩაქრობა. ჰერაკლემ ირანიდან ჩამოიტანა იქ გატაცებული ჯვარი და 629 წელს დიდი ზარზეიმით თვითონ ჩაიტანა იერუსალიმში.

ადრეული ცხოვრება
წარმოშობა
ჰერაკლე კეისარი იყო ჰერაკლე უფროსისა და ეპიფანიას უფროსი ვაჟი. მისი ოჯახი წარმოშობით კაპადოკიიდან იყო და ივარაუდება მათი სომხური წარმომავლობა, სპეკულაციურად — არშაკიდების შთამომავლობა. ამის მიუხედავად, მხოლოდ მცირე ინფორმაცია მოიპოვება ჰერაკლეს წარმომავლობის დასადასტურებლად. მამამისი 590 სასანიდების უზურპატორ მაჰრამ ჩუბინთან ომის დროს იმპერატორ მავრიკიოსის გენერალი იყო. ომის შემდეგ იმპერატორმა იგი აფრიკის ეგზარქოსად დანიშნა. ჰერაკლეს ნათესავმა, ნიკიტამ დაიწყო ეგვიპტის კამპანია, 609 წელს დაამარცხა ფოკას გენერალი ბონოსი და მთლიანად დაიპყრო პროვინცია. ამავდროულად, ახალგაზრდა ჰერაკლე სხვა არმიით აღმოსავლეთისაკენ გაცურა სიცილიისა და კვიპროსის გავლით.
ელეფ-რინგნესი

ელეფ-რინგნესი — ერთ-ერთი კუნძული სვერდრუპის კუნძულების ჯგუფში, ეს კუნძული შედის ქიკიქთაალუკის რეგიონის შემადგენლობაში, ნუნავუტი, კანადა. ელეფ-რინგნესი ასევე შედის დედოფალ ელისაბედის კუნძულების და კანადის არქტიკული არქიპელაგის შემადგენლობაში. ელეფ-რინგნესი გაშენებულია ატლანტის ოკეანის სანაპირო ზოლში, კუნძულის ჩრდილოეთით მდებარეობს კუნძული ბორდენი, ხოლო აღმოსავლეთით მდებარეობს ამუნდ-რინგნესი. ფართობი შეადგენს 11 295 კმ², ელეფ-რინგნესს მსოფლიოს კუნძულებს შორის ფართობის მხრივ 69-ე ადგილი უკავია (ფართობით ოდნავ აღემატება იამაიკას) და კანადაში მე-16 ადგილს იკავებს. კუნძულის უმაღლესი წერტილი შეადგენს 260 მეტრს.

ამ კუნძულს სახელი დაარქვა ნორვეგიელმა მკვლევარმა ოტო სვერდრუტიმ, ოსლოური ლუდის მწარმოებლის ელეფ-რინგნესის პატივსაცემად. სწორედ ამ კომპანიამ დაასპონსორა მისი ექსპედიცია. თავდაპირველად ეს კუნძული სწორედ ნორვეგიის შემადგენლობაში შედიოდა, 1930 წლისათვის უკვე ეს ტერიტორია კანადის შემადგენლობაში აღმოჩნდა.
ლუიჯი ბოკერინი

ლუიჯი ბოკერინი (; 19 თებერვალი 1743, ლუკა — 28 მაისი 1805, მადრიდი) — იტალიელი ვიოლონჩელისტი და კომპოზიტორი.

ბიოგრაფია
ცამეტი წლისას მშობლიურ ქალაქ ლუკაში გამოდიოდა კონცერტებზე, როგორც ვიოლონჩელისტი. მოგვიანებით უკრავდა ლუკას თეატრის ორკესტრში. თავისი ხელოვნების საჩვენებლად იმოგზაურა ევროპის ქვეყნებში. იყო ვენაში, პარიზში. ამავე დროს დაიწყო თავისი კომპოზიტორული მოღვაწეობა.

1769 წელს ბოკერინი მოხვდა მადრიდში. 1787 წელს პრუსიის მეფის ფრიდრიხ ვილჰელმ -სგან მიიღო შეკვეთა დაეწერა ნაწარმოებები. მეფისადმი მიძღვნილი ნაწარმოებისათვის გახდა მეფის კარის კომპოზიტორი.

შემოქმედება
ბოკერინის აქვს დიდი შემოქმედება. მათ შორის რამდენიმე ორატორია, კანტატა, მესა და ოპერა. მთავარ ადგილს მის შემოქმედებაში იკავებს ინსტრუმენტალური მუსიკა (450-მდე ნაწარმოები).

ბოკერინის ნაწარმოებებმა იმოქმედა ვენის კლასიკოსებზე, მათ შორის მოცარტზე.

მთავარი ნაწარმოებები
20 სიმფონია
7 კონცერტი
100-ზე მეტი ნაწარმოები სიმებიანი კვარტეტისათვის
125 სიმებიანი კვინტეტი
60 სიმებიანი ტრიო
60-მდე კამერული ნაწარმოები სხვადასხვა ინსტრუმენტებისათვის
ორატორიები, კანტატები, მესები
ჰან სოლო

ჰან სოლო — „ვარსკვლავური ომების“ პერსონაჟი. მის როლს ფილმის - ეპიზოდებში ასრულებს ჰარისონ ფორდი.

ფილმში ჰანი სკეპტიკოსია, არ სწამს ძალის არსებობის. ჩანს, რომ ფულის გამო ნებისმიერ რისკზე წამსვლელია, მაგრამ - ეპიზოდების განმავლობაში მისი ხასიათი იცვლება.

ჰანს ჰყავს დამხმარე, ვუკი სახელად ჩუბაკა (იგივე ჩუი). ორივე მოგზაურობს გალაქტიკაში ჰანის ხომალდ ათასწლიანი შავარდენით. თუმცა ჰანის ძირითად საქმიანობას მაინც კონტრაბანდის გადაზიდვა წარმოადგენს.