ვიქტორ ჯაფიაშვილი

ვიქტორ ჯაფიაშვილი (დ. 20 ივნისი 1924, სოფ. დაბა, ახლანდ. ბორჯომის მუნიციპალიტეტი — გ. 7 აგვისტო, 2015, აბასთუმანი) — ქართველი ასტროფიზიკოსი. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1988), თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი. საქართველოში მზის სისტემის ობიექტების პოლარიმეტრული მეთოდით კვლევის მიმართულების დამფუძნებელი. ანატოლი კოროლთან ერთად, შექმნა და 1982 წელს გამოსცა „მთვარის პოლარიმეტრული ატლასი“. ამ სამეცნიერო ნაშრომისთვის მას 1984 წელს მიენიჭა სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის უმაღლესი ჯილდო ასტრონომიაში „თ. ბრედიხინის სახელობის პრემია“.

35 წლის მანძილზე (1957-1992) ვიქტორ ჯაფიაშვილი იყო აბასთუმნის ასტოფიზიკური ობსერვატორიის დირექტორის (აკადემიკოსი ევგენი ხარაძე) მოადგილე სამეცნიერო დარგში. ხელმძღვანელობდა ობსერვატორიის მთვარისა და პლანეტების განყოფილებას. იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი, კითხულობდა ლექციებს ასტრონომიის განხრით.

ბიოგრაფია
17 წლის ასაკში, სკოლის წარჩინებით დამთავრების შემდეგ, 1941 წელს, ვიქტორ ჯაფიაშვილი უგამოცდოდ ჩაირიცხა ამიერკავკასიის რკინიგზის ტრანსპორტის ინსტიტუტში, ხიდებისა და გვირაბების მშენებელ ინჟინერთა სპეციალობაზე.

მეორე მსოფლიო ომში (1939−1945) საბჭოთა კავშირზე ნაცისტური გერმანიის თავდასხმის (1941 წლის ივნისი) შემდეგ, როგორც ხიდებისა და გვირაბების მომავალ ინჟინერს, მას ფრონტზე მოხვედრისგან ჯავშანი იცავდა, თუმცა ომის დაწყებიდან მალევე იგი ომში მოხალისედ წავიდა. 1942 წელს, კავკასიისათვის მიმდინარე ბრძოლებში მძიმედ დაიჭრა ქ. ტუაფსესთან და დემობილიზაციის შემდეგ ფრონტიდან შინ დაბრუნდა. 1945 წლამდე მუშაობდა მათემატიკის მასწავლებლად ბორჯომის რაიონის დაბა წაღვერის საშუალო სკოლაში.

1945 წელს უგამოცდოდ ჩაირიცხა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტზე, სადაც როგორც პროფესორ ევგენი ხარაძის სტუდენტმა და მოსწავლემ მომავალ პროფესიად ასტრონომია აირჩია.

1949 წელს, უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ, იგი მეუღლესა და ორ შვილთან ერთად სამუშაოდ და საცხოვრებლად გადადის ყანობილის მთაზე, აბასთუმნის ასტროფიზიკურ ობსერვატორიაში.

1950 წლიდან ვიქტორ ჯაფიაშვილმა პირველმა დაიწყო მთვარის შესწავლა ელექტროპოლარიმეტრული მეთოდით და 1955 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე „მთვარის ზედაპირის აგებულების გამოკვლევა ელექტროპოლარიმეტრული გაზომვებით“, რომელიც 1957 წელს გამოიცა მონოგრაფიის სახით.

ვიქტორ ჯაფიაშვილმა მთვარის ზედაპირის პოლარიმეტრული შესწავლისათვის, პირველმა მსოფლიოში, გამოიყენა ელექტროპოლარიმეტრი – იმ დროისათვის ყველაზე ზუსტი ხელსაწყო. შემდგომში კი ამავე ტიპის ხელსაწყოებით და მეთოდით დანერგა დაკვირვებები მზის სისტემის სხვა სხეულებზეც.

ციური სხეულების შესწავლის პოლარიმეტრული მეთოდის გამოყენებით მთვარზე მრავალწლიანი დაკვირვებების შედეგად, პროფესორ ანატოლი კოროლთან ერთად, მან შექმნა მსოფლიოში პირველი მთვარის პოლარიმეტრული ატლასი. „მთვარის პოლარიმეტრული ატლასი“ 1982 წელს გამოიცა, რისთვისაც ვიქტორ ჯაფიაშვილს 1984 წელს მიენიჭა რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის (ამჟამად), უმაღლესი ჯილდო ასტრონომიაში — „თ.ბრედიხინის სახელობის პრემია“.

1988 წელს ვიქტორ ჯაფიაშვილმა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის, შტერნბერგის ასტრონომიულ ინსტიტუტში დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია (სამეცნიერო მოხსენების სახით) თემაზე: „მთვარის პოლარიმეტრული ატლასის შექმნა და მისი გამოყენება მთვარის ზედაპირის ფიზიკური თვისებების შესასწავლად“.

ვიქტორ ჯაფიაშვილმა საფუძველი ჩაუყარა სამეცნიერო მიმართულებას – „ციური სხეულების შესწავლა ელექტროპოლარიმეტრული მეთოდით“. მისი ხელმძღვანელობით ათამდე ასტრონომი აღიზარდა. მის მიერ მიღებული ძირითადი სამეცნიერო შედეგები გამოყენებულია ცნობილ ასტრონომთა მრავალ მონოგრაფიასა და სასწავლო ლიტერატურაში (ნ.ბარაბაშოვის, ვ.შარონოვის, ზ. კოპალისა და სხვათა შრომებში). იგი სამეცნიერო მოხსენებებით მონაწილეობდა მრავალ საერთაშორისო კონფერენციაზე.

1957–1992 წლებში ვიქტორ ჯაფიაშვილი აბასთუმნის ასტროფიზიკური ობსერვატორიის დირექტორის მოადგილეა სამეცნიერო დარგში, პარალელურად იგი ხელმძღვანელობს ობსერვატორიის მთვარისა და პლანეტების განყოფილებას.

მისი მეუღლე დარეჯან ჭიპაშვილი იყო აბასთუმნის ასტოფიზიკური ობსერვატორიის სამეცნიერო ასტრო-ფოტოლაბორატორიის დამაარსებელი და ხელმძღვანელი. დარეჯან ჭიპაშვილმა შექმნა და 40 წლის განმავლობაში ხელმძღვანელობდა ობსერვატორიის დაკვირვებითი ფოტო მასალის, ე.წ. „მინის ბიბლიოთეკას“.

ვიქტორ ჯაფიაშვილი გარდაიცვალა 2015 წლის 7 აგვისტოს, 92 წლის ასაკში. იგი და მისი მეუღლე სიცოცხლის ბოლომდე ცხოვრობდნენ აბასთუმანში, ყანობილის მთაზე, აბასთუმნის ასტროფიზიკურ ობსერვატორიაში.