iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დიხა გუძუბა

დიხა გუძუბა — ბრინჯაოს ხანის ნამოსახლარი ბორცვი კოლხეთის დაბლობზე, ანაკლიის მახლობლად, მდინარე ენგურის შესართავთან. გაითხარა 1934–36 წლებში. შეისწავლა ბორის კუფტინმა. დიხა გუძუბაზე დადგენილია 4 კულტურული ფენა. -ში აღმოჩნდა ხელით ნაძერწი კერამიკა და მეტალურგიული წარმოების ნაშთები (ბრინჯაოს ჩამოსასხმელი ყალიბები, წიდა). ეს ფენა თარიღდება ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის დასასრულით (ძვ. წ. — ძვ. წ. ათასწლეულთა მიჯნა). – ფენები შუა ბრინჯაოს ხანას განეკუთვნება (ძვ. წ. — ძვ. წ. სს.). ამ ფენებში აღმოჩნდა ხის ძელურ ნაგებობათა ნაშთები, მდიდრულად ორნამენტირებული თიხის ჭურჭელი, მახას და ფეტვის მარცვალი და სხვა. ფენაში (გვიანდელი ბრინჯაოს ხანა) აღმოჩენილი კერამიკა ჩარხზე ნაკეთებია და განსხვავდება ქვედა ფენის კერამიკისაგან.
დიხთაუ

დიხთაუ — ერთ-ერთი უმაღლესი მწვერვალი ცენტრალური კავკასიონის გვერდით ქედზე, რუსეთის ყაბარდო-ბალყარეთის ტერიტორიაზე. მწვერვალის პიკი 5 კილომეტრით არის დაშორებული საქართველოს სახელმწიფო საზღვარს. სიმაღლე 5205 მ. კავკასიონის მწვერვალებს შორის დიხთაუ იალბუზის შემდეგ სიმაღლით მეორე ადგილზეა. აგებულია კრისტალური ქანებით. დამახასიათებელია ნივალური ლანდშაფტი. დიხთაუზე სათავე აქვს მდინარე ბეზინგის ჩერეკს. მწვერვალზე მისვლა შესაძლებელია ჩრდილოეთი მხრიდან. პირველად დიხთაუზე ავიდნენ 1888 წელს.
დიხსუ

დიხსუ — ხეობის ტიპის მყინვარი რუსეთში, ყაბარდო-ბალყარეთში. მდებარეობს კავკასიონის ქედზე, შხარის, აილამისა და ფიტნარგინის მწვერვალებს შორის. რამდენიმე ნაკადად ეშვება 2040 მ სიმაღლემდე. სიგრძე 13,3 კმ, ფართობი 34 კმ². ფირნის ხაზის სიმაღლე გადის ზღვის დონიდან 3300 მ სიმაღლეზე. მყინვარის ენა ეშვება 2070 მ-მდე და დასაბამს აძლევს მდინარე დიხსუს (მდინარე ბალყარეთის ჩერეკის ერთ-ერთი სათავე). მყინვარის ზედაპირის ფართობის დაახლოებით 20% დაფარულია მორენებით. საუკუნის ბოლოდან მოყოლებული მყინვარმა უკან დაიხია 1750 მ-ით.
დმანისის პლატო

დმანისის პლატო — პლატო საქართველოს სამხრეთ მთიანეთში, მდინარე მაშავერის ზემო დინების აუზში. აგებულია მეოთხეული ასაკის დოლერიტული ლავებით. გვხვდება ტბიურ-ტუფოგენური ქვიშების გამოსავლებიც. მაღლდება აღმოსავლეთიდან (900 მ-დან) დასავლეთისაკენ (1800 მ-მდე). დასერილია მდ. მაშავერისა და მისი შენაკადების კანიონებით.

დმანისის პლატოზე ზომიერად ნოტიო ჰავაა. იცის ცივი ზამთარი და ხანგრძლივი თბილი ზაფხული. ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა 5-10 ° შორის მერყეობს, იანვრის საშუალო ტემპერატურა -2 °, -7 °, ივლისის 13-21 °. ნალექები 570-700 მმ წელიწადში.

დმანისის პლატოს მთავარი მდინარეა მაშავერა. მისი შენაკადებია ფინეზაური, შაჰმარლო, სარფადარა და სხვა. ბევრია პატარა ტბა, მ. შ. უდიდესია ოროზმანი. პლატოზე გაბატონებულია მთის შავმიწა ნიადაგი, არის მთის მდელოს ნიადაგიც.

დმანისის პლატოზე ჭარბობს მთის სტეპები, რომლებიც ზემოთ (დასავლეთით) მდელოს ფორმაციებში გადადის. კანიონებში შემორჩენილია წიფლნარი და მუხნარ-რცხილნარი. ტერიტორიის დიდი ნაწილი მთის სტეპურ ლანდშაფტს უჭირავს. ფრაგმენტების სახით გავრცელებულია დაჭაობების მდელოს და ხევ-ხრამების ლანდშაფტები.
დმანისის სიონი

დმანისის სიონი — საუკუნის ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი სამეკლესიიანი ბაზილიკის ტიპისა, სოფ. პატარა დმანისის მახლობლად, ნაქალაქარ დმანისში. საშენი მასალისა და მორთულობის ხასიათით უახლოვდება ბოლნისის სიონსა და ქვემო ბოლნისის სამეკლესიიან ბაზილიკას. თავდაპირველი სახით მხოლოდ შუა ნავმა მოაღწია, გვერდითი ნაწილები მნიშვნელოვნად არის გადაკეთებული. დმანისის სიონი ნაგებია მცირე ზომის რუხი ფერის მქისედ დამუშვებული ქვით, გამოუყენებიათ აგური და რიყის ქვაც, კონსტრუქციულად მნიშვნელოვანი ნაწილები ამოყვანილია სუფთად გათლილი კვადრებით. გადახურულია ბრტყელი ქვის ფილებით, სამხრეთიდან ტაძარს მიშენებული აქვს კარიბჭე და სანათლავი, ჩრდილოეთიდან — სამკვეთლო. ტაძარი შიგნიდან მოხატული ყოფილა — საკურთხეველში შემორჩენილის წმინდანთა გამოსახულებანი და წარწერები. მოგვიანებით, 1213–1222 წლებს შორის, ლაშა-გიორგის მეფობაში დასავლეთიდან ტაძრისათვის მდიდრულად მოჩუქურთმებული კარიბჭე მიუშენებიათ. იგი ძირითადი ნაგებობისაგან განსხვავდება სტილითა და მორთულობის ხასიათით. კარიბჭეს სამივე ფასადი, ყველა სვეტი და თაღი მოპირკეთებულია ღია მწვანე თლილი ქვის ფილებით; გადახურულია ოთხ ბოძზე ამოყვანილი, თაღბზე დაყრდნობილი კამარით. კარიბჭეს ერთ-ერთ წარწერაში მოხსენიებულია ლაშა-გიორგი.

დმანისის სიონის აღმოსავლეთ მხარეს აღმართულია გეგმით ოთხკუთხა სამრეკლო, რომელიც მრავალჯერ არის გადაკეთებული. ჩრდილო-აღმოსავლეთით წმ. მარინეს მცირე ზომის ერთნავიანი ეკლესიაა, რომელიც სამხრეთ ფასადზე, შესასვლელის ზემოთ წყობაში ჩასმულ მოზრდილ ქვაზე ამოკვეთილი მხედრული წარწერის თანახმად, განახლებულია 1702 წელს ბატონიშვილი მარიამის გამდელის – ისახარის მიერ.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
დმანისხევი

დმანისხევი, დბანისხევი — ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი, აღმოსავლეთ-ტერიტორიული ერთეული შუა საუკუნეების საქართველოში, ახლანდელი ბოლნისისა და დმანისის რაიონების ტერიტორიაზე, მაშავერის ხეობის ადრინდელი სახელწოდება.

მდ. მაშავრის აუზი (თავისი შენაკადებით: ფინეზაური, კაზრეთი, გეტისწყალი და სხვ.) ძველი დროიდანვე ცალკე გეოგრაფიულ ერთეულს („ხევს“) ქმნიდა. ს. სომხური გეოგრაფის მიხედვით, მას „ქვეშაფორ“ („ქვეშის ხევი“) ერქვა. ეს სახელწოდება ამ ერთეულს, ჩანს, მისი ცენტრის — ქვეშის ციხის — მიხედვით უწოდეს. ეს ციხე სტრატეგიულ ადგილას, გეტის ხევისა და მაშავრის შესაყარში ამოზიდულ კლდოვან მასივზე იყო აღმართული.

ძველი ქართული საისტორიო გადმოცემის თანახმად ტრადიციულად „ქვეშის ხევი“ გაჩიანის ანუ სამშვილდის საერისთავოში შედიოდა. ადრეულ შუა საუკუნეებში აქ საეპისკოპოსოც დაარსდა. აქედანვეა ცნობილი – სს. ბიზანტიური მონეტების ცალები. საუკუნეში ააგეს დმანისის სიონის ტაძარი. „ქვეშის ხევის“ შემადგენელ მცირე ხევებში რელიგიურ ცენტრების არსებობაზე მიუთითებს რეგიონში შემორჩენილი ძეგლები: გეტის ხევში — აკაურთის – სს. ეკლესია, სტელები, დამბლუტის ხევში — უკანგორის ეკლესია ( ს.), კაზრეთის ხევში — ს. სტელები და სხვ. საყურადღებოა რელიეფური წარწერები უკანგორიდან ( ს.) და ბალიჭიდან (– სს.), ასევე – სს. ბერძნული წარწერა კაზრეთის ხეობიდან.

 ს-იდან დმანისი იწყებს გაქალაქებას და, როგორც ჩანს, მთელი ხეობის ცენტრი ხდება. აქედან მომდინარეობს სახელწოდება „დმანისხევიც“, რომელიც საუკუნემდე შემორჩა. დმანისის გაქალაქება მჭიდროდ იყო დაკავშირებული დიდი მნიშვნელობის სავაჭრო-საქარავნო გზებთან, რომლებიც აქ იყრებოდნენ: ფინეზაურის ხეობით ერთი გზა ტაშირსა და სომხეთში გადიოდა, მეორე — მაშავრის აყოლებით ჯავახეთისკენ, შემდეგ კი — ტაოსა და ბიზანტიისაკენ მიემართებოდა. დმანისში, გარდა ქართველებისა, ცხოვრობდა ვაჭრობა-ხელოსნობის მიმდევარი სომხური და მუსლიმი მოსახლეობაც, რასაც მოწმობს საფლავის ქვები სომხური და არაბული წარწერებით. არაბობის დროიდან მოკიდებული დმანისს ჰყავდა ამირაც — ქალაქის გამგებელი. ზოგიერთი ამირას სახელი შემორჩა ნარატიულ წყაროებსა და ეპიგრაფიკას.

შუა ფეოდალურ ხანაში ქალაქი დმანისი და დმანისხევის უდიდესი ნაწილი სამეფო მამული იყო, რომელსაც მეფის მოხელენი განაგებდნენ (ზოგიერთი მათგანი ცნობილია ეპიგრაფიკული ძეგლებიდან). გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში დმანისხევი „საორბელოდ“, ორბელიშვილების სათავადოდ იქცა, შედიოდა მეწინავე სადროშოში. ამ სათავადოს რეზიდენცია იყო ტანძიაში (გეტისხევი), ხოლო საძვალე — დმანისში.

 საუკუნეში საორბელოში ცალკე სათავადოდ გამოიყო საზურაბიშვილო, რომელიც კაზრეთის ხეობაში დამკვიდრდა. ორბელიშვილთა და ზურაბიშვილთა სააღმშენებლო მოღვაწეობა კარგად ჩანს ტანძიის, ქვეშის, დავითგარეჯისა და კაზრეთის ხეობის ტაძართა წარწერებიდან. მომდევნო საუკუნეების ძნელბედობამ დმანისხევის მკვიდრი მოსახლეობა იძულებული გახადა მიეტოვებინა იქაურობა. თითქმის მთლიანად დაცარიელებულ ტერიტორიებზე შემდგომ დასახლდა ჯავახეთიდან და შიდა ქართლიდან ჩამოსული ქართული, აგრეთვე სომხური და თურქულენოვანი მოსახლეობა.
დმანური ფელსი

დმანური ფელსი — მეფე დავით ნარინის მიერ დმანისში 1245 წელს მოჭრილი სპილენძის მონეტა. შუბლზე სამენოვანი (სპარსული, არაბული, ქართული) ზედწერილია: „მონა ყაანისა, ქვეყნის მპყრობელისა, დავით მეფე“. ზოგიერთ ეგზემპლარზე აღნიშნულია მოჭრის თარიღი ქართული ქორონიკონით — 465 (1245). ზურგზე არაბულად აწერია: „ქალაქსა დმანისს ხანგრძლივ ჰყოს იგი ღმერთმან (წელსა) ექვსას ორმოცდაორსა (ჰიჯრით)“ და მოჭრის თარიღი ჰიჯრით — 642 (1245). საუკუნის დმანისში ზარაფხანის არსებობა გვიჩვენებს, რომ მონღოლთა ბატონობის დროს ერთხანს დმანისის საქართველოს ერთ-ერთი პოლიტიკური ცენტრი ყოფილა.
დოგები

დოგები (ინგლ.  — ძაღლი), დოგისებრი ძაღლები — დიდი ტანის და ძლიერი სასამსახური ძაღლების ჯიშთა ჯგუფი. ხანგრძლივი სელექციის შედეგად ამ ჯგუფის ჯიშები გარეგნობით ძალზე განსხვავდნენ ერთმანეთისაგან. თანამედროვე დოგებს მიეკუთვნება გერმანული დოგები, კავკასიური, შუააზიური, ტიბეტური და მონღოლური ნაგაზები, ბულდოგები, ბოქსიორი, სენბერნარი და სხვა. სახელწოდება „დოგები“ შეინარჩუნეს მხოლოდ გერმანულმა დოგებმა, რომელთა წინაპრები ევროპაში აზიიდან შეიყვანეს ძვ. ბერძნებმა. ამ ჯგუფის მოკლებეწვიანი ნაირსახეობის გამოყვანა დაიწყო დანიაში და საბოლოოდ დასრულდა გერმანიაში.

გერმანული დოგები ყველაზე დიდი ტანის, ძლიერი და ლაზათიანი გარეგნობის სასამსახური ძაღლია, ხვადის სიმაღლეა არანაკლებ 80 ამ, ძუსი — 74 ამ. აქვთ სწორკუთხა თავი, ხმლისებრი კუდი, მოკლე ბეწვი, შავი, რუხი, ჩალისფერი, ვეფხისთვისებრი, მარმარილოსებრი შეფერილობა. ყურებს აჭრიან. ფართოდაა გავრცელებული ბევრ ქვეყანაში როგორც საოჯახო საყარაულო ძაღლი.

ბულდოგები, ხარის ძაღლები (ინგლ.  — ხარი) მოკლედრუნჩიანი, ფართომკერდიანი ძაღლებია. ინგლისური ბულდოგის სიმაღლეა საშუალო 50 სმ. ფერი — თეთრი, ვეფხვისებრი, ფოთლებიანი. იყენებენ ოჯახში საყარაულოდ. ფრანგული ბულდოგი ტანმორჩილი დეკორატიული ძაღლია, იგივე შეფერილობა აქვს, რაც ინგლისურ ბულდოგს.

ბოქსიორი, გერმანული ბულდოგი, გამოყვანილია ბულენბაიცერის (ხარის მგიდავის) და ინგლისური ბულდოგის შეჯვარებით. ათლეტური აღნაგობისაა. ხვადის სიმაღლეა 63-68 სმ, ძუსი — 58-62 სმ. ყურებს აჭრიან. მოკლე ბეწვი აქვთ და ჩალისფერი, ვეფხვისფერი, თეთრი შეფერილობა, თავისივე ფერის ფოთლებით. გავრცელებულია ყველგან.
დოდოთის ცხრაკარა

დოდოთის ცხრაკარა — საუკუნის დასაწყისის ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია, ქურთის მუნიციპალიტეტის (2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ) ტერიტორიაზე, სოფელ ზემო დოდოთის მახლობლად, ფრონის ხეობაში.

ეკლესია ძლიერ დაზიანებულია. გეგმით დარბაზულ ეკლესიაა გარშემოსავლელით. ნაგებია სუფთად გათლილი ღვინისფერი ქვის კვადრების სწორი რიგებით, ურევია უხეშად დამუშავებული სხვადასხვა ზომის ქვებიც. სამხრეთის კარი შემკულია მოჩუქურთმებული სათაურით. კარის გვერდზე ამოკვეთილი ქართული ასომთავრული წარწერიდან ჩანს, რომ ეკლესია საუკუნის დასაწყისში აუგია ტბელ ერისთავს ივანეს. საუკუნის დასასრულს ან საუკუნის დასაწყისში კი მისთვის ქავთარ ტბელს გარშემოსავლელი მიუშენებია, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ დოდოთი ტბელ ფეოდალთა სამფლობელოს შემადგენლობაში შედიოდა.

განსაკუთრებითაა გამოყოფილი გარშემოსავლელის სამხრეთ ნაწილში არსებული ორმალიანი თაღოვანი შესასვლელი. თაღებს შორის მრგვალი სვეტია, რომელიც მოჩუქურთმებული კაპიტელითაა დასრულებული. შესასვლელი შიგნითაც და გარედანაც უხვადაა მოჩუქურთმებული გეომ. და სტილიზებული მცენარეული ორნამენტით. ასევე იყო მორთული დასავლეთი შესასვლელიც. დოდოთის ეკლესიის გარშემოსავლელის ჩუქურთმები შესრულების ხარისხითა და სირთულით გამოირჩევა მთლიანი ეკლესიის მორთულობისაგან.
დოდოს რქა

}
| რელიგიური_წევრობა =საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =მოქმედი
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| საიტი =
| ხუროთმოძღვრება =
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = საუკუნის ნახ.
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი =41.2986
| გრძედი =45.7047
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
დოდოს რქა, დოდორქა — მონასტერი ძველ საქართველოში; ქართული ხუროთმოძღვრების მნიშვნელოვანი ძეგლი დავითგარეჯის სამონასტრო კომპლექსში. საუკუნის ნახევარში დააარსა დავით გარეჯელის ერთ-ერთმა მოწაფემ დოდომ.

შედგება სხვადასხვა დროის ( - სს. ჩათვლით) გამოქვაბული კომპლექსებისაგან. მთავარი დარბაზული ეკლესია და სატრაპეზო გარეჯის საერთო აღმავლობის პერიოდს — - საუკუნეებს განეკუთვნება. განსაკუთრებით საყურადღებოა კლდეში გამოკვეთილი წმ. დოდოს მცირე ეკლესია, რომლისაგანც შემორჩენილია საკურთხევლის აფსიდის კონქი, კლდეში გამოკვეთილი უყელო გუმბათი, ჩრდილოეთი კედელი და დასავლეთი ნართექსის კედლის ნაწილი.

კონქში შემონახულია მხატვრობის ერთ-ერთი ყველაზე ადრინდელი (- სს.) და მნიშვნელოვანი ნიმუში საქართველოში. მოხატულობის მთავარი ფიგურაა ტახტზე მჯდომი ქრისტე მაკურთხებელი მარჯვენით. მარცხენა ხელში უჭირავს გადაშლილი წიგნი, რომელზედაც ქართული წარწერის კვალია შერჩენილი. მაცხოვრის ორსავე მხარეს თითო მედალიონია მოთავსებული. ერთში გამოსახულია ქალის ფიგურა მკერდამდე, მთვარის ქიმით თავს ზემოთ, მეორეში (ასევე მკერდამდე) — ფრიგიულ თავსაბურავიანი ჭაბუკი აგიზგიზებული ჩირაღდნით მარჯვენა ხელში. როგორც ჩანს, პირველი ფიგურა მთვარეს განასახიერებდა, მეორე — მზეს. ამგვარი გამოსახულებანი ადრინდელი ქრისტიანულ სარკოფაგებში გვხვდება. ქრისტეს ქვემოთ გამოსახულნი არიან მთავარანგელოზები მიქელი და გაბრიელი, აგრეთვე ტეტრამორფი (ოთხი მახარებლის სიმბოლური გამოსახულება) და ქერუბინი (ექვსფრთიანი ანგელოზი).

დოდოს რქის მონასტრის პოლიტიკური-ეკონომიკური ისტორია დაკავშირებულია დავითგარეჯის მონასტრის ისტორიასთან. - საუკუნეებში დოდოს რქა სამეფო მონასტერი იყო. 1424 წელს ალექსანდრე -მა დავითგარეჯთან ერთად შესწირა მცხეთის საკათალიკოსო სვეტიცხოვლის ეკლესიას. - საუკუნეებში გარეშე მტრების შემოსევისა და ბატონობის შედეგად დაქვეითდა, ბევრჯერ დაცარიელდა. დოდოს რქის მონასტერი ეპარქიალურად რუსთავის საეპისკოპოსოში შედიოდა. - საუკუნეებში კათოლიკოს-პატრიარქს ემორჩილებოდა, შემდეგ 1760 წლამდე — ნინოწმინდელ ეპისკოპოსს. 1760 წელს დავითგარეჯს შეუერთდეს. გასული საუკუნის მიწურულს გაუკაცრიელდა.

წინამძღვრები
1440 წელს მონასტრის წინამძღვრად იხსენიება დავითი — წმინდა დოდოს მონასტრის წინამძღვრის წერილი კათოლიკოს შიოსადმი

გალერეა
ისლანდიის გერბი

ისლანდიის გერბის ფარზე გამოსახულია ისლანდიის დროშაზე. ფარი უჭირავს ისლანდიის ოთხ ლეგენდარულ მცველს. ხარი (გრითუნგური) სამხრეთ-დასავლეთ ისლანდიის მცველია. არწივი ან გრიფონი (გამური) იცავს ჩრდილო-დასავლეთ ისლანდიას. გველეშაპი (დრეკი) - ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარეს, ხოლო გიგანტი (ბერგრისი) იცავს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ისლანდიას. ეს ოთხი სიმბოლური მცველი ტრადიციულად დიდი პატივისცემით სარგებლობდნენ ისლანდიაში.

ისლანდიის ოთხი მცველი ისლანდიურ კრონაზეც არის გამოსახული.
დოლის პური

დოლის პური — რბილი ხორბლის ქართული ადგილობრივი საშემოდგომო ჯიში-პოპულაცია. ფხიანია, თავთავი თითისტარისებრი და საშუალო სიმკვრივისა აქვს. მარცვალი რქისებრია, არ ცვივა, კარგად უძლებს ყინვასა და გვალვას, მაგრამ ჩაწოლა იცის და ადვილად ავადდება ყვითელი და მურა ჟანგათი.

ხარობს ზღვის დონიდან 600-2000 მ სიმაღლეზე. დოლის პური ძირითადად თეთრ (თეთრი დოლის პური) და წითელთავთავიანია (წითელი დოლის პური). მისი ეკოტიპებია ქართლის დოლი, კახური დოლი, ახალციხის წითელი დოლი და სხვა.
დოლრა

დოლრა — სამხრეთ-აღმოსავლეთური ექსპოზიციის, ხეობის ტიპის მყინვარი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე. მყინვარის ენა ეშვება ზღვის დონიდან 2 530 მ-მდე. ფირნის ხაზის სიმაღლე 3310 მ-ია.

1960 წელს მისი სიგრძე 8,78 კმ, ხოლო ფართობი 8,01 კმ² იყო. 2015 წლის მონაცემებით მისი სიგრძე 7,64 კმ, ხოლო ფართობი 5,48 კმ²-ია. მისი სიგრძეში დამოკლება ძირითადად გამოწვეულია იმით, რომ 1960 წელს მყინვარი რიგელზე გადმოკიდებული ენით მთავრდებოდა და ძლიერ მექანიკურ ნგრევას განიცდიდა. მიუხედავად ამისა, კავკასიონის სხვა მყინვარებთან შედარებით მყინვარ დოლრაზე უკანდახევის დიდი მაჩვენებელი არ ფიქსირდება. ასაზრდოებს მდინარე დოლრაჭალას.
დოლრაჭალა

დოლრაჭალა, დოლრა — მდინარე სვანეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მესტიის მუნიციპალიტეტში, ენგურის მარჯვენა შენაკადი. იწყება დოლრას მყინვარიდან. სიგრძე 24 კმ, აუზის ფართობი 191 კმ². საზრდოობს ძირითადად მყინვარული წყლით. წყალდიდობა იცის გვიან გაზაფხულზე, წყალმცირეა ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი 9,30 მ³/წმ.
დომბა-ბიზონი

დომბა-ბიზონი, ბიზონდომბა — დომბისა და ბიზონის სახეობათშორისი ჰიბრიდი. დომბა-ბიზონის პირველ თაობას ჩვეულებრივ აქვს როგორც დომბის, ისე ბიზონის ნიშან-თვისებები (მშობლების ნიშან-თვისებების შუალედური მემკვიდრეობა), მაგრამ ზომით მშობლებს ჭარბობს.

დომბა-ბიზონი პირველად უკრაინაში (ასკანია-ნოვა, 1907) მიიღეს დომბისა (ხარი) და ბიზონის (ფური) შეჯვარებით. 1940 წელს ასკანია-ნოვიდან დომბა-ბიზონების ჯგუფი (1 მოზვერი და 4 ფური) გადაიყვანეს კავკასიის ნაკრძალში; მათი შთამომავლობა (600 სული) იმ სავარგულებში ბინადრობს, სადაც 1927 წელს განადგურებული კავკასიური დომბა ბინადრობდა. დომბა-ბიზონის პატარა ჯოგია (60 სულამდე) ნალჩიკის (ყაბარდო-ბალყარეთი) სატყეო-სამონადირეო მეურნეობაში. არც ყოფილ სსრკ-ის სხვა ადგილებში (მ. შ. ასკანია-ნოვაში) და არც ევროპისა და ამერიკის ქვეყნებში დომბა-ბიზონი არ არის.
დომბაიულგენი

დომბაიულგენი (  — „ადგილი, სადაც დომბა დაიღუპა“) — მწვერვალი საქართველოსა და რუსეთის საზღვარზე. ადმინისტრაციულად მოქცეულია აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გულრიფშის მუნიციპალიტეტისა და ყარაჩაი-ჩერქეზეთის საზღვარზე.

მდებარეობს კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის დასავლეთ ნაწილში, მდინარე თებერდის სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4046 მ. დომბაიულგენის კლდოვან მასივზე გამოიყოფა სამი მწვერვალი: დასავლეთის (4036 მ), მთავარი (4046 მ) და აღმოსავლეთის (3950 მ). აგებულია გნაისებით, კრისტალური ფიქლებითა და გრანიტებით.

დაფარულია მუდმივი თოვლითა და მყინვარებით. 1960 წელს დომბაი-ულგენზე ასვლისას დაიღუპა ოთხი კაცისგან შემდგარი ექსპედიცია, რომელსაც ალპინისტი იგორ ეროხინი ხელმძღვანელობდა.
დონაურები

დონაურები — ფეოდალური საგვარეულო კახეთში.

 საუკუნის ისტორიკოსი ვახუშტი ბატონიშვილი დონაურებს ძველ მთავართა გვარებს შორის მოიხსენიებს. საუკუნეში ამ გვარიდან ცნობილია კახეთის ორი მთავარი (ქორეპისკოპოსი) — სამოელი და გაბრიელი, რომლებსაც „მატიანე ქართლისა“ იხსენიებს. საუკუნის ქართველი სწავლული კათოლიკოსი ანტონ ამავე საგვარეულოს მიაკუთვნებს საუკუნის სასულიერო მოღვაწეს ილარიონ ქართველს.

გენეალოგი კირილ თუმანოვი დონაურების შთამომავლებად მიიჩნევს ვაჩნაძეთა და ბებურიშვილთა გვარებს. მიუხედავად ზოგიერთი ლეგენდარული ცნობისა, კახეთის მთავარ დონაურებს დადასტურებული გენეალოგიური კავშირი არ აქვთ - საუკუნეებში რუსეთში მცხოვრებ ქართული წარმოშობის დონაუროვთა საგვარეულოსთან.
წიგნისა და საავტორო უფლებების მსოფლიო დღე

წიგნისა და საავტორო უფლებების მსოფლიო დღე — აღინიშნება 23 აპრილს 1996 წლიდან. გამოცხადდა იუნესკოს 28-ე სესიაზე 1995 წლის 15 ნოემბერს (რეზოლუცია № 3.18). გადაწყვეტილება მიღებულ იქნა განათლების გავრცელების, კულტურული ტრადიციების შეგნების ამაღლების მიზნით და ასევე იმის გათვალისწინებით, რომ წიგნი ცოდნის გავრცელების ყველაზე ხელმისაწვდომი და მისი შენახვის საუკეთესო საშუალებაა. რეზოლუციაში აღნიშნულია ამ დღეს წიგნების გამოფენა-გაყიდვების მოწყობის ეფექტურობა.

გადაწყვეტილების მიღებაში მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღვის რიგი ქვეყნებისა და ორგანიზაციების გამოცდილებას, რომლებიც მანამდეც აღნიშნავდნენ წიგნის დღეს. ეს თარიღი შეირჩა იმის გამო, რომ ამ დღეს, 1616 წელს გარდაიცვალნენ მიგელ დე სერვანტესი, უილიამ შექსპირი და ინკა გარსილასო დე ლა ვეგა.
დონური ცხენი

დონური ცხენი — საჯდომ-შესაბმელი ჯიშის ცხენი. ძველთაგანვე მოუშენებიათ დონის კაზაკებს. ჯიშის გამოსაყვანად გამოყენებულია სტეპის ადგილობრივი სამხრეთ რუსული ცხენები, რომლებიც შეჯვარებულია სპარსულ, ყარაბაღულ, არაბულ და თურქმენულ ცხენებთან, შემდეგ — რუსულ და ინგლისურ წმინდასისხლიან აჯილღასთან. თანამედროვე დონური ცხენი ტანად მსხვილი და მასიურია. სანაშენე აჯილღას საშუალო განაზომები (სმ-ობით): სიმაღლემინდაოში 159, ტანის ირიბი სიგრძე 160, გულმკერდის ირგვლივი ზომა 185, ნებისა 21; ფაშატისა (შესაბამისად) — 156, 160, 187, 19,7. ფერად თაფლაა, მოოქროსფერო ელფერი დაჰკრავს, ამტანია, მაგარი კონსტიტუციისა. დონური ცხენი გავრცელებული როსტოვის ოლქსა და სტავროპოლის მხარეში. იპოდრომზე გამოცდისას დონურმა ცხენმა 1200მ დაფარა 1 წთ, 19 წმ-ში. 1800 მ — 1 წთ, 58,8 წმ-ში, 2000 მ — 2 წთ, 15,5 წმ-ში, 3000 მ — 3 წთ, 28 წმ-ში. გარბენის შედეგია: 200 კმ — 16 სათ-ში; უდიდესი წევის ძალა — 4,6 კნ (460 კგძ).
ნაკრის უღელტეხილი

ნაკრის უღელტეხილი — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის (ყაბარდო-ბალყარეთი) საზღვარზე, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3203 მ. აგებულია კამბრიულისწინა კრისტალური ფიქლებით. დამახასიათებელია სუბნივალური ლანდშაფტი. საცალფეხო ბილიკით აკავშირებს მდინარეების ნაკრისა (მესტიის მუნიციპალიტეტი) და ბაქსანის (ყაბარდო-ბალყარეთი) აუზებს.
დორა

დორა — ქვევრისებრი ან კოკისებრი თიხის ჭურჭელი, მოუჭიქავი. ქართულ წერილობით წყაროებში დამოწმებულია საუკუნიდან.

იხმარებოდა მარცვლეულის, მწნილის და სხვათა შესანახად და სითხის საწყაოდ. საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში მისი ფორმა და ტევადობა სხვადასხვანაირი იყო. მეგრული დორა ქვევრისებური მოყვანილობისა იყო და 1,5-12 ფუთს იტევდა. ქვევრისაგან გამოირჩეოდა უფრო გადაშლილი პირით, ბრტყელი ძირითა და ყურებით. გარედან შემოვლებული ჰქონდა თიხისავე სადა ან დაკბილული სარტყლები.

ლეჩხუმური დორა კოკას ჩამოჰგავდა და 30 ლიტრას იტევდა. მას ჰქონდა ქობიანი პირი, მომაღლო ყელი, დაქანებული მხრები, განიერი, ქვემოთ მოვიწროებული მუცელი, ყურები და სწორი ძირი; შემკული იყო გეომეტრიული და მცენარეული ორნამეტრებით. იყო აგრეთვე ტუჩიანი, 15-ლიტრიანი დორაკი (დორას ნახევარი). საუკუნის საბუთების მიხედვით, დორა კოკის ნახევარს უდრიდა (დაახლოებით 15-18 ლ).
დოროთეოზ III

დოროთეოზ , დოროთეოს — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1589 წლიდან. სიმონ -ის (1556-1600) თანამედროვე.

დოროთეოზ კათოლიკოსმა გიორგი -საგან „დიდის ფასითა“ შეიძინა სურამთან ახლოს მდებარე სოფელი იტრია იქ მოსახლე აზნაურებითა და გლეხებითურთ. სოფელ ნიტრიაში (ამჟამად ხაშურის მუნიციპალიტეტის დაბა სურამის უბანი იტრია) ააშენა საძვალე მონასტერი. მშენებლობაში მატერიალურ დახმარებას უწევდნენ ქართლის მეფეები: გიორგი , სიმონ , გიორგი ბატონიშვილი (სიმონის ძე) და კახეთის მეფე ლევანი. ცნობილია დოროთეოზის მიერ დაწერილი გუჯარი, სადაც აღწერილია ნიტრიის მონასტრის მშენებლობის ამბავი. გუჯარი მნიშვნელოვან მასალას იძლევა საქართველოს ეკონომიკური, პოლიტიკური და მატერიალური კულტურის ისტორიის შესასწავლად.

სამონასტრო მშენებლობის დაწყებისას ქვეყანას შაჰ-თამაზი შემოესია, „ამოწყჳტა და ააოჴრა ქართლის ქუეყანა. ეს ყუელაი მეფობასა პატრონის ლუარსაფისსა“-ო, აღნიშნავს დოროთეოზი მის მიერ იტრიის ეკლესიისადმი გაცემულ შეწირულობის სიგელში. ამდენად, სამონასტრო მშენებლობა მას ჯერ კიდევ კათოლიკოსად დაწესებამდე დაუწყია.

სიმონ -ს განუჩენია მონასტრისათვის „ცოტაოდენნი საფასე“. აშენებული ეკლესია და სოფელი მტერს აუოხრებია, თუმცა კათოლიკოსმა მოახერხა მისი განახლება. დოროთეოზმა მის მიერვე აშენებულ მონასტერს დიდი რაოდენობით ყმა-მამული და საეკლესიო ინვენტარი შესწირა. კათოლიკოსი საგანგებოდ აღნიშნავს კახთა მეფის ლევანისა და მის შვილთა წყალობასა და შეწევნას.

კათოლიკოსს მონასტრის საკეთილდღეოდ გაუწევია დიდი ჯაფა: „ეს რაც მამული და გლეხნი დამიწერია, ყუელა ჩემის მოღვაწებითა და წირვით მიშოვნია და მიყიდია. ამისთათანა პატიოსანი თვალთ-შეუდგამი მონასტერი ამიშენებია... მრავალნი ჭირნი და იწროებანი მომითმენია“.

ქართლის მეფეს გიორგი -ს დოროთეოზ კათოლიკოსის თხოვნით იტრიის მონასტრისათვის თავისი სახასო მამულიდან მნიშვნელოვანი ყმა-მამული შეუწირავს.
დოქი (ჭურჭელი)

დოქი — ყელვიწრო, ცალყურა, მრგვალმუცლიანი და სწორძირიანი თიხის ჭურჭელი. დოქი ქართულ წერილობით წყაროებში დამოწმებულია საუკუნიდან, ხოლო არქეოლოგიაში — ბრინჯაოს ხანიდან.

დანიშნულების მიხედვით განასხვავებდნენ საწყლე და საღვინე დოქებს. პირველისათვის დამახასიათებელია მრგვალი პირი, შედარებით დაბალი და ოდნავ ფართო ყელი, მეორესთვის კი — აჭრილი, ნისკარტიანი ტუჩი, მაღალი, ვიწრო ყელი და დაშვებული ყური. საღვინე დოქი გამოირჩევა დახვეწილი ფორმითა და მდიდარი დეკორით. გვხვდება საქართველოს სხვადასხვა კერამიკულ ცენტრში დამზადებული წერნაქით მოხატული და უქერნაქო, მოჭიქული და მოუჭიქავი, ზოგჯერ ზეთის საღებავებით მოხატული დოქები. შემკულია გეომეტრიული და მცენარეული, უფრო იშვიათად კი ანთროპომორფული და ზოომორფული გამოსახულებებით. გვიანდელი ხანის ქართულ წერილობით ძეგლებში მოხსენებულია ლითონის, მეტწილად ვერცხლის დოქები, რომლებიც საზოგადოების მაღალფენებში იხმარებოდა. ფუნქციის, ტევადობის და ფორმის მიხედვით საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში დოქს სხვადასხვა სახელი ეწოდება (თუნგიანი, ხელადა, თუნგიანი ხელადა, ხარა დოქი და სხვა).