iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ინკალიახტა

ინკალიახტა (კეჩ. , ინკების ქალაქი) — ინკების მომუმენტური ძეგლი ცენტრალურ ბოლივიაში, კოჩაბამბის დეპარტამენტში, ქალაქ კოჩაბამბიდან 130 კმ-ით აღმოსავლეთით, ზღვის დონიდან 2 950 მეტრზე.

დასახლება და ციხესიმაგრე აშენდა საუკუნეში, ინკა იუპანკის მეფობისას. დასახლების არეალი 80 ჰა-ს მოიცავს. მოგვიანებით, უაინა კაპაკის მეფობისას ის ხელახლა აშენდა. მთავარ შენობას წარმოადგენდა კალიანკა, რომლის ზომები იყო 25 78 და რომელიც კოლუმბამდელი ამერიკის უდიდეს შენობად მიიჩნევა. მისი სახურავი 24 სვეტს ეყრდნობოდა.

ინკალიახტა ინკების სამეფოს − ტაუანტინსუიუს 4 პროვინციიდან ერთ-ერთის, კოლასუიუს თავდაცვით, პოლიტიკურ და საცერემონიო ცენტრს წარმოადგენდა.

ქალაქის გათხრები პირველად საუკუნის დასაწყისში დაიწყო და მას პენსილვანიის უნივერსიტეტის პროფესორი ლოურენს კობენა ხელმძღვანელობდა.

2003 წლის ივლისში, ინკალიახტა იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელ სიაში შეიყვანა.
ცენტრალური სტადიონი

ამ სახელწოდებით მსოფლიოში რამდენიმე სტადიონია ცნობილი. თქვენ შესაძლოა იგულისხმეთ ერთ-ერთი ქვემოთ ჩამოთვლილთაგან:

საქართველოში
ბათუმის ცენტრალური სტადიონი
ზესტაფონის ცენტრალური სტადიონი
თბილისის ცენტრალური სტადიონი
თელავის ცენტრალური სტადიონი
სოხუმის ცენტრალური სტადიონი
ქობულეთის ცენტრალური სტადიონი
მსოფლიოში
ალმა-ატას ცენტრალური სტადიონი
აკტიუბინსკის ცენტრალური სტადიონი
ასტრახანის ცენტრალური სტადიონი
ბუქარესტის ცენტრალური სტადიონი
დუშანბეს ცენტრალური სტადიონი
ეკატერინბურგის ცენტრალური სტადიონი
ვოლგოგრადის ცენტრალური სტადიონი
კრასნოიარსკის ცენტრალური სტადიონი
ლაიფციგის ცენტრალური სტადიონი
ნოვოროსიისკის ცენტრალური სტადიონი
პავლოდარის ცენტრალური სტადიონი
ულან-ბატორის ცენტრალური სტადიონი
ყაზანის ცენტრალური სტადიონი
შახტარის ცენტრალური სტადიონი
ჩორნომორეცის ცენტრალური სტადიონი
წუთიერი დუმილი

წუთიერი დუმილი არის გამოხატულება პატივის მიგებისა ადამიანისათვის ან ადამიანებისათვის, რომლებიც ბოლო ხანებში ტრაგიკულად დაიღუპნენ. ან იმ შემთხვევაში თუ რომელიმე მნიშვნელოვანი დღის წლისთავია.მაგალითად, დასავლეთში ბევრი ადამიანი წუთიერი დუმილით იხსენებს მსხვერპლს შეიარაღებული ომებისა.

უმეტესად, დუმილი ერთ წუთს გრძელდება. თუმცა სხვადასხვა დრო შეიძლება გაგრძელდეს. მაგალითად, თითოეული დაღუპულისთვის თითო წუთი. ამ პროცესის დროს მონაწილემ შეიძლება თავი დაღუნოს ან ქუდი მოიხადოს ან ლაპარაკს თავი დაანებოს. ჩვეულებრივ, პიროვნება, რომელიც გამოაცხადებს წუთიერ დუმილს, მანვე უნდა შეატყობინოს მონაწილეებს პროცესის დასრულება.

წუთიერი დუმილის დროს შესაძლებელია სხვა სიმბოლური ქმედებებიც: მტრედის განთავისუფლება, ზარების რეკა, ან შესრულდეს .

წარმოშობა
მოგონების დღეზე დუმილის იდეა პირველად მოიფიქრა ავსტრალიელმა ჟურნალისტმა ედუარდ ჯორჯ ჰანიმ –სთვის მიწერილ წერილში 1919 წლის მაისში. იგი ფიქრობდა 5 წუთიან დუმილზე მაგრამ იგი ძალიან დიდი იყო.
მოძრაობა სოციალიზმისაკენ (ბოლივია)

მოძრაობა სოციალიზმისაკენ (, , ასევე ითარგმნება, როგორც მოძრაობა სოციალიზმისათვის) — მემარცხენე სოციალისტური პარტია ბოლივიაში, დააარსა ბოლივიის პრეზიდენტმა ევო მორალესმა, 1997 წლის 23 ივლისს.

არჩევნები
2002 წლის ეროვნული კონგრესის არჩევნებში პარტიამ დაიკავა მეორე ადგილი და მიიღო 27 მანდატი 130-დან დეპუტატთა პალატაში და 8 მანდატი 27-დან სენატში.

2005 წლის ეროვნული კონგრესის არჩევნებში პარტიამ დაიკავა პირველი ადგილი და მიიღო 72 მანდატი 130-დან დეპუტატთა პალატაში და 12 მანდატი 27-დან სენატში.
მოძრაობა სოციალიზმისაკენ

მოძრაობა სოციალიზმისაკენ შეიძლება აღნიშნავდეს:

მოძრაობა სოციალიზმისაკენ – პოლიტიკური პარტია არგენტინაში
მოძრაობა სოციალიზმისაკენ – პოლიტიკური პარტია ბოლივიაში
მოძრაობა სოციალიზმისაკენ – პოლიტიკური პარტია ვენესუელაში
მოძრაობა სოციალიზმისაკენ – პოლიტიკური პარტია მექსიკაში
მოძრაობა სოციალიზმისაკენ – პოლიტიკური პარტია პუერტო-რიკოში
მოძრაობა სოციალიზმისაკენ – პოლიტიკური პარტია ჩილეში
მოძრაობა სოციალიზმისაკენ – პოლიტიკური პარტია ეკვადორში
მოძრაობა სოციალიზმისაკენ – პოლიტიკური პარტია ნორვეგიაში
მოძრაობა სოციალიზმისაკენ – პოლიტიკური პარტია პარაგვაიში
მოძრაობა სოციალიზმისაკენ – პოლიტიკური პარტია შვეიცარიაში
ჰიონოსფერო

ჰიონოსფერო (ბერძნ. — თოვლი და — სფერო) — ტროპოსფეროს ნაწილი, რომლის ფარგლებში რელიეფის ხელსაყრელი პირობების შემთხვევაში შესაძლებელია წარმოიქმნას და იარსებოს მრავალწლოვანმა თოვლნარებმა და მყინვარებმა.

ჰიონოსფერო სითბოსა და სინოტივის ისეთი შეთანაწყობა არის, რომლის დროსაც ჰორიზონტალურად და უფრო ზედაპირზე მთელი წლის განმავლობაში მოსული მყარი ატმოსფერული ნალექები ჭარბობს მის გასავალს. ჰიონოსფეროს ზედა საზღვარი ჩვეულებრივ, ყველაზე მაღალი მწვერვალების ზემოთ მდებარეობს და შეესაბამება მყარი ატმოსფერული ნალექების ნულოვან ბალანსს (რომელთა წლიური ჯამი ჩვეულებრივ, მთებში მატულობს გარკვეულ სიმაღლემდე, ხოლო შემდეგ კვლავ იკლებს).

მთებში დიდი მყინვარული ენები ჰიონოსფეროს ქვემოთ ჩამოდიან, ხოლო ცალკეული პატარა მყინვარები თოვლის მაღალი კონცენტრაციის პირობებში ზოგჯერ მთლიანად ჰიონოსფეროს ქვემოთ ვრცელდებიან.

დედამიწის ატმოსფეროს ფენას, რომელშიც წყლის მყარ ფაზაში არსებობის ხელსაყრელი პირობებია გაბატონებული რუსმა ბუნებისმეტყველმა მიხეილ ლომონოსოვმა — „ატმოსფეროს თოვლჭარბი ფენა“ უწოდა.

ცნება ჰიონოსფერო მეცნიერებაში პირველად შემოიტანა და ჩამოაყალიბა რუსმა გეოგრაფმა სტანისლავ კალესნიკმა. ჰიონოსფეროს შესწავლის საქმეში დიდი წვლილი შეიტანა რუსმა გეოგრაფმა მიხეილ ტრონოვმა.
ჩირიპა

ჩირიპა – არქეოლოგიური ძეგლი ბოლივიაში, ტიტიკაკას ტბის სიახლოვეს, ქალაქ ჩირიპადან 15 კმ-ით აღმოსავლეთით.

ძეგლი ტიუანაკომდელ პერიოდს განეკუთვნება და დასახლებული იყო ძვ. წ. 1000 - ჩვ. წ. 1100 წლებში. მთავარ შენობას წარმოადგენს უზარმაზარი ტაძარი, რომელიც სამი შენობისაგან შედგება. შიგნით ბევრია სამარხები.

ტერიტორია პირველად საუკუნეში აღწერა პადრე პედრო მარაბინიმ. 1990 წლიდან, კომპლექსს იკლევენ კალიფორნიის ბერკელეის უნივერსიტეტის მეცნიერები.
ისკანვაია

ისკანვაია — კოლუმბამდელი ქალაქის ნანგრევები ბოლივიაში, დედაქალაქ ლა-პასიდან 325 კმ-ით ჩრდილოეთით, ზღვის დონიდან 1 700 მეტრზე. თავის სივრცით და ასაკით, ისკანვაია მაჩუ-პიქჩუს აჭარბებს, მაგრამ ბევრად უფრო ცუდადაა შემონახული.

ქალაქი აშენებული იყო ორ პლატფორმაზე და მოიცავდა 0,6 კმ²-ს. მიეწოდებოდა მდინარე წყალი. დღეისათვისნ ასი საკმაოდ მოზრდილი შენობაა გადარჩენილი. სახლები ოთხკუთხაა და გააჩნია შიდა ეზოები. მოსახლეობა მისდევდა სოფლის მეურნეობას, შემორჩენილია ტერასები და ირიგაციის ნიმუშები.

არქეოლოგების ვარაუდით, ქალაქში 2 500 - 3 000 ადამიანი ცხოვრობდა.
ნიმბას მთის ნაკრძალი

ნიმბას მთის ნაკრძალი – ნაკრძალი გვინეასა და კოტ-დ’ივუარში, მდებარეობს ნიმბას მთებში. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლია 1981 წლიდან. 1992 წლიდან შეტანილია საფრთხის ქვეშ მყოფი ძეგლების სიაში. გარდა ამისა ნაკრძალის გვინეიური ნაწილი შედის მსოფლიოს ბიოსფერული რეზერვატების ქსელში.

ნაკრძალის ტერიტორიაზე მდებარეობს გვინეისა და კოტ-დ'ივუარის უმაღლესი მწვერვალი რიჩარდ-მოლარი (1752 მ.) ნაკრძალის საერთო ფართობია 1452 კმ². ატმოსფერული ნალექები შეადგენს 2000 მმ წელიწადში.
გოგი თოფაძე

გიორგი (გოგი) ლევანის ძე თოფაძე (დ. 18 აპრილი, 1940, თბილისი, საქართველოს სსრ — გ. 16 თებერვალი, 2025, თბილისი, საქართველო) — ქართველი მეწარმე და პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
1957 წელს დაამთავრა თბილისის 51-ე საშუალო სკოლა და სწავლა განაგრძო საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კვებისა და ქიმიური მრეწველობის ფაკულტეტზე. 1962 წელს ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ მუშაობა დაიწყო კვებისა და მრეწველობის სამეცნიერო - კვლევით ინსტიტუტში მეცნიერ - თანამშრომლად. 1967 წელს გოგი თოფაძემ ჩააბარა მოსკოვში ორგანული ქიმიის საკავშირო სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ასპირანტურაში. 1969 წელს დაიცვა დისერტაცია, რის შემდეგაც მას მიენიჭა ტექნიკურ მეცნიერებათა კანდიდატის წოდება.

1970-1975 წლებში თოფაძე მუშაობდა თბილისი საპნის ქარხნის დირექტორად. 1975-დან 1986 წლამდე იყო საწარმოო გაერთიანება „თბილლუდის“ გენერალური დირექტორი. 1986 წლიდან მუშაობდა ლილოს ლუდის მშენებარე ქარხნის დირექტორად. 1994 დააარსა ლუდის კომპანია „ყაზბეგი“. 1997 და 1998 წლებში დაასახელეს საქართველოს საუკეთესო ბიზნესმენად.

პოლიტიკური მოღვაწეობა
1999-2005 წლებში იყო პოლიტიკური მოძრაობა „მრეწველობა გადაარჩენს საქართველოს“ თავმჯდომარე. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „მრეწველობა გადაარჩენს საქართველოს“, ფრაქცია „მრეწველების“ თავმჯდომარე. 2004-2008 წლებში — საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „მემარჯვენე ოპოზიცია, მრეწველები, ახლები“.

2005 წლიდან არის პოლიტიკური მოძრაობა „მრეწველობა გადაარჩენს საქართველოს“ ლიდერი. 2005 წელს თოფაძე აირჩიეს ევროპის სავაჭრო პალატის პრეზიდენტად. 2005 წელს თოფაძე, პირველი ქართველ ბიზნესმენთა შორის, დაჯილდოვდა მეცენატის ოქროს მედლით.

2010 წლის 30 მაისის თვითმართველობის არჩევნებში გიორგი (გოგი) თოფაძემ კენჭი იყარა საქართველოს დედაქალაქის თბილისის მერის პოსტზე. მან ამომრჩეველთა ხმების 5.19% მიიღო.
2012-2016 წლებში იყო საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ბიძინა ივანიშვილი — ქართული ოცნება“.

პირადი და ოჯახური ცხოვრება
1995 წლიდან იყო სპორტის ზამთრის სახეობათა ფედერაციის პრეზიდენტი. 1999 წლიდან იყო საქართველოს ოლიმპიური კომიტეტის ვიცე-პრეზიდენტი. წიგნისათვის „თხილამურებით მთაში“ 1999 წელს მას მიენიჭა სახელმწიფო პრემია ლიტერატურისა და ხელოვნების დარგში. 2007-2008 წლებში იყო საქართველოს ოლიმპიური კომიტეტის პრეზიდენტი. 2003 წელს სადოქტორო დისერტაციის დაცვის შემდეგ, გოგი თოფაძეს მიენიჭა ეკონომიკურ მეცნიერებათა დოქტორის წოდება. მინიჭებული აქვს პროფესორის წოდება. ავტორია 20 სამეცნიერო ნაშრომის, 4 მონოგრაფიის, 1 სახელმძღვანელოს და 3 წიგნისა.

დარჩა მეუღლე, ორი შვილი და ხუთი შვილიშვილი. გარდაიცვალა 2025 წლის 16 თებერვალს 84 წლის ასაკში.
ბოლივიის კონსტიტუცია

ბოლივიის კონსტიტუციის ამჟამინდელი ვერსია ქვეყნის ისტორიაში მე-17 კონსტიტუციას წარმოადგენს. წინა ვერსიები მიღებულ იქნა 1826, 1831, 1834, 1839, 1843, 1851, 1861, 1868, 1871, 1878, 1880, 1938, 1945, 1947, 1961 და 1967 წლებში.

მიმდინარე კონსტიტუცია მოქმედებს 2009 წლის 7 თებერვლიდან, მას შემდეგ რაც ის საყოველთაო რეფერენდუმში, სადაც მოსახლეობის 90.24% მონაწილეობდა, 61.43%%-მა მოიწონა.

2009 წლის კონსტიტუციის მიხედვით, ბოლივია მრავალეროვანი, უნიტარული, სეკულარული სახელმწიფოა და ოფიციალურად ეწოდება ბოლივიის მრავალეროვანი სახელმწიფო. კონსტიტუცია აკანონებს შერეულ ეკონომიკას, როგორც კერძო, ისე სახელმწიფო საკუთრებას. ამასთან, კერძო საკუთრებაში არ შეიძლება იყოს მიწის 5.000 ჰა-ზე მეტი. სცნობს ავტონომიებს, როგორც ლოკალურ, ისე დეპარტამენტების დონეზე.
ბოლივიური ბოლივიანო

ბოლივიური ბოლივიანო - ბოლივიის ეროვნული ვალუტა. შედგება 100 სენტავოსაგან. მისი საერთაშორისო კოდია . ასევე ბოლივიანო ეწოდებოდა 1864-1963 წლებში ბოლივიაში მოქმედ ვალუტას.

ამჟამად ბრუნვაშია 10, 20 და 50 სენტავოს და 1, 2, 5 ბოლივიანოს ნომინალიანი მონეტები ასევე 5, 10, 20, 50, 100, 200 ბოლივიანოს ნომინალიანი ბანკნოტები.

ისტორია
დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, ბოლივიის კონგრესმა მიიღო კანონი, რომლის მიხედვითაც 1927 წლიდან ძალაში შევიდა ბოლივიის ეროვნული ვალუტა. იგი წარმოადგენდა 20 გრამიან ვერცხლის მონეტებს და სოლი ეწოდებოდა.

1986 წლის 28 ნოემბრიდან, ახალმა ვალუტამ - ბოლივიანომ ჩაანაცვლა ძველი, პესო ბოლივიანო.
ლიკანკაბური

ლიკანკაბური — სიმეტრიული სტრატოვულკანი სამხრეთ ამერიკაში, ჩილესა და ბოლივიის საზღვარზე. მდებარეობს ლაგუნა-ვერდეს ტბის სამხრეთ-დასავლეთით. ვულკანის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილი და ზღვის დონიდან 5400 მ სიმაღლის მწვერვალი ეკუთვნის ბოლივიას, ხოლო დანარჩენი, მისი უდიდესი ნაწილი, 5920 მ სიმაღლის მწვერვალი და ვულკანური კრატერი ჩილეს.

ასევე ჩილეს საზღვრებშია ვულკანთან მდებარე კრატერის ტბა ლიკანკაბური, რომელიც წელიწადის უმეტეს დროს ყინულითაა დაფარული. მისი ტემპერატურა ხშირად -30 °-მდე ეცემა. შეიცავს პლანქტონურ ფაუნას.

მწვერვალზე მდებარეობს ინკების მიერ აშენებული ძეგლების ნანგრევები, რომლებიც ამტკიცებს, რომ მისი ამოფრქვევა მინიმუმ ბოლო 500-1000 წლის მანძილზე არ მომხდარა.

გალერეა
ჩიბჟღარა

ჩიბჟღარა — მთა საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გუდაუთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ბზიფის ქედის უკიდურეს დასავლეთ ნაწილში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2120 მ. აგებულია ზედაიურული და ქვედაცარცული ასაკის მასიური კირქვებით. მთის ჩრდილოეთი კალთა ციცაბო და კლდოვანია, სამხრეთი დამრეცი. დაფარულია კარსტული ძაბრებით. ჩიბჟღარა შემოსილია სუბალპური მდელოს ბალახეულით.
ჩუმკუზბა

ჩუმკუზბა — მთა საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარეების გუმისთისა და კელასურის წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2081 მ. აგებულია იურული თიხაფიქლებითა და კირქვებით. კალთები შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოებით.
ჩობანდაღი

ჩობანდაღი (') — მთა საქართველოსა და აზერბაიჯანის საზღვარზე. მოქცეულია საგარეჯოს მუნიციპალიტეტისა და აღსთაფის რაიონის ფარგლებში. მდებარეობს მდინარე ივრის ქვემო დინებისა და მტკვრის წყალგამყოფის — ჩობანდაღის ქედის თხემზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 892 მ. აგებულია ქვედა და შუა სარმატული თიხებითა და ქვიშაქვებით. მთა ოდნავ არის ამაღლებული ირგვლივ მდებარე ზედაპირიდან და შემოსილია სტეპის ბალახმცენარეულით. წარმოადგენს საზამთრო საძოვარს.
ჩუბუხი

ჩუბუხი — მთა საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ადიგენის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს არსიანის ქედის ჩრდილოეთ ნაწილში, მდინარე აჭარისწყლის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2504 მ. აგებულია ეოცენური ბაზალტებით, ტრაქიტებითა და მათი ტუფებით. მთის ქვემო (2000 მ-მდე) კალთები შემოსილია შერეული ტყით, შუა — სუბალპური მაღალბალახეულით, ზემოთ ალპური მდელოებით.
ჩითახევი (მთა)

ჩითახევი, ჭითახევი — მთა საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ბორჯომის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მესხეთის ქედის უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარეების ქვაბისხევის, ლიკანისხევისა და ჩითახევის (მტკვრის აუზი) წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1446 მ. აგებულია პალეოცენური და ქვედაეოცენური მერგელებით, კირქვიანი ქვიშაქვებით, თიხებით, ტუფებით. იგი კონუსური ფორმისაა. მთაზე და მის შემოგარენში ფიჭვისა და მუხის შერეული ტყეა.
ვიკონტი დე ბრაჟელონი ანუ ათი წლის შემდეგ

ვიკონტი დე ბრაჟელონი ანუ ათი წლის შემდეგ — ალექსანდრე დიუმას რომანი. ეს არის დ’არტანიანის ამბის მესამე და საბოლოო გაგრძელება წიგნებისა „სამი მუშკეტერი“ და „ოცი წლის შემდეგ“. იგი პირველად 1847–1850 წლებში გამოჩნდა.

ამჯერად სიუჟეტი ეხება დ’არტანიანს გულითადი მეგობრის, ათოსის შვილობილ ვიკონტ დე ბრაჟელონსა და მის სიყვარულის ისტორიას.
ბრამბა (აჟარის თემი)

ბრამბა (მრამბა) — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აჟარის მუნიციპალიტეტში. აჟარის ადმინისტრაციული ერთეული.

ეტიმოლოგია
სახელწოდება მრამბა აფხაზური წარმომავლობისაა და „მზის უნახავს“ ნიშნავს.

გეოგრაფია
ბრამბა მდებარეობს მდინარეე კოდორის მარცხენა და მრამბის (კოდორის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს მათ შესართავთან. ზღვის დონიდან 580 მეტრზე, გულრიფშიდან დაშორებულია 76 კილომეტრით. 1949 წელს აჟარის სასოფლო საბჭოში შედიოდა.

დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 46 ადამიანი.
ქვემო ომარიშარა

ქვემო ომარიშარა — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აჟარის მუნიციპალიტეტში (ომარიშარა-გვანდრის თემი). მდებარეობს აფხაზეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე საკენის (კოდორის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 800 მეტრზე. გულრიფშიდან დაშორებულია 90 კილომეტრით.

ეტიმოლოგია
 საუკუნის პირველი ნახევრის წყაროებში, რომლებიც აღწერენ დალის ხეობის ნომენკლატურას, სახელწოდება ომარიშარა არ არის მოხსენიებული. მას ახლახან გაჩენილ ტოპონიმებს მიაწერს გ. გიცბა. აფხაზური ფორმა ომარიშარა (უმარიშარა) შედგება სამი ნაწილისაგან: „ომარ“ (უმარ) - საკუთარი სამთავრო-სათავადაზნაურო სახელი, „ი“ (უ) - „მისი“ (მე-3 პირის მხოვლობითი ნაცვალსახელი) და „შარა“ (ა-შარა) - „კვეთა“, „ლიმიტი“, „საზღვარი“. სახელწოდება ომარიშარა, მეცნიერთა აზრით, საუკუნის მეორე ნახევარში გაჩნდა და უკავშირდება თურქეთის არმიის მთავარსარდალს, ომარ-ფაშას სახელს, რომელიც აქ ცხოვრობდა საუკუნის ბოლოს. ომარ-ფაშა (ომერ-ფაშა) 1855 წელს 40 000 კაციანი თურქული არმიით შეიჭრა ქალაქ სოხუმში, შემდეგ კი დაიკავა მთელი კოდორის ხეობა, მდინარეების გვანდრასა და საკენის შესართავამდე. დაადგინა თავისი ჩრდილო-აღმოსავლეთი საზღვარი და მოგვიანებით, სულთნის ბრძანებით, თავისი ჯარით გადავიდა სამეგრელოში. სწორედ ამ ფაქტს უკავშირდება სახელწოდება ომარიშარა „ომარის ზღვარი“, „ომარის საზღვარი“.

დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 108 ადამიანი.
სერო-ლიპესი

სერო-ლიპესი — სტრატოვულკანი სამხრეთ-დასავლეთ ბოლივიაში, პოტოსის დეპარტამენტში. მდებარეობს კორდილიერა-დე-ლიპესის მთათა მასივზე. გააჩნია ორი მწვერვალი, მათგან უმაღლესი ზღვის დონიდან 5929 მეტრზე მდებარეობს. ზოგიერთ რუკაზე, სერო-ლიპესი არეულია ვულკან ნუევო-მუნდოში, მაგრამ ეს უკანასკნელი 500 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარეობს.
საკენი (აჟარის მუნიციპალიტეტი)

საკენი — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აჟარის მუნიციპალიტეტში (თემის ცენტრი). მდებარეობს მდინარე კოდორის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 920 მეტრზე, გულრიფშიდან დაშორებულია 95 კილომეტრით. 1930 წელს აჟარის სასოფლო საბჭოში შედიოდა.

ეტიმოლოგია
სახელწოდება საკენი ქართული წარმომავლობისაა და სვანურად „საკვერნეს“ ნიშნავს.

დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 226 ადამიანი.
ოლიაგუე

ოლიაგუე — ანდეზიტისგან შემდგარი სტრატოვულკანი სამხრეთ ამერიკაში, ანდებში, ბოლივია-ჩილეს საზღვარზე (პოტოსის დეპარტამენტი - ბოლივია; ანტოფაგასტის რეგიონი - ჩილე). მისი მწვერვალი ზღვის დონიდან 5870 მეტრზე მდებარეობს. ვულკანური კრატერის დიამეტრი 1250 მეტრია. შეინიშნება გოგირდოვანი აქტივობები.

ვულკანის ჩრდილო-დასავლეთ კალთაზე, გაედინება გამოუყენებელი გზა, რომლის უმაღლესი მონაკვეთიც ზღვის დონიდან 5650 მეტრზე მდებარეობს. მიემართება მაღლა ნაწილზე მდებარე გოგირდის საბადოებისაკენ. წარმოადგენს მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე მაღლა მდებარე გზას.
ფარნაუთი

ფარნაუთი — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (ფშაფის თემი), აფხაზეთის ბორცვიან მთისწინეთზე. ზღვის დონიდან 320 მ, გულრიფშიდან 9 კმ, კელასურიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 13 კმ. სოფელი შეიქმნა 1948 წელს სოფლების ივანოვო-ალექსეევკას, კუჩუკსტამბულის, ორკუდუს და ნახალოვკას გაერთიანებით და შევიდა გულრიფშის სასოფლო საბჭოში.
დობერმანი

დობერმანი (აგრეთვე ცნობილი როგორც დობერმან პინჩერი) — დაბალბეწვიანი ჯიშის ძაღლი. გამოიყვანეს გერმანიაში, თიურინგიაში ქალაქ აპოლდაში, საუკუნის ბოლოს, ფრიდრიხ ლუის დობერმანის მიერ, რომლის პატივისცემის მიზნითაც ახალგამოყვანილი ჯიშის ძაღლს ეწოდა დობერმანი. სიცოცხლის ხანგრძლივობა - 14 წლამდე.

აღწერა
დობერმანი საშუალო და საშუალოზე მაღალი ზომის ჯიშია. ზრდასრული მამრის სიმაღლეა 68-72 სმ, მდედრისა — 63-68 სმ. დობერმანი მსოფლიოში დიდი პოპულარობით სარგებლობს. მას მოკლე, ხშირი, მბზინავი ბალანი აქვს. დობერმანი კარგი მოდარაჯე ძაღლია, გამოირჩევა საოცარი მეგობრულობით და სიმშვიდით.
დიდი დიქტატორი

დიდი დიქტატორი — ამერიკული მხატვრული ფილმი, რომელიც წარმოადგენს სატირას ადოლფ ჰიტლერსა და გერმანელ ნაციონალ-სოციალისტებზე. ფილმი 1940 წლის ოქტომბერში გამოჩნდა ამერიკის ეკრანებზე.

ფილმის სცენარის ავტორი, რეჟისორი, პროდიუსერი, კომპოზიტორი და ერთ-ერთი მთავარი როლის შემსრულებელია ჩარლი ჩაპლინი.

ჩარლი ჩაპლინი მუნჯი ფილმების გადაღებას ხმოვანი ფილმების ახალ ერაშიც აგრძელებდა, თუმცა მან ამ ფილმში მისივე შემუშავებული ტრადიცია დაარღვია, გამოიყენა-რა ხმოვანი დიალოგები.

„დიდი დიქტატორი“ იქცა კომერციულად ყველაზე მომგებიან ფილმად ჩარლი ჩაპლინისათვის.

ფილმი ნაციზმისა და ადოლფ ჰიტლერის დაცინვის პირველ მცდელობას წარმოადგენს ასევე კინოხელოვნების ისტორიაში.

შიდაკრიტიკა ამერიკაში
ჩარლი ჩაპლინის ამ კინო-ნაწარმოებმა თავისი წვლილი შეიტანა შიდაამერიკული დებატების გაჩაღებაში ამერიკის შეერთებული შტატების მეორე მსოფლიო ომში ჩართვასთან დაკავშირებით.

„ნიუ იორკ თაიმზმა“ ფილმი დაახასიათა როგორც „ყველაზე მნიშვნელოვანი ფილმი, რაც კი შექმნილა“, ხოლო ამერიკის ყველაზე გავლენიანი ჟურნალისტის უილიამ რანდოლფ ჰირსტის საგაზეთო ფურცლებზე ჩარლი ჩაპლინს საომარი განწყობილებების გაღვივებაში დასდეს ბრალი.

ჩიკაგოში გერმანული წარმოშობის ემიგრანტების დიდი რიცხვის გამო ვერ გაბედეს ეჩვენებინათ ფილმ „დიდი დიქტატორის“ პრემიერა.

ჩარლი ჩაპლინის ბოდიში
ფილმში ყველაზე ნეგატიურად აღქმად კადრებად მიჩნეულია საკონცენტრაციო ბანაკის ტყვეთა სვლის სცენა, რომელიც უმეტეს კრიტიკოსთა აზრით წარმოადგენს გადაჭარბებულად და სასაცილოდ, შესაბამისად შემამსუბუქებლად - „მარელატივირებლად“, დახატულს.

მოგვიანებით, როცა მთელი სიცხადით გაირკვა საკონცენტრაციო ბანაკებში ნაცისტთა მიერ ტყვეთა მიმართ არაადამიანური სისატიკით მოპყრობის შესახებ, ჩაპლინმა ბოდიში მოიხადა ამ ფილმის გამო და თავის წიგნად გამოსულ ავტობიოგრაფიაში შემდეგი დაწერა:

ჩარლი ჩაპლინის ეს სიტყვები დღემდე წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე ხშირად ციტირებად გამონათქვამს პოლიტიკური სატირისა და კომედიის საზღვრების შესახებ დისკურსში.

ფილმი ამერიკის შეერთებული შტატების კინოხელოვნების ისტორიაში იქცა ფინანსური თვალსაზრისით ყველაზე წარმატებულ პროექტად.
ქვემო აჟარა

ქვემო აჟარა — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აჟარის მუნიციპალიტეტში (აჟარის თემი). მდებარეობს მდინარე კოდორის ხეობაში. ზღვის დონიდან 595 მეტრზე, გულრიფშიდან დაშორებულია 79 კილომეტრით.

ეტიმოლოგია
სახელწოდება აჟარა აფხაზური წარმოშობისაა და „იფნარს“ ნიშნავს.

დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 48 ადამიანი.
საირეკაბური

საირეკაბური — ვულკანური მთების ჯაჭვი ბოლივია–ჩილეს საზღვარზე. მოიცავს 10 მწვერვალს, რომელთაგან უმაღლესი, სერო–საირეკაბური ზღვის დონიდან 5971 მეტრზე მდებარეობს. მათ შორისაა ასევე სტრატოვულკანები: კურიკინკა (5722 მ), ესკალანტე (5819 მ), სერო–კოლორადო (5728 მ). კომპლექსის ტერიტორიაზე მრავლადაა მიტოვებული გოგირდის მაღარო.
ქვაფჩარა

ქვაფჩარა (ქვაბჩარა) — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აჟარის მუნიციპალიტეტში (ჩხალთის თემი). მდებარეობს მდინარე კოდორის ზემო ხეობაში, მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 600 მეტრზე, გულრიფშიდან დაშორებულია 63 კილომეტრით. ჩხალთიდან 5 კილომეტრით. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა გულრიფშის რაიონში, აჟარის სასოფლო საბჭოში. განვითარებული იყო მეცხოველეობა. 2006 წლიდან შედის აჟარის მუნიციპალიტეტში.

დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 31 ადამიანი.
ქვენობანი (გულრიფშის მუნიციპალიტეტი)

ქვენობანი (ყოფილი ქვემო ბებუთოვკა) — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (ლათის თემი).

მდებარეობს კოდორის ხეობაში, მდინარე კოდორის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 225 მ-ზე, გულრიფშიდან 44 კმ-ში.

სოფლები ქვენობანი და ზენობანი მდებარეობს დალის ხეობის შესასვლელთან. საუკუნის დოკუმენტებში ამ მიდამოებში იხსენიება ორი პუნქტი — ბაგადა და ხინგა (ხენგი). საუკუნის ბოლოს აქ მამულები მიიღო პოლკოვნიკმა თავადმა ბებუთოვმა, რომლის სახელიც ეწოდა ორ სოფელს — ვერხნაია ბებუთოვკა (ზემო ბებუთოვკა) და ნიჟნაია ბებუთოვკა (ქვემო ბებუთოვკა). 1948 წლის 3 სექტემბერს ზემო ბებუთოვკას ეწოდა ზენობანი, ქვემო ბებუთოვკას — ქვენობანი. 1989 წლის აღწერით ქვენობანში იყო 110 მცხოვრები.
ტატა-საბაია

ტატა-საბაია — სტრატოვულკანი ბოლივიაში, ორუროს დეპარტამენტში. მდებარეობს კოიპასის ტბის ჩრდილოეთ კიდეზე. მის დასავლეთით მდებარეობს ვულკანები – ისლუგა და კაბარაი. ბოლო ამოფრქვევის თარიღი უცნობია, მაგრამ სავარაუდოდ ეს ჰოლოცენის პერიოდში მოხდა. ვულკანი სამი განსხვავაბული ელემენტისაგან შედგება: დაბლა პიროკლასტიკური ძირი, შემდეგ ვულკანური გუმბათები და ბოლოს სტრატოვულკანი.

წარსულში, ვულკანიდან ამოტყორცნილ ნამტვრევებს დაფარული აქვთ მის სამხრეთით დაახლოებით 300 კმ² ტერიტორია. შემდგომმა ამოფრქვევებმა მწვერვალს ფორმა უცვალა და დატოვა ისე, როგორც დღეს არის. მისი სიმაღლე ზღვის დონიდან 5430 მეტრია.

ტატა-საბაიაზე პატარა, გოგირდოვანი აქტივობა შეიმჩნეოდა 1995 წელს.
ქვემო წყარო

ქვემო წყარო (1948 წლამდე ქვემო ლემსა ) — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (წებელდის თემი). მდებარეობს მდინარე კოდორის ქვემო დინების ხეობაში, სოხუმის სამხედრო გზაზე, ზღვის დონიდან 380 მ-ზე, გულრიფშიდან 22 კმ-ში, კელასურიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 25 კმ-ში.

სოფელი ისტორიული წებელდის ნაწილია. საუკუნეში ამ მიდამოებში იყო დასახლება ჯიმაშთა. 1870-იან წლებში წებელდელი აფხაზეთის გადასახლების (მუჰაჯირობის) შემდეგ აქ მამულებს ფლობდა გერმანელი რეინჰარდი, რის გამოც წებელდაში ჩასახლებული სომხები ამ ტერიტორიას „ლემსას“ (რუს. „ნემცი“-დან) უწოდებდნენ. 1920-1940-იან წლებში არსებობდა ზემო ლემსა, ქვემო ლემსა და შუა ლემსა. 1948 წელს ზემო ლემსა და შუა ლემსა გაერთიანდა და ეწოდა ზემო წყარო, ქვემო ლემსას — ქვემო წყარო. 1996 წელს აფხაზეთის სეპარატისტულმა ხელისუფლებამ ზემო წყაროს დაარქვა ადგილხუა (აფხ. ), ხოლო ქვემო წყაროს — ჯმაშთა . 1989 წლის აღწერით ქვემო წყაროში იყო 99 მცხოვრები, ძირითადად სომხები.
შაფათკვარა

შაფათკვარა (შაბათკვარა) — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აჟარის მუნიციპალიტეტში (ჩხალთის თემი). მდებარეობს მდინარე კოდორის მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 500 მეტრზე, გულრიფშიდან დაშორებულია 70 კილომეტრით. 1949 წელს აჟარის სასოფლო საბჭოში შედიოდა.

ეტიმოლოგია
სახელწოდება შაბათკვარა აფხაზური წარმომავლობისაა და „შაბათის ღელეს“ ნიშნავს. როგორც ჩანს, შაბათკვარა თავდაპირველად ერქვა ღელეს და შემდეგ სოფელს დაერქვა.

დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 8 ადამიანი.