iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
პაირი დაიზა

პაირი დაიზა — ყველაზე დიდი ზოოპარკი ბელგიაში, რომელიც კერძო საკუთრებაა და მდებარეობს სოფელ ბრიუჟლეტში. მოიცავს 65 ჰექტარზე გაშლილ პარკს, სადაც 5,000-ზე მეტი ცხოველი ბინადრობს. აღსანიშნავია ის, რომ არსებობს ზოოპარკის განსაკუთრებული განაწესი, რაც ითვალისწინებს ადამიანისთვის უსაფრთხო ცხოველის მნახველთა ტერიტორიაზე შეშვებას, სადაც ადამიანებს საშუალება აქვთ ნორმის ფარგლებში (ამ დროს ცხოველებს აკვირდებიან ზოოპარკის ზედამხედველები) მოეფერონ მათ და გამოკვებონ ისინი. პარკს სანახავად წელიწადში საშუალოდ 2 მილიონი ადამიანი სტუმრობს. სახელი „პაირი დაიზა“ აღებულია ძველი სპარსული სიტყვიდან რაც ნიშნავს „სამოთხეს“.

ზოოპარკი გაიხსნა 1994 წლის 11 მაისს და თავიდან ერქვა „პარადისიო“. 2006 წელს ზოოპარკში აშენდა ევროპაში სიდიდით პირველი ჩინური ბაღი, სადაც შეხვდებით ბუდას ტაძარს, ტრადიციულ სახლებს, ჩანჩქერებს, ძვირფას ქვებს, მცენარეებს და ცხოველებს: ყანჩას, წითელ პანდას, მუნჯაკს. ოდნავ მოგვიანებით 2009 წელს აშენდა ინდონეზიური ბაღიც, სახელად „განეშას სამეფო“. ის ოთხ ჰექტარს მოიცავს და ასევე ევროპაში სიდიდით პირველი ინდონეზიური ბაღია. აქ შეგიძლიათ მოინახულოთ სახლები ტრადიციულ სტილში, რომლის სიახლოვესაც უამრავი იშვიათი სახეობის მცენარე და ქვა შეგხვდებათ. აღსანიშნავია აგრეთვე ანდალუზიური ბაღი, ზეთისხილისა და ვარდის ბაღებიც.

ზოოპარკის ტერიტორიაზე აგრეთვე განთავსებულია კვების ობიექტები, მაღაზიები სადაც იყიდება ზოოპარკთან დაკავშირებული სუვენირები, იმართება წარმოდგენები ცხოველების მონაწილეობით. რადგან პარკის ტერიტორია დიდია, შესაძლებელია დაილაშქროს პატარა მატარებლით, რომელიც მას ირგვლივ შემოუვლის.

გალერეა
ამონიუმის არსენატი

ამონიუმის არსენატი — არაორგანული ნაერთი ფორმულით (4)34. იგი მიიღება დარიშხან მჟავის კონცენტრირებული ხსნარის ამიაკით ნეიტრალიზაციით, რის შედეგადაც წარმოიქმნება ტრიჰიდრატის უფერო კრისტალები. გაცხელებისთანავე იშლება ამიაკის გამოთავისუფლებით.

დარიშხანის სხვა ნაერთების მსგავსად, ის კლასიფიცირდება როგორც „ ჯგუფი 1 კანცეროგენი“, ანუ ადამიანისთვის კანცეროგენულია.

ასევე ცნობილია მათი მჟავა მარილები როგორებიცაა დიამონიუმის არსენატი და ამონიუმ დიჰიდროგენ არსენატი.
91 (რიცხვი)

ოთხმოცდათერთმეტი — ოთხმოცდამეთერთმეტე ნატურალური რიცხვი. არის ოთხმოცდაათის მომდევნო და ოთხმოცდათორმეტის წინამდგომი. აღინიშნება სიმბოლოთი 91. 91 არის კენტი და შედგენილი რიცხვი. სიტყვა „ოთხმოცდათერთმეტი“ რთული შედგენილობისაა და მისი პირვანდელი ვარიანტია ოთხი ოცი და ათ-ერთ-მეტი (იგულისხმება ოთხმოცდაათზე ერთი ერთეულით მეტი).
92 (რიცხვი)

ოთხმოცდათორმეტი — ოთხმოცდამეთორმეტე ნატურალური რიცხვი. არის ოთხმოცდათერთმეტის მომდევნო და ოთხმოცდაცამეტის წინამდგომი. აღინიშნება სიმბოლოთი 92. 92 არის ლუწი და შედგენილი რიცხვი. სიტყვა „ოთხმოცდათორმეტი“ რთული შედგენილობისაა და მისი პირვანდელი ვარიანტია ოთხი ოცი და ათ-ორ-მეტი (იგულისხმება ოთხმოცდაათზე ორი ერთეულით მეტი).
93 (რიცხვი)

ოთხმოცდაცამეტი — ოთხმოცდამეცამეტე ნატურალური რიცხვი. არის ოთხმოცდათორმეტის მომდევნო და ოთხმოცდათოთხმეტის წინამდგომი. აღინიშნება სიმბოლოთი 93. 93 არის კენტი და შედგენილი რიცხვი. სიტყვა „ოთხმოცდაცამეტი“ რთული შედგენილობისაა და მისი პირვანდელი ვარიანტია ოთხი ოცი და ცა-მე-ტი (იგულისხმება ოთხმოცდაათზე სამი ერთეულით მეტი).
ამონიუმ დიეთილ დითიოფოსფატი

ამონიუმ დიეთილ დითიოფოსფატი ან უფრო სისტემურად ამონიუმ ,′- დიეთილ დითიოფოსფატი — ქიმიური ნაერთი. წარმოადგენს დიეთილ დითიოფოსფორმჟავას ამონიუმის მარილს. იგი გამოიყენება როგორც (25)22− ლიგანდის წყარო კოორდინაციულ ქიმიაში, ანალიზურ ქიმიაში კი — სხვადასხვა იონების განსასაზღვრად. მისი მიღება შესაძლებელია ფოსფორის პენტასულფიდის რეაქციით ეთანოლთან და ამიაკთან. ამ ნაერთის კრისტალურ სტრუქტურაში ამონიუმის კატიონი დაკავშირებულია —··· წყალბადური ბმით ოთხ ტეტრაედრული დიეთილის დითიოფოსფატის ანიონთან.
დიეთილ დითიოფოსფორმჟავა

დიეთილ დითიოფოსფორმჟავა, ხშირად შეცდომით მოიხსენიებენ როგორც დიეთილის დითიოფოსფატი — ორგანოფოსფორული ნაერთი ქიმიური ფორმულით (25)22. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი ადგილი შეიძლება გამოჩნდეს მუქი ფერის, ის არის უფერო სითხე.

მიიღება ფოსფორის პენტასულფიდის და ეთანოლის რეაქციით:

რეაქციები

დიეთილ დითიოფოსფორმჟავა რეაქციაში შედის ტუტეებთან და ნეიტრალიზაციის რეაქციით მიიღება მარილები, მაგალითად ამონიუმ დიეთილ დითიოფოსფატი.

დიეთილ დითიოფოსფორმჟავა რეაქციაში შედის თუთიის ოქსიდთან და მიიღება თუთიის დიალკილდითიოფოსფატი, რომელიც გამოიყენება ნავთობ დანამატად:

 + 2 (25)22 → [(25)22]2 + 2
თამარ გეგეშიძე

}
| დაბადების ადგილი = თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ
| გარდაცვალების თარიღი =
| გარდაცვალების ადგილი =
| მოქალაქეობა = →
თამარ გეგეშიძე (დ. 20 ივლისი, 1959) — ქართველი ექიმი-ინფექციონისტი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1959 წლის 20 ივლისს ქალაქ თბილისში. 1984 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1984-1986 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ინფექციურ დაავადებათა კათედრის კლინიკური ორდინატორი, 1989 წლიდან ამავე კათედრის ასისტენტია.

გამოცემული აქვს 17 სამეცნიერო ნაშრომი, რომლებიც ეხება ვირუსული ჰეპატიტების კლინიკურ ეპიდემიებს და დიაგნოსტიკის საკითხებსა და ნაწლავთა ინფექციებს.

არის ეპიდემიოლოგთა, იმუნოლოგთა, ინფექციონისტთა და მიკრობიოლოგთა საზოგადოებებისა და ექიმთა ასოციაციის წევრი.
დავით გეგეშიძე

დავით გეგეშიძე (დ. 1 იანვარი, 1935, — გ. 2003) — ქართველი მეცნიერი, ფილოსოფოსი. ფილოსოფიის მეცნიერებათა დოქტორი (1983), პროფესორი (1985).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1935 წლის 1 იანვარს, ქალაქ ბაღდათში.

1957 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფოსის ფაკულტეტი. 1985-1995 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, ხოლო 1986 წლიდან ამავე უნივერსიტეტის საზოგადოებრივ მეცნიერებათა კათედრის გამგე.

გამოცემული აქვს შრომები, რომლებიც ეხება თანამედროვეობასთან რელიგიური ურთიერთობის პრობლემებს, რელიგიური რწმენისა და მეცნიერული ცოდნის ურთიერთობის საკითხებს, რელიგიური სექტანტობის გენეზისს და საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ისტორიას. მისი მონაწილეობით შედგენილია მეცნიერული ათეიზმის სახელმძღვანელოები და ლექსიკონები.

1995 წლიდან იყო საქართველოს პედაგოგიურ მეცნიერებათა აკადემიის წევრი. მიღებული აქვს საქართველოს უმაღლესი სკოლის დამსახურებული მუშაკის წოდება (1982)
სამშვილდის სიონი

სამშვილდის სიონი — შუა საუკუნეების პერიოდის არქიტექტურული ძეგლი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ სამშვილდეში, ისტორიულ ციხე-ქალაქ სამშვილდის ტერიტორიაზე. აგებულია წარმართულ პერიოდში დედოფალ საგდუხტის მიერ აშენებული ტაძრის ადგილზე 759-777 წლებში ერისთავ ვარაზბაკურისა და შემდეგ ერისთავ იოვანეს მიერ.

სამშვილდის სიონს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2006 წლის 30 მარტს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ, ხოლო ამავე წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ისტორია
ქართლის ცხოვრება გვამცნობს რომ საუკუნეში ვახტანგ გორგასალის დედამ საგდუხტმა "აღაშენა სიონი სამშუილდისა". ტაძარი დანგრეულია, შედარებით უკეთ არის შემონახული აღმოსავლეთი ნაწილი. აღმოსავლეთის ფასადზე დაცული გრძელი წარწერის ფრაგმენტებში მოთხრობილია ტაძრის აშენების ისტორია, მოხსენიებული არიან ისტორიული პირები - ბიზანტიის იმპერატორები კონსტანტინე კოპრონიმე და ლეონ ხაზარი. ამის საფუძველზე შესაძლო გახდა ტაძრის აგების ზუსტი თარიღის დადგენა - 759-777 (ეს წლები საქართველოში არაბთა ბატონობის განსაკუთრებით სასტიკი ხანაა).

არქიტექტურა
- საუკუნეების ქართული არქიტექტუტასთან სამშვილდის სიონი დაკავშირებულია ხუროთმოძღვრული დეტალების დამუშავების ხასიათით, მკაცრი ფორმებითა და პროფილებით, თლილი ქვით მოპირკეთებული კედლების ფართოდ გაშლილი სიბრტყეებით, მორთულობის სიმკაცრით. ყველაზე მეტად სამშვილდის სიონი წრომის ტაძარს ენათესავება. წრომისაგან განსხვავებით, ტაძარს სამხრეთითა და ჩრდილოეთით მისდევდა გრძელი გალერეები, რომელთაც აღმოსავლეთ ბოლოში დამოუკიდებელი ექვტერები ჰქონდათ. ამგვარად, გეგმა აქ შედარებით გართულებულია. გარეგნობაც დიდად მოგვაგონებს წრომს: აღმოსავლეთ ფასადზე კვლავ ნიშებია შუა სარკმლის ორ მხარეს, მაგრამ არის ნიშების მეორე წყვილიც.

სამშვილდის სიონი გეგმაში წარმოადგენდა ცენტრალურ-გუმბათოვან ნაგებობას (გარეთა ზომები: 24 მ - 24 მ). მისი გუმბათი ესვენა გრძივი და განივი ღერძების გადაკვეთაზე, შუაში და ეყრდნობოდა ოთხ ბურჯს, რომელიც გუმბათქვეშა კვადრატის სივრცეს ქმნიდა. გადასვლა გუმბათქვეშა კვადრებიდან გუმბათის ყელზე განხორციელებულია ტრომპების საშუალებით. სიონის ხუროთმოძღვრული თავისებურება მდგომარეობს იმაში, რომ გვერდითი აბსიდები თავისუფლად უკავშირდებიან მთავარ საკურთხეველს და მთელ ტაძარს, ისინი არ წარმოადგენენ ცალკე დამოუკიდებელ სათავსებს.

დათარიღება
მკვლევარნი სხვადასხვა მოსაზრებას გამოთქვამდნენ ძეგლის თარიღის შესახებ, უმთავრესად აღმოსავლეთის ფასადზე დარჩენილი გრძელი წარწერის ფრაგმენტთან დაკავშირებით, თუმცა ტაძრის ხუროთმოძღვრება თვითონაც საკმაოდ ბევრის მთქმელია. წარწერაში კი - მიუხედავად იმისა, რომ მისი უდიდესი ნაწილი დაღუპულია - მაინც შეიძლება გავარჩიოთ, რომ მეოცე წელს „მეფობისა კოსტანტინეისა დაიდვა საძირკველი“, ხოლო შენება დასრულდა მესამე წელს ლეონის მეფობისა. დამფუძნებელნი ყოფილან ქართლის პიტიახშთა შთამომავალნი („ნათესავით პიტიახშნი“) ვინმე ვარაზბაკური და იოვანე.
შარაშიძე

საკუთარი სახელი შარაშიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

გიგო შარაშიძე — პედაგოგი, ეთნოგრაფი, საზოგადო მოღვაწე
გიორგი შარაშიძე — ისტორიკოსი, ანთროპოლოგი
დავით შარაშიძე — პოლიტიკოსი
ეკატერინე შარაშიძე — სახელმწიფო მოხელე
ერმილე შარაშიძე — პედაგოგი
ლუარსაბ შარაშიძე — პათოლოგანატომი, მორფოლოგი
ტიციან შარაშიძე — საოპერო მომღერალი, რუსეთსა და თურქმენეთში მოღვაწე საოპერო რეჟისორი
ქრისტინე შარაშიძე — პედაგოგი, მეცნიერი, პოლიტიკოსი
შალვა შარაშიძე — მთარგმნელი, მწერალი, პედაგოგი
მზია ტოგონიძე

მზია ტოგონიძე (დ. 26 აგვისტო, 1946, თბილისი) — ქართველი პედაგოგი, პროფესორი. საქართველოს საბიბლიოთეკო ასოციაციასა და უნივერსიტეტის წიგნის მოყვარულთა საზოგადოების წევრი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1946 წლის 26 აგვისტოს, თბილისში. 1972 წელს დაამთავრა სულხან-საბა ორბელიანის სახელობის თბილისის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტი. მუშაობდა იმავე უნივერსიტეტის კულტურისა და ესთეტიკური აღზრდის ფაკულტეტის დეკანის მოადგილედ.
ტელეფისის ციხე

ტელეფისის ციხე, ტოლების ციხე — საუკუნის ციხესიმაგრე საქართველოში, სამტრედიის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ტოლების ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, მაღალ გორაზე.

მდებარეობა
სახელწოდება ტელეფისი ისე ჰგავს ზემო იმერეთში არსებული სოფლის, ტელეფას სახელწოდებას, რომ ქართულ სამეცნიერო ლიტერატურაში დამკვიდრებული იყო აზრი ტელეფასა და ტელეფისის იგივეობის შესახებ. ამ აზრს იზიარებდნენ მარი ბროსე, ივანე ჯავახიშვილი. სიმონ ყაუხჩიშვილმა აკაკი შანიძის დახმარებით და 1935 წელს ჩატარებული ექსპედიციის შედეგად დაადგინა, რომ ტელეფისის ციხე მდებარეობს ისტორიულ გურიაში, სამტრედიის რაიონში, საჯავახოს სასოფლო საბჭოში, სოფელ ტოლებში, მდინარე ხევისწყლის ნაპირებზე.

ციხე მდებარეობს მაღალ მთაზე, რომელსაც ციცაბო ფერდობები აქვს. ასვლა შესაძლებელია მხოლოდ სამხრეთ-აღმოსავლეთის მხრიდან. ჩრდილოეთის ფერდობ კლდოვან-ნაპრალიანია. ამ მთის პირდაპირ დგას მეორე მთა, მორეშავი. მთებს შორის მოედინება მდინარე ხევისწყალი, რომელიც 1,5 კილომეტრში ჩაედინება რიონში. ტელეფისის ციხე ზემოდან, დაახლოებით ორი კილომეტრის მანძილიდან დაჰყურებს მდინარე რიონისა და ცხელინისწყლის შესართავს. სავარაუდოა, რომ რიონის კალაპოტი ადრე სამხრეთით, უშუალოდ ციხის ახლოს უნდა ყოფილიყო.

ისტორია
ტელეფისი მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა ეგრისის დიდი ომის დროს, როდესაც ამ ციხესთა გადიოდა ბიზანტია-ირანის საზღვარი და 553 წელს გაიმართა ტელეფისის ბრძოლა. ციხის შესახებ ცნობები დაცული აქვთ ბიზანტიელ ისტორიკოსებს პროკოპი კესარიელსა და აგათია სქოლასტიკოსს.

გვიანფეოდალურ ეპოქაში ციხესიმაგრე შედიოდა ჯერ ჭილაძეების სათავადოში, შემდეგ კი საჯავახოში.

არქიტექტურა
ციხეს უჭირავს 2 ჰექტარის ფართობი. ქვედა ნაწილი ნაგებია თლილი ოთხკუთხი ქვებით, ზემო ნაწილი კი რიყის ქვით. სამხრეთ-დასავლეთ კედელს მიშენებული აქვს ყრუ კოშკი. კოშკიც ოთხკუთხი ქვებისგანაა ნაგები და აქა-იქ უსისტემოდ დატანებული აქვს აგური. დასავლეთის კედლის სიმაღლე 20-25 მეტრს აღწევს., ხოლო სისქე 3,6 მეტრია. კედელი მთლიანად ოთხკუთხი ქვებითაა ნაგები. მას ძირის ერთ ნაწილში თლილ კვადრებზე მისდევს აგურის ნაგებობა. აგური ამ კედელში 11 წყობადაა დალაგებული და წყობები დუღაბითაა შეკავშირებული. აგური კვადრატულია. აგურიანი კედელი მხოლოდ დასავლეთითაა შემორჩენილი, თუმცა, სავარაუდოდ, აგურის პერანგი მთელ ციხეს ჰქონდა.
ფარჰად ფატკულინი

ფარჰად ნაილის ძე ფატკულინი (; ; დ. 2 ნოემბერი, 1979, ყაზანი, დღ. თათრეთი, რუსეთი) — რუსი სამოქალაქო აქტივისტი თათრეთიდან, რომელიც ცნობილია, როგორც ვიკიმედიის მოძრაობის ხელის შემწყობი რუსეთში არარუსულად მოლაპარაკე ხალხებს შორის. მისი ამ აქტიურობის გამო, 2018 წელს მას წლის ვიკიმედიელის წოდება მიენიჭა. გარდა მისი ვიკიმედიური საქმიანობისა, ის არის პროფესიონალი სინქრონული თარჯიმანი და წარსულში მუშაობდა თათრეთის ყოფილი პრეზიდენტის მინტიმერ შაიმიევის პირად თარჯიმნად.

ბიოგრაფია
ფარჰად ფატკულინი დაიბადა 1979 წლის 2 ნოემბერს, თათრეთის დედაქალაქ ყაზანში. დაამთავრა „საწარმოს მართვა“ (საფინანსო მენეჯმენტი) და „კულტურათაშორისო კომუნიკაციები“ („თარჯიმნობა“) ბაკალავრიატის ხარისხით, მუშაობს სინქრონულ თარჯიმნად. 2012 წელს შეუერთდა თათრულ ვიკიპედიას, 2015 წელს გახდა მეტა-პროექტის „რუსეთის ხალხთა ენების ვიკიპედიების“ მონაწილე, ხოლო 2017 წლიდან არის ვიკიმედია რუსეთის წევრი. 2018 წლის 22 ივლისს, ვიკიმედიიის პროექტების საერთაშორისო კონფერენციის „ვიკიმანია 2018“-ის დახურვის ცერემონიაზე, სარ-ის დედაქალაქ კეიპტაუნში, ვიკიპედიის დამფუძნებელი ჯიმი უელსმა ფარჰად ფატკულინი მისი დამსახურებებიდან გამომდინარე წლის ვიკიმედიელად გამოაცხადა.

ოჯახი
ფატკულინი დაოჯახებულია და ჰყავს ორი შვილი (ვაჟი და ქალიშვილი).
ლეოპოლდინა ბრაზილიელი

ლეოპოლდინა ბრაზილიელი (, ; დ. 13 ივლისი, 1847 — გ. 7 თებერვალი, 1871) — ბრაგანსის დინასტიის წარმომადგენელი. ბრაზილიის იმპერატორ პედრუ -ისა და იმპერატრიცა ტერეზა კრისტინა სიცილიელის უმცროსი ქალიშვილი. საქსენ-კობურგ-გოთას მთავარ ლუდვიგ ავგუსტის მეუღლე და მისი ოთხი ვაჟის დედა.

ბიოგრაფია
ლეოპოლდინა დაიბადა 1847 წლის 13 ივლისს რიო-დე-ჟანეიროში. იგი იყო ბრაზილიის იმპერატორ პედრუ -ისა და მისი მეუღლის, იმპერატრიცა ტერეზა კრისტინა სიცილიელის მესამე შვილი და მეორე ქალიშვილი. მას სახელი ბებიის (მამის დედა), იმპერატრიცა მარია ლეოპოლდინა ავსტრიელის პატივსაცემად დაარქვეს.

1864 წლის 15 დეკემბერს, ლეოპოლდინა ცოლად გაჰყვა საქსენ-კობურგ-გოთას მთავარ ავგუსტისა და მისი ცოლის, საფრანგეთის მეფე ლუი-ფილიპ -ის ასულის, კლემენტინა ორლეანელის ვაჟს, მთავარ ლუდვიგ ავგუსტს. აღსანიშნავია, რომ ლუდვიგ ავგუსტის ძმა, ფერდინანდ ბულგარეთის ცარი იყო, მისი მეორე ძმა, ფილიპე კი ბელგიის კონსორტი, როგორც დედოფალ ლუიზას მეუღე. მათი ქორწინება ბედნიერი აღმოჩნდა და ოთხი ვაჟიც შეეძინათ, მაგრამ ყოველივე ეს ხანმოკლე იყო.

1871 წლის 7 თებერვალს, 23 წლის ლეოპოლდინა მუცლის ტიფით გარდაიცვალა ვენაში. იგი დაკრძალეს ქალაქ კობურგის წმინდა ავგუსტინეს სახელობის კათედრალში. მის ქმარს ამის შემდეგ მეორე ცოლი აღარ შეურთავს.

შვილები
პეტერი (1886-1934), საქსენ-კობურგ-გოთას მთავარი, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო;
ავგუსტი (1867-1922), საქსენ-კობურგ-გოთას პრინცი, ცოლად შეირთო კაროლინა მარია ავსტრიელი, რომელთანაც შეეძინა რვა შვილი;
იოზეფი (1869-1888), საქსენ-კობურგ-გოთას პრინცი, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო;
ლუდვიგი (1870-1942), საქსენ-კობურგ-გოთას მთავარი, პირველად იქორწინა მატილდა ბავარიელზე, რომელთანაც ორი შვილი შეეძინა, მისი გარდაცვალების შემდეგ კი ცოლად ანა ფონ ტრაუტმანსდორფ-ვაინსბერგი შეირთო, რომელთანაც შეეძინა ერთი გოგონა;

წინაპრები
ავგუსტ დე ბოარნე

ავგუსტ დე ბოარნე (, ; დ. 9 დეკემბერი, 1810 — გ. 28 მარტი, 1835) — ბოარნეების დინასტიის წარმომადგენელი. საფრანგეთის იმპერატრიცა ჟოზეფინ დე ბოარნეს შვილიშვილი. ლოიხტენბერგის ჰერცოგი 1824-1835 წლებში როგორც ევგენი ბოარნეს უფროსი ვაჟი. პორტუგალიის პრინც-კონსორტი 1835 წლის იანვრიდან მარტამდე როგორც დედოფალ მარია -ის პირველი მეუღლე.

ბიოგრაფია
ავგუსტი დაიბადა 1810 წლის 9 დეკემბერს მილანში. იგი იყო იტალიის მეფის ნაცვალ ევგენი ბოარნესა და მისი ცოლის, ავგუსტა ბავარიელის უფროსი ვაჟი. მამამისი იყო საფრანგეთის იმპერატორ ნაპოლეონ ბონაპარტის გერი, როგორც მისი პირველი ცოლის, იმპერატრიცა ჟოზეფინ ბოარნეს ვაჟი პირველი ქორწინებიდან. ავგუსტის დედა კი იყო ბავარიის მეფე მაქსიმილიან -ისა და მისი ცოლის, დედოფალ ავგუსტა ვილჰელმინა მარია ჰესენ-დარმშტადტელის ქალიშვილი. მას მრავალი და-ძმა ჰყავდა, რომელთაგანა აღსანიშნავია ბრაზილიის იმპერატრიცა ამალია და შვედეთისა და ნორვეგიის დედოფალი ჟოზეფინა. 1815 წელს, ნაპოლეონის დამხობის შემდეგ მამამისს ჩამოერთვა იტალიის მეფის ნაცვლობა, რის შემდეგაც ევგენი ოჯახთან ერთად ბავარიაში გაიქცა. აქ მას სიმამრმა 1817 წელს ლოიხტენბერგის ჰერცოგობა უბოძა. 1824 წელს, ევგენის გარდაცვალების შემდეგ, ავგუსტს, როგორც უფროს ვაჟს დარჩა ლოიხტენბერგის ჰერცოგობა.

1834 წლის 5 ნოემბერს, მიუნხენში შედგა ავგუსტისა და პორტუგალიის დედოფალ მარია -ის მარიონეტული ქორწინება. მარია იყო ავგუსტის დის, ამალიას გერი, რომელიც თავისი სილამაზითა და განათლებით იყო ცნობილი, ამასთან სამეფო ტახტზეც იჯდა, რაც მას ყველასთვის სასურველ პატარძლად აქცევდა. ამის შემდეგ, ავგუსტმა დატოვა ბავარია და პორტუგალიაში გადასახლდა, სადაც 1835 წლის 26 იანვარს, ლისაბონში შედგა მისი და მარიას ნამდვილი ქორწინება, რის შემდეგაც მას პორტუგალიის პრინც-კონსორტისა და სანტა-კრუზის ჰერცოგის წოდება მიენიჭა.

ქორწინებიდან სულ რაღაც ორ თვეში ავგუსტს სტენოკარდია განუვითარდა და 1835 წლის 28 მარტს, 24 წლის ასაკში გარდაიცვალა უშვილოდ. იგი ლისაბონში, ბრაგანსების საგვარეულო აკლდამაში დაკრძალეს. მარიას, რომელსაც იგი ძალიან უყვარდა, ძალიან გაუჭირდა მასთან გამოთხოვება, მაგრამ გრძნობები დასძლია და მემკვიდრის გასაჩენად მეორედ გათხოვდა.
მარია ანა პორტუგალიელი (1843-1884)

მარია ანა პორტუგალიელი (, ; დ. 21 აგვისტო, 1843 — გ. 5 თებერვალი, 1884) — ბრაგანსის დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის დედოფალ მარია -ისა და მისი მეორე მეუღლის, მეფე ფერნანდუ -ის უფროსი ქალიშვილი. საქსონიის მეფე გეორგ -ის ერთადერთი მეუღლე, თუმცა იგი ქმრის გამეფებამდე გარდაიცვალა, ამიტომაც დედოფალი არასდროს ყოფილა.

ბიოგრაფია
მარია ანა დაიბადა 1843 წლის 21 აგვისტოს ლისაბონში. იგი იყო პორტუგალიის დედოფალ მარია -ისა და მისი მეორე მეუღლისა და თანამმართველის, მეფე ფერნანდუ -ის უფროსი ქალიშვილი. დედის მხრიდან იგი იყო ბრაზილიის იმპერატორ პედრუ -ის შვილიშვილი, პედრუ -ის მამიდაშვილი და ავსტრიის იმპერატორ ფრანც -ისა და ესპანეთის მეფე კარლ -ის შვილთაშვილი. მისი ორი ძმა, პედრუ და ლუიშ შემდგომში პორტუგალიის მეფეები გახდნენ, ხოლო ლუიშის ხაზით მარია ანა პორტუგალიის მეფე კარლუშ -ს მამიდად ერგება.

1859 წლის 11 მაისს, ლისაბონში მარია ანა ცოლად გაჰყვა საქსონიის ტახტის მემკვიდრეს, პრინც გეორგს. ამით მარია ანა პირველი პორტუგალიელი ინფანტა გახდა, რომელიც საქსონიის სამეფო ოჯახში შევიდა.

მარია ანასა და გეორგს, ხანგრძლივი ქორწინებიდან სულ რვა შვილი შეეძინათ, მათ შორის მომავალი მეფე ფრიდრიხ ავგუსტ . იგი გარდაიცვალა მოულოდნელად, 1884 წლის 5 თებერვალს, 40 წლის ასაკში, დრეზდენში, საქსონიაში. იგი დაკრძალეს დრეზდენის კათოლიკურ კათედრალში. მისი ქმარი მეორედ აღარ დაქორწინებულა და 1904 წელს საქსონიის მეფეც გახდა, მათ შვილებზე კი მარია ანას და, ანტონია ზრუნავდა, რომელიც ასევე გერმანიაში იყო გათხოვილი ჰოენცოლერნის მთავარზე.

შვილები
მარია იოჰანა (1860-1861), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
ელიზაბეთ ალბერტინა (1862-1863), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
მატილდა მარია (1863-1933), გარდაიცვალა გაუთხოვარი და უშვილო;
ფრიდრიხ ავგუსტ (1865-1932), საქსონიის მეფე 1904-1918 წლებში, ცოლად შეირთო პრინცესა ლუიზა ტოსკანელი, რომელთანაც შეეძინა შვილები და რომელსაც შემდეგში გაეყარა;
მარია იოზეფა (1867-1944), ცოლად გაჰყვა ერცჰერცოგ ოტო ფრანც ავსტრიელს, რომელთანაც შეეძინა შვილები;
იოჰან გეორგი (1869-1938), პირველად იქორწინა მარია იზაბელა ვიურტემბერგელზე, მისი გარდაცვალების შემდეგ კი მარია იმაკულატა დე ბურბონ-სიცილიელზე, რომელთანაც შეეძინა შვილები;
მაქსიმილიან ვილჰელმი (1870-1951), ბერი, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო;
ალბერტ კარლი (1875-1900), გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო;
ანტონია პორტუგალიელი

ანტონია პორტუგალიელი (, ; დ. 17 თებერვალი, 1845 — გ. 27 დეკემბერი, 1913) — ბრაგანსის დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის დედოფალ მარია -ისა და მისი მეორე მეუღლის, მეფე ფერნანდუ -ის უმცროსი ქალიშვილი. მთავარ ლეოპოლდ ჰოენცოლერნელის მეუღლე. რუმინეთის მეფე ფერდინანდ -ის დედა.

ბიოგრაფია
ანტონია დაიბადა 1845 წლის 17 თებერვალს ლისაბონში. იგი იყო პორტუგალიის დედოფალ მარია -ისა და მისი მეორე მეუღლისა და თანამმართველის, მეფე ფერნანდუ -ის უმცროსი ქალიშვილი. დედის მხრიდან იგი იყო ბრაზილიის იმპერატორ პედრუ -ის შვილიშვილი, პედრუ -ის მამიდაშვილი და ავსტრიის იმპერატორ ფრანც -ისა და ესპანეთის მეფე კარლ -ის შვილთაშვილი. მისი ორი ძმა, პედრუ და ლუიშ შემდგომში პორტუგალიის მეფეები გახდნენ, ხოლო ლუიშის ხაზით ანტონია პორტუგალიის მეფე კარლუშ -ს მამიდად ერგება.

1861 წლის 12 სექტემბერს ანტონია დაქორწინდა ჰოენცოლერნის მთავარ ლეოპოლდზე, რომელთანაც შეეძინა სამი ვაჟი:
ვილჰელმი (1864-1927), ჰოენცოლერნის მთავარი 1905-1922 წლებში, პირველად იქორწინა მარია ტერეზა დე ბურბონ-სიცილიელზე, მისი გარდაცვალების შემდეგ კი ადელგუნდა ბავარიელზე;
ფერდინანდი (1865-1927), რუმინეთის მეფე 1914-1927 წლებში, ცოლად შეირთო დედოფალ ვიქტორიას შვილიშვილი მერი ედინბურგელი, რომელთანაც შეეძინა შვილები, მათ შორის რუმინეთის მეფე კაროლ , საბერძნეთის დედოფალი ელიზაბეთ რუმინელი და იუგოსლავიის დედოფალი მარია რუმინელი;
კარლ ანტონი (1868-1919), ცოლად შეირთო პრინცესა ჟოზეფინა კაროლინა ბელგიელი, რომელთანაც შეეძინა ოთხი შვილი;

1905 წელს ანტონია დაქვრივდა, თუმცა მეორედ აღარ გათხოვილა. გარდა საკუთარისა, იგი ასევე ზრუნავდა თავისი ნაადრევად გარდაცვლილი დის, მარია ანას მცირეწლოვან შვილებზეც. იგი გარდაიცვალა 1913 წლის 27 დეკემბერს, 68 წლის ასაკში, ზიგმარიგენში.
ავგუსტა ვიქტორია ფონ ჰოენცოლერნი

ავგუსტა ვიქტორია ფონ ჰოენცოლერნი (, ; დ. 19 აგვისტო, 1890 — გ. 29 აგვისტო, 1966) — ჰოენცოლერნ-ზიგმარიგენთა დინასტიის წარმომადგენელი. ჰოენცოლერნის მთავარ ვილჰელმისა და მარია ტერეზა დე ბურბონ-სიცილიელის ქალიშვილი. პორტუგალიის მეფე მანუელ -ის მეუღლე.

ბიოგრაფია
ავგუსტა ვიქტორია დაიბადა 1890 წლის 19 აგვისტოს პოტსდამში. იგი იყო ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენის მთავარ ვილჰელმისა და მისი მეუღლის, მარია ტერეზა დე ბურბონ-სიცილიელის ქალიშვილი. მამის მხრიდან იგი რუმინეთის მეფე ფერდინანდ -ის ძმისწული იყო.

1913 წლის 4 სექტემბერს ავგუსტა ვიქტორია დაქორწინდა პორტუგალიის მეფე მანუელ -ზე, რომელიც 1910 წელს ჩამოაგდეს ტახტიდან და ამის შემდეგ იგი ბრიტანეთში ცხოვრობდა ემიგრაციაში. იგი ტახტზე 1908 წლის თებერვლის რეციდივის შედეგად ავიდა, რა დროსაც რესპუბლიკელებმა მოკლეს მამამისი, მეფე კარლუშ და მისი უფროსი ძმა, ლუიშ-ფილიპეც. თავად მანუელი ამ რეციდივისას მკლავში დაიჭრა, მაგრამ სიკვდილს დედამისმა გადაარჩინა, რომელმაც მას დიდი თაიგული დააფარა დასამალად და გადაეფარა. 1910 წელს, მისი დამხობის შემდეგ დამყარდა პორტუგალიის პირველი რესპუბლიკა, მაგრამ მანუელი თავს მაინც მეფედ თვლიდა, ამიტომაც ავგუსტა ვიქტორია პორტუგალიის ტიტულარული დედოფალი იყო.

ავგუსტა და მანუელი ერთმანეთის ბიძაშვილ-მამიდაშვილები იყვნენ, რადგან ავგუსტას ბებია, ანტონია პორტუგალიელი, იყო მანუელის პაპის, მეფე ლუიშ -ის ღვიძლი და. ქორწინების შემდეგ წყვილი ინგლისში ცხოვრობდა. მიუხედავად ჰარმონიული ცოლ-ქმრობისა, შვილები არ ჰყოლიათ. 1932 წლის 2 ივლისს, ფულვეკის პარკში მანუელი გარდაიცვალა და მასთან ერთად შეწყდა ბრაგანსის დინასტიის ძირითადი შტოც.

1939 წლის 23 აპრილს ავგუსტა ვიქტორია მეორედ დაქორწინდა ინგლისელ გრაფ რობერტ დუგლასზე, რომელიც წარმოშობით შვედური დუგლასების დინასტიის მეცამეტე მეთაური იყო და გარდა ინგლისური მამულებისა, ფლობდა ლანგენშტაინის სასახლეს ბადენში და მიულჰაუზენის ციხესიმაგრეს. ქორწინებისას პატარძალი 49 წლის იყო, ხოლო სიძე 55-ის. მათი ქორწინება ასევე უშვილო იყო. რობერტი 1955 წელს გარდაიცვალა და მისი გერმანული ციხესიმაგრეები ავგუსტას დარჩა, რომელიც ლანგენშტაინის სასახლეში დასახლდა, მშობლიურ გერმანიაში, ქალაქ კონსტანცაში. უკანასკნელი წლები მან სწორედ აქ გაატარა და გარდაიცვალა 1966 წლის 29 აგვისტოს, 76 წლის ასაკში. იგი დაკრძალეს იმავე ლანგენშტაინის სასახლის იატაკში.
წითელკუდა ჯაფარა

წითელკუდა ჯაფარა — ფრინველი ყორნისებრთა ოჯახისა.

მისი სხეულის სიგრძეა 24–31 სმ, მასა 60–101 გ. ნისკარტი შედარებით მოკლე, მოკაუჭებული და ძირში ფართოა. თავზე არსებული წაგრძელებული ბუმბულები დაბალ ქოჩორს წარმოქმნიან; ფრთები ბლაგვია; კუდი მომრგვალებული. გალო შედარებით წვრილი და გრძელია; ბრჭყალები დიდი, მოღუნული და ბასრი. შებუმბვლა ხშირი, ფაფუკი. შეფერილობაში ჭარბობს რუხი, მურა და ჟანგმიწოვანი ტონები; „ქუდი“ მუქი ყავისფერი, ნიკაპი მოთეთრო, ფრთები და საჭის ბუმბულის შუა წყვილი მორუხო-მურა, კუდის დანარჩენი და მომქნევი ბუმბულები, აგრეთვე ფრთებზე არსებული ლაქები ინტენსიურად წითური. ნისკარტი და ფეხები შავია.

წითელკუდა ჯაფარა სახლობს ევრაზიის ტაიგის ზონაში; სკანდინავიასა და ლატვიიდან აღმოსავლეთ ჩუკოტკამდე, პრიმორიემდე და სახალინამდე; არეალის სამხრეთ ნაწილში მთის ტყეებით აღწევს სტეპის ზონაში. უპირატესობას ანიჭებს მუქწიწვოვან და ლარიქსის ტყეებს. მკვიდრია, თუმცა ტაიგის ჩრდილოეთი ნაწილიდან ზამთარში სამხრეთისაკენ მომთაბარეობს.

ყოვლისმჭამელია; ზაფხულში იკვებება მწერებით, ობობებითა და მცირე ზომის ხერხემლიანი ცხოველებით, წელიწადის დანარჩენ დროს რაციონის მთავარ ნაწილს თესლები, კენკრა და ლეში შეადგენს; შესაძლოა შექმნას საკვების მარაგიც.

გამრავლების პერიოდი ძალიან ადრე იწყება, ჯერ კიდევ უწყვეტი თოვლის საფარისა და უარყოფითი ტემპერატურის დროს. ბუდე სქელკედლიანი, ძირს დაგებულია ბუმბული და ბეწვი, ჩვეულებრივ კარგად დახურულია ხის ვარჯის ტანისპირა მხრიდან, მდებარეობს მიწიდან 2–6 მეტრის სიმაღლეზე. დედალი დებს 2–5 (უფრო ხშირად 3–4) კვერცხს, კრუხობს ორივე მშობელი 19–20 დღის განმავლობაში; ბარტყები გამოჩეკიდან 21–24 დღეში ტოვებენ ბუდეს. ისინი დაახლოებით ერთი წლის მანძილზეც შეიძლება დარჩნენ მშობლების ტერიტორიაზე. წელიწადში ერთხელ მრავლდებიან.