iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნაციხვარის ეკლესია

ნაციხვარის ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, დგას ნასოფლარ ნაციხვარის განაპირას, ჩრდილოეთით. განეკუთვნება საუკუნეს.

ეკლესია თავისუფალი ჯვრის ტიპის ნაგებობაა. შენობის ბირთვი, ჩვეულებისამებრ, გუმბათქვეშა კვადრატია, რომელსაც ერთვის სამი თანაბარი სიღრმის სწორკუთხა მკლავი და აბსიდიანი საკურთხეველი (შიგნითა ზომები ღერძებზე: 6 4,8 მ). გეგმა გარედანაც ჯვაროვანია. ჯვრის მკლავებიდან აღმოსავლეთისა აფსიდის ხუთწახნაგა შვერილითაა დასრულებული, დანარჩენი სამი სწორკუთხაა. დასავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილოეთ მკლავების წინ გეგმით თითქმის კვადრატული (2,8 2,4 მ) და თაღებით გახსნილი კარიბჭეებია. შენობის საშენ მასალად ძირითადად ფიქალია გამოყენებული. გარეთა კუთხეები და კარიბჭეების სვეტები ტლანქად დამუშავებული ქვითაა ნაწყობი. კედლები შიგნით და გარეთ შელესილი და შეთეთრებულია. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: ეკლესიას აღარ აქვს გუმბათი, დანგრეულია საკურთხევლის ზედა ნაწილი. კარიბჭეებისგან შემორჩენილია მხოლოდ სვეტები და ალაგ-ალაგ თაღების ქუსლების ნაწილები. ერთადერთი შესასვლელი ეკლესიას დასავლეთიდან აქვს. კარი თაღოვანია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდია, რომელიც მკლავის დანარჩენი სივრციდან წყვილი პილასტრითა და მათზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღითაა გამოყოფილი. აბსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია. სარკმლის მარცხნივ, აბსიდის ჩრდილოეთ კიდეში, გეგმით ოვალური თაღოვანი ნიშია, რომლის ნახევარი პილასტრშია მიქცეული. სამხრეთ და ჩრდილოეთ მკლავების ღერძებზე ნახევარწრიული თაღით გადახურული თითო განიერი სარკმელია, რომლებსაც თითქმის პარალელური წირთხლები და პორიზონტალური რაფა აქვთ. ჯვრის ოთხივე მკლავი ცილინდრული კამარითაა გადახურული, რომელთა ქუსლებთან გამოყოფილია მარტივი პროფილის იმპოსტები. ჯვრის მკლავების გადაკვეთაზე აღმართული იყო გუმბათი. გუმბათქვეშა კვადრატიდან გუმბათის ყელის წრიულ მოხაზულობაზე გადასვლა განხორციელებულია გუმბათქვეშა კვადრატის კუთხეებში გამოყვანილი აფრებით. ეკლესიის ფასადები მოურთველია. შენობა გადახურულია თუნუქით.
ფარსმის ეკლესია

ფარსმის ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, დგას ნასოფლარ ფარსმას აღმოსავლეთით, სასაფლაოს მახლობლად. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (4,5 3,8 მ), უაფსიდო. ნაშენია ფიქალით. წყობა მშრალია. ძეგლი დაზიანებულია: ჩამონგრეულია სახურავი; დანგრეულია აღმოსავლეთ კედელი. ეკლესიაში შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი ბრტყლად არის გადახურული. სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედელში გაჭრილია თითო სწორკუთხა სარკმელი.
ფარსმის წმინდა გიორგის ხატი

ფარსმის წმინდა გიორგის ხატი — კომპლექსი, სალოცავი ახმეტის მუნიციპალიტეტში, დგას ნასოფლარ ფარსმას აღმოსავლეთით, გორაკის წვერზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ხატს საზეიმო-საკულტო მნიშვნელობა ჰქონდა. ხატობა 29 ივლისს (ძველი სტილით) იმართებოდა.

ციხე-სახლი (4,15 4,3 მ, სიმაღლე 6,5 მ) ორსართულიანია, გეგმით ოთხკუთხა. პირველ სართულზე შესასვლელი სამხრეთიდანაა, მიწის დონიდან 1,9 მეტრზე. ამ სართულზე დასავლეთ კედელში სათოფურია, აღმოსავლეთ კედელში - ნიში. მეორე სართულზე, ოთხსავე კედელში, თითო სათოფურია. სამხრეთ კედელში - ერთი სარკმელი. სართულშუა გადახურვა ხის ყოფილა (შემორჩენილია კოჭების ბუდეები). სახლი გადახურულია ფიქლის ფილებით. სახურავი ცალფერდაა.
ფარსმის წმინდა თევდორეს ხატი

ფარსმის წმინდა თევდორეს ხატი — სალოცავი ახმეტის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს ნასოფლარ ფარსმას სამხრეთ-აღმოსავლეთით. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

სალოცავი გეგმით (5,3 4,8 მ) სწორკუთხა კოშკია. ნაგებია ფიქალით - მშრალად. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია პირველი სართული და მეორე სართულის კედლების ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი ისრული თაღითაა გადახურული. სართულის დანარჩენი კედლები ყრუა. შენობის კონსტრუქციული მდგრადობის მიზნით, შიგნით, ოთხივე კუთხეში, მთელ სიმაღლეზე, გადებულია ფიქლის მოზრდილი ფილები. მათ შორის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხის ერთ-ერთ ფილაზე აწყვია სარიტუალო ინვენტარი. გარედან შესასვლელის თავზე, კედლიდან გამოშვერილია ხის ძელი. ამავე ფასადზე წყობის ორ ქვაზე მარტივი გეომეტრიული სახეებია გამოსახული.
მუცამუდუ

მუცამუდუ (, არაბ.: ) — მოსახლეობის რაოდენობით კომორის კუნძულების კავშირის მეორე ქალაქი, რომელიც დაარსდა 1482 წელს. ასევე კუნძულ ნძუანის (ანჟუანი) ცენტრი და ყველაზე დიდი ქალაქია. მუცამუდუში დაიბადა კომორის კუნძულების კავშირის პრეზიდენტი აჰმედ აბდალა სამბი.

ქალაქში მდებარეობს საზღვაო პორტი, ძველი ციტადელი, ბევრი მაღაზია ვიწრო ქუჩებში.

ქალაქში კლიმატი ზღვის ტროპიკულია. ტემპერატურის საშუალო დიაპაზონია — 27 °-დან 32 °-მდე. ყველაზე ცხელი პერიოდი (ზაფხული) იწყება დეკემბერში და მთავრდება აპრილში.
არნო ჰოლცი

არნო ჰოლცი (; დ. 26 აპრილი, 1863, რასტენბურგი — გ. 26 ოქტომბერი, 1929, ბერლინი) — გერმანელი მწერალი; გერმანული ნატურალიზმის თეორეტიკოსი.

თავდაპირველად წერდა ლირიკულ ლექსებს (კრებულები „დროის წიგნი. თანამედროვე კაცის სიმღერები“, 1886; „ფანტაზუსი“, ტ. 1-2, 1898-1899). იოჰან შლაფთან ერთად დაწერა 3 პროზაული ესკიზისაგან შემდგარი ნატურალისტური, მომენტური „ფოტოგრაფიით“ შესრულებული კრებული „მამა ჰამლეტი“ („მამა ჰამლეტი“, „სიკვდილი“, „პირველი დღე სკოლაში“, 1889), აგრეთვე ნატურალისტური „სეკუნდური სტილით“ დაწერილი პიესა „ზელიკეს ოჯახი“ (1890). აღსანიშნავია ჰოლცის ესთეტიკურ-თეორეტიკული თხზულება „ხელოვნება, მისი არსი და მისი კანონები“. (ტ. 1-2, 1891-1892), „ლირიკის რევოლუცია“ (1899).
ვალიკო ჩუბინიძე

ვალიკო ჩუბინიძე (დ. 1 მაისი, 1891, ქვაციხე — გ. 22 აგვისტო, 1988, ლევილი) — ქართველი პოლიტიკოსი, სოციალ-დემოკრატი, 1924 წლის აჯანყების მონაწილე, ქართული პოლიტიკური ემიგრაციის თვალსაჩინო წევრი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ღარიბი გლეხის ოჯახში. ყრმობის წლები შავი ქვის მაღაროებში გაუტარებია. აქვე ეზიარა მარქსისტულ იდეებს. 1900–1905 წლები მისი რევოლუციური ნათლობის წლებია. 1911 წელს აირჩიეს სოციალ–დემოკრატიული მუშათა პარტიის ჭიათურის კომიტეტის წევრად. პირველი მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე ჯარში გაიწვიეს, იბრძოდა გერმანიისა და თურქეთის ფრონტებზე. 1917 წლის ბოლოს, ნიკოლოზ მეორის გადადგომისა და ფრონტის მოშლის შემდეგ, ჩავიდა თბილისში და ახლად შექმნილი სახალხო გვარდის წევრი გახდა. მონაწილეობდა გვარდიის ყველა ოპერაციაში, მათ შორის - არსენალის აღებაში.

საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ ვალიკო ჩუბინიძე ემიგრაციაში არ წასულა, სამშობლოში დარჩა. განაახლა მუშაობა ჭიათურის მაღაროებში და არალეგალურად განაგრძო ბრძოლა საბჭოთა რეჟიმის წინააღმდეგ. აქტიურად მონაწილეობდა 1924 წლის აგვისტოს აჯანყებაში. ჭიათურელმა ამბოხებულებმა დიდ წარმატებას მიაღწიეს, თითქმის უსისხლოდ აიღეს ჭიათურა და მისი ახლომახლო სოფლები. თუმცა გამარჯვებას მხოლოდ 24 საათი ზეიმობდნენ. აჯანყების დამარცხების შემდეგ ვალიკო ჩუბინიძე თბილისში ჩამოვიდა. აქაც არალეგალურად ცხოვრობდა, მაგრამ მიაგნეს და დაიჭირეს. პატიმრობაში დიდხანს არ ყოფილა, გაქცევა მოახერხა და თურქეთის გზით ემიგრაციაში წავიდა.

ვალიკო ჩუბინიძეს საქართველოში დარჩა ოჯახი. მან 1920 წლის იანვარში დაიწერა ჯვარი თამარ დავითის ასულ გოცაძეზე. სამი შვილი ჰყავდათ — თინა, პეტრე და დარეჯანი. ვალიკოს ემიგრაციაში წასვლის შემდეგ მისი ცოლ–შვილი მუდმივ რეპრესიებს განიცდიდა. ყმაწვილებმა მუდმივ დევნას ვერ გაუძლეს, პეტრე ბავშვობაშივე გარდაცვლილა, თინაც ახალგაზრდა დაიღუპა. მეუღლე, თამარ გოცაძე ორჯერ გადაასახლეს, 1937 და 1951 წლებში. გადასახლებიდან დაბრუნებული მამისეულ კერას დაუბრუნდა და 90 წელს გადაცილებული გარდაიცვალა 1991 წლის ზაფხულში.

1926 წლიდან ცხოვრობდა პარიზში. მუშაობდა აკაკი ჩხენკელთან. 1933 წლიდან, მას შემდეგ, რაც საფრანგეთმა საქართველოს ემიგრანტი მთავრობის ლეგალიზაცია გააუქმა, ეწეოდა საცალო ვაჭრობას. გამოსცა ნოე ჟორდანიას ემიგრაციაში დაწერილი ნაშრომები 1956 წელს, ამავე დროს ნივთიერ დახმარებას უწევდა მას. მისი წერილები ხშირად იბეჭდებოდა საზღვარგარეთის ქართულ პრესაში. პარიზში ორ ტომას გამოსცა „მოგონებანი“ (1938, 1953), რომელიც პირველწყაროს წარმოადგენს 1918–1921 წლებში საქართველოს დამოუკიდებლობის და 1924 წლის აჯანყების ისტორიისთვის. დაკრძალულია ლევილის ქართულ სასაფლაოზე.
რუსტამ რაზა

რუსტამ რაზა, რუსტამი, რუსტანი (დ. 1783 — გ. 7 დეკემბერი, 1845) — საფრანგეთის იმპერატორის, ნაპოლეონ -ის პირადი მცველი მამლუქი, წარმოშობით საქართველოდან, თბილისელი სომეხი. ქართულ ლიტერატურაში ზოგჯერ შეცდომით მიიჩნევა ქართველ როსტომ რაზმაძედ.

ბავშვობაში რუსტამი გაიტაცეს და მონად გაყიდეს კაიროში. 1798 წელს ახალგაზრდა რუსტამი ადგილობრივმა შეიხმა ფრანგული საექსპედიციო არმიის მთავარსარდალს, გენერალ ნაპოლეონ ბონაპარტს აჩუქა. მას შემდეგ რუსტამი ნაპოლეონს მუდმივად ახლდა თან მის ლაშქრობებში. 1814 წელს დაქორწინდა, რის გამოც არ გაჰყვა გადამდგარ იმპერატორს მის პირველ გადასახლებაში კუნძულ ელბაზე. ამის გამო 1815 წელს ხელისუფლებაში ნაპოლეონის ხანმოკლე დაბრუნების პერიოდში („ასი დღე“) შერისხული იყო. შემდგომში ცხოვრობდა ცოლის მამულში და გარდაიცვალა ქ. დურდანში. დატოვა მოგონებები, რომელიც პირველად 1888 წელს დაიბეჭდა (ქართული თარგმანი — 2012 წ.).
ბულკიზის რაიონი

ბულკიზის რაიონი — ალბანეთის 36 რაიონიდან ერთ-ერთი. მდებარეობს ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში და დიბრის ოლქის შემადგენელი ნაწილია. მისი ადმინისტრაციული ცენტრია ბულკიზა. 2010 წლის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 28 374 ადამიანს შეადგენს. მთლიანობაში ბულკიზის რაიონი 469 კმ²-ს მოიცავს.

მდებარეობა და გეოგრაფია
რაიონი ორი მდინარის — დრინისა და დიბრის მიმდებარე ტერიტორიაზე მდებარეობს. აღმოსავლეთი საზღვარი (მაკედონიასთან) ნაწილობრივ დრინს გასდევს. ეს ნაწილი გოლობორას სახელითაა ცნობილი და მაკედონელთა სოფლებითაა დასახლებული.
რაიონის ლანდშაფტი უმეტესად მაღალმთიანია. აქ მრავლადაა 2000 მეტრზე მაღალი მთები. მოსახლეობის უმეტესი ნაწილი დრინის ხეობაში და ბულკიზში ცხოვრობს. ბულკიზის რაიონი ცნობილია ადგილობრივი ჯიშის თხით.

ეკონომიკა და მრეწველობა
ბულგიზის საბადოებში ნიკელი მოიპოვება. საბადო უმსხვილესია ალბნეთში. მოსახლეობის დიდი ნაწილი სოფლის მეურნეობითაა დაკავებული. დასახლებული პუნქტების დიდი რაოდენობა რთულად მისადგომია, განსაკუთრებით ზამთარში.

ადმინისტრაციული მოწყობა
ბულკიზის რაიონი 8 მუნიციპალიტეტად იყოფა. ესენია:
ალბანეთის დემოგრაფია

ალბანეთის დემოგრაფია — ალბანეთის მოსახლეობის შესახებ ისეთი ინფორმაციის ერთობლიობა როგორიცაა: მოსახლეობის სიმჭიდროვე, ეთნიკური შემადგენლობა, განათლების დონე, ჯანმრთელობა, ეკონომიკური სტატუსი, რელიგიური კუთვნილება და სხვა ასპექტები.

მოსახლეობის აღწერები
ეთნიკური შემადგენლობა
რელიგიური კუთვნილება
2011 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის 56.7% მუსლიმია, 13.79%-მა არ გაამხილა, 10.03% კათოლიკე, 6.75% მართლმადიდებელი, 5.49% სხვა, 2.5% ათეისტი, 2.09% ბეკტაში და 0.14% სხვა ქრისტიანი.
ბინგოლი

ბინგოლი — ქალაქი აღმოსავლეთ თურქეთში, აღმოსავლეთ ანატოლიის რეგიონში, ბინგოლის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. ის არის ფართობითა და მოსახლეობით უდიდესი ქალაქი ბინგოლის პროვინციაში. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით, ბინგოლში ცხოვრობს 103 441 ადამიანი. ქალაქი ბინგოლი მდებარეობს 1 153 მეტრზე ზღვის დონიდან. ბინგოლს აქვს მერია და მისი მერი არის იუჩელ ბარაქაზი.

ბინგოლს აღმოსავლეთით, სამხრეთითა და ჩრდილოეთით საკუთარი პროვინციის ქალაქები ესაზღვრება. აღმოსავლეთით ესაზღვრება სოლჰანი, სამხრეთით — გენჩი, ჩრდილო-აღმოსავლეთით — კარლიოვა, ხოლო ჩრდილოეთით ესაზღვრება ადაქლი. ბინგოლს დასავლეთით ელაზიღის პროვინცია ესაზღვრება.
აგრომეტეოროლოგია

აგრომეტეოროლოგია , იგივეა რაც სასოფლო-სამეურნეო მეტეოროლოგია, — მეცნიერება, რომელიც შეისწავლის მეტეოროლოგიურ პირობებს სასოფლო-სამეურნეო წარმოების ობიექტებსა და პროცესებთან ურთიერთკავშირში. აგრომეტეოროლოგია განიხილავს ჰიდრომეტეოროლოგიურ ფაქტორებს, როგორც ეკოლოგიური გარემოს მნიშვნელოვან კომპონენტებს. მრავალი ამ ფაქტორთაგანი არსებით გავლენას ახდენს სოფლის მეურნეობის ობიექტებზე და შეადგენს მის აგრომეტეოროლოგიურ პირობებს, რომლებიც იცვლება ადგილის გეოგრაფიული მდებარეობის, ატმოსფეროს ცირკულაციის, ბუნების ადგილის ფაქტორების (რელიეფი, ნიადაგი, მცენარეულობა და სხვა) და ხელოვნური ღონისძიებების (მორწყვა, ამოშრობა, მინდორსაცავი ტყე, ნიადაგის დამუშავება და სხვა) შესაბამისად.

აგრომეტეოროლოგია შეისწავლის სინათლის, სითბოს, ტენისა და სხვა მეტეოროლოგიური ფაქტორების გავლენას სოფლის მეურნეობის კულტურებზე და იძლევა ამინდის ხელსაყრელი პირობების ეფექტიანი გამოყენების მეცნიერულ დასაბუთებას; ადგენს სასოფლო-სამეურნეო წარმოების დამაბრკოლებელ (სითბოს და ტენის ნაკლებობა ან სიჭარბე, მოკლე სავეგეტაციო პერიოდი და სხვა) ან დამაზარალებელ (ხორშაკი, სუსხი, სეტყვა და სხვა) მეტეოროლოგიურ მოვლენებთან ბრძოლის თეორიულ საფუძვლებს; ამუშავებს აგრომეტეოროლოგიური ინფორმაციისა და აგრომეტეოროლოგიური პროგნოზის მეთოდებს; ქმნის ხელსაწყოებსა და დანადგარებს ნიადაგში, მიწისპირა ჰაერის ფენაში, მცენარის ზედაპირსა და ცხოველებზე სხვადასხვა ფიზიკური ფაქტორებისა და პროცესების მოქმედების გასაზომად.

აგრომეტეოროლოგიაში ძირითადად იყენებენ ჰიდრომეტეოროლოგიური და აგრომეტეოროლოგიური სადგურების, აგრეთვე ექსპერიმენტულ დაკვირვებათა მონაცემებს, სპეციალურად ჩატარებული ექსპერიმენტების შედეგებს; ფართოდ იყენებენ ფენოლოგიურ დაკვირვებებს, აგრეთვე ნიადაგის სითბური და წყლის ბალანსის მონაცემებს.

აგრომეტეოროლოგია მჭიდროდ არის დაკავშირებული ბიოლოგიასთან, ნიადაგთმცოდნეობასთან, გეოგრაფიასთან და სხვა მეცნიერებებთან. აგრომეტეოროლოგიის საფუძვლები ძველთაგანვეა ცნობილი, მაგრამ დამოუკიდებელ მეცნიერებად აგრომეტეოროლოგია - საუკუნეების მიჯნაზე ჩამოყალიბდა. ქართველთაგან მნიშვნელოვანი გამოკვლევები აგრომეტეოროლოგიაში ჩაატარა თეოფანე დავითაიამ.
დიდვაკის ნასოფლარი

დიდვაკის ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ჩინთის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 4 კმ-ში, მდინარე ფშავის არაგვის მარცხენა ნაპირზე, მაღალი მთის თხემზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ნასოფლარზე გამოვლინდა ათიოდე საცხოვრებელი კომპლექსის, კოშკისა და ეკლესიის ნანგრევები. შენობები ნაგებია ნატეხი ქვითა და კირის ხსნარით. ნაგებობათა უმეტესობის გეგმა არ იკითხება. გადმოცემის თანახმად, ეს სოფელი ყელის (თამარის) ციხეს ეკუთვნოდა და მის მომარაგებასა და დაცვას ემსახურებოდა. აქედან ნაგზაური ახლაც ჩადის ამ ციხესთან, რომელიც ჟინვალის ნაქალაქარის აღმოსავლეთით, მაღალ კლდოვან კონცხზე დგას.
გუმუშჰანე

გუმუშჰანე — ქალაქი ჩრდილო-აღმოსავლეთ თურქეთში, შავი ზღვის რეგიონში, გუმუშჰანეს პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით, გუმუშჰანეში 52,628 ადამიანი ცხოვრობს. ქალაქის მერი არის ერჯან ჩიმენი.

გეოგრაფია
გუმუშჰანეს პროვინცია არ მდებარეობს შავი ზღვის სანაპიროზე, ხოლო თავად ქალაქი გუმუშჰანე, ოთხივე მხრიდან მთებითაა შემოფარგლული. რაც ამ რეგიონისთვის საკმაოდ უცნაურია და იშვიათობაა. გუმუშჰანე მდებარეობს 1.150 მეტრზე ზღვის დონიდან. გუმუშჰანეს სამხრეთითა და დასავლეთით საკუთარი პროვინციის ქალაქები ესაზღვრება. მას დასავლეთით ქალაქი თორული ესაზღვრება, სამხრეთით — ქელქითი, სამხრეთ-აღმოსავლეთით — ქიოსე, ხოლო სამხრეთ-დასავლეთით ესაზღვრება შირანი. ამას გარდა, გუმუშჰანე ბაიბურთისა და ტრაპიზონის პროვინციებს ესაზღვრება.

ისტორია
ქალაქის ძველი სახელწოდებაა ხანჯა. ხანჯაში მდებაერობდა ზარაფანა, სადაც პირველად ვერცხლის მონეტები მოიჭრა მეჰმედ -ის დროს. 1520 წლიდან ხანჯაში დაიწყო ოქროს მონეტების მოჭრაც. ხანჯის ზარაფხანის უკანასკნელი პროდუქცია გამოშვებულ იქნა მურად -ის დროს.
ქინქლები

ქინქლები — სისხლმწოვი ორფრთიანი მწერების ოჯახი. მათი სხეულის სიგრძე 1,5-7 მმ აღწევს. ცნობილია ქინქლების 1800-ზე მეტი სახეობა. გავრცელებულია ყველგან. მამლები იკვებებიან მცენარეთა წვნით, დედლები წუწნიან სისხლს. მათი ნერწყვი შხამიანია. ქინქლები ადამიანისა და ცხოველების ჰელმინთოზების, ქათმის, ბატის, იხვის, მტრედის, ინდაურის ლეიკოციტოზოოზის, აგრეთვე ადამიანის ზოგიერთი ინფექციური დაავადების გამომწვევების არასპეციფიკური გადამტანები არიან. ნამარხი ქინქლები ცნობილია შუა იურული პერიოდიდან.
ჩოფჩაურის ეკლესია

ჩოფჩაურის ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, დგას ნასოფლარის დასავლეთით 1,5 კილომეტრზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია, გეგმით თითქმის კვადრატული (4,5 4 მ). ნაგები ყოფილა საშუალო ზომის ნატეხი ქვით, წყობა ირეგულარულია. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია მხოლოდ საკურთხევლის ნაწილი (სიმაღლე 1,6 მ). ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდაა, რომლის ღერძზე სარკმლის ძირი და წირთხლების მცირე ნაწილებია შემორჩენილი. აფსიდის გვერდებში თითო მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. ეკლესიას ირგვლივ წრიული მოხაზულობის გალავანი (შემორჩენილია ფრაგმენტულად) ევლებოდა.
ალბანეთის ჰიმნი

ალბანეთის ჰიმნის (”ჰიმნი დროშას”) ტექსტი დაწერა ალბანელმა პოეტმა ასდრენმა (ალექსანდრე სტავრე დრენოვმა), მუსიკა შექმნა რუმინელმა კომპოზიტორმა ჩიპრიან პორუმბესკუმ.

ისტორია
ჰიმნი პირველად გამოქვეყნდა, როგორც პოემა, სახელწოდებით „ “ (ინგლისურად: „ “ ) 1912 წლის 21 აპრილს სოფიაში (ბულგარეთი) ალბანურ გაზეთში. თავდაპირველად მისი ორიგინალური სათაური იყო " ". მოგვიანებით დაიბეჭდა ლექსი (ინგლისურად: ოცნებები და ცრემლები ), რომელიც გამოქვეყნდა ბუქარესტში . მოგვიანებით შეიქმნა ადაპტირებული მუსიკა.

ლექსი თავიდანვე გამიზნული არ ყოფილა ჰიმნად, თუმცა იმდენად მომეწონა ხალხს, რომ 1912 წელს, როდესაც გამოცხადდა ალბანეთის დამოუკიდებლობა, სწორედ ამ ტექსტისა და სპეციალურად შექმნილი მუსიკის ფონზე აღმართეს ალბანეთის სახელმწიფო დროშა ქალაქ ვლორაში.

მუსიკა
უნგრელი მუსიკათმცოდნე გიორგი ლიგეტი აღნიშნავს, რომ ჰიმნი განიცდის გერმანული და ავსტრიული მუსიკალური ტრადიციების ღრმა გავლენას და ძალიან ჰგავს მე-19 საუკუნის გერმანულ სიმღერებს. ეს აიხსნება პორუმბესკუს მუსიკალური განათლებით. კომპოზიტორი სწავლობდა ვენაში მუსიკისა და საშემსრულებლო ხელოვნების უნივერსიტეტში. ეს მოსაზრება გაიზიარა ალბანელმა მუსიკათმცოდნე - რამადან სოკოლიმაც.

ტექსტი და თარგმანი
არსებობს ჰიმნის ორი ვარიანტი: ხანგრძლივი და მოკლე. ქვემოთ ტექსტი ხანგრძლივი ვერსია. მეორე სტროფი ითვლება მისამღერად, რომელიც მეორდება ტექსტში. მოკლე ვერსიაში იმღერება პირველი ორი სტროფი მხოლოდ და იმეორებს ბოლო ორი სტროფიდან მე-2 სტროფს. როგორც წესი, მოკლე ვერსია სრულდება სპორტულ ღონისძიებებზე, მათ შორის ეროვნულ ნაკრებების შეკრებებზე მოკლე ვერსია ოფიციალურად გამოიყენება. ლექსის ორიგინალს აქვს დამატებით კიდევ სამი სტროფი, რომელიც არ წარმოადგენს ჰიმნის ნაწილს. ისინი არის ლექსის ბოლოს დამატებული და არ იმღერება ჰიმნის შესრულების დროს.
ჩოფჩაურის სამების ეკლესია

ჩოფჩაურის სამების ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, დგას ნასოფლარის დასავლეთით 1,6 კილომეტრზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (5,5 4,3 მ). ნაგები ყოფილა ნატეხი ქვით. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 0,9 მეტრს არ აღემატება. შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია (შემორჩენილია შირიმით ნაწყობი წირთხლების მცირე ნაწილი). აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდაა, რომლის გვერდშიც მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია.
კარატის ჯვარი

კარატის ჯვარი — სალოცავი ახმეტის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს ნასოფლარ ჩიღოში.

სალოცავი გეგმით ოთხკუთხაა და ზემოთ ოდნავ შევიწროვებული მთლიანი მასის ნაგებობაა. ნაშენია ფიქლით - მშრალად. სამხრეთ წახნაგში, ერთი მეორის ზემოთ, მოწყობილია ორი პატარა ნიში. მსგავსი ერთი ნიშია აღმოსავლეთითაც. გადმოცემით სალოცავს დარბაზიც ჰქონდა. აქ სალოცავად ხევსურები მოდიოდნენ.
ლაშარის ჯვარი (ახმეტა)

ლაშარის ჯვარი — სალოცავი ახმეტის მუნიციპალიტეტში, დგას სოფელ ჩიღოს ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 2 კილომეტრზე, მაღალ გორაზე. იგი თუშეთის ყველა თემის საერთო სალოცავია. დღეობა იმართება აღდგომიდან მე-100 დღეს. ხატს აქვს თავისი საყანე მიწა და ტყე.

კომპლექსში შედის: ჯვარის კარი, სასანთლე კოშკი (მილიონა), საკურთხეველი, სამსხვერპლო, დარბაზი, სადროშე, საზარე, და კოშკებიანი გალავანი. ყველა ნაგებობა უსაძირკვლოა, ნაშენია ფიქლით, მშრალად.
სასანთლე კოშკი დგას ჯვარის კარის მისასვლელთან. გეგმით სწორკუთხაა, ზემოთკენ ოდნავ შევიწროვებული. აქვს ორი პატარა ნიში. ერთი სამხრეთ კედლის ზედა ნაწილშია, მეორე – დასავლეთ კედლის ქვედა ნაწილში. სასანთლეს პირამიდული ხუთსაფეხურიანი სახურავი აქვს, რომლის ზედა საფეხურზე მთის ბროლი (ხინჭრიკვა) დევს. საკურთხეველი სასანთლე კოშკის დასავლეთ კედლის წინაა. ლაშარობას აქ სანთლებს ანთებდნენ, აქვე აწყობდნენ რიტუალურ კვერებს. საკურთხევლის გვერდით სამსხვერპლოა (სასაკლაო) – ხელოვნურად დავაკებული და სიპით მოგებული პატარა ადგილი, საიდანაც იწყება მთის მკვეთრი დაქანება, რომელზედაც აგორებდნენ ლაშარის სახელზე შეწირულ ზვარაკებს. ტაფობში ზვარაკს ატყავებდნენ. ტყავები ლაშარობას ჯირითში გამარჯვებულთ ჯილდოდ ურიგდებოდათ.
დარბაზი სასანთლეს სამხრეთიდან აქვს მიდგმული. გეგმით სწორკუთხაა. გარედან კედლები ალაგ-ალაგ ლამით არის შელესილი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. შიგნით, დასავლეთ კედელში პატარა სამკუთხა ნიშია. ჩრდილოეთ კედელზე სამი საფეხურია მოწყობილი. მათგან ზედა სასანთლეა, ხოლო ქვედა - სკამი. ლაშარობას სასანთლეზე სანთლებს ანთებდნენ და ხმიადებს აწყობდნენ. დარბაზის სამხრეთ კედელთან ხის მერხი დგას, ხოლო შუაში – ხის მოჩუქურთმებული სავარძელი (ხელოსნის „საბძანი“). აღმოსავლეთ კედელთან სიპით ნაგები სკამია. დარბაზის იატაკზე ფიქალია მოგებული. სახურავი ორფერდაა, დაბურულია ფიქლით. დარბაზის მთავარი, სამხრეთ ფასადის წინ დარბაზის კარია – ყორედ ამოყვანილი კედლით შექმნილი მოგრძო ბაქანი, რომელიც დარბაზის სახურავის წინ წამოწეული ნაწილითაა გადახურული.
ქავთარ ხაგირის სალოცავი

ქავთარ ხაგირის სალოცავი — სალოცავი ახმეტის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს ნასოფლარ ჩიღოში.

სალოცავი ფიქლით მშრალად ნაშენი, მთლიანი მასის, ოთხკუთხა სვეტის ფორმის ნაგებობაა, დგას ყორის დაბალი გალავნით შემოზღუდული ვრცელი ტერიტორიის შუაში. მთავარი ფასადი სამხრეთით აქვს მიმართული, რომელშიც მოწყობილია პატარა სასანთლე ნიში. ნაგებობას თავზე ადევს ორი ქვა. მათ შორის ერთი მაგარი ჯიშისაა და კონუსისებრი ფორმა აქვს, მეორე შირიმისაა – მრგვალი. სალოცავს ჩრდილოეთიდან აკრავს პატარა ვაკე ადგილი – საანჯმო, სადაც მამაკაცები სოფლის საჭირბოროტო საქმეებს წყვეტდნენ.
იისფერი (ფილმი)

იისფერი — სტივენ სპილბერგის 1985 წლის ამერიკული დრამა. ფილმი გადმოსცემს ისტორიას შავკანიანი ახალგაზრდა გოგონასი, რომელიც ამერიკის უკიდურეს სამხრეთში იზრდება.

როლებში
ვუპი გოლდბერგი — სელი ჯონსონი
დენი გლოვერი — ალბერტ ჯონსონი
ოპრა უინფრი — სოფია

გადაღება
1985 წელს გოლდბერგმა შეიტყო, რომ ელის უოკერის ეპიკური რომანის „იისფერის“ გადაღება იგეგმებოდა, რომელიც აფროამერიკულ „ქარწაღებულებად“ მიიჩნევა. მან ავტორს წერილი გაუგზავნა, სადაც სთხოვა რაიმე როლი მიეცათ მისთვის. ელის უოკერმა, რომელიც გოლდბერგის თეატრალურ ნამუშევრებს იცნობდა, რეჟისორ სტივენ სპილბერგს სთხოვა ვუპისთვის როლი მიეცათ; რეჟისორის გადაწყვეტილებით, გოლდბერგს მთავარი როლი, ამერიკელი შავკანიანი ქალის სესილი ჯონსონის პერსონაჟის განსახიერება ერგო.

ჯილდოები
გოლდბერგის შესრულების მანერა უყურადღებოდ არ დარჩენილა. მისი შესრულება ოქროს გლობუსის ჯილდოთი და ოსკარის ნომინაციით აღინიშნა. ფილმმა მიიღო ოსკარის 11 ნომინაცია, მაგრამ ვერცერთი ჯილდო ვერ მოიპოვა. ასევე ნომინირებული იყო ოქროს გლობუსის კიდევ ოთხ ჯილდოზე.
რაფაელ ჰოლინშედი

რაფაელ ჰოლინშედი (; დ. 1529 — გ. 1580) — ინგლისელი ქრონისტი. შეადგინა ინგლისის, შოტლანდიისა და ირლანდიის ქრონიკა, რომელიც ცნობილია ჰოლინშედის ქრონიკების სახელით. ჰოლინშედმა ქრონიკებზე სამუშაოდ მოიწვია ისტორიკოსების და ანტიკვარების დიდი ჯგუფი. ირლანდიის (1547 წლამდე), შოტლანდიის (1509 წლამდე), ინგლისის (1575 წლამდე) ისტორია თვითონ ჰოლინშედს ეკუთვნის, რომლებშიც გამოყენებული აქვს ტ. მორის, პოლიდორ ვერგილიუსის, ედვარდ ჰოლისა და სხვა შრომები. მეთოდოლოგიურად ქრონიკები ახლოს არის შუა საუკუნეების ქრონიკებთან, მაგრამ ამასთანავე, მასში იგრძნობა საუკუნის ჰუმანისტური იდეებისა და ინგლისის პოლიტიკური აზროვნების გავლენა. ქრონიკები დიდი პოპულარობით სარგებლობდა თანამედროვეთა შორის. მისი სიუჟეტები საფუძვლად დაედო უილიამ შექსპირის ისტორიულ პიესებს.
რობერტ ჰოლი

რობერტ უიალიამ ჰოლი (; დ. 28 იანვარი, 1922, ერბანა, ილინოისის შტატი — გ. 11 თებერვალი, 1993, ლოს-გატოს, კალიფორნია) — ამერიკელი ბიოქიმიკოსი. 1942 წელს დაამთავრა ილინოისის შტატის უნივერსიტეტი, გამოიკვლია ნუკლეინმჟავების სტრუქტურა. პირველმა დაადგინა ნუკლეოტიდების სრული თანმიმდევრობა ალანინის სატრანსპორტო რნმ-ძი. ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიოლოგიის ან მედიცინის დარგში (1968, მ. ნირენბერგისა და ჰ. კორანასთან ერთად).
ბართინი

ბართინი — ქალაქი ჩრდილოეთ თურქეთში, შავი ზღვის რეგიონში, ბართინის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. ის არის ფართობითა და მოსახლეობით უდიდესი ქალაქი საკუთარ პროვინციაში. მდებარეობს შავი ზღვის სანაპიროზე. ბართინი არის 27 მეტრზე ზღვის დონიდან. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით ბართინში ცხოვრობს 145,230 ადამიანი. ბართინს აქვს მერია და მისი მერი არის ჯემალ აქინი.

ბართინის პროვინცია მოიცავს მხოლოდ 4 რეგიონს. შედეგად, ბართინი ესაზღვრება საკუთარი პროვინციის დანარჩენ სამ ქალაქს. ამასრას, ქურუჯაშილესა და ულუსს. ამას გარდა, ქალაქი ბართინი, აგრეთვე, ესაზღვრება ზონგულდაქის პროვინციასაც.
რობერტო ფირმინო

რობერტო ფირმინო (; დ. 2 ოქტომბერი 1991) — ბრაზილიის ეროვნული ნაკრების და ინგლისური „ლივერპულის“ შემტევი ნახევარმცველი.

კარიერა
ფირმინოს ახალაგაზრდული წლები ადგილობრივ კლუბ ფიგუეირენსს უკავშირდება, ამავე კლუბში დაიწყო მან პროფესიონალური კარიერა 2009 წელს. ერთი წლის შემდეგ რობერტო გერმანულ ჰოფენჰაიმს შეუერთდა, სადაც მან ოთხწელიწად ნახევარი გაატარა. გერმანიაში თავის გამოჩენის გამო 2015 წლის ზაფხულში ფირმინო ლივერპულმა შეიძინა.

ფირმინო ბრაზილიის ნაკრებში 2014 წლის ნოემბრიდან ირიცხება, მონაწილეობა მიიღო 2015 წელს გამართულ კოპა ამერიკაში, 2019 წელს კი მოიგო ხსენებული ტურნირი.

მიღწევები
საკლუბო
ლივერპული:(5)
პრემიერ ლიგა: 2019–20
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა: 2018–19 ფინალისტი: 2017–18
უეფა-ს სუპერთასი: 2019
ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი: 2019
ინგლისის ლიგის თასი: 2021–22 ფინალისტი: 2015–16
უეფა-ს ევროპის ლიგის ფინალისტი: 2015–16

სანაკრებო
ბრაზილია:(1)
კოპა ამერიკა: 2019