iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვეჯინის ხევი

ვეჯინის ხევი, ვეჯინი — ხეობა სოფელ გლდანის დასავლეთით, მდინარე გლდანისხევს ერთვის მარჯვნიდან. მოიცავს ტერიტორიას ჯოხტნის-ხევიდან დიდველის მთამდე. ადგილობრივ მცხოვრებთა გადმოცემით, აქედან აყრილი მოსახლეობა კახეთის სოფელ ვეჯინში ჩასახლებულა.

შემონახული ძეგლების მიხედვით ვეჯინის ხევის ტერიტორია უკვე ადრინდელი შუა საუკუნეებში ინტენსიურად ყოფილა დასახლებული. ხეობის დასაწყისიდან 1 კმ-ზე, მთის ფერდობზე, შემორჩენილია - საუკუნეების სასახლის კომპლექსის და ეკლესიების ნანგრევები. კომპლექსის სასახლის ოთახების კედლები შიგნიდან თლილი ქვით ყოფილა მოპირკეთებული. კედელში ზოგან დატანებულია წყალსადენის კერამიკული მასალები. სასახლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით ასიოდე ნაბიჯზე აღმართულია იმავე ხანის პატარა ეკლესია, ხოლო ცოტა მოშორებით, ტყეში, კიდევ ორი პატარა ეკლესიაა, რომლებიც სასახლის კომპლექსს ენათესავება (კედლის წყობით, სამშენებლო ხერხებით, არქიტექტურული ფორმებით).
ვიბრისი

ვიბრისი (ლათ. < — ვირხევი, ვიგრიხები), დიდი ზომის ძუძუმწოვრების მგრძნობიარე ბეწვი. ვიბრისები ჩვეულებრივ განლაგებულია ჯგუფებად თავზე (ცხვირზე, თვალებს ზემოთ, ლოყაზე და სხვა), ზოგჯერ სხეულის სხვა ნაწილებზეც. ვიბრისები სპეციალიზებული გრძნობის ორგანოებია, რომლებიც აღიქვამენ გარემოს უმცირეს რხევებს. ვიბრისების ფუძე ჩაფლულია თმის ჩანთაში და ირგვლივ ვენური ღრუ აქვს. ნამარხი მხეცისნაირი ქვეწარმავლების ქალას ძვლების აგებულებიდან ჩანს, რომ ვიბრისები ჰქონიათ ძუძუმწოვართა წინაპრებსაც, ე. ი. ვიბრისი თმაზე უფრო ძველი წარმოშობისაა. ზოგჯერ ვიბრისს უწოდებენ ადამიანნის ცხვირის ღრუს დიდ ბალნებს და მწერების სხეულის ჯაგრებს.
ნოდარ კობერიძე

ნოდარ კობერიძე (დ. 5 აგვისტო, 1950, თბილისი — გ. 3 ნოემბერი, 2022, იქვე) — ქართველი მწერალი და პუბლიცისტი. საქართველოს მწერალთა კავშირის წევრი (1991-2022), ნიკო ნიკოლაძის (2010), დავით აღმაშენებლის (2013), ნიკო ლორთქიფანიძისა (2013) და ილია ჭავჭავაძის (2015) სახელობის პრემიების ლაურეატი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის მე-60 საშუალო სკოლა 1967 წელს 1974, წელს კი — ივანე ჯავახიშვილის სახელმწიფო უნივერსიტეტის, ისტორიის ფაკულტეტი. 1975-1977 წლებში მუშაობდა ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მუზეუმში, მეცნიერ-თანამშრომელად. 1978-1979 წლებში იყო მე-18 პროფტექნიკუმის მასწავლებელი. 1986 წელს გამოვიდა მისი პირველი რომანი „თეთრი ღიმილი“. 1988 წელს კი — „რომ გაიმარჯვო ერეტიკოსი უნდა იყო“.

ერთი წლით ადრე, 1987 წელს დაიბეჭდა პირველი მოთხრობათა კრებული „ჟოკეის ბედის ნებიერი“, რომელმაც დიდი გამოხმაურებე ჰპოვა საზოგადოებაში.

1989 წელს იგი ხდება დავით აღმაშენებლის საზოგადოების პასუხისმგებელი მდივანი. მომდევნო წელს იგი გახდა საქართველოს დამოუკიდებელი ოლიმპიური კომიტეტის ერთ-ერთი დამფუძნებელი. ამავე 1990 წელს იბეჭდება მწერლის მეორე მოთხრობათა კრებული „წყალდიდობა“. აგრეთვე ამავე წელს კობერიძე თანამოაზრეებთან ერთად აფუძვნებს საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციას.

ასევე იგი ხდება გაზეთ „ქართული ფეხბურთის“ რედაქტორი. 1991 წელს — საქართველოს მწერალთა კავშირის წევრი. ამავე წელს დაიბეჭდა მწერლის პუბლიცისტური ნაშრომი „ბედისწერა საქართველოსი“. 1992 წელს კენჭს იყრიდა საბურთალოს რაიონში, მაჟორიტარ დეპუტატად. 1993 წელს თანამოაზრეებთან ერთად აფუძვნებს „კონსტანტინე გამსახურდიას საზოგადოებას“. იმავე წელს იგი გაზეთ „თემის“ მთავარი რედაქტორია. 1994 წელს გახდა გაზეთ „სარანგის“ მთავარი რედაქტორი. 1995 წელს კენჭს იყრიდა ვაკის რაიონში მაჟორიტარ დეპუტატად. ამავე წელს გამოვიდა მისი ახალი პუბლიცისტური ნაშრომი „ვინც მახვილს აიღებს“. 1998 წელს ხდება საზოგადოება „ტაო-კლარჯეთის“ დამფუძნებელი და პირველი პრეზიდენტი. 1999 წელს კენჭს იყრიდა დეპუტატად პარტიული სიით. ერთი წლის შემდეგ მოუწია პარლამენტის წევრობის როგმა, რაზეც უარი განაცხადა. ამავე წელს იგი გახდა გაზეთ „მესამე ათასწლეულის“ მთავარი რედაქტორი და გამომცემელი.

2001 წელს კი გამოვიდა მისი შემდეგი რომანი „მეორე ფორმა“. 2007 წელს კი გამოვიდა მწერლის კიდევ ერთი ახალი ნოველათა კრებული „ორი გოლგოთა“. ამის შემდეგ კი, 2009 წლის გაზაფხულზე გამოვიდა მწერლის ახალი კრებული „ლახტის წრეში“. 2010 წელს გამოვიდა პოლიტიკური რომანი „აღდგომის ღამე ქაიროში, მამლუქთა სასაფლაოზე“.

1980-იანი წლების მიწურულს ნოდარ კობერიძის ნაწერების აქტიური თარგმნა და გავრცელება დაიწყო რუსულ, მოლდავურ, ინგლისურ და ესტონურ ენებზე.

ნოდარ კობერიძე გარდაიცვალა 2022 წლის 3 ნოემბერს, თბილისში, 77 წლის ასაკში.
ღვთის სიტყვა

ღვთის სიტყვა ეწოდება პიროვნებას იესო ქრისტეს, რომელიც ბიბლიის ახალი აღთქმის სწავლებით არის ერთარსება სამპიროვანი ღმერთის — წმინდა სამების ერთ-ერთი ჰიპოსტასი (ღვთაებრივი პირი). ახალი აღთქმის, კერძოდ იოანეს სახარება გადმოცემით: „პირველითგან იყო სიტყუაჲ, და სიტყუაჲ იგი იყო ღმრთისა თანა, და ღმერთი იყო სიტყუაჲ იგი. ესე იყო პირველითგან ღმრთისა თანა. ყოველივე მის მიერ შეიქმნა, და თჳნიერ მისა არცა ერთი რაჲ იქმნა, რაოდენი-რაჲ იქმნა. მის თანა ცხორებაჲ იყო და ცხორებაჲ იგი იყო ნათელ კაცთა. და ნათელი იგი ბნელსა შინა ჩანს, და ბნელი იგი მას ვერ ეწია.“

ქრისტიანული სწავლებით, ერთი და მხოლო ღმერთი უსიტყვო არ არის. აქვს მას სიტყვა, მაგრამ არა უგვამოვნო, არც არსებობაში დაწყებული, არც დასრულებადი, რადგან არ იყო (ჟამი), როდესაც არ იყო ღვთის სიტყვა. მარადჟამს აქვს ღმერთს თავისი სიტყვა, მისგან შობილი, თუმცა არა ჩვენეული სიტყვისებრ უგვამოვნო და ჰაერში გაბნევადი, არამედ გვამოვნებითი, ცოცხალი, სრული. არათუ მის გარეთ გამავალი, არამედ მარადჟამს მასში არსებული. რადგან, სად იქნებოდა იგი, მის გარეთ მყოფი?!
ვილა-ფრანკა

ვილა-ფრანკა — ლიმონის ჯიში, სუბტროპიკული მარადმწვანე ხეა. ტოტებზე აქა-იქ პატარა და მსხვილი ეკლები აქვს. ფოთოლი საშუალო ზომისაა, წვერწაწვეტებული. ადრემსხმოიარეა, ხშირად დარგვის მეორე წელს იძლევა უხვ მოსავალს. ნაყოფი მოგრძო-ოვალურია, კანი საშუალო სისქისა (0,5 სმ-მდე), მკვრივი; ხორცოვანი ნაწილი ღია ფერისაა, ნაზი, უხვწვნიანი, არომატული; აქვს 20-მდე თესლი დიდხანს ინახება.

საქართველოს სუბტროპიკული კლიმატის პირობებში კარგად ხარობს. მნიშვნელოვანი სამრეწველო ჯიშია.
ვილიამსი

ვილიამსი (, სრული სახელწოდება ' , ასევე ცნობილი როგორც ბარტლეტი, ) — მსხლის ჯიში. მისი სამშობლოა ინგლისი. საქართველოში შემოიტანეს საუკუნის ნახევრიდან და ფართოდ გავრცელდა თითქმის ყველა რაიონში. საშუალო სიდიდის ხეა, პირამიდული ვარჯი აქვს. პანტაზე დამყნობილი მე-5-6 წელს იძლევა მოსავალს. რეგულარულად მსხმოიარეა, მკაცრი მეწლეობა არ ახასიათებს. 18-20 წლის ხე საშუალოდ 150კგ მოსავალს იძლევა. ყვავილობს გვიან. ნაყოფი მსხვილია, ღია მწვანე, მწიფე ლიმონისფერი; აქვს მოგრძო ფორმა, ბორცვიანი ზედაპირი, თხელი კანი. რბილობი თეთრია, ძლიერ ნაზი, მდნარი; მუსკატური სურნელება და სასიამოვნო მოტკბო-მომჟავო გემო აქვს. ტრანსპორტაბელურია. დაავადებებს უძლებს.
ვირზე შესმა

ვირზე შესმა, ვირს აღსმა — გამაწბილებელი სასჯელის სახეობა ძველ საქართველოში. წყაროებში იხსენიება საუკუნიდან. დამნაშავის ვირზე შესმა და საჯაროდ ტარება მძიმე სასჯელად ითვლებოდა. მისი მიზანი იყო დამნაშავისათვის მორალური ტანჯვის მიყენება. ასე სჯიდნენ, პირველ ყოვლისა, გაბატონებული ზნეობის დამრღვევთ — მრუშებს, ავხორცებს და მუცლის მოშლაში მხილებულთ, აგრეთვე ხელმწიფის საწინააღმდეგო შეთქმულების მონაწილეებს. გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში დასასჯელს ვირზე პირუკუღმა შესვამდნენ და კუდს ხელში დააჭერინებდნენ. ვირზე შესმას საჯაროდ საუკუნემდე იყენებდნენ.
ვირთაგვა

ვირთაგვა — თაგვისებრთა ოჯახის მღრღნელების გვარი. აქვთ 10-30 სმ სიგრძის სხეული, რქოვანი ქერცლით დაფარული კუდი, წაგრძელებული დინგი, დიდი ყურები. გვარში 60-მდე კოსმოპოლიტური სახეობაა. ზოგი მათგანი, კერძოდ, რუხი ვირთაგვა , ნამდვილი სინანთროპია და ადამიანის მიერ უნებურადაა განსახლებული მთელ მსოფლიოში. საქართველოში ფართოდ არის გავრცელებული შავი ვირთაგვა და რუხი ვირთაგვა. ადამიანის სამოსახლოს გარდა ვირთაგვები გვხვდებიან ბუნებრივ პირობებშიც. წელიწადში 3-4-ჯერ მრავლდებიან. შობენ 5-15 ნაშიერს, რომლებიც 3-4 თვის ასაკში იწყებენ გამრავლებას. მრავალჭამიები არიან. გადააქვთ სხვადასხვა ინფექციური დაავადება და ჰელმინთები. მათ ყველგან ებრძვიან და სპობენ.
ჰენრი II

ჰენრი პლანტაგენეტი (; დ. 5 მარტი, 1133, ლე-მანი — გ. 6 ივლისი, 1189, შინონი) — ნორმანდიის და აკვიტანიის ჰერცოგი, ანჟუს გრაფი და ინგლისის მეფე 1154–1189 წლებში. მცირე ხნის განმავლობაში მას დაპრობილი ჰქონდა უელსი, შოტლანდია, აღმ. ირლანდია და დას. საფრანგეთი. ჰენრი პირველი პლანაგენეტი იყო ინგლისის ტახტზე. მისი მეტსახელები იყო: „მოკლე მოსასხამი“ , „იმპერატრიცას ძე“ და „სამართილიანობის ლომი“ .

ბიოგრაფია
ჰენრი ტახტზე ავიდა 1154 წელს. გამეფებისთანავე დაიწყო მეზობელი მიწების დაპყრობა.ხანმოკლე დროით დაიპყრო: უელსი, შოტლანდია და აღმოსავლეთი ირლანდია. ასევე დაიპყრო საფრანგეთის რეგიონებიც (ანჟუ, აკვიტანია, ბორდო). ეს მიწები მოგვიანებით თავის ვაჟებს დაურიგა. მის დროს გატარებულმა რეფორმამ საფუძველი ჩაუყარა 12 ნაფიცი მსაჯულის მონაწილეობას სასამართლო პროცესში. 1164 წელს მან გამოსცა კანონი, რომელიც ზღუდავდა ეკლესიას. ამან უთანხმოება გამოიწვია ჰენრი -სა და კენტერბერის არქიეპისკოპოს წმინდა ტომას ბეკეტს შორის. ჰენრი -მ ვერანაირად ვერ შეძლო ოპოზიციონერი მღვდლის მორჯულება. ბოლოს 1170 წელს თავის რაინდებს მოაკვლევინათ კენტერბერის მონასტერში. ამ მოვლენამ დიდი აღშფოთება გამოიწვია ინგლისელ პილიგრიმთა შორის. ჰენრი -მ 1172 წელს თავისი ვაჟი რიჩარდი აკვიტანიის ჰერცოგად დანიშნა. ხოლო უმცროს ვაჟს ჯონს არ მისცა მიწა, რისთვისაც „უმიწაწყლო“ უწოდეს. ჰენრი გარდაიცვალა 1189 წელს.
ვირი

ვირი — კენტჩლიქოსანი ძუძუმწოვრების ქვეგვარი ცხენისებრთა ოჯახისა. ცხენისაგან განსხვავებით, აქვს გრძელი ყურები, დიდი თავი, ვიწრო ჩლიქები, წვრილი კუდი, რომელიც მთავრდება გრძელი ბალნის ფუნჯით. გარეული ვირი გავრცელებულია აფრიკაში, წინა, შუა და ცენტრალურ აზიაში. მცირე ჯოგებად ბინადრობს უდაბნოებსა და ველებზე. იკვებება ბალახით. გვარში ერთი სახეობაა — აფრიკული გარეული ვირი ( ), რომელიც გავრცელებულია სომალიში, ეთიოპიაში, ერიტრეაში. ვირის გვარი მეტად მცირერიცხოვანია. დედა ვირი წელიწადში ერთ ჩოჩორს იძლევა. სიცოცხლის ხანგრძლივობა 12-18 წელია.
ვირისტერფა

ვირისტერფა — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარის გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა.

შეიცავს მხოლოდ 1 სახეობას - . მხოხავფესურიანი ბალახია. აქვს ქეჩისებრ შებუსვილი ღერო (5-25 სმ), რომელიც მოწითალო-მურა ქერქლისებრი ფოთლებითაა დაფარული. ყვავილობს ადრე გაზაფხულზე (ყვავილები ყვითელია), დაყვავილების შემდეგ მწვანე ფესვთანური ფოთლები გამოაქვს.

გავრცელებულია ევრაზიის ზომიერ სარტყელში, ჩრდილოეთ აფრიკასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. იზრდება საქართველოშიც. სახლდება მდინარის პირზე, ხრამების გაშიშვლებულ ნაპირებზე, ტენიან თიხნარ ჩამონაზვავებზე, ზოგჯერ ასარევლიანებს ნათესებს. ფოთოლი შეიცავს გლიკოზიდ ტუსილაგინს, ინულინს. ნაყენს ხმარობენ მედიცინაში ამოსახველებელ საშუალებად. თაფლოვანია.
ვისკაშა

ვისკაშა , ძუძუმწოვარი ცხოველი მღრღნელების რიგისა. მისი სხეულის სიგრძეა დაახლოებით 66 სმ, კუდისა - 20 სმ. სხეული შემოსილი აქვს ხშირი და რბილი ბალნით. გავრცელებულია სამხრეთ ამერიკაში — არგენტინის პამპასებში. იკვებება ბალახოვანი მცენარეებით იყენებენ ხორცსა და ტყავს. ვისკაშას სპობენ როგორც საძოვრების მავნებელს.
ბორის სპასკი

ბორის ვასილის ძე სპასკი ( დ. 30 იანვარი, 1937, ლენინგრადი, სსრკ — გ. 27 თებერვალი, 2025, სანქტ-პეტერბურგი)— რუსი მოჭადრაკე, დიდოსტატი (1955), 10-ე მსოფლიო ჩემპიონი ჭადრაკში (1969-1972), საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1965). სსრკ-ის ორგზის ჩემპიონი (1961, 1973). საჭადრაკო ოლიმპიადის ათგზის მონაწილე.

სპასკიმ საკუთარი თავი გამოამჟღავნა 1955 წელს, როდესაც გაიმარჯვა მსოფლიოს ახალგაზრდულ ჩემპიონატში. სპასკის წარმატებაში დიდი წვლილი მიუძღვის მის მწვრთნელ იგორ ბონდარევსკის. სპასკიმ უმძიმესი შესარჩევი მატჩების შემდეგ მაშინდელ მსოფლიო ჩემპიონ ტიგრან პეტროსიანთან თამაშის უფლება მოიპოვა. 1966 წლის მატჩი პეტროსიანმა მინიმალური სხვაობით 12-5-11-5 მოიგო. ბენტ ლარსენის, ეფიემ გელერისა და ვიქტორ კორჩნოის დამარცხების შემდეგ, 1969 წელს კვლავ შეხვდა პეტროსიანს. მიუხედავად იმისა, რომ პეტროსიანმა უმძიმეს ბრძოლაში მოიგო, პირველი პარტია სპასკიმ 12-5-10-5 დაამარცხა მეტოქე. ამას კი მალე რეიკიავიკში ამერიკელ რობერტ ფიშერთან მარცხი და ტიტულის დაკარგვა მოჰყვა. მიუხედავად იმისა რომ სპასკიმ მატჩი კარგად დაიწყო და ორი პარტიის შემდეგ იგებდა 2-0-ს, საბოლოოდ დამარცხდა 8-5-12-5. აღსანიშნავია ის რომ, მეორე პარტიაზე ფიშერი არ გამოცხადდა და სპასკის გამარჯვება უთამაშებლად ჩაეთვალა. ამ მატჩის შემდეგ სპასკიმ რამდენიმეჯერ სცადა უწინდებურად ასპარეზობა, მაგრამ უშედეგოდ. მან ანატოლი კარპოვთან წააგო ნახევარფინალი, მიუხედავად პირველი პარტიის მოგებისა 4-1. ასევე სპასკი დამარცხდა ფინალში ვიქტორ კორჩნოისთან. სპასკის უამრავი ტურნირი აქვს მოგებული. აღსანიშნავია მათ შორის საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი 1973 წელს.

ბორის სპასკი დაქორწინებული იყო სამჯერ. მისი მესამე მეუღლეა მარინა შერბაჩოვა გენერალ დიმიტრი შერბაჩოვის შვილიშვილი. მათ ჰყავთ ვაჟიშვილი ბორის სპასკი უმცროსი.
ჯინ კელი

იუჯინ კურან კელი (; უკეთ ცნობილი როგორც ჯინ კელი დ. 23 აგვისტო, 1912 — გ. 2 თებერვალი, 1996) — ამერიკელი მოცეკვავე, მსახიობი, ქორეოგრაფი და რეჟისორი.

კელი მე-20 საუკუნის ეკრანული ცეკვის მნიშვნელოვანი ფიგურა იყო, ცნობილი მისი ენერგიული და ათლეტური ცეკვის სტილით, კარგი გარეგნობითა და სახასიათო როლებით. ამჟამად ყველაზე უკეთ ცნობილია შესრულებით სატელევიზიო დადგმაში „სიმღერა წვიმაში“, თუმცა ასევე აღსანიშნავია, რომ ის ჰოლივუდის მუსიკალურ ფილმებში დომინირებდა 1940-იანი წლებიდან 1950-იანების ბოლომდე. 1999 წელს ამერიკის კინემატოგრაფიის ინსტიტუტმა კელი ყველა დროის უდიდეს მამაკაც ვარსკვლავთა შორის დაასახელა.
რიჩარდ I

რიჩარდ ლომგული (, ; დ. 8 სექტემბერი, 1157, ოქსფორდი — გ. 6 აპრილი, 1199, შინონი, საფრანგეთი) — ინგლისის მეფე 1189–1199 წლებში. მიეკუთვნებოდა პლანტაგენეტების დინასტიას. იგი ჰენრი -ისა და ელეონორა აკვიტანიელის მესამე ვაჟი იყო და უკვე 1172 წელს პუატიეში აკვიტანიის ჰერცოგად ეკურთხა.

გამუდმებით აწარმოებდა ინგლისისთვის უსარგებლო ომებს, რომლებზეც დიდი რაოდენობით თანხა იხარჯებოდა. მონაწილეობდა ჯვაროსნულ ლაშქრობაში (1189–1192), დაიპყრო კვიპროსი, შემდეგ წმინდა მიწის ზოგიერთი ნაწილი და რამდენიმე ბრძოლაში დაამარცხა სალადინი, მაგრამ მიუხედავად ამისა, ვერ მოახერხა იერუსალიმის აღება. უკან დაბრუნებისას ტყვედ ჩაუვარდა ავსტრიის ჰერცოგ ლეოპოლდ -ს, რომელმაც იგი იმპერატორ ჰაინრიხ -ს გადასცა. მხოლოდ 1194 წელს გაათავისუფლეს ტყვეობიდან დიდი გამოსასყიდის ფასად. 1194 წლიდან ეომებოდა საფრანგეთის მეფე ფილიპ ოგიუსტს საფრანგეთში პლანტაგენეტების მიწების შესანარჩუნებლად. ამ ომში დაიღუპა. რიჩარდის სამხედრო გმირობებმა ის შუა საუკუნეების ისტორიისა და ლიტერატურის ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ ფიგურად აქცია. მის შესახებ შექმნილია მრავალი ლიტერატურული ნაწარმოები, ფილმი და კომპიუტერული თამაში.
ვიტამინშემცველი მცენარეები

ვიტამინშემცველი მცენარეები — ვიტამინების წარმომქმნელი და დამაგროვებელი მცენარეები. შეიცავენ ვიტამინების ისეთ რაოდენობას, რომელიც საკმარისია მათი სუფთა პრეპარატებისა და კონცენტრატების დასამზადებლად, ადამიანისა და სასოფლო-სამეურნეო ცხოველების საკვებად; ვიტამინშემცველი მცენარეებს განეკუთვნებიან აგრეთვე ის მცენარეები, რომლებშიც წამოიქმნება ფიზიოლოგიურად აქტიური ნივთიერებები, ე. წ. პროვიტამინები, რომლებიც ცხოველურ ორგანიზმში ვიტამინებად გარდაიქმნებიან. ვიტამინები გვხვდება ყველა მცენარეში, მაგრამ სხვადასხვა რაოდენობით, ზოგი — მხოლოდ გარკვეულ სახეობაში.

კაროტინის ( პროვიტამინი) სინთეზი ყველა უმაღლეს მცენარეში ხდება. ის წარმოიქმნება ფოთოლში, ფესვსა და ნაყოფში, ძალზე იშვიათად ყვავილში. კაროტინით მდიდარია სტაფილო; სალათის, ისპანახის, მჟაუნას, ნიახურის და სხვათა ფოთლები; პამიდვრის, გარგარის, ქაცვის, მოცვის, ასკილისა და სხვა ნაყოფი; საკვები მცენარეებიდან — იონჯა, სამყურა, ტიმოთელა და სხვა.
 ჯგუფის ვიტამინებიც ასევე ბევრია მცენარეებში. მათი კონცენტრატების დასამზადებლად იყენებენ პურეული მარცვლოვნების თესლის ჩანასახს, საჭმელ და საფუარ სოკოებს, ლურჯ-მწვანე წყალმცენარეებს, აქტინომიცეტებსა და ზოგ ბაქტერიას.
 ვიტამინი (ასკორბინის მჟავა) წარმოიქმნება ყველა უმაღლესი მცენარის ფოთოლში, უფრო ნაკლებად ნაყოფში, ფესვსა და ღეროში. თუმცა ზოგჯერ ნაყოფში მეტია, ვიდრე ფოთოლში (მაგ., ასკილი, ქაცვი, შავი მოცხარი, კაკლის მწვანე ნაყოფი; მათვე იყენებენ კონცენტრატების დასამზადებლად).
სტერინები ( პროვიტამინი) თითქმის ყველა მცენარეშია, მაგრამ ძირითადი სამრეწველო ნედლეულია სოკოები, მ. შ. საფუარი სოკოები. ულტრაიისფერი ვიტამინად გარდაიქმნება.
 ვიტამინის (ტოკოფეროლის) კონცენტრატს ამზადებენ ძირითადად ხორბლის თესლის ჩანასახიდან.
 ვიტამინს (ფილოქინონს) შეიცავს კომბოსტოს, ისპანახის და სხვა ფოთლები, სტაფილო, გოგრა პომიდორი და სხვა.
 ვიტამინს (ჰესპერიდინს და მის მსგავს რუტინს) — ასკილი და ციტრუსები.
ვიქტორია (მრავალმნიშვნელოვანი)

ვიქტორია შეიძლება აღნიშნავდეს:
ვიქტორია — ძვ. რომაულ მითოლოგიაში გამარჯვების ქალღმერთი
ვიქტორია — გაერთიანებული სამეფოს დედოფალი
ვიქტორია — შვედეთის კრონპრინცესა
ვიქტორია — გერმანიის პრინცესა
ვიქტორია — მცენარის გვარი
ვიქტორია — ერთ-ერთი უდიდესი კუნძული
ვიქტორია — მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი ჩანჩქერი
ვიქტორია — ტბა აღმოსავლეთ აფრიკაში
ვიქტორია — მწვერვალი მიანმარში
ვიქტორია — მდინარე ავსტრალიაში
ვიქტორია — ქალაქი კანადაში
ვიქტორია — შტატი ავსტრალიაში
ვიქტორია — სეიშელის კუნძულების დედაქალაქი
ვიქტორია — პლანეტა მარსის დარტყმითი კრატერი
ვიქტორია (მცენარე)

ვიქტორია — წყლის მრავალწლოვანი მცენარის გვარი დუმფარასებრთა ოჯახისა. აქვს დიდი ზომის (2 მ დიამეტრის), წელზე მოტივტივე ფოთლები. ფოთლის ქვედა მხარეზე განვითარებულია მსხვილი ძარღვების ქსელი, რომელიც ამოვსებულია ჰაერშემცველი ქსოვილით. ამის გამო ვიქტორიას 50 კგ-მდე ტვირთს უძლებს.

ყვავილები დიდია და სურნელოვანი. საღამოს თეთრად იშლება ხოლმე, დილით კი ვარდისფერდება და იხურება, დღის ბოლოს კვლავ იშლება, მაგრამ ულვე ჟოლოსფერია. მეორე დილისათვის მუქი წითელია, ხელახლა იხურება, ჩაეშვება წყალში და მისგან შავთესლებიანი ნაყოფი ვითარდება.

ვიქტორია გავრცელებულია სამხრეთ ამერიკაში, მოსახლეობა მის თესლს საჭმელად იყენებს. განსაკუთრებით ცნობილია ამაზონის ვიქტორია , რომელიც იზრდება მდინარე ამაზონის აუზში, მეორე სახეობა — მდინარე პარანის წყლებში. ორივე სახეობას აშენებენ ორანჟერეებში. კარგად ხარობს თბილისის ბოტანიკურ ბაღში.
დოქიარის მონასტერი

დოქიარის მონასტერი — მართლმადიდებლური მონასტერი ათონის მთაზე, საბერძნეთი. დაფუძნებული უნდა იყოს წმინდა ათანასე ათონელის თანამოსაზრის, წმინდა ექვთიმეს, დიდი ლავრის ყოფილი მეკელიის (ბერძნ. დოქიარის) მიერ. როგორც ჩანს, მან წმინდა ნიკოლოზის სახელობის პატარა მონასტერი დაფნის ნავსადგურის ახლოს საუკუნის ნახევარში დააარსა. საუკუნის დასაწყისში, ახალი იღუმენის დროს, მეკობრეთა შემოსევებით შეწუხებული ბერები სხვა ადგილზე გადასახლდნენ. მოგვიანებით მონასტრის ტაძარი იკურთხა მთავარანგელოზთა სახელზე.

დოიქარის მონასტერი, წესდების მიხედვით, ათონის იერარქიაში მე-10 ადგილზეა. საუკუნის მძიმე ხანში იმპერატორი იოანე პალეოლოგოსი და სერბეთის მეფე სტეფან დუშანი მონასტერს სხვადასხვაგვარ დახმარებას უწევდნენ. მომდევნო საუკუნეებში სავანემ არნახული გაჭირვება გადაიტანა.

 საუკუნეში იღუმენ ალექსანდრეს, მოლდოვა ვლახეთის ბატონისა და მისი მეუღლის დახმარებით თურქების მიერ განადგურებული მონასტერი აღორძინდა. საუკუნეში აღდგა მონასტრის კოშკები, ხოლო 1660 წელს მას მიენიჭა სტავროპეგიალურის სტასუსი. მონასტრის სამრეკლო აშენდა საუკუნეში.

ოსმალეთის იმპერიის წინააღმდეგ ბერძენთა აჯანყების დროს თურქები სასტიკად აწამებდნენ ბერებს, მთლიანად გაძარცვეს მონასტერი. მონასტრის ღირსშესანიშნაობა საუკუნის ტაძარი კრეტული დაიწერა. დოქიარი თავის ტერიტორიაზე 12 ტაძარს ითვლის. ხოლო მის გარეთ ოთხს, რომლებიც გალავნის კედლების მოპირდაპირე მხარეს მდებარეობენ.

მონასტერს გააჩნია ცხოველმყოფელი ჯვრის ნაწილი, წმინდანთა ნაწილები, ბიბლოთეკაში დაცულია 545 წიგნი, მათგან 62 პერგამენტზეა დაწერილი და 5000 ნაბეჭდი წიგნი. დღეისთვის დოქიარში 30 ბერი მოღვაწეობს.

სწორედ დოქიარის მონასტრიდან ჩამოაბრძანეს ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის „მსწრაფლშემსმნელად“ წოდებული ხატის ასლი, რომელიც სამების საკათედრო ტაძარში ბრძანდება.
პიტნა

პიტნა — მრავავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარის გვარი ტუჩოსანთა ოჯახისა. 50-100 სმ სიმაღლის ფესურიანი მცენარეა. აქვს მოპირისპირედ განლაგებული ფოთლები და ყლორტების წვეროზე თავთავისებრ ყვავილედში თავმოყრილი მოვარდისფრო-იისფერი ყვავილები.

გვარი მდიდარია სახეობებით. საქართველოში ველურად იზრდება მხოლოდ 4 სახეობა: ომბალო , მინდვრის პიტნა , წყლის პიტნა , ტყის პიტნა . იზრდება მთის ქვედა და შუა სარტყლის ტენიან მდელოებზე, ტყის პირებზე, ბუჩქნარებში, მდინარეთა სანაპიროებსა და სხვა ადგილებში. პიტნა მრავლდება ვეგეტატიურად.

ბაღის პიტნა ფართოდ არის გავრცელებული ძირითადად ჩრდილოეთ კავკასიაში, უკრაინაში, მოლდოვასა და ბელარუსში. პიტნის ფოთოლი და ყვავილედი შეიცავს ეთეროვან ზეთს (1,5 - 3,5% მშრალ წონაზე), რომლის ძირითადი კომპონენტი მენთოლია. ფოთლისაგან დამზადებულ ნაყენს იყენებენ მედიცინაში. ფოთლისა და მიწისზედა ნაწილებისაგან მიიღება პიტნის ზეთი, რომელსაც, როგორც არომატულ ნივთიერებას, ხმარობენ პარფიუმერია-კოსმეტიკაში. კვების მრეწველობაში პიტნის ზეთი და ფოთოლი კარგი სანელებელია. ბაღის პიტნაში პლანტაციებს განალაგებენ გრუნტის წყლების მახლობლად დაბლობი ადგილების ნოყიერ ნაკვეთებზე, ხოლო მინდვრის თესლბრუნვაში საშემოდგომო თავთავიანი და სამარცვლე პაროსანი კულტურების შემდეგ.

მცენარეს რგავენ ადრე გაზაფხულზე ან შემოდგომაზე კარგად მომზადებულ ბუდნებში. პიტნის მწვანე მასას თიბავენ მასობრივი ყვავილობისას, თუ კარგი ამინდი დადგა, შემოდგომაზე მეორედაც ითიბება. მოსავლიანობა 18-25 ც/ჰა-ზე. პიტნის ზოგი სახეობა თაფლოვანია.

ბაღის პიტნის ძირითადი მავნებლებია აბლაბუდიანი ტკიპა, პიტნის ბუგრი; დაავადებები — მცენარის ჟანგა, თეთრი ჩოფურა.
ვლადიმირული ცხენი

ვლადიმირული ცხენი — საჯაგავი ჯიშის ცხენი. გამოყვანილია ვლადიმირის ოლქის იურევ-პოლსკისა და სუზდალის, აგრეთვე ივანოვოს ოლქის გავრილოვ-პოსადის რაიონების კოლმეურნეობებში ადგილობრივი მსხვილი შესაბმელი და საჯაგავი ცხენების (უმთავრესად კლეიდესდალების, შაირების, სუფოლკების) შეჯვარების გზით. ჯიში დამტკიცდა 1946 წელს. ვლადიმირული ცხენი დიდია, მასიური, აქვს წაგრძელებული ტანი, ღრმა და ფართო მკერდი, სწორი კიდურები, კარგად განვითარებული სახსრები. ფერად ქურანაა ან წაბლა. ცოცხალი მასა ულაყისა 700 კგ. ფაშატისა 550 კგ. ღონიერია, ზოგიერთმა ულაყმა გამოცდის დროს 16 ტ-მდე ტვირთი ზიდა. ვლადიმირული ცხენს ყოფილ სსრკ-ის ბევრ რაიონში იყენებენ ცხენების ადგილობრივი ჯიშების გასაუმჯობესებლად.
ვლახეთი

ვლახეთი (ასევე ვალაქია, ; რუმინ.: ან „რუმინული მიწა“) — რუმინეთის ისტორიული და გეოგრაფიული ოლქი. ხშირად მოიხსენიება როგორც „მუნტენია“ მისი ტრადიციული ორი უფრო ვრცელი რეგიონის ჩათვლით. სამთავრო, დაფუძნებული ბასარაბ -ის მიერ გვიანდელ შუა საუკუნეებში. მე-19 საუკუნეში ვლახეთი გაერთიანდა მოლდავეთთან და რუმინეთი ჩამოყალიბდა.

ისტორია
ვლახეთის ისტორია უძველეს პერიოდში იწყება. დაკიის ტერიტორია, რომელზეც ვლახეთი მდებარეობს, ცნობილია როგორც ადამიანის ცივილიზაციის უძველესი ცენტრი რამდენიმე ათასწლეულის განმავლობაში. ეს მტკიცდება ძველბერძნული წყაროებითაც, სადაც აღმოსავლეთ კარპატების რაიონი აღწერილია (იხ. ძველბერძნული მითოლოგია), როგორც მთიანეთი, სადაც ზაფხულობითაც კი არ დნება თოვლი ანუ ღმერთების მხარე. ამ ტერიტორიას სხვა ავტორებიც ახსენებენ, მაგალითად, იორდანი, ფლავიუსი, პრიისკუსი, პროკოფი კესარიელი. თუკი რუმინელი ისტორიკოსები დაკიაზე საუბრობენ, ძველი ავტორები დაკიის ტერიტორიაზე დიდი სკვითეთის ქალაქებზე მიუთითებენ, მათ შორის, ქალაქ ტომისზე, დობრუჯაზე, რომელიც იმპერატორ კონსტანტინეს დროს სახელს იცვლის და კონსტანცა ხდება. ძველი ბერძნები კი ოლიმპოს უწოდებდნენ სკვითების მმართველის სარმიზეგეტუსის (სიტყვასიტყვით; ___ / საერთოგეტური) მთის რეზიდენციას. ამ ტერიტორიაზე ქრისტიანობა გავრცელდა მოციქულ წმინდა ანდრიას წყალობით, რომელმაც 62 წელს საეპისკოპოსო დააარსა ბიზანტიაში, ოდესოსსა (ვარნა) და ტომისში (თანამედრ. კონსტანცა), ასევე ქრისტიანი დევნილების ხელშეწყობით, რომლებიც რომის იმპერიის დევნას დაკიაში აფარებდნენ თავს.

105 წელს იტალიური ლეგიონისა და მიოზიიდან, დუნაის სამხრეთით, დამხმარე სამხედრო ნაწილების მეთაურობით იმპერატორი ტრაიანე დაკიაში შეიჭრა. ძირითადი საბრძოლო მოქმედებები მუნტენიის ტერიტორიაზე მიმდინარეობდა. სწორედ მაშინ დაეცა და დაინგრა სარმიგეტუსა. 106 წლიდან გეტური წარმოშობის ხალხებით დასახლებული დაკიის სამხრეთ-დასავლეთი ტერიტორია რომის იმპერიის დაქვემდებარებაში გადავიდა და დაკიის პროვინციად იწოდა. ოკუპაცია 271-275 წლებამდე გაგრძელდა. ამ პერიოდის დაკიის ტერიტორიაზე ძველი ავტორები ორ უმსხვილეს მხარეს ახსენებენ: გეპიდია (ტრანსილვანიის შემდეგ) და მუნტენიის ტერიტორიაზე - როქსოლანია. 275 წელს დიდმა სკვითეთმა საბოლოოდ მოახერხა რომის იმპერიისგან უკან წაერთმია დაკიის სამხრეთი და დასავლეთი, ეს კი მას მერე მოხდა, რაც დაკიელი გეტები ჰუნების რიგებში შევიდნენ. მოკლე ხანში ჰუნებმა რომს შეუტიეს. რომის დაცემის შემდეგ ვლახეთში დინასტიები ერთი მეორის მიყოლებით იცვლებოდა.
ვოლვოქსისნაირნი

ვოლვოქსისნაირნი — ტოლშოლტიანი მწვანე წყალმცენარეების კლასი. ვეგეტაციურ მდგომარეობაში მოძრავი ერთუჯრედიანი ან კოლონიური ფორმებია. აქვთ ჯამისებრი, მწვანე ქრომატოფორი, 2 (იშვიათად 4-8) თანაბარი შოლტი, წითელითვალაკი და მფეთქავი ვაკუოლი. უსქესო გამრავლება ხდება უჯრედების სიგრძივი დაყოფით და ზოოსპირებით, სქესობრივი — ვეგეტატიური უჯრედების ან გამეტების კოპულაციით (იზოგამია, ჰეტეროგამია, ოოგამია). ცხოვრობენ დამდგარ მტკნარ წყალსატევებში, ტენიან ნიადაგზე.
ფოლკსპოლიცაი

ფოლკსპოლიცაი (გერმ. - "სახალხო პოლიცია") — გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის (აღმოსავლეთი გერმანია) ეროვნული პოლიცია, რომლის განყოფილებებს საზოგადოება მეტსახელად "ფოპოსს" უწოდებდა. ჩამოყალიბდა მეორე მსოფლიო ომის დასრულებისას და გაუქმდა გერმანიის გაერთიანების შემდეგ. ფოლკსპოლიცაის ოფიცრებს ჯარისკაცების მსგავსად წვრთნიდნენ, რათა მათ ეფექტურად შეძლებოდათ აღმ. გერმანიის მთავრობის პოლიტიკის გატარება.
ოკინავა

ოკინავა — კუნძული იაპონიაში, არქიპელაგი რიუკიუს ცენტრალურ ნაწილში. არქიპელაგის უდიდესი კუნძული (1348 კვ. კმ). მთავარი ქალაქი — ნაჰა (42 250 მცხოვრები).

1945 წლის აპრილ-ივნისში მეორე მსოფლიო ომის დროს ოკინავა ამერიკულმა ჯარებმა დაიპყრეს. მასზე შეიქმნა ამერიკული სამხედრო ბაზა, გადამწყვეტი სტრატეგიული ობიექტი, რომელიც იაპონიის ყველა მისადგომს აკონტროლებდა. ომის შემდეგ კუნძული ამერიკის ადმინისტრაციის ზედამხედველობის ქვეშ იმყოფებოდა 1972 წლამდე.