iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ექვთიმე (კერესელიძე)

ექვთიმე, ერისკაცობაში — ესტატე სოლომონის ძე კერესელიძე (დ. 1865, სოფ. სადმელი, ახლანდ. ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1944, ზედაზნის მონასტერი, ახლანდ. მცხეთის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი სასულიერო მოღვაწე, მესტამბე-გამომცემელი, ზედაზნის მონასტრის იღუმენი (1929 წლიდან). დიდი ღვაწლი მიუძღვის ქართული საეკლესიო საგალობლების გადარჩენის საქმეში. 2003 წელს საქართველოს მართლმადიდებელმა ეკლესიამ იღუმენი ექვთიმე წმინდანად შერაცხა ღირსი ექვთიმე აღმსარებლის სახით. მისი ხსენების დღეა 20 იანვარი (ახ. სტ. 2 თებერვალი).
ბიოგრაფია
1880-იან წლებში მაქსიმე შარაძესთან ერთად თბილისში დააარსა უფასო „საღმრთო წიგნთ-საკითხავი“, რომლის მიზანი იყო ძველი ქართული საეკლესიო გალობის შესწავლა და გავრცელება. 1890 წელს მათ გამართეს სტამბა, სადაც ძირითადად სასულიერო შინაარსის ლიტერატურაში იბეჭდებოდა, 1891 წელს კი მუსიკოს ფილიმონ ქორიძესთან თანამშრომლობით დაიწყეს ქართული საგალობლების სანოტო სისტემაზე გადატანა და გამოცემა. შარაძის გარდაცვალების შემდეგ (1908), კერესელიძემ სტამბა და ხელნაწერები ჟურნალ „შინაური საქმეების“ რედაქტორის, მღვდელ სიმონ მჭედლიძის დახმარებით ქუთაისში გადაიტანა.

1912 წელს ესტატე კერესელიძე ეპისკოპოს გიორგის (ალადაშვილი) კურთხევით გელათის მონასტერში ბერად აღიკვეცა ექვთიმეს სახელით. 1913 წელს ის ნოტებზე გადატანილი საგალობლების სისტემატიზებას და ტიპიკონის მიხედვით გაწყობას შეუდგა. 1913 წელს ხელდასმულ იქნა დიაკვნად, 1917 წელს — მღვდელმონაზვნად. 1921 წელს ქუთაისში საბჭოთა ხელისუფლების მოსვლისთანავე დააპატიმრეს, მაგრამ მალე გაათავისუფლეს. 1925 წელს განაწესეს სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარში, სადაც ფარულად გადმოიტანა და გადამალა საეკლესიო გალობის იშვიათი ხელნაწერები. სვეტიცხოველში მან მიაკვლია ძლისპირთა უძველეს ნევმირებულ კრებულს და ეს საგალობლებიც ხუთხაზიან სანოტო სისტემაზე გადმოიტანა.

1929 წელს ექვთიმე ზედაზენის მონასტრის იღუმენად განაწესეს. იქვე მან რკინის ყუთებში საიმედოდ დაცული ქართული საგალობლების ხელნაწერები მიწაში დაფლა. 1935-1941 წლებში ექვთიმემ ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმს გადასცა 5532 საგალობლის ხელნაწერი და სასულიერო შინაარსის 34 სანოტო კრებული. გარდაიცვალა ზედაზნის მონასტერში 1944 წელს. დაკრძალულია იქვე. მისი ხელნაწერების ნაწილი, მათ შორის 1941 წელს დაწერილი „ისტორია ქართულ საეკლესიო საგალობლების ნოტებზე გადაღებისა“ ( 840), დაცულია ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრში.
ილემის ეკლესია

}
| რელიგიური_წევრობა =
| წესჩვეულება =
| პროვინცია = იმერეთის მხარე
| რაიონი = ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =
| ფუნქციური_სტატუსი = მოქმედი
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა = მარგვეთისა და უბისის ეპარქია
| ხელმძღვანელობა =
| საიტი =
| ხუროთმოძღვრება = დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = საუკუნე
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი =42.070278
| გრძედი =43.124722
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
ილემის ეკლესია, შემოქმედი — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვედა ილემში. თარიღდება შუა საუკუნეებით.

არქიტექტურა
ეკლესია "შემოქმედი" აშენებულია - საუკუნეებში. ეკლესია ბაზილიკის ტიპისაა. თაღი დაბჯენილია ოთხ სვეტზე და ოთხ ნახევარსვეტზე. ნაშენია თლილი მოთეთრო ფერის ქვისა და კირისაგან. მისი დასავლეთი კედელი გადაკეთებულია 1899 წელს, როდესაც ეკლესიისათვის გაფართოების მიზნით დასავლეთით შენობა მიუმატებიათ, ძველი ეკლესია საკურთხევლად გაუხდიათ, მიშენებული ნაწილი შუა ეკლესიად, ამავე დროს ტრაპეზი და სამკვეთლოც ახალი გაუმართავთ. ეკლესია მოხატულია, წარწერები მხატვრობას ასომთავრულად აქვს, ეკლესიაში არის საერო პირთა გამოსახულებებიც. ეკლესიას 1993-98 წლებში ჩაუტარდა რესტავრაცია.
ზედა საქარის ეკლესია

ზედა საქარის ეკლესია, გულბანდიანის კონწოლია - წმინდა გიორგის სახელობის მართლმადიდებლური ეკლესია სოფელ ზედა საქარაში, თავაძეების უბანში (ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი).

არქიტექტურა
"გულბანდიანის კონწოლია" აშენებულია - საუკუნეებში. ეკლესია გუმბათიანი ჯვრის ტიპისაა, აშენებულია თლილი ქვითა და კირით. გუმბათი შიგნიდან მრგვალია, გარედან - წახნაგოვანი, აქვს რვა სარკმელი. შიგნით ეკლესია მოხატულია, მხატვრობა შემონახულია ნაწილობრივ, საკურთხევლის კონქში დახატულია მაცხოვარი, ღვთისმშობელი და ნათლისმცემელი. ეკლესია გარედან მოხატულია ქართული ორნამენტებით, სახურავი ქვის ფილებისაა. გუმბათი შიგნით ზეთოვანი საღებავითაა შეღებილი, რომელიც შემდგომ დაუზიანებიათ და გაუძარცვავთ. ეკლესიის ჩრდილოეთის მხარეზე არის ხუცურად შესრულებული წარწერა, ხოლო კარის ზემოთ მდებარე ქვაზე ამოკვეთილია ხელი, რაც შემდგომ პერიოდში უნდა იყოს მოხატული. ეკლესია ბერძნების მიერ ყოფილა აშენებული. ეკლესიას რესტავრაცია 1951 და 2005 წლებში ჩაუტარდა.
წევის ეკლესია

წევის ეკლესია - წმინდა გიორგის სახელობის მართლმადიდებლური ეკლესია სოფელ ზედა წევაში, (ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი).

არქიტექტურა
ეკლესია მდებარეობს ზღვის დონიდან 547 მეტრის სიმაღლეზე. ადგილობრივები ეკლესიის აშენებას თამარ მეფეს უკავშირებენ. ეკლესია 1863 წელს გადაუკეთებიათ. ეკლესია აშენებულია თლილი ქვისა და კირისაგან, არის ბაზილიკის ტიპის. ეკლესიაში შემორჩენილია - საუკუნეების მოხატულობა. ეკლესიის აბსიდის მარცხენა ნახევარზე იატაკიდან 13 მეტრის სიმაღლეზე ქვიშაქვის კვადრზე შემორჩენილია სამსტრიქონიანი ასომთავრული წარწერა, რომლის ასოთა უმრავლესობა სტილიზებულია. საკურთხეველს და ნაწილობრივ შუა ეკლესიას შემორჩენილი აქვს ფრესკები. საკურთხევლის პილიასტრზე და მის კამარაზე დახატულია ნაწილობრივ დაზიანებული წმინდანები.
ბოიანის ეკლესია

ბოიანის ეკლესია (ბულგ. ) — შუა საუკუნეების ეკლესია ბულგარეთში. მდებარეობს დედაქალაქ სოფიადან 8 კმ-ში, სოფელ ბოიანაში. ვიტოშას მთის ძირში. 1979 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

თავდაპირველად, ამ ადგილას საუკუნეში აშენდა წმინდა ნიკოლოზისა და წმინდა პანტელეიმონის პატარა ეკლესია. საუკუნეში, სევასტოკრატ კალოიანას ბრძანებით, მის ადგილას უფრო დიდი, ორსართულიანი ეკლესია ააშენეს, რომელიც ფრესკებით მოხატეს (დასრულდა 1259 წელს). ერთ-ერთ კედელზე შემორჩენილია წარწერა:

შემომწირველის პატივსაცემად, ეკლესიას კალოიანოვა უწოდეს. საუკუნეში ანსამბლს მესამე შენობა დაუმატეს.
მადარის ცხენოსანი

მადარის ცხენოსანი (ბულგ. ) — ადრეული შუა საუკუნეების კლდეზე ამოკვეთილი ვრცელი რელიეფი ჩრდილო-აღმოსავლეთ ბულგარეთში, მადარის პლატოზე, სოფელ მადარის სიახლოვეს.

მონუმენტი ახ. წ. 710 წლით თარიღდება და შექმნილია ბულგარეთის ხანის, ტერველის ზეობის პერიოდში. ერთი ვერსიით, რელიეფზე თვით ტერველია გამოსახული, მეორე ვერსიით კი ის უფრო ადრე, ძველი თრაკიელების მიერაა შექმნილი და გამოსახულია მათი ღმერთი. გამოსახულების სიმაღლე 23 მეტრია, სიგრძე 100 მ.

მადარის ცხენოსანი გამოსახულია 1999-2000 წლებში გამოშვებულ ბულგარულ მონეტებზე (1 და 50 ნომინალი), უფრო ადრე კი, 1979 წელს იგი იუნესკომ შეიტანა მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.
ივანოვოს გამოქვაბულის ეკლესიები

ივანოვოს გამოქვაბულის ეკლესია (ბულგ. ) — მონოლითური ეკლესიების, სამლოცველოების და მონასტრების ჯგუფი ბულგარეთში, სოფელ ივანოვოს მახლობლად. ეკლესიები კლდეშია გამოკვეთილი და სრულიად განსხვავდება ბულგარეთის სხვა სამონასტრო კომპლექსებისაგან. გამოირჩვეა შუა საუკუნეების პერიოდის საუკეთესოდ შემონახული ფრესკებით. განლაგებულია მდინარე რუსენსკი-ლომის სანაპიროზე.

კომპლექსი ბერების მიერ ათვისებულ იქნა საუკუნეში. სამონასტრო ცხოვრების ზენიტში, აქ მდებარეობდა 40 სამლოცველო და ეკლესია, ასევე 300-მდე სამონასტრო კელია. საუკუნეში, ეს ტერიტორია ხალხით დასახლდა, რის გამოც მონასტრების უმრავლესობა დაზიანდა.

1979 წელს, ივანოვოს გამოქვაბულის ეკლესიები იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
კაზანლიკის თრაკიული აკლდამა

კაზანლიკის თრაკიული აკლდამა (ბულგ. ) — აგურით ნაგები, კამაროვანი აკლდამა ცენტრალურ ბულგარეთში, ქალაქ კაზანლიკის მახლობლად.

აკლდამა დიდი, თრაკიული ნეკროპოლისის შემადგენელი ნაწილია. მოიცავს ვიწრო კორიდორსა და მრგვალ, დასაკრძალ ოთახს. ორივე მათგანი მორთულია ფრესკებით, სადაც გამოსახულია წყვილი, რომელიც დაკრძალვის ნადიმობაზე იმყოფება. მონუმენტი ძვ.წ. საუკუნით თარიღდება. 1979 წელს, ის იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. ნახატები ელინისტური პერიოდის ხელოვნების ნამდვილი შედევრებია და საუკეთესოდ შემონახული მთელი ბულგარეთის მასშტაბით.

აკლდამა ძველი თრაკიის დედაქალაქის, სევტოპოლისის მახლობლად მდებარეობს.
სრებირნის ნაკრძალი

სრებირნის ნაკრძალი (ბულგ. ) — ბუნების ნაკრძალი ჩრდილო-აღმოსავლეთ ბულგარეთში. მდებარეობს სოფელ სრებირნის სიახლოვეს, ქალაქ სილისტრიდან 18 კმ-ით დასავლკეთით და მდინარე დუნაიდან 2 კმ-ით სამხრეთით.

ნაკრძალი მოიცავს სრებირნის ტბასა და მის შემოგარენს, ასევე ვია-პონტიკას — გადამფრენ ფრინველთა გზას ევროპასა და აფრიკას შორის.

ნაკრძალი წარმოადგენს 6 კმ² ფართობის დაცულ ტერიტორიას და 5,4 კმ² ბუფერულ ზონას, შეიქმნა 1948 წელს. აქ ბინადრობს 100 სახეობის ფრინველი, რომელთაგან ზოგიერთი საფრთხეში მყოფადაა მიჩნეული, დაახლოებით 80 სახეობის ფრინველი კი ტბასთან ზამთრის გადაფრენისას ჩერდება. მათ შორის აღსანიშნავია დალმატინური ვარხვი, თეთრი ყანჩა, იბისი, ჟერო.

ტბაში ბინადრობს 6 სახეობის თევზი და 35 სახეობის ამფიბია.

ნაკრძალის სიახლოვეს მდებარეობს მუზეუმი, სადაც გამოფენილია აქ გავრცელებული სახოებები.

1983 წელს, სრებირნის ნაკრძალი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
სვეშტარახის თრაკიული აკლდამა

სვეშტარახის თრაკიული აკლდამა (ბულგ. ), მდებარეობს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ბულგარეთში, რაზგრადის ოლქში, სოფელ სვეშტარახის სიახლოვეს.

აკლდამა აღმოჩენილ იქნა 1982 წელს, მიწაყრილში და მიეკუთვნება ძვ. წ. საუკუნეს. ესაა თრაკიული სამარხი, რომელიც წარმოაჩენს თრაკიული საკულტო ნაგებობების ძირითად სტრუქტურას. სამარხის არქიტექტურული დეკორაციები უნიკალურადაა მიჩნეული, წარმოდგენილია მრავალი ხელოვნების ნიმუში, მათ შორის ნახევარადამიანები, კარიატიდები და კედლის მხატვრობა. ცენტრალური ოთახის კედლებზე ამოკვეთილია ქალის ათი ფიგურა, რომლებიც ამ ტიპის თრაკიული ხელოვნების უნიკალურ ნიმუშებს წარმოადგენენ, რომლებიც თრაკიის მიწიდან ასე შორს მდებარეობენ.

1985 წელს, იუნესკომ აღნიშნული აკლდამა მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
რილის მონასტერი

რილის მონასტერი — უდიდესი და ყველაზე ცნობილი აღმოსავლეთ მართლმადიდებლური მონასტერი ბულგარეთში. მდებარეობს რილის მთების სამხრეთ-დასავლეთით, დედაქალაქ სოფიადან 117 კმ-ით სამხრეთით, მდინარე რილსკის ღრმა ხეობაში, ზღვის დონიდან 1 147 მეტრზე. მონასტერს სახელი ეწოდა მისი დამაარსებელი განდეგილის - ივან რილას პატივსაცემად (ახ. წ. 876 - 946).

მონასტერი საუკუნეში დაარსდა და დღეს იგი მიიჩნევა ბულგარეთის უმნიშვნელოვანეს კულტურულ, ისტორიულ და არქიტექტურულ მონუმენტად, ამავე დროს, წარმოადგენს ერთ-ერთ უმთავრეს ტურისტულ ღირსშესანიშნაობას მთელს სამხრეთ-დასავლეთ ევროპაში. კომპლექსი გამოსახულია 1999 წელს გამოშვებულ ბულგარული ლევის 1 ნომინალიან ბანკნოტებზე.

ისტორია
დაარსების დღიდან, მონასტერს მატერიალურად ეხმარებოდა და პატივს მიაგებდა ბულგარეთის თითქმის ყველა მმართველი. განსაკუთრებით დიდ შემოწირულობებს მონასტერი ბულგარეთის მეორე იმპერიის მმართველთაგან იღებდა, სანამ ქვეყანას ოსმალეთის იმპერია დაიპყრობდა. ამ დროს, რილის მონასტრერი ბულგარეთის ეროვნული თვითშეგნების კულტურული და სულიერი ცენტრი ხდება და განვითარების აპოგეას - საუკუნეებში აღწევს. საუკუნის ბოლოს, რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიისა და ათონის მთაზე მდებარე როსიკონის მონასტრის დახმარებით, რილის მონასტერს რეკონსტრუქცია ჩაუტარდა.

უცხოური მმართველობის დროს, კომპლექსი ბულგარული ენისა და კულლტურის ნამდვილ საცავს წარმოადგენდა. ბულგარეთის ეროვნული აღორძინების დროს (- საუკუნეები), 1833 წელს, მონასტერი ხანძარმა გაანადგურა, თუმცა 1834 - 1862 წლებში, მთელი ქვეყნის შეძლებული ადამიანების დახმარების წყალობით აღდგენილ იქნა. 1816 წელს დაიწყო სარეზიდენციო ნაგებობის მშენებლობა, 1844 წელს კი სამრეკლო კოშკი დაემატა.

სამონასტრო კომპლექსი, როგორც ბულგარული არქიტექტურის უმთავრესი შედევრი, 1976 წელს ეროვნულ ისტორიულ მონუმენტად გამოცხადდა, 1983 წელს კი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შევიდა. 1991 წლიდან, იგი მთლიანად ბულგარეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდა სინოდის დაქვმდებარებაშია.

2002 წლის 25 მაისს, მონასტერს ბულგარეთის მოლოცვისას ეწვია რომის პაპი იოანე პავლე .

არქიტექტურა
მთლიან სამონასტრო კომპლექსს 8 800 მ² უჭირავს, და მართკუთხედის ფორმა გააჩნია. ცენტრალურ ნაწილში მდებარეობს შიდა ეზო, სადაც აღმართულია სამრეკლო და მთავარი ტაძარი.
აახენის ტაძარი

აახენის ტაძარი , ხშირად მოხსენიებული როგორც „იმპერიული ტაძარი“ — რომანულ-კათოლიკური ტაძარი გერმანიის ქალაქ აახენში. ტაძარი უძველესია მთელ ჩრდილოეთ ევროპაში. შუა საუკუნეებში მას იცნობდნენ როგორც „აახენის ღვთისმშობლის სამეფო ეკლესია“. 600 წლის მანძილზე, 936 - 1531 წლებში, ტაძარი წარმოადგენდა გერმანელ მეფეთა კორონაციის ადგილს, ამ დროის განმავლობაში, აქ გერმანიის 30 მეფე და 12 დედოფალი ეკურთხა. ამჟამად ტაძარი აახენის ეპარქიის ცენტრია.

თავდაპირველად, ამ ადგილას პატარა სამლოცველო 792 წელს კარლოს დიდმა ააშენა. 805 წელს კი მის ადგილას ლეო -მ ააშენა ეკლესია ღვთისმშობლის სახელზე. თითქმის მთლიანად განახლდა საუკუნეში. ასევე ფართო რეკონსტრუქცია ჩაუტარდა 1881 წელს. დღეს კარლოს დიდის სამლოცველო ტაძრის შუაგულშია მოქცეული.

გოთიკურ პერიოდში, პილიგრიმთა უზარმაზარი ნაკადების გამო, ტაძარს დაემატა მგალობელთა დარბაზი, კარლოს დიდის გარდაცვალებიდან 600 წლისთავზე კი ორნაწილიანი კაპელა.

1978 წელს, იუნესკომ ტაძარი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა, როგორც პირველი გერმანული და ერთ-ერთი სამი პირველი ევროპული ისტორიული ანსამბლიდან.
შპაიერის ტაძარი

შპაიერის საკათედრო ტაძარი — იმპერიული ტაძარი გერმანიის ქალაქ შპაიერში, რომანულ-კათოლიკური ეკლესიის შპაიერის საეპისკოპოსოს ცენტრი. აგებულია ღვთისმშობლისა და წმინდა სტეფანეს სახელზე. 1925 წელს, რომის პაპმა პიუს -მ, ტაძარი კათოლიკური ეკლესიის მცირე ბაზილიკის რანგში აიყვანა.

ტაძარი აშენდა 1030-1061 წლებში, საღვთო რომის იმპერიის დროს. მშენებლობის ინიციატორი იყო კაიზერი კონრად , მისი გარდაცვალების შემდეგ, საქმე მისმა ვაჟმა, ჰენრიხ -მ გააგრძელა, დასრულებით კი მისი შვილიშვილის, ჰერიხ -ის დროს დამთავრდა. იმ დროსიათვის, შპაიერში 500-მდე ადამიანი ცხოვრობდა, ტაძარი კი მაშინდელი მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი ნაგებობა იყო. ამ ფაქტს დიდი პოლიტიკური მნიშვნელობა ენიჭებოდა, რადგან ის კაიზერის ძალაუფლებას უსვამდა ხაზს.

წლების განმავლობაში, ტაძრის ფორმა და სტრუქტურა იცვლებოდა, მაგრამ ყველაზე დიდი უბედურება 1689 წელს დაატყდა თავს, როდესაც საფრანგეთის მეფე ლუდოვიკო -ის არმიამ ტაძარი მთლიანად დაანგრია, მისგან თითქმის აღარაფერი დარჩა, ჯარისკაცებმა შებღალეს საფლავებიც კი. 1772-1784 ტაძარი აღადგინეს, მაგრამ სულ მალე იგი ფრანგებმა კვლავ გაანადგურეს. 1846-1853 წლებში, ტაძარი ამჯერად ბავარიის მეფე ლუდვიგ -მა აღადგინა, ეკლესია შეიმკო ბრწყინვალე ფრესკებითა და დეკორაციებით.

1981 წელს, იუნესკომ ტაძარი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა როგორც „საღვთო რომის იმპერიის მნიშვნელოვანი რომანული არქიტექტურის ძეგლი“.
ებეკო

ებეკო — მოქმედი ვულკანი რუსეთში, კუნძულ პარამუშირზე (კურილის კუნძულები). სიმაღლე 1156 მ. რთული სტრატოვულკანია. ცენტრალური კონუსის მწვერვალზე მერიდიანული მიმართულებით გაჭიმულია სამი ურთიერთდაკავშირებული ვულკანური კრატერი, რომელთა დიამეტრი 250-350 მ, ხოლო სიღრმე 70-100 მ-ია. კრატერში განთავსებულია ცხელი ტბები, თერმული წყაროები და სოლფატარები. ვულკანი ებეკო აგებულია ანდეზიტებითა და ბაზალტებით. მოქმედი აპარატის ასაკი განისაზღვრება 2400 წლით.

ებეკო კურილის კუნძულების ერთ-ერთი ყველაზე აქტიური ვულკანია. ცნობილი ამოფრქვევები დაფიქსირებულია 1793, 1859, 1934-1935, 1963, 1967, 1987-1990, 1998, 2007 წწ. უკანასკნელი ამოფრქვევა დაფიქსირდა 2009 წელს.

1859 წლის სექტემბრის ამოფრქვევის დროს გამოიყო გოგირდოვანი ორთქლი, რომელიც ფართოდ გავრცელდა მეზობელ კუნძულ შუმშუზე, რამაც ადგილობრივ მოსახლეობაში გულისრევა და თავის ტკივილი გამოიწვია.
კოსიგუინა

კოსიგუინა — სტრატოვულკანი ცენტრალურ ამერიკაში, ნიკარაგუაში. სიმაღლე 872 მ. მდებარეობს ნიკარაგუის დასავლეთ ნაწილში, ფონსეკის ყურის ერთ-ერთ ნახევარკუნძულზე. კოსიგუინა სომას ტიპის ვულკანია. აღმოსავლეთ კალთებზე არის ცხელი წყაროები. კრატერში მდებარეობს ტბა. უკანასკნელი ამოფრქვევა დაფიქსირდა 1859 წელს. 2002 წელს მოხდა მცირე მიწისძვრა. კოსიგუინა მძინარე ვულკანია, რის გამოც იგი მონახულებისათვის ღიაა.
ილარიონ თუალელი

ილარიონ თუალელი, ღირსი ილარიონ თუალელი/თვალოელი (დ. დაახ. 970, სამხრეთი საქართველო — გ. 1041) — საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანი. ხსენების დღეა 6 აგვისტო (ძველი სტილით 24 ივლისი).

ცხოვრება და მოღვაწეობა
დაიბადა სამხრეთ საქართველოში 970 წლის ახლო ხანებში. ილარიონის შესახებ ცნობები ძალიან მწირადაა შემონახული. გიორგი მცირე წმიდა „გიორგი მთაწმინდელის ცხოვრებაში“ აღნიშნავს რომ, 1020 წელს, როდესაც ათი წლის გიორგი ხახულის მონასტერში მიიყვანეს, იგი აღსაზრდელად ჩააბარეს იმ დროისათვის ხახულში მოღვაწე წმიდა ილარიონ თუალელს.

ღირსმა ილარიონმა აღზარდა ხახულის მონასტერში მიყვანილი ყრმა გიორგი მთაწმინდელი.

ილარიონისაგან ისწავლოა გიორგი მთაწმინდელმა

წმიდა ილარიონმა აღკვეცა მონაზვნად გიორგი მთაწმინდელი. „ქართლის ცხოვრება“ ღირს ილარიონ თუალელს მოიხსენიებს როგორც სახელგანთქმულ მთარგმნელსა და მწიგნობარს. მიხეილ საბინინის ცნობით, ღირსი ილარიონი აღესრულა 1041 წელს.
ტეიდე

ტეიდე — მოქმედი ვულკანი კუნძულ ტენერიფეზე. წარმოადგენს ესპანეთის უმაღლეს წერტილს (ზღვის დონიდან 3718 მ). შედგება უძველესი კალდერისა და შედარებით ახალგაზრდა შიდა კონუსისაგან. იკავებს კუნძულის 2/3-ს. მწვერვალზე მდებარეობს მცირე ზომის კრატერი, ხოლო ფერდობებზე პარაზიტული კონუსია. ნაპრალებიდან გამოიყოფა გავარვარებული აირები.

ტეიდე ერწყმის ვულკან პიკო-ვიეხოს (3103 მ) კონუსს, სადაც მდებარეობს მოზრდილი კალდერა ლა-კანიადასი. დაახლოებით 150 ათ. წლის წინ წარმოიქმნა უძლიერესი აფეთქებითი ამოფრქვევა, რომელსაც ზღვის დონიდან დაახლოებით 2000 მ-ზე მოჰყვა მსხვილი კალდერის წარმოქმნა. თანადროულ დროში ტეიდე მიძინებულ ვულკანად მიიჩნევა, უკანასკნელი ამოფრქვევა დაფიქსირდა 1909 წელს. შედარებით მცირე ზომის ამოფრქვევა გამოვლინდა 1704 და 1705 წწ. 1706 წლის ამოფრქვევამ გაანადგურა ქალაქი და ნავსადგური გარაჩიკო და ასევე რამდენიმე მომცრო სოფელი.

ტეიდე წარმოადგენს მსხვილ ტურისტულ ობიექტს. აქვე მდებარეობს ეროვნული პარკი (ფართობი 18,990 ჰა), რომელიც იუნესკომ 2007 წლის 28 ივნისს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში შეიტანა.

გალერეა
შახვეტილას მთა

შახვეტილას მთა — მთა საქართველოში, კახეთის მხარის ახმეტის მუნიციპალიტეტისა და მცხეთა-მთიანეთის მხარის თიანეთის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს კახეთის ქედის სამხრეთ ნაწილის აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარეების ანისხევისა (ხევგრძელის მარცხენა შენაკადი) და ილტოს წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1324 მ. აგებულია ზედაცარცული კირქვებით, მერგელებითა და თიხებით. მთას მობრტყელებული მწვერვალი და ძლიერ დახრილი კალთები აქვს. შემოსილია შერეული ფოთლოვანი ტყით.
კრისტინა იანდა

კრისტინა იოლანტა იანდა (; დ. 18 დეკემბერი, 1952) — პოლონელი კინოსა და თეატრის მსახიობი, პროზაიკოსი და კინორეჟისორი. მონაწილეობს დრამებსა და მელოდრამებში.

ბიოგრაფია
1975 წელს ვარშავაში დაამთავრა უმაღლესი თეატრალური სკოლა. 1976 წელს შედგა მისი დებიუტი ერთ-ერთ სასცენო კომედიაში. გამოდიოდა ევრიპიდეს, რასინის, ჩეხოვის, ტენესისა და სხვათა პიესებში. იღებდნენ გერმანიაში, საფრანგეთში, ბულგარეთში.

თანამშრომლობდა არაერთ ცნობილ რეჟისორთან (ანჯეი ვაიდა, ქშიშტოფ ზანუსი, ქშიშტოფ კეშლოვსკი, ანჯეი ჟულავსკი, იშტვან საბო და სხვა). 1982 წელს ითამაშა რიშარდ ბუგაისკის გახმაურებულ კრიმინალურ კინოდრამაში „დაკითხვა“. ამ როლისთვის მიიღო კანის კინოფესტივალის ჯილდო საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის. მონაწილეობა აქვს მიღებული ასევე ფილმში „დეკალოგი“. იანდა 1981 წელს დაქორწინდა კინოოპერატორ ედვარდ კლოსინსკიზე (1943-2008). ჰყავს სამი შვილი.
ცხოვრობს ქალაქ ვარშავის სიახლოვეს.

კრისტინა იანდამ ბოლო წლებში მონაწილეობა მიიღო ფილმებში „აირი“ და „რევერსი“. 2001 წლიდან მოყოლებული იგი გადაიღეს რამდენიმე სარეკლამო რგოლში.

ფილმოგრაფია
ვიურცბურგის რეზიდენცია

ვიურცბურგის რეზიდენცია — ბაროკოს სტილის არქიტექტურული კომპლექსი გერმანიის ქალაქ ვიურცბურგის ცენტრში. აშენებულია 1719 - 1744 წლებში ვიურცბურგის ეპისკოპოსის კარის არქიტექტორის - ბალთაზარ ნეიმანის მიერ. შიდა ინტერიერის დეკორირება 1780 წლამდე გრძელდებოდა, გამოირჩევა ფრესკებით, რომლებიც ვენეციელ მხატვარ ჯოვანი ბატისტა ტიეპოლოს ეკუთვნის. გრანდიოზული ინტერიერი მოიცავს დიდ კიბეებს, დიდ მისაღებსა და სამლოცველოს.

სასახლე ევროპული ბაროკოს სტილის ნამდვილი შედევრია და მას ვენის შენბრუნის სასახლისა და ვერსალის გვერდით აყენებენ.

კომპლექსი მნიშვნელოვნად დაზიანდა მეორე მსოფლიო ომის დროს. 1981 წელს კი იუნესკომ ის მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
პალეოკლიმატოლოგია

პალეოკლიმატოლოგია (ბერძნ. – ძველი და კლიმატოლოგია) — მეცნიერება, რომელიც შეისწავლის დედამიწის გეოლოგიური წარსულის ჰავასა და მის ცვალებადობას. პალეოკლიმატოლოგიას მეცნიერული საფუძვლები ჩაეყარა საუკუნის 80-იან წლებში. ძველი ეპოქების ჰავის აღდგენა ემყარება ლითოლოგიურ, პალეონტოლოგიურ, აგრეთვე გეოქიმიურ და გეოფიზიკურ მაჩვენებლებს.

ლითოლოგიური მაჩვენებლებიდან პალეოკლიმატოლოგიისათვის განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ინფორმაციას გამოფიტვის პროცესების ინტენსიურობისა და ხასიათის, დანალექი დიფერენციაციის ხარისხისა და აუტიგენური მინერალთწარმოქმნის შესახებ.

პალეონტოლოგიური მაჩვენებლების (ქანებში განამარხებული მცენარეებისა და ცხოველების სახეობრივი შედგენილობა, ეკოლოგიური თავისებურებები, მორფოლოგია და სხვ.) საშუალებით შესაძლებელია ვიმსჯელოთ პალეოკლიმატური ზონალურობის შესახებ.

გეოქიმიური მაჩვენებლების (განამარხებულ ზღვის ორგანიზმთა ნიჟარებში ჟანგბადის იზოტოპების შეფარდება 18/16, კარბონატულ ნალექებში აგრეთვე — / და / და სხვ.) საშუალებით გამოითვლება ძველი ზღვის წყლის ტემპერატურა.

გეოფიზიკური მაჩვენებლები (პალეომაგნეტიზმის მეთოდების საშუალებით დადგენილი პალეოგანედები) გვაძლევს დამატებით ინფორმაციას პალეოკლიმატოლოგიური ზონალურობის შესახებ.

ყველაზე სრულად პალეოკლიმატოლოგიური რეკონსტრუქციის საშუალებას იძლევა ყველა ჩამოთვლილი მაჩვენებლების კომპლექსური გათვალისწინება აქტუალიზმის მეთოდის გამოყენებით. პალეოკლიმატოლოგიას დიდი თეორიული და პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს. დედამიწის კლიმატური ისტორიის შესწავლა აფართოებს ჩვენს წარმოდგენებს წარსულში მიმდინარე გამოფიტვის, ნალექთდაგროვების პროცესებისა და მათთან დაკავშირებული სასარგებლო წიაღისეულის წარმოქმნის შესახებ, გვიჩვენებს წარსული გეოლოგიური ეპოქების მცენარეთა და ცხოველთა არსებობის პირობებს, იძლევა აგრეთვე ჰავის შეცვლის პროგნოზირების საშუალებას.
ვისის ეკლესია

ვისის ეკლესია — როკოკოს სტილის ოვალური ეკლესია, რომელიც 1740-იან წლებში გერმანელმა არქიტექტორმა დომინიკუს ზიმერმანმა ააშენა. მდებარეობს გერმანიაში, ალპების მთისწინეთში, ბავარიის შტაინგადენის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვისში.

1738 წელს, შენიშნეს, რომ ქრისტეს გამათრახების სცენის ამსახველ ერთ-ერთ ხის ფიგურას ცრემლები სდიოდა. ამ სასწაულმა უამრავი პილიგრიმის მოზიდვა გამოიწვია. 1740 წელს, ფიგურის დასაბრძანებლად პატარა სამლოცველო ააშენეს, რომელიც აურაცხელ პილიგრიმს ვერ იტევდა, ამიტომ შტაინგადენის სააბატომ განცალკევებული სამლოცველოს აშენება დააფინანსა. საკურთხეველში დაბრძანებული ქანდაკების წინაშე მრავალი ავადმყოფი იკურნებოდა სნეულებათაგან, რამაც ეკლესია უდიდეს პილიგრიმულ ცენტრად აქცია.

1983 წელს, იუნესკომ ეკლესია მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა, 1985 - 1991 წლებში კი ფართო რესტავრაცია ჩაუტარდა.
შველი

შველი — წყვილჩლიქოსან ცხოველთა გვარი ირმისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 150 სმ, მამლის მასა 55 კგ აღწევს, დედალი მომცროა. შველს აქვს მსუბუქი, მოხდენილი სხეული, გრძელი და წვრილი ფეხები, მოკლე კუდი, რქები 3 (ზოგჯერ 4) მორჩით (მამალს), დედალი ურქოა. გავრცელებულია ევროპაში, წინა აზიის დასავლეთით, კავკასიაში, ცენტრალურ აზიაში, აგრეთვე სამხრეთ ციმბირის მთებში, მონღოლეთსა და შორეულ აღმოსავლეთში. უპირატესობას ანიჭებს მეჩხერ ფოთლოვან ან შერეულ ტყეებსა და კარგად განვითარებულ ქვეტყეს.

იკვებება მცენარეული საკვებით. მაკეობა 9 თვემდე გრძელდება, შობს 1-2 ნუკრს, რომლის სხეული სწორხაზოვნად განლაგებული თეთრი ხალებითაა დაფარული. შველი ნადირობის ობიექტია. კარგად ეგუება ადამიანისაგან შეცვლილ ბუნებრივ პირობებს. მომრავლება მრავალ ადგილას არის შესაძლებელი და დიდი სარგებლობა მოაქვს. იყენებენ ხორცს, ტყავსა და რქებს.

შველის სახეობებიდან საქართველოში გვხვდება ევროპული შველი და ციმბირული შველი .
აუგუსტუსბურგისა და ფალკენლუსტის სასახლეები

აუგუსტუსბურგისა და ფალკენლუსტის სასახლეები , მდებარეობს გერმანიის ქალაქ ბრიულში. 1984 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. სასახლეები ერთმანეთთან დაკავშირებულია ვრცელი ბაღებით.

სასახლეები საუკუნის დასაწყისში, კიოლნის არქიეპისკოპოს კლემანს ავგუსტ ბავარიელის მიერ აიგო. აუგუსტუსბურგის სასახლის მთავარ ნაწილს -ს ფორმა აქვს და შედგება სამი სართულისა და ორდონიანი სხვენისგან. საუცხოო კიბეები ბალთაზარ ნეიმანის მიერაა დაპროექტებული. ბაღები დააპროექტა დომინიკ გირარდმა.

ფალკენლუსტის სასახლე 1729 - 1740 წლებში, ამალიენბურგის სანადირო სახლის სტილში აიგო.

მეორე მსოფლიო ომიდან მოყოლებული 1994 წლამდე, აუგუსტუსბურგის სასახლე გერმანიის პრეზიდენტის მიერ სტუმრების მისაღებად გამოიყენებოდა.
ჰილდესჰაიმის წმინდა მარიამის ტაძარი

ჰილდესჰაიმის წმინდა მარიამის ტაძარი — შუა საუკუნეების კათედრალი გერმანიის ქალაქ ჰილდესჰაიმში. 1985 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

კათედრალი 1010—1020 წლებში რომანულ სტილში აშენდა. მნიშვნელოვანი განახლება გაფართოება მოხდა , , საუკუნეებში, ხოლო 1945 წელს, საჰერო დაბომბვებისას მთლიანად დაინგრა. ფაქტობრივად ხელახლა აშენდა 1950—1960 წლებში.

კათედრალი ცნობილია ხელოვნების მრავალი ნიმუშით. მათ შორისაა საუკუნის ბრინჯაოს კარი, ამავე საუკუნის ბრინჯაოს სვეტი, წმინდა გოტარდის სარკოფაგი და ა. შ. შიდა ეზოში მდებარეობს 1321 წელს აშენებული გოთიკური სამლოცველო, რომელიც მეორე მსოფლიო ომის დაბომბვებისას თითქმის დაუზიანებელი გადარჩა.

კათედრალს გააჩნია მუზეუმი, რომელიც ფლობს შუა საუკუნეების საგანძურის ერთ-ერთ უდიდეს კოლექციას მთელ ევროპაში.