სიპრიანო კასტრო

ხოსე სიპრიანო კასტრო რუისი ( დ. 12 ოქტომბერი, 1858 — გ. 4 დეკემბერი, 1924 — ვენესუელელი პოლიტიკოსი და სამხედრო ოფიცერი, რომელიც მსახურობდა პრეზიდენტად 1899-დან 1908 წლამდე. იგი იყო პირველი ადამიანი ვენესუელის ანდებიდან, რომელიც მართავდა ქვეყანას, და ამასთანავე იყო პირველი, ანდების შტატ ტაჩირას იმ ოთხ სამხედრო მმართველს შორის, რომლებიც მომდევნო 46 წლის განმავლობაში მართავდნენ ქვეყანას.

ადრეული ცხოვრება
სიპრიანო კასტრო იყო ხოსე კარმენ კასტროსა და პელაგია რუისის ერთადერთი ვაჟი. იგი დაიბადა 1858 წლის 12 ოქტომბერს კაპაჩო ვიეხოში, ტაჩირა. კასტროს მამა საშუალო ფენის ფერმერი იყო და მან მიიღო ტაჩირას საშუალო კლასისთვის დამახასიათებელი განათლება. მის ოჯახს მნიშვნელოვანი სავაჭრო და ნათესაური ურთიერთობები ჰქონდა კოლომბიასთან, კერძოდ კუკუტასა და პუერტო სანტანდერთან. მშობლიურ ქალაქსა და ქალაქ სან-კრისტობალში სწავლის შემდეგ, მან სწავლა გააგრძელა სემინარიაში პამპლონაში, კოლომბია (1872–1873). მან მიატოვა სწავლა და დაბრუნდა სან-კრისტობალში, სადაც მუშაობა დაიწყო კომპანიაში სახელწოდებით , '. იგი ასევე მუშაობდა მეცხვარედ ანდების რეგიონში. კასტროს 21 და-ძმა ჰყავდა, რომელთა უმეტესობა მამის მხრიდან ნახევარძმები და ნახევარდები იყვნენ იმ ურთიერთობებიდან, რომლებიც დედამისის გარდაცვალების შემდეგ დაიწყო. იგი ძალიან ახლოს იყო თავის ოჯახთან და თავისი უმცროსი ძმების უმეტესობა კარაკასში გაგზავნა სასწავლებლად.

სამხედრო გამოცდილება და პოლიტიკაში შესვლა
1876 წელს კასტრო დაუპირისპირდა გენერალ ფრანსისკო ალვარადოს კანდიდატურას ტაჩირის შტატის პრეზიდენტობაზე. 1878 წელს იგი მუშაობდა გაზეთ -ის მენეჯერად, როდესაც დამოუკიდებლობის მომხრეთა ჯგუფთან ერთად მონაწილეობა მიიღო სან-კრისტობალის დაკავებაში, რადგან მათ უარი თქვეს დამორჩილებოდნენ შტატის ახალი პრეზიდენტის ძალაუფლებას.

1884 წელს მას უთანხმოება მოუვიდა მრევლის მღვდელთან, ხუან რამონ კარდენასთან კაპაჩოში, რამაც გამოიწვია მისი დაპატიმრება სან-კრისტობალში. ექვსი თვის შემდეგ იგი გაიქცა და თავი შეაფარა კუკუტას, სადაც სასტუმროს მართავდა. იქ მან გაიცნო თავისი მომავალი ცოლი, როსა სოილა მარტინესი, რომელიც ცნობილი გახდა როგორც დონია სოილა. 1886 წლის ივნისში იგი ტაჩირაში დაბრუნდა ჯარისკაცის რანგში, თან ახლდა გენერლებს სეგუნდო პრატოს, ბუენავენტურა მაკაბეო მალდონადოსა და კარლოს რანხელ გარბირასს, რათა კვლავ აღემართათ ავტონომიის დროშა, ტაჩირას რეგიონის გუბერნატორის, გენერალ ესპირიტუ სანტო მორალესისდა საუბედუროდ. კასტრომ დაამარცხა სამთავრობო ძალები კაპაჩო ვიეხოსა და რუბიოში. გენერლის წოდებამდე დაწინაურებულმა კასტრომ თავის გამოჩენა დაიწყო ტაჩირას შტატის შიდა პოლიტიკაში. სწორედ თანამებრძოლის, ევარისტო ხაიმესის დაკრძალვის დროს, რომელიც ადრეულ ბრძოლებში დაიღუპა, კასტრო შეხვდა ხუან ვისენტე გომესს, მის მომავალ კომპანიონს ძალაუფლებისკენ მიმავალ გზაზე. იგი ჩაება პოლიტიკაში და გახდა თავისი პროვინციის, ტაჩირას გუბერნატორი. მან ჩამოაყალიბა არმია, რათა დაპირისპირებოდა „ლეგალისტურ რევოლუციას“, რომელიც გენერალმა ხოაკინ კრესპომ წამოიწყო მთელ ქვეყანაში პრეზიდენტ რაიმუნდო ანდუესა პალასიოს კონტინუისტური პოლიტიკის წინააღმდეგ. კასტრომ დაიწყო სამხედრო კამპანია, რომელიც წამოიწყო ესპირიტუ სანტო მორალესისა და ელისეო არაუხოს მეთაურობით მყოფი 2,000 კაცის დამარცხებით. პალმირასა და სან ხუან დე ლაგუნილიასში წარმატებული ბრძოლების შემდეგ, იგი შევიდა მერიდაში კარაკასისკენ გალაშქრების განზრახვით, მაგრამ ხოაკინ კრესპოს წინსვლამ ანდუესას ჯარების წინააღმდეგ, რაც რევოლუციის მასშტაბურ გამარჯვებაზე მიუთითებდა, აიძულა იგი მიეტოვებინა კამპანია. იგი კოლომბიაში გადასახლდა 1892 წლის 17 ივნისს, როდესაც ანდუესა პალასიოსის მთავრობა დაემხო. კასტრო კოლომბიაში შვიდი წლის განმავლობაში ცხოვრობდა, სადაც საქონლით უკანონო ვაჭრობით ქონება დააგროვა და კერძო არმია შეკრიბა.

პრეზიდენტობა
უკმაყოფილო ვენესუელელებისგან მნიშვნელოვანი მხარდაჭერის მოპოვების შემდეგ, კასტროს ოდესღაც პირადი არმია ძლიერ ეროვნულ არმიად იქცა, რომელიც მან 1899 წლის ოქტომბერში კარაკასისკენ გასალაშქრებლად გამოიყენა, და მას „ლიბერალური რესტავრაციის რევოლუცია“ ეწოდა; მან ხელში ჩაიგდო ძალაუფლება და თავი უზენაეს სამხედრო სარდლად გამოაცხადა.

ხელისუფლებაში მოსვლისა და კონსტიტუციის შეცვლის (1904) შემდეგ, კასტრომ ვაკანტური პრეზიდენტის თანამდებობა დაიკავა და ძარცვისა და პოლიტიკური უწესრიგობის პერიოდი დაამკვიდრა. იგი პრეზიდენტად რჩებოდა 1899–1908 წლების განმავლობაში, ხოლო თავისი „კომპადრე“ ხუან ვისენტე გომესი ვიცე-პრეზიდენტად დანიშნა.

კასტროს მმართველობა აღინიშნებოდა ხშირი ამბოხებებით, ოპონენტების მკვლელობითა თუ გადასახლებით, მისივე ექსტრავაგანტური ცხოვრების წესითა და სხვა ქვეყნებთან არსებული პრობლემებით. ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო მდივანმა ელიჰუ რუთმა კასტრო დაახასიათა, როგორც „გიჟი პირუტყვი“, ხოლო ისტორიკოსმა ედვინ ლიუენმა — როგორც „შესაძლოა, ყველაზე უარესი ვენესუელის მრავალ დიქტატორს შორის“. მისი დესპოტური და აღვირახსნილი მმართველობის ცხრა წელი ყველაზე მეტად ცნობილია მრავალი უცხოური ინტერვენციის პროვოცირებით, მათ შორის ჰოლანდიური, ბრიტანული, გერმანული და იტალიური საზღვაო დანაყოფების მიერ განხორციელებული ბლოკადებითა და დაბომბვებით, რომლებიც კასტროს მთავრობისგან საკუთარი მოქალაქეების მოთხოვნების დაკმაყოფილებას ცდილობდნენ.

1901–1903 წლების კრიზისი
1901 წელს ბანკირი მანუელ ანტონიო მატოსი სათავეში ჩაუდგა „განმათავისუფლებელ რევოლუციას“, მსხვილ სამხედრო მოძრაობას, რომლის მიზანი სიპრიანო კასტროს მთავრობის დამხობა იყო. მწვავე უთანხმოება კასტროსა და იმ უცხოურ ეკონომიკურ ელიტას შორის, რომელიც მხარს უჭერდა რევოლუციას (როგორებიცაა , , , და სხვები), გადაიზარდა ღია ომში, რომელმაც შეძრა ქვეყანა და მთავრობა კოლაფსის პირას მიიყვანა.

1902 წლის 2 აპრილს, ნიდერლანდებსა და ვენესუელას შორის გაზრდილი პოლიტიკური დაძაბულობის საპასუხოდ, რაც კოროდან ებრაელების კიურასაოში ევაკუაციას უკავშირდებოდა, ვენესუელის პორტ ლა გუაირაში ჩავიდნენ ხომალდები და . მათ ჩამოსვლამდე ვენესუელის სამხედრო-საზღვაო ძალები არაერთხელ ამოწმებდნენ ჰოლანდიურ და ანტილის სავაჭრო გემებს, ხოლო ჰოლანდიური ხომალდების ყოფნა შემდგომი მოქმედებების შემაკავებელ ფაქტორად იქცა.

1902 წლის ნოემბერში, უშუალოდ კასტროს მეთაურობით მყოფმა ჯარებმა გაარღვიეს ლა ვიქტორიას ალყა, რამაც დაასუსტა რევოლუციონერთა არმიების ვრცელი ქსელი და მათი არაჩვეულებრივი ძალაუფლება.

ამის შემდეგ რამდენიმე კვირაში, ვენესუელამ იხილა რამდენიმეთვიანი საზღვაო ბლოკადა, რომელიც ბრიტანეთმა, გერმანიამ და იტალიამ დააწესეს კასტროს უარის გამო, რათა გადაეხადა საგარეო ვალები და აენაზღაურებინა ზარალი, რომელიც ევროპის მოქალაქეებმა ბოლოდროინდელი „განმათავისუფლებელი რევოლუციის“ დროს განიცადეს. კასტრო ვარაუდობდა, რომ მონროს დოქტრინის თანახმად, შეერთებული შტატები აღკვეთდა ევროპის სამხედრო ინტერვენციას, მაგრამ იმ დროს პრეზიდენტ თეოდორ რუზველტის მთავრობა მიიჩნევდა, რომ დოქტრინა ეხებოდა ევროპის მიერ ტერიტორიების მიტაცებას და არა თავად ინტერვენციას. წინასწარი დაპირებებით, რომ ტერიტორიების მიტაცება არ მოხდებოდა, აშშ-მა ნება დართო პროცესს გაგრძელებულიყო პროტესტის გარეშე. ბლოკადის შედეგად ვენესუელის მცირე ფლოტი სწრაფად მწყობრიდან გამოვიდა, თუმცა კასტრომ უარი თქვა დანებებაზე და ამის ნაცვლად პრინციპულად დათანხმდა ზოგიერთი პრეტენზიის გადაცემას საერთაშორისო არბიტრაჟისთვის, რასაც მანამდე უარყოფდა. გერმანია თავდაპირველად ამას ეწინააღმდეგებოდა, განსაკუთრებით იმის გამო, რომ თვლიდა, ზოგიერთი მოთხოვნა ვენესუელას არბიტრაჟის გარეშე უნდა ეღიარებინა.

როდესაც მსოფლიო პრესამ უარყოფითი რეაქცია გამოხატა მომხდარზე, მათ შორის ორი ვენესუელური გემის ჩაძირვასა და სანაპიროს დაბომბვაზე, აშშ-მა მხარეებს მოუწოდა შეთანხმებისკენ და ყურადღება გაამახვილა პუერტო-რიკოსთან ახლოს მყოფ თავის საზღვაო ფლოტზე ადმირალ ჯორჯ დიუის მეთაურობით. იმის გამო, რომ კასტრო უკან არ იხევდა, რუზველტის ზეწოლისა და ბრიტანული და ამერიკული პრესის მზარდი უარყოფითი რეაქციის ფონზე, ბლოკადის მონაწილე ქვეყნები დათანხმდნენ კომპრომისს, თუმცა ბლოკადა შეინარჩუნეს დეტალებზე მოლაპარაკებების განმავლობაში. ამან გამოიწვია 1903 წლის 13 თებერვალს ვაშინგტონში ხელშეკრულების ხელმოწერა, რის შედეგადაც ბლოკადა მოიხსნა, ხოლო ვენესუელამ, რომელსაც აშშ-ის ელჩი ჰერბერტ უ. ბოუენი წარმოადგენდა, აიღო ვალდებულება, საბაჟო გადასახადების 30% მიემართა მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად. როდესაც მოგვიანებით საარბიტრაჟო ტრიბუნალმა ბლოკადის მონაწილე სახელმწიფოებს სხვა ქვეყნებთან შედარებით პრეფერენციული რეჟიმი მიანიჭა, აშშ-მ შიში გამოთქვა, რომ ეს მომავალში ევროპის ინტერვენციას წაახალისებდა. რევოლუციონერებმა, რომელთაც მოუშუშებელი ჭრილობა მიიღეს, საბოლოოდ 1903 წლის ივლისში, სიუდად ბოლივარის ბრძოლაში განიცადეს მარცხი სამთავრობო არმიის ალყის შემდეგ, რომელსაც გენერალი გომესი მეთაურობდა, რის შემდეგაც მატოსმა გადაწყვიტა დაეტოვებინა ვენესუელა და პარიზში დასახლდა.

თუმცა, მბლოკავმა ქვეყნებმა თავიანთი მოთხოვნების პრეფერენციული წესით დაკმაყოფილება მოითხოვეს, რაც ვენესუელამ უარყო, და 1903 წლის 7 მაისს, ვენესუელის მიმართ პრეტენზიების მქონე სულ ათმა სახელმწიფომ, მათ შორის შეერთებულმა შტატებმა, ხელი მოაწერა პროტოკოლებს საკითხის ჰააგის მუდმივმოქმედი საარბიტრაჟო სასამართლოსთვის გადაცემის შესახებ. 1904 წლის 22 თებერვალს სასამართლომ დაადგინა, რომ მბლოკავ ქვეყნებს ჰქონდათ პრეფერენციული მოპყრობის უფლება მათი მოთხოვნების ანაზღაურებისას. ვაშინგტონი პრინციპულად არ დაეთანხმა ამ გადაწყვეტილებას და შიშობდა, რომ ეს მომავალში წაახალისებდა ევროპის ინტერვენციას მსგავსი უპირატესობის მოსაპოვებლად. შესწორება აცხადებდა შეერთებული შტატების უფლებას ჩარეულიყო კარიბის ზღვისა და ცენტრალური ამერიკის მცირე სახელმწიფოების ეკონომიკური საქმეების „სტაბილიზაციისთვის“, თუ ისინი ვერ შეძლებდნენ საერთაშორისო ვალების გადახდას, რათა თავიდან აეცილებინათ ამავე მიზნით ევროპული ინტერვენცია. ვენესუელის კრიზისი და, კერძოდ, საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება, გადამწყვეტი იყო ამ შესწორების შემუშავებაში.

პორტ-ოფ-სპეინში გენერალი ანტონიო პარედესი სათავეში ჩაუდგა აჯანყებას კასტროს წინააღმდეგ და 1906 წლის ზამთარში ვენესუელაში პედერნალესის გავლით შეიჭრა. პარედესი შეიპყრეს მორიჩალ ლარგოში და სიკვდილით დასაჯეს თექვსმეტ სხვა დისიდენტთან ერთად, რომლებიც მდინარე ორინოკოში გადაყარეს. მისმა ძმამ, ჰექტორ ლუის პარედესმა, მანიფესტი გამოსცა თავისი სახლიდან ბერლინში, გერმანიაში. მასში პარედესი მოუწოდებდა ვენესუელურ დიასპორას გაერთიანებულიყვნენ კასტროს ხელისუფლებიდან ჩამოსაგდებად და მას ადანაშაულებდა ეროვნული ხაზინიდან მილიონების მოპარვასა და მმართველობის შესანარჩუნებლად დაქირავებული ძალების გამოყენებაში.

1908 წელს, თავისი რეჟიმისადმი ოპოზიციაში დადანაშაულების საბაბით, გენერალმა კასტრომ მასობრივად გააძევა კორსიკელი მწარმოებლები და ვაჭრები, რომლებიც კარუპანოსა და მის შემოგარენში იყვნენ დამკვიდრებულნი.

ნიდერლანდ-ვენესუელის კრიზისი
1908 წელს ნიდერლანდებსა და პრეზიდენტ კასტროს რეჟიმს შორის დავა წარმოიშვა კურასაოში ლტოლვილების შეფარდების ნიადაგზე. ივლისში კასტროს მთავრობამ გაწყვიტა დიპლომატიური ურთიერთობა ნიდერლანდებთან იმ მიზეზით, რომ ამ ქვეყნის რწმუნებულმა კარაკასში თავის მთავრობას გაუგზავნა უარყოფითი ანგარიშები ვენესუელაში არსებული მდგომარეობის შესახებ, რომელთაგან ზოგიერთი ამ ქვეყნის პრესაში გამოქვეყნდა. კასტრომ ნიდერლანდური გემები შემოწმებას დაუქვემდებარა და მათ მიმართ სატარიფო ზომები გამოიყენა. ნიდერლანდები მიიჩნევდა, რომ დეკრეტების სერიამ ზიანი მიაყენა მის ვაჭრობას კურასაოსთან. ვენესუელამ გააძევა ნიდერლანდების ელჩი, რამაც გამოიწვია ნიდერლანდების მიერ სამი სამხედრო ხომალდის გაგზავნა – სანაპირო ჯავშნოსანი და ორი ჯავშნოსანი კრეისერი, და . ნიდერლანდურ ხომალდებს ჰქონდათ ბრძანება, დაეკავებინათ ყველა გემი, რომელიც ვენესუელის დროშის ქვეშ ცურავდა.

1908 წლის 12 დეკემბერს -მა პუერტო კაბელოსთან ხელში ჩაიგდო ვენესუელური ქვემეხიანი ნავი . 221 ის და კიდევ ერთი გემი, 23 , ვილემსტადის ნავსადგურში იქნა ინტერნირებული. თავიანთი აშკარა საზღვაო უპირატესობით ნიდერლანდელებმა ვენესუელის პორტებზე ბლოკადა დააწესეს.

კარაკასის ქუჩებში რამდენიმე სახალხო არეულობამ ჩაიარა, რაც ვენესუელის წინააღმდეგ ნიდერლანდების მუქარას აპროტესტებდა. დემონსტრაციები მაღაზიების დარბევაში გადაიზარდა. გაძარცულ ბიზნესებს შორის იყო ნიდერლანდელი ვაჭრის, ტილენის საკუთრება, რომელიც კასტროს რეჟიმის მნიშვნელოვანი ფიგურა იყო.

კასტროს დამხობა 1908 წელს, გადასახლება და სიკვდილი 1924 წელს
რამდენიმე დღის შემდეგ კასტრო, რომელიც ოთხი წლის განმავლობაში მძიმედ იყო დაავადებული თირკმლის პრობლემის გამო, პარიზში გაემგზავრა სიფილისის სამკურნალოდ და მთავრობა ვიცე-პრეზიდენტ ხუან ვისენტე გომესს დაუტოვებია – ადამიანს, რომელმაც გადამწყვეტი როლი ითამაშა მის 1899 და 1903 წლების გამარჯვებებში. თუმცა, 1908 წლის 19 დეკემბერს გომესმა თავად ჩაიგდო ხელში ძალაუფლება და ფაქტობრივად დაასრულა ომი ნიდერლანდებთან. მოკავშირე ვაჭრებსა და მესაქონლეებზე დაყრდნობით, გომესმა დიქტატორის რანგში აიღო მმართველობა, კასტროს რეჟიმის მრავალი ოპონენტისა და ვენესუელაში ინტერესების მქონე უცხოური მთავრობების მხარდაჭერით. ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო მდივანმა სამი სამხედრო ჯავშნოსანი და უმაღლესი კომისარი გამოყო გომესის მხარდასაჭერად, ვენესუელის უცხოური ინვესტიციების პოლიტიკის შეცვლის სანაცვლოდ. იგი მსახურობდა ვენესუელის პირველ ლედად 1899-დან 1908 წლამდე. მას ზოგჯერ მოიხსენიებდნენ როგორც სოილა დე კასტროს.

იგი გარდაიცვალა კარაკასში 1952 წელს.

კასტროს ქალიშვილი, როსა კასტრო მარტინესი, დაიბადა 1906 წლის 31 იანვარს. მან მიიღო სასცენო ფსევდონიმი ლუსილ მენდესი და გახდა პირველი ვენესუელელი მსახიობი ჰოლივუდის მუნჯ კინოში. სასცენო სახელი, რომელიც მისი ყოფილი მეუღლის სახელის იდენტური იყო, რეჟისორმა რალფ ინსმა შესთავაზა. როსა და რალფი დაქორწინდნენ 1926 წლის 7 ივლისს; ამის შემდეგ, მის ესპანურენოვან გამოსვლებში მას მოიხსენიებდნენ როგორც როსა კასტროს, თუმცა ინგლისურენოვანი აუდიტორიისთვის გადაღებულ ფილმებში იგი კვლავ მენდესად იყო მითითებული.

მენდესი გარდაიცვალა სან-დიეგოში, კალიფორნია, 2008 წლის 24 მაისს, 102 წლის ასაკში.

მისი ძმა სელესტინო კასტრო, როგორც ტაჩირას შტატის დროებითი პრეზიდენტი (11.08.1900), დაინიშნა სამთავრობო ძალების მთავარსარდლად, რომლებსაც ევალებოდათ კოლომბიიდან გენერალ კარლოს რანხელ გარბირასის შემოჭრის წინააღმდეგ ბრძოლა (1901 წლის ივლისი) და ითავდებდა სან-კრისტობალის მეთაურის როლს ბრძოლაში, რომელიც დასრულდა დამპყრობლების დამარცხებით (26.07.1901). 1902 წლის თებერვალში მან მოახერხა ლას-კუმბრესში კოლომბიიდან გენერალ ემილიო ფერნანდესის შემოჭრის აღკვეთა. იგი თავის ძმას ზედმიწევნით აწვდის ინფორმაციას საზღვარზე მომხდარი მოვლენების შესახებ, ზრუნავს ჯარების შეგროვებასა და ვენესუელის ცენტრში გაგზავნაზე, რომლებიც ეხმარებიან „განმათავისუფლებელი რევოლუციის“ ძალებთან ბრძოლაში (1902–1903). როგორც ტაჩირას შტატის სამხედრო მეთაური (1904 წლის მაისი), იგი ინიშნება ამავე შტატის პირველ ვიცე-პრეზიდენტად (1907 წლის დეკემბერი). იგი გაიქცა კოლომბიაში 1908 წლის 19 დეკემბრის სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ და გადასახლებაში რჩება თავის გარდაცვალებამდე, 1924 წლამდე.