iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ეკბატანა

ეკბატანა — მიდიის უკანასკნელი მეფის ასტიაგეს სავარაუდო სატახტო ქალაქი, რომელიც სპარსეთის მეფემ კიროს დიდმა დაიპყრო. ქალაქი მდებარეობდა მთა ალვანდის ძირას, მოგვიანებით იგი გახდა პართიის მეფეთა სატახტო ქალაქი და მათი მთავარი ზარაფხანა, სადაც აწამოებდნენ დრაჰმებს, ტეტრადრაჰმებს და ბრინჯაოს სხვადასხვა დასახელებებს. სწორედ ეკბატანაში ძვ. წ. 330 წელს, ალექსანდრე დიდის ბრძანებით მოკლეს მაკედონელი გენერალი პარმენიონი.

არქეოლოგია
ეკტაბანში პირველი არქეოლოგიური გათხრები 1913 წელს ჩარლზ ფუსის მიერ ჩატარდა. შემდეგი არქეოლოგიური გათხრა კი 1971 წელს ჩატარდა.

სახელწოდება
ძველ სპარსულ ენაზე ქალაქის დასახელება იყო , რაც შეკრების ადგილს ნიშნავს. ბეჰისთუნის წარწერაში მას აგმატანუ ეწოდება. ძველი ბერძენი ავტორები ესქილე და ჰეროდოტე ქალაქს აგბატანას სახელით მოიხსენიებენ, ხოლო სხვა ბერძნულ წყაროებში დასახელებულია ეკბატანა .

ეზრას პირველ წიგნის მეორე თავში (1 ეზრ, 6,2) დასახელებულ ციხე-ქალაქ ეკბატანას მარტინ ლუთერმა ბიბლიის გერმანულ თარგმანში „ახმეტა“ უწოდა , რის გამოც „ახმეტა“ გერმანულ ენაზე „ეკბატანას“ მეორე დასახელებად ითვლება.
სპარსეთის აჯანყება

სპარსელთა აჯანყება — პროვინცია პერსისის აჯანყება. მას შემდეგ, რაც პერსისი ნებაყოფლობით დამორჩილდა ჯერ ასირიას, შემდეგ კი მიდიას, დამოუკიდებლობა გამოაცხადა და დაიწყო რევოლუცია, რათა თავი დაეღწია მიდიის იმპერიისაგან. აჯანყება გამოიწვია მიდიის მეფე ასტიაგეს ქმედებამ, აჯანყებამ შემდგომში სხვა პროვინციებიც მოიცვა, რომლებიც სპარსელების მოკავშირეები გახდნენ. ომმა ორ წელს გასტანა (ძვ. წ. 552 — ძვ. წ. 550). თავდაპირველად ასტიაგე ამარცხებს კიროსა და სპარსელებს და ერეკება მათ სპარსეთის მეფეების დედაქალაქ ფასარგადისაკენ, მაგრამ საბოლოოდ კიროს დიდის არმიამ იმარჯვა, ძვ. წ. 549 წელს მიდია მთლიანად დაიპყრეს და შეიქმნა სპარსეთის იმპერია.
პანდია

პანდია — ინდუსური სახელმწიფო, იმავე გვარის მქონე დინასტიით სათავეში. პანდიას გვარი საუკუნეების განმავლობაში მართავდა სამხრეთ ინდოეთის ოლქებს სამხრეთ ტამილნადუს ტერიტორიაზე წმ. ქალაქ მადურაის შემოგარენში. მისი არსებობის შესახებ ცნობები მოიპოვება ჯერ კიდევ ძველ ბერძენ მოგზაურთა გადმოცემებში. კერძოდ, მოგზაურ მეგასფენთან, რომელიც მიეკუთვნებოდა ჰერაკლეს ქალიშვილის ძირითად შტოს.

პანდია თავისი არსებობის თითქმის 2 ათასი წლის მანძილზე გაცხოველებულ ვაჭრობას ეწეოდა ინდოეთის ოკეანის პორტებში და ქვეშევრდომობაში ჰყავდა სამხრეთ ქერალის მრავალი სათავადო. პანდიასთან მტრულ განწყობილებაში იმყოფებოდნენ ცეილონის მმართველები. პანდიელები იძულებული იყვნენ, ასევე, მუდმივად მოეგერიებინათ ჩრდილოეთის ძლიერ სახელმწიფოთა (პალავების, ჩალუკიას და რაშტრაკუტების) თავდასხმები. - ს.ს. მიჯნაზე პანდიამ დროებით ცნო ჩოლას იმპერიის უზენაესობა. ჯატავარმან სუნდარა პანდიას მეფობისას 1251-1268 წლებში მან შეძლო ძველი დიდების აღდგენა და ცეილონზე თავისი გავლენის გავრცელებაც კი.

მადურაის მმართველთა „ოქროს საუკუნე“ დასრულდა მე- ს. დელის სასულთნოდან მუსულმანთა არმიის შემოჭრის შედეგად, რომელთაც მეთაურობდა სპარსელი მალიკ კაფური. მან 1311 წელს აიღო მადურაი. მუსულმანთა მომდევნო ლაშქრობებმა დაასუსტა პანდია და მის ნანგრევებზე აღმოცენდა მადურაის სასულთნო. მე– ს. დასწაყისამდე პანდიას გვარის ცალკეულ სულთნებს მოიხსენიებენ წყაროები მცირე რაჯების ხარისხში.
ნორ-პა-დე-კალეს სამთო-სამრეწველო აუზი

ნორ-პა-დე-კალეს სამთო-სამრეწველო აუზი — ქვანახშირის სამსაუკუნოვანი მოპოვების შედეგად მიღებულ სპეციფიკური პეიზაჟის მქონე ადგილი, რომელიც მდებარეობს საფრანგეთში. ქვანახშირის მოპოვება მიმდინარეობდა - საუკუნეებში. კულტურული ძეგლი შედგება 109 კომპონენტისგან 120 000 ჰექტარზე მეტ ფართობზე. ამ ადგილს ახასიათებს შახტები, რომელთაგან უძველესი 1850 წლიდან იღებს სათავეს, ასევე შახტებიდან ქვანახშირის ამოსაღები კონსტრუქციები, წიდების (ნარჩენების) გროვები, რომელიც ზოგიერთ შემთხვევაში 90 ჰექტარს ფარავს და სიმაღლეში 140 მეტრსაც აჭარბებს, ქვანახშირის გადამზიდავი კონსტრუქციები, რკინიგზის სადგურები, მუშების იარაღები და სპეციალური საცხოვრებლები მათთვის და ოჯახის წევრებისთვის, სკოლები, რელიგიური ნაგებობები, კომპანიების უძრავი ქონება, კომპანიის მესაკუთრეთა და მმართველთა საცხოვრებელი სახლები და სხვა. სამთო-სამრეწველო აუზი არის ისტორიული ინდუსტრიული ევროპის ილუსტრაცია, რომელიც სრულად ასახავს მუშათა ცხოვრების წესსა და პირობებს.

ნორ-პა-დე-კალეს სამთო-სამრეწველო აუზი 2012 წელს შეიყვანეს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა ნუსხაში.
კეკროპ I

კეკროპ — ათენის მითური მეფე, რომელიც გადმოცემის თანახმად 56 წელი მეფობდა. სტრაბონის მონაცემებით სახელი არ არის ბერძნული წარმომავლობის. სტრაბონისვე ცნობით კეკროპი არის არსება, რომელიც წელს ზევით ადამიანია, ხოლო წელს ქვევით თევზი. ის არის ათენის დამაარსებელი და მისი პირველი მეფე, ასევე ათენელთა გმირი, რომელმაც მათ ასწავლა: ქორწინება, კითხვა, წერა და დაკრძალვის ცერემონია.
ტატა ბლიაძე

ტატა ბლიაძე (დ. 30 მაისი, 1988, რუსთავი, საქართველო) — თანამედროვე ქართველი მხატვარი.

ბიოგრაფია
ტატა (ცირა) ბლიაძე, ქართველი მხატვარი-ფერმწერი. დაიბადა 1988 წლის 30 მაისს ქალაქ რუსთავში. დაამთავრა რუსთავის მე-18 საშუალო სკოლა. 2002 წელს დაასრულა რუსთავის ნიკო ფიროსმანის სახელობის სამხატვრო სკოლა. 2007 წელს ჩაირიცხა თბილისის ი.ნიკოლაძის სახელობის სამხატვრო სასწავლებელში ფერწერის ფაკულტეტზე. 2010-2012 წლებში მონაწილეობა მიიღო რამდენიმე ჯგუფურ გამოფენაში. ამჟამად აქტიურად მუშაობს ფერწერული ტილოებისა და გრაფიკული ილუსტრაციების შექმნაში.
ცესვაინე

ცესვაინე — ქალაქი ლატვიაში. ცესვაინეს მხარის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ვიძემეს რეგიონში. მოსახლეობა 1 662 ადამიანი (2011).

ისტორია
1209 წელს ცესვაინე ცენტრალური ლატვიის სხვა მიწებთან ერთად შევიდა ლივონიის საეპისკოპოსოს შემადგენლობაში. 1211 წელს იგი მახვილოსანთა ორდენის ხელში გადავიდა, ხოლო 1213 წელს დაუბრუნდა საეპისკოპოსოს. 1420 წელს ცესვაინეში მდგარი ხის ციხესიმაგრე შეიცვალა ქვის ციხესიმაგრით. საუკუნის დასასრულისათვის ქალაქში იდგა 18 სახლი.

ლივონიის ომის პერიოდში რუსეთის ჯარებმა აიღეს და სრულიად გაანადგურეს ქალაქი. ომის შემდეგ, 1582 წელს, ცესვაინე გადაეცა პოლონეთს. 1656 წელს რუსულმა ჯარებმა კვლვ ბოლომდე გაანადგურეს ქალაქი. ახალი საქალაქო დასახლება გაჩნდა საუკუნის დასაწყისში, მას შემდეგ რაც ბარონმა ვულფმა იყიდა ცესვაინე და მისი შემოგარენი.

ღირსშესანიშნაობა
ცესვაინეს სასახლე – აგებულია 1776 წელს.
ბუენოს-აირესის უნივერსიტეტი

ბუენოს-აირესის უნივერსიტეტი — არგენტინის უდიდესი უნივერსიტეტი. დაარსდა 1821 წლის 12 აგვისტოს ქალაქ ბუენოს-აირესში. უნივერსიტეტში არის 13 ფაკულტეტი, ექვსი კლინიკა და 10 მუზეუმი, მას კავშირი აქვს სამ უმაღლეს სკოლასთან: ბუენოს-აირესის ნაციონალურ სკოლასთან, კარლოს ლელერგინის უმაღლეს კომერციულ სკოლასთან და მეორე თავისუფალი განათლების ინსტიტუტთან.

უნივერსიტეტი შედის ლათინური ამერიკის 10 საუკეთესო უმაღლეს სასწავლებელში. როგორც არგენტინის სხვა ნაციონალური უნივერსიტეტები, ფინანსურად -ც დამოკიდებულია სახელმწიფოზე, სხვა საკითხებში ის ითვლება დამოუკიდებლად, ავტონომიურად და უფასოდ (მათ შორის უცხო სტუდენტებისთვის). ავტონომიური სტატუსი გამო მას აქვს მართვის საკუთარი სისტემა, შექმნილი 1918 წლის საუნივერსიტეტო რეფორმის დროს.
სეიშელის კუნძულების გეოგრაფია

სეიშელის კუნძულები შედგება 100-ზე მეტი კუნძულისაგან. 42 კუნძული შედგება გრანიტისაგან, რომელთა საერთო ფართობია 243,7 კმ². არქიპელაგის უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან 905 მეტრია.

საერთო ფართობია — 455 კმ². ყველაზე დიდი კუნძულია — მაე (142 კმ²). მასზე მდებარეობს სახელმწიფოს დედაქალაქი — ვიქტორია და საერთაშორისო აეროპორტი. სხვა მსხვილი კუნძულებია — პრასლინი (45 კმ²), სილუეტი, ლა-დიგი და სხვა. ასევე ბევრია მცირე მარჯნის კუნძულები. მოსახლეობის უმეტესი ნაწილი, ასევე ძირითადი სამეურნო სამუშაოები კონცენტრირებულია არქიპელაგის სანაპიროზე.

ქვეყნის შიდა რაიონებში შენარჩუნებულია ტყე, სადაც ჭარბობს პალმის იშვიათი სახეობები. ადგილობრივი ფლორა დიდი ხანია შეიცვალა ქოქოსის პალმებით და სხვა კულტურული ნარგავებით.

მარჯნის კუნძულების საერთო ფართობი შეადგენს 211,3 კმ², რომელთა მაქსიმალური სიმაღლე ზღვის დონიდან 4-8 მეტრია. იგი არ ინარჩუნებს სინოტივეს, ამიტომ კუნძულებზე ყოველთვის გვალვაა.

ეკვატორული კლიმატის შედეგად, აქ ხარობს მხოლოდ ქოქოსის პალმა. არქიპელაგზე გვხვდება ისეთი ენდემები, რომელიც სხვაგან არ ბინადრობს.
სეიშელის კუნძულების პოლიტიკური სისტემა

სეიშელის კუნძულები რესპუბლიკური წყობისაა. მოქმედებს 1993 წელს მიღებული კონსტიტუცია. საკანონმდებლო ხელისუფლება ეკუთვნის ერთპალატიან სახალხო კრებას. სახელმწიფოს და მთავრობის მეთაურია პრეზიდენტი. იგი შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალიცაა.

1963 წელს, ამერიკის შეერთებული შტატების იჯარით, სახელმწიფოს მთავარ კუნძულ მაეზე, აშენდა ბაზა.

მეორე მსოფლიო ომის (1939-1945) შემდეგ, განსაკუთრებით 60-70-იან წლებში დაიწყო ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობა (გაფიცვები 1966, 1972 და სხვ.) 1960-იან წლებში შეიქმნა პოლიტიკური პარტიები: ხალხის გაერთიანებული პარტია (ხგპ; ამჟამად ხალხის პარტია) და დემოკრატიული პარტია (დპ). 1970 წელს სეიშელის კუნძულებს შინაგანი ავტონომია მიანიჭეს.

1970 წელს, სეიშელის კუნძულებზე მიიღეს ახალი კონსტიტუცია, რომელიც ითვალისწინებდა ზრდასრულთათვის უნივერსალური საარჩევნო უფლების მინიჭებას. არჩევნები ჩატარდა 1966 და 1970 წლებში. დამოუკიდებლობა მიენიჭა 1976 წელს, როგორც ერთა თანამეგობრობის ფარგლებში.

1976 წლის 28 ივნისს გამოცხადდა სეიშელის რესპუბლიკის დამოუკიდებლობა. 1977 წლის 4-5 ივნისს ქვეყანაში გამოცხადდა სახელმწიფო გადატრიალება, რომლის შედეგადაც მოქმედი პრეზიდენტი გადააყენეს. საკანონმდებლო საბჭო წევრების მიერ აღიარებულ იქნა 1948 წელს.

1977 წელს, სახელმწიფო გადატრიალებისას, ქვეყნიდან გააძევეს რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტი, ჯეიმზ მენჩემი, რომელიც შეცვალა ფრანს რენემ. იგი კუნძულებს 1977 წლიდან 2004 წლამდე მართავდა.

1978 წლის მაის-ივნისში ხგპ-ის ბაზაზე შეიქმნა სეიშელის კუნძულების ხალხის პროგრესიული ფრონტი (სკხპფ) — მმართველი და ერთადერთი პარტია ქვეყანაში.

1981 წლის ივლისში, სკხპფ-ის ყრილობამ კვლავ დაადასტურა პარტიის ორიენტაცია სოციალისტური გზით სეიშელის კუნძულების განვითარებისა. საგარეო პოლიტიკაში სეიშელის კუნძულების მთავრობა განაგრძობდა პოზიტიური ნეიტრალიტეტის კურსის გატარებას, მხარს უჭერდა უცხოეთის სამხედრო ბაზების ლიკვიდაციას ინდოეთის ოკეანეში და მშვიდობის ზონად მის გადაქცევას. 1991 წელს, ფრანს რენე და მისი პარტია შეთანხმდნენ თავისუფალი არჩევნების ჩატარებაზე და უარი თქვეს მარქსიზმზე.
გატუნი

გატუნი — ხელოვნური წარმოშობის ტბა პანამაში. მდებარეობს პანამის ყელზე, ზღვის დონიდან 26 მ სიმაღლეზე. წარმოადგენს პანამის არხის სისტემის ნაწილს. ზედაპირის ფართობი 425 კმ². შეიქმნა 1907-1913 წლებში გატუნის კაშხლის აშენების შედეგად, მდინარე ჩაგრესის ხეობაში. შექმნისთანავე გატუნი იქცა მსოფლიოს უდიდეს ხელოვნურ ტბად. ბევრია კუნძული, რომელთაგან აღსანიშნავია ბარო-კოლორადო, სადაც მდებარეობს სმითსონის ტროპიკული კვლევითი ინსტიტუტი.
ჩერა

ჩერა (თამ.. ே்) — სახელმწიფო სამხრეთ ინდოეთში - ს.ს, რომელსაც მართავდნენ ამავე გვარის მქონე დინასტიის მეფეები.ადრეულ პერიოდში ჩერას სამეფო ფლობდა კერალას, კონგუვანდას, სალემის ოლქს, დჰარმაპურს, ნაგაპატინამის და ტირუვარურის სამხრეთ ნაწილებს. დინასტიის დედაქალაქს წარმოადგენდა ქალაქი ვანჩიმუტური, თანამედროვე ქალაქი იდუკი ინდოეთის შტატის კერალას ოლქში. მე- საუკუნეში დედაქალაქი გადატანილ იქნა კარურში (კარურვანჩი). ჩერას პირველი დინასტიის მმართველობის პერიოდი დასრულდა მე- საუკუნის ბოლოს. მისი შემცვლელი მე- დინასტია მოვიდა - საუკუნეებში. ამ პერიოდის დედაქალაქი გადატანილ იქნა საპორტო ქალაქ მუზირისში.

ჩერას მმართველები ხშირად ებრძოდნენ მეზობელი თამილური ქვეყნების პანდიას და ჩორას მეფეებს. დინასტიის მმართველობის პერიოდში აყვავებას მიაღწია სანელებლებით, სპილოს ძვლითა და ძვირფასი ქვებით ვაჭრობამ. გაცხოველებული ვაჭრობა ჰქონდათ შუამდინარეთთან, ეგვიპტესთან, საბერძნეთთან, რომთან, ფინიკიასთან და არაბეთთან. იმ პერიოდის არქეოლოგიური მტკიცებულებებია მალაბარის სანაპიროზე აღმოჩენილი ძველი ბერძნული, რომაული და არაბული მონეტები. მუზირისი მოიხსენება ძველ ბერძენ ავტორთა შრომებში, როგორც სამდინარო პორტი, დაახლოებით, თანამედროვე კოდუნგალურას რაიონში.

ჩერას დინასტიის მმართველები ეთაყვანებოდნენ ღმერთქალ კოტავას, ღვთაება დევის ანალოგი თანამედროვე ინდუიზმში. დინასტიის მმართველობის ხანაშივე გავრცელდა ამ რეგიონში ბუდიზმი და ჯაინიზმი. დაახლოებით 800-ან წლებში, ხელისუფლებაში კულაშეკჰარების მოსვლით, რომლებიც ქვეყანას მართავდნენ ქალაქ კოდუნგალურიდან, დადგა დინასტიის აღორძინების პერიოდი. ეს იყო ჩერას მე- დინასტიის დასაწყისი. ამ პერიოდის ჩერას მმართველები იყვნენ ინდუიზმის მიმდევრები, ამიტომ, ქვეყანას მართავდნენ ბრაჰმანების სულიერი წინამძღოლობით. კერალას ბრაჰმანთა საზოგადოება იმ დროისათვის შეადგენდა 32 თემს. ჩერას სამეფო კარზე ყოველი ოთხი თემი ორი ბრაჰმანით იყო წარმოდგენილი. დინასტიამ არსებობა შეწყვიტა 1102 წელს, მას შემდეგ, რაც ჩოლას სამეფომ დაიპყრო და გაანადგურა ჩერას სახელმწიფო. კულაშეკჰარების უკანასკნელმა წარმომადგენელმა, რამა კულაშეკჰარმა სამეფოს დედაქალაქი გადაიტანა კოლამში და იქიდან მართავდა ქვეყანას. ის წარმატებით უტევდა ჩოლას მმართველებს, მაგრამ ბრაჰმანთა მხრიდან მტრული დამოკიდებულების გამო ვერ შეძლო ხელისუფლების შენარჩუნება. მისი მმართველობის ქვეშ აღმოჩნდა მხოლოდ კერალას სამხრეთი ნაწილი - პატარა სახელმწიფო, სახელად ვენანდი. ჩერას დინასტიის მემკვიდრეებმა საფუძველი ჩაუყარეს მომავალში ახალ დინასტიას - ტრავანკორებს.
ალცაი

ალცაი — ქალაქი გერმანიაში, რაიონული ცენტრი, მდებარეობს გერმანიის მიწა რაინლანდ-პფალცში.

შედის რაიონ ალცაი-ვორმსის შემადგენლობაში. მოსახლეობა შეადგენს 17, 681 ადამიანს (2010 წლის 31 დეკემბრის მონაცემებით). ფართობი — 35,21 კმ². ოფიციალური კოდი — 07 3 31 003.

ქალაქი იყოფა 4 საქალაქო რაიონად.

ცნობილი პიროვნებები
ლუდვიგ გამბლერი - პოლიტიკური მოღვაწე, მხარის დეპუტატი რაიხსტაგში 1868 წლიდან.
ფოლკერი — გერმანული ეპიკური პოემის ("სიმღერა ნიბელუნგებზე") ლეგენდარული პერსონაჟი, ზიგფრიდის მეგობარი;
კარლ ვოლფსონი, ამერიკელი პიანისტი და მუსიკალური პედაგოგი, დაიბადა ალცაიში 1834 წელს.
ტარკანი, თურქი მომღერალი, დაიბადა ალცაიში 1972 წელს.
ბაჰამის კუნძულების დროშა

ბაჰამის კუნძულების დროშა — ბაჰამის კუნძულების ეროვნული სიმბოლო. მიღებულია 1973 წლის 10 ივლისს. დროშა შედგება შავი ტოლგვერდა სამკუთხედისგან, რომელიც მიემართება ორფეროვანი სამი ჰორიზონტალური, თანაბარი სვეტისგან შემდგარი უკანა ფონისკენ. შუა სვეტი ოქროსფერია, ზედა და ქვედა კი ზღვისფერი.

დროშის სიმბოლიზმი შემდეგია: შავი, ძლიერი ფერი განასახიერებს გაერთიანებული ხალხის სიმამაცესა და ძალას, დროშის ძირითადი ნაწილისკენ მიმართული სამკუთხედი წარმოსახავს ბაჰამელი ხალხის შეუპოვრობას განვითარებისაკენ. ოქროსფერი და ზღვისფერი მზისა და ზღვის მდიდარი რესურსების სიმბოლოა.

არსებობს გარკვეული წესი, თუ როგორ უნდა იქნეს დროშა გამოყენებული ძირითად დღესასწაულებზე. დაკრძალვის ცერემონიისას, დროშა უნდა ფარავდეს კუბოს ზედა ნაწილს, მაგრამ არ უნდა ფარავდეს საყრდენებს. დროშაზე გამოსახული შავი სამკუთხედი კუბოში მწოლიარე მიცვალებულის თავის ზემოთ უნდა იყოს. დროშა კუბოზე გადაფარებული უნდა დარჩეს მთელი ცერემონიის მანძილზე და უნდა მოსცილდეს მხოლოდ უშუალოდ საფლავში ჩასვენების წინ. მოცილების შემდეგ, დროშა სათუთად უნდა დაკეცონ და წაიღონ. მხილველისთვის შავი სამკუთხედი არასოდეს არ უნდა იყოს მიმართული წვეტით ზემოთ, რადგან ეს უბედურების მომასწავებლად ითვლება.

ისტორიული დროშები
ვალონიის ძირითადი ნახშირის მაღაროები

ვალონიის ძირითადი ნახშირის მაღაროები — ბელგიის სამხრეთ ნაწილში მდებარე მსოფლიო მემკვიდრეობის სტატუსის მქონე ძეგლი, რომელიც აერთიანებს ოთხ ნაწილს. ესენია:

გრანდ-ჰორნუ
ბოის-დუ-ლუქი
ბოის-დუ-კაზიერი
ბლეგნი-მაინი

ძეგლი მოიცავს 170 კილომეტრი სიგრძის და 3-15 კილომეტრი სიგანის ტერიტორიას, ჰყოფს ბელგიას აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილებად და შედგება - საუკუნეების ბელგიის ქვანახშირის მოპოვების წესების ამსახველ მაგალითებისაგან. ძეგლისთვის დამახასიათებელია ადრეული ინდუსტრიული ევროპის გასაოცარი არქიტექტურა. მართალია ვალონიის შახტები ასეულობით ქვანახშირის შახტისგან შედგებოდა, თუმცა დღეისთვის უმრავლესი მათგანი განადგურებულია. მიუხედავად ამისა, ამ ოთხი კომპონენტისგან შედგენილი ძეგლი არის - საუკუნეების ინდუსტრიული ბელგიის ილუსტრირებული ნიმუში.

2012 წელს ვალონიის ძირითადი ნახშირის მაღაროები შეიყვანეს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა ნუსხაში.

მაღაროების გეოგრაფიული მდებარეობა
პრასლინი

პრასლინი — კუნძული სეიშელის კუნძულებში. მდებარეობს ინდოეთის ოკეანეში. 2009 წლის მონაცემებით, კუნძულის მოსახლეობა 6500 კაცს შეადგენდა. სიმჭიდროვე 171,053 კაცი/კმ².

გეოგრაფია
სეიშელის კუნძულების ერთ-ერთი ყველაზე დიდი კუნძულიდან, კუნძულ მაედან, დაშორებულია 36 კილომეტრით. კუნძულის ფართობი შეადგენს 38 კმ², ხოლო მისი ზომებია 11 კმ 4 კმ-ზე.

მიუხედავად იმისა, რომ პრასლინი მდებარეობს კუნძულ მაესთან ახლოს, მისი რელიეფი შედარებით უფრო მთიანია და აქვს თავისი უნიკალური თავისებურებები, რომელთაგან მთავარია ტყე, რომელსაც არ შეუცვლია თავისი იერსახე ჯერ კიდევ პირველყოფილი დროიდან, ანუ რამდენიმე მილიონი წლის პერიოდში.

ამ ბუნებრივი მშვენიერების მთავარ ღირსებად ითვლება სეიშელის კუნძულების სიამაყე — პალმა , რომლის ნაყოფი არა მარტო გამოირჩევა დიდი ზომებით და არაჩვეულებრივი ფორმით, არამედ სახელმწიფოსთვის მოაქვს გარკვეული შემოსავალი. მის გატანაზე შეზღუდვების დაწესებით და ასევე ამ იშვიათი ჯიშის პალმის კერძო პირების მიერ მოყვანით, სეიშელის კუნძულების მთავრობამ შეინარჩუნა იგი პირველად მდგომარეობაში მხოლოდ ამ ტერიტორიაზე.

მოსახლეობა
კუნძულზე ცხოვრობს 6500 ადამიანი. მოქმედებს პრასლინის კუნძულის აეროპორტი.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციულად პრასლინის კუნძული იყოფა 2 ოლქად: ბე-სენტ-ანი და გრანდ-ანსი.
სილუეტი (კუნძული)

სილუეტი — კუნძული სეიშელის კუნძულების შემადგენლობაში. მდებარეობს ინდოეთის ოკეანეში. სეიშელის კუნძულების ერთ-ერთი დიდი კუნძულიდან — მაედან, დაშორებულია ჩრდილო-დასავლეთით 20 კილომეტრზე. კუნძულის ზომებია დაახლოებით 6 კმ 4 კმ-ზე. კუნძულის ფართობი შეადგენს 20 კმ²-ს.

კუნძულის მოსახლეობა 200 კაცს შეადგენს. სიმჭიდროვე 7,5 კაცი/კმ².

კუნძულის ხუთ მწვერვალს აქვს 500 მეტრზე მეტი სიმაღლე ზღვის დონიდან.
მაე

მაე — კუნძული სეიშელის კუნძულების შემადგენლობაში. მდებარეობს ინდოეთის ოკეანეში.

გეოგრაფია
წარმოადგენს სეიშელის არქიპელაგის უდიდეს კუნძულს. კუნძულის ზომებია — 25 კმ 8 კმ-ზე. უმაღლესი მწვერვალი მდებარეობს ზღვის დონიდან 905 მეტრზე.

კუნძულის ფართობია — 155 კმ². 2010 წლის აღწერით, კუნძულის მოსახლეობა 78 539 კაცს შეადგენდა, რაც შეადგენს მთელი სახელმწიფოს მოსახლეობის 80 %-ს. სიმჭიდროვე — 506,70 კაცი/კმ².

კუნძულზე მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქი — ვიქტორია, სავაჭრო პორტი და სეიშელის საერთაშორისო აეროპორტი.
ბაჰამის კუნძულების გერბი

ბაჰამის კუნძულების ეროვნული გერბი შეიცავს სახელმწიფო სიმბოლოებს და მათ ფოკუსში მოთავსებულ ფარს. ფარი უკავია ეკალფარფლიან თევზსა და ფლამინგოს, რომლებიც ქვეყნის ეროვნული ცხოველები არიან. ფლამინგო მიწაზე დგას, ეკალფარფლიანი თევზი კი ზღვაში, რაც კუნძულების გეოგრაფიაზე მიუთითებს.

ფარის წვერზე მოთავსებულია ნიჟარა, რაც კუნძულთა ჯგუფის მრავალფეროვან წყალქვეშა სიცოცხლეზე მიუთითებს. ნიჟარა დაყრდნობილია ჩაფხუტზე. მის ქვემოთ მდებარეობს უშუალოდ ფარი, რომლის მთავარი სიმბოლოა გემი, რომელიც წარმოადგენს ქრისტეფორე კოლუმბის ხომალდ სანტა-მარიას, მის ზემოთ კი გამოსახულია მზე. ფსკერის გასწვრივ, ფარს დაბლა ჩნდება ლენტი, რომელზეც წაწერილია ეროვნული დევიზი:

"წინ, ზევით, ერთად პროგრესისკენ."

კუნძულების გერბები
ბარუ

ბარუ — სტრატოვულკანი პანამაში. ქვეყნის უმაღლესი წერტილი. სიმაღლე 3475 მ. მდებარეობს ჩირიკის პროვინციაში, კორდილიერა-დე-ტალამანკის ქედზე. ნათელ ამინდებში ვულკანის მწვერვალიდან მოჩანს წყნარი ოკეანე და კარიბის ზღვა. მიძინებული ვულკანია, უკანასკნელი დიდი ამოფრქვევა დაფიქსირდა დაახლოებით 500 წელს. გარდა ამისა, ცნობილია 1550 წელს მომხდარი მცირე ამოფრქვევა. კრატერის სიგანე დაახლოებით 6 კმ აღწევს. მწვერვალს გასდევს 12 კილომეტრიანი პოპულარული ტურისტული მარშრუტი. მწვერვალზე იშვიათად ძევს თოვლი. 1976 წელს ვულკანი და მისი ტერიტორია გამოცხადდა ეროვნულ პარკად (ფართობი 14,325 ჰა).
ლატვიის გეოგრაფია

ლატვია მდებარეობს ბალტიის ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, აღმოსავლეთ ევროპის პლატფორმაზე, ესტონეთსა და ლიეტუვას შორის. ქვეყნის დაახლოებით 98 % მდებარეობს ზღვის დონიდან 200 მეტრამდე. ლატვიაში მდებარეობს დაახლოებით 12 000 მდინარე (საიდანაც მხოლოდ 17-ის სიგრძე აღემატება 97 კილომეტრს) და 3000 ტბა, რომელთაგანაც უმეტესობა არის აითროფიკული. ქვეყნის უდიდეს მდინარეებს წარმოადგენენ: დასავლეთის დვინა, ლიელუპე, გაუია, ვენტა და სალაცა. ტყეები (რომელთაგანაც უმეტესობა არის ფიჭვნარი) მოიცავს ქვეყნის 41 %-ს. კირქვის, ტორფის და დოლომიტის გარდა ლატვია ბუნებრივი რესურსებით არ არის მდიდარი. ლატვიას აქვს 531 კილომეტრის სიგრძის ქვიშიანი სანაპირო ზოლი, ლიეპაიასა და ვენტსპილსის პორტებით.
ენოს პროვინცია

ენოს პროვინცია (, , , ) — ბელგიის 10 პროვინციიდან ერთ-ერთი, შედის ვალონიის რეგიონის შემადგენლობაში. ესაზღვრება დასავლეთი ფლანდრია, აღმოსავლეთი ფლანდრია, ფლამანდიის ბრაბანტი, ვალონიის ბრაბანტი, ნამიური და საფრანგეთი. დედაქალაქი — მონსი. მოიცავს 69 კომუნას.

ძირითადი მონაცემები
ფართობი: 3787 კმ²
უმთავრესი მდინარეები: შელდა, დანდრი, სამბრა
მოსახლეობა: 1 300 097 (2008 წ.)
თეოდორ ნელდეკე

თეოდორ ნელდეკე ( დ. 2 მარტი 1836, ჰარბურგი — გ. 25 დეკემბერი, 1930, კარლსრუე) — გერმანელი აღმოსავლეთმცოდნე-სემიტოლოგი. სწავლობდა გეტინგენის, ვენის, ლეიდენისა და ბერლინის უნივერსიტეტებში. მოღვაწეობდა კილში (1868), გეტინგენსა და სტრასბურგში (1872-1906). მისი კვლევის ძირითადი სფეროებია ისლამცოდნეობა და არამეისტიკა; არაერთი მნიშვნელოვანი გამოკვლევა ეკუთვნის ირანისტიკაშიც. განსაკუთრებით აღსანიშნავია მისი ფუნდამენტური შრომა „ყურანის ისტორია“ (გეტინგენი, 1860), რომელშიც მას საფრანგეთის წარწერათა აკადემიის პრემია მიენიჭა. ნელდეკეს ახალსირიული ენის გრამატიკამ (ლაიფციგი, 1868) საფუძველი ჩაუყარა თანამედროვე არამეული დიალექტების მეცნიერულ შესწავლას, ხოლო მისმა გამოკვლევებმა „მანდეური ენის გრამატიკა“ (ჰალე, 1874), „სირიული ენის მოკლე გრამატიკა“ (ლაიფციგი, 1880) ეტაპი შექმნეს არამეისტიკაში. სემიტური ენათმეცნიერების განვითარებაში დიდი როლი ითამაშა ნელდეკეს შრომებმა „სემიტური ენები“ (1880), და „ნარკვევები სემიტური ენათმეცნიერებიდან“ (1904).

ნელდეკეს ეკუთვნის საყურადღებო გამოკვლევები ძველი არამეული თხზულების „ამბავი ახიკარ ბრძენისა“ და ბიბლიური ლიტერატურის შესახებ. ნელდეკე უაღრესად ნაყოფიერი მეცნიერი იყო, ავტორია 600-მდე ნაშრომისა.
ავრეხი

ავრეხი, მწვანე ავრეხი — უნაყოფო ვაზი, ქართლიდან.

გორული მწვანეს ერთ-ერთი ვარიაციაა.

ბოტანიკური აღწერა
ავრეხი წარმოშობილია ბუნებრივი მოთესვის გზით და მეტწილად ხეობებში, ტყეებსა და ძველ ნასახლარებზე გვხვდება. გამოვლენილია მებაღეობის, მევენახეობისა და სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის მიერ. მორფოლოგიური ნიშნებით იგი ძალიან მცირედ განსხვავდება ჩვეილებრივი გორული მწვანესაგან. ავრეხი უპირატესად მამრობითი ეგზემპლარი. მისი ფოთლები შედარებით უფრო ღრმადაა დანაკვთული, ხოლო მტევანი ძალიან თხელია, ხშირად მასზე 10-20 ცალი დიდი ზომის და რამდენიმე წვრილი (პართენოკარპიული) მარცვალია. ამ ვარიაციის ყვავილები გაცილებით უფრო მცირე ზომის და ხშირად დეფორმირებულია, რაც იწვევს გადაჭარბებულ ყვავილთცვენას. ეს ვარიაცია ძლიერი ზრდის, მაგრამ ძალიან მცირემოსავლიანია.
ვალონიის ბრაბანტი

ვალონიის ბრაბანტი (, , , ) — ბელგიის 10 პროვინციიდან ერთ-ერთი, შედის ვალონიის რეგიონის შემადგენლობაში. იგი ყველაზე პატარა პროვინციაა ბელგიაში. შეიქმნა 1995 წლის 1 იანვარს ენობრივი პრინციპის გამო ბრაბანტის პროვინციის ფლამანდიურ და ვალონიურ ნაწილებად გაყოფის შედეგად. ესაზღვრება ენო, ნამიური, ფლამანდიის ბრაბანტი და ლიეჟი. დედაქალაქი — ვავრი. მოიცავს 27 კომუნას.

ძირითადი მონაცემები
ფართობი: 1 093 კმ²
უმთავრესი მდინარეები: სენა, ლანი.
მოსახლეობა: 373 492 (2008 წ.)
ლიეჟის პროვინცია

ლიეჟის პროვინცია (, , , ) — ბელგიის 10 პროვინციიდან ერთ-ერთი, შედის ვალონიის რეგიონის შემადგენლობაში. ესაზღვრება ლიმბურგის, ნამიურის, ლუქსემბურგის პროვინციები და ლუქსემბურგი, ნიდერლანდები, გერმანია. დედაქალაქი — ლიეჟი. მოიცავს 84 კომუნას.

პროვინციის აღმოსავლეთით, გერმანიის საზღვართან მდებარეობს ე. წ. აღმოსავლეთის კანტონები – გერმანულენოვანი უმცირესობის კომპაქტური დასახლების ადგილი. ლიეჟის პროვინციაში მდებარეობს პოპულარული კურორტი სპა, აგრეთვე ვიზე, ერთადერთი ფრანგულენოვანი ქალაქი ნიდერლანდების საზღვართან.

ძირითადი მონაცემები
ფართობი: 3844 კმ²
უმაღლესი მწვერვალი: ბოტრანჟი, 694 მეტრი, ბელგიის უმაღლესი მწვერვალი.
უმთავრესი მდინარეები: მაასი, ურტი, ვედრი, ამბლევი.
მოსახლეობა: 1 034 000 (2005 წ.)
ლუქსემბურგის პროვინცია (ბელგია)

ლუქსემბურგის პროვინცია (, , , ) — ბელგიის 10 პროვინციიდან ერთ-ერთი, შედის ვალონიის რეგიონის შემადგენლობაში. ესაზღვრება ლიეჟის და ნამიურის პროვინციები, ასევე ლუქსემბურგი და საფრანგეთი. დედაქალაქი — არლონი. პროვინცია ფართობით ყველაზე დიდია, მაგრამ გამოირცევა მოსახლეობის სიმცირით. მოიცავს 44 კომუნას.

1839 წლამდე იგი ლუქსემბურგის დიდი საჰერცოგოს კუთვნილება იყო. პროვინციის მოსახლეობა ძირითადად ფრანგულენოვანია, ლუქსემბურგთან სასაზღვრო ზოლში ცხოვრობს ლუქსემბურგულ ენაზე მოსაუბრე უმცირესობა.

ძირითადი მონაცემები
ფართობი: 4 443 კმ²
უმაღლესი მწვერვალი: ბარაკ-დე-ფრეტიური, 651 მეტრი ზღვის დონიდან.
უმთავრესი მდინარეები: ურტი, სემუა.
მოსახლეობა: 256 004 (2005 წ.)
ნამიურის პროვინცია

ნამიურის პროვინცია (, , ) — ბელგიის 10 პროვინციიდან ერთ-ერთი, შედის ვალონიის რეგიონის შემადგენლობაში. ესაზღვრება ყველა ვალონიური პროვინცია: ვალონიის ბრაბანტი, ლიეჟის პროვინცია, ენო, ლუქსემბურგი და საფრანგეთი. დედაქალაქი — ნამიური. მოიცავს 38 კომუნას.

ძირითადი მონაცემები
ფართობი: 3 664 კმ²
უმაღლესი მწვერვალი: ბოტრანჟი, 694 მეტრი.
უმთავრესი მდინარეები: მაასი, სამბრა, ლესი
მოსახლეობა: 455 863 (2005 წ.)