iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
უტუგავა კუნიიოსი

უტუგავა კუნიიოსი (დ. 1 იანვარი, 1798 – გ. 14 აპრილი, 1861) — ერთ-ერთი უკანასკნელი დიდი ოსტატი იაპონური უკიიო-ე სტილით ხატვასა და ხეზე წერაში. იყო უტაგავას სკოლის წევრი.

კუნიიოსის შემოქმედება ჟანრთა ფართო სპექტრს მოიცავდა. ის ხატავდა პეიზაჟებს, მშვენიერ მანდილოსნებს, კაბუკის მსახიობებს, კატებს და მითიურ ცხოველებს, თუმცა განსაკუთრებული ცნობადობა სამურაების გმირული ისტორიების ასახვით მოიპოვა. მის ნამუშევრებში ჩართული იყო ბუნების ხედებისა და კარიკატურების დასავლური წარმოდგენები. კუნიიოსი ხშირად ეხმარებოდა მამას ტექსტურების დიზაინების შექმნაში. მისმა ამ გამოცდილებამ, არაერთი მკვლევარის მოსაზრებით, შემდგომში ასახვა მის ნამუშევრებში ჰპოვა, კერძოდ კი ეს მის ფერების მდიდარ პალიტრასა და ტექსტურების ხშირ გამოყენებაში გამოვლინდა. ამბობენ, რომ როდესაც შვიდი ან რვა წლის იყო, მან პირველად იხილა უკიიო-ე სტილით შესრულებული სამურაების გმირობების ამსახველი ტილოები, რამაც იგი ძალიან დააინტერესა.

იოშისაბურომ თავისი ხატვის ნიჭი 12 წლის ასაკში გამოავლინდა და მალევე უკიიო-ეს ცნობილი ოსტატის, უტუგავა ტოიოკუნის, ყურადღება მიიპყრო.

რეფორმების შემდგომ დეკადაში კუნიიოსი ბუნების ხედების გამოსახულებებს ქმნიდა, რომელთაც ცენზურა არ ეხებოდა. მათ შორის აღსანიშნავია „სანკაი მეისან ზუკუში“, რომელშიც იგი დასავლური ხელოვნებისთვის დამახასიათებელ ჩრდილებს, პერსპექტივასა და პიგმენტებს იყენებს და „ტოკიოს ცნობილი ხედები“, რომელიც შთაგონებულია კაცუსიკა ჰოკუსაის სერიით „ფუჯის ოცდათექვსმეტი ხედი“.

1840-იანი წლების ბოლოს, კუნიიოსმა კვლავ დაიწყო მსახიობთა ილუსტრაციების შექმნა. იგი ცენზურას თავს ცნობილი კაბუკის მსახიობების ბავშვური, მულტფილმის პერსონაჟების მსგავსი პორტრეტების ხატვის გზით არიდებდა. აქ იგი შემოქმედებითად იყენებდა ელემენტარულ, ბავშვურ სცენარებს, რომლებიც მსახიობების სახეებთან ჰქონდა მიწერილი. კატებისადმი დიდი სიყვარულის გამო მან თავის კაბუკიში არაერთი ადამიანი კატებით ჩაანაცვლა. ასევე ცნობილია, რომ ამ პერიოდში ის ექსპერიმენტებს ატარებდა ფართო კომპოზიციაზე, ადიდებდა ვიზუალურ ელემენტებს დრამატული, გაზვიადებული ეფექტის მისაღწევად (მაგ: მასაკადოს ქალიშვილი პრინცესა ტაკიაშა სომას ძველ სასახლეში). 1856 წელს კუნიიოსს დამბლა დაეცა, რის შემდეგაც მეტად უჭირდა კიდურების მოძრაობა. მისი ამ პერიოდში შესრულებული ნამუშევრები შედარებით დაბალი დონის ხელოვნებად მიიჩნევა. გარდაცვალებამდე კუნიიოსი უცხოელებისთვის იოკოჰამას პორტის გახსნას შეესწრო და 1860 წელს შექმნა ორი ნამუშევარი, რომლებიც იოკოჰამაში დასავლური ცივილიზაციის შემოსვლას ასახავს. კუნიიოსი გარდაიცვალა 63 წლის ასაკში, 1861 წლის აპრილს, გენიადანაში, საკუთარ სახლში.

გალერეა
ტრიპტიქები
ჰორიზონტალური ფორმატის პეიზაჟები
ლიუ ყანდარელი

მალი ლიუ კუანგვენ-ყანდარელი (დ. 26 აპრილი, 1935, ხარბინი, ჩინეთი) — ჩინელი მხატვარი, სინოლოგი და პედაგოგი. 1991 წლიდან არის თბილისის აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტის აღმოსავლური ენების ჩინური ენის კათედრის უფროსი და ამავე კათედრის პროფესორი. მის სახელს უკავშირდება საქართველოში ჩინური ენის სწავლების დაწყება და სინოლოგიის განვითარება.

ბიოგრაფია
ლიუ კუანგვენ-ყანდარელი დაიბადა 1935 წლის 26 აპრილს, ჩინეთის ქალაქ ხარპინში. სწავლობდა პეკინის სამხატვრო აკადემიაში. 22 წლის ასაკში ჩამოვიდა საქართველოში და თბილისის სამხატვრო აკადემიაში, მეხუთე კურსზე დაიწყო სწავლა. ლიუმ აკადემია დაამთავრა კერამიკის სპეციალობით, შემდეგ კი დაასრულა სამხატვრო აკადემიის ასპირანტურა ქსოვილების სპეციალობით. ლიუ ყანდარელმა საქართველოში კერამიკოსი, მხატვარი და გობელენის ოსტატი, გივი ყანდარელი გაიცნო, მასთან ერთად ოჯახი შექმნა და საქართველოში დარჩა. პედაგოგად მუშაობდა მოსე თოიძის სახელობის სამხატვრო სასწავლებელში, სამხატვრო აკადემიასა და საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში, არქიტექტურის ფაკულტეტზე. 1980-იანი წლების ბოლოდან ჩინური ენის პედაგოგად მუშაობა დაიწყო თბილისის უცხო ენათა ინსტიტუტში.
საიდ საჯად ზაჰირი

საიდ საჯად ზაჰირი (ურდუ ‎; დ. 5 ნოემბერი, 1899, ლაკნაუ — გ. 13 სექტემბერი, 1973, ალმათი, ყაზახეთი) — ინდოელი  მწერალი, მარქსისტი, ინდოეთის და პაკისტანის შრომითი და დემოკრატიული მოძრაობის ლიდერი. პაკისტანის კომუნისტური პარტიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1899 წლის 5 ნოემბერს ლუკნოუში (ამჟამად უტარ პრადეშის შტატში, ინდოეთი). დაამთავრა ლუკნოუს უნივერსიტეტი, შემდეგ სწავლობდა ლიტერატურასა და სამართალს ინგლისში, ოქსფორდის უნივერსიტეტში.

1929 წელს შეუერთდა დიდი ბრიტანეთის კომუნისტურ პარტიას, 1932 წელს — ინდოეთის კომუნისტურ პარტიას . 1935 წელს საჯადი დაბრუნდა ინდოეთში. იგი აქტიურად მონაწილეობდა ინდოეთის ეროვნული კონგრესის პარტიის საქმიანობაში, 1936-1939 წლებში იყო კონგრესის სოციალისტური პარტიის ხელმძღვანელობის წევრი.

მოთხრობების კრებული " (ნახშირი), რომელშიც შედიოდა საჯად ზაჰირის, აჰმედ ალის, რაშიდ ჯაჰანის და მაჰმუდ-უზ-ზაფარის მოთხრობები, გამოქვეყნდა 1932 წელს. კრებული აკრძალა 1933 წელს ინდოეთის ბრიტანეთის მთავრობამ "რელიგიის შეურაცხყოფისთვის. საზოგადოების გახლეჩისთვის“. ამან აიძულა საჯად ზაჰირი და მისი ამხანაგები შეექმნათ პროგრესულ მწერალთა ასოციაცია.

1943-1948 წლებში გახლდათ ინდოეთის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის წევრი და კომიტეტის საგამომცემლო ორგანოს ურდუს ენაზე— გაზეთ ნავა ზამანას (ახალი დრო) გამომცემელი. არაერთხელ დაექვემდებარა რეპრესიებს ბრიტანეთის ხელისუფლების მიერ,  იყო დაპატიმრებული 1936, 1937, 1940-1942 წლებში.

ბრიტანეთის ინდოეთის გაყოფისა და პაკისტანის ჩამოყალიბების შემდეგ (1947), საიდ საჯად ზაჰირი გახდა პაკისტანის კომუნისტური პარტიის ერთ-ერთი დამაარსებელი და ლიდერი (1948). 1951 წელს დააპატიმრეს და 1951-1955 წლებში იმყოფებოდა პაკისტანის ციხეში სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობაში მონაწილეობისთვის. 1955 წელს დაბრუნდა ინდოეთში და მიიღო ინდოეთის მოქალაქეობა.

ეწეოდა მთარგმნელობით საქმიანობას. კერძოდ, გადათარგმნა ევროპელი მწერლებისა და პოეტების ნაწარმოებები. 1955 წლიდან მუშაობდა ინდოეთის კომუნისტურ პარტიაში, გახლდათ გაზეთ " " (1959 წლიდან) და ინდოეთის კომუნისტური პარტიის ორგანოს  —"" ("") (1963-1973) რედაქტორი. 1958 და 1961 წლებში აირჩიეს ინდოეთის კომუნისტურ პარტიის ეროვნულ საბჭოში.

საიდ საჯად ზაჰირი აქტიურად იბრძოდა  მშვიდობისთვის, 1962 წელს იგი აირჩიეს ინდოეთის მშვიდობის საბჭოს ეროვნულ საბჭოში. 1966 წლის დეკემბრიდან გახლდათ ინდოეთის პროგრესული მწერალთა ასოციაციის გენერალური მდივანი.

გარდაიცვალა 1973 წლის 13 სექტემბერს ალმა-ათაში საბჭოთა კავშირში (ახლანდელი: ყაზახეთი).

ზაჰირ საჯადის მეუღლე გახლდათ ცნობილი პაკისტანელი და ინდოელი მწერალი რაზია საჯად ზაჰირი. საჯადსა და მის მეუღლეს, რაზია საჯად ზაჰირს, ჰყავდათ ოთხი ქალიშვილი, მათ შორის ნასიმ ბჰატია, რომელმაც დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია რუსეთის უნივერსიტეტში ანტიკურ ისტორიაში. მისი ქალიშვილი ნადირა ზაჰირი, მემარცხენე პოლიტიკური აქტივისტი, დაქორწინებული იყო ბოლივუდის ვარსკვლავსა და პოლიტიკოს რაჯ ბაბარზე (პრატიკ ბაბარის მამა). არია ბაბარი და ჯოჰი ბაბარი ზაჰირ საჯად საიდის შვილიშვილები არიან.
რუსუდან ალასანია

რუსუდან ალასანია (დ. 1941, სენაკი) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, პედაგოგი, ქიმიკოსი.

1965 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ქიმიური ტექნოლოგიის ფაკულტეტი და 1967 წელს ამავე ინსტიტუტის ასპირანტურა.

1967 წელს მუშობა დაიწყო საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტის ქიმიის კათედრაზე. 1980 წელს ის ანალიზური ქიმიის კათედრის ბაზაზე შექმნილ გარემოს დაცვის კათედრაზე გადავიდა სამუშაოდ და სხვებთან ერთად აქტიურად მონაწილეობდა როგორც პედაგოგიურ, ისე კათედრის მიერ წარმოებულ სამეცნიერო-კვლევით საქმიანობაში, რომელთა შედეგებიც ქვეყნდებოდა საკავშირო და საზღვარგარეთის სამეცნიერო ჟურნალებში. არის 18 სამეცნიერო შრომის და 3 სახელმძღვანელოს ავტორი. მისი შრომები შესრულებულია კოორდინაციულ ქიმიაში და აქვს ანალიზურ ქიმიაში გამოყენების ფართო პერსპექტივა.
სამხედრო კამპანია

სამხედრო კამპანია - ფართომასშტაბიანი გრძელვადიანი მნიშვნელოვანი სამხედრო სტრატეგიული გეგმა, რომელიც მოიცავს ურთიერთდაკავშირებულ სამხედრო ოპერაციებს ან ბრძოლებს, რომლებიც ქმნიან უფრო დიდი კონფლიქტის ცალკეულ ნაწილს, რომელსაც ხშირად უწოდებენ ომს. ტერმინი მომდინარეობს კამპანიის დაბლობიდან.

განმარტება
1. სამხედრო კამპანია აღნიშნავს დროს, როდესაც მოცემული სამხედრო ძალა ატარებს საბრძოლო მოქმედებებს მოცემულ ტერიტორიაზე (ხშირად მოიხსენიება როგორც , სამოქმედო არეალი). სამხედრო კამპანია შეიძლება განხორციელდეს ერთი შეიარაღებული სამსახურის მიერ, ან როგორც კომბინირებული სამსახურების კამპანია, რომელსაც ატარებს სახმელეთო, საზღვაო, საჰაერო, კიბერ და კოსმოსური ძალები.

2. სამხედრო კამპანიის მიზანია სამხედრო კონფლიქტის მნიშვნელოვანი პოლიტიკური და სტრატეგიული მიზნების მიღწევა.

ხელმძღვანელობა
დაგეგმვა – გენერალური შტაბი განსაზღვრავს კამპანიის მიზნებს, დროს, მოცულობას და ღირებულებას.
შესრულება - ძალების და რესურსების კოორდინაცია ლოგისტიკურ და საბრძოლო ოპერაციებში.
კონტროლი – კამპანიის მიმდინარეობის მონიტორინგი მის საბაზისო გეგმასთან შედარებით.
დასკვნა - კამპანიის შედეგების მიღება ან უარყოფა ხელმძღვანელობის სარდლობის სტრუქტურის მიერ.

ზამთრის სეზონი
პრემოდერნულ ეპოქაში, კამპანიები, როგორც წესი, წყდებოდა ზამთრის სეზონზე, ჯარისკაცები უკან იხევდნენ ზამთრის კვარტალში, რათა გადაეტანათ ყველაზე ცივი თვეები სითბოთი და დაცვით. მაგალითად, ძველ რომაელებს ჰქონდათ ადვილად მოძრავი ("საზაფხულო კვარტალი", ტყავის კარვებით), მაგრამ უფრო სტაციონარული ("ზამთრის კვარტალი", ხის ბარაკებით). ხელსაყრელ ამინდში და სათანადო აღჭურვილობითა და მარაგით, სამხედრო კამპანიები შეიძლება გაგრძელდეს „საბრძოლო სეზონიდან“ ზამთარში, რათა მტრის საზღვაო დაჭერა მოხდეს. მაგალითად, ფლანდრიის კამპანიის დროს, ფრანგმა გენერალმა ჟან-შარლ პიჩეგრიმ მოულოდნელად გადალახა გაყინული დიდი მდინარეები 1794-95 წლების მკაცრი ზამთრის დროს და დაიპყრო ჰოლანდიის რესპუბლიკა. მაგრამ არასათანადოდ მომზადებულ ზამთრის კამპანიებს ხშირად ჰქონდათ დამღუპველი შედეგები ჯარისკაცების მაღალი სიკვდილიანობის გამო; ამის ყველაზე ცნობილი მაგალითია ნაპოლეონის მიერ საფრანგეთის შეჭრა რუსეთში (24 ივნისი - 1812 წლის 14 დეკემბერი). ამიტომ, არმიის მეთაურები ცდილობდნენ გაეთვალისწინებინათ ჯარების ზამთრის კვარტალში დაბრუნების აუცილებლობა, ან ახალი ზამთრის კვარტალების დაარსება უსაფრთხო ადგილას, ზამთრის დადგომამდე, რათა არ დაეტოვებინათ ჯარისკაცები დაუცველები მტრის წინაშე.

შეფასება
სამხედრო კამპანიის წარმატება ფასდება დაგეგმილი მიზნებისა და ამოცანების მიღწევის ხარისხის მიხედვით საბრძოლო და არასაბრძოლო ოპერაციების გზით. ეს განისაზღვრება, როდესაც ერთ-ერთი მეომარი სამხედრო ძალა დაამარცხებს მოწინააღმდეგე სამხედრო ძალას დაგეგმილი რესურსების, დროისა და ხარჯების განაწილების შეზღუდვების ფარგლებში.

სამხედრო კამპანიები, განსაზღვრული ომების შიგნით და გარეთ, შეიძლება აღემატებოდეს თავდაპირველ ან თუნდაც შესწორებულ დაგეგმვის პარამეტრებს მასშტაბის, დროისა და ხარჯების მხრივ. ასეთ შეჩერებულ კამპანიებს, მაგალითად, დასავლეთის ფრონტს პირველ მსოფლიო ომში, ადრე უწოდებდნენ „ჩიხს“, მაგრამ მე-20 საუკუნის ბოლოს "ჭაობის" მეტაფორას ხშირად იყენებდნენ. ასეთი მდგომარეობა შეიძლება გამოწვეული იყოს სხვადასხვა ფაქტორებით, როგორიცაა:
გამარჯვების მცირე იმედი
ცუდად განსაზღვრული მიზნები
კორიაკთა მთიანეთი

კორიაკთა მთიანეთი, კორიაკთა ქედი

რელიეფისათვის დამახასიათებელია ტიპური ალპური იერის წვეტიანი თხემები, ციცაბო ფერდობები მეოთხეული გამყინვარების კვალით და მოძრავი ჩამონაშალით; გავრცელებულია ღრმა ხეობები და დიდი ღრმულები (მ.შ. ვივენკის, სიგრძე 200 კმ). კლიმატი ზღვიურია, გრძელი, თუმცა შედარებით თბილი და ქარიანი (ბორა, ფიონი) ზამთრით [იანვრის საშუალო ტემპერატურა –14°-დან (სანაპიროზე) –24°-მდე (მთებში)] და საკმაოდ გრილი ზაფხულით (ივლისის საშუალო ტემპერატურა 9°). წელიწადში მოდის 350-დან 750 მმ-მდე ატმოსფერული ნალექი (მთების აღმოსავლეთ კალთებზე). კორიაკთა მთიანეთზე 1330-ზე მეტი მყინვარია, ძირითადად კარული (ყველაზე დიდი — სნეგოვოი, სიგრძე 3 კმ-მდე); გამყინვარების საერთო ფართობი 290 კმ²-ია.

ლანდშაფტთა სიმაღლებრივი სარტყლურობა მკვეთრად განსხვავდება ამავე განედზე გავრელებულ სხვა მთათა სისტემებისგან (სუნტარ-ხაიატა, ენისეის ჭიუხი და სხვ.). ფერდობთა ქვედა ნაწილში (350–500 მ სიმაღლემდე) ქონდარა ფიჭვის, ბუჩქა მურყნისა და მიდენდორფის არყის გაუვალი რაყებია. ფერდობთა უმრავლესობაზე და მწვერვალებზე განვითარებულია ხავს-ბალახ-ლიქენიანი და ლიქენიანი მთის ტუნდრა, რომელიც გადადის მყინვარებიან და თოვლნარიან ქვიან უდაბნოებში. მდინარეთა ხეობებში დრენირებად ნიადაგებზე ტირიფის, ვერხვისა და ჩოზენიის ტყეებია, ადგილ-ადგილ ლარიქსისაც. ცნობილია ვერცხლისწყლის და სტიბიუმის მადნის, ოქროს, ქვიშრობული პლატინის, ქვანახშირის და მურა ნახშირის საბადოები.
ლოკარნოს ხელშეკრულებები

ლოკარნოს ხელშეკრულებები — შვიდი ხელშეკრულება, რომელიც გაიმართა შვეიცარიის ქალაქ ლოკარნოში 1925 წლის 5 ოქტომბრიდან 16 ოქტომბრამდე და ხელი მოეწერა 1 დეკემბერს ლონდონში. ისინი ძალაში შევიდა 1926 წლის 10 სექტემბერს, როდესაც გერმანია გახდა ერთა ლიგის წევრი.

ლოკარნოს ხელშეკრულებებმა ფაქტობრივად დაყო ევროპის საზღვრები ორ ნაწილად: დასავლეთის საზღვრები, რომლებიც ხელშეუხებელი იყო ხელშეკრულებით და აღმოსავლეთი (გერმანიისთვის), რომლისთვისაც გარანტიები არ იყო გაცემული. 1934 წელს „აღმოსავლეთის პაქტის“ დადების მცდელობა, რომელიც უზრუნველყოფდა აღმოსავლეთ საზღვრებს, ჩაიშალა.

ლოკარნოს კონფერენციას ესწრებოდნენ გერმანიის კანცლერი ჰანს ლუთერი, გერმანიის საგარეო საქმეთა მინისტრი გუსტავ შტრეზემანი, ასევე იტალიის წარმომადგენელი (ბენიტო მუსოლინი), დიდი ბრიტანეთის (ოსტინ ჩემბერლენი), ბელგიის (ემილ ვანდერველდე), საფრანგეთის (არისტიდ ბრაიანის), პოლონეთის (ალექსანდრე შკინსკი) და ჩეხოსლოვაკეთის (დოქტორი ედვარდ ბენეში) წარმომადგენლები.

ლოკარნოში მომზადებული მთავარი დოკუმენტი იყო რაინის პაქტი - საარბიტრაჟო შეთანხმება ვაიმარის რესპუბლიკას, საფრანგეთსა და ბელგიას შორის, რომელიც ითვალისწინებდა ქვეყნებს შორის წარმოშობილი დავების გადაწყვეტას მშვიდობიანი გზით - ერთა ლიგის ან საერთაშორისო სასამართლოების მეშვეობით. გარდა ამისა, გერმანიამ დადო საარბიტრაჟო ხელშეკრულებები პოლონეთთან და ჩეხოსლოვაკეთთან, რომლებშიც მან უარი თქვა ტერიტორიული დავების სამხედრო გზით გადაწყვეტაზე.

ხელშეკრულება მნიშვნელოვანი იყო გერმანიისთვის, უპირველეს ყოვლისა, საერთაშორისო იზოლაციის გასარღვევად, რევიზიონისტული პოლიტიკის გასაგრძელებლად და რაინის რეგიონის გასათავისუფლებლად. ამისათვის გუსტავ შტრეზემანი მზად იყო ოფიციალურად უარი ეთქვა პრეტენზიებზე ელზასზე და ლოთარინგიაზე, ევპენისა და მალმედის რაიონებზე, დათანხმებულიყო რაინის დემილიტარიზებული ზონის შენარჩუნებაზე და დაემორჩილა ერთა ლიგის გადაწყვეტილებებს ტერიტორიული დავების შესახებ.

გერმანიის მემარჯვენე ძალები ეწინააღმდეგებოდნენ ლოკარნოს ხელშეკრულებების დადებას გერმანიისთვის დათმობების გამო, უპირველეს ყოვლისა, დასავლეთის საზღვრების საკითხზე.

აღმოსავლეთ ევროპაში პოლიტიკური სიტუაციის მზარდი დაძაბულობის მიუხედავად, ლოკარნოს შეთანხმებამ საფუძველი ჩაუყარა დასავლეთ ევროპაში დიპლომატიური კლიმატის გაუმჯობესებას 1924-30 წლებში. საერთაშორისო საზოგადოებამ დაინახა „ლოკარნოს სულის“ გამოვლინება 1926 წელს გერმანიის ერთა ლიგის მუდმივი წევრის სტატუსის მოპოვებაში და 1930 წლის ივნისში რაინლანდის დემილიტარიზაციაში.

მშვიდობის განმტკიცებაში შეტანილი წვლილისთვის გუსტავ შტრეზემანს და მის ფრანგ კოლეგას არისტიდ ბრაიანს 1926 წელს ნობელის მშვიდობის პრემია მიენიჭათ.
იუსუფ სალმან იუსუფი

იუსუფ სალმან იუსუფი (არაბ. ‎; ცნობილი როგორც ფაჰედი (არაბ. ‎); დ. 19 ივლისი, 1901ბაღდადი, ოსმალეთის იმპერია —  გ. 14 თებერვალი, 1949, ბაღდადი, ერაყის სამეფო) — ერაყის კომუნისტური და შრომის მოძრაობის ლიდერი .

ბიოგრაფია
იუსუფ სალმან იუსუფი დაიბადა ბაღდადში მშრომელთა  ოჯახში.  1907 წელს ოჯახთან ერთად გადავიდა ბასრაში. სწავლობდა სირიის ქრისტიანულ სკოლაში (1908-1914), შემდეგ ამერიკულ მისიის სკოლაში (1914-1916), მაგრამ მამის ავადმყოფობის გამო იძულებული გახდა მიეტოვებინა სკოლა და დაეწყო მუშაობა. ახალგაზრდობიდანვე მონაწილეობდა რევოლუციურ ბრძოლაში. 1925 წელს  იყო ბასრას ახალგაზრდული კლუბის ერთ-ერთი ორგანიზატორი, რომელიც გახდა ერაყში ბრიტანეთის მმართველობის წინააღმდეგ ბრძოლის ცენტრი და სოციალური რეფორმების მომხრე. 1932 წელს (სხვა წყაროების მიხედვით — უკვე 1928 წელს) ნასირიაში დააარსა კომუნისტური ჯგუფი, რომელიც მარქსისტული ლიტერატურის არაბულ ენაზე თარგმნითა და კომუნისტური ბუკლეტების გავრცელებით იყო დაკავებული.

1934 წელს, ერთიანი ერაყის კომუნისტური პარტიის (ეკპ) შექმნის დროს, იგი აირჩიეს ცენტრალური კომიტეტის წევრად (წარდგენილი იყო ბასრას კომუნისტური ჯგუფების მიერ). 1933 წელს იგი დააპატიმრეს და გახდა პირველი კომუნისტი ერაყში, ვინც სასამართლოში იცავდა თავს. 1935 წელს იგი წარმოადგენდა ერაყის კომუნისტურ პარტიას კომინტერნის მე-7 კონგრესზე. შემდეგ სწავლობდა ი.ბ. სტალინის სახელობის აღმოსავლეთის მშრომელთა კომუნისტურ უნივერსიტეტში მოსკოვში. 1938 წლის იანვარში დაბრუნდა ერაყში.

1940 წლის ნოემბერში იგი აირჩიეს ერაყის კომუნისტური პარტიის გენერალურ მდივნად, ხელახლა  ხსენებულ თანამდებობაზე აირჩიეს ერაყის კომუნისტური პარტიის  პირველ კონგრესზე (1945).

1947 წელს დააპატიმრეს მთავრობის დამხობის შეთქმულების ბრალდებით და საშინელ პირობებში ჩასვეს აბუ გრეიბის ციხეში, პროტესტის ნიშნად დაიწყო შიმშილობა. სამეფო სასამართლომ სიკვდილით დასჯა, უზენაესი საკასაციო სასამართლოს მიერ ერაყის და მსოფლიო საზოგადოების ზეწოლის შედეგად 20 წლით თავისუფლების აღკვეთით შეუცვალა. თუმცა იმის გამო, რომ 1948 წელს ქვეყანა მასობრივმა საპროტესტო აქციებმა მოიცვა,  ხელისუფლებამ გააძლიერა ანტიკომუნისტური რეპრესიები.

1949 წლის თებერვალში, სამხედრო ტრიბუნალის ახალი განაჩენის თანახმად, ფაჰედი სიკვდილით დასაჯეს. მასთან ერთად სიკვდილით დასაჯეს ერაყის კომუნისტური პარტიის პოლიტბიუროს კიდევ ორი ​​წევრი, ზაკი ბასიმი და ალ შაბიბი.  განაჩენის აღსრულებისკენ მიმავალ გზაზე ფაჰედმა თავის ჯალათებს გამომწვევად მიმართა:

ერაყის კომუნისტური პარტიის სამი ლიდერის ცხედრები გამოფინეს ქალაქის სამ სხვადასხვა ნაწილში, რათა მოსახლეობაში შიში ჩაენერგათ.

1958 წლის ერაყის რევოლუციის გამარჯვების შემდეგ, ერაყის ხელისუფლებამ 1959 წლის იანვარში გააუქმა ფაჰედისთვის ადრე გამოტანილი სასჯელი და გამოაცხადა „კანონის შესაბამისი  სიკვდილის შემდგომი ამნისტია".

დაკრძალეს ბაღდადის სასაფლაოზე. მოსკოვში მას დარჩა ცოლი ირინა და   1936 წელს დაბადებული ქალიშვილი სუსანა.
იოკო ოგავა

იოკო ოგავა თანამედროვე იაპონელი მწერალი. სხვადასხვა დროს მიღებული აქვს თითქმის ყველა იაპონური ლიტერატურული ჯილდო, მათ შორის აკუტაგავას პრემია. საერთაშორისო მასშტაბით მას აღებული აქვს ისეთი ჯილდოები, როგორიცაა შირლი ჯექსონის პრემია და ამეიკული წიგნის პრემია. მისი ნაწარმოები - მეხსიერების პოლიცია - 2020 წლის ბუკერის პრემიის ნომინანტთა ფინალისტებს შორის მოხვდა.

ქართულად თარგმნილია მისი 2003 წლის ნაწარმოები - პროფესორის საყვარელი ფორმულა.

ბიოგრაფია
ოგავა დაიბადა ოკაიამაში, ოკაიამის პროფექტურაში და სწავლობდა ვასედას უნივერსიტეტში, ტოკიოში. როდესაც იგი ცოლად გაჰყვა მეუღლეს, ფოლადის კომპანიის ინჟინერს, დატოვა სამსახური სამედიცინო უნივერსიტეტის მდივნის თანამდებობაზე და წერას მიჰყო ხელი. თავდაპირველად იგი მხოლოდ გატაცების მიზნით წერდა, მისმა ქმარმა კი არც იცოდა, რომ მწერალი ცოოლი ჰყავდა მანამ, სანამ ოგავას სადებიუტო რომანმა - პეპლის მსხვრევა - ლიტერატურული პრემია არ მიიღო. მისმა ნაწარმოებმა - ორსულობის ჩანაწერები - მოიპოვა იაპონურ ლიტერატურაში ერთ-ერთი ყველაზე პრესტიჟული აკუტაგავას პრემია, რითაც განმტკიცდა მისი, როგორც მწერლის რეპუტაცია მთელი ქვეყნის მასშტაბით.

ოგავა ამჟამად ცხოვრობს აშიაში, იაპონიაში.

თემები და გავლენა
1988 წელიდან ოგავამ გამოაქვეყნა ხუთზე მეტი ლიტერატურული ნაშრომი, თუმცა მისი ნამუშევრების დიდი ნაწილი ჯერ კიდევ არ არის თარგმნილი სხვა ენებზე. 2006 წელს იგი მუშაობდა მათემატიკოს მაზაჰიკო ფუჯივარასთან ერთად, რათა დაეწერა ნაშრომი -  "შესავალი მსოფლიოს ყველაზე ელეგანტურ მათემატიკაში".

იაპონელმა ნობელანტმა ავტორმა, კენძაბურო ოემ, ოგავას ლიტერატურული შემოქმედების შეფასებისას თქვა:“ „მას შეუძლია გამოხატოს ადამიანის ფსიქოლოგიის ყველაზე დახვეწილი მხარე პროზაში, რომელიც ნაზი, მაგრამ გამჭოლია“.

ხშირ შემთხვევაში, ავტორი იკვლევს მეხსიერების თემას საკუთარ შემოქმედებაში, რისი ნათელი მაგალითიცაა ნაწარმოებში - პროფესორის საყვარელი ფორმულა - პროფესორისთვის დამახასიათებელი 80-წუთიანი მეხსიერება. მისი შემოქმედებისთვის, აგრეთვე, დამახასიათებელია სისასტიკის თემა - მისი ნაშრომები დაინტერესებულნი არიან გამოიკვლიონ, რა უბიძგებთ ადამიანებს ფიზიკური ან ემოციური ძალადობისკენ. ის სევე ხშირად წერს ქალზე და, ზოგადად, ქალის როლზე ოჯახში, რის გამოც მრავალმა ლიტერატურათმცოდნემ იგი მოიხსენია, როგორც ფემინისტი ავტორი. თავად ავტორი ამ წოდებას უარყოფს და ამბობს, რომ მან უბრალოდ თავისი პერსონაჟების შინაგანი სამყარო გამოიკვლია.

მწერლის თქმით, ანა ფრანკის დღიური, მისი შემოქმედების ერთ-ერთი ადრეული გავლენაა. ერთ-ერთ ინტერვიუში ავტორმა აღნიშნა, რომ წიგნის შესახებ ჯერ კიდევ თინეიჯერობისას შეიტყო და მას შემდეგ სურდა, დაეწერა მისი საპასუხო, მსგავსი ტექსტი.

ვასედას უნივერსიტეტში ყოფნისას იგი ექცევა ისეთი იაპონელი ავტორების გავლენის ქვეშ, როგორებიც არიან კენძაბურო ოე და ჰარუკი მურაკამი. მის შემოქმედებაში აგრეთვე იგრძნობა ამერიკელი პოსტმოდერნისტი ავტორის, პოლ ოსტერის გავლენაც, რომელიც, მისი აზრით, წერს ისე, „თითქოს სიუჟეტი სხვამ გადმოსცა, ვიდრე თავად შექმნა ის.“
ტო ჰოაი

ტო ჰოაი (; 27 სექტემბერი, 1920 – 6 ივლისი, 2014) ვიეტნამელი მწერალი, დრამატურგი, სცენარისტი, ჟურნალისტი და კორესპონდენტი.

მისი ნამდვილი სახელია ნგიუენ სენი, ხოლო ფსევდონიმი, რომლითაც მას ვიცნობთ, მომდინარეობს მდინარე ტო ლჩისა და ჰა ჩონგის პროვინციის სახელებიდან, რომლებიც მისი მშობლიური ქალაქის ღირსშესანიშნაობებია. მისი ნამუშევრები ნათარგმნია მსოფლიოს მრავალ ენაზე, 1996 წელს კი მან ჰო ჩიმინის პრემია დაიმსახურა ლიტერატურის დარგში.

ბიოგრაფია
ტო ჰოაი (დაბ. ნგიუენ სენი) დაიბადა 1920 წელს, ვიეტნამის დედაქალაქ ჰანოიში. ის ხელოსნების ოჯახში ერთადერთი შვილი იყო, მძიმე ეკონომიკური მდგომარეობის გამო კი ქსოვით ირჩენდა თავს. მან დაამთავრა დაწყებითი სკოლა, თუმცა, ეკონომიკური სიდუხჭირის გამო, უმაღლესი განათლების მიღება არ დასცალდა.

სკოლის დამთავრების შემდეგ მან არაერთგზის გამოიცვალა სამუშაო სფერო, მათ შორის იყო ხელოსანი, დამრიგებელი, გამყიდველი, ბუღალტერი და სხვა, თუმცა სწავლის მიღების წყურვილი მას არასდროს ტოვებს. შედეგად, მან თვითგანათლებას მიმართა, ეს მანამ, სანამ იგი ვიეტნამის ერთ-ერთ ყველაზე გამორჩეულ მწერლად არ იქცეოდა.

მისი ლიტერატურული აღმასვლა 1940-იანი წლების ბოლოს დაიწყო, როცა რიგით ჰანოის გაზეთში საკუთარი ნაწარმოებებისა და წერილების გამოქვეყნება დაიწყო. მის კალამს ეკუთვნის დაახლოებით 150 ტექსტის ავტორობა, რომელთა უდიდესი ნაწილი საბავშვო კლიტერატურას განეკუთვნება. მათ შორის ყველაზე გამოსარჩევია ჭრიჭინას დღიური, რომელიც 37-ზე მეტ ენაზე ითარგმნა და მასზე დაფუძნებული არაერთი კინოადაპტაცია, კომიქსი თუ ანიმეც კი გამოსულა. დიდი დროის გასვლის მიუხედავად, ვიეტნამის სკოლების დაწყებით კლასებში დღესაც შეასწავლიან ნაწარმოების ერთ თავს.

ტო ჰოაის ნაწარმოებები და, ზოგადად, ნებისმიერი სახის ლიტერატურული ტექსტები ძირითადად ხუთ თემას აერთიანებს, ესენია: ბავშვები, ჰანოის გარეუბნის ისტორია და აწმყო, მთიანი რეგიონები ვიეტნამში, წინააღმდეგობა და სოციალიზმის ფორმირება, ავტობიოგრაფია.

გვიან სიცოცხლეში მან შეწყვიტა ნაწარმოებებზე მუშაობა და სტატიების გამოქვეყნებას შეუდგა. ტო ჰოაი 93 წლის ასაკში, 2014 წლის 6 ივლისს, გარდაიცვალა, ვიეტნამის დედაქალაქ ჰანოიში. მისი გარდაცვალება აღინიშნა, როგორც რევოლუციამდელ ვიეტნამის ეპოქის უკანასკნელი ავტორის გარდაცვალება.

წინააღმდეგობრივი პერიოდი
1945 წლის აგვისტოს რევოლუციის შემდეგ, ტო ჰოაი მონაწილეობდა სამხრეთის მარშის მოძრაობაში, გაემგზავრა პროვინციაში გაზეთ -ის (ეროვნული ხსნა) ჟურნალისტად. იქ ის მუშაობდა გაზეთ - ის ხელმძღვანელად ( და ჟურნალ - ის მთავარ რედაქტორად). ასევე შეუერთდა ვიეტნამის ხელოვნებისა და ლიტერატურის ასოციაციას 1951წელს.

ვიეტნამში მშვიდობის აღდგენის შემდეგ, 1957 წლის პირველ ყრილობაზე აირჩიეს ასოციაციის გენერალურ მდივანად. 1958-1980 წლებში იყო აღმასრულებელი კომიტეტის წევრი, შემდეგ კი ვიეტნამის მწერალთა კავშირის ვიცე გენერალური მდივანი.

1966 წლიდან 1996 წლამდე იგი ასევე იყო ჰანოის ხელოვნების ასოციაციის თავმჯდომარე.

ტო ჰოაის მიენიჭა მრავალი საპატიო თანამდებოდა. იგი აირჩიეს ვიეტნამის ეროვნული ასამბლეის წევრად მეშვიდე სესიაზე, წარდგენილი იყო ჰანოის დემოკრატიული პარტიის ვიცე-თავმჯდომარედ, აზია-აფრიკა-ლათინო ამერიკის სოლიდარობის კომიტეტის ვიცე თავმჯდომარედ და ვიეტნამ-ინდოეთის თანამეგობრობის კავშირის თავმჯდომარედ.