iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
შიძოკუ

შიძოკუ — იაპონიაში უტიტულო თავადაზნაურობის წოდება, რომელიც არსებობდა 1869-1947 წლებში. ის ჩამოყალიბდა საშუალო და წვრილი სამურაებისგან.

ისტორია
1869 წლის ივლისში მიწებისა და მოსახლეობის იმპერატორისთვის დაბრუნების შემდეგ, იაპონიის საიმპერატორო მთავრობამ მიაღწია ურთიერთობების ლიკვიდაციას „ბატონი — მსახური“ რეგიონულ მმართველებს, დაიმიოებსა და მათზე დამოკიდებულ სამურაებს შორის. ხელისუფლებამ ამ უკანასკნელებისგან შექმნა თავადაზნაურობის ახალი წოდება — შიძოკუ. 1870 წელს სამურაების დაბალი ფენები გამოეყვნენ ცალკე რიგითთა წოდებად (სოცუძოკუ), თუმცა პროტესტის გამო ის ორი წლის შემდეგ გაუქმდა. 1872 წელს მთავრობამ საშუალო და წვრილ სამურაებს დაუმკვიდრა შიძოკუს მემკვიდრეობითი წოდება, ხოლო დაბალი ფენების წარმომადგენლებს ეს წოდება ერთი თაობით მიანიჭა. 1873 წელს შიძოკუს ეკუთვნოდა დაახლოებით 410 ათასი ოჯახი (1,89 მილიონზე მეტი ადამიანი).

უტიტულო არისტოკრატია იყო მეორე პრივილეგირებული წოდება ტიტულოვანი არისტოკრატიის, კაძოკუს, შემდეგ და იაპონიის სოციალურ იერარქიაში უფრო მაღალ საფეხურს იკავებდა, ვიდრე უბრალო მოსახლეობა. უტიტულო არისტოკრატიის წარმომადგენლები სახელმწიფო ბიუჯეტიდან ფინანსდებოდნენ და უფლება ჰქონდათ ეარათ ხმლები. თუმცა, 1873 წელს იაპონიაში შემოღებული იქნა საყოველთაო სამხედრო სავალდებულო სამსახური, რამაც შეამცირა არისტოკრატიის სამხედრო მნიშვნელობა, ხოლო ხმლების ტარების აკრძალვამ და სახელმწიფო დაფინანსების გაუქმებამ წაართვა მათ ბოლო პრივილეგიები. 1870-იანი წლების ბოლოსთვის არისტოკრატიასა და უბრალო ხალხს შორის სამართლებრივი ზღვარი პრაქტიკულად ლიკვიდირებული იყო.

შემოსავლის მისაღებად, არისტოკრატების ნაწილი გახდა მეცნიერი, მასწავლებელი, პოლიტიკოსი, ადმინისტრატორი, სამხედრო ან პოლიციელი. ზოგიერთი მათგანი ლიდერად იქცა თავისი საქმიანობის სფეროში. თუმცა, უმეტესობამ კომერციას მიჰყო ხელი და სწრაფად გაკოტრდა. ქვეყანაში გამოჩნდა გამოთქმაც კი: „ვაჭრობა არისტოკრატივით“. სიღარიბეში ჩავარდნილმა ბევრმა არისტოკრატმა დაიწყო მოწყალების თხოვნა ან გზებზე ყაჩაღობას მიჰყო ხელი.

უტიტულო არისტოკრატიის გადასარჩენად, იმპერიულმა მთავრობამ მათ ერთჯერადი სუბსიდიები გამოუყო და ხელი შეუწყო მათ ჰოკაიდოზე გადასახლებას, სოფლის მეურნეობით დაკავების მიზნით. თუმცა, სამთავრობო ზომები არასაკმარისი აღმოჩნდა, რამაც უკმაყოფილოთა რადიკალიზაცია გამოიწვია. შიძოკუს ნაწილმა მოაწყო აჯანყებები, რომელთაგან ყველაზე ძლიერი იყო საცუმას აჯანყება 1877 წელს, ხოლო მეორე ნაწილმა აქტიური მონაწილეობა მიიღო საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ მოძრაობაში თავისუფლებისა და სახალხო უფლებებისთვის, ასევე ქვეყნის დემოკრატიზაციისთვის. მიუხედავად იმისა, რომ საუკუნის დასაწყისისთვის შიძოკუმ დაკარგა თავისი წოდებრივი პრივილეგიები, მისი წარმომადგენლები მაინც აფასებდნენ თავიანთ წოდებას და იშვიათად უკავშირებდნენ ბედს უბრალო ადამიანებს. შიძოკუს წოდება ლიკვიდირებული იქნა მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, 1947 წელს, იაპონიის ახალი კონსტიტუციის ძალაში შესვლასთან დაკავშირებით.
ჰაიდინგერი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ჰაიდინგერი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ავსტრიელი მინეროლოგისა და გეოლოგის, ვილჰელმ კარლ ჰაიდინგერის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 21.33 კმ, სიღრმე — 1.81 კმ.

სატელიტური კრატერები
რაიმარუსი (მთვარის კრატერი)

კრატერი რაიმარუსი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ნიკოლას რაიმერსის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება პრე-ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 47.62 კმ, სიღრმე — 2.31 კმ.

სატელიტური კრატერები
პარასკევოპულოსი (მთვარის კრატერი)

კრატერი პარასკევოპულოსი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა იოანის პარასკევოპულოსის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს). კრატერის ფორმირება პრე-ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 98.87 კმ, სიღრმე — 2.85 კმ.

სატელიტური კრატერები
ჩიქუსი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ჩიქუსი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა იტალიელი ასტრონომის, ჩეკო დ'ასკოლის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება ერატოსთენული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 39.18 კმ, სიღრმე — 2.18 კმ.

სატელიტური კრატერები
შტაინჰაილი (მთვარის კრატერი)

კრატერი შტაინჰაილი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა კარლ აუგუსტ ფონ შტაინჰაილის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 63.28 კმ, სიღრმე — 2.73 კმ.

სატელიტური კრატერები
ნიუკომი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ნიუკომი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა საიმონ ნიუკომის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება ერატოსთენული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 39.8 კმ, სიღრმე — 2.19 კმ.

სატელიტური კრატერები
პროქტორი (მთვარის კრატერი)

კრატერი პროქტორი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა მერი პროქტორის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 47.64 კმ, სიღრმე — 2.31 კმ.

სატელიტური კრატერები
სუპლიგენი

სუპლიგენი — თხევადი საკვები დანამატი ან საკვების შემცვლელი, რომელიც წარმოებულია -ს (მოგვიანებით ) მიერ. სუპლიგენი გამდიდრებულია ვიტამინებით, კალციუმით და რკინით. ის პირველად 1976 წელს გამოვიდა იამაიკაში. ამჟამინდელი არომატებია ვანილი, შოკოლადი, ორცხობილა და ნაღები, ყავა, ირლანდიური ხავსი, მარწყვი, ალაო და არაქისი. პროდუქტი მიეწოდება 250 მლ, 330 მლ და 1 ლიტრიანი ტეტრა პაკეტების და 290 მლ ამოსაწევი ქილების სახით.

სუპლიგენი ძირითადად ხელმისაწვდომია კარიბის ზღვის რეგიონში (როგორიცაა იამაიკა, ტრინიდადი, ტობაგო და რამდენიმე სხვა), თუმცა ის ასევე გვხვდება ლათინური ამერიკის სხვა ქვეყნებში, როგორიცაა ბრაზილია, მექსიკა, პანამა, ასევე შეერთებული შტატების რამდენიმე რეგიონში.
სსრკ-ის ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის 1986

სსრკ-ის 46-ე ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის
გაიმართა 1986 წლის 9 ოქტომბრიდან 3 ნოემბრამდე, ქალაქ ფრუნზეში.

შეჯიბრში მონაწილეობა მიიღო 18 სპორტსმენმა: ქვეყნის 45-ე ჩემპიონატის გამარჯვებულებმა და პრიზიორებმა, 46-ე ჩემპიონატის ნახევარფინალისტებმა, აგრეთვე პერსონალურად მოწვეულმა მოჭადრაკეებმა. 6 ტურის შემდეგ ჩემპიონატს მარტა ლიტინსკაია გამოეთიშა. ლიდერობა დასაწყისიდანვე მოიპოვა ნანა იოსელიანმა, რომელმაც შეძლო მისი შენარჩუნება ბოლომდე და მესამედ გახდა ქვეყნის ჩემპიონი 11½ ქულით. იოსელიანმა მოიპოვა ყველაზე მეტი გამარჯვება — 10. მე-2-3 ადგილები გაინაწილეს ქეთევან არახამიამ და ირინა ლევიტინამ — თითო 10 ქულით. ჩემპიონატი ამავდროულად იყო ფიდე-ს ზონალური ტურნირი; საკონტინენტთაშორისო ტურნირში მონაწილეობის უფლება მოიპოვეს იოსელიანმა, არახამიამ, ს. მატვეევამ, ზ. ლელჩუკმა. პრეტენდენტთა ტურნირის შედეგების მიხედვით (1986) ეს უფლება უკვე ჰქონდათ ლიტინსკაიას, ლ. სემიონოვას და ლევიტინას.

ტურნირის ცხრილი
ფაუთი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ფაუთი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა გერმანელი ასტრონომის, ფილიპ ფაუთის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 11.94 კმ, სიღრმე — 1.95 კმ.

სატელიტური კრატერები
ფილოლაე (მთვარის კრატერი)

კრატერი ფილოლაე — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილოეთ პოლარულ ნაწილში. სახელი ეწოდა ფილოლაეს პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება კოპერნიკული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 71.44 კმ, სიღრმე — 2.76 კმ.

სატელიტური კრატერები
მაკ-კლიური (მთვარის კრატერი)

კრატერი მაკ-კლიური — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა რობერტ ჯონ მაკ-კლიურის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 23.96 კმ, სიღრმე — 1.88 კმ.

სატელიტური კრატერები
რაკა (მთვარის კრატერი)

კრატერი რაკა — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ჯულიო რაკას პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს). კრატერის ფორმირება ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 71.91 კმ, სიღრმე — 2.76 კმ.

სატელიტური კრატერები
უილკინსი (მთვარის კრატერი)

კრატერი უილკინსი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ჰიუ პერსი უილკინსის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1961 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 59.44 კმ, სიღრმე — 2.71 კმ.

სატელიტური კრატერები
რაინჰოლდი (მთვარის კრატერი)

კრატერი რაინჰოლდი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ერაზმ რაინჰოლდის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება ერატოსთენული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 43.28 კმ, სიღრმე — 2.25 კმ.

სატელიტური კრატერები
რიჩოლი (მთვარის კრატერი)

კრატერი რიჩოლი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა იტალიელი ასტრონომისა და თეოლოგის, ჯოვანი ბატისტა რიჩოლის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება პრე-ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 155.66 კმ, სიღრმე — 2.99 კმ.

სატელიტური კრატერები
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 539

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 539 მიიღეს 1983 წლის 28 ოქტომბერს, გენერალური მდივნის ანგარიშის მოსმენისა და რეზოლუციების 301 (1971), 385 (1976), 431 (1978), 432 (1978), 435 (1978), 439 (1978) და 532 (1983) დადასტურების შემდეგ, საბჭომ გმო სამხრეთ აფრიკის მიერ ნამიბიის, მაშინდელი სამხრეთ-დასავლეთი აფრიკის, გაგრძელებული ოკუპაცია დაძაბულობა და არასტაბილურობა, რომელიც გაბატონებული იყო სამხრეთ აფრიკაში.

რეზოლუცია ასევე გმო სამხრეთ აფრიკა ნამიბიის შესახებ წინა რეზოლუციების განხორციელების ხელშეშლისთვის და უარყო მისი მცდელობები დაეკავშირებინა არარელევანტური საკითხები ნამიბიის დამოუკიდებლობის გადადებასთან. საბჭომ კვლავ დაადასტურა, რომ საკითხის მშვიდობიანი მოგვარების ერთადერთი საფუძველია ნამიბიის დამოუკიდებლობის დაშვება.

ბოლოს, საბჭომ მოუწოდა სამხრეთ აფრიკას ითანამშრომლოს გენერალურ მდივანთან რეზოლუცია 435-ით ნაკისრი გაეროს დებულებების განხორციელების გეგმებზე, და მოსთხოვა მას წარმოედგინა საბჭოსთვის ანგარიში 1983 წლის 31 დეკემბრამდე.

რეზოლუცია 539 დამტკიცდა 14 ხმით ნულის წინააღმდეგ, ხოლო ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა თავი შეიკავა ხმის მიცემისგან.
მალეტი (მთვარის კრატერი)

კრატერი მალეტი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა რობერტ მალეტის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 58.92 კმ, სიღრმე — 2.71 კმ.

სატელიტური კრატერები
პეირესციუსი (მთვარის კრატერი)

კრატერი პეირესციუსი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ნიკოლა-კლოდ ფაბრი დე პეირესკის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება პრე-ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 61.53 კმ, სიღრმე — 2.72 კმ.

სატელიტური კრატერები
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 540

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 540 მიიღეს 1983 წლის 31 ოქტომბერს, გენერალური მდივნის ანგარიშისა და ირან-ერაყის მთავრობების მიერ გაზრდილი თანამშრომლობის გათვალისწინებით, საბჭომ მოითხოვა მათ გაეგრძელებინა შუამავლობის ძალისხმევა რეგიონში.

რეზოლუცია 540 განაგრძობდა გმობას 1949 წლის ჟენევის კონვენციების დარღვევის ყველა აქტს, ადასტურებდა თავისუფალი ნავიგაციის უფლებას საერთაშორისო წყლებში. ასევე მოთხოვა გენერალურ მდივანს ხავიერ პერეს დე კუელიარმა გაეგრძელებინა ძალისხმევა ორ ქვეყანას შორის საომარი მოქმედებების დასრულების გზის საპოვნელად და მოუწოდა ირანს, ერაყს და სხვა წევრ სახელმწიფოებს თავი შეეკავებინათ მოქმედებებისგან, რომლებსაც შეეძლოთ რეგიონის დესტაბილიზაცია.

რეზოლუცია დამტკიცდა 12 ხმით ნულის წინააღმდეგ, ხოლო მალტამ, ნიკარაგუამ და პაკისტანმა თავი შეიკავეს ხმის მიცემისგან.
მარალდი (მთვარის კრატერი)

კრატერი მარალდი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ჯოვანი დომენიკო მარალდის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 39.62 კმ, სიღრმე — 2.19 კმ.

სატელიტური კრატერები
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 542

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 542 მიიღეს 1983 წლის 23 ნოემბერს, ჩრდილო ლიბანში სიტუაციის განხილვის შემდეგ, საბჭომ გამოხატა შეშფოთება ქვეყნის ჩრდილოეთში მიმდინარე საბრძოლო მოქმედებების გამო, და გამოთქვა მწუხარება ყველა ადამიანური მსხვერპლის გამო.

საბჭომ მოითხოვა ცეცხლის შეწყვეტა ყველა დაინტერესებული მხარისგან და გამოხატა პატივისცემა სხვადასხვა ჰუმანიტარული ორგანიზაციების მიმართ მათი ძალისხმევისთვის. ასევე მოთხოვა გენერალურ მდივანს გაეგრძელებინა სიტუაციის მონიტორინგი.
სნელიუსი (მთვარის კრატერი)

კრატერი სნელიუსი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ვილებრორდ სნელის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 85.98 კმ, სიღრმე — 2.81 კმ.

სატელიტური კრატერები
მაცუმაე ტაკაჰირო

მაცუმაე ტაკაჰირო (, დ. 10 დეკემბერი, 1829 – გ. 9 ივნისი, 1866) — იაპონელი სახელმწიფო მოღვაწე ედოს პერიოდის ბოლოს, მაცუმაე-ჰანის მე-12 დაიმიო (1849-1865).

ბიოგრაფია
დაიბადა მაცუმაეს ციხესიმაგრეში კუნძულ ჰოკაიდოზე. ის იყო მაცუმაე აკიჰიროს (1775-1833), მაცუმაე-ჰანის მე-9 დაიმიოს (1792-1799, 1821-1833), მეექვსე ვაჟი. ბავშვობაში მას ტამეკიტი ერქვა. 1833 წელს მამის გარდაცვალების შემდეგ, ის ოთხი წლის ასაკში გაგზავნეს საგვარეულო მამულში, ედოში. მის განათლებაში შედიოდა ინგლისური ენის შესწავლა.

1849 წელს მე-11 დაიმიომ მაცუმაე მასაჰირომ (1839-1849) უარი თქვა ძალაუფლებაზე თავისი ბიძის, ტაკაჰიროს (1849-1865) სასარგებლოდ. იმავე 1849 წელს მაცუმაე ტაკაჰირომ სიოგუნის მთავრობისგან (ბაკუფუსგან) მიიღო განკარგულება თავის სამფლობელოებში ციხესიმაგრის მშენებლობის შესახებ. 1854 წელს დაიმიო მაცუმაემ პირველად ოფიციალურად მიიღო საკუთარი ციხესიმაგრის ფლობის უფლება.

1855 წელს, საერთაშორისო ვაჭრობისთვის იაპონური პორტების, მათ შორის ეძოზე მდებარე პორტების გახსნის გამო, შოგუნის მთავრობამ კვლავ აიღო ჰოკაიდოს ტერიტორია პირდაპირი მმართველობის ქვეშ, ხოლო მაცუმაეს მთავარს კუნძულის მხოლოდ მცირე ნაწილი დაუტოვა. სანაცვლოდ, მას გადასცეს მიწები მუცუს (დატეს მაზრა) და დევას (მუროიამას მაზრა) პროვინციებში, რომლებიც 30 ათასი კოკუს ოდენობის შემოსავალს იძლეოდა. ამის გარდა, მაცუმაე ტაკაჰიროს ეძლეოდა ყოველწლიური კომპენსაცია 18 ათასი რიოს ოდენობით.

1863 წლის აპრილში ტოძამა-დაიმიო მაცუმაე ტაკაჰირო დაინიშნა სიოგუნის მთავრობაში ტაძრებისა და სალოცავების უწყების უფროსად, მაგრამ იმავე წლის აგვისტოში თანამდებობიდან გადააყენეს. 1864 წლის ივლისში მან მიიღო ფლოტისა და არმიის უწყების უფროსის თანამდებობა. იმავე წლის ნოემბერში მაცუმაე ტაკაჰიროს მიენიჭა როძიუს (უფროსი სახელმწიფო მრჩევლის) რანგი. ამავე თვეში მას დაუბრუნეს კუნძულ ეძოზე მიწების ნაწილი (კუმაისიდან სირიუტიმდე ტერიტორია), მაგრამ სანაცვლოდ მისი ყოველწლიური კომპენსაციის ოდენობა 700 რიოთი შეუმცირეს.

1865 წელს საერთაშორისო ვაჭრობისთვის კიოტოს პორტის გახსნამ გამოიწვია კიოტოში იმპერიული კარის უკმაყოფილება. პორტის გახსნისთვის პასუხისმგებლობა დაეკისრა მაცუმაე ტაკაჰიროს, ისევე როგორც აბე მასატოს, რომელიც ასევე იაპონიის ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილიდან იყო. ისინი თანამდებობებიდან გადააყენეს და როძიუს რანგი ჩამოართვეს. მაცუმაე ტაკაჰიროს უბრძანეს, თავის სამთავროში წასულიყო. იმავე 1865 წელს ტაკაჰირომ უარი თქვა თავის დომენში ძალაუფლებაზე ნორიჰიროს (1844-1869), თავისი ძმისშვილისა და ნაშვილევი შვილის, სასარგებლოდ, რომელიც მაცუმაე-ჰანის მე-13 დაიმიო გახდა.

1866 წლის ივნისში 36 წლის მაცუმაე ტაკაჰირო, ცხელებით დაავადებული, გარდაიცვალა საკუთარ მაცუმაეს ციხესიმაგრეში ჰოკაიდოზე. ტაკაჰიროს გარდაცვალებიდან რამდენიმე წლის შემდეგ, მისმა შვილიშვილმა ნაგაჰირომ (1865-1905) შუამდგომლობით მიმართა იმპერიულ კარს შეწყალების თხოვნით, რაც დაკმაყოფილდა ყველა წოდებისა და რანგის აღდგენასთან ერთად.
როულანდი (მთვარის კრატერი)

კრატერი როულანდი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ჰენრი როულანდის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს). კრატერის ფორმირება ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 166.12 კმ, სიღრმე — 3.01 კმ.

სატელიტური კრატერები
შუსტერი (მთვარის კრატერი)

კრატერი შუსტერი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ართურ შუსტერის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს). კრატერის ფორმირება ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 100.08 კმ, სიღრმე — 2.86 კმ.

სატელიტური კრატერები
შლიუტერი (მთვარის კრატერი)

კრატერი შლიუტერი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ჰეინრიხ შლიუტერის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1964 წელს). კრატერის ფორმირება გვიანიმბრიული ეპოქით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 87.55 კმ, სიღრმე — 2.82 კმ.

სატელიტური კრატერები
ნიჰათ ემირი

ისმაილ ნიჰათ ერიმი (, დ. 30 ნოემბერი, 1912, ქანდირა, ოსმალეთის იმპერია — გ. 19 ივლისი, 1980, სტამბოლი, თურქეთი) — თურქი პოლიტიკური, სახელმწიფო და საზოგადო მოღვაწე. თურქეთის პრემიერ-მინისტრი (1971-1972). თურქეთის ვიცე-პრემიერ-მინისტრი (1949-1950). თურქეთის დიდ ეროვნულ ასამბლეის დეპუტატი ხუთი მოწვევის განმავლობაში (1943-1950 და 1961-1973), დიპლომატი, იურისტი, ჟურნალისტი, რედაქტორი, გამომცემელი, პედაგოგი. ანკარის უნივერსიტეტის პროფესორი. სამართლის დოქტორი.

ბიოგრაფია
ნიჰათ ემირი დაიბადა 1912 წლის 30 ნოემბერს ოსმალეთის იმპერიაში. მან დაამთავრა გალათასარაის ლიცეუმი და სტამბოლის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი (1936). სწავლა განაგრძო პარიზის იურიდიულ სკოლაში. მიიღო დოქტორის ხარისხი (1939). სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ, 1939 წელს გახდა დოცენტი, ხოლო 1942 წლიდან — ანკარის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის პროფესორი. 1943 წელს დაინიშნა საგარეო საქმეთა სამინისტროს სამართლებრივი საკითხების მრჩევლად. 1945 წელს სან-ფრანცისკოში, გაეროს შექმნის კონფერენციაზე თურქეთის დელეგაციის წევრი იყო.

1943 წლიდან ის იყო თურქეთის პარლამენტის წევრი რესპუბლიკური სახალხო პარტიიდან. 1949 წელს დაიკავა საზოგადოებრივ სამუშაოთა მინისტრის, შემდეგ კი ვიცე-პრემიერ-მინისტრის პოსტი. 1950 წლიდან მუშაობდა გაზეთ „“-ის („ერი“) მთავარ რედაქტორად და წამყვან ჟურნალისტად. მას შემდეგ, რაც მთავრობამ გაზეთი დახურა, 1953 წელს მან განაგრძო საკუთარი გაზეთის „ -“ გამოცემა. 1956 წელს მონაწილეობდა ლონდონში კვიპროსის შესახებ გამართულ მოლაპარაკებებში. იმავე წელს აირჩიეს ადამიანის უფლებათა ევროპული კომისიის თურქეთის ფილიალის წევრად და ამ თანამდებობაზე 1962 წლამდე მუშაობდა.

1959 წელს, მიღწეული ციურიხის და ლონდონის შეთანხმებების შემდეგ, ის ხელმძღვანელობდა თურქეთის კომიტეტს კვიპროსის კონსტიტუციის მოსამზადებლად. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციაში კვიპროსის შესახებ მოლაპარაკებებში აგრძელებდა თურქეთის კომიტეტების იურიდიულ კონსულტაციას. თურქეთის სახელმწიფო გადატრიალების (1960) შემდეგ ის კვლავ დარჩა თურქეთის პარლამენტის წევრად. 1961-1970 წლებში იყო თურქეთის წარმომადგენელი ევროპის საბჭოში, ხოლო 1961 წელს არჩეულ იქნა -ის გენერალური მდივნის მოადგილედ. 1969 წელს გახდა გაეროს საერთაშორისო სამართლის კომისიის წევრი ჰააგაში, ნიდერლანდები.

1971 წელს, თურქეთის სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ, იგი დაინიშნა თურქეთის პრემიერ-მინისტრად ეროვნული ერთიანობის კოალიციური მთავრობის ფორმირების ამოცანით. მისი მმართველობის დროს დაიწყო ბრძოლა მემარცხენეების წინააღმდეგ და აიკრძალა თურქეთის მუშათა პარტია.

1980 წლის 19 ივლისს ის ორი ბოევიკის მიერ იქნა მოკლული (დახვრეტილი). თავდასხმაზე პასუხისმგებლობა აიღო მემარცხენე-რადიკალურმა თურქულმა ჯგუფმა „რევოლუციურმა სახალხო-განმათავისუფლებელმა პარტია-ფრონტმა“. ნიჰათ ერიმის მკვლელობამ დააჩქარა გენერალ ქენან ევრენის 1980 წლის 12 სექტემბრის გადატრიალება. ერიმის მკვლელობა იყო თურქეთში 1970-იანი წლების ბოლოს მემარცხენე მარქსისტულ და მემარჯვენე ულტრანაციონალისტურ ჯგუფებს შორის პოლიტიკური ძალადობის ტალღის ნაწილი.

ნიჰათ ემირი დაკრძალული ზინჯირლიქუიუს სასაფლაოზე.
ორსვლიანი ამოცანა

ორსვლიანი ამოცანა — საჭადრაკო ამოცანა, რომელშიც გარკვეული პირობა უნდა შესრულდეს არაუმეტეს 2 სვლაში.

ორთოდოქსულ კომპოზიციაში: თეთრები იწყებენ და აშამათებენ შავების მეფეს ორ სვლაში. ორთოდოქსული ორსვლიანი ამოცანა ისტორიულად ჩამოყალიბებული ჟანრია საჭადრაკო კომპოზიციაში.
არაორთოდოქსულ კომპოზიციაში:
ნადიშამათი: შავები იწყებენ და ეხმარებიან თეთრებს მეფის დაშამათებაში;
უკუშამათი: თეთრები იწყებენ და აიძულებენ შავებს, შამათი გამოუცხადონ თეთრ მეფეს.
ზღაპრულ ჭადრაკში თამაშის შესაძლო მიზანი შეიძლება იყოს პატის მიღწევა 2 სვლაში (პირდაპირი პატი, კოოპერაციული პატი, უკუპატი), ასევე შესაძლებელია თამაშის ახალი წესები ან ზემოთ ჩამოთვლილთა სხვადასხვა კომბინაცია.

ორთოდოქსულმა ორსვლიანმა ამოცანამ ფართო გავრცელება მოიპოვა საუკუნის ბოლოს ჩეხი და ინგლისელი კომპოზიტორების ნამუშევრების წყალობით.

ორსვლიანი ამოცანის ნიმუშები
ამოხსნა:
1.მ6 მ:6 2. 4#  
1. ...  მფ:6 2. ლ7#  
1. ...3  2. ლ2#  

ამოხსნა:
1.ლ3!! მუქარით 2.მ4#
1...ლ:3+ 2.ე4#
1...ე:3 2.ე4#
1...მფ3 2.მ1#
1...1ლ 2.ე2#
პუიზე (მთვარის კრატერი)

კრატერი პუიზე — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა პიერ ანრი პუიზეს პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 24.95 კმ, სიღრმე — 1.9 კმ.

სატელიტური კრატერები
პალიზა (მთვარის კრატერი)

კრატერი პალიზა — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა იოჰან პალიზას პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 33.47 კმ, სიღრმე — 2.08 კმ.

სატელიტური კრატერები
პარი (მთვარის კრატერი)

კრატერი პარი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა არქტიკის ინგლისელი მკვლევარის, უილიამ ედუარდ პარის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 47.28 კმ, სიღრმე — 2.31 კმ.

სატელიტური კრატერები
პაშენი (მთვარის კრატერი)

კრატერი პაშენი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ფრიდრიხ პაშენის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს). კრატერის ფორმირება პრე-ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 127.36 კმ, სიღრმე — 2.93 კმ.

სატელიტური კრატერები
ჰარქები (მთვარის კრატერი)

კრატერი ჰარქები — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ჰარქების პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1979 წელს). კრატერის ფორმირება პრე-ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 337.14 კმ, სიღრმე — 3.23 კმ.

სატელიტური კრატერები