iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ხერხემალი

ხერხემალი — ხერხემლიანი ცხოველებისა და ადამიანის საღერძე ჩონჩხის ძირითადი ნაწილი. ევოლუციურ პროცესში ხერხემალმა მნიშვნელოვანი ცვლილებები განიცადა, რასაც მოჰყვა ხერხემლის რამდენიმე განყოფილებად დიფერენცირება.

ხერხემალი ცხოველებში
თევზების ხერხემალი შედგება 2 განყოფილებისაგან: ტანისა და კუდისაგან. ხმელეთის ხერხემლიანების ხერხემალში 4—5 განყოფილებაა:კისრის, მკერდის, წელის (ზოგ ჯგუფს არ აქვს), გავისა და კუდის. კისრის განყოფილებაში ამფიბიებს აქვთ 1 მალა; ქვეწარმავლებს საშუალოდ — 8; ფრინველებს — 11-იდან 25-მდე; ძუძუმწოვრებს ძირითადად — 7 (ზოგჯერ 6 —10). ამნიონებიანების კისრის პირველ ორ მალას — ატლასასა და აქსისს — აქვს განსაკუთრებული ფორმა, რომელიც უზრუნველყოფს თავის როგორც დახრას, ისე ბრუნვას. ზოგ ქვეწარმავალს (მაგ. ჰატერია) ატლასის წინ აქვს კიდევ ერთი მალა — პროატლასი. მკერდის განყოფილების მალებს აქვთ კარგად განვითარებული ნეკნები, რათა უმრავლესობა ესახსრება მკერდის ძვალს და ქმნის გულმკერდს (ამფიბიებს არ გააჩნიათ). ძუძუმწოვრებში მკერდის მალების რაოდენობა იცვლება 9-იდან 24-მდე (უფრო ხშირად 12—15). წელის განყოფილებისათვის დამახასიათებელია რუდიმენტული ნეკნები და, როგორც წესი, უფრო მოძრავია, ვიდრე მკერდის განყოფილება. ძუძუმწოვრების წელის მალების რაოდენობაა 2-იდან 9-მდე. ამფიბიებსა და ქვეწარმავლების ხერხემალში მკერდისა და წელის განყოფილება აშკარად გამოყოფილი არ არის. კუდის განყოფილება კარგად აქვთ განვითარებული ქვეწარმავლებს, შეიცავს მრავალ (15—40) მალას და აქვს მნიშვნელოვანი როლი ლოკომოციაში. უკუდო ამფიბიების მალები შეზრდილია ერთ გრძელ ძვლად — უროსტილად. ფრინველების კუდის მალებიც ასევე შეზრდილია და ქმნიან პიგოსტილს.

ადამიანის ხერხემალი
ადამიანის ხერხემალზე ასხმულია სხეულის დანარჩენი ნაწილები. ხერხემალი შედგება ერთმანეთთან სახსრებითა და იოგებით დაკავშირებული 33-34 მალისაგან, მათ შორის 24, ე.წ. თავისუფალი მალაა (7 კისრის, 12 გულმკერდის, 5 წელის), 5 გავის და 4-5 კუდუსუნის მალა, რომლებიც შეზრდილია ერთიმეორესთან და წარმოქმნის გავის ძვალს და კუდუსუნს; მათ ერთმანეთთან ხრტილოვანი ქსოვილი აკავშირებს. ხერხემალი საიმედოდ იცავს ზურგის ტვინს. კისრის პირველი მალა (ატლასი) შესახსრებულია კეფის ძვლის როკებთან; ამ სახსარში ხდება თავის მოხრა, აწევა, და მარჯვნივ და მარცხნივ გადახრა. დაბადების შემდეგ პირველი წლის მანძილზე ხერხემალში ხდება 2 წინ მიმართული გამრუდება (კისრისა და წელის ლორდოზი) და ორი უკანა გამრუდება (გულმკერდისა და გავის კიფოზი). აღნიშნული ფიზიოლოგიური გამრუდებანი, აგრეთვე ხრტილები, ხერხემალს განსაკუთრებულ ზამბარისებრ წარმონაქმნად ხდის და დიდ გავლენას ახდენს ადამიანის სიარულზე.
ხერხემლის დაავადებები
ხერხემლის დაავადებებიდან შედარებით იშვიათი ანომალიების გარდა აღსანიშნავია ხერხემლის ტრავმული ხასიათის დაზიანებანი, დეფორმაციები: სკოლიოზი, ხერხემლის გამრუდება; ანთებითი დაავადებანი: სპონდილიტი, ოსტეომილეტი, დისტროფიული დაავადება ოსტეოქონდროზი და სხვ. ხერხემლის დაავადებებს სწავლობს და კურნავს ორთოპედია და ტრავმატოლოგია.
ჩარლზ ტაუნზი

ჩარლზ ტაუნზი ( დ. 28 ივლისი, 1915, გრინვილი, სამხრეთ კაროლინა — გ. 27 იანვარი, 2015, ოკლენდი, კალიფორნია) — ამერიკელი ფიზიკოსი.

ბიოგრაფია
1931–1937 წლებში სწავლობდა გრინვილში, 1937–1939 წლებში — კალიფორნიის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში. 1939–1948 წლებში მუშაობდა ფირმა „ბელ ტელეფონში“, 1948 წლიდან — კოლუმბიის უნივერსიტეტში (1950 წლიდან პროფესორი). 1961–1966 წლებში მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის პროფესორი. 1967 წლიდან კალიფორნიის უნივერსიტეტში (ბერკლი) ხელმძღვანელობს ფიზიკის განყოფილებას. ამერიკის ფიზიკის საზოგადოების პრეზიდენტი (1967 წლიდან). ტაუნზის უმთავრესი შრომები ეხება კვანტურ ელექტრონიკას. 1964 წელს ნობელის პრემიის ლაურეატი.
ქართლის ცხოვრების სიმფონია-ლექსიკონი

ქართლის ცხოვრების სიმფონია-ლექსიკონი — ქართლის ცხოვრების ერთი ნაწილის, კერძოდ, ლეონტი მროველის თხზულებათათვის („ცხოვრება ქართველთა მეფეთა“ და „არჩილის წამება“) შედგენილ სიმფონია-ლექსიკონს

ნაშრომში აღნუსხულია ძეგლში დაცული ყველა სიტყვა, როგორც სრულმნიშვნელოვანი (სახელები, ზმნები, ზმნიზედები), ასევე დამხმარე (კავშირები, თანდებულები, ნაწილაკები) სიტყვები და მოტანილია მათი შემცველი კონტექსტები გვერდებისა და სტრიქონების მითითებით.
ფამფარა

ფამფარა — მცენარეთა გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. ორ ან მრავალწლოვანი ბალახებია. შეიცავენ რძეწვენს.

150-ზე მეტი სახეობაა გავრცელებულია ევროპაში, აზიასა და აფრიკაში. საქართველოში 14 სახეობაა, მათგან 5 საქართველოს ენდემია და 4 კავკასიისა; იზრდებიან ველებზე, დამლაშებულ ადგილებზე, მშრალ ფერდობებსა და სუბალპურ და ალპურ მდელოებზე.

ბევრი სახეობა კარგი საკვები და თაფლოვანი მცენარეა.
ფანავის მთა

ფანავის მთა — მთა საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კოდორის ქედის აღმოსავლეთ ნაწილში — აფხაზეთ-სვანეთის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2371 მ. აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებით, ქვიშაქვებით იშვიათად კირქვებით. კალთებზე წიფლნარ-მუქწიწვიანი ტყეებია, თხემზე — სუბალპური მდელოები.
ძმები გრიმების გერმანული ლექსიკონი

ძმები გრიმების ლექსიკონი ( (აბრევიაციით [დე-ვე-ბე]) — გერმანული ენის ყველაზე ვრცელი ლექსიკონი, რომლის ავტორები არიან გამოჩენილი გერმანელი ფილოლოგები ძმები იაკობ და ვილჰელმ გრიმები.

გრიმები 1838 წელს შეუდგნენ საუკუნიდან მოყოლებული გერმანულ ენაში არსებულ სიტყვათა მნიშვნელობების აღწერას, და მათთვის სათანადო ილუსტრაციების დართვას. თვითონ გერმანელები ამ ლექსიკონს ხშირად უბრალოდ „გრიმს“ უწოდებენ.

ძმები გრიმების ლექსიკონი მხოლოდ 123 წლის შემდეგ 1961 წელს დასრულდა და მუშაობის შედეგად 32 ტომი შედგა. დამატებით წყაროთა ტომი გამოქვეყნდა 1971 წელს.
პედრო დე მენდოსა

პედრო დე მენდოსა (; დ. 1487, გუადისი, გრანადა — გ. 1537, ატლანტის ოკეანე) — ესპანელი კონკისტადორი.

მენდოსა ალმერიაში მცხოვრები მდიდარი ოჯახის შთამომავალი იყო. იგი იბრძოდა იტალიაში და მსახურობდა კარლ ჰაბსბურგის სამეფო კარზე, საიდანაც მოაწყო 11 ხომალდისაგან შემდგარი კარგად აღჭურვილი ექსპედიცია სამხრეთ ამერიკაში. 1534 წელს დაინიშნა ესპანეთის კოლონიის ახალი ანდალუსიის პირველ გუბერნატორად.

1536 წელს დააარსა ბუენოს-აირესი. ადგილობრივი მოსახლეობის ხშირი ტავდასხმების გამო იძულებული გახდა დაეტოვებინა ბუენოს-აირესი და ესპანეთში დაბრუნებულიყო. მაგრამ დაიღუპა გზაში.
სერჯო მატარელა

სერჯო მატარელა (; დ. 23 ივლისი 1941, პალერმო, სიცილია) — იტალიელი იურისტი და პოლიტიკოსი, იტალიის კონსტიტუციური სასამართლოს წევრი (2011–2015), იტალიის პრეზიდენტი 2015 წლის 3 თებერვლიდან.

სხვადასხვა დროს ეკავა თავდაცვის, განათლების, პარლამენტის საკითხთა მინისტრის თანამდებობები. იყო პრემიერ-მინისტრის მოადგილე. 1983–2008 წლებში იყო დეპუტატთა პალატის – მოწვევების დეპუტატი. 2011 წლის 11 ოქტომბრიდან იტალიის პარლამენტმა აირჩია საკონსტიტუციო სასამართოს წევრად.
ფანტაზია

ფანტაზია (, -დან, -დან — წარმოსახვა) — თავისუფალი ფორმის საკრავიერი პიესა. საუკუნეში გიტარის, ლიუტნისა და კლავიშებიანი საკრავებისათვის იწერებოდა პოლიფორნიური წყობის ფანტაზიები (რიჩერკრუსა და ტოკატის მსგავსი). საუკუნეში ფანტაზიამ განიცადა კონცერტის, სიმფონიის, უვერტიურის, სონატის, რონდოს გავლენა. საუკუნეში მას ასრულებდნენ როგორც სხვა ნაწარმოების (მაგ., ფუგის, ზოგჯერ სონატის) შესავალს. საუკუნეში ფანტაზია დაუახლოვდა სონატას. ფანტაზია ხშირად იქმნება როგორც სონატური ფორმის თავისუფალი ვარიანტი; სტრუქტურით ზოგჯერ სიმფონიურ პოემას უახლოვდება. ფართოდაა გავრცელებული ფანტაზია, როგორც ოპერის, ბალეტის, ხალხური სიმღერების მელოდიათა თემების გადამუშავებაზე დაფუძნებული ვირტუოზული პიესა.
ფარავანი (ტერიტორია)

ფარავანი, ფარავნა, ფანავრა, ფანავარი — ტერიტორიული ერთეული შუა საუკუნეების სამხრეთ საქართველოში, თრიალეთისა და ჯავახეთის საზღვარზე; ქართლის სამეფოს შემადგენელი ნაწილი. სახელწოდება „ფარავანი“ წყაროებში პირველად საუკუნეში იხსენიება, მაგრამ ტერმინი უფრო ძველი უნდა იყოს. ფარავანი მოიცავდა ისტორიულ სოფლებს: გასადინს, მახარონს, შაორს; ახლანდელ სოფლებს ფოკას (ძვ. ფოკანი), ასფარას. ფარავნის რეგიონის მიწები და დასახლებები სამეფო და საკათალიკოსო საკუთრებას წარმოადგენდა. აქ გადიოდა ბიზანტიისაკენ, სომხეთისა და დასავლეთ საქართველოსაკენ მიმავალი გზები. ქართული წყაროების ცნობით საუკუნეში კაპადოკიიდან ქართლს (მცხეთას) მიმავალმა ნინომ (შემდგომ ქართველთა განმანათლებელმა) ფარავანი გაიარა, იყო სოფელ ფოკაში. ფარავანში შემორჩენილია პალეოლითისა და ენეოლითის ხანის სადგომები და იარაღი. ფარავნის ტბის ნაპირზეა ყორღანული ველი. წინა ადრინდელი, შუა და გვაინელი ფეოდალური ხანის ძეგლებია: ციხესიმაგრეთა ნანგრევები შაორის მთაზე და ახლანდელი ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვლადიმიროვკაში (ძვ. პობლიკამი), ციხესიმაგრე სოფელ ფოკაში (მოქმედი იყო წინა ფეოდალური ხანიდან), ფარავნის ქარვასლა სოფელ როდიონოვკაში (ძვ. ფარავანი) და სხვა.
სუდი

სუდი (ან სუდდი, ასევე ალ-სუდი) — ვრცელი დაჭაობებული ფართობი სამხრეთ სუდანში, რომელიც თეთრი ნილოსის მონაკვეთზეა წარმოქმნილი. დასახელება მოდის არაბული სიტყვიდან სადდი რაც ბარიერს ან საცობს აღნიშნავს. ტერიტორია რომელსაც ჭაობი ფარავს არის მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი და თეთრი ნილოსის ყველაზე დიდი მტკნარი ჭარბტენიანი ტერიტორიები. მრავალი წლის განმავლობაში ჭაობი, და განსაკუთრებით მისი უღრანი ტევრები ნილოსზე ნავიგაციისთვის გაუვალ ბარიერს ქმნიდნენ.
მაკა ჩიჩუა

მაკა ჩიჩუა (დ. 31 მარტი, 1971, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი მსახიობი, მხატვარი, ვიზაჟისტი და მუსიკოსი. საქართველოს პირველი ლედი (17 ნოემბერი 2013 – 16 დეკემბერი, 2018), საქართველოს მე-4 პრეზიდენტის გიორგი მარგველაშვილის მეუღლე. არის შემსრულებელი სიმღერისა „ელექტროტალღები“. ჰყავს ორი შვილი, მაშო და თეიმურაზი.

მაკა ჩიჩუა და გიორგი მარგველაშვილი დაქორწინდნენ 2014 წლის 10 სექტემბერს. მათ ხელი დუშეთის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურში მოაწერეს. საქორწინო ხელისმოწერისას მოწმეები მათი შვილები — ანა მარგველაშვილი და მაშო ჩიჩუა იყვნენ. 2015 წლის 2 თებერვალს მეორე შვილი შეეძინა. მაკა ჩიჩუამ საკეისრო კვეთით იმშობიარა. ახალშობილი გიორგი მარგველაშვილისა და მაკა ჩიჩუას პირველი საერთო შვილია. პრეზიდენტის ვაჟს ბაბუის სახელი, თეიმურაზი (თემიკო) დაარქვეს.

ფილმოგრაფია
1988: „აღდგომის ბატკანი“ რეჟ. გოდერძი ჩოხელი
1989: „ცხოვრება დონ კიხოტისა და სანჩოსი“ რეჟ. რევაზ (რეზო) ჩხეიძე
1991: „ტრასა“ რეჟ. ლევან კიტია
1993: „დღე“ რეჟ. ლევან ღლონტი
2012: „გაიღიმეთ“ ( თამუნა) რეჟ. ლევან ღლონტი
ფარავნის ქარვასლა

ფარავნის ქარვასლა — შუა საუკუნეების ძეგლი აღმოსავლეთ საქართველოში, ისტორიულ ჯავახეთში, ახლანდელი ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში, ფარავნის ტბის აღმოსავლეთით, სოფელ როდიონოვკაში (ძვ. ფარავანი, თავფარავანი). ფარავნის ქარვასლა წარმოადგენს 26 მ სიგრძის სამნავიან ოთხკუთხა შენობას; ნაგებია ქვითა და აგურით. შუა ნაწილი დერეფანს წარმოადგენს; დერეფნის ორივე მხარეს 5—5 სათავსია; ისინი დერეფანს ნახევრადწრიული თაღებით უკავშირდებიან. ყოველ სათავსში ბუხარია, ფარავნის ქარვასლას ეტყობა გადაკეთების კვალი. პირვანდელი ნაგებობა, ვარაუდით საუკუნისაა; ადრე კედლებში ქართულწარწერებიანი ქვებიც იყო დატანებული. ფარავნის ქარვასლის მახლობლად — საუკუნეების ორი ეკლესიაა.
ბიზანტია-საქართველოს ურთიერთობები

ბიზანტიის იმპერიისა და საქართველოს ურთიერთობები წარმოადგენს ხანგრძლივ პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, კულტურულ და რელიგიურ ურთიერთობათა რთულ ციკლს, რომელიც ბიზანტიის იმპერიის წარმოქმნიდან მის დაცემამდე უწყვეტად გრძელდებოდა.

ბიზანტია საქართველოს უშუალოდ ესაზღვრებოდა სამხრეთ-დასავლეთიდან და თითქმის მუდმივი ურთიერთობა ჰქონდა ჯერ ცალკეულ ქართულ პოლიტიკურ ერთეულებთან, ხოლო შემდეგ საქართველოს ერთიან სამეფოსთან. ქართველი მეფე-მთავრები და დიდებულები ბიზანტიის მთავრობისაგან იღებდნენ საიმპერიო კარის მაღალი რანგის ტიტულებს. საგანგებო დესპანის ხელით მათ ასევე ეგზავნებოდათ შესაფერისი ტანსაცმელი, სამკაულები, საჩუქრები, თუმცა იმპერიისა და ქართულ პოლიტიკურ ერთეულებს შორის ურთიერთობა ყოველთვის კეთილმეზობლური არ ყოფილა, ზოგჯერ ადგილი ჰქონდა ბიზანტიის აგრესიას საქართველოში, ძირითადად კი ბიზანტიის დამოკიდებულება საქართველოს მიმართ უბრალო მფარველობისა და გავლენის ხასიათს ატარებდა.

ბიზანტიურ-ქართული ურთიერთობები განსაკუთრებით გაცხოველდა - სს-ში. საქართველო და ქართველი მოღვაწეები მნიშვნელოვან როლს თამაშობდნენ იმპერიის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. ცნობილი ბიზანტიოლოგი ჰ. გელცერი აცხადებდა, რომ საუკუნეში თითქმის ყველა მნიშვნელოვანი სამხედრო თანამდებობა ბიზანტიაში ქართველებსა და სომხებს ეკავათ. საუკუნეში შიდაპოლიტიკური პრობლემების გადაწყვეტაში ბიზანტიის მთავრობამ დახმარება სთხოვა ტაოს მეფე დავით -ს, სამაგიეროდ იმპერატორმა მას ვრცელი ტერიტორიები უბოძა. დავით -ის მემკვიდრეობისათვის ბრძოლა საბაბი გახდა იმისა, რომ ს-ის დასაწყისიდან ბიზანტია საქართველოს მიმართ აშკარა ექსპანსიურ პოლიტიკაზე გადავიდა. ბიზანტიელები არავითარ საშუალებას არ ერიდებოდნენ, აწყობდნენ პოლიტიკურ ინტრიგებს, ცდილობდნენ იმპერატორის მხარეს გადაებირებინათ ქართველი დიდებულები, მათ ბიზანტიაში იწვევდნენ, ადგილ-მამულებსა და დიდ თანამდებობებს აძლევდნენ. ამ პერიოდში ბიზანტიაში თითქმის არც ერთ შიდაპოლიტიკურ ბრძოლასა და დაპირისპირებას არ ჩაუვლია საქართველოს ან იმპერიაში მყოფ ქართველ მოღვაწეთა მონაწილეობის გარეშე. ამ უკანასკნელთა მოქმედება ხშირ შემთხვევაში საქართველოს სამეფოს ინტერესებს ემთხვეოდა და ბიზანტიის აგრესიული პოლიტიკის წინააღმდეგ იყო მიმართული.

 საუკუნის 70-იანი წლებიდან ბიზანტიისა და საქართველოს ურთიერთობა არსებითად შეიცვალა, მათ შორის მშვიდობიანობა დამყარდა. ამგვარი ურთიერთობა უცვლელი დარჩა ბიზანტიაში კომნენოსთა დინასტიის მმართველობის დასასრულამდე ( ს-ის 80-იანი წლები). საქართველოს მეფე ბიზანტიის ფორმალურ ვასალად რჩებოდა დავით აღმაშენებლის მეფობის (1089-1125 წწ) პირველ პერიოდამდე. უფლისწულობისას და მეფობის დასაწყისში დავით აღმაშენებელი ჯერ კიდევ სევასტოსად და პანიპერ-სევასტოსად იწოდებოდა, მაგრამ შემდგომ არც მას და არც სხვა ქართველ მეფეებს ბიზანტიური ტიტულები აღარ ჰქონიათ.

ბიზანტია-საქართველოს მჭიდრო ურთიერთობამ ასახვა ჰპოვა როგორც პოლიტიკური, ისე კულტურული და რელიგიური ცხოვრების პრაქტიკულად ყველა სფეროში.
სპონდილიტი

სპონდილიტი ( — მალა)— ადამიანის ხერხემლის ქრონიკული ანთებითი დაავადება. უმეტეს შემთხვევაში მიზეზია ტუბერკულოზი, უფრო იშვიათად სხვა ინფექცია.

ტუბერკულიოზური სპონდილიტით უფრო ხშირად ავადდებიან ბავშვები 10 წლამდე. უმეტესად ზიანდება გულმკერდის მალები.

ტუბერკულიოზური სპონდილიტი ნელი მიმდინარეობით ხასიათდება. დასაწყისში ცვლილებები მხოლოდ რენტგენოლოგიური გამოკვლევებით ხასიათდება. დაზიანებულ მალებთან ახლომდებარე ქსოვილებზე პროცესის გადასვლასთან ერთად იწყება ტკივილი, რომლებიც მოძრაობისას ძლიერდება. სპონდილიტის დროს ხერხემლის დეფორმაცია კუზის გაჩენის უხშირესი მიზეზია. ზურგის ტვინზე ან მისგან ნერვულ ფესვებზე მალების დეფორმირებული სხეულის ზეწოლამ შეიძლება გამოიწვიოს დამბლა, ტკივილი ნერვების გაყოლებით და მგრძნობელობის მოშლა.
კომპიენის ხელშეკრულება (1624)

კომპიენის ხელშეკრულება — ხელშეკრულებას ხელი მოაწერეს 1624 წლის 10 ივნისს კომპიენში საფრანგეთის სამეფომ, ინგლისის სამეფომ და გაერთიანებული პროვინციების რესპუბლიკამ. მათ შექმნეს კავშირი ჰაბსბურგების საიმპერატორო სახლის წინააღმდეგ.

კავშირი შეიქმნაი ოცდაათწლიანი ომის პირველი ეტაპზე ჰაბსბურგ-კათოლიკური კოალიციის შექმნის პასუხი, რომელიც საფრთხეს უქმნიდა საფრანგეთის ინტერესებს და მიმართული იყო ევროპაში პროტესტანტიზმის განვითარების წინააღმდეგ. ერთი თვის შემდეგ კომპიენში შექმნილ ალიანსს შეუერთდა შვედეთი, დანია, სავოიის საჰერცოგო და ვენეციის რესპუბლიკა.
იოანე III დუკა ვატაცე

იოანე დუკა ვატაცე (; დ. 1192 — გ. 3 ნოემბერი, 1254) — ნიკეის იმპერატორი 1222 წლიდან 1254 წლის 3 ნოემბრამდე.

იოანე იყო წარმატებული მმართველი. გააძლიერა ჯარი, რამდენიმეჯერ დაამარცხა ჯვაროსნები, იბრძოდა ევროპაში. ბულგარელებთან დადო ზავი. დიდ ყურადღებას უთმობდა ქვეყნის შიდა საკითხებს. მისი მმართველობისას განვითარდა ნიკეის იმპერიის ეკონომიკა, გაიზარდა ცხოვრების დონე. დიდ ყურადღებას აქცევდა ადგილობრივ მრეწველობას. კრძალავდა უცხოური ნაწარმის შემოტანას. მისმა მმართველობამ საფუძველი ჩაუყარა ნიკეის იმპერიის შემდეგ გაძლიერებას, რაც 1261 წელს ბიზანტიელთა მიერ კონსტანტინოპოლის დაბრუნებით დასრულდა. იტანჯებოდა ეპილეფსიით. სიკვდილის წინ დაკარგა მეტყველების უნარი და მალევე გარდაიცვალა. გარდაცვალებიდან 50 წლის შემდეგ ის წმინდანად შერაცხეს იოანე ვატაცე მოწყალეს სახელით. მისი ხსენების დღეა 4 ნოემბერი მართლმადიდებლური კალენდრით.
ლუცკის ხელშეკრულება

ლუცკის ხელშეკრულება — საიდუმლო ხელშეკრულება მოლდოვეთის მმართველის, დიმიტრი კანტემირსა და რუსეთის მეფის პეტრე -ს შორის, რომლის თანახმადაც მოლდოვეთმა შეინარჩუნა ავტონომია და გადავიდა რუსეთის ხელმძღვანელობის ქვეშ. ხელშეკრულებას ხელი მოაწერეს 1711 წლის 13 აპრილს ლუცკში.

კანტემირს სურვილი ჰქონდა გადაერჩინა თავისი ქვეყანა ოსმალეთის ბატონობისაგან. ის ვალდებული იყო ეცნობებინა პეტრესათვის თურქეთის საქმიანობის შესახებ. ხელშეკრულება შედგებოდა 17 პუნქტისაგან და მთავარი დებულებები მიტროპოლიტ გედეონის მიერ 1686 წელს ხელმოწერილი ხელშეკრულების ტექსტის მიხედვით მეორდებოდა. მოლდოვეთის ხელისუფლებას უნდა ეღიარებინა მოსკოვის გავლენა, შეენარჩუნებინა დამოუკიდებელი სახელმწიფოს სტატუსი. შეუნარჩუნდა პრივილეგიები მოლდოვეთის ბოიარებს. სამეფო ტახტი გადავიდა კანტემირების დინასტიის ხელში. მოლდოვეთს უნდა დაბრუნებოდა ოსმალების მიერ წართმეული მიწა და განთავისუფლებულიყო ხარკისგან. ქვეყანა უნდა გათავისუფლებულიყო თურქების ზეგავლენისგან. ხელშეკრულებამ გამოქვეყნებისთანავე მოიპოვა მოსახლეობის უმრავლესობის მხარდაჭერა, მაგრამ ზოგიერთი თავადი ოსმალეთთან დაპირისპირების წინააღმდეგი იყო. ხელშეკრულება ხელსაყრელი იყო მოლდოვეთისთვის. ამ ყველაფრის განხორციელების შემთხვევაში თურქეთის გავლენა შემცირდებოდა მოლდოვეთზე, ხოლო რუსეთის გავლენა უფრო გაიზრდებოდა.

პრუტის ლაშქრობის შემდეგ დადებული ხელშეკრულების შემდეგ ლუცკის ხელშეკრულებამ ძალა დაკარგა. მოლდოვეთი დარჩა თურქების ვასალი და დიმიტრი კანტემირი გაიქცა რუსეთში.
ჰააგის ხელშეკრულება (1625)

ჰააგის ხელშეკრულება — ხელშეკრულება, რომელსაც ხელი მოეწერა 1625 წლის 9 დეკემბერს ჰააგაში, ერთი მხრივ დანიას და მეორე მხრივ ინგლისსა და გაერთიანებულ პროვინციებს შორის.

წინარე ისტორია
1625 წლის ზაფხულში დანიის მეფემ კრისტიან -მ თავისი ჯარები დაძრა გერმანელი პროტესტანტების დასაცავად, მიუხედავად ამისა ომის ფორმალური გამოცხადება არ ყოფილა მეფესა და იმპერატორს შორის. კრისტიან მეოთხემ თავისი მოქმედება ახსნა იმით, რომ მან როგორც საღვთო რომის იმპერიის ქვემო საქსონიის მხარის პრეზიდენტმა აუცილებელ პირობად ჩათვალა დაცვის გაძლიერება. აქედან გამომდინარე ჯარები დარჩნენ თავის დისლოკაციის ადგილებზე, ხოლო დანიის მეფე შეეცადა თავის მოკავშირეების ალიანსის გაძლიერებას.

ხელშეკრულება
1625 წლის დეკემბრის მოლაპარაკებით დანის მეფეს იმედი მიეცა, რომ მოლაპარაკების მხარეებისაგან ის მიიღებდა ჯარს და ფულად თანხას.

შედეგები
ინგლისისა და ჰოლანდიის პარლამენტები ამდროისთვის ფულით უკვე ამარაგებდნენ მანსფელდს და კრისტიან ბრაუნშვეიგელს. მათ გადაწყვიტეს რომ საკმარისი იყო დანიის მეფისათვის გაეგზავნათ, იძულებით გადაბირებული რეკრუტებისაგან შემდგარი მცირერიცხოვანი ჯარი, პოლკოვნიკ მორგანის მეთაურობით.
მაქს ნიმაიერის გამომცემლობა

მაქს ნიმაიერის გამომცემლობა, ან უბრალოდ მაქს ნიმაიერი (გერმ. ) — გერმანული კვლევითი ლიტერატურის გამომცემლობა საენათმეცნიერო და ლიტერატურათმცოდნეობითი მიმართულებით, რომლის მთავარი ოფისი ბოლო დრომდე ქალაქ ტიუბინგენში მდებარეობდა.

მაქს ნიმაიერის საგამომცემლო პროგრამის ყურადღების ცენტრშია ისეთი მეცნიერებები, როგორიცაა გერმანისტიკა, რომანისტიკა, გარდა ამისა ისტორიულ-კრიტიკული გამოცემების, ისევე როგორც სამედიო და საკომუნიკაციო კვლევები, რიტორიკა, იუდაისტიკა, კულტურის და სოციალური ისტორია.

2006 წლიდან მაქს ნიმაიერის სამეცნიერო გამომცემლობა დე გრუიტერს ეკუთვნის. ნიმაიერის პროგრამა სრულად ინტეგრირდა მყიდველი გამომცემლობის პროგრამის სტრუქტურაში.

ისტორია
მაქს ნიმაიერის გამომცემლობა ჰერმან აგათონ ნიმაიერის ვაჟმა, წიგნებით მოვაჭრემ მაქსიმილიან დავიდ ნიმაიერმა დააფუძნა 1870 წელს ჰალეში (ზაალე).
1930-იან წლებამდე გამომცემლობა იზრდებოდა და ფართოვდებოდა მათ შორის იურისპრუდენციის, მათემატიკისა და მედიცინის დარგისთვის შექმნილი წიგნებით.

გამომცემლობის ამ პერიოდის საამაყო ავტორებია ედმუნდ ჰუსერლი და მარტინ ჰაიდეგერი.

1960-იან წლებში გამომცემლობა გადავიდა ტიუბინგენში.
ზიმონ მარიუსი

ზიმონ მარიუსი (დ. 20 იანვარი, 1573 — გ. 5 იანვარი, 1625 [ძვ. სტ. 26 დეკემბერი 1624]) — გერმანელი ასტრონომი. იგი დაიბადა გუნცენჰაუზენში, ნიურნბერგთან ახლოს, მაგრამ ცხოვრების უმეტესი ნაწილი ქალაქ ანსბახში გაატარა.

1614 წელს მარიუსმა გამოაქვეყნა თავისი ნაშრომი , რომელიც პლანეტა იუპიტერსა და მის მთვარეებს აღწერდა. ამ ნაშრომში მან განაცხადა, რომ აღმოაჩინა პლანეტის 4 დიდი მთვარე გალილეო გალილეიმდე რამდენიმე დღით ადრე. ამან გალილეოსთან დავა გამოიწვია, რომელმაც აჩვენა, რომ მარიუსმა მხოლოდ ერთი დაკვირვება ჩაატარა გალილეოს დაკვირვების დროს და ის დაემთხვა მის დიაგრამას იმავე თარიღში, როდესაც 1610 წელს გამოაქვეყნა. მიჩნეულია, რომ შესაძლოა მარიუსმა მთვარეები გალილეოსგან დამოუკიდებლად აღმოაჩინა, მაგრამ რამდენიმე დღით გვიან, ვიდრე გალილეომ.

ზიმონ მარიუსმა ასევე შეისწავლა ანდრომედას „ნისლეული“, რომელიც შუა ხანებში არაბი ასტრონომებისთვის უკვე ცნობილი იყო. მარიუსის ნაშრომის განხილვა მწირია, მაგრამ რაც არის, მიანიშნებს მარიუსის, როგორც დამკვირვებლის, უნარ-ჩვევებზე. ესენია:

1612 წელს მან გაზომა ანდრომედას ნისლეულის დიამეტრი და დაადგინა, რომ მას აქვს მკრთალი სინათლე, რომლის სიკაშკაშე იზრდებოდა მისი ცენტრისაკენ.
მან აღმოაჩინა ვარსკვლავის ყალბი დისკოები თავის მიერ შექმნილი ტელესკოპით.
იუპიტერის მთვარეების დაკვირვებებით მან მიიღო ბრუნვის უკეთესი პერიოდი და სხვა ორბიტალური ელემენტები, ვიდრე გალილეომ.
მან დააფიქსირა 1572 წელს მომხდარი ტიხო ბრაჰეს ზეახალი და აქვე აღმოაჩინა ვარსკვლავი, რომელიც, მისი შეფასებით, იყო „რაღაცნაირად მკრთალი, ვიდრე იუპიტერის მესამე მთვარე“.
არამიწიერი სიცოცხლე

არამიწიერი სიცოცხლე — დედამიწის გარეთ წარმოქმნილი სიცოცხლე. მას ასევე უცხო სიცოცხლესაც უწოდებენ. სიცოცხლის ჯერ კიდევ ჰიპოთეტური ეს ფორმები ვრცელდება მარტივი ბაქტერიის მსგავსი ორგანიზმებიდან ადამიანზე რთული სტრუქტურის მქონე არსებებამდე. ასევე არის ვარაუდი, რომ არსებობს არამიწიერი ვირუსებიც.

არამიწიერი სიცოცხლის ჰიპოთეზის განვითარება და ტესტირება ცნობილია, როგორც „ეგზობიოლოგია“ ან „ასტრობიოლოგია“, მიუხედევად იმისა, რომ ასტრობიოლოგია ასევე მოიცავს დედამიწაზე არსებულ სიცოცხლეს ასტრონომიულ კონტექსტში. მრავალ მეცნიერს არამიწიერი სიცოცხლე შესაძლებლად მიაჩნია, მაგრამ მისი არსებობის არც ერთი პირდაპირი მტკიცებულება არ მოიპოვება. მეოცე საუკუნის შუა პერიოდიდან არამიწიერი სიცოცხლის ნიშნებზე მიმდინარე კვლევები დღესაც გრძელდება: დაწყებული რადიოებიდან, რათა დააფიქსირონ არამიწიერი სიგნალები, ტელესკოპებამდე, რომელსაც პოტენციურად სასიცოცხლო ეგზოპლანეტების მოსაძებნად იყენებენ. არამიწიერ სიცოცხლეს სამეცნიერო ფანტასტიკაში დიდი გავლენა აქვს.
ფარი (ბოტანიკა)

ფარი — აქვს ორი მნიშვნელობა:
ფარულთესლოვან მცენარეთა ბოტრიული (განუსაზღვრელი ყვავილედის ერთ-ერთი სახე (ლათ. ), დამოკლებული მტევანი, რომელშიც ყველა ყვავილი ერთ ჰორიზონტალურ სიბრტყეშია განწყობილი. ამასთან ყვავილის ყუნწები მით უფრო გრძელია, რაც უფრო დაბლაა ისინი განლაგებული საყვავილე ღერძზე. ყვავილები იშლება პერიფერიიდან ცენტრისაკენ. ფარი ახასიათებს ჯვაროსანთა ოჯახის ბევრ წარმომადგენელს.
მარცვლოვან მცენარეთა ჩანასახის ერთ-ერთი ძირითადი ნაწილი (ლათ. ); თესლის გაღივებისას გამოყოფს ფერმენტებს, რომლითაც ენდოსპერმის სამარაგო ნივთიერებები ჩანასახისათვის ადვილად შესათვისებელ მდგომარეობაში გადაჰყავს. ზოგი ბოტანიკოსი ფარს ერთლებნიანებში მეორე ლებნის დერივატად მიიჩნევს, სხვებს იგი ჩანასახის სახეშეცვლილ ღეღძად მიაჩნიათ.
პოლ სამუელსონი

პოლ ენტონი სამუელსონი (; დ. 15 მაისი, 1915, გერი (ინდიანა) — გ. 13 დეკემბერი, 2009, ბელმონტი) — ამერიკელი ეკონომისტი, ნობელის პრემიის ლაურეატი ეკონომიკაში (1970) „სამეცნიერო ნაშრომისთვის, რომელშიც განავითარა სტატისტიკური და დინამიკური ეკონომიკური თეორიები და ეკონომიკური მეცნიერებების სფეროში ანალიზის საერთო დონის ამაღლებაში შეტანილი წვლილისთვის.“ ავტორია პოპულარული წიგნისა „ეკონომიკა: წინასწარი ანალიზი“, რომელიც 1948 წელს გამოიცა და კეინსიანიზმის პრინციპების შესახებ არსებული რიგით მეორე წიგნი გახდა.

პოლი დაიბადა ინდიანას შტატის პატარა ქალაქ გერიში, პოლონეთიდან ემიგრირებული ებრაელების — ფრენკ სამუელსონისა და ელა ლიპტონის ოჯახში. სწავლობდა ჩიკაგოს უნივერსიტეტში, დოქტორის ხარისხი მიიღო ჰარვარდის უნივერსიტეტში. ითვლება „ნეოკლასიკური სინთეზის“ ინიციატორად, რომელიც ერთ კონცეფციაში აერთიანებს ნეოკლასიკურ და კეინსიანისტურ მაკროეკონომიკას. ნეოკეინსიანიზმის მიმართულების დამფუძნებელი. საერთაშორისო ეკონომიკური ასოციაციის პრეზიდენტი (1956—59). გარდაიცვალა საკუთარ სახლში ბელმონტში (მასაჩუსეტსი) 2009 წლის 13 დეკემბერს.
ფარი (გაზეთი)

„ფარი“ — ქართული ყოველკვირეული გაზეთი სოციალურ-ფედერალისტური მიმართულებისა. გამოდიოდა 1908 წელს ქუთაისში. გამოიცა 5 ნომერი. რედაქტორ-გამომცემელი — კ. ბაქრაძე. იბეჭდებოდა წერილები ეროვნულ საკითხებზე, ხელოვნებისა და პრესის მიმოხილვა, ქრონიკა, ბიბლიოგრაფია; ჰქონდა პოლემიკა სოციალურ-დემოკრატიულ პრესასთან. „ფარის“ შემდეგ იმავე პროგრამით გამოვიდა გაზეთი „შრომა“ (1908).
არინარნოა

არინარნოა — ყურძნის ჯიში, რომელიც წარმოშობილია ტანატისა და კაბერნე სოვინიონისგან. არინარნოა გავრცელებულია ძირითადად საფრანგეთში, ასევე ავსტრალიაში, ლიბანსში, ესპანეთში, ჩილეში, ურუგვაისა და ბრაზილიაში. სახელი არინარნოა წარმოდგება ბასკური ენიდან, ორი სიტყვისაგან შედგება და „მსუბუქ ღვინოს“ ნიშნავს. არინარნოას ჯიშის ყურძნისაგან მზადდება მაღალი ხარისხის, სასიამოვნოდ დასალევი, მსუბუქი ღვინო. სამხრეთ ამერიკაში არინარნოასაგან წარმოებული ღვინოებიდან გამოიყოფა ბრაზილიაში, სერა გაუჩაში დამზადებული ღვინო. ეს ღვინო გამოირჩევა თუთის, მოცხარის, ძირტკბილასა და დაფნის ცოცხალი ტონებით.