iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აღმოსავლეთის ოლქი (ფიჯი)

აღმოსავლეთის ოლქი — ერთ-ერთი ფიჯის 4 ოლქიდან. შედგება სამი პროვინციისგან: კადავუს პროვინცია, ლაუს პროვინცია და ლომაივიტის პროვინცია. ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი ლევუკა, რომელიც მდებარეობს კუნძულ ოვალაუზე. 2017 წლის აღწერის მონაცემებით ოლქის მოსახლეობა შეადგენს 36 065 ადამიანს. ფართობი — 1376 კმ². ოვალაუს გარდა ოლქში ასევე შედიან კუნძულები: კანდავუ, ნგაუ, კორო, ნაირაი, მოალა, მატუკუ, ვატუ-ვარა, ნაიტაბა, მანგო, ჩიჩია, ტუვუკა, ლაკემბა, ვანუა-ვატუ, ონეატა, ვუაკავა, კამბარა და ფულაგა. აღმოსავლეთის ოლქი — ფართობით და მოსახლეობის რაოდენობით ყველაზე პატარა ოლქია ფიჯიში.

ადმინისტრაციული მოწყობა
კორლინგენი

კორლინგენი (გერმ. ) — თემი, იგივე კომუნა გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში (რაინლანდ-პფალცის მხარე).

კორლინგენი შედის რუვერის ადმინისტრაციაში. კორლინგენის მოსახლეობა შეადგენს 778 კაცს (2010 წლის 31 დეკემბრის მონაცემები). უჭირავს 2,08 კმ² ფართობი. ოფიციალური კოდი — 07 2 35 0.

ადგილობრივი მცხოვრებნი ლაპარაკობენ მოზელის ერთ-ერთ ფრანკული დიალექტზე.

მდებარეობა
კორლინგენი მდებარეობს მდინარე რუვერზე და ქალაქ ტრირიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ან დერ ლანდესშტრასსე 143-ის მიმართულებით 5 კილომეტრითაა დაშორებული.
ალ-მუსთასიმი

ალ-მუსთასიმი (სრული სახელი — ალ-მუსთასიმ-ბილლაჰ აბუ-აჰმად აბდულაჰ ბინ ალ-მუსთანსირ-ბილლაჰი, ; დ. 1213 — გ. 20 თებერვალი, 1258) — ბაღდადის აბასიანთა სახალიფოს უკანასკნელი ხალიფა. სახალიფოს მართავდა 1242 წლიდან მონღოლების მიერ ჰულაგუ-ხანის მეთაურობით ბაღდადის აღებამდე და მის მკვლელობამდე. მის სიკვდილთან ერთად ბაღდადის აბასიანთა სახალიფომ არსებობა შეწყვიტა.
დასავლეთის ოლქი (ფიჯი)

დასავლეთის ოლქი — ერთ-ერთი ფიჯის 4 ოლქიდან. შედგება სამი პროვინციისგან: მბის პროვინცია, ნადროგა-ნავოსის პროვინცია და რის პროვინცია. ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი ლაუტოკა. 2017 წლის აღწერის მონაცემებით ოლქის მოსახლეობა შეადგენს 337 041 ადამიანს. ფართობი — 6360 კმ². ოლქი მოიცავს კუნძულ ვიტი-ლევუს დასავლეთ ნაწილს, ასევე დაშორებულ კუნძულებს: იასავის კუნძულები, მამანუტის კუნძულები და კუნძული ვივა. კუნძულ ვიტი-ლევუზე აქვს სახმელეთო საზღვარი ცენტრალურ ოლქთან და საზღვაო საზღვრები ჩრდილოეთის ოლქთან და აღმოსავლეთის ოლქთან.

რიფი კონუეი, რომელიც მდებარეობს 450 კმ-ში სამხრეთ-დასავლეთით ვიტი-ლევუდან, დასავლეთის ოლქის ნაწილია.

ადმინისტრაციული მოწყობა
ჩრდილოეთის ოლქი (ფიჯი)

ჩრდილოეთის ოლქი — ერთ-ერთი ფიჯის 4 ოლქიდან. შედგება სამი პროვინციისგან: ბუის პროვინცია, მაკუატის პროვინცია და კაკაუდროვეს პროვინცია. ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი ლაბასა. 2017 წლის აღწერის მონაცემებით ოლქის მოსახლეობა შეადგენს 131 914 ადამიანს. ფართობი — 6199 კმ². ოლქი მთლიანად მოიცავს კუნძულებს ვანუა-ლევუს და ტავეუნის. ჩრდილოეთის ოლქში დაიბადნენ ფიჯის გამოჩენილი პიროვნებები პენაია ნგანილაუ — ფიჯის პირველი პრეზიდენტი და სიტივენი რაბუკა — ფიჯის ყოფილი პრემიერ-მინისტრი.

ადმინისტრაციული მოწყობა
ცენტრალური ოლქი (ფიჯი)

ცენტრალური ოლქი — ერთ-ერთი ფიჯის 4 ოლქიდან. შედგება ხუთი პროვინციისგან: ნაიტასირის პროვინცია, ნამოსის პროვინცია, რევის პროვინცია, სერუის პროვინცია და ტაილევუს პროვინცია. ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი სუვა, რომელიც ასევე ქვეყნის დედაქალაქია. 2017 წლის აღწერის მონაცემებით ოლქის მოსახლეობა შეადგენს 378 284 ადამიანს. ფართობი — 4293 კმ².

მოიცავს კუნძულ ვიტი-ლევუს აღმოსავლეთ ნაწილს და მომცრო დაშორებულ კუნძულებს, მათ შორის კუნძულ მბენგას. აქვს სახმელეთო საზღვარი დასავლეთის ოლქთან კუნძულ ვიტი-ლევუზე, ასევე საზღვაო საზღვარი ჩრდილოეთის ოლქთან და აღმოსავლეთის ოლქთან.

ადმინისტრაცული დაყოფა
აბუ-დაბის საამირო

აბუ-დაბი —  — ყველაზე დიდი საამირო არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში.
დედაქალაქი — აბუ-დაბი, რომელიც, აგრეთვე, ქვეყნის დედაქალაქად ითვლება.
ფართობი — 67 340 კმ², მოსახლეობა — 1 548 655 ადამიანი (2008 წელი).

გეოგრაფია
ჩრდილო-აღმოსავლეთით ესაზღვრება დუბაისა და შარჯას საამიროები, აღმოსავლეთით — ომანი, სამხრეთითა და სამხრეთ დასავლეთით — საუდის არაბეთი. ჩრდილოეთიდან აკრავს სპარსეთის ყურე, სადაც საამირო ბევრ კუნძულს ფლობს. ქალაქი ალ-აინი საამიროებში მეორეა მოსახლეობის რაოდენობით. ტემპერატურის აბსოლუტური მაქსიმუმი დაფიქსირებულია 2008 წლის ივნისში — +51,4 °.
ისტორია
 საუკუნეში აბუ-დაბის ტერიტორიაზე გაბატონდა იასის ტომთა კავშირის ერთ-ერთი კლანი — ალ-ბუ ფალა, რომელმაც ახალნდელი ქალაქის ადგილზე სასმელად ვარგისი წყალი აღმოაჩინა და 1795 წლიდან აქ დაკვიდრდა. საუკუნეში აბუ-დაბის ტერიტორიული კონფლიქტები ჰქონდა მასკატთან, ომანთან და საუდებთან. 1892 წელს საამირო გახდა დიდი ბრიტანეთის პროტექტორატი. 1968 წელს სახელშეკრულებო ომანის სხვა ტერიტორიებთან ერთად შექმნა ფედერაციული სახელმწიფო — არაბთა გაერთიანებული საამიროები. ნავთობის მოპოვებამ აბუ-დაბი დუბაისთან ერთად ფედერაციის უმდიდრეს წევრად აქცია.

ადმინისტრაციული დაყოფა
აბუ-დაბის საამირო იყოფა სამ მუნიციპალურ რეგიონად:
აბუ-დაბი (ცენტრალური, დედაქალაქის რეგიონი)
ალ-აინი (აღმოსავლეთი რეგიონი)
ალ-ჰარბია (დასავლეთი რეგიონი)

ეკონომიკა
აბუ-დაბიში წარმოებს ქვეყნის მშპ-ს 70 %.
მუჰამად აჰმადი

მუჰამად აჰმადი (; დ. 12 აგვისტო, 1844 — გ. 22 ივნისი, 1885) — სუდანის რელიგიური ლიდერი, რომელმაც 1881 წლის 29 ივნისს თავი მაჰდიდ გამოაცხადა. ეს მოხდა პერიოდში როდესაც სუდანი მოქცეული იყო ოსმალური–ეგვიპტის მმართველობის ქვეშ და მოსახლეობა შევიწროვებული იყო არსებული რეჟიმით. აჰმადის დაარსებულ მოძრაობას ეწოდებოდა მაჰდია და ის სათავეს იღებდა ისეთი პურიტანული ისლამისტური მოძრაობებისგან როგორიცაა ვაჰაბიზმი.

ის 1881 წლიდან 1885 წელს გარდაცვალებამდე ატარებდა წარმატებულ სამხედრო კამპანიას ოსმალურ–ეგვიპტური მმართველობის წინააღმდეგ. ამ პერიოდში შეიქმნა თეოლოგიური და პოლიტიკური დოქტრინები რომლის მიხედვითაც ხელმძღვანელობდნენ მისი მიმდევრები – ანსარები.

აჰმადი ხარტუმის აღებიდან 6 თვეში, 1885 წლის 22 ივნისს მოულოდნელად გარდაიცვალა. მისი გარდაცვალების შემდეგ მაჰდისტური სახელმწიფოს ლიდერი გახდა აჰმადის მთავარი მოადგილე აბდალაჰი იბნ მუჰამადი გახდა.

მემკვიდრეობა
აჰმადის სიკვდილის შემდგომ დაბადებული შვილი აბდ ალ-რაჰმან ალ-მაჰდი გახდა ნეო–მაჰდისტური მოძრაობის ლიდერი ანგლო-ეგვიპტურ სუდანში. მიუხედავად ამისა სუდანის მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ ინგლისელებმა მის გამეფებას მხარი არ დაუჭირეს. 1956 წელს ალ–რაჰმანი გახდა პარტია უმას (ერი) სპონსორი.

მუჰამად აჰმადი მიიჩნევა თანამედროვე სუდანის ნაციონალიზმის წინამორბედად, ხოლო პარტია უმა მისი იდეების გამტარებლად. მათი ლიდერი იმამი სადიქ ალ-მაჰდი არის აჰმადის შვილთაშვილის შვილი. სადიქ ალ-მაჰდი ორი ვადით (1966–67 და 1986-89) იყო სუდანის პრემიერ-მინისტრი.
მბის პროვინცია

მბის პროვინცია — ერთ-ერთი ფიჯის 14 პროვინციიდან და ერთ-ერთი ვიტი-ლევუზე განლაგებული 8 პროვინციიდან. მდებარეობს ქვეყნის ყველაზე დიდი კუნძულის — ვიტი-ლევუს ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი მბა. 2007 წლის აღწერის მონაცემებით პროვინციის მოსახლეობა შეადგენს 231 760 ადამიანს. ფართობი — 2634 კმ²-ია, რის გამოც იგი სიდიდით ფიჯის მეორე პროვინციაა.

შემადგენლობა
ადმინისტრაციულად პროვინცია შედგება შემდეგი რაიონებისგან იმავე დასახელების ადმინისტრაციული ცენტრებით:
ტავუის რაიონი
მბის რაიონი
მაგოდროს რაიონი
ვუდის რაიონი
ნანდის რაიონი
ნავაკის რაიონი

მოსახლეობა
მბა — ფიჯის ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული პროვინციაა. 2007 წლის აღწერის თანახმად, პროვინციაში ცხოვრობდა 231 760 ადამიანი (მათ შორის 118 087 მამაკაცი და 113 673 ქალი), რაც შეადგენს ქვეყნის მთლიანი მოსახლეობის თითქმის მეოთხედს. ეთნიკური შემადგენლობით ჭარბობენ ფიჯი-ინდოელები(126 142 ადამიანი) და ფიჯელები (96 852 ადამიანი).

პროვინციის ტერიტორიაზე მდებარეობს რამდენიმე ქალაქი, რომელთაგან ყველაზე დიდებია მბა, ლაუტოკა, ნანდი და ტავუა. 2007 წლის მდგომარეობით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 120 998 ადამიანს. მორწმუნეებიდან ყველაზე ბევრია — ქრისტიანები (112 491 ადამიანი; უპირველეს ყოვლისა მეთოდისტები) და ინდუსები (92 425 ადამიანი).
ხვთისო იმერლიშვილი

ხვთისო იმერლიშვილი (დ. 1867 — გ. 1946) — ქართველი პოეტი. დაიბადა 1867 წელს თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბაჩალში. ბავშვობა სიღარიბესა და მოჯამაგირეობაში გაატარა. მეოცე საუკუნის 10-იან წლებში ჩამოსახლდა თელავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლაფანყურში, საიდანაც შემდეგ მეზობელ სოფელ გრძელი ჭალაში გადასახლდა.
გარდაიცვალა 1946 წელს.
ერისთავების ციხე

ერისთავების ციხე — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქისტაურის ცენტრში. საჯარო სკოლასთან. განეკუთვნება საუკუნის ნახევარს. ციხე გეგმით სამკუთხაა, რომლის ყოველ კუთხეში დგას გალავნის გარეთ გასული თითო ცილინდრული კოშკი. კოშკები ნაგებია რიყის ქვით. აქა-იქ გამოყენებულია აგურიც. ციხე დაზიანებულია და ძლიერაა სახეშეცვლილი: მონგრეულია კოშკების ზედა ნაწილები, გალავნის კვალი მხოლოდ კოშკებზეღაა შემორჩენილი.

აღმოსავლეთის კოშკისგან (გარე დიამეტრი ფუძესთან 7,7 მ, სიმაღლე 7 მ) შემორჩენილია ორსართულნახევარი. პირველ და მეორე სართულებს შესასვლელები ეზოს მხარეს ჰქონია - ერთი-მეორის თავზე. პირველი სართულის კარის გვერდებზე თითო თაღოვანი, სათოფურით აღჭურვილი ნიშია, მათ პირდაპირ - ასეთივე თაღოვანი, უსათოფურო თითო ნიში, რომელთა შორის გეგმით ნახევარწრიული ბუხარია. სართულზე, ერთმანეთის პირდაპირ, ორი სწორკუთხა სარკმელია. სარკმლების ხვრელობი შიგნიდან გარეთკენ მაღლდება. პირველ სართულს ბრტყელი გადახურვა ჰქონია.

კოშკის მეორე სართულზე, სათოფურებით აღჭურვილი ექვსი სწორკუთხა ნიში, ორი ცალმაგი სათოფური და გეგმით ნახევარწრიული ბუხარია. აღმოსავლეთით და დასავლეთით თითო გარეთკენ შემაღლებული სწორკუთხა სარკმელია, რომელთა გადახურვა სართულის ჭერის დონეზეა. მესამე სართულის კედლები მხოლოდ 1,5 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. შეიმჩნევა რამდენიმე ნიშისა და სათოფურის კვალი.

სამხრეთის კოშკი გეგმით წრიულია, ზემოთკენ ოდნავ დავიწროვებული (გარე დიამეტრი ფუძესთან 7,5 მეტრი, სიმაღლე 8 მეტრი). შემორჩენილია ორი სართული. პირველ სართულზე თაღოვანი შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა, ეზოს მხრიდან. სართული გადახურულია კონუსისებური გუმბათოვანი კამარით. კამარის აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილში თითო სწორკუთხა სარკმელია. სარკმლების ხვრელობები გარეთკენ მკვეთრად მაღლდება. კედელში ოთხი საშუალო ზომის შეისრულთაღოვანი ნიშია, კარის გვერდით მდებარე ნიშებში თითო ცალმაგი სათოფურია.

ჩრდილოეთის კოშკისაგან ერთი სართულია შემორჩენილი (გარე დიამეტრი ფუძესთან 5 მ). თაღოვანი შესასვლელი ეზოდანაა. კარის პირდაპირ გეგმით ნახევარწრიული ბუხარია. კონუსისებურ კამარაში ორი სწორკუთხა სარკმელია, კედლებში - ოთხი ნიში.
სერუის პროვინცია

სერუის პროვინცია — ერთ-ერთი ფიჯის 14 პროვინციიდან. პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი სერუა. 2007 წლის აღწერის მონაცემებით პროვინციის მოსახლეობა შეადგენს 18 249 ადამიანს. ფართობი — 830 კმ². პროვინციაში განვითარებულია ტურიზმი, ხოლო ადმინისტრაციულ ცენტრში არსებობს დიდი სავაჭრო ცენტრი.

სერუის პროვინცია შედგება ორი რაიონისაგან: სერუის რაიონი და ნუკუს რაიონი.

პროვინციის მართვას ახორციელებს პროვინციული საბჭო, რომელსაც ხელმძღვანელობს გუბერნატორი.
მატნის ციხე

მატნის ციხე — მდებარეობს ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ მატნის განაპირას, ჩრდილოეთით, მაღალი მთის ძირას, თითქმის დავაკებულ ფერდობზე. ციხე ერთდროული ნაგებობაა, აუგიათ კახეთის თავადებს, ჩოლოყაშვილებს საუკუნის შუა წლებში. იგი მოხსენიებული აქვს 1772 წელს კახეთში მყოფ გერმანელ მეცნიერსა და მოგზაურს იოჰან გიულდენშტედტს. ციხე კომპლექსური ნაგებობაა და მოიცავს თავად ციხესიმაგრეს, სხვადასხვა დანიშნულების ორ ნაგებობას, სასახლეს, ეკლესიას და კოშკებს.

ციხე გეგმით არასწორი ოთხკუთხედია (50 55 მ), რომლის ოთხივე კუთხეში ცილინდრული კოშკებია აღმართული. ციხის გალავანი მაღალია - ძირითადად ორიარუსიანი, ნაგებია რიყისა და ნატეხი ქვით. შიგნით, გალავნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეზე და სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილზე მიდგმული ყოფილა საცხოვრებელი ნაგებობები, ხოლო ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ ნაწილზე სასახლე. ციხეს შესასვლელი სამხრეთიდან და დასავლეთიდან აქვს. სამხრეთ (მთავარ) შესასვლელს ძირს დახრილი ორი სათოფური იცავდა, ხოლო დასავლეთ (სათადარიგო) კარს მაღლა დატანებული ერთი სათოფური. სამხრეთ შესასვლელს სწორკუთხედში ჩასმული ნახევარწრიული თაღი აქვს. თაღის თავზე აგურის წყობის შეღრმავებით, ჯვარია გამოსახული, გვერდებზე - რომბებია.

ციხის შუა ნაწილში დგას ღვთისმშობლის ეკლესია. იგი გეგმით სწორკუთხაა (10,9 7,7 მ), ნაგებია რიყის ქვით. კამარა, საბჯენი თაღები და კარ-სარკმელთა ღიობები აგურითაა გამოყვანილი. ეკლესია შიგნით და გარეთ შელესილია. შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთიდან და დასავლეთიდან აქვს.

ციხის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში წყაროა.
ნაიტასირის პროვინცია

ნაიტასირის პროვინცია — ერთ-ერთი ფიჯის 14 პროვინციიდან, რომელიც მდებარეობს ფიჯის დედაქალაქ სუვიდან ჩრდილოეთით ქვეყნის ყველაზე დიდ კუნძულ ვიტი-ლევუზე. პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი ნასინუ. 2007 წლის აღწერის მონაცემებით პროვინციის მოსახლეობა შეადგენს 160 760 ადამიანს და შესაბამისად მას მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით მეორე ადგილი უკავია მბის პროვინციის შემდეგ. ფართობი — 1666 კმ². პროვინციაში არსებობს მთის ქედები, ვრცელი ტყეები, ხუთი მდინარის სისტემა და ნაყოფიერი სასოფლო სამეურნეო მიწები.

ნაიტასირის პროვინცია შედგება 5 რაიონისაგან:
ნაიტასირის რაიონი
ვაიმაროს რაიონი
ლომაივუნის რაიონი
ვაინიმალის რაიონი
მატაილობაუს რაიონი

პროვინციის მართვას ახორციელებს პროვინციული საბჭო, რომელსაც ხელმძღვანელობს გუბერნატორი.
რევის პროვინცია

რევის პროვინცია — ერთ-ერთი ფიჯის 14 პროვინციიდან, რომელიც მდებარეობს ფიჯის ყველაზე დიდ კუნძულ ვიტი-ლევუზე. პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი სუვა. 2007 წლის აღწერის მონაცემებით პროვინციის მოსახლეობა შეადგენს 100 787 ადამიანს და შესაბამისად მას მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით მესამე ადგილი უკავია მბის პროვინციის და ნაიტასირის პროვინციის შემდეგ. ფართობი — 272 კმ²-ია და ის სიდიდით ყველაზე პატარა პროვინციაა ქვეყანაში.

რევის პროვინცია შედგება 2 რაიონისაგან:
რევის რაიონი
სუვის რაიონი
ამ ორ რაიონს საერთო საზღვარი არ გააჩნია. მათ შორის მდებარეობს ნაიტასირის პროვინციის ნაიტასირის რაიონი.

პროვინციის მართვას ახორციელებს პროვინციული საბჭო, რომელსაც ხელმძღვანელობს გუბერნატორი.
მერტესდორფი

მერტესდორფი — კომუნა გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში, რაინლანდ-პფალცის მხარეში.

კომუნა შედის ტრირ-ზაარბურგის რაიონში. ექვემდებარება რუვერის ადმინისტრაციას. მოსახლეობა შეადგენს 1 669 კაცს (2010 წლისა 31 დეკემბრის მონაცემები). უჭირავს ფართობი 6,47 კმ². ოფიციალური კოდი — 07 2 35 085.

ადგილობრივი მცხოვრებნი ლაპარაკობენ მოზელის ერთ-ერთ ფრანკული დიალექტზე.
კაზელი (ტრირი)

კაზელი — კომუნა გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში, რაინლანდ-პფალცის მხარეში.

შედის ტრირ-ზაარბურგის რაიონში. ექვემდებარება რუვერის ადმინისტრაციას. მოსახლეობა შეადგენს 1 247 კაცს (2010 წლის მონაცემები). უჭირავს 4,53 კმ² ფართობი. ოფიციალური კოდი — 07 2 35 056.

ადგილობრივი მცხოვრებნი ლაპარაკობენ მოზელის ერთ-ერთ ფრანკული დიალექტზე.
ვალდრახი

ვალდრახი — კომუნა გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში, რაინლანდ-პფალცის მხარეში.

შედის ტრირ-ზაარბურგის რაიონში. ექვემდებარება რუვერის ადმინისტრაციას. მოსახლეობა შეადგენს 1 995 კაცს (2010 წლის 31 დეკემბრის მონაცემები). უჭირავს 12,45 კმ² ფართობი. ოფიციალური კოდი — 07 2 35 141.

ადგილობრივი მცხოვრებნი ლაპარაკობენ მოზელის ერთ-ერთ ფრანკული დიალექტზე.
მორშაიდი

მორშაიდი — კომუნა გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში, რაინლანდ-პფალცის მხარეში.

მორშაიდი შედის ტრირ-ზაარბურგის რაიონში. ექვემდებარება რუვერის ადმინისტრაციას. მოსახლეობა შეადგენს 967 კაცს (2010 წლის 31 დეკემბრის მონაცემები). უჭირავს 5,48 კმ² ფართობი. ოფიციალური კოდი —07 2 35 090.

ადგილობრივი მცხოვრებნი ლაპარაკობენ მოზელის ერთ-ერთ ფრანკული დიალექტზე.
ფრანცენჰაიმი

ფრანცენჰაიმი — კომუნა გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში, რაინლანდ-პფალცის მხარეში.

ფრანცენჰაიმი შედის ტრირ-ზაარბურგის რაიონში. ექვემდებარება ტრირის ადმინისტრაციას. მოსახლეობა შეადგენს 369 კაცი (2010 წლის 31 დეკემბრის მონაცემები). უჭირავს 6,47 კმ² ფართობი. ოფიციალური კოდი — 07 2 35 027.

ადგილობრივი მცხოვრებნი ლაპარაკობენ მოზელის ერთ-ერთ ფრანკული დიალექტზე.
ჰოკვაილერი

ჰოკვაილერი — კომუნა გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში, რაინლანდ-პფალცის მხარეში.

ჰოკვაილერი შედის ტრირ-ზაარბურგის რაიონში. ექვემდებარება ტრირის ადმინისტრაციას. მოსახლეობა შეადგენს 300 კაცი (2010 წლის 31 დეკემბრის მონაცემები). უჭირავს 2,08 კმ². ოფიციალური კოდი — 07 2 35 048.

ადგილობრივი მცხოვრებნი ლაპარაკობენ მოზელის ერთ-ერთ ფრანკული დიალექტზე.
გუსტერათი

გუსტერათი — კომუნა გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში, რაინლანდ-პფალცის მხარეში.

გუსტერათი შედის ტრირ-ზაარბურგის რაიონში. ექვემდებარება რუვერის ადმინისტრაციას. მოსახლეობა შეადგენს 1907 კაცი (2010 წლის 31 დეკემბრის მონაცემები). უჭირავს 4,41 კმ². ოფიციალური კოდი — 07 2 35 037.

ადგილობრივი მცხოვრებნი ლაპარაკობენ მოზელის ერთ-ერთ ფრანკული დიალექტზე.
ზომერაუ (რუვერი)

ზომერაუ — კომუნა გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში, რაინლანდ-პფალცის მხარეში.

ზომერაუ შედის ტრირ-ზაარბურგის რაიონში. ექვემდებარება რუვერის ადმინისტრაციას. მოსახლეობა შეადგენს 77 კაცი (2010 წლის 31 დეკემბრის მონაცემები). უჭირავს 1,04 კმ² ფართობი. ოფიციალური კოდი — 07 2 35 129.

ადგილობრივი მცხოვრებნი ლაპარაკობენ მოზელის ერთ-ერთ ფრანკული დიალექტზე.
გუტვაილერი

გუთვაილერი — კომუნა გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში, რაინლანდ-პფალცის მხარეში.

გუთვაილერი შედის ტრირ-ზაარბურგის რაიონში. ექვემდებარება რუვერის ადმინისტრაციას. მოსახლეობა შეადგენს 647 კაცს (2010 წლის 31 დეკემბრის მონაცემები). უჭირავს 2,51 კმ² ფართობი. ოფიციალური კოდი — 07 2 35 038.

ადგილობრივი მცხოვრებნი ლაპარაკობენ მოზელის ერთ-ერთ ფრანკული დიალექტზე.
შტეტინის ხელშეკრულება (1715)

შტეტინის ხელშეკრულება — დაიდო 1717 წლის 28 აპრილს, ჩრდილოეთის ომის დროს, პრუსიასა და ჰანოვერს შორის, შტეტინის (ამჟამად შჩეცინი) პრუსიულ ბანაკში. ამ ხელშეკრულებამ, პრუსიის სამეფოსთან და ჰანოვერის საკურფიურსტოსთან გააერთიანა დიდი ბრიტანეთის მმართველი ჯორჯ შვედეთის წინააღმდეგ. ხელშეკრულების დადების შემდგომ წლებში, შვედეთი გამოაძევეს თავისი სამფლობელოებიდან, რომლებიც მდებარეობდა ბალტიის ზღვის სამხრეთით, რამაც საბოლოო ჯამში გამოიწვია შვედეთის მარცხი 1721 წელს ჩრდილოეთის ომში.
ფრედერიკ შოპენის მუზეუმი

ფრედერიკ შოპენის მუზეუმი — ფრედერიკ შოპენის ბიოგრაფიული მუზეუმი ქალაქ ვარშავაში. განთავსებულია ოსტროგსკის სასახლეში.

ისტორია
შოპენის მუზეუმი დააარსა ფრიდერიკ შოპენის საზოგადოებამ 1930 წელს. მათ 30-იან წლებშივე დაიწყეს ფოტოების, ბიბლიოეთეკის შეგროვება, სხვადასხვა მფლობელისგან გამოისყიდეს 13-მდე ღირებული ხელნაწერი. 1945 წელს შოპენის მუზეუმი კვლავ გაიხსნა, ხოლო 1954 წლიდან მუზეუმმა უკვე ოსტროგსკის სასახლეში დაიდო ბინა. 2010 წელი ვარშავაში შოპენის წელი იყო. ამასთან დაკავშირებით შენობა მნიშვნელოვნად განაახლეს.

მუზეუმი მოიცავს შოპენის ორიგინალურ ხელნაწერებს, ფოტოებს, სკულპტურებს, წერილებს, საკონსკურსო ნამუშევრებს, პიანინოს.
ყორულდაშის მყინვარი

ყორულდაშის მყინვარი — ხეობის ტიპის სამხრეთ-აღმოსავლეთური ექსპოზიციის მყინვარი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ლენტეხის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ცხენისწყლის მარჯვენა შენაკადის ყორულდაშის სათავეში. მდინარე ცხენისწყლის აუზში უდიდესია.

მდებარეობს ამავე სახელწოდების მდინარის სათავეში და მწვერვალ აილამის დასავლეთ მონაკვეთს მოიცავს. ფართობი 2,20 კმ²-ია. საზრდოობს მწვერვალების ნამყვამისა და აილამის კალთებიდან ჩამონადენი მყინვარების ნაკადებით. ხასიათდება გაშლილი ფირნის ველით და დაკიდებული შუა მონაკვეთით.

მყინვარის ენა თოვლის ზვავების შედეგად ჩამოტანილი მასალით ძლიერ დანაგვიანებულია. ფხვიერი მასალა ზოგიერთ მონაკვეთში საკმაო სიმძლავრეს აღწევს, რაც განაპირობებს მყინვარის ფრონტალურ ნაწილში ზედაპირული აბლაციის შემცირებას. მყინვარის ენის ზედაპირის ცალკეულ მონაკვეთში მცენარეული საფარია. მიუხედავად მყინვარის ზედაპირის თავისებურებისა, მყინვარის ენის შემცირება ინტენსიურია, რაც ძირითადში განპირობებულია ენის ბოლოს გაშიშვლებული ვერტიკალური კედლის დნობით.

ყინულვარდნილი ნუნატაკით ორ ენათ არის გაყოფილი და ასე ჩამოდის რიგელის ძირამდე, მყინვარის ენა ზღვის დონიდან 2680 მ სიმაღლეზე ბოლოვდება. ფირნის აუზი, რომელიც 3500 მეტრზე ზემოთ მდებარეობს ოვალური ფორმისაა. იგი კარულ ფორმაშია ჩამჯდარი და ნაკლები დახრილობით ხასიათდება. მყინვარიდან გამოედინება მდინარე ყორულდაში.
სტიპენდია

სტიპენდია ( — ხელფასი, ქირა) — ფულადი დახმარება, რომელიც ეძლევა მოსწავლეებს, სტუდენტებს, დოქტორანტებს, სხვადასხვა ტიპის სასწავლებელთა მოსწავლეებს. სტიპენდია შეიძლება გადაეცეს სოციალური ნიშნით (სოციალურად დაუცველებსა და მატერიალურად შეჭირვებულებზე), ასევე კარგი სწავლისა და მაღალი აკადემიური მოსწრების საფუძველზე.
ანსარი (სუდანი)

ანსარი (, მიმდევარი) — სუდანში გავრცელებული სუფისტური მოძრაობა, რომლის წევრებიც თავს თვით გამოცხადებული მაჰდის მუჰამად აჰმადის მოწაფეებად მიიჩნევენ.

სუდანი 1820–21 წლებში მოექცა ოსმალური ეგვიპტის გავლენის ქვეშ. 1881 წლის 29 ივნისს მუჰამად აჰმადმა სუდანის რელიგიურმა ლიდერმა თავი მაჰდიდ გამოაცხადა და დაიწყო ეგვიპტის წინააღმდეგ ბრძოლა. მისმა მიმდევრებმა გარკვეულ წარმატებებს მიაღწიეს და 1885 წლის იანვარში შეძლეს ხარტუმის აღება. ამ მოვლენიდან ამდენიმე თვეში აჰმადი გარდაიცვალა. მისი საქმე გააგრძელა აბდალაჰი იბნ მუჰამადმა, რომელმაც მაჰდისტური სუდანის დამოუკიდებლობის შენარჩუნება 1898 წლამდე შეძლო. აჰმადის უფროსი გადარჩენილი შვილი აბდ ალ-რაჰმან ალ-მაჰდი ანგლო-ეგვიპტური სუდანის (1898-1955) პერიოდში წარმოადგენდა მნიშვნელოვან პოლიტიკურ და სულიერ ლიდერს, ასევე 1956 წელს სუდანის მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ რამდენიმე წელი.

მისი შთამომავლები დღემდე არიან მოძრაობის ლიდერები.
ტრანსპირაცია

ტრანსპირაცია (ტრანს... და — ვსუნთქავ) — წყლის აორთქლება მცენარეთა მიერ. მცენარე წყალს ძირითადად ფოთლებიდან აორთქლებს. წყლის ორთქლი მეზოფილის უჯრედებიდან ატმოსფეროში გამოიყოფა ბაგეების გზით (ბაგური ტრანსპირაცია).

წყალი ორთქლდება აგრეთვე ეპიდერმისის უჯრედების გარეთა კედლებიდან (პერიდერმული ტრანსპირაცია). ტრანსპირაცია უზრუნველყოფს ფესვებიდან ფოთლებისაკენ წყლისა და მასში გახსნილი ნივთიერებების მოძრაობას. გარდა ამისა, იგი იცავს ფოთლებს გადახურებისგან. ტრანსპირაციის მთავარი რეგულატორია ბაგეები. ფოთლის ქსოვილებში წყლის დეფიციტისას ისინი იკეტებიან და ტრანსპირაცია მკვეთრად მცირდება. ტრანსპირაცია იცვლება გარემო ფაქტორების ზეგავლენით.
ტრანსპირაციის სიდიდის დასახასიათებლად მიღებულია ცნება „ტრანსპირაციის ინტენსივობა“.
ბეღელის კოშკი

ბეღელის კოშკი — კოშკი მდებარეობს ახმეტის მუნიციპალიტეტში, თუშეთში, ნასოფლარ ბეღელის განაპირას, კლდეზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

კოშკი ექვსართულიანია, ზემოთკენ ოდნავ შევიწროვებული. ნაშენია ფიქლით. წყობა მშრალია. კოშკი დაზიანებულია: ჩამოშლილია სახურავი და სართულშუა გადახურვა, დეფორმირებულია ზედა სამი სართულის დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლები.

 სართულს შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. კარი თაღოვანია. დანარჩენი კედლები ყრუა. სართულის ჩრდილოეთ კედელში თაღოვანი კარია. აღმოსავლეთ კედლის სამხრეთ კიდესთან - სათოფური. სამხრეთ კედელში ორი სათოფურია, დასავლეთ კედელში კი, ერთი სათოფური და მცირე ზომის თაღოვანი სარკმელი. სართულის დასავლეთ კედელში თაღოვანი სარკმელია, სამხრეთ კედელში - ორი სათოფური. სართულის ოთხივე კედელში თითო მცირე ზომის თაღოვანი სარკმელია. სართულის აღმოსავლეთ, დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში სალოდეებია მოწყობილი, ჩრდილოეთ კედელში - ერთი სარკმელი და ერთი სათოფური. მეექვსე სართულის კედლების მცირე ნაწილებიღაა შემორჩენილი. კოშკის სართულშუა გადახურვა ხის კოჭებზე ყოფილა გამართული, შემორჩენილია კოჭების საყრდენი ბუდეები.
ბოჭორმის კოშკი

ბოჭორმის კოშკი — კოშკი ახმეტის მუნიციპალიტეტში, თუშეთში, ნასოფლარ ბოჭორმის განაპირას, სამხრეთით. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

იგი ოთხსართულიანია, გეგმით კვადრატული (5,2 5,2 მ); ნაგებია ფიქლის მშრალი წყობით. კოშკში შესასვლელი აღმოსავლეთიდან, სართულის დონეზეა. კარი თაღოვანია. სართულის სამხრეთ კედელში ერთი სარკმელია. დანარჩენი კედლები ყრუა. სართულის სამხრეთ კედელში თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი, დასავლეთ კედელში - ერთი სათოფურია. სართულის აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში ორ-ორი სათოფურია, დანარჩენ ორში - სამი. მეოთხე სართულის ოთხივე კედელში თითო მაშიკული ყოფილა მოწყობილი, რომელთაგანაც მხოლოდ მცირე ნაწილები შემორჩა. კოშკის სართულშუა გადახურვა ხის კოჭებზე ყოფილა გამართული, შემორჩენილია კოჭების საყრდენი ბუდეები.
ბუღაანის კოშკი

ბუღაანის კოშკი — კოშკი მდებარეობს ახმეტის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ბუღაანის განაპირას, ადგილ ნაგომურალში, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

კოშკი გეგმით სწორკუთხაა (7 6 მ). ნაგებია რიყისა და ნატეხი ქვით. წყობა ირეგულარულია. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია ორი სართული. სართულის უმეტესი ნაწილი კედლების ნაშალითა და მიწითაა ამოვსებული. შემორჩენილ კედლებზე მცენარეებია ამოსული. ორივე სართულის აღმოსავლეთ კედელში თითო პატარა სარკმელია გაჭრილი. პირველ სართულის ჩრდილოეთ კედელში ერთი სწორკუთხა ნიშია.

კოშკის მიმდებარე ტერიტორიაზე შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები და რამდენიმე ქვაყრილი.
გურჯისგორის კოშკი

გურჯისგორის კოშკი — კოშკი მდებარეობს ახმეტის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ხევისჭალის დასავლეთით 500 მ-ზე, ტყიან ბორცვზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

კოშკი (5,2 5,2 მ) ზურგიანია. სამსართულიანი, ზემოთკენ შევიწროებული. ნაგებია ნატეხი ქვით. წყობა ირეგულარულია. ძეგლი დაზიანებულია: სართულის კედლები სანახევროდ დანგრეულია. ჩამონგრეულია სართულშუა გადახურვა.

კოშკში შესასვლელი სართულზეა, სწორ კედელში, მიწის დონიდან 3 მეტრზე. კარი შიგნით სწორკუთხაა, გარედან - თაღოვანი. სართულზე, აღმოსავლეთ კედელში, ერთი სწორკუთხა სარკმელია, სამხრეთისა და დასავლეთისაში - თითო მცირე ზომის ნიში. სართულზე, ზურგის ნაწილში, სამი სწორკუთხა სარკმელია. გრძივ კედლებში - ორ-ორი ნიში. სართული ხის ძელებით ყოფილა გადახურული, მეორე სართულს კი, კამაროვანი გადახურვა ჰქონია (შემორჩენილია მცირე ნაწილი). სართულის აღმოსავლეთ კედელში ერთი სარკმელი ყოფილა.