iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ალექსანდრე ბუკია

ალექსანდრე იონას ძე ბუკია (დ. 17 მაისი, 1906, ქუთაისი — გ. 15 ნოემბერი, 1976, თბილისი) — ქართველი კომპოზიტორი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1966).

ბიოგრაფია
სწავლობდა მოსკოვის სამხედრო-საინჟინრო სკოლაში, რომლის დამთავრების შემდეგ ერთხანს მუშაობდა ქართულ დივიზიაში, მალევე თავს ანებებს და შევიდა თბილისის კონსერვატორიაში. 1932 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია (კომპოზიციის კლასი, პროფესორები ს. ბარხუდარიანი, მ. ბაგრინოვსკი და ი. ტუსკია). ამავე წლიდან მუშაობა დაიწყო საქართველოს სსრ რადიოკომიტეტშო სამუსიკო განყოფილების უფროსად. 1972 წლიდან საქართველოს ტელევიზიისა და რადიომაუწყებლობის სახელმწიფო კომიტეტის მუსიკის კონსულტანტია, 1948-1973 წლებში საქართველოს მუსფონდის გამგეობის თავმჯდომარე.

ბუკიას მნიშვნელოვანი ნაწარმოებია საბავშვო ოპერა „დაუპატიჟებელი სტუმრები" (1949, ლიბრეტო ლ. ესაკიასი და დ. გაჩეჩილაძისა, დაიდგა თბილისში, 1950; ახალი რედაქციით „ყვავილთა სამყაროში" დაიდგა 1969). 1952 წელს გაკეთდა ოპერის რადიომონტაჟი რუსულ ენაზე (მოსკოვი), 1961 წელს ოპერა დაიდგა გდრ-ის ქ. აიზენჰიუტენშტადტში (კლავირი, 1961). ბუკიას ეკუთვნის აგრეთვე ჰეროიკულ-დრამატული ოპერა „არსენა" (ლიბრეტო გ. გაჩეჩილაძისა და ს. ზაქარიაძისა, 1958), საბავშვო ოპერა-ზღაპარი „სამი მჭედელი" (1967), სიმფონია (სი-ბემოლ მაჟორი, 1947), სიმღერები, რომანსები და სხვა. დაჯილდოებულია ორი ორდენით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
სოფიო ბუაჩიძე

სოფიო მოსეს ასული ბუაჩიძე (დ. 7 იანვარი, 1913 [ძვ. სტ. 24 დეკემბერი, 1912], ხარაგაული ― გ. 29 მარტი, 1990, თბილისი) — ქართველი ქირურგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1953), პროფესორი (1956), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1960).

ბიოგრაფია
1933 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1956-1972 წლებში თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის ჰოსპიტალური ქირურგიის კათედრის, 1972-იდან კი ზოგადი ქირურგიის კათედრის პროფესორი. მუშაობს მუცლის ღრუს ქირურგიულ პრობლემებზე. სსრკ მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. დაჯილდოებულია წითელი ვარსკვლავის ორდენით და მედლებით.
სამუელ ბუაჩიძე

სამუელ გრიგოლის ძე ბუაჩიძე (პარტიზანული ფსევდონიმი ნოე; დ. 17 ივლისი [ძვ. სტ. 5 ივლისი], 1882, ფარცხნალი, შორაპნის მაზრა ― გ. 3 ივლისი [ძვ. სტ. 20 ივნისი], 1918, ვლადიკავკაზი) — რუსეთის რევოლუციური მოძრაობის მოღვაწე. ჩრდილოეთ კავკასიაში საბჭოთა ხელისუფლებისათვის ბრძოლის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. კომპარტიის წევრი 1902-იდან.
ბიოგრაფია
დაიბადა ღარიბი გლეხის ოჯახში. დაამთავრა ქუთაისის სასოფლო-სამეურნეო სასწავლებელი და მასწავლებელთა კურსები. 1905 წელს იყო რსდმპ იმერეთ-სამეგრელოს კომიტეტის წევრი, ბელაგორის (ახლანდელი ხარაგაული) ბოლშევიკური ორგანიზაციის მეთაური და დასავლეთ საქართველოში გლეხთა შეიარაღებული გამოსვლების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. 1906-1907 წლებში აქტიურ რევოლუციურ მოღვაწეობას ეწეოდა ვლადიკავკაზში, დონის როსტოვსა და მოსკოვში. რევოლუციურ მოღვაწეობისათვის ბუაჩიძე სამხედრო-საველე სასამართლოს გადასცეს. მას სიკვდილი დასჯა მოელოდა, მაგრამ გაქცევა მოახერხა.

1907 წელს ბუაჩიძე მოსკოვში დააპატიმრეს და 4 წლის საკატორღო მუშაობა, ხოლო შემდეგ ციმბირში სამუდამოდ გადასახლება მიუსაჯეს. 1911 წელს საზღვარგარეთ გაიქცა. ჯერ თურქეთში ცხოვრობდა, შემდეგ ბულგარეთში, სადაც დაუახლოვდა ბულგარეთის რევოლუციური მოძრაობის ბელადებს დ. ბლაგოევს და გ. დიმიტროვს, მონაწილეობდა ბულგარეთის სოციალ-დემოკრატიულ მუშათა პარტიის მემარცხენე მიმდინარეობის — "ვიწრო სოციალისტების" მუშაობაში, აქვეზნებდა სტატიებს ბულგარეთის პრესაში. 1914-1915 წლებში ბუაჩიძემ წერილობითი ურთიერთობა დაამყარა ვლადიმერ ლენინთან. ბულგარეთიდან ბუაჩიძე შვეიცარიაში გადავიდა და ჟენევის ბოლშევიკური ჯგუფის აქტიური წევრი გახდა. იქ პირადად გაიცნო ლენინი, მუშაობდა რსდმპ (ბ) ცკ-ის დავალებით.

1917 წლის აპრილში ბუაჩიძე ემიგრაციიდან რუსეთში დაბრუნდა. პარტიის ცკ-მა იგი გაგზავნა ვლადიკავკაზში, სადაც სერგეი კიროვთან ერთად აქტიური მონაწილეობა მიიღო საბჭოთა ხელისუფლების გამარჯევბისა და განმტკიცებისათვის ბრძოლაში. ბუაჩიძე იყო ვლადიკავკაზის ბოლშევიკური ორგანიზაციის თავმჯდომარე, ვლადიკავკაზის მუშათა და ჯარისკაცთა დეპუტატების საბჭოს პრეზიდიუმისა და რსდმპ (ბ) კავკასის სამხარეო კომიტეტის წევრი. 1918 წლის მარტში ბუაჩიძე თერგის საბჭოთა რესპუბლიკის სახკომსაბჭოს თავმჯდომარედ აირჩიეს. ენერგიულად იბრძოდა თერგის ახალგაზრდა საბჭოთა რესპუბლიკის სახალხო მეურნეობის აღდგენისათვის, თავდაცვისუნარიანობის განმტკიცებისათვის. 20 ივნისს მიტინგზე გამოსვლის დროს მოკლეს კონტრრევოლუციონერებნა. დაკრძალულია მშობლიურ სოფელში.
პილასტრი

პილასტრი (იტალ. < ლათ. - სვეტი, ბოძი) — გეგმით სწორკუთხა, ბრტყელი, ვერტიკალური შვერილი კედელსა ან ბოძზე. იმეორებს ორდერული სვეტის ყველა ნაწილსა და პროპორციას, მაგრამ მისგან განსხვავებით არ აქვს ენტაზისი. პილასტრს ფართოდ იყენებენ ორდერულ არქიტექტურაში, როგორც კედლის დამანაწვრებელ დეკორატიულ ელემენტს. ზოგჯერ პილასტრი კონსტრუქციულად ამაგრებს კედელს.
ხრუშჩოვის დათბობა

ხრუშჩოვის დათბობა — პერიოდი 1950-იანი წლების ბოლოსა და 1960-იანების დასაწყისში, როდესაც საბჭოთა კავშირში რეპრესიები და ცენზურა საგრძნობლად შერბილდა. ტერმინი ეკუთვნის ილია ერენბურგს, რომელმაც ეს სიტყვა პირველად მის 1954 წლის რომანში „დათბობა“ გამოიყენა. წიგნმა იმ პერიოდის საზოგადოებაში სენსაცია გამოიწვია.

დათბობის გენეზისი ხრუშჩოვის მიერ პარტიის საიდუმლო მე-20 სხდომაზე (1956 წლის თებერვალი) წარმოთქმული სიტყვა იყო „პერსონალურ კულტსა და მის შედეგებზე“. ამ გამოსვლაში ხრუშჩოვმა დაგმო სტალინი და მის მიერ საბჭოთა კავშირში განხორციელებული რეპრესიები. სიტყვის დასრულებისა და 1956 წლის 5 მარტს მისი სახალხოდ გამოქვეყნების შემდეგ ქვეყანაში დაიწყო სტალინის დიდი წმენდის შედეგად გადასახლებულთა და მოკლულთა ოფიციალური რეაბილიტაციის ტალღა. ასევე შერბილდა ცენზურა სიტყვის თავისუფლებაზე.
ოქსფამი

ოქსფამი — 13 ორგანიზაციის კონფედერაციაა, რომლებიც 3000 პარნოირთან ერთად 100-ზე მეტ ქვეყანაში მუშაობენ, რათა სათანადო გადაწყვეტა მოუძებნონ სიღარბესა და უსამართლობას.

ოქსფამის ცამეტი ორგანიზაცია დაფუძნებულია: ავსტრალიაში, ბელგიაში, კანადაში (ცალკე განყოფილებით კვებეკის პროვინციისთვის), საფრანგეთშ, გერმანიაში, დიდ ბრიტანეთში, ჰონგ კონგში, ირლანდიაში, ნიდერლანდებში, ახალ ზელანდიაში, ესპანეთში, და აშშ-ში. ოქსფამის პატარა საერთაშორისო ოფისია გახსნილი ოქსფორდში და ოფისი ხელმძღვანელობს საადვოკატო კანტორებს ვაშინგტონში, ნიუ იორკში, ბრიუსელში და ჟენევაში.
როკ-მუსიკა

როკ-მუსიკა — მუსიკის პოპულარული ჟანრი, რომელიც განვითარდა 1960-იანების შემდეგ, განსაკუთრებით ამერიკასა და ბრიტანეთში. მას ფესვები 1940 და 1950-იანების როკ-ენ-როლიდან აქვს. როკ-მუსიკაზე დიდი გავლენა იქონია &-მ და ქანთრიმ.

როკის ერთ-ერთი მთავარი ინსტრუმენტებია ელექტრო გიტარა, ბას-გიტარა და დასარტყმელი საკრავები.
Coldplay-ს დისკოგრაფია

ინგლისური როკ-ჯგუფ -ს დისკოგრაფია მოიცავს შვიდ სტუდიურ, ოთხ საკონცერტო, ექვს კომპილაციურ და ორ ვიდეო ალბომს, ისევე, როგორც 11 -ს, 42 სინგლს (ამასთან - სამ პრომოსინგლს) და 38 მუსიკალურ ვიდეოს. ჯგუფმა მსოფლიოში გაყიდა 93 მილიონზე მეტი დისკი (72 მილიონი ალბომი და 18 მილიონი სინგლი). აშშ-ში ჯგუფს გაყიდული აქვს 18.2 მილიონი ალბომი და 33.6 მილიონი ციფრულად ჩამოტვირთული სიმღერა. ბრიტანეთში ჯგუფმა გაყიდა 5 მილიონი სინგლი.

ალბომები
სტუდიური ალბომები
საკონცერტო ალბომები
კომპილაციური ალბომები
ვიდეო ალბომები
-ები
სინგლები
პრომოსინგლები
სხვა წარმატებული სიმღერები
სხვა ჩანაწერები
მუსიკალური ვიდეოები
ტექსტიანი ვიდეოები
Live Earth

— პოპ- და როკ-მუსიკის საერთაშორისო ფესტივალი, რომლის მიზანი გლობალური დათბობის პრობლებაზე და ადამიანის როლზე ამ მოვლენაში ყურადღების მიქცევა იყო. აქციის ორგანიზატორი აშშ-ის ყოფილი ვიცე-პრეზიდენტი ელ გორი იყო. ფესტივალის კონცერტები 2007 წლის 7 ივლისს გაიმართა დედამიწის შვიდ კონტინენტზე:

ავსტრალია — სიდნეი (ავსტრალია)
აზია — შანხაი (ჩინეთი), ტოკიო და კიოტო (იაპონია)
ჩრდილოეთი ამერიკა — ნიუ-იორკი და ვაშინგტონი (აშშ)
სამხრეთი ამერიკა — რიო-დე-ჟანეირო (ბრაზილია)
ანტარქტიდა — კვლევით ცენტრში "როტერი"
აფრიკა — იოჰანესბურგი (სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა)
ევროპა — ლონდონი (ინგლისი) და ჰამბურგი (გერმანია)
თავთუხი

თავთუხი — მაგარი ხორბლის ქართული ჯიში-პოპულაცია. სითბოსა და ტენის მოყვარული მცენარეა.

გავრცელებულია დაბლობ ზოლში ზღვის დონიდან 600-800 მეტრამდე. თავთავი მკვრივი და ფხიანია, მარცვალი — მსხვილი. ბოტანიკური, ეკოლოგიური და ბიოლოგიური ნიშნებით განასხვავებენ ზემო და ქვემო ქართლის თავთუხებს. საქართველოში თავთუხის ნათესები თანდათან მცირდება.

უფრო მეტი სამეურნეო მნიშვნელობა აქვს მის მოყვანას შიდა ქართლში, როგორც გვიანი თესვის ამტან და ზამთრისაგან დაზიანებული ნათესების სადაზღვევო ჯიშს. თავთუხი ძვირფასი სასელექციო მასალაა.
თავისუფალი საქართველო (ჟურნალი)

„თავისუფალი საქართველო“ — ქართული ჟურნალი, გამოდიოდა ჟენევაში 1913-1914 წლებში, გამოიცა 1913 წელს № 1–2, ხოლო 1914 წელს ასევე 1-2 ნომერი (სულ 4 ნომერი). ჟურნალში დაბეჭდილია სტატიები: „დამოუკიდებელი საქართველო და ქართული დემოკრატია“, „ქართველი ერი და ეროვნული ერთობა“, „ქართველი ერის სულიერი შემოქმედება და ბრძოლა მისი წინსვლისათვის“, „ქართველი ერი და მოაზროვნე ქართველობა“ და სხვა. ყველა დაბეჭდილი სტატია ანონიმურია. ჟურნალის რედაქტორ–გამომცემლები იყვნენ პეტრე სურგულაძე, ლეო კერესელიძე და გიორგი კერესელიძე. მათ გარდა, მისი ძირითადი ავტორები იყვნენ მიხეილ წერეთელი, გიორგი მაჩაბელი, ნესტორ მაღალაშვილი და სხვანი. ჟურნალს გამოსცემდა „ქართველ სეპარატისტთა ჟენევის ჯგუფი“.
თავისუფალი სვანეთი

თავისუფალი სვანეთი — პირობითი სახელწოდება, რომლითაც რუსეთის იმპერიაში აღინიშნებოდა ზემო სვანეთის უბატონო თემები. ტერმინი გაჩნდა მას შემდეგ, რაც 1853 წელს სვანეთის სამთავრო რუსეთის იმპერიას შეუერთდა.

გეოგრაფია
თავისუფალი სვანეთი მდებარეობდა მდინარე ენგურის ხეობის ზემო ნაწილში ბალის ქედიდან უშგულის თემის ჩათვლით. ის ორად იყო გაყოფილი უღვირის ხეობით. წარმოადგენდა სვანეთის საბოქაულოს აღმოსავლეთ ნაწილს. აღმოსავლეთიდან თავისუფალ სვანეთს საზღვრავდა ყორულდაშის მთა, ჩრდილოეთ კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედი, დასავლეთით ბალის ქედი, ხოლო სამხრეთით სვანეთის ქედი.

დემოგრაფია
 საუკუნის დასაწყისში თავისუფალი სვანეთის მოსახლეობა იყო 800-მდე ადამიანი, აქედან 70-მდე იყო აზნაური და სასულიერო პირი. თავადები თავისუფალ სვანეთში არ ცხოვრობდნენ. თავისუფალ სვანეთში სამი ტერიტორიული გაერთიანება იყო: სოფელი, თემი და ხევი. ყველაზე მსხვილი ერთეული იყო ხევი, ხოლო ყველაზე წვრილი ― სოფელი. სამივე დონის ტერიტორიული ერთეულის უმაღლესი ორგანო იყო ყრილობა. ის განკარგავდა საერთო საკუთრებას და აღასრულებდა სამართალს. თემების რაოდენობა იყო 7: ლატალის, ლენჯერის, მულახის, მესტიის, იფარის, კალისა და უშგულის. ცენტრი — სოფ. ლალხორი. მოსახლეობით ყველაზე დიდი იყო მულახის, შემდეგ კი იფარისა და ლატალის თემები.

სვანეთის ამ ნაწილში ცხოვრობდნენ შემდეგი გვარები ჩარკვიანები, ყიფიანები, იოსელიანები, ჯაფარიძეები, ქურდიანები, შარვაშიძეები, დევდარიანები, რატიანები, კორძაიები, ნიჟარაძეები გულედანები, ნაკანები და სხვები.
მღვიმევის მონასტერი

მღვიმევის დედათა მონასტერი — მონასტერი მდინარე ყვირილის ხეობაში, ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფელ მღვიმევის მახლობლად.

მონასტერში მოხვედრა ჭიათურიდან უფრო ადვილადაა შესაძლებელი. ჭიათურიდან მონასტერში მიდის ვიწრო და საკმაოდ გრძელი კიბე, რომლის გავლის შემდეგაც შესაძლებელია გვირაბში შესვლა. გვირაბი ხელოვნურადაა გაყვანილი, საკმაოდ გრძელია და მისი გადახურვა შემაგრებულია საყრდენი თაღებით.

სამონასტრო კომპლექსი მრავალი ნაგებობისაგან შედგება. მთავარი ტაძარი მაცხოვრის სახელობისაა. ის წარმოადგენს ორნავიან ბაზილიკას, რომლის ნავებიც ერთმანეთისაგან მასიურ სვეტებზე დაყრდნობილი თაღებითაა გამოყოფილი. ნაგებობის ფასადი შემკულია ძალზედ მდიდრული ჩუქურთმებით. აქ გვხვდება: სარკმლის გარშემო შესრულებული ჩუქურთმები, მონუმენტური ჯვრები, ერთმანეთზე გადაბმული რომბები, კარნიზის ჩუქურთმები და სხვ. მაცხოვრის ტაძრის ერთ-ერთი ღირსშესანიშნაობა ხის კანკელია, რომელიც მთლიანადაა მოხატული. კანკელის კარი შემკულია ჭედური ფირფიტებით, ხოლო მის ზედა ნაწილში განლაგებულია მაცხოვრისა და თორმეტი მოციქულის კომპოზიცია, მისი (მაცხოვრის) ცხოვრების სხვადასხვა ეპიზოდები. ტაძარში შემორჩენილია კედლის ფრესკული მხატვრობაც, მათ შორის საუკუნეში ამ მონასტრის დამაარსებლის, რატი რაჭის ერისთავის, მისი მეუღლისა და ძმის, ნიანია კახაბერისძის პორტრეტები. ცენტრალური ტაძრის უკან მდებარეობს მღვიმევის მღვიმე, სადაც დიდ დღესასწაულებზე წირვა ტარდება.

მონასტრის კიდევ ერთი ღირსშესანიშნაობა მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია. მისი ჭერი და დასავლეთის კედელი ბუნებრივი კლდეა. ამ ეკლესიის აღმოსავლეთ კედელზე გამოკვეთილია ვერძის თავის ბარელიეფი, ხოლო სამხრეთის კედლის გარეთა მხარეს გვხვდება ფრესკული მხატვრობა. მონასტრის სხვა არქიტექტურული ნაგებობია: სამრეკლო და მონაზონთა სენაკები. მღვიმევის მონასტერში ინახებოდა უნიკალური ჭედური ხატები და ხეზე კვეთის ბრწყინვალე ნიმუში, ვაზის კარი. დღეისათვის ეს ნაკეთობები საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმის ფონდებშია დაცული. მღიმევის მონასტერი თავისი მდებარეობით ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული ძეგლია საქართველოში.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
სპეთის ზედამაცხოვარი

სპეთის ზედამაცხოვარი — - საუკუნების ეკლესია საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ სპეთის ტერიტორიაზე, მდ. ყვირილას ხეობაში, მოსახლეობისაგან მოშორებით.

სპეთის ზედამაცხოვარის ეკლესიას კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2006 წლის 30 მარტს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ, ხოლო ამავე წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

არქიტექტურა
სახელწოდება „ზედა მაცხოვარი“ მკვიდრდება საუკუნიდან, მას შემდეგ რაც სპეთში აიგო მაცხოვრის სახელობის მეორე ეკლესია, რომელიც უშუალოდ სოფელში მდებარეობდა და ძველი ეკლესის ქვემოთ იდგა. ამჟამად სპეთში ორი ტაძარია „ზედა მაცხოვარი“ და „ქვედა მაცხოვარი.“ მეორე ეკლესია 1991 წლის მიწისძვრამ ნაწილობრივ დაანგრია და სოფლის მოსახლეობამ აღადგინა. რაც შეეხება „ზედა მაცხოვარს“ მისი ქტიტორის ვინაობას ჩვენამდე არ მოუღწევია. ცნობილია, რომ ტაძარი აშენებულია - საუკუნეების მიჯნაზე და წარმოადგენს ერთნავიან დარბაზული ტიპის ნაგებობას. მისი არქიტექტურული იერი საუკუნეების მანძილზე არ შეცვლილა. მისთვის არ მიუშენებიათ გარშემოსავლელი და ვერც 1991 წლის მიწისძვრამ დაატყო თავისი კვალი. მიეხედავად ამისა ძეგლს პრობლემები ნამდვილად არ აკლია. ეკლესიის აღმოსავლეთის კედელზე განთავსებულია ორი ასომთავრული წარწერა, რომლებიც ფრაგმენტულადაა შემორჩენილი და შესაძლოა უახლოეს მომავალში საერთოდ განადგურდეს. მძიმე მდგომარეობაშია ფასადი, ქვის გადახურვა, ნესტისაგან დაწყებულია ქვის დაშლის პროცესი და საჭიროებს სასწრაფო რესტავრაციას. ჩვენი დროის წარწერა, რომელიც გვამცნობს, რომ: „ძეგლი დაცულია სახელმწიფოს მიერ“ ჩამოხსნილია და ეკლესიაშია შენახული. სპეთის „ზედა მაცხოვრის“ ყველაზე დიდ ღირსშესანიშნაობას მისი კანკელი წარმოადგენს, რომელიც თაბაშირისაა და საუკუნეშია დამზადებული და ავთენტური სახით შემორჩა. სპეთის კანკელის შესახებ ცნობებს ვახუშტი ბატონიშვილიც გვაწვდის.
კაცხის სვეტი

}
| რელიგიური_წევრობა =
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი = ჭიათურის მუნიციპალიტეტი
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =მოქმედი
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| ვებ-გვერდი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება =- სს.
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 42.2875
| გრძედი = 43.2156
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
კაცხის სვეტი — კირქვის სვეტისებრი დენუდაციური „მოწმე“ — შთენილი კლდე იმერეთის მხარეში ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფელ კაცხში, მდინარეების კაცხურისა (ყვირილის მარჯვენა შენაკადი) და ღვითორის (ბუჯის მარცხენა შენაკადი) წყალგამყოფზე.

სვეტის სიმაღლე 40 მეტრია. ზოგიერთი მკვლევარი მიიჩნევს, რომ კაცხის სვეტი თავდაპირველად მონოფიზიტ განდეგილთა სამყოფელს წარმოადგენდა, თუმცა ეს მოსაზრება საყოველთაოდ არაა გაზიარებული, სათანადო არგუმენტაციის არქონის გამო. სვეტის ზედა ბაქანზე დგას ორი მცირე ზომის ეკლესია (დღეისათვის ისინი ნანგრევების სახითაა შემორჩენილი). ასეთ ადგილებში სამლოცველოების აგებას მკვლევრები უკავშირებენ მესვეტეობას, რომელიც საუკუნეში გავრცელებული იყო წინა აზიასა და, უპირველეს ყოვლისა, სირიაში, რომელთანაც ქრისტიანულ საქართველოს მჭიდრო ურთიერთობა ჰქონდა. ერთი ეკლესია ( ს.) მშრალადაა ნაშენი ადგილობრივად მოპოვებული, უხეშად დამუშავებული ქვით, აფსიდი კლდეშია გამოკვეთილი. მეორე ( ს.) ნაგებია ქვემოდან აზიდული კარგად გათლილი კვადრებით, აქვს კრიპტა (ქვედა სართული — სამარხი). არავინ იცის ზუსტად როდის შეწყდა რელიგიური ცხოვრება კაცხის სვეტზე, მაგრამ ვახუშტი ბატონიშვილის დროს აქ ბერები აღარ მოღვაწეობდნენ.

კაცხის სვეტის არქიტექტურული ძეგლები 1944 წელს ალექსანდრე ჯაფარიძის ხელმძღვანელობით მთამსვლელთა ჯგუფმა ინახულა. ბოლო პერიოდამდე კაცხის სვეტზე ასვლა, ალპინისტური აღჭურვილობის გარეშე, შეუძლებელი იყო.

2007 წლიდან კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის და გადარჩენის ფონდის დაფინანსებით დაიწყო სვეტზე არსებული ნაგებობების სარეაბილიტაციო სამუშაოები. კაცხის სვეტზე ასვლა აკრძალულია. გამონაკლის შემთხვევებში, ადგილობრივი ბერების ლოცვა-კურთხევით, სვეტზე მხოლოდ მამაკაცების ასვლაა შესაძლებელი. აღდგენილია სვეტის ძირში და თავზე არსებული სამლოცველოები, რაც სვეტზე ამჟამად მოღვაწე ბერი მაქსიმეს დამსახურებაა.

2007 წელს კაცხის სვეტზე არსებულ ნანგრევებში მამა მაქსიმემ აღმოაჩინა კირქვის მცირე ქვათლილი (ზომები 4121 სმ), რომელზეც ათსტრიქონიანი ქართული ასომთავრული წარწერაა ამოკაწრული. წარწერა პალეოგრაფიული ნიშნებით საუკუნით თარიღდება. წარწერაში მოხსენიებულია ვინმე ფრიად ცოდვილი გიორგი, რომელსაც „სამი სახლაკი“ აუშენებია „ძელი ცხოვრებაზე“ — ანუ სვეტის თავზე დამკვიდრებულ დაყუდებულთათვის.

ვახუშტი ბატონიშვილი მის შესახებ წერდა:

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
კაცხის ტაძარი

მაცხოვრის შობის სახელობის ტაძარი — ტაძარი იმერეთის მხარეში, ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფელ კაცხში, მდინარე კაცხურას ხეობაში. 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ისტორია
კაცხის ტაძარი სხვადასხვა დროს სხვადასხვა ფეოდალურ სახლთა საგვარეულო ეკლესიასა და საძვალეს წარმოადგენდა. იგი აშენებულია ბაღვაშების მიერ (ნაგებობის მთავარ შესასვლელში გვხვდება ბაღვაშთა გერბის შემადგენელი ფიგურები: ლომი და „მოხუცი ანგელოზი“), - საუკუნეების მიჯნაზე. ძირითადი ნაწილის შენება დაწყებულა მას შემდეგ, რაც ბაგრატ -ის მიერ კლდეკარიდან განდევნილი რატი ბაღვაში „დაჯდა მამულსა თუისსა არგვეთასა“ ე. ი. 899 წლის შემდეგ, საუკუნის მიწურულს, ხოლო დამთავრებულა ბაგრატის მეფობის ბოლოს — 1010–1014 წელს. ეს დასტურდება ტაძრის სამხრეთ-დასავლეთი შესასვლელის ტიმპანიის წარწერითაც: „წმინდაო სამებაო, ადიდე შენს მიერ დამყარებული ბაგრატ აფხაზთა და ქართუელთა მეფე, ტაოსა და რანთა, კახთა და ყოვლის აღმოსავლეთის დიდი კურაპალატი“.

დავით აღმაშენებლის მიერ ბაღვაშთა საგვარეულოს დამარცხების და საქართველოდან განდევნის შემდეგ კაცხის ტაძარი უპატრონოდ დარჩა. გადმოცემით, ტაძარი ორჯერ დამწვარა, მაგრამ, ისევ აღუდგენიათ. საუკუნეში მიტოვებული და დაზიანებული ტაძარი მისმა ახალმა მფლობელმა აბულასარ ამირეჯიბმა აღადგინა. – საუკუნეებში კაცხი აბაშიძეების საგვარეულოს კუთვნილება გახდა. 1804 წელს, მეფე სოლომონ -მ კაცხი უბოძა იმერეთში გადასულ სოლომონ ლიონიძეს — ერეკლე -ის თანამებრძოლსა და ცნობილ პოლიტიკურ მოღვაწეს.

1838 წლამდე წინამძღვრად იხსენიებოდა გურიის ეპისკოპოსი ექვთიმე. 50-იან წლებში ტაძრის მოძღვარი იყო პეტრე მოდებაძე.

ჩამოთვლილი საგანძურის მცირედი ნაწილი ინახება საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.

იოსებ დურმიშიძის წვლილი
კაცხის ტაძარი დურმიშიძეების გვარის ფუძედაც ითვლება. 1853-1854 წლებში რესტავრაციაზე უმუშავია სამ ლაზ კალატოზ ძმას, გვარად დურმიშებს, რომლებიც ივანე აბაშიძისათვის ახმედ-ბეგ თავდგირიძეს გაუგზავნია, აჭარის სანჯაყ-ბეგ აბაშიძის შუამავლობით. ძმათაგან ერთ-ერთი, სახელად იუსუფი, ქრისტიანულად მონათლულა იოსებ დურმიშიძის სახელით, დაქორწინებულა მღვდელ პეტრე მოდებაძის ქალიშვილ სალომეზე და კაცხში დარჩენილა საცხოვრებლად. იოსებ ოსმანისძე (გ. 1870 წელს) და სალომე (გ. 1871 წელს) დურმიშიძეები დაკრძალულნი არიან ტაძრის ეზოში . მათი შთამომავალი (შვილთაშვილი) იყო ბიოქიმიკოსი, აკადემიკოსი სერგი დურმიშიძე (1910-1989).
თავკვერი

თავკვერი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

სახელწოდება მიღებული აქვს მარცვლის ბოლო ნაწილის კვერთან (ნაცარში გამომცხვარი მჭადი) მსგავსების გამო. თავკვერის მარცვალი შებრტყელებულ-შეზნექილია და ძალიან წააგავს კვერს.

თავკვერი ფართოდაა გავრცელებული შიდა ქართლში. აგრეთვე გავრცელებულია. აზერბაიჯანში, ტაჯიკეთში, თურქმენეთში, უზბეკეთში, ყაზახეთში, ყირგიზეთში და ყოფილი საბჭოთა კავშირის სხვა ღვინის მწარმოებელ ქვეყნებში.

სხვადასხვა ჯიშთან კუპაჟით თავკვერისაგან მზადდებოდა ე.წ. სამარკო ღვინოები.

თავკვერის მონაწილეობით გამოყვანილია ახალი პიბრიდული ჯიშები.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ან საშუალოზე დიდი ზომისაა, ოვალური ფორმის, ხუთნაკვ-თიანი. ფოთლის ქვედა მხარე თითქმის შიშველია, მხოლოდ ძარღვებზეა შესამჩნევი უმნიშვნელო შებუსვა. ყვავილი მდედრობითი სქესისაა. მტევანი საშუალო ზომის, ცილინდრულ-კონუსური ან კონუსური ფორმის, ზოგჯერ ცილინდრული. უვითარდება ერთი ან ორი ფრთა, რის გამოც რთული მტევნის შთაბეჭდილებას ტოვებს. კუმსია ან ძლიერ კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მუქი ლურჯი, თითქმის შავი. სქელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით დაფარული. რბილობი საკმაოდ ხორციანი და წვნიანი აქვს, გემო სასიამოვნო, მოტკბო-მომჟავო.

ჯიში საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის პირველ ნახევარში შედის. აავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 217-228 დღეა. მტევნის საშუალო წონა 190-200 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 20.0-25.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19-21%-ს, მჟავიანობა — 7.5-8.5 გ/ლ-ს.

თავკვერისგან მაღალხარისხიან ღვინოს ამზადებენ. ჯიშური და კუპაჟში გამოყენებული ღვინო ხასიათდება მსუბუქი სხეულით, საშუალო ან საშუალოზე მცირე ალკოპოლით და ოდნავ მომატებული საერთო მჟავიანობით. თავკვერისგან დგება საინტერესო წითელი და მშრალი ან ვარდისფერი ღვინო ველური ვარდისა და წითელი ხილის სურნელით. განსაკუთრებით სასიამოვნოა ახალგაზრდა ღვინო.

ნაცრისფერფოთლიანი თავკვერი
თავკვერის ერთ-ერთი ვარიაციაა.

ეს ვარიაცია ამპელოგრაფიული ნიშნებით საკმაოდ განსხვავდება ჩვეულებრივი თავკვერისგან. მისი ერთწლიანი რქა უფრო მონაცრისფროა და მასზე ჯიშისთვის დამახასიათებელი მოლურჯო ზოლები თითქმის არაა გამომჟღავნებული.

ფოთოლი უფრო ნაკლებადაა დანაკვთული. ნამდვილი თავკვერის ფოთოლზე უფრო სქელია და მონაცრისფრო.

ყვავილი, მტევანი და მარცვალი ფორმითა და ზომით ჩვეულებრივი თავკვერისებურია, რბილობი უფრო წვნიანია და შაქარის დაგროვებით 1-2,5%-ით აჭარბებს ნამდვილ თავკვერს. რბილობი ჩვეულებრივ თავკვერთან შედარებით ადვილად სცილდება კანს, წიპწას კი ძნელად.

წიპწა ძალიან განსხვავდება ნამდვილი თავკვერის წიპწისგან. იგი მომწვანოა, გრძელია და აოლისებური ფორმა აქვს.

ამპელოგრაფიული მახასიათებლებით ეს ვარიაცია ნამდვილი თავკვერისგან თითქმის არ განსხვავდება.