iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ეკატერინე ბარათაშვილი

ეკატერინე ბარათშვილი (დ.10 იანვარი 1874, თბილისი, გ.18 მარტი, 1944) — ქართველი მხატვარი. ოფიციალური სახელი და გვარია ეკატერინე სულხანიშვილი.

ბიოგრაფია
დაიბადა თბილისში. სწავლობდა თბილისის სამხატვრო სასწავლებელში, მიუნხენის ნატიფ ხელოვნებათა აკადემიაში, სადაც შეისწავლა პორტრეტული მინიატურის ხელოვნება. იმოგზაურა იტალიასა და საფრანგეთში. 1908 წელს დაბრუნდა საქართველოში. 1917–1933 წლებში ცხოვრობდა პეტერბურგში. 1933 წლიდან ცხოვრობდა საქართველოში. მან მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა პორტრეტული მინიატურის განვითარებაში. მანვე გადმოიღო ძველი ქართული მინიატურების პირები. არის ნაქარგი პორტრეტების და ფერწერული ტილოების ავტორი. მნიშვნელოვანი ნამუშევრებია: ი.ჭავჭავაძის, ა.წერეთლის (მინიატიურები, 1910–1911, სპილოს ძვალი, აკვარელი, გუაში–საქართველოს ლიტერატურის მუზეუმი), ა.პუშკინის (ნაქარგი, 1937 წელი, კერძო საკუთრება) პორტრეტები და სხვ. მხატვარ–მინიატურისტი, მხატვრული ხელსაქმის ოსტატი.
რევაზ ვარსიმაშვილი

რევაზ შალვას ძე ვარსიმაშვილი (დ. 30 სექტემბერი, 1930, ქუთაისი, — გ. 2017) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი მექანიკა-მანქანათმშენებლობის დარგში. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1985), პროფესორი (1986), საქართველოს საინჟინრო აკადემიის წევრი (1996).

1954 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის მექანიკის ფაკულტეტი. 1962-1965 წლებში იყო საპროექტო ინსტიტუტ „საქკვებმრეწვსახპროექტში” განყოფილების გამგე. 1965 წლიდან მუშაობს საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტში მანქანათა ნაწილებისა და ამწე-სატრანსპორტო მანქანების კათედრაზე (1990-2000 წლებში — კათედრის გამგე, 2000 წლიდან — ამავე კათედრის პროფესორი). ვარსიმაშვილის კვლევები ეხება არამრგვალი სივრცითი კბილანური გადაცემების თეორიას, არამრგვალი კბილანების დამზადების მეთოდებს პროგრამული მართვის სისტემების გამოყენებით, არამრგვალკბილანებიანი პლანეტარული და დიფერენციალური მექანიზმების კვლევას.
სან-ანტონიო-უიტეპეკი

სან-ანტონიო-უიტეპეკი ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის სააჩილის რაიონში, ცენტრალური ხეობის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 2 936 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 31.5%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 191.4 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 15.3 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
სან-მიგელ-პერასი

სან-მიგელ-პერასი ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის სააჩილის რაიონში, ცენტრალური ხეობის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 3 818 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 9.2%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 155.2 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 24.6 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1826 წლის 6 მაისს შევიდა.
სან-პაბლო-კუატრო-ვენადოსი

სან-პაბლო-კუატრო-ვენადოსი ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის სააჩილის რაიონში, ცენტრალური ხეობის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 1 510 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 8.8%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 73.8 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 20.5 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
სანტა-ინეს-დელ-მონტე

სანტა-ინეს-დელ-მონტე ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის სააჩილის რაიონში, ცენტრალური ხეობის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 2 809 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 10.8%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 49.1 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 57.2 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
ალექსანდერ ვოლკანოვსკი

ალექსანდერ ვოლკანოვსკი (დ. 29 სექტემბერი, 1988) — ავსტრალიელი შერეული საბრძოლო ხელოვნების მებრძოლი, რომელიც ამჟამად ასპარეზობს აბსოლუტურ საბრძოლო ჩემპიონატში , სადაც ქვემსუბუქი წონის ჩემპიონია.

ვოლკანოვსკის სარეკლამო დებიუტი 2016 წლის 26 ნოემბერს შედგა 101-ზე, იუსუკე კასუიას წინააღმდეგ. მან ბრძოლა მეორე რაუნდში ტექნიკური ნოკაუტით მოიგო. მან ქვემსუბუქი წონის ქამარი 2019 წლის 14 დეკემბერს, მაქს ჰოლოვეის წინააღმდეგ გამარჯვებით მოიპოვა. მან ეს ქამარი ხუთჯერ დაიცვა, ხოლო 2024 წლის 20 იანვარს მან ეს ილია თოფურიას წინააღმდეგ ვერ მოახერხა. ვოლკანოვსკი მეორე რაუნდში ნოკაურით დამარცხდა. თუმცა ამ გამარჯვების შემდგომ ილია ავიდა მსუბუქ წონაში და ქამარი ვაკანტური გახადა. ამ ქამრისთვის კი დაუპირისპირდნენ ერთმანეთს ვოლკანოვსკი და დიეგო ლოპესი, 2025 წლის 12 აპრილს. ეს ბრძოლა მან მსაჯთა ერთსულოვანი გადაწყვეტილებით მოიგო და ქამარი დაიბრუნა.
ტრინიდად-სააჩილა

ტრინიდად-სააჩილა ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის სააჩილის რაიონში, ცენტრალური ხეობის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 3 419 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 28.9%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 21.3 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 160.5 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
ვილია-დე-სააჩილა

ვილია-დე-სააჩილა ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის სააჩილის რაიონში, ცენტრალური ხეობის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 46 464 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 36.3%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 81.4 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 570.8 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
ალაგოგშაკი (ვულკანი)

ალაგოგშაკი — სტრატოვულკანი აშშ-ში, ალასკის ნახევარკუნძულზე, კატმაის ეროვნულ პარკში. იგი უძველესია „ათი ათასი კვამლის ველზე“ მდებარე ვულკანებს შორის. მდებარეობს მარტინის მთის სამხრეთ-დასავლეთით 3 კმ-ში. ალაგოგშაკი აქტიური იყო პლეისტოცენში. მისი აქტივობა 680 000 წლის წინ დაიწყო და 43 000 წლის წინ დასრულდა.
გურამ ვარშალომიძე

გურამ ჰუსეინის ძე ვარშალომიძე (დ. 5 მაისი, 1939, დ. ხელვაჩაური, — გ. 16 ოქტომბერი, 2020) — ქართველი სამთო ინჟინერი, პოლიტიკოსი. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1996), პროფესორი (1999).

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამთო-გეოლოგიური ფაკულტეტი (1964). 1964–1970 წლებში მუშაობდა ტრესტ „საქნავთობის”, აზერბაიჯანის „ყარადაღნავთობის” და „აფშერონ ნავთობის” საწარმოებში; საქართველოს სამთო მექანიკის, საბადოთა დამუშავებისა და აფეთქების ფიზიკის ინსტიტუტში; საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის სამთო მექანიკის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში.

1991–1993 წლებში ვარშალომიძე იყო აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე, 2005–2006 წლებში — „საქნავთობის” გენერალური დირექტორი. 2006 წლიდან პედაგოგიურ საქმიანობას ეწეოდა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტში, იყო „ნავთობისა და გაზის ჭაბურღილების, ბურღვის ტექნიკისა და ტექნოლოგიების” კათედრის გამგე. 2007 წლიდან მუშაობდა ნავთობისა და გაზის ტექნოლოგიების დეპარტამენტის ხელმძღვანელად და შპს „საქართველოს ნავთობისა და გაზის კორპორაციაში” მრჩეველ-ექსპერტად.

ვარშალომიძის სამეცნიერო გამოკვლევები ეძღვნება ენერგო და რესურსდამზოგი ეკოლოგიურად სუფთა თვითგავრცელებადი მაღალტემპერატურული სინთეზის ტექნოლოგიას, ანტირადიაციული მასალის მიღების ახალ ტექნოლოგიებს. არის საქართველოს ეროვნული პრემიის ლაურეატი (2010). მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მათ შორის ღირსების ორდენი (1999). გურამ ვარშალომიძის შვილია პოლიტიკოსი ლევან ვარშალომიძე.
იუსუფ ვარშალომიძე

იუსუფ-აღა ხუსეინის ძე ვარშალომიძე (დ. 1870, სოფ. ხელვაჩაური, — გ. 29 ოქტომბერი, 1937, ბათუმი) — ქართველი კომერსანტი, ქველმოქმედი.

ვარშალომიძის შემწეობით ბათუმის ოლქში აიგო რამდენიმე ხიდი, გაიყვანეს გზები, მატერიალურად ეხმარებოდა ადგილობრივ სკოლებს, მალარიის საწინააღმდეგო ღონისძიებებს, სოფ. ურეხის უპატრონო ბავშვთა სახლს. იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ბათუმის განყოფილების (1913), ქართული საქველმოქმედო საზოგადოების ბათუმის განყოფილების (1915), ქართველ მუსლიმთა მეჯლისის (1919) წევრი. გასაბჭოების შემდეგ, როგორც „კულაკს“, ჩამოართვეს ქონების ნაწილი, მათ შორის საცხოვრებელი სახლი ბათუმში. 1937 წელს დახვრიტეს.
ინდიკო აბაშიძე

ინდიკო აბაშიძე (დ. 10 მარტი, 1950) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, პედაგოგი. ინჟინერ-მექანიკოსი, ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (2002), პროფესორი.

ბიოგრაფია
1972 წელს დაამთავრა ქუთაისის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი, ავტომექანიკის, ავტომობილების და ტრაქტორების სპეცილობით.
1972-1975 წლებში მუშაობდა ხულოს რაიონის სოფელ დანისპარაულის რვაწლიანი სკოლის და სოფელ ყინჩაურის საშუალო სკოლის მათემატიკის მასწავლებელად. 1975-1976 წლებში საბჭოთა არმიაში იყო სერჟანტი. 1980-1986 წლებში იყო 2655-ის მექანიკოსი ბათუმის ავტოკოლონაში. 1989-1997 წლებში ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ზოგადტექნიკური დისციპლინების კათედრის მასწავლებელი. 1997-2004 წლებში ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის უფროსი მასწავლებელი იყო. 2005-2006 წლებში - ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ზოგადტექნიკური დისციპლინების კათედრის გამგე. 2006-2009 წლებში საინჟინრო ტექნოლოგიური ფაკულტეტის ინჟინერიისა და მშენებლობის დეპარტამენტის სრული პროფესორი. 2009-2013 წლებში საინჟინრო ტექნოლოგიური ფაკულტეტის ინჟინერიისა და მშენებლობის დეპარტამენტის სრული პროფესორი. 2013 წლიდან ტექნოლოგიური ფაკულტეტის ინჟინერიისა და მშენებლობის დეპარტამენტის პროფესორი.
შალვა სირაძე

შალვა სირაძე (დ. 18 ოქტომბერი, 1901, პირველი ტოლა, რაჭის მაზრა, ქუთაისის გუბერნია — გ. 13 თებერვალი, 1985) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, პედაგოგი.

ბიოგრაფია
შალვა სირაძე დაიბადა 18 ოქტომბერს 1901 წელს, სოფელ პირველ ტოლაში,ქუთაისის გუბერნიაში, რაჭის მაზრაში. 1921 წელს მან დაამთავრა ქუთაისის რეალური სასწავლებელი, შემდეგ იმავე წელს ჩააბარა თბილისის პოლიტექნიკუმში,ხოლო 1922 წელს სასწავლებლად გადავიდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პოლიტექნიკურ ფაკულტეტზე. დაპატიმრებული იყო 1922 და 1924 წლებში სტუდენტურ გამოვლებში მონაწილეობისთვის, გამოსვლის შემდეგ სწავლა გააგრძელა 1925 წელ და 1931 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი ინჟინერ-კონსტრუქტორის სპეციალობით. 1934 წელს საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში შალვა სირაძემ მუშაობა დაიწყო სამშენებლო კათედრაზე ჯერ ასისტენტად, შემდეგ - დოცენტად, შემდეგ 1942-1946 წლებში ლექციებს კითხულობდა თბილისის რკინიგზის ტრანსპორტის ინჟინერთა ინსტიტუტში, ხოლო 1956 წლიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა პროფესორად. იგი თითქმის 50 წელი კითულობდა ლექციებს. იყო ადგილობრივი მეურნეობის სამინისტროს სამეცნიერო-ტექნიკური საბჭოს სწავლული მდივანი, მინისტრთა საბჭოს სამშენებლო კომიტეტის ექსპერტი, უმაღლესი და საშუალო განათლების კომიტეტის სამეცნიერო-მეთოდური საბჭოს წევრი. მან შექმნა ბევრი სამეცნიერო ნაშრომი და 3 სახელმძღვანელო, მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, ერთ-ერთი 1961 წელს - საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი.

შალვა სირაძე გარდაცვალა 1985 წლის 13 თებერვალს 83 წლის ასაკში.
ვახტანგ ასამბაძე

ვახტანგ ასამბაძე (დ.28 მარტი, 1954, ქედა, საქართველო) — ქართველი ინჟინერი.

ბიოგრაფია
დაუსწრებლად დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი, სამრეწველო და სამოქალაქო მშენებლობის სპეციალობით 1976 წელს. უმაღლეს სასწავლებელში სწავლის პერიოდში მუშაობდა აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის კომუნალური მეურნეობის სამინისტროს საპროექტო-სახარჯთაღრიცხვო ბიუროში ინჟინერ-დამპროექტებლად, წამყვან ინჟინრად, განყოფილების უფროსად. 1977 წელს მუშაობა დაიწყო საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს № 5 სამშენებლო ტრესტის № 45 მოძრავ მექანიზებულ კოლონაში მშენებელ ოსტატად. მუშაობდა საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს ბათუმის სახლმშენებელ კომბინატში - სამუშაოთა მწარმოებლად. აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ხელვაჩაურის რაიონის აგროსამრეწველო გაერთიანების მშენებლობის განყოფილების უფროსად. იყო აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის სოფლის მეურნეობის სამინისტროს მშენებარე საწარმოების გაერთიანებული დირექციის მთავარი ინჟინერი. მუშაობდა საქართველოს კვების მრეწველობის სამინისტროს ბათუმის სამშენებლო-სარემონტო სამმართველოს მთავარ ინჟინრად.

მისი უშუალო მონაწილეობითა და ხელმძღვანელობით აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში აშენდა მრავალი სამრეწველო, სამოქალაქო და სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მნიშვნელოვანი ობიექტი. კულტურულ-საგანმანათლებლო და ინფრასტრუქტურული დანიშნულების ობიექტები. მრავალწლიანი შრომითი საქმიანობისა და დამსახურებისათვის მიღებული აქვს საუწყებო ჯილდოები და საპატიო სიგელები.
ნიკოლოზ ანდრეევი

ნიკოლოზ ანდრეევი (დ.1873 — გ.1956) — ინჟინერი.

ბიოგრაფია
საქართველოს ჰიდროენერგეტიკის განვითარების ერთ-ერთი პიონერთაგანი. 1908 წელს შეადგინა ჰესის სქემა მდ. არაგვზე თბილისის ელექტრომომარაგებისა და სასმელი წყლით უზრუნველყოფისათვის. 1909 წელს დაამუშავა მდ. რიონზე ჰესის სქემა ქუთაისის ელექტრომომარაგებისა და სასმელი წყლით უზრუნველყოფისათვის. 1911 წელს დაამუშავა მდ.მტკვარზე რკინიგზის სადგურ კავთისხევთან 3 ათას კილოვატ სიმძლავრის ჰესის პროექტი. 1913 წელს წარმოადგინა მდ. ხრამზე არახლოსთან ჰესის აგების დეტალური პროექტი.

1921-1922 წლებში დამუშავდა მდ. ხრამის ზედა დინებაში 10 ათასი ცხენის ძალის სიმძლავრის ჰესის აგების სქემა და ტექნიკურ-ეკონომიკური დასაბუთება. 1922 წელს შედიოდა ზაჰესის საექსპლუატაციო კომისიის შემადგენლობაში. მონაწილეობა აქვს მიღებული ტყიბულის რაიონისა და რიწეულას ჰესების სქემების დამუშავებაში. შეასრულა მდ. რიონზე ჟონეთთან ჰესის მშენებლობის სქემა. 1932 წელს დაამუშავა მდ. მტკვარზე ჰესის პროექტი 26 ათასი კვტ. და გადამუშავებით 100 მლნ. კვტ. სთ. 1934 წელს გამოაქვეყნა მდ. მტკვარზე ჰესების მშენებლობის შესახებ. 1926 წელს მუშაობდა სოხუმჰესის დაპროექტებაზე. მისი სქემა ითვალისწინებდა 14 ათასი ცხენის ძალის სიმძლავრის ჰესის აგებას, შემდგომ წლებში სოხუმჰესი ააგეს მის მიერ შემოთავაზებული სქემის შესაბამისად.

რესურსები ინერნეტში
ოკმოკის მთა

ოკმოკის მთა — ვულკანი აშშ-ში, ალასკაში. მდებარეობს ალეუტის კუნძულების აღმოსავლეთ ცენტრალურ ნაწილში, უნმაკის კუნძულზე, ანკორიჯიდან 1400 კმ-ში. წარმოიქმნა ჩრდილოეთ ამერიკის ფილის ქვეშ წყნარი ოკეანის ფილის სუბდუქციით. ოკმოკი ფარისებრი ვულკანია. მის წვეროზე 10 კილომეტრი სიგანის კალდერაა მოთავსებული. კალდერა შეიცავს მრავალ წიდურ კონუსს, მათ ლავურ ნაკადებსა და რამდენიმე ტბას. კალდერის წიდური კონუსებიდან ძირითადად ბაზალტური ლავა იფრქვევა.

ვულკანის აქტივობა პლეისტოცენში დაიწყო. ჰოლოცენში ორი უზარმაზარი კალდერისწარმომქმნელი ამოფრქვევა მოხდა, რომელთა ვულკანური ექსპლოზიურობის ინდექსი 6-ს შეადგენდა. ამ ამოფრქვევებს შორის მეორე ძვ.წ. 43 წელს მოხდა და ვულკანური ზამთარი გამოიწვია, რამაც შესაძლოა ეგვიპტის ისტორიაზე მოახდინა გავლენა. ოკმოკი ჩრდილოეთ ამერიკის ერთ-ერთი ყველაზე აქტიური ვულკანია. 1817 წელს მისმა ამოფრქვევამ ალეუტების დასახლება გაანადგურა.
ადაგდაკის მთა

ადაგდაკის მთა — პლეისტოცენის დროის სტრატოვულკანი აშშ-ში, ალასკაში. მდებარეობს ალეუტის კუნძულებზე, ადაკის კუნძულის უკიდურეს ჩრდილოეთ ნაწილში, ანკორიჯიდან 1900 კმ-ში, ადაგდაკის კონცხის სამხრეთით 1,4 კმ-ში.

ვულკანი შედგება სამი სახის ქანისგან. სამივე მათგანი სხვადასხვა პერიოდებში იყვნენ აქტიურები. ქანებს შორის ყველაზე ახალგაზრდა დაახლოებით 205 000 - 215 000 წლის წინ წარმოიშვა.
რკინიგზის კვანძი

რკინიგზის კვანძი — რამდენიმე რკინიგზის ხაზის თავშეყრის ან გადაკვეთის პუნქტი, რომელშიც ერთ მთლიან კომპლექსადაა გაერთიანებული სხვადასხვა სახის სადგურები და გამყოფი პუნქტები, შემაერთებელი და გარშემოსავლელი, სამრეწველო დაწესებულებებთან მისასვლელი ლიანდაგები და გზაგამტარები (სატრანსპორტო კვანძის ერთ-ერთი ძირითადი შემადგენელი ნაწილი). რკინიგზის კვანძის ყველა სატრანსპორტო მოწყობილობა მუშაობს ერთიანი ტექნოლოგიური პროცესით, რომელიც მოიცავს სადგურებს შორის სატრანზიტო და მახარისხებელი მუშაობის განაწილებას, სატვირთო სამუშაოებისა და სამგზავრო მოძრაობის ორგანიზაციას, კვანძის ფარგლებში მატარებელთა შედგენის გეგმისა და მოძრაობის გრაფიკის დამუშავებას, ინფორმაციის მოწყობასა და მუშაობის ოპერატიული მართვის ეფექტიანი სისტემის დადგენას. რკინიგზის კვანძების ტიპებს ძირითადად განსაზღვრავენ საექსპლუატაციო მუშაობის ხასიათით, გეოგრაფიული მდებარეობითა და მათში შემავალი ძირითადი ელემენტებისა და რკინიგზის ხაზების ურთიერთგანლაგებით. მთელი მახარისხებელი სამუშაოებისა და რკინიგზის ქსელზე ვაგონთა დასატვირთ-დასაცლელი სამუშაოების მნიშვნელოვან ნაწილს რკინიგზის კვანძზე ასრულებენ. ამიტომ ქსელის საექსპლუატაციო მაჩვენებლები მნიშვნელოვანწილადაა დამოკიდებული მათ ეფექტურ მუშაობაზე.
საზღვაო ტრანსპორტი

საზღვაო ტრანსპორტი — წყლის ტრანსპორტის სახეობა, რომელიც უზრუნველყოფს გემებით მგზავრთა გადაყვანასა და ტვირთის გადაზიდვას. ადამიანმა ნაოსნობა ზღვაზე უხსოვარი დროიდან დაიწყო. სატრანსპორტო საშუალებანი დროთა განმავლობაში მნიშვნელოვან ცვლილებებს განიცდიდა. განსაკუთრებით დიდი ცვლილებანი მოხდა საუკუნეში, როცა აფრიანი გემი შეცვალა ორთქლისძრავიანმა გემმა. საუკუნის დასაწყისში გაჩნდა თბომავალი გემი. ბოლო ხანებში შეიქმნა ატომმავლი და ორთქლის ტურბინით აღჭურვილი გემები.

დანიშნულების მიხედვით გემები სხვა დასხვანაირია: სამგზავრო, სატვირთო და ტვირთის დასაყრელი. შეიქმნა 3000 ტ-მდე ტვირთამწეობის გემები, რომლებიც „მდინარე-ზღვა-მდინარე“ პრინციპის მიხედვით შედიან სანაოსნო მდინასადგურში გადააქვთ, შემდეგ სანაოსნო მდინარეს უბრუნდებიან დატვირთვა-გადმოტვირთვის დასაჩქარებლად იყენებენ კონტეინერმზიდ გემებს, რომლებიც ეზიდებიან როგორც ნორმალური მასის (5 ტ-მდე), ისე მძიმე მასის კონტეინერებს (15-30 ტ). მოქმედებაშია აგრეთვე ლიხტერმზიდი გემები. ლიხტერი წარმოადგენს არათვითმავლ ბარჟას – კარჭაპს (მასა 1100 ტ), რომელიც იტვირთება საზღვაო ან სანაოსნო მდინარის მისადგომებთან და შემდეგ ბუქსირით ნავსადგურში მდგომ გემთან მიაცურებენ. აქ ის სპეც, ლიფტის საშუალებით გემზე ააქვთ. ერთ გემს შეუძლია 26 ლიხტერის წაღება. განტვირთულ ან ხელმეორედ დატვირთულ ლიხტერებს ბუქსირით ისევ მისადგომებისაკენ გზავნიან. ასეთი სისტემა აჩქარებს ტვირთის მიღება-გაგზავნას და ამცირებს საწყობების რაოდენობას ნავსადგურში. კონტეინერმზიდებსა და ლიხტერმზიდებს იყენებენ საერთაშორისო საზღვაო მიმოსვლაში.

განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება დიდ გემ-ბორანს, რომელზეც სარკინიგზო ლიანდაგია მოწყობილი. მისადგომებთან ბაქანზე მთელი მატარებელი გადაჰყავთ, გემი კი მოპირდაპირე ნავსადგურში ჩადის. პოლარული წრის იქით მოქმედებენ ყინულმჭრელი გემები, რომლებიც ატომური ენერგიით მუშაობენ.
ანტუან მეიე

პოლ ჟიულ ანტუან მეიე (; დ. 11 ნოემბერი, 1866, მულენი — გ. 21 სექტემბერი, 1936, შატომეიანი) — ფრანგი ენათმეცნიერი, ინდოევროპეისტი. პარიზის ენათმეცნიერების საზოგადოების წევრი (1889) და მისი მდივანი (1906-დან). პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრ-კორესპონდენტი (1906), საფრანგეთის წარწერებისა და სიტყვაკაზმული მწერლობის აკადემიის წევრი (1924).

სწავლობდა სორბონში (1880-იანი წლების მეორე ნახევარში), საფრანგეთის კოლეჯში ისმენდა მიშელ ბრეალის ლექციებს, უმაღლესი კვლევების პრაქტიკულ სკოლაში კი ფერდინანდ დე სოსიურისას. სომხური ენის შესწავლის მიზნით იმოგზაურა კავკასიაში (1890). 1891–1928 წლებში უმაღლესი კვლევების პრაქტიკულ სკოლაში ხელმძღვანელობდა სამეცნიერო კვლევებს ინდოევროპული ენების შედარებით გრამატიკაში. 1897 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია ძველ სლავურ ენაში ნათესაობითი და ბრალდებითი ბრუნვების გამოყენების თავისებურებებზე. 1902–1906 წლებში სომხურ ენას ასწავლიდა აღმოსავლური ენების სკოლაში (ახლანდ. აღმოსავლური ენებისა და კულტურის ეროვნული ინსტიტუტი). 1906 წლიდან იყო ინდოევროპული ენების შედარებითი გრამატიკის პროფესორი საფრანგეთის კოლეჯში. 1919 წელს პარიზში დააარსა სლავისტიკის ინსტიტუტი, იყო მისი ბეჭდვითი ორგანოს „სლავური მიმოხილვის“ რედაქტორი.

მეიე არის ფრანგული სოციოლოგიური სკოლის ფუძემდებელი და მეთაური ენათმეცნიერებაში. დაწერილი აქვს ნაშრომები ინდოევროპული ოჯახის ცალკეულ ენებსა და ჯგუფებზე. ავითარებდა შედარებით-ისტორიულ კვლევებს ფერდინანდ დე სოსიურის ენის სისტემურობისა და მისი სოციალური ხასიათის შესახებ დებულების საფუძველზე. ნეოგრამატიკოსთა სკოლის წარმომადგენლებისგან განსხვავებით, გვთავაზობდა არა ენის ცალკეული ფაქტების გამოკვლევას, არამედ ენობრივი სისტემების შეპირისპირებას (შედარებას), არ იზიარებდა მოძღვრებას „ფონეტიკური კანონები“ („ბგერითი კანონების“) შესახებ. შედარებით-ისტორიული მეთოდის მიზნად მიიჩნევდა არა ფუძეენის რეკონსტრუქციას, არამედ ისტორიულად დამოწმებულ ენებს შორის შესაბამისობების დადგენას. ფუძეენაში ცდილობდა დაედგინა დიალექტური და ქრონოლოგიური დიფერენციაცია, ენობრივი ცვლილებების მიზეზებს უკავშირებდა საზოგადოებაში მომხდარ ცვლილებებს. ალფრედ ერნუსთან თანაავტორობით შეადგინა ლათინური ენის ყველაზე ავტორიტეტული ეტიმოლოგიური ლექსიკონი.

მეიე არის თანამედროვე სოციოლინგვისტიკის ერთ-ერთი წინამორბედი. გამოაქვეყნა ომისშემდგომი ევროპის ენობრივი სიტუაციის მიმოხილვა (1918). მარსელ კოენთან ერთად იყო ენციკლოპედიური გამოცემის „მსოფლიოს ენები“ ინიციატორი (1924, დაუსრულებელი). სოციოლოგიზმი გახდა მეიეს მიერ ზოგადი ლინგვისტიკის შემუშავების საფუძველი. მის ამოცანად ავტორი თვლიდა ენობრივი ცვლილებების ზოგადი კანონების დადგენას, რითაც წინასწარ განჭვრიტა დიაქრონიული უნივერსალიების შემუშავება.
ვასაკ სივნიელი

ვასაკ სივნიელი, ვასაკ სიუნი (; გ. დაახლ. 452) — სიუნიქის (ქართული წყაროებით სივნიეთი) მთავარი დაახლ. 412/413-452 წლებში.

იყო სასანიანთა ირანის სამსახურში. დაახლ. 439-442 წლებში იყო მარზპანი ქართლში, 442-452 წლებში — სომხეთში. ირანის წინააღმდეგ სომხების 450–451 წლების აჯანყების დროს ამბოხებულთა ერთ-ერთი მეთაური გახდა, შემდეგ გადაუდგა მათ და განხეთქილება შეიტანა აჯანყებულთა რიგებში. მიუხედავად ამისა, აჯანყების დამარცხების შემდეგ ირანელებმა მარზპანობა ჩამოართვეს და ციხეში ჩასვეს, სადაც გარდაიცვალა.
ვასაფი

შარაფ ალ-დინ აბდ ალ-ლაჰ იბნ ფადლ ალ-ლაჰ შირაზი — საუკუნის დასასრულისა და საუკუნის ირანელი ისტორიკოსი. ცნობილია ვასაფის ან ვასაფ ალ-ჰაზრათის (, „მისი უდიდებულესობის მეხოტბე“) სახელით.

ილხანთა მმართველობის დროს ვასაფი შირაზში გადასახადების ამკრეფად მუშაობდა. ავტორია სპარსულ ენაზე დაწერილი დიდი საისტორიო ნაშრომისა „თარიხე ვასაფი“ („ვასაფის ისტორია“, - ). ნაშრომი წარმოადგენს ჯუვეინის თხზულების უშუალო გაგრძელებას და მოიცავს პერიოდს 1257 წლიდან 1323 წლამდე. თხზულებაში არის უხვი ცნობები ილხანთა საგადასახადო სისტემის შესახებ. ვასაფის პირველწყაროები იყო ჯუვეინისა და რაშიდ ად-დინის საისტორიო ნაშრომები, საფინანსო უწყების დოკუმენტები, საკუთარი თვალით ნანახი და თვითმხილველთა მოგონებები. თხზულებაში არის საინტერესო ცნობები მონღოლთა ბატონობის დროინდელი საქართველოს შესახებ.
აკაკი ვასაძე (მწერალი)

აკაკი (კაკული) გიორგის ძე ვასაძე (დ. 27 ივლისი, 1939, თბილისი, — გ. 1 ნოემბერი, 1998, იქვე) — ქართველი მწერალი, ლიტერატურათმცოდნე. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1981). გიორგი ვასაძის შვილი, აკაკი ვასაძის შვილიშვილი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დასავლეთ ევროპის ენებისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი (1962). 1965 წელს მეთევზე-მეზღვაურად ახლდა ქართული საოკეანო თევზმჭერი ფლოტს. 1967 წლიდან მუშაობდა შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტში მეცნიერ თანამშრომლად. პირველი მოთხრობა „გარსია“ 1962 წელს გამოაქვეყნა ჟურნალ „მნათობში“, პირველი წიგნი — მხატვრული ნარკვევების კრებული „ქართველები ოკეანეში“ — 1968 წელს.

გამოქვეყნებული აქვს მოთხრობების კრებულები: „უჩვეულო დღეები“ (1971), „მოთხრობები“ (1974); ლექსების კრებული „თეთრი ნავი“ (1978); ლექსებისა და პოემების კრებული „გამხელა“ (1985), პროზაული კრებული „სამი ამბავი“ (1988); ესეები და ნარკვევები: „ლექსი და შემოქმედება“ (1975), „პოეზიის პრინციპები“ (1987) და სხვა. მისი სამეცნიერო ნაშრომებში განხილულია დასმულია ლიტერატურის ისტორიისა და თეორიის, ფსიქოლოგიის, ესთეტიკის, ხელოვნებათმცოდნეობის პრობლემები [„მხატვრული გრძნობის პრობლემა“ (1975, რუსულად — 1978), „მხატვრული შემოქმედების ფსიქოლოგიის საკითხები“ (1979) და სხვ.). თარგმნა ჟან-პოლ სარტრის, ჰერბერტ უელსის, ალექსანდრე პუშკინისა და სხვათა ნაწარმოებები.
მიხეილ ჯალაღანია

მიხეილ ჯალაღანია (დ. 22 ნოემბერი, 1904, გოგოლისუბანი — გ. 1967) — ქართველი მსახიობი, რეჟისორი.

1925 წელს დაამთავრა ჩოხატაურის შრომის სკოლა.

1921 წელს განახორციელა სადებიუტო გამოსვლა სცენაზე, როდესაც მოსწავლეობისას ჩოხატაურის კლუბის დრამატულ წრეში მიიღო მონაწილეობა. 1926-1934 წლებში ის ამავე კლუბში გამგედ და რეჟისორად მოღვაწეობდა. 1934-1938 წლებში, ჩოხატაურის თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელის პოზიცია ეკავა, ხოლო 1943-1948 წლებში თეატრის დირექტორისა და სამხატვრო ხელმძღვანელის თანამდებობებს ითავსებდა. 1949 წლიდან კი ბათუმის დრამატულ თეატრში მსახიობად გადავიდა.

მის მიერ განსახიერებულ როლებს შორის გამოირჩევა: სიმონ ლიონიძე (გ. ერისთავის „სამშობლო"), ყვარყვარე (პ. კაკაბაძის „ყვარყვარე თუთაბერი"), გოჩა (ა. ყაზბეგის „ხევისბერი გოჩა"), კოწია (შ. დადიანის „გუშინდელნი"), უკლება (მოსაშვილის „მისი ვარსკვლავი") და სხვა.

რეჟისორის ამპლუაში მან 40-მდე სხვადასხვა ჟანრის სპექტაკლი დადგა, მათ შორისაა: კლდიაშვილის „ირინეს ბედნიერება", ა ცაგარელის „ხანუმა" და „ციმბირელი", რამიშვილის „სტუმარ-მასპინძლობა", „მეზობლები", „საბედისწერო დამბაჩა", დადიანის „როს ნადიმობდნენ", გედევანიშვილის „მსხვერპლი" და „სინათლე", კლდიაშვილის „გმირთა თაობა" და სხვა.

ჯილდოები
1967 - საქართველოს დამსახურებული არტისტი
1950 - აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის დამსახურებული არტისტი