iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
რუსიფიკაცია

რუსიფიკაცია — ეთნიკურად არა რუსული საზოგადოების მიერ რუსული ენის და სხვა რუსული თვისებების (ნებაყოფლობით ან ძალდატანებით) მიღება. ვიწრო გაგებით რუსიფიკაცია გამოიყენება რუსული ენის სლავურ, ბალტიკურ და სხვა ყოფილი რუსული კონტროლის ქვეშ მყოფ ენებზე გავლენის აღსანიშნავად, რამაც გამოიწვია: რუსიზმის, ტრასიანკას და სურიჟმის წარმოშობა. ისტორიული თვალთახედვით, ტერმინი შეესაბამება რუსეთის იმპერიის და საბჭოთა კავშირის როგორც ოფიციალურ ასევე არაოფიციალურ პოლიტიკას, რომელიც ეროვნული უმცირესობების გარუსებისკენ იყო მიმართული.

რუსიფიკაციის ძირითადი სფეროებია პოლიტიკა და კულტურა. პოლიტიკაში ეს არის რუსი ეროვნების ჩინოვნიკების დანიშვნა წამყვან პოზიციებზე, სხვა და სხვა ეროვნული მნიშვნელობის ინსტიტუტებში. კურტურაში იგულისხმება რუსული ენის დომინირება ბიზნესში და იდიომებში. ასევე რუსიფიკაცია გულისხმობს ცვლილებებს დემოგრაფიაშიც, რუსული მოსახლეობის გაზრდის გზით.

ანალიზის კუთხით უმჯობესია ერთმანეთისგან განსხვავდეს გარუსება, როგორც ერთი განსხვავებული იდენტობის მქონე ეთნოსის რუსულით ჩანაცვლების პროცესი და რუსიფიკაცია, როგორც არა რუსულ ტერიტორიაზე რუსული ენის კულტურის და მოსახლეობის გავრცელება, რომელიც ასევე განსხვავდევა სოვიეტიზმის, როგორც საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის მიერ გარკვეულ ტერიტორიაზე რეჟიმის დამყარებისგან. მიუხედავად რუსიფიკაციის დიდი მცდელობისა, საბჭოთა ერის დასასრულისთვის საბჭოთა კავშირში მოსახლეობის უმეტესობა მაინც არა რუსს წარმოადგენდა.

ისტორია
რუსიფიკაციის ადრეულ მაგალითებს ვხვდევბით საუკუნეში, რომელსაც ადგილი ჰქონდა დაპყრობილ ყაზანის სახანოში (შუა საუკუნეების თათრული სახელმწიფო, რომელსაც ბულგარეთის ვოლგის ტერიტორიები ჰქონდა მიტაცებული). მთავარი მიზანი იყო გაქრისტიანება და რუსულის, როგორც მთავარი სახელმწიფო ენის დანერგვა. 1856 წელს რუსეთის ყირიმის ომში დამარცხებისა და 1861 წელს პოლონეთის აჯანყების შემდეგ რუსეთის მეფემ ალექსანდრე -მ მომავალი აჯანყებების თავიდან ასაცილებლად დაიწყო აქტიური რუსიფიკაციის პოლიტიკის გატარება. რუსეთის ტერიტორია დასახლებული იყო მრავალი ეთნიკური ჯგუფით და რუსიფიკაცია იყო მათი იდენტობის ჩახშობის გზით სეპარატისტული გამოვლინებების აღკვეთის მცდელობა.
კათედრა

კათედრა (, სიტყვასიტყვით — სკამი, დასაჯდომი ადგილი):

1. ძველ საბერძნეთსა და რომში — ფილოსოფოსებისა და რიტორების გამოსასვლელი ადგილი.

2. ქრისტიანულ ეკლესიაში — ადგილი, საიდანაც ქადაგებდნენ.

3. ეპისკოპოსის (არქიელის) სავარძელი ღვთისმსახურების დროს; გადატანით — ეპარქია (საეპისკოპოსო ოლქი).

4. სასწავლო დაწესებულებებში, ლექტორიუმებში, სააქტო დარბაზებში — მასწავლებლის, მომხსენებლის ადგილი.

5. უმაღლეს სასწავლებელში — სასწავლოსამეცნიერო დანაყოფი, რომელიც ეწევა სასწავლო-აღმზრდელობით, მეთოდოლოგიის და სამეცნიერო-კვლევით მუშაობას ერთი ან რამდენიმე მონათესავე დისციპლინის დარგში, ამზადებს სამეცნიერო-პედაგოგიურ კადრებს, ხელმძღვანელობს სპეციალისტების კვალიფიკაციის ამაღლებას.
ზვიად ძიძიგური

ზვიად ძიძიგური (დ. 31 ოქტომბერი, 1964, მარანი, აბაშის რაიონი) — ქართველი პოლიტიკოსი, საქართველოს კონსერვატიული პარტიის თავმჯდომარე, საქართველოს პარლამენტის ოთხი მოწვევის (1990, 2003, 2012 და 2016) დეპუტატი. 2008 წლის საპარლამენტო არჩევნებში მოპოვებულ მანდატზე პოლიტიკური მოტივების გამო უარი განაცხადა.

ბიოგრაფია
ზვიად ძიძიგურმა დაამთავრა შრომის წითელი დროშის ორდენოსანი, ვ. ი. ლენინის სახელობის საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი. 1987 წლიდან ჩართული იყო ეროვნულ მოძრაობაში, იყო ერთ-ერთი ინიციატორი სამტრედიაში რკინიგზის გადაკეტვის აქციისა.

მონაწილეობა მიიღო 1990 წლის არჩევნებში და გახდა სამტრედიის რაიონის მაჟორიტარი დეპუტატი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).

1991 წელს პრეზიდენტ ზვიად გამსახურდიას ბრძანებით დაინიშნა სამტრედიის რაიონის პრეფექტად და იმერეთის მხარის პოლიტიკურ რწმუნებულად. აღნიშნული პოსტები ძიძიგურს ეკავა 1992 წლის სამხედრო გადატრიალებამდე.

1995 წელს ზვიად ძიძიგური ძმასთან და სიძესთან ერთად დააპატიმრეს, სასამართლომ მას 13 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა. 2000 წელს ძიძიგური ვადამდე გათავისუფლდა. გათავისუფლების შემდეგ დააარსა პოლიტიკური მოძრაობა „ეროვნული ძალთა გაერთიანება“. 2002 წელს „ეროვნულ ძალთა გაერთიანება“ გაერთიანდა ბლოკში რესპუბლიკურ პარტიასთან და ნაციონალურ მოძრაობასთან ერთად. ძიძიგური ბლოკის სახელით მონაწილეობდა 2003 წლის საპარლამენტო არჩევნებში და 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი (სამტრედიის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები “.

2004 წლიდან პერიოდულად იყო საქართველოს პარლამენტის „დემოკრატიული ფრონტის“ თავმჯდომარე. 2008 წლის საპარლამენტო არჩევნებში მოპოვებულ მანდატზე პოლიტიკური მოტივების გამო უარი განაცხადა.

2010 წლის ადგილობრივ არჩევნებში იყო ეროვნული საბჭოს კანდიდატი თბილისის მერის პოსტზე. მისი საარჩევნო ლოზუნგი იყო „ბრძოლა დღესვე“. საარჩევნო კამპანია ორიენტირებული იყო მმართველი პარტიის, როგორც რეჟიმის წინააღმდეგ ბრძოლაზე. არჩევნებში მან ხმათა 8.3%-ით მეოთხე ადგილი დაიკავა.

2012 წლის 21 თებერვალს კოალიცია „ქართული ოცნების“დაფუძნებისას გაცხადდა, რომ კონსერვატორები და ხალხის პარტია კოალიციაში წარმოდგენილი იქნებოდნენ თავიანთი ლიდერების, ზვიად ძიძიგურისა და კობა დავითაშვილის სახით. კოალიციამ ძიძიგური რუსთავში მაჟორიტარ კანდიდატად წარადგინა, სადაც ხმათა 54,16% მიიღო (34 896 ხმა) და პირველი ადგილი დაიკავა. 2012-2016 წლებში — საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი (რუსთავის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ბიძინა ივანიშვილი — ქართული ოცნება“.
21 ოქტომბერის სხდომაზე ის საქართველოს პარლამენტის ვიცე-სპიკერად დამტკიცდა, მანანა კობახიძესა და ზურაბ აბაშიძესთან ერთად.

2016-2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“. 2016-2019 წლებში იყო პარლამენტის თავმჯდომარის მოადგილე. საპარლამენტო უმრავლესობა „კონსერვატორული პარტიის“ ორ წევრთან ერთად 2019 წლის 15 ნოემბერს დატოვა.
კორიდა

კორიდა – ხარების ბრძოლის ყველაზე გავრცელებული ფორმა. დამახასიათებელია ესპანეთისათვის. თავდაპირველად კორიდა იმართებოდა ქალაქის სწორკუთხა მოედნებზე, საუკუნეში კორიდის კანონების ჩამოყალიბების შემდეგ იგი იმართებოდა უკვე წრიულ მოედნებზე. საქართველოში ცნობილი იყო კურულის სახელწოდებით. 2011 წელს კატალონიაში კორიდას ჩატარება აიკრძალა.
ისტორიკოსები ადამიანის ხართან ბრძოლას სხვერპლშეწირვის ანტიკურ რიტუალს უკავშირებენ. შესაწირავ ცხოველთან "თამაში" კუნძულ კრეტაზე (საბერძნეთი) ჯერ კიდევ ძვ.წ. საუკუნეში არსებობდა პირენეის ნახევარკუნძულზე კი ხარების ბრძოლის ისტორია, სავარაუდოდ, ბრინჯაოს ხანასა და ძველ იბერებს უკავშირდება, რომლებიც ხარს წმინდა ცხოველად მიიჩნევდნენ.
ესპანეთში ხარებთან ბრძოლის მეტ-ნაკლებად ჩამოყალიბებული წესების კრებული საუკუნის მეორე ნახევრიდან შეიქმნა. იმ დროიდან იქცა ტორეადორი ნამდვილ პროფესიონალად, ქვეყანაში კი გაჩნდა ფერმები, სადაც საგანგებოდ კორიდისთვის ხარების ჯიშების (ტოროს დე ლიდია და ტოროს ბრავოს_ი) გამოყვანა დაიწყეს. იმ დროიდანვე მიჰყვეს ხელი კორიდისთვის საგანგებო არენების აგებასა და რიტუალური წესების ჩამოყალიბებას.
კორიდა არა მხოლოდ ესპანეთში, პორტუგალიასა (ოღონდ ამ ქვეყანაში ხარის არენაზე მოკვლა იკრძალება) და საფრანგეთის რამდენიმე სამხრეთ რაიონში დღემდე ეწყობა. ესპანელებმა ხარებთან ბრძოლის ტრადიცია ლათინურ ამერიკაშიც დაამკვიდრეს. კორიდა დღესაც იმართება მექსიკაში, კოლუმბიაში, პერუში, ვენესუელასა და ეკვადორში; არგენტინასა და ჩილეში კი იგი საუკუნის ბოლოს აკრძალეს.
ბომარისის ციხესიმაგრე

ბომარისის ციხესიმაგრე — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე უელსში, კუნძულ ანგლსიზე. ნაგებობა ინგლისის მეფე ედუარდ -მა ააგო ჩრდილოეთ უელსში ლაშქრობების დროს. მშენებლობა 1295 წელს დაიწყო, გრძელდებოდა 35 წლის მანძილზე, მაგრამ აღარასდროს დასრულებულა, რადგან ფინანსური პრობლემების გამო, მეფე იძულებული გახდა პროცესი შეეჩერებინა.

ციხესიმაგრის სტრუქტურა კონცენტრულია. მდებარეობს კუნძულ ანგლსის სანაპირო ზოლში, მენაის სრუტის აღმოსავლეთ შესასვლელთან. ნაგებობას გარს თხრილი აკრავს, რომელიც ზღვას უერთდება.

ციხესიმაგრე ამჟამად საკმაოდ კარგადაა შემონახული და მსოფლიოში ერთ-ერთ საუკეთესო არქიტექტურის მქონედ ითვლება ამგვარ ნაგებობებს შორის, ღიაა დამთვალიერებელთათვის. 1986 წელს, იუნესკომ ის უელსის კიდევ რამდენიმე ციხესიმაგრესთან ერთად მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა საერთო სახელით - ედუარდ -ის ციხესიმაგრეები უელსში.
კერნარვონის ციხესიმაგრე

კერნარვონის ციხესიმაგრე (უელს. ) — შუა საუკუნეების ნაგებობა უელსის ქალაქ გუინედში. საუკუნის ბოლოდან ის კერნარვონში, ხელოვნურ ბორცვზე მდგარი კოშკი იყო, სანამ 1283 წელს ინგლისის მეფე ედუარდ -მა ის დღეს არსებულ ქვით ნაგებ სტრუქტურად არ გადააკეთა. სულ მალე ციხესიმაგრე და ქალაქი კერნარვონი ჩრდილოეთ უელსის ადმინისტრაციული ცენტრი გახდა.

როდესაც ციხესიმაგრეს აღდგენითი სამუშაოები უტარდებოდა, კერნარვონს გარს კედელი შემოარტყეს. სამუშაოები 1330 წელს დამთავრდა. მიუხედავად იმისა, რომ კომპლექსის გარე ნაგებობები დასრულდა და გარედან ძლევამოსილად გამოიყურებოდა, ზოგიერთი შიდა ნაგებობის მშენებლობა შეჩერდა და აღარასდროს დასრულებულა. 1294 წელს ქალაქი თავის ციხესიმაგრესთან ერთად, აჯანყებულებმა აიღეს, მაგრამ მომდევნო წელსვე დათმეს.

1646 წლის ინგლისის სამოქალაქო ომში, ციხესიმაგრე მეფის მომხრეებმა იაღეს, რომლებსაც პარლამენტის მომხრეებთან სამგზის მოუხდათ შერკინება, როდესაც მათ ციხეს ალყა შემოარტყეს. ეს ციხესიმაგრის ბრძოლებში გამოყენების უკანასკნელი შმეთხვევა აღმოჩნდა. საუკუნემდე ის ყველასგან მივიწყებული აღმოჩნდა, სანამ სახელმწიფომ აღდგენითი სამუშაოები არ დაიწყო. 1911 და 1969 წლებში, ციხესიმაგრეში შედგა უელსის პრინცისათვის ხელისუფლების გადაცემა.

1986 წელს, იუნესკომ ის უელსის კიდევ რამდენიმე ციხესიმაგრესთან ერთად მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა საერთო სახელით - ედუარდ -ის ციხესიმაგრეები უელსში.
ფილადელფია (ფილმი)

ფილადელფია — ამერიკული დრამა, რომელიც გადაიღეს 1993 წელს. სწორედ ეს ფილმი შეეხო პირველად შიდსის პრობლემას, ასევე ფილმი ეხება ისეთ ტაბუდადებულ თემებს როგორიცაა ჰომოსექსუალობა და ჰომოფობია. ფილმის გამოსვლას თან ახლდა ბაპტისტური ეკლესიის მიერ ორგანიზებული მასობრივი საპროტესტო აქციები.

სიუჟეტი
ანდრიუ ბეკეტი (ტომ ჰენქსი) არის ფილადელფიის ერთ-ერთი უმსხვილესი კორპორაციის მთავარი აღმასრულებელი სამართალის დარგში. მისი სექსუალური ორიენტაციის შესახებ არავინ იცის მისი ბოფრენდის მიგელ ალვარესის (ანტონიო ბანდერასი) გარდა. მოულოდნელად კომპანიის მმართველი შეამჩნევს მის ინფექციურ დაავადებას და გადაწყვეტს მის განთავისუფლებას იმ მიზნით, რომ სხვას არ გადაედოს ეს დაავადება. ამის შესახებ ენდრიუ შეიტყობს და დაუკავშირდება ქალაქში ერთ-ერთ საუკეთესო ადვოკატს და ასევე მის კონკურენტს ჯო მილერს (დენზელ ვაშინგტონი). მათ განსხვავებული სექსუალური ორიენტაცია, კანის ფერი და მსოფლმხედველობა აქვთ, მაგრამ ეს მიზეზები მათ ხელს ვერ უშლის, რომ იბრძოლონ სამართალისთვის.

როლებში
ტომ ჰენქსი — ენდრიუ ბეკეტი
დენზელ ვაშინგტონი — ჯო მილერი
ჯეისონ რობარდსი — ჩარლზ ვილერი
ანტონიო ბანდერასი — მიგელ ალვარესი
ჯოან ვუდუორდი — სარა ბეკეტი

გადაღება
ენდრიუ ბეკეტის როლს სთავაზობდნენ დენიელ დეი-ლუისს, ენდი გარსიასა და მაიკლ კიტონს. საბოლოოდ როლზე დამტკიცდა ტომ ჰენქსი, რომელმაც ამ ფილმისთვის დაახლოებით 12 კილო დაიკლო. სასამართლოს სცენები ნამდვილ სასამართლო დარბაზში გადაიღეს. ფილმში გადაღებული იყო 53 ჰომოსესუალი, რომელთაგან 43 შემდეგ წელს შიდსით დაიღუპა.

ჯილდოები
ოსკარი
საუკეთესო მსახიობი კაცი: ტომ ჰენქსი
საუკეთესო სიმღერა: 

ოქროს გლობუსი
საუკეთესო მსახიობი კაცი დრამაში: ტომ ჰენქსი
საუკეთესო სიმღერა:
ალკინი

ალკინი — უჯერი ნახშირწყალბადია, რომელშიც ორ ნახშირბადს შორის სამმაგი ბმაა. ალკინების ზოგადი ფორმულაა 2–2. უმარტივესი ალკინია აცეტილენი (სხვათა შორის ამ სახელითაც მოიხსენებენ მთლიანად ალკინების ჯგუფს), რომელსაც საერთაშორისო ნომენკლატურით ეთინი ჰქვია. ალკინებში გვხვდება ნახშირბადის ჯაჭვის და სამმაგი ბმის მდებარეობის იზომერია.

ფიზიკური თვისებები
ჰომოლოგიური რიგის პირველი სამი წევრი აირია, 1630–მდე სითხეები, უმაღლესი წევრები – მყარი ნივთიერებები. ალკინები უფეროა.
კონუის ციხესიმაგრე

კონუის ციხესიმაგრე — ციხესიმაგრე უელსის ქალაქ კონუიში. აგებულია 1283 - 1289 წლებში, ინგლისის მეფე ედუარდ -ის მიერ მეორე უელსური კამპანიის დროს. კონუიმ ჩაანაცვლა ძველი, ჰენრი -ის მიერ აგებული დეგანუის ციხე, რომელიც 1263 წელს, თავისუფალი უელსის უკანასკნელმა პრინცმა ლიველინ ბოლომ დაანგრია.

კომპლექსის ნახაზი და ზედამხედველობითი სამუშაობეი შეასრულა ოსტატმა ჯეიმზ სენტ0ჯორჯელმა, გამოიყენა რა 1 500 მუშა და ქვისმთლელი. სულ მშენებლობაში დაიხარჯა £15,000 (£9,000,000 - 2011 წლის კურსით), ყველაზე მეტი რაც კი ედუარდ -მა 1277 - 1304 წლებში ციხესიმაგრეების მშენებლობაში დახარჯა.

ნაგებობა ხაზოვანი დაგეგმარებისაა, რადგან ისევე როგორც კერნარვონის ციხე, იგიც კლდოვან კონცხზე მდებარეობს..

1986 წელს, იუნესკომ ის უელსის კიდევ რამდენიმე ციხესიმაგრესთან ერთად მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა საერთო სახელით - ედუარდ -ის ციხესიმაგრეები უელსში.
ჰარლეკის ციხესიმაგრე

ჰარლეკის ციხესიმაგრე — ციხესიმაგრე უელსის ქალაქ ჰარლეკში. გეგმარებით ის კონცენტრულია და ფრიალო კლდის წვერზე მდებარეობს, რომელიც ირლანდიის ზღვას გადაჰყურებს. არქიტექტურულად, ის გამოირჩევა სადარაჯოების მასივით.

ნაგებობა ინგლისის მეფე ედუარდ -მა ააშენა უელსის დაპყრობის პერიოდში. მას შემდეგ ციხესიმაგრე არაერთი იერიშისა და ალყის მოწმე გახდა. დამოუკიდებელი უელსის პერიოდში, 1404 - 1409 წლებში, ის ფაქტობრივად უელსის დე-ფაქტო დედაქალაქს წარმოადგენდა, როდესაც იგი უაინ გლინდურს ეპყრა. მომდევნო შვიდი წლიანი ალყის განმავლობაში, ვარდების ომის მიმდინარეობისას, სამუდამოდ შემორჩა ცნობილ სიმღერაში " ".

 საუკუნის შუა წლებში, ინგლისის რევოლუციის დროს, ჰარლეკი იყო ბოლო სიმაგრე, რომელიც მეფის მომხრეებს ეპყრათ. პარლამენტარისტების მიერ მისი აღებით კი ომი ფაქტობრივად დამთავრდა.

1986 წელს, იუნესკომ ის უელსის კიდევ რამდენიმე ციხესიმაგრესთან ერთად მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა საერთო სახელით - ედუარდ -ის ციხესიმაგრეები უელსში.
კორნუოლის და დასავლეთ დევონის სამთო მოპოვებითი ლანდშაფტი

კორნუოლის და დასავლეთ დევონის ლანდშაფტი — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი დიდი ბრიტანეთის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, რომელიც კორნუოლისა და დევონის რაიონებს მოიცავს.

 საუკუნის შუა წლებიდან, კორნუოლი და დევონი კალის უზარმაზარ რაოდენობას აწარმოებდნენ. 1540-იანი წლების შემდეგ, კორნუოლის მარაგი ამოიწურა, ხოლო დეივონის მარაგები ჯერ კიდევ არსებობდა, მაგრამ კორნუელისას ბევრად ჩამორჩებოდა. მისი მცირე შემოსავლიანობის გამო, მეფემ ისიც მალე დახურა.

- საუკუნეების განმავლობაში, კორნუოლისა და დასავლეთ დევონის ლანდშაფტმა სრულიად ახალი სახე მიიღო. ამჯერად აქ ფოლადისა და კვლავ კალის ღრმა მაღაროები გათხარეს. საუკუნის დასაწყისში, ამ არეალში იწარმოებოდა მსოფლიო ფოლადის 2/3. ამ ყველაფერმა არაერთი ახალი ქალაქისა და ნავსადგურის აშენება და ეკონომიკის განვითარება გამოიწვია.

1860-იან წლებში ფოლადის მარაგი ამოიწურა და წარმოების მთელი კონცენტრაცია კალაზე გადავიდა. მეტალურგიული მრეწველობის პროცესი ამ ტერიტორიაზე საბოლოოდ 1998 წელს შეწყდა, როდესაც დაიხურა სამხრეთ კროფტის მაღარო, უკანასკნელი კალის მაღარო ევროპაში.
დერუენტის ხეობის ფაბრიკები

დერუენტის ხეობის ფაბრიკები — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი ინგლისის დერბშირის საგრაფოში, მდინარე დერუენტის გასწვრივ. თანამედროვე ფაბრიკების სისტემა აქ 1772-1775 წლებში გაჩნდა რიჩარდ არკრაიტის მიერ გამოგონებული ბამბის სართავი ახალი ტექნოლოგიების წყალობით. ტექნოლოგიური წინსვლების წყალობით, შესაძლებელი გახდა ბამბის უწყვეტი წარმოება. სულ მალე სისტემა მთელ ხეობაში გავრცელდა, ხოლო უკვე 1788 წლისთვის ბრიტანეთის მასშტაბით აკვარაიტის ტიპის 200 ფაბრიკა იყო. ახალი გამოგონება მალე ევროპასა და აშშ-შიც იქნა გავრცელებული.

ტექსტილის ბუმის დასრულებისთანავე, საწარმოები სწრაფად გაიყიდა და სხვადასხვა მფლობელის ხელში გადადიოდა. 1929 და 1961 წლის ხანძრებმა ფაბრიკების უმრავლესობა გაანადგურა.
დარემის ციხესიმაგრე

დარემის ციხესიმაგრე — ნორმანული ციხესიმაგრე ინგლისის ქალაქ დარემში, რომელიც 1840 წელს სრულიად დაიკავა დარემის უნივერსიტეტის საუნივერსიტეტო კოლეჯმა. შენობა მნახველთათვის ღიაა, მაგრამ მხოლოდ გიდის თანხლებით, ვინაიდან აქ სწავლობს და ცხოვრობს 100 სტუდენტი. ციხესიმაგრე მდებარეობს ბორცვზე, მდინარე უირის თავზე, დარემის კათედრალის მოპირდაპირედ.

ციხესიმაგრე თავდაპირველად საუკუნეში აიგო, როგორც ნორმანთა მეფის ძალაუფლების გამოხატულება ჩრდილოეთ ინგლისზე. ის ერთ-ერთი პირველია ხელოვნურ ბორცვზე აღმართულ ამგვარ ნაგებობებს შორის, რომლებიც ნორმანებს განსაკუთრებით მოსწონდათ. მეფემ ნაგებობა ქალაქის ეპისკოპოსს ჩააბარა, რომელიც თავის სამსახურში ჩააყენა და სამეფო ძალაუფლების განხორციელების უფლება მიანიჭა.

ციხესიმაგრე ფართო დარბაზი გააჩნია, რომელიც საუკუნის დასაწყისში ეპისკოპოსმა ანტონი ბეკმა დაამატა.

1986 წელს დარემის ციხესიმაგრე იუნესკომ ქალაქის კათედრალთან ერთად მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
საკირე (დმანისის მუნიციპალიტეტი)

საკირე (1949 წლის 12 ივლისამდე — „კაშკათალა“) — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს ლოქის ქედის ჩრდილოეთ მთისწინეთში, მდინარე ფინეზაურის ხეობაში. ზღვის დონიდან 1400 მეტრზე, დმანისიდან დაშორებულია 13 კილომეტრით. 2002 წლის აღწერით სოფელში ცხოვრობდა 49 კაცი.

ისტორია
სოფლის სახელწოდება „კოშკატალა“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „“ სახით.

ხუროთმოძღვრების ძეგლები
სოფელში შემონახულია ადრინდელი შუა საუკუნეების საკირის ყიზილ-ქილისის ეკლესია და - საუკუნის წმინდა ილიას ეკლესია.

ფოტოგალერეა
პირველი სალამალექი

პირველი სალამალეიქი, პირველი სალამალექი, ქარვასლა, სალამალეიქი, სალამალექი, სალამალეიქო — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტში (ყარაბულახის თემი), მდებარეობს ჯავახეთის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 1450 მეტრზე, დმანისიდან დაშორებულია 28 კილომეტრით. 2002 წლის აღწერით სოფელში ცხოვრობდა 98 კაცი.

ისტორია
სოფლის სახელწოდება „სალამალეიქი“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „“ სახით.

ძეგლები
სოფელში შემონახულია ქარვასლის ნანგრევები (თარიღდება - საუკუნეებით).
ფინეთის რუსიფიკაცია

ფინეთის რუსიფიკაციის (1899–1905 და 1908–1917 წლებში, ფინურად მოიხსენიება როგორც:/ თარგმანში: შევიწროვების დრო/წლები) - რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო პოლიტიკა, რომლის მიზანიც იყო ფინეთის დიდი სამთავროს სტატუსის შემცირება და მისი პოლიტიკურ-კულტურული თვითმყოფადობის მოსპობა. ის იყო რუსიფიკაციის პოლიტიკის ნაწილი, რომელსაც რუსეთის იმპერია და შემდგომ საბჭოთა კავშირი ეწეოდა და რომლის მიზანიც იყო მათ ფარგლებში შემავალი ეთნიკური უმცირესობების მოსპობა. ამ პოლტიკის ფარგლებში გატარდა შემდეგი ღონისძიებები:

1899 წლის თებერვლის მანიფესტი - რუსეთის იმპერატორ ნიკოლოზ -ს ბრძანება რომელიც უფლებას აძლევდა იმპერიის წარმომადგენლებს, ფინეთი ადგილობრივი ორგანოების თანხმობის გარეშე ემართათ.
1900 წლის ენის მანიფესტი - იმპერატორ ნიკოლოზ -ს ბრძანება რუსული ენის ფინეთის ადმინისტრაციულ ენად გამოცხადების თაობაზე.
1901 წლის იანვარში იმპერატორმა ნიკოლოზ -მ ხელი მოაწერა სამხედრო ვალდებულების კანონს და ფინეთის დიდი სამთავროს ჯარები იმპერიის არმიას შეუერთა.

ფინეთმა რუსიფიკაციის ორ ტალღას გაუძლო, ფინეთი იყო როგორც პასიური ასევე აქტიური წინააღმდეგობის პოზიციაში, საქმე რუსი გენერალ-გუბერნატორის ნიკოლაი ბობრიკოვის მკვლელობამდეც კი მივიდა, რომელიც 1904 წლის ივნისში ეიგენ შაუმანმა განახორციელა. რუსეთ-იაპონიის ომის დროს, იაპონიის ფინანსური დახმარებით შეთქმულებმა ათასობით შაშხანა შეიძინეს. მათი მიზანი იყო აჯანყების მოწყობა და ქვეყნის დამოუკიდებლობის მიღწევა. თუმცა გემი ფინეთის სანაპიროსთან ჩაიძირა და გეგმა ჩიშალა. პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსეთი და იაპონია ერთად იბრძოდა გერმანიის წინააღმდეგ, ამიტომაც იაპონიამ გადასცა რუსეთს ქვეყნის დამოუკიდებლობისათვის მებრძოლ ორგანიზაციის ხელმძღვანელების სია (რომლებიც ახლა მიზნის მისაღწევად გერმანიის იმპერიასთან თანამშრომლებდნენ).

იმპერიამ ეროვნული მოძრაობის გაძლიერებას ფინეთის ადმინისტრაციაში რუსიფიკაციის მოწინააღმდეგეების წმენდით, ცენზურის გაძლიერებით და გენერალ-გუბერნატორების დიქტატურის შემოღებით. წინააღმდეგობის მოძრაობის წარმატებებში აღნიშვნის ღირსია ჯარში გაწვევის კანონის დე-ფაქტო გაუქმება. რეტროსპექტიული თვალთახედვით წინააღმდეგობის მოძრაობა იყო მთავარი ფაქტორი რამაც განაპირობა 1917 წელს ფინეთის დამოუკიდებლობის გამოცხადება.
დარემის კათედრალი

დარემის ქრისტეს, წმინდა მარიამისა და წმინდა კუბერტის საკათედრო ტაძარი, ცნობილი, როგორც დარემის კათედრალი — რელიგიური ნაგებობა ინგლისის ქალაქ დარემში, ანგლიკანური ეკლესიის დარემის საეპისკოპოსოს ცენტრი. საეპისკოპოსო სათავეს 995 წლიდან იღებს, ხოლო ეკლესიას 1093 წელს ჩაეყარა საფუძველი. კათედრალი ნორმანული არქიტექტურის ერთ-ერთ პირველ მაგალითად მიიჩნევა. 1986 წლიდან, დარემის ციხესიმაგრესთან ერთად შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

დღევანდელმა ნაგებობამ საუკუნის ე.წ. „თეთრი ეკლესია" ჩაანაცვლა, რომელიც წმინდა კუბერტ ლინდისფარნელის სახელობის მონასტრის სამლოცველო იყო. კათედრალის საგანძურს დღეს შეადგენს წმინდა კუბერტის წმინდა ნაწილები, წმინდა ოსვალდ ნორტუმბრიელის თავი და საპატიო ბედას ნაშთები.

კათედრალს მეტად სტრატეგიული მდებარეობა უკავაია - მდებარეობს მაღალ კონცხზე, მდინარე უირის თავზე. 1080 წლიდან საუკუნემდე, საეპოსკოპოსოს მმართველი თავადი ეპისკოპოსის ტიტულს ატარებდა რელიგიურთან ერთად სამხედრო ძალაუფლებასაც ფლობდა. დარემის ციხესიმაგრე სწორედ მის რეზიდენციად აიგო. დარემის ეპისკოპოსი ინგლისის ეკელსიის იერარქიაში მეოთხე ადგილზეა და გაერთიანებული სამეფოს მონარქის კორონაციის დროს მის მარჯვნივ დგას.
ორკნეის ნეოლითური დასახლება

ორკნეის ნეოლითური დასახლება — ნეოლითური მონუმენტების ჯგუფი შოტლანდიაში, ორკნეის კუნძულების ერთ-ერთ კუნძულ მეინლენდზე. სახელი მიღებული იქნა იუნესკოს მიერ, როდესაც აღნიშნული არეალი 1999 წელს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

მსოფლიო მემკვიდრეობის ობიექტი ოთხი ძეგლისაგან შედგება:
მეისჰაუ - უნიკალური, ოთახებიანი კორიდორული სამარხი. მისი ცენტრალური ოთახი ზამთრის ბუნიობისას განათებულია. სამარხი ვიკინგების მიერ გაიძარცვა..
სტენესის მეგალითები - მეგალითური ქვის ნამტვრევები, ოთხი ერთეული, რომელთაგან უმაღლესი 6 მეტრია.
ბროდგარის რგოლი - 104 მეტრის დიამეტრის წრიული ქვა, თავდაპირველად შედგებოდა 60 ქვისგან, რომლებიც მიწაში 3 მეტრის სიღრმეზე იყვნენ ჩარჭმულნი, თითოეულის სიგანე 10 მეტრი იყო. ვარაუდობენ, რომ მათ აშენებას 80 000 საათი დასჭირდებოდა.
სკარა-ბრეი - ათი სახლისაგან შემდგარი ჯგუფი, რომელიც ჩრდილოეთ ევროპის საუკეთესოდ შემონახულ ნეოლითურ სოფელს წარმოადგენს.
აირონ-ბრიჯის ხეობა

აირონ-ბრიჯის ხეობა — ღრმა ხეობა მდინარე სევერნის გასწვრივ, ინგლისის შორპშირის საგრაფოში.

თავდაპირველად, არეალს სევერნის ხეობა ერქვა, მაგრამ ამჟამინდელი სახელი მასზე გადებული ცნობილი რკინის ხიდისგან მიიღო, რომელიც პირველია მსოფლიოში მის მსგავს ნაეგბობებს შორის. წარმოადგენს ისტროიულად აქ არესბული სამრეწველო საქმიანობის ნიმუშს. ხიდი 1779 წელს აიგო, რათა ერთმანეთთან დაეკავშირებინა სამრეწველო ქალაქი ბროსელეი და მაღაროებით ცნობილი პატარა ქალაქი მედელეი.

არსებობს ორი მიზეზი, რის გამოც ამ ტერიტორიაზე ადრეული მრეწველობა განვითარდა - ისეთი ნედლეულის მოპოვება, როგორებიცაა ქვანახშირი, რკინის მადანი, კირქვა და თიხა, რომელთაგანაც შემდეგ რკინის ნაწარმს, კრამიტს და ფაიფურს ამზადებენ, ხეობაში გაშიშვლებული სახითაა და მათი მოპოვება გაცილებით ადვილია; ღრმა და ფართო მდინარე ხელსაყრელი იყო მოპოვებული რესურსების ტრანსპორტირებისთვის.
ნიუ-ლანარკი

ნიუ-ლანარკი — სოფელი შოტლანდიაში, მდინარე კლაიდზე. მდებარეობს ქალაქ ლანარკიდან 2,2 კმ-ის მოშორებით, სამხრეთ ლანარკშირში. სოფელი 1786 წელს დეივიდ დეილმა დააარსა, როდესაც მან ბამბის ფაბრიკები და მუშათა სახლები გააშენა. დეილის ყურადღება ამ ადგილმა მდინარის გამო მიიქცია, ვინაიდან წყალს ბამბის წარმოებაში გადამწყვეტი მნიშვნელობა ჰქონდა. დეილისა და მისი სიძის, უელსელი ფილანთროპისა და სოციალური რეფორმატორის - რობერტ ოუენსი თანამშრომლების შედეგად, რომლებიც ერთად ფლობდნენ საწარმოებს, ნიუ-ლანარკმა ბიზნესში დიდ წარმატებას მიაღწია.

ფაბრიკები 1968 წლამდე ფუნქციონირებდნენ. 1975 წელს, ნიუ-ლანარკის გადარჩენის მიზნით შეიქმნა „ნიუ-ლანკარის შენარჩუნების ფონდი". 2006 წელს, შენობათა უმრაველსობა სოფელში აღდგენილ იქნა და იგი მნიშვნელოვან ტურისტულ ღირსშეასნიშნაობად იქცა.

2001 წელს, სოფელი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
ლეონიდე გაბუნია

}
გაბუნია ლ. „ბიბლიოგრაფია“, თბ., 1989
ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002 წ. - გვ. 357
„საქართველოს მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები 1993-2004 წლებში“; თბ., 2012. - გვ.171
ყიფიანი თ. „წიგნი ღირსებისა“, ტ. , თბ., 2001. - გვ.59
„კეთილშობილებით გამორჩეული დიდი მეცნიერი: აკადემიკოსი ლეო გაბუნია 100“, თბ., 2020
დიმიტრი სოკოლოვი

დიმიტრი ივანეს ძე სოკოლოვი ( დ. 1788, პეტერბურგი — გ. 1 დეკემბერი [ძვ. სტ. 19 ნოემბერი], 1852, პეტერბურგი) — რუსი გეოლოგი. რუსეთის აკადემიის წევრი (1839). პეტერბურგის უნივერსიტეტის პროფესორი. 1805 წელს ქალაქ სანქტ-პეტერბურგში სამთო კადეტთა კორპუსის დამთავრების შემდეგ ასწავლიდა იქვე, 1841 წლამდე. ერთდროულად (1822–1844) პეტერბურგის უნივერსიტეტის პროფესორი. მის ძირითად შრომებში „მინერალოგიის სახელმძღვანელო“ (2 ნაწ., 1832) და „გეოგნოზიის კურსი“ (3 ნაწ., 1839) გაშუქებულია იმდროინდელი მინერალოგიისა და გეოლოგიის რიგი საკითხი. 1830-იან წლებში ხელმძღვანელობდა ურალის მთიანი ოლქების გეოლოგიურ აგეგმვას. იყო მინერალოგიური საზოგადოების წევრი და მისი დამაარსებელი (1817); „სამთო ჟურნალის“ აქტიური თანამშრომელი და რედაქტორი. 3-ჯერ იყო დაჯილდოებული დემიდოვის პრემიით.