iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ოდისეი დიმიტრიადი

ოდისეი დიმიტრიადი (დ. 7 ივლისი, 1908, ბათუმი, საქართველო — გ. 28 აპრილი, 2005, თბილისი, საქართველო) — ქართველი დირიჟორი, სსრკ სახალხო არტისტი (1958). თბილისის, ბათუმისა და ათენის საპატიო მოქალაქე.

1926-1930 წლებში სწავლობდა თბილისის კონსერვატორიაში საკომპოზიციო განხრით (მ. ბაგრინოვსკისა და ს. ბარხუდარიანის კლასები). კონსერვატორიის დამთავრების შემდეგ მუშაობდა სოხუმში, დაწერა მუსიკა სოხუმის ბერძნული დრამატული თეატრის სპექტაკლებისათვის, საორკესტრო და საფორტეპიანო პიესები. 1933-1936 წლებში დიმიტრიადი სწავლას განაგრძობს ლენინგრადის კონსერვატორიის სადირიჟორო განყოფილებაზე (ა. გაუკისა და ი. მუსინის ხელმძღვანელობით).

1937-1947 წლებში თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის დირიჟორი, 1947-1952 წლებში საქართველოს სიმფონიური ორკესტრის მთავარი დირიჟორია. მისი ხელმძღვანელობით აჟღერდა ანდრია ბალანჩივაძის, შალვა მშველიძის, ალექსი მაჭავარიანის, ოთარ თაქთაქიშვილისა და სხვათა ნაწარმოებები.

ომისშემდგომ წლებში დიმიტრიადი იწყებს ფართო საგასტროლო მოღვაწეობას სსრკ-ში. კლასიკური რეპერტუარიდან დიმიტრიადი წარმატებით ასრულებდა ბეთჰოვენის და სიმფონიებს, ბერლიოზის „ფანტასტიკურ სიმფონიას“, დვორჟაკის სიმფონიას „ამერიკიდან“, ბრამსის სიმფონიას, ვაგნერის საორკესტრო ფრაგმენტებს ოპერებიდან, ჩაიკოვსკის , , , და სიმფონიებს, „მანფრედს“, რიმსკი-კორსაკოვის „შეჰერეზადას“ და სხვა.

1952-1965 წლებში დიმიტრიადი თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის მთავარი დირიჟორი იყო. ამ პერიოდში მან უხელმძღვანელა მრავალი კლასიკური და თანამედროვე ოპერის დადგმას, რომელთაგანაც აღსანიშნავია ზაქარია ფალიაშვილის „აბესალომ და ეთერი“ (1953), შალვა მშველიძის „დიდოსტატის მარჯვენა“ (1961), ოთარ თაქთაქიშვილის „მინდია“ (1961), პეტრე ჩაიკოვსკის „ევგენი ონეგინი“ (1953) და „ორლეანელი ქალწული“ (1957), სერგეი პროკოფიევის „სემიონ კოტკო“ (1964), კონსტანტინე დანკევიჩის „ბოგდან ხმელნიცკი“ (1954) და სხვა. საბალეტო სპექტაკლებიდან — ალექსი მაჭავარიანის ბალეტი „ოტელო“, თბილისის საოპერო თეატრის სცენაზე (1958).

1965-1975 წლებში დიმიტრიადი სსრკ დიდი თეატრის დირიჟორი იყო. 1958 წელს დიმიტრიადი თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის საბალეტო დასთან ერთად გამოდიოდა ლათინური ამერიკის ქვეყნებში. მისი დირიჟორობით სოფიაში დაიდგა ჯუზეპე ვერდის „აიდა“ (1960), მეხიკოში — მოდესტ მუსორგსკის „ბორის გოდუნოვი“ (1960), ათენში — პეტრე ჩაიკოვსკის „ევგენი ონეგინი“ და „პიკის ქალი“ (1965).

დიმიტრიადი ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობასაც. იყო თბილისის კონსერვატორიის პედაგოგი (სადირიჟორო კლასი). დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის ორდენით, საპატიო ნიშნის ორდენით და მედლებით.

ოდისეი დიმიტრიადი 2005 წლის 28 აპრილს გარდაიცვალა თბილისში. დაკრძალულია თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის ბაღში ზაქარია ფალიაშვილის, ზურაბ ანჯაფარიძისა და ვანო სარაჯიშვილის გვერდით.

ჯილდოები და აღიარება
საქართველოს სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
საპატიო ნიშნის ორდენი
1950 — შრომის წითელი დროშის ორდენი
1954 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
1958 — სსრკ სახალხო არტისტი
1986 — თბილისის საპატიო მოქალაქე
1988 — ათენის საპატიო მოქალაქე
1988 — ბათუმის საპატიო მოქალაქე
1993 — ღირსების ორდენი
1996 — ღირსების ორდენი
ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის პრემია
სილო

სილო (; დ. უცნობია — გ. 783) — ასტურიის მეფე 774 - 783 წლებში.

სილოს ზუსტი წარმომავლობა უცნობია. 774 წელს აურელიუსის გარდაცვალების შემდეგ სილომ ცოლად შეირთო ალფონსო -ის ქალიშვილი ადოსინდა, რის წყალობითაც მეფედ აირჩიეს. ზოგიერთი ინფორმაციით სილოს დედა მუსლიმი იყო, მაგრამ სხვა წყაროებით ეს ინფორმაცია არ დასტურდება. ყოველ შემთხვევაში სილო არაბებთან მშვიდობიან დამოკიდებულებაში იყო და მათთან კავშირიც კი დაამყარა თავისი მოწინააღმდეგეების საპირისპიროდ.

სილოს მმართველობის დროს აჯანყდა გალისია, რომელიც დამოუკიდებლობისაკენ მიისწრაფვოდა. გალისიის აჯანყების ჩახშობის შემდეგ კანგას-დე-ონისიდან დედაქალაქი გადაიტანა პრავიაში.

სილო გარდაიცვალა 783 წელს და მისმა ქვრივმა მოინდომა ტახტზე ასულიყო თავისი ძმისშვილი ალფონსო, მაგრამ მისმა ძმამ, ალფონსო -ის უკანონო შვილმა, მაურეგატომ ტახტის უზურპაცია მოახდინა. ადოსინდა 785 წელს მონასტერში წავიდა.
მაურეგატო

მაურეგატო (; დ. უცნობია — გ. 789) — ასტურიის მეფე 783–789 წლებში.

მაურეგატოს დედის სახელი თანამედროვე ისტორიულ წყაროებში დაცული არ არის. უფრო გვიანდელი წყაროები კი მას სისალდას უწოდებენ. იგი იყო მუსლიმი მონა, რომელმაც ქრისტიანობა მიიღო. ალფონსო -მა იგი თავის ხარჭად დასვა და მისგან შეეძინა მაურეგატო.

783 წელს მეფე სილო გარდაიცვალა და მისმა ქვრივმა, ადოსინდამ, მოინდომა ტახტზე ასულიყო თავისი ძმისშვილი ალფონსო, მაგრამ იგი ჯერ კიდევ პატარა იყო. მაურეგატომ ტახტის უზურპაცია მოახდინა, რაშიც არა მარტო ასტურიელი ფეოდალები, არამედ აბდ ალ-რაჰმან -იც დაიხმარა, რის სანაცვლოდაც მაურეგატო ყოველწლიურ გადასახადს უხდიდა მავრებს. ალფონსო კი თავის თანამოაზრეებთან ერთად ალავაში გაიქცა, სადაც დედამისის ნათესავები ცხოვრობდნენ.

მაურეგატოს დროს ეკლესიაში დაიწყო განხეთქილება, რაც გამოიწვია ადოფციონიზმის გაძლიერებამ, რომელსაც მხარს უჭერდა ტოლედოს არქიეპისკოპოსი ელიპანდი.

მაურეგატო ქვეყანას მართავდა 789 წლამდე. მისი გარდაცვალების შემდეგ ტახტზე ადის აურელიუსის ძმა ბერმუდო .
რამირო I

რამირო (; დ. 790 — გ. 850) — ასტურიის მეფე 842-850 წლებში ბერმუდო -ის ვაჟი.

მთელი თავისი ხანმოკლე მმართველობის პერიოდში იგი მდიდარი მაგნატების დაშოშმინებას მოუნდა. ებრძოდა ყაჩაღებს, კოცონზე წვავდა ჯადოქრობაში ბრალდებულ პირებს.

843 წელს წარმატებით მოიგერია ნორმანების თავდასხმა კორუნიაში.

მეფე რამირო ორჯერ იყო დაოჯახებული. პირველი ქორწინებიდან მისი შვილი იყო ორდონიო და გატონი, ხოლო მეორე ქორწინებიდან როდრიგო.
ორდონიო I

ორდონიო (; დ. დაახლ. 830 — გ. 27 მაისი, 866) — ასტურიის მეფე 850–866 წლებში რამირო -ის ვაჟი.

ალფონსო -ის მეფობის დროს დაინიშნა გალისიის დროებით გუბერნატორად. ხოლო მამამისის რამირო -ის მეფობისას კი გახდა გალისიის მუდმივი გუბერნატორი.

847 წელს დაქორწინდა სავარაუდოდ პამპლონის მეფის ინიიგო არისტას დაზე, როემლთანაც შეეძინა 6 შვილი, მათ შორის ალფონსო დიდი. მამის გარდაცვალების შემდეგ 850 წლის 1 იანვარს გახდა პირველი მეფე, რომელმაც ტახტი დაიკავა არა არჩევნების, არამედ მემკვიდრეობითობის პრინციპით.

გარდაიცვალა 866 წელს. დაკრძალულია ოვიედოს საკათედრო ტაძარში.
ფანჯშირის პროვინცია

ფანჯშირის პროვინცია (დარი - ) — ავღანეთის 34-დან ერთ-ერთი პროვინცია. პროვინციის მოსახლეობა 144 400 ადამიანი (2007), ფართობი — 3 610 კმ². ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბაზარაკი. სახელწოდება ფანჯშირი დარი ენაზე თარგმანში აღნიშნავს „ხუთ ლომს“. ჩრდილოეთით მას ესაზღვრება თახარის პროვინცია, ჩრდილო-დასავლეთით ბადახშანის პროვინცია, დასავლეთით ნურისტანის პროვინცია, სამხრეთით კაპისას პროვინცია, სამხრეთ-დასავლეთით ლაღმანის პროვინცია, აღმოსავლეთით ფარვანის პროვინცია და ჩრდილო-აღმოსავლეთით ბაღლანის პროვინცია.

ოლქში მდებარეობს ნატოს ძირითადი ძალები აშშ-ის ხელმძღვანელობით.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ფანჯშირის პროვინცია იყოფა შვიდ ვილაიეთად. ესენია:

ანაბა
ბაზარაკი
დარაჰი
პარიანი
როქჰა
შოტული
ჰენჯი
წყალბადის პეროქსიდი

წყალბადის პეროქსიდი, 22 — პეროქსიდების უმარტივესი წარმომადგენელი, „ლითონის“ გემოს მქონე უფერო სითხე, შეუზღუდავად იხსნება წყალსა და ეთერში. წყლის კონცენტრირებული გამხსნელები ფეთქებადია. წყალბადის პეროქსიდი კარგ გამხსნელს წარმოადგენს. წყლიდან გამოიყოფა არამდგრადი 22•22 კრისტალოჰიდრატის სახით.

წყალბადის პეროქსიდის მოლეკულას ამგვარი აგებულება აქვს:

არასიმეტრიულობის გამო მოლეკულა 22 ძლიერ პოლარულია ( = 0,7 კ·მ). წყალბადის თხევადი პეროქსიდის შედარებითად მაღალი სიბლანტე გამოწვეულია წყალბადური ბმების განვითარებული სისტემით. იქიდან გამომდინარე, რომ ჟანგბადის ატომებს აქვთ გაუნაწილებელი ელექტრონული წყვილები, 22 მოლეკულას აგრეთვე შეუძლია დონორულ-აქცეპტორული ბმების წარმოქმნა.

ხსნარი დაბალპროცენტიანი წყალბადის პეროქსიდის შემცველობით არ არის სახიფათო, მაგრამ როდესაც შემცველობა 70%-ს აჭარბებს შესაძლებელი ხდება მისგან ფეთქებადი ნივთიერების მიღება. 2005 წელს ლონდონის ერთ-ერთ მეტროში გამოიყენეს კონცენტრირებული წყალბადის პეროქსიდი. აფეთქებას 52 ადამიანი ემსხვერპლა.
დელეცია

დელეცია (-დან — განადგურება) — ქრომოსომების სტრუქტურული აბერაციის ერთ-ერთი სახესხვაობა, ქრომოსომული გადალაგება, რომლის დროსაც იკარგება ქრომოსომის უბანი. დელეცია შეიძლება იყოს ქრომოსომის გახლეჩვის ან არათანაბარი კროსინგოვერის შედეგი. ქრომოსომის დაკარგული უბნის მდებარეობის მიხედვით განასხვავებენ შუა სეგმენტებისა (ინტერსტიციული) და ბოლოების (ტერმინალური) დელეციებს.
ტრანსლოკაცია

ტრანსლოკაცია — ქრომოსომული მუტაციების ტიპი, რომლის დროსაც ხდება ქრომოსომის უბნის გადატანა არაჰომოლოგიურ ქრომოსომაზე. ცალკე გამოყოფენ რეციპროკულ (ანუ ბალანსირებულ) ტრანსლოკაციებს, რომელთა დროსაც ხდება ქრომოსომებს შორის უბნების გაცვლა, და რობერტსონულ ტრანსლოკაციებს, ან ცენტრულ შერწყმებს, რომელთა დროსაც ხდება აკროცენტრული ქრომოსომების შერწყმა მოკლე მხარების მასალის სრული ან ნაწილობრივი დაკარგვით.
დნმ-პოლიმერაზა

დნმ-პოლიმერაზა — ფერმენტი, რომელიც მონაწილეობს დნმ-ის რეპლიკაციაში. ამ კლასის ფერმენტები აკატალიზირებენ დეზოქსირიბონუკლეოტიდების პოლიმერიზაციას დნმ-ის ნუკლეოტიდების ჯაჭვის გასწვრივ, რომელსაც ფერმენტი „კითხულობს“ და იყენებს თარგის სახით. ახალი ნუკლეოტიდის ტიპი განისაზღვრება კომპლემენტარობის პრინციპის მიხედვით თარგთან ერთად, რომლიდანაც ხდება წაკითხვა. აგებული მოლეკულა მონოსპირალის თარგის კომპლემენტარული და ორმაგი სპირალის მეორე კომპონენტის იდენტურია.
რნმ-პოლიმერაზა

რნმ-პოლიმერაზა — ფერმენტი, რომელიც ახორციელებს რნმ-ის მოლეკულების სინთეზს. ჩვეულებრივ, რნმ-პოლიმერაზას უწოდებენ დნმ-დამოკიდებულ რნმ-პოლიმერაზებს, რომლებიც დნმ-ის მატრიცაზე ასინთეზირებენ რნმ-ის მოლეკულებს, ანუ ახორციელებენ ტრანსკრიპციას. რნმ-პოლიმერაზების კლასის ფერმენტები ძალიან მნიშვნელოვანია უჯრედების ფუნქციონირებისთვის, ამიტომ ისინი ყველა ორგანიზმსა და ბევრ ვირუსში არსებობს.

ქიმიური თვალსაზრისით, რნმ-პოლიმერაზები წარმოადგენენ ნუკლეოტიდილ-ტრანსფერაზებს, რომლებიც რიბონუკლეოტიდებს რნმ ჯაჭვის 3'-ბოლოზე აპოლიმერიზირებენ.
ზაბულის პროვინცია

ზაბულის პროვინცია (პუშტუ ‎, დარი ) — ავღანეთის ისტორიული ოლქი, ამჟამად არსებული 34 პროვინციიდან ერთ-ერთი. ზაბული გამოეყო მეზობელ ყანდაარს 1963 წელს. მისი ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი ქალათი.

ტერიტორია მოიცავს 17 343 კმ² ფართობს 320 100 მოსახლეობით (2007 წლის აღწრის მონაცემების მიხედვით)

იგი ესაზღვრება პაკისტანს, აგრეთვე, ავღანეთის ღაზნის პროვინციას, ფაქთიკას პროვინციას აღმოსავლეთით, ყანდაარის პროვინციას სამხრეთ-დასავლეთით და უროზგანის პროვინციას ჩრდილოეთით.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ზაბულის პროვინციაში შედის 11 ოლქი:

გეოგრაფია
პროვინციის ტერიტორიის ორი მეხუთედი მაღალმთიანი ან ნახევრად მთიანი რელიეფის (41%) მქონე რეგიონია, დარჩენილი მიწების (28%) საბინაო მიწის ფართობს შეადგენს.

პროვინციის ძირითად ეკორეგიონს წარმოადგენს ცენტრალური ავღანეთის მთები კერძოდ, ქსერიკის ტყის მასივი. აქ გავრცელებულია მშრალი ნიადაგისათვის დამახასიათებელი ბუჩქნარი. პროვინციის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს მაღალი მთები, სადაც გამოიყოფა ხაზარაჯათის მთების ალპური ზონა, რომლისთვისაც დამახასიათებელია ალპური მდელოები, ტირიფებისა და ქაცვის ბუჩქნარის არსებობა.

გალერეა
ინტერკალაცია (ქიმია)

ინტერკალაცია — მოლეკულის ან ჯგუფის შექცევათი ჩართვა სხვა მოლეკულებსა და ჯგუფებს შორის.

დნმ-ის ინტერკალაცია
დნმ-ში მუტაგენების მრავალი მოლეკულა ისმება (ინტერკალირდება) ფუძეების ორ მეზობელ წყვილებს შორის. ამ კავშირების უმეტესობას, მაგალითად ეთიდიუმს, დაუნორუბიცინს, დოქსორუბიცინსა და თალიდომიდს აქვთ არომატული სტრუქტურა. საიმისოდ, რომ ინტერკალირებადმა კავშირმა მოახერხოს ფუძეებს შორის მოთავსება, ისინი უნდა დაშორდნენ ერთმანეთს და ამგვარად დაშალონ და დაარღვიონ ორმაგი სპირალის სტრუქტურა. დნმ-ის სტრუქტურაში ეს ცვლილებები ხელს უშლიან ტრანსკრიფციასა და რეპლიკაციას, იწვევენ მუტაციებს. ამიტომ ინტერკალირებადი კავშირები ხშირად წარმოადგენენ კანცეროგენებს, რომელთაგან უფრო მეტად ცნობილია — ბენზოპირენი, აკრიდინები, აფლატოქსინი და ეთიდიუმის ბრომიდი. ამ ნეგატიური თვისებების (ტრანსკრიპციისა და დნმ-ის რეპლიკაციისთვის ხელის შეშლის) მიუხედავად, ინტერკალირებადი კავშირები ქიმიოთერაპიაში გამოიყენება კიბოს სწრაფად ზრდადი უჯრედების დასათრგუნად.
არომატულობა

არომატულობა — ზოგიერთი ქიმიური კავშირის განსაკუთრებული თვისება, რომლის წყალობითაც უჯერი ბმების შეკავშირებული რგოლები ანომალურად მაღალ სტაბილურობას ავლენენ; იმაზე მაღალს, ვიდრე მოსალოდნელი იყო მხოლოდ ერთი შეკავშირების შემთხვევაში.

არომატულობას არ აქვს პირდაპირი კავშირი ორგანული ნაერთის სუნთან და წარმოადგენს ცნებას, რომელიც ახასიათებს ორმაგი გმების შემცველი ზოგიერთი ციკლური მოლეკულის სტრუქტურულ და ენერგეტიკულ ერთობლიობას. ტერმინი „არომატულობა“ დამკვიდრდა იმიტომ, რომ თავდაპირველად ამ კლასის ნივთიერებების წარმომადგენლები სასიამოვნო სუნს ფლობდნენ.

არომატულ კავშირებს განაკუთვნებენ სხვადასხვა აგებულების მქონე მოლეკულებისა და იონების ვრცელ ჯგუფს, რომელიც აკმაყოფილებს არომატულობის კრიტერიუმებს.
ბენზპირენი

ბენზპირენი, ან ბენზოპირენი — ქიმიური კავშირი, პოლიციკლური ნახშირწყალბადების ოჯახის წარმომადგენელი, საშიშროების პირველი კლასის ნივთიერება.

წარმოიქმნება თხევადი, მყარი და აირადი ნახშირწყალბადური საწვავის დაწვის დროს.

გარემოში უმეტესწილად გროვდება ნიადაგში, იშვიათად წყალში. ნიადაგიდან გადადის მცენარეებში და ნელ-ნელა აგრძელებს მოძრაობას ტროფიკული ჯაჭვის შემდგომ დონეებზე, ამასთანავე თითოეულ საფეხურზე ბუნებრივ ობიექტებში ბენზპირენის შემცველობა იზრდება.

ბუნებრივ პროდუქტებში ბენზპირენის შემცველობის კონტროლი ხორციელდება სითხის ქრომატოგრაფიის მეთოდის მეშვეობით.
ტოპოიზომერაზები

ტოპოიზომერაზები  — ფერმენტი-იზომერაზების კლასი, რომელიც მოქმედებს დნმ-ის ტოპოლოგიაზე. ტოპოიზომერაზებს შეუძლიათ დნმ-ის სუპერსპირალიზებული მოლეკულების რელაქსირება. ამ ფერმენტებიდან ზოგიერთი ჭრის დნმ-ის სპირალს და ჯაჭვებიდან ერთ-ერთს აძლევს ტრიალის საშუალებას. ამგვარად მცირდება სუპერსპირალიზაციის დონე, რის შემდეგაც ფერმენტი ავსებს ნაპრალს.

პირველად ტოპოიზომერაზები აღწერა ჰარვარდის უნივერსიტეტის პროფესორმა ჯეიმზ ვანგმა.

ტოპოიზომერაზები მნიშვნელოვან როლს თამაშობენ რეპლიკაციასა და ტრანსკრიპციაში.
იაგორ კაზალიკაშვილი

იაგორ კაზალიკაშვილი (დ. 2 მაისი, 1882, სოფელი სტეფანწმინდა, ალხანდელი დაბა სტეფანწმინდა — გ. 15 სექტემბერი, 1935, იქვე) — ქართველი ალპინისტი. ქართული ალპინიზმის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. ღარიბი გლეხის შვილი. ერთხანს მუშაობდა დევდარაკის (ყაზბეგის რაიონში) სპილენძის მაღაროში მუშად, შემდეგ იყო მთამსვლელ-გამყოლი. ხევში საკოლმეურნეო მოძრაობის ერთ-ერთი წამომწყები და ყაზბეგის კოლმეურნეობის პირველი თავმჯდომარე. 1907 წელს პირველად, უცხოელებთან ერთად ავიდა მყინვარწვერზე. 1923 წელს იყო მყინვარწვერზე პირველი საბჭოთა ასვლის მონაწილე. ავიდა იალბუზზე, ადაი-ხოხზე, თეთნულდზე, მარუხზე და სხვა. იყო გიორგი ნიკოლაძის ხელმძღვანელობით მოწყობილი პირველი ქართული ექსპედიციის მთავარი გამყოლი მყინვარწვერზე (1923), თეთნულდსა (1930) და უშბაზე (1934). ყაზბეგის მაღალმთიანი მეტეოსადგურის პირველი მოზამთრე (1934). გამოცემულია მისი ლექსების კრებული (1933).
ფერნანდო II (ლეონი)

ფერნანდო (; დ. 1137 — გ. 22 იანვარი, 1188) — ლეონისა და გალისიის მეფე 1157-1188 წლებში. ალფონსო -ის შვილი.

მამის გარდაცვალების შემდეგ მან მიიღო ლეონი და გალისია, ხოლო მისმა უმცროსმა ძმამ სანჩომ - კასტილია და ტოლედო. 1158 წელს ძმები შეხვდნენ ერთმანეთს მემკვიდრეობის საკითხზე, მაგრამ ამავე წელს სანჩო გარდაიცვალა და ტახტი დაიკავა მისმა შვილმა ალფონსო -მ.

რეკონკისტის ფარგლებში გაათავისუფლა ალბუკერკე და ალკანტარა.

1165 წელს ფერნანდომ ცოლად შეირთო პორტუგალიის მეფის აფონსუ -ს ასული ურაკა. 1175 წელს რომის პაპმა ალექსანდრე -მ მიიღო გადაწყვეტილება, რომ ახლო ნათესაობის გამო ურაკა და ფერნანდო ერთმანეთს უნდა დაშორებოდნენ. რის შემდეგაც იქორწინა ტერესა ფერნანდესზე.

1178 წელს კასტილიის წინააღმდეგ წამოიწყო ახალი ომი. ფერნანდომ დაიპყრო კასტროხერისი და დუენიასი. საომარი მოქმედებები დასრულდა 1180 წელს ტორდესილასის სამშვიდობო ხელშეკრულებით. ამავე წელს გარდაიცვალა ფერნანდოს მეორე ცოლი.

1185 წელს დაქორწინდა მესამედ ურაკა ლოპეს დე აროზე, რომელიც მისი საყვარელი იყო 1180 წლიდან.

ფერნანდო გარდაიცვალა 1188 წელს დაკრძალულია სანტიაგო-დე-კომპოსტელაში.
დნმ-ის ზესპირალიზაცია

დნმ-ის ზესპირალიზაცია, დნმ-ის სუპერსპირალიზაცია — დნმ-ის ტოპოლოგიურად დახურული ჯაჭვების ზედმეტად ან არასაკმარისად სპირალიზაციის მოვლენა, რომლის შედეგადაც დნმ-ის ორმაგი სპირალის ღერძი თვითონ იხვევა უფრო მაღალი დონის სპირალად. „ტოპოლოგიურად დახურულის“ ქვეშ გულისხმობენ მოლეკულებს, რომელთა ბოლოების თავისუფალი ბრუნვა გართულებულია (დნმ-ის რგოლოვანი მოლეკულები ან ხაზოვანი მოლეკულები, რომელთა ბოლოებიც დაფიქსირებულია ცილოვანი სტრუქტურებით). ზესპირალიზაციის შედეგად წარმოქმნილ დნმ-ს ეწოდება ზესპირალიზებული.

ზესპირალიზაცია მნიშვნელოვანია მრავალ ბიოლოგიურ პროცესში, როგორიცაა, მაგალითად, დნმ-ის კომპაქტიზაცია.

განსაზღვრულ ფერმენტებს, კერძოდ კი, ტოპოიზომერაზებს, შეუძლიათ დნმ-ის ტოპოლოგიის შეცვლად, მაგალითად, დნმ-ის რეპლიკაციისთვის ან ტრანსკრიპციისთვის.
ტელომერები

ტელომერები (-დან — „დასასრული“, „ბოლო“ და -დან — „ნაწილი“) — ქრომოსომების დამაბოლოვებელი უბნები. ქრომოსომების ტელომერული უბნებისთვის დამახასიათებელია სხვა ქრომოსომებთან ან მათ ფრაგმენტებთან დაკავშირების შესაძლებლობის არქონა. ტელომერები დამცველობით ფუნქციას ასრულებენ.

ტერმინი „ტელომერა“ შემოიღო გერმან მელერმა 1932 წელს.

ევკარიოტების უმრავლესობის ტელომერები შედგება სპეციალიზებული ხაზოვანი ქრომოსომული დნმ-სგან, რომელიც შედგება მოკლე ტანდემური განმეორებებისგან. ქრომოსომების ტელომერულ უბნებში ტელომერულ დნმ-გამეორებებთან სპეციფიკურად დაკავშირებად ცილებთან ერთად დნმ ქმნის ნუკლეოპროტეიდურ კომპლექსს — კონსტიტუციურ (სტრუქტურულ) ტელომერულ ჰეტეროქრომატინს.
ტელომერაზა

ტელომერაზა — ფერმენტი, რომელიც დნმ-ის განსაკუთრებულ განმეორებად თანმიმდევრობებს ( ხერხემლიანებში) ამატებს დნმ-ის ჯაჭვის 3'-ბოლოზე ტელომერების უბნებზე, რომლებიც განლაგებულნი არიან ქრომოსომების ბოლოებზე, ეუკარიოტულ უჯრედებში. ტელომერები შეიცავენ შემჭიდროვებულ დნმ-ს და ასტაბილიზებენ ქრომოსომებს. უჯრედის თითოეული გაყოფის დროს ტელომერული უბნები მოკლდება. არსებობა მექანიზმისა, რომელსაც ტელომერების (ტელომერაზების) დამოკლების კომპენსაცია უნდა მოეხდინა, 1973 წელს იწინასწარმეტყველა ალექსეი ოლოვნიკოვმა.

ტელომერაზა წარმოადგენს უკუტრანსკრიპტაზას. ამასთანავე მასთან დაკავშირებულია რნმ-ის განსაკუთრებული მოლეკულა, რომელიც ტელომერების დაგრძელებისას უკუტრანსკრიპციისთვის გამოიყენება მატრიცის როლში.
გენეტიკური კოდი

გენეტიკური კოდი — ნუკლეოტიდების თანმიმდევრობის მეშვეობით ცილების ამინომჟავური თანმიმდევრობის კოდირების ხერხი, რომელიც დამახასიათებელია ყველა ცოცხალი ორგანიზმისთვის.

დნმ-ში გამოიყენება ოთხი აზოტოვანი ფუძე — ადენინი , გუანინი , ციტოზინი , თიმინი . ეს ასოები ადგენენ გენეტიკური კოდის ანბანს. რნმ-ში გამოიყენება იგივე ნუკლეოტიდები, გარდა იმ ნუკლეოტიდისა, რომელიც შეიცავს თიმინს. იგი ჩანაცვლებულია ურაცილის შემცველი მსგავსი ნუკლეოტიდით. დნმ-ისა და რნმ-ის მოლეკულებში ნუკლეოტიდები ლაგდება ჯაჭვში და ამგვარად იქმნება გენეტიკური ასოების თანმიმდევრობა.
ფერნანდო III

ფერნანდო (; დ. 5 აგვისტო, 1199, სამორა — გ. 30 მაისი, 1252, სევილია, ესპანეთი) — კასტილიის ტოლედოსა და ესტრემადურის მეფე 1217 წლიდან, ლეონის და გალისიის მეფე 1230 წლიდან, ალფონსო -ისა და ბერენგარიას უფროსი შვილი. ფერნანდომ საბოლოოდ თავის ხელში გააერთიანა კასტილია, ლეონი და გალისია და დააარსა ერთიანი კასტილიისა და ლეონის სამეფო. თვისი მმართველობის პერიოდში ფერნანდო აქტიურად ადგა რეკონკისტის გზას. პირენეს ნახევარკუნძულის თითქმის ყველა მუსულმანური სახელმწიფო დაიპყრო და შემოუერთა თავის ქვეყანას. ფერნანდო კათოლიკური ეკლესიის წმინდანადაა შერაცხილი მისი კანონიზაცია 1671 წელს მოხდა.
დალეი ბლინდი

დალეი ბლინდი (; დ. 9 მარტი, 1990, ამსტერდამი) — ნიდერლანდელი ფეხბურთელი. თავი გამოიჩინა ნიდერლანდების ნაკრებში 2014 წლის მუნდიალზე, როდესაც გახდა ბრინჯაოს მედლების პრიზიორი. ჩემპიონატის შემდეგ „აიაქსიდან“ გადავიდა „მანჩესტერ იუნაიტედში“.

საკლუბო კარიერა
აიაქსი
ბლინდმა კარიერა მისი მშობლიური ქალაქის კლუბ აიაქსში დაიწყო, იმავე კლუბში სადაც თამაობდა დალეის მამა დენი, რომელმაც სახელი გაითქვა სწორედ ამ გუნდში თამაშის დროს. 2008-2009 წლების სეზონამდე ბლინდი თამაშობდა აიაქსის ახალგაზრდულ კლუბებში, შემდეგ კი აიაქსის მთავარ შემადგენლობაში დაიმსახურა მოხვედრა. ახალგაზრდობის დროს ბლინდს უწევდა საყრდენ ნახევარმცველად თამაში, მისი თამაშიდან გამომდინარე იყო ახალგაზრდული აიაქსის კაპიტანიც. პირველ პროფესიონალურ კონტრაქტს ხელი ბლინდმა, აიაქსთან, 2010 წლის 1 ივნისამდე მოაწერა.

განათხოვრება გრონინგენში
2010 წლის 5 იანვარს გადაწყდა რომ იჯარის წესით ბლინდი 2009-2010 წლების დარჩენილ სეზონს, გრონინგენში გაატარებდა. სწორედ გრონინგენში თამაშის დროს საბოლოოდ გადაწყდა ბლინდის პოზიცია, ახალ გუნდში მას მარჯვენა მცველის პოზიცია არგუნეს. ასევე გრონინგენს უნდოდა მისი მთლიანად გამოსყიდვა აიაქსისგან თუმცა ეს ტრანსფერი არ განხორციელებულა.

დაბრუნება აიაქსში
შემდეგ ორ სეზონში აიაქსმა და ბლინდმა ზედიზედ ორჯერ მოახერხეს გაჩემპიონება ჰოლანდიის ჩემპიონატში, ამ ორი სეზონის განმავლობაში ბლინდი უმატებდა თამაშის ხარისხს და ნელ-ნელა შედარებით მეტი სათამაშო პრაქტიკა ჰქონდა. 2012-2013 წლების სეზონში ბლინი ძირითადის ფეხბურთელად მოგვევლინა მარცხენა მცველის პოზიციაზე.

მომდევნო ორი სეზონის განმავლობაში ბლინდი გახდა გუნდის წამყვანი მოთამაშე, ამ დროის განმავლობაში აიაქსმა კიდევ ორჯერ მოახერხა გაჩემპიონება, ზედიზედ მეოთხე ჩემპიონის ტიტული აიაქსისთვის აღმოჩნდა 33-ე. ასევე ბლინდმა ახალ კონტრაქტს მოაწერა ხელი 2016 წლის ზაფხულამდე თუმცა 2014-2015 წლების სეზონში, მანჩესტერ იუნაიტედს შეუერთდა.

მანჩესტერ იუნაიტედი
2014 წლის 30 აგვისტოს მანჩესტერმა განაცხადა რომ მიაღწია შეთანხმებას აიაქსთან ბლინდის ტრანსფერის თაობაზე, ბლინდმა წარმატებით გაიარა სამედიცინო შემოწმება. 1 სექტემბერს საბოლოოდ გაფორმდა ხელშეკრულება სატრანსფერო ღირებულება 13.8 მილიონი გირვანქა სტერლინგი იყო. ბლინდის დებიუტი იუნაიტედის რიგებში ცამეტი დღის შემდეგ შედგა ოლდ ტრაფორდზე "ქპრ-ს" წინააღმდეგ, ეს თამაში იუნაიტედმა 4-0 მოიგო და სეზონიში პირველი გამარჯვება იზეიმა, ბლინდმა კი შეუცვლელა ითამაშა. პირველი გოლი კი ბლინდმა შორეული დარტყმით ვესტ ბრომვიჩის წინააღმდეგ, 20 ოქტომბერს გაიტანა, მატჩი 2-2 დასრულდა.

16 ნოემბერს ბლინდმა ტრავმა მიიღო ლატვიის წინააღმდეგ გამართულ შეხვედრაში ევროპის ჩემპიონატის შესარჩევ მატჩში. და მინდორს მხოლოდ 11 იანვარს დაუბრუნდა, მისი დაბრუნება არც თუ ისე წარმატებული გამოდგა, რადგან ოლდ ტრაფორდზე დათმეს შეხვედრა სოუთჰემპტონის წინააღმდეგ.
მარკოს როხო

მარკოს როხო (; დ. 20 მარტი, 1990, ლა-პლატა) — არგენტინელი ფეხბურთელი, „ბოკა ხუნიორსის“ მცველი.

ტიტულები
ესტუდიანტესი
ლიბერტადორესის თასი: 2009
არგენტინის პრიმერა დივიზიონი: 2010

მანჩესტერ იუნაიტედი
ინგლისის ასოციაციის თასი: 2015–2016
ინგლისის სუპერთასი: 2016
ინგლისის ლიგის თასი: 2016–17
უეფა-ს ევროპა ლიგა: 2016–17
იოჰან ვილჰელმი (იულიხ-კლევ-ბერგის ჰერცოგი)

იოჰან ვილჰელმი (, ; დ. 29 მაისი, 1562 — გ. 25 მარტი, 1609) — კლევის, ბერგისა და იულიხის ჰერცოგი, მარკისა და რავენსბერგის გრაფი და რავენშტაინის სენიორი 1592 წლიდან. იოჰანი იყო ჰერცოგ ვილჰელმ ფონ კლევისა და მისი მეუღლის, ავსტრიის ერცჰერცოგინიის, მარია ჰაბსბურგის შვილი. თავისი დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
თავიდან იოჰანი კათოლიკე იყო, ხოლო როცა მამას გამოეყო, გერმანიის პროტესტანტთა კავშირის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი გახდა.

1571-1574 წლებში იყო მიუნსტერის საეპისკოპოსოს კოადიუტორი, 1574—1585 წლებში კი მიუნსტერის ეპისკოპოსი (რიგით 59-ე).

იოჰანს კონფლიქტი ჰქონდა მამამისთან განსხვავებული აღმსარებლობის გამო, თუმცა მამის გარდაცვალების შემდეგ, 1592 წელს, როგორც მისი ერთადერთი შვილი, მამის სამფლობელოების მემკვიდრე გახდა.

სიკვდილის წინ იოჰან ვილჰელმის სულიერი მდგომარეობა გაუარესდა. ის შეშლილად სცნეს და პრაქტიკულად განარიდეს სამთავროს სამმართველო საქმეებისგან.

მის სამფლობელოებზე თავიანთი უფლებები მოითხოვეს ჰოჰენცოლერნებმა და ვიტელსბახებმა, იოჰანის დის ქმრებმა. უშვილო ჰერცოგის გარდაცვალების შემდეგ დაიწყო იულიხის მემკვიდრეობისათვის ომი, რომელიც ტერიტორიის გაყოფის ხელშეკრულებით დამთავრდა (1614 წელს). ჰოჰენცოლერნებმა მიიღეს კლევი, მარკი და რავენსბერგი, ხოლო ვიტელსბახებმა — იულიხი და ბერგი.
ენრიკე II

ენრიკე (; დ. 13 იანვარი, 1334, სევილია — გ. 29 მაისი, 1379, სანტო-დომინგო-დე-ლა-კალსადა) — კასტილიისა და ლეონის სამეფოს მეფე 1366-1367 და 1369-1379 წლებში. ალფონსო -ისა და მისი საყვარლის ელეონორა გუსმანის შვილი.

ენრიკე -ის კორონაცია შედგა 1366 წლის 5 მაისს ბურგოსში, მაგრამ ამავე წლის ნოემბერში მან ვერ შეძლო გალისიის ციხესიმაგრის ლუგოს აღება, ხოლო 1367 წლის 3 აპრილს პედრო -მა დაამარცხა ნახერის ბრძოლაში, სადაც პედრო მრისხანეს დახმარებას უწევდა ინგლისის სამეფოს არმია ედუარდ შავი პრინცის მეთაურობით. ბრძოლის შემდეგ ენრიკე პირენეს მთებში გადაიმალა. 1369 წლის 22 მარტს მონტიელის ბრძოლაში დაამარცხა მოწინააღმდეგე, რის შემდეგაც მალევე გარდაიცვალა პედრო მრისხანეც. ენრიკე კვლავ კასტილიისა და ლეონის მეფე გახდა.

1369-1373 წლებში ენრიკეს წინააღმდეგ იბრძოდა პორტუგალიის მეფე ფერნანდუ . 1373 წელს ენრიკემ ალყა შემოარტყა ლისაბონს, ფერნანდუ იძულებული გახდა ზავი დაედო კასტილიის მეფესთან.
ეგზონუკლეაზები

ეგზონუკლეაზები — ნუკლეაზების ჯგუფის ცილები, რომლებიც ნუკლეოტიდებს შორის ფოსფოდიეთერული ბმების ჰიდროლიზის მეშვეობით პოლინუკლეოტიდურ ჯაჭვს აშორებენ დამაბოლოვებელ მონონუკლეოტიდებს.

პოლინუკლეოტიდური ჯაჭვის 3' და 5' ბოლოებზე ბმების ჰიდროლიზირების შესაძლებლობის მიხედვით განარჩევენ 3' და 5' ეგზონუკლეაზებს. ეგზონუკლეაზები უჯრედებში გვხვდება, როგორც ცალკე, ასევე ფერმენტაციული კომპლექსების შემადგენლობაში. მაგალითად, დნმ-პოლიმერაზა შეიცავს 5' ეგზონუკლეაზას, რომელიც ხლეჩს რნმ-პრაიმერს, რომელიც მიმაგრებულია უშუალოდ იმ ადგილას, სადაც მიმდინარეობს დნმ-ის სინთეზი. ამის შემდეგ დნმ-პოლიმერაზა გამოერთებული პრამიერის ადგილას იწყებს ნუკლეოტიდების შეკავშირებას.