iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნიახურის ბრძოლა

ნიახურის ბრძოლა, ივრის ბრძოლა, — რუსებისა და ქართველების გაერთიანებული ლაშქრის ბრძოლა ავარიის მფლობელის ომარ-ხანის ლაშქრის წინააღმდეგ 1800 წლის 7 ნოემბერს. საისტორიო ლიტერატურაში ზოგჯერ კაკაბეთის ბრძოლის ან ივრის ბრძოლის სახელითაც იხსენიება.

დაღესტნელ ფეოდალთა ეს ლაშქრობა დაკავშირებული იყო ირანის გამგებლის ბაბა-ხანის სამხედრო აქციასთან. ბაბა-ხანი ალექსანდრე ბატონიშვილთან (ერეკლე -ის ძე) ერთად ცდილობდა ქართლ-კახეთის სამეფოს ჩამოშორებას რუსეთისაგან. გეგმის მიხედვით, დაღესტნელებსა და ყიზილბაშებს თბილისისათვის ორი მხრიდან უნდა შეეტიათ, მაგრამ შინაარეულობამ ირანში და შაჰის ახალმა პოლიტიკურმა მოსაზრებამ ხელი შეუშალა ამ გეგმის განხორციელებას: საქართველოს საზღვართან დაბანაკებული სპარსელთა ლაშქარი, რომელსაც ტახტის ახალგაზრდა მემკვიდრე აბას-მირზა მეთაურობდა, აიყარა და ირანს დაბრუნდა. დასახული მიზნის შესრულება ძირითადად მხოლოდ ომარ-ხანის 20 ათასიან ლაშქარს დაეკისრა. კახეთში, სადაც მოსალოდნელი იყო დაღესტნელთა შემოსევა, ჩამოყალიბდა ქიზიყელ მოხალისეთა რაზმი, რომელსაც იოანე და ბაგრატ ბატონიშვილები მეთაურობდნენ, ხოლო თბილისიდან მათ დასახმარებლად გაემართა რუსთა ორი ბატალიონი გენერლების ივანე ლაზარევისა და ვასილი გულიაკოვის წინამძღოლობით. ნიახურის ბრძოლა გაიმართა მდინარე ივრის მარჯვენა ნაპირზე, სოფელ კაკაბეთის მახლობლად, ნიახურის მინდორზე. ბრძოლა დაღესტნელთა ლაშქრის სრული განადგურებით დამთავრდა. დაჭრილმა ომარ-ხანმა ორასიოდე მხედრითურთ ძლივს დააღწია თავი ტყვეობას. ქვეყანა აოხრებას გადაურჩა.
ეტრუსკული ენა

ეტრუსკული ენა — იტალიის უძველესი მკვიდრების, ეტრუსკების, აწ უკვე მკვდარი ენა. ეტრუსკოლოგია არ იყო აქტუალური რამდენიმე ათეული წლის წინათ, თუმცა პირგის ბილინგვისა და ახალი ეპიგრაფიკული არტეფაქტების აღმოჩენამ ხელი შეუწყო ეტრუსკოლოგიის გამოცოცხლებასა და განვითარებას.

ეტრუსკული ენის მიმართებების თეორიები სხვადასხვა ენებთან
ეტრუსკული ენის კავშირები ჯერჯერობით გაურკვეველია სხვა ენებთან მიმართებაში, თუმცა ზოგიერთი მეცნიერი (მაგ.: რისმაგ გორდეზიანი) პოულობს ლექსიკურ და გრამატიკულ თანხვედრებს ქართველურ ენებთან. პირველი, ვინც ეს მოსაზრება წამოაყენა იყო ვ. თომსენი.
ლეონიდე აღლაძე

ლეონიდე მიხეილის ძე აღლაძე (დ. 18 ივლისი, 1897, თბილისი ― გ. 1937, სიღნაღი) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
თბილისის ვაჟთა მე-2 გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ სწავლობდა მოსკოვის უნივერსიტეტში, 1916 წელს გაიწვიეს სამხედრო სამსახურში. 1921 წლიდან იყო ქართულ წითელ არმიაში. 1924 წელს აქტიურად მონაწილეობდა აგვისტოს აჯანყების ჩახშობაში. 1925-1928 წლებში სწავლობდა ფრუნზეს სახელობის სამხედრო აკადემიაში. 1929-1933 წლებში იყო ქართულ მსროლელი დივიზიის შტაბის უფროსი, 1933-1936 - დივიზიის მეთაური. 1936 წლიდან სწავლობდა სსრკ გენერალური შტაბის აკადემიაში. დაჯილდოებულია წითელი დროშის, წითელი ვარსკვლავისა და საქართველოს სსრ წითელი დროშის ორდენებითა და მედლებით. რეპრესირებულია, სიკვდილის შემდეგ რეაბილიტირებულია.
შოთა აღსაბაძე

შოთა რევაზის ძე აღსაბაძე (დ. 22 დეკემბერი [ძვ. სტ. 10 დეკემბერი], 1896, თბილისი — გ. 6 ივლისი, 1966, იქვე) — ქართველი რეჟისორი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1965).

ბიოგრაფია
სწავლობდა თბილისში გიორგი ჯაბადარის დრამატულ სტუდიაში, 1923 წლიდან კი მოსკოვში ვახტანგ მჭედლიშვილის ქართული დრამატულ სტუდიაში. 1927-1928 წლებში მუშაობდა თბილისის მუშათა თეატრებში, 1928-1939 წლებში რუსთაველის თეატრში, 1928-1947 წლებში ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრში. 1928 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. დადგმული აქვს სპექტაკლები: რუსთაველის სახელობის თეატრში ― ვლადიმერ კირშონის „ლიანდაგი გუგუნებს“ (1928), ა. კორნეივუკის „პლატონ კრეჩეტი“ (1935), უილიამ შექსპირის „ოტელო“ (1937), თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრში ― ზაქარია ფალიაშვილის „აბესალომ და ეთერი“ (1937), ახუნდოვის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრი (ბაქო) ― რეინგოლდ გლიერის „შაჰსენემი“ (1936), ლენინგრადის მ. გორკის სახელობის დრამატულ თეატრში ― გიორგი მდივნის „ღირსება“ (1938).

ავტორია საოპერო ლიბრეტოებისა - „ლადო კეცხოველი“ (კომპოზიტორი გრიგოლ კილაძე) და „პატარა კახი“ (კომპოზიტორი ივანე გოკიელი).

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ასლანბეგ აბაშიძე

ასლან იბრაჰიმის ძე აბაშიძე, ასლანბეგი (დ. 1877 — გ. 1924) — ქართველი გენერალი (1918). ბათუმის სადროშოს გამგებელ სანჯაყ-ბეგ აბაშიძეთა შთამომავალი, მემედ აბაშიძის ძმა.

ბიოგრაფია
ახალგაზრდობიდან ჩაება რევოლუციურ მოძრაობაში. მონაწილეობდა 1905 წლის რევოლუციაში, ხელმძღვანელობდა სამხედრო რაზმს. იბრძოდა რუსეთის იმპერიული ხელისუფლების წინააღმდეგ აჭარაში. რეაქციის წლებში იძულებული გახდა სტამბოლში წასულიყო, სადაც მიიღო სამხედრო განათლება ოსმალეთის იმპერიის უმაღლეს სამხედრო სკოლაში. 1917 წელს თებერვლის რევოლუციის შემდეგ საქართველოში დაბრუნდა. მხარს უჭერდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკას და პრო-ქართულ ორიენტაციას აჭარაში. მონაწილეობდა ქართული ეროვნული არმიის ჩამოყალიბებაში. 1918 წელს ხელმძღვანელობდა ქართველ მუსლიმთა შეიარაღებულ რაზმებს. იმავე წელს დაინიშნა სამხედრო სამინისტროს დავალებათა ოფიცრად, მიენიჭა ჯერ პოლკოვნიკის, შემდეგ კი გენერლის ჩინი. იყო საქართველოს ერთადერთი გენერალი აჭარიდან. 1918 წლის ბოლოს მონაწილეობდა სომხეთთან ომში

საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ გადასახლდა თურქეთში, საიდანაც ცდილობდა აჭარაში ანტისაბჭოთა აჯანყების დაწყებას. ნოემბერ-დეკემბერში მცირე ხნით დაბრუნდა აჭარაში. იყო სტამბოლის ქართული სათვისტომოს ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. აქტიურად მონაწილეობდა 1924 წელს აჯანყების ორგანიზაციაში. მოკლეს სტამბოლში 1924 წელს, სავარაუდოდ მოწამლეს საბჭოთა კავშირის აგენტებმა. არის ავტორი მხედრული სიმღერისა „ასლანური“.
პუბლიუს კორნელიუს ტაციტუსი

პუბლიუს (ან გაიუს) კორნელიუს ტაციტუსი (; დ. 56 — გ. 117) — რომაელი ისტორიკოსი. დაიბადა სავარაუდოდ სამხრეთ გალიაში, წარჩინებულ ოჯახში. განათლების მიღების შემდეგ შევიდა სახელმწიფო სამსახურში. ეკავა პრეტორისა და კონსულის თანამდებობები. 98 წელს გამოსცა ტრაქტატი: „გერმანელების წარმოშობისა და გერმანიის ადგილმდებარეობის შესახებ“. შემდეგში, 98–116 წლებში შექმნა თავისი ორი მთავარი ნაწარმოები — „ისტორია“ — 14 წიგნისაგან შემდგარი, მოიცავს 69–96 წლებს (ამ წიგნებიდან დღესდღეობით შენარჩუნებულია –თავები) და „ანალები“ — 16 წიგნისაგან შემდგარი, მოიცავს 14-68 წლებს.)
ალექსანდრე ბანძელაძე

ალექსანდრე ბანძელაძე (დ. 27 თებერვალი, 1927, ტულუნი, ირკუტსკის ოლქი — გ. 13 ივნისი, 1992, თბილისი) — ქართველი ფერმწერი და გრაფიკოსი. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1965).

ბიოგრაფია
1942–1947 სწავლობდა თბილისის სამხატვრო სასწავლებელში. 1963 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია. შექმნილი აქვს ფერწერული პორტრეტები, მნიშვნელოვანი გრაფიკული ნაწარმოებები. ძირითადი ნამუშევრები: გ. ტაბიძის (1951), დ. ჭიჭინაძის (1952) და ნ. ჩიქოვანის (1957) პორტრეტები. ილუსტრაციების სერიები: "არსენას ლექსი" (16 ფურცელი, 1957 წელს მიიღო საკავშირო აკადემიის ვერცხლის მედალი), რ. კიპლინგის - "მაუგლი" (104 ილუსტრაცია, 1960) და სხვა. "არსენას ლექსი" (ტუში, 1964, წიგნის გაფორმების კალიგრაფიული, გრაფიკული და ილუსტრაციული გადაწყვეტისათვის 1966 წელს მიიღო პრიზი ბრნოს საერთაშორისო ბიენალეზე, ხოლო 1968 - მსოფლიოს საუკეთესო წიგნის გამოფენაზე ლაიფციგში). ბანძელაძემ მოხატა თბილისის დიდუბის ეკლესია (1979-1988). საქართველოს სახელმწიფო პრემია (1993, სიკვდილის შემდეგ).

დაკრძალულია დიდუბის ეკლესიის გალავანში უწმინდესისა და უნეტარესის ილია მეორის ლოცვა-კურთხევით.
ბანჯო

ბანჯო (ინგლ. ) — გიტარის მსგავსი სიმებიანი საბწკენი საკრავი. რგოლისებრ ტანზე გადაკრული აქვს ტყავის მემბრანა. საკრავი 4-9 სიმიანია, პლექტრის მეშვეობით ჟღერს მძაფრად, მკვეთრად და ადვილად ეხშობა ხმა. თანამედროვე ბანჯო შექმნილია დაახლოებით 1830 წელს ამერიკაში აფრიკელ შავკანიანთა საკრავის — ბანჯას რეკონსტრიქციის შედეგად (ბანჯო აშშ-ში შემოვიდა საუკუნეში დასავლეთ აფრიკიდან). მას 5 სიმი აქვს. ყელზე აღნიშნულია კილოები.
ბანჯული

ბანჯული (; 1973 წლამდე ბათერსტი) — გამბიის დედაქალაქი და საზღვაო ნავსადგური. გაშენებულია კუნძულ სენტ-მერიზე, მდინარე გამბიის შესართავში (დასავლეთი აფრიკა). დაახლოებით 34 388 ათასი მცხოვრები (2006). იგი გამბიის სიდიდით მეოთხე ქალაქია.

ისტორია
დააარსეს ინგლისელებმა 1816 წელს როგორც სავაჭრო პოსტი და მონებით მომარაგების ცენტრი. სახელი უწოდეს ბრიტანეთის კოლონიების მინისტრის ჰენრი ბათერსტის პატივსაცემად. 1965 წლის თებერვლიდან, გამბიის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, დედაქალაქია. ამჟამინდელი სახელი ქალაქმა მიიღო 1973 წელს.
ბაობაბი

ბაობაბი — ხე ბომბაქსისებრთა ოჯახისა. იზრდება აფრიკის სავანებში. აქვს ძალზე მსხვილი ღერო, რომლის გარშემოწერილობა 25 მ-ს აღწევს, სიმაღლე 18-25 მ-ს. თათისებრ რთული ფოთლები გვალვიან პერიოდში სცვივა. ამ დროისთვის მწიფდება ნაყოფი, რომელიც კიტრს წააგავს. აქვს დიდი თეთრი ყვავილები.

ცოცხლობს 4000-5000 წელს. ბაობაბის სქელი ქერქისაგან იღებენ ბოჭკოს და ამზადებენ თოკსა და უხეშ ქსოვილებს. ნაყოფის წვნიანი მომჟავო რბილობი იჭმება. აშენებენ ტროპიკებში.

საქართველო
2021 წელს შეკვეთილის დენდროლოგიურ პარკში, რომელიც ბიძინა ივანიშვილს ეკუთვნის, გადმოსარგავად ბაობაბები იყიდეს. 2022 წლის წლის ნოემბერში გავრცელდა ინფორმაცია, რომ კენიის ხელისუფლებამ შეაჩერა იმ ლიცენზიის მოქმედება, რომელიც ბაობაბების ამოძირკვას, მათ ტრანსპორტირებასა და ექსპორტს ითვალისწინებდა. კენიელი ექსპერტების განცხადების მიუხედავად, რომლის თანახმადაც ბაობაბების ექსპორტს შესაძლოა უარყოფითი გავლენა ჰქონდეს ქვეყნის ეკოლოგიაზე, რომელიც გვალვას ებრძვის და ცდილობს ტყის განადგურებული საფარის აღდგენას, კენიის ხელისუფლებამ საქართველოში 8 ბაობაბის ექპორტის ნებართვა გასცა. 2024 წლის აგვისტოში დენდროლოგიურმა პარკმა გაავრცელა განცხადება, რომ კენიიდან გადარგული ბაობაბის რვავე ხე გახმა.
ბაო-დაი

ბაო-დაი (დ. 22 ოქტომბერი, 1913 — გ. 30 ივლისი, 1997) — ვიეტნამის უკანასკნელი იმპერატორი (1926–1945). ტახტიდან გადადგა ვიეტნამის აგვისტოს რევოლუციის დროს 1945 წელს. რამდენიმე თვის განმავლობაში 1945–1946 წლებში იყო ვიეტნამის დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის მრჩეველი. 1946 წლის გაზაფხულზე გაიქცა სიანგანში (ჰონკონგი). 1949 წლის მარტში ხელი მოაწერა შეთანხმებას საფრანგეთთან, რომლის შედეგად საფრანგეთის ჯარების მიერ ოკუპირებულ ვიეტნამის ტერიტორიაზე შეიქმნა მარიონეტული სახელმწიფო მისი მეთაურობით. 1955 წლის 23 ოქტომბერს სამხრეთ ვიეტნამში ჩატარებული რეფერენდუმის შედეგად ბაო-დაიმ დაკარგა „ვიეტნამის სახელმწიფოს“ მეთაურის პოსტი.
ალექსანდრე ბაჟბეუქ-მელიქიანი

ალექსანდრე ალექსანდრეს ძე ბაჟბეუქ-მელიქიანი (ბაჟბეუქ-მელიქოვი) (დ. 12 სექტემბერი [ძვ. სტ. 30 აგვისტო], 1891, თბილისი — გ. 20 ივლისი, 1966, იქვე) — სომეხი ქართველი ფერმწერი. ცხოვრობდა საქართველოში. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1961).

ბიოგრაფია
1906–1910 წლებში სწავლობდა თბილისის სამხატვრო სასწავლებელში, პეტერბურგის სამხატვრო აკადემიაში (1910–1912). ასწავლიდა თბილისის სახელოსნო სასწავლებელში (1922–1929), თბილისის სამხატვრო აკადემიაში (1929–1938). ბაჟბეუქ-მელიქიანის ნამუშევრებს ახასიათებს ფერწერილობა, დახვეწილი კოლორიტი, ლირიზმი და შინაგანი სითბო. მთავარი ნამუშევრები: „წისქვილი ორთაჭალაში“ (1930), ავტოპორტრეტი (1935, ორივე სომხეთის სურათების გალერეა, ერევანი), „მწვანე თუთიყუში“ (1933), სურათების ციკლი „ცირკი“ (1930-1940), „მიტოვებული“ (1942, ყველა კერძო კოლექცია), „საჩუქარი ფრონტისათვის“ (1944), „ქალიშვილი ყვავილით“ (1946, ორივე — საქართველოს ხელოვნების მუზეუმი, თბილისი).
ბარათაშვილები

ბარათაშვილები — ფეოდალური საგვარეულო - საუკუნეების საქართველოში. გვარის ფუძემდებელი იყო ბარათა ქაჩიბაიძე (ქაჩიბაძე), რომლის შვილები საუკუნის ნახევრის მოღვაწენი, ჯერ კიდევ ქაჩიბაძის გვარს ატარებდნენ, მათი შთამომავლები კი საუკუნის ბოლოდან უკვე ბარათაშვილებად იწოდებიან. ბარათაშვილების სამფლობელო საბარათიანო საუკუნის ბოლოსათვის ძირითადად ალგეთის, ქციისა და მაშავერის ხეობებს მოიცავდა (ამ ხეობებში სხვა ფეოდალებიც ფლობდნენ ყმა-მამულს). მათ ეკუთვნოდათ ასობით სოფელი, ჰყავდათ დაახლოებით 250-300 აზნაური და 2500-3000 კომლი გლეხი. სამფლობელოს ცენტრი სამშვილდე იყო. ციხესიმაგრეები და სასახლეები ჰქონდათ აგრეთვე დმანისში, დარბასჭალაში, ტბისში, ენაგეთში და სხვა. მათი საგვარეულო მონასტრები და სასაფლაო იყო ფიტარეთისა და გუდარეხის მონასტრები, დმანისის ღვთისმშობლისა და სოფ. ქედის ეკლესიები.

ბარათაშვილები - საუკუნეებში ქართლის ხუთ დიდებულ თავადთა შორის ერთ-ერთი პირველნი იყვნენ და დიდ როლს ასრულებდნენ ქართლის სამეფოს პოლიტიკურ ცხოვრებაში. ბარათაშვილების გვარის წარმომადგენლები იყვნენ მეწინავე სადროშოს — სომხით-საბარათიანოს სარდლები, მათ ხშირად ეჭირათ აგრეთვე სახლთუხუცესის, მდივანბეგებისა და სხვა სახელოები. - საუკუნეებში ბარათაშვილებს გამოეყვნენ და ცალკე ფეოდალურ საგვარეულოებად ჩამოყალიბდნენ გოსტაშაბიშვილები, გერმანოზიშვილები, ზურაბიშვილები, აბაშიშვილები, ორბელიშვილ-ყაფლანიშვილები, ფალავან-ხოსროშვილები, იარალიშვილები და იოთამიშვილები. თვით ბარათაშვილები საუკუნის ნახევრიდან დაქვეითდნენ და პირველობა ყაფლანიშვილებს დაუთმეს.

ბარათაშვილების საგვარეულოს ცნობილი წარმომადგენლები იყვნენ ბარათა ბარათაშვილი, მიხეილ ბარათაშვილი, ნიკოლოზ ბარათაშვილი, სულხან ბარათაშვილი და სხვები.
იოსებ ბარათაშვილი

იოსებ (ოსიკო, იესე) ალექსანდრეს ძე ბარათაშვილი (დ. 4 ნოემბერი, 1874, ბორბალო, ტფილისის მაზრა, ახლ. თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი ― გ. 1937) ― ქართველი ადვოკატი, პოლიტიკოსი, საქართველოს ეროვნული საბჭოსა და დამფუძნებელი კრების წევრი, ქართველი სოციალისტ-ფედერალისტების ერთ-ერთი ლიდერი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ტფილისის გუბერნიის თავად-აზნაურთა მარშლის ოჯახში. 1895 წელს დაამთავრა თბილისის ვაჟთა პირველი გიმნაზია, ხოლო 1899 წელს სანქტ-პეტერბურგის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. შემდეგ სწავლობდა იურიევის უნივერსიტეტში. 1900 წელს დაბრუნდა სამშობლოში. 1901 წელს იყო საქართველოს სოციალ-ფედერალისტთა პარტიის ერთ-ერთი დამაარსებელი და პარტიის არსებობის მანძილზე შედიოდა მის მთავარ კომიტეტში. 1905 წლიდან ეწეოდა საადვოკატო საქმიანობას. გამოდიოდა დამცველად პოლიტიკურ საქმეებზე, ითვლებოდა ერთ-ერთ საუკეთესო დამცველად, გამოირჩეოდა ორატორული ნიჭით. 1906 წელს იცავდა არსენ ჯორჯიაშვილს. იყო თბილისის საქალაქო საბჭოს ხმოსანი. მონაწილეობდა მელიტონ ბალანჩივაძის ეთნოგრაფიულ გუნდში, უკრავდა თარზე. 1906 წელს აირჩიეს რუსეთის იმპერიის მოწვევის სახელმწიფო სათათბიროს დეპუტატად ტფილისის გუბერნიიდან. სათათბიროში მუშაობდა „ტრუდოვიკთა“ ჯგუფში და გამოდიოდა საქართველოს ავტონომიის მოთხოვნით. სათათბიროს დაშლის შემდეგ ბარათაშვილმა ხელი მოაწერა ე.წ. ვიბორგის საპროტესტო მოწოდებას, რისთვისაც სხვა ხელმომწერებთან ერთად გაასამართლეს და 1907 წლის დეკემბერში 3 თვით პატიმრობა მიუსაჯეს. სასამართლო პროცესზე მკაცრად გააკრიტიკა რუსეთის იმპერიის რეპრესიული პოლიტიკა.

ბარათაშვილი აქტიურად მონაწილეობდა საქართველოს კულტურულ, საგანმანათლებლო და საზოგადოებრივ ცხოვრებაში: იყო ქართული დრამატული საზოგადოების ყრილობის თავმჯდომარის მოადგილე 1913 წლიდან, ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრი, კავკასიის ვექილთა საბჭოს წევრი (1917 წელს). 1917 წლიდან იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრი. იყო „თბილისის უნივერსიტეტის დამფუძნებელი საზოგადოების“ წევრი, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ერთ-ერთი დამფუძნებელი. მისი პუბლიცისტური წერილები მუდმივად ქვეყნდებოდა ქართულ პერიოდულ პრესაში („ივერია“, „სახალხო საქმე“ და სხვა).

1918 წლის იანვრიდან იყო პარტიის მთავარი კომიტეტის წევრი. 26 მაისს ხელი მოაწერა საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტს. 1919 წლის 12 მარტიდან იყო საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრი სოციალისტ-ფედერალისტების პარტიიდან. დამფუძნებელ კრებაში იყო სარეგლამენტო კომისიის თავმჯდომარე, საკონსტიტუციო, სამანდატო, სარეკომენდაციო, საპენსიო და შრომის კომისიების წევრი. 1919 წლიდან იყო თბილისის საქალაქო საბჭოს ხმოსანი. 1921 წელს საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ ჩართული იყო წინააღმდეგობის მოძრაობაში. 1922-1924 წლებში რამდენჯერმე დააპატიმრეს. 1923 წლის ნოემბერში მონაწილეობდა სოციალისტ-ფედერალისტების პარტიის იძულებით თვითლიკვიდაციაში. 1924 წლის მარტში სამსონ დადიანთან და კირილე ნინიძესთან ერთად სასამართლო პროცესზე იცავდა საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქს ამბროსის და სამღვდელო პირთა ჯგუფს. შემდეგ წლებში აგრძელებდა საადვოკატო პრაქტიკას, იყო საქართველოს სსრ-ის დამცველთა კოლეგიის წევრი. 1937 წელს დიდი წმენდის დროს გარიცხეს ადვოკატთა კოლეგიის შემადგენლობიდან. იმავე წლის 17 აგვისტოს დააპატიმრეს და 14 სექტემბერს დახვრიტეს. მისი რეაბილიტაცია მოხდა 1956 წელს.
მარიკა ბარათაშვილი

მარიამ (მარიკა) ბარათაშვილი (დ. 7 აპრილი, 1908, მერევი — გ. 30 დეკემბერი, 2008) — ქართველი პოეტი, დრამატურგი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1967).

ბიოგრაფია
1945 წელს დაამთავრა თსუ-ს დაუსწრებელი პედაგოგიური სექტორის ფილოლოგიური ფაკულტეტი. 1965–1991 წლებში ჟურნალ „საქართველოს ქალის“ რედაქტორია. მისი პირველი ლექსი 1936 წელს გამოქვეყნდა, ლექსების პირველი კრებული - 1945 წელს. დიდი პოპულარობა მოიპოვა ბარათაშვილის პიესამ „ჭრიჭინა“ (1950, მარჯანიშვილის სახელობის თეატრი), რომელიც დადგა ბევრმა უცხოეთის თეატრმა, ითარგმნა რუსულ, უკრაინულ, იტალიურ, ესპანურ, ჩინურ და სხვა ენებზე. პიესის საფუძველზე გადაიღეს ფილმი ჭრიჭინა. აღსანიშნავია ბარათაშვილის ლექსთა კრებულები: „ლექსები“ (1948), „საპოვნელა“ (1958), „დღე დღევანდელი“ (1969), საბავშვო ლექსებისა და პოემების კრებულები „ნანული“ (1941), „სოფელა, თინა და ჭიანჭველები“ (1949) და სხვა. ჩვენი რესპუბლიკის თეატრების სცენაზე დაიდგა ბარათაშვილის პიესები „ჩემი ყვავილეთი“, „სართულები“, „მაღალი ოცნება“, „რატომ?“, „სიყვარულის წისქვილი“, „ჩქარი მატარებელი“ და სხვა.

ჯილდოები
ბარათაშვილი დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის“ ორდენით და მედლებით. მინიჭებული ჰქონდა საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწის წოდება, საქართველოს სახელმწიფო, აკაკი წერეთლის, ვაჟა-ფშაველასა და გალაკტიონ ტაბიძის სახელობის პრემიები, ღირსების ორდენი.
სულხან ბარათაშვილი

სულხან გერმანოზის ძე ბარათაშვილი (დ. 29 სექტემბერი [ ძვ. სტ. 17 სექტემბერი], 1821, თბილისი ― გ. 25 აგვისტო [ ძვ. სტ. 13 აგვისტო], 1866, სოხუმი) — ქართველი ისტორიკოსი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ოფიცრის ოჯახში. სწავლობდა პეტერბურგის კადეტთა კორპუსში. საფუძვლიანად შეისწავლა ევროპული ენები და ისტორიის ლიტერატურა. 1840 წელს დაუახლოვდა მ. ბროსეს. 1841 წელს პეტერბურგიდან დაბრუნების შემდეგ გაზეთ "კავკაზში" გამოაქვეყნა წერილები საქართველოს ისტორიაზე. 1865–1871 წლებში პეტერბურგში დაიბეჭდა ხუთ წიგნად მისი "საქართველოს ისტორია", უძველესი დროიდან საუკუნემდე. საქართველოს წარსული აქ განხილულია მსოფლიო ისტორიის ფონზე. ავტორი იზიარებდა თვალსაზრისს ისტორიის პროცესზე გეოგრაფიული გარემოს განმსაზღვრელი გავლენის შესახე, განიცდიდა ინგლისელი ისტორიკოსის ჰ. ბოკლის შეხედულებების გავლენას. უმთავრეს ყურადღებას უთმობდა პოლიტიკური მოვლენების გადმოცემას, მაგრამ არც ქვეყნის შინაგანი ისტორიის საკითხებს ტოვებდა უყურადღებოდ.

ქართულ ისტორიოგრაფიაში ახალი სიტყვა თქვა სულხან ბარათაშვილმა. იგი ქართული ისტორიის პერიოდიზაციის გააზრებისას არსებითად ევროპულ ტრადიციას ეყრდნობოდა. საქართველოს ისტორიის წერისას მან მოიმარჯვა პერიოდიზაციის პროგრესულ მოდელს - ისტორიის სამწვრიანი დაყოფა. სულხან ბარათაშვილმა პირველად დაყო ქართული ისტორია სამ პერიოდად: ძველი, შუა საუკუნეები და ახალი ისტორია. მისი თვალსაზრისით, ძველი ისტორია მთავრდებოდა და ახალი იწყებოდა საუკუნეში ქრისტიანობის გავრცელებით. ეს თარიღი ძალიან უახლოვდებოდა მსოფლიო ისტორიის პერიოდიზაციის იმ ვარიანტს, რომელიც მიჯნად ძველ ისტორიასა და შუა საუკუნეებს შორის იღებდა ქრისტიანობის ლეგიტიმაციას, მილანის ედიქტს.

შუა საუკუნეების დასარულად სულხან ბარათაშვილი იღებდა საუკუნის მიწურულს - ერთიანი საქართველოს დაშლას. ეს ფაქტი კვლავ უახლოვდება მსოფლიო ისტორიის პერიოდიზაციას (კონსტანტინოპოლის დაცემა 1453 წელს და გეოგრაფიული აღმოჩენები 1492 წელს).
ოჯახი (ბიოლოგია)

ოჯახი — ბოტანიკისა და ზოოლოგიის სისტემატიკური კატეგორია, რომელშიც აერთიანებენ საერთო წარმოშობის მონათესავე გვარებს. მაგალითად, წიფლისებრთა ოჯახში გაერთიანებულია გვარები: წიფელი, მუხა, წაბლი და სხვა; ძაღლისებრთა ოჯახში — გვარები: ძაღლი, მელა, ყარსაღი და სხვა. ზოგ ოჯახში თითო გვარია (ბროწეულისებრნი, იხვნისკარტასებრნი და სხვა). დიდ ოჯახებს ქვეოჯახებად ყოფენ. მონათესავე ოჯახებს რიგში აერთიანებენ.
ბარათხევი

ბარათხევი ― მდინარე ადიგენის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ოცხის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 11 კმ, აუზის ფართობი 52,2 კმ². სათავე აქვს მესხეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2425 მ. მიედინება წიწვიანი და შერეული ტყეებით შემოსილ ღრმა და ვიწრო ხეობაში. მდინარე ოცხეს ერთვის აბასთუმნის ქვემოთ. აქვს 42 პატარა შენაკადი, რომელთა საერთო სიგრძეა 45 კმ.
ბარაკონი

ბარაკონი — ძველი ქართული გუმბათოვანი ხუროთმოძღვრების ერთ-ერთი უკანასკნელი მნიშვნელოვანი ძეგლი რაჭაში, ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში, სოფელ წესთან. ბარაკონი მდინარეების, ლუხუნისა და რიონის შესართავთან მდებარეობს, რის გამოც მას სვეტიცხოველს ადარებენ.

ისტორია
ბარაკონის ჩრდილო-დასავლეთით იდგა ადრე ფეოდალური ხანის ეკლესია, რომელიც რაჭის პირველმა ერისთავმა, რატი ლიპარიტის ძემ თავისი კარის ეკლესიად ააგო. ეკლესია ერთნავიან ბაზილიკას წარმოადგენდა, იგი ტუფის ქვით იყო ნაშენი. მას შიგნით ალებასტრის კანკელი ამშვენებდა. ძველი ეკლესია დღეს დანგრეულია, შემორჩენილია მხოლოდ საძირკვლის ქვები. როსტომ რაჭის ერისთავის ბრძანებით 1753 წელს ახალი ეკლესია ააგო ოსტატმა ავთანდილ შულავრელმა.

არქიტექტურა
შენობა სწორკუთხაა, მინაშენთა გარეშე. გუმბათი ეყრდნობა საკურთხევლის კუთხეებსა და ორ ბოძს. ნაშენია სოფელ იწიდან მოზიდული ქვით და გარედან უხვადაა შემკული ჩუქურთმებით. მოგვიანებით გუმბათი გადაუხურავთ თუთიით, ამჟამად კი სპილენძის სახურავით არის გადახურული. ფასადებზე ვხვდებით ზოგიერთ ძველებურ ელემენტს (აღმოსავლეთი ნიშები), უმეტესად ტრადიციულია ჩუქურთმის სახეებიც, მაგრამ მორთულობა მოკლებულია მთლიანობას და ორგანულად ვერ უკავშირდება არქიტექტურას.

ციტატა
გალერეა
ბარამბო

ბარამბო — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ტუჩოსანთა ოჯახისა. ღერო და ფოთოლი შებუსული აქვს. ფოთლები ღეროზე განლაგებულია ერთმანეთის მოპირდაპირედ, კვერცხისებრი ფორმით. თეთრი ან მოვარდისფრო ყვავილები ფოთლის იღლიაში ყვავილედადაა შეკრებილი. კვერცხისებრი ფოთლის ორივე მხარე დაფარულია ეთეროვანი ზეთის შემცველი მბრწყინავი ჯირკვლებით, რომელიც მცენარეს ლიმონის სუნს აძლევს. ნაყოფი მწიფდება სექტემბერ-ოქტომბერში. მთელი მცენარე ნაზ-ბუსუსებიანია, განსაკუთრებით აყვავებამდელ ფაზაში. გრძელყუნწიანი ფოთლები კვერცხისებრ-გულისებრია, კიდეებში ბლაგვი, მსხვილი კბილებით, ღეროზე ერთიმეორის მოპირისპირედ არის განლაგებული. მოვარდისფრო-მოყვითალო თეთრი ყვავილები ფოთლების ყუნწების იღლიებში 3-10 ცალის რაოდენობით ცალმხრივა ჩხროებადაა განლაგებული ღეროს ზედა ნაწილში.

ველურად იზრდება ევროპის სამხრეთ ნაწილში, ჩრდილოეთ აფრიკაში, დასავლეთ აზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. გვხვდება აგრეთვე უკრაინაში, კავკასიასა და შუა აზიაში. საქართველოში — მთის ქვედა სარტყელში, ტყის პირებსა და ბუჩქნარებში. ყვავის ივნის-აგვისტოს განმავლობაში.

ეთერზეთოვანი და თაფლოვანი მცენარეა. კულტივირებულია ძირითადად უკრაინაში. გამოიყენება ხალხურ მედიცინაში, როგორც ნერვების დამაწყნარებელი, საკვების მომნელებელი, მასტიმულირებელი, მადისმომგვრელი და პირღებინების შემაჩერებელი საშუალება. მედიცინაში მისი ეთერზეთი გამოიყენება, როგორც საგულე, რევმატიზმის საწინააღმდეგო, ნერვებდამაწყნარებელი და ოფლმდენი საშუალება. მასში არსებულ ეთერზეთს ლიმონის არომატი აქვს და ფართოდ გამოიყენება პარფიუმერიაში, ლიქიორ-არაყის წარმოებაში, მედიცინაში და კვების მრეწველობაში.
ბარამგულანდამიანი

„ბარამგულანდამიანი“ — საუკუნის ქართული ლიტერატურის ანონიმური ძეგლი. მომდინარეობს შუა საუკუნეების სპარსული ხალხური დასთანიდან, რომელსაც საფუძვლად დაედო სპარსი პოეტის ამინის ( ს.) რომანტიკული პოემა „ბაჰრამი და გულანდამი“. ცნობილია ამ დასთანის უზბეკური, ქურთული, ავღანური, ქართული ვერსიები. ქართული ვერსია ეკუთვნის ვახტანგ -ის კარზე მოღვაწე უცნობ ავტორს. ცოცხალი სასაუბრო ლიტერატურული ენით გამართული თარგმანი საკმაოდ ზუსტად მისდევს ორიგინალს. არსებობს „ბარამგულანდამიანის“ მოკლე და ვრცელი რედაქციები. 1773 წელს პეტერბურგში დაიბეჭდა „ბარამგულანდამიანის“ სიმონ ეგნატაშვილისეული რუსული თარგმანი.
ბარაქზაი

ბარაქზაი დურანის ეთნიკურ ჯგუფში შემავალი ავღანური ტომი. ცხოვრობენ ყანდარის აღმოსავლეთით, მდინარე არგასტანის ხეობაში, ჰილმენდეს ორივე ნაპირზე. ლაპარაკობენ დასავლეთ პუშტუს დიალექტზე. რელიგიით მუსლიმანები (სუნიტები) არიან. მთავარი საქმიანობაა მიწათმოქმედება. საუკუნეში დიდი როლი შეასრულეს დამოუკიდებელი ავღანური სახელმწიფოს შექმნაში.