iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
შენაქოს წმინდა გიორგის ეკლესია

}
| რელიგიური_წევრობა =
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =მოქმედი
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| საიტი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება =
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =დიახ
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 42.372222
| გრძედი = 45.663889
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
შენაქოს წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ შენაქოში, დგას სოფლის განაპირას, აღმოსავლეთით. განეკუთვნება საუკუნეს.

ძეგლის აღწერა
ეკლესია თავისუფალი ჯვრის ტიპის გუმბათოვანი ნაგებობაა (შიდა ზომები: 7,4 5,1 მ), ნაშენია ფიქლითა და კირის დუღაბით. კედლები შიგნიდან და გარედან შელესილი და შეთეთრებულია. ჯვრის აღმოსავლეთ მკლავი ნახევარწრიული აფსიდითაა დასრულებული და დანარჩენ მკლავებზე გაცილებით ღრმაა. დასავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილოეთ მკლავები სწორკუთხაა — თანაბარი სიღრმის. გარედან აფსიდა ხუთწახნაგაა. დასავლეთ მკლავის დასავლეთ კედელში ნახევარწრიული თაღით გადახურული განიერი შესასვლელია. აფსიდი წყვილი პილასტრით და მათზე დაყრდნობილი ნახევარწრიული საბჯენი თაღითაა გამოყოფილი, რომლის ქუსლებთან ფიქლის თაროსებრი იმპოსტებია. აფსიდში თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. აფსიდის ჩრდილოეთ კიდეში გეგმით ოვალური თაღოვანი ნიშია. საფეხურით შემაღლებულ საკურთხევლის ბაქანს ნახევარწრიული ამბიონი ეკვრის. საკურთხეველში დგას ფიქლით ნაშენი კუბური ფორმის ტრაპეზი. სამხრეთ და ჩრდილოეთ მკლავების ღერძებზე ბრტყელი თაღით გადახურული თითო განიერი სარკმელია. ორივე სარკმელს თითქმის პარალელური წირთხლები და ჰორიზონტალური რაფა აქვთ. ჯვრის დასავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილოეთ მკლავები ცილინდრული კამარითაა გადახურული, რომელთა ქუსლებთან გამოყოფილია ფიქლის თაროსებრი იმპოსტები. მკლავების გადაკვეთაზე, აღმართულია ფიცრის ბრტყელი ჭერით გადახურული, შიგნით წრიული და გარედან რვაწახნაგოვანი ყელი. გუმბათქვეშა კვადრატიდან გუმბათის ყელის წრიულ მოხაზულობაზე გადასვლა განხორციელებულია გუმბათქვეშა კვადრატის კუთხეებში გამოყვანილი აფრებით. გუმბათის ყელში რვა ვიწრო და თაღოვანი სარკმელია. გარედან გუმბათის ყელი რვაწახნაგაა, გადახურულია თუნუქის, პირამიდული სახურავით. ეკლესიის დასავლეთ მკლავის წინ გეგმით სწორკუთხა და სამ მხარეს ნახევარწრიული თაღებით გახსნილი კარიბჭეა. თაღები ეკლესიის დასავლეთ კედლის ორ პილასტრსა და ორ კვადრატულ ბურჯს ეყრდნობიან. შიგნით კარიბჭე გადახურულია ნახევარსფერული გუმბათოვანი კამარით, გარედან — თუნუქის ორფერდა სახურავით. კარიბჭის დასავლეთ კედელზე დაშენებული ყოფილა გეგმით კვადრატული სამრეკლო, რომლისგანაც მხოლოდ საფუძველი შემორჩა. ეკლესიის სამხრეთ და ჩრდილოეთ მკლავებს, თითქმის მთელ სიგრძეზე, გეგმით სწორკუთხა და სამ მხარეს სწორკუთხა მალებით გახსნილი მინაშენები ეკვრის, რომელთა თუნუქის ცალფერდა სახურავი ორ კვადრატულ ბურჯს და ეკლესიის კედლის პილასტრებზე გადებულ ხის ძელებს ეყრდნობა. ეკლესიას, კარიბჭეს და მინაშენებს ფიქლის თაროსებრი ლავგარდანი აქვს.
ახალი ხატი

ახალი ხატი — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, დგას სოფელ მატნის დასავლეთით 1,5-2 კილომეტრზე, ფერდობზე. განეკუთვნება - საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (5,2 3,1 მ), ნაგებია რიყის ქვითა და ნატეხი ქვით - ტლანქად. გარედან ნაკრები ბათქაშითაა დაფარული. მოგვიანებით ეკლესია შეუთეთრებიათ. მნიშვნელოვნად გაუგანიერებიათ შესასვლელი, ხოლო კამარის გასამაგრებლად გრძივი კედლების აღმოსავლეთ კიდეში აუგიათ თითო სწორკუთხა ბურჯი, რომლებზეც საბჯენი თაღია გადაყვანილი. შეკეთების დროს ნახმარია აგური. ძეგლი ძლიერ არის დაზიანებული. ჩამოშლილია კრამიტის საბურავი და ფასადებზე წყობის უმეტესი ნაწილი. დაბზარულია საკურთხევლის კედლები და კამარა. ჩამოშლის პირასაა კამარის გასამაგრებელი საბჯენი თაღი. ეკლესიაში შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. კარი ფიცრითაა გადახურული - თარაზულად. საკურთხეველი გეგმით სამწახნაგაა. მსგავსი ფორმისაა საკურთხევლის თაღიც. საკურთხევლის ღერძზე ვიწრო და მაღალი თაღოვანი სარკმელია, გვერდის წახნაგებში - თითო მცირე თაღოვანი ნიში. დარბაზი გადახურულია დადაბლებული პროპორციების კამარით. ეკლესია - საუკუნეებში მოუხატავთ. მხატვრობის ფრაგმენტები შემორჩენილია კონქში, დარბაზის გრძივ და დასავლეთ კედლებზე. კონქში ვედრების კომპოზიციის ფრაგმენტებია. ცენტრში გამოსახულია ქრისტე, რომელიც მარჯვენა ხელით აკურთხებს, ხოლო მკერდთან სახარება აქვს მიტანილი. კონქის ჩრდილოეთ ნაწილში, ყვითელი ყვავილების ფონზე, ღვთისმშობელი და ექვსფრთედია გამოსახული.

მოხატულების მეორე რეგისტრში, სარკმლის ჩრდილოეთით, ასომთავრული წარწერის მიხედვით, იოანე ოქროპირია გამოსახული. სარკმლის სამხრეთით ეკლესიის ორი მამის გამოსახულებათა ფრაგმენტებია. სარკმლის ქვემოთ, მოწითალო-ყავისფერი ხაზით შემოსაზღვრულ მონაკვეთებზე ქრისტე ევმანოელის წელზედა გამოსახულებაა. მას მკერდთან გადაჯვარედინებული ხელების მტევნები მხრებს ზემოთ აქვს გაშლილი. საკურთხეველში, სარკმელსა და ჩრდილოეთ ნიშს შორის, შავი საღებავით შესრულებული მხედრული წარწერა თითქმის მთლიანად ჩამორეცხილია. იკითხება მხოლოდ რამდენიმე ასო. სარკმლის წირთხლებზე მცენარეული ორნამენტია. დარბაზის გრძივი კედლების ქვედა ნაწილში, ყვითელ ფონზე, რომელიც მოწითალო-ყავისფერი წერტილებითაა დაფარული, ქტიტორთა გამოსახულებებია. ყველა ფიგურა ფრონტალურადაა წარმოდგენილი, მარჯვენა ხელი მკერდთან აქვთ მიტანილი, იდაყვში ოდნავ მოხრილი მარცხენა ხელი - ჩამოშვებული. სამხრეთ კედლის დასავლეთ და სამხრეთ მონაკვეთზე გამოსახულ ფიგურებს მარჯვენა ხელში ფიალა უჭირავთ. დასავლეთ კედელზე გამოსახულ ერთმანეთის გვერდით მდგომ სამ ფიგურას, რომელთა მხრები ერთმანეთს ეხება, ასომთავრული წარწერა ახლავს: “ძმანი ე. . .“. დასავლეთ კედლის ზედა რეგისტრში, ყვავილების ფონზე, შემორჩენილია ტახტზე მჯდომი დიდი ფიგურის (ქრისტე - მღვდელმთავარი) ტერფები და სხეულის ნაწილი. მხატვრობა ხალხურ ნაკადს მიეკუთვნება. მხატვრობის კოლორიტი ნათელია. გამოყენებულია ყვითელი, მოწითალო-ყავისფერი, მოცისფრო-ნაცრისფერი და თეთრი ფერები. ეკლესიის ფასადები სადაა, მოკლებულია ყოველგვარ მორთულობას. კედლები დასრულებული იყო თაროსებრი ლავგარდნით, რომელიც მხოლოდ გრძივ ფასადებს შემორჩა. ეკლესიის მახლობლად შემორჩენილია რიყისა და ნატეხი ქვით ნაშენი კვადრატული ნაგებობების ნანგრევები.
ბათურაანთ ეკლესია

ბათურაანთ ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ მატნის ჩრდილოეთით 800 მეტრზე, მინდორში. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (3,7 3,2 მ), ნაგებია რიყის ქვით. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: კედლები დაახლოებით 2 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი და დაფარულია მცენარეებით. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარის გადახურვა და მის ზემოთ კედლის მნიშვნელოვანი ნაწილი ჩამოშლილია. ეკლესია უაფსიდოა და აღმოსავლეთით სწორი კედლითაა დასრულებული, რომელშიც ვიწრო სარკმლის კვალი ჩანს. გრძივი კედლების აღმოსავლეთ ნაწილში თითო მცირე სწორკუთხა ნიშია. ეკლესიას ქვის კამარა ეხურა, რომლის ქუსლების მცირე ნაწილები შემორჩენილია გრძივ კედლებზე.
მატნის ბერების საყდარი

მატნის ბერების საყდარი — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ მატანში, მდებარეობს სოფლის დასავლეთით 4,5 კილომეტრზე, ცხრაკარას მონასტრის მახლობლად, ტყეში. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (5,5 3,8 მ), რომელსაც სამხრეთიდან, მთელ სიგრძეზე, ვიწრო მინაშენი ეკვრის. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია ეკლესიის სახურავის საფარი და საპირე წყობის მნიშვნელოვანი ნაწილი, კონქი და კამარის ჩრდილოეთ გვერდი გაბზარულია, მინაშენის შემორჩენილი კედლები მხოლოდ 1 მეტრის სიმაღლეზეღა დგანან. შენობა ნაგებია ნატეხი ქვით, რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. აფსიდის მხრები შირიმითაა ამოყვანილი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აბსიდის ღერძზე სწორკუთხა სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს ვიწრო და მაღალი თითო სწორკუთხა ნიშია მოწყობილი. საკურთხეველი დარბაზისგან აგურით ნაგები კანკელითაა გამოყოფილი. დარბაზის სამხრეთ კედელში, შესასვლელთან ახლოს, ერთი მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. შიგნით ეკლესია გადახურულია ცილინდრული კამარით.
ბზიანის საყდარი

ბზიანის საყდარი — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ მატნის სამხრეთ-დასავლეთით 5 კილომეტრზე, ტყიანი მთის ფერდობზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია გეგმით თითქმის კვადრატულია (5,6 5 მ), ნაგებია ნატეხი ქვითა და კირის დუღაბით. კედლების გარეთა მოპირკეთებაში საკმაოდ მოზრდილი ქვებია გამოყენებული. ძეგლი დაზიანებულია: სახურავზე აყრილია საფარი და ზედ მცენარეულობაა ამოსული. ეკლესიაში ერთადერთი სწორკუთხა შესასვლელი სამხრეთიდანაა. აღმოსავლეთით შებრტყელებული ნახევარწრის ფორმის აფსიდაა, რომელიც დარბაზისაგან მკვეთრად შვერილი პილასტრებითა (გვიანდელია) და მათზე დაყრდნობილი ნახევარწრიული თაღით გამოიყოფა. აბსიდის ღერძზე შირიმის თლილი ქვებით გამოყვანილი თაღოვანი სარკმელია. აბსიდში სხვადასხვა ფორმისა და ზომის რამდენიმე ნიშია. მსგავსი ნიშებია დარბაზის კედლებშიც. ჩრდილოეთ კედლის ერთ-ერთ ნიშში სათოფურია მოწყობილი. საკურთხეველში ოთხკუთხა პრიზმის ფორმის ტრაპეზი დგას. აბსიდი კონქით არის გადახურული, დარბაზი - ცილინდრული კამარით. ინტერიერი შელესილი ყოფილა. დასავლეთ და ჩრდილოეთ ფასადებზე გეგმით ტეხილი მოხაზულობის სწორკუთხა ნიშებია. კედლები დასრულებულია შირიმის მარტივი პროფილის ლავგარდნით.
სხილათუბანი

სხილათუბანი, სხილათობანი, რცხილათობანი, ცხილათობანი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურიიდან. სხილათუბანი საკმაოდ მაღალხარისხიანი საღვინე ვაზის ჯიშია.

სახელწოდება
ხალხური გადმოცემის მიხედვით ვაზს სახელწოდება მიღებული უნდა ჰქონდეს მის მკვრივ მტევნებში დაბუდებული მწერების — გურული ტერმინოლოგიით — სხილების გამო. რეალურად ამ ვაზს არ ახასიათებს მწერების დაბუდება მტევნებში. ივანე ჯავახიშვილი სახელწოდებას უკავშირებს ტოპონიმ რცხილათუბანს და მას ასახელებს, როგორ იმერეთის სამხრეთ ნაწილში გავრცელებულ ჯიშს, რომელიც რაჭაში გავრცელებული ჯიშის, „რცხილის“ იდენტურია. ამჟამად ეს ჯიშები დაკარგულია და სხილათუბანთან მათი იდენტურობის დადგენა შეუძლებელია.

გავრცელება
სხილათუბანი წარსულში ფართოდ ყოფილა მაღლარების სახით გავრცელებული აღმოსავლეთ გურიაში, საჯავახოში. სოკოვანი დაავადებების და ფილოქსერას გავრცელებამ ის თითქმის გაანადგურა. 1905-1906 წლებში მცირე ნაკვეთების სახით დაბლარად გაშენდა ჩოხატაურის მიმდებარე მთისპირა სოფლებში. საუკუნის შუა წლებში სხილათუბანი შემორჩენილი იყო მხოლოდ ჩოხატაურის რაიონის სოფლებში დაბლაციხე, გორაბერეჟოული, ბუკისციხე, საყვავისტყე, საჭამიასერი, ფარცხმა და ასევე ბახვის საბჭოთა მეურნეობაში. ამჟამად სხილათუბანი მოიპოვება და ღვინოდ იწარმოება ერკეთსა და ამაღლებაში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, სამნაკვთიანია, გვხვდება სრულიად დაუნაკვთავი^. ფოთლის ქვედა მხარე ხშირი ქეჩისებრია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, იშვიათად ფრთიანი, ძლიერ მკვრივი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, მუქი ლურჯი, თითქმის შავი ფერის. კანი თხელია, საკმაოდ მკვრივი, ცვილისებრი ფიფქით საკმაოდ დაფარული. რბილობი ნაკლებ ხორციანია და უფრო წვნიანი. წვენი შეუფერავია, გემო — ტკბილი.

აგრობიოლოგიური დახასიათება
სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 178 დღეა. გამოღვიძებას იწყებს მარტისბოლო რიცხვებში, კვირტების გაფურჩქვნა მიმდინარეობს აპრილის დასაწყისში, ყვავილობა მიმდინარეობს ივნისის პირველ ნახევარში, ყურძნის შეთვალება იწყება აგვისტოს მესამე დეკადაში, ხოლო სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის შუა რიცხვებიდან შედის. ფოთოლცვენა მიმდინარეობს ნოემბრის ბოლოს, დეკემბრის დასაწყისში.

სხილათუბანი საშუალო ან საშუალოზე ძლიერი ზრდისა და უხვმოსავლიანია. სრულ მოსავლიანობაში შედის 4-5 წლიდან. ჯიში სუსტად უძლებს სოკოვან დაავადებებს, განსაკუთრებით ნაცარს. კარგად ვითარდება სამხრეთით მიმართულ ღრმა, ღნიერ, კენჭნარ, არამძიმე ნიადაგებზე.

მტევნის წონა 126 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 8-9 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19-23%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7-8,5 გ/ლ-ს. წვენის გამოსავლიანობა 74%-ია.

ღვინო
სხილათუბნიდან, გვიან დაკრეფის შემთხვევაში, მიიღება სუფრის წითელი, მშრალი ღვინო, რომელიც ხასიათდება მუქი წითელი შეფერვით, ოდნავ მომეტებული ალკოჰოლისა (14,2%) და მჟავიანობით (0,76) , კარგი სხეულითა და ჰარმონიულობით. სხილათუბნის და მტევანდიდის შერევით მიიღება „საჯავახოს“ ღვინო. საჯავახოს ღვინოს წამყვანი ადგილი ეკავა დასავლეთ საქართველოს ბაზარზე 1850-იან წლებამდე, ნაცრის დაავადების გვრცელებამდე. შემდეგ ის ჩაანაცვლა რაჭისა და სვირის ღვინოებმა.
ბეგოშვილების ციხე

ბეგოშვილების ციხე, უჩხოს ციხე — - საუკენეების შუაფეოდალური ხანის ციხე, მდებარეობს ხულოს მუნიციპალიტეტში, უჩხოსწყლის მარჯვენა სანაპიროზე, ციხეყელის სერზე.

ძეგლის აღწერა
სერის სიგანე 5-6 მეტრი, ხოლო სიგრძე 25.5 მეტრია. სერი შემოსაზღვრული ყოფილა გალავანით. ამჟამად შემორჩენილია გალავნის ერთი ნაწილი. ციხეს ერთი კოშკი აქვს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. კოშკი ოთკუთხა ფორმისაა. მისი აღმოსავლეთი მხარე მომრგვალებულია. კოშკს დიდი დაზიანება განუცდია. მისი კედლების ერთ ერთი ნაწილი გარეთ გადმონგრეულა, ხოლო მეორე ნაწილი შიგნით ჩაქცეულა და ამოუვსია კოშკი. მოღწეული კედლის სიმაღლე გარედან 5,50 მეტრია, ხოლო სისქე — 1 მ-დან 1,20 მ-დე მერყეობს.

კოშკის ფართობი 24 მ²-დეა. კოშკის აღმოსავლეთ კედელში დატანებულია ორი გაურკვეველი დანიშნულების ხვრელი, რომელიც გარედან შიგნით თანდათან ვიწროვდება. მათი ზომებია 0,500,26 მ (გარედან მარცხენასი) და 0,45-0,35 მ (მარჯვენასი). მათ შორის დაშორება 0,50 მეტრია. ხვრელები დატანებულია 2,54 მეტრ სიმაღლეზე.

გალავნის კედელი სამხრეთით სრულად აღარ ეტყობა. გადმოცემით, გალავნის ეს მხარე ნაწილობრივ თავისთავად დანგრეულა, ხოლო ნაწილობრივ ციხის ძირში მცხოვრებ მოსახლეობას დაუნგრევია მოსალოდნელი საფრთხის შიშით. გალავნის კედელი შემორჩენილია ჩრდილოეთ და დასავლეთ ნაწილში. დასავლეთ კედლის სიმაღლეა 3,75 მ, სიგანე — 4.22 მ, სისქე 0,88-1 მეტრამდე. გალავნის ამ ნაწილში დატანებულია სათოფური. მისი ზომებია (გარედან) 0,520,34 მმ. სათოფურის დაშორება მიწიდან 3,17 მ-ია. ჩრდილოეთის კედელი დასავლეთის მხრიდან ჯერ სწორხაზოვნად მიემართება (4,32 მ), შემდეგ მიიხრება სამხრეთ-აღმოსავლეთისკენ და ისევ სწორხაზოვნად გრძელდება (11 მ).

ციხე ნაგებია ფლეთილი ქვებით კირის ხსნარზე. ხუროთმოძღვარი ცდილობს დაიცვას რიგების ჰორიზონტალურობა, მაგრამ ფლეთილი ქვა არ აძლევს ამის საშუალებას. ქვების წყობის მიხედვით ბეგოშვილების ციხე ერთგვარ გარდამავალ საფეხურს ქმნის ერთის მხრივ სწორხაზოვნად ნაგებ თამარის ციხესა (ქ. ბათუმი) და მეორეს მხრივ უსწორმასწორო წყობით ნაგებ ოქროპილაურის ყალაბოინს შორის.

ყურადღებას იქცევს ის გარემოება, რომ სწორხაზოვანი რიგები შედარებით უკეთაა დაცული ჩრდილოეთის კედლის ზემოხსენებულ 11 მეტრიან მონაკვეთზე. შესაძლოა აღნიშნული კედელი უფრო ადრინდელი იყოს. ამას ისიც ადასტურებს რომ აღნიშნული კედელი უფრო დიდი ქვებითაა ნაგები და ამავ დროს ამ ნაწილში კედლის გახრა გაუმართლებელია არქიტექტურულადაც. მომდევნო კედლის ქვების სიმცირე და წყობის შედარებით უსწორობა მის მერმინდელობაზე მიგვითითებს. სავარაუდოდ განახლება საუკუნის უადრესამდე არ უნდა მომხდარიყო.
ლანთანოიდები

ლანთანოიდები ( და ), ლანთანიდები — 14 ქიმიური ელემენტისაგან შემდგარი ოჯახი (ატომური ნომერი 58÷71). ლანთანოიდები განლაგებულია ელემენტთა პერიოდული სისტემის მე-6 პერიოდისვ ჯგუფის თანაურ ქვეჯგუფში.

ლანთანოიდებია:

ლანთანოიდებს სკანდიუმთან, იტრიუმსა და ლანთანთან ერთად იშვიათ მიწათა ელემენტებს უწოდებენ.
ლანთანოიდები იყოფა ცერიუმისა (=58÷63) და იტრიუმის (=64÷71) ქვეჯგუფებად.

შესწავლის ისტორია და გავრცელება ბუნებაში
 საუკუნის დასაწყისისათვის აღმოჩენილი იყო თითქმის ყველა ლანთანოიდი (გარდა პრომეთიუმისა), მაგრამ ბევრი მათგანი არ იყო შესწავლილი და გამოყოფილი სუფთა სახით. უკანასკნელი წლების მანძილზე შემუშავებული დაყოფის ეფექტიანი მეთოდები ლანთანოიდების ნაერთების ან თვით ლითონების სუფთა სახით მიღების საშუალებას იძლევა.ლანთანთან ერთად ლანთანოიდების შემცველობა დედამიწის ქერქში მასის მიხედვით 1,78 • 10-2%-ია. ცნობილია ცერიუმის 33 და ლანთანის 9 მინერალი. დანარჩენი ლანთანოიდები, როგორც იზომორფული მინარევები, შედის სხვადასხვა მინერალის (განსაკუთრებით იშვიათ მიწათა) კრისტალურ გისოსში. ბუნებრივ წყლებსა და ორგანიზმებში ლანთანოიდები უმნიშვნელო რაოდენობითაა.

თვისებები
ლანთანოიდები მოვერცხლისფრო -თეთრი ფერის ლითონებია (ზოგიერთი ოდნავ მოყვითალოა). ცერიუმის ქვეჯგუფის ელემენტთა დნობის ტემპერატურა ინტრიუმის ქვეჯგუფის ელემენტებთან შედარებით დაბალია. მაღალი ლანთანოიდები პლასტიკური და ადვილად დეფორმირებადია. ყველა ლანთანოიდებს (გარდა ლუტეციუმისა) ახასიათებს პარამაგნეტიზმი (ოთახის ტემპერატურაზე მაღლა). ლანთანოიდებისათვის დამახასიათებელია აგრეთვე მაღალი ქიმიური აქტივობა. ლანთანოიდები გაცხელებისას რეაგირებს წყალბადთან, ნახშირბადთან, აზოტთან, ფოსფორთან, ნახშირწყალბადთან, ნახშირბადის ჟანგეულებთან. ლანთანოიდები შლის წყალს, იხსნება მარილის, გოგირდისა და აზოტის მჟავებში. ყველა ლანთანოიდისათვის დამახასიათებელი ვალენტობაა 3, ზოგიერთისათვის აგრეთვე 4 ან 2. ლანთანისა და ლანთანოიდების ჟანგეულები ძნელლღობადია, მისი ჰიდროჟანგები ფუძე თვისებისაა. წყალში ხსნადია სამვალენტოვანი ლანთანოიდების ქლორიდები სულფიტები, ნიტრატები. წყალსა და განზავებულ მინერალურ მჟავებში მცირედ ხსნადია ლანთანოიდების ფთორიდები, ოქსალატები, ფოსფატები, კარბონატები და ფეროციანიდები.
მიღება
ლანთანოიდებს ღებულობენ ლითონთერმიითა და მათი ნაერთების ელექტროლიზით. პირველი მეთოდი ემყარება უწყლო ქლორიდებისა და ფთორიდების კალციუმით აღდგენას. ამ მეთოდით მიიღება ყველა ლანთანოიდი რამდენიმეს გამოკლებით. ლითონთეტმიით მიღებული ლითონები ელექტროლიზით მიღებულზე სუფთაა.

გამოყენება
ლანთანოიდებს იყენებენ ფოლადის, თუჯის, მაგნიუმისა და ალუმინის შენადნობთა სტრუქტურის, მექანიკური თვისებების, კოროზიამედგრობისა და ცეცხლგამძლეობის გასაუმჯობესებლად; ელექტრონიკაში, გამოთვლით ტექნიკასა და ეაქტორებში. ლაზერებისათვის საჭირო მასალის დაამძადებლად. ლანთანოიდების ჟანგეულებს ხმარობენ მინისათვის განსაკუთრებული ფიზიკური თვისებებისა და ფერის მისაცემად, ფაიფურის მოჭიქვისა და მომინანქრებისათვის, მათ ნაერთებს საღებავებისა და ლაქების, ლუმინოფორების, კატალიზატორებისა და ფოტორეაგენტების დასამზადებლად, ხოლო ლანთანოიდების რადიოაქტიურ იზოტოპებს იყენებენ სამედიცინო დანადგარებში.
ბათუმის დინამოს სეზონი 2014-2015

ბათუმის დინამოს სეზონი 2014-15, საფეხბურთო კლუბ ბათუმის „დინამოს“ ოთხმოცდამეთორმეტე სეზონი ისტორიაში, ხოლო დამოუკიდებელი საქართველოს ჩემპიონატებში (უმაღლესი ლიგა, პირველი ლიგა) 25-ე სეზონი. ამ სეზონში, უმაღლესი ლიგის გათამაშებაში „დინამომ“ დაიკავა მე-2 ადგილი, ხოლო საქართველოს თასის გათამაშებაში 1/8 ფინალურ ეტაპზე 2 მატჩის ჯამში სტუმრად გატანილი გოლის წესით დამარცხდა „სამტრედიასთან“, ორი მატჩის ჯამში 4:4 (4:1, 3:0).

სამწვრთნელო შტაბი
ტურნირები
უმაღლესი ლიგა
პირველი ოთხეული:

ვინაიდან ბათუმის „დინამომ“ ერთი მატჩი მოუგო „დინამო თბილისს“ (0:1), ხოლო მე-2 ფრედ დასრულდა (0:0), მეორე ადგილი ბათუმურმა კლუბმა დაიკავა.
თ = ჩატარებული შეხვედრა; მ = მოგებული; ფ = ფრე; წ = წაგებული; გტ = გატანილი გოლი; გშ = გაშვებული გოლი; გს = გატანილ და გაშვებულ გოლთა სხვაობა; ქ = ქულა

ბომბარდირები
ტრანსფერები
მოვიდნენ
— იჯარით
— იჯარიდან

წავიდნენ
— იჯარით
— იჯარიდან
მუქი შრიფტით — ტრანსფერები, რომლებიც განხორციელდა ზამთრის სატრანსფერო ფანრჯისას.
მონრეალეს საკათედრო ტაძარი

მონრეალეს საკათედრო ტაძარი — საკათედრო ტაძარი პალერმოს გარეუბან მონრეალეში. არაბულ-ნორმანული სტილის ერთ-ერთი უმთავრესი არქტექტურული ძეგლი. აგებულია სიცილიის მეფე ვილჰელმ კეთილის მიერ. ცნობილია თავისი მოზაიკით, რომელიც შესრულებულია ახალი და ძველი აღთქმის სიუჟეტებზე დაყრდნობით საუკუნეში.

ტაძრის მშენებლობა დაიწყო 1174 წელს მეფე ვილჰელმ კეთილის ბრძანების შედეგად. მშენებლობა გრძელდებოდა 1267 წლამდე. საუკუნეში ტაძარმა ორი დიდი კატასტროფა განიცადა. 1807 წელს ელვის შედეგად დაზიანდა სამხრეთის კოშკი. 1811 წლის 11 ნოემბერს კი ტაძარი ხანძარმა გაანადგურა. ხანძარმა მთლიანად გაანადგურა ფატიმიდების პერიოდის არაბი მხატვრების მიერ მოხატული ჭერი, სერიოზულად დაზიანდა მოზაიკა და მეფეთა სამარხები. ტაძრის აღდგენას დასჭირდა რამდენიმე ათწლეული. ჭერი აღადგინეს შემორჩენილი ფრაგმენტების მიხედვით. ასევე პირვანდელი სახე დაუბრუნეს მეფეების, ვილჰელმ -სა და ვილჰელმ -ის სამარხებს. მიუხედავად მსგავსი კატასტროფებისა, ტაძარმა მაინც შეინარჩუნა პირვანდელი სახე და ამჟამად წარმოადგენს ნორმანული არქიტექტურის მნიშვნელოვან ძეგლს.

2015 წელს ტაძარი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
თარსუსი

თარსუსი — ისტორიული ქალაქი სამხრეთ-ცენტრალურ თურქეთში, მერსინის პროვინციაში. მდებარეობს ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე. არის ყველაზე მნიშვნელოვანი და დიდი ქალაქი მერსინის პროვინციაში ადმინისტრაციულ ცენტრ ქალაქ მერსინის შემდეგ. ზაფხულობით ჰყავს საკმაოდ ბევრი ტურისტი. არის მერსინის პროვინციის აღმოსავლეთ საზღვართან. დასავლეთით ესაზღვრება მერსინის პროვინციის ქალაქები — თოროსლარი, აქდენლზი და ჩამლიაილა. აღმოსავლეთით ესაზღვრება ადანის პროვინცია, ხოლო ჩრდილოეთით — ნიგდეს პროვინცია. აქვს მერია და ჰყავს მერი — შევქეთ ჯანი.

ისტორია
თარსუსის ისტორია 6000 წლის წინ იწყება. იგი მოესწრო ძალიან ბევრ ცივილიზაციას. ის დიდი ხნის განმავლობაში იყო ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი სავაჭრო ქალაქი. თავის დროზე ხეთებს ეკავათ. შემდეგ ქალაქი ჯერ ასირიელებმა, შემდეგ კი სპარსელმა მეფეებმა დაიპყრეს. ალექსანდრე დიდის მერე აქ ჯერ სელევკიდები, შემდეგ კი რომაელები მოვიდნენ. საქმე მოციქულთას მიხედვით, პავლე მოციქული დაიბადა ქ. თარსუსში. რომის იმპერიის დროს იყო კილიკიის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. 1198 წელს მცირე სომხეთის მეფე ლეო აქ მეფედ ეკურთხა. თავის დროზე აქ იმყოფებოდნენ ჯვაროსნები ფრიდრიხ შვაბი და გოტფრიდ ბულონელი. შემდეგში შედიოდა ბიზანტიის იმპერიის შემადგენლობაში. შემდგომში დაიპყრეს თურქ-სელჩუკებმა. ოსმალეთის იმპერიის ბატონობის პერიოდი ქალაქზე სულთან სელიმ მოღვაწეობის დროიდან იწყება. საუკუნეში დაიპყრო ოსმალეთის სულთანმა მეჰმედ -მ და შევიდა მერსინის პროვინციის შემადგენლობაში. ოსმალეთის იმპერიის დაშლის შემდგომ, თარსუსი შევიდა თურქეთის რესპუბლიკაში.

გეოგრაფია
თარსუსი მდებარეობს ადანადან დასავლეთით 42 კმ-ზე, კილიკიის (მთათა სისტემის) - ტავრის გასწვრივ მდებარე ავტობანიდან 8 კმ-ის დაშორებით. მართალია თარსუსი ერთადერთი ქალაქია თურქეთის სამხრეთ სანაპიროზე, რომელმაც თავისი ანტიკური სახელი შეინარჩუნა, მაგრამ გეოგრაფიული ცვლილებების, ასევე ტავრის გზის გადანაცვლების გამო თავისი პირვანდელი მნიშვნელობა დაკარგა.

ადრე თარსუსი ზღვიდან 2-3 კმ-ით იყო დაშორებული, დღესდღეობით კი ეს მანძილი 15 კმ-ია. მდინარე თარსუსის (ანტიკური კიდნოსი) კალაპოტი ზღვიდან ქალაქზე მიდგომის საშუალებას იძლეოდა და ამასთან ქალაქი „კილიკიის კარიბჭესთან“ (ზღვის დონიდან 1050 მ-ზე მდებარე უღელტეხილი გიულექ ბოღაზი, ტავრის ყველაზე მნიშვნელოვანი გადასასვლელი) მისასვლელ გზას აკონტროლებდა. ციცაბო, სალი კლდეებით შემოსაზღვრულ „კარიბჭეს“ აღმოსავლეთიდან ახალი ავტობანი, ხოლო დასავლეთიდან ჩქაროსნული გზატკეცილი უვლის.
თომას აბტი

თომას აბტი (; დ. 25 ნოემბერი, 1738, ულმი — გ. 3 ნოემბერი, 1766, ბიუკებურგი) — გერმანელი ფილოსოფოსი და მწერალი. დაიბადა ნიღბების ოსტატის ოჯახში. 1756 წელს მოხვდა ჰალეს უნივერსიტეტში, სადაც მათემატიკასა და ფილოსოფიას სწავლობდა. 1760 წლიდან ასწავლიდა ფილოსოფიას ოდერის ფრანკფურტში, შემდეგ მათემატიკას რინტელნში, ხოლო 1761-62 წლებში ორივე საგანს ბერლინში. ბერლინში ყოფნისას გაიცნო კრისტოფ ფრიდრიხ ნიკოლაი და გაერთიანდა მის „ბერლინურ წრეში“, ასევე დაუახლოვდა მოზეს მენდელსონს. საფრანგეთში 9 თვიანი მოგზაურობისას, ჟენევის მახლობლად, ფერნში, ვოლტერთან საუბარიც მოახერხა. დიდი პოპულარობა მოუტანა 1765 წელს ბერლინში გამოცემულმა ნაშრომმა „დამსახურებების შესახებ“ (« »). ამავე წელს გადაწყვიტა გრაფ ვილჰელმ შაუმბურგ-ლიპსკის სამეფო კარის მრჩეველი გამხდარიყო, თუმცა მალევე დაიღუპა ჰემოროიდების დაავადების გამო. მისი ნაშრომები მისივე სიკვდილის შემდეგ გამოიცა 6 ტომად « » (6 ტ. 1768-81 წწ., მე-2 გამოც. 1790 წ.).