iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კორაბ-კორიტნიკის ბუნებრივი პარკი

კორაბ-კორიტნიკის ბუნების პარკი — ბუნებრივი პარკი აღმოსავლეთ ალბანეთში, რომელიც წარმოადგენს ევროპის მწვანე სარტყლის ნაწილს და ემსახურება გადაშენების პირას მყოფი ცხოველთა და მცენარეთა სახეობების დაცვას. პარკის ტერიტორია მოიცავს 55,550 ჰექტარს (555.5 კმ²) ალპური მთიანი რელიეფი, ხეობებით, მდინარეებით, მყინვარული ტბებით, გამოქვაბულებით, კანიონებით და ხშირი წიწვოვანი და ფოთლოვანი ტყით. ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირმა პარკი კატეგორიაში შეიყვანა. კორიტნიკი და კორაბი -ის მიერ აღიარებულია საერთაშორისო მნიშვნელობის მცენარეთა ზონად.

კორაბ-კორიტნიკის ბუნებრივი პარკი გადაჭიმულია ჩრდილოეთით კოსოვოს საზღვრიდან ჩრდილოეთ მაკედონიის საზღვრის გასწვრივ სამხრეთით დეშას მთებამდე. ბუნებრივ პარკს სახელი ეწოდა კორაბის მთებისა და კორიტნიკის მთის მიხედვით. კორაბი ალბანეთის და ჩრდილოეთ მაკედონიის უმაღლესი მწვერვალია, რომლის სიმაღლე შეადგენს 2764 მეტრს. ის აგრეთვე ევროპის ორი მწვერვალიდან ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი წერტილია არაერთი ქვეყნისთვის. ამავე დროს, არის მე-18 ყველაზე გამორჩეული მწვერვალი ევროპაში. მწვერვალი წარმოადგენს უხეშ მთის მასივს და შედგება ძირითადად პალეოზოური პერიოდის ფიქალისა და კირქვისგან ბლოკური სტრუქტურებით და ასევე ძლიერ დაზიანებული პერმო ტრიასის თაბაშირის ქანებით. დასავლეთის მხრიდან მთა ციცაბო კლდის კედლებზე ეშვება, ჩრდილოეთი კი კლდოვანი კლდეებისგან შედგება.

ბუნებრივი პარკისთვის დამახასიათებელია ზომიერი ნოტიო კონტინენტური კლიმატი სველი ცივი ზამთრით და მშრალი ცხელი ზაფხულით. სიმაღლის დიდი ცვალებადობის გამო, ტერიტორიაზე გვხვდება კლიმატის, ფლორისა და ფაუნის მდიდარი მრავალფეროვნება. პარკი პალეარქტიკული ფართოფოთლოვანი და ზომიერი შერეული ტყის ბიომის ხმელეთის დინარული მთების შერეული ტყის და ბალკანეთის შერეული ტყის ეკორეგიონებში ნაწილია. ტყეები შედგება სხვადასხვა სახეობის ფოთლოვანი და წიწვოვანი ხეებისა და მრავალფეროვანი ველური ყვავილებისგან. მცენარეული საფარის დონე მერყეობს სხვადასხვა სიმაღლის მიხედვით, მუხის ტყეები 400-დან 900 მეტრამდე, წიწვოვანი და წიფლის ტყეები შერეული ფართოფოთლოვანი ტყეებით — 1000-დან 2 000 მეტრამდე ზღვის დონიდან. მთის მდელოების კალთები ძირითადად დაფარულია ფოთლოვანი ტყეებით. პარკში ყველაზე გავრცელებული ხეებია ვერცხლის ნაზვი, ავსტრიული ფიჭვი, ბოსნიური ფიჭვი, მაკედონიური ფიჭვი და შავი მურყანი. დაბალ სიმაღლეებზე გავრცელებულია მუხის ტყეები, მათ შორის აღმოსავლური რცხილა, მუხნარი, მაკედონური მუხა და საველე ნეკერჩხალი.

ფაუნა წარმოდგენილია ძუძუმწოვრების 37 სახეობით. ამ ტერიტორიაზე გვხვდება მსხვილი ძუძუმწოვრები, როგორიცაა მურა დათვი, რუხი მგელი, ბალკანური ფოცხვერი, შველი, გარეული ღორი, ტყის კვერნა და წითელი ციყვი. იგი ასევე შედგება მრავალფეროვანი შესაფერისი ჰაბიტატებისგან, რომლებიც მხარს უჭერენ ფრინველების ისეთ მჭიდრო პოპულაციას, როგორიცაა მთის არწივი, სოღო, შავარდენი, ნამდვილი ქორი, ჩვეულებრივი ზარნაშო,გრიფონი, ჟრუნი და მრავალი სხვა.
იაკობ ჰურტი

იაკობ ჰურტი ( , დ. 10 (22) ივლისი 1839, სოფელი ჰიმასტე ვეროსის მაზრა, ლივონიის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 31 დეკემბერი 1906 წ. (13 იანვარი 1907), სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთის იმპერია ) — ესტონელი ფოლკლორისტი, ღვთისმეტყველი, ენათმეცნიერი და საზოგადო მოღვაწე .

ბავშვობა და ახალგაზრდობა
იაკობ ჰურტი დაიბადა რუსეთის იმპერიაში შემავალი ლივონიის გუბერნიის, ვეროსის მაზრის სოფელ ჰიმასტეში. ამჟამად — პილვამაა, ესტონეთი . მამა ღარიბი, მაგრამ წიგნიერი და ღვთისმოსავი სოფლის სკოლის მასწავლებელი იყო. მიუხედავად სიღარიბისა, იაკობმა წარმატებით დაამთავრა სოფლის სკოლა, სამრევლო და სოფლის სასწავლებლები. 1859 წელს ჩაირიცხა დორპატის საიმპერატორო უნივერსიტეტში. ახალგაზრდა ყმაწვილი ფინანსური სირთულეების წინაშე დადგა, მაგრამ ქმედუნარიან ახალგაზრდას, რომელსაც სახსრები არ გააჩნდა, გიმნაზიის მასწავლებლებმა 100 მანეთი შეუგროვეს. მომავალი პერსპექტივის გათვალისწინებით და მამის დაჟინებული თხოვნით, იაკობი შევიდა უნივერსიტეტში საღვთისმეტყველო ფაკულტეტზე, თუმცა თავად ახალგაზრდას იზიდავდა ფილოლოგია და ფოლკლორი.

1870-იანი წლების დასაწყისში იაკობ ჰურტი სერიოზულად დაინტერესდა ფოლკლორით. ესტონური ფოლკლორის შესაკრებად მან 114 ადამიანი ჩართო, რომლებმაც 58 სამრევლოში 13 ათასამდე ტექსტი შეაგროვეს. მასალები გაერთიანდა ტექსტების კორპუსში სახელწოდებით " ", რომლის საფუძველზე გამოიცა ხალხური სიმღერების კრებულები " " და " ."

პეტერბურგში
1880 წლისთვის ჰურტის ურთიერთობა გერმანელ მღვდლებთან საბოლოოდ გაუარესდა, რამაც აიძულა იგი დაეტოვებინა მრევლი ოტეპეაში და ოჯახთან ერთად გადასულიყო სანქტ-პეტერბურგში, გახდა სანკტ-პეტერბურგის იოანე ღვთისმეტყველის ეკლესიის მრევლის მოძღვარი. იმ დროს რუსეთის დედაქალაქში სულ მცირე 20 ათასი ესტონელი ცხოვრობდა, რაც ჰურტისთვის დიდი შესაძლებლობას წარმოადგენდა ფოლკლორის შესასწავლად. 1886 წელს ჰელსინგფორსში დაიცვა დისერტაცია და გახდა ფილოსოფიის დოქტორი.

1888 წელს პასტორი ხელმძღვანელობდა მის მიერ ორგანიზებულ მასობრივ მოძრაობას ესტონური ხალხური სიმღერების, ლეგენდების, ტრადიციებისა და რწმენის შეგროვების მიზნით. მის მოწოდებას 1400-მა მოხალისემ დაუჭირა მხარი. მოხალისე კორესპონდენტები დადიოდნენ ესტონელების სახლებში და აგროვებდნენ ფოლკლორულ მასალას, რომელიც საბოლოოდ 124000 გვერდი გამოვიდა. შემდგომში, მოხდა ამ მასალის სისტემაში მოყვანა ჰურტისა და მისი თანაშემწეების მიერ და გაერთიანდა ცალკეულ ტომებად. შედეგად, ესტონეთში შეიქმნა ეროვნული ფოლკლორის ერთ-ერთი უმდიდრესი კრებული: 162 ტომი, რომელიც შედგება 114 700 გვერდისგან. 47556 ხალხური სიმღერა ჩაიწერა და შემოინახა შთამომავლობისა და მეცნიერებისთვის. და ოტეპააში, სადაც მოძღვარი ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა.

იაკობ ჰურტის სახელი მე-20 საუკუნის ესტონეთის 100 დიდი მოღვაწის სიაში შვიდა, რომელიც შედგენილი იყო 1999 წელს წერილობითი და ელექტრონული კენჭისყრის შედეგების საფუძველზე.
იუველირების კლანი

„იუველირების კლანი“ — 2015 წლის უკრაინული ტელესერიალი, რომლის რეჟისორია დიმიტრი გოლდმანი.

სიუჟეტი
ისტორია იწყება 1983 წლიდან, როცა ორი ახალგაზრდა მეგობარი, ქუთაისელი გიორგი მეტრეველი და პოლტაველი ბორის კრავეცი სამხედრო სამსახურის დამთავრების შემდეგ, ლვოვში მიდიან საიუველირო ხელოვნების შესასწავლად. მათი მეგობრობა დაპირისპირებაში გადაიზრდება, როდესაც ორივეს ერთი გოგონა შეუყვარდება. დაპირისპირება 20 წელიწადზე მეტი გრძელდება და განსაკუთრებით გამძაფრებულია იმ პერიოდში, როცა მათ შვილებს ერთმანეთი შეუყვარდებათ.

წარმოება
სცენარის ავტორია ტატიანა გნედაში. სცენარით განსაზღვრული იყო 95 სერია, რომელიც 5 ნაწილადაა დაყოფილი. გადაღებები მიმდინარეობდა კიევში და კიევის ოლქში (სოფ. ჰორბოვიჩი). ლვივი ფილმში წარმოდგენილია ქუჩებისა და პანორამების სახით.

„იუველირების კლანის“ კადრებში მოხვდა ძალიან ძვირფასი, ექსკლუზიური სამკაულები. სულ მსახიობებს გადაღებების დროს ეკეთათ 800 ათასი დოლარის ღირებულების ძვირფასეულობა. სამკაულები გადასაღებ მოედანზე შავი ყუთით და დაცვის თანხლებით მიჰქონდათ. ნაკეთობები დამზადებული იყო ოქროსგან, იშვიათი ქვებითა და ბრილიანტებით მოჭედილი.

რეიტინგი
ინდუსტრიული სატელევიზიო კომიტეტის მონაცემებით, სერიალმა „იუველირების კლანი“ პირველ კვირაში მოიპოვა რეიტინგი 2,97%. სერიალებს შორის კი ორი კვირა მეექვსე ადგილი ეჭირა.

შეფასება
უკრაინელი ჟურნალისტისა და მწერლის, ანდრეი კოკოტიუხის აზრით, „იუველირების კლანი“ აქტუალური უკრაინული სერიალია. აქტუალობაში ის მოიაზრებს ახალ მეთოდებს განვითარებაში, ორიგინალურ სიუჟეტს, უკრაინული ტოპონიმების გათვალისწინებას და უკრაინული ენის გამოყენებას რუსულთან ერთად.

როლებში
ნატალია დენისნკო — ზოია მოვჩანი
ანდრეი ფედინჩიკი — თემურ მეტრეველი
კონსტანტინე დანილიუკი — ბორის კრავეცი
ვიაჩესლავ დოვჟენკო — გიორგი მეტრეველი
დიმიტრი გოლდმანი — სერგო მეტრეველი, გიორგის მამა
ვალერია ხოდოსი — ელენა მეტრეველი
სვეტლანა ზელბერტი — ევგენია კრავეცი
ვიტა სმაჩელიუკი — მარგო/მარტა გრაციანი
ელიზავეტა ზაიცევა — ნატალია კრავეცი
ალექსანდრე პისკუნოვი — მიხეილ მეტრეველი
ლილია იაცენკო — გაბრიელა მეტრეველი
ალექსეი ჩერევატენკო — ვასო დოლიძე
გლებ მაციბორა — პავლიკ მოვჩანი
დიმიტრი სურჟიკოვი — ანატოლი მოვჩანი
ანა ლებედევა — ლუბა მოვჩანი
ირინა დოროშენკო — პარასკა კრავეცი, ბორისის დედა
მიხეილ დოსენკო — ნიკოლაი პავლენკო
ანა ადამოვიჩი — კატია გრაციანი
ევანგელური ეკლესია სიცოცხლის სიტყვა

ევანგელური ეკლესია სიცოცხლის სიტყვა ― პროტესტანტული მიმართულების ეკლესია. დაარსდა 1983 წლის 24 მაისს, შვედეთში, ქალაქ უფსალაში. მისი დამაარსებელია ულფ ეკმანი. თავდაპირველად ეკლესიას 20 წევრი ჰყავდა, მაგრამ ამჟამად შვედეთში ამ ეკლესიის მსახურებაზე 2000-მდე ადამიანი იკრიბება. ეკლესიამ გაიჩინა მიმდევრები მრავალ ქვეყანაში, ინგლისში, გერმანიაში, ნორვეგიაში, პოლონეთში, ჩეხეთში, ბალტიისპირეთის ქვეყნებში, თურქეთში, ავღანეთში, ისრაელში, სინგაპურში, ინდოეთში, ჩინეთში, აშშ-ში, საბჭოთა კავშირის დაშლის შედეგად წარმოშობილ ქვეყნებში, მათ შორის კავკასიაში.

ისტორია
1970-იან წლებში უფსალაში სტუდენტთა ჯგუფმა ბიბლიის შემსწავლელი წრე ჩამოაყალიბა. ამ ჯგუფის ერთ-ერთი წევრი იყო ულფ ეკმანიც. ის უფსალის უნივერსიტეტის ერთ-ერთი წამყვანი სპეციალისტი გახდა თეოლოგიაში. ეკმანი გამეგზავნა ოკლაჰომაში, ტულსას ბიბლიურ ცენტრში. ერთი წლის მუშაობის შემდეგ ის დაბრუნდა შვედეთში და 1983 წლის გაზაფხულზე დააარსა ეკლესია „სიცოცხლის სიტყვა“. მალე ეკლესიასთან ჩამოყალიბდა ბიბლიური სკოლა.

1985 წლიდან მორწმუნეთა მისონერული ჯგუფები დადიოდნენ საბჭოთა კავშირში. 1985-1989 წლებში მათ გაავრცელეს ბიბლია და სხვა რელიგიური ლიტერატურა საბჭოთა კავშირში. 1989 წელს ულფ ეკმანმა დიდი ძალისხმევა ჩადო „რუსეთის შიდა მისიის“ დაფუძნებაში. მან რუს პასტორებს და ლიდერებს ასამდე ვიდეომაგნიტოფონი და ტექნიკა გადასცა. 1993 წელს მოსკოვში გამოჩნდა პირველი მისიონერი უვე სვემბერგი. მან ჩამოაყალიბა 5-კაციანი ჯგუფი, რომელიც ნელ-ნელა იზრდებოდა და დიდი ბრძოლის შემდეგ გაატარეს რეგისტრაციაში. 1994 წელს სკოლამ 530 სტუდენტი მიიღო.

მოძღვრება
ეკლესია აღიარებს წმინდა სამებას და ქრისტეს ღვთაებრივ ბუნებას. ეკლესიის ღვთისმსახურება არ განსხვავდება სხვა პროტესტანტული ეკლესიების მსახურებისთგან და შედგება ლოცვისგან, გალობისგან, წმინდა წერილის კითხვისგან და ქადაგებისგან. ეკლესია აღიარებს ნათლობის, ზიარების და ქორწინების საიდუმლოებს. არ იკრძალება ინტერკონფესიური ქორწინება.

საქართველოში
საქართველოში ეკლესია დაფუძნდა 1995 წელს მამუკა ჯებისაშვილის ხელმძღვანელობით. ეკლესია გაიხსნა ქარელის რაიონის სოფელ კეხიჯვარში. 1997 წელს თბილისში შედგა პირველი მღვდელმსახურება. ამჟამად ეკლესიის ცენტრი თბილისშია, არსებობს 14 რეგიონული საკრებულო ბათუმში, ქობულეთში, ზუგდიდში, გორში, გურჯაანში, თელავში და ა.შ. საქართველოში მას ათასამდე მიმდევარი ჰყავს. საქართველოში ეკლესიას ქალი პასტორებიც ჰყავს.
აშაღიშაჰინლერი

აშაღიშაჰინლერი — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 85 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არჰავიდან 9 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 85 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ნაფშითი.

ისტორია
სოფლების აშაღიშაჰინლერის და იუქარიშაჰინლერის საერთო ძველი სახელია ნაფშითი. ადრე ერთი სოფელი - ნაფშითი (ნაფშითი) შედგებოდა სამი ნაწილისგან: თუდენი ნაფშითი (ქვემო ნაფშითი), ორთა ნაფშითი (შუა ნაფშითი) და ჯილენი ნაფშითი (ზემო ნაფშითი). ამ ადგილის სახელი თურქულში შევიდა როგორც ნაფშით. ფაქტობრივად, 1835 წლის არჰავის მოსახლეობის წიგნში, 1876 წლის ტრაბზონის პროვინციის წლიურსა და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში იგი მოხსენიებულია როგორც ნაფშით .

სოფელი ნაფშითი, რომელიც ლაზეთის რეგიონში მდებარეობს, ანტიკურ ხანაში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, ტრაბზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ 1461 წელს, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს. არჰავი, სადაც სოფელი ნაფშითი მდებარეობს, ადრეულ ოსმალურ ჩანაწერებში მოხსენიებულია როგორც არჰავის უბანი, ტრაბზონის სანჯაყის დაქვემდებარებაში. არჰავის უბანი 1486 წელს შედგებოდა არჰავი-ლაზის ნაჰიესგან, ხოლო მე-16 საუკუნეში - არჰავი-ლაზის, გონიოს, ვილაიეთ-ი ისქელეს და ვილაიეთ-ი ბაღობითის ნაჰიეებისგან. მე-17 საუკუნის ბოლო მეოთხედში (1681/182) ოსმალეთის მმართველობის მიერ ჩატარებულ აღწერაში ნაფშითი ჩაწერილია როგორც „ნაფშიდ" თავისი უბნებით.

ნაფშითი, 1876 წლის ტრაბზონის პროვინციის წლიურის მიხედვით, იყო სოფელი, რომელიც მიეკუთვნებოდა არჰავის ნაჰიეს ჰოპას უბანში, ლაზისტანის სანჯაყში, რომელიც იყო ტრაბზონის პროვინციის ერთ-ერთი სანჯაყი. ამ წლიურში მისი მოსახლეობა აღრიცხულია როგორც 63 ოჯახი და 135 ადამიანი. ამ დროს ოსმალეთის მმართველობა აღრიცხავდა მხოლოდ მამაკაცთა რაოდენობას, ამიტომ სოფლის მთლიანი მოსახლეობის გამოსათვლელად საჭიროა მამაკაცთა რაოდენობის ტოლი ქალთა რაოდენობის დამატება. შედეგად, სოფელ ნაფშითში დაახლოებით 270 ადამიანი ცხოვრობდა. თითო ოჯახზე დაახლოებით 4,2 ადამიანი მოდიოდა, რაც მიუთითებს, რომ ოჯახები მცირერიცხოვანი იყო. სოფელში, რომელიც სოფლის მეურნეობით ირჩენდა თავს, აღრიცხული იყო 168 თხა/ცხვარი, 2 ცხენი, 192 ძროხა და 2 ხარი.

ნაფშითი, 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიის მიხედვით, მიეკუთვნებოდა რიზეს პროვინციის ჰოპას უბნის არჰავის ნაჰიეს. 1954 წელს ნაფშითი გაიყო ორ ცალკე სოფლად - ქვემო ნაფშითად და ზემო ნაფშითად.

რადგან ნაფშითი ან ნაფშით სიტყვა „უცხო ძირისაა", აშაღინაფშითის სახელი 1959 წელს შეიცვალა აშაღიშაჰინლერით.მიუხედავად ამისა, სოფლის ძველი სახელი ახალ სახელთან ერთად გარკვეული პერიოდის განმავლობაში კიდევ გამოიყენებოდა ოფიციალურ ჩანაწერებში „აშაღიშაჰინლერი (აშაღინაფშითი)" ფორმით.

სოფელ აშაღიშაჰინლერის ცნობილი ისტორიული ნაგებობაა ნაფშითის ხიდი. ნაფშითის ხიდი, რომელიც შუა საუკუნეების ხიდების კატეგორიას მიეკუთვნება, იენიიოლის უბნის გავლით აკავშირებს აშაღიშაჰინლერის სოფელს ქესთანეალანის სოფელთან. ერთრკალიანი ქვის ხიდის თაღში გამოყენებულია გათლილი ქვა, ხოლო სხვა ნაწილებში - დაუმუშავებელი ქვა. დღესდღეობით მას ასევე უწოდებენ აშაღიშაჰინლერის ხიდს.
გიუნეშლი (არჰავის რაიონი)

გიუნეშლი — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 85 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არჰავიდან 9 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 71 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ჯგიაზონა.

ისტორია
სოფელი გიუნეშლის ძველი სახელი არის გვიაზონა / გვიაზონა. გვიაზონა (ჯგიაზონა) ლაზური ტოპონიმია. გვიაზონა ლაზურად ნიშნავს „გზიან ბაღს“. ცენტრალური უბნის ძველი სახელი თაქამანდენი (თაქამანდენი), ზოგიერთ წყაროში მოხსენიებულია როგორც სოფლის ძველი სახელი.

რეგიონი, სადაც გვიაზონა მდებარეობს, ანტიკურ ეპოქაში კოლხეთის სამეფოს ნაწილი იყო. ოსმალებმა ეს რეგიონი დაიპყრეს 1461 წელს, მას შემდეგ რაც იქიდან ტრაპიზონის იმპერია განდევნეს. გვიაზონა მდებარეობდა არჰავიში, რომელიც ოსმალეთის პერიოდში ლაზისტანად წოდებულ რეგიონში შედიოდა. ადრეულ ოსმალურ ჩანაწერებში ის მოხსენიებულია როგორც ტრაპიზონის სანჯაყის არჰავის კაზა. არჰავის კაზა, 1486 წლის აღწერის დროს, შედგებოდა არჰავი-ლაზის ნაჰიესგან, ხოლო მე-16 საუკუნეში - არჰავი-ლაზის, გონიოს, ვილაიეთ-ი ისკელესა და ვილაიეთ-ი ბაღობითის ნაჰიეებისგან.

გვიაზონა ან თაქამანდენი 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაიეთის წელიწდეულში და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში ცალკე სოფლად არ არის მოხსენიებული. თუმცა ცნობილია, რომ ის იყო სოფელი კამპარონის უბანი. ამ წელიწდეულში კამპარონა იყო ტრაპიზონის ვილაეთის ლაზისტანის სანჯაყის ხოფის კაზას არჰავის ნაჰიეს დაქვემდებარებული სოფელი და მისი მოსახლეობა შედგებოდა 143 ოჯახში მცხოვრები 342 ადამიანისგან (დიდი ალბათობით მხოლოდ მამაკაცების). გვიაზონას შემცველი კამპარონა 1928 წელს კი მიეკუთვნებოდა რიზეს ვილაიეთის ხოფის კაზას არჰავის ნაჰიეს.

ეს დასახლება, რომელიც თაქამანდენის სახელით სოფელი კამპარონის უბანი იყო, 1956 წელს გიუნეშლის სახელით ცალკე სოფლად გადაკეთდა. მართლაც, 1955 წლის საყოველთაო აღწერაში გიუნეშლის სახელით სოფელი არ გვხვდება, მაშინ როცა 1960 წლის საყოველთაო აღწერაში არჰავის რაიონის ცენტრალურ ბუჯაკში ამ სახელით სოფელია დაფიქსირებული. სოფელი კამპარონის მოსახლეობა, რომელიც 1955 წელს 729 ადამიანისგან შედგებოდა, თაქამანდენის უბნის სოფლად გამოყოფის გამო, 1960 წელს 402 ადამიანამდე შემცირდა. 1960 წელს გიუნეშლის სოფელში კი 143 ადამიანი იყო დაფიქსირებული.
დულგერლი (არჰავის რაიონი)

დულგერლი — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რაიონის ცენტრ არჰავიდან 24 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 109 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა პოტოჯური.

ისტორია
დღევანდელი დულგერლისა და სოღუჯაკის სახელით ცნობილი დასახლებების საერთო ძველი სახელია პოტოჯური. ლაზურად პოტოჯური (მეგრულად: პოტოჯური) დაწერილი ეს ტოპონიმი, 1835 წლის არჰავის მოსახლეობის რეესტრში, 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაიეთის წელიწდეულში და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში მოხსენიებულია როგორც პოტოჯური . 1876 და 1928 წლებში პოტოჯური წარმოადგენდა ორ ცალკეულ სოფელს: პოტოჯური-ი სუფლა და პოტოჯური-ი ულია . 1959 წელს პოტოჯური-ი სუფლას (ქვედა პოტოჯური) სახელი შეიცვალა დულგერლიდ, ხოლო პოტოჯური-ი ულია (ზედა პოტოჯური) გახდა სოღუჯაკი.[5]

რეგიონი, სადაც პოტოჯური მდებარეობს, ანტიკურ ეპოქაში კოლხეთის სამეფოს ნაწილი იყო. ოსმალებმა ეს რეგიონი დაიპყრეს 1461 წელს, მას შემდეგ რაც იქიდან ტრაპიზონის იმპერია განდევნეს. დღეს პოტოჯურის ადგილმდებარეობა, არჰავის ტერიტორია, ოსმალეთის პერიოდში ლაზისტანად წოდებულ რეგიონში შედიოდა. არჰავის რეგიონი, ადრეულ ოსმალურ ჩანაწერებში, მოხსენიებულია როგორც ტრაპიზონის სანჯაყის არჰავის კაზა. არჰავის კაზა, 1486 წლის აღწერის დროს, შედგებოდა არჰავი-ლაზის ნაჰიესგან, ხოლო მე-16 საუკუნეში - არჰავი-ლაზის, გონიოს, ვილაიეთ-ი ისკელესა და ვილაიეთ-ი ბაღობითის ნაჰიეებისგან..

ლაზურად „წალენ პოტოჯური“ (მეგრულად: წალენ პოტოჯური) სახელით ცნობილი პოტოჯური-ი სუფლა (ქვედა პოტოჯური) და პოტოჯური-ი ულია (ზედა პოტოჯური), 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაეთის წელიწდეულში ერთად არიან დაფიქსირებული. ამ წელიწდეულის მიხედვით პოტოჯური ეკუთვნოდა ტრაპიზონის ვილაეთის ლაზისტანის სანჯაყის ხოფის კაზას არჰავის ნაჰიეს. მისი მოსახლეობა შედგებოდა 177 ოჯახში მცხოვრები 464 ადამიანისგან. ერთ ოჯახზე საშუალოდ დაახლოებით 2,6 ადამიანის მოსვლა მიუთითებს, რომ მხოლოდ მამაკაცების რაოდენობა იყო დადგენილი. ამ შემთხვევაში საჭიროა მამაკაცების რაოდენობის ტოლი ქალების რაოდენობის დამატება. შედეგად ირკვევა, რომ სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა დაახლოებით 928 ადამიანისგან. 1935 წელს სოფელში დადგენილი მოსახლეობა (ორივე სოფლის ჯამი 1,016 ადამიანი) ამ ვარაუდს ამყარებს. სოფელში, რომლის მოსახლეობაც სოფლის მეურნეობით ირჩენდა თავს, დადგენილი იყო შემდეგი პირუტყვის რაოდენობა: 326 თხა/ცხვარი, 508 ძროხა და 4 ხარი.

დულგერლი, 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიის მიხედვით, „პოტოჯური-ი სუფლას“ სახელით ეკუთვნოდა რიზეს ვილაიეთის ხოფის კაზას არჰავის ნაჰიეს. 1935 წლის საყოველთაო აღწერაში „პოტუჯურსუფლად“ დაფიქსირებული დასახლება იყო ჩორუჰის ვილაიეთის (რომელიც რიზესა და არტვინის ვილაიეთების ნაცვლად შეიქმნა) ხოფის კაზას არჰავის ნაჰიეს სოფლებიდან ერთ-ერთი. ამ აღწერის მიხედვით სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა 560 ადამიანისგან. ვინაიდან პოტოჯური „უცხოური წარმოშობისაა“, ქვედა პოტოჯურის (პოტოჯური-ი სუფლა) სახელი, 1959 წელს შეიცვალა და ეწოდა დულგერლი. თუმცა, სოფლის ძველი სახელი ახალ სახელთან ერთად კიდევ გარკვეული დროის განმავლობაში გამოიყენებოდა ოფიციალურ ჩანაწერებში „დულგერლი (ქვედა-პოტოჯური)“ ფორმით.
ბაშქოი (არჰავის რაიონი)

ბაშქოი — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 89 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არჰავიდან 13 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 154 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ორჯუბაშქოი.

ისტორია
სოფლის ცნობილი უძველესი თურქული სახელია ბაშქოი. ართვინის პროვინციაში, ხოფას რაიონში მდებარე ბაშქოის მსგავსად, არსებობს სხვა სოფლებიც ამ სახელით. ეს სახელი, რომელიც გვიან პერიოდში წარმოიშვა, მიენიჭა რეგიონის ზედა ნაწილში, მაღლობზე მდებარე დასახლებებს. ბაშქოი 1835 წლის არჰავის მოსახლეობის რეესტრში და 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში მოიხსენიება როგორც „ორჯი ბაშქოი“ . სოფლის სახელი მოგვიანებით წყაროებში ჩაწერილია როგორც "ორჯუბაშქოი" და "ორჯიბაშქოი".

რეგიონი, სადაც ბაშქოი მდებარეობს, ანტიკურ ხანაში კოლხეთის სამეფოს ნაწილი იყო. ოსმალებმა ეს რეგიონი დაიპყრეს 1461 წელს ტრაპიზონის იმპერიის გაუქმების შემდეგ. არჰავი ოსმალეთის პერიოდში მდებარეობდა რეგიონში, რომელსაც ლაზისტანი ეწოდებოდა. არჰავი, სადაც მდებარეობს ბაშქოი, ადრეულ ოსმალურ ჩანაწერებში მოიხსენიება როგორც არჰავის კაზა (რაიონი), რომელიც ტრაპიზონის სანჯაყს ექვემდებარებოდა. არჰავის კაზა 1486 წელს შედგებოდა არჰავი-ლაზის ნაჰიესგან (უბნისგან), ხოლო მე-16 საუკუნეში – არჰავი-ლაზის, გონიოს, ვილაიეთ-ი ისქელეს და ვილაიეთ-ი ბაღობითის ნაჰიეებისგან. მე-17 საუკუნის ბოლო მეოთხედში ოსმალეთის ადმინისტრაციის მიერ ჩატარებული აღწერის დროს, დასახლება სახელით „ბაშქოი“ აღირიცხა სოფელ ორჩისთან ერთად როგორც „ორჩი-ბაშქოი“. ამ დროს ორჩი-ბაშქოი იყო არჰავის კაზას ქვემდებარე, არჰავის ნაჰიეს ყველაზე შიდა ნაწილში მდებარე დასახლება.

1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში ბაშქოი, "ორჯი ბაშქოი კარიესის" სახელით, არის სოფელი ტრაპიზონის ვილაიეთის ლაზისტანის სანჯაყში, ხოფის კაზას ქვემდებარე არჰავის ნაჰიეში. სოფლის მოსახლეობა აღირიცხა როგორც 209 ადამიანი, რომლებიც ცხოვრობდნენ 87 ოჯახში. ამ პერიოდში ოსმალეთის ადმინისტრაცია ითვლიდა მხოლოდ მამაკაცებს. შესაბამისად, სოფლის სრული მოსახლეობის გამოსათვლელად საჭიროა დავამატოთ იმდენივე ქალი, რამდენი მამაკაციცაა. შედეგად გამოდის, რომ ბაშქოიში ცხოვრობდა დაახლოებით 418 ადამიანი. ერთ ოჯახზე მოდიოდა 4,8 ადამიანი რაც მიუთითებს, რომ ოჯახები არ იყო დიდი. სოფელში, რომელიც სოფლის მეურნეობით ირჩენდა თავს, აღირიცხა 100 თხა/ცხვარი, 407 ძროხა და 5 ხარი.

1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში დასახლება აღირიცხა როგორც ბაშქოი და ექვემდებარებოდა რიზეს ვილაიეთის ხოფას კაზას არჰავის ნაჰიეს. 1935 წლის საყოველთაო აღწერაში დასახლება ჩაწერილია როგორც „ორჯუბაშქოი“ და არის სოფელი ჩორუჰის ვილაიეთის (რომელიც შეიქმნა არტვინის ვილაიეთის ნაცვლად) ჰოფას კაზას არჰავის ნაჰიეში. ამ აღწერის მიხედვით, სოფელში ცხოვრობდა 332 ადამიანი. ეს დასახლება 1955 წლის საყოველთაო აღწერაში აღრიცხულია როგორც ბაშქოი, არჰავის კაზას ცენტრალური ნაჰიეს ქვემდებარე, ხოლო 1960 წლის საყოველთაო აღწერაში - როგორც არჰავის რაიონის ორატაჯალარის ბუჯაყის (ოლქის) ქვემდებარე სოფელი.

ნობაღლენი, რომელიც ადრე ცალკე სოფელი იყო და შემდეგ ბაშქოის უბნად იქცა, 1959 წელს კვლავ ცალკე სოფლად გამოიყო.
დერეუსთუ (არჰავის რაიონი)

დერეუსთუ — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 83 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არჰავიდან 7 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 192 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა გიდრევა / გიდრევეთი.

ისტორია
სოფელი დერეუსტუს ძველი სახელწოდებაა „გიდრევა“. ეს დასახლება, რომელიც ლაზური სოფელია, ქართულ წყაროებში მოიხსენიება როგორც „გიდრევა“ და „გიდრევეთი“. ეს ტოპონიმი მომდინარეობს ლაზური გვარიდან გიდრევა. 1835 წლის არჰავის მოსახლეობის რეესტრში, 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაიეთის წელიწდეულსა და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში სოფლის სახელი ჩაწერილია როგორც გიდრევა/გიდრევე .

რეგიონი სადაც გიდრევე მდებარეობს, ანტიკურ ეპოქაში კოლხეთის სამეფოს ნაწილი იყო. ოსმალებმა ეს რეგიონი ხელში ჩაიგდეს 1461 წელს ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ. არჰავი მდებარეობდა რეგიონში, რომელსაც ოსმალეთის პერიოდში ლაზისტანი ეწოდებოდა. არჰავი, სადაც გიდრევე მდებარეობდა, ადრეულ ოსმალურ ჩანაწერებში მოიხსენიება როგორც არჰავის კაზა, რომელიც ტრაპიზონის სანჯაყს ეკუთვნოდა. არჰავის კაზა 1486 წლის აღწერის დროს შედგებოდა არჰავი-ლაზის ნაჰიესგან, ხოლო მე-16 საუკუნეში - არჰავი-ლაზის, გონიოს, ვილაიეთ-ი ისქელესა და ვილაიეთ-ი ბაღობითის ნაჰიეებისგან.

1876 წლის ტრაპიზონის ვილაიეთის წელიწდეულის მიხედვით, გიდრევე იყო სოფელი, რომელიც ეკუთვნოდა ტრაპიზონის ვილაიეთის ლაზისტანის სანჯაყის, ხოფას კაზას არჰავის ნაჰიეს. მისი მოსახლეობა შედგებოდა 54 კომლში მცხოვრები 134 ადამიანისგან. კომლზე დაახლოებით 2,5 ადამიანი მოიოდა რაც მიუთითებს, რომ აღრიცხული იყო მხოლოდ მამაკაცი მოსახლეობა. ამ შემთხვევაში საჭიროა მამაკაცების რაოდენობის ტოლი ქალების რაოდენობის დამატება. შედეგად შეიძლება ითქვას, რომ სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა დაახლოებით 268 ადამიანისგან. 1935 წელს სოფელში აღრიცხული მოსახლეობაც ამ ვარაუდს ამყარებს. სოფელში, რომლის მოსახლეობა მიწათმოქმედებით ირჩენდა თავს, აღრიცხული იყო 42 თხა/ცხვარი, 167 ძროხა, 3 ცხენი და 3 ხარი.

1928 წლის ოსმალური სოფლების სიის მიხედვით, გიდრევე ეკუთვნოდა რიზეს ვილაიეთის ჰოპას კაზას არჰავის ნაჰიეს. 1965 წლის საყოველთაო აღწერაში დერეუსთუს სოფელში ცხოვრობდა 386 ადამიანი და ამ მოსახლეობიდან 199 ადამიანმა იცოდა წერა-კითხვა.

2014 წელს სოფელში იყო 12 ლაზური სახლი, რომლებმაც შეინარჩუნეს თავიანთი არქიტექტურული იერსახე, 15 სერენდერი და 3 წყლის წისქვილი.
ბოიუნჯუქი (არჰავის რაიონი)

ბოიუნჯუქი — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 104 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არჰავიდან 28 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 34 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა პარეხი.

ისტორია
სოფელი ბოიუნჯუქის ძველი სახელია პარეხი. თურქულ წყაროებში მოიხსენიება როგორც „პარიხი“. პარეხი, რომელიც ქართული ტოპონიმია, ნიშნავს გამოქვაბულიან კლდეს. პარეხი, რომელიც ზემო პოტოჯურის სოფლის უბანი იყო, 1955 წელს გახდა ცალკე სოფელი. მართლაც, 1955 წლის საყოველთაო აღწერაში დასახლება დარეგისტრირდა როგორც „ბოიუნჯუკი (პარიხი)“, ძველ სახელთან ერთად, და ექვემდებარებოდა ართვინის პროვინციის არჰავის რაიონის ორთაჯალარის ბუჯაყს. მისი მოსახლეობა შედგებოდა 353 ადამიანისგან, საიდანაც 144 იყო მამაკაცი და 209 ქალი. ამ დროისთვის სოფელში მხოლოდ 116 ადამიანი იყო წერა-კითხვის მცოდნე.

2014 წელს სოფელში იყო 6 ლაზური სახლი, რომლებმაც შეინარჩუნეს არქიტექტურული სტილი, 10 სერენდერი (ლაზური ტიპის ბეღელი) და 2 წყლის წისქვილი.