აჭარის რევოლუციური კომიტეტი

აჭარის რევოლუციური კომიტეტი, აჭარის რევკომი — აჭარაში, 1921-1922 წლებში საბჭოთა ხელისუფლების საგანგებო დროებითი ორგანო, საკანონმდებლო და განმკარგულებელი ფუნქციებით.

ისტორია
1921 წლის 25 თებერვალს საბჭოთა რუსეთ-საქართველოს ომის დასასრულს საბჭოთა რუსეთის საოკუპაციო ძალებმა საქართველოზე კონტროლი დაამყარეს. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობამ ჯერ ქუთაისს, შემდეგ კი ბათუმს შეაფარა თავი, სადაც მათ მოლაპარაკება გამართეს ოსმალეთის მხარესთან. 11 მარტს ბათუმში ოსმალეთის ჯარის ნაწილები შევიდნენ. მათვე დაიკავეს აგრეთვე ახალქალაქისა და ახალციხის ნაწილი. 1921 წლის 16 მარტს რსფსრ-სა და ოსმალეთს შორის გაფორმდა სამშვიდობო ხელშეკრულება, ხოლო აჭარა აღიარებულ იქნა საქართველოს განუყოფელ ნაწილად.

17 მარტს ბათუმი ზღვით დატოვა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობამ. იმავე საღამოს 17 და 18 მარტს ბათუმის ციხიდან განთავისუფლებულმა კომუნისტებმა შექმნეს ბათუმისა და ბათუმის ოლქის დროებითი რევოლუციური კომიტეტი. მის შემადგენლობაში შედიოდა:
თავმჯდომარე — ს. ქავთარაძე;
წევრები — მ. ტოროშელიძე და დ. მახარაძე.

18 მარტს ბათუმის დროებითმა რევკომმა აჭარაში საბჭოთა ხელისუფლება გამოაცხადა. იმავე დღეს ბათუმში მე-18 საკავალერიო დივიზიის დ. ჟლობას მეთაურობით წითელი არმიის ნაწილები შევიდნენ.

შემდეგი წინააღმდეგობა, რომლის გადალახვაც მოუწია ბათუმის დროებით რევკომს, ეს იყო ბათუმის ოლქის ტერიტორიაზე არსებული და ქიაზიმ-ბეის მხარდაჭერილი ოსმალური შენაერთები, რომლებიც ასევე ცდილობდნენ ბათუმის ოლქზე კონტროლის დამყარებას. რევკომის ხელმძღვანელობამ დაჩქარებული წესით კომუნისტებისაგან და ქართველი მენშევიკებისაგან დააორგანიზა შეიარაღებული ძალები. 18-19 მარტს ქიაზიმ-ბეის მიერ დაორგანიზებული სამხედრო კამპანია ბათუმის დროებითი რევკომისა სამხედრო შენაერთისა და წითელი არმიის ძალებით უკუგდებულ იქნა.

ოსმალებისგან განთავისუფლებულ ბათუმში 19 მარტს დაიწყო დროებითი რევკომის პირველი გაზეთის «»-ს და 20 მარტს — „უწყებები“-ს გამოსვლა.

20 მარტს, ბათუმისა და ბათუმის ოლქის დროებითმა რევოლუციურმა კომიტეტმა ბათუმის ოლქიდან ოსმალთა განდევნის შემდეგ მოიხსნა თავისი უფლებამოსილება, ხოლო მის მაგივრად იმავე დღესვე საქართველოს კპ(ბ) აჭარის განყოფილების მიერ შეიქმნა ბათუმის საოლქო რევოლუციური კომიტეტი. მის შემადგენლობაში შედიოდა:
თავმჯდომარე — ს. ქავთარაძე;
წევრები — მ. ტოროშელიძე, ი. პევცოვი, დ. მახარაძე, თ. ჟღენტი, კ. საჯაია, ს. გუბელი (მეძმარიაშვილი), კ. თავბერიძე; ასევე აჭარის მეჯლისიდან: მ. აბაშიძე და რ. ნიჟარაძე.

მიუხედავად იმისა, რომ აჭარის ოლქში გაიმარჯვა საბჭოთა ხელისუფლებამ, რეგიონში ჯერ კიდევ ფუნქციონირებდა წინა ხელისუფლებისდროინდელი აჭარის მეჯლისი, რომლის წევრები მ. აბაშიძე და რ. ნჟარაძე შედიოდნენ ახლადფორმირებული აჭარის რევკომის შემადგენლობაშიც. საჭირო გახდა მეჯლისის გაუქმება, მაგრამ საბჭოთა ხელისუფლებამ პირიქით შეუქმნა შეღავათიანი პირობები მეჯლისის წევრებს. დროთა განმავლობაში თანდათან გაძლიერდა აჭარის კომუნისტური ხელისუფლება და პირიქით დაკნინდა აჭარის მეჯლისის საზოგადოებრივი მხარდაჭერა. 1921 წლის აპრილის ბოლოს დაიწყო აჭარის მეჯლისის მორიგი არჩევნები. 25 მაისს, საქართველოს კპ(ბ) აჭარის საოლქო კომიტეტის 9 მაისის დადგენილებით მოწვეულ იქნა აჭარის დროებითი მეჯლისი. 6 ივნისს გაიხსნა აჭარის დროებითი მეჯლისის პირველი სხდომა. სხდომაზე დროებითი მეჯლისის თავმჯდომარედ არჩეული იქნა ჰ. ლორთქიფანიძე.

16 ივლისის საქართველოს რევკომის დეკრეტით აჭარა გამოცხადდა ავტონომიურ საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკად, საქართველოს სსრ-ის შემადგენლობაში. აღნიშნული დეკრეტით ხელისუფლების უმაღლეს ოგანოდ რევოლუციური კომიტეტის მიხედვით მოქმედი აჭარის მეჯლისი გამოცხადდა. მიუხედავად ამისა საბჭოთა ხელისუფლება მაინც უკმაყოფილო იყო აჭარსი მეჯლისის არსებობით, რის გამოც რევოლუციონერ ა. გამბაროვს დაევალა აჭარაში სიღარიბესთან ბრძოლის კომიტეტის ფორმირება. შედეგად 1921 წლის 18 აგვისტოს ხულოში გაიმართა მრავალრიცხოვანი მიტინგი, რომელიც მიმართული იყო აჭარის მეჯლისის, როგორც ფეოდალური უკანასკნელი ინსტიტუტის გაუქმებისაკენ, რომელიც ხელს უწყობდა გაბატონებულ კლასებს ჯერ კიდევ ემართათ გაღატაკებული კლასი. აღნიშნულიდან გამომდინარე 31 აგვისტოს შეიქმნა სიღარიბის ცენტრალური კომიტეტი. აღნიშნულმა კომიტეტმა და აჭარის მეჯლისმა მრავალი შეხვედრის შემდეგად მიიღეს დადგენილება, რომ აჭარის დროებით მეჯლისს სახელმწიფო მართვის ფუნქციები გადაცა „აჭარის რევოლუციური კომიტეტისათვის“, რომელიც უნდა ფორმირებულიყო: აჭარის დროებითი მეჯლისის, სიღარიბის ცენტრალური ბიუროს კომიტეტისა და ბათუმის საოლქო რევოლუციური კომიტეტის წევრებისაგან. 8 სექტემბერს აღნიშნული შეთანხმების საფუძველზე საქართველოს სსრ-ის რევკომის დადგენილებით შეიქმნა აჭარის ასსრ-ის რევოლუციური კომიტეტი, რომელსაც გადაეცა აჭარის ასსრ-ის უმაღლესი ხელისუფლების უფლებამოსილება. მის შემადგენლობაში შედიოდა:
აჭარის მეჯლისიდან — ჰასან ლორთქიფანიძე, ზია ხაზარი და მემედ კონცელიძე;
სიღარიბის კომიტეტიდან — ჯემალ ფაღავა, ზეკერია ლორთქიფანიძე და ჰასან ბერიძე;
ბათუმის საოლქო რევკომიდან — ალექსანდრე გამბაროვი, კ. საჯაია და ტ. ჟღენტი.

აჭარაში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების ერთ-ერთი ნაბიჯი იყო 1921 წლის 7 ნოემბერს ბათუმში ჩატარებული სრულიად აჭარის სიღარიბის კომიტეტების ყრილობა. ყრილობაზე მიღებულ იქნა არაერთი დადგენილება და არჩეული იქნა სიღარიბის ახალი ცენტრალური კომიტეტი, თვითსახელწოდებით „წითელი მეჯლისი“. იგი დაუპირისპირდა არსებულ აჭარის მეჯლისს („შავი მეჯლისი“), ხელისუფლებას მოსთხოვა მისი გაუქმება და მის უფლებების მათთვის გადმოცემა. აღნიშნული მოთხოვნა დაკმაყოფილდა 1921 წლის 15 ნოემბერს საქართველოს კპ(ბ) ცკ-სა და საქართველოს სსრ-ის რევკომის პრეზიდიუმის გაერთიანებულ სხდომაზე. იმავდროულად სხდომაზე დადგინდა აჭარის ასსრ-ის რევოლუციური კომიტეტის ახალი შემადგენლობა ა. გამბაროვის თავმჯდომარეობით.

1922 წლის 10 იანვარს გაიხსნა აჭარის საბჭოების ყრილობა. 16 იანვარს აჭარის ასსრ-ის ცაკმა პირველივე სხდომაზე აარჩია აჭარის სახალხო კომისართა საბჭო, მის თვს უფლებამოსილების გადაცემით დასრულდა აჭარის ასსრ-ის რევოლუციური კომიტეტის მუღვაწეობა. აჭარის სახკომსაბჭო და ცაკი საოლქო პარტიულ ორგანიზაციასთან ერთად რესპუბლიკის ხელმძღვანელი ორგანოები გახდნენ.