iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მოსკოვის პეტრესა და პავლეს ტაძარი (ლეფორტოვო)

}
| რელიგიური_წევრობა = რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესია
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი = მოქმედი
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| საიტი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = 1613
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 55.765333
| გრძედი = 37.700111
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
მოსკოვის პეტრესა და პავლეს ტაძარი — მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში. ტაძარი დაარსებულია საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ადმინისტრაციული ოლქის ლაფორტოვოს რაიონში. აგებულია 1711 წელს.

ტაძრის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია მოცქულების პეტრესა და პავლეს სახელზე. ტაძართან მოქმედებს საკვირაო სკოლა ბავშვებისა და მოზარდებისათვის.

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

ისტორია
1613 წელს ტაძარი აკურთხეს ქმინდა ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელზე. კურთხევის ცერემონიალს ესწრებოვა მეფე მიხეილ თევდორეს ძე რომანოვი.

1696 წელს პოლკოვნიკ ფრანც ლეფორტის ინიციატივით ეკლესია გადააკეთეს და საფუძველი ჩაუყარეს ხის ეკლესიას მოსკოვის პირველი პოლკის ჯარისკაცებისათვის. ტაძარი აკურთხეს მოციქულების, პეტრესა და პავლეს სახელზე.

1711 წელს ხის ეკლესიის ადგილზე ააგეს ამჟამინველი ქვის ტაძარი.

საბჭოთა მმართველობის წლებში ტაძარი არ დახურულა, შემონახულია ასევე სამრეკლოც.

1991 წელს აკურთხე მცირე ტაძარი მთავარანგელოზ მიქაელის სახელზე, 2000 წელს კი სამლოცველო ისესო ქრისტეს ჯვარცმის სახელზე.

ვვედენსკის სასაფლაოზე მოქმედებს ტაძარზე მიწერილი სამლოცველო, რომელშიც მოწყობილია ერლანგელების მავზოლეუმი.

არქიტექტურა
ტაძარი ხუთთავიანია, გარდა ამისა ყველა ეგვტერს ადგას თითო გუმბათი. სამრეკლოზე რვა ზარი კიდია. სამრეკლოს სამი მხრიდან აქვს შესასვლელი. დასავლეთის შესასვლელზე გამოსახულია ყაზანის ღვთისმშობლის ხატი, ჩრდილოეთის შესასვლელზე - პეჩერის ღვთისმშობლის ხატი, ხოლო სამხრეთის შესასვლელზე - ვლადიმირის ღვთისმშობლის ხატი.

ტაძრის სიმაღლე ჯვრის ჩათვლით არის 38 მეტრი.
მოსკოვის ღვთისმშობლის კვართის ტაძარი (გოროდნო)

}
| რელიგიური_წევრობა = რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესია
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი = მოქმედი
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| საიტი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = საუკუნე
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 55.603333
| გრძედი = 37.627778
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
მოსკოვის ღვთისმშობლის კვართის ტაძარი — მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში. მისი ძველი სახელწოდებაა სოფელ პოკროვსკის ღვტისმშობლის კვართის ეკლესია.

ტაძარი დაარსებულია საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის სამხრეთის ადმინისტრაციული ოლქის ჩერტანოვო-იუჟნოეს რაიონში. მისამართი პოკროვსკის ქუჩა № 24. წარმოადგენს აღნიშნული რაიონის ერთადერთ შემონახულ ისტორიისა და არქიტექტურის ძეგლს.

ამჟამინდელი ეკლესია აგებულია 1722 წელს. ტაძრის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია ღვთისმშობლის კვართის სახელზე. ეგვტერები კი ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედისა და იოანე ნათლსიმცემლის მშობლების ზაქარიასა და ელისაბედის სახელზე.

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

ისტორია
1627 წლიდან ეკლესია ხისგანაა აშენებული. 1722 წელს მოძველებული ხის ეკლესიის ადგილზე ააგეს ქვის ტაძარი. 1878 წელს ეკლესიასთან ააშენეს ეგვტერი და მიაშენეს სამრეკლო. 1895 წელს სატრაპეზოც ააშენეს არქიტექტორ მიხეილ კონსტანტინეს ძე პრიოროვის პროექტის მიხედვით.

საბჭოთა ხელისუფლებამ ტაძარი დახურა 1938 წელს. 1941 წელს მოანგრიეს სამრეკლოს ზედა ნაწილი, რათა თავიდან ყოფილიყო აცილებული მეორე მსოფლიო ომის დროს გერმანელების პილოტების მიერ სამრეკლოს გამოყენება სამიზნეებად.

საბჭოთა მმართველობის წლებში ტაძრის შენობაში განათავსეს ფაბრიკა „მეტალისტი“. 1990 წლის შემოდგომაზე დაიწყო ტაძრის აღდგენა რაიონის მორწმუნე საზოგადოების ფინანსებით. 1991 წელს აღდგომის დღესასწაულზე აკურთხეს ტაძრის პირველი ეგვტერი და იქიდან მოყოლებული სისტემატიურად მიმდინარეობს ღვთისმსახურება.
ლევან რამიშვილი

ლევან რამიშვილი (დ. 28 მარტი, 1973) — ქართველი პუბლიცისტი, ფილოსოფოსი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფია-სოციოლოგიის ფაკულტეტი 1995 წელს.

1992-1993 წლებში იყო გაზეთ „მიმომხილველის“ ანალიტიკური ჯგუფის უფროსი; 1995-1996 წლებში გაზეთ „არგუმენტის“ საერთაშორისო და სარედაქციო წერილების განყოფილების რედაქტორი. იყო სამაუწუებლო კომპანია „რუსთავი 2-ის“ კონსულტანტი. 1996 წლიდან „თავისუფლების ინსტიტუტის“ დირექტორი. გამოქვეყნებული აქვს 200-ზე მეტი სტატია, პოლიტიკაზე, ეკონომიკაზე და სხვა თემებზე.
წვეროსანასებრნი

წვეროსანასებრნი — ფრინველთა ოჯახი კოდალასნაირთა რიგისა. მოიცავს 2 (ან 3) გვარის 15 (ან 16) სახეობას. გავრცელებულნი არიან ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში. გააჩნიათ მოკლე კისერი, დიდი თავი და მასიური ნისკარტი. უმეტესი მათგანი შეფერილია კაშკაშა ფერით და ბინადრობს ტროპიკულ ტყეებში. ბუდეს აკეთებენ ხეებზე, რომელშიც დებენ 2–4 კვერცხს. მიგრაცია არ ახასიათებთ. ახლოს ენათესავებიან ტუკანებს.
ჭრელი კოდალა

ჭრელი კოდალა ან კოდალა — ფრინველთა გვარი კოდალასნაირთა რიგისა. მოიცავს 20-21 სახეობას. გავრცელებულნი არიან ევროპაში, აზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. მცირე და საშუალო ზომის ფრინველებია. ეწევიან მეხეურ ცხოვრებას. იკვებებიან მწერებით, რომლებიც გრძელი, სწორი და კონუსისებრი ნისკარტის საშუალებით ამოჰყავთ ხის ქერქიდან. შეფერილნი არიან ჭრელ, შავ-თეთრად; ბევრ მათგანს ახასიათებს წითელი ლაქები თავსა და სხეულის სხვა ნაწილებზე. ბუდობენ ხის გამხმარი ნაწილის ფუღუროებში. კვერცხები მოგრძო და თეთრია.
შვინდოვანა

შვინდოვანა, შვინდოვანის მთა, სტორი — მთა საქართველოში, კახეთის მხარეში, თელავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კახეთის კავკასიონზე, საყორნის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ დაბოლოებაზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1726,4 მ. აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებით, წვრილმარცვლოვანი ქვიშაქვებითა და დიაბაზებით. მთის სამხრეთი და დასავლეთი კალთა ციცაბოა, ჩრდილოეთი და აღმოსავლეთი — დამრეცი. შემოსილია შერეული ფარფოთლოვანი ტყით.
შიბუღელე

შიბუღელე — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის (ინგუშეთი) საზღვარზე, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კიდეგანის ქედზე, მდინარეების ჩიმღისწყლისა (ასის სათავე) და შონდონის (არმხის სათავე) სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3490 მ. შიბუღელე აგებულია ქვედა- და შუაიურული ფიქალ-ქვიშიანი წყებით. უღელტეხილი აკავშირებს მდინარეების ასისა და არმხის ხეობებს. თხემური ნაწილი კლდოვანია, ქვემოთ ალპური მდელოებია.
მაქცია (გვარი)

მაქცია — ფრინველთა გვარი კოდალასებრთა ოჯახისა. მცირე ზომის ფრინველებია. გავრცელებულნი არიან ევროპაში, აზიასა და აფრიკაში. ახასიათებთ დიდი თავი და გრძელი ენა, რომელიც ეხმარება ხის ქერქიდან მწერების ამოყვანაში, ნამდვილი კოდალებისგან განსხვავებით ნისკარტი მოკლე აქვთ. ფეხებზე გააჩნიათ ოთხი თითი, რომლებიდანაც ორი წინაა მიმართული, ხოლო ორი — უკან. გვარში ორი სახეობაა: 1. ჩვეულებრივი მაქცია , რომელიც გავრცელებულია ევრაზიაში, ბუდობს ტყის ზონებში და 2. წითელყელა მაქცია , რომელიც გავრცელებულია აფრიკაში, საჰარის სამხრეთით.
მწვანე კოდალა (გვარი)

მწვანე კოდალა — ფრინველთა გვარი კოდალასნაირთა რიგისა. მოიცავს 15 სახეობას. გავრცელებულნი არიან ევროპაში, აზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. მსხვილი ფრინველებია. ახასიათებთ მწვანე შეფერილობა. ბინადრობენ ტყეებსა და ტყისწინებში. ბუდეს იკეთებენ ხის ფუღუროში, დებენ თეთრ კვერცხებს. იკვებებიან ძირითადად მწერებით, აგრეთვე მცენარეთა ნაყოფებითა და სხვა ფრინველების კვერცხებით; ზოგიერთი სახეობა მხოლოდ ჭიანჭველებითა და ტერმიტებით იკვებება. მწერებს იჭერენ ნისკარტის სწრაფი დარტყმით ან გრძელი წებოვანი ენის გამოყენებით. სხვა კოდალებისგან განსხვავებით ნაკლებად ეწევიან მეხეურ ცხოვრებას და დიდ დროს მიწაზე ან ტერმიტთა ბუდეზე ატარებენ.
სამთითა კოდალა (გვარი)

სამთითა კოდალა — ფრინველთა გვარი კოდალასნაირთა რიგისა. მოიცავს 13 ან (3) სახეობას. უმრავლესობა გავრცელებულნი არიან ჩრდილოეთ ამერიკაში, 2 სახეობა (სამთითა კოდალა და მცირე ჭრელი კოდალა) კი — ევროპასა და აზიაში. დიდი ნაწილი შეფერილია შავ-თეთრად, ხოლო მცირე ნაწილი — ყვისფერ-თეთრად. მამრებს ახასიათებს წითელი ან ოქროსფერი „ქუდი“ თავზე. რამდენიმე სახეობას გააჩნია სამი თითი (აქედან წარმოდგება სახელწოდება), ორი წინ არის მიმართული და ერთი — უკან. იკვებებიან მწერებით. 2015 წელს 9 სახეობა გადანაწილდა სხვა გვარებში.
მოსკოვის მაცხოვრის კვართის ტაძარი (დონი)

}
| რელიგიური_წევრობა = რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესია
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი = მოქმედი
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| საიტი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = საუკუნე
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 55.72
| გრძედი = 37.604444
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
მოსკოვის მაცხოვრის კვართის ტაძარი — მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში. ტაძარი დაარსებულია საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის სამხრეთის ადმინისტრაციული ოლქის დონის რაიონში.

ტაძრის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია მაცხოვრის კვართის სახელზე, ეგვტერები კი იაკობ ალფესისა და წმინდა ბარბარეს სახელზე.

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

ისტორია
ხის ეკლესია ააგეს ჯერ კიდევ 1690 წელს, იმ ადგილზე სადაც ერთმანეთს შეხვდნენ 1625 წელს სპარსეთის შაჰის აბას -ის ელჩობა და რუსეთის სასულიერო საზოგადოება, რომელთაც მეფე მიხეილ თევდორეს ძესა და პატრიარქ ფილარეტს გადასცეს, ქისტიანული სამყაროს სიწმინდე ქრისტეს კვართი, იმ ტანსაცმლის ნაწილი, რომელიც ქრისტეს გოლგოთისკენ მიმავალ გზაზე ეცვა. ქრისტეს კვართი დააბრძანეს კრემლის ღვთისმშობლის მიძინების ტაძარში. შეხვედრის ადგილზე ააგეს ხის ტაძარი, მოგვიანებით - ობელისკი, რომელიც შემონახულია დღემდე. ამ პერიოდიდან საეკლესიო კალენდარში გაჩნდა ახალი ჩანაწერი: „მაცხოვრის წმინდა კვართის მდებარეობა მოსკოვში (1625)“. ამ დრესასწაულს მხოლოდ ერთი, რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესია აღნიშნავს.

ქვის ეკლესია ააგეს ძველი ხის ეკლესიის ადგილზე 1701-1716 წლებში მოსკოვური ბაროკოს სტილში. 1886-1889 წლებში ააგეს მოციქულ იაკობ ალფესის სახელობის ეგვტერი, ხოლო დაახლოებით 1894 წელს ზემოდან დააშენეს სამრეკლო. ეკლესიის ინტერიერში შემნახულია საუკუნის პერიოდის გაფორმება, ამავე პერიოდს მიეკუთვნება ბაროკოს სტილის საუკეთესო ნიმუში, ეკლესიის კანკელი.

 საუკუნეში ეკლესია არ დაუხურავთ. 1930-იან წლებში მისი წინამძღვარი იყო მღვდელმოწამე ალექსანდრე ხოტოვიცკი. 1944-1960 წლებში ეკლესიაში მდებარეობდა მოჟაისკის მთავარეპისკოპოსის მაკარი დაევის კათედრა. 1949-1963 წლებში ეკლესიაში მსახურობდა წინამძღვარი ნიკოლა გოლუბცოვი. 2011 წლიდან ტაძრის საპატიო წინამძღვარია მიტროპოლიტი იობ ტივონიუკი.
რიურიკ ბიომე

რიურიკ ლევის ძე ბიომე (; დ. 25 აგვისტო, 1927, ვლადიკავკაზი — გ. 5 ივნისი, 2000, მოსკოვი) — რუსი და საბჭოთა ორნითოლოგი. ცნობილ ორნითოლოგ — ლევ ბიომეს (1895–1954) ვაჟი. 1953 წელს დაამთავრა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიოლოგიური ფაკულტეტი. 1953–1964 წლებში მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ზოოლოგიური მუზეუმის უფროსი მკვლევრის თანაშემწედ მუშაობდა. 1958 წელს მიიღო ბიოლოგიურ მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხი. კანდიდატობის დისერტაციის თემად აირჩია „ცენტრალური კავკასიის ფრინველები“. 1972 წელს გახდა ბიოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი ზოოლოგიის სპეციალობით. დისერტაციის თემა იყო „პალეარქტიკის მთების ფრინველები“. 1990 წელს მიიღო პროფესორის წოდება. 1976–2000 წლებში ხელმძღვანელობდა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ორნითოლოგიურ ლაბორატორიას.
მწვანეყვავილას პანთეონი

ქუთაისის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონი ან მწვანეყვავილას პანთეონი — პანთეონი საქართველოში, ქალაქ ქუთაისში, მწვანეყვავილას ზაქარია ქვარიანისეული მთავარანგელოზის სახელობის ეკლესიის ეზოში. პანთეონს ჩვეულებრივი სასაფლაოდან ერთი ბილიკი ჰყოფს. იგი მწვანეყვავილას კონცხის პლატოზეა განთავსებული. ის ქალაქს ჩრდილო-აღმოსავლეთით ესაზღვრება და მდინარე რიონის ხეობას დაჰყურებს.

მწვანეყვავილაზე მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონი 1956 წელს დაარსდა. პირველ ეტაპზე პანთეონში გამოჩენილ ადამიანთა ნეშტები ქალაქის სხვადასხვა სასაფლაოდან გადმოასვენეს. აქ განისვენებენ: იოსებ ოცხელი, რომელმაც გახსნა პირველი ქართული გიმნაზია დასავლეთ საქართველოში, მელიტონ ბალანჩივაძე — ქართული საოპერო მუსიკის ფუძემდებელი, ვალერიან მიზანდარი — ცნობილი მხატვარი და მოქანდაკე, ვასილ ამაშუკელი — პირველი კინო-დოკუმენტალისტი და სხვები. თუმცა, მათ გვერდით ნაკლებად ცნობილი პიროვნებებიც გვხვდებიან.

პანთეონში დღეისათვის სულ 41 ადამიანია დაკრძალული. ბოლოს აქ საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობის დასაცავად ომში დაღუპული ლევან კოხრეიძე და დამსახურებული ექიმი ამური ბაბუხადია დაკრძალეს.
მოსკოვის ქრისტეშობის ტაძარი (ჩერნოვო)

}
| რელიგიური_წევრობა = რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესია
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი = მოქმედი
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| საიტი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი = ბაროკო
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = საუკუნე
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 55.5375
| გრძედი = 37.524722
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
მოსკოვის ქრისტეშობის ტაძარი — მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში. ტაძარი დაარსებულია საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის სამხრეთ-დასავლეთი ადმინისტრაციული ოლქის იუჟნოე-ბუტოვოს რაიონში.

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

ისტორია
ხის ტაძარი, სოფელ ჩერნოვოში არსებობდა ჯერ კიდევ საუკუნეში. ქვის ეკლესიის მშენებლობა გაგრძელდა 1709 წლიდან 1722 წლამვე. საუკუნის შუა წლებში კი ტაძრის რეკონსტრუქცია მიმდინარეობდა.

საბჭოთა ხელისუფლებამ 1930-იან წლებში ეკლესია დახურა და ღვთისმასხაურება შეწყდა, მაგრამ ტაძრის შენობა დიდი სამამულო ომის პერიოვშიც კი ხელიხლებელი იდგა.

1974 წელს მოსკოვის ქრისტეშობის ტაძარი შეიტანეს არქიტექტურის ძეგლების სიაში და მოექცა სახელმწიფო დაცვის ქვეშ, თუმცა ტაძარი მაინც გაძარცვული რჩებოდა, ეკლესია ისეთ მდგომარეობაში იყო, რომ არ არსებობდა სართულშორისი იატაკებიც კი. 1990-იან დასაწყისში ტაძარი გუმბათისა და გადახურვის გარეშე იყო.

მოსკოვის ქრისტეშობის ტაძარი რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას დაუბრუნდა 1989 წელს. თანამედროვე ტაძრის ცხოვრება აღსდგა 1994 წელს. პირველი ლოცვა აღევლინა ავარიული ეკლესიის ახლოს. კაჩალოვის დიდმოწამე პარასკევას ტაძრის, წინამძღვარმა, ანატოლი კოჟამ აღდგენით სამუშაოებზე თავისი მრევლის წარმომადგენლები გამოაგზავნა დასახმარებლად.

ძეგლთა დაცვის საზოგადოების კომისიამ გამოიტანა ტექნიკური გადაწყვეტილება: ტაძარში ღვთისმსახურება შესაძლებელი იყო. ძალიან მალე მოსკოვის საპატრიარქოსგანაც მიიღეს ღვთისმსახურების აღდგენის შესახებ განკარგულება.

1994 წლის ზაფხულიდან დაიწყო პერიოდული ღვთისმსახურება. დროებითი ამბიონი თავად მოაწყვეს. მოსახლეობა აგროვებდა სამშენებლო მასალებს.

1995 წლის 29 ივლისს აღდგენილი ტაძარი აკურთხეს.
უფეხურასნაირნი

უფეხურასნაირნი — ფრინველთა რიგი ახალსასიანების ქვეკლასისა. მოიცავს 5 (ან 4) ოჯახის 20–21 გვარის 120-მდე სახეობას. წვრილი და საშუალო ფრინველებია, მათი მასა 50-დან 700 გ-მდეა. დამახასიათებელი ნიშანია მოკლე ნისკარტი და დიდი ზომის პირი. როგორც წესი ღამის ცხოვრებას ეწევიან. სუსტი განათების პირობებშიც კარგად ხედავენ. კარგი სმენა აქვთ. გუახარო ბუდობს მღვიმეებში, შეუძლია ექოლოკაცია. გავრცელებული არიან ყველა კონტინენტზე (ანტარქტიდის გარდა), ძირითადად თბილ ქვეყნებში. დებენ უმთავრესად 1–3 კვერცხს.

ოჯახები
(16–20 გვარის 90-მდე სახეობა)
(1 გვარის 1 სახეობა)
(2–3 გვარის 12-16 სახეობა)
(1 გვარის 10–13 სახეობა)
(1 გვარის 7 სახეობა)
მოსკოვის სერაფიმ საროველის ტაძარი (კუნცევო)

}
| რელიგიური_წევრობა = რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესია
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი = მოქმედი
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| საიტი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი = ვიაჩესლავ ჟიგარ დლოვიჩი
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =ტაძარი
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = 1900
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 55.723056
| გრძედი = 37.433611
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
მოსკოვის სერაფიმ საროველის ტაძარი — მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში. ტაძარი დაარსებულია 1900 წელს. მდებარეობს მოსკოვის დასავლეთის ადმინისტრაციული ოლქის მოჟაისკის რაიონში. მისამართი ბაგრიცკის ქუჩა № 10

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

ისტორია
ტაძრის ისტორია იწყება, 1900 წელს სპასკის მაზრაში ქალთა თავშესაფრის ორგანიზებით, რომელიც მოგვიანებით გადაკეთდა პოლუნინის ქალთა თემად. თავშესაფარმა სახელწოდება მიიღო დაამაარსებელ ვასილ ივანეს ძე პოლუნინის სახელისაგან. 1906 წელს ერთ-ერთმა მეფსალმუნემ, სოფელ კრილატსკოეს მახლობლად, ადგილობრივი გლეხების მიერ გადაცემულ მიწაზე დაიწყო ტაძრის მშენებლობა არქიტექტორ ვიაჩესლავ ჟიგარდლოვიჩის პროექტის მიხედვით.

1909 წლის 9 აგვისტოს ტაძარი აკურთხა რიაზანისა და მიხაილოვსკის ეპისკოპოსმა ნიკოდიმმა. 1915 წელს ტაძრის მახლობლად დაიწყო სამრეკლოს, ჭიშკრისა და საყოფაცხოვრებო შენობების მშენებლობა, თუმცა საბოლოოდ მშენებლობა არ დასრულებულა. 1917 წელს მეტოქი გადააკეთეს სერაფიმე საროველის თემად და დაუქვემდებარეს მოსკოვის ეპარქიას, საზოგადოება ასევე ცნობილი იყო, როგორც კუნცევოს მონასტერი.

მონასტერი გააუქმეს 1922 წელს, ხოლო ტაძარი გადააქციეს სამრევლოდ, გაიტაცეს ყველანაირი ღირებულება, მაგრამ ღვთისმსახურება არ შეწყვეტილა. 1924-1925 წლებში ეკლესიას რემონტი ჩაუტარდა მრევლის ფინანსებით. ეკლესია დახურეს 1927 წელს. შენობის მფლობელი ხშირად იცვლებოდა, თავიდან შენობაში განათავსეს საბავშვო განყოფილება, შემდეგ სამრეწველო განყოფილება. 1994 წელს კერძო სატრანსპორტო საშუალებებმა შენობის დანგრევა დაიწყეს, მაგრამ ადგილობრივთა ზრუნვის შედეგად, დანგრევა შეწყდა.

2000 წელს ეკლესია სავინო-სტოროჟევის მონასტრის მეტოქი გახდა.

2001 წელს შეიქმნა ორსართულიანი ტაძრის პროექტი, რომლის აშენებაც ივარაუდება სამლოცველოს ადგილზე.
ბაყაყპირასებრნი

ბაყაყპირასებრნი — ფრინველთა ოჯახი უფეხურასნაირთა რიგისა. მოიცავს 2 ქვეოჯახის 3 (ან 2) გვარის 12–16 სახეობას. ენათესავებიან უფეხურებს. მათი სხეულის სიგრძეა 23–40 სმ. გავრცელებულნი არიან სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, ავსტრალიაში, ტასმანიაზე, ახალ გვინეასა და ოკეანეთის კუნძულებზე. იკვებებიან ბაყაყებით, თაგვებითა და სხვ.
უფეხურასებრნი

უფეხურასებრნი — ფრინველთა ოჯახი უფეხურასნაირთა რიგისა. მოიცავს 16–20 გვარის 90-მდე სახეობას. მეღამური და ბინდის ფრინველებია. ახასიათებს დიდი თავი და თვალები, მოკლე და სუსტი ნისკარტი, დიდი ზომის პირი, გრძელი ფრთები და კუდი, აგრეთვე მოკლე ფეხები. ბუმბული რბილი, ფერად ქვიშისფერი, მურა ან ყავისფერია; კარგად ერწყმის ხის და ნიადაგის ფერს, რაც ფრინველს შეუმჩნეველს ხდის. იკვებებიან ფრენის დროს დაჭერილი მწერებით. გავრცელებულნი არიან ანტარქტიდის გარდა ყველა კონტინენტზე. რამდენიმე სახეობა შეტანილია -ის წითელ ნუსხაში; საქართველოს კანონმდებლობით ჩვეულებრივი უფეხურას უკანონო მოპოვების გამო იურიდიული ან ფიზიკური პირი ჯარიმდება 1 კგ-ზე 15 ლარით.
კაზუარისებრნი

კაზუარისებრნი — ფრინველთა ოჯახი კაზუარისნაირთა რიგისა. მოიცავს ერთი თანამედროვე გვარის 3 სახეობას. გავრცელებულნი არიან ავსტრალიის კონტინენტზე. დიდი ტანის არამფრენი ფრინველები არიან, ფერად — შავი, კისერი და თავი — ლურჯი ან ნარინჯისფერი. თავზე აქვთ რქოვანი წანაზარდი (კორძი), ფეხებზე სამი თითი და რედუცირებული ფრთები. ახასიათებთ მონოგამია. იკვებებიან მცენარეთა თესლებით, მათი ნაყოფითა და კეკნკრით.

კლასიფიკაცია

(ამომწყდარი სახეობა)
წანგიონი

წაღა, წანგიონი ან წანგია — ფეხსაცმლის ტიპი ბიზანტიის იმპერიაში, რომელიც მოგვიანებით ბიზანტიის იმპერატორების უმნიშვნელოვანეს საიმპერატორო რეგალიად გადაიქცა.

 საუკუნეში წანგები ელეგანტურ ფეხსაცმლის ტიპად ითვლებოდა, თუმცა ის საიმპერატორო რეგალიად გვიან მოგვევლინა, რაც სავარაუდოდ აღმოსავლური, სასანიანთა ირანის გავლენის შედეგია. პირველად წანგები, როგორც სამეფო ძალაუფლების ნიშანი, იოანე მალალას ჩანაწერებში გვხვდება, როდესაც ის აღწერს ლაზეთის მეფე წათე -ის გამეფებას იმპერატორ იუსტინეს კარზე, სადაც წათე ძვირფასი სამოსით, სამეფო გვირგვინითა და ასევე წანგებით შეიმოსა, რომელიც მორთული იყო ძვირფასი თვლებით — „აღმოსავლურ სტილში“ — განსხვავებით რომაელი იმპერატორებისგან, რომლებიც კოტურნუსებს ატარებდნენ. საუკუნისთვის წანგების ტარება უკვე ასოცირდებოდა საიმპერატორო წოდებასთან, იმდენად რომ ყოველი მეამბოხე და ტახტის პრეტენდენტი მისი ჩაცმით ამტკიცებდა საიმპერატორო წოდების უზურპაციას. საუკუნის შუა ხანებში, ბიზანტიელი მწერალი, გიორგი კოდინოსი გვამცნობს, რომ „წანგია“ იყო მაღალი ფეცსაცმელი, რომელიც მორთული იყო მარგალიტებითა და ძვირფასი ქვებით.

ტერმინი წანგარიოსი მოგვიანებით ბერძნული სიტყვა წანგარის ფუძე გახდა, რაც ქართულად მეწაღეს ნიშნავს.
მოსკოვის წყლის მუზეუმი

წყლის მუზეუმი — მუზეუმი და საინფორმაციო-ეკოლოგიური ცენტრი, რომელიც მოგვითხრობს მოსკოვის წყალსადენისა და კანალიზაციის სისტემის განვითარების შესახებ.

ისტორია
წყლის მუზეუმი გაიხსნა 1993 წლის 15 ივნისს, გახსნის თარიღი დაამთხვიეს მოსკოვში მიმდინარე რუსეთის პირველი წყალსადენის ყრილობის 100 წლისთავს.

მუზეუმი მდებარეობს კრუტიცკის მეტოქის გვერდით, მოსკოვის პირველი საკანალიზაციო სატუმბი სადგურის ტერიტორიაზე. იგი ექსპლუატაციაში შევიდა 1898 წელს და 219 ოჯახს ემსახურებოდა.

ისტორიული ნაგებობების კომპლექსი შეიქმნა მაქსიმ გეპენერის პროექტის მიხედვით და წარმოადგენს საუკუნის დასასრულისა და საუკუნის დასაწყისის სამრეწველო არქიტექტურის ძეგლს. მთავარი საკანალიზაციო სატუმბი სადგურის ყველა შენობა შესრულებულია ე. წ. „აგურის სტილში“, რომელიც ახასიათებს ამ პერიოდის სამრეწველო არქიტექტურას. შენობა, რომელშიც ამჟამად განთავსებულია მუზეუმი ააგეს მოგიანებით 1947-1948 წლებში.

კოლექცია
სამუზეუმო ექსპოზიცია ლოგიკურად იყოფა ორ ნაწილად: საარქივოდ და აქტუალურად. პირველი მოსკოვში წყალმომარაგების ქსელების წარმოქმნისა და განვითარების ისტორიას წარმოაჩენს. აქ შესაძლებელია კრემლის პირველი წყალსადენი მილების ხილვა, რომელიც მოქმედებდა ივანე კალიტას, ივანე -სა და მიხეილ რომანოვის პერიოდში, ასევე მოგვითხრობს მიტიშჩინის წყალსადენის შესახებ, რომელიც დააპროექტეს ეკატერინე -ის ბრძანებით. აქვე წარმოდგენილია ისტორიული დოკუმენტები - ატლასები, ტექნიკური წიგნები, ხელნაწერთა ალბომები, რუკები და სამუშაო ნახაზები.

ექსპონატების სხვა ნაწილი, რომელიც განთავსებულია პირველ სართულზე მოსკოვის კანალიზაციის სისტემის შექმნის ისტორიას წარმოგვიდგენს. ისტორიული დარბაზის ვიტრინებში წარმოდგენილია - საუკუნეების წყლისთვის გამოსაყენებელი საყოფაცხოვრებო საგნები.

დარბზები აღჭურვილია ვირტუალური გიდით, რომლის დახმარებითაც შესაძლებელია მუზეუმის დამოუკიდებლად დათვალიერება. მუზეუმში პერიოდულად ეწყობა დროებითი გამოფენები.