აზიის ინფრასტრუქტურის საინვესტიციო ბანკი

აზიის ინფრასტრუქტურის საინვესტიციო ბანკი — საერთაშორისო ფინანსური ინსტიტუტი, რომელიც დაარსდა ჩინეთის ინიციატივით, რათა დაფინანსდეს ინფრასტრუქტურული პროექტები და ხელი შეუწყოს აზია-წყნარი ოკეანის რეგიონში ეკონომიკური თანამშრომლობის ხელშეწყობას. მისი შტაბ-ბინა მდებარეობს პეკინში. ინსტიტუტის ოფიციალური ენა ინგლისურია.

-ის მთავარი მიზანია აზიის ქვეყნებში ინფრასტრუქტურული პროექტების დაფინანსება, მათ შორის გზების, რკინიგზის, აეროპორტების, ენერგეტიკული ობიექტების, ტელეკომუნიკაციების სისტემების, ურბანული საცხოვრებლებისა და სხვა ინფრასტრუქტურის მშენებლობა. ბანკის დაარსება ჩინეთის ეკონომიკური და ფინანსური გავლენის გაძლიერების მცდელობად მიიჩნევა.

-ის დაარსების ინიციატივა პირველად ჩინეთის პრეზიდენტმა სი ძინპინმა 2013 წლის ოქტომბერში ინდონეზიაში ვიზიტის დროს წამოაყენა. ბანკის შექმნის ერთ-ერთი მიზეზი იყო ჩინეთის უკმაყოფილება საერთაშორისო ფინანსურ ორგანიზაციებში, როგორიცაა საერთაშორისო სავალუტო ფონდი და მსოფლიო ბანკი, რეფორმების ნელი ტემპით, სადაც, ჩინეთის აზრით, წამყვანი როლი აშშ-ს, ევროპისა და იაპონიის ქვეყნებს ეკავათ. ამასთან, აზიის ქვეყნებში ინფრასტრუქტურულ პროექტებზე დიდი მოთხოვნა არსებობდა — აზიის განვითარების ბანკის შეფასებით, რეგიონს 2010–2020 წლებში დაახლოებით 8 ტრილიონი დოლარის ინვესტიცია სჭირდებოდა ეკონომიკური ზრდის შესანარჩუნებლად.

2014 წლის ივნისში ჩინეთმა შესთავაზა ბანკის საწესდებო კაპიტალის 50 მილიარდი დოლარიდან 100 მილიარდ დოლარამდე გაზრდა. 2014 წლის 24 ოქტომბერს, პეკინში, 21 ქვეყნის წარმომადგენლებმა ხელი მოაწერეს ურთიერთგაგების მემორანდუმს, რითაც ორგანიზაციის პოტენციური დამფუძნებელი წევრები გახდნენ. ბანკის დაარსების საბოლოო შეთანხმებას ხელი 2015 წლის 29 ივნისს 57 ქვეყნის წარმომადგენლებმა მოაწერეს. ბანკი ოფიციალურად 2016 წლის იანვარში გაიხსნა.

-ის მმართველობის სისტემა მოიცავს მმართველთა საბჭოს, დირექტორთა საბჭოს და აღმასრულებელ ორგანოებს. უმაღლესი მმართველი ორგანოა მმართველთა საბჭო, სადაც თითოეული წევრი ქვეყანა წარმოდგენილია ცალკეული წევრით. დირექტორთა საბჭო 12 ადგილისგან შედგება. აღმასრულებელ მენეჯმენტს ხელმძღვანელობენ ბანკის პრეზიდენტი და ვიცე-პრეზიდენტები. 2026 წლიდან პრეზიდენტის თანამდებობას ზუ ჯიაი იკავებს.

2022 წლის მონაცემებით, -ის წევრი 89 ქვეყანა იყო, რომელთაგან 57 დამფუძნებელი წევრი იყო. ჩინეთს ყველაზე დიდი ხმის მიცემის წილი, დაახლოებით 26%, აქვს, რაც მას ფაქტობრივად ვეტოს უფლებას აძლევს ძირითად საკითხებზე. ინდოეთი და რუსეთი ასევე მსხვილი აქციონერები არიან. შეერთებული შტატები და იაპონია არ არიან წევრები, თუმცა ამერიკულმა მხარემ გამოთქვა მზადყოფნა, ითანამშრომლოს მსოფლიო ბანკთან და სხვა საერთაშორისო ინსტიტუტებთან. ტაივანის წევრობის განაცხადი პოლიტიკური უთანხმოების გამო უარყოფილ იქნა, ხოლო ჩრდილოეთ კორეას წევრობაზე უარი ეთქვა.

-ის შექმნამ ფართო საერთაშორისო დავა გამოიწვია. ზოგიერთი ექსპერტი ბანკს საერთაშორისო სავალუტო ფონდისა და მსოფლიო ბანკის პოტენციურ კონკურენტად მიიჩნევს. თუმცა, მსოფლიო ბანკისა და აზიის განვითარების ბანკის მენეჯმენტი მიესალმა ინფრასტრუქტურული პროექტების დაფინანსების ახალი წყაროს გაჩენას და გამოთქვა თანამშრომლობის სურვილი. ბანკის კრიტიკა, ძირითადად, მისი ოპერაციების გარემოსდაცვით და პოლიტიკურ ასპექტებზე იყო ორიენტირებული. ზოგიერთმა საერთაშორისო ორგანიზაციამ გამოთქვა შეშფოთება, რომ ჩინეთის დომინანტურმა პოზიციამ შეიძლება გაართულოს მკაცრი გარემოსდაცვითი სტანდარტების დანერგვა აზიაში განვითარებად პროექტებში.