iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბაფინის მიწა

ბაფინის მიწა (ინუკტიტუტი: , , , ძველი ნორვეგიული: ) — კანადის ტერიტორიის ნუნავუტის უდიდესი კუნძული, მდებარეობს კანადის არქტიკულ არქიპელაგში. კუნძულს ფართობის მხრივ კანადაში პირველი, ხოლო მსოფლიოში მეხუთე ადგილი უკავია. მისი ფართობი შეადგენს 507 451 კმ²-ს, ხოლო მოსახლეობა — 11,000 (2006). კუნძულს სახელი უწოდეს ინგლისელი მკვლევრის, უილიამ ბაფინის პატივსაცემად, მან ამ მიდამოებში იმოგზაურა კოლუმბამდელ პერიოდში, უილიამმა აგრეთვე გამოიკვლია ისლანდია და გრენლანდია, იგი ძირითადად ეყრდნობოდა ისლანდიურ საგებს.

კუნძულზე ჩატარებული არქეოლიგიური გათხრების შედეგად, მრავალი რამ იქნა აღმოჩენილი. ბაფინის ტერიტორიაზე უძველესი დროიდან სახლობდნენ ადამიანები, აქ აღმოჩენილი ადამიანის ჩონჩხის ფრაგმენტები თარიღდება ძვ. წ. 1000 წლით. სულ პირველად ეს ტერიტორიები ვიკინგებმა აღმოაჩინეს, თუმცა მათ მოგვიანებით ეს ადგილები დაივიწყეს.
დედოფალ ელისაბედის კუნძულები

დედოფალ ელისაბედის კუნძულები — კანადის ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარე კუნძულების ჯგუფი, რომლებიც მიეკუთვნება კანადის არქტიკულ არქიპელაგს. ეს კუნძულები შედის კანადის ორი ტერიტორიის ნუნავუტის და ჩრდილო-დასავლეთი ტერიტორიების შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
არქიპელაგში შემავალი კუნძულების ფართობი შეადგენს 419,061 კმ²-ს. ამ ტერიტორიებს დედოფალ ელისაბედის სახელი ეწოდა გაერთიანებული სამეფოს დედოფლის ელისაბედ -ის პატივსაცემად, რომელიც 1953 წლიდან კანადის დედოფალიცაა. კუნძულები საკმაოდ უკაცრიელია, მიუხედავად ამისა აქ მოიპოვება ნავთობი.

ამ ტერიტორიაზე პირველად ევროპელებმა ფეხი 1616 წელს დადგეს, მათ აღმოაჩინეს სხვა კუნძულებიც. საუკუნეში აქ მოეწყო ნორვეგიელთა ექსპედიცია. დედოფალ ელისაბედის კუნძულებში მრავლად შედის დიდი და მცირე კუნძულები, ისინი ძირითადად მუდმივი ყინულებითაა დაფარული.
რუვენზორის მთების ეროვნული პარკი

რუვენზორის მთების ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი უგანდაში, რუვენზორის მთებში. პარკის ტეროტორიაზე, რომელიც მოიცავს 1 ათ. კმ²-ს, მდებარეობს აფრიკაში სიმაღლით მესამე მწვერვალი სტენლის პიკი (5109 მ.), პარკში ასევე გვხვდება ჩანჩქრები, ტბები და მყინვარები.

1941 წლიდან ტერიტორია დაცულია ტყის ნაკრძალის სტატუსით. 1991 წლიდან ეროვნული პარკია. 1994 წელს შეიყვანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. 1997-2001 წწ. პარკი ოკუპირებული იყო ამბოხებულების მიერ, რის გამოც 1999-2004 წწ. შეყვანილი იყო საფრთხის ქვეშ მყოფი ძეგლების სიაში.
ბვინდის ეროვნული პარკი

ბვინდის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი უგანდის სამხრეთ-დასავლეთით. კონგოს დრ-ს საზღვართან. დაარსდა 1991 წელს. პაკის ფართობია 331 კმ². 1994 წელს შეიყვანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

პარკის ტეროტორიაზე ძუძუმწოვრების — 120, ფრინველების — 348, პეპლების — 220, ხემცენარეების — 163, გვიმრების — 100, ბაყაყების — 27 და სხვადასხვა ფლორისა და ფაუნის წარმომადგენლების უამრავი სახეობა.
სიდადე-ველია

სიდადე-ველია (; „ძველი ქალაქი“) — ქალაქი კუნძულ სანტიაგუზე ქალაქ პრაიას მახლობლად. მოსახლეობა. 2,1 ათ. კაცი (1990).

ქალაქი რიბეირა-გრანდეს სახელწოდებით 1462 წელს დააარსეს კუნძულის პირველაღმომჩენმა ანტონიო ნოლიმ. ქალაქის ცენტრი 2009 წელს შეიყვანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში, როგორც „ევროპის პირველი ფორპოსტი ტროპიკულ აფრიკაში“.
ბანქსი (კუნძული)

ბანქსი — ერთ-ერთი უდიდესი კუნძული კანადის არქტიკულ არქიპელაგში, კუნძული მიეკუთვნება ჩრდილო-დასავლეთი ტერიტორიის რეგიონს ინვიკის. ბანქსი კუნძულ ვიქტორიიდან გამოყოფილია პრინც უელსის სრუტით, ხოლო სამხრეთიდან, კონტინენტიდან გამოყოფილია ამუნდსენის ყურის მეშვეობით. კუნძულს დასავლეთიდან ესაზღვრება ბოფორტის ზღვა. ჩრდილოეთის კუნძულებიდან ბანქსი გამოყოფილია მაკკლურის სრუტის მეშვებით. კუნძულის უდიდესი დასახლებული პუნქტია საჩ-ჰარბორი, აქ 2006 წლის აღწერის შედეგად 122 ადამიანი სახლობს. დასახლებული პუნქტის სიახლოვეს მდებარეობს, კუნძულის უმნიშვნელოვანესი აეროპორტი საჩ-ჰარბორი.

კუნძულს სახელი "ბანქსი" დაერქვა სერ ჯოზეფ ბანქსის პატივსაცემად, ჯოზეფ ბანქსი ამ ტეიტორიებს იკვლევდა 1820 წელს. მოგვიანებით ამ მიდამოებში მოეწყო რობერტ მაკკლურის ექსპედიცია, მან ამ ადგილებში სხვა მრავალი კუნძული აღმოაჩინა.

კუნძულ ბანქსის ფართობი შეადგენს 70,028 კმ²-ს, ამ კუნძულს მსოფლიოში 24 ხოლო კანადაში მეხუთე ადგილი უკავია ფართობის მხრივ. ბანქსი დაახლოებით 380 კილომეტრითაა დაცილებული კანადის კონტინენტურ ნაწილს. კუნძულის ძირითადიდი ნაწილი, ბუნებრივი პირობებიდან გამომდინარე თითქმის მთელი წელი ყინულითაა დაფარული. ამ ტერიტორიაზე მიედინება მდინარე ტომსონი, აქ აგრეთვე მდებარეობს ოლავიკას ეროვნული პარკი, ეს ტერიტორია ეროვნულ პარკად 1992 წლიდანაა გამოცხადებული.
მეწყერი

მეწყერი — მიწის მასების ან ქანების ფენის მოწყვეტა და გადაადგილება მთის კალთაზე ან ფერდობზე სიმძიმის ძალის გავლენით. მეწყერი უფრო ხშირად იქ წარმოიქმნება, სადაც წყალშემკავებელი (თიხოვანი) და წყლიანი (მაგ., ქვიშა-ხრეშიანი) ქანები ერთმანეთს ენაცვლება და შრეთა დაქანება კალთის დაქანების თანხვედრილია. მეწყერის მიზეზია ქანების წონასწორობის დარღვევა, რასაც იწვევს ფერდობის ძირის გამორეცხვა, გამოფიტვის ან გადამეტტენიანების გამო ქანების სიმტკიცის შესუსტება, სეისმური ბიძგები, ადამიანის სამეურნეო საქმიანობა ადგილის გეოლოგიური პირობების გაუთვალისწინებლად და სხვ. მეწყერი დიდ ზიანს აყენებს სახალხო მეურნეობას. მასთან ბრძოლის ეფექტიანი საშუალებაა მთის კალთების გატყიანება, საინჟინრო ნაგებობებით გამაგრება, დრონაჟი და სხვა.
ტუტე ლითონები

ტუტე ლითონები, ტუტე მეტალები — ელემენტთა პერიოდული სისტემის პირველი ჯგუფის ქიმიური ელემენტები. მათში ერთიანდება: ლითიუმი , ნატრიუმი , კალიუმი , რუბიდიუმი , ცეზიუმი და ფრანციუმი . ეს სახელწოდება მათ შესაბამისი ჰიდროქსიდების — ტუტეებიდან მიიღეს. მათი ჟანგვის ხარისხია +1. ახასიათებთ მსგავსი ფიზიკური და ქიმიური თვისებები (განსაკუთრებით , და ).

თვისებები
მათი გარე შრის აღნაგობა ერთნაირია (გარე შრეზე ერთი ელექტრონია), ამიტომ ტუტე ლითონების თვისებები მსგავსია. მათ შეუძლიათ ადვილად გასცენ გარე შრის, ბირთვთან სუსტად დაკავშირებული ელექტრონი და წარმოქმნან მდგრადი კათიონები +1 ჟანგვის ხარისხით. ტუტე ლითონებისათვის დამახასიათებელი დაბალი ელექტროუარყოფითობა და მაღალი აღმდგენი თვისებები. მათ ახასიათებთ ბზინვარება, თბოგამტარობა, ელექტროგამტარობა და პლასტიკურობა.

ატომური რადიუსის გაზრდით იზრდება მათი სიმკვრივე, მაგრამ მცირდება ლღობის და დუღილის ტემპერატურები, რადგან იონთა რადიუსის გაზრდით სუსტდება ქიმიური ბმები და კრისტალები უფრო დაბალ ტემპერატურაზე ირღვევა.

ტუტე ლითონებისათვის დამახასიათებელი ალის შეფერადება წვისას, ალის ფერის მიხედვით შესაძლებელია მათი გამოცნობა: ნატრიუმი იძლევა ყვითელ, კალიუმი – იისფერ შეფერილობას და ა.შ. ტუტე ლითონების ოქსიდის ზოგადი ფორმულაა ჰიდროქსიდისა (ტუტის) -, წყალბადნაერთებისა კი – . წყალბადნაერთებს ჰიდრიდები ეწოდება. ტუტე ლითონთა წყალბადნაერთები – ჰიდრიდები თეთრი კრისტალური ნივთიერებებია ისინი ადვილად შედის წყალთან რეაქციაში შესაბამისი ტუტეების წარმოქმნით. მეტალთა იონების რადიუსის ზრდის გამო რიგში ---- ფუძე თვისებები თანდათან ძლიერდება.

ტუტე ლითონები მაღალი აქტიურობის გამო თავისუფალი სახით ბუნებაში არ გვხვდება. და ბუნებაში გავრცელებულია მნიშვნელოვანი შენაერთების (, , -…) სახით. ჰაერზე ტუტე მეტალები სწრაფად იჟანგება, ამიტომ მათ ნავთში ინახავენ.

საერთო თვისებები
ტუტე ლითონები ბევრი საერთო თვისებით ხასიათდება:
დაბალ ტემპერატურაზე უერთდება ჟანგბადს. მიიღება შესაბამისი ოქსიდი: 4 +2->22
ოთახის ტემპერატურაზე ჟანგბადში წვის შედეგად წარმოქმნის პეროქსიდს: 2 +2->22
იწვის ქლორის არეში. წარმოიქმნება შესაბამისი მარილები – ქლორიდები: 2 +2->2
მაღალ ტემპერატურაზე ენერგიულად რეაგირეს გოგირდთან სულფიდების წარმოქმნით: 2 +->2
აძევებს წყალბადს წყლიდან: 2 +22->2 +2
რეაქციის შედეგად გამოიყოფა წყალბადი და ხსნარში მიიღება ტუტე.

გამოყენება
აქტიურობის გამო თავისუფალი სახით ტუტე ლითონების გამოყენება შეზღუდულია. ნატრიუმი და მისი შენადნობი კალიუმთან გამოიყენება როგორც სითბოგამტარი ბირთვულ დანადგარებში, ასევე მეტალოთერმიაში. -სა და -ს იყენებენ ფოტოელემენტებში. თანამედროვე მრეწველობასა და ტექნიკაში განსაკუთრებით გამოიყენება ლითიუმი და მისი ნაერთები: მეტალურგიაში, ავტომანქანების აკუმულატორებში, საცხებად, ატომურ ენერგეტიკაში და სხვა.
საუთჰემპტონი (კუნძული)

საუთჰემპტონი — კანადის კუნძული ჰუდსონის და ფოქსის ყურეებში. საუთჰემპტონი მიეკუთვნება კანადის არქტიკულ არქიპელაგს. კუნძული შედის ნუნავუტის ტერიტორიის შემადგენლობაში. ფართობი შეადგენს 41,214 კმ²-ს, მას მსოფლიოში 34, ხოლო კანადაში მეცხრე ადგილი უკავია ფართობის მიხედვით. კუნძულის უდიდესი დასახლებული პუნქტია კორალ-ჰარბორი (მოს. 712, კანადის 2001 აღწერა). საუთჰემპტონის სიახლოვეს მდებარეობს, სხვა მცირე კუნძულებიც. კუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს ჰენსინის ტბა.

გალერეა
სომერსეტი (კუნძული)

სომერსეტი — კუნძული კანადაში. მდებარეობს კანადის არქტიკულ არქიპელაგში. ბუთიის სრუტის მეშვეობით გამოყოფილია ბუთიის ნახევარკუნძულს, სომერსეტიდან 2 კილომეტრში მდებარეობს კანადის კონტინენტური ნაწილი.

კუნძული შედისნუნავუტის ტერიტორიის შემადგენლობაში. მისი ფართობის შეადგენს 24 786 კმ²-ს, მას მსოფლიოში 46, ხოლო კანადაში მეცხრე ადგილი უკავია ფართობის მხრივ.

1848 წელს აქ მოეწყო ბრიტანელი მკვლევრის, ჯეიმზ კლარკ როსის ექსპედიცია.
კანადის არქტიკული არქიპელაგი

კანადის არქტიკული არქიპელაგი (, , კანადაში უწოდებენ არქტიკულ არქიპელაგს) — მსოფლიოში ფართობით ერთ–ერთი უდიდესი (1,4 მლნ კმ²) არქიპელაგი. მდებარეობს კანადის კონტინენტური ნაწილიდან ჩრდილოეთით. არქიპელაგის უდიდესი ნაწილი შედის ნუნავუტის, ხოლო მცირე ნაწილი ჩრდილო-დასავლეთი ტერიტორიების შემადგენლობაში. არქიპელაგის სამი კუნძული (ბაფინის მიწა, ვიქტორია და ელსმირი) შედიან მსოფლიოს უდიდეს კუნძულთა ათეულში ფართობის მიხედვით. ხოლო კანადის უდიდესი კუნძულების ათეულიდან ცხრა შედის არქიპელაგის შემადგენლობაში.
არქიპელაგი

არქიპელაგი (იტალ. – ასე უწოდეს ვენეციელებმა საუკუნეში ეგეოსის ზღვას) — ერთმანეთთან ახლომდებარე, ერთნაირი წარმოშობისა და მსგავსი გეოლოგიური აგებულების კუნძულთა ჯგუფი, რომელიც განიხილება როგორც ერთიანი მთელი და აქვს საერთო სახელი. განასხვავებენ კონტინენტურ (ახალი მიწა), მარჯნისა (მარშალის კუნძულები) და ვულკანური (ჰავაის კუნძულები) წარმოშობის კუნძულებს.

მსოფლიოში უმთავრესი ხუთი უდიდესი არქიპელაგია: იაპონიის, ფილიპინების, ახალი ზელანდიის, დიდი ბრიტანეთისა და ინდონეზიის. აქედან ფართობით უდიდესია ინდონეზიის არქიპელაგი.

2). საბერძნეთის არქიპელაგი, ეგეოსის ზღვის კუნძულების მოძველებული საერთო სახელწოდება.
ელსმირი

ელსმირი — კანადის კუნძული. მდებარეობს ნუნავუტის ტერიტორიის შემადგენლობაში. მიეკუთვნება კანადის არქტიკული არქიპელაგის შემადგენლობაში არსებულ დედოფალ ელისაბედის კუნძულების ჯგუფს. კუნძულის უკიდურეს ჩრდილოეთში მდებარეობს კოლუმბიის კონცხი. ელსმირის ფართობი შეადგენს 196,235 კმ²-ს, კუნძულს მსოფლიოში მეათე ხოლო კანადაში მესამე ადგილი უკავია ფართობის მხრივ. ელსმირზე მდებარეობს არქტიკული კორდილიერები, ეს მთები სწორედ ამ კუნძულიდან იწყება. ელსმირი სრუტეების მეშვეობითაა გამოყოფილი, მსოფლიოში ყველაზე დიდ კუნძულ გრენლანდიას. ელსმირის სანაპიროები ძირითადად ფიორდია.

კუნძულის 1/3 ყინულითაა დაფარული, დანარჩენ ნაწილზე ძირითადად ტუნდრაა გავრცელებული. კუნძული პირველად აღმოჩენილი იქნა 1616 წელს ინგლისელი მკვლევრის, უილიამ ბაფინის მიერ. კუნძულის უდიდესი მთაა ბარბო 2616 მეტრი სიმაღლით.

2006 წლის აღწერის შედეგად აქ სახლობს 165 ადამიანი. კუნძულზე არის რამდენიმე დასახლებული პუნქტი, მათგან აღსანიშნავია ალერტი (მოს. 5), ალერტი კანადის ყველაზე უკიდურეს ჩრდილოეთში მდებარე დასახლებული პუნქტია, აქ აგრეთვე მდებარეობს ეურეკა (მოს. 0) და გირს-ფორდი (მოს.141). აქ აგრეთვე მდებარეობს ეურეკას აეროპორტი.
დენიელ ლანუა

დენიელ ლანუა (დ. 19 სექტემბერი, 1951, კვებეკი, კანადა) — კანადელი პროდიუსერი, გიტარისტი და სიმღერების ავტორი. მან გამოსცა რამდენიმე საკუთარი ალბომი, მაგრამ უფრო მეტად ცნობილია, როგორც სხვა მუსიკოსების ალბომების პროდიუსერი. მათ შორის არიან: ბობ დილანი, 2, ბრაიან ინო, პიტერ გებრიელი, ემილუ ჰარისი და ვილი ნელსონი.

დისკოგრაფია
Live Aid

— 1985 წლის 13 ივლისს გამართული საკონცერტო მარათონი, რომელიც მიზნად ისახავდა ეთიოპიის მოსახლეთა ფინანსურ დახმარებას. კონცერტის ორგანიზატორები იყვნენ ბობ გელდოფი და მიჯ იური. ერთდროულად მიმდინარეობდა ორი მარათონი - ფილადელფიაში (ჯონ ფიცჯერალდ კენედის სტადიონზე, 72.000 მაყურებლით) და ლონდონში (უემბლის სტადიონზე, 99.000 მაყურებლით). 20 წლის შემდეგ აფრიკის ქვეყნებისათვის ვალების გაუქმების მოთხოვნით გაიმართა მსგავსი, მაგრამ უფრო მასშტაბური აქცია 8.

შემსრულებლები და სეტლისტები
ლონდონი, უემბლი
წარმდგენები:
ნოელ ედმონდსი - წარადგინა სტინგი, ფილ კოლინზი და ბრენფორდ მარსელისი
ჯეკ ნიკოლსონი - წარადგინა 2
მელ სმითი და გრიფ რის ჯონსი - წარადგინეს 
ჯეკ ნიკოლსონი - წარადგინა 
ბილი კონოლი - წარადგინა ელტონ ჯონი
ბორკუმი

ბორკუმი — ჩრდილოეთის ზღვაში მდებარე გერმანიის უდიდესი კუნძულია აღმოსავლეთ ფრიზების შვიდ დასახლებულ კუნძულთაგან. იგი ამავდროულად ყველაზე აღმოსავლეთით მდებარე კუნძულია გერმანიისა. კუნძულის ნაწილი და მისი მიმდებარე ზღვის ტერიტორია ქვემო საქსონიის ეროვნული პარკის კუთვნილებაა. 1830 წლიდან ბორკუმი წარმოადგენს სამკურნალო კურორტს. კუნძულზე მდებარეობს ამავე სახელწოდების ქალაქი. კუნძული ეკუთვნის ლეერის რაიონს.
ეე

ეე — გერმანიის კუნძული ბალტიის ზღვაში. კუნძულ რიუგენზე მდებარე შაპროდეს რაიონს უკავშირდება ბორნით და ადმინისტრაციულად ეკუთვნის მას. კუნძულის ფართობი დაახლოებით 72 ჰექტარს უდრის. მასზე მდებარე დროებით დანგრეული სამოსახლო ეკუთვნის შილინგების ოჯახს, რომელიც საუკუნის მესაკუთრეთა პირდაპირი შთამომავალია. 1990 წლიდან ადგილ–მამული აღდგა და კვლავ დასახლდა. კუნძულის უმაღლესი ადგილია 3,3 მეტრი სიმაღლის ფუქსბერგის გორაკი.

კოორდინატები: 54° 30′ , 13° 10′
დევონი (კუნძული)

დევონი — მსოფლიოში უდიდესი უკაცრიელი კუნძული, რომელიც მდებარეობს ბაფინის ყურის სანაპიროებზე. ეს კუნძული შედის კანადის ტერიტიის ნუნავუტის შემადგენლობაში. კუნძული მეკუთვნება კანადის არქტიკული არქიპელაგის შემადგენლობაში არსებულ დედოფალ ელისაბედის კუნძულების ჯგუფს. დევონის ფართობი შეადგენს 55,247 კმ²-ს, კუნძულს მსოფლიოში ოცდამეშვიდე ხოლო კანადაში მეექვსე ადგილი უკავია ფართობის მხრივ. ეს კუნძული მთიანია, აქ მდებარეობს არქტიკული კორდილიერები, კუნძულზე რამდენიმე დიდი მთა და ვულკანია. კუნძულის უდიდესი მთაა დევონი 1,920 მეტრი სიმაღლით. კუნძული დევონი შეიცავს რამდენიმე მნიშვნელოვან ქედს, მათგან აღსანიშნავია კუნძულის დასავლეთ ნაწილში მდებარე ტაუტერის ქედი, ჰედიქტონის ქედი და კუნინგჰემის ქედი.

ვინაიდან კუნძული კანადის არქტიკულ ნაწილში მდებარეობს, აქ მთელი წელი ტერიტორიები ყინულებითაა დაფარული. კუნძულ დევონზე ზაფხულობით რეკორდულად მაღალი ტემპერატურა 10°, ხოლო ზამთრობით აქ საშუალო ტემპერატურა −50°. კუნძულის იმ ნაწილში სადაც შედარებით ყინულის საფარი მცირეა, გავრცელებულია პოლარული ტუნდრა. ამ ტერიტორიაზე ნაპოვნია მეტეორიტი რომელიც 39 მილიონი წლით თარიღდება.
აქსელ-ჰაიბერგი (კუნძული)

აქსელ-ჰეიბერგი — კანადის კუნძული, რომელიც მიეკუთვნება ნუნავუტის ტერიტორიას. კუნძული მდებარეობს ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე. კუნძული მეკუთვნება კანადის არქტიკული არქიპელაგის შემადგენლობაში არსებულ დედოფალ ელისაბედის კუნძულების ჯგუფს. აქსელ-ჰაიბერგის ფართობი შეადგენს 43,178 კმ²-ს, კუნძულს მსოფლიოში ოცდამეთერთმეტე, ხოლო კანადაში მეშვიდე ადგილი უკავია ფართობის მხრივ.

ამ კუნძულზე აღმოჩენილია, ერთ-ერთი უძველესი ნამარხები. კუნძულის ისეთ ნაწილში სადაც ყინულის საფარი მცირეა, არის ტყის მცირე საფარი. კუნძულის უმაღლესი ადგილისი სიმაღლე შეადგენს 2000 მეტრს. კუნძული აღმოჩენილი იქნა აქსელ ჰეიბერგის მიერ.
ამპერი

ამპერი (აღნიშვნა: ', ') — ელექტრული დენის ძირითადი საზომი ერთეული ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში. განისაზღვრება, როგორც ისეთი მუდმივი დენის ძალა, რომელიც ვაკუუმში, ერთიმეორისაგან 1 მ მანძილზე პარალელურად მოთავსებულ ორ უსასრულოდ გრძელ და უსასრულოდ მცირე წრიული კვეთის მქონე გამტარში გავლისას სიგრძის ყოველ 1 მ-ზე ქმნის 2·10-7 ნიუტონის ტოლ ურთიერთქმედების ძალას. ერთეულს სახელი ეწოდა ფრანგი ფიზიკოსისა და მათემატიკოსის ანდრე მარი ამპერის პატივსაცემად.

ამპერის წილობითი და ჯერადი ერთეულებია: კილოამპერი (კა, ), მილიამპერი (მა, ), მიკროამპერი (მკა, ) და ასე შემდეგ.

1 კა = 103 ა;
1 მა = 10-3 ა;
1 მკა = 10-6 ა.
სტატკულონი

სტატკულონი (ქართული შემოკლება სტატკ, საერთაშორისო ) ანუ ფრანკლინი (ქართული შემოკლება ფრ, საერთაშორისო ) — ელექტრული მუხტის ერთეული სანტიმეტრი-გრამი-წამი ერთეულთა სისტემის სხვადასხვა ვარიანტებში, მაგალითად გაუსის ერთეულთა სისტემაში. სტატკულონი წარმოებული სიდიდეა. გაუსის ერთეულთა სისტემის საბაზისო ერთეულებით ის გამოისახება როგორც
1 სტატკ = 1 გ1/2 სმ3/2 წმ−1 = 1 ერგი1/2 სმ1/2.

 სისტემის შესაბამისი ერთეულია კულონი. კავშირი ამ ერთეულებს შორის ასეთია
1 კულ = 2 997 924 580 სტატკ.
მიახლოებით ფორმულებს კი შემდეგი სახე აქვს:
1 კულ ≈ 2.997 109სტატკ,
1 სტატკ ≈ 3.336 10-10 კულ.

სტაკულონის განმარტება შემდეგნაირია: ორი უძრავი სხეული, რომლებიც ატარებენ 1 სტატკ მუხტს და დაშორებული არიან ერთმანეთს 1 სანტიმეტრით, განიზიდავს ერთმანეთს 1 დინი ძალით. ეს ძალა განისაზღვრება კულონის კანონით, რომელსაც გაუსის ერთეულთა სისტემაში აქვს სახე:
=\{_1_2}{^2}
სადაც არის ძალა, 1 და 2 არიან მუხტები, ხოლო არის მანძილი მუხტებს შორის.

1 კულონი ძალიან დიდი მუხტია, რომელიც თითქმის არასოდეს გავხვდება რეალურ პირობებში. ხოლო სტატკულონი არის მუხტის ერთეული, რომელიც უფრო ახლოა ყოველდღიურ პირობებში დამზერად მუხტებთან.

განზომილებითი კავშირი სტატკულონსა და კულონს შორის
 სისტემის ერთეულებში კულონის კანონს ასეთი სახე აქვს:
=\{_1_2}{4\\_0 ^2}
ვინაიდ ვაკუუმის შეღწევადობა 0 არ არის უგანზომილებო, კულონის განზომილება სტატკულონისგან განსხვავებით არ არის [მასა]1/2 [სიგრძე]3/2 [დრო]−1. სისტემის სპეციფიურობის გამო საერთოდ შეუძლებელია კულონის მხოლოდ მასით, სიგრძითა და დროით გამოსახვა.

შესაბამისად, თანაფარდობა 1 კულ ≈ 2.997 109სტატკ სიფრთხილით უნდა მოვეკიდოთ, რადგან მარჯვენა და მარცხენა მხარეების განზომილება არ არის ეკვივალენტური.
სერგი ჯიქია

სერგი ჯიქია (დ. 20 ოქტომბერი, 1898 — გ. 6 დეკემბერი, 1993) — ქართველი აღმოსავლეთმცოდნე, საქართველოში თურქოლოგიის ფუძემდებელი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის უნივერსიტეტის სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტი ენათმეცნიერების სპეციალობით. 1936 წლიდან იყო თბილისის უნივერსიტეტის აღმოსავლურ ენათა კათედრის გამგე და ყველა თურქოლოგიური დასციპლინის საუნივერსიტეტო კურსის პირველი ლექტორი, 1945–1953 წლებში აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტის პირველი დეკანი, 1960 წლიდან გარდაცვალებამდე გიორგი წერეთლის სახელობის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის თურქოლოგიის განყოფილების გამგე.

სერგი ჯიქიას სამეცნიერო მოღვაწეობა მრავალმხრივი იყო: თურქული ფილოლოგია, თურქული ენების დიალექტოლოგია, თურქული ენის ისტორია, თურქულ-ქართული ენობრივი კონტაქტები, თურქული დოკუმენტებისა და ისტორიული წყაროების პუბლიკაცია.

სერგი ჯიქიას ფუნდამენტური ნაშრომებია: „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი“, „იბრაჰიმ ფეჩევის შრომები საქართველოსა და კავკასიის შესახებ“, „თურქულ-ლაზური ენობრივი ურთიერთობანი“. სერგი ჯიქიამ დიდი ამაგი დასდო ქართულ-თურქული და თურქულ-ქართული ლექსიკონების შედგენა-რედაქტირებას, აზერბაიჯანული სკოლებისათვის ქართული ენის სახელმძღვანელოების შედგენას. ის არის ლენინგრადსა და საქართველოში გამოცემული თურქული ქრესტომათიების ავტორი.

თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.
მელვილი (კუნძული)

მელვილი — ძალზედ უკაცრიელი კუნძული კანადის ჩრდილოეთით, კანადის არქტიკულ არქიპელაგში. მელვილის ფართობი შეადგენს 42,149 კმ²-ს, კუნძულს მსოფლიოში ოცდამეცამეტე ხოლო კანადაში მერვე ადგილი უკავია ფართობის მხრივ. ამ კუნძულის დასავლეთი ნაწილი შედის ჩრდილო-დასავლეთი ტერიტორიის შემადგენლობაში, ხოლო აღმოსავლეთი ნაწილი შედის ნუნავუტის შემადგენლობაში. მელვლილი მდებარეობს დასავლეთით ზუსტად 110 მერიდიანზე. კუნძულზე მიმდინარეობდა მეცნიერული გამოკვლევები.

კუნძული მელვილი პირველად აღმოჩენილი იქნა, ინგლისური ექსპედიციის მიერ 1819 წელს. ამ ექსპედიციას ხელმძღვანელობდა ვილიამომ პარი. მოგვიანებით აქ მოეწყო სხვა მეცნიერების ექსპედიციებიც.
ლანდშაფტი

ლანდშაფტი ( „“ — მიწა, ხმელეთი, „“ — სახე, იერი) — ტერიტორიის იერ-სახე. ბუნებრივ-გეოგრაფიული კომპლექსი, რომლის ფარგლებში ყველა ძირითადი კომპონენტი: რელიეფი, ჰავა, წყლები, ნიადაგები, მცენარეულობა და ცხოველთა სამყარო იმყოფება რთულ ურთიერთკავშირში, მორგებულია ერთმანეთზე და ქმნის ერთიან, განუყოფელ სისტემას, რომელიც განვითარების ერთგვაროვანი პირობებით ხასიათდება.
უელსის პრინცის კუნძული

უელსის პრინცის კუნძული — კუნძული კანადის ჩრდილოეთ ნაწილში, კანადის არქტიკულ არქიპელაგში. კუნძული შედის კანადის ტერიტორიის ნუნავუტის შემადგენლობაში. მის სიახლოვეს მდებარეობს კანადის უდიდესი კუნძულები, მათგან აღსანიშნავია ვიქტორია, სომერსეტი, პრინც უელსის კუნძულის ჩრდილოეთით მდებარეობს დედოფალ ელისაბედის კუნძულები.

ნუნავუტის ტერიტორიის ადმინისტრაციული დაყოფის შედეგად, ეს კუნძული შედის ქიკიქთაალუკის და კითიკმეოტის რეგიონების შემადგენლობაში. აქ არ არის მუდმივად დასახლებული ადგილები.

კუნძულზე ძირითადად გავრცელებულია ტუნდრა. უელსის პრინცის კუნძულის ჩრდილოეთი სანაპირო გაშენებულია ომმანეის ყურის ნაპირებზე. კუნძულის ფართობი შეადგენს 33,339 კმ²-ს, მას მსოფლიოში მეორმოცე, ხოლო კანადაში მეათე ადგილი უკავია ფართობის მიხედვით. კუნძულზე მდებარეობს დაბალი სიმაღლის მთები, ყველაზე მაღალი წერტილის სიმაღლეა 320 მეტრი. უელსის პრინცის კუნძული მცირე სრუტითაა გამოყოფილი, კუნძულ რუსელს.

ევროპელების მიერ კუნძული პირველად აღმოჩენილი იქნა 1851 წელს, ირლანდიელი მკვლევრის, ფრენსის ლეოპოლდ მაკ-კლიტონის მიერ. მოგვიანებით აქ მოეწყო ჯონ ფრანლინის ექსპედიცია.
ვანკუვერი (კუნძული)

ვანკუვერი — კანადის კუნძული, რომელიც შედის ბრიტანეთის კოლუმბიის შემადგენლობაში. ვანკუვერი რამდენიმე კუნძულთან ერთად, აღმოჩენილია ჯორჯ ვანკუვერის მიერ. ამ ტერიტორიის დასაუფლებლად ბრძოლა მიმდინარეობდა აშშ-სა და დიდ ბრიტანეთს შორის, დიდმა ბრიტანეთმა შეძლო 1812-1814 წლების ომის შემდეგ, აქ თავისი გავლენის შენარჩუნება, მაგრამ მან დაკარგა ორიგონი.

კუნძული ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ გადაჭიმულია 460 კმ-ზე, ხოლო დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ 80 კმ-ზე. ვანკუვერის ფართობი შეადგენს 32,134 კმ²-ს, კუნძულს მსოფლიოში ორმოცდამესამე, ხოლო კანადაში მეთერთმეტე ადგილი უკავია ფართობის მხრივ. რაც შეეხება მოსახლეობას, ვანკუვერი კანადაში მხოლოდ მონრეალის კუნძულს ჩამორჩება. 2001 წლის აღწერით კუნძულ ვანკუვერზე ცხოვრობს 656,312 კაცი, ხოლო 2008 წლის აღწერით 740,876 კაცი. კუნძულის უდიდესი ქალაქებია: ნანაიმო, პორტ-ალბერნი,პარკსვილი და კოურტენი.

ვანკუვერი მთიანი კუნძულია. აქ ვრცელდება კორდილიერების მთათა სისტემა, კუნძულის უმაღლესი მთაა გოლდენ-ჰეიდნი 2,198 მეტრ სიმაღლით. აქ აგრეთვე არის მცირე მდინარეები და ტბები. ეს კუნძული მცირე სრუტეების მეშვეობით უკავშირდება ამერიკის შეერთებულ შტატებს და კანადის კონტინეტურ ნაწილს. ეს ტერიტორია მდიდარია მცენარეული და ცხოველური სამყაროთი.

ამ კუნძულის მთავარი შემოსავლის მომტანია ტურიზმი. კუნძულზე მდებარეობს ვიქტორიას საერთაშორის აეროპორტი, რომელიც მრავალ რეის ასრულებს მთელი მსოფლიოს მასშტაბით. აქ საკმაოდ განვითარებულია საზღვაო ტრანსპორტით მომსახურება, კუნძულზე მდებარეობს რკინიგზაც, რომელიც 1883 წელს დაარსდა.
ბათერსტის კუნძული (კანადა)

ბათერსტის კუნძული — კუნძული კანადის ჩრდილოეთ ნაწილში, კანადის არქტიკულ არქიპელაგში. კუნძული შედის კანადის ტერიტიის ნუნავუტის შემადგენლობაში. მეკუთვნება დედოფალ ელისაბედის კუნძულების ჯგუფს. ბატერსკის ფართობი შეადგენს 16 042 კმ²-ს, კუნძულს მსოფლიოში 54-ე ხოლო კანადაში მეცამეტე ადგილი უკავია ფართობის მხრივ.

კუნძული აღმოჩენილი იქნა უილიამ ედუარდ პერის მიერ 1819 წელს, მოგვიანებით აქ მოეწყო სხვა მეცნიერების ექსპედიციებიც. კუნძულზე არსებული მთები დიდი სიმაღლით არ გამოირჩევა, კუნძულის უმაღლესი მწვერვალია მთა სტოუკი, რომლის სიმაღლე შეადგენს 412 მეტრს. ბატერსკიზე ვრცელდება არქტიკული კორდილიერები.
კელსის საიდუმლო

კელსის საიდუმლო (, სამუშაო სახელწოდება: ბრენდანი და კელსის საიდუმლო) — ირლანდიური ანიმაციური ფილმი. მისი პრემიერა 2009 წლის 8 თებერვალს, ბერლინის საერთაშორისო კინოფესტივალის ფარგლებში. 11 თებერვალს იგი გამოვიდა ბელგიასა და საფრანგეთში, ხოლო 3 მარტს — ირლანდიის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე. ფილმი ასევე ნომინირებული იყო ოსკარზე, საუკეთესო ანიმაციური ფილმის კატეგორიაში.

სიუჟეტი
სიუჟეტით, მოქმედება მიმდინარეობს საუკუნეში. 12 წლის ბიჭუნა ბრენდანი ცხოვრობს თავისი ბიძიასთან, აბატ კელაჰთან, რომელიც იმედოვნებს, რომ ბრენდანი ეკლესიის მსახური გახდება. ერთხელ ბრენდანი გაიცნობს ძმა აიდანს, რომელიც მას შეაყვარებს მხატვრობას. ბრენდანი გადაწყვიტავს, თავად განაგოს საკუთარი ბედი. მას სურს კელსის წიგნის შექმნა. მოგზაურობისას ტყეში ის ყველაზე დიდ ხიფათებს შეხვდება.