iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სომხეთის ამერიკული უნივერსიტეტი

}
|ტელეფონი =
|თილისმა =
|მეტსახელი =
|კავშირები = კალიფორნიის უნივერსიტეტი
|ფილიალები =
|საიტი =
სომხეთის ამერიკული უნივერსიტეტი (საუ) — კერძო, დამოუკიდებელი სასწავლო დაწესებულება სომხეთის დედაქალაქ ერევანში, რომელიც 1991 წელს დაარსდა. უნივესტიტეტის გახსნის იდეა სპიტაკის მიწისძვრის შემდეგ გაჩნდა. სომხეთის ამერიკული უნივერსიტეტი არის პირველი დასავლური სტილის სასწავლო დაწესებულება სომხეთში.

უნივესტიტეტში სამაგისტრო სწავლებას მიმდონარეობს რვა ძირითადი მიმართულებით, ესენია: ბიზნეს ადმინისტრირება, სამრეწველო ინჟინერია და მართვის სესტემები, კომპიუტერული და საინფორმაციო მეცნიერებები, პოლიტიკური მეცნიერებები, საზოგადოებრივი ჯანდაცვა, სამართალი, სამართლებლივი კვლევები და ინგლისური ენის სწავლება. 2013 წლიდან უნივერსიტეტმა დაიწყო საბაკალავრო სწავლება შემდეგი მიმართულებებით: კომპიუტერული მეცნიერებები, ბიზნესი, ინგლისური და კომუნიკაცია. სომხეთის ამერიკული უნივესტიტეტი ცდილობს სწავლა ხელმისაწვდომი გახადოს უცხოელებისთვისაც.

სტუდენტებს შეუძლიათ მიიღონ სერთიფიკატი გარემოს დაცვის სამეცნიერო-კვლევებში. სასწავლო პროგრამის არჩევისას „საუ“ ასევე სთავაზობს სტუდენტებს ინგლისური ენისა და კომპიუტერული პროგრამების სწავლებას.

ისტორია
1988 წელს მომხდარი სპიტაკის მიწისძვრის შემდგომ, უამრავი გეოლოგი ჩავიდა სომხეთში დასავლეთიდან, რომ დახმარებოდნენ ეპიცენტრის რეკონსტრუქციაში. 1989 წელს იური სარქისიანმა, რომელიც ერევნის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის რექტორი იყო, ურჩია არმენ დერ კიურეგიანს—კალიფორნიის უნივერსიტეტის პროფესორს, რომ დასავლურ მოდელზე მორგებული ტექნიკური სასწავლებელი ხელს შეუწყობდა სომხეთში განათლების პროგრესს.

მიზანი იყო ამერიკულ მოდელზე დაფუძნებული უნივერსიტეტის დაარსება სომხეთში. დერ კიურეგიანმა და კალიფორნიის უნივერსიტეტის პროფესორმა მირან აგბაბიანმა გადაწყვიტეს იდეის რეალიზება. ამერიკელი და სომეხი აკადემიკოსების ნაწილმა მხარი დაუჭირა უნივერსიტეტის კონცეფციას. იდეის ავტორებმა კი წინადადებით სომხეთის მთავრობას მიმართეს.

უნივერსიტეტის შესაქმნელად ორი ორგანიზაცია სომხეთის გენერალური საქველმოქმედო კავშირი და კალიფორნიის უნივერსიტეტი გაერთიანდა. გარდა ამისა სომხეთის მთავრობამ და სომხეთის განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრომ ფინანსური მხარდაჭერა აღუთქვა უნივერსიტეტს, მაშინ როცა სომხეთში არც ისე სახარბიელო ეკონომიკური მდგომარეობა იყო. საჭირო თანხის დიდი ნაწილი სომხეთის გენერალურმა საქველმოქმედო ფონდმაც გაიღო. დამფუძვნებლებდა დახმარება კალიფორნიის უნივერსიტეტის პრეზიდენტ დავით გარდნერს სთხოვეს, რომელმაც შექმნა ჯგუფი, რომელიც იკვლევდა სომხეთში მსგავსი უნივერსიტეტის დაარსების მიზანშეწონილობას. 1990 წელს ჯგუფი სომხეთს ესტუმრა და კალიფორნიის უნივერსიტეტის სახელით მხარი დაუჭირა სომხეთის ამერიკული უნივერსიტეტის დაარსებას. კალიფორნიის უნივერსიტეტმა ასევე ტექნიკური მხარდაჭერა აღმოუჩინა დამფუძვნებლებს, გამოცდილების გაზიარებით და კადრების გადამზადებით. 1991 წლის 21 სექტემბერს სომხეთის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ „საუ“-მ ფუნქციონირება დაიწყო. თავდაპირველად 101 სტუდენტით. კალიფორნიის უნივერსიტეტის დახმარებით „საუ“-მ 2006 წლის აგვისტოში ამერიკიული აკრედიტაცია მოიპოვა.
ჰასან ხაჩენცი

ჰასან ხაჩენცი (; დ. უცნობია — გ. 1170) — სიუნიქის სამეფოს მეექვსე და უკანასკნელი მეფე. მეფობდა 1166-1170 წლებში.

ბიოგრაფია
ჰასანი ხაჩენცი იყო გრიგორ სენექერიმიანის შვილიშვილი, კატას და ხაჩენის სამთავროს მთავრის, ვახტანგის შვილი. გრიგორ -მ იგი მემკვიდრედ დანიშნა რადგანა არ ჰყავდა ვაჟი. 1170 წელს სიუნიქის სამეფო სელჩუკებმა დაიპყრეს
დალარნის პროვინცია

დალარნა (მოძველ. დალეკარლია, ) — ისტორიული პროვინცია შვედეთში, სვეალანდის რეგიონში.

სახელწოდება
სახელწოდება „დალარნა“ მომდინარეობს სიტყვა „-ის“ (ხეობა) მრავლობითი რიცხვიდან და, როგორც ჩანს, დაკავშირებულია ხეობებთან ორი დიდი მდინარისა, რომლებიც პროვინციაში მდებარეობს, კერძოდ, მდინარე ვესტერდალელვენისა და ესტერდალელვენის ხეობებთან. ისინი შეერთებისას წარმოქმნიან მდინარე დალელვენს.

გეოგრაფია
დალარნის დასავლეთი საზღვარი ეკვრის ნორვეგიას, მისგან ჩრდილოეთით განლაგებულია ჰელსინგლანდი და ესტრიკლანდი, სამხრეთით — ვესტმანლანდი, სამხრეთ-დასავლეთით — ვერმლანდი. პროვინციის ფართობი შეადგენს 29 086 კმ²-ს, მოსახლეობა — 276,505 ადამიანი (2009 წლის აღწერის მონაცემებით).

დალარნაში მდებარეობს შვედეთის სიდიდით მეშვიდე ტბა — სილიანი. მისი ფართობია 290 კმ².
არჩილ ქიქოძე

არჩილ ქიქოძე (დ. 9 ივლისი 1972, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი მწერალი, ფოტოგრაფი და მოგზაური.

ბიოგრაფია
არჩილ ქიქოძე დაიბადა 1972 წლის 9 ივლისს, თბილისში. 1989 წელს დაამთავრა თბილისის მესამე ექსპერიმენტული სკოლა. 1989 წლიდან 1992 წლამდე სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერისტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტზე, 1992 წლიდან სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო თეატრისა და კინოს ინსტიტუტში ჯერ კონოსაოპერატორო, შემდეგ კი კინოდრამატურგიის ფაკულტეტზე, რომელიც დაამთავრა 1999 წელს. 1991-1994 წლებში იყო სამაშველო სამსახურ “სანთელის” წევრი და მონაწილეობას იღებდა სამთო სამაშველო ოპერაციებში. გატაცებული იყო ალპინიზმით. 21 წლის ასაკიდან დაკავებულია ლიტერატურული მოღვაწეობით.

არჩილ ქიქოძის მოთხრობები, ესსეები, სტატიები და ფოტოები უკანასკნელი ათი წელია იბეჭდება ქართულ ჟურნალებში და ლიტერატურულ პერიოდიკაში. არის შვეიცარიაში გამოსული ორი ბროშურის ავტორი სვანეთსა და ხევის შესახებ და გარემოს დაცვის სამინისტროს დაკვეთით დაწერილი აქვს ტურისტული გზამკვლევი თუშეთის ეროვნული პარკის და ლაგოდეხის ნაკრძალის შესახებ.

გამოცემები
„ბიჭები“ - მოთხრობების კრებული (1996)
„ირემი და ლიმონათი“ - მოთხრობების კრებული (2002)
„სოფელ ქვეყანა“ - მოთხრობების კრებული (2006)
„მყუდრო“ - მოთხრობების კრებული (2008) - გამომცემლობა „საარი“
„ამანათი“ - მოთხრობების კრებული (2011) - გამომცემლობა „პალიტრა “
„ესეები“ - დოკუმენტური პროზა (2012) - გამომცემლობა „სიესტა“
„ჩიტის და კაცის ამბავი“ - მოთხრობების კრებული (2013) - გამომცემლობა „სიესტა“
„საქართველო“ - ტექსტი ფოტოალბომისთვის (2014) - „ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა“
„სამხრეთული სპილო“ - რომანი (2016) - „ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა“
„ნორვეგიული დღიური“, დოკუმენტური პროზა, (2020), „ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა
„ხვლიკი საფლავის ქვაზე“ - რომანი (2021) - „ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა"
„ინდოეთის დღიური“ - ესეისტიკა / დოკუმენტური პროზა (2023), „ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა"
„პერუს დღიური“ - ესეისტიკა / დოკუმენტური პროზა (2025), „ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა"

ჯილდოები
პრიზი საუკეთესო დებიუტისთვის თბილისის წიგნის ბაზრობაზე, კრებულისთვის “ირემი და ლიმონათი” (2002)
ლიტერატურული პრემია “გალა” ნომინაციაში წლის წიგნი, კრებულისთვის “მყუდრო” (2009)
ლიტერატურული პრემია "საბა" ნომინაციაში წლის საუკეთესო მოთხრობების კრებული, წიგნისათვის "ჩიტის და კაცის ამბავი" (2014)
ლიტერატურული პრემია "ლიტერა" ნომინაციაში წლის საუკეთესო რომანი, წიგნისათვის "სამხრეთული სპილო" (2017)
ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლიტერატურული პრემია წლის საუკეთესო რომანისათვის "სამხრეთული სპილო" (2017)

კინოსცენარი
კახეთის მატარებელი (სცენარის თანაავტორი) – რეჟისორი ლალი კიკნაველიძე, 2018 წ.

კინო როლები
შემთხვევითი პაემნები (2013) (რეჟ. ლევან კოღუაშვილი) - ივას როლში.
ამინა გურიბ-ფაკიმი

ამინა გურიბ-ფაკიმი (; დ. 17 ოქტომბერი, 1959) — მავრიკელი ბიოლოგი და პოლიტიკური მოღვაწე. ქვეყნის პრეზიდენტი 2015 წლის 5 ივნისიდან 2018 წლის 23 მარტამდე.

პრეზიდენტად აირჩია ქვეყნის პარლამენტმა პრეზიდენტ რაჯკესვურ პურიაგის გადადგომის შემდეგ. მავრიკის ისტორიაში მეორე ქალი პრეზიდენტია მონიკ ოჰსან ბელეპოს (ორჯერ ასრულებდა პრეზიდენტის მოვალეობას) შემდეგ, თუმცა პირველი ქალი პრეზიდენტია, რომელიც არჩევნების გზით მოვიდა ხელისუფლებაში.

ამინა გურიბი გათხოვილია ანვარ ფაკიმზე, ჰყავს ორი შვილი: ადამი და იმაანი.
როტა ონორიო

როტა ონორიო (დ. 26 ოქტომბერი, 1919 — გ. 14 სექტემბერი, 2004) — კირიბატის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. ქვეყნის პარლამენტის თავმჯდომარე (1979-1982 წწ.). ქვეყნის პირველი პრეზიდენტის უფლებამოსილების ვადის გასვლის შემდეგ 1982-1983 წლებში ასრულებდა ქვეყნის პრეზიდენტის მოვალეობას. მის შემდეგ კვლავ იერემია ტაბაი უბრუნდება პრეზიდენტის თანამდებობას.

მისი ქალიშვილი ტეიმა ონორიო კირიბატის ვიცე-პრეზიდენტია 2003 წლიდან.
ტეატაო ტეანაკი

ტეატაო ტეანაკი (; დ. 1936 — გ. 11 ოქტომბერი, 2016) — კირიბატის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. ქვეყნის პრეზიდენტი 1991–1994 წლებში. კირიბატის ეროვნული პროგრესული პარტიის წევრი.

პოლიტიკური ექსპერტების მოსაზრებებით იგი იყო ყოფილი პრეზიდენტის იერემია ტაბაის მარიონეტი. 1994 წელს დამარცხდა საპრეზიდენტ არჩევნებში, თუმცა პარტიის მეთაურად კვლავ რჩებოდა.

გარდაიცვალა 2016 წლის 11 ოქტომბერს გულის შეტევის შედეგად .
არაგუაინია

არაგუაინია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 462 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუს შტატის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ტეზორუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 096 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1,59 კმ²-ზე. ფართობი 687 973 კმ²-ია.
ჟენერალ-კარნეირუ

ჟენერალ-კარნეირუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 343 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუს შტატის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ტეზორუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 027 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1,32 კმ²-ზე. ფართობი 3 794 კმ²-ია.
გირატინგა

გირატინგა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 510 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუს შტატის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ტეზორუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 13 934 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2,75 კმ²-ზე. ფართობი 5 061 კმ²-ია.
პონტალ-დუ-არაგუაია

პონტალ-დუ-არაგუაია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 370 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუს შტატის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ტეზორუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 395 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1,97 კმ²-ზე. ფართობი 2 738 კმ²-ია.
პონტი-ბრანკა

პონტი-ბრანკა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 424 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუს შტატის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ტეზორუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 768 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2,58 კმ²-ზე. ფართობი 685 992 კმ²-ია.
პოშორეუ

პოშორეუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 360 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუს შტატის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ტეზორუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 17 599 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2,55 კმ²-ზე. ფართობი 6 909 კმ²-ია.
რიბეირანზინიუ

რიბეირანზინიუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 477 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუს შტატის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ტეზორუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 199 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3,52 კმ²-ზე. ფართობი 625 581 კმ²-ია.
ტეზორუ

ტეზორუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 410 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუს შტატის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ტეზორუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 418 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 0,82 კმ²-ზე. ფართობი 4 169 კმ²-ია.
ტორიშორეუ

ტორიშორეუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 335 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუს შტატის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ტეზორუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 071 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1,7 კმ²-ზე. ფართობი 2 399 კმ²-ია.
მამია ალასანია

მამია ალასანია (დ. 6 მაისი, 1943, ანაკლია — გ. 27 სექტემბერი, 1993, სოხუმი) — ქართველი საქართველოს უშიშროების პოლკოვნიკი, სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტის განყოფილების უფროსი (30 სექტემბერი, 1986 – 1 ნოემბერი, 1988 წ.). საქართველოს ეროვნული გმირი.

ბიოგრაფია
1943 წლის 6 მაისს ზუგდიდის რაიონის სოფელ ანაკლიაში, გიორგობის დღეს დაიბადა მამია ალასანია. იმავე წელს ალასანიების ოჯახი ზუგდიდში გადასახლდა. მამია ალასანიამ 1961 წელს ზუგდიდის №1 საშუალო სკოლა ოქროს მედალზე დაამთავრა.

მან სწავლა განაგრძო საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ენერგეტიკის ფაკულტეტზე, რომლის დამთავრების შემდეგ ისევ ზუგდიდში დაბრუნდა. იგი ექვსი თვის განმავლობაში მუშაობდა ზუგდიდის ენგურქაღალდკომბინატში ინჟინრად, ვიდრე არ გაემგზავრა მოსკოვში 1967 წელს, რათა მოსკოვის უშიშროების კომიტეტის უმაღლესი სკოლის სტუდენტი გამხდარიყო. 1970 წელს, სკოლის დამთავრების შემდეგ, მამია ალასანია მუშაობას შეუდგა ბათუმში აჭარის უშიშროების კომიტეტის სისტემაში. ბათუმში მუშაობის პერიოდში მამია ალასანია დაოჯახდა.

მამია ალასანია 1974 წლიდან სამუშაოდ თბილისში უშიშროების კომიტეტის ცენტრალურ აპარატში გადავიდა და სხვადასხვა ხელმძღვანელ თანამდებობებზე მუშაობდა, მოგვიანებით კი სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის უშიშროების კომიტეტის უფროსი გახდა.

1980-81 წლებში ორჯერ, 6 და 9 თვით, ოპერატიული დავალებით მივლინებულ იქნა ავღანეთში.

საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ ხდება ეროვნული უშიშროების სამსახურის ჩამოყალიბება საინფორმაციო სადაზვერვო ბიუროდ, რომლის შექმნისთანავე მამია ალასანია ბიუროს უფროსის მოადგილედ დაინიშნა. 1992-93 წლებში იგი სპეციალური დავალებით, კონკრეტულად კი სამოქალაქო დაპირისპირების აღმოფხვრის მიზნით, გაგზავნეს სამეგრელოს რეგიონში.

შემდეგ იყო ომი აფხაზეთში. 1993 წლის 27 სექტემბერს, ქალაქ სოხუმში სეპარატისტებმა ორმოცდაათი წლის მამია ალასანია მოკლეს.

2017 წლის ოქტომბერში მამია ალასანიას ნეშტი იდენტიფიცირებულ იქნა და სამხედრო პატივით დაიკრძალა თბილისში..
ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
2018: საქართველოს ეროვნული გმირი (გარდაცვალების შემდეგ)
ატა ტეაოტაი

ატა ტეაოტაი — კირიბატის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. ქვეყნის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი 1994 წელს 28 მაისიდან 1 ოქტომბრამდე. პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებდა ტეატაო ტეანაკის ვადის ამოწურვის შემდეგ (მისი წინამორბედიც მოვალეობის შემსრულებელი იყო რამდენიმე დღით), რადგანაც იყო ქვეყნის პარლამენტის თავმჯდომარე.
ტებურორო ტიტო

ტებურორო ტიტო (; დ.1950) — კირიბატის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. ქვეყნის პრეზიდენტი 1994-2003 წლებში. თანამდებობაზე აირჩიეს 3-ჯერ. პირველად აირჩიეს 1994 წელს, მეორე 1998 წელს, ხოლო მესამედ 2003 წელს, როდესაც აიღო ხმების 50,17 %. მესამედ არჩევიდან 3 თვეში პარლამენტმა მას იმპიჩმენტი გამოუცხადა. ერთ-ერთი მიზეზი იყო ბიუჯეტის ხარჯზე ფრანგული ავიაკომპანიისათვის იჯარის გაგრძელება.

1995 წელს მან თარიღის შეცვლის ხაზი გადაწია, რომლის შედეგადაც კუნძული კოროლაინი გახდა დედამიწაზე პირველი დასახლებული ტერიტორია, რომელიც შეეგება ახალ ათასწლეულს.
ტიონ ოტანგი

ტიონ ოტანგი — კირიბატის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. ქვეყნის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი 2003 წლის 24 მარტიდან 10 ივლისამდე. 2003 წელს პარლამენტმა იმპიჩმენტი გამოუცხადა მოქედ პრეზიდენტს და მის ნაცვლად როგორც პარლამენტის თავმჯდომარე, მოვალეობის შესრულება სწორედ ტიონ ოტანგს დაევალა. 2003 წლის 10 ივლისს ახლადარჩეულმა პრეზიდენტმა ანოტე ტონგმა შეცვალა თანამდებობაზე.
ფარნაკე II

ფარნაკე — პონტოს და ბოსფორის სამეფოს მეფე. ფარნაკე სამეფო ტახტზე მითრიდატე -ის შემდეგ ავიდა, მისი მმართველობა დაიწყო ძვ. წ. 63 წელს და დასრულდა ძვ. წ. 47 წელს, მის შემდეგ პონტოს სამეფო ტახტზე დარიოსი ავიდა.

ფარნაკე იყო ცნობილი მითრიდატე ევპატორის ვაჟი, რომელსაც ეკუთვნოდა ბოსფორის სამეფო ძვ.წ. 108 წლიდან. აპიანე ამბობდა, რომ მითრიდატე ვაჟებს შორის ყოველთვის გამოარჩევდა ფარნაკეს და ფიქრობდა, რომ მის ადგილს სწორედ ის დაიკავებდა.

მმართველობის დაწყება
ძვ. წ. 63 წელს დიდი მარცხი განიცადა მითრიდატემ რომაელთა მეთაურ პომპეუსთან და ამის შემდეგ მისი სამეფო რომაელთა მმართველობის ქვეშ მოექცა. ფარნაკემ მამის წინააღმდეგ შეთქმულება მოაწყო. რომაელმა დეზერტირებმა და მეზღვაურებმა ფარნაკე მეფედ დანიშნეს. მითრიდატეს თვალწინ ჯარისკაცებმა ეკლესიიდან გამოიტანეს ღერო და ფარნაკე ამით აკურთხეს მეფედ გვირგვინის ნაცვლად. მითრიდატემ იხილა ეს და მაშინვე თავი მოიკლა. ფარნაკმა მამის ცხედარი პომპეუსს გაუგზავნა და ბოსფორის სამეფო ხელში ჩაიგდო ფანაგორიას გარდა.

ფარნაკე ფარულად ოცნებობდა პონტოს სამეფოს სახელმწიფოსთვის ადრინდელი სახე დაებრუნებინა. თავდაპირველად მან გაილაშქრა ფანაგორიის წინააღმდეგ და აიღო იგი. როდესაც რომში დაიწყო სამოქალაქო ომი, ფარნაკმა ხელში ჩაიგდო სინოპი და ამისის დაპყრობასაც აპირებდა, ამიტომ ბრძოლა დაიწყო რომაელი მეთაურის დომეციას წინააღმდეგ. ნიკოპოლიასთან ახლოს პატარა სომხეთში ფარნაკმა რომაელებთან შესანიშნავად იბრძოლა და უდიდესი მარცხი განიცადეს დომეციამ და მისმა მოკავშირეებმა. სამი ლეგიონიდან ორი მიწასთან გაასწორა. დომიაციამ აზიაში გადაინაცვლა, პონტო კი ფარნაკემ აითვისა. პონტოში მას ტირანული მმართველობა ჰქონდა და ცდილობდა მამამისის სტატუსი გაემაგრებინა. მან ომების საშუალებით ბევრი ქალაქი აიღო. როგორც რომაელებს, ისე პონტოს მოქალაქეებს ძარცვავდნენ. პონტოში დაბრუნებული მეფე თავს იწონებდა იმით, რომ მამამისის სამეფო უკან დაიბრუნა.

ზელის ბრძოლა
ძვ. წ. 47 წლის მაისში იულიუს კეისარმა დაასრულა ეგვიპტის საქმეები და ფარნაკის წინააღმდეგ წამოვიდა. მოწინააღმდეგეები ერთმანეთს შეხვდნენ პონტოს სამეფოს ქალაქ ზელაში. ფარნაკმა რომაელები აბუჩად აიგდო და თვითონვე გაანადგურა კეისრის ლეგიონები, რომელიც აშენებულია ციცაბო ფერდობზე. ბრძოლაში პონტიელები სასტიკად დამარცხდნენ, ფარნაკმა კი დროით უშველა თავს. ათას მხედართან ერთად გაიქცა სინოპში. მათ უბრძანა ცხენების მოკვლა და მათთან ერთად გემით წავიდა ყირიმში.

ფარნაკმა ყირიმში სკვითები და სარმატები შეკრიბა და მათი მეშვეობით ფეოდოსია და პანტიკაპეიონი დაიპყრო. ასანდრმა, რომელიც ფარნაკმა ბოსფორის მმართველად დააყენა მისი არყოფნის დროს, უეცრად მის წინააღმდეგ გაილაშქრა. ფარნაკის ჯარს, რომელმაც ცხენები დაკარგა, არ შეეძლოთ მათ გარეშე ბრძოლა და ამიტომ ბრძოლის ველზე დაიხოცნენ. თვითონ ფარნაკი კი სიკვდილის ბოლო წუთამდე მამაცად იბრძოდა.
კვების ჯაჭვი

კვების ჯაჭვი — ხაზოვანი სისტემა ერთმანეთთან დაკავშირებულ კვებით ქსელში. დაწყებული პროდუცენტებიდან (როგორიცაა ბალახები ან ხეები), დამთავრებული რედუცენტებით (მაგ. სოკოები და ბაქტერიები. კვების ჯაჭვი გვიჩვენებს, თუ რამდენად არიან ორგანიზმები ერთმანეზე დამოკიდებულნი იმის მიხედვით, თუ რას ჭამენ ისინი. კვების ჯაჭვი პირველად შეისწავლა აფრიკულ - არაბული წარმოშობის მეცნიერმა ალ-ჯაჰიზმა საუკუნეში. მოგვიანებით უფრო ცნობილი გახდა 1927 წლის ჩარლზ ელტონის წიგნში, ამავე ნაწარმოებში საუბარი იყო საკვები ქსელის მნიშვნელობაზე.
კლაუდიო პისარო

კლაუდიო პისარო (; დ. 3 ოქტომბერი, 1978, კალიაო) — პერუელი ფეხბურთელი, თამაშობდა თავდამსხმელის პოზიციაზე. ოთხი კოპა ამერიკის (1999, 2004, 2007, 2015) მონაწილე პერუს ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში.

კარიერა
2010 წლიდან 2019 წლამდე ბუნდესლიგის ისტორიაში საუკეთესო უცხოელი ბომბარდირი იყო. 2010 წელს გახდა ევროპის ლიგის ბომბარდირი. ბუნდესლიგაში ჩატარებული აქვს უცხოელისთვის რეკორდული 490 მატჩი.

„ბაიერნის“ შემადგენლობაში პისარო გერმანიის ექვსგზის ჩემპიონი, გერმანიის თასის ხუთგზის მფლობელი, გერმანიის სუპერთასის, გერმანიის ლიგის თასის მფლობელი და საკონტინენტთაშორისო თასის მფლობელი გახდა. ამას გარდა, „ბაიერნთან“ ერთად მოიგო უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა, უეფა-ს სუპერთასი და ფიფა-ს საკლუბო მსოფლიო ჩემპიონატი.

ასევე გერმანიის თასის მფლობელი, ბრემენის „ვერდერის“ შემადგენლობაში.

მიღწევები
ბაიერნი
ბუნდესლიგა: 2002–03, 2004–05, 2005–06, 2012–13, 2013–14, 2014–15
გერმანიის თასი: 2002–03, 2004–05, 2005–06, 2012–13, 2013–14
გერმანიის სუპერთასი: 2012
ჩემპიონთა ლიგა: 2012-13
უეფა-ს სუპერთასი: 2013
საკონტინენტთაშორისო თასი: 2001
ფიფა-ს საკლუბო მსოფლიო ჩემპიონატი: 2013

ვერდერი
გერმანიის თასი: 2008-09
ჰიპოტენუზა

ჰიპოტენუზა — მართკუთხა სამკუთხედის გვერდი, რომელიც მდებარეობს მართი კუთხის პირდაპირ. ჰიპოტენუზა მართკუთხა სამკუთხედის უდიდესი გვერდია.

პითაგორას თეორემა
პითაგორას თეორემის მიხედვით, მართკუთხა სამკუთხედში ჰიპოტენუზის სიდიდე გამოითვლება ფორმულით:

 = \{^2 + ^2}.

სადაც, ჰიპოტენუზის სიგრძეა, ხოლო და მისი კათეტები.
ზაკი ხანი

ზაკი ხანი — სპარსეთის სამეფო ტახტის პრეტენდენტი ზენდების დინასტიიდან, ასევე სამხედრო მეთური. ზაკი ხანი ოფიციალურად არასდროს გამხდარა სპარსეტის შაჰი, მან ნახევრაძმის ქერიმ ხანის გარდაცვალების შემდეგ შეძლო ძალაუფლების ხელში ჩაგდება, თუმცა მცირე ხნით, მისმა მმართველობამ მხოლოდ სამ თვეს გასატანა, მისი მმართველობა დაიწყო 1779 წელს. გარდაიცვალა ამავე წელს რითაც დასრულდა კიდეც მისი მმართველობა.
ჰიპონასტია

ჰიპონასტია — ფოთლის, გვირგვინის ფურცლის, ჯამის ფოთლის და მცენარის სხვა ორგანოს ქვედა მხარის უფრო სწრაფი ზრდა ზედა მხარესთან შედარებით, რის შედეგადაც ორგანო იღუნება ზევით. ჰიპონასტია შეიძლება გამოწვეული იყოს ორგანოს ასაკით (მაგ., ყვავილის ნორჩი კოკრები დახურული რჩება ჰიპონასტიის წყალობით, რომელიც უფრო გვიან ეპინასტიით იცვლება და ყვავილი იშლება), აგრეთვე გარემოს პირობების ცვლითაც (მაგ., მოღრუბლულ, ნესტიან და ცივ ამინდში ზოგჯერ მიმდინარეობს ყვავილსაფრის ჰიპონასტია და ყვავილი იხურება).
ესტერგომი

ესტერგომი — ქალაქი ჩრდოლოეთ უნგრეთში. მდებარეობს სლოვაკეთის საზღვარზე და შედის კომარომ-ესტერგომის მედიეს შემადგენლობაში. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 28 412 ადამიანს შეადგენდა. მისი ფართობი 100.35 კმ²-ია. მდებარეობს 46 კილომეტრში ქვეყნის დედაქალაქ ბუდაპეშტიდან. ქალაქი არის მდინარე დუნაის სანაპიროზე. ესტერგომს ჰყავს მერი და მისი მერი არის ეტელკა რომანეკი.

ქალაქი ესტერგომი დაარსებულია 972 წელს. იგი უნგრეთის სამეფოს დედაქალაქი იყო 972-1249 წლებში, სანამ ბელა დედაქალაქს ბუდაში გადაიტანდა.
საფუარები

საფუარები — ევკარიოტი მიკროორგანიზმები, მიეკუთვნებიან სოკოების ოჯახს. აღმოჩენილია მისი დაახლოებით 1 500 სახეობა, რაც მთელი სოკოების 1%-ს წარმოადგენს. საფუარების ძირითადი ნაწილი ერთუჯრედიანია, თუმცა გვხვდება მრავალუჯრედიანებიც. საფუარების ზომა დამოკიდებულია სახეობაზე და საცხოვრებელ გარემოზე. ძირითადად მათი ზომები 3-4 მკმ-იდან 40 მკმ-მდე მერყეობს. საფუარების უმრავლესობა უსქესოდ, მიტოზის საშუალებით მრავლდება.
გამოყენება
საფუარები საკუთარი სასარგებლო თვისებების გამო ადრეულ ეპოქაშივე გამოიყენებოდა სხვადასხვა მიმართულებით. მაგალითად მას დღესაც იყენებენ პურისა და ლუდის წარმოებაში. აქტიურად გამოიყენება მეღვინეობაშიც.
ბადაგი (ვაზის ჯიში)

ბადაგი — ქართული აბორიგენული ვარდისფერყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურიიდან.

გავრცელება
ძველად იგი მაღლარების სახით იყო გავრცელებული შუა და ზემო გურიის მთისწინა სოფლებში და გავრცელების მასშტაბით არ ჩამოუვარდებოდა ჩხავერს. ბადაგისაგან ამზადებდნენ ადგილობრივი მნიშვნელობის, ოდნავ მოტკბო და ნაზ სუფრის ტიპის ღვინოებს. სოკოვანი დაავადებების გავრცელების გამო ეს ჯიში თითქმის გადაშენდა. საუკუნის დასაწყისში შემორჩენილი იყო სოფელ მაკვანეთსა და მის ახლო-მახლო სოფლებში. საუკუნის შუა წლებში შემორჩენილი იყო რამდენიმე ძირი მაღალი ხეივნის სახით სოფელ ბაღდადში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური ფორმის, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია ხშირი ნაცრისფერი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ხშირად ფრთიანი, თხელია და ხშირად ახასიათებს განტოტვა. მარცვალი საშუალო ან საშუალოზე დიდია და მომრგვალო. სრულ სიმწიფეში მუქი ვარდისფერია. სქელკანიანია და საკმაოდაა დაფარული ცვილისებრი ფიფქით. რბილობი საკმაოდ წვნიანია სასიამოვნოდ ტკბილი გემოთი.

აგრობიოლოგიური დახასიათება
სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 181 დღეა. ვაზის გამოღვიძება მარტის ბოლო რიცხვებში იწყება, კვირტების გაფურჩქვნა აპრილის პირველ დეკადაში, ყვავილობა ივნისის პირველ ნახევარშია, ყურძენი შეთვალებას იწყებს აგვისტოს ბოლოს და სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. ფოთოლცვენა ნოემბრის ბოლოს იწყება და დეკემბრის შუამდეა. ყურძენი ვაზზე დეკემბრის ბოლომდე ძლებს.

მტევნის საშუალო წონა 190-200 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა — 7,5-8 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20,5-24%-ს, მჟავიანობა — 6,5-10 გ/ლ-ს.

ბადაგი საშუალო ან საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. მოსავლის ნიშნები მესამე წლიდან აქვს, ხოლო სრულ მსხმოიარობაში 4-5 წლიდან შედის. სუსტად უძლებს სოკოვან დაავადებებს, მაგრამ ჩხავერთან შედარებით უფრო გამძლეა, განსაკუთრებით ვაზის ჭრაქის მიმართ. კარგად ხარობს სამხრეთისკენ დასამხრეთ-დასავლეთისკენ მიმართულ ფერდობებზე წყალგამტარი ქვენიადაგით და კალციუმის კარბონატების შემცველობით.

ღვინო
ბადაგისგან მიიღება ხარისხიანი ვარდისფერი ღვინო, კომშისებრი ელფერით. ჰარმონიული, თავისებური სპეციფიკური არომატით, საკმაოდ ალკოჰოლიანია (12,7%), გააჩნია ნორმალური მჟავიანობა და ექსტრაქტი.
სისგენდერი

სისგენდერი — ადამიანი, რომლის გენდერული იდენტობა ემთხვევა დაბადებისას მინიჭებული სქესის შესაბამის გენდერულ როლს. სისტემაში, სადაც ფიქსირებული როლები პირდაპირ მიბმულია ბიოლოგიურ სქესთან, ძნელია გენდერული თვითგამოხატვის ალტერნატიულ გზებს მიმართო. ბევრი ადამიანი გაცნობიერებულად ებრძვის ბინარულ კატეგორიებს და აპროტესტებს მიდგომას, რომელიც სქესს წარმოაჩენს ბედისწერად და როლად, რომელსაც ვერსად გაექცევი. სხვებისთვის ტრანსგრესია არის იმის დასტური, რომ გენდერული იდენტობა ინდივიდის საკუთრებაა და არა სოციუმის და ყველას აქვს უფლება განსაზღვროს საკუთარი სხეული, ქცევა და გარეგნობა არსებული დეფინიციებისა და კატეგორიებისადმი მისადაგების ვალდებულების გარეშე.