ებოლა

ებოლა, ებოვი (ადრეულ პერიოდში მოიხსენიებდნენ ზაირის ებოლავირუსის სახელით) — ებოლავირუსების გვარის ხუთი ცნობილი ვირუსიდან ერთ-ერთი. ხუთიდან ოთხი ებოლავირუსი, მათ შორის ებოვი, იწვევს რთულ და ხშირად ფატალურ ვირუსულ ჰემორაგიულ ცხელებას ადამიანებში და სხვა ძუძუმწოვრებში. გამოწვეული ავადმყოფობა ცნობილია ებოლას დაავადების სახელით. ინფიცირებულთა უმრავლესობა იღუპება. 2013-2015 წლებში დასავლეთ აფრიკაში ებოლას ავადმყოფობამ ეპიდემიის სახე მიიღო. დაფიქსირდა შეფასებით 28 616, დადასტურებულად კი 11 310 სიკვდილის შემთხვევა.
ებოლა ვირუსს და მის გვარს სახელი უკავშირდება ზაირს (დღევანდელი კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა), ქვეყანას, სადაც ის პირველად აღწერეს გვარისა და უშუალოდ ვირუსის გასარჩევად და გაუგებრობის თავიდან ასარიდებლად 2010 წელს ვირუსს „ებოლას ვირუსი“ ეწოდა. ვირუსის მატარებლები არიან ხელფრთიანები, განსაკუთრებით ხილიჭამია ხელფრთიანები. ადამიანიდან ადამიანზე და ცხოველებიდან ადამიანზე ებოლა სხეულის სითხის მეშვეობით გადადის.

ებოვის გენომი არის ერთსპირალიანი დაახლოებით 19 000 ნუკლეოტიდიანი რნმ-ი.

სიკვდილიანობის მაღალი მაჩვენებლის გამო (83-90%-ზე მაღალი), ებოლა ადამიანის ჯანმრთელობისათვის საშიშ აგენტებთა ნუსხაშია.

ეტიოლოგია
ებოლას ვირუსი არის ზოონოზური პათოგენი. ებოვის შუამავალი მასპინძლები არიან ხილიჭამია ხელფრთიანები. ღამურებში ინფექცია მოლეკულური და სეროლოგიკური საშუალებით. თუმცა ებოლავირუსები არ არიან იზოლირებული ღამურებში. სულ ბოლოს ინფექცია ადამიანებსა და დიდ მაიმუნებში ვლინდება. დაინფიცირება ხდება ღამურასთან, ან სხვა მასპინძელთან კონტაქტით. ფილიპინებში ღორების მასობრივ ინფიცირებას ხუთი ებოლავირუსიდან ერთ-ერთს, რესტონის ვირუსს უკავშირებენ, ასე რომ ვირუსი სხვა ძლიერ მასპინძლებსაც ირჩევს. ადამიანის მძიმე ავადმყოფობისგან გადარჩენის შემთხვევაში, ებოლა ვირუსი თვეების განმავლობაში არსებობას განაგრძობს რამდენიმე ორგანოში, როგორიცაა თვალი და სათესლეები.

ებოლას დაავადება
ებოლა არის ოთხი ცნობილი ებოლავირუსიდან ერთ-ერთი, რომელიც ადამიანს ემართება. სხვებთან შედარებით, ებოვს ყველაზე მაღალი სიკვდილიანობის მაჩვნებელი აქვს. ამსთან, ოთხიდან ყველაზე ხშირად ებოლას ვირუსი გავრცელდა ეპიდემიურად. დაავადების პირველი აფეთქება 1976 წლის 26 აგვისტოს მოხდა იამბუკუში.დაფიქსირებულთაგან პირველი დაავადებული იყო მაბალო ლოკელა, 44 წლის სკოლის მასწავლებელი. სიმპტომები ჰგავდა მალარიის ნიშნებს და მომდევნო პაციენტები მალარიის სამკურნალო საშუალებებს იღებდნენ. 1976 წლის ზაირის ეპიდემიის დროს, ნგოი მუშოლამ იმოგზაურა ბუმბადან იამბუკუმდე და დაავდების პირველი აღწერა შექმნა:

1976 წლის ამ აღწერის შემდეგ, უკანასკნელი ებოლას ეპიდემია დაიწყო 2014 წლის მარტში და მოკლა 8 000-ზე მეტი ადამიანი, როგორც 2015 წლის იანვარში. აფეთქების ცენტრი იყო დასავლეთი აფრიკა. ტერიტორია, სადაც ძველად არ დაფიქსირებულა ებოვის დაავადება. განსაკუთრებით დიდი რაოდენობის ადამიანი დაიღუპა გვინეაში, ლიბერიაში და სიერა-ლეონეში. რამდენიმე შემთხვევა დაფიქსირდა დასავლეთ აფრიკის ქვეყნებს გარეთაც.

ადამიანებში დაავადების სიმძიმე სხვადასხვაგვარია, სწრაფი სიკვდილიდან მსუბუქ ავადმყოფობამდე ან ზოგჯერ ვლინდება ასიმპტომური პასუხიც. კვლევებმა დღემდე ვერ აღმოაჩინა კორელაცია დაავადების სიმძიმესა და ვირუსის გენეტიკურ ბუნებას შორის. აქედან გამომდინარე, სავარაუდოდ, დაავადების სიმძიმის სხვადასხვაგვარობა დამოკიდებულია დაავადებულის გენეტიკურ განსხვავებებზე.

ვაქცინა
2016 წლის დეკემბერში მკვლევარებმა 70-100 %-იანი ეფექტურობის ვაქცინა შექმნეს, რომელიც პირველია ებოლას დაავადების წინააღმდეგ. წლების განმავლობაში არაერთი ვაქცინის კანდიდატი შემუშავდა, თუმცა ამ ვაქცინამდე ადამიანზე ეფექტურობით არც ერთი გამოირჩეოდა.

ისტორია და ნომენკლატურა
ებოლას ვირუსი თავდაპირველად ახალი ტიპის მარბურგის ვირუსად ჩათვალეს 1976 წელს.იმავე წელს კვლევის მესამე ჯგუფმა ვირუსს „ებოლა“ უწოდა. სახელი უკავშირდება მდინარე ებოლას, რომლის ნაპირებზე პირველი ეპიდემიური აფეთქება მოხდა 1976 წელს. ტაქსონომიისა და ვირუსების საერთაშორისო კომიტეტმა ებოლა ვირუსი მიაკუთვნა ზაირის ებოლავირუსებს, როგორც სახეობა. რომელიც, თავის მხრივ ებოლავირუსების გვარსა და ფილოვირუსების ოჯახს ეკუთვნის.