iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მანზინი

მანზინი  — ქალაქი ესვატინის ცენტრალურ ნაწილში, ქვეყნის ერთ-ერთი მსხვილი ქალაქი. ის ასევე ესვატინის მთავარი სამრეწველო ცენტრია. 2008 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 78 000 ადამიანს, ძირითადად სვაზის ხალხის წარმომადგენლებს. ქალაქი მანზინის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია.

ქალაქი იყო ბრიტანეთ-ბურების კოლონიალური შტაბ-ბინა 1890 წლამდე, მაგრამ დაინგრა 1902 წელს ბურების მეორე ომის შედეგად, როდესაც ადმინისტრაციული ცენტრი გადატანილი იქნა მბაბანეში. 1960 წლამდე ქალაქს სახელად ეწოდებოდა ბრემერსდორპი. მატშაპას აეროპორტი მდებარეობს ქალაქის სიახლოვეს.

ღირსშესანიშნაობები
პრაქტიკულად მთელი ქალაქი შედგება ოფისებისაგან და სხვადასხვა ობიექტებისგან. მანზინიში, როგორც მბაბანეში ბევრია ადგილობრივი ბაზრები, რომელთაგან ყველაზე დიდები მდებარეობენ მჰლაკუვანესა და მანჩიშანეს კუთხეში. მანზინის ბაზრების უმრავლესობაში ვაჭრობენ ხილით და ბოსტნეული კულტურებით, სხვადასხვა საშინაო ნივთებით და მკურნალობის ტრადიციული საშუალებებით, ასევე ესვატინში ცნობილი ხელნაკეთი ნივთებით. ნივთების ჩამონათვალი მრავალფეროვანია, მაგრამ მათგან ყველაზე უფრო მთავარია — მექოთნეობის ტრადიციული ნაკეთობები და ხელით გამოთლის ხის ელემენტები, ყელსამკაულები და კრიალოსანი, ბატიკი და ტრადიციული ტანსაცმელი, ტყავის ნაკეთობები და კალათები. ასევე შეიძლება პოპულარული -ს — შავი თიხის ქოთნის შეძენაც, რომელსაც ხშირად იყენებენ წყლის ან ლუდის შესანახად და დასალევად.

ბაზრებიდან ჩრდილოეთით, ნგვანეს ქუჩაზე მდებარეობს ბჰუნი — ქალაქის ერთ-ერთი უახლოესი მოლი. ბაზრებიდან სამხრეთში მდებარეობს  — სუპერმარკეტი რამდენიმე რესტორნით. მაგრამ ქალაქის ყველაზე დიდი ღირსშესანიშნაობაა — ნამდვილი კათოლიკური მისია — ქვის შენობა, რომელიც მდებარეობს სანდლაინის ქუჩაზე არსებული ახალი კათედრალური ტაძრის მოპირდაპირე მხარეს.

მანზინიში მდებარეობს მუსიკალური სკოლა — , რომელსაც ჰყავს წარმატებული მომღერალთა ჯგუფი.

დამეგობრებული ქალაქები
კეილი, გაერთიანებული სამეფო
რამალეს-დე-ლა-ვიქტორია, ესპანეთი
ოძრხის საერისთავო

ოძრხის საერისთავო — ქართლის ანუ იბერიის სამეფოს ერთ-ერთი ადმინისტრაციული ერთეული. განაგებდა მეფის მოხელე ერისთავი, რომელიც ძვ.წ. მე-3 საუკუნის ნახევრიდან ოძრხეში იჯდა. ქართული საისტორიო ტრადიციის მიხედვით იგი, იბერიის პირველი მეფის ფარნავაზის მიერ დაწესებული 8 საერისთავოსა და 1 სასპასპეტოსაგან ერთ-ერთია. ტერიტორიულად მოიცავდა სამცხისა და აჭარის ისტორიულ-გეოგრაფიულ პროვინციებს.

თავად ქალაქი ოძრხე წარმოადგენდა ქვეყნის ერთ-ერთ უძველეს ქალაქს, რომელიც „ქართლის ცხოვრების“ თანახმად ქართველთა ერთ-ერთ ლეგენდარულ ეთნარქს, ქართლოსის შვილ ოძრხოსს დაუარსებია.
ნეზიჰე მუჰიდინი

ნეზიჰე მუჰიდინ თეფედელენგილი (; დ. 1889, სტამბოლი — გ. 10 თებერვალი 1958, სტამბოლი, თურქეთი) — ოსმალეთ-თურქი მოაზროვნე, აქტივისტი, ჟურნალისტი, ქალთა უფლებების დამცველი და პოლიტიკოსი ქალი.

 საუკუნეში, იმპერიის დროს ცდილობდა მოახდინა ქალების ინტეგრირება საზოგადოებრივ ცხოვრებაში, ხოლო რესპუბლიკის გამოცხადების შემდეგ, იბრძოდა ქალების პოლიტიკური უფლებების დასაცავად და მათი როლის გაზრდას საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. ამით ის იყო ქალთა პირველი უფლებების დამცველი ქალი. აგრეთვე თურქეთში პირველი პოლიტიკური პარტიის ფუძემდებელია.

20 რომანის, 300 მოთხრობის, პიესების, სცენარების ავტორია.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1989 წელს სტამბოლის უსკუდარის რაიონში, ქალბატონი ზეჰრას და პროკურორის, ასევე სისხლის სამართლის მოსამართლის მუჰიდინ ბეის ქალიშვილი. სპეციალური განათლება მიიღო სახლში. ისწავლა სპარსული, არაბული, გერმანული და ფრანგული ენები. ახალგაზრდობიდან დაინტერესებული იყო პოლიტიკური და სოციალური საკითხებით, დიდ ყურადღებას აქცევდა ქალების მდგომარეობაზე ქვეყანაში. თავის ბიძის ქალიშვილთნ, ქალბატონ ნაქიესთან და დედესთან ერთად მსჯელობდნენ ქალების სოციალურ პრობლემებზე.

1909 წელს, " "-ს გამოცდა მოიგო და მოეწყო გოგოებისთვის სკოლაში მასწავლებლად. სკოლასთან ერთად, განაგრძო შეუწყვეტლად ქალთა უფლებების დაცვის საქმე. მუშაობის დაწყებასთან ერთად, გამოვიდა მისი სტატიები გაზეთებში, ფსიქოლოგიის, სოციოლოგიის და პედაგოკიგის თემებზე.

რომანები
ვახტანგ ლეჟავა

ვახტანგ (ვატო) ლეჟავა — თავისუფალი და აგრარული უნივერსიტეტების რექტორი, 2009-2012 წლებში საქართველოს პრემიერ-მინისტრის მრჩეველი, ეკონომიკისა და მმართველობის საკითხებში მრჩეველთა ჯგუფის ხელმძღვანელი.

2004 წელს ის იყო ინფრასტრუქტურის მინისტრის მოადგილე, 2004, 2007-2008 წლებში ეკავა ეკონომიკური განვითარების მინისტრის მოადგილის პოზიცია, 2005-2007 წელს კი რეფორმების კოორდინაციის საკითხებში სახელმწიფო მინისტრის მოადგილე იყო.

2009-2012 წლებში იყო პრემიერ-მინისტრის მრჩეველი, ეკონომიკისა და მმართველობის საკითხებში მრჩევალთა ჯგუფის ხელმძღვანელი. 2012 წელს კი ფინანსთა მინისტრის მოადგილედ დაინიშნა.

ვატო ლეჟავა იყო წამყვანი წევრი იმ სამთავრობო გუნდის, რომელიც ატარებდა მნიშვნელოვანი ეკონომიკური, სტრუქტურული, მარეგულირებელ და ბიზნესკლიმატის გაუმჯობესებისკენ მიმართულ რეფორმებს, ისეთებს, როგორების არის: ეკონომიკური თავისუფალების აქტი, სექტორული რეფორმები, პრივატიზაცია, საერთაშორისო ვაჭრობა და საინვესტიციო გარემო.

ის ხელმძღვანელობდა და კოორდინაციას უწევდა საქართველოში ბიზნესგარემოს გაუმჯობესების, -ის რეფორმებს. შედეგად, 2014 წელს მსოფლიო რეიტინგში საქართველომ მე-8 ადგილზე გადმოინაცვლა, 2005 წელს დაკავებული 112-ე ადგილიდან.

ვატო ლეჟავა იყო საქართველოს მხრიდან მომლაპარაკებელი ევროკავშირთან ასოცირების ხელშეკრულების ეკონომიკური ნაწილზე.

2009-2012 წლებში იყო მომლაპარაკებელთა გუნდის მნიშვნელოვანი წევრი საქართველოსა და ევროკავშირს შორის ღრმა და ყოვლისმომცველი სავაჭრო ხელშეკრულების მოლაპარაკებების პროცესში.

იყო საქართველოს წარმომადგენელი ევროსაბჭოს ანტიკორუფციულ სტრუქტურაში და საქართველოს ანიკორუფციული საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე. ამ პერიოდში საერთაშორისო გამჭვირვალობის კორუფციის აღქმის ინდექსში (2014 წლის რეიტინგში) საქართველომ 51-ზე გადაინაცვლა (2003 წელს - 124-ე ადგილი), რითაც ევროკავშირის ზოგიერთ წევრ ქვეყანას გაუსწრო.

2012 წლიდან ვატო ლეჟავა კანცლერის ამპლუაში მართავს საქართველოში ყველაზე რეიტინგულ უმაღლესი განათლების დაწესებულებას, თბილისის თავისუფალ უნივერსიტეტს, რომელმაც გააორმაგა მიღება, შეინარჩუნა სწავლის მაღალი ხარისხი და კურსდამთავრებულთა დასაქმების მაღალი მაჩვენებელი.

2014-2016 წლებში ის ახორციელბდა კახა ბენდუქიძის მიერ შექმნილი ფონდის დირექტორის ფუნქციებს, რომელმაც უპრეცედენტო ინვესტიცია აქვს განხორციელებული საქართველოს უმაღლეს განათლებაში ჩადებული 50 მილიონი დოლარის სახით.

2016 წლის აგვისტოდან ვატო ლეჟავა ინიშნება თავისუფალი და აგრარული უნივერსიტეტების რექტორად.

როგორც საკონსულტაციო კომპანიის „რეფორმატიკის“ დამფუძნებელი და პარტნიორი, ის ამჟამად კონსულტაციებს უწევს ცენტრალური ევროპის, აფრიკისა და აზიის რამდენიმე ქვეყნის მთავრობას.

იყო საქართველოს რაგბის კავშირის საბჭოს წევრი (2011-2015).
ქართული მუხა

ქართული მუხა — ფოთოლმცვენი ხე წიფლისებრთა ოჯახისა, რომლის სამშობლოა კავკასია (გავრცელებულია აგრეთვე შავი ზღვის სანაპიროზე ჩრდილო-აღმოსავლეთი თურქეთის ტერიტორიაზე, მცირე აზიასა და ირანშიც). ქართული მუხა წარმოადგენს საკმაოდ მოზრდილ ხეს, რომელიც 20-25 მეტრის სიმაღლემდე იზრდება, იშვიათ შემთხვევებში კი 40 მეტრსაც აღწევს. . სინათლისა და სითბოს მოყვარული ხეა, ფართოდაა გავრცელებული აღმოსავლეთი საქართველოს უფრო მშრალ რეგიონებში (ტოპონიმი „იბერია“ აღმოსავლეთი საქართველოს ეკვივალენტურია). მიუხედავად ამისა, იგი შეიძლება დასავლეთი საქართველოს ნოტიო ჭალებშიც შეგვხვდეს, სადაც ხშირად შედარებით მშრალ, ციცაბო ფერდობებზე წმინდა რაყას ქმნის. ბუნებრივ პირობებში მრავლდება თესლით. ნაყოფმსხმოიარობს 15-20 წლისა. ბუნებრივი განახლება ცუდი და ნელია.

სისტემატიკა
ტყავისებური ფოთლები აქვს. ფოთლის ქვედა მხარე უფრო ღია მწვანეა. . ცნობილია მისი ძალიან მოკლე სანაყოფე ყუნწებით. 1-2 ან რამდენიმე რკო ერთადაა შეკრებილი, სულაც უყუნწოა ან ძალიან მოკლე ყუნწი აქვთ.

გავრცელება
იზრდება ქვაღორღიან, მდიდარ ტყის წაბლა და ყომრალ, კარბონატულ და მთა-მდელოს ნიადაგებზე. არ უყვარს ზედმეტად ტენიანი ან დაჭაობებული ნიადაგები. მძლავრი ფესვთა სისტემა აქვს, ამიტომ ქარგამძლეა. . ქმნის ფოთოლმცვენ ტყეებს წაბლთან, რცხილასთან და ნეკერჩხალთან ერთად. შემთხვევათა უმეტესობაში ქართული მუხა იზრდება ზღვის დონიდან 400-1000 მეტრ სიმაღლეზე, მაგრამ ზოგ შემთხვევაში იგი შეიძლება შეგვხვდეს 1500-2000 მეტრ სიმაღლეზეც.

გამოყენება
მაგარი მერქანი აქვს. იყენებენ სამშენებლო მასალად, საავეჯო მრეწველობაში, ამზადებენ საკასრე ტკეჩს. ქერქი შეიცავს მთრთიმლავ ნივთიერებებს, შესაბამისად გამოყენებულია მედიცინაში, ტყავის წარმოებაში, ალკოჰოლური სასმელების წარმოებაში. რკოსგან ამზადებენ ყავის სუროგატს. დეკორატიულ ხედაც შეიძლება იქნას გამოყენებული, მშრალი ადგილების გასამწვანებლად, ტყე-პარკების შესაქმნელად.

მუხა ქართულ კულტურაში
წარმართული პერიოდის საქართველოში მუხა, ვაზთან ერთად, გამორჩეულ საკულტო მცენარეს წარმოადგენდა. სწორედ მუხა, თავისი დატოტვილი და ძლიერი ვარჯით, განასახიერებდა ყველაზე უკეთ „სიცოცხლის ხეს“. გასაკვირი არაა, რომ ქართველთა მსგავსი რწმენა-წარმოდგენები ზოგ სხვა მეზობელ თუ არა-მეზობელ ხალხსაც გააჩნდათ. ჩრდილო-კავკასიელი წარმართი ტომები მუხის ქვეშ მარხავდნენ ფრინველის ფორმის სალოცავ კერპს, ბითხას და დღესასწაულებზე ან საჭირბოროტო საკითხებზე ამ მუხასთან იკრიბებოდნენ ხოლმე. სხვა ხეებს შორის გამოირჩევა განსაკუთრებული სიმბოლური დიაპაზონით. მისი მერქნის სიმტკიცის გამო თავიდანვე ითვლებოდა შეუდრეკელობის და უკვდავების სიმბოლოდ. ჩვენს დრომდე მოაღწია რწმენამ, რომ მუხა ელვას იზიდავს. არ არის გასაკვირი, რომ მითოლოგიურ პანთეონში მუხა მეხთამტყორცნელი ზევსის (იუპიტერის) საკულტო ხე იყო. სწორედ საკრალურ მუხათა ფოთლების შრიალში უნდა ამოეცნო დოდონას სალოცავის ქურუმს ზევსის ღვთაებრივი ნება. მუხის ტოტებისაგან დაწნული გვირგვინი იყო რომაელ მმართველთა ერთ-ერთი განმასხვავებელი ნიშანი (მუხის ფოთოლი დღემდე გამოიყენება სამხედრო ემბლემატიკაში). არც ისაა შემთხვევითი, რომ სწორედ სტილიზირებული რკოა გამოსახული დავით აღმაშენებლის სამოსზე (გელათის მონასტრის მოხატულობა, ს.) სიმღერა „მუმლი მუხასა“ ერთ-ერთი საუკეთესო მაგალითია მუხის ჩვენი ერის სიმბოლოდ გამოყენებისა.
მაპუტუ (მდინარე)

მაპუტუ  — მდინარე, რომელსაც ესვატინში დიდი უსუტუს, ლუსუტფუს, ან სუტჰუს მდინარეს ეძახიან, მიედინება სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის, ესვატინის და მოზამბიკის (მაპუტუს პროვინცია) ტერიტორიებზე. სახელი სუტჰუ ეკუთვნის ბასუტოს ხალხს, რომლებიც ადრე ცხოვრობენ მდინარის სათავეებთან, მაგრამ შემდგომში სვაზის ტომის ხალხის თავდასხმების შედეგად იქიდან წავიდნენ. ეს ასევე ნიშნავს მუქ-ყავისფერს და მიუთითებს მდინარის ამღვრეულ წყალზე.

მდინარის პატივსაცემად აქვს დარქმეული სახელი მოზამბიკის დედაქალაქს — მაპუტუ.

მდინარე სათავეს იღებს სამხრეთ აფრიკის მპუმალანგას პროვინციაში მდებარე ქალაქ ამსტერდამის სიახლოვეს, მიემართება აღმოსავლეთით და შედის ესვატინის ტერიტორიაში, სადაც ის ხვდება ლებომბოს მთებში. ხეობის მე-13 კილომეტრზე იქმნება სახელმწიფო საზღვარი ესვატინსა და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკას შორის. დაახლოებით 20 კმ-ზე, ის ქმნის სახელმწიფო საზღვარს სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკასა (პროვინცია კვაზულუ-ნატალი) და მოზამბიკს შორის. იქ, ნდუმოს ნაკრძალში, ის უერთდება დიდ შენაკადს — მდინარე პონგოლას. შემდეგ ის მოზამბიკის სანაპიროს დაბლობის გავლით, დაახლოებით 85 კმ-ის დინების შემდეგ, ჩაედინება მაპუტუს ყურეში სამხრეთის მხრიდან.

ესვატინში მდინარეს ეძახიან დიდ უსუტუს ან ლუსუტფუს. ის მიედინება ესვატინის ქალაქებში ბჰუნია, ლუიენგო, სიფოფანენი და ბიგ-ბენდი. ქალაქი ბიგ-ბენდი მდებარეობს იმ ადგილთან ახლოს, სადაც მისი მეანდრი საკმაოდ დაკლაკნილია. დიდი უსუტუ ყველაზე უფრო გრძელი მდინარეა ესვატინში და ზღვის დონიდან ყველაზე უფრო დაბალი წერტილია (21 მეტრი). მდინარე გამოიყენება რაფტინგისთვის. მის ნაპირებთან არ არსებობენ დიდი ქალაქები, რაც გამოწვეულია მისი ღრმა, ვიწრო ხეობებით და ხშირი ტყეებით. მიუხედავად ამისა მდინარის სიახლოვეს არსებობენ გოლფის მინდვრები, ოტელები და ნაკრძალები.
რობერტ აბაჯიანი

რობერტ აბაჯიანი (; დ. 16 ნოემბერი, 1996, ერევანი, სომხეთი — გ. 2 აპრილი, 2016, მთიანი ყარაბაღი) — სომეხი უმცროსი სერჟანტი, რომელიც მსახურობდა მთიანი ყარაბაღის თავდაცვის არმიაში. სიკვდილის შემდეგ დააჯილდოვეს არცახის გმირის ორდენით, რომელიც მთიანი ყარაბაღის თვითგამოცხადებული რესპუბლიკის უმაღლესი სამხედრო ჯილდოა. იგი ყველაზე ახალგაზრდაა მათ შორის ვინც დააჯილდოეს აღნიშნული ორდენით.

აბაჯიანი 1-2 აპრილის ღამეს რამდენიმე საათის განმავლობაში იბრძოდა 2016 წლის გაზაფხულზე სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის წარმოქმნილი დაპირისპირების დროს. მან თავი აიფეთქა მოახლოებული აზერბაიჯანელების სალდათების სიახლოვეს და დაიღუპა მათთან ერთად.

მთიანი ყარაბაღის საზღვრების გმირული დაცვის გამო, 2016 წლის 8 მაისს აბაჯიანი, სიკვდილის შემდეგ დააჯილდოვეს არცახის გმირის ორდენით.
კომატი

კომატი  — მდინარე სამხრეთ აფრიკაში. ესვატინში და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში. სახელი კომატი წარმოშობილია სვატის ენიდან, რაც ნიშნავს "ძროხას", რომელსაც მუდამ აქვს რძე.

მდინარე სათავეს იღებს სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ჩრდილო-აღმოსავლეთში მდებარე მპუმალანგას პროვინციაში, რომელიც იმყოფება ზღვის დონიდან დაახლოებით 1800 მეტრზე, შემდეგ მიედინება ესვატინში და იქიდან მოზამბიკში. მისი სიგრძე შეადგენს 480 კმ-ს, მდინარის აუზის ფართობია — დაახლოებით 50 000 კმ². მისი წლის საშუალო მდინარეული ჩამონადენის რაოდენობა შესართავთან შეადგენს 111 მ³/წმ-ში. ჩაედინება ინდოეთის ოკეანეში.

აქვს რამდენიმე შენაკადი. მდინარის წყალი გამოიყენება მოსარწყავად. სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის მპუმალანგას პროვინციის მდინარის ნაპირებზე მდებარეობს ეროვნული პარკი ნკომაზი .
ათაქულე

ათაქულე — 125 მეტრიანი, მაღალი საკომუნიკაციო და სადამკვირვებლო კოშკი, რომელიც მდებარეობს ცენტრალური ანკარის ჩანქაიას რაიონში და არის ქალაქის ერთ-ერთი მთავარი ღირსშესანიშნაობა. თვითონ ჩანქაიას რაიონი მდებარეობს მთაზე, ამიტომ კოშკის დანახვა ქალაქის ნემისმიერი წერტილიდან შეიძლება თითქმის ნებისმიერ დროს. კოშკის დიზაინი ეკუთვნის არქიტექტორ რაგიფ ბულუჩს. კოშკის სამშენებლო სამუშაოები მიმდინარეობდა 1987 წლიდან 1989 წლამდე. მის ზედა ნაწილში მდებარეობს ღია ტერასა და ბრუნავი რესტორანი სახელად „“, რაც სრულ 360 გრადუსიან ბრუნვას ერთ საათს ხარჯავს. „“-ს თავზე კიდევ ერთი რესტორანია — „“, რომელიც არ ბრუნავს და მდებარეობს პირდაპირ გუმბათის ქვეშ. ტერასის ქვეშ კაფეა, სახელად „“ (უცხოპლანეტელები). კოშკის ქვედა ნაწილში განლაგებულია სავაჭრო ცენტრი და რამდენიმე შიდა და გარე რესტორანი. კოშკი გაიხსნა 1989 წლის 13 ოქტომბერს, პრეზიდენტ თურგუთ ოზალის მიერ.

თურქულ ენაში, სიტყვა ნიშნავს „წინაპარს“ (ან „მამა“-ს ძველი თურქულიდან), რომელიც ხშირად გამოიყენება, როგორც მეტსახელი მუსტაფა ქემალ ათათურქისთვის, რომელიც თურქეთის რესპუბლიკის დამფუძნებელი და პირველი პრეზიდენტია, ხოლო თურქული სიტყვაა ნიშნავს „კოშკს“.

სავაჭრო ცენტრი 
სავაჭრო ცენტრი -ი კოშკის მიმდებარედ, ასევე გაიხსნა 13 ოქტომბერს 1989 წელს. ეს იყო პირველი თანამედროვე სავაჭრო ცენტრი ანკარაში და მეორე თურქეთში, -ს შემდეგ, რომელიც გაიხსნა სტამბოლში 1987 წელს. სავაჭრო ცენტრი დაიხურა პოპულარობის დაკარგვის გამო, რომელიც გამოწვეული იყო ქალაქში უფრო თანამედროვე სავაჭრო ცენტრების გახსნით. ამ დროისთვის ის დანგრეულია და შენდება, როგორც თანამედროვე სტილის სავაჭრო ცენტრი.

გალერეა
თურქვიზიის სიმღერის კონკურსი

თურქვიზიის სიმღერის კონკურსი — ყოველწლიური სიმღერის კონკურსი, რომელსაც ატარებს თურქული მუსიკალური არხი . შთაგონებულია ევროვიზიის სიმღერის კონკურსის ფორმატით. პირველი შოუ შედგა ესქიშეჰირში (თურქეთი). ნახევარფინალი გაიმართა 2013 წლის 19 დეკემბერს, ხოლო ფინალი — 21 დეკემბერს. სიმღერის კონკურსში მონაწილეობა შეუძლიათ იმ ქვეყნებს და რეგიონებს, რომლებიც თურქულენოვანია ან თურქული ეროვნებისაა.

ფორმატი
თურქვიზიის ყოველწლიური სიმღერის კონკურსი შეიქმნა, -ის თანამშრომლობით თურქეთის მუსიკალურ არხთნ -სთან. შექმნილია ევროვიზიის სიმღერის კონკურსის ანალოგიური ფორმატით, თურქვიზია აქცენტს პირველ რიგში აკეთებს მონაწილე თურქულ ქვეყნებზე და რეგიონებზე. მონაწილე ქვეყნები და რეგიონები უნდა მიიღო მონაწილეობა ნახევარფინალში. მსაჯი თითოეული ქვეყნიდა აძლევს 1-დან 10-მდე ქულას ყოველი შემსრულებლისთვის, გარდა საკუთარისა. შემდეგ 12-დან 15-მდე ერის წარმომადგენელი გადის ფინალში, სადაც ჟიური განსაზღვრავს გამარჯვებულს. -მა განაცხადა, რომ ტელეხმების დანერგვას აპირებს მომავალში.

მონაწილეობა
მონაწილეობა შეუძლიათ თურქულენოვანი და თურქულენოვანი ქვეყნების და რეგიონების მონაწილეებს ყოველწლიურად თურქვიზიის სიმღერის კონკურსზე, როგორიცაა მაგალითად ყირიმი, ყარაჩაი-ჩერქეზეთი და თურქეთი.

შენიშვნა

გამარჯვებულები
წლების მიხედვით
ქვეყანა/რეგიონის მიხედვით
ენის მიხედვით
მასპინძელი
სუზან ჰეფუნა

სუზან ჰეფუნა (; დ. 1962, გერმანია) — გერმანელ-ეგვიპტელი მხატვარი, ფოტოგრაფი, მოქანდაკე და მემონტაჟე.

ბიოგრაფია
სუზან ჰეფუნა დაიბადა 1962 წელს, ეგვიპტეში, ეგვიპტელი მამის და გერმანელი დედის ოჯახში. ცხოვრების რვა წელი ეგვიპტეში გაატარა, ხოლო მოგვიანებით, გრაცში, ავსტრიაში გადავიდა, ხოლო მათ ძირითად თემას ხის ან ქვის გისოსებით დამზადებული ტრადიციული ეგვიპტური არქიტექტურის მახასიათებლების მქონე სტრუქტურები წარმოადგენს .

2008 წელს, მას ჰქონდა საკუთარი ნამუშევრების სოლო გამოფენა სერპენტაინის გალერეაში. 2009 წელს, მისი 300-მდე ნამუშევარი ვენეციის 53-ე ბიენალეზე იყო გამოფენილი.

გამოფენები
სუზან ჰეფუნას ნამუშევრები გამოფენილი იყო ნიუ-იორკის მიმდინარე ხელოვნების ახალი მუზეუმში წარმოდგენილ გამოფენაზე, სახელწოდებით — „აქ და სხვაგან“ (2014), კაიროში, ლონდონში და ვენაში.

ჯილდოები
1998 წელს, ჰეფუნა კაიროს ბიენალეზე საერთაშორისო ჯილდოთი დაჯილდოვდა , ხოლო 2013 წელს — პარიზში, თანამედროვე ხელოვნების პრიზი მოიპოვა.
რიფსიმე სიმონიანი

რიფსიმე სიმონიანი (; დ. 2 იანვარი, 1916, ყარსი — გ. 28 სექტემბერი, 1998, ერევანი) — სომეხი მხატვარი და მოქანდაკე, რომელმაც ფასდაუდებელი წვლილი შეიტანა დეკორატიული ხელოვნების და კერამიკის განვითარებაში; სომხეთის სსრ-ის სახალხო მხატვარი (1974).

ბიოგრაფია
რიფსიმე სიმონიანი დაიბადა 1916 წლის 2 იანვარს, ყარსში. 1945 წელს, დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია, სკულპტურის და კერამიკის სპეციალობით. 1956 წლიდან, იგი ერევნის სახელმწიფო ხელოვნებისა და თეატრის ინსტიტუტის კერამიკის განყოფილების ხელმძღვანელი იყო. 1977 წელს, სიმონიანი პროფესორის ხარისხით დაჯილდოვდა. 1945 წელს, მან სომეხ მხატვართა ასოციაციაში დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნების განყოფილება ჩამოაყალიბა, რომელსაც 1975 წლამდე ხელმძღვანელობდა. მისი შემოქმედებითი განვითარება დაიწყო ფაიფურის და თიხის მინიატურებიდან თიხის ქანდაკებებამდე, რომლებიც ამჟამად ერევნის და მოსკოვის საჯარო და მუნიციპალურ შენობებთან, ქუჩებსა და პარკებში იკავებს ადგილს.

რიფსიმე სიმონიანი სომხური დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნების დამფუძნებელია. მის ნამუშევრებში, კერამიკის ფორმა და შეფერილობა, ორნამენტების მახასიათებლები და გამოსახულებები, რომლებიც მათ საფუძველს ქმნიან, სომხეთის გამომხატველია. საკუთარ შემოქმედებაში, რიფსიმე სიმონიანი ასევე უშუალოდ ეხებოდა სომხურ ლიტერატურას: ეროვნული მითები და ლეგენდები, საიათნოვას და ოვანეს თუმანიანის პოეზია, ავეტიქ ისააკიანის დახვეწილი და მრავალფეროვანი ტექსტები.

სიმონიანი საკუთარ ნამუშევრებს მხატვრობაში ცნობილ მოღვაწეებს და არამ ხაჩატურიანის, კონსტანტინ სარაჯევის, ავეტიქ ისააკიანის, სტეფან ზორიანის, ზენაიდა პალის, რუბენ პარონიანის და სხვათა ქანდაკებებს უკავშირებდა.

ჯილდოები
1974 — სომხეთის სსრ-ის სახალხო მხატვარი
რესპუბლიკურ, ფედერალურ და საერთაშორისო გამოფენებში მონაწილეობით, მან მოიპოვა რამდენიმე დიპლომი (ჟენევა — 1965; იტალია — 1969, 1971, 1972; ვილნიუსი — 1971; ვალარისი — 1970, 1972, 1978, 1980) და 1962 წელს, პრაღაში, ვერცხლის მედლით დაჯილდოვდა.

ოჯახი
მეუღლე – რუბენ პარონიანი (ქირურგი);
ვაჟი – არცვინ გრიგორიანი (არქიტექტორი).

გალერეა
კლარჯეთის საერისთავო

}

საერისთავოს უძველესი ცენტრი იყო ციხე თუხარისი, რომელიც ქართული საისტორიო ტრადიციის თანახმად, ქართველთა ერთ-ერთ ლეგენდარულ ეთნარქს — ოძრხოსს დაუარსებია.

 საუკუნეში, კლარჯეთის საერისთავოს იმჟამინდელმა ერისთავმა, დაიმსახურა მეფე ადერკის წყრომა. მიზეზი ის იყო, რომ ერისთავი მის სამფლობელოში ჩასულ ანდრია პირველწოდებულს, შემწყნარებლური დამოკიდებულებით შეხვდა.

 საუკუნის შუა ხანებში კლარჯეთის ერისთავი, „ქვემო ივერიის“ ანუ დასავლეთ ქართლის სხვა ოთხ ერისთავთან ერთად, მეფე ამაზასპის წინააღმდეგ მიმართულ აჯანყებაში მონაწილეობდა.

 საუკუნეში, სავარაუდოდ 456 წელს, ვახტანგ გორგასალმა ბიზანტიისაგან დაიბრუნა დაახ. 370 წელს წართმეული კლარჯეთი და მის გამგებლად თავისი ძუძუმტე, არტავაზი დანიშნა. სააღმშენებლო საქმიანობის დაწყებასთან ერთად, მეფემ ადმინისტრაციული ცვლილებაც მოახდინა და ერისთავის რეზიდენციად ახლადაშენებული არტანუჯი დაადგინა. ერისთავმა არტავაზმა, მეფის ბრძანებით განაახლა ახიზის და ააშენა არტანუჯის ციხეები. მანვე ააშენა ოპიზის მონასტერი, მერეს, შინდობისა და ახიზის ეკლესიები.

კლარჯეთის საერისთავომ არსებობა იბერიის სამეფოს გაუქმების შემდეგ, ქართლის საერისმთავროს არსებობის პერიოდშიც განაგრძო. სტეფანოზ -დან აშოტამდე მას უშუალოდ „ბაგრატიონები“ (ან გუარამიდები) განაგებდნენ. ს-ში არტანუჯის ციხე მურვან ყრუს შემოსევის შედეგად დაინგრა. აშოტის გარდაცვალების და ბაგრატიონთა ტაოსა და კლარჯეთის შტოებად გაყოფის შემდეგ, კლარჯეთის ერისთავობა ამ უკანასკნელთ ერგოთ, თუმცა ისინი ქართველთა მეფეებს, ანუ ტაოს შტოს ბაგრატიონებს დაემორჩილნენ. ეს შტო, შუა საუკუნეების ქართულ ჩანაწერებში ცნობილია, როგორც კლარჯნი ხელმწიფენი.

საქართველოს სამეფოში
დაახლოებით 1011 წელს ბაგრატ დააპატიმრა და განდევნა „კლარჯ ხელმწიფეთა“ შტო. ბაგრატ -მ ტერიტორია გადასცა აბუსერისძეების ოჯახს. 1191 წელს, ზაქარია ასპანისძის თამარ მეფის მიერ, შავშეთის, კლარჯეთისა (არტანუჯის) და ტაოს ერისთავად დამტკიცების შემდგომ, კლარჯეთი დანარჩენ ორთან ერთად, გაერთიანდა ერთ, ფანასკეთის (ანუ ტაოს) მონაპირე საერისთავოში, რომლის ცენტრიც ციხესიმაგრე ფანასკეთში იყო.

გვიან საუკუნეში კლარჯეთი, სელჩუკთა გამუდმებული თავდასხმების შემდეგად გაპარტახდა და თანდათან მნიშვნელობა დაკარგა, მდგომარეობა კიდევ უფრო გაუარესდა და საუკუნეში, მონღოლთა და თემურლენგის შემოსევებისას. საუკუნეში საქართველოს სამეფოს გაყოფის შემდეგ, კლარჯეთი სამცხის ათაბაგების ხელში აღმოჩნდა.

კლარჯეთის ერისთავები
განყოფისათჳს ქართლისა და სომხითისა

განყოფისათჳს ქართლისა და სომხითისა — ანტიმონოფიზიტური ტრაქტატი, რომლის ავტორად მოხსენიებულია არსენ კათალიკოსი.

შინაარსი
ტრაქტატის ავტორის — არსენ კათალიკოსის ცხოვრების თარიღები უცნობია. სამეცნიერო ლიტერატურაში გამოთქმული ვარაუდები მერყეობს - საუკუნეებს შორის. ყველაზე უფრო გავრცელებული შეხედულებით იგი გაიგივებულია საუკუნის ნახევრის მოღვაწესთან არსენ დიდთან. არც ერთი ეს შეხედულება არ შეიძლება ჩაითვალოს საკმარისად დასაბუთებულად. არსენ საფარელის თხზულების წყაროები, ლექსიკა და ტერმინოლოგია, ავტორის ცოდნა კავკასიის ეკლესიების ისტორიისა, აძნელებს ტრაქტატის დათარიღებას საუკუნის ნახევარზე უფრო ადრინდელი ხანით. არსენ საფარელის ტრაქტატი შეიცავს ამიერკავკასიის (უპირატესად სომხეთის) საეკლესიო და პოლიტიკურ ისტორიას ბიზანტიისა და ირანის იმპერიებთან ურთიერთობის ფონზე ( საუკუნის დასაწყისიდან 726 წლამდე). შედარებით დეტალურად არის წარმოდგენილი საუკუნის შუა ხანა 80-იან წლებამდე და საუკუნემდე, ვინაიდან, ავტორის აზრით, ამ დროს ჩამოყალიბდა სომხეთის მონოფიზიტური ეკლესია. არსენ საფარელის თხზულების ძირითადი წყაროა ჩვენამდე ბერძნულ ენაზე მოღწეული ანტიმონოფიზიტური ტრაქტატი " " („სომხეთის მოვლენათა მატიანე“). ისტორიკოსი, ჩანს, სარგებლობდა ამ ტექსტის სომხური ორგინალით ( საუკუნე), როგორც თხზულებისათვის საერთო გეგმის შედგენისას, ისე – საუკუნეებში ცალკეული სიტუაციების აღწერისას. გარდა დასახელებული ტრაქტატისა, არსენ საფარელი თავისი თხზულების ძირითადი ნაწილისათვის იყენებს ბიზანტიელი მოღვაწის ფოტიოს კონსტანტინოპოლელის ეპისტოლეს ზაქარია სომეხთა პატრიარქისადმი (895 წელი), იოანე დრასხანაკერტცის „სომხეთის ისტორიას“ ( საუკუნის 20–იანი წლები), ასოღიკის (სტეფანოს ტარონეცი) „მსოფლიო ისტორიას“ (1004 წლის შემდეგ), ანონიმურ საეკლესიო ქრონიკას. შეიძლება იმის ვარაუდი, რომ არსენი იცნობდა ქართლისა და სომხეთის საეკლესიო იერარქთა მიმოწერას საუკუნის დამდეგს, იოანე ოძუნელის თხზულებას „კრებათა შესახებ“ (726–728 წლები), მანაზკერტის 726 წლის ადგილობრივ საეკლესიო კრების კანონებს. ტრაქტატში თითქმის მთლიანად იგნორირებულია საუკუნის ნახევრი; – საუკუნეებში კავკასიაში რელიგიური სიტუაციის გადმოსაცემად ავტორი იყენებს აგათანგელოსის, მოვსეს ხორენაცისა და ლაზარ ფარპეცის „სომხეთის ისტორიებს“. მხედველობაში მიღებულია აგრეთვე გრიგოლ განმანათლებლის „ცხოვრების“ ქართული ვერსია და „საჰაკ ჰართელის ხილვის“ ერთ-ერთი ვერსია. არსენ საფარელის თხზულებაში გვხვდება ისეთი ისტორიული ცნობები, რომლებიც სხვა წყაროებში არ არის დადასტურებული, რის გამოც იგი ზოგ შემთხვევაში პირველწყაროს მნიშვნელობას იძენს. თხზულების ფართო ქრონოლოგია და არეალური ჩარჩოები, გამოყენებული დიდძალი ქართული, სომხური და ბერძნული ენებზე, უცხოენოვანი ლექსიკა, ტერმინები ქართულ ენაზე თარგმანებით მოწმობს ავტორის დიდ ერუდიციას და ენების ცოდნას. არსენ საფარელს ეკუთვნის შუა საუკუნეების იმ ქართველ მოღვაწეთა წრეს, რომელიც საეკლესიო განხეთქილებას კავკასიაში განიხილავდა, როგორც გარეშე ძალდატანებით გამოწვეულ პოლიტიკურ აქტს და არა შინაგან აუცილებლობას. იგი გმობს მონოფიზიტობას, მაგრამ დარწმუნებულია სომეხი ხალხის „უბრალოებაში“, რომელმაც მართლმადიდებლობას გადაუხვია სპარს მეფეთა „ნებით“.