iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჰენიოხები

ჰენიოხები — უძველესი დროიდან კოლხეთის სამეფოს სანაპიროზე მოსახლე ტომები. მათი უშუალო განსახლების ადგილად ბერძენი და რომაელი ავტორები (პელანიკე მითილენელი ძვ.წ. ს. ფსევდოსკილაკ კარიანელი ძვ.წ. ს. არისტოტელე ძვ.წ. ს. არტემიდორე ეფესელი ძვ.წ. - სს. და ახალი წელთაღრიცხვის ისტორიკოსები პომპონიუს მელა ახ.წ. ს., ოვიდიუსი, პლინიუს უფროსი და სხვა.) კოლხეთის სანაპიროს ჩრდილოეთ სექტორს — ბიჭვინთა-სოხუმის მონაკვეთს ასახელებენ. ამავე აზრისაა გეოგრაფი სტრაბონი ძვ.წ. -ახ.წ. სს.
ჰერაკლიდეს გადმოცემით ჰენიოხებს უცხოვრიათ მდინარე ფაზისის (რიონის) შესართავთან, ხოლო პლინიუსი ჰენიოხებს, გარდა დიოსკურიისა, მიუთითებს ქალაქ ტრაპიზონის მახლობლად და მდინარე აფსაროსთან (ჭოროხი) ახლოს. დაახლოებით ამავე ადგილებში - მდინარეებს ოფისსა და არქაბეს შორის — ჰენიოხებს ასახელებენ ფლავიუს არიანე და ანონიმი ავტორი.
ცელიბატი

ცელიბატი (ლათ. ან ) – დაუქორწინებლობა კათოლიკურ სამღვდელოებაში. ეს წესი საუკუნეში ელვირის საეკლესიო კრებაზე დაკანონდა რომის ეკლესიის მიერ, თუმცა, პრაქტიკაში მისი განხორციელება დიდ წინააღმდეგობას ხვდებოდა. ცელიბატის დაცვას მოითხოვდნენ კლუნიელები. შუა საუკუნეებში ცელიბატის დაცვა საჭირო იყო იმიტომ, რომ უცოლშვილო სასულიერო წოდების წარმომადგენლები აღარ შეეცდებოდნენ საეკლესიო ქონების მითვისებასა და მის მემკვიდრეობით გადაცემას. ოჯახის მქონე ღვთისმსახურები ასკეტიზმის ნაცვლად ფუფუნებით ცხოვრებას ეძლეოდნენ, რაც ფართო მოსახლეობაში ეკლესიის ავტორიტეტის დაცემას იწვევდა.
ჰემოლიზინები

ჰემოლიზინები — ნივთიერებები, რომლებიც შლიან ერითროციტებს (ლიზისი). ჰემოლიზინები შეიძლება იყოს მცენარეული (საპონინები, რიცინი) ან ცხოველური (გველის, მორიელის, ფუტკრის შხამი) წარმოშობისა. ჰემოლიზინებს განეკუთვნება აგრეთვე ზოგიერთი მიკროორგანიზმის (სტრეპტოკოკი, თივის ჩხირი) მიერ გამოყოფილი ნივთიერებები. ერთი სახეობის ცხოვრელის სისხლის შრატი შეიცავს ჰემოლიზინებს, რომლებიც შლიან სხვა სახეობის ცხოველის ერითროციტებს. ერთი სახეობის ცხოველის ერითროციტებით სხვა სახეობის ცხოველის იმუნიზაციის შედეგად ჰემოლიზინების რაოდენობა მკვეთრად მატულობს.
ჩილოეს არქიპელაგი

ჩილოეს არქიპელაგი — არქიპელაგი წყნარ ოკეანეში, ჩილეს სანაპიროსთან. მთლიანად შედის ჩილეს შემადგენლობაში. მატერიკისა და დანარჩენი ჩილესგან მას გამოყოფს ჩაკაოს არხი (ჩრდილოეთით), ჩილოეს ზღვა (აღმოსავლეთით) და კორკოვადოს ყურე (სამხრეთ-აღმოსავლეთით). არქიპელაგის ყველა კუნძული, გარდა დესერტორესის კუნძულებისა, შედის ჩილეს ჩილოეს პროვინციის შემადგენლობაში, რომელსაც ისინი წარმოქმნიან. არქიპელაგის ყველაზე დიდი და მთავარი კუნძულია ჩილოე. ჩილოე ცნობილია თავისი საუცხოო ფოლკლორით, მითოლოგიით და უნიკალური არქიტექტურით. კუნძული ჩილოე კიდევ იმითაა განსაკუთრებული, რომ იგი კარტოფილის სამშობლოა.
რობინზონ კრუზოს კუნძული

რობინზონ კრუზოს კუნძული — კუნძული წყნარ ოკეანეში, ჩილეს კუთვნილი ხუან-ფერნანდესის არქიპელაგის უდიდესი კუნძული. მდებარეობს სამხრეთ ამერიკის კონტინენტის სანაპიროდან 674 კმ-ის დაშორებით.

სწორედ ამ კუნძულზე, 1704 წელს (ამ დროისთვის ჯერ კიდევ უკაცრიელი) გადმოსვეს შოტლანდიელი მეზღვაური ალეხანდრო სელკირკი, რომელმაც აქ მარტოობაში 4 წელი გაატარა. ამ ფაქტმა შთააგონა დანიელ დეფოს ცნობილი ნოველა „რობინზონ კრუზოს“ დაწერა.

კუნძულის მოსახლეობა შეადგენს 500–600 ადამიანს, რომლებიც ცხოვრობენ აქ არსებულ ერთადერთ დასახლებულ პუნქტში, სოფელ სან-ხუან-ბაუტისტაში.
გიორგი არსენიშვილი

გიორგი (გია) არსენიშვილი (დ. 5 იანვარი, 1942, სოფ. ხირსა, სიღნაღის რაიონი — გ. 17 ნოემბერი, 2010) — ქართველი პოლიტიკოსი, ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, საქართველოს პარლამენტის წევრი, ადამიანის უფლებათა დაცვისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის კომიტეტის თავმჯდომარე.

ბიოგრაფია
1966 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1969–1971 წლებში მუშაობდა თსუ გამოყენებითი მათემატიკის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ-მუშაკის თანამდებობაზე. 1971–1977 წლებში იყო თსუ მათემატიკის ინსტიტუტის ფაკულტეტის დოცენტი. 1973–1974 წელს, გერმანიის მკვლევართა საზოგადოების მიწვევით, სამეცნიერო სტაჟირება გაიარა ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტში. 1977–1974 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამოყენებითი მათემატიკის ფაკულტეტის დეკანი.

1981–1997 წლებში გია არსენიშვილმა დააარსა მათემატიკური მეთოდების გამოყენების კათედრა და იყო ამავე კათედრის გამგე.

1995–2000 წლებში მუშაობდა საქართველოს პრეზიდენტის რწმუნებულად კახეთის მხარეში, ხოლო 2000–2001 წლებში — საქართველოს სახელმწიფო მინისტრად.

2001–დან 2004 წლამდე წარგზავნილ იქნა საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიან ელჩად ავსტრიაში, უნგრეთში, სლოვენიაში, სლოვაკიასა და ჩეხეთში.

2004–2006 წლებში არჩეულ იქნა საქართველოს გაერთიანებული ტელეკომის სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარედ, 2006–2007 წლებში კი საქართველოს რკინიგზის სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარედ.

2008-2010 წლებში იყო საქართველოს მე-7 მოწვევის პარლამენტის წევრი (თელავის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გამარჯვებული საქართველოსთვის“, ადამიანის უფლებათა დაცვისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის კომიტეტის თავმჯდომარე.

გიორგი არსენიშვილი იყო 54 სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი, საქართველოს საინჟინრო აკადემიის და კავშირგაბმულობის საერთაშორისო აკადემიის ნამდვილი წევრი.

პრეზიდენტ მიხეილ სააკაშვილის გადაწყვეტილებით, გია არსენიშვილს სიკვდილის შემდეგ ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენი მიენიჭა.
დესვენტურადასის კუნძულები

დესვენტურადასის კუნძულები — ოთხი პატარა კუნძულისგან შემდგარი ჯგუფი წყნარ ოკეანეში, ჩილეს სანაპიროდან 850 კმ-ის მოშორებით, დედაქალაქ სანტიაგოს ჩრდილო-დასავლეთით. ოთხივე კუნძულის საერთო ფართობია 4 კმ².

კუნძულები საკმაოდ უნაყოფოა და ძირითადად კლდეებისაგან შედგება. მწირ მცენარეულ საფარს წარმოადგენს ბუჩქები, გვიმრები და ერთწლიანი ბალახები. კუნძულებზე არაა არანაირი მუდმივი ნაკადული და მტკნარი წყალი. ხერხემლიანებიდან, აქ მხოლოდ ჩიტები ბინადრობენ.

კუნძულების იზოლირებულობისა და ძნელად მისადგომობის გამო, აქ არაა ადამიანთა დასახლება. მხოლოდ კუნძულ სან-ფელიქსზე განლაგებულია ჩილეს ფლოტის რაზმი. ასევე არსებობს 2 000 მეტრის სიგრძის ასაფრენი ბილიკი.

დესვანტურადასის კუნძულები 1520 წელს პირველად ინახულა ფერნანდო მაგელანმა.
ჭიკაანის ღვინის მარანი

ჭიკაანის ღვინის მარანი — ღვინის მწარმოებელი კომპანია საქართველოში. შეიქმნა 2004 წელს ჭიკაანის ღვინის ქარხნის პრივატიზაციის შემდეგ. მარანი აწარმოებს ღვინოს ყვარლის მიკროზონაში მოყვანილი საფერავის ჯიშის ყურძნიდან. კომპანიის საკუთრებაშია 220 ჰექტარი ფართობი, საიდანაც საფერავის ჯიშის ვაზი გაშენებულია 30 ჰექტარზე. 2016-2018 წლებში კომპანიას მიღებული აქვს 360 700 ლარი სახელმწიფოსგან გამარტივებული შესყიდვების სახით.
რიკარდო ლაგოსი

რიკარდო ფროილან ლაგოს ესკობარი (; დ. 2 მარტი, 1938, სანტიაგო, ჩილე ) — ჩილელი პოლიტიკური მოღვაწე. ჩილეს 33-ე პრეზიდენტი (2000-2006 წწ.).

დაიბადა სანტიაგოში, ფროილან ლაგოსისა და ემა ესკობარის ოჯახში. სწავლობდა იურისპრუდენციას ჯერ ჩილეში შემდეგ აშშ-ში. მუშაობდა გაეროში, 1978 წლიდან საერთაშორისო სავალუტო ფონდში. საუკუნის 80-იანი წლების შუა პერიოდში გახდა დემოკრატიული ოპოზიციის უდავო ლიდერი.

1990-1992 – განათლების მინისტრი
1994-1998 – საჯარო სამსახურის მინისტრი

1999 წელს გახდა ჩილეს პრეზიდენტობის კანდიდატი და არჩევნების შემდეგ 2000-2006 წწ. ეკავა ქვეყნის მეთაურის პოსტი. თანამდებობაზე შეცვალა ჩილეს პირველმა ქალმა პრეზიდენტმა მიშელ ბაჩელეტმა.
ედუარდო ფრეი რუის-ტაგლე

ედუარდო ფრეი რუის-ტაგლე (; დ. 24 ივნისი, 1942, სანტიაგო, ჩილე ) – ჩილელი პოლიტიკური მოღვაწე. ჩილეს 32-ე პრეზიდენტი (1994-2000 წწ.). ჩილეს 28-ე პრეზიდენტის ედუარდო ფრეი მონტალვას შვილი.

1992 წლიდან ქრისტიან-დემოკრატიული პარტიის ლიდერია. 2009 წელს იყო საპრეზიდენტო არჩევნების კანდიდატი, მაგრამ მეორე ტურში 3,2 %-ით დამარცხდა ჩილეს ამჟამინდელ პრეზიდენტ სებასტიან პინიერასთან ბრძოლაში.
ედუარდო ფრეი მონტალვა

ედუარდო ფრეი მონტალვა (; დ. 16 იანვარი, 1911, სანტიაგო, ჩილე — გ. 22 იანვარი, 1982, სანტიაგო, ჩილე ) – ჩილელი პოლიტიკური მოღვაწე. ჩილეს 28-ე პრეზიდენტი (1964-1970 წწ.). ჩილეს 32-ე პრეზიდენტის ედუარდო ფრეი რუის-ტაგლეს მამა.

დაიბადა 1911 წელს. იურიდიული განათლება მიიღო კათოლიკურ უნივერსიტეტში. 1930-იან წწ. იგი გახდა კათოლიკე ახალგაზრდების ლიდერი და 1935 წელს დააარსა პარტია ნაციონალური ფალანგა. ასწავლიდა კათოლიკურ უნივერსიტეტში.

1937-1945 : დეპუტატთა პალატის წევრი.
1945-1946 : საჯარო შრომისა და გზათა მშენებლობის მინისტრი
1949-1964 : სენატორი

1973 წლის სამხედრო გადატრიალების შემდეგ მისი ქრისტიან-დემოკრატიული პარტია გადავიდა ოპოზიციაში.
ვილიარიკის ეროვნული პარკი

ვილიარიკის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი ჩილეს ანდებში. მდებარეობს არაუკანიის და ლოს-რიოსის რეგიონებში, ქალაქ პუჩოს სიახლოვეს. პარკის ტერიტორიაზე გადაჭიმულია ანდების სამი უმნიშვნელოვანესი ვულკანური სისტემა - ვილიარიკა, კეტრუპილანი და ლანინი.

პარკი გამოირჩევა აქ არსებული ფლორისა და ფაუნის მრავალფეროვნებით.
ტორეს-დელ-პაინეს ეროვნული პარკი

ტორეს-დელ-პაინეს ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი ჩილეში, სამხრეთ პატაგონიაში; გამოირჩევა მთებით, ტბებით, მყინვარებით და მდინარეების სიუხვით. პარკი მდებარეობს მაგელანური სუბპოლარული ტყეებისა და პატაგონიის სტეპების ერთმანეთში გარდამავალ შუალედში, ქალაქ პუნტა-არენასიდან 312 კმ-ით ჩრდილოეთით. დასავლეთიდან ესაზღვრება ბერნარდო ო'ჰიგინსის ეროვნული პარკი, ხოლო ჩრდილოეთით არგენტინაში მდებარე ლოს-გლასიარესის ეროვნული პარკი.
თიკ ნათ ჰანი

თიკ ნათ ჰანი (ვიეტ: ; დ. 11 ოქტომბერი, 1926 — გ. 22 იანვარი, 2022) — ვიეტნამელი ბუდისტი ბერი, მასწავლებელი, პოეტი და მშვიდობის მოძრაობის აქტივისტი.

16 წლის ასაკში შევიდა ძენ-ის მონასტერში, შეისწავლა ბუდიზმი და 1949 წელს ბერის წოდება მიენიჭა. სახელი თიკ (ვიეტ: ) გამოიყენება ვიეტნამში ბერებისა და მონაზვნებისათვის ბუდა შაკიამუნის კლანის წევრობის აღსანიშნავად. 1960-იანი წლების დასაწყისში საიგონში დააარსა „ახალგაზრდათა სკოლა სოციალური მომსახურებისთვის“, რომლის მიზანი იყო სკოლების, საავადმყოფოებისა და დაბომბილი სოფლების აშენება, ასევე უსახლკაროდ დარჩენილი ხალხის დახმარება. აშშ-ში გაემგზავრა პრინსტონის უნივერსიტეტში სასწავლებლად და შემდეგ ლექტორად კორნელისა და კოლუმბიის უნივერსიტეტებში. მარტინ ლუთერ კინგმა 1967 წელს ჰანი ნობელის პრემიის ლაურეატად წარადგინა. 1966 წელს შექმნა ორგანიზაცია „ “, რომლის ცენტრები მთელ მსოფლიოში დააარსა. 1973 წელს ვიეტნამის მთავრობამ ნათ ჰანის ვიეტნამში დაბრუნებაზე უარი თქვა და ლტოლვილად საფრანგეთში წავიდა.

ნათ ჰანმა დიდი გავლენა მოახდინა დასავლური ბუდიზმის განვითარებაზე. ავტორია 100-ზე მეტი წიგნისა.
ანდებზე გადასვლა

ანდებზე გადასვლა – სამხედრო კამპანია, განხორციელებული ესპანეთის ამერიკულ კოლონიებში დამოუკიდებლობისათვის ომის პერიოდში. არგენტინისა და ჩილეს არმიები გენერალ ხოსე სან-მარტინის ხელმძღვანელობით ახდენენ ანდებზე გადასვლას ჩილეს დამოუკიდებლობის გამოცხადებისა და ესპანელების ქვეყანაში შესაძლო შემოჭრის თავიდან აცილების მიზნით.

გადასვლისთვის მზადება დაიწყო არგენტინის ქალაქ მენდოსაში. სან-მარტინის არმიაში შედიოდა 4 000 ადამიანი, რომელთა 1/3 დაიღუპა მთებში გადასვლის დროს.

1817 წელს სან-მარტინის ჯარისდარცენილი ნაწილი შევიდა სანტიაგოში. ამ დროისთვის ესპანელი როიალისტების ჯარმა უკან, ჩრდილოეთისაკენ დაიხია. 12 თებერვალს ჩაკაბუკოსთან ომის დროს სან-მარტინმა მნიშვნელოვან წარმატებას მიაღწია. 1818 წლის 12 თებერვალს კი ჩილეს უზენაესმა მმართველმა ბერნარდო ო'ჰიგინსმა გამოაცხადა ქვეყნის დამოუკიდებლობა.
არაუკანიისა და პატაგონიის სამეფო

არაუკანიისა და პატაგონიის სამეფო — ეფემერული სახელმწიფოებრივი გაერთიანება, 1860 წელს დააარსა ფრანგმა ადვოკატმა და ავანტიურისტმა ანტუან ორეილ დე ტუნემ სამხრეთ ამერიკაში.

მმართველები
ავრელი ანტონიო , მეფე (1860–1878)
ახილეს , მეფე (1878–1902)
ავრელი ანტონიო , მეფე (1902–1903)
ლაურა ტერეზა , დედოფალი (1903–1916)
ავრელი ანტონიო (1916–1952)
ფილიპე, პრინცი (1952-2014)
ჟან-მიშელ პარასილიტი დი პარა, მეფე ანტუან (2014—2017)
ფრედერიკ როდრიგეს-ლუცი, მეფე ფრედერიკ (2017- )
ოცნების ქალაქი

ოცნების ქალაქი — 2010 წლის ქართული სრულმეტრაჟიანი ფილმი და ლირიკული დრამა, კომედიური ელემენტებით.

შინაარსი
ფილმის სიუჟეტი აგებულია სიყვარულზე და თანამედროვე ცხოვრებაზე. თუკი სასიყვარულო ოცნება ახალი წლის ღამეს არ ხდება, ნუ იდარდებთ, წინ ვალენტინობის დღესასწაულია. ამ მარტივ ჭეშამრიტებაში ადვილად დაგარწმუნებთ სანდროსა და ნინის სიყვარულის ისტორია, რომელიც თანამედროვე თბილისის ერთ-ერთ ღამის კლუბში გათამაშდება.

როლებში
არჩილ სოლოღაშვილი — სანდრო
ნანკა კალატოზიშვილი — ნინი
შორენა ბეგაშვილი — მაკა
პაატა პაპუაშვილი — ჯეკო
დუტა სხირტლაძე — ირაკლი
ეკა კახიანი — ლიკა
გოგა ბარბაქაძე — ვანიკო
შოთა ქრისტესაშვილი — ვახო
ქეთი ფარცვანია — მეგი
ანა იმედაშვილი — კიწი
რუსკა მაყაშვილი — თინჩო
გვანცა დარასელია — თათკა
ჩილეს პესო

ჩილეური პესო —ჩილეს ეროვნული ვალუტა. დღევანდელი პესო ბრუნვაშია 1975 წლიდან, მისი წინა ვერსია ბრუნვაში იყო 1817 წლიდან 1960 წლამდე. სიმბოლო რომელიც ადგილობრივად გამოიყენება პესოს აღსანიშნავად არის $. 4217-ის მიხედვით დღევანდელი პესოს კოდი არის - . პესო იყოფა 100 სენტავოდ , თუმცა სენტავოები არ არის ბრუნვაში. 2009 წლის მიხედვით, ჩილეს პესოს საშუალო კურსი ამერიკულ დოლართან მიმართებაში არის - 1 აშშ დოლარი = 559,7 ჩილეს პესოს. 2010 წლის 30 სექტემბერს 1 აშშ დოლარი ღირდა 485,23 ჩილეს პესო.

ჩილეს პესოს ღირებულება
პესო განიცდიდა ყოველწლიურ გაუფასურებას დოლარისა და სხვა მყარი ვალუტების მიმართ, თუმცა 1994-1997 წლებში პესო ინარჩუნებდა სიმყარეს დოლართან მიმართებაში. 2002 და 2003 წლებში პესოს გაცვლის კურსმა დოლართან მიაღწია მაქსიმუმს, დაახლოებით 700 ერთ აშშ დოლარზე. რაც 2001 წლის 11 სექტემბრის ტერორისტული აქტის ეფექტით იყო გამოწვეული.
კითარა

კითარა  — ძველ ბერძნული სიმებიანი საკრავი, მუსიკალური ინსტრუმენტი. მასზე უკრავდნენ რომაელი და ბერძენი მმართველების კარზე. იგი ყველაზე მეტად გავრცელებული ინსტრუმენტი იყო საბერძნეთში.

კითარა ჰგავს ლირის პროფესიონალურ ვერსიას. აქვს ღრმა ცარიელი მოცულობა, რომელიც მოცულობითი რეზონატორის როლს ასრულებს. ჰქონდა ბრტყელი ხის კორპუსი პირდაპირი ან ფიგურული მოხაზულობით; კორპუსზე მაგრდებოდა ციმები; დროთა განმავლობაში ციმების რაოდენობა თანდათან მატულობდა (4-დან 12-მდე); იხმარებოდა როგორც სოლო ისე აკომპანირების ინსტრუმენტი. კითარა ისე როგორც ლირა უფრო ძველი ინსტრუმენტის — ფორმინგას დახვეწის რეზულტატია, ისინი ითვლებოდნენ აპოლონისა და ეროტის ინსტრუმენტებად.
მიღმახევი

მიღმახევი (ხევს.: მიღმაჴევი) — ხეობა პირიქითა ხევსურეთში. ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება რუსეთი (ადრე ახალხევის ხეობა), სამხრეთით ფშავი, დასავლეთით შატილის ხეობით, ხოლო აღმოსავლეთით თუშეთი.

მიღმახევის თემები
მიღმახევში ძირითადად იყო სამი თემი: ხახაბოს, არდოტის და მუცოსი.
ხახაბოს თემში შედიოდა ორი სოფელი ზედა ხახაბო და ქვენა ხახაბო. ცხოვრობდნენ ძირითადად: ხახიაურები, მამიაურები, მინდიკაურები.
არდოტის თემმში შედიოდა: არდოტი, ანდაქი, არჭილო, ბახაო. ძირითადად ცხოვრობდნენ ზვიადაურები და მურღვანი (საბჭოთა პერიოდში მურღუევები, დღეისთვის არდოტელები).
მუცოს თემში შედიოდა: მუცო, ხონე, ხონისჭალა, წუქიო. ძირითადად ცხოვრობდნენ მუცოში — შეთკაურები (1900-იან წლებამდე) და დაიაურები, ხონესა და ხონისჭალაში — შეთეკაურები, წუქიოში — გიონი (ჭინჭარაულები).

მიღმახევში არის შემდეგი ადგილები: ბაძაიხი, ამუგო, გაიდაგი.

საკულტო ნაგებობები: მთავარანგელოზის ჯვარი, ხოლიგის წვერის ანგელოზი, საჯვარობო, წყაროთგორული წმ. გიორგი, თავადი ბეღლის ანგელოზი, ბისოური ჯვარი, ჭალაური წმ. გიორგი, ბეღლისკარის ჯვარი, ბაიტური, არდოტის ეკლესია, დობილ-მმართველნი, ადგილის დედა მარიამწმინდა, ვარლეს ჯვარი, ბროლისკალოს წმ. გიორგი.

რუკა
}
გიორგი ტარსაიძე

გიორგი (გიგო) ალექსანდრეს ძე ტარსაიძე (დ. 8 ივლისი [ძვ. სტ. 24 ივნისი] 1857, სოფ. ბერშუეთი, გორის მაზრა — გ. 24 დეკემბერი, 1904, თბილისი) — ქართველი ექიმი, ოფთალმოლოგი (პირველი ქართველი ევროპულად დიპლომირებული), კავკასიის ექიმთა საზოგადოების წევრი. იურისტ ნიკოლოზ ტარსაიძის უმცროსი ძმა.

ბიოგრაფია
1879 წელს დაამთავრა ხარკოვის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი. ერთხანს მუშაობდა რაჭაში. 1881 წელს დაბრუნდა ხარკოვში, წარჩინებით დაიცვა სადიპლომო ნამუშევარი. 1882-88 წლებში, იქვე ორდინატორად მუშაობდა თვალის ქირურგ პროფესორ ლეონარდ ჰირშმანთან. 1888 წელს დაბრუნდა საქართველოში და მუშაობა დაიწყო თბილისის "1864 წლის 4 აპრილის სახელობის სამკურნალოში". გიორგი ტარსაიძე იყო პირველი ქართველი ექიმი რომლის ძირითადი პროფესია ოფთალმოლოგობა იყო. 1892 წელს გიორგი ტარსაიძის თაოსნობით თბილისში გაიხსნა თვალის სნეულებათა საქველმოქმედო საავადმყოფო (რუსეთის იმპერიის მასშტაბით რიგით მესამე, მოსკოვისა და პეტერბურგის კლინიკების შემდეგ), რომლის დირექტორიც თავად იყო გარდაცვალებამდე.

ამ საავადმყოფოს ბაზაზე, თბილისის, ქართული უნვერისტეტის გახსნის შემდეგ ჩამოყალიბდა თვალის სნეულებათა კლინიკა. გიორგი ტარსაიძის სახელს ატარებდა თვალის დაავადებათა რესპუბლიკური კლინიკური საავადმყოფო (ამ საავადმყოფოს ბაზაზე არის შექმნილი ამჟამად მოქმედი მრავალპროფილური კლინიკა „ნიუ ჰოსპიტალსი“). გ. ტარსაიძე იყო ერუდირებული ექიმი და დახელოვნებული ოპერატორი, რომელიც ზედმიწევნით ფლობდა ოფთალმოლოგიური კვლევების მეთოდებს. იგი დამსახურებული პოპულარობით სარგებლობდა მთელს კავკასიაში. მისმა პროფესიონალიზმა საწინდარი ჩაუყარა ქართული ოფთალმოლოგიური სკოლის შემდგომი თაობების სიძლიერეს. ტარსაიძის მოსწავლეები იყვნენ, შემდგომში ცნობილი ოფთალმოლოგები: ვახტანგ მუსხელიშვილი, ალექსანდრე შატილოვი, კ.თოფურიძე. ტარსაიძის უშუალო ხელმძღვანელობითა და ინიციატივით საქართველოს მაზრებსა და რაიონებში ნაყოფიერ მუშაობას ეწეოდნენ ე. წ. „თვალის მფრინავი რაზმები“.

გიორგი ტარსაიძე დასაფლავებულია ვერის სასაფლაოზე.

„ნიუ ჰოსპიტალსის“ „ოფთალმოლოგიის ეროვნულ ცენტრში“ 2018 წლის 11 ოქტომბერს, მხედველობის მსოფლიო დღის აღსანიშნავად, ქართული ოფთალმოლოგიის ფუძემდებლის — გიორგი ტარსაიძის ბიუსტი გაიხსნა. გიორგი ტარსაიძის შვილი იყო ემიგრანტი პუბლიცისტი და ისტორიკოსი ალექსანდრე ტარსაიძე.

ნაშრომები
 , 1/ 1893 . 1/ 1901 . 2- , .1 ., 1902.
დიეგო დე ალმაგრო

დიეგო დე ალმაგრო – ესპანელი კონკისტადორი, პერუს ერთ-ერთი დამპყრობელი. იგი უკანონო შვილი იყო და გვარი მიიღო იმ ქალაქის მიხედვით, სადაც დაიბადა.

ამერიკაში ჩავიდა 1514 წლის 30 ივნისს, პედრარიას დავილას მიერ მოწყობილი ექსპედიციით. ითვლება პერუს აღმომჩენად. ებრძოდა ჩილეს ტერიტორიაზე მცხოვრებ მაპუჩეს ტომს (არაუკანებს). 1538 წელს სალინასთან ბრძოლის დროს მოკლულ იქნა ფრანსისკო პისაროს მიერ.
აკოტანგო

აკოტანგო – ვულკანი ანდების მთებში, ჩილეს ჩრდილოეთ ნაწილში, ბოლივიისა და ჩილეს საზღვარზე. მდებარეობს არიკა და პარინაკოტის რეგიონში. სიმაღლე ზღვის დონიდან – 6052 მ. აქ განლაგებული მწვერვალების ჯგუფი ცნობილია ნევადოს-დე-კიმსაჩატას სახელით, რომელიც ასევე მოიცავს უმარატის და სერო-კაპურატის პიკებს. ვულკანი აქტიური იყო ჰოლოცენში.
ტაკორა

ტაკორა — ვულკანი ანდების მთებში, ჩილეს ჩრდილოეთ ნაწილში, პერუს საზღვართან. მდებარეობს არიკა და პარინაკოტის რეგიონში. სიმაღლე ზღვის დონიდან – 5980 მ. იგი ჩილეს ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარე ვულკანიია. იგი დაფარულია მუდმივი თოვლითა და ყინულით 5500 მ სიმაღლიდან. ვულკანის ძირითადი კრატერი მდებარეობს ჩრდილო-დასავლეთ კალთაზე მწვერვალიდან 300 მეტრით ქვემოთ. ვულკანის აღმოსავლეთ მხარეს ცხელი წყლებია.
უილიამ პიტი (უმცროსი)

უილიამ პიტი უმცროსი (დ. 28 მაისი, 1759 — გ. 23 იანვარი, 1806) — - საუკუნეების ბრიტანელი პოლიტიკური მოღვაწე, უილიამ პიტი უფროსის შვილი.

1783 წელს, 24 წლის ასაკში, გახდა გაერთიანებული სამეფოს ყველაზე ახალგაზრდა პრემიერ-მინისტრი. მან დაკავებული თანამდებობა 1801 წელს დატოვა, თუმცა კვლავ დაიკავა 1804 წელს და შეინარჩუნა 1806 წლამდე, გარდაცვალებამდე. პრემიერ-მინისტრობის პარალელურად მას ეკავა ხაზინის კანცლერის თანამდებობა.

გაატარა მთელი რიგი რეფორმები, მათ შორის ინდოეთის მმართველობის რეფორმა (1784). 1786 წელს საფრანგეთთან დადო სავაჭრო ხელშეკრულება. იყო ერთ-ერთი მთავარი ორგანიზატორი კოალიციისა, რომელიც მიმართული იყო საფრანგეთის რესპუბლიკისა და იმპერიის წინააღმდეგ. უილიამ პიტის თანამდებობაზე ყოფნის პერიოდი დაემთხვა ევროპაში მიმდინარე მნიშვნელოვან მოვლენებს, საფრანგეთის რევოლუციასა და ნაპოლეონის ომებს.
იაჰმეს I

იაჰმეს , ასევე იაჰმოსი (დ. ძვ. წ. 1560; გ. ძვ. წ. 1525) — ეგვიპტის ფარაონი, დინასტიის პირველი მმართველი და დამაარსებელი. მისი მმართველობის ხანას სხვადასხვაგვარად ათარიღებდნენ: ძვ. წ. 1530-1504 წლები (ვოლფგანგ ჰელკი) ან ძვ. წ. 1539-1514 წლები (კრაუსი). უფრო ახალი გამოკვლევებით (იურგენ ფონ ბეკერათი) მისი მმართველობის პერიოდი ძვ. წ. 1550-1525 წლებითაა განსაზღვრული. იაჰმესის სახელს უკავშირდება ჰიქსოსების წინააღმდეგ გამართული წარმატებული ბრძოლა, რომლის შედაგადაც ზემო ეგვიპტე მათი ბატონობისაგან გათავისუფლდა და ამგვარად შეიქმნა ერთიანი ეგვიპტის ახალი სამეფო.
სალიეთის მარმარილოს საბადო

სალიეთის მარმარილოს საბადო – მარმარილოს საბადო, რომელიც მდინარე ყვირილის მარჯვენა ნაპირზე, სოფელ სალიეთთან (ჭიათურის მუნიციპალიტეტი).

საბადო აგებულია შუალიასური გამარმარილოებული კირქვებით. პროექტული წყების სისქეა 150-180 მ. მარმარილო მოწითალო-რუხი, წითელი ან ვარდისფერია. უსწორწორმასწორო ფორმის რუხი ან თეთრი ლაქები ქმნიან ლამაზ დეკორატიულ ნახატს. სალიეთის მარმარილო ძვირფასი შესამოსი მასალაა. იყენებენ შენობების ინტერიერებში (თბილისის მეტროპოლიტენის სადგურ რუსთაველის მიწისქვეშა ვესტიბიული, მოსკოვის მეტროპოლიტენის სადგური ელექტროზავოდსკაია, სერპუხოვსკაია და სხვა). საბადო მუშავდება ღია წესით.
სალიმ-ფაშა

სალიმ-ფაშა (ჯაყელი) — ახალციხის ფაშა 1688-1701 წლებში, ასლან -ის ძე. ტახტი დაიკავა უფროსი ძმის, იუსუფ -ის გარდაცვალების შემდეგ. მის დროს ახალციხის საფაშოში უკიდურესად გაძლიერდა იანიჩართა თარეში და ქრისტიანული მოსახლეობის აკლება. სალიმ-ფაშა ცდილობდა იანიჩარებისათვის დაეპირისპირებინა „ყულის“ ჯარი, მაგრამ ცენტრალური ხელისუფლება მხარს არ უჭერდა. მის დროს გახშირდა ქრისტიანული მოსახლეობის გამაჰმადიანების შემთხვევები.
სალიპარტიანო

„სალიპარტიანო“ — ფეოდალური სამფლობელო ოდიშის (სამეგრელოს) სამთავროში. მოიცავს თანამედროვე მარტვილის მუნიციპალიტეტის დიდ ნაწილს. სალიპარტიანო თავდაპირველად ლიპარტიანთა ფეოდალურ გვარეულობის სამფლობელო იყო. გვარსახელი ლიპარტიანი ლიპარიტიდან მოდის. მკვლევართა ერთი ნაწილის აზრით, ეს ლიპარიტი უნდა ყოფილიყო ბაღუაშთა საგვარეულოს წარმომადგენელი, რომლისგანაც მოდიოდა ლიპარტიანთა გვარეულობა საუკუნიდან.

სხვა მოსაზრებით, ლიპარიანტთა გვარეულობას ლიპარიტ -მა დადიანმა ჩაუყარა საფუძველი. დაახლოებით საუკუნიდან სალიპარტიანო ოდიშის მთავრებმა მიიტაცეს და საუფლისწულო მამულად აქციეს. საუკუნის დასაწყისში ლიპარტიანობა ოდიშის სამთავროს უმაღლესი მოხელის ტიტული გახდა, ხოლო სალიპარტიანო ეწოდა სამფლობელოს, რომელსაც ეს მოხელე ფლობდა. პირველ მოხელე ლიპარტიანად ლევან დადიანის ბიძა გიორგი დადიანი გვევლინება. გიორგის სიკვდილის შემდეგ ლიპარტიანობას და სალიპარტიანოს ფლობდნენ მისი ძე ვამეყი, შემდეგში ვამეყის ძე გიორგი.

1673 წელს ლევან დადიანმა ეს სახელი კაცია ჩიქოვანს უბოძა. კაციას სიკვდილის შემდეგ ლიპარტიანი გახდა მისი ძე გიორგი. 1714—1728 წლებში ლიპარტიანი იყო ბეჟან დადიანის ძმა შამადავლე, 1732-1754 — გიორგი დადიანი. 1799 წელს გრიგოლ დადიანმა სალიპარტიანო თავის მეტოქე ძმას — მანუჩარ დადიანს — გადასცა. ოდიშის სამთავროს რუსეთის მფარველობაში შესვლის შემდეგ, 1805 წლის იანვარში, გრიგოლისა და მანუჩარის დედამ ანამ სალიპარტიანოს მანუჩარისათვის დატოვება სთხოვა მთავარმმართველს ციციანოვს, მაგრამ უარი მიიღო. სალიპარტიანო ოდიშის მთავრის სახასო მამულად გამოცხადდა, შემდეგ კი სამოურავოდ გადაეცათ თავად დგებუაძეებს.
რუსუდანი (დავით VI-ის ასული)

რუსუდანი ( [რუსუდანა]) — დავით ნარინისა და მისი მეუღლის თეოდორა პალეოლოგის ასული, ტრაპიზონის კონსორტ-იმპერატრიცა, მანუელ დიდის მეორე მეუღლე (1223 — 1253 წწ.).

ბიოგრაფია
რუსუდანი დაიბადა დაახლ. 1242/1245 წელს საქართველოს მეფის დავით ნარინისა და მისი მეორე მეუღლის თეოდორა პალეოლოგის ოჯახში. ისტორიკოსთა ერთი ნაწილი თეოდორას მიხეილ -ისა და თეოდორა დუკაინას ასულად მიიჩნევს, მეორე კი თვლის, რომ ის იოანე პალეოლოგისა და ტორნიკაინას შვილია.

არსებობს ვერსია, რომ რუსუდანი დავით ულუს ასულია. იმპერატრიცის დედა შეიძლება ყოფილი გვანცა დედოფალი, რადგან ჯიგდა-ხათუნის შვილების შესახებ არაფერია ცნობილი.

იმპერატრიცა
რუსუდანის შესახებ წერს ბერძენი ისტორიკოსი მიხაილ პანარეტოსი:

რაც ნიშნავს იმას, რომ ის თეოდორა დიდის დედა იყო.

რუსუდანი გარდაიცვალა არაუგვიანეს 1260 წ. იმპერატრიცის გარდაცვალების შემდეგ მანუელმა ცოლად ირენა სირიკაინა მოიყვანა.
სალიტერატურონი ნაწილნი ტფილისის უწყებათანი

„სალიტერატურონი ნაწილნი ტფილისის უწყებათანი“ — ქართული გაზეთის „ტფილისის უწყებანის“ ორკვირეული დამატება. გამოვიდა 1832 წლის იანვარში, გამოიცა სულ 6 ნომერი, ჩვენამდე მოაღწია მხოლოდ ხუთმა, რედაქტორ-გამომცემელი — სოლომონ დოდაშვილი. „სალიტერატურონი ნაწილნი ტფილისის უწყებათანი“ ქართული ჟურნალისტიკის ისტორიაში პირველ ქართულ ჟურნალად ითვლება. იბეჭდებოდა თარგმანები, ლექსები, მასალები ლიტერატურის, კრიტიკის ისტორიიდან, აღმოსავლეთის ისტორიიდან, განცხადებები და სხვა. თანამშრომლობდნენ გ. ერისთავი, ს. დოდაშვილი და ქართველი ინტელიგენციის სხვა წარმომადგენლები.
ჰექსაკოსიოიჰექსეკონტაჰექსაფობია

ჰექსაკოსიოიჰექსეკონტაჰექსაფობია (ბერძნულად ნიშნავს „რიცხვ ექვსას სამოცდაექვსის შიში“) არის შიში,
რომელიც წარმოიშვა ბიბლიის წიგნ გამოცხადებიდან, თავი 13:18, რომელიც მიუთითებს, რომ რიცხვი ექვსას სამოცდაექვსი სატანის ან ანტიქრისტეს რიცხვია.

ქრისტიანული სამყაროს გარეთ, ეს ფობია ძირითადად საშინელებათა ფილმებიდან გავრცელდა.
ბიბლიოფილია

ბიბლიოფილია ან ბიბლიოფილიზმი — წიგნებისადმი სიყვარული. ბიბლიოფილი - ინდივიდი, ვისაც წიგნები უყვარს, ხშირად იხმარება ტერმინი წიგნის ჭია. ბიბლიოფილებს წიგნები უყვართ ან შემცველობის ან კითხვის გამო. ზოგჯერ ტერმინ ბიბლიოფილია-ს შეცდომად მიიჩნევენ და ბიბლიოფილიზმ-ს უფრო ზუსტად თვლიან.

პროფილი
ბიბლიოფილი არის პიროვნება, რომელსაც უყვარს ან აგროვებს წიგნებს, ხშირად აქვთ დიდი და განსაკუთრებული კოლექციები. ბიბლიოფილებისთვის აუცილებელი არაა იმ წიგნების ფლობა, რაც უყვართ; მათ ძველ ბიბლიოთეკებში ინახულებენ.

ტერმინის გამოყენება
ბიბლიოფილია არ უნდა აირიოს ბიბლიომანიაში, შეპყრობით-დაუძლეველ აშლილობაში, რომელიც იწვევს წიგნების შეგროვებას, როდესაც სოციალური ურთიერთობები ან ჯანმრთელობა დაზიანებულია ან ბევრი სხვა მიზეზების გამო.