iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დავით ჩუბინაშვილი

დავით იესეს ძე ჩუბინაშვილი (; დ. 26 სექტემბერი, 1814 — გ. 5 ივნისი, 1891) — ქართველი ლექსიკოგრაფი, ენათმეცნიერი და ქართული ლიტერატურათმცოდნე. 1839 წელს დაამთავრა პეტერბურგის უნივერსიტეტის აღმოსავლური სიტყვიერების ფაკულტეტი. 1844 წლიდან ასწავლიდა ქართულ ენას ამავე უნივერსისტეტში. 1855-71 წლებში ახლად დაარსებული ქართული ენისა და სიტყვიერების კათედრის გამგე და პროფესორი იყო; 1860 წლიდან რუსეთის გეოგრაფიული, ხოლო 1869 წლიდან საიმპერატორო არქეოლოგიური საზოგადოების წევრი და ფილოლოგიის საზოგადოების საპატიო წევრი. იყო აგრეთვე „ქართველთა შორის წერა–კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების“ წევრი. თანამშრომლობდა ქართულ („ივერია“, „დროება“) და რუსულ პრესაში.

გამოქვეყნებული ნაშრომები
ჩუბინაშვილმა 1840 წელს გამოსცა ქართულ-რუსულ-ფრანგული ლექსიკონი, 1846 წელს კი − რუსულ-ქართული ლექსიკონი, რომელსაც წაუმძღვარა ქართული ენის გრამატიკის ნარკვევი, 1855 წელს რუსულ ენაზე გამოაქვეყნა „მოკლე ქართული გრამატიკა“, რომელშიც ძირითადად მოცემულია ახალი ქართული ენის ანალიზი; 1887-91 წლებში გამოსცა ქართულ-რუსული ლექსიკონი.

ჩუბინაშვილმა დიდი შრომა გასწია ძველი ქართული მწერლობის ძეგლთა შესწავლა-გამოცემაში. მონაწილეობდა ვეფხისტყაოსნის 1841 წლის გამოცემაში, დაურთო ლექსიკონი. 1842 წელს გამოაქვეყნა მნიშვნელოვანი რუსთველოლოგიური კვლევა – „ქართული პოემის ვეფხისტყაოსნის შესახებ“. მკვლევარმა იმდროინდელი საქართველოს საზოგადოებრივ–პოლიტიკური და კულტურული მდგომარეობის მეცნიერული დახასიათების საფუძველზე დაასაბუთა ვეფხისტყაოსნის შექმნისა და საერო მწერლობის დიდი აღმავლობის ისტორიული კანონზომიერება. მას წვლილი მიუძღვის ი. ბარტდინსკის მიერ პოემის პოეტური თარგმნის მომზადებაში (1845). ჩუბინიშვილმა შეადგინა ქართული ლიტერატურის ქრესტომათია (პეტერბურგი, ნაწ. , , 1846;1860-63).
ლვივის ისტორიული ცენტრი

ძველი ქალაქი ლვივი (უკრაინ. ) — დასავლეთ უკრაინის ქალაქ ლვივის ისტორიული ცენტრი, რომელიც 1975 წლიდან გამოცხადებულია სახელმწიფო ისტორიულ-არქიტექტურულ ნაკრძალად.

1998 წელს, ლვივის ისტორიული ცენტრი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა. იუნესკო მისი შერჩევისთვის შემდეგი კრიტერიუმები გამოიყენა:
კრიტერიუმი : მის ურბანულ დაგეგმარებასა და არქიტექტურაში, ლვივი აღმოსავლეთ ევროპული, გერმანული და იტალიური არქიტექტურისა და ხელოვნების ნარევის თვალსაჩინო ნიმუშია.
კრიტერიუმი : ლვივის პოლიტიკურმა და კომერციულმა როლმა მრავალი ეთნიკური ჯგუფი მიიზიდა განსხვავებული რელიგიური და კულტურული ტრადიციებით, რომლებმაც დღემდე დამოუკიდებლად, განცალკევებული გაერთიანება შექმნეს, რომელიც დღესაც ცხადად ჩანს ქალაქის ვიზუალურ სახეში.

ლვივის ისტორიული ცენტრის ანსამბლები 120 ჰა-ს მოიცავს, მათ შორისაა ძველი რუსული და შუა საუკუნეების ნაწილები, ასევე, წმინდა გიორგის საკათედრო ტაძარი წმინდა გიორგის ბორცვზე.
არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობა

არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობა — იუნესკოს კონცეფცია, რომლის შესახებ წინადადება წამოაყენეს საუკუნის 90-იან წლებში, მსოფლიო მემკვიდრეობის სიის ანალოგიურად. 2003 წელს იუნესკომ მიიღო არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის კონვენცია.

არამატერიალურ კულტურულ მემკვიდრეობად მიიჩნიეს ზეპირი გადმოცემები, ტრადიციული მუსიკა, ცეკვა, რიტუალები, ფესტივალები და ხალხური რეწვა.
აკრანესი

აკრანესი — საპორტო ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ისლანდიაში, განთავსებულია ქვეყნის დასავლეთ სანაპიროზე, რეიკიავიკიდან 20 კილომეტრის დაშორებით. ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს დაახლოებით 6000 ადამიანს. აკრანესი მთავარი სათევზაო ნავსადგურია.

პირველი დასახლება თანამედროვე აკრანესის ტერიტორიაზე შექმნეს ირლანდიიდან გადასახლებულებმა 880 წელს. საუკუნეში აქ წარმოიშვა მეთევზეების დასახლება. ქალაქის სტატუსს ატარებს 1942 წლიდან. ინტენსიური განვითარება დაიწყო საუკუნის 50-ანი წლიდან, როდესაც აქ აშენდა ისლანდიაში ერთადერთი ცემენტის საწარმო. 1998 წელს აშენდა ალუმინის მდნობელი საწარმო. ასევე ქალაქში არსებობს ფეროშენადნობთა ქარხანა, ჰესი და გემთმშენებელი ქარხნა.

1998 წელს გაიხსნა წყლისქვეშა გვირაბი (სიგრძე 6 კილომეტრი ხოლო სიღრმე 165 მეტრი), რომელიც 60 კილომეტრით ამცირებს მანძილს აკრანესიდან დედაქალაქამდე.

ქალაქში არსებობს რამდენიმე მუზეუმი-ეროვნული ეთნოგრაფიული მუზეუმი (ღია ცის ქვეშ), ქვის მუზეუმი და სპორტის მუზეუმი. ეკლესია, რომელიც აშენებულია 1896 წელს. სურათების გალერეა.

გალერეა
თერმოკარსტი

თერმოკარსტი, თერმული კარსტი, კრიოკარსტი ( — სითბო და კარსტი) — ნიადაგისა და მათი ქვენაფენი ქანების არათანაბარი ჩაწოლა მიწისქვეშა ყინულის ან მზრალი გრუნტის გამოლღობის შედეგად. ეს პროცესი ჰაერის საშუალოწლიური ტემპერატურის მატების შედეგია. თერმოკარსტის დროს უმეტესწილად წარმოიქმნება რელიეფის უარყოფითი ფორმები — ველის დუბეები, ტბიური ქვაბულები, ალასები და აგრეთვე ჩანაქცევები და მიწისქვეშა სიღრუეები, მათ შორის: გროტები, ნიშები, ორმოები; იშვიათად ფორმირდება დადებითი ფორმები — ბაიჯარახები და ბორცვნალი პოლიგონები.

ბუნებრივ მიზეზებთან (კლიმატის დათბობა, მდინარეთა მოქმედება და სხვა) ერთად თერმოკარსტი შეიძლება გაძლიერდეს ანთროპოგენური მოქმედების შედეგად, რომელიც არღვევს ნიადაგისა და ქვეფენილი ქანების წყლისა და სითბურ ბუნებრივ რეჟიმს (მათ შორის სამრეწველო და საქალაქო მშენებლობის შედეგად, ტყეების გაჩეხვისას და გზების დაგებისას).

თანამედროვე გეოლოგიურ ეპოქაში თერმოკარსტი აქტიურად არ ვითარდება, ხოლო მისი მრავალრიცხოვანი ფორმები წარმოადგენს ადრე და განსაკუთრებით შუა ჰოლოცენში მიმდინარე დათბობის შედეგს. კლიმატის დათბობა იწვევს კრიოლითოგენის ჩრდილო მხარეებში სეზონური ლღობის სიღრმეების მატებას, ხოლო სამხრეთისაში — ქანებისა და ყინულების მრავალწლოვან ლღობას. თერმოკარსტი ჩვეულებრივ ვთარდება პროგრესიულად. თერმოკარსტული ტბების ქვეშ ხშირად წარმოიქმნება გამჭოლი და არაგამჭოლი მღვალობები. ტბათა მიგრაცია და დაშვება თერმკარსტული ქვაბულების წარმოქმნის შედეგია, რომელთაც იაკუტიაში ალასებს, ხოლო დასავლეთ ციმბირში ხასირეის უწოდებენ.

დიდი თერმოკარსტული დადაბლების კარგი მაგალითია ბატაგაიკის კრატერი ჩერსკის მთაგრეხილზე. პირველად ტერმინი „თერმოკარსტი“ გამოიყენა მიხეილ ერმოლაევმა 1932 წელს.
ვოგარი

ვოგარი — სათემო და ქალაქი ისლანდიაში.

ვოგარის სათემო მდებარეობს ისლანდიის სამხრეთ დასავლეთ ნაწილში, სუდურნესის რეგიონში, რეიკიანესის ნახევარკუნძულიდან ჩრდილოეთით. სათემოს ფართობი შეადგენს 7,42 კმ², მოსახლეობა 1225 ადამიანი, აქედან 1131 ცხოვრობს ქალაქ ვოგარში.

ქალაქი ვოგარი დედაქალაქიდან 30 კილომეტრითაა დაშორებული. ქალაქის მცხოვრებლების ძირითადი საქმიანობა საუკუნეების განმავლობაში იყო თევზაობა. ქალაქის მოსახლეობა თანდათანობით იზრდება დედაქალაქის მიმდებარე რეგიონებიდან ჩამოსახლებულთა მეშვეობით.
ტორლაკსშიობნი

ტორლაკსშიობნი — ქალაქი ისლანდიაში.

ქალაქი ტორლაკსშიობნი განთავსებულია ისლანდიის სამხრეთში ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე, ადმინისტრაციულად შედის სუდურლენდის რეგიონში.

ტორლაკსშიობნი საპორტო ქალაქია, დედაქალაქიდან 52 კილომეტრითაა დაშორებული. მოსახლეობის რიცხვი შეადგენს 1.541 ადამიანს. ქალაქში ძირითადი საქმიანობაა გემთმშენებლობა და მეთევზეობა.
ჰოლოკიო

ჰოლოკიო (უნგრ. - შავი ქვა) — პალოკის სუბეთნოსის ეთნოგრაფიული სოფელი უნგრეთში, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი.

სოფელი მდებარეობს ნოგრადის მხარეში, ბუდაპეშტიდან დაახლოებით 91.1 კმ-ით ჩრდილოეთით. შემოსაზღვრულია მთებით, ძირითადად დაბალი მწვერვალებით. ბუნებრივი გარემო დაცულია.

ღირსშესანიშნაობები
სოფლის დაცული ნაწილი — ლაიოშ კოშუტისა და შანდორ პეტეფის ქუჩები, 55 სახლი.
სოფლის მუზეუმი
ფოსტის მუზეუმი
სასოფლო სახლები
თოჯინების მუზეუმი
ფეიქრების სახლი
ფერენკ კელემენის ხის ჩუქურთმების გამოფენა
კათოლიკური ეკლესია
ჰოლოკიოს ციხესიმაგრე

გალერეა
ბოლუნგავიკი

ბოლუნგავიკი — მეთევზეთა სოფელი და სათემო ისლანდიის უკიდურეს ჩრდილო დასავლეთ ნაწილში ვესთფირდირის ნახევარკუნძულზე.

ქალაქი ბოლუნგავიკი ნახევარკუნძულზე მდებარე ყველაზე მსხვილი ქალაქიდან 14 კილომეტრითაა დაშორებული, ხოლო რეიკიავიკიდან 473 კილომეტრით.

მოსახლეობის რიცხვი 968 ადამიანს შეადგენს. ძირითადი საქმიანობა მეთევზეობაა , ძლიერია შიდა ემიგრაცია ძირითადად დედაქალაქის რეგიონში. მოსახლეობის რიცხვი ქალაქში 1997 წლიდან 2008 წლამდე 17,3%-ით შემცირდა. ქალაქში არსებობს ბუნებრივ-ისტორიული მუზეუმი.

გალერეა
ავთანდილი (საკუთარი სახელი)

ავთანდილი — მნიშვნელობის მხრივ უკავშირდება სპარსულ ენას, ნიშნავს „სამშობლოს გულს“, „სამშობლოს რწმენას“ ან „სარწმუნოების კერას“. საკუთარი სახელის მნიშვნელობა მიღებული აქვს ქართულში. პირველად გვხვდება „ვეფხისტყაოსნის“ ერთ-ერთი მთავარი გმირის სახელად, რის გამოც დიდად პოპულარულია. მისი კნინობითი ფორმებია ავთო და თანდილა. არის გვარი ავთანდილაშვილი.

სამოქალაქო რეესტრის მონაცემებით, საქართველოს ტერიტორიასა და მის ფარგლებს გარეთ ცხოვრობს ამ სახელის 24854 მატარებელი.
სეპირ-უორფის ჰიპოთეზა

სეპირ-უორფის ჰიპოთეზა — ჰიპოთეზა ენის ფარდობითობის შესახებ: ენა განაპირობებს მისი მატარებლის აზროვნების ტიპს, სამყაროს აღქმის ხერხი დამოკიდებულია ენაზე, რომლითაც აზროვნება ხორციელდება. აქედან გამომდინარე, ყოველი ხალხის მსოფლხედვისა და მსოფლგაგების საფუძველია საგნობრივ მნიშვნელობათა საკუთარი სისტემა, სოციალური სტერეოტიპები, კოგნიტური სქემები, ის კი იმას ნიშნავს, რომ ადამიანის ცნობიერება ყოველთვის განპირობებულია ეთნიკურად. ეთნოსოციოკულტურული ფაქტორი ვლინდება, კერძოდ, ჩამოყალიბებისა და ფორმულირების ნაციონალურ-ეთნიკურ თავისებურებებში. ამ ზოგად დებულებებში იკვეთება ენის (დედაენის) როლი ადამიანის შემეცნებით მოღვაწეობაში: ცნობიერების სტრუქტურათა შესახებ ჩვენი ცოდნა მხოლოდ ენის წყალობითაა, რაც ნებისმიერ ბუნებრივ ენაზე ამ სტრუქტურათა შესახებ ლაპარაკისა და მათი აღწერის საშუალებას იძლევა.

ენა კომუნიკაციურ სისტემათა შორის ყველაზე ძლიერი და დახვეწილია, რადგან იგი არა მარტო ინფორმაციის, ცოდნათა და მისთ. მიღებისა და გადაცემის გამაშუალებელი საშუალებაა, არამედ ადამიანში გარე სამყაროდან მიღებული ინფორმაციის გადამამუშავებელიც, რაც მეხსიერებაში არსებულ ცოდნათა სიმრავლის მოწესრიგებისა და სისტემატიზაციის უნარში ვლინდება. ამა თუ იმ ეთნოკულტურული კოლექტივისათვის დამახასიათებელი სამყაროს ენობრივი სურათის აგებაც ენობრივ ცოდნათა აღნიშნული მოწესრიგებისა და სისტემატიზაციის სპეციფიკით განისაზღვრება. ენა, რომელსაც ჩვენ ბავშვობიდანვე ვითვისებთ, განსაზღვრავს სამყაროს ხედვისა და მისი სტრუქტურირების ჩვენს განსაკუთრებულ ხერხს.

ენის/ენობრივი სისტემის საფუძველი არ წარმოადგენს მხოლოდ აზრების აღწარმოების ინსტრუმენტს. გრამატიკა თავად აყალიბებს აზრს, წარმოადგენს პროგრამას და სახელმძღვანელოს ინდივიდუმის აზროვნებითი მოქმედებისა, მისი შთაბეჭდილებების ანალიზისა და მათი სინთეზისა. ადამიანი აწარმოებს ბუნების დაყოფას იმის მიხედვით, რასაც ჩვენი მშობლიური ენა გვკარნახობს. ჩვენ გამოვყოფთ მოვლენათა სამყაროში ამა თუ იმ კატეგორიებს და ტიპებს არა იმიტომ, რომ ისინი (ეს კატეგორიები და ტიპები) თავად ცხადია; პირიქით, სამყარო ჩვენს წინაშე შთაბეჭდილებათა კალეიდოსკოპურ დინებას წარმოადგენს, რომელიც ორგანიზებული უნდა იყოს ჩვენი შემეცნებით, - ეს ხორციელდება ენობრივი სისტემით, რომელიც ინახება ჩვენს ცნობიერში. ჩვენ შეთანხმების თანამონაწილენი ვართ. ამ შეთანხმებას გარკვეული მეტყველებითი კოლექტივის ძალა აქვს და დამაგრებულია ჩვენი ენის სისტემაში. მსგავსი ფიზიკური მოვლენები საშუალებას იძლევიან შევქმნათ სამყაროს მსგავსი სურათი მხოლოდ მსგავსებისა და უკიდურეს შემთხვევაში, ენობრივი სისტემების თანაფარდობითობისას.

ენები ერთმანეთისაგან განსხვავდება არა მარტო იმით, თუ მათი სიტყვებით როგორ ვახდენთ სამყაროს კლასიფიცირებას, არამედ მნიშვნელი ერთეულების კომბინაციების მეთოდითაც. ბენჯამენ ლი უორფი ამტკიცებს, რომ ენობრივი კატეგორიები უეჭველ ზეგავლენას ახდენენ ჩვენს აზროვნებაზე.

უორფის ჰიპოთეზა კულტურისა და შემეცნებითი პროცესების ურთიერთობის შესახებ
უორფის ჰიპოთეზა კულტურისა და შემეცნებითი პროცესების ურთიერთობის შესახებ ორ ძირითად მტკიცებულებას მოიცავს:
სხვადასხვა ენებზე მოლაპარაკე ადამიანთა ჯგუფები სხვადასხვანაირად აღიქვამენ და შეიცნობენ სამყაროს. ამ მტკიცებულებას ეწოდება ასევე ლინგვისტური ფარდობითობის ჰიპოთეზა.
შემეცნებით პროცესებში არის განსხვავებანი, რომლებიც ენობრივ განსხვავებულობაზეა დამოკიდებული. არსებობს ცალმხრივი მიზეზობრივი კავშირი ენასა და შემეცნებით პროცესებს შორის.
ოთარ ბაღათურია

ოთარ ბაღათურია (დ. 21 დეკემბერი, 1941, ლიხაური, ოზურგეთის რაიონი, საქართველოს სსრ, სსრკ — გ. 12 თებერვალი, 2026) — ქართველი რეჟისორი, დრამატურგი, მსახიობი.

ბიოგრაფია
ქართველი მსახიობი, რეჟისორი და დრამატურგი ოთარ ბაღათურია დაიბადა 1941 წლის 21 დეკემბერს, სოფელ ლიხაურში (ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი). 1959–1963 წლებში სწავლობდა თბილისის შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტზე. 1963 წლიდან მოზარდ მაყურებელთა თეატრის მსახიობია. 1982 წლიდან — შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის პედაგოგი.

ოთარ ბაღათურიას სევდიანი კომედია „მეფე ლირი თავშესაფარში“ 2001 წლის საუკეთესო პიესად არის აღიარებული. ამ ნაწარმოებში დასმული პრობლემები აქტუალურია და დრამატურგი ხატავს არა მხოლოდ ჩვენს სოციალურ რეალობას, არამედ ადამიანის შინაგან ბუნებასა და სამყაროს. პიესა თითქმის ერთდროულად დაიდგა ახმეტელისა და მესხეთის სახელმწიფო დრამატულ თეატრებში. მაყურებელმა ასევე იხილა ამავე პიესის ბათუმის თეატრისეული ინტერპრეტაციაც. იგივე პიესა 2009 წელს თავად ოთარ ბაღათურიამ დადგა ლატვიის ქალაქ ვალმეირას დრამატულ თეატრში.

ოთარ ბაღათურია თავად იყო რეჟისორი და სცენარის ავტორი ფილმისა „ბოთე“ (1995).

2011 წელს სანდრო ახმეტელის სახელობის თეატრში დადგა სპექტაკლი „ჭურში?!…“, საკუთარი პიესის მიხედვით.

ოთარ ბაღათურია იყო მოზარდმაყურებელთა თეატრის მთავარი რეჟისორი. 2013 წელს, ამავე თეტრის წინ მისი სახელობითი ვარსკვლავი საზეიმოდ გაიხსნა.

ავტორია პიესებისა
„ვინ დაიცავს დღეს, ავი ლომისაგან ტყეს“,
„ამიკო“
„საშობაო ზღაპარი“
„მეფე ლირი თავშესაფარში“

ფილმოგრაფია
1982: „ვერსათრიელა“ რეჟ. დავით ჯანელიძე
1989: „მდგმურები“ რეჟ. დავით ჯანელიძე
1993: „ციხე–სიმაგრე“ რეჟ. დავით ჯანელიძე

ჯილდოები
1979 : საქართველოს დამსახურებული არტისტი
1985 : სახელმწიფო პრემია
2016 : საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტროს უმაღლესი ჯილდო „ხელოვნების ქურუმი“
სანდრო ახმეტელის სახელობის პრემია
პანონჰალმის სააბატო

პანონჰალმის ბენედიქტური მონასტერი (უნგრ. ) — უნგრეთის ქალაქ პანონჰალმის მთავარი ღირსშესანიშნაობა და უნგრეთის ერთ-ერთი უძველესი ისტორიული მონუმენტი. მდებარეობს ქალაქის სიხალოვეს, ბორცვზე. მიჩნეულია, რომ აქ დაიბადა წმინდა მარტინე ტურელი, სწორედ მისი სახელი ერქვა ძველად ბორცვს.

კომპლექსის გამორჩეული ძეგლია საუკუნის ბაზილიკა თავის წარწერებით, მუნუმენტური ბიბლიოთეკა 360 000 ტომით, ბაროკოს სტილის სატრაპეზო და სააბატოს კოლექცია (მეორე უდიდესი ქვეყანაში).

დღეისათვის, მონასტერში 50 ბერი ცხოვრობს. სააბატოსთან არსებობს ბენედიქტური საშუალო სკოლა - ვაჟთა სკოლა-პანსიონი.

მონასტერი 996 წელს პრინცმა გეზამ დააარსა და წარმოადგენს უნგრეთში პირველ ბენედიქტურ მონასტერს. დამფუძნებელმა თავიდან ის მხოლოდ ბერების საცხოვრებლად განსაზღვრა, მაგრამ მოგვიანებით იგი ბენედიქტელთა ორდენის ცენტრი გახდა. აგებულია წმინდა მარტინე ტურელის სახელზე. გეზას ვაჟმა, მეფე იშტვან -მა მონასტერს მამულები და პრივილეგიები უბოძა. მისი პირველი აბატი იყო ასტიკი.

უძველესი ჩვენამდე მოღწეული ჩანაწერი უნგრულ ენაზე, რომელიც ტიჰანის ბენედიქტურ სააბატოს ეკუთვნის, 1055 წლით თარიღდება და დღეს პანონჰალმის სააბატოს ბიბლიოთეკაშია დაცული. გაერთიანების პირველი შენობები გარკვეული ხნის შემდეგ დაინგრა, მაგრამ 1137 წელს ხელახლა ააშენეს. ბაზილიკის სვეტები და ადრეული გოტიკური კამარები საუკუნის ადრეულ წლებში აშენდა. 1486 წელს ის მეფე მათეუშ -მა მთლიანად გოტიკურ სტილში გადააკეთა.

1541 წელს მონასტერი არქისააბატო გახდა, მაგრამ - საუკუნეებში ევროპაში ოსმალთა შემოსევების დროს ის ციხესიმაგრედ გადაკეთდა. თითქმის საუკუნე ნახევრიანი ოსმალური ოკუპაციის დროს, მონასტერი ბერებისგან მიტოვებული იყო. თურქების წასვლის შემდედეგ, შესაძლებელი გახდა დაზიანებული ნაგებობების აღდგენა.

1945 წლიდან, უნგრეთის კომუნისტურმა მთავრობამ სააბატოსთვის ნაგებობებისა და ქონების ჩამორთმევა დაიწყო, რაც ქვეყანაში კომუნიზმის ეპოქის დასასრულამდე გაგრძელდა. 1995 წელს, როდესაც სააბატოს ათასი წლის იუბილემდე 1 წელი რჩებოდა, მოხდა კომპლექსის მასშტაბური რეკონსტრუქცია.

1996 წელს, სააბატო და მისი მიმდებარე ბუნებრივი გარემო იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა.
ხორტობადის ეროვნული პარკი

ხორტობადი — საერთო სახელწოდება აღმოსავლეთ უნგრეთის ჰაიდუ-ბიჰარის მხარის სოფლისა და 800 კმ² ფართობის ეროვნული პარკისა. პარკი ალფიოლდის დიდი ვაკის შემადგენელი ნაწილია და ეროვნულ პარკად 1973 წელს გამოცხადდა (პირველი უნგრეთში), 1999 წელს კი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შევიდა. ხორტობადი უნგრეთის უდიდესი დაცული ტერიტორია და ევროპის უდიდესი ბუნებრივი საძოვარია.

ხორტობადი სტეპური, ბალახიანი ვაკეა სადაც უამრავი მსხვილფეხა რქოსანი საქონელი, ცხვარი, ხარი და ცხენია, რომელებსაც მწყემსები მეთვალყურეობენ. ტერიტორიაზე ბინადრობს მრავალი პოპულაცია, მათ შორის 342 სახეობის ფრინველი. ერთ-ერთი ყველაზე სანახაობრივი ძეგლია ცხრათაღიანი ხიდი. ლანდშაფტში გამოირჩევა -ს ფორმის ჭები; ხშირია მირაჟები.

ბოლო დრომდე მიჩნეული იყო, რომ ეს ტუტოვანი სტეპი შუა საუკუნეებში უზარმაზარი ტყეების მასივების გაჩეხვის შედეგად წარმოიშვა. მიუხედავად ამისა, ხორტობადი ბევრად ძველია. ტუტოვანი პროცესები აქ ათი ათასი წლის წინ დაიწყო, როდესაც მდინარე ტისამ თავის კალაპოტი უნგრეთის დიდ ვაკეზე იპოვა. ფორმაცია დასრულდა მსხვილი ცხოველების გამოჩენით, მათ შორის იყვნენ მასტოდონტები და გარეული ცხენები გამყინვარების პერიოდში, რომლებსაც სხვა შინაური ცხოველები მოჰყვნენ.

ხორტობადთან ასევე დაკავშირებულია ნეგატიური ნიუანსები. ეს იყო ადგილი, სადაც უნგრელი სტალინისტები თავიანთ პოლიტიკურ ოპონენტებს იძულებით სამუშაოზე გზავნიდნენ, განსაკუთრებით კომინფორმის რეზოლუციის შემდეგ. უმრავლეს შემთხვევებში, ის იმავე მიზნებს ემსახურებოდა რასაც გოლი-ოტოკის ციხე ტიტოს რეჟიმის იუგოსლავიაში და ბარაგანის ვაკე რუმინეთში.

გალერეა
პეჩი

პეჩი (უნგრ. ) — მეხუთე უდიდესი ქალაქი უნგრეთში. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთში, მეჩეკის მთების კალთებზე, ხორვატიის საზღვართან. წარმოადგენს ბარანიის მხარის ადმინისტრაციულ ცენტრს. 2010 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 157 680 ადამიანს შეადგენს.

ქალაქს ძველად სოპიანაე ერქვა და ის ახ. წ. საუკუნეში რომაელებმა დააარსეს ტერიტორიაზე, სადაც კელტური და პანონის ტომები ცხოვრობდნენ. საუკუნეში, ის რომის ვალერიის პროვინციის დედაქალაქი და მნიშვნელოვანი ადრექრისტიანული ცენტრი გახდა. ამ პერიოდს მიეკუთვნება აკროპოლისი, რომელიც 2000 წელს იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

ქალაქის საეპისკოპოსო 1009 წელს მეფე იშტვან -მა დააარსა, 1367 წელს კი მეფე ლუი -ამა უნგრეთის პირველი უნივერსიტეტი დააარსა, რომელიც ახლაც ქვეყნის ერთ-ერთი უდიდესი უნივერსიტეტია 34 000 სტუდენტით. დიდმა უნგრელმა ჰუმანისტმა პოეტმა და ეპისკოპოსმა იანუს პანონიუსმა პეჩი ქვეყნის კულტურისა და ხელოვნების ერთ-ერთ ცენტრად აქცია. ქალაქს ასევე გააჩნია ოსმალთა 150 წლიანი ოკუპაციის დროინდელი მდიდეარი მემკვიდრეობა, მათ შორისაა ფაშა ქაზიმის მეჩეთი.

ორი ათასი წლის მანძილზე, პეჩი ყოველთვის იყო მულტიკულტურული ქალაქი, რომელიც ერთად ადნობდა სხვადასხვა, განსხვავებულ კულტურულ ფასეულობებს. აქ დღემდე ერთმანეთის გვერდიგვერდ, მშვიდობიანად ცხოვრობენ უნგრელები, ხორვატიელები და შვაბიელები. 1998 წელს, პეჩმა იუნესკოსგან მიიღო პრიზი „მშვიდობს ქალაქი“, უპირველეს ყოვლისა, კულტურული უმცირესობების მხარდაჭერისათვის, ასევე იმ ტოლერანტობის გამო, როდესაც მან ბალკანურ ომებში არაერთ ადამიანს მისცა თავშესაფარი.

2010 წელს, ესენთან და სტამბოლთან ერთად, პეჩი ევროპის კულტურულ დედაქალაქად აირჩიეს. პეჩის სლოგანია „უსზღვრო ქალაქი“.
ვლადიმერ კომაროვი (კოსმონავტი)

ვლადიმერ მიხეილის ძე კომაროვი (; დ. 16 მარტი, 1927, მოსკოვი — გ. 24 აპრილი 1967, იქვე) — საბჭოთა კოსმონავტი მფრინავი, ინჟინერ–პოლკოვნიკი, საბჭოთა კავშირის ორგზის გმირი (1964,1967), სკკპ წევრი 1952 წლიდან.

ბიოგრაფია
დაამთავრა მოსკოვის სამხედრო საჰაერო ძალების სპეციალური სკოლა (1945). ბატაისკის სამხედრო–საავიაციო სასწავლებელი (1949) და ნ. ჟუკოვსკის სახელმწიფო სამხედრო–საჰაერო საინჟინრო აკადემია (1959). 1960 წლიდან კოსმონავტთა რაზმშია. მსოფლიოში პირველად (კ. ფეოქტისტოვთან და ბ. ეგოროვთან ერთად) იფრინა კოსმოსში მრავალადგილიან კოსმოსურ ხომალდ „ვოსხოდით“(პილოტი იყო). ხომალდი ორბიტაზე გავიდა 1964 წლის 12 ოქტომბერს, 16 ჯერ შემოუფრინა დედამიწას და გაიარა 700 ათას კილომეტრზე მეტი. ხომალდთან იყო დამყარებული ორმხრივი კავშირი. კომაროვი დაიღუპა ახალ კოსმოსურ ხომალდ „სოიუზ-1“-ზე საცდელი ფრენის დროს. დაკრძალულია წითელ მოედანზე, კრემლის კედელთან.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად მთვარის უკანა მხარის ერთ-ერთ კრატერს უწოდეს კომაროვი.

თბილისში ფუნქციონირებს ვლადიმერ კომაროვის სახელობის ფიზიკა-მათემატიკის №199 საჯარო სკოლა.
ტოკაი-ჰედიალია

ტოკაი-ჰედიალია (უნგრ. - ) — მეღვინეობის ისტორიული რეგიონი სამხრეთ-აღმოსავლეთ სლოვაკეთსა და ჩრდილო-აღმოსავლეთ უნგრეთში. ჰედიალია უნგრულად მთისწინეთს ნიშნავს, სწორედ ეს იყო რეგიონის თავდაპირველი სახელი.

რეგიონი შედგება 28 სოფლისა და 7 000 ჰა სისტემატიზირებული ვენახისგან. 2002 წელს, რეგიონი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შევიდა. მისი ცნობადობა საკმაოდ დიდი ხნის ისტორიას ითვლის, რადგან ის სამშობლოა ტოკაის ღვინისა, რომელიც მსოფლიოს ერთ-ერთი უძველესი ღვინოა.

ზოგიერთი მახასიათებლები, რის გამოც ტოკაი-ჰედიალიის მეღვინეობის რეგიონი უნიკალურია:
ნიადაგი და მიკროკლიმატი: ტოკაის მიწა შედგება თიხისა და ლიოსისგან, რომელიც ვულკანურ ქვენიადაგზეა განლაგებული. მიკროკლიმატი განპირობებულია მზით, სამხრეთით აზიდული მთებით და მდინარე ტისასა და ბორდორგის სიახლოვით.

ადგილობრივი ყურძნის მრავალფეროვნება: ჯიშები ფურმინტი და ჰარსლეველიუ რეგიონში საუკუნეების წინ იქნა კულტივირებული, ამავე დროს მათი მოყვანა, ყვითელ მუსკატთან, კაბართან და კიდევ რამდენიმე ჯიშთან ერთად, ოფიციალურად მხოლოდ ამ რეგიონშია ნებადართული.

მარნები: სარდაფების ვრცელი სისტემა აქ ახ. წ. 1400 - 1600 წლებში კლდოვან ნიადაგში ამოთხარეს. იგი უზრუნველყოფს მუდმივ ტემპერატურას 10-12° ფარგლებში. სარდაფები გადახურულია სპეციალური მიწით, რომელიც დაძველების პროცესში იცავს მას ალკოჰოლის აორთქლებისგან და ინარჩუნებს ტენიანობას 85-90% ფარგლებში, რაც ტოკაის ღვინის დაძველებისთვის იდეალურ პირობებს წარმოადგენს.

აპელაციის სისტემა: 1757 წლის სამეფო დეკრეტმა ტოკაის რეგიონი ღვინის დახურული წარმოების რაიონად გამოაცხადა, ეს პირველი ფაქტია მსოფლიო ღვინის აპელაციის სისტემაში.
ანდრაშის გამზირი

ანდრაშის გამზირი (უნგრ. ) — სიმბოლური ბულვარი უნგრეთის დედაქალაქ ბუდაპეშტში, თარიღდება 1872 წლით. ის ელიზაბეტის მოედანს აკავშირებს ქალაქის ცენტრალურ პარკ ვაროშლიგეტთან. მის გასწვრივ ჩამწკრიებულია მიმზიდველი ნეო-რენესანსული დიდი სახლები და საქალაქო სახლები თავლსაჩინო ფასადებითა და ინტერიერებით. 2002 წლიდან, გამზირი შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში. ამავე დროს, ის ბუდაპეშტის ერთ-ერთი მთავარი შოპინგ-ქუჩაა ლამაზი კაფეებით, რესტორნებით, თეატრებითა და მდიდრული ბუტიკებით.

გამზირის მშენებლობა 1870 წლის დეკრეტით გადაწყდა, რისი მთავარი მიზანიც პარალელური ქუჩის გადატვირთული მოძრაობისგან განტვირთვა და შიდა ქალაქის ვაროშლიგეტთან დაკავშირება იყო. მშენებლობა 1872 წელს დაიწყო და საზეიმოდ 1876 წლის 20 აგვისტოს გაიხსნა.
ისაფიორდური

ისაფიორდური ( — სიტყვასიტყვით „ყინულოვანი ფიორდი“) — ქალაქი ჩრდილო-დასავლეთ ისლანდიაში. წარმოადგენს ვესტფირდირის ნახევარკუნძულის უმსხვილეს ქალაქს.

გეოგრაფია
ქალაქი ისაფიორდური არის ქვეყნის უკიდურეს ჩრდილო დასავლეთ ნაწილში ვესტფირდირის რეგიონში. ისაფიორდური ვესტფირდირის რეგიონის სავაჭრო და ეკონომიკური ცენტრია. ქალაქის ფართობი თანდათანობით იზრდება ფიორდების აკვატორიის დაშრობის ხარჯზე, მისი მოსახლეობა შეადგენს 3 968 ადამიანს( 2008 წლის მონაცემებით) .

ისტორია
პირველი მაცხოვრებლები ახლანდელი ქალაქის ადგილას 920 წელს გამოჩნდნენ. მოგვიანებით აქ დასახლდნენ ნორვეგიელი და ისლანდიელი ვაჭრები, საუკუნეში რამდენიმე ინგლისურმა და გერმანულმა კაომპანიამ გახსნეს ისაფიორდურში თავისი ფაქტორია. საუკუნის დასაწყისიდან ქალაქის მცხოვრებთა სოციალური კეთილდღეობა იზრდებოდა დამარილებული და შებოლილი თევზის გადამუშავების მრეწველობის წყალობით. ისაფიორდურმა ქალაქის სტატუსი მიიღო 1866 წელს.

ცნობილი მკვიდრები და მაცხოვრებლები
ოლაფურ რაგნარ გრიმსონი — ისლანდიის პრეზიდენტი
ტანუმშედე

ტანუმშედე — დასახლებული პუნქტი და ტანუმის მუნიციპალიტეტის ცენტრი შვედეთის ვესტრა–გიოტლანდის მხარეში. 2005 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 1 597 ადამიანს შეადგენს.

ტანუმის კლდის მხატვრობა
ტანუმის კლდის მხატვრობა წარმოადგენს არელას ტანუმშედეში, რომელიც პეტროგლიფების მაღალი კონცენტრაციის გამო, 1994 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

აქ მდებარეობს ბრინჯაოს ხანის სკანდინავიის ერთ–ერთი უდიდესი კლდეები. საერთო ჯამში, ტერიტორია მოიცავს სამი ათას ნახატს, რომლებიც 600 პანელზეა გამოსახული. ისინი კონცენტრირებულია 25 კმ სიგრძის ყელის გასწვრივ, რომელიც გამყინვარების პერიოდში ფიორდის სანაპირო ზოლს წარმოადგენდა, მოიცავს 51 ჰა ტერიტორიას.

ბრინჯაოსა და რკინის ხანის სკანდინავიელები საკმაოდ გამოცდილი ხელოსნები და საზღვაო მომხმარებლები იყვნენ. ბევრი ნახატი ნავებს ასახავს, რომელთაგან ზოგიერთი ჰორტსპრინგის ტიპისაა და სავხეა მგზავრებით.

სხვა ნახატები ასახავს ადამიანებს მშვილდით, შუბს ან ნაჯახს, ზოგიერთი კი ნადირობის სცენებს. აღნიშნულ ყველა შემთხვევაში, ადამიანები გამოსახულნი არიან გარკვეული რიტუალის შესრულების პროცესში.

კლდის მხატვრობას ეროზიის სახით დიდი საფრთე ემუქრება. ზოგიერთი არქეოლოგი შეშფოთებას გამოთქვამს იმის გამო, რომ ზოგიერთი ნახატი წითლად შეღებეს, რათა ტურისტებისთვის დასანახად უფრო მკაფიო ყოფილიყო.

გალერეა