iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჰონგ-კონგი (კუნძული)

ჰონგ-კონგი — კუნძული ჰონგ-კონგის სპეციალური ადმინისტრაციული რეგიონის სამხრეთ ნაწილში. 2008 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 1 289 500 კაცს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 16 390 ადამიანს კმ²-ზე. პირველი ოპიუმის ომის დროს როდესაც გაერთიანებულმა სამეფომ კუნძულის ოკუპაცია მოახდინა, მასზე მხოლოდ 3000 კაცი ცხოვრობდა და რამდენიმე მეთევზეთა სოფლისგან შედგებოდა. კუნძული გაერთიანებულ სამეფოს ოფიციალურად, 1842 წელს ნანკინის ხელშეკრულებით უვადოდ გადაეცა და დედოფალ ვიქტორიას პატივსაცემად ქალაქი ვიქტორია დაარსდა.

კუნძულის ცენტრალური ტერიტორია წარმოადგენს ჰონგ-კონგის ისტორიულ, პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ცენტრს. კუნძულის ჩრდილოეთი სანაპირო ქმნის ვიქტორიას ნავსადგურის სამხრეთ ნაპირს, რომელსაც ღრმაწყლიანობის გამო უდიდესი წვლილი მიუძღვის ჰონგ-კონგის განვითარებაში.

კუნძულზე მდებარეობს ჰონგ-კონგის უამრავი ღირსშესანიშნაობა, რომელთა შორისაა ვიქტორიას პიკი, , მრავალი ისტორიული ადგილი და უმსხვილესი სავაჭრო ცენტრები. კუნძულის მთიანი ნაწილი ასევე განთქმულია საფეხმავლო ტურიზმით. კუნძულ ჰონგ-კონგის ჩრდილოეთი ნაწილი კოულუნთან ერთად ქმნის ჰონგ-კონგის ურბანული ზონის ბირთვს. მათი საერთო ფართობი დაახლოებით 88.3 კმ²-ია, ხოლო საერთო მოსახლეობა (კუნძულის ჩრდილოეთი ნაწილი და კოულუნი) დაახლოებით 3 156 500 კაცი. მიახლოებითი სიმჭიდროვე შეადგენს 35 700 კაცს/კმ²-ზე.

ადგილობრივები კუნძულს ხშირად „ჰონგ-კონგის მხარეს“ ან „კუნძულის მხარეს“ ეძახდნენ. ეს სტილი ადრე სხვა ბევრი ადგილისთვისაც გამოიყენებოდა (მაგ. ჩინეთის მხარე და სხვ.), მაგრამ ამჟამად მხოლოდ „კოულუნის მხარის“ აღმნიშვნელად გამოიყენება და ნავსადგურის ორ მხარეს გულისხმობს. აღნიშნული ფორმა ადრეულ პერიოდში ძალიან იყო გავრცელებული ბრიტანეთში.

გარეუბნები/დასახლებები
კუნძული ჰონგ-კონგი მოიცავს ჰონგ-კონგის შემდეგ გარეუბნებს/დასახლებებს:

აბერდინი
საადმირალო
აპ-ლეი-ჩაუ
კოსვეი-ბეი
ცენტრალი/ჩონგ-ვანი
ჩაი-ვანი
კიბერპორტი
დიპ-უოტერ-ბეი
აღმოსავლეთი მიდ-ლეველსი
ფორტრეს-ჰილი
ჰეპი-ველი
კენედი-ტაუნი
მიდ-ლეველსი
მაუნტ-დევისი
ნორთ-პოინტი
პოკ-ფუ-ლამი
კუარი-ბეი
რეპულს-ბეი
საი-ვან-ჰო
საი-ვანი
საი-იინგ-პუნი
სენდი-ბეი
შაუ-კეი-ვანი
შეკ-ო
შეკ-ტონგ-ცუი
შეუნგ-ვანი
სიუ-საი-ვანი
სო-კონ-პო
სტენლი
ტაი-ჰანგი
ტაი-ტამი
ტინ-ჰაუ
ვიქტორიას პარკი
ვიქტორიას პიკი
ვან-ჩაი
დასავლეთი მიდ-ლეველსი
ვონგ-ჩუკ-ჰანგი
პატარა ხატი

პატარა ხატი — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, დგას სოფელ საბუის სიახლოვეს, ტყით დაფარულ ბორცვზე. განეკუთვნება ადრინდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (3,5 2,7 მ), ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვითა და რიყის ქვით. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: სახურავზე აყრილია საფარი, ჩამოშლილია კედლების საპირე წყობის მნიშვნელოვანი ნაწილი. შენობა მიწაშია ჩამჯდარი. ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აბსიდის ღერძზე, შირიმის ქვებით გამოყვანილი და ნალისებრი თაღით გადახურული სარკმელია გაჭრილი. მსგავსი ერთი სარკმელია დასავლეთ კედელში. აფსიდში, სარკმლის ორივე მხარს, თითო მცირე ზომის ნიშია. აფსიდი გადახურულია ოდნავ დადაბლებული პროპორციების კონქით, დარბაზი - ცილინდრული კამარით. გარედან აღმოსავლეთის სარკმელი ნახევარწრიული ფორმის რელიეფური თავსართით არის დასრულებული, რომელსაც ბოლოებში ჰორიზონტალური გადანაკეცები აქვს.
საბუის ღვთისმშობლის ეკლესია (ახმეტის მუნიციპალიტეტი)

საბუის ღვთისმშობლის ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, დგას სოფელ საბუის სამხრეთით 1,5-2 კილომეტრზე, მაღალ მთაზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (5,4 3,9 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით. წყობა ირეგულარულია. კედლები შიგნიდან და გარედან მობათქაშებულია. ძეგლი თითქმის მთლიანად დანგრეულია. ეკლესიის კედლების მხოლოდ მცირე ნაწილებიღაა შემორჩენილი. შესასვლელი სამხრეთიდან არის. აღმოსავლეთით, დარბაზისგან მოკლე მხრებით გამოყოფილი ნახევარწრიულ აფსიდაში ორი პატარა, სწორკუთხა ნიშია.
საბუის წმინდა გიორგის ეკლესია

საბუის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ საბუის სამხრეთ-დასავლეთით ერთ კილომეტრზე, მაღალი მთის წვერზე. განეკუთვნება - საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (7 5,3 მ). დგას კომპლექსის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. კარი ხის ძელებით ყოფილა გადახურული - თარაზულად. ეკლესიის დარბაზი მოკლეა, მისი სიგრძე სიგანეზე ერთი მეტრით ნაკლებია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდაა, რომლის ღერძზე გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, ოთხწახნაგა ტრაპეზია მიდგმული. სარკმლის მარცხნივ, აფსიდის ჩრდილოეთ მხართან, მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. საკურთხეველი გადახურულია კონქით. გრძივ კედლებში თითო სწორკუთხა სარკმელია. ეკლესიის სამივე სარკმელს ბრტყელი გადახურვა და ჰორიზონტალური რაფა აქვს. დარბაზის კამარა ნახევარელიფსურია. გარედან კედლები დასრულებულია თაროსებრი ლავგარდნით, რომელსაც განივ ფასადებზე, ფრონტონის ძირებთან პატარა ჰორიზონტალური შემონაკეცები აქვს. ეკლესია ქვის თხელი ფილებით ყოფილა გადახურული.
ჩაჩხრიალის ღვთისმშობლის ეკლესია

ჩაჩხრიალის ღვთისმშობლის ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩაჩხრიალაში, დგას შუა სოფელში. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (4,1 3,5 მ). ნაგებია ნატეხი ქვით - ტლანქად. ძეგლი დაზიანებულია: ჩამონგრეულია კამარა და კედლების ზედა ნაწილები. სახურავის შემორჩენილ ნაწილზე მცენარეებია ამოსული. ეკლესიაში შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი კედლის ღერძიდან ოდნავ ჩრდილოეთით არის გადაადგილებული. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიულ აფსიდაში ერთი ვიწრო სწორკუთხა სარკმელი და ორი მცირე სწორკუთხა ნიშია. აფსიდი გადახურულია ქვადუღაბის ტლანქად სხმული კონქით. ჩრდილოეთ ნიშის გადახურვა კონქის ქუსლის დონეზეა.
ჩაჩხრიალის წმინდა გიორგის ეკლესია

ჩაჩხრიალის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩაჩხრიალაში, დგას სოფლის სამხრეთ-დასავლეთით 400-500 მეტრზე, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (4,4 3,8 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით. წყობა ირეგულარულია. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: განივ კედლებში მთელ სიმაღლეზე ფართო ბზარებია, ჩამოშლილია საპირე წყობის მნიშვნელოვანი ნაწილი და ლავგარდანი, ასევე ჩამოშლილია ფიქალის სახურავიც. ეკლესიაში შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი სწორკუთხაა. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე მცირე ზომის სწორკუთხა სარკმელია, რომლის ქვემოთ, კედელზე, მიდგმულია ნატეხი ქვით ნაგები ოთხწახნაგა ტრაპეზი. აბსიდში ორი პატარა ნიშია. საკურთხეველი გადახურულია უსწორმასწორო, ქვადუღაბის სხმული კონქით. კონქის და კამარის ორივე ქუსლი რამდენადმე კედელშია შეჭრილი, რის გამოც აბსიდის მთელ პერიმეტრზე და გრძივი კედლების მთელ სიგრძეზე მცირე საფეხური იქმნება. დასავლეთ კედელში ერთი სწორკუთხა სარკმელია.
ჭართალის ეკლესიები

ჭართალის ეკლესიები — ეკლესიები ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭართალაში.

პირველი ეკლესია
პირველი ეკლესია დგას სოფლის დასავლეთით, მდინარე ილტოს მარცხენა ნაპირზე, ტყიან მთის ფერდობზე. განეკუთვნება - საუკუნეებს. ძეგლი სამეკლესიანი ბაზილიკაა (9,5 8,5 მ), ნაგებია დიდი ზომის ნატეხი ქვით. წყობა ირეგულარულია. კედლები შიგნიდან შელესილი ყოფილა. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: თითქმის მთლიანადაა დანგრეული გვერდის ეკლესიები, ჩამონგრეულია შუა ეკლესიის კამარა და კონქი, დანგრეულია გვერდის ეკლესიების სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების მნიშვნელოვანი ნაწილი, ინტერიერი დაახლოებით ერთი მეტრის სიმაღლეზე ქვებით და მიწით არის ამოვსებული.

შუა ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს. ორივე გრძივ კედლებშია - ერთმანეთის პირდაპირ. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდაა, რომლის მხრები შირიმის სუფთად გათლილი ქვებით არის ამოყვანილი. აფსიდის ღერძზე ვიწრო და მაღალი თაღოვანი სარკმელია, სარკმლის მარჯვენა მხარეს - პატარა სწორკუთხა ნიში. აკუსტიკური შთაბეჭდილების გაზრდის მიზნით, აფსიდის გვერდებში, კონქის ქუსლის დონეზე, თითო პატარა ქვევრია დატანებული. აფსიდი გადახურული იყო კონქით, რომლისგანაც მხოლოდ ქუსლის წყობის ნაწილი შემორჩა. ინტერიერი შემაღლებულ პროპორციებში ყოფილა გადაწყვეტილი. გვერდის ეკლესიებიდან მხოლოდ აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლების ნაწილებიღაა შემორჩენილი. ორივე ეკლესია უაფსიდოა და აღმოსავლეთით სწორი კედლითაა დასრულებული. სამხრეთ ეკლესიის კედელში შემორჩენილია სარკმლის კვალი. ორივე ეკლესიას ცილინდრული კამარა ეხურა (შემორჩენილია ნაწილი).
გარედან შუა ეკლესიის აღმოსავლეთ სარკმელს პროფილირებული თავსართის მცირე ნაწილი შემორჩა.

მეორე ეკლესია
მეორე ეკლესია მდებარეობს სოფლის ჩრდილოეთით, მდინარე ილტოს მარჯვენა მხარეს, მთის ფერდობზე, ჩაფართებად წოდებულ ადგილზე. ეკლესია დარბაზულია (4,8 3,2 მ), ნაგებია საშუალო ზომის ნატეხი ქვითა და კირის დუღაბით. წყობაში, აქა-იქ, გამოყენებულია შირიმი. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია: ნახევარწრიული აბსიდის სამხრეთ გვერდი და სამხრეთ და დასავლეთ კედლების მცირე ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთიდან პქონია. აფსიდის შემორჩენილ ნაწილს სარკმლის კვალი ეტყობა. მის გვერდით მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. ეკლესიის ირგვლივ შირიმის ქვებია მოფანტული.

მესამე ეკლესია
მესამე ეკლესია მდებარეობს სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით, მთის წვერზე. ძეგლი დანგრეულია. შემორჩენილია ჩრდილო-დასავლეთ კუთხე და გრძივი კედლების კვალი. ეკლესია ნაშენი ყოფილა ნატეხი ქვითა და კირის დუღაბით.

მეოთხე ეკლესია
მეოთხე ეკლესია მდებარეობს სოფლის ჩრდილოეთით, მთის წვერზე. ეკლესია დანგრეულია. შემორჩენილია მხოლოდ ქვაყრილი. შენობა ნაგები ყოფილა ნატეხი ქვითა და კირის დუღაბით. ქვაყრილის გვერდით გაურკვეველი ნაგებობის კედლის ნაწილია შემორჩენილი, რომლის უკან დგას ნატეხი ქვებით ნაგები, ოთხკუთხა პრიზმის ფორმის პატარა მასიური ნაგებობა, რომელსაც სასანთლე ნიში აქვს მოწყობილი.

მეხუთე ეკლესია
მეხუთე ეკლესია მდებარეობს სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით, ყორაანთ ხევში. ეკლესია დანგრეულია. შემორჩენილია ნახევარწრიული აფსიდის ჩრდილოეთ გვერდის მცირე ნაწილი და ჩრდილოეთ კედლის ნაშთი. აფსიდის შემორჩენილ ნაწილში მცირე ზომის ერთი სწორკუთხა ნიშია. შენობა ნაგები ყოფილა ნატეხი ქვითა და კირის დუღაბით.
შახვეტილის ეკლესიები

შახვეტილის ეკლესიები — ეკლესიები ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ შახვეტილაში.

პირველი ეკლესია
პირველი ეკლესია მდებარეობს სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით, ბორცვზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (4,5 3,5 მ), ნაგებია რიყის ქვითა და ნატეხი ქვით. წყობა ირეგულარულია. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია სახურავი, დანგრეულია კედლების მნიშვნელოვანი ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდაა, რომელსაც შუა ნაწილი განგრეული აქვს. აფსიდში ორი მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია.

მეორე ეკლესია
მეორე ეკლესია მდებარეობს სოფლის აღმოსავლეთით, მთაზე. განეკუთვნება - საუკუნეებს. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: შემორჩენილია ეკლესიის მხოლოდ აღმოსავლეთ ნახევარი, დასავლეთისა - მიწაშია ჩაფლული. ეკლესია ორნავიანია (6 6 მ), ნაგები ყოფილა ნატეხი ქვით. ნავები ერთმანეთს ორი ფართო თაღით უკავშირდებოდა (შემორჩენილია აღმოსავლეთ თაღის ორივე ქუსლის წყობის ნაწილი). ორივე ნავი აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდით იყო დასრულებული. ცენტრალური ნავის აფსიდის კედელი (სიმაღლე 1,2 მ) მთელ სიგრძეზეა შემორჩენილი. სამხრეთ ნავის აფსიდის კედლიდან კი - მხოლოდ ჩრდილოეთ ნაწილი, რომელშიც მცირე ზომის ერთი სწორკუთხა ნიშია. შესასვლელი სამხრეთ ნავს სამხრეთიდან პქონია (შემორჩენილია წირთხლის კვალი).

მესამე ეკლესია
მესამე ეკლესია მდებარეობს სოფლის ჩრდილოეთით, განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია. კედლების შემორჩენილი ნაწილები ამჟამად 0,3-0,6 მეტრის სიმაღლეზეღა დგანან. ეკლესია დარბაზულია (5,8 3,4 მ). ნაგები ყოფილა ნატეხი ქვით და კირის დუღაბით. აღმოსავლეთით ელიფსური ფორმის აფსიდაა, რომელიც გრძივი კედლებიდან მხრებით არის გამოყოფილი.

მეოთხე ეკლესია
მეოთხე ეკლესია დგას სოფლის ჩრდილოეთით, ტყით დაფარულ ბორცვზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა (6,6 4,8 მ), ნაგებია რიყის ქვისა და ნატეხი ქვის სწორხაზოვანი რიგებით. წყობაში გამოყენებული ყოფილა შირიმიც. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: შემორჩენილია აღმოსავლეთის, დასავლეთის და ჩრდილოეთ კედლის მცირე ნაწილი. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გაჭრილი თაღოვანი სარკმლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშია.
ბამირ ტოპი

ბამირ მირტეზა ტოპი (; დ. 24 აპრილი, 1957, ტირანა) — ალბანელი პოლიტიკოსი. ალბანეთის პრეზიდენტი 2007-2012 წლებში.

პროფესიით ბიოლოგ-ვეტერინარი. დემოკრატიული პარტიის წევრი და მისი ვიცე-თავმჯდომარე. პარლამენტის წევრია 1996 წლიდან. სოფლის მეურნეობის მინისტრი 1996-1997 წლებში. ქვეყნის მეთაურად აირჩიეს მეოთხე ცდაზე პოლიტიკური კრიზისის დროს. პრეზიდენტად არჩევის შემდეგ დატოვა პარტიის რიგები, რათა ყოფილიყო პოლიტიკურად მიუკერძოებელი.

იგი კოსოვოს დამოუკიდებლობის აქტიური მომხრე იყო. 2009 წელს 3-დღიანი ვიზიტით ეწვია კოსოვოს. აირჩიეს პრიშტინის საპატიო მოქალაქედ და დააჯილდოეს ოქროს მედლით. ვიზიტის დროს ასევე მიანიჭეს პრიშტინის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორის ხარისხი.
პეტერ არბნორი

პეტერ ფილიპ არბნორი (; დ. 18 იანვარი, 1935, დურესი, ალბანეთი — გ. 8 ივლისი, 2006, ნეაპოლი, იტალია) — ალბანელი პოლიტიკოსი, დისიდენტი და უფლებათადამცველი. ალბანეთის გულაგის პატიმარი. უწოდებენ „ბალკანეთის მანდელას“.

წარმოშობით კათოლიკე ოჯახიდან იყო. იგი კომუნისტების მიერ მოკლული ჟანდარმერიის ოფიცრის შვილია. 1961–1989 წლებში ბურელის ციხეში იჯდა. 1991 წლიდან დემოკრატიული პარტიის წევრია. 1992–1997 წლებში პარლამენტის თავმჯდომარეა. ამ პერიოდში 1992 წლის 6-9 აპრილს ასრულებდა პრეზიდენტის მოვალეობას.
ბერატის რაიონი

ბერატის რაიონი — რაიონი ალბანეთში. ერთ-ერთი იმ სამი რაიონიდან, რომლადაც იყოფა ბერატის ოლქი. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 117 066 ადამიანს შეადგენს. ბერატი 939 კმ² ფართობზეა გადაჭიმული. რაიონი ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში მდებარეობს და მისი დედაქალაქია ბერატი. ბერატის რაიონში მოსახლეობით რიგით მეორე ნაწილია ურა-ვაგურარე, რომელიც ბალი კომბეტარის აკვანსაც წარმოადგენს.
ადმინისტრაციული დაყოფა
ბერატის რაიონი 12 მუნიციპალიტეტად იყოფა. ესენია:
კუჩოვის რაიონი

კუჩოვის რაიონი — ერთ-ერთი იმ 36 რაიონიდან, რომლებადაც იყოფა ალბანეთი. შედის ბერატის ოლქის შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 34 907 ადამიანს შეადგენს. კუჩოვა 84 კმ²-ზეა გადაჭიმული. მისი ადმინისტრაციული ცენტრია კუჩოვა.

რაიონი წარმოადგენს ალბანეთი სანავთობო მრეწველობის ერთ-ერთ ცენტრს. კუჩოვის (ქალაქის) დაარსების თარიღია 1950 წელი. რაიონის ინფრასტრუქტურას აშკარად ეტყობა პოსტ-კომუნისტური ხელი. აქ მრავლადაა მიტოვებული ქარხნები და საამქროები.

კუჩოვის რაიონი იყოფა სამ მუნიციპალიტეტად:

კოზარე
კუჩოვა
პერონდი
ალბანელები (ალბანეთი)

ალბანელები — ალბანეთსა და მის მეზობელ ქვეყნებში მცხოვრები ეთნოსი. ტერმინი ხანდახან გამოიყენება ალბანეთის ყველა მოქალაქის მიმართ მიუხედავად ეთნიკური კუთვნილებისა. ალბანელები საუბრობენ ალბანურად და მათი უმეტესობა ცხოვრობს ალბანეთსა და კოსოვოში. ალბანური დიასპორა წარმოდგენილია მრავალ ქვეყანაში. სახელი ალბანელები მოდის უძველესი ქალაქიდან ალბანოპოლისიდან. ნახსენები იყო პტოლემაიოსის მიერ ძვ. წ. საუკუნეში და მდებარეობს დღესდღეობით არსებული ალბანეთის ტერიტორიაზე. ეტიმოლოგიურად ეს მოდის ლათინური სიტყვით „ვაითით“, შესაძლო წამძღოლი და მოწმე ახლოსმდებარე მთებისა. ასევე საჭიროა განვიხილოთ მათი სახელი სხვადასხვა კულტურასა და ქვეყნებში. „არბერები“ მოდის ალბანური არბერი-დან, მსგავსად ეძახდნენ ალბანელებს  იტალიაში. „არბანიტ“ ნიშნავს საბერძნეთში მყოფ ალბანელებს, რომელიც შემდეგ „არბერიტით“ შეცვალეს, მაგრამ მსგავსად მხოლოდ კათოლიკე ალბანელებს ეძახდნენ. „არნაუტი“ მსავსად ფრანგები უწოდებდნენ მათ. ამჟამად ალბანეთის ტერიტორია შეადგენს 28,748 კვადრატულ კილომეტრს. მას დასავლეთით ესაზღვრება ადრიატიკისა და ლონიანის ზღვები, ხოლო აღმოსავლეთით და ჩრდილოეთით მონტენეგრო, სერბეთი და ჩრდილოეთი მაკედონია და სამხრეთით კი საბერძნეთი. ალბანეთის 76% არის მთიანი და გორიანი. კლიმატი არის ნაკლებად მშრალი და გრილი ზაფხულია, ხოლო ზამთარში უმეტესად თოვლიანია.

რელიგია
ალბანელები პირველად მოხსენიებულნი არიან, საუკუნის ბოლო დაწერილ ბიზანტიურ ჩანაწერში, ამ მომენტისთვის ისინი უკვე მთლიანად გაქრისტიანებულები იყვნენ. ყველა ალბანელი მართლმადიდებელი იყო საუკუნის მეორე ნახევრამდე. ქრისტიანობა მოგვიანებით, ჩაანაცვლა ისლამმა, რომელმაც, ალბანელებში, შეინარჩუნა ყველაზე გავრცელებული რელიგიის სახელი ოტომანის დრომდე. მართლმადიდებლური და კათოლიკური რიტუალები ჟამთასვლასთან ერთად, უფრო ნაკლებად მიმდინარეობდა ალბანეთში.

 საუკუნის მონარქიისა და შემდგომ ტოტალიტარულ სახელმწიფო წყობის შემოღებას, მოჰყვა რელიგიისა და კულტურის შევიწორება. რასაც მოგვიანებით, მოჰყვა რელიგიის ბოლომდე შევიწროება. აიკრძალა ქრისტიანული, ისლამური და ყველა სხვა რელიგური რიტუალების ჩატარება, გარდა ძველებური წარმართული წირვისა, რომელიც ძველ სოფლებში ტარდებოდა. ამ წირვის არ აკრძალვა გამოიწვია იმან, რომ ისი მიჩნეული იყო ალბანური კულტურის ნაწილად.

თანამედროვე ალბანურ სახელმწიფოში, კვალ არის შემორჩენილი წარმართული ფესტივალები, ერთ-ერთი ასეთი არის, გაზაფხულის ფესტივალი, რომელიც ყოველი წლის 14 მარტს ტარდება ქალაქ ელბასანში. ის არის ეროვნული დღესასწაული, რომელსაც მთელი ქვეყანა აღნიშნავს.

2011 წლის ჩატარებული გამოკვლევის თანახმად, მორწმუნე ალბანელი მოსახლეობის 59% არის მუსლიმი, მოსახლეობის 17% არის არის ქრისტიანი, დანარჩენი ნაწილი კი მიეკუთვნება სხვა რელიგიას. მეორე მსოფლიო ომამდე  მუსულმანები იყვნენ 70%, მართლმადიდებლები 20% და კათოლიკეები 10%. მსოფლიოს მონაცემებით ალბანეთი არის მეცამეტე ყველაზე ნაკლებად მორწმუნე ქვეყანა, ეს განპირობებულია იმით, რომ რელიგიას მოსახლეობის 39% ზე აქვს მარტო ზეგავლენა.

კომუნისტურმა რეჟიმმა, რომელმაც ხელში ჩაიგდო სადავეები მეორე მსოფლიოს ომის მერე, გამოსცა დებულება, რომლის მიხედვითაც ყოველგვარი რელიგია იყო აკრძალული და ალბანეთი გახდა პირველი ათეისტური სახელმწიფო. რელიგიური თავისუფლება ალბანელებს დაუბრუნდათ 1992 წელს.
უინზლოუ ჰომერი

უინზლოუ ჰომერი (; დ. 24 თებერვალი, 1836, ბოსტონი — გ. 29 სექტემბერი, 1910, პრაუტსნეკი, მეინის შტატი) — ამერიკელი ფერმწერი და გრაფიკოსი.

1854 წლიდან მუშაობდა ლითოგრაფად, 1857-1874 წლებში ჟურნალების ილუსტრატორად. 1861-1865 წლების სამოქალაქო ომის დროს იყო სამხედრო კორესპონდენტი. 1862 წლიდან მუშაობდა როგორც ფერმწერი. იმოგზაურა საფრანგეთსა (1866-1867) და ინგლისში (1881-1882); პროფესიულ ცოდნას სრულყოფდა დამოუკიდებლად, სწავლობდა ამერიკულ და ფრანგულ რეალისტურ ფერწერას. სურათში „ტყვეები ფრონტიდან“ (1866), დოკუმენტური სიზუსტე შეუთავსა ნათელ ფსიქოლოგიურ დახასიათებას. შემდეგ წლებში ხატავდა უბრალო ხალხის ცხოვრების ამსახველ კომპოზიციებს (ფერმერებს, მონადირეებს, მეზღვაურებს) („სადილობის დრო“, 1873; „მონადირე და მეძებარი ძაღლი“, 1892)
სკრაპარის რაიონი

სკრაპარის რაიონი — ერთ-ერთი იმ 36 რაიონიდან, რომლებადაც იყოფა ალბანეთი. სკრაპარი შედის ბერატის ოლქის შემადგენლობაში.

მოსახლეობა
2010 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 10 200 ადამიანს შეადგენდა. რაიონი 775 775 კმ²-ზე ვრცელდება. მისი ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ჩოროვოდა.

მდებარეობა
სკრაპარის რაიონი მდებარეობს სამხრეთ ალბანეთის მთებში. რაიონი მდინარე ოსუმის აუზშია განლაგებული. ოსუმი გრძელ, 15 კილომეტრიან კანიონში მიედინება და ცნობილ ტურისტულ სივრცეს ქმნის. რაიონის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს რეგიონის უმაღლესი მწვერვალი ტომორი (2 415 მ). სკრაპარის რაიონის სოფლების უმეტესი ნაწილი მაღალმთიანია.

ადმინისტრაციული მოწყობა
რაიონი 10 მუნიციპალიტეტად იყოფა. ესენია:
ომარები

ომარები — ზღვის ათფეხა კიბოსნაირების ოჯახი. მათი სხეულის სიგრძე აღწევს 60 სმ და მეტს. გარეგნულად მოგვაგონებენ მდინარის კიბოებს. გრძელი მუცელი შებრტყელებულია ზურგ-მუცლის მიმართულებით; კუდის ფარფლი ფართოა. წინა სასიარულო ფეხები ატარებენ დიდ, ხშირად ასიმეტრიულ მარწუხებს. შემდეგი ორი წყვილი მთავრდება მცირე ზომის მარწუხებით. ოჯახი მოიცავს 49 თანამედროვე და 90 ნამარხ სახეობას. ბინადრობენ ზღვის წყლებში, ფსკერთან, 0–20 ° ტემპერატურის პირობებში. დღისით ომარები იმალებიან. იკვებებიან უხერხემლოებით (ჯავშნისა და ნიჟარის გასაჭყლეტად იყენებენ უფრო მოზრდილ მარწუხს, უფრო წვრილს — ნადავლის ნაკუწებად დასაგლეჯად). სქესობრივად მწიფდებიან 5 წლისა. კვერცხებიდან იჩეკება პელაგიური ლარვა კარგად განვითარებული მკერდის კიდურებით, ანალური ლაპოტით, რომელიც გამოყოფილია მუცლის უკანა სეგმენტისაგან. სიცოცხლის ხანგრძლივობა 50 წლამდე. რეწვისა და აკვაკულტურის ობიექტია. ინტენსიური მოპოვებისა და გარემოს დაბინძურების გამო მათი პოულაციის რაოდენობა მცირდება. ძირითადი სარეწაო სახეობებია: ევროპული ომარი (, ამერიკული ომარი და ნორვეგიული ომარი .
მეწინავე დროშის საბარათაშვილოსა და სომხითის აღწერა

„მეწინავე დროშის საბარათაშვილოსა და სომხითის აღწერა“ — ქართლის მეფის, ვახტანგ -ის ბრძანებით ვახუშტი ბატონიშვილისა და მდივან გივი თუმანიშვილის მიერ 1721 წელს ქვემო ქართლში, მეწინავე სადროშოში-საბართაშვილო-სომხითში ჩატარებული მოსახლეობის აღწერა (დავთარი). დოკუმენტი პლატონ იოსელიანის არქივში აღმოაჩინა ექვთიმე თაყაიშვილმა, რომლის თხოვნით იოსელიანის ქვრივმა, ანა ბაგრატიონ-მუხრანელმა ხელნაწერი ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებას გადასცა. „აღწერა“ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი წყაროა ქვემო ქართლის ტოპონიმიკისათვის, რომელმაც მნიშვნელოვნად იცვალა სახე საუკუნეში ბერძენ და სომეხ მოახალშენეთა დამკვიდრებასთან დაკავშირებით.
აღწერა არაგვის ხეობისა

აღწერა არაგვის ხეობისა — ქართლ-კახეთის მეფის, ერეკლე -ის ბრძანებით არაგვის ხეობის მოსახლეობის 1774 წელს შესრულებული აღწერა. დოკუმენტი შედგენილია ლუარსაბ მაყაშვილისა და მანუჩარ თუმანიშვილის (მდივან გორჯასპის შვილი) მიერ. 1907 წელს გამოსცა ექვთიმე თაყაიშვილმა. „აღწერაში“ მოყვანილია არაგვის ხეობაში მცხოვრებთა გვარები, მათი სახლობის სოფლები და თემები.
კარაკალას ედიქტი

კარაკალას ედიქტი, ანტონინეს კონსტიტუცია — რომის იმპერატორ კარაკალას მიერ 212 წელს გამოცემული კანონი, რომლის მიხედვითაც რომის მოქალაქეობა მიენიჭა, რომის იმპერიაში მცხოვრებ ყველა ადამიანს. ედიქტის გამოცემის ძირითადი მიზეზი ფისკალური იყო, იმპერატორს სურდა საგადასახო სისტემისათვის დაექვემდებარებინა ყველა ქვეშევრდომი და გაეზარდა სამხედრო მოსამსახურეთა რიცხვი, მანამდე ჯარში სამსახური მხოლოდ რომის მოქალაქეებს შეეძლოთ.

212 წლამდე რომის მოქალაქეებად ითვლებოდნენ მხოლოდ იტალიის და რამდენიმე ქალაქის და პროვინციის მცხოვრებნი, დანარჩენები კი ითვლებოდნენ ლათინური სამრთლის პირებად ან პერეგრინებად. მოტივები, რის გამოც იმპერატორმა ეს კანონი გამოსცა მაინც გაურკვეველია, ზოგიერთი ისტორიკოსი ცდილობს დაუკავშირს ეს ამბები გეტასთან უთანხმოებას, მაგრამ ეს აზრი არადამაჯერებელია.

თანამედროვე ისტორიკოსებიდან ედიქტის შესახებ წერს მხოლოდ დიონ კასიუსი. ედიქტი შემონახულია ბერძნულენოვან პაპირუსზე.
ბახტრიონის ციხის ეკლესია

ბახტრიონის ციხის ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, დგას ბახტრიონის ციხის აღმოსავლეთით. ზოგადი ნიშნებით ეკლესია გვიან საუკუნეებს მიეკუთვნება.

ეკლესია უაფსიდოა. ნაგებია რიყის ქვით. შესასვლელი მას სამხრეთიდან აქვს, სარკმლები კი აღმოსავლეთითა და დასავლეთითაა. დარბაზი ერთიანი ცილინდრული კამარითაა გადახურული. ტრაპეზი მარცხენა კუთხეშია მიშენებული.
ბოჭორმის წმინდა გიორგის ხატი

ბოჭორმის წმინდა გიორგის ხატი — სალოცავი ახმეტის მუნიციპალიტეტში, დგას ნასოფლარ ბოჭორმის შუაგულში, მთის ფერდობზე.

საკულტო ნაგებობა გეგმით სწორკუთხაა (4 2,8 მ), ნაშენია ფიქლით. წყობა მშრალია. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. ინტერიერში ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ კუთხე და დასავლეთ კედელი მომრგვალებული აქვს. სამხრეთ კედელში კვადრატული სარკმელია, ჩრდილოეთისაში - პატარა ნიში. სახურავი ცალფერდაა. გადახურულია სიპებით.
ილიურთის წმინდა გიორგის ეკლესია

ილიურთის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, დგას სოფელ ილიურთის შუაში. აგებულია 1870 წელს.

ეკლესია ცენტრალურგუმბათოვანი ნაგებობაა, ნაშენია ფიქალით და თიხით. შიგნიდან და გარედან შელესილი და შეთეთრებულია. შენობის გეგმის გარეგან კვადრატში (6,9 6,9 მ) ჩაწერილია ჯვარი. ჯვრის აღმოსავლეთ მკლავი, რომელიც დანარჩენ მკლავებთან შედარებით ორჯერ უფრო ღრმაა, ნახევარწრიული შვერილი აფსიდითაა დასრულებული. დანარჩენი მკლავები სწორკუთხაა. გარედან აფსიდის გამონაშვერი შვიდწახნაგოვანია. დასავლეთ მკლავის ღერძზე განიერი და მაღალი თაღოვანი შესასვლელია. აფსიდში, სამხრეთ და ჩრდილოეთ მკლავებში თითო თაღოვანი სარკმელია. ჩრდილოეთ და სამხრეთ სარკმლები აღმოსავლეთ სარკმელთან შედარებით ორჯერ განიერია და თითქმის პარალელური წირთხლები აქვთ. საკურთხეველში ფიქლით ნაწყობი და შელესილი ტრაპეზი დგას. აფსიდის წინ წყვილი პილასტრი და მათზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღია. ეს კონსტრუქცია აფსიდს მკლავის დანარჩენ სივრციდან გამოჰყოფს. საკურთხევლის ბაქანი შემაღლებულია. მას ნახევარწრიული ამბიონი აქვს. შიგნით წრიული და გარედან რვაწახნაგა გუმბათი ეყრდნობა მკლავების გადაკვეთაზე კედლის შვერილებს. გუმბათის ყელში რვა სარკმელია. გუმბათქვეშა კვადრატიდან გუმბათის ყელის წრიულ მოხაზულობაზე გადასასვლელად გამოყენებულია აფრები. ეკლესიას დასავლეთით, ჩრდილოეთით და სამხრეთით კარიბჭეები ეკვრის. დასავლეთ კარიბჭე ეკლესიის ფასადის სიგანისაა. მისი დასავლეთ კედელი სამი, ხოლო ჩრდილოეთის და სამხრეთის თითო სწორკუთხა მალით არის გახსნილი. ჩრდილოეთ და სამხრეთ კარიბჭეები გეგმით თითქმის კვადრატულია, რომლებიც სამ მხარეს გახსნილნი არიან სწორკუთხა მალით და ორკალთა სახურავი ხურავთ. ეკლესიას და კარიბჭეებს მარტივი, თაროსებრი ლავგარდანი აქვს.