iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
Cluster One

„ “ — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ პინკ ფლოიდის 1994 წლის ინსტრუმენტული კომპოზიცია. იგი შეტანილია ჯგუფის უკანასკნელ სტუდიურ ალბომში . მისი ავტორები არიან რიჩარდ რაიტი და დეივიდ გილმორი. ეს არის პირველი შემთხვევა 1972 წლის შემდეგ, როდესაც პინკ ფლოიდის რომელიმე კომპოზიციის ორ ავტორად ნახსენებია ეს ორი მუსიკოსი.

კომპოზიცია ითვლება ალბომის შესავალად და შეიცავს სხვადასხვა ხმოვან ეფექტს. იგი არასოდეს შესრულებულა ჯგუფის კონცერტებზე, თუმცა 1994 წლის ტურის კონცერტების დასაწყისში დარბაზში თუ სტადიონზე ჟღერდა დაახლოებით 10-წუთიანი ხმების კოლაჟი, სადაც მისი ფრაგმენტებიც იყო გამოყენებული.

პერსონალი
დეივიდ გილმორი — გიტარები
ნიკ მეისონი — დასარტყმელი საკრავები, პერკუსია
რიჩარდ რაიტი — ფორტეპიანო, სინთეზაზორები
ბუნებრივი თანამგზავრი

ბუნებრივი თანამგზავრი — ციური სხეული, რომელიც გრავიტაციის გავლენის ქვეშ გარე სივრცეში ბრუნავს გარკვეული ტრაექტორიის გასწვრივ (ორბიტაზე) სხვა ობიექტის გარშემო.

სახელწოდება
„თანამგზავრის“ სახელწოდება პირველად გამოიყენა იოჰანეს კეპლერმა თავის ნაშრომში , რომელიც გამოქვეყნდა 1611 წელს ფრანკფურტში. ზოგჯერ ბუნებრივ თანამგზავრებს მთვარეებსაც უწოდებენ ხოლმე.

ასტრონომებს შორის არსებობს მოსაზრება, რომ თანამგზავრი უნდა ჩაითვალოს ცენტრალური სხეულის (ვარსკვლავი[2], პლანეტა, ჯუჯა პლანეტა ან ასტეროიდი) ირგვლივ ბრუნავ ობიექტად მაშინ, თუ ამ ობიექტისა და ცენტრალური სხეულისგან შემდგარი სისტემის ბარიცენტრი მდებარეობს ცენტრალური ობიექტის შიგნით. თუ ბარიცენტრი მდებარეობს ცენტრალური ობიექტის გარეთ, მაშნ ობიექტი არ უნდა ჩაითვალოს თანამგზავრად, არამედ სისტემის ნაწილად, რომელიც შედგება ორი ან მეტი პლანეტისაგან (ჯუჯა პლანეტები, ასტეროიდები). თუმცა, საერთაშორისო ასტრონომიულ კავშირს ჯერ არ აქვს მკაცრად განსაზღვრული თანამგზავრის განსაზღვრება. კერძოდ, ასტრონომთა საერთაშორის კავშირი აგრძელებს ქარონის განხილვას პლუტონის თანამგზავრად.
საფრენი აპარატი

საფრენი აპარატები — სხვადასხვა ტიპის ატმოსფეროსა და გარე კოსმოსში საფრენად განკუთვნილი სატრანსპორტო საშუალებების კლასი.

საფრენი აპარატები ატმოსფეროში
დედამიწის ატმოსფეროში — საჰაერო ხომალდები — საფრენი აპარატები კლასიფიცირდება ჰაერზე მძიმე და ჰაერზე მჩატე საჰაერო ხომალდებად.

 — ნასას უპილოტო ვერტმფრენი, რომელმაც 2021 წლის 19 აპრილს მარსზე პირველი ფრენა შეასრულა საკუთარი ძრავით, შექმნილია მრავალჯერადი გამოყენებისთვის სხვა ციური სხეულის ატმოსფეროში გადაადგილებისათვის. პირველი უმართავი ფრენა სხვა ციური სხეულის ატმოსფეროში განხორციელდა 1985 წელს საბჭოთა პლანეტათაშორისი სადგურის „ვეგა-1“-ს მიერ. 2021 წლის 18 თებერვალს მარსზე ჩატანილ იქნა ექსპედიცია „მარსი 2020“-ის მიერ როვერ -თან ერთად, ხოლო 2021 წლის 3 აპრილს მოხდა მისი პლანეტის ზედაპირზე გადატანა შემდგომი ექსპლუატაციისათვის.

საფრენი აპარატები კოსმოსში
გარე კოსმოსში საფრენად გამოიყენება, როგორც პილოტირებადი ისე უპილოტო კოსმოსური ხომალდები. მათი გადაადგილება ხორციელდება რეაქტიული გამწევი ძალით, ასევე მზის იალქნებით და პლაზმური რეაქტული ძრავებით.
იუპიტერის ბუნებრივი თანამგზავრები

იუპიტერის ბუნებრივი თანამგზავრები — 2025 წლის მდგომარეობით, საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის მიერ დადასტურებული 97 დიდი თუ მცირე ციური სხეული, რომელიც პლანეტა იუპიტერის გარშემო მოძრაობს.

შეუიარაღებელი თვალით არც ერთი სხვა პლანეტის თანამგზავრი არ ჩანს. მეტიც უტელესკოპოდ თვით შორეული გიგანტი პლანეტები - ურანი და ნეპტუნიც კი მიუწვდომელია თვალისათვის, არათუ მათი თანამგზავრები. ამიტომ არის დაკავშირებული სხვა „თანამგზავრების” აღმოჩენა გალილეო გალილეის სახელთან. თითქმის ოთხასი წლის წინათ, ამ იტალიელმა მეცნიერმა თვითნაკეთი მარტივი ჭოგრიტით ერთბაშად იუპიტერის ოთხი თანამგზავრი აღმოაჩინა. მათ უწოდეს: იო, ევროპა, განიმედე და კალისტო. იო და ევროპა დაახლოებით ჩვენი თანამგზავრისოდენა სხეულებია და დაახლოებით იმავე მანძილზე უვლიან გარს იუპიტერს, როგორც მთვარე - დედამიწას: იო - 420 ათას, ევროპა კი - 671 ათას კმ-ზე (შეგახსენებთ, რომ მთვარიდან დედამიწამდე 384 400 კმ-ია). საინტერესოა იუპიტერის გარშემო მათი გარშემოვლის პერიოდები, ანუ ”თვეები”: იოს ”თვე” სულ 1 დღე და 18 საათია, ევროპასი - 3 დღე და 13 საათი, (მთვარის თვე 27 დღეა!). ბარემ ვთქვათ, იუპიტერის დღე-ღამე (ღერძული ბრუნვის პერიოდი) ორნახევარჯერ მოკლეა ჩვენს დღე-ღამეზე, მისი წელიწადი კი (მზის ირგვლივ გარემოქცევის პერიოდი) 12 ჩვენებურ წელიწადს უდრის.
იუპიტერის სხვა თანამგზავრები - განიმედე და კალისტო მთვარეზე თითქმის ორჯერ დიდებია, ხოლო მათი „თვეები” შესაბამისად 7 და 17 დღეა.

მოგვიანებით აღმოჩნდა, რომ იუპიტერს სხვა თანამგზავრებიც ჰყოლია, ოღონდ გაცილებით პატარები. ზოგი მათგანი დიდი ტელესკოპებით იპოვეს, ზოგსაც კოსმოსურ ხომალდმა „ვოიაჯერ 2”-მა მიაკვლია, რომელიც უშუალოდ 1980 წელს „ესტუმრა” იუპიტერის მიდამოებს. მათგან ყველაზე შორეული „თანამგზავრია” სინოპე, რომელიც იუპიტერიდან 24 მლნ. კმ მანძილზეა და მისი ”თვე” (მოქცევის პერიოდი) დედამიწის ორი წელიწადია. სინოპე სულ რაღაც 28 კმ ზომისაა, და რა თქმა უნდა ძალზე უღიმღამო მნათობია. რომელსაც ვარსკვლავებში ვერც კი გამოარჩევ. ასევე პატარებია იუპიტერის სხვა თანამგზავრები: ლედა, ჰიმალია, ლისითეა, ელერა, ანანკე, კარმე, პაციფუ...სამაგიეროდ, გალილეის აღმოჩენილი ოთხი კაშკაშა თანამგზავრი იუპიტერის ღამეებს, დედამიწისეულისაგან განსხვავებით, ბევრ განსაკუთრებულ, წარმტაც მოვლენას შესძენს: ზოგი სავსე მთვარის ფაზაში იქნება, ზოგი ნახევარმთვარის ან მილეული ნამგლის სახით იელვარებს; ერთი რომ ჩავა, მეორე ამობრწყინდება და შეიძლება ერთმანეთიც დააბნელონ. თანამგზავრთა დაბნელებები თუ ამ სხეულებით გამოწვეული მზის დაბნელებებიც იუპიტერზე გაცილებით ხშირი იქნება, ვიდრე დედამიწაზე.

იუპიტერის თანამგზავრები
კომენტარი
თანამგზავრებს (ავტონოე, აიდე, ევანთე, თელქსინოე, პასითეა, პასიფაე) 2022 წლის ჟურნალ „ასტრონომიული კალენდარში“ ოდნავ განსხვავებული სახელები აქვს.
ბურგასი

ბურგასი — ქალაქი და ნავსადგური ბულგარეთში, ბურგასის ყურის (შავი ზღვა) სანაპიროზე. ბურგასის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა 200,271 კაცი (2011). ქვეყნის მნიშვნელოვანი სატრანსპორტო კვანძი და ნავსადგური ქალაქ ვარნასთან ერთად, საიდანაც გააქვთ საექსპორტო სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტი.
ბურგასის ყურის სამხრეთ ნაპირზეა ნავსადგური „დრუჟბა“, საიდანაც რუსეთიდან მიღებული ნავთობი მილსადენით გადაეცემა ბულგარეთის ერთ-ერთ უდიდეს სამრეწველო კომპლექსს — ბურგასის ნავთობქიმიურ კომბინატს. ბურგასი ქვეყნის მნიშვნელოვანი თევზსაჭერი ბაზაა. ქალაქში მრავალი საკურორტო დაწესებულებაა.
სევასტოპოლი

სევასტოპოლი — ქალაქი უკრაინაში, ყირიმის ნახევარკუნძულის სამხრეთ-დასავლეთით, შავი ზღვის სანაპიროზე. ქალაქი შეფენილია სევასტოპოლის ყურის ნაპირების ტერასებზე. ყურე ქალაქს ყოფს სამხრეთ და ჩრდილოეთ ნაწილებად. ცენტრი შექმნილია წრიული მაგისტრალით. არის საავტომობილო გზების კვანძი, მოქმედებს ნავსადგური. არქიტექტურული ძეგლებიდან აღსანიშნავია 1843 წლის პეტრე-პავლეს ტაძარი.

ისტორია
ახლანდელი სევასტოპოლის მიდამოებში არსებობდა ქალაქი ქერსონესი. სევასტოპოლი გაშენებულია 1783 წელს როგორც სამხედრო საზღვაო ნავსადგური და ციხესიმაგრე. თავდაპირველად ქალაქს ერქვა ახტიარი (თეთრი ფრიალო კლდე), 1784 წლიდან სევასტოპოლი ჰქვია (ბერძნ. „დიადი ქალაქი“). 1804 წლიდან იქცა რუსეთის იმპერიის მთავარ სამხედრო ნავსადგურად შავ ზღვაზე. ყირიმის ომის დროს სევასტოპოლი ხანგრძლივი ალყის შედეგად აიღო სმალეთ-ინგლის,-საფრანგეთის ჯარებმა. 1905 წლის რევოლუციის დროს სევასტოპოლში მოხდა აჯანყება ჯავშნოსან „პოტიომკინზე“.

მეორე მსოფლიო ომის დროს, 1941-1942 წლებში გაჩაღდა მნიშვნელოვანი ბრძოლა სევასტოპოლის დასაცავად. 1942 წლის ივლისიდან 1944 წლის მაისამდე ოკუპირებული იყო გერმანიის მიერ. გათავისუფლდა ყირიმის ოპერაციის შედეგად. მიენიჭა სსრკ-ის გმირი ქალაქის სტატუსი. ომის შედეგად თითქმის მთლიანად დანგრეული ქალაქი განაშენიანდა 1946 წლის გენგეგმის მიხედვით. საუკუნის ნახევარში იყო ყირიმის ოლქის მნიშვნელოვანი ინდუსტრიული ცენტრი. მოქმედებდა თევზის, ხორცის, საზღვაო ქარხნები. 19564-1956 წლებში აშენდა თეატრის შენობა, 1962-1963 წლებში სასტუმრო „უკრაინა“. 1983 წლის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობდა 328 ათასი ადამიანი. 2014 წლიდან ანექსირებულია რუსეთის მიერ.

გალერეა
აკროპოლისი

აკროპოლისი ( > — ზედა, — ციხე) — ძველი ბერძნული ქალაქის ყველაზე მაღალი და გამაგრებული ნაწილი, ე. წ. ზედა ქალაქი. ქალაქის რელიგიური და პოლიტიკური ცენტრი. აკროპოლისი იყო პირველადი დასახლებული ადგილი. მის გარშემო შენდებოდა ნაკლებად დაცული ე. წ. ქვედა ქალაქი. აკროპოლისი წარმოადგენდა ციხესიმაგრეს, რომელსაც ომიანობის დროს თავს აფარებდა ქალაქის მოსახლეობა. ჩვეულებრივ აქ ქალაქის მფარველი ღმერთების სახელზე აგებდნენ ტაძრებს. აკროპოლისთა ნანგრევებში (მიკენის, ათენის, არგოსის და სხვა) ნაპოვნია მატერიალური კულტურული მრავალი ძეგლი. განსაკუთრებით აღსანიშნავია ათენის აკროპოლისის არქიტექტურული და ქანდაკების თვალსაჩინო ნიმუშები (დაახლოებით ძვ. წ. საუკუნე), რომელთა მნიშვნელოვანი ნაწილი მოთავსებულია ბრიტანეთის მუზეუმში. ათენის აკროპოლისში შექმნილია არქეოლოგიური ნაკრძალი და მუზეუმი.

აკროპოლისი — ქართულად შიდაციხე, ზედაციხე, ზედაქალაქი — ჰქონდათ ძველ ქართულ ქალაქებსაც: მცხეთას, თბილისს ქუთაისს, არქეოპოლისს, ანაკოფიას, ვანს და ა. შ. ბერძენი ისტორიკოსი დიონ კასიოს კოკეინი (155 ან 164-229) თავის „რომის ისტორიაში“ აკროპოლისად იხსენიებს მცხეთის შიდაციხეს (ზედაციხეს), იგი მოგვითხრობს, რომ ძვ. წ. 65 წელს რომაელთა სარდალი გნეუს პომპეუსი იბერიაში შეიჭრა და მიაღწია აკროპოლისამდე. მცხეთის ამ ნაწილს არმაზციხე ეწოდებოდა.

აკროპოლისში როგორც წესი, ყოველთვის იდგა ქალაქის მფარველი ღმერთის ტაძარი. ყველაზე მეტად ცნობილია ათენის აკროპოლისი, რომელიც შეტანილია მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
მოურავი

მოურავი — ადგილობრივი მმართველობის მოხელე ძველ საქართველოში. მოურავი ასრულებდა სამეურნეო, ადმინისტრაციულ და სასამართლო ფუნქციებს. იგი იყო მებატონის მამულების მმართველი, პროვინციის, ქალაქის, სოფლის გამგე. სუაკუნიდან ქალაქის მოურავმა საბოლოოდ ჩაანაცვლა ქალაქის ამირას სახელწოდება. ქალაქის მოურავის შესახებ ცნობები მოიპოვება „დასტურლამალში“.
ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანი იყო ქიზიყის, ყაზახის და არაგვის მოურავობა. ფართოდ იყო გავრცელებული სოფლის მოურავობა. ქალაქების მოურავებიდან პირველი ადგილი ეჭირათ თბილისისა და გორის მოურავებს. ქალაქის მოურავი მეფის მიერ ინიშნებოდა. მოურავი ქალაქის უპირველესი მოხელე იყო. მას ემორჩილებოდა ქალაქის მოხელეები — მელიქი, მამასახლისი, ნაცვალი და ასასები. თავის სასამართლო ფუნქციებს მოურავი მელიქის, მამასახლისის, აგრეთვე 3—4 „სარწმუნო მოქალაქის“ (მსხვილი ვაჭრის) თანდასწრებით ასრულებდა. მოურავობა იმდენად საპატიო და შემოსავლიანი თანამდებობა იყო, რომ ბატონიშვილებიც კი არ ამბობდნენ უარს ამ სახელოზე. მაგ. იესე ბატონიშვილი ერთ დროს თბილისის მოურავი იყო. ქალაქის მოურავი აკონტროლებდა ქალაქში ვაჭრობას, წარმოებას, აწესებდა ფასებს.

1919 წელს მოურავი ეწოდა თბილისის თავის თანამდებობას. 1919-1921 წლებში თბილისის მოურავის თანამდებობაზე იყო ბენიამინ ჩხიკვიშვილი.
აკონკაგუა

აკონკაგუა — მწვერვალი სამხრეთ ამერიკაში, არგენტინაში, სამხრეთ ამერიკის ანდებში. სიმაღლე 6960 მ (უმაღლესი მწვერვალი დასავლეთ და სამხრეთ ნახევარსფეროში). მსოფლიოში ყველაზე მაღალი ბათოლითი. ჩრდილოეთი და დასავლეთი კალთები დამრეცია, სამხრეთ კალთაზეა კლდეებისა და ყინულების ციცაბო კედელია. აგებულია დანალექ ქანებზე შეცოცებული ანდეზიტებით, რის გამოც შეცდომით ვულკანად იყო მიჩნეული. დაფარულია მუდმივი თოვლით. ფერდობებზე 7 მყინვარი ეშვება, რომელთა სიგრძე 6 კმ-მდეა.

აკონკაგუას დალაშქვრას ართულებდა ყინულით დაფარული ფერდობის არსებობა. პირველად 1897 წელს ავიდა მასზე ექსპედიცია ედუარდ ფიცჯერალდის მეთაურობით. აკონკაგუა ინკური სახელწოდებაა და „თეთრ გუშაგს“ ნიშნავს. ვარაუდობენ, რომ კოლუმბისა და ესპანელი კონკისტადორების გამოჩენამდე ინკები ასული იყვნენ ანდების ასამდე მწვერვალზე, მათ შორის აკონკაგუაზე (მათს კვალს ამ მწვერვალის ფერდობებზე, 6600 მეტრის სიმაღლეზე მიაგნეს).

გალერეა
ერიჩეს მთის ბრძოლა

ერიჩეს მთის ბრძოლა — პირველი პუნიკური ომის ბოლოს პანორმას მიდამოებში რომაელთა და კართაგენელთა დაპირისპირება, რომელიც არცერთი მხარის გადამწყვეტი გამარჯვებით არ დასრულებულა.

ძვ. წ. 249 წელს რომაული ფლოტის ქარიშხალში დაღუპვის შემდეგ, კონსულმა ლუციუს იუნიუსმა დაიკავა მთა ერიჩე, რომელიც ეტნას შემდეგ ყველაზე მაღალია სიცილიაში.

ძვ. წ. 248 კართაგენელთა მხედართნმთავრად სიცილიაში ჰამილკარ ბარკა დანიშნეს. მან დაიკავა პანორმასა და მთა ერიჩეს შორის მდებარე ერკტეს ამაღლება. იგი შესანიშნავ დასაბანაკებელ ადგილს წარმოადგენდა, ვინაიდან მთის ყველა მხარე ციცაბო იყო და პლატო საკმაოდ დიდი იყო ბანაკისთვის. მთის ძირში კი კარგი ნავთსადგური იყო, დრეპანაში და ლილიბეუმში გადასასვლელად. მთაზე ხმელეთიდან ორი გზა ადიოდა, ზღვიდან ერთი, სწორედ მესამე გზასთან დაბანაკდა ჰამილკარი. ამ ადგილს ბაკრა ბაზად იყენებდა და იქიდან ფლოტის მეშვეობით თავს ესხმოდა იტალიის ნაპირებს.

რომაელები ბარკას ბანაკიდან 2 კმ-ში დაბანაკდნენ. ორ ბანაკს შორის სამი წლის მანძილზე პერმანენტული ბრძოლები იმართებოდა, რომლის აღწერებს ჩვენამდე არ მოუღწევია.

პოლიბიუსის თანახმად მეტოქეები ყველაფერში თანაბარნი იყვნენ, მათი ბანაკები ერთნაერად კარგად გამაგრებული იყო და ჯარებიც ერთნაერად ძლიერი იყო. ამით იგი ხსნის გადამწყვეტი ბრძოლის შეუძლებლობას.

ერიჩეს მთა და მისი ძირი რომაელების ხელში იყო, ხოლო ფერდობზე მდებარე ქალაქი ძვ. წ. 244 ან ძვ. წ. 243 წელს ჰამილკარმა დაიკავა. მთის წვერზე მყოფი რომაელები მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდნენ, თუმცა კართაგენელებიც არ იყვნენ კარგ დღეში.

გაიუს ფუნდანიუს ფუნდულუსმა მოახერხა კართაგენელთა დამარცხება, და ბრძოლის შემდეგ არ მისცა მიცვალებულთა დამარხვის საშუალება. ხოლო შემდეგ ბრძოლაში კართაგენელებმა სძლიეს, მაგრამ ჰამილკარმა დიდსულოვნად დაამარხინა რომაელებს მოკლულები.

რომაელებს, ზოგიერთი მკვლევარის თვალსაზრისით ხელს მხედართმთავრების ყოველწლიური როტაცია უშლიდათ, ხოლო კართაგენელებს დაქირავებულთა სიხარბე. რომაელებმა მოისყიდეს გალები, მათ ვერ შეძლეს ქალაქის რომაელებისთვიოს გადაცემა, მაგრამ მათ მხარეს კი გადავიდნენ. ეს პირველი შემთხვევა იყო, როდესაც რომაულ არმიაში დაქირავებული მეომრები იბრძოდნენ.

უპირატესობა არცერთ მხარეს არ ჰქონდა კიდევ ორი წლის მანძილზე. დაპირისპირება მხოლოდ ომის დასრულებამ შეწყვიტა.
ეგადის კუნძულები

ეგადის კუნძულები (; , , ) — კუნძულების ჯგუფი სიცილიის დასავლეთ ნაპირებთან. შეიცავს ხმელთაშუა ზღვის 5 მთიან კუნძულს. მდებარეობენ სიცილიის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროსთან, ტრაპანის და მარსალას ახლოს. კუნძულები მთლიანად მოიცავს 37.45 კმ. კვადრატს.

ისტორია
კუნძულზე გამოქვაბულებში მოიძებნება ნეოლითის და პალეოლითის ხანის ნახატები. კუნძულები ძვ. წ. 241, 10 მარტს იყო ეგატის კუნძულებთან ბრძოლის პოლიგონი, რომელშიც კართაგენის ფლოტი რომის ფლოტმა გაიუს ლუტაციუს კატულუსის ხელმძღვანელობით დაამარცხა. ამ ბრძოლამ პირველი პუნიკური ომი დაასრულა.
აპრიესი

აპრიესი (ასევე უაჰიბრა ჰააიბრა, ვაფრესი, ჰოფრა) — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) ოცდამეექვსე დინასტიიდან, რომელიც მეფობდა გვიანი პერიოდის დროს. აპრიესის მმართველობა დაიწყო ძვ.წ. 589 წელს და დასრულდა ძვ.წ. 570 წელს.

მმართველობა
მმართველობის პირველ წლებში აპრიესმა გაილაშქრა ქალაქ სიდონის წინააღმდეგ და ზღვაზე იბრძოდა ტირენეის მეფის წინააღმდეგ. შემდეგ კი მან დაიწყო მისთვის საბედისწერო ომი კირენაში ბერძნული კოლონიების წინააღმდეგ. ამის შესახებ დაწვრილებით ყვება ჰეროდოტე.

კირენაში ბერძნები მეზობელ ლივიელებს მიწებს ართმევდნენ. ლივიელებმა ეგვიპტის ფარაონს სთხოვეს დახმარება. ფარაონმა კი შეკრიბა ჯარი და კირენას წინააღმდეგ გაგზავნა. კირენელები ეგვიპტელებს სეებრძოლნენ ირასასთან და გაიმარჯვეს. ეს ეგვიპტელებისდ და ბერძნების პირველი ბრძოლა იყო. დამარცხებაში ფარაონი დაადანაშაულეს. ბრძოლასი გადარჩენილი მეომრები და მათი მეგობრები აჯანყდნენ.

აჯანყებულთა დასაშოშმინებლად ფარაონმა თავისი ამალის წარმომადგენელი, ამასისი გაუშვა, რომელიც მეამბოხეებმა ფარაონად აღიარეს და მათი მეთაური გახდა. აპრიესმა ამასისთან გაგზავნა დიდებული სახელად პატარმებისი, რათა ანასისი მასთან ცოცხალი მოეყვანა, მაგრამ მისი მისია წარუმატებლად დასრულდა. პატარმებისმა ფარაონს ჩამოუტანა ომისთვის მზადების ამბავი, ხოლო ეს უკანასკნელი იმდენად განრისხდა, რომ დიდებულისთვის სხვირის და ყურების მოჭრა ბრძანა. ამან მეფის მომხრეებს უბიძგა აჯანყებულთა მხარდაჭერისკენ.

აპრიესი დაქირავებული მეომრებით შეებრძოლა მემფისთან აჯანყებულებს და დამარცხდა. ფარაონი ტყვედ ჩავარდა და ქალაქ საისში იქნა გადაყვანილი. თავდაპირველად ყოფილი ფარაონი მეფის სასახლეში იყო და მას პატივისცემით ეპყრობოდნენ, მაგრამ ხალხი უკვე ამასისის წინააღმდეგ გამოვიდა, ყოფილი ფარაონის დასჯის მოთხოვნით. ამასისს მოუწია აპრიესის ხალხისთვის გადაცემა. იგი დაახჩვეს და შემდეგ დაკრძალეს.
არაქოზია

არაქოზია — თანამედროვე ავღანეთის აღმოსავლეთ რეგიონის ძველი სახელი, თანამედროვე ყანდაარის მიდამოები. თავდაპირველად, აქ ცხოვრობდნენ ინდო-ირანული და ირანული ტომები, რომლებმაც ძვ. წ. საუკუნეში შექმნეს სამეფო კამბოჯა, რომლის ისტორიაც უცნობია. იმავე საუკუნეში არაქოზია სპარსებმა დაიპყრეს. შემდეგ იგი შედიოდა ალექსანდრე მაკედონელის იმპერიაში, მაურიების იმპერიაში, ბერძნულ-ბაქტრიულ სამეფოში. ძვ. წ. საუკუნის უკანასკნელ მეოთხედში არაქოზია დაიპყრეს საკებმა, რომლებიც შუა აზიიდან გადმოსახლდნენ.

ძვ. წ. საუკუნეში არაქოზია გაერთიანდა ადგილობრივი მეფეების მმართველობით, რომლებმაც დაახლოებით ერთი საუკუნე იმეფეს. ამ სამეფოს პოლიტიკური ისტორია უცნობია, თუმცა ოთხი ადგილობრივი მეფის მონეტებია ნაპოვნი. სავარაუდოდ, დინასტიის დამაარსებელი ვონონი იყო. სპალახორი ითვლება მის ძმად და თანამმართველად, თუმცა, შესაძლოა, ისინი ნამდვილი ძმები არ იყვნენ. სპალადაგამი, სავარაუდოდ, სპალახორის ვაჟი იყო. არაქოზიის უკანასკნელ საკ მეფედ ითვლება სპალირისი.

ძვ. წ. საუკუნის ბოლოს არაქოზია დაიპყრო ინდო-საკ მეფემ აზ -მა, რომელიც განდჰარაში მეფობდა. სავარაუდოდ არახოსიის დედაქალაქი ალექსანდროპოლისი იყო.
ყანდაარი (ფილმი)

ყანდაარი (აგრეთვე ცნობილი როგორც - - „მოგზაურობა ყანდაარში“ და „მზის დაბნელება“) — ირანელ რეჟისორ მოჰსენ მაკმალბაფის 2001 წლის ფილმი. მასში მოთხრობილია ავღანეთის შესახებ, ტალიბების მმართველობის პერიოდში.

ფილმი წარდგენილი იყო კანის ფესტივალზე, მაგრამ არ მიიზიდა ყურადღება, თუმცა 11 სექტემბრის შემდეგ მის მიმართ დამოკიდებულება შეიცვალა.

შინაარსი
ფილმში მოთხრობილია ავღანური წარმოშვების კანადელი ჟურნალისტის, ნაფასის მგზავრობა კანდაგარისკენ, სადაც მისი ინვალიდი და ცხოვრობს და იმუქრება რომ საუკუნის უკანასკნელი მხის დაბნელებისას თავს მოიკლავს. ნაფასს სულ ერთი თვე აქვს რათა ჩააღწიოს კანდაგარამდე და იხსნას და. თანამედროვე მოგზაურობების პირობებში ეს თითქოს და საკმარისზე მეტი დროა მსოფლიოს ნებისმიერ წერტილში ჩასასვლელად, მაგრამ არა ავღანეთში.

თითქმის მთელი დრო ნაფასმა დახარჯა სხვადასხვა საზღვრებიდან ავღანეთში შესვლის მცდელობაზე, საბოლოოდ მან გადაკვეთა საზღვარი ირანიდან, ამისთვის მას შემთხვევითი მგზავრის ცოლად მოუწია თავის გასაღება. შემდეგ მისი გამცილებელი ხდება რელიგიური სკოლიდან გაქცეული ბიჭი ხაკი და უკანასკნელ ეტაპზე ამერიკიდან ჩამოსული მოჯახედი, თვითნასწავლი ექიმი.

ნაფასს ავღანეთში უმეტესწილად ფეხით უწევს გადაადგილება და ტალიბებისგან დამალვა. ფილმში ნაჩვენებია საუკუნის ბოლოს ავღანეთის ცხოვრება.

დანიშნულების ადგილს ნაფასი ვერ აღწევს რადგან ტალიბების ხელში ვარდება. ფილმი ლამაზია მაგრამ ფინალი არ აქვს ბედნიერი. მთელ ფილმს მიყვება უიმედოობის განცდა, რომელიც აიძულებს ნაფასის დას დაასრულოს სიცოცხლე თვითმკვლელობით.

საინტერესო ფაქტები
ნაფასის როლის შემსრულებელი ნელოფერ პაზირა არის ავღანური წარმოშვების კანადელი ჟურნალისტი. მან სცადა ავღანეთში დაბრუნება 1996 წელს ბავშვობის მეგობრის მოსაძებნად, მაგრამ უშედეგოდ. სწორედ მისი მოგზაურობის სესახებ არის შექმნილი ფილმი, სადაც ნელოფერი საკუთარ თავს თამაშობს.
ოსამა (ფილმი)

ოსამა — ფილმი თალიბების მმართველობის დროინდელ ავღანეთზე. გამოვიდა 2003 წელს. ფილმის სახელის შერჩევის მიზეზი მისი გადაღების პერიოდში მსოფლიოში ოსამა ბინ ლადენის ავღანეთთან ასოცირება იყო.

შინაარსი
12 წლის გოლბახარის დედა კარგავს სამსახურს საავადმყოფოში და რადგან ოჯახში არ არის მამაკაცი და ქალს მარტო სახლიდან გასვლის უფლება არ აქვს, ოჯახს მხოლოდ შიმშილიდ სიკვდილი დარჩენია. ბებია მოიფიქრებს შვილიშვილის ბიჭად გადაცმევას და სამუშაოდ გაქცევას. გოგოს თმებს შეჭრიან, ბიჭის ტანსაცმელს ჩააცმევენ და ოსამას დაარქმევენ.

ოსამა დაღუპული მამის ამხანაგის მაღაზიაში ეწყობა სამუშაოდ. მასმის მეგობარმა იცის რომ ოსამა გოგოა და ცდილობს დაეხმაროს მას, ასწავლის კაცივით როგორ მოიქცეს და ილოცოს.

ფილმის დასაწყისში ნაჩვენებია ქალების დენმონსტრაცია რომლებიც მუშაობის უფლებას ითხოვენ, მაგრამ ტალიბები შლიან დემონსტრაციას და ვინც ვერ ასწრებს გაქცევას, აპატიმრებენ.

ოსამამ მაღაზიაში ცოტა ხანს იმუშავა. მალე ქალაქის ყველა ბიჭი ტალიბებმა რელიგიურ სკოლაში წაიყვანეს, სადაც ხვდება ოსამაც. ცოტა განში გაირკვევა რომ ოსამა სინამდვილეში გოგოა. მას სიკვდილით დასჯა ემუქრება, მაგრამ ბებერმა მოლამ მას თვალი დაადო და მოახერხებს მის სასამართლოდან დახსნას და მეოთხე ცოლად მოიყვანს.

გოლბახარი მოხვდება მოლას სახლში სადაც გაიცნობს მის სამ ცოლს, რომლებიც ასევე მათი ნების წინააღმდეგ მოიყვანა მან ცოლად. ცოლების ცხოვრება საშინელებაა, ისინი ეუბნევიან გოლბახარის რომ ასეთ ცხოვრებას სიკვდილი ურჩევნიათ.

ჯილდოები
ბრატისლავას საერთაშორისო კინოფესტივალი (2003) 1
კანის ფესტივალი (2003) , , - 
სინემანია, საერთაშორისო ფესტივალი (2004) მარინა გოლბაჰარიმ მიიღო ჯილდო ქალის საუკეთესო როლისთვის.
ოქროს გლობუსი (2004) საუკეთესო უცხოური ფილმი
ტყვარჩელის რაიონი

ტყვარჩელის რაიონი (აფხ. ) — რაიონი სეპარატისტულ აფხაზეთში. შეიქმნა 1994 წელს ოჩამჩირისა და გალის რაიონების ტერიტორიის ნაწილზე. ქართული კანონმდებლობის მიხედვით ასეთი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული არ არსებობს. რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია ტყვარჩელი. მოსახლეობა 2003 წლის მონაცემებით შეადგენს 14.777 კაცს (1989 წლის აღწერის მიხედვით აღნიშნულ ტერიტორიაზე ცხოვრობდა 42.700 კაცი). დღევანდელი ეთნიკური შემადგენლობა: აფხაზები — 37,8 %, ქართველები — 55,2 %, რუსები — 4,9 %, სომხები — 0,5 %.
პრაღის გაზაფხული

პრაღის გაზაფხული ეწოდება ჩეხოსლოვაკიაში განვითარებულ მოვლენებს. „პრაღის გაზაფხული“ წარმოადგენდა ამ ქვეყანაში პირველ ცდას, მიეცათ სოციალიზმისათვის ადამიანური სახე. იმ დემოკრატიულ გარდაქმნებს, რომლებსაც ახორციელებდნენ ადგილობრივი რეფორმატორები ალექსანდრე დუბჩეკის მეთაურობით, საბჭოთა კავშირის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტში განიხილავდნენ, როგორც მუქარას მთელი სოციალისტური ბანაკისადმი. იმის შიშით, რომ ჩეხოსლოვაკიაში სოციალისტური წყობილების დამხობას და მის გამოსვლას ვარშავის ხელშეკრულებიდან უბიძგებდა სხვა სახელმწიფოებს ანალოგიური ნაბიჯის გადადგმისაკენ, საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის პოლიტბიურომ მიიღო გადაწყვეტილება ინტერნაციონალური დახმარების საფარქვეშ 1968 წლის 21 აგვისტოს შეეყვანა თავისი ჯარები ჩეხოსლოვაკიის ტერიტორიაზე. 1956 წლის უნგრეთის ცნობილი მოვლენების შემდეგ ეს იყო საბჭოთა კავშირის პირველი ცდა ძალის გამოყენებით ჩაეხშო დემოკრატიული გარდაქმნები სოციალისტური ბანაკის შიგნით. ეს მოვლენები თვითონ საბჭოთა კავშირის პოლიტიკურ განვითარებაზე აისახა და საბოლოო ჯამში საბჭოთა კავშირის დაშლა გამოიწვია.

,,პრაღის გაზაფხულის“ გაკვეთილები დღესაც წარმოადგენს ამ მოვლენებში ჩართული სხვადასხვა ქვეყნების განსაკუთრებული ყურადღების ობიექტს.
სპორტული ინვენტარი

სპორტული ინვენტარი — სპეციალურად დამზადებული ინვენტარი, რომელიც განკუთვნილია ფიზკულტურისა, სპორტში ვარჯიშისა და შეჯიბრებისათვის, აგრეთვე სპორტსმენების ფიზიკური და ტექნიკური მომზადებისათვის.

სპორტის სხვადასხვა სახეობებისათვის განკუთვნილია სხვადასხვა ინვენტარი და იარაღი:
სპორტული ტანვარჯიშისათვის-ორძელი, ტაიჭი, სატანვარჯიშო რგოლები.
მძლეოსნობისათვის-შუბი, ბადრო, ბირთვი, ურო, ჭოკი.
სპორტული თამაშებისათვის-ბურთი
ძალოსნობისათვის-შტანგა
მხატვრული ტანვარჯიშისათვის-ბურთი, სალტე, ლენტი, სახტუნებელი, გურზი.
ფიგურული ციგურაობისთვის-ციგურები
სათხილამურო სპორტისათვის-თხილამურები, ჯოხები, ბატინკები.
სროლის სახეობისათვის-იარაღები, შაშხანები, პისტოლეტები.
ბურთი

ბურთი — დრეკადი (ტყავი, რეზინი) ან მკვრივი მასალისაგან დამზადებული მრგვალი ან ოვალური საგანი. იყენებენ სპორტულ თამაშებში. ძირითად ჯგუფს შეადგენს ფეხბურთის, კალათბურთის, ფრენბურთის, წყალბურთის, ხელბურთისა და რაგბის ბურთები, რომლებსაც აქვთ ტყავის საფარი და გასაბერი რეზინის კამერები. აგრეთვე არსებობს დატენილი ბურთები, რომლებიც ამოვსებულია შალის ან ბამბის ანაძენძით. ბურთები ერთმანეთოსაგან განსხვავდება წონით, საფრის სისქით, დიამეტრით და ფორმით. ჰოკეის ბურთი მზადდება დაწნეხილი კორპის გულისაგან, მაგიდის ჩოგბურთის ბურთი — თეთრი და თხელი ცელულოიდისაგან, ჩოგბურთის — რეზინისა და მაუდისაგან.
აპიანე

აპიანე ალექსანდრიელი (; დ. 95, ალექსანდრია — გ. 165, რომი) — რომაელი ისტორიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე, ტომით ბერძენი, ავტორი 24 წიგნად (ბერძნულ ენაზე) დაწერილი „რომის ისტორიისა“. ჩვენამდე სრულადაა მოღწეული - და - წიგნები. - წიგნები დაკარგულია, სხვა წიგნები ფრაგმენტულადაა შემონახული. თხზულებაში ასახულია რომის ისტორია მისი დაარსებიდან საუკუნის პირველ მეოთხედამდე. წიგნი (მითრიდატეს ომების ისტორია) შეიცავს ბევრ საინტერესო ცნობას საქართველოს შესახებ. აპიანე აყენებს ევროპელ და აზიელ იბერთა ურთიერთობის საკითხს. აპიანე არგონავტების მითის ოქროს საწმისის ამბავს კოლხეთში ოქროს ქვიშის მოპოვების წესს უკავშირებს აგვიწერს პომპეუსის ბრძოლას იბერთა მეფე არტოკესთან (არტაგი), ალბანეთში — მეფე ოროიზესთან ახასიათებსს რომაელთა დამოკიდებულებას დაპყრობილ ხალხთან (ქვეშევრდომები, მოკავშირენი, სამეფო ძალაუფლების მქონენი). ნახსენებია, რომ პომპეიუსმა კოლხთა დინასტად (მმართველად) დააყენა არისტარქე. პომპეიუსის ტრიუმფის დროს ტყვეთა და მძევალთა შორის მოხსენიებული არიან კოლხთა სკეპტუქოსი (მმართველი) ოლთაკე (ამ სახელს ვხვდებით პლუტარქესთანდ რომელიც მას „დინასტს“ უწოდებს), იბერთა სამი და ალბანთა ორი მთავარი.
ბას-გიტარა

ბას-გიტარა — სიმებიანი მუსიკალური ინსტრუმენტი, გიტარის ერთ-ერთი სახეობა, განსაზღვრულია ბასის დიაპაზონში დასაკვრელად. ერგება ბევრ მუსიკალურ სტილს და ჟანრს ძირითადად აკომპანირებისთვის და იშვიათად — სოლო ინსტრუმენტისთვის. მისი გამოჩენისთანავე, მე-20 საუკუნის შუახანებიდან, ის გახდა ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ბას ინსტრუმენტი, განსაკუთრებით პოპულარულ მუსიკაში.

ბას გიტარის პარტიას მუსიკალურ შესრულებაში ეწოდება ბასური პარტია ან ბასური ხაზი, ხოლო ბას გიტარაზე შემსრულებელს უწოდებენ ბას გიტარისტს ან ბასისტს.