iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მიურეი ბუკჩინი

მიურეი ბუკჩინი (დ. 14 იანვარი, 1921 — გ. 30 ივლისი, 2006) — ამერიკელი სოციალური თეორეტიკოსი, ავტორი, ორატორი, ისტორიკოსი და პოლიტიკის ფილოსოფოსი, ეკოლოგიზმის პიონერი. ბუკჩინმა ანარქიზმის, ლიბერტარიანული სოციალიზმისა და ეკოლოგიზმის ფარგლებში ჩამოაყალიბა და განავითარა სოციალური ეკოლოგიისა და ურბანული დაგეგმარების თეორია. მას ეკუთვნის ორ ათეულზე მეტი წიგნი პილიტიკის, ფილოსოფიის, ისტორიის, ურბანული საკითებისა და ეკოლოგიის შესახებ. მათ შორის ყველაზე მნიშვნელოვანია ჩვენი სინთეტური გარემო (1962), პოსტ-დეფიციტური ანარქიზმი (1971), თავისუფლების ეკოლოგია (1982) და ურბანიზაცია ქალაქების გარეშე (1987). 1990-იანი წლების ბოლოს თანამედროვე ანარქისტული მოძრაობების აპოლიტიკურმა დამოკიდებულებამ იმედი გაუცრუვა, საკუთარ თავს ანარქისტად აღარ მოიხსენიებდა და საკუთარი ლიბერტარიანული სოციალისტური იდეოლოგია, სახელად კომუნალიზმი შეიმუშავა.

ბუკჩინი მოწინავე ანტი-კაპიტალისტი იყო და საზოგადოების ეკოლოგიურ და დემოკრატიულ დეცენტრალიზაციას უჭერდა მხარს. 1960-იანი წლებიდან მოყოლებული მისმა იდეებმა გავლენა მოახდინა სოციალისტურ მოძრაობებზე: მათ შორის ახალ მემარცხენეობაზე, ანტიატომურ მოძრაობასა და ანტიგლობალიზაციურ მოძრაობაზე, უახლეს დროში კი როჟავას ავტონომიური რესპუბლიკის (სირიის ქურთისტანი) დემოკრატიულ კონფედერალიზმზე. ბუკჩინი ამერიკის მწვანეთა მოძრაობისა და ბარლინგტონის მწვანეების ცენტრალური ფიგურა იყო.
აგულის ქედი

აგულის ქედი, აგულსკიე ბელკი — ქედი აღმოსავლეთ საიანის ცენტრალურ ნაწილში, რუსეთში, ირკუტსკის ოლქსა და ნაწილობრივ კრასნოიარსკის მხარეში. სიგრძე 50 კმ-მდე. საშუალო სიმაღლე 2000 მ-მდე, მაქსიმალური — 2626 მ. აგებულია კრისტალური კირქვებით, ფიქლებითა და დოლმიტებით. რელიეფი ალპურია. ქედზე მცირე მყინვარებია. თხემებზე მაღალმთის ტუნდრაა, ფერდობებსა და ხეობებში — მუქწიწვოვანი მთის ტაიგა.
ქიაზიმ აგუმაა

ქიაზიმ ყარამანის ძე აგუმაა (დ. 1 მაისი [ძვ. სტ. 18 აპრილი], 1915, ღვადა — გ. 10 დეკემბერი, 1950) — აფხაზი საბჭოთა მწერალი.

ლექსებს აქვეყნებდა 1934 წლიდან („გიდას ოჯახი“, „კოლხეთი“, „ბაღში“, „მე მიყვარს კვიკვი“). მისი მთავარი ნაწარმოებები — პოემა „ტარიელ რაშბა“, ბალადა „სალამური“, მოთხრობები „დაუღვრელი ცრემლები“, „თემრაზი და ციცანა“, „ტყვე“, პიესა „დიდი მიწა“ ეძღვნება პატრიოტულ თემას. აგუმაამ აფხაზურ ენაზე თარგმნა სომხური ეპოსი „დავით სასუნცი“, ტ. შევჩენკოს პოემა „სიზმარი“, ქართველ პოეტთა ლექსები და სხვა.
აგუნა

აგუნა — მევენახეობა-მეღვინეობის ქართული წარმართული ღვთაება. აგუნას პატივსაცემი რიტუალი საახალწლო და საშემოდგომო დღესასწაულებზე სრულდებოდა. აგუნას სახელზე საახალწლოდ ცხვებოდა ვაზის რქის ან მტევნის ფორმის კვერები (გურიაში ამგვარ კვერს „აგუნას პურს“ ეძახდნენ), მაღლარ ვაზთან და მარანში ლოცულობდნენ და ღვთაებას ვაზის ნაყოფიერებას შესთხოვდნენ. შემდეგ იწყებოდა გადაძახება: „აგუნა, აგუნა, გადმოიარე... ჩვენს მამულში — ყურძენი, სხვის მამულში — ფურცელი...“ კლარჯეთში რთვლის დროს ვენახში ლხინს მართავდნენ: აკიდოებით შემკული შიშველი ყმაწვილები ფერხულს ცეკვავდნენ. აგუნას რაჭასა და ლეჩხუმში „ანგურა“ ეწოდებოდა, სამეგრელოში — „ჯუჯელია“, ნართების ადიღეულ ეპოსში „აგუნა“ საღვთო სასმლის ჭურჭელს აღნიშნავდა. აგუნას რიტუალის ზოგიერთი ელემენტი პარალელს პოვებს ფრიგიულ-ბერძნულ-რომაული ღვთაება დიონისეს (ბახუსი) კულტში, რომელიც ფართოდ იყო გავრცელებული ელინისტურ ხანაში. აგუნას კულტი გადმონაშთის სახით საქართველოს ზოგიერთ კუთხეში საუკუნემდე შემორჩა.
საქართველოს ვაჟ წყალბურთელთა ეროვნული ნაკრები

საქართველოს ვაჟ წყალბურთელთა ეროვნული ნაკრები — ნაკრები, რომელიც წარმოადგენს საქართველოს ვაჟ წყალბურთელთა შეჯიბრებებში. 2014 წელს საქართველოს ვაჟ წყალბურთელთა ეროვნული ნაკრები პირველად მოხვდა წყალბურთის ევროპის ჩემპიონატზე და ამავე წელს საუკეთესო შედეგი, მე-12 ადგილი დააფიქსირა.
შედეგები
ევროპის ჩემპიონატები
ევროპის თასი
სტატისტიკა
საქართველოს ფუტსალის ეროვნული ნაკრები

საქართველოს ფუტსალის ეროვნული ნაკრები — საქართველოს ეროვნული ნაკრები ფუტსალში, საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციის ნაწილი. არის ქვეყნის წარმომადგენელი სპორტის ამ სახეობაში მსოფლიოსა და ევროპის ჩემპიონატებზე. პირველი საერთაშორისო მატჩი საქართველოს ფუტსალის ეროვნული ნაკრებმა გამართა იტალიის ფუტსალის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ 1995 წელს.
საქართველოს მეტოქეები
მონაწილეობა
უეფას ფუტსალის ჩემპიონატი
ფიფას ფუტსალის მსოფლიო თასი
Walden Media

— ამერიკული კინოკომპანია, რომელიც აწარმოებს ლიტერატურულ ნაწარმოებზე დაფუძნებულ ბავშვთა ფილმებს. სტუდია ძირითადად ცნობილია კლაივ სტეპლზ ლიუისის ზღაპრების ციკლის „ნარნიის ქრონიკების“ ფილმების გადაღებით. კომპანია სათაო ოფისი მდებარეობს ლოს-ანჯელესში, კალიფორნიის შტატში.

ისტორია
 დააარსა მაიკლ ფლაერტიმ და კერი გრენეტმა. გრენეტი კომპანია -ის პრეზიდენტი იყო. ფლაერტი და გრენეტი უნივერსიტეტში ერთად სწავლობდნენ. თავდაპირველად, კომპანიის დაარსების მიზანი იყო ბავშვთა და ახალგაზრდობის განათლება და გართობა კინოში, ტელევიზიაში, ბეჭდურ მედიასა და ინტერნეტშიც კი.

კომპანიის მფლობელი იყო ცნობილი მილიარდერი ფილანტროპი ფილიპ ანშულტცი, რომელიც ცნობილი იყო კონსერვატიული ქრისტიანობის მხარდაჭერით.

კომანიის მნიშვნელოვანი პროექტებია: 2003 წელი ფილმი „საგანძური“, „ვინი-დიქსის ბრალია“ - 2005 წელი, „შარლოტას ქსელი“ – 2006 წელი, „ხიდი ტერაბიტიაში“ – 2007 წელი, „ნარნიის ქრონიკების“ სამი ფილმი - 2005,2008 და 2010 წლები, „რამონა და ბიზუსი“ 2010 წელი, ფილმები „ძაღლის ცხოვრება“ და „საოცრება“ – 2017 წელი. ყველა ეს ფილმი პოპულარული საბავშვო წიგნების მიხედვითაა გადაღებული.

 -ს საგამომცემლო საწარმო აქვეყნებს მომავალი თაობისთვის წიგნებს. მათი მთავარი კრიტერიუმებია, რომ წიგნები სწრაფად, სასიამოვნოდ და ინტერესით იკითხებოდნენ. ავტორები კი ახალგაზრდა და ნიჭიერი მწერლები არიან.

კომპანიამ თავისი სახელწოდება მიიღო უოლდენის ტბორისგან, რომელიც მდებარეობს კონკორდში, მასაჩუსეტსის შტატში.

კომპანიის ლოგოზე ასახულია წყლის ზედაპირზე მხტომიალე ქვები.
პონტოს ჰერაკლეა

პონტოს ჰერაკლეა — ანტიკური ეპოქის ზღვისპირა ქალაქი მცირე აზიაში. მდებარეობდა ბითინიის ისტორიულ ოლქში, მდინარე ლუკოსის შესართავთან. მისი მდებარეობა დღევანდელი თურქეთის, ზონგულდაქის პროვინციაში მდებარე ქალაქ ერეგლის შეესაბამება. ჰერაკლეას კოლონია მეგარელ მოახალშენე ბერძნებმა დაახლოებით ძვ.წ. 560–558 წლებში დააარსეს, და ბერძნული ღვთაებრივი გმირის ჰერაკლეს სახელი უწოდეს. ბერძენმა კოლონისტებმა მალევე დაიმორჩილეს ადგილობრივი მარიანდიელები, მაგრამ იმ პირობით რომ ისინი, უკვე როგორც ჰილოტი (მსახურები), მონებად არ გაიყიდებოდნენ სამშობლოს გარეთ. მდიდარი როგორც, ნაყოფიერი მიწებით და ასევე სათევზაო ადგილებით, მისი ბუნებრივი ნავსადგურის დამსახურებით ჰერაკლეამ, კონტორლი მიმდებარე სანაპიროებზეც განავრცო და შავი ზღვის სანაპიროებზე საკუთარი კოლონიები დააარსა (კუტოროსი, კალატისი, ქერსონესი). ქალაქის ზეობა გალატიელებმა და ბითინიელებმა შეარყიეს, ხოლო უკვე მითრიდატეს ომებში ის საბოლოოდ განადგურდა.
აგურსაკეთებელი წნეხი

აგურსაკეთებელი წნეხი — თიხის ან სილიკატური აგურის საყალიბებელი მანქანა. განასხვავებენ ლენტურ და საშტამპავ აგურსაკეთებელ წნეხს. ლენტურ აგურსაკეთებელ წნეხში თიხის პლასტიკური მასა უწყვეტად გამოიწნეხება ძელის სახით და სპეციალური მოწყობილობით აგურებად იჭრება. საშტამპავი აგურსაკეთებელი წნეხი ცალკეულ აგურებს აყალიბებს როგორც თიხის, ისე სილიკატური ნახევრად მშრალი მასის დაწნეხვით. ცნობილია ა. მელიას კონსტრუქციის მბრუნავბერკეტიანი საშტამპავი აგურსაკეთებელი წნეხი (სახელმწიფო პრემია, 1949), რომლის მწარმოებლურობა 8 ათასი ცალი აგური იყო საათში.
აგურსამარხი

აგურსამარხი — აგურითა და კერამიკული ფილებით ნაგები მიწისქვეშა სამარხი. გავრცელებული იყო ძველი სამყაროს ქვეყნებში. საქართველოში სამთავროს სამაროვანზე კრამიტსამარხისა და ქვისსამარხის პარალელურად გვხვდება გვიანდელი ანტიკური ხანის (ახ. წ. - საუკუნეების) აგურსამარხები. აგურსამარხის გვერდები, ჩვეულებრივ, ამოშენებულია თიხის კვადრატული ფილებით (ზომა 60 სმ 60 სმ 5 სმ). კუთხეები გამაგრებულია ვერტიკალურად ჩადგმული ღარისებრი კრამიტით. აგურსამარხს იატაკად ხან ბრტყელი კრამიტი უგია, ხან კერამიკული ან ქვის ფილები. ქალის სამარხს კრამიტის ორფერდა სახურავი აქვს, მამაკაცისა კი ქვის ფილებითაა გადახურული. აგურსამარხი ერთი მიცვალებულისთვის იყო განკუთვნილი. მდიდრული ინვენტარი მოწმობს, ამო აგურსამარხებში მცხეთის მოქალაქეთა შეძლებული ფენის წარმომადგენლებს კრძალავდნენ.
ადაბი

ადაბი — შუა საუკუნეების არაბულ სამყაროში გავრცელებული დიდაქტიკურ-საგანმანათლებლო ხასიათის ლიტერატურა (კრებულები, ანთოლოგიები, ტრაქტატები). მისი თავდაპირველი მნიშვნელობა გულისხმობდა ქცევის ტრადიციულ პრაქტიკულ ნორმებს (კამათის, ჩაცმის, ჭამა-სმისა და სხვათა ეტიკეთი), რომლებიც აუცილებლად უნდა დაეცვა ყოველ დარბაისელ კაცს (ადიბს). ადიბი მეცნიერულ-პოპულარული და მხატვრული ლიტერატურის მიჯნაზე იდგა და მკითხველს აცნობდა პოეზიას, პოეტიკას, რიტორიკას, ისტორიას, არაბთა გენეალოგიას, ეთიკას, ფილოსოფიას, საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებს და სხვა დარგებს. თანამედროვე არაბულ ქვეყნებსა და ირანში ადაბი ზოგადად მხატვრულ იტერატურას აღნიშნავს.
ადაბიათ გაზეთი

„ადაბიათ გაზეთი“ ( „ლიტერატურული გაზეთი“) — აზერბაიჯანულენოვანი ყოველკვირეული გაზეთი, გამოდის ბაქოში 1934 წლიდან.

ისტორია
დაარსდა 1934 წელს „ადაბიათ გაზეთის“ („ლიტერატურული გაზეთი“) სახელწოდებით. 1953 წლიდან ეწოდა „ადაბიათ ვა ინჯასანათ“ ( „ლიტერატურა და ხელოვნება“) და იყო აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის და აზერბაიჯანის სსრ კულტურის სამინისტროს ორგანო. 1991 წელს დაუბრუნდა ძველი სახელწოდება. დღესდღეობით ის ისევ აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის ორგანოდ რჩება.
ბაისანგურ ბენოელი

ბაისანგურ ბენოელი (დ. 1794, ბენოის თემი — გ. 3 მარტი, 1861, ხასავიურტი, ჩეჩნეთი) — საუკუნის ჩეჩენი მებრძოლი. იმამ შამილის ერთ-ერთი ნაიბი. ბაისანგური წინააღმდეგობას უწევდა რუსეთის იმპერიის კავკასიის დაპყრობის პოლიტიკას.

ბიოგრაფია
ბაისუნგურის შესახებ ცნობები 1839 წლამდე არ მოიპოვება. 1839 წელს კი ცნობილია რომ ბაისუნგური ხელმძღვანელობს ბენოის თემს, რომელიც ერთ–ერთ მთავარ დასაყრდენ პუნქტს წარმოადგენდა რუსეთის იმპერიის წინააღმდეგ ბრძოლაში. ამ პერიოდში სოფელ ბენოის თავს აფარებდა დაღესტნიდან გამოქცეული იმამი შამილი, რომელიც ჩეჩნეთში გადასვლის შემდეგ ბაისანგურმა თავის ოჯახში შეიფარა. ბაისანგურს დიდ წვლილი მიუძღვის ჩეჩნეთში შამილის აღზევებასა და იმამად არჩევაში. ბაისანგური ბენოის ნაიბად დაინიშნა. რუსეთის იმპერიის ჩრდილო კავკასიაში გააქტიურების შემდეგ ბაისანგური აქტიურ მონაწილებას იწყებს იმპერიის წინააღმდეგ გამართულ ბროლებში. 1845 წელს ბაისუნგური, ბენოელებთან ერთად მონაწილეობს გრაფ ვორონცოვის არმიის განადგურებაში. ამ ბრძოლის შედეგად რუსეთის იმპერიამ დაკარგა სამი ათასზე მეტი ოფიცერი და ჯარისკაცი. რუსებთან ბრძოლებში ბაისანგურმა ცალი თვალი, ცალი ხელი და ცალი ფეხი დაკარგა, მაგრამ ბრძოლაზე ხელი მაინც არ აუღია: ცხენზე შეჯდებოდა, თოკით მიიბამდა თავს უნაგირზე და ბრძოლაში ებმებოდა.

1859 წლის, 25 აგვისტოს, გუნიბის ციხის ალყის დროს, როდესაც შამილმა მიიღო გადაწყვეტილება დანებების შესახებ, ბაისანგური შეეცადა, გადაეფიქრებინა მისთვის ეს საძრახისი საქციელი და დაჰპირდა, რომ ალყას გაარღვევდა და უვნებლად გაიყვანდა მას, მაგრამ შამილს გადაწყვეტილება უკვე მიღებული ჰქონდა. ბაისანგურმა ალყა მაინც გაარღვია და კიდევ დიდხანს ეწინააღმდეგებოდა რუსების ჯარებს. 1860 წლის მაისში სოფელ ბენოიში და მდინარე არღუნის ზემო წელში ჩეჩნები იწყებენ შეიარაღებულ აჯანყებას, მოგვიანებით აჯანყება მთლიანად ჩეჩნეთს მოედო. 1861 წლის 17 თებერვალს რუსეთის ჯარის მიერ ალყაში მოექცა ბენოელთა რაზმი, რა დროსაც ბაისუნგური ტყვეთ ჩავარდა. აჯანყების ხელმძღვანელს ბაისანგურ ბენოელს სამხედრო–საველე სასამართლომ სიკვდილით დასჯა ჩამოხრჩობით მიუსაჯა. რუსმა ოფიცრებმა მოედანზე შეკრებილ ხალხს მიმართეს რომ ბაისუნგურის ჩამოხრჩობის პროცესის ჩასატარებლად თუ ვინმე მსურველი იქნებოდა, გასამრჯელოდ მიიღებდა სოლიდურ თანხას. მაგრამ არავინ არ გამოეპასუხა დამსწრეთაგან. რუს ოფიცრებს ამ საქმისთვის წინასწარ შემზადებულიც ჰყავდათ ერთ–ერთი ლეკი, მაგრამ ბაისანგურმა ცდა არ დაიწყო და თავად გადაეშვა მარადიულ სასუფეველში.
მანიტუს ტბა

მანიტუს ტბა — ტბა კუნძულ მანიტულინზე, ონტარიოში, კანადაში. ვრცელდება ზღვის დონიდან 230 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობია 104 კმ². სიგრძე 19,8 კმ, სიგანე 6 კმ. მანიტუ მსოფლიოში კუნძულზე მდებარე უდიდესი ტბაა. რადგანაც კუნძული მანიტულინი მდებარეობს ჰურონის ტბაში, მანიტუ ითვლება ტბაში მდებარე ტბად. მანიტუს ტბაში არის ორი პატარა კუნძული. ტბიდან გამოედინება მდინარე მანიტუ. მტკნარწყლიანია.
არისი (მდინარე)

არისი — მდინარე ყაზახეთში, სირდარიის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 378 კმ, აუზის ფართობი 14,9 ათ. კმ². სათავე აქვს თალასის ალთაუსა და ყარათაუზე. საზრდოობს თოვლისა და წვიმის წყლით. საშუალო წლიური ხარჯი ქალაქ არისთან 46,6 მ³/წმ. ჩამონადენის მაქსიმუმი აპრილზე მოდის, მინიმუმი აგვისტოზე. იყენებენ სარწყავად. არისის მთავარი შენაკადებია მაშათი, აქსუ, საირამსუ, ბორალდაი და სხვ.
მარია ფრანჩესკა სავოიელი

მარია ფრანჩესკა სავოიელი (, ; დ. 21 ივნისი, 1646 — გ. 27 დეკემბერი, 1683) — ნემურის ჰერცოგ კარლო ემანუელე სავოიელის ქალიშვილი. პორტუგალიის ორგზის დედოფალი. პირველად დედოფალი იყო 1666-68 წლებში როგორც აფონსუ -ის მეუღლე, თუმცა აფონსუს შეშლილობის გამო მალევე გასცილდა მას და ცოლად მის ძმას, ინფანტ პედრუს გაჰყვა, რომელთან ერთადაც 1683 წლის სექტემბერში ხელმეორედ ავიდა ტახტზე, თუმცა სამ თვეში იგი გარდაიცვალა.

ოჯახი
მარია ფრანჩესკა დაიბადა 1646 წლის 21 ივნისს პარიზში. იგი იყო ნემურის ჰერცოგ კარლო ემანუელე სავოიელისა და მისი ცოლის, ელიზაბეტ დე ბურბონის ასული. ელიზაბეტი იყო საფრანგეთისა და ნავარის მეფე ანრი -ისა და მისი საყვარლის, გაბრიელა დ'ესტრესის შვილიშვილი. ელიზაბეტს მამისგან მემკვიდრეობით ომალის საჰერცოგო ერგო, რაც ქორწინების შემდეგ მისი ქმრის საკუთრება გახდა. რაც შეეხება მარია ფრანჩესკას მამას, იგი იყო სავოიის ჰერცოგ ფილიპო -ის შვილთაშვილი.

პირველი ქორწინება
საფრანგეთის მეფე ლუი -მ რომელიც ესპანეთის წინააღმდეგ მოკავშირეებს აგროვებდა, მარია ფრანჩესკა, როგორც უმაღლესი რანგის არისტოკრატი და თავად ლუის ნათესავი, მიათხოვეს პორტუგალიის მეფე აფონსუ -ს. ამ დროს მარია ფრანჩესკა უკვე 20 წლის იყო და თითქმის შინაბერად ითვლებოდა. აფონსუ ჭკუიდან შეშლილი ახალგაზრდა ბიჭი იყო, რომელსაც ტვინის მარცხენა მხარე მთლიანად გათიშული ჰქონდა, ამიტომაც ქვეყანას დედამისი, დედოფალი ლუიზა დე გუსმანი მართავდა.

როდესაც იგი პორტუგალიაში მიემგავრებოდა, ვინაიდან ესპანეთზე ვერ გაივლიდა, საჭირო იყო ზღვით გამგზავრება, საიდანაც იგი 1666 წელს გავიდა, ქალაქ ლა-როშელის პორტიდან. იგი ღრმად იმედგაცრუებული დარჩა თავისი ახალი ცხოვრებით პორტუგალიის სამეფო კარზე. მეფე აფონსუსთან მისი ქორწინება 1666 წლის 2 აგვისტოს შედგა. მან მალევე დაინახა, რომ შეშლილი მეფისადმი მთელი არისტოკრატია და სამეფო ოჯახი შეთქმულებას ამზადებდა, რაშიც თვითონაც დიდი სიამოვნებით ჩაერთო.

საბოლოოდ ეს შეთქმულება ომში გადაიზარდა, რომელიც აფონსუ -ის მცირე რიცხოვან მომხრეებსა და დანარჩენ პორტუგალიას შორის მიმდინარეობდა. დედოფალმა მარია ფრანჩესკამ ამ პერიოდში რომანი გააბა თავის მაზლთან პედრუ დე ბრაგანსასთან. დედოფალმა მარია ფრანჩესკამ და ინფანტმა პედრუმ დიდი აჯანყება წამოიწყეს.1667 წლის 1 ოქტომბერს პედრუმ დაიკავა სამეფო სასახლე და მეფეს მოსთხოვა თავისი მეობრების მმართველობისგან ჩამოშორება. სასახლის გარშემო მყოფი ხალხიც იგივეს ითხოვდა. მეფე უნდა დათანხმებულიყო. ნოემბერში იგი აიძულეს უარი ეთქვა ტახტზე. კორტესებმა პედრუ პრინც მმართველად აღიარეს. მარია ფრანჩესკა ამტკიცებდა რომ არ ჰქონდა აფონსუსთან ცოლ-ქმრული ურთიერთობები და როგორც იქნა აფონსუსთან განქორწინდა.

მეორე ქორწინება
მას შემდეგ რაც აფონსუს გაეყარა, სულ რამდენიმე თვეში მარია ფრანჩესკა პედრუს გაჰყვა ცოლად. 1669 წელს მარია ფრანჩესკამ მათი პირველი და უკანასკნელი ქალიშვილი - იზაბელ ლუიზა ბრაგანსა გააჩინა. ბრაგანსის დინასტია სრული გაქრობის საფრთხის წინაშე იდგა, თუმცა იმედი მაინც არსებობდა, ვინაიდან როგორც აღმოჩნდა დედოფალს ბავშვის გაჩენა შეეძლო.

1683 წლის სექტემბერში პედრუ პორტუგალიის მეფე გახდა, მარია ფრანჩესკა კი კვლავ დედოფლად იქცა. მისმა ბედნიერმა ცხოვრებამ დიდხანს არ გასტანა და ამავე წლის დეკემბერში, 37 წლის ასაკში გარდაიცვალა. მარია ფრანჩესკას ერთადერთი ქალიშვილი 22 წლის ასაკში უშვილოდ დაიღუპა, პედრუს კი სხვა გზა აღარ დარჩა და მეორედ დაქორწინდა მარია სოფია ნოიბურგელზე, რომელმაც მას ვაჟი გაუჩინა.
მარია ანა ავსტრიელი (1683-1754)

მარია ანა ავსტრიელი (, ; დ. 7 სექტემბერი, 1683 — გ. 14 აგვისტო, 1754) — ჰაბსბურგთა დინასტიის წარმომადგენელი. საღვთო რომის იმპერატორ ლეოპოლდ -ისა და მისი მესამე ცოლის, იმპერატრიცა ელეონორ მაგდალენა ნოიბურგელის ქალიშვილი. პორტუგალიის დედოფალი 1708-1750 წლებში როგორც ჟუზე -ის მეუღლე. პორტუგალიის რეგენტი 1742-1750 წლებში ჟუან -ის ავადმყოფობის პერიოდში. ესპანეთის დედოფალ ბარბარა ბრაგანსისა და პორტუგალიის ორი მეფის — ჟუზე -ისა და პედრუ -ის დედა.

ბიოგრაფია
მარია ანა დაიბადა 1683 წლის 7 სექტემბერს, ავსტრიის ქალაქ ლინცში. იგი იყო საღვთო რომის იმპერატორ ლეოპოლდ -ისა და მისი მესამე ცოლის, ელეონორ მაგდალენა ნოიბურგელის ქალიშვილი. იგი იყო ორი საღვთო რომის იმპერატორის — იოზეფ -ისა და კარლ -ის და. ასევე კარლის ხაზით, ავსტრიის იმპერატრიცა მარია ტერეზიას მამიდა.

დედოფალი
1708 წლის 27 ოქტომბერს მარია ანა დაქორწინდა პორტუგალიის მეფე ჟუან -ზე, რომელიც მისი ღვიძლი დეიდაშვილი იყო. ეს ქორწინება მიმართული იყო ბურბონთა მმართველობის ქვეშ მყოფი საფრანგეთისა და ესპანეთის წინააღმდეგ ომისთვის გასაერთიანებლად. აქედან მოყოლებული მარია ანა პორტუგალიის დედოფალი გახდა ქმრის გარდაცვალებამდე.

როგორც სრულიად პორტუგალიის დიასახლისმა, მარია ანამ გადაწყვიტა ტრადიციებისა და ნაციონალური სამოსისთვის უფრო მეტი მნიშვნელობა მიეცა. მან დიდი გავლენა მოახდინა სამეფო კარის მამაკაცებისა და ქალბატონების პორტუგალიური სულისკვეთების გაზრდასა და გარკვეული კუთხით სეგრეგაციაშიც. თავისი ქმრის, ჟუანის მსგავსად მასაც არაჩვეულებრივი პირის გემო ჰქონდა და ძალიან უყვარდა ჭამა. ამ მიზეზით იგი ხშირად მთელი პორტუგალიიდან იწვევდა დიდგვაროვნებს და მართავდა დიდ ნადიმს, რაც ზოგჯერ რამდენიმე დღე გადაბმულად გრძელდებოდა. მის ცხოვრებაში რელიგია ძალიან მცირე როლს თამაშობდა, რაც არ იყო დამახასიათებელი ჰაბსბურგებისთვის.

რეგენტი
1742 წელს მეფე ჟუანს ინსულტმა დაარტყა და იგი პარალიზებული დატოვა. ამის გამო რეგენტად მარია ანა დაინიშნა და მთელი ძალაუფლება მის ხელში აღმოჩნდა. 1750 წელს ჟუანი გარდაიცვალა და ტახტზე მათი ვაჟი ჟუზე ავიდა.

მარია ანა 1754 წლის 14 აგვისტოს გარდაიცვალა, 70 წლის ასაკში. მისი სხეული ლისაბონში, ხოლო გული ვენაში განისვენებს.

შვილები
ბარბარა (დ. 4 დეკემბერი 1711 - გ. 27 აგვისტო 1758), ცოლად გაჰყვა ესპანეთის მეფე ფერდინანდ -ს, თუმცა შვილები არ ჰყოლია;
პედრუ (დ. 19 ოქტომბერი 1712 - გ. 24 ოქტომბერი 1714), ბრაზილიის პრინცი, გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
ჟუზე (დ. 6 ივნისი 1714 - გ. 24 თებერვალი 1777), პორტუგალიის მეფე, ცოლად შეირთო მარიანა ვიქტორია ესპანელი, რომელთანაც ოთხი გოგონა შეეძინა, მათ შორის მომავალი დედოფალი მარია , რომელიც ცოლად ბიძამისს, პედრუ -ს გაჰყვა.
კარლოსი (დ. 2 მაისი 1716 - გ. 30 მარტი 1720), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
პედრუ (დ. 5 ივლისი 1717 - გ. 25 მაისი 1786), პორტუგალიის მეფე, ცოლად შეირთო თავისი ძმის შვილი, პორტუგალიის დედოფალი მარია ;
ალექსანდრე (დ. 24 სექტემბერი 1723 - გ. 2 აგვისტო 1728), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;

წინაპრები
მარია ანა ავსტრიელის წინაპრები
А̄

̄, ̄ — გაფართოებული კირილური დამწერლობის ასო, წარმოადგენს კირილური ასო „“-სა და დიაკრიტიკული ნიშანის მაკრონის ერთობლიობას. გამოიყენება კირილური დამწერლობის ზოგიერთ ენაში.

კოდების ცხრილი
აღნიშნული გრაფემა წარმოადგენს, ორი გრაფემის, „“-სა და „მაკრონი“-ს კოდების ერთობლიობას, რომელიც უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება:
А̊

̊, ̊ — გაფართოებული კირილური დამწერლობის ასო, წარმოადგენს კირილური ასო „“-სა და დიაკრიტიკული ნიშანის ს ერთობლიობას. გამოიყენება კირილური დამწერლობის ზოგიერთ ენაში.

კოდების ცხრილი
აღნიშნული გრაფემა წარმოადგენს, ორი გრაფემის, „“-სა და „“-ს კოდების ერთობლიობას, რომელიც უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება:
А̃

̃, ̃ — გაფართოებული კირილური დამწერლობის ასო, წარმოადგენს კირილური ასო „“-სა და დიაკრიტიკული ნიშანის ტილდას ერთობლიობას. გამოიყენება კირილური დამწერლობის ზოგიერთ ენაში.

კოდების ცხრილი
აღნიშნული გრაფემა წარმოადგენს, ორი გრაფემის, „“-სა და „ტილდა“-ს კოდების ერთობლიობას, რომელიც უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება:
Ӓ̄

̄, ̄ — გაფართოებული კირილური დამწერლობის ასო, წარმოადგენს კირილური ასო „“-სა და დიაკრიტიკული ნიშნების ერთობლიობას. გამოიყენება კირილური დამწერლობის ზოგიერთ ენაში.

კოდების ცხრილი
აღნიშნული გრაფემა წარმოადგენს, გრაფემის, „“-სა და დიაკრიტიკული ნიშნების კოდების ერთობლიობას, რომელიც უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება:

ან
Ә̃

̃, ̃ — გაფართოებული კირილური დამწერლობის ასო, წარმოადგენს კირილური ასო „“-სა და დიაკრიტიკული ნიშანის ტილდას ერთობლიობას. გამოიყენება კირილური დამწერლობის ზოგიერთ ენაში.

კოდების ცხრილი
აღნიშნული გრაფემა წარმოადგენს, ორი გრაფემის, „“-სა და „ტილდა“-ს კოდების ერთობლიობას, რომელიც უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება:
ფშაური დიალექტი

ფშაური დიალექტი — აღმოსავლეთ საქართველოს მთის დიალექტთა ეგრეთ წოდებული ფხოური ჯგუფის ერთ-ერთი წევრი. გავრცელების ძირითადი არეალია ისტორიული ფშავის ტერიტორია. ფშაური ამ ჯგუფის სხვა წევრებთან შედარებით თავისებურ მდგომარეობაშია.

როგორც მისი პირველი მკვლევარი აკაკი შანიძე აღნიშნავდა:

მეცნიერის ეს რამდენიმე ათეული წლის წინ თქმული სრულიად შეეფერება ფშაურის დღევანდელ ვითარებას. ამ კილოზე მოლაპარაკე მოსახლეობის ბარისა თუ მთისწინეთის სხვადასხვა ადგილებში გაძლიერებული მიგრაციების წყალობით, იგი კიდევ უფრო დაუახლოვდა ბარელთა მეტყველებას და დაშორდა თავის თავდაპირველ მოძმე კილოებს - თუშურს, ხევსურულს და მოხეურს. ასე რომ, მას თავისი ფონეტიკური, მორფოლოგიური თუ სინტაქსური თავისებურებებით შუალედური მდგომარეობა უკავია აღმოსავლეთ საქართველოს ბარისა და მთის დიალექტებს შორის.

ფშაურმა კილომ ქართველი საზოგადოების ყურადღება ვაჟა-ფშაველასა და მისი ძმების სამწერლო ასპარეზზე გამოსვლისთანავე მიიპყრო, მათ შემოქმედებაში ფშაური დიალექტური ფორმების უხვმა და პრინციპულმა ხმარებამ მკითხველთა თუ კრიტიკოსთა მკვეთრი (ძირითადად უარყოფითი) რეაქცია გამოიწვია. შეიძლება გავიხსენოთ აკაკი წერეთლის დამოკიდებულება ამ საკითხის მიმართ. ფშაური დიალექტის მეცნიერული შესწავლა პირველად აკაკი შანიძემ დაიწყო.
ფშაური დიალეტქის ნიმუშები
ქვემოთ მოცემულია ფშაური დიალექტის რამდენიმე ნიმუში და მათი განმარტებები:
გრავიტაციული სინგულარობა

გრავიტაციული სინგულარობა ან სივრცე-დროის სინგულარობა — წერტილი სივრცე-დროში, რომელშიც სივრცე-დროის სიმრუდე უსასრულო ხდება. სინგულარობა (მდგომარეობა უსასრულოდ დიდი სიმკვრივითა და უსასრულოდ მცირე რადიუსით) წარმოიქმნება მაშინ, როცა სხეული უსასრულოდ იკუმშება ანუ ხდება მისი კოლაფსი. გრავიტაციული სინგულარობა ძირითადად განიხილება ფარდობითობის ზოგადი თეორიის მიხედვით, რომელშიც შავი ხვრელის ცენტრის სიმკვრივე ხდება უსასრულო. ფიზიკოსები არ არიან დარწმუნებულები სინგულარობის არსებობობაში (ან მის დიდი აფეთქების დასაწყისში არსებობაში), ასევე შეიძლება ითქვას, რომ ამჟამინდელი ცოდნა არასაკმარისად აღწერს იმას, თუ რა ხდება ასეთი უკიდურესი სიმკვრივის დროს.
აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობა

აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკა — პირველი დამოუკიდებელი რესპუბლიკა, რომელიც 1918 წლის 28 მაისს გამოცხადდა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე. რესპუბლიკა თავისი არსებობა შეწყვიტა 1920 წლის 28 აპრილს.

აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის ხელმძღვანელობით, მთავრობა რესპუბლიკის უზენაესი აღმასრულებელი ორგანო იყო და ანგარიშვალდებული იყო პარლამენტის წინაშე. ეროვნული საბჭოს საქმიანობა შეჩერებისას მთავრობა საკანონმდებლო ორგანოს ფუნქციას ასრულებდა.

პირველი კაბინეტი
აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის პირველი მთავრობის კაბინეტი 1918 წლის 28 მაისს დამოუკიდებლობის გამოცხადებისთანავე მოიწვიეს. კაბინეტი დაიშალა 1918 წლის 17 ივნისს. კაბინეტს ხელმძღვანელობდა ფატალი ხან ხოისკი.

მეორე კაბინეტი
მთავრობის მეორე კაბინეტი მოიწვიეს 1918 წლის 17 ივნისს, პირველი შემადგენლობის დაშლის შემდეგ. კაბინეტის შემადგენლობა შეიცვალა 1918 წლის 6 ოქტომბერს. კაბინეტი გაუქმებულ იქნა 1918 წლის 7 დეკემბერს. კაბინეტს ხელმძღვანელობდა ფატალი ხან ხოისკი.

მეორე შემადგენლობა

მესამე კაბინეტი
მესამე მთავრობის კაბინეტი 1918 წლის 26 დეკემბერს მოიწვიეს. კაბინეტს ხელმძღვანელობდა ფატალი ხან ხოისკი.

მეოთხე კაბინეტი
რესპუბლიკის მეოთხე სამთავრობო კაბინეტი მოიწვიეს 1919 წლის 14 აპრილს. კაბინეტს ხელმძღვანელობდა ნასიბ იუსუფბეილი. კაბინეტი დაიშალა 1919 წლის 22 დეკემბერს.

მეხუთე კაბინეტი
მთავრობის კაბინეტის მეხუთე შემადგენლობა მოიწვიეს 1919 წლის 22 დეკემბერს და მას ხელმძღვანელობდა ნასიბ იუსუფბეილი. შემადგენლობა დაიშალა 1920 წლის 30 მარტს.

მინისტრთა მეხუთე კაბინეტი უკანასკნელი იყო აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის პერიოდში. 1920 წლის 28 აპრილს წითელი არმია შეიჭრა აზერბაიჯანში. რესპუბლიკამ დამოუკიდებლობა დაკარგა.