iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნიუფაუნდლენდი

ნიუფაუნდლენდი — კუნძული ჩრდილო ატლანტის ოკეანეში. შედის კანადის შემადგენლობაში, ასევე წარმოადგენს დიდი ბრიტანეთის დომინიონს.

უდიდესი მუნიციპალიტეტები
მოსახლეობის რაოდენობა მოცემული 2011 წლის მიხედვით:
სენტ-ჯონზი (106 172)
კონცეპშენ-ბეი-სოუთი (24 848)
მოუნთ-პერლი (24 284)
კორნერ-ბრუკი (20 886)
პარადაიზი (17 695)
გრანდ-ფალს-უინძორი (13 725)
არგიშთიხინილი

არგიშთიხინილი — ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ურარტული ცენტრი სამხრეთ ამიერკავკასიაში, მდებარეობდა მდინარე არაქსის მარცხენა ნაპირზე. ახლანდელი სომხეთის არმავირიდან სამხრეთ-დასავლეთით 15 კმ-ზე. ქალაქი დააარსა ურარტუს მეფე არგიშთი -მა დაახლოებით ძვ. წ. საუკუნის 70-იან წლებში დაპყრობილ აზაის ქვეყნის ტერიტორიაზე. ცნობა დაცულია არგიშთი -ის მატიანეში. არგიშთიხინილის მიდამოებში აღმოჩენილი ურარტული ლურსმული წარწერები მოგვითხრობენ, რომ ურარტუს მეფეებს დაუპყრიათ არარატის ველი, აუგიათ ციხესიმაგრე, სასახლეები და ტაძრები, გაუყვანიათ არხები, გაუშენებიათ ბაღ-ვენახები. არგიშთიხინილი ურარტელთა მნიშვნელოვანი სამეურნეო ცენტრი უნდა ყოფილიყო. ამჟამად არგიშთიხინილის ტერიტორიაზე მიმდინარეობს არქეოლოგიური გათხრები. აღმოჩენილია ბრინჯაოს, რკინისა და თიხის ნივთბი. ძვ. წ. საუკუნეში არგიშთიხინილის ადგილზე აშენდა ქალაქი არმავირი.
ბერძნული დამწერლობა

ბერძნული დამწერლობა — ანბანური დამწერლობა, რომელსაც იყენებს ბერძნული ენა. პირველი წარწერები გვხვდება ქრისტეს შობამდე მე-9 საუკუნეში. იგი წარმოიშვა ძველი ფინიკიური დამწერლობისაგან. ფინიკიურიდან ბერძნულში გადმოსვლისას ყველა ასომ სახე შეიცვალა, ბერძნებმა ანბანში პირველებმა შემოიტანეს ხმოვნები. ბერძნულ ანბანში 24 ასოა, მათგან შვიდი ხმოვანია. ისევე როგორც ლათინურსა და კირილიცაში, ბერძნულშიც არის დიდი და პატარა ასოები.

ასოთა სახელწოდებები
ასოთა სახელწოდებები, ისევე როგორც მოხაზულობები, ბერძნებმა ფინიკიურისგან გადმოიღეს. მაგალითად ფინიკიურში პირველი ორი ასოს სახელწოდებაა „ალეფ“ და „ბეთ“, ბერძნულშიც იმავე ასოებს „ალფა“ და „ბეტა“ ჰქვია.

ზოგიერთი ხმოვნის სახელი დამკვიდრდა ბიზანტიურ ხანაში. მაგალითად „ომიკრონ“ და „ომეგა“ . ამ ასოთა სახელი მომდინარეობს სითყვებიდან მიკრონ (პატარა) და მეგა (დიდი), ხოლო თუ ამ ასოებს მივუწერთ „ო“-ს მივიღებთ: ო-პატარა (ო-მიკრონ) და ო-დიდი (ო-მეგა). ასევე „იფსილონ“ და „ეფსილონ“, ნიშნავს ი-მოკლე და ი-გრძელი.

ასოთა კომბინაციები
არსებობს ასევე ასოთა ზოგიერთი კომბინაცია, რომლებიც ერთი ნიშნით გამოისახება. ბერძნულში ეს ნიშნებიც ბიზანტიურ ხანაში დამკვიდრდა. მათი ნაწილი კი დღესაც გამოიყენება:

სტიგმა, სიგმა და ტაუ ერთად.

ამოტრიალებული ომიკრონი ( , ან ). იშვიათად გამოიყენება „“ კომბინაციის ნაცვლად.
კავშირი „და“ იწერება ხოლმე როგორც (კაი) (ლათინური „&“-ის მსგავსად).

ანბანი
არქაული ასოები
სხვა
ასო (შო) ბაქტრიული ენის წერაში გამოიყენებოდა.
კირილიცა

კირილიცა (ასევე ტრადიციული სახელი პირველი ორი ასო-ნიშნის, „აზისა“ და „ბუკის“, მიხედვით — აზბუკა — ) — არაერთი სლავური და არასლავური ენის (მაგ.: ჩუვაშური, ბურიატული, თათრული, ბაშკირული, უდმურტული, აფხაზური, ოსური) დამწერლობა ევროპასა და აზიაში.

ისტორია
ქრისტიანობის გავრცელების შემდეგ საჭირო შეიქმნა ანბანის შემოღება სლავური ენის ფიქსაციისათვის. 863 წელს თესალონიკელმა ძმებმა კირილემ და მეთოდემ შეადგინეს სლავური ენის ანბანი — გლაგოლიცა. 863-866 წლებში მათ ბერძნულიდან თარგმნეს სახარება, სამოციქულო წიგნი, დავითნი და სხვა. კირილესა (869) და მეფოდეს (885) სიკვდილის შემდეგ სლავური დამწერლობის ცენტრმა აღმოსავლეთში — ბულგარეთში გადაინაცვლა. ბულგარულ ენაზე ითარგმნა დიდძალი რელიგიური და საერო ხასიათის ლიტერატურული ნაწარმოებები, საფუძველი ჩაეყარა ეროვნულ ორიგინალურ ლიტერატურას. ღვთისმსახურება მხოლოდ სლავურ ენაზე ტარდებოდა. ამ პერიოდში ბულგარეთში შეიქმნა გლაგოლიცაზე უფრო ზუსტი და სრულყოფილი ანბანი — კირილიცა. ვარაუდოვენ, რომ კირილიცას ავტორია კირილესა და მეთოდეს მოწაფე კლიმენტი. კირილიცას საფუძვლად დაედო ბერძნული უნციალური ანბანი (22 ასო), ხოლო დანარჩენი ასოები (, , , , , , , , , , , , , , , , , ) გადმოიტანეს სხვა ენების ანბანებიდან (ებრაული და სხვა) ან შეადგინეს ასოების კომბინაციით.

კირილიცაზე წერენ ყოფილი იუგოსლავიის ზოგიერთ ქვეყანაში (სერბეთი, ბოსნია და ჰერცეგოვინა) და იქ მას „ჩირილიცას“ უწოდებენ.

კირილიცას ანბანი
კირილიცა უნიკოდში
ფინიკიური დამწერლობა

ფინიკიური დამწერლობა — ყველაზე ძველი ანბანური ტიპის დამწერლობა, რომელმაც ჩვენამდე მოაღწია. ფინიკიურ დამწერლობაში 22 ასოა და მათგან არცერთია ხმოვანი. მას თანდათან მისგან ნაწარმოები ანბანები ენაცვლებოდა:
ახლო აღმოსავლეთში — სემიტური დამწერლობები (არაბული, ებრაული, არამეული). ევროპაში კი ბერძნული და მისგან ნაწარმოები დამწერლობები.

ალეფ
ალეფ სიმბოლურად გამოხატავს ხარის თავს. სიტყვა ალეფ ნიშნავს საქონელს. ქართული შესატყვისი: - ა

ბეთ
ბეთ სიმბოლურად გამოხატავს სახლს. სიტყვა ბეთ ნიშნავს სახლს. ქართული შესატყვისი: ბ

გიმელ
გიმელ სიმბოლურად გამოხატავს აქლემის კუზს. სიტყვა გამელ ნიშნავს აქლემს. ქართული შესატყვისი: გ

დალეთ
დალეთ სიმბოლურად გამოხატავს კარვის ან ქოხის კარს. ქართული შესატყვისი: დ

ჰე
ჰე სიმბოლურად გამოხატავს ტკივილს. ქართული შესატყვისი: ე
კონსონანტური დამწერლობა

კონსონანტიური დამწერლობა — ფონეტიკური დამწერლობის ტიპი, რომელიც მხოლოდ თანხმოვანი ბგერების აღმნიშვნელ სიმბოლოებს (ასოებს) შეიცავს. ამგვარი დამწერლობები ძირითადად გამოიყენება ისეთი ენების ჩასაწერად, რომელთა სტრუქტურა იძლევა იმის საშუალებას, რომ ხმოვნების გარეშე ჩაწერილმა სიტყვამ ორაზროვნება ან აზრის გაუგებრობა არ გამოიწვიოს. ამის საშუალებას ძირითადად სემიტური ენები იძლევიან, რომელთა მორფოლოგია და ლექსიკაც კონსონანტურ საწყისებზეა დაფუძნებული. კონსონანტური დამწერლობების შესახებ პეტერ ტ. დანიელსის მიერ 1990 წელს გამოქვეყნებული ნარკვევის შემდეგ კონსონანტური დამწერლობის აღსანიშნავად პარალელურად გამოიყენება ტერმინი აბჯადიც.

კონსონანტური დამწერლობების მაგალითებია არაბული, ებრაული, სირიული დამწერლობები, ასევე ძველი სემიტური სისტემები, როგორიცაა პროტო-სემიტური, ფინიკიური, არამეული და სხვა. კონსონანტური დამწერლობიდან, კერძოდ ფინიკიურიდან განვითარდა პირველი ხმოვნების შემცველი ბერძნული ანბანი, რამაც დასაბამი მისცა ანბანური (ხმოვნიანი) დამწერლობების შექმნას ევროპაში.
არამეული დამწერლობა

არამეული დამწერლობა — ჩრდილოეთსემიტური დამწერლობის ერთ-ერთი ძირითადი სახეობა. შედგება 22 ნიშნისაგან, რომლებიც გამოყენებულია მხოლოდ თანხმოვნებისათვის. ტექსტი იწერება მარჯვნიდან მარცხნივ.

არამეული დამწერლობის უძველესი ნიმუშები ახლოს დგას ძველ ფინიკიურ და ძველ ქანაანურ დამწერლობებთან, თუმცა განსხვავებაც საკმაოდ ადრე იჩენს თავს; სახელდობრ, ზოგიერთი ასოს (, , ) თავშეკრული ნაწილები, რაც ადრინდელი სემიტურისათვის იყო დამახასიათებელი, აქ უკვე თავგახსნილად იწერება.

ძველი წელთაღრიცხვით პირველი ათასწლეულის მეორე ნახევარში არამეული ანბანი გავრცელდა მთელ ახლო აღმოსავლეთში. მრავალი არამეული წარწერა ნაპოვნია პალესტინაში, ასურეთში, ირანში, ამიერკავკასიაში, კაპადოკიაში, ლიკიაში, ლიდიაში, კილიკიაში, ჩრდილოეთ არაბეთში, ეგვიპტეში, ავღანეთში, ინდოეთში და ა.შ.
ებრაული დამწერლობა

ებრაული დამწერლობა — ანბანური კონსონანტური დამწერლობა. ამჟამად გავრცელებული ებრაული დამწერლობის ე. წ. კვადრატული დამწერლობის — გამოყენება ებრაელებმა დაიწყეს ძვ. წ. საუკუნიდან და გამოიყენება როგორც თვით ებრაული ენისათვის, ისე ევროპული (იდიში, ლადინო) და თურქულ (ყარაიმული) ენებზე აღმოცენებული ებრაული მეტყველების გადმოსაცემად. არამეულიდან მომდინარე კვადრატულ დამწერლობამდე ებრაული ენისათვის გამოიყენებოდა ქანაანური დამწერლობა (ძვ. წ. - საუკუნეები). ებრაულ დამწერლობაში 22 ასოა, რომელთა რიგი და სახელწოდებანი საერთო-სემიტური წარმომავლობისაა. იწერება მარჯვნიდან მარცხნივ, გადაუბმელად. საუკუნემდე სიტყვის გადატანა არ ხდებოდა, რის გამოც სტრიქონის ბოლოს ზოგიერთი ასო გაჭიმულად იწერებოდა. უხმოვნო ტექსტებში ხმოვნები (განსაკუთრებით — გრძელი) ზოგჯერ გადმოიცემოდა უ̂, ჲ, ჰ თანხმოვნების ამღნიშვნელი ასოებით (ე. წ. ). ახ. წ. - საუკუნეებში შეიქმნა ხმოვანთა აღმნიშვნელი ნიშნების რამდენიმე სისტემა. მათგან განსაკუთრებით გავრცელდა ე. წ. ტიბერიული, რომელიც სეფარდული წარმოთქმის მიხედვით გადმოსცემს სამგვარი სიგრძის ხმოვნებს. იგივე სისტემა მოიცავს თანხმოვნის გაორკეცების, ხშულის სპირანტიზაციისა და თანხმოვნის უხმოვნობის, სიტყვის მთავარი და თანამახვილის აღმნიშვნელ ნიშნებს. კვადრატული დამწერლობის გარდა, გამოიყენება ნახევარკურსივი, ე. წ. რაში, რომელიც შუა საუკუნეებში გავრცელდა, და კურსივი, რომელსაც ამჟამად ფართოდ იყენებენ.

ძველი და თანამედროვე ებრაული, მათ შორის ბიბლიისა და თალმუდის არამეულის სადამწერლობო სისტემა.

ისტორია
ებრაული დამწერლობა განვითარდა ფინიკიურისა და ქანაანური კონსონანტური დამწერლობებისაგან. ასოთა მოხაზულობა წინამორბედ დამწერლობებში ერთ საგანს აღნიშნავდა, ებრაულში კი ამ ნიშნებმა ბგერების მნიშვნელობები შეიძინეს (მაგალითად -ს 90-ით შემობრუნებით მიიღება ფინიკიური ნიშანი, რომელიც აღნიშნავდა სახლს - ებრაულად - (ბაჲთ) „სახლი“). უძველესი ხელნაწერები მოიპოვება ძვ. წ. საუკუნეში.
კორეა (მრავალმნიშვნელოვანი)

სიტყვა კორეა შეიძლება აღნიშნავდეს:

ჩრდილოეთი კორეა, ოფიციალურად კორეის სახალხო დემოკრატიული რესპუბლიკა , ქვეყანა აღმოსავლეთ აზიაში, უკავია კორეის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთი ნაწილი.
სამხრეთი კორეა, ოფიციალურად კორეის რესპუბლიკა , ქვეყანა აღმოსავლეთ აზიაში, უკავია კორეის ნახევარკუნძულის სამხრეთი ნაწილი.
კორეის ნახევარკუნძული მდებარეობს აღმოსავლეთ აზიაში. ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ გადაჭიმულია დაახლოებით 1 100 კმ-ზე, კონტინენტური აზიიდან წყნარ ოკეანეში.
ჯონ ფიცჯერალდ კენედი

ჯონ ფიცჯერალდ „ჯეკ“ კენედი (, შემოკლ. , დ. 29 მაისი, 1917 — გ. 22 ნოემბერი, 1963) — აშშ-ის 35-ე პრეზიდენტი 1961 წლიდან 1963 წელს მკვლელობამდე. პოლიტიკაში ღვაწლმოსილი ირლანდიურ-ამერიკული კენედების ოჯახის წევრი საყოველთაოდ ამერიკული ლიბერალიზმის ხატად არის შერაცხილი.

ბიოგრაფია
1940 წელს კენედიმ ჰარვარდის უნივერსიტეტი დაამთავრა საერთაშორისო ურთიერთობების სპეციალობით. მეორე მსოფლიო ომის დროს იგი წყნარი ოკეანის საბრძოლო მოქმედებებში იღებდა მონაწილეობას, რისთვისაც ლეიტენანტის წოდება მიიღო. ომის დროს ის მძიმედ დაიჭრა და მამაცობისთვის 2 მედალი მიიღო.

ომის შემდეგ კენედი, როგორც დემოკრატიული პარტიის წევრი, აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის (1947–1953) და სენატის (1953–1960) წევრი იყო მასაჩუსეტსიდან. 1953 წლის 12 სექტემბერს მან იქორწინა ჟაკლინ ბუვიერზე. 1955 წელს ხერხემლის ოპერაციის შემდეგ კრებული „სიმამაცის სახეები“ დაწერა, რომელმაც პულიცერის პრემია მოიპოვა.

1960 წლის არჩევნებში მან მცირე სხვაობით მოქმედი ვიცე-პრეზიდენტი და რესპუბლიკელების კანდიდატი რიჩარდ ნიქსონი დაამარცხა. კენედი პირველი პრეზიდენტი იყო, ვინც მე-20 საუკუნეში დაიბადა და აშშ-ის ისტორიაში ყველაზე ახალგაზრდა პიროვნება (43 წლის), ვინც არჩეულ იქნა პრეზიდენტად. იგი დღემდე ერთადერთ კათოლიკე და ერთადერთ პულიცერის პრემიის მფლობელ აშშ-ის პრეზიდენტად რჩება.
მისი ადმინისტრაციის დროინდელი მნიშვნელოვანი მოვლენები ღორების ყურის ოპერაცია, კუბის კრიზისი, ბერლინის კედლის აშენება, კოსმოსის შეჯიბრი, აფრიკელ-ამერიკელთა სამოქალაქო უფლებების მოძრაობა და ვიეტნამის ომის ადრეული ეტაპი იყო.

კენედი 1963 წლის 22 ნოემბერს ტეხასის შტატის ქალაქ დალასში მოკლეს. მკვლელობაში ეჭვმიტანილი ლი ჰარვი ოსვალდი მანამ, სანამ სასამართლოს წინაშე წარდგებოდა მოკლულ იქნა დალასის მაცხოვრებლის ჯეკ რუბის მიერ. -ის, უორენის კომისიის და წარმომადგენელთა პალატის კომიტეტის დასკვნებით პრეზიდენტის მკვლელი ოსვალდი იყო. ამასთან ერთად წარმომადგენელთა პალატის კომიტეტმა სადავო აკუსტიკურ სამხილებზე დაყრდნობით შეთქმულების ალბათობა არ გამორიცხა. ჯონ კენედი დღემდე ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარულია აშშ-ის ყოფილ პრეზიდენტებს შორის.

დაკრძალულია ვაშინგტონში არლინგტონის სასაფლაოზე.

შეთქმულების თეორია
არსებობოს შეთქმულების თეორია რომელიც ამტკიცებს რომ ჯონ ფიცჯერალდ კენედის მკვლელობა -ის და -ის დაგეგმილი იყო.
ფარსალოსის ბრძოლა

ფარსალოსის ბრძოლა — ძვ. რომში სამოქალაქო ომის დროს (ძვ. წ. 49-45 წწ.) გადამწყვეტი ბრძოლა იულიუს კეისრისა და პომპეუსის ჯარებს შორის ფარსალოსთან, თესალიაში, საბერძნეთი. მიზეზი რომში ერთპიროვნული ძალაუფლების დამყარება. ფარსალოსის ბრძოლაში იულიუს კეისარი ამარცხებს პომპეუსის ჯარებს.

მსვლელობა
იულიუს კეისრის ქვეითმა ჯარმა მტერს ფრონტიდან შეუტია. პომპეუსის ცხენოსანი ჯარი ფლანგიდან გამოედევნა კეისრის უკანდახეულ ცხენოსან ჯარს, ამ დროს ფლანგიდან კეისრის სათადარიგო ქვეითმა ჯარმა დაარტყა მტრის გამოტყუებულ ცხენოსან ჯარს და უკუაგდო იგი. ამის შემდეგ კეისრის ქვეითი და ცხენოსანი ჯარი ერთიანად შეიჭრა მტრის ზურგში და ალყაში მოაქცია. პომპეუსი ზღვისკენ გაიქცა და იქიდან გემით ეგვიპტეში გაემგზავრა. მიტოვებული ჯარი ტყვედ ჩავარდა.
ტკბობის ბაღი

ტრიპტიქი ტკბობის ბაღი ჰიერონიმუს ბოსხის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ნამუშევარია. მასზე ასახულია სამყაროს შექმნა და კაცობრიობაში ცოდვის გაჩენა. ამჟამად ნამუშევარია დაცულია პრადოს მუზეუმში, მადრიდი, ესპანეთი.

სურათი შესრულებულია ზეთის საღებავებით ხის პანელზე. ცენტრალური ნაწილის ზომებია 195220 სმ, ხოლო გვერდითა ნაწილების — 95220 სმ.
წმინდა ანტონის ცდუნება

წმინდა ანტონის ცდუნების თემა ხელოვნებაში სხვადასხვა დროს ხშირად მეორდება. პირველად ამ თემაზე ნამუშევრები იტალიაში შეიქმნა ფრესკების სახით. შემდგომ შუა საუკუნების ევროპაში კიდევ მრავალი სურათი დაიხატა ამ თემაზე. დაახლოებით 1500 წელს ჰიერონიმუს ბოსხმა დახატა ტრიპტიქი წმინდა ანტონის ცდუნება. ის დღეისთვის ლისაბონის ანტიკური ხელოვნების ეროვნული მუზეუმში ინახება. ხოლო ნამუშევრის საუკუნის ასლი, რომელსაც ადრე ორიგინალად მიჩნევდნენ, ფილადელფიის მუზეუმშია დაცული.

სურათი შესრულებულია ზეთის საღებავებით ხის პანელზე. ცენტრალური ნაწილის ზომებია 119131.5 სმ, ხოლო გვერდითა ნაწილების — 53131.5 სმ.
ესტონეთის მაზრები

ესტონეთი უნიტარული სახელმწიფოა. მისი ტერიტორია დაყოფილია 15 მაზრად , რომლებიც თავის მხრივ იყოფა მუნიციპლიტეტების, ორ სახეობად ქალაქებად და თემებად. ამჟამად ესტონეთში 79 მუნიციპალიტეტია, რომელსაც მეთაურობს თემის უხუცესი ან ქალაქის მერი . ტალინი იყოფა ადმინისტრაციულ ერთეულებად – „ქალაქის ნაწილებად“, რომელსაც მეთაურობს ქალაქის ნაწილის უხუცესი .

მაზრების ცხრილი
ისტორია
 საუკუნეში ესტონეთი იყოფოდა 8 მაზრად: ვირუმაა, ლიანემაა, რივალა, საარემაა, საკალა, უგანდი, ჰარიუმაა და იარვამაა. სსრკ-ს შემადგენლობაში შეცვლის შემდეგ ესტონეთი 1947 წელს დაიყო რაიონებად, ხოლო 1952 წელს ოლქებად. სულ არსებობდა სამი ასეთი ოლქი.

პიარნუს ოლქი
ტალინის ოლქი
ტარტუს ოლქი

თუმცა ასეთი დაყოფა 1953 წელს გაუქმდა. 1987 წელს ესტონეთი იყოფოდა 15 რაიონად და 6 რესპუბლიკური დაქვემდებარების ქალაქად. ადმინისტრაციული დაყოფის ეს სისტემა შენარჩუნდა დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგაც, თუმცა რაიონებს ეწოდათ მაზრები. ზოგიერთ მათგანს შეეცვალა სახელწოდება. რესპუბლიკური დაქვემდებარების ქალაქები, მათ შორის ტალინიც გაერთიანდა მაზრების შემადგენლობაში.
ტარტუ

ტარტუ (, ლატვ. , ან ) — ესტონეთის მეორე უდიდესი ქალაქი. ტარტუ პირველი ესტონური ქალაქია, რომელიც ქრონიკებში მოიხსენიება თვით ტალინზე ადრეც კი 1030 წელს. 1632 წელს ტარტუში დაარსდა უნივერსიტეტი, რითაც ეს ქალაქია ცნობილი მთელ ევროპაში. აკადემიზმის სული ტარტუში ფეხის ყოველ ნაბიჯზე იგრძნობა.

ტარტუ მდებარეობს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ესტონეთში, მდინარე ემაიიგის მარჯვენა ნაპირზე. მიუხედავად მეორე მსოფლიო ომის დროინდელი დანაკარგებისა, შედარებით კარგადაა შემონახული ქალაქის კლასიკური ცენტრი. ღირსშესანიშნაობებიდან აღსანიშნავია რატუშა (1782–1789 არქიტექტორი ი. ჰ. ბ. ვალტერი), საუკუნის დროინდელი გოთური ეკლესია, საუკუნის დეკადების დროინდელი უნივერისტეტის მთავარი კორპუსის შენობა. აღსანიშნავია ხის სახლები. ტოონემიაგის პარკში, სადაც ოდესღაც ციხე-სიმაგრე მდებარეობდა, დღეს უნივერსიტეტის რამდენიმე კორპუსი და ტარტუს ღირსეულ მოქალაქეთა ძეგლები მდებარეობს.

ტარტუ მდიდარია მუზეუმებით. მათ შორის აღსანიშნავია ესტონეთის ეროვნული მუზეუმი, რომელსაც გააჩნია მდიდარი ეთნოგრაფიული კოლექცია. აღსანიშნავია აგრეთვე - საუკუნეების დროინდელი კათედრალის ნანგრევებში განლაგებული უნივერსიტეტის მუზეუმი. სხვა მუზეუმებიდან: ობსერვატორიის, ანტიკვარიატის, ლიტერატურის, გეოლოგიის, ზოოლოგიის, სპორტის და სათამაშოების.
ნარვა

ნარვა — ესტონეთის მესამე უდიდესი ქალაქი. მდებარეობს რუსეთთან საზღვარზე. მოსახლეობის უმრავლესობა რუსია. ქალაქის აღმოსავლეთით გაედინება მდინარე ნარვა, რომელიც წარმოადგენს რა საზღვარს რუსეთთან, ჩუდ-ფსკოვის ტბა იარვს აერთებს ფინეთის უბესთან. რუსულ სანაპიროზე ქალაქი ივანგოროდი (იაანლინი) მდებარეობს. მდინარის ესტონურ სანაპიროზე მდებარეობს 1200 წელს დანიელთა მიერ დაარსებული ჰერმანის ციხესიმაგრე, რომელსაც ხიდი აერთებს ივანგოროდის ციხე–სიმაგრესთან, მდინარის რუსულ სანაპიროზე. ხიდი ნეიტრალურ ტერიტორიად ითვლება. ჰერმანის ციხე–სიმაგრის მაღლივ კოშკში ნარვას მუზეუმი მდებარეობს.

შვედების მმართველობისას აგებული ძველი, ბაროკოს სტილის ნარვა პრაქტიკულად მთლიანად განადგურდა მსოფლიო ომისას, მაგრამ შვედური კოშკები, მეტნაკლებად დაუზიანებელი შემორჩა. ძველი ქალაქიდან გადარჩენილია მხოლოდ პრაქტიკულად თავიდან აშენებული რატუშა (1671) და ორი სახლი.
პიარნუ

პიარნუ ( ძველად ) — ქალაქი სამხრეთ-დასავლეთ ესტონეთში, რიგის ყურის (ბალტიის ზღვა) სანაპიროზე.

ქალაქი პიარნუ ესტონეთის ტურისტული ინდუსტრიის ცენტრს წარმოადგენს. იგი ცნობილია ათასგვარი სამკურნალო-განმაჯანსაღებელი, ფიზიოთერაპიული, სარეკრეაციო-თერაპიული ცენტრებით. ამ ცენტრებიდან განსაკუთრებით აღსანიშნავია რანაჰოტელი [სანაპირო სასტუმრო] (1937. არქ. ა. სოანსი და ო. სიინმაა) თავისი ისტორიული მემკვიდრეობით. კერძოდ, ცნობილია, რომ აქ ესტონეთის რესპუბლიკის (1918–1940) პრეზიდენტები ისვენებდნენ.

მიუხედავად იმისა, რომ ქალაქი საუკუნეში დაარსდა, ყველაზე ძველი შენობა – თეთრი კოშკი საუკუნის დასასრულით თარიღდება. - საუკუნეების დროინდელი საფორტიფიკაციო ნაგებობებიდან მხოლოდ ბაროკოს სტილის „ტალინის კარიბჭე“ (1675–1685) და რამდენიმე კოშკია შემორჩენილი.

აღსანიშნავია ბაროკოს სტილის პრტესტანტული და მართლმადიდებლური ტაძრები. ორივე წმ. ელიზაბეთის სახელობის. ქალაქი მდიდარია არტ-ნუვოს და ფუნქციონალისტური სტილის არქიტექტურითაც.

დაძმობილებული ქალაქები
დავით ტყეშელაშვილი

დავით ტყეშელაშვილი (დ. 16 ოქტომბერი, 1969, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
განათლება
1996 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი სამართალმცოდნეობის სპეციალობით. 1987-1989 წლებში გაიარა სავალდებულო სამხედრო სამსახური. 2005 წლიდან ედმუნდ მასკის სტიპენდიანტია. 2006 წელს დაამთავრა ემორის უნივერსიტეტი. მინიჭებული აქვს მაგისტრის ხარისხი სამართალში.

პოლიტიკური კარიერა
1993-1995 წლებში იყო საქართველოს მოქალაქეთა ახალგაზრდული კავშირის პოლიტიკური მდივანი, თავმჯდომარის მოადგილე. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“. მუშაობდა უმრავლესობის ლიდერის მოადგილედ. 1998-2002 წლებში საქართველოს მოქალაქეთა ახალგაზრდული კავშირის თავმჯდომარეა. 1999-2004 წლებში — საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“. 1999-2003 წლებში მუშაობდა ადამიანის უფლებათა დაცვის კომიტეტის არასამთავრობო ორგანიზაციებთან და მედიასთან ურთიერთობის ქვეკომიტეტის თავმჯდომარედ. 2004-2008 წლებში — საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ნაციონალური მოძრაობა - დემოკრატები“.

2006 წლის 21 ივლისს დაინიშნა საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების მინისტრად. 2007 წლის 30 აგვისტოდან იყო საქართველოს ჯანმრთელობის მინისტრი. 2008 წლის 31 იანვრიდან იყო სახელმწიფო მინისტრი რეგიონული მართვის საკითხებში. 2009 წლის 6 თებერვლიდან სათავეში ჩაუდგა, ახლად შექმნილ, რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს. 2010 წლის ივნისიდან ხელმძღვანელობდა საქართველოს პრეზიდენტის, მიხეილ სააკაშვილის ადმინისტრაციას.
გია ქავთარაძე

გია ქავთარაძე (დ. 19 აგვისტო, 1970, თბილისი) — ქართველი სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე, საქართველოს ცენტრალური საარჩევნო კომისიის თავმჯდომარე 2005 წლის ივნისიდან დეკემბრამდე, საქართველოს იუსტიციის მინისტრი 2005-2007 წლებში.

ბიოგრაფია
გია ქავთარაძე დაიბადა 1970 წლის 19 აგვისტოს, თბილისში. 1992 წელს დაამთავრა თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საერთაშორისო ფაკულტეტი, ხოლო 1993 წელს – ინდიანას უნივერსიტეტის სამართლის სკოლის ასპირანტურა. 1992 წლის აგვისტოდან 1993 წლის იანვრამდე მუშაობდა საქართველოს შრომის, სოციალური დაცვისა და დემოგრაფიის სამინისტროში სპეციალისტად. 1993 წელს, ამერიკის შეერთებულ შტატებში ინდიანას უნივერსიტეტში სამართლის სკოლის ასპირანტურაში სწავლის პარალელურად, მუშაობდა იურიდიულ ფირმაში “, ” იურსიტად. 1994-1995 წლებში იყო წითელი ჯვრისა და წითელი ნახევარმთვარის ორგანიზაციების საერთაშორისო ფედერაციის საქართველოს წარმომადგენლობის საფინანსო ადმინისტრატორის თანაშემწე. 1995-1997 წლებში იყო გაეროს ბავშვთა ფონდის საქართველოს წარმომადგენლობის ადმინისტარტორი. 1997-1998 წლებში მუშაობდა გაეროს განვითარების პროგრამის საქართველოს წარმომადგენლობის მიერ განხორციელებული პროექტის – “საქართველოს სახალხო დამცველის სამსახურის მხარდაჭერა” კონსულტანტად. 1998 წლის თებერვალში დაინიშნა საქართველოს იუსტიციის საბჭოს საერთაშორისო ურთიერთობათა კოორდინატორად, ხოლო იმავე წლის ოქტომბერში – საქართველოს იუსტიციის სასწავლო ცენტრის დირექტორად. 1999 წლის ივლისში საქართველოს პარლამენტის სამი წლის ვადით აირჩია საქართველოს იუსტიციის საბჭოს წევრად, ხოლო 2000 წლის თებერვალში დაინიშნა საქართველოს იუსტიციის მდივნად. 2002-2003 წლებში მუშაობდა აშშ-ის საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს პროექტის – “ტაჯიკეთის რესპუბლიკის სასამართლო რეფორმა” სამართლებრივ კონსულტანტად. პარალელურად, მუშაობდა აშშ-ის იუსტიციის დეპარტამენტის პროექტის – “პროკურატურის რეფორმა საქართველოში” სამართლებრივ კონსულტანტად. 2002 წელს მან დააფუძნა სოლიდარული პასუხისმგებლობის საზოგადოება – “ქავთარაძე და პარტნიორები”. იმავე წელს მან დააფუძნა ინდიანას უნივერსიტეტის ქართველ კურსდამთავრებულთა ასოციაცია და დღემდე თავმდჯომარეობს მას. 2001 წელს მას მიენიჭა იუსტიციის უფროსი მრჩევლის სპეციალური წოდება.

სხვადასხვა დროს მონაწილეობდა სასწავლო გადამზადების კურსებში. კერძოდ: ”-ის საკადრო რესურსების მართვა (1997 წ., შვეიცარია, ჟენევა); -ის პროგრამების მართვის დაგეგმარება და საერთო ბიუჯეტი” (1997 წ., შვეიცარია, ჟენევა); “-ის სახელფასო მეთოდოლოგია და სამუშაოთა კლასიფიკაცია” (1997 წ., ეგვიპტე, კაირო); “სამოსამართლო სწავლება” (1999 წ., აშშ, ნევადა); სამართლის ხელმისაწვდომობა – ცვლილებათა სტრატეგია” (2001 წ., გაერთიანებული სამეფო, ლონდონი); “სასამართლო სისტემა” (2001 წ., ისრაელი); “სასამართლო მართვა და რეფორმა” (2001 წ., აშშ).

2005 წლის ივნისიდან დეკემბრამდე იყო საქართველოს ცენტრალური საარჩევნო კომისიის თავმჯდომარე. 2005 წლის 22 დეკემბერიდან 2007 წლის 30 აგვისტომდე იყო საქართველოს იუსტიციის მინისტრი.
გიორგი ხევიაშვილი

გიორგი ხევიაშვილი (დ. 5 მარტი, 1964, რუსთავი) — ქართველი პოლიტიკოსი, საქართველოს 3 მოწვევის პარლამენტის წევრი (1995, 1999, 2004), ლტოლვილთა და განსახლების მინისტრი 2005-2007 წლებში.

ბიოგრაფია
1981-1982 წლებში მუშაობდა რუსთავის სარემონტო სამმართველოში მუშად. 1982 წლის მარტიდან 1984 წლის დეკემბრამდე მუშაობდა კრწანისის მეღორეობის კომპლექსში მუშად.

1984-1986 წლებში გაიარა სამხედრო სავალდებულო სამსახური. 1987-1989 წლებში მუშაობდა რუსთავის ფსიქონევროლოგიურ დისპანსერში. 1993-1995 წლებში იყო საიჯარო ფერმერული მეურნეობის მმართველი.

1994 წელს დაამთავრა საქართველოს ზოოტექნიკურ-სავეტერინარო სასწავლო-კვლევითი ინსტიტუტის ზოოსაინჟინრო ფაკულტეტი; 1995 წელს დაასრულა ისრაელის სინატკას საერთაშორისო სასოფლო-სამეურნეო კურსები. 1996-2000 წლებში სწავლობდა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში სამართალმცოდნეობის სპეციალობით.

1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი “. 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი “. 2004-2005 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ნაციონალური მოძრაობა - დემოკრატები“.

2005-2007 წლებში იყო საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების მინისტრი. 2014 წლიდან არის ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს წევრი
მერაბ ანთაძე

მერაბ ანთაძე (დ. 4 აგვისტო, 1952, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი მოლდოვის რესპუბლიკაში 2014 წლის მაისის თვიდან დღემდე.

ბიოგრაფია
1975 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის გეოლოგიის ფაკულტეტი; 1991–1997 წლებში მუშაობდა საგარეო საქმეთა სამინისტროში სხვადასხვა დიპლომატიურ თანამდებობებზე; 1997–1998 წლებში მუშაობდა საქართველოს პარლამენტის თავდაცვისა და უშიშროების კომიტეტში წამყვან სპეციალისტად; 1998 წლიდან 2006 წლის ივლისამდე იყო საქართველოს საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილე. 2002 წელს მიენიჭა საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩის დიპლომატიური რანგი. 2006 წლის 21 ივლისს დაინიშნა საქართველოს სახელმწიფო მინისტრად კონფლიქტების მოგვარების საკითხებში; 2007 წლის ივლისიდან კვლავ დაინიშნა საქართველოს საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილედ. 2007–2008 წლებში იყო საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი უკრაინაში. 2009 წლის 1 იანვრიდან 2014 წლის 2 იანვრამდე საქართველოს მუდმივი წარმომადგენელი იყო დემოკრატიისა და ეკონომიკური განვითარების ორგანიზაცია „სუამში“.

ჰყავს მეუღლე და სამი შვილი.
ირაკლი ჩოგოვაძე

ირაკლი ჩოგოვაძე (დ. 19 აგვისტო, 1973, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
1990 წელს ჩააბარა ივ. ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფინანსებისა და კრედიტის ფაკულტეტზე. 1991 წელს სასწავლებლად გადავიდა პარიზში პარი -ის სახელობის უნივერისტეტში საბანკო და საფინანსო ორგანიზაციების მართვის ფაკულტეტზე, რომელიც 1996 წელს დაამთავრა მაგისტრის წოდებით. 1996-2003 წლებში სამუშაოდ გადავიდა ლონდონში -ში ანალიტიკოსად და შემდგომ — ბანკირად. 2004 წელს მუშაობდა მოსკოვში „- “-ში ბანკირად. 2004 წლის სექტემბერში დაინიშნა ს.ს.ი.პ. „საწარმოთა მართვის სააგენტოს“ თავმჯდომარის მოადგილედ, ხოლო 2004 წლის ნოემბერში − ს.ს.ი.პ. „საწარმოთა მართვის სააგენტოს“ თავმჯდომარედ. 2005 წლის ივნისში დაინიშნა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრად. ეს პოსტი ეკავა 2006 წლის დეკემბრამდე.