iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბიბლიის აპოკრიფები

ბიბლიის აპოკრიფები — წიგნები, რომლებიც შესულია ბიბლიის ზოგ გამოცემაში და რომლებსაც ბევრი არ აღიარებს ღვთის შთაგონებით დაწერილ წიგნებად, რამდენადაც არ არსებობს ამის მტკიცებები. ბერძნული სიტყვა „აპოკრიფოს“ „საგულდაგულოდ დამალულს“ ნიშნავს.

აპოკრიფულად ითვლება ის წიგნები, რომელთა წარმოშობა და დამწერის ვინაობა ზუსტად არ არის ცნობილი ან რომელთა შემთხვევაშიც არ არსებობს ღვთივშთაგონებულობის მტკიცებები მიუხედავად იმისა, რომ ზოგის აზრით მათი წაკითხვა სასარგებლოა. ასეთი წიგნები საჯაროდ არ იკითხებოდა, ცალკე ჰქონდათ. ამიტომაც უწოდეს მათ „საგულდაგულოდ დამალული“.

ახ. წ. 397 წელს კართაგენის კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილებით, ებრაულ წერილებს უნდა დამატებოდა შვიდი აპოკრიფული წიგნი, „ესთერის“ და „დანიელის“ კანონიკურ წიგნებს კი დამატებითი მონაკვეთები დართვოდა. თუმცა რომის კათოლიკურმა ეკლესიამ მხოლოდ 1546 წელს, ტრიესტის საეკლესიო კრებაზე აღიარა ისინი ბიბლიის კანონის ნაწილად.

მიუხედავად იმისა, რომ ღვთივშთაგონებულ წიგნებს არ მიეკუთვნება, ისტორიული თვალსაზრისით საინტერესო ინფორმაციას გვაწვდის წიგნი „პირველი მაკაბელთა“. იგი მოგვითხრობს, თუ როგორ იბრძოდნენ იუდეველები თავისუფლებისთვის ძვ. წ.  საუკუნეში მაკაბელთა მეთაურობით, რომლებიც სამღვდელო შტოს წარმომადგენლები იყვნენ. სხვა აპოკრიფული წიგნები სავსეა მითებით, ცრურწმენებითა და შეცდომებით. იესო ქრისტეს და ქრისტიანულ-ბერძნული წერილების დამწერებს არასოდეს უხსენიებიათ ეს წიგნები და არ მოუყვანიათ ციტატები ამ წიგნებიდან.

აპოკრიფულ წიგნებთან დაკავშირებით საკმაოდ მტკიცე პოზიცია ეკავა იერონიმეს, რომელმაც ახ. წ. 405 წელს დაასრულა ბიბლიის ლათინურ თარგმანზე, ვულგატაზე, მუშაობა. მან დაასახელა კანონიკური წიგნები, ფლავიუსის მსგავსად 22 წიგნად გააერთიანა ებრაული წერილების 39 წიგნი და ვულგატის პროლოგში (რომელიც დაურთო „სამუელისა“ და „მეფეების“ წიგნებს) აღნიშნა: „ასე რომ, სულ ოცდაორი წიგნია . . .
ქრისტეფორე (წამალაიძე)

ეპისკოპოსი ქრისტეფორე (ერისკაცობაში — ომარ იასონის ძე წამალაიძე; დ. 17 აგვისტო, 1943, სიონი, ყაზბეგის რაიონი) — საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მღვდელმთავარი 1979-1995 წლებში, სხვენის მართლმადიდებლი ეკლესიის წინამძღვარი 2000 წლიდან.

ბიოგრაფია
1958 წელს დაამთავრა სოფელ სიონის საშუალო სკოლა, 1962 წელს კი თბილისის ტოპოგრაფიული ტექნიკუმი. 1966-1974 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკური ფაკულტეტის საღამოს განყოფილებაზე.

1978 წლის 19 დეკემბერს სიონის საპატრიარქო ტაძარში ომარ წამალაიძე ეკურთხა დიაკვნად და ეწოდა სახელი თორღვა, ხოლო 1979 წლის 27 იანვარს — მღვდლად. 1979 წლის აგვისტოში ბერად აღიკვეცა და სახელად ქრისტეფორე ეწოდა. იგი 1979 წლის 19 აგვისტოს ახალციხისა და სამცხე-ჯავახეთის ეპისკოპოსად კვირას იკურთხა სიონში. ეპისკოპოსი ქრისტეფორე იყო კათოლიკოს-პატრიარქ ილია -ის ქორეპისკოპოსი. 1980 წლიდან განაგებდა ნიკორწმინდის ეპარქიას, 1981 წლიდან 1992 წლამდე - მარგვეთის ეპარქიას, ამავე დროს მონაწილეობდა ეროვნულ-განმათავისუფლებელ მოძრაობაში. იყო დაახლოებული ზვიად გამსახურდიასა და მერაბ კოსტავასთან.

გამსახურდიას დამხობის შემდეგ დაეძაბა ურთიერთობა სინოდის წევრებთან და საქართველოს მთავრობასთან. 1992-1995 წლებში განაგებდა აგარაკ-წალკის ეპარქიას, 1995 წლის 5 აპრილიდან 31 ივლისამდე ურბნისისა და რუისის ეპარქიას, საიდანაც მრევლის საჩივრის გათვალისწინებით გადაიყვანეს ბოლნისისა და დმანისის ეპარქიაში. ამის შემდეგ ეპისკოპოსი ქრისტეფორე მასზე თავდასხმების და ფიზიკური ანგარიშსწორების გამო წავიდა ემიგრაციაში. 1995 წლის 17 სექტემბერს წმიდა სინოდის განჩინებით ეპარქიის უნებართვოდ მიტოვების გამო გამოყვანილ იქნა სინოდის შემადგენლობიდან, ჩამოერთვა ეპარქია და აეკრძალა მღვდელმოქმედება. 1998 წელს პრეზიდენტმა ედუარდ შევარდნაძემ წამოიწყო გამსახურდიას მომხრეების შერიგების პროცესი. ეპისკოპოსი ქრისტეფორე დაბრუნდა საქართველოში და საპატრიარქოს მიმართა ეპარქიაში აღდგენის თხოვნით. 1999 წლის 2 თებერვალს სინოდმა განიხილა მისი საკითხი და შესაძლებლად მიიჩნია მისი აღდგენა, თუმცა პრაქტიკულად ეს გადაწყვეტილება არ აღსრულებულა. 2000 წელს ქრისტეფორემ ჩამოაყალიბა საკუთარი სამრევლო და დაიწყო საკუთარი სახლის სხვენში წირვების ჩატარება. 2000 წლის 14 დეკემბერს მისი საკითხი ხელახლა განიხილა სინოდმა, ძალაში დატოვა მღვდელმოქმედების აკრძალვა და მოითხოვა მისგან დამოუკიდებელი მღვდელმოქმედების შეწყვეტა.
ამბროსი (ქათამაძე)

ამბროსი (ერისკაცობაში ალექსანდრე ტრიფონის ძე ქათამაძე; დ. 22 ივლისი, 1942, ტყიბულის რაიონი, მენჭიორი — გ. 27 ნოემბერი, 2008) — საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მღვდელმთავარი 1979 წლის 13 აგვისტოდან 1992 წლის 12 მაისამდე. მას წმიდა სინოდის განჩინებით ჩამორთმეული ჰქონდა ბერობის ხარისხი და დაყვანილია ერისკაცობამდე.

ბიოგრაფია
ერისკაცობაში ალექსანდრე ტრიფონის ძე ქათამაძე დაიბადა 1942 წლის 22 ივლისს ტყიბულის რაიონ სოფელ მენჭიორში. ქუთაისში დაამთავრა საშუალო სკოლა და მსახურობდა საბჭოთა არმიაში. დაამთავრა ჯერ მცხეთის სასულიერო სემინარია, ხოლო 1969 წელს მოსკოვის სასულიერო სემინარია. 1971 წელს ურბნელმა მიტროპოლიტმა დავითმა (დევდარიანი) აკურთხა მთავარდიაკვნად, 1973 წელს კი ქუთათელ-გაენათელმა და ჭყონდიდელმა მიტროპოლიტმა რომანოზმა (პეტრიაშვილი) მღვდლად აკურთხა და მოწამეთას ეკლესიაში განამწესა. 1977-1980 წლებში სწავლობდა მოსკოვის ზაგორსკის სასულიერო აკადემიაში. 1979 წლის 10 აგვისტოს აღიკვეცა ბერად და ეწოდა ამბროსი, 11 აგვისტოს აიყვანეს არქიმანდრიტის ხარისხში, ხოლო 13 აგვისტოს ეპისკოპოსის ხარისხში და ჩააბარეს ნიკორწმინდის ეპარქია. 1980 წლიდან ახალციხისა და სამცხე-ჯავახეთის ეპარქიის მმართველია, ხოლო 1981-1992 წლებში კვლავ ნიკორწმინდის ეპარქიის მმართველია. 1991-1992 წლებში იგი აქტიურად უჭერდა მხარს ზვიად გამსახურდიას, 1992 წელს კი იძულებული გახდა საქართველო დაეტოვებინა. 1994 წლის თებერვალში გროზნოში მან წესი აუგო საქართველოს პირველ პრეზიდენტ ზვიად გამსახურდიას. მეუფე ამბროსი 1992-2005 წლებში მოსკოვში იმყოფებოდა და აირჩიეს რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიასთან დაპირისპირებულ „ისტინის მართლმადიდებელი ეკლესიის“ თავმჯდომარედ, მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის მიტროპოლიტად. 1992 წლის 12 მაისს საქართველოს ეკლესიის წმიდა სინოდმა გაათავისუფლა ნიკორწმინდის ეპარქიის მმართველობიდან, ხოლო 1998 წლის 8 ოქტომბრიდან წმიდა სინოდის განჩინებით ჩამორთმეული ჰქონდა ბერობის ხარისხი და დაყვანილია ერისკაცობამდე.

მეუფე ამბროსი 2008 წლის 27 ნოემბერს საკუთარ ბინაში, გაურკვეველ ვითარებაში გარდაცვლილი იპოვეს. დაკრძალულია შიომღვიმის მამათა მონასტერში.
ბესარიონი (დადიანი)

ბესარიონი (დადიანი) (დ. 1832, ზუგდიდი — გ. 3 აგვისტო, 1900) — ქართველი საეკლესიო და საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
ეპისკოპოსი ბესარიონი დაიბადა 1832 წელს, ზუგდიდში. აღიზარდა მარტვილის ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის მიძინების სახელობის მამათა მონასტერთან არსებულ სასწავლებელში. 1849 წლის 6 აგვისტოს იმერეთის მიტროპოლიტმა დავითმა (წერეთელი) ბერად აღკვეცა და სახელად ბესარიონი უწოდა. 1874 წლის დეკემბერში სამეგრელოს სავიკაროს მღვდელმთავრად გამოარჩიეს. 1875 წლის 12 იანვარს საქართველოს ეგზარქოსმა ევსევიმ (ილინსკი), გორის ეპისკოპოსმა ალექსანდრემ (ოქროპირიძე) და იმერეთის ეპისკოპოსმა გაბრიელმა (ქიქოძე) ეპისკოპოსად აკურთხეს და იმერეთის ეპარქიაში შემავალ სამეგრელოს სავიკაროს ქორეპისკოპოსად დანიშნეს. 1886 წლის 1 მარტიდან ალავერდის სავიკაროს მმართველია. 1895 წელს ეპისკოპოს გაბრიელის (ქიქოძე) ავადმყოფობის გამო დროებით დაინიშნა იმერეთის ეპარქიის მმართველად. 1896 წლიდან იგი ორივე ეპარქიის მმართველია.

გარდაიცვალა 1900 წლის 3 აგვისტოს.
პიროსი (ოქროპირიძე)

პიროსი (ოქროპირიძე) (დ. 10 ნოემბერი, 1874, დისევი, გორის მაზრა — გ. 28 აპრილი, 1922, თელავი) — ქართველი საეკლესიო მოღვაწე, ალავერდელი ეპისკოპოსი.

ბიოგრაფია
ერისკაცობაში მათე იოანეს ძე ოქროპირიძე დაიბადა 1874 წლის 10 ნოემბერს გორის მაზრის სოფელ დისევში. დაწყებითი განათლება ალავერდის მონასტერში მიიღო და შემდგომ სწავლა განაგრძო თბილისის სასულიერო სასწავლებელში. მისი დასრულების შემდეგ გადაიყვანეს თბილისის სასულიერო სემინარიაში. 1893-1896 წლებში სწავლობდა სტავროპოლის სასულიერო სემინარიაში, შემდეგ შევიდა კიევის სასულიერო აკადემიაში და 1900 წელს დაასრულა. 1900 წლის სექტემბერში აღიკვეცა ბერად და ეწოდა სახელი პიროსი. 1907 წელს აღიყვანეს არქიმანდრიტის ხარისხში. 1915 წლის 10 დეკემბერს დაინიშნა ალავერდის ეპარქიის მმართველად. 1916 წლის 15 იანვარს მოხდა მისი კურთხევა ეპისკოპოსად პეტროგრადის წმ. ალექსანდრე ნეველის ლავრაში, ალავერდის ეპისკოპოსად.

1917 წლის სექტემბერში საქართველოს პირველმა საეკლესიო კრებამ აირჩია ალავერდის საეპარქიო კათედრაზე სახელწოდებით „ალავერდელი“. გარდაიცვალა 1922 წლის 28 აპრილს. დაკრძალეს 30 აპრილს ალავერდის საკათედრო ტაძარში.
პავლე (ჯაფარიძე)

ეპისკოპოსი პავლე (ერისკაცობაში — პახუმ პლატონის ძე ჯაფარიძე; დ. 1 მაისი, 1888, შორაპნის მაზრა, ხრეითი — გ. 3 ნოემბერი, 1929, ტფილისი) — ქართველი მღვდელმთავარი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1888 წლის 1 მაისს შორაპნის მაზრის სოფელ ხრეითში. ქუთაისის ოთხკლასიანი საქალაქო სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ, 1906 წელს, გაემგზავრა ათონზე, სადაც 1907 წლის 18 აგვისტოს აღიკვეცა ბერად და ეწოდა სახელად პავლე. 1910 წელს დაბრუნდა საქართველოში, სადაც გურია-ოდიშის ეპისკოპოსმა ლეონიდემ ხელი დაასხა მღვდელმონაზვნად შიომღვიმის მონასტერში. 1918 წლის 26 იანვარს წმიდა დავით აღმაშენებლის ხსენების დღეს თბილისში გაიხსნა პირველი ქართული უნივერსიტეტი. ახალგაზრდა მღვდელმონაზონმა პავლემ საბუთები შეიტანა უნივერსიტეტის სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტზე.

1921 წელს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ, ნოე ჟორდანიასა და ექვთიმე თაყაიშვილის მოწოდებების მიუხედავად, პატრიარქმა ლეონიდემ უარი განაცხადა სიონის ტაძრისა და მცხეთის სცეტიცხოვლის საგანძურის ემიგრაციაში წაღებაზე. საგანძურის დასავლეთ საქართველოში დამარხვა მიტროპოლიტ ნაზარს დაევალა. განძეულობის დამალვაში ასევე მონაწილეობდნენ ეპისკოპოსი დავითი, არქიმანდრიტი პავლე და მღვდელი პლატონ ცქიტიშვილი. განძეულობა დამარხეს ბაგრატის ტაძრის ძირში მდებარე სამიტროპოლიტო რეზიდენციის ეზოში. 1923 წელს ბოლშევიკებმა განძს მიაგნეს და მონაწილე სასულიერო პირები დააპატიმრეს, მათ შორის პავლე ჯაფარიძეც, რომელიც პირობით გაათავისუფლეს 1924 წლის მარტში.

1924 წლის 18 აპრილს შეიკრიბა დაპატიმრებს გადარჩენილი საკათალიკოსო საბჭო, რომელსაც თავმჯდომარეობდა საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის დროებითი მმართველი, ურბნელი ეპისკოპოსი ქრისტეფორე. ესწრებოდნენ ეპისკოპოსები: დავითი (კაჭახიძე), ნესტორი (ყუბანეიშვილი), სიმეონი (ჭელიძე), მიტროპოლიტი ნაზარი (ლეჟავა). მსჯელობის შემდეგ ერთხმად მიიღეს გადაწყვეტილება არქიმანდრიტი პავლეს ეპისკოპოსად გამორჩევის შესახებ. მას ჩაბარდა წილკნის ეპარქია. ეპისკოპოსი პავლე დაასახელეს კათოლიკოს-პატრიარქ ამბროსის მოვალეობის შემსრულებლად, მაგრამ მან ვერ შეძლო ამ მოვალეობის შესრულება.

1928 წლის 26 მარტს საკათოლიკოსო სინოდმა მიიღო გადაწყვეტილება ეპისკოპოსის პავლეს ცხუმ-აფხაზეთის ეპარქიის მმართველად გამწესების შესახებ. სოხუმის ნოტიო ჰავამ უარყოფითად იმოქმედა მასზე. მართალია, ეპისკოპოსი პავლე დაბრუნდა სვეტიცხოველში, მაგრამ მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა კიდევ უფრო გაუარესდა. 1929 წლის თებერვალში იგი სამკურნალოდ ალექსანდრეს საავადმყოფოში მოათავსეს, სადაც 1929 წლის 3 ნოემბერს გარდაიცვალა. 1929 წლის 10 ნოემბერს სიონის საპატრიარქო ტაძარში კათოლიკოს-პატრიარქმა ქრისტეფორე -მ წესი აუგო განსვენებულ ეპისკოპოს პავლეს, რომელიც დაიკრძალა სვეტიცხოვლის ეზოში.
სვიმეონი (ჭელიძე)

მიტროპოლიტი სვიმეონი ერისკაცობაში სიმონ სპირიდონის ძე ჭელიძე (დ. 1875, ბუგეული, რაჭის მაზრა, რუსეთის იმპერია, — გ. 13 ნოემბერი, 1935, თბილისი) — ქართველი საეკლესიო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1875 წელს რაჭის მაზრის სოფელ ბუგეულში, სასულიერო პირის ოჯახში. პირველდაწყებითი განათლება მიიღო სოფელ ბუგეულის სამრევლო-საეკლესიო სასწავლებელში, შემდეგ სწავლა განაგრძო თბილისის სასულიერო სემინარიაში. სიმონმა 1893 წელს მიიღო გადაწყვეტილება სასწავლებლად გადასულიყო სტავროპოლის სასულიერო სემინარიაში. სემინარიის დასრულების შემდეგ 1898 წელს იგი დაბრუნდა სამშობლოში, სადაც აკურთხეს მღვდლად. 1900 წელს იგი დაინიშნა რაჭის მაზრის სამრევლო-საეკლესიო სკოლების მეთვალყურედ და კეთილმოწესედ. 1923 წლის ნოემბერში საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის დროებითმა მმართველმა ეპისკოპოსმა ქრისტეფორემ სვიმეონი აკურთხა ეპისკოპოსად. ეპისკოპოსმა სვიმეონმა 1924 წლის 20 ოქტომბერს საქართველოს სსრ-ის სახკომსაბჭოსადმი საქართველოს ეკლესიის დროებითი მმართველობის სახელით გაგზავნილ მიმართვაში დაპატიმრებას გადარჩენილ სხვა მღვდელმთავრებთან ერთად (ეპისკოპოსი ქრისტეფორე, დავითი, ნესტორი) საბჭოთა ხელისუფლებას აღუთქვა ლოიალობა და თანამშრომლობა. 1926 წელს საკათალიკოსო საბჭომ უწმიდესისა და უნეტარესის ამბროსის ლოცვა-კურთხევით მიიღო გადაწყვეტილება ქუთათელი ეპისკოპოსის დავითის მაწყვერელად გადაყვანისა და ქუთათელად ეპისკოპოს სვიმეონის დანიშვნის შესახებ, თუმცა მეუფე დავითი არ დაეთანხმა საკათალიკოსო საბჭოს გადაწყვეტილებას. 1927 წელს ეპისკოპოსი სვიმეონი დაინიშნა ურბნისის ეპარქიის მმართველად. 1930 წელს ქუთაისის ეპარქია ჩააბარეს ეპისკოპოს სვიმეონს, რომელიც ამავდროულად აყვანილ იქნა მიტროპოლიტის პატივში.

1935 წლის 13 ნოემბერს მძიმე ოპერაციის დროს გარდაიცვალა მიტროპოლიტი სვიმეონი, რომელიც დაიკრძალა სიონის საპატრიარქო ტაძრის ეზოში. განსვენებულს წესი აუგო სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქმა, უწმიდესმა და უნეტარესმა კალისტრატემ. მიტროპოლიტი სვიმეონი რელიგიურ საკითხებზე ბეჭდავდა წერილებს „მწყემსში“ , „შინაურ საქმეებში“ , „ივერიაში“ და „ცნობის ფურცელში“.
ბაშკირეთის სახელმწიფო აგრარული უნივერსიტეტი

ბაშკირეთის სახელმწიფო აგრარული უნივერსიტეტი — უმაღლესი სასოფლო სამეურნეო სასწავლებელი. მდებარეობს უფაში, ბაშკირეთი, რუსეთი.

ისტორია
სასწავლებელი დაარსდა სსრკ-ის სახალხო კომისართა ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის 1930 წლის 23 ივლისის № 237 დადგენილების მიხედვით და ეწოდა ბაშკირეთის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. ინსტიტუტი თავდაპირველად განთავსდა საბჭოთა ხელისუფლების მიერ დახურული უფის სასულიერო სემინარიის შენობაში. სწავლა დაიწყო ამავე წლის 1 ოქტომბერს.

1941 წელს ბაშკირეთის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი გადაიტანეს სოფლის მეურნეობის სახალხო კომისარიატის შენობაში, კარლ მარქსის ქუჩა № 3-ში. მეორე მსოფლიო ომის პირველივე დღეებში ინსტიტუტიდან ფრონტზე გაიწვიეს ასზე მეტი მასწავლებელი და სტუდენტი. ომის წლებში ინსტიტუტმა გამოუშვა 176 აგრონომი და ზოოტექნიკოსი.

1947 წლის დასაწყისში ინსტიტუტში სწავლობდა 533 სტუდენტი, მათ შორის აგრონომიულ ფაკულტეტზე — 237, ზოოტექნიკურ ფაკულტეტზე — 156, ვეტერინარიის ფაკულტეტზე კი — 140 ადამიანი.

1980 წელს დამსახურებებისათვის ინსტიტუტი დააჯილდოეს წითელი დროშის ორდენით. 1993 წელს, რუსეთის მეცნიერების, უმაღლესი განათლებისა და ტექნოლოგიების სამინისტროს 15 თებერვლის № 23 ბრძანების საფუძველზე მიიღო უნივერსიტეტის სტატუსი.

2001 წლიდან გამოსცემს საკუთარ ჟურნალს, ხოლო 2013 წლიდან ელექტრონულ ჟურნალს.

ხელმძღვანელები
1930—1933 — აბდურაჰმან ასადულინი.
1933—1937 — მიდჰატ გუმეროვი.
1938—1939 — ლეონტი ეგოროვი.
1939—1941 — ტაჟი გაინულინი.
1941—1943 — პაველ პშენიჩნი.
1943—1950 — კონონ რუდკო.
1950—1951 — გიორგი სმოროდინი.
1951—1954 — ალექსეიერმოლაევი.
1954—1964 — ალექსანდრე სოკოლოვი.
1964—1973 — ნაზიფ ბახტიზინი.
1973—1983 — ალექსანდრე ბაიკოვი.
1983—1988 — ოლეგ შჩეპანსკი.
1988—1999 — რადიკ ბაშიროვი.
1999—2007 — ვლადიმირ ნედორეზკოვი.
2007—2008 — ილდარ გიმაევი.
2008—დან — ილდარ გაბიტოვი.

ფაკულტეტები
სწავლა მიმდინარეობს შვიდ ფაკულტეტზე:
აგროტექნიკური და ტყის მეურნეობა
ბიოტექნოლოგიური და ვეტერინალური მედიცინა
მექანიკური
გარემოს ინჟინერია და სამშენებლო
ენერგეტიკული
კვების მრეწველობა
ეკონომიკური
მუზამე

„მუზამე“ — ექსპერიმენტული მულტიმედიური პლატფორმა საქართველოში, რომელიც თანამედროვე აუდიო/ვიზუალური ხელოვნების სხვადასხვა მიმართულებებს მოიცავს. პლატფორმა „მუზამე“ თავის თავში სამ ძირითად არხს აერთიანებს: ცოცხალ კონცერტებს, შეხვედრებს მუსიკოსებთან და ონლაინ ჟურნალს, რათა მსმენელმა უკეთ მოისმინოს, დაინახოს და გაიაზროს იდეები ავტორებთან ერთად.

„მუზამე“ წარსულში იყო ორგანიზატორი საქართველოში ისეთი შემსრულებლების გამოსვლების, როგორიც არიან &, ჯეი-ჯეი იოჰანსონი, და მოლი ნილსონი.
ჟირონა (საფეხბურთო კლუბი)

„ჟირონა“ — ესპანური საფეხბურთო კლუბი. დაარსდა 1930 წელს, კატალონიის ავტონომიური გაერთიანების ქალაქ ჟირონაში. ასპარეზობს ესპანეთის სეგუნდა დივიზიონში. საშინაო მატჩებს ატარებს სტადიონ მონტილივიზე, რომელიც 6 286 მაყურებელს იტევს.

ისტორია
კლუბი დაარსდა 1930 წლის 23 ივლისს, „ “-ს დაშლის შედეგად, ეკონომიკური მიზეზების გამო. კლუბი შეუერთდა კატალონიის ჩემპიონატის მე-2 დივიზიონს, პირველი ოფიციალური მატჩი გამართა „კოლონია არტიგასის“ წინააღმდეგ.

1933-34 წლების სეზონი „ჟირონასთვის“ იყო პირველი სეგუნდა დივიზიონში, სადაც კლუბმა დაიკავა მე-4 ადგილი. შემდეგ სეზონში გახდა ჩემპიონატის გამარჯვებული, აღსაზევებელ პლეი-ოფში იასპარეზა „სელტას“, „რეალ სარაგოსას“, „რეალ მურსიის“ და „ხერესის“ წინააღმდეგ, თუმცა კლუბმა ასპარეზობა პრიმერა დივიზიონის აღსაზევებელ ზონაში ბოლოდან მე-2 ადგილზე დაასრულა.

ესპანეთის სამოქალაქო ომის დასრულების შემდეგ, კლუბი მერყეობდა მე-2 და მე-3 დივიზიონებს შორის. 1968 წელს, სტადიონ მონტილივის მშენებლობა დაიწყო. ამ სტადიონზე საშინაო მატჩების ჩატარება კლუბმა 1970 წელს დაიწყო, მანამდე კლუბი „ვისტა ალეგრეზე“ მართავდა მატჩებს.

მომავალ წლებში „ჟირონა“ მე-3 და მე-4 დივიზიონებში ასპარეზოვდა, 3 სეზონით კი რეგიონულ ჩემპიონატში დაქვეითდა (1982-83, 1997-99). მე-3 დივიზიონში დაკავებული 1-ლი ადგილის შემდეგ, 2008 წლის 16 ივნისს, აღსაზევებელ პლეი-ოფში კლუბმა დაამარცხა „სეუტა“ და 49 წლიანი პაუზის შემდეგ აღზევდა სეგუნდა დივიზიონში.

2010 წლის 22 ივლისს, ლოკალურმა ბიზნეს ჯგუფმა, რამონ ვილაროს მეთაურობით შეიძინა კლუბის აქციების 72%, რომელსაც ყოფილი პრეზიდენტი, ხოსეპ გუსო, და ხოსეპ როფესი ფლობდნენ. პრეზიდენტის პოსტიც ვილარომ დაიკავა, მთავარი მწვრთნელის პოსტი კი აჟნემ, რომელიც მანამდე „რეკრეატივოს“ მწვრთნელი იყო. 2012 წლის 14 ივნისს, ყოფილ კლუბთან 0-3 წაგების გამო აჟნემ კლუბი დატოვა.

2011 წელს შეიქმნა „ჟირონას“ სარეზერვო გუნდი. 2013 წლის 9 მაისს, დირექტორთა საბჭომ, სლოგან „ “-თან („ჟირონა“ ჩემიც არის) ერთად გაზარდეს კლუბის კაპიტალი, €300 000 ევროთი.

ტიტულები
სეგუნდა დივიზიონი ბ
ჩემპიონი (1): 2007/08
ტერსერა დივიზიონი
ჩემპიონი (5): 1933/34, 1947/48, 1954/55, 1988/89, 2005/06
ცაუჩაბი

ცაუჩაბი — სეზონური ნაკადული ნამიბიაში, ნაუკლუფტის მთების სამხრეთ ნაწილში. სიგრძე დაახლოებით 100 კილომეტრია და განსაკუთრებით ცნობილია მონაკვეთით, რომელშიც ის სესრიემის კანიონში გაედინება.

იქიდან გამომდინარე, რომ ნამიბის უდაბნოში მდებარეობს, ცაუჩაბში წყალი უიშვიათესად გაედინება, როდესაც ნაუკლუფტის მთებში წვიმა მოდის. ამ წვიმების დროს, ცაუჩაბი სწრაფი, ძლიერი მდინარე ხდება, რაც მხოლოდ რამდენიმე საათს გრძელდება.

პერიოდული წვიმების შედეგად, გასული ორი მილიონი წლის მანძილზე, მდინარემ სესრიემის კანიონი ამოჰკვეთა. ამ კანიონის სიგრძე ერთი კილომეტრის, სიღრმე კი 30 მეტრი და შედგება დანალექი ქანებისგან. კანიონს გადაღმა, ჩაუცაბი ბრტყელი და ფართო ხდება; შემოსაზღვრულია მდინარისპირა ტყით და მიემართება სოსუსვლეის მლაშობი ნიადაგებისაკენ.
აზერბაიჯანული მთის მერინოსი

აზერბაიჯანული მთის მერინოსი — წმინდამატყლიანი ცხვრის ჯიში. გამოყვანილია აზერბაიჯანის სსრ-ის გაბედაისა და შამქორის რაიონების კოლმეურნეობებში ადგილობრივი უხეშმატყლიანი ბოზახის ცხვრის შეჯვარებით ჯერ მერინოსულ, შემდეგ კი კავკასიურ და ასკანიური ჯიშის ერკემალთან. ჯიში დამტკიცებულია 1947 წელს. აზერბაიჯანული მთის მერინოსი მაგარი კონსტიტუციისაა, დაავადებათა მიმართ გამძლეა, კარგად არის შეგუებული მთის საძოვრულ პირობებს და იტანს შორეულ გადარეკვას. ცოცხალი მასა ერკემლისა — 80-90 კგ (უდიდესი 120 კგ), ნერბისა — 45-55 კგ (უდიდესი 80 კგ). მატყლის ნაპარსი — ერკემლისა 8-10 კგ, ნერბისა 4,5-5 კგ; სუფთა მატყლის გამოსავალი 45%-მდე, საკამვოლეა (64-70-ე ხარისხისა); სიგრძით 7-12 სმ.
ლულოვანი ძვლები

ლულოვანი ძვლები, გრძელი ძვლები — ცილინდრული ან სამკუთხა ფორმის ძვლები, რომელთა სიგრძე აღემატება სიგანეს. ლულოვანი ძვლები ფორმირდებიან უპირატესად სხეულის (დაიფიზი) დაგრძელების ხარჯზე, ხოლო ბოლოში გააჩნიათ ეპიფიზები, დაფარული სახსრის ხრტილოვანი გარსით. ეპიფიზსა და დიაფიზს შორის განლაგებულია მეტაფიზები, ზრდასრულ ასაკამდე წარმოდგენილი როგორც ხრტილოვანი ეპიფაზური ფირფიტები.

გრძელ ლულოვან ძვლებს მიეკუთვნებიან: ბარძაყის, დიდი წვივის და მცირე წვივის ძვლები, ასევე მხრის, იდაყვის და სხივის ძვლები; მოკლე ლულოვანი ძვლებს კი — ტერფისა და მტევნის ძვლები. ადამიანის ქვედა კიდეურების გრძელი ძვლები შეადგენს ადამიანის სიმაღლის დაახლოებით ნახევარს.
ბაშკირეთის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტი

მ. აკმულის სახელობის ბაშკირეთის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტი — უმაღლესი პედაგოგიური სასწავლებელი. მდებარეობს უფაში, ბაშკირეთი, რუსეთი. ამჟამად ბაშკირეთის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტის დაქვემდებარებაშია 5 ინსტიტუტი, 7 ფაკულტეტი და 43 კათედრა.

თავისი არსებობის მანძილზე მან გამოუშვა 40 000 კურსდამთავრებული. შედის რუსეთის ფედერაციის 20 საუკეთესო პედაგოგიურ უნივერსიტეტს შორის.

უნივერსიტეტი უშვებს გაზეთ „აუდიტორიას“ და „ბაშკირეთის პედაგოგიურ ჟურნალს“.

ისტორია
მიფთაჰედინ აკმულის სახელობის ბაშკირეთის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტი დაარსდა 1967 წლის 9 იანვარს უფაში, როგორც ინსტიტუტი. პირველი სამასწავლებლო ინსტიტუტი რესპუბლიკაში დაარსდა 1909 წელს. 1919 წელს იგი გარდაიქმნა სახალხო განათლების ინსტიტუტად, რომლის შემადგენლობაშიც ოთხი ფაკულტეტი შედიოდა. ეს ფაკულტეტები იყო: სოციალურ-ისტორიული, ბიოლოგია-გეოგრაფიული, ფიზიკა-მათემატიკური და ლიტერატურა-ენათმეცნიერების ფაკულტეტები. აღნიშნული საგანმანათლებლო დაწესებულება ამზადებს სკოლისა და ტექნიკუმის მასწავლებლებს.

1923 წლიდან ინსტიტუტის სახელწოდებაში დაემატა სიტყვა „პრაქტიკული“ და დამატებით დაიწყო სოფლის მეურნეობის სპეციალისტების გამოშვებაც. 1929 წელს მის ბაზაზე შეიქმნა ტიმირიაზევის სახელობის ბაშკირეთის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტი, რომელიც 1957 წელს გადაკეთდა ბაშკირეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტად. თუმცა კვალიფიციური პედაგოგების მომზადების მოთხოვნილება დიდი იყო. ამ პერიოდისათვის პედაგოგთა მხოლოდ მესამედს ჰქონდა უმაღლესი პედაგოგიური განათლება. ახლად შექმნილმა ბაშკირეთის სახელმწიფო პედაგოგიურმა ინსტიტუტმა ამ საქმეს კარგად გაართვა თავი.

უკვე 1976 წელს მას მიანიჭეს უმაღლესი საგანმანათლებლო სასწავლებლის პირველი კატეგორია. 2000 წელს ბაშკირეთის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტი გადაკეთდა ბაშკირეთის სახელმწიფო პედაგოგიურ უნივერსიტეტად, ხოლო 2006 წლიდან მას მიენიჭა მ. აკმულის სახელი.

სტრუქტურა
სამხატვრო გრაფიკული ფაკულტეტი
ფსიქოლოგიის ფაკულტეტი
ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი
ისტორიისა და სამართლის ინსტიტუტი
ფოლოლოგიური და კულტურათაშორისი კომუნიკაციის ინსტიტუტი
საბუნებისმეტყველო-გეოგრაფიული ფაკულტეტი
ფიზიკური კულტურის ფაკულტეტი
ბაშკირული ფილოლოგიის ფაკულტეტი
სოციალურ-ჰუმანიტარული ფაკულტეტი
პროფესიონალური განათლებისა და საინფორმაციო ტექნოლოგიების ინსტიტუტი
პედაგოგიკის ინსტიტუტი
კვალიფიკაციის ამაღლებისა და პროფესიონალური გადამზადების ინსტიტუტი
მ. აკმულის სახელობის კოლეჯი
ხეტაფე (საფეხბურთო კლუბი)

„ხეტაფე“ — ესპანური საფეხბურთო კლუბი, ამავე სახელწოდების ქალაქიდან. ასპარეზობს ესპანეთის სეგუნდა დივიზიონში. საშინაო მატჩებს ატარებს სტადიონ კოლისეუმ ალფონსო პერესზე, რომელიც 1998 წელს აშენდა და 18 000 მაყურებელს იტევს.

კლუბი დაარსდა 1946 წლის 24 თებერვალს, განახლდა 1983 წლის 8 ივლისს. პრიმერა დივიზიონში პირველად აღზევდა 2004-05 წლების სეზონში და გაატარა მიჯრით 12 სეზონი, 2015-16 წლების გათამაშებაში დაიკავა მე-19 ადგილი და დაქვეითდა მე-2 დივიზიონში.

„ხეტაფეს“ მთავარი მეტოქე არის „ლეგანესი“, რომელიც ტერიტორიულად ახლოს არის დაბანაკებული, ასევე კლუბს ამხანაგური მეტოქეობა აკავშირებს მადრიდულ კლუბებთა, „რეალსა“ და „ატლეტიკოსთან“.
ნაუკლუფტის მთები

}) — ქედი ცენტრალურ ნამიბიაში. სამხრეთ ნაწილი მიეკუთვნება ნამიბ-ნაუკლუფტის ეროვნული პარკის უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილს. ჩრდილოეთ ნაწილში ძირითადად წარმოდგენილია კერძო ფერმერული მეურნეობები. მთები განთქმულია ველური ბუნებით — გავრცელებულია მთის ზებრა და ლეოპარდი. მთებში ბევრია პატარა ნაკადული და ჩანჩქერი.

გეოლოგია
ნაუკლუფტის მთები შარიაჟული კომპლექსია, — ქანების ბლოკის კეკური, რომელიც სამხრეთ-აღმოსავლეთითაა გადაადგილებული ბაზალტზე შეცოცების გზით. ქედის პირველი გეოლოგიური რუკა შეადგინეს 1930-იან წლებში გერმანელმა გეოლოგებმა ჰენო მარტინმა და ჰერმან კორნმა. ქანები ჩანერგილი ნატანებითაა წარმოდგენილი და შედგება დოლომიტებისგან, კვარციტისგან და თიხაფიქლისგან, რომლებიც დაილექა დამარული ოროგენის შიდა რაიონებში ზღვის წყალმარჩხ გარემოში 700-500 მილიონი წლის წინ.

ქედზე წარიმართა მრავალი კვლევა, რათა გარკვეულიყო ერთ-ერთი მექანიკური პარადოქსი: ქანების რა მოცულობას შეუძლია გადაადგილება ნელი შეცოცების გზით. მთავარი, საძირკვლის შეცოცება, რომელიც ქედს აყალიბებს, შეიცავს უჩვეულო პოლიმინერალურ მარცვლოვან ქანებს, რაც ზოგიერთი მკვლევრის აზრით, აორთქლების გზითაა წარმოქმნილი, ქანების ზოგიერთი ნაწილი კი მიწისძვრებისას გადაადგილების შედეგად. მკვლევართა დიდი ნაწილი თანხმდება, რომ ამ მარცვლოვანი ფენის საპოხის ეფექტი შეცოცების პროცესს მნიშვნელოვნად დაეხმარა.