iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჩაანგი

ჩაანგი  — ნეპალური და ტიბეტური ტრადიციული ალკოჰოლური სასმელი, ასევე პოპულარული ჰიმალაის აღმოსავლეთ რეგიონებში და ნევარის ხალხებს შორის. ტრადიციულად ჩანგი გამოიყენება ნეპალერების, ტიბეტელების და მცირე ოდენით მეზობელი ხალხების, ინდოეთის ტერიტორიაზე მცხოვრებლების მიერ, განსაკუთრებით სიკიმის შტატში და ბუტანში. სასმელი ინახება ოთახის ტემპერატურაზე ზაფხულის სეზონზე და ადუღებული სახით წელიწადის ცივ დროს. ჩანგის მომზადება და გამოყენება დამახასიათებელია ბევრი ტიბეტური რიტუალისთვის.

ჩანგი წარმოადგენს ლუდის ერთ-ერთ ნაირსახეობას, რომლის მომზადებისთვისაც გამოიყენება ქერი, ფეტვი ან ბრინჯი. გადადუღების შემდგომ გაციებულ მარცვლებს ან ფქვილს ამატებენ ბაქტერიების, საფუარებისა და ობის სოკოების ნარევში, შემდგომ მასას ალაგებენ ბამბუკის კალათში და ახვევენ ფოთლებში, მთელ კონსტრუქციას ერთი-ორი დღით ტოვებენ თბილ ადგილას. შემდგომ ნარევი გადადის კერამიკულ ქოთანში, რომელიც ილუქება, ჟანგბადის მიწოდების დაბლოკვით. შედუღება გრძელდება ერთი ან ორი კვირა, რის შემდეგაც სასმელი კიდევ ნახევარი წელიწადით მიეცემა მომზადებას.

დადუღებულ მარცვლებს ათავსებენ ბამბუკის კონტეინერებში, და შემდგომ ზემოდან ადუღებულ წყალს ასხავენ. სასმელი ისმევა სპეციალური ბამბუკის სასრუტის საშუალებით, ერთი მხირდან ღრუ ხოლო მეორედან პერფორირებული. ჩვეულებრივსამებრ მარცვლეული ნარევი დუღდება ორჯერ, თუმცა წყლის ჩამატება უფრო ხშირადაცაა შესაძლებელი.

ლიმბუს ერი ამ სასმელს ტონგბას ან ჯანდს უწოდებს, თანაც უკანასკნელი დიდი ჭიქებით მიირთმევა, სასმელის ავტორი არის მურჩა სწორედ, რომელმაც გამოიყენა თავისი სასმელის ვარიანტში დადუღებისთის საფუარი და ობიანი სოკოს ბალახები.

გემოთი ჩანგი ლუდის ერთ-ერთ სახეობას ელს ჰგავს. ალკოჰოლური შემადგენლობა საკმაოდ დაბალია, მაგრამ სასმელს დათბობის ეფექტი გააჩნია, რაც მეტად დაფასებულია ცივი კლიმატის დროს. ასევე მას გააჩნია ბევრი სამკურნალო თვისებაც მაგალითად გამოიყენება ციებცხელების სამკურნალოდ, ალერგიული რანიტის, ალკოჰოლიზმის და ა.შ

ჰიმალაის ზოგიერთ რაიონში მაგალითად ლადაქიში, ნარევს უმატებენ აკონითს, მეტად შხამიანი მცენარე, გავრცელებული ამ რეგიონის ტრადიციულ მედიცინაში. აკონითი შეიცავს სხვადასხვა სახის ალკალოიდს, აკონითისა და ფსევდოაკონითის ჩათვლით. აკონითის მცირე დოზაც კი ტოქსიკურ ეფექტს იწვევს. ტრადიციულ მედიცინაში გამოყენბამდე მას რამდენიმეჯერ ამუშავებენ რითაც ცდილობენ მისი ამ თვისების შემცირებას და სამკურნალო საშუალების შენარჩუნებას, მიუხედავად ამისა ასეთი მკურნალობის შედეგად ბევრი დაშავებულია ცნობილი.

პოპულარულ ლიტერატურაში შესაძლებელია შევხვდეთ იმის მტკიცებას, ვითომ ტიბეტური რწმენის მიხედვით იეტს ისე უყვარს ჩანგი, რომ მათი გულისთვის ისინი თავს ესხმიან მთის იზოლირებულ სოფლებს.
კამპინა-დუ-სიმანი

კამპინა-დუ-სიმანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 994 მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გუარაპუავის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 076 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 9,09 კმ²-ზე. ფართობი 448 424 კმ²-ია.
კანდოი

კანდოი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 930 მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გუარაპუავის შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 14 973 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 9,9 კმ²-ზე. ფართობი 1 512 786 კმ²-ია.
კანტაგალუ (პარანა)

კანტაგალუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 840 მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გუარაპუავის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 12 952 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 22,2 კმ²-ზე. ფართობი 583 540 კმ²-ია.
ესპიგან-ალტუ-დუ-იგუასუ

ესპიგან-ალტუ-დუ-იგუასუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 618 მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გუარაპუავის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 677 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 14,33 კმ²-ზე. ფართობი 326 440 კმ²-ია.
ფოს-დუ-ჟორდანი

ფოს-დუ-ჟორდანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გუარაპუავის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 420 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 23,03 კმ²-ზე. ფართობი 235 382 კმ²-ია.
გოიშინი

გოიშინი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 860 მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გუარაპუავის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 503 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 10,68 კმ²-ზე. ფართობი 702 471 კმ²-ია.
კლივლენდ ბრაუნი

კლივლენდ ორენთალ ბრაუნი, აგრეთვე ცნობილი როგორც კლივლენდი — ამერიკული მულტსერიალი გრიფინების და მისი სპინ-ოფის, კლივლენდის შოუს პერსონაჟი, რომელსაც მაიკ ჰენრი ახმოვანებს. გრიფინების პირველ შვიდ სეზონში კლივლენდი საკმაოდ ხშირად იყო ჩართული სხვადასხვა მოქმედებებში. არის ერთ-ერთი სერიალში იშვიათად ნაჩვენები აფრო-ამერიკელებიდან.
გუარაპუავა

გუარაპუავა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 120 მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გუარაპუავის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 167 328 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 52,64 კმ²-ზე. ფართობი 3 178 649 კმ²-ია.
ინასიუ-მარტინსი

ინასიუ-მარტინსი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 198 მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გუარაპუავის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 943 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 11,69 კმ²-ზე. ფართობი 936 208 კმ²-ია.
ლარანჟეირას-დუ-სული

ლარანჟეირას-დუ-სული — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 841 მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გუარაპუავის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 30 777 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 45,79 კმ²-ზე. ფართობი 672 084 კმ²-ია.
მარკინიუ

მარკინიუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 841 მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გუარაპუავის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 981 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 9,74 კმ²-ზე. ფართობი 511 148 კმ²-ია.
ნოვა-ლარანჟეირასი

ნოვა-ლარანჟეირასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გუარაპუავის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 11 241 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 9,29 კმ²-ზე. ფართობი 1 210 205 კმ²-ია.
პინიანი (პარანა)

პინიანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 041 მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გუარაპუავის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 30 208 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 15,09 კმ²-ზე. ფართობი 2 001 588 კმ²-ია.
პორტუ-ბერეირუ

პორტუ-ბერეირუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გუარაპუავის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 663 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 10,15 კმ²-ზე. ფართობი 361 021 კმ²-ია.
კედას-დუ-იგუასუ

კედას-დუ-იგუასუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 630 მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გუარაპუავის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 30 605 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 37,25 კმ²-ზე. ფართობი 821 503 კმ²-ია.
რეზერვა-დუ-იგუასუ

რეზერვა-დუ-იგუასუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 000 მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გუარაპუავის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 307 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 8,76 კმ²-ზე. ფართობი 834 232 კმ²-ია.
რიუ-ბონიტუ-დუ-იგუასუ

რიუ-ბონიტუ-დუ-იგუასუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 630 მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გუარაპუავის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 13 661 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 20,05 კმ²-ზე. ფართობი 681 406 კმ²-ია.
ტურვუ (პარანა)

ტურვუ (პარანა) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 040 მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გუარაპუავის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 13 811 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 14,9 კმ²-ზე. ფართობი 926 767 კმ²-ია.
ვირმონდი

ვირმონდი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გუარაპუავის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 950 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 16,24 კმ²-ზე. ფართობი 243 173 კმ²-ია.
უიტოტო

უიტოტოს ხალხი — ადგილობრივი ხალხი სამხრეთ-აღმოსავლეთ კოლუმბიასა და ჩრდილოეთ პერუში.

უიტოტოს 31 ტომის ხალხი ერთ დროს ას სხვადასხვა სოფლში სახლობდა, თუმცა კონფლიქტებმა და დაავადებებმა მათი რაოდენობა საგრძნობლად შეამცირა. მეოცე საუკუნის დასაწუისისთვის, უიტოტოს ხალხის რაოდენობა 50 000-ს აღწევდა. მეოცე საუკუნის შუა წლებში დაწყებულმა კაუჩუკის ბუმმა მათ საცხოვრებელ არეალებში მრავალი დაავადება შეიტანა, მოუხდათ სხვა ადგილებში გადასახლება, საბოლოოდ კი ხალხის რაოდენობა 7 000–10 000-მდე შემცირდა.

1990-იანი წლებიდან, უიტოტოს მიწებზე შეიჭრნენ მსხვილფეხა საქონლის ფერმერები. საპასუხოდ, კოლუმბიამ მათთვის რამდენიმე რეზერვაცია შექმნა.

მისდევევენ სოფლის მეურნეობას. მიწის გამოფიტვისგან თავის არიდების მიზნით, ხშირად იცვლიან სავარგულებს. მათი ძირითადადი კულტურებია: კაკაო, კოკა, სიმინდი, მწარე და ტკბილი მანიოკი, ბანანი, მანგო, პალმა, მიწის თხილი, ანანასი, შაქრის ლერწამი, ტკბილი კარტოფილი, თამბაქო და ბატატი. ეფექტიანობისა და მდგრადობის გამო, უიტოტოს მიწათმოქმედებას ეთნობოტანიკა სწავლობს.

უიტოტოს მამაკაცები ნადირობენ საფრქვევებით და საფანტის თოფებით.
თალაათ-ფაშა

მეჰმედ თალაათ-ფაშა (, დ. 1 სექტემბერი, 1874, კირჯალი, ოსმალეთის იმპერია — გ. 15 მარტი, 1921, ბერლინი, ვაიმარის რესპუბლიკა) — ოსმალეთის იმპერიის სახელმწიფო მოღვაწე. ოსმალეთის იმპერიის საგარეო საქმეთა მინისტრი (1913–1917), დიდი ვეზირი (1917–1918). სომეხთა მასობრივი დეპორტაციის ერთ-ერთი ორგანიზატორი. ახალგაზრდა თურქების ერთიანობისა და პროგრესის პარტიის ერთ-ერთი ლიდერი.

ბიოგრაფია
თალაათ-ფაშა დაიბადა 1874 წლის 1 სექტემბერს ედირნეს მახლობლად, დღევანდელი ბულგარეთის ქალაქ კირჯალში, გამომძიებლის ოჯახში. წარმოშობით პომაკია. პოლიტიკური ოპონენტები ზოგჯერ „ბოშა თალაათს“ უწოდებდნენ. დაამთავრა ედირნეს უმაღლესი სკოლა. მუშაობა დაიწყო ტელეგრაფის კონტროლიორად. ამის შემდეგ იგი შეუერთდა აბდულჰამიდის წინააღმდეგ მებრძოლ ახალგაზრდა თურქების მოძრაობას. 1893 წელს დაკავეს დიდი პოლიტიკური აქტიურობის გამო. ორი წლის შემდეგ გაათავისუფლეს და გაუშვეს სალონიკში, სადაც სათავეში ჩაუდგა ახალგაზრდა თურქების ადგილობრივ განყოფილებას. 1898–1908 წლებში მუშაობდა სალონიკში ფოსტალიონად.

ახალგაზრდა თურქების რევოლუციის შემდეგ აირჩიეს მეჯლისის დეპუტატად. 1909 წელს სტამბოლში დააარსა მასონური ლოჟა და ორი წლის განმავლობაში ეკავა დიდი მაგისტრის პოსტი. 1909–1912 წლებში ქვეყნის შინაგან საქმეთა მინისტრია. 1911 წელს ხდება ერთიანობისა და პროგრესის პარტიის წევრი. 1912 წელს ეკავა ფოსტისა და ტელგრაფის მინისტრის თანამდებობა, ხოლო ბალკანეთის ომების დროს (1912–1913) მსახურობდა არმიაში.

თალაათ-ფაშა 1913 წლის 23 იანვრის გადატრიალების ერთ-ერთი ორგანიზატორი იყო. რის შემდეგაც მეორედ დაიკავა შინაგან საქმეთა მინისტრის თანამდებობა, ამავდროულად იყო ახალგაზრდა თურქების პარტიის ცენტრალური კომიტეტის თავმჯდომარე. თალაათ-ფაშა ახორციელებდა ოსმანიზმის იდეას, ოსმალეთის იმპერიის არათურქი მოსახლეობის ძალადობრივად გათურქებას. იყო პანისლამიზმისა და პანთურქიზმის აქტიური მომხრე. 1914 წელს შევიდა ახალგაზდრა თურქების „ტრიუმვირატში“ (ენვერ-ფაშასა და აჰმედ ჯემალ-ფაშასთან ერთად).

1915 წლის 27 თებერვალს ენვერ-ფაშასაგან მიიღო დაშიფრული დეპეშა, სადაც გაწერილი იყო კონკრეტული ზომები სომხების საბოლოო ლიკვიდაციის შესახებ. თალაათ-ფაშამ და ენვერ-ფაშამ სომხების გენოციდი დაიწყეს ანატოლიის ქალაქ ზეითუნში 1915 წლის 24 აპრილს.

თალაათ-ფაშა თავის მემუარებში, რომლებიც 1946 წელს გამოქვეყნდა, აღიარებდა სომხების იძულებით დეპორტაციასა და განადგურებას, მაგრამ ამის მოტივად აღიარებდა თურქების ეროვნული ინტერესების დაცვას და ამით უნდოდათ თავიდან აეცილებინათ სომხეთის სახელმწიფოს შექმნა რუსეთთან მოსაზღვრე ვილაიეთებში. 1918 წლის 7 ოქტომბერს თალაათ-ფაშამ აღიარა ახალგაზრდა თურქების მარცხი და გადადგა თანამდებობიდან. მოგვიანებით გაიქცა გერმანიაში, სადაც ცხოვრობდა ალი-სალი-ბეის სახელით. საგანგებო საველე სასამართლომ, რომელიც გაიმართა 1919 წელს კონსტანტინოპოლში, თალაათ-ფაშას დაუსწრებლად მიუსაჯა სასიკვდილო განაჩენი „ოსმალეთის იმპერიაში სომხური მოსახლეობის განადგურებისათვის“.

თალაათ-ფაშა დახვრიტა სომეხმა სოგომონ ტელირიანმა ბერლინში, ოპერაცია ნემესისის ფარგლებში, რომელიც ითვალისწინებდა სომხეთის გენოციდში დამნაშავეების დასჯას, რომელთა სიაშიც თალაათ-ფაშას ეკავა პირველი ადგილი. ბერლინის სასამართლომ ტელირიანს გამამართლებელი განაჩენი გამოუტანა. თალაათ-ფაშა 1943 წელს გადაასვენეს სტამბოლში.
ლევან გიგინეიშვილი

ლევან გიგინეიშვილი (დ. 15 აპრილი, 1972, თბილისი) — ქართველი ფილოლოგი, ფილოლოგიის დოქტორი, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სრული პროფესორი.

ბიოგრაფია
ლევან გიგინეიშვილი დაიბადა 1972 წლის 15 აპრილს, თბილისში. 1994 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კლასიკური ფილოლოგიის ფაკულტეტი, 1995 წელს – ბუდაპეშტის ცენტრალური ევროპის უნივერსიტეტის შუა საუკუნეების დეპარტამენტი მაგისტრის წოდებით; შემდეგ – ლუვენის კათოლიკური უნივერსტიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტი ბაკალავრის ხარისხით; 2000 წელს კი – ბუდაპეშტის ცენტრალური ევროპის უნივერსიტეტი შუა საუკუნეების მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხით. 2003 წელს მიიღო ჰარვარდის უნივერსიტეტის პედაგოგიკის მეცნიერებათა მაგისტრის წოდება. 2001-2005 წლებში ასწავლიდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში.

მუშაობდა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში დოცენტად. არის ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი. 2003 წლიდან ასწავლის ფილოსოფიასა და ქართულ ლიტერატურას გივი ზალდასტანიშვილის სახელობის ამერიკულ აკადემიაში. 2018 წლიდან ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სრული პროფესორი.
ქიბრისლი მეჰმედ ემინ-ფაშა

ქიბრისლი მეჰმედ ემინ-ფაშა (; დ. 1813, ნიქოზია — გ. 1871, სტამბოლი) — ოსმალეთის იმპერიის სახელმწიფო მოღვაწე. დიდი ვეზირი სამჯერ; 1854, 1859 და 1860-1861 წლებში, სულთან აბდულმეჯიდ -ის მმართველობის პერიოდში.

ქიბრისლი მეჰმედ ემინ-ფაშა დაიბადა 1813 წელს, ნიქოზიაში. იგი იყო კვიპროსელი თურქი. მეჰმედის ბიძა, მაჰმუდ -ის მმართველობის პერიოდში იყო მთავარი ხაზინადარი, რის გამოც ახალგაზრდობის წლებში იგი უზრუნველყოფილი იყო სასახლეში. 1833 წელს მეჰმედ ემინ-ფაშა სამხედრო სამსახურში შევიდა. ამის შემდეგ, იგი საფრანგეთში წავიდა განათლების მისაღებად სულთნის დაფინანსებით.

დედაქალაქში დაბრუნების შემდეგ, მეჰმედ-ფაშა დაუბრუნდა სამხედრო საქმიანობას. არმიაში იგი სერასქერის პოსტზე მსახურობდა აკოში (1844-1845), იერუსალიმში (1845-1847 წლებში; იქ ყოფნის დროს ჩაახშო არაბი ბედუინების აჯანყება), ტირნოვაში (1847) და ბოლოს ბელგრადში, 1847-1848 წლებში. 1848 წელს მეჰმედი ვეზირი გახდა.

1850-1851 წლებში იყო ალეპოს გამგებელი. პირველად, დიდი ვეზირის პოსტზე 1854 წლის 30 მაისს დაინიშნა, თუმცა პოსტი დიდი ხნით ვერ შეინარჩუნა — 24 ნოემბერს დიდი ვეზირის ბეჭედი სულთანმა მუსტაფა რეშიდ-ფაშას ჩააბარა. ქიბრისლი მეჰმედ ემინ-ფაშამ თანამდებობის დაბრუნება 5 წელიწადში მოახერხა. 1859 წლის 8 ოქტომბერს ხელახლა დაინიშნა დიდ ვეზირად. ყირიმის ომის გამო, ოსმალეთის ხაზინა იმ დროისთვის საშინელ მდგომარეობაში იყო. ქვეყანას ჰქონდა დიდი საგარეო ვალი. მეჰმედ-ფაშამ ვერ შეიმუშავა გეგმა ამ მდგომარეობიდან გამოყვანისა, ამიტომ 24 დეკემბერს აბდულმეჯიდმა იგი გადააყენა.

მესამედ ქიბრისლი მეჰმედ ემინ-ფაშა დიდი ვეზირი 1860 წლის 24 მაისს გახდა და თანამდებობა 1861 წლის 6 აგვისტომდე შეინარჩუნა. იგი აგრეთვე იყო აბდულმეჯიდის ბოლო დიდი ვეზირი. მეჰმედ-ფაშა გარდაიცვალა 1871 წელს, სტამბოლში.
ფუტკრით დამტვერვა

ფუტკრით დამტვერვა — მეთაფლია ფუტკრის გამოყენება სასოფლო-სამეურნეო კულტურების დასამტვერავად, ე. ი. მცენარის მტვრის გადასატანად სამტვრე პარკიდან ყვავილის დინგზე. მწერებით დამტვერვა ესაჭიროება ბევრ მარცვლოვან, ეთერზეთოვან, ტექნიკურ, ხილ-კენკროვან, ბაღჩეულ კულტურას, საკვებ ბალახებს და სხვა. თანამედროვე მიწათმოქმედებაში ველური დამამტვერიანებელი მწერების როლი უმნიშვნელოა. ფუტკრით დამტვერისთვის საჭირო ფუტკრის ოჯახთა რაოდენობა განისაზღვრება სასოფლო-სამეურნეო კულტურებით დაკავებული ფართობის, ნექტროვანი მცენარის ყვავილობის ხანგრძლივობისა და სხვა პირობების მიხედვით. მაგ., 1 ჰა მზესუმზირას დასამტვერიანებლად საჭიროა 0,5—1, იონჯისა და წითელი სამყურასათვის 1, ესპარცეტისათვის — 3—4, ხილ-კენკროვნებისათვის — 2—2,5, ბაღჩეულისათვის 0,3—0,5 ფუტკრის ოჯახი და სხვა. ფუტკრით დამტვერვა სასოფლო-სამეურნეო კულტურების მოსავლიანობის გადიდების ერთ-ერთი ძირითადი პირობაა.
სეიიდ ჰასან-ფაშა

სეიიდ ჰასან-ფაშა (; დ. ?, შებინქარაჰისარი — გ. 1748, დიარბაქირი) — ოსმალეთის იმპერიის სახელმწიფო მოღვაწე, დიდი ვეზირი. თანამდებობა ეკავა სულთან მაჰმუდ -ის მმართველობის პერიოდში, 1743-1746 წლებში.

სეიიდ ჰასან-ფაშას დაბადების თარიღი უცნობია. თუმცა ცნობილია, რომ ის ქალაქ შებინქარაჰისარში დაიბადა (დღევანდელი გირესუნის პროვინცია). იგი შეუერთდა იანიჩართა კორპუსს სტამბოლში. 1739 წელს ჰასანი გახდა იანიჩრების აღა, ანუ მათი მეთაური. ამავე წლის 21-22 ივლისს მონაწილეობა მიიღო გროცკის ბრძოლაში, სადაც წარმოაჩინა საკუთარი თავი, როგორც სამხედრო ლიდერი და ძლიერი მეომარი. ამან განაპირობა მისი სასახლის კარზე მოხვედრა. 1743 წლის 23 აგვისტოს იგი დიდ ვეზირად დაინიშნა ჰექიმოღლუ ალი-ფაშას ნაცვლად.

ჰასან-ფაშამ ვერ უხელმძღვანელა ოსმალეთის კამპანია ნადირ-შაჰის წინააღმდეგ, ასევე, ნაკლებად წარმატებული იყო ქვეყნის შიდა-საქმეებშიც. სწორედ ამიტომ, სულთან მაჰმუდმა იგი სამწლიანი მმართველობის შემდეგ, 1746 წლის 9 აგვისტოს გადააყენა დიდი ვეზირის პოსტიდან.

ამის შემდგომ, სეიიდ ჰასან-ფაშა დაინიშნა კუნძულ როდოსის მმართველად, შემდეგ იყო მერსინის მმართველი, საბოლოოდ კი დიარბაქირის. ჰასან-ფაშა გარდაიცვალა 1748 წელს, დიარბაქირში. მისი გარდაცვალების დროს, ოსმალეთის დიდი ვეზირის პოსტი მის ვაჟს, აბდულას ეკავა.
ფუტკრის გამოზამთრება

ფუტკრის გამოზამთრება — ფუტკრის ოჯახის შენახვა ზამთარში. საქართველოში ფუტკარი გარეთ ზამთრობს, ხოლო მკაცრი ზამთრის პირობებში კი იყენებენ სპეციალურ საზამთრო შენობებს. ფუტკრის კარგად გამოსაზამთრებლად საჭიროა საფუტკრისათვის შესაფერისო ადგილმდებარეობის შერჩევა და ფუტკრის ოჯახების მოხერხებულად განლაგება, ბუდეების სწორად შედგენა, ფუტკრებისა და ფიჭების რაოდენობის შესაბამისობა, საზამთროდ ფუტკრის ოჯახის უზრუნველყოფა ნორმით დადგენილი მარალხარისხოვანი საკვებით, ნორმალური დათბუნებით.
კლევლანდია

კლევლანდია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 950 მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პალმასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 17 240 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 24,5 კმ²-ზე. ფართობი 703 638 კმ²-ია.
კორონელ-დომინგუს-სუარისი

კორონელ-დომინგუს-სუარისი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 100 მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პალმასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 238 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 4,59 კმ²-ზე. ფართობი 1 576 221 კმ²-ია.
ონორიუ-სერპა

ონორიუ-სერპა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პალმასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 955 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 11,86 კმ²-ზე. ფართობი 5 955 კმ²-ია.
მანგეირინია

მანგეირინია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 921 მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პალმასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 17 048 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 16,15 კმ²-ზე. ფართობი 1 055 458 კმ²-ია.
პალმასი (პარანა)

პალმასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 035 მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პალმასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 42 888 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 27,53 კმ²-ზე. ფართობი 1 557 904 კმ²-ია.
ბოა-ვენტურა-დი-სან-როკი

ბოა-ვენტურა-დი-სან-როკი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 870 მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პიტანგის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 554 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 10,53 კმ²-ზე. ფართობი 622 184 კმ²-ია.
ლარანჟალი (პარანა)

ლარანჟალი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 740 მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პიტანგის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 360 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 11,37 კმ²-ზე. ფართობი 559 439 კმ²-ია.
მატუ-რიკუ

მატუ-რიკუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 700 მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პიტანგის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 818 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 9,68 კმ²-ზე. ფართობი 394 533 კმ²-ია.
პალმიტალი (პარანა)

პალმიტალი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 840 მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პიტანგის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 14 865 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 18,18 კმ²-ზე. ფართობი 817 647 კმ²-ია.
პიტანგა (პარანა)

პიტანგა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 952 მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პიტანგის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 32 638 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 19,62 კმ²-ზე. ფართობი 1 663 747 კმ²-ია.
სანტა-მარია-დუ-უესტი

სანტა-მარია-დუ-უესტი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 960 მეტრზე. მიეკუთვნება სამხრეთ-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პიტანგის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 11 500 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 13,58 კმ²-ზე. ფართობი 847 137 კმ²-ია.
შერენტეს ხალხი

შერენტეს ხალხი — ადგილობრივი ხალხი ბრაზილიაში, ტოკანტინსის შტატში.

ლაპარაკობენ ჟეს ენაზე და ენათესავებიან შავანტეს ხალხს. მეცხრამეტე საუკუნიდან, კონტაქტში შედიან დანარჩენი მსოფლიოს წარმომადგენლებთან. მათი სოფლები ტრადიციისამებრ დაგეგმარებულია ნახევარწრის ფორმაზე, თუმცა საზოგადოება ძლიერაა ასიმილირებული ორგანიზაციის ბრაზილიურ სტანდარტებთან.

2007 წლის მონაცემებით, მათი ოდენობა 1813 ადამიანს შეადგენს, რომელთა უმეტესობაც 5 წლის ასაკამდე მონოლინგვურია.
გურამ ქუთათელაძე

გურამ (ხიტა) ქუთათელაძე (დ. 29 მარტი, 1924, თბილისი ― გ. 29 ნოემბერი, 1979, თბილისი) — ქართველი ფერმწერი. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი, რუსთაველის პრემიის ლაურეატი.

ბიოგრაფია
გურამ (ხიტა) ქუთათელაძე დაიბადა ქართველი მხატვრის და საზოგადო მოღვაწის, თბილისის სამხატვრო აკადემიის რექტორის (1959–1972) აპოლონ ქუთათელაძის ოჯახში. 1940 წელს, სკოლის დამთავრების შემდეგ, მან სწავლა განაგრძო მოსკოვის ვ. სურიკოვის სახელობის სახელმწიფო სამხატვრო ინსტიტუტში ფერწერის ფაკულტეტზე. 1942–1946 წლებში სწავლას აგრძელებს თბილისის სამხატვრო აკადემიაში, პედაგოგი დავით კაკაბაძე, ხოლო 1946 წელს კვლავ ბრუნდება მოსკოვის სამხატვრო ინსტიტუტში, მისი მასწავლებელი ალექსანდრე ოსმიორკინი მოსკოველ ფერმწერთა გაერთიანების ბუბნოვი ვალეტის წევრი იყო. ამ მოძრაობის წევრებს სეზანისტებსაც ეძახდნენ.

შემოქმედება
გურამ (ხიტა) ქუთათელაძის მდიდარ და მრავალფეროვან შემოქმედებაში მთავარ თემას პეიზაჟი წარმოადგენდა. მან ჩამოაყალიბა პეიზაჟისა და ლანდშაფტის საკუთარი ხედვა და კონცეფცია.

ნამუშევრების არქივები
საქართველოს ეროვნული მუზეუმი;
საქართველოს საპატრიარქოს კოლექცია;
აღმოსავლეთის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი, მოსკოვი, რუსეთი;
პუშკინის მუზეუმი (მოსკოვი);
„ლუდვიგის“ მუზეუმი, კიოლნი, გერმანია.

ასევე კერძო კოლექციებში - კ. გლეიზერის კოლექცია, ბობ და მერიონ როტშილდების კოლექცია.