iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
როზა მეფისაშვილი

როზა მეფისაშვილი (დ. 18?? — გ. 1937, უდე) — ქართველი ხელოვნების მუშაკი, მქსოველ-მქარგავი.

ბიოგრაფია
როზა მეფისაშვილმა პირველდაწყებითი განათლება ახალციხეში, რაბათის ქალთა უფასო სკოლაში მიიღო. სასწავლებლის აღზრდილთა შორის ერთ-ერთი წარმატებული ქალი იყო.

1895 წელს გაზეთი „ივერია“ წერდა: „ქუთაისში, ფრანგების ქუჩაზე, ფალიაშვილის სახლში ცხოვრობს ერთი ქართველი მანდილოსანი როზა მეფისაშვილი, რომელმაც ამოქარგა ქსოვილზე და მხატვრულად გადაიტანა „ვეფხისტყაოსნის“ ილუსტრაცია, ზიჩის ნახატის მიხედვით – „შოთა რუსთაველი ვეფხისტყაოსანს მიართმევს თამარ მეფეს.“ ეს ნამუშევარი შავ ხავერდზეა ნაკერი. სურათზე თერთმეტი პერსონაჟია ამოქარგული. თითოეულ მათგანს იმდროინდელი ტანისამოსი აცვია, სახე და ხელები ყველას ქსოვილისგან აქვს შეკერილი, თვალ–წარბიც ძაფით აქვს ამოქარგული. წარწერიდან ჩანს, რომ ნაქარგი 1894 წელს არის დასრულებული. ეს სურათი, როგორც ირკვევა, როზა მეფისაშვილს ორჯერ აქვს შესრულებული. 1898 წელს ქუთაისში გამართულ გამოფენაზე ყველა განცვიფრებაში მოსულა ზემოაღნიშნული ნამუშევრით. გამოფენას ესწრებოდნენ აკაკი წერეთელი და რაფიელ ერისთავი. აკაკი წერეთელს წარმოუთქვამს ასეთი სიტყვა: „აი, ქართველი – მესხი ქალი, რომელმაც შეკერა ასეთი ძვირფასი ქმნილება. იმ დროს, როდესაც მან მხატვრობა სრულებით არ იცოდა და თავისი ნიჭით დაგვიხატა ასეთი სურათი“. ცნობილია, რომ ამ სურათს როზა მეფისაშვილი ოთხი წლის განმავლობაში ქმნიდა.

როზა მეფისაშვილის მეორე ნამუშევარი იყო „თამარ მეფე“. თარიღიც ამოქარგულია – 1895 წელი. შემსრულებლის ვინაობა კი ასე იკითხება: „ხელოვანი როზა ივანეს ასული მეფისაშვილი.“ ამ სურათთან დაკავშირებით, როზა მეფისაშვილის ნათესავი და მისი თანამედროვე ანა დიდიმამიშვილი გადმოგვცემს: „როდესაც მეფის შვილი მიემგზავრებოდა აბასთუმანში, ახალციხეზე გავლით, თამარ მეფის სურათი მიურთმევიათ მისთვის. მეფის შვილს საჩუქრად მიუცია სამი ოქრო და უთქვამს, ეჩვენებინათ მისთვის ის ქალი, რომელმაც „შეკერა ასეთი საუცხოვო რამე.“ რადგანაც როზა იყო ძალიან ლამაზი ქალიშვილი, იგი არ გამოჩენილა – უთქვამს: „ასე გადაეცით, რომ ამჟამად აქ არ იმყოფებაო.“ 1909 წელს, საფრანგეთში გამართულ მსოფლიო საერთაშორისო გამოფენაზე, როზა მეფისაშვილის სურათებმა ოქროს მედალი დაიმსახურეს. ამ პერიოდში საფრანგეთში იმყოფებოდა აკაკი წერეთელი, რომელიც გამოფენას ესწრებოდა. ევროპის მრავალმა მუზეუმმა და კოლექციონერმა სოლიდურ ფასად მოინდომა სურათების შესყიდვა, თუმცა აკაკი წერეთელმა ნამუშევრები არ გაყიდა და სამშობლოში ჩამოიტანა. ორივე სურათი სამცხე–ჯავახეთის ისტორიულ მუზეუმში ინახება.

როზა მეფისაშვილი მე–20 საუკუნის დასაწყისში დაბრუნდა ახალციხეში, ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას, ასწავლიდა ხელსაქმეს. ცხოვრობდა ფანია ალელიშვილ–დედებოვთან. 1937 წელს მოხუცებული გარდაიცვალა სოფელ უდეში, დის აღათია აღოშაშვილის ოჯახში.

ოჯახი
როზა მეფისაშვილის მამა – ივანე, ვაჭართა წრეს ეკუთვნოდა. იგი წლების მანძილზე ცხოვრობდა სტამბოლში, სადაც ჩამოაყალიბა ახალციხელ ვაჭართა ამხანაგობა. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ, ახალციხეში მოღვაწეობდა. საუკუნის 80-იან წლებში მისი ოჯახი, მამის საქმიანობიდან გამომდინარე, ქუთაისში გადავიდა საცხოვრებლად.
ნეობულა

ნეობულა (ძვ. ბერძნ. ; ძვ. წ. ს., კუნძული პაროსი)  — ძველი ბერძენი პოეტის არქილოქეს საცოლე, რომელიც მოხსენიებულია მის ლექსებში. ნეობულა ცხოვრობდა კუნძულ პაროსზე. მისმა მამამ,  ლიკამბუსმა ნიშნობა ჩაშალა, რის გამოც ნეობულა არქილოქემ თავის ლექსებში დაცინვით მოიხსენია. ერთი ვერსიით, ქალმა შეურაცხყოფის ატანა ვერ შეძლო დაა თავი ჩამოიხრჩო, თუმცა უძველესი მეცნიერები ამ ამბის ტრაგიკულ დასასრულს ლეგენდად მიიჩნევენ.

ბიოგრაფია
ნეობულა  არისტოკრატის ლიკამბოს ქალიშვილი იყო, რომელიც ცხოვრობდა კუნძულ პაროსზე. ზოგიერთი ძველი ავტორის ცნობით, მას ჰყავდა დები. ცნობილია, რომ პოეტმა არქილოქემ ნეობულას ხელი სთხოვა.  ლიკამბუსი დათანხმდა, რაც მან საზეიმო ფიცით დაადასტურა. ნიშნობის აღსანიშნავად ქეიფი მოეწყო, მაგრამ ნეობულას მამამ მოგვიანებით შეთანხმება დაარღვია. ამის მიზეზი შეიძლება  საქმროს სიღარიბე, მისი საეჭვო წარმომავლობა (არქილოქეს დედა იყო თრაკიელი მონა ენიპო) ან მომავალი სიმამრისა და სიძის განსხვავებული პოლიტიკური შეხედულებები ყოფილიყო. მისი ლექსების შემორჩენილი ფრაგმენტებით თუ ვიმსჯელებთ, პოეტი განრისხდა  და დაწერა მკრეხელური იამბები, რომლებშიც ნეობულას გარყვნილი და მახინჯი მოხუცი ქალი უწოდა. ფრაგმენტებად შემონახულ ერთ ლექსში არქილოქე მოგვითხრობს, თუ როგორ შეხვდა ნეობულას და მის დას ჰერას ტაძრის მახლობლად და რომ ის გოგონებთან ერთად მონაწილეობდა ორგიაში, რომელიც პოეტმა უხამსი დეტალებით აღწერა.

წყაროების გადმოცემით არქილოქეს სატირა ძალიან ეფექტური აღმოჩნდა: ლიკამბუსის ოჯახი მთელი საზოგადოების დაცინვის ობიექტი გახდა. თუმცა, ძველი ავტორები განსხვავებულად წერენ შემდგომ მოვლენებზე. კრიტიასს (ძვ. წ. ს.)  არ ჰქონდა ინფორმაცია ამ ამბავთან დაკავშირებული რაიმე ტრაგიკული გარემოებებთან დაკავშირებით; არაერთი შემდგომი წყაროს მიხედვით, ნეობულამ თავი ჩამოიხრჩო და მასთან ერთად, სხვადასხვა ვერსიით, თავი მოიკლა მისმა დამ (ან დებმა), დედამ და მამამ. ზოგიერთი ვერსიით, ოჯახის მეგობრებმა შური იძიეს:  არქილოქე აიძულეს დაეტოვებინა კუნძული ან თვითმკვლელობამდე მიიყვანეს, ზოგიერთი ვერსიის თანახმად, პოეტი მოკლეს.

მკვლევარები დარწმუნებულები არიან, რომ ამ ისტორიის ტრაგიკული ფინალი ლეგენდაა, რომელიც ჩამოყალიბდა არქილოქეს, როგორც "ბოროტი" პოეტის სახელის ირგვლივ.რომ წყევლას, განსაკუთრებით პოეტურ ფორმაში ჩასმულს, აქვს რეალური ძალა.

მე-20 საუკუნეში, როდესაც იპოვეს არქილოქეს „კიოლნის ეპოდი“, გაჩნდა მოვლენების ახალი ვერსია: ანტიკური ხანის არაერთი მეცნიერი თვლიდა, რომ პოეტს სურდა ლიკამბუსის უმცროს ქალიშვილზე დაქორწინება, მაგრამ მამას ჯერ უფროსი, შეუხედავი ქალიშვილის გათხოვება სურდა. ამიტომაც გადაწყვიტა პოეტი მახინჯ ქალიშვილზე (პასიფილა) დაექორწინებინა. არქილოქემ კი უარი განაცხადა. შესაძლებელია პოეტი  ნეობულაზე ყოფილიყო შეყვარებული და სწორედ ამის გამო ჰქონდა მკვეთრი უარყოფითი რეაქცია ნიშნობის ჩაშლის გამო. შედეგად, არქილოქე გახდა პირველი ევროპელი პოეტი, რომლის შემოქმედებაში სიყვარულის თემა ტრაგიკულად ჟღერს.

ნეობულას სიცოცხლის ხანგრძლივობის შესახებ ზუსტი ინფორმაცია არ არსებობს. ამავე დროს, ძველი მეცნიერები დარწმუნებულნი არიან, რომ მისი შეუმდგარი მეუღლე არქილოქე დაიბადა დაახლოებით 689 ან 680 ძვ.წ.  და გარდაიცვალა დაახლოებით ძვ.წ 640 წელს.
ლიოსის პლატო

ლიოსის პლატო — ვრცელი პლატო ჩინეთში, განსუს, შენსისა და შანსის პროვინციებში. ვრცელდება გობის უდაბნოს სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მდინარე ხუანხეს შუაწელში. სამხრეთით ესაზღვრება ცინლინის ქედი, აღმოსავლეთით ტაიხანშანის ქედი, ჩრდილოეთით ორდოსი, ჩრდილო-დასავლეთით ალაშანი, დასავლეთით კუნლუნის აღმოსავლეთი შტოქედები.

ფართობი დაახლოებით 430 ათ. კმ². გაბატონებული სიმაღლეებია 1200–1500 მ. მის ფარგლებშია ცალკეული ქედები, რომელთა სიმაღლე ადგილ-ადგილ 2500 მ და მეტს აღწევს. დედამიწაზე ლიოსური დანალექების უდიდესი მასივია. ლიოსების სიმძლავრე ჩვეულებრივ მერყეობს 20–100 მ ფარგლებში, ხოლო დასავლეთით ლანჭოუს რაიონში აღწევს 350 მ-ს. პლატოზე ჩამოყალიბებულია უნიკალური „ლიოსური ლანდშაფტები“, რომელთათვის დამახასიათებელია ბრტყელმწვერვალიანი საფეხურისებრი მთები, უცნაური კოშკა-მოწმეები, ციცაბოფერდობებიანი კანიონები.

ჯერ კიდევ საუკუნის ნახევარში კანიონებში შეიქმნა რამდენიმესართულიანი მღვიმური საცხოვრებლები. ლიოსის პლატოს ფარგლებში აღმართულია ცალკეული ქედები ლიუპანშანი, ლიუილიანშანი, ტაიიუენშანი და სხვა. ძლიერაა განვითარებული ხევური ეროზია და ხაზობრივად დამჯდარი გრუნტი. მდინარეები და ხევები იჭრება 200–300 მ-ის სიღრმეში. მდინარეები უმეტესად ღრმა ხეობებში მიედინებიან და გამოაქვთ დიდი რაოდენობით ნატანი. ეროზიის შედეგად მდინარეებში ჩამავალი ლიოსი არის მდინარე ხუანხესა და ყვითელი ზღვის დამახასიათებელი შეფერილობის მიზეზი. გეოლოგიური თვალსაზრისით, ლიოსის პლატო მეზოზოური დანალექის მძლავრი წყებით ამოვსებულ ბაქნურ ღრმულს წარმოადგენს, რომელიც ლიოსებითაა გადაფარებული. ლიოსური დანალექების პროფილი მოიცავს პალეონიადაგის 37 ფენას.

კლიმატი ზომიერად კონტინენტურია; იცის მშრალი ცივი ზამთარი და ცხელი ზაფხული. იანვრის საშუალო ტემპერატურა ჩრდილოეთით –8°-იდან სამხრეთით –4°-მდე, ივლისის შესაბამისად, 22 და 24°. ატმოსფერული ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა აღმოსავლეთით 500 მმ-იდან ჩრდილო-დასავლეთით 250 მმ-მდე. მათი დიდი ნაწილი ჩვეულებრივ, თავსხმის სახით მოდის ზაფხულის მუსონების დროს (ივლისი–სექტემბერი). ნალექები ლიოსში უმალვე შეიწოვება როგორც ღრუბელში, ძლიერი თავსხმა წვიმები ნაკვალევს ტოვებს ნაღვარევისა და ხევების სახით. თავსხმა წვიმების გამო ჯერ კიდევ შორეულ წარსულში ხდებოდა მერქან-ბუჩქნარი მცენარეულობის განადგურება და დახვნა. ლიოსის პლატო ძლიერაა ეროზირებული, ხოლო ნიადაგები წარეცხვილია. ხევებით განსაკუთრებით ინტენსიურადაა შეჭრილ-შემოჭრილი სამხრეთი და აღმოსავლეთი კიდეები (იკავებენ ფართობის 40%-ს). გრუნტის წყლები როგორც წესი ღრმადაა განლაგებული (40–60 მ). ლიოსის პლატოს ნიადაგებმა მიიღეს სახელწოდება „ხეილუტუ“ ანუ „შავი მიწები“. მათ აქვთ 25–100 სმ სიმძლავრის კულტურული ყრილი ფენა, რომლის ქვეშაა დამარხული ჰუმუსის ჰორიზონტი.

პლატო უტყეოა. თანადროული მცენარეულობა წარმოდგენილია ვაციწვერისა და უროს სტეპებით და მდიდარი ნაირბალახეული ბუჩქნარით (იაპონური სამყურა, გრაკლა). ხევებში გვხვდება ქაცვის, სოფორას და სხვა ბუჩქნარი რაყები. მნიშვნელოვანი ფართობი უკავია ხორბლის, ფეტვის, სოიას და ბამბის ნათესებს. არის ქვანახშირის, რკინის მადნის, ნავთობის, საწვავი ფიქლის საბადოები. ლიოსის პლატო მჭიდროდაა დასახლებული; მთავარი ქალაქებია: ლანჭოუ, სიანი და ტაიიუანი.
ვარხანის ღვთისმშობლის ეკლესია

}
| რელიგიური_წევრობა =
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =მოქმედი
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| საიტი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება =
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =დიახ
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 41.694167
| გრძედი =42.841667
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
ვარხანის ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ტაძრად მიყვანების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვარხანში.

დარბაზული ეკლესია, ნაგებია ტუფისა და ქვიშაქვსი კვადრებით (გარე ზომებია 8.4 10.0 მ.). მას ერთი შესასვლელი აქვს დასავლეთიდან და ერთიც სამხრეთიდან. ტაძრის გეგმა შუა საუკუნეებში შემუშავებული ბაზილიკური ნაგებობის სქემას იმეორებს. ბაზილიკა სამნავიანია, სწორკუთხა გეგმის სვეტების ორი წყვილით სამ ნავადაა გაყოფილი. ნავების სივრცე ცენტრალურ ნავთან სვეტებსა და პილასტრებზე აღმართული სამი ნახევარწრიული თაღითაა გაერთიანებული. ტაძრის საკურთხეველი ღრმა ბემით არის დაგრძელებული. ბემის გვერდებზე უაფსიდო სადიაკვნე და სამკვეთლოა.

სავურთხევლის აფსიდი ბაზილიკის კორპუსიდან გამოსულია და გარედან ხუთკუთხედითაა შემოსაზღვრული. აფსიდში ერთი საკურთხევლის სარკმელია. ტაძრის ცენტრალური ნავი მაღალია, მის გრძივ კედლებში, საკმაოდ მაღლა, სამ-სამი სარკმელია გაჭრილი. დარბაზის გვერდით ნავებში დამატებით სარკმლებია. საკურთხეველი და კასტოფორიუმები დარბაზის იატაკიდან ერთი საფეხურით არის ამაღლებული. საკურთხეველი დარბაზის სივრცისაგან კანკელითაა გამოყოფილი.

გარედან ტაძარს შუა საუკუნეებში შემუშავებული ბაზილიკური ნაგებობის იერი აქვს — ორქანობიანი სახურავით გადახურული მაღალი ცენტრალური ნავი და ცალფერდა სახურავით გადახურული შედარებით დაბალი გვერდითი ნავებით.

თავშეკავებული დეკორატიული გაფორმება მხოლოდ აღმოსავლეთის ფასადზეა. საკურთხევლისა და კასტოფორიუმების თაღოვანი სარკმლების ორსაფეხურიანი თავსართი ერთ ქვაშია გამოკვეთილი, რთმელიც გვერდებზე ჰორიზონტალურ თაროებს ეყრდნობა (ჰორიზონტალურ კიდეებიანი თავსართის იმიტაცია). ფასადები ორსაფეხურიანი თაროსებრი კარნიზით არის დასრულებული. სახურავი თუნუქის საბურავითაა შემოსილი.
ქიქინეთის ღვთისმშობლის ეკლესია

}
| რელიგიური_წევრობა =
| წესჩვეულება =
| პროვინცია = სამცხე-ჯავახეთის მხარე
| რაიონი = ადიგენის მუნიციპალიტეტი
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| საიტი =
| ხუროთმოძღვრება =
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება =
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 41.703333
| გრძედი =42.896667
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
ქიქინეთის ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქიქინეთში.

ეკლესია ახალია, აიგო 2008 წელს. დარბაზულია (გარე ხომებია, კარიბჭის გარეშე, 9.654.78 მ.). ტაძარში ერთადერთი შესასვლელი დასავლეთიდანაა, ოთხ სვეტზე აღმართული კარიბჭის გავლით. ტაძრის გეგმა მარტივია — ნახევარწრიული საკურთხეველი და დარბაზი, რომლის გრძივი კედლები პილასტრების ორი წყვილითაა დანაწევრებული (პილასტრებზე საბჯენი თაღი არ გადადის და ცილინდრული კამარა თაღის გარეშეა). საკურთხეველში სარკმლის სამხრეთით ნახევაწრიული გეგმის თაღოვანი თაღჩაა დატოვებული. საკურთხეველი დარბაზიდან ხის კანკელით გამოიყოფა. დარბაზი ოთხი სარკმლით ნათდება, აღმოსავლეთით და დასავლეთით თითო სარკმელია, სამხრეთის კედელში კი ორი სარკმელია გაჭრილი.

ტაძრის ფასადები ტჟფის სამრიგიან წყობით იწყება და შემდეგ დეკორატიული აგურითაა მოპირკეთებული. ტაძრის ფასადებზე აგურის წყობით თითო ჯვარია გამოყვანილი. ტაძარი და კარიბჭე გადახურულია კრამიტის ორქანობიანი სახურავით.

გადახურვის კეხის დასავლეთ ნაწილში, სწორკუთხა ფილა დგას და ზედ ქვის ჯვარია აღმართული. ფილაზე ამოკვეთილია შვიდსტრიქონიანი სამშენებლო წარწერა: „ჩემი ერის კეთილდღეობისათვის აღვაშენე ტაძარი ღვთისმშობლის მიძინების. 2008 წ. დიანოსაშვილი გოჩა“.
ურავლის ფერისცვალების ეკლესია

}
| რელიგიური_წევრობა =
| წესჩვეულება =
| პროვინცია = სამცხე-ჯავახეთის მხარე
| რაიონი = ახალციხის მუნიციპალიტეტი
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| საიტი =
| ხუროთმოძღვრება =
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება =
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 41.553889
| გრძედი =43.071667
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
ურავლის ფერისცვალების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ახალციხის მუნიციპალიტეტის სოფელ ურაველში.

დარბაზული ეკლესიის კედლები თითქმის მთელ სიმაღლეზე, ფროტონის დასაწყისამდეა ამოყვანილი. ნაგებია ფლეთილი ქვით. კუთხეები, შესასვლელისა და სარკმლის წირთხლები, ამოყვანილია გათლილი ბაზალტის ქეით. საკურთხევლის სარკმლის თავზე ერთ სწორკუთხა ქვაზე ამოკვეთილი ჯვარია აღმართული. მარტივი სწორკუთხა გეგმის დარბაზული ეკლესიას ოთხი სარკმლი აქვს ერთი აღმოსავლეთითა და ერთი დასავლეთით, ორი სარკმელი გრძივ კედელშია გაჭრილი. ეკლესიის ფასადები მარტივი პროფილის კარნიზებით სრულდება. დასავლეთის ფასადის კეხზე ქვის ჯვარია აღმართული. ეკლესია ეკურთხა 2011 წელს.
კუკენან-ტეპუი

კუკენან-ტეპუი, აგრეთვე ცნობილი როგორც მატავი — ტეპუი ბოლივარის შტატში, ვენესუელაში. სიმაღლე 2680 მ. ზედაპირის მიახლოებითი ფართობი 21.85 კმ², სიგრძე დაახლოებით 3 კმ. ტეპუის სამხრეთ დაბოლოებაზეა კუკენანის ჩანჩქერი, რომლის სიმაღლეა 674 მ. მოქცეულია კანაიმის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. კუკენან-ტეპუის სიახლოვეს, სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს კარგად ცნობილი მთა რორაიმა. კუკენან-ტეპუი რორაიმასთან შედარებით რთულად ასასვლელი მთაა, რის გამო მასზე იშვიათად ადიან. კანაიმის ეროვნული პარკის ტერიტორიიდან, კერძოდ აუიან-ტეპუიდან ეშვება მსოფლიოს უმაღლესი ჩანჩქერი ანხელი.
ალინჯის ბრძოლა

ალინჯის ბრძოლა – ბრძოლა საქართველოს სამეფოსა და თემურლენგის ჯარებს შორის.

1398 წელს თემურლენგი ინდოეთის დასაპყრობად გაემართა. ამით კი საქართველოს სამეფომ, ირვანელებმა და სომხებმა ისარგებლეს, გიორგი -ის დროშის ქვეშ გაერთიანდნენ და კავკასიის სიახლოვეს მდგარი თემურის გარნიზონების განდევნა გადაწყვიტეს. ქართველებს ალი შაქისელიც შეურთდა და ალინჯის ციხისკენ დაიძრნენ. თავრიზში მყოფ თემურლენგის ვაჟს მირან-შაჰს ეს ყველაფერი მოახსენეს, რომელმაც ქართველების დასასჯელად გამოგზავნა თემურის ჯარი სეიფ-ედ-დინის მეთაურობით, ალინჯის ციხესთან თემურის ჯარმა მიუსწრო ქართველებს სადაც დიდი ბრძოლა გაიმართა. სეიდ ალი შაქისელი ბრძოლაი დაიღუპა, თუმცა ქართველებმა მტერი სასტიკად დაამარცხეს. დაღუპულთა რაოდენობა უცნობია.
ბოზონი

ბოზონი, ბოზე-ნაწილაკი — ნულოვანი ან მთელრიცხვა სპინის მქონე ნაწილაკი. სახელი ეწოდა შატენდრანატ ბოზეს პატივსაცემად.

ბოზონი ემორჩილება ბოზე-აინშტაინის სტატისტიკას (აქედან წარმოსდგა ნაწილაკის სახელწოდება). ბოზონს მიეკუთვნება ზოგი ბირთვი, ატომი, მოლეკულა, ელემენტარული ნაწილაკებიდან — ფოტონი, პიონი, კაონი. რამდენიმე ნაწილაკისაგან შედგენილი სისტემა ბოზონია, თუ მასში შემავალი ფერმიონების რიცხვი ლუწია. ამიტომ ბოზონია ის ბირთვი, რომლის მასური რიცხვი ლუწია. ატომი მიეკუთვნება ბოზონს, თუ + ( რიგითი ნომერია) ლუწია, მაგალითად ატომი ^4. ბოზონია აგრეთვე კრისტალური მესრის სითბური რხევების კვანტი — ფონონი და ფერომაგნიტური სპინური ტალღების კვანტი — მაგნონი.
Boletus barrowsii

— ბოლეტუსის გვარის სოკო, ბოლეტუსისებრთა ოჯახისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს მხოლოდ ჩრდილოეთ ამერიკას.

იზრდება წიწვოვან და ფოთლოვან ტყეებში ერთეულებად ან დიდ ჯგუფებად ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

სოკო 1976 წელს აღწერეს ამერიკელმა მიკოლოგებმა ჰარი დელბერტ თირსმა და ალექსანდერ ჰენჩეტ სმითმა.

ფეხის სიგრძე — 10-25 სმ-მდე, სისქე — 2-4 სმ-მდე, გურზისებრი, თეთრი. ახასიათებს თეთრი ბადისებრი გამოსახულება.

ჰიმენოფორი — მილებიანი, ფეხთან შეზრდილი. სისქე — 2-3 სმ, მილები ნორჩობაში თეთრია, მოგვიანებით მოყვითალო-მწვანე შეფერილობის.

სპორების ფხვნილი — ზეთისხილისფერ-ყავისფერი, სპორები — 14×4,5 მკმ, თითისტარისებრი.

ეკოლოგია და გავრცელება
იზრდება ერთეულებად ან დიდ ჯგუფებად. სითბომოყვარულია. მიკორიზას წარმოქმნის ფოთლოვან და წიწვოვან ხეებთან, უპირატესად მუხასთან და ფიჭვთან.

გავრცელების არეალი მოიცავს ჩრდილოეთ ამერიკას (კანადა, აშშ, მექსიკა). ევროპასა და სხვა კონტინენტზე აღმოჩენილი არ არის.

სეზონი — ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

კვებითი ღირებულება
კარგი ხარისხის საჭმელი სოკოა. გამოიყენება ახალი, შემწვარი და გამხმარი. დიდად დაფასებულია ნიუ-მექსიკოს, კოლორადოსა და არიზონას შტატებში.

წლების განმავლობაში მიიჩნეოდა დათვისსოკოს ნაირსახეობად. 2010 წელს ჩატარებული ფილოგენეტიკური კვლევებით დადგინდა, რომ დამოუკიდებელი სახეობაა.

მსგავსი სახეობები
დათვისსოკოს გარდა, გამოუცდელ მესოკოვეს იგი შეიძლება ადვილად აერიოს შხამიან სახეობა სატანას სოკოში. ეს უკანასკნელი დაზიანებისას ლურჯდება, აგრეთვე განსხვავდება წითელი ფეხითა და წითელი ფორებით.
ტაიხანშანი

ტაიხანშანი — ქედი აღმოსავლეთ ჩინეთში. ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ გადაჭიმულია დაახლოებით 400 კმ-ზე. მაქსიმალური სიმაღლე 2882 მ (მთა სიაოუტაიშანი).

ტაიხანშანი ჩამოყალიბდა იურული პერიოდის მთათწარმოშობის დროს, ე. ი. დაახლოებით 200–145 მლნ. წლის წინ. აგებულია უმეტესწილად კამბრიუმამდელი გნაისებით, გრანიტებით, ადრეპალეოზოური ფიქლებითა და კირქვებით. მნიშვნელოვანი კლიმატგამყოფია, რომელიც ქვეყნის სიღრმეში მუსონების შეჭრას უშლის ხელს. გაბატონებულია მურა და ყავისფერი ნიადაგები.

სამხრეთ კიდესთან გადის წითელი დროშის არხი. აღმოსავლეთ კალთებზე შემორჩენილია ფართოფოთლოვანი ტყე. არის ქვანახშირის, გრაფიტისა და აზბესტის საბადოები.
თერგის საბჭოთა რესპუბლიკა

თერგის საბჭოთა რესპუბლიკა (; მარტი, 1918 — თებერვალი, 1919) — რესპუბლიკა რსფსრ-ის შემადგენლობაში, რომელიც წარმოიქმნა ყოფილ რუსეთის იმპერიის თერგის ოლქში.

გამოცხადდა 1918 წლის მარტს თერგის კაზაკებისა და მთიელთა საოლქო ყრილობაზე. თერგის საბჭოთა რესპუბლიკის სახკომსაბჭოში შევიდნენ ს. ბუაჩიძე (თავმჯდომარე), ი. ფიგატნერი და სხვა. ივლისში შედგა თერგის საბჭოთა რესპუბლიკის ხალხთა ყრილობა, რომელმაც განიხილა საშინაო და საგარეო კონტრრევოლუციასთან ბრძოლის საკითხი. იმავე თვეში თერგის საბჭოთა რესპუბლიკა შევიდა ჩრდილო კავკასიის საბჭოთა რესპუბლიკის შემადგენლობაში. 1919 წლის იანვარში ჩრდილოეთ კავკასია დაიპყრო „მოხალისეთა არმიამ“, მაგრამ 1920 წლის მარტში წითელმა არმიამ და პარტიზანებმა გაანთავისუფლეს და აღადგინეს საბჭოთა ხელისუფლება. 1920 წლის ნოემბერი — 1921 იანვარში ჩამოყალიბდა მთიელთა ავტონოიური საბჭოთა რესპუბლიკა, სადაც შევიდა თერგის საბჭოთა რესპუბლიკის ტერიტორიის ნაწილი, გარკვეული ნაწილი მიეკუთვნა დაღესტნის ასსრ-ს, ხოლო დანარჩენი შევიდა თერგის ოლქში.
მაცნე (ისტორიის სერია)

მაცნე — ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოლოგიისა და ხელოვნების ისტორიის სერია, ან უბრალოდ ისტორიის სერია — საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის პერიოდული გამოცემა. გამოდის 1971 წლიდან. 2012 წლიდან წელიწადში გამოდის ჟურნალის ორი ნომერი. ნომრები ქვეყნდება ივნისში და დეკემბერში. ჟურნალში იბეჭდება გამოუქვეყნებელი სამეცნიერო კვლევები ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოლოგიის დარგებში.
კომიკოსი

კომიკოსი ან კომედიანტი — ადამიანი, რომელიც ცდილობს აუდიტორიის გართობას მათი გაცინებით. ის შეიძლება იყენებდეს სიტყვიერ ხუმრობას, რეკვიზიტებს ან ანეკდოტურ სიტუაციებს. კომიკოსს, რომელიც უშუალოდ მიმართავს აუდიტორიას, სტენდ-აპ კომიკოსი ეწოდება.

ისტორია
ძველი ბერძნები
პირველი ცნობები კომიკოსების შესახებ ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 425 წლითაა დათარიღებული, როდესაც არისტოფანემ, კომედიების ავტორმა და დრამატურგმა, დაწერა უძველესი კომედიური პიესები. მას შეუქმნია 40 კომედია, რომელთაგანაც თერთმეტია შემორჩენილი და დღემდე იდგმება თეატრებში.

შექსპირის კომედია
ინგლისელმა პოეტმა და დრამატურგმა უილიამ შექსპირმა მრავალი კომედია დაწერა. შექსპირის კომედიებს ახასიათებთ ბედნიერი დასასრული, რომელიც ჩვეულებრივ მოიცავს დაუქორწინებელ პერსონაჟებს შორის ქორწინებას.

თანამედროვე ეპოქა
ამერიკული კომედია სათავეს იღებს 1840-იანი წლებიდან მინსტრული შოუების სამმოქმედებიანი ფორმატიდან. მინსტრელები ბაძავდნენ შავკანიან ადამიანებს, რის გამოც დიდი კრიტიკა დაიმსახურეს; ფრედერიკ დუგლასმა შოუ საჯაროდ დაგმო. მინსტრული წარმოდგენები 1896 წელს შეწყდა. ამერიკული სტენდ-აპი პირველად ვოდევილის თეატრში გამოჩნდა 1880-იან წლებში.

ბრიტანული კომედია სათავეს იღებს 1850-იან წლებში, როცა ჩარლი ჩაპლინმა, სტენ ლორელმა და დენ ლენომ მუსიკალურ დარბაზებში დაიწყეს თეატრალური შესრულება. მათი მენტორი იყო კომიკოსი და თეატრის იმპრესარიო ფრედ კარნო, რომელმაც შექმნა კომედიის უხმო, დიალოგებს მოკლებული ფორმა.
ინტერნეტი
კომედია სულ უფრო პოპულარული ხდება ინტერნეტში. ცნობილი კომედიური პოდკასტების წამყვანები არიან კევინ სმიტი და ჯო როგანი.

ყველაზე მაღალანაზღაურებადი კომიკოსი
მსოფლიოს ყველაზე მაღალანაზღაურებადი კომიკოსი კევინ ჰარტია, რომელიც, 2016 წლის მონაცემებით, წელიწადში $87,5 მილიონს გამოიმუშავებს.
დიკ ვან დეიკი

რიჩარდ უეინ ვან დეიკი (; დ. 13 დეკემბერი, 1925) — ამერიკელი მსახიობი, მომღერალი და კომიკოსი. მისი კარიერა კინოში, ტელევიზიასა და სცენაზე შვიდი ათეული წელი გაგრძელდა. ვან დეიკი 1961-1966 წლებში ხელმძღვანელობდა სატელევიზიო სიტკომს „დიკ ვან დეიკის შოუ“, რამაც მას დიდი პოპულარობა მოუტანა. რიჩარდმა მთავარი როლი შეასრულა 1964 წლის ფილმში „მერი პოპინსი“. ვან დეიკი არის მრავალი ჯილდოს მფლობელი, მათ შორის: ოქროს გლობუსის, ტონის, გრემის და ემის. იგი 2012 წელს შეიყვანეს ჰოლივუდის დიდების ხეივანში.