iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ქიშვარი

ქიშვარი (; დაბადებისა და გარდაცვალების წლები უცნობია) — - საუკუნეების პოეტი, რომელიც იმდროინდელი აზერბაიჯანული ლიტერატურის ერთ-ერთ წამყვან წარმომადგენლად ითვლებოდა. მისმა შემოქმედებამ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა აზერბაიჯანული ლიტერატურული ენის განვითარებაში.

ბიოგრაფია
ნემატულა ქიშვარის ცხოვრების შესახებ მწირი ინფორმაცია მოგვეპოვება, მათ შორის უცნობია მისი დაბადების ზუსტი თარიღი. პოეტის შესახებ ცნობების უმეტესობა მისივე ლექსებიდანაა მოპოვებული. იგი დაიბადა სალმასში [3] და მისი პოეზია მიუთითებს, რომ მე-15 საუკუნის ბოლოსა და მე-16 საუკუნის დასაწყისში მოღვაწეობდა. მისი ნამდვილი სახელი იყო ნემატულა, ხოლო ლექსებში ფსევდონიმად „ქიშვარს“ იყენებდა.

პოეტი ცხოვრების გარკვეულ პერიოდს თავრიზში, აყ ყოიუნლუს მმართველის სულთან იაქუბის კარზე ატარებდა (მმართველობის წლები: 1478-1490). აქ მას გარს ეხვია სხვა აზერბაიჯანელი პოეტები, როგორებიც იყვნენ აჰმადი თაბრიზი, ხათაი თაბრიზი და ჰაბიბი, რომლებსაც დაუახლოვდა. თუმცა, მოგვიანებით ქიშვარიმ სულთნის კარი დატოვა, რადგან იძულებული იყო სულთან იაქუბისთვის მუდმივად ყასიდები (სადიდებელი ოდები) შეექმნა.

ამის შემდეგ ქიშვარი გადავიდა სამარყანდში, სადაც ცხოვრობდა ტიმურიდ პოეტ ალიშერ ნავოისთან, რომელსაც თავის მასწავლებლად მიიჩნევდა. 1490 წელს, იაქუბ ბეის გარდაცვალების შემდეგ, ქიშვარი თავრიზში დაბრუნდა, ასაკისა და უცხოეთში ცხოვრების სირთულეების გამო. მისი ლექსებიდან ჩანს, რომ დაბრუნების შემდეგ ფინანსურ გაჭირვებას განიცდიდა და ნატრობდა „ძველ დღეებს“ აზერბაიჯანულ ენაზე, შორს დგას რელიგიური თემატიკისგან და ენის სიმარტივითა და მხატვრული საშუალებების სიმდიდრით გამოირჩევა. მისი პოეზია პირველად საზოგადოებას თურქმა ლიტერატურის ისტორიკოსმა ისმაილ ჰიქმეტ ერთალანმა 1928 წელს გააცნო, ხოლო მისი ერთადერთი ცნობილი ნაწარმოები, დივანი, 1946 წელს აღმოაჩინეს. უმრან აი საი აღნიშნავს, რომ ნავაისადმი მიძღვნილი „ნაზირების“ (სხვა პოეტის სტილში დაწერილი ლექსების) სიმრავლე ნავაის გავლენას ქიშვარის ლიტერატურულ შემოქმედებაზე ნათლად წარმოაჩენს, ხოლო არაზლი მის ღირსებებად ასახელებს „ენის სიმარტივესა“ და „გამომსახველობითი საშუალებების სიმდიდრეს“.

ქიშვარის შემოქმედებამ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა აზერბაიჯანული ლიტერატურული ენის განვითარებაში მე-15-16 საუკუნეებში, მისი ჩამოყალიბების პერიოდში. მის დივანს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება თურქული ენების ისტორიული და შედარებითი კვლევისთვის, მასში გამოყენებული თურქული ფორმების მრავალფეროვნების გამო. ცნობილია დივანის ექვსი ეგზემპლარი, რომლებიც დაცულია ბურსასა და სტამბოლში (თურქეთი), ბაქოში (აზერბაიჯანი), სამარყანდსა და ტაშკენტში (უზბეკეთი) და თეირანში (ირანი). ბურსასა და თეირანში არსებული ასლები პირველად შეისწავლა თურქმა ლიტერატურათმცოდნემ ჟალე დემირჩიმ 1994 წელს. ბაქოს ასლი, რომელიც 1690 წლით თარიღდება, თითქმის იდენტურია ტაშკენტისა და სამარყანდის ეგზემპლარებისა, რადგან ეს უკანასკნელნი ბაქოს ასლიდან იყო გადაწერილი.

ქიშვარის პოეზიამ გავლენა მოახდინა აზერბაიჯანელი პოეტების მომდევნო თაობებზე. იგი მიჩნეულია აზერბაიჯანულ ლიტერატურაში ორი უდიდესი პოეტის – ნასიმისა და ფიზულის – ეპოქებს შორის გარდამავალი პერიოდის წარმომადგენლად. დემირჩის აზრით, მისი პოეზიის ფართო პოპულარობაზე მეტყველებს თურქეთიდან შუა აზიამდე გავრცელებული ქიშვარის ნაწარმოებების ხელნაწერების არსებობა.
წითელი ეკლესია (ბულგარეთი)

წითელი ეკლესია (ბულგარეთი) (, გამოითქმის [ ])) — დიდი, ნაწილობრივ შემონახული გვიანრომაული (ადრებიზანტიური) ქრისტიანული ბაზილიკა სამხრეთ-ცენტრალურ ბულგარეთში. ეკლესია, რომელიც თარიღდება - საუკუნეების მიჯნაზე. მდებარეობს ქალაქ პერუშტიცთან ახლოს, პლოვდივის ოლქის დასავლეთში, ქალაქ პლოვდივიდან დაახლოებით 15 კილომეტრის (9.3 მილის) დაშორებით სამხრეთ-დასავლეთით. წითელი ეკლესია არის მყარი აგურის კონსტრუქციის იშვიათი ნიმუში გვიანი ანტიკური პერიოდიდან ბულგარეთში. სწორედ აგურების წითელმა ფერმა მისცა ეკლესიას მისი სახელი.

ისტორია და არქიტექტურა
სავარაუდოდ, აშენებული იმპერატორ ანასტასიუს -ის დროს (491-518წწ). ეკლესიას თავდაპირველად ჰქონდა გუმბათი, მაგრამ გუმბათიდან ძალიან ცოტა რამ შემორჩა.

ეკლესიის იატაკი დაფარული იყო მოზაიკებით და ინტერიერი მოხატული იყო ფრესკებით. წითელი ეკლესიის ადრეული კედლის მხატვრობა ასახავს ქრისტიანული ეკლესიების შიდა დეკორაციაში თანდათანობით გადასვლას რთული მოზაიკებიდან ფრესკებზე, რაც იმ დროისთვის ბუნებრივია. დეკორაციის გარკვეული ნაწილი შენახულია სოფიაში, ეროვნულ ისტორიულ მუზეუმში. ახლა დაკარგულია, თუმცა იმ ადრეული ფრესკების ნაწილი იყო აპოკრიფული სცენები იოანე ნათლისმცემლის მშობლების ცხოვრებიდან, კერძოდ, ელისაბედის გაქცევისა და ზაქარიას მკვლელობის შესახებ.

ითვლება, რომ წითელი ეკლესია თავდაპირველად იყო წამებულთა მავზოლეუმი (მარტირიუმი), რომელიც ინახავდა ცნობილი წმინდანის ნაწილებს. ეკლესია რეკონსტრუქციას დაექვემდებარა ადრეულ შუა საუკუნეებში. - საუკუნეებში გვერდითი გასასვლელების რამდენიმე ნაწილი დაილუქა თვით ეკლესიიდან აღებული აგურების გამოყენებით, და აფსიდის წინ სივრცე იზოლირებულ იქნა ორმაგი ღობით. ეკლესიის გარშემო არსებული ნეკროპოლი ასევე დათარიღებულია შუა საუკუნეებით, და სწორედ იმ პერიოდში იქნა დამატებული ფრესკების მეორე ფენა.

წითელი ეკლესია პირველად ბულგარელი არქეოლოგების მიერ გაითხარა 1915 წელს. პირველი მსოფლიო ომის დაწყებამ შემდგომი კვლევა გადაავადა 1921 წლამდე, როდესაც გათხრები გაგრძელდა ბულგარული არქეოლოგიური ინსტიტუტის მიერ ამერიკელი ბიზანტიოლოგის, თომას უიტმორის, ფინანსური დახმარებით.

სტრუქტურული დაზიანების გამო, ეკლესია ხის ხარაჩოებში ჩასვეს 1985 წელს. 2013 წელს ობიექტი კვლავ გაიხსნა რენოვაციის შემდეგ, რომელიც შესაძლებელი გახდა ევროპის საბჭოს მნიშვნელოვანი დაფინანსების წყალობით. ხის ხარაჩოები შეიცვალა ლითონის კოჭებით, გარემო სტრუქტურულად გაუმჯობესდა და აშენდა ვიზიტორთა ცენტრი.

სოფიაში მდებარე წმინდა სოფიას ეკლესიასთან და ნესებირში არსებულ ძველ საეპისკოპოსოსთან ერთად, წითელი ეკლესია წარმოადგენს იმ პერიოდის ბულგარეთის ისტორიიდან მხოლოდ სამიდან ერთ-ერთ შემონახულ აგურის ეკლესიას. მყარი აგურის წყობა ზოგადად იშვიათი იყო და გვხვდებოდა შენობებში, რომლებიც აშენებულია - საუკუნეებში ბიზანტიასა და ბიზანტიური გავლენის ქვეშ მყოფ რეგიონებში. არქიტექტურის ისტორიკოსი მარგარიტა კოევა მიიჩნევს ეკლესიას იმ ცვლილებების ერთ-ერთ მთავარ მაგალითად, რომლებიც მოჰყვა თანამედროვე ბულგარეთის მიწებზე მილანის ედიქტს 313 წელს.
ოსმუსაარი

} ). მიწისძვრამ კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროზე კლდეების ზოგიერთი მონაკვეთი ჩამოინგრა და კუნძულზე რამდენიმე შენობა დააზიანა. მიწისძვრის ეპიცენტრი მდებარეობდა კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 5–7 კმ-ში, 10 ან 13 კმ სიღრმეზე.

ტურიზმი
ოსმუსაარეში ტურისტული ვიზიტი ნებადართულია ნებისმიერი მსურველისათვის. მაისში და ივნისში, უნდა მოერიდოთ ფრინველების შეშფოთებას სამხრეთ ნავსადგურის მახლობლად ბოანის კონცხზე და ინაჰამნის ტბაზე. შეგიძლიათ დაბანაკდეთ და დაანთოთ კოცონი მხოლოდ დანიშნულ ადგილებში ( ბანაკებში). ძაღლების მოყვანა არ არის რეკომენდირეებული და ცხვრის შეწუხებას თავი უნდა აარიდოთ. სამხრეთ სანაპიროს ჭაბურღილის წყალი სასმელია. წარმოქმნილი მუნიციპალური ნარჩენები უნდა დაბრუნდეს მატერიკზე. უფრო დიდ ჯგუფთან ერთად წასვლა უნდა შეთანხმდეს ბუნების დაცვისა და მესაზღვრეების წარმომადგენლებთან.

 გაიხსნა ვიზიტორებისთვის 2019 წლის 24 მაისს. ლაან-ნიგულას მუნიციპალიტეტმა ხელი მოაწერა ხელშეკრულებას ესტონეთის საზღვაო ადმინისტრაციასთან შუქურის გახსნაზე. შუქურასთან ერთდროულად 10 ადამიანს შეუძლია წასვლა. ნათელ ამინდში შუქურის ზემოდან ჩანს ვორმსი, ჰიუმა, პალდისკი და, ჭორების თანახმად, ფინეთის სანაპიროც კი.
ფიზალაკრიასებრნი

ფიზალაკრიასებრნი — სოკოების ოჯახი ფირფიტოვანთა რიგისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს მსოფლიოს ყველა კონტინენტს, გარდა ანტარქტიდისა. ფიზალაკრიასებრთა ოჯახში გაერთიანებულია სოკოს 23 სხვადასხვა გვარი.

ფიზალაკრიასებრთა ოჯახის უმეტესი სახეობის ნაყოფსხეული ქუდიანია, ჰიფალური სისტემა მონომიტურია, ანუ შედგება მხოლოდ გენერაციული ჰიფებისგან — თხელკედლიანი ან სუსტად გასქელებული კედლებით, ცოცხალი პროტოპლასტის შემცველი, აქტიურად მზარდი და ანასტომოზის და ბაზიდიუმის წარმოქმნის უნარის მქონე. ბაზიდიუმებს აქვთ გურზისებრი ფორმა, ორიდან ოთხამდე სტერეგმებით. ბაზიდიოსპორები ჩვეულებრივ ელიფსოიდური, ცილინდრული ან წვეთოვანი ფორმისაა, უფერო, თხელკედლიანი და არ რეაგირებენ მელცერის რეაგენტზე.
ავგუსტუსის ფორუმი

ავგუსტუსის ფორუმი — რომის იმპერატორების ფორუმიდან ერთ-ერთი, რომელიც აშენებულია ავგუსტუსის მიერ (ძვ. წ. 27 – ახ. წ. 14 წწ.). მასში შედის მარსი-შურისმაძიებლის ტაძარი. დაუსრულებელი ფორუმი და მისი ტაძარი გაიხსნა ძვ. წ. 2 წელს, მშენებლობის დაწყებიდან 40 წლის შემდეგ.

ისტორია
ტრიუმვირმა ოქტავიანემ ძვ. წ. 42 წელს ფილიპის ბრძოლის დროს აღთქმა დადო, რომ ააშენებდა ტაძარს მარსის, რომაელთა ომის ღმერთის პატივსაცემად. ძვ. წ. 27 წელს იგი გახდა რომის პრინცეფსი ავგუსტუსის სახელით და დაგეგმა ტაძრის აშენება ახალ ფორუმზე, რომელიც მის სახელს ატარებდა. ავგუსტუსმა გამოიყენა სოციალური პროპაგანდა იულიუს კეისრის ანდერძის გაგრძელებით, რომ შეექმნა „ყველა არსებულზე დიდი“ მარსი შურისმაძიებლის ტაძარი, განათავსა რა ის ტაძარში, დაუკავშირა საკუთარი თავი თავის ღვთაებრივ აღმზრდელ მამას და მოიპოვა მჭიდრო კავშირი რომაულ მოსახლეობასთან გარდაცვლილი დიქტატორისადმი მათი სიყვარულის მეშვეობით.

მიწის უმეტესი ნაწილი, სადაც ფორუმი უნდა აშენებულიყო, უკვე თავად ავგუსტუსის საკუთრებაში იყო. თუმცა, თავდაპირველი გეგმები მოითხოვდა მეტ სივრცეს, ვიდრე მას ჰქონდა და დასჭირდებოდა დამატებითი მიწის შეძენა ან ექსპროპრიაცია. ამის ნაცვლად, გეგმები ოდნავ შეიცვალა, ამიტომ ზოგიერთი ასიმეტრია თვალსაჩინოა, განსაკუთრებით ტერიტორიის აღმოსავლეთ კუთხეში. სვეტონიუსი აღნიშნავს, რომ ავგუსტუსს არ სურდა ახლომდებარე მესაკუთრეების სახლების ძალით წართმევა. ამ მიწის საკითხებმა, ისევე როგორც მრავალმა არქიტექტურულმა შეცდომამ, გააჭიანურა მშენებლობა. დაუსრულებელი ფორუმი და მისი ტაძარი გაიხსნა, მშენებლობის დაწყებიდან 40 წლის შემდეგ ძვ. წ. 2 წელს. ახ. წ. 19 წელს ტიბერიუსმა დაამატა ორი ტრიუმფალური თაღი ტაძრის ორივე მხარეს უმცროსი დრუზუსისა და გერმანიკუსის გერმანიაში მათი გამარჯვებების პატივსაცემად.

ახ. წ. 112 წელს ტრაიანეს ფორუმის გახსნასთან ერთად, ავგუსტუსის ფორუმზე ნაპოვნი წარწერების რაოდენობა შემცირდა, რაც მიანიშნებს, რომ მისი ბევრი ფუნქცია ახალ ადგილას გადაიტანეს, თუმცა ადრიანემ გარკვეული აღდგენითი სამუშაოები ჩაატარა. ექსედრის საგანმანათლებლო და კულტურული გამოყენება დაფიქსირებულია გვიანდელ ანტიკურ პერიოდში. ფორუმის შესახებ ბოლო მითითება თარიღდება ახ. წ. 395 წლით. არქეოლოგიური მონაცემები მიუთითებს, რომ სტრუქტურები სისტემატურად დაიშალა საუკუნის პირველ ნახევარში, სავარაუდოდ იმიტომ, რომ ის სერიოზულად დაზიანდა მიწისძვრის ან ომების დროს. ავგუსტუსის ფორუმი იყო რომის დიდი საჯარო შენობებიდან ერთ-ერთი პირველი, რომელიც გაქრა, რაც ასევე ხსნის მისი თავდაპირველი სახელის ხსოვნის სწრაფ დაკარგვას. საუკუნეში ნანგრევი ტაძრის პოდიუმზე აშენდა ბაზილიანური მონასტერი. საუკუნისთვის ფორუმი იმდენად გადაიტვირთა ნანგრევებითა და მცენარეულობით, რომ ადგილობრივებმა მას უწოდეს (საოცარი ბაღი).
მანჭკვალა (გვარი)

მანჭკვალა ან არმილარია — ფირფიტებიანი სოკოების გვარი, რომელიც დიდი ხნის განმავლობაში მიეკუთვნებოდა ტრიქოლომასებრთა ოჯახს. თანამედროვე სისტემატიკოსები მას მიაკუთვნებენ ფიზალაკრიასებრთა ოჯახს. პარაზიტი სოკოებია, რომლებიც იწვევენ მერქნის ლპობას. გვარში შედის საჭმელი სახეობები როგორებიცაა მანჭკვალა, ტყუბლა-სოკო, და ა.შ.

სოკოს ბაზიდიოკარპი (რეპროდუქციული სტრუქტურა) არის ქუდიანი სოკო, რომელიც იზრდება ხეზე, როგორც წესი, პატარა მკვრივ გროვებად ან კონებად. მათი ქუდები, როგორც წესი, ყვითელ-ყავისფერია, შეხებისას ოდნავ წებოვანი, როდესაც სველია. ასაკის მიხედვით შეიძლება ფორმაში მერყეობდეს კონუსურიდან ამოზნექილამდე და ცენტრში ჩაღრმავებულამდე. ფეხზე შეიძლება ჰქონდეს ან არ ჰქონდეს რგოლი. არმილარიას ყველა სახეობას აქვს თეთრი სპორების ანაბეჭდი და არცერთს არ გააჩნია ვოლვა.

მალურის ეროვნულ ნაკრძალში, ორეგონის შტატში (აშშ) აღმოჩენილი -ის მიცელიუმი დედამიწაზე ყველაზე დიდ ცოცხალ ორგანიზმად მიიჩნევა, რომელსაც 960 ჰექტარი მიწა უკავია და დაახლოებით 8000 წლით თარიღდება,

გალერეა
Ludus Magnus

, ასევე ცნობილი, როგორც გლადიატორების დიდი სასწავლო სკოლა — რომის უდიდესი გლადიატორული სკოლა. ის ააშენა იმპერატორმა დომიციანემ (81-96 წწ.) საუკუნის ბოლოს, მის მიერ განხორციელებულ სხვა სამშენებლო პროექტებთან ერთად, როგორიცაა სამი სხვა გლადიატორული სკოლა რომის იმპერიის მასშტაბით.

სასწავლო სკოლა მდებარეობს კოლოსეუმის აღმოსავლეთით, ხეობაში ესკვილინისა და ცელიუსის ბორცვებს შორის, ტერიტორიაზე, რომელიც უკვე დაკავებული იყო რესპუბლიკური და ავგუსტუსის პერიოდის ნაგებობებით. დღეს შემორჩენილი ნანგრევები მიეკუთვნება რეკონსტრუქციას, რომელიც განხორციელდა იმპერატორ ტრაიანეს დროს (98-117 წწ.), როდესაც ლუდუსის სიბრტყე აწიეს დაახლოებით 1,5 მეტრით.

ლუდუს მაგნუსი იყო არსებითად გლადიატორული არენა, სადაც რომის იმპერიის სხვადასხვა კუთხიდან მოსული გლადიატორები ცხოვრობდნენ, ჭამდნენ და ვარჯიშობდნენ წვრთნის პროცესში, რათა მომზადებულიყვნენ კოლოსეუმში გამართული გლადიატორული თამაშებისთვის. კოლოსეუმი იყო ადგილი, სადაც გლადიატორები მიდიოდნენ მოწინააღმდეგეებთან საბრძოლველად.
მეფე დივანის გუმბათი

მეფე დივანის გუმათი — მსოფლიოში ყველაზე დიდი იეზიდური ტაძარი. იგი მდებარეობს სომხეთის სოფელ აკნალიჭში, არმავირის პროვინციაში, სადაც ეზიდების უმსხვილესი უმცირესობა ცხოვრობს. სოფელი აკნალიჭი სომხეთის დედაქალაქ ერევნიდან 35 კილომეტრით დასავლეთით მდებარეობს.სოფელში ასევე მდებარეობს ყოფილი საბჭოთა კავშირის პირველი იეზიდური ტაძარი, ზიარათი, რომელიც 2012 წელს აშენდა. ზიარათისა და აკნალიჭის ახალი ტაძრის, მეფე დივანის გუმბათის სიმბოლური მნიშვნელობა, რომელიც დაახლოებით „ყველა ერთად მოვა“-დ ითარგმნება, განსაკუთრებით გაიზარდა სინჯარის ხოცვა-ჟლეტის შემდეგ, აღნიშნა ხდრ ჰაჯოიანმა, ერევანში დაფუძნებული ორგანიზაციის, იეზიდთა ეროვნული კავშირის ვიცე-პრეზიდენტმა.
ენისებრი ბაწარა

ენისებრი ბაწარა — მისი ნაყოფსხეული მრავლარუსიანი, თაროსებრი და ენისებრა, რომლის ზომები 15-20 სმ დიამეტრსა და 2-3 სმ სისქეს აღწევს. თავდაპირველად მისი შეფერილობა თეთრი ან მოვარდისფროა, შემდეგ კი მოყვითალო-მოყავისფრო ხდება. ზედაპირი ჯაგრისებრ ბუსუსიანია, ხოლო ქვედა მხარეს გრძელი, 0.5-1 სმ სიგრძის წაწვეტებული ეკლები აქვს, რომლებიც ქვემოთ არის მიმართული.

რბილობი ხორცოვანია და რბილი ტექსტურა აქვს, თუმცა მოგვიანებით რბილ-კორპისებრი ხდება. მისი ფერი მოთეთროა, უსუნოა და გადატეხისას ჰაერზე ფერს არ იცვლის. სპორები სფეროსებრი და გლუვია, რომელშიც ერთი დიდი ცხიმოვანი წვეთია მოთავსებული. მათი ზომებია 3.5-4 3-3.5 მკმ, ხოლო ანაბეჭდი თეთრია.

ეს სოკო ძირითადად ზაფხულსა და შემოდგომაზე იზრდება გამხმარ ან დამპალ ფოთლოვან ხეებზე, განსაკუთრებით მუხასა და წიფელზე. იგი ფართოდ არის გავრცელებული ევროპაში, აზიაში, ჩრდილოეთ ამერიკასა და ავსტრალიაში. მიუხედავად იმისა, რომ საჭმელად ვარგისია, მისი იშვიათობის გამო შეგროვება რეკომენდებული არ არის.
ფორტუნას ტაძარი

ფორტუნას ტაძარი — ძველი რომაული ტაძარი რომში, იტალია. იგი აშენდა ბოარიუმის ფორუმის გვერდით, რომაული საქონლის ბაზრის გვერდით, რომელიც დაკავშირებული იყო ჰერკულესთან და მდებარეობდა რომის უძველესი მდინარის ნავსადგურის და მდინარე ტიბრის უძველესი ქვის ხიდის, პონს-აემილიუსის გვერდით. სავარაუდოდ, იგი ეძღვნებოდა კარიბჭის ღმერთ ფორტუნას, თუმცა თუ ზუსტად ვის ეძღვნება გაურკვეველი რჩება, რადგან ამ ტერიტორიაზე რამდენიმე სხვა ტაძარიც არსებობდა. რენესანსის პერიოდიდან იგი შეცდომით იდენტიფიცირებული იყო როგორც ფორტუნა ვირილისის ტაძარი და დღემდე ამ სახელით არის უფრო ცნობილი. ეს ტაძარი ერთ-ერთი საუკეთესოდ შემონახული რომაული ტაძარია.

იგი ეძღვნება ფორტუნას, გასაღებების, კარების და საქონლის, და შესაბამისად, საწყობების ღმერთს და ქალაქში ამ ღმერთისადმი მიძღვნილი მთავარი ტაძარია. შუა საუკუნეების პერიოდში ტაძარი გადაკეთდა ქრისტიანულ ეკლესიად, რომელიც ეძღვნებოდა წმინდა მარიამ ეგვიპტელს. იგი ეკლესიად რჩებოდა საუკუნის დასაწყისამდე, როდესაც მოხდა მისი დეკონსეკრაცია, მოშორდა ყველა გვიანდელი დანამატი და დაუბრუნდა თავის კლასიკურ იერსახეს, როგორც არქეოლოგიური ძეგლი. ეს რესტავრაცია ითვალისწინებდა გარშემო არსებული შუა საუკუნეებისა და რენესანსის პერიოდის შენობების დანგრევას.

არქიტექტურა
ფორტუნას ტაძარი არის იონიური სტილის და მდებარეობს ძველ ბოარიუმის ფორუმთან ტიბრის მახლობლად. ანტიკურობის პერიოდში ეს ადგილი გადმოჰყურებდა ტიბრის ნავსადგურს მდინარის მკვეთრ მოსახვევში; აქედან ფორტუნა დარაჯობდა საქონლის ბარჟებს, რომლებიც ქალაქში შემოდიოდნენ ოსტიიდან.

ტაძარი თავდაპირველად ააგეს ძვ. წ. ან საუკუნეში და ხელახლა ააგეს ძვ. წ. 120 და 80 წლებს შორის. მართკუთხედის ფორმის შენობა შედგება ტეტრასტილის პორტიკისგან და ცელასგან, რომელიც აღმართულია მაღალ პოდიუმზე, რომელზეც ადიან კიბით, რომელიც შემორჩენილია. ნიმში არსებული მეზონ კარეს მსგავსად, მას აქვს პრონაოსის პორტიკი ოთხი იონიური სვეტით წინა მხარეს და ორი სვეტით სიღრმეში. პორტიკის სვეტები თავისუფლად დგას, ხოლო დანარჩენი ხუთი სვეტი გრძელ მხარეებზე და ოთხი სვეტი უკანა მხარეს არის ნახევარ-სვეტები, რომლებიც ჩართულია ცელას კედლებში. ამ ფორმას ზოგჯერ ფსევდოპერიპტერალს უწოდებენ, განსხვავებით ნამდვილი პერიპტერალური ტაძრისგან, როგორიცაა პართენონი, რომელიც მთლიანად გარშემორტყმულია თავისუფლად მდგომი სვეტებით. იონიური კაპიტელები არის ორიგინალური ფორმის, განსხვავებული წინა და გვერდითი ხედებით, გარდა კუთხეებში არსებული ვოლუტებისა, რომლებიც 45°-ით არის წამოწეული, რაც რომაული არქიტექტურის გავრცელებული დეტალია. იგი აშენებულია ტუფისა და ტრავერტინისგან.

თუ ტაძარი ჯერ კიდევ გამოიყენებოდა საუკუნეში, ის დაიხურებოდა წარმართების დევნის დროს გვიანი რომის იმპერიაში. ტაძარი თავის შენარჩუნებულ მდგომარეობას უნდა უმადლოდეს იმას, რომ 872 წელს იგი გადაკეთდა ეკლესიად და აკურთხეს წმინდა მარიამ მეგვიპტელის სახელზე.

ჰერკულესადმი მიძღვნილი წრიული ტაძარი მდებარეობს ტაძრის სამხრეთ-აღმოსავლეთით.

ინგლისში, სომერსეტში მდებარე საუკუნის ჰარმონიის ტაძარი არის სიურრეალისტური შენობა, რომელიც დაფუძნებულია ფორტუნას ტაძრის არქიტექტურაზე.
მოვარდისფრო საჩეჩელა

მოვარდისფრო საჩეჩელა — სოკო ბუჩქისებრი, მარჯნის მსგავსი ფორმისაა და უხვად დატოტვილია. მისი ტოტები ირმის რქებს ჰგავს, ვერტიკალურადაა მიმართული და ბოლოებში ორად იყოფა. ზედაპირი გრძივად დანაოჭებულია, ხოლო ზომები 7-30 სმ სიმაღლესა და 6-15 სმ დიამეტრს აღწევს. მისი ფერი მოყვითალო-მოვარდისფრო ან მოვარდისფრო-მონაცრისფროა, ტოტების ბოლოები თავდაპირველად ყვითელია, თუმცა დროთა განმავლობაში მთლიანად მოყავისფრო ხდება. ფეხი 3-6 სმ სიგრძისა და 2.5-6 სმ სიგანისაა, მოთეთრო ფერის.

რბილობი მოთეთრო-მოვარდისფროა და მყიფე სტრუქტურა აქვს. გადატეხვისას მოწითალო შეფერილობას იღებს. მას გამოკვეთილი სუნი არ აქვს, თუმცა მწარე გემოთი ხასიათდება. დროთა განმავლობაში რბილობი ფხშვნადი და ცარცისებრი ხდება.

სოკოს სპორები ცილინდრული ფორმისაა, მკრთალი ხორკლიანი სტრუქტურით და მათი ზომები 8-14 3-6 მკმ-ია. ანაბეჭდის ფერი მოყვითალოა.

ეს სოკო ზაფხულსა და შემოდგომაზე იზრდება, ძირითადად, ფოთლოვან ტყეებში, იშვიათად კი წიწვოვნებშიც გვხვდება. განსაკუთრებით ხშირად გვხვდება წიფლნარში.

გავრცელებულია ევროპაში, აზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. მისი მოხმარება არ შეიძლება, რადგან შხამიანია და საჭმლის მომნელებელი სისტემის სერიოზულ მოშლას იწვევს.
საღებავი პიზოლიტუსი

საღებავი პიზოლიტუსი — სოკო თავდაპირველად მიწისქვეშ იზრდება და აქვს ბოლქვისებრი, სფეროსებრი ან მსხლის მსგავსი ფორმა. მისი დიამეტრი 4-15 სმ-მდე აღწევს. მოგვიანებით ფორმა იცვლება და ხდება მოგრძო, გურზისებრი ან უფორმო, ზოგჯერ კი ვითარდება 1-8 სმ სიგრძისა და 2-3 სმ სიგანის ფეხი, თუმცა ზოგიერთი ნიმუში სრულიად ფეხის გარეშე გვხვდება.

გარეთა საფარველი (პერიდიუმი) ერთშრიანია და მხოლოდ 1 მმ სისქისაა. თავდაპირველად გლუვი და მოთეთრო-მონაცრისფრო ფერისაა, თუმცა მომწიფებისას მოყვითალო-ყავისფერი ხდება. როცა სოკო მწიფდება, პერიდიუმი იბზარება და ცვივა ფანტელებად, რის შედეგადაც შიშველი სპორების მასა (გლება) რჩება, რომელიც ქარის საშუალებით იფანტება.

სპორები მტვრის მსგავსი, მურა-ყავისფერი და სფეროსებრია, ზომით 7-10 მკმ, გრძელი ეკლიანი ზედაპირით.

რბილობი, ანუ გლება, თავდაპირველად მოშავო და თხევად-ლაბისებრია. მასში მოთავსებულია მოთეთრო-მოყვითალო მომრგვალო პერიდიოლები, რომლებიც შეიცავს სპორებს. დროთა განმავლობაში პერიდიოლები მწიფდება, მოყავისფრო ხდება, იშლება და საბოლოოდ გარდაიქმნება მოყვითალო-მოყავისფრო სპორების მასად.

ეს სოკო ძირითადად ზაფხულსა და შემოდგომაზე იზრდება და უპირატესად წიწვოვან ხეებთან, განსაკუთრებით ფიჭვთან და კედართან, გვხვდება. მისი გავრცელებისთვის ხელსაყრელი პირობებია მჟავე და საკვები ნივთიერებებით ღარიბი ნიადაგი.

იგი გავრცელებულია ყველა კონტინენტზე. მიუხედავად იმისა, რომ საკვებად არ გამოიყენება, ამ სოკოს ბუნებრივ საღებავად იყენებენ ყვითელი ფერის მისაღებად. გარდა ამისა, მისი უნარი, გაიზარდოს მჟავე და გაღარიბებულ ნიადაგებზე, სასარგებლოდ გამოიყენება დეგრადირებული ეკოსისტემების, მაგალითად, კარიერებისა და ჩამონაშლების, აღდგენაში.
წმინდა ელმოს ხიდი

წმინდა ელმოს ხიდი (ინგლ. ) წარმოადგენს ერთმარცხენიან თაღოვან ფერმულ ფოლადის საფეხმავლო ხიდს, რომელიც აკავშირებს სენტ ელმოს ციხესიმაგრის სანაპიროს ვალეტაში, მალტაზე არსებული, დიდი ნავსადგურის შესასვლელთან მდებარე ბოძთან. იგი აშენდა 2011–2012 წლებში ესპანური არქიტექტურული სტუდიის & -ის პროექტით. ხიდი დგას იმავე ადგილზე, სადაც ადრე, 1906 წელს აშენებული ხიდი მდებარეობდა, რომელიც მეორე მსოფლიო ომის დროს, 1941 წელს განადგურდა. თავდაპირველი ხიდი სტრუქტურულად წააგავდა დღევანდელს, თუმცა ის ორ მარცხენიან ღერძზე იყო განლაგებული და არა ერთზე.

თავდაპირველი ხიდი
 და საუკუნეებში დიდი ნავსადგური მნიშვნელოვანი სამხედრო-საზღვაო ბაზა იყო ბრიტანეთისთვის. 1900 წელს ადმირალიტეტმა დაიწყო ბოძის მშენებლობის დაგეგმვა, რომლის მიზანი იყო ნავსადგურის დაცვა როგორც შტორმის, ასევე პოტენციური მტრის შეჭრისგან.

მეორე მონაკვეთსა და სენტ ელმოს სანაპიროს შორის საჭირო იყო გასასვლელის დატოვება, რათა ნავსადგურის წყალი არ დამშრალიყო და მცირე გემებს შეძლებოდათ მოკლე მარშრუტით შესვლა. სწორედ ამ მიზნით 1906 წელს აშენდა ფოლადის საფეხმავლო ხიდი, რომელიც შედგებოდა ორი თაღოვანი ფერმული კონსტრუქციისგან, რომელთაგან თითოეული ეყრდნობოდა რკინაბეტონის ცილინდრულ სვეტებს.

განადგურება
1941 წლის 25–26 ივლისის ღამეს, მეორე მსოფლიო ომის მიმდინარეობისას, იტალიის სამეფო ფლოტის სპეცდანაყოფმა განახორციელა თავდასხმა დიდ ნავსადგურზე მოტორიანი ნავების, -სამსხვრევი ნავების და ტიპის ტორპედოების გამოყენებით. ერთ-ერთი -ს მიზანი იყო სტ. ელმოს ხიდის განადგურება, რომელსაც ბადეები ჰქონდა განლაგებული ნავსადგურის შესასვლელთან, რაც ხელს უშლიდა სხვა ხომალდებს შეეღწიათ და დაერტყათ ნავსადგურში მყოფ ბრიტანულ გემებზე.

თუმცა მოულოდნელობის ფაქტორი დაიკარგა მას შემდეგ, რაც ბრიტანელებმა მოახლოებული თავდასხმის ამოცნობა რადარის მეშვეობით მოახერხეს — ტექნოლოგია, რომლის არსებობაც იტალიელებისთვის ცნობილი არ იყო. რის შედეგადაც უმეტესობა იტალიური ხომალდებისა ან განადგურდა, ან ტყვედ ჩავარდა. ადგილზე მხოლოდ ქვის საყრდენები და შუა სვეტების ფრაგმენტები დარჩა. ამის შემდეგ ბოძი და შუქურა მხოლოდ ზღვით იყო ხელმისაწვდომი. თუმცა, აშკარა გახდა, რომ თავდაპირველი დიზაინის სრული აღდგენა ფინანსურად შეუძლებელი იქნებოდა საჭირო ლითონის რაოდენობის გამო. ხიდის მშენებლობა შედიოდა ვალეტის რეგენერაციის უფრო ფართო პროექტში, რომელიც ასევე მოიცავდა ძველი ქალაქის კარიბჭის და ყაზარმის ლიფტის რეკონსტრუქციას. ინსტალაცია შედგა 2011 წლის 5 ოქტომბერს. ხიდის განათება დაგეგმა ენტონი მაგრომ, კომპანია -დან. პროექტის საერთო ღირებულება იყო 2.8 მილიონი ევრო. და მოგვიანებით გაიხსნა ფართო საზოგადოებისთვის.

მიუხედავად იმისა, რომ ხიდმა საზოგადოებაში არაერთგვაროვანი შეფასება დაიმსახურა — ზოგი ხოტბას ასხამდა მის არქიტექტურას და თავდაპირველი იერის აღდგენას, ზოგი კი აკრიტიკებდა ხარჯებს და „ხიდს არსაითკენ მიმავალს“ უწოდებდა, — ის მალევე იქცა ადგილობრივ ღირსშესანიშნაობად.

დამატებითი ლიტერატურა
გრანდ ჰარბორის დამცავი ნაგებობის მშენებლობა (ინგლ.)
მიქლიოსნაირნი

მიქლიოსნაირნი ან კანთარელასნაირნი — სოკოების რიგი აგარიკომიცეტების კლასისა. ჰიმენოფორი შედგება ფსევდოფირფიტებისაგან. მიქლიოსნაირთა რიგი შეიცავს არა მხოლოდ მიქლიოსებრთა ოჯახს, არამედ ჰიდნუმისებრთა , აფელარიასებრთა , კლავულინასებრთა და ბოტრიობაზიდიუმისებრთა ოჯახების ზოგიერთ წარმომადგენლებს.

მიქლიოსნაირთა რიგის უმეტესი სახეობა მიკორიზას წარმოქმნის სხვადასხვა სახეობის ხეებთან, ბუჩქებთან და მცენარეებთან.

გალერეა
ნიკოლოზ სლოვინსკი

ნიკოლოზ ალექსანდრეს ძე სლოვინსკი (დ. , თბილისი — გ. 1989, იქვე) — საბჭოთა ინჟინერი, ხიდმშენებელი და მეცნიერი. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1976). საქართველოს სსრ დამსახურებული ინჟინერი (1960). სკკპ წევრი 1945 წლიდან.

1928 წელს დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტი. 1928 წლიდან საქართველოს პოლიტექნიკურ და საინჟინრო ნაგებობათა ინსტიტუტებში ეწეოდა სამეცნიერო-პედაგოგიურ საქმიანობას. მისი უშუალო მონაწილეობით აიგო ხიდები დონზე, თერგზე, ლიახვზე, მტკვარზე (მ. შ. ჩელიუსკინელთა სახელობის ხიდი, ახლანდელი თამარ მეფის ხიდი), თბილისის სანაპიროები, რეკონსტრუირებულია თბილისის ძირითადი მაგისტრალები, მოედნები და სხვა.

ხიდთმშენებლობაში ახალი ტიპის კონსტრუქციების გამოყენებისათვის სპეციალისტთა ჯგუფთან ერთად 1976 წელს მიენიჭა სსრკ მინისტრთა საბჭოს პრემია. მიღებული აქვს „საპატიო ნიშნის“ ორდენი და სხვა სახელმწიფო ჯილდოები.

დაკრძალულია თბილისში, საბურთალოს ზედა პანთეონში.