iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სელესტ ინგი

სელესტ ინგი (დ. 30 ივლისი, 1980 ) — ამერიკელი მწერალი და რომანისტი. ინგის პირველმა რომანმა, ყველაფერი, რაც არასდროს გითქვამს, რომელიც გამოვიდა 2014 წლის 26 ივნისს, მოიპოვა ამაზონის წლის წიგნის ჯილდო მისი უახლესი რომანი, ჩვენი დაკარგული გულები, გამოვიდა 2022 წლის 4 ოქტომბერს.

ბიოგრაფია
სელესტე ინგი დაიბადა პიტსბურგში, პენსილვანია . დედამისი იყო ქიმიკოსი, რომელიც ასწავლიდა კლივლენდის სახელმწიფო უნივერსიტეტში . . ის სწავლობდა სხვადასხვა სკოლებში შეკერ ჰეითსის საქალაქო სასკოლო ოლქში, ვუდბერის დაწყებითი სკოლიდან შეკერ ჰეითსის საშუალო სკოლამდე .

კარიერა
ინგმა მიიღო პუშკარტის პრიზი 2012 წელს მოთხრობისთვის „გოგონები, სათამაშოდ“. მისი მხატვრული ლიტერატურა და ესეები ქვეყნდებოდა ეტაპობრივად. ინგი ასწავლიდა წერას მიჩიგანის უნივერსიტეტში და გრუბის ქუჩაზე, ბოსტონი . ინგი ასევე იყო ბლოგების რედაქტორი ვებსაიტზე სამი წლის განმავლობაში. რომანს ჰქონდა ოთხი პროექტი და ერთი რევიზია დასრულებამდე, რომელსაც ექვსი წელი დასჭირდა. მასზე მუშაობისას ინგმა თქვა, რომ გამოიყენა რასიზმის საკუთარი გამოცდილება, ასევე მისი ოჯახისა და მეგობრების ისტორიები. წიგნმა, რომელსაც -მა უწოდა „შესანიშნავი პირველი რომანი ოჯახის, სიყვარულისა და ამბიციების შესახებ“, მოიპოვა -ის წლის წიგნის ჯილდო 2014 წელს და იყო -ის 2014 წლის ღირსშესანიშნავი წიგნი. იგი ითარგმნა 15 ენაზე.

ინგის მეორე რომანი, ყველგან ხანძრის კერებია, ვითარდება შეკერ ჰაითსში, ოჰაიო და მოგვითხრობს ორ ოჯახის შესახებ, ერთი დედა და ქალიშვილი, რომლებიც ეჭვქვეშ აყენებენ ქალაქის საზღვრებსა და კულტურას. ნოველა მოგვითხრობს ჩინური წარმოშობის მქონდე 12 წლის ბიჭის შესახებ, სახელად ბერდი, რომელიც ხელახლა აღმოაჩენს თავისი დისიდენტი დედის ხელოვნებას. ნოველა გამოვიდა 2022 წლის ოქტომბერში.

პირადი ცხოვრება
2014 წლის მონაცემებით, ინგი ცხოვრობს კემბრიჯში, მასაჩუსეტსი, მეუღლესთან და შვილთან ერთად.

2018 წელს, როდესაც ამერიკის მთავრობამ დააშორა ერთმანეთს დოკუმენტის არმქონე ემიგრანტი ოჯახების შვილები და მშობლები, ინგმა გამოიყენა თავისი ტვიტერის ანგარიში პოლიტიკაზე ყურადღების გასამახვილებლად.ინგმა და სხვა მწერლების ჯგუფმა აუქციონის საშუალებით შეაგროვეს რომელიც მიეძღვნებოდა მიგრანტი ოჯახების გაერთიანებას.
ჰანია იანაგიჰარა

ჰანია იანაგიჰარა ( დ. 1974 ) — ამერიკელი რომანისტი, რედაქტორი და მოგზაურობის ამსახველი მწერალი. ის გაიზარდა ჰავაიში.

ბიოგრაფია
ჰანია იანაგიჰარა დაიბადა 1974 წელს ლოს ანჯელესში. მისი მამა, ჰემატოლოგი / ონკოლოგი იანაგიჰარა მამის მეშვეობით ნაწილობრივ იაპონური წარმოშობისაა. ბავშვობაში იანაგიჰარა ხშირად იცვლიდა საცხოვრებელ ადგილს ოჯახთან ერთად. ის ცხოვრობდა ჰავაიში, ნიუ-იორკში, მერილენდში, კალიფორნიასა და ტეხასში. სწავლობდა ჰავაის პუნაჰუს სკოლას 1995 წელს სმიტის კოლეჯის დამთავრებამდე

იანაგიჰარამ თქვა, რომ მამამ მას ბავშვობის ასაკში გააცნო ფილიპ როთის შემოქმედება და „გარკვეული თაობის ბრიტანელი მწერლები“, როგორებიცა არიან ანიტა ბრუკნერი, აირის მერდოკი და ბარბარა პიმი . მან თქვა, რომ „თანამედროვე მწერლები, რომლებით ყველაზე მეტად აღფრთოვანებული ვარ არიან ჰილარი მენტელი, კაზუო იშიგურო და ჯონ ბენვილი ".

კარიერა
კოლეჯის დამთავრების შემდეგ იანაგიჰარა გადავიდა ნიუ-იორკში და რამდენიმე წელი მუშაობდა პუბლიცისტად. იგი წერდა და იყო - ის რედაქტორი. წიგნი მოხვდა 2015 წლის ბუკერის პრემიის მცირე სიაშიმხატვრული ლიტერატურისთვის, 2016 წლის ქალთა პრიზის მხატვრული ლიტერატურისთვის და მოიპოვა 2015 კირკუსის პრიზი მხატვრული ლიტერატურისთვის. იანაგიჰარა ასევე შეირჩა 2015 წლის წიგნის ეროვნული ჯილდოს ფინალისტად მხატვრულ ლიტერატურაში. პატარა სიცოცხლემ გაამართლა თავისი რედაქტორის, იანაგიჰარას აგენტის ვარაუდები. თავად ავტორი მოელოდა, რომ ის კარგად არ გაიყიდებოდა.

იანაგიჰარამ წიგნის წერის პროცესი აღწერა „დიდებული, როგორც სერფინგი; ისეთი შეგრძნება იყო, თითქოს მაღლა მატარეს რაღაცაზე, რასაც ვერ ვიგონებდი, მაგრამ გამიმართლა, რომ დავიჭირე, თუნდაც ერთი წუთით. უარეს შემთხვევაში, ვიგრძენი, რომ რატომღაც ვკარგავდი ჩემს წიგნზე საკუთრებას. უცნაურად ვგრძნობდი თავს, თითქოს ვიყავი ერთ-ერთი იმ ადამიანთაგანი, რომელიც აპირებდა შვილად აეყვანა ვეფხვი ან ლომი. როცა კატა პატარაა, შეგიძლია, ჩაიხუტო და მართო , შემდეგ კი როდესაც ის ზრდასრული ხდება შეშფოთებული და შიშით უყურებ“.

2015 წელს მან დატოვა და გახდა რედაქტორის მოადგილე : - ში. მან თქვა, რომ მას შემდეგ, რაც გამოაქვეყნა თავისი ყველაზე გაყიდვადი მეორე რომანი, საგამომცემლო ინდუსტრიის ხალხი გაოგნებული იყო მისი გადაწყვეტილებით დასაქმებულიყო სხვა გაზეთში. მწერალი აღწერს საგამომცემლო სამყაროს, როგორც „პროვინციულ საზოგადოებას, მეტ-ნაკლებად ისეთივე სნობს, როგორც მოდის ინდუსტრიას“. მან თქვა: „მე ვიღებდი ისეთ კომენტარებს, როგორიცაა: „ოჰ, არასოდეს ვიცოდი, რომ ასეთი სიტყვები არსებობდა [ - ში“. ] ღირს წასაკითხად““. . 2017 წელს გახდა მთავარი რედაქტორი .
ჰანს ჰოფმანი

ჰანს ჰოფმანი (დ. 21 მარტი, 1880, ვაისენბურგ-ინ-ბაიერნი, გერმანია, — გ. 17 თებერვალი, 1966, ნიუ-იორკი, აშშ) — გერმანელი მხატვარი. მოღვაწეობდა გერმანიასა და ამერიკის შეერთებულ შტატებში. ჰოფმანი იყო აბსტრაქტული ექსპრესიონიზმის წინამორბედი და საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი ხელოვნების პედაგოგი.

1898 წლიდან მხატვრობას მიუნხენში, 1904 წლიდან პარიზში სწავლობდა. პარიზში მასზე დიდი გავლენა მოახდინა ანრი მატისისა და რობერ დელონეს ნამუშევრებისთვის დამახასიათებელმა ფერთა ექსპრესიულმა გამოყენებამ. მიუნხენში დაბრუნების შემდეგ, 1915 წელს მან მხატვრობის სკოლა გახსნა. 1930 წლიდან გადასახლდა აშშ-ში, სადაც ნიუ-იორკის ხელოვნების სკოლაში ასწავლიდა, მოგვიანებით კი საკუთარი, სახვითი ხელოვნების ჰანს ჰოფმანის სკოლა გახსნა, რომელიც მალევე ქვეყანაში ხელოვნების ერთ-ერთ ყველაზე პრესტიჟულ სასწავლებლად ჩამოყალიბდა.

1930-იანი წლების მიწურულისთვის ჰოფმანი საბოლოოდ ჩამოშორდა ექსპრესიონისტული პეიზაჟებისა და ნატურმორტების ხატვას და მიმართა მხატვრობის სრულად აბსტრაქტულ სტილს, რომელიც გამოირჩეოდა მუდმივი ინოვაციებით, ხატვის ენერგიული მანერით, გაჯერებული ფერებით. ის იყენებდა როგორც გეომეტრიულ, ასევე არარეგულარულ ფორმებს. იყო იმპროვიზაციული ტექნიკის ექსპერიმენტული გამოყენების პიონერი. მისმა შემოქმედებამ გზა გაუკვალა ომისშემდგომი ამერიკელი მხატვრების პირველ თაობას აბსტრაქტული ექსპრესიონიზმის ჟანრში. ჰოფმანის „გაზაფხული“ (1940) თანამედროვე ხელოვნებაში ერთ-ერთი პირველი ნამუშევარია, სადაც გამოყენებულია დაშხეფების ტექნიკა (ე. წ. „დრიპინგი“), რომელსაც აქტიურად მიმართავდა ჰოფმანის უმცროსი თანამედროვე ჯექსონ პოლოკი. 1958 წელს ჰოფმანმა მისი სასწავლებელი გააუქმა და ცხოვრების დარჩენილი წლები მხატვრობას მიუძღვნა. გარდაცვალებამდე მცირე ხნით ადრე მან საკუთარი ნამუშევრებისთვის ცალკე გალერეა მოაწყო ბერკლიში (კალიფორნია).
ვილმა ჰუგონაი

გრაფინია ვილმა ჯოზეფა ლაურა ილკა ჰუგონაი სენტ-დიორდი (, ასევე ცნობილია, როგორც ვილმა ჰუგონაი ; დ. 30 სექტემბერი, 1847, ნად-ტეტენი — 25 მარტი, 1922, ბუდაპეშტი) — პირველი უნგრელი ქალი ექიმი.

ბიოგრაფია
გრაფ კალმან ჰუგონაი ფონ სენტ-გიორგის და გრაფინია რიზა პანჩეის მეხუთე შვილი. მე-19 საუკუნეში გოგონები არ დადიოდნენ საშუალო სკოლებში, ამიტომ ვილმამ განათლება სახლში მიიღო. 18 წლის ასაკში იგი ცოლად გაჰყვა მიწის მესაკუთრე დიორდ სილაშისს. წყვილს სამი ვაჟი შეეძინა.

1872 წელს სილაშიმ ცოლს მისცა ნება ციურიხის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტზე ჩაბარების უფლება, მაგრამ იგი ვალდებული იყო გადაეხადა სწავლის და საცხოვრებლის საფასური. 1879 წელს ჰუგონაიმ წარმატებით ჩააბარა საბოლოო საკვალიფიკაციო გამოცდები, დაამთავრა უმაღლესი სასწავლებელი და სამსახური მიიღო უნივერსიტეტის ქირურგიულ კლინიკაში. 1880 წელს დაბრუნდა უნგრეთში, მაგრამ სამედიცინო პრაქტიკის უფლება ვერ მიიღო. 1881 წლის მარტში მან ჩააბარა სავალდებულო გამოცდები უნგრეთის უნივერსიტეტში შესასვლელად, თუმცა 1882 წლის მაისში თხოვნა უნგრეთის რელიგიისა და განათლების მინისტრისადმი, რომ მისი დიპლომი უნგრეთში მოქმედად აღიარებულიყო, უარყოფილი იქნა. ვილმამ ჩააბარა გამოცდები და მოიპოვა მხოლოდ მეანად მუშაობის უფლება. განქორწინების შემდეგ იგი იძულებული გახდა მარტო ერჩინა ოჯახი.1887 წელს მეორედ გათხოვდა. მისი ქმარი გახდა პროფესორი ვინს (ვინცე) ვარტა (1844-1914), რომელიც უნგრეთის სამეფო სამეცნიერო საზოგადოების პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა 1899-1909 წლებში. ქორწინებაში ქალიშვილი შეეძინათ. ქმრის თხოვნით მან შეწყვიტა სამედიცინო საქმიანობა, მაგრამ განაგრძო ბრძოლა მისი დიპლომის კანონიერად აღიარების უფლებისთვის. 1895 წელს უნგრეთში ქალებს უნივერსიტეტებში სწავლის უფლება მიეცათ, ხოლო 1897 წლის მაისში მას უფლება მიეცა ოფიციალურად ემუშავა ექიმად, მაგრამ 1913 წლამდე ყველა ქალი მუშაობდა მამაკაცი კოლეგების მეთვალყურეობის ქვეშ. . ამრიგად, იგი გახდა პირველი ქალი ექიმი უნგრეთში, ხოლო 1900 წელს პირველი უნგრელი ქალი ექიმი, რომელმაც დიპლომი უნგრეთში მიიღო, გახდა შარლოტა შტაინბერგერი.

1914 წლის აგვისტოში ჰუგონაიმ დაამთავრა საველე მედიცინის კურსები და დაინიშნა ტექნიკური უნივერსიტეტის სამხედრო ჰოსპიტალის მთავარ ექიმად. იგი დააჯილდოვეს ომის სამახსოვრო მედლით, ასევე წითელი ჯვრისგან დამსახურებისთვის გადაეცა ხარისხის ჯილდო. იგი გარდაიცვალა 1922 წლის 25 მარტს 74 წლის ასაკში. დაკრძალულია ბუდაპეშტის კერეპეშის სასაფლაოზე.
მარინა შანიძე

მარინა შანიძე (დ. 4 დეკემბერი, 1959) — ქართველი მწერალი, მუსიკოსი, საავტორო უფლებამფლობელთა ასოციაციის წევრი.

ბიოგრაფია
მარინა შანიძე დაიბადა ტყიბულის მუნიციპალიტეტის სოფელ ოჯოლაში 1959 წლის 4 დეკემბერს. 1977 წელს დაამთავრა ორპირის საშუალო სკოლა. 1978 წელს ჩაირიცხა სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის ეკონომიურ ფაკულტეტზე, რომელიც დაამთავრა 1984 წელს. პარალელურად სწავლობდა საზოგადოებრივ პროფესიათა ფაკულტეტზე, საგუნდო-სადირიჟორო განხრით და დაამთავრა 1981 წელს. 1978-1984 წლებში იყო ამავე ინსტიტუტის საესტრადო ანსამბლის სოლისტი, ხალხურ საკრავთა ანსამბლის სოლისტი და ვოკალურ-ინსრუმენტული ტრიოს წევრი. მისი ლექსები იბეჭდებოდა სხვადასხვა ჟურნალ-გაზეთებში. 1985 წელს გახდა ინდივიდუალურ შემსრულებელთა რესპუბლიკური კონკურსის გამარჯვებული და ოქროს მედლის მფლობელი.

ჯილდები
1995 წელი - ხალხური შემოქმედების რესპ. ოლიმპიადის გამარჯვებულია;
1997 წელი - ხალხ. შემოქმედების ოლიმპიადა - პირველი ადგილი;
1998 წელი - რესპ. კონკურსი ,,ესტრადა - 98" მეორე ადგილი;
2001 წელი, რესპუბლიკური კონკურსი ,,ესტრადა-2001" მეორე ადგილი;
2004 წელი - რესპუბლიკური კონკურსი ,,ჩონგურო ჩემო" - გრან-პრი;
2012 წელი - განათლების სამინისტროს ჯილდო - ი.გოგებაშვილის მედალი, განსაკუთრებული შემოქმედებითი ღვაწლისათვის;
2019 წელი - მწერალთა კავშირის მიერ მიენიჭა მარიკა ბარათაშვილის სახ. პრემია;
2019 წელი - წოდება ,,პერსონა" რეგიონში კულტურის განვითარებაში შეტანილი წვლილისათვის;
2019 წელი - ანა კალანდაძის სახ. პრემია;
მის ლექსებზე შექმნილია 50-ზე მეტი სიმღერა, რომლებიც ჟღერს ქართულ რადიოებსა და ტელევიზიებში. არის საქართველოს ქალთა საბჭოს წევრი, საავტორო უფლებამფლობელთა ასოციაციის წევრი.
აჭარის ოკრუგი

აჭარის ოკრუგი (; 1878-1883) — რუსეთის იმპერიის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული ისტორიულ სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში. ადმინისტრაციული ცენტრი — სოფელი ქედა.

ისტორია
1878 წელს ბერლინის ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ, რუსეთის მიერ ოსმალეთის იმპერიისგან დაპყრობილ მიწებზე მოეწყო ადმინისტრაციული ერთეულები, მათ შორის ბათუმის ოლქი, რომლის შემადგენლობაშიც ართვინისა და ბათუმის ოკრუგებთან ერთად შედიოდა აჭარის ოკრუგიც. ოკრუგი შედგებოდა ზემო-აჭარის, ქვემო-აჭარის და მაჭახელის უბნებისაგან. აჭარის ოკრუგის მოსახლეობა 1881 წლისთვის 19 859 მაცხოვრებელს ითვლიდა, რომელთა ძირითად ნაწილს მუსლიმი ქართველები შეადგენდნენ.

1883 წლის 12 ივლისის დადგენილებით ბათუმის ოლქი გაუქმდა, ხოლო მასში შემავალი ართვინის, აჭარისა და ბათუმის ოკრუგები, ქუთაისის გუბერნიაში ორი ოკრუგის ართვინისა და ბათუმის ოკრუგების (აჭარის ოკრუგი შეუერთეს ბათუმის ოკრუგს) სახით შევიდა.
ტატიანა ფაბერჟე

ტატიანა ფაბერჟე (დ. 7 მარტი, 1930 – გ. 13 თებერვალი, 2020) — მდივანი, ფაბერჟეს მკვლევარი იუველირი და მხატვარი შვეიცარიიდან.

ბიოგრაფია
ტატიანა ფაბერჟე დაიბადა 1930 წელს შვეიცარიაში . მისი მშობლები იყვნენ ფიოდორ ფაბერჟე (კარლ ფაბერჟეს ვაჟის აგათონის შვილი) და ტატიანა ბორისის ასული შერემეტიევა-ფაბერჟე (ბორის სერგეის ძე შერემეტიევისა და ელისაბედ ბაგრატიონ-მუხრანელის ქალიშვილი). 1950-იან წლებში ტატიანა პარიზში სწავლობდა საიუველირო დიზაინს, აქ მიეცა საშუალება უფრო დაახლოებოდა ბიძებს - ევგენი ფაბერჟესა და ალექსანდრე ფაბერჟეს. ძმებ ფაბერჟეებს ჰქონდათ თავიანთი სახელობის მაღაზია პარიზში.

ტატიანა ფაბერჟე შეუერთდა -ს - ბირთვული კვლევების ევროპულ ორგანიზაციას - თეორიული ფიზიკის განყოფილების მთავარი მდივნის თანამდებობით, კარიერის განმავლობაში მან შექმნა რამდენიმე პროდუქტი სხვადასხვა სავაჭრო ნიშნით, 2005 წელს ფაბერჟე -მ შეიძინა ტატიანა ფაბერჟეს კომპანიისგან ერთ-ერთი სავაჭრო ნიშანი, ამის შემდეგ ტატიანამ განაგრძო პროდუქტების შექმნა „ცარის კოლექციის“ სავაჭრო ნიშნით.

2007 წლიდან ის გახდა ფაბერჟე -ში ფაბერჟეს მემკვიდრეობის საბჭოს წევრი და აქტიურად იყო დაკავებული ფაბერჟეს -სთვის რჩევების მიცემითა და ზედამხედველობით რებრენდინგთან დაკავშირებით. იგი მჭიდროდ თანამშრომლობდა შემოქმედებით ჯგუფთან და აძლევდა რჩევებს მემკვიდრეობის საკითხებზე.

2010-იან წლებში ის საქართველოს ეწვია და მუხრანბატონის სასახლესაც ესტუმრა, რომელიც წარსულში მისი ბებიის ნათესავების საკუთრება იყო. საქართველოში მან ასევე მოაწყო საკუთარი ნახატების გამოფენა.

2020 წლის თებერვალში მისი გარდაცვალების შემდეგ, მის მფლობელობაში არსებული ფაბერჟეს ოჯახის არქივი გადაეცა მოსკოვის კრემლის მუზეუმებს .

2020 წელს ხელოვნების დილერის მიერ გამოქვეყნებული სტატიის თანახმად, ტატიანა მონაწილეობდა რამდენიმე ყალბი ფაბერჟეს კვერცხის ნამდვილ ნივთად გასაღებაში გაყიდვის მიზნით.

პუბლიკაციები
მისი პუბლიკაციები კარლ ფაბერჟეს შესახებ:

ფაბერჟეს სახლის ისტორია (1992).
ფაბერჟეს საიმპერატორო სააღდგომო კვერცხები (1997),
ფაბერჟე და სანქტ პეტერბურგის იუველირია (1997),
ფაბერჟე (2012).
ფაბერჟე 1902 წლის საიმპერატორო კვერცხი "იმპერია" (2017)
კონსტანტინე ბრინკოვიანუ

კონსტანტინე ბრინკოვიანუ (; დ. 1654 — გ. 15 აგვისტო, 1714) — ვლახეთის მთავარი (გოსპოდარი) 1688 წლიდან.

მიეკუთვნებოდა ბოიარინთა გავლენიან საგვარეულოს. ტახტზე ავიდა 1688 წელს თავისი დედის საგვარეულოს — კანტაკუზენთა მხარდაჭერით ბიძის (დედის ძმის), შერბან კანტაკუზენის გარდაცვალების შემდეგ. 1703 წელს დიპლომატიური ურთიერთობა დაამყარა რუსეთთან, რომლის დახმარებითაც ცდილობდა ოსმალეთის ქვეშევრდომობისგან გათავისუფლებას. პეტრე -ის პრუტის ლაშქრობის (1711) დროს ლოდინის პოლიტიკა არჩია. საბოლოოდ ბრინკოვიანუს ფარული გეგმები ოსმალეთის მთავრობისთვის ცნობილი გახდა. 1714 წელს ის სულთნის ბრძანებით ოჯახის წევრებთან ერთად დააპატიმრეს და კონსტანტინოპოლში სიკვდილით დასაჯეს.

ბრინკოვიანუს მმართველობის პერიოდი რუმინული კულტურის აღორძინების ხანად ითვლება. 1689-1690 წლებში იერუსალიმის პატრიარქის დოსითეოს -ის რეკომენდაციით ვლახეთში ბრინკოვიანუმ მიიწვია ანთიმოზ ივერიელი, რომლის თაოსნობით მოეწყო 4 სტამბა, სადაც წიგნები რუმინულ, ბერძნულ, ძველსლავურ, არაბულ და თურქულ ენებზე იბეჭდებოდა. ბრინკოვიანუს დახმარებით დაარსდა პირველი არაბული სტამბა სირიაში (ქ. ჰალაბი, 1706) და საქართველოში (თბილისი, 1708-1709).
ბრინჯაოს მღვიმე

ბრინჯაოს მღვიმე — კარსტული მღვიმე საქართველოში, ტყიბულის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ცუცხვათის ტერიტორიაზე, ზღვის დონიდან 300 მ სიმაღლეზე, მდინარე შაბათაღელის მარცხენა ნაპირზე. წარმოადგენს ცუცხვათის მრავალსართულიანი მღვიმოვანის იარუსს. იგი მუსტიესა და ენეოლით-ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის მრავალფენიანი ძეგლია.

პირველად გაითხარა 1974–1976 წლებში (ხელმძღვ. ლ. მარუაშვილი და დ. თუშაბრამიშვილი). მუსტიეურ ფენებში აღმოჩენილია ათასობით ნივთი (ნუკლეუსები, ანატკეც-ლამელები, სხვადასხვა სახის დაკბილული იარაღი და სხვ.). ფაუნა წარმოდგენილია მგლის, მღვიმური და მურა დათვის, ბიზონის, შვლის, მარტორქის და სხვა ცხოველთა (24 სახეობის ძუძუმწოვარი და 6 სახეობის ფრინველი) ძვლების ნაშთები ნასუფრალის სახით. მუსტიურ ფენაში ( ლითოლოგიური ფენა) აღმოჩენილია 12–13 წლის ნეანდერტალელის ზედა საძირე კბილი. ბრინჯაოს მღვიმის შუა პალეოლითური ფენები მუსტიეს ეპოქის სხვადასხვა საფეხურით თარიღდება.

ენეოლით-ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის (ძვ. წ. – ათასწლეულები) ფენებში აღმოჩენილია დასავლეთ საქართველოს მღვიმური კულტურისათვის დამახასიათებელი კერამიკული ნაწარმი, გახეხილ-გაპრიალებული ქვის იარაღი, კაჟის ისრისპირები, ქვის სამაჯურის ფრაგმენტები, ხელსაფქვავები, ძვლისა და რქის თოხისნაირი იარაღი და სხვ.

მასალა დაცულია საქართველოს ეროვნული მუზეუმის სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმში.
სიმონ ბრონევსკი

სიმონ მიხეილის ძე ბრონევსკი (დ. 1763, სოფ. მანკოვო, ახლანდ. სმოლენსკის ოლქი, რუსეთი, — გ. 17 დეკემბერი, 1830, ქ. ფეოდოსია, ყირიმი, უკრაინა) — რუსი სახელმწიფო მოხელე, ისტორიკოსი-კავკასიოლოგი.

მონაწილეობდა გრაფ ვ. ზუბოვის სპარსეთის ლაშქრობაში (1796). 1802 წელს პავლე ციციანოვმა კავკასიის მთავარმართებლის კანცელარიის გამგედ დანიშნა. 1805 წლიდან მუშაობდა რუსეთის იმპერიის საგარეო საქმეთა სამინისტროში. 1808 წლიდან იყო ქ. ფეოდოსიის ქალაქის თავი.

თბილისში მუშაობის დროს ბრონევსკიმ შეძლო კავკასიოლოგიის დარგში ადრე (1796 წლიდან) დაწყებული მუშაობის გაფართოება. არსებული ლიტერატურისა და და თავისი შეკრებილი მასალის საფუძველზე გამოსცა კავკასიური ნარკვევები ორ წიგნად. თხზულება შეიცავს გეოგრაფიულ და ისტორიულ ცნობებს საქართველოსა და კავკასიაზე, იმდროინდელ მხარეთა მოსახლეობის საქმიანობის, ყოფის, ენებისა და რელიგიების დახასიათებას. ბრონევსკის მიმოხილული აქვს რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობის ამსახველი დოკუმენტები.
თიკო ღვინიაშვილი

თინათინ (თიკო) ღვინიაშვილი (დ. 6 მაისი, 1901, სოფელი ვანთა, თელავის რაიონი — გ. 1983) — ქართველი თეატრის მსახიობი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1980).

ბიოგრაფია
1919 წელს დაამთავრა თელავის წმინდა ნინოს სასწავლებელი. მონაწილეობდა სასკოლო სპექტაკლებში. 1917 წელს თელავის დრამატული წრის წარმოდგენაში შეასრულა ქრისტინეს როლი (ე. ნინოშვილის მოთხრობიდან პ. ირეთელის მიერ გადმოკეთებულ ამავე სახელწოდების პიესაში). წლების მანძილზე მოღვაწეობდა საქართველოს სხვადასხვა თეატრებში: თელავის დრამწრეში (1917-1922), ქუთაისის (1924-1925), ჭიათურის (1925-1926), რუსთაველის (1926-1935), სიღნაღის (1936-1937), თელავის (1937-1938) თეატრებში. 1938 წლიდან გარდაცვალებამდე იყო ლ. მესხიშვილის სახელობის ქუთაისის თეატრის წამყვანი მსახიობი. მან ქართულ სცენაზე 200-მდე როლი შეასრულა. მათ შორის აღსანიშნავია: ქეთევანი (დ. ერისთავის „სამშობლო“), ცაბუ (შ. დადიანის „ნაპერწკლიდან“), ბარონესა შტრონგერი (ნ. შიუკაშვილის „სულელი“), ზეინაბი (ა. სუმბათაშვილის „ღალატი“, დარო (ვ. შალიკაშვილის „უნიადაგონი“), ელენე (ს. კლდიაშვილის „გმირთა თაობა“), თამარი (ვ. გაბესკირიას „მათი ამბავი“), მაშიკო (ავქ. ცაგარელის „ციმბირელი“), კოსტილევა (ძმები ტურის და შეინინის „ჭიდილი“), ვერა (აფინოგენოვის „მაშენკა“), პოლინა (მ. გორკის „მტრები“), დეზდემონა, რეგინა (უ. შექსპირის „ოტელო“, „მეფე ლირი“) და სხვა.

ჯილდოები და აღიარება
1946 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
1980 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
ჩინური ოცნება

ჩინური ოცნება (; ; , ) — ცნობილი, როგორც ჩინეთის ოცნება. ტერმინი მჭიდროდ კავშირშია სი ძინფინგის, ჩინეთის კომუნისტური პარტიის გენერალურ მდივნის პოლიტიკურ კამპანიასთან. სი ძინფინგმა ამ ფრაზის, როგორც სლოგანის პოპულარიზაცია დაიწყო 2012 წლის ნოემბერში, ჩინეთის ეროვნულ მუზეუმში გამოფენაზე სიტყვით გამოსვლის დროს, მას შემდეგ რაც ის ჩინეთის კომუნისტური პარტიის ლიდერი გახდა. იმ დროს გამოფენას ეწოდებოდა "გზა ეროვნული გაახალგაზრდავებისკენ. სი ძინფინგმა განაცხადა, რომ ჩინური ოცნება არის "ჩინელი ერის დიდებული გაახალგაზრდავება" .
გუნდოლფ ბრუხჰაუზი

გუნდოლფ ბრუხჰაუზი (დ. 21 იანვარი, 1942, ქ. აშაფენბურგი, გერმანია) — გერმანელი არქიტექტორი, არქიტექტურის ისტორიის მკვლევარი, ფოტოგრაფი და მუსიკოსი.

დაამთავრა რაინ-ვესტფალიის უმაღლესი ტექნიკური სკოლა ქ. აახენში. 1970 წლიდან მუშაობდა აახენის პოლიტექნიკური უნივერსიტეტის ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტში. იყო იმავე უნივერსიტეტის არქიტექტურის ფაკულტეტის პედაგოგი (1980), კათედრის გამგის მოადგილე (1989), 2006 წლიდან კი — ურბანული დაგეგმარების ადიუნქტ-პროფესორი და ურბანული და რეგიონული დაგეგმარების კათედრის გამგე. ასევე აქტიურადაა დაკავებული ჯაზ-მუსიკით.

1973 წლიდან ბრუხჰაუზი სისტემატურად აწყობდა ექსპედიციებს თურქეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში — ტაო-კლარჯეთის ხუროთმოძღვრულ ძეგლთა აზომვისა და ფოტოფიქსაციის მიზნით. შეადგინა ტექსტები, გრაფიკული და ფოტომასალა ქრისტიანული ხუროთმოძღვრების ძეგლებზე. 1989 წელს ქ. სტრასბურგში, ევროპარლამენტის სხდომაზე, როგორც ექსპერტმა, წაიკითხა მოხსენება ამ ძეგლთა მდგომარეობის შესახებ. მონაწილეობდა ქართული ხელოვნებისადმი მიძღვნილ საერთაშორისო სიმპოზიუმებში. ბრუხჰაუზი არის ერთ-ერთი ინიციატორი და ორგანიზატორი ქართული ხუროთმოძღვრული ძეგლების მიკროფირების კრებულის შედგენისა (8 ტომად), რომელშიც წარმოდგენილია 2000-მდე ძეგლი (აღწერა, ანაზომები, დეტალური ფოტოფიქსაცია). გამოცემა მომზადდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ქართული ხელოვნოვნების ისტორიისა და ძეგლთა კვლევის ეროვნული ცენტრის და აახენის პოლიტექნიკური უნივერსიტეტის მიერ. გამოიცა 1994–2010 წლებში. მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო პრემია მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგში (ერთობლივი გამარჯვება, 1994).
ბრედ მელდაუ

ბრედფორდ (ბრედ) ალექსანდერ მელდაუ (; დ. 23 აგვისტო, 1970, ჯექსონვილი) — ამერიკელი ჯაზპიანისტი და კომპოზიტორი.

მელდაუ მუსიკას სწავლობდა -ში და ჯერ კიდევ სტუდენტობის დროს დადიოდა გასტროლებზე. ის იყო საქსოფონისტ ჯოშუა რედმენის კვარტეტის წევრი 1990-იან წლების შუა პერიოდში და ასევე ხელმძღვანელობდა თავის ტრიოს 1990-იანი წლების დასაწყისში. მის პირველ ტრიოში იყვნენ ბასისტი ლარი გრენადიერი და დრამერი ხორხე როსი. ამ კოლექტივებმა 10-ზე მეტი ალბომი გამოუშვეს.

2000 წლების დასაწყისიდან მელდაუმ ტრიოსა და სოლო ფორტეპიანოს გარდა სხვა მუსიკალურ ფორმატებშიც მოსინჯა ძალები. მელდაუს ალბომი , რომელიც 2002 წელს გამოვიდა, შთაგონებულია როგორც ელექტრონულ, ისე როკსა და კლასიკურ მუსიკაში მოღვაწე მუსიკოსებისგან.

მელდაუს შექმნილ და შესრულებულ კომპოზიციებში ჩანს პოპის, როკისა და კლასიკული მუსიკის შერწყმა, გერმანული რომანტიზმის ჩათვლით. ის იყენებს ტრადიციული ჯაზის ელემენტებს, თუმცა მათით არ იზღუდება, ერთდროულად სხვადასხვა მელოდიის შესრულებით და პოპისა და როკის შეერთებით, მელდაუმ გავლენა მოახდინა ჯაზში და მის გარეთ მოღვაწე მუსიკოსების შესრულების სტილზე, ნაწარმოებების შექმნასა და რეპერტუარის არჩევაზე.
ჰერმან ბუდენზიგი

ჰერმან კარლ რობერტ ბუდენზიგი (დ. 3 ივნისი, 1893, აიზენახი, გერმანია, — გ. 12 დეკემბერი, 1976, ჰაიდელბერგი, გერმანია) — გერმანელი პოეტი და მთარგმნელი.

 მსოფლიო ომის (1914-1915) დროს მობილიზებული იყო დასავლეთის ფრონტზე. ბრძოლის ველზე თავის არეში მიღებული ჭრილობის გართულებებმა ღრმა კვალი დაამჩნია მთელ მის ცხოვრებას. სწავლობდა სამართალს და პოლიტოლოგიას მიუნხენის და ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტებში (დაამთავრა 1920 წელს). ავტორია ლექსების კრებულებისა, ავტობიოგრაფიული თხზულებებისა (მათ შორის „ “, 1946) და სხვ. ცნობილია ადამ მიცკევიჩის და ლიტველი კლასიკოსების თარგმანებით. ბუდენზიგმა დააარსა და თვითონვე რედაქტორობდა ლიტერატურულ-სამეცნიერო ჟურნალს „მიცკევიჩ-ბლეტერს“ („-”, 1956-1976).

ბუდენზიგი დაინტერესებული იყო საქართველოთი და შოთა რუსთაველის პოემით. ორჯერ იყო საქართველოში. 1966-1972 წლებში მოამზადა „ვეფხისტყაოსნის“ გერმანული თარგმანი, რომლის ფრაგმენტები სხვადასხვა გამოცემებში დაიბეჭდა, 1976 წელს კი სრული სახით გამოსცა გამომცემლობა „საქართველომ“. წინამორბედი მთარგმნელებისაგან განსხვავებით, ბუდენზიგმა შეგნებულად გამოიყენა ჰეგზამეტრი და ძირითადად შეინარჩუნა დედნის თითქმის ყველა შინაარსისეული ელემენტი თუ ფილოსოფიური სიღრმე, უფრო დაუახლოვა ორიგინალს. 1977 წელს გამოიცა მის მიერ თარგმნილი ირაკლი აბაშიძის ლექსთა ციკლი „რუსთაველის ნაკვალევზე“.
ვალერი ჭალიძე

ვალერი ნიკოლოზის ძე ჭალიძე (დ. 25 ნოემბერი, 1938, მოსკოვი, — გ. 3 იანვარი, 2018, ბენსონი, ვერმონტი, აშშ) — პუბლიცისტი, სამოქალაქო უფლებების დამცველი, ფიზიკოსი, წარმოშობით ქართველი. 1972 წლიდან ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა აშშ-ში.
ბიოგრაფია
დაიბადა ქართველი მამის და პოლონელი დედის ოჯახში. მამამისი, ნიკოლოზ ჭალიძე მეორე მსოფლიო ომში დაიღუპა (1942). ვალერი ჭალიძე სწავლობდა მოსკოვის და თბილისის უნივერსიტეტებში, ფიზიკის ფაკულტეტზე, შემდეგ თბილისში ხელმძღვანელობდა პლასტმასების სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ფიზიკოსთა ჯგუფს. 1960-იანი წლების მიწურულიდან ჩაერთო საბჭოთა დისიდენტურ მოძრაობაში.

1970 წელს ანდრეი სახაროვთან და ანდრეი ტვერდოხლებოვთან ერთად მოსკოვში დააარსა საბჭოთა კავშირში ადამიანის უფლებათა დაცვის პირველი კომიტეტი, რომელიც მიზნად ისახავდა უფასო კონსულტაციების გაწევას პირებისათვის, რომელთა უფლებებიც საბჭოთა ხელისუფლების პირობებში დაირღვა. ამ ჯგუფის თვითგამოცემებს შორის პირველი იყო რუსულენოვანი ჟურნალი „სოციალური პრობლემები“ (« »), რომლის რედაქტორი ჭალიძე იყო. 1972 წელს ადამიანის უფლებათა საკითხებზე ლექციის წასაკითხად აშშ-ში გამგზავრების უფლება მიიღო. ვიზიტის დროს საბჭოთა კავშირის ხელისუფლებამ ქვეყნის მოქალაქეობა ჩამოართვა (აღუდგინეს 1990 წელს) და აშშ-ში დარჩა. ემიგრაციაში რუსულ და ინგლისურ გამოაქვეყნა არაერთი ნაშრომი საბჭოთა პოლიტიკური ცხოვრების, კანონებისა და დისიდენტური მოძრაობის შესახებ (მათ შორის, „კრიმინალური რუსეთი“, „ადამიანის უფლებათა ქრონიკა საბჭოთა კავშირში“ და სხვ.), გამოსცემდა „მიმდინარე ქრონიკებს“, სადაც მთელი საბჭოთა კავშირის მასშტაბით მომხდარ უფლებადარღვევებზე წერდნენ. იქვე დააარსა გამომცემლობა „-“, რომელიც დისიდენტურ ლიტერატურას ბეჭდავდა. კითხულობდა ლექციებს იელისა და კოლუმბიის უნივერსიტეტებში, ასევე აგრძელებდა კვლევებს თეორიულ ფიზიკაში. მინიჭებული ჰქონდა მაკართურის სტიპენდია (1985).

ვალერი ჭალიძე 2018 წლის 3 იანვარს, 79 წლის ასაკში გარდაიცვალა. მისი არქივის ნაწილი, რომელიც კოლუმბიის უნივერსიტეტში იყო დაცული, 2019 წელს საქართველოს პარლამენტის ეროვნულ ბიბლიოთეკას გადაეცა.