iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ოპერაცია ბარბაროსა

ოპერაცია „ბარბაროსა“ — მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში გერმანია-სსრკ-ის ომის ოფიციალური გერმანული კოდური სახელწოდება („საღვთო რომის იმპერიის“ იმპერატორ ფრიდრიხ ბარბაროსას სახელის მიხედვით). 1940 წლის 5 დეკემბერს დამტკიცდა სახმელეთო ჯარების გენერალური შტაბის უფროსის გენერალ ჰალდერის მიერ წარმოდგენილი გეგმის („გეგმა ოტო“) საბოლოო ვარიანტი. საერთო სტარატეგიული ამოცანა იყო საბჭოთა კავშირის დამარცხება უმოკლეს დროში (ინგლისთან ომის დამთავრებამდე). იგი დაიწყო 1941 წლის 22 ივნისს ვერმახტის მიერ სსრკ-ზე თავდასხმით და დასრულდა 1941 წლის 5 დეკემბერს, როდესაც მოსკოვისთვის გამართულ ბრძოლაში გერმანულმა ნაწილებმა შეაჩერეს წინსვლა მოსკოვისაკენ. ოპერაციის დასრულებას მაშინვე მოჰყვა წითელი არმიის კონტრშეტევა (1941 წლის 5 დეკემბრიდან 1942 წლის 7 იანვრამდე). მიუხედავად იმისა, რომ ოპერაცია საბოლოო ჯამში წარუმატებელი აღმოჩნდა, საბჭოთა წითელ არმიას კიდევ მრავალწლიანი ომი დასჭირდა ომში საბოლოო გამარჯვების მოსაპოვებლად. საბჭოთა კავშირში ამ ომს „დიდი სამამულო ომი“ ეწოდა.

ოპერაცია მიზნად ისახავდა ნაცისტური იდეოლოგიის პრაქტიკაში განხორციელებას და საბჭოთა კავშირის დასავლეთი ნაწილის დაპყრობას, მისი ტერიტორიის გერმანელებით დასახლების მიზნით. ამ ტერიტორიების დაკავებით ნაცისტური გერმანია მიზნად ისახავდა ე. წ. სასიცოცხლო სივრცის შექმნას გერმანელი ერისათვის.

ოპერაცია ბარბაროსამ გახსნა მეორე მსოფლიო ომის აღმოსავლეთის ფრონტი, რომელიც მთელი ომის განმავლობაში იყო ყველაზე დიდი თეატრი. სწორედ ამ მიმართულებაზე გაიმართა ომის და მსოფლიო ისტორიაში ყველაზე დიდი შეტაკებები, ბრძოლები, ომის დანაშაულები და დანაშაულები კაცობრიობის წინააღმდეგ. სწორედ აღმოსავლეთის ფრონტზე განიცადეს ომში მონაწილე მხარეებმა (როგორც ნაცისტურმა გერმანიამ, ისე საბჭოთა კავშირმა) ყველაზე დიდი დანაკარგები და სწორედ აქ გავნითარებულმა მოვლენებმა იქონია უდიდესი ზეგავლენა მთლიანი ომის მსვლელობაზე.

ოპეარციის ჩავარდნამ უდიდესი ზეგავლენა მოახდინა ნაცისტური გერმანიის ბედზე მეორე მსოფლიო ომში. მიუხედავად იმისა, რომ ტაქტიკურ თუ სტრატეგიულ დონეზე ვერმახტმა მრავალ მნიშვნელოვან წარმატებას მიაღწია, ოპერაციის საბოლოო სტრატეგიული მიზანი მიუღწეველი დარჩა. ნაცისტური გერმანია, ომის სწრაფად დასრულების ნაცვლად, ჩართული აღმოჩნდა მსოფლიოს გიგანტების დაპისპირებაში, რამაც საბოლოოდ განაპირობა კიდეც ნაცისტური გერმანიის დასასრული.
ივანე ბართოლომეი

ივანე ალექსის ძე ბართოლომეი (დ. 28 ნოემბერი, 1813, პეტერბურგი ― გ. 5 ოქტომბერი, 1870, თბილისი) — რუსი არქეოლოგი და ნუმიზმატი, გენერალ-ლეიტენანტი, პეტერბურგის აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1856).

ბიოგრაფია
1850 წლიდან მსახურობდა ჩაჩნეთში, აფხაზეთსა და თბილისში. ბართოლომეი 1853 წელს დიპლომატიური დავალებით სვანეთში გაიგზავნა. მან გარკვეული როლი ითამაშა სვანეთის რუსეთთან შეერთების საქმეში. შეაგროვა ქართული, ბაქტრიული, პართული და სასანური მონეტების მდიდარი კოლექცია, რომელიც შემდგომ ერმიტაჟს გადასცა. იკვლევდა ნუმიზმატიკას კავკასიის ეთნოგრაფიისა და ეპიგრაფიკის, აგრეთვე კავკასიური ენებისა და მათი ურთიერთდამოკიდებულების საკითხებს. 1855 წელს გაზეთ „კავკაზში“ (№ 70) გამოაქვეყნა ნაშრომი „ეგრეთ წოდებული მიძჯეგური ენების შესახებ, რომლებიც დღემდე ცნობილია მხოლოდ კლაპროთის შედარებების მეოხებით“. ბართოლომეიმ უარყო ტერმინი „მიძჯეგური ენები“ და მის ნაცვლად შემოიღო „ჩაჩნური ენები“.
ვიტრას დიზაინის მუზეუმი

ვიტრას დიზაინის მუზეუმი — მდებარეობს ვეილ-ამ-რაინზე, გერმანია. დაარსდა 1989 წელს ვიტრას აღმასრულებელი ხელმძღვანელი როლფ ფელბაუმის მიერ როგორც დამოუკიდებელი კერძო ფონდი. კორპორაცია ვიტრა უზრუნველჰყოფს მას ფინანსური სუბსიდიებით, ვიტრას არქიტექტურით და ორგანიზაციული საკითხების გადაწყვეტით. მუზეუმის ბერლინის განყოფილების გახსნა დაგეგმილია 2007 წელს.

კოლექცია და ღონისძიებები
მუზეუმის კოლექციის ფოკუსი ავეჯსა და ინტერიერის დიზაინზეა. მის ძირითად ბირთვს შეადგენს აშშ-ის დიზაინერების ჩარლზ და რეი იმსების დანატოვარი, ჯორჯ ნელსონის, ალვარ აალტოს, ვერნერ პანტონის, დიტერ რამსის, ჟან პრუვესა და მიქაელ თონეს მრავალრიცხოვანი ნამუშევრები. აქ თავმოყრილია თანამედროვე ავეჯის დიზაინის მსოფლიოში უდიდესი კოლექცია, რომელიც მოიცავს ნიმუშებს ყველა მნიშვნელოვანი პერიოდიდან და სტილიდან მე-19 საუკუნის დასაწყისიდან დღემდე.

ეს ნამუშევრები, რომლებიც თავდაპირველად როლფ ფელბაუმის საკუთრებას წარმოადგენდა, მუდმივად გამოფენილი არ არის, ზოგიერთი რჩეული დიზაინერული სკამის გარდა, რომელთა ნახვა ზაჰა ჰადიდის სახანძროს სადგურში შეიძლება ვიტრას ტერიტორიაზე. მათ ნაცვლად, მუზეუმი დროებით გამოფენებს აწყობს, რომელთა ფოკუსი ერთი რომელიმე დიზაინერია, ხშირად სხვა მუზეუმების კოლექციებიდან ნასესხები ექსპონატებით. შესაბამისად, კოლექციის დანარჩენი ნაწილი სხვა მუზეუმებზეა გასესხებული მსოფლიოს გარშემო დროებითი გამოფენებისთვის.
ბარი (ხალხი)

ბარი — სამხრეთ სუდანში მცხოვრები ხალხი. განსახლების არეალი შეადგენს ქალაქ ჯუბის შემოგარენსა და ნილოსის ნაპირებს. სახლობენ აგრეთვე უგანდასა და კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში. ენა - ბარი, განეკუთვნება ნილოტურ ენებს. ბარი ინარჩუნებს ტრადიციულ რწმენებს. მთავარი საქმიანობაა მესაქონლეობა, განვითარებულია მიწათმოქმედება, ნადირობა, თევზჭერა.
ბარი (ერთეული)

ბარი ( — სიმძიმე), წნევის სისტემგარეშე ერთეული, რომელიც 105 ნ/მ² ტოლია. ეს სიდიდე ეკვივალენტურია 750,08 მმ სიმაღლისა და 0 ° ტემპერატურის მქონე ვერცხლისწყლის სვეტის წნევისა ზღვის დონიდან 45° განედზე (=980,629 სმ/წმ²). 1 ბარი=106დნ/სმ²=0,1 მეგნ/მ² (ზუსტად)=1,01972 ატ. მეტროლოგიაში ატმოსფერული წნევის გასაზომად ხშირად იხმარება წილობითი ერთეული — მილიბარი, რომელიც 0,001 ბარის ანუ 0,986923•10-3 ატმ ტოლია.
ჰალიკარნასის მავზოლეუმი

ჰალიკარნასის მავზოლეუმი — მსოფლიოს შვიდი საოცრებიდან ერთ-ერთი. მეფე მავსოლეს საფლავი. ჰალიკარნასის მავზოლეუმი, არქიტექტურისა და ქანდაკების ბრწყინვალე შედევრი, ერთ დროს არაჩვეულებრივი სანახაობა იყო. ის ძვ. წ. საუკუნეში ააგეს, როგორც ქალაქ ჰალიკარნასის მმართველის, მავსოლეს აკლდამა. მეცნიერთა აზრით, მშენებლობა მავსოლეს სიცოცხლეშივე დაიწყო. მავსოლემ მხოლოდ საუკეთესო მოქანდაკეები დაიქირავა, რომელთა ოსტატობის შედეგად ნაგებობის საუკუნო დიდება ხვდა წილად. კარიის მმართველმა მისი დასრულება ვერ მოასწრო. იგი დაახლოებით ძვ. წ. 353 ან 352 წელს გარდაიცვალა. დაკრძალეს მის მიერვე აგებულ აკლდამაში, რომელსაც მავსოლეს პატივსაცემად მავზოლეუმი უწოდეს. მავზოლეუმი საბოლოო სახით არტემისიამ დაასრულა.

ჰალიკარნასი იყო კარიის მთავარი ქალაქი. კარია ძვ. წ. საუკუნეში სპარსეთის იმპერიაში შედიოდა. ამ დროს კარიას მართავდა მავსოლე. იგი დაქორწინდა საკუთარ დაზე, რომელსაც ერქვა არტემისია. მავსოლემ გადაწყვიტა თავისი და მეუღლის სამუდამო განსასვენებლად აეგო ისეთი აკლდამა, მანამდე რომ არ ღირსებია მოკვდავთაგან არც ერთ დიდებულს.

მავზოლეუმი წარმოადგენდა ბერძნული ტაძრის მსგავს ნაგებობას, რომელიც შემკული იყო მარმარილოს კოლონებითა და ქანდაკებებით. რელიეფური სამკაულები ტაძრისათვის შექმნეს იმდროინდელმა საუკეთესო სკულპტორებმა - სკოპამ, ლეოქარემ, ბრიქსისმა და ტიმოთეოსმა. ნაგებობების თავზე მდებარეობდა საფეხურებიანი პირამიდა, ხოლო მასზე აღმართული იყო მავსოლესა და არტემისიას სკულპტურები. მავზოლეუმს დარაჯობდა ქვის ლომების ქანდაკებების რიგი.

 საუკუნეში მავზოლეუმი მიწისძვრამ დაანგრია. საუკუნეში წმ. იოანეს ჯვაროსნული ორდენის რაინდები მავზოლეუმის ქვებს იყენებდნენ ციხესიმაგრეების ასაშენებლად. სამარხებსაც მიაგნეს. ოქროსა და განძეულობის მაძიებლებმა სამარხები პირწმინდად გაძარცვეს და გაანადგურეს.

 საუკუნის 50-იან წლებში არქეოლოგებმა მავზოლეუმის მიმდებარე ტერიტორიაზე ჩაატარეს გათხრები. მათ აღმოაჩინეს მავზოლეუმის ნაშთები, რელიეფებისა და ქანდაკებების ფრაგმენტები.
ლაიფციგის უნივერსიტეტი

ლაიფციგის უნივერსიტეტი — ევროპის ერთ-ერთი უძველესი უნივერსიტეტი, მდებარეობს ქ. ლაიფციგში, (საქსონია, გერმანია). დაარსდა 1409 წლის 2 დეკემბერს ფრედერიკ -სა და მისი ძმა უილიამ , მაისენის მარკგრაფის მიერ და თავდაპირველად ოთხი ფაკულტეტისგან შედგებოდა. ამჟამად უნივერსიტეტს 14 ფაკულტეტი და 29.000 სტუდენტი ჰყავს და საქსონიის სიდიდით მეორე უნივერსიტეტია. უნივერსიტეტი დაარსებიდან თითქმის 600 წელი შეუწყვეტლივ ფუნქციონირებს. აქვს 190 საბაკალავრო, სამაგისტრო და ტექნიკური კვალიფიკაციის პროგრამა. უნივერსიტეტის ყველაზე ძლიერ განხრად მედიცინა ითვლება.

1911-1914 წლებში ლაიფციგის უნივერსიტეტის სტუდენტი იყო შალვა ნუცუბიძე.
პროგრესი

პროგრესი (: „მოძრაობა წინ, წარმატება“) — განვითარება, წინსვლა; განვითარების უფრო დაბალი საფეხურებიდან უფრო მაღალ საფეხურებზე გადასვლა, მოძრაობა დახვეწილი, გაუმჯობესებული ან სხვაგვარად სასურველი მდგომარეობისკენ. პროგრესივიზმის კონტექსტში, ის გულისხმობს, რომ ტექნოლოგიების, მეცნიერებისა და სოციალური ორგანიზაციის წინსვლას მოჰყვა და შესაბამისად, მომავალშიც მოჰყვება, ადამიანის მდგომარეობის გაუმჯობესება. ეს უკანასკნელი შეიძლება მოხდეს ადამიანის პირდაპირი მოქმედების შედეგად, როგორც სოციალურ საწარმოში ან აქტივიზმის გზით, ან როგორც სოციოკულტურული ევოლუციის ბუნებრივი ნაწილი.

პროგრესის კონცეფცია პირველად გვხვდება მე-19 საუკუნის დასაწყისის სოციალურ თეორიებში, განსაკუთრებით სოციალურ ევოლუციაში, როგორც აღწერილია ოგიუსტ კონტისა და ჰერბერტ სპენსერის მიერ. იგი წარმოდგენილი იყო განმანათლებლობის ისტორიის ფილოსოფიებში. როგორც მიზანს, სოციალურ პროგრესს მხარს უჭერს პოლიტიკური იდეოლოგიების სხვადასხვა სფეროები სხვადასხვა თეორიებით იმის შესახებ, თუ როგორ უნდა მივაღწიოთ მას.

=სქოლიო=
სარჩელი

სარჩელი — უფლების დაცვის პროცესუალური საშუალება. ყოველ დაინტერესებულ პირს შეუძლია კანონით დადგენილი წესით მიმართოს სასამართლოს, არბიტრაჟს, სამედიატორო სასამართლოს დარღვეული ან სადავო უფლების, ანდა კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დასაცავად. სასამართლო ვალდებულია მიიღოს და განიხილოს სარჩელი სასარჩელო განცხადების მიღებაზე უარის თქმა დასაშვებია მხოლოდ კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში. მოსარჩელეს უფლება აქვს შეცვალოს სარჩელის საფუძველი ან საგანი, გაადიდოს ან შეამციროს სასარჩელო მოთხოვნების ოდენობა ან უარი თქვას სარჩელზე.
ბარი (იარაღი)

ბარი — სამიწათმოქმედო იარაღი, შედგება რკინის პირის, ხის ტარისა და სატერფულისაგან. ძველად მაგარი ჯიშის ხისპირიან ბარსაც იყენებდნენ, ასეთი ბარის პირის კიდეებზე ლითონის, საქლეშის შემოვლებაც იცოდნენ. მთის ფერდა ადგილებზე მუშაობა ბარით მოუხერხებელია, ამიტომ ბარის პირის ტარს 90° კუთხით უგებდნენ და თოხივით ხმარობდნენ. ასეთ იარაღს ბართოხი ეწოდებოდა, ბარს ძველად მჭედლები ამზადებდნენ რკინის ცხელი ჭედვით, იგი ამიერკავკასიის ერთ-ერთი უძველესი სამიწათმოქმედო იარაღია, მისი გამოსახულება გვხვდება ზვარტნოცის (სომხეთი) რელიეფზე და დავით-გარეჯის მთავარი ეკლესიის კედლის თავდაპირველ მხატვრობაში (- სს). ბარვის პროცესი გამოხატულია ჯრუჭის საუკუნის მინიატურაზე.
ბართლომეს ღამე

ბართლომეს ღამე — კათოლიკეების მიერ ჰუგენოტების მასობრივი ჟლეტა პარიზში 1572 წლის 24 აგვისტოს, წმინდა ბართლომეს დღესასწაულის წინა ღამეს.

ამ მსოფლიოში ცნობილი ხოცვის მოთავეები იყვნენ საფრანგეთის მეფის შარლ -ის დედა ეკატერინე მედიჩი და კათოლიკეთა ბელადები - ჰერცოგი გიზები, რომლებსაც აშინებდათ ჰუგენოტებისა და მათი ბელადის გასპარ დე კოლინის გავლენის ზრდა შარლ -ზე. მათ ისარგებლეს ჰუგენოტების ერთ-ერთი ბელადის, ანრი ნავარელის (შემდგომში ანრი ) და შარლ -ის დის მარგარეტ ვალუას ქორწილზე (18 აგვისტო) მრავალი ჰუგენოტის ჩამოსვლით. კათოლიკობის მომხრეებმა 1572 წლის 24 აგვისტოს, ღამის 2 საათზე დაიწყეს ჰუგენოტების მასობრივი ჟლეტა, რის შედეგადაც უამრავი გამოჩენილი პერსონა იქნა ლიკვიდირებული, მათ შორის ჰუგენოტების წინამძღოლი გასპარ დე კოლინიც. ანრი ნავარელმა და პრინცმა კონდემ სასწრაფოდ აღიარეს თავიანთ კონფესიად კათოლიციზმი და ამით უშველეს თავს. ხოცვა-ჟლეტა ოქტომბრის დამდეგამდე გაგრძელდა და მოედო საფრანგეთის სხვა დიდ ქალაქებსაც, მაგ: ლიონს, ორლეანს, რუანს, მოს, ბორდოსა და სხვ. მიუხედავად ასეთი ბარბაროსული ძალადობრივი აქტისა ბართლომეს ღამემ ვერ გატეხა ჰუგენოტები და მათ გააგრძელეს ბრძოლა სარწმუნოებრივი თავისუფლებისთვის, რასაც მოჰყვა რელიგიური ომების განახლება (საფრანგეთის რელიგიური ომები). სწორედ, ამ ისტორიული მოვლენის შედეგად დამკვიდრდა მსოფლიოს ლიტერატურულ ლექსიკაში ტერმინი „ბართლომეს ღამე“, როგორც მასობრივი ძალადობრივი აქტის სიმბოლო. ამ ფაქტს მიუძღვნა გამოჩენილმა ფრანგმა მწერალმა ალექსანდრე დიუმამ თავისი ცნობილი რომანი დედოფალი მარგო.
ბარისტერი

ბარისტერი — მაღალი რანგის ადვოკატი ინგლისში. ბარისტერის წოდება ენიჭება უმაღლესი იურიდიულ განათლების მქონე პირს, რომელიც სამი წელი ემზადებოდა ადვოკატთა რომელიმე კორპორაციაში (ე. წ. ინები) და ჩაბარებული აქვს გამოცდები სამართლის დისციპლინებში. ბარისტერს ყველა სასამართლოში გამოსვლის უფლება აქვს. საქმეებს საწარმოებლად იგი ჩვეულებრივ სოლისიტორთა მეშვეობით იღება, მხოლოდ სისხლის სამართლის საქმეებს იღებს პირადად.
ალექსანდროპოლის ხელშეკრულება

ალექსანდროპოლის ხელშეკრულება — სამშვიდობო ხელშეკრულება დადებული ოსმალეთსა და სომხეთის დემოკრატიულ რესპუბლიკას შორის 1920 წლის 2 დეკემბერს, თურქეთის რესპუბლიკის გამოცხადებამდე, რომლითაც დასრულდა 1920 წლის სომხეთ-თურქეთის ომი. სომხეთის რესპუბლიკის მთავრობაში ამ პერიოდში იმყოფებოდა ნაციონალისტური პარტია "დაშნაკცუტიუნი". ამ ხელშეკრულებით სომხეთი იძულებული გახდა გაეუქმებინა სევრის ხელშეკრულება და დაეთმო ის ტერიტორიები, რომელიც სომხეთის დემოკრატიულმა რესპუბლიკამ სევრის ხელშეკრულებით მიიღო. ხელშეკრულების რატიფიცირება მთავრობას ერთ თვეში უნდა მოეხდინა, თუმცა ეს ვერ მოხერხდა სომხეთის წითელი არმიის მიერ ოკუპირების გამო და შეთანხმება 1921 წელს შეცვალა ყარსის ხელშეკრულებამ.
ესპანეთის პრიმერა დივიზიონი

ესპანეთის პრიმერა დივიზიონი — პროფესიონალური საფეხბურთო ლიგა ესპანური კლუბებისთვის. წარმოადგენს ესპანეთის უმაღლეს საფეხბურთო ლიგას. ინგლისურენოვან ქვეყნებში მოიხსენიებენ ლა ლიგად. ესპანეთის პრიმერა დივიზიონში 20 გუნდი მონაწილეობს, რომელთაგან სეზონის ბოლოს 3 ყველაზე დაბალი ქულის მქონე ქვეითდება სეგუნდა დივიზიონში, სეგუნდადან კი პირველი 3 გუნდი პრიმერა დივიზიონში ღზევდება.

პრიმერა დივიზიონში მისი დაარსებიდან დღემდე სულ 60 კლუბს უთამაშია. ესპანეთის ჩემპიონის ტიტულს ფლობდა 9 კლუბი. ჩემპიონატს ორი დომინანტი გუნდი ჰყავდა ყოველთვის „რეალ მადრიდის“ (36 ტიტული) და „ბარსელონას“ (29) სახით. სხვადასხვა წლებში ჩემპიონატს ასევე იგებდნენ „ატლეტიკო მადრიდი“ (11), „ატლეტიკ ბილბაო“ (8), „ვალენსია“ (6), „რეალ სოსიედადი“ (2), „დეპორტივო“ (1), „სევილია“ და „რეალ ბეტისი“ (1). მოქმედი ჩემპიონია „ბარსელონა“.

უეფა-ს კოეფიციენტების რეიტინგში ჩემპიონატებს შორის, პრიმერა დივიზიონი პირველ ადგილს იკავებს 2012–13 წლების სეზონიდან მოყოლებული. 2015–16 წლების სეზონში პრიმერა დივიზიონის მატჩებზე საშუალო დასწრება იყო 28 168, რითიც მესამე ადგილზე გავიდა გერმანიის ბუნდესლიგის და ინგლისის პრემიერლიგის შემდეგ.

ისტორია
1928 წლის აპრილში, ბასკეთის კლუბ „არენას დე გეჩოს“ დირექტორმა ხოსე მარია აჩამ პირველად წამოაყენა ესპანეთში ეროვნული ლიგის იდეა. ლიგის ზომისა და მონაწილეობის შესახებ ხანგრძლივი დებატების შემდეგ, „ესპანური ფეხბურთის ფედერაცია“ საბოლოოდ შეთანხმდა ათი გუნდის შერჩევაზე, რომლებიც 1929 წელს პირველ პრიმერა დივიზიონს ჩამოაყალიბებდნენ. „არენასი“, „ბარსელონა“, „რეალ მადრიდი“, „ატლეტიკ ბილბაო“, „რეალ სოსიედადი“ და „რეალ უნიონი“ კოპა დელ რეის წინა გამარჯვებულებად აირჩიეს.

„ატლეტიკო მადრიდი“, „ესპანიოლი“ და „ევროპა“ კოპა დელ რეის მეორე ადგილოსნებად გავიდნენ, ხოლო „რასინგი სანტანდერი“ პლეი-ოფის მეშვეობით გავიდა. დამფუძნებელი კლუბებიდან მხოლოდ სამი კლუბი („რეალ მადრიდი“, „ბარსელონა“ და „ატლეტიკ ბილბაო“) არასდროს გავარდნილან პრიმერა დივიზიონიდან.

ჩემპიონები

ბომბარდირები სეზონების მიხედვით
რეკორდები
ყველაზე მეტი გოლი
ყველაზე მეტი ჩატარებული მატჩი
ყველაზე ტიტულოვანი მწვრთნელები
ყელის ტბა

ყელის ტბა — ვულკანურ-მყინვარული გენეზისის ტბა საქართველოში, ახალგორის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ყელის ვულკანურ ზეგანზე, ზღვის დონიდან 2914 მ სიმაღლეზე. სარკის ფართობი 1,28 კმ², საშუალო სიღრმე 24,7 მ, მაქსიმალური სიღრმე 63 მ, წყლის მოცულობა 31,6 მლნ მ³. წყალშემკრები აუზის ფართობი 7,8 კმ². მერიდიანულად გადაჭიმული ტბის ქვაბული შექმნილია დიდი მყინვარული ცირკის ლავური ნაკადის შეგუბებით, რომელიც შემდეგში მყინვარმა გადაამუშავა. უკავია ორი ქვაბული. ტბა საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. მაქსიმალური დონე ივნისშია, მინიმალური — თებერვალში. ტბიდან გამოედინება მდინარე ქსანი. ტბა 7–8 თვე ყინულითაა დაფარული. წყალი მტკნარია. თევზი არ არის. ტბა და მისი მიდამოები პერსპექტიულია ტურიზმისათვის.
მიხეილ ბარკლაი-დე-ტოლი

მიხეილ ბოგდანის ძე ბარკლაი-დე-ტოლი (რუს. --)(დ. 24 დეკემბერი, 1761, პამუშისე, ლიფლანდიის გუბერნია — გ. 14 მაისი, 1818, ინსტერბურგი, აღმოსავლეთი პრუსია) — რუსი გენერალ-ფელდმარშალი (1814), თავადი (1815), საფრანგეთ-რუსეთის ომის (1812) გმირი.

წარმოშობით საუკუნის რიგაში გადმოსახლებული ძველი შოტლანდიელი ოჯახიდან იყო. მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთის ომში 1787-1791, რუსეთ-შვედეთის ომში 1788-1790 წლებში. თავი გამოიჩინა საფრანგეთთან ომში 1806-1807 წლებში პროისიშ-აილაუსთან. 1807 წლიდან მეთაურობდა დივიზიას. რუსეთ-შვედეთის 1808-1809 წლებში ომის დროს - კორპუსს. 1810 წლის იანვარიდან - 1812 წლის სექტემბრამდე იყო სამხედრო მინისტრი და დიდი მუშაობა გასწია რუსეთის არმიის გასაძლიერებლად. 1812 წლის სამამულო ომში სარდლობდა დასავლეთის არმიას, მასვე, როგორც სამხედრო მინისტრს, ემორჩილებოდა დასავლეთის არმია. მოწინააღმდეგის ჭარბ ძალებთან ბრძოლაში ბარკლაი-დე-ტოლიმ მინიმალური დანაკარგებით დაიხია უკან და შეაერთა ორივე არმია, მაგრამ უკან დახევამ თავადაზნაურთა წრეებისა და არმიის უკმაყოფილება გამოიწვია და 17 აგვისტოს ბარკლაი-დე-ტოლიმ არმიების სარდლობა მიხეილ კუტუზოვს გადააბარა. ბოროდინოს ბრძოლაში იგი მეთაურობდა რუსეთის არმიის მარჯვენა ფრთას, გამოიჩინა შეუპოვრობა და თავდაცვითი ბრძოლის წარმოების დიდხელოვნება. ბარკლაი-დე-ტოლიმ უვარგისად ცნო ლეონტი ბენიგსენის მიერ მოსკოვის დასაცავად არჩეული პოზიცია და ფილის სამხედრო საბჭოზე მხარი დაუჭირა კუტუზოვის წინადადებას მოსკოვის დატოვების შესახებ. 1813 წელს იგი დაინიშნა არმიის, შემდეგ კი რუსეთ-პრუსიის არმიის სარდლად, წარმატებით ხელმძღვანელობდა მას რუსეთის არმიის საზღვარგარეთულ ლაშქრობაში 1813-1814 წლებში (კულმი, ლაიფციგი, პარიზი). დაკრძალულია ლიფლანდიაში, ბეკლორში (ამჟამად იიგევესტე, ესტონეთი).
დიდი ხუთეული (ინგლისი)

„დიდი ხუთეული“ , გაერთიანებული სამეფოს ხუთი უდიდესი კერძო სააქციო კომერციული საბანკო მონოპოლია — „ბარკლეიზ ბენკი“, „მიდლენდ ბენკი“, „ლოიდზ ბენკი“, „უესტმინსტერ ბენკი“ და „ნეშნლ პროვინშლ ბენკი“. საუკუნის დასაწყისიდან ბანკების ეს ჯგუფი ინგლისის ფინანსური კაპიტალის ცენტრია. „დიდი ხუთეულის“ ბანკებში თავმოყრილია გაერთიანებული სამეფოს ბანკების მთელი ანაბრების დაახლოებით 90%. სხვა სახელმწიფოებში მათ 12 ათასამდე განყოფილება აქვთ. 1968 წელს გაერთიანდა ორი ბანკი „უესტმინსტერ ბენკი“ და „ნეშნლ პროვინშლ ბენკი“ და მიიღო „ნეშნლ უესტმინსტერ ბენკის“ სახელწოდება, ხოლო „ბარკლეიზ ბენკმა“ შეიერთა სიდიდით მეექვსე ბანკი ინგლისში „მარტინზ ბანკი“.
ბარნარდის ვარსკვლავი

ბარნარდის ვარსკვლავი — ჯუჯა 5 სპექტრული ტიპის ვარსკვლავი გველისმჭერის თანავარსკვლავედისა. ხილული სიდიდე 9,5, მანძილი მზიდან 1,83 პს. ვარსკვლავებს შორის უდიდესი საკუთარი მოძრაობით (ვარსკვლავის წლიური კუთხური გადაადგილება ცაზე) ხასიათდება, რაც განპირობებულია ვარსკვლავის შედარებითი სიახლოვითა და მისი დიდი სივრცული სიჩქარით. ამიტომ მას ბარნარდის მფრინავ ვარსკვლავსაც უწოდებენ.
ბარონი

ბარონი (< გვიანდ. ლათ. — გერმანული წარმოშობის სიტყვა, რომლის თავდაპირველი მნიშვნელობაა: ადამიანი, მამაკაცი) — დასავლეთ ევროპაში მეფის უშუალო ვასალი. მოგვიანებით თავადაზნაურთა ტიტული. ინგლისის უმაღლეს თავადაზნაურობის იერარქიაში ბარონს უკანასკნელი ადგილი უჭირავს. უფრო ფართო გაგებით, ბარონს უწოდებენ ინგლისის თავადაზნაურობის ზედაფენას, ლორდთა პალატის მემკვიდრეობითს წევრებს. საფრანგეთსა და გერმანიაში ეს ტიტული უფრო დაბლა იდგა, ვიდრე გრაფისა. რუსეთში პეტრე -მა შემოიღო ბალტიისპირეთის გერმანელ თავადაზნაურობის ზედაფენის წარმომადგენელთათვის.
ავტოქორები

ავტოქორები ( — „თვით“, — „მივდივარ“, „წინ მივიწევ“) — მცენარეები, რომლებიც ვრცელდება გარემო ფაქტორთა ზემოქმედების გარეშე: ან გახეთქილი მწიფე ნაყოფიდან თესლის გატყორცნით (მექანოქორია), ან ნიადაგში ნაყოფის თვითჩამარხვის გზით (გეოკარპია), ანდა სიმძიმის ძალის მეშვეობით ნაყოფისა და თესლის ჩამოცვენით (ბაროქორია).
ბარრიკადი (გაზეთი)

„ბარრიკადი“ — „ცისფერყანწელების“ ლიტერატურული გაზეთი. გამოდიოდა 1920 (№ 1-3), 1922 (№ 4-7), 1924 (№ 1) წლებში თბილისში. რედაქტორი იყო ტიციან ტაბიძე. გაზეთს ჰქონდა სამი ძირითადი განყოფილება — პოეზია, ესთეტიკა, პოლიტიკა. გაზეთის სახელწოდება აღებულია ფრანგული ანალოგიური სახელის ჟურნალიდან, რომელსაც შარლ ბოდლერი გამოსცემდა პარიზში 1848 წლის საფრანგეთის რევოლუციის დროს. თანამშრომლობდნენ ტიციან ტაბიძე, პაოლო იაშვილი, ვალერიან გაფრინდაშვილი, შალვა აფხაიძე, გრიგოლ ცეცხლაძე, გიორგი ლეონიძე, კოლაუ ნადირაძე, ნიკოლო მიწიშვილი, ალექსანდრე არსენიშვილი.
ბარტყობა (მცენარე)

ბარტყობა — მცენარის, მიწისზედა და გვერდითი ყლორტების განვითარების პროცესი მარცვლოვნებში. ერთწლოვან მცენარეებში ბარტყობა მიმდინარეობს მათი სიცოცხლის საწყის პერიოდში (საშემოდგომო ნათესებისა — შემოდგომისა და გაზაფხულზე, საგაზაფხულო ნათესებისა — გაზაფხულზე) და მთავრდება აღერების ფაზის დასაწყისში.

მრავალწლოვანებში — აღერების ფაზის დაწყებამდე, შემდეგ კი — ყვავილობის ფაზის ბოლოს ან ნაყოფიანობის პერიოდში და გრძელდება ვეგეტაციის ბოლომდე. ბარტყობის მიხედვით განარჩევენ მეჩხერბუჩქოვან და მკვრივბუჩქოვან მცენარეებს. მეჩხერბუჩქოვან მარცვლოვნებში ბარტყობის მუხლი მიწაშია ჩაფლული და მისგან წარმოქმნილი ყლორტები ჯერ განზე იზრდება, შემდეგ კი ზევით მიიმართება. მკვრივბუჩქოვნებში — ნიადაგის ზედაპირზეა და მისგან ერთმანეთთან მჭიდროდ მიჯრილი ვერტიკალური ყლორტები ვითარდება. ბარტყობის მუხლის განლაგების სიღრმესთანაა ჩვეულებრივ დაკავშირებული მცენარის ყინვაგამძლეობა.
ბარტყოვანი ფრინველები

ბარტყოვანი ფრინველები — ფრინველები, რომელთა მართვეები გამოჩეკის შემდეგ დამოუკიდებელი ცხოვრების დაწყებამდე განვითარების გარკვეულ პერიოდს გადიან. ბარტყოვანი ფრინველების საპირისპიროა წიწილოვანი ფრინველები. ბარტყოვანი ფრინველების ახლად გამოჩეკილ მართვეს გრძნობათა ორგანოები და კიდურების კუნთები სუსტი აქვს, ყურთუკივანი საფარველი კი უმნიშვნელოა ან სულ არ გააჩნია. პირველ ხანებში მართვეს სხეულის ტემპერატურა მერყევია და დამოკიდებულია გარემოს ტემპერატურაზე. მართვეებს ბუდეში დიდხანს კვებავენ და ათბობენ მშობლები. ბარტყოვანი ფრინველებს განეკუთვნებიან ბეღურასნაირნი, ყაპყაპისნაირნი, ალკუნისებრნი, მტრედისნაირნი და სხვა. ბუსნაირთა და შავარდნისნაირთა მართვეები ყურთუკით შემოსილი იჩეკებიან. ამ ფრინველებს საშუალო ადგილი უკავიათ წიწილოვანსა და ბარტყოვან ფრინველებს შორის.
კარტოფილი

კარტოფილი — მრავალწლოვანი გორგლიანი მცენარე ძაღლყურძენასებრთა ოჯახის -ის გვარისა (-ის სექცია).

ფართოდაა გავრცელებული ზომიერჰავიან ქვეყნებში. კარტოფილის ბუჩქის სიმაღლე 50-80 სმ აღწევს, შედგება 3-6 ღეროსაგან, გორგლი ღეროს მიწისქვეშა სახეცვლილებაა. მის ზედაპირზე ჩაღრმავებებში 3-4 კვირტიანი თვლები ზის.

გორგლის ფორმა შეიძლება იყოს მომრგვალო, წაგრძელებული, ოვალური და სხვა. გარეგანი შეფერილობა და რილობის ფერი — თეთრი, ყვითელი, ვარდისფერი, წითელი და ლურჯი. კარტოფილის ფესვი ფუნჯაა, სუსტად განვითარებული, ფოთოლი კენტფრთისებრგანკვეთილია, აქვს ნაკვთები და ნაკვთულები, ფერად მომწვანო-მოყვითალო ან მუქი მწვანეა. ყვავილი ხუთწვერიანია, თეთრი, მოწითალო-იისფერი ან მოლურჯო-იისფერი. ნაყოფი სფეროსებრი ან ოვალური კენკრაა, აქვს ძალიან წვრილი თესლები (1000 ცალი 0,5-0,6 გ იწონის).

კარტოფილი მრავლდება ვეგეტატიურად — გორგლით (სელექციის მიზნით — თესლით), რომელიც საშუალოდ შეიცავს 76,3 % წყალს და 23,7 % მშრალ ნივთიერებას, მ. შ. 17,5 % სახამებელს, 0,5 % შაქარს, 1-2 % ცილას, 1 %-მდე მინერალურ მარილებს, აგრეთვე , 1, 2, 6, და სხვა ვიტამინებს.

კარტოფილი კულტურაში შემოიტანეს სამხრეთ ამერიკელმა ინდიელებმა ჯერ კიდევ 14 ათასი წლის წინათ. ევროპაში (ესპანეთში) გადმოიტანეს დაახლოებით 1565 წელს, შემდეგ გავრცელდა მრავალ ქვეყანაში, რუსეთში კარტოფილის გავრცელებას უკავშირებენ პეტრე -ს, რომელსაც საუკუნის ბოლოს კარტოფილით სავსე ტომარა ჰოლანდიიდან სამშობლოში გამოუგზავნია. 1970 წელს მსოფლიოში კარტოფილი დათესილი იყო დაახლოებით 22,3 მლნ. ჰა-ზე.

საქართველოში კარტოფილის ნათესები აღნიშნული აქვს სოლომონ იმერთა მეფეს 1787 წლის წერილში, 1820-იან წლებში გაჩნდა თბილისის ახლომახლო, 1913 წელს კარტოფილის ნათესებმა უკვე 6800 ჰა-ს მიაღწია. 1975 წელს კარტოფილის სათესი ფართობი 28 ათას ჰა-ს აღემატებოდა. საქართველოში კარტოფილს თესავენ უმთავრესად ახალქალაქის, ახალციხის, წალკის, დმანისის, თეთრი წყაროს, ხულოს, შუახევის მუნიციპალიტეტებში. მოჰყავთ მთაშიც (ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტი, სვანეთი, რაჭა და სხვა), სადაც ნათესები ზღვის დონიდან 2200-2300 მ-მდე აღწევს. 70-იან წლებში ფართოდ გავრცელდა საადრეო კარტოფილის მოყვანა უმთავრესად ბოლნისის რაიონში. რესპუბლიკაში კარტოფილის საშუალო მოსავლიანობა 120 ც/ჰა შეადგენს. ახალქალაქის, ახალციხისა და წალკის მუნიციპალიტეტებში კარტოფილის მოსავალი უფრო მეტია - 174-178 ც/ჰა. საქართველოს ბარის ზონაში კარტოფილს თესავენ ზაფხულშიც, თავთავიანი პურეულის აღების შემდეგ და მეორე მოსავალს იღებენ. ამ ზონაში (ზღვის დონიდან 500 მ-მდე) საადრეო მოსავლის მისაღებად კარტოფილი შეიძლება დაითესოს შემოდგომაზეც - ნოემბერში. საქართველოში კარტოფილის ფართოდ გავრცელებული ჯიშებია: მაჟესტიკი, თრიალეთური სახალხო, ლორხი, ეპიკური და სხვა.
არღუნი (ქალაქი)

არგუნი — ქალაქი რუსეთში, ჩეჩნეთის რესპუბლიკის შალინის რაიონში. მოსახლეობა 28,1 ათ. მცხოვრები (2006). ქალაქი მდებარეობს ჩეჩნეთის (გროზნოს) მთისპირა გავაკებაზე, მდინარე არღუნის ხეობაში, თერგის აუზი, 16 კმ-ში გროზნოდან აღმოსავლეთით. ქალაქი თითქმის განადგურდა 1990-იან წლებში ჩეჩნეთის პირველი და მეორე ომების დროს.