ოცდათექვსმეტი სტრატაგემა

ოცდათექვსმეტი სტრატაგემა — ჩინური ესე, რომელიც გამოიყენება პოლიტიკაში, ომსა და სამოქალაქო ურთიერთობებში გამოყენებული სტრატაგემების სერიის საილუსტრაციოდ.

მისი ფოკუსირება ეშმაკობისა და მოტყუების გამოყენებაზე როგორც ბრძოლის ველზე, ასევე სასამართლოში, სუნ ძის „ომის ხელოვნებასთან“ შედარების მიზეზი ხდება. ჟანგ იინგიუს „თაღლითობის წიგნი“, მინგის დინასტიის გვიანდელი პერიოდის ნაშრომი, რომელიც კომერციისა და სამოქალაქო საზოგადოების სფეროებზეა ფოკუსირებული, თემატურ მსგავსებას იზიარებს.

წარმოშობა
კრებულის სახელწოდება მომდინარეობს „ცის წიგნის“ მეშვიდე ბიოგრაფიული ტომიდან, „ვანგ ძინძის ბიოგრაფია“ . ვანგი იყო გენერალი, რომელიც სამხრეთ ცის დინასტიას პირველი იმპერატორი კაოს დროიდან ემსახურებოდა. როდესაც იმპერატორი მინგი მოვიდა ხელისუფლებაში და სასამართლოსა და სამეფო ოჯახის მრავალი წევრი სიკვდილით დასაჯა იმის შიშით, რომ ისინი მის მეფობას საფრთხეს შეუქმნიდნენ, ვანგმა ირწმუნა, რომ შემდეგ სამიზნე თავად გახდებოდა და აჯანყება დაიწყო. იმპერატორ მინგის ვაჟი და ტახტის მემკვიდრე პრინცი სიაო პაოძიუანი, აჯანყების დაწყებიდან მალევე გაიქცა. ამის შესახებ ვანგმა აღნიშნა, რომ „ბატონ თანის ოცდათექვსმეტი სტრატაგემიდან, უკან დახევა მისთვის საუკეთესო იყო და რომ მამაც და შვილიც უნდა გაქცეულიყვნენ“. „ბატონ თანი“ გულისხმობს ლიუ სუნგის დინასტიის გენერალ თან ტაოძის, რომელიც იძულებული გახდა უკან დაეხია ჩრდილოეთ ვეიზე წარუმატებელი თავდასხმის შემდეგ. ვანგმა მისი სახელი ზიზღით ახსენა, როგორც სიმხდალის მაგალითი.

ამ კონტექსტში ვანგმა რიცხვი ოცდათექვსმეტი გამოიყენა, როგორც რიტორიკული შეძახილი, რომლითაც აღნიშნავს „მრავალრიცხოვან სტრატაგემებს“ კონკრეტული რიცხვის ნაცვლად. ვანგის მიერ ამ ტერმინის არჩევა მომდინარეობს „ი ჩინგიდან “, სადაც ექვსი არის ინის რიცხვი, რომელსაც მრავალი მახასიათებელი აქვს საერთო სამხედრო სტრატეგიასთან. ოცდათექვსმეტი მეტაფორას წარმოადგენს „მრავალი სტრატეგიისთვის, რადგან იგი ექვსის კვადრატია“.

ოცდათექვსმეტი სტრატაგემა დაყოფილია წინასიტყვაობად და ექვს თავად. პირველი სამი თავი ზოგადად აღწერს ტაქტიკას ხელსაყრელ სიტუაციებში გამოსაყენებლად, ხოლო ბოლო სამი თავი შეიცავს სტრატაგემებს, რომლებიც უფრო შესაფერისია არახელსაყრელი სიტუაციებისთვის. ოცდათექვსმეტი სტრატაგემის ორიგინალურ ტექსტს აქვს ლაკონური სტილი, რომელიც დამახასიათებელია კლასიკური ჩინურისთვის. თითოეულ ანდაზას თან ახლავს მოკლე კომენტარი, არაუმეტეს ერთი ან ორი წინადადებისა, რომელიც განმარტავს, თუ როგორ გამოიყენება აღნიშნული ანდაზა სამხედრო ტაქტიკაში. ეს 36 ჩინური სტრატაგემა დაკავშირებულია ჩინეთის ისტორიისა და ფოლკლორის 36 საბრძოლო სცენართან, ძირითადად მებრძოლი სახელმწიფოების პერიოდისა და სამი სამეფოს პერიოდიდან.

შინაარსი
ოცდათექვსმეტი სტრატაგემა ექვსი თავისგან შედგება, თითოეული თავი კი ექვს სტრატაგემას მოიცავს.

თავი 1: გამარჯვების სტრატეგემები (, შენგ ჭან ძი)
ცის მოტყუება ზღვის გადასალახად (, მან თიენ კუო ხაი)
საკუთარი ნამდვილი მიზნები დაფარეთ ვიწროდ მოაზროვნე მმართველებისგან.

ვეის ალყაში მოქცევა ჭაოს გადასარჩენად (, ვეი ვეი ძიოუ ჭაო)
როდესაც მტერი ძალიან ძლიერია პირდაპირი თავდასხმისთვის, შეუტიეთ იმას, რაც მისთვის ძვირფასია. იდეა იმაში მდგომარეობს, რომ თავიდან აიცილოთ ძლიერ მტერთან პირისპირ ბრძოლა და ამის ნაცვლად, სხვაგან დაარტყათ მათ სისუსტეებს. ეს აიძულებს ძლიერ მტერს უკან დაიხიოს სისუსტის კომპენსირებისთვის. დაღლილ მტერთან ბრძოლა წარმატების გაცილებით მაღალ შანსს მოგცემთ.

მოკვლა ნასესხები დანით (, ძიე ტაო შა ჟენ)
თავად შეარჩიეთ ხელსაყრელი ბრძოლის დრო და ადგილი. წაახალისეთ მტერი, რომ ენერგია ფუჭ ძიებაში დახარჯოს, სანამ თქვენ ძალებს ზოგავთ. როდესაც მტერი გამოიფიტება და დაიბნევა, შეუტიეთ ენერგიულად და მიზანმიმართულად.

დაისვენეთ, სანამ მტერი მუშაობს (, ი ი ტაო ლაო)
ბრძოლის დრო და ადგილის არჩევა მტრის მიერ არა უპირატესობაა. წაახალისეთ მტერი, რომ ენერგია ამაო ძიებებში დახარჯოს, სანამ თქვენ ძალას დაზოგავთ. როდესაც მტერი დაღლილი და დაბნეულია, ენერგიულად და მიზანმიმართულად შეუტიეთ.

გაძარცვეთ ცეცხლმოკიდებული სახლი (, ჩენ ხუო ტა ძიე)
როდესაც ქვეყანა შიდა პრობლემებითაა მოცული, როგორიცაა ავადმყოფობა, შიმშილი, კორუფცია და კრიმინალი, ის ნაკლებად არის მზად გარე საფრთხესთან გასამკლავებლად. მუდმივად აგროვეთ შიდა ინფორმაცია მტრის შესახებ. თუ მტერი უკიდურესად სუსტ მდგომარეობაშია, დაარტყით უმოწყალოდ და გაანადგურეთ იგი სამომავლო პრობლემების თავიდან ასაცილებლად.

ხმაური აღმოსავლეთით, დარტყმა დასავლეთით (, შენგ ტუნგ ძი სი)
ნებისმიერ ბრძოლაში მოულოდნელობის ეფექტს გადამწყვეტი უპირატესობის მოტანა შეუძლია. მაშინაც კი, როდესაც მტრის პირისპირ უდგახართ, მაინც შეიძლება მოულოდნელობის ეფექტი გქონდეთ იქნას იქ დარტყმით, სადაც მას ყველაზე ნაკლებად ელიან. ცრუ მანევრის გამოყენებით მტერს შეუქმენით მცდარი მოლოდინი. აიძულეთ მტერი, თავისი რესურსების კონცენტრაცია ერთგან მოახდინოს და პარალელურად შეუტიეთ სუსტ წერტილში. ტაქტიკურად ეს ცნობილია როგორც „ღია ფინტი“.

თავი 2: მტერთან ურთიერთობის სტრატეგიები (, ტი ჭან ძი)
არაფრისგან რაიმეს შექმნა (, ვუ ჭუნგ შენგ იოუ)
აშკარა სიცრუე. აიძულეთ ვინმე დაიჯეროს, რომ არსებობს ის, რაც სინამდვილეში არ არსებობს, ან პირიქით.

ღიად შეაკეთეთ გზები, მაგრამ შეუტიეთ უღელტეხილიდან (ჩენგცანგიდან) (，, მინგ სიოუ ჭან ტაო, ან ტუ ჩენცანგ)
მტრის მოტყუება აშკარა არახელსაყრელი ქმედებით, ამავდროულად კი მასზე თავდასხმა სხვა გზით. ეს არის ტაქტიკის — „ხმაური აღმოსავლეთით, დარტყმა დასავლეთით“ — გაგრძელება, თუმცა აქ მტრის ყურადღების გადასატანად მხოლოდ დეზინფორმაცია კი არ გამოიყენება, არამედ ფიზიკური სატყუარებიც. სატყუარები მტრისთვის ადვილად შესამჩნევი უნდა იყოს, რათა მიიპყროს მათი ყურადღება.
დღეს „ჩენგცანგის უღელტეხილის ფარულად გავლას“ ასევე აქვს პარტნიორის ღალატის ან რაიმე უკანონო ქმედების მნიშვნელობა.

მდინარის გაღმა ხანძრისთვის თვალის დევნება (, კე ან კუან ხუო)
გადადეთ ბრძოლა მანამ, სანამ ყველა სხვა მხარე ერთმანეთთან ბრძოლით არ დაიღლება. შედით სრული ძალით და გაანადგურეთ ისინი.

დამალე დანა ღიმილის მიღმა (, სიაო ლი ცანგ ტაო)
მტრის გულის მოგება, შემდეგ კი ფარული მოქმედება მის წინააღმდეგ.

ქლიავის ხის გაწირვა ატმის ხის გადასარჩენად (, ლი ტაი თაო ძიანგ)
არსებობს გარემოებები, როდესაც გრძელვადიანი მიზნის მისაღწევად მოკლევადიანი მიზნების გაწირვაა საჭირო. ეს არის „განტევების ვაცის“ სტრატეგია, როდესაც ერთი მხარე აგებს პასუხს, რათა სხვები გადარჩნენ.

ისარგებლეთ თხის გაძარცვის შესაძლებლობით (, შუნ შოუ ციენ იანგ)
საკუთარი გეგმების განხორციელებისას იყავით საკმარისად მოქნილი, რომ გამოიყენოთ ნებისმიერი გამოჩენილი შესაძლებლობა, რაც უნდა მცირე იყოს ის, და მიიღოთ ნებისმიერი სარგებელი, რაც არ უნდა უმნიშვნელოდ მოგეჩვენოთ.

თავი 3: თავდასხმითი სტრატეგემები (, კუნგ ჭან ძი)
ბალახზე დარტყმა გველის დასაფრთხობად (, ტა ცაო ძინგ შე)
გააკეთეთ რაიმე უჩვეულო, უცნაური და მოულოდნელი მტრის ეჭვის აღსაძვრელად და მისი აზროვნების დასაბნევად. უფრო ფართოდ გამოიყენება როგორც გაფრთხილება: „[ნუ] დააფრთხობ გველს ბალახზე დარტყმით“. გაუაზრებელი ქმედება მტერს თქვენს პოზიციას ან განზრახვას გაუმჟღავნებს.

გვამის სესხება სულის გასაცოცხლებლად (, ძიე ში ხუან ხუნ)
დავიწყებული ან უარყოფილი ინსტიტუტის, ტექნოლოგიის, მეთოდის ან თუნდაც იდეოლოგიის აღება და მისი მორგება საკუთარ მიზნებზე.

მოატყუე ვეფხვი მთაზე (, ტიაო ხუ ლი შან)
არასოდეს დაესხათ თავს პირდაპირ იმ მოწინააღმდეგეს, რომლის უპირატესობაც მის პოზიციაშია. ამის ნაცვლად, გამოიტყუეთ იგი პოზიციიდან, რათა დააშოროთ საკუთარი ძალის წყაროს.

შესაპყრობად ჯერ გაუშვით (, იუ ცინ კუ წუნგ)
ალყაში მოქცეული მსხვერპლი ხშირად სასოწარკვეთილ ბოლო შეტევაზე გადადის. ამის თავიდან ასაცილებლად, აგრძნობინეთ მტერს, რომ მას ჯერ კიდევ აქვს თავის დაღწევის შანსი. ბრძოლის სურვილს გაქცევის სურვილი შეასუსტებს. როდესაც გაქცევის ილუზია გაქრება, მტრის მორალური მდგომარეობა დაქვეითდება და ის ბრძოლის გარეშე დანებდება.

აგურის გადაგდება ნეფრიტის ძვირფასი ქვის მოსაზიდად (, ფაო ჭუან ინ იუ)
ვინმეს ცდუნება იმით, რომ რაღაცას მოიგებს; „აგურის გადაგდება“, რათა სანაცვლოდ მისგან რაიმე ღირებული მიიღოთ.

დაამარცხეთ მტერი მათი უფროსის ხელში ჩაგდებით (, ცინ წეი ცინ ვანგ)
თუ მტრის არმია ძლიერია, მაგრამ მეთაურთან მხოლოდ ფულით, ცრურწმენით ან მუქარითაა დაკავშირებული, დაუმიზნეთ ლიდერს. თუ მეთაური დაეცემა, ჯარის დანარჩენი წევრები გაიფანტებიან ან შემოგიერთდებიან. თუ ისინი ლიდერთან ერთგულებით არიან დაკავშირებული, ფრთხილად იყავით, რადგან არმიამ შეიძლება შურისძიების მიზნით ბრძოლა გააგრძელოს მათი სიკვდილის შემდეგაც.

თავი 4: შერეული ომის სტრატეგემები (, ხუნჭან ძი)
ქვაბის ქვეშიდან შეშის გამოცლა (, ფუ ტი ჩოუ სინ)
ვინმეს მთავარი არგუმენტის გამოცლა; „სხვისი დაფნის გვირგვინის მითვისება“. მტრის ძალებზე თავდასხმის ნაცვლად ომის წარმოების უნარის დაქვეითება.

დაიჭირეთ თევზი ამღვრეულ წყალში (／, ხუნ შუეი მო იუ)
შექმენით დაბნეულობა და გამოიყენეთ იგი საკუთარი მიზნების მისაღწევად.

ჭრიჭინას ოქროსფერი გარსის მოშორება (, ძინ ჩან თუო ქე/ციაო)
საკუთარი თავის შენიღბვა. ეს სტრატეგია ძირითადად გამოიყენება უფრო ძლიერი მტრისგან თავის დასაღწევად.

კარის ჩაკეტვა ქურდის დასაჭერად (, კუან მენ ჭუო წეი)
მტრის დასაჭერად, ან უფრო ზოგადად, ომებში მტრისთვის საბოლოო დარტყმის მისაყენებლად, გონივრული ნაბიჯებია საჭირო; ნუ იჩქარებთ მოქმედებას. ჯერ მოწინააღმდეგეს გადაუჭერით უკან დასახევი გზები და გარე დახმარების ნებისმიერი გზა.

დაუმეგობრდით შორეულ სახელმწიფოს და შეუტიეთ მეზობელს (, იუენ ძიაო ძინ კუნგ)
თქვენს მეზობლებზე თავდასხმისას წარმატების უფრო მაღალი შანსი გაქვთ. ბრძოლის ველი ახლოსაა თქვენთან, რაც აადვილებს ჯარების მომარაგებასა და დაპყრობილი მიწის დაცვას. დაუმეგობრდით თქვენგან შორს მდებარე ქვეყნებს, რადგან მათზე თავდასხმა არაგონივრულია.

გზის თხოვნა კუოს სახელმწიფოს დასაპყრობად (, ძია თუ ფა კუო)
მოკავშირის რესურსების გამოყენება საერთო მტერზე თავდასასხმელად. მას შემდეგ, რაც მტერი დამარცხდება, გამოიყენეთ ეს რესურსები თავად ამ მოკავშირის წინააღმდეგ.

თავი 5: კომბინირებული სტრატეგემები (, პინგ ჭან ძი)
საყრდენი კოჭების შეცვლა დამპალი ხით (, თოუ ლიანგ ხუან ჭუ)
მტრის მწკრივების გარღვევა, მათი მოქმედების მეთოდებში ჩარევა და მათი წესების შეცვლა. ამგვარად, ხდება მთავარი საყრდენის — იმ საერთო რგოლის გაწყვეტა, რომელიც ადამიანთა ჯგუფს ეფექტურ საბრძოლო ძალად აქცევს.

თუთის ხეზე მინიშნება აკაციის ლანძღვისას (, ჭი სანგ მა ხუაი)
იმ ხალხის კონტროლი ან გაფრთხილება, ვისთანაც სტატუსის ან პოზიციის გამო პირდაპირი დაპირისპირება შეუძლებელია; ანალოგიებისა და მინიშნებების გამოყენება.

სიგიჟის მოჩვენება წონასწორობის შენარჩუნებით (, ძია ჩი პუ ტიენ)
არაკომპეტენტურობის სიმულაცია საკუთარი განზრახვებისა და მოტივების დასამალად. მოწინააღმდეგის შეცდომაში შეყვანა, რათა მან სათანადოდ არ შეაფასოს თქვენი შესაძლებლობები.

მტრისთვის კიბის გამოცლა (, შანგ ვუ ჩოუ თი)
ცრუ მანევრებით მტრის შეტყუება სახიფათო ტერიტორიაზე და მათთვის საკომუნიკაციო ხაზებისა და გასაქცევი გზების გადაჭრა. თავის გადასარჩენად მათ მოუწევთ ბრძოლა როგორც თქვენს ძალებთან, ისე ბუნებრივ პირობებთან.

ხის მორთვა ხელოვნური ყვავილებით (, შუ შანგ ქაი ხუა)
გამხმარ ხეზე აბრეშუმის ყვავილების მიბმა ქმნის ილუზიას, რომ ხე ჯანმრთელია. ეშმაკობისა და შენიღბვის გამოყენებით უღირსი ნივთის ღირებულად წარმოჩენა და პირიქით.

მასპინძლისა და სტუმრის როლების გაცვლა (, ფან ქე ვეი ჭუ)
ლიდერობის ხელში ჩაგდება იმ სიტუაციაში, სადაც, როგორც წესი, დაქვემდებარებული ხართ. სამიზნე ჯგუფში შეღწევა. თავდაპირველად სტუმრად თავის მოჩვენება აღიარების მოსაპოვებლად, შემდეგ კი შიგნიდან აღმასვლა.

თავი 6: დამარცხების სტრატაგემები (, პაი ჭან ძი)
სილამაზის ხაფანგი (, მეი რენ ძი)
მტრის ბანაკში უთანხმოების გამოსაწვევად ლამაზი ქალების გაგზავნა. ამ სტრატეგიამ სამ დონეზე შეიძლება იმუშაოს. პირველი, მმართველი იმდენად მოიხიბლება სილამაზით, რომ უგულებელყოფს თავის მოვალეობებს და მოადუნებს ყურადღებას. მეორე, მამაკაცთა ჯგუფს პრობლემები შეექმნება, თუ სასურველი ქალები სხვა მამაკაცს მოეწონება, რაც კონფლიქტს და აგრესიულ ქცევას ახალისებს. მესამე, კარზე სხვა ქალები, ეჭვიანობითა და შურით ივსებიან, რაც კიდევ უფრო ამწვავებს სიტუაციას.

ცარიელი ციხის სტრატაგემა (, ქუნგ ჩენგ ძი)
როდესაც მტერს უფრო ძლიერი ძალები ჰყავს და მოწინააღმდეგე ნებისმიერ მომენტში გამარჯვების მოლოდინშია, იმოქმედეთ მშვიდად და დასცინეთ მტერს, რათა მან იფიქროს, რომ ჩასაფრებაში ხვდება. ეს სტრატეგია უმეტეს შემთხვევაში მხოლოდ მაშინ არის წარმატებული, თუ ძლიერი ფარული ძალა გყავთ და სტრატეგია იშვიათად გამოიყენება.

დაე, მტრის ჯაშუშმა მტრისავე ბანაკში შუღლი დათესოს (, ფან ძიენ ძი)
მტრის ბრძოლის უნარის შესუსტება მასსა და მის მეგობრებს, მოკავშირეებს, მრჩევლებს, ოჯახის წევრებს, მეთაურებს, ჯარისკაცებსა და მოსახლეობას შორის უთანხმოების დათესვით. დავების მოგვარებისას მათი თავდასხმის ან თავდაცვის უნარი შესუსტებულია.

მტრის ნდობის მოსაპოვებლად საკუთარ თავს მიაყენე ზიანი (, ქუ ჟოუ ძი)
დაშავებულად თავის მოჩვენებას ორი უპირატესობა აქვს: პირველი, მტერი იძულებულია, მოადუნოს ყურადღება, რადგან ის აღარ მიიჩნევს მოწინააღმდეგეს უშუალო საფრთხედ. მეორე, მტრის გულის მოგება იმის წარმოჩენით, რომ დაზიანება საერთო მტერმა მოგაყენათ, ზოგავს თქვენს ძალას, სანამ მტრები ერთმანეთს ებრძვიან.

ჯაჭვური სტრატაგემები (, ლიენ ხუან ძი)
მნიშვნელოვან საკითხებში უნდა მოვიხმოთ რამდენიმე სტრატეგია, რომლებიც ერთმანეთის მიყოლებით, სტრატეგიების ჯაჭვივით გამოიყენება. შეინარჩუნეთ სხვადასხვა გეგმების მოქმედება ერთიანი სქემის ფარგლებში; თუ რომელიმე სტრატეგია წარუმატებელია, გამოიყენეთ შემდეგი სტრატეგია.

თუ ყველაფერი ჩაიშალა, უკან დაიხიე (, წოუ ვეი შანგ ცე)
თუ აშკარა გახდება, რომ ამჟამინდელი მოქმედების კურსი დამარცხებამდე მიგვიყვანს, უნდა გადადგათ ნაბიჯი უკან დახევისა და ძალების გადაჯგუფებისკენ. როდესაც თქვენი მხარე აგებს, სამი არჩევანი რჩება: დანებება, კომპრომისი ან გაქცევა. დანებება სრული მარცხია, კომპრომისი ნახევრად დამარცხებაა, მაგრამ უკან დახევა დამარცხება არ არის. სანამ სრულად არ დამარცხდებით, შანსი მაინც არსებობს. ეს ყველაზე ცნობილი სტრატაგემაა და ჩინური იდიომის სახით არის უკვდავყოფილი: „ოცდათექვსმეტი სტრატაგემიდან უკან დახევა ყველაზე ზევით დგას“ (，, სანშილიოუ ძი, წოუ ვეი შანგ ძი).