iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ადოლფ ოგი

ადოლფ ოგი (დ. 18 ივლისი, 1942) — შვეიცარიელი პოლიტიკოსი, რომელსაც 2001–2008 წლებში გაეროს გენერალური მდივნის სპეციალური მრჩევლის პოსტი ეკავა სპორტის განვითარებისა და მშვიდობის საკითხებში. მანამდე, 1987–2000 წლებში ადოლფი შვეიცარიის სახალხო პარტიის წარმომადგენლი წევრი იყო შვეიცარიის ფედერალურ საბჭოში. ოგიმ შვეიცარიის კონფედერაციის პრეზიდენტის თანამდებობა ორჯერ დაიკავა პირველად 1993, ხოლო შემდეგ 2000 წელს.

1979–1987 წლებში ოგი წარმოადგენდა ბერნის კანტონს შვეიცარიის ეროვნულ საბჭოში. ადოლფი შვეიცარიის პარლამენტში იმ იშვიათ პოლიტიკოსთა შორის იყო, რომელთაც უმაღლესი განათლება არ ჰქონდათ მიღებული. ოგი ასევე ცნობილია შვეიცარიის ოლიმპიურ ასოციაციაში მიღწეული მნიშვნელოვანი წარმატებებით. — ადოლფ ოგი ოლიმპიური ასოციაციის პრეზიდენტი იყო 2001–2008 წლებში. ფედერალური თანამდებობიდან წასვლის შემდეგ ოგი გლობალურ დონეზე მშვიდობის მშენებლობის აქტიური მხარდამჭერი გახდა.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
ოგი დაიბადა 1942 წლის 18 ივლისს კანდერშტეგში, შვეიცარიაში, ბერნის ალპებში. ადოლფი იყო ადოლფ ოგი უფროსის და ანა ოგის შვილი. კარიერული თვალსაზრისით ადოლფ ოგი უფროსი იყო მეტყევე, მთის მეგზური, თხილამურებით სრიალის მასწავლებელი და მუნიციპალიტეტის ნახევარ განაკვეთზე პრეზიდენტი.

კანდერშტეგში დაწყებითი განათლების დასრულების შემდეგ, ადოლფ ოგი 1958–1961 წლებში სწავლობდა ლა ნევვილში მდებარე კომერციულ სკოლაში, რის შემდეგაც განათლების მიღების მიზნით გარკვეული დრო გაატარა გაერთიანებულ სამეფოში.

პოლიტიკური კარიერა
თანამდებობაზე ყოფნის პერიოდში ადოლფ ოგი ხელმძღვანელობდა შემდეგ ფედერალურ დეპარტამენტებს:

ტრანსპორტის, კავშირგაბმულობისა და ენერგეტიკის ფედერალური დეპარტამენტი (1988–1995)
ფედერალური სამხედრო დეპარტამენტი (1996 წლიდან), რომელსაც მოგვიანებით ეწოდა თავდაცვის, სამოქალაქო დაცვისა და სპორტის ფედერალური დეპარტამენტი (1998–2000)

ადოლფ ოგიმ შვეიცარიის კონფედერაციის პრეზიდენტის თანამდებობა ორჯერ დაიკავა პირველად 1993, ხოლო შემდეგ 2000 წელს. 2001–2008 წლებში ოგი გაეროს გენერალური მდივნის სპეციალური მრჩეველი იყო სპორტის განვითარების და მშვიდობის საკითხებში. დღეს ოგი არის ორგანიზაცია „მშვიდობა და სპორტის“ ელჩი — მონაკოში დაფუძნებული საერთაშორისო ორგანიზაციის, რომელიც სპორტის მეშვეობით მსოფლიოში მშვიდობის დამკვიდრებას ემსახურება.

ადოლფ ოგის ევროპულმა უნივერსიტეტმა საპატიო დოქტორის ხარისხი მიანიჭა. ოგიმ გამოსცა ბიოგრაფია სახელწოდებით „ადიოლფ ოგი: სახელმწიფო მოღვაწე და სპორტსმენი“. 2000 წელს ოგი დაჯილდოვდა ოლიმპიური ოქროს ორდენით.

პირადი ცხოვრება
1972 წელს ოგი დაქორწინდა კატარინა „კატრინ“ მარტიზე — ჰანს მარტისა და გრეტი მარტის ქალიშვილზე; ისინი ფრობრუნენში სასტუმროს მფლობელები იყვნენ. წყვილს ორი შვილი ჰყავდა — ვაჟი და ქალიშვილი:
მატიას ადოლფ ოგი (1974–2009) — იურისტი და ადვოკატი; გარდაიცვალა 35 წლის ასაკში ყელის კიბოს იშვიათი ფორმის გამო.
კაროლინე ოგი (დაბადებული 1975 წელს) — სასტუმროებისა და რესტორნების სფეროში მოღვაწე ბიზნესმენი კრამ-მონტანაში.

ოგი ამჟამად ცხოვრობს ჟენევაში, შვეიცარია.
ნიკოლას გრუნიცკი

ნიკოლას გრუნიცკი (დ. 5 აპრილი, 1913 — გ. 27 სექტემბერი, 1969) — ტოგოს მეორე პრეზიდენტი და ქვეყნის მესამე მეთაური. იგი პრეზიდენტის თანამდებობას 1963-დან 1967 წლამდე იკავებდა. გრუნიცკი 1956-1958 წლებში იყო ტოგოს პრემიერ-მინისტრი საფრანგეთის კოლონიური „ჩარჩო კანონის“ სისტემით, რომელმაც კოლონიურ მფლობელობებში შეზღუდული „ეროვნული“ მთავრობა შექმნა. იგი ტოგოს პრემიერ-მინისტრად — კვლავ საფრანგეთის ადმინისტრაციის ქვეშ — 1956 წელს აირჩიეს. 1963 წლის სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ, რომლის დროსაც მისი ნაციონალისტი პოლიტიკური მეტოქე და სიძე (დის ქმარი), სილვანუს ოლიმპიო მოკლეს, გადატრიალების ლიდერთა სამხედრო კომიტეტმა გრუნიცკი ტოგოს მეორე პრეზიდენტად აირჩია.

ბიოგრაფია
იგი დაიბადა ატაკპამეში 1913 წელს, გერმანელი მამისა და ტოგოელი დედის (რომელიც განის სამეფო საგვარეულოს წარმომადგენელი იყო) ოჯახში. მან სამოქალაქო ინჟინერია პარიზში, -ში შეისწავლა და სანამ საკუთარ კომპანიას დააფუძნებდა, საჯარო ადმინისტრატორად მუშაობდა. იგი იყო „ტოგოს პროგრესის პარტიის“ გენერალური მდივანი და 1951 წელს ტოგოს წარმომადგენლობით ასამბლეაში აირჩიეს. გრუნიცკი ასევე იყო საფრანგეთის ეროვნულ ასამბლეაში 1951-დან 1958 წლამდე. საფრანგეთის მხარდაჭერით, 1956 წლის 12 სექტემბერს იგი ტოგოს რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრი გახდა. 1958 წლის 16 მაისის არჩევნებში მისი პარტია და ჩრდილოელი მოკავშირეები სილვანუს ოლიმპიოს „ტოგოს ერთიანობის კომიტეტმა“ და მათმა ნაციონალისტმა მოკავშირეებმა დაამარცხეს, რის შემდეგაც გრუნიცკი ემიგრაციაში წავიდა.

/-ს მთავრობამ ტოგოს დამოუკიდებლობა 1960 წლის 27 აპრილს გამოაცხადა, ხოლო ოლიმპიო (გრუნიცკის მთავარი პოლიტიკური მეტოქე და სიძე) დამოუკიდებელი ტოგოს პირველ პრეზიდენტად აირჩიეს. 1963 წლის სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ, რომელიც პრეზიდენტ ოლიმპიოს მკვლელობით დასრულდა, ემანუელ ბოჯოლეს მეთაურობით მოქმედმა „აჯანყების კომიტეტმა“ გრუნიცკი პრეზიდენტად დანიშნა. ეს იყო პირველი სამხედრო გადატრიალება დასავლეთ აფრიკაში დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ და იგი ორგანიზებული იყო ჯარისკაცების ჯგუფის მიერ სერჟანტ ეტიენ გნასინგბე ეიადემას ხელმძღვანელობით. გრუნიცკი შეეცადა ქვეყნის გაერთიანებას მთავრობაში რამდენიმე პოლიტიკური პარტიის ჩართვით, თუმცა იგი მაინც ჩამოაგდეს უსისხლო სამხედრო გადატრიალების გზით, რომელსაც უკვე ლეიტენანტ-პოლკოვნიკი ეტიენ გნასინგბე ეიადემა მეთაურობდა. ამის შემდეგ იგი კვლავ პარიზში გადასახლდა.

იგი კოტ-დ’ივუარში ავტოკატასტროფაში დაშავდა და 1969 წელს პარიზის საავადმყოფოში გართულებების შედეგად გარდაიცვალა.
კლებერ დაჯო

კლებერ დაჯო (დ. 12 აგვისტო, 1914 — გ. 23 სექტემბერი, 1988) — ტოგოელი პოლიტიკოსი და სამხედრო ოფიცერი, რომელიც პრეზიდენტ ნიკოლა გრუნიცკის მთავრობის დამხობის შემდეგ, 1967 წლის 14 იანვრიდან 14 აპრილამდე, ტოგოს დროებითი პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებდა ეროვნული შერიგების კომიტეტის თავმჯდომარის რანგში.

ბიოგრაფია
კლებერ დაჯო დაიბადა სიუში 1914 წლის 12 აგვისტოს. იგი მიეკუთვნებოდა ნავდეს (ან ლოსოს) ეთნიკურ და ლინგვისტურ ჯგუფს.

დაჯო მეორე მსოფლიო ომის დროს ბრიტანეთის არმიაში მუშაობდა, მოგვიანებით კი საფრანგეთის არმიის რიგებში მონაწილეობდა ინდოჩინეთისა და ალჟირის კონფლიქტებში. 1960 წელს, ტოგოს მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვების მომენტში, იგი იყო ყველაზე ხანგრძლივი სტაჟის მქონე და ყველაზე მაღალი რანგის ტოგოელი საფრანგეთის არმიაში. მას კაპიტნის წოდება ჰქონდა და მეთაურობდა ტოგოს მცირე თავდაცვით ძალებს — ტოგოს გვარდიას . 1963 წლის სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ იგი მაიორის, საბოლოოდ კი პოლკოვნიკის წოდებამდე დააწინაურეს და პრეზიდენტ ნიკოლა გრუნიცკის სამხედრო კაბინეტის ხელმძღვანელად დანიშნეს.

1967 წლის 13 იანვრის მეორე სამხედრო გადატრიალების შემდეგ, დაჯო ტოგოს დროებით პრეზიდენტად (ეროვნული შერიგების კომიტეტის თავმჯდომარედ) დასახელდა. ამ თანამდებობას იგი 1967 წლის 14 აპრილამდე იკავებდა, სანამ პრეზიდენტად ლეიტენანტ-პოლკოვნიკი გნასინგბე ეტიენ ეიადემა დაინიშნებოდა. 1967-1968 წლებში იგი იყო იუსტიციის მინისტრი და რესპუბლიკის პრეზიდენტის სამხედრო კაბინეტის უფროსი.

1968 წელს დაჯო გადადგა და მშობლიურ ქალაქ სიუში დაბრუნდა, სადაც კანტონის უფროსი გახდა. დაჯო გარდაიცვალა 1988 ან 1989 წლის 23 სექტემბერს.

2006 წელს პრეზიდენტ ფორ გნასინგბეს მთავრობამ, ტოგოს ყოფილი ლიდერების იმიჯის რეაბილიტაციის გადაწყვეტილების ფარგლებში, დაჯო ყოფილ პრეზიდენტებთან — სილვანუს ოლიმპიოსთან, ნიკოლა გრუნიცკისთან და ყოფილ ვიცე-პრეზიდენტ ანტუან მეაჩისთან ერთად აღიარა. მის პატივსაცემად ლომეში მდებარე ყოფილ „ახალი მარშის გამზირს“ სახელი შეეცვალა და კლებერ დაჯოს გამზირი ეწოდა.

ბეჭდურ გამოცემებში დაჯოს ხშირად შეცდომით მოიხსენიებენ კაბიეს ეთნოსის წარმომადგენლად, ნაცვლად ნავდესი (ან ლოსოსი).
ბონფო აბასი

ბონფო აბასი (დ. 23 ნოემბერი, 1948 — გ. 29 ივნისი, 2021) — ტოგოელი პოლიტიკოსი, რომელიც 2005 წლის 25 თებერვლიდან 4 მაისამდე ტოგოს დროებითი პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა. 2005 წლის თებერვლიდან 2013 წლის ივლისამდე იგი იყო ტოგოს ეროვნული ასამბლეის თავმჯდომარე.

პოლიტიკური კარიერა
ბონფო დაიბადა კაბუში, ბასარის პრეფექტურაში. 1980-1985 წლებში იგი იყო კპალიმეს საგანმანათლებლო დაგეგმარების რეგიონული დირექტორი, ხოლო 1986 წლის აგვისტოში იგივე პოზიცია დაიკავა კარაში, — იგი მმართველი პარტიის კანდიდატი იყო ბასარის მესამე საარჩევნო ოლქში და ხმების 90.68%-ით გაიმარჯვა. 2007 წლის 24 ნოემბერს იგი ხელახლა აირჩიეს ეროვნული ასამბლეის თავმჯდომარედ.

აბასი აქტიურად უწევდა აგიტაციას გნასინგბეს 2010 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების წინ. გნასინგბეს მეორე ვადით გამარჯვების შემდეგ, აბასმა განაცხადა, რომ ხალხს "ხილვადი მიღწევები" სურდა და პრეზიდენტი მათ ამას აძლევდა. მან განსაკუთრებით აღნიშნა სასმელი წყლის ხელმისაწვდომობის, ხარისხიანი განათლებისა და მედიცინის მნიშვნელობა. მან ასევე ისაუბრა ინსტიტუციური და კონსტიტუციური რეფორმების გაგრძელების საჭიროებაზე და უარყო ხმები პარლამენტის მოსალოდნელი დათხოვნის შესახებ.

2013 წლის ივლისის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ, 2013 წლის 2 სექტემბერს, აბასი მისმა თანაპარტიელმა და გნასინგბეს კიდევ ერთმა ერთგულმა კადრმა, დამა დრამანიმ შეცვალა.

პარტიული პოზიციები
ბონფო იყო „ტოგოელი ხალხის გაერთიანების“ პოლიტიკური ბიუროს წევრი. ასევე, 2006 წლის დეკემბერში გამართული -ის მეცხრე რიგითი ყრილობის მონაცემებით, იგი ბასარის პრეფექტურიდან პარტიის ცენტრალური კომიტეტის წევრად ირიცხებოდა.
ბანოში

ბანოში ― უკრაინული კერძი, რომელიც მზადდება სიმინდის ფქვილში შერეული სქელი არაჟნით. მომზადებულ კერძს აყრიან ღორის კანს, სოკოსა და ბრინძას.

ბანოში უკრაინული სამზარეულოს, კერძოდ, ჰუცულის ეთნიკური ჯგუფის კულტურის ნაწილად ითვლება. მას ხშირად მიირთმევენ უკრაინულ რესტორნებში, ასევე ხელმისაწვდომია სუპერმარკეტების ქსელებში. ბანოში განსაკუთრებით პოპულარულია დასავლეთ უკრაინასა და რუმინეთში, კარპატების რეგიონში.
ბუციკი

ბუციკი ― უკრაინული კერძი, რომელიც წააგავს პელმენებს, თუმცა არ აქვს შიგთავსი. მიუხედავად იმისა, რომ ის ტრადიციულად მარილიანია, არსებობს ტკბილი ვერსიებიც. ცომს აბრტყელებენ, ჭრიან, ხარშავენ, კარაქში წვავენ და, როგორც წესი, სასურველ გარნირს აყრიან.

აღწერა
ბუციკი ძველი უკრაინული, მარილიანი კერძია. მისი ტკბილი ვერსიები ტრადიციულისგან განსხვავდება და გარნირად თაფლს, არაჟანს ან გახეხილ ყველს უმატებენ. ფორმა ყველა ბუციკის ვარიანტისთვის განსხვავებულია.

შემწვარ ცომს ზოგჯერ წვნიანებში ან სხვა კერძებშიც უმატებენ.

მომზადება
პელმენის მსგავსად გაბრტყელებულ ცომს ჭრიან და კიდეებს უკრავენ. შემდეგ ხარშავენ და წვავენ კარაქში. მომზადებულ ბუციკებს აყრიან გამომშრალ პურს, შემწვარ ხახვს, კარაქში შემწვარ პურის ნამცეცებს ან თაფლიან არაჟანს.

თუ მოხარშულ და დაჭრილ ცომს არ წვავენ, კერძს გალუშკები ან ვარენიცები ეწოდება.
განგლიოგლიომა

განგლიოგლიომა — თავის ტვინის ქერქის კეთილთვისებიანი (უმეტესად) სიმსივნე. განგლიოგლიომა შეიცავს დისპლაზიურ განგლიონურ (ნეირონის მსგავსი უჯრედები პათოლოგიური სტრუქტურული მახასიათებლებით) და გლიურ უჯრედებს. ძირითადად მდებარეობს საფეთქლის წილში და ხასიათდება ეპილეპტოგენურობით. შესაბამისად, მთავარი კლინიკური გამოვლინება არის საფეთქლის წილის ეპილეფსია. რადიოლოგიურ კვლევებზე (კომპიუტერული ტომოგრაფია, მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულება) ახასიათებს კალციფიკაციები, კისტური ნაწილები და ზემდებარე ხვეულის ზომაში გაზრდა.
ცერებრალური ამილოიდური ანგიოპათია

ცერებრალური ამილოიდური ანგიოპათია (ინგ. - ) — ცერებროვასკულარული დაავადება, გამოწვეული ბეტა-ამილოიდის ცილის დაგროვებით თავის ტვინის სისხლძარღვების კედლებში. შესაბამისად, ზიანდება სისხლძარღვები, ირღვევა სისხლის ნორმალური დინება და ვითარდება სისხლდენები. ვინაიდან ბეტა-ამილოიდის ცილის დაგროვება აღინიშნება ალცჰაიმერის დაავადებისას , -ით გამოწვეული სისხლდენები აღინიშნება -ის მქონე პაციენტების 80-90%-ში, თუმცა, ცერებრული ამილოიდური ანგიოპათიის მქონე პაციენტების მხოლოდ 40%-ს აღენიშნება ალცჰაიმერის დაავადება. კლინიკური გამოვლინებები მოიცავს თავის ტკივილს, ფოკალურ ნევროლოგიურ სიმპტომებს, გულყრას, ცნობიერების დათრგუნვას, გონებრივ ჩამორჩენას. აღსანიშნავია, რომ ცერებრალური ამილოიდური ანგიოპათიისას იშვიათად შესაძლოა თავის ტვინში განვითარდეს პათოლოგიური წარმონაქმნი - ბეტა-ამილოიდის ცილის გროვა - ამილოიდომა. შესაბამისად, რადიოლოგიურ კვლევებზე (კომპიუტერული ტომოგრაფია, მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულება) აღინიშნება მიკროსისხლდენები, თუმცა, ზოგჯერ უფრო დიდი ზომის ჰემორაგიები ან ზედაპირული სიდეროზი.
ალფრედო პოვედა

ალფრედო ერნესტო პოვედა ბურბანო (დ. 24 იანვარი, 1926 — გ. 7 ივნისი, 1990) — ეკვადორის დროებითი პრეზიდენტი 1976 წლის 11 იანვრიდან 1979 წლის 10 აგვისტომდე.

წარსული და განათლება
პოვედა დაიბადა ამბატოში 1926 წლის 24 იანვარს. იგი სწავლობდა კიტოს მეხიას სახელობის უმაღლეს სკოლაში და „კომანდანტე რაფაელ მორან ვალვერდეს“ სახელობის უმაღლეს სამხედრო-საზღვაო სკოლაში, მოგვიანებით კი დაამთავრა მანუელ ბელგრანოს სახელობის ნაოსნობის ეროვნული სკოლა . იგი ასევე სწავლობდა არგენტინის, ბრაზილიისა და შეერთებული შტატების სამხედრო აკადემიებში. სამხედრო გადატრიალების გზით მოვიდა და უმაღლესი სამთავრობო საბჭოს მიერ პრეზიდენტად დაინიშნა. იგი ქვეყანას მართავდა ორ სხვა წევრთან ერთად: გენერალ გილერმო დურან არცენტალესთან (ეკვადორის არმიის წარმომადგენელი) და გენერალ ლუის ლეორო ფრანკოსთან (ეკვადორის სამხედრო-საჰაერო ძალების წარმომადგენელი) ერთად.

ტრიუმვირატმა შეიმუშავა დემოკრატიულ მმართველობაზე დაბრუნების გეგმა, რამაც მრავალპარტიულ საყოველთაო არჩევნებამდე მიიყვანა ქვეყანა. მანამდე ჩატარდა რეფერენდუმი კონსტიტუციის ასარჩევად: არჩევანი უნდა გაკეთებულიყო ტრიუმვირატის მიერ დანიშნული საკონსტიტუციო ასამბლეის მიერ შექმნილ ახალ პროექტსა და 1948 წლის რეფორმირებულ კონსტიტუციას შორის. 1979 წელს მიიღეს ახალი კონსტიტუცია, რომელიც პროგრესულ დოკუმენტად არის აღიარებული. რეფერენდუმს მოჰყვა საყოველთაო არჩევნები ოცამდე აღიარებულ პოლიტიკურ პარტიას შორის, რომელშიც ეკვადორის პრეზიდენტად გუაიაკილელი პოპულისტი იურისტი, ხაიმე როლდოს აგილერა აირჩიეს.

სამხედრო მთავრობა ცნობილი იყო განსხვავებული აზრის ჩახშობით; განსაკუთრებით აღსანიშნავია მისი რეაგირება 1977 წლის ოქტომბერში „ელ ასტრას“ შაქრის ქარხნის მუშათა გაფიცვაზე, რაც 100 ადამიანის დაღუპვით დასრულდა. იმავე წელს რეჟიმმა შეაჩერა მიწის რეფორმა, ხოლო ყველა მიმდინარე დავა მიწის საკუთრებაზე მიწათმფლობელთა სასარგებლოდ გადაწყდა.

დემოკრატიულ სისტემაზე დაბრუნების შემდეგ, ადმირალი პოვედა ჩამოშორდა საზოგადოებრივ ცხოვრებას და საცხოვრებლად გუაიაკილში (ეკვადორი) გადავიდა. რუსეთში გამართული კონფერენციიდან ეკვადორში დაბრუნებისას, იგი მიოკარდიუმის ინფარქტით გარდაიცვალა მაიამიში (ფლორიდა), შუალედური გაჩერების დროს.
დიფუზური აქსონური დაზიანება

დიფუზური აქსონური დაზიანება (ინგ. - ) — თავის ტვინის ტრავმული დაზიანების ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე გამოვლინება, რა დროსაც აღინიშნება ნეირონების აქსონების დაზიანება. თავის ტრავმისას, როდესაც ტვინი განიცდის შეჯახებას თავის ქალას ზედაპირებზე, ირღვევა აქსონის ციტოჩონჩხის სტრუქტურა და იონების კონცენტრაცია უჯრედების შიგნით და გარეთ, დიდი რაოდენობით კალციუმი აღწევს ნეირონში, რის გამოც აქტიურდება კასპაზური ფერმენტების კასკადი და ვითარდება აპოპტოზი. იწვევს ცნობიერების დაქვეითებასა და კომას - მისი მძიმე ფორმის მქონე პაციენტების 90%-ს აღარ უბრუნდება ცნობიერება. რადიოლოგიურ კვლევებზე აღინიშნება დაზიანების კერები უმეტესად კორძიან სხეულსა და თეთრი-რუხი ნივთიერების საზღვარზე.
თავის ტვინის წინა არტერიის სინდრომი

თავის ტვინის წინა არტერიის სინდრომი — პათოლოგიური ნევროლოგიური მდგომარეობა, გამოწვეული თავის ტვინის წინა არტერიის დაზიანებით. კლინიკური გამოვლინებები მოიცავს დიზართრიას (მეტყველების გაძნელება), აფაზიას, სისუსტესა და მგრძნობელობის დაქვეითებას სხეულის საპირისპირო ნახევარში (განსაკუთრებით ქვედა კიდურში), შარდის შეუკავებლობას, ანოსმიას. აღსანიშნავია, რომ თუ დახშობილია თავის ტვინის წინა არტერიის დასაწყისი ნაწილი (1), კლინიკური გამოვლინებები ძალიან მცირეა ან საერთოდ არ აღინიშნება, ვინაიდან კოლატერალური დინება წინა შემაერთებელი არტერიიდან ანაზღაურებს დანაკარგს. თავის ტვინის არტერიების დაზიანების რისკ-ფაქტორებია ჰიპერტენზია, გულის დაავადებები, დიაბეტი, ქოლესტერინის მომატებული დონე, ჰიპერლიპიდემია, თამბაქოს მოხმარება, ჭარბი წონა, ხანდაზმული ასაკი, გენეტიკური წინასწარგანწყობა, გარკვეული მედიკამენტები (ესტროგენის შემცველი კონტრაცეპტივები, ჰორმონების ჩანაცვლებითი თერაპია).
თავის ტვინის შუა არტერიის სინდრომი

თავის ტვინის შუა არტერიის სინდრომი — პათოლოგიური ნევროლოგიური მდგომარეობა, გამოწვეული თავის ტვინის შუა არტერიის დაზიანებით. კლინიკური გამოვლინებები მოიცავს აფაზიას, სისუსტესა და მგრძნობელობის დაქვეითებას სხეულის საპირისპირო ნახევარში (განსაკუთრებით ზედა კიდურსა და სახის ქვედა ნაწილში), მხედველობის დარღვევას. თავის ტვინის არტერიების დაზიანების რისკ-ფაქტორებია ჰიპერტენზია, გულის დაავადებები, დიაბეტი, ქოლესტერინის მომატებული დონე, ჰიპერლიპიდემია, თამბაქოს მოხმარება, ჭარბი წონა, ხანდაზმული ასაკი, გენეტიკური წინასწარგანწყობა, გარკვეული მედიკამენტები (ესტროგენის შემცველი კონტრაცეპტივები, ჰორმონების ჩანაცვლებითი თერაპია).
თავის ტვინის უკანა არტერიის სინდრომი

თავის ტვინის უკანა არტერიის სინდრომი — პათოლოგიური ნევროლოგიური მდგომარეობა, გამოწვეული თავის ტვინის უკანა არტერიის დაზიანებით. კლინიკური გამოვლინებები მოიცავს კონტრალატერალურ (დაზიანების საპირისპირო) ომონიმურ ჰემიანოპსიას (მხედველობის დარღვევა ორივე თვალის ერთსა და იმავე ნახევარში), პროზოპაგნოზიას (სახეების ცნობის დარღვევა), მხედველობით აგნოზიას (საგნების ცნობის დარღვევა), მეტყველების დარღვევას, მეხსიერების დარღვევას, მგრძნობელობის დაქვეითებასა და ტკივილის შეგრძნებას სხეულის საპირისპირო ნახევარში. თავის ტვინის არტერიების დაზიანების რისკ-ფაქტორებია ჰიპერტენზია, გულის დაავადებები, დიაბეტი, ქოლესტერინის მომატებული დონე, ჰიპერლიპიდემია, თამბაქოს მოხმარება, ჭარბი წონა, ხანდაზმული ასაკი, გენეტიკური წინასწარგანწყობა, გარკვეული მედიკამენტები (ესტროგენის შემცველი კონტრაცეპტივები, ჰორმონების ჩანაცვლებითი თერაპია).
ხუან ლინდოლფო კუესტასი

ხუან ლინდოლფო დე ლოს რეიეს კუესტასი (დ. 6 იანვარი, 1837 — გ. 21 ივნისი, 1905) — ურუგვაელი პოლიტიკოსი, რომელიც მსახურობდა ურუგვაის მე-18 პრეზიდენტად 1897 წლიდან 1899 წლამდე, ხოლო მეორე ვადით — 1899 წლიდან 1903 წლამდე.

წარსული და კარიერა
ხუან ლინდოლფო კუესტასი იყო ურუგვაის „კოლორადოს“ პარტიის გამოჩენილი წევრი — პარტიისა, რომელიც ქვეყნის პოლიტიკაში ერთ საუკუნეზე მეტი ხნის განმავლობაში დომინირებდა. იგი მსახურობდა ფინანსთა მინისტრად 1875–1876 და 1880–1882 წლებში. 1884 წლიდან 1886 წლამდე მას იუსტიციისა და განათლების მინისტრის პოსტი ეკავა.

მისი ვაჟი, ხუან კუესტასი, დიპლომატი იყო.

ურუგვაის პრეზიდენტი
პირველი ვადა
ლინდოლფო კუესტასმა პრეზიდენტის პოსტი პირველად კრიზისულ ვითარებაში დაიკავა. 1897 წლის 25 აგვისტოს, ურუგვაის მოქმედი პრეზიდენტი, ხუან იდიარტე ბორდა, შეიარაღებულმა პირმა, აველინო არედონდომ მოკლა. ლინდოლფო კუესტასი, როგორც ურუგვაის სენატის პრეზიდენტი, ქვეყნის მეთაური გახდა.

ორი წლის განმავლობაში ლინდოლფო კუესტასმა პრეზიდენტის უფლებამოსილება დროებით ხოსე ბატლიე ი ორდონიესს გადააბარა.

მეორე ვადა
თუმცა, მან მალევე დაიბრუნა პრეზიდენტის პოსტი და ქვეყანას 1903 წლამდე მართავდა, სანამ თანამდებობიდან კვლავ არ გადადგა ხოსე ბატლიე ი ორდონიესის სასარგებლოდ.

პოლიტიკური ფონი
ლინდოლფო კუესტასის პრეზიდენტობის პერიოდები ხასიათდებოდა კრიზისებით, რაც გამოწვეული იყო არა მხოლოდ იდიარტეს მკვლელობით, არამედ „კოლორადოს“ პარტიის შიგნით არსებული განხეთქილებითა და ოპოზიციურ „ბლანკოს“ (თეთრების) პარტიასთან დაპირისპირებით. ეს კონფლიქტები ქვეყანას გამუდმებით უბიძგებდა პერიოდული სამოქალაქო ომებისკენ, რაც მთელი საუკუნის შუა და გვიან პერიოდში ურუგვაის მთავარ პრობლემას წარმოადგენდა.

1898 წელს, როგორც ერთ-ერთი კვლევა აღნიშნავს, კუესტასმა „დაითხოვა პალატები, რომლებიც თვალსაჩინო თაღლითობითა და დარღვევებით იყვნენ არჩეული. პალატების დათხოვნის შემდეგ, მან მოიწვია საკანონმდებლო უფლებამოსილების მქონე სახელმწიფო საბჭო, რომელშიც წარმოდგენილი იყო იმ დროისთვის მოქმედი სამივე პარტია: „კოლორადო“, „ნაციონალური“ (თეთრები) და „კონსტიტუციური“. ამ სახელმწიფო საბჭომ დაამტკიცა საარჩევნო რეფორმა, რომელმაც უმცირესობებს წარმომადგენლობა მიანიჭა და საფუძველი ჩაუყარა მუდმივი სამოქალაქო რეესტრის შექმნას“.

პრეზიდენტობის შემდგომი პერიოდი
მას შემდეგ, რაც 1903 წელს ლინდოლფო კუესტასმა მეორედ დათმო პრეზიდენტის პოსტი, ქვეყანა მალევე ჩაება სამოქალაქო ომში, რომლის გადამწყვეტი მომენტიც 1904 წელს გამართული მასოლიერის ბრძოლა აღმოჩნდა.

ლინდოლფო კუესტასი 1905 წელს გარდაიცვალა.
ხოსე მარია ველასკო იბარა

ხოსე მარია ველასკო იბარა (; დ. 29 მარტი, 1893 , კიტო — გ. 30 მარტი, 1979) — ეკვადორელი პოლიტიკოსი, რომელიც ხუთჯერ გახდა ეკვადორის პრეზიდენტი 1934 წლიდან 1972 წლამდე პერიოდში. ამ ხუთი ვადიდან მხოლოდ ერთადერთხელ, 1952–1956 წლებში შეძლო სრული საპრეზიდენტო ვადით მოღვაწეობა. სხვა ოთხი ვადის განმავლობაში იგი სამხედრო ძალის გამოყენებით ან ვადაზე ადრე გადააყენეს, ან ვადაზე ადრე დანიშნეს.

პორადი ცხოვრება და კარიერა
ველასკო იბარა 1893 წლის 19 მარტს კიტოში დაიბადა. მისი მშობლები იყვნენ დელია იბარა და სამოქალაქო ინჟინერი ალეხანდრინო ველასკო. მამამისი ლიბერალური რევოლუციის მიერ დამყარებული დიქტატურის დროს კონსერვატიული პარტიის პოლიტიკური აქტივისტი იყო. დედა მას სახლში აძლევდა განათლებას. მამა 16 წლის ასაკში გარდაეცვალა. თავდაპირველად სწავლობდა სან გაბრიელის კოლეჯში და შემდეგ ეკვადორის ცენტრალურ უნივერსიტეტში მიიღო იურიდიული დოქტორის ხარისხი . როგორც ავტორმა, მან გამოაქვეყნა რამდენიმე წიგნი. მისი მეუღლე იყო არგენტინელი კომპოზიტორი და პოეტი კორინა დელ პარალი.

მან პირველი საჯარო თანამდებობა კიტოს მუნიციპალურ მთავრობაში დაიკავა, სადაც ის ადგილობრივ თემებთან ურთიერთობას ხელმძღვანელობდა. პოლიტიკური კარიერა რესპუბლიკის დეპუტატად დანიშვნის შემდეგ დაიწყო. 1932 წელს იგი დეპუტატთა პალატის ვიცე-პრეზიდენტად, ხოლო რამდენიმე დღის შემდეგ დეპუტატთა პალატის პრეზიდენტად აირჩიეს.

პრეზიდენტობის ვადები
1933 წელს იბარამ მონაწილეობა მიიღო ეკვადორის საპრეზიდენტო არჩევნებში და მიიღო ხმების 80%, რაც ქვეყნის ისტორიაში დღემდე ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია. მან იმოგზაურა ლათინური ამერიკის რამდენიმე ქვეყანაში, რითაც ეკვადორის საერთაშორისო იმიჯის აღდგენას ცდილობდა. პრეზიდენტის რანგში ის ძირითადად საზოგადოებრივ საქმიანობაზე იყო ორიენტირებული.

1952 წელს მან კვლავ გაიმარჯვა საპრეზიდენტო არჩევნებში და მესამე ვადით გახდა პრეზიდენტი. ამჯერად მან მთელი თავისი ვადა მოიხადა, რომელიც 1956 წლის 31 აგვისტოს დასრულდა. მისი მესამე ვადა ეკვადორისთვის პროგრესის პერიოდი იყო. ქვეყანაში აშენდა 311 სკოლა და 1359 კილომეტრი სიგრძის გზა დააგეს. ველასკო იბარა ცნობილი ორატორი იყო: ქალაქიდან ქალაქში პოლიტიკურ კამპანიებში ის ხალხის გულებს მჭევრმეტყველებით იპყრობდა და მასების ლიდერი გახდა. ველასკო იბარამ ერთხელ თქვა: „გამიშვით აივანზე და მე პრეზიდენტი გავხდები“.

1960 წელს ის მეოთხედ აირჩიეს პრეზიდენტად. ამავე წელს მან გააუქმა რიო-დე-ჟანეიროს პერუსთან გაფორმებული ხელშეკრულება, რამაც მომავალში კონფლიქტები გამოიწვია ეკვადორსა და პერუს შორის. მათ შორის პაკიშის ომი 1981 წელს და ელ-სენეპას ომი 1995 წელს. იბარა 1961 წლის 7 ნოემბერს სამხედრო გადატრიალების შედეგად ჩამოაგდეს.
ჰაინრიხ მარკი

ჰაინრიხ მარკი (დ. 1 ოქტომბერი, 1911 — გ. 2 აგვისტო, 2004) — ესტონელი პოლიტიკოსი, ესტონეთის დევნილი მთავრობის პრემიერ-მინისტრი პრეზიდენტის მოვალეობებით (1 მარტი, 1990 — 6 ოქტომბერი, 1992). იგი იყო ემიგრაციაში მოქმედი ესტონეთის სახელმწიფოებრივი ხელმძღვანელობის უკანასკნელი წარმომადგენელი. 1991 წელს ესტონეთის დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ, დევნილი მთავრობის საქმიანობა საბოლოოდ სწორედ მისი უფლებამოსილების პერიოდში დასრულდა: 1992 წლის ოქტომბერში (ესტონეთის პარლამენტში გამართულ ცერემონიაზე) მან თავისი უფლებამოსილების დამადასტურებელი დოკუმენტები გადასცა ახლად არჩეულ პრეზიდენტ ლენარტ მერის, რის შემდეგაც დევნილმა მთავრობამ აქტივობა ოფიციალურად შეწყვიტა.

ცხოვრება
მარკი ოთხი ძმიდან ერთ-ერთი იყო: ადოლფი (1905–1947; გარდაიცვალა ციმბირის საპყრობილე-ბანაკში), ალბერტი (1907–1945; დაიღუპა „ტყის ძმების“ მოძრაობაში) და აქსელი (1913–2014), აგრონომი, ჟურნალისტი და ესტონეთის დევნილი მთავრობის შინაგან საქმეთა მინისტრი 1962–1992 წლებში.

განათლება ვორუში მიიღო; დაამთავრა ტარტუს მასწავლებელთა სემინარია. 1933–1938 წლებში სწავლობდა ტარტუს უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე.

1938–1940 წლებში მუშაობდა დაწყებითი სკოლის მასწავლებლად. 1940 წელს ტარტუში ფიცადვოკატ პ. სეპთან (. ) იურისტის თანაშემწედ მსახურობდა, ხოლო 1941–1943 წლებში ტალინში — იურისტის პრაქტიკით საქმიანობდა.

ესტონეთის ოკუპაციის შემდეგ, 1940 წელს მცირე ხნით დანიშნეს ტარტუს უნივერსიტეტის მდივნად, თუმცა უნივერსიტეტის რექტორის, ჰანს კრუუსის რეკომენდაციით, პოსტი დატოვა. იმავე წელს იგი დააყენეს რიიგივოლიკოგუს არჩევნების კანდიდატად — ესტონეთის მუშათა სახალხო კავშირის ალტერნატიულ კანდიდატად, მაგრამ კანდიდატთა სიიდან ამოიღეს. მოგვიანებით იგი ესტონეთში იმალებოდა; 1943 წელს გადავიდა ფინეთში და ესტონეთის ბიუროს (ემიგრანტულ ორგანიზაციას) ერთ-ერთ ორგანიზატორად იქცა; ამასთან, ფინეთის არმიაში მყოფ ესტონელთა გაზეთის — -ის — მთავარი რედაქტორის თანაშემწედაც მუშაობდა.

1944 წელს მარკი გადავიდა შვედეთში, სადაც უცხოელთა ეროვნული კომიტეტის თანაშემწე იყო. 1945–1956 წლებში ესტონეთის კომიტეტში ხელმძღვანელობდა განათლების სამუშაო ჯგუფს. შემდეგ წლებში თანმიმდევრულად ეკავა კომიტეტის ბიუროს დირექტორისა და თავმჯდომარის თანაშემწის პოსტები (1954–1975), თავმჯდომარის თანამდებობა (1975–1982), ხოლო 1982 წლიდან — საპატიო თავმჯდომარის სტატუსი. 1951–1979 წლებში იგი ასევე იყო ესტონეთის ეროვნული საბჭოს გენერალური მდივანი.

ჯილდოები და ღირსებები
1998 წელს მარკს ტარტუს უნივერსიტეტმა სამართლის საპატიო დოქტორის ხარისხი მიანიჭა. ასევე გახდა ესტონეთის ლიტერატურის საზოგადოების საპატიო წევრი; დაჯილდოვდა ესტონეთის ეროვნული ფონდის ოქროს ნიშნით; მიენიჭა პოლონეთის რესპუბლიკის დამსახურების ორდენის კლასის ოქროს ჯილდო და ესტონეთის რესპუბლიკის გერბის ორდენის კლასი.