ნიკოლოზ ჯანელიძე

ნიკოლოზ სილოვანის ძე ჯანელიძე (დ. 12 თებერვალი, 1921, სამტრედია — გ. 31 მარტი, 1993, იცეჰო, გერმანია) — გერმანიაში მოღვაწე ქართველი ფილოლოგი, მთარგმნელი, გამომცემელი.

ბიოგრაფია
ნიკოლოზ ჯანელიძე დაიბადა 1921 წლის 12 თებერვალს სამტრედიაში. დედა - ივდითი ბასილის ასული ბაღდავაძე-ჯანელიძე, მამა - სილოვან ჯანელიძე. ჰყავდა უმცროსი დები - ეთერი და ლიზეტა. ოთხწლედი დაამთავრა ქალაქის სასწავლებელში, შემდგომ შეიყვანეს რკინიგზის საშუალო სკოლაში. 1937-1941 წლებში სწავლობდა გორის პედაგოგიური ინსტიტუტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტზე. ნიკოლოზი ამ სასწავლო დაწესებულების პირველი კურსდამთავრებული იყო. ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ მუშაობდა ქართული ენისა და ლიტერატურის მასწავლებლად მშობლიურ ქალაქში.

მეორე მსოფლიო ომი და ემიგრაცია
ნიკოლოზს მასწავლებლად მუშაობა არ დასცალდა. იგი 1941 წლის ივნისში გაიწვიეს ომში. იბრძოდა ქერჩში, სადაც დაიჭრა, საკუთარ ნაწილს ჩამოშორდა და ტყვედ ჩავარდა. ერთი წლის შემდეგ ოჯახმა მისი უგზო-უკვლოდ დაკარგვის ცნობა მიიღო.

სამხედრო ტყვეობისას იგი მუშად აიყვანა ერთმა გერმანელმა გლეხმა, რომელთანაც ნიკოლოზმა ცხრა თვე იმუშავა. გლეხის ოჯახი მას გულთბილად ეპყრობოდა და ეხმარებოდა გერმანული ენის შესწავლაში.

გერმანელ გლეხთან მუშაობის დროს ნიკოლოზს ესტუმრა ქართველი ემიგრანტი აკაკი გამსახურდია და შესთავაზა წასულიყო რომში, კერძოდ ვატიკანში თეოლოგიის შესასწავლად. აკაკის დახმარებით ნიკოლოზმა თავი დააღწია ტყვეობას და ექვს ქართველთან ერთად წავიდა რომში ქართველ მეცნიერ და კათოლიკე სასულიერო პირთან, მიხეილ თარხნიშვილთან, რომლის ხელმძღვანელობითაც გაიარა ქართული ენისა და ლიტერატურის კურსი. ნიკოლოზი დაუკავშირდა იქ ცოდნის გასაღრმავებლად ჩასულ გერმანელ ქართველოლოგს, იულიუს ასფალგს, რომლის დახმარებითაც მოიპოვა ქართული ენის სწავლების უფლება გერმანიის უმაღლეს სასწავლებლებში.

ნიკოლოზი დაბრუნდა გერმანიაში, იცეჰოში, სადაც გერმანელ გლეხთან მოჯამაგირედ დაიწყო მუშაობა. აქ მან ომის დამთავრებისას შეძლო მიმალვა და თავი აარიდა საბჭოთა კავშირში დაბრუნებას.1950 წელს ჰამბურგის უნივერსიტეტში ეკონომიკის ფაკულტეტზე დაიწყო სწავლა, მაგრამ ავადმყოფობის გამო იძულებული გახდა სწავლისთვის თავი დაენებებინა. ფილტვების სისუსტემ შემდეგ წლებშიც გაურთულა მას ცხოვრება. 1962 წლიდან მიიწვიეს ჰამბურგის უნივერსიტეტში, შემდეგ კილის უნივერსიტეტში ქართული ენისა და ლიტერატურის პედაგოგად.

გამომცემლობა "საქართველო"
ლიტერატურული საქმიანობით გატაცებულმა, ხელმოკლეობის მიუხედავად, ქალაქ იცეჰოში დააარსა საკუთარი გამომცემლობა „საქართველო“, სადაც ლილი (ლიდია) პაპე-გეგელაშვილთან ერთად გერმანულად თარგმნიდა და ბეჭდავდა ქართულ ნაწარმოებებს.

1961 წელს ნიკოლოზმა და ლილიმ გერმანულად თარგმნეს და გამოსცეს „ნინო მოციქული“ . წიგნის გამოცემაში მონაწილეობდა მიხეილ თარხნიშვილი.

1974 წელს გამოსცეს გერმანულ ენაზე დასტამბული „ქართული ზღაპრები“. წიგნი შეიცავს 29 ქართულ რჩეულ ზღაპარს. ილუსტრაციები შესრულებულია გერმანელი მხატვრის იოჰან კოლტცის მიერ, მხატვარ ლადო გუდიაშვილის მოტივებზე. ბოლო გვერდებზე მოცემულია ცნობები საქართველოს გეოგრაფიული მდებარეობის, ბუნების, ისტორიისა და ბუნებრივი სიმდიდრეების შესახებ.

„ქართული ზღაპრების“ დასაბეჭდად მომზადებაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ლილი პაპე-გეგელაშვილის ვაჟმა, ულრიხ (ული) პაპემ, რომელიც 1973 წელს 29 წლის ასაკში ტვინის სიმსივნით გარდაიცვალა. იგი ვერ მოესწრო „ქართული ზღაპრების“ გამოცემას. ნიკოლოზმა და ლილიმ წიგნი მის ხსოვნას მიუძღვნეს. წიგნის გაყიდვიდან შემოსული თანხა გერმანიის კიბოს კვლევით ინსტიტუტს გადაურიცხეს.

1983 წელს ნიკოლოზ ჯანელიძემ გამოსცა იაკობ გოგებაშვილის დედაენის მიხედვით შედგენილი „ქართული დედაენა“. წიგნს წამძღვარებული აქვს მისი სიტყვები გერმანულ ენაზე:

1984 წელს გამოსცა „ვეფხისტყაოსნის“ შემოკლებული პროზაული თარგმანი, რომელიც შესრულებული ჰქონდა ლილი პაპე-გეგელაშვილთან ერთად. წიგნს ახლავს კილის უნივერსიტეტის პროფესორის ჰანს ჰაინრიჰ ნიმანის წინასიტყვაობა, სადაც მიმოხილულია ქართველი ხალხის უძველესი კულტურა.

ნიკოლოზ ჯანელიძემ მთელი თავისი სიცოცხლე ქართული ენისა და კულტურის გერმანელი ხალხისათვის გაცნობის საქმეს შესწირა. ქართველმა ემიგრანტმა მთელი მისი საქმიანობის კრედო ლაკონურად ასახა გერმანულ ენაზე დაწერილ ლექსში „ჩვენ და ილია“ (ქართულად თარგმნა აკაკი გელოვანმა):

გარდაცვალება
ნიკოლოზ ჯანელიძემ ჯანმრთელობის სისუსტისა და ხელმოკლეობის გამო ვერ შეძლო სამშობლოში დაბრუნება. გარდაიცვალა 1993 წლის 31 მარტს. ცხოვრების ბოლო დღეები საავადმყოფოში გაატარა. მისი სურვილის თანახმად, დაკრძალეს იცეჰოში ანონიმურად, კრემატორიუმის წესით. მისმა მოწაფემ, გერმანელმა ქართველოლოგმა, ვინფრიდ ბოედერმა უხელმძღვანელა მისი დაკრძალვის ცერემონიალს.