iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
თათრული ენა

თათრული ენა, ან თათრული (თათრულად, კირილური ანბანით , ; ლათინური ანბანით , ) არის თათარი ხალხის ეროვნული ენა და ერთ-ერთი ოფიციალური ენა (რუსულთან ერთად) თათრეთის რესპუბლიკაში.

თათრული ენის გავრცელება
თათრულ ენაზე ლაპარაკობენ არა მარტო რუსეთის ფედერაციაში შემავალ თათრეთში, არამედ დღევანდელი თათრეთის ავტონომიის საზღვრებს გადაღმაც, რუსეთის სხვადასხვა ავტონომიასა და ოლქში, ასევე ყოფილი საბჭოთა იმპერიის ევროპული ნაწილის არაერთ ქვეყანაში (ესტონეთი, ლატვია, ლიეტუვა, მოლდოვა, უკრაინა, ბელარუსი), ასევე ავღანეთში, ჩინეთში, ფინეთში, იაპონიაში, პოლონეთსა და თურქეთში. თათრული ენა, მოლაპარაკეთა რაოდენობის (გავრცელებულობის) მიხედვით, რუსულის შემდეგ მეორე ადგილზე დგას რუსეთის ფედერაციაში.

დიალექტები
თათრულ ენას სულ სამი დიალექტი გააჩნია :
1. აღმოსავლეთისა (მიშარი),
2. შუა (ყაზანის),
3. ციმბირისა.

ენათა ნათესაობა
თათრული მიეკუთვნება თურქულ ენათა ჩრდილოაღმოსავლურ (ყივჩაღურ) ჯგუფს. მასში შედის ე.წ. „ვოლგის თათრული“ და „ყაზანის თათრული“. რაც შეეხება ყირიმის თათრულს, მას ენათმეცნიერებაში თათრულის მონათესავე, ცალკე ენად განიხილავენ.

თათრული ენის ისტორია
 და საუკუნეებამდე თათრეთის ტერიტორიაზე ცხოვრობდა ხალხი, რომელიც ბოლგარების, ან ბოლღარების სახელითაა ცნობილი. ბოლგარების ენას ოგურული („“-თურქული) ერქვა. ისინი ჯერ ძველთურქულ დამწერლობას, ხოლო ისლამიზაციის შემდგომ კი, დაახლოებით -დან საუკუნიდან, არაბულ დამწერლობას გამოიყენებდნენ. - საუკუნეებში, როცა ამ გეოგრაფიულ სივრცეში კუმანები, ყივჩაღები და პაჭანიკები დასახლდნენ, წარმოიშვა ახალი ენა, რომელიც შეიცავდა ბოლგარულისა და ყივჩაღურის ელემენტებს: თათრული ენა არის ყაზანური თათრულის წინაპარი ენა. არაბული ანბანის მქონე ეს ენა ოქროს ურდოსა და ყაზანის სახანოს ენა იყო. ჩაგატაიურის, აზერბაიჯანულის, თურქმენულისა და ოსმალურის მსგავსად თათრულიც ერთ-ერთი თურქული ენაა, რომელსაც შუა საუკუნეებში საკმაოდ მდიდარი ლიტერატურა ჰქონდა. თათრული ლიტერატურის მწვერვალად მიიჩნევა საუკუნის პოემა „ყოლ-ღალიელი ყისა-ი-იოსიფი“.

თათრული ენის მდგომარეობა რუსთა მიერ ყაზანის ოკუპაციიდან დღემდე
1552 წელს, როცა რუსებმა დაიპყრეს ყაზანი, თათრულმა ენამ დაკარგა ოფიციალური სტატუსი, რომლის მოპოვება მხოლოდ 1917 წელს გახდა შესაძლებელი. საბჭოურ ხანაში თათრულმა ევრო-რუსული ნასესხობები აითვისა, მაგრამ თავის მხრივ გავლენა მოახდინა მეზობელ ენებზეც. თურქული ძირის სიტყვები რუსულში ძირითადად თათრული ენის შუალობით დამკვიდრდა. ასე მაგალითად; „“ (უთო) = > „-დან“, ხოლო „“ (ქიშმიში) = > „-დან“ მომდინარეობს. თათრულმა ენამ წარსულში მნიშვნელოვანი კვალი დაამჩნია კავკასიურ, სლავურ, ვოლგისპირა ფინურ-უგრულ, ან მადიარულ ენებს.

თათრული ანბანი
1927 წლამდე თათრები ლათინურ ანბანს იყენებდნენ, 1938 წლიდან კი — კირილურს. 1995 წლიდან არსებობს ახალი, ლათინური ანბანი, რომელსაც თურქეთის, ფინეთის, პოლონეთისა და იაპონიის თათრები იყენებენ. საზოგადოებრივი წარწერები თათრეთში ორ, თათრულ და რუსულ ენებზეა შესრულებული.
კონსტანტინე I დიდი

გაიუს ფლავიუს ვალერიუს აურელიუს კონსტანტინუსი ( ; დ. 27 თებერვალი, 272 — გ. 22 მაისი, 337), ცნობილია როგორც კონსტანტინე , კონსტანტინე დიდი და წმინდა კონსტანტინე, მოციქულთასწორი (მართლმადიდებელ ქრისტიანთა და აღმოსავლეთის კათოლიკეთა შორის) — რომის იმპერატორი 306-337 წლებში. იმპერატორ კონსტანციუს ქლორუსისა და დედოფალ ელენეს შვილი. მამის სიკვდილის შემდეგ ლეგიონებმა ბრიტანეთში ყოფნისას ავგუსტუსად გამოაცხადეს, მართავდა გალიას. მის გარდა რომის იმპერიას კიდევ ჰყავდა 5 ავგუსტუსი. 313 წელს კონსტანტინე -მა და მისმა მოკავშირემ ავგუსტუს ლიცინიუსმა ქალაქ მედიოლანუმში გამოსცეს ედიქტი ქრისტიანობის უფლებამოსილ რელიგიად გამოცხადების შესახებ. 325 წლიდან კონსტანტინე დიდი რომის იმპერიის ერთპიროვნული მმართველი გახდა. მის დროს საბოლოოდ ჩამოყალიბდა იმპერიის ბიუროკრატიული და აბსოლუტურ-მონარქიული სისტემა. კონსტანტინე -მა გააუქმა პრეტორიანული გვარდია და დაადგინა სასახლის დაცვის კორპუსი. არმიები დაყო სასაზღვრო და შინა სამსახურების ნაწილებად. 330 წელს დააარსა იმპერიის ახალი დედაქალაქი კონსტანტინოპოლი. კონსტანტინე -ის დროს ქალაქების მდგომარეობა გაუმჯობესდა, მონეტა სტაბილური გახდა, მოიგერიეს ბარბაროსების შემოტევები. იმპერატორმა იმპერიის იდეოლოგიურ საფუძვლად გამოაცხადა ქრისტიანობა. 325 წელს ქალაქ ნიკეაში მოიწვია ნიკეის პირველი საეკლესიო კრება, რომელმაც დაგმო იმდროინდელი მწვალებლური მოძრაობა არიანელობა და მიიღო ერთიანი რწმენის კანონი (სარწმუნოების სიმბოლო).

ქრისტიანობა მიიღო სიკვდილის წინ. დაკრძალეს მისგანვე აშენებულ „მსოფლიო ქალაქში“, წმინდა მოციქულთა ტაძარში.
სამეფო ოპერის თეატრი

სამეფო ოპერის თეატრი — საშემსრულებლო ხელოვნებათა დაწესებულება ლონდონში. აგრეთვე ცნობილი როგორც კოვენტ გარდენი, უბნის სახელით, სადაც ეს თეატრი მდებარეობს. შენობაში ბინა აქვს სამეფო ოპერას, სამეფო ბალეტს და სამეფო ოპერის თეატრის ორკესტრს.

თანამედროვე შენობა მესამე თეატრია ამ ადგილას. ფასადი, ფოიე და დარბაზი 1858 წლით თარიღდება, თუმცა თითქმის ყველა დანარჩენი ელემენტი ამჟამად არსებული კომპექსისა 1990-იან წლებში ჩატარებული რეკონსტრუქციის შედეგია. თეატრი 2.268 მაყურებელს იტევს და შედგება ოთხ იარუსიანი აივნებისა და ამფითეატრისაგან. პროსცენიუმი 12,20 მ-ია სიგანით და 14,80 მ სიმაღლით.
ვარშავის გეტო

ვარშავის გეტო — მეორე მსოფლიო ომის ჰოლოკოსტის დროს ნაცისტური გერმანიის მთავრობის მიერ შექმნილი ებრაელთა უდიდესი კონცენტრირებული დასახლება. მისი არსებობის სამი წლის განმავლობაში შიმშილით, ავადმყოფობითა და საკონცენტრაციო თუ გასანადგურებელ ბანაკებში დეპორტაციებით გეტოს მოსახლეობა სავარაუდო 450 000-დან 37 000-მდე შემცირდა. სწორედ აქ მოხდა ვარშავის გეტოს აჯანყება, რომელიც ერთ-ერთი პირველი მასობრივი დაუმორჩილებლობა იყო ნაცისტების ოკუპაციის წინააღმდეგ ევროპაში.
ციყვისებრნი

ციყვისებრნი — ძუძუმწოვრების ოჯახი მღრღნელების რიგისა. მსხვილი ფორმების სხეულის სიგრძე 70 სმ, მასა 9 კგ-ს აღწევს. უკანა კიდურები წინას თითქმის ორჯერ აღემატება. გვხვდებიან ყველგან ავსტრალიის, ახალი გვინეის, ტასმანიის, მადაგასკარის, ჩრდილო-დასავლეთ აფრიკის და სამხრეთი ამერიკის სამხრეთ ნაწილის გარდა. ოჯახში ერთიანდება ორი ქვეოჯახის 47 გვარი. საქართველოში გვხვდება 2 გვარის 3 სახეობა. ზოგიერთი მათგანი ძვირფასი სარეწაო მნიშვნელობისაა.
მერცხლის ბუდე (ყირიმი)

მერცხლის ბუდე (; — შუა საუკუნეების იმიტაციით შექმნილი ნეოგოთური სტილის ციხე-კოშკი იალტასთან, (ყირიმი, უკრაინა). აიგო 1911-1912 წლებში, 40 მ სიმაღლის ავრორას კლდეზე, რუსი არქიტექტორის ა. შერვუდის პროექტით. კოშკი აი-ტოდორის კონცხს გადმოჰყურებს შავ ზღვაზე და მდებარეობს ძველი რომაული ციხესიმაგრის (ძვ. წ. - საუკუნე) სიახლოვეს. ნაგებობა ყირიმის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან არქიტექტურულ მონუმენტად ითვლება.

შენობა კომპაქტურია (20 მ სიმაღლე და 10 მ სიგანე). მის თავდაპირველ პროექტში შეტანილი იყო ფოიე, სასტუმრო ოთახი, კოშკზე ასასვლელი კიბე და 2 საძინებელი სახვადასხვა დონეზე. სასტუმრო ოთახის ინტერიერი ხით არის მოპირკეთებული; დანარჩენი ინტერიერი ბათქაშით არის დაფარული და შეღებილი. შენობას ირგვლივ პანორამული ტერასა აქვს, ზღვის გაშლილი ხედით, საიდანაც შორიდან იალტის კონტურებიც ჩანს.
ლიცინიუსი

ვალერიუს ლიცინიანე ლიცინიუსი (; დ. 250 — გ. 325) — რომის იმპერატორი 308–324 წლებში. წარმოშობით გლეხი, სამხედრო სამსახურში დაწინაურდა. იმპერატორმა გალერიუსმა თანამმართველად და ავგუსტუსად გამოაცხადა. გალერიუსის სიკვდილის შემდეგ ძალაუფლებისათვის ატეხილ ბრძოლაში (311–312 წლებში) იმპერატორ კონსტანტინე -ის დახმარებით დაამარცხა მეტოქეები და იმპერიის აღმოსავლეთი ნაწილის მმართველი გახდა. კონსტანტინე იმპერიის დასავლეთ ნაწილს განაგებდა. მასთან შეთანხმებით ლიცინიუსმა 313 წელს გამოსცა მილანის ედიქტი, რომლითაც ქრისტიანობა ნებადართული გახდა. მალე ლიცინიუსსა და კონსტანტინეს შორის გაჩაღდა ბრძოლა ერთპიროვნული ძალაუფლებისათვის. ლიცინიუსი დამარცხდა, ტყვედ ჩავარდა და თესალონიკეში სიკვდილით დასაჯეს.
მიკი მაუსი

მაიკლ „მიკი“ მაუსი — კომიკური ანიმაციური ფილმების პერსონაჟი, შექმნილი აბ აივერქსისა და უოლტ დისნეის მიერ. იგი პირველად 1928 წელს აივერქსმა დახატა, ისევე, როგორც მინი მაუსი. მიკი არის უოლტ დისნეის კომპანიის ოფიციალური ლოგოტიპის ნაწილი. იგი გამოიყურება, როგორც ანთროპომორფული თაგვი წითელი შორტით, დიდი ყვითელი ფეხსაცმლებით და თეთრი ხელთათმანებით და დღეისთვის იქცა მსოფლიოს ერთ-ერთ ცნობად ანიმაციურ პერსონაჟად.

მიკი თავდაპირველად გამოჩნდა ტესტური ჩვენებისას, ფილმში „შეშლილი თვითმფრინავი“. ოფიციალური დებიუტი შედგა მოკლემეტრაჟიან ფილმში „გემი უილი“ (1928), რომელიც იყო ერთ-ერთი პირველი ხმოვანი ანიმაციური ფილმი. თაგვი სულ 130-ზე მეტ ფილმში მონაწილეობს, რომელთა შორის აღსანიშნავია „ბენდის კონცერტი“ (1935), „მამაცი პატარა მკერავი“ (1938) და „ფანტაზია“ (1940). იგი ძირითადად მოკლემეტრაჟიანი ფილმების პერსონაჟია, თუმცა ჩნდება სრულმეტრაჟიან ფილმებშიც. მისი მონაწილეობით ათი ფილმი ნომინირებული იყო ოსკარზე, აქედან ერთ-ერთი, „მომაწოდე თათი“, გახდა 1942 წლის ცერემონიის გამარჯვებული. 1978 წელს მიკი იქცა პირველ ანიმაციურ პერსონაჟად, რომელსაც ჰოლივუდის დიდების ხეივანში ვარსკვლავი გაუხსნეს.

1930 წლიდან მიკი კომიქსების პერსონაჟადაც იქცა. გაზეთში დაბეჭდილ მოკლე კომიქსების ძირითადად მხატვარი ფლოიდ გოტფრედსონი ქმნიდა. ეს ისტორიები 45 წლის განმავლობაში იბეჭდებოდა. მიკი აგრეთვე სხვა კომიქსების პერსონაჟი იყო, ისევე, როგორც სატელევიზიო გადაცემებისა და სერიალების, რომელთა შორის აღსანიშნავია „ “ (1955–1996). იგი აგრეთვე სხვა მედიაფორმატების პერსონაჟია (მაგალითად, ვიდეო თამაშების) და დისნეის პარკების ერთ-ერთი აქტიური გმირია.

მიკი ძირითადად ჩნდება მეგობარი გოგონა მინი მაუსის, ძაღლ პლუტოს, დონალდ დაკისა და გუფის, ისევე, როგორც მტრულად განწყობილი პიტის კომპანიაში, ისევე, როგორც სხვა პერსონაჟებთან. თავდაპირველად იგი ოხუნჯი ანტიგმირი იყო, მაგრამ დროთა განმავლობაში გარდაიქმნა თავგადასავლების მოყვარულ პერსონაჟად. 2009 წელს დაიწყო მისი ერთგვარი რებრენდინგი, როდესაც გამოვიდა თამაში „ “, რომელშიც მისი უფრო თავგადასავლების მოყვარული მხარე იყო ნაჩვენები.
მღრღნელები

მღრღნელები , ხერხემლიან ცხოველთა რიგი ძუძუმწოვრების კლასისა. აერთიანებს ძუძუმწოვრების სახეობათა საერთო რაოდენობის მესამედზე მეტს. დამახასიათებელია გრძელი საჭრელი კბილები, რომლებსაც ფესვები არა აქვთ, ცხოველის მთელი სიცოცხლის განმავლობაშიი იზრდება და შესაბამისად ცვდება. ეშვები არა აქვთ. საჭრელებსა და ძირითად კბილებს შორის თავისუფალი არეა, რომელსაც დიასტემა ეწოდება. მღრღნელები გავრცელებული არიან მთელ მსოფლიოში, მრავალ ოკეანურ კუნძულზეც კი. ბინადრობენ ტყეში, ველზე, ალპურ მდელოზე, უდაბნოში წყალსატევის სანაპიროსთან და ა. შ. ხშირად გვხვდებიან კულტურულ ლანდშაფტში, ადამიანის საცხოვრებელ ადგილებში და სხვა. ზოგიერთი (ციყვი, ძილგუდა, მეხეური მაჩვზღარბი და სხვა) მეხეური ცხოვრების ნირისადმი შეგუებული, ზოგი (თახვი, ონდატრა, წყლის მემინდვრია და სხვა) ნახევრად წყლის ბინადარია, რიგი სახეობები (ბრუცა, ცოკორი და სხვა) სიცოცხლის მეტ ნაწილს სოროში ატარებენ, უმრავლესობა კი მიწის ზედაპირზე ცხოვრობს. ცნობილია მღრღნელების 30-მდე ოჯახი, რომელთა შორის აღსანიშნავია მაჩვზღარბასებრნი, ნუტრიისებრნი, თახვისებრნი, ციყვისებრნი, ძილგუდასებრნი, მიწის კურდღლისებრნი, თაგვისებრნი, ბრუცასებრნი და სხვა.

მღრღნელების უმრავლესობა წელიწადში 2-4-ჯერ მრავლდება. თითოეულ ჯერზე შობენ 2-10 (ზოგი 18-მდე) ნაშიერს. მღრღნელების უმრავლესობას სახალხო მეურნეობისათვის დიდი ზიანი მოაქვს - ანადგურებენ მარცვლოვანებსა და სხვა კულტურულ მცენარეებს. ბევრი მათგანი საწყობებში აზიანებს საკვებ პროდიქტებსა და ნაირგვარ საქონელს. ზოგს გადააქვს სხვადასხვაგვარი ჰელმინთი, აგრეთვე ტულარემიისა და შაცი ჭირის ვირუსები. მღრღნელების მავნე სახეობებს ებრძვიან ყველგან, ყოველთვის და ყველა ხერხით. მღრღნელებს შორის გვხვდება მაღალხარისხოვანი ბეწვეულის მომცემი სახეობებიც (ციყვი, თახვი და სხვა). მღრღნელების ბევრი სახეობა (ციყვი, ბურუნდუკი, ძილგუდა, მემინდვრიები და სხვა) ძვირფასი ბეწვის მომცემი ცხოველების ძირითად საკვებს შეადგენენ.

საქართველოში გავრცელებული მღრღნელებიდან აღსანიშნავია კავკასიური ციყვი, ძილგუდა, ჩვეულებრივი, საზოგადოებრივი და პრომეთეს მემინდვრიები და სხვა. უკანასკნელი 50 წლის განმავლობაში ჩვენს რესპუბლიკაში ძვირფასი ბეწვის გამო აკლიმატიზებულია ალთაური და თელეუთური ციყვი, ნუტრია.
მალაიური ენა

მალაიური ენა (ან ინდონეზიური ენა) — მალაიზიის სახელმწიფო ენა. განეკუთვნება მალაიურ-პოლინეზიურ ენათა ინდონეზიურ ჯგუფს. იგი დედამიწის ერთ-ერთ ყველაზე დიდ ენას მიეკუთვნება. ამ ენაზე საუბრობს დაახლ. 200 მლნ. კაცი. მალაიური ენა მოსაუბრეთა უმეტესობისათვის მხოლოდ მეორე ენაა. ეს ენა წარმოადგენს ერთგვარ ლინგვა ფრანკას და ძირითადად მალაიზიისა და ინდონეზიის გეოგრაფიულ სივრცეში გამოიყენება. გარდა ამისა, მალაიური, ანუ ინდონეზიური ენა მალაიზიისა და ინდონეზიის რესპუბლიკის სახელმწიფო ენაცაა.

ინდონეზიაში არსებობს ასობით რეგიონული ენა, რომლებზე მოსაუბრეთა რაოდენობა ხშირად რამდენიმე ას კაცს ითვლის. ეს მცირე ენები ხშირად მნიშვნელოვნად განსხვავდება მალაიურისაგან/ინდონეზიურისაგან.

ძველი მალაიური ენის წერილობითი ძეგლები ცნობილია საუკუნიდან. - სს-ში მალაიურ ენაზე შეიქმნა მდიდარი ლიტერატურა (დამწერლობა არაბულ გრაფიკას ემყარებოდა).

ამ ენის საფუძველზე ჩამოყალიბდა თანამედროვე ინდონეზიური ენა. ამჟამად დამწერლობა ეფუძნება ლათინურ გრაფიკასაც და არაბულსაც (მეორე ოფიციალური დამწერლობა მალაიზიაში და ბრუნეიში).
აპეტალური ყვავილი

აპეტალური ყვავილი ( — უარყოფითი ნაწილაკი და — ფოთოლი, გვირგვინის ფურცელი) — გვირგვინის ფურცლებს მოკლებული ყვავილი, რომლის ყვავილსაფარი შედგება ერთ წრედ განლაგებული ჯამის ფოთოლაკებისა და ან მცირე ზომის ქერქლისა და გამონაზარდებისაგან. ადრე აპეტალური ყვავილს გვირგვინის ფურცლებიან ყვავილზე უფრო პრიმიტიულად თვლიდნენ. შემდეგ კი დადგინდა, რომ ის წარმოშობილი იყო ორსქესიანი ყვავილებისაგან, რომელთაც ევოლუციურ პროცესში, მწერებით დამტვერვიდან ქარით გადასვლის გამო, დაუკარგავთ გვირგვინის ფურცლები.
აპოლოგეტები

აპოლოგეტები (ბერძნ. - ვიცავ), რომის იმპერიაში უმთავრესად - საუკუნეებში მცხოვრები ადრინდელი ქრისტიანული მწერლები, რომლებიც თავიანთ "აპოლოგიებში" იცავდნენ ქრისტიანობას წარმართობისა და იუდაიზმისაგან. აპოლოგეტები ამტკიცებდნენ, რომ ქრისტიანები იმპერიის ერთგული მოქალაქენი იყვნენ და მათი სარწმუნოება წარმართობაზე და იუდაიზმზე მაღლა იდგა, ხოლო იესო ქრისტე იყო მესია, რომელსაც მოელოდნენ და ა. შ.

აპოლოგეტების თხზულებებმა საფუძველი ჩაუყარეს აპოლოგეტიკას - ქრისტიანული ღვთისმეტყველების დარგს, რომლის მიზანია ქრისტიანობის დაცვა. უმნიშვნელოვანესი ადრინდელი აპოლოგეტები იყვნენ არისტიდე, იუსტინე, ტატიანე, ათენაგორა, თეოფილე, ტერტულიანე და სხვა. მათი თხზულებები ინარჩუნებენ ისტორიულ წყაროს მნიშვნელობას ადრინდელი ქრისტიანობის შესასწავლად. ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადების შემდეგ ( საუკუნე) აპოლოგეტიკური ლიტერატურა თანდათანობით გაქრა.
აპორტი

აპორტი — ძველი რუსული ადრეული ზამთრის ვაშლის ჯიში. მსხვილი (200-400 გ, ზოგი 1 კგ-მდე), სასიამოვნო გემოს მომჟავო ნაყოფი აქვს, იყენებენ ნედლად და საკონსერვო წარმოებაში, ჯიში ზამთარგამძლეა, უხვმოსავლიანი (ერთი ძირიდან 200-400 კგ). აპორტი გავრცელებულია მთელ მსოფლიოში, რუსეთში (ვორონეჟის ოლქი, ჩრდილოეთი კავკასია), ყირგიზეთში, ყაზახეთსა და უკრაინაში.

საქართველოში აპორტი საშემოდგო ჯიშია. ახასიათებს შედარებით დაბალი საგემოვნო თვისებები, მერყევი მოსავლიანობა, უხვი ნაქარი (ძირნაყარი), გავრცელებულია ქართლსა და კახეთში, ნაკლებად - იმერეთსა და მესხეთში. ცნობილია წითელი აპორტი, ყუბანური აპორტი, ალექსანდრეს აპორტი (ალმა-ათური) და სხვა.
ოქროს კარიბჭე (ხიდი)

ოქროს კარიბჭე ( – ოქროს კარიბჭის ხიდი) — დაკიდებული ხიდი გოლდენ-გეიტის სრუტეზე, რომელიც სან-ფრანცისკოს უბეს წყნარ ოკეანესთან აერთებს. ხიდის სრული სიგრძე 2.7 კმ-ია; დისტანცია საყრდენ კოშკებს შორის 1.280 მ, ხოლო სიმაღლე ხიდის მაგისტრალურ ნაწილსა და წყალს შორის საშუალოდ 67 მ. ორი საყრდენი კოშკი 227,4 მ-ია წყლის ზევით. მთავარი დაკიდებული კაბელების დიამეტრი — 0,91 მ.

ოქროს კარიბჭე ყველაზე გრძელი დაკიდებული ხიდი იყო მსოფლიოში მისი მშენებლობის დასრულების ჟამს 1937 წელს და მას შემდეგ სან-ფრანცისკოს საყოველთაოდ აღიარებული სიმბოლო გახდა. ამჟამად ხიდი სიდიდით მეორე დაკიდებული ხიდია აშშ-ში ვერაძანო-ნეროუს ბრიჯის შემდეგ (ნიუ-იორკი).

ოქროს კარიბჭეზე დღეში 118 000 ადამიანი გადადის.
ვერაძანოს ხიდი

ვერაძანო-ნეროუს ხიდი, ან მოკლედ ვერაძანოს ხიდი (- ) — ორსართულიანი დაკიდებული ხიდია, რომელიც სტეიტენ აილენდს ბრუკლინთან აერთებს ქალაქ ნიუ-იორკში ნეროუს სრუტესთან. ხიდს სახელი იტალიერლი მკვლევარის ჯოვანი და ვერაძანოს პატივსაცემად დაერქვა, პირველი დღეისთვის ცნობილი ევროპელი ნავიგატორის, რომელიც ნიუ-იორკის ყურეში და მდ. ჰუძონზე შემოვიდა. ხიდის ცენტრალური გაშლა 1.298 მ-ია და მსოფლიოში უდიდესი დაკიდებული ხიდი იყო მისი მშენებლობის დასრულებიდან 1964 წელს 1981 წლამდე. ამჟამად მსოფლიოში სიგრძით მეშვიდეა ამ პარამეტრით, თუმცა აშშ-ში კვლავაც რჩება როგორც ყველაზე გრძელი დაკიდებული ხიდი. მისი მასიური საყრდენი კოშკები ნიუ-იორკის მეტროპოლიის მრავალი ნაწილიდან ჩანს, მათ შორის ქალაქის ხუთივე საგრაფოდან. ხიდი მნიშვნელოვანი დამაკავშირებელია ადგილობრივი და რეგიონული ჩქაროსნული გზატკეცილების სისტემის. მასზე ყოველწლიურად ნიუ-იორკ სიტის მარათონი ეწყობა, ხოლო ნიუ-იორკსა თუ ნიუ-ჯერსიში მომავალი ყველა კრუიზისა თუ სატვირთო გემი მის ქვეშ გადის. ადგილობრივი მცხოვრებლები მას უბრალოდ „ვერაძანოს“ უწოდებენ.

გალერეა
რობერტ მოზესი

რობერტ მოზესი (18 დეკემბერი, 1888 – 29 ივლისი, 1981) — მე-20 საუკუნის ნიუ-იორკის, ლონგ-აილენდისა და მისი შემოგარენის "დიდი მშენებელი". როგორც თანამედროვე ქალაქის იერსახის შემქმნელს, მას ხშირად პარიზის მეორე იმპერიის ბარონ ოსმანს ადარებენ და ერთხმად აშშ-ის ქალაქგეგმარებაში ყველაზე პოლარიზებულ ფიგურად აღიარებენ. თუმცა არჩეული არასდროს ყოფილა, მოზესი ყველაზე გავლენიანი პიროვნება იყო ნიუ-იორკ სიტის მთავრობაში 1930-იანიდან 1950-იან წლებამდე. მან პირდაპირი მნიშვნელობით შეცვალა სანაპირო ზოლები, გზატკეცილები ააგო ზეცაში და მთელი რეგიონების სამუდამო ტრანსფორმაცია მოახდინა. მის გადაწყვეტილებებს, რომელიც უპირატესობას ჩქაროსნულ გზატკეცილებს ანიჭებდა საზოგადოებრივი ტრანსპორტის ნაცვლად, შედეგად ლონგ-აილენდის თანამედროვე გარეუბნების აღმოცენება მოჰყვა, რამაც თავის მხრივ გავლენა იქონია ინჟინერთა, არქიტექტორთა და ურბანისტთა მთელ თაობაზე, რომლებმაც მისი ფილოსოფია მთელი ქვეყნის მასშტაბით განავრცეს.

მოზესი და მისი ნამუშევრები პროფესიულ წრეებში მძლავრი კრიტიკის საგანი გამხდარა. მთავარი არგუმენტი მის წინააღმდეგ იყო ასობით ათასი ნიუ-იორკის მოქალაქის გადასახლება, რამაც გაანადგურა სამხრეთი ბრონქსი და კონი-აილენდის გართობის პარკი, ასევე საზოგადოებრივი ტრანსპორტის დაკნინება დაუფინანსებლობისა და საერთო უყურადღებობის გამო. მეორე მხრივ, მოზესის პროექტებს მრავალი განიხილავს, როგორც აუცილებელ ზომას რეგიონის განვითარებისთვის. მოზესის დამსახურებაა ასევე გაეროს შტაბბინის მანჰეტენზე მოთავსება, ვაშინგტონის ნაცვლად. მოზესის გამკრიტიკებელთათვის ის ყოველთვის დარჩება როგორც ადამიანი, რომელსაც სწამდა, რომ "ქალაქები ტრანსპორტისთვის იყო" და "თუ შედეგმა არ გაამართლა საშუალება, მაშ სხვა რაღამ?"
გიორგი წერეთელი

საკუთარი სახელი გიორგი წერეთელი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

გიორგი წერეთელი — საბჭოთა ეპოქის ქართველი პოეტი
გიორგი წერეთელი — ქართველი მწერალი, პუბლიცისტი, საზოგადო მოღვაწე
გიორგი წერეთელი — ქართველი ენათმეცნიერი, აღმოსავლეთმცოდნე, აღმოსავლეთმცოდნეობის ქართული სამეცნიერო სკოლის ფუძემდებელი
გიორგი წერეთელი — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე
გიორგი წერეთელი — ქართველი ეკონომისტი და მათემატიკოსი
გიორგი წერეთელი — ქართველი ეკონომისტი და ინჟინერი
თედორე აპრაქსინი

თედორე მათეს ძე აპრაქსინი (; დ. 27 ნოემბერი, 1661 — გ. 10 ნოემბერი, 1728, მოსკოვი) — რუსეთის ფლოტის გენერალ-ადმირალი (1708), პეტრე -ის თანამებრძოლი, გრაფი. 1693–1696 წლებში დვინის ვოევოდა და არხანგელსკის გუბერნატორი. მონაწილეობდა აზოვის მეორე ლაშქრობაში (1696). 1700 წლიდან საადმირალო პრიკაზის მთავარი უფროსი და აზოვის გუბერნატორი. ხელმძღვანელობდა აზოვის ფლოტის მშენებლობას. 1709 წელს მოიგერია შვედების თავდასხმა პეტერბურგზე. 1710 წელს აიღო ვიბორგი, თავი გამოიჩინა განგუტის ბრძოლაში. 1715-1719 წლებში ხელმძღვანელობდა საზღვაო და სადესანტო ოპერაციებს ბალტიის ზღვაზე. 1718 წელს დაინიშნა საადმირალო კოლეგიის პრიზიდენტად. სპარსეთის ლაშქრობაში 1722-1723 მეთაურობდა კასპიის ფლოტილიას. 1723-1726 წლებში სათავეში ედგა ბალტიის ფლოტს. 1726 წლიდან იყო უმაღლესი საიდუმლო საბჭოს წევრი. ემხრობოდა ა. მენშიკოვს.
ქაღალდი

ქაღალდი — თხელი, ბრტყელი მატერია, რომელიც ძირითადად მცენარეული ბოჭკოებისგან შედგება. გამოიყენება უმთავრესად წერისთვის და ბეჭდვისთვის. სხვა გავრცელებული გამოყენებებია: შესაფუთი საშუალება (მუყაო), ჰიგიენური ქაღალდი (ქაღალდის ხელსახოცი, ტუალეტის ქაღალდი), დეკორაციული ქაღალდი (მგ. შპალერი).

ისტორია
ქაღალდი პირველად ჩინეთში, ძვ.წ. 105 წელს გაჩნდა. ჩინურ ქაღალდს ბამბუკისგან, თუთის ხის ფოთლებისა და აბრეშუმის ბოჭკოებისგან ამზადებდნენ. საუკუნეში არაბები ქაღალდის წარმოებაში უკვე სხვა ნედლეულს იყენებდნენ - ქსოვილსა და ბამბას. ევროპაში ქაღალდი საუკუნეში გავრცელდა. პირველი ქაღალდის დამამზადებელი ქარხანა საფრანგეთში 1350 წელს დაარსდა. საუკუნეში ქაღალდისთვის საჭირო ნედლეულში ცელულოზის დამატება დაიწყეს, რამაც ქაღალდის წარმოება მასობრივი გახადა.
ვახ

ვაი, ვაჰ, ვახ - შორისდებულები ქართულ ენაში. როგორც შორისდებულების უმრავლესობას, მათ არ გააჩნიათ პირდაპირი შასატყვისი სხვა ენებში.

"ვახ" იხმარება სხვა კავკასიურ ენებშიც და რუსულ ენაში. ამ უკანასკნელში უმეტესწილად კავკასიელების მიერ, ან კავკასიური საუბრის მანერის იმიტაციისთვის.

საუბრისას "ვახ" ან "ვაჰ" , როგორც წესი იხმარება ცალკე მდგომი ამოძახილი სახით - "ვახ!", ან წინადადების დასაწყისში. შეიძლება გამოხატავდეს გაკვირვებას, ირონიას, ირონიულ გაკვირვებას, ინტონაციიდან გამომდინარე სინანულს და ა.შ. გამოყენების სხვა გავრცელებული ფორმაა საუბრისას მითი რამდენიმეჯერ მიყოლებით მონოტონური გამეორება, მაგალითად "ვახ, ვახ, ვახ!". ხმარების ეს ფორმა თითქმის ყოველთვის ირონიულია და გადაჭარბებულ გაკვირვებას, აღფრთოვანებას გამოხატავს.

"ვაი"
ქუდი

ქუდი, თავსაბურავი — ადამიანის ტანისამოსის ნაწილი, რომელიც თავზე დასახურად გამოიყენება.

ქუდი იხმარება სხვადასხვა მიზეზით: დამცავად (სიცივისგან, წვიმისგან), სილამაზისთვის ან მოდურობისთვის, რელიგიური ან სოციალური მიზეზებით . არსებობს ქუდის რამდენიმე სახეობა.

 საუკუნემდე ქუდს ძირითადად მამაკაცები ატარებდნენ. ქალის თავსაბურად ქუდი საუკუნის წყაროებში გვხვდება. ქალები ქუდს ცხენით მოგზაურობისას იხურავდნენ. ძველ ქართულ წყაროებში ქუდი რკინის თავსაბურავის მნიშვნელობით არის ნახმარი. - საუკუნეთა ძეგლებში (ვეფხისტყაოსანი, ვისრამიანი) ქუდს უკვე ჩვეულებრივი თავსაბურავის მნიშვნელობა ჰქონდა. საქართველოში ხმარობდნენ ტყავის, ნაბდის და ქსოვილის ქუდებს.
სკოლა

სკოლა — ზოგადად, არის დაწესებულება, სადაც მოსწავლეები სწავლობენ სხვადასხვა საგნებს მასწავლებლებისგან. უფრო კონკრეტულად სკოლა შეიძლება აღნიშნავდეს საშუალო სკოლას, ასევე რაიმე სპეციალიზებულ სასწავლო დაწესებულებას, ან უმაღლეს სასწავლებელს.

სხვა მნიშვნელობით სკოლა არის მეცნიერული, სასწავლო საგანმანათლებლო, ან შემოქმედებითი მოღვაწეობის, საშუალებების, რესურსების ერთობლიობა. მაგ., გერმანული ექსპრესიონიზმის სკოლა და ა.შ.
არაბიკის მასივი

არაბიკის მასივი — კირქვული მასივი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გაგრის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს გაგრის ქედის დასავლეთ ნაწილში, მდინარეების ფსოუსა და ბზიფის წყალგამყოფი. აბსოლუტური სიმაღლე ზღვის დონიდან 2757,6 მ (მწვერვალი სპელეოლოგთა პიკი). აგებულია უმთავრესად ზედაიურული და ცარცული ასაკის კირქვებით, რომლებიც ღრმადაა დაკარგული; არის მრავალი უფსკრული, მღვიმე, ძაბრი, ჭა და კარსტული რელიეფის სხვა ფორმები. მასივის სიღრმეებში მრავალი გამოქვაბულია, მათ შორისაა მსოფლიოში ყველაზე უფრო ღრმა გამოქვაბულები — ვერიოვკინის მღვიმე და კრუბერის გამოქვაბული, ასევე არაბიკის კარსტული უფსკრული. შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოებით, იზრდება ჯუჯა ღვიისა და ტირიფის ბუჩქნარი.

ეტიმოლოგია
სახელწოდება მომდინარეობს დან“, რაც მამლის სავარცხელს (ბიბილოს) ნიშნავს, სწორედ მას წააგავს კირქვული მასივი. თუმცა, რუკებზე სხვა სახელი - არაბიკა დამკვიდრდა, რომელიც ისტორიულად ყველაზე ფართოდ გავრცელდა ჯერ საბჭოთა კავშირის ტერიტორიაზე, შემდეგ კი საქართველოსა და რუსეთში.
მასწავლებელი

მასწავლებელი — განათლების სისტემაში პიროვნება, რომელიც სწავლის პროცესში დახმარებას უწევს, რჩევებს აძლევს მოსწავლეს, ხშირად საჯარო სკოლებში. უმაღლესი სასწავლებლის მასწავლებლებისთვის იხმარება სხვა სიტყვები მაგ., პროფესორი, ლექტორი.

საქართველოში 2017 წლის 13 მაისს განათლების კოალიციის, მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ეროვნულ ცენტრსა და განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტროს შორის გაფორმებული მემორანდუმის საფუძველზე, დაწესდა „მასწავლებლის ეროვნული ჯილდო – საქართველო“. ის მასწავლებელთა პოპულარიზაციისკენ მიმართული გლობალური კამპანიის — „მასწავლებლის გლობალური ჯილდოს“ ნაწილია.
არაბული ცხენი

არაბული ცხენი — საჯდომი ცხენის უძველესი ჯიში. მისი სამშობლოა არაბეთის ნახევარკუნძული, სადაც ათასწლეულში, ხალხური სელექციის გზით იგი ცალკე ჯიშად ჩამოყალიბდა. შუა საუკუნეებში არაბული ცხენი ევროპაში შეიყვანეს და ადგილობრივი ცხენების გაუმჯობესებით მიიღეს მსუბუქი საკავალერიო ცხენი. აღმოსავლეთ ქვეყნებში მას საჯდომ ცხენად იყენებედნენ. არაბული ცხენის მონაწილეობით გამოყვანილია საჯდომი (ინგლისური წმინდასისხლიანი) და ჩორთმავალი (ორლოვის) ცხენის ჯიშები.

არაბული ცხენი ტანად მომცროა, მკვრივი კონსტრუქციისა, ღონიერ ფეხებს და მსუბუქად ადგამს. ფერად ლურჯაა, ქურანა ან თაფლა. განაზომი (სმ): სიმაღლე მინდაოში 150-152, ტანის ირიბი სიგრძე 149-150, გულმკერდის ირგვლისი 170-175, ნების ირგვლივი 18-19.

არაბული ცხენი ნაკლებმომთხოვნია და კარგად იტანს შორ მანძილზე გადარბენას. ჯიშში 3 ტიპს განასხვავებენ: ხადბანს, ქუჰეილანს და სიგლავს.