iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ზღმარტლი

ზღმარტლი — ფოთოლმცვივანი მცენარეების გვარი ვარდისებრთა ოჯახისა. მისი ერთადერთი სახეობა — ჩვეულებრივი ზღმარტლი ტანდაბალი (3-6 მ-მდე სიმაღლის) ეკლიანი ხე ან ბუჩქია. აქვს ლანცეტა ან კვერცხისებრი მოკლეყუნწიანი ფოთლები და დიდი, თეთრი მარტოული ყვავილები; ნაყოფი მომრგვალო კენკრაა; რბილობი მაგარი, უკვე გადამწიფებული რბილი და ტკბილია, იჭმევა.

ველურად გვხვდება ირანში, მცირე აზიაში, ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე, კავკასიაში, ყირიმსა და თურქმენეთში. საქართველოში იზრდება ქვეტყედ მთის ქვედა და შუა სარტყელში, განსაკუთრებით მუხნარებში.

მრავლდება თესლით, ძირკვისა და ფესვის ამონაყარით, ამრავლებენ მყნობით. ნაყოფი შეიცავს შაქრებსა და ვიტამინს; ქერქი, ფოთლები და მკვახე ნაყოფი — მთრიმლავ ნივთიერებებს. მერქანს იყენებენ სახარატო ნაკეთობისათვის. თაფლოვანია. აშენებენ ევროპის ზოგ ქვეყანასა და აშშ-ში.
ზეთსახდელი

ზეთსახდელი — სელის ზეთის სახდელი საწარმო, გამართული იყო ქვის შენობაში. ძველ ქართულად „საზეთეც“ ეწოდებოდა. შედგებოდა: ღუმლისაგან, საზეთე წისქვილისა (გელაზი) და წნეხისაგან. იქვე იყო დამხმარე ხელსაწყოებიც (საცრები, ლასტები, ხის კუნძები, მარცვლისა და წყლის საწყაოები, გამწევი ძალის უღლები, წყლის ჭურჭელი და სხვა).

ქვით ნაგები ღუმელი ზეთსახდელის კედელთან იყო მიშენებული. ღუმელზე მარცვალს ხალავდნენ. წისქვილი ნაგებობის ცენტრში იყო გამართული და სალეწი "კალოსა" და გელაზისაგან შედგებოდა. მისი დანიშნულება იყო დახალული მარცვლის დაფქვა-დაგელაზება და დასაწნეხი ქუმელის შემზადება. წნეზი შეიცავდა საწნეხ ძელებს ხრახნითურთ და საქუმელე გეჯას.

ზეთსახდელები საქართველოში საზეთე სელის ზონაში (უმთავრესად მესხეთ-ჯავახეთსა და თრიალეთში) იყო გავრცელებული. წყაროების მიხედვით, ქართული საეკლესიო კერებს საკუთარი ზეთსახდელები ჰქონდათ. საუკუნეში ზოგ ზეთსახდელ სახელოსნოში დაქირავებულ შრომას იყენებდნენ და ზეთს გასაყიდად ხდიდნენ. მესხეთ-ჯავახეთსა და თრიალეთში ზეთსახდელები 40-იან წლებამდე არსებობდა. საზეთე სელის კულტურის მზესუმზირით შეცვლის შემდეგ ზეთის წარმოების ცენტრებმა მზესუმზირის გავრცელების ზონაში - კახეთსა და ქვემო ქართლში გადაინაცვლა. ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით ქვემო ქართლში „სელისაგან ხდიან ზეთსა მრავალსა“. დღესდღეობით იქ სადაც გვხვდება გელაზი ეს იმის მანიშნებელია რომ იმ ადგილას მოყავდათ სელი და ეწეოდნენ მისგან ზეთის გამოხდას.
თაბორი (თბილისი)

თაბორის ციხე, ყორჩი-ყალა — შუა საუკუნის ციხესიმაგრე თბილისის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მისადგომებთან, თაბორის ქედის უკიდურეს ჩრდილოეთ-დასავლეთ ნაწილში, ბოტანიკური ბაღის თავზე. შემორჩენილია საძირკვლის ნანგრევები. წყაროებში მოხსენიებულია ყორჩი-ყალას სახელწოდებითაც. თაბორის ციხე დარაჯობდა სამხრეთიდან თბილისში მიმავალ გზას („განჯის გზას“) და იცავდა ქალაქის კარიბჭის — განჯის კარის მისადგომებს.

ციხის შიგნით თავდაცვითი ნაგებობები და ეკლესია იდგა, რომელიც არ შემორჩენილა. ახლანდელი ეკლესია აშენებულია 1995-2001 წლებში.

ისტორია
სახელწოდება უკავშირდება თაბორის მთას, რომელიც ქრისტიანული ტრადიციით მიიჩნევა ფერისცვალების ადგილად. წყაროებში პირველად იხსენიება „მატიანე ქართლისაში“ 1045 წელის ამბების თხრობისას, როცა მეფე ბაგრატ -მ ქალაქი და ციხესიმაგრეები დაიკავა: „აღიხურა კოშკნი კართანი თავის კაცითა, და აღიღო ციხე ქალაქისა დარიჯელი, და ორნივე კოშკნი წყალყინისანი და თაბორი, დადაადგინნა შიგან ლაშქარნი თვისნი და ერისთავნი“.

ამის შემდეგ დიდხანს აღარ იხსენიება და გვხვდება 1723 წელს, როდესაც, სეხნია ჩხეიძის ცნობით, იგი მცირე ხნით კახეთის მეფემ კონსტანტინე -მ (მაჰმად-ყული-ხანი) დაიკავა, მაგრამ მალევე დაკარგა („შეეპარნენ თაბორსა ჯარი ქართველთა და აიღეს თაბორი“. 1735 და 1743 წლებში თაბორის ციხესიმაგრე სპარსელებმა დაანგრიეს. 1748 წელს მეფე ერეკლე -მ თაბორი იერიშით აიღო, სპარსელთა გარნიზონი განდევნა და შიგ კახთა ჯარი ჩააყენა. 1776 წლის წყალობის სიგელში ვხვდებით თაბორის უცხოენოვან თურქულ სახელს „ყორჩი-ყალა“ ანუ მცველი ციხე. კაპიტან ჩუიკოს მიერ შედგენილ 1800 წლის თბილისის გეგმაზე თაბორის ქედზე დგას „გაძარცული ციხე-სიმაგრე ყორჩი-კალა“. ციხე საბოლოოდ დაინგრა 1795 წელს აღა-მაჰმად-ხანის შემოსევის დროს.

ტერიტორიაზე იდგა აგრეთვე ეკლესია, რომელიც პირველად მოხსენიებულია 1392 წლის საბუთში, თუმცა იგი გაცილებით ძველი უნდა ყოფილიყო. 1972 წელს თაბორის ციხის ტერიტორიაზე ჩატარდა დაზვერვითი არქეოლოგიური გათხრები (ხელმძღვანელი ო. ტყეშელაშვილი), გამოვლინდა თლილი ქვით ნაგები კედლის ნაშთები და შუა საუკუნეების თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები. ეკლესიის ნანგრევებს ექსპედიციამ ვერ მიაკვლია.
თაბორის ქედი

თაბორის ქედი — ქედი საქართველოში, თბილისის სამხრეთით, წარმოადგენს თრიალეთის ქედის სამხრეთ-აღმოსავლეთ განშტოებას, მდინარეების წავკისისწყლისა (ლეღვთახევის) და კრწანისისხევის (ტაბახმელისხევის) წყალგამყოფს.

აგებულია შუაეოცენური ტუფოგენური ქანებით, თაბაშირიანი თიხებითა და ქვიშაქვებით. ჩრდილოეთი და აღმოსავლეთი კალთები ციცაბოა, სამხრეთი — დამრეცი, თხემი მოვაკებულია და თანდათან მაღლდება აღმოსავლეთიდან (600 მ) დასავლეთისაკენ (1000 მ). თხემი და სამხრეთი კალთა შემოსილია ბუჩქნარითა და ხელოვნური ნარგავებით. ჩრდილოეთ კალთის პირას გამოდის გამოდის გოგირდიანი ცხელი წყაროები. თაბორის ქედის თხემზე დგას ფერისცვალების მამათა მონასტერი (აგებულია 1995-2001 წლებში).
თაგვისარა (გვარი)

თაგვისარა  — მცენარეთა გვარი სატაცურისებრთა ოჯახისა. ორსახლიანი, დაბალი, მარადმწვანე მხოხავფესურიანი ბუჩქბალახებია. ყლორტები ფოთლისებრ, ზოგჯერ ეკლიან ფილოკლადიუმებად აქვთ გარდაქმნილი, თვითონ ფოთოლი კი ძალიან წვრილი და ქერქლისებრია, ზის ფილოკლადიუმის ძირში. აქვს წვრილი, მწვანე, ერთსქესიანი ყვავილები; სფერული, ხორცოვანი წითელი კენკრა ნაყოფი.

5-6 (ზოგი წყაროთი 9) სახეობა გავრცელებულია აზორის, კანარისა და მადეირის კუნძულებზე, აგრეთვე დასავლეთ ევროპაში, ყირიმსა და კავკასიაში. იზრდება მთის ტყეებში, ბუჩქნარებში, ქვიან და კლდოვან ფერდობებზე. ზოგჯერ ქმნის რაყას. საქართველოში გვხვდება 2 სახეობა: საკუთრივ თაგვისარა ანუ პონტოური თაგვისარა (. ), რომელიც იზრდება აფხაზეთის, სამეგრელოს, იმერეთის და ქართლის ტყის ქვედა სარტყლის ტყესა და ბუჩქნარში; და ძმერხლი ანუ კოლხური თაგვისარა (. ), რომელიც გავრცელებულია აფხაზეთის, აჭარისა და ქართლის ტყესა და ბუჩქნარში.

ყველა სახეობას დეკორატიულ მცენარედ იყენებენ. ძმერხლის ნაყოფი იჭმევა.
თაგვისებრნი

თაგვისებრნი — ძუძუმწოვართა ოჯახი მღრღნელების რიგისა. აქვთ 5-50 სმ სიგრძის სხეული. გავრცელებული არიან ყველგან, უმრავლესობა ბინადრობს ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ტყეებში. ამერიკაში ადამიანმა შეიყვანა. ზოგი სინანთროპული ცხოველია (სახლის თაგვი, ზოგიერთი ვირთაგვა). აქტიურნი არიან ღამით, უმრავლესობა ცხოვრობს მარტივ სოროში. სამოსახლო ადგილებში მრავლდებიან მთელი წლის განმავლობაში, მაკეობის ხანგრძლივობა 18-25 დღე; შობენ 2-10 წრუწუნას. სქესობრივ სიმწიფეს აღწევენ 1,5-3 თვისა. იკვებებიან მცენარეებით, ზოგჯერ ცხოველებითაც. თაგვისებრთა უმრავლესობა ზიანი მოაქვს სახალხო მეურნეობისათვის. ზოგიერთს ადამიანისა და შინაურ ცხოველთა ინფექციური და ინვაზიური დაავადებანი გადააქვს. ბრძოლის ღონისძიებანი:მექანიკური, ქიმიური და ბაქტერიოლოგიური საშუალებები.
თეთრი დათვი

თეთრი დათვი ( — „ზღვის დათვი“) — მტაცებელი ძუძუმწოვარი ცხოველი დათვისებრთა ოჯახისა. იგი არის არქტიკული ფაუნის ტიპობრივი წარმომადგენელი და გავრცელებულია ჩრდილოეთ ყინულოვანი ოკეანის კუნძულებსა და სანაპიროებზე. მამრის სხეულის სიგრძე 2.5-3 მ, ხოლო მდედრის 2-2.5 მ აღწევს. მამრების წონა 400-650 კგ (იშვიათ შემთხვევაში 1000კგ), ხოლო მდედრების 175-300 კგ. სიცოცხლის ხანგრძლივობა 20-30 წელია. სხეული დაფარულია თეთრი (მოყვითალო), ხშირი, გრძელი ბალნით. თეთრი დათვის ძირითადი საკვებია სელაპი, ჭამს აგრეთვე თევზს, ფრინველებსა და მათ კვერცხებს, ლეშს. ზამთრის ძილს არ ეძლევა. კარგად ცურავს და ყვინთავს. ცურვაში ეხმარება სქელი კანქვეშახიმის ფენა, რომელიც ამცირებს ცხოველის კუთრ წონას და იცავს მას სიცივისაგან. მაკეობა 8 თვემდე გრძელდება. ყოველ 2 წელიწადში ერთხელ შობს 1-2, იშვიათად 3 ბელს. სქესობრივ სიმწიფეს აღწევს 4 წლისა (მამალი უფრო გვიან). თეთრი დათვის ტყავს იყენებენ ნოხად, ხორცს — საკვებად. ზოოექსპორტის ძვირფასი ობიექტია. მასზე ნადირობა ზოგ ქვეყნებში აკრძალულია, ზოგან კი — შეზღუდული.

ჩრდილოეთ პოლუსის ყინულები, რომელიც გადაჭიმულია რუსეთამდე, გრენლანდიამდე, ნორვეგიამდე, კანადასა და აშშ-მდე, თეთრი დათვის არასტუმართმოყვარე სამმშობლოს წარმოადგენს. თეთრი დათვი ერთ-ერთე უდიდესია დათვებს შორის. ზოგიერთი მეცნიერის აზრით კი — ყველაზე დიდი.

თეთრი დათვის ლათინური დასახელება ნიშნავს „ზღვის დათვს“, რადგან იგი გავრცელებულია იმ ადგილებში, სადაც ყინულებიანი ზღვა ხვდება დედამიწას. წყალი მათთვის სახლივით არის. თეთრი დათვი საუკეთესო მცურავი და მყვინთავია. წყალში იგი 20 კმ/სთ სიჩქარეს ავითარებს, ხოლო წყალქვეშ ორი წუთის განმავლობაში ძლებს. წყალში მათ იცავთ კანქვეშა საიზოლაციო ცხიმის სქელი ფენა და წყალგაუმტარი ბეწვი.

თეთრი დათვის ხშირი ბეწვი ძალიან ღია ყვითელი ფერისაა იმისათვის, რომ შეერწყას თოვლიან გარემოს. კიდურების მიდამოებში ბეწვი გრძელია, რაც ეხმარება დათვს სრიალა ყინულზე გადაადგილებისას. თეთრ დათვს დიდი მანძილის გავლა შეუძლია. ის გაცილებით მეტს მოძრაობს, ვიდრე სხვა დათვები. თეთრი დათვი არა მარტო ყინულოვანი ოკეანის სანაპიროებთან ცხოვრობს, არამედ ხშირად მცურავ ყინულებზეც გვხვდება. ასეთი ყინული ზოგჯერ 50 000 კვ.კმ.-ის ფართობსაც აღწევს.

თეთრი დათვების ძირითად საკვებს სელაპები წარმოადგენენ. მათზე ნადირობისას ისინი ყინულის ქვევიდან უსაფრდებიან მსხვერპლს, ცურვით მისდევენ მათ და უეცრად „ამოხტებიან“ ყინულიდან.

ბუნაგში ზამთარს მხოლოდ მაკე მდედრი დათვი ატარებს. იგი ბუნაგს თოვლის გროვაში, წყალთან ახლოს თხრის. მამრი თეთრი დათვები აქტიურობას ინარჩუნებენ მთელი წლის განმავლობაში. პატარა ბელები დეკემბერ-იანვარში იბადებიან და ბუნაგიდან, დაახლოებით, სამი თვის შემდეგ გამოდიან.
თაგილონის განძი

თაგილონის განძი — ამ სახელით ცნობილია სოფელ თაგილონში (გალის მუნიციპალიტეტი) და მის მახლობლად აღმოჩენილი ორი არქეოლოგიური ძეგლი. ორივე განძი დაცულია ზუგდიდში, დადიანების სასახლეთა ისტორიულ-არქიტექტურულ მუზეუმში.

თაგილონის ბრინჯაოს განძი
ძვ. წ. – საუკუნეების არქეოლოგიური ძეგლ, აღმოჩნდა თაგილონში, მდ. ენგურის მარჯვენა ნაპირას. ბრინჯაოს ქვაბში მოთავსებული იყო კოლხური ცულის ჩამოსასხმელი სპილენძის ორმაგი ყალიბი, ასეთივე ცულის ჩამოსასხმელი ყალიბის ნატეხი, ბრინჯაოს დიდი სეგმენტური იარაღი, კოლხური ცული და ფირფიტის ნატეხი.

თაგილონის მდიდრული სამარხი
– საუკუნეების მამაკაცის მდიდრული სამარხის ინვენტარის ნაწილი, აღმოჩნდა შემთხვევით 1930 წელს თაგილონის მახლობლად, მდ. ენგურის მარჯვენა ნაპირას. აღმოჩენილი ნივთებიდან შემორჩა ჯაჭვის პერანგისა და მუზარადის ნაწილები, მახვილის (ან სატევრის) ვადის ოქროს გარსაკრავები, რკინის ლაგანი, სარტყლის ან ცხენის ავშარის შესამკობელი ოქროს გავარსიანი მძივი, ოქროს სარიტუალო ქანდაკების ირმის თავი, ვერცხლის 14 ჭურჭელი და მათი ნატეხები (ცილინდრული, ნახევარსფერული და კვერცხისებური სასმისები, ქუსლიანი და ორყურა თასები, ლამბაქი, ლანგრებისა და ემბლემიანი პინაკის ნატეხები და სხვ.).

ვერცხლის ჭურჭელი ელინისტურ-რომაული ხასიათისაა, როგორც ჩანს, ადრინდელი საიმპერატორო ხანის ( საუკუნე) რომაული პროვინციული ნაწარმია და ბოსკორეალესა და ჰილდესჰაიმის განძების ჭურჭლის ანალოგიურია, თაგილონის ოქროს ნივთების უმრავლესობა მდიდრულადაა შემკული ცვარათი და ფერადი თვლებით. მსგავსი ოქროს ნაწარმი ცნობილია ჩრდილოეთ კავკასიისა და ყუბანისპირეთის ადრინდელი სარმატული სამარხებიდან. თაგილონის განძში ცხენის აღკაზმულობისა და აბჯრის არსებობა მას სარმატულ სამყაროსთან აახლოებს.

სავარაუდოა, თაგილონში აღმოჩენილი სამარხი ეკუთვნის სოციალური დიფერენცირებული საზოგადოების ზედა ფენის წარმომადგენელს და ასახავს კულტურის ელემენტთა იმ გადაადგილებასა და მჭიდრო კონტაქტებს, რაც, ანტიკური წერილობითი წყაროებით, დასავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე საუკუნეში ივარაუდება.
თაგინაური

თაგინაური — მთა საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკისა (ქობულეთის მუნიციპალიტეტი) და გურიის მხარის (ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი) ადმინისტრაციულ საზღვარზე.

მდებარეობს მესხეთის ქედზე, მდინარეების ბჟუჟის, ჭვანისწყლისა და ნატანების ზემო დინებათა წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2668 მ. აგებულია შუაეოცენური ანდეზიტური ტუფ-ბრექჩიებით. გუმბათისებური მოყვანილობისაა. ჩრდილოეთ კალთაზე შემორჩენილია მეოთხეული გამყინვარების კვალი. კალთები ქვემოთ შემოსილია სუბალპური ტყეებითა და მდელოებით, ზემოთ ალპური მდელოებია.
თავად-აზნაურთა წინამძღოლი (მარშალი)

თავად-აზნაურთა წინამძღოლი (მარშალი) — რუსეთის იმპერიაში, გუბერნიებისა და ცალკეული მაზრების წოდებრივი ორგანიზაციის არჩევითი თანამდებობა. არსებობდა ქართველ თავადაზნაურობის დეპუტატთა საკრებულოს დაარსების დროიდან, 1803 წლიდან 1917 წლამდე. თავად-აზნაურთა წინამძღოლს ირჩევდნენ 3 წლით თავად-აზნაურთა ყრილობაზე. ანალოგიური თანამდებობა არსებობდა რუსეთის იმპერიის სხვა გუბერნიებშიც.
თავადაზნაურობის დეპუტატთა საკრებულო

თავადაზნაურობის დეპუტატთა საკრებულო — ქართველ თავად-აზნაურთა პირველი წოდებრივი ორგანიზაცია. შეიქმნა აღმოსავლეთ საქართველოში რუსეთის იმპერიის მმართველობის დამყარების შემდეგ, 1803 წელს საქართველოს მთავარმართებელ პავლე ციციანოვის ხელმძღვანელობით. დასავლეთ საქართველოში თავად-აზნაურთა ასეთი ორგანიზაცია გაცილებით გვიან, 1851 წელს შეიქმნა.

1803 წლის 2 მაისს შეიკრიბა აღმოსავლეთ საქართველოს თავადაზნაურობის ყრილობა. თვით ციციანოვმა შეადგინა 1803 წ. 31 მარტს თავადაზნაურობის დეპუტატთა საკრებულოს „დებულება“, რომელშიც მოცემული იყო საკრებულოს დაარსების მიზნები, საარჩევნო ცენზი და არჩევნების ჩატარების წესები. ხმის უფლება ჰქონდა იმ თავადსა და აზნაურს, რომელსაც 20 წელი შეუსრულდებოდა და ამასთანავე მოეპოვებოდა საკუთრება. იმ თავად-აზნაურებს, რომელთაც ყმა-მამული სრულებით არ გააჩნდათ, ყრილობაზე დასწრება შეეძლოთ, თუმცა ხმის უფლება არ ჰქონდათ და არც თანამდებობებზე ირჩევდნენ. საკრებულოში მონაწილეობის უფლება ჰქონდა აგრეთვე აზნაურთა მთელ ფენას. საკრებულოს არჩევნები უნდა ჩატარებულიყო 3 წელიწადში ერთხელ. იგი ირჩევდა თავად-აზნაურთა როგორც საქართველოს გუბერნიის(ქართლ-კახეთის), ისე მაზრების წინამძღოლებს (მარშლებს), რომელთაც უფლება ჰქონდათ, თავადაზნაურობის საჭიროებათა დაკმაყოფილების მიზნით, მიემართათ ან ეშუამდგომლათ „საქართველოს უზენაეს მთავრობაში“ ან რუსეთის მთავრობის უმაღლეს ორგანოებში.

თავადაზნაურობის დეპუტატთა საკრებულო მოწყობილი იყო რუსეთის იმპერიის შიდა გუბერნიების თავადაზნაურული ორგანიზაციების მსგავსად. რუსეთის ხელისუფლება ფაქტობრივად დიდ ანგარიშს არ უწევდა საკრებულოს, ითვალისწინებდა თავად-აზნაურთა მხოლოდ იმ მოთხოვნებს, რომლებიც რუსული ცარიზმის პოლიტიკას შეესაბამებოდა ამა თუ იმ ეტაპზე. საკრებულოს ძირითადი საქმიანობა საქართველოში თავად-აზნაურთა საგუბერნიო და სამაზრო მარშლების არჩევით, მათი წოდებრივი დოკუმენტების განხილვით იფარგლებოდა. ამდენად, ამ ორგანიზაციას ქვეყნის პოლიტიკურ ცხოვრებაში აქტიური მონაწილეობის მიღების საშუალება არ ჰქონდა. საკრებულოს შექმნით რუსეთის ხელისუფლებას სურდა, თავადაზნაურობა ერთიან, კონსოლიდირებულ წოდებად ჩამოეყალიბებინა, სოციალურ-პოლიტიკურად რუს მემამულე — „პომეშჩიკებთან“ გაეთანაბრებინა, გაერუსებინა და თავის დასაყრდენად ექცია.
ფერნანდო იერო

ფერნანდო იერო ( [' ']); დ. 23 მარტი, 1968, მალაგა, ესპანეთი) — საფეხბურთო მწვრთნელი ყოფილი ესპანელი ფეხბურთელი. ბოლოს წვრთნიდა ესპანეთის ნაკრებს.

ბიოგრაფია
კარიერა დაიწყო კლუბ „ვალიადოლიდში“ სადაც ორი წელი გაატარა, 58 მატჩში მიიღო მონაწილეობა და 3 გოლი გაიტანა. შემდეგ კი 1989 წელს მადრიდის „რეალთან“ გააფორმა ხელშეკრულება, სადაც 14 წელი გაატარა.

ნაკრებში, ისევე როგორც რეალში, იერო პირველად 1989 წელს გამოჩნდა. 21 წლის მცველმა სადებიუტო მატჩი 20 სექტემბერს, პოლონელების წინააღმდეგ გამართა და მას შემდეგ იგი ნაკრების უცვლელი წევრი გახდა.

2004 წელი მან ყატარის „ალ რაიანში“ გაატარა. იმავე სეზონის დასასრულს კი როცა მან საბოლოოდ გადაწყვიტა ფეხბურთიდან წასვლა ინგლისის პრემიერლიგაში მოთამაშე „ბოლტონმა“ მიიწვია, სადაც 2005 წლამდე დარჩა.

ტიტულები
რეალ მადრიდი:(16)
ესპანეთის ლა ლიგა (5): 1989–90, 1994–95, 1996–97, 2000–01, 2002–03
ესპანეთის თასი (1): 1992–93
ესპანეთის სუპერთასი (4): 1990, 1993, 1997, 2001
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა (3): 1997–98, 1999–00, 2001–02
უეფა-ს სუპერთასი (1): 2002
საკონტინენტთაშორისო თასი (2): 1998, 2002
საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტი

საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტი — საერთაშორისო ორგანიზაცია, შექმნილი 1894 წელს ბარონი პიერ დე კუბერტენის მიერ ოლიმპიური თამაშების აღორძინებისთვის. კომიტეტის შტაბ-ბინა მდებარეობს ლოზანაში, შვეიცარია. ამჟამად კომიტეტი ყველაზე გავლენიანი სპორტული ორგანიზაციაა მსოფლიოში.

კომიტეტი ორგანიზებას უკეთებს თანამედროვე ოლიმპიურ თამაშებს ზაფხულსა და ზამთარში, ყოველ ოთხ წელიწადში. პირველი ზაფხულის ოლიმპიადა, რომელსაც ორგანიზება კომიტეტმა გაუწია, გაიმართა ათენში, საბერძნეთი, 1896 წელს. პირველი ზამთრის ოლიმპიადა კი — შამონიში, საფრანგეთი, 1924 წელს. 1992 წლამდე საზაფზულო და ზამთრის ოლიმპიადები ერთსადაიმავე წელს იმართებოდა. 1994 წლიდან კომიტეტმა ზამთრის ოლიმპიადები ზაფხულის ოლიმპიადებს შორის გადაიტანა ღონისძიებების ორგანიზების დაგეგმვის გამარტივების მიზნით.
მამუკა თავაქალაშვილი

მამუკა თავაქალაშვილი (თავაქარაშვილი) — საუკუნის ქართველი პოეტი, კალიგრაფი, მხატვარ-მინიატიურისტი. მდივნად იყო იმერეთის მეფის კარზე.

ბიოგრაფია
1634 ტყვედ მოხვდა სამეგრელოში იმ ბრძოლების შედეგად, რომელიც წარმოებდა საუკუნის 30-იან წლების საქართველოში. იმერეთის მეფე გიორგი და კახეთის მეფე თეიმურაზ ეომებოდნენ როსტომ მეფესა და სამეგრელოს მთავარს. ამის შემდეგ ის ლევან დადიანის კარზე ეწეოდა ლიტერატურულ და კალიგრაფიულ მუშაობას.

1647 წელს გადაწერა „შაჰნამეს“ გაგრძელების ე. წ. „უთრუთიანსაამიანის“ ქართული პროზაული ვერსია (საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ხელნაწერთა ინსტიტუტი, -921, -1594). გალექსა „ზააქიანი“, რისთვისაც გამოიყენა „შაჰნამეს“ ქართული პროზაული თარგმანი. განსაკუთრებით აღსანიშნავია 1646 წელს გადაწერილი ვეფხისტყაოსანი (ხელნაწერთა ინსტიტუტი -599), რომელიც 39 მინიატიურითაა შემკული. მინიატიურებს ეტყობა ქართული ხალხური ხელოვნების გავლენა. ვეფხისტყაოსნის ილუსტრაციების გარდა, აქ მოთავსებულია შემკვეთის ლევან დადიანის, პოემის ავტორის რუსთაველისა და საკუთარი სურათიც. პოეტი დახატულია უწვეროდ, ულვაშებში, მაგრამ შემდეგ ვიღაცას მელნით პოეტისთვის წვერი მიუხატავს. თავაქალაშვილი საკმაოდ დახელოვნებული მხატვარია, მისი კალიგრაფია გამოირჩევა ხაზგასმული დეკორაციულობით. მკვლევრები აღნიშნავენ, რომ მინიატურისტმა რუსთაველის პოემის ილუსტრაციებში საუკუნის დასავლეთი საქართველო აღბეჭდა.

მამუკა თავაქალაშვილის მიერ შესრულებული შოთა რუსთაველის პორტრეტი ემყარება გარკვეულ ტრადიციას, კერძოდ, „ვეფხისტყაოსანი“ დაწერილი ყოფილა პოეტის ახალგაზრდობის დროს.

ეს ხელნაწერი სამეგრელოს მთავრის კარზე ინახებოდა გარკვეული ხანი, შემდეგ კი სხვადასხვა პირთა საკუთრება გამხდარა. პირველი ცნობა „ვეფხისტყაოსნის“ ამ ხელნაწერის შესახებ ეკუთვნის იონა მეუნარგიას (1881), ხოლო შემდგომში მისი დაწვრილებით აღწერა მოგვცა ექვთიმე თაყაიშვილმა. ხსენებული ხელნაწერის მფლობელად ნინო კორინთელი გვევლინება. მანამდე კი ეს ხელნაწერი აზნაურ გრიგოლ ანთაძის საკუთრება ყოფილა. ნინო კორინთელმა ხელნაწერი დროებით სარგებლობისთვის დაუთმო „ვეფხისტყაოსნის“ ტექსტის დამდგენ კომისიას 1888 წლის გამოცემის მომზადების პერიოდში. 1911 წელს კი ექვთიმე თაყაიშვილის მცდელობით, ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელმა საზოგადოებამ შეიძინა ეს ხელნაწერი კორინთელისგან. ვეფხისტყაოსნის თავაქალაშვილისეული ნუსხა დღემდე მოღწეულ სრულ რედაქციებს შორის უძველესია.
ზამთრის ოლიმპიური თამაშები 2014

2014 წლის ზამთრის ოლიმპიური თამაშები (ასევე ზამთრის ოლიმპიადა), საერთაშორისო ასპარეზობაა ზამთრის სპორტის მრავალ სახეობაში, რომელიც 2014 წლის 7-23 თებერვალს შედგა. მასპინძელი ქალაქი სოჭი, რუსეთი, 2007 წლის 4 ივლისს შეარჩია 119-ე საერთაშორისო ოლიმპიურმა კომიტეტმა ქალაქ გვატემალაში, გვატემალა. ეს რუსეთისთვის რიგით მეორე ოლიმპიური თამაშები იყო 1980 წლის ზაფხულის ოლიმპიადის შემდეგ, რომელიც მოსკოვში ჩატარდა.

კალენდარი
მოდა

მოდა (ფრანგ. , ლათ.-გან — ზომა, სახე, საშუალება, წესი) — ტერმინი, რომელიც გამომსახველობის (ექსპრესიის) გაბატონებულ მიმდინარეობას მიუთითებს, თუმცა ხშირად ასევე ასახავს გამოსახვის კერძო მანერას, სტილს, რომელიც ყველასთვის დამახასიათებელი არ არის. მასში ასევე ჩაქსოვილია იდეა, რომ მოდა უფრო სწრაფად იცვლება, ვიდრე კულტურა ზოგადად. ტერმინები "მოდური" ან "მოდიდან გასული" გამოიყენება ვინმეზე ან რაიმეზე, რომელიც ექსპრესიის თანამედროვე პოპულარული მოდის ფარგლებში ჯდება. ტერმინს ხშირად დადებითი მნიშვნელობა ენიჭება და სტილისა და მომხიბვლელობის სინონიმია. თუმცა ხანდახან მოდას ნეგატიური მნიშვნელობაც აქვს, როგორც ყოფიერების და მატერიალიზმის სინონიმს.

მოდა წარმოადგენს დროის განსაზღვრულ პერიოდში დამკვიდრებულ ტენდენციას გარკვეული საგნების ტარებისა, მათი ხმარებისა და ასევე მათი შექმნისა. ასეთი ტენდენცია როგორც წესი, დიდხანს არ გრძელდება. ის დროთა განმავლობაში საზოგადოებრივი პროცესების შედეგად ახალი მიმდინარეობითა და ტენდენციებით ნაცვლდება. ამიტომ მოდა იმ დროის წყობილებისა და იდეების გამოხატულებაა, რომელშიც ის იქმნება.

მოდის ინდუსტრიაში პირველი დიზაინერი იყო ინგლისელი ჩარლზ ფრედერიკ უორტი (1826-1895). თავდაპირველად, მას ჰქონდა ქსოვილების პატარა სახლი, შემდეგ მოდის სახლი პარიზში. ფაქტობრივად ტანსაცმლის დიზაინი და მისი შექმნა ხელთ ეპყრო უცნობ მკერავს, მისგან მაღალ მოდას მემკვიდრეობით ერგო სამეფო კარის ჩაცმის სტილი. წარმატების მაჩვენებელი იყო ის, რომ მას შეეძლო ეკარნახა მყიდველებისთვის თუ რა ჩაეცვათ. ეს ის პერიოდი იყო, როდესაც მოდის სახლმა დაიწყო მსახიობების დაქირავება, რათა დაეხატათ ტანსაცმლის დიზაინი. ნახატის მეშვეობით კლიენტს შეეძლო დაენახა ტანსაცმლის სახე, ეს უფრო იაფი ჯდებოდა, ვიდრე მზა ტანსაცმლის შეკერვა და მორგება მოდელზე, თუ კლიენტს დიზაინი მოეწონებოდა, ისინი უკვეთავდნენ, ეს იქცა შემოსავლის წყაროდ მოდის სახლისთვის, შეკვეთილი ტანსაცმელი ქმნიდა ფულს. ამგვარად დაინერგა ტრადიცია, დიზაინერები წინასწარ ხატავდნენ ტანსაცმელს, ე.წ. მოდურ ილუსტრაციებს.

პრაქტიკულად მაღალი მოდა წარმოიშვა პარიზში. შემდეგ ლონდონში. მოდის მაღაზიები სხვადასხვა ქვეყნებიდან აგზავნიდნენ მოდური ჟურნალების რედაქტორებს მოდურ ჩვენებებზე. მაღაზიის ხელმძღვანელები აგზავნიდნენ მყიდველებს, ე.წ. „ბაიერებს“ პარიზის მოდის ჩვენებებზე, სადაც ისინი იძენდნენ ტანსაცმელს, რათა ასლი გადაეღოთ. ფაქტობრივად ისინი ღიად იპარავდნენ ტანსაცმლის სტილს, ხაზს, მორთულობას და მთლიან დეტალებს.

ამგვარად, როგორც მოდური სალონები, ასევე ტანსაცმლის მაღაზიები აჩვენებდნენ პარიზის მოდის ბოლო ტენდენციებს, გამოყენებულს გასაყიდად. ამ პერიოდის მოდის ინდუსტრიაში საზღვარი „ოტ კუტიურის“ და უკვე წარმოებულ ტანსაცმელს შორის განსაზღვრული არ იყო. პროდუქციასა და შეკერილს შორის არ არსებობდა არავითარი კონკურენცია.

მე-20 საუკუნის დასაწყისში მოდურ ჟურნალებში გაჩნდა ფოტოები, რამაც დიდი გავლენა იქონია მოდის განვითარებასა და მის მომავალზე. მსოფლიოს ყველა ქვეყანაში ეს ჟურნალები ხალხის გემოვნებაზე დიდ გავლენას ახდენდა. ნიჭიერმა ილუსტრატორებმა, მათ შორის , , ერდმა და გეორგ ბარბიერმა, დახატეს მოდური ილუსტრაციები ამ გამოცემისათვის. მოდის სიახლეები ჟურნალის ყდაზე ექცეოდა. ყველაზე ცნობილი ამ ჟურნალებიდან იყო , რომელიც გამოიცა 1912 წელს ლუსიენ ვოგელის მიერ და იბეჭდებოდა 1925 წლამდე.
რიჩარდ III (ინგლისი)

რიჩარდ (; დ. 2 ოქტომბერი, 1452, ფოთერინგეი — გ. 22 აგვისტო, 1485, ბოსუორთი) — ინგლისის მეფე 1483-1485 წლებში, იორკების დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი. ედუარდ -ის უმცროსი ძმა. ტახტზე ავიდა მცირეწლოვანი ედუარდ -ის გადაყენებით, ვარდების ომის დროს. მოკლეს 1485 წელს ბოსუორთის ბრძოლაში.

ბიოგრაფია
1483 წლის აპრილში მოულოდნელად, პნევმონიისგან გარდაიცვალა ედუარდ . მისი მცირეწლოვანი ვაჟის ედუარდ -ის რეგენტი გახდა რიჩარდ იორკელი. ქვრივი დედოფლის, ელისაბედ ვუდვილის გასაკონტროლებლად და ძალაუფლების მოსასპობად რიჩარდმა ედუარდი მის უმცროს ძმასთან ერთად ლონდონის ტაუერში გამოამწყვდია და მოკლა ელისაბედის ძმა და შვილი პირველი ქორწინებიდან რიჩარდ გრეი. 1483 წლის 25 ივნისს ინგლისის პარლამენტმა რიჩარდის ზეწოლით ელისაბედისა და ედუარდის ყველა შვილი უკანონოდ სცნო, რის შედეგადაც რიჩარდ მეფე გახდა. ედუარდ , რომელიც უკვე მეფე აღარ იყო, თავის ძმასთან ერთად კოშკში რჩებოდა. 1483 წლის ზაფხულში ისინი უგზო-უკვლოდ დაიკარგნენ.

1484 წლის 1 მარტს გაათავისუფლა ელისაბედ ვუდვილი და მისი ქალიშვილები, რომლებმაც ერთგულების ფიცი დადეს რიჩარდის წინაშე. მალე გადაიცვალა რიჩარდის ერთადერთი ბაჟი, ხოლო 1485 წლის 16 მარტს გარდაიცვალა რიჩარდის ცოლი, დედოფალი ანა ნევილი. მისი გარდაცვალების შემდეგ დადიოდა ჭორები, რომ რიჩარდსა და ელისაბედ იორკელს რომანი ჰქონდათ.

რიჩარდის წინააღმდეგ გაერთიანდნენ ელისაბედ ვუდვილი და მარგარეტ ბეფორტი. 1485 წელს ბოსვორტის ბრძოლაში ჰენრი ტიუდორმა დაამარცხა რიჩარდ და ტახტიდან ჩამოაგდო. ამით დასრულდა იორკების დინასტია და დაიწყო ტიუდორების მმართელობა.

კულტურაში
 საუკუნის ლიტერატურაში რიჩარდ -ს მიაწერდნენ ტახტიდან ჩამოგდებული ჰენრი -ის, ედუარდ -ისა და მისი ძმის მკვლელობას, ჰენრი -ის ცოლის დედოფალ ანას მოწამვლას და თავისი ძმის, ჯორჯის მკვლელობას. რიჩარდ -ს ტომას მორმა უძღვნა „რიჩარდ -ის ისტორია,“ ხოლო უილიამ შექსპირმა ისტორიული დრამა „რიჩარდ “. რიჩარდ არის ერთ-ერთი მთავარი გმირი მინისერიალში „თეთრი დედოფალი“.