iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ტოკიოს შურისმაძიებლები

ტოკიოს შურისმაძიებლები — იაპონურ მანგათა სერია. მხატვარი — კენ ვაკუი. გამოუშვა გამომცემლობა „“-მ ყოველკვირეულ ჟურნალში „ “, 2017 წლის მარტიდან 2022 წლის ნოემბრამდე.

ისტორია მოგვითხრობს 26 წლის ჰანაგაკი ტაკემიჩიზე, რომელიც გაიგებს რომ მისი ყოფილი შეყვარებული ტაჩიბანა ჰინატა გარდაიცვალა და მის სიკვდილში ტოკიოს მანჯის ბანდაა გარეული. მომდევნო დღეს, სამსახურიდან დაბრუნებისას, ტაკემიჩის ვიღაც დაეჯახება და იგი მეტროს ბაქნიდან გადავარდება. მატარებლის დაჯახებამდე წამებით ადრე უეცრად თორმეტი წლით უკან დროში მოგზაურობს და ხვდება იმ წელში, როდესაც ის და ჰინატა ერთმანეთს ხვდებოდნენ. როცა ამ ყველაფერს ტაკემიჩი გაანალიზებს, გადაწყვეტს, რომ ყველაფერი გააკეთოს ჰინატას სიკვდილის ასაცილებლად.

მანგის მიხედვით შექმნეს ანიმე, რომელიც „ “-მა გადაიღო. 2021 წლის აპრილში ანიმე ოფიციალურად გამოვიდა ეკრანებზე. მეორე სეზონი 2023 წლის იანვარში გამოვიდა, ხოლო აპრილში დასრულდა. მესამე სეზონი 2023 წლის ოქტომბერში დაიწყო. ანიმესა და მანგას მიხედვით გადაღებული ფილმი იაპონიაში გამოვიდა 2021 წლის ივლისში. ფილმის მეორე ნაწილი გამოვიდა 2023 წლის აპრილში.

2022 წლის დეკემრბრისთვის გამოცემული იყო მანგის 70 მილიონზე მეტი ეგზემპლარი, რითაც „ტოკიოს შურისმაძიებლები“ ყველა დროის ერთ-ერთ საუკეთესოდ გაყიდვად მანგად ითვლება.
კვარცხანის ციხე

კვარცხანის ციხე — ციხესიმაგრე თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე. მდებარეობს ისტორიული კლარჯეთის ჩრდილოეთ პროვინციის ლიგანისხევის ჩრდილოეთ ნაწილში, მდინარე ჭოროხის მარჯვენა სანაპიროზე შეფენილ მაღალ მთებს შორის. კვარცხანის ციხე ლიგანის ქვეყნის ციხეებს შორის გამორჩეულია სტრატეგიული მდებარეობით, დანიშნულებით და მასშტაბით.

შესწავლის ისტორია
კვარცხაის ციხის შესახებ წყაროების სიმცირის მიუხედავად, მისი მდებარეობიდან გამომდინარე, ციხე საკმაოდ ხშირად ექცეოდა მოგზაურთა თუ მეცნიერათა ხედვის არეში. დევი ბერძენიშვილი ექსპედიციის დღიურში კვარცხანის ციხის შესახებ წერდა:

ეთერ ბერიძე კვარცხანის ციხის შესახებ აღნიშნავს:

მდებარეობა
კვარცხანის ციხეს აქვს სტრატეგიული მდებარეობა. ის გადაჰყურებს მდინარე ჭოროხს, მის შენაკად ხატილასწყალს, ხატილას ხეობას და მთლიანად ლიგანის ხევს. ამასთან ციხე უყურებს შავშეთიდან და მთიანი აჭარიდან გადმომავალ გზებს. სავარაუდოდ ის განსაკუთრებით წამყვანი ციხე იქნებოდა ფეოდალური ომების პერიოდში. კვარცხანის ციხე სპილენძ-ბრინჯაოს მეტალურგიის ერთი უძველესი კერა იყო ჭოროხის აუზში, რასაც საუკუნის დასაწყისშიც კი ჰქონდა გამოყენება.

სამეცნიერო თუ სამოგზაურო ლიტერატურაში ციხის სახელწოდებად ხშირად გვხვდება სინკოთი. რაც დაკავშირებულია კვარცხანისა და ნიგალს შორის, მდინარე ჭოროხის მარჯვენა სანაპიროზე მდებარე სოფელთან.
Voyage (ABBA-ს ალბომი)

— შვედური პოპ-ჯგუფის -ს მეცხრე და საბოლოო სტუდიური ალბომი, გამოცემული 2021 წლის 5 ნოემბერს. ჩაწერილი ბენი ანდერსონის და ბიორნ ულვეუსის პროდიუსერობით, ორმოცწლიანი შუალედით, ეს არის პირველი ალბომი ჯგუფის ახალი მუსიკალური მასალით. იგი აგრეთვე არის -ს პირველი ალბომი რუტგერ გუნარსონის და ოლა ბრუნკერტის მონაწილეობის გარეშე.

სიმღერების სია
მანანა ცხოვრებოვა

მანანა ცხოვრებოვა (დ. 31 ოქტომბერი, 1952, სოფელი რუსთავი, ცხინვალის რაიონი — 15 ივნისი, 1993, მოსკოვი) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს კინემატოგრაფისტთა შემოქმედებითი კავშირის წევრი.

ბიოგრაფია
სამსახიობო განათლება არ მიუღია. გადასაღებ მოედანზე სკოლის მერხიდან მივიდა. პოპულარობა მოუტანა მთავარმა როლებმა ისეთ ფილმებში, როგორიცაა: „ცისკრის ზარები“ (მაწისა, 1967) და „განგაში“ (ციცინო, 1968). „ქართული ფილმის“ ფილმების გარდა გადაღებულია სსრ კავშირის სხვა რესპუბლიკების კინოსტუდიების ფილმებშიც.

ფილმოგრაფია
1967 — ცისკრის ზარები (მაწისა)
1968 — განგაში (ციცინო)
1970 — იყო შაშვი მგალობელი (ეპიზოდი)
1971 — გათენების წინ (სალომე)
1975 — თეთრი სახლები (პიანისტი)
1980 — თბილისი, პარიზი, თბილისი (ეპიზოდი)
1982 — მიიღეთ გამოწვევა სენიორებო (ეპიზოდი)
1984 — ამბავი სურამის ციხისა (ეპიზოდი)
1984 — ზოგი ჭირი მარგებელია (ლელა)
1984 — ოლგა და კონსტანტინე (მანანა, კონსტანტინეს და)
1985 — შეხვედრა ირმის ნახტომში (სამხედრო ექიმი)
1992 — ვალსი პეჩორაზე
ქორეისუბანი

ქორეისუბანი, ქორეის უბანი — სოფელი საქართველოში (იმერეთის მხარე), სამტრედიის მუნიციპალიტეტში (ტოლების ადმინისტრაციული ერთეული). წარსულში ქორეისუბანი იყო ახლანდელი სოფ. ვაზისუბნის სახელწოდება.

მდებარეობს კოლხეთის დაბლობზე, მდინარე ხევისწყლის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ნაპირას.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 476 ადამიანი.
ცისკრის ზარები

„ცისკრის ზარები“ — კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ 1967 წლის ფილმი. ფილმის რეჟისორია ყარამან (გუგული) მგელაძე.

სიუჟეტი
ახალგაზრდა მასწავლებელი — ლადო იაშვილი სვანეთის ერთ-ერთი სოფლის სკოლაში იწყებს მუშაობას. სოფელი თავისი ადათ-წესებით ცხოვრობს, რომელთა დარღვევა დაუშვებელია. თავისი სიყვარულის დასაცავად ლადოს დიდი გამოცდა ელის.

როლებში
გრიგოლ წიტაიშვილი (ლადო)
მანანა დაშნიანი (ქეთუ)
ზურაბ ქაფიანიძე (ჩოფე)
სპარტაკ ბაღაშვილი (ჯანყვათი)
კოტე დაუშვილი (გიორგი)
გიორგი გოცირელი (თემრაზი)
კონსტანტინე (კოტე) თოლორაია (ჯოტო)
ზინაიდა კვერენჩხილაძე (ტერო)
მანანა ცხოვრებოვა (მაწისა)
თამაზ თოლორაია (კოსტა)
იუსუფ ზოიძე (ვანო)
ბაადურ წულაძე (ჰამლეტა)
ნუნუ მაჭავარიანი (მგზავრი ავტობუსში)
ნინო ხომასურიძე
ვაჟა (სულთან) კვიტაიშვილი
ნუნუ მაჭავარიანი

ნუნუ მაჭავარიანი (დ. 27 თებერვალი, 1898, თბილისი — 18 ოქტომბერი, 1975) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1955).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1898 წლის 27 თებერვალს თბილისში. სწავლობდა თბილისის წმინდა ნინოს სახელობის სასწავლებელში, რომელიც არ დაუმთავრებია. 1913–15 წლებში სწავლობდა თბილისის სამხატვრო სასწავლებელში. 1915 წელს სწავლა განაგრძო კიევის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე, რომლის სრული კურსი არ დაუმთავრებია. 1917 წელს დაბრუნდა თბილისში და სწავლობდა ქართული დრამატული საზოგადოების დრამატულ კურსებზე. 1920, 1924 და 1926–29 წლებში მუშაობდა ქუთაისის თეატრში, 1921 წელს – დუშეთის დრამწრის, 1922 წელს – ჭიათურის მუშათა, 1923 წელს – ბათუმის, 1925 წელს – თბილისის მუშათა თეატრებში. 1929–31 წლებში რუსთაველის თეატრის მსახიობია, ხოლო 1931–36 წლებში – მარჯანიშვილის თეატრის. 1937–55 წლებში მოღვაწეობდა ხულოს, თელავის, ახალციხის და გორის თეატრებში. 1955 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე კი მოღვაწეობდა ცხინვალის თეატრის მსახიობად. გადაღებულია მხატვრულ ფილმებში. ძირითადად თამაშობდა სახასიათო ეპიზოდურ როლებს.

ფილმოგრაფია
1945 — ჭირვეული მეზობლები
1955 — მაგდანას ლურჯა (თებრო)
1959 — წარსული ზაფხული
1959 — დღე უკანასკნელი, დღე პირველი (ბებია)
1961 — ერთი ცის ქვეშ
1961 — კეთილი ადამიანები (მობინადრე)
1962 — არდადეგებზე
1963 — პალიასტომი (ეპიზოდი)
1964 — ჯარისკაცის მამა (ეპიზოდი)
1966 — შეხვედრა მთაში
1967 — ცისკრის ზარები (მგზავრი ავტობუსში)
1967 — ვიღაცას ავტობუსზე აგვიანდება
1968 — არაჩვეულებრივი გამოფენა (ნუნუ მასწავლებელი)
1970 — დიდოსტატის მარჯვენა
1971 — მოიტაცეს თამარ ქალი (ეპიზოდი)
1971 — მყუდრო სავანე (ეპიზოდი)
1972 — გაზაფხულის საღამო (ეპიზოდი)
1972 — მშვიდობით, ინესა! (ეპიზოდი)

ჯილდოები და აღიარება
1955 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
გოჯი ბერი

გოჯი ბერი ( იგივე ან ; ) — -ის ან -ის ტკბილი ნაყოფი, თეთრეკალას ორი მჭიდროდ მონათესავე სახეობა ძაღლყურძენასებრთა ოჯახისა.

. და . ხილი მსგავსია, მაგრამ შეიძლება გამოირჩეოდეს განსხვავებული გემოთი და შაქრის შემცველობით.

მის შესახებ პირველი ინფორმაცია, გხვედება დაახლოებით 4000 წლის წინ შანის დინასტიის ჩინურ ხელნაწერში, ხოლო მისი სამკურნალო თვისებები „სიცოცხლის ხის“ სახელით აღიწერა „სიმღერების წიგნში“ 2000 წლის წინ.

ჩანაწერებიდან ირკვევა, გოჯი ბერის სამკურნალო თვისებები პირველად ტიბეტელმა ბერებმა შენიშნეს. მონასტრის სიახლოვეს, რამდენიმე წყაროსთან იზრდებოდა ეს მცენარეები, თუმცა ჩიტების გარდა არავინ აგემოვნებდა, თუმცა მწიფე ნაყოფი წყაროში ცვიოდა და სვამდნენ რა ამ წყალს, ბერებმა აღმოაჩინეს მისი მრავალი სასარგებლო თვისება.

მთის მონასტრიდან, თანდათან გოჯის გამდმორგვა, სულ უფლა დაბლა ხდებოდა, მალე იმპერატორის და ჩინეთის არისტოკრატიის ბაღებშიც გამოჩნდა. კულტურაზე მებაღეების არაერთი თაობა მუშაობდა, საუკუნეების მანძილზე ხდებოდა მისი სელექცია.

2000 წლიდან, გოჯი ბერი და მისგან მიღებული პროდუქტები გავრცელდა განვითარებულ ქვეყნებში, როგორც ჯანსაღი საკვები და ალტერნატიული მედიცინის საშუალება.

ბუჩქი
გოჯი ბერი არის მარადმწვანე ბუჩქი. მცენარის სიმაღლე აღწევს 3-3.5 მეტრს. ზევიდან ქვევით დაკიდებული ტოტები დაფარულია ნაცრისფერი კანით და ეკლებით. ფოთლები უბრალოა და აქვთ ელიფსის ფორმა.

გოჯის ყვავილები თეთრია და გადაჰკრავთ ვარდისფერი. მწიფე გოჯის ნაყოფის ფორმა არის წაგრძელებული და აღწევს 1.5-2.0 სმ-ს. ნაყოფი საკმაოდ წვნიანია და შეიცავს საშუალოდ 10-30 წვრილ თესლს. ნაყოფის ფერი არის მოწითალო-მარჯნისფერი.

ყვავილობს მაისიდან-სექტემბრის ჩათვლით, ნაყოფიერება ივნისიდან-ოქტომბრის ჩათვლით, მცენარე საშუალოდ უძლებს -25° – 40° ტემპერატურას.

გოჯი ბერის 40-მდე სახობა არსებობს. აქედან მხოლოდ 2-ს (ჩინური, ტიბეტური) აქვს მაღალი კვებითი და სამკურნალო ღირებულება.

შემცველობა და სასარგებლო თვისებები
გოჯი ბერი ერთ-ერთი ყველაზე ძვირფასი კენკროვანი მცენარეა და ჩინურად დღეგრძელების ნაყოფს ნიშნავს. მას გააჩნია მრავალმხრივი სამკურნალო თვისებები და უამრავ სასარგებლო ნივთიერებებს შეიცავს.

ვიტამინები: 1, 2, 6, , , კაროტინი

მიკრო ელემენტები: რკინა, თუთია, ფოსფორი, კალციუმი, კალიუმი, სელენი, სპილენძი, იოდი, მანგანუმი, ნიკელი, ქრომი, კობალტი, კადმიუმი, გერმანიუმი.

ანტიოქსიდანტები: ზაექსანტინი, ომეგა 3, ომეგა 6, ბეტა სიტოსტეროლი.

პოლისაქარიდები: -1, -2, -3, -4. პოლისაქარიდები რთული ნახშირწყლებია და წარმოადგენენ ენერგიის ძირითად წყაროს, არ არის არცერთ სხვა საკვებ პროდუქტში, ორგანიზმში ისინი წარმოქმნება ნივთიერებათა ცვლის შედეგად.

ამ ჯიშის კენკრას ადამიანის ორგანიზმზე მრავალი დადებითი თვისებები ახასიათებს, როგორიცაა: მხედველობის გაუმჯობესება, მეხსიერების უნარის დახვეწა, ღვიძლის ეფექტური მუშაობა, არის საუკეთესო გასახდომი საშუალება და გამოიყენება ორგანიზმიდან ცხიმების გამოსადევნად.

ამასთან ერთად ნაყოფი ხშირად გამოიყენება სიმსივნის, დიაბეტის, ალცჰაიმერის, გულსისძარღვთა და სხვა დაავადებებთან ბრძოლის წინააღმდეგ.

ნაყოფი აუცილებლად კარგად უნდა დამწიფდეს, ნაყოფის წვენმა შეიძლება გამოიწვიოს კანის გაღიზიანება, ამიტომ მოსავლის აღებისას ჩაიცვით ხელთათმანები. ბუჩქის ქვეშ დააფინეთ ცელოფანი და ნაყოფი ჩამოყარეთ.

ნაყოფის მოცემა იწყება 2-3 წელს.
დეიტრონი

დეიტრონი, დეიტონი (; აღნიშვნა: ^2, ან ) — წყალბადის იზოტოპის — დეიტერიუმის ატომის ბირთვი, რომლის მასური რიცხვი =2. შეიცავს 2 ნუკლონს (1 პროტონსა და 1 ნეიტრონს). დეიტრონის მასა (_) ტოლია .

რადგან დეიტრონი მარტივი ბირთვია, მისი თვისებების შესწავლამ საშუალება მოგვცა შეგვეფასებინა ბირთვული ძალების მოქმედების რადიუსი და დაგვედგინა, რომ ნეიტრონისა და პროტონის ურთიერთქმედებას არაცენტრალური ხასიათი აქვს და დამოკიდებულია მათი სპინების ურთიერთორიენტაციაზე. დეიტრონში ნუკლონთა სპინები პარალელურია. პროტონბისაგან განსხვავებით, დეიტრონი სუსტად შთანთქავს ნეიტრონებს და ამავე დროს, დეიტრონისა და ნეიტრონის მასათა სიახლოვის გამო, კარგად ანელებს მათ. დეიტრონებს ფართოდ იყენებენ ექსპერიმენტულ ბირთვულ ფიზიკაში როგორც დამბომბავ ნაწილაკებს და როგორც სამიზნებელს (ბირთვული რეაქციების გამოკვლევისას).
ვლადიმერ ხამაშურიძე

ვლადიმერ ხამაშურიძე (დ. 31 მარტი, 1903, ქუთაისი — გ. ?) — ქართველი საოპერო მომღერალი. საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1943).

დაამთავრა ქუთაისის ვაჟთა გიმნაზია და მუსიკალური სასწავლებელი. 1925–1928 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში (ვოკალური), 1928 წლიდან ლენინგრადის კონსერვატორიაში (ვოკალური).

მღეროდა კ. მაღრაძის გუნდში. 1926–1972 წლებში იყო ზ. ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის წამყვანი სოლისტი (ბანი). მის რეპერტუარში იყო: ცანგალა, ენგიჩარი (ზ. ფალიაშვილი „დაისი“, „ლატავრა“), მაკარი (ვ. დოლიძე „ქეთო და კოტე“), მგოსანი (დ. არაყიშვილი „თქმულება შოთა რუსთაველზე“), როსტომ–ბრძენი (გრ. კილაძე „ბახტრიონი“, 1936, პრემიერა), ნაკაშიძე–ვეზირი, მეფე გიორგი (მ. ბალანჩივაძე „დარეჯან–ცბიერი“), ალისკანტი (ი. გოკიელი „პატარა კახი“, 1943, პრემიერა), მამამზე, როსტევანი (შ. მშველიძე „დიდოსტატის მარჯვენა“, „ამბავი ტარიელისა“), ამილახვარი (გრ. კილაძე „ლადო კეცხოველი“), ალმასხანი (ა. ბალანჩივაძე „მზია“, 1949, პრემიერა), მინდია (შ. აზმაიფარაშვილი „ხევისბერი გოჩა“), არწივი (ა. ანდრიაშვილი „ჩხიკვთა ქორწილი“, 1954, პრემიერა), მახრების მეფე (ა. ბუკია „დაუპატიჟებელი სტუმრები“), მეფე (ვერდი „აიდა“, 1934, ქართულ ენაზეც), კარდინალი (ჰალევი „რახილი“), მარსელი (მეიერბერი „ჰუგენოტები“), ვარლაამი (მუსორგსკი „ბორის გოდუნოვი“, 1945).

ჯილდოები და აღიარება
1937: საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი
1943: საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი
ფანძინგშანი

ფანძინგშანი ან მთა ფანგძინგი — კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი თუნგჭენში, კუეიჭოუს პროვინციაში. ვულინგის მთების უმაღლესი მწვერვალი. მდებარეობს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ჩინეთში (2570 მ). ფანძინგშანის ეროვნული ნაკრძალი დაარსდა 1978 წელს, 1986 წელს იუნესკოს ბიოსფერულ ნაკრძალად გამოცხადდა. ფანძინგშანი მთა ჩინურ ბუდიზმში არის წმინდა, რომელიც ითვლება ბუდა მაიტრეას ზეშთაგონების ადგილად. 2018 წელს იგი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შევიდა.

სახელი
მთის სახელი „ფანძინგ“ არის ფანთიენ ძინგთუს აბრევიატურა (, ან „ბრაჰმას წმინდა მიწა“). ფანთიენ არის ბუდისტი ზეციური მეფის ბრაჰმას ჩინური სახელი, ხოლო ძინგთუ ჩინურად ნიშნავს „სუფთა მიწას“.

მდებარეობა და გარემო
ფანძინგშანი მდებარეობს ტონგჟენში, კუეიჭოუს პროვინციაში, სამხრეთ-აღმოსავლეთ ჩინეთში. მისი რელიეფის სიმაღლე მერყეობს ზღვის დონიდან 480 მეტრიდან 2570 მეტრამდე.

ფანძინგშანის ეროვნული ნაკრძალი დაარსდა 1978 წელს და 1986 წელს გამოცხადდა იუნესკოს ბიოსფერული ნაკრძალად.

აღიარება
ასტეროიდ 215021 -ს, რომელიც აღმოაჩინეს 2005 წელს კვლევის პროგრამის ასტრონომებმა, ეწოდა მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლის სახელი.
გაეროს გენერალური ასამბლეის პირველი სესია

გაეროს გენერალური ასამბლეის პირველი სესია — გაიხსნა 1946 წლის 10 იანვარს ლონდონის მეთოდისტების ცენტრალურ დარბაზში.

გაეროს აღმასრულებელმა მდივანმა გლადუინ ჯებმა, გაეროში კოლუმბიის დელეგაციის ხელმძღვანელს და გაეროს მოსამზადებელი კომისიის თავმჯდომარეს ედუარდო სულეტა ანხელს შეატყობინა და ჩანიშნა შეხვედრა. ბელგიელი პოლ-ჰენრი სპააკი აირჩიეს გენერალური ასამბლეის პირველ პრეზიდენტად 28 ხმით 23-ის წინააღმდეგ, მან აჯობა ტრიუგვე ლის (რომელიც გაერო-ს პირველი გენერალური მდივანი იყო).

პირველი სესიის მეორე შეხვედრა გაიხსნა ფლაშინგ მედოუს-კორონა პარკში, ნიუ-იორკში, 1946 წლის 23 ოქტომბერს.
ივანე თარბა

ივანე კონსტანტინეს ძე თარბა (; დ. 21 მარტი, 1921, ბესლახუბა, ახლანდ. ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი, — გ. 21 იანვარი, 1994, სოხუმი) — აფხაზი მწერალი. აფხაზეთის ასსრ-ის დ. გულიას სახელობის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1921 წლის 21 მარტს ოჩამჩირის რაიონის სოფელ ბესლახუბაში. 1948 წელს დაამთავრა სოხუმის გორკის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტი. 1953-54 წლებში იყო აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის განათლების მინისტრი, 1954–1958 წლებში პარტიის აფხაზეთის საოლქო კომიტეტის მდივანი. 1958 წლიდან აფხაზეთის მწერალთა კავშირის თავმჯდომარე.

ივანე თარბა წერდა ლექსებს, პოემებს და რომანებს. 1949 წლიდან გამოიცა მისი ლექსების და პოემების არაერთი კრებული, მათ შორისაა: „ორი ზღვა“ (1954), „ლექსები და პოემები“ (1960), „აფხაზეთო ჩემო“ (1963), „მთიდან მთამდე“ (1965), „ლექსები“ (1971), „შუადღის გზებზე“ (1972), „სიმღერიდან სიმღერამდე“ (1975). მისი ცნობილი რომანებია „ცნობილი კაცი“ და „მზე ჩვენთან იღვიძებს“.

1989 წელს ხელი მოაწერა სეპარატისტების ე.წ. ლიხნის მიმართვას. გარდაიცვალა 1994 წლის 21 იანვარს სოხუმში. დაკრძალულია აფხაზ მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

ჯილდოები და აღიარება
1966 შრომის წითელი დროშის ორდენი
1971 საპატიო ნიშნის ორდენი
1981 ხალხთა მეგობრობის ორდენი
ვლადიმერ ილიას ძე ლენინის დაბადების 100 წლისთავის აღსანიშნავი მედალი
ნორა ყიფიანი

ნორა ყიფიანი (დ. 27 აგვისტო, 1917, ქუთაისი — გ. აგვისტო, 2008) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1971).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1917 წლის 27 აგვისტოს ქუთაისში. 1938 წელს დაამთავრა ა. გრიბოედოვის სახელობის თეატრთან არსებული დრამატული სტუდია. 1934 წლიდან მონაწილეობდა თბილისის ა. გრიბოედოვის სახელობის თეატრის სპექტაკლებში. 1938 წელს მსახიობად დაიწყო მუშაობა სოხუმის რუსულ თეატრში. პარალელურად გამოდიოდა ქართული თეატრის წარმოდგენებში. 1946 წლიდან იყო სოხუმის ქართული თეატრის მსახიობი. შესრულებული აქვს სხვადასხვა ხასიათის როლები: ნატაშკა (მ. გორკის „ფსკერზე“), ელიზა დულიტლი (ბ. შოუს „პიგმალიონი“), ასმათი (რ. თაბუკაშვილის „რას იტყვის ხალხი“), ლიუდმილა (ვ. როზოვის „მისი მეგობრები“), გულჩორა (უ. ჰაჯიბეკოვის „არშინ-მალ-ალან“), მაშა (ლ. ტოლსტოის „ცოცხალი ლეში“), ემილია გალოტი (გ. ე. ლესინგის „ემილია გალოტი“), ვერა (მ. გორკის „უკანასკნელნი“), მარია ანტონოვნა (ნ. გოგოლის „რევიზორი“), ოლივია ( შექსპირის „მეთორმეტე ღამე“) და სხვა.

ჯილდოები და აღიარება
1955 : აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის სახალხო არტისტი
1960 : საქართველოს დამსახურებული არტისტი
1971 : საქართველოს სახალხო არტისტი
1997 : ღირსების ორდენი
ფლორა შედანია

ფლორა (ფეოდოსია) შედანია (დ. 4 სექტემბერი, 1910, სოფელი მერხეული, გულრიფშის რაიონი — გ. თებერვალი, 2005) — ქართველი საბჭოთა თეატრისა და კინოს მსახიობი, საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1976). ცნობილი ქართველი რეჟისორისა და მსახიობის მიხეილ ჩუბინიძის მეუღლე.

ბიოგრაფია
1939 წელს დაამთავრა მარჯანიშვილის თეატრთან არსებული დრამატული სტუდია, 1940 წელს კი რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი.

იყო სოხუმის კ. გამსახურდიას სახელობის სახელმწიფო ქართული დრამატული თეატრის მსახიობი. შესრულებული აქვს სხვადასხვა ხასიათის როლები: ტატიანა (გორკის „მდაბიონი“), ხასინტა (ლოპე დე ვეგას „ცხვრის წყარო“), ვარდო („სურამის ციხე“, ჭონქაძის მიხედვით), ვიოლა (შექსპირის „მეთორმეტე ღამე“), გაიანე (სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი“), ლუიზა (შილერის „ვერაგობა და სიყვარული“), მარტინა (მოლიერის „ძალად ექიმი“), ბორდოხანი („დიდოსტატის მარჯვენა“ გამსახურდიას მიხედვით), დამლაგებელი (ჩხაიძის „მიღების დღე“) და სხვა. გადაღებულია ფილმებში: „ქვიშანი დარჩებიან“ (1976), „დათა თუთაშხია“ (თამარი, 1978), „ზღაპარი“ (1980), „უძინართა მზე“ (თამარ კლდიაშვილი, 1992), „ოქროს ობობა“ (ბაბულია, 1992).

ჯილდოები და აღიარება
აფხაზეთის ასსრ სახალხო არტისტი
1976: საქართველოს სახალხო არტისტი
1998: ღირსების ორდენი
ნათელა ონაშვილი

ნათელა ონაშვილი (დ. 21 ოქტომბერი, 1934, თბილისი — გ. 2005) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, მწერალი, პოეტი, პედაგოგი. ფილოლოგიურ მეცნიერებათა კანდიდატი.

1955 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. მუშაობდა გორის ნ. ბარათაშვილის სახელობის პედაგოგიურ ინსტიტუტისა და თბილისის სულხან-საბა ორბელიანის სახელობის პედაგოგიურ ინსტიტუტის ლიტერატურის კათედრებზე, ასევე მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის უფროს მეცნიერ თანამშრომლად და ილ. ჭავჭავაძის სახელობის უცხო ენათა და კულტურის უნივერსიტეტში. ავტორია ლექსისა „თუ ასე ტურფა იყავი...“, რომლის სტრიქონების მიხედვით შექმნილი სიმღერა განსაკუთრებით ცნობილი გახდა, მას შემდეგ რაც ის ჰამლეტ გონაშვილიმა შეასრულა.
გივი ვაშაკიძე

გივი ვაშაკიძე - ( დ. 7 აგვისტო, 1937, გ. 2017 ) ქართველი მხატვარი. მან დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია. იგი წარმოადგენდა საუკუნის ქართველ მხატვართა ასევე ცნობილი როგორც 60-იანელთა თაობის წარმომადგენელი. აკადემიის დამთავრების შემდეგ ის მონაწილეობდა ადგილობრივ და საზღვარგარეთ მოწყობილ პერსონალურ და ჯგუფურ გამოფენებში. გამორჩეული ინდივიდუალური ხელწერის გამო მისი ნამუშევრები მუდამ ყურადღებას და იმსახურებდა მაღალ შეფასებას ადგილობრივი თუ უცხოური პრესის მიერ. მისი ნამუშევრები მოიცავს დაზგურ ფერწერას, გრაფიკის ნაწარმოებებსა და ფანქრით, ტუშით, კალმით, აკვარელითა და გუაშით შესრულებულ ჩანახატებსა და ესკიზებს. თბილისში ძმათამკვლელი ომის დროს მხატვარმა დატოვა დედაქალაქი და საცხოვრებლად დიდ ჯიხაისში გადავიდა, სადაც აქტიურად აგრძელებდა შემოქმედებით მოღვაწეობას. ის შეუდგა ,,ვეფხისტყაოსნის ილუსტრაციების ხატვას და გარდაცვალებამდე ,,ვეფხისტყაოსნის 122 ილუსტრაცია შექმნა, რომელიც 2021 წელს გამომცემლობა "პალიტრა-"-მა გამოსცა.
აზერბაიჯანის მილსაგლინავი ქარხანა

აზერბაიჯანის მილსაგლინავი ქარხანა — საბჭოთა მეტალურგიული საწარმო. სსრკ-ში მილების ერთ-ერთი უდიდესი საწარმო იყო.

ისტორია
აზერბაიჯანის მილსაგლინავი ქარხანა დაარსდა 1947 წელს სუმგაითში, კასპიის ზღვის სანაპიროზე. ქვეყანაში მდებარეობდა ნავთობის მწარმოებელი მსხვილი საწარმოები და ნავთობის საბურღი აღჭურვილობის წარმოების ქარხნები. მილსაგლინავი ქარხნის შექმნამ შესაძლებელი გახადა აზერბაიჯანის სსრ-ში ნავთობის წარმოებისა და ნავთობგადამამუშავებელი მრეწველობის ყოვლისმომცველი განვითარება.

1952 წელს აშენდა მილსაგლინავი საამქრო. 1953 წელს აშენდა მარტენის საამქრო, რომელშიც შედიოდა 6 მარტენის ღუმელი. თითო 150 ტონას იწონიდა.

მოგვიანებით შეიქმნა გარსაცმისა და ტუმბო-კომპრესორის მილები სპეციალიზებული ბოლოებითა და და საბურღი მილები შედუღებული ხელსაწყოების სახსრებით.

სსრკ-ს დაშლის შემდეგ, აზერბაიჯანის მილსაგლინავი ქარხანა თითქმის მთლიანად შეჩერდა წარმოებაში.

ქარხნის რეკონსტრუქცია და აღდგენა 2007 წელს დაიწყო.

2016 წლიდან ქარხანა შპს -ის ჰოლდინგის ნაწილია.
აზერბაიჯანული ანბანისა და ენის დღე

აზერბაიჯანული ანბანისა და ენის დღე — ყოველწლიურად 1-ლ აგვისტოს აღინიშნება.

ისტორია
აზერბაიჯანში ისლამის გავრცელების გამო არაბული ანბანი ფართოდ გამოიყენებოდა და ასობით წლის განმავლობაში არაბული ენა თამაშობდა რელიგიის, მეცნიერებისა და განათლების ენის როლს. ამასთან, არაბული დამწერლობა, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში ემსახურებოდა სხვადასხვა ხალხის კულტურულ ურთიერთობებს, ვერ ასახავდა აზერბაიჯანული ენის ბგერათა სისტემას და არ ქმნიდა მკაფიო წარმოდგენას მის სტრუქტურასა და ხასიათზე. ამ ხარვეზებმა შექმნა ანბანის რეფორმირების იდეა იმდროინდელ პროგრესულ განმანათლებელ ინტელექტუალებში, მირზა ფათალი ახუნდოვის მეთაურობით. თუმცა ამ იდეის განხორციელება მაშინ შეუძლებელი იყო.

1922 წელს აზერბაიჯანის მთავრობის გადაწყვეტილებით შეიქმნა ახალი ანბანის კომიტეტი. ამ კომიტეტს დაევალა აზერბაიჯანული ენის ლათინური დამწერლობის შედგენა. ეს იყო პირველი სერიოზული ნაბიჯი ახალ ანბანზე გადასვლისკენ.

1923 წლიდან ლათინურ ანბანზე გადასვლის პროცესი დაჩქარდა. 1926 წელს ჩატარებული პირველი საკავშირო თურქოლოგიური კონგრესის რეკომენდაციის საფუძველზე ლათინური ანბანი ფართოდ გამოიყენებოდა აზერბაიჯანში 1929 წლის 1 იანვრიდან. ამ მოვლენამ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა აზერბაიჯანში გაუნათლებლობის აღმოფხვრაში. თუმცა, თურქეთის რესპუბლიკაში ლათინურ ანბანზე გადასვლის შიშმა და სსრკ-სა და მის ფარგლებს გარეთ მცხოვრებ თურქულენოვან ხალხებს შორის კულტურული კავშირების გაძლიერებამ შექმნა სხვა გეგმები საბჭოთა იმპერიის ხელმძღვანელობით აზერბაიჯანული ანბანის შეცვლის შესახებ.

1940 წლის 1 იანვრიდან მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება აზერბაიჯანული ანბანი გადასულიყო კირილურ დამწერლობაზე. მოგვიანებით აზერბაიჯანული კირილიცის დამწერლობაში გარკვეული ცვლილებები განხორციელდა, რათა დამწერლობა მოერგებინა აზერბაიჯანული ენის ფონეტიკურ ბგერათა სისტემას.

1990 წლის 1-ლ აგვისტოს ქვეყანაში შეიქმნა ანბანის კომისია. ახალი ანბანი დამტკიცდა და მისი გამოყენება 1992 წელს დაიწყო.

2001 წლის 18 ივნისს ხელი მოეწერა ბრძანებულებას „სახელმწიფო ენის გამოყენების გაუმჯობესების შესახებ“. ამავე წლის 1-ლ აგვისტოს აზერბაიჯანში კირილური დამწერლობა მთლიანად შეიცვალა აზერბაიჯანული ანბანის ლათინური გრაფიკით. განკარგულების თანახმად, ნებისმიერი ბეჭდური პუბლიკაცია, მათ შორის გაზეთები და ჟურნალები, ისევე როგორც დოკუმენტაცია სამთავრობო უწყებებსა და კერძო კომპანიებში, მხოლოდ ლათინური ასოებით უნდა დაწერილიყო.

აზერბაიჯანული ანბანისა და ენის დღე აღინიშნება პრეზიდენტ ჰეიდარ ალიევის 2001 წლის 9 აგვისტოს ბრძანებულების საფუძველზე „აზერბაიჯანული ანბანისა და აზერბაიჯანული ენის დღის დაწესების შესახებ“.

2018 წლის 1-ლ ნოემბერს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა ხელი მოაწერა ბრძანებულებას „აზერბაიჯანული ენის სიწმინდის დაცვისა და სახელმწიფო ენის გამოყენების შემდგომი გაუმჯობესების ღონისძიებების შესახებ“.
აზერბაიჯანის რკინიგზის მუშაკთა დღე

„აზერბაიჯანის რკინიგზის მუშაკთა დღე“ — ქვეყნის ყველა სარკინიგზო ტრანსპორტის მუშაკების პროფესიული დღესასწაული, რომელიც აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში ყოველწლიურად 13 ოქტომბერს აღინიშნება.

ტრადიციულად, „აზერბაიჯანის რკინიგზის მუშაკთა დღეს“ სახელმწიფო ხელმძღვანელობა ულოცავს რკინიგზის მუშაკებს პროფესიულ დღესასწაულს, ხოლო ყველაზე გამორჩეულ რკინიგზის მუშაკებს სახელმწიფო ჯილდოები, სამახსოვრო საჩუქრები, პრემიები და მადლობის სიგელი გადაეცემათ.

„აზერბაიჯანის რკინიგზის მუშაკთა დღე“ არასამუშაო დღე არ არის.
ნუკლონი

ნუკლონი  — ატომის ბირთვის შემადგენელი ნაწილაკი. ნუკლონებს მიეკუთვნებიან პროტონები და ნეიტრონები, ასევე ანტიპროტონები და ანტინეიტრონები.

ელექტრომაგნიტური ურთიერთქმედების თვალსაზრისით, პროტონი და ნეიტრონი სხვადასხვა ნაწილაკებია, რადგან პროტონი ელექტრულად დამუხტულია, ხოლო ნეიტრონი არა. თუმცა, ძლიერი ურთიერთქმედების თვალსაზრისით, რომელიც გადამწყვეტია ატომის ბირთვების მასშტაბზე, ეს ნაწილაკები არ განსხვავდებიან, რის გამოც შემოიღეს ტერმინი ნუკლონი, ხოლო პროტონი და ნეიტრონი განიხილება, როგორც ნუკლონის ორი განსხვავებული მდგომარეობა, განსხვავებული იზოტოპური სპინის პროექციაში. ნუკლონის იზოტოპური სპინის მდგომარეობების თვისებების მსგავსება იზოტოპური ინვარიანტობის ერთ-ერთი გამოვლინებაა. ბირთვში ნუკლონების რაოდენობას მასური რიცხვი ეწოდება. ფიზიკურ სისტემებს (ბირთვები, ატომები, მოლეკულები) ნუკლონის ერთნაირი რაოდენობის მქონე იზობარები ეწოდება; მაგალითად, 20, 20 და მოლეკულა 119 არიან იზობარები — თითოეულ ამ სისტემას გააჩნია 20 ნუკლონი.

ნუკლონები მიეკუთვნებიან ბარიონების ოჯახს (-ბარიონების ჯგუფი). ისინი ყველაზე მსუბუქია ბარიონებს შორის.