iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მოლდოვის რესპუბლიკის შრომისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო

მოლდოვის რესპუბლიკის შრომისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო — მოლდოვის რესპუბლიკის მთავრობის 14 სამინისტროდან ერთ-ერთი.

სამინისტროს ისტორია
მოლდოვის რესპუბლიკის შრომისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო შეიქმნა 1990 წლის 31 მაისს. მოლდოვას რესპუბლიკის სუვერენიტეტის გამოცხადებიდან მოკლე დროში. საკანონმდებლო წესით, სამინისტროს შექმნა გათვალისწინებული იყო 1990 წლის 31 მაისის 64- კანონის 24-ე მუხლით . იმ პერიოდში სამინისტროს ოფიციალური სახელი იყო მოლდოვის რესპუბლიკის ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო.

1990 წელს შექმნილი სამინისტრო 2006 წელს გაიყო, რის შედეგადაც ჩამოყალიბდა ორი ახალი სამინისტრო: მოლდოვას რესპუბლიკის ჯანდაცვის სამინისტრო და მოლდოვას რესპუბლიკის სოციალური დაცვის, ოჯახისა და ბავშვთა სამინისტრო

სამინისტროს დაყოფა განხორციელდა 2006 წლის 24 ნოემბრის 357- კანონის საფუძველზე 1990 წლის 31 მაისის 64- მთავრობის შესახებ კანონის 24-ე მუხლში ცვლილების შეტანის შესახებ, რომელიც გამოქვეყნებულია „მოლდოვის რესპუბლიკის ოფიციალურ მონიტორში“ 08.12.2006, № 186.

2017 წელს, მოლდოვას მთავრობის რეფორმის ფარგლებში, შრომის, სოციალური დაცვისა და ოჯახის სამინისტროს ეწოდა ჯანდაცვის, შრომისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო, რომელშიც შევიდა ჯანდაცვის სამინისტროს და მათი სამართალ მემკვიდრე გახდა.

2021 წელს, მთავრობის რეორგანიზაციის დროს, იგი კვლავ დამოუკიდებელი უწყება გახდა, გამოეყო ჯანდაცვის, შრომისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს.

სამინისტროს მიზნები
2007 წლის 14 მარტს მთავრობის მიერ დამტკიცებული სოციალური დაცვის, ოჯახისა და ბავშვთა სამინისტროს ორგანიზაციისა და მუშაობის შესახებ დებულების თანახმად, სამინისტროს მისიაა უზრუნველყოს მთავრობის კონსტიტუციური პრეროგატივების განხორციელებისა და განვითარების კუთხით., სოციალური დაცვის, ოჯახისა და ბავშვის სფეროში სახელმწიფო პოლიტიკის ხელშეწყობა და განხორციელება, მოსახლეობის სოციალური უზრუნველყოფისა და ცხოვრების დონის ამაღლების მიზნით.

ხელმძღვანელობა
მინისტრი - ალექსეი ბუზუ
გენერალური მდივანი —ალექსანდრე იაკუბი
სახელმწიფო მდივნები — ვასილი კუშკა, ფელიცია ბეხტოლდტი, კორინა აჟდერი

მინისტრები
კოტე ყუბანეიშვილი

კონსტანტინე (კოტე) თეიმურაზის ძე ყუბანეიშვილი (დ. 20 დეკემბერი, 1951, თბილისი) — ქართველი პოეტი და მთარგმნელი.

დაიბადა მხატვარ თეიმურაზ ყუბანეიშვილის და მუსიკის პედაგოგ ნინო დვალის ოჯახში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი და გორის პედაგოგიური ინსტიტუტი. 1970-იან წლებში სასჯელს იხდიდა მკვლელობის ბრალდებით. 1980-იანი წლებში მუშაობდა საშუალო სკოლის მასწავლებლად თბილისსა და ჭერემში (გურჯაანის რაიონი). ამავე პერიოდში დაიწყო ლექსების წერა. 1980-იანი წლების ბოლოს მჭიდროდ იყო დაკავშირებული ქართველ დიზაინერთა და ალტერნატიული მუსიკის შემოქმედებით ჯგუფებთან. მუშაობდა მიმომხილველად გაზეთებსა და რადიოში. 1989 წელს ირაკლი ჩარკვიანთან თანამშრომლობით გამოიცა მისი პირველი წიგნი „რეაქტიული კლუბი“, რომელიც „მიწისქვეშა პოეზიის“ კონცეფციის პირველი ნიმუშია საქართველოში.

ყუბანეიშვილს გამოქვეყნებული აქვს 15-მდე პოეტური კრებული. მისი პოეზია სოციალური, ხშირად სატირული ხასიათისაა, ეპატაჟური ელემენტებით. ცნობილია ლექსის კითხვის არტისტული და ექსცენტრული მანერით, რამაც პოპულარობა მოუტანა. საკუთარი პოეზიის გარდა, გამოქვეყნებული აქვს თარგმანები, მათ შორის, „შექსპირის სონეტები“ (1995), „გერმანული ხალხური ბალადები“ (1996), „ვერცხლის საუკუნე. რუსული პოეზია“ (1999), კურტ შვიტერსის „ანნა ბლუმი“ (2001), რადიარდ კიპლინგის რჩეული პოეზია (2002) და სხვ. სხვადასხვა წლებში შექმნილი აქვს ლოზუნგები სახელმწიფო, არასამთავრობო და კერძო ორგანიზაციებისთვის; ხშირად მონაწილეობს დემოკრატიისა და თავისუფლების სახელით გამართულ ღონისძიებებში.
შათირიშვილი

საკუთარი სახელი შათირიშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ალექსანდრე შათირიშვილი — ფსიქოლოგი
გიორგი შათირიშვილი — ინჟინერი, პოეტი
ზაზა შათირიშვილი — ფილოლოგი, ფილოსოფოსი
ივანე შათირიშვილი — პოლიტიკოსი
კოტე შათირიშვილი — მსახიობი, რეჟისორი
სოფიკო შათირიშვილი — სპორტსმენი (მძლეოსნობა)
შოთა შათირიშვილი — ფილოლოგი, პედაგოგი
ალავუსი

ალავუსი — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კუუსიოკუნატის ქვერეგიონში, ფინეთში. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 11 098 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 1 151.46 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 14.04 ადამიანია 1 კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტის ერთადერთი ოფიციალური ენაა ფინური ენა. მუნიციპალიტეტი სეინიაიოკიდან 52 კმ-ის დაშორებით, ტამპერედან 138 კმ-ით ჩრდილოეთით და ჰელსინკიდან 319 კმ-ით ჩრდილოეთით მდებარეობს. მეზობელი მუნიციპალიტეტებია: ალაიიარვი, კუორტანე, სეინიაიოკი, ვირატი და იაჰტიარი.
კუორტანე

კუორტანე — მუნიციპალიტეტი კუუსიოკუნატის ქვერეგიონში, ფინეთში. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 3 418 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 484.88 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 7.4 ადამიანია 1 კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტის ერთადერთი ოფიციალური ენაა ფინური ენა. მეზობელი მუნიციპალიტეტებია: ალაიიარვი, ალავუსი, ლაპუა და სეინიაიოკი.
იაჰტიარი

იაჰტიარი — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კუუსიოკუნატის ქვერეგიონში, ფინეთში. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 5 385 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 910.87 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 6.69 ადამიანია 1 კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტის ერთადერთი ოფიციალური ენაა ფინური ენა. იაჰტიარი სეინიაიოკიდან 83 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს.
მუსტაფა შელია

ლევან (მუსტაფა) ალექსანდრეს ძე შელია (დ. 11 აგვისტო, 1921 — გ. ნოემბერი, 1943, თბილისი) — ქართველი ანტისაბჭოთა პოლიტიკური აქტივისტი.

1937-1940 წლებში გადასახლებული იყო ანტისაბჭოთა ახალგაზრდული დაჯგუფების წევრობის ბრალდებით. ვადაზე ადრე გაათავისუფლეს, საქართველოში დაბრუნდა და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე ჩააბარა. მსოფლიო ომის დროს, გერმანიის ჯარების წინსვლის პერიოდში, 1941 წელს მუსტაფა შელიამ და მისმა თანამოაზრეებმა — ბიძამისმა (დედის ძმამ) ლევან აბდუშელიშვილმა და შალვა სვანიძემ ჩამოაყალიბეს საიდუმლო ორგანიზაცია (უცხოეთში მოქმედი ნაციონალისტური ორგანიზაცია „თეთრი გიორგის“ ანალოგიით), რომლის მიზანიც ომში საბჭოთა კავშირის დამარცხების შემთხვევაში საქართველოს დამოუკიდებელი რესპუბლიკის აღდგენისთვის საფუძვლების შექმნა იყო. ორგანიზაციის იატაკქვეშა საქმიანობაში ჩართული იყვნენ ასევე სტუდენტები ჭაბუა ამირეჯიბი და ამირან მორჩილაძე, ლატვიელი მხატვარი რომან სუტა და სხვები (სულ 20 ადამიანამდე).

შელიას უშუალო ხელმძღვანელობით და რომან სუტას დახმარებით დაჯგუფება თავისი საქმიანობის მატერიალური უზრუნველყოფის მიზნით ბეჭდავდა პურის ყალბ ტალონებს. გამოძიების მასალების მიხედვით, ორგანიზაცია გეგმავდა ანტისაბჭოთა მებრძოლების (მათ შორის, წითელარმიელი დეზერტირების) რეკრუტირებას, დუშეთის რაიონის ტყეებში საიდუმლო საწვრთნელი ბაზის მოწყობას, გერმანიის სარდლობასთან კავშირის დასამყარებლად რადიოგადამცემი სადგურის გამართვას და საქართველოს სამხედრო გზაზე წითელი არმიის მომარაგების შეფერხებას დივერსიების გზით. ამ პერიოდში შელია კონსპირაციულად ცხოვრობდა თბილისში. 1943 წლის 3 ნოემბრის ღამეს საქართველოს სსრ შინაგან საქმეთა კომისარიატის წარმომადგენლებმა მიაგნეს შელიას ადგილსამყოფელს. შელიამ მათ შეიარაღებული წინააღმდეგობა გაუწია და ურთიერთსროლისას სასიკვდილოდ დაიჭრა. ორგანიზაციის დანარჩენი წევრები მალევე დააპატიმრეს. 1944 წელს აბდუშელიშვილი, სვანიძე და სუტა დახვრიტეს, სხვები სხვადასხვა დროით გადაასახლეს ან დააპატიმრეს. მუსტაფა შელია ჭაბუა ამირეჯიბის რომანის „გორა მბორგალის“ (1996) ერთ-ერთი პერსონაჟის, ქემალ თურქიას პროტოტიპია.
ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბაშკირ ქალთა საზოგადოება

ბაშკირეთის რესპუებლიკის ბაშკირ ქალთა საზოგადოება — საზოგადოებრივი ორგანიზაცია, რომელიც შეიქმნა საზოგადოებაში ქალთა სტატუსის, მისი როლის გაუმჯობესებისთვის რესპუბლიკის სოციალურ-პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, სოციალურ და კულტურულ ცხოვრებაში, ოჯახის გაძლიერების, ბაშკირების ენის, ხალხური ტრადიციების შენარჩუნების, კულტურის და ხალხური რეწვის განვითარების მიზნით.

„ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბაშკირ ქალთა საზოგადოების “შტაბ-ბინა მდებარეობს ბაშკირეთის, ქალაქ უფაში.

ზოგადი მახასიათებლები
1990 წლის 17 ნოემბერს უფაში, დამფუძნებელ ყრილობაზე შეიქმნა საზოგადოებრივი ორგანიზაცია „ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბაშკირ ქალთა საზოგადოება.“

2007 წლის მონაცემებით, ბაშკირ ქალთა საზოგადოების საბჭო შედგებოდა 30 ადამიანისგან.

ორგანიზაცია აქტიურად არის ჩართული სხვადასხვა საჯარო ღონისძიებებში, როგორიცაა ბაშკირეთის რაიონებისა და ქალაქების დღეები, ეროვნული დღესასწაულები, კონკურსები, სამეცნიერო და პრაქტიკული კონფერენციები, ბავშვთა სახლების საქველმოქმედო დახმარება, ჯანსაღი ცხოვრების წესის პოპულარიზაცია და სხვა.

„ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბაშკირ ქალთა საზოგადოება“ არის როგორც რესპუბლიკური ("სამაგალითო ახალგაზრდა ოჯახი", "ხილიუკაი" , "ბაშკირის ეროვნული კოსტუმი" და სხვა), ასევე რაიონული მასშტაბის (ბაშკირ სესენსი, "საუკეთესო დედა") კონკურსების და შეჯიბრების ერთ-ერთი ორგანიზატორი "გამარჯობა, თანასოფლელები“, „შეზერე“, „ბიშეკ ირი“ საღამოები და სხვა).

„ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბაშკირ ქალთა საზოგადოება“ ფინანსურ დახმარებას უწევს სერმენევსკის ბავშვთა სახლს, სპეციალურ პანსიონს სოფელ ზემო ავზიანში და ბავშვთა სახლს ბელორეცკის რაიონის სოფელ უზიანში. აქტიურად ატარებს სხვადასხვა საქველმოქმედო ღონისძიებებს. ორგანიზაციამ 2013 წელს მოაწყო საქველმოქმედო აქცია, რომელიც გამიზნული იყო აბზელილოვსკის რაიონში სტიქიური უბედურების შედეგად დაზარალებული ადამიანების დასახმარებლად.

„ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბაშკირ ქალთა საზოგადოება“ თანამშრომლობს იხლასის მეჩეთთან, რომელთანაც ერთობლივად მართავს სხვადასხვა ღონისძიებებს. მათგან აღსანიშნავია: სამეცნიერო-პრაქტიკული კონფერენცია „ისლამი და ქალი“. 2006 წელს მოსკოვსა და ეკატერინბურგში ორგანიზაციის წარმომადგენლებმა მონაწილეობა მიიღეს ქალაქებში მრავალეთნიკურ სივრცეში ოჯახური პრობლემებისადმი მიძღვნილ კონფერენციებში. ორგანიზაციის დახმარებით 2004 წელს თათრეთის რესპუბლიკის ქალაქ ნაბერეჟნიე ჩელნიში გაიხსნა ბაშკირული სკოლა.

„ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბაშკირ ქალთა საზოგადოება“ ბაშკირ ქალთა კავშირის, ბაშკირების მსოფლიო კურულტაის (კონგრესი) წევრია. საზოგადოება თანამშრომლობს რეგიონთაშორის ქალთა საზოგადოებრივ ორგანიზაციასთან თურქულენოვანი ხალხების ტრადიციების შენარჩუნების ხელშეწყობისთვის, თურქული სამყაროს ქალთა მსოფლიო ასოციაციასთან, აქტირმას საზოგადოებრივ ორგანიზაციასთან და სხვა.

„ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბაშკირ ქალთა საზოგადოების“ეგიდით გამოიცა გზამკვლევი ბაშკირეთის ცნობილი ქალების შესახებ („ბაშკირი ქალი ათასწლეულის მიჯნაზე. უფა, 2000.“), სხვადასხვა მეთოდოლოგიური ბროშურები („რჩევები ახალგაზრდა ოჯახს. უფა, 1995 წ.“, „დედის წელი. უფა, 2001“) და სხვა ბეჭდური მასალები.

თავმჯდომარეები
მაკსიუტოვა ნაჟიბა (1990-2000)
ხისამიტინოვა ფირდაუს გილმიდინოვნა (2000-2003)
იუნუსოვა გულფია (2003-2004)
სიდიკოვა გუზალ რამაზანოვნა (2004-2011)
სულთანგარეევა როზალია (2011-2017)
კუტუევა გულნაზ (2017)
კულსარინა გულნურ გალინუროვნა (2017 წლიდან)
ჯორჯ ველა

ჯორჯ ველა (; დ. 24 აპრილი, 1942) — მალტელი პოლიტიკოსი. მალტის მოქმედი პრეზიდენტი 2019 წლის 4 აპრილიდან. ლეიბორისტული პარტიის წევრი.

დაიბადა 1942 წლის 24 აპრილს ქალაქ ზეიტუნში, სადაც მიიღო დაწყებითი განათლება. 1964 წელს დაამთავრა მალტის სამეფო უნივერსიტეტის მედიცინისა და ქირურგიის ფაკულტეტი და გახდა კვალიფიციური ექიმი.
რაბიგა კუშაევა

რაბიგა კუშაევა ( ; 1901 — 1937 ) — ქალთა მოძრაობის ლიდერი, ბაშკირეთის ეროვნული მოძრაობის წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
რაბიგა კუშაევა დაიბადა 1901 წელს სამარის გუბერნიის სოფელ ხასიანოვოში, ამჟამად სამარის ოლქის ბოლშეჩერნიგოვის რაიონში.

1916 წლიდან რაბიგა კუშაევა მუშაობდა პედაგოგად სამარის პროვინციის სოფელ ბურზიანში.

1917 წელს მან მონაწილეობა მიიღო ორენბურგში საყოველთაო ბაშკირთა ყურულთაის (ყრილობის) მუშაობაში, სამარის გუბერნიის პუგაჩოვის რაიონის ბაშკირთა დეპუტატის რანგში. რაბიგა კუშაევა ყრილობაზე აქტიურად უჭერდა მხარს ბაშკირ ქალთა თანასწორობას და წამოაყენა მოთხოვნა ბაშკირი ქალებისთვის მიენიჭებინათ სრული სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებები მამაკაცებთან თანაბარ საფუძველზე. ამასთანავე შესთავაზა კონკრეტული ზომები მათი განხორციელებისთვის, რომელიც შედგებოდა ათი პუნქტისგან. . მისი მოხსენების თანახმად, ყურულთაის დადგენილებებში გენდერული თანასწორობის შესახებ პუნქტები იყო შეტანილი.

1919 წლიდან მუშაობდა საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის ბაშკირეთის რეგიონალურ კომიტეტში ქალთა საქმეების განყოფილების უფროსად.

რაბიგა კუშაევა გახდა ბაშკირეთის საყოველთაო მუშათა და გლეხთა ქალთა კონფერენციის ერთ-ერთი ორგანიზატორი, რომელიც ჩატარდა 1920 წლის სექტემბერში ქალაქ სტერლიტამაკში . 1921 წლის ნოემბერში მან მონაწილეობა მიიღო მოსკოვში საბჭოთა კავშირის სრულიად რუსეთის ყრილობაში. რაბიგა კუშაევა ასევე მონაწილეობდა მუშათა და გლეხ ქალთა საყოველთა ყრილობის ორგანიზებასა და მომზადებაში, რომელიც ჩატარდა 1924 წლის ნოემბერში. მონაწილეობდა ბაშკირეთის საყოველთაო ქალთა ყრილობაში — საბჭოს წევრთა ყრილობაში, რომელიც გაიმართა 1927 წლის ოქტომბერში.

1927 წლიდან მუშაობდა შ. ხუდაიბერდინის სახელობის უფას ბავშვთა სახლის დირექტორად. .

1929 წლიდან ცხოვრობდა მოსკოვში. მუშაობდა რსფსრ განათლების სახალხო კომისარიატში ბავშვთა სახლების განყოფილების ინსპექტორად.

რაბიგა კუშაევა მოკლეს 1937 წლის ზაფხულში, როდესაც იაროსლავის რკინიგზის ლოსის სამგზავრო პლატფორმიდან მატარებლით სახლში მიემგზავრებოდა.

ოჯახი
რაბიგას ძმა — ხარის იუმაგულოვი (1888-1937), იყო სახელმწიფო და საზოგადო მოღვაწე, ბაშკირული ეროვნული მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი, 1919-1920 წლებში ბაშკირეთის რევოლუციური კომიტეტის თავმჯდომარე.

რაბიგა 1922 წელს ცოლად გაჰყვა სახელმწიფო და საზოგადო მოღვაწეს, 1922-1929 წლებში ბაშკირეთის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის თავმჯდომარეს — ხაფიზ კუშაევს (1888-1937). წყვილს სამი შვილი შეეძინა: მინსილუ, გარდაიცვალა დიფტერიით 1923 წელს. ტანსილუ (დინა). გამოვიდა ოპერის მომღერალი იყო. პერმის ოპერის თეატრის სოლისტი; რსფსრ დამსახურებული არტისტი. ირეკი, 5 წლის ასაკში მშობლების გარდაცვალების შემდეგ, ბავშვთა სახლში გაგზავნეს. მისი შემდგომი ბედი უცნობია.
ელიზავეტა მუკასეი

ელიზავეტა მუკასეი ( ძე ემელიანოვა ; 16 [ 29 ] მართა 1912, უფა — 2009 წლის 19 სექტემბერი, მოსკოვი ) — საბჭოთა დაზვერვის ოფიცერი, არალეგალური ემიგრანტი. სახელმწიფო უსაფრთხოების საპატიო თანამშრომელი, ვიცე-პოლკოვნიკი . საბჭოთა არალეგალური დაზვერვის ოფიცრის მიხაილ მუკასეის მეუღლე.

ბიოგრაფია
ელიზავეტა მუკასეი დაიბადა 16 (29) მართა 1912 წელს ქალაქ უფაში, მისი ქალიშვილობის გვარი იყო ემელიანოვა.

1917 წლის ბოლოს ემელიანოვების ოჯახი საცხოვრებლად ტაშკენტში გადავიდა შიმშილისგან თავის დასაღწევად. 1929 წელს, სკოლის დამთავრების შემდეგ, ჩაირიცხა ლენინგრადის უნივერსიტეტის ბიოლოგიის ფაკულტეტზე . უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ ელიზავეტა მუშაობდა ჯერ ქარხანაში, ხოლო შემდეგ მუშა ახალგაზრდობის სკოლის დირექტორად ( 1938-1939 ).

1939 წლიდან 1943 წლამდე ელიზავეტა მეუღლესთან, უკანონო დაზვერვის ოფიცერ მიხაილ ისააკოვიჩ მუკასეითან ერთად იმყოფებოდა აშშ- ში მივლინებაში ქალაქ ლოს-ანჯელესში .

1943 წლიდან 1949 წლამდე მუშაობდა მოსკოვის სამხატვრო თეატრის სამხატვრო საბჭოს მდივნად.

1955 წლიდან 1977 წლამდე სპეციალური გადამზადების გავლის შემდეგ ფსევდონიმით "ელზა" მუშაობდა მეუღლესთან ერთად საზღვარგარეთ. ელიზავეტას დახმარებით მეუღლეს ცენტრთან ორმხრივი კომუნიკაციის საშუალება ჰქონდა.

საზღვარგარეთ მუშაობის პერიოდში მეუღლესთან ერთად სადაზვერვო ინფორმაციის მოსაპოვებლად მოგზაურობდა ევროპის ქვეყნებში. შედეგად, ცენტრის მხრიდან მაღალი შეფასება დაიმსახურა.

1977 წელს სსრკ- ში დაბრუნების შემდეგ , ელიზავეტა დაკავებული იყო ახალგაზრდა დაზვერვის პერსონალის მომზადებით. იყო არაერთი წიგნის და სადაზვერვო სკოლების სასწავლო სახელმძღვანელოს ავტორი.

ელიზავეტამ მეუღლესთან თანამშრომლობით დაწერა მემუარების წიგნი 30 წლის განმავლობაში საზღვარგარეთ მოღვაწეობისა და ცხოვრების შესახებ — „ზეფირი და ელზა“.

ელიზავეტას ვაჟი ანატოლი მუკასეი, საბჭოთა და რუსი კინოოპერატორია. რძალი მსახიობი და კინორეჟისორი სვეტლანა დრუჟინინა . შვილიშვილი — ოპერატორი მიხაილ მუკასეი .

გარდაიცვალა მოსკოვში 2009 წლის 19 სექტემბერს .

იგი დაკრძალეს მეუღლესთან ერთად ხოვანსკის სასაფლაოზე (ჩრდილოეთი ტერიტორია, ადგილი . 200).

ილდოები
ელიზავეტა მუკასეი იყო სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის საპატიო წევრი. დაჯილდოვდა მრავალი მედლით გაწეული სამსახურისთვის, მათ შორის მედლით სამხედრო დამსახურებისთვის . რუსეთის ფედერაციის უსაფრთხოებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისთვის დაჯილდოვდა იური ანდროპოვის პრემიით.
მიდატ სელიმოვი

მიდატ სელიმოვი (დ. 13 დეკემბერი, 1918, ქაშიკ-ჯერმაი, ფეოდოსიის რაიონი — გ. 2001, მოსკოვი) — საბჭოთა და რუსი ინფექციონისტი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1963). პროფესორი (1967). გამა გლობულინის ცოფის ვაქცინის და ანტირაბიული ვაქცინის შემქმნელი . მეორე მსოფლიო ომის მონაწილე. საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრი. რუსეთის ფედერაციის დამსახურებული მეცნიერი.

დაამთავრა ყირიმის სამედიცინო ინსტიტუტი (1940). უმაღლესი სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ ხელმძღვანელობდა ნიჟნეგორსკის რეგიონალურ საავადმყოფოს. დიდი სამამულო ომის დროს გაიწვიეს ჯარში და გაგზავნეს შორეულ აღმოსავლეთში. მსახურობდა 388-ე მსროლელ დივიზიაში. იყო სამხედრო ექიმი სამედიცინო ბატალიონის მეთაური. ხელმძღვანელობდა სამხედრო ჰოსპიტალს. სამედიცინო სამსახურის მაიორი. მონაწილეობდა საბჭოთა კავშირ-იაპონიის ომში. მსახურობდა 301-ე სამხედრო ჰოსპიტალში. 1945 წლის 9 აგვისტოდან — მანჯურიის ოპერაციის წევრი.

დემობილიზაციის შემდეგ მოსკოვში მცხოვრებ ოჯახს შეუერთდა. 1948 წელს ჩაირიცხა დ. ივანოვსკის სახელობის ვირუსოლოგიის კვლევითი ინსტიტუტის ასპირანტურაში. 1953 წელს ანტონინა შუბლაძის ხელმძღვანელობით დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე „ეპიდემიური პაროტიტი“. ორი წლის შემდეგ მისი ნაშრომი გამოიცა წიგნად.

1963წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია, 1967 წელს მიენიჭა პროფესორის წოდება .

1998 წლის დეკემბერში, მოსკოვის პოლიომიელიტის ინსტიტუტში, რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიამ გამართა სამეცნიერო და პრაქტიკული კონფერენცია, რომელიც მიეძღვნა სელიმოვის 80 წლის იუბილეს.

სამეცნიერო საქმიანობა
მიდატ სელიმოვი დაკავებული იყო რაბიოლოგიური კვლევებით. იყო ავტორი 500-მდე სამეცნიერო ნაშრომის და 5 მონოგრაფიის, ასევე დიდი რაოდენობით მარეგულირებელი და ორგანიზაციული და მეთოდოლოგიური დოკუმენტისა, რომლებიც აქტუალობას არ კარგავს მეცნიერის 100 წლის იუბილეს შემდეგაც. მისი ხელმძღვანელობით დაცული იქნა 4 სადოქტორო და 25 სამაგისტრო ნაშრომი.

ჯილდოები
რუსეთის ფედერაციის დამსახურებული მეცნიერი
წითელი ვარსკვლავის ორდენი (1945 წლის 5 სექტემბერი) - " ამხანაგი. სელიმოვი საბრძოლო ვითარებაში აღმოჩნდა ინიციატივიანი, მამაცი მეთაური. სათანადოდ მოახერხა საჯარისო ნაწილების სანიტარიული უზრუნველყოფის ორგანიზება . დაქვემდებარებული პირების სრული საბრძოლო მზადყოფნა და მორალი მაღალ დონეზე იყო. იმსახურებს სახელმწიფო ჯილდოს »
სამამულო ომის ხარისხის ორდენი

ოჯახი
ქალიშვილები — მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი და ინფექციურ დაავადებათა მედიცინის დოქტორი.

სამუშაოები
"ჰიდროფობიის აღმოფხვრის გზები"
ცოფი. — მოსკოვი: მედიცინა, 1978. - 336გვ.
როგორ ავიცილოთ თავიდან ცოფი / 2 ., . — მოსკოვი: ჯანმრთელობის განათლების ინსტიტუტი, 1960. - 47გვ.
აფხაზები (საგვარეულო)

აფხაზები, აფხაზიშვილები ― ქართული თავადური საგვარეულო, შარვაშიძეების განშტოება.

ისტორია
აფხაზების წინაპარი, თავადი მანუჩარ შარვაშიძე, დაახლოებით 1632 წელს გადასახლდა აფხაზეთიდან კახეთში (კერძოდ ― კარდენახში). ქართულ და სპარსულ სიგელ-გუჯრებში მოიხსენიებიან თავადებად. ისინი ფლობდნენ კარდანახის სასახლეს. რუსეთის იმპერიის უღლის ქვეშ კვლავ დაუმტკიცდათ თავადობა 1826 წლის 7 აპრილს. გვარი რუსიფიცრებული იყო, როგორც „აბხაზოვი“ . საგვარეულოს ეკუთვნის ისეთი ცნობილი ადამიანები, როგორებიც არიან ნიკოლოზ და კოტე აფხაზები.
წებელდის წარწერები

წებელდის წარწერები ― ქართული ასომთავრული წარწერები, რომელიც ამოკვეთილია წებელდის ეკლესიის (გულრიფშის მუნიც.) კანკელის ერთ-ერთ ფილასა ( ს.) და ქვის სხვა ფილაზე ჯვრის რელიეფური გამოსახულებით ( ს.). კანკელის ფილა მოღწეულია ფრაგმენტულად, ცნობილია 1894-იდან, როდესაც პრასკოვია უვაროვამ პირველად გამოაქვეყნა მისი ფოტო; ამჟამად დაცულია საქართველოს ხელოვნების მუზეუმში (ხმმ-443). მის ცენტრში გამოსახულ ვარდულებს (როზეტებს) შორის ამოკვეთილია ერთსტრიქონიანი კიდურწაისრული წარწერა: "წმიდაო თეოდორე, შეიწყალე მიქაელ". წარწერა კანკელის ფილის თანადროულია და ორივე ს-ით თარიღდება. 1938 წელს წებელდის ტაძრის ნანგრევებში აღმოუჩენითა ოთხკუთხა ფორმის ქვის მოზრდილი ფილა, რომლის ადგილსამყოფელი ჯერ-ჯერობით უცნობია. ცნობილია მხოლოდ ფილის ფოტო, გამოქვეყნებულია ხუხუტი ბღაჟბას მიერ (1967 წ.). მის ცენტრში წარმოდგენილია ჯვრის რელიეფური გამოსახულება, რომლის ქვედა მკლავი ზომით სხვა მკლავებს აღემატება. ჯვრის მკლავების ბოლოები ოდნავ გაფართოებული და წაწვეტებულია. მას ზემოდან "ახურავს" ორფერდა საფარი ნახევარრომბებისაგან შედგენილი ორნამენტის გამოსახულებით. ფილას გარშემო დაუყვება რომბებისაგან შედგენილი ორნამენტული ჩარჩო. ჯვრის ცენტრში, მკლავის გადაკვეთის ადგილას, არის როზეტისა თუ პატარა  ზომის ტოლმკლავიანი ჯვრის გამოსახულება. ამავე მკლავების ორივე მხარეს ამოკვეთილია ასომთავრული წარწერის თითო სიტყვა: „წმიდაო გიორგი“. ჯერის ბუდეებში, ქვედა  მკლავის ორივე მხარეს, 6-6 სტრიქონად, ამოკვეთილია ასომთავრული წარწერა: „ამის ჯუარისა მაშენებელსა, ლუკას მარტინევას, შეუნდოს ღმერთმან, ამენ“. წარწერა პალეოგრაფიული ნიშნების მიხედვით  ს-ით თარიღდება. მასში დასტურდება მეორე შემთხეეეა  ს-თვის გვარსახელის დასავლურქართული გაფორმებისა  (შდრ. წალენჯიხის წარწერები 1384-1396).
ჩოგოვაძე

საკუთარი სახელი ჩოგოვაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

გიორგი ჩოგოვაძე — სპორტსმენი (წყალში ხტომა)
გიორგი ჩოგოვაძე — ენერგეტიკოსი
გოჩა ჩოგოვაძე — დიპლომატი, ინჟინერი
დოდო ჩოგოვაძე — მსახიობი
ირაკლი ჩოგოვაძე — ფინანსისტი, პოლიტიკოსი
მელიტონ ჩოგოვაძე — პედაგოგი
რევაზ ჩოგოვაძე — ინჟინერი
სავიჩ მარკოვიჩ-შტედიმლია

სავიჩ (სავა) მარკოვიჩ-შტედიმლია ( ; დ.12 იანვარი , 1906, სტიჟენა — გ. 25 იანვარი , 1971, ზაგრები ) — მონტენეგროელი მწერალი, პუბლიცისტი, მეცნიერი. სწავლობდა ხორვატიის ისტორიას, იყო ზაგრების ლექსიკოგრაფიული ინსტიტუტის წევრი. ავტორია 20-ზე მეტი წიგნისა და მრავალი სტატიის, მათ შორის ლიტერატურული კრიტიკის შესახებ. უსტაშების რეჟიმის ხორვატიის მართლმადიდებელ ეკლესიის პროპაგანდისტული გამომცემლობის მთავარი რედაქტორი.

ბიოგრაფია
სავიჩ მარკოვიჩი დაიბადა ჩერნოგორიის მთებში პოდგორიცას მახლობლად , მონტენეგროს სამთავროში მდებარე პატარა სოფელ სტიენში. სწავლობდა ლესკოვაცის გიმნაზიაში. 1930 წელს გადავიდა ზაგრებში, სადაც თავის გვარს დაუმატა შტემიდლია მშობლიური სოფლის პიპერის თავზე მდებარე შტედიმის მთის მიხედვით. ზაგრებში მუშაობდა პუბლიცისტად და მწერლად, პერიოდულ გამოცემებში აქვეყნებდა მრავალრიცხოვან სტატიებსა და მიმოხილვებს ლიტერატურულ, ისტორიულ და პოლიტიკურ თემებზე. სავიჩ მარკოვიჩ- შტემილდიას სტატიები მონტენეგროს ისტორიაზე გამოხატავდა ავტორის უკმაყოფილებას 1918 წელს პოდგორიცას ასამბლეის შედეგად ჩერნოგორიის სამეფოს დამოუკიდებლობის დაკარგვასთან დაკავშირებით, ხოლო იუგოსლავიის სამეფოს შიდა პოლიტიკის შესახებ მის სტატიებზე გავლენა მოახდინა იმდროინდელი ხორვატული ნაციონალიზმის იდეებმა.

1941 წელს, მეორე მსოფლიო ომის დროს, იუგოსლავიაში დააარსა ხორვატიის დამოუკიდებელი სახელმწიფოს მონტენეგროს ეროვნული კომიტეტი, ხოლო ერთი წლის შემდეგ გახდა პუბლიკაციების მთავარი რედაქტორი, რომლებიც პროპაგანდას უწევდნენ უსტაშების რეჟიმის ხორვატიის მართლმადიდებელ ეკლესიას. 1944 წლის ბოლოს სავიჩ მარკოვიჩ შტადიმლია ემიგრაციაში წავიდა ნაცისტების მიერ ოკუპირებულ ავსტრიაში. 1945 წელს იგი დააპატიმრეს საბჭოთა ავსტრიის ზონაში და გადაასახლეს სსრკ გულაგში. ათი წლის პატიმრობის შემდეგ, სავიჩ მარკოვიჩ-შტადიმლია 1955 წელს დაბრუნდა იუგოსლავიის სფრ- ში, სადაც ფაშისტურ რეჟიმებთან თანამშრომლობისთვის გაასამართლეს და მეორე მსოფლიო ომის დროს პოლიტიკური საქმიანობისთვის 8 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს. 1959 წელს გაათავისუფლეს იმ პირობით, რომ დათანხმდა ნაწარმოებების საკუთარი სახელით გამოქვეყნების აკრძალვას. 1960-იან წლებში იყო იუგოსლავიის ლექსიკოგრაფიული ინსტიტუტის თანამშრომელი, შემდეგ პენსიაზე გავიდა.

სავიჩ მარკოვიჩ-შტადიმლია გარდაიცვალა 1971 წელს და დაკრძალეს ზაგრების მიროგოჯის სასაფლაოზე.

ისტორიოგრაფიული გამოცემები
შტემიდლიამ პირველად გამოაქვეყნა თავისი მარგინალური თეორია ჩერნოგორიელების წარმოშობის შესახებ წიგნებში (ლიტ. „წითელი ხორვატია“) და „მონტენეგრო ნაციონალიზმის საფუძვლები“ 1937 წელს, სადაც განმარტავდა, რომ მონტენეგროელები იყვნენ " ხორვატი ხალხის" შთამომავლები, რომლებიც შემდეგ დასახლდნენ ყოფილი ჩერნოგორიის ტერიტორიაზე, წითელ ხორვატიაში, ხოლო მონტენეგრული ენა "სხვა არაფერია, თუ არა ხორვატული ენის დიალექტი ". ამ თეორიის საბოლოო პუნქტი იყო განცხადება მოსახლეობის თანდათანობითი სერბიზაციის შესახებ საუკუნეების განმავლობაში.