ჰორაციო ნელსონი

ჰორაციო ნელსონი (; დ. 29 სექტემბერი, 1758, ნორფოლკი, ინგლისი — გ. 21 ოქტომბერი, 1805, ტრაფალგარის კონცხი, ესპანეთი) — ინგლისის ფლოტის ადმირალი. მონაწილეობდა ამერიკის რევოლუციურ ომში, ასევე იბრძოდა საფრანგეთის რესპუბლიკისა და ნაპოლეონის იმპერიის წინააღმდეგ. 1798 წელს აბუქირთან გაანადგურა ფრანგების ფლოტი, რომელმაც ბონაპარტის საექსპედიციო არმია ჩაიყვანა ეგვიპტეში. 1805 წელს ტრაფალგარის კონცხთან გაანადგურა ფრანგულ–ესპანური ფლოტი, რითაც საბოლოოდ დაუსვა წერტილი ნაპოლეონის განზრახვას, რომ დესანტი გადაესხა ბრიტანეთში, თუმცა თავად შეეწირა ამ ბრძოლას. გამოირჩეოდა განსაკუთრებული სიმამაცით და საზღვაო ბრძოლების წარმართვის კარგი უნარით.

მასზე გლოვის ნიშნად ინგლისელმა მეზღვაურებმა ქუდებზე შავი ზონარები დაიმაგრეს. ამის შემდეგ ეს ორი ზონარი სამუდამოდ იქცა მეზღვაურთა ქუდების აუცილებელ ატრიბუტად. გემი , რომელზედაც იმყოფებოდა ნელსონი ტრაფალგართან ბრძოლის დროს, ინახება ინგლისში, როგორც ეროვნული რელიკვია. ლონდონში, ტრაფალგარის მოედანზე აღმართულ მაღალ სვეტზე დადგმულია ნელსონის ძეგლი, რომელიც ზღვას გაჰყურებს.

ადრეული ცხოვრება
ჰორაციო ნელსონი დაიბადა 1758 წლის 29 სექტემბერს პატარა სოფელ ბურნემ თორპში, ნორფოლკი, ანგლიკანი პასტორის ედმუნდ ნელსონისა და კატრინ სუკლინგის ოჯახში. ის იყო მეექვსე, წყვილის 11 შვილიდან. 1767 წლის 26 დეკემბერს კატრინი გარდაიცვალა და ედმუნდს რვა შვილი დარჩა გასაზრდელად. 10 წლის ასაკში ის ნორიჯის საშუალო სკოლაში შეიყვანეს, ერთი წლის შემდეგ კი ჩრდილოეთ ველშამში სირ ჯონ პასტონის სახელობის სკოლაში. ოჯახი ძალიან ღარიბი იყო, ამიტომ დის სიკვდილის შემდეგ, ჰორაციოს ბიძა, მორის საკლინგი ედმუნდს შეპირდა, რომ მის ერთ-ერთ ვაჟს თავად უპატრონებდა. ეს სურვილი სწორედ ჰორაციომ გამოთქვა 12 წლის ასაკში, მაშინ როდესაც საკლინგი -ის კაპიტნად დაინიშნა. მართალია ჰორაციო ფიზიკურად სუსტი იყო, თუმცა საკლინგს მის თხოვნაზე უარი მაინც არ უთქვამს. მალევე მას ნელსონს ზღვის ავადმყოფობა აღმოაჩნდა, რომელიც მთელი სიცოცხლის მანძილზე ტანჯავდა.

ადრეული კარიერა
საზღვაო ოპერაციებთან მის პირველს ნათლობად მიიჩნევა ფოლკლენდის კუნძულების მფლობელობასთან დაკავშირებული დავა ინგლისსა და ესპანეთს შორის. მაშინ ფოლკლენდის კუნძულებისკენ გაგზავნეს, თუმცა სამხედრო დაპირისპირება არ მომხდარა, რადგან ორმა სახელმწიფომ ურთიერთობები მოაგვარა.

დაბრუნების შემდეგ, ბიძამისის დახმარებით, ჰორაციო ოცქვემეხიან -ზე განამწესეს, რომელსაც კაპიტარი ფარმერი მართავდა. გემი ინდოეთისკენ მიემართებოდა. ეს პირველი შემთხვევა იყო, როდესაც ნელსონი სამხედრო გემზე ოფიცრის ჩინით მსახურობდა.
გემმა მოგზაურობა ინდოეთისკენ 1773 წლის 19 ნოემბერს დაიწყო და 1774 წლის 25 მაისს მადრასში ბრიტანელების ავანპოსტს მიაღწია. ამ პერიოდში მიიღო მონაწილეობა ნელსონმა პირველ სამხედრო დაპირისპირებაში. 19 თებერვალს მაისურის სამეფოს მმართველ ჰაიდარ ალის წინააღმდეგ ომში გემს თავს დაესხა მტრის ორი ხომალდი, რომლებიც მან ჯერ მოიგერია, შემდეგ კი მოწინააღმდეგის ერთ-ერთი გემი ჩაიგდო ხელში.

ბიოგრაფია
ჰორაციო ნელსონი დაიბადა ინგლისში, ღვთსიმსახურის ოჯახში. ნელსონს ზღვის ავადმყოფობა აღმოაჩნდა, იმდენად ძლიერი იყო მისი სიყვარული ზღვაოსნობისადმი, რომ უკვე 12 წლის ასაკიდან დაიწყო ფლოტში სამსახური. იგი არაჩვეულებრივი გამბედაობითა და ნიჭით, შრომისუნარიანობითა და ალღოთი გამოირჩეოდა, ამიტომ სწრაფად დაწინაურდა.

1793 წელს ინგლისსა და საფრანგეთს შორის დაწყებული ხანგძლივი ომის დროს ნელსონის მიერ ჩატარებული საზღვაო ოპერაციები სამხედრო ხელოვნების კლასიკურ ნიმუშებადაა მიჩნეული. საფრანგეთისა და მისი მოკავშირეების წინააღმდეგ წარმოებულ ბრძოლებში ნელსონმა ჯერ თვალი, შემდეგ კი მარჯვენა ხელი დაკარგა.

დანიის ნაპირებთან გამართული საზღვაო ბრძოლის დროს მას ოფიცრებმა შეატყობინეს, რომ მისი გაბედულებით შეცბუნებული ინგლისის გაერთიანებული ესკადრის ხელმძღვანელობა საზღვაო ნიშნებით (დროშის ფიალით) უბრძანებს შეწყვიტოს ბრძოლა და გემები ღია ზღვაში გაიყვანოს. წარმატებაში დარწმუნებულმა ნელსონმა ჭოგრი ამოგდებული თვალის ბუდესთან მიიტანა, მეორე თვალი მოხუჭა და განაცხადა – ვერ ვხედავ, თუ მანიშნებენ რამესო. მან ბრძოლა განაგრძო, საომარი ოპერაცია ინგლისელთა ბრწყინვალე გამარჯვენით დამთავრდა.

1805 წელს ტრაფალგართან საზღვაო ბრძოლაში ნელსონმა გაანადგურა საფრანგეთის ხმელთაშუა ზღვის ესკადრა და ესპანეთის ფლოტი. ამ ბრძოლაში იგი დაიღუპა კიდეც. მასზე გლოვის ნიშნად ინგლისელმა მეზღვაურებმა ქუდებზე შავი ზონარები დაიმაგრეს. ამის შემდეგ ეს ორი ზონარი სამუდამოდ იქცა მეზღვაურთა ქუდების აუცილებელ ატრიბუტად. გემი „ვიქტორი“, რომელზედაც იმყოფებოდა ნელსონი ტრაფალგართან ბრძოლის დროს, ინახება ინგლისში, როგორც ეროვნული რელიკვია. ლონდონში ტრაფალგარის მოედანზე აღმართულ მაღალ სვეტზე დადგმულია ნელსონის ძეგლი, რომელიც ზღვას გაჰყურებს.