iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სმითსონის ინსტიტუტი

ვაშინგტონის სმითსონის ინსტიტუტი — სამეცნიერო-კვლევითი და საგანმანათლებლო ინსტიტუტი აშშ-ში, რომელიც აერთიანებს მუზეუმების კომპლექსს და კვლევით ცენტრებს, რომელსაც განაგებს აშშ-ის მთავრობა. დაარსებულია აშშ-ის კონგრესის 1846 წლის 10 აგვისტოს აქტით. ოფიციალურად ითვლება სახელმწიფო დაწესებულებად. ფინანსდება აშშს მთავრობის მიერ, ასევე, კერძო შემოწირულობების, აგრეთვე საგამომცემლო და კომერციული მოღვაწეობის ანგარიშებით. (ძირითადად, განმავითარებელი სასწავლო თამაშობების, პროგრამების, ვიდეომასალების, სუვენირების და ა.შ. გამოშვება-გაყიდვით) .ინსტიტუტის დაწესებულებათა უმრავლესობა, 19 მუზეუმი და 9 კვლევითი ცენტრი მდებარეობს ვაშინგტონში.

სახელწოდება ინსტიტუტმა მიიღო ინგლისელი მეცნიერის ჯეიმზ სმითსონის პატივსაცემად, რომელიც გარდაიცვალა უშვილოდ და მთელ თავის მემკვიდრეობას ანდერძის თანახმად, გადასცემდა აშშ-ს სასაწავლო დაწესებულების დასაარსებლად, რომელიც იზრუნებდა ცოდნის განვითარებასა და გავრცელებაზე.

ისტორია
სმითსონის ინსტიტუტი — საგანმანათლებლო და სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი, მასთან დაკავშირებული მრავალი მუზეუმით წარმოადგენს მსოფლიოში ყველაზე მსხვილ ექსპონატთა, სამუზეუმო ღირებულებათა და არტეფაქტთა საცავს. ინსტიტუტის შემადგენლობაში შედის 19 მუზეუმი, ზოოპარკი, 9 სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრი და აგრეთვე, 156 მუზეუმი, რომლებიც წარმოადგენენ ინსტიტუტის ფილიალებს. აქედან, 10 მუზეუმი მდებარეობს ეროვნულ პარკში.

თავის დაარსებას სმითსონის ინსტიტუტი უნდა უმადლოდეს ჯეიმზ სმითსონს, რომელიც გარდაიცვალა 1829 წელს. ეს იყო ინგლისელი ქიმიკოსი და მინერალოგი. მან თავისი ქონება დაუტოვა მემკვიდრეობით ძმისშვილს იმ პირობით, რომ თუ ძმისშვილი უმემკვიდრეოდ გარდაიცვლებოდა, მთელი ქონება უნდა გადასცემოდა აშშ მთავრობას განსაკარგავად ცოდნის გაზრდისა და გავრცელებს მიზნით. მიზეზი, თუ რატომ გამოაცხადა სმითსონმა ამერიკელი ხალხი საკუთარი ქონების მემკვიდრედ, უცნობია. აშშს-ს მთავრობას მოუხდა ბრძოლა ამ ქონების მოსაპოვებლად 1835 წლიან სმითსონის ძმისშვილის გარდაცვალების შემდეგ, ქონებაზე მოდავე ნათესავებთან. აშშს მოუხდა ძალების მაქსიმუმის გაღება, იმისთვის რომ ეს ქონება მოეგო და ჩაეტანა ამერიკაში. ეს იყო ზუსტად 104960 ოქროს მანეთი, 8 შილინგი და 7 პენსი, რომელიც თანამედროვე კურსით გადაანგარიშებისას შეადგენს 10 მილიარდ დოლარზე მეტ ქონებას.

მეცნიერმა არ მიუთითა ანდერძში კონკრეტულად რაზე უნდა დახარჯულიყო თანხა, რამაც მრავალწლიანი დავა გამოიწვია სპეციალისტთა შორის. საბოლოოდ, 1846 წლის 10 აგვისტოს აქტით გადაწყდა, რომ ახლადდაარსებულ სმითსონის ინსტიტუტში უნდა შესულიყო მუზეუმი, ბიბლიოთეკა, ისტორიის, მეცნიერებისა და ხელოვნების საგნები, აგრეთვე, სამეცნიერო-კვლევითი პროგრამების წარმოება. 1901 წელს, შენობაში, რომელიც დღეისათვის წარმოადგენს დამთვალიერებლისათვის უმნიშვნელოვანეს საინორმაციო ცენტრს, დაკრძალული იქნა თავად ინგლისიდან გადმოსვენებული ჯეიმზ სმითსონის ნეშტი.
შულავრის გორა

შულავრის გორა — ადრინდელი სამიწათმოქმედო პერიოდის გორანამოსახლარი ქვემო ქართლში. მდებარეობს მდინარე ხრამის მარჯვენა სანაპირო ზოლში (მარნეულის მუნიციპალიტეტი). ძეგლი შეისწავლეს 1965-1971 წლებში (ო. ჯაფარიძე, ა. ჯავახიშვილი). ბორცვი წარმოქმნილია ხანგრძლივი დროის განმავლობაში ერთ ადგილზე ცხოვრების გამო კულტურული ნაშთებისა და სამშენებლო ნანგრევების დაგროვების შედეგად. გამოყოფილია 9 სამშენებლო ჰორიზონტი. შულავრის გორაზე გამოვლენილი ყველა ნაგებობა, საცხოვრებელი თუ სამეურნეო. გეგმით წრიული ან ელიფსურია, გადახურვა — კონუსური ან ცრუგუმბათური. ნაგებობები მეტად პრიმიტიულია — არ გააჩნია ცალკე კედელი და ცალკე გადახურვა. საცხოვრებელი შენობების დამახასიათებელი ელემენტია კედლის გასწვრივ გამართული თიხის კვერცხისებული მოყვანილობის კერა უქრობი ცეცხლისათვის. ნაგებობები ძირითადად ნაშენებია ძირბრტყელი — ამობურცული ალიზით. ამავე კულტურის მოგვიანო ნასოფლარებისაგან განსხვავებით, აქ ნამოსახლარის გეგმარება მოუწესრიგებელია, დასახლება კი — უფრო მჭიდრო. უძველესი ფენებიდან მოყოლებული შულავრის გორის მოსახლეობა ბინადარი იყო – მისდევდა მესაქონლეობასა და მიწათმოქმედებას. მისთვის ცნობილი იყო შინაური ძროხა, ცხვარი, თხა, ღორი და ძაღლი, აგრეთვე ხორბლეული კულტურები. ნაპოვნია ველურიდან კულტურულზე გარდამავალი ყურძნის წიპწა.

საერთოდ ძეგლზე, განსაკუთრებით კი ქვედა ფენებში თიხის ჭურჭელი მეტად იშვიათია. ქვედა დონეების ჭურჭელი სუსტადაა გამომწვარი, ხელითაა ნაძერწი და მარტივი ფორმა აქვს. ჭურჭელი კვერცხისებური მოყვანილობისაა, შუა ჰორიზონტებიდან მოყოლებული ჩნდება რელიეფური კოპებით შემკული ჭურჭელი, ზედა ჰორიზონტებში კი გვხვდება ჭდეული ორნამენტით შემკული კერამიკა. იშვიათია ტალღისებური ხაზები ან სხვა სახის გეომეტრიული ორნამენტი. ამ სახის ჭდეური ორნამენტით შემკული კერამიკა შულავერ-შომუთეფეს კულტურის წრის ძეგლებში მხოლოდ იმირის გორის ქვედა ჰორიზონტების მასალაში გვხვდება, რაც ამ ორი ძეგლის ქრონოლოგიური ურთიერთდამოკიდებულების გარკვევის შესაძლებლობას იძლევა.

შულავრის გორაზე აღმოჩენილია ძვლის სადგისები, საპრიალებლები, კოვზისებური ნივთები და სხვა. ირმის რქისაგან ნაკეთები თოხები, ობსიდიანისა და კაჟის მარავალფეროვანი ნაწარმი, ხელსაფქვავები; იშვიათია გახეხილ-გაპრიელებული ქვის იარაღები. ნაპოვნია შუაში ფართონახვრეტიანი მარგილის დასამძიმებელი მასიური ოვალური ქვები. განადგურებული ზედა ფენების ზედაპირულ მასალაში აღმოჩენილია ჭდეული წიწვოვანი სახით შემკული თიხის მცირე ზომის ანთროპომორფული ქანდაკება.

შულავრის გორის გათხრის შემდეგ გამოვლენილი ადრინდელ სამიწათმოქმედო კულტურას საქართველოსა და აზერბაიჯანში გათხრილი უადრესი ძეგლების მაგალითზე შუალვერ-შომუთეფეს კულტურა უწოდეს.

შულავრის გორის გადარჩენილ სულ ზედა დონეზე აღმოჩნდა ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის მტკვარ-არაქსის კულტურის ერთადერთი შავპრიალა ორნამენტირებული თიხის ჭურჭელი, რომლის მიმართება ძველ ნასოფლართან გაურკვეველი დარჩა. შულავრის გორაზე გათხარეს ანტიკური ხანის (ძვ. წ. საუკუნე) 5 ჩაშვებული სამარხი, რომლებშიც აღმოჩნდა თიხის ჭურჭელი, ვერცხლის, ბრინჯაოსა და რკინის ნივთები და სხვადასხვა მასალისაგან ნაკეთები მძივები, აგრეთვე ვერცხლის ორი მონეტა (ძვ. წ. საუკუნე).
ლადაქის ქედი

ლადაქის ქედი — ქედი ჰიმალაის ჩრდილოეთით, მდინარე ინდის აუზის ზემოთში. სიგრძე 600 კილომეტრზე მეტი, სიმაღლე 7728 მეტრამდე (მთა გურლამანდჰატა). უმთავრესად აგებულია გნაისებით, გრანიტებით, აგრეთვე დანალექი ქანებით. ჭარბობს კლდოვანი დაკბილული მწვერვალები, 5500-5700 მეტრ სიმაღლეზე მოსწორების ზედაპირებია. თხემურ ნაწილში მრავალი მყინვარია. სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე გავრცელებულია მეჩხერი ბუჩქნარი, ტანდაბალი ტირიფი და კედარი; ჩრდილო-აღმოსავლეთით გაბატონებულია ცივი უდაბნოს ლანდშაფტი.
ჯონ ჰაუარდ ლოსონი

ჯონ ჰაუარდ ლოსონი (დ. 25 სექტემბერი, 1894, ნიუ-იორკი — გ. 11 აგვისტო, 1977, სან-ფრანცისკო, კალიფორნია) — ამერიკელი დრამატურგი, ხელოვნებათმცოდნე და საზოგადო მოღვაწე. მისი პირველი პიესები „რადიომიმღები“ (1927), „ინტერნაციონალი“ (1927), „სამარშო სიმღერა“ (1937), ექსპერიმენტული ხასიათისაა. ლოსონს ეკუთვნის აგრეთვე პროგრესული ფილმების სცენარები: „ესპანეთის გული“ (1937), „ბლოკადა“ (1938), „კონტრშეტევა“ (1945), წიგნები თანამედროვე ამერიკელი კინოხელოვნების შესახებ და სხვა.
ახალი სამყარო

ახალი სამყარო — საუკუნის ბოლოს ევროპელი პირველაღმომჩენების მიერ ძველი სამყაროს საწინააღმდეგოდ ამერიკის კონტინენტისათვის შერქმეული სახელი. ძველ სამყაროში იგულისხმებოდა — ევროპა, აზია და აფრიკა. ძველ სამყაროსთან შედარებით აქ ყველაფერი იყო ახალი და უცხო — ახალი მდინარეები; ახალი ოქროს, ვერცხლისა და სპილენძის საბადოები; ახალი თევზები; ფრინველთა და ცხოველთა ახალი სამყარო ; ლამაზი ტყეები; ახალი ნაყოფიერი მცენარეები; ყვავილები; ხილ-ბოსტნეულის ახალი გემო და ახალი ადამიანები.

გადმოცემის თანახმად, ქრისტეფორე კოლუმბს სიკვდილამდე სჯეროდა, რომ აღმოაჩინა ახალი გზა ინდოეთისკენ, მაგრამ ძალიან მალე გავრცელდა აზრი, რომ აღმოჩენილი იყო არა ინდოეთი, არამედ სრულიად ახალი კონტინენტი. ამ ვერსიის ერთ-ერთი პირველი მომხრე იყო ამერიგო ვესპუჩი, რომლის სახელწოდებაც მიიღო სამყაროს ახალმა ნაწილმა. ითვლება, რომ შესაძლოა, ტერმინი „ახალი სამყარო“ თავად ვესპუჩიმ შემოგვთავაზა 1503 წელს, თუმცა ეს საკამათო საკითხია.

მთელი რიგი წყაროები ამ დამსახურებას მიაწერენ იტალო–ესპანელ ისტორიკოსს პიეტრო მარტირე დ’ანგიერას (იტალ. ', ხოლო ესპ. ), რომელიც ჯერ კიდევ კოლუმბის პირველი ექსპედიციის მსვლელობისას, 1492 წლის 1 ნოემბრით დათარიღებულ წერილში იყენებს აღნიშვნას ლათინურ ფორმაში „ “, ერთი წლის შემდეგ სხვა წერილში ის იცვლება „ “ სახელით, ხოლო 1516 წელს გამოდის მისი ცნობილი ნაშრომი სათაურით, რომელიც იწყება „ ...“ — „ახალ სამყაროში...“, სადაც ის აღწერს აღმოჩენილი მიწების ადგლობრივ მცხოვრებლებთან ევროპელების პირველ შეხვედრას.

1524 წელს იგივე ტერმინს იყენებს ჯოვანი და ვერაცანო — უკვე ჩრდილოეთ ამერიკის სანაპიროებთან ცურვის მოსათხრობად. ყოველ შემთხვევაში, პირველაღმოჩენილი სანაპიროების კვალდაკვალ ვრცელდება ტერმინი „ახალი სამყარო“ მთელი სამხრეთ ამერიკის სახელწოდებად, ხოლო 1541 წლიდან სახელწოდება ამერიკასთან ერთად ის გავრცელდა ჩრდილოეთ მატერიკზეც — ევროპის, აზიის და აფრიკის შემდეგ ქვეყნის მეოთხე ნაწილის აღსანიშნავად.

დღეს ტერმინს „ახალი სამყარო“ იშვიათად იყენებენ, მხოლოდ ისტორიული მოვლენების კონტექსტში. ამასთან, როგორც წესი, ის გულისხმობს არა მარტო ამერიკას, აგრეთვე, ოკეანიასა და ანტარქტიკას
მთვარის ცისარტყელა

მთვარის ცისარტყელა ან ღამის ცისარტყელა — იშვიათი ატმოსფერული ოპტიკური მოვლენა. ჩვეულებრივი ცისარტყელისგან განსხვავებით, ღამის ცისარტყელა არა მზის, არამედ მთვარის ნათებითაა გამოწვეული. ამ მოვლენის შესახებ ჯერ კიდევ ანტიკური საბერძნეთის ფილოსოფოსი არისტოტელე წერდა თავის ნაშრომში „მეტეოროლოგია“.

დღის ცისარტყელისგან განსხვავებით, მთვარის ცისარტყელა ჩვეულებრივ თეთრად ჩანს, მაგრამ სინამდვილეში, ისიც ფერადია. ამის მიზეზი ის არის, რომ ღამით მთვარის სინათლე ძალიან სუსტია თვალის ფოტორეცეპტორების ასაღგზნებად და ადამიანისთვის რთულია მთვარის ცისარტყელის ფერების გარჩევა. გარდა ამისა, მთვარის ცისარტყელა გაცილებით უფრო მკრთალია, ვიდრე დღის, რადგანაც მთვარე უფრო ნაკლებ სინათლეს გამოსცემს, ვიდრე მზე.

ყველაზე კაშკაშა ღამის ცისარტყელის დანახვა შესაძლებელია სავსე მთვარის ან სავსე მთვარესთან მიახლოვებული ფაზის დროს. ასეთი ცისარტყელა ჩნდება ბნელ ცაზე, როდესაც მთვარე ცაზე არც თუ ისე ზემოთაა. გარდა ამისა, აუცილებელია, რომ მთვარის სინათლეს წყლის წვეთები ირეკლავდეს (ჩვეულებრივ წვიმის ან ჩანჩქერის).

მთვარის ცისარტყელის შემჩნევის ცნობილი ადგილები
მსოფლიოში არც თუ ისე ბევრი ადგილია, სადაც მთვარის ცისარტყელის შემჩნევაა შესაძლებელი. არც თუ ისე ხშირად ასეთ ცისარტყელას ხედავენ კამბერლენდის ჩანჩქერზე აშშ-ში, ზაილიის ალატაუს ქედიდან, რომელიც ტიან-შანის ჩრდილო-დასავლეთითაა, ვიქტორიას ჩანჩქერთან ზამბიისა და ზიმბაბვეს საზღვარზე და იამალის ნახევარკუნძულზე. ასევე ამ მოვლენის ხშირად შემჩნევა შესაძლებელია აშშ-ის იოსემიტის ეროვნულ პარკში.

გავლენა კულტურაზე
არსებობს ლიტერატურული პრემია „მთვარის ცისარტყელა“, რომლითაც ფანტასტიკის ჟანრში დიდი მიღწვების მქონე მწერლებს აჯილდოებენ.
ჩაბარუხის განძი

ჩაბარუხის განძი — ძვ. წ. - საუკუნეების ბრინჯაოს ნივეთების განძი. აღმოჩნდა 1961 წელს ყოფილ სოფელ ჩაბარუხში, მდინარე ჩაბარუხის (მთიულეთის არაგვის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე. 1,5 მეტრ სიღრმეზე. ნივთები მოთავსებული იყო ბრინჯაოს განიერ, დახვეულ სარტყელში. აღმოჩნდა ბრინჯაოს გრავირებული ცულები. ალისებურპირიანი სატევრები, ფარი, გრავირებული სარტყლები, სადა სარტყელი, აბზინდები, ბალთები, მშვილდსაკინძები, დუგმები, სამაჯურები, თასები, ტოლჩა, რკინის მახვილი და შუბისპირები, სარდიონის მძივები და სხვა. სულ 133 ნივთი.

ჩაბარუხის განძი დაცულია სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.
ჩაღათას ულუსი

ჩაღათას ულუსი — საერთო სახელწოდება ცენტრალური აზიის იმ ოლქებისა, რომლებიც 1224 წლის დაყოფით შეადგენდა ჩინგიზ-ყაენის მეორე შვილის ჩაღათა-ხანის და მისი საგვარეულოს მემკვიდრეობით მამულს. მოიცავდა მავერანაჰრს, შვიდმდინარეთსა და კაშგარს. საუკუნის 40-იან წლებში ჩაღათას ულუსი დაიშალა 2 ნაწილად: მოგოლისტანი (შვიდმდინარეთსა და კაშგარში) და თვით ჩაღათას სახელმწიფო მავერანაჰრში, რომლებიც ცოტა ხნის შემდეგ (მოგოლისტნის ნაწილებთან ერთად) თემურიდების სახელმწიფოს შემადგენლობაში შევიდა.
ჩაღათა-ხანი

ჩაღათა (დ. 1183 — გ. 1 ივლისი, 1242) — მონღოლი ხანი, სარდალი, ჩინგიზ-ყაენისა და ბორტეს მეორე შვილი.

ჩაღათა აქტიურად მონაწილეობდა ჩინგიზ-ყაენის ლაშქრობებში. 1208 წელს გაილაშქრა ციმბირზე, გადაწვა და ააწიოკა სლავური და თათრული დასახლებები. 1219-1220 წლებში ძმებთან და ბიძებთან ერთად დაიპყრო ხვარაზმი. 1221 წელს ავღანეთში, ბამიანის აღების დროს დაკარგა უფროსი ვაჟი, მოთიუქენი.

1224 წელს დაპყრობილი მიწების განაწილებისას ჩაღათამ საუფლისწულო მამული მიიღო ცენტრალური აზიის ოლქში, რომელსაც ჩაღათას სახანო უწოდა. ქვეშევრდომებისაგან მოითხოვდა მონღოლური კანონების მტკიცედ დაცვას. გამოირჩეოდა რელიგიური შემწყნარებლობით ქრისტიანების მიმართ, ისლამს კი პატივს არ სცემდა და მუსლიმებს საგრძნობლად ავიწროვებდა. ჩაღათა ნომინალურად აღიარებდა უგედეი-ყაენის უზენაესობას, მაგრამ სარგებლობდა სრული თავისუფლებით და დამოუკიდებლად მართავდა სახანოს.

1242 წელს, მისი გარდაცვალების შემდეგ ჩაღათაიდების ლიდერი გახდა სწორედ მისი უფროსი ვაჟის, მოთიუქენის შვილი, ყარა-ჰულაგუ. ჩაღათას შთამომავლებმა ოქროს ურდოსა და ილხანთა საყაენოს მმართველებისგან განსხვავებით, ვერ შეძლეს ძლიერად ემართათ სახანო. საუკუნის 40-იან წლებში ჩაღათას ულუსი ორ ნაწილად დაიშალა.
კარლ I (ავსტრია)

კარლ ან კარლ (უნგრეთი) (დ. 17 აგვისტო, 1887 — გ. 1 აპრილი, 1922) — ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის ბოლო მმართველი, ასევე ავსტრიის ბოლო იმპერატორი, უნგრეთის ბოლო მეფე, ბოჰემიის ბოლო მეფე, გალიციის და ლოდომერიის ბოლო მეფე და ჰაბსბურგ-ლოთარინგიის დინასტიის ბოლო მონარქი. იგი მეფობდა როგორც კარლ ავსტრიის მეფე და კარლ უნგრეთის მეფე 1916-1918 წლებში. კარლ 1922 წელს გარდაცვალებამდე ცდილობდა მონარქიის აღდგენას. რომის კათოლიკური ეკლესიის მიერ მის ბეატიფიკაციის შემდეგ მოიხსენიება როგორც - კურთხეული კარლი ავსტრიისა. მას ჰყავდა 8 შვილი.

ჯილდოები
ოქროს საწმისის ორდენი (ევროპა)
წმინდა სტეფანეს ორდენი (უნგრეთი)
მარია ტერეზას სამხედრო ორდენი
ლეოპოლდის იმპერიული ორდენი
ფრანც იოზეფის ორდენი
მერიტის სამხედრო ჯვრის ორდენი (მე-3 დონის)
სამხედრო მერიტის ოქროს მედალი
სამხედრო მერიტის ბრინჯაოს მედალი
სამხედრო ჯვრის ორდენი
წმინდა კირილისა და მეთოდიუს ორდენი
შავი არწივის ორდენი
რკინის ჯვრის ორდენი (1-ლი და მე-2 დონე)
წმინდა ჯოზეფის ორდენი
და სხვ.

გალერეა
მილკი

მილკი — 2008 წლის ამერიკული ბიოგრაფიული ფილმი. ფილმი არის პირველი ამერიკელი ღიად გაცხადებული ჰომოსექსუალი პოლიტიკოსის, ჰარვი მილკის შესახებ. მილკი იყო გეი-აქტივისტი და სან-ფრანცისკოს ქალაქის საბჭოს წევრი, სადაც ცდილობდა მიეღო ჰომოსექსუალთა უფლებების დამცავი კანონები.

როლებში
შონ პენი — ჰარვი მილკი
ემილ ჰირში — კლივ ჯონსი
ჯოშ ბროლინი — დენ უაითი
დიეგო ლუნა — ჯეკ ლირა
ჯეიმზ ფრანკო — სკოტ სმითი

ჯილდოები
ფილმმა მიიღო ორი ოსკარი:
საუკეთესო მსახიობი კაცი: შონ პენი
საუკეთესო ორიგინალური სცენარი: დასტინ ლენს ბლეკი
ლიდიური ენა

ლიდიური ენა — ინდოევროპულ ენათა ანატოლიური (ხეთურ-ლუვიური) ჯგუფის ერთ-ერთი მკვდარი ენა, რომელიც გავრცელებული იყო ძველი ლიდიის სახელმწიფოში ძვ. წ. ათასწლეულის შუა საუკუნეებში. ტექსტები ლიდიურ ენაზე შესრულებულია ბერძნულზე დამყარებული ანბანური დამწერლობით. ლიდიური ენა ენათესავება ხეთურს, ლუვიურს, ფალაურს და ლიკიურს.
მეტაპლაზია

მეტაპლაზია — ერთი სახის ქსოვილის გარდაქმნა მეორე, მორფოლოგიურად და ფუნქციურად განსხვავებულ ქსოვილად: მაგალითად, ფაშარი შემაერთებელი ქსოვილი შეიძლება გადაიქცეს ხრტილოვან ან ძვლოვან ქსოვილად, ლორწოვანი გარსის ცილინდრული ეპითელიუმი მრავალშრიან ბრტყელ ეპითელიუმად და სხვა. მეტაპლაზიის მიზეზია ქრონიკული ანთებითი პროცესები, ავიტამინოზი და სხვა. განარჩევენ პირდაპირ და არაპირდაპირ მეტაპლაზიას. პირდაპირი მეტაპლაზიის დროს ქსოვილის ერთი სახე მეორე სახის ქსოვილად გარდაიქმნება მისი სტრუქტურული ელემენტების შეცვლის გზით, უჯრედების გამრავლების გარეშე. არაპირდაპირი მეტაპლაზიის დროს კი ახალი სახის ქსოვილი ვითარდება უჯრედების გამრავლების ხარჯზე, რის შედეგადაც წარმოიქმნება ახალგაზრდა ქსოვილი, რომელიც მომწიფების პროცესში სხვა სახის ქსოვილად გადაიქცევა. არაპირდაპირი მეტაპლაზია უმეტესად რეგენერაციის დროს ხდება.
ლუვიელები

ლუვიელები — ინდოევროპული ტომები, ცხოვრობდნენ ძვ. წ. ათასწლეულში მცირე აზიის (ანატოლიის) სამხრეთ და სამხრეთ-დასავლეთში, რაც დასტურდება ხეთური ლურსმული წყაროების მონაცემებითა და თვით ლუვიურ ენაზე შედგენილი ლურსმული ტექსტებით (რომლებიც ბოღაზქოის არქივმა შემოინახა). ლაპარაკობდნენ ლუვიურ ენაზე, რომელიც ხეთურ და ფალაურ ენებთან ერთად განეკუთვნება ინდოევროპულ-ანატოლიურ ენათა ჯგუფს. ლუვიელების შექმნილი უნდა იყოს „ხეთური იეროგლიფური“ დამწერლობა. ლუვიურისა და ლიკიური ენების ახლო ნათესაობის გამო ლუვიელებს მიიჩნევენ ლიკიელთა წინაპრებად. ლუვიელები მისდევდნენ მესაქონლეობას, მიწათმოქმედებას, ხელოსნობას. ლუვიურ საზოგადოებაში ადრევე გაჩნდა სოციალური დიფერენციაცია. ლუვიურ პანთეონს ქმნიდნენ: ამინდის ღვთაება თარხუნთი, მთვარის — არმა, ღვთაებები დათა, სანთა და სხვა.
კიმ დაირექტორი

კიმ დაირექტორი — ამერიკელი მსახიობი.

ბიოგრაფია
კიმი დაიბადა ფლორიდაში, სკოლა დაამთავრა პიტსბურგში, პენსილვანია. 1993 წელს კერნეგო მელონის უნივერსიტეტში ჩაირიცხა, სადაც მიენიჭა ბაკალავრის ხარისხი სამსახიობო ხელოვნებაში. კარიერის დაწყებამდე მსახიობი ნიუ-იორკში ოფიციანტად მუშაობდა.

პირველი როლი ითამაშა რეჟისიორ სპაიკ ლის ფილმში „მისი თამაში“. შემდეგ ფილმში „სემის ზაფხული“ 1999 წ. და „დაქანცულები“ 2000 წ., ორივე ფილმში რეჟისიორი იყო ლი. საერთოდ, იგი სპაიკ ლის ხუთ ფილმში გამოჩნდა.

ალბათ, მისი ყველაზე განთქმული როლი – ეს არის გოგონა-გუთის როლი ფილმში „ჩრდილების წიგნი: ჯადოქარი ბლერიდან 2“ . ამ როლის მომზადებისთვის, იგი გუთებისა და გუთების ფესტივალების კლუბებს სტუმრობდა.

დაირეკტორი ასევე გამოჩნდა პატარა და უმნიშვნელო როლებით ტელესერიალებში „სექსი დიდ ქალაქში“, „კანონი და წესრიგი“, „კანონი და წესრიგი: დანაშაულებრივი განზრახვა“.

ფილმოგრაფია
ჩელეთის საეპისკოპოსო

ჩელეთის საეპისკოპოსო — ერთ-ერთი ძველი ქრისტიანული ეპარქია საქართველოში. დააარსა ვახტანგ გორგასალმა დაახლოებით 466-468 წლებში თორმეტ სხვა საეპიეკოპოსოსთან ერთად. ჩელეთის საეპისკოპოსოს ეპარქიაში შედიოდა ერწო-თიანეთი, ფშავ-ხევსურეთი და ხერკი. მტრისაგან ჩელეთის შემუსვრის გამო ჩელეთის საეპისკოპოსოს რეზიდენცია გადასულა ხარჭაშოს საეპისკოპოსო ეკლესიაში (დრო უცნობია).
სტატერი

სტატერი — ძველი ბერძნული მასის ერთეული და მონეტა. ჭრიდნენ ელექტრუმის, ვერცხლის და ოქროს სტატერებს. მასა სხვადასხვა პუნქტში სხვადასხვა იყო. მაგ, მილეტის ელექტრუმის სტატერი იწონიდა 14 გრამს, კიზიკოსისა 16 გრამს, ეგინის ვერცხლის სტატერი 12,12 გრამს, ალექსანდრე მაკედონელის (ძვ. წ. 336-323) სახელით მოჭრილი ოქროს სტატერის საშუალო მასა 8,6 გრამს შეადგენდა. საქართველოში ფართოდ იყო გავრცელებული კიზიკოსის ელექტრუმის ალექსანდრე მაკედონელისა და თრაკიის მეფის ლისიმაქეს (ძვ. წ. 306-281) ოქროს სტატერები.
უილიამ სტაირონი

უილიამ სტაირონი (; დ. 11 ივნისი, 1925, ნიუ-პორტ-ნიუზი, ვირჯინიის შტატი, — გ. 1 ნოემბერი, 2006) — ამერიკელი მწერალი. მის ნაწარმოებებში ერთმანეთს ერწყმის ეგზისტენციალისტური და რეალისტური ტენდეციები. სტაირონის რომანებიდან აღსანიშნავია „დაწექ წყვდიადში“ (1951) „ცეცხლს მიეც ეს სახლი“ (1960), „ნეტ ტერნერის აღსარება“ (1967, პულიცერის პრემია), „სოფის არჩევანი“ (1979) და სხვა. წერდა აგრეთვე მოთხრობებს, პიესებს და სხვა.
სინგამოზი

სინგამოზი — ფრინველთა დაავადება, იწვევს ქათმის პარაზიტი , სინგამიდების ოჯახის მრგვალი პარაზიტული ჭიების წარმომადგენელი, რომელიც პარაზიტობს ფრინველის სასუნთქ გზებში. სინგამოზი ფართოდ იყო გავრცელებული დასავლეთ და აღმოსავლეთ საქართველოში. პარაზიტების დიდი რაოდენობით არსებობის შემთხვევაში ფრინველი იღუპება. მკურნალობა: იოდისა და კალიუმის იოდიდის სუსტი წყალხსნარი, სილიცილმჟავა ტრაქეაში, თიაბენდაზოლის, სინგამიქსის მიცემა საკვებთან ერთად.
ვაცლავ სიერპინსკი

ვაცლავ სიერპინსკი (დ. 14 მარტი, 1882, ვარშავა — გ. 21 ოქტომბერი, 1969, ვარშავა) — პოლონელი მათემატიკოსი. დაამთავრა ვარშავის უნივერსიტეტი (1904). 1917-1951 წლებში მუშაობდა კრაკოვის ცოდნათა აკადემიაში. 1952-1957 წლებში იყო ვიცე-პრეზიდენტი ვარშავის მეცნიერებათა აკადემიისა, რომელიც შეიქმნა კრაკოვის ცოდნათა აკადემიის და ვარშავის სამეცნიერო საზოგადოების ბაზაზე. 1918-1960 წლებში იყო ვარშავის უნივერსიტეტის პროფესორი, ძირითადი შრომები აქვს სიმრავლეთა თეორიაში და მის გამოყენებაზე ტოპოლოგიაში, აგრეთვე ნამდვილი ცვლადის ფუნქციათა თეორიაში.
სტერკულისებრნი

სტერკულისებრნი — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. ხეები და ბუჩქებია, იშვიათად ბალახი. ყვავილები მეტწილად ორსქესიანია. ჯამის ფოთლები შეზრდილია, მტვრიანები 2 წრედაა განლაგებული, ზოგჯერ გარეთა წრისა გადაქცეულია სტამინოდიუმებად ან განუვითარებელია. ხშირად მტვრიანები და ბუტკო წამოწეულია ანდროგინოფორზე.

ნაყოფი ნაირგვარია და ხშირად ცალკეულ ნაწილებად იშლება. ოჯახში 1000-მდე სახეობაა (60 გვარზე მეტი). გავრცელებულია ორივე ნახევარსფეროს ტროპიკებში. პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს თეობრომას (კაკაოს ხე), კოლას და სტერკულიის გვარის სახეობებს.
ჩენ შენისა და უ გუანის აჯანყება

ჩენ შენისა და უ გუანის აჯანყება — გლეხთა აჯანყება ჩინეთში ძვ. წ. 209-208 წლებში. დაიწყო ახლანდელი ანხოის პროვინციის ჩრდილოეთში ახალწვეულ გლეხთა რაზმმა ჩენ შენისა (მოჯამაგირე) და უ გუანის მეთაურობით. მალე აჯანყებულთა რაოდენობამ რამდენიმე ათეულ ათასს მიაღწია. აჯანყების მთავარი მამოძრავებელი ძალა იყო გლეხობა, მონაწილეობდნენ აგრეთვე ჯარისკაცები, ხელოსნები და, ზოგიერთი მონაცემებით, მონები. ძვ. წ. 208 წლის დასაწყისში აჯანყებულები მიადგნენ ცინის დედაქალაქ სიანიანს. აჯანყებულთა ხელში გადავიდა ანხოის ჩრდილოეთი და ცენტრალური ნაწილი, მთელი ხენანი, სამხრეთ შანსი და აღმოსავლეთ შენსი. აჯანყების ხელმძღვანელობაში თანდათან შეაღწიეს გაბატონებული კლასის ოპოზიციურმა ელემენტებმა, რომლებიც ცდილობდნენ სახალხო მოძრაობა გამოეყენებინათ ცინის დასამხობად და თავიანთი სამფლობელოებისა და უფლებების აღსადგენად. ძვ. წ. 208 წლის ზამთარში ჩენ შენი მოღალატურად მოკლეს. თებერვალში ცინის არმიამ აჯანყება ჩაახშო.
ბრაიან კოქსი

ბრაიან ედუარდ კოქსი (დ. 1968, 3 მარტი) — დიდი ბრიტანეთის ღირსების ორდენოსანი, დიდი ბრიტანეთის ნაწილაკური ფიზიკის პროფესორი, სამეფო საზოგადოების უნივერსიტეტის მკვლევარი, -ს წარჩინებული თანამშრომელი და პროფესორი მანჩესტერის უნივერსიტეტში. იგი არის მაღალი ენერგიების ფიზიკის ჯგუფის წევრი მანჩესტერის უნივერსიტეტში და მუშაობს ექსპერიმენტზე დიდ ადრონულ კოლაიდერზე ( ), -ში, ჟენევის ახლოს, შვეიცარიაში. კოქსი ცნობილია ფართო საზოგადოებისთვის, როგორც წამყვანი მთელი რიგი სამეცნიერო პროგრამებისა -ზე, სადაც ხელს უწყობს ისეთი საგნების პოპულარიზაციას, როგორებიცაა ასტრონომია და ფიზიკა. იგი უკვე აღიარებულია მემკვიდრედ -ის სამეცნიერო პროგრამების ისეთი გიგანტი წამყვანებისა, როგორებიც არიან — სერ დევიდ ატენბორო და აწ უკე გარდაცვლილი სერ პატრიკ მური. მან ასევე გარკვეული პოპულარობა მოიპოვა 1990-იან წლებში, როგორც პიანისტმა პოპ ჯგუფში : .

პროფესორი ბრაიანი დიდი პოპულარობით სარგებლობს მთელს მსოფლიოში, რადგან იგი არის ახალგაზრდა მეცნიერი, რომელმაც უკვე მოასწრო საზოგადოების ფართო მასებისთვის ისეთი საინტერესო სამეცნიერო წიგნებისა და დოკუმენტური სერიების გამოცემა, როგორებიცაა „სამყაროს საოცრებანი“, „მზის სისტემის საოცრებანი“, „სიცოცხლის საოცრებანი“ და სხვა. ერთ-ერთ ინტერვიუში მან განაცხადა, რომ შეიძლება მეცნიერების სწავლა საკმაოდ გვიან დაიწყო და მაინც, სრულიად ახალგაზრდა, მასსავით პროფესორი გახდე. მისი განცხადებით, კარლ სეიგანის წიგნი „კოსმოსი“ (რომელიც მან 12 წლის ასაკში წაიკითხა) გახდა გადამწყვეტი მისთვის სამეცნიერო კარიერის არჩევაში.
ანტონიო ბანდერასი

ხოსე ანტონიო დომინგეს ბანდერასი (; დ. 10 აგვისტო, 1960, მალაგა) — ესპანელი მსახიობი, რეჟისორი, პროდიუსერი და მომღერალი. სამსახიობო კარიერა პედრო ალმოდოვარის ფილმებში შესრულებული როლებით დაიწყო, შემდეგ კი მოღვაწეობა ჰოლივუდში განაგრძო და ითამაშა 1990-იანი წლების ისეთ პოპულარულ ფილმებში, როგორებიცაა „ფილადელფია“, „ინტერვიუ ვამპირთან: ვამპირის ქრონიკები“, „დაქირავებული მკვლელები“, „ევიტა“, „ზოროს ნიღაბი“ და სხვა.

ფილმოგრაფია
ცოცხალი ჭადრაკი

ცოცხალი ჭადრაკი — საჭადრაკო პარტიის თეატრალიზებული წარმოდგენა. იმართება დიდ ზომის საჭადრაკო დაფაზე, ღია ცის ქვეშ დიდ მოედანზე ან გადახურულ დარბაზში.

დოკუმენტური წყაროების მიხედვით ცოცხალი ჭადრაკის პირველი წარმოდგენა 1408 წელს, გრანადის არაბმა მმართველმა, მუჰამედმა გამართა.

1923 წლიდან ყოველ ორ წელიწადში ერთხელ, სექტემბრის მეორე კვირას, იტალიაში ვენეციასთან ახლოს, ქალაქ მაროსტიკაში იმართება ცოცხალი ჭადრაკის თეატრალიზებული წარმოდგენა. ლეგენდარული თამაშის ისტორიას 1454 წელს ლედის კეთილგანწყობის მოსაპოვებლად, ორ ახალგაზრდა ჯენტლმენს შორის გამართული ცოცხალი საჭადრაკო ბრძოლაც შემორჩა.

2004 წელს -მა შექმნა და გამოუშვა ცოცხალი ჭადრაკის თამაშის პირველი ანიმე. ეს იყო სცენარიზებული და ქორეოგრაფიული ნომრებით დატვირთული ბრძოლა.
ჩესმეს ბრძოლა

ჩესმეს ბრძოლა, ჩეშმეს ბრძოლა — საზღვაო ბრძოლა რუსეთ-ოსმალეთის 1768-1774 წლების ომის დროს 1770 წლის 7 ივლისს ჩესმეს ყურეში (ეგეოსის ზღვა, ქიოსის სრუტე). არქიპელაგში მოქმედმა რუსულმა ფლოტმა 5 ივლისს ქიოსის სრუტეში, ჩესმეს ჩრდილო-დასავლეთით, შეუტია ოსმალეთის ფლოტს და მოწინააღმდეგის საფლაგმანო ხომალდი ჩაძირა. ოსმალეთის ფლოტმა თავი შეაფარა ჩესმეს ყურეს, სადაც იგი რუსეთის ფლოტმა ჩაიჭირა. 7 ივლისს ღამით ყურის შესასვლელთან კონტრ-ადმირალ ს. გრეიგის ავანგარდმა ცეცხლი წაუკიდა ოსმალეთის ხომალდებს, ხოლო შეტევაზე გადასულმა რუსეთის ფლოტის 4 ბრანდერმა - სახაზო ხომალდს. 1 სახაზო ხომალდისა და 5 გალერის გარდა ოსმალეთის მთელი ფლოტი დაიწვა.
ჩიანგმაის სამეფო

ჩიანგმაის სამეფო, ჩიენგმაი — შუა საუკუნეების ფეოდალური სახელმწიფო ჩრდილოეთ ტაილანდის ტერიტორიაზე. სახელი მიიღო ამავე სახელწოდების ქალაქიდან, რომელიც 1296 წელს დააარსა მანგრაიმ-ჩიანგრაის სამთავროს მფლობელმა. საუკუნეში ხშირად ომობდა სიამის (აიუთაია) სამეფოსთან. - საუკუნეებში ჩიანგმაი ძირითადად ბირმის ან სიამის ხელქვეითი იყო: 1556-1595 წლებში ბირმის, 1595-1615 წლებში სიამის ვასალი, 1615 წელს მიიტაცა ბირმამ, 1662 წელს - სიამმა, 1664 წელს - ისევ ბირმამ, 1727-1764 წლებში დამოუკიდებელი იყო, 1764 წელს კვლავ მიიტაცა ბირმამ. 1775 წელს ჩიანგმაის სამეფო სიამის სამეფოს შემადგენლობაში შევიდა.