iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვარდის მოედანი

ვარდის მოედანი — მოედანი თბილისში, ისნის რაიონში (ავლაბარი). თბილისის 1850, 1884 და 1887 წლების გეგმებზე, ავლაბრის ძველი მოედნის (კახეთის, ახლანდელი ავლაბრის) ჩრდილოეთით, ხოჯავანქის ეკლესიისაკენ მიმავალ გზასთან დატანილია „ “, რომლის ქართული შესატყვისია „თხემის მოედანი“, ადგილი, სადაც დამნაშავეთა სიკვდილით დასჯა ხდებოდა. საუკუნის თბილისში დამნაშავეთა სიკვდილით დასჯის (ჩამოხრჩობის) შესახებ ცნობას ვხვდებით ორი მწერლის — ალექსანდრე დიუმასა და ილია ჭავჭავაძის თხზულებებში. 1858 წლის მიწურულს ალექსანდრე დიუმა თბილისში გამოემგზავრა. როგორც მწერალი მოგვითხრობს, თბილისს მიახლოებულმა (ავლაბრის მხრიდან) შენიშნა:

ამის შემდეგ „ივერიაში“ ილია ჭავჭავაძემ გამოაქვეყნა მოთხრობა „სარჩობელაზედ“, ისევ ავლაბარში კაცის ჩამოხრჩობის ამბავი. ორივე მოქმედება ავლაბრის უბანში ხდება და სახრჩობელა იქ არის გამართული. მოგვიანებით აქ ხდებოდა მსჯავრდებულთა გაროზგვა, აქედან მოდის მოსახლეობის მიერ შერქმეული სახელწოდებაც „ “. 1884 წლის თბილისის გეგმის შემქმნელ ნ. კლემენტიევს, მისსავე გამოცემულ და შევსებულ 1898 წლის თბილისის „ “-ის ნაცვლად დატანილი აქვს მოედანი სახელით „ “ — „ვარდის მოედანი“. ასეა შეტანილი თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩებისა და მოედნების სიაშიც. მოედნის სახელის შეცვლა იმაზე მიუთითებს, რომ აქ, აღნიშნულ მოედანზე საუკუნის 90-იან წლებში (შეიძლება უფრო ადრეც) დამნაშავეებს სიკვდილით აღარ სჯიდნენ. მოედნის ახალი სახელი „ვარდი“, როგორც ჩანს, აღნიშნულ მოედნზე დაღვრილი სისხლის და ჩადენილი სისასტიკის სიმბოლურ გამოხატულებას წარმოადგენდა. გავიდა დიდი ხანი და უკვე ბოლშევიკებმა იმავე ადგილს ასევე სიკვდილით დასჯილი ბაქოს 26 კომისრის სახელი დაარქვეს. მაგრამ ძველი ავლაბრელები ამ მოედანს მაინც ვარდის მოედანს ეძახდნენ (ასევე იყო ვარდის ქუჩა, შესაბამისად — 26 კომისრის ქუჩა, ახლანდ. ჰამლეტ გონაშვილის ქუჩა). ახლა ისევ ვარდის მოედანი ეწოდება. მისი დიდი ნაწილი ავლაბრის ბაზარს უკავია.
კალისტრატე ქუთათელაძე

კალისტრატე ქუთათელაძე (დ. 1909, სოფ, ივანდიდი, ხონის რაიონი. — გ. 1983) — ქართველი ქიმიკოსი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი 1967 წლიდან. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი 1952 წლიდან, პროფესორი 1953 წლიდან, საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე 1958 წლიდან, სილიკატების დარგის სამეცნიერო სკოლის ფუძემდებელი საქართველოში.

1932 წელს დაამთავრა ამიერკავკასიის ქიმიურ-ტექნოლოგიური ინსტიტუტი. 1935 წლიდან მუშაობდა თბილისის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სილიკატების ტექნოლოგიურ კათედრაზე. 1942 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე იყო ამავე კათედრის გამგე, 1958-1973 წლებში კი საქართველოს საშენ მასალათა სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დამაარსებელი და დირექტორი იყო (1990 წლიდან ინსტიტუტი კალისტრატე ქუთათელაძის სახელობისაა). ქუთათელაძის ძირითადი შრომები ეხება სილიკატების ქიმიას. დამუშავებული აქვს ახალი ტიპის ცემენტის, კერამიკის, მინის, ნახევრად გამტარული და დიელექტრიკული მასალების ტექნოლოგია. მას ასევე მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები. საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ქიმიის ფაკულტეტზე დაარსებული კალისტრატე ქუთათელაძის სახელობის სტიპენდია. დაკრძალულია საბურთალოს პანთეონში. თბილისში (საბურთალოზე) არის კალისტრატე ქუთათელაძის ქუჩა (აქვე მდებარეობს სულხან-საბა ორბელიანის უნივერსიტეტი).
გულნარა ქავთარაძე

გულნარა ქავთარაძე (დ. 22 ივნისი, 1921, მოსკოვი — გ. 20 დეკემბერი, 2000) — ქართველი პიანისტი და პედაგოგი, საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1960), საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1976).

1941 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია ფორტეპიანოს განხრით, ხოლო 1949 წელს — ასპირანტურა. 1941 წლიდან თბილისის ფილარმონიის სოლისტი იყო. ეწეოდა ნაყოფიერ საკონცერტო მოღვაწეობას. ქართველი კომპოზიტორთა ნაწარმოებების პირველი შემსრულებელი და ინტერპრეტატორი. მისი შესრულება გამოირჩეოდა მაღალი პროფესიონალური ოსტატობით. გასტროლებს მართავდა ყოფილ სსრკ ქალაქებსა და საზღვარგარეთის ქვეყნებში. 1959 წლიდან თბილისის კონსერვატორიის პედაგოგი იყო, ხოლო 1978 წლიდან პროფესორი. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1998). დასაფლავებულია დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.
იოსებ გძელიშვილი

იოსებ ალექსანდრეს ძე გძელიშვილი (დ. 29 ნოემბერი, 1909, თბილისი — გ. 1968, მოსკოვი) — არქეოლოგი, გეოლოგიისა და მინერალოგიის მეცნიერების კანდიდატი 1946 წლიდან.

1932–1944 წლებში მუშაობდა ინჟინრად. პირველმა შეადგინა თბილისისა და მისი მიდამოების საინჟინრო გეოლოგიური რუკა. 1944 წლიდან 1965 წლამდე იყო თავისივე ხელმძღვანელობით შექმნილი არქეოლოგთა ტექნოლოგიის ლაბორატორიის გამგე.

ქვემო ქართლში საფუძველი ჩაუყარა შუა საუკუნეებში ნასოფლარების არქეოლოგიურ კვლევა-ძიებას. მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა უძველესი სამთამადნო და მეტალურგიის წარმოების გამოკვლევაში. წლების მანძილზე ხელმძღვანელობდა თბილისის არქეოლოგიურ ექსპედიციას.

გამოქვეყნებულ ნაშრომთაგან აღსანიშნავია „თბილისის მატერიალური კულტურის ძეგლები“ (1961) და „რკინის დნობის საქმე ძველ საქართველოში“ (1964 წელს, რუსულ ენაზე).
საქართველოს ჟურნალისტთა ფედერაცია

საქართველოს ჟურნალისტთა ფედერაცია — საზოგადოებრივი შემოქმედებითი ორგანიზაცია. დაარსდა 1958 წელს, როგორც სსრკ ჟურნალისტთა კავშირის რესპუბლიკური ორგანიზაცია. 1990 წელს გახდა საქართველოს ჟურნალისტთა დამოუკიდებელი კავშირი (პირველი თავმჯდომარე ნ. ჩერქეზიშვილი). 1992 წლიდან ჰქვია ფედერაცია, ატარებს მრავალმხრივ ღონისძიებას — აქვს გამომცემლობა „ჟურნალისტი“, კლუბი „საფიხვნო“, უშვებს ჟურნალ „ჟურნალისტს“. მასთან შექმნილია ეროვნული თანხმობის დარბაზი. 1997 წლიდან ფედერაციამ დააწესა ს. მესხისა და ნიკო ნიკოლაძის სახელობის პრემიები, ქართული ჟურნალისტიკის დღე — 21 მარტი (პირველი ქართული გაზეთის — „საქართველოს გაზეთის“ პირველი ნომრის გამოსვლის თარიღი — ძველი სტილით 1819 წლის 8 მარტი). მასთან ფუნქციონირებს ჟურნალისტიკის, ბიზნესისა და სამართლის ინსტიტუტი (დამფუძნებელი და რექტორი ა. სიხარულიძე). საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისთვის ბრძოლაში დაღუპულ ჟურნალისტთა უკვდავსაყოფად ფედერაციის შენობის ფასადზე გახსნილია მემორიალური დაფა (1999). ფედერაციის თბილისის ორგანიზაციის თავმჯდომარე იყო ლ. კობახიძე. სხვადასხვა დროს ჟურნალისტთა კავშირს ხელმძღვანელობდნენ ი. ჩხიკვიშვილი, დ. მჭედლიშვილი, გ. ბედინეიშვილი, გ. ენუქიძე, ნ. ჩერქეზიშვილი და სხვ. 1992 წელს ფედერაციის თავმჯდომარედ აირჩიეს ა. სიხარულიძე.
თამარ დიასამიძე

თამარ დიასამიძე (დ. დაახლ. 1531 — გ. 1585/1586) — იმერეთის დედოფალი საუკუნეში.

თამარ დიასამიძე (ბავშვობაში ქრისტინე) იყო მესხი დიდებულის, შერმაზან დიასამიძის და მისი ცოლის, ანას შვილი. საუკუნის 70-80-იანი წლების მიჯნაზე თამარმა იქორწინა იმერეთის მეფე გიორგი -ზე და გახდა იმერეთის დედოფალი. მას ეყოლა სამი შვილი: ალექსანდრე, როსტომი და მამია. სამივე მცირეწლოვნობაში გარდაიცვალა.
თინათინ ქუთათელაძე

თინათინ კონსტანტინეს ასული ქუთათელაძე (დ. 1910, ქუთაისი — გ. 1996) — ერთ-ერთი პირველი ქართველი ინჟინერ-მშენებელი ქალი. საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული ინჟინერი (1960), სსრკ მინისტრთა საბჭოს პრემიის ლაურეატი 1982 წელი საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი მეცნიერულ და ტექნიკურ დარგში 1987 წელი.

ბიოგრაფია
1932 წელს დაამთავრა საქართველოს საინჟინრო-სამშენებლო ინსტიტუტი. 1933 წლიდან მუშაობდა „კვებპროექტში“, „ახალმშენის“ სამშენებლო ტრესტის სამუშაოთა მწარმოებლად, „თბილმშენის“ სამშენებლო ტრესტის კანტორის უფროსად სსრკ-გერმანიის ომამდე იყო თბილისის საავიაციო ქარხნის მშენებლობის ჯერ სამშენებლო უბნის შემდეგ კი საწარმოო-ტექნიკური განყოფილების ხელმძღვანელი 1944-1947 წლებში ტრესტ „თბილმშენის“ მთის ინჟინერი და მმართველი. პირველი მოადგილე. 1947-1951 წლებში მუშაობდა თბილისის სტალინის სახელობის რაისაბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარედ. 1951-1952 წლებში მსუბუქი მრეწველობის მინისტრის მოადგილედ მშენებლობის დარგში; თბილისის პარტიის საქალაქო კომიტეტში ხელმძღვანელობდა მშენებლობისა და საქალაქო მეურნეობის განყოფილებას: 1953–1958 წლებში იყო თბილისის მშრომელთა დეპუტატების საქალაქო საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარისრის მოადგილე, 1958 წლიდან -საქართველოს მშენებლობის სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარის პირველი მოადგილე. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მ. შ. ღირსების ორდენი 1995 წელს. დაკრძალულია საბურთალოს პანთეონში.
გიორგი დარისპანაშვილი

გიროგი დარისპანაშვილი (დ. 11 ივნისი, 1905, თბილისი, — გ. 4 აპრილი, 1985, იქვე) — ქართველი მსახიობი, რეჟისორი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1955).

სასცენო მოღვაწეობა 1920 წელს დაიწყო. 1927-1928 წლებში მსახიობად მუშაობდა თბილისის მუშათა თეატრში, 1928-1933 — თბილისის მოზარდ-მაყურებელთა ქართულ თეატრში; 1933-1936 ველისციხისა და ჭიათურის თეატრების, ხოლო 1936-1960 წლებში თბილისის მოზარდ-მაყურებელთა ქართული თეატრის მსახიობი და რეჟისორი იყო. შეასრულა როლები: შამილი (იონა ვაკელის „შამილი“), ლადო კეცხოველი (ბ. ნახუცრიშვილის „ლადო კეცხოველი“), ბიძინა ჩოლოყაშვილი (აკაკი წერეთლის „ბაში-აჩუკის“ ინსცენირება) და სხვა.

მოზარდ-მაყურებელთა თეატრში დადგა: სიმონ მთვარაძის „აურიე რგოლი“, ალექსანდრე კაჭკაჭიშვილის „პარტიზანების“, ნიკო ლომოურის „ქაჯანა“ ინსცენირება და სხვა. გიორგი დარისპანაშვილი ათამდე პიესის ავტორია, აღსანიშნავია „ხიდქვეშ“, „ძმები“, „ტყის მეგობარი“ და სხვა. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.
კონსტანტინე ბალმონტი

კონსტანტინე ბალმონტი (დ. 15 ივნისი, 1867 — გ. 23 დეკემბერი, 1942) — რუსი პოეტი, მთარგმნელი. ერთ-ერთი პირველი რუსი სიმბოლისტი.

ბიოგრაფია
კონსტანტინე ბალმონტი 1913 წელს მარჯორი უორდროპიესული თარგმანით გაეცნო ვეფხისტყაოსანს და აღტაცებულმა მას „სიყვარულის ცისარტყელა, ცისა და მიწის შემაერთებელი ცეცხლოვანი ხიდი“ უწოდა. ბალმონტმა ქართული ენის შესწავლა დაიწყო და პოემის სამყაროს უკეთ აღსაქმელად სამჯერ ჩამოვიდა თბილისში. პირველი ჩამოსვლისას 1914 წელს 13-14 აპრილს ბალმონტმა არტისტული საზოგადოების დარბაზში გამოვიდა მოხსენებით „პოეზია როგორც ჯადოქრობა“ და „ოკეანია“, აქვე წაიკითხა ავსტრალიაში მოგზაურობის შთაბეჭდილებებით შთაგონებული საკუთარი ლექსები. მეორედ 1915 წლის ოქტომბერში ეწვია თბილისს და იმავე დარბაზში შესასვლელეი სიტყვის შემდეგ წაიკითხა ვეფხისტყაოსნის პროლოგისა და ცალკეული თავების თარგმანი. მესამედ ჩამოსვლისას, 1917 წლის 16 ივნისში, იგი გამოვიდა ლექციით შოთა რუსთაველის შესახებ. მაღალი შეფასება მისცა ქართველი პოეტის შემოქმედებით გენიას და ღრმა ფილოსოფიურ აზრს, შოთა რუსთაველი მისი დროის პოეტებზე მაღლა დააყენა. ბალმონტს ეკუთვნის სტატიები: „შოთა რუსთაველი და მსოფლიოს სხვა გენიოსები როგორც მიჯნურობის მომღერალნი“, „წინდა ნინოს ჯეჯილი“, „სალამი კავკასიას“. 1915-1917 წლებში ბალტონმა გაასრულა ვეფხისტყაოსნის თარგმნა. ეს იყო რუსულ ენაზე პოემის პირველი სრული პოეტური თარგმანი, რომლის მცირე ნაწილი გამოქვეყნდა მოსკოვში, ხოლო მთლიანად პარიზში. ბალმონტის სათანადო მასალითა და კონსულტაციით ეხმარებოდნენ ნ. მარი, ტ. ტაბატაძე, ა. ყანჩელი, გ. ქართველიშვილი. ბალომონტმა გამოიცნო და შეიყვარა ქართველი ხალხი მისადმი სიყვარული გამოხატა ლექსებში, პირად წერილებში, სტატიებსა და იმ ლექციებში, რომლებითაც მოიარა ქალაქები პეტერგბურგიდან ხარბინამდე. იგი მეგობრობდა „ცისფერყანწელებთან“ ბალმონტის ნაწარმოებების თარგმნიდნენ პ. იაშვილი, ტ. ტაბიძე, ვ. გაფრინდაშივილი, გ. ჯაბუშანური, ბ. ახოსპირელი, დუტუ მეგრელი, ლ. ნუცუბიძე, რ. ბეროძე. 1968 წელს თბილისსა და ქუთაისში საზეიმოდ აღინიშნა მისის დაბადების 100 წლისთავი.
დავითის ისტორიკოსი

დავითის ისტორიკოსი — დავით აღმაშენებლის მეფობის ამსახველი ნაწარმოების „ცხოვრება მეფეთ-მეფისა დავითის“ ავტორი, ისტორიოგრაფიაში შესულია დავითის ისტორიკოსის სახელით (მისი ვინაობა უცნობია). ნაწარმოები დაწერილია დავითის გარდაცვალების (1125 წელი) მომდევნო წლებში. ავტორის მიზანია დავითის პიროვნების სიდიადის ცხადყოფა და მეფის მოწინააღმდეგეთა („მაბრალობელთა“) არგუმენტების უარყოფა. თბილისის შესახებ იძლევა მოკლე, მაგრამ მრავლისმეტყველ ცნობებს. აღნიშნავს, რომ დავითმა თბილისი პირველივე ბრძოლით აიღო (1122 წელი) და „დაუმკვდრა შვილთა თვსთა საჭურჭლედ და სახლად თვსად საუკუნოდ“ დავითის ისტორიკოსის თქმით, თბილისი იმთავითვე არ ყოფილა მტკიცედ შემოერთებული — „ჯერეთ არა სრულად შემოყენებულ იყო უღელსა ქუეშე მორჩილებისა“.

იმ დროს თბილისში მძინვარებდა ქრისტიანთა ხოცვა-ჟლეტა: ...„სავსე იყო სისხლითა ქრისტიანეთათა: რამეთუ ოდესმე ყვიან ღავღავი და თვინიერ მიზეზისაცა მოსრნიან რაოდენნი პოვნიან ქრისტიანენი“. ამ უაღრესად საყურადღებო ცნობით ირკვევა, რომ თბილისელთა შორის ხშირი ყოფილა „ღავღავი“ (შფოთი, ამბოხი, მღელვარება), რასაც შედეგად მაჰმადიანთა მხრიდან ქრისტიანთა მოსვრა მოჰყოლია. ეს ცნობა პარალელს პოულობს ისტორიკოს ალ-ფარიკთან, რის საფუძველზეც მკვლევარებს გამოაქვთ დასკვნა, რომ თბილისში 1121 წლამდეც მიმდინარეობდა სოციალური კონფესიური ბრძოლა. ზოგის აზრით, ეს რელიგიური შუღლი არსებობდა ქალაქის მოსახლეობის მხოლოდ მუსლიმანურ ზედაფენასა და ქართველ ფეოდალთა შორის. რელიგიური დაპირისპირება თბილისის „დაბალი ხალხის“ მაჰმადიანურ და ქრისტიანულ ელემენტებში გამორიცხული ჩანს. ამ ცნობებზე დაყრდნობით ზოგი თბილისში საქალაქო კომუნის არსებობას ვარაუდობს (შ. მესხია).
რაფიელ დვალი

რაფიელ რაფიელის ძე დვალი (დ. 22 მარტი, 1909 — გ. 8 სექტემბერი, 1985) — ქართველი მეცნიერი მანქანათმშენებლობის დარგში, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1955), ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1948), პროფესორი (1948), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1961). საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტი (1958-72). იყო ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის მთავარი სარედაქციო კოლეგიის წევრი.

ბიოგრაფია
რაფიელ დვალმა 1931 წელს დამთავრდა ამიერკავკასიის ენერგეტიკის ინსტიტუტის მექანიკური ფაკულტეტი. იყო საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ავტომობილების, ტრაქტორებისა და ავტოტრაქტორების ძრავების კათედრის დამაარსებელი და გამგე, ამავე ინსტიტუტის შექმნის ერთ-ერთი ინიციატორი და მისი დირექტორი. 1994 წლიდან ინსტიტუტი რაფიელ დვალის სახელობისაა. მისი შრომები ეხება ავტომობილისა და ტრაქტორის თეორიის, მანქანათა დინამიკის და სხვა საკითხებს. ავტორია ავტომობილისა და ტრაქტორის თეორიის ქართული სახელმძღვანელოების. მუშაობდა მობილური მანქანების დინამიკის საკითხებზე. მონოგრაფიისთვის „ტრაქტორის თეორია“ (1970) მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო პრემია (1973).

იყო საქართველოს სსრ და მოწვევის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე (1963-71), გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო წევრი (1971) და დრეზდენის (გერმანია) ტექნიკური უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი (1972). მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები. დაკრძალულია საბურთალოს პანთეონში. თბილისში არის რაფიელ დვალის ქუჩა.
ალექსი ბარნოვი

ალექსი ბარნოვი (დ. 1906 — გ. 1977) ქართველი ექიმ-ეპიდემიოლოგი, ძველი თბილისის ყოფის მკვლევარი.

ბიოგრაფია
თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტის დამთავრების შემდეგ მუშაობდა ახმეტის რაიონში, საგარეჯოში, გორში, რესპუბლიკურ სანეპიდსადგურში ექიმ-ეპიდემიოლოგად. მისი ბოლო სამუშაო ადგილი იყო თბილისის სასწრაფო სამედიცინო დახმარების ცენტრი. ბარნოვი იკვლევდა ძველი თბილისის ისტორიას, იყო პოეტ იეთიმ გურჯის ახლო მეგობარი. 1960 წელს ბარნოვის ინიციატივით და მწერალთა კავშირის დახმარებით პოეტის საფლავზე დაიდგა ძეგლი, 1968 წელს პოეტის ნეშთი ვაკის სასაფლაოდან დიდუბის პანთეონში გადაასვენეს. ბარნოვმა შეადგინა იეთიმ გურჯის ლექსთა კრებული, რომელიც გამოიცა ი. გრიშაშვილის, მეორედ ი. აბაშიძის რედაქციით. ავტორია წიგნებისა „ჭიდაობა ძველ თბილისში“, „ძველი თბილისის მუსიკოსები“.

ლიტერატირა
ვლადიმერ ქუთათელაძე

ვლადიმერ ქუთათელაძე (დ. 1902, ხონი — გ. 1981, თბილისი) — ქართველი გრაფიკოსი, საქართველოს სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1961).

ბიოგრაფია
1930 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია, იქვე ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას (1967 წლიდან— პროფესორი). ვლადიმერ ქუთათელაძე მუშაობდა დაზგურ გრაფიკაში (ქსილოგრაფია, ლითოგრაფია, ლინოგრავიურა). შექმნა ქართული მხატვრული შრიფტის 60-მდე სახეობა, მრავალი ექსლიბრისი. ალბომი ,,თბილისი“ (ლინოგრავიურა, 1963) და ქსილოგრაფიის ტექნიკით შექმნილი ,,საქართველოს არქიტექტურული ძეგლები“ 1964 წელი. განსაკუთრებით ნაყოფიერად მოღვაწეობდა ქართული წიგნის გაფორმებაში. ნამუშევრები: ალექსანდრე ყაზბეგის „მამის მკვლელი“ 1964 წელი, ,, საუკუნის ქართული მოხრობა“ 1963 წელი ორივე — ლინოგრავიურა; თბილისის ხედები ,,ძველი თბილისი. ნარიყალა“ 1965 წელი, ,,ძველი თბილისი. დაბახანა“ 1965 წელი და სხვ.
პირველი ქართული ლატარია

პირველი ქართული ლატარია — საქველმოქმედო ლატარია, რომლის მთელი შემოსავალი მოხმარდა თსუსა და ქართულ თეატრს. ამ ეროვნული ლატარიის საბჭოს თავმჯდომარე იყო ივანე ჯავახიშვილი, ხოლო მმართველობის თავმჯდომარე — გ. ლასხიშვილი. ლატარიის მოწყობის იდეა 1917 წლის ზაფხულში გაჩნდა და მიზნად ისახავდა უნივერსიტეტის დაარსებისათვის საჭირო სახსრების შეგროვებას. 1917 წლის 29 ნოემბერს ამიერკავკასიის კომისარიატმა თანხმობა განაცადა ლატარიის მოწყობაზე. გადაწყდა, გამოეშვათ 5 მილიონი მანათის საერთო ღირებულების 25 მანეთიანი ლატარიის ბილეთები. აქედან ნახევარი მილიონი მანათი უნდა დახარჯულიყო მოგებაზე. წმინდა შემოსავლის ნახევარი უნდა გადასცემოდა ქართულ უნივერსიტეტს ხელუხლებელ თანხად, საგრძნობი ნაწილი გამიზნული იყო ქართული თეატრის შენობის ასაგებად, მოგების ხუთი პროცენტი კი — საქართველოს მსახიობთა კავშირისათვის. ლატარიის გავრცელება დიდხანს გაჭიანურდა. ქართულ პრესაში ხშირად ქვეყნდებოდა მოწოდებები ლატარიის ბილეთების შესაძენად. ბილეთები იყიდებოდა საქართველოს ქალაქებსა და ზოგიერთ სოფელშიც, სადაც ცნობილი ქართველი მწერლები აგიტაციას უწევდნენ მათ გავრცელებას. მაგალითად, შ. დადიანი და ვ. აბაშიძე ჩავიდნენ ქუთაისში, ფოთში, სენაკსა და ზუგდიდში, ვასილ ბარნოვი და დ. ჭიაბრიშვილი — დუშეთისა და თიანეთის მაზრებში და სხვ. ლატარიის გათამაშება განზრახული იყო 1918 წლის 25 დეკემბერს, მაგრამ მას ხელი შეუშალა სომხეთ-საქართველოს ომმა და მკაცრმა ზამთარმა. ლატარიის გათამაშება თითქმის ერთი წლის დაგვიანებით, 1919 წლის 1 ნოემბერს შედგა თბილისის სახელმწიფო თეატრში (ახლანდელი შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო აკადემიის თეატრი). ლატარიის წმინდა შემოსასვლელიდან უნივერსიტეტს გადაეცა 1 077 677 მანეთი.
ეროვნულ ურთიერთობათა კვლევის ცენტრი

ეროვნულ ურთიერთობათა კვლევის ცენტრი — საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიისა, პრობლემური სამეცნიერო დაწესებულება, რომელსაც ჰქონდა სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის სტატუსი. ჩამოყალიბდა 1989 წელს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ხალხთა მეგობრობის მუზეუმის რეორგანიზაციის შედეგად. ცენტრში იყო 4 განყოფილება, სადაც მიმდინარეობდა ფუნდამენტური ხასიათის თეორიული კვლევა, აგრეთვე გამოყენებითი მიმართულების კომპლექსი. სამეცნიერო სამუშაოები ეროვნებათაშორისი ურთიერთობების სფეროში: ეროვნულ ურთიერთობათა ფილოსოფია, პოლიტიკური-სამართალი, სოციალური-კულტურა და ისტორიული ასპექტები, საქართველოში მიმდინარე ეთნოგრაფიული პროცესები. ცენტრი ამუშავებდა და აქვეყნებდა კოლექტიურ სამეცნიერო და სამეცნიერო-პოპულარულ ნაშრომებს, მონოგრაფიებს. 1989-99 წლებში გამოქვეყნდა 200-მდე სამეცნიერო ნაშრომი, აქედან 60-მდე წიგნი, მათ შორის "ძიებანი აფხაზეთის (საქართველო) ისტორიიდან" (53 საავტორო თაბახი, რუსულ ენაზე, ინგლისური რეზიუმეთი), "აფხაზეთის კონფლიქტის ისტორიული და პოლიტიკურ-სამართლებრივი ასპექტები", "ქართულ-ოსური კონფლიქტის ისტორიული და პოლიტიკურ-სამართლებრივი ასპექტები" (ორივე წიგნი გამოვიდა ორ-ორ ჯერ რუსულ და ინგლისურ ენებზე), "ეროვნული სახელმწიფოებრიობის საკითხი ქართულ პოლიტიკურ აზროვნებაში", "ეროვნულ (ეთნიკურ) უმცირესობათა უფლებების დაცვა" (ქართულ, რუსულ და ინგლისურ ენებზე), "ილია ჭავჭავაძის შემოქმედებითი მემკვიდრეობა და სსრკ ხალხთა ლიტერატურა" (რუსულ ენაზე), "მოსკოვის ახალშენის ისტორიიდან", ერთეროვნული და შერეული ქორწინებანი" და ა.შ. შემუშავდა და გამოქვეყნდა საქართველოს კანონის პროექტი ეროვნულ უმცირესობათა უფლებების შესახებ (ქართულ, რუსულ და ინგლისურ ენებზე). ჩატარდა 20-მდე რესპუბლიკური და საერთაშორისო სიმპოზიუმი და კონფერენცია (14-ის თეზისები და მასალები გამოქვეყნდა რუსულ და ინგლისურ ენებზე). ცენტრის დაარსებიდან მისი დირექტორი იყო გ. ჟორჟოლიანი. 2000 წლის 27 იანვარს შეუერთდა პოლიტოლოგიის ინსტიტუტს.
ლუიზა დანიელი (1726-1756)

ლუიზა დანიელი (, ; დ. 19 ოქტომბერი, 1726 — გ. 8 აგვისტო, 1756) — ოლდენბურგების დინასტიის წარმომადგენელი. დანიისა და ნორვეგიის მეფე კრისტიან -ისა და დედოფალ სოფია მაგდალენა ბრანდენბურგ-კულმბახელის ასული. საქსენ-ჰაილდბურგჰაუზენის ჰერცოგინია როგორც ერნესტ ფრიდრიხ -ის მეუღლე.

ბიოგრაფია
ადრეული წლები
ლუიზა დაიბადა 1726 წლის 19 ოქტომბერს კოპენჰაგენში. იგი იყო დანიისა და ნორვეგიის მეფე კრისტიან -ისა და მისი ცოლის, დედოფალ სოფია მაგდალენა ბრანდენბურგ-კულმბახელის ქალიშვილი. მას, თავისი განსხვავებული ხასიათის გამო მშობლებთან არასოდეს ჰქონია კარგი და ახლო ურთიერთობა. მას ასევე სძულდა სამეფო კარის მკაცრი ეტიკეტი და კოსტიუმები. ლუიზას უცხოელი დიპლომატები აღწერენ როგორც ცოცხალ ადამიანს, რომლის ადგილიც არ იყო რელიგიურ და მკაცრ სამეფო კარზე. როგორც ცნობილია, მამამისმა არაერთხელ დაიჩივლა მისი „ურჩი ბუნების“ გამო თავის მეგობართან, გრაფ კრისტიან გიუნტერ სტოლბერგთან. უკანასკნელ წლებში, ლუიზამ დიდი გავლენა იქონია კრისტიან -ის დიპლომატიურ გადაწყვეტილებებზე.

სკანდალი და ქორწინება
თავდაპირველად ლუიზა მოიაზრებოდა დიდი ბრიტანეთის, ირლანდიისა და ჰანოვერის მეფე ჯორჯ -ის შუათანა ვაჟის, კამბერლენდის ჰერცოგ უილიამის საცოლედ, თუმცა მოგვიანებით კრისტიან -მ ჩაშალა მოლაპარაკებები, რადგან ეგონა, რომ მას შვედეთის მეფეზე გაათხოვებდა. შვედეთის პარალელურად, იგი ლუიზასათვის საქმროს საფრანგეთსა და მეკლენბურგშიც ეძებდა. 1743 წელს, შვედეთის მეფე ადოლფ ფრედერიკმა უარი განაცხადა ლუიზაზე, იგივე მოხდა სხვა ქვეყნებშიც. ამრიგად, კრისტიან -ის ოცნება, რომ მისი ქალიშვილი რომელიმე სამეფოს პრინცზე დაქორწინდებოდა სამუდამოდ ჩაიშალა.

თავისი ძმის, ფრედერიკ -ის მეფობისას, 1749 წელს ლუიზამ რომანი გააბა, რომლის შედეგადაც დაორსულდა. სამეფო ოჯახმა იგი გასაიდუმლოებულ გარემოში ამშობიარა და ბავშვი სამუდამოდ გააქრო, თუმცა ამ ამბის დამალვა ვერ მოხერხდა. ამას დიდი სკანდალი მოჰყვა, რის გამოც ფრედერიკმა ლუიზა აჰლეფელდის ციხე-სიმაგრეში გამოკეტა. იმავე წელს, ფრედერიკმა ლუიზა საქსენ-ჰაილდბურგაუზენის ჰერცოგ ერნესტ ფრიდრიხ -ზე დააქორწინა. ქორწინების წყალობით, სკანდალი ყველას გადაავიწყდა. მათი ქორწინება 1749 წლის 1 ოქტომბერს, ჰირშჰოლმის სასახლეში, კოპენჰაგენის ჩრდილოეთით შედგა.

საქსენ-ჰაილდბურგჰაუზენის ჰერცოგინია
როგორც საქსენ-ჰაილდბურგჰაუზენის ჰერცოგინია, იგი თავის სამეფო კარზე ფორმალური ეტიკეტით სარგებლობდა და ფუფუნებაში ცხოვრობდა. იგი აღწერილია როგორც ამაყი ქალი, რომელიც დიდ ხარჯებს თავისი სამეფო წარმომავლობით ამართლებდა. მას ძალიან უყვარდა ბალეტი, მასკარადები, ბურთით თამაში, ნადირობა, აზარტული თამაშები და ქალაქის ქუჩებში მარტო სეირნობა.

1755 წლის დეკემბერში მან თავისი პირველი და უკანასკნელი გოგონა გააჩინა, რომელსაც ფრედერიკა სოფია დაარქვა. პატარა პრინცესა მომდევნო წლის იანვარში გარდაიცვალა.

შვილის გარდაცვალების გამო ლუიზა ღრმა დეპრესიაში ჩავარდა და გარდაიცვალა 1756 წლის 8 აგვისტოს, 29 წლის ასაკში.
ალან სილვესტრი

ალან ენტონი სილვესტრი (; დ. 26 მარტი, 1950) — ამერიკელი კომპოზიტორი და დირიჟორი. შექმნილი აქვს მუსიკა უამრავი ფილმისა თუ ტელესერიალისთვის.

დაიბადა ნიუ-იორკში იტალიელი და ირლანდიელი ემიგრანტების ოჯახში. გაიზარდა პატარა ქალაქ ტინეკში, ნიუ-ჯერსის შტატში. დაამთავრა ტინეკის საშუალო სკოლა, შემდგომში კი ბერკლის მუსიკალური კოლეჯი. ცოტა ხნით იყო ტინეკში დაფუძნებული როკ-ჯგუფ -ის დრამერი. პირველი მუსიკა ფილმისთვის დაწერა 1972 წელს, 21 წლის ასაკში.

ყველაზე მეტად ცნობილია რობერტ ზემეკისთან თანამშრომლობით. შექმნილი აქვს მუსიკა ზემეკისის შემდეგი ფილმებისთვის: „უკან მომავალში (ტრილოგია), „ვინ გაყიდა კურდღელი როჯერი“ (1988), „გარიყული“ (2000), „ფორესტ გამპი“ (1994), აგრეთვე შექმნა მუსიკა -ის კინოსამყაროს ფილმებისთვის: „კაპიტანი ამერიკა: პირველი შურისმაძიებელი“ (2011), შურისმაძიებლები“ (2012), „შურისმაძიებლები: უსასრულობის ომი“ (2018), „შურისმაძიებლები: დასასრული“ (2019). მისი სხვა ცნობილი ნამუშევრებია: „მტაცებელი“ (1987), „მტაცებელი 2“ (1990), „უფსკრული“ (1989), „სწრაფი და მკვდარი“ (1995), „სტიუარტ ლიტლი“ (1999), „მუმია ბრუნდება“ (2001), „ლილო და სტიჩი“ (2002), სერია „ღამე მუზეუმში“ (2006) და „პირველი მოთამაშე“ (2018).

მიღებული აქვს რამდენიმე ჯილდო, მათ შორის სამი სატურნი და სამი პრაიმტაიმის ემის ჯილდო, აგრეთვე ოსკარის ორი და ოქროს გლობუსის ერთი ნომინაცია. 1995 წელს მიენიჭა ბერკლის მუსიკალური კოლეჯის საპატიო დოქტორის წოდება.
ლიზერგინული მჟავა

ლიზერგინული მჟავა — ორგანული ნივთიერება ფორმულით 161622. ასევე ცნობილი როგორც -ლიზერგინული მჟავა ან (+)-ლიზერგინული მჟავა. ლიზერგინული მჟავის ამიდი ანუ ლიზერგამიდი ან ლიზერგინული მჟავის დიეთილამიდი, შემოკლებით ლსდ, არის ჰალუცინოგენი ნარკოტიკი. ლიზერგინული მჟავა არის ქირალური ნაერთი, გააჩნია ორი სტერეოცენტრი, ამიტომაც აქვს ოთხი სტერეოიზომერი, ესენია:
ლიზერგინული მჟავა.
იზოლიზერგინული მჟავა.
-ლიზერგინული მჟავა.
-იზოლიზერგინული მჟავა.

ლიზერგინული მჟავა ⇌ იზოლიზერგინული მჟავა და -ლიზერგინული მჟავა ⇌ -იზოლიზერგინული მჟავა — ეს ორ-ორი იზომერი წარმოადგენენ ერთმანეთის ტაუტომერებს (ანუ ერთმანეთში გადადიან).
სასამართლო პალატა

სასამართლო პალატა — უმაღლესი სასამართლო ინსტანცია თბილისში. 1801 წელს, ქართლ-კახეთის სამეფო გაუქმებისა და რუსეთთან მისი შეერთების დროს, შეიქმნა ოთხი განყოფილება ანუ „ექსპედიცია“. ერთ-ერთი იყო სასამართლო ექსპედიცია. 1840 წელს ეწოდა საქართველო-იმერეთის სისხლისა და სამოქალაქო სასამართლოს პალატა; 1846 წელს, ამიერკავკასიაში რეფორმების ჩატარების შემდე, ეწოდა თბილისის სისხლისა და სამოქალაქო სასამართლოს პალატა, მისი რეორგანიზაციის შემდეგ კი — სასამართლო პალატა. იგი ექვემდებარებოდა სენატსა და იუსტიციის სამინისტროს. განყოფილი იყო ორ, სისხლის სამართლის და სამოქალაქო სამართლის დეპარტამენტად. გამაერთიანებელი ხელმძღვანელი ორგანო იყო დეპარტამენტთა საერთო საკრებულო.

სასამართლო პალატას ჰყავდა პროკურორი. ის გაუქმდა 1921 წლის 15 აპრილს, საქართველოს რევკომის დეკრეტით.
დიოქსანები

დიოქსანები — ჰეტეროცოკლური ნაერთები, რომლებიც ციკლში შეიცავენ ორ ჟანგბადის ჰეტეროატომს. დიოქსანების რაოდენობა სულ სამია; ისინი არსებობენ სამი იზომერის სახით, ესენია 1,2-დიოქსანი (ორთო-დიოქსანი), 1,3-დიოქსანი (მეტა-დიოქსანი) და 1,4-დიოქსანი (პარა-დიოქსანი).

1,2-დიოქსანი მიეკუთვნება პეროქსიდების კლასს, ამიტომაც არასტაბილურია დანარჩენ იზომერებთან შედარებით.