ფაზალ ილახი ჩოუდხური

ფაზალ ილახი ჩოუდხური (დ. 1 იანვარი, 1904 — გ. 1 ივნისი, 1982) — პაკისტანელი ბარისტერი, პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე, რომელიც პაკისტანის პრეზიდენტის პოსტს 1973 წლიდან 1978 წლამდე, გადადგომამდე იკავებდა. მისი გადადგომა განპირობებული იყო მუჰამედ ზია-ულ ჰაკის მიერ გამოცხადებული საომარი მდგომარეობით, რაც მოჰყვა 1977 წლის სახელმწიფო გადატრიალებას, რომელმაც ზულფიკარ ალი ბჰუტოს მთავრობა დაამხო. ჩაუდჰარი ქვეყნის ისტორიაში პირველი საკანონმდებლო გზით არჩეული პრეზიდენტი იყო, რომელიც ძირითადად კონსტიტუციური ფიგურის, ანუ ნომინალური მეთაურის ფუნქციას ასრულებდა.

ხარიანში, პენჯაბის პროვინციაში დაბადებულმა ჩოუდხურიმ უმაღლესი განათლება ალიგარჰის მუსლიმურ უნივერსიტეტსა და პენჯაბის უნივერსიტეტში მიიღო. მან ლაჰორში საკუთარი იურიდიული ფირმა დააარსა, სადაც სამოქალაქო სამართლის მიმართულებით მოღვაწეობდა. მისი ადმინისტრაციული კარიერა 1930 წელს დაიწყო რაიონულ დონეზე, როდესაც იგი უალტერნატივოდ აირჩიეს გუჯრატის რაიონულ საბჭოში. 1942 წელს იგი შეუერთდა სრულიად ინდოეთის მუსლიმთა ლიგას და მალევე გუჯრატის რაიონის მუსლიმთა ლიგის პრეზიდენტად იქნა არჩეული. ჩოუდხური აქტიურად ჩაება პაკისტანის მოძრაობაში და მონაწილეობა მიიღო 1946 წლის ინდოეთის პროვინციულ არჩევნებში პენჯაბის მხრიდან.

პაკისტანის დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, 1951 წელს ჩოუდხური საპარლამენტო მდივნად, მოგვიანებით კი ცენტრალურ კაბინეტში განათლებისა და ჯანდაცვის მინისტრად დაინიშნა. იმავე წელს იგი გუჯრატის რაიონიდან დასავლეთ პენჯაბის ასამბლეის წევრად აირჩიეს, ხოლო 1952 წელს პაკისტანს გაერთიანებული ერების ორგანიზაციაში წარმოადგენდა. 1956 წელს დასავლეთ პაკისტანის ასამბლეაში არჩევის შემდეგ, იგი სპიკერის პოსტს იკავებდა 1958 წლის სახელმწიფო გადატრიალებამდე, რამაც საკანონმდებლო ორგანოს მუშაობის შეჩერება გამოიწვია. მოგვიანებით იგი შეუერთდა კონვენციის მუსლიმთა ლიგას და 1965 წლის არჩევნების შედეგად ეროვნულ ასამბლეაში მოხვდა, სადაც 1969 წლამდე სპიკერის მოადგილედ მსახურობდა, სანამ იაჰია ხანი საომარ მდგომარეობას გამოაცხადებდა და 1962 წლის კონსტიტუციას გააუქმებდა. საბოლოოდ, ჩოუდხური პაკისტანის სახალხო პარტიაში გადავიდა, მონაწილეობა მიიღო 1970 წლის არჩევნებში, კვლავ გახდა ეროვნული ასამბლეის წევრი, ხოლო 1972 წელს მისი სპიკერიც შეიქნა.

1973 წლის კონსტიტუციის საფუძველზე, ჩოუდხური საპრეზიდენტო არჩევნებში სახალხო პარტიის კანდიდატად წარდგა ოპოზიციური კოალიციის წარმომადგენლის, ხან ამირზადა ხანის წინააღმდეგ, რომელიც ეროვნულ ავამი პარტიას წარმოადგენდა. მან არჩევნებში საარჩევნო კოლეგიის აბსოლუტური უმრავლესობით გაიმარჯვა და 1973 წლის 14 აგვისტოს დადო პრეზიდენტის ფიცი, რითაც გახდა პირველი ეთნიკური პენჯაბელი ამ პოსტზე. მან პრეზიდენტის სავარძელში ზულფიკარ ალი ბჰუტო შეცვალა, რომელიც თავის მხრივ პრემიერ-მინისტრად დაინიშნა. ახლად მიღებული კონსტიტუციით, პრეზიდენტის პოზიცია ცერემონიულ სახეს ატარებდა, ხოლო მთელი აღმასრულებელი ხელისუფლება პრემიერ-მინისტრის ხელში იყო კონცენტრირებული, რის გამოც ჩოუდხური ნომინალურ მეთაურად ითვლებოდა.

1977 წლის სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ, ზია-ულ ჰაკმა ბჰუტოს ფედერალური მთავრობა და ყველა პროვინციული ადმინისტრაცია დაამხო და საომარი მდგომარეობის მთავარი ადმინისტრატორის პოსტი დაიკავა. მიუხედავად ამისა, ჩოუდხურიმ შეინარჩუნა პრეზიდენტის პოსტი, თუმცა მას არანაირი გავლენა აღარ ჰქონდა სამთავრობო, სამხედრო თუ ეროვნულ საქმეებზე. სამხედრო მთავრობასთან დაძაბული ურთიერთობის გამო, იგი 1978 წლის სექტემბერში პრეზიდენტობიდან გადადგა, რის შემდეგაც ეს თანამდებობა თავად ზია-ულ ჰაკმა დაიკავა.

რაიონული ადმინისტრაციიდან დაწყებული საერთაშორისო დიპლომატიამდე და ეროვნულ პოლიტიკამდე, ჩოუდხური მთელი თავისი კარიერის მანძილზე რჩებოდა პატივსაცემ პოლიტიკოსად და კანონმდებლად, რომელიც პრეზიდენტის რანგში თავის კონსტიტუციურ მოვალეობებს პირნათლად ასრულებდა. იგი 1982 წლის ივნისში, 78 წლის ასაკში, ლაჰორში გარდაიცვალა.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
ჩოუდხური დაიბადა 1904 წლის 1 იანვარს, მუსლიმი გუჯარების გავლენიან პენჯაბურ ოჯახში, სოფელ მარალაში, რომელიც პენჯაბის პროვინციის გუჯრატის რაიონის ხარიანის თეჰსილში მდებარეობს.

ხარიანში დაწყებითი განათლების მიღების შემდეგ, ჩოუდხური 1920 წელს შეუერთდა პრესტიჟულ ალიგარჰის მუსლიმურ უნივერსიტეტს და საცხოვრებლად გაერთიანებულ პროვინციებში გადავიდა, სადაც 1924 წელს ბაკალავრის ხარისხი სამოქალაქო სამართალში მიიღო. ამის შემდეგ ჩოუდხური პენჯაბში დაბრუნდა, დედაქალაქ ლაჰორში დასახლდა და პენჯაბის უნივერსიტეტის სამართლისა და პოლიტიკურ მეცნიერებათა ასპირანტურაში ჩაირიცხა. 1925 წელს მან მიიღო მაგისტრის ხარისხი პოლიტიკურ მეცნიერებებში, ხოლო 1927 წელს — სამართლის მაგისტრის გაფართოებული ხარისხი სამართალსა და მართლმსაჯულებაში.

განათლების დასრულების შემდეგ ჩოუდხურიმ ლაჰორში საკუთარი იურიდიული ფირმა დააარსა, სადაც სამოქალაქო თავისუფლებების დაცვაზე მუშაობდა, მოგვიანებით კი გუჯრატში დაბრუნდა და სამოქალაქო სამართლის პრაქტიკა დაიწყო.

პოლიტიკური კარიერა
ადრეული წლები
ჩოუდხური პოლიტიკით 1930 წელს დაინტერესდა, როდესაც მონაწილეობა მიიღო ინდოეთის საყოველთაო არჩევნებში გუჯრატის რაიონული საბჭოს წევრობისთვის და უალტერნატივოდ იქნა არჩეული. 1942 წელს იგი შეუერთდა მუსლიმთა ლიგას, ხოლო 1945 წელს გუჯრატიდან ამავე პარტიის პრეზიდენტად აირჩიეს. მან მონაწილეობა მიიღო 1946 წლის ინდოეთის პროვინციულ არჩევნებში მუსლიმთა ლიგის სახელით და გადამწყვეტი როლი ითამაშა თავის რეგიონში პარტიული იდეების გავრცელებაში. პაკისტანის დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, იგი დაინიშნა საპარლამენტო მდივნის პოსტზე და მოხვდა ლიაკათ ალი ხანის კაბინეტში, სადაც განათლებისა და ჯანდაცვის მინისტრის მოვალეობას ასრულებდა.

1951 წელს იგი შეუერთდა გაეროში პაკისტანის მუდმივი წარმომადგენლობის დელეგაციას. იმავე წელს მუსლიმთა ლიგის სახელით მონაწილეობა მიიღო პენჯაბის საკანონმდებლო ასამბლეის არჩევნებში და გახდა მისი წევრი. 1952 წელს კი კვლავ წარმოადგენდა პაკისტანს გაერთიანებული ერების ორგანიზაციაში.

საპარლამენტო როლები
1956 წლის არჩევნებში ჩოუდხური დასავლეთ პაკისტანის ასამბლეის წევრად აირჩიეს. 1956 წლის 20 მაისიდან 1958 წლის 7 ოქტომბრამდე იგი დასავლეთ პაკისტანის საკანონმდებლო ასამბლეის პირველი სპიკერის პოსტს იკავებდა. 1962 წელს, როდესაც აიუბ ხანმა არჩევნები გამოაცხადა, ჩოუდხური, თავისი დიდი გამოცდილებისა და საპარლამენტო პროცედურების ცოდნის წყალობით, პალატის ოპოზიციის ლიდერის მოადგილედ აირჩიეს. მოგვიანებით იგი შეუერთდა „კონვენციის მუსლიმთა ლიგას“ და 1965 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების შემდეგ ეროვნული ასამბლეის სპიკერის მოადგილედ იქნა არჩეული, სადაც 1969 წლამდე მსახურობდა.

1970 წელს იგი ეროვნული ასამბლეის წევრი უკვე პაკისტანის სახალხო პარტიის სიით გახდა, ხოლო 1972 წელს ეროვნული ასამბლეის სპიკერად აირჩიეს. საბოლოოდ, მან თავისი პოლიტიკური ბედი სწორედ პაკისტანის სახალხო პარტიას დაუკავშირა.

პრეზიდენტობა
1973 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში ჩოუდხური დაუპირისპირდა ოპოზიციური პარტიების ერთიან კანდიდატს, ეროვნული ავამი პარტიის წარმომადგენელ ხან ამირზადა ხანს. ჩოუდხურიმ ხმების აბსოლუტური უმრავლესობით გაიმარჯვა და გახდა ქვეყნის პრეზიდენტი, მაშინ როდესაც პაკისტანის სახალხო პარტიის ლიდერი, ზულფიკარ ალი ბჰუტო, პრემიერ-მინისტრად დაინიშნა. ჩოუდხური იყო პირველი ეთნიკური პენჯაბელი, რომელმაც ქვეყნის პრეზიდენტის პოსტი დაიკავა.

ჩოუდხური ძირითადად ნომინალური ფიგურა იყო და იგი გახდა პაკისტანის პირველი პრეზიდენტი, რომელსაც პრემიერ-მინისტრთან შედარებით გაცილებით ნაკლები უფლებამოსილება ჰქონდა. ეს განპირობებული იყო 1973 წლის ახალი კონსტიტუციით, რომელმაც აღმასრულებელი ძალაუფლება პრემიერ-მინისტრს გადასცა. მანამდე პრეზიდენტი პაკისტანის მთავარი აღმასრულებელი პირი იყო და პრემიერ-მინისტრის დანიშვნის ექსკლუზიურ ძალას ფლობდა. „ “-ის შემდეგ — რაც იყო კოდური სახელწოდება ზულფიკარ ალი ბჰუტოს ხელისუფლებიდან ჩამოშორების ოპერაციისა — ჩოუდხურიმ შეინარჩუნა პრეზიდენტობა, თუმცა მას აღარანაირი გავლენა აღარ გააჩნდა სამთავრობო ოპერაციებზე, სამხედრო თუ ეროვნულ საქმეებზე.

გადადგომა
სამხედროებთან დაძაბული ურთიერთობის გამო, ჩოუდხურიმ თანამდებობიდან გადადგომა გადაწყვიტა,