iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნალბანდი

ნალბანდი, ნალისა და სანალე ლურსმნის მჭედელი, გამწევი საქონლის (ცხენი, ხარი) ჩლიქზე ნალის დაკვრელი და მისივე მკურნალი. ნალ-ლურსმნის გასაჭედად ნალბანდი იყენებდა სამჭედლო იარაღს — სამჭედლო ქურას, გრდემლს, კვერს, მარწუხს და სხვა, ხოლო უშუალოდ სანალბანდო საშუალებებიდან კი თოკს — ხარის წასაქცევად და გასაკოჭად, უღელს — ფეხების მისაბმელად, სამფეხას (ჯიჯგინა) — უღლის ასაწევად და სადგარად, ფოთლის სათლელს (ჩათალა) — ჩლიქების გასასუფთავებლად, დანას — ძვ. ლურსმნის ასაყრელად, ჩაქუჩს და გაზს, აგრეთვე ნესტარს — დაჟეჟილი ჩლიქის გასახსნელად. ნალბანდები უმთავრესად ქალაქებსა და დაბებში, ზოგჯერ დიდ აოფლებშიც იყვნენ. თბილისში ნალბანდებს საკუთარი ამქარი ჰქონდათ. ჰყავდათ ამქრისთავი, მისი მოადგილე და მედროშე. ამქრის დროშაზე გამოხატული იყო წმინდა გიორგის ურჩხულთან ბრძოლის სცენა და ნალბანდის იარაღი.

 საუკუნეში ცხენიანი ეტლების მომრავლებასთან ერთად ცხენის ნალბანდთა რაოდენობაც გაიზარდა. ისინი მხოლოდ ცხენებს ჭედავდნენ და ამქარიც ცალკე ჰქონდათ.
ნალი

ნალი, საჭედური — გამწევი საქონლის ჩლიქის დასაცავი საშუალება, სპეციალურად გამოჭედილი რბილი ფოლადის ნაჭერი, რომელსაც რამდენიმე ლურსმნით აჭედებენ ჩლიქებზე. ნალი ორგვარია: კენტჩლიქიანებისათვის (ცხენი, ჯორი, სახედარი) მრგვალი, ხოლო წყვილჩლიქიანებისათვის (ხარი, კამეჩი) — ნახევარმთვარისებური. თავდაპირველად ამ მიზნით იყენებდნენ საქონლის ფეხებზე ამოსაკრავ მცენარეული წნულის საძირეებს. ლურსმნით დაჭედილი რკინის ნალის გამომგონებლებად ძველ რომაელებს მიიჩნევდნენ ( ს.). შემდეგ ნალის ფორმა თითქმის არ შეცვლილა. არგონავტების თქმულების მიხედვით, კოლხები მიწას სპილენძისჩლიქებიანი ხარებით ამუშავებდნენ. ცხენისათვის საქართველოში მჭედლები დანალბანდები ორგვარ ნალს ამზადებდნენ — ქართულსა და რუსულს. პირველს მრგვალად ჭრიდნენ ან ცხელი კვერვით ჭედავდნენ. ასეთ ნალს 6 სალურსმნე და შუაში ერთი თითის სიმსხო ნახვრეტი ჰქონდა ჰაერისა და დრენაჟისათვის.
ნალია

ნალია — ღომის თაველის გასახმობი შენობა, „საღომე სახლი“ (საბა), რომელშიც სხვა მარცვლეულ კულტურებსაც აშრობდნენ. - საუკუნის დასაწყისში გავრცელებული იყო დასავლეთ საქართველოში, უპირატესად გურია-სამეგრელოსა და იმერეთში. ნალია იყო მოწნული, ძელური და ფიცრული. იგი სასიმინდეს წააგავდა, მაგრამ უფრო დაბალი და გრძელი იყო. ნალიას მართავდნენ ხის 4 ბოძზე, რომლებზედაც გადებული იყო კოჭები, კოჭებზე აწყობდნენ ჭერს ან ჩელტს თაველის დასაფენად. კოჭებზე აღმართული იყო მორის ან მოწნული დაბალი კედელი. ნალია ორფერდა მაღალი სახურავით — ისლით ან ღომის ჩალით იყო დახურული. ნალიაში გასახმობ თაველს ლასტებით აწყობდნენ ჭერზე ან ჩელტზე. ზოგან ღომის თაველს აშრობდნენ ნელი ცეცხლის შებოლვით. სითბოს შენარჩუნების მიზნით ნალიას ბოძებსა და სხვენის თავს ნეშოთი, გვიმრით ან სიმინდის ფუჩეჩით ფუთავდნენ. დასავლეთ საქართველოს რაიონებში (გურია, ზემო იმერეთი, ქვემო სვანეთი) ნალია სასიმინდესაც ერქვა.
ნამარილევი

ნამარილევი — მთა საქართველოში, კახეთის მხარეში, თელავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კახეთის კავკასიონის სამხრეთ განტოტება ანდარაზანის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2340 მ. აგებულია ქვედაიურული ასპიდური ფიქლებით, თიხაფიქლებითა და წვრილმარცვლოვანი ქვიშაქვებით. აქვს ბრტყელი მწვერვალი. კალთების ქვედა ნაწილი შემოსილია ფოთლოვანი ტყით (ჭარბობს წიფელი და წაბლი), ზედა ალპური მდელოებით.
ზღვის წყალი

ზღვის წყალი — დედამიწის ზედაპირზე ზღვებსა და ოკეანეებში დაგროვილი წყალი. მსოფლიო ოკეანის წყლის საერთო მოცულობა 1370 მლნ. კმ3 შეადგენს. ზღვის წყალში გახსნილის მინერალური მარილები, აირები (უმთავრესად ჟანგბადი, აზოტიმ ნახშირორჟანგი, ზოგიერთ რაიონში გოგირდწყალბადი), უმნიშვნელო რაოდენობით ორგანული ნივთიერება (1-5 მგ/ლ) და აგრეთვე ატივნარებული გაუხსნელი ორგანული და მინერალური ნაერთები.

ზღვის წყალს ახასიათებს შემდეგი ქიმიური და ფიზიკური თვისებები: მარილიანობა, რომელიც გამოისახება პრომილეთი (%0) და უჩვენებს 1 კგ ზღვის წყალში გახსნილ მყარ ნივთიერებათა რაოდენობას გრამებით. ოკეანეში ზღვის წყლის საშუალო მარილიანობა 35%0-მდეა; სიმკვრივე, რომელიც დამოკიდებულია ზღვის წყლის მარილიანობაზე, ტემპერატურასა და წნევაზე; კუმშვადობა, რომელიც იმდენად უმნიშვნელოა, რომ წნევის გაზრდა 1000 დეციბარით, რაც სიღრმის დაახლოებით 1 კმ-ით გადიდებას შეესაბამება, იწვევს სიმკვრივის მომატებას მხოლოდ 0,004-ით; ბგერის სიჩქარე, რომელიც მეტია, ვიდრე მტკნარ წყალში, და კიდევ მატულობს მარილიანობისა და ტემპერატურის ზრდასთან ერთად; სინათლის შთანთქმის კოეფიციენტი, რომელიც მაქსიმალურია სპექტრის ინფრაწითელ ნაწილში. ოკეანოლოგიაში ფართოდ იყენებენ აგრეთვე ზღვის წყლის შეფარდებით ელექტროგამტარობას, კუთრ სითბო-ტევადობას და სხვა.
ვნება (ემოცია)

ვნება (, ნიშნავს ტანჯვას ან ატანას) — ემოცია, რომელიც გამოხატავს ძლიერ გრძნობას ადამიანის მიმართ. ეს არის ინტენსიური, დაუძლეველი ემოციური გრძნობა, ენთუზიაზმი ან რაღაცის სურვილი. ვნება ხშირად პასუხობს სიცოცხლით სავსე ან მგზნებარე ინტერესს, ან აღტაცებას რაიმე წინადადების, მიზეზის, მოქმედების ან სიყვარულის მიმართ. ვნება შესაძლოა იყოს გამოხატული, როგორც არატიპიური აღელვებითი გრძნობა, ენთუზიაზმი, დაუძლეველი ემოცია სუბიექტის, ობიექტის, იდეის ან ადამიანის მიმართ.
სასიმინდე

სასიმინდე — ტაროიანი სიმინდის შესანახი ნაგებობა, სადაც არის დაყრილი ტაროების განიავებისა და გაშრობის საშუალება. სასურველია სასიმინდე ფარდულებსა და საწყობებში იყოს აქტიური ვენტილაცია, რაც უზრუნველყოფს სიმინდის უდანაკარგოდ შენახვას. საწყობებისაგან განსხვავებით, ფარდულების გარე კედლები შედგება სვეტებზე მეჩხერად აკრული ძელაკებისაგან. სიმინდის მექანიზებული ჩატვირთვა ხდება დახრილი გადამზიდების საშუალებით. საწყობები, ხორბლის საწყობების მსგავსად, აღჭურვილია გადასატანი ან სტაციონარული ცხაურებით, სადაც სავენტილაციო დანადგარების საშუალებით ხდება ჰაერის ინტენსიური მიწოდება. ცხაურები მოწყობილია შენობის იატაკის დონეზე (სტაციონარული სქემა) ან იატაკის ზემოთ 15-20 სმ-ზე (გადასატანი სისტემა).

სასიმინდეს იმერეთში, გურიასა და აჭარაში ნალიასაც უწოდებენ. იგი წნული, ფიცრული ან ძელური ნაგებობა ისლის, ჩალის, ლამფის, ყავრის, კრამიტის ორფერდა ან სამფერდა სახურავით, აქვს საყუნწურებში ჩასმული პატარა კარი. ფასადის მხარეს ხშირად ვიწროსვეტებიან აივანსაც უკეთებენ. სასიმინდე შეიძლება იყოს ერთ, ორ ან სამთვალიანი. სამთვალიან სასიმინდეში შუა თვალს სიმინდის საფშვნელად, გვერდითებს კი სახმობად იყენებენ. ორთვალიანი სასიმინდეც სახმობი და საფშვნელი კამერებისაგან შედგება. ერთთვალიანში სიმინდს ინახავენ და ახმობენ. სასიმინდე ჩვეულებრივ ბოძებზე იმართბა, რაც ჰაერის მოძრაობას უწრობს ხელს, ამავე მიზნით მის კედლებზე ჭრიან გამჭოლ სამკუთხრა, სწორკუთხა ან აჟურულ ორნამენტულ ღიობებს, რომელთაც „საჰაეროებს“ თუ „სასულე თვლებს“ (იმერეთი) უწოდებენ. სასიმინდის ბოძების თავზე გულჩაზნექილი ქვის „ქუდების“ დადება იციან, რომ სასიმინდეში თგვი არ აცოცდეს. სასიმინდის ქვედა ნაწილს იყენებენ სხვადასხვა სამეურნეო საქმიანობისათვის, აქ ფშვნიან სიმინდს და პარკოსნებს, დგამენ საცეხველს და ა. შ.

აღმოსავლეთ საქართველოში ძირითადად გავრცელებული იყო ერთთვალიანი მოწნული სასიმინდე, რომელსაც ძარი, ზარი ან ჯინგოდორი ეწოდებოდა.
მინერალები

მინერალი (ფრანგ. < გვიანდ. ლათ. - მადანი) — ბუნებრივი წარმონაქმნი რომელიც ყალიბდება დედამიწის (ან სხვა კოსმოსური სხეულის) ზედაპირზე ან მის წიაღში მიმდინარე ფიზიკურ-ქიმიურ პროცესების შედეგად და ქიმიური შედგენილობათა და ფიზიკური თვისებებით თითქმის ერთგვაროვანია. მინერალები უმთავრესად მყარი სხეულებია (კრისტალური, ზოგჯერ ამორფული). ერთადერთი თხევადი მინერალია თვითნაბადი ვერცხლისწყალი.

ერთნაირი შედგენილობის მარილების მოდიფიკაციები, რომელთაც სხვადასხვა სტრუქტურა აქვს (პოლიზორფოზმი), სხვადასხვა მინერალის სახეობას განეკუთვნება (მაგ., ალმასი და გრაფიტი), ხოლო მინერალის იზომორფული მწკრივების წევრებს (იზომორფოზი) მიაკუთვნებენ ერთ მინერალის სახეობას (მაგ., პლაგიოკლაზმები). მინერალის სახეობის ფარგლებში ხშირად გამოყოფენ სახესხვაობებს, რომლებიც ერთმანეთისაგან განსხვავდება ქიმიური შედგენილობის მცირეოდენი სხვადსხვაგვარობით, ზოგიერთი ფიზიკური თვისებით ან მორფოლოგიით (მაგ., კვარცის სახესხვაობებია მთის ბროლი, ამეთვისტო, ქალცედონი). ბუნებაში ამჟამად დაახლოებით 2500 მინერალის სახეობაა ცნობილი.

მინერალთა უმრავლესობა იონური და კოვალენტური ნაერთებია, ნაკლებად არის განვითარებული ლითონთშორისი ნაერთებიხოლო მოლეკულური მეტად იშვიათია. მინერალთა რეალურ სტრუქტურას რეალურ სტრუქტურას ახასიათებს დეფექტები და დისლოკაციები, გარკვეული მოუწესრიგებლობა.მინერალების სტრუქტურის ზოგიერთი ელემენტი გადაადგილებულია რაც იწვევს პოლიტიპიურ მოდიფიკაციათა წარმოქმნას. ქიმიურ ელემენტთა როლი მინერალთა სტრუქტურაში სხვადასხვაა: ერთიანი-მთავარი ელემენტები განსაზღვრავენ მინერალთა ძირითად შედგენილობას მეორენი რომელთა თვისებანი მთავარ ელემენტთა თვისებების მსგავსია მინერალებში გვხვდება როგორც იზომორფული მინარევები( მაგ: , , , , , , , , , , და სხვა )
სლავონია

სლავონია — ხორვატიის 4 ისტორიული რეგიონიდან ერთ ერთი. დანარჩენი სამია: დალმაცია, ისტრია და ნამდვილი ხორვატია. ზოგიერთ ლათინურ წყაროში სლავონიას საუკუნემდე მთელს ხორვატიის ტერიტორიას უწოდებდნენ. საუკუნიდან სლავონია ერქვა მდინარეების, სავისა და დრავის მარჯვენა ნაპირებს შორის მიწებს. - საუკუნეებში ერქვა მდინარე დრავის, დუნაისა და სავის მარჯვენა შუამდინარეთს. რეგიონის ფართობია 12,556 კმ² (ხორვატიის 22,2%), ხოლო მოსახლეობა 806,192 (ხორვატიის მოსახლეობის 18.8%). რეგიონის უდიდესი ქალაქია ოსიეკი. რეგიონის კლიმატი არის ზომიერი და კონტინენტური.
ტანა

ტანა — მდინარე გორის მუნიციპალიტეტში, თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მტკვრის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს ზღვის დონიდან 2000 მ. სიმაღლეზე. სიგრძე — 39 კმ, აუზის ფართობი — 382 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლებით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, მდგრადი წყალმცირობა — ოქტომბრიდან თებერვლის ბოლომდე. გამოყენებულია სარწყავად.
ძველი რომის მონეტები

ძველ რომში მაღალი ხარისხის, მხატვრულად ბრწყინვალედ შესრულებულ მონეტებს ჭრიდნენ. იმპერატორების ხანაში ფულის ნიშნებზე ძირითადად იმპერატორების პორტრეტებია გამოსახული. იმპერიის ფარგლებში რამდენიმე ზარაფხანა მოქმედებდა და გარკვეულ რეგიონებს ფულის ნიშნებით ამარაგებდა. ხშირად ერთი იმპერატორის დროს ბევრი სხვადასხვა მონეტა იჭრებოდა. თითოეული მათგანი იმპერატორის რაიმე დიდ სამხედრო მიღწევას ასახავდა. მაგალითად, იმპერატორ ტრაიანეს მონეტის ძალიან ბევრი ნაირსახეობა არსებობს.
ნეოფაშიზმი

ნეოფაშიზმი — ტერმინი, რომელიც იხმარება მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ წარმოქმნილი ჯგუფების დასახასიათებლად, რომელთა იდეები და საქმიანობა ფაშიზმის ელემენტებს შეიცავს. ტერმინი ნეოფაშიზმი გამოიყენება მათ მიმართაც, ვინც აღტაცებას გამოხატავს ბენიტო მუსოლინის ან ფაშისტური იტალიის მიმართ. ნეოფაშიზმი ძირითადად შეიცავს ნაციონალიზმისა და ანტი-იმიგრაციულ ანაც ნატივიზმისა და ანტი-კომუნიზმის ელემენტებს. ის ეწინააღმდეგება საპარლამენტო სისტემასა და ლიბერალურ დემოკრატიას.
დოკუმენტური ფილმი

დოკუმენტური ფილმი – კინოხელოვნების სახეობა, რომელიც გულისხმობს რეალური ისტორიული მოვლენებისა თუ რეალური ადამიანების ასახვას (განსხვავებით მხატვრული ფილმისაგან)
ფილმი რომელიც მოგვითხრობს, რეალურ ისტორიას , რეალურ პრობლემებს , ფილმი რომელიც ეხება საზოგადოებრივ საკითხებს და მათი გადაჭრის გზებს. ფილმის რომლის მიზანია საზოგადოებრივი განათლების ამაღლება და განვითარება , შეხედულებების ცვალებადობა რაიმე საკითხზე.
შერეკილები

„შერეკილები“ — ფანტასტიკური ჟანრის მხატვრული ფილმი, გადაღებული კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ მიერ 1973 წელს, რეჟისორია ელდარ შენგელაია. საკავშირო კინოგაქირავებაში გავიდა ერთი წლის შემდეგ. ფილმი გაჯერებულია იუმორითა და სახალისო სცენებით, რომლის ფრაზებიც მაყურებელმა მალევე აიტაცა. ფილმის სცენარი ეკუთვნის რეზო გაბრიაძეს, რომელმაც სცენარი გადაამუშავა, შეავსო და მოთხრობის სახით გამოსცა 1978 წელს სახელწოდებით „უცხო ჩიტი.“

სიუჟეტი
ერთაოზს, მამის გარდაცვალების შემდეგ, სოფელში აღარაფერი დარჩენია, რადგან რაც კი ებადა მამისეულ ვალებში დაარიგა და ამიტომაც, ახლობლის რჩევით (ისიდორე ბაბუა) ბედის საძიებლად ქალაქში მიდის. შემთხვევით მემანქანე ტრიფონის მეუღლეს, მარგალიტას გაიცნობს, რომელიც ქმრის არყოფნით სარგებლობს და თაყვანისმცემლებს მასპინძლობს. მარგალიტაზე ერთიშეხედვით შეყვარებული ერთაოზი, მას ციხის უფროსის „ცხედრის“ თავიდან მოშორებაში დაეხმარება. „გაცოცხლებული“ ხუტა-უფროსი ერთაოზს ციხეში უკრავს თავს:

ციხეში ერთაოზი გაიცნობს ერთ უცნაურ პატიმარს - ქრისტეფორე მგალობლიშვილს გარიყულადან, რომელიც „ცათმფრენის“ აგების იდეითაა შეპყრობილი. პატიმრები გარკვეული ხნის მუშაობის შემდეგ, ციხიდან გაიქცევიან და ცათმფრენის აგებას შეუდგებიან საავადმყოფოს უფროსის დახმარებით, რომელიც უნებლიეთ მათი იდეის მესაიდუმლე გახდა და ამით აღფრთოვანებულმა, ტიტანური აზრების დიდმა პატივისმცემელმა, დახმარება შესთავაზა. „შერეკილებად“ მონათლული ქრისტეფორე და ერთაოზი, ცათმფრენს მართლაც ააგებენ და ყველას გასაოცად, ცაში აიჭრებიან.

როლებში
ვასილ ჩხაიძე — ქრისტეფორე მგალობლიშვილი (გამომგონებელი);
დათო ჟღენტი — ერთაოზ ბრეგვაძე;
არიადნა შენგელაია — მარგალიტა;
ბორის წიფურია — ხუტა ოდიშელიძე (ციხის უფროსი);
აბრეკ ფხალაძე — ნოშრევან კუჭუხიძე (საავადმყოფოს უფროსი);
მერაბ ელიოზიშვილი — ტრიფონია (მემანქანე);
აკაკი ბაქრაძე (მსახიობი) — მიზანა ბრეგვაძე (ერთაოზის მამა);
გრიგოლ ტყაბლაძე — სოფლის ხუცესი;
ქართული ნაციონალური ბალეტი

ქართული ეროვნული ბალეტი, საზოგადოებაში უფრო მეტად ცნობილი, როგორც სუხიშვილები ან სუხიშვილი — ქორეოგრაფიული ანსამბლი, დაარსდა 1945 წელს ილიკო სუხიშვილისა და ნინო რამიშვილის ხელმძღვანელობით. ანსამბლის მიერ ქართულ ცეკვაში განხორციელებული რეფორმა ახლოა ე.წ. „მოდერნ-ბალეტის“ პრინციპებთან, თუმცა მისი არსით და პოეტიკით იგი ქართული ეროვნული ქორეოგრაფიაა და ანსამბლის დადგმული ცეკვები ქართულ ფოლკლორს ეფუძნება.

პირველი კონცერტი გაიმართა 1945 წლის 11 ივნისს. 1948 წელს ანსამბლი პირველად გასცდა საბჭოთა კავშირის საზღვრებს. 1970 წელს ანსამბლს მიენიჭა „აკადემიურის“ სტატუსი.

ქართული ნაციონალური ბალეტის სახელმწიფო ანსამბლს განხორციელებული აქვს ორასზე მეტი ტურნე. მსოფლიოს ხუთი კონტინენტის 88 ქვეყანაში გამართული აქვს 19 200-ზე მეტი წარმოდგენა. ანსამბლის ქორეოგრაფიულ ხელოვნებას 60 მილიონზე მეტი მაყურებელი ეზიარა. 1967 წელს ანსამბლმა კონცერტი ლა-სკალაში გამართა და პირველი და დღემდე ერთადერთი ფოლკლორული დასი გახდა, რომელიც ამ თეატრის სცენაზე გამოვიდა.

1985 წლიდან ანსამბლის დირექტორი და სამხატვრო ხელმძღვანელი იყო თენგიზ სუხიშვილი. 2007 წლიდან ანსამბლის სამხატვრო ხელმძღვანელია ილიკო სუხიშვილი-უმცროსი, დირექტორი — ნინო სუხიშვილი.
სოლიკო ვირსალაძე

სიმონ (სოლიკო) ბაგრატის ძე ვირსალაძე (დ. 13 იანვარი, 1908, თბილისი, — გ. 7 თებერვალი, 1989, იქვე) — ქართველი თეატრალური მხატვარი, სცენოგრაფი, სსრ კავშირის სამხატვრო აკადემიის ნამდვილი წევრი, ლენინური, სტალინური და სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიების ლაურეატი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე, საქართველოს (1958) და სსრკ-ის სახალხო მხატვარი (1976).

ბიოგრაფია
დაიბადა ეკონომისტ ბაგრატ ვირსალაძისა და ბიოლოგ ელენე მუსხელიშვილის ოჯახში. მისი დები იყვნენ ხელოვნების ისტორიკოსი თინათინ ვირსალაძე და ფოლკლორისტი ელენე ვირსალაძე. სოლიკო ვირსალაძე სწავლობდა მოსე თოიძის სტუდიაში, შემდეგ (1927 წლიდან) — თბილისის სამხატვრო აკადემიაში. პარალელურად ესწრებოდა ქორეოგრაფიული სტუდიის მეცადინეობას. სწავლა განაგრძო ლენინგრადის სამხატვრო აკადემიაში, რომელიც 1931 წელს დაამთავრა.

თბილისში დაბრუნების შემდეგ შექმნა რამდენიმე მნიშვნელოვანი ნამუშევარი, მ.შ. ზ. ფალიაშვილის „დაისის“ სცენური გაფორმება (1936). 1932–1936 წლებში იყო თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის მთავარი მხატვარი. 1937 წელს ვირსალაძე ლენინგრადში მიიწვიეს, სადაც მხატვრულად გააფორმა ვახტანგ ჭაბუკიანის მიერ დადგმული ბალეტები: ა. ბალანჩივაძის „მთების გული“ (1938), ა. კრეინის „ლაურენსია“ (1939) და სხვა.

ვირსალაძის შემოქმედებამ მთელი ეტაპი შექმნა თეატრალურ-დეკორატიულ ხელოვნებაში. მნიშვნელოვანი ნამუშევრები: თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრში — პ. ჩაიკოვსკის „ევგენი ონეგინი“ (1934), „გედების ტბა“ (1935), მ. მინკუსის „დონ კიხოტი“ (1940), „შოპენიანა“ (ფ. შოპენის მუსიკაზე, 1943), ა. მაჭავარიანის „ოტელო“ (1957), ვ. ა. მოცარტის „დონ ჟუანი“ (1964) და სხვა. ლენინგრადის ოპერისა და ბალეტის თეატრში (1940–41 და 1945–62 წლებში იყო მთავარი მხატვარი) — ა. გლაზუნოვის „რაიმონდა“ (1948; სტალინური პრემია, 1949), დ. კაბალევსკის „ტარასის ოჯახი“ (1950; სტალინური პრემია, 1951) და სხვა. მჭიდრო შემოქმედებითი თანამშრომლობა ჰქონდა ქორეოგრაფ ი. გრიგოროვიჩთან. მოსკოვის დიდ თეატრში მათ ერთად შექმნეს სპექტაკლები: ა. ხაჩატურიანის „სპარტაკი“ (1968; ლენინური პრემია, 1970), პ. ჩაიკოვსკის „მძინარე მზეთუნახავი“ (1973), ა. ეშპაის „ანგარა“ (სსრკ სახელმწ. პრემია, 1977) და სხვ.

ვირსალაძეს ეკუთვნის ოსტიუმების მხატვრობა ი. სუხიშვილის სახელობის ქართული ნაციონალური ბალეტისათვის, რამაც მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა დასის წარმატებაში. 1999 წელს ვირსალაძის საიუბილეოდ თბილისის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრში დაიდგა პ. ჩაიკოვსკის ბალეტი „მაკნატუნა“ (ვირსალაძის კოსტიუმებითა და დეკორაციებით). დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ჯილდოები და აღიარება
1937 — საპატიო ნიშნის ორდენი
1941 — საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
1948 — სტალინური პრემია
1951 — სტალინური პრემია
1957 — რსფსრ-ის სახალხო მხატვარი
1958 — საქართველოს სსრ-ის სახალხო მხატვარი
1958, 1979 — ლენინის ორდენი
1966 — შრომის წითელი დროშის ორდენი
1970 — ლენინური პრემია
1976 — სსრკ-ის სახალხო მხატვარი
1977 — სსრკ სახელმწიფო პრემია
ტედ კენედი

ედუარდ მურ „ტედ“ კენედი (; 22 თებერვალი, 1932 - 25 აგვისტო, 2009) — იყო ამერიკის შეერთებული შტატების სენატორი და დემოკრატიული პარტიის წევრი.

ბიოგრაფია
ტედ კენედი დაიბადა ბოსტონში (მასაჩუსეტსი) 1932 წლის თებერვალში. მისი სწავლის წლები ჰარვარდში 2 წლით შეწყვიტა სამხედრო სამსახურმა. მან დაამთავრა ვირჯინიის უნივერსიტეტი 1959 წელს და მისი ძმის, ჯონის, 1960 წლის კამპანიაში მონაწილეობდა. 1962 წელს იგი აირჩიეს მასაჩუსეტსის სენატორად. მისი კარიერის გათვალისწინებით იგი იყო პოტენციური პრეზიდენტობის კანდიდატი. 1969 წლის ზაფხულში მისი კარიერა დაირხა, რადგანაც იგი მოყვა საავტომობილო ინციდენტში, რომელმაც ახალგაზრდა გოგონა იმსხვერპლა. ეს ისტორია გადაიზარდა სკანდალში, მაგრამ კენედი მისგან მშრალი გამოვიდა. მაგრამ 1972 წელს უარი განაცხადა პრეზიდენტობის ან ვიცე-პრეზიდენტობის კანდიდატობაზე, და 1972 წელს კანდიდატი ჯიმი კარტერი გახდა.

კარტერის ეკონომიკურ პოლიტიკასთან უთანხმოების გამო, კენედიმ მიიღო მონაწილეობა 1980 წლის საარეჩევნო კამპანიაში. კარტერმა მოუგო კენედის, მაგრამ დემოკრატების გაყოფა დაეხმარა რონალდ რეიგანს კარტერის დამარცხებაში. ედუარდი დარჩა პარლამენტში და დაიმკვიდრა ადგილი იმ უდიდეს ლიბერალ პოლიტიკოსებს შორის, რომლებიცაა ფრანკლინ რუზველტი, ჰარი ტრუმენი, ჯონ კენედი და ლინდონ ჯონსონი.
რობერტ კენედი

რობერტ ფრენსის „ბობი“ კენედი (; დ. 20 ნოემბერი, 1925 — გ. 6 ივნისი, 1968) — ამერიკელი პოლიტიკური მოღვაწე და დემოკრატი სენატორი.

სწავლობდა ჰარვარდის უნივერსიტეტში და შემდგომ ვირჯინიის სამართლის უნივერსიტეტში. მუშაობდა იუსტიციის დეპარტამენტში და მსახურობდა სენატის რამდენიმე კომისიაში, სანამ გახდა იუსტიციის მინისტრი მისი ძმასთან – ჯონთან – 1961 წ. იგი გადადგა 1964 წელს, მისი ძმის მკვლელობის შემდეგ. 1964 წელს იგი ნიუ-იორკიდან აირჩიეს აშშ-ის სენატის წევრად. 1964 წელს მან ააგო თავისი საარჩევნო კამპანია ვიეტნამის ომის საწინააღმდეგოდ.

1968 წელს კენჭს იყრიდა პრეზიდენტად დემოკრატიული პარტიიდან, მაგრამ კალიფორნიის პრაიმერის მოგების შემდეგ, 5 ივნისს, იგი მოკლა არაბმა ემიგრანტმა სირჰან სირჰანმა. მისი ცოლი, ეთელი, დარჩა 11 შვილით, მათგან მეთერთმეტე დაიბადა რობერტის მკვლელობის შემდეგ.
რემინისცენცია

რემინისცენცია (გვიანდ. ლათ. — მოგონება), მეხსიერების (მოგონების) ერთგვარი გაუმჯობესება. დახსომების ძირითადი კანონის შესატყვისად, დასწავლილი მასალის აღდგენა დროთა განმავლობაში უნდა გაძნელდეს. რემინისცენციის მიხედვით კი რამდენიმე ხანის გავლის შემდეგ უფრო კარგად აღდგება დასწავლილი მასალა, ვიდრე უშუალოდ მისი დასწავლის შემდეგ. ამასთან ერთად აღდგება არა მარტო ის ელემენრები, რომელთა მოგონება ჭირს უშუალოდ დახსომების შემდეგ, არამედ ხდება მოგონების საერთო გაუმჯობესებაც. მრავალი ჰიპოთეზის მიუხედავად, რემინისცენციის ახსნა ჯერ კიდევ არ არის დამაკმაყოფილებელი.
სამთო ჯარი

სამთო ჯარი — მთიან ადგილებში საბრძოლველად საგანგებოდ გაწვრთნილი საერთო-საჯარისო, საარტილერიო, საინჟინრო და სხვა ნაწილები და შენაერთები. სამთო ჯარი ჩვეულებრივ დაკომპლექსებულია მთიანი რაიონის მცხოვრებლებით და მომარაგებულია სამთო ფორმის ტანსაცმელითა და აღჭურვილობით. შედგება სამთო-მსროლელი (მსროლელი) პოლკების, ბრიგადებისა და დივიზიებისაგან, რომლებიც შეიარაღებულია სამთო არტილერიითა და სხვადასხვა საბრძოლო საშუალებებით.
ნამგალი და ურო (მედალი)

„ნამგალი და ურო“ — ოქროს მედალი ყოფილ სსრკ-ში, რომელსაც გადასცემდნენ სოციალისტური შრომის გმირებს. დაწესდა სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1940 წლის 22 მაისის ბრძანებულით. წარმოადგენს ხუთქიმიან ვარსკვლავს, რომლის ცენტრში გამოხატულია ნამგალი და ურო. ატარებდნენ მკერდის მარცხენა მხარეს, ორდენებისა და მედლების ზემოთ.
ნამდვილი ტკიპები

ნამდვილი ტკიპები — ფეხსახსრიანთა ჯგუფი ობობასნაირთა კლასისა. ნამდვილი ტკიპებს ზოგი მეცნიერი დამოუკიდებელ რიგად თვლის, სხვები — ტკიპების როგორც ქვერიგად. მათი სხეულის სიგრძე — 100-1000 მკმ-ს აღწევს. ფართოდ არიან გავრცელებული. მრავალი სახეობა მცენარეებისა და პროდუქტების მავნებელია, ზოგიც — ძუძუმწოვართა პარაზიტი. აერთიანებენ 300-მდე ოჯახის 10 000-მდე სახეობას. საქართველოში შესწავლილია ჯავშნიანი, აკაროიდული, აბლაბუდიანი და სხვა ტკიპები.
ნამზღვლევის სამაროვანი

ნამზღვლევის (გრემისხევის) სამაროვანი — ძვ. წ. – საუკუნეების სამაროვანი სოფ. გრემისხევის (დუშეთის მუნიციპალიტეტი) სამხრეთით 0,5 კმ-ზე, მდ. ნარეკვავის (არაგვის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირას, ადგილ ნამზღვლევზე.

აღმოჩნდა შემთხვევით, მიწის სამუშაოების შესრულების დროს (14 ორმოსამარხი). მიცვალებულები ესვენენ მარჯვნივ ან მარცხნივ გვერდზე, ხელფეხმოკეცილად. ჩატანებული ჰქონდათ 2-4 თიხის ჭურჭელი (თიხის კოჭბები, ლანგრები, ქოთნები, სამარილეები), სამკაული. მამაკაცის სამარხში აღმოჩნდა რკინის მასრაგახსნილი შუბისპირი, ბრინჯაოს ბრტყელი, ქუსლამოღარული ისრისპირი. მსგავსება ჩანს საქართველოს ტერიტორიაზე (მცხეთა, რენე და სხვ.) აღმოჩენილ ამავე დროის სხვა მასალასთან.

მასალა დაცულია საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიის კვლევის ცენტრში.
ნამკოდრის ქედი

ნამკოდრის ქედი, ნაშკოდრის ქედი – ქედი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს სვანეთის კავკასიონის მთავარი ქედის განშტოებას, მდინარეების ტვიბერისა და წანერის აუზების წყალგამყოფს. იწყება ტიხტენგენის მწვერვალთან და მთავრდება მდინარეების ტვიბერისა და წანერის შესაყართან. ქედის უმაღლესი ადგილის სიმაღლე ზღვის დონიდან 3911 მ. აგებულია კამბრიულისწინა და ქვედაპალეოზოური ასაკის კრისტალური ფიქლებით, იურული ქვიშაქვებითა და ფიქლებით. ქედის კალთებზე ჩამოყალიბებულია შერეული ტყეების, სუბალპური, ალპური, სუბნივალური და ნივალური სიმაღლებრივი ლანდშაფტური ზონები.
ტანგანიიკა

ტანგანიიკა (, , ) — ტბა აღმოსავლეთ აფრიკაში, კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის, ტანზანიის, ზამბიისა და ბურუნდის ტერიტორიებზე. სიგრძე დაახლოებით 650 კმ, სიგანე 40-80 კმ, ზედაპირის ფართობი — 34 ათასი კმ². მდებარეობს ზღვის დონიდან 773 მეტრის სიმაღლეზე, ტექტონიკურ ქვაბულში. მაქსიმალური სიღრმე — 1470 მ (ბაიკალის შემდეგ მეორეა მსოფლიოში). ნაპირები უმთავრესად სწორხაზოვანია, ადგილ-ადგილ მაღალი და ციცაბო. აუზის ფართობი — 224 ათასი კმ². ერთვის მდინარეები მალაგარასი და რუზიზი; მდინარე ლუკუგის საშუალებით ტანგანიიკა უკავშირდება მდინარე ლუალაბას.

ტანგანიიკა წელიწადში საშუალოდ 64,8 კმ³ წყალს იღებს. წყლის დონე მაღალია აპრილსა და მაისში, დაბალი — ოქტომბერსა და ნოემბერში. ზოგჯერ იცის სეიშები. წყალი მტკნარია. მისი ტემპერატურა ზედაპირზე 23,6-23,8 °-დან 26,5 °-მდეა. 400 მეტრის ქვემოთ ტბის ფსკერამდე ტემპერატურა მუდმივია, დაახლოებით 23 °. მყარი ტემპერატურული სტრატიფიკაციის გამო სიცოცხლისათვის ვარგისია მხოლოდ წყლის ზედა, 100-200 მ სისქის ფენა. ფაუნის დაახლოებით 75 % ენდემურია. ტბაში ბინადრობს ბეჰემოთი, ნიანგი, ბევრია წყლის ფრინველი. განვითარებულია თევზჭერა და ნაოსნობა. ნავსადგურებია: კიგომა (ტანზანია), ბუჟუმბურა (ბურუნდი), კალიმა (ზაირი). ტბა აღმოაჩინეს 1858 წელს ინგლისელმა მოგზაურებმა რ. ბერტონმა და ჯონ სპიკმა.
ევრიპიდე

ევრიპიდე (, , ძვ. წ. 480 — ძვ. წ. 406) — კლასიკური ათენის სამ უდიდეს ტრაგიკოსთაგან ბოლო (პირველი ორი იყვნენ ესქილე და სოფოკლე).

ბიოგრაფია
სოფოკლესა და ესქილესთან ერთად ევრიპიდე იყო ერთ-ერთი ძველი საბერძნეთის 3 უდიდეს ტრაგიკოს პოეტთა შორის. ძალზედ ცოტაა ცნობილი მისი სიცოცხლის შესახებ. იგი დაიბადა მიახლოებით 484 წელს. მოგვიანებით იგი დაქორწინდა ქალწულ მელიტოზე, რომლისგანაც 3 შვილი შეეძინა. 408 წელს მან დატოვა ათენი და მაკედონიაში გადავიდა, შესაძლოა სპარტასთან დაუსრულებელი პელოპონესის ომის გამო. გარდაიცვალა 406 წელს.

მოღვაწეობა
ითვლება, რომ ევრიპიდემ 92 დრამა დაწერა, თუმცა მათგან მხოლოდ 19-ია ცნობილი. იგი ხედავდა მსოფლიოს, როგორც ადგილს, სადაც შანსი, მიზეზი და წესრიგი მუდამ უწესრიგობითა არასისწორითა და ჟინით. იგი ისე იაზრებდა უაზრო ტანჯვასა და ტრაგედიას, რომ მთელი ცხოვრება სასოწარკვეთილებაში გაატარა. განსაკუთრებით აღშფოთებული იყო პელოპონესის ომის სისულელითა და ველურობით, რომელიც ჩ.წ.-მდე 431 წელს დაიწყო და მთელი მისი ცხოვრება გრძელდებოდა.

მითოლოგია და ლეგენდები მოღვაწეობაში
როგორც სხვა ტრაგიკოსების, ასევე ევრიპიდეს ნაწარმოებებში გამოყენებულია მითოლოგია და ლეგენდები, რომლებიც ძალზედ დაშორებული იყო მე-5 საუკუნის ათენს. თუმცა თემები, რომლებსაც იგი ეხებოდა მაშინდელ დროსთან ძალიან ახლოს იყო, განსაკუთრებით ომის სისასტიკეები.

პიესები
ცხოვრების ბოლო 20 წელიწადში მან დაწერა პიესები, რომლებსაც შეიძლება ვუწოდოთ რომანტიკული ტრაგიკომედიები. მათ შორის იყო „იონი“, „იფიგენია ტაურუსში“ და „ელენე“. ამით მან უკუაგდო ტრაგიკული სინამდვილე და მუშაობდა დრამატულ ფორმაში. მაგრამ მაინც, ცნობილი იგი მისმა ტრაგედიებმა გახადეს: „მედეა“ 431 წელს ჩ.წ.-მდე, „იპოლიტა“ (428), „ანდრომახა“, „მთხოვნელი“, „ჰერაკლეს შვილები“ და ჰეკუბა (ყველა 423 წლამდე), „ელექტრა“ და „ტროელი ქალები (415), „ელენე“ (412), „ქალი-ფენიქსი“ (411-409); და „ჰერაკლეს შვილები“(408).