iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
იმპერიალიზმი

იმპერიალიზმი — სახელმწიფო პოლიტიკა, რომელიც მდგომარეობს სხვა სახელმწიფოების და ხალხების დაპყრობის მცდელობაში; მათი საკუთარი გავლენის ქვეშ მოთავსების მცდელობაში, საკუთარი ინტერესების შესაბამისად.

იმპერიალისტური პოლიტიკა შეიძლება ხორციელდებოდეს პირდაპირ — ძალისმიერი მეთოდების გამოყენებით, ან ირიბად — ეკონომიკური და პოლიტიკური ხერხების გამოყენებით.
ბელგა

ბელგა — ნიშან-სამკაული ან ფული (ჩვეულებრივ ოქროსი ან ვერცხლისა), რომელიც უნდა მიეტანა ვაჟს თავისი საცოლისათვის. გავრცელებული იყო ქართლსა და მთიულეთში. ქართლში იცოდნენ სამკაულის (უმთავრესად ბეჭდის) ან ფულის, ხოლო მთიულეთში ფულის (დაახლოებით ერთი ცხვრის საფასური), ზოგჯერ კი ცხვრის მირთმევა. ბელგის აღების შემდეგ ვაჟის ან ქალის სხვაზე დაქორწინება არ შეიძლებოდა. ბელგის მიცემა ანუ დაბელგვა (დაწინდვა) ნიშნავდა მოყვრობაზე შეთანხმების მთავარ წინაპირობას, რომლის შემდეგ ნიშნობა და ქორწილი იმართებოდა.
ტოპაზი

ტოპაზი — ალუმინის ფლუოროსილიკატის კრისტალი (მინერალი). მისი ქიმიური ფორმულაა 242.

იგი გამოიყენება საიუველირო ხელოვნებაში და მიეკუთვნება ძვირფას ქვებს.

ტოპაზი შეიძლება იყოს უფერო, თეთრი, ღია ცისფერი, ღია ყვითელი, ყვითელი-ყავისფერი, ყავისფერი მოვარდისფრო და ვარდისფერი. უფრო მუქი ფერები მიიღწევა გახურებით ან რადიაციით. ეს არის მძიმე, მყარი მინერალი, კრისტალური ფორმებით. ქვის სახელწოდება მომდინარეობს წითელი ზღვის კუნძულ ტოპაზოსგან (, დღევანდელი ზაგარბადი).

ტოპაზი განსაკუთრებით მომრავლდა საუკუნეში ურალში, ქალაქ ალაბასკას მახლობლად. დღეს იგი დიდი რაოდენობით მოიპოვება ბრაზილიაში, თუმცა ბევრ სხვა ადგილასაც გვხვდება.

ტოპაზის ქორწინება ქორწინების 44 წლისთავის სიმბოლოა ფრანგულ ფოლკლორში.
კიშტიმი

კიშტიმი — ქალაქი (1934 წლიდან) რუსეთში (ჩელიაბინსკის ოლქში), შუა ურალის აღმოსავლეთ კალთაზე. რკინიგზის სადგური სვერდლოვსკ-ჩელიაბინსკის ხაზზე. ელექტროლიზური სპილენძის, მანქანათსაშენი, რადიოს, ცეცხლგამძლე და აბრაზიულ მასალათა ქარხნები, გრაფიტ-კაოლინის კომბინატი, ჩელიაბინსკის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის საღამოს განყოფილება, სამდიცინო სასწავლებელი.
ბელემნიტები

ბელემნიტები , ამომწყდარ ცხოველთა რიგი თავფეხიანთა კლასისა. ცხოვრობდნენ კარბონული პერიოდიდან პალეოგენურამდე. გარეგნულად ემსგავსებიან თანამედროვე კალმარებსა და სიპინებს , მაგრამ, მათგან განსხვავებით, აქვთ შიგა ნიჟარა, რომელიც ფრაგმოკონის, პროოსტრალიმისა და როსტრუმისაგან შედგება. კამერებად დაყოფილ ფრაგმოკონში ზურგის მხარეს მიუყვება სიფონი, რომლის საშუალებითაც მყარდება კავშირი სხეულისა და კამერებს შორის. ფირფიტისებრი პროოსტრაკუმი ფრაგმოკონის წინ მდებარეობა. იგი ძლიერ თხელია, ადვილად იშლება და იშვიათად განამარხდება. როსტრუმი (სიგრძე 40 სმ-მდე) ფრაგმოკონს დაზიანებისაგან იცავდა და ცხოველს ჰორიზონტალურად ცურვას უადვილებდა. ბელემნიტები ბინადრობდნენ ზღვებში, კარგად ცურავდნენ. ფართოდ გავრცელებული მტაცებლები იყვნენ, გამოირჩეოდნენ სახეობათა სიმრავლითა და მრავალფეროვნებით, ახასიათებდატ სწრაფი ევოლუცია, რის გამოც ისინი მიჩნეულია სახელმძღვანელო ნამარხებად იურული და ცარცული სისტემებისათვის. საქართველოში ბელემნიტები ხშირად გვხვდებოდა ქვედა იურულ (ლიასი) ნალექებში, შედარებით იშვიათად - შუა და ზედა იურულში. განსაკუთრებით ფართოდ იყვნენ გავრცელებული ცარცულ ნალექებში.
რასიომონის ეფექტი

რასიომონის ეფექტი (ინგლ. ) — გამოცდილის აღქმის სუბიექტურობის ეფექტი, რომელშიც რაიმე მოვლენის თვითმხილველებს ძალუძთ შექმნან მისი ძირეულად განსხვავებული, თუმცა ერთნაირად სავარაუდო სინამდვილის მსგავსი აღწერა.

ეფექტს სახელი კუროსავა აკირას ფილმი რასიომონის გამო დაერქვა, რომელშიც დანაშაულის თვითმხილველი ოთხი პიროვნება შემთხვევას ოთხი ურთიერთსაწინააღმდეგო ვერსიით აღწერს. ფილმი ეყრდნობა აკუტაგავა რიუნოსკეს ორ მოთხრობას.
ბელენჯერი

ბელენჯერი, ბალენჯარი – შუა საუკუნეების ქალაქი ჩრდილოეთ კავკასიაში. ვარაუდობენ, რომ ბელენჯერი მდებარეობდა ჩრდილოეთ დაღესტანში, მდინარე სულაკის ნაპირზე, ახლანდელი სოფელ ანდრეევოსთან (ენდერი, ჟდერე). ქალაქის დაარსებას ლეგენდარულ ბალანჯარ იბნ იაფეტს მიაწერენ. საუკუნამდე ხაზართა სახაკანოს ერთ-ერთი სატახტო ქალაქი იყო. ბელენჯერის მომდევნო საუკუნეების ისტორია ნაკლებადაა შესწავლილი.
Fizz

– ჯინისაგან დამზადებული კოქტეილის სახეობა.

ინგრედიენტები
60 მლ ჯინი
40 მლ ლიმის წვენი
20 მლ შაქრის სიროფი
1 ჩაის კოვზი შაქარი
ცოტაოდენ გაზიანი წყალი

მომზადება
ჯინი, ახალდაწურული ლიმნის წვენი, სიროფი და შაქარი ყინულთან ერთად ჩავასხათ შეიკერში და ძლიერად შევანჯღროთ. შემდეგ ჩავასხათ ჭიქაში (250 მლ) 3-4 ყინულთან ერთად.

შენიშვნა
ჯინის ნაცვლად შეგიძლიათ გამოიყენოთ რომი, ბურბონი, ვისკი ან არაყი.
მოქვის ტაძარი

მოქვის ტაძარი — საკათედრო ტაძარი საქართველოში, სოფელ მოქვში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში, აფხაზეთში. ააგო აფხაზთა მეფე ლეონ -მ (957–967). ტაძარი სამნავიანი და გუმბათოვანია. შუა (საკურთხევლის) აფსიდი შიგნიდან ნალისებრი ფორმისაა, გარედან ხუთწახნაგაა. გუმბათი ეყრდნობა შენობის ცენტრში აღმართულ ოთხ ბოძს. კვადრატიდან გუმბათის ყელზე გადასვლა განხორციელებულია აფრების საშუალებით. გუმბათის თორმეტწახნაგა ყელი დაბალია. შენობა შემოსილია თლილი ქვის პერანგით. ფასადებზე ჩუქურთმები არ აქვს. ტაძარს მდიდარი წიგნთსაცავი ჰქონია, რასაც მოწმობს ჩვენს დრომდე მოღწეული ხელნაწერები.

ისტორია
მოქვში საუკუნეების განმავლობაში არსებობდა ქართული კულტურის ძლიერი კერა, სადაც მიმდინარეობდა ხელნაწერთა გადაწერა. ძველი ნუსხების განახლება. დღემდე მოღწეულია მოქვის წიგნთსაცავის ხელნაწერები, რომლებიც გვამცნობენ მოქველ მოღვაწეთა სახელებს. მოქვის სიძველეებიდან განსაკუთრებით მაღალი ღირებულება აქვს მოქვის ოთხთავს. მოქვის ეკლესია მდიდარი იყო ეპიგრაფიკული ძეგლებითაც, მაგრამ დღეისათვის შემორჩენილი მხოლოდ სამრეკლოს წარწერაა.

მოქვი მნიშვნელოვან საეკლესიო ცენტრსაც წარმოადგენდა. მოქვის საეპისკოპოსო კათედრა საუკუნეში დაარსდა, ხოლო როგორც ქართული კულტურის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ცენტრი განსაკუთრებით საუკუნიდან დაწინაურდა. ქართულმა წყაროებმა შემოინახეს მოქველი ეპისკოპოსების სახელები, რომლებმაც დიდ ღვაწლი და ამაგი დასდეს – მის კულტურულ აღორძინებას. აქ მოღვაწეობდნენ გრიგოლ მოქველი, დანიელ მოქველი, აბრაამ მოქველი, ეფთვიმე საყვარელიძე, ფილიპე ჩხეტიძე და სხვები.

მოქვის ტაძარს დიდი ისტორია აქვს, იგი ერთიანი საქართველოს მეფის დავით აღმაშენებლის (1089-1125) ხანაშიც საფუძვლიანად შეუკეთებიათ და მოუხატავთ, მაგრამ მაშინდელი ფრესკული მოხატულობის კვალი დღეს აღარსად ჩანს. საუკუნის 80-იან წლებში აქ უფრო გვიანი, ვარაუდობენ, საუკუნის მხატვრობის ფრაგმენტები აღმოჩნდა, სადაც ქართული წარწერები მრავლად იყო წარმოდგენილი.

არქიტექტურა
მოქვის ტაძარი წარმოადგენს ჯვარგუმბათოვან ნაგებობას, გვერდითა ნავების გასწვრივ სამლოცველოების მწკრივით, აღმოსავლეთის მხრიდან კი სამი შვერილი აფსიდით. შუა (საკურთხევლის) აფსიდი შიგნიდან ნალისებრი ფორმისაა, ხოლო გარედან ხუთწახნაგაა. გუმბათი ეყრდნობა შენობის ცენტრში აღმართულ ოთხ ბოძს. კვადრატიდან გუმბათის ყელზე გადასვლა აფრების საშუალებით არის განხორციელებული. გუმბათის თორმეტწახნაგა ყელი დაბალია. შენობა შემოსილია თლილი ქვის პერანგით. ფასადები სადაა, ყოველგვარი ორნამენტის გარეშე. გლუვ ზედაპირებს ანაწევრებს ორ იარუსად განლაგებული სარკმლის ღიობების მწკრივი.

ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ტაძრის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების განხორციელება შეუძლებელია.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
პროპაგანდა

პროპაგანდა (ლათ. , გავრცელების ქვემდებარე) — ფაქტების, არგუმენტებისა და სხვა ცნობათა სისტემატური გავრცელება. ემსახურება საზოგადო აზრის ჩამოყალიბებას. პროპაგანდისას ხშირად გამოიყენება როგორც რეალური, ასევე განგებ ცრუ ფაქტები.

პროპაგანდა არის ინფორმაციის მიწოდების ფორმა, რომელიც გულისხმობს საკომუნიკაციო საშუალების მიზანმიმართულ გამოყენებას ადამიანთა გონებაზე, ემოციებსა და ქცევაზე სასურველი ზემოქმედების მიზნით.

აუდიტორიის დასარწმუნებლად პროპაგანდისტებმა შეიძლება განსხვავებული მეთოდები გამოიყენონ, თუმცა, მიზანი ერთია — რაიმე იდეის გავრცელება მომხრეების გაჩენის მიზნით. პროპაგანდისტული მიზნებისთვის განსაკუთრებით ფართოდ გამოიყენება მასობრივი ინფორმაციის საშუალებები: პრესა, ტელევიზია, ინტერნეტ-რესურსები და ა. შ.
დელი

დელი (ჰინდი: ि्ी, ურდუ: ّ‎, პენჯაბური: ਿੱੀ) — საქალაქო აგლომერაცია ჩრდილოეთ ინდოეთში. ქვეყნის დედაქალაქი. ამ სახელით ასევე აღინიშნება ეროვნული დედაქალაქის ტერიტორია, რომელიც სპეციალური გაერთიანებული ტერიტორიაა ცენტრალური მთავრობის ადმინისტრაციის ქვეშ, რომელშიც სამი მუნუციპალიტეტი შედის. დელის მეტროპოლია და დელის ეროვნული დედაქალაქის ტეროტორია ერთ ბირთვს წარმოადგენს და პრაქტიკულად ერთ ერთეულად ითვლება. ნიუ-დელი — ქალაქური დასახლება, დელის მეტროპოლიის ნაწილია და ინდოეთის მთავრობის ადგილსამყოფელს წარმოადგენს.

დელი სიდიდით მეორე აგლომერაციაა ინდოეთში და მსოფლიოში მერვე მოსახლეობის რაოდენობით, რომელიც რაოდენობაც 2011 წლის აღწერის მიხედვით 11,007,835-ს შეადგენს. ჩრდილოეთ ინდოეთში მდინარე იამუნას ნაპირებზე მდებარე ქალაქის არქეოლოგიური გათხრები მოწმობს, რომ დელი მუდმივად დასახლებული ადგილი ყოფილა სულ მცირე ძვ. წ. საუკუნიდან. 1639 წელს მოგოლების იმპერატორმა შაჰ-ჯაჰანმა აქ ააგო ახალი ციხე-გალავანი და იმპერიის დედაქალაქად გამოაცხადა (1649-1857).

ახალი დედაქალაქი ნიუ-დელი 1920-იან წლებში ააგეს. 1947 წელს, როდესაც ინდოეთმა ბრიტანეთისგან დამოუკიდებლობა გამოაცხადა, ნიუ-დელი მისი დედაქალაქი გახდა. მთელი ქვეყნიდან მოსახლეობის მიგრაციის გამო დელი კოსმოპოლიტი ქალაქი გახდა. სწრაფმა განვითარებამ და ურბანიზაციამ, მისი მოსახლეობის შედარებით მაღალი შემოსავლის დონით, ქალაქი მნიშვნელოვნად გარდაქმნა. ამჟამად დელი ინდოეთის მნიშვნელოვანი კულტურული, პოლიტიკური და კომერციული ცენტრია.

დაძმობილებული ქალაქები და რეგიონები
დელის ჰყავს შემდეგი დამეგობრებული ქალაქები:
რეაქციონიზმი

პოლიტიკურ მეტყველებაში რეაქციონიზმი არის ტერმინი, რომელიც გამოიყენება მომხდარი ცვლილებებისადმი წინააღმდეგობის და ძველი სისტემის აღდგენის მცდელობის აღსაწერად.

ტერმინი რეაქციონიზმი გაჩნდა საფრანგეთის რევოლუციის დროს. რეაქციონისტებს უწოდებდნენ ადამიანებს რომლებიც ცდილობდნენ რევოლუციის შეჩერებას და მისი იდეების გავრცელების აღკვეთას.
რევანშიზმი

რევანშიზმი (ფრანგ.. < , შურისძიება) - სწრაფვა წარსული დამარცხებების შედეგების გადახეცვისკენ. ტერმინი პირველად 1870-იანი წელბის საფრანგეთში გაჩნდა, სადაც ის აღნიშნავდა 1871 წელს, გერმანიის სასარგებოლოდ დაკარგული ტერიტორიების, ელზასის და ლოთარანგიის, დაბრუნებისკენ სწრაფვას.

საბჭოთა პროპაგანდის ბოლო წლებში რევანშისტებს უფრო ხშირად უწოდებდნენ ძალებს დასავლეთ გერმანიაში, რომლებიც ცდილობდნენ მეორე მსოფლიო ომის შედეგად დაკარგული გერმანიის ტერიტორიების დაბრუნებას.
ფირუზი

ფირუზი — ბუნებრივი ფოსფატების კლასის მინერალი, 6(4)48*42; მე-4 რიგის საიუველირო ქვა. კრისტალდება ტრიკლინურ სინგონიაში. შეფერილობა ღია ცისფრიდან მოცისფრო-მწვანემდე და მქრქალ მორუხო-მწვანემდეა. დროსთან ერთად ფერი მკრთალდება. ერთფეროვნად შეფერილი ფირუზი იშვიათად გვხვდება, უფრო ხშირად გამსჭვალულია წვრილი შავი ან მურა ძარღვებით. ბრწყინვალება მინისებრი ან ცვილისებრია. სიმაგრე მოოსის სკალით 5–6. სიმკვრივე დაახლ. 2850 კგ/მ³. ფირუზი ჰიპერგენული მინერალია, წარმოიქმნება სპილენძშემცველი ქანების გამოფიტვის ქერქში,

საიუველირო საქმეში ყველაზე მეტად ფასობს სუფთა ცისფერი ფერის ფირუზი. უნიკალური თვითნაბადი ფირუზი (მასა 80 კგ) აღმოჩენილია 1956 წელს აშშ-ში, ნევადის შტატში. ადვილად იღებება (ე.წ. ხელოვნური გაკეთილშობილება). ფართოდაა გავრცელებული ფირუზის ნაყალბევები, რომლებიც დამზადებულია სხვა მინერალებისგან (მაგ., დოლომიტი), პლასტმასისგან, ფაიფურისგან და სხვ. ყველაზე ცნობილი საბადოებია ირანში (ნიშაბურში — საუკეთესო ხარისხის), ტაჯიკეთში (ბირიუზაკანი), უზბეკეთში (აუმინზა), ყაზახეთში (ყარყარალი), აშშ-ში (სერილოსი), ეგვიპტეში (ვადი-მაგარა) და სხვ.
ბელვედერი

ბელვედერი (იტალ., , სიტყვასიტყვით — მშვენიერი ხედი).

შენობის დამაგვირგვინებელი, გეგმით მრგვალი ან ოვალური კოშკური, დანაშენი, რომელიც გადახურულია სვეტებზე დაყრდნობილი გუმბათით; შემაღლებულ ადგილზე დადგმული მცირე ზომის საპარკო ნაგებობა, საიდანაც იშლება შორეული ხედი.

ლამაზ ადგილას აგებული ზოგიერთი სასახლის სახელწოდება. მაგ., პაპის საზაფხულო რეზიდენცია ვატიკანში (— სს.), სასახლეები პრაღაში (1536—1560, არქიტექტორი ჯ. სპაციო და სხვები), ვენაში (1714—1724, არქიტექტორი ლ. ჰილდებრანდტი), ვარშავაში (1818—1822, არქიტ. ი. კუბიცკი).
ბელი

საკუთარი სახელი ბელი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ბელი, ალექსანდერ გრეიამ — შოტლანდიელი გამომგონებელი
ბელი, ანდრეი — რუსი მწერალი
ბელი, ვასილი — რუსი სამხედრო მოღვაწე
ბელი, ჩარლზ — შოტლანდიელი ანატომი, ფიზიოლოგი და ქირურგი
ბელი, ჯონ — შოტლანდიელი მემუარისტი
ბელი, ჯოშუა — ამერიკელი ვიოლინისტი
ბელი, ჯუზეპე ჯოაკინო — იტალიელი პოეტი
ბელი, ჰაინრიხ — გერმანელი მწერალი

აგრეთვე
ბელი — ფარდობითი სიდიდის ლოგარითმული ერთეული
Singapore Sling

— ჯინისაგან დამზადებული კოქტეილის სახეობა.

ინგრედიენტები
ჯინი 30მლ
კუანტრო 30მლ
ბენედიქტელი 10მლ
ბლის ლიქიორი 10მლ
ლაიმის ან ლიმნის წვენი 10მლ
გრენადინი 10მლ
ანანასის წვენი 40მლ
ანგოსტურა 1-3 წვეთი

მომზადება
ჯინი, ახალ დაწურული ლიმნის ან ლაიმის წვენი ჩავასხათ ყინულთან ერთად შეიკერში და ძლიერად შევანჯღროთ. ჩავასხათ ჭიქაში (250 მლ) 3-4 ყინულთან ერთად.
ბელი-გოროდი

ბელი-გოროდი  — ციხესიმაგრე, მოსკოვის დაცვის მესამე სარტყელი. მდინარე მოსკოვის მარცხენა ნაპირიდან ემიჯნებოდა კრემლსა და კიტაი-გოროდს. ააგეს 1585–1593 წლებში. ციხესიმაგრე თეთრი ქვითა (აქედან სახელწოდება „თეთრი ქალაქი“) და აგურით იყო ნაშენი, ზოგიერთი წყაროს მიხედვით, თეთრად შელესილიც უნდა ყოფილიყო. თანამედროვეებს იგი ერთ-ერთ უმტკიცეს სიმაგრედ მიაჩნდათ მთელ ევროპაში. ბელი-გოროდი უმნიშვნელოვანესი არქიტექტურული ნაგებობაც იყო, რომელიც ამკობდა მოსკოვს. საუკუნის 70-80-იან წლებში ბელი-გოროდი სიძველის გამო დაშალეს და მის ადგილას ბულვარები გააშენეს. ბელი-გოროდი ეწოდებოდა აგრეთვე (უმთავრესად საუკუნეში) კიტაი-გოროდსა და ბელი-გოროდს შორის მდებარე რაიონს.
ბესარიონ ბელინსკი

ბესარიონ გრიგოლის ძე ბელინსკი (; დ. 11 ივნისი [ძვ. სტ. 30 მაისი], 1811, სვეაბორგი, ფინეთი — გ. 7 ივნისი [ძვ. სტ. 26 მაისი], 1848, პეტერბურგი) — რუსი კრიტიკოსი, ფილოსოფოსი, პუბლიცისტი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ექიმის ოჯახში. სწავლობდა ჯერ ჩემბარის (ახლანდელი ბელინსკი) სამაზრო სასწავლებელში, შემდეგ პენზის გიმნაზიაში. 1829 წელს შევიდა მოსკოვის უნივერსიტეტის სიტყვიერების განყოფილებაზე. სტუდენტობისას დაწერა და სტუდენტთა ლიტერატურულ წრეში კითხულობდა ბატონყმობის წინააღმადეგ მიმართულ დრამას „დიმიტრი კალინინი“, რისთვისაც 1832 წელს უნივერსიტეტიდან გარიცხეს. 1833 წლიდან სისტემატურად თანამშრონლობდა ნ. ნადეჟდინის ჟურნალ „ტელესკოპში“. მის ლიტერატურულ დამატებაში გაზეთ „მოლვაში“ 1834 წელს გამოქვეყნდა ბელინსკის პირველი დიდი სტატია „ლიტერატურული ოცნებანი“, რომელმაც საზოგადოების ინტერესი გამოიწვია და ავტორს ნიჭიერი კრიტიკოსის სახელი მოუპოვა. 1835 წელს „ტელესკოპში“ გამოქვეყნდა მისი პირველი ლიტერატურულ-კრიტიკული ნაშრომი „რუსული მოთხრობებისა და გოგოლის მოთხრობების შესახებ“. 1836 წელს „ტელესკოპისა“ და „მოლვას“ დახურვის გამო მუშაობდა ჟურნალ „მოსკოვსკი ნაბლიუდაწელის“ რედაქციაში.
ბელკანტო

ბელკანტო (იტალ. სიტყვასიტყვით - მშვენიერი სიმღერა) — საუკუნის შუა წლებში იტალიაში ჩამოყალიბებული ვოკალურ-საშემსრულებლო სტილი. ბელკანტო წარმოადგენს იტალიური ვოკალური სკოლის საფუძველს. ბელკანტოსთვის დამახასიათებელია ვოკალიზაციის სილამაზე და პლასტიკურობა, უაღრესი სიმსუბუქე და მოქნილობა. ბგერიდან ბგერაზე გადასვლის სინარნარე (ლეგატო). ეს სპეციფიკური ნიშნები დამახასიათებელია იტალიური ვოკალური სკოლისათვის მისი განვითარების ყველა ეტაპზე, დაკავშირებულია ბგერით კოლორიტსა და იტალიური ენის სტრუქტურულ თავისებურებასთან, ხალხურ სასიმღერო ტრადიციებთან.

ბელკანტო ინარჩუნებს თავის მხატვრულ-ესთეტიკურ საფუძვლებს და ამავე დროს ახალი საშემსრულებლო ხერხებითაც მდიდრდება. მისი განვითარების ეტაპებია: იტალიური ოპერის ჩასახვა, კ. მონტევერდის შემოქმედება. „ნეაპოლური სკოლის“ აყვავება (ა. სკარლატი), ვ. ბელინისა და გ. დონიცეტის შემოქმედებითი მოღვაწეობის პერიოდი (ე. წ. კლასიკური ბელკანტო). ჯ. ვერდის შემოქმედება, ვერისტული სკოლა. ზოგჯერ ბელკანტო გულისხმობს იტალიურ ვოკალურ კულტურას მთლიანად.
ბელოგრუდოვოს კულტურა

ბელოგრუდოვოს კულტურა, გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის (ძვ. წ. —ძვ. წ. საუკუნეების) კულტურა, გავრცელებული უკრაინაში, დნეპრის დასავლეთით, ტყესტეპის ზონაში. ბელოგრუდოვოს კულტურის დამახასიათებელი ძეგლებია ნაცარგორები, რომელთაც ზოგი არქეოლოგი საკულტო ადგილებად მიიჩნევს, ზოგი კი — ნასახლარებად. ბელოგრუდოვოს კულტურის ნასოფლარები, ჩვეულებრივ განლაგებულია მდინარეთა ჭალებში. სახლები ნახევრად მიწურია. იარაღი მზადდებოდა უპირატესად ქვისა და ძვლისაგან, თუმცა გვხვდება ბრინჯაოს ნაწარმიც, უმეტესად, სამკაული. ბელოგრუდოვოს კულტურის ტომები მისდევდნენ მიწათმოქმედებასა და მესაქონლეობას. ზოგი მკვლევარი ამ ტომებს სლავების წინაპრეპად მიიჩნევს, ზოგი — თრაკიელებად.
სისხლიანი ბენდერები

სისხლიანი ბენდერები — სერიული მკვლელების ოჯახის მეტსახელი, რომლებიც ფლობდნენ პატარა მაღაზიასა და სასტუმროს 1872–1873 წლებში ლაბეთ ქაუნთიში, (კანზასი). ოჯახი შედგებოდა ოთხი წევრისგან: ჯონ ბენდერი, მისი მეუღლე ელვირა, ვაჟი ჯონ უმცროსი და ქალიშვილი ქეითი. ცნობილია, რომ ქეითი ძალიან ლამაზი იყო. იგი თავს ასაღებდა მკურნალად და მედიუმად. ქეით ბენდერი მიიჩნევა ოჯახის მამოძრავებელ ძალად, სწორედ მისი შთაგონებით სჩადიოდნენ მისი ოჯახის წევრები მკვლელობებს.

მკვლელობის მეთოდი
ბენდერებს სახლში ჰქონდათ ერთი დიდი ოთახი, რომელიც გაყოფილი იყო ფარდით. თუ სტუმარი მდიდარი იყო, მაშინ ისინი საპატიო სავარძელში დაჯდომას შესთავაზებდნენ, რომელიც ზურგით იდგა ჩამოფარებული ფარდისკენ. ქეითი ართობდა სტუმარს, ამ დროს კი ჯონ ბენდერი და მისი ვაჟიშვილი მას უკნიდან ეპარებოდნენ და თავში ბლაგვი საგნის ჩარტყმით კლავდნენ. გვამს სარდაფში ძარცვავდნენ და შემდეგ იქვე ბაღჩაში მარხავდნენ.

ბენდერების აღსასრული
1873 წლის გაზაფხულზე, ბენდერების სასტუმროში გაჩერდა დოქტორი უილიამ იორკი. გამომგზავრებამდე დოქტორმა იორკმა თავის ძმას დაუბარა რომ ბენდერების სასტუმროში გაჩერებას აპირებდა.

1873 წლის 4 მაისს მას შემდეგ რაც დოქტორი იორკი სახლში არ დაბრუნდა, მისი ძმა პოლკოვნიკი იორკი მივიდა ბენდერების სასტუმროში და თავისი ძმა იკითხა, ბენდერებმა უპასუხეს რომ ის არ გაჩერებულა მათთან და შესაძლოა ის გზად ინდიელებს გადაყროდა. პოლკოვნიკისთვის დამაჯერებელი აღმოჩნდა ბენდერების ვერსია და მან სასტუმროში სადილად დარჩენა გადაწყვიტა.

სადილის შემდეგ პოლკოვნიკმა იორკმა ოთახში, ძირს დაგდებული ოქროს მედალიონი შენიშნა, როდესაც მან მედალიონი გახსნა იქ მისი ძმის ქალიშვილისა და მეუღლის სურათი ნახა. პოლკოვნიკი ჩუმად გაიპარა და მეორე დილას დაბრუნდა შერიფის და რამდენიმე პოლიციელის თანხლებით, მაგრამ ბენდერები იქ აღარ დახვდათ, ისინი გაიქცნენ.

ჩხრეკის შედეგად ბენდერების მიწაზე აღმოაჩინეს 12 გვამი.

დღემდე უცნობია რა ბედი ეწია ბენდერების ოჯახს, გავრცელდა ჭორები იმის შესახებ რომ სოფლის მაცხოვრებლებმა ისინი დაიჭირეს და დახვრიტეს, ქეითი ცოცხლად დამარხეს, მაგრამ ეს ცნობა არ დასტურდება.
ბელსკის ნაქალაქარი

ბელსკის ნაქალაქარი, სკვითების უდიდესი გამაგრებული სამოსახლო (ძვ. წ. — ახ. წ. სს) ახლანდელი სოფ. ბელსთან (პოლტავის ოლქი, უკრაინა). 1906 წელს შეისწავლა ვ. გოროდცოვმა. შედგება ორი გამაგრებული დასახლებისაგან — დასავლეთი (ფართობი 90 ჰა, გარს არტყია 3,5 კმ სიგრძის მიწაყრილი) და აღმოსავლეთი (ფართობი 82 ჰა, მიწაყრილის სიგრძე 4 კმ). მათ შორის მოქცეული ტერიტორია შემოზღუდული იყო (ზღუდის სიგრძე დაახლოებით 30 კმ). აღმოჩენილია ნახევრად მიწურ საცხოვრებელთა ნაშთები და საქონლის უზარმაზარი ბაკები. განვითარებული იყო მჭედლობა და სპილენძის წარმოება.
ბელტი

ბელტი — ნაოჭა მთათა სისტემის შიგნით მოქცეული, შედარებით უფრო ადრე კონსოლიდირებული ტექტონიკური ერთეული. ბელტისთვის დამახასიათებელია ნალექთა ბაქნისებრი ფაციესები და და ზეწრული დანაოჭება. ბელტი დედამწის ქერქის უფრო მსხვილი სტრუქტურული ერთეულის — შუალედი მასივის — განმხოლოებული ნაწილია; მაგ., საქართველოს ბელტი, აზერბაიჯანისა და ართვინ-ბოლნისის ბელტები, რომლებიც ამიერკავკასიის შუალედი მასივის დასახსვრის შედეგად წარმოიშვა.
დიდი ბელტი

დიდი ბელტი — ბალტიის ზღვისა და კატეგატის სრუტის დამაკავშირებელ სრუტეთაგან ცენტრალური სრუტე ლოლანის და ზელანდიის კუნძულებს (აღმოსავლეთი) და ლანგელანისა და ფიუნის კუნძულებს (დასავლეთი) შორის. სიგრძე დაახლოებით 120 კმ, მინიმალური სიგანე 11 კმ, სიღრმე 58 მ-მდე. ზამთარში ზოგჯერ იყინება. ნიუბორგიდან (კ. ფიუნი) კორსერში (კ. ზელანდია) გადის სარკინიგზო ბორანი.
მცირე ბელტი

მცირე ბელტი — ბალტიის ზღვისა და კატეგატის სრუტის დამაკავშირებელ სრუტეთაგან დასავლეთი სრუტე კ. ფიუნის, კ. ერეს (აღმოსავლეთი), კ. ალსსა და იუტლანდიის ნახევარკუნძულს (დასავლეთი) შორის. სიგრძე დაახლოებით 130 კმ, მინიმალური სიგანე 0,6 კმ, სიღრმე სამხრეთ ნაწილში 25-35 მ, ჩრდილოეთში 10—15 მ. ზათარში ზოგჯერ იყინება. ბელტი მცირეზე გადებულია სარკინიგზო ხიდი, რომელზეც გადის ჰამბურგ—კოპენჰაგენ—სტოკჰოლმის საერთაშორისო მაგისტრალი.
დიდი ქალაქის ჩირაღდნები

დიდი ქალაქის ჩირაღდნები — ჩარლი ჩაპლინის 1931 წელს გამოსული მუნჯი ფილმი, მისივე მონაწილეობით. ჩაპლინმა ასევე შექმნა მუსიკა, რომელიც ფილმის გახმოვანების ძირითადი ნაწილია, ვინაიდან მასში დიალოგები არ არის. ფილმი გადმოსცემს ორი ადამიანის, მაწანწალასა და უსინათლო გოგონას ისტორიას, სადაც მაწანწალას თავს სწირავს უსინათლო გოგონას ბედნიერების გამო.

გადაღება
ჩარლი ჩაპლინი ცნობილი იყო როგორც პერფექციონისტი; ის განთქმული იყო გაცილებით მეტი გამეორებით ვიდრე ნემისმიერი სხვა რეჟისორი იმ პერიოდში. ერთი პერიოდი ვირჯინია ჩერილი დაითხოვა კიდეც და ჯორჯია ჰეილის გადაღება დაიწყო მთავარ როლში ფილმში „ოქროს ციებ-ცხელება“, თუმცა ეს ზედმეტად ძვირი დაჯდა, მისი ბიუჯეტისთვისაც კი, და მას ჩერილის დაბრუნება მოუწია „დიდი ქალაქის ჩირაღდნების“ დასასრულებლად. ფილმი 1929 წელს დასრულდა, თუმცა ეკრანებზე მხოლოდ ორი წლით გვიან გამოვიდა.

ფილმის გადაღების პერიოდში კინოინდუსტრიის სტანდარტი ხმოვანი კინო იყო. მუნჯი კინოს მსახიობები ზოგადად გახმოვანებული ფილმების წინააღმდეგ გამოდიოდნენ და ჩაპლინმა ამ ფილმის მუნჯად გადაღება მხოლოდ მისი ჰოლივუდზე ზეგავლენითა და ფილმის გადაღებისას სრული დამოუკიდებლობით მოახერხა. ფილმს ფონად მუსიკა გასდევს, მცირეოდენი სხვა გაურკვეველი ხმოვანი ეფექტებით; დიალოგები სატიტულო ჩანართებით იყო წარმოდგენილი. ფილმის გადაღების დასრულებისას მაყურებლები უკვე ხმოვანი კინოთი იყვენენ გატაცემული და მუნჯი ფილმი არავის გაინტერესებდა. 1931 წელს ხმოვან ფილმებზე აჟიოტაჟი უკვე ჩამცხრალი იყო და ჩაპლინის ფილმი ამ დროს ერთგვარ ინოვაციად ჩაითვალა. თუმცა მოდა 1929 წელთან შედარებით უკვე შეცვლილი იყო და ფილმი მაყურებლისთვის ერთგვარად ანაქრონისტული ჩანდა.
კარლ ბრანდტი

კარლ ბრანდტი (გერმ.: ) (დ. 8 იანვარი 1904, მიულჰაუზენი, ელზასი — გ. 2 ივნისი 1948, ლანდსბერგ-ამ-ლეხი, ბავარია) — გერმანელი მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი; ა. ჰიტლერის პირადი ქირურგი; სს-ის ბრიგადენფიურერი და ვაფენ-სს-ის გენერალ-ლეიტენანტი; გერამნიის სანიტარიისა და ჯანდაცვის გენერალ-კომისარი მესამე რაიხის დროს და მთავარი ბრალდებული ნიურნბერგის ექიმთა სასამართლო პროცესზე.

ბიოგრაფია
კარლ ბრანდტი 1904 წელს გერმანელი ოფიცრის ოჯახში, მაშინდელ გერმანიის იმპერიის შემადგენლობაში მყოფ ელზასში დაიბადა. სკოლა მან დრეზდენში დაამთავრა და 1922 წელს მედიცის სესწავლა დაიწყო იენაში. შემდგომში იგი მედიცინას ეუფლებოდა ფრაიბურგისა და ბერლინის უნივერსიტეტებში. 1932 წელს იგი „ნსდაპ“-ის შემადგენლობაში შევიდა, ხოლო მომდევნო 1933 წელს „სა“-ში. იმავე წელს კარლ ბრანდტი „სა“-დან „სს“-ში გადავიდა.

1933 წელს მისი პაციენტი იყო ჰიტლერის შეფ-ადიუტანტი ვილჰელმ ბრიუკნერი, რომელიც ავტოავარიის შედეგად მძიმედ დაშავდა. სწორედ ამ პიროვნებად წარადგინა ბრანდტი ფიურერთან. 1934 წლის 14 ივნისს იგი ჰიტლერის ლაიბ-ექიმად დაინიშნა. 1934 წლის 29 ივნისს კარლ ბრანდტი „სს“-ის უნტერშტურმფიურერი გახდა. იმავე წელს მან იქორწინა ანი რებორნზე, რომელიც ცნობილი მოცურავე იყო და ადოლფ ჰიტლერს ს-ის 20-იანი წლებიდან იცნობდა.

1939 წლის 1 სექტემბრიდან ექიმ ფილიპ ბოულერთან ერთად კარლ ბრანდტი ხელმძღვანელობდა ე.წ. „აქცია ტ-4“-ს (ეუთანაზია). მკვლელობებისათვის ამორჩეულ იქნა შემდგომი ადგილები:
ჰადამარი.
გრაფენეკის სასახლე.
ჰარტჰაიმის სასახლე.
ზონენშტაინი.
ბერნბურგი.
ბრანდენბურგი.

1942 წლის 28 ივლისს კარლ ბრანდტი დაინიშნა რაიხის სანიტარულ და ჯანდაცვის საქმეთა გენერალ-კომისარად. ამ ტანამდებობაზე ის კოორდინირებას უწევდა სამოქალაქო და სამხედრო ჯანდაცვის სფეროებს. მან იცოდა კონც-ბანაკებში მიმდინარე ადამიანებზე ჩატარებულ სამედიცინო ცდებზე, ცდებს მალარიის და ჰეპატიტ „ა“-ს საწინააღმდეგოდ ის პირადად კურირებდა. 1943 წლის 5 სექტემბერს ჰიტლერის პირადი ბრძანებით იგი დანიშნულ იქნა სამედიცინი მომარაგებისა და მიწოდების უფროსად და სამედიცინო კვლევების მთავარ კოორდინატორად. მისი გავლენა იმდენად დიდი იყო, რომ რაიხის ექიმთა საზოგადოების ფიურერი კონტი ტანამდებობის მისთვის დათმობასაც კი აპირებდა, თუმც ეს განაცხადი ჰიტლერმა არ დააკმაყოფილა.

კარლ ბრანდი მეგობრობდა ალბერტ შპეერთან, რაც ბორმანის მოწინააღმდეგეთა რიგებში ყოფნას ცდილობდა. ამ უკანასკნელის პოლიტიკური ხვანჯების წყალობით კარლ ბრანდტი ჰიტლერის ლაიბ-ექიმის თეო მორელის ინტრიგაში გაეხვა და ფიურერის ექიმის თანამდებობიდან გათავისუფლებულ იქნა. 1945 წლის 16 აპრილს ბრანდტი დააპატიმრეს და ჰიტლერის პირადი ბრზანებით სიკვდილით დასჯა მიესაჯა. განაცენის შესრულება მისმა მფარველმა ჰაინრიხ ჰიმლერმა დააყოვნა და ალბერტ შპეერის შუამდგომლობის შემდეგ კარლ ბრანდტი გათავისუფლებულ იქნა კიდეც. მოკავშირეთა ჯარებმა ბრანდტი დენიცის მთავრობის წევრებთან ერთად დააპატიმრა ფლენსბურგში.

ნიურნბერგის ექიმთა სასამრთლო პროცესზე კარლ ბრანდტს სივდილით დასჯა მიესაჯა და ლანდსბერგის ციხეში ჩამოხრჩობილ იქნა.
რუდოლფ ფონ ერლახი

რუდოლფ ფონ ერლახი (; დ. 1299, ბერნი — გ. 1360, რაიხენბახის სასახლე (ცოლიკჰოფენი), შვეიცარია) — ცნობილი ბერნელი სარდალი და რაინდი.

ქრონისტ კონრად იუსტინგერის მიხედვით იგი იყო შვეიცარიელთა ბელადი ლაუპენის ომის დროს და მეთაურობდა ამ უკანასკნელებს ფრაიბურგის წინააღმდეგ ომში. დოკუმენტალურად მხოლოდ ეს უკანასკნელი ცნობაა დადასტურებული.

რუდოლფ ფონ ერლახის პატივსაცემად ბერნში აგებულ იქნა ერლახის ძეგლი.