iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გრიგოლ XIII

გრიგოლ , ერისკაცობაში უგო ბონკომპანი (დ. 7 იანვარი, 1502, ბოლონია — გ. 10 აპრილი, 1585, რომი) — რომის პაპი 1572 წლის 13 მაისიდან 1585 წლის 10 აპრილამდე.

ბიოგრაფია
უგო ბონკომპანი დაიბადა 1502 წლის 7 იავნარს, ბოლონიაში. წარმოშობით იყო ბონკომპანების საგვარეულოდან. ბოლონიის უნივერსიტეტში იგი სწავლობდა სამართალს. სწავლის დაამთავრების შემდეგ კი კვალიფიცირებული დოქტორი გახდა და მრჩევლად აირჩიეს. 1565 წელს, დაინიშნა კარდინალად და გაიგზავნა მადრიდში დიპლომატიური მისიით. პონთიპიკატეს პერიოდში პიუს -მ დაიწუნა პაპის სასჯელი.

პაპს ჰყავდა უკანონო შვილი, ჯაკომო. გრიგოლ ერთადერთი რომის პაპი იყო რომელსაც, უკანონო შვილი ჰყავდა. პაპზე დიდი გავლენა ჰქონდათ ეზიდებს. თუმცა, მან შეძლო და თავისი ორი ძმისწული კარდინალებად დანიშნა, მაგრამ მათი ძალაუფლება შეზღუდული იყო. პაპის ძმამ გადაწყვიტა მისთვის ტახტზე ასვლა მიელოცა, მაგრამ წმინდა პეტრეს ბრძანებით უკან დაბრუნდა. ქრონოლოგები აღნიშნავდნენ, რომ პაპი პიუს -ის მაგალითზე, რწმენით ცხოვრობდა. იგი სხვადასხვა რეფორმებსაც ატარებდა. სწორედ მან შემოიღო მონაზვნების ახალი პრინციპით დაჯილდოება. ასევე ისეთი ორდენები, რომ რომში რელიგია უკეთესად გავრცელებინათ. პაპის ინიციატივით რომში შეიქმნა პირველი ორი საგანმანათლებლო დაწესებულება (კოლეჯი). პირველმა კოლეჯმა მოგვიანებით მიიღო სახელწოდება „გრიგორიანული კოლეგია“, ხოლო მეორემ — „გერმანული კოლეგია“, რომელიც განკუთვნილი იყო გერმანელი სასულიერო პირებისთვის. მოგვიანებით შეიქმნა „ბერძნული კოლეგია“, რომელიც დაწესებული იყო მართლმადიდებლურ ქვეყნებში. სასწავლებლებს ქმნიდნენ პასტორული საქმიანობისთვის. 1575 წელს, დაიწყო პაპების სასახლის მშენებლობა კვირნალზე. – საუკუნეებში ეს რეზინდეცია ემსახურებოდა იმ პაპებს, რომლებსაც ჰქონდათ ჯანმრთელობის პრობლემა.

გრიგოლ -მ მთელ ქვეყანაში გაითქვა სახელი. ყველაზე კარგად ცნობილია 1582 წლის კალენდრის რეფორმით. მისი პაპობის პერიოდში შემოღებულ იქნა გრიგორიანული კალენდარი, რომელიც იეზუიტი მღვდელი/ასტრონომი კრისტეფორ კლავიუსის დახმარებით შეიქმნა. რეფორმის მიზეზი — წლის საშუალო სიგრძე იულიუსის კალენდარში ძალიან გრძელი იყო და აღდგომის თარიღი დროთა განმავლობაში 10 მარტიდან (მისი ტრადიცული თარიღიდან) 21 მარტამდე გადავიდა.

ევროპის სახელმწიფოებში კონტრრეფორმაციის ერთ-ერთი სულისჩამდგმელი. მხარს უჭერდა ფრანგ კათოლიკეებს ჰუგენოტებთან ბრძოლაში. ბართლომეს ღამის გამო მოაწყო ზეიმი რომში. ხელს უწყობდა იეზუიტების გაძლიერებას. ცდილობდა შეექმნა საფრანგეთ-ესპანეთის კოალიცია პროტესტანტული ინგლისის წინააღმდეგ და მასთან ბრძოლაში გამოეყენებინა აჯანყება ირლანდიაში. ხელს უწყობდა კათოლიკობის გავრცელებას რუსეთში.

გარდაიცვალა 84 წლის ასაკში. იგი საუკუნის ყველაზე ხანდაზმულ პაპად ითვლებოდა.
რუსეთის კონსტიტუციური კრიზისი (1993)

რუსეთის კონსტიტუციური კრიზისი — დაიწყო 1993 წლის 21 სექტემბერს რუსეთის პრეზიდენტის ბორის ელცინის მიერ ქვეყნის აღმასრულებელი მთავრობის (სახალხო დეპუტატთა კონგრესი და უზენაისი საბჭო) დათხოვნის გამო, რომელიც მის მიერ ძალაუფლების კონსოლიდაციასა და არაპოპულარულ ნეოლიბერალურ რეფორმებს ეწინააღმდეგებოდა. ელცინის 21 სექტემბერის განკარგულება წინააღმდეგობაში მოდიოდა იმ დროისთვის ძალაში არსებულ კონსტიტუციასთან. 15 ოქტომბერს, კრიზისის დასრულების შემდეგ, მისი ბრძანებით დაინიშნა რეფერენდუმი ახალ კონსტიტუციაზე.

კონგრესმა უარყო ელცინის განკარგულება მთავრობის დათხოვნის გამო და მისი იმპიჩმენტის საშუალებით პრეზიდენტობიდან დათხოვნას უყარა კენჭი. მისი მოწინააღმდეგე, ვიცე-პრეზიდენტი ალექსანდრე რუცკოი, არსებული კონსტიტუციის თანახმად პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლად დაინიშნა. 28 სექტემბერს ელცინის მთავრობის წინააღმდეგ საზოგადოებრივი პროტესტები დაიწყო მოსკოვის ქუჩებში, სადაც პირველი სისხლი დაიღვარა. არმია ელცინის კონტროლს ქვეშ დარჩა, რამაც განაპირობა კიდეც კრიზისის შედეგი. აღმასრულებელი მთავრობა რუსეთის პარლამენტის თეთრ სახლში ბარიკადებში მომწყვდეული აღმოჩნდა. მომდევნო კვირას, ანტი-ელცინის პტოტესტებმაც იწყო ზრდა, რაც 2 ოქტომბრისთვის მასობრივ სახალხო წინააღმდეგობაში გადაიზარდა. რუსეთი სამოქალაქო ომის მიჯნაზე აღმოჩნდა. ამ მომენტში უშიშროებისა და სამხედრო ელიტამ მხარი ელცინს დაუჭირა, იერიში მიიტანა პარლამენტზე სატანკო არტილერიის გამოყენებით, თითქმის დაანგრია რა შენობა და არჩეული კანონმდებლებისგან გაწმინდა იგი.

5 ოქტომბრისთვის ელცინის წინააღმდეგ შეიარაღებული წინააღმდეგობა ჩახშობილი იყო. ათ-დღიანი კონფლიქტი ყველაზე სისხლიანი ქუჩის ბრძოლა იყო მოსკოვში 1917 წლის ბოლშევიკთა რევოლუციის შემდეგ. მთავრობის ანგარიშით, კონფლიქტს შედეგად 187 ადამიანი მოკლული, ხოლო 437 კი დაჭრილი დარჩა (ურავლესობა კონგრესის მხარდამჭერები იყვნენ). ელცინი მისი განკარგულების ან ძალის გამოყენების გამო არასდროს გასამართლებულა.
გზა შინისაკენ

გზა შინისაკენ — ერიხ მარია რემარკის რომანი, რომელიც აღწერს პირველი მსოფლიო ომის უკანასსკნელ დღეებს და ომის დასრულების შემდეგ გერმანიაში დაბრუნებული ჯარისკაცების ახალ ცხოვრებასთან შეგუების სირთულეებს. რომანი 1931 წელს გამოვიდა.

ლოგიკურადაც და ქრონოლოგიურადაც ეს რომანი წარმოადგენს რომანის „დასავლეთის ფრონტი უცვლელია“ გაგრძელებას. როგორც პირველი რომანი, ესეც ავტობიოგრაფიულია.

სიუჟეტი
რომანის მოქმედება იწყება 1918 წლის შემოდგომაზე, როდესაც ომი უკვე მთავრდებოდა. გერმანიის კაპიტულაციის შემდეგ ჯარისკაცები ბრუნდებიან სამშობლოში. გზად მათ ამერიკელები ეწევიან და ყოფილ მტრებს შორის იმართება ვაჭრობა.
ვალტერ ფუნკი

ვალთერ ემანუელ ფუნკი (; 18 აგვისტო, 1890, ტრაკენენი (დღ. იასნაია პოლიანა), გერმანიის იმპერია — 31 მაისი, 1960, დიუსელდორფი, გფრ) — გერმანელი ჟურნალისტი, ნაცისტური გერმანიის ეკონომიკის მინისტრი და რაიხსბანკის პრეზიდენტი. მესამე რაიხის დამარცხების შემდეგ ნაცისტური პარტიის სხვა წევრებთან ერთად მოხვდა ნიურნბერგის პროცესზე. ნიურნბერგის სასამართლო პროცესმა ფუნკი დამნაშავედ მიიჩნია და პატიმრობა მიუსაჯა. იგი შპანდაუს ციხეში ჩასვეს. გამოუშვეს 1957 16 მაისს ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო. გარდაიცვალა 1960 წლის 31 მაისს.
დენი დიდრო

დენი დიდრო (; დ. 5 ოქტომბერი, 1713 — გ. 31 ივლისი, 1784) — ფრანგი განმანათლებელი, მწერალი, ფილოსოფოსი და ენციკლოპედისტი.

ბიოგრაფია
ფრანგი მწერალი, ფილოსოფოს-განმანათლებელი და ენციკლოპედისტი დაიბადა ხელოსნის ოჯახში. დაამთავრა პარიზის უნივერსიტეტი. მიიღო მაგისტრის წოდება. 1732 წლიდან სათავეში ჩაუდგა ორიგინალურ-ფარნაგული ენციკლოპედიის შედგენას. იყო მატერიალისტი და ათეისტი (1749 წწ ასეთი სულისკვეთებისათვის დააპატიმრეს კიდეც). დიდროს წერილებმა საფუძველი ჩაუყარა მხატვრულ კრიტიკას. თავის „სალონებში“ მან განიხილა და შეაფასა 50-70-იანი წლების ხელოვნება. მისი მთავარი პიესებია „ნაბიჭვარი”, „ოჯახის მამა“, „კარგია თუ ცუდი?“, „პიესა და პროლოგი“. საუკუნის ფრანგული პროზის განვითარების მნიშვნელოვანი საფეხურია დიდროს ბელეტრისტიკა, რამაც შესამჩნევად დაჩრდილა მისი დრამატურგია. დიდროს მნიშვნელოვანი რომანებია: „მონაზონი“, რომელიც გამოხატავს პროტესტს რელიგიის, ფანატიზმის სამონასტრო ცხოვრების, ქალთა უუფლებობის წინააღმდეგ; „ჟაკ ფატალისტი) მოთხრობა-დიალოგი „რამოს ძმისწული“ მე-18 საუკუნის სხვა ფრანგი მატერიალისტური ფილოსოფოსების მსგავსად დენი დიდრო უდიდეს მნიშვნელობას ანიჭებდა განათლებას. „განათლება, — წერდა იგი, — ადამიანს სძენს ღირსებას, მონაც კი იწყებს იმის გააზრებას, რომ იგი მონობისთვის არ არის დაბადებული“. დიდრო აღზრდას უდიდეს როლს ანიჭებდა ადამიანის პიროვნების ფორმირების საქმეში. ამასთან ის მიიჩნევდა, რომ ბავშვთა განვითარებისათვის არსებითი მნიშვნელობა აქვს ანატომიურ და ფიზიოლოგიურ თავისებურებებს.
არმაზისხევი

არმაზისხევი — ძველი მცხეთის ერთ-ერთი უბანი, ქართლის მეფეთა ერისთავების (პიტიახშების) რეზიდენცია, მცხეთის დასავლეთით, არმაზისხევისა და მდინარე მტკვრის შესართავთან. მოიცავს მარტაზისხევის, სანგრისხევის და, საერთოდ, არმაზისხევ-ძეგვის ზოლის მტკვრის მარჯვენა მხარის ნამოსახლარებსა და ციხესიმაგრეებს.

არმაზისხევში არის შუა საუკუნეების სამონასტრო კომპლექსი. ხევის თავზე ციხეა. „დიდი მცხეთის“ ეს უბანი გვიანდელი ბრინჯაო-ადრინდელი რკინის ხანის ნამოსახლარზეა შექმნილი, საერისთავო სამყოფელი და განსასვენებელი კი მცხეთის გადედაქალაქებას უკავშირდება. არმაზისხევში არქეოლოგიური გათხრები 1937-1946 წლებში ჩატარდა. აღმოჩენილია გვიანდელი ბრინჯაოს-ადრინდელი რკინის ხანის სამაროვანი, ერისთავთა (პიტიახშთა) განსასვენებელი, კრიმიტსამარხები, სარკოფაგები და მავზოლეუმის ტიპის სამარხი, გვიანდელი ანტიკური და ფეოდალური ხანის ქვის სამარხები. აგრეთვე ერისთავთა სასახლის კომპლექსის ნანგრევები, არმაზისხევის აბანო, წყალსადენის ნაშთევბი, კერამიკური სახელოსნო და მარანი.

განსაკუთრებით მდიდრული იყო ერისთავთა სამარხები (- საუკუნეები). სამარხული მასალიდან აღსანიშნავია: ოქროს სარტყელი, სატევრის ოქროს ქარქაში, შუბლსამკაულები (დიადემები), ყელსაბამები, სამაჯურები, საყურეები, ბეჭდები, სამკლაურები და სხვა ოქროს ნივთები შემკულია ალმანდინის, ზურმუხტის, ნეფრიტის, საფირონის, ამეთვისტოს, აქატის, ქალცედონის, მალაქიტის, ლაჟვარდის ონიქსის, ალმასის და სხვა ძვირფასი თუ ნახევრად ძვირფასი თვლებით. მათზე ხშირად გამოსახულება და წარწერაა ამოკვეთილი. ვერცხლის ნივთთაგან გამოირჩევა სიუხვის ქალღმერთის ჰორელიეფური გამოსახულებით და მამაკაცის მკერდზეა ქანდაკებით შემკული თასები, სხვადასხვა ფორმის საღვინეები და სხვა. გათხრების დროს აღმოჩენილმა ბერძნულმა და არამეულმა წარწერებმა (არმაზის ბილინგვა და სხვა წარწერები) სიახლე შეიტანეს ანტიკური ხანის საქართველოს ისტორიაში.

ცნობილი გახდნენ იბერთა დიდი მეფე ქსეფარნუგი, ზევახ (ჯავახ) უფალი, ასპარუგი, ჯავახ მცირე, სერაფიტა, ბერსუმა პიტიახში, კარპაკი და სხვანი. შეიქმნა საფუძველი საქართველოს სახელმწიფო-პოლიტიკური წყობისა და ქართული დამწერლობის წარმოშობის ახლებური გაშუქებისათვის.

არმაზისხევის არქეოლოგიური ძეგლები ამჟამად შემოზღუდულია და სავალე მუზეუმია შექმნილი.

არმაზისხევს 2014 წელს, საქართველოს მთავრობის დადგენილებით მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის ძეგლის სტატუსი.
არმაზციხე

არმაზციხე, ბაგინეთი, ქართლი — სრულიად ქართლის პირველი დედაქალაქი, ძველი მცხეთის შიდაციხე მტკვრის მარჯვენა ნაპირას, ქალაქის სამხრეთ ნაწილში. მოხერხებული ადგილმდებარეობის გამო ბატონობდა მცხეთისაკენ მიმავალ გზებზე. ლეონტი მროველი ციხე-ქალაქის პირველ აღმშენებლად ქართლოსს - ქართველთა ნათესავთმთავარს ასახელებს: - „ესე ქართლოს მოვიდა პირველად ადგილსა მას, სადა შეერთჳს არაგჳ მტკუარსა, და განვიდა მთასა მას ზედა... და პირველად შექმნა სიმაგრენი მას ზედა, და იშენა მუნ-ზედა სახლი, და უწოდა მთასა მას სახელი თავისი თჳსა ქართლი“.

სახელწოდება „არმაზციხე“ (ბერძნულ-რომაული წყაროებით: ჰარმოზიკე, ჰარმაკტიკა, ჰერმასტუს და ა. შ.) ქართლის უზენაეს წარმართულ ღვთაებას არმაზს უკავშირდება.

გათხრები წარმოებს 1943 წლიდან. აღმოჩნდა სამი მკაფიოდ განსხვავებული კულტურის ფენა: ქვედა (არმაზციხე ) უძველესი ქალაქისა და განეკუთვნება ძვ. წ. - საუკუნეებს: შუა (არმაზციხე ) - ძვ. წ. - სს.; ზედა (არმაზციხე ) - და მომდევნო საუკუნეებს (მცხეთის დედაქალაქობის ხანის დასასრულამდე). გამოვლინდა მშენებლობის ორი ძირითადი საფეხური. პირველი: უმთავრესი სამშენებლო მასალ ქვათლილი და ალიზაგურია; ალიზ-აგურის კედლები ქვათლილთა საძირკვლებზეა ამოყვანილი; თვით ქვათლილები ჩასმულია კლდეში ამოკვეთილ ბუდეებში და ერთიმეორესთან ე. წ. უწყვეტითაა გადაბმული; წყობა უდუღაბოა (ძვ. წ. - სს.); მეორე: მშენებლობაში გამოყენებულია დუღაბი (ძვ. წ. საუკუნიდან).

არმაზციხეში აღმოჩენილია გალავნის ნანგრევები, კოშკები, ბურჯები, სამეფო რეზიდენციის ნაგებობანი (სვეტებიანი დარბაზი, აბანო, ღია და დახურული წყალსადენი), სამეფო აკლდამის, მავზოლეუმის ნანგრევები, დიდი რაოდენობით ოქრო-ვერცხლის ნივთები მეფის ასულის სამარხ-სარკოფაგში (ახ. წ. ს.). მნიშვნელოვანი საქალაქო და სამეფო ნაგებობანი გადახურული ყოფილა მცხეთური ბრტყელი გვერდებაკეცილი და ღარისებრი კრამიტით.

არმაზციხის, როგორც პოლიტიკური და სტრატეგიული ცენტრის, მნიშვნელობა დაეცა თბილისის დედაქალაქად გახდომის შემდეგ, სტეფანოზ (მთავრის) დროიდან „მცხეთას მოაკლდებოდა და თბილისი განძლიერდებოდა, არმაზი აღოჴრდებოდა და კალა აშენდებოდა“ 736-738 წლებში არმაზციხე მოაოხრეს არაბებმა.

2011 წლის 21 ოქტომბერს არმაზში ქართველმა არქეოლოგებმა ოქროს, ვერცხლისა და ბრინჯაოს უნიკალურ ხელნაკეთი ნაკეთობები აღმოაჩინეს.

არმაზი დიდი ხანი იყო მეფეთა რეზიდენცია, მაგრამ საუკუნეში მურვან ყრუს შემოსევის დროს დიდი ზიანი მიადგა, ხოლო შემდგომი მონღოლების და თურქების შემოსევების შემდეგ აღარც აღდგენილა.

არსებული წარწერები
მონგოლთა შემოსევების შემდგომ წარმართული ქალაქის ადგილას აუშენებიათ მონასტერი. საუკუნის ბოლოსათვის აქ არსებობდა სამი ეკლესია, რომელთაც გარს ნანგრევები ერტყა. ერთ-ერთი ეკლესიის თავზე იდვა ქვის დიდი ლოდი წარწერით:

იქვე ყოფილა გატეხილი ქვა წარწერით:
არმოქვის კონსტრუქციები

არმოქვის კონსტრუქციები, შენობათა და ნაგებობათა ნაწილები (კედლები, სვეტები, შუაკედლისები, გადახურვები, ზღუდარები და სხვა), აგებული ქვის არმირებული წყობით. არმოქვის კონსტრუქციებში მიღებულია არმირების შემდეგი სახეობები: განივი (ბადური) - წყობის ჰორიზონტულ ნაკერებში დაატანენ ფოლადის ბადეებს (კუმშვისას წყობის ზიდვის უნარის გასაძლიერებლად); გრძივი - არმატურას წყობის შიგნით ალაგენემ (ძირითადად გამჭიმი ძალვების თავის თავზე მისაღებად); არის მესამე სახის არმირებიც - წყობას განამტკიცებენ რკინაბეტონის ელემენტებით (კომპლექსური კონსტრუქციები) ან ჩასვამენ რკინაბეტონის ან ფოლადის კუთხეებისაგან შეკრულ გარსაკრებში.
არმხის ხეობა

არმხის ხეობა, ჯარიახის ხეობა (მთავარი სოფლის სახელის მიხედვით), მდინარე არმხის (თერგის მარჯვენა შენაკადი) ხეობა ჩეჩნეთ-ინგუშეთში. საქართველოს სამხედრო გზიდან შედის განშტოება (დაბა სტეფანწმინდიდან მე-10 კმ). არმხის ხეობაში მრავლადაა კავკასიის მთის არქიტექტურული ძეგლები (ნაკრძალ-ნასოფლარი ერზი). ზღვის დონიდან 1209 მ.
როჯერ კორნბერგი

როჯერ დეივიდ კორნბერგი ( ; დ. 24 აპრილი, 1947, სენტ-ლუისი, მისური) — ამერიკელი მეცნიერი, სტენფორდის უნივერსიტეტის სტრუქტურული ბიოლოგიის პროფესორი.

2006 წელს ქიმიის დარგში ნობელის პრემიის ლაურეატი გახდა „მის მიერ ევკარიოტული ტრანსკრიფციის მოლეკულური ბაზის კვლევისთვის„, რომელიც ხსნის დნმ-ს რნმ-დ გარდაქმნის პროცესს. მამამისი, ართურ კორნბერგი, რომელიც ასევე სტანფორდის უნივერსიტეტის პროფესორი იყო, 1959 წელს მედიცინის დარგში ნობელის პრემიის ლაურეატი გახდა.
ფეოდალიზმი

ფეოდალიზმი — კაპიტალიზმამდე არსებული საზოგადოებრივი წყობილება, რომლის დროსაც ფეოდალს მთლიანად ეკუთვნის წარმოების საშუალებები და არასრულად ეკუთვნიან მიწათმოქმედი ყმა გლეხები. ფეოდალის უფლება, ეწოდებოდა უფლებას — განახორციელოს სახელმწიფო მმართველობა თავის ტერიტორიაზე.

ფეოდალიზმი საქართველოში
ფეოდალური წყობილების ჩამოყალიბებისათვის საქართველოში ნიადაგი მზადდებოდა უკვე ანტიკურ ხანაში, აქ არსებულ ადრინდელ კლასობრივ სახელმწიფოებრივ წარმონაქმნებში. თავისუფალი მეომარ-მიწისმოქმედთა მასა („ერი“) ანტიკური ხანის იბერიაში განიცდიდა სოციალურ-ეკონომიკურ დიფერენციას — ხდებოდა ცალკეული გვარების აღზევება, ხოლო სხვათა დამცრობა-დაკნინება. სამეფო საგვარეულოს, სამხედრო და სამოხელეო არისტოკრატიას თანდათან ყველა პირობა ექმნებოდა მომავალ ფეოდალურ არისტოკრატიაში გადაზრდისათვის.

ახალ წელთაღრიცხვის პირველ საუკუნეებში, როდესაც წარმატებული ომების შედეგად ქვეყანას დიდძალი ნადავლი და ტყვეები შემოემატა, საზოგადოების ზედაფენა კიდევ უფრო გაძლიერდა და გამდიდრდა. ამასთან ერთად განუწყვეტელ ლაშქრობებში მონაწილეობა მძიმე ტვირთად აწვებოდა რიგით თავისუფლებს და არყევდა მათ ისედაც არამყარ ეკონომიურ მდგომარეობას, აღრმავებდა დიფერენციაციას. მიწისმოქმედების შრომის შეთავსება მეომრის მოვალეობასთან სულ უფრო და უფრო მძიმდებოდა. ლაშქრობებში მონაწილეობის მიღება შეძლებულიი მეთემეების პრივილეგიად იქცა, ამ გზით ყალიბდებოდა მხედრების წოდება. ასე თანდათანობით შეიქმნა, ერთის მხრით, „აზნაურთა“ სამხედრო წოდება და მეორე მხრით, დამცრობილ თავისუფალთა, „წვრილი ერის“ მასა. „აზნაური“ მთელი პრივილეგიური წოდების ზოგად სახელად იქცა. მის უმაღლეს ფენას „ერისთავები“ ქმნიდნენ, რომლებიც ცდილობდნენ თავიანთ სამართავ ოლქებში სრულუფლებიანი ხელისუფლები გამხდარიყვნენ. ამრიგად, ანტიკურიდან შუა საუკუნეებში გარდამავალ ეპოქაში ქართლში (აღმოსავლეთ და სამხრეთ საქართველო) სოციალური ურთიერთობათა სისტემამ განიცადა ტრანსფორმაცია — იგი ფეოდალურ ურთიერთობაში გადაიზარდა. პრივილეგიური წოდება ნაწილობრივ უკვე ანტიკურ ხანაში იმტკიცებდა საკუთრების უფლებას ძირითად საწარმოო საშუალებაზე — მიწაზე და პირად ეკონომიურ და პოლიტიკურ დამოკიდებულებაში აბამდა მწარმოებელთა მასას.
კოლკატა

კოლკატა (, ; 2001 წლამდე კალკუტა, ) — ქალაქი მდებარეობს განგის დელტაში, აღმოსავლეთ ინდოეთში, დასავლეთ ბენგალის შტატის დედაქალაქი; ფართობის მიხედვით სიდიდით მეორე ქალაქი ინდოეთში მუმბაის შემდეგ. მოსახლეობა 4,6 მლნ (საკუთრივ ქალაქში 2001 წ.), მეგაპოლისის მოსახლეობა კი 13.2 მილიონს აღწევს და ამ მხირვ ის ინდოეთში 3 ადგილზე იმყოფება.

ბრიტანეთის ოკუპაციის ქვეშ ქალაქი მთელი ინდოეთის დედაქალაქი იყო 1911 წლამდე, რისი წყალობითაც ის დღეს განათლების, კულტურისა და პოლიტიკის ერთ-ერთი ცენტრია ქვეყანაში. მეორე მხრივ ქალაქს აწუხებს ისეთი პრბლემები როგორებიცაა: საცობები, ჰაერის დაბინძურება და სიღარიბე.

გეოგრაფია
კოლკატა მდებარეობს აღმოსავლეთ ინდოეთში, განგიის დელტაში, ზღვის დონიდან 1.9 9 მეტრზე. ქალაქის ძირითადი ნაწილი მდებარეობს მდინარე ხუგლის აღმოსავლეთ სანაპიროზე. ქალაქი გაშენებული ჭაობიან ტერიტორიაზე, ამიტომ გახდა საჭირო წლები იმისათვის რათა ტერიტორია ცხოვრებისათვსი გამოსადეგი გამხდარიყო.

დასახელება
ადრე ქალაქის დასახელება ჟღერდა როგორც კალკუტა, რაც გამოწვეული იყო ინგლისური წარმოთქმის გამო. 2001 წლის 1 იანვრიდან ქალაქს დაერქვა კოლკატა, რაც შეესატყვისება ქალაქის ბენგალურ ენაზე წარმოთქმას.

30 ივლისიდან ქალაქის სახელი დაკანონდა. ქალაქის სახელი წარმოიშვა ქალაქის მთავარი ტაძრიდან, რომელიც ეძღვნება ქალღმერთ კალის.

ისტორია
კალკუტის მიდაომოები ჯერ კიდევ 2 ათასი წლის წინადაც იყო დასახლებული, თუმცა თანამედროვე დასახლებები აქ მხოლოდ 1960 წელს გაჩნდა, მას შემდგომ რაც ქალაქი ბრიტანელების ხელში გადავიდა. ტრადიციულად, ქალაქის დამაარსებლად ითვლება ჯობ ჩარნოკი. თუმცა, არსებობენ სხვა მოსაზრებებიც.

ქალაქი დაარსდა საუკუნეში სავაჭრო და სამხედრო მიზნებისათვის, ბრიტანული კამპანიის დროს. თავდაპირველად ინდოეთის ბრიტანული ადმინისტრაცია განლაგებული იყო ციხესიმაგრე უილიამში, განგის აუზში.

დაძმობილებული ქალაქები
დალასი, აშშ
ლონგ-ბიჩი, აშშ
ნეაპოლი, იტალია
ოდესაუკრაინა
ობიექტივიზმი

ობიექტივიზმი, ფილოსოფიური და ლიტერატურული მიმდინარეობა საუკუნის დასასრულსა და საუკუნის დასაწყისში.

ფილოსოფია
ტერმინი ობიექტივიზმი ორი მნიშვნელობით იხმარება:

სამყაროს მიმართ დამოკიდებულება, რომელიც სუბიექტურობის საპირისპიროდ უპირატესობას ანიჭებს ობიექტურობას, ეყრდნობა მხოლოდ იმას რაც რეალობად წარმოდგება და უარყოფს ყოველივეს რაც სულიერებისგან მომდინარეობს.
ფილოსოფიური დოქტრინა, რომელიც ამტკიცებს, რომ ზოგიერთი ფენომენი, საგანი არსებობს მოაზროვნე სუბიექტის გარეშე, მაშინ, როდესაც სუბიექტივიზმი მათ სუბიექტთან დაკავშირებით მოიაზრებს, კონსტრუქტივიზმი კი - სუბიექტის მიერ აწყობილად.

ტიპური ობიექტივისტური გამონათქვამია: “რეალობა არის ის, რაც აგრძელებს არსებობას მაშინაც კი, როდესაც მისი არსებობის აღარ გჯერა.” (კ. დიკი)

ობიექტივიზმი პირველად უწოდა რუსული წარმოშობის ამერიკელმა ფილოსოფოსმა და რომანისტმა ეინ რენდმა თავის ინდივიდუალისტურ ფილოსოფიას.
ახალი ტექსტუალობები

ახალი ტექსტუალობები, ლიტერატურული მიმდინარეობა, რომელიც 1990-იანი წლებიდან იწყება საფრანგეთსა და აშშ-ში. თავად ტერმინი 1997 წელს, ფრანგმა მწერალმა, ფრანკ ლაროზმა შექმნა.

ახალი ტექსტუალობები უკავშირდება ობიექტივიზმს, რომელმაც უარი თქვა ლიტერატურაშილირიზმსა და სუბიექტურობაზე , შემოიტანა მასში გარკვეული რაოდენობით პოლიტიკა, და ახალი ტექნოლოგიების გამოჩენას. ახალი ტექსტუალობები ერთმანეთში ურევს ისეთ ურთიერთგანსხვავებულ ჟანრებს, როგორიცაა პოეზია, რომანი, თეატრი, ესსე და ა.შ. შეაქვს მათში ფილოსოფია ნაკლებად კლასიკური ფორმით.

ამ "ტექსტუალობას” ორმაგი მახასიათებელი გააჩნია. ერთი მხრივ ძლიერად “დეტერიტორიალიზებულია” ანუ არ აინტერესებს თუ ვის მიემართება, როგორი ფორმით იქნება წარმოდგენილი. ეს ტექსტები შეიძლება ნებისმიერი სახით იქნას წაკითხული: იქნება ეს როგორც პოეზია, როგორც პროზა, როგორც თეატრი თუ როგორც ფილოსოფია. ეს მწერლები იყენებენ ლიტერატურულ მეტაენას, რომლის მიზანია მეტა-ლიტერატურის და, შესაბამისად, გარკვეული უნივერსალურობის შექმნა.

მეორე მხრივ, ახალი ტექსტუალობების ავტორებზე ძალიან დიდი გავლენა მოახდინა ახალმა ტექნოლოგიებმა ამასთან, ეს შემოქმედები არიან არა მხოლოდ მწერლები, არამედ ხელოვნების სხვა დარგების წარმომადგენლებიც. ამგვარად ახალი ტექსტუალობა მიზნად ისახავს ხელოვნების ჟანრების გახსნას (ლიტერატურა, ვიზუალური ხელოვნება, მულტიმედია, პლასტიკური ხელოვნება, სასცენო ხელოვნება, ციფრული ხელოვნება და ა.შ.). ამ მიმდინარეობის ფარგლებში შემავალი ნაწარმოებები არის ან პირდაპირ ‘’ვერბო-ვიზუალური” და აუდიო ციფრული ხელოვნებიდან წარმომდგარი ან იმ მიზნით შექმნილი, რომ მასალად გამოადგეს ასევე ციფრულ ან სასცენო ხელოვნებაში ადაპტაციისთვის. აქედან გამომდინარე ტექსტთან ერთად მოიცავენ სურათსა და ხმას (ძირითადად ელექტრონულს).

ამგვარი ტექსტები უფრო ხშირად კოლექტიურადაა შექმნილი რამდენიმე ავტორის მიერ. რამდენადაც ამ ნაწარმოებებში მხოლოდ ტექსტი არ შედის, მათ ეწოდათ “ტექსტუალობები”, ხოლო იმის გამო, რომ ისინი პირდაპირ კავშირშია ახალ ტექნოლოგიებთან, სახელწოდებას დაემატა ზედსართავი "ახალი".

ეს მიმართულება ნაწარმოების წიგნად გამოცემას მეორეხარისხოვნად მიიჩნევს, რადგან მათ შემთხვევაში წიგნს მთლიანად ცვლის სცენა, ინტერნეტი, მულტიმედია.

თეატრში ეს ახალი ტექსტუალობები უფრო ცნობილია პოსტდრამატული თეატრის სახელწოდებით, რომელიც 1990-იანი წლებიდან ჩნდება სცენაზე.

საფრანგეთში ამ მიმართულების მთავარი მხარდამჭერია ჟურნალი .

წარმომადგენლები
ფრანკ ლაროზი
კრისტოფ ჰუისმანი
ერიკ სადენი
პატრიკ ბუვე
ნატალი კენტენი
კლოე დელომი
მეჰდი ბელაი კასემი
ფილიპ ბუასნარი
კრისტოფ ჰანა
კრისტოფ დ’ალივილიე
კრისტოფ ტარკო
კრისტოფ ფია
სილვენ კურტუ
არონი

არონი ( — აჰარონ) — ისრაიტელი, ისრაელიანების წინამძღვარი და მღვდელი, პირველი მღვდელი ბიბლიურ ისტორიულ ტრადიციაში. ბიბლიური პერსონაჟი. დაიბადა ეგვიპტეში, როდესაც ებრაელები იყვნენ ეგვიპტელთა მონობაში, ტომით ლევიტელი. წინასწარმეტყველი და წინამძღვარი. მოსეს უფროსი ძმა და თანამდგომი, აარონია ღმრთის ნების განცხადებელი, ძველ ებრაელთა პირველი უზენაესი ქურუმი. სინაის მთაზე ისრაიტელებს აარონი განუცხადებს ღმერთის აღთქმას, აარონი და მისი შთამომავლები იყვნენ მღვდელმთავრები „ყველა თაობაში“ გამოსვლათა წიგნი (30;10, 40:15 და ლივიტელთა 6;11). აარონი ასევე ითავსებდა სამხედრო პოლიტიკური ლიდერის როლსაც, როდესაც მოსეს დაეხმარა ამალეკთან ბრძოლაში (გამოსვლა, 17;12).
არსებითი სახელი

არსებითი სახელი — სრულმნიშვნელობიანი სიტყვა. ატარებს საგნობრივ მნიშვნელობას — აღნიშნავს „საგანს“ ან „მოვლენას“, საგნის ნაწილს, ან მოვლენათა მთელ ჯგუფს. მიუგებს კითხვებზე: „ვინ?“ (ქალი, კაცი, მოსწავლე, გიორგი), „რა?“ (ცხენი, სახლი, სიცოცხლე, თბილისი).

არსებითი სახელი შეიძლება იყოს კონკრეტული ან აბსტრაქტული, საზოგადო ან საკუთარი. სხვა სახელებთან ერთად იგი უპირისპირდება ერთი მხრივ ზმნებს, მეორე მხრივ — უდეტრებს. არსებითი სახელის მორფოლოგიური ნიშნები სხვადასხვა ენაში სხვადასხვაგვარია. სინთეზურ ენებში იგი ხასიათდება სიტყვათცვალებისა და სიტყვაწარმოების დიდი უნარით. წინადადებაში ასრულებს მრავალგვარ სინტაქსურ ფუნქციას, რომელთაგან ძირითადია ქვემდებარისა და დამატების გამოხატვა. ქართულ ენაში არსებითი სახელი იცვლება ბრუნვისა და რიცხვის მიხედვით. მრავალ ენაში მოეპოვება აგრეთვე სქესის ან გრამატიკული კლასის კატეგორია. ზოგიერთ ენაში (მაგ., ჩინურში) არსებითი სახელი ფორმაუცვლელია.
არსებითი სახელი იბრუნვის. ერთმანეთისგან განსხვავებულია საზოგადო და საკუთარ არსებით სახელთა ბრუნება.
არსენას ლექსი

არსენას ლექსი — ქართული ზეპირსიტყვიერების ძეგლი. მრავალ ვარიანტად ცნობილი, თექვსმეტმარცვლოვანი შაირით გამართული მესტვირული პოემა. შექმნილია საუკუნის 40-იან წლებში უცნობი მესტვირის მიერ (პოემის ავტორად ზოგი მკვლევარი რაჭველ ანდრია ნადირაძეს მიიჩნევს, ზოგი - ქართლელ გიორგი ქებაძეს). ბატონყმობისა და თვითმპყრობელობის წინააღმდეგ მებრძოლი გმირის არსენა ოძელაშვილის თავგადასავალი საუკუნის 30-იანი წლების საქართველოს სოციალური-პოლიტიკური ვითარების ფონზეა გაშლილი. „არსენას ლექსი“ ხალხური მესტვირული პოეზიის ტრადიციებზეა შექმნილი, მაგრამ მისი მნიშვნელობა სცილდება ამ ჟანრის ფარგლებს. იგი ქართული ფოლკლორის ღირსშესანიშნავ ეპიკურ ნაწარმოებს წარმოადგენს.

„არსენას ლექსში“ თხრობა უაღრესად დინამიკურია, იუმორით შეზავებული. სადა, ლაკონიური პოეტური ენა ბევრგან აფორისტული ხასიათისაა. მიუხედავად ზოგიერთი ეპიზოდის ფრაგმენტულობისა, პომაში დახატულია იმდროინდელი ქალაქური თუ სოფლური ყოფის კოლორიტული სურათები, რელიეფურადაა გამოკვეთილი ბევრი პერსონაჟი. განსაკუთრებით გამოირჩევა არსენას მხატვრული სახე, განათებული ღრმა შინაგანი რწმენით, სიკეთით, რაც ფიზიკურ სიქველესთან ერთად გმირის ყოველ მოქმედებას თან ახლავს. მასში განცხადებულია სრულყოფილი ვაჟკაცის, სახალხო გმირის იდეალი, რომელიც ქართველ ხალხს ხანგრძლივი დროის მანძილზე ჩამოუყალიბებია.

„არსენას ლექსი“ საქართველოში ძალზე პოპულარული ნაწარმოები იყო, ვრცელდებოდა როგორც ზეპირი გზით, ისე წიგნის მეშვეობითაც. „არსენას ლექსის“ გარდა არსენას შესახებ არსებობს ხალხური ლექსებისა და გადმოცემების ციკლი. „არსენას ლექსი“ ი. ჭავჭავაძის, ა. წერეთლის, ა. ყაზბეგის, მ. ჯავახიშვილის, გ. ტაბიძის, გ. ლეონიძის და სხვათა ბევრი თხზულების წყარო გახდა. ცალკე წიგნად „არსენას ლექსი“ 67-ჯერაა გამოცემული, პირველად 1872 წელს გამოიცა.