iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ქერიმ ქერიმოვი (გენერალი)

ქერიმ ალიევიჩ ქერიმოვი (; დ. 14 ნოემბერი, 1917 — გ. 29 მარტი, 2003) — აზერბაიჯანული წარმოშობის საბჭოთა ინჟინერი, გენერალ-ლეიტენანტი, საბჭოთა კავშირის კოსმოსური პროგრამის ერთ-ერთი დამფუძნებელი. მრავალი წლის მანძილზე იყო საბჭოთა კავშირის კოსმოსური პროგრამის ცენტრალური ფიგურა. მიუხედავად მისი მოწინავე როლისა, ქერიმოვის ვინაობა დიდი ხნის განმავლობაში უცნობი იყო საზოგადოებისთვის. ქერიმოვი იყო 1950-იან წლებში საბჭოთა წარმატებების ერთ-ერთი მთავარი არქიტექტორი: 1957 წელს, პირველი სატელიტის, 1-ის გაშვებისას, 1961 წელს 1-დან იური გაგარინის მიერ მსოფლიოს ირგვლივ შემოფრენისას, 1967 წელს პირველი სრული ავტომატიზირებული კოსმოსური დოკინგისა 186-სა და 188-ს შორის და ორბიტული სადგურების და გაშვებისას (1971-1991 წლები).

ადრეული წლები
ქერიმ ქერიმოვი დაიბადა 1917 წლის 14 ნოემბერს, აზერბაიჯანის (მაშინ რუსეთის იმპერიის ნაწილი) დედაქალაქ ბაქოში, ინჟინერ-ტექნოლოგის ოჯახში. 1942 წელს აზერბაიჯანის ინდუსტრიული ინსტიტუტის დასრულების შემდეგ ქერიმოვმა სწავლა განაგრძო ძერჟინსკის საარტილერიო აკადემიაში, სადაც მან თავადვე შეისწავლა სარაკეტო სისტემების დიზაინი.

კარიერა
როგორც სარაკეტო ტექნოლოგიების სპეციალისტი, მეორე მსოფლიო ომის დროს იგი თავიდანვე კატიუშას სარაკეტო დანადგარების განვითარებაზე მუშაობდა. ამ დარგში გაღებული წვლილისთვის ქერიმოვი წითელი ვარსკვლავის ორდენით დაჯილდოვდა. ქერიმოვი თავიდანვე ჩაერთო საბჭოთა აერონავტიკაშიც. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ქერიმოვი კონტინენტთაშორისი ბალისტიკური რაკეტების საბჭოთა პროგრამაზე მუშაობდა. რაკეტების სხვა ექსპერტებთან ერთად 1946 წელს ქერიმოვი გერმანიაში გაიმგზავრა, რათა გერმანული -2 რაკეტის შესახებ ინფორმაცია შეეგროვებინა.

საბჭოთა საიდუმლოება
სხვა საბჭოთა კოსმოსური პიონერების მსგავსად, საბჭოთა ხელისუფლება მრავალი წლის მანძილზე ქერიმ ქერიმოვის ვინაობას საჯაროდ არ ამხელდა. სატელევიზიო გადაცემების დროს კამერები ყოველთვის ფოკუსირებული იყო კოსმონავტებზე და არა იმ პრიოვნებებზე, რომლებსაც ასტრონავტები მისიის განხორციელების შესახებ ინფრომაციას აწვდიდნენ. რადგანაც ქარიმოვი „საიდუმლო გენერალი“ იყო, კამერის თვალთახედვის არიდან ის ყოველთვის იმალებოდა, მხოლოდ მისი ხმა ისმოდა. მისი სახელი საიდუმლოდ რჩებოდა „გლასტნოსტამდე“, რის შემდეგაც მისი სახელი პირველად 1987 წელს, გაზეთში მოიხსენიეს.

გადადგომა და გარდაცვალება
1991 წელს, გადადგომის შემდეგ ქერიმოვი რუუეთის ფედერაციის კოსმოსური სააგენტოს მთავარი კოსმოსური ფრენების კონტროლის კონსულტანტი იყო და დაწერა , საბჭოთა კოსმოსური პროგრამის ისტორია. ქერიმქეიმოვი იყო სოციალისტური შრომის გმირი, სტალინური და ლენინური პრემიების ლაურეატი, საბჭოთა კავშირის სახელმწიფო პრემიის მფლობელი, საბჭოთა არმიის გენერალ-ლეიტენანტი. ქერიმოვი 2003 წლის 29 მარტს, 85 წლის ასაკში, მოსკოვში გარდაიცვალა.
ალექსანდრე ყაზბეგის გამზირი

ალექსანდრე ყაზბეგის გამზირი — გამზირი თბილისში, საბურთალოსა და ვაკის რაიონებში (საბურთალო). პეკინის გამზირიდან პეტრე ქავთარაძის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნის 40-იან წლებში. 1941 წელს დაერქვა ივანე პავლოვის, 1990 წელს — ალექსანდრე ყაზბეგის სახელი. ალექსანდრე ყაზბეგის გამზირი ვაჟა-ფშაველას გამზირთან ერთად წარმოადგენს საბურთალოს ცენტრალურ მაგისტრალს. მისი განაშენიანება დაიწყო 1956 წელს. გარდა საცხოვრებელი სახლებისა, გამზირზე განლაგებულია სასწავლო, სამეცნიერო, ადმინისტრაციული, კულტურულ-საგანმანათლებლო და სხვა საზოგადოებრივი დანიშნულების შენობები. ქუჩაზეა ფერდინანდ თავაძის სახელობის მეტალურგიისა და მასალათმცოდნეობის ინსტიტუტი, ჰემატოლოგიისა დატრანსფუზიოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი, ინფექციური პათოლოგიის, შიდსის და კლინიკური იმუნოლოგიის სამეცნიერო-პრაქტიკული ცენტრი, ვახტანგ ბოჭორიშვილის სახელობის სეფსისის საწინააღმდეგო ცენტრი. 2006 წელს ალექსანდრე ყაზბეგის გამზირზე მდებარე წითელ ბაღს მიენიჭა ვასო გოძიაშვილის სახელი.
ბაქოს შუშის დარბაზი

ბაქოს შუშის დარბაზი — დახურული არენა ბაქოში, აზერბაიჯანში. მდებარეობს ბაქოს სანაპიროზე, სახელმწიფო დროშის მოედანთან. ბაქოს შუშის დარბაზის მშენებლობა 2011 წლის აგვისტოში დაიწყო და 2012 წლის აპრილში დასრულდა. ბაქოს შუშის დარბაზმა უმასპინძლა 202 წლის ევროვიზიის სიმღერის კონკურსს.

ისტორია
ბაქოს შუშის დარბაზი სპეციალურად 2012 წლის ევროვიზიის სიმღერის კონკურსის ჩასატარებლად აიგო. მართალია, კონტრაქტში მშენებლობის ზუსტი ღირებულება არ იყო მითითებული, თუმცა მთავრობამ 6 მილიონი აზერბაიჯანული მანათი გამოყო. 2011 წლის 5 სექტემბერს მთავრობამ განაცხადა, რომ შუშის დარბაზი 25 000 მაყურებელს დაიტევდა. არენა მოიცავს ლოჟებსაც.

არენის დასრულების თარიღად 2012 წლის 31 მარტი იყო ჩაფიქრებული, თუმცა ამინდის მდგომარეობის გამო პროექტის დასრულების თარიღმა 3 კვირით გადაიწია. 2012 წლის 16 აპრილს გამოაცხადეს, რომ შენობა მზად იყო. ბაქოს შუშის სასახლე 2012 წლის 7 მაისს, აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა და პირველმა ლედიმ, მეჰრიბან ალიევამ გახსნეს.

ინფრასტრუქტურა
კომპლექსს საერთო ჯამში 20 958 მ² ფართობის ტერიტორია უკავია, ხოლო არენის ფართობი 10 964 მ²-ია. არენის სიმაღლე შუაში 24 მეტრია. არენა განათებულაი 12 000 მანათობელი დიოდით. არენის ირგვლივდერეფანი ორ სიმეტრიულ ნაწილადაა გაყოფილი. ორივე მხარეს 15 გასასვლელია. ყოველ სექტორს 2 სატრანსპორტო შესასვლელი აქვს (1 ყოველ მხარეს), 10 არენაზე შესასვლელი (5 თითო მხარეს) და 16 ტრიბუნაზე ასასვლელი (8 თითო მხარეს). დერეფნის გასწვრივ 10 სასმელი პუნქტია, 18 საკვები პუნქტი, 2 პირველადი დახმარების პუნქტი, 36 ტუალეტი (6 მამაკაცთათვის, 6 ქალებისთვის, 6 სპეციალური საჭიროების მქონე პირთათვის თითო მხარეს). დარბაზში 12 000 დასაჯდომი ადგილია, თუმცა ჯამში 27 000 მაყურებელს იტევს.27,000 მოგვიანებით, იმავე წელს, ჯენიფერ ლოპესის, შაკირასა და რიანას კონცერტები გაიმართა. 2017 წლის 22 სექტემბერს დარბაზში ადგილობრივმა მომღერალმა, აიღუნ ქაზიმოვამ გამართა კონცერტი. 2018 წლის 28 მაისს აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის დაარსებიდან 100 წლისთავისადდმი მიძღვნილი იუბილეც ბაქოს შუშის დარბაზში გაიმართა.

სპორტი
ბაქოს შუშის დარბაზში გაიმართა 2015 წლის ევროპული თამაშების შეჯიბრებები ფრნებურთში, კრივში, კარატეში, ტაიკვანდოსა და ფარიკაობის სახეობებში. 2016 წლის 1-14 სექტემბერს ბაქოს შუშის დარბაზმა 2016 წლის საჭადრაკო ოლიმპიადას უმასპინძლა.
აკაკი წერეთლის გამზირი

აკაკი წერეთლის გამზირი — გამზირი თბილისში, დიდუბის რაიონში (დიდუბე). გიორგი ცაბაძის ქუჩიდან შოთა შალიკაშვილის ხიდამდე. საფუძველი ჩაეყარა შუა საუკუნეებში თბილისის ჩრდილოეთ განაპირა დასახლების, დიდუბის, გაჩენის შემდეგ. საუკუნის 20-იან წლებში აქ გადიოდა გზა ვიურტემბერგელ გერმანელთა დასახლება ალექსანდერდორფამდე და ერქვა „გზა გერმანელთა კოლონიაში“. საუკუნის შუა ხანებში აქ დასახლდნენ მოლოკნები, რომლებიც რუსეთის იმპერიის ცენტრალური რაიონებიდან ჩამოვიდნენ. 1872 წელს, თბილისი–ფოთის რკინიგზის გაყვანის შემდეგ, აქ ქუჩაზე ძირითადად რკინიგზის მუშები დასახლდნენ, შემდეგ — ტრამვაელები. თბილისის 1867 და 1900 წლების გეგმების მიხედვით აკაკი წერეთლის გამზირის დასაწყისი ეჭირა ელისაბედის, ახლანდელი მიხეილ წინამძღვრიშვილის ქუჩას. ქუჩა თანდათან გაიზარდა ჩრდილოეთით. 30-იან წლებში ბრძოლის ქუჩა დაერქვა (რევოლუციური წარსულის გამო). დატანილია თბილისის 1934 წლის გეგმაზე. დიდუბის ინტენსიური განაშენიანების შედეგად წარმოიქმნა პროსპექტი, რომელსაც 1958 წელს მიენიჭა აკაკი წერეთლის სახელი.

ეს არის დიდუბის რაიონის ძირითადი მაგისტრალი (სიგრძე დაახლოებით 3,8 კმ), მიემართება მტკვრის პარალელურად და უერთდება შოთა შალიკაშვილის (ყოფილი დიდუბის) ხიდს, რომელიც ამ რაიონს აკავშირებს დიღომთან. 60-იან წლებში დაიწყო გამზირის გაფართოება-რეკონსტრუქცია. ძირითადად განაშენიანებულია რვასართულიანი საცხოვრებელი სახლებით. გამზირზეა სააქციო საზოგადოება „თბილქალაქმშენი“, შპს „სამთო ქიმია“, შპს „კოკა-კოლა ბოთლერს ჯორჯია“, ეროვნული სტადიონი [ საუკუნის 30-იანი წლები, არქიტექტორი არჩილ ქურდიანი, არქიტ. ნ. გრინევსკის მონაწილეობით. რეკონსტრუქცია ჩაუტარდა 1976 (არქიტექტორები: ა. და გ. ქურდიანები. კონსტრუქტორი შ. გაზაშვილი) და 2006 წელს (არქიტექტორები: გ. და ა. ქურდიანები)], დიდუბის ღვთისმშობლის ეკლესია, ქართველ მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონი, საგამოფენო ცენტრის — „ექსპოჯორჯიის“ პავილიონები, მძლეოსნობის სასახლე (1979, არქიტექტორები: მ. ლიპარტელიანი, მ. ჩხენკელი, რ. ჯანაშია). გამზირზე დგას აკაკი წერეთლის ძეგლი (მოქანდაკე ბ. ავალიშვილი, არქიტექტორი ოთარ ლითანიშვილი), სკულპტურული კომპოზიცია „გონების აღმაფრენა“ (მოქანდაკე ლ. მამალაძე). გამოდის მეტროს სადგურები „წერეთელი“, „დიდუბე“.
აზერბაიჯან-პოლონეთის ურთიერთობები

აზერბაიჯან-პოლონეთის ურთიერთობები — მოიცავს აზერბაიჯანსა და პოლონეთს შორის ორმხრივ დიპლომატიურ ურთიერთობას. პოლონეთის საელჩო გაიხსნა აზერბაიჯანში 2001 წლის 23 აგვისტოს, ხოლო აზერბაიჯანის საელჩო პოლონეთში კი 2004 წლის 30 აგვისტოს. ორივე ქვეყანა არის ევროპის საბჭოსა და ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაციის (ეუთოს) სრულუფლებიანი წევრი.

პოლიტიკური ურთიერთობები
პოლონეთმა აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობა 1991 წლის 27 დეკემბერს ცნო. თუმცა ინტენსიური დიპლომატიური ურთიერთობები განვითარდა მხოლოდ რამდენიმე წლის შემდეგ, როდესაც ჰეიდარ ალიევი 1997 წლის აგვისტოში იმყოფებოდა პოლონეთში, ხოლო შემდეგ პოლონეთის პრეზიდენტი ალექსანდრე კვასნევსკი ეწვია აზერბაიჯანს 1999 წლის ოქტომბერში. პოლონეთი მხარს უჭერს აზერბაიჯანის კანდიდატურას ევროკავშირსა და ნატოში გაწევრიანებასთან დაკავშირებით. სომხეთის წინააღმდეგ მთიანი ყარაბაღის ომის დროს პოლონეთმა მხარი დაუჭირა აზერბაიჯანს, თუმცა მოგვიანებით პოლონეთმა ასევე აღიარა სომხების გენოციდი, საკითხის მიმართ ამგვარმა დამოკიდებულებამ აზერბაიჯანში პროტესტი გამოიწვია.

2007 წელს პოლონეთის მაშინდელი პრეზიდენტი ლეხ კაჩინსკი ეწვია აზერბაიჯანს, ხოლო 2008 წლის 26 თებერვალს აზერბაიჯანის პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი იმყოფებოდა პოლონეთში. ვიზიტის დროს ხელი მოეწერა ორივეს ქვეყნის ერთობლივ განცხადებას. განცხადებაში აღინიშნა, რომ პოლონეთი მხარს უჭერს კონფლიქტის მშვიდობიან მოგვარებას. კაჩინსკი ჰეიდარ ალიევის ორდენით დააჯილდოვეს მისი მეხუთე ვიზიტის დროს, ურთიერთობების განვითარების საქმეში სპეციალური წვლილისთვის.

ეკონიმიკური ურთიერთობები
2008 წელს, პირველად ეკონომიკური ურთიერთობების ისტორიაში, აზერბაიჯანმა მოიპოვა ვაჭრობის ჭარბი წილი, ხოლო პროდუქტის ბრუნვავ ორ ქვეყანას შორის 166,9 მილიონ დოლარს მიაღწია. კომპანია „“ დაარსდა ბაქო-ოდესა-ბროუდი-პლოკი-გდანსკი მილსადენის ტექნიკური დეტალების მოსამზადებლად. ეს პროექტი აჩვენებს აზერბაიჯანის მზარდ როლს პოლონეთის ენერგეტიკული უსაფრთხოების უზრუნველყოფაში.

კულტურული ურთიერთობები
 საუკუნის შუა წლებში აზერბაიჯანული გმირული ეპოსი „“ თარგმნა ალექსანდრე ჩოდიჩკომ, რომელიც შემდგომ გამოქვეყნდა ინგლისურ და ფრანგულ ენებზე. ვარშავა ასევე არის, ბოლო ადგილი, რომელიც აზერბაიჯანელმა მეცნიერმა და მწერალმა აბასყული-აღა ბაქიხანოვმა გადადგომამდე მოინახულა. მან ვარშავაში დაწერა მრავალი ლექსი და მისი ცნობილი პოემა „ცათა საიდუმლოებები“ არაბულ ენაზე.

ჯოზეფ გოსლავსკიმ და ჯოზეფ პლოშკო ცნობილები არიან იმით, რომ აზერბაიჯანში არაერთი შენობის არქიტექტორები იყვნენ. ასევე მათ მიერ არის აშენებული ისმაიიას სასახლე და დღევანდელი ბაქოს თოჯინების თეატრი.

ბაქოს სლავური უნივერსიტეტის პოლონური ენისა და კულტურის ცენტრი გაიხსნა 2006 წლის 9 ნოემბერს. პოლონელმა ინჟინერმა პაველ პოტოტსკიმ წარმოადგინა კასპიის ზღვაში ნავთობის მოპოვების პირველი პროექტი და უზრუნველყო მისი შესრულება.
ტიგრან ესაიანი

ტიგრან ესაიანი (; დ. 2 ივნისი, 1972, ერევანი, სომხეთის სსრ, საბჭოთა კავშირი) — კარიერადასრულებული სომეხი ფეხბურთელი. პოზიციით სტრაიკერი. იგი თამაშობდა სომხეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებსა და სომხეთის საფეხბურთო პრემიერლიგის რამდენიმე კლუბში.

საკლუბო კარიერა
ტიგრან ესაიანმა ფეხბურთის თამაში 1990 წელს, ზორავანას რიგებში დაიწყო. კლუბი საბჭოთა პირველი ლიგის მეორე ლიგაში ასპარეზობდა. 1992 წელს კლუბი ზორავანა პირდაპირ სომხეთის საფეხბურთო პრემიერლიგაში გადავიდა, თუმცა სეზონი ცხრილის ბოლო ადგილით დაასრულა და ამის გამო იგი სომხეთის პირველ ლიგაში ჩამოქვეითდა. სეზონის დასრულების შემდეგ ესაიანმა ხსენებული კლუბი დატოვა და შეუერთდა კლუბ „ვაგარშაპატს“. სეზონის დასრულებისას მან ეს კლუბიც დატოვა. შემდეგი მისი კლუბი იყო სომხეთის საფეხბურთო პრემიერლიგაში მოასპარეზე კლუბი დინამო ერევანი. ესაიანმა კლუბში 30 გოლი ფაიტანა და ამ შედეგით იგი კლუბის ერთ-ერთი ძირითადი ბომბარდირად გახდა. მის მიერ დაფიქსირებული შედეგი 1994 წლის სომხეთის პრემიერლიგის სეზონში საუკეთესო იყო. 1995 წელს ესაიანი შეუერთდა კლუბ ერევანს. მისი ერევანში თამაშის პერიოდში, კლუბმა მოიგო 1997 წლის სომხეთის პრემიერლიგა და გახდა 1998 წლის სომხეთის თასის ფინალისტი. მოგვიანებით იგი შეუერთდა კლუბ ტორპედო ზაპოროჟეს; აქ მან 1999-2000 წლების სეზონი გაატარა. სეზონის დასრულების შემდეგ იგი შეუერთდა კლუბ არარატი ერევანს; მის პირველ სეზონში კლუბი 2000 წლის სომხეთის პრემიერლიგის ფინალისტი გახდა. 17 გატანილი გოლით, ესაიანი კლუბის მეორე ბომბარდირი გახდა. 2000-2002 წლებში ესაიანი თამაშობდა ლიბანურ-სომხურ კლუბ ბეირუთში. შემდგომ იგი სომხეთში დაბრუნდა და ამჯერად ბანანცს შეუერთდა. კლუბთან ერთად იგი სომხეთის პრემიერლიგის ფინალისტი ორჯერ, 2002 და 2004 წლებში, ხოლო სომხეთის სუპერთასის ფინალისტი 2003 და 2004 წლებში გახდა. 2004 წელს ესაიანი კვლავ არარატი ერევანში დაბრუნდა. 2005 წელს იგი მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის კლუბ ლერნაინ არცახში თამაშობდა. 2005 წელს ესაიანი მესამედ შეუერთდა კლუბ არარატი ერევანს და საბოლოოდ, 2006 წელს, კარიერაც აქვე დაასრულა.

საერთაშორისო კარიერა
ტიგრან ესაიანის დებიუტი სომხეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში შედგა 1996 წლის 20 თებერვალს, პერუს წინააღმდეგ გამათრულ ამხანაგურ შეხვედრაში. ამ დღიდან მოყოლებული მან 21 ნაკრების თამაშში მიიღო მონაწილეობა და მთლიანობაში 4 გოლი გაიტანა. 1999 წელს მან დატოვა ეროვნული ნაკრები. იგი სომხეთის ნაკრების ყველა დროის საუკეთესო ბომბარდირთა სიაში მე-10 ადგილს იკავებს.
არუთიან ვარდანიანი

არუთიან ვარდანიანი (; დ. 5 დეკემბერი, 1970, გიუმრი, სომხეთის სსრ) — კარიერადასრულებული სომეხი ფეხბურთელი. პოზიციით მცველი. ვარდანიანი თამაშობდა სომხეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებსა და სომხეთის, შვეიცარიის და გერმანიის კლუბებში. მას კარიერის დიდი ნაწილი გაატარა შვეიცარიის საფეხბურთო სუპერლიგის კლუბებ: ლოზანში, ვერვეტში და არაიში. იგი სომხეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში ძირითად მცველად მოისაზრებოდა; ნაკრების მაისურით ჩატარებული აქვს 62 თამაში. მისი ნაკრებში დებიუტის, 1994 წლის 15 მაისის შემდეგ მან 1 გოლი გაიტანა.

არუთიან ვარდანიანი სომხეთის ნაკრების კაპიტნებს შორის გამოირჩეოდა საკუთარი მრავალმხრივი შესაძლებლობებით. იგი გამორჩეული იყო საკუთარი უნივერსალობით: შეეძლო ნებისმიერი პოზიციის დაცვა და ჰქონდა გადაცემის შესანიშნავი ტექნიკა.

საკლუბო კარიერა
არუთიან ვარდანიანი დაიბადა ლენინაკანში (ახლანდელი გიუმრი), თუმცა საფეხბურთო კარიერა ლორი ვანაძორში დაიწყო. 1989 წელს დაბრუნდა ლენინაკაში და თამაში დაიწყო შირაკ გიუმრიში. იგი კლუბში ისტორიაში ყველაზე მეტი ჩატარებული სეზონითა და თამაშით გამოირჩა. შირაკთან ერთად მან 3-ჯერ სომხეთის საფეხბურთო პრემიერლიგა (1992, 1994, 1995) და სომხეთის სუპერთასი (1996) მოიგო. 1997 წელს იგი დასახელდა სომხეთის წლის საუკეთესო ფეხბურთელად. ამ წელს მან სომხეთის კლუბში უკანასკნელი სეზონი ჩაატარა. ამ წელს, მან კონტრაქტი გააფორმა კლუბ ლოზანისთან; მან კლუბში ერთი სეზონი გაატარა. შემდგომ, ვარდანიანი საცხოვრებლად კიოლნიში გადავიდა და კლუბ ფორტუნას შეუერთდა. მან ფორტუნა კიოლნში ორი სეზონი გაატარა, ხოლო შემდეგ დაბრუნდა შვეიცარიაში და კლუბ იანგ-ბოიზს შეუერთდა.

2003 წელს არუთიან ვარდანიანი კლუბ სერვეტს შეუერთდა. სერვეტის შემადგენლობაში მან მოიგო შვეიცარიის სუპერლიგა.

საერთაშორისო კარიერა
არუთიან ვარდანიანის დებიუტი სომხეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში შედგა 1994 წლის 15 მაისს, აშშ-ის ნაკრების წინააღმდეგ გამართულ გასვლით შეხვედრაში (აღნიშნული მატჩი სომხეთის ისტორიაში მეორე ოფიციალური თამაშია). ვარდანიანმა ნაკრებში ერთადერთი გოლი აქვს გატანილი; ეს გოლი გაუტანა 1997 წლის 6 სექტემბერს ალბანეთის ნაკრებს.

პირადი ცხოვრება
2010 წელს ვარდანიანი საკუთარ ოჯახთან ერთად საცხოვრებლად მონ-დე-მარსანში, საფრანგეთში გადავიდა. ის არის ფრანგული ქალაქის ერთ – ერთ ცენტრალურ მოედანზე პატარა კაფის მფლობელი და ოპერატორი.
ბეგლარ ახოსპირელის ქუჩა

ბეგლარ ახოსპირელის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, მთაწმინდის რაიონში (ქვემო უბანი). ლადო გუდიაშვილის მოედნიდან ლადო ასათიანის ქუჩამდე. არსებობს ფეოდალური ხანიდან. ქუჩა აღნიშნულია ალექსანდრე პიშჩევიჩის მიერ შედგენილ თბილისის 1785 წლის გეგმაზე. 1867 წლის გეგმაზე მოღნინის ქუჩად იწოდება აქ მდებარე მოღნინის ღვთისმშობლის სომხური-გრიგორიანული ეკლესიის (1751) გამო. 1923 წელს ქუჩას ეწოდა ბეგლარ ახოსპირელის სახელი. ქუჩაზე, გასასვლელსა და ჩიხში შემონახულია საუკუნის დასასრულის საცხოვრებელი სახლები. აქვს 1 გასასვლელი, 3 ჩიხი.

ბეგლარ ახოსპირელის გასასვლელი
ბეგლარ ახოსპირელის გასასვლელი — გასასვლელი მთაწმინდის რაიონში (ქვემო უბანი). ბეგლარ ახოსპირელის ქუჩასა და ლადო გუდიაშვილის მოედანს შორის.
მებულულე

მებულულე — ძუძუმწოვართა გვარი კურდღლისნაირთა რიგისა. მებულულესებრთა ოჯახის ერთადერთი თანამედროვე გვარი. ცნობილია 30-მდე სახეობა.

მათი სხეულის სიგრძეა 12–28 სმ, მასა 170–240 გ. გარეგნულად მემინდვრიებს წააგვანან; კიდურები მოკლეა, უკანები ოდნავ გრძელი, ტერფები მოკლე. პატარა კუდი შეუმჩნეველია. ყურები მცირე ზომის, მომრგვალებული. წინა კიდურებზე 5 თითია, უკანაზე — 4. ფეხისგულები დაფარულია თმით. ბეწვი ხშირი, საკმაოდ გრძელი და რბილია. ზურგი მოწითალო ან მურაა, მუცელი უფრო ღია. ზამთარში შეფერილობა ჩვეულებრივ ღიავდება, დაჰკრავს რუხი ელფერი. ახასიათებთ გრძელი ვიბრისები, რომლებიც ზოგიერთ სახეობას სხეულის მესამედზე უფრო გრძელი აქვს.

გავრცელებული არიან ჩრდილოეთ ამერიკის მთებში (ალასკის ცენტრალური ნაწილიდან კალიფორნიის ცენტრალურ რაიონებსა და ნიუ-მექსიკოს შტატამდე), სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში, ჩრდილოეთ ურალში, აზიაში ჩრდილოეთით არქტიკულ სანაპიროებამდე, აღმოსავლეთით ანადირის ყურემდე, კუნძულ ჰოკაიდოზე, კორეის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილამდე, სამხრეთით — ჩრდილოეთ ირანის, ავღანეთის, პაკისტანის, ინდოეთის, მიანმარის მთებამდე, ცენტრალური ჩინეთის მთებამდე, ტიბეტში. უპირატესად ბინადრობენ ღია ლანდშაფტებში, თითქმის ზღვის დონიდან 4000 მეტრამდე ჩრდილოეთ ამერიკაში და 6000 მეტრამდე აზიაში.

აქტიურები არიან დღის ნათელ დროს. ცხოვრობენ ოჯახურ ჯგუფებად, ზოგიერთი სახეობა — მარტოდ. ახასიათებთ ბგერებით კომუნიკაცია — წრიპინი (წრუწუნის) მსგავსი გადაძახილები. მაღალმთიანი სახეობები თავშესაფარს პოვებენ ნაპრალებში, ვაკეებსა და მთისწინეთში. თხრიან რთულ სოროებს, სიღრმეში 50 სმ-მდე, რომლებსაც მრავალი გასასვლელი აქვთ. ძილს არ ეძლევიან. ზამთრისათვის მცენარეთა მწვანე ნაწილების სახით იმარაგებენ საკვებს. მთის სახეობათა წარმომადგენლები ბალახს ქვებს შორის არსებულ ნაპრალებში აშრობენ, სტეპის სახეობები კი ერთგვარ ბულულებად აწყობენ (აქედან სახელწოდება), რომელშიც შეიძლება 60 სახეობის მცენარე შედიოდეს.

არეალის ჩრდილოეთ ნაწილში წელიწადში შთამომავლობას ერთხელ იძლევიან, სამხრეთში — 2–3-ჯერ. მაკეობა 25–30 დღე გრძელდება, შობენ 2–6 ხშირი ბეწვით დაფარულ ნაშიერს. ბუნებრივ საზოგადოებაში ზოგჯერ საკვანძო სახეობების ფუნქციას ასრულებენ. მაღალი რიცხოვნობის შემთხვევაში შესაძლოა ზიანი მიაყენონ საძოვრებს; მონღოლური მებულულე (. ) ადამიანის ბუნებრივ-კეროვანი დაავადებების გამავრცელებელია. -ის წითელი ნუსხის მიხედვით სახეობათა უმრავლესობას საფრთხე არ ემუქრება, 1 სახეობა (. ) კრიტიკულ მდგომარეობაშია, 2 — საფრთხის ქვეშ.
ვარდავარი

ვარდავარი — ფერისცვალების სომხური დღესასწაული, რომელიც აღინიშნებოდა აღდგომიდან 98-ე დღეს. ვარდავარის ფესვები ქრისტიანობამდელ პერიოდთანაა დაკავშირებული. იგი სომხური სამოციქულო ეკლესიის ერთ-ერთი მთავარი დღესასწაული გახლავთ – ამ დღეს იესო ქრისტეს ფერისცვალებას ზეიმობენ.

ბევრი მკვლევარი „ვარდავარ“ ტერმინს ხეთური ენიდან მომდინარედ მიიჩნევს - ხეთურად ვადარ - „წყალი“, არრ - „შესხურებას“ აღნიშნავს და მას სომხეთისათვის წლის ყველაზე გვალვიან პერიოდში წვიმის გამოწვევის მაგიას უკავშირებს. მიიჩნევა, რომ წყალი, რომელსაც ადამიანები ვარდავარის დღეს ასხურებენ ერთმანეთს, სამკურნალოა და კეთილდღეობის, ბედნიერებისა და იღბალის მომტანია.

არსებობს ამ ტერმინის მომდინარე მეორე ვარიანტიც, ზოგიერთი მეცნიერი დღესასწაულის სახელწოდებაში ვარდ – „ვარდი“ – ძირს გამოყოფს. მიუხედავად იმისა, რომ ვარდავარის დღესასწაულზე ყვავილები მნიშვნელოვან როლს თამაშობს, მაგრამ ისიც უნდა ითქვას, რომ წლის სწორედ ამ პერიოდში ვარდები საერთოდ არ ჰყვავის. ასე, რომ ეს ვარიანტი, მიუღებელი და უსაფუძვლოა.

აღნიშნული ვარდავარის დღესასწაული შაბათ-კვირის მიჯნის ღამეს იწყებოდა. სწორედ წინა ღამეს ხალხი წყაროებთან და ეკლესიებთან იკრიბებოდა. თარონში, რომელიც ეკუთვნის დასავლეთ სომხეთს, იქ მდებარე წმინდა კარაპეტის მონასტერი დღესასწაულის გამართვისათვის ყველაზე სასურველ ადგილად ითვლებოდა. ამ დღეს ახალგაზრდები მთელ ღამეს კოცონის გარშემო ცეკვასა და სიმღერაში ატარებდნენ, სწორედ აქვე ხდებოდა სასიყვარულო კავშირების გაბმა და ზოგჯერ ნიშნობაც კი.

ფერისცვალების სომხურ დღესასწაულზე აუცილებელი იყო ეკლესიების ყვავილებით მორთვა და ხორბლისა და ქერის თავთავებისგან შეკრული თაიგულების კურთხევა. გარდა ამ ყველაფრისა, ხორბლის ამ დღეს თესლებისაგან აკეთებდნენ თოჯინებს და საკუთარ სახლებში კიდებდნენ. ასეთ თვითნაკეთ თოჯინას დანიშნული ქალიშვილი უგზავნიდა თავის მომავალ დედამთილს, რომელიც თოჯინას დიდხანს ინახავდა. სომხეთის ზოგიერთ რეგიონში ამზადებდნენ დიდი ზომის დედოფალებს, რომელებსაც რიტუალის დროს ტარების პროცესში წყლით ასველებდნენ.

ამ დღეს დაკავშირებული სადღესასწაულო გართობა-თამაშობანი გრძელდებოდა წყაროებთან, სადაც სოფლის მოსახლეობა მსხვერპლს სწირავდა და საწესო სუფრას შლიდა. სწორედ აქ იწყებოდა დღეობის სხვა მნიშვნელოვანი კომპონენტი, მათ შორის ყველა – ბავშვები და მოხუცები, ქალები და მამაკაცები – ერთმანეთს წყლით წუწავდა. აუცილებელია იყო ასევე წყლის საქონლისთვის შესხმაც.
სართავი ბანანი

სართავი (საფეიქრო) ბანანი , ან აბაკა ( < ) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ბანანისებრთა ოჯახის ბანანის გვარისა.

მისი სამშობლოა ფილიპინები. ევროპულ ყოფაში მცენარე 1768 წელს შევიდა, როდესაც ესპანელებმა დაიწყეს მისი მოყვანა ბოჭკოს ექსპორტის მიზნით. თავდაპირველად იგი მხოლოდ ფილიპინებზე მოჰყავდათ, მოგვიანებით გავრცელდა ინდონეზიაში, აგრეთვე ცენტრალური ამერიკის ქვეყნებში (კოსტა-რიკა, ჰონდურასი). მისი ფოთლის ბუდისაგან მიიღება უბრალო ბოჭკო, რომელსაც, მცენარის მსგავსად, „აბაკას“ უწოდებენ. იყენებენ გვარლების, საზღვაო ბაგირების (მდგრადია მარილიანი წყლის მიმართ), თევზსაჭერი ბადეების დასამზადებლად. მცენარის ბოჭკოვანი ნაწილი შემოდის 18–24 თვეში, შემდეგ მას ქერქს აცლიან და მზეზე აშრობენ; წარმოებაში მისი გამოყენება დამატებითი დამუშავებისა და დართვის გარეშეა შესაძლებელი.

სინონიმები
. .
ვუკოლ ბერიძის ქუჩა

ვუკოლ ბერიძის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, მთაწმინდის რაიონში (სოლოლაკი). პეტრე ჩაიკოვსკის ქუჩიდან შიო ჩიტაძის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნეში, აღნიშნულია თბილისის 1867 წლის გეგმაზე. ადრე მას ახალბებუთოვის ქუჩა ერქვა (ამ ქუჩაზე იდგა ვასილ ბებუთოვის სახლი). 1923 წლიდან — მიხეილ ცხაკაიას, 1990 წელს ვუკოლ ბერიძის სახელი ეწოდა. შემორჩენილია საუკუნის დასასრულის საცხოვრებელი სახლები.
ქრისტეფორე არეშიძის ქუჩა

ქრისტეფორე არეშიძის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ვაკის რაიონში (ვაკე), მდებარეობს ატენის ქუჩიდან ვერის ხეობამდე. წარმოიქმნა საუკუნის 20-იან წლებში. თბილისის 1934 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც ბაზალეთის შესახვევი, შემდეგ კი დაერქვა ატენის შესახვევი. 1992 წელს ქართველი ქიმიკოსის ქრისტეფორე არეშიძის სახელი ეწოდა.
ატენის ქუჩა

ატენის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ვაკის რაიონში (ვაკე). მდებარეობს ილია ჭავჭავაძის გამზირიდან ვერის ხეობამდე. წარმოიქმნა საუკუნის 20-იან წლებში. 1925–1926 წლების ცნობათა წიგნში „მთელი ტფილისი“ შეტანილია ვაკის ახალი ქუჩების სიაში. თბილისის 1934 წლის გეგმაზე ატენის შესახვევის სახელითაა დატანილი ქუჩის ბოლო მონაკვეთი (ახლანდელი ქრისტეფორე არეშიძის ქუჩის პარალელური), შემდეგ ეწოდა თბილისის საბჭოს აღმასკომის პრეზიდიუმის წევრის ვასილ ხომასურიძის (1856–1948) სახელი. 1959 წლიდან — ისევ ატენის, 1996 წელს გრიგოლ აბაშიძის სახელი დაერქვა. 2001 წელს ისევ ატენის ქუჩა ეწოდა. ქუჩაზე მდებარეობს ბანკი „რესპუბლიკა, ჯგუფი სოსიეტე ჟენერალის“ შენობა.
გურამ რჩეულიშვილის ქუჩა

გურამ რჩეულიშვილის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, მთაწმინდის რაიონში (ზემო ვერა). იაკობ გოგებაშვილის ქუჩიდან რევაზ ჯაფარიძის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნეში. თბილისის 1934 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც ვარდისუბნის შესახვევი, შემდეგ — ზედაუბნის გასასვლელი, 1956 წლიდან სევასტოპოლის ქუჩა ერქვა. 1990 გურამ რჩეულიშვილის სახელი ეწოდა. აქვს 1 დაღმართი, 4 ჩიხი.
ვიქტორ გაბესკირიას მოედანი

ვიქტორ გაბესკირიას მოედანი — მოედანი თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში (ჩუღურეთი); სპარტაკის, ვიქტორ გაბესკირიას, ტირიფონის ქუჩებსა, გრემის შესახვევსა და სპარტაკის გასასვლელს შორის. წარმოიქმნა საუკუნეში. თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წლის შედგენილ ქუჩების და მოედნების სიაში შეტანილია როგორც თრდატოვის მოედანი. 1923 წელს — სტეფანე ბალმაშევის, 1992 ვიქტორ გაბესკირიას სახელი დაერქვა. აქვს 1 ჩიხი.