iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნუგზარ ბაქრაძე

ნუგზარ ბაქრაძე (დ. 9 ივნისი, 1963 — გ. 1993) — ქართველი სამხედრო პირი, საქართველოს გმირი.

ბიოგრაფია
ნუგზარ ბაქრაძე დაიბადა სოფელი დარკვეთში, ჭიათურის რაიონში. 1978-1980 წლებში ვარჯიშობდა ჭიათურის სპორტსკოლაში, ჭიდაობის სექციაში. 1981 წლის 1 სექტემბრიდან სწავლა განაგრძო მოსე თოიძის სახელობის სამხატვრო სასწავლებელში, შემდეგ გაიწვიეს სამხედრო სავალდებულო სამსახურში. დემობილიზაციის შემდეგ დაუბრუნდა სწავლას, პარალელურად მუშაობდა თბილისის მეტროპოლიტენის მშენებლობაზე, გაერთიანება „თელასში“. 1985 წელს დაამთავრა სასწავლებელი. 1990 წელს მუშაობა დაიწყო ჭიათურის კომისარიატში. 1992 წლიდან დაინიშნა სამხედრო პოლიციის სპეციალური დანიშნულების რაზმის მეთაურად. მისი მეთაურობით რაზმი იბრძოდა ჯერ სამაჩაბლოში, ხოლო აფხაზეთში ომის დაწყების დღიდან. ნუგზარ ბაქრაძემ თავის რაზმთან ერთად, არა ერთ ბრძოლაში მიიღო მონაწილეობა. ესენია: გაგრა, განთიადი, ლესელიძე, შრომა. დაიღუპა ოჩამჩირის რაიონ სოფელ ტამიშთან. სოფელ დარკვეთის სკოლას ქალაქ ჭიათურის გამგეობის გადაწყვეტილებით მიენიჭა ნუგზარ ბაქრაძის სახელი. იყო კაპიტანი და საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის მებრძოლი აფხაზეთის ომში.
ტაბასუმ ადნანი

ტაბასუმ ადნანი (, დ. 1977, სვატი, ჩრდილო-დასავლეთის სასაზღვრო პროვინცია) — პაკისტანელი ქალთა უფლებების აქტივისტი სვატის ხეობიდან. 2015 წელს მან მიიღო აშშ-ს სახელმწიფო დეპარტამენტის ქალთა საერთაშორისო ჯილდო გამბედაობისთვის პაკისტანელი ქალებისთვის სამართლიანობის უზრუნველყოფის მცდელობისთვის.

ბიოგრაფია
ტაბასუმ ადნანი დაიბადა 1977 წელს და გაიზარდა სვატის ხეობაში, პაკისტანში. 13 წლის ასაკში ის გახდა პატარძალი, როცა ქმარს გაშორდა, იგი იყო ოთხი შვილის დედა და ოჯახში ძალადობის მსხვერპლი. უსახლკაროდ და მხარდაჭერის გარეშე და მიუხედავად იმისა, რომ ისინი არ არიან გამიზნული ფორმალური სასამართლო სისტემების ან პოლიციის პროცედურების ჩანაცვლებაზე, უხუცესთა გადაწყვეტილებებს საზოგადოება პატივს სცემს და ხშირად გავლენას ახდენს სასამართლო სისტემაზე. დების საბჭო, ქალების სამართლებრივი მხარდაჭერის გარდა, მხარს უჭერს გოგონების უფასო განათლებას, ქალებისა და გოგონების ჯანმრთელობის დაცვას, პროფესიული უნარების შესწავლას, ქალთა ხელმისაწვდომობას სამშვიდობო მოლაპარაკებებზე, მართლმსაჯულებასა და ხმის მიცემაზე. ასევე იბრძვის კანონებისთვის, რომლებიც იცავს ქალებს ძალადობისაგან, განსაკუთრებით ეგრეთ წოდებულ „სინდისის მკვლელობას“, „მკვლელობას მზითვის გამო“, მჟავას გადასხმას და წამებას. თავდაპირველად კვენდო ჯირგას ეწინააღმდეგებოდნენ როგორც მამაკაცთა ჯირგები, ასევე გამოჩენილი ქალთა უფლებების დამცველები.

2014 წელს მომხდარმა მოვლენამ შეცვალა საზოგადოების აზრი ადნანის ჯგუფის შესახებ. ბავშვი გააუპატიურეს და ხელისუფლებამ არაფერი გააკეთა. საქმეზე ყურადღების მიქცევის მიზნით კვენდო ჯირგამ საპროტესტო აქცია მოაწყო. ეჭვმიტანილები დააკავეს და პირველად პუშტუნთა ისტორიაში ქალს, ადნანს, სთხოვეს მონაწილეობა მიეღო მამაკაცთა ჯირგაში და დახმარებოდა მართლმსაჯულების აღსრულებაში.. ამის შემდეგ ქალებმა თავიანთი წარმატება გაამყარეს და 2014 წლის ივლისში ადნანი და კვენდო ჯირგა ლობირებდნენ კანონს, რომელიც კრძალავს ბავშვთა ქორწინებას. რელიგიური ძალების ძლიერი წინააღმდეგობის მიუხედავად, სინდის ასამბლეამ ერთხმად მიიღო აკრძალვა თვრამეტი წლამდე ასაკის პირთა ქორწინებაზე, ხოლო 2014 წლის დეკემბერში ერთხმად მიიღო რეზოლუცია არსებულ კანონში ცვლილებებზე მუშაობის შესახებ.

მამაკაცთა ჯირგაში თავდაპირველი წარმატების შემდეგ, ადნანი მიიწვიეს მონაწილეობის მისაღებად სხვა საკითხებზე, რომლებიც დაკავშირებულია „ქალთა საკითხებთან“. მიუხედავად იმისა, რომ მის მიმართ აგრძელებენ მუქარას, ადნანი აგრძელებს მუშაობას, რადგან თვლის, რომ ქალები უნდა იყვნენ ჩართული გადაწყვეტილების მიღების პროცესში, რაც გავლენას ახდენს მათ ცხოვრებაზე.

ჯილდოები
2013 წელს ადნანს მიენიჭა „ “ ჯილდო, 2014 წელს ნომინირებული იყო „- “-ზე, ხოლო 2015 წელს მიიღო აშშ-ს სახელმწიფო დეპარტამენტის ქალთა საერთაშორისო ჯილდო გამბედაობისთვის. 2016 წელს მან ასევე მიიღო ნელსონ მანდელას ჯილდო.
ელგუჯა ბაღათურია

ელგუჯა ბაღათურია (დ. 31 მაისი, 1962 — გ. 19 სექტემბერი, 1993) — ქართველი სამხედრო პირი, საქართველოს გმირი.

ბიოგრაფია
ელგუჯა ბაღათურია აფხაზეთში მიმდინარე საომარი მოქმედებების დროს ჩარიცხული იყო საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მეორე საარმიო კორპუსის 23-ე მექანიზირებული ბრიგადის მესამე ბატალიონის პირად შემადგენლობაში ასეულის ზემდეგად. 1992 წლის ოქტომბრიდან აქტიურ მონაწილეობას იღებდა ბატალიონის მიერ ჩატარებულ ყველა საბრძოლო ოპერაციაში. 1993 წლის 19 სექტემბერს სოფელ თავისუფლებასთან გამართულ ბრძოლებში მძიმედ დაიჭრა ნაღმსატყორცნი ჭურვის აფეთქების შედეგად და გარდაიცვალა. დასაფლავებულია გულრიფშის რაიონის სოფელ კაშტაკში. ომში იბრძოდა მამასთან, შოთა ბაღათურიასთან, ერთად. საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის მებრძოლი აფხაზეთის ომში.

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენი (გარდაცვალების შემდეგ).
შოთა ბაღათურია

შოთა ბაღათურია (დ. 30 იანვარი, 1929 — გ. 27 სექტემბერი, 1993) — ქართველი სამხედრო პირი, საქართველოს გმირი.

ბიოგრაფია
აფხაზეთის ომის დროს მამა-შვილი შოთა და ელგუჯა ბაღათურიები მოხალისეებად ჩაეწერნენ 23-ე ბრიგადის მე-3 ბატალიონში რიგითებად. შოთა ბაღათურია სოხუმის დაცემამდე იბრძოდა. დაიღუპა 27 სექტემბერს სოხუმში, მთავრობის სახლთან მიმდინარე ბრძოლების დროს.
ელმალიქი (პაზარის რაიონი)

ელმალიქი — სოფელი პაზარის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 47 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ პაზარიდან 10 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 310 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფელ ელმალიქის ძველი სახელწოდებაა „კუზიკა“. ეს არის ლაზური ტოპონიმი კუზიკა (კუზიკა), რომელიც მომდინარეობს სიტყვისგან „კუზი“(კუზი), რაც ნიშნავს კოვზს და აქედან გამომდინარე ნიშნავს „პატარა კოვზს“. ამ ადგილის სახელი თურქულში იგივე ფორმით შევიდა. შესაბამისად, 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში ის მოხსენიებულია როგორც კუზიკა .

სოფელ კუზიკას მდებარეობის ადგილი - ლაზეთის რეგიონი, ანტიკურ ხანაში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, მას შემდეგ რაც 1461 წელს ტრაპიზონის იმპერია გაანადგურეს, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს. ეს დასახლება დიდხანს იმყოფებოდა ოსმალთა მმართველობის ქვეშ, სანამ პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსების ხელში არ გადავიდა.

ქართველმა ენათმეცნიერმა იოსებ ყიფშიძემ, რუსული მმართველობის პერიოდში, 1917 წელს ლაზეთის რეგიონში ჩატარებული კვლევითი მოგზაურობის ჩანაწერებში სოფლის სახელი რუსულად დაწერა როგორც კუზიკა . ამ დროისთვის სოფელში 56 კომლში 399 ადამიანი ცხოვრობდა და მოსახლეობის უმრავლესობას ლაზები შეადგენდნენ. ნიკო მარი კი 1910 წელს ლაზეთის რეგიონში თავისი კვლევითი მოგზაურობის დროს წერდა, რომ ათინის რაიონში 69 სოფელი იყო და ამ სოფლებიდან 64-ში ლაზურად საუბრობდნენ. კუზიკას სოფელიც ლაზურენოვან დასახლებულ პუნქტებს შორის მოიხსენია.

სოფელი კუზიკა, 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიის მიხედვით, რიზეს პროვინციის ათინის რაიონის ცენტრალურ თემს ექვემდებარებოდა. ვინაიდან კუზიკა არ იყო თურქული სახელი, 1959 წელს სოფლის სახელი შეიცვალა და ელმალიქი ეწოდა. 1965 წლის საყოველთაო აღწერის დროს სოფლ ელმალიქის მოსახლეობა 830 ადამიანისგან შედგებოდა და ამ მოსახლეობიდან 279 ადამიანმა იცოდა წერა-კითხვა.
ჰანდაღი

ჰანდაღი — სოფელი პაზარის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 52 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ პაზარიდან 15 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 271 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფელ ჰანდაღის ძველი სახელწოდებაა „დადივათი“. ლაზური ტოპონიმი დადივათი თურქულში შევიდა როგორც „დადივათი“. კერძოდ, 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის აღწერისა და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში იგი მოხსენიებულია როგორც „დადივათი“. .

სოფელი დადივათი მდებარეობდა ლაზეთის რეგიონში, რომელიც ანტიკურ პერიოდში კოლხეთის სამეფოს ნაწილი იყო. მას შემდეგ, რაც ოსმალებმა 1461 წელს გაანადგურეს ტრაპიზონის იმპერია, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს. 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის აღწერის მიხედვით, სოფელი ეკუთვნოდა ტრაპიზონის პროვინციის ლაზისტანის სანჯაყის ათინას რაიონს. მოსახლეობა შედგებოდა 15 ოჯახში მცხოვრები 45 ადამიანისგან. თუმცა, სავარაუდოა, რომ ეს რიცხვი მხოლოდ მამრობითი სქესის მოსახლეობას მოიცავდა. სოფელში დასაბეგრი პირუტყვის რაოდენობა შემდეგნაირად იყო აღრიცხული: 44 ცხვარი, 62 თხა, 45 ძროხა და 4 ხარი.

ნიკო მარი, 1910 წელს ლაზეთის რეგიონში განხორციელებული კვლევითი ექსპედიციის დროს წერდა, რომ ათინას კაზაში 69 სოფელი იყო, საიდანაც 64-ში ლაზურად საუბრობდნენ. სოფელი დადივათიც იყო ერთ-ერთი იმ სოფლებიდან, სადაც ლაზურად საუბრობდნენ. დადივათი პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსების ხელში გადავიდა. რუსული მმართველობის პერიოდში, 1917 წელს ლაზეთის რეგიონში კვლევითი ექსპედიციის დროს ქართველმა ენათმეცნიერმა იოსებ ყიფშიძემ სოფლის სახელი რუსულად დაწერა როგორც დადივატი . ამ დროისთვის სოფელში 32 ოჯახში 195 ადამიანი ცხოვრობდა.

სოფელი დადივათი, 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიის მიხედვით, რიზეს პროვინციის ათინას კაზას ცენტრალურ ნაჰიეს ეკუთვნოდა. ვინაიდან „დადივათი“ არ იყო თურქული სიტყვა, სოფლის სახელი 1959 წელს შეიცვალა და ეწოდა „ჰანდაღი“. 1965 წლის საყოველთაო აღწერის დროს სოფელი ჰანდაღის მოსახლეობა შედგებოდა 302 ადამიანისგან, საიდანაც წერა-კითხვა იცოდა 67 ადამიანმა.
ბადრი ბახტაძე

ბადრი ბახტაძე (დ. 11 მაისი, 1975 — გ. 17 მაისი, 1993) — ქართველი სამხედრო პირი, საქართველოს გმირი.

ბიოგრაფია
ბადრი ბახტაძე დაიბადა ქალაქ კასპში. 1991 წელს დაამთავრა კასპის სკოლა-ინტერნატი და სწავლა განაგრძო ინდუსტრიულ ტექნიკუმში. 1993 წლის მაისში, გაიწვიეს ეროვნულ გვარდიაში. სამსახურს გადიოდა გომბორის სადესანტო-მოიერიშე ბატალიონში. დაიღუპა 1993 წლის 17 ივნისს სოფელ აძიუბჟასთან ერთ-ერთი შეტაკების დროს. კასპის მერიის გადაწყვეტილებით ბადრი ბახტაძის სახელი ეწოდა ქუჩას, სადაც ის ცხოვრობდა. საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის მებრძოლი აფხაზეთის ომში.

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენი (გარდაცვალების შემდეგ).
გურამ ბახტაძე

გურამ ბახტაძე (დ. 22 იანვარი, 1961 — გ. 16 მარტი, 1993) — ქართველი სამხედრო პირი, საქართველოს გმირი.

ბიოგრაფია
გურამ ბახტაძე დაიბადა სოფელი წებელდაში, გულრიფშის რაიონში. 1981 წელს დაამთავრა ხონის ტექნიკური სასწავლებელი. აფხაზეთში დაწყებული საომარი მოქმედებების დროს გურამ ბახტაძე ირიცხებოდა საქართველოს რესპუბლიკის თავდაცვის სამინისტროს მე-2 საარმიო კორპუსის 23-ე ბრიგადის მე-6 სატანკო ბატალიონის მე-4 ასეულში რიგით მებრძოლად. გურამ ბახტაძე აქტიურად მონაწილეობდა ბატალიონის მიერ წარმოებულ საბრძოლო ოპერაციებში, მდინარე გუმისთის მიმდებარედ. დაიღუპა 1993 წლის 16 მარტს, მე-6 ბატალიონის მე-4 ასეულის პოზიციაზე, მდინარე გუმისთის პირას, მტრის მიერ სოხუმზე განხორციელებული მორიგი შემოტევის დროს. საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის მებრძოლი აფხაზეთის ომში.

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
მედალი „საბრძოლო დამსახურებისთვის“ (გარდაცვალების შემდეგ).
დავით ბებია

დავით ბებია (დ. 15 სექტემბერი, 1970 — გ. 25 ივლისი, 1993) — ქართველი სამხედრო პირი, საქართველოს გმირი.

ბიოგრაფია
დავით ბებია დაიბადა სოფელ ფშაფში, გულრიფშის რაიონში. სწავლობდა კონსტანტინე ლესელიძის სახელობის სამხედრო კადეტთა სკოლაში, პარალელურად კი სახალხო უნივერსიტეტში. აფხაზეთში მიმდინარე საომარი მოქმედებების დროს ირიცხებოდა საქართველოს რესპუბლიკის შსს შინაგანი ჯარების მთავარი სამმართველოს სოხუმის ცალკეული მოტომსროლელი ბატალიონის რიგებში. 1992 წლის 3 დეკემბერს გუმისთის მისადგომებში გამართულ ბრძოლაში მძიმედ დაიჭრა, გამოჯანმრთელებისთანავე საბრძოლო პოზიციებს დაუბრუნდა. დაიღუპა 1993 წლის 23 ივლისს სოფელ შრომასთან. საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის მებრძოლი აფხაზეთის ომში.

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
მედალი „მხედრული მამაცობისთვის“ (გარდაცვალების შემდეგ).
მდინარი ბებიაშვილი

მდინარი ბებიაშვილი (დ. 1991 — გ. 3 ივნისი, 2017) — ქართველი სამხედრო პირი, საქართველოს გმირი.

ბიოგრაფია
მდინარი ბებიაშვილი დაიბადა სოფელ მარტოთუბანში, ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში. ქვეითი ბრიგადის 23-ე ბატალიონის სამხედრო მოსამსახურე. ირიცხებოდა საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში 2010 წლიდან. იყო ათეულის მეთაური. შეიარაღებულ ძალებში კონტრაქტის საფუძველზე ჩაირიცხა. გაიარა გიორგი ანწუხელიძის სახელობის სერჟანტთა მომზადების ცენტრში ათეულის მეთაურის კურსი. მონაწილეობდა უკრაინაში გამართულ საერთაშორისო სწავლებაში „ 2013“. -ის მისიაში კი ორჯერ, 2012 და 2014 წლებში. ნატო-ს „მტკიცე მხარდაჭერის“ მისიას ავღანეთში, ბაგრამის საავიაციო ბაზაზე ასრულებდა. 2017 წლის 3 აგვისტოს სამსახურეობრივი უფლებამოსილების შესრულების დროს თვითმკლელი ტერორისტის თავდასხმას ემსხვერპლა. მიღებული აქვს მედლები „სამშვიდობო ოპერაციებში მონაწილეობისთვის“. იყო უმცროსი სერჟანტი და საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის მებრძოლი აფხაზეთის ომში.

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
2017 - ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენი (გარდაცვალების შემდეგ).
გელა ბეინაშვილი

გელა ბეინაშვილი (დ. 29 სექტემბერი, 1972 — გ. 9 მარტი, 1993) — ქართველი სამხედრო პირი, საქართველოს გმირი.

ბიოგრაფია
გელა ბეინაშვილი დაიბადა სოფელ ლამისყანაში, კასპის რაიონში. დაამთავრა სამხატვრო სასწავლებელი. აფხაზეთში მიმდინარე საომარი მოქმედების დროს ჩაირიცხა სამხედრო პოლიციის დაცვის ბატალიონში. დაიღუპა 1993 წლის 9 მარტს სოფელ ლაბრასთან ერთ-ერთი შეტაკების დროს.
მამუკა ბეკურაშვილი

მამუკა ბეკურაშვილი (დ. 21 აგვისტო, 1987 — გ. 8 აგვისტო, 2008) — ქართველი სამხედრო პირი.

ბიოგრაფია
მამუკა ბეკურაშვილი დაიბადა სოფელ ბიწმენდში, მცხეთის მუნიციპალიტეტში. მსახურობდა ვაზიანის სამხედრო ბაზაზე. იყო საქართველოს შეიარაღებული ძალების საკონტრაქტო სამსახურში-ბოლო 5-6 თვე გორის სატანკო ბატალიონში. დაიღუპა ცხინვალის ბაზართან 8 აგვისტოს, სნაიპერის ტყვიით. სოფელ ბიწმენდში არის მამუკა ბეკურაშვილის სახელობის ქუჩა. იყო კაპრალი და საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის მებრძოლი აფხაზეთის ომში.

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
2008 - ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენი (გარდაცვალების შემდეგ).
ირმაქოი (პაზარის რაიონი)

ირმაქოი — სოფელი პაზარის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 49 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ პაზარიდან 12 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 614 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფელ ირმაქის ძველი სახელია მამაკივატი. ლაზური ტოპონიმი მამაკივატი (მამაკივათი), რომელიც ასევე ცნობილია როგორც მამაჭივატი (მამაჭივათი), თურქულში შევიდა როგორც მამაკივატი ან მემაკივატი. შესაბამისად, 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაიეთის სალნამეში და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში მოხსენიებულია როგორც მამაკივატი/მემაკივატი .

სოფელი მამაკივატი მდებარეობდა ლაზეთის რეგიონში, რომელიც ანტიკურ პერიოდში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, მას შემდეგ რაც 1461 წელს გაანადგურეს ტრაპიზონის იმპერია, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს. 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაიეთის სალნამეს მიხედვით, სოფელი ექვემდებარებოდა ტრაპიზონის ვილაიეთის ლაზისტანის სანჯაყის ათინის კაზას. მოსახლეობა შედგებოდა 57 კომლში მცხოვრები 180 ადამიანისგან. თუმცა, სავარაუდოა, რომ ეს რიცხვი მხოლოდ მამრობითი სქესის მოსახლეობას მოიცავს. სოფელში დასაბეგრი პირუტყვის რაოდენობად აღრიცხულია 31 ცხვარი, 16 თხა, 100 ძროხა და 11 ხარი.

კულტურის ისტორიკოსმა ნიკოლოზ მარმა 1910 წელს ლაზეთის რეგიონში კვლევითი ექსპედიციის დროს დაწერა, რომ ათინის კაზაში იყო 69 სოფელი და აქედან 64-ში ლაზურად საუბრობდნენ. სოფელი მამაკივატიც დაასახელა ლაზურენოვან დასახლებულ პუნქტებს შორის და აღნიშნა, რომ ეს დასახლება მდებარეობდა დადივატისა და პაპილატის სოფლებს შორის. მამაკივატის სოფელი პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსების ხელში გადავიდა. რუსული მმართველობის პერიოდში, 1917 წელს, ლაზისტანის რეგიონში კვლევითი ექსპედიციის დროს, ქართველმა ენათმეცნიერმა იოსებ ყიფშიძემ სოფლის სახელი რუსულად დაწერა როგორც მამაკივატი . ამ პერიოდში მამაკივატის სოფელში 77 კომლში 479 ადამიანი ცხოვრობდა.

სოფელი მამაკივატი 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიის მიხედვით ექვემდებარებოდა რიზეს ვილაიეთის ათინის კაზას ცენტრალურ ნაჰიეს. რადგან მამაკივატი ან მამაკივატი არ იყო თურქული სახელი, 1959 წელს სოფლის სახელი შეიცვალა და ეწოდა ირმაქი. 1965 წლის საყოველთაო აღწერის მიხედვით ირმაქის სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა 1,025 ადამიანისგან და ამ მოსახლეობიდან 196 ადამიანმა იცოდა წერა-კითხვა.
რინა გონოი

რინა გონოი( , დ. 29 სექტემბერს, 1999, , მიაგი — იაპონელი ძიუდოისტი და იაპონიის სახმელეთო თავდაცვის ძალების ყოფილი ჯარისკაცი. მას სექსუალური შეურაცხყოფა მიაყენეს უფროსმა ოფიცრებმა, ხოლო ზემდგომმა ოფიცრებმა გააუქმეს მისი საჩივრები და იძულებული გახდა დაეტოვებინა ჯარი.

ბავშვობა
რინა გონოი დაიბადა -ში, მიაგის პრეფექტურაში. ძიუდოში ვარჯიში ოთხი წლის ასაკში დაიწყო ძმის ხელმძღვანელობით. მან საკუთარ თავს მიზნად დაუსახა მონაწილეობა მიეღო ოლიმპიურ თამაშებში. 2011 წელს, როდესაც გონა 11 წლის იყო, ის და მისი ოჯახი 2011 წლის მარტის მიწისძვრისა და ცუნამის გამო იძულებით გადაადგილდნენ. გონოი პირველად შეხვდა -ის ოფიცრებს, რომლებიც ატარებდნენ ჰუმანიტარულ ოპერაციებს: ისინი ლამაზად იყვნენ ჩაცმული და ეხმარებოდნენ დევნილებს იმპროვიზირებული საცურაო კაბინების მომზადებაში, ემსახურებოდნენ მათ თბილ წყალის, საკვების და სხვა საჭირო ნივთების მიწოდებაში. გონოე განსაკუთრებით აღფრთოვანებული იყო ქალი ოფიცრებით და დაინტერესდა -ში გაწევრიანებით, რათა ერთ დღეს მასაც შესძლებოდა დახმარებოდა გაჭირვებულ ადამიანებს.

სამხედრო კარიერა
გონოი 2020 წელს შეუერთდა -ს და გეგმავდა გამოეყენებინა მათი სპორტული ობიექტები ძიუდოში ვარჯიშისთვის და აეხდინა ოცნება — ოლიმპიურ თამაშებზე ასპარეზობა. თუმცა, -ში მას ყოველდღიურად ავიწროვებდნენ: მამრობითი სქესის კოლეგები მის სხეულსა და მკერდის ზომაზე სექსუალურ შენიშვნებს აკეთებდნენ, ლოყაზე კოცნიდნენ, ეხვეოდნენ ან ეხუტებოდნენ ზურგიდან მისი თანხმობის გარეშე. ყველაზე საშინელი ინციდენტი 2021 წლის აგვისტოში საწვრთნელ ვარჯიშზე მოხდა, როდესაც სამმა ოფიცრმა — შუტარო სიბუიმ, რიოტო სეკინემ და იუსუკე კიმეზავამ — კარავში გამოიძახა, სადაც ისინი სვამდნენ. ოფიცრები განიხილავდნენ საბრძოლო ხელოვნების ტექნიკა, რომელიც მოწინააღმდეგის დახრჩობასა და მიწაზე გართხმას გულისხმობდა. მათ უბრძანეს გონოის მონაწილეობა მიეღო „დახრჩობის“ დემონსტრირებაში. მათ მიამაგრეს იგი საწოლზე, გაშალეს მისი ფეხები და იმიტაცია გააკეთეს ვითომ სექსი ჰქონდათ ათობით სხვა კოლეგის თვალწინ, რომლებიც უყურებდნენ და იცინოდნენ.

გონოი არ იყო კმაყოფილი სამხედრო ხელისუფლების ბოდიშით, მან აღძრა როგორც სისხლის სამართლის, ისე სამოქალაქო სარჩელი მთავრობისა და თავდასხმაზე პასუხისმგებელი პირების წინააღმდეგ. 2023 წლის დასაწყისში, როდესაც სასამართლო პროცესი დაიწყო, ერთ-ერთმა სავარაუდო დამნაშავემ აღიარა დანაშაული, ხოლო ოთხმა თავი გამოაცხადა უდანაშაულოოდ. ყველა სასჯელი გასაჩივრების უფლების გარეშე იქნა გამოტანილი.

ჯილდოები
2023 წლის ნოემბერში გონოი მოხვდა -ის 100 ქალის სიაში.

2024 წლის მარტში მან მიიღო ქალთა საერთაშორისო ჯილდო გამბედაობისთვის.
იუჯეჰისარი

იუჯეჰისარი — სოფელი პაზარის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 45 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ პაზარიდან 8 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 270 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
იუჯეჰისარის სოფლის ძველი სახელია „ლამღო“. ლაზური ტოპონიმი თურქულშიც იგივე ფორმით შევიდა. კერძოდ, 1877 წლის ტრაპიზონის ვილაეთის წლიურ დოუმენტში იგი მოხსენიებულია როგორც ლამღო . 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში კი დაწერილია როგორც „ლამქო“ .

სოფელი ლამღო მდებარეობს ლაზეთის რეგიონში, რომელიც ანტიკურ ხანაში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, მას შემდეგ რაც 1461 წელს გაანადგურეს ტრაპიზონის იმპერია, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს. მთის წვერზე მდებარე ციხე, რომელსაც დღეს „ჯიჰას ციხე“ ეწოდება, სავარაუდოდ ამ პერიოდიდან არის შემორჩენილი.

1876 წლის ტრაპიზონი ვილაეთის წლიური დოკუმენტის მიხედვით, სოფელი ლამღო ეკუთვნოდა ტრაპიზონის პროვინციის ლაზისტანის სანჯაყის ათინის რაიონს. მოსახლეობა შედგებოდა 48 კომლში მცხოვრები 200 ადამიანისგან. თუმცა, სავარაუდოა, რომ ეს რიცხვი მხოლოდ მამაკაცების რაოდენობას მოიცავს. სოფელში დასაბეგრი პირუტყვის რაოდენობა აღრიცხულია შემდეგნაირად: 75 ცხვარი, 48 თხა, 85 ძროხა და 9 ხარი.

სოფელი ლამღო პირველი მსოფლიო ომის წლებში რუსეთის ადმინისტრაციის საზღვრებში მოექცა. ქართველმა ენათმეცნიერმა იოსებ ყიფშიძემ 1917 წელს ლაზეთის რეგიონში ჩატარებული კვლევითი მოგზაურობისას აღნიშნა, რომ სოფელში, რომელსაც ის „ლანგოს“ ფორმით მოიხსენიებს, 49 კომლი ცხოვრობდა. ნიკო მარიმ 1910 წელს ლაზეთის რეგიონში მოგზაურობისას ერთი ღამე ლამღოში გაათია და აღნიშნა, რომ სოფელი მდებარეობდა ათინას მარჯვენა მხარეს გამდინარე მელესკურის ღელის მარჯვენა ნაპირზე. ის ავიდა მელესკურის ღელის მოპირდაპირე მხარეს მდებარე გორაზე არსებულ ციხეში და აღნიშნა, რომ ადგილობრივებმა არ იცოდნენ ციხის სახელი და მას უწოდებდნენ „ჯიხას“ რაც ლაზურად ციხეს ნიშნავს. მან მოგვაწოდა ინფორმაცია იმ ნაგებობის შესახებ, რომელიც დღეს „ჯიხას ციხის“ სახელითაა ცნობილი. მარიმ ლაზურენოვან სოფლებს შორის მოიხსენია პაპათიასა და ლაღმოს სოფლები. ეს იმიტომ, რომ იმ დროს პაპათია ცალკე სოფელი (სამუხტრო) არ იყო.

1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში სოფელი ლამღო შედიოდა რიზეს პროვინციის ათინას რაიონის ცენტრალურ ნაჰიეში.1965 წლის საყოველთაო აღწერაში იუჯეჰისარის სოფლის მოსახლეობა შეადგენდა 964 ადამიანს, რომელთაგან 324 ადამიანმა იცოდა წერა-კითხვა.
დერნექი (პაზარის რაიონი)

დერნექი — სოფელი პაზარის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 44 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ პაზარიდან 7 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 671 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფელი დერნექის ძველი სახელია კოსტანივათი. ქართველმა ენათმეცნიერმა იოსებ ყიფშიძემ 1917 წელს ასევე დაწერა როგორც კოსტანივათი. ვარაუდობენ, რომ ლაზური ტოპონიმი კოსტანივათი წარმოდგება პიროვნების სახელისგან კოსტანი და ნიშნავს „კოსტანის სამშობლოს“.

სოფელი კოსტანივათი , რომელიც მდებარეობს ლაზეთის რეგიონში, ანტიკურ ხანაში შედიოდა კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში. ოსმალებმა, მას შემდეგ რაც 1461 წელს გაანადგურეს ტრაპიზონის იმპერია, 1547 წელს სრულად დაიპყრეს ეს რეგიონიც. 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულის მიხედვით, ეს დასახლება ეკუთვნოდა ტრაპიზონის პროვინციის ლაზისტანის სანჯაყის ათინას კაზას. მოსახლეობა შედგებოდა 30 ოჯახში მცხოვრები 115 ადამიანისგან. თუმცა შესაძლებელია ეს რიცხვი მხოლოდ მამაკაცების რაოდენობას გულისხმობდა. სოფელში დასაბეგრი პირუტყვის რაოდენობა აღრიცხული იყო შემდეგნაირად: 197 ცხვარი, 95 თხა, 60 ძროხა, 8 ხარი და 15 ცხენი.

ნიკო მარმა, 1910 წელს ლაზეთის რეგიონში თავისი კვლევითი მოგზაურობის დროს, სოფლის სახელი ჩაწერა როგორც „კოსტანევი“. მარმა დაწერა, რომ ათინას კაზაში იყო 69 სოფელი, რომელთაგან 64-ში ლაპარაკობდნენ ლაზურად. ზაღნატიც იყო ერთ-ერთი სოფელი, სადაც ლაზურად ლაპარაკობდნენ. კოსტანივათის სოფელი პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსების ხელში გადავიდა. რუსული მმართველობის პერიოდში, 1917 წელს ლაზეთის რეგიონში კვლევით მოგზაურობისას ქართველმა ენათმეცნიერმა იოსებ ყიფშიძემ სოფლის სახელი რუსულად დაწერა როგორც კოსტანევატი. ამ დროს სოფელში 47 ოჯახში 197 ადამიანი ცხოვრობდა.

სოფელი კოსტანივათი 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიის მიხედვით ეკუთვნოდა რიზეს პროვინციის ათინას კაზას ცენტრალურ ნაჰიეს. რადგან კოსტანივათი ან კოსტანივატი არ იყო თურქული, სოფლის სახელი 1959 წელს შეიცვალა დერნექით. 1965 წლის საყოველთაო აღწერის დროს დერნექის სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა 624 ადამიანისგან, რომელთაგან 252 ადამიანმა იცოდა კითხვა და წერა.
გრანდიდიერიტი

გრანდიდიერიტი — იშვიათი მინერალი. იგი აღმოაჩინილ იქნა 1902 წელს ფრანგი მინერალოგ ალფრედ ლაკრუას მიერ სამხრეთ მადაგასკარში, ანდრაჰომანის კონცხის მიდამოებში. მინერალს სახელი ეწოდა ფრანგი მკვლევარის ალფრედ გრანდიდიერის პატივსაცემად, რომელიც სწავლობდა მადაგასკარის ბუნებრივი რესურსების ისტორიას. 2000-იან წლებამდე, ანდრაჰომანის კონცხი ერთადერთი ადგილი იყო სადაც მოიპოვებდნენ გრანდიდიერიტს. 2000 წელს შრი-ლანკაში აღმოაჩინეს გრანდიდიერიტის კიდევ ერთი საბადო, 2014 წელს — მადაგასკარში ტრანომაროს მახლობლად, 2015 წელს — ტულიარში.

რაც უფრო მეტ რკინას შეიცავს, გრანდიდიერიტი უფრო ცისფერი ხდება. ახლახან აღმოჩენილი ძვირფასი ქვა, ლურჯი ომნილიტი, არის -ანალოგი გრანდიდიერიტის .

გრანდიდიერიტები ავლენენ ძლიერ ტრიქროიულ პლეოქროიზმს. ეს ნიშნავს, რომ მას შეუძლია აჩვენოს სამი განსხვავებული ფერი ხედვის კუთხიდან გამომდინარე: მუქი ლურჯი-მწვანე, უფერო (ზოგჯერ ძალიან ღია ყვითელი) ან მუქი მწვანე.

მიუხედავად იმისა, რომ ტრიქროიზმი, როგორც წესი, შეიძლება დაეხმაროს გრანდიდერიტების სხვა ძვირფასი ქვების გამორჩევას, ლაზულიტები შეიძლება გამოჩნდეს ლურჯ-მწვანე ფერებში და აჩვენოს უფერო/ლურჯი/მუქი ლურჯი პლეოქროიზმი. მიუხედავად ამისა, ლაზულიტებს აქვთ უფრო მაღალი რეფრაქციული ინდექსები და სპეციფიკური სიმძიმე. გრანდიდიერიტებს ასევე აქვთ უფრო დიდი სიმტკიცე 7.5 მოოსის სკალით.

დიდი გამჭვირვალე სახიანი გრანდიდერიტის ნიმუშები ძალზე იშვიათია. ყველაზე დიდი მოჭრილი ნიმუში, რომელიც ამჟამად ცნობილია -სთვის, იწონის 763.5 კარატს.
ირმაქიენიქოი

ირმაქიენიქოი — სოფელი პაზარის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 45 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ პაზარიდან 8 კილომეტრში. 2023 წლის მონაცემებით სოფელში 190 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
ირმაქიენიქოის ძველი სახელია „ჯერეჯივათი“ ან „ჭერეჭივათი“. ჯერეჯივათი ან ჭერეჭივათი, რომელიც ლაზური ტოპონიმია, თურქულშიც შევიდა მსგავსი ფორმით.

სოფელი „ჯერეჯივატი“ მდებარეობდა ლაზეთის რეგიონში, რომელიც ანტიკურ პერიოდში კოლხეთის სამეფოს ნაწილი იყო. ოსმალებმა, მას შემდეგ რაც 1461 წელს გაანადგურეს ტრაპიზონის იმპერია, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს. თუმცა, ეს დასახლება ძველ ჩანაწერებში ცალკე სოფლად არ მოიხსენიება. ცნობილია, რომ ის ადრე სოფელ „მამაქივათის“ უბანი იყო. კერძოდ, ის გამოეყო „ირმაქოის“ (რომლის ძველი სახელი იყო მამაქივათი) და მიიღო სოფლის სტატუსი. მიუხედავად იმისა, რომ დაარსების თარიღად მითითებულია 1986 წელი, 1990 წლის მოსახლეობის საყოველთაო აღწერაში ის არ მოიხსენიება. 2000 წლის მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის მიხედვით, სოფლის მოსახლეობა შეადგენდა 187 ადამიანს, საიდანაც 103 იყო ქალი და 84 მამაკაცი.