iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დაბაკნეთის ზურგიანი კოშკი

დაბაკნეთის ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დაბაკნეთში. აგებულია - საუკუნეებში.

კოშკი სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები.

ძეგლი შემორჩენილია სამი სართულის დონეზე. აქედან მესამე სართულის მცირე ნაწილია გადარჩენილი, ხოლო პირველი სართული ამოვსებულია მიწით. კოშკის ზურგი ჩრდილოეთისკენაა მიმართული. არქიტრავული შესასვლელი მეორე სართულის სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. შესასვლელის თავზე სათოფურია მოწყობილი. დასავლეთი კედელი მიწის პირამდეა ჩამონგრეული.
ძუკათკარის ეკლესია

ძუკათკარის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძუკათკარში. აგებულია ადრეულ შუა საუკუნეებში.

ეკლესია მთლიანად ჩამოქცეულია, მაგრამ შესაძლებელია თვალი გაადევნო და ვიზუალურად აღადგინო სამეკლესიანი ბაზილიკის გეგმა. სამშენებლო მასალად გამოყენებული იყო რიყის ქვა და შირიმი. ცენტრალური ნავის ჩრდილოეთი და სამხრეთი კედლების მხოლოდ მცირე ფრაგმენტებია შემორჩენილი. სამხრეთ-აღმოსავლეთით ჩანს ნალისებრი ფორმის აბსიდის ფრაგმენტი. აბსიდის შემორჩენილი სამხრეთი მხარი საკმაოდ წინ არის გამოწეული, ჩრდილოეთ კედელზე შემორჩენილია შირიმის ქვის პილასტრი. აქვეა შესასვლელი ღიობი, რომელიც ჩრდილოეთ ნავს უკავშირდება.

სამხრეთ ნავის მხოლოდ საძირკვლის ფრაგმენტები იკითხება.
უკანამხარის კვირაცხოველის კომპლექსი

უკანამხარის კვირაცხოველის კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ უკანამხარში. აგებულია - საუკუნეებში.

უკანამხარის „კვირაცხოველი“, როგორც მას ადგილობრივი მოსახლეობა უწოდებს, წარმოადგენს სამონასტრო კომპლექსს. იგი სოფლის სამხრეთ-დასავლეთით ორასიოდე მეტრში, ტყიანი ბორცვის ფერდზეა აშენებული და ამჟამად ასწლოვანი ხეების ჩრდილშია ჩამალული. კომპლექსს საკმაოდ დიდი ადგილი უჭირავს და მრავალ ნაგებობას მოიცავს. მონასტრის ყველაშენობა აგებულია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით. შირიმის ქვა გამოყენებულია მხოლოდ ეკლესიაში. ეკლესია კომპლექსის მთავარ ნაგებობას წარმოადგენს და ამჟამად ყველაზე კარგადაა შემორჩენილი. ძეგლი თავდაპირველად საშუალო ზომის დარბაზულ ეკლესიას წარმოადგენდა, რომელიც დროთაგანმავლობაში რამდენჯერმეა გართულებული სხვადასხვა დანიშნულების სათავსებით. ეკლესიის მთავარი დარბაზი კარგადაა შემორჩენილი. საკურთხეველი სწორკუთხაა, დაახლოებით ორიმეტრის სიმაღლეზე კი ტრომპების საშუალებით კოლოფისებურ კონქში გადადის; მეტად საინტერესოა ტრომპების მხატვრული გადაწყვეტა - კარგად თლილ ფლეთილ ქვას ორივე მხარეს შირიმის ქვები ეყრდნობა, რომელთაც ღრმად ამოჭრილი წყვილ-წყვილი თაღიამშვენებს. სამ თაღიანი შირიმის ქვებია ჩასმული საკურთხევლის შირიმისავე სატრიუმფო თაღის საბრჯენებად, თუმცა ქვისგანაა შესრულებული მეორე სატრიუმფო თაღი, რომელიც ნახევარ წრიული კამარის ცენტრშია მოთავსებული. საკურთხეველს შიორის სარკმელია _ ქვემოთ ძალიან დიდი, ხოლოზემოთ გაცილებით მომცრო; ერთი საშუალო ზომის სარკმელია დასავლეთით. სამივე სარკმელი საფეხურიანი და არქიტრავულია. საინტერესოა შირიმის ქვით ამოყვანილი მაღალი ლუნეტი, რომელიც გაჭრილია სამხრეთი კარის თავზე. მეორე, ჩრდილოეთი კარი მოგვიანებით - გარშემო სავლელის მიშენებასთან დაკავშირებით უნდა იყოს გაჭრილი. საკურთხეველი ერთი საფეხურითაა აწეული, თუმცა ეს საფეხური აბსიდის მხრებამდე არგამოდის. საინტერესოა აგრეთვე ტრაპეზის ქვის ნახევრის საკურთხევლის გარეთ გამოტანა. ტრაპეზის ქვა სიმაღლეში ორ მეტრს აღწევს. ქვის შუა ნაწილში, სამხრეთ-დასავლეთით და ჩრდილოეთით, სვეტებიანი თაღებია წარმოდგენილი. ზემოთ კი საფეხუროვანი ხდება და მთავრდება ჯვრის ჩასასმელი ბუნით. ოთხი ნიშაა საკურთხეველში, თითო დიდი სამხრეთით და ჩრდილოეთით, ორი პატარა კი აღმოსავლეთ კედელში. ქვედანაწილში, აგრეთვე ლავგარდნის ქვებად კარგად გათლილი ფლეთილი ქვის ლოდებია გამოყენებული. კარნიზი შირიმის ქვითაა შესრულებული. დარბაზის სამივემხარეს სათავსებია მიშენებული. დღესდღეობით მათი დანიშნულების დადგენა ჭირს, რადგან ყველა ჩანგრეულია და ამოვსებულია მიწით. კომპლექსს ორი გალავანი უნდა ჰქონოდა. ერთი უშუალოდ ერტყმოდა ეკლესიას და მის გარშემო სათავსებს, ხოლო მეორე, ალბათ, საბერეებს შემოსაზღვრავდა. ეკლესიის სამხრეთით გალავანში ერთი კარია. მეორე კარი გაჭრილია დასავლეთით, რომელიც ათი მეტრის სიმაღლის რელიეფზე, გალავანშია გაჭრილი. გალავნის გარეთ, სამხრეთით ორი დიდი ნაგებობის ნანგრევია, რომელთა ფუნქცია არ დგინდება. სავარაუდოა, ისინი საბერეები ყოფილიყო.
წირქოლის წმინდა გიორგის ეკლესია

წირქოლის წმინდა გიორგის ეკლესია — არიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ წირქოლში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები, რომელიც მოგვიანებით შეულესავთ. ალაგ-ალაგ წყობაში გამოყენებულია ქართული აგური.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ღრმა, ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. სარკმლის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. საკურთხეველში დგას ტრაპეზის ორი ქვა. აბსიდის იატაკის დონე ერთი საფეხურით მაღალია დარბაზისაზე. კონქი სფერულია. საკურთხეველი დარბაზისგან გამოყოფილია მცირე ზომის მხრებით. აბსიდში შემორჩენილია ფრესკული წარწერა (ასომთავრულ-ნუსხური). შემორჩენილია ხის კანკელის მცირე ფრაგმენტები.

ეკლესიის კამარა ნახევარცილინდრულია. დარბაზი ნათდება დასავლეთ და აღმოსავლეთ კედელში დატანებული თითო თაღოვანი სარკმლით.

არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. ამავე კედელში მოთავსებულია ორი სწორკუთხა ნიშა. ეკლესიის იატაკი მოპირკეთებულია ოთხკუთხა ქვის ფილებით.

ეკლესიის დასავლეთ კეხზე მოწყობილია სამრეკლო — ღია, თაღოვანი ფანჩატური. სამრეკლოს სახურავი ოთხქანობიანია. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ქართული აგური.

დასავლეთ ფასადის ჩრდილოეთ ნაწილში ორი ტოლმკლავა ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა.

ეკლესიის კარნიზი მარტივპროფილიანია. სახურავად გამოყენებულია კრამიტი. ძეგლის გარშემო შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები.
ელოიანის ზურგიანი კოშკი

ელოიანის ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ელოიანის მიდამოებში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

კოშკი ფიქალითა და ადგილობრივი წარმოშობის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები.

კოშკი გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, ზურგი ჩრდილოეთით აქვს. სწორკუთხა შესასვლელი სამხრეთის კედელშია გაჭრილი. კოშკი საბრძოლო დანიშნულებისა არ უნდა ყოფილიყო.

ნაგებობა შემორჩენილია ორი სართულის დონეზე. პირველი სართული მიწითაა ამოვსებული, ხოლო მეორე სართულის კედლების სიმაღლე 1 მეტრს აღწევს.
კოშკთან მისასვლელი გზა ჩრდილოეთიდანაა.
ქენქაანის მთავარანგელოზის ეკლესია

ქენქაანის მთავარანგელოზის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქენქაანში. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

სოფლიდან ჩრდილოეთით 1,5 კმ-ზე, ნასოფლარ ხოზუეთში მდებარე ეკლესია ფლეთილი ქვითა და ფიქალითაა ნაგები.
გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, სწორკუთხა საკურთხევლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. დასავლეთ კედელში მოწყობილია წყვილი, სწორკუთხა ნიშა. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. კედლები შემორჩენილია 2-2,5 მეტრის სიმაღლეზე.

არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთის კედელშია გაჭრილი. ეკლესიიდან სამხრეთ-დასავლეთით 200 მეტრში შემორჩენილია კოშკის ნანგრევი, რომლის მხოლოდ ჩრდილოეთი და დასავლეთი კედლის მცირე ფრაგმენტებია.

კოშკის გარშემო მიწის დონე საგრძნობლად არის აწეული. კედლის სისქე 1 მეტრს აღწევს. ძეგლის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია.
უკანამხარის სამონასტრო კომპლექსი

უკანამხარის სამონასტრო კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ უკანამხარში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

შიუკაანთუბანში მდებარე კომპლექსი შედგება ორი ეკლესიის, კოშკის, სამრეკლოს, სხვადასხვა ნაგებობათა ნაშთების და გალავნისაგან. ყველა ამ ნაგებობისთვის გამოყენებულია ფლეთილი და უხეშად თლილი ქვა. პირველი ეკლესია დარბაზულია, გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით ნახევარ წრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. ჩრდილოეთით სწორკუთხა ნიშაა. დასავლეთის სარკმელი სწორკუთხაა. სამხრეთის არქიტრავული შესასვლელი ამჟამად მნიშვნელოვნად არის დაზიანებული. ეკლესიის კედლების სიმაღლე ნიადაგის ზედაპირიდან 2-3 მეტრს აღწევს. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია, კედლები დეფორმირებულია. ეკლესიიდან სამხრეთით, 200 მეტრში შემორჩენილია კოშკის ნანგრევი. ნაგებობის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია არქიტრავული შესასვლელი. სამხრეთის და დასავლეთის კედლებში მოწყობილია ნიშები. კოშკი შემორჩენილია ერთი სართულის დონეზე. მეორე ეკლესიისგან შემორჩენილია მხოლოდ აბსიდის მომრგვალების მცირე ნაწილი. მისი გეგმა არ იკითხება. გალავნის შიგნით შემორჩენილია რამდენიმე ნაგებობის ნაშთი, რომელიც ჩახერგილია ჩამონაშალი ქვით.
ახალგორის ღვთისმშობლის ეკლესია

ახალგორის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, ხუროთმოძღვრული ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტში, ახალგორში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ძირითადად ქართული აგურითაა ნაგები, ხოლო შემავსებელ მასალად გამოყენებულია რიყის ქვა. დარბაზული ეკლესია გეგმით წაგრძელებული სწორკუთხედია, რომელიც აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხევლით სრულდება. საკურთხევლის სამივე კედელში გაჭრილია თაღოვანი სარკმლები. სწორკუთხა საკურთხევლიდან წახნაგოვან კონქზე გადასვლა ტრომპების საშუალებით ხორციელდება. აფსიდის ჩრდილოეთ მხარეს ერთი თაღოვანი და ერთი სწორკუთხა ნიშაა. სატრიუმფო თაღი კედელშია ჩაძირული. საკურთხევლის იატაკი ოთხი საფეხურით მაღალია დარბაზის იატაკზე. გრძივი კედლები წყვილი პილასტრებით სამ ნაწილად იყოფა. შეისრული კამარის საბრჯენი თაღები პროფილირებულ იმპოსტებს ეყრდნობა. პილასტრებზე გადადის კედლის თაღები. შიდა სივრცე ნათდება დასავლეთის ორი თაღოვანი და ერთი სწორკუთხა, ჩრდილოეთის სამი და სამხრეთის ერთი სწორკუთხა სარკმელით. დასავლეთი შესასვლელი შეისრულთაღოვანია, ხოლო სამხრეთისა არქიტრავული. სამხრეთი შესასვლელი და სარკმელი ამოშენებულია. იატაკი მოპირკეთებულია ქართული აგურით.

ეკლესიის დასავლეთ ფასადში ჩატანებულია მოჩუქურთმებული ქვის კვადრები აყვავებული ჯვრის რელიეფური გამოსახულებით. ერთ-ერთ კვადრზე, ჯვრის ზედა კუთხეებში მარაოსებრი ორნამენტია. კვადრი მოჩარჩოებულია გეომეტრიული წნულით. აყვავებული ჯვრის გამოსახლებაა მეორე კვადრზეც, ხოლო გვერდებზე შემორჩენილია წარწერის ფრაგმენტები. აღმოსავლეთის ფასადის ზედა ნაწილში, აგურის წყობაში ჩაძირულია ტოლმკლავა ჯვარი. საბურავად გამოყენებული კრამიტი თითქმის მთლიანად ჩამოყრილია. სამხრეთ და ჩრდილოეთ ფასადებს საპირე ქვა შემოცლილი აქვს. კედლები ბევრ ადგილას დაბზარულია.
დაბაკნეთის ამაღლების სამონასტრო კომპლექსი

დაბაკნეთის ამაღლების სამონასტრო კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დაბაკნეთში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

კომპლექსიდან შემორჩენილია სხვადასხვა ნაგებობის ნანგრევები. მათი გეგმის დადგენა გაწმენდის გარეშე შეუძლებელია. აღმოსავლეთის კედელზე დევს შირიმის ქვისგან გამოთლილი სარკმლის სათაური.

სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი ქვა.
ყრუ-საყდრის ეკლესიის ნანგრევი

ყრუ-საყდრის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ კიტრიულში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესიაში მიწის დონე იმდენად არის აწეული, რომ არ ჩანს საკურთხევლის ნიშები, შესასვლელი და სარკმლები. საკურთხეველი სწორკუთხა უნდა ყოფილიყო. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია დიდი ზომის ფლეთილი ქვა.
უკანამხარის ამაღლების ეკლესია

უკანამხარის ამაღლების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ უკანამხარში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია მდებარეობს შიუკაანთუბანში, რომელიც სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით აქვს სწორკუთხა საკურთხეველი, რომლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. ჩრდილო-აღმოსავლეთით კუთხეში მოწყობილია ერთი წყვილი ნიშა. ეკლესიის კამარა ცილინდრულია. სამხრეთ კედელში სწორკუთხა ნიშაა. არქიტრავული შესასვლელი ჩრდილოეთ კედელშია მოთავსებული. კარი ნაოთხალია. ეკლესიის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია.
ელოიანის ლომისის ნიში

ელოიანის ლომისის ნიში — საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ელოიანის მიდამოებში, ნასოფლარ ლომისაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ნასოფლარში, სავარაუდოდ ძველი ეკლესიის ადგილზე დგას უხეშად დამუშავებული ქვით ნაგები ნიში. მისი ჩრდილოეთი ნაწილი მიწაშია ჩაფლული.
აქ დღესაც ამოდიან მომლოცველები.
ნაგომევის წითელი ხატის ეკლესია

ნაგომევის წითელი ხატის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნაგომევში. დათარიღებულია გვიანი შუა საუკუნეებით.

სოფლიდან 2 კმ-ზე, მთაში მდებარე დარბაზული ეკლესიის კედლები შემორჩენილია 1 მეტრის, ზოგან უფრო ნაკლებ სიმაღლეზე. ძეგლი გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით ასევე სწორკუთხა საკურთხეველი აქვს.

შესასვლელი ღიობი სამხრეთ კედელში უნდა ყოფილიყო, კედლების დაზიანების გამო სარკმლების კვალი არ იკითხება.

სამშენებლო მასალად გამოყენებულია დიდი ზომის რიყის ქვა.
ქოლოთის ღვთისმშობლის ეკლესია

ქოლოთის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქოლოთში. აგებულია ადრე შუა საუკუნეებში.

ეკლესია მდებარეობს სასაფლაოზე. ნაგებია კარგად დამუშავებული შირიმის ქვით. წყობა თარაზულია. დარბაზული ეკლესია გეგმით მართკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია კოლოფა აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. სარკმლის ძირში დგას შირიმის ქვის ტრაპეზი. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო არქიტრავული ნიშაა. კონქი სფერულია, სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. ეკლესიის ცილინდრული კამარა ებჯინება წყვილ ნახევარწრიულ თაღს. ჩრდილოეთ კედელს ერთსაფეხურიანი ხარისხი გასდევს. ინტერიერის კედლები შელესილია. სამხრეთის შესასვლელი არქიტრავულია, შესასვლელის თავზე ამოშენებულია ლუნეტი. ეკლესიის კარნიზი თარო — ლავგარდანია. სახურავი აყრილია, ჩრდილოეთი და სამხრეთი კედლები დაბზარულია. კუთხეები მრავალ ადგილას ჩამონგრეულია.
გდულეთის ღვთისმშობლის ეკლესია

გდულეთის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ გდულეთში. აგებულია ადრეულ შუა საუკუნეებში.

გდულეთის „ღვთისმშობელი“ საშუალო ზომის დარბაზული ეკლესიააა შვერილწახნაგოვანი აბსიდით. ძეგლი რიყის, ფლეთილი და შირიმის ქვითაა ნაგები. ეკლესიის კამარა და კონქი ჩაქცეულია. აბსიდი ოდნავ ნალისებრი მოხაზულობისაა. საკურთხეველში სამი სარკმელია გაჭრილი. ადგილობრივ მოსახლეობას დაწყებული აქვს რემონტი, რამაც დაამახინჯა ძეგლის თავდაპირველი სახე. ჩრდილოეთის კედელში ჩატანებულია დიდი ზომის ქვიშაქვა, რომელზეც ასომთავრული წარწერაა (წაკითხვა არ ხერხდება ძლიერი დაზიანების გამო). სამხრეთის კედელში ჩატანებულია, რამდენიმე ქვა ადრექრისტიანული ხანის ორნამენტებით.
დედამიწის ოცნება

„დედამიწის ოცნება“ — 1963 წელს შესრულებული, აზერბაიჯანელი მხატვრის სათარ ბაჰლულზადეს ნახატი. ინახება აზერბაიჯანის ხელოვნების ეროვნული მუზეუმში, ბაქოში.

დეკორაციული საღებავებით შესრულებილი პეიზაჟში („დედამიწის ოცნება“) ასახულია ბაქოს მახლობლად არსებული ხელოვნური ტბის — ჯეირან-ბათანის სარკისებური წყლები, რომელთა წყალობითაც უდაბნო გადაიქცა ყვავილების ბაღად. სათარ ბაჰლულზადემ ადგილობრივ ლანდშაფტში დაინახა დაფარული სილამაზე, რომელიც ადრე უხილავი იყო სხვა ასობით მხატვრისთვის. მან გადმოსცა ეს სილამაზე თავის ნამუშევარში. ყაყაჩოს მინდორი კი თვითონ მოიგონა და მიახატა. როგორც ხელოვნებადმცოდნე ზიადხან ალიევი აღნიშნავს, ბაჰლულზადე „გაიჟღინთა თითოეული ყაყაჩოს კვირთის სილამაზით, რომელიც ბოლო ძალებით მიიღწვის ცისკენ, მან განჭვრიტა ადგილობრივი მიწის ოცნება — იქცეს ძვირადღირებულ ყვავილად..“

ვადიმ პოლევოის მიერ გამოცემულ „პოპულარული მხატვრების ენციკლოპედიაში“, „აზერბაიჯანის ხელოვნებაში“ და „აზერბაიჯანის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის ხელოვნებაში“ ეს ნახატია ილუსტრაციის სახით გამოყენებული სათარ ბაჰლულზადეს შესახებ სტატიაში.
ზემო კარის ეკლესია

ზემო კარის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩქუნეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ნასოფლარ ზემო კარაში მდებარე დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით აქვს ასეთივე სწორკუთხა საკურთხეველი, რომლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. ეკლესიის კედლები შემორჩენილია 1–1,5 მეტრის სიმაღლეზე. ჩრდილოეთ კედელში სწორკუთხა ნიშაა, სამხრეთით კი შესასვლელის კვალია. დარბაზი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით და მიწით. ეკლესიის გარშემო გალავანია.
კინტრიულის ყველაწმინდის ეკლესიის ნანგრევი

კინტრიულის ყველაწმინდის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ კიტრიულიდან ჩრდილო-დასავლეთით. აგებულია შუა საუკუნეებში.

სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით მდგარი ჩვენამდე მოღწეული ეკლესიის ნანგრევიდან შემორჩენილია მხოლოდ ჩრდილო-აღმოსავლეთი კუთხის ფრაგმენტი. დანარჩენი დაფარულია მიწით. ძეგლი ნაგები იყო რიყისა და ფლეთილი ქვით.
ნაგომევის მთისჯვარის ეკლესია

ნაგომევის მთისჯვარის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნაგომევში. ეკლესია განვითარებულია შუა საუკუნეებში, კარიბჭე აგებულია გვიანი შუა საუკუნეებში.

სოფლიდან ჩრდილოეთით 2 კმ-ზე მდებარეობს დარბაზული ეკლესია, რომელსაც მოგვიანებით სამხრეთ ფასადზე მიაშენეს კოშკი, ამ უკანასკნელს კი კარიბჭე. ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში გაჭრილია გარეთ თაღოვანი, შიგნით არქიტრავული სარკმელი. საკურთხეველში შემორჩენილია სფერული კონქის სამხრეთი ნაწილი. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობოდა. ჩრდილოეთით მხოლოდ ქვედა ნაწილია შემორჩენილი.

საკურთხევლის წინ გვიანდელი ქვის კანკელის სამხრეთი ნაწილია. ეკლესიის თაღოვანი კარი სამხრეთითაა.
კარიბჭე ამოვსებულია ქვა-ღორღით.
ჩიგოიანის ნაგებობის ნანგრევი

ჩიგოიანის ნაგებობის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ძეგლი მდებარეობს სოფლის მიდამოებში, რომელსაც ადგილობრივი მოსახლეობა ალავერდის უწოდებს. ნაგებობის გადახურვა და კედლის დიდი ნაწილები ჩამოქცეულია. შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 2 მეტრს აღწევს. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი ქვა. ნაგებობა გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს. დასავლეთი კედლის მხოლოდ საძირკველი იკითხება.
უკანამხარის ეკლესიის ნანგრევი

უკანამხარის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ უკანამხარში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

შიუკაანთ უბანში არსებული ეკლესია ფლეთილი ქვითა და ფიქალითაა ნაგები. დარბაზული, უაბსიდო ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა. მისგან გადარჩენილია მხოლოდ ჩრდილო-აღმოსავლეთი კუთხე. დასავლეთ კედელში სარკმლი სკვალია. შესასვლელი ჩრდილოეთ კედლის სამხრეთ ნაწილშია. ეკლესიის კედლების სიმაღლე მიწიდან 1-1,5 მეტრს აღწევს, ზოგან უფრონაკლებია. ინტერიერი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით. ეკლესიის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია.
ახალგორის საგუშაგო კოშკი

ახალგორის საგუშაგო კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტში, ახალგორში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

კოშკი ფლეთილი და რიყის ქვითაა ნაგები. წყობა სწორხაზოვანია. გეგმით ოთხკუთხა ფორმის კოშკი შემორჩენილია ოთხი სართულის დონეზე. პირველი სართული ამოვსებულია მიწით. მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედელში მოწყობილია თაღოვანი ბუხარი და ორი სათოფური, სამხრეთ კედელში სამი სათოფური და ერთი სწორკუთხა სარკმელი, ხოლო დასავლეთ კედელში ორი სათოფური. მესამე სართულის ჩრდილოეთ კედელში თაღოვანი ბუხარი და ორი სათოფურია. სამხრეთ კედელში სწორკუთხა სარკმელია. დასავლეთი და აღმოსავლეთი კედლების დიდი ნაწილი ჩამონგრეულია. კოშკს დასავლეთიდან სწორკუთხა მინაშენი აქვს, რომელიც ჩრდილოეთით გრძელდება. კედლები შემორჩენილია ორი მეტრის სიმაღლეზე. კოშკი სერიოზულად არის დაზიანებული.
ქოლოთის კოშკი

ქოლოთის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქოლოთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

კოშკი ადგილობრივი ჯიშის ფლეთილი ქვით იყო ნაგები. ნაგებობა თითქმის დანგრეულია. ერთადერთი ჩრდილოეთი კედელი შემორჩა ორი სართულის დონეზე. ინტერიერის მხრიდან შემონახულია სართულშუა კიბე, ნიშები და სათოფურები. კოშკის გეგმისა და ფორმის დადგენა გაწმენდის გარეშე შეუძლებელია.
ელოიანის ლომისის ეკლესიის ნანგრევები

ელოიანის ლომისის ეკლესიის ნანგრევები — საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ელოიანის მიდამოებში, ლომისის ნასოფლარში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია აგებული იყო დიდი ზომის ფიქალით. კედლები შემორჩენილია ერთი მეტრის სიმაღლეზე, სამხრეთი კედელი მიწის პირზეა დასმული.

ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში გაჭრილია ასევე სწორკუთხა სარკმელი. მისგან მარჯვნივ ნიშაა. შესასვლელის კვალი არ იკითხება. ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვით.
უკანამხარის სამების ეკლესიის ნანგრევი

უკანამხარის სამების ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ უკანამხარში.

ძეგლი მდებარეობს სოფლიდან ჩრდილოეთით, მდინარის გადაღმა, ტყიან ბორცვზე, ადგილ „დოჩიაანში“. იგი წარმოადგენს მცირე დარბაზული ეკლესიის ნანგრევს. თავდაპირველად სამების ხატი აქ ყოფილა დასვენებული, შემდეგ თინიკაანის თავზე გადაუტანიათ. ეკლესია თითქმის მთლიანად დანგრეულია. აღწერა და აზომვა არ ხერხდება. ჩრდილოეთით მინაშენის ან სხვა რაიმე სათავსის კვალი არ ჩანს.
ბერიჯვრის ნაეკლესიარი

ბერიჯვრის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ კიტრიულიში. ეკლესია აგებულია საუკუნეში.

აქ არსებულ ეკლესიას სახელწოდება ბერიჯვარი, შესაძლოა ცხინვალიდან გადმოსახლებულმა მაცხოვრებლებმა უწოდეს.

ნაეკლესიარი თითქმის მთლიანად მიწითაა დაფარული. ჩანს ჩამონგრეული კონქისა და კამარის ფრაგმენტი. აზომვა არ ხერხდება; ფოტოფიქსაციაც ძნელდება.
ნაგომევის კოშკი

ნაგომევის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნაგომევში. აგებულია გვიანი შუა საუკუნეებში.

მთისჯვარის ეკლესიის სამხრეთ კედელზე მიჯრილი ორსართულიანი კოშკი გეგმით ოთხკუთხაა. კოშკის კედლების წყობაში ჩატანებულია ეკლესიის მოჩუქურთმებული ქვები. პირველი სართულის გადახურვა კამაროვანია, აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია ვიწრო სარკმელი, რომლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. კოშკის გრძივ კედლებში მოთავსებულია შესასვლელი ღიობები, რომელთაგან ერთი მათგანი ეკლესიას უკავშირდება, სამხრეთისა კი, კარიბჭეს. სამხრეთის შესასვლელის არქიტრავზე ბოლნური ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა, ხოლო კარის თავზე ჩასმულია დიდი ზომის კვადრი, რომელზეც აყვავებული ჯვარია გამოსახული. ჯვრის მკლავები მორთულია გეომეტრიული წნულით.
კოშკის მეორე სართულის სამხრეთ კედელში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. ეკლესიის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია. ძეგლმა ჩვენამდე დაზიანებული სახით მოაღწია. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი და რიყის ქვა, მარკანტული ნაწილებისთვის კი თლილი კვადრებია გამოყენებული.
უკანამხარის ნაეკლესიარი

უკანამხარის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ უკანამხარში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

მანჯიკაანთუბანში არსებული ეკლესიისაგან შემორჩენილია სამხრეთი კედლის მცირე ფრაგმენტი. სამშენებლო მასალად გამოყენებული იყო ფლეთილიქვა. ნაგებობის დანარჩენი კედლები არ იკითხება. იქვე, ეკლესიის ქვებისაგან მოსახლეობამ გააკეთა სალოცავი ნიში.
ჩიგოიანის სამონასტრო კომპლექსი

ჩიგოიანის სამონასტრო კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია – საუკუნეებში.

სოფლის მიდამოებში დგას სამონასტრო კომპლექსი, რომელიც შედგება კოშკის, მინაშენიანი ეკლესიისა და გალავნისაგან. ზურგიანი კოშკი შემორჩენილია სამი სართულის დონეზე. არქიტრავული შესასვლელი მეორე სართულის სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. პირველი სართული ამოვსებულია მიწით, ხოლო მესამე სართულის დიდი ნაწილი ჩამონგრეულია. კოშკს აღმოსავლეთიდან მიშენებული აქვს სწორკუთხა საკურთხევლიანი დარბაზული ეკლესია. საკურთხევლის ცენტრში სარკმელია გაჭრილი. საკურთხევლიდან კონქზე გადასვლა განხორციელებულია ტრომპების მეშვეობით. აღმოსავლეთ ფასადის სარკმლის თავზე ამოკვეთილია სამი ჯვარი. სამივე ჯვარს ნახევარწრიული ლილვები შემოუყვება. ეკლესიაში შემორჩენილია გვიანდელი მოხატულობის ფრაგმენტები, რომელიც დაზიანების გამო თითქმის არ იკითხება. ეკლესიას სამხრეთით არქიტრავული კარი აქვს. სამხრეთ კედელზე მიჯრით აგებული მინაშენის გადახურვა ჩამოქცეულია. შესასვლელი ღიობი აქაც სამხრეთ კედელშია დატანებული. ყველა ნაგებობის სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი ქვა. ძეგლს გარშემო გალავანი შემოუყვება.
გეზევრეთის წმინდა გიორგის მონასტერი

გეზევრეთის წმინდა გიორგის მონასტერი - არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ გეზევრეთში. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

მონასტერი სოფლიდან აღმოსავლეთით 800 მეტრში, დაბურულ ტყეში მდებარეობს. კომპლექსს შემოვლებული აქვს ქვის მშრალი წყობით ნაგები გალავანი, რომელიც თავდაცვითი ნაგებობის შთაბეჭდილებას ტოვებს. სამხრეთ-დასავლეთის არქიტრავული შესასვლელი გადახურულია ხის სამი ძელით. მოგვიანებით კარს პრიმიტიული კარიბჭე მიაშენეს, სადაც შირიმის პროფილირებული ტრაპეზის ქვა დადგეს. გალავანი გეგმით ოვალურია. კედლების სიმაღლე შემორჩა 1-3 მ. გალავნის შიგნით ორი ეკლესიაა.

პირველი ეკლესია ყველაზე დიდია მონასტერში, რომელსაც გრძივ კედლებზე მინაშენები აქვს. ეკლესიის ინტერიერი მაღალია. კედლებზე შემორჩა შელესილობის კვალი. სწორკუთხა საკურთხეველში დგას ტრაპეზის მასიური ქვა. დარბაზში რამდენიმე ნიშაა.

გარედან ეკლესია სადაა. სახურავი ახდილია. ჩანს შირიმის ლავგარდნის ერთი არაპროფილირებული ფრაგმენტი. ეკლესიას სამხრეთიდან მიდგმული აქვს ეკვდერი, რომელიც ეკლესიის გადახურვის კალთაშია მოქცეული. კამარის ჩრდილოეთი საბრჯენებიც ეკლესიის კედელს ეყრდნობა. თაღედი შირიმისაა. კამარა ჩამოქცეულია, რომელიც გადახურული ყოფილა დიდი ზომის ფილაქვით. საკურთხეველი ბრტყელია, მიდგმულია ტრაპეზის ქვა. ეკლესიასა და ეკვდერს დასავლეთიდან სტოა ჰქონდა, მოგვიანებით გადაკეთებული, ჩაშენებული, დახშული ერთი გასასვლელით. გასასვლელიც თავისებურია. თაღი გამოყვანილია დიდი ზომის შირიმის სოლისებრი ქვებით.

ეკლესიის სამხრეთით მიშენებულია სატრაპეზო - სწორკუთხა გეგმის, დიდი ზომის ნაგებობა. კამარა ჩამოქცეულია, დეფორმირებული კედლები შემორჩა 3-3,5 მ. სიმაღლეზე.

კომპლექსის ჩრდილოეთ კიდეში ორსართულიანი პალატია. მისი პირველი სართული დახშულია. სამხრეთით შემორჩა თაღოვანი შესასვლელი ლუნეტით. კამარისგან შემორჩა ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილი და მეორე სართულის კედლის რამდენიმე ფრაგმენტი. პალატი შიგნიდან და გარედან გალესილი ყოფილა. მთელი კომპლექსი ფლეთილი ქვითაა ნაგები.