iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლათინური ომი

ლათინური ომი — სამხედრო კონფლიქტი რომაელებსა და ლათინური ქალაქების გაერთიანებას შორის, ძვ. წ. 340 - ძვ. წ. 338 წლებში. ამ ომის შედეგად ლათინური ქალაქები რომმა საბოლოოდ დაიმორჩილა.

ომის დაწყების მიზეზები
რომაელების და სამნიტების ომი ახალი დასრულებული იყო, როდესაც ლათინების, სიდიციენელების და კამპანიელების ჯარები შეიჭრნენ სამნიტების მიწებზე. სამნიტებმა რომში გაუშვეს ელჩობა, და აღდგენილი მეგობრული ხელშეკრულების თანახმად სთხოვეს დახმარება. კამპანიელებმა რომის მოთხოვნის შედეგად ნებაყოფლობით შეწყვიტეს საომარი მოქმედებები, ხოლო ლათინები რომაელებს ფაქტობრივად აღარ ემორჩილებოდნენ.

რომაელები ხედავდნენ რომ შექმნილი სიტუაცია ლათინებთან ღია დაპირისპირებას გამოიწვევდა. ამიტომ რომაელებმა სენატში ლათინთა მეთაურები მოიწვიეს მოსალაპარაკებლად. ლათინებმა მოითხოვეს რომ ერთ-ერთი კონსული მათი ყოფილიყოს არჩეული. რომის კონსულმა ტიტუს მანლიუსმა ეს მოთხოვნა დამამცირებლად მიიჩნია და დაუყონებლივ ომი გამოუცხადა ლათინებს.

საომარი მოქმედებები
რომაული და ლათინური ლეგიონები კაპუასთან დაბანაკდნენ. აქ რომის ორივე კონსულმა ერთი და იგივე სიზმარი ნახეს, რომ ერთ-ერთი მათგანი მსხვერპლად უნდა შეეწიროს ქვესკნელის ღმერთებს. კონსულებმა მოითათბირეს რომ მსხვერპლად ის შეეწირებოდა რომლის ჯარიც პირველი დაიწყებდა დახევას.

ბრძოლა ვეზუვის მთასთან შედგა, პირველმა პუბლიუს დეციუს მუსის ჯარებმა დაიხია. მან მოუწოდა ქურუმს შეესრულებინა ლოცვა, რომლის შემდეგად იგი ღმერთებისთვის მსხვერპლად შეწირული იქნებოდა. ამის შემდეგ იგი გაემართა სადაც ყველაზე გაცხარებული ბრძოლა იყო და თავდაუზოგავად იბრძოლა სადან გმირულად არ დაიღუპა. ამის შემდეგ ბრძოლაში მართლაც მოხდა გარდატეხა და რომაელებმა სძლიეს ლათინებს.

დამარცხებული ლათინები ქალაქ ვესციუმში შეიკრიბნენ. მათ მალევე შეკრიბეს ლათინებისგან და ვოლსკებისგან დაკომპლექტებული ჯარი. ამ ჯარს რომაელები შეებრძოლნენ ტრიფანუმთან, სადაც რომაელებმა სასტიკად დაამარცხეს ლათინებიც და კამპანიელებიც, რის შემდეგაც დაიკავეს მათი მიწები.

ომის დასრულება და შედეგები
ლაციუმს და კაპუას მიწების ნაწილი ჩამოაჭრეს და რომაელ პლებს გაუნაწილეს. რომაელებმა ამ ომის შედეგად საბოლოოდ დაიმორჩილეს ლათინები და კამპანიელები.
მირი (ორბიტული სადგური)

მირი იყო მეტად წარმატებული საბჭოთა (შემდეგ რუსული) ორბიტული სადგური. ის იყო პირველი მუდმივადმოქმედი სადგური, რომელიც განკუთვნილი იყო ხანგრძლივი ექსპერიმენტების ჩასატარებლად კოსმოსში. სადგურზე ტარდებოდა საერთაშორისო ექსპერიმენტები სხვადასსხვა ქვეყნის კოსმონავტების მონაწილეობით. მირი ორბიტაზე ეწყობოდა რამდენიმე მოდულის შეერთებით, რომლებსაც კოსმოსში უშვებდნენ 1986-1996 წლებში. სადგურმა იარსება 2001 წლის 23 მარტამდე, როდესაც ის ორბიტიდან დაეშვა სამუხრუჭე ძრავის ჩართვის შედეგად და ატმოსფეროს მკვრივ ფენებში დაიწვა (ცალკეული ნაწილები წყნარ ოკეანეში ჩამოვარდა).

ისტორია
მირის ისტორია იწყება 1976 წელს. როდესაც დაიწყო გრძელვადიანი ორბიტული სადგურის პროექტზე მუშაობა. 1984 წელს პროექტის დასრულება კითხვის ნიშნის ქვეშ დადგა, თუმცა სკკპ ყრილობაზე მაინც დაამტკიცეს პროექტი და 1986 წლის თებერვალში მირი ღია კოსმოსში გავიდა.

1995 წლიდან სადგურზე დაიწყო საერთაშორისო ექსპედიციები.

2001 წლის 23 მარტს მირი ორბიტიდან მოიხსნა. მისი ნაწილები ჩაიძირა წყნარი ოკეანის სამხრეთით. ფიჯის კუნძულებთან ახლოს.
კოსმოსური ლიფტი

კოსმოსური ლიფტი – თეორიული სტრუქტურა სასარგებლო ტვირთის ორბიტაზე ან საპლანეტთაშორისო სივრცეში გასატანად. ვარაუდობენ, რომ მისი საშუალებით გაიაფდება სასარგებლო ტვირთის კოსმოსში გატანა. მისი მოქმედება დაფუძნებული იქნება ბაგირზე, რომლის ერთი ბოლო მიმაგრებული იქნება დედამიწის ზედაპირზე, ხოლო მეორე ორბიტალურ სადგურზე, რომელიც გეოსტაციონალურ ორბიტაზე მაღლა უნდა იყოს განლაგებული. ლიფტი მისი ბაგირითურთ გაწონასწორებული იქნება ცენტრიდანული ძალის ხარჯზე.
სამნიტები

სამნიტები — ერი ცენტრალური იტალიის სამხრეთ ნაწილში. ძვ. წ. საუკუნის ბოლოს საბოლოოდ დაემორჩილნენ რომაელებს. ტერმინი თავიდან გამოიყენა უილიამ სმითმა და ის მოიცავდა: საბინებს, მარსებს, მარუჩინებს და ვესტინებს. პლინიუს უფროსი ერთ პარაგრაფში ამბობს რომ სამნიებიც აგრეთვე სამნიტები არიან. რასაც სტრაბონიც აასტურებს. საბელუსი ტიტუს ლივიუსთან და სვა ლათინურ მწერლებთან მოხსენიებულია როგორც სამნიტების ზედსართავი სახელი და არა როგორც ნაციის სახელი.
ნ1 (რაკეტა)

ნ–1 (რუს. -1, -1) — საბჭოთა რაკეტა-მატარებელი, რომელიც 60-იან წლებში თავდაპირველად მუშავდებოდა, როგორც ორბიტაზე მძიმე ტვირთების გამტანი რაკეტა, ხოლო 1964 წლიდან საბჭოთა მთვარის პროგრამის ძირითადი საფუძველი გახდა. ყველა მისი გაშვება წარუმატებელი გამოდგა.

ტექნიკური მონაცემები
მასა – 2788 ტონა,
სიმაღლე – 105 მეტრი,
საწვავი – ნავთი,
მჟანგველი – თხევადი ჟანგბადი,
საფეხურების რაოდენობა – 3,
დიამეტრი – 16 მეტრი,
სასარგებლო ტვირთი (საბოლოო გეგმის მიხედვით) – 90 ტონა (200 კილომეტრიან ორბიტაზე).

პირველი გაშვება
კომპლექს ნ1–ლ3 პირველი გაშვება 1969 წლის 21 თებერვალს წარუმატებლად დამთავრდა პირველ საფეხურში №2 ძრავის ხანძრის და ძრავათა კონტროლის სისტემის მწყობრიდან გამოსვლის გამო, რომელმაც გაფრენიდან 68,7 წამის მერე გასცა ძრავების გამორთვის მცდარი ბრძანება. რაკეტა აფეთქდა 12,200 მეტრ სიმაღლეზე, აფრენილან 69 წამის შემდეგ.

მეორე გაშვება
მეორედ ნ1 გაუშვეს 1969 წლის 3 ივლისს. პრაქტიკულად აფრენისთანავე რაკეტა პირველი საფეხურის № 8 ძრავის არასწორი მუშაობის გამო რაკეტა აფეთქდა. ეს იყო რაკეტების ისტორიაში უძლიერესი აფეთქება, რომელმაც მთლიანად გაანადგურა სასტარტო მოედანი.

მესამე გაშვება
მესამეჯერ ნ1 გაუშვეს 1971 წლის 27 ივნისს. აფრენისთანავე რაკეტამ ბრუნვა დაიწყო და 51 წამის მერე აფეთქდა.

მეოთხე გაშვება
მეოთხეჯერ ნ1 გაუშვეს 1972 წლის 23 ნოემბერს. რაკეტამ კარგად იფრინა 106,93 წამი, მაგრამ პირველი საფეხურის გამოყოფამდე 7 წამით ადრე მეოთხე ძრავის მჟანგველის ტუმბო განადგურდა, რასაც რაკეტის ლიკვიდაცია მოჰყვა.

წარუმატებლობის მიზეზები
წარუმატებლობის ძირითად მიზეზად მიჩნეულია სწორედ ძრავების მეტისმეტად დიდი რაოდენობა – 30.
ნაციონალიზმი

ნაციონალიზმი — იდეა და მოძრაობა, რომლის მიხედვითაც ერი ანუ „ნაცია“ [„ქვეყნის სიყვარულით“] არის საზოგადოების ფუნდამენტური ნაწილი და ქვაკუთხედი. ამასთანავე, ერის ინტერესები და ერთგულება ყველა ჯგუფისა და ინდივიდის ინტერესზე მაღლა უნდა იდგეს. თავდაპირველი ნაციონალისტური (ეროვნული) მოძრაობები ჩამოყალიბდა საფრანგეთში მეფის დასამხობად მოწყობილ 1793 წლის რევოლუციის შემდეგ. მოგვიანებით საუკუნეში ნაციონალისტურმა იდეებმა მოიცვა ევროპის მრავალი ქვეყანა. ამ პერიოდში გერმანიაში ოტო ფონ ბისმარკის მთავრობა მოვიდა, საფრანგეთში ნაპოლეონმა გაიმარჯვა, იტალიაში ნაციონალისტების წინსვლის შემდეგ ქვეყანა გაერთიანდა.
 საუკუნის ორი მსოფლიო ომის მიზეზი რადიკალური ნაციონალისტური იდეები გახდა. ამის გამო 1945 წლის შემდეგ ევროპაში რადიკალურმა ნაციონალიზმმა კრახი განიცადა. 1988-1991 წლებში საბჭოთა კავშირის დაშლამ ხელი შეუწყო ნაციონალიზმის გაძლიერებას აღმოსავლეთ ევროპასა და ამიერკავკასიაში.

ნაციონალიზმის მაგალითები საქართველოში გვხვდება ილია ჭავჭავაძისა და თერგდალეულების მოღვაწეობაში.

თანამედროვე ევროპაში, განსხვავებით საუკუნის ევროპისაგან, ნაციონალიზმი აღარ წარმოადგენს გაბატონებულ იდეოლოგიას. მიუხედავად ამისა ის რჩება მრავალი პოლიტიკური პარტიის მთავარ იდეოლოგიად. ისინი უმეტესად ეროვნულ იდენტობაზე დაფუძნებული დემოკრატიის მომხრეებად, ისლამიზაციის წინააღმდეგ და ეროვნული თვითმყოფადობის დასაცავად გამოდიან. ნაციონალისტურ პარტიებს ევროპის თითქმის ყველა სახელმწიფოს პარლამენტში ჰყავთ დეპუტატები.

ტერმინის თანამედროვე გამოყენებით, ნაციონალიზმი, თავის მხრივ, იყოფა სამოქალაქო, ეთნიკურ და კულტურულ ნაციონალიზმებად. სამოქალაქო ნაციონალიზმი საზოგადოების ქვაკუთხედად ქვეყნის მოქალაქეობრიობას აღიქვამს, როდესაც ეთნიკური ნაციონალიზმი მიიჩნევს, რომ საზოგადოების ქვაკუთხედი არის ეთნოსი. კულტურული ნაციონალიზმი არის შუალედური პოზიცია ერთის მხრივ ეთნიკურ ნაციონალიზმს და მეორეს მხრივ სამოქალაქო ნაციონალიზმს შორის, რომელიც თვლის, რომ ერი უფრო მეტად განისაზღვრება საერთო კულტურით და საერთო ენით, ვიდრე საერთო წინაპრების ან რასის ცნებებით. ამრიგად, კულტურული ნაციონალიზმის მიხედვით, სხვა წარმოშობის ინდივიდები შეიძლება გახდნენ ერის ნაწილი კულტურული ასიმილაციის გზით.
სვესულის ბრძოლა

სვესულის ბრძოლა — მესამე და უკანასკნელი ბრძოლა სამნიტებსა და რომის რესპუბლიკას შორის, ჩვ. წ. აღ. 343 წელს.

ისტორია
მარკუს ვალერიუს კორვუსთან პირველ შეტაკებაში დამარცხებულმა სამნიტებმა კვლავ მოიკრიფეს ძალები და სვესულასკენ გაემართნენ. სვესულელებმა შიკრიკი გააგზავნეს კაპუაში მყოფ მარკუს ვალერიუსთან, რომელიც თავისი ლეგიონებით გაემართა სვესულელთა დასახმარებლათ. კონსულმა ბრძანა რომ ჯარისკაცებს მხოლოდ იმდენი სანოვაგე წამოეღოთ რამდენსაც შეძლებდნენ თავისი ხელბარგით.

რომაელები მტრის ბანაკის სიახლოვეში დაბანაკდნენ. სამნიტები მაშინვე საბრძოლოდ გაემზადნენ, მაგრამ როდესაც ნახეს რომ რომაული ბანაკიდან მათთან არავინ არ გამოდის, თვითონ მიუახლოვდნენ. რომაელთა ბანაკი იმდენად მცირე იყო, რომ ამან შეაგულიანა სამნიტები და მათ მოითხოვეს ბანაკის მაშინვე აღება, მაგრამ მეთაურებმა დაუშალეს.

სამნიტებს სანოვაგე ძალიან უჭირდათ, ამიტომ ვინაიდან რომაელები არ ჩქარობდნენ ბრძოლას, მათმა მეთაურება ნება დართეს მებრძოლებს მიმდებარე სოფლები გაეძარცვათ. მარკუს ვალერიუსმა ამით ისარგებლა და ბანაკს მაშუინ დაესხა თავს როდესაც იქ მხოლოდ ყარაულები იყვნენ.

ბევრი სამნიტი კარვებშივე დაიღუპა, ბანაკში კონსულმა ორი ლეგიონი დატოვა და აუკრძალა დანარჩენთა დაბრუნებამდე ბანაკის გაძარცვა. თვითონ კი გაემართა დანარჩენი სამნიტების დასაჭერად. წინ გაშვებულმა მხედრებმა შეძლეს მიმოფანტული სამნიტების ერთად შეყრა და წამოწეულმა რომაელმა ჯარისკაცებმა უამრავი მტერი გაწყვიტა.

ამ ბრძოლის შემდეგ კონსულს 40 000 ფარი მოუტანეს, დაღუპული რა თქმა უნდა უფრო ცოტა იყო. ხოლო შეპყრობილი სამხედრო შტანდარტები კი 170 იყო. გამარჯვებულები დაბრუნდნენ მტრის ბანაკში, სადაც ყველაფერი ჯარისკაცების ნადავლი გახდა.

ამ გამარჯვებას ფართო საერთაშო რეზონანსი მოყვა. ლათინებმა, რომლებსაც უკვე მზად ჰქონდათ ლეგიონები რომთან საომრად, გადააფიქრებინა ომის დაწყება, სხვა ერებმაც იჩქარეს რომთან მეგობრული ხელშეკრულებების გაახლება, კართაგენიდანაც მოვიდნენ ელჩები ამ გამარჯვების მოსალოცად.
რიცხვთა თეორია

რიცხვთა თეორია — მათემატიკის დარგი, რომელიც სწავლობს რიცხვთა თვისებებს. რიცხვთა თეორიას ზოგჯერ არითმეტიკასაც უწოდებენ, მაგრამ, ჩვეულებრივ, არითმეტიკის ქვეშ გულისხმობენ სწავლებას მთელ და წილად რიცხვებზე იმ დროს, როდესაც რიცხვთა თეორიაში შეისწავლება მთელ რიცხვთა კანონზომიერებანი. რიცხვთა თეორიაში ბუნებრივადაა ჩართული ალგებრულ რიცხვთა თეორიაც. კანონზომიერებით მდიდარია რიცხვთა თეორიის ის ნაწილი, რომელიც სწავლობს განუსაზღვრელი განტოლებების, ე. წ. დიოფანტური განტოლებების მთელი რიცხვების სიმრავლეში ამოხსნადობის საკითხს.

საბერძნეთში პითაგორას სკოლაში, ძვ. წ. საუკუნეში სწავლობდნენ მთელ რიცხვთა გაყოფადობის საკითხს, გამოყოფდნენ მთელ რიცხვთა ქვეკლასებს (მაგალითად, მარტივ რიცხვებს, შედგენილ რიცხვებს, კვადრატულ რიცხვებს), სწავლობდნენ აგრეთვე სრულყოფილი რიცხვების სტრუქტურას და ამოხსნას ^1 \ ^2=^2 განტოლებებისა მთელ რიცხვებში. მარტივ რიცხვთა განაწილების შესწავლის შედეგად შეიქმნა ამ რიცხვთა ცხრილის შედგენის ხერხი – ერატოსთენეს საცერი. ევკლიდემ თავის „საწყისებში“ ევკლიდეს ალგორითმის საფუძველზე მოგვცა გაყოფადობის თეორია. ამავე წიგნში მოცემულია დამტკიცება იმისა, რომ მარტივ რიცხვთა სიმრავლე უსასრულოა. დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა რიცხვთა თეორიის განვითარებისათვის დიოფანტეს შრომებს, თავის თხზულებაში „არითმეტიკა“ მან ჩამოაყალიბა ერთზე მეტი უცნობიანი პირვილი და მეორე ხარისხისს ალგებრული განტოლებების მთელ და რაციონალურ რიცხვებში ამოხსნის მეთოდები. რიცხვთა თეორიის ზოგიერთი ამოცანა შეისწავლებოდა ჩინეთსა ( საუკუნე) და ინდოეთში ( საუკუნე). რიცხვთა თეორიის სწრაფი განვითარება დაიწყო საუკუნეში ევროპაში – პ. ფერმამ შეისწავლა სხვადასხვა ტიპის განტოლებების მთელ რიცხვებში ამოხსნადობის საკითხი. კერძოდ, მან ჩამოაყალიბა ჰიპოთეზა

^+^ \ ^, >3

მთელ დადებით რიცხვებში არაამოხსნადობის შესახებ. ლ. ეილერმა გამოიყენა მათემატიკური ანალიზი რიცხვთა თეორიის საკითხების შესწავლისას და საფუძველი ჩაუყარა ე. წ. რიცხვთა ანალიზურ თეორიას. რიცხვთა თეორიის განვითარებაზე დიდი გავლენა მოახდინა ჟ. ლაგრანჟისა და ა. ლეჟანდრის შრომებმა. ჟ. ლაგრანჟმა დაამტკიცა თეორემა რიცხვთა ოთხი კვადრატის ჯამის წარმოდგენის შესახებ, მნიშვნელოვანი გამოკვლევები ჩაატარა ჯაჭვწილადების თეორიაში და სხვა. ა. ლეჟანდრმა განავითარა უმაღლესი ხარისხების განუსაზღვრელი განტოლებების თეორია, მიიღო მოცემულ საზღვრებში მარტივ რიცხვთა ემპირიული ფორმულა და ა. შ. კ. გაუსმა ააგო შედარების თეორია და შექმნა ამ თეორიის ძირითადი მეთოდები. თუ გაუსამდე რიცხვთა თეორია წარმოადგენდა ცალკეული შედეგებისა და იდეების კრებულს, გაუსის შრომების შედეგად იგი განვითარდა სხვადასხვა მიმართულებით.

რიცხვთა თეორიის შემდგომი განვითარება დაკავშირებულია პ. დირიხლეს, ლ. კრონეკერის, ჟ. ლიუვილის, ბ. რიმანის, შ. ერმიტის, რ. დედეკინდის, ჰ. ვაილის, დ. ჰილბერტის და სხვა სახელებთან.

რიცხვთა თეორიის განვითარებაში მნიშვნელოვანი შედეგები ჰქონდათ რუს და საბჭოთა მეცნიერებს (პ. ჩებიშევს, ა. მარკოვს, ი. ვინოგრადოვს, ი. ლინიკს, კ. მარჯანიშვილს და სხვებს).
დიფერენციალური გეომეტრია და ტოპოლოგია

დიფერენციალური გეომეტრია და ტოპოლოგია — მათემატიკის ორი მომიჯნავე დარგი. მათემატიკის ამ ორი დარგის გაყოფა თითქმის შეუძლებელია.

კლასიკურ დიფერენციალურ გეომეტრიაში შეისწავლებოდა წირები და ზედაპირები სამგანზომილებიან სივრცეში. დიფერენციალური ტოპოლოგია სწავლობს დიფერენციალურ მრავალნაირობებს და მათზე განსაზღვრულ დიფერენცირებად ფუნქციებს. იგი ბუნებრივად აღმოცენდა დიფერენციალური განტოლებების შესწავლიდან.
რიცხვითი ანალიზი

რიცხვითი ანალიზი ან გამოთვლითი მათემატიკა სწავლობს ალგორითმებს "უწყვეტი მათემატიკის" ამოცანებისთვის (დისკრეტული მათემატიკის ამოცანებისგან განსხვავებით). ეს ამოცანები უკავშირდება ნამდვილი და კომპლექსური ცვლადის ფუნქციებთან დაკავშირებულ გამოთვლებს, დიფერენციალური განტოლებების მიახლოებით ამოხსნებს და ა.შ. რიცხვით ანალიზში განხილული საკითხები მომდინარეობენ ინჟინერიისა და მეცნიერების სხვადასხვა ნაწილებში მდგარი ამოცანებიდან.
ანდრე აგასი

ანდრე კირკ აგასი (; დ. 29 აპრილი, 1970, ლას-ვეგასი, ნევადა, აშშ) — ამერიკელი ყოფილი პროფესიონალი ჩოგბურთელი, მსოფლიოს ყოფილი პირველი ჩოგანი. აღიარებულია ერთ-ერთ საუკეთესო ჩოგბურთელად ისტორიაში.

აგასის მოგებული აქვს 8 დიდი სლემის ტურნირი, მათ შორის 4 ავსტრალიის ღია პირველობა, 2 აშშ-ის ღია პირველობა, 1 უიმბლდონი და 1 საფრანგეთის ღია პირველობა. აგასი გახდა პირველი მამაკაცი ჩოგბურთელი, ვინც კარიერული ოქროს სლემის შესრულება შეძლო (ყველა დიდი სლემის ტურნირის და ოლიმპიური ოქროს მედლის მოგება ერთეულებში). ეს მიღწევა მოგვიანებით მხოლოდ რაფაელ ნადალმა გაიმეორა. აგასი დღემდე უკანასკნელი ამერიკელი ჩოგბურთელია, ვინც ავსტრალიის ღია პირველობის (2003 წელს) და საფრანგეთის ღია პირველობის (1999 წელს) მოგება შეძლო.

ამერიკელს ასევე მოგებული აქვს ერთი წლის შემაჯამებელი ტურნირი და 17 მასტერსი. ჯამში მას -ის 60 ტიტული აქვს ერთეულთა თანრიგში მოგებული. აგასი 101 კვირის განმავლობაში იკავებდა ჩოგბურთელთა რეიტინგში პირველ ადგილს.

სანაკრებო დონეზე, აგასიმ სამჯერ მოიგო დეივისის თასი აშშ-ის ნაკრებთან ერთად. ამერიკელმა კარიერა 2006 წელს დაასრულა. 2011 წელს, იგი საერთაშორისო ჩოგბურთის დიდების დარბაზში შეიყვანეს. აგასის მეუღლეა გერმანელი ყოფილი პროფესიონალი ჩოგბურთელი, ერთეულებში დიდი სლემის ტურნირების 22-გზის გამარჯვებული შტეფი გრაფი.

სტატისტიკა და მიღწევები
დიდი სლემის ტურნირების ფინალები: 15 (8–7)
წლის შემაჯამებელი ტურნირის ფინალები: 4 (1–3)
(დ) – დახურული კორტი

ოლიმპიური ფინალები: 1 (1–0)
ბიოლოგიური კლასიფიკაცია

ბიოლოგიური სახეობების მეცნიერული კლასიფიკაცია შემოკლებით ბიოლოგიური კლასიფიკაცია ან მეცნიერული კლასიფიკაცია – ცოცხალი ორგანიზმების იერარქიულ პრინციპზე დაფუძნებული სისტემატური კლასიფიკაცია. მეცნიერებას ამ კლასიფიკაციის შესახებ ეწოდება ტაქსონომია, სიცოცხლის თანამედროვე კლასიფიკაცია საფუძვლებს ძველი ბერძენი არისტოტელეს შრომებიდან იღებს. (ბერძნ. – კლასიფიცირება და – კანონი) .

ცხოველების მეცნიერული კლასიფიკაციის ძირითადი იერარქიული საფეხურებია (ტაქსონები): სამეფო, ტიპი, კლასი, რიგი, ოჯახი, გვარი და საკუთრივ სახეობა. მცენარეთა კლასიფიკაციისას ტიპის შესატყვისია განყოფილება. ხანდახან იყენებენ შუალედურ ტაქსონებსაც: ქვეტიპი, სუპერკლასი, ქვეკლასი, ინფრაკლასი, ქვერიგი, ქვესახეობა და სხვა. ბოტანიკაში ქვეოჯახსა და გვარს შორის ასევე გამოიყოფა ტაქსონი ტრიბა.
ბინომიალური ნომენკლატურა

ბინომიალური ნომენკლატურა — ცოცხალი ორგანიზმების მთავარი ტაქსონომიური კატეგორიის — სახეობის ბიოლოგიურ ნომენკლატურაში მიღებული ორმაგი დასახელება. პირველად გამოიყენა კონრად გესნერმა, მაგრამ როგორც სახეობის აღწერის მთავარ პირობად იგი კარლ ლინემ შემოიღო 1753 წელს. ბინომიალური ნომენკლატურის თანახმად, ყოველი სახეობა გამოისახება გვარის (იწერება დიდი ასოთი) და სახეობის ეპითეტებით ლათინურ ენაზე. მაგალითად, — დასავლეთკავკასიური ჯიხვი, — ტყის მრავალძარღვა. სახეობის აღწერისას ლათინურის, როგორც დიდი ხნის განმავლობაში სამეცნიერო ენად მიღებულის, გამოყენება სახელების არევ-დარევის წინააღმდეგაა მიმართული, რამეთუ წინააღმდეგ შემთხვევაში ერთი სახეობა შესაძლოა სხვადასხვა სახელით აღიწეროს. სახეობების დასახელება აგრეთვე შეიძლება შეიცავდეს აღმწერის გვარს და აღწერის წელს.
ფლორენცია

ფლორენცია (, ძვ. იტალ. , ) — იტალიის რეგიონის ტოსკანის და ფლორენციის პროვინციის დედაქალაქი. ის არის ტოსკანის ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული ქალაქი 367 569 მცხოვრებით (1 500 000 შემოგარენის ჩათვლით).

ქალაქი მდებარეობს მდინარე არნოს გასწვრივ, მდიდარია თავისი ისტორიით. ფლორენცია უმნიშვნელოვანესი ქალაქი იყო შუა საუკუნეებში და რენესანსის ეპოქაში, განსაკუთრებით მისი არქიტექტურით და ხელოვნებით. შუა საუკუნეების ფლორენცია ვაჭრობის და ფინანსური ცენტრი იყო. ჯერ კიდევ მე-13 საუკუნის დამლევს ქალაქში გაჩენილმა მოქალაქეებისა და მოვაჭრეების ფენამ საგრძნობლად შეკვეცა ფეოდალთა პრივილეგიები.

ფლორენცია ხშირად მოიაზრება იტალიური რენესანსის აკვნად. მას შუა საუკუნეების ათენსაც კი უწოდებდნენ. მედიჩების მმართველობის პერიოდში, ხანგრძლივად დე-ფაქტო დამოუკიდებლობაც ჰქონდა. 1865-დან 1870-მდე კი იტალიის სამეფოს დედაქალაქსაც წარმოადგენდა.

ქალაქი მილიონობით ტურისტს იზიდავს და 1982 წელს გამოცხადდა მსოფლიოს კულტურულ მემკვიდრეობად. ფლორენცია ცნობილია როგორც მსოფლიოს ერთ-ერთი ქალაქი. მან გავლენა იქონია მსოფლიოზე კულტურული და ისტორიული თვალსაზრისით. ფლორენცია არის საუკეთესოდ შენახული რენესანსული ქალაქი მსოფლიოში და ბევრი მას იტალიის კულტურულ დედაქალაქად მიიჩნევს. ის ასევე მრავალი ისტორიული პიროვნების სამშობლოც იყო. მაგალითად: დანტე ალიგიერი, ბოკაჩო, ბოტიჩელი, ჩეზარო პეტრარკა, ლეონარდო და ვინჩი, კოზიმო დე მედიჩი, ლორენცო დე მედიჩი, რაფაელი, ნიკოლა ფლამელი, ნიკოლო მაკიაველი, მიქელანჯელო, დონატელო, გალილეო გალილეი, ეკატერინე მედიჩი, რობერტო კავალი და ასე შემდეგ.

დამეგობრებული ქალაქები
ფლორენცია დამეგობრებულია შემდეგ ქალაქებთან:

ბეთლემი, პალესტინის სახელმწიფო
ბუდაპეშტი, უნგრეთი
ედინბურგი, შოტლანდია, გაერთიანებული სამეფო
ფესი, მაროკო
ნანკინი, ჩინეთი
პუებლა, მექსიკა
სალვადორი, ბრაზილია
ვალიადოლიდი, ესპანეთი

ცნობილი ფლორენციელები
იოანე არგიროპულოსი, მეცნიერი
დანტე ალიგიერი, მწერალი, პოეტი
ჯოვანი ბოკაჩო, მეცნიერი
სანდრო ბოტიჩელი, მხატვარი
ფილიპო ბრუნელესკი, ხუროთმოძღვარი
მიქელანჯელო ბუონაროტი, მოქანდაკე, მხატვარი, არქიტექტორი და პოეტი
რობერტო კავალი, მოდის დიზაინერი
კარლო კოლოდი, მწერალი
დონატელო, მოქანდაკე
გალილეო გალილეი, ფიზიკოსი, ასტრონომი და ფილოსოფოსი
ჯოტო დი ბონდონე, ფერმწერი, მოქანდაკე და არქიტექტორი
ნიკოლო მაკიაველი, პოლიტიკური მოაზროვნე, ისტორიკოსი, სამხედრო თეორეტიკოსი, დიპლომატი, ფილოსოფოსი, მწერალი და ჰუმანისტი
მედიჩები, ბანკირების პოლიტიკური დინასტია
ფლორენს ნაიტინგეილი, სოციალური რეფორმატორი და სტატისტიკოსი
რაფაელი, ხელოვანი მხატვარი და არქიტექტორი
ევანჯელისტა ტორიჩელი, მათემატიკოსი და ფიზიკოსი
ჯორჯო ვაზარი, მხატვარი, მწერალი, ისტორიკოსი და არქიტექტორი
ამერიგო ვესპუჩი, ვაჭარი, მკვლევარი და კარტოგრაფი
ლეონარდო და ვინჩი, არქიტექტორი, მათემატიკოსი, მუსიკოსი, გამომგონებელი, ინჟინერი, ანატომი, ბოტანიკოსი, მოქანდაკე, ბუნებისმეტყველი, გეოლოგი, მწერალი, კარტოგრაფი და მხატვარი
ლიზა დელ ჯოკონდო, ფლორენციელი ქალბატონი რომელიც გამოსახულია ლეონარდო და ვინჩის სურათზე მონა ლიზა
ირანის ისლამური რევოლუცია

ირანის რევოლუცია — მოვლენათა სერია, რომელსაც ადგილი ჰქონდა 1979 წელს და რომლის შედეგად ირანი კონსტიტუციური მონარქიიდან სახალხო თეოკრატიულ ისლამურ რესპუბლიკად იქცა; შაჰი მოჰამედ რეზა ფეჰლევი შეცვალა აიათოლა რუჰოლა ხომეინიმ. რევოლუცია ორ ეტაპად განხორციელდა: პირველ ეტაპზე ლიბერალთა, მემარცხენეთა და რელიგიურ ჯგუფთა ალიანსმა შაჰის მმართველობა ჩამოაგდო; მეორე ეტაპზე, რომელსაც ისლამურ რევოლუციასაც უწოდებენ, აიათოლა მოვიდა მართვის სათავეში. შემდგომ პერიოდში ისლამური კულტურული რევოლუცია განხორციელდა.
ათი მცნება

ათი მცნება — ათი უმთავრესი კანონი (წესი), რომელიც ძველი აღთქმის ხუთწიგნეულის თანახმად თავად ღმერთმა მისცა მოსე წინასწარმეტყველს სინის მთაზე (ძველი აღთქმა, გამოსვლაჲ , 19:10-25).

ასე ითარგმნა ებრაული ფრაზა‛ასერეთ ჰადდევარიმ, რომელიც მხოლოდ ხუთწიგნეულში გვხვდება. მასში იგულისხმება კანონის შეთანხმების ათი ძირითადი კანონი. მას აგრეთვე უწოდებენ ათ სიტყვას კანონთა ეს განსაკუთრებული კრებული ბიბლიაში მოიხსენიება, როგორც „სიტყვები“ (კნ. 5:22) და „შეთანხმების სიტყვები“ (გმ. 34:28). ბერძნულ სეპტუაგინტაში (გმ. 34:28; კნ. 10:4) ეს ფრაზა გადმოტანილია, როგორც დეკა (ათი) ლოგუს (სიტყვები). აქედან მომდინარეობს სიტყვა „დეკალოგი“.

პირველად ათი მცნება ღმერთმა ისრაელის კრებულს, სინას მთასთან ანგელოზის პირით გაუცხადა.ამის შემდეგ მოსე ავიდა მთაზე ქვის ორ ფილაზე დაწერილი ათი მცნების მისაღებად. იქ მან ღვთისგან სხვა წესები და მითითებებიც მიიღო. ვიდრე მოსე 40 დღეს მთაზე იმყოფებოდა, ხალხი მოუთმენლობამ შეიპყრო და კერპად ოქროს ხბო ჩამოასხა. მათი კერპთაყვანისმცემლობის დანახვაზე მთიდან ჩამომავალმა მოსემ „ღვთის ნაკეთები“ ფილები, რომლებზეც ათი მცნება ეწერა, ძირს დაანარცხა და დაამსხვრია.

მოგვიანებით ღმერთმა უთხრა მოსეს: „გამოთალე პირველი ფილების მსგავსი ორი ქვის ფილა და დავწერ მე იმ სიტყვებს, რომლებიც პირველ ფილებზე ეწერა, შენ რომ დაამტვრიე“ (გმ. 34:1—4). მოსემ კიდევ 40 დღეს დაჰყო მთაზე, სადაც ათი მცნების ასლი მიიღო. ეს ფილები მან აკაციის ხის კიდობანში შეინახა. ამ ფილებს „შეთანხმების ფილები“ უწოდეს. შესაძლოა სწორედ ამიტომ ეწოდა „შეთანხმების კიდობანი“ მოგვიანებით ბეცალელის მიერ გაკეთებულ ოქროთი მოვარაყებულ კიდობანს, რომელშიც ეს ფილები ინახებოდა.

ათი მცნებისგან შემდგარ კანონს „მოწმობა“ და „მოწმობის ორი ფილა“ ეწოდებოდა . აქედან წამოვიდა ფრაზები „მოწმობის კიდობანი“ და „მოწმობის კარავი“, რომელშიც ეს კიდობანი იდგა.

ათ მცნებას პირველ პირში გაკეთებული განაცხადი უძღოდა წინ: „მე ვარ შენი ღმერთი, რომელმაც გამოგიყვანე ეგვიპტის მიწიდან, მონობის სახლიდან“. ამ სიტყვებიდან მხოლოდ ის კი არ ჩანდა, თუ ვინ ვის მიმართავდა, არამედ ისიც, თუ რატომ მიეცათ სწორედ ამ დროს იუდეველებს ათი მცნება, რომლებიც ღმერთს აბრაამისთვის არ მიუცია.

ბიბლიის ქართული კანონიკური ტექსტის თანახმად
მცნება პირველი: მე ვარ უფალი ღმერთი შენი, და არა იყვნენ შენდა ღმერთნი უცხონი, ჩემსა გარეშე.

მცნება მეორე: არა ჰქმნე თავისა შენისა კერპნი, არცა ყოვლადვე მსგავსნი, რაოდენი არს ცათა შინა ზე, და რაოდენი არს ქუეყანასა ზედა ქუე, და რაოდენი არს წყალთა შინა ქუეშე ქუეყანისა: არა თაყუანი-სცე მათ, არცა მსახურებდე მათ.

მცნება მესამე: არა მოიღო სახელი უფლისა ღმრთისა შენისაჲ ამაოსა ზედა.

მცნება მეოთხე: მოიჴსენე დღჱ იგი შაბათი და წმიდა-ჰყავ იგი: ექვს დღე იქმოდე, და ჰქმნე მათ შინა ყოველივე საქმჱ შენი, ხოლო დღჱ იგი მეშჳიდჱ, შაბათი არს უფლისა ღმრთისა შენისაჲ.

მცნება მეხუთე: პატივ-ეც მამასა შენსა და დედასა შენსა, რაჲთა კეთილი გეყოს შენ და დღეგრძელ იყვნე ქუეყანასა ზედა.

მცნება მეექვსე: არა კაც-ჰკლა.

მცნება მეშვიდე: არა იმრუშო.

მცნება მერვე: არა იპარო.

მცნება მეცხრე: არა ცილი-სწამო მოყუასსა შენსა წამებითა ცრუჲთა.

მცნება მეათე: არა გული გითქუმიდეს ცოლისათჳის მოყუასისა შენისა, არა გული გითქუმიდეს სახლისათჳის მოყუასისა შენისა, არცა ყანისა მისისა, არცა კარაულისა მისისა, არცა ყოვლისა საცხოვარისა მისისა, არცა ყოვლისა მისთჳის, რაჲცა იყოს მოყუასისა შენისა.
ნორვეგიული ენა

ნორვეგიული ენა (თვითსახელი []) — ჩრდილოგერმანიკული ენა, რომელზეც ლაპარაკობენ ნორვეგიაში და ამ ქვეყნის ოფიციალური ენის სტატუსს ატარებს. ნორვეგიულთან ერთად შვედური, დანიური, ფარერული და ისლანდიური სკანდინავიურ ენებს მიეკუთვნებიან. ყველაზე ახლოს ნორვეგიულთან ფარერული და ისლანდიური ენები დგას.

კანონმდებლობითა და ხელისუფლების წესდებით ლიტერატურული ნორვეგიულის ორი ფორმა არსებობს – ბუკმოლი („წიგნის ენა“) და ნიუნორსკი („ახალნორვეგიული“).

სამეტყველო ნორვეგიულის სტანდარტიზებული ვარიანტი არ არსებობს, ანუ ნებისმიერ ნორვეგიელს შეუძლია საკუთარ დიალექტზე ისაუბროს.

ისტორია
ლექსიკა
ანბანი
ისლანდიური ენა

ისლანდიური ენა ( []) — ისლანდიის ოფიციალური ენა, გავრცელებულია ისლანდიაში, საუბრობს დაახლოებით 300 000 ადამიანი. მიეკუთვნება სკანდინავიურ ენათა ოჯახს. უახლოესი მონათესავე ენაა ფარერული.

კლასიფიკაცია
ძველისლანდიური ენა ჩამოყალიბდა ერთ-ერთი დასავლეთ სკანდინავიური დიალექტის საფუძველზე. თანამედროვე ისლანდიური ენა ე.წ. კუნძულოვან სკანდინავიურ ენებს განეკუთვნება, რომელიც დიდი ხნის მანძილზე სხვა ენებისგან იზოლირებულად ვითარდებოდა.
არეალი
ისლანდიურ ენაზე მოლაპარაკეთა უდიდესი ნაწილი ისლანდიაში ცხოვრობს, დაახლოებით 300 000 კაცი (2010). დანიაში დაახლოებით 8165 კაცი ფლობს ისლანდიურს, რომელთაგან 3000-3500 სტუდენტია. ისლანდიურად ლაპარაკობს აგრეთვე 5655 კაცი აშშ-ში, (2000 წლის აღწერით) და 2385 კანადაში (2001 წლის აღწერით) ძირითადად გიმლისა და მანიტობაში. ისლანდიის გარეთ ემიგრანტთა კომუნებში ამ ენაზე მოლაპარაკეთა რაოდენობა მცირდება.

მოლაპარაკეთა საერთო რაოდენობა 310 ათასი კაცია 2009 წლის აღწერით.
სლოვაკური ენა

სლოვაკური ენა — განეკუთვნება სლავური ენების დასავლურ ჯგუფს. ძირითადად გავრცელებულია სლოვაკეთში. სლოვაკურ ენაზე ლაპარაკობს 6000 ათ.-მდე კაცი. აქვს სამი დიალექტი - დასავლური, შუა და აღმოსავლური სლოვაკური. სალიტერატურო ენის ჩამოყალიბება დაიწყო საუკუნის 40-იანი წლებიდან შუა დიალექტის საფუძველზე. სლოვაკური ენის უძველესი ძეგლები განეკუთვნება - საუკუნეებს. დამწერლობას საფუძვლად უდევს ლათინური ანბანი.

სლოვაკური ანბანი