iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მარიამ ბოკერია

მარიამ სევერიანეს ასული ბოკერია (დ. 4 იანვარი, 1901 [ძვ. სტ. 22 დეკემბერი, 1900], ბაქო ― გ. 15 ოქტომბერი, 1975, თბილისი) — ქართველი პედიატრი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1950), პროფესორი (1950); საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1961).

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი 1926 წელს. 1947-1974 წლებში იყო ექიმთა დახელოვნების თბილისის სახელმწიფო ინსტიტუტის პედიატრიის კათედრის გამგე. 1974–1975 წლებში ამავე კათედრის კონსულტანტი, 1960–1971 წლებში საქართველოს პედიატრთა სამეცნიერო საზოგადოების თავმჯდომარე.

მარიამ ბოკერიამ შეისწავლა ქრომაფინული სისტემის განვითარება ბავშვებში და მისი ცვლილებები ბავშვთა ზოგიერთი დაავადების დროს, სასუნთქი გზების დაავადებანი ბავშვებში, ბავშვთა ტუბერკულოზის თავისებურებანი და სხვა. იკვლევდა მუცლადყოფნის დროს განვითარებული ბავშვთა დაავადებებისა და სიკვდილიანობის მიეზეზებს. დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის ორდენით და მედლებით.
მიხეილ ბოკუჩავა

მიხეილ ალექსის ძე ბოკუჩავა (დ. 1 თებერვალი, 1910 სოფ. საბოკუჩაო, ახლანდელი აბაშის რაიონი ― გ. 12 თებერვალი, 1995, მოსკოვი) — ქართველი ბიოქიმიკოსი, ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1950), პროფესორი (1955), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1961).

ბიოგრაფია
1932 წელს დაამთავრა თბილისის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 1953 წლიდან სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ა. ბახის სახელობის ბიოქიმიური ინსტიტუტის ტექნიკური ბიოქიმიური ლაბორატორიის გამგე. შეიმუშავა ლაო ჩაის, შავის ჩაისა და ხსნადი წარმოების ახალი ტექნიკური მეთოდი; ნაშრომები: „ჩაის ფოთლის ფერმენტაციის გამოკვლევა“ (1935, საკავშირო ალკკ ცკ-ის პრემია, 1938), „ლაო ჩაისა და მწვანე აგურა ჩაის წარმოების ბიოქიმიური საფუძველი“ (1955; სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდიუმის პრემია, 1955), „ჩაისა და ჩაის წარმოების ბიოქიმია“ (1958; ა. ბახის სახელობის პრემია); შექმნა საკვებ მცენარეთა საღებავების მიღების ორიგინალური ხერხი, რომელიც დაპატენტებულია უცხოეთის ქვეყნებში. დაჯილდოებულია ორი „საპატიო ნიშნის“ ორდენითა და მედლებით.
გიორგი ლვოვი

გიორგი ლვოვი (; დ. 2 ნოემბერი [ძვ. სტ. 21 ოქტომბერი], 1861, დრეზდენი — გ. 7 მარტი, 1925, პარიზი) — რუსი საზოგადო და სახელმწიფო მოღვაწე; თავადი.

დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი (1885). მსხვილი მიწათმფლობელი; ტულის გუბერნიის მიწების უპრავის თავმჯდომარე. 1912 წლიდან პარტიის „პროგრესისტები“ მოსკოვის კომიტეტის წევრი.

თებერვლის რევოლუციის შემდეგ პირველი დროებითი მთავობის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე და საგარეო საქმეთა მინისტრი, ასევე ხელმძღვანელობდა პირველ კოალიციურ მთავრობას. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ საფრანგეთში გადაიხვეწა, სადაც 1918–1920 წლებში პარიზში რუსეთის პოლიტიკური კრების მეთაური იყო.
ზაურ ბოლქვაძე

ზაურ ემელიანეს ძე ბოლქვაძე (დ. 2 აპრილი, 1933, გუთური, ჩოხატაურის რაიონი — გ. 23 ივნისი, 1997) — ქართველი პოეტი.

ბიოგრაფია
1941-1948 წლებში სწავლობდა გუთურის რვაწლიან სკოლაში, ხოლო 1948-1951 წლებში — ჩოხატაურის საშუალო სკოლაში. 1951 წელს ჩააბარა და 1956 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის ჟურნალისტიკის განყოფილება. ერთი წელი იმუშავა რადიოინფორმაციის მთავარ სამმართველოში. 1957 წლიდან მუშოაბდა გაზეთ „ახალგაზრდა სტალინელში“. პირველი ლექსი 1951 წელს გამოაქვეყნა, ლექსთა პირველი კრებული „ღელვის დასაწყისი“ — 1961 წელს. 1962-1965 წლებში იყო „ცისკრის“ განყოფილების გამგე. ავტორია რამდენიმე პოეტური კრებულისა: „ლექსები“ (1964, 1968, 1972, რუსულ ენაზე 1971), „მიწის სიმწვანე“ (1966), „ვარსკვლავები“ (1970) და სხვა. ბოლქვაძის ცალკეული ლექსები თარგმნილია უკრაინულ, სომხურ, გერმანულ, პოლონურ და ბერძნულ ენებზე. თარგმნა ნ. ტიხონოვის, ა. ტვარდოვსკის, ბ. ახმადულინას, ილ კუპალას, ე. ლოტიანუს და სხვების ნაწარმოებები.

ზაურ ბოლქვაძის პირადი არქივი დაცულია საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში. თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.

ფოტოგალერეა
თინათინ ბოლქვაძე

თინათინ ბოლქვაძე (დ. 29 ნოემბერი, 1918, ოზურგეთი — გ. 11 მარტი, 2003) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1971), აფხაზეთის ასსრ სახალხო არტისტი (1976).

ბიოგრაფია
1940 წელს დაამთავრა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტი. 1940–1948 წლებში მუშაობდა რუსთაველის სახელობის თეატრში. 1949 წლიდან კი სოხუმის ჭანბას სახელობის თეატრის (ქართული დასი, შემდგომში — კ. გამსახურდიას დრამატული თეატრი) მსახიობი იყო. შესრულებული აქვს როლები: ქსენია (ბორის ლავრენიოვის „რღვევა“), გულიკო (გენო ქელბაქიანის „ახალგაზრდა მასწავლებელი“), სმერალდინა (კარლო გოლდონის „ორი ბატონის მსახური“), ნინო (მარიკა ბარათაშვილის „ჩემი ყვავილეთი“), კატრინი (უილიამ შექსპირის „ჭირვეული ცოლის მორჯულება“), ლილი ბელი (პატრიკის „უცნაური მისის რევიკი“), ნასტია (აკაკი გეწაძის „წმინდანები ჯოჯოხეთში“), მარგარიტი (ანატოლ ფრანსის „მუნჯი ცოლი“) და სხვა.

ჯილდოები და აღიარება
1958: საქართველოს დამსახურებული არტისტი
1971: საქართველოს სახალხო არტისტი
1976: აფხაზეთის ასსრ სახალხო არტისტი
1998: ღირსების ორდენი
ლუარსაბ ბოცვაძე

ლუარსაბ გერასიმეს ძე ბოცვაძე (დ. 16 იანვარი [ძვ. სტ. 4 იანვარი], 1866, სოფელი ნოღა, ახლანდელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტი — გ. 24 ივნისი, 1919, თბილისი) — ქართველი პედაგოგი, პუბლიცისტი და საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
დაამთავრა ხონის საოსტატო სემინარია და იმავე წელს დაადგა მასწავლებლობის რთულ გზას. პედაგოგიური მოღვაწეობა დაიწყო წყალტუბოს სკოლაში, სადაც 3 წელი დაჰყო, რის შემდეგ წინამძღვრიანთკარის სასოფლო-სამეურნეო სკოლაში გადაიყვანეს. 1908 წელს დააარსა ყოველთვიური პედაგოგიური ჟურნალი „განათლება“, რომელსაც რედაქტორობდა 1908–1918 წლებში. 1890-იდან გარდაცვალებამდე იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების თვალსაჩინო წევრი. ბოცვაძეს ეკუთვნის 350-მდე პედაგოგიური ნაშრომი და სტატია, სასწავლო პროგრამები სახალხო სკოლებისათვის. ბოცვაძის პედაგოგიური შეხედულებების საფუძველია ხალხურობის იდეა: საყოველთაო სავალდებულო და უფასო სწავლება ყველა ბავშვისათვის; ქალისა და ვაჟის ტანასწორი განათლება; სწავლება რეალური, ცხოვრების მოთხოვნილებათა გათვალისწინებით; მშობლიური ენის მთავარი ადგილი სწავლებაში; პატრიოტიზმისა და შრომისნოყვარეობის აღზრდა; რუსული ენის სწავლება რუსული და ევროპული კულტურის დაუფლებისათვის. ბოცვაძე აკრიტიკებდა „თავისუფალი აღზრდის“ თეორიას; აღზრდა მიაჩნდა ორგანიზებულ, მიზანმიმართულ პროცესად, რომელიც მიმდინარეობს მასწავლებლის ხელმძღვანელობით. ის დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდა გონებრივსა და მორალურ არძრდას, მაგრამ ვერ ითვალისწინებდა მორალის კლასობრივ არსს და შეცდომით ქადაგებდა ერთნაირ ზნეობრივ ნორმებს კლასობრივი საზოგადოების ყველა წევრისათვის, აღზრდის მთავარ საშუალებად ბოცვაძეს მიაჩნდა შრომა; შრომითი აღზრდის მიზანი, მისი აზრით, პროფესიული მომზადება კი არ იყო, არამედ აღსაზდრელის შრომითი ჩვევების, შრომის უნარის გამომუშავება. მოზარდი თაობის აღზრდის საქმეში ბოცვაძე წამყვან როლს ანიჭებდა სკოლას. მან გააკრიტიკა მაშინდელი სკოლა, წამოაყენა ახალი სკოლის პრინციპები: სკოლის კავშირი ცხოვრებასთან, სწავლების საერო ხასიათი, სკოლისა და ოჯახის კავშირი აღზრდის საქმეში, მასწავლებლის წამყვანი როლი აღზრდისა და სწავლების პროცესში, მასწავლებლის მუშაობის ჰუმანური მეთოდები. ბოცვაძე სწავლებისა და განათლების თეორიაში კ. უშინსკისა და ი. გოგებაშვილის მიმდევარი იყო.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მასთან პანთეონში დასაფლავებულია მისი მეუღლე — ნინო იოსების ასული ბაქრაძე (დ. 1883, თბილისი — გ. 5 სექტემბერი, 1971, იქვე).

თხზულებანი
ლ. ბოცვაძე. პედაგოგიური თხზულებანი, თბილისი, 1982.
ანგია ბოჭორიშვილი

ანგია თადეოზის ძე ბოჭორიშვილი (დ. 16 დეკემბერი, 1902, სოფ. ლახამულა, მესტიის მუნიციპალიტეტი ― გ. 15 აპრილი, 1982, თბილისი) — ქართველი ფსიქოლოგი და ფილოსოფოსი, ფილოსოფიური ანთროპოლოგიის ქართული სამეცნიერო სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, პედაგოგიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1939), პროფესორი (1942), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1955), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1961).

ბიოგრაფია
1925 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტი. იმავე წლიდან დაიწყო სამეცნიერო და პედაგოგიური მოღვაწეობა დიმიტრი უზნაძის, შალვა ნუცუბიძის, სერგი დანელიას, სოფიო წერეთლის ხელმძღვანელობით. ითვლებოდა ფსიქოლოგიის ქართული სამეცნიერო სკოლის ფუძემდებლის, აკადემიკოს დიმიტრი უზნაძის ერთ-ერთ უახლოეს მოწაფედ. 1933 წელს მიწვეულ იქნა დოცენტად ქუთაისის სახელმწიფო პედაგოგიურ ინსტიტუტში (ამჟამად ქუთაისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი), სადაც 1942-1955 წლებში განაგებდა მისივე თაოსნობით დაარსებულ ფსიქოლოგიის კათედრას. 1955–1957 წლებში ბოჭორიშვილი იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის საზოგადოებრივ მეცნიერებათა განყოფილების აკადემიკოს-მდივანი, 1957-1960 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტი, 1960–1968 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის საზოგადოებრივ მეცნიერებათა განყოფილების პერიოდული სამეცნიერო ჟურნალის „მოამბე“ (1964 წლიდან საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ჟურნალის „მაცნე“ ფსიქოლოგიის სერია) მთავარი რედაქტორი.

1959 იგი არჩეულ იქნა საქართველოს ფსიქოლოგთა საზოგადოების თავმჯდომარედ და ამ საზოგადოებას განაგებდა 1964 წლამდე. 1960-1962 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის დ. უზნაძის სახელობის ფსიქოლოგიის ინსტიტუტის ფსიქოლოგიის ისტორიის განყოფილების, ხოლო 1962–1967 წლებში ფილოსოფიის ინსტიტუტის ბუნებისმეტყველების ფილოსოფიის განყოფილების გამგე. 1967 წლიდან განაგებდა ამავე ინსტიტუტის მის მიერვე დაფუძნებულ ფილოსოფიური ანთროპოლოგიის განყოფილებას. 1973 წლიდან გარდაცვალებამდე იგი იყო საქართველოს ფილოსოფოსთა საზოგადოების თავმჯდომარე. ბოჭორიშვილის კვლევა-ძიების ძირითადი სფეროა ფსიქოლოგიის ფილოსოფიური პრობლემები, ფსიქოლოგიის მეთოდოლოგია, პედაგოგიკის ფსიქოლოგიური საფუძვლები, ფილოსოფიისა და ფსიქოლოგიის ისტორია, ენის ფილოსოფია, ესთეტიკა, ანთროპოლოგია. მან სამეცნიერო მიმოქცევაში შეიტანა ახალი ცნება, — „ფსიქოლოგიზმი ფსიქოლოგიაში“. იგი იყო არაერთი მნიშვნელოვანი საერთაშორისო და ადგილობრივი სამეცნიერო ფორუმის მონაწილე და ორგანიზატორი. არჩეული იყო უცხოეთის რამდენიმე სამეცნიერო საზოგადოების საპატიო წევრად. თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.
მაკმილანის გეგმა

მაკმილანის გეგმა — არქიტექტურული გეგმა ვაშინგტონისთვის ჩამოყალიბებული 1901 წელს კოლუმბიის ოლქის სენატის პარკების განვითარების კომისიის მიერ, რომელიც კონგრესის მიერ შეიქმნა ერთი წლით ადრე. კომისია უკეთ ცნობილი იყო როგორც "მაკმილანის კომისია", რომელსაც სახელი კოლუმბიის ოლქის კომიტეტის თავმდჯომარის მიჩიგანის სენატორი ჯეიმზ მაკმილანის დაერქვა. მაკმილანის კომისიაში იმ დროის უდიდესი არქიტექტორები გაერთიანდნენ, მათ შორის დენიელ ბარნჰემი, ფრედერიკ ლოუ ოლმსტედი, ჩარლზ მაკკიმი და მოქანდაკე ოგიუსტ გოდენი.

კომისიის შთაგონება არქიტექტორი პიერ შარლ ლ'ანფანის 1791 წლის ქალაქის გეგმა იყო, რომელიც არასდროს განხორციელებულა. კომისიის წევრები ასევე ცდილობდნენ ევროპული დედაქალაქების — პარიზის, ლონდონის და რომის — დიდებულება შეექმნათ. მათზე დიდი გავლენა იქონია მოძრაობამ "ქალაქი-მშვენიერი", პროგრესული იდეოლოგია, რომლის მიზანი მნიშვნელოვანი, მონუმენტური არქიტექტურით სოციალური თანასწორობის შექმნა იყო ურბანულ ცენტრებში.

მაკმილანის გეგმა ქალაქის განახლების ერთ-ერთი ყველაზე ადრეული ფორმა იყო, რომელმაც ღარიბი უბნები მოაშორა დედაქალაქს, შეცვალა რა ისინი ახალი სახალხო მონუმენტებითა და სამთავრობო შენობებით. ამ გეგმით შეიქმნა ეროვნული მოლი და ბარნჰემის პროექტის მონუმენტური იუნიონ-სტეიშენი (რკინიგზის სადგური). გეგმის განხორციელებას ხელი შეუშალა პირველმა მსოფლიო ომმა, თუმცა მშენებლობა ომის დასრულების შემდეგ გაგრძელდა და 1922 წელს დასრულდა ლინკოლნის მემორიალით.
გიორგი ბოჭორიშვილი

გიორგი ბაგრატის ძე ბოჭორიშვილი (დ. 16 ივნისი [ძვ. სტ. 3 ივნისი], 1919, ტყიბული — გ. 25 ნოემბერი, 2011) — ქართველი ქირურგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1956), პროფესორი (1960), საქართველოს სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1967).

ბიოგრაფია
1941 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1941–1942 წლებში მონაწილეობდა დიდ სამამულო ომში. 1960–1974 წლებში თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის ჰოსპიტალური ქირურგიის კათედრის პროფესორი იყო, 1974–1981 წლებში ზოგადი ქირურგიის კათედრის გამგეა. გამოიკვლია ცენტრალური ნერვული სისტემის როლი ძვლის ქსოვილის რეგენერაციაში, ერთ-ერთმა პირველმა დანერგა საქართველოში თრომბოემბოლიური დაავადების აქტიური მკურნალობის მეთოდი. შეისწავლის მუცლის ღრუსა და სისხლძარღვთა ქირურგიის, დამწვრობისა და მოტეხილობის მკურნალობის საკითხებს. დაჯილდოებულია წითელი ვარსკვლავის ორდენითა და მედლებით.
მსოფლიო კოლუმბიური ექსპოზიცია

მსოფლიო კოლუმბიური ექსპოზიცია (' , ასევე ჩიკაგოს უნივერსალური გამოფენა) — მსოფლიო გამოფენა, რომელიც ჩიკაგოში ჩატარდა 1893 წელს, ქრისტეფორე კოლუმბის მიერ ახალი მსოფლიოს აღმოჩენიდან 400 წლის აღსანიშნავად. ჩიკაგოს გეგმამ აჯობა ნიუ-იორკის, ვაშინგტონისა და სენტ-ლუისის განაცხადებს, და ამ საპატიო გამოფენის მასპინძელი გახდა. ექსპოზიციას უდიდესი მნიშვნელობა ჰქონდა არქიტექტურაზე, ხელოვნებაზე, ჩიკაგოს იმიჯზე და ამერიკის ინდუსტრიულ ოპტიმიზმზე. ეს ექსპოზიცია, უმეტესწილად, დაგეგმა დენიელ ბარნჰემმა. ზოგადად, ეს იყო პროტოტიპი იმის, თუ რა უნდა ყოფილიყო ქალაქი ბარნჰემისა და მისი კოლეგების წარმოდგენით. სტილით ის ბოზ-არტის პრინციპებს ეყრდნობოდა, რომელშიც უმთავრესი სიმეტრია და ბალანსი იყო.

ექსპოზიცია 600 აკრზე იყო გაშლილი და მასში 200-ზე მეტი ახალი შენობა იყო წარმოდგენილი მსოფლიოს მრავალი კუთხიდან. გამოფენას ექვსი თვის განმავლობაში 27 მილიონზე მეტი მნახველი ესტუმრა. მისმა მასშტაბმა და დიდებულებამ ბევრად გაუსწროა მანამდე ჩატარებულ ყველა ექსპოზიციას და იმ დროს ამომავალი ამერიკული ექსცეპციონალიზმის სიმბოლო გახდა, დაახლოებით ისევე, როგორც დიდი გამოფენა გახდა დიდ ბრიტანეთში ვიქტორიანული პერიოდის სიმბოლო.

სურათები
ლაიფციგი

ლაიფციგი — ქალაქი გერმანიაში, საქსონიის უდიდესი ქალაქი, სამრეწველო,სავაჭრო და კულტურული ცენტრი, სარკინიგზო და საავტომობილო გზების კვანძი, აეროპორტი. ცნობილია თავისი უნივერსიტეტითა და ბაზრით. ქალაქია 1165 წლიდან. გაშენებულია ვაისე-ელსტერის ნაპირზე, მდინარე პლაისეს შესართავთან.

ისტორია
ლაიფციგი პირველად იხსენიება 1015 წელს. 1165 წელს მიიღო ქალაქის უფლებები. - საუკუნეებში მნიშვნელოვან ეკონომიკურ ცენტრად და საქსონიის ერთ-ერთ მთავარ ქალაქად გადაიქცა. უკვე საუკუნის 60-იანი წლებიდან მოიპოვა დიდი მნიშვნელობა ლაიფციგის ბაზრობებმა. 1409 წელს დაარსდა ლაიფციგის უნივერსიტეტი. საუკუნის დამლევიდან ვითარდება წიგნის ბეჭდვა. ლაიფციგის მიდამოებში გაიმართა ბრძოლები ბრაიტენფელდთან (1631, 1642) და ლიუტცენთან (1632) და ლაიფციგის ბრძოლა (1813).

ეკონომიკა
ლაიფციგში განვითარებულია მანქანათსაშენი, პოლიგრაფიული და ბეწვეულის მრეწველობა. ლაიფციგი არის საგამომცემლო საქმის ცენტრი. დიდი ტრადიცია აქვს გამომცემლობებს „ბროკჰაუზს“, „ბიბლიოგრაფიშეს ინსტიტუტს“, „ფერლაგ ენციკლოპედიეს“ და სხვა. ლაიფციგი საერთაშორისო ვაჭრობის ერთ-ერთი ცენტრია.

განათლება და კულტურა
ლაიფციგში არის მნიშვნელოვანი სამეცნიერო ინსტიტუტები და სასწავლო დაწესებულებები, მათ შორის, ლაიფციგის უნივერსიტეტი, საქსონიის მეცნიერებათა აკადემია, ბიბლიოთეკები, მუზეუმები, ოპერის თეატრი, დრამატული თეატრი. 1955 წლიდან ლაიფციგში ყოველწლიურად ტარდება დოკუმენტური მოკლემეტრაჟიანი ფილმების საერთაშორისო კინოფესტივალები.

ღირსშესანიშნაობები
ლაიფციგის არქიტექტურული ძეგლებია: რომანულ-გოთიკური ნიკოლაიკირხე (- სს, ინტერიერი გადაკეთებულია 1784-97), გოთიკური თომასკირხე (- სს), რენესანსული ძველი რატუშა (დაწყებულია 1556. არქიტექტორი პ. ლოტერი), ბაროკოს სტილის ძველი ბირჟა (1678, არქიტექტორი პ. რიხტერი), - საუკუნეების საცხოვრებელი სახლები.

 საუკუნეში აშენდა ეკლექტიკური შენობები: საიმპერიო სასამართლო და სახვითი ხელოვნების მუზეუმი (1888-95, არქიტექტორი ლ. ჰოფმანი), საუკუნეში - სამრეწველო შენობები, ვაგზალი, დიდი დარბაზი ბაზრობისთვის (1927-30, არქიტექტორი პ. რიხტერი), ოპერის თეატრი (1956-60) და სხვ.
ლუბა ბოჭორიშვილი

ლუბა ილიას ასული ბოჭირიშვილი (დ. 17 სექტემბერი, 1914, სოფ. ბუშეტი, ახლანდელი თელავის რაიონი ― გ. 23 ივლისი, 1952, თბილისი) — ქართველი ეთნოგრაფი.
ბიოგრაფია
1935 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. ნაშრომში „ქართული კერამიკა“ ბოჭორიშვილმა წამოაყენა დებულება ქართული ხალხური კერამიკის ტიპოლოგიური ერთიანობისა და მისი ყველი ქართული მეთუნეობის კულტურუდან მომდინარეობის შესახებ; დაადგინა ამ კულტურის უშუალო კავშირი ჩრდილოეთ კავკასიასა და წინააზიის ანალოგიურ კულტურებთან. აღსანიშნავია ბოჭორიშვილის წვლილი ქართული ხალხური კოსტიუმისა და ხალხური ოქრომჭედლობის შესწავლაში, ქართველი ხალხის სამეურნეო ყოფის და ისტორიული ეთნოგრაფიის პრობლემების კვლევაში.
გიორგი ბოჭორიძე

გიორგი თადეოზის ძე ბოჭორიძე (დ. 20 აგვისტო, 1884, სოფელი ნაციხარი, ახლანდელი ახმეტის მუნიციპალიტეტი — გ. 1939) — ქართველი ისტორიკოსი.

ბიოგრაფია
სწავლობდა თბილისის სემინარიაში, საიდანაც გარიცხეს 1905 წელის რევოლუციურ გამოსვლებში მონაწილეობისათვის. 1922 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტი. 1921 წელს, ჯერ კიდევ სტუდენტმა, მუშაობა დაიწყო საქართველოს ცენტრალურ არქივში, შემდეგ საქართველოს მუზეუმის ხელნაწერთა განყოფილებაში უფროს მეცნიერ თანამშრომლად. 1923-1926 წლებში ქართლ-კახეთში, მესხეთ-ჯავახეთში, იმერეთსა და რაჭა-ლეჩხუმში ისტორიული ნივთებისა და საარქივო მასალის მდიდარ კოლექციას მოუყარა თავი და თბილისის და ქუთაისის საცავებს გადასცა მრავალი ხელნაწერი. განსაკუთრებით საყურადღებოა მის მიერ მიკვლეული ჯვარისის ეპიგრაფიკული ძეგლი (რაჭა) და თაბორის ოთხთავი ( საუკუნე). 1937 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ დააპატიმრა და გადაასახლა. მოკლეს გადასახლებაში მძარცველებმა.

ბოჭორიძეს გამოქვეყნებული აქვს არქეოგრაფიული ნაშრომები: „ორი ფიქალწერილი“ („საისტორიო მოამბე“, 1925, წგნ. 1), „ფურცელაანთეული ქრონიკა“ (იქვე), „რაჭის ისტორიული ძეგლები“ („საქართველოს მუზეუმის მოამბე“, 1930, ტ. 5; 1933-1935, ტ. 7-8) და სხვა; გამოუქვეყნებელი დარჩა ეთნოგრაფიული ნაშრომი „თუშეთი“.

გიორგი ბოჭორიძის პირადი არქივი დაცულია საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში.
ალექსანდრე ბრეგაძე

ალექსანდრე ნიკოლოზის ძე ბრეგაძე (დ. 29 მარტი, 1901, ქუთაისი ― გ. 10 მაისი, 1978, თბილისი) ― ქართველი ფიზიოლოგი, პროფესორი, ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1941), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1972).

ბიოგრაფია
1926 წლიდან მუშაობს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ადამიანისა და ცხოველთა ფიზიოლოგიის კათედრის ლაბორანტად, ასისტენტად (1928), დოცენტად (1930), პროფესორად (1940), კათედრის გამგედ (1960). ძირითადი ნაშრომები: „კვების ინდიციდური რეაქციების გამომუშავება შინაურ კურდღებზე“ (1929), „ძაღლის ინდივიდური რეაქცია რიგობით თვლაზე“ (1936), „ერთ და იმავე გამღიზიანებელზე მორიგეობით სხვადასხვაგვარ რეაქციათა გამომუშავება“ (1965) და სხვა. აკადემიკოს ივანე ბერიტაშვილის სახელობის პრემიის ლაურეატი (1937). დაჯილდოებულია ი. ჯავახიშვილის მედლით (1974, 1976).

დაკრძალულია თბილისში, საბურთალოს საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.
ბორის ბრეგვაძე

ბორის იაკობის ძე ბრეგვაძე (დ. 19 მარტი, 1926, სარატოვი — გ. 28 მარტი, 2012, სანქტ-პეტერბურგი) — ბალეტის ქართველი მსახიობი, რსფსრ სახალხო არტისტი (1957). სსრკ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1951).

ბიოგრაფია
1939-1944 წლებში სწავლობდა სარატოვის ოპერისა და ბალეტის თეატრთან არსებულ საბალეტო სტუდიაში. 1947 წელს დაამთავრა ლენინგრადის ქორეოგრაფიულ სასწავლებელთან არსებული დახელოვნების კლასი. 1947–1971 წლებში იყო ს. კიროვის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრის წამყვანი სოლისტი. ბრეგვაძის ცეკვა გამოირჩეოდა დიდი ემოციურობით, მაღალი საშემსრულებლო ტექნიკით. უმთავრესად ასრულებდა გმირულ-რომანტიკული პარტიებს: სოლორი (მინკუსის „ბაიადერა“), ფრონდოსო (კრეინის „ლაურენსია“), ბაყილო (მინკუსის „დონ კიხოტი“), სპარტაკი (ხაჩატურიანის „სპარტაკი“), ოტელო (მაჭავარიანის „ოტელო“) და სხვა. 1962 წლიდან ლენინგრადის ქორეოგრაფიული სასწავლებლის პედაგოგია.
გრიგოლ ბუაჩიძე

გრიგოლ მიხეილის ძე ბუაჩიძე (დ. 5 თებერვალი, 1916, სოფ. ფარცხნალი, ახლანდელი ხარაგაულის რაიონი — გ. 1996) — საბჭოთა კავშირის გმირი (26 ოქტომბერი, 1943). სკკპ წევრი 1942 წლიდან.
ბიოგრაფია
მუშაობდა პედაგოგად. 1938 წლიდან სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიოლოგიის ფაკულტეტზე. 1939 არმიაში გაიწვიეს. დიდ სამამულო ომში იბრძოდა სტალინგრადთან, ხარკოვთან, კრემენჩუგთან, სადაც მდ. დნეპრისგადალახვისა და მარჯვენა ნაპირზე პლაცდარმის გამაგრების დროს გამოჩენილი მამაცობისათვის მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება. შემდეგ მონაწილეობდა კიშინიოვ-იასის ოპერაციაში, აგრეთვე ბროლებში რუმინეთის, ჩეხოსლოვაკიის, უნგრეთის და ავსტრიის განსათავისუფლებლად. 1946-1954 წლებში მუშაობდა ყესტაფონის ფეროშენადნობთა ქარხნის კადრების განზოფილების უფროსად, 1955 წლიდან მუშაობს ქ. რუსთავის ქიმიურ კომბინატში ოსტატად. 1956 წელს დაამთავრა ა. პუშკინის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის ბიოლოგიის ფაკულტეტი. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, ორი სხვა ორდენითა და მედლებით.
თედორე ბუაჩიძე

თედორე (სოსო) მოსეს ძე ბუაჩიძე (დ. 1900, დაბა ხარაგაული ― გ. 1937) — სამხედრო მოღვაწე, კომპარტიის წევრი 1917 წლიდან.
ბიოგრაფია
დაიბადა გლეხის ოჯახში. სწავლობდა ქუთაისში, შემდეგ ხონის საოსტატო სემინარიაში. 1918-1920 წლებში პარტიულ ორგანიზატორად მუშაობდა შორაპნისა და გორის მაზრებში, აქტიურად მონაწილეობდა სამხრეთ ოსეთში შეიარაღებული აჯანყების (1919 ოქტომბერი) მომზადებაში, რისთვისაც დააპატიმრეს. 1920 წელს ბაქოში გაასახლეს. საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ, 1921 წლის აპრილიდან მუშაობს პარტიის თელავის სამაზრო კომიტეტის პასუხისმგებელ მდივნად და საორგანიზაციო განყოფილების გამგედ. 1922 წლიდან სამხედრო სამსახურში იყო (ბათუმში, ქუთაისში, თბილისში, ბაქოსა და სხვა ქალაქებში). 1924-1928 წლებში სწავლობდა მოსკოვის ფრუნზეს სახელობის სამხედრო აკადემიაში, შემდეგ იყო ქართველ მსროლელთა დივიზიის სამხედრო კომისარი და პოლიტიკური განყოფილების უფროსი, ხოლო 1931 წლიდან - ფრუნზეს სახელობის მეორე ქართველ მსროლელთა დივიზიის მეთაური და სამხედრო კომისარი.

ბუაჩიძე იყო საკ. კპ (ბ) და ყრილობების დელეგატი, საქ. კპ (ბ) თბილისის საქალაქო კომიტეტის, საქ. კპ (ბ) ცკ-ისა და სსრკ ცაკის წევრი. დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის ორდენით. რეპრერისებულია (მოკლეს დაკითხვის დროს); სიკვდილის შემდეგ რეაბილიტირებულია.
თენგიზ ბუაჩიძე

თენგიზ პავლეს ძე ბუაჩიძე (დ. 7 ნოემბერი, 1926, საჩხერე — გ. 16 მაისი, 1994, თბილისი) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, მწერალი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1970), პროფესორი (1972).

ბიოგრაფია
1950 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1961-1965 წლებში იყო საქართველოს სსრ კულტურის მინისტრი , 1973–1976 წლებში — საქართველოს მწერალთა კავშირის პირველი მდივანი, 1976 წლიდან — ილია ჭავჭავაძის სახელობის თბილისის უცხო ენათა სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის რექტორი. 1946 წლიდან იბეჭდება ბუაჩიძის გამოკვლევები, მოთხრობები და თარგმანები. მას ეკუთვნის გამოკვლევები ქართული, რუსული, უკრაინული, ბელორუსული ლიტერატურის, ხალხთა ლიტერატურული ურთიერთობების, ლიტერატურისა და თარგმანის თეორიის სფეროდან, პუბლიკაციები და კრიტიკული წერილები, ნაშრომები ქართველი რომანტიკოსების, ილია ჭავჭვაძის, გალაკტიონ ტაბიძის და სხვების შესახებ. მოთხრობათა კრებულში „მოლოდინი“ (1966) გვიხატავს ადამიანების მორალურ სახეს მეორე მსოფლიო ომის დროს. თარგმნა „ამბავი იგორის ლაშქრობისა“ (1970), „გარდასულ წელთა ამბავი“ (1973) და ძველი რუსული ლიტერატურის სხვა ძეგლები. 1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი (თბილისი, ვაკის მაჟორიტარი).

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
კიტა ბუაჩიძე

კიტა მიხეილის ძე ბუაჩიძე (დ. 21 სექტემბერი, 1914, სოფ. ფარცხნალი, ახლანდელი ხარაგაულის რაიონი — გ. 2000) — ქართველი დრამატურგი. ბენიტო ბუაჩიძის ძმა.

ბიოგრაფია
1941 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი.ამავე წელს იყო ეჭვმიტანილი ანტისაბჭოთა შეთქმულებაში მონაწილეობაში, რის გამოც შვიდი წლით გადასახლება მიესაჯა. მისი პირველი ლექსი დაიბეჭდა 1927, პირველი პიესა დაიდგა 1931 წელს თბილისის მოზარდ მაყურებელთა ქართულ თეატრში. ქართულ სცენაზე დაიდგა აგრეთვე მისი შემდგომი კომედიები: „მკაცრი ქალიშვილები“, „ვარდი ასფურცლოვანი“, „ოქრო კაცი ბეწვის ხიდზე“ (1941, 1952, 1962, მარჯანიშვილის სახელობის თეატრი), „ეზოში ავი ძაღლია“, „ამბავი სიყვარულისა“ (1956, 1958, რუსთაველის სახელობის თეატრი) და სხვა.
აკაკი ბუკია

აკაკი კონსტანტინეს ძე ბუკია (დ. 23 ოქტომბერი, 1914, სოფ. ძველი აბასთუმანი, ზუგდიდის მუნიციპალიტეტი ― გ. 25 დეკემბერი, 1974, ზუგდიდი) — საბჭოთა კავშირის გმირი (24 მარტი, 1945), პოლკოვნიკი. სკკპ წევრი 1942 წლიდან.
ბიოგრაფია
1936 წელს დაამთავრა თბილისის საარტილერიო სასწავლებელი. 1938-1939 წლებში მონაწილეობდა ხასანის ტბასთან და ხალხინ-გოლთან ბრძოლებში. დიდ სამამულო ომში იბრძოდა მოსკოვთან, ლენინგრადთან, გომელთამ ჩერნიგოვთან, ბელაია-ცერკოვთან და სხვა. მონაწილეობდა რუმინეთის, უნგრეთის, ავსტრიის განთავისუფლებისათვის ბრძოლებში. იყო ტანკსაწინაღო დივიზიონის თვითმავალი საარტილერიო და სატანკო პოლკების მეთაური. ბუდაპეშტისა დავენის განთავისუფლებისათვის ბრძოლებში გამოჩენილი მამაცობისა და პოლკის უნარიანი ხელმძღვანელობისათვის მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება. ჰირლერული გერმანიის დამარცხების შემდეგ ბუკია მონაწილეობა მიიღო აიპონინელთა კვანტუნის არმიის განადგურებაში. 1951-1954 წლებში იგი სწავლობდა მ. ფრუნზეს სახელობის სამხედრო აკადემიაში. 1954 წლიდან თადარიგში გავიდა. 1961 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 1958 წლიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა სხვადასხვა სამეურნეო თანამდებობაზე. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, 4 სხვა ორდენითა და მედლებით