იაცეკ მალჩევსკი

იაცეკ მალჩევსკი (; დ. 14 ივლისი, 1854, რადომი – გ. 8 ოქტომბერი, 1929, კრაკოვი) – პოლონელი მხატვარი, სიმბოლიზმის ერთ-ერთი მთავარი წარმომადგენელი - საუკუნეების მიჯნაზე.

ბიოგრაფია
იაცეკ მალჩევსკი დაიბადა რადომში, ტარნავას გერბის გაღატაკებულ კეთილშობილურ ოჯახში. მალჩევსკის ოჯახმა ასევე წარმოშვა ოდესღაც ცნობილი პოეტი – ანტონ მალჩევსკი (ოჯახის ამ შტომ თვითნებურად შეცვალა ტარნავას გერბი აბდანკით). მისი დეიდა იყო მისტიკოსი ვანდა მალჩევსკა. ამ ოჯახიდან იყო ასევე იულიუშ ტადეუშ ტარნავა-მალჩევსკი, პოლონეთის არმიის გენერალი და მაისის გადატრიალების დროს სამხედრო საქმეთა მინისტრი. იაცეკს დედის მხრიდან ნათესაური კავშირი ჰქონდა თეოდორ კორვინ-შიმანოვსკისთან (თეოდორის მამა და იაცეკის ბაბუა და-ძმა იყვნენ), იადვიგა ლუშჩევსკასთან, კაროლ შიმანოვსკისა და იაროსლავ ივასკიევსთან.

ცამეტი წლის ასაკამდე მას ზრდიდნენ მისი მშობლები. მამამისი იყო რადომის პროვინციის მიწის საკრედიტო საზოგადოების გენერალური მდივანი, დედა იყო ნაპოლეონის არმიის ყოფილი ოფიცრის, ალექსანდრე შიმანოვსკის ქალიშვილი. 1867 წელს მისმა მშობლებმა იაცეკი გაგზავნეს მისი ბიძის - ფელიქს კარჩევსკის სამკვიდროში – ვილგიში, სადაც მისი მეურვე და მასწავლებელი იყო ადოლფ დიგასინსკი. ოთხი წლის შემდეგ, 17 წლის მალჩევსკი გადავიდა კრაკოვში, სადაც სწავლობდა გიმნაზიაში.

1872 წელს მალჩევსკიმ დაიწყო მხატვრული განათლება, იწვრთნებოდა ლეონ პიკარდის მეთვალყურეობის ქვეშ. ის ასევე კრაკოვის სახვითი ხელოვნების სკოლის დამსწრე გახდა, შემდეგ კი (საკუთარი მამის, ასევე იან მატეიკოს თხოვნით (რომელიც აფასებდა მალჩევსკის ადრეულ ნახატებს), დატოვა საშუალო სკოლა და დაიწყო სწავლა კრაკოვის ხელოვნების აკადემიაში . 1873 წელს მან სწავლა დაიწყო სახვითი ხელოვნების სკოლაში, სადაც მისი მასწავლებლები იყვნენ ვლადისლავ ლუშჩკევიჩი და ფელიქს შინალევსკი. 1875 წლის ოქტომბერში, მამის და მატეიკოს ნების წინააღმდეგ, იგი გაემგზავრა შემდგომი რვათვიანი სწავლისთვის პარიზში. 1876–1877 წლებში სწავლობდა ჰენრი ერნესტ ლემანის სახელოსნოში პარიზის ნატიფი ხელოვნების სკოლაში და ასევე ეწვია აკადემიას. 1877 წლის შემოდგომაზე 1884 წელს მივიდა კაროლ ლანკორონსკის სასახლეში როზდოლში და მონაწილეობა მიიღო მის მიერ ორგანიზებულ არქეოლოგიურ ექსპედიციაში მცირე აზიაში. მალჩევსკის დიდი ხნის მეგობრობა აკავშირებდა კაროლ ლანკორონსკისთან. 1883 წელს მალჩევსკიმ დახატა თავისი პირველი მნიშვნელოვანი ნახატი – ელენეს სიკვდილი, რომელიც შენარჩუნებული იყო ნატურალისტური, ზედმიწევნითი ესთეტიკით და დიდი მოწონება დაიმსახურა მატეიკოს მიერ.

1884 წელს იულიან მალჩევსკი გარდაიცვალა და მისმა შვილმა დაკრძალვა რეალისტური ჩანახატებით აღბეჭდა. 1885 წელს იგი გაემგზავრა მიუნხენში, სადაც გაიცნო იოზეფ ბრანდტი. 1980-იან წლებში და 90-იანი წლების დასაწყისში. არტურ გროტგერის ხელოვნების ნაწილობრივ გავლენით, მან დახატა ნატურალისტური ნახატების სერია ციმბირში გადასახლებული ეროვნული აჯანყებულების ყოველდღიურ ცხოვრებაზე. ნახატები, როგორიცაა „კვირა მაღაროში (1882), „სცენაზე“ (1883), „შობის ღამე ციმბირში“ (1892) გამოირჩეოდა ჩაფიქრებული ბუნებით: დასვენების სცენები მსვლელობისას, ლოცვები, დაღუპული ციმბირელებისთვის სიფხიზლე.

მის კარიერაში გარღვევა მოხდა ნახატებით „მელანქოლია“ (1890–1894) და „ბლედნე კოლო“ (მოჯადოებული წრე) (1895–1897), რომლებიც პოლონურ მხატვრობაში სიმბოლიზმის მანიფესტებად ითვლება. „მელანქოლია“ იყო ტანჯვისა და აპათიის ზეიმში ჩაძირული პოლონელების კოლექტიური პორტრეტი, სხვადასხვა ასაკისა და სოციალური კლასის; ნახატის ტრაგედიას ეჭვქვეშ აყენებდა მხოლოდ იდუმალი ფიგურა შავებში, რომელიც, ალბათ, განასახიერებს ნათელ მომავალს, ვიდრე დანაყოფები. ანალოგიურად ალუზიური იყო „ “-ის შინაარსი, რომელშიც პერსონაჟთა წრე იკარგება ცოცხალ, სპონტანურ ცეკვაში.

1896 წელს მალჩევსკი ლექტორი გახდა კრაკოვის ნატიფი ხელოვნების აკადემიაში. ის იყო პოლონელ მხატვართა ელიტური საზოგადოების - „ხელოვნება“ (1897) ერთ-ერთი დამფუძნებელი. იგი ასევე ასწავლიდა ფერწერას ბარანეცკის სახელობის ქალთა უმაღლეს კურსებზე. მხარს უჭერდა ქალებს, რომლებსაც იმ დროს არ ჰქონდათ სახვითი ხელოვნების აკადემიაში სწავლის უფლება. ოჯახური ტრაგედიის შემდეგ, მან დახატა ნახატების სერია სახელწოდებით „“ (1898–1899), რომელიც ხაზს უსვამდა მხატვრის ნამუშევრებში განმეორებით თემას: სიკვდილით შეპყრობას. 10 წლით დატოვა სახვითი ხელოვნების აკადემია, მალჩევსკიმ ამასობაში მოაწყო თავისი ნამუშევრების მრავალი გამოფენა; 1903 წელს მალჩევსკის ნამუშევრების პირველი ინდივიდუალური გამოფენა გაიმართა კრაკოვისა და ლვოვის სახვითი ხელოვნების მეგობართა საზოგადოებაში, ასევე ვარშავის სახვითი ხელოვნების წახალისების საზოგადოებაში. მას ეს თანამდებობა ეკავა პირველი მსოფლიო ომის დაწყებამდე, როდესაც აღმოსავლეთის ფრონტის შიშით ორი წლის განმავლობაში გაიქცა კრაკოვიდან. ომის დასაწყისი მან გაატარა ვენაში, ცდილობდა დაემტკიცებინა თავისი ერთგულება ავსტრო-უნგრეთის ხელისუფლებისადმი. 1916 წელს დაბრუნდა კრაკოვში. ნახატების გამოფენების მოწყობით. 1923–1926 წლებში ის ცხოვრობდა მე-19 საუკუნის ლუსლავიცეში, სასახლეში, სადაც დააარსა ფერწერის სკოლა ნიჭიერი სოფლის ბავშვებისთვის. 1923 წელს დახატა ტრიპტიქი „ჩემი დაკრძალვა“. 1920-იანი წლების დასაწყისში ის იყო კრაკოვის პოლონელ ვიზუალურ ხელოვანთა ასოციაციის საპატიო პრეზიდენტი. 1927 წელს მან მიიღო ქალაქ ვარშავის მხატვრული პრემია, 1928 წლის ოქტომბერში აირჩიეს ჩეხეთის მეცნიერებისა და ხელოვნების აკადემიის წევრად, ხოლო 1929 წელს პოზნანის ეროვნულ გამოფენაზე დაჯილდოვდა დიდი ოქროს მედლით. სიცოცხლის ბოლოს მხატვარმა მხედველობა დაკარგა. გარდაიცვალა 1929 წლის 8 ოქტომბერს. გარდაცვალებამდე მას სურდა დაკრძალულიყო კრაკოვის სალვატორის სასაფლაოზე, მაგრამ სახვითი ხელოვნების აკადემიისა და სახვითი ხელოვნების საზოგადოების წარმომადგენლების ანდერძის თანახმად დაკრძალეს სკალკაზე დამსახურებული მხატვრების საძვალეში.

პირადი ცხოვრება
1887 წელს იგი დაქორწინდა კრაკოველი ფარმაცევტის ქალიშვილზე, მარია გრალევსკაზე. ამ კავშირიდან დაიბადნენ ბავშვები: ქალიშვილი ჯულია 1888 წელს და 1892 წლის 24 ოქტომბერს ვაჟი რაფალი (შემდგომში ასევე მხატვარი). 1900 წელს მან გაიცნო მარია კინგ ბალოვა, ასევე დაქორწინებული, რომელთანაც 13 წლის განმავლობაში ღალატობდა ცოლს; ბალოვა მისი მუზა იყო, რომლის სახებაც ბევრ ტილოზე აღბეჭდა. გრალევსკამ შეიტყო მალჩევსკის ღალატის შესახებ, ვერ აპატია ქმარს მრუშობა. ნაწილი.

შემოქმედება
იაცეკ მალჩევსკიმ შექმნა მრავალი ესკიზი, ნახატი და დაახლოებით 2000 სურათი, რომელთაგან 1200 დღემდეა შემორჩენილი. მხატვრის ნამუშევრების მნიშვნელოვანი კოლექცია (68 ნახატი და ესკიზი და 18 სურათი და აკვარელი), რომელიც მოიცავს მისი შემოქმედების ყველა პერიოდს, ინახება ლვივის სამხატვრო გალერეაში.

სურათები
დარიუშ მარკოვსკიმ მალჩევსკის უწოდა „პოლონური სიმბოლიზმის ყველაზე გამორჩეული წარმომადგენელი“. მალჩევსკის ნახატები ხაზს უსვამს მშობლიური ლანდშაფტის სილამაზეს, განსაკუთრებით ფოლკლორს. მისი შემოქმედება შენარჩუნებულია სიმბოლიზმის პოეტიკაში, შეფერილი პატრიოტული თემებით. თუმცა მალჩევსკი რეალისტურ პოეტიკასაც ამუშავებდა, განსაკუთრებით პოლონელების ციმბირში გადასახლების ნახატებში. თავის კომპოზიციებში მან მოიხსენია ლიტერატურა („ელენეს სიკვდილი“) და ბიბლიური თემები („ქრისტე პილატეს წინაშე“). ის ასევე იყო მრავალი პორტრეტის ავტორი, პეიზაჟისტი და ავტოპორტრეტის მხატვარი. მალჩევსკის სტილი შეიცავს უამრავ კონტრასტს – „სისასტიკეს, ხაზოვანობასა და ფერწერას, დახვეწილობასა და ვულგარულობას“.

მალჩევსკის ნამუშევარი ორიენტირებული იყო რამდენიმე თემატურ სერიაზე, რომლებიც თანაარსებობენ და ერთმანეთში არიან გადაჯაჭვულნი. ხელოვანი დაუბრუნდა იმავე მოტივებს, ახლებურად მიუახლოვდა მათ, გააანალიზა ერთი და იგივე შინაარსის სხვადასხვა ასპექტები. 1970-იან წლებში მხატვრის პარიზში ყოფნისას შეიქმნა პატრიოტული და მოწამეობრივი თემების ნახატების კონცეფცია, რომელიც შთაგონებულია იულიუშ სლოვაცკის პოემით „“. მისტიკა და მესიანიზმი, რომელიც ჩანს სლოვაცკის პოემაში, პირდაპირ გვხვდება ელენეს სიკვდილში. მოტივი მომავალში დაბრუნდება განსხვავებული კომპოზიციური განლაგებით და პრეზენტაციით 1906-1908 წლებში შექმნილ ნახატების ოთხ სერიაში, იგივე საერთო სათაურით.

პეიზაჟმა ასევე მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა მალჩევსკის შემოქმედებაში. მე-19 საუკუნის მეორე ნახევარში პოლონეთში ლანდშაფტის მხატვრობამ განვითარება დაიწყო, რითაც დაშორდა იან მატეიკოს შემოქმედებიდან წარმოშობილ ისტორიციზმს. მალჩევსკი, როგორც მატეიკოს სტუდენტი, იყო ერთ-ერთი პირველი მხატვარი, რომელმაც გაბედა დაუპირისპირდეს ისტორიის საკუთარ ხედვასა და პეიზაჟის დაფასებას, რაც მის ნახატში შედარებით იშვიათად ჩანს. ყველაზე ხშირად ის ემსახურება ფიგურული სცენების ფონს, აძლიერებს ადგილის ატმოსფეროს ან აძლევს სცენას სიმბოლიკას.

მისი ფიგურები, განსაკუთრებით მდედრობითი სქესის, მარმარილოში მოჩუქურთმებული ქანდაკებებივითაა და ის აშენებს ადამიანის სხეულის ზედაპირებს სტრუქტურის მკაფიო დაჭერით. სტანისლავ ვიტკევიჩის თქმით: „როგორც არცერთ სხვა პოლონელ მხატვარს და როგორც ბევრს არ შეუძლია გააკეთოს. საგნის ეს წარმოუდგენელი ოსტატობა, სიბრტყეების ეს მკაცრი პროპორციულობა, ფართო ფუნჯით დახატული, უყოყმანოდ და შესწორების გარეშე, მოგვაგონებს უძველესი ხელოვნების ყველაზე ბრწყინვალე ოსტატებს“.

მიჩისლავ პორებსკი მალჩევსკის შემოქმედებაზე წერდა:

გალერეა
მემკვიდრეობა
პოეტმა იაცეკ კაჩმარსკიმ მალჩევსკის შემოქმედება განმარტა, როგორც შინაგანი, წარმოსახვითი სამყაროს შექმნის აუცილებლობის გამოხატულება, რომელიც გაგრძელდება და რომელსაც დამარცხებულ ადამიანს შეუძლია გაექცეს. ეს მოტივები გახდა მისი ნაწარმოების „დაბრუნება ციმბირიდან“ ინსპირაცია. კაჩმარსკის კიდევ ერთი ნამუშევარი, „შობის ღამე ციმბირში“, შთაგონებულია მალჩევსკის ამავე სახელწოდების კონკრეტული ნახატით. სიმღერა „მოწამლული ჭა“ ეხება ამავე სახელწოდების ნახატების ციკლს, რომელიც ყველაზე მეტად შეესაბამება ნახატს, რომელსაც აქვს ხუთი ნომერი. მუზეუმის ალბომში შედის მალჩევსკის ნახატით შთაგონებული კიდევ ერთი ნამუშევარი – „სტუდენტთა დეპორტაცია“.

მალჩევსკის ნახატმა ასევე ფუნდამენტური გავლენა მოახდინა ანჯეი ვაიდას კინოშემოქმედებაზე. „ქორწილში“ (1972) მარეკ ვალჩევსკის მიერ შესრულებული პერსონაჟის ულვაშები დახვეული იყო, რათა მსახიობს მსგავსების ილუზია მისცეს „ავტოპორტრეტი ჯავშანში“ პერსონაჟთან. მალჩევსკის ნამუშევრებთან მრავალი მსგავსება ვლინდება აგრეთვე „“-ში (1970), სადაც ჩარჩოების მსგავსება ისეთ ნახატებთან, როგორიცაა „“ (1902), „ავტოპორტრეტი თანატოსთან“ (1919).