iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კახაბერ ასათიანი

კახაბერ ასათიანი (დ.10 თებერვალი, 1961, ქუთაისი) — ქართველი ექიმი და მეცნიერი.

1984 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1984–1986 წლებში კლინიკური ორდინატურა გაიარა ქირურგიის ინსტიტუტში. 1986 წლიდან იყო ქირურგიის ინსტიტუტის კარდიო–ქირურგიული განყოფილების მეცნიერ–თანამშრომელი. 1997 წლიდან ხელმძღვანელობს სამედიცინო დაზღვევის სახელმწიფო კომპანიის აღრიცხვა–რეგისტრაციის განყოფილებას. არის 4-მდე სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი საკანდიდატო დისერტაციის პრობლემებზე. ქირურგი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „აორტოკორონალური შუნტირების ოპერაციის რისკ–ფაქტორები კორონალური არტერიების მრავლობითი დაზიანების მქონე ავადმყოფებისათვის“, დაიცვა 1990 წელს.

რესურდები ინტერნეტში
ელენე თარხნიშვილი

ელენე იოსების ასული თარხნიშვილი (დ. 28 მარტი, 1881, სოფ. ახალქალაქი, ახლანდ. მეფისქალაქი, კასპის მუნიციპალიტეტი, — გ. 2 აგვისტო, 1961, ქ. რეჯო-დი-კალაბრია, იტალია) — ქართველი მომღერალი (კოლორატურული სოპრანო). ძირითადად საზღვარგარეთ მოღვაწეობდა.

დაიბადა თავად იოსებ თარხნიშვილის (თარხან-მოურავის) ოჯახში. დაწყებითი მუსიკალური განათლება მიიღო თბილისში, იოსებ რატილთან. 1905 წლიდან სასწავლებლად გაემგზავრა პეტერბურგში (ვოკალის პედაგოგი — ქ-ნ ფინდაკე), 1908 წელს — იტალიაში (პედაგოგი — ემა დოტი), სადაც მას მეურვეობას უწევდა იმხანად იქ მყოფი ვანო სარაჯიშვილი. 1910 წელს კონკურსის შედეგად ჩაირიცხა მილანის „ლა სკალას“ საოპერო დასში, წარმატებით ასრულებდა წამყვან პარტიებს ჯუზეპე ვერდის „ტრავიატას“, ჯაკომო პუჩინის „ბოჰემასა“ და „ჩიო ჩიო სანში“; დასსთან ერთად გასტროლები გამართა ამერიკაში. 1911 წელს ჩამოვიდა საქართველოში, მონაწილეობა მიიღო თბილისის ოპერის თეატრის სპექტაკლებში (ჯ. ვერდის „ტრავიატა“ და „რიგოლეტო“). 1913 წლიდან კვლავ იტალიაში იყო. გამოდიოდა ამერიკის, გერმანიის და სხვა ქვეყნების საოპერო სცენებზე. წელს ელენე ცოლად გაჰყვა საოპერო მომღერალ (ტენორი), პიანისტსა და დირიჟორ არტურო დე ვიტას (ამის შემდეგ ის მეუღლის გვარით მოღვაწეობდა). 1925 წელს ავადმყოფობის გამო ჩამოშორდა სცენას. 1925-1953 წლებში მილანში ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას.
ნუგზარ უბერი

ნუგზარ უბერი (დ.10 სექტემბერი, 1946, თბილისი) — ქართველი პედიატრი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი. თბილისის საპატიო მოქალაქე (2023).

1969 დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიული ფაკულტეტი.

1969–1972 წლებში იყო ზუგდიდის საკონსულტაციო პოლიკლინიკის ექიმი–პედიატრი. 1972–1974 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ჰოსპიტალური პედიატრიის კათედრის ორდინატორი. 1975–1978 წლებში ასპირანტი. 1978 წელს ასისტენტი. 1989 წელს დოცენტი. 1998 წლიდან კათედრის პროფესორი. არის 58-მდე სამეცნიერო ნაშრომის, რომლებიც ეხება გულის უკმარისობასა და კარდიტებს, ათეროსკლეროზის პრედიქტორებს ბავშვებში. გამოცემული აქვს მონოგრაფია რუსულ ენაზე. არის 2 საკანდიდატო დისერტაციის სამეცნიერო ხელმძღვანელი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „გულის უკმარისობის დახასიათება კარდიტების დროს ადრეული ასაკის ბავშვებში“, დაიცვა 1983 წელს.

სადოქტორო დისერტაციის თემა — „გულის იშემიური დაავადების რისკ ფაქტორები და მათი კორექციის გზები ამ დაავადებით დამძიმებული მემკვიდრეობის მქონე ქართველ ბავშვებში“, დაიცვა 1997 წელს.

რესურდები ინტერნეტში
არუნა ასაფ ალი

არუნა ასაფ ალი (, დ.16 ივლისი, 1909 — გ.29 ივლისი, 1996, ნიუ-დელი, ინდოეთი) — ინდოელი პედაგოგი, პოლიტიკური აქტივისტი, ეროვნულ-განმანთავისუფლებელი მოძრაობის აქტიური წევრი. საყოველთაოდ ცნობილია ის ფაქტი, რომ არუნამ 1942 წლის აგვისტოს მოძრაობის დროს, ინდოეთის კონგრესის დროშა მუმბაიში, გოვალია ტანკის მოედანზე აღმართა. ინდოეთის მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ ის გახდა დელის პირველი მერი.

ბიოგრაფია
არუნა ასაფი დაიბადა პენჯაბში, ახლანდელლი ჰარიანას შტატში, ბენგალელი ბრაჰმანების ოჯახში. დაწყებითი განათლება მიიღო ლაჰორის მონასტერში, შემდეგ სწავლობდა ნაინიტალში და ასწავლიდან კოლკატას სკოლაში.

1928 წელს არუნამ იქორწინა ალი ასაფზე, ალაჰაბადში კონგრესის პარტიის ლიდერზე. ამ ურთიერთობას არუნას მშობლები წყვილს შორის ოცწლიანი სხვაობისა და განსხვავებული რელიგიის გამო არ ემხრობოდნენ. ქმრის გავლენით არუნა გახდა ინდოეთის ნაციონალური კონგრესის აქტივისტი. იგი აქტიურად მონაწილეობდა მარილის მარშშიც.

1931 და 1932 წლებში დაკავებული იყო მაწანწალობის ბრალდებით, რის გამოც 1931 წელს განდი-ირვინის პაქტმა პოლიტიკურ პატიმართა გათავისუფლების შესახებ, მასზე არ იმოქმედა. სხვა პატიმარი ქალები უარს აცხადებნენ არუნას გარეშე ციხის დატოვებაზე, სანამ აღნიშნულში მაჰათმა განდი არ ჩაერია. საბოლოოდ კი საზოგადოების პროტესტმა შედეგი გამოიღო და არინაც გათავისუფლებულ იქნა.

1942 წელს ის მონაწილეობას იღებდა აგვისტოს მარშში. 9 აგვისტოს ის ხელმძღვანელობდა ხალხის ჯგუფს, რომელმაც ბომბეის მოედანზე კონგრესის დროშა აღმართეს და „აგვისტოს მოძრაობას“ ჩაუყარეს საფუძველი. ბრიტანელებმა მას ჩამოართვეს ქონება და გამოსცეს არუნას დაპატიმრების ორდერი. ამის თავიდან ასაცილებლად მან მიწისქვეშ გადაინაცვლა და იქიდან საქმიანობდა. 1944 წელს მანდ გამოაქვეყნა სტატია, რომელშიც ახალგაზრდებს მოუწოდებდა უარი ეთქვათ არაძალადობრივ წინააღმდეგობაზე და შეერთებოდნენ რევოლუციას. მთავრობას მისი დაჭერისთვის ჯილდოდ ხუთი ათასი რუპია ჰქონდა დაწესებული.

მიწისქვეშეთიდან არუნას გამოსვლა, 1946 წელს, მის მიმართ დევნის შეწყვეტას უკავშირდება. ინდოეთის მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ იგი იყო კონგრესის სოციალისტური პარტიის წევრი. 1948 წელს შეუერთდა სოციალისტურ პარტიას, ხოლო 1950-იანი წლების დასაწყისში ინდოეთის კომუნისტურ პარტიას.

1954 წელს გახდა ინდოელი ქალების ეროვნული ფედერაციის ერთ-ერთი დამფუძნებელი. 1958 წელს არჩეულ იქნა დელის მერად.

1964 წელს იგი დაჯილდოვებულ იქნა საერთაშორისო ლენინური პრემიით „ხალხთა შორის მშვიდობის განმტკიცებისთვის“; 1984-ში მიიღო საბჭოთა, ხალხთა მეგობრობის ორდენი; 1991 წელს მიიღო ჯავაჰარლალ ნერუს პრემია; 1997 წელს მიიღო ქვეყანაში მნიშვნელობით მეორე სამოქალაქო ორდენი, ხოლო 1997 წელს, გარდაცვალების შემდეგ, ინდოეთის რიგით პირველი სახელმწიფო ორდენი.
თამარ ბურჯანაძე

თამარ ბურჯანაძე (დ. 1 ივლისი, 1920, თბილისი — გ. 21 ივნისი, 2000) — ქართველი პედაგოგი, ფილოლოგი, ქართული ენისა და ლიტერატურის მეთოდგაერთიანებების ხელმძღვანელი.

1942 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი.

1943 წელს მუშაობა დაიწყო თბილისის ქალთა მე–7 სკოლაში დაწყებითი კლასების მასწავლებლად. 1945 წლიდან იყო ქართული ენისა და ლიტერატურის მასწავლებელი თბილისის ვაჟთა მე–7 სკოლაში. 1954 წლიდან მუშაობდა თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის 53–ე საშუალო სკოლაში ქართული ენისა და ლიტერატურის მასწავლებელად. მისი პედაგოგიური წერილები ქვეყნდებოდა ქართულ ჟურნალ–გაზეთებში.
ლელა ხაჩიძე

ლელა ხაჩიძე (დ. 10 თებერვალი, 1957, გორი) — ქართველი მეცნიერი, ფილოლოგი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

1979 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი.

მუშაობდა კორნელი კეკელიძის სახელობის ხელნაწერთა ინსტიტუტში, შემდგომ შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის წამყვან მეცნიერ-თანამშრომლად, სულხან-საბა ორბელიანის სახელობის თბილისის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტის ქრისტიანული კულტურის ისტორიის კათედრის გამგედ.

სადისერტაციო თემა — „ეფრემ მცირის ჰიმნოგრაფიული მემკვიდრეობა“, დაიცვა 1995 წელს.
ბრიჯიტ ფონდა

ბრიჯიტ ჯეინ ფონდა (27 იანვარი, 1964, ლოს-ანჯელესი, აშშ) — ამერიკელი მსახიობი.

ბიოგრაფია
ბრიჯიტ ფონდა დაიბადა ლოს-ანჯელესში (კალიფორნია), ამერიკის შეერთებული შტატები მსახიობის ოჯახში. მისი ოჯა­ხის ყვე­ლა წევ­რი, წი­ნაპ­რე­ბი მსა­ხი­ო­ბე­ბი იყ­ვნენ: ბაბუა გახლდათ ცნობილი  მსახიობი ჰენრი ფონდა, მამა — მსახიობი პიტერ ფონდა, მამიდა — მსახიობი ჯეინ ფონდა. დედა — სიუზან ჯეინ ბრიუერი მხატვარი იყო. გოგონას სახელი მსახიობ მარგარეტ სულავანის ქალიშვილის, ბრიჯიტ ჰეივორდის პატივსაცემად დაარქვეს. მისი დედის ბებია, მერი სვიტი, ცოლად გაჰყვა ბიზნესმენ ნოა დოტრიხს.

მშობლები განქორწინდნენ და მამა ხელახლა დაქორწინდა პორტია რებეკა კროკეტზე, რომანისტისა და სცენარისტის თომას მაკგუენის ყოფილ მეუღლეზე. მეორე ქორწილის შემდეგ ბრიჯიტს და მის ძმა ჯასტინს (დ. 1962 წ.) ნაკლებად ჰქონდათ კონტაქტი მამასთან და მის ოჯახთან.

კარიერა
ბრიჯიტ ფონდას კინოდებიუტი შედგა ხუთი წლის ასაკში. იგი პირველად გამოჩნდა ეკრანზე მამასთან ერთად -ში. ფილმში იგი თამაშობს პატარა გოგონას ჰიპების კომუნაში, რომელსაც პიტერ ფონდა და დენის ჰოპერი სტუმრობდნენ ამერიკის შეერთებული შტატებში მოგზაურობის დროს.ერთ-ერთ ინტერვიუში ბრიჯიტ ფონდა ამბობდა:

მისი მეორე როლი იყო უსიტყვო როლი 1982 წელს გადაღებულ ფილმში „პარტნიორები“. მსახიობის პირველი შესამჩნევი გამოჩენა შედგა ფილმში“ სკანდალი“, სადაც მთავარ როლს ჯონ ჰარტი ასრულებდა.

1990 წელს მსახიობმა შეასრულა ჟურნალისტის როლი „ნათლიას“ ტრილოგიის მესამე ნაწილში.  თეატრსა და კინოში რამდენიმე უმნიშვნელო როლის შემდეგ, იგი მთავარ როლზე მიიწვიეს ფილმში "მარტოხელა თეთრი ქალი". ბრიჯიტმა დაიმსახურა კრიტიკოსების დადებითი შეფასებები.

ბრიჯიტ ფონდა 1997 წელს  თვითმფრინავში რეჟისორ კვენტინ ტარანტინოსთან, ერთად იმგზავრა, რომელმაც შესთავაზა პლაჟის გოგონას როლი ფილმში „ჯეკი ბრაუნი“. მსახიობს აგრეთვე შესთავაზეს მთავარი როლი სატელევიზიო სერიალში „ელი მაკ ბილი“ (როლი მოგვიანებით შეასრულა კალისტა ფლოკჰარტმა) მაგრამ უარი განაცხადა, ვინაიდან გადაწყვიტა  კინოკარიერაზე კონცენტრირება.

2003 წელს ბრიჯიტი ავა­რი­ა­ში მოჰ­ყვა და სე­რი­ო­ზუ­ლი და­ზი­ა­ნე­ბა მი­ი­ღო. სწო­რედ ამან უბიძ­გა მას სამ­სა­ხი­ო­ბო კა­რი­ე­რის­თვის წერ­ტი­ლი და­ეს­ვა. ამას­თან, სურ­და ვა­ჟის აღ­ზრდა­ში აქ­ტი­უ­რად მი­ე­ღო მო­ნა­წი­ლე­ო­ბა.

მსა­ხი­ო­ბი ბრი­ჯიტ ფონ­და სა­ზო­გა­დო­ე­ბის წი­ნა­შე 12 წე­ლია არ გა­მო­ჩე­ნი­ლა. 12-წლი­ა­ნი პა­უ­ზის შემ­დეგ კი პა­პა­რა­ცებ­მა მისი კად­რებ­ზე აღ­ბეჭდ­ვა რამ­დე­ნი­მე დღის წინ, მსა­ხი­ო­ბის 58-ე და­ბა­დე­ბის დღე­ზე მო­ა­ხერ­ხეს.

ბრი­ჯიტს სათ­ვა­ლე ეკე­თა, სპორ­ტუ­ლად ეცვა. მას თან ახ­ლდა 17 წლის ვაჟი, ოლი­ვე­რი.

პირადი ცხოვრება
2003 წლის 29 ნოემბერს იგი დაქორწინდა კომპოზიტორ დენი ელფმანზე. 2005 წლის იანვარში მათ შეეძინათ ვაჟი — ოლივერი. ქორწინების შემდეგ ბრიჯიტ ფონდა აღარ გამოჩენილა ეკრანზე.

ფილმოგრაფია
ჯილდოები
1990 წელი— ოქროს გლობუსი — საუკეთესო მეორეხარისხოვანი მსახიობი ქალი (შესრულებული როლისთვის ფილმში "სკანდალი")
1997 — ემი — საუკეთესო მეორეხარისხოვანი მსახიობი ქალი მინისერიალში ან ფილმში (შესრულებული როლისთვის ფილმში "ბინდის შუქში")
2002 წელი — ოქროს გლობუსი — საუკეთესო მსახიობი ქალი მინისერიალში და სატელევიზიო ფილმში (შესრულებული როლისთვის ფილმში "უჩვეულო ბავშვი")
თიმისვალოსმანლის ხიდი

თიმისვალოსმანლის ხიდი — ხიდი თურქეთში, მდინარე ფორტუნას მარცხენა მხარეს მდებარე სოფელ თიმისვალოსმანლიში, არდაშენიდან 10,5 კმ-ში. იგი დღემდე საკმაოდ კარგადაა შემონახული.

ხიდი ორთაღიანია, ნაგებობის ძირითადი თაღი რამდენადმე კოლოფა თაღის ფორმას იმეორებს. ხიდის მცირე თაღი ნახევარწრიული ფორმისაა. თაღების რკალისთვის განკუთვნილი მოგრძო ფორმის ქვები საგულდაგულოდაა დამუშავებული. ხიდს სავალი გზის ორივე მხარეს შემორჩენილი აქვს ძველი, კარგად დამუშავებული ქვებისაგან შედგენილი მოაჯირი. სასიარულო ბილიკი ქვის ფილებითაა მოგებული. ხიდს ორივე თაღის ქუსლებში შექმნილი აქვს წყვილ-წყვლი ქარგლის ბუდეები.
გეორგ ბიუხნერის პრემია

გეორგ ბიუხნერის სახელობის პრემია — გერმანულენოვან ლიტერატურაში ყველაზე პრესტიჟული ჯილდო, რომელიც დაფუძნდა მწერლისა და დრამატურგის — გეორგ ბიუხნერის პატივსაცემად. პრემია ყოველწლიურად გადაეცემათ გერმანულ ენაზე მოღვაწე ავტორებს, „რომლებმაც თავიანთი გამორჩეული შემოქმედებით მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს თანამედროვე გერმანული კულტურული ცხოვრების ჩამოყალიბებაში.“

ისტორია
პრემია 1923 წელს გეორგ ბიუხნერის პატივსაცემად დაფუძნდა. თავდაპირველად იგი ძირითადად ვიზუალური ხელოვნების წარმომადგენლებს, პოეტებს, მსახიობებსა და მომღერლებს გადაეცემოდათ.

1951 წლიდან პრემიის ლაურეატები მხოლოდ ლიტერატურის სფეროს წარმომადგენლები არიან და მას ენისა და მხატვრული სიტყვიერების გერმანული აკადემია გასცემს. 2002 წლიდან პრემიის საპრიზო ფონდი 20 ათასი ევროს შეადგენს.

გეორგ ბიუხნერის პრემია და ნობელის პრემია ლიტერატურაში
გეორგ ბიუხნერის პრემია ხშირად მომავალი პოტენციური გერმანულენოვანი ნობელიანტი მწერლის გამოსავლენ ინდიკატორად მიიჩნევა. გეორგ ბიუხნერის პრემიის ხუთ ლაურეატს: გიუნტერ გრასს, ჰაინრიხ ბიოლს, ელიას კანეტს, პეტერ ჰანდკესა და ელფრიდე იელინეკს — ჯილდოს მიღების შემდგომ წლებში მიენიჭათ ნობელის პრემია ლიტერატურაში.

ლაურეატები
მაქს ფრიში (1958, შვეიცარია)
ინგებორგ ბახმანი (1964, ავსტრია)
გიუნტერ გრასი (1965, გერმანია)
ჰაინრიხ ბიოლი (1967, გერმანია)
თომას ბერნჰარდი (1970, ავსტრია)
ელიას კანეტი (1972, ბულგარეთი)
პეტერ ჰანდკე (1973, ავსტრია)
კრისტა ვოლფი (1980, გერმანია)
ფრიდრიხ დიურენმატი (1986, შვეიცარია)
ვოლფ ბირმანი (1991, გერმანია)
ელფრიდე იელინეკი (1998, ავსტრია)
კერი ნეიშენი

ქეროლაინ ამილია ნეიშენი (; დ. 25 ნოემბერი, 1846 ― გ. 9 ივნისი, 1911) — ალკოჰოლის საწინააღმდეგო გუნდის წევრი. ცნობილი როგორც კერი, კერი ნეიშენი ან ბებია ნაჯახით. დაბადებული 1846 წლის 25 ნოემბერს და გარდაიცვლილი 1911 წლის 9 ივლისს. ნეიშენი დადიოდა და ანგრევდა ალკოჰოლის მომსახურების შენობებს ( უმეტესად ბარებს ) ნაჯახით.

ნეიშენი ასევე ქალების ვიწრო ტანსაცმელზე წინააღმდეგი იყო. ის არ იცმევდა მათ და სხვა ქალებს ეუბნებოდა რომ არ ჩაეცვათ რადგან ისინი ორგანოებს აზიანებდა. ის თავისთავს აღწერს როგორც „ძაღლი რომელიც დარბის იესოს ფეხების გვერდით და უყეფს იმას რაც იესოს არ მოსწონს".

ახალგაზრდობა და პირველი ქორწინება
კაროლინ ემილია მურე დაიბადა გარადში, მისი მშობლები ჯორჯ მურესა და მერი კამპბელი იყვნენ. მამამისი წარმატებული ფერმერი იყო, ასევე პროდუქტის გამცვლელი და ირლანდიელი მონების გამყიდველი იყო. მის ახალგაზრდობისას, მურეს ჯანმრთელობა უარესდებოდა და მის ოჯახს ფინანსური პრობლემები შეექმნა. ბევრი ვარაუდი იყო რომ მურები ერთ ადგილას იმიტომ არ რჩებოდნენ რომ, მერის მენტალურ მდგომარეობაზე ჭორები იყო. მწერლები ვარაუდობდნენ, რომ მერის თავი ეგონა დედოფალი ვიქტორია, მისი წინაპრების გამო. მერი ცხოვრობდა გიჟების თავშესაფარში, ნევადაში, 1890 წლის აგვისტომდე, მის გარდაცვალებამდე, 1893 წლის 28 სექტემბერს. მერი თავშესაფარში მისმა ვაჟმა, ჩარლსმა შეიყვანა. მაგრამ არის ეჭვი, რომ ჩარლსი ასე იმიტომ მოიქცა, რომ მას მერის ვალი ჰქონდა. გლოიდი ასწავლიდა მურეს ფარმთან ახლო სკოლაში სანამ გადაწყვეტდა სად ჩამოეყალიბებინა მისი მედიკალური ვარჯიშები. მან საბოლოოდ გადაწყვიტა დარჩენილიყო ჰოლდენში, მიზორიში და მურეს ხელი სთხოვა. მურეს ოჯახი ქორწილზე უარზე იყვნენ, რადგან ეგონათ რომ გლოიდი ალკოჰოლისტი იყო, მაგრამ ქორწილი მაინც ჩატარდა. ისინი დაქორწინდნენ 1867 წლის, 21 ნოემბერს. ისინი ერთმანეთს დაშორდნენ სანამ მათი ქალიშვილი, ჩარლინი დაიბადებოდა, 1868 წლის, 27 სექტემბერს. 1869 წელს გლოიდი ალკოჰოლის გამო გარდაიცვალა.
ჩავუშლუს ხიდი

ჩავუშლუს ხიდი — თაღოვანი ხიდი თურქეთში, მდინარეების სუბაშისა და ჩავუშლუს შეერთების ადგილიდან 20 მ-ის მოშორებით. უკანასკნელ ხანს აქ ახალი, თანამედროვე ხიდი გაუმართავთ, რომელიც გადაფარავს ძველი ხიდის სავალ ნაწილს, მაგრამ მათ შორის გარკვეული მანძილია დატოვებული.

მისი სიგრძე დაახლოებით — 11 მ-ია, ხოლო სიმაღლე წყლის ზედაპირიდან — 8,5 მ. ხიდის თაღის მარცხენა ფუძე უშუალოდ კლდეს ებჯინება,ხოლო მარჯვენა თაღის ფუძე საგანგებოდ ამოკვეთილ კლდოვან ბუდეში ეშვება.
ერთენიზის ხიდი

ერთენიზის ხიდი — ხიდი თურქეთში, ჩაიელის აუზის ერთ-ერთი შენაკადის, ჰავიარდერესის ხეობაში, სოფელ ერთენიზში. ის საკმაოდ კარგადაა შემონახული.

ხიდს აქვს ნახევარწრიული თაღი, რომელიც გამართულია კარგად დამუშავებული მოგრძო ფორმის ქვების ერთი რიგით. ხიდს აქვს თავსართი. მისი სიგრძე — 32 მ, სიგანე — 2,20 მ. ნაგებობა შედარებით მოგვიანო პერიოდის ჩანს. სავალ ნაწილს გვერდით აქვს მოგვიანო პერიოდში დაშენებული მოაჯირი. მოგვიანებით იგი, ადგილობრივ მცხოვრებლებს დაუსაფეხურებიათ.
ნიკოლოზ შავდია

ნიკოლოზ შავდია (დ. 8 მარტი, 1947, თბილისი) — ქართველი ჰიგიენისტი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი. ადამიანის ეკოლოგიის აკადემიის აკადემიკოსი (1997), ნიუ-იორკის მეცნიერებათა აკადემის წევრი (1992).

ბიოგრაფია
ნიკოლოზ შავდიამ 1972 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სანიტარულ-ჰიგიენური ფაკულტეტი.

1972–74 წლებში იყო ქუთაისის სანეპიდსადგურის განყოფილების უფროსი. 1974–78 წლებში სანიტარიისა და ჰიგიენის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1978–81 წლებში საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს სანეპიდსამმართველოს უფროსის მოადგილე.

1978–90 წლებში საქართველოს მთავარი სახელმწიფო სანიტარული ექიმის მოადგილე. 1981–86 წლებში რესპუბლიკური სანეპიდსადგურის მთავარი ექიმი. 1986–90 წლებში სანეპიდსამმართველოს უფროსი. 1990–04 წლებში სახელმწიფო სანიტარული ზედამხედველობისა და ჰიგიენური ნორმების დეპარტამენტის თავმჯდომარე. საქართველოს მთავარი სახელმწიფო სანიტარული ექიმი. ავტორი კანონებისა: „სანიტარული კოდექსი“, „კვების პროდუქტების უსაფრთხოებს უზრუნველყოფის შესახებ“ და სხვა.

ავტორი და თანაავტორი 40-ზე მეტი სანიტარული დოკუმენტებისა, რომლებიც ეხება ჰიგიენის სხვადასხვა საკითხებს.

საკანდიდატო დისერტაცია დაიცვა 1981 წელს თემაზე: „ჰალოფილური ვიბრიონების გავრცელება საქართველოში“.
ბალჯილი (იუსუფელის რაიონი)

ბალჯილი (; სიტყვასიტყვით: „მეთაფლე“. 2021 წლის მონაცემებით სოფელში 101 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ბალხი. იუსუფელის რაიონში არის ერთ-ერთი სოფელი, სადაც დღესაც ქართულად ლაპარაკობენ. ადგილობრივ ტოპონიმებში გვხვდება ბევრი ქართული სახელი, კერძოდ: (აბაზიანნი), (ბალხიბარი), (ბალხიბარი ტყე), (გაღმი ყანები), (დიდახო).

სოფელში არის საუკუნის არხი, რომელიც ადგილობრივთა გადმოცემით, თამარ მეფეს გაუყვანია. ეს არხი გამოდის სოფელ ქოლიქთან ახლოს მდებარე ე. წ. „თამარის აუზიდან“. არხის გაყვანის პერიოდში სოფელიც და მიმდებარე ტერიტორია საქართველოს შემადგენლობაში შედიოდა. საუკუნეში სოფელი დროებით სელჩუკთა სახელმწიფოს შემადგენლობაში მოექცა თუმცა 1121 წელს დიდგორის ბრძოლის შემდეგ კვლავ საქართველოს შემადგენლობაშია და შედის სამცხე-საათაბაგოს შემადგენლობაში. ოსმალები ამ ტერიტორიაზე საუკუნეში გამოჩდნენ და სოფელიც მათ ხელში გადავიდა. სოფელი ჯერ ლივანეს სანჯაყის ნაწილი გახდა, შემდეგ კი ჩილდირის პროვინციის შემადგენლობაში შევიდა. ბალჰში, რომელიც 1835 წელს ლივანე-ი-ულიას სანჯაყის კავკასიის ქვეუბნის სოფელად იყო რეგისტრირებული, იმ დროისთვის 65 კომლი და 230 მამაკაცი ცხოვრობდა. ოსმალეთის ადმინისტრაციამ აღწერა მხოლოდ მამრობითი სქესის მოსახლეობა. ამიტომ სოფლის მთლიანი მოსახლეობის მიახლოებითი რიცხვის დასადგენად საჭიროა იმდენი ქალის დამატება, რამდენიც მამაკაცია. შედეგად გამოდის, რომ სოფელში 460 ადამიანი ცხოვრობს და ერთ კომლზე საშუალოდ 7 კაცია. რუსეთ-ოსმალეთის 1877-1878 წლების ომის შედეგად სოფელი კვლავ ოსმალეთის მმართველობის ქვეშ რჩება.

1928 წლისათვის სოფელს ბალჰი ეწოდება და შედის ართვინის პროვინციის იუსუფელის რაიონში. 1935 წლის საყოველთაო აღწერის მიხედვით სოფელი ერზრუმის პროვინციის ნაწილია. ამ პერიოდში სოფლის მოსახლეობა 475 ადამიანისაგან შედგებოდა. სოფელს სახელი შეეცვალა 1959 წელს ტოპონიმის „უცხო წარმომავლობის“ გამო და ეწოდა ბალჯილი, თუმცა ოფიციალურ ჩანაწერებში გამოიყენებოდა ორივე ფორმა .

სოფელში მდებარეობს 1828 წელს აშენებული ერთსართულიანი, ერთმინარეთიანი მეჩეთი.
ფრენკ ჰერბერტი

ფრენკ ჰერბერტი ( დ. 8 ოქტომბერი, 1920 — გ. 11 თებერვალი, 1986) — ამერიკელი სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრის მწერალი. ცნობილია რომანით „დიუნი“ (1965), რომელიც სერიის პირველი წიგნია და ხუთი მომდევნო ნაწილი აქვს. ჰერბერტმა ცნობადობა რომანისტობით მოიპოვა, თუმცა რომანების გარდა წერდა მოთხრობებს და მუშაობდა ჟურნალისტად, ფოტოგრაფად, რეცენზენტად, ეკოლოგიურ კონსულტანტად და ლექტორად.

დიუნის საგა, რომელშიც მოქმედება შორეულ მომავალში მიმდინარეობს, მრავალ კომპლექსურ საკითხს იკვლევს, მათ შორისაა ადამიანთა მოდგმის გადარჩენა ხანგრძლივი დროის მანძილზე, ადამიანის ევოლუცია, პლანეტოლოგია და ეკოლოგია, ავტორი ასევე განიხილავს რელიგიის, ეკონომიკის, პოლიტიკისა და ძალაუფლების გადაკვეთის საკითხს იმ დროში, როცა ადამიანთა მოდგმას უკვე დიდი ხნის განვითარებული აქვს ვარსკვლავთაშორისი მოგზაურობა და მრავალი სამყარო აქვს დაარსებული. დიუნი ყველა დროის ყველაზე გაყიდვადი სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრის რომანია, მთლიანი სერია კი ჟანრის კლასიკად მიიჩნევა.

იდეები და თემები
ჰერბერტი სამეცნიერო ფანტასტიკას იმ კომპლექსური იდეების შესასწავლად იყენებდა, რომლებიც ფილოსოფიას, რელიგიას, ფსიქოლოგიას, პოლიტიკას და ეკოლოგიას მოიცავდა. მისი შემოქმედების მთავარი ბიძგი ადამიანის გადარჩენისა და ევოლუციის საკითხით დაინტერესება იყო.

წარმოგიდგენთ საკვანძო თემებს ავტორის შემოქმედებიდან:
ლიდერობის საკითხი. იგი იკვლევდა ქარიზმატული ლიდერისადმი ადამიანთა ბრმა მორჩილების მიდრეკილებას. დაინტერესებული იყო ბიუროკრატიული სისტემების ხარვეზებისა და პოტენციალის კვლევით.
ჰერბერტი ერთ-ერთი პირველი სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრის მწერალი იყო, რომელმაც ეკოლოგიისა და სისტემური აზროვნების პოპულარიზება დაიწყო. იგი განსაკუთრებით ყურადღებას ამახვილებდა სისტემური და გრძელვადიანი აზროვნების აუცილებლობაზე.
ურთიერთობა რელიგიას, პოლიტიკასა და ძალაუფლებას შორის.
ადამიანთა გადარჩენა და ევოლუცია.
ადამიანთა შესაძლებლობები.
საღი აზროვნებისა და სიგიჟის ბუნება. ჰერბერტი დაინტერესებული იყო ტომას სასის ნაშრომებით და ანტიფსიქიატრიული მოძრაობით.
ცნობიერების შემცვლელი ქიმიური ნივთიერებების მოხმარების შესაძლო შედეგები.
ენის მიერ აზროვნების ფორმირება. კერძოდ, მასზე გავლენა მოახდინა ალფრედ კორზიბსკის „ძირითადმა სემანტიკამ“.
სწავლა, სწავლება და აზროვნება.
ბოზუკ-კალე

ბოზუკ-კალე — ციხესიმაგრე თურქეთში, რიზეს აღმოსავლეთით, 3 კმ-ში, სოფელ გიუნდოღდუში. სხვა საზღვაო საფორტიფიკაციო ნაგებობების მსგავსად, ესაა ტრაპეზიუმი, ჩრდილოეთისკენ გაწეული მასიური საძირკვლით, რომელიც ვიწროვდება სამხრეთისკენ. ჩრდილოეთი მხარე ბუნებრივად დაცულია და აქ, შესაძლებელია, ხის კედლები ყოფილიყო, სამხრეთი კედელი კი კლდის ყელს იცავს. დასავლეთის კედლის ნაშთები აღარ იკითხება, ხოლო აღმოსავლეთის მხოლოდ 50 მ-ია გადარჩენილი. სავარაუდოდ, ეს საგუშაგო კოშკია, რომლის ზომაც ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ 50 მ-ია, ხოლო დასავლეთიდან აღმოსავლეთით 10 მ.

ციხე ცენტრალური გზის ზემოთ მაღალ ბორცვზე ყოფილა დაშენებული. ძეგლამდე ცენტრალური ტრასიდან სოფლის გზაც შედის. დაახლოებით 100 მეტრში გზა მარჯვნივ უხვევს და იწყება აღმართები. პირველივე მოსახვევში, იქ, სადაც ერთ-ერთი აქაური მკვიდრის სახლია აშენებული, ზღვისპირეთისაკენ წინწაზიდული ბორცვია. სწორედ თავის დროზე ციხეც ამ ბორცვზე ყოფილა აგებული. მშენებლებს ციხისათვის შესანიშნავი ადგილი შეურჩევიათ. აქედან შესანიშნავად მოჩანს როგორც ზღვა, ისე მთელი შემოგარენი. ციხესიმაგრე ამჟამად თითქმის საძირკვლის დონემდეა დანგრეული. მისი დიდი ნაწილი აქ გზის გაყვანისა თუ სახლის მშენებლობის დროს გაუნადგურებიათ. დარჩენილი ტერიტორიის დიდი ნაწილიც აქვე მცხოვრებ პიროვნებას მოუსუფთავებია და საბოსტნედ გამოუყენებია. საძირკვლის ნაშთები შემორჩენილია მხოლოდ ბორცვის ჩრდილო-დასავლეთითა და აღმოსავლეთით. ციხის გეგმაზე, მშენებლობის ტექნიკაზე და თარიღზე საუბარი ჭირს. არაა გამორიცხული, ეს ძეგლი რიზეს ციხის ფორტპოსტი ყოფილიყო, ვინაიდან ჰინტერლანდისკენ აქედან არანაირი მნიშვნელოვანი გზა არ გადის.
ქერიმ ანყოსი

ქერიმ ანყოსი (დ. 1937, თბილისი — გ. 4 ოქტომბერი, 2019) — ქართველი ქურთების ლიდერი. აღმოსავლეთმცოდნე, მწერალი, ჟურნალისტი და განმანათლებელი.

ბიოგრაფია
ქერიმ ანყოსი დაიბადა 1937 წელს თბილისში. მისი მშობლები 1910 წელს ოსმალეთის იმპერიიდან საქართველოში გამოქცეული ლტოლვილები იყვნენ. დევნილმა ქურთებმა შვილი შეიყვანეს საშუალო სკოლაში, სადაც ქერიმმა განსაკუთრებული სიბეჯითე გამოავლინა. მომავალმა ლიდერმა ოქროს მედალზე დაამთავრა სკოლა და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტზე ჩააბარა. ფაკულტეტის დასრულების შემდეგ კი დაიწყო სამეცნიერო კარიერა.

სტუდენტობის წლებიდანვე ჩაერთო საქართველოს ქურთებისთვის სასარგებლო საქმეების დაგეგმვასა და განხორციელებაში. 1960-იანი წლებიდან დღემდე საქართველოში არაერთი ქურთული ორგანიზაცია დაარსდა. სტუდენტებზე ზრუნავდა „ქურთ ახალგაზრდებთან მუშაობის საბჭო“, მასწავლებელთა მომზადების კუთხით მუშაობდა „ქურთ პედაგოგთა საქალაქო ორგანიზაცია“, ცოდნის მასობრივად გავრცელებისთვის შეიქმნა „ქურთთა სახალხო უნივერსიტეტი“, საქართველოს მხატვართა კავშირის შემადგენლობაში ცალკე სტრუქტურულ ერთეულად გამოიყო ქურთი მხატვრების გაერთიანება, 1978 წელს საქართველოს ტელერადიო კომიტეტის შემადგენლობაში ანყოსის თაოსნობით შეიქმნა ქურთული რედაქცია და ა. შ. თითქმის ყველა ქურთული ორგანიზაციის დამფუძნებელი ქერიმ ანყოსი იყო.

ორგანიზაციების დაარსებისა და მართვის გარდა, ქერიმ ანყოსი უამრავ დროს ხარჯავდა საკუთარი ხალხის ენის, კულტურის, რელიგიისა და ისტორიის კვლევისთვის.

2019 წელს გადაეცა „ტოლერანტობის ქომაგის“ სიგელი ქურთული თემის ინტეგრაციის პროცესში შეტანილი წვლილისათვის.

გარდაიცვალა 2019 წელს 81 წლის ასაკში.
კონსტანტინე კამკამიძე

კონსტანტინე კამკამიძე (დ. 12 თებერვალი, 1928, თბილისი — გ. 17 ოქტომბერი, 2022) — ქართველი მეცნიერი, გამომგონებელი, ინჟინერი, ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი.

1950 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი.

1949 წლიდან მუშაობს ელექტროტექნიკურ ნაგებობათა სამმართველოს (თელასი) ტექნიკოსად, შემდეგ დისპეჩერად, ჩითახევჰესის ელექტრო საამქროს უფროსად, საქენერგოს ცენტრალური ლაბორატორიის საამქროს უფროსად, 1956 წლიდან კი საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში ხელმძღვანელობდა გამოთვლითი ტექნიკის კათედრას. 130-ზე მეტი სამეცნიერო შრომისა და 10 გამოგონების ავტორია.

სადისერტაციო თემა — „უწყვეტი პროცესების ავტომატიზებული მართვის მოდელები ადაპტური პარალერული ძიებით“.
ზამთრის ოლიმპიური თამაშები 2022

ზამთრის ოლიმპიური თამაშები 2022 (ასევე ცნობილი როგორც ზამთრის ოლიმპიური თამაშები; ) ― საერთაშორისო ასპარეზობა ზამთრის სპორტის მრავალ სახეობაში. ოლიმპიური თამაშების მასპინძელი ქალაქია პეკინი, ჩინეთი. თამაშები ოფიციალურად 4 თებერვალს გაიხსნა, თუმცა წინაშესარჩევი ღონისძიებები 2 თებერვლიდან ტარდებოდა.

მასპინძელ ქალაქად პეკინი 2015 წელს კუალა-ლუმპურში გამართულ საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტის 128-ე სესიაზე შეარჩიეს. 2022 წლის ოლიმპიური თამაშები ზამთრის პირველი ოლიმპიური თამაშებია ჩინეთში. ზედიზედ მესამედ, ოლიმპიური თამაშები აღმოსავლეთ აზიაში ტარდება (2018 წელს ― ფიონგჩანგში, 2020 წელს ― ტოკიოში). პეკინი პირველი ქალაქია, რომელმაც როგორც ზაფხულის, ისე ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებს უმასპინძლა.