iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლაიოშ კოშუტი

ლაიოშ კოშუტი (; დ. 19 სექტემბერი, 1802, მონოკი, ზემპლენის კომიტატი — გ. 20 მარტი, 1894, ტურინი) — უნგრეთის პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე. ადვოკატი. უნგრეთის რევოლუციის (1848-1849) დროს მეთაურობდა სახელმწიფო კრების ოფიციალურ ფრთას.

ბიოგრაფია
1848 წლის 3 მარტს გამოვიდა საპროგრამო სიტყვით და შესთავაზა სახელმწიფო კრებას ავსტრიის იმპერატორ ფერდინანდ -თვის (ერთდროულად უნგრეთის მეფე ფერდინანდ ) გაეგზავნათ პეტიცია, რომლითაც უნდა მოეთხოვათ კონსტიტუციის შემოღება, უნგრეთის დამოუკიდებელი მთავრობის (რომელიც პასუხს აგებდა პარლამენტის წინაშე) შექმნა. 1848 წლის მარტი-სექტემბერში იყო ფინანსთა მინისტრი უნგრეთის პირველ მთავრობაში. 1848 წლის ივლისში აირჩიეს სახელმწიფო კრების (რომელისც პეშტში შეიკრიბა) დეპუტატად. იყო უნგრეთის ეროვნული არმიის შექმნის ინიციატორი. სექტემბერში სათავეში ჩაუდგა სამშობლოს დაცვის კომიტეტს, რომელსაც პარლამენტმა 8 ოქტომბერს მთავრობის ფუნქციები მიანიჭა. კოშუტი მხარს უჭერდა ჰაბსბურგების წინააღმდეგ ავსტრიის დემოკრატებთან ერთდად ბრძოლას. იყო დამოუკიდებლობის დეკლარაციის გამოქვეყნების (1849 წლის 14 აპრილი) ინიციატორი. 1849 წლის 2 მაისს აირჩიეს უნგრეთის უმაღლეს მმართველად. კოშუტი უნგრეთის დამოუკიდებლობის საკითხებში ჰაბსბურგებთან შეურიგებლობას იჩენდა, მაგრამ, როგორც საშუალო თავადაზნაურობის ინტერესის გამომხატველი, არათანმიმდევრულ და მერყევ პოზიციაზე იდგა საგლეხო, ეროვნულ და სხვა კარდინალურ საკითხებში. ემხრობოდა რევოლუციური მთავრობის რეპრესიების პოლიტიკას გლეხთა მოძრაობის წინააღმდეგ. 1849 წლის 11 აგვისტოს ხელისუფლება უნგრეთის ეროვნული არმიის მთავარსარდალს ა. გერგეის გადასცა და ემიგრაციაში წავიდა. ავსტრიის მთავრობამ მას დაუსწრელად სიკვდილით დასჯა მიუსაჯა. 1852-1859 წლებში ცხოვრობდა ინგლისში, სადაც ხვდებოდა ა. გერცენს. 1859 წელს გარიბალდის არმიაში უნგრული ლეგიონის შექმნის ინიციატორი იყო. 1867 წელს უარი თქვა უნგრეთში ამნისტიით დაბრუნებაზე.
ვსევოლოდ კოჩეტოვი

ვსევოლოდ ანისიმის ძე კოჩეტოვი (; დ. , ნოვგოროდი — გ. 4 ნოემბერი, 1973, მოსკოვი) — რუსი საბჭოთა მწერალი. სკკპ წევრი (1944).

ბიოგრაფია
პირველი ნაწარმოები 1934 წელს გამოაქვეყნა. ომის წლების გამოძახილია კოჩეტოვის მოთხრობები „ნევის სანაპიროს ნანგრევებზე“ (1946), „გარეუბანი“ (1947), „სამხედრო წლების ჩანაწერები“ (1946-1965). სოფლის ცხოვრებას მიუძღვნა მოთხრობა „ვის უნათებს მზე“ (1949), რომანი „სამშობლოს ცის ქვეშ“ (1950) და სხვები. მუშათა კლასის ცხოვრების ამსახველი ერთ-ერთი საუკეთესო საბჭოთა რომანია კოტევიჩის „ჟურბინები“ (1952). აქტუალურ საკითხებს ეხმაურებოდა რომანები „ძმები ერშოვები“ (1958), „საოლქო კომიტეტის დივანი“ (1961) და სხვა.
ქსენოფონტ კოჩეშკოვი

ქსენოფონტ ალექსანდრეს ძე კოჩეშკოვი (; დ. , მოსკოვი — გ. 15 იანვარი, 1976, იქვე) — საბჭოთა ქიმიკოსი, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1968). სოციალისტური შრომის გმირი (1974).

ბიოგრაფია
1922 წელს დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტი. იყო ნ. ზელენსკის მოწაფე. მუშაობდა მოსკოვის უნივერსიტეტში (1935 წლიდან პროფესორი). 1946 წლიდან იყო ლ. კარპოვის სახელობის ფიზიკა-ქიმიის ინსტიტუტის ლითონორგანული ნაერთების ლაბორატორიის ხელმძღვანელი. კოჩეშკოვის ძირითადი შრომები ეძღვნება ლითონორგანული ნაერთების ქიმიას. მიღებული აქვს სსრკ სახელმწიფო პრემია (1948, 1967). დაჯილდოვებული იყო 2 ლენინის ორდენითა და მედლებით.
ლუი ნიკოლა კლერამბო

ლუი ნიკოლა კლერამბო ( დ. 19 დეკემბერი, 1676 — გ. 26 ოქტომბერი, 1749) — ფრანგი კომპოზიტორი და ორგანისტი.

ლუი ნიკოლა კლერამბო დაიბადა და აღიზარდა პარიზში. იგი მუსიკალური ოჯახიდან იყო (მისი მამა და მისი ორი ვაჟი მუსიკოსები იყვნენ). კლერამბო ჯერ კიდევ ძალიან ახალგაზრდა იყო, როდესაც მან საკუთარ თავში ვიოლინოსა და ჰარპიჩორდის დაკვრის ნიჭი აღმოაჩინა, ხოლო ორგანზე დაკვრას ანდრე რეზონთან ეუფლებოდა.

კლერამბო ჟაკ-კრისტოფ ნოდოსთან ერთად მასონთა ლოჟის წევრი იყო.
მარიო აბდო ბენიტესი

მარიო აბდო ბენიტესი (; დ. 10 ნოემბერი, 1971, ასუნსიონი), ცნობილია ზედმეტსახელით „მარიტო“ ( პარაგვაის სენატის პრეზიდენტი 2015-2016 წლებში.

მარიო აბდო ბენიტესი დაიბადა 1971 წლის 10 ნოემბერს ასუნსიონში, რუთ ბენიტეს პერიესა და მარიო აბდო ბენიტეს უფროსის ოჯახში. დაწყებითი განათლება ადგილობრივ სკოლაში მიიღო. 1989 წელს, ალფრედო სტრესნერის გადადგომის შემდეგ გადავიდა აშშ-ში, სადაც დაამთავრა პოსტის უნივერსიტი. პარაგვაიში დაბრუნების შემდეგ მსახურობდა პარაგვაის შეიარაღებული ძალებში. 2005 წლიდან დაიწყო მისი აქტიური პოლიტიკური მოღვაწეობა. 2013 წლის 1 ივლისიდან 2018 წლის 1 მარტამდე იყო პარაგვაის სენატის წევრი.
საქართველოს პოლიტიკის ინსტიტუტი

საქართველოს პოლიტიკის ინსტიტუტი — არაკომერციული, კვლევითი და ანალიტიკური ორგანიზაცია. დაარსდა 2011 წლის დასაწყისში.

საქართველოს პოლიტიკის ინსტიტუტი მიზანია საქართველოში დემოკრატიული ინსტიტუტების ორგანიზაციული საფუძვლების გაძლიერება და მმართველობის პრინციპების განვითარება პოლიტიკური კვლევისა და ადვოკატირების გზით.

2013 წლიდან საქართველოს პოლიტიკის ინსტიტუტი არის ეუთოს აკადემიური ინსტიტუტებისა და ანალიტიკური ორგანიზაციების ქსელის წევრი, ხოლო 2018 წლიდან კი --ს კონსორციუმის წევრი, რომელიც ხორციელდება ევროკავშირის „ჰორიზონტი 2020-ის“ პროგრამის ფარგლებში.

პუბლიკაციები
პოლიტიკის დოკუმენტები
წიგნები და კრებულები
კომენტარები
ანალიზი
კვლევითი დოკუმენტები
ანგარიშები
ალფრედ მარშალი

ალფრედ მარშალი (; დ. 26 ივლისი, 1842, ლონდონი — გ. 13 ივლისი, 1924, კემბრიჯი) — ინგლისელი ეკონომისტი, პოლიტიკური ეკონომიის კემბრიჯის სკოლის დამაარსებელი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა კემბრიჯის უნივერსიტეტი. თავს მიიჩნევდა რიკარდოს მიმდევრად და ცდილობდა მისი მოძღვრება სუბიექტურ-ფსიქოლოგიური თვალსაზრისით აეხსნა. მარშალმა წარმმოების ხარჯების, მოთხოვნა მიწოდების, ნაყოფიერებისა და დათმენის თეორიები ეკლიქტიკურად შეაერთა ზღვრული სარგებლიანობისა და ზღვრული ნაყოფიერების თეორიებთან. მარშალი ცდილობდა საზოგადოებრივ ურთიერთობებზე გაევრცელებინა დარვინის მოძღვრება. საზოგადოების განვითარების ერთადერთ ფორმად ევოლუცია მიაჩნდა. მარშალი პროპაგანდას უწევდა კაპიტალისტური ეკონომიკის მწყობრი განვითარების თეორიას. თავის კვლევებში იყენებდა ანალიზის მათემატიკურ და გრაფიკულ მეთოდებს. მარშალის შეხედულებებს გავლენა ჰქონდა კაპიტალისტური ეკონომიკის აზრის განვითარებაზე.
მარცხენა ხელის წესი

მარცხენა ხელის წესი — წესი რომელსაც იყენებენ მაგნიტურ ველში მოთავსებულ დენიან გამტარზე მოქმედი მაგნიტური ძალის მიმართულების დასადგენად.

ამ წესის თანახმად, თუ მარცხენა ხელისგულს ისე მოვათავსებთ რომ გაშვერილი ოთხი თითის მიმართულება ემთხვეოდეს დენის მიმართულებას, ხოლო მაგნიტური ველის ძალწირები ხელისგულში შედიოდნენ, მაშინ დახრილი ცერის მიმართულება გვიჩენებს გამტარზე მოქმედი ძალის მიმართულებას. მარცხენა ხელის წესის გამოყენებისას მაგნიტურ ველში მოძრავ ელექტრონზე ან უარყოფით იონზე მოქმედი ძალის განსაზღვრისათვის აუცილებელია იმის გათვალისწინება, რომ ელექტრონის მოძრაობის მიმართულება ელექტრული დენის საყოველთაოდ მიღებული პირობითი მიმართულების საწინააღმდეგოა. მარცხენა ხელის წესი განსაზღვრავს ლორენცის ძალის მაგნიტური ძალის მიმართულებას.
ბამიანი

ბამიანი — ქალაქი ავღანეთის ცენტრალურ ნაწილში, ბამიანის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. 125 ათ. მცხოვრები (2005). მდებარეობს ბაბის ქედის ძირში, ზღვის დონიდან 3000 მეტრზე მაღლა, მდინარე ბამიანზე (ყურდუზის აუზი), ქაბულიდან 130 კილომეტრით ჩრდილო-დასავლეთით. ცნობილია ახ. წ. საუკუნიდან, ძველჩინურ წერილობით მოწმობებში გვხვდება საუკუნიდან. საუკუნეში არაბთა მიერ დაპყრობამდე ბუდიზმის მნიშვნელოვანი ცენტრი იყო. ბამიანის სიახლოვეს შემორჩენილია – საუკუნის კლდეში ნაკვეთი ბუდისტური სამონასტრო კომპლექსი. 2000-ზე მეტი გროტი (ტაძრები, კელიები, შეკრების დარბაზები და სხვა გამოქვაბულები) ერთმანეთთან დაკავშირებულია კიბეებითა და გადასასვლელებით; მორთულია ბუდას ქანდაკებებით, მოხატულობებითა და ქვაში ამოჭრილი ორნამენტებით. განსაკუთრებით ცნობილია ბუდას ორი გიგანტური ქანდაკება (35 და 53 მეტრი, – სს. და ს.), რომლებიც ქვის ნიშებშია გამოკვეთილი (2001 წლის მარტში თითქმის მთლიანად გაანადგურეს თალიბებმა). ბამიანის სიძველეები წარმოადგენს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლებს. ქალაქში არის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი.
მარჯვენა ხელის წესი

მარჯვენა ხელის წესი — წესი, რომელსაც იყენებენ მაგნიტურ ველში მოძრავ გამტარში ინდუქციური დენის მიმართულების განსასაზღვრავად.

ამ წესის თანახმად, თუ მარჯვენა ხელისგულს ისე მოვათავსებთ, რომ გადახრილი ცერის მიმართულება ემთხვეოდეს გამტარის მოძრაობის მიმართულებას, ხოლო მაგნიტური ველის ძალწირები ხელისგულში შედიოდნენ, მაშინ ინდუქციური დენის მიმართულება გამტარში თანხვდება გაშვერილი ოთხი თითის მიმართულებას. მარჯვენა ხელის წესი ლენცის წესის შედეგია.
ლენცის წესი

ლენცის წესი — წესი რომლის თანახმად ჩაკეტილ კონტურში აღძრული დენი ისეა მიმართული, რომ მის მიერ შექმნილი მაგნიტური ინდუქციის ნაკადი, რომელიც კონტურით შემოსაზღვრულ ფართობში გადის, მიისწრაფვის წინააღმდეგობა გაუწიოს მოცემული დენის აღმძვრელ ნაკადის ცვლილებას. ლენცის წესი ენერგიის შენახვის კანონის შედეგია. დაადგინა ე. ლენცმა 1833 წელს.
ქუჰი-ბაბა

ქუჰი-ბაბა, ბაბა — ქედი ჰინდუქუშის სისტემაში, ავღანეთის ცენტრალურ ნაწილში. სიგრძე დაახლოებით 60 კილომეტრი. სიმაღლე 5143 მეტრამდე (მთა შაჰფულადი). წარმოადგენს ჰიდროგრაფიულ კვანძს, სადაც მდებარეობს მდინარეების — ჰარირუდის, ჰილმენდის, სურჰაბის (ამუდარიის მარცხენა შენაკადი), ქაბულის (ინდის მარჯვენა შენაკადი) — სათავეები. ჭარბობს მთის, უდაბნოსა და სტეპის ლანდშაფტები.
გიორგი კალანდაძე (პოეტი)

გიორგი ალექსანდრეს ძე კალანდაძე (დ. 24 აგვისტო, 1912, ძირულა — გ. 20 თებერვალი, 1979, თბილისი) — ქართველი პოეტი.

ბიოგრაფია
გიორგი კალანდაძე დაიბადა სოფელ ძირულაში (ახლანდ. ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი) 1912 წელს. შვიდწლედის დამთავრების შემდეგ, სწავლა განაგრძო თბილისის ინდუსტრიულ ტექნიკუმში. 1933 წელს კი — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, ფილოლოგიის ფაკულტეტზე. 1938 წელს ჩაირიცხა იმავე უნივერსიტეტის ასპირანტურაში.

1942-1949 წლებში იყო რეპრესირებული საქართველოს დამოუკიდებლობისათვის მებრძოლ ჯგუფში. 1954 წელს დაიცვა საკანდიდატო, ხოლო 1973 წელს სადოქტორო დისერტაციები.

1957 წლიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტში. გიორგი კალანდაძეს უკიდურესად რთულ პოლიტიკურ პირობებში მოუხდა ცხოვრება და მოღვაწეობა. ყოველივე ეს პირადად შეეხო პოეტს. იგი ჯერ შუა აზიაში გადაასახლეს შემდეგ კი, დიდი ხნის მანძილზე დედაქალაქში ცხოვრება აუკრძალეს.
ბარდისი

ბარდისი, პარტიზი, ბარდუსი — ხევი, სოფელი და ციხესიმაგრე სამხრეთ საქართველოში, ტაოში (ახლანდელი თურქეთის ტერიტორია). ბარდისის ხევი მთლიანად მოიცავს ბანისწყლის (ახლანდ. ფენიაკ-ჩაი) მარცხენა შენაკადის ბარდისისწყლის (ახლანდ. ბარდუხ-ჩაი) ხეობას, ბარდისი პირველად იხსენიება „სომხურ გეოგრაფიაში“ ( საუკუნე) „პარტისაცფორის“ (ბარდისის ხევი) სახელწოდებით. – საუკუნეების ერთი დოკუმენტის მიხედვით, ეს ხეობა ბანის საეპისკოპოსო ეპარქიაში შედის. ბარდისის (ბარდუსის) ციხე და ნაჰიე (ოსმალეთის ადმინისტრაციული ერითეული) ხშირად იხსენიება – საუკუნეების ოსმალურ წყაროებში. ხეობის სოფლები და ისტორიული ძელები შეისწავლა და აღწერა 1907 წლის არქეოლოგიური ექსპედიციის დროს ექვთიმე თაყაიშვილმა.
მარაო

მარაო — საგრილობელი, ჰაერის მოსანიავებელი ნივთი.

ძველთაგანვე ცნობილლი იყო ცხელ ქვეყნებში (ეგვიპტე, ინდოეთი, ჩინეთი და სხვა). თავდაპირველად მარაოდ იყენებდნენ პალმის, ლოტოსისა და სხვა მცენარეთა ფოთლებს. შემდეგ გაჩნდა წნული (პოლინეზია, ინდონეზია და სხვა), ხის, ლითონის, მყარ ჩარჩოზე გადაჭიმული ქაღალდის ან ქსოვილის მარაოები. მოგვიანებით აკეთებდნენ დასაკეც-გასაშლელ მარაოებს, რომლებიც ევროპელებმა გადაიღეს. ზოგჯერ მას ძვირფასი მასალისგანაც (სპილოს ძვალი, კუს ჯავშანი, სადაფი, სირაქლემის ფრთები, მაქმანი და სხვა) ამზადებდნენ. მის შექმნაში მონაწილეობდნენ მხატვრები (ფ. ბუშე, ა. ვატო, ნ. ლანკრე — საფრანგეთი) და იუველირები.
მარგარინი

მარგარინი ( < ) — საკვები პროდუქტი. მცენარეული ზეთების, ცხოველური ცხიმების, რძის, გემოვანი, არომატული და ზოგიერთი სხვა ნივთიერებების ნარევი. ფიზიკური თვისებებით, ქიმიური შემადგენლობით, გემოთი და ნოყიერებით კარაქის მსგავსია. ამზადებენ რძის მარგარინს, კულინარიულ მარგარინს (მცენარეული ზეთებისა და ცხოველური ცხიმების ნარევი) და ფხვილისებრ მარგარინს, რომელსაც საკვები კონცენტრატების დასამზადებლად და საველე პირობებში საჭმლის მოსამზადებლად იყენებენ.

მარგარინის წარმოებაში იყენებენ ნატურალურ და ჰიდროგენიზებულ მცენარეულ ზეთს (მზესუმზირის, ბამბის, სოიისა და სხვა), ცხოველურ ცხიმს (ძროხის, ცხვრის, ღორის, ძვლის, აგრეთვე ვეშაპის ჰიდროგენიზებულ ცხიმს). ცხიმების რაფინირებისა და დეზოდორაციის შემდეგ ღებულობენ ღია ფერის დაბალი მჟავიანობის პროდუქტს, რომელსაც არ აქვს ცხიმისათვის დამახასიათებელი გემო და სუნი. რძეს უმატებენ ცხიმს და საჭირო გემოსა და არომატისათვის ადედებენ რძემჟავა ბაქტერიებით. მარგარინის დასამზადებელი ემულსიის მისაღებად იყენებენ ემულგატორებს (მაგალითად, მცენარეული ზეთისაგან მიღებულ ფოსფატიდურ კონცენტრატს და მშრალ რძეს). გემოს გასაუმჯობესებლად მარგარინს უმატებენ მარილს (0,2-0,7%), შაქარს, ზოგჯერ — კაკაოს, ყავას, ვანილინს, ლიმონის ესენციას. საჭირო ფერისა და არომატის მისაცემად, ბიოლოგიური ღირებულების გასაზრდელად მარგარინს უმატებენ აგრეთვე კარაქს, ნაღებს, საკვებ არომატულ ნივთიერებებს, ვიტამინებს. რძის მარგარინის დამზადებისას რძეს, ემულგატორს, წყალხსნარებსა და სხვა შემადგენელ კომპონენტებს ურევენ ერთმანეთში. კულინარიული მარგარინის დამზადების ტექნოლოგია მოსამზადებელ პროცესებთან ერთად მოიცავს მისი შემადგენელი ნაწილების არევას, გაცივებას და ცხიმოვანი ნარევის კრისტალიზაციას. ფხვნილისებრ მარგარინს ღებულობენ ემულსიის გაფრქვევითა და გაშრობით.
ფილიპო მარინეტი

ფილიპო ტომაზო მარინეტი (; დ. 22 დეკემბერი, 1876, ალექსანდრია, ეგვიპტე — გ. 2 დეკემბერი, 1944, ბელაჯო, იტალია) — იტალიელი მწერალი, ფუტურიზმის მამამთავარი და თეორეტიკოსი.

ბიოგრაფია
წერდა ფრანგულ და იტალიურ ენებზე. პირველი პოემა „ვარსკვლავთა დაპყრობა“ 1902 წელს გამოაქვეყნა. მომდევნო ნაწარმოები იყო სატირული პიესა „მეფე-ღრეობა“ (1905). 1909 წელს პარიზის გაზეთ „ფიგაროში“ გამოაქვეყნა ფუტურიზმის პირველი მანიფესტი, რომლის პრაქტიკული ილუსტრაცია იყო რომანი „მაფარკა-ფუტურისტი“ (1910, პარიზი; ფრანგულ ენაზე, იმავე წელს იტალიურ ენაზე), მოთხრობა „ტრიპოლის ბრძოლა“ (1911), ლექსების კრებული „ზანგ-ტუმ-ტუმ“ (1914). მარინეტი მხარს უჭერდა მუსოლინის, ადიდებდა იმპერიალისტურ პოლიტიკას, ამტკიცებდა ფაშიზმთან ფუტურიზმის ნათესაობას.
მარინო მარინი

მარინო მარინი (; დ. 27 თებერვალი, 1901, პისტოია — გ. 6 აგვისტო, 1980, ვიარეჯო) — იტალიელი მოქანდაკე.

ბიოგრაფია
სწავლობდა ფლორენციის სამხატვრო აკადემიაში. 1929-1940 წლებში პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა მონცას ლომბარდიაში და 1940 წლიდან მილანში. 20-იანი წლების შუა ხანიდან შეწყვიტა იმპრესიონისტული ძიებები და არქული ხელოვნების ტრადიციებს (უმთავრესად ეტრუსკების) მიმართა. მარინიმ შექმნა მკვრივი, მთლიანი მოცულობის მქონე ქანდაკებები, რომლებშიც ჩანდა შინაგანი ძალა („ხალხი“, ტერაკოტა, 1929; „ერსილია“, ხე, 1931; „მხედარი“, 1936, ეზის კოლექცია, მილანი; „მონუმენტური მხედარი“, 1957-1958, ქანდაკება ჰააგაში).
ჯონ მარინი

ჯონ მარინი (მერინი) (; 23 დეკემბერი, 1870, რატერფორდი, ნიუ-ჯერსი — გ. 1 ოქტომბერი, 1953, კეიპ-სპლიტი, მენი) — ამერიკელი ფერმწერი და გრაფიკოსი.

ბიოგრაფია
1899-1901 წლებში სწავლობდა ფილადელფიაში, პენსილვანიის სამხატვრო აკადემიაში. 1905-1909 წლებში მუშაობდა პარიზში, 1910 წელს — ავსტრიაში. 1911 წლიდან ცხოვრობდა აშშ-ში. განიცადა ევრიპული კუბიზმის, ფუტურიზმისა და ექსპრესიონიზმის გავლენა. ნამუშევრები: „ბრუკლინის ხიდი“ (1910), „ცირკის ცხენები“ (1936).
მარინიზმი

მარინიზმი — მიმდინარეობა საუკუნის იტალიურ ლიტერატურაში, რომლის ფუძემდებელი იყო ჯ. მარინო. ბაროკოს ლიტერატურის ეს განშტოება ლოგიკურად ენათესავება ფრანგულ პრეციოზულ ლიტერატურას, ესპანურ გონგორიზმს, ნაწილობრივ ინგლისურ მეტაფიზიკურ სკოლას ან იუფუიზმს და უპირისპირდება რენესანსულ ლიტერატურას. მარინიზმისთვის ნიშანდობლივია ფორმის უპირატესობა შინაარსთან, ვირტუოზული ლექსი, ალეგორიული სახეები, უჩვეულო შედარებები, სინტაქსის ლათინური წყობა დ ასე შემდეგ. შინაარსობრივად მარინიზმის ლიტერატურისათვის დამახასიათებელია ამქვეყნიური ცხოვრების ამაოების, სამყაროს დისჰარმონიულობისა და წინააღმდეგობრიობის მძაფრი შეგრძნება, მეტად თავისებური პესიმიზმი, სარკაზმი, ჰედონიზმი.
ჯამბატისტა მარინო

ჯამბატისტა მარინო ; დ. 14 ოქტომბერი, 1569, ნეაპოლი — გ. 25 მარტი, 1625, იქვე) — იტალიელი პოეტი. მარინიზმის ფუძემდებელი. ბაროკოს პოეზიის უდიდესი წარმომადგენელი. მისი შემოქმედება ძირითადად ლირიკული ხასიათისაა. იყენებდა სონეტსა და სხვა რენესანსულ პოეტურ ფორმებს, მაგრამ სრულიად ახალი შინაარსით ავსებდა მათ. ერთ-ერთმა შემოიღო ბაროკოს პოეზიისათვის ნიშანდობლივი მეტაფორები, უჩვეულო შედარებები და ეპითეტები, ანტითეზები, ასონანსები, ადნომინაციები, ლათინური წყობის დამძიმებული სინტაქსი. მარინოს მთავარი ნაწარმოებია სიუჟეტურ და იდეურ მთლიანობას მოკლებული პოემა „ადონისი“ (1623), რომელიც მეტად დეკორატიული ხასიათისაა, აქვს ლირიკული კანტატის სახე. მნიშვნელოვანია აგრეთვე მძაფრი დინამიზმითა და ფსიქოლოგიური კოლიზიებით მდიდარი ბიბლიურ სიუჟეტზე აგებული პოემა „ყრმათა ჟლეტა“ (1632).
მარინერ

„მარინერ“ — ვენერასა და მარსის კვლევისათვის გათვალისწინებული ამერიკის ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგურების სერიის სახელწოდება, მათი მომზადება- გაშვების პროგრამა.

„მარინერ-1“ და „მარინერ-2“ მთვარის ძველი აპარატების „რეინჯერის“ ბაზაზე შეიქმნა. „მარინერზე“ განლაგებულია რადიოტექნიკური და საპროგრამო მოწყობილობანი, ორიენტაციის, სტაბილიზაციის, თერმორეგულირების სისტემები, ენერგეტიკული და მაკორექტირებელი დანადგარები, სატელევიზიო კამერები, სამეცნიერო აპარატურა: მაგნიტომეტრი, საიონიზაციო კამერა, მზისიერი პლაზმისა და მეტეორული ნაწილაკების დეტექტორები, ულტრაიისფერი ფოტომეტრი, მაზონდირებელი მიმღები, „მარინერის“ ბოლო ნიმუშებზე არის აგრეთვე ულტრაიისფერი და ინფრაწითელი სპექტრომეტრები, რადიომეტრი და სხვა. „მარინერის“ გაშვება ხდება „ატლას-აჯენა“ და „ატლას-ცენტავრის“ ტიპის რაკეტა მატარებლებით.
მერაბ გეგია

მერაბ გეგია (დ. 30 აგვისტო, 1944, თბილისი — გ. 24 მარტი, 2020, იქვე) — ქართველი თეატრმცოდნე. საქართველოს კომკავშირისა (1976) და კოტე მარჯანიშვილის სახელობის პრემიების (2001) ლაურეატი. საქართველოს თეატრის მოღვაწეთა კავშირის წევრი (1971-დან). საქართველოლს განათლების მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1999-დან).

ბიოგრაფია
1971 წელს დაამთავრა საქართველოს სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის თეატრმცოდნეობითი ფაკულტეტი.

1971–1972 წლებში იყო მუსკომედიის, ხოლო 1973–1977 წლებში — რუსთავის თეატრის სალიტერატურო ნაწილის გამგე. 1978–1981 წლებში გაზეთ „ლიტერატურული საქართველოს“ ხელოვნების განყოფილებისა, 1981–1983 წლებში — საქართველოს თეატრის, მუსიკისა და კინოს მუზეუმის დირექტორის მოადგილე, 1983–1986 წლებში — ჟურნალ „საბჭოთა ხელოვნების“ მთავარი რედაქტორის მოადგილე. 1986–1992 წლებში იყო გამომცემლობა „ქართული თეატრის“ დირექტორი. 1973 წლიდან — თბილისის თეატრალური ინსტიტუტის, შემდგომში თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტის ლექტორი. 2002 წლიდან ამავე უნივერსიტეტის სრული პროფესორი და მთავარი მეცნიერ–თანამშრომელი დრამის თეორიაში.

ქართული და უცხოური თეატრალური კულტურის შესახებ გამოქვეყნებული აქვს მრავალი სტატია და მონოგრაფია. არის 8 დადგმული პიესის ავტორი: „ახალგაზრდა გვარდიის სახელით“ (კინომსახიობთა თეატრი, 1976), „სიცრუენი“ (რუსთაველის თეატრი, 1978), „მარადიული კომედია“ (რუსთავის თეატრი, 1987), „მოვედ სიყვარულისთვის“ (რუსთაველის თეატრი, 1989), „საკუთარი თავის ბაბუა“ (სატირისა და კომედიის თეატრი, 2001), „და იქმნა თამაში“ (შიშველი თეატრი, 2007), „გურუ მასწავლებელი“ (თბილისის მოზარდ მაყურებელთა თეატრი, 2010), „მელპომენას მსახური“ (მარჯანიშვილის თეატრი, 2015).

2020 წლის 24 მარტს ტრაგიკულად დაიღუპა თბილისში, ბარნოვის ქუჩაზე გაჩენილი ხანძრის დროს.
ანდრია მარკოვი

ანდრია ანდრიას ძე მარკოვი (; დ. 14 ივნისი [ძვ. სტ. 2 ივნისი], 1856, რიაზანი — გ. 20 ივლისი, 1922, პეტროგრადი) — რუსი მათემატიკოსი. რიცხვთა თეორიის, ალბათობის თეორიისა და მათემატიკური ანალიზის სპეციალისტი. ადიუნქტი პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიისა (1886), წლიდან ექსტრაორდინარული (1890), ორდინარული აკადემიკოსი (1896).

ბიოგრაფია
1878 წელს დაამთავრა პეტერბურგის უნივერსიტეტი. 1880 წლიდან პრივატ-დოცენტია, 1886 წლიდან პროფესორი, 1905 წლიდან პეტერბურგის უნივერსიტეტის დამსახურებული პროფესორი. მარკოვს ფუნდამენტური შრომები აქვს მიღებული რიცხვთა თეორიაში, მათემატიკურ ანალიზსა და ალბათობის თეორიაში. მარკოვის გამოკვლევები საფუძვლად დაედო მარკოვის პროცესების თანამედროვე თეორიას.
გრიგოლ აკნერცი

გრიგოლ აკნერცი, გრიგოლ აკანელი — საუკუნის სომეხი ისტორიკოსი, კირაკოს განძაკეცისა და ვარდან არეველცის უმცროსი თანამედროვე, მოძღვარ ვანაკანის მოწაფე.

ადრინდელ ლიტერატურაში მალაქია აბეღას, ანუ ბერის სახელით იყო ცნობილი. მოღვაწეობდა კილიკიაში, აკნერის მონასტერში. მისი თხზულება „მოისართა ტომის ისტორია“ გადმოგვცემს სამხრეთ კავკასიასა და მცირე აზიაში მონღოლთა შემოსევებისა და მათი გაბატონების ისტორიას 1220 წლიდან 1275 წლამდე. გრიგოლ აკნერცის ცნობები საინტერესო დეტალებითა და ეპიზოდებით ავსებს სხვა სომეხი ავტორებისა (ვარდან არეველცი, კირაკოს განძაკეცი, სტეფანოს ორბელიანი და სხვ.) და ანონიმური ქართველი მემატიანის — ჟამთააღმწერლის მონათხრობს ამ ხანის კავკასიის ისტორიაზე. მონღოლების ბატონობის დროინდელ საქართველოს სამეფოს აკნერცი წარმოგვიდგენს დაქსაქსულ ქვეყნად, სადაც ურთიერთმტრობა, უზრუნველობა და დროსტარებით გატაცება ქართული არისტოკრატიის დამახასიათებელი ნიშან-თვისება გამხდარა; აღწერს საგამის ველზე ქართველთა ჯარის პირველ საბრძოლო შეხვედრას მონღოლებთან და მის მონაწილეობას მონღოლთა გაუთავებელ ლაშქრობებში; დაწვრილებით გადმოგვცემს მონღოლთა წინააღმდეგ დავით ლაშას ძის მეთაურობით 1249 წლის აჯანყების მომზადებას, რომელიც გამცემლობისა და აჯანყების ხელმძღვანელთა დაუდევრობის შედეგად ჩაშლილა. თხზულებაში ცალკე ადგილი აქვს დათმობილი საქართველოში მონღოლთა ბატონობის ხანაში გაჩენილ მედროვეთაგან ყველაზე გავლენიანი პირის — სადუნ მანკაბერდელის აღზევების ამბავს.
მარმელადი

მარმელადი — ჟელესებრი კონსისტენციის საკონდიტრო პროდუქტი. განასხვავებენ ხილკენკროვან და ჟელეს მარმელადს. ხილკენკროვანი მარმელადის მისაღებად ხილკენკრის პიურეს შაქართან ერთად ხარშავენ. ხარშვის დამთავრებამდე 1-2 წუთით ადრე პიურეს უმატებენ სახამებლის ბადაგს, მიღებულ მასას კი — საკვებ მჟავებს, საღებავებს, ეთერზეთებს და ესენციებს, შემდეგ ყველაფერს აურევენ და ცხელ ნარევს ყალიბებში ჩაასხამენ. გაცივებულ მარმელადს აშრობენ. მარმელადის შემადგენლობაში შედის აგარი (მცენარეული წარმოშობის ნივთიერება, რომელიც წარმოქმნის ჟელეს). მარმელადი არის ფიგურული, სამფენოვანი (დაჭრილი) და სხვა.
გრიგოლ აპირატის ძე

გრიგოლ აპირატის ძე — საუკუნის საქართველოს სამეფოს ფეოდალი, ქალაქ ანისის გამგებელი, როგორც ჩანს, მამის — აპირატის — შემდეგ. ცნობილია სომეხი ისტორიკოსის სტეფანოს ორბელიანის თხზულებიდან.

1177-1178 წლებში გრიგოლ აპირატის ძე მონაწილეობდა დემნა უფლისწულისა და ორბელთა აჯანყებაში. იგი თავდაპირველად აჯანყებულთა მხარეზე იყო, მაგრამ გიორგი -ის გაძლიერების გამო სხვა აჯანყებულებთან ერთად ისიც მეფეს მიემხრო.
აპირატ ანელი

აპირატ ანელი — საუკუნის სომეხი ფეოდალი, ანისის ეპისკოპოს ბარსეღის ძმა, პაჰლავუნთა საგვარეულოდან. 1173 წელს ანისის აღების შემდეგ საქართველოს მეფე გიორგი -მ ბარსეღის თხოვნით ყარსში ტყვეობაში მყოფი აპირატი გამოისყიდა და ანისის ამირად დანიშნა. აპირატის ძე და მემკვიდრე იყო, როგორც ჩანს, გრიგოლ აპირატის ძე, ორბელთა აჯანყების მონაწილე. აპირატის შესახებ ცნობები დაცულია ვარდან არეველცის თხზულებაში.
კარმენ კალვო

კარმენ კალვო (; დ. 9 ივნისი, 1957, კაბრა) — ესპანელი პოლიტიკოსი. ესპანეთის სოციალისტური მუშათა პარტიის წევრი. 2018 წლის 7 ივნისიდან ესპანეთის ვიცე-პრემიერი პედრო სანჩესის პირველ და მეორე კაბინეტში. სანჩესის მეორე კაბინეტში 2020 წლის 13 იანვრიდან უკავია მინისტრთა კაბინეტისა და გენერალური კორტესების საქმეთა მინისტრის თანამდებობა, ხოლო სანჩესის პირველ კაბინეტში 2018-2020 წლებში იყო თანასწორობის მინისტრი. 2004-2007 წლებში ეკავა ესპანეთის კულტურის მინისტრის თანამდებობა ხოსე ლუის საპატეროს მთავრობაში.

2020 წლის 22 მარტს მწვავე რესპირატორული დიაგნოზით გადაიყვანეს საავადმყოფოში და განმეორებითი ტესტირებით დაუდგინდა კორონავირუსი.
გრიგოლი (ოშკის მშენებელი)

გრიგოლი — ოშკის ტაძრის მშენებელი, მოღვაწეობდა საუკუნეში.

მოხსენიებულია ოშკის ტაძრის ასომთავრულით შესრულებულ დიდ სამშენებლო წარწერაში: „მე გრიგოლ ღირსმყო ღმერთმან მსახურებისა ამას მათსა ღმრთისა მიმართ, და მე ვიყავ საქმესა ზედამდგომი“. ამავე წარწერაში მოხსენიებულ ისტორიულ პირთა მიხედვით (ადარნასე -ის ძენი — ბაგრატ ერისთავთერისთავი და დავით კურაპალატი) წარწერა საუკუნის 60-იანი წლებით თარიღდება. მუხლმოდრეკილი, ხელებაპყრობილი გრიგოლი გამოსახულია ტაძრის სამხრეთ გალერეაში რელიეფებიან ბოძზე, ვედრების კომპოზიციის ქვეშ. ექვთიმე თაყაიშვილის აზრით, ოშკის მშენებელი გრიგოლი შესაძლოა საუკუნის საეკლესიო მწერალი და მთარგმნელი გრიგოლ ოშკელი იყოს.
ბერიკაშვილი

საკუთარი სახელი ბერიკაშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

გივი ბერიკაშვილი — ქართველი თეატრისა და კინოს მსახიობი
ზურაბ ბერიკაშვილი — ქართველი თეატრისა და კინოს მსახიობი
ლევან ბერიკაშვილი — ქართველი მსახიობი
მამია ბერიკაშვილი — ქართველი კომპოზიტორი
მანანა ბერიკაშვილი — ქართველი მსახიობი და რეჟისორი
ნოდარ ბერიკაშვილი — მათემატიკოსი