iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
თეოდორ სვედბერგი

თეოდორ სვედბეგერი (; დ. 30 აგვისტო, 1884 — გ. 25 თებერვალი, 1971) — შვედი ქიმიკოსი. ნივთიერება კოლოიდზე ჩატარებული გამოკვლევებისთვის, 1926 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია ქიმიის დარგში.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
თეოდორ სვედბერგი 1884 წლის 30 აგვისტოს დაიბადა გავლებორგში, შვედეთში. იყო ოგუსტ ალსტერმარკის და ელიას სვედბეგერის ვაჟი. 1905 წელს მიენიჭა ბაკალავრის ხარისხი, 1907 წელს მაგისტრის, ხოლო 1908 წელს დოქტორანტის წოდება.
ირაკლი გოგია (სპორტსმენი)

ირაკლი გოგია (დ. თარიღი უცნობია, ზუგდიდი) — ქართველი სამბისტი. ევროპის ორგზის ჩემპიონი (2012, 78 კგ, 2014, 87 კგ). მსოფლიოს ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი (2014, 87 კგ). მსოფლიოსა და ევროპის ჩემპიონატების ბრინჯაოს პრიზიორი (2013, 81 კგ). ჭაბუკებს შორის მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოსა (2015, 82 კგ) და ახალგაზრდებს შორის ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი (2015, 90 კგ).

ძირითადი შედეგები
ლაზარუს ჩაკუერა

ლაზარუს ჩაკუერა (დ. 5 აპრილი, 1955, ლილონგვე, მალავი) — მალავიელი სახელმწიფო და რელიგიური მოღვაწე. პარტია მალავის კონგრესის თავმჯდომარე. 1989 წლიდან 2013 წლის 14 მაისამდე ხელმძღვანელობდა საღვთო ასამბლეებს. 2020 წლის 28 ივნისს დაინიშნა მალავის პრეზიდენტის თანამდებობაზე. პრეზიდენტობასთან ერთად ის თავდაცვის მინისტრობასაც ითავსებს.
დნეპრის ჰიდროელექტროსადგური

დნეპრის ჰიდროელექტროსადგური — ჰიდროელექტროსადგური უკრაინაში, ქალაქ ზაპოროჟიესთან, მდინარე დნეპრზე. დადგმული სიმძლავრეა 650 მეგავატი.

ელექტროსადგური აშენდა გოელროს გეგმით, 1927-1933 წლებში. საპროექტო სიმძლავრეს (560 მეგავატი) მიაღწია 1939 წელს. ჰიდროკვანძი მოიცავს ჰესის შენობას სამანქანო დარბაზით, 216 მ სიგრძის დამცველ კედელს, წყალსაწრეტ და ყრუ კაშხლებს, წყალსაცავს, სანაოსნო ნაგებობებს.
სამაგიდო თამაში

სამაგიდო თამაშები მოიცავს თამაშების ისეთ კატეგორიას რომელიც ითამაშება დაფაზე ან მაგიდაზე სათამაშო ფიგურების გამოყენებით. მაგალითად, პოპუალრული სამაგიდო თამაშებია ჭადრაკი, შაში და ნარდი. ადრეული სამაგიდო თამაშები როგორც წესი წარმოადგენდა ბრძოლებს ორ არმიას შორის, თანამედროვე თამაშებში კი მოქმედება და მიზანი უფრო მრავალფეროვანია. კლასიკური სამაგიდო თამაშები შეიძლება დაიყოს ოთხ ნაწილად: რბოლა, სივრცისთვის ბრძოლა (მაგალითად „ჯვარი და ნული“), ნადირობა და თამაშები სადაც ფიგურებს გარკვეული წესით გადაადგილებთ, მაგალითად ჭადრაკი.

ისტორია
ანტიკური სამაგიდო თამაშები ცნობილია თითქმის ყველა კულტურისა და ცივილიზაციისათვის. ისტორიული ცნობები უძველესი თამაშების შესახებ აღმოჩენილია ირანის, ეგვიპტის, აღმოსავლეთ აზიის და ევროპის ტერიტორიებზე. დღესდღეობით თამაში "სენეტი" მიიჩნევა უძველეს სამაგიდო თამაშად, რომელსაც თამაშობდნენ ძველ ეგვიპტეში, ძვ. წ. 3500-3100 წლებში.

ერთ-ერთი უძველესი თამაშია დღეისთვის კარგად ცნობილი ნარდი. ის სავრაუდოდ შექმნა მესოპოტამიაში 5 000 წლის წინ. ანტიკურ თამაშთა რიცხვს ასევე მიეკუთვნება ჭადრაკი (ინდოეთი) და გო (ჩინეთი).

სამაგიდო თამაშები საკმაოდ პოპულარული იყო ევროპელ ხალხებშიც. მაგალითად ჰომეროსის ილიადაში (ძვ.წ.აღ. 8 ს.) აღწერილია თამაში პეტეია. რომელიც შემდეგ სახეცვლილი ვარიანტით რომის იმპერიაშიც გავრცელდა. სამაგიდო თამაშები ძალიან პოპულარი გახდა მეცხრამეტე საუკუნის პრუსიაში. შეიქმნა თამაშები მთელი სერია - ე.წ. ქრიგსშფილ ("საომარი თამაშები") რომელიც გამოიყენებოდა სამხედრო აკადემიაში.

უამრავი პოპულარული თანამედროვე სამაგიდო თამაშ შეიქმნა აშშ-ში. მათ შორისაა თამაში მონოპოლია - ფინანსური თვალსაზრისით ყველაზე მომგებიანი სამაგიდო თამაში ამერიკაში. საინტერესოა რომ ამერიკულ თამაშებში წარმატება მეტწილად იღბალზეა დამოკიდებული, ხოლო გერმანულში მეტი სტრატეგია.

იღბალი, სტრატეგია და დიპლომატია
ზოგიერთი თამაში, მაგალითად ჭადრაკი, სრულიად დამოკიდებულია მოთამაშეზე, მაშინ როცა თამაშების გარკვეული ნაწილი პირიქით - იღბალზე, სადაც მოთამაშეს არავითარი სვლების გათვლა არ სჭირდება (მაგალითად რბოლა, როემლიც კამათელზეა დამოკიდებული) უმეტესწილად კი, სამაგიდო თამაშებში წარმატების მოსაღწევად საჭიროა როგოც იღბალი, ასევე გარკვეული უნარებიც. ასეთ თამაშთა რიცხვს მიეკუთვება ნარდი, მონოპლოლია და კატანი.

კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ასპექტი არის დიპლომატია, რადგან რიგ თამაშებში (მაგალითად მონოპლოია და კატანი) მოთამაშებსს უწევთ ერთმანეთთან გარიგეგებების დადება.
ჰაროლდ იური

ჰაროლდ კლეიტონ იური (; დ. 29 აპრილი, 1893 — გ. 5 იანვარი, 1981) — ამერიკელი ფიზიკური ქიმიკოსი. იზოტოპებზე ჩატარებული კვლევების და დეიტერიუმის აღმოჩენის შემდეგ, 1934 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია ქიმიის დარგში. მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ატომური ბომბის შექმნაში.

დაიბადა უოლკერტონში, ინდიანაში. თერმოდინამიკა კალიფორნიის უნივერსიტეტში (ბერკლი) გილბერტ ნიუტონის დახმარებით შეისწავლა. მას შემდეგ რაც, 1923 წელს მიენიჭა დოქტორანტის წოდება, მან მოიგო „ამერიკულ-სკანდინავიური ფონდის“ სტიპენდია, რომელმაც მას საშუალება მისცა რომ სწავლა კოპენჰაგენის ერთ-ერთ ინსტიტუტში გაეგრძელებინა. სანამ კოლუმბიის უნივერსიტეტში ასოცირებული პროფესორი გახდებოდა, ჯონ ჰოპკინზის უნივერსიტეტში იყო კვლევის თანაშემწე. 1931 წელს დაიწყო იზოტოპებზე მუშაობა, მოგვიანებით კი აღმოაჩინა დეიტერიუმი, წყალბადის ორი სტაბილური იზოტოპიდან ერთ-ერთი.
უოლტერ ნორმან ჰოუორთი

უოლტერ ნორმან ჰოუორთი (; დ. 19 მარტი, 1883 — გ. 19 მარტი, 1950) — ბრიტანელი ქიმიკოსი. ცნობილია ბირმინგემის უნივერსიტეტში მუშაობის დროს, ასკორბინის მჟავაზე ჩატარებული კვლევებით. ნახშირწყლებზე და ასკორბინის მჟავაზე მუშაობით, 1937 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია ქიმიის დარგში. ნობელის პრემია უოლტერმა შვეიცარიელ ქიმიკოსთან, პაულ კარერთან ერთად აიღო.
რიხარდ კუნი

რიხარდ კუნი (; დ. 3 დეკემბერი, 1900 — გ. 1 აგვისტო, 1967) — ავსტრიელ-გერმანელი ბიოქიმიკოსი. კაროტენოიდსა და ვიტამინებზე ჩატარებული კვლევებით, 1938 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია ქიმიის დარგში.

ბიოგრაფია
კუნი 1900 წლის 3 დეკემბერს დაიბადა ვენაში, ავსტრია-უნგრეთში, სადაც იგი სწავლობდა გრამატიკის სკოლასა და საშუალო სკოლაში. მისი ინტერესები ქიმიის მიმართ ადრეულ ასაკში გამოვლინდა, დაინტერესებული იყო რამდენიმე სფეროთი, თუმცა მოგვიანებით ქიმიის შესწავლა გადაწყვიტა. 1910 წლიდან 1918 წლამდე მისი კლასელი იყო 1945 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი ვოლფგანგ პაული. 1918 წლიდან ქიმიას სწავლობდა ვენის უნივერსიტეტში, ქიმიის სწავლა დაამთავრა მიუნხენის უნივერსიტეტში, 1922 წელს დაიცვა სადისერტაციო ნაშრომი და მიენიჭა დოქტორის ხარისხი.

სწავლის დამთავრების შემდეგ სამეცნიერო მოღვაწეობა მიუნხენის უნივერსიტეტში განაგრძო, 1929 წლიდან მუშაობდა ჰეიდელბერგის უნივერსიტეტში, სადაც 1937 წლიდან იყო ქიმიის ფაკულტეტის ხელმძღვანელი. 1928 წელს დაქორწინდა დეიზი ჰარტმანზე, წყვილს ეყოლა ორი ვაჟი და ოთხი ქალიშვილი.
პაულ კარერი

პაულ კარერი (; დ. 21 აპრილი, 1889 — გ. 18 ივნისი, 1971) — შვეიცარიელი ორგანული ქიმიკოსი. ცნობილია ვიტამინებზე ჩატარებული სამეცნიერო კვლევებით. 1937 წელს უოლტერ ნორმან ჰოუორთთან ერთად გახდა ნობელის პრემიის ლაურეატი ქიმიის დარგში.

ბიოგრაფია
კარერი დაიბადა მოსკოვში, რუსეთში. იყო შვეიცარიელების, პაულ კარერის და ჯულია ლერჩის ვაჟი. 1892 წელს კარერის ოჯახი საცხოვრებლად დაბრუნდა შვეიცარიაში, სადაც იგი სწავლობდა გრამატიკის სკოლაში, ლენცბურგში. ალფრედ ვერნერის დახმარებით ქიმია შეისწავლა ციურიხის უნივერსიტეტში, სადაც მოგვიანებით გახდა დოქტორანტი. 1911 წელს ასისტენტად მუშაობდა ქიმიურ ინსტიტუტში. 1919 წელს გახდა ქიმიის პროფესორი და ქიმიური ინსტიტუტის დირექტორი.

1914 წელს დაქორწინდა ელენ ფროელიხზე. წყვილს მოგვიანებით ეყოლა 3 ვაჟი, აქედან ერთ-ერთი ჩვილობისას გარდაიცვალა. კარერი გარდაიცვალა 1971 წლის 18 ივნისს, 82 წლის ასაკში, ციურიხში. ხოლო მისი მეუღლე გარდაიცვალა 1972 წელს.
ზურაბ დგებუაძე

ზურაბ დგებუაძე (დ. 6 აგვისტო, 1956, ახალციხე) — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი.

1983 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი.

1977-1995, 2005-2006 წლებში მუშაობდა შინაგან საქმეთა სამინისტროს სისტემაში სხვადასხვა თანამდებობებზე. 1988-1989 წლებში იყო საქართველოს ადვოკატთა კოლეგიის წევრი-ადვოკატი. 1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „მერაბ კოსტავას საზოგადოება“.
როსტომ დოლიძე

როსტომ დოლიძე (დ. 23 იანვარი, 1939, ბათუმი — გ. მაისი, 2010) — ქართველი ეკონომისტი, პოლიტიკოსი.

1967 წელს დაამთავრა ქ. მოსკოვის ეკონომიკურ-სტატისტიკური ინსტიტუტი. 1957-1960 წლებში იყო მუშა, გემთმშენებელი ქარხანაში. 1967-1971 წლებში იყო ბათუმის გემთმშენებელი ქარხნის ინჟინერ-ეკონომისტი, საწარმოო-ეკონომიკური განყოფილების უფროსის მოადგილე, პარტკომის მდივანი. 1971-1974 წლებში იყო ბათუმის პარტიის საქალაქო კომიტეტის ინსტრუქტორი. 1974-1984 წლებში იყო ბათუმის აღმასკომის თავმჯდომარის პირველი მოადგილე. 1984-1990 წლებში იყო ქ. ბათუმის მერი. ბათუმის საქალაქო საბჭოს არაერთგზის დეპუტატი. 1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „მშვიდობა“. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“. 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“.
ავთანდილ დოლმაზაშვილი

ავთანდილ დოლმაზაშვილი (დ. 15 ივლისი, 1934, სოფელი ტიბაანი, სიღნაღის რაიონი — გ. 16 მაისი, 2011) — ქართველი პოლიტიკოსი.

1957 წელს დაამთავრა საქართველოს ზოოტექნიკურ-სავეტერინარო სასწავლო-კვლევითი ინსტიტუტი. ეწოდა პარტიულ-სამეურნეო და სამეცნიერო საქმიანობას. 1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი (სიღნაღის მაჟორიტარი).
ზაზა ენუქიძე

ზაზა ენუქიძე (დ. 24 ივლისი, 1966, სოფელი ივანწმინდა, საჩხერის რაიონი) — ქართველი მწერალი, პოლიტიკოსი.

დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის მეტალურგიის ფაკულტეტი. შპს „ზემო იმერეთის“ გენერალური დირექტორი. 1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი (საჩხერის მაჟორიტარი), უპარტიო.
ლევან ვარდოსანიძე

ლევან ვარდოსანიძე (დ. 5 ნოემბერი, 1925, ტყიბული — გ. 6 იანვარი, 1996) — ქართველი ინჟინერი, ეკონომიკურ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. საქართველოს სსრ დამსახურებული ინჟინერი, საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი.

1949 წელს დაამთავრა თბილისის რკინიგზის ტრანსპორტის ინჟინერთა ინსტიტუტის ექსპლუატაციის ფაკულტეტი. 1949 წლიდან მუშაობდა ამიერკავკასიის რკინიგზის სისტემაში. 1980-1985 წლებში იყო ამიერკავკასიის რკინიგზის უფროსი. საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. 1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ტყიბულის მაჟორიტარი).
გოდერძი ველიჯანაშვილი

გოდერძი ველიჯანაშვილი (დ. 3 მარტი, 1952, სოფელი ტოლოში, ასპინძის რაიონი) — ქართველი ბიზნესმენი, ინჟინერი, პოლიტიკოსი.

1973 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სატრანსპორტო ფაკულტეტი. 1974-1981 წლებში ეწეოდა სამეცნიერო საქმიანობას. 1990-2000 წლებში საქმიანობდა კერძო ბიზნესში. 1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „მშვიდობა“. საქართველოს პრეზიდენტის რწმუნებულის პირველი მოადგილე სამცხე ჯავახეთში.
ნოდარ ვეფხვაძე

ნოდარ ვეფხვაძე (დ. 21 მარტი, 1968, ორჯონიკიძე) — ქართველი ინჟინერი, პოლიტიკოსი.

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენრბლო ფაკულტეტი. მუშაობდა ხარაგაულის რაიონის გამეობის თავმჯდომარის მრჩევლად. 1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ხარაგაულის მაჟორიტარი), საქართველოს ეროვნულ-დემოკრატიული პარტია.
ოტო ვალახი

ოტო ვალახი (; დ. 27 მარტი, 1847 — გ. 26 თებერვალი, 1931) — გერმანელი ქიმიკოსი. ალიციკლურ ნაერთებზე მუშაობით, 1910 წელს გახდა ნობელის პრემიის ლაურეატი ქიმიის დარგში.

ბიოგრაფია
ვალახი დაიბადა კენიგსბერგში. მამამისი გერჰარდ ვალახი იყო ებრაული ოჯახიდან, ხოლო დედამისი ოტილიე იყო გერმანელი პროტესტანტი. ვალახის მამა საცხოვრებლად გადავიდა ჯერ შჩეცინში, შემდეგ პოტსდამში, სადაც ვალახი ლიტერატურას და ხელოვნების ისტორიას სწავლობდა გიმნაზიაში. ვალახი მთელი ცხოვრების განმავლობაში იყო დაინტერესებული ლიტერატურითა და ხელოვნებით, თუმცა ამავდროულად თავისი მშობლების სახლში ატარებდა ქიმიურ ექსპერიმენტებს.

1867 წელს ქიმიის სწავლა გეტინგენის უნივერსიტეტში დაიწყო, ამ დროს გერმანელი ქიმიკოსი ფრიდრიხ ველერი იყო ორგანული ქიმიის ხელმძღვანელი. 1869 წელს, ბერლინის უნივერსიტეტში ერთი სემესტრის გატარების შემდეგ, ავგუსტ ვილჰელმ ჰოფმანთან ერთად მიენიჭა დოქტორანტის წოდება. პროფესორად მუშაობდა ბონის უნივერსიტეტში (1870-1889) და გეტინგენის უნივერსიტეტში (1889-1915). მის სტუდენტებს შორის იყო ბრიტანელი ქიმიკოსი უოლტერ ნორმან ჰოუორთი. 1912 წელს, ლონდონის სამეფო საზოგადოებამ ვალახი დააჯილდოვა დევის ჯილდოთი.
რიხარდ ვილშტეტერი

რიხარდ მარტინ ვილშტეტერი (; დ. 13 აგვისტო, 1872 — 3 აგვისტო, 1942) — გერმანელი ორგანული ქიმიკოსი. სწავლობდა მცენარეების პიგმენტებს, მათ შორის ქლოროფილს. 1915 წელს ქიმიის დარგში მიენიჭა ნობელის პრემია „მცენარეული სამყაროს მღებავი ნივთიერებების, განსაკუთრებით ქლოროფილის გამოკვლევისათვის“. მიხეილ ცვეტისაგან დამოუკიდებლად გამოიგონა ქაღალდის ქრომატოგრაფია.
ფრიც ჰაბერი

ფრიც ჰაბერი (; დ. 9 დეკემბერი, 1868 — გ. 19 იანვარი, 1934) — გერმანელი ქიმიკოსი. ჰაბერის პროცესის გამოგონებისთვის 1918 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია ქიმიის დარგში. ეს პროცესი აზოტს წყალბადთან რეაქციით გადრაქმნის ამიაკად.

ბიოგრაფია
ჰაბერი 1868 წლის 9 დეკემბერს დაიბადა ვროცლავში, პოლონეთში. იყო ზიგფრიდ და პაულა ჰაბერების ვაჟი.

სწავლობდა წმინდა ელისაბედის კლასიკურ სკოლაში, სწავლის პერიოდში ატარებდა ბევრ ქიმიურ ექსპერიმენტს. 1886 წლიდან 1891 წლამდე ქიმიას სწავლობდა ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტში, მოგვიანებით სასწავლებლად გადავიდა ბერლინის ტექნიკურ სკოლაში.

ჰაბერი მის მომავალ მეუღლეს, კლარა იმერვაჰრს ვროცლავში შეხვდა. კლარა პირველი ქალი იყო, რომელსაც ვროცლავის უნივერსიტეტმა დოქტორანტის წოდება მიანიჭა. წყვილი დაქორწინდა 1901 წლის 3 აგვისტოს, მათი ვაჟი ჰერმენი დაიბადა 1902 წლის 1 ივნისს.
კარლ ლანდშტაინერი

კარლ ლანდშტაინერი (; დ. 14 ივნისი, 1868, ვენა, — გ. 26 ივნისი, 1943, ნიუ-იორკი) — ავსტრიელი და ამერიკელი იმუნოლოგი და პათოლოგი. 1930 წელს სისხლის ძირითადი ჯგუფების აღმოჩენისა და სისხლის ჯგუფური კუთვნილების სისტემის შემუშავებისთვის მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში.

დაიბადა ებრაული წარმოშობის ოჯახში. დაამთავრა ვენის უნივერსიტეტი (1891). 1897 წლიდან იქვე მუშაობდა იმუნოლოგიის საკითხებზე. აღმოაჩინა სისხლის ძირითადი ჯგუფები და 1901 წელს გამოაქვეყნა მის მიერ შედგენილი კლასიფიკაცია. მანვე დაადგინა, რომ სხვადასხვა ჯგუფის სისხლის შერევით გამოწვეული აგლუტინაცია იმუნოლოგიური რეაქცია იყო და დონაციური სისხლის კომპონენტების მიმართ მასპინძელი ორგანიზმის მიერ გამომუშავებული ანტისხეულებით იყო გამოწვეული. მისი შრომები საფუძვლად დაედო სისხლის გადასხმის (ტრანსფუზიის) ძირითად კლინიკურ პრინციპებს. 1909 წელს რუმინელ ბაქტერიოლოგ კონსტანტინ ლევადიტისთან და ავსტრიელ ექიმ ერვინ პოპერთან ერთად აღმოაჩინა პოლიომიელიტის გამომწვევი ვირუსი. 1922 წლიდან მუშაობდა ნიუ-იორკში, როკფელერის უნივერსიტეტში, სადაც მნიშვნელოვანი სამუშაო შეასრულა ანტიგენ-ანტისხეულის ურთიერთქმედების საკითხების გასარკვევად. იყო მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრი (1932), ლონდონის სამეფო საზოგადოების უცხოელი წევრი (1941) და სხვ.
გურამ დავითაია

გურამ შალვას ძე დავითაია (დ. 20 სექტემბერი, 1939, ხონი — გ. 11 ნოემბერი, 2014 ) — ქართველი ბავშვთა ქირურგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1989), პროფესორი (1992).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის (თსსი) პედიატრიული ფაკულტეტი (1966), სოხუმის პედაგოგიური ინსტიტუტისს ფიზიკა–მათემატიკის ფაკულტეტი (1969). 1966–1969 წლებში იყო ყაზახეთის ცელინოგრადის ოლქის, მაკინსკის რაიონის მთავარი ექიმის მოადგილე; 1969–1974 წლებში — თსსი-ის ბავშვთა ქირურგიის კათედრის თანამშრომელი, 1989–1992 წლებში — თსსი-ის სასწავლო-მეთოდური განყოფილების გამგე, 1991 წლიდან — ბავშვთა ქირურგიის კათედრის პროფესორი, 2005–2006 წლებში — თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის პედიატრიული ფაკულტეტის დეკანი, შემდეგ პედიატრიული მიმართულების ასოცირებული პროფესორია. დავითაიას სამეცნიერო შრომები ეხება ბავშვთა ქირურგიის აქტუალურ საკითხებს.
დავით დავითაია

დავით შოთას ძე დავითაია (დ. 11 აგვისტო, 1938, სენაკი) — ქართველი სპორტსმენი, მოჭიდავე (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა).

1976-1986 წლებში იყო საქართველოს ნაკრების, 1986-1992 წლებში — ჭაბუკთა და ახალგაზრდული გუნდების მთავარი მწვრთნელი, 1976-1986 — საბჭოთა კავშირის ნაკრების მწვრთნელი; არის საქართველოს მრავალგზის ჩემპიონი; იტალიის, რუმინეთის, თბილისის საერთაშორისო ტურნირების გამარჯვებული. მინიჭებული ჰქონდა საბჭოთა კავშირის დამსახურებული მწვრთნელის წოდება (1990), საქართველოს ღირსების ორდენი. მისი აღზრდილები არიან იოსებ ბერიშვილი, ნუგზარ წურწუმია, ბადრი ხასაია და სხვ.
ვასილ დავითაია

ვასილ ვალერიანის ძე დავითაია (დ. 2 აგვისტო, 1951, სოფ. ჭალადიდი, ახლანდ. საბაჟო, ხობის მუნიციპალიტეტი) — საქართველოს პოლიციის გენერალ-მაიორი (1999).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის (1973) და ისტორიულ–იურიდიული ფაკულტეტები (1990). 1973 წლიდან მუშაობდა ეკონომისტად, 1970-1993 წლებში — აფხაზეთის შინაგან საქმეთა ორგანოებში სხვადასხვა თანამდებობაზე. 1993–1994 წლებში იყო საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ეკონომიკური დანაშაულის წინააღმდეგ მებრძოლი სამმართველოს განყოფილების უფროსი, 1994–1995 წლებში — ამავე სამმართველოს უფროსის მოადგილე, შემდეგ — სამმართველოს უფროსი, 1995–1997 — საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ზურგის მთავარი სამმართველოს უფროსი, 1997–2002 წლებში — იმავე სამინისტროს მატერიალურ-ტექიკური და ფინანსური უზრუნველყოფის დეპარტამენტის თავმჯდომარე. 2002 წელს მის თანამდებობიდან გათავისუფლებას მოითხოვდა საქართველოს ანტიკორუფციული პოლიტიკის საკოორდინაციო საბჭო. დაჯილდოებულია ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენით (1997).
ვახტანგ დავითაია

ვახტანგ ვლადიმერის ძე დავითაია (დ. 22 დეკემბერი 1934, სოფ. ძველი სენაკი, ახლანდ. სენაკის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი არქიტექტორი. საქართველოს არქიტექტორთა კავშირის თავმჯდომარე 1995–2000 წლებში. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1990), შოთა რუსთაველის სახელობის ეროვნული პრემიის ლაურეატი (1995). თბილისის საპატიო მოქალაქე (2022).

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი (1958). მუშაობდა არქიტექტორად „საქქალაქმშენსახპროექტში“ (1958–1962), 1964 წლიდან პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწევა საქართველოს ტექიკურ უნივერსიტეტში (1992 წლიდან — პროფესორი), 1992 წლიდან იყო არქიტექტურული გეგმარების კათედრის (2005 წლიდან მიმართულების) ხელმძღვანელი, 1970–1991 წლებში — არქიტექტურის ინსტიტუტის საპროექტო ბიუროს სტუდიის ხელმძღვანელი.

დავითაიას ძირითადი ნამუშევრებია:
კავკასიის დამცველთა მემორიალი ყარაჩაი-ჩერქეზეთში (1968, ა. ჩიქოვანთან ერთად, მოქანდაკე გ. კალაძე; საქართველოს კომკავშირის პრემია, 1972);
საერთაშორისო ახალგაზრდული ცენტრი „მზიური ველი“ ბაკურიანში (1982, გ. გეგელიასთან ერთად);
მემორიალი „გამარჯვება“ გორში და მემორიალი „გმირ მეზღვაურებს“ ფოთში (1979; ორივე ობიექტისათვის მოქანდაკე ე. ამაშუკელთან ერთად მიენიჭა სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1982);
მემორიალი „დიდება შრომას“ ქუთაისში (1979, შ. ბოსტანაშვილთან ერთად, საქართვ. მინისტრთა საბჭოს, სახელმწ. პრემია „ხუთწლედის მატიანე“, 1983);
მემორიალი „ხსოვნის ტაძარი“ მუხრანში (1981, შ. ბოსტანაშვილთან ერთად, მხატვარი ე. ბურჯანაძე);
„ხსოვნის კუბი“ (1984, მოქანდაკე ვ. მელიქიშვილი) და სამხატვრო გალერეა (1977; ორივე შ. ბოსტანაშვილსა და გ. გეგელიასთან ერთად) სენაკში;
„ალგეთის ბაზილიკა“ ტბისში (1983, მოქანდაკე გ. ჯაფარიძის მონაწილეობით);
ხელოვნების ცენტრი გულრიფშში (რეკონსტრუქცია-რეგენერაცია, 1988, შ. ბოსტანაშვილთან ერთად);
პურის ქარხნები ვაზისუბანში (1989), თბილისის ზღვის უბანში (1988; ორივე შ. ბოსტანაშვილთან ერთად);
საქართველოს კულტურის ფონდის საგამოფენო დარბაზი თბილისში (1992);
დავით აღმაშენებლის ძეგლი ქუთაისში (1995; მოქანდაკე ე. ამაშუკელი, საქართველოს სახელმწიფო პრემია, 1996) და სხვ.

დავითაიას შემოქმედებისათვის დამახასიათებელია ეროვნული თავისებურებების ძიება და ხაზგასმა, თანამედროვე ორიგინალური კომპოზიციისა და ფორმის გამოყენება, არქიტექტურული ხერხებით მემორიალის აზრობრივი არსის მხატვრული განზოგადება. ავტორია თანამედროვე არქიტექტურის საკითხებზე დაწერილი შრომებისა. არის სხვადასხვა ქვეყნის არქიტექტურული ინსტიტუტებისა და აკადემიების წევრი, ეროვნული და საერთაშორისო კონკურსების ლაურეატი.
პაატა დავითაია

პაატა ოთარის ძე დავითაია (დ. 16 თებერვალი, 1974, გულრიფში) — ქართველი იურისტი და პოლიტიკოსი, იუსტიციის გენერალ-მაიორი (2003), იურიდიულ მეცნიერებათა დოქტორი (2005), პროფესორი (2006).

1994 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოხუმის ფილიალის სამართალმცოდნეობის ფაკულტეტ. იყო აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის სამხედრო პოლიციის გამომძიებელი (1992-1993), სოხუმის შინაგან საქმეთა სამმართველოს გამომძიებელი (1992-1996), აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს მთავარი სახელმწიფო მრჩეველი (დევნილობაში; 1996–2001), საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს თავმჯდომარის მოადგილის თანაშემწე, აპარატის უფროსი (2001–2002), აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის იუსტიციის მინისტრი (დევნილობაში; 2002–2003), აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე და მოადგილე (დევნილობაში; 2003–2004), 2008-2012 წლებში იყო საქართველოს მე-7 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „გაერთიანებული ოპოზიცია (ეროვნული საბჭო, მემარჯვენეები)“. 2006 წლის მაისიდან პოლიტიკური პარტია „ჩვენ თვითონ“–ის (შემდეგ ეწოდა „საქართველოს ევროპელი დემოკრატები“) თავმჯდომარე. არის რამდენიმე სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი და თანაავტორი.
გოვენ ჭეიშვილი

გოვენ ჭეიშვილი (დ. 6 მაისი, 1940, ქუთაისი, — გ. 8 ივლისი, 2020, ბორჯომი — ქართველი კინოსა და თეატრის მსახიობი, საქართველოს დამსახურებული არტისტი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის დრამის ფაკულტეტის მუსიკალური განყოფილება (1970). 1967-1976 წლებში გამოდიოდა კ. მარჯანიშვილის სახელობის სახელმწიფო აკადემიური თეატრის სცენაზე. მოღვაწეობდა ესტრადაზე. 1964-1994 წლებში იყო ვასო აბაშიძის სახელობის მუსიკალური კომედიის თეატრის მსახიობი. 1996-2015 წლებში მუშაობდა ქუთაისის ლადო მესხიშვილის სახელობის თეატრში.

1969 წლიდან იღებდნენ კინოში. მთავარი როლები შეასრულა რეჟისორ გ. პატარაიას ფილმებში „რეკორდი“ (1974, ხუტა) და „კუჩხი ბედინერი“ (1976, კოჩია). ასევე გადაღებულია ფილმებში „ნეილონის ნაძვის ხე“ (რეჟ. რ. ესაძე, 1985), „ლალე“ (რეჟ. რ. ლორთქიფანიძე, 1985), „დამშვიდობება“ (რეჟ. ზ. თუთბერიძე, 1987), „კირილეს ოდისეა“ (რეჟ. დ. ბათიაშვილი, 1985), „ლომა“ (რეჟ. ბ. რაჭველიშვილი, 1987), „ჩემი ბოშები" (რეჟ. ლ. გორდელაძე, 1987), „წითელი პატეფონი“ (რეჟ. დ. აბაშიძე, 1995), „სამოთხის გვრიტები“ (რეჟ. გ. ჩოხელი, 1997, ეფრემა), „მიჯაჭვული რაინდები“ (რეჟ. გ. ჩოხელი, 1999, ტოტია), „ჩემი ბედნიერი ოჯახი“ (რეჟ. ნ. ექვთიმიშვილი, ს. გროსი, 2016) და სხვ.

გოვენ ჭეიშვილი გარდაიცვალა ბორჯომში, 2020 წლის 8 ივლისს. დაკრძალულია ქუთაისში, საფიჩხიის სასაფლაოზე.
გიორგი ზუმბაძე

გიორგი ზუმბაძე (დ. 28 ნოემბერი, 1964, თბილისი) — ქართველი დიპლომატი, მუსიკოსი, პოლიტიკოსი.

1988 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია. 1987-1990 წლებში იყო გუნდის რეგენტი. საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭოს რწმუნებული მესხეთ-ჯავახეთში. 1992-1993 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ეროვნულ–დემოკრატიული პარტია“. 1993-1995 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის საგანგებო და სრულუფლებიანი დესპანი.
ოთარ ზუხბაია

ოთარ ზუხბაია (დ. 7 სექტემბერი, 1940, გალი, გალის რაიონი, აფხაზეთის ასსრ, საქართველოს სსრ — გ. 27 ივლისი, 1995) — ქართველი ინჟინერი, პოლიტიკოსი. აფხაზეთის ასსრ-ის - მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.

ბიოგრაფია
1963 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი ინჟინერ-მშენებლის სპეციალობით, ხოლო 1984 წელს სკკპ ცენტრალური კომიტეტის საზოგადოებრივ მეცნიერებათა აკადემია (დაუსწრებლად). 1963–1974 წლებში მუშაობდა საქქალაქმშენპროექტში სხვადასხვა თანამდებობაზე. 1978–1980 წლებში იყო საქართველოს კპ გალის რაიკომის პირველი მდივანი, 1980–1985 წლებში იყო საქართველოს კპ აფხაზეთის საოლქო კომიტეტის მდივანი, 1985–1987 წლებში მეორე მდივანი, 1987-1989 წლებში — აფხაზეთის ასსრ მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე, 1989–1991 წლებში იყო საქართველოს მინისტრთა საბჭოს საგანგებო სიტუაციების განყოფილების გამგე. 1991–1995 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის პრეზიდენტის მოადგილე საერთო საკითხებში. 1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „მშვიდობა“.

ჯილდოები და მედლები
ღირსების ორდენი
საპატიო ნიშნის ორდენი