iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ეპისტოლე დიოგნეტეს მიმართ

ეპისტოლე დიოგენეტოსის მიმართ არის ქრისტიანული აპოლოგეტიკის ნიმუში. იგი მიმართულია ქრისტიანობის განმაქიქებლებისაკენ. არ არის ცნობილი არც წერილის ავტორი და არც მისი ადრესატი. ტექსტის ენობრივი და სხვა ტექსტუალური მონაცემების საფუძველზე მეცნიერები მას ათარიღებენ ახ. წ. 130 წლიდან საუკუნის ბოლომდე . ამით ეპისტოლე აპოლოგეტური ლიტერატურის ერთ-ერთ ყველაზე ადრეულ ნიმუშად შეგვიძლია მივიჩნიოთ.
თორმეტი პატრიარქის აღთქმა

თორმეტი პატრიარქის აღთქმა — აპოკრიფული ლიტერატურის ნიმუში. ითვლება, რომ ეს არის ფსევდოგრაფიული ნაწარმოები. იგი შედის 1666 წელს გამოსულ ოსკანის ბიბლიაში. მსგავსი წერილების ფრაგმენტები აღმოჩენილ იქნა ქუმრანში, მაგრამ მოსაზრებები იყოფა იმის შესახებ, არის თუ არა ეს იგივე ტექსტები.

მიჩნეულია, რომ ტექსტები დაიწერა ებრაულად ან ბერძნულად, ხოლო რა ფორმითაც მათ დღემდე მოაღწიეს საბოლოოდ ფორმირდა ჩვ.წ საუკუნეში. იგი მე-13 საუკუნეში დასავლურმა სამყარომ ლინკოლნის ეპისკოპოს რობერტ გროსეტესტის მეშვეობით გაიცნო. ნაწარმოების ლათინურენოვანმა თარგმანმა მალევე მოიპოვა პოპულარობა რომის იმპერიაში. რობერტს სჯეროდა, რომ ეს იყო იაკობის თორმეტი ვაჟის მიერ შექმნილი ნაშრომი, რითიც უშუალო კავშირი მყარდებოდა ებრაულ წინასწარმეტყველებასა და ქრისტიანობას შორის. აქედან გამომდინარე, ეპისკოპოსმა რობერტმა ებრაელები თავის დროზე აღთქმის ამ ტექსტების დამალვაში დაადანაშაულა, რამდენადაც მათ არ სურდათ მაცხოვრის ნამდვილი წინასწარმეტყველებების გამოაშკარავება.
ეპისტოლე დიოგნეტოსის მიმართ

ეპისტოლე დიოგენეტოსის მიმართ — ქრისტიანული აპოლოგეტიკის ნიმუში. იგი მიმართულია ქრისტიანობის განმაქიქებლებისაკენ. არ არის ცნობილი არც წერილის ავტორი და არც მისი ადრესატი. ტექსტის ენობრივი და სხვა ტექსტუალური მონაცემების საფუძველზე მეცნიერები მას ათარიღებენ ახ. წ. 130 წლიდან საუკუნის ბოლომდე . ამით ეპისტოლე აპოლოგეტური ლიტერატურის ერთ-ერთ ყველაზე ადრეულ ნიმუშად შეგვიძლია მივიჩნიოთ.

შინაარსი
ეპისტოლე შედგება თორმეტი თავისგან:

თავი : ეპისტოლეს დაწერის მიზეზი.
თავი : კერპთა ამაოება.
თავი : ებრაელთა ცრურწმენები.
თავი : ებრაელთა სხვა შეხედულებები.
თავი : ქრისტიანთა ჩვეულებანი.
თავი : ქრისტიანთა ურთიერთობა მსოფლიოსთან.
თავი : ქრისტეს გამოცხადება.
თავი : კაცთა საშინელი მდგომარეობა ღვთის სიტყვის მოსვლამდე.
თავი : რატომ მოგვევლინა ძე ღვთისა ასე გვიან.
თავი : კურთხევა, რომელიც გადმოდინდება რწმენიდან.
თავი : ეს ყველაფერი ღირსეულად უნდა მივიღოთ და ვირწმუნოთ.
თავი : ცოდნის მნიშვნელობა ჭეშმარიტ სულიერ ცხოვრებაში.
როინ დობორჯგინიძე

როინ დობორჯგინიძე (დ. 27 მაისი, 1948, ჯურუყვეთი, ლანჩხუთის რაიონი, საქართველოს სსრ, სსრ კავშირი) — ქართველი და საბჭოთა სპორტსმენი (თავისუფალი ჭიდაობა). მსოფლიოს თასის მფლობელი (1973). ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (1973) ლოზანა, შვეიცარია). საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატი (1967), საბჭოთა კავშირის საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატი (1973), ღირსების მედლის კავალერი.

ბიოგრაფია
1976–1982 წლებში საქართველოს ოლიმპიური რეზერვების სკოლის მწვრთნელ-მასწავლებელი.

1982–1987 წლებში სპორტ-საზოგადოება „ზენიტის“ ჭიდაობის სკოლის დირექტორი და უფროსი მწვრთნელი თავისუფალ ჭიდაობაში.

1987–2003 წლებში საქართველოს პროფკავშირების ბერძნულ-რომაული და თავისუფალი ჭიდაობის ოლიმპიური რეზერვების სკოლის დირექტორი. ასევე საქართველოს პროფკავშირსების თავისუფალი ჭიდაობის უფროსი მწვრთნელი.

პერიოდულად კონსულტაციას უწევდა, საქართველოს ნაკრების გუნდს მწვრთნელის სტატუსით, თავისუფალ ჭიდაობაში ჭაბუკებში, ახალგაზრდებში და დიდებში.

2008–2016 წლებში ინდოეთის ქალთა ნაკრების უფროსი მწვრთნელი თავისუფალ ჭიდაობაში.

ძირითადი შედეგები
მიღწევები
1967: საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატი

1970: საკავშირო შეიარაღებული ძალების პირველობა. ადგილი

1970: საქართველოს ჩემპიონატი. 62 კგ. წონითი კატეგორია ადგილი

1971: საკავშირო პროფკავშირების პირველობა. 57 კგ. წონით კატეგორიაში ადგილი

1972: საკავშირო სოფლის სპორტსმენთა პირველობა. ადგილი

1971: საბჭოთა კავშირის პირველობა. 57 კგ. წონით კატეგორიაში ადგილი

1972: საბჭოთა კავშირის პირველობა. 57 კგ. წონით კატეგორიაში ადგილი

1972: საქართველოს ჩემპიონატი. 62 კგ. წონითი კატეგორიაში ადგილი

1972: ვ.ბალავაძის სახელობის საერთაშორისო ტურნირი. ადგილი

1973: ვ.ბალავაძის სახელობის საერთაშორისო ტურნირი. ადგილი

1974: ვ.ბალავაძის სახელობის საერთაშორისო ტურნირი. ადგილი

1973: მსოფლიო თასის მფლობელი. 57 კგ. წონით კატეგორიაში. ამერიკა, ტოლიდო

1973: ევროპის პირველობა. 57 კგ. წონით კატეგორიაში ადგილი. შვეიცარია, ქ. ლოზანა

1973: საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატის წოდება

1974: საკავშირო „ლოკომოტივის“ პირველობა. 62 კგ. წონით კატეგორიაში ადგილი
გიორგი ელბაქიძე

გიორგი ელბაქიძე (დ. 13 თებერვალი, 2000, ამბროლაური) — ქართველი სპორტსმენი (თავისუფალი ჭიდაობა), ჭაბუკებს შორის საერთაშორისო ტურნირის (დუნაის მემორიალი) გამაჯრვებული (2016, უკრაინა, ხარკივი, 58 კგ), ჭაბუკებს შორის საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული (2017, ბელარუსი, 63 კგ), ახალგაზრდებს შორის საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული (2018, რიგა, ლატვია, 65 კგ), ახალგაზრდებს შორის საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული (2019, რიგა, ლატვია, 70 კგ).

ძირითადი შედეგები
მონტანიზმი

მონტანიზმი — ადრეული ქრისტიანული რელიგიური მიმდინარეობა (170 წ.) ფრიგიაში. მის მამამთავრად მიჩნეულია მღვდელი მონტანი. მისი მიმდევრები მკაცრ ასკეტურ ცხოვრებას ქადაგებდნენ და ელოდებოდნენ ქრისტეს მხსნელ თანასწრებას, რის შედეგადაც ზეციური იერუსალემი უნდა დაშვებულიყო ფრიგიაში. მნიშვნელოვანია, რომ მონტანისტები თავს ღმრთისგან შთაგონებულებად მიიჩნევდნენ. ამის დეკლამაციას კი ახდენდნენ წინასწარმეტყველებების გადმოცემით, რასაც ექსტაზით აღწევდნენ. რელიგიური გაერთიანების მიმდევრებს შორის იყვნენ ცნობილი პიროვნებებიც: ტერტულიანე, წინასწარმეტყველი ქალები: პრისცილა და მაქსიმილა. საკმაოდ კარგად სტრუქტურიზებულმა რელიგიურმა მიმდინარეობამ მე-5 საუკუნემდე იარსება.
მალხაზ ზარქუა

მალხაზ ზარქუა (დ. 19 თებერვალი, 1986, ზუგდიდი) — ქართველი სპორტსმენი (თავისუფალი ჭიდაობა), იუნიორთა შორის ევროპისა (2005) და მსოფლიოს (2005) ჩემპიონატების ბრინჯაოს პრიზიორი. ევროპის ვიცე-ჩემპიონი (2010, ბაქო, აზერბაიჯანი), ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (2012, ტამპერე, ფინეთი). 2012 წლის ლონდონის ოლიმპიადის მონაწილე ( ადგილი).

ძირითადი შედეგები
ვახტანგ ზოიძე

ვახტანგ ზოიძე (დ. 9 აპრილი, 1987, ბათუმი) — ქართველი სპორტსმენი (სამბო), ევროპის თასის გამარჯვებული (2008, 100 კგ). საქართველოს ჩემპიონატის სამგზის ბრინჯაოს პრიზიორი (2006, 2010, 2012, +100კგ). ევროპის თასის გამარჯვებული (2008, +100 კგ), 23-წლამდელებს შორის საქართველოს ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (2007, +100 კგ)

ძირითადი შედეგები
შმაგი თოდუა

შმაგი თოდუა (დ. 2 ნოემბერი, 1997, სამტრედია) — ქართველი სპორტსმენი (თავისუფალი ჭიდაობა). ახალგაზრდებს შორის საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული (2015, რიგა, ლატვია, 60 კგ), ახალგაზრდებს შორის საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული (2016, რიგა, ლატვია, 66 კგ). მსოფლიო (2014, 54 კგ) და ევროპის ჩემპიონატების ბრინჯაოს პრიზიორი  (2013, 46 კგ)  ჭაბუკებს შორის.

ძირითადი შედეგები
კესარია გურიელი

კესარია გურიელი (დ. 1785 — გ. 1861, კულაში) — სიმონ გურიელის ასული.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1785 წელს. ბავშვობიდან დაინიშნა ასევე მცირეწლოვან აბდი-ბეგ ხიმშიაშვილზე (სელიმ-ფაშას ძე). იზრდებოდა ადი-ბეგის ძმის, შემდგომში ახალციხის ფაშის აჰმედ-ფაშის ოჯახში. ბავშვობიდან იზრდებოდა მუსულმანური ზნით და წესებით. შეეძინა შვილები: დედა-ბეგი, კამილ-ბეგი, ნარი-ბეგი, შექარ-ბეგი და ესმა.

მისი ძმის მამია გურიელის მიერ გურიის მთავრად გახდომის შემდეგ დატოვა აჭარა და გურიაში ქალიშვილ ესმასთან ერთად გადავიდა საცხოვრებლად. გარდაიცვალა 1861 წელს.
ქართლოს კასრაძე

ქართლოს კასრაძე (დ. 27 აგვისტო, 1926 — გ. 2005) — ქართველი მსახიობი და მწერალი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1926 წლის 27 აგვისტოს. 1952 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიური ფაკულტეტი. 1944 წლიდან გამოდის პროფესიულ ესტრადაზე, როგორც სალაპარაკო ჟანრის მსახიობი, კონფერანსიე. 1988 წელს მიენიჭა საქართველოს სახალხო არტისტის წოდება, ხოლო 1997 წელს ქართული ესტრადის განვითარებაში შეტანილი მნიშვნელოვანი წვლილისა და ნაყოფიერი შემოქმედებითი მოღვაწეობისათვის — ღირსების ორდენი.

ფილმოგრაფია
განაჩენი (1959)
უდიპლომო სასიძო (1961)
თოჯინები იცინიან (1962)
ზურაბ იაკობაშვილი

ზურაბ იაკობაშვილი (დ. 4 თებერვალი, 1992, ყვარელი) — ქართველი სპორტსმენი (თავისუფალი ჭიდაობა), საერთაშორისო ტურნირის „მედვედის თასი“ გამარჯვებული (2016, მინსკი, ბელარუსი, 73 კგ), საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული (2017, ვარშავა, პოლონეთი, 70 კგ), საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული (2018, ვარშავა, პოლონეთი, 70 კგ), საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული (2018, თბილისი, საქართველო, 70 კგ), საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული (2019, კიევი, უკრაინა, 65 კგ), საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული (2019, ნიცა, საფრანგეთი, 70 კგ), მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული (2017, პარიზი, საფრანგეთი, 65 კგ).

ძირითადი შედეგები
ოფერ ბარ-იოზეფი

ოფერ ბარ-იოზეფი (, ; დ. 29 აგვისტო, 1937, იერუსალიმი, — გ. 14 მარტი, 2020) — ებრაელი (ისრაელი) არქეოლოგი და ანთროპოლოგი.

დაამთავრა იერუსალიმის ებრაული უნივერსიტეტი (1963); იქვე მოიპოვა სამაგისტრო და სადოქტორო ხარისხები. 1973 წლიდან იყო იმავე უნივერსიტეტის პრეისტორიული არქეოლოგიის ასოცირებული პროფესორი, 1979 წლიდან — პროფესორი. შემდეგ მიიწვიეს ამერიკის შეერთებულ შტატებში, სადაც გახდა ჰარვარდის უნივერსიტეტის პროფესორი (1988), შემდეგ — ემერიტუსი (2013). იყო ამერიკის ეროვნული აკადემიისა (2010) და ბრიტანეთის აკადემიის (2005) წევრი, საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის უცხოელი წევრი (2003), კალიფორნიის უნივერსიტეტის (ლოს-ანჯელესი) კოცენის პრემიის პირველი ლაურეატი (2013), ბენ-გურიონის უნივერსიტეტის (ისრაელი) საპატიო დოქტორი (2013).

ბარ-იოზეფი სწავლობდა ახლო აღმოსავლეთის, ჩინეთისა და საქართველოს არქეოლოგიურ ძეგლებს, იკვლევდა უძველეს ქვის ინდუსტრიებს, თანამედროვე ადამიანის წარმოშობისა და ბიოლოგიური ადაპტაციის პრობლემებს, ევრაზიაში ნეანდერტალელის და თანამედროვე ადამიანის ურთიერთკავშირებსა და მონადირე-შემგროვებელი საზოგადოების მწარმოებელ მეურნეობაზე გადასვლის საკითხებს. გამოქვეყნებული აქვს 400-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი. დიდი როლი მიუძღვის საქართველოში პრეისტორიული კვლევების განვითარებაში. ქართველ კოლეგებთან აქტიურად თანამშრომლობდა 1993 წლიდან. იყო საქართველოში რამდენიმე საერთაშორისო სამეცნიერო პროექტის ინიციატორი. მის სახელთანაა დაკავშირებული საქართველოს პრეისტორიული მეცნიერების ისეთ მნიშვნელოვანი აღმოჩენები, როგორიცაა მსოფლიოში უძველესი დართული სელის ძაფის ძუძუანას მღვიმეში გამოვლენა (2009), ასევე აფრიკიდან გამოსული თანამედროვე ტიპის ადამიანის მიგრაციის ორი, 45 000 და 25 000 წლის წინანდელი, ტალღის დადგენა და თანამედროვე ევროპელების გენეტიკური ჯაჭვის აქამდე უცნობი, ერთ-ერთი მთავარი რგოლის აღმოჩენა (2015).
ალექსანდრე გროსჰეიმი

ალექსანდრე ალფონსის ძე გროსჰეიმი (; დ. 23 თებერვალი, 1888, სოფ. ლიხოვკა, ახლანდ. დნეპროპეტროვსკის ოლქი, უკრაინა, — გ. 4 დეკემბერი, 1948, ლენინგრადი) — რუსი ბოტანიკოსი, კავკასიის ფლორის მკვლევარი; საბჭოთა კავშირის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1946), აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1945), სტალინის პრემიის ლაურეატი (1948).

დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტი 1912 წელს. მუშაობდა თბილისის ბოტანიკურ ბაღში (1913-1926), თბილისის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში (1917-1930), აზერბაიჯანის უნივერსიტეტში (1927-1946), საბჭოთა კავშირის მეცნიერებათა აკადემიის ამიერკავკასიის ფილიალის აზერბაიჯანის განყოფილების ხელმძღვანელად (1932–1936), მის მიერვე დაარსებული აზერბაიჯანის ბოტანიკის ინსტიტუტის დირექტორად (1936–1947). 1947 წლიდან განაგებდა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკად. ვ. კომაროვის სახელობის ბოტანიკის ინსტიტუტის ჰერბარიუმის კავკასიის სექტორს და ლენინგრადის უნივერსიტეტის ბოტანიკის კათედრას. გროსჰეიმმა სამეცნიერო მოღვაწეობა მიუძღვნა კავკასიის ფლორისა და მცენარეულობის შესწავლას. მისი ძირითადი ნაშრომები: „კავკასიის ფლორა“ (ტ. 1–4, 1928– 34; მეორე გამოც. ტ. 1–7, ბაქო, 1939–67), „კავკასიის ფლორის ანალიზი“ (ბაქო, 1936), „კავკასიის მცენარეული რესურსები“ (ბაქო, 1946), „კავკასიის მცენარეული საფარი“ (მოსკოვი, 1948), „კავკასიის მცენარეთა სარკვევი“ (მოსკოვი, 1949). შექმნა ყვავილოვან მცენარეთა ორიგინალური ფილოგენეზური სისტემა (1945).

მნიშვნელოვანია აგრეთვე მონოგრაფიები: „მტკვარ-არაქსის აუზის მცენარეულობა“ (1932) და განსაკუთრებით „თალიშის ფლორა“ (1926). გროსჰეიმის მრავალწლოვანი საექსპედიციო მუშაობის შედეგად ამიერკავკასიაში შეგროვილი უმდიდრესი მასალა დაცულია თბილისის და ბაქოს ბოტანიკური ინსტიტუტების ჰერბარიუმებში, ხოლო მათი დუბლეტები — ლენინგრადისა და ერევნის ბოტანიკური ინსტიტუტებში. აღწერა მეცნიერებისთვის უცნობი მრავალი ახალი სახეობა. გროსჰეიმის პატივსაცემად მცენარეთა ერთ გვარსა და მრავალ სახეობას მისი სახელი უწოდეს.
გროში

გროში (, , — „მძიმე მონეტა“) — სხვადასხვა ქვეყნის და დროის მონეტა.

პირველად მოიჭრა საუკუნეში იტალიაში, ქალაქ გენუაში, მასით — 1,46 გ. თავდაპირველად ის საკმაოდ დიდი ზომის ვერცხლის მონეტა იყო. 1266 წელს გროშის მსგავსი მონეტა („გროტურნუა“) გავრცელდა საფრანგეთის სამეფოში და შემდგომ უკვე ბევრ ევროპულ სახელმწიფოში, მათ შორის, ინგლისში. ყველაზე გავრცელებული მონეტა იყო პრაღული გროში, რომელსაც საუკუნის დასაწყისიდან საუკუნის შუა პერიოდამდე ჭრიდნენ ჩეხეთში.

ჩეხურის მსგავის გროში გავრცელდა ასევე გერმანიაში, პოლონეთსა და რუსეთში. საუკუნეში გროში ხურდად იქცა და მრავალმა ქვეყანამ ამოიღო ხმარებიდან. დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ (1918) პოლონეთმა შემოიღო საკუთარი ვალუტა — 1920 წლიდან დაიწყო ზლოტის მოჭრა, რომელიც უდრიდა 100 გროშს. საქართველოში გროში მიმოიქცეოდა ქვეყნის რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში ყოფნის დროს და იმდროინდელი რუსული გროში მსგავსად ნახევარკაპიკიანს უტოლდებოდა. გროშს საუბარში ხშირად გადატანითი მნიშვნელობით ხმარობენ („გროშის ფასად“, ე.ი., ძალიან იაფად, თითქმის მუქთად).
გრუზინ

„გრუზინ“ — რუსულ ენაში დამკვიდრებული ქართველების აღმნიშვნელი ეთნიკური ტერმინი (ეგზონიმი).

ტერმინი „გრუზინ“ აღმოსავლურ ენებში გავრცელებული ქართველების აღმნიშვნელი სახელწოდებისაგან — „გურჯი“ (სპარსული), „ჯურჯი“ (არაბული) და „გურზი“ (სირიული). შესაბამისი აღმოსავლური სახელწოდებებიდან წარმოქმნილი და უკვე საუკუნის დასასრულს რუსულ საისტორიო წყაროებში ნახსენები ქართველების აღმნიშვნელი ტერმინი „გურზი“ თანდათანობით ტრანსფორმირდა „გრუზად“ და საბოლოოდ ჩამოყალიბდა ტერმინებად — „გრუზინ“ (ქართველი) და „გრუზია“ (საქართველო).

„გრუზინის“ სპარსულ-არაბულიდან მომდინარეობის შესახებ პირველი მოსაზრება ეკუთვნით პლატონ იოსელიანს (1844) და მარი ბროსეს (1858). იმავე დასკვნამდე მივიდნენ ნიკო მარი, სიმონ ჯანაშია, გიორგი წერეთელი, კონსტანტინე წერეთელი, იუსტინე აბულაძე და გიორგი პაიჭაძე. დღეისათვის არსებული მოსაზრება ზემოაღნიშნული რუსული ტერმინის (ისევე როგორც ახალი ევროპული და ) სპარსულ-არაბულ-სირიული წარმომავლობის შესახებ გაზიარებულია სხვა დასავლელი ქართველოლოგებისა და აღმოსავლეთმცოდნეების მიერაც (გერჰარდ დეეტერსი, კირილ თუმანოვი, დეივიდ ლენგი, ჟერარ გარიტი, შ. კანიუიე).

ტერმინები „გრუზინ“ და „გრუზია“ რუსული ენის მეშვეობით გავრცელდა უკრაინულ, ბელარუსულ და სხვა სლავურ ენებშიც, ასევე ყოფილ საბჭოთა კავშირის შემადგენლობაში შემავალ ზოგიერთ არასლავურ ხალხთა ენაზე და მსოფლიოს რამდენიმე ქვეყანაში (იაპონია, კორეა, ისრაელი და სხვ.). 2000-იანი წლებიდან საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს მეცადინეობით მსოფლიოში არის ოფიციალურ ხმარებაში რუსული წარმოშობის „გრუზიას“ ახალი ევროპული ეგზონიმით ან ქართული ენდონიმის ეკვივალენტური ფორმით ნაწილობრივი ან სრული ჩანაცვლების ტენდენცია: მსგავსი გადაწყვეტილებები მიიღეს ისრაელმა (2005), სამხრეთ კორეამ (2011), იაპონიამ (2015) და ლიეტუვამ (2018).
უჩხითის ჯამე

უჩხითის ჯამე — არქიტექტურული ძეგლი, ხის ორსართულიანი ჯამე. მდებარეობს ქედის მუნიციპალიტეტის სოფელ უჩხითში. თარიღდება საუკუნით.

ძეგლის აღწერა
ჯამე იქცევს ყურადღებას მწყობრი პროპორციებით, ქვის ოვალური კიბითა და ჭვირულმოაჯირიანი აივნით, კრამიტის საბურავითა და ფართო სარკმლებით. უჩხითის ჯამე საბჭოთა პერიოდში სხვა აჭარული ჯამეების მსგავსად, დაიკეტა, თუმცა დაიწყეს მისი გამოყენება დამამზადებელ პუნქტად, რასაც გარკვეული კონსტრუქციული ცვლილებები მოჰყვა ჯამეს ინტერიერში. ამჟამად უჩხითის ჯამეში აღდგენილია ღვთისმსახურება.
დოლოგანის ჯამე

დოლოგანის ჯამე — არქიტექტურული ძეგლი, ხის ორსართულიანი ჯამე. მდებარეობს ქედის მუნიციპალიტეტის სოფელ დოლოგანში. თარიღდება საუკუნით.

ძეგლის აღწერა
ჯამე აჭარული მეჩეთების რეგიონული მახასიათებლების გამომხატველია, როგორიცაა სწორკუთხა, კვადრატს მიახლოებული გეგმარება, ძლიერად შვერილი კარნიზი,სწორკუთხა სარკმლებით დატიხრული სადად შეფიცრული ფასადები. შედარებით მეტყველი და ჩუქურთმებით დამშვენებული უნდა ყოფილიყო ჯამეს ინტერიერი, რომელიც ამჟამად სრულად მოშლილია- დარჩენილია მხოლოდ კონსტრუქციული კარკასი. ბოლო წლებში ჯამეს კრამიტის საბურავი თუნუქის გადახურვით შეიცვალა.
ჭინკაძეების მინარეთიანი ჯამე

ჭინკაძეების მინარეთიანი ჯამე — არქიტექტურული ძეგლი, ხის ორსართულიანი ჯამე. მდებარეობს ქედის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭინკაძეებში. თარიღდება საუკუნით.

ძეგლის აღწერა
ავარიულ მდგომარეობაში მყოფი ჯამე ამჟამად მიტოვებული და დაკეტილია. 1981 წლის სააღრიცხვო ბარათის მიხედვით, ცნობილია, რომ მის ნახევარსარდაფში მედრესე ფუნქციონირებდა. ამავე ბარათში აღნიშნული არ ყოფილა გათლილი ქვის კვადრებით ამოყვანილი და შენობის მთელ სიმაღლეზე აყვანილი დახურული, ვიწრო მინაშენი, სავარაუდოდ საბუხრე მილი (ჯამე დაკეტილი იყო და ამის დაზუსტება ვერ მოხერხდა). ჯამეს არქიტექტურული იერსახე, სამშენებლო მასალების, გეგმარებისა და დეკორის სპეციფიკა მჭიდროდ არის დაკავშირებული რეგიონის ხუროთმოძღვრულ ტრადიციებთან. სწორკუთხა გეგმარების ხის ორსართულიანი ჯამე ქვის საძირკველზეა დაშენებული. მისი მხატვრული დამუშავება ლაზი ოსტატების ხითხუროობის ნაყოფს წარმოადგენდა, 1981 წლის ბარათის მიხედვით, ჯამეს ინტერიერი განსაკუთრებული ორნამენტირებული ჩუქურთმებით იყო დეკორირებული.
ნამლისევის ჯამე

ნამლისევის ჯამე — არქიტექტურული ძეგლი, ხის ორსართულიანი ჯამე. მდებარეობს ქედის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნამლისევში. თარიღდება საუკუნით.

ძეგლის აღწერა
ვაკე რელიეფზე აგებული ჯამე ორსართულიან ნაგებობას წარმოადგენს, რომლის პირველი სართული ფლეთილი ქვით ამოყვანილი ნახევარსადაფია, ხოლო ზედა ხის კორპუსი - ორსინათლიანი სამლოცველო დარბაზი. ჯამე რეგიონისათვის ტრადიციულ არქიტექტურულ მახასიათებლებს მიჰყვება, რაც შეადგენს კიდეც მისი ავთენტურობის საფუძველს: თითქმის კვადრატულ გეგმარებას მიჰყვება ქვის საფუძველი, ხის სამლოცველო დარბაზი, კრამიტის საბურავი და სწორკუთხა კარ-სარკმლის ღიობებით დანაწევრებული ფასადები, რომელთა გადაწყვეტის უკიდურეს სისადავეს ინტერიერის მხატვრულად აქცენტირებული სივრცეები უნდა ენაცვლებოდეს.
ზედა ბზუბზუს ჯამე

ზედა ბზუბზუს ჯამე — არქიტექტურული ძეგლი, ხის ორსართულიანი ჯამე. მდებარეობს ქედის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზედა ბზუბზუში. თარიღდება საუკუნით.

ძეგლის აღწერა
ჯამე ყურადღებას იქცევს მასიური კუბისმაგვარი მოცულობითა და ერთგვაროვანი, სწორკუთხა სარკმლებით დატიხრული ფასადების სიმეტრიით. ხის ორსართულიანი ჯამე, რომელიც კოხტად ეწერება ხავსით დაფარულ და მონოლითური ქვებით დამშვენებულ ეზოში, ქვის თლილი კვადრებით ნაგებ საფუძველზეა აღმართული; ერთადერთი შესასვლელი კარი ჩრდილოეთ მხარესაა გაჭრილი, რომელზედაც ქვის ოთხსაფეხურიანი ფართო და თანდათან შევიწროვებული კიბეა მიდგმული. ცნობილია, რომ ზედა ბზუბზუს აღნიშნული ჯამე, 1970-80-იან წლებში, კინოთეატრის შენობად იყო გამოყენებული; ფუნქციის შეცვლამ მნიშვნელოვნად შეცვალა ჯამეს ინტერიერის არქიტექტურული წყობა: 1981 წლის ბარათის მიხედვით, ინტერიერში შემორჩა მხოლოდ ქოროს ჩრდილოეთი ნაწილი (შესასვლელი კარის თავზე), მდიდრულად მოჩუქურთმებული სამი ნახევარწრიული აივნით; ინტერიერის დანარჩენი ნაწილები კი განადგურდა.
ქვედა მახუნცეთის ჯამე

ქვედა მახუნცეთის ჯამე — არქიტექტურული ძეგლი, ხის ორსართულიანი ჯამე. მდებარეობს ქედის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვედა მახუნცეთში. თარიღდება საუკუნით.

ძეგლის აღწერა
ჯამეს ექსტერიერი მოკრძალებული მასშტაბებითა და სადა არქიტექტურული სამკაულით იქცევს ყურადღებას; თუმცა მისი ინტერიერი ტრადიციულად მოჩუქურთმებულია. ქვის საფუძველზე აღმარტული ხის ორსართულიანი ჯამე ფედობზეა აღმართული. დიდი ზომის ფლეთილი ქვით ნახევარსარდაფია ნაშენი, ხით კი ორსინათლიანი სამლოცველო დარბაზია ამოყვანილი. ჯამე პირვანდელი კრამიტის საბურავითაა გადახურული. რეგიონისათვის ასევე ტრადიციული ცენტრალური, ჩრდილოეთის ფასადის გაფორმება - სამლოცველო დარბაზის პირველი სართული ფართო, სვეტებიანი აივნითა და ერთადერთი შესასვლელი კარით ეხსნება გარემოს, ზედა სართული კი სარკმლებით დანაწევრებულ დახურულ ლოჯიას წარმოადგენს.
არჩილ მინდიაშვილი (არქიტექტორი)

არჩილ მინდიაშვილი (დ. 1 მარტი, 1951, თბილისი, — გ. 2 აპრილი, 2020) — ქართველი არქიტექტორი; საქართველოს ეროვნულ და სოციალურ ურთიერთობათა აკადემიის და საქართველოს საინჟინრო აკადემიის აკადემიკოსი, საქართველოს დამსახურებული არქიტექტორი.

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის არქიტექტურის ფაკულტეტი 1973 წელს. არქიტექტორად მუშაობდა საპროექტო ინსტიტუტებში „საქსოფლმშენსახპროექტი“ (1973-1976) და „საქქალაქმშენსახპროექტი“ (1977-1991). 1991 წლიდან იყო საქართველოს საპატრიარქოს საეკლესიო ხუროთმოძღვრების ცენტრის მთავარი არქიტექტორი. თბილისის წმინდა სამების საკათედრო ტაძრის პროექტის კონკურსში (1989-1990) გამარჯვების შემდეგ დაინიშნა წმინდა სამების საკათედრო ტაძრის კომპლექსის პროექტის მთავარ არქიტექტორად (1995) და ხელმძღვანელობდა წმინდა სამების საკათედრო ტაძრის კომპლექსის აღმშენებლობის შემოქმედებით გაერთიანება „კათედრალს“ (1998 წლიდან). მის მიერ განხორციელებული მნიშვნელოვანი პროექტებია: თბილისის წმინდა სამების საკათედრო ტაძარი (1995-2004), წმ. ილია თეზბიტელის ტაძარი და სამრეკლო (წმ. სამების საკათედრო ტაძრის კომპლექსში, 1998), პარიზის წმინდა მეფე თამარის სახელობის ახალი ქართული ტაძარი (2008-2009), ზუგდიდის ივერიის ყოვლაწმინდა ღვთისმშობლის სახელობის საკათედრო ტაძარი (მშენებლობა დაიწყო 2009) და სხვ. დაჯილდოებულია საეკლესიო და სახელმწიფო ჯილდოებით, მ.შ. წმინდა გიორგის ოქროს ორდენით და ღირსების ორდენით.
ჯეიმზ ჩედვიკი

სერ ჯეიმზ ჩედვიკი (ჩედუიკი, ; დ. 20 ოქტომბერი, 1891, ბოლინგტონი, ჩეშირის საგრაფო — გ. 24 ივლისი, 1974, კემბრიჯი) — ბრიტანელი ფიზიკოსი, ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი (1927). ნობელის პრემიის ლაურეატი (1935). დაამთავრა მანჩესტერის უნივერსიტეტი (მაგისტრი, 1913), დოქტორის ხარისხი კემბრიჯის უნივერსიტეტში მიიღო (1921). ერნესტ რეზერფორდის მოწაფე. ასწავლიდა კემბრიჯისა და ლივერპულის უნივერსიტეტებში (პროფ. 1935–1948). 1943–1946 წლებში ხელმძღვანელობდა „მანჰეტენის პროექტში“ მონაწილე ბრიტანელ მეცნიერთა ჯგუფს. მთავარი სამეცნიერო ნაშრომები ბირთვული ფიზიკის დარგში აქვს. 1914 წელს აღმოაჩინა, რომ -დაშლის დროს ბირთვიდან ამოტყორცნილი -ნაწილაკებს აქვთ განუწყვეტელი სპექტრი. 1920 წელს ექსპერიმენტულად დაამტკიცა ატომური ბირთვის მუხტის ტოლობა ელემენტის რიგის ნომერთან. შეისწავლა (რეზერფორდთან ერთად) მსუბუქი ელემენტების ბირთვის ხელოვნური დაშლა და ელექტრონების სპონტანური ამოვრქვევა -ნაწილაკებით მათი დაბომბვის დროს. 1932 წელს, ფრედერიკ და ირენ ჟოლიო-კიურების ექსპერიმენტის გამეორებითა და გაღრმავებით -ნაწილაკების ნაკადით ბერილიუმიანი სამიზნის დასხივების გზით, დაამტკიცა ნეიტრონის არსებობა. შეადგინა პირველი ნეიტრონული წყარო, შეაფასა ნეიტრონის მასა. მიღებული აქვს ლონდონის სამეფო საზოგადოების დ. ჰიუზისა (1932) და გ. კოპლის (1950) მედლები. 1945 წელს სამეცნიერო დამსახურებისათვის მიიღო სათავადაზნაურო ტიტული.
ჩენსტოხოვა

ჩენსტოხოვა — ქალაქი სამხრეთ პოლონეთში, სილეზიის სავოევოდოში. 222 292 მცხოვრები (2018). სატრანსპორტო კვანძი. ქალაქში არის დიდი საფეიქრო ფაბრიკები, შავი მეტალურგიის კომბინატი; განვითარებულია მინის, ასანთის, საშენ მასალათა წარმოება, კვების მრეწველობა. ჩენსტოხოვა ქვეყნის რკინის მადნის რაიონის ცენტრია.

ადრე ჩენტესხოვის სავოევოდოს ადმინისტრაციული ცენტრი იყო.