iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
რუთულური ენა

რუთულური ენა, მუხუდური ენა (თვითწოდება ) — ნახურ-დაღესტნურ ენათა ოჯახის ლეზგიურ ენათა ჯგუფის ერთ-ერთი ენა.

გავრცელებულია დაღესტანში — რუთულისა და ახტის რაიონებში, აზერბაიჯანში — კახისა და შაქის რაიონებში, თურქეთსა და სირიაში.

რუთულური ენას აქვს ოთხი კილო: რუთულური, შინაზური, მუხრეკულ-იხრეკული და ბორჩულ-ხინავური. დამახასიათებელია ხმოვანთა და თანხმოვანთა რთული სისტემა: 14 ხმოვანი, 38 თანხმოვანი, მახვილი დინამიკური და ტონურ-მელოდიკურია, ლექსიკა ნასესხები და საკუთარი;

გრამატიკა
რუთულური ენისთვის დამახასიათებელია სახელთა მარტივი, წარმოებული, რთული ფუძეები, მრავლობითი რიცხვის ნაირგვარი ბოლოსართები; ოთხი ძირითადი ბრუნვა: სახელობითი, მოთხრობითი, ნათესაობითი, მიცემითი.; მრავალსერიიანი ერთ- და ორთანდებულიანი ბრუნვები; სახელთა წარმომომქმნელ ნიშანთა სიმცირე; ზმნის მორფოლოგიური კატეგორიები: გრამატიკული კლასები, ასპექტი, დრო, კილო; სახელმზნური ფორმები: აბსოლუტივი, ინფინიტივი, ინფინიტივ-მასდარი, მიმღეობა. ზმნაში, ზოგ ნაცვალსახელსა და მსაზღვრელ სახელში განირჩევა 4 — მამაკაცის, ქალის, ცხოველის, საგან-ნივთის — კლასი; მრავლობით რიცხვში ყველა კლასი გაერთიანებულია ერთ კლასად (კლასის ნიშანი გაგებულია მრ. რიცხვისად). მოეპოვება ადგილისა და დროის საგარემოებო სიტყვათა სერიები, უარყოფისა და კითხვის ნაწილაკები, ადგილ-მიმართულების აღმნიშვნელი წინდებულები ზმნაში და თანდებულები სახელში; სინტაქსური კონსტრუქციები — ნომინატიური, ერგატიული, დატიური.

რუთულელები (მუხადები) ორენოვანი ხალხია. სატომთაშორისო ენად იყენებენ რუსულსა და აზერბაიჯანულ ენებს; სწავლა — რუსულად (1952 წლამდე აზერბაიჯანულად).
ლაშა შავდათუაშვილი

ლაშა შავდათუაშვილი (დ. 31 იანვარი, 1992, კარალეთი, გორის რაიონი) — ქართველი ძიუდოისტი. 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე, 66 კგ-მდე ძიუდოისტთა შორის ოქროს მედალი მოიპოვა. 2021 წელს ბუდაპეშტში გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატზე, 73 კგ წონით კატეგორიაში, ოქროს მედლის მფლობელი გახდა.

2016 წლის 8 აგვისტოს, რიო-დე-ჟანეიროს ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე შავდათუაშვილმა ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა. ორთაბრძოლაში მან გასული წლის ევროპის ჩემპიონი, ებრაელი საგი მუკი დაამარცხა.

ებრაელამდე შავდათუაშვილმა რუსი დენის იარცევი იპონით დაამარცხა.

2021 წელს გამართულ 2020 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე შავდათუაშვილმა ვერცხლის მედალი მოიპოვა.

არის მსოფლიო ორგზის ჩემპიონი ( 2013 ,რიო დე ჟანეირო, გუნდური; 2021, ბუდაპეშტი, უნგრეთი) , მსოფლიო ორგზის ბრინჯაოს პრიზიორი (2014, 2015; გუნდური), ევროპის ჩემპიონი 2012 (ჩელიაბინსკი, გუნდური), 2013 (ბუდაპეშტი, გუნდური), 2016 (ყაზანი, გუნდური), 2017 (ვარშავა, გუნდური) წლებში, საქართველოს ჩემპიონი (2017, 73 კგ) და მსოფლიო თასის მფლობელი 2012 (თბილისი, 66 კგ; პრაღა, 66 კგ; ბუენოს-აირესი, 66 კგ).

2012 წელს საქართველოს სპორტულ ჟურნალისტთა ასოციაციაციის მიერ წლის საუკეთესო სპორტსმენად დასახელდა . ამავე წელს საქართველოს სპორტისა და ახალგაზრდულ საქმეთა სამინისტრომ დაასახელა წლის საუკეთესო სპორტსმენად.

მიღებული აქვს ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენი (2018 წელს) და ღირსების ორდენი (2016 წელს).

ძირითადი შედეგები
ალექსანდრე ამილახვარი (პოლკოვნიკი)

ალექსანდრე ვლადიმერის ძე ამილახვარი (დ. 20 ოქტომბერი, 1879 ან 1880, გორი, — გ. 21 აგვისტო, 1968, ნიუ იორკი) — თავადი, ქართველი სამხედრო მოღვაწე, პოლკოვნიკი, 1921 წლიდან — პოლიტიკური ემიგრანტი.

დაიბადა ქ. გორში, ცნობილ არისტოკრატულ ოჯახში. დაამთავრა თბილისის კადეტთა კორპუსი, 1901 წელს კი — პაჟთა კორპუსი. ჩამოაყალიბა და სათავეში ჩაუდგა დრაგუნთა ქართულ პოლკს. პირველი მსოფლიო ომის დროს, 1914–1916 წლებში მსახურობდა „ველურ დივიზიაში“. რუსეთში სამოქალაქო ომის დასაწყისში დონის კაზაკებთან ერთად ებრძოდა ბოლშევიკებს. 1917 წლიდან თბილისში მოღვაწეობდა. 1921 წელს საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ კონსტანტინეპოლში, შემდეგ პარიზში გადასახლდა. თანამშრომლობდა ემიგრაციულ ჟურნალ-გაზეთებში; 1924 წელს იყო „ოქროს საწმისის“ ერთ-ერთი დამფუძნებელი. 1926 წლიდან აქტიურად ჩაება „პრომეთეისტულ“ მოძრაობაში. ელიზბარ ვაჩნაძესთან, მერაბ ჯორჯაძესა და ნიკოლოზ ჩქოტუასთან ერთად მონაწილეობდა ესპანეთის სამოქალაქო ომში გენერალ ფრანსისკო ფრანკოს მხარეზე. 1945-1954 წლებში ცხოვრობდა პერუში, 1957 წლიდან — ამერიკის შეერთებულ შტატებში. იყო ნიუ-იორკის ინვალიდთა კავშირის თავმჯდომარე. გარდაიცვალა 1968 წელს ნიუ-იორკში. დაკრძალულია იქვე, ნოვო-დივეევოს რუსულ მონასტერში.
მესიე 81

მესიე 81 (ასევე ცნობილია, როგორც 3031 და ბოდეს გალაქტიკა) — სპირალური გალაქტიკა, რომელიც 12 მილიონი სინათლის წლის მანძილზე, დიდი დათვის თანავარსკვლავედის მიმართულებიდ მდებარეობს. რადგანაც ის საკმაოდ ახლოს მდებარეობს დედამიწასთან, მისი დიდი ზომა და აქტიური გალაქტიკური ბირთვი (რომელშიც 70 მილიონი მზის მასის ზემასიური შავი ხვრელი მდებარეობს) საკმაოდ კარგად ჩანს, ასტრონომები მას განსაკუთრებით სწავლობენ. გალქტიკის ზომა და შედარებით მაღალი სიკაშკაშე მას ასტრომოყვარულთათვის ერთ-ერთ საყვარელ ობიექტად აქცევს.

აღმოჩენა
„მესიე 81“ პირველად იოჰან ელერტ ბოდემ აღმოაჩინა 1774 წელს. აქედან გამომდინარე, მეცნიერები გალქტიკას ზოგჯერ „ბოდეს გალაქტიკას“ უწოდებენ. 1779 წელს, პიერ მეჩეინმა და ჩარლზ მესიემ ბოდეს ობიექტი კვლავ შეამჩნიეს, რომელმაც შემდეგ „მესიეს კატალოგში“ საპატიო ადგილი დაიკავა.

მტვრის გამოსხივება
ინფრაწითელ დიაპაზონის უმეტესი გამოსხივება ვარსკვლავთშორისი მტვრისგან წარმოიქმნება. ეს ვარსკვალვთშორისი მტვერი პირველად გალაქტიკის სპირალურ მკლავებში აღმოაჩინეს და შემდეგ კვლევებმა აჩვენა, რომ ის ვარსკვლავთწარმომქმნელი პროცესების რეგიონებთანაა კავშირში. საყოველთაო ახსნა ისაა, რომ ცხელი, მოკლე სიცოცხლიანი ცისფერი ვარსკვალვები, რომლებიც ამ ვარსკვლავთწარმომქმნელი პროცესების რეგიონში მდებარეობენ, ძალიან ეფექტურად ათბობენ მტვერს და აქედან გამომდინარე, ამ რეგიონებიან მტვრის ინფრაწითელი გამოსხივება იზრდება.

ზეახალი (სუპერნოვა)
მესიე 81-ში მხოლოდ ერთი ზეახალი დაფიქსირდა. ზეახალი, სახელად 1993, ფ. გარსიამ 1993 წლის 28 მარტს აღმოაჩინა. იმ დროს, ის იყო მეორე ყველაზე კაშკაშა ზეახალი, რომელიც საუკუნეში დაიმზირებოდა. სუპერნოვას (იგივე ზეახალი) სპექტრული მახასიათებლები დროთა განმავლობაში შეიცვალა. პირველად, ის უფრო წააგავდა ტიპის ზეახალს (სუპერნოვა, რომელიც გიგანტური ვარსკვლავის აფეთქებით წარმოიქმნება) წყალბადის ძლიერი სპექტრული ხაზებით. მაგრამ მოგვიანებით, წყალბადის სპექტრული ხაზები გაქრნენ და ჰელიუმის სპექტრული ხაზები გამოჩნდნენ, რამაც ზეახალი უფრო ტიპისას დაამსგავსა. უფრო მეტიც, 1993-ს სიკაშკაშის ვარიაციები დროთა განმავლობაში არ წააგავდა იმ ვარიაციებს, რომლებიც სხვა ტიპის სუპერნოვებში დაიმზირებოდა, მაგრამ ის ზეახლების ვარიაცებს ჰგავდა. აქედან გამომდინარე, ეს ზეახალი ტიპის ზეახლად იქნა კლასიფიცირებული - სახეობა და ტიპებს შორის.

ჯგუფი 81
მესიე 81 უდიდესი გალაქტიკაა ჯგუფ 81-ში. ამ ჯგუფში 34 გალაქტიკა შედის, რომელიც დიდი დათვის თანავარსკვლავედის მიმართულებითაა მოთავსებული. დაახლოებით 11,7 მსწ (მეგა სინათლის წელიწადი)-ზე მესიე 81 ამ ჯგუფს და ადგილობრივ ჯგუფს (რომელიც ჩვენს გალაქტიკას შეიცავს) ახლო მეზობლებად აქცევს ქალწულის სუპერ-გროვაში.

81-ის გრავიტაციულმა ურთიერთქმედებებმა 82-თან და 3077-თან წყალბადის გაზი გამოაძევა ამ სამივე გალქტიკიდან, რომელმაც წარმოქმნა გაზური ბადისებრი სტრუქტურები ჯგუფში. უფრო მეტიც, ეს ურთიერთქმედებები ხელს უწყობენ ვარსკვლავთშორისი გაზის დაცემას 82-ისა და 3077-ის ცენტრებში, რასაც მძვინვარე ვარსკვლავთწარმომქმნელი პროცესები მოჰყვება.
გრენლანდიის პოლიტიკური სისტემა

გრენლანდიის პოლიტიკური სისტემა ეფუძნება დანიას დაქვემდებარებულ საპარლამენტო წარმომადგენლობით დემოკრატიას. მთავრობის მეთაურია პრემიერ-მინისტრი; მოქმედებს მრავალპარტიული სისტემა. 1979 წლიდან, გრენლანდია დანიის ნახევრად თვითმმართველი ადმინისტრაციული დანაყოფია. აღმასრულებელ ხელისუფლებას ახორციელებს მთავრობა. საკანონმდებლო ხელისუფლება გადანაწილებულია მთვარობასა და გრენლანდიის პარლამენტს შორის.

პარტიულ სისტემაში ლიდერობენ სოციალ-დემოკრატიული პარტია „მოწინავე“, სეპარატისტები და სოციალისტთა „სახალხო საზოგადოება“, ასევე პროფკავშირული „სოლიდარობის პარტია“. ხელისუფლების იურიდიული შტო დამოუკიდებელია აღმასრულებელი და საკანონმდებლო მთავრობებისაგან.
გოგი დოლიძე (მომღერალი)

გიორგი (გოგი) დოლიძე (დ. 5 სექტემბერი, 1954, თბილისი — გ. 8 მარტი, 1996) — ქართველი მომღერალი. საქართველოს დამსახურებული არტისტი, საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი მიენიჭა სიკვდილის შემდეგ, 1998 წელს.

ბიოგრაფია
1961–1971 წლებში სწავლობდა თბილისის 24-ე საშუალო სკოლაში, პარალელურად სამუსიკო სასწავლებელში. 1976 წელს დაამთავრა თბილისის ი. ჭავჭავაძის სახელობის უცხო ენათა სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტი ინგლისური ენის სპეციალობით.

მუშაობდა კინოსტუდია ქართულ ფილმში მეთოდისტად.

1979 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე – საქართველოს ტელევიზიის ხალხური შემოქმედების რედაქციაში რედაქტორად, უფროს რედაქტორად, 1989 წლიდან –ამავე რედაქცისს განყოფილების გამგედ.

1979-1996 წლებში მუშაობდა საქართველოს ტელერადიო კორპორაციის ხალხური შემოქმედების რედაქციაში. განსაკუთრებული პოპულარობა მოიპოვა 1980-1990 წლებში, როგორც შესანიშნავმა სოლისტმა და პარტნიორმა. 1976-1983 წლებში მღეროდა ფოლკლორულ ანსამბლ „ფაზისში“, 1986 წლიდან კი ანსამბლ „ქართულ ხმებში“. ამ ანსამბლთან ერთად გასტროლებით შემოიარა მრავალი ქვეყანა. გოგი დოლიძე ძირითადად მაინც საესტრადო სიმღერების შემსრულებელია. ამ ჟანრით გატაცება ხალხური სიმღერების მისეულ შესრულებაშიც აისახა და განსაკუთრებული ელფერი შესძინა.

გარდაიცვალა 1996 წლის 8 მარტს. გარდაცვალების შემდეგ, 1999 წელს გოგი დოლიძე მეოცე საუკუნის საუკეთესო ქართველ მომღერალ მამაკაცად დაასახელეს. თბილისში, 24-ე სკოლის წინ, სადაც ის სწავლობდა, დაიდგა მისი ბიუსტი.

სიმღერები
„ხმალი ავლესოთ ქართველებო“
„რაც ამქვეყნად სიყვარული მეფობს“
„კიდევაც დაიზრდებიან“
„საშობაო საგალობელი“
გრენლანდიის დროშა

გრენლანდიის დროშა შეასრულა ადგილობრივმა თუე კრისტიანსენმა. შედგება ორი თანაბარი ჰორიზონტალური, ზედა თეთრი და ქვედა წითელი ზოლისგან. ცენტრისგან ოდნავ მარცხნივ, განთავსებულია დიდი დისკო, რომლის ზედა ნახევარიც წითელია, ქვედა კი თეთრი.

ადგილობრივ ენაზე დროშას ერფალასორპუტს უწოდებენ, რაც „ჩვენს დროშას“ ნიშნავს. საკუთარი დროშის შექმნის იდეა გრენლანდიაში პირველად 1973 წელს გაჩნდა, როდესაც ხუთმა გრენლანდიელმა წარმოადგინა მწვანე, თეთრ და ლურჯ ფერებში გადაწყვეტილი დროშა.

1978 წელს დანიამ გრენლანდიას თვითმმართველობა მიანიჭა, რის შედეგადაც ის დანიის სამეფოში თანასწორუფლებიანი წევრი გახდა. ამის შემდეგ, ადგილობრივმა მმართველობამ დროშაზე კონკურსი გამოაცხადა; სულ შევიდა 555 ვარიანტი, საიდანაც 293 გრენლანდიელებს ეკუთვნოდათ.

საბოლოოდ, 1985 წლის 21 ივნისს, თუე კრისტიანსენის მიერ შექმნილი თეთრ-წითელი დროშა დამტკიცდა.
შენადნობები

შენადნობები — სპილენძსა და კალას ბევრი გამოსადეგი თვისება აქვს - ერთ-ერთი ისაა რომ იოლად არ იჟანგება. თუმცა, ორივე მათგანი რბილია და სუსტი. სამაგიეროდ მათი შერევით მიღებული ლითონი ძალიან მყარი და მაგარია, თანაც არ იჟანგება. ის ლითონთა ერთ-ერთი ყველაზე გამოსადეგი ნაერთია, ანუ შენადნობი და მას ბრინჯაო ეწოდება.

ლითონთა უმრავლესობა სუფთა სახით საკმაოდ რბილი და სუსტია. მათი შენადნობი კი მყარი და მაგარი. დღესდღეობით გამოყენებული ლითონების უმრავლესობა შენადნობები ისეთი წვრილმანებით იწყება როგორიცაა მონეტები, დანა-ჩანგალი და სხვა, ეს ჩამონთვალი კი თვითმფრინავების ძრავებითა და კორპუსებით მთავრდება.

სწორი რეცეპტი
უკვე ათასობით წელია, რაც შენადნობები გამოიყენება. მეტალურგები, რომლებიც ლითონებზე მუშაობენ, სხვადასხვა თვისებების მქონე მრავალი სახის შენადნობებს აწარმოებენ. მეცნიერები შენადნობებისთვის ლითონებს დიდი სიფრთხილით აჩევენ, ანუ სწორ რეცეპტს იგონებენ.
ყველაზე გავრცელებული ლითონი - ფოლადი, შენადნობია. ის რკინის, მცირე რაოდენობით ნახშირბადისა და ზოგიერთი სხვა ლითონის ნაერთია. სწორედ ამის გამოა ის ასეთი მყარი. ჩვეულებრივი ფოლადის ცუდი თვისება ის არის, რომ იჟანგება. იმისთვის რომ ფოლადი არ დაიჟანგოს მეტალურგები მას ქრომსა და ნიკელს უმატებენ. ეს ლითონები არ იჟანგება და ფოლადსაც უჟანგავს ხდის. აწორედ ასე მიიღება უჟანგავი ფოლადი.
ყველაზე სრულყოფილი შენადნობები რეაქტიულ ძრავებში გვხვდება. მათ 100°-ზე მაღალ ტემპერატურაზეც კი მყარი მდგომარეობა უნდა შეინარჩუნონ. ზოგიერთი ასეთი შენადნობი შეიძლება ათზე მეტ სხვადასხვა ლითონს შეიცავდეს, მათ შორის ტიტანს და ვოლფარმსაც. ისინი მხოლოდ ძალიან მაღალ ტემპერატურაზე დნება. შენადნობების ფასი ჯერ კიდევ უხსოვარ დროში გაიგეს. ბრინჯაო ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 3000 წლის წინ დაამზადეს, თითბერს დაახლოებით ამდენივე ხანია იყენებენ.

მეხსიერების მქონე ლითონები ნიკელისა და ტიტანის შენადნობებია, რომლებსაც თავიანთი ფორმის "დამახსოვრება" შეუძლიათ. თუ მეხსიერების მქონე ლითონისგან დამზადებულ საგანს მოვღუნავთ ის თავის ფორმას დაიბრუნებს დაბალ ცეცხლზე გაცხელებით.
ფარერის კუნძულების დროშა

ფარერის კუნძულების დროშაზე, თეთრ ფონზე გამოსახულია ჯვარი, ქრისტიანობის სიმბოლო, რითაც გრძელდება სხვა სკანდინავიური ქვეყნების ტრადიცია, რასაც საფუძველი დანიის დროშამ ჩაუყარა. დროშას -ს ეძახიან, რაც „ალამს“ ნიშნავს. საკმაოდ წააგავს მეზობელი ნორვეგიისა და ისლანდიის დროშებს.

აღწერა და სიმბოლიზმი
დროშის მონახაზი ერთიანდება წითელ სკანდინავიურ ჯვართან, რომელიც მარცხნივაა შეწეული. წითელ ჯვარს გარს აკრავს მოლურჯო-მოცისფრო ზოლი, მთლიანობაში კი ჯვარი თეთრ ფონზეა დატანილი. მონახაზი მნიშვნელოვნად წააგავს ნორვეგიის დროშას. შეფარდებაა 16:22 — 8:11.

თეთრი ფერი დროშის შემქმნელების სიმბოლოა — ზღვის ქაფისა და სიწმინდის, ფარერის კუნძულების გასხივოსნებული ცის. ლურჯი და წითელი ფერები კი სკანდინავიის ქვეყნების დროშებთან მსგავსებას უსვამს ხაზს, რაც ფარერის კუნძულების სხვა სკანდინავიურ ქვეყნებთან კავშირზე მიუთითებს.

ისტორია
ფარერის კუნძულების თანამედროვე დროშა 1919 წელს ჯენს ოლივერ ლისბერგმა სხვებთან ერთად შექმნა კოპენჰაგენში სწავლისას. ამავე წლის 22 ივნისს, დროშა პირველად აღიმართა ფარერის კუნძულებზე, ერთ-ერთ ქორწილში. 1940 წლის 25 აპრილს, ბრიტანეთის საოკუპაციო მთავრობამ ეს დროშა ფარერული ხომალდებისათვის დაამტკიცა. ადგილობრივი მმართველობის 1948 წლის 23 მარტის აქტის საფუძველზე, დანიის მთავრობამ იგი საბოლოოდ დაამტკიცა ფარერის კუნძულების სახელმწიფო დროშად.
მესხენეტი

მესხენეტი — ქალღმერთი ეგვიტურ მითოლოგიაში, რომელიც პირველად ხვდებოდა ახალდაბადებულ ადამიანს.

ბესი და ტავერეტი აგდებდნენ ბოროტ სულებს, რომლებიც ბავშვს აწუხებდნენ. შემდეგ მესხენეტი და მისი მეუღლე შაი მიდიოდნენ ჰათორის ხესთან, რომ გაეგოთ ადამიანის მომავალი. ამის შემდეგ შაი იქცეოდა ადამიანის მფარველ ანგელოზად. მესხენეტი გამოისახებოდა ქალწულად, ჯიხვის გრძელი რქებით.
ფარერის კუნძულების პოლიტიკური სისტემა

ფარერის კუნძულების პოლიტიკური სისტემა ეფუძნება საპარლამენტო წარმომადგენლობით დემოკრატიასა და დამოკიდებულებას, სადაც მთავრობის მეთაურია პრემიერ-მინისტრი; მოქმედებს მრავალპარტიული სისტემა. ფარერის კუნძულები პოლიტიკურად დაკავშირებულია დანიის სამეფოსთან, მაგრამ 1948 წლიდან გააჩნია ნახევრად თვითმმართველობა. აღმასრულებელ ხელისუფლებას ახორციელებს მთავრობა. საკანონმდებლო ხელისუფლება გადანაწილებულია მთავრობასა და ლეგტინგს (ფარერის კუნძულების პარლამენტი) შორის. სასამართლო ხელისუფლება დამოუკიდებელია აღმასრულებელი და საკანონმდებლო მმართველობებისაგან. 2007 წლის 25 ოქტომბერს, ფარერის კუნძულები ერთ საარჩევნო ოლქად იქცა.
ფარერის კუნძულების გერბი

ფარერის კუნძულების თანამედროვე გერბი დამტკიცებულ იქნა 2004 წელს. შედგება ლურჯი ფარისაგან, რომელზეც გამოსახულია ვერძი . ცხვრები ფარერის კუნძულების სომბოლოდ ითვლებიან, რადგან ზუსტად მათგან მომდინარეობს მათი სახელი ( ითარგმნება როგორც — ცხვართა კუნძულები). გარდა ამისა, ცხვრები ყველაზე გავრცელებული ცხოველები არიან კუნძულებზე. ამჟამინდელი გერბის პროტოტიპი იყო საეკლესიო გერბი ქალაქ კირკიუბერში ს .
პეტრე სმოროდინი

პეტრე სმოროდინი ( დ. 1897 — გ. 1939) — საბჭოთა პარტიული მოღვაწე. კომკავშირის ერთ-ერთი შემქმნელი. 1922–1924 წლებში იყო კომკავშირის მთავარი მდივანი. 1917 წლის მაისიდან კომუნისტური პარტიის წევრი. დაიბადა ბორინსკოეში ქრისტიანების ოჯახში. 1917 წელს მონაწილეობა მიიღო პეტროგრადის მუშა ახალგაზრდების სოციალისტური კავშირის შექმნაში. ოქტომბრის შეიარაღებული აჯანყების მონაწილე. 1918-1920 წლებში პეტროგრადის ფრონტზე მუშა ახალგაზრდების სოციალისტური კავშირის პარტიზანული განყოფილების დამხმარე უფროსი. პოლკის კომისარი. იყო სრულიად რუსეთის ცენტრალური საშემსრულებლო კომიტეტის წევრი. დაჯილდოებულია წითელი დროშის ორდენით.
ჰობიტი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ჰობიტები — გამოგონილი რასა ჯონ რონალდ რუელ ტოლკინის ნაწარმოებებიდან.

ჰობიტი აგრეთვე შეიძლება ნიშნავდეს:

„ჰობიტი“ — რომანი ბილბო ბეგინსის თავგადასავლების შესახებ.

კინო
„ჰობიტი“, ანიმაციური ფილმი (1977)
„ჰობიტი“ — რომანის ეკრანიზაციების სერია (2012-2014)
„ჰობიტი: მოულოდნელი მოგზაურობა“ — ტრილოგიის პირველი ნაწილი (2012)
„ჰობიტი: სმაუგის უბადური სამფლობელო“ — ტრილოგიის მეორე ნაწილი (2013)
„ჰობიტი: იქით და აქეთ“ — ტრილოგიის მესამე ნაწილი (2014)

მუსიკა
„ჰობიტი: მოულოდნელი მოგზაურობა“ — ტრილოგიის პირველი ნაწილის საუნდტრეკი (2012)

თამაშები
„ჰობიტი“, სათავგადასავლო თამაში (1982)
„ჰობიტი“, პლატფორმული თამაში (2003)
გრენლანდიის გეოგრაფია

გრენლანდია ჩრდილოეთის ყინულოვან ოკეანესა და ატლანტის ოკეანეს შორის მდებარეობს, კანადის ჩრდილო-აღმოსავლეთითა და ისლანდიის ჩრდილო-დასავლეთით. გრენლანდიას სახმელეთო მეზობელი არ ჰყავს. სანაპირო ზოლის სიგრძე 44 087 კილომეტრია. მოსახლეობა ძალიან მცირეა და ძირითადად თავს იყრის სანაპიროს გასწვრივ გაშენებულ პატარა დასახლებებში. გრენლანდია მსოფლიოში სიდიდით მეორე ყინულის საფარს ფლობს.

გრენლანდია დგას გრენლანდიის ფილაზე, რომელიც ჩრდილოეთ ამერიკის ფილის ქვეფილას წარმოადგენს. გრენლანდიის კრატონი დედამიწაზე არსებული ერთ-ერთი უძველესი კლდეებისგან შედგება. ისუის მწვანე ბაზალტის სარტყელი სამხრეთ-დასავლეთ გრენლანდიაში დედამიწაზე ცნობილი უძველესი კლდეებისგან შედგება, რომელთა ასაკიც 3,7 - 3,8 მილიარდი წლისაა.

მცენარეულობა მეჩხერია. ერთადერთი ტყიანი მონაკვეთი ნანორტალიკის მუნიციპალიტეტში მდებარეობს, ფარველის კონცხის სიახლოვეს.

კლიმატი არქტიკულიდან სუბარქტიკულში გარდამავალია, ცივი ზამთრითა და ცივი ზაფხულით. რელიეფი ძირითადად ბრტყელია, მაგრამ თანდათანობით იხრება ყინულებით, რომლებიც მთლიან მიწას ფარავენ გარდა ვიწრო, მთიანი, უნაყოფო კლდოვანი სანაპიროსი. უდაბლესი ადგილია ზღვა, უმაღლესი კი გუნბიერნის მთა — უმაღლესი წერტილი მთელს არქტიკაში (3,694 მ). კუნძულის უკიდურესი ჩრდილოეთი წერტილია მორის ჯესუპის კონცხი, რომელიც 1909 წელს ადმირალმა რობერტ პირიმ აღმოაჩინა. ბუნებრივ რესურსებს შორისაა თუთია, ტყვია, რკინა, ქვანახშირი, მოლიბდენი, ოქრო, პლატინა, ურანი და თევზი.

ფართობი
მთლიანი 2 175 600 კმ²
ხმელეთი 2 175 600 კმ² (341 700 კმ² ყინულისგან თავისუფალი, 1 833 900 კმ² ყინულით დაფარული)
ნიკოლოზ მურავიოვი

ნიკოლოზ მურავიოვი (; დ. 1794 — გ. 1866) — კავკასიის მეფისნაცვალი და კავკასიის ცალკეული კორპუსის მთავარსარდალი 1854-1856 წლებში.

ბიოგრაფია
1854 წლის 29 ნოემბრიდან 1856 წლის 22 ივლისამდე იყო კავკასიის მეფისნაცვალი და კავკასიის ცალკეული კორპუსის მთავარსარდალი.

მისმა პოლიტიკამ დიდი უკმაყოფილება წარმოშვა ხელქვეითებში, რითაც კარგად ისარგებლა მისმა უშუალო კონკურენტმა, იმპერატორ ალექსანდრე -ის უახლოესმა მეგობარმა ალექსანდრე ბარიატინსკიმ და მეფისნაცვლის გადაყენებას მიაღწია.
მორის-ჯესუპის კონცხი

მორის ჯესუპის კონცხი — კუნძულ გრენლანდიის უკიდურესი ჩრდილოეთი წერტილი, რომელიც ჩრდილოეთ პოლუსიდან 711,8 კილომეტრითაა დაშორებული. 1900 წელს კონცხს რობერტ პირიმ მიაღწია და მას სჯეროდა, რომ დედამიწის ხმელეთის უკიდურეს ჩრდილოეთ წერტილზე იდგა. თუმცა, როგორც მოგვიანებით აღმოჩნდა, კონცხი კუნძულ კაფეკლუბენის ყველაზე ჩრდილოეთ წვერის ოდნავ სამხრეთით მდებარეობდა.

კონცხს სახელი ეწოდა ამერიკელი ფილანთროპის, მორის კეტჩუმ ჯესუპის პატივსაცემად, რომლის დაფინანსებულიც იყო პირის ექსპედიცია.
დანიის ტურიზმი

ტურიზმი დანიაში ძირითადად მეზობელი ქვეყნების მოსახლეობის ხარჯზე საზრდოობს, მათ შორის პირველ ადგილზეა გერმანია, რომელსაც მოსდევენ შვედეთი, ნორვეგია და ნიდერლანდები. მსოფლიო ტურიზმის ორგანიზაციის ტურიზმის რეიტინგი აჩვენებს, რომ 2010 წელს დანიას 8,7 მლნ მნახველი ჰყავდა. ქვეყანაში მთლიანი წლიური ღამისთევათა რიცხვი 2011 წელს გარკვეულწილად შემცირდა.

დანიაში მრავალი ქვიშიანი პლაჟია, რომლებიც ძირითადად გერმანელ ტურისტებს იზიდავს. შვედი და ნორვეგიელი ტურისტები ძირითადად კოპენჰაგენს სტუმრობენ; მრავალი სკანდინავიელი ახლაგაზრდა დანიაში იაფი და ადვილად საშოვნელი ლუდის, ღვინისა და სპირტის გამო ჩამოდის.

დანია, როგორც ევროპის უძველესი სამეფო და ჰანს კრისტიან ანდერსენის სამშობლო, ტურისტულ ბაზარზე ხშირად იყიდება „ზღაპრული ქვეყნის“ სახელით. ეს ტერმინი იმდენადაა დამკვიდრებული, რომ დღემდე გამოიყენება საერთაშორისო ახალ ამბებში.
SN 1957D

1957 (ასეთი სახელი ეწოდა, ვინაიდან მეოთხე ზეახალი იყო, რომელიც 1957 წელს აღმოაჩინეს) — ზეახალი (იგივე სუპერნოვა), რომელიც გალაქტიკა 83-ში მდებარეობს. ეს გალაქტიკა დედამიწიდან 15 მილიონი სინათლის წლის მოშორებით მდებარეობს. გალაქტიკაზე დაკვირვებით, რომელიც ჩანდრას რენტგენული ტელესკოპით ხდებოდა, მეცნიერები 2000 წლიდან 2001-მდე დღეში 14 საათის განმავლობაში აგროვებდნენ სინათლეს, მაგრამ მათ ამ ზეახლის ნარჩენიდან ვერანაირი რენტგენის წყარო ვერ შენიშნეს.

რენტგენის გამოსხივების აღმოჩენა და კვლევები
ზეახლის ადგილმდებარეობის ახალმა და უკიდურესად ღრმა ფოტომ , რომელიც 1957 წელს აღმოაჩინეს, რენტგენის წყაროდან გამომავალი სხივები გამოავლინა.
ჩანდრას სახელობის რენტგენული ტელესკოპის მიერ გადაღებული ფოტო პირველია, რომელზეც რენტგენული გამოსხივება შეინიშნა, რომელიც მკვდარი ვარსკვლავის ნარჩენია. კვლევებზე დაყრდნობით, ზეახლად აფეთქებამ ვარსკვლავი ნეიტრონულ ვარსკვლავად (იგივე პულსარი) გადააქცია. პულსარები ზემკვრივი, სწრაფად მოძრავი ობიექტები არიან, რომლებიც ისე არიან ჩაპრესილები, რომ მხოლოდ ნეიტრონებიღაა დარჩენილი.

ჩანდრას ტელესკოპს 219 საათი და 49 წუთი - დაახლოებით 8,5 დღე დასჭირდა, რომ საკმარისი სინათლე შეეგროვებინა რენტგენული წყაროდან. ფოტო გადაღებულია 2010-2011 წელს, მაგრამ ნასამ იგი 2012 წლის 30 ივლისს გამოაქვეყნა.

 1957-დან წამოსული რენტგენის სხივების ენერგიის დონეების ანალიზი იმაზე მეტყველებს, რომ ვარსკვლავი, რომელიც ზეახლად აფეთქდა, ახლა პულსარია და გარდა ამისა, ამ პულსარმა გარშემო წარმოქმნა სწრაფად მოძრავი დამუხტული ნაწილაკების ნაკადი, რომელსაც პულსარის ქარის ნისლეული ეწოდება.

„თუ ეს ყველაფერი დადასტურდა, ნიშნავს იმას, რომ პულსარ 1957-ს ჩვენ ვაკვირდებით 55 წლის ასაკში - ერთ-ერთი ყველაზე ახალგაზრდა ნეიტრონული ვარსკვლავი, რაც ოდესმე გვინახავს“ - განმარტავენ მეცნიერები განცხადებაში.
გრენლანდიის დემოგრაფია

მოცემულ სტატიაში წარმოდგენილია გრენლანდიის დემოგრაფიული მახასიათებლები, მათ შორის მოსახლეობის სიმჭიდროვე, ეთნიკურობა, განათლების დონე, მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ეკონომიკური სტატუსი, რელიგიური მდგომარეობა და მოსახლეობის სხვა ასპექტები.

 -ის დემოგრაფიული სტატისტიკა
მოსახლეობა
56 344 (ივლისი 2007)

ასაკობრივი სტრუქტურა
0-14 წელი: 24% (კაცი 6 926; ქალი 6 597)

15-64 წელი: 69.1% (კაცი 20,901; ქალი 18,012)

65 წელი და მეტი: 6.9% (კაცი 1,873; ქალი 2,035) (2007)

შობადობის კოეფიციენტი
16,01 დაბადებული ყოველ 1 000 მოსახლეზე (2007)

სიკვდილიანობის კოეფიციენტი
7.93 გარდაცვლილი ყოველ 1 000 მოსახლეზე (2007)

მიგრაციის სალდო
-8.38 მიგრანტი ყოველ 1 000 მოსახლეზე (2007)

რელიგია
ევანგელისტური ლუთერანები
ჰოაგის ობიექტი

ჰოაგის ობიექტი — არატიპური გალაქტიკა, რომელიც რგოლისებრ გალაქტიკათა ტიპს მიეკუთვნება. ამ ობიექტის გარეგნობამ მრავალი ასტრომოყვარული დააინტერესა, ხოლო მისმა უჩვეულო სტრუქტურამ კი პროფესიონალები აღაფრთოვანა. გალაქტიკას სახელი არტურ ალენ ჰოაგის პატივსაცემად ჰქვია, რომელმაც ის 1950 წელს აღმოაჩინა. მან ეს გალაქტიკა ჩათვალა, როგორც პლანეტარული ნისლეული ან ინდივიდუალური გალაქტიკა, რომელიც 8 მილიარდ ვარსკვლავს შეიცავდა.

მახასიათებლები
ახალგაზრდა ცხელი და ლურჯი ვარსკვლავების თითქმის იდეალური რგოლი გარსაა შემორტყმული გალაქტიკის შედარებით ბებერ, ყვითელ ბირთვს, რომელიც დედამიწიდან 600 მილიონი სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს გველის თანავარსკვლავედში. გალაქტიკის 6″ (კუთხური წამი)-იანი შიდა ბირთვის დიამეტრი დაახლოებით 17±0.7 კსწ (კილოსინათლის წელიწადი) არის, ხოლო გარშემორტყმული რგოლის შიდა 28″-იანი დიამეტრი 75±3 კსწ არის და გარე რგოლის 45″ დიამეტრი 121±4 კსწ-ს შეადგენს, რომელიც ირმის ნახტომზე ოდნავ დიდია. არსებობს მოსაზრება, რომ გამყოფი "ნახვრეტი," რომელიც ორი ვარსკვლავურ დასახლებას ერთმანეთისგან ჰყოფს, შეიცავს რამდენიმე ვარსკვლავთგროვას, რომელიც ძალიან მკრთალია და უხილავია ჩვენთვის. ისეთი იშვიათი ტიპის გალაქტიკა, როგორიც ჰოაგის ობიექტია, მეორე უფრო შორეული და უსახელო გალქტიკაც თითქმის ასეთი ტიპისაა, რომელიც ჰოაგის ობიექტის ბირთვისა და გარე რგოლის შუაში მოჩანს.

აღმოჩენა და ფორმირება
არტურ ჰოაგმა თავის თავდაპირველ განცხადებაში წამოჭრა ჰიპოთეზა, რომ ხილული რგოლი გრავიტაციული ლინზირების შედეგად გაჩნდა. ეს იდეა მოგვიანებით უარყოფილი იქნა, რადგან ბირთვსა და რგოლს ერთნაირი წითელი წანაცვლება ჰქონდათ. რადგანაც უფრო მძლავრმა ტელესკოპებმა რგოლის კვანძიანი სტრუქტურა გამოავლინეს, რაღაც უხილავი იქნებოდა, თუ ეს რგოლები გრავიტაციული ლინზირების შედეგი იყო.

ამ გალაქტიკის მრავალი დეტალი ჯერ კიდევ ამოუცნობი რჩება. ყველაზე გაუგებარი კი მისი ფორმირებაა. საერთოდ, ე.წ. „კლასიკური“ რგოლისებრი გალაქტიკები ფორმირდებიან, როდესაც პატარა გალაქტიკა შედარებით დიდ, დისკოს ფორმის გალაქტიკას ეჯახება. ეს შეჯახება მკვრივ ტალღას წარმოქმნის დისკოში, რომელიც შემდეგ რგოლისებრ დიზაინს აძლევს გალქტიკას. ასეთი მოვლენა 2-3 მილიარდი წლის წინ უნდა მომხდარიყო. ეს მოვლენა ალბათ ძალიან წააგავდა პროცესს, რომლის საშუალებითაც პოლარული რგოლისებრი გალაქტიკები ფორმირდებიან. თუმცა, არანაირი ნიშანი არ არსებობს იმისა, რომ მეორე გალაქტიკა შეეჯახა ჰოაგის ობიექტს.

ნოა ბროშმა წამოჭრა იდეა, რომ ჰოაგის ობიექტი არის „ბარის არასტაბილურობის“ შედეგი, რომელიც რამდენიმე მილიარდი წლის წინ მოხდა შემოღობილ, გადაკეტილ სპირალურ გალაქტიკაში. შვაიცერ ეტ ალმა განაცხადა, რომ ეს ჰიპოთეზა საეჭვოა, რადგან ობიექტის ბირთვი სფეროიდულია, მაშინ როდესაც დახურული გალაქტიკების ბირთვები დისკოს ფორმისაა. მან კიდევ მრავალი მიზეზი დაასახელა. საინტერესოა, რომ რამდენიმე გალაქტიკა ჰოაგის ობიექტის პირველად თვისებებს იზიარებენ, როგორიცაა ვარსკვალვების კაშკაშა განცალკევებული რგოლი, მაგრამ მათი ცენტრები წაგრძელებული ან დახურულია და შეიძლება სპირალური სტრუქტურაც ჰქონდეთ. მართალია არც ერთი ობიექტი სიმეტრიით ჰოაგის ობიექტს არ ემთხვევა, მაგრამ ასეთი ტიპის გალაქტიკებს ჰოაგის ტიპის გალაქტიკებს უწოდებენ.