ვისენტე ფილისოლა

ვისენტე ფილისოლა (დ. 1785 — გ. 23 ივლისი, 1850) — იტალიური წარმოშობის ესპანელი და მექსიკელი სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე საუკუნეში. იგი ყველაზე მეტად ცნობილია თავისი როლით ცენტრალური ამერიკის მექსიკასთან ანექსიის პროცესში (1822–1823 წწ.), რომელიც ხანმოკლე აღმოჩნდა.

ცხოვრება და კარიერა
ვისენტე ფილისოლას ადრეული ცხოვრების შესახებ ძალიან ცოტა წერილობითი ინფორმაცია არსებობს, გარდა იმისა, რომ იგი დაიბადა ნეაპოლის სამეფოში, რიველოში, დაახლოებით 1785 წელს და მოგვიანებით, ბავშვობაში, საცხოვრებლად ესპანეთში გადავიდა. 1804 წლის 17 მარტს, 15 წლის ასაკში, იგი ესპანეთის არმიაში შევიდა და ნაპოლეონის ომების მრავალ ბრძოლაში მიიღო მონაწილეობა. მოგვიანებით, 1811 წელს, იგი „ახალ ესპანეთში“ (მექსიკა).

როგორც აგუსტინ დე იტურბიდეს (რომელმაც თავი მექსიკის იმპერატორად გამოაცხადა) მხარდამჭერი, იგი გახდა ბრიგადის გენერალი და „სამი გარანტიის არმიის“ მეთაური. იმპერატორმა იტურბიდემ იგი ცენტრალურ ამერიკაში გაგზავნა მექსიკის იმპერიაში ამ რეგიონის გაერთიანების უზრუნველსაყოფად. მან ეს შეძლო, თუმცა, როდესაც 1823 წელს იტურბიდე დაემხო და მექსიკა რესპუბლიკად გამოცხადდა, ცენტრალურმა ამერიკამ (ჩიაპასის გარდა) მექსიკისგან დამოუკიდებლობა გამოაცხადა.

როგორც მექსიკის გუბერნატორმა, მან დაიკავა ქალაქი გვატემალა ცენტრალური ამერიკის ფედერაციული რესპუბლიკის ჩამოყალიბების შემდეგ და 1823 წელს წარმატებით მოახდინა ელ სალვადორის ანექსია, რამაც იქ აჯანყება გამოიწვია. მექსიკის კონსტიტუციის შესაბამისად, ფილისოლამ მოიწვია ცენტრალური ამერიკის კონგრესი, რომელმაც დაუყოვნებლივ გამოაცხადა დამოუკიდებლობა მექსიკისგან. ფილისოლამ ვერ შეძლო საბრძოლო ძალების შენარჩუნება და მისი ჯარები მექსიკაში ქალაქ გვატემალის მცხოვრებლებმა დააბრუნეს, რომლებმაც თავად გადაიხადეს ტრანსპორტირების ხარჯები.

1831 წლის ოქტომბერში ფილისოლამ მიიღო კოლონიზაციის უფლება, რათა აღმოსავლეთ ტეხასში 600 არაანგლო-ამერიკული ოჯახი ჩაესახლებინა. 1833 წელს იგი გახდა აღმოსავლეთ შიდა პროვინციების მეთაური.

1836 წლის დასაწყისში ანტონიო ლოპეს დე სანტა-ანამ ფილისოლა თავის მოადგილედ დანიშნა ტექსასისთვის ბრძოლაში. ფილისოლას არ მოუწია გადამწყვეტი ბრძოლების მართვა ტექსასის რევოლუციის დროს, რადგან იგი სანტა-ანას ჯარების ზურგში იმყოფებოდა. მდინარე გვადალუპესთან ფილისოლას დაევალა იმ ჯარების მეთაურობა, რომლებსაც გადაჰქონდათ მძიმე სამხედრო აღჭურვილობა, მომარაგების ფურგონები და პირუტყვი. არმიის ძირითადი ნაწილის გადაადგილება წვიმით გაჟღენთილ მიწაზე და მრავალ დატბორილ გადასასვლელზე ლოგისტიკურად დამღუპველი აღმოჩნდა. სანამ სანტა-ანა სწრაფად მიიწევდა სესმასა და მდინარე კოლორადოსკენ, ფილისოლა უკანა გვარდიით ტალახში ჩაიფლო; მათ აკლდათ საკვები, მარაგი და იყვნენ გამოფიტულები. მას მხოლოდ სანტა-ანას მიერ გაცემული ბრძანებების დელეგირება უწევდა.

ფილისოლას მიერ სანტა-ანასთვის გაგზავნილი პატაკები სემ ჰიუსტონის კაცებმა ჩაიგდეს ხელში, რამაც პირდაპირ მიიყვანა საქმე გადამწყვეტ ბრძოლამდე. სანამ სანტა-ანა დაკავებული იყო ახალი რესპუბლიკის მაღალჩინოსნების დატყვევების მცდელობით, ფილისოლას დაევალა დალოდებოდა პოლკოვნიკ ამატის, გენერალ გაონასა და სესმას ძალების შეერთებას. შემდეგ კი უნდა ეპოვა გადასასვლელი, მოეწყო ბანაკი, 500 კაცით თავს დასხმოდა ტექსასელებს, დაემარცხებინა ისინი, გადაეკვეთა მდინარე ბრაზოსი არმიის დანარჩენ ნაწილთან ერთად და ჰარისბურგში დაბანაკებულიყო.

როდესაც 1836 წლის 21 აპრილს ტექსასელებმა სან-ხასინტოს ბრძოლაში სანტა-ანა დაატყვევეს, ვისენტე ფილისოლა დაახლოებით 1000 კაცით სან-ფელიპესა და ფორტ-ბენდს შორის იმყოფებოდა (მას შემდეგ, რაც გენერალი კოსი 500 კაცით სანტა-ანას დასახმარებლად გაგზავნა).

მეორე დღეს, კაპიტანმა მიგელ აგირემ, სანტა-ანას გვარდიის დაჭრილმა ოფიცერმა, მიაღწია ფილისოლას ბანაკს მდინარე ბრაზოსთან და შეატყობინა სან-ხასინტოსთან მექსიკის არმიის სრული განადგურების შესახებ. კიდევ რამდენიმე ადგილობრივმა და ჯარისკაცმა დაადასტურა ეს ამბავი, თუმცა მათ დამარცხების მასშტაბები ძალზედ გადააჭარბეს. იმ დროს ფილისოლამ არ იცოდა, ცოცხალი იყო თუ არა სანტა-ანა, ამიტომ არ იყო დარწმუნებული, უნდა გაეწია თუ არა მისთვის დახმარება. სანტა-ანას დამარცხების ამბავმა ფილისოლას ჯარების დემორალიზება გამოიწვია, ხოლო ჰიუსტონის წინააღმდეგ ნებისმიერ ქმედებას, შესაძლოა, ყველა მექსიკელი ტყვის სიკვდილი მოჰყოლოდა. მისი მეორე არჩევანი იყო უკანდახევა და მექსიკის ხელისუფლებისგან ინსტრუქციების მოთხოვნა.

ტექსასში მყოფი მექსიკური შენაერთები — ფილისოლას 1000 ჯარისკაცი და გენერალ ხოსე დე ურეას 1500 ჯარისკაცი — ერთმანეთს ფორტ-ბენდთან, ელისაბედ პაუელის პანსიონატში შეხვდნენ, სადაც გენერლებმა ფილისოლას ხელმძღვანელობით სამხედრო საბჭო გამართეს. დატყვევებული მექსიკელი ჯარისკაცი, რომელიც ტექსასელებმა კურიერად გამოიყენეს, ბანაკში სანტა-ანას წერილით მივიდა. წერილით სანტა-ანა ფილისოლას უბრძანებდა, გამოეყვანა ყველა მექსიკური ჯარი მდინარე კოლორადოს აღმოსავლეთით და საერთოდ დაეტოვებინა ტექსასი, რის სანაცვლოდაც ტექსასელები მას სიცოცხლის შენარჩუნებას ჰპირდებოდნენ. ფილისოლა დათანხმდა წასვლას და მას დაეკისრა პასუხისმგებლობა ტექსასიდან დარჩენილი 4000 მექსიკელი ჯარისკაცის ორგანიზებულ გამოყვანაზე.

მიუხედავად ურეასა და სხვა ოფიცრების პროტესტისა, რომლებსაც ბრძოლის გაგრძელება სურდათ, ფილისოლამ ზედმიწევნით შეასრულა სანტა-ანას ბრძანება უკანდახევის შესახებ. 24 მაისს მან უბრძანა ხუან ხოსე ანდრადეს, გაენადგურებინა ალამოს სიმაგრეები და თავისი 1200 კაციანი ლეგიონით დაეტოვებინა სან-ანტონიო. ტეხასის რესპუბლიკის თანახმად, მან ასევე მოახდინა ველასკოს ხელშეკრულებების „რატიფიცირება“. ამის შემდეგ ფილისოლა და ანდრადე გოლიადში გაერთიანდნენ და მატამოროსისკენ დაიხიეს.

მას შემდეგ, რაც ხელშეკრულების ორივე მხარემ დაარღვია შეთანხმების გარკვეული პუნქტები, ფილისოლამ მექსიკის მთავრობისგან მიიღო ბრძანება, რომ არ დაეხია უკან. მიუხედავად იმისა, რომ მან ტეხასში დაბრუნება შესთავაზა, დაქანცულმა მექსიკურმა არმიამ უკანდახევა განაგრძო. 15 ივნისს, მატამოროსში ჩასვლისას, ურეამ ფილისოლა მთავარსარდლის თანამდებობაზე შეცვალა, თავად ფილისოლამ კი თავისი უფლებამოსილება ხუან ხოსე ანდრადეს გადააბარა.

მექსიკა-აშშ-ის ომის დროს ფილისოლა მექსიკის არმიის სამი დივიზიიდან ერთ-ერთს მეთაურობდა.

ვისენტე ფილისოლა გარდაიცვალა ქოლერით მეხიკოში, 1850 წლის 23 ივლისს, დაახლოებით 65 წლის ასაკში.

მემკვიდრეობა
მიუხედავად იმისა, რომ მექსიკაში ფილისოლა მშიშარასა და მოღალატეში დაადანაშაულეს მექსიკური ჯარების გასვლის ზედამხედველობის გამო, მიუხედავად იმისა, რომ მისივე ძალები ბრძოლაში არასდროს დამარცხებულან, ის 1841 წელს გაამართლეს. თუმცა, სან-ხასინტოსთან დამარცხებაში საკუთარი როლის დავიწყებით, სანტა ანამ მთელი ბრალდება ფილისოლას დააკისრა.

ფილისოლას ციტირებს სანტა ანას შესახებ ნათქვამი ფრაზა: „მისი შუბლი ღრუბლით იყო დაფარული... ზოგი ამას გულგატეხილობად აღიქვამდა, ზოგი კი - სასოწარკვეთილად და არა მხოლოდ - უხეშად, ზიზღად ან გულგრილობად ყველა იმ ადამიანის მიმართ, ვისთანაც მას რაიმე მიზეზით ჰქონდა ურთიერთობა ან შეხვდა“. ფილისოლას ხშირად ევალებოდა სანტა ანას ნაჩქარევი გადაწყვეტილებების გათვალისწინება.

მოგვიანებით მან გამოაქვეყნა თავისი უკან დახევის დაცვა, რომელიც მოგვიანებით 1837 წელს ტეხასის რესპუბლიკამ თარგმნა და გამოსცა. 1928 წელს კასტანედამ გამოაქვეყნა ფილისოლას ნაშრომის თარგმანი წიგნში „ტეხასის რევოლუციის მექსიკური მხარე“, ხოლო ტეხასის რევოლუციის შესახებ მისი სრული ნაშრომი მოცემულია 1985 წელს გამოცემულ წიგნში „ტეხასის ომის ისტორიის მემუარები“.

მას ჰყავდა რამდენიმე შთამომავალი მექსიკის სხვადასხვა კუთხეში, განსაკუთრებით ჩრდილოეთში. ის დაქორწინდა და ოჯახი შეეძინა მეხიკოში და მამრობითი სქესის შთამომავლები.

დეკორაციები
გვადალუპეს საიმპერატორო ორდენის რაინდი (1821 წლის დეკემბერი)