iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დობონი

დობონი, იგივე დობონგუ — სამხრეთ კორეის დედაქალაქ სეულის ერთ-ერთი რაიონი. აქვს თვითმმართველობის სტატუსი.

ისტორია
კოჩოსონის პერიოდი
ვარაუდობენ, რომ პირველად ადამიანებმა დასახლება ახლანდელი დობონგუს ტერიტორიაზე პრეისტორიულ ხანაში დაიწყეს, თუმცა არქეოლოგიური გათხრების პროცესში ჯერ არაფერია ნაპოვნი, რაც ამ თვალსაზრისს დაადასტურებდა.

ტერიტორია პირველად ნახსენებია პექჩეს სახელმწიფოს ისტორიულ ჩანაწერებში, ვანი კოის (, მეფობა: 234-286) მეფობის დროს, რომელმაც თავისი მმართველობა დაამყარა დღევანდელ დობონგუზე, როგორც პექჩეს ტერიტორიის სამხრეთით გაფართოების მიზნით.

უძველესი დროიდან ეს ტერიტორია ცნობილია თავისი კარგი პირობებით სოფლის მეურნეობისთვის და სტრატეგიული პოზიციით - ტერიტორიაზე შესასვლელი ჩრდილოეთიდან ორ მთას, დობონსანსა და სურაქსანს შორის მდებარეობს.

მას შემდეგ, რაც 475 წელს ვანმა ჩანსუმ დაიპყრო კოგურიოში მდებარე პექჩეს დედაქალაქი ჰანსონი (თანამედროვე სეული), ტობონგუს ტერიტორია და იანჯუ გაერთიანდა მესონის ოლქში , ხოლო სილას დინასტიის დროს ვანმა გიონდოკმა იანჯუს ტერიტორიის ნაწილზე შექმნა ახალი ოლქი - ნესო .

კორიო და ჩოსონი
კორიოს სამეფოს ვანმა ტეჯომ საუკუნის პირველ ნახევარში ნესოს ოლქს გიონჯუ დაარქვა, ხოლო სილას სამეფოს დროს არსებულ ჰანიანს — იანჯუ. იანჯუში დაინიშნა გუბერნატორი, რომლის იურისდიქციაშიც ექცეოდა გიონჯუ. 1018 წელს, ვანი ჰიონჯონის მმართველობის დროს, გიონჯუს ოლქი მიერთებულ იქნა იანჯუს ოლქისთვის.

 საუკუნის ბოლოს, ვანმა ტეჯომ ჩოსონის სამეფოდან დობონგუს ზოგიერთი ტერიტორია ჰანსონის ციხესიმაგრეს შეუერთა, რომელიც მის შიდა ტერიტორიებს წარმოადგენდა (გარე ტერიტორია ციხესიმაგრის მიღმა მდებარეს ეწოდებოდა). სწორედ მაშინ, 1394 წელს დაიწყო გიონბოკუნის სამეფოს სასახლის მშენებლობა ტობონის სამხრეთ-დასავლეთით. იმ პერიოდიდან დღემდე რაიონის გარკვეული ნაწილი ყოველთვის შედიოდა ქალაქის შემადგენლობაში.

საერთო მახასიათებლები
დობონის ტერიტორიის საერთო ფართობია 20,84 კმ², საიდანაც 50% (10,42 კმ²) არის მწვანე ზონები, 39,6% (8,25 კმ²) საცხოვრებელი ადგილები, 8,6% (1,8 კმ²) დათმობილია ინდუსტრიული, ხოლო 1,8% (0,37 კმ²) კომერციული (სავაჭრო) ზონისთვის.

რაიონის ტერიტორიაზე საბავშვო ბაღების გარდა 49 საგანმანათლებლო დაწესებულება ფუნქციონირებს. აქედან: 46 სკოლა, 1 უნივერსიტეტი (ტოქსონის ქალთა უნივერსიტეტი) და 2 სხვა დაწესებულება.

მე-4 და მე-7 მეტრო ხაზი გადის დობონგაზე. სადგურების საერთო რაოდენობა ექვსია.

ღირსშესანიშნაობები
რეგიონის ჩრდილო-დასავლეთით, დობონსანის მთის ერთ-ერთ მწვერვალზე, მდებარეობს მანვოლსას ბუდისტური ტაძარი , რომელიც აშენდა სილას სამეფოს პერიოდში, დედოფალ სონდოკის მეფობის დროს, 639 წელს. მანვოლსადან არც თუ ისე შორს არის კიდევ ერთი ბუდისტური ტაძარი - ჩჰონჩჰუქსა , რომელიც აშენდა 673 წელს, ვანი მუნმუს მეფობის დროს, რომელმაც დააარსა გაერთიანებული სილას სახელმწიფო.

დობონგუს სამხრეთ-დასავლეთით, პანჰაკ 3 (სამ)-დონის კვარტალში არის 24 მეტრიანი ხე გინკგო, რომელიც, სხვადასხვა შეფასებით, 800-დან 1000 წლამდეა. ამ ხის სამხრეთ-დასავლეთით, სანმუნ 1 (ილ)-დონის კვარტალში, არის კერამიკის სახალხო მუზეუმი .

ცნობილი ადამიანები დობონიდან
ლი თე მინი (დ.1993) — მომღერალი, სიმღერების ავტორი, მოცეკვავე, მსახიობი, ბოიბენდ -სა და -ის წევრი.

ლი სეუნ გი (დ.1987) — მომღერალი, მსახიობი.

სონ ჰიუნ ვუ (დ.1992 — მომღერალი, ჯგუფ -ის წევრი.

იუნ სან ჰა (დ.2000) — მომღერალი, ბოიბენდ -ს წევრი.
სომატური მარკერების ჰიპოთეზა

სომატური მარკერების ჰიპოთეზა — ანტონიო დამასიოს და მასთან დაკავშირებული მკვლევარების მიერ შემუშავებული ჰიპოთეზა, რომლის მიხედვითაც ემოციური პროცესები წარმართავს ქცევას, განსაკუთრებით, გადაწყვეტილების მიღებას ან გავლენას ახდენს მასზე.

„სომატური მარკერები“ წარმოადგენენ ისეთ გრძნობებს, რომლებიც ასოცირებული არიან ემოციებთან, როგორიცაა გულის აჩქარება შფოთის, გულისრევის და ზიზღის შეგრძნების თანაობისას.
ოჰაიო (მდინარე)

ოჰაიო  — მდინარე აშშ-ში; მდ. მისისიპის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 1579 კმ, აუზის ფართობი 528.200 კმ². წარმოიქმნება ქალაქ პიტსბურგთან მდინარეების ალეგეინისა და მონოგლაჰილის შეერთების შედეგად. ქალაქ ლუისვილამდე მიედინება აპალაჩების პლატოზე, შემდეგ — ცენტრალურ ვაკეებზე. ქალაქ კეიროსთან ჩაედინება მდინარე მისისიპიში. ძირითადი შენაკადებია: მასკინგემი, ჰოკინგი, საიოტო, გრეიტ-მაიამი, უაიტუოტერი, უობაში, სალინი (მარჯვენა); ლიტლ-კანოვა, კანოვა, გაიანდოტი, ბიგ-სანდი, ლიკინგი, კენტუკი, გრინ-რივერი, ტრეიდუოტერი, კამბერლენდი, ტენესი (მარცხენა). ოჰაიოს აუზი ძირითადად მდებარეობს ზომიერი კლიმატის სარტყელში, ქვემო წელი — სუბტროპიკულში. იკვებება შერეულად, უპირატესად თოვლისა და წვიმის წყლებით. მისისიპის ყველაზე წყალუხვი შენაკადია, მასზე მოდის მთელი მდინარის წყლის დაახლოებით 42%. წყლის საშუალო მრავალწლიური ხარჯი ქვემო წელზე (ქალაქ მეტროპოლისთან) 7750 მ³/წმ-ია (ჩამონადენის წლიური მოცულობა — 244 კმ³). წყალდიდობა ახასიათებს დეკემბრიდან მაისამდე (წლიური ჩამონადენის 74%), წყალმცირობა — ივნის-ნოემბერში (26%). ყველაზე უხვწყლიანი თვეა მარტი (წლიური ჩამონადენის 16%), მცირეწყლიანი — სექტემბერი (3%). პერიოდულად იცის ძლიერი წყალმოვარდნები; 1884, 1913, 1933, 1937, 1945, 1964, 1977 წლებში მათ კატასტროფული ხასიათი ჰქონდათ. 1937 წლის ექსტრემალური წყალმოვარდნის შემდეგ ოჰაიოზე აშენდა მისგან დამცავი ჯებირები.

მდინარეზე აგებულია რაბები, სანაოსნოა მთელ სიგრძეზე. ოჰაიოს აუზში წყლის გზების საერთო სიგრძე დაახლოებით 4000 კმ-ია. ქალაქ ლუისვილის მიმდებარე რაიონში არსებული ჭორომების გამო გაყვანილია შემოვლითი არხები. მდინარის აუზში მდებარეობს დიდი წყალსაცავები, რომელთა დიდი ნაწილი არის ტენესიზე, კამბერლენდზე, გრინ-რივერის შენაკადებზე. წყალი დაბინძურებულია საწარმოთა ჩანადენებით. ოჰაიოზეა დიდი ქალაქები (სათავიდან ქვემოთ): პიტსბურგი, ამბრიჯი, სტიუბენვილი, უილინგი, მარიეტა, პარკერსბერგი, ჰანინგტონი, პორტსმუთი, ცინცინატი, მადისონი, ლუისვილი, ოუენსბორო, ევანსვილი, პადიუკა. მდინარე აღმოაჩინა და თითქმის მთელ სიგრძეზე გამოიკვლია ფრანგმა მოგზაურმა რენე-რობერ კავალიე დე ლა სალმა 1669 წელს.

გალერეა
მუჰამედ იუნუს ხალესი

მუჰამედ იუნუს ხალესი (მალვავი) (პუშტ. ‎, დ. 1919 —  გ. 19 ივლისი, 2006) —ავღანელი მოჯაჰედების  შეიარაღებული ძალების ერთ-ერთი უდიდესი საველე მეთაური  ავღანეთის აღმოსავლეთ და სამხრეთ -აღმოსავლეთ (ვილაიათებში) პროვინციებში,  ავღანეთის  ერთ-ერთი ოპოზიციური პარტიის — „ავღანეთის ისლამური პარტია იუნუს ხალესი“  — ლიდერი ავღანეთის ომის (1979-1989) დროს.

1992 წელს კომუნისტური მთავრობის დაცემის შემდეგ, მისი ძალები მართავდნენ აღმოსავლეთ ავღანეთის ნანგარჰარის პროვინციას".

ბიოგრაფია
მუჰამედ იუნუს ხალესი (მავლავი) დაიბადა 1919 წელს ავღანეთის ნანგარჰარის პროვინციის ხუგიანის რაიონში, წარმოშობით იგი ეკუთვნოდა ხუგიანის (ხოგიანის) პუშტუნთა ტომს. განათლება მიიღო ისლამურ სამართალსა და თეოლოგიაში. ხალესს ჰქონდა კონსერვატიული შეხედულება ავღანეთში ისლამური საზოგადოების განვითარების შესახებ. იგი  გახდა მნიშვნელოვანი ფიგურა მის თანამედროვე ისტორიაში.

ხალესი გახლდათ გამჭრიახი პოლიტიკოსი, რომელსაც ჰქონდა მნიშვნელოვანი ძალაუფლება ავღანეთის ისტორიის ერთ -ერთ ყველაზე მღელვარე პერიოდში. ხანდახან მას ნანგარჰარის „ნათლიას“ უწოდებდნენ.

1973 წელს მუჰამედ დაუდის მიერ ზაჰირ შაჰის დამხობის შემდეგ, ხალესი გაიქცა პაკისტანში და შეუერთდა გულბედინ ჰექმათიარის ისლამურ პარტიას. საბჭოთა კავშირის ავღანეთში შეჭრის შემდეგ, ხალესმა გაწყვიტა  გულბედინ ჰექმათიართან ურთიერთობა და დააარსა საკუთარი, უფრო ზომიერი ამავე სახელწოდების პარტია.

ხალესი რამდენჯერმე დაბრუნდა ავღანეთში, მათ შორის შეუერთდა ომს საბჭოთა არმიისა და მისი ადგილობრივი მხარდამჭერების წინააღმდეგ. მოჯაჰედების მრავალი მეთაური, მათ შორის აბდულ ჰაკი, ამინ ვარდაკი და ჯალალედინ ჰაკანი, ფაქტობრივად, ხალესის დაქვემდებარებაში იყვნენ.

ხალესი იყო ერთადერთი ოპოზიციის ლიდერი, რომელმაც უშუალო მონაწილეობა მიიღო საომარ მოქმედებებში. 1985 წელს (სამი თვე) იყო „შვიდეულის ალიანსის“ ან „ფეშავარ შვიდის“ (პაკისტანში შექმნილი მოჯაჰედების საკოორდინაციო საბჭო) ოფიციალური თავმჯდომარე.

1992 წელს კომუნისტური რეჟიმის დაცემის შემდეგ, ხალესი მონაწილეობდა „დროებით ისლამურ მთავრობაში“, იგი ლიდერობის საბჭოს წევრი გახლდათ, მაგრამ არ ეკავა სხვა ოფიციალური თანამდებობა. ქაბულში გადასვლის ნაცვლად მას სურდა ნანგარჰარში დარჩენა. მისი პარტია მართავდა ამ პოლიტიკურად და სტრატეგიულად მნიშვნელოვან ოლქს. მისი ორი ახლო თანამებრძოლი  ჰაჯი აბდულ კადირი და ჰაჯი დინ მუჰამედი, იკავებდნენ ნანგარჰარის პროვინციის გუბერნატორების პოსტებს.

1996 წლის სექტემბერში თალიბებმა   ნანგარჰარზე  კონტროლი დაამყარეს.  ხალესი მხარს უჭერდა თალიბანის მოძრაობას და ახლო ურთიერთობა ჰქონდა მის მეთაურებთან. 1990 -იანი წლების ბოლოდან იგი ცხოვრობდა პაკისტანში.თალიბანის ხელისუფლების დაცემის შემდეგ, მისმა მხარდამჭერებმა დაიბრუნეს კონტროლი თავიანთ პოსტზე ჯალალაბადში, სადაც ხალესს მნიშვნელოვანი გავლენა ჰქონდა, თუმცა მას ოფიციალური თანამდებობა არ ეკავა.

მისი უფროსი ვაჟის, თორა ბორას სამხედრო ფრონტის მეამბოხე ჯგუფის ლიდერის ანვარ ალ-ჰაკ მუჯაჰედის განცხადების თანახმად, მუჰამედ იუნუს ხალესი გარდაიცვალა 2006 წლის 19 ივლისს.

წიგნები
მუჰამედ იუნუს ხალესი ავტორია პუბლიკაციების,  ესეების და ლექსების კრებულისა.
ტერეზინის დეკლარაცია

ტერეზინის დეკლარაცია – არასავალდებულო (ფაკულტატური) სახის დეკლარაცია, რომელიც გამოიცა 47 ქვეყნის მიერ 2009 წლის ივნისში, რომელიც ათანხმებს ზომებს ეკონომიკური ზიანების გამოსასწორებლად, რაც თან ახლდა ჰოლოკოსტს ევროპაში, ნაცისტების მიერ ებრაელებისა და სხვა ხალხების დევნის დროს. დეკლარაცია არ წარმოადგენს ხელშეკრულებას ან იურიდიულად სავალდებულო საერთაშორისო შეთანხმებას. ჰოლოკოსტის ეპოქის აქტივების კონფერენცია გაიმართა ქალაქ ტერეზინში, ჩეხეთში, ტერეზინის გეტოს ადგილზე. ერთი წლის შემდეგ 43 ხელმომწერმა ქვეყანამ (ბელარუსის, მალტას, რუსეთისა და პოლონეთის გარდა) მხარი დაუჭირა თანმხლებ დოკუმენტს, კერძოდ „2010 წლის ხელმძღვანელი პრინციპების და უძრავი ქონების დაბრუნებისა და კომპენსაციის საუკეთესო პრაქტიკის“ შესახებ დოკუმენტს, რომელიც ადგენს უძრავი ქონების დაბრუნების საუკეთესო პრაქტიკას. სახელმძღვანელოს თანახმად, უპირატესობა ენიჭება თვით ქონების დაბრუნებას (მიმართებაში), თუმცა, როდესაც ეს ფაქტობრივად შეუძლებელია, შესაძლებელია გადახდილი იყოს საფასური ან გადაეცეს სხვა ქონება, რომელიც არის „ნამდვილად სამართლიანი და ადეკვატური“. დეკლარაციას არ აქვს იურიდიული ძალა და ის არ განსაზღვრავს, თუ როგორ უნდა იმოქმედონ ჩართულმა ქვეყნებმა მისი განხორციელება (შესრულება).

ჰოლოკოსტის დროს, ებრაელთა ქონების ძარცვა ორგანიზებულად და ყოვლისმომცველი მასშტაბით მოხდა. ომის შემდეგ, როდესაც ზოგიერთმა ებრაელმა ქონება უკან დაიბრუნა, ეს გამონაკლისის სახეს ატარებდა. პირები, რომლებიც მიითვისეს გაძარცვული ქონება, თვლიდნენ მას საკუთარ ქონებად და წყინდათ, რომ გადარჩენილ ებრაელება უკან სურდათ თავიანთი ქონება. მიუხედავად იმისა, რომ ბევრმა ქვეყანამ მიიღო შესაბამისი კანონები ქონების დაბრუნების შესახებ, ხშირ შემთხვევაში ეს მხოლოდ ქაღალდზე მოქმედ კანონად რჩებოდა, ხოლო აღმოსავლეთ ევროპაში ხშირად მხოლოდ რამდენიმე წლის განმავლობაში მოქმედებდა. ტერეზინის დეკლარაცია 2009 წელს მიიღეს, მას შედეგად, რაც აშშ-ის ელჩი სტუარტ ეიზენსტატმა მას „მეორე მსოფლიო ომის დაუმთავრებელ საქმედ“ უწოდა.

2017 წლის აქტი „სამართალი უკომპენსაციოდ დარჩენილი მსხვერპლთათვის“, მოითხოვს შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტს წარუდგინოს კონგრესს ტერეზინის დეკლარაციის ხელმომწერების მიერ გადადგმული ნაბიჯების შესახებ ინფორმაცია.

ხელმომწერი სახელმწიფოები
ავსტრია
ავსტრალია
ალბანეთი
არგენტინა
აშშ
ბელარუსი
ბელგია
ბულგარეთი
ბოსნია და ჰერცეგოვინა
ბრაზილია
დანია
დიდი ბრიტანეთი
გერმანია
საბერძნეთი
საფრანგეთი
ისრაელი
ირლანდია
იტალია
ესპანეთი
კანადა
კვიპროსი
ლატვია
ლიეტუვა
ლუქსემბურგი
მალტა
მოლდოვა
მონტენეგრო
ნიდერლანდები
ნორვეგია
პოლონეთი
პორტუგალია
რუსეთი
რუმინეთი
სლოვაკეთი
სლოვენია
თურქეთი
უკრაინა
ურუგვაი
უნგრეთი
ფინეთი
ხორვატია
ჩეხეთი
შვედეთი
შვეიცარია
ესტონეთი
სერბეთი (დამკვირვებელი)
სენტ-ამან ბაზარი

სენტ-ამან ბაზარი (დ. 19 სექტემბერი, 1791, პარიზი ― გ. 29 ივლისი, 1832, კურტრი) — ფრანგი უტოპისტი, სოციალისტი, სენ-სიმონის მიმდევარი. ბურბონების რესტავრაციის პერიოდში იყო კარბონარების და ჭეშმარიტების მეგობრების საიდუმლო ორგანიზაციების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. 1828-1829 წლებში სენ-სიმონისტების სკოლის დავალებით დაწერა შრომა მასწავლებლის მოძღვრების შესახებ. ხელს უწყობდა სენ სიმონიზმის სოციალური ტენდენციების განვითარებას. სენ სიმონისტების სკოლის რელიგიურ თემად გადაკეთების შემდეგ იგი ანფანტენთან ერთად თემის უზენაეს მამად გამოაცხადეს. 1831 წელს გავიდა თემიდან რელიგიის, ქოწინების და ოჯახის საკითხებზე უთანხმოების გამო.
იოჰან ბერნჰარდ ბაზედოვი

იოჰან ბერნჰარდ ბაზედოვი (დ. 11 სექტემბერი, 1724, ჰამბურგი ― გ. 25 ივლისი, 1790, მაგდებურგი) — გერმანელი პედაგოგი. გამოხატავდა ახალგაზრდა გერმანული ბურჟუაზიის ინტერესებს. აკრიტიკებდა იმდროინდელ სკოლას სქოლასტიკისა და ცხოვრებისგან მოწყვეტისთვის, მოითხოვდა საბუნებისმეტყველო დისციპლინების და ახალი ენების შესწავლას. ცდილობდა თავიდან აერიდებინა ეკლესიის ჩარევა სასწავლო საქმეებში და მხარს უჭერდა რელიგიურ ტოლერანტობას.
ნუგზარ გოგიბედაშვილი

ნუგზარ ვლადიმერის ძე გოგიბედაშვილი (დ. 9 თებერვალი, 1939, თბილისი — გ. 26 თებერვალი, 2021, იქვე) — ქართველი სპორტსმენი (თავისუფალი ჭიდაობა) და ექიმი, ენდოკრინოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატი (1957).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1939 წლის 9 თებერვალს თბილისში. მამა — ვლადიმერ (ლადო) გოგიბედაშვილი იყო საქართველოს მრავალგზის ჩემპიონი ქართულ ჭიდაობაში, სსრკ-ის სპორტის ოსტატი, რესპუბლიკის დამსახურებული მსაჯი. დედა ნინო წულაძე — ეკონომისტი.

ნუგზარ გოგიბედაშვილმა 1953 წელს დაიწყო ვარჯიში თავისუფალ ჭიდაობაში შალვა ნოზაძესთან. 1957 წელს დაამთავრა თბილისის მე-18 საშუალო სკოლა. იმავე წელს ჩაირიცხა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტში.

1956-1964 წლებში გახდა საქართველოს 10-გზის ჩემპიონი სხვადასხვა ასაკობრივ ჯგუფში. 1957 და 1958 წელს გახდა სსრკ-ის ჩემპიონი ჭაბუკებში. სსრკ-ის და საქართველოს ნაკრების წევრი თავისუფალ ჭიდაობაში. 1962 წელს გახდა სსრკ მე-3 პრიზიორი 97კგ. წონით კატეგორიაში (რიგა), 1964 წელს — სსრკ-ის ჩემპიონი 97 კგ. წონით კატეგორიაში (ბაქო), ხოლო 1966 წელს „აზიის მცირე ოლიმპიური თამაშების“ ჩემპიონი (ჯაკარტა).

იგი არის 20-მდე სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი. 1982 წლიდან მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი. 1968-1982 წლებში იყო თბილისის ენდოკრინოლოგიური დისპანსერის მთავარი ექიმი. 1970-1982 წლამდე პარალელურად თბილისის მთავარი ენდოკრინოლოგი. 1982-2010 წლამდე კასპის რაიონის და რაიონული საავადმყოფოს მთავარი ექიმი.
იუჯინ ორმანდი

უჯინ ორმანდი (დ. 18 ნოემბერი, 1899, ბუდაპეშტი ― გ. 12 მარტი, 1985, ფილადელფია) — უნგრული წარმოშობის ამერიკელი დირიჟორი.

ბიოგრაფია
1917 წელს დაამთავრა ბუდაპეშტის მუსიკის აკადემია ვიოლინოს განხრით. 1921 წლიდან ცხოვრობდა აშშ-ში. იყო კონცერტმაისტერი, 1924 წლიდან – დირიჟორი. 1931 წლიდან გამოდიოდა ფილადელფიის ორკესტრთან ერთად, შეცვალა ა. ტოსკანინი. 1931-1936 წლებში იყო მინეაპოლისის სიმფონიური ორკესტრის მთავარი დირჟორი. 1936 წლიდან იყო ფილადელფიის ორკესტრის მეორე დირიჟორი, ხოლო 1938 წლიდან – მთავარი დირიჟორი.
თენგიზ ჟღენტი

თენგიზ ჟღენტი (დ. 7 თებერვალი, 1887, დაბლაციხე, ოზურგეთის მაზრა — გ. 24 მაისი, 1937, თბილისი) — ქართველი რევოლუციონერი.

ბიოგრაფია
1903 წლიდან იყო რსდმპ-ის წევრი. რევოლუციურ საქმიანობას ეწეოდა გურიაში, ბათუმში, ქუთაისსა და ჭიათურაში. 1917 წლის მარტში იმყოფებოდა ირანში. 1918-1919 წლებში მონაწილეობდა სამოქალაქო ომში უკრაინაში. 1919 წლის თებერვლიდან მუშაობდა სამხედრო კომისრად ელიზავეტოპოლში. 1919-1921 წლებში მონაწილეობდა აზერბაიჯანისა და საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკების საბჭოთა ოკუპაციაში. 1921 წლის მარტიდან იყო ბათუმის ოლქის სამხედრო კომისარი. 1933 წლიდან იყო საქართველოს სსრ-ის ცაკის მდივანი. აქვს შრომები რევოლუციური მოძრაობის საკითხებზე. სიცოცხლე დაასრულა თვითმკვლელობით.

თენგიზ ჟღენტის მეუღლე იყო ბენიამინ ჩხიკვიშვილის და.

თხზულებები
რევოლუციონური მოძრაობა სამეგრელოში 1905, „სახელგამი“, ტფილისი, 1929
1905 წელი გურიაში, ტფილისი, 1927
პეტრე ჟღენტი

პეტრე ჟღენტი (დ. 4 აპრილი, 1903, ბახვი, ოზურგეთის მაზრა — გ. უცნობია) — ქართველი საბჭოთა ეკონომისტი, სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (1955), პროფესორი (1958), საქართველოს სსრ-ის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1961).

ბიოგრაფია
1930 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 1948-1950 წლებში იყო ამავე ინსტიტუტის მებაღეობა-მევენახეობის ფაკულტეტის დეკანი, 1958 წლიდან იყო ამავე ინსტიტუტის პროფესორი. 1960 წლიდან იყო საქართველოს სსრ-ის სოფლის მეურნეობის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი. იყო საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს მოწვევის დეპუტატი.
ციმბირული ზუთხი

ციმბირული ზუთხი  — მტკნარი წყლის თევზი ზუთხისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 2 მეტრამდე, მასა 200 კგ-მდე. ბინადრობს ციმბირის ყველა დიდ მდინარეში ობიდან კოლიმამდე. ყველაზე დიდი თავშეყრის ადგილები მდინარეთა დელტებია (აქ სუქდებიან). სელენგაში, ქვირითობის მთავარ მდინარეში, შედის 1000 კმ სიგრძეზე. ყველაზე გრძელი მიგრაცია (3000 კმ-ზე მეტი) აღწერილია ობსა და ირტიშში, რაც დაკავშირებულია ზამთარში თევზების ყოველწლიურ გაწყდომასთან ამ მდინარეების შუა და ქვემო წელზე. ხელოვნური მოშენების ობიექტია.
ჟან ფრანსუა ლესიუერი

ჟან ფრანსუა ლესიუერი (; დ. 15 თებერვალი, 1760, დრიუკა-პლესიელი ― გ. 6 ოქტომბერი, 1837, პარიზი) — ფრანგი კომპოზიტორი, საგუნდო დირიჟორი, საფრანგეთის ინსტიტუტის წევრი (1813).

ბიოგრაფია
1786 წლიდან ხელმძღვანელობდა პარიზის ღვთისმშობლის ტაძრის კაპელას. 1793 წლიდან იყო პროფესორი და ეროვნული მუსიკის ინსტიტუტის ინსპექტორი. საფრანგეთის რევოლუციის წლებში მასობრივი დღესასწაულებისთვის შექმნა მრავალი საგუნდო სიმღერა და ჰიმნი, მათ შორის „საფრანგეთის რესპუბლიკის ტრიუმფების სიმღერა“. მისი მოწაფეები იყვნენ ჰექტორ ბერლიოზი, შარლ გუნო, შარლ ლუი ამბრუაზ ტომა. ეკუთვნის 9 ოპერა, მათ შორის გამოქვაბული (1793). ავტორია თხზულებებისა მუსიკალური თეორიის, ესთეტიკისა და განათლების ჟანრში.
პიერ ლესკო

პიერ ლესკო (; დ. 1515, პარიზი ― გ. 10 ოქტომბერი, 1578, პარიზი) — ფრანგი არქიტექტორი, მუშაობდა პარიზში. ლესკოს ნამუშევრები მოასწავებდა ფრანგული აღორძინების აყვავებას. ლესკოს ნამუშევრებია სენ-ჟერმენ ლ’ოქსერუას ეკლესიის ამბიონი (1542–1544), ფრაგმენტები ლუვრში და ლუვრის სამეფო სასახლე. მას ასევე მიაწერენ ოტელ ლინერის აშენებას (1544) და უმანკოთა შადრევნის (1547–1549) მშენებლობაში მონაწილეობას.
ნიკოლოზ ლესკოვი

ნიკოლოზ ლესკოვი (დ. 4 თებერვალი, 1831, გოროხოვო ― გ. 21 თებერვალი, 1895, სანქტ-პეტერბურგი) — რუსი მწერალი.

ბიოგრაფია
ერთხანს მუშაობდა ორიოლში, შემდეგ კიევში. მოგზაურობდა ბევრს, შეისწავლა უბრალო ხალხის ყოფა. მოღვაწეობა დაიწყო ეთნოგრაფიული და პუბლიცისტური სტატიებით. 1861 წლიდან დასახლდა სანქტ-პეტერბურგში. 1860-იანებში გამოაქვეყნა პირველი მნიშვნელოვანი მოთხრობები. მძაფრად აპროტესტებდა რუსეთის ცარისტულ რეჟიმს. მისი ნაწარმოებებია: „ერთი დიაცის ცხოვრება“ (1863), „ხარ-ვერძი“ (1863), „არსაითკენ“ (რომანი, 1864) „მცენსკის მაზრის ლედი მაკბეტი“ (1865), „მეომარი ქალი“ (1866), „დანასისხლად“ (რომანი, 1870–1871), „აღბეჭდილი ანგელოზი“, „მოჯადოებული ყარიბი“, (1873) „თქმულება ტულელ ელამ ლევაშსა და ფოლადის რწყილზე“ (1881), „მღამიობები“ (1891), „ზამთრის დღე“ (1894), „კურდღლის რემიზი“ (1891–1894).
ბოლესლავ ლესმიანი

ბოლესლავ ლესმიანი (დ. 22 იანვარი, 1877, ვარშავა ― გ. 5 ნოემბერი, 1937, ვარშავა) — პოლონელი პოეტი, პოლონეთის ლიტერატურის აკადემიის წევრი (1933).

ბიოგრაფია
1899 წლიდან აქვეყნებდა ლექსებს, რომლებსაც ეტყობათ სიმბოლიზმის გავლენა. 1903 წელს დაამთავრა კიევის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 1911 წელს ჩამოაყალიბა ვარშავის ექსპერიმენტული მხატვრული თეატრი. იყო ლოძის თეატრის მხატვრული ხელმძღვანელი. მისი კრებულებია „ბაღი გზაჯვარედინზე“ (1912), „მდელო“ (1920), „ტყის საქმენი“ (1938). გადაამუშავა ხალხური ზღაპრები „თქმულება სეზამზე“ (1913) და „სინდბად მეზღვაურის თავგადასავალი“ (1914).
სელიმ III გირეი

სელიმ გირეი (; დ. 1713 — გ. 1786, ვიზე, ოსმალეთის იმპერია) — ყირიმის ხანი ორჯერ: 1764–1767 და 1770–1771 წლებში, ფეთიჰ გირეის ვაჟი.

ბიოგრაფია
სელიმ გირეი იყო ფეთიჰ -ის შვილი. ბიძამისის, არსლან გირეის მმართველობისას, 1748–1756 წლებში ეკავა კალგის თანამდებობა. 1764 წელს თავისი მეორე ბიძა ყირიმ გირეი ოსმალეთის სულთნის დივანმა ტახტიდან გადააყენა და სელიმ დაამტკიცა ყირიმის ხანად. 1767 წელს სელიმი შეეცადა სულთნის დარწმუნებას რუსეთის იმპერიის წინააღმდეგ ჰაბსბურგთა ავსტრიასთან სამხედრო ალიანსის შექმნაში, რაზეც მტკიცე უარი მიიღო და ყირიმის ტახტიც დაკარგა.

სელიმ გირეი ოსმალებმა სახანოს მმართველად 1770 წელს აღადგინეს, მაშინ როცა გამძაფრებული ომი მიდიოდა რუსეთთან. ყირიმის სახანომ ვერ შეძლო თავისი მიწების დაცვა ჩრდილოეთ შავი ზღვის რეგიონში. ადგილობრივი ნოღაელები ჩამოშორდნენ ხანისა და ოსმალთა მორჩილებას და გადავიდნენ რუსეთის მხარეს. ოსმალეთის მფარველობიდან გასვლის წინადადება პეტერბურგიდან ბახჩისარაიში მივიდა. სელიმ გირეიმ უარი თქვა რუსეთის ვასალობაზე და შეწყვიტა ყველანაირი მოლაპარაკება ამ საკითხზე, რის საპასუხოდაც, 1771 წლის ივნისში რუსული არმია შემოიჭრა ყირიმის ნახევარკუნძულზე. რუსებმა გენერალ დოლგორუკოვის მეთაურობით გაანადგურეს ყირიმის ხანის 70 ათას კაციანი ჯარი, დაიპყრეს პერეკოფი, ხოლო ორი კვირის შემდეგ, კაფას ბრძოლაში, სასტიკად დაამარცხეს ოსმალებისა და თათრების 95 ათას კაციანი არმია. მათ ასევე ხელში ჩაიგდეს ქალაქები არაბატი, ქერჩი, იენიკალე და ბალაკლავა.

ყირიმელ დიდებულებსა და გირეის დინასტიის წევრებს შორის შეიქმნა პრორუსული დაჯგუფება, რომელმაც მოიწვია კრება და რუსეთის იმპერიასთან დაამყარა კავშირი. ყირიმელებმა გადაწყვიტეს ხანის დამოუკიდებლად არჩევა, რაც პირდაპირ ნიშნავდა სახანოს გამოსვლას ოსმალეთის იმპერიის მმართველობიდან და დამოუკიდებლობის დამყარებას. სელიმ გირეიმ თავისი უძლურება გაანალიზა, დატოვა ყირიმის ტახტი და საცხოვრებლად ოსმალეთში გადავიდა. სელიმ გირეი 1786 წელს, მამისა და ბაბუის მსგავსად, ქალაქ ვიზეში გარდაიცვალა, დაკრძალეს იქვე.
მაქსუდ გირეი

მაქსუდ გირეი (; დ. 1720 — გ. 1780, ოსმალეთის იმპერია) — ყირიმის ხანი 1767–1768 წლებში, სელამეთ გირეის ვაჟი, სელიმ გირეის შვილიშვილი.

ბიოგრაფია
მაქსუდი იყო სელიმ გირეის ნაბოლარა ვაჟის, სელამეთ -ის შვილი. მაქსუდ გირეი 1748–1756 წლებში ყირიმის ხანის არსლან გირეის ნურედინად იყო დანიშნული. 1762–1764 წლებში კი ყირიმ გირეის კალგა იყო.1767 წელს მაქსუდი დაინიშნა სახანოს მმართველად არსლან გირეის ნაცვლად, რომელიც გარდაიცვალა ყირიმისკენ მიმავალ გზაზე. მაქსუდის მმართველობამ მხოლოდ წელიწადსა და ორ თვეს გასტანა. მისი უმოქმედობითა და რუსეთ-ოსმალეთის ომში განცდილი მარცხებით უკმაყოფილო სულთან მუსტაფა -მ მას 1768 წელს ხანის ტიტული ჩამოართვა და მცირე აზიაში გადაასახლა. მაქსუდის შემდეგ ყირიმის ხანად ოსმალებმა აღადგინეს ყირიმ გირეი.

მაქსუდ გირეი 60 წლის ასაკში გარდაიცვალა საკუთარ მამულში, 1780 წელს.
დევლეთ IV გირეი

დევლეთ გირეი (; დ. 1730 — გ. 1780, ვიზე, ოსმალეთის იმპერია) — ყირიმის ხანი ორჯერ: 1769–1770 და 1775–1777 წლებში, არსლან გირეის ვაჟი.

ბიოგრაფია
დევლეთ გირეი 1750 წლიდან 1756 წლამდე ბუჯაკის ურდოს გამგებელი იყო. 1767 წელს მიიღო კალგის წოდება. 1769 წელს თავისი ბიძის, ყირიმ გირეის ლაშქრობაში მოულოდნელი გარდაცვალების შემდეგ, დევლეთს ოსმალებმა უბოძეს ყირიმის ხანის ტიტული.
დევლეთ -ს დაევალა ჯარის შეკრება რუსეთ-ოსმალეთის ომში სახანოს დასაცავად. ხანმა არმიის მობილიზება ვერ შეძლო, რადგან ყირიმელებში გამოიკვეთა ახალი ფენა, რომელიც რუსეთის იმპერიასთან ფარულ მოლაპარაკებებს აწარმოებდა. შედეგად დევლეთ გირეიმ ვერ შეძლო ოსმალთათვის სათანადო დახმარების გაწევა და ყირიმის ტახტი დაატოვებინეს უმოქმედობის ბრალდებით.

ტახტიდან გადადგომის შემდეგ დევლეთმა გააგრძელა ოსმალების მსახურება. აქტიურად იბრძოდა რუსების წინააღდმეგ. 1773 წელს ის სულთანმა გაგზავნა დოლგორუკოვის მიერ ოკუპირებული მიწების გასათავისუფლებლად, თუმცა უშედეგოდ. 1774 წელს დაიდო ქუჩუქ-კაინარჯის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც ყირიმის სახანო რუსეთის მმართველობის ქვეშ მოექცა.

1775 წელს დევლეთ ქერჩის გავლით ყირიმში შევიდა, ნოღაელებისა და რუსი კაზაკების მხარდაჭერით საჰიბ გირეი ტახტიდან ჩამოაგდო და ხანის ტიტული დაიბრუნა. 1776 წელს მან მოსთხოვა სულთან აბდულჰამიდ -ს რუსებთან დადებული ხელშეკრულების დარღვევა და სახანოს თავის მმართველობაში დაბრუნება. სულთნის დივანმა რუსეთის იმპერიასთან ახალი ომის შიშით, ვერ გაბედა დევლეთ -ის მოთხოვნის შესრულება. დევლეთი 1777 წელს თავისმა ბიძაშვილმა შაჰინ გირეიმ ნოღაელთა და რუსული არმიის დახმარებით ტახტიდან გადააყენა. დევლეთ გირეიმ დატოვა ყირიმი და დასახლდა ოსმალეთის ქალაქ ვიზეში, სადაც 1780 წელს გარდაიცვალა.
ინეზა აბესაძე

ინეზა აბესაძე (დ. 1940, თბილისი — გ. 7 მარტი, 2024, იქვე) — ქართველი და საბჭოთა თეატრისა და კინოს მსახიობი და პედაგოგი. დაამთავრა თბილისის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი.

ოჯახი
მეუღლე — ელგუჯა ბურდული, შვილები — ლადო, მაკა (დ. 1965, მსახიობი და კინოდოკუმენტალისტი) და ბაკური (დ. 1975, მუსიკოსი).

ფილმოგრაფია
1981: „მოცურავე“ (ეპიზოდი) რეჟ. ირაკლი კვირიკაძე
1989: „დღესასწაული დღესასწაულის მოლოდინში“ (ეპიზოდი) რეჟ. ლეილა გორდელაძე
ყაფლან II გირეი

ყაფლან გირეი (; დ. 1739 — გ. 1771) — ყირიმის ხანი 1770 წელს, სელიმ გირეის ვაჟი.

ბიოგრაფია
ყაფლანი არსლან და ყირიმ გირეიების მმართველობისას, 1767–1769 წლებში ნურედინის მოვალეობას ასრულებდა. ყირიმის ტახტი მიიღო 1770 წელს. მან სცადა სიტუაციის გამოსწორება რუსეთ-ოსმალეთის ომში მოლდავეთის ფრონტზე, თუმცა სასტიკად დამარცხდა ლარგასთან ბრძოლაში და წარუმატებელი სამხედრო კამპანიების სერიის შემდეგ, დაბრუნდა ყირიმში.

ყაფლან -მ მალევე გაიგო ნოღაელების რუსეთის მხარეს გადასვლის შესახებ და თავადაც მიიღო მსგავსი შეთავაზება დიდებულებისგან. ხანმა აღშფოთებულმა უარყო ის, თუმცა ვერ მოახერხა იმ ყირიმელი ბეგების დაშოშმინება, რომლებიც რუსების დახმარებით აპირებდნენ ოსმალეთის იმპერიის მმართველობიდან გამოსვლას. მათ მალევე ყაფლან გირეისაც შეაცვლევინეს აზრი და დამოუკიდებლობის იდეით მოხიბლეს. ხანმა რუსეთთან სამშვიდობო მოლაპარაკებების გამართვა დაიწყო. ამის შესახებ შეიტყო ოსმალთა სულთანმა, რომელმაც დაუყოვნებლივ ბრძანა ყაფლან -ის გადაყენება.

6 თვიანი მმართველობის შემდეგ ოსმალებმა ყაფლანს დაათმობინეს ყირიმის ხანის ტიტული და თურქეთის პროვინციაში გადაასახლეს. გარდაიცვალა 32 წლის ასაკში, 1771 წელს. დაკრძალულია სოფელ სუ-ბაშის მეჩეთში.