iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მელოტა (გვარი)

მელოტა — წყალმცურავ ფრინველთა გვარი ლაინასებრთა ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძეა 33–59 სმ, მასა 0,4–2,5 კგ. აქვთ მასიური სხეული, ძლიერი ფეხები, გრძელი თითები კუწუბოიანი ლაპოტებით. კარგად ცურავენ და დადიან, შეუძლიათ ყვინთვა, აფრენისათვის დიდი გარბენი სჭირდებათ, ფრენენ მძიმედ, არამანევრულად. შეფერილობის საერთო ტონი შავ-რუხია. სახეობები ადვილად განირჩევა ნისკარტის ფერითა და ფორმით, აგრეთვე შეუბუმბლავი კანით შუბლზე (აქედან სახელწოდება); შეიმჩნევა შიდასახეობრივი მორფიზმი შიშველი კანის ფერის მიხედვით. ბარტყები დაფარული არიან მუქი ღინღლით, აქვთ კაშკაშა ჭრელი თავი და ბუმბული. ცნობილია 10 თანამედროვე სახეობა. წარმოშობისა და მრავალფეროვნების ცენტრია სამხრეთი ამერიკა; აღმოსავლეთ ნახევარსფეროში გვხვდება ორი სახეობა; საქართველოში — მხოლოდ [ჩვეულებრივი] მელოტა (. ). უპირატესობას ანიჭებენ მდგარ მტკნარ წყალსატევებს, მიგრაციებისა და გამოზამთრების დროს შეინიშნებიქან ზღვის სანაპირო აკვატორიაში. ძირითად საკვებს წარმოადგენს წყლის მცენარეულობა, ბარტყები აგრეთვე იკვებებიან უხერხემლოებით. მონოგამური ფრინველებია. ბუდეს თავთხელ ადგილებში აკეთებენ მცენარეული მასალისაგან. გიგანტური მელოტა (. ) ლერწმისაგან აკეთებს 3 მ-მდე სიგრძისა და 50 სმ-მდე სიმაღლის ტივებს. რქოსანი მელოტა (. ) კენჭებისაგან წყალში აგებს 1,5 ტონამდე მასის კონუსისებრ ამაღლებას; იგი სიმაღლეში 1 მ-მდეა, დიამეტრი ფსკერზე — 2–4 მ, ზედაპირთან — 1 მ; შემდეგ ამ ამაღლებაზე ათავსებს მცენარეული ნარჩენებისაგან შემდგარ 20–30 სმ სიმაღლის ბუდეს. დებენ 4–15 კვერცხს. დედალ-მამალი კრუხობს 3–4 კვირის განმავლობაში, ბარტყებს კვებავენ 2 კვირამდე. წელიწადში 2–3-ჯერ მრავლდებიან. ჩვეულებრივი მელოტა ნადირობის ტრადიციული ობიექტია. ჰავაიური მელოტა (. ) როგორც მოწყვლადი სახეობა შეტანილია ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის წითელ ნუსხაში.
დიდებულიძე

საკუთარი სახელი დიდებულიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ალექსანდრე დიდებულიძე — ქართველი ფიზიკოსი
ალექსანდრე დიდებულიძე — ქართველი ელექტრომექანიკოსი
ალექსანდრე დიდებულიძე — ქართველი სამხედრო პირი
გრიგოლ დიდებულიძე — ქართველი ექიმი
ვიქტორ დიდებულიძე — ქართველი მორაგბე
კონსტანტინე დიდებულიძე — ქართველი ინჟინერი
მარიამ დიდებულიძე — ხელოვნების ისტორიკოსი
როინიშვილი

საკუთარი სახელი როინიშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

გიორგი როინიშვილი — მსახიობი, პოლიტიკოსი
გოგი როინიშვილი — მხატვარი
ვლადიმერ როინიშვილი — ფიზიკოსი
იოსებ როინიშვილი — სამხედრო მოღვაწე
კოკო როინიშვილი — მსახიობი
მარიამ როინიშვილი — საოპერო მომღერალი
მინა როინიშვილი — რუსეთის არმიის ოფიცერი
ნიკოლოზ როინიშვილი — ინჟინერი
ნინო როინიშვილი — ფიზიკოსი
ჩაგელიშვილი

საკუთარი სახელი ჩაგელიშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

გიორგი ჩაგელიშვილი — ქართველი ფიზიკოსი
გოგი ჩაგელიშვილი — ქართველი მხატვარი
გოჩა ჩაგელიშვილი — ქართველი ეკონომისტი
დემნა ჩაგელიშვილი — ქართველი ჟურნალისტი
თომა ჩაგელიშვილი — ქართველი ისტორიკოსი და ჟურნალისტი
შალვა ჩაგელიშვილი — ქართველი სამხედრო პირი
ხელაშვილი

საკუთარი სახელი ხელაშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ანზორ ხელაშვილი — ქართველი ფიზიკოსი
გიორგი ხელაშვილი — ქართველი პოლიტიკოსი, დიპლომატი
თეიმურაზ ხელაშვილი — ქართველი მომღერალი, მსახიობი
თეოდოსი (ხელაშვილი) — ქართველი სასულიერო პირი, პედაგოგი
იონა ხელაშვილი — ქართველი ბერი, მწიგნობარი, თეოლოგი, ფილოსოფოსი
იოსებ ხელაშვილი — ქართველი ინჟინერი
მიხა ხელაშვილი — ქართველი პოეტი
კანონი სახელმწიფო ხელისუფლების შესახებ

კანონი „სახელმწიფო ხელისუფლების შესახებ“ — 1992 წლის 6 ნოემბერს მიღებული კანონი, რომელიც „მცირე კონსტიტუციის“ სახელწოდებით არის ცნობილი.

ისტორია
1991 წლის ბოლოს არაკონსტიტუციური გზით ვადამდე შეუწყდა უფლებამოსილება საქართველოს უზენაეს საბჭოს, რესპუბლიკის პრეზიდენტსა და მთავრობას. 1992 წლის 6 იანვარს შეიქმნა საქართველოს რესპუბლიკის სამხედრო საბჭო (ტრიუმვირატი) და დროებითი მთავრობა. სამხედრო საბჭომ ძალადაკარგულად გამოაცხადა გარდამავალი პერიოდის კონსტიტუცია და კანონმდებლობა, და 1992 წლის 21 თებერვალს მიიღო დეკლარაცია 1921 წლის 21 თებერვლის კონსტიტუციის აღდგენის თაობაზე. იმავე წელს დაიშალა სამხედრო საბჭო და შეიქმნა საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭო. 1921 წლის აღდგენილ კონსტიტუციას კი ისეთივე ბედი ეწია, როგორიც მიღების დროს — მას არც ერთი დღე რეალურად არ უმოქმედია, რადგან იმ დროსთან შეუსაბამო იყო.

აღნიშნული კანონი აღმოჩნდა ერთადერთ აქტად, რომელსაც სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ კონსტიტუციის გარეშე დარჩენილ ქვეყანაში შეეძლო გაეწია ძირითადი კანონის მაგივრობა.

კანონი შედგებოდა 8 თავისა და 33 მუხლისაგან.
ლავრენტის მაღლობი

ლავრენტის მაღლობი — მაღლობი კანადასა და ნაწილობრივ აშშ-ში. სამხრეთ-აღმოსავლეთით შემოზღუდულია მდინარე წმინდა ლავრენტის ხეობით, სამხრეთით — ცენტრალური ვაკეებით, სამხრეთ-დასავლეთით დიდი ვაკეებით, დასავლეთით მაკენზის დაბლობით, ჩრდილოეთით ჰუდსონის ყურის დაბლობით. ჩრდილოეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთით გადის ჩრდილოეთის ყინულოვან და ატლანტის ოკეანეებისაკენ. ლავრენტის მაღლობის ფართობია დაახლოებით 5 მლნ. კმ². ზედაპირი დამრეცტალღოვანია, გაბატონებული სიმაღლეებია 200–500 მ. ლავრენტის მაღლობის უმაღლესი წერტილი). ლავრენტის მაღლობი იკავებს კანადის ფარის დიდ ნაწილს; აგებულია კრისტალური ფიქლებით, გნაისებით, ამფიბოლიტებით, არქეული და გვიანპროტეროზოური ასაკის გრანიტოიდებით. ლავრენტის მაღლობი მდიდარია რკინის მადანით, ტიტანით, სპილენძით, ნიკელით, ოქროთი, ურანით და სხვა. პლეისტოცენში მთლიანად იყო დაფარული 3000 მ სიმძლავრის ყინულოვანი ფარით. რელიეფის მყინვარული ფორმები წარმოდგენილია მორენული ვაკეებით, დრუმლინების სარტყლებით, ოზური სერებით. მკვიდრი ქანების ვრცელი ფართობები ატარებენ მყინვარული დამუშავების კვალს. ყინულოვანი ფარის დნობას თან სდევდა ოკეანის ტრანსგრესია, რომელმაც მოიცვა დიდწილად ლავრენტის მაღლობის განაპირა ნაწილები. ტრანსგრესიებთან დაკავშირებულია მრავალრიცხოვანი ტბების წარმოშობა, რომლებმაც ამოავსეს მყინვარის მიერ დახვნილი ტბიური ტაფობები. სამხრეთით გვხვდება ვეებერთელა ზანდრული ვაკეები.

ჩრდილოეთით კლიმატი სუბარქტიკულია, სამხრეთით ზომიერი, აღმოსავლეთ ნაწილში შერბილებულია ოკეანური გავლენით. ზამთარი ხანგრძლივია, აღმოსავლეთით უხვი თოვლიანობით. ზაფხული ხანმოკლეა, გრილი, დასავლეთით მშრალი, აღმოსავლეთით ხშირი წვიმებით, ნისლით, მნიშვნელოვანი ღრუბლიანობით. იანვრის საშუალო ტემპერატურა აღმოსავლეთით –12 °-იდან ჩრდილო-დასავლეთით –30 °-მდე, ივლისში ჩრდილოეთით 7 °-იდან, სამხრეთით 18 °-მდე. ატმოსფერული ნალექების წლიური რაოდენობა დასავლეთით 300 მ-იდან აღმოსავლეთით 1000 მმ-მდე.

ლავრენტის მაღლობის ფარგლებში საყოველთაოდაა გავრცელებული მრავალწლოვანმზრალი ქანები. მდინარეთა ქსელი ხშირია, თუმცა სუსტადაა განვითარებული. დიდი მდინარეებია კოპერმაინი, ბაკი, დუბონტი, ჩერჩილი, ნელსონი, კოკსოაკი და სხვა. ბევრია ტბა, რომელთაგან უდიდესია დუბონტის ტბა, ირმის ტბა და ნიპიგონის ტბა. მდინარეები სწრაფია, ჭორომიანი; უმეტესობა ტბების დამაკავშირებელი ფშანებია. მდინარეებისათვის ნიშანდობლივია გაზაფხულის მშფოთვარე წყალდიდობა; ხე-ტყის დაცურების ხანგრძლივობაა 6–7 თვე.

ლავრენტის მაღლობს ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ ცვლიან ტუნდრის ზონები, ტყე-ტუნდრები და ტაიგა. ტუნდრის ზონისთვის დამახასიათებელია ხავს-ლიქენები და ისლი, აგრეთვე ტუნდრა-ლებიან და ჭაობიან ნიადაგზე განვითარებული ქონდარა არყის, ტირიფისა და სხვა მცენარეების ბუჩქნარი ასოციაციები. სამხრეთით გავრცელებულია დიდწილად შავი ნაძვი, ბალზამის სოჭი, თეთრი ნაძვი და ბალზამის ვერხვი. საყოველთაოდაა გაბატონებული ლარიქსი. მაღლობის სამხრეთი ნაწილი დაფარულია ხშირი ტაიგის ტიპის წიწვოვანი ტყით. მეტად მრავალფეროვანი შედგენილობა მათ აქვთ აღმოსავლეთით, სადაც კორომში ჭარბობს სხვადასხვა სახეობის ფიჭვი, კანადური ცუგა, რომლებთანაც შერეულია ნეკერჩხლის, არყისა და მთრთოლავი ვერხვის სხვადასხვა სახეობები. მაღლობის ფარგლებშია დაცული ტერიტორიები.
ზაზა ბალაშვილი

ზაზა ბალაშვილი (დაბადების თარიღი უცნობია) — ქართველი სპორტსმენი (სუმო). 18 წლამდელებს შორის  მსოფლიოს ჩემპიონი და ვერცხლის მედლის მფლობელი. 21 წლამდელებს შორის ევროპის ორგზის ჩემპიონი და სამგზის ბრინჯაოს პრიზიორი. 23 წლამდელებს შორის ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი ძუდოში, ახალგაზრდებს შორის საქართველოს ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (2008, +100 კგ). ძიუდოში 23 წლამდელებს შორის საქართველოს ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (2007, +100 კგ).

ძირითადი შედეგები
მემატლია

მემატლია — ფრინველთა გვარი მემატლიასებრთა ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძეა 9–15 სმ, მასა 8–25 გრამი. აქვთ ოჯახისათვის დამახასიათებელი სხეულის აგებულება. ფრთები წამახვილებული ან ბლაგვია (მკვიდრი ფრინველებისათვის). ზურგი მურა-რუხია, ზოგჯერ ყავისფერი, წითური ან ცისფერი იერით, ქვედა მხარე ჩვეულებრივ მოთეთროა, მკერდი და გვერდები ზოგჯერ რუხ-მურა იერითა და მუქი გრძივი ლაქებითაა, საჭის ბუმბული ერთფეროვანია. დედალ-მამალი ერთმანეთს ჰგავს. ცნობილია 27-მდე თანამედროვე სახეობა. გავრცელებული არიან აფრიკასა და ევრაზიაში; ბინადრობენ ტყეებში, სავანებში, ეკლიან ბუჩქნარში, ბაღებსა და პარკებში, ზოგიერთი სახეობა დასახლებულ პუნქტებშიც ცხოვრობს; მთებში გვხვდება ტყის ზედა საზღვრამდე. მემატლიების უმრავლესობა მობინადრე ცხოვრებას ეწევა; ჩრდილოეთ ევრაზიის სახეობები აფრიკასა და სამხრეთ აზიაში იზამთრებენ. საქართველოში მობუდარია რუხი მემატლია (. ). იკვებებიან უმთავრესად მწერებით (ჩვეულებრივ მათ ჰაერში იჭერენ), იშვიათად ობობებით, მცირე ზომის მოლუსკებითა და წვნიანი ნაყოფებით. გალობა ხმადაბალია, რუხ მემატლიას მკვეთრი და წრიპინა ხმა აქვს. ჯამისებრ ბუდეს აშენებენ ხის და ბუჩქის ვარჯზე ან კლდის და ნაგებობების ნაპრალებსა და ნიშებში. დებენ 3–6 კვერცხს. კრუხობს დედალი, ინკუბაცია 11–15 დღე გრძელდება; 11–16 დღის ასაკში ბარტყები ბუდეს ტოვებენ, ამ დროს მომქნევი და საჭის ბუმბულები ჯერ კიდევ ზრდადაუმთავრებელია. 2 სახეობა შეტანილია ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის წითელ ნუსხაში.
ზემო არტანის კოშკი

ზემო არტანის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო არტანში, მდინარე არტანულას მარცხენა ნაპირზე, ტყეში. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. გეგმით სწორკუთხაა. ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია სამი სართულის სიმაღლეზე. გარედან თაღოვანი, ხოლო შიგნიდან სწორკუთხა შესასვლელი გაჭრილია სართულის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კედელში, მიწის დონიდან 1,3 მეტრის სიმაღლეზე და სართულების სამხრეთ აღმოსავლეთ კედელში ორ-ორი სათოფურია. სართულშუა გადახურვა ხის ყოფილა. კედლებზე შემორჩენილია ძელების საყრდენი სწორკუთხა ბუდეებში. კოშკის მახლობლად სხვა ნაგებობათა ნაშთებიცაა შემორჩენილი.
ზემო არტანის ლაშარის ხატი

ზემო არტანის ლაშარის ხატი — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო არტანში ნასოფლარ ღორღას ჩრდილოეთით 2 კილომეტრზე, მდინარე ხატისხევის მარცხენა ნაპირზე. აგებულია საუკუნის დასასრულს. ხატი შედგება პატარა ოთხწახნაგა ნიშასა და სამრეკლოსგან, რომლებსაც ირგვლივ რიყის ქვის ყორე ევლება.

ნიში ეზოს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში დგას. ნაგებია ნატეხი ქვით. აღმოსავლეთისა და დასავლეთის წახნაგებში პატარა სასანთლე თახჩები აქვს. გადახურულია თუნუქის ცალფერდა სახურავით.

სამეკლოს გეგმით თითქმის კვადრატულია. ნაგებია აგურითა და ნატეხი ქვით. მაღალ ოთხკუთხა პოსტამენტზე დგას ნახევარწრიული თაღებით დაკავშირებული ოთხი კუთხა ბურჯი. თაღებზე ნახევარსფეროსებრი გუმბათია დაყრდნობილი. გუმბათი გადახურულია პირამიდული ფორმის თუნუქის სახურავით, რომელსაც წვერზე რკინის ჯვარი ადგას. გუმბათში სპილენძის ორი დიდი და ერთი მომცრო ზარი კიდია. პოსტამენტს დასავლეთიდან მიდგმული აქვს ქვის კიბე.
ლითაგორის ეკლესია

ლითაგორის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო არტანში ნასოფლარ ყვარის ჩრდილო-დასავლეთით, 2 კილომეტრზე, ლითაგორის ფერდობზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია დიდი ზომის ნატეხი ქვით. ეკლესიის სამხრეთი კედელი და აღმოსავლეთი კედლის ნახევარი თითქმის მთლიანად დანგრეულია, ხოლო დანარჩენი კედლები ნაწილობრივღაა შემორჩენილი. ჩამონგრეულია კამარა და კონქი. სარკმელს გადახურვა და წირთხლები ჩამოშლილი აქვს. აფსიდის ჩრდილოეთ გვერდში პატარა სწორკუთხა ნიშია. ეკლესიის სამხრეთით, 5 მეტრზე, კოშკის ნანგრევებია.

ეკლესიას და კოშკს შემოვლებული აქვს ნატეხი ქვით ნაგები, თითქმის წრიული მოხაზულობის გალავანი, რომელსაც კედლები 0,5 მეტრის სიმაღლეზეა აქვს შემორჩენილი. გალავნის სამხრეთ ნაწილში შემორჩენილია სწორკუთხა შესასვლელი, რომელსაც დიდი ზომის ქვა ხურავს. გალავნის გარეთ ნაგებობათა ნაშთებია.
ზემო არტანის მთავარანგელოზთა ეკლესია

ზემო არტანის მთავარანგელოზთა ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო არტანში სასაფლაოზე. განეკუთვნება საუკუნეს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით. შიგნიდან და გარედან შელესილი და შეთეთრებულია. სწორკუთხა შესასვლელები დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებშია. ორივე შესასვლელის ღიობი შიგნითკენ თანდათან ფართოვდება და ბრტყელი თაღითაა გადახურული, ხოლო გარედან მორთულია აგურით ნაწყობი არქივოლტით, ეკლესიის აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებით ოდნავ წაგრძელებული დარბაზი აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით, რომელიც დარბაზისგან გამოყოფილია ორი განიერი პილასტრითა და მათზე დაყრდნობილი შეისრული საბჯნი თაღით.

აფსიდის ღერძზე გაჭრილია ფართო და მაღალი თაღოვანი სარკმელი, რომლის ორივე მხარეს, ერთმანეთის სიმეტრიულად, განლაგებულია თითო-თითო პატარა და მოზრდილი შეისრულთაღოვანი ნიში. თითო თაღოვანი სარკმელი სამხრეთ-დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებშია. ეკლესიის ოთხივე ფასადზე აგურის წყობის შეღრმავებით თითო მაღალი ჯვარია გამოსახული. ეკლესიის დასავლეთ კედელზე მაღალი ოთხკუთხა სარკმელია მიშენებული, რომელსაც შიგნიდან გუმბათი ხოლო გარედან პირამიდული ფორმის სახურავი ხურავს.
ზემო არტანის საზარე და ბეღელი

ზემო არტანის საზარე და ბეღელი — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო არტანში ნასოფლარ ხატხეურას მიდამოებში, მდინარე ხატხეურას მარჯვენა ნაპირზე, ტყეში. ორივე ნაგებობა განეკუთვენბა გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

საზარე ნაგებია ფიქლით. ოთხ, ზემოთკენ მკვეთრად შევიწროვებულ მრგვალ სვეტზე გადებულ სქელ ფიცრებზე, დაშენებულია დაბალი, ოთხწახნაგა ნაგებობა, რომლის ოთხივე კედელში თითო სარკმელია გაჭრილი. სვეტებს ბრტყელი კვადრატული ბაზისები აქვთ და მარტივი კაპიტელებითაა დასრულებული. საზარე ფიქლით ნაწყობი სახურავითაა გადახურული, რომელსაც საფეხუროვანი პირამიდის ფორმა აქვს.

ბეღელი გეგმით კვადრატული, ფიქლით ნაწყობი შენობაა. მის აღმოსავლეთ კედელში სწორკუთხა შესასვლელია გაჭილი. ნაგებობა შიგნიდან ფიქლის ფილებით გვირგვინითაა გადახურული, გარედან საფეხუროანი პირამიდის ფორმის სახურავით.
ზემო არტანის სამაროვანი

ზემო არტანის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო არტაანში ნასოფლარ სოფლიონის განაპირას, ჩრდილოეთით, მთის ფერდობზე. განეკუთვენბა შუა საუკუნეებს. სამანქანო გზის ჭრილში ჩანს რამდენიმე სამარხი ნატეხი ქვით შეგდენილი ქვისსამარხები, რომლებიც დამხრობილია აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ. მიცვალებული დაკრძალულია ზურგზე გაშოტილი, თავით დასავლეთისკენ. ერთი ქვისსამარხის დასავლეთ ნაწილში აღმოჩნდა რამდენიმე თავის ქალა როგორც ჩანს, სამარხების ნაწილი საოჯახოა.
ფრანჩესკო ქუეროლო

ფრანჩესკო ქუეროლო (1704-1762) იტალიელი მოქანდაკე, წარმოშობით გენუადან. აქტიურად მოღვაწეობდა რომსა და ნეაპოლში როკოკოს პერიოდში.

რომში ის მოღვაწეობდა ჯუზეპე რუსკონთან ერთად. აქ მან შექმნა წმინდა ჩარლზ ბორომეოსა და წმინდა ბერნარდის ქანდაკებები წმინდა მარია მაჯორეს ტაძრის ფასადზე, ასევე, შვედეთის დედოფალ ქრისტინას ბიუსტი (1740 წ.), შემოდგომის ქანდაკება ტრევის შადრევანში (1749 წ.) და ჰერცოგინია გრილოს სამარხი სანტ ანდრეა დელლე ფრატეს მონასტერში (1752).

1752 წლის შემდეგ იგი მოღვაწეობდა ცნობილ ნეაპოლიტანურ სანსევეროს კაპელას დეკორაციაში.

ცნობილი ნამუშევრები
მოტყუება . შეიქმნა 1752-1759 წლებში. მასზე გამოსახულია მეთევზე, რომელიც ანგელოზმა გაათავისუფლა ბადიდან. შედევრი გამოკვეთილია მარმარილოს ნაჭრიდან და მისი ნახვა შეგიძლიათ ნეაპოლის კაპელა სანსევეროს სამლოცველოში . ზოგიერთი ფიქრობდა, რომ ამბიციური პროექტის დასრულება შეუძლებელი იყო. მხოლოდ ფრანჩესკო დათანხმდა ამის მცდელობას.

ცნობები
ხატის ბეღელი

ხატის ბეღელი — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო არტანში აონისხევის სათავესთან. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ბეღელი ანგებია ფიქლის მშრალი წყობით. აღმოსავლეთ კედელში სწორკუთხა შესასვლელია გაჭრილი. ჩრდილო-დასავლეთ და სამხრეთ კედლებს ვიწრო თარო გასდევს. გადახურვა გვირგვიროვანია. სახურავი ფიქალის თხელი ფილებითაა შედგენილი. იგი საფეხუროვანია და წაკვეთილი პირამიდის ფორმა აქვს. შენობის ჩრდილოეთით ათიოდე მეტრის მანძილზე რამდენიმე ნაგებობის ნაშთია.
ზემო ნაქალაქარის პირველი ეკლესია

ზემო ნაქალაქარის პირველი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ნაქალაქარში 2,5 კილომეტრზე, ტყიან მთაზე, მაყვლიანებში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ნაგებია რიყის ქვით. ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია ნახევარწრიული შვერილი აფსიდის ნაწილი და ჩრდილოეთ კედელი, აფსიდის შემორჩეილ კედელში სარკმელი და მისი ორივე მხარეს მოწყობილი თითო პატარა სწორკუთხა ნიშია. ნაგებობის სიგრძეა 7,8 მეტრი სიგანის დადგენა არ ხერხდება.
საიმონ ჰელბერგი

საიმონ მაქსველ ჰელბერგი (; დ. 9 დეკემბერი, 1980) — ამერიკელი მსახიობი, კომიკოსი და მუსიკოსი. ცნობილია ჰოვარდ უოლოვითზის შესრულებული როლით, ამერიკულ სატელევიზიო სიტკომში „დიდი აფეთქების თეორია“ (2007-2019). 2016 წელს, კოსმე მაკმუნის როლი მოირგო ბიოგრაფიულ დრამაში, „ფლორენს ფოსტერ ჯენკინსი“, ამ როლის შესრულებით მან მოიგო ოქროს გლობუსი საუკეთესო მსახიობი კაცისთვის მეორეხარისხოვან როლში.

გარდა ამისა, საიმონს მონაწილეობა მიღებული აქვს ამერიკულ კომედიურ სერიალში, „“. ასევე ცნობილია მოისტის როლის შესრულებით, ჯოს უიდონის ვებ მინისერიალში „. ' - “. მას მონაწილეობა მიღებული აქვს რამდენიმე ფილმში, მათ შორისაა: „ძველებურები“ (2003), „ძილი ნებისა და იღლბალს გისურვებ“ (2005), „დიუ კოქსის ისტორია“ (2007), „სერიოზული ადამიანი“ (2009) და სხვა.
ატლანტისპირა დაბლობი

ატლანტისპირა დაბლობი — დაბლობი ჩრდილოეთ ამერიკაში, აშშ-ში. გადაჭიმულია ატლანტის ოკეანის სანაპიროს გასწვრივ, ნიუ-იორკის ღია ყურიდან ფლორიდის ნახევარკუნძულის კიდემდე 3500 კმ-ზე. სიგანე 30-იდან 350 კმ-მდე. აგებულია ძირითადად ანთროპოგენური ზღვიური ნალექებით — კირქვებით, ქვიშაქევბით, ქვიშებითა და თიხებით, რომელთა საერთო სიმძლავრეა 1000 მ.

ზედაპირი ბრტყელია. სიმაღლე 100 მ-მდე. ჩრდილოეთით მდებარე სანაპირო დანაწევრებულია ღრმად შეჭრილი დელავერისა და ჩესაპიკის ყურეებით, სამხრეთით — ლაგუნური და მარშული ტიპის ნაპირებია. მკვეთრადაა გამოხატული ზღვიური ტერასები, რომლებიც გადაკვეთილია მდინარეთა ფართო დაჭაობებული ჭალებით.

სანაპიროს დიდი ნაწილის გასწვრივ გადის გოლფსტრიმის თბილი დინება. კლიმატი სუბტროპიკულია, მუსონური ტიპის, ფლორიდის სამხრეთით ტროპიკული. ზამთარი თბილია, წვიმიანი. ფლორიდის სამხრეთით მშრალი; იანვრის საშუალო ტემპერატურაა 0-იდან 20 °-მდე, მაგრამ თითქმის საყოველთაოდ იცის წაყინვები. ზაფხული ცხელია, ნოტიო; ივლისის საშუალო ტემპერატურაა 22–28 °. ატმოსფერული ნალექების წლიური რაოდენობა 1000–1400 მმ.

ატლანტისპირა დაბლობის ბუნებრივი მცენარეულობა წარმოდგენილია ფიჭვითა და ფიჭვნარ-მუხნარით; დაჭაობებულ მონაკვეთებზეა ურთხელისა და ჭაობის კვიპაროსისგან შემდგარი ტყე. ფლორიდის სამხრეთით პალმის, ფიკუსისა და სხვა ტროპიკული ხეებისაგან შემდგარი ტყეა. ნაპირებთან მანგროვიანებია. გაუტყეურებულ ადგილებზე ბამბისა და თამბაქოს ნათესებია; განვითარებულია მებოსტნეობა და მეხილეობა. ატლანტისპირა დაბლობი მჭიდროდაა დასახლებული. დიდი ქალაქებია ნიუ-იორკი, ფილადელფია, ბალტიმორი, ვაშინგტონი და სხვა.
სტივ კარელი

სტივენ ჯონ კარელი (; დ. 16 აგვისტო, 1962) — ამერიკელი მსახიობი, კომიკოსი, პროდიუსერი, მწერალი და რეჟისორი. ცნობილია მაიკლ სკოტის შესრულებული როლით, -ს სიტკომში „ოფისი“ (2005-2013), სადაც ამავდროულად მუშაობდა პროდიუსერად, მწერლად და რეჟისორად.

1999 წლიდან 2005 წლამდე იყო „ყოველდღიური შოუს“ კორესპონდენტი. მონაწილეობა მიღებული აქვს რამდენიმე ფილმში, მათ შორისაა: ამერიკული კომედიური ფილმი „ტელეწამყვანი: ლეგენდა რონ ბურგუნდიზე“ (2004) კომედია „40 წლის ვაჟიშვილი“ (2005), ამერიკული ფანტაზია „ყოვლისშემძლე ევანი“ (2007), „დაძაბე გონება“ (2008), რომანტიკული კომედია „სულელი, უაზრო, სიყვარული“ (2011), კომედია „საოცარი ბარტ უანდერსტონი“ და „გზა, გზა შინისაკენ“ (2013). 2016 წელს, მეუღლესთან ნენსი კარელთან ერთად მონაწილეობა მიიღო -ს კომედიური სერიალის, „ენჯი ტრაიბეკას“ შექმნაში.

ჟურნალმა -მა სტივი დაასახელა როგორც „ამერიკის უმხიარულესი ადამიანი“. მოგებული აქვს ოქროს გლობუსი საუკეთესო მსახიობი მამაკაცისთვის სატელევიზიო მიუზიკლში ან კომედიაში.
ნიკოლოზ ხუდადოვი

ნიკოლოზ (ნიკო) ალექსის ძე ხუდადოვი (დ. 1850, გორი — გ. 17 იანვარი, 1907, თბილისი) — ქართველი ექიმი, პუბლიცისტი და საზოგადო მოღვაწე.

დაიბადა ქალაქ გორში, სომხური წარმოშობის ოჯახში. თბილისის გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ (1870) პეტერბურგის საგზაო მიმოსვლის ინსტიტუტში სწავლობდა, მალევე პეტერბურგის სამედიცინო-ქირურგიულ აკადემიაში გადავიდა, რომელიც 1876 წელს დაასრულა. სერბეთ-ოსმალეთის ომის დროს (1876-1878) ექიმად მსახურობდა სერბეთში გაგზავნილ რუსულ სანიტარულ რაზმში, შემდეგ ალექსანდროპოლის 161-ე ქვეით პოლკში. სტაჟირებისთვის მივლენილი იყო გერმანიასა და შვეიცარიაში. სტუდენტობის პერიოდში ახლოს იყო ქართულ ხალხოსნურ-რევოლუციურ წრესთან, კავშირი ჰქონდა ივანე ჯაბადართან, რის გამოც პოლიციის მეთვალყურეობის ქვეშ იმყოფებოდა.

საქართველოში დაბრუნების შემდეგ აქტიურად იყო ჩართული სამედიცინო და საზოგადოებრივ საქმიანობაში. იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრი (1881 წლიდან), სხვადასხვა საკითხზე აქვეყნებდა პუბლიცისტურ წერილებს ქართულ პრესაში (მათ შორისაა პოლემიკა ილია ჭავჭავაძესთან ადგილობრივი თვითმმართველობის მოწყობისა და საგლეხო რეფორმის ნაკლოვანებების შესახებ). 1880-იანი წლების ბოლოს ექიმად მუშაობდა ხევსურეთში და ამ კუთხის შესახებ ეთნოგრაფიული ნაშრომი გამოაქვეყნა რუსულ ენაზე (1890). 1890 წელს ხელმძღვანელობასთან უთანხმოების გამო გარიცხეს თბილისის საიმპერატორო სამკურნალო საზოგადოებიდან. 1890-იან წლებში აირჩიეს თბილისის საქალაქო საკრებულოს ხმოსან წევრად. 1900-იან წლებში იყო ქალაქის რკინიგზის სახელოსნოთა საავადმყოფოს მთავარი ექიმი. აქტიურად მონაწილეობდა 1904-1905 წლების რევოლუციურ მოძრაობაში. ქალაქის ღარიბი მოსახლეობისთვის უსასყიდლოდ ატარებდა კონსულტაციებს, საჯარო ლექციებს, ხელს უწყობდა უფასო სასადილოებისა და სამკითხველოების, მუშებისთვის საკვირაო სკოლების დაარსებას. 1893 წელს თბილისის განაპირას, ნაძალადევის ტერიტორიაზე სახაზინო მიწაზე გააშენა ტყე-პარკი, რომელიც მის სახელს ატარებს. გარდაიცვალა 1907 წლის იანვარში თბილისში „შავრაზმელთა“ რუსული ექსტრემისტული დაჯგუფების წევრების თავდასხმის შედეგად მიღებული ჭრილობებისგან. დაკრძალეს ვერის ძველ სასაფლაოზე. ჰყავდა მეუღლე ანა ვლადიმირის ასული ტიზენჰაუზენი და სამი შვილი — მარიამი, ვლადიმერი და ალექსანდრე. ნიკოლოზ ხუდადოვის და — სოფიო ცოლად ჰყავდა მწერალ ნიკო ლომოურს.
მექსიკისპირა დაბლობი

მექსიკისპირა დაბლობი — დაბლობი ჩრდილოეთ ამერიკაში, აშშ-სა და მექსიკაში. ეკვრის მექსიკის ყურეს, ჩრდილო-აღმოსავლეთით გადადის ატლანტისპირა დაბლობში. გადაჭიმულია მექსიკის ყურის გასწვრივ. სიგანე 350 კმ. სიმაღლე 150 მ-მდე. აგებულია 6000–10000 მ სისქის ზღვიური დანალექი ქანებით, რომლებიც შეიცავენ ნავთობისა და საწვავი აირის დიდ მარაგს. ზედაპირი თანდათანობით მაღლდება სამხრეთიდან ჩრდილოეთისაკენ და წარმოიქმნება რამდენიმე პარალელური კუესტური სერი. დაბლობს კვეთენ დიდი მდინარეები: მისისიპი, ალაბამა, ბრაზოსი და რიო-გრანდე.
ბილ პაქსტონი

უილიამ პაქსტონი (; დ. 17 მაისი, 1955 — გ. 25 თებერვალი, 2017) — ამერიკელი მსახიობი და რეჟისორი. მონაწილეობა მიღებული აქვს ისეთ ფილმებში, როგორიცაა: „ტერმინატორი“ (1984), „კომანდო“ (1985), „უცნაური მეცნიერება“ (1985), „უცხოპლანეტელები“ (1986), „წყვდიადში“ (1987), „მტაცებელი 2“ (1990), „თომბსთოუნი“ (1993), „მართალი ტყუილები“ (1994), „აპოლო 13“ (1995), „ქარბორბალა“ (1996), „ტიტანიკი“ (1997), „-571” (2000) და სხვა. იგი ასევე გადაღებულია -ს დრამატულ სერიაში, „დიდი სიყვარული“ (2006-2011), ამ სერიალში მონაწილეობის დროს მან სამჯერ აიღო ოქროს გლობუსი. ისტორიულ მინისერიალში „ჰეტფილდი და მაკკოი“-ში შესრულებული რენდოლფ მაკკოის როლით, იგი ნომირდა პრაიმტაიმ ემიზე და კინომსახიობთა გილდიის ჯილდზე. ბოლო ფილმი რომელშიც პაქსტონმა მონაწილეობა მიიღო არის ამერიკული თრილერი „წრე“ (2017), რომელიც მისი გარდაცვალებიდან ორი თვის შემდეგ გამოვიდა.
კრისტიან ეიკმანი

კრისტიან ეიკმანი (; დ. 11 აგვისტო, 1858, ნეიკერკი, ნიდერლანდები, — გ. 5 ნოემბერი, 1930, უტრეხტი) — ნიდერლანდელი ექიმი და პათოლოგი. მან დაადგინა, რომ დაავადება ბერი-ბერის მიზეზი არასათანადო კვება იყო, რასაც ვიტამინების აღმოჩენა მოჰყვა. 1929 წელს ფრედერიკ ჰოპკინზთან ერთად მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში.

ბიოგრაფია
დაამთავრა ამსტერდამის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი (1883). სამედიცინო ოფიცრად მსახურობდა ჰოლანდიის ოსტინდოეთში (1883-1885), შემდეგ ბაქტერიოლოგ რობერტ კოხთან მუშაობდა ბერლინში. 1886 წელს იავაში დაბრუნდა ბერი-ბერის მიზეზების შესასწავლად. 1888 წელს დაინიშნა ბატავიაში (ახლანდ. ჯაკარტა) იავის სამედიცინო სასწავლებლის პათოლოგიური ანატომიისა და ბაქტერიოლოგიის კვლევითი ლაბორატორიის დირექტორად. 1897 წელს ლაბორატორიული ფრინველების პოლინევრიტის მრავალწლიანმა შესწავლამ ეიკმანი მიიყვანა დასკვნამდე, რომ ბერი-ბერის დროს განვითარებული მსგავსი პრობლემის მიზეზი არასათანადო კვება — დამუშავებული ბრინჯის სიჭარბე იყო, თუმცა მის უშუალო მიზეზად ნაწლავური მიკროორგანიზმის ცხოველმყოფელობის ტოქსიკური პროდუქტი ივარაუდა. 1901 წელს ეიკმანის მემკვიდრემ ბატავიაში, გერიტ გრიინსმა დაადგინა, რომ ბერი-ბერის მიზეზი საკვებში საჭირო ნივთიერების დეფიციტი იყო. შემდგომი კვლევებით ეს ნივთიერება ვიტამინი 1 (თიამინი) აღმოჩნდა. 1896 წელს ეიკმანი ნიდერლანდებში დაბრუნდა და 1928 წლამდე უტრეხტის უნივერსიტეტის პროფესორად მუშაობდა.
თენგიზ ბასტოიანი

თენგიზ ბასტოიანი (დაბადების თარიღი უცნობია, თბილისი) — ქართველი სპორტსმენი (კონტაქტური კარატე). ევროპის ჩემპიონატის (კიოკუშინკაი კარატეში) ვერცხლის მედლის მფლობელი (2015, ვარშავა, პოლონეთი). ევროპის ჩემპიონატის (კიოკუშინკაი კარატეში) ბრინჯაოს მედლის პრიზიორი (2017, როსკილე, დანია).

ძირითადი შედეგები