iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბენურ პაშაიანი

ბენურ პაშაიანი (; დ. 13 თებერვალი, 1959, აზავრეთი, საქართველოს სსრ) — სომეხი და საბჭოთა ბერძნულ-რომაული სტილით მოჭიდავე. იგი იყო ორგზის მსოფლიოს, ევროპის და საბჭოთა ჩემპიონი. პაშაიანმა აგრეთვე მოიგო ოქროს მედალი 1984 წლის მეგობრობის თამაშებზე ოლიმპიური ბოიკოტის დროს. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1982).

ბიოგრაფია
ბენურ პაშაიანი დაიბადა 1959 წლის 13 თებერვალს აზავრეთში, საქართველოს სსრ-ის ახალქალაქის რეგიონის სოფელში. იგი ჭიდაობით მოზარდობის პერიოდში დაინტერესდა. შემდეგ ყურადღება ბერთნულ-რომაული სტილით ჭიდაობაზე გაამახვილა. მან ამ სტილით ჭიდაბობა დაიწყო ერევანში, ალბერტ მნაცაკანიანისა და ჰარუთიან ხაჩათრიანის მეთვალყურეობის ქვეშ. 1977 და 1979 წელს იგი გახდა ახალგაზრდული მსოფლიო ჭიდაბის ჩემპიონატის გამარჯვებული.

პაშაიანი იყო: 1981 წლის ზაფხულის „უნივერსაიდის“ ჩემპიონი (გოსენბურგი), ორგზის ევროპის ჩემიონი, 1981 და 1982 წლებში გამართული ევროპის ჭიდაობის ჩემპიონატების გამარჯვებული, ორგზის მსოფლიოს ჩემპიონი; მას ოქროს მედლები აგრეთვე მოპოვებული აქვს 1982 (კატოვიცე) და 1983 (კიევი) წლების მსოფლიო ჭიდაობის ჩემპიონატებზე. 1993 წელს -მ იგი აღიარა საუკეთესო ბერძნულ-რომეული სტილით მოჭიდავედ.

მის წონით კატეგორიაში ბოლო ორი წლის ასპარეზობისას მას პირველი ადგილი მიენიჭა. 1984 წლის ზაფხულის ომილპიადაზე ბერძნულ-რომაული სტილით ჭიდაობაში (მსუბუქ, 52 კგ კატეგორიაში) იგი ოქროს მოგებუს მთავარ ფავორიტად მიიჩნეოდა. თუმცა, 1984 წლის ზაფხულის ოლიმპიადის ბოიკოტის გამო, მან მონაწილეობაზე უარი განაცხადა. ამის ნაცვლად, მან და საბჭოთა კავშირის სხვა სპორტსმენებმა 1984 წლის მეგობრობის თამაშებში იასპარეზეს. ხსენებულ ტურნირში ბენურ პაშაიანმა ოქროს მედალი მოიპოვა.

მოგვიანებით მან მონაწილეობა მიიღო გერმანიის გრან პრიქსზე 1984 და 1985 წლებში. იგი ყოველ კონკურსზე პირველ ადგილს იკავებდა. 1985 წელს, ბენურ პაშაიანი პენსიაზე გავიდა; აღსანიშნავია, რომ მას კარიერის განმავლობაში არცერთი საერთაშორისო შეჯიბრება არ წაუგია.

1986 და 1989 წელს პაშაიანი იყო მწვრთნელი საბჭოთა სომხეთიში. 1989 წელს დაამთავრა სომხეთის ფიზიკური კულტურის ინსტიტუტი. პაშიანი მოგვიანებით გახდა სომხეთის ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტის პრეზიდენტი 1999 წლიდან 2000 წლამდე.
გოთანა

გოთანა — წვიმის გამოწვევის რიტუალის აღმნიშვნელი ტერმინი და ამ რიტუალის ერთ-ერთი მთავარი პერსონაჟი-ქალი პანკისელ ქისტებში და არამარტო ქისტებში.

აღსანიშნავია, რომ ხანგრძლივი გვალვების პერიოდში ქისტი ქალები წყაროზე იკრიბებოდნენ გოთანა-ნანასთან. ამ დროს კავს ან გუთანს გამართავდნენ და ზემოთ თეთრ სამოსში ჩაცმულ დედაბერს დასვამდნენ. ეს უკანასკნელი უხუცესი დედაბერი დაილოცებოდა და უზენაესს პირობას მისცემდა, რომ წვიმის მოსვლამდე მარხვას შეინახავდა და მხოლოდ და მხოლოდ წვიმის წყლით გაიხსნილებდა მარხვას. ამ რიტუალის შემდგომ უღელში შებმულ ქალთა და მათ თანმხლებთა პროცესია წვიმაზე ხმამაღალი ლოცვით წყაროსკენ მიდიოდა.

გუთანზე მჯდომი დედაბერი გზად სიმღერას მღეროდა, რომელიც ამ რიტუალის განუყოფელი ნაწილი იყო და უზენაეესსა და ჭექა-ქუხილის ღვთაებას წვიმის გამოგზავნას ევედრებოდა.

წყაროსთან მისული ქალები კავს ნაკადულის ფსკერზე ორსამჯერ გაატარებდნენ და თან ამ დროს ერთმანეთს წუწავდნენ წყლით, ცდილობდნენ გამვლელი მამაკაცების დასველებასაც კი. ამ ყველაფრის შემდგომ, სოფელს კარდაკარ დაივლიდნენ და მოსახლეობას თხოვდნენ შემწეობას, ფულსა და პროდუქტებს შეკრებდნენ. შეგროვებული ფულით კი ციკანს შეიძენდნენ, დაკლავდნენ. გაშლიდნენ სუფრას, რომელზედაც აუცილებლად ობლებს მოიწვევდნენ ხოლმე.

სუფრაზე დასხდომის წინ ასაკით უფროსი, უხუცესი მამაკაცი ღვთის მიმართ ლოცვას აღავლენდა. დაახლოებით ლოცვის ტექსტი ასეთი იყო: ღმერთო, ჩვენს ცოდვებს ყურადღებას ნუ მიაქცევ. ჩვენ ისე უცოდველად არ ვთვლით თავს, რომ შენ მოგმართოთ; თუ არა, შენ, აბა, ვის უნდა შევთხოვოთ? თუ შენ არ მოგვცემ, აბა, ვინ უნდა მოგვცეს...

ამ ლოცვის შემდეგ სუფრას მიუსხდებოდნენ და ამ სარიტუალო დღეს ცეკვა-სიმღერით დაასრულებდნენ.

გვალვების დროს მსგავსი მაგიური წესის შესრულება ფართოდ იყო გავრცელებული ვაინახებისა და კავკასიის სხვა ხალხების ყოფაში, მათ შორის აღსანიშნავია სომხები და ქართველებიც.

როგორც ჩანს, გვალვების შემთხვევაში წყაროთა გაღრმავება და გასუფთავება რეალურად წყლის, განსაკუთრებით სასმელი წყლის უკმარისობის საწინააღმდეგო ღონისძიება იყო. დამშრალი კალაპოტის „გადახვნას“ ანუ მიწისქვეშა წყლების გახსნას, მაგიური ქმედების გზით, ზეციური წყლის ანუ წვიმის „გახსნა“ უნდა გამოეწვია. სწორედ ეს მაგიური ძალა, ეს რიტუალი ამას ასრულებდა.

თუმცა აღსანიშნავია, რომ მსგავსი რიტუალის დროს, გამოთხოვილი წვიმა ანუ გაავდრება ყოველთვის როდი იყო კეთილისმყოფელი: არცთუ იშვიათად, დამწიფებული მოსავალი ისეტყვებოდა კიდეც და მოსახლეობა ჭირნახულის გარეშე რჩებოდა. ამიტომ ვაინახები მაგალითად მიმართავდნენ სხვადასხვა საშუალებებს, რითაც ნათესები უნდა დაეცვათ. ასე მაგალითად: სეტყვის დროს ეზოებში ცულს ან თოხს და სხვა სახის რკინის საგნებს გადმობრუნებულ მდგომარეობაში დებდნენ, ასევე იცოდნენ ასევე სამსხვერპლო ცხოველის ქონის ან ძვლის დაწვაც.
თუთირი

თუთირი (ოს. ) — მგელთა უფალი, საქონლის ქურდთა მფარველი. თუთირი არის ოსური მითიური პანთეონის ერთ-ერთი ცენტრალური და თავისი ბუნებით ყველაზე რთული ღვთაება, რომლის ძლიერმა კულტმა რწმენა-წარმოდგენათა და მაგიურ ქმედებათა ფართო ქსელი წარმოქმნა ზოგადად კავკასიაში.

საინტერესოა ის ფაქტი - ოსებს სწამდათ, რომ იგი პერიოდულად აწყობდა მგლების შეკრებას, აძლევდა მათ დავალებებს, განუსაზღვრავდა საკვების ოდენობას. აღსანიშნავია, რომ მისი ნების გარეშე ნადირი ადამიანებსა და საქონელს ზიანს ვერ მიაყენებდა. თუ მგელი ცხვრის ფარას დაესხმოდა თავს, მწყემსი დახმარებისთვის მაშინვე თუთირს მიმართავდა: „ო, თუთირ, მე და ჩემი საქონელი შენი მფარველობის ქვეშ ვართ, ჩვენ შენი სტუმრები ვართ, დაგვიფარე შენი მგლებისგან, გარეკე ისინი შორს“.

ამის შემდგომ, მწყემსების რწმენით, განრისხებულ თუთირს შეეძლო მგლისთვის პირი შეეკრა. მგლისთვის ქვებით ამოევსო მისი გაუმაძღარი ხახა.

მგელი ოსურ მითოლოგიაში, გამოკვეთილია ასევე აგრარული კუთხით, ამ ღვთაების კავშირი როგოგრც მესაქონლეობის, ისე სამიწათმოქმედო და ზოგადად ნაყოფიერების კულტთან.

თუთირს ეძღვნებოდა გარკვეული დღესასწაულიც, ამ დროს თუთირის დღეებში იკრძალებოდა ყოველგვარი საომარი მოქმედება, დროებით წყდებოდა მოსისხლეთა შორის შურისძიებისკენ მიმართული ღონისძიებები. ასეთი აკრძალვა ძალაში შედიოდა მხოლოდ მეომართა მფარველი ღვთაების, ვასთირჯის, სახელობის დღეებშიც.

აქვე უნდა ითქვას, რომ მრავალი მონაცემით თუთირი და ვასთირჯი ტყუპისცალებივით გამოიყურებიან. ვასთირჯი ოსურ ფოლკლორში მგლის სახითაც გვხვდება.

ეს სავსებით დამაჯერებელი აზრი ვასთირჯის სამ იპოსტასში – ანთროპომორფულ და ზოომორფულ (ცხენი და მგელი – მზიური ცხოველები) გეგმაში წარმოაჩენს (გვიანდელი ოსური მასალით თუ ვიმსჯელებთ, ყველა ლოგიკით ეს როლი ეპოსში თუთირს უნდა რგებოდა). როგორც ჩანს, ღვთაებები, რომლებსაც ქრისტიანული წმინდანები – თუთირი (წმ. თევდორე) და ვასთირჯი (წმ. გიორგი) ჩაენაცვლნენ, გენეტიკურად ტყუპი ღვთაებები იყვნენ (შდრ. ინდოევროპულთა აშვინები და დიოსკურები).

საინტერესოა, რომ თუთირის დღეები, ისევე როგორც ქართული „თედორობა“, აფხაზური „აითარნიჰვა“ (აითარისადმი – წმ. გიორგისადმი მიძღვნილ წესჩვეულებათა რიგი), ბულგარული „ტუდოროვ დენ“ და სხვა დიდმარხვის პირველ კვირას აღინიშნებოდა და ამ კუთხით ისინი ფართო აგრარული ხასიათის დღესასწაულებს წარმოადგენდნენ. აქვე უნდა ითქვას, რომ წმინდა გიორგი და წმინდა თევდორე ასტრალური კალენდრის ერთი ციკლის შემკვრელები არიან.
სომხური დიასპორა სირიაში

სომხური დიასპორა სირიაში — წარმოადგენს სირიაში მცხოვრებ სომხებს, რომლებიც არიან სირიის მოქალაქეები სრული ან ნაწილობრივი სომხური წარმოშობით.

სირია და მისი მიმდებარე ტერიტორიები ხშირად თავშესაფარი ხდებოდა იმ სომეხებისთვის, რომლებიც გაურბოდნენ ომებსა და დევნებს, როგორიცაა მაგალითად სომხების გენოციდი. ამ რეგიონში ჯერ კიდევ ბიზანტიის ხანიდან ცხოვრობდნენ სომხები.

სომხეთის რესპუბლიკის დიასპორის მინისტრის ცნობით, სირიაში სომეხთა სავარაუდო რაოდენობა 100 000-ს შეადგენს, მათგან 60 000-ზე მეტი ცხოვრობს ქალაქ ალეპოში. სირიაში სომხური ფონდების სხვადასხვა შეფასებით, რიცხვი 70 000-80 000-ს შეადგენს. თუმცა, კონფლიქტის დაწყების შემდეგ, სომხეთში 16 623 სირიელი ეთნიკური სომეხი გადასახდა. ამ იძულებით გადაადგილებულ პირთაგან 13 000 დარჩა სომხეთში 2015 წლის ივლისის მონაცემებით. მთავრობა მათ თავაზობდა დაცვის რამდენიმე ვარიანტს, მათ შორის, სომხური წარმოშობის ადამიანებისთვის მარტივად მოქალაქეობის მინიჭება, თავშესაფრის პროცედურების დაჩქარება და ბინადრობის ნებართვები.

სომხური დიასპორის მინისტრის ჰრანუშ აკოფიანის თქმით, სირიაში მხოლოდ 15 000 სომეხია დარჩენილი, დანარჩენები დასახლდნენ სომხეთსა და მთიან ყარაბაღში. კიდევ 8 000 ადამიანი გაემგზავრა ლიბანში, ხოლო დანარჩენები ევროპის სხვადასხვა ქვეყნებში, შეერთებულ შტატებსა და კანადაში. აზერბაიჯანში აღშფოთება გამოიწვია მთიანი ყარაბაღის სადავო ტერიტორიაზე სირიელი სომეხების დასახლებამ.

2018 წელს პროფესორმა ჯონ შუმმა თქვა, რომ სირიაში სომეხმა მოსახლეებმა ქვეყნის მთლიანი მოსახლეობის დაახლოებით 2% შეადგინეს, რითაც ისინი ქვეყნის სიდიდით მეხუთე ეთნიკურ ჯგუფად იქცნენ.

განათლება
განათლება სირიის სომხურ საზოგადოებას შორის სომხური ენისა და პატრიოტიზმის შენარჩუნების მნიშვნელოვანი ფაქტორია. ალეპო, როგორც სომხური საზოგადოების მთავარი მასპინძელი ქალაქი, არის სომხური გრძელვადიანი სკოლებისა და კულტურული ინსტიტუტების ცენტრი. სომეხ სტუდენტებს, რომლებიც ამ სკოლებს დაამთავრებენ, ჩვეულებრივ შეუძლიათ ჩაბარდნენ სირიის უნივერსიტეტებში, ოფიციალური გამოცდების ჩაბარების შემდეგ.

რელიგია
სირიაში სომხები ძირითადად სომხური სამოციქულო ეკლესიის მიმდევრები არიან. ეკლესიას ძალიან დიდი როლი უჭირავს სირიაში სომეხთა გაერთიანებაში.

301 წლის შემდეგ, როდესაც ქრისტიანობა გახდა სომხეთის ოფიციალური სახელმწიფო რელიგია, ალეპო გახდა მნიშვნელოვანი ცენტრი სომეხი მომლოცველებისთვის, რომლებიც იერუსალიმში მიემგზავრებოდნენ. როდესაც ქალაქში უამრავი სომეხი ოჯახი და ვაჭარი დასახლდა, ისინი ქმნიდნენ საკუთარ ბიზნესებს, რეზიდენციებს და ა.შ. და თანდათანობით დაიწყო სკოლებისა და ეკლესიების მშენებლობაც. ორმოცი მოწამის სომხური ეკლესია პირველად გაიხსნა 1476 წელს.
სოჭის ოლიმპიური პარკი

სოჭის ოლიმპიური პარკი — 2014 წლის ზამთრის ოლიმპიური თამაშებისა და ზამთრის პარალიმპიური თამაშებისთვიის აგებული ოლიმპიური პარკი. მდებარეობს რუსეთის ფერეაციული სუბიექტის, კრასნოდარის მმხარის საკურორტო ქალაქ სოჭში, შავი ზღვის სანაპიროზე, საქართველოსა და რუსეთის საზღვრიდან 4 კმ-ში. ოლიმპიური პარკი მოიცავს ოლიმპიურ სტადიონს ფიშტი, სადაც ძირითადი ცერემონიები და შიდა სპორტული სახეობების, როგორიცაა ყინულის ჰოკეი, ფიგურული სრიალი, კერლინგი და სწრაფი სრიალი შეჯიბრებები ჩატარდა. ოლიმპიური პარკი მოიცავს საწვრთნელ ცენტრებს, ოლიმპიურ სოფელს, საერთაშორისო სამაუწყებლო ცენტრსა და სხვა ინფრასტრუქტურას. ოლიმპიური პარკრი იე დაპროექტდა, რომ მისი ყოველი ნაწილი საფეხმავლო მანძილზეა. არენები განლაგებულია წყლის აუზის - „ოლიმპიური პარკის წყალი“ - ირგვლივ, რომელიც კალიფორნიულმა კომპანიამ შექმნა (ამავე კომპანიამ შექმნა რეზერვუარი 2002 წლის ზამთრის ოლიმპიური თამაშებისთვის. შადრევნის დიამეტრი 5/3 მეტრია, 700 000 გალონ წყალს იტევს და მუსიკის თანხლებით ნისლისა და ქორეოგრაფიული წყლის გამოსახულებების წარმოქმნა შეუძლია.

ისტორია
კომპლექსის მშენებლობა იმერეთის დაბლობში 2007 წელს დაიწყო. იმერეთის დაბლობი 1911 წლიდან ფრინველთა დაცვის მნიშვნელოვანი სივრცე იყო, თუმცა მშენებლობის პროცესში ფრინველთა დაცვის სივრცე დაირღვა. არენათა უმრავლესობა 2013 წელს აიგო.

ინფრასტრუქტურა
კომპლექსის შემადგენლობაში შედის ალდერის სავაჭრო და საგამოფენო ცენტრი (ალდერ-არენა), რომელიც 8 000 ადგილს მოიცავს და სწრაფი სრიალის შეჯიბრებებისთვის აიგო. ოლიმპიური თამაშების შემდეგო არენა საგამოფენო დარბაზად და სავაჭრო ცენტრად გადაკეთდა. კომპლექსის შემადგენლობაშია ყინულის სასახლე „დიდი“, რომელიც 12 000 ადამიანს იტევს და 2012 წელს გაიხსნა. 2013 წელს სასახლმე ყინულის ჰოკეის საერთაშორისო ფედერაციის 18 წლამდელთა შორის ჩემპიონატსა და პირველი არხის ჩემპიონატს უმასპინძლა. ზამთრის ოლიმპიური თამაშების დროს ყინულის დიდ სასახლეში ყინულის ჰოკეის ჩემპიონატი გაიმართა. ყინულის სასახლე მთავარი აენა იყო როგორც მამაკაცთა, ისე ქალთა დისციპლინაში. ყინულის მოეანი მანათობელი დიოდებითაა განათებული. ოლიმპიური თამაშების დასრულების შემდეგ სასახლე გასართობ ცენტრად და საკონცერტო არენად გადაკეთდა.

ოლიმპიური სტადიონი „ფიშტი“ სოჭის ოლიმპიური პარკის მთავარი არენაა. აქ გაიმართა 2014 წლის ზამთრის ოლიმპიური თამაშების გახსნიდა და დახურვის ცერემონიები. სტადიონი 40 000 მაყურებელს იტევს. ოლიმპიური თამაშების დასრულების შემდეგ სტადიონი ერთ-ერთი იყო 2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის 11 სტადიონს შორის და 2017 წლის ფიფა-ს კონფედერაციის თასის მატჩებს.
სოჭის ოლიმპიური პარკის ტერიტორიაზე მდებარეობს კერლინგის ცენტრიც, რომელიც 3 000 მაყურებელს იტევს და კერლინგის ჩემპიონატებს მასპინძლობს. კომპლექსის ტერიტორიაზე მდებარეობს ყინულის სასახლე „აისბერგი“, რომელიც 12 000 ადამიანს იტევს და ფიგურული სრიალისა და მოკლე მანძილზე სწრაფი სრიალის ღონისძიებებს მასპინძლობს. სამომავლო გეგმების მიხედვით, არენა ველოდრომად უნდა გადააკეთონ.

საფეხბურთო მატჩები
ფიფა-ს კონფედერაციის თასი 2017: ოლიმპიურ სტადიონზე - „ფიშტი“ - ჩატარებული მატჩები

მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2018: ოლიმპიურ სტადიონზე - „ფიშტი“ - ჩატარებული მატჩები
მალხაზ აბდუშელიშვილის ქუჩა

მალხაზ აბდუშელიშვილის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ისნისა და ჩუღურეთის რაიონებში (ავლაბარი), მდებარეობს ალვანის ქუჩიდან ნიკო ლომოურის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნეში. თბილისის 1876 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც ჟანდარმის ქუჩა. 1922 წელს სამოქალაქო ქუჩა დაერქვა, 2000 წელს მალხაზ აბდუშელიშვილის სახელი ეწოდა. ჰქონდა ერთი ჩიხი (ყოფილი სამეგრელოს ქუჩა, შეტანილია თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წლის შედგენილ ქუჩების სიაში და 1926–1926 წლების ცნობათა წიგნში „მთელი ტფილისი”).
ხაჩატურ აბოვიანის ქუჩა

ხაჩატურ აბოვიანის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, კრწანისის რაიონში (ქვემო უბანი), მდებარეობს აბო თბილელის ქუჩიდან კოტე აფხაზის ქუჩამდე. წარმოიქმნა არა უგვიანეს საუკუნის 40-იანი წლებისა, იმ დროს როდესაც როსტომ მეფემ აქ ახალი სამეფო სასახლე ააშენა. აღნიშნულია ალექსანდრე პიშჩევიჩის მიერ შედგენილ თბილისის 1785 წლის გეგმაზე. 1841 წელს შედგენილ თბილისის ქუჩების სიაში შეტანილია როგორც აზნაურის ქუჩა. 1924 წელს გლეხის ქუჩა ეწოდა, 1938 წელს ხაჩატურ აბოვიანის სახელი ეწოდა. ქუჩაზე შემონახულია საუკუნის საცხოვრებელი სახლები.
ალვანის ქუჩა

ალვანის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ისნის რაიონში (ავლაბარი), მდებარეობდა მალხაზ აბდუშელიშვილის ქუჩასა და კონსტანტინე ცუცქირიძის ქუჩებს შორის. წარმოიქმნა საუკუნის მეორე ნახევარში. თბილისის 1876 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც მიხეილ როსლავლიოვის ქუჩა. 1902 წლის გეგმაზე, როგორც ყაზარმის ქუჩა დაერქვა, რადგან ამ ქუჩაზე მდებარეობდა გრენადერთა სამეგრელოს პოლკის პოკროვსკის ყაზარმა. 1923 წელს ალვანის ქუჩა ეწოდა.
ნიკო ლომოურის ქუჩა

ნიკო ლომოურის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ისნის რაიონში (ავლაბარი), მდებარეობს ქედის შესახვევიდან კონსტანტინე ცუცქირიძის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნეში. თბილისის 1876 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც პოკროვსკის ქუჩა (სახელწოდება დაკავშირებულია აქ მდებარე „ოფიცერთა პოკროვსკის ყაზარმასთან“). 1923 წელს ნიკო ლომოურის სახელი ეწოდა. აქვს ერთი შესახვევი და ერთი ჩიხი.
კონსტანტინე ცუცქირიძის ქუჩა

კონსტანტინე ცუცქირიძის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ისნის რაიონში (ავლაბარი), მდებარეობს ალვანის ქუჩიდან ლადო მესხიშვილის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნეში. თბილისის 1876 წლის გეგმაზე ქუჩის ნაწილი დატანილია, ახლანდელი ალვანის ქუჩიდან ნიკო ლომოურის ქუჩამდე, დატანილია როგორც ტბის ქუჩა, შემდეგ პოლკის ქუჩა (ქუჩაზე იდგა გრენადერთა სამეგრელოს პოლკის პოკროვსკის ყაზარმები). ასევე შეტანილია თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში, ხოლო მონაკვეთი ნიკო ლომოურის ქუჩიდან ლადო მესხიშვილის ქუჩამდე შეტანილია ბალაჯარის ქუჩის სახელწოდებით. თბილისის 1934 წლის გეგმაზე კი დატანილია როგორც ნამგლისა და ბალაჯარის ქუჩები. ქუჩას საუკუნის 60-იან წლებში ტიციან ტაბიძის სახელი ეწოდა. 70-იანი წლებიდან კი — კონსტანტინე ცუცქირიძის სახელი. აქვს ერთი შესახვევი.
ლადო მესხიშვილის ქუჩა

ლადო მესხიშვილის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ისნის რაიონში (ავლაბარი). მდებარეობს ავლაბრის მოედნიდან სამრეკლოს ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნის 50-იან წლებში. აღნიშნულია თბილისის 1867 წლის გეგმაზე. 1923 წლამდე ივანე ლაზარევის სახელი ერქვა, ამის შემდეგ ქუჩის ნაწილს ლადო მესხიშვილის, ხოლო მეორეს — მოსე ურიცკის სახელი ეწოდა (ამ უკანასკნელს ახლა სამრეკლოს ქუჩა ჰქვია). აქვს ერთი შესახვევი (ყოფილი ყაღიზმანის შესახვევი). 2015 წლის 30 ოქტომბერს ეთერ კაკულიას ქუჩა დაერქვა. ამავე წლის 27 ნოემბერს აღნიშნული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ქუჩას ლადო მესხიშვილის სახელი აღუდგა.
აზერბაიჯანელი აშუღების ხელოვნება

აზერბაიჯანელი აშუღების ხელოვნება − აერთიანებს აშუღთა პოეზიას, ზეპირსიტყვიერებას, ცეკვასა და ვოკალურ-ინსტრუმენტულ მუსიკას ტრადიციულ ხელოვნებასთან. აზერბაიჯანის აშუღების ხელოვნება აზერბაიჯანული კულტურის ერთ-ერთი მახასიათებელია, მიიჩნევა ეროვნული იდენტობის ემბლემად და აზერბაიჯანული ენის, ლიტერატურისა და აზერბაიჯანული მუსიკის დაცვის საშუალებად. კომუზთან აკომპანემენტის თანხლებით, აზერბაიჯანელი აშუღების კლასიკური რეპერტუარი 200 სიმღერას, 150 ზეპირსიტყვიერ ნიმუშს (ცნობილი, როგორც დასტანი), 2000-მდე პოემასა და უამრავ მოთხრობას მოიცავს. 2009 წლიდან აზერბაიჯანელი აშუღების ხელოვნება გაერთიანებული ერების განათლების, კულტურისა და მეცნიერების ორგანიზაციის არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა ნუსხაშია შეტანილი.

ეტიმოლოგია
აშუღი მიჯნურს, შეყვარებულს ნიშნავს და არაბული და სპარსული ენებიდან მომდინარეობს. ზოგიერთი ენციკლოპედიის განმარტებით, აშუღი კავკასიისა და მისი მეზობელი რეგიონების სახალხო მომღერალ-პოეტს აღნიშნავს. გარდა საკუთარი სიმღერებისა, აშუღთა რეპერტუარი ეპიკურ თქმულებებსა და სახალხო სიმღერებს მოიცავს.

ისტორია
ადრეული წლები
აზერბაიჯანელი აშუღების ხელოვნების პირველი ნიმუშების პოვნა საუკუნის ნაშრომში - დედე გორგუდის წიგნი - შეიძლება, რომელიც ოღუზების ყველაზე ცნობილ ეპიკურ პოემებს შეიცავს. საუკუნიდან აზერბაიჯანელი აშუღები მშობლიურ ენას, ეროვნულ იდენტობასა და მუსიკას იცავენ ქორწილებში, დღესასწაულებსა და სახალხო ფესტივალებში მონაწილეობით. საუკუნიდან საკონცერტო, რადიო და სატელევიზიო სცენაზე აშუღთა გამოსვლები ჩვეულებრივი გახდა.

საბჭოთა პერიოდი (1930-1991)
1930-იანი წლებიდან აზერბაიჯანელი აშუღების ხელოვნება, ისევე, როგორც სსრ კავშირის ყველა ერის ხალხური მუსიკა და კულტურა, სახელმწიფო მთავრობის უმკაცრესი კონტროლის ქვეშ მოექცა. საბჭოთა კავშირში ხელოვნების დაფასების გამო, კულტურული რევოლუციის დროს აშუღთა ხელოვნება აზერბაიჯანის მუღამის ხელოვენბასთან ერთანდ განვითარდა, თუმცა მეიხანა რიგ შეზღუდვებს გადააწყდა. 1938 წელს აზერბაიჯანელ აშუღთა პირველი კონგრესი გაიმართა, რის შემდეგაც აშუღთა პოეზიის ფართო კოლექცია გამოქვეყნდა. ნაშრომები სკოლის სახელმძღანელოებშიც შეიტანეს, ხოლო აზერბაიჯანელი აშუღების ძეგლები არა მხოლოდ აზერბაიჯანის საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკაში, არამედ მეზობელ ქვეყნებშიც დადგეს.

თანამედროვე ეპოქა და საერთაშორისო მიმღებლობა (1991-დღემდე)
თანამედროვე აზერბაიჯანში აშუღები ორ კატეგორიად იყოფიან: აშუღი-პოეტები და აშუღი-შემსრულებლები. აშუღი-შემსრულებლები, თუნდაც პროფესიონალი მთხრობელები იყვნენ, პოეზიაში არ არიან ჩართულნი. მათი ინდივიდუალური შესაძლებლობების გამო და ფოლკლორის გაგების სპეციფიკურობის გათვალისწინებით, აშუღი-შემსრულებლები ეპიკური პოემებისა და ლეგენდების პროზაულ სახესხვაობებს ქმნიან.

აშუღი-პოეტები ზეპირსიტყვიერებასთან ერთად პოეზიაშიც არიან ჩართულნი. აზერბაიჯანში აშუღებს ხშირად -ს უწოდებენ, რაც სპარსულად ოსტატს ნიშნავს. აშუღ-პოეტებს თავიანთი სკოლები აქვთ, სადაც სტუდენტებს აშუღთა შემოქმედების საბაზისო პრინციპებს ასწავლიან. ცნობილმა აშუღმა-პოეტებმა არა მხოლდო აშუღთა ხელოვანებზე, არამედ აზერბაიჯანული ლიტერატურაზეც მოახდინეს გავლენა.

საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკათა კავშირის დაშლის შემდეგ აზერბაიჯანელი აშუღები მსოფლიო მასშტაბით აზერბაიჯანის კულტურის პოპულარიზაციას ეწევიან.
გიორგი ათონელის ქუჩა

გიორგი ათონელის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, მთაწმინდის რაიონში (ორბელიანთუბანი). ნიკოლოზ ბარათაშვილის ქუჩიდან სიმონ (სოლიკო) ვირსალაძის ქუჩამდე. ადრე იგი ორბელიანის ქუჩის ნაწილს წარმოადგენდა. ქუჩის მიდამოები საუკუნის შუა წლებამდე სამეფო საკუთრება იყო. 1751 წელს ქართლის მეფე თეიმურაზ -მ ეს მიდამოები „სახასო სასახლის ადგილიდურთ“ სარდალ რევაზ ორბელიანს უბოძა. საუკუნის 60-იან წლებში ქუჩა გაიყო: ერთ ნაწილს ორბელიანის სახელი დარჩა, მეორეს მადათოვის ქუჩა ეწოდა (20-იან წლებში ორბელიანებმა კუთვნილი ადგილის ნაწილი, მათ შორის ყოფილი კუნძილი მტკვრის მარჯვენა სანაპიროზე, ახლანდელ მშრალ ხიდთან, გენერალ ვალერიან (როსტომ) მადათოვს მიჰყიდეს, ხოლო მესამეს — დიდი ვანქისა.

1922 წელს მადათოვის ქუჩას ვ. ვოლოდარსკის სახელი ეწოდა, დიდი ვანქისას —პრესისა. 1958 წელს პრესის ქუჩას, 1965 წელს კი ორივე ქუჩას გიორგი ათონელის ქუჩა ეწოდა. ქუჩას ესაზღვრება გიორგი ლეონიძის ბაღი (ყოფილი ალექსანდრეს ბაღის ქვედა ნაწილი). ადრე № 31 სახლში სასტუმრო „ლონდონი“ იყო განთავსებული, ხოლო №29-ში — სასტუმრო „გრანდ-ოტელი“. შემონახულია: გალავნისა და ძველი ეკლესიი ნაშთი (სამრეკლოზე მიშენებულია №2 სახლი). ვანქის სამრეკლო ( საუკუნე); საუკუნის 50-70-იანი წლებისა და საუკუნის დასასრულის საცხოვრებელი სახლები; ეკლექტიკური ხასიათის შენობა №25, რომელშიც ამჟამად განთავსებულია საქართველოს პრეზიდენტის ოფიციალური რეზიდენცია, აგებულია საუკუნის დასასრულს (ადრე ამ ადგილზე იდგა გრიგოლ ორბელიანის სახლი). ქუჩას აქვს ჩიხი.
ავლაბრის მოედანი

ავლაბრის მოედანი — მოედანი თბილისში. მდებარეობს ისნის რაიონში (ავლაბარი) ღვინის აღმართს, მეტეხის ქუჩას, ქეთევან დედოფლის გამზირს, ნიკიფორე ირბახისა და ლადო მესხიშვილის ქუჩებს შორის.

მოედანი წარმოიქმნა საუკუნეში. 1828 წლიდან იხსენიება როგორც კახეთის მოედანი, თბილისის 1876 წლის გეგმაზე დატანილია ავლაბრის მოედნის სახელით (აქ იყო ე. წ. „ავლაბრის ბაზარი“, გაუქმდა 1911 წელს). თბილისის ქუჩების 1926 წლის ცნობარში შეტანილია როგორც კახეთის მოედანი, 30-იან წლებში სტეფანე შაუმიანის სახელი ეწოდა, 1990 წელს — ქეთევან წამებულის სახელი. 2005 წელს დაუბრუნეს ძველი სახელწოდება.

ავლაბრის მოედანზე მდებარეობს ეჩმიაძინის წმინდა გიორგის ეკლესია, რომლის ეზოშიც 1989 წლის 9 აპრილის ტრაგედიის გამო სომხეთიდან ქართველი ხალხის თანაგრძნობის ნიშნად ჩამოტანილი ქვაჯვარი (მოქანდაკე ა. მარტიროსიანი) დგას. მოედანზე მდებარეობს მეტროს სადგური ავლაბარი.
სომხური დიასპორა კანადაში

სომხური დიასპორა კანადაში —წარმოადგენს სომხური წარმოშობის კანადის მოქალაქეებს, რომლებიც ქვეყნის მუდმივი მკვიდრნი არიან. კანადაში 2016 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით, სომხური წარმოშობის მოსახლეები თითქმის 64 000-ს შეადგენს, ხოლო დამოუკიდებელი კვლევები, ადასტურებს სომხური წარმოშობის დაახლოებით 80 000 კანადელს, ყველაზე მაღალი შეფასებება კი 100 000-ს აღწევს. თუმცა ეს რაოდენობები მნიშვნელოვნად მცირეა, შეერთებულ შტატებში მცხოვრებ სომეხ საზოგადოებასთან შედარებით. აქ მცხოვრები სომეხი კანადელების უმეტესობა შუა აღმოსავლეთიდან (სირია, ლიბანი, ეგვიპტე) სომხების გენოციდის შედმდეგ გადარჩენილი და დევნილი სომხების შთამომავლები არიან. დღეს სომეხ კანადელთა უმრავლესობა ცხოვრობს მონრეალსა და ტორონტოში, სადაც მათ დაამკვიდრეს თავიანთი ეკლესიები, სკოლები და სათემო ცენტრები.

ენა და განათლება
2016 წლის აღწერისას აღირიცხა 35 790 კანადელი, რომლებიც სომხურს მიიჩნევენ თავიანთ მშობლიურ ენად, მაგრამ მათგან მხოლოდ 21 510 კანადელი აცხადებდა, რომ სომხური იყო „ენა, რომელზედაც ხშირად საუბრობენ სახლში“. უფრო ძველი 2006 წლის აღწერის თანახმად 21 480-მა კანადელმა აღნიშნა, რომ სომხური იყო „ენა, რომელზეც ყველაზე ხშირად საუბრობენ სახლში“, მათგან 4 915-ს ჰქონდა არაემიგრანტის სტატუსი, ხოლო 16 320 კი იყო ემიგრანტი.

2006 წლის აღწერისას, 50 500 კანადელი სომეხიდან, 10 250-მა ინგლისურ ენაზე მიუთითა, რომ ის იყო მათი მშობლიური ენა, ხოლო 3 995 კი მიუთითა ფრანგული. მათგან დაახლოებით 2 045 სომეხი არ საუბრობს არც ინგლისურად და არც ფრანგულად. ორ ათწლეულში, 1996 წლიდან 2016 წლამდე, კანადელ სომეხთა რიცხვი 1,7-ჯერ გაიზარდა.

2006 წლის აღწერის მონაცემებით, მათი უმეტესი ნაწილი კანადის მოქალაქე იყო. იმ დროისთვის კანადაში 50 500 სომეხიდან 30 055 ემიგრანტი ძირითადად დასავლეთ ცენტრალური აზიიდან და ახლო აღმოსავლეთიდან იყო, ეს რაოდენობა 2016 წლისთვის 4 165-ით გაიზარდა, რომელთა 72% 2001-დან 2016 წლამდე ემიგრაციაში წავიდა კანადაში საცხოვრებლად.

არაოფიციალური მონაცემებით, კანადაში სომეხთა რაოდენობა მნიშვნელოვნად აღემატება აღწერის შედეგებს. 2003 წლის სომხური დიასპორის ენციკლოპედიის თანახმად კანადაში დაახლოებით 60 000-65 000 სომეხი ცხოვრობდა, ხოლო 2001 წლის აღწერის შედეგად 40 505 ადამიანს რომელიმე წინაპარი მაინც ჰყავდა სომხური წარმოშობის. სომხეთის რესპუბლიკის საელჩომ კანადაში 2009 წელს გამოაცხადა, რომ იმ დროისათვის კანადაში დაახლოებით 81 500 სომეხი ცხოვრობდა. 2010-იანი წლების აღწერებში რაოდენობა მერყეობდა 80 000-დან 100 000-მდე.
ღვინის აღმართი

ღვინის აღმართი — ქუჩა თბილისში. მდებარეობს ისნის რაიონში (მეტეხი, ავლაბარი) ევროპის მოედნიდან, ავლაბრის მოედნამდე. აღმართი მიემართება „საჩინოს“ სასახლის ციხის ძირზე, მტკვრის მარცხენა სანაპიროზე. იგი ძველი თბილისის ერთ-ერთი კოლორიტული ქუჩაა. აქ განლაგებული იყო ღვინითა და არყით მოვაჭრეთა რიგები. ადრე დიდი სირაჯხანა და სირაჯხანის აღმართი ერქვა (სპარს. „სირაჯ“, „სირაჩ“ მეღვინეს ნიშნავს, „ხანა“ — სახლს). ამ აღმართზე ასევე იყო ძველი თბილისის ღვინის მთავარი ბაზარი, რომელიც კახეთიდან ტიკებით ჩამოტანილი ღვინით მარაგდებოდა.

ქუჩას ღვინის აღმართი ეწოდა საუკუნეში და ეს სახელი დღემდე შემორჩა. დატანილია თბილისის 1876 წლის გეგმაზე. განაშენიანება ძირითადად საუკუნის ბოლოს დაიწყო. საუკუნის 80-იან წლებში, უბნის რეკონსტრუქციის (ხელმძღვანელი გიორგი ბათიაშვილი) დროს ქუჩის ერთ-ერთ სარდაფში აღადგინეს ღვინის მცირე დუქანი (არქიტექტორი ვაჟა ორბელაძე).

აღმართის დასაწყისში იყო დავით სარაჯიშვილის ღვინისა და სპირტის მიწისქვეშა სარდაფები. შემონახულია საუკუნის ნახევრის საცხოვრებელი სახლები.