ცხელება

ცხელება — აგრეთვე ცნობილი, როგორც პირექსია, ორგანიზმში გამოვლინდება ტემპერატურის ზრდით. ადამიანის საშუალო ტემპერატურა 37.2°-38.3°-ის ფარგლებში მერყეობს. დასაშვები ტემპერატურის ზრდა აღიზიანებს, კუმშავს კუნთებს და აღძრავს სიცივის შეგრძნებას, რის ხარჯზეც ორგანიზმი გამოყოფს მეტ სითბოს ტემპერატურის შესანარჩუნებლად. როდესაც სხეულის ტემპერატურა ნორმას დაუბრუნდება, ადამიანს სცხელა, წითლდება, შესაძლოა დაეწყოს ოფლიანობაც. იშვიათად, უფრო მეტად ბავშვებში, სიცხემ შეიძლება გამოიწვიოს ფებრილური გულყრა. ცხელებისას როგორც წესი სიცხე არ სცდება 41-42 °.

ცხელება არ არის უბრალო გადახურება, რომელიც გამოწვეულია ორგანიზმის მიერ ზედმეტად გამოყოფილი, ან არასაკმარისად დახარჯული სითბოს რაოდენობით. მას იწვევს ვირუსული, ბაქტერიული და პარაზიტული ინფექციები - როგორიცაა გრიპი, გაციება, მენინგიტი, აპენდიციტი, კოვიდ 19, მალარია არაინფექციური დაავადებები - ვასკულიტი, ღრმა ვენების თრომბოზი, შემაერთებელი ქსოვილის დაავადება, წამლების გვერდით მოვლენები, ან ვაქცინაცია და სიმსივნე.

ზოგადად სიცხის დასაწევად მკურნალობაზე მეტად უმჯობესია დასვენება, სასურველია სიცხის დამწევი წამლის მიღება. ახალშობილები, სერიოზული დაავადებების, ან ცხელებასთან ერთად სხვა სიმპტომების მქონე ზრდასრულები კი ცხელებისას საჭიროებენ სამედიცინო დახმარებას. სხეულის გადახურებას მკურნალობა არ სჭირდება.

ცხელება ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული სამედიცინო ნიშანია. ექიმთან ვიზიტისას მოზარდთა 30%, ხოლო დაავადებულ ზრდასრულთა 75%-ს აქვთ ცხელება, რაც დაავადებასთან საბრძოლველად ერთგვარი დამცავი მექანიზმია, თუმცა სიცხის განზრახ დაწევა არ აუმჯობესებს მდგომარეობას. ცხელება ზრდასრულებსა და ექიმებს ხშიად საჭიროზე მეტად აღელვებთ, ეს მოვლენა კი ცხელების შიშითაა ცნობილი.

დამახასიათებელი სიმპტომები
ცხელებას თან სდევს დეპრესია, მადის დაკარგვა, დაღლილობა, მგრძნობელობა და კონცენტრაციის დაკარგვა. ცხელების დროს ძილი იწვევს ინტენსიურ კოშმარს. სწრაფად რეაგირებისას რთულია ისინი განსხვავდეს ერთმანეთისგან, თუმცა გამომწვევი მიზეზები ხშირად გვეხმარება მათ გამიჯვნაში.

დიაგნოზი
ზოგადად ითვლება, რომ ადამიანს სიცხე აქვს, თუ, გაზრდილია მისი საშუალო ტემპერატურა და:
ტემპერატურა ანუსში არის 37.5-38.3 °, ან აჭარბებს მას.
ტემპერატურა პირის ღრუში დღისით არის 37.2 °, ან აჭარბებს. ღამით არის 37.7° ან აჭარბებს მას.
ტემპერატურა იღლიაში, შიდა ტემპერატურასთან შედარებით, 0.6 °-ით ნაკლებია.

ჯანმრთელ ზრდასრულებში პირის ღრუს ტემპერატურის ნორმალური დიაპაზონი მამაკაცებში 35.7-37.7°, ხოლო ქალებში 33.2-38.1 °-ის ფარგლებში მერყეობს. ანუსის მიხედვით, მამაკაცთა ტემპერატურა 36.7-37.5 °, ხოლო ქალთა ტემპერატურა 36.8-37.1 °.

სხეულის ნორმალური ტემპერატურა დამოკიდებულია სხვადასხვა ფაქტორზე: ასაკი, სქესი, დრო, გარე ტემპერატურა, აქტიურობის დონე და სხვა. ტემპერატურის დღიური ცვლილების ნორმა 0.5°-ა. გაზრდილი ტემპერატურა ყოველთვის ცხელებასთან არ ასოცირდება. მაგალითად, ჯანმრთელ ადამიანებში ტემპერატურა ვარჯიშისას იზრდება, ეს ცხელებასთან არ ასოცირდება, რადგან ვარჯიშის შეწყვეტის შემდეგ ტემპერატურა საწყის ნორმას უბრუნდება. მეორეს მხრივ, დასაშვები ტემპერატურაც კი შეიძლება სიცხის მაუწყებელი იყოს, თუ ის კონკრეტული ადამიანისთვის უჩვეულოდ მაღალია. 37.3 ° შეიძლება წარმოადგენდეს კლინიკურად დამახასიათებელ ცხელებას.

ჰიპერთერმია
ჰიპერთერმია სხეულის ტემპერატურის ზრდაა, რომელიც გამოწვეულია სითბოს ჭარბად გამოყოფით, ან არასაკმარისად დაკარგვით. ჰიპერთერმია არ ასოცირდება ცხელებასთან. აუცილებელია განვასხვავოთ ცხელება და ჰიპერთერმია, რადგან ჰიპერთერმიას სიცხის დამწევი მედიკამენტები ვერ უმკლავდება და ის შეიძლება სწრაფად გახდეს სიკვდილის მიზეზი.