iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჰიპოკრატე

ჰიპოკრატე (; დ. დაახლოებით ძვ. წ. 460, კ. კოსი — გ. დაახლოებით ძვ. წ. 370 (სხვა მონაცემებით ძვ. წ. 356), ლარისა, თესალია) — ძველი საბერძნეთის ექიმი, ანტიკური მედიცინის რეფორმატორი.

ჰიპოკრატეს პირველ მასწავლებლად მიჩნეულია მამამისი - ჰერაკლიდე; დედა - ფენარეტე, ბებიაქალი იყო. მშობლების გარდაცვალების შემდეგ ჰიპოკრატე საცხოვრებლად ათენში გადავიდა და სწავლა გააგრძელა. სწავლის დასრულების შემდეგ ეწეოდა მოხეტიალე ექიმის - პერიოდევტის საქმიანობას. ბევრი იმოგზაურა საბერძნეთში, ეგვიპტეში, მცირე აზიაში, შავი ზღვის სანაპიროზე, იყო სკვითებთან, კარგად გაეცნო მცირე აზიისა და ეგვიპტის მედიცინას. ავადმყოფის გამოკვლევისას იყენებდა ისეთ მეთოდებს, როგორიცაა დათვალიერება, ხელით გასინჯვა, გულმკერდისა და მუცლის ღრუს მოსმენა და სხვა. ყურადღებას აქცევდა გამონაყოფებს, მათ სუნს, ფერს, შარდის ნალექს; სათავე დაუდო ავადმყოფობის მიმდინარეობის აღწერას (ავადმყოფობის ისტორია); შექმნა მოძღვრება პროგნოსტიკაზე, რაც ეყრდნობოდა ავადმყოფის წარსულისა და აწმყო მდგომარეობის დეტალურ შესწავლას; საფუძველი ჩაუყარა სამედიცინო გეოგრაფიასა და ტოპოგრაფიას; როგორც დასტაქარმა შეიმუშავა ნახვევის დადების, მოტეხილობის, ღრძობის, ფისტულების მკურნალობის მეთოდები და სხვა.

ჰიპოკრატეს და მისი მიმდევრების შრომებში (ჰიპოკრატეს კრებული) საოცარი სიზუსტით არის აღწერილი სხვადასხვა დაავადების მიმდინარეობა, მკურნალობის წესები, მსჯელობაა ეპიდემიების, ეპილეფსიის, ცხელების შესახებ და სხვა. ჰიპოკრატე ასწავლიდა, რომ ექიმმა უნდა უმკურნალოს ავადმყოფს და არა ავადმყოფობას, გაითვალისწინოს მისი ინდივიდუალური თავისებურებანი და გარე ფაქტორების გავლენა. შინაგან ფაქტორებად მიიჩნევდა მემკვიდრეობითობას, ადამიანის ფიზიკური (კონსტიტუცია) და სულიერი (ტემპერამენტი) თვისებების ერთობლიობას. გამოყო ადამიანის 4 ტიპი ტემპერამენტის მიხედვით: სანგვინიკური, ქოლერიკული, ფლეგმატიკური და მელანქოლიკური. ჰიპოკრატე მიხვდა, რომ ეს ტიპები გარკვეული დაავადებებისადმი არიან განწყობილი. დაამუშავა ეტიოლოგიის საკითხები; მედიცინა გაათავისუფლა ქურუმებისა და მონასტრების გავლენისაგან და განსაზღვრა მისი განვითარების დამოუკიდებელი გზა. ჰიპოკრატემ ჩამოაყალიბა მკურნალობის ძირითადი პრინციპები (არ დააზიანო, სიფრთხილე გამოიჩინე წამლის გამოცვლისას და სხვ.). დღემდეა შემორჩენილი „ჰიპოკრატეს ფიცი“, როგორც საექიმო პროფესიის მორალური კოდექსი. ჰიპოკრატეს „მედიცინის მამას“ უწოდებენ.
დავიდ ჰილბერტი

დავიდ ჰილბერტი (; დ. 23 იანვარი, 1862, კენიგსბერგი — გ. 14 თებერვალი, 1943, გეტინგენი) — გერმანელი მათემატიკოსი.

ბიოგრაფია
დაიბადა პრუსიის პროვინცია კენიგსბერგში (თავისი მოსაზრების მიხედვით) ან ვეჰლაუში (1946 წლიდან ცნობილია, როგორც ზნამენსკი), კენიგსბერგის მახლობლად, სადაც მამამისი ოტო ჰილბერტი მუშაობდა მისი დაბადების დროს. 1884 წელს დაამთავრა კენიგსბერგის უნივერსიტეტი. 1893-1895 წლებში ამავე უნივერსიტეტის პროფესორი. 1895 წლიდან 1943 წლამდე გეტინგენის უნივერსიტეტის პროფესორი. ჰილბერტის გამოკვლევებმა დიდი გავლენა იქონია მათემატიკის მრავალ დარგზე. მისმა მოღვაწეობამ განაპირობა ის გარემოება, რომ საუკუნის დასაწყისში გეტინგენი იქცა მათემატიკური გამოკვლევათა მსოფლიო ცენტრად. ჰილბერტის სამეცნიერო ბიოგრაფია გამოკვეთილად იყოფა რამდენიმე პერიოდად, რომლებიც ეძღვნება მათემატიკის რომელიმე დარგს: ინვარიანტთა თეორიას (1885-1893), ალგებრულ რიცხვთა თეორიას (1893-1898), გეომეტრიის დაფუძნებას (1898-1902), ვარიაციული აღრიცხვისა და დიფერენციალური განტოლებათა საკითხებს (1900-1906), ინტეგრალური განტოლებათა თეორიას (1900-1910), უორინგის პრობლემას (1908-1909), მათემატიკის ფიზიკურ საფუძვლებს (1910-1922), მათემატიკურ დაფუძნებას (1922-1939). 1900 ჰილბერტმა პარიზში, საერთაშორისო მათემატიკის კონგრესზე, წაიკითხა მოხსენება, რომელშიც ჩამოაყალიბა მათემატიკის 23 ძირითადი პრობლემა, ე. წ. ჰილბერტის პრობლემები. იყო მათემატიკური თეორიის თვალსაჩინოდ გადმოცემის დიდი ოსტატი. სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო წევრი (1934 წლიდან). მსოფლიოში ცნობილი მათემატიკის სფეროში მოღვაწე სწავლული 1943 წლის 14 თებერვალს ქ. გეტინგენში გარდაიცვალა.
სამხრეთი აზია

სამხრეთი აზია — ბუნებრივი რეგიონი აზიაში, მოიცავს ინდოსტანის ნახევარკუნძულს და მიმდებარე კუნძულებს, ინდო-განგის ველს და მის მთიან ზოლს. ფართობი დაახლოებით 5,1 მლნ კვ.კმ. გავრცელებულია ტროპიკული ტყეები, სავანები, დასავლეთ ნაწილში — უდაბნოები. მოსახლეობა მისდევს ტროპიკულ მიწათმოქმედებას, ძირითადად დაბლობებზე. სამხრეთ აზიის ტერიტორიაზე განლაგებულია სახელმწიფოები: ბანგლადეში, ბჰუტანი, ინდოეთი, მალდივები, ნეპალი, პაკისტანი, შრი-ლანკა. ხანდახან სამხრეთ აზიის შემადგენლობაში შეჰყავთ სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნებიც.
სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზია

სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზია — ბუნებრივი რეგიონი აზიაში, მოიცავს ინდოჩინეთის ნახევარკუნძულს, მალაის არქიპელაგს და მიმდებარე კუნძულებს. ფართობი დაახლოებით 4,5 მლნ კვ.კმ. რელიეფი საშუალომთიანი და დაბლობია. გავრცელებულია ტროპიკული ტყეები და სავანები. სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ტერიტორიაზე განლაგებულია სახელმწიფოები: ბრუნეი, ვიეტნამი, ინდონეზია, კამბოჯა, ლაოსი, მალაიზია, მიანმარი, სინგაპური, ტაილანდი, ხშირად აგრეთვე ფილიპინები. ხანდახან სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნები შეჰყავთ სამხრეთ აზიის შემადგენლობაში.
დასავლეთი აზია

დასავლეთი აზია — გეოგრაფიული რეგიონი აზიაში, მოიცავს მცირე აზიის ნახევარკუნძულს, სომხეთისა და ირანის მთიანეთების დიდ ნაწილს, არაბეთის ნახევარკუნძულს, მესოპოტამიის დაბლობს და აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთს კვიპროსის ჩათვლით. ფართობი დაახლოებით 7,5 მლნ კვ.კმ. რელიეფში ჭარბობს ზეგნები, განაპირა მხარეებში — მთები. დიდი ადგილი უკავია უდაბნოებს, ნახევარუდაბნოებს, სტეპებს. სამხრეთ-დასავლეთ აზიის ტერიტორიაზე მოიაზრებენ შემდეგ სახელმწიფოებს:

მცირე აზია: თურქეთი (ევროპული ნაწილის გამოკლებით).
ახლო აღმოსავლეთი: ისრაელი, სირია, ლიბანი, იორდანია, ეგვიპტე (სინაის ნახევარკუნძული), ერაყი.
არაბეთის ნახევარკუნძულის ქვეყნები: საუდის არაბეთი, ქუვეითი, ბაჰრეინი, კატარი, არაბთა გაერთიანებული საამიროები, ომანი, იემენი.
ირანის პლატო: ირანი.
კავკასია (ნაწილობრივ): საქართველო, სომხეთი, აზერბაიჯანი. ზოგჯერ ეს რეგიონი მოიცავს რუსეთის უკიდურესი სამხრეთის რესპუბლიკებს (ჩრდილოეთ კავკასია): დაღესტანი, ჩეჩნეთი, ინგუშეთი, ჩრდილოეთი ოსეთი, ყაბარდო-ბალყარეთი, ყარაჩაი-ჩერქეზეთი, ადიღე.

დასავლეთი აზია ხშირად სამხრეთ-დასავლეთ აზიად მოიხსენიება.
ცენტრალური აზია

ცენტრალური აზია — ბუნებრივი რეგიონი აზიაში, ტერმინზე ზუსტი შეთანხმება არ არსებობს. როგორც წესი, იგი მოიცავს მხარეებს:

ყოფილი საბჭოთა რესპუბლიკები: ყაზახეთი (მცირე ევროპული ნაწილის გამოკლებით), უზბეკეთი, ყირგიზეთი, ტაჯიკეთი, თურქმენეთი. ეს უკანასკნელი ოთხი ქვეყანა შუა აზიის რეგიონად მოიხსენიებოდა.
აზიის შიგამატერიკული რაიონები: ავღანეთი, დასავლეთი ჩინეთი და მონღოლეთი.

ფართობი დაახლოებით 6 მლნ კვ.კმ. ზეგნები და დაბლობები ქმნიან ორ ძირითად იარუსს, საშუალო სიმაღლე 500-1500 მ (გობი, ალაშანი, ორდოსი, ჯუნგარის და ტარიმის დაბლობები) და 4000-4500 მ (ტიბეტის ზეგანი), რომლებიც გაყოფილია და შემოსაზღვრულია მაღალი ქედებით — ტიან-შანი, კუნლუნი, ნანშანი, ყარაყორუმი და სხვა. კლიმატი მკვეთრად კონტინენტურია, ნალექები დაბლობში 50-200 მმ-ია, მთებში — 500-1000 მმ წლიურად. რეგიონში ჭარბობს უდაბნოები და ნახევარუდაბნოები, ტიბეტის ზეგანზე - ცივი უდაბნოები.

ძირითადი ეკონომიკური და კულტურული ცენტრები
ევროპა-აზიის საზღვარი

ევრაზიის სუპერკონტინენტის ევროპისა და აზიის კონტინენტებად დაყოფა პირობითია, ვინაიდან მათს შორის რაიმე მკვეთრად გამოხატული ფიზიკურ-გეოგრაფიული ან გეოლოგიური მსაზღვრელი არ არსებობს. ამდენად ზოგადად და საერთოდ ეს დაყოფა უპირატესად კულტურულ-ცივილიზაციური ხასიათისაა.

შუა საუკუნეებისა და ახალი ისტორიის დიდ ნაწილში - როდესაც ტერმინი ევროპა ფართოდ დაინერგა და საერთაშორისო ცნება გახდა - ევროპა გაიგივებული იყო „საქრისტიანოსთან“ (დღესაც კი დიდი ზომით ნებისმიერი დაყოფით ევროპა არსებითად სწორედ ტრადიციულ ქრისტიანულ ქვეყნებსა და ტერიტორიებს მოიცავს).

დაყოფის პირობითობა იქიდანაც ჩანს, რომ საზღვარი გაჰყავთ ურალის ქედის წყალგამყოფზე (ყველა ვარიანტში), მაგრამ - არა კავკასიონის ქედის წყალგამყოფზე, არამედ - ვთქვათ - კავკასიის ჩრდილოეთით მდებარე კუმა-მანიჩის დეპრესიის (დაბლობის) ხაზზე.

გეოგრაფებს შორის არსებობს (არსებითად პოლიტიკური შეხედულებებიდან გამომდინარე) 5 სხვადასხვა ვარიანტი, რომლებიც შეეხებიან ევროპასა და აზიას შორის პირობითი საზღვრის დადგენის საკითხს. ამ ვარიანტების მიხედვით, საზღვარი გადის:

(1) კუმა-მანიჩის ხაზზე.
ეს არის ფიზიკურ-გეოგრაფიულ ერთეულებს შორის არსებული გეოლოგიური საზღვარი. ამ ვარიანტით მთელი კავკასია მოთავსებულია აზიაში.

(2 ა) კავკასიონის მთავარ ქედზე.
ეს ქვევარიანტი ეფუძნება ტერიტორიის ყველაზე არსებით ოროგრაფიულ ანუ გეოლოგიურ გაყოფას კავკასიონის წყალგამყოფის გასწვრივ. ამ შემთხვევაში ჩრდილოეთი კავკასია მდებარეობს ევროპაში, ხოლო სამხრეთი კავკასია - აზიაში. ამ შემთხვევაში საქართველოს ზოგი ნაწილი - მაგალითად ყაზბეგის რაიონი და თუშეთი ევროპაში იგულისხმებიან.

(2 ბ) კავკასიონის მთავარ ქედზე.
ეს ქვევარიანტი ეფუძნება კლიმატურ პირობებს შორის განსხვავებას. ამ შემთხვევაში ჩრდილოეთი კავკასია მდებარეობს ევროპაში, ხოლო სამხრეთი კავკასია - აზიაში. ამ შემთხვევაშიც კლიმატური საზღვარი კავკასიონის წყალგამყოფს ემთხვევა და საქართველოს ზოგი ნაწილი - მაგალითად ყაზბეგის რაიონი და თუშეთი ევროპაში იგულისხმებიან.

(3) მდინარეებზე რიონი, ყვირილა, მტკვარი.
ეს ვარიანტი, რომელიც საქართველოს ორ ტოლ ნაწილად ჰყოფს, ეკუთვნის ძველ ბერძენ ისტორიკოსს ჰეროდოტეს. ამ შემთხვევაში თბილისის მარცხენა სანაპირო (გლდანი-ნაძალადევი, დიდუბე-ჩუღირეთი, ისანი-სამგორი) ევროპაში მდებარეობს, მარჯვენა (ვაკე-საბურთალო, ძველი თბილისი, დიდგორი) კი აზიაში.

(4) კავკასიონის მცირე მთიანეთზე.
ამ ვარიანტში გამყოფი ხაზის ჩრდილოეთით მოქცეულია საქართველო და ჩრდილოეთი კავკასია ანუ ტიპური ევროპული პეიზაჟების ტერიტორია.

(5) ყოფილი სსრ კავშირის სახელმწიფო საზღვრის გასწვრივ.
ეს არის წმინდა პოლიტიკური ვარიანტი, რომლის თანახმადაც მთელი კავკასია მოქცეულია ევროპაში.

როგორც აქედან ჩანს, (1) და (5) ვარიანტები ორ უკიდურესობას წარმოადგენს, დანარჩენები კი კომპრომისულია.
ივანე (იოანე) აბაშიძე

ივანე ზაალის ძე აბაშიძე, იოანე (იოვანე) კახთ-აბაშიძე — ბორჩალოს მოურავი და ქართლ-კახეთის სამეფოს ქეშიკჩიბაში 1769-1799 წლებში. ერეკლე -ის მეუღლის ანა დედოფლის ძმა.

იოანე სავარაუდოდ 1740 წლისთვის დაიბადა, ის იზრდებოდა მისი დის ანა აბაშიძის მეუღლის მეფე ერეკლე -ს კარზე და 1770 წლისთვის უკვე იყო მეფის ქეშიკჩიბაში. ევალებოდა მეფის და მისი ოჯახის დაცვა. მეფის და იოანეს წერილებით ირკვევა რომ ის ასევე ჩართული იყო ლეკთა თარეშის აღკვეთაში, სხვადასხვა სახის სამეურნეო საქმიანობაში, სამეფო ოჯახის წევრთა უზრუნველყოფაში, მოსახლეობის ჩასახლებაში, მონასტრების მომარაგებაში, ვაჭართა და სახელმწიფო მოხელეთათვის თანხის გადახდაში. იოანე მონაწილოებდა სასამართლო დავებშიც. მეფე ერეკლე და მისი მემკვიდრე გიორგი დიდად აფასებდნენ იოანეს ამაგს, რისთვის მას არაერთი სახელმწიფო მამულიც გადაეცა. იოანე ასევე იკავებდა ბორჩალოს მოურავობის თანამდებობას. მან მონაწილეობა მიიღო კრწანისის ბრძოლაში სადაც ნიკოლოზ ბარათაშვილის „ბედი ქართლისას“ მიხედვით გმირულად იბრძოდა. გარდაიცვალა 1799 წლის მიწურულს და დაკრძალულია ვეჯინის ამაღლების კომპლექსში, თუმცა ამჟამად მისი საფლავი დაკარგულად ითვლება.

აბაშიძე ერეკლე -ის პოლიტიკის ერთგული მიმდევარი იყო. მონაწილეობდა კრწანისის ბრძოლაში. როგორც კახეთის მკვიდრს „კახთ აბაშიძეს“ უწოდებდნენ. ასევე იხსენიებს მას ნიკოლოზ ბარათაშვილი პოემაში „ბედი ქართლისა“. იოანე კახთ აბაშიძის და ერეკლე -ის წერილები გამოაქვენა დეკანოზმა პოლიევქტოს კარბელაშვილმა.
ლევან აბაშიძე

ლევან გიორგი-მალაქიას ძე აბაშიძე ( გ. 14 დეკემბერი, 1757) — თავადი, იმერეთის სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე, გიორგი-მალაქია აბაშიძის ვაჟი. მისი ასული თამარი იყო ალექსანდრე -ის მეუღლე და სოლომონ -ის დედა. მეთაურობდა დიდგვაროვანთა ჯგუფს, რომელმაც ახალგამეფებული სოლომონ ტახტიდან გადააყენა. მალე სოლომონმა ტახტი დაიბრუნა, შეთქმული თავადები დასაჯა, აბაშიძეს კაცხის ციხე წაართვა. აბაშიძე დაიღუპა ხრესილის ბრძოლაში, სადაც სოლომონ -ის მოწინააღმდეგეთა ბანაკში იყო. აბაშიძის წილი მამული მეფემ სახასო საკუთრებად გამოაცხადა.
ნიკოლოზ აბაშიძე-ფინეზიშვილი

ნიკოლოზ როსტომის ძე აბაშიძე-ფინეზიშვილი — იმერეთის აჯანყების (1819-1820) აქტიური მონაწილე. 1819 ფარულად გაემგზავრა ახალციხის ფაშასთან და აჯანყებულთათვის თოფ-იარაღი ჩამოიტანა. 1820 თავი შეაფარა გურიას, სადაც მონაწილეობა მიიღო პოლკოვნიკ პუზირევსკის რაზმთან შეტაკებაში. შემდეგ ახალციხეში გაიხიზნა. რუსეთის მთავრობამ მამული ჩამოართვა, ოჯახი კი რუსეთში გადაუსახლა.
თუკიდიდე

თუკიდიდე (; დ. დაახლ. ძვ. წ. 465/460/455 ― გ. ძვ. წ. 400/395) — ბერძენი (ათენელი) ისტორიკოსი, წარჩინებული და მდიდარი ოჯახის შვილი. „ისტორიის მამის“, ჰეროდოტეს, უმცროსი თანამედროვე. სოფისტების მოწაფე და მიმდევარი.

თუკიდიდე დიდად აფასებდა იმ დროის ათენის პოლიტიკური და კულტურული ცხოვრების სათავეში მდგარ პერიკლეს. იბრძოდა პელოპონესის ომში (ძვ. წ. 431-404). იყო სტრატეგოსი და ათენელთა ფლოტის მეთაური თრაკიის სანაპიროს დაცვისას. დამარცხების შემდეგ, (სპარტელებმა მიიტაცეს ამფიპოლისი) ძვ. წ. 424 წელს, ათენელებმა იგი სამშობლოდან გააძევეს 20 წლით. ექსორიაში ყოფნის დროს თუკიდიდე თავის მამულში — თრაკიაში — შეუდგა თხზულების, „ისტორიის“, წერას. თხზულება შედგება 8 წიგნისაგან და ეძღვნება პელოპონესის ომების ისტორიას. პირველი წიგნი, ე. წ. „არქეოლოგია“, როგორც შესავალი ნაწილი, მიმოიხილავს საბერძნეთის ისტორიას უძველესი დროიდან პელოპონესის ომამდე. თხრობა წყდება ომის დაწყებიდან მე-20 წლის (ძვ. წ. 411) ამბებით; ჩანს, ავტორს სიკვდილმა მოუსწრო და თხზულება დაუმთავრებელი დარჩა (მოცემული ნაწარმოები თავისი შრომებით აზრობრივად გააგრძელა ქსენოფონტმა).

თუკიდიდე ითვლება ისტორიის კრიტიკის შესწავლისა და გააზრების (ანუ მეცნიერული ისტორიის) ფუძემდებლად. წინარე ისტორიკოსთაგან (ლოგოგრაფოსები, ჰეროდოტე) განსხვავებით, იგი საისტორიო თხზულების მიზანდასახულობად თვლის არა „ამოდ საკითხავი“ და „ამოდ სასმენი“ ამბების თხრობას, არამედ „ჭეშმარიტების ძიებას“. ყოველი ფაქტის დასადგენად კრიტიკულად შეისწავლის შესაბამის ისტორიულ მასალას („წყაროს“).

თუკიდიდე პირველი შეუდგა ომის მიზეზებისა და საბაბის ძიებას. პირველი ისტორიკოს-რაციონალისტია, რომელმაც უარყო ისტორიის მოვლენებში (ბუნების მოვლენებშიც) ღმერთის მონაწილეობის „ფაქტი“ (თუმცა ღმერთს არ უარყოფდა). თუკიდიდემ პირველმა დაძებნა ისტორიულ, პოლიტიკურ მოვლენათა ეკონომიური და სოციალური საფუძვლები. იგი საკუთარი თხზულების მნიშვნელობას თავად აფასებდა და მას „მარადიულობის მონაპოვრად“ მიიჩნევდა. პოლიტიკური მრწამსით თუკიდიდე დემოკრატიისა და ოლიგარქიის „შერწყმა-შერევის“ პოზიციაზე იდგა, მან განაცხადა, რომ ეს იყო საუკეთესო ფორმით ხელისუფლების მართვა. საერთოდ თუკიდიდე იშვიათად გამოხატავდა თავის პირად მოსაზრებებს.
ავთანდილ თუმანიშვილი

ავთანდილ ბირთველის ძე თუმანიშვილი (დ. 1795 — გ. უცნობია) — ქართველი მწერალი. მოღვაწეობდა რუსეთში, დაახლოებული იყო იქ მყოფ ქართველ ბატონიშვილებთან (იყო დავით ბატონიშვილის მდივანი), რომელთა დავალებითაც დაწერა ქ. გორის ისტორია. მათივე დაკვეთით რუსულიდან გადმოთარგმნა „ღეოღრაფია და ბუნებითი ისტორია ასურეთისა“ (ხელნაწერი -2171). წერდა სატირულ ლექსებს, რომლებიც დაცულია ხელნაწერების სახით (-2130). 1819 წელს პეტერბურგში მოულოდნელად დააპატიმრეს მექრთამეობის ბრალდებით; სავარაუდოდ, თუმანიშვილის დაპატიმრება უკავშირდებოდა კავშირს ამბოხებულებთან საქართველოში. 1820 წლის 10 მარტიდან პატიმართა სიიდან ამოშლილია. მისი შემდგომი ბედი უცნობია.
გიორგი თუმანიშვილი (პოეტი)

გიორგი ეგნატეს ძე თუმანიშვილი (დ. 1774 ― გ. 1837) — ქართველი პოეტი და მწიგნობარი. 1790-იდან იყო ჯერ ერეკლე -ის, მერე გიორგი -ის მდივან-მწიგნობარი. მოგვიანებით იყო რუსეთის სახელმწიფო სამსახურში, 1820 წელს მიიღო სახელმწიფო მრჩეველის ჩინი. დიდი წვლილი მიუძღვის ქართული ლიტერატურის ძეგლთა შეკრებისა და გამრავლების საქმეში. მისი დავალებით გადაიწერა მრავალი ქართული ხელნაწერი. თვითონაც კალიგრაფი იყო. თუმანიშვილი ბესიკისა და საიათნოვას პოეტური სკოლის მიმდევარია. იგი არის აგრეთვე „ვეფხისტყაოსნის“ ერთ-ერთი ინტერპოლატორი.
გიორგი თუმანიშვილი (სამხედრო)

გიორგი იესეს ძე თუმანიშვილი (დ. 6 მარტი, 1839, ხელთუბანი — გ. 30 მაისი, 1901, ჟიტომირი, უკრაინა) — რუსეთის არმიის ინფანტერიის გენერალი (1901). განათლება მიიღო პირველ კადეტთა კორპუსში. სამხედრო სამსახურში იყო 1857 წლიდან, რუსეთ-ოსმალეთის ომის (1877–1878) დროს მეთაურობდა კავკასიის პირველ მესანგრეთა ბატალიონს. 1887 წელს მიენიჭა გენერალ-მაიორის წოდება. 1887–1889 მეთაურობდა სარკინიგზო ბრიგადას, 1889–1896 – მე-5 მესანგრეთა ბრიგადას, 1896–1897 – 32-ე ქვეით დივიზიას. 1896 წლიდან მიენიჭა გენერალ-ლეიტენანტის წოდება.

დაჯილდოებულია წმ. ანას , წმ. სტანისლავის , წმ. ვლადიმირის, სხვადასხვა ხარისხისა და პრუსიის გვირგვინის ხარისხის ორდენებით.
გიორგი თუმანიშვილი

გიორგი მიხეილის ძე თუმანიშვილი (თუმანოვი; დ. 8 თებერვალი [ ძვ. სტ. 27 იანვარი], 1854, თბილისი ― გ. 26 იანვარი, 1920, იქვე; დაკრძალულია ხოჯივანქის სასაფლაოზე) — თავადი, ქართველი საზოგადო მოღვაწე, პუბლიცისტი.

ბიოგრაფია
პოეტ მიხეილ თუმანიშვილის შვილი. 1871 წელს დაამთავრა თბილისის გიმნაზია, 1875 წელს — ნოვოროსიის (ოდესის) უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი სამართლის კანდიდატის წოდებით. ერთხანს მსახურობდა ფოთის სასამართლო უწყებაში, შემდეგ — მეფისნაცვლის კანცელარიაში საგლეხო განყოფილების უფროსად. იმავე წელს ნიკო ნიკოლაძისაგან შეიძინა გაზეთი „ნოვოე ობოზრენიე“, რომელსაც ვ. და კ. თუმანიშვილებთან ერთად სცემდა 1903 წლამდე. თუმანიშვილის სტატიები და წერილები იბეჭდებოდა იმდროინდელ პროგრესულ პრესაში; თანამშრომლობდა „დროებასა“ და „ივერიაში“. 1878-1879 წლებში გამოსცა ქართული „ალმანახი“. შექმნა ქართული საგამომცემლო ამხანაგობა, რომელმაც პირველად გამოსცა წიგნად ნიკოლოზ ბარათაშვილისა და სხვა ქართველი პოეტების თხზულებანი. თუმანიშვილს სხვადასხვა საკითხებზე გამოცემული აქვს მრავალი ნაშრომი, მათ შორის რამდენიმე საცნობარო წიგნი და „დახასიათებანი და მოგონებანი“ იმდროინდელ ლიტერატურულ და პოლიტიკურ მოღვაწეებზე. მონაწილეობდა კავკასიაში საერობო დაწესებულებათა და თბილისის პოლიტექნიკუმის დაარსებაში. თითქმის 30 წლის მანძილზე იგი არჩეული იყო თბილისის ქალაქის ხმოსნად; 1905 წელს იყო ვაკის დასახლების თბილისთან შეერთების ინიციატორი. თუმანიშვილი ასევე იყო კავკასიისმცოდნეობის კურსებისა და საზოგადოებრივი კლუბების ორგანიზატორი. თუმანიშვილი აქტიურად მონაწილეობდა ქართული თეატრის საქმიანობაში. იყო ქართული დრამატული ამხანაგობის ერთ-ერთი დამაარსებელთაგანი.
გიორგი თუმანიშვილი (ინჟინერი)

გიორგი პავლეს ძე თუმანიშვილი (დ. 31 ოქტომბერი [ძვ. სტ. 19 ოქტომბერი], 1872 ― გ. 1937) — ქართველი ინჟინერი, რკინიგზის მშენებელი. დაამთავრა პეტერბურგის მიმოსვლის გზათა ინჟინრების ინსტიტუტი (1886). მუშაობდა თბილისი-ერევნის რკინიგზის ხაზის მშენებლობაზე (1896–1899), იყო ამ ხაზის საექსპლუატაციო უბნის უფროსი (1899–1902), ამიერკავკასიის რკინიგზის სამმართველოს ინჟინერი (1906–1918), კახეთის რკინიგზის მშენებლობის მთავარი ინჟინრის მოადგილე (1912–1915), შემდგომ კი ამ გზის მმართველი (1915–1918), საქართველოს გზატკეცილების სამმართველოს უფროსი (1918–1919), კახეთის რკინიგზის დირექტორი და ამიერკავკასიის რკინიგზის სამმართველოს კონსულტანტი (1919–1925), ნატანებ-ოზურგეთის რკინიგზის მშენებლობის მთავარი ინჟინერი (1922–1923), სენაკ-გაგრის რკინიგზის მშენებლობის მთავარი ინჟინერი (1925) და სხვა. 1934 წელს მიენიჭა შრომის გმირის საპატიო წოდება.
დავით თურქისტანიშვილი

დავით თურქისტანიშვილი — საუკუნის ნახევრისა და საუკუნის დასაწყისის ქართველი მწიგნობარი, პოლიტიკური მოღვაწე.

გიორგი -მ გაგზავნა მოსკოვს არჩილ -თან. გზად დაღესტანში დაუტყვევებიათ. ტყვეობაში შამხალმა დაიახლოვა და ერთხანს თავისთან დაიტოვა. საქართველოში დაბრუნებული თურქისტანაშვილი არჩილმა ყირიმის ხონთქართან გაგზავნა დახმარების საძიებლად, შემდეგ კი თან იახლა რუსეთში. 1799-იდან მოღვაწეობდა მოსკოვში, არჩილის კარზე, რომელიც ქართული კულტურის კერად იქცა. შეუდგენია არჩილის თხზულებათა კრებული „არჩილიანი“ (ლენინგრადი, ხელნაწერი № 22 და -3700).
ერასტი თურქისტანიშვილი

ერასტი თურქისტანიშვილი (დ. უცნობია ― გ. 1735) — ქართველი მწიგნობარი.

ბიოგრაფია
განათლება მიიღო თბილისში ლათინ პატრებთან, შეისწავლა ლათინური, იტალიური და ფრანგული ენები, მიიღო კათოლიციზმი.
1724 წელს ვახტანგ -ს გაჰყვა რუსეთის სამეფოში. მეფის დავალებით რუსულიდან ქართულად თარგმნა „აპოფთეგმატა“, რომლის ორი რედაქცია არსებობს — ვრცელი და მოკლე. თურქისტანიშვილის მიერ თარგმნილი მოკლე რედაქცია ვახტანგ -მ გალექსა და „სიბრძნე მალაღობელი“ უწოდა.
ბაადურ თურქესტანიშვილი

ბაადურ ფრანგისტანის ძე თურქისტანიშვილი (თურქესტანიშვილი; რუსეთში — ბორის პანკრატის ძე თურქესტანოვი) (დ. წ. უცნობია — გ. 1735) — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე, მონაწილეობდა ვახტანგ -სა და პეტრე -ს შორის წარმოებულ მოლაპარაკებაში. 1724 წელს თავის ნათესავებთან ერთად რუსეთში გაჰყვა ვახტანგ -ს. რუსეთში ჰქონდა პოდპოლკოვნიკის წოდება. ბაადურის შთამომავლები რუსეთში ცნობილი იყვნენ როგორც თავადი თურქესტანოვები.
ბორის იაკობი

— გერმანელი და რუსი ფიზიკოსი და ელექტროტექნიკოსი. პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1847–იდან). 1823 დაამთავრა გეტინგენის უნივერსიტეტი. მუშაობდა ელექტრომაგნეტიზმისა და მისი პრაქტიკული გამოფენის პრობლემებზე. 1838 მსოფლიოში პირველმა ელექტროძრავა გამოიყენა გემის ასამოძრავებლად. ე. ლენცთან ერთად საფუძვლიანად გამოიკვლია ელექტრომაგნიტები. 1838 გამოიგონა გალვანოპლასტიკა და ბევრი რამ გააკეთა მის დასანერგად სასტამბო და სამონეტო საქმეში, აგრეთვე სამხატვრო ნაკეთობათა წარმოებაში. 1840-1850 შეიმუშავა 10-ზე მეტი სახეობის ტელეგრაფის აპარატის კონსტრუცია. გამოიგონა ელექტრულ წრედში დენის ძალის მარეგულირებელი ხელსაწყო (აგომეტრი); მნიშვნელოვანი ნაშრომები აქვს სამხედრო ელექტროტექნიკაში, მეტროლოგიაში.
კარლ გუსტავ იაკობ იაკობი

კარლ გუსტავ იაკობ იაკობი (დ. 10 დეკემბერი, 1804, პოტსდამი — გ. 18 თებერვალი, 1851, ბერლინი) — გერმანელი მათემატიკოსი, ბერლინის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1836), პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო წევრი (1833). ელიფსურ ფუნქციათა თეორიის ერთ-ერთი შემქმნელი. გამოიკვლია თეტა-ფუნქციები და ზოგიერთი სხვა ტრანსცენდეტული ფუნქცია. მნიშვნელოვანი გამოკვლევები აქვს რიცხვთა თეორიაში, წრფივ ალგებრაში, ინტეგრალურ აღრიცხვაში, დიფერენციალურ განტოლებათა თეორიასა და ვარიაციათა აღრიცხვაში. შემოიღო ფუნქციონალური დეტერმინატები, გამოიკვლია ორთოგონალურ მრავალწევრთა ერთი კლასი.
ფრიდრიხ ჰაინრიხ იაკობი

ფრიდრიხ ჰაინრიხ იაკობი (; დ. 25 იანვარი. 1743 — გ. 10 მარტი. 1819, მიუნხენი) — გერმანელი მწერალი და ფილოსოფოსი, იდეალისტი. მტრულად იყო განწყობილი ყოველგვარი პროგრესისადმი, განსაკუთრებით კი საფრანგეთის რევოლუციის, ფრანგული მატერიალიზმისა და ათეიზმის მიმართ. უარყოფდა ყოველგვარ განსჯას და ემყარებოდა გრძნობებსა და რწმენას. იგი დეივიდ იუმის მსგავსად მიიჩნევდა, რომ რეალური არსებობა მოწმდება რწმენით.
მაისურაძე

საკუთარი სახელი მაისურაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ალექსანდრე მაისურაძე — სამხედრო მოღვაწე, სოციალ-დემოკრატი
ანზორ მაისურაძე — უშიშროების გენერალ-მაიორი
ბადრი მაისურაძე — ქართველი დრამატული ტენორი
გიორგი მაისურაძე — საბჭოთა კავშირის გმირი
გიორგი მაისურაძე — ფერმწერი
დავით მაისურაძე — გენერალ-მაიორი
ელენე მაისურაძე — ანტისაბჭოთა მოღვაწე
ელიზბარ მაისურაძე — მწერალი
ზაქარია მაისურაძე — ანატომი
ზაქარია მაისურაძე — მხატვარ-კერამიკოსი
ზვიად მაისურაძე — მორაგბე
თენგიზ მაისურაძე — მსახიობი
ივანე მაისურაძე — საბჭოთა სამხედრო პირი
კოსტა მაისურაძე — ფალავანი
ირაკლი მაისურაძე — ფეხბურთელი
ნიკა მაისურაძე — ფეხბურთელი
ნოდარ მაისურაძე — უშიშროების გენერალ-მაიორი
ტარიელ მაისურაძე — მომღერალი
ჯიმი მაისურაძე — სამხედრო მფრინავი
მამალაძე

საკუთარი სახელი მამალაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

გიორგი მამალაძე — ექიმი
გიორგი მამალაძე — სასულიერო პირი
გიორგი მამალაძე — სამხედრო პირი
იერონიმ მამალაძე — სამხედრო პირი
ეკა მამალაძე — საესტრადო მომღერალი
თეიმურაზ მამალაძე (სტეფანოვ-მამალაძე) — ჟურნალისტი, სახელმწიფო მოხელე
იორამ მამალაძე — ფერმწერი
ლეონიდე მამალაძე — არქიტექტორი, მოქანდაკე
ლევან მამალაძე — პოლიტიკოსი
ნუგზარ მამალაძე — ინჟინერი, პოლიტიკოსი
ტარასი მამალაძე — პედაგოგი, ეთნოგრაფი და საზოგადო მოღვაწე
შალვა მამალაძე — ფერმწერი
ზურაბ მამალაძე — ფეხბურთელი
მამაცაშვილი

საკუთარი სახელი მამაცაშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

დიმიტრი მამაცაშვილი — რუსეთის არმიის პოდპოლკოვნიკი
იოსებ მამაცაშვილი — მწერალი, საზოგადო მოღვაწე
იოსებ მამაცაშვილი — ინჟინერი
კონსტანტინე მამაცაშვილი — რუსეთის არმიის გენერალ-ლეიტენანტი
ლევან მამაცაშვილი — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი
მელანია მამაცაშვილ-ბადრიძე — მწერალი
ქრისტეფორე მამაცაშვილი — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი
მამია

საკუთარი სახელი მამია შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

მამია გურიელი — გურიის მთავარი 1512-1534 წლებში;
მამია გურიელი — გურიის მთავარი 1600-1625 წლებში;
მამია გურიელი — გურიის მთავარი 1689-1711 წლებში;
მამია გურიელი — გურიის მთავარი 1726-1756, 1758-1765 და 1771-1776 წლებში;
მამია გურიელი — გურიის უკანასკნელი მთავარი 1809-1826 წლებში;
მამია გურიელი — პოეტი
მამია დადიანი — ოდიშის მთავარი 1323-1345 წლებში;
მამია დადიანი — ოდიშის ერისთავი 1396-1414 წლებში;
მამია დადიანი — ოდიშის ერისთავი 1512-1533 წლებში;
მამია დადიანი — ოდიშის მთავარი 1573-1578 და 1582-1590 წლებში;
მაღალაშვილი

საკუთარი სახელი მაღალაშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ალექსანდრე მაღალაშვილი — რუსეთის იმპერიის არმიის ოფიცერი
გიორგი მაღალაშვილი — ექიმი, პოლიტიკური მოღვაწე
გიორგი მაღალაშვილი — რუსეთის იმპერიის არმიის ოფიცერი
გრიგოლ მაღალაშვილი — ექიმი
ედიშერ მაღალაშვილი — მსახიობი
ილია მაღალაშვილი — პოლიტიკოსი
იოსებ მაღალაშვილი — სპორტსმენი (სამბო)
ლევან მაღალაშვილი — სამხედრო მოღვაწე
ნესტორ მაღალაშვილი — პოლიტიკური მოღვაწე
ნიკიტა მაღალაშვილი (მაღალოვი) — პიანისტი
ქეთევან მაღალაშვილი — ფერმწერ-პორტრეტისტი