ობიექტივიზმი (ფილოსოფია)

ობიექტივიზმი — ფილოსოფიური სისტემა, რომელიც რუს-ამერიკელმა მწერალმა აინ რენდმა განავითარა. რენდმა ობიექტივიზმი პირველად თავის მხატვრულ ნაწარმოებებში — პირველწყარო (1943) და ატლანტმა მხრები გაშალა (1957) — წარმოაჩინა, მოგვიანებით კი იგი არამხატვრულ ესეებსა და წიგნებში აღწერა. ლეონარდ პეიკოფმა, პროფესიონალმა ფილოსოფოსმა და რენდის მიერ დასახელებულმა მისმა ინტელექტუალურმა მემკვიდრემ, შემდგომში ამ ფილოსოფიას უფრო ფორმალური სტრუქტურა შესძინა.

რენდი ობიექტივიზმს ასე აღწერდა:

ობიექტივიზმის მთავარი ბურჯი არის, რომ რეალობა გონებისგან დამოუკიდებლად არსებობს, ადამიანებს რეალობასთან პირდაპირი კავშირი გრძნობათა აღქმით აქვთ (იხილეთ პირდაპირი და არაპირდაპირი რეალიზმი). ობიექტივიზმის მიხედვით, შესაძლებელია ობიექტური ცოდნის მიღება აღქმის შედეგად კონცეფციის ფორმირებითა და ინდუქციური ლოგიკის გამოყენებით. ამ ფილოსოფიის მიხედვით, ადამიანის შესაფერისი მორალური მიზანი საკუთარი ბედნიერების მიღწევაა (იხილეთ რაციონალური ეგოიზმი) და ერთადერთი სოციალური სისტემა, რომელიც აღნიშნულ მორალთან შესაბამისობაშია, არის კაპიტალიზმი, რომელიც სრულად სცემს პატივს ინდივიდუალურ უფლებებს. ობიექტივიზმის სწავლებით, ხელოვნების დანიშნულება ადამიანის ცხოვრებაში მდგომარეობს იმაში, რომ ის რეალობის სელექციური რეპროდუქცით ადამიანის მეტაფიზიკური იდეების ტრანსფორმაციას ფიზიკურ ფორმაში, ხელოვნების ნიმუშში, ახდენს, რომლის გაგება/გააზრებაც შესაძლებელია და რომლის მიმართაც შეიძლება ადამიანს ემოციური პასუხი გააჩნდეს.

აკადემიური ფილოსოფოსები ძირითადად ყურადღების ცენტრს მიღმა ტოვებენ ან უარყოფენ რენდის ფილოსოფიას. მიუხედავად ამისა, ობიექტივიზმმა მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა ლიბერტარიანელებსა და ამერიკელ კონსერვატორებზე. ობიექტივისტთა მოძრაობა, რომელსაც საფუძველი რენდმა ჩაუყარა, მოწოდებულია, გაავრცელოს მისი იდეები საზოგადოებასა და აკადემიურ წრეებში.

ფილოსოფია
რენდმა თავდაპირველად თავისი ფილოსოფიური იდეები თავისივე რომანებში „პირველწყარო“ და „ატლანტმა მხრები გაშალა“ ასახა. მან შემდგომში ისინი უფრო დეტალურად თავის პერიოდულ გამოცემებში , და და არამხატვრულ წიგნებში აღწერა, როგორებიცაა შესავალი ობიექტივიზმის ეპისტემოლოგიაში და ეგოიზმის უპირატესობა.

სახელწოდება „ობიექტივიზმი“ სათავეს იღებს იმ იდეიდან, რომ ადამიანის ცოდნა და ღირებულებები ობიექტურია: ისინი არსებობს და განსაზღვრულია რეალობის ბუნებით, უნდა აღმოჩენილ იქნას გონებით და არ არის დამოკიდებული იმაზე, თუ ვინ რას ფიქრობს მასზე. რენდის მიხედვით, ეს სახელი მან იმიტომ აირჩია, რომ მისთვის უფრო უკეთესი სახელწოდება ეგზისტენციალიზმი, რომელიც არსებობის პრიმატს უსვამდა ხაზს, უკვე გამოყენებული იყო.

რენდი ობიექტივიზმს ახასიათებდა, როგორც „დედამიწაზე ცხოვრების ფილოსოფიას“, რომელიც დაფუძნებულია რეალობას და რომელიც გამოყენება ადამიანისა და სამყაროს ბუნების, რომელშიც ჩვენ ვცხოვრობთ, განსაზღვრის მეთოდად. რენდის მიხედვით, აქსიომა არის ისეთი დებულება, რომელიც ცოდნის საფუძველს განსაზღვრავს და რომელსაც ნებისმიერი შემდგომი მსჯელობა აუცილებლად გულისხმობს, მიუხედავად იმისა, აღიარებს თუ არა ამას კონკრეტული ადამიანი. აქსიომის უარყოფის მცდელობაც, მისი აზრით, თავად ამავე აქსიომის გამოყენებას მოითხოვს. ობიექტივისტი ფილოსოფოსი ლეონარდ პეიკოფი აღნიშნავდა, რომ რენდის მსჯელობა აქსიომების შესახებ მიზნად არ ისახავდა არსებობის, ცნობიერებისა და იდენტობის ჭეშმარიტების დამტკიცებას; მისი მიზანი იყო ეჩვენებინა, რომ ისინი ცოდნის საფუძვლებს წარმოადგენენ და, შესაბამისად, გარდაუვალია ნებისმიერი აზროვნების პროცესში.

რენდის თანახმად, არსებობა არის აღქმადი და თავისთავად ცხადი ფაქტი, რომელიც წინ უსწრებს ყოველგვარ შემდგომ ცოდნას. მისი ცნობილი ფორმულირებით, რენდის აზრით, რაიმეს არსებობა გულისხმობს, რომ იგი არის გარკვეული ხასიათისა და კონკრეტული ნიშნების მქონე სუბიექტი. ის, რასაც არ აქვს ბუნება ან მახასიათებელი, ვერ იარსებებს.

არსებობის აქსიომა, კონცეპტუალურად გამოხატავს განსხვავებას არსებულსა და არარსებულს შორის, ხოლო იდენტობის კანონი — ერთი საგნის განსხვავებას მეორისგან. აქედან გამომდინარეობს წინააღმდეგობის შეუძლებლობის პრინციპიც: ერთი და იგივე საგანი ერთსა და იმავე მიმართებაში ერთდროულად ვერ იქნება ურთიერთგამომრიცხავი თვისებების მატარებელი. რენდის მაგალითით, ფოთოლი ერთდროულად ვერ იქნება წითელიც და მწვანეც, ვერ გაიყინება და დაიწვება ერთსა და იმავე დროს; ამ აზრს იგი კლასიკური ფორმულით გამოხატავდა — „ა არის ა“. ამ საფუძველზე ობიექტივიზმი უარყოფს რწმენას ისეთი რეალობისა თუ ძალების შესახებ, რომლებიც არსებობის ფარგლებს მიღმა მოიაზრება.

რენდის მიხედვით, ცნობიერება არის „იმის შეცნობა, რაც არსებობს“. მისი აზრით, ცნობიერად ყოფნა ყოველთვის ნიშნავს რაიმეს შეცნობას; შესაბამისად, ცნობიერება ვერ იქნება განცალკევებული ან დამოუკიდებლად არსებული რეალობისგან. ცნობიერება ვერ შეიმეცნებს მხოლოდ საკუთარ თავს, რადგან საკუთარი თავის გაცნობიერებაც შესაძლებელია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ცნობიერება უკვე მიმართულია რაიმე ობიექტისკენ. აქედან გამომდინარე, ობიექტივიზმის მიხედვით, გონება არ ქმნის რეალობას, არამედ წარმოადგენს რეალობის აღმოჩენის საშუალებას.

ამ მიდგომით, არსებობას ცნობიერებაზე პირველობა აქვს: რეალობა არსებობს ადამიანის ცნობიერებისგან დამოუკიდებლად, ხოლო ცნობიერება ვალდებულია მას შეესაბამებოდეს. რენდი ამ პოზიციის საპირისპირო შეხედულებებს — მათ შორის მეტაფიზიკურ სუბიექტივიზმსა და თეიზმის სხვადასხვა ფორმას — „ცნობიერების პრიმატად“ მოიხსენიებდა.

ობიექტივიზმი მოქმედებისა და მიზეზობრიობის ახსნას იდენტობის აქსიომიდან გამოჰყავს. რენდი მიზეზობრიობას აღწერდა როგორც იდენტობის კანონის გამოყენებას მოქმედების სფეროში. მისი თანახმად, მოქმედებენ მხოლოდ სუბიექტები, ხოლო ყოველი მოქმედება კონკრეტული სუბიექტის მოქმედებაა. სუბიექტის მოქმედების წესი განპირობებულია მისი ბუნებით, ანუ მისი იდენტობით; სხვა ბუნების მქონე სუბიექტი სხვაგვარად იმოქმედებდა.

როგორც სხვა აქსიომების შემთხვევაში, მიზეზობრიობის პირველადი გაგება, ობიექტივისტური ინტერპრეტაციით, გამომდინარეობს ადამიანის უშუალო დაკვირვებიდან მიზეზობრივ კავშირებზე. ასეთი ცოდნა წინ უსწრებს მის სიტყვიერ ფორმულირებას და შემდგომი ცოდნის საფუძველს ქმნის.

ეპისტემოლოგია: გონება
რენდის თანახმად, ცოდნა იწყება გრძნობადი აღქმით, თუმცა აღქმული მონაცემების ცოდნად ქცევა მოითხოვს ნების, ანუ თავისუფალი ნების, გამოყენებას და გონების მიზანმიმართულ მოქმედებას. მისი ეპისტემოლოგიის მიხედვით, ადამიანი ცოდნას იღებს არა მხოლოდ პასიური აღქმით, არამედ დაკვირვების, ცნებების ფორმირების, ინდუქციური და დედუქციური მსჯელობის მეშვეობით.

რენდისთვის მტკიცება უნდა დაეფუძნოს ობიექტურ მტკიცებულებასა და ლოგიკურ დასაბუთებას. მაგალითად, დრაკონების არსებობის გულწრფელი რწმენა თავისთავად არ ნიშნავს, რომ ისინი რეალურად არსებობენ. ასეთი დებულების ჭეშმარიტების დასადგენად აუცილებელია მტკიცებულებებზე დაფუძნებული შემოწმება, რომელიც კონკრეტულ მტკიცებას საბოლოოდ აღქმით მონაცემებამდე და ლოგიკურ დასკვნამდე მიიყვანს.

ობიექტივიზმის ეპისტემოლოგია იწყება პრინციპით, რომლის მიხედვითაც „შემეცნება იდენტიფიცირებაა“. ეს დებულება რენდის მეტაფიზიკური პრინციპის — „არსებობა იდენტობაა“ — პირდაპირ შედეგად განიხილება. რენდმა „გონება“ განსაზღვრა როგორც „უნარი, რომელიც ადამიანის გრძნობის ორგანოებით მოწოდებულ მასალას განსაზღვრავს და აერთიანებს“.

რენდის თანახმად, შემეცნების პროცესში ცენტრალური მნიშვნელობა ლოგიკას ენიჭება. იგი წერდა: „მეთოდის ფუნდამენტური ცნება, რომელზეც ყველა დანარჩენი დამოკიდებულია, არის ლოგიკა. ლოგიკის განმასხვავებელი მახასიათებელი — არაწინააღმდეგობრივი იდენტიფიცირების ხელოვნება — მიუთითებს როგორც მოქმედებათა ბუნებაზე, ანუ ცნობიერების იმ მოქმედებაზე, რომელიც აუცილებელია სწორი იდენტიფიცირების მისაღწევად, ისე მათ მიზანზე — ცოდნაზე; ამასთან, იგი განზე ტოვებს ლოგიკური დასკვნის პროცესის ხანგრძლივობას, სირთულესა და კონკრეტულ საფეხურებს, აგრეთვე იმ კონკრეტულ შემეცნებით პრობლემას, რომლის მიმართაც ლოგიკა გამოიყენება მოცემულ შემთხვევაში“.

რენდის თანახმად, ცნობიერება ფლობს სპეციფიკურ და სასრულ იდენტობას, ისევე როგორც ყველა დანარჩენი რამ, რაც არსებობს; ამიტომ, იგი უნდა მოქმედებდეს დადასტურების კონკრეტული მეთოდით. ამრიგად, რენდისთვის ის ფაქტი, რომ ცნობიერება თავისთავად უნდა ფლობდეს იდენტობას, გულისხმობს როგორც უნივერსალური სკეპტიციზმის უარყოფას, რომელიც დაფუძნებულია ცნობიერების „საზღვრებზე“, ასევე უარყოფს ნებისმიერ განაცხადს, რომელიც მიემართება გამოცხადებას, ემოციებს ან რწმენაზე დაფუძნებულ შეხედულებებს.

ობიექტივისტური ეპისტემოლოგია ამტკიცებს, რომ ყველა ცოდნა საბოლოოდ ემყარება აღქმას. რენდი გრძნობის ორგანოებით მიღებული აღქმის მართებულობას აქსიომურ დებულებად განიხილავდა. მისი აზრით, საწინააღმდეგო არგუმენტები, რომლებიც ეჭვქვეშ აყენებს ცნებების მართებულობას და, შედეგად, თვით გრძნობის ორგანოთა სანდოობასაც, ეფუძნება ე. წ. „მოპარული ცნების“ შეცდომას.

რენდის თანახმად, ფიზიოლოგიურად განსაზღვრული აღქმა თავისთავად შეცდომას არ შეიცავს. მაგალითად, ოპტიკური ილუზია არ არის მხედველობის შეცდომა; იგი წარმოიშობა ნანახის კონცეპტუალური იდენტიფიცირებისას დაშვებული შეცდომის შედეგად. ამ თვალსაზრისით, გრძნობადი აღქმის მართებულობა არ საჭიროებს მტკიცებას, რადგან ნებისმიერი მტკიცებულება საბოლოოდ სწორედ სენსორულ მონაცემებს ეყრდნობა, ხოლო დადასტურება სენსორული მტკიცებულების წარმოდგენას გულისხმობს. ასევე შეუძლებელია მისი მართებულობის უარყოფაც, ვინაიდან კონცეპტუალური ინსტრუმენტები, რომლებითაც ასეთი უარყოფა უნდა განხორციელდეს, თვით სენსორული მონაცემებიდან მომდინარეობს.

ამიტომ, რენდის მიხედვით, შეცდომა უშუალოდ აღქმის დონეზე არ ჩნდება; იგი შესაძლებელია მხოლოდ აღქმულის კონცეპტუალური დამუშავებისა და იდენტიფიცირების პროცესში. ამ საფუძველზე რენდმა უარყო ეპისტემოლოგიური სკეპტიციზმი, რადგან, მისი აზრით, სკეპტიკოსთა მტკიცება, თითქოს ცოდნა აღქმის ფორმით ან საშუალებებით „დამახინჯებულია“, შინაგანად წინააღმდეგობრივია. რენდმა შესაბამისად უარყო კანტიანური დიქოტომია „ჩვენს მიერ აღქმულ საგნებსა“ და „მათ თავისთავად ფორმებს“ შორის.

ეპისტემოლოგიის ასპექტი, რომელიც რენდმა ყველაზე მეტად დაწვრილებით განიხილა, არის კონცეფციის ფორმირების თეორია, რომელიც მან წარმოადგინა წიგნში „შესავალი ობიექტივიზმის ეპისტემოლოგიაში“. იგი ამტკიცებს, რომ ცნებები ფორმირდება „გაზომვის უგულვებელყოფის“ პროცესის შედეგად. პეიკოფმა ეს შემდეგნაირად აღწერა:

რენდის მიხედვით, გაზომვითი მახასიათებლების უგუვებელყოფა არ ნიშნავს იმას, ისინი არარსებულად ითვლება. ეს გულისხმობს, რომ „ზომები არსებულია, მაგრამ არ არის დაკონკრეტებული“, რომ ზომების „აუცილებლად“ არსებობა პროცესის მნიშვნელოვანი ნაწილია. აქ პრინციპი შემდეგია: შესაბამისი ზომებო შეიძლება არსებობდეს რაიმე რაოდენობით, მაგრამ ასევე შეიძლება არსებობდეს „სხვა“ რაოდენობითაც.“

რენდი ამტკიცებდა რომ კონცეპტები ორგანიზებულია იერარქიულად. კონცეპტი როგორიცაა „ძაღლი“ აერთიანებს ყველა არსებულ ძაღლს, რაც აღქმაში არსებობს და შესაძლოა განცალკევებული (პუდელის, ტაქსასა და სხვა ჯიშების მიხედვით) ან ინტეგრირებული (კატასთან და სხვებთან ერთად ცხოველის კონცეპტში) იქნეს. აბსტრაქტული კონცეპტი, როგორიცაა „ცხოველი“ შეიძლება „აბსტრაქციიდან აბსტრაქციამდე“ კიდევ ინტეგრირდეს „ცოცხალ ორგანიზმებში“. კონცეპტები ფორმირდება ცოდნის არსებობის კონტექსტში. პატარა ბავშვი ასხვავებს ერთმანეთისგან ძაღლს, კატას და ქათამს, მაგრამ არ შეუძლია ძაღლის კონცეფტის შესაქმნელად განასხვავოს ისინი ღრმა ზრვის ჭიებისგან ან სხვა ცხოველებისგან, რომელთა ვინაობაც ჯერ არ იცის.

კონცეფციების, როგორც „ღია“ კლასიფიკაციების დახასიათების გამო, რომლებიც სცილდება მათ წარსულ ან ახლანდელ განსაზღვრებებში მოცემულ მახასიათებლებს, ობიექტივისტური ეპისტემოლოგია უარყოფს ანალიზურ-სინთეზურ განსხვავებებს, როგორც ყალბ დიქოტომიას. და ასევე უარყოფს აპრიორი ცოდნის არსებობის შესაძლებლობას.

რენდმა უარყო ემოციების ცოდნის წყაროდ გამოყენება. იგი აღიარებდა ემოციების მნიშვნელობას ადამიანის ცხოვრებაში, თუმცა ამტკიცებდა, რომ ისინი ადამიანის უკვე მიღებული ცნობიერი ან ქვეცნობიერი იდეების შედეგია და არა რეალობის შეცნობის საშუალება. მისი სიტყვებით, „ემოციები შემეცნების საშუალებები არ არის“.

რენდი ასევე უარყოფდა რწმენას და მისტიციზმს, რომელსაც ხშირად რწმენის სინონიმური მნიშვნელობით იყენებდა. იგი რწმენას აღწერდა როგორც მისტიციზმი კი განსაზღვრავდა როგორც პრეტენზიას არარაციონალურ, განუსაზღვრელ და შეცნობად კონტროლს მიღმა არსებულ ცოდნაზე, რომელიც შეიძლება წარმოდგენილი იყოს „ინსტინქტის“, „ინტუიციის“, „გამოცხადების“ ან „უბრალოდ ცოდნის“ სახით. გამოცხადებაზე დაყრდნობა, რენდის აზრით, უიჯას დაფაზე დაყრდნობის მსგავსია, რადგან იგი გვერდს უვლის აუცილებლობას, აჩვენოს, როგორ უკავშირდება მისი შედეგები რეალობას. რენდისთვის რწმენა ცოდნისკენ მიმავალი „მოკლე გზა“ კი არ არის, არამედ „მოკლე ჩართვა“, რომელიც ცოდნას ანგრევს.

ობიექტივიზმი აღიარებს, რომ ადამიანის ცოდნა შეზღუდულია, ადამიანი შეცდომისგან დაცული არ არის და მას არ შეუძლია მყისიერად გააცნობიეროს თავისი ცოდნის ყველა შესაძლო შედეგი. პეიკოფის თანახმად, კონკრეტულ საკითხში დარწმუნება შესაძლებელია მაშინ, როდესაც ყველა ხელმისაწვდომი მტკიცებულება მას ადასტურებს, ანუ როდესაც ეს დებულება ლოგიკურად უკავშირდება ადამიანის დანარჩენ ცოდნას. ამ პირობების შესრულების შემდეგ კონკრეტულ საკითხზე დარწმუნებული მსჯელობა დასაშვებია.

რენდმა უარყო რაციონალისტური / ემპირიული ტრადიციული დიქოტომია, ამტკიცებდა, რომ ის ცრუ ალტერნატივას წარმოადგენს: კონცეპტუალურად აღქმისგან დამოუკიდებლად დაფუძნებული ცოდნა (რაციონალიზმი) აღქმებზე დაფუძნებული კონცეფციებისაგან დამოუკიდებელი ცოდნის (ემპირიზმი) წინააღმდეგ. რენდი ამტკიცებდა, რომ არც ეს არის შესაძლებელი, რადგან გრძნობები ადამიანს ამარაგებს ცოდნის მასალით, ხოლო კონცეპტუალური პროცესი იმისთვის არის საჭირო, რომ გასაგები თეორემები შეიქმნას.

ეპისტემოლოგიის კრიტიკა
ფილოსოფოსი ჯონ ჰოსპერსი, რომელზეც რენდმა მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა და რომელიც მის არაერთ მორალურ და პოლიტიკურ შეხედულებას იზიარებდა, არ ეთანხმებოდა რენდის მოსაზრებებს ეპისტემოლოგიურ საკითხებზე. ზოგიერთი ფილოსოფოსი, მათ შორის ტიბორ მაჩანი, მიიჩნევდა, რომ ობიექტივისტური ეპისტემოლოგია სრულად ჩამოყალიბებული არ იყო.

ფსიქოლოგიის პროფესორი რობერტ ლ. კემპბელი წერს, რომ ობიექტივისტურ ეპისტემოლოგიასა და კოგნიტურ მეცნიერებას შორის ურთიერთობა ბუნდოვანი რჩება. მისი აზრით, რენდს ჰქონდა შეხედულებები ადამიანის შემეცნებისა და მისი განვითარების შესახებ, რომლებიც ფსიქოლოგიის სფეროს განეკუთვნება; ამავე დროს, რენდი ამტკიცებდა, რომ ფილოსოფია ლოგიკურად წინ უსწრებს ფსიქოლოგიას და მასზე არ არის დამოკიდებული.

ფილოსოფოსები რენდალ დიპერტი და როდერიკ თ. ლონგი ამტკიცებენ, რომ ობიექტივისტური ეპისტემოლოგია ერთმანეთში ურევს იმ პროცესს, რომლის მეშვეობითაც აღქმის საფუძველზე მსჯელობა ყალიბდება, და იმ გზას, რომლითაც ეს მსჯელობა უნდა გამართლდეს. მათი აზრით, ამის გამო გაურკვეველი რჩება, როგორ შეიძლება სენსორულმა მონაცემებმა მართებულად გაამართლოს დებულებების სახით ჩამოყალიბებული მსჯელობები.

ეთიკა: რაციონალური პირადი ინტერესი
ობიექტივიზმი ეთიკური საკითხების ფართო განხილვას მოიცავს. რენდმა მორალის შესახებ იმსჯელა თავის მხატვრულ და ფილოსოფიურ ნაშრომებში, მათ შორის ჩვენ ცოცხლები (1936), ატლანტმა მხრები გაშალა (1957) და ეგოიზმის სათნოება (1964). რენდი მორალს განმარტავდა როგორც „ღირებულებათა კოდექსს, რომლითაც ადამიანი ხელმძღვანელობს არჩევანისა და მოქმედების დროს; ეს არჩევანი და მოქმედება კი განსაზღვრავს მისი ცხოვრების მიზანსა და მიმართულებას“.

რენდის თანახმად, პირველადი კითხვა არ არის ის, თუ როგორი უნდა იყოს ღირებულებათა კოდექსი; უფრო ფუნდამენტურია კითხვა — საერთოდ სჭირდება თუ არა ადამიანს ღირებულებები და რატომ. მისი აზრით, „მხოლოდ სიცოცხლის ცნების არსებობა ხდის შესაძლებელს ღირებულების ცნების არსებობას“, ხოლო ის ფაქტი, რომ ცოცხალი არსება არსებობს, განსაზღვრავს იმასაც, თუ როგორ უნდა იმოქმედოს მან საკუთარი სიცოცხლის შესანარჩუნებლად. რენდი წერდა:

რენდი ამტკიცებდა, რომ ადამიანის თავისუფალი ნების ფუნდამენტური არჩევანია — „იფიქროს ან არ იფიქროს“. მისი აზრით, „აზროვნება ავტომატური ფუნქცია არ არის. ცხოვრების ნებისმიერ მომენტსა და საკითხთან მიმართებით ადამიანს შეუძლია თავისუფლად იფიქროს ან თავი აარიდოს ამ ძალისხმევას. აზროვნება მოითხოვს სრულ, კონცენტრირებულ ცნობიერ მდგომარეობას. საკუთარი ცნობიერების ფოკუსირების აქტი ადამიანის ნებაყოფლობითი არჩევანია. ადამიანს შეუძლია კონცენტრირდეს და სრულად, აქტიურად და მიზანმიმართულად შეიმეცნოს რეალობა; ან შეუძლია მოადუნოს ყურადღება და საკუთარ თავს ნება მისცეს, ნახევრადცნობიერ მდგომარეობაში დარჩეს — მხოლოდ იმწამიერი შემთხვევითი სტიმულების საპასუხოდ იმოქმედოს, თავისი უმართავი სენსორულ-აღქმითი მექანიზმისა და შემთხვევითი ასოციაციური კავშირების გავლენის ქვეშ“.

რენდის თანახმად, თავისუფალი ნების მქონე ადამიანმა საკუთარი ღირებულებები უნდა აირჩიოს: სიცოცხლე, როგორც მთავარი და საბოლოო ღირებულება, მას ავტომატურად არ ეძლევა. მისი აზრით, ის, ხელს უწყობს თუ საფრთხეს უქმნის ადამიანის მოქმედებები მის სიცოცხლეს, ფაქტობრივი საკითხია, ისევე როგორც სხვა ორგანიზმების შემთხვევაში; თუმცა იმოქმედებს თუ არა ადამიანი საკუთარი კეთილდღეობისათვის, ეს მისი არჩევანის სფეროს განეკუთვნება და ადამიანის ფიზიოლოგიით წინასწარ განსაზღვრული არ არის. რენდი წერდა: „ადამიანს აქვს შესაძლებლობა, იმოქმედოს როგორც საკუთარი თავის დამანგრეველმა — და იგი მთელი ისტორიის განმავლობაში ხშირად სწორედ ასე იქცეოდა“.

რომანში ატლანტმა მხრები გაშალა რენდი წერს:

თავის რომანებში პირველწყარო და ატლანტმა მხრები გაშალა რენდი ასევე ხაზს უსვამს პროდუქტიული შრომის, რომანტიკული სიყვარულისა და ხელოვნების მნიშვნელობას ადამიანის ბედნიერებისთვის და მხატვრულად წარმოაჩენს მათი მიღწევის ეთიკურ ხასიათს. ობიექტივისტური ეთიკის ძირითადი ღირსება არის რაციონალურობა, რომელიც რენდისთვის „ცოდნის წყარო, ღირებულებათა ერთადერთი მსაჯული და მოქმედების ერთადერთი სახელმძღვანელო“ იყო.

რენდის მიხედვით, მორალური კოდექსის მიზანია ადამიანს მისცეს ის პრინციპები, რომელთა მეშვეობითაც იგი შეძლებს თავისი გადარჩენისათვის აუცილებელი ღირებულებების მიღწევას. იგი წერს:

რენდის აზრით, ადამიანის უპირველესი მორალური ვალდებულება საკუთარი კეთილდღეობის მიღწევაა; სწორედ საკუთარი სიცოცხლისა და ინტერესების გამო უნდა დაემორჩილოს იგი მორალურ კოდექსს. ეთიკური ეგოიზმი მის სისტემაში ადამიანის სიცოცხლის ზნეობრივ სტანდარტად გამოცხადების შედეგია. ამის ალტერნატივად რენდი მიიჩნევდა ისეთ ცხოვრებას, რომელიც რეალობაზე გონივრულად ორიენტირებული არ არის.

პირადი ინტერესის მხარდაჭერის საფუძველზე რენდი უარყოფდა ალტრუიზმს. იგი ალტრუიზმს ოგიუსტ კონტის განმარტებას უკავშირებდა, რომლის მიხედვითაც ადამიანის მორალური ვალდებულებაა სხვებისთვის ცხოვრება. რენდი ასევე უარყოფდა სუბიექტივიზმს. მისი აზრით, „ახირების თაყვანისცემით“ ან ჰედონიზმით ცხოვრება ნიშნავს, რომ ადამიანი საკუთარ არსებობას გონივრული, ადამიანური ცხოვრების დონეზე არ წარმართავს. ასეთ შემთხვევაში ადამიანი ღირებულების სტანდარტად ირჩევს არა იმას, რაც რეალურად უწყობს ხელს მის ცხოვრებას, არამედ იმას, რასაც იგი მოცემულ მომენტში გაუაზრებლად აფასებს. რენდისთვის ეს წინააღმდეგობაში მოდის იმ ფაქტთან, რომ ადამიანი, თავისი არსებობის ფორმით, გონიერი არსებაა. მისი აზრით, ცნება „მე ვაფასებ“ ახირების თაყვანისცემასა და ჰედონიზმში შეიძლება შეიცვალოს ფორმულებით „ჩვენ ვაფასებთ“, „ის აფასებს“, „ისინი აფასებენ“ ან „ღმერთი აფასებს“, თუმცა ყველა მათგანი რეალობისგან მოწყვეტილი იქნება. რენდმა უარყო რაციონალური ეგოიზმის გაიგივება ჰედონისტურ ან ახირებისმიერ ეგოიზმთან. მისი აზრით, პირველი მორალურად გამართლებულია, ხოლო მეორე — არა; მათ შორის კი ფუნდამენტური განსხვავება არსებობს.

რენდისთვის ყველა ღირსება არის გონების, როგორც ადამიანის გადარჩენის ძირითადი იარაღის, გამოვლინება სხვადასხვა სფეროში. ასეთ ღირსებებად იგი ასახელებს რაციონალურობას, პატიოსნებას, სამართლიანობას, დამოუკიდებლობას, მთლიანობას, პროდუქტიულობასა და სიამაყეს. თითოეულ მათგანს რენდი განიხილავს ნაშრომში „ობიექტივისტური ეთიკა“. ობიექტივისტური ეთიკის არსი შეჯამებულია რომანის ატლანტმა მხრები გაშალა პერსონაჟის, ჯონ გალტის, სიტყვებში: „ვფიცავ ჩემს სიცოცხლესა და მისდამი სიყვარულს, რომ არასდროს ვიცხოვრებ სხვა ადამიანის გულისთვის და არც სხვას ვთხოვ, ჩემთვის იცხოვროს“.

ეთიკის კრიტიკა
ზოგიერთი ფილოსოფოსი აკრიტიკებს ობიექტივისტურ ეთიკას. ფილოსოფოსი რობერტ ნოზიკი ამტკიცებს, რომ რენდის ფუნდამენტური არგუმენტი სუსტია, რადგან იგი არ ხსნის, რატომ არ შეიძლება ვინმეს რაციონალურად ერჩივნოს სიკვდილი ან ღირებულებათა არქონა, რათა განსაკუთრებული მნიშვნელობა სხვა რამეს მიანიჭოს. ნოზიკის აზრით, რენდის მცდელობა, დაიცვას ეგოიზმის ზნეობრიობა, წარმოადგენს ისეთ არგუმენტს, რომლის წინაპირობა დასკვნის მხარდაჭერის ნაცვლად თვით დასკვნის ჭეშმარიტებას გულისხმობს. ნოზიკი ასევე ამტკიცებს, რომ რენდის მიერ დევიდ ჰიუმის ცნობილი „არსისა და ვალდებულების“ პრობლემის გადაწყვეტა არადამაკმაყოფილებელია. ამის საპასუხოდ, ფილოსოფოსები დუგლას ბ. რასმუსენი და დუგლას დენ უილი ამტკიცებენ, რომ ნოზიკმა რენდის არგუმენტები არასწორად წარმოადგინა.

ჩარლზ კინგმა გააკრიტიკა რენდის მაგალითი დაუნგრეველი რობოტის შესახებ, რომლის მეშვეობითაც იგი სიცოცხლის ღირებულების ჩვენებას ცდილობდა. კინგის აზრით, ეს მაგალითი არასწორი და დამაბნეველია. საპასუხოდ, პოლ სენტ ფ. ბლერმა დაიცვა რენდის ეთიკური დასკვნები, თუმცა ამავე დროს მიუთითა, რომ მისი არგუმენტები შესაძლოა თავად რენდის მიერ სრულად არ ყოფილიყო გაზიარებული.

პოლიტიკა: ინდივიდუალური უფლებები და კაპიტალიზმი
რენდის მიერ ინდივიდუალური თავისუფლების დაცვა მისი ფილოსოფიის რამდენიმე ძირითად ელემენტს აერთიანებს. ვინაიდან გონება ადამიანის ცოდნის საშუალებაა, იგი თითოეული ადამიანის გადარჩენის ყველაზე ფუნდამენტურ საშუალებად და ღირებულებების მიღწევის აუცილებელ პირობად განიხილება. ძალის გამოყენება ან მისი მუქარა — იქნება იგი სახელმწიფოსგან, კრიმინალისგან თუ სხვა პირისგან მომდინარე — ანეიტრალებს ადამიანის გონების პრაქტიკულ მოქმედებას. რენდის თანახმად, „ადამიანის გონება არ იმუშავებს, თუ ის იარაღის მიზანშია ამოღებული“. ამიტომ ადამიანთა ორგანიზებული ქცევის ერთადერთი ფორმა, რომელიც გონების მოქმედებას შეესაბამება, ნებაყოფლობითი თანამშრომლობაა. დარწმუნება გონების მეთოდია; თავისი ბუნებით, აშკარად ირაციონალური კი ვერ დაეყრდნობა დარწმუნებას და საბოლოოდ ძალის გამოყენებას მიმართავს. შესაბამისად, რენდისთვის გონება და თავისუფლება ურთიერთკავშირშია, ისევე როგორც მისტიციზმი და ძალადობა. სხვისი ნების საწინააღმდეგოდ ფიზიკური ძალის პირველადი გამოყენება ამორალურია, ისევე როგორც ძალის არაპირდაპირი ინიციირება მუქარის, თაღლითობის ან ხელშეკრულების დარღვევის გზით. ამის საპირისპიროდ, თავდაცვითი ან საპასუხო ძალის გამოყენება დასაშვებად მიიჩნევა.

ობიექტივიზმი ამტკიცებს, რომ მორალური ღირებულებების მისაღწევად აუცილებელია გონების გამოყენება ძალადობის გარეშე. აქედან გამომდინარე, თითოეულ ინდივიდს აქვს ხელშეუვალი მორალური უფლებები, იმოქმედოს საკუთარი განსჯის შესაბამისად და შეინარჩუნოს საკუთარი მოქმედების პროდუქტი. პეიკოფი, უფლებების საფუძვლის განმარტებისას, წერდა: რენდის განმარტებით, ეს უფლებები უნდა გაიგებოდეს როგორც მოქმედების უფლება და არა როგორც შედეგის ან კონკრეტული ნივთის მიღების უფლება. ამასთან, უფლებებით წარმოშობილი ვალდებულებები ნეგატიური ხასიათისაა: თითოეული ადამიანი ვალდებულია, თავი შეიკავოს სხვისი უფლებების დარღვევისგან. ობიექტივისტები უარყოფენ უფლებების სხვა გაგებებს, მათ შორის პოზიტიურ უფლებებს და ცხოველთა უფლებებს.

ობიექტივიზმის თანახმად, ერთადერთი სოციალური სისტემა, რომელიც სრულად აღიარებს ინდივიდუალურ უფლებებს, არის კაპიტალიზმი. უფრო ზუსტად, რენდი მხარს უჭერდა ობიექტივიზმი კაპიტალიზმს ღარიბებისთვის ყველაზე ხელსაყრელ სოციალურ სისტემად მიიჩნევს, თუმცა ეს მისი მორალური გამართლების მთავარი საფუძველი არ არის. რენდისთვის კაპიტალიზმი ერთადერთი მორალური საზოგადოებრივი სისტემაა. ობიექტივიზმი ასევე ამტკიცებს, რომ თვითგამორკვევის უფლება მხოლოდ იმ საზოგადოებებს შეიძლება ჰქონდეთ, რომლებიც თავისუფლების დამკვიდრებისკენ ისწრაფვიან.

ობიექტივიზმი სახელმწიფოს აღწერს როგორც „ფიზიკური ძალის საპასუხო გამოყენების ობიექტური კონტროლის — ანუ ობიექტურად განსაზღვრული კანონების ქვეშ მოქცევის საშუალებას“. ამ თვალსაზრისით, სახელმწიფო ხელისუფლება ლეგიტიმურიც არის და კრიტიკულად მნიშვნელოვანიც, რადგან მისი დანიშნულება ინდივიდუალური უფლებების დაცვაა. რენდი ეწინააღმდეგებოდა ანარქიზმს და მიიჩნევდა, რომ პოლიციისა და სასამართლოს საბაზრო კონკურენციის სფეროში გადატანა სამართლიანობის სისტემურ მარცხს გამოიწვევდა. ობიექტივიზმის მიხედვით, სახელმწიფოს ძირითადი ფუნქციებია: პოლიცია, რომელიც ადამიანებს კრიმინალებისგან იცავს; შეიარაღებული ძალები, რომლებიც მოქალაქეებს საგარეო საფრთხისგან იცავს; და სასამართლო, რომელიც ადამიანებს შორის დავებს ობიექტურ კანონებზე დაყრდნობით წყვეტს. ამ ფუნქციებს უკავშირდება აგრეთვე აღმასრულებელი და საკანონმდებლო ხელისუფლება.

ინდივიდუალური უფლებების დასაცავად სახელმწიფო მოქმედებს როგორც მოქალაქეთა წარმომადგენელი და „მას არ აქვს სხვა უფლებები, გარდა იმ უფლებებისა, რომლებიც მას მოქალაქეებმა გადასცეს“. იგი უნდა მოქმედებდეს მიუკერძოებლად, კონკრეტული და ობიექტურად განსაზღვრული კანონების შესაბამისად. გამოჩენილმა ობიექტივისტებმა, მათ შორის პეიკოფმა და იარონ ბრუკმა, შემდგომში მხარი დაუჭირეს სახელმწიფოს ზოგიერთი დამატებითი ფუნქციის არსებობასაც.

რენდი ამტკიცებდა, რომ ინტელექტუალური საკუთრების შეზღუდული მონოპოლიები, რომლებიც გამომგონებლებსა და ხელოვანებს ენიჭებათ, მორალურად გამართლებულია, რადგან საკუთრება, მისი აზრით, ფუნდამენტურად ინტელექტუალური ხასიათისაა. გარდა ამისა, კომერციული პროდუქტის ღირებულება ნაწილობრივ გამომდინარეობს იმ ინტელექტუალური შრომიდან, რომელიც მის შემქმნელს ეკუთვნის. ამასთან, რენდი მნიშვნელოვნად მიიჩნევდა პატენტებისა და საავტორო უფლებების ვადით შეზღუდვას. მისი აზრით, მათი სამუდამოდ მინიჭება აუცილებლად გამოიწვევდა დე ფაქტო კოლექტივიზმს.

რენდი ეწინააღმდეგებოდა რასიზმს და კანონით დაშვებულ მის ყველა გამოვლინებას. მას დადებითი დისკრიმინაცია დაკანონებული რასიზმის მაგალითად მიაჩნდა. რენდი ასევე მხარს უჭერდა აბორტის უფლებას. იგი მიიჩნევდა, რომ სიკვდილით დასჯა მორალურად გამართლებული იყო როგორც მკვლელის მიმართ სამაგიერო სასჯელი, მაგრამ ამავე დროს საშიშიც, რადგან შესაძლებელი იყო უდანაშაულო ადამიანების გასამართლება და სახელმწიფოს მიერ მკვლელობის ხელშეწყობა. ამიტომ იგი სიკვდილით დასჯას ეწინააღმდეგებოდა „ეპისტემოლოგიური და არა მორალური მიზეზით“. რენდი ასევე ეწინააღმდეგებოდა იძულებით სამხედრო სამსახურს. იგი წინააღმდეგი იყო ცენზურის ყველა ფორმისა, მათ შორის საკანონმდებლო შეზღუდვებისა პორნოგრაფიაზე, მოსაზრების გამოხატვაზე და ღვთისმსახურებაზე.

ობიექტივისტები ასევე ეწინააღმდეგებიან სახელმწიფო საქმიანობის იმ ფორმებს, რომლებსაც ხშირად მხარს უჭერდნენ როგორც ლიბერალები, ისე კონსერვატორები. ასეთ საკითხებს შორისაა ანტიმონოპოლიური კანონები, მინიმალური ხელფასი, საჯარო განათლება და მოქმედი ბავშვთა შრომის კანონები. ობიექტივისტები ასევე ეწინააღმდეგებოდნენ რწმენაზე დაფუძნებულ ინიციატივებს, მათ შორის რელიგიური სიმბოლიკის სახელმწიფო დაწესებულებებზე განთავსებას და გონიერი დიზაინის საჯარო სკოლებში სწავლებას. რენდი ეწინააღმდეგებოდა არანებაყოფლობით გადასახადებს და მიაჩნდა, რომ სახელმწიფოს დაფინანსება ნებაყოფლობითაც შეიძლებოდა. ამასთან, მისი აზრით, ასეთი მოდელი შესაძლებელი იქნებოდა მხოლოდ მას შემდეგ, რაც სხვა სახელმწიფო რეფორმები განხორციელდებოდა.

პოლიტიკის კრიტიკა
ზოგიერთი კრიტიკოსი, მათ შორის ეკონომისტები და პოლიტიკური ფილოსოფოსები — მიურეი როტბარდი, დევიდ დ. ფრიდმანი, როი ჩილდსი, ნორმან პ. ბარი და ჩანდრან კუკატასი — ამტკიცებენ, რომ ობიექტივისტური ეთიკა უფრო მეტად შეესაბამება ანარქო-კაპიტალიზმს, ვიდრე მინარქიზმს.

ესთეტიკა: მეტაფიზიკური ღირებულებითი განსჯა
ხელოვნების ობიექტივისტური თეორია რენდის ეპისტემოლოგიიდან, კერძოდ კი მისი „ფსიქოეპისტემოლოგიის“ ცნებიდან, გამომდინარეობს. ობიექტივიზმის თანახმად, ხელოვნება ადამიანის შემეცნებით მოთხოვნილებას ემსახურება: იგი ადამიანს საშუალებას აძლევს, აბსტრაქტული ცნებები აღქმის ობიექტების მსგავსად გააცნობიეროს. ობიექტივიზმი „ხელოვნებას“ განსაზღვრავს როგორც „რეალობის შერჩევით ხელახლა შექმნას მხატვრის მეტაფიზიკური ღირებულებითი განსჯის შესაბამისად“. ამაში იგულისხმება ის, რასაც მხატვარი სინამდვილისა და ადამიანის ბუნების შესახებ არსებითად ჭეშმარიტად და მნიშვნელოვნად მიიჩნევს. ამ თვალსაზრისით, ობიექტივიზმი ხელოვნებას განიხილავს როგორც აბსტრაქციების კონკრეტული, აღქმითი ფორმით წარმოდგენის საშუალებას.

ამ შეხედულების მიხედვით, ადამიანის ხელოვნებისადმი საჭიროება მისი შემეცნებითი საჭიროებიდან გამომდინარეობს. ცნება ერთგვარი გონებრივი „შემოკლებაა“, რომელიც მრავალ კონკრეტულ ერთეულს აერთიანებს და ადამიანს საშუალებას აძლევს, იფიქროს იმაზე გაცილებით მეტ კონკრეტზე, ვიდრე მას უშუალოდ და ცხადად შეუძლია ცნობიერებაში შეინარჩუნოს. თუმცა ადამიანს არ შეუძლია ერთდროულად მრავალი ცნება სრულად და მკაფიოდ ჰქონდეს გონებაში. ობიექტივიზმის თანახმად, მას სჭირდება ყოვლისმომცველი კონცეპტუალური სტრუქტურა, რომელიც ცხოვრებაში ორიენტირად დაეხმარება.

ხელოვნება ადამიანს ამ შემეცნებითი სირთულის გადაჭრის საშუალებას აძლევს. კერძოდ, იგი აბსტრაქციებისა და მეტაფიზიკური ღირებულებითი განსჯის ფართო სპექტრს ადვილად აღსაქმელი ფორმით წარმოადგენს. ობიექტივიზმი ხელოვნებას ზნეობრივი ან ეთიკური იდეალის გადმოცემის ეფექტურ საშუალებად მიიჩნევს. ამასთან, ობიექტივიზმი ხელოვნებას პროპაგანდის იარაღად არ განიხილავს: მიუხედავად იმისა, რომ ხელოვნება მორალურ ღირებულებებსა და იდეალებს მოიცავს, მისი მიზანი პირდაპირი სწავლება კი არა, სინამდვილის გარკვეული ხედვის ჩვენება ან წარმოჩენაა. უფრო მეტიც, ხელოვნება არ არის აუცილებელი, სრულად ჩამოყალიბებული და გამოკვეთილი ფილოსოფიის შედეგი იყოს. ჩვეულებრივ, იგი ხელოვანის ცხოვრების განცდიდან მომდინარეობს, რომელიც კონცეპტუალური ხასიათისაა, თუმცა მეტწილად ემოციურად ვლინდება.

რენდის საკუთარი მხატვრული საქმიანობის საბოლოო მიზანი იდეალური ადამიანის წარმოჩენა იყო. პირველწყარო ამ მისწრაფების ერთ-ერთ მთავარ მაგალითად მიიჩნევა. რენდი ჰოვარდ რორკის პერსონაჟს ადამიანის უმაღლესი კონცეფციის განსახიერებად იყენებს და სწორედ ამას მიიჩნევს ხელოვნების ერთ-ერთ მთავარ დანიშნულებად — წარმოაჩინოს ადამიანის საუკეთესო შესაძლებლობები. ამგვარი სიმბოლიზმი, მისი აზრით, ხელოვნების სხვადასხვა ფორმაში შეიძლება გამოვლინდეს; მხატვრული გამოხატულება ადამიანის სიდიადის წარმოჩენას უნდა ემსახურებოდეს.

რენდის თანახმად, რომანტიზმი ლიტერატურული ხელოვნების უმაღლესი სკოლა იყო. იგი აღნიშნავდა, რომ რომანტიზმი ეფუძნება იმ პრინციპის აღიარებას, რომლის მიხედვითაც ადამიანს ნებელობითი უნარი აქვს. რენდის აზრით, ამ პრინციპის გარეშე ლიტერატურა დრამატულ ძალას კარგავს. იგი წერდა:

ტერმინი „რომანტიზმი“ ხშირად ემოციურობასთან ასოცირდება, რასაც ობიექტივიზმი, როგორც შემეცნების საფუძველს, ეწინააღმდეგება. ისტორიულად მრავალი რომანტიკოსი ხელოვანი ფილოსოფიურად სუბიექტივისტი იყო. ობიექტივისტი ხელოვანების უმრავლესობა კი უფრო მეტადრომანტიკულ რეალიზმს ემხრობა. ასე აღწერდა აინ რენდი საკუთარ მხატვრულ ნაწარმოებებსაც.

სხვა ავტორთა ნაშრომები
რამდენიმე ავტორმა რენდის იდეები საკუთარ ნაშრომებში განავითარა და გამოიყენა. რენდმა ლეონარდ პეიკოფის წიგნი საშიში პარალელები (1982) „მის გარდა სხვა ობიექტივისტი ფილოსოფოსის მიერ დაწერილ პირველ წიგნად“ დაასახელა. 1991 წელს პეიკოფმა გამოაქვეყნა ობიექტივიზმი: აინ რენდის ფილოსოფია, რომელიც რენდის ფილოსოფიის სისტემურ გადმოცემად მიიჩნევა. კრის მეთიუ შიაბარა რენდის იდეებსა და მათ ინტელექტუალურ წარმოშობას განიხილავს წიგნში აინ რენდი: რუსი რადიკალი (1995). რენდის იდეების მოკლე მიმოხილვას გვთავაზობს აგრეთვე ალან გოთელფის აინ რენდის შესახებ (1999), ტიბორ რ. მაჩანის აინ რენდი (2000) და ენდრიუ ბერნსტეინის ობიექტივიზმი ერთ გაკვეთილში (2009).

ზოგიერთი მკვლევარი ობიექტივიზმის ცალკეულ სფეროებს იკვლევს. მაჩანმა ადამიანის ცოდნის კონტექსტუალური კონცეფცია ჩამოაყალიბა და, ამასთანავე, ჯ. ლ. ოსტინისა და გილბერტ ჰარმანის შეხედულებები გამოიყენა ისეთ ნაშრომებში, როგორიცაა ობიექტურობა (2004). დევიდ კელიმ რენდის ეპისტემოლოგიური იდეები განმარტა ნაშრომებში გრძნობათა მტკიცებულება (1986) და აბსტრაქციის თეორია (2001).

ეთიკის საკითხებთან დაკავშირებით კელი ნაშრომებში (1996) და აინ რენდის სადავო მემკვიდრეობა (2000) ამტკიცებს, რომ ობიექტივისტებმა მეტი ყურადღება უნდა მიაქციონ კეთილგანწყობის ღირსებას და ნაკლებად გაამახვილონ ყურადღება მორალური სანქციის საკითხებზე. კელის ეს მოსაზრებები სადავო აღმოჩნდა. მისი კრიტიკოსები, მათ შორის პეიკოფი და პიტერ შვარცი, ამტკიცებდნენ, რომ კელი ობიექტივიზმის მნიშვნელოვან პრინციპებს ეწინააღმდეგებოდა.

კელიმ ტერმინი „ღია ობიექტივიზმი“ გამოიყენა ობიექტივიზმის იმ ვერსიის აღსანიშნავად, რომელიც მოიცავს „ვალდებულებას არგუმენტირებული, არადოგმატური დისკუსიისა და დებატებისადმი“, ობიექტივიზმის ღიად აღიარებას გაფართოების, დახვეწისა და გადასინჯვისათვის, აგრეთვე „კეთილგანწყობის პოლიტიკას სხვების, მათ შორის კრიტიკოსების, მიმართ“. კელის საპირისპიროდ, პეიკოფმა ობიექტივიზმი შეაფასა როგორც „დახურული სისტემა“, რომელიც ცვლილებას არ ექვემდებარება.

რენდის ეთიკაზე განსაკუთრებულ ყურადღებას ამახვილებს ტარა სმითი, რომელიც მის ძირითად იდეებს ავითარებს ისეთ ნაშრომებში, როგორიცაა მორალური უფლებები და პოლიტიკური თავისუფლება (1995), ცხოველმყოფელი ღირებულებები (2000) და აინ რენდის ნორმატიული ეთიკა (2006). პეიკოფთან ერთად, დევიდ ჰარიმანმა შეიმუშავა სამეცნიერო ინდუქციის თეორია, რომელიც რენდის ცნებათა თეორიას ეყრდნობა. ეს თეორია გადმოცემულია ნაშრომში ლოგიკური ნახტომი: ინდუქცია ფიზიკაში (2010).

რენდის ფილოსოფიის პოლიტიკურ ასპექტებს ბერნსტეინი განიხილავს წიგნში კაპიტალისტური მანიფესტი (2005). ნაშრომში კაპიტალიზმი: ტრაქტატი ეკონომიკის შესახებ (1996) ჯორჯ რეისმანი ცდილობს ობიექტივისტური მეთოდოლოგიისა და შეხედულებების ინტეგრირებას კლასიკურ და ავსტრიულ ეკონომიკურ სკოლასთან. ფსიქოლოგიის სფეროში პროფესორმა ედვინ ა. ლოკმა და ელენ კენერმა რენდის იდეები განიხილეს წიგნში ეგოისტური გზა რომანტიკისკენ: როგორ გვიყვარდეს ვნებითა და გონებით.

სხვა ავტორებმა ობიექტივიზმის გამოყენება შეისწავლეს ისეთ სფეროებში, როგორიცაა ხელოვნება და ტელეოლოგია. ხელოვნების საკითხებს ეხება ლუი ტორესისა და მიშელ მარდერ კამჰის ნაშრომი რა არის ხელოვნება (2000), ხოლო ბიოლოგიურ ტელეოლოგიას — ჰარი ბინსვანგერის ტელეოლოგიური ცნებების ბიოლოგიური საფუძვლები (1990).

ინტელექტუალური გავლენა
რენდის ბიოგრაფი აღნიშნავს, რომ ადამიანების უმეტესობა, ვინც რენდის ნაშრომებს პირველად ეცნობა, ამას მოზარდობის ასაკში აკეთებს. რენდის ყოფილი პროტეჟე ნათანიელ ბრანდენი მას ახალგაზრდებში განსაკუთრებული პოპულარობის მქონე ავტორად ახასიათებდა, ხოლო აინ რენდის ინსტიტუტის წარმომადგენელი ონკარ გათე წერდა, რომ რენდის იდეები „ახალგაზრდულ იდეალიზმს“ იზიდავდა. ამ პოპულარობამ რენდის ფილოსოფიის არაერთი კრიტიკოსი შეაშფოთა. მრავალი ასეთი მკითხველი ასაკის მატებასთან ერთად რენდის მიმართ ადრინდელ დადებით დამოკიდებულებას კარგავდა. ობიექტივისტები ამ ფენომენს აღიარებენ, თუმცა მას ახალგაზრდული იდეალიზმის დაკარგვასა და სოციალური ზეწოლისადმი წინააღმდეგობის გაწევის სირთულეს უკავშირებენ.

აკადემიურმა ფილოსოფოსებმა ობიექტივიზმი, რენდის მიერ მისი პირველად წარმოდგენის შემდეგ, ზოგადად უარყოფითად მიიღეს. ბრიტანელი ფილოსოფოსი ტედ ჰონდერიხი აღნიშნავდა, რომ მან რენდზე სტატია განზრახ არ შეიტანა ოქსფორდის ფილოსოფიის გზამკვლევში, თუმცა რენდი მოხსენიებულია ენტონი ქვინტონის სტატიაში პოპულარული ფილოსოფიის შესახებ.

რენდი შესულია სტენფორდის ფილოსოფიის ენციკლოპედიაში, ფილოსოფიის ინტერნეტ ენციკლოპედიაში, მეოცე საუკუნის პოლიტიკური მოაზროვნეების -ის ლექსიკონში და -ის ფილოსოფიის ლექსიკონში. ჩანდრან კუკატასი, -ის ფილოსოფიის ენციკლოპედიაში გამოქვეყნებულ სტატიაში, წერს, რომ რენდის იდეების გავლენა ყველაზე ძლიერი იყო აშშ-ის კოლეჯის სტუდენტებში, ხოლო აკადემიური ფილოსოფოსების მხრიდან მის მიმართ ყურადღება შედარებით მცირე იყო. კუკატასი ასევე აღნიშნავს, რომ რენდის მიერ კაპიტალიზმისა და ეგოიზმის დაცვამ იგი ინტელექტუალურ მეინსტრიმს ჩამოაშორა.

უკანასკნელ ათწლეულებში რენდის ნაშრომები უფრო ხშირად გვხვდება საუნივერსიტეტო კურსებსა და საკლასო პროგრამებში. არისტოტელეს მკვლევარი და ობიექტივისტი ალან გოთელფი, რომელიც ამ საზოგადოების თავმჯდომარე იყო, თავის კოლეგებთან ერთად ამტკიცებდა, რომ ობიექტივიზმი აკადემიურად უფრო სერიოზულად უნდა შესწავლილიყო. ისინი ამ ფილოსოფიას კლასიკური ლიბერალიზმის საინტერესო და უნიკალურ დაცვად განიხილავდნენ, რომელიც ფილოსოფიურ დებატს იმსახურებდა.

1999 წელს დაიწყო აინ რენდის კვლევის ჟურნალის გამოცემა. ობიექტივიზმის შესასწავლად განკუთვნილი პროგრამები და სტიპენდიები მოქმედებდა ან მოქმედებს რამდენიმე უნივერსიტეტში, მათ შორის პიტსბურგის უნივერსიტეტში, ტეხასის ოსტინის უნივერსიტეტში და ჩრდილოეთ კაროლინას ჩეპელ-ჰილის უნივერსიტეტში.

გალერეა