iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გაო

გაო  — ქალაქი მალის ცენტრალური ნაწილის ჩრდილო-აღმოსავლეთში, თვითგამოცხადებული სახელმწიფო აზავადის ტერიტორიაზე. ქალაქი გაოს რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია, ასევე აზავადის ყველაზე უფრო დიდი ქალაქი და ფაქტობრივი დედაქალაქი — მისი ხელისუფლების და აზავადის განთავისუფლების ეროვნული მოძრაობის ხელმძღვანელობის ადგილსამყოფელი.

ისტორია
ძველად გაო იყო შუა საუკუნეების პერიოდის სონგაის იმპერიის დედაქალაქი. თითქმის დღევანდელ დღემდე ქალაქი იყო ტრანსსაჰარული ვაჭრობის ერთ-ერთი ცენტრი.

გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს მალის აღმოსავლეთში (აზავადის სამხრეთ-აღმოსავლეთი), მდინარე ნიგერის მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 226 მეტრ სიმაღლეზე. გაო მდებარეობს 320 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთში ქალაქ ტომბუქტუდან, 103 კმ-ით ჩრდილო-დასავლეთში ქალაქ ანსონგოდან და 204 კმ-ში ნიგერის სახელმწიფო საზღვრიდან.

ქალაქი ასფალტირებული ავტოგზით დაკავშირებულია ქვეყნის დედაქალაქ ბამაკოსთან; ამ ავტოგზის სიგრძე შეადგენს დაახლოებით 1200 კმ-ს. 2006 წელს გაოში მდინარე ნიგერზე აშენდა ხიდი, რომელმაც შეცვალა საბორნე გადასასვლელი. ხიდის მშენებლობა განახორციელა ჩინურმა სახელმწიფო სამშენებლო კომპანიამ, ხოლო დააფინანსა განვითარების ისლამურმა ბანკმა და მალის ხელისუფლებამ. მდინარე ნიგერზე ფუნქციონირებს სეზონური საბორნე გადასასვლელი. საბორნე გადაზიდვებს კულიკოროსა და გაოს შორის (1380 კმ) ახორციელებს კომპანია და როგორც წესი მოქმედებს ივლისის ბოლოდან ნოემბრამდე, როდესაც მდინარეში არსებული წყლის დონე გემების ნაოსნობის საშუალებას იძლევა.

კლიმატი
კლიმატი გაოში ცხელი და მშრალია. ჰაერის წლის საშუალო ტემპერატურა შეადგენს +27 °-ს. წლის ყველაზე უფრო ცივი თვეა — იანვარი (საშუალოდ +22 °), ყველაზე უფრო ცხელი — მაისი (საშუალოდ +37 °). წელიწადში აქ მოდის მხოლოდ 270 მმ ნალექი, თანაც ამ რაოდენობიდან 100 მმ-ზე მეტი — აგვისტოში. წელიწადში 5 თვის განმავლობაში წვიმა საერთოდ არ მოდის.

მოსახლეობა
2013 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 49 483 ადამიანს.

ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობის დინამიკა წლების მიხედვით:

ღირსშესანიშნაობები
ქალაქ გაოში მდებარეობს სონგაის იმპერიის დამაარსებლის ასკიას საფლავის განთქმული «პირამიდა», რომელიც ქალაქის ორ შუა საუკუნეების მეჩეთთან და ადგილობრივ ძველ სასაფლაოსთან ერთად მიეკუთვნება იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლებს. გაოს მეორე ღირსშესანიშნაობაა მდინარე ნიგერის მარჯვენა სანაპიროზე ვერტიკალურად დაკიდული წითელი დიუნების წინაღობები.

დამეგობრებული ქალაქები
ტიონვილი
ბერკლი
შიმქენთი
ლიზინი

ლიზინი — , -დიამინოკაპრონმჟავა, დიამინომონოკარბონმჟავათა ჯგუფის ამინომჟავა. უფერო კრისტალებია და მოლური მასაა 146.19 გ/მოლი.

ლიზინი ცნობილია ორი ოპტიკურად აქტიური ფორმის სახით — - და - ფორმები. ბუნებრივი -ლიზინი (დნობის ტემპერატურა 224-225°) კარგად იხსნება წყალში, მჟავებსა და ტუტეებში, ცუდად — სპირტში. ლიზინი მიღებულია სინთეზურად. შედის ყველა ცხოველურ და მცენარეულ ცილაში. ლიზინი შეუცვლელი ამინომჟავაა, მისი ნაკლებობა საკვებში იწვევს ბავშვის ზრდის შეჩერებას, მოზრდილის აზოტის ბალანსის დარღვევას. მოზრდილი ადამიანისთვის დღე-ღამეში საჭიროა 23 მგ ლიზინი სხეულის მასის ერთ კილოგრამზე, ჩვილი ბავშვისთვის 170 მგ/კგ.
ჰობიტონი

ჰობიტონი — სოფელი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში, რომელიც შაირი მდებარეობს. აღწერილია, რომ იგი მოიცავდა მდინარე წყლის ორივე მხარეს და წყლისპირეთის სოფლიდან ჩრდილო-დასავლეთით დაახლოებით ერთ მილში მდებარეობდა. წყლისპირეთის გზა გადიოდა ორივე სოფელზე და აკავშირებდა აღმოსავლეთის დიდ გზას, სამხრეთით.

სოფელს გადაჰყურებდა ჰობიტონის ბორცვი (ცნობილი უბრალოდ, როგორც ბორცვი), რომელშიც მოწყობილი იყო ბეგ-ენდი, ბეგინსების საგვარეულოს სმიალი და ფროდოს და ბილბოს სახლი. ასეთი სახლები ჰობიტებისთვის სტანდარტული იყო, თუმცა, არსებობდა ბეგ-ენდივით მდიდრული, ხით მოპირკეთებულებიც. ჰობიტონის ერთ-ერთი ცნობილი ნაგებობა იყო სენდიმენების წისქვილი, მდინარე წყლის ჩრდილოეთით, ხიდთან. სოფელში აგრეთვე მდებარეობდა საფოსტო სახლი.

ბეჭდის ომის შემდეგ ჰობიტი შაირის გათავისუფლების პერიოდში იყო დანგრეული. ლოთო სეკვილ-ბეგინსი საკუთარ თავს უფროსს უწოდებდა, მისი მიწვევით კი სოფელში ადამიანები გამოჩნდნენ. ფროდო და მეგობრები გაოგნებულები იყვნენ დანახულით, ამოგლეჯილი ხეებით და გადათხრილი არემარით.

შაირის გათავისუფლების შემდეგ ბენ-ენდი აღადგინეს. ბეგშოტ-როუზე ახალი სოროები ამოთხარეს. ახალი წისქვილი გააუქმეს. სემუაიზ გემჯიმ გალადრიელის მიერ ნაჩუქარი ძვირფასი მიწა ჩაყარა. წვეულების ხის ადგილზე მან მალორნი დათესა და ჰობიტონმა მალე თავისი სახე დაიბრუნა და უფრო დიდებული გახდა.
დეაგოლი

დეაგოლი — პერსონაჟი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში. სმეაგოლის მეგობარი და ერთი ბეჭდის მპოვნელი, რასით - ჰობიტი. მისი გვარი მომდინარეობდა სტურებიდან, რომლებიც ერიადორიდან ანდუინის ნაპირებთან გადასახლდნენ.

2463 წელს დეაგოლი და მისი მეგობარი სმეაგოლი თევზაობდნენ ზამბახის ველებთან ახლოს. დეაგოლმა დაიჭირა დიდი თევზი, რომელმაც იგი წყალში ჩაითრია. იქ მან შეამჩნია, რომ რაღაც ბრწყინავდა და მიუახლოვდა - ეს იყო ოქროს ბეჭედი. დეაგოლმა არ იცოდა, რომ ეს ის ბეჭედი იყო, რომლითაც საურონი აპირებდა შუახმელეთის დამონებას.

მან ბეჭედი ნაპირზე ამოიტანა. სმეაგოლმა შეამჩნია იგი და სთხოვა დეაგოლს, მისთვის დაბადების დღის საჩუქრის სახით მიეცა. დეაგოლმა უარი უთხრა, თან მოიმიზეზა ის, რომ სმეაგოლმა უკვე მიიღო თავისი საჩუქარი. მაგრამ სმეაგოლმა იგი მოკლა და მიითვისა ბეჭედი. დეაგოლის გვამი მან დამალა, თავად კი გაქრა. არავინ იცოდა, რა მოუვიდა დეაგოლს. სმეაგოლი კი გაუჩინარდა და საუკუნეების განმავლობაში მისი გარეგნობა იცვლებოდა, საზარელ არსებამდე.

სახელები და ეტიმოლოგია
დეაგოლი სახელის „ნაჰალდ“ ინგლისური ვარიანტია. ორივე „საიდუმლოს“ ნიშნავს. „ნაჰალდ“ - ასე ჟღერდა დეაგოლის სახელი ანდუინის იმ ნაპირებთან, სადაც მისი ხალხი ცხოვრობდა.
ჰომბორი

ჰომბორი, ადრე ჰომბორი-ტონდო  — ყველაზე უფრო მაღალი მთა მალიში, რომლის სიმაღლეა ზღვის დონიდან 1155 მეტრი. აქვს ბრტყელი, თითქოს წაკვეთილი მწვერვალი. მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში, მოპტის რეგიონში, ავტოტრასაზე ქალაქ გაოსა და ქალაქ მოპტის შორის, ქალაქ ჰომბორთან ახლოს. ჰომბორის მთა მიეკუთვნება ბანდიაგარას მთიანეთის ყველაზე უფრო ჩრდილოეთ ნაწილს.
ნაწოლი

ნაწოლი — კანის უბნის დაზიანება, რომელიც ხანგრძლივი ზეწოლით განპირობებული დაქვეითებული სისხლის მიმოქცევის შდეგად ვითარდება.

ნაწოლები ხშირად ზეწოლის შედეგად ვითარდება, თუმცა, მიზეზი ასევე, შესაძლოა კანთან შეხებაში მყოფ ზედაპირზე სხეულის ცდომა ანდა ხახუნი (უპირატესად ძლოვან უბნებზე) იყოს.
დიაგნოზი კლინიკური სურათის საფუძველზე ხდება.
მკურნლობა მოიცავს დაზიანებული უბნის სისუფთავის უზრუნველყოფას, მასზე ზეწოლის მოხსნას და ზოგჯერ ქირურგიულ ჩარევას.

ნაწოლები შესაძლოა განუვითარდეს ნებისმიერი ასაკის მწოლიარე, სავარძელს მიჯაჭვულ ან დამოუკიდებლად პოზიციის შეცვლის უნარის უქონელ ადაიანს. შედარებით ხშირია ხანდაზმულებში. უპირატესად ლოკალიზებულია კანის იმ უბნებზე, რომლებიც ძვლებს ფარავს, მაგალითად, როგორიცაა: ბარძყის ძვალი, კუდუსუნი, ქუსლები, კოჭები და იდაყვები. წყლულები ყალიბდება კანის საწოლთან, ინვალიდის ეტლთან ან ნებისმიერ მყარ საგანთან ზეწოლის ადგილას. მათი არსებობა ახანგრძლივებს ჰოსპიტალიზაციის პერიოდს და ფინანსურ ხარჯებს ზრდის. მკურნალობის გარეშე დატოვებული დაზიანება შესაძლოა სიცოცხლისთვის სახიფათო იყოს.
ადრარ-იფორასი

ადრარ-იფორასი — მთის მასივი საჰარის სამხრეთში, მალის ჩრდილოეთში (კიდალის რეგიონი) და ალჟირის სამხრეთში. მისი ფართობი დაახლოებით 250 000 კმ²-ია. აღმოსავლეთიდან იგი ესაზღვრება ტამესნის ვაკეს, სამხრეთიდან აზავაკის ხეობას და ჩრდილოეთიდან ტანეზრუფტის უდაბნოს.

სახელწოდება წარმოდგება ბერბერული სიტყვისაგან „ადაგი“ („ადრარი“) — „მთები“ და „იფორა “— ტუარეგული ტომის (კელ იფორასი) დასახელება.

აგებულია უძველესი გრანიტებით. საშუალო სიმაღლე ზღვის დონიდან შეადგენს 700 მეტრს (ყველაზე უფრო დიდი 1000 მეტრამდე). რელიეფი ხასიათდება განიერი, პატარა ხეობებით, დაფარული დიდი რაოდენობით ეროზირებული გრანიტის ბლოკებით. ხეობები — უადები, რომლებიც ინახავენ გრუნტის წყლებს, დაფარულია ქსეროფიტული მარცვლეულით, მაღლობის და დაბლობის წყალშემკრები აუზები — სავანებით, მწვერვალები — მთის უდაბნოებით.

ადგილობრივ მოსახლეობას მოშენებული ჰყავს აქლემები, ზებუ, იშვიათ ოაზისებში მოჰყავთ მარცვლეული, თამბაქო, წიწაკა, ხახვი.

მთიანეთის ტერიტორიაზე მდებარეობენ მთელი რიგი არქეოლოგიური ძეგლები, კერძოდ, მონადირეებით, მიწადმოქმედებით, მეჯოგეებით გამოსახული პეტროგლიფები. 1927 წელს ფრანგმა მეცნიერებმა ტეოდორ მონომ და ვლადიმერ ბესნარმა ფორტ ასელართან ახლოს აღმოაჩინეს ნეოლითის ხანის ადამიანის ჩონჩხი („ასელარელი ადამიანი“). უკანასკნელ პერიოდში რეგიონი პოპულარული გახდა ფეხით მოსიარულე ტურისტებს შორის.

2013 წლის დასაწყისში ანტიტერორისტული ოპერაციის დროს მთიანეთი გახდა სისხლისმღვრელი ბრძოლების ადგილი, რომელსაც ატარებდა საფრანგეთის შეიარაღებული ძალები ისლამისტი აჯანყებულების წინააღმდეგ.
დაკარგული თხზულებების წიგნი

„დაკარგული თხზულებების წიგნი“ — კრისტოფერ ტოლკინის მიერ შედგენილი „შუახმელეთის ისტორიის“ პირველი ორი ტომი. ეფუძნება ჯ. რ. რ. ტოლკინის ხელნაწერებს.

წიგნი 
„დაკარგული თხზულებების წიგნი“ პირველ ნაწილში მოთხრობილია შუახმელეთისა და ვალინორის შექმნაზე. ეს სწორედ ის მასალაა, რომელიც მოგვიანებით „სილმარილიონად“ იქცა. აქ შესაძლებელია ვალარებისა და ელფების, ჯუჯებისა და ბალროგების, ორკების, სილმარილებისა და ვალინორის ორი ხის ისტორიების ადრინდელი ვერსიების ამოკითხვა. რა თქმა უნდა, მოთხრობილია ნარგოთრონდსა და გონდოლინზეც, ტოლკინის მოგონილი სამყაროს გეოგრაფიასა და კოსმოლოგიაზე.

თხრობა ასე ვითარდება - მეზღვაური ერიოლი (ან ელფვინი) მიადგება კუნძულ ტოლ ერესეას, მარტოსულ კუნძულს, რომელზეც ელფები ცხოვრობენ. მათთან სტუმრობისას ერიოლი ეცნობა ყველაფერს, დაწყებულს სამყაროს შექმნით. გაგრძელება კვლავ ერიოლისა და ელფების საუბრებზეა აგებული.

თავები
წაგებული თამაშის ქოხი - საწყისი ამბავი.
აინურთა მუსიკა - აინულინდალეს პირველი ვერსია.
ვალართა მოსვლა და ვალინორის შექმნა - მოგვიანებით ცნობილი, როგორც „ვალაქუენტა“. შეტანილია „ქუენტა სილმარილიონის“ ნაწილი.
მელკოს დამწყვდევა – მელკო იყო მელკორის სახელის პირველი ვარიანტი
ელფთა მოსვლა და კორის შექმნა – კორი ტირიონის სახელის პირველი ვარიანტი იყო.
მელკოს ქურდობა და ვალინორის დამალვა
ნოლდოლთა გაქცევა – ნოლდოლი ან გნომები - მოგვიანებით მათ ნოლდორები ეწოდათ.
ამბავი მზისა და მთვარისა
ვალინორის დამალვა
ამბავი გილფანონისა: ნოლდოლის წამება და ადამიანთა მოსვლა

წიგნი 
მეორე ნაწილში მოთხრობილია ბერენისა და ლუთიენის, ტურინისა და დრაკონის, გონდოლინის დანგრევის ამბები. ყოველ ისტორიას მოჰყვება კრისტოფერ ტოლკინის კომენტარები. წიგნს ახლავს სახელებისა და ელფური ენების ლექსიკონი.

თავები
ამბავი ტინუვიელისა – ბერენისა და ლუთიენის ამბავი
ტურამბარი და ფოალოკე – ტურინის საგის პირველი ვერსია
გონდოლინის დაცემა – გონდოლინის დაცემა, პროზაული ენით გადმოცემული
ნაუგლაფრინგი – ეს ისტორია არასოდეს გამოცემულა სრული სახით, „სილმარილიონშიც“ კი.
ამნავი ეარენდელისა
ამბავი ერიოლისა, იგივე ელფვინისა და ამბების დასასრული – ესე ნაწარმოებში შეტანილ ცვლილებებზე.
კრებულში აგრეთვე შეტანილია ლექსი ბედნიერი მეზღვაურები.
ბალადები ბელერიანდზე

„ბალადები ბელერიანდზე“ — კრისტოფერ ტოლკინის მიერ შედგენილი „შუახმელეთის ისტორიის“ მესამე ტომი. ეფუძნება ჯ. რ. რ. ტოლკინის ხელნაწერებს.

წიგნში მოთხრობილია შუახმელეთის მითოლოგიაზე, მათ შორის, ბერენისა და ლუთიენის და ტურინ ტურამბარის შესახებ. აქ წარმოდგენილია „ჰურინის შვილების“ დაუსრულებელი ვერსია, „ბალადა ლეითიანზე“ და სხვა მასალები.

თავები
შესავალი
ბალადა ჰურინის შვილებზე
პროლოგი (ჰურინი და მორგოთი)
 - ტურინის დახმარება
 - ბელეგი
 - ფაილივრინი
ბალადის მეორე ვერსია
 (ჰურინი და მორგოთი)
 ტურინის დახმარება
გამოუქვეყნებელი ლექსები
ნოლდოლების გაქცევა
ეარენდელის ბალადის ალიტერატურული ვერსიის ფრაგმენტი
ბალადა გონდოლინის დაცემაზე
ბალადა ლეითიანზე
კანტო
 (თინგოლზე)
 (გორლიმის ღალატი და ბერენის შურისძიება)
 (ბერენისა და ლუთიენის შეხვედრა)
 (ბერენის მისვლა თინგოლთან)
 (ლუთიენი ტყვედ დორიათში)
 (ბერენი ნარგოთრონდში)
 (ბერენი და ფელაგუნდი თუსთან)
 (ლუთიენი ნარგოთრონდში)
 (თუს დამარცხება)
 (კელეგორმისა და კურუფინის შეტევა)
 (ბერენისა და ლუთიენის დამალვა და მოგზაურობა ანგბანდში)
 (ფინგოლფინი და მორგოთი, შეხვედრა კარჰაროტთან)
 (ბერენი და ლუთიენი ანგბანდში)
 (გაქცევა ანგბანდიდან)
დანართები
შუახმელეთის მოწყობა

„შუახმელეთის მოწყობა“ — კრისტოფერ ტოლკინის მიერ შედგენილი „შუახმელეთის ისტორიის“ მეოთხე ტომი. ეფუძნება ჯ. რ. რ. ტოლკინის ხელნაწერებს.

აქ ქრონოლოგიურად და გეოგრაფიულად წარმოდგენილია შუახმელეთის სტრუქტურის შექმნის ისტორია (თუმცა, აღწერილია ვალინორიც). საუბარია „ამბარკანტაზე“, კოსმოსურ სტრუქტურაზე, რომელსაც თან ახლავს რუკები და დიაგრამები. ასევე განიხილება ბელერიანდის პირველი რუკა. აგრეთვე წარმოდგენილია „სილმარილიონის“ 1926 წლის და „ნოლდორინუას“ 1930 წლის ვერსიები.

თავები
 – პროზაული ფრაგმენტები („დაუსრულებელი მოთხრობების“ დამატება)
 – ადრეული „სილმარილიონი“
 – ქუენტა
 – „სილმარილიონის“ პირველი რუკა
 – ამბარკანტა
 – ვალინორის ადრეული მატიანე
 – ბელერიანდის ადრეული მატიანე
ჯ.რ.რ. ტოლკინის ჩანახატები
დაკარგული გზა და სხვა ნაწერები

„დაკარგული გზა და სხვა ნაწერები“ — კრისტოფერ ტოლკინის მიერ შედგენილი „შუახმელეთის ისტორიის“ მეხუთე ტომი. ეფუძნება ჯ. რ. რ. ტოლკინის ხელნაწერებს.

ტომი ეძღვნება რამდენიმე მნიშვნელოვან საკითხს, მათ შორის - ნუმენორის დაცემას, რომელიც დაემატა „შუახმელეთის ისტორიას.“ ამ ტომში აგრეთვე საუბარია შუახმელეთის ენებსა და დიალექტებზე და შეტანილია ეტიმოლოგიური ლექსიკონი, ელფური ლექსიკონებისგან შედგენილი.

თავები
ნაწილი 1
ნუმენორის დაცემა და დაკარგული გზა
 – ლეგენდის ადრეული ისტორია
 – ნუმენორის დაცემა
 – დაკარგული გზა
ნაწილი 2
ვალინორი და შუახმელეთი ”ბეჭდების მბრძანებლამდე”
 – ტექსტები და მათი კავშირი
 - ვალინორის გვიანდელი მატიანე
 - ბელერიანდის გვიანდელი მატიანე
 - აინულინდალე
 – ლჰამები
 – ქუენტა სილმარილიონი
ნაწილი 3
ეტიმოლოგია

შენიშვნა: აქ წარმოდგენილი მასალები აგრეთვე გამოქვეყნდა გამოცემაში , 2003 და 2004 წლებში

ნაწილი 4
დამატებები
 – გენეალოგია
 – სახელები
 – „სილმარილიონის“ მეორე რუკა
სილჰეტი

სილჰეტი (ბენგ. িে) — ბანგლადეშის ერთ-ერთი უმსხვილესი ქალაქი. განლაგებულია ბანგლადეშის, სილჰეტის ოლქის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ის ესაზღვრება ინდოეთის სახელმწიფოს. მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა შეადგენს 463 198 ადამიანს (2008 წ. აღწერის მონაცემების მიხედვით). ფართობი — 26,50 კმ². ქალაქი მუნიციპალიტეტის ცენტრი გახდა 2001 წ. მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 17,479 ადამიანი კმ².
ძმობილი ქალაქები
სენტ-ოლბანსი, გაერთიანებული სამეფო
როჩდეილი (მეტროპოლიტენის რაიონი ბორო), გაერთიანებული სამეფო
ლონდონი, გაერთიანებული სამეფო
ბირმინგემი, გაერთიანებული სამეფო
ნიუ-იორკი, აშშ
გალერეა
მორგოთის ბეჭედი

„მორგოთის ბეჭედი“ — კრისტოფერ ტოლკინის მიერ შედგენილი „შუახმელეთის ისტორიის“ მეათე ტომი. ეფუძნება ჯ. რ. რ. ტოლკინის ხელნაწერებს.

ამ ტომში იწყება შემდგომში „სილმარილიონად“ ცნობილი ციკლის მიმოხილვა.

წიგნში განიხილება ნაწერები, რომლებსაც ჯ. რ. რ. ტოლკინი „ბეჭდების მბრძანებლის“ გამოქვეყნების შემდეგ დაუბრუნდა. ეს არის ამანის შესწავლა, ხოლო წიგნის მეორე ნაწილი ბელერიანდის ლეგენდებს ეხება.

თავები
აინულინდალე
ამანის მატიანე
გვიანდელი ქუენტა სილმარილიონი
პირველი ფაზა
ვალარების შესახებ
ვალინორისა და ორი ხის შესახებ
ელფთა მოსვლის შესახებ
თინგოლისა და მელიანის შესახებ
ელდანორისა და ელდალიეს უფლისწულთა შესახებ
სილმარილებისა და ვალინორის დაბნელების შესახებ
ნოლდორთა გაქცევის შესახებ
მზისა და მთვარის და ვალინორის დამალვის შესახებ
მეორე ფაზა
ვალაქუენტა
ფინვესა და მირიელის ამბის ადრეული ვერსია
ელდართა კანონები და ტრადიციები
ფინვესა და მირიელის ამბის გვიანდელი ვერსიები
ფეანორისა და მელკორის გათავისუფლების შესახებ
სილმარილებისა და ნოლდორთა მღელვარების შესახებ
ვალინორის დაბნელების შესახებ
სილმარილების გატაცების შესახებ
ქურდების განხეთქილების შესახებ
 
გარდაქმნილი მითები
ძვირფასი ქვების ომი

„ძვირფასი ქვების ომი“ — კრისტოფერ ტოლკინის მიერ შედგენილი „შუახმელეთის ისტორიის“ მეთერთმეტე ტომი. ეფუძნება ჯ. რ. რ. ტოლკინის ხელნაწერებს.

ამ ტომში მიმოიხილება 1951 წლის „სილმარილიონის“ ხელნაწერები. წიგნში ამის გარდა შეტანილია ბელერიანდის ისტორიის ფურცლები, ჰურინის შვილების ტრაგედია, კრისტოფერ ტოლკინის განმარტებები „სილმარილიონის“ თავის შედგენის შესახებ, და ქუენდების/ელდარების დისკუსია. წიგნის დასასრულს წარმოდგენილია ჯ. რ. რ. ტოლკინის მიერ შედგენილი მასალა ენტებისა და არწივების წარმოშობის შესახებ.

თავები
წინასიტყვაობა
ნაწილი პირველი. რუხი მატიანე
ნაწილი მეორე. გვიანდელი „ქუენტა სილმარილიონი“
ადამიანების შესახებ
ანგბანდის ალყის შესახებ
ბელერიანდისა და მისი სამეფოების შესახებ
ტურგონისა და გონდოლინის აშენების შესახებ
ჯუჯების შესახებ
ადამიანების დასავლეთში მოსვლის შესახებ
ბელერიანდის დანგრევისა და ფინგოლფინის დაცემის შესახებ
„ქუენტა სილმარილიონის“ უკანასკნელი თავები
ნაწილი მესამე. „ჰურინის მოგზაურობა“ და სხვა ჩანაწერები, რომლებიც არ შედის „ქუენტა სილმარილიონში“
. ჰურინის მოგზაურობა
. ელფვინი და დირჰავალი
. მაეგლინი
. ენტებისა და არწივების შესახებ
. წლების ამბავი
ნაწილი მეოთხე. ქუენდები და ელდარები
. ძირითადი ლინგვისტური ელემენტების განხილვა.
. ელფების სხვადასხვა ტერმინების მნიშვნელობა და გამოყენება და მათი ვარიაციები ქუენიზე, ტელერინსა და სინდარულზე.
. კლანების-სახელები, ელდართა დანაყოფების სხვა სახელების შესახებ შენიშვნებით.
დანართი . ადამიანთა ელფური სახელები
დანართი . ჯუჯათა ელფური სახელები
დანართი . ორკთა ელფური სახელები
დანართი . *„ენის“ აღმნიშვნელი კვენი, ქუენიური და ელფური (განსაკუთრებით ნოლდორული) სიტყვები
შენიშვნა „ვალართა ენების შესახებ“
ავტორის შენიშვნა „ქუენდებისა და ელდარების“ შესახებ
რედაქტორების შენიშვნები „ქუენდებისა და ელდარების“ შესახებ
დანართი: ქუენდების გამოღვიძების ლეგენდა (კუივიენიარნა)
სარჩევი
შუახმელეთის ხალხები (წიგნი)

„შუახმელეთის ხალხები“ — კრისტოფერ ტოლკინის მიერ შედგენილი „შუახმელეთის ისტორიის“ მეთორმეტე ტომი. ეფუძნება ჯ. რ. რ. ტოლკინის ხელნაწერებს.

ამ ნაწილში შეტანილია შუახმელეთის კალენდრის, ჰობიტების გენეალოგიების, ვესტრონისა და სხვა ენების და ეპოქების ქრონოლოგიურ სტრუქტურებს. ასევე აღწერილია მეოთხე ეპოქაში ახალი წყვდიადი გონდორის თავზე და ტალ-ელმარის ამბავი.

თავები
პროლოგი
დამატება ენებზე
გენეალოგიები
კალენდრები
აკალაბეთის ისტორია
წლების ამბავი მეორე ეპოქაში
ელენდილის მემკვიდრეები
წლების ამბავი მესამე ეპოქაში
ჯუჯებისა და ადამიანების შესახებ
ფეანორის ფიცი
როსის პრობლემა
უკანასკნელი ნაწერები
დანგვეთ პენგოლოდი
ლემბასის შესახებ
ახალი აჩრდილი
ტალ-ელმარი
ბანი (მდინარე, მალი)

ბანი  — მდინარე მალიში, ნიგერის მარჯვენა შენაკადი.

სიგრძე — 430 კმ, მდინარის აუზის ფართობი— 101 000 კმ². ბანი წარმოიქმნება მდინარეების ბაგოესას და ბაულეს შეერთების ადგილას ბამაკოდან 160 კმ-ით აღმოსავლეთში. მდინარის სიგრძე მდინარე ბაულეს სათავიდან მდინარე ბანის შესართავამდე შეადგენს 775 კმ-ს. ბანი მთელ მის სიგრძეზე მიედინება მალის ტერიტორიაზე და ჩაედინება მდინარე ნიგერში ქალაქ მოპტისთან. მდინარის აუზის დაახლოებით 15 % მდებარეობს კოტ-დ’ივუარის ჩრდილოეთ ტერიტორიაზე.

ადგილმდებარეობიდან გამომდინარე ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა მდინარის აუზში მერყეობს 500-დან 1500 მმ-მდე წელიწადში. მაგრამ რაოდენობა მკვეთრად სეზონურია — ზოგიერთ წელს ნოემბრიდან აპრილის ჩათვლით შეიძლება მოვიდეს სულ რამდენიმე მილიმეტრი წვიმა.

მდინარე მთავარ როლს თამაშობს ადგილობრივი ფაუნისათვის და მოსახლეობისათვის (სასმელი წყალი, მორწყვა, ნაოსნობა, თევზჭერა). მაგრამ, ხანგრძლივი გვალვები და ზაფხულის ძლიერი კოკისპირული წვიმები გავლენას ახდენენ მდინარის წყლის დონეზე და წყლის ხარჯზე. წყალდიდობისგან ზარალდება დაახლოებით 500 ათასი მაცხოვრებელი, ამიტომ მდინარეზე დაგეგმილია ჯებირების მშენებლობა.
ტანეზრუფტი

ტანეზრუფტი (ბერბერ.: (შიშის და წყურვილის მიწა); ) — ქვიშოვან-ქვოვანი უდაბნო საჰარაში სამხრეთ ალჟირის და ჩრდილოეთ მალის ტერიტორიაზე, ერთ-ერთი ყველაზე უფრო უსიცოცხლო ადგილი დედამიწაზე. ზღვის დონიდან მისი მაქსიმალური სიმაღლეა 362 მეტრი.

ტანეზრუფტის პლატო აჰაგარის მთების დასავლეთი გაგრძელებაა, ქმნის კუესტური ჯაჭვის (ტასილი) რგოლის დასავლეთ ნაწილს, რომელიც შემდგარია მონოკლინულად დაფენილი დანალექი ქანებით, რომელიც წამოწეულია აჰაგარის და ტიბესტის ფერდოებზე. რეგიონი წარმოადგენს ქვოვან უდაბნოს (ჰამადა), რომლის სიღრმეში გაფენილია კრისტალური წყალგაუმტარი ქანები.

რეგიონის უწყლობა აიხსნება ღორღის თხელ ფენაში ნალექების სწრაფი აორთქლებით.

დასახლებული პუნქტები — ტაოდენი და ტაგაზა, არიან ქვამარილის მოპოვების ცენტრები და მდებარეობენ ტუარეგების საქარავნო გზებზე.

უდაბნოს ტერიტორიაზე გადის ტრანსსაჰარული მაგისტრალის განშტოება (მონაკვეთი ბეშარი (ალჟირი) — გაო (მალი)).

მოსახლეობის რაოდენობა მცირეა და ძირითადად წარმოდგენილია ტუარეგებით.

ტანეზრუფტის უდაბნოს ცენტრში არსებულ ინ-ეზანის გროტში ნაპოვნი იქნა კლდეზე შესრულებული ნახატები.

1960 წლის 13 თებერვალს ტანეზრუფტში ფრანგებმა ჩაატარეს საკუთარი პირველი ბირთვული იარაღის გამოცდა სიმძლავრით 20 კილოტონა .
აინურნი

აინურნი (, მხოლობითი – აინუ) — უკვდავი სულები ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში. ისინი შექმნა ერუ ილუვატარმა.

ძალაუფლებით აინურნი მხოლოდ ერუს ჩამოუვარდებიან. მათგან ყოველს ესმის მხოლოდ ერთი ნაწილი ილუვატარის აზრის. არც ერთ მათგანს არ შეუძლია ერუს აზრების სრულად გაგება. აინურნი ერუსთან ერთად არსებობდნენ უდროობის სასუფეველში. თავიდან ისინი მას უმღეროდნენ ცალ-ცალკე, მაგრამ მალევე მისი თხოვნით მათი ხმები გაერთიანდა ერთ მუსიკაში, აინურთა მუსიკაში, რომლისგანაც სამყაროს სიცარიელეში გაჩნდა ჩვენება. ერუმ აინურთა მუსიკისგან შექმნა რეალური სამყარო - ეა. აინურთა ნაწილმა ეაში შექმნა არდა - ილუვატარის შვილების სამფლობელო. ამ აინურებს ელფებმა უწოდეს ვალარები. აინურთა უმეტესობა მაინც დარჩა ერუსთან, სამყაროს დასასრულს, უდროობის სამფლობელოში, ვალარები კი ოდესღაც კვლავ გაერთიანდებიან სხვა აინურებთან და ერუს შვილებთან ერთად შექმნიან აინურთა მეორე მუსიკას.

„“ ქუენიურად ნიშნავს „ღმერთს, ანგელოზს“. ვალარები აინურებიდან ყველაზე ძლიერები არიან. მათ შექმნეს არდა და დაეშვნენ მასზე, რათა მოემზადებინათ იგი ილუვატარის შვილებისთვის, ადამიანებისთვის და ელფებისთვის. როგორც ერუს შვილები, ისინი მის აზრებს ხორცს ასხამენ. ვალარების რიცხვი სულ თხუთმეტს აღწევს, მაგრამ მელკორი მათთაგანი აღარ არის, ასე რომ არდაში მხოლოდ თოთხმეტი ვალა არსებობს. რადგან ვალარები არდაზე დაეშვნენ, ისინი მიჯაჭვულნი არიან მასზე და დარჩებიან, სანამ ეს ერუს სურს. გარდა ამისა, ვალარების ძალა არდაზე შეზღუდულია.

როცა ვალარები არდაზე დაეშვნენ, მათ იცოდნენ, თუ როგორი წარმოედგინა ერუს ელფები და ადამიანები და მიუხედავად იმისა, რომ ამის უფლება არ ჰქონდათ, მიიღეს ასეთივე სახე. არის შვიდი მამრობითი და შვიდი მდედრობითი - ვალა და ვალიე. ისინი ასევე დონეებად იყოფიან - შვიდი მათგანი შედარებით მაღალ დონეზე დგას და არატარი ეწოდება. ყოველ ვალას და ვალიეს თავისი თვისება აქვს, რომლითაც არდა არსებობს.

ვალარებთან ერთად არდაში მათი მხლებლები - მაიარები ჩამოვიდნენ. ერთად ისინი არდას აძლევდნენ ფორმას და ალამაზებდნენ, მაგრამ მელკორი ამ უკანასკნელებს გზადაგზა დაჰყვებოდა და ყველაფერს ანადგურებდა. ეაში მოსვლის შემდეგ, ვალარები ცხოვრობდნენ არდაში, სწორედ აქ მათ ააგეს თავიანთი მანათობლები, ხოლო როდესაც ისინი განადგურებულ იქნენ მელკორისა და უნგოლიანტის მიერ, ვალარები გადასახლდნენ ამანზე, სადაც დააარსეს ვალინორი. მოგვიანებით მათ შექმნეს მზე და მთვარე.
ბნელტევრი

ბნელტევრი — ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში ორი სხვადასხვა ტყის სახელწოდება.

პირველად „ბნელტევრი“ პირველ ეპოქაში ერქვა დორთონიონის, ბელერიანდის ჩრდილოეთით მთებში მდებარე ტყეს - მას ასე ეწოდა მას შემდეგ, რაც მორგოთი გაბატონდა.

უფრო ცნობილია ველურმიწეთის ტერიტორიაზე, ანდუინის აღმოსავლეთით მდებარე ტყე. სახელწოდება „ბნელტევრი“ მან შეიძინა მესამე ეპოქაში, როდესაც ნეკრომანტის მიერ იქნა დაპყრობილი. მანამდე ადგილს ეწოდებოდა „დიდი ტყემწვანე“. ეს ტყე ფიგურირებს რომანში „ჰობიტი“ და ფილმში „ჰობიტი: სმაუგის ნაოხარი“.

სიტყვა აღებულია უილიამ მორისის შემოქმედებიდან. იგი შთაგონებულია სკანდინავიურ მითოლოგიაში ნახსენები მიურკვიდით. ძველ ინგლისურად იგი ტოლკინის „დაკარგულ გზაში“ ჩნდება „“-ს, ელფუინის მიერ ნამღერი ლექსის სახით. „“ აგრეთვე ჩნდება „ართურის დაცემაში“.
ბეჭდების მბრძანებელი: მკითხველის თანამგზავრი

„ბეჭდების მბრძანებელი: მკითხველის თანამგზავრი“ — 2005 წელს გამოცემული ვრცელი თანმხლები მასალა, რომელიც ეხება ჯ.რ.რ. ტოლკინის „ბეჭდების მბრძანებელს“. შეტანილია:

„ბეჭდების მბრძანებლის“ ნომენკლატურა. მსგავსი, მაგრამ ნაკლებად სრულყოფილი ვერსია გამოქვეყნდა ცნობარში „ტოლკინის კომპასი“.
ტოლკინის 1951 წლის წერილი მილტონ უოლდმენთან (ფრაგმენტი).
8-12 მარტის მოვლენები - ხელნაწერი სქემა
ამა თუ იმ არქაული სიტყვის ახსნა. ასევე ადგილების, ადამიანებისა და არსებების ვრცელი ცნობარი.
როგორ გამოვიყენოთ ტოლკინის მიერ გამოგონილი ენები.
ბეოვულფი: ურჩხულები და კრიტიკოსები

„ბეოვულფი: ურჩხულები და კრიტიკოსები“ — ჯ. რ. რ. ტოლკინის ლექცია, რომელიც შემოკლებული, წიგნის სახით გამოიცა. ორიგინალური და უფრო ვრცელი ვერსია გამოქვეყნდა გამოცემაში „ბეოვულფი და კრიტიკოსები“.

თავად პროექტი სერ იზრაელ გოლანშის მემორიალური ლექცია იყო, რომელიც ტოლკინმა 1936 წლის 25 ნოემბერს ბრიტანულ აკადემიაში, მოგვიანებით კი, 2 კვირის თავზე, მანჩესტერის შუა საუკუნოვანი საზოგადოების წინაშე წარადგინა.

გამოცემები
1937 წლის გამოვიდა ლექციის პირველი ვერსია. გამოსცა ჰამფრი მილფორდმა, ბრიტანული აკადემიისთვის. დაიბეჭდა 500 ასლი. ასევე დაიბეჭდა გამოცემაში „ “ (1937, ტომი 22).

1969 წელს გამოვიდა ბუკლეტი, რომლის გამომცემელი უცნობია.

„ურჩხულები და კრიტიკოსები და სხვა ესეები“ საბოლოოდ გამოიცა კრისტოფერ ტოლკინის რედაქტირებით, 1983 წელს.
ურჩხულები და კრიტიკოსები და სხვა ესეები

„ურჩხულები და კრიტიკოსები და სხვა ესეები“ — ჯ.რ.რ. ტოლკინის ესეების და ლექციების კრებული. გამოიცა 1983 წელს, კრისტოფერ ტოლკინის რედაქტირებით.

შეტანილია:

ბეოვულფი: ურჩხულები და კრიტიკოსები
ბეოვულფის თარგმანის შესახებ
სერ გავეინი და მწვანე რაინდი
ზღაპრების შესახებ
ინგლისური და უელსური
იდუმალი მანკი
გამოსამშვიდობებელი სიტყვა
ინგლისის პრემიერლიგა 2017-2018

ინგლისის პრემიერლიგა 2017-18 — ინგლისის პრემიერლიგის 26-ე გათამაშება (1992 წლიდან). სეზონი დაიწყო 2017 წლის 11 აგვისტოს „არსენალის“ და „ლესტერ სიტის“ მატჩით , ხოლო დასრულდა შემდეგი წლის 13 მაისს.

მონაწილეები და მათი სტადიონები
1 ტოტენჰემ ჰოტსპური ყველა საშინაო მატჩს 2017/2018 სეზონში ითამაშებს უემბლიზე, სანამ კლუბის საშინაო არენა უაით ჰართ ლეინი გადის რეკონსტრუქციას.

ჯილდოები
ყოველთვიური ჯილდოები