iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გნოლიძეების ციხე

გნოლიძეების ციხე – კოშკი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ კარბის ცენტრში, გნოლიაანთ უბანში. თარიღდება - საუკუნეებით.

კოშკი ცილინდრულია (დიამეტრი 7,5 მ, კედლის სისქე 1,5 მ), ნაგებია რიყის ქვით. დაზიანებულია - შემორჩენილია პირველი და ნაწილობრივ, მეორე სართული. შესასვლელი პირველ სართულზე, სამხრეთ-დასავლეთით იყო, ამჟამად დასავლეთითაა. პირველი სართული შიგნით სწორკუთხაა (4,8 4,4 მ), მის ჩრდილოეთ კედელში დატანებულია ბუხარი, რომლის ორივე მხარეს თითო ცალმაგი სათოფურია. აღმოსავლეთ კედელში თითო დიდი და პატარა ნიშია. დიდში ორმაგი სათოფურია, პატარაში - ცალმაგი. ამ სათოფურის თავზე პატარა სარკმელია. დასავლეთ კედელში სამი ნიშია ორმაგი სათოფურებით. სამხრეთ კედელში სამი სათოფური და მცირე სარკმელია. სართული გადახურულია აგურის ცილინდრული კამარით. სართულები ერთმანეთს უკავშირდება აღმოსავლეთ კედელში დატანებული კიბით. სანახევროდ დანგრეულ მეორე სართულზე აქა-იქ შემორჩენილია სათოფურების კვალი.
დავითაშვილების ციხე

დავითაშვილების ციხე – კოშკი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ კარბის სოფლის ცენტრში. თარიღდება - საუკუნეებით.

კოშკი ოთხკუთხაა (6,7 მ 5 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით. შემორჩენილია ხუთი სართული. სართულშუა ხის გადახურვა და სახურავი ჩანგრეულია. შესასვლელი აღმოსავლეთით, მეორე სართულზე ჰქონდა. ამჟამად კარი აღმოსავლეთით პირველ სართულზეა. ეს სართული სანახევროდ ამოვსებულია მიწით. ჩრდილოეთის კედელზე მიდგმულია კონტრფორსი. კონტრფორსში, მეორე, მესამე და მეოთხე სართულებზე, დატანებულია ბუხრები. უფრო მომცრო კონტრფორსები კოშკის სხვა კედლებზეც არის მიშენებული. მესამე და მეოთხე სართულების კედლებში ცალმაგი სათოფურებია.
ხუბაშვილების ციხე

ხუბაშვილების ციხე – კოშკი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ კარბის ცენტრში, ხუბაანთ უბანში. თარიღდება - საუკუნეებით.

კოშკი ცილინდრულია (დიამეტრი 7,7 მ, კედლის სისქე 1,5 მ), ნაგებია რიყის ქვით. დაზიანებულია - შემორჩენილია სამი სართული. შესასვლელი ჩრდილოეთით, პირველ სართულზეა. პირველი სართული ოთხკუთხაა (4,4 3,9 მ); ოთხივე კედელში დიდი და პატარა თახჩებია. მეორე სართული კვადრატულია (4,2 4,2 მ). აღმოსავლეთ კედელში ჩაშენებულია ბუხარი. მის ორივე მხარეს სათოფურებიანი თახჩებია, მარჯვნივ ცალმაგი სათოფურია, მარცხნივ ორმაგი. ჩრდილოეთ კედელში თითო დიდი და მცირე თახჩაა სათოფურებით. სამხრეთ კედელში მაღალი თახჩაა ორმაგი სათოფურით. სათოფურის ორივე მხარესაც თითო სათოფურია, ზევით კი სარკმელია გაჭრილი. პირველი და მეორე სართულები გადახურულია აგურის ცილინდრული კამარით. მესამე სართულის კედლები სანახევროდ დანგრეულია. სართულები ერთმანეთს უკავშირდება კედელში დატანებული კიბით.
კარბის კოშკები

კარბის კოშკები — კოშკები გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ კარბის ტერიტორიაზე. სოფელში სულ ექვსი კოშკია, მათგან სამს კონკრეტული სახელი გააჩნია (გნოლიძეების ციხე, ‎დავითაშვილების ციხე და ‎ხუბაშვილების ციხე), ხოლო დანარჩენი სამი სახელის გარეშეა და უბრალოდ კოშკს უწოდებენ.

ამათგან პირველი კოშკი დგას სოფლის ცენტრში. სავარაუდოდ თარიღდება - საუკუნეებით. კოშკი ოთხკუთხაა, პირამიდულია (7,9 9,4 მ), ნაგებია რიყის ქვით. დაზიანებულია — ჩამონგრეულია ზედა ნაწილი, სახურავი და სართულშუა ხის გადახურვები. მოღწეულია კოშკის სამი სართული და მეოთხე სართულია კედლების ფრაგმენტები. ნაგებობას სამი შესასვლელი აქვს: ერთი — დასავლეთით (ამოშენებულია) პირველ სართულზე, მიწიდან ერთი მეტრის სიმაღლეზე, დანარჩენი ორი მეორე სართულზეა. კოშკის კედლებზე გარედან მიშენებულია თითო ნახევარწრიული კონტრფორსი, რომელთაგან სამში შიგნით დატანებულია სამეურნეო დანიშნულების ნიშები. აღმოსავლეთის კონტრფორსის ნიში ღრმაა, სამხრეთისა — განიერი, ჩრდილოეთისა განიერი და უფრო ღრმაც. იგი მეოთხე სართულამდე აღწევს. მეოთხე სართულის აღმოსავლეთ კედელში მოზრდილი ხვრელებია (შესაძლოა შვერილ აივანზე გამავალი კარი ან სარკმელი იყო). ყველა სართულის კედლებში ცალმაგი სათოფურებია.

მეორე და მესამე კოშკი სოფლის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს, აქედან ირველი (სამხრეთისა) თარიღდება საუკუნის შუა ხანით. კოშკი გარედან ცილინდრულია (დიამეტრი 7,8 მ), შიგნით — სწორკუთხა. ნაგებია რიყის ქვით. შიდა, კონსტრუქციის ადგილებში გამოყენებულია აგურიც. აქა-იქ შემორჩენილია შელესილობის კვალი. ნაგებობა ძლიერ დაზიანებულია (ძნელდება სართულების რაოდენობის დადგენა). კოშკი საცხოვრებელიც იყო და საბრძოლოც. შესასვლელი სამხრეთითაა, პირველ სართულზე. ნაგებობის პირველი სართული მიწის ზედაპირიდან 1,5 მეტრზეა, მის კედლებში დატანებულია სხვადასხვა ზომის თაღოვანი ნიშები, ბუხარი, რამდენიმე თაღოვანი სათოფური. სართული გადახურულია შეისრული კამარით. მცირე ზომის ნიშები და ბუხარი მეორე სართულზეც არის. ამ სართულის კედლები დასერილია ცალმაგი და ორმაგი სათოფურებით. სართულები ერთმანეთს აღმოსავლეთ კედელში დატანებული კიბით უკავშირდება.

მესამე (ჩრდილოეთის) კოშკი თარიღდება საუკუნის შუა ხანით. კოშკი ცილინდრულია (დიამეტრი 8 მ), ნაგებია რიყის ქვით. კედლების შიდა პირზე, კამარებზე და თაღედებზე გამოყენებულია აგურიც. ნაგებობა დაზიანებულია (ძნელდება სართულების რაოდენობის დადგენა). შემორჩენილია ორი სართული. კოშკი საცხოვრებელი იყო და საბრძოლოც. თაღოვანი შესასვლელები პირველ სართულზეა. შესასვლელის პირდაპირ, კედელში, ბუხარია. გვერდებზე — სამეურნეო დანიშნულების ნიშები და სათოფურები. მეორე სართულის კედლებშიც მრავალი სათოფურია. ზოგი მათგანი თაღოვან ნიშშია მოქცეული. აქაც შესასვლელის პირდაპირ თაღოვანი ბუხარია. სართულები ერთმანეთს უკავშირდება კედელში დატანებული კიბით. ორივე სართულის კედლებში გაჭრილია პატარა ზომის, კვეთით ზემოთ მიმართული, სარკმლები. კედლები შელესილია. სართულები გადახურულია შეისრული ჯვარედინა კამარებით.
მეღვრეკისის კოშკი

მეღვრეკისის კოშკი – კოშკი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მეღვრეკისის დასავლეთით. თარიღდება - საუკუნეებით. კოშკი ცილინდრულია (დიამეტრი 7 მ, კედლის სისქე 1,3 მ), ორსართულიანი, ნაგებია რიყის ქვით. ჩანგრეული იყო მეორე სართულის გადახურვა. შესასვლელი აქვს ჩრდილოეთით, მეორე სართულზე. სართულები ერთმანეთთან დაკავშირებულია კედელში დატანებული კიბით. პირველი სართული გადახურულია აგურის გუმბათით. მეორე სართულის კედელში სათოფურებია. კოშკი მოსახლეობას თავისი ძალებით შეუკეთებია და გაუმაგრებია.
გიორგი ქოზიბელი

ღირსი გიორგი ქოზიბელი — ქრისტიანული ეკლესიის წმინდანი. მისი ხსებნების დღეა - ძვ.სტ. 8 იანვარი (ახ. სტ. 21 იანვარი).

დაიბადა კუნძულ კვიპროსზე. მშობლების სიკვდილის შემდგომ გაემგზავრა პალესტინაში წმინდა ადგილების მოსალოცად, რის შემდეგადაც ის მდ. იორდანესა და იერუსალიმს შორის მდებარე ქოზიბის მონასტრის საძმოში დაემკვიდრა. გარკვეული დროის შემდეგ მარხვის, ლოცვისა და მღვიძარების მოყვარული მამა ბერებმა იღუმენად აირჩიეს. ღირსი მამა მშვიდობით მიიცვალა ღრმა სიბერეში საუკუნეში.
ქარიშხლის მბრძანებელი

ქარიშხლის მბრძანებელი — 2008 წლის ამერიკული ფილმი, რომელიც მოგვითხრობს აშშ–ის სამხედრო ძალების გამნაღმელთა საქმიანობას ერაყის ომის დროს. ფილმის რეჟისორია კეტრინ ბიგელოუ და სცენარი ეკუთვნის მარკ ბოელს. ფილმში მთავარ როლებს ასრულებენ ჯერემი რენერი, ენთონი მეკი და ბრაიან გერატი, რომლებიც განასახიერებენ გამნაღმელებს.

ჯილდოები
ოსკარი საუკეთესო სურათისთვის
ოსკარი საუკეთესო რეჟისორისთვის
ოსკარი საუკეთესო ორიგინალური სცენარისთვის
ოსკარი საუკეთესო მონტაჟისთვის
ოსკარი საუკეთესო ხმის შერევისთვის
ოსკარი საუკეთესო ხმის მონტაჟისთვის
რევაზ მიშველაძე

რევაზ მიშველაძე (დ. 1 იანვარი, 1940, ბაბუშარა, სოხუმის რაიონი) — ქართველი მწერალი და ნოველისტი.

ბიოგრაფია
დაიბადა მამამისის — პედაგოგიკის პროფესორის აქვსენტი მიშველაძისა (1915-2005) და დედამისის — ქართულის მასწავლებლის თინა გველესიანის (1920-2006) ოჯახში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის ჟურნალისტიკის განყოფილება 1964 წელს. ბავშვობა გაატარა მარტვილის რაიონის სოფელ თარგამეულში, სადაც იზრდებოდა 7 წლამდე. 1947 წელს შეიყვანეს ქუთაისის ვაჟთა № 7-ე სკოლაში, სადაც სწავლობდა 1954 წლამდე. 1954 წელს გადაიყვანეს ქუთაისის №4-ე საშუალო სკოლაში, რომელიც დაამთავრა 1958 წელს. 1958 წელს ჩაირიცხა ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტის ფილოლოგიის ფაკულტეტზე, საიდანაც პირველი კურსიდანვე სასწავლებლად გადავიდა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 1964 წელს დაამთავრა აღნიშნული უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის ჟურნალისტიკის განყოფილება. 1964-1966 წლებში სწავლობდა ამავე უნივერსიტეტის ასპირანტურაში. 1966 წელს დაიცვა საკანდიდატო, ხოლო 1973 წელს სადოქტორო დისერტაციები.

1966 წლიდან 2006 წლამდე უწყვეტლივ მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ჯერ ასისტენტად, შემდეგ კი ბოლო ოცი წელი უახლესი ქართული ლიტერატურის ისტორიის კათედრის გამგედ.

1987-1990 წლებში ჟურნალ „კრიტიკა“-ს მთავარი რედაქტორი, ხოლო 1993-1999 წლებში ჟურნალ „ნუგეშის“ მთავარი რედაქტორი. ამჟამად საქართველოს მწერალთა კავშირის თავმჯდომარის პირველი მოადგილე, „მწერლის გაზეთი“-ს სარედაქციო საბჭოს თავმჯდომარე და საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის კულტუროლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი — სრული პროფესორი. 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს აღორძინება“.

სხვადასხვა დროს მიღებული აქვს შოთა რუსთაველის, ილია ჭავჭავაძის, აკაკი წერეთლის, დავით კლდიაშვილის სახელმწიფო, ნიკო ლორთქიფანიძის, მემედ აბაშიძის, ავეთიკ ისააკიანის და სხვა პრემიები. არის „ღირსების ორდენი“-ს (1999) და „ივანე ჯავახიშვილის მედლის“ კავალერი. მინიჭებული აქვს „ქართული კულტურის ამაგდარი“-ს (2009) და „ქართული პროზის რაინდი“-ს წოდებები.

ერთადერთი შვილი არჩილი (1973-1993) დაეღუპა რუსეთის წინააღმდეგ აფხაზეთის ომში. ჰყავს შვილიშვილი — შიო (დაბ. 1989), ეკონომისტი.
კეთრინ ბიგელოუ

კეთრინ ენ ბიგელოუ ( დ. 27 ნოემბერი, 1951) — ამერიკელი რეჟისორი. ცნობილია საშინელებათა ფილმით წყვდიადის დადგომისას (1987), ტალღის ქიმზე (1991), ისტორიული წყლით დამძიმება (2000) და საომარი დრამით ქარიშხლის მბრძანებელი (2009). ქარიშხლის მბრძანებელმა აიღო ოსკარი 2009 წელს, მოიგო ბაფტა და ნომინირებული იყო ოქროს გლობუსზე.
დომნიკა კონსტანტინეპოლელი

ღირსი დომნიკა კონსტანტინოპოლელი — ქრისტიანული ეკლესიის წმინდანი. იგი კართაგენელი იყო. კონსტანტინოპოლში ჩავიდა თეოდოსი დიდის იმპერატორობის დროს (379-395 წწ). მან ნათელიღო კონსტანტინოპოლის მაშინდელი პატრიარქის ნექტარის ხელით და მონასტერში დაემკვიდრა. გულმოდგინე მოღვაწეობით წმინდა ქალწულმა სულიერ სრულყოფილებას მიაღწია. იგი კურნავდა სნეულებს, იმორჩილებდა სტიქიებს, წინასწარ ჭვრეტდა მომავალს. სათნოებით შემკული წმიდა დედა ღრმა მოხუცებულობაში მიიცვალა 474 წელს.
ილაის წიგნი

ილაის წიგნი — 2010 წლის ამერიკული პოსტ-აპოკალიფსური ჟანრის ფილმი. მისი რეჟისორები არიან ალბერტ და ალენ ჰიუზები. ფილმში მთავარ როლებს ასრულებენ მსახიობები დენზელ ვაშინგტონი და გერი ოლდმენი.

ფილმის სიუჟეტი ვითარდება პოსტ-აპოკალიფსურ სამყაროში. მთავარ გმირს, ილაის დავალებული აქვს ბიბლიის უკანასკნელი ასლის აშშ-ის დასავლეთ სანაპიროზე მდებარე დაცულ ტერიტორიაზე მიტანა. ამ პერიოდის სამყაროს ისტორია ახსნილია მთელი ფილმის მანძილზე.

ფილმი გადაღებულია ნიუ-მექსიკოში. გადაღებები დაიწყო 2009 წლის თებერვალში.
პოლი (ფილმი)

პოლი არის აშშ-ბრიტანეთის წარმოების ფილმი, რომელიც კომედიური ჟანრისაა. იგი გამოდის 2011 წლის თებერვალში (ბრიტანეთი) და მარტში (აშშ). ფილმის სცენარის ავტორები და მთავარი როლების შემსრულებლები არიან საიმონ პეგი და ნიკ ფროსტი.

სიუჟეტის მიხედვით, მთავარი გმირები მოგზაურობენ ამერიკაში. გზად ისინი მოხვდებიან დახურულ ზონა 51-ზე, სადაც აღმოაჩენენ უცხოპლანეტელ პოლს.
იორდანე

იორდანე ( ნაჰარ ჰა-იარდენ; ნაჰრ ალ-ურდუნ) — მდინარე ახლო აღმოსავლეთში. ითვლება მსოფლიოს უწმიდეს მდინარედ.

ძველი და ახალი აღთქმა
ძველი აღთქმის შესაბამისად, ისუ ნავესმა ეგვიპტდან გამოსული ებრაელები გადაიყვანა სასწაულებრივად გაწეულ იორდანეს წყლებზე და ამით დასრულდა ებრაელთა 40-წლიანი ხეტიალი უდაბნოში. ხოლო ახალი აღთქმის მიხედვით იესო ქრისტემ იორდანეში ნათელიღო იოანე ნათლისმცემლის ხელით.

გეოგრაფია
იორდანე სათავეს იღებს მთა ჰერმონის მისადგომებთან. გაედინება კინერეთის ტბაზე და უერთდება მკვდარ ზღვას. ქვემო დინებაში ის წარმოადგენს ბუნებრივ საზღვარს ისრაელსა და იორდანიას შორის. მისი სიგრძე შეადგენს 251 კმ-ს.
ციხისთავი

ციხისთავი სამხედრო–ადმინისტრაციული მოხელე, ციხესიმაგრის (სამხედრო ადმინისტრაციული ნაგებობის) ან პატარა გამაგრებული ქალაქის და მის გარემო ადგილთა უფროსი ფეოდალურ საქართველოში.

ციხისთავი მცხეთა-მთიანეთში უკვე საუკუნეში არსებობდა, - საუკუნის მიჯნაზე თბილისში ცნობილია "ატენისა და მუხრანისა ციხისთავნი". სოფ. ხადაში (მთიულეთში) ერთდროულად ორი ციხისთავი "იდგა ბრძანებით".

1545 წლის საბუთში: "შეწირულობების სიგელი იმერეთის მეფის ბაგრატ -ისა გელათის მონასტერისადმი" იხსენება "ქუთაისის ციხისთავთ-ციხისთავნი და ლიხთ-ამერისა და ლიხთ-იმერისა ციხისთავნი".

ციხისთავები განაგებდნენ "ქალაქთა და ციხეთა დამჭირველად" განკუთვნილ ლაშქარს, რასაც "მცუელნი ქალაქისანი" და "ციხოვანნი" შეადგენდნენ. პატარა ქალაქისათვის ციხისთავი იგივე იყო რაც დიდისათვის ამირთა ამირა.

ციხისთავის (აგრეთვე მისი ძმის, შვილის და თვით "გარდადგომილი" ციხისთავის) უფლებრივი მდგომარეობა განსაზღვრულია გიორგი ბრწყინვალის სამართალში ( საუკუნე). სადაც ციხისთავის მკვლელობისთვის "სისხლად" დადგენილია 3500 თეთრი, სამი წლით გაძევება და მამულის "სამეფოდ დაჭირვა" (სახაზინოდ ჩამორთმევა).

ციხისთავის სასარგებლოდ სპეციალური საციხისთავო გადასახადი იყო დაწესებული. ციხისთავები ერისთავთერისთავს, ერისთავს და ქალაქის მოურავს ექვემდებარებოდნენ.

- საუკუნეებში ციხისთავები ზოგჯერ მინბაშდაც იწოდებოდნენ.
ჰერმონი

ჰერმონი (ივრ. ‎, არაბ. ‎‎ ) — უმაღლესი მთა ანტილიბანის მთათა ჯაჭვში. მისი სიმაღლეა 2814 მ. მდებარეობს სირიის, ლიბანისა და ისრაელის საზღვარზე, სირიის მიერ კონტროლირებად მხარეს. მისი სამხრეთი კალთები თანდათანობით დადაბლების კვალობაზე გადადიან ისრაელის კონტროლქვეშ მყოფ გოლანის მაღლობებში. ჰერმონის მთიანი მასივის სიგრძე შეადგენს დაახლოებით 60 კმ-ს. ისრაელს ეკუთვნის მთის მასივის დაახლოებით 7%. აქ მდებარეობს ისრაელის ყველაზე მაღალი წერტილი ზღვის დონიდან — 2236 მ.
ენისეი

ენისეი — მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე, მიედინება აღმოსავლეთ აზიაში. სათავეს იღებს მონღოლეთში, შემდეგ კვეთს რუსეთის (ციმბირის) ტერიტორიას და ჩაედინება ენისეის ყურეში (კარის ზღვა, ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე).

მდინარის ზემოწელი საკმაოდ ჩქარია და მიედინება მეჩხერად დასახლებულ ტერიტორიებზე. შუაწელზე, რუსეთის ტერიტორიაზე, აშენებულია ჰიდროელექტროსადგურების მთელი კასკადი. მნიშვნელოვანი შენაკადებია: ანგარა, ქვემო ტუნგუსკა.

ენისეის სიგრძეა 5,539 კმ, საშუალო სიღრმეა 14 მ. მაქსიმალური სიღრმე 24 მ. აუზის ფართობი 2,580,000 კმ².
სირდარია

სირდარია — მდინარე ცენტრალურ აზიაში. წარმოიქმნება ორი მდინარის — ნარინისა და ყარა-დარიას შერწყმის შედეგად. თავის მხრივ, ნარინი სათავეს იღებს ყირგიზეთში, ტიან-შანის მთებში და ყარა-დარია აღმოსავლეთ უზბეკეთში. შემდეგ გაედინება ყაზახეთის ტერიტორიაზე და ერთვის არალის ზღვის ნარჩენებს.

სირდარიას მნიშვნელობა ცენტრალური აზიის რეგიონისთვის მართლაც დიდია — ის რწყავს ბამბის ნათესებს. მდინარიდან საირიგაციო არხების გაყვანა ჯერ კიდევ საუკუნიდან დაიწყო და მასიური ხასიათი მიიღო საბჭოთა პერიოდში, რამაც საბოლოოდ ეკოლოგიური კატასტროფა გამოიწვია — არალის ზღვის თითქმის გაქრობა. ვინაიდან ბამბის ნათესებზე მილიონობით ადამიანის არსებობაა დამოკიდებული, საეჭვოა ეს სიტუაცია გამოსწორდეს.

მდინარის სიგრძეა 2 212 კმ, აუზის ფართობი 219 000 კმ².
ამუდარია

ამუდარია — ცენტრალური აზიის უმთავრესი მდინარე. წარმოიქმნება ორი მდინარის — ვახშისა და პანჯის შერწყმის შედეგად. ჩაედინება არალის ზღვაში. ისტორიულად, ამუდარიაზე გადიოდა საზღვარი სპარსეთსა და თურანს შორის.

ამუდარიის სიგრძეა 2 400 კმ, აქედან, 1 450კმ-ზე სანაოსნოა. აუზის ფართობია 534 739 კმ². წყლის წლიური ჩამონადენი შეადგენს 97,4 კმ³ს.

მასიურად ხდება მდინარის წყლების სარწყავად გამოყენება, რაც საშინელ ზიანს აყენებს არალის ზღვას.
მისური

მისური — ცენტრალური ჩრდილოეთ ამერიკის უმთავრესი მდინარე, მისისიპის შენაკადი. შენატანი წყლის რაოდენობის მხრივ, მეორეა მისისიპის შენაკადებს შორის მდინარე ოჰაიოს შემდეგ. მისი სიგრძეა 3,770 კმ, აუზის ფართობი 1,400,000 კმ². აუზის ტერიტორიაზე, დაახლოებით 10 მლნ ადამიანი ცხოვრობს.

მდინარე სათავეს იღებს კლდოვან მთებში, მონტანის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, მდინარეების - ჯეფერსონისა და მედისონის შერთვის შედეგად. დინებისას, მისურს უერთდება არაერთი მდინარე.

დაახლოებით 12 000 წლის წინ, მისურის აუზში პალეოინდიელები სახლობდნენ.
დარგუული ენა

დარგუული ენა (თვითდასახელება: ) — ნახურ-დაღესტნური ენათა ოჯახის დაღესტნური ჯგუფის ერთ-ერთი სამწერლობო ენა. გავრცელებულია დაღესტნის ცენტრალურ ნაწილში, ახუშის, ლევაშის, სერგოყალის, ხაიდაყის რაიონებში. დარგუულ ენაზე ლაპარაკობს დაახ. 500 ათ. კაცი. გამოიყოფა დიალექტები: ახუშური (რომელსაც ეფუძნება სალიტერატურო ენა), ურახული, მეჰებური, მუირული, წუდახარული, სირხისა, ხაიდაყური, კუბაჩური. ისინი ძალიან განსხვავდებიან ერთმანეთისაგან.

დარგუულ ენაში გარჩეულია ა, ე, ი, უ ხმოვნები, ფარინგალიზებული ა. გრძელი ხმოვნები, როგორც მეორეული ფონემები, გვაქვს მხოლოდ კუბაჩურ დიალექტში. თანხმოვანთა სისტემა დიალექტებში ორნაირია: 1. ხშულთა ოთხეულები და სპირანტთა სამეულები; 2. ხშულთა სამეულები და სპირანტთა წყვილეულები (აკლია ინტენსიური თანხმოვნები).

მორფოლოგიაში გარჩეულია გრამატიკული კლასის კატეგორია — სამი (ძირითადად) ან ოთხი კლასი. ძირითადი ბრუნვებია სახელობითი, ერგატივი, მიცემითი, ნათესაობითი. ადგილობითი ბრუნვები დიალექტების მიხედვით წარმოდგენილია ორი ორბრუნვიანი სერიიდან ხუთ-ექვს სამბრუნვიან სერიამდე. პირის ნაცვალსახელებმა ზოგ დიალექტში შემოინახა ინკლუზივ-ექსკლუზივის გარჩევა. ზმნა იცვლება გრამატიკული კლასებისა და პირის მიხედვით (ე. წ. კლასოვან-პიროვანი უღვლილება). გარდამავალი ზმნა პოლიპერსონალურია. პრეფიქსული კლასის ნიშანი გამოხატავს უახლოეს ობიექტს, სუფიქსური პირის ნიშანი (ან კლასის ნიშანი პირში) — სუბიექტს. უღვლილება სუბიექტ-ობიექტურია. გვარის კატეგორია არ აქვს (კუბაჩურში შეიმჩნევა გვარის დიფერენციაციის ჩანასახი). ზმნა დაირთავს მიმართულებისა და ადგილის პრევერბებს (პრევერბთა სისტემა მდიდრადაა წარმოდგენილი კუბაჩურში). გარდაუვალი ზმნა ნომინატიური კონსტრუქციისაა, გარდამავალი — ერგატიულისა, გრძნობა-აღქმის ზმნა — დატიურისა.

ანბანი
დარგუულ ენაზე დამწერლობა შეიქმნა 1917 წელს. 1928 წლამდე წერდნენ არაბული შრიფტით, 1928 შემოიღეს ლათინური ანბანი, ხოლო 1938 წლიდან დამწერლობა ეფუძნება კირილიცას.
}
თურანის დაბლობი

თურანის დაბლობი, თურანის ხეობა — დაბლობი შუა აზიაში, ყაზახეთის, თურქმენეთისა და უზბეკეთის ტერიტორიაზე. სიგრძე დაახლოებით 2 ათ. კმ. დაბლობის ცალკეული ტერიტორიები მდებარეობს ზღვის დონის ქვემოთ (-132 მ). უდაბნოები ყიზილყუმი და ყარაყუმი მდებარეობენ ზღვის დონიდან 922 მეტრზე. დაბლობზე არის ნავთობისა და ბუნებრივი გაზის საბადოები.
ირტიში

ირტიში — მდინარე რუსეთში, ციმბირის ტერიტორიაზე, ობის შენაკადი. ადგილობრივების ენაზე ნიშნავს თეთრ მდინარეს. მისი მთავარი შენაკადია მდინარე ტობოლი. ობი და ირტიში აყალიბებენ ერთ დიდ აუზს, რომელიც მოიცავს დასავლეთ ციმბირს და ალტაის მთებს.

ირტიშის სიგრძეა 4 248 კმ, აუზის ფართობი 1,643,000 კმ². თუ მოვისაზრებთ ობთან ერთად, ირტიში რუსეთის ყველაზე გრძელი მდინარეა, აზიაში მეორე, ხოლო მსოფლიოში მეშვიდე.

მდინარე ფორმირდება ჩინეთიდან, ყაზახეთიდან, და რუსეთიდან გამოსული შენაკადების შერწყმის შედეგად.
გნომეო და ჯულიეტა

გნომეო და ჯულიეტა — ანიმაციური ფილმი, რომელიც ეფუძნება უილიამ შექსპირის ტრაგედიას რომეო და ჯულიეტა. იგი კინოთეატრებში 2011 წლის თებერვალში გამოვიდა. ფილმის პერსონაჟების როლებს ახმოვანებენ: ჯეიმზ მაკევოი, ემილი ბლანტი, ჯეისონ სტეტჰემი, მეგი სმითი, მაიკლ კეინი, პატრიკ სტიუარტიმეტ ლუკასი, ოზი ოსბორნი, ჯული უოლტერსი, რიჩარდ უილსონი, დოლი პარტონი და ჰალკ ჰოგანი.

ფილმის სიუჟეტის მიხედვით, ერთმანეთს ებრძვიან ბაღის და შინაური გნომები. სიმღერების ავტორი ელტონ ჯონია.

საუნდტრეკი
დრასტამატ კანაიანი

დრასტამატ კანაიანი (, ცნობილი ფსევდონიმით „გენერალი დრო“; დ. 31 მაისი, 1884 — გ. 8 მარტი, 1956) — სომეხი გენერალი, პოლიტიკოსი, რევოლუციონერი, დაშნაკცუთიუნის წევრი. ფაშისტური გერმანიის სომხური ლეგიონის სამხედრო ხელმძღვანელი, რომელიც მონაწილეობას იღებდა ჩრდილოეთ კავკასიის ოპერაციაში.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1883 წლის 31 მაისს ერევნის გუბერნიის ქალაქ იგდირში (თანამედროვე თურქეთი). 1902 წელს დაასრულა სწავლა ერევნის რუსულ გიმნაზიაში და მოეწყო პიატიგორსკის სამხედრო სასწავლებელში. 1903 წელს გახდა დაშნაკცუთიუნის წევრი და ჩაერთო სომხეთის ეროვნულ-განმათავისუფლებელ მოძრაობაში. 1905 წლის 11 მაისს ააფეთქა ბაქოს გუბერნატორი მიხეილ ნაკაშიძე და მასთან მყოფი გ. თაყაიშვილი, რომლებიც სომხებისა და აზერბაიჯანელების შერიგებას ცდილობდნენ მათ შორის ბაქოში მომხდარი ხოცვა-ჟლეტის შემდეგ.

პირველი მსოფლიო ომში, კავკასიის ფრონტის ბრძოლებში ხელმძღვანელობდა რუსეთის იმპერიის არმიის, სომეხ მოხალისეთა მე-2 შენაერთს. მონაწილეობა მიიღო ვანის ბრძოლაში (1915). 1917 წლის ბოლოს დაინიშნა სომხური კორპუსის კომისრად. მონაწილეობდა 1918 წლის სომხეთ-თურქეთის ომში. 1918 წლის დეკემბერში ხელმძღვანელობდა სომხეთის დაშნაკური მთავრობის მიერ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის წინააღმდეგ წამოწყებულ ომს. 1920 წლის ნოემბერში დაინიშნა სომხეთის რესპუბლიკის სამხედრო მინისტრად. რუსეთის სფსრ-სა და სომხეთის რესპუბლიკას შორის 1920 წლის 2 დეკემბერს დადებული შეთანხმების შემდეგ, რომლის ძალითაც სომხეთი საბჭოთა რესპუბლიკად გამოცხადდა, „დრომ“ 1921 წლის თებერვალში მონაწილეობა მიიღო საბჭოთა ხელისუფლების წინააღმდეგ დაწყებულ აჯანყებაში, რომლის ჩახშობის შემდეგაც ემიგრაციაში წავიდა. ცხოვრობდა რუმინეთში, შემდეგ – ლიბანში.

მეორე მსოფლიო ომში ხელმძღვანელობდა ფაშისტური გერმანიის სომხურ ლეგიონს, რომელიც საბჭოთა არმიის სომეხი ტყვეებითა და ევროპელი სომხებით იყო დაკომპლექტებული.

ომის შემდეგ ცხოვრობდა ლიბანში. გარდაიცვალა ბოსტონში (აშშ). 2000 წლის 28 მაისს მისი ნეშტი გადმოასვენეს ქალაქ აპარანში.
შავი გედი (ფილმი)

„შავი გედი“ — 2010 წლის ამერიკული ფსიქოლოგიური თრილერი, რომლის რეჟისორია დარენ არონოფსკი. მასში მონაწილეობენ ნატალი პორტმანი და ვენსან კასელი. ფილმის პრემიერა გაიმართა ვენეციის 67-ე კინოფესტივალზე 2010 წლის 1 სექტემბერს. 3 დეკემბერს ამერიკაში მისი შეზღუდული ჩვენება დაიწყო. კრიტიკოსებმა განსაკუთრებით აღნიშნეს ნატალი პორტმანის თამაში, რომელმაც ქალის საუკეთესო როლისთვის ოსკარის, -სა და ოქროს გლობუსის ჯილდოები მიიღო.

სიუჟეტი
მოქმედება ვითარდება ნიუ-იორკის ერთ-ერთ პრესტიჟულ საბალეტო სტუდიაში წამყვანი ბალერინას, ნინას, გარშემო. მან გედების ტბაში მთავარი როლი უნდა შეასრულოს, თუმცა კონკურენტი გამოუჩნდება ლილის სახით. ორ ბალერინას შორის დაძაბულობა მატულობს პრემიერის მოახლოებასთან ერთად.

როლებში
ნატალი პორტმანი — ნინა სეიერსი / ოდეტა
მილა კუნისი — ლილი / ოდილია, შავი გედი
ვენსან კასელი — თომა ლეროი / ჯენტლმენი
ბარბარა ჰერში — ერიკა სეიერსი / დედოფალი
უინონა რაიდერი — ბეთ მაკინტაირი / მომაკვდავი გედი
ჯარიაშენის წმინდა გიორგის ეკლესია

ჯარიაშენის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჯარიაშენის ცენტრში. თარიღდება საუკუნით.

ეკლესია დარბაზულია (10,2 6,2 მ.), ნაგებია აგურითა და რიყის ქვით. შესასვლელი სამხრეთითაა. ნახევარწრიულ აფსიდში ერთი სარკმელია, მის ორსავე მახარეს — თითო ღრმა ნიში. თითო სარკმელი სამხრეთის, ჩრდილოეთისა და დასავლეთის კედლებშიცაა. დარბაზი გადახურულია ცილინდრული კამარით. სამხრეთ ფასადზე აგურის წყობით გამოყვანილია შეღრმავებული ჯვარი. სახურავი კრამიტისაა.
ქიწნისის სამების ეკლესია

ქიწნისის სამების ეკლესია – ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქიწნისის ცენტრში. თარიღდება ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (9,2 5,9 მ) , ნაგებია რიყის ქვით და აგურით, კუთხეები, სარკმლის საპირები და სამსაფეხურიანი ლავგარდანი აგურისაა. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. ნახევარწრიულ აფსიდში სამი თაღოვანი სარკმელია, თითო ასეთივე სარკმელი სამხრეთისა და ჩრდილოეთის კედლებშიცაა. დარბაზის გრძივი კედლების წყვილ პილასტრს ეყრდნობა კამარის საბჯენი თაღი. აღმოსავლეთ ფასადზე, სარკმლის თავზე გამოსახულია დიდი ჩაღრმავებული ჯვარი. შენობა შიგნით და გარეთ შელესილია. სახურავი ორფერდაა, გადახურულია ღარიანი კრამიტით.
ქიწნისის ღვთისმშობლის ეკლესია

ქიწნისის ღვთისმშობლის ეკლესია — ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქიწნისის განაპირას, სამხრეთ დასავლეთით სასაფლაოზე. თარიღდება საუკუნით.

ეკლესია დარბაზულია (11,2 6,8 მ), ნაგებია რიყის ქვით და აგურით. შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია. არაღრმა, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე ვიწრო სარკმელია, რომლის მარცხნივ სწორკუთხა ნიშია. დასავლეთისა და სამხრეთის კედლებში თითო ვიწრო თაღოვანი სარკმელია. დარბაზის გრძივ კედლებზე წყვილი პილასტრია, რომელსაც ეყრდნობა აგურის კამარის საბჯენი თაღი. გრძივი კედლები დეკორატიული თაღებით არის დამუშავებული. ჩრდილოეთის კედელში მცირე სწორკუთხა ნიშია. შენობა გარედან და შიგნიდან შელესილია. ეკლესიას შემოვლებული აქვს აგურის ლავგარდანი, სახურავი ორფერდაა, გადახურულია თუნუქით. დასავლეთ კედლის ფრონტონის თავზე დაშენებულია ექვსი სწორკუთხა თაღით გახსნილი, აგურის წრიული სამრეკლო. მას კონუსური სახურავი აქვს.
ქიწნისის ყველაწმინდის ეკლესია

ქიწნისის ყველაწმინდის ეკლესია – ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქიწნისის განაპირას, ჩრდილო-დასავლეთით, ძველ სასაფლაოზე. აგებულია 1895 წელს.

ეკლესია დარბაზულია (9 4,9 მ), ნაგებია რიყის ქვით და აგურით. შენობა ძლიერ დაზიანებულია. ჩანგრეულია კამარა და ლავგარდანი. თაღოვანი შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე ვიწრო სწორკუთხა სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თაღოვანი ნიშებია. დასავლეთის და სამხრეთის კედლებში თითო სწორკუთხა სარკმელია, ჩრდილოეთისაში - თაღოვანი ნიში. დარბაზის გრძივ კედლებზე წყვილი განიერი პილასტრია, რომლებსაც ეყრდნობა კამარის საბჯენი თაღი. დასავლეთ ფასადზე, სარკმლის ქვეშ, კედელში დატანებულია დიდი თლილი ქვა, რომლის მხედრული წარწერა ეკლესიის აშენების თარიღს გვაუწყებს. დასავლეთ კედლის ფრონტონის თავზე დაშენებულია სწორკუთხა, ორივე მხრიდან დამრეცი თაღებით გახსნილი სამრეკლო, რომელსაც აგურისსახურავიანი გუმბათი აქვს.
მერონი

მერონი (ივრ.: , ჰარ მერონ; არაბ.: ‎‎, ჯაბალ ალ-ჯარმაქი ) — მერონის მთის მასივის ნაწილი, გალილეის ყველაზე მაღალი მთა, ასევე, ისრაელის საერთაშორისოდ აღიარებული ტერიტორიის ყველაზე მაღალი წერტილი. მისი სიმაღლე ზღვის დონიდან შეადგენს 1208 მ-ს. მთიდან კარგად ჩანს ქალაქი ცფათი. მთაზე არის ებრაელების წმინდა ადგილი, რაბი შიმონ ბარ იოხაისა და მისი შვილის რაბი ელიზერის საფლავები

მთა მერონი ისრაელის ყველაზე წვიმიანი ადგილია, ამიტომ ის დაფარულია ხშირი მცენარეული საფარით. ზამთარში კი თითქმის ყოველთვის თოვლიანია. მისი უდიდესი ნაწილი უკავია ბუნებრივ ნაკრძალს.