iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აბულის ტბა

აბულის ტბა — ტბა საქართველოში, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს პატარა აბულის დასავლეთ ფერდობზე, ზღვის დონიდან 2176 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 0,9 კმ², აუზის ფართობი 8,3 კმ², საშუალო სიღრმე 0,9 მ, მაქსიმალური სიღრმე 1,4 მ. ტბის ქვაბული წაგრძელებულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა გაზაფხულის ბოლოსაა, წყალმცირობა — ზაფხულის ბოლოს ან შემოდგომის დასაწყისში. მუდმივი შენაკადები არ აქვს, გაუმდინარეა, უმეტესი ნაწილი დაფარულია წყალმცენარეებით. ტბაში ტორფის საკმაოდ სქელი ფენაა. ზამთარში იყინება. ტბაში არ არის თევზი.
ტბელი აბუსერისძე

ტბელი აბუსერისძე (დ. დაახლოებით 1190 — გ. 1240) — ქართველი პროზაიკოსი, ჰიმნოგრაფი, მწიგნობარი და ასტრონომი, ხიხათის (აჭარის) ერისთავთერისთავის, ივანეს, შვილი და ქართული კულტურის მეცენატების — ვარდან და აბუსერ აბუსერიძეების - ძმა. კანონიზებულია ქართული მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ და მოიხსენიება 17/30 აგვისტოს. 2020 წელს აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში დაწესდა ტბელი აბუსერისძის ორდენი.

ტბელი აბუსერისძე ავტორია თხზულებებისა:
„ქორონიკონი სრული მისითა საუწყებლითა და განგებითა“,
„სასწაულნი წმიდისა მთავარმოწამისა გიორგისნი,
„გალობანი სამთა იოანეთა: ნათლისმცემლისა, მახარებლისა და ოქროპირისა“.

რელიგიურ-ისტორიული თხზულება აღწერს აჭარელი გლეხის, ხელობით კალატოზის, ბოლოკ-ბასილის სამშენებლო საქმიანობას შუარტყალში. ის შეიცავს აბუსერისძეთა საგვარეულო მატიანეს, აგრეთვე იმდროინდელი ყოფა-ცხოვრებისა და ზნე-ჩვეულებების შესახებ მნიშვნელოვან ცნობებს. თხზულება მდიდარია კონკრეტული ისტორიული ხასიათის მონაცემებითაც. ქრონოლოგიურ-ასტრონომიული ტრაქტატი არის ვრცელი საკალენდრო ცნობარი, რომელშიც განხილულია წელთაღრიცხვის სხვადასხვა სისტემის ღირსება-ნაკლოვანებანი და მოცემულია საეკლესიო დღესასწაულთა და მთვარის ამოსვლა-ჩასვლის მზა ცხრილები.
აბუსერისძენი

აბუსერისძენი — - საუკუნეების საქართველოს დიდ ფეოდალთა საგვარეულო.

ისტორია
ამ გვარის პირველი წარმომადგენელი არტანუჯის ერისთავი იოანე აბუსერისძე ბაგრატ -ის მეფობის პირველ წლებში იხსენიება. რამდენიმე საუკუნის მანძილზე აჭარის ერისთავთ-აბუსერისძეთა სარეზიდენციო ადგილი ხირხათის ციხე იყო. აბუსერისძენი თავიანთი ძლიერების ხანაში ფლობდნენ შავშეთ-კლარჯეთსა და იყვნენ სამცხის ციხისჯვრისა და აწყურის სამეფო ციხეების გამგებლები.

დროთა განმავლობაში საუკუნის ნახევარში აბუსერისძენი თანდათან კარგავენ თავიანთი სამფლობელოების მნიშვნელოვან ნაწილს. მათ დაკარგეს ჯერ არტანუჯი, შემდეგ ციხისჯვარი და აწყური. - საუკუნეებში შეინაღჩუნეს მხოლოდ აჭარა და იყვნენ მხოლოდ ხიხანის ერისთავთერისთავები. საუკუნის 60-იან წლებში კი მათ სამცხეში გაძლიერებული ჯაყელები აჭარასაც ართმევენ ხელიდან.

 საუკუნეში ცნობილია ამირსპასალარი ივანე აბუსერისძე (გ. 1355). უკანასკნელად აბუსერისძენი იხსენიებიან საუკუნის სამცხე-საათაბაგოს დიდებულთა სიაში.

გენეალოგია
თავად აბუსერისძე ტბელი თავის ნაშრომში „სასწაულნი წმიდისა გიორგისნი“ გვარის შესახებ წერს: „მე აბუსერისძე ტბელი, ძე ერისთავთერისთავისა ივანესი და დიოფალ-დიოფლისა ხათუთაჲსაჲ (რომელსა, შემდგომად ქმრისა მისისა თურქთა ხელითა აღსრულებისა, მონაზონებისა მისისათვის მაღლისა ეკატერინე ეწოდა), ძმაჲ ერისთავთერისთავთა აბუსერისი და ვარდანისი... და სახსენებელად პაპისა ჩვენისა აბუსერისსა და ძმისა მისისა სანანოჲსთვის, რომელმან ნეფსით თვისით თავი თვისი უცოლო და უშვილო ყო ჩვენისა წყალობისათვის. ამათ წაიხვნეს ხიხანი, მტერთა ზედა გაცემულნი, ბრძანებითა ღმრთისა სწორთა პატრონთაჲთა... და პატრონთა მშობელთა ჩვენთა და მამიდათა — ფოტინეს და საგდუხტის სულსა, და ჩვენ სამთავე ძმათასა, და პატრონთა ჩვენთა დათასა — საგდუხტისსა და ცაცაჲსასა მოიხსენიებდით და დიოფალ-დიოფალსა, დისავე ჩვენისა — ვანენისსა, დიოფალ-დიოფლია ნისიმესი, პაპისა ჩვენისა პაპისდისაჲ... ჩემთა შვილთა დედამან ბაგულ... და მას და მისთა შვილთაცა ახსენებდით — რუსუდანს, ზაქარიას, ივანეს, ონოფრეს და აღსართანს... და ჩვენ სამთავე თანა ძმისწულსა ჩემსა გრიგოლსაცა მოიხსენიებდით. და ორნი ჩვილნი ქალ-ყრმანი ჩემნი მარჩბივნი მიიწოდნა ზენამან სუფევამან და მათცა მოიხსენებდით. პატრონმან ძმამან ჩემმან აბუსერი... და მეუღლესა ამისსა დიოფალ-დიოფალსა, დედასა გრიგოლისსა თამარს მოიხსენიებდით... და მეორესაცა მეუღლესა ერისთავთერისთავისა აბუსერისსა - დიოფალ დიოფალსა ვახახსა ესრეთვე მოიხსენიებდით... სულსა პატიოსნისა ხვაშაჲსასა, ერისთავთერისთავით, მისით ქმრით, გრიგოლითურთ, რომელნი იყვნეს მშობელნი აბუსერისნი, პაპისა ჩუენისანი, და სანანო ახოანისანი, პატრონთა დათა მათთა — ცვარისა და ავგუსტისანი, რომელთა სულნი ეგრეთვე მოხსენებითა დიდებულ ყოს ღმერთმან პატრონით — ერისთავთერისთავით, ბიძაჲთ ჩვენით გრიგოლითურთ. და ბებერსა ჩვენსა პატრონსა ბალიანდის მოიხსენებდით. ძმისა ჩემისა ვარდანის მეუღლესა — დიოფალ-დიოფალსა ნაზის მოიხსენიებდით... და ძმისწულსა ჩემსა ნათელს, ასულსა აბუსერისსა, მოიხსენებდით, და ვარდანის ასულთა, ძმისწულთავე ჩემთა, ხათუნსა და ვანენის“.

აბუსერისძეთა გენეალოგიის შექმნა სცადა თედო ჟორდანიამ, რისთვისაც მან „ქართლის ცხოვრება“ გამოიყენა.
მეაბჯრე

მეაბჯრე, აბჯრისმტვირთველი, საჭურველთმტვირთველი:

დიდგვაროვანი მხედრის (რაინდის) აბჯრის (საჭურვლის) მზიდავი ახალგაზრდა მეომარი. როგორც საგანგებო თანამდებობა, ეძლეოდათ წარჩინებულთა შვილებსაც. მაგ., სარგის ჯაყელი (1306-1341) „აღზრდილ იყო აბჯრის მტვირთველად“.
აბჯრის მნე (მოხელე, განმგებელი) ძველ საქართველოში, იგივე ჯაბადარი (ჯაბახანის გამგე). ემორჩილებოდა ამილახორის თანაშემწეს - მეაბჯრეთუხუცესს.
აგა

აგა — ცხოველი გომბეშოსებრთა ოჯახისა. გამოირჩევა დიდი ზომით (25 სმ). აქვს თვალბედისზედა ძვლოვანი ქედები და ყბა-ყურის დიდი ჯირკვლები. კანის ჯირკვლების გამონაყოფი შხამიანია. გვხვდება სამხრეთ და ცენტრალურ ამერიკაში. იკვებება მწერებით, მოლუსკებითა და სხვა პატარა ცხოველებით. აშენებენ შაქრის ლერწმის მავნებლების მოსასპობად.
აგავა

აგავა — მცენარეთა გვარი სატაცურისებრთა ოჯახისა. აქვს მოკლე ღერო და როზეტისებრად შეკრული დიდი, ხორციანი, ზოგიერთ სახეობას ეკლიანი და ჭრელი ფოთლები. ყვავის ერთხელ, 6-15 წლის ასაკში, მაისიდან აგვისტომდე.

ეზრდება 10-12 მ სიმაღლის ყვავილედის ყუნწი და უხვად გამოაქვს ყვავილი (17 ათასამდე). ნაყოფის მომწიფების შემდეგ მცენარის ყველა მიწისზედა ორგანო კვდება.

ცნობილია აგავის სამასამდე სახეობა. ველურად ხარობს მექსიკაში. აგავა დეკორატიული მცენარეა. მეტწილად გავრცელებულია ამერიკული აგავა , რომელიც გაშენებულია ყირიმისა და კავკასიის შავი ზღვის სანაპიროს პარკებში.

აგავის ბევრი სახეობის ფოთლებისაგან იღებენ ბოჭკოს (სიზალი, გენეკენი და სხვა) და ამზადებენ თოკებს, ჯაგრისებსა და უხეშ ქსოვილს. ნარჩენებისაგან მზადდება შესაფუთი ქაღალდი. აგავის შაქრიანი წვენისაგან ალკოჰოლიან სასმელებს აყენებენ.
აგარაკი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი აგარაკი შეიძლება აღნიშნავდეს:

დასახლებული პუნქტი
აგარაკი — ქალაქი სომხეთში;
აგარაკი — სოფელი თბილისის დაქვემდებარებაში;
აგარაკი — სოფელი გუდაუთის მუნიციპალიტეტში;
აგარაკი — სოფელი არაგაწოტნის პროვინციაში, სომხეთი.
აგარაკი — სოფელი ლორეს პროვინციაში, სომხეთი.
აგარაკი — სოფელი სიუნიქის პროვინციაში, სომხეთი.
აგარანის ციხესიმაგრე

აგარანის ციხესიმაგრე, კოჯრის ციხე, ქოროღლის ციხე — ციხესიმაგრე თბილისში, დაბა კოჯორში, ისტორიულ აგარანში, აზეულას მთის ქიმზე. იცავდა გამავალ საქარავნო გზას, რომელიც ერთმანეთთან აკავშირებდა თბილისსა და სომხითს.

სახელწოდება
ისტორიულ წყაროებში ხშირად მოიხსენიება აგრეთვე როგორც „აგარათა ციხე“. კოჯრის ციხე ამავე სახელწოდებით ნახსენებია ქარეთულ ეპოსში „ეთერიანი“. ვახუშტი ბატონიშვილის მიხედვით, ამ ციხეს ადრე აზეულას ციხე ერქვა. ერთ-ერთი გადმოცემით კოჯრის ციხეში იყო შეხიზნული ლეგენდარული გმირი ქოროღლი. ამიტომაა, რომ ამ ციხეს ზოგჯერ ქოროღლის ციხის სახელწოდებითაც იხსენიებენ. ეს სახელწოდება საუკუნიდან დამკვიდრდა

ისტორია
 საუკუნის 60-იან წლებში ბაგრატ -მ აგარანი წაართვა ამირა ფადლონს. „დიდი თურქობის“ დროს (1080) ციხე მტერმა ჩაიგდო ხელში. 1118 წლის ივლისში დავით აღმაშენებელმა ალყა შემოარტყა აგარანს და ერთ დღეში აიღო, ხოლო 1123 წელს ივანე ორბელს უწყალობა. 1177 წელს აგარანში გამაგრდნენ გიორგი -ის წინააღმდეგ აჯანყებული დიდგვარიანები. იმავე წელს მეფემ აგარანი აიღო. „აგარათა ციხე“ ქართველ მეფეთა საზაფხულო სადგომი იყო. აქ გარდაიცვალა თამარ მეფე.

- საუკუნეებში შეწყვეტილი იყო კოჯორში ზაფხულობით მეფეთა დგომის ტრადიცია. საუკუნიდან მას კოჯრის ციხე ეწოდებოდა და სოლაღაშვილებს ეკუთვნოდა. კოჯრის ციხე დიდად დააზიანა 1488 წელს იაყუბ ყაენის მიერ ლაშქარმა ხალილ-ბეგის მეთაურობით. მრავალრიცხოვანმა თურქმანმა მეთოფეებმა გამანადგურებელი ცეცხლი გაუხსნეს ქართველ მეციხოვნეებს. სოლაღაშვილების მცირერიცხოვან მეციხოვნეებს მაშველი ძალა არ ჰყავდათ და ხანგრძლივი ბრძოლის შემდეგ დატოვეს ციხე-სიმაგრე.

1625 წელს მარაბდის ბრძოლაში ქართველების დამარცხების შემდეგ ბრძოლა გაგრძელდა კოჯრის მიდამოებში, სადაც ქართველებმა დიდი ზიანი მიაყენეს ყიზილბაშებს. საუკუნეში როსტომ მეფემ კვლავ აქცია კოჯრის ციხე მეფეთა საზაფხულო რეზიდენციად. აქვე ჰქონდათ მარნები, სადაც ღვინოებს ეზიდებოდნენ ქვემო ქართლის სოფლებიდან. კოჯორში იყო, აგრეთვე ქართველ მეფეთა მთავარი საჯინიბოები. გადმოცემის მიხედვით კოჯრის ციხეს აფარებდა თავს ქართველი გმირი ქალი თინა წავკისელი.

არქიტექტურა
შემორჩენილია გალავნისა და მის სამხრეთ-დასავლეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ ბოლოებში მდგარი ორი კოშკის ნანგრევები. ციხესიმაგრე ნაგებია ნატეხი ქვითა და აგურით. მრავალჯერ არის შეკეთებული და განახლებული. მისი უძველესი ფენა არა უგვიანეს საუკუნის ნახევრით თარიღდება, ხოლო დღემდე მოღწეული კედლის ფრაგმენტები - სს თარიღდება.
აგეფსთა

აგეფსთა, იაღიაფსთა, აღეფსთა ( < — „სეტყვა“ და — „ხეობა“) — მთა საქართველოში, გუდაუთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს გაგრის ქედის ჩრდილოეთ ნაწილში, საქართველოსა და რუსეთის კრასნოდარის მხარის საზღვარზე, მდინარე გეგის მარცხენა შენაკად აგეფსთის სათავესთან. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3257 მ. აგებულია ბაიოსური ტუფ-პორფირიტებით. მკაფიოდ ემჩნევა მეოთხეული გამყინვარების კვალი. თანამდეროვე გამყინვარება მცირეა, უფრო ჩრდილოეთ კალთაზეა. 1700–1800 მ-მდე სოჭნარი და წიფლნარია, ზემოთ კი სუბალპური მაღალი ბალახეული და ალპური მდელოები. მისასვლელი გზა მდინარეების გეგისა და მზიმთის სათავეებიდან.
ნიკოლოზ აგიაშვილი

ნიკოლოზ (ნიკა) დიმიტრის ძე აგიაშვილი (დ. 1 სექტემბერი, 1903 — გ. 27 ნოემბერი, 1984) — ქართველი მწერალი, მთარგმნელი, ჟურნალისტი. საქართველოს სსრ კულტურის დამსახურებული მუშაკი (1968).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1903 წლის 1 სექტემბერს ქუთაისის მაზრის სოფელ დიხაშხოში (ახლანდელ ვანის მუნიციპალიტეტში). 1924 წელს დაამთავრა ქუთაისის ჰუმანიტარული ტექნიკუმი (ყოფილი კლასიკური გიმნაზია). სწავლა განაგრძო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) ფილოლოგიის ფაკულტეტის ჟურნალისტიკის განყოფილებაზე, რომელიც დაამთავრა 1928 წელს. სხვადასხვა წლებში მუშაობდა ჟურნალ – გაზეთების: "ახალგაზრდა კომუნისტის”, "სტალინელის” ("ახალი ქუთაისი”), "ჩვენი თაობის”, "კომუნისტის” და "დროშის” რედაქციებში. ნიკა აგიაშვილი წლების განმავლობაში მუშაობდა გამომცემლობა "მერანის” თარგმნილი ლიტერატურის რედაქციის გამგედ. აქტიურად მონაწილეობდა ქუთაისის ლიტერატურული გაზეთის "სიტყვა და საქმის” გამოშვებაში (1934 – 1935 წლებში).

ლიტერატურული მოღვაწეობა დაიწყო უნივერსიტეტში სწავლის პერიოდში, ინტენსიურად 1925 წლიდან. ამავე წლიდან იბეჭდება ნიკა აგიაშვილის წერილები და თარგმანები. იგი იყო შესანიშნავი მთარგმნელ-სტილისტი. ნიკა აგიაშვილი ავტორია მონოგრაფიებისა: "სერვანტესის ცხოვრება”, რომელიც პირველად 1941 წელს დაიბეჭდა (და საერთოდ ხუთჯერ გამოიცა), "ჭაბუკები დარჩნენ მარად”, რომელიც პირველად გამოვიდა 1961 წელს და "ალექსანდრე ნეველი”. მან თარგმნა ჯეკ ლონდონის, ლევ ტოლსტოის, მაქსიმ გორკის, ალექსანდრე პუშკინის, მიხეილ ლერმონტოვის და სხვათა ნაწარმოებები. ნიკა აგიაშვილის შემოქმედებაში სინამდვილისადმი დამოუკიდებლობა გადმოცემულია ტრაგიკული ირონიით. მისი წერილები და მოგონებები ქართველ მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა შესახებ ფასდაუდებელია.

ნიკა აგიაშვილი გარდაიცვალა 1984 წლის 27 ნოემბერს. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
აგიტატორი

„აგიტატორი“ — ორკვირეული ჟურნალი, საქართველოს კპ (ბ) ცენტრალური კომიტეტის აგიტაციისა და მასობრივი კამპანიების განყოფილების ორგანო. 1930 წელს გამოდიოდა თბილისში ქართულ ენაზე. ჟურნალში იბეჭდებოდა სტატიები მნიშვნელოვან პოლიტიკურ, სამეურნეო, კულტურულ და საერთაშორისო საკითხებზე. გამოვიდა 11 ნომერი. პასუხისმგებელი რედაქტორი — პეტრე აღნიაშვილი.
აგიტსატირის თეატრი

აგიტსატირის თეატრი — საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ დაარსებული პირველი თეატრი (რუსული და ქართული დასი). გაიხსნა 1921 წელს თბილისის მოზარდ მაყურებელთა ქართული თეატრის შენობაში (რუსული დასის პირველი წარმოდგენა შედგა 14 აპრილს, ქართულისა – 4 მაისს). თეატრის რეპერტუარში შედიოდა რევოლუციური შინაარსის სააგიტაციო და სატირული ნაწარმოებები.

ქართული დასის სამხატვრო ხელმძღვანელი იყო მიხეილ ჭიაურელი, რეჟისორები – ვალერიან გუნია და ალექსანდრე წუწუნავა, მსახიობები – ტასო აბაშიძე, იუზა ზარდალეიშვილი, ელისაბედ ჩერქეზიშვილი, თამარ ჭავჭავაძე, ვ. გუნია და სხვა.

რუსული დასის რეჟისორები იყვნენ ვ. ბრინსკი და ვ. ვოლსკი, სალიტერატურო ნაწილის გამგე – ს. ბოგდატიევი, მუსიკალური ნაწილისა – დიმიტრი არაყიშვილი, მხატვარი – ნ. ანდრეევი. თეატრმა მუშაობა შეწყვიტა 1921 წლის ზაფხულში.
დავით აგლაძე

დავით გიორგის ძე აგლაძე (დ. , თბილისი ― გ. 7 აგვისტო, 1976, იქვე) ― ქართველი ზოოტექნიკოსი. საქართველოს სსრ მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1925), პროფესორი (1930).

ბიოგრაფია
1925 წელს დაამთავრა ჰალე-ვიტენბერგის (გერმანია) ზოოტექნიკური ინსტიტუტი. 1925–1947 წლებში ეწეოდა სამეცნიერო-პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, თბილისის ზოოვეტერინალურ და მეცხოველეობის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტებში. 1947–1973 წლებში საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის მეცხოველეობის კათედრის გამგე. მის ნაშრომებში გაშუქებულია ცხვრის მეტიზაციის, მატყლის სტანდარტიზაციის, ხევსურული ძრობის ოსტეოლოგიის, აგრეთვე საქართველოს მეცხოველეობის სხვა საკითხები. გარდა ამისა, აგლაძემ თარგმნა კლასიკური ნაშრომები გენეტიკაში, დაამუშავა ქართული ზოოტექნიკური ტერმინოლოგიის საკითხები. დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის ორდენით და მედლებით.
რაფიელ აგლაძე

რაფიელ ილიას ძე აგლაძე (დ. 29 დეკემბერი, 1911, თბილისი — გ. 17 აპრილი, 1989, იქვე) — ქართველი ელექტროქიმიკოსი. საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1946), ტექნიკური მეცნიერებათა დოქტორი (1944), პროფესორი (1944), საქართველოს დამსახურებული გამომგონებელი.
ბიოგრაფია
დაიბადა ცნობილი ქართველი პუბლიცისტისა და საზოგადო მოღვაწის ილია აგლაძის ოჯახში. სკოლა დაამთავრა თბილისში ხოლო 1935 წელს კი საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტი, 1938 წელს მოსკოვის დ. მენდელეევის სახელობის ქიმიურ-ტექნოლოგიის ინსტიტუტის ასპიტანტურა. საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ელექტროქიმიის წარმოებათა ტექნოლოგიის კათედრის გამგე (1944-1985). სხვადასხვა დროს იყო საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტი (1947-1951), საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ლითონისა და სამთო საქმის ინსტიტუტის დაარსების ინიციატორი და მისი პირველი დირექტორი (1945-1951), გამოყენებითი ქიმიის და ელექტროქიმიის (ამჟამად რ. აგლაძის სახელობის არაორგანული ქიმიის და ელექტროქიმიის) ინსტიტუტის დამაარსებელი და დირექტორი (1956-1960). საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის სამეცნიერო ჟურნალის "მეცნიერება და ტექნიკის" გამოცემის ინიციატორი და პირველი რედაქტორი (1949-1951).აქვს შრომები ელექტროქიმიისა და ელექტრომეტალურგიის დარგში. მისი ხელმძღვანელობით დაინერგა წარმოებაში ლითონური მანგანუმის მიღების ელექტროლიზური მეთოდი (სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1943). რუსთავის ქიმიურ ქარხანაში მან დანერგა კალიუმპერმანგანატის მიღების ორიგინალური მეთოდი (სსრკ სახალხო მეურნეობის მიღწევათა გამოფენაზე დაჯილდოვდა ოქროს მედლით, 1962). პ. მელიქიშვილის სახელობის პრემიის ლაურეატი (1977). სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს და მოწვევების დეპუტატი. დაჯილდოებულის ლენინის ორდენითა და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ვლადიმერ აგლაძე

ვლადიმერ დიმიტრის ძე აგლაძე (დ. 1879, სოფელი მუხლი, ახლანდელი ამბროლაურის რაიონი ― გ. 1959, თბილისი) — ქვის მხატვრულად დამუშავების ქართველი ოსტატი.

ბიოგრაფია
სწავლობდა თბილისში იტალიელ ოსტატ ანდრეოლეტის სახელოსნოში. 1906 დააარსა ქვაზე მომუშავეთა პროფესიული ორგანიზაცია. საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მუშაობდა მშენებელთა კავშირის თავმჯდომარედ, სააქციო სამშენებლო საზოგადოების თავმჯდომარედ და სხვა. მონაწილეობდა თბილისში საქართველოს მთავრობის სახლის, ყოფილი მარქსიზმ-ლენინიზმის ინსტიტუტის საქართველოს ფილიალის, ქალაქის ვაგზლის, "საქნახშირის" ადმინისტრაციული სახლის, მეტეხის ახალი ხიდის და სხვა მხატვრულ გაფორმებაში.
ლავრენტი აგლაძე

ლავრენტი ალექსის ძე აგლაძე (დ. 1884, სოფ. ბარი, ახლანდელი ონის მუნიციპალიტეტი ― გ. 1958, თბილისი) — ქვის მხატვრულად დამუშავების ქართველი ოსტატი.

ბიოგრაფია
სწავლობდა ბაქოში იტალიელ ოსტატ ფრანზის სახელოსნოში (1897-1901), 1913 წლამდე იქვე მუშაობდა. მონაწილეობდა საზოგადოებრივ და კერძო ნაგებობათა ფასადების მხატვრულად გაფორმებაში (ბაქოს რეალური სასწავლებელი, 1905 და სხვა). 1913 წლიდან მუშაობდა თბილისში ნეოფიტე აგლაძის სახელოსნოში. მონაწილეობდა თბილისის სათავადაზნაურო-საადგილმამულო ბანკის (ამჟამად ახლანდელი საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკა), სასტუმრო "მაჟესტიკის" (ამჟამად "თბილისი"), ყოფილი მარქსიზმ-ლენინიზმის ინსტიტუტის საქართველოს ფილიალის, თბილისის ფუნიკულიორის ზედა სადგურის, კინოთეატრ "რუსთაველის", ბ. პაიჭაძის სახელობის ეროვნული სტადიონის (ორივე თბილისში) მხატვრულ გაფორმებაში.
ნეოფიტე აგლაძე

ნეოფიტე დიმიტრის ძე აგლაძე (დ. 1874, სოფელი მუხლი, ამბროლაურის რაიონი ― გ. 1956, თბილისი) ― ქვის მხატვრულად დამუშავების ქართველი ოსტატი.

ბიოგრაფია
1887 წლიდან სწავლობდა თბილისში იტალიელი ოსტატის ანდრეოლეტის სახელოსნოში. 1912 წელს გახსნა საკუთარი სახელოსნო. თბილისის სამხატვრო აკადემიის ქანდაკების ფაკულტეტის (ქვის კვეთა) და სამხატვრო-სამშენებლო სახელოსნო სასწავლებლის (1945-1953) (ამჟამად თბილისის მ. თოიძის სახელობის სამხატვრო-პროფტექნიკური სასწავლებელი) პედაგოგი. მუშაობდა ვლადიმერ, ნიკო და ლავრენტი აგლაძეებთან ერთად. მონაწილეობდა ქაშვეთის ტაძრის, თბილისის სათავადაზნაურო-საადგილმამულო ბანკის (ახლანდელი საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკა), ყოფილი მარქსიზმ-ლენინიზმის ინსტიტუტის საქართველოს ფილიალის და სხვა არქიტექტურულ ნაგებობათა მხატვრულ გაფორმებაში, შეაკეთა სვეტიცხოვლის კარნიზები და ქვის სახურავი. ქვაში გამოკვეთა ქართველ მოქანდაკეთა მრავალი სკულპტურული ნამუშევარი. ხელი შეუწყო ქართული ტრადიციული ხუროთმოძღვრული ჩუქურთმის გაცოცხლებას თანამედროვე ეროვნულ არქიტექტურაში.
ნიკოლოზ აგლაძე

ნიკოლოზ (ნიკო) დიმიტრის ძე (დ. 15 აპრილი, 1884, სოფელი მუხლი, ახლანდელი ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი ― გ. 18 ივლისი, 1955, თბილისი) — ქვის მხატვრულად დამუშავების ქართველი ოსტატი.

ბიოგრაფია
სწავლობდა თბილისში იტალიელი ოსტატის ანდრეოლეტის სახელოსნოში. მუშაობდა უფროს ძმებთან ერთად. შეისწავლა ქართული ხუროთმოძღვრული ძეგლების ნიმუშები, დაეუფლა ქვის მხატვრულად დამუშავების ძნელ პროფესიას. მონაწილეობდა კულტურის ძეგლებისა და თანამედროვე არქიტექტურული ნაგებობათა სეკეთება-არდგენასა და მშენებლობაში. მხატვრულად გააფორმა ქაშვეთის ტაძრის, თბილისის სათავადაზნაურო-საადგილმამულო ბანკის (ახლანდელი საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკა), საქართველოს მთავრობის სახლი, ყოფილი მარქსიზმ-ლენინიზმის ინსტიტუტის საქართველოს ფილიალის, ძველი კინოსტუდიის, რკინიგზის სამმართველოს შენობები, მცხეთის სვეტიცხოვლის ტაძარი (სახურავი და კარნიზები), ვარციხის შამპანური ქარხნის შენობა და სხვა. ნეოფიტესთან ერთად მუშაობდა ირანში (1917).
აგუტი

აგუტი — მღრღნელების გვარი აგუტისებრთა ოჯახისა. აერთიანებს 20-მდე სახეობას. სხეულის სიგრძე 50 სმ აღწევს, სიმაღლე 20 სმ. ზურგი ამობურცული აქვს, რის გამოც „კუზიან კურდღელს“ უწოდებენ. უკანა კიდურები წინაზე გრძელია. სხეულის შეფერილობა მერყეობს ოქროსფერიდან (ამ ფერის აგუტი ცნობილია „ოქროსფერი კურდღლის“ სახელითაც) ასპიდისფრამდე. გავრცელებულია სამხრეთ და ცენტრალურ ამერიკაში, მცირე ანტილის კუნძულებზე 2 ათას მ სიმაღლემდე. ბინადრობს ტროპიკულ ტყეებში მდინარეების ახლოს. ზიანს აყენებს შაქრის ლერქმის პლანტაციებს.
ალიო ადამია

ალიო კონსტანტინეს ძე ადამია (დ. 20 მაისი, 1914, ბათუმი — გ. 19 ოქტომბერი, 1980, თბილისი) — ქართველი მწერალი.

ბიოგრაფია
1934 წელს დაამთავრა თსუ ფილოლოგიის ფაკულტეტი. სკკპ წევრი 1940 წლიდან. მუშაობდა გაზეთების „ახალგაზრდა კომუნისტის“ (1930-1936), „კომუნისტის“ (1942-1954) რედაქციებში, იყო გამომცემლობა „ხელოვნების“ დირექტორი (1954-1963), „მერანში“ განყოფილების გამგე (1963-1968), „საბჭოთა საქართველოში“ - მთავარი რედაქტორი (1968-1980).

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
გიორგი ადამია

გიორგი პორფილეს ძე ადამია (დ. 16 დეკემბერი [ძვ. სტ. 3 დეკემბერი], 1904, სოფ. მათხოჯი, ახლანდელი ხონის რაიონი ― გ. 7 დეკემბერი, 1986, თბილისი) — ქართველი თერაპევტი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1957), პროფესორი (1959), მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1970).

ბიოგრაფია
1930 წელს დაამთავრა თსუ სამკურნალო ფაკულტეტი. 1934–1941 წლებში მუშაობდა უწერისა და ჯავის სანატორიუმების მთავარ ექიმად. მივლინებული იყო დასავლეთ საქართველოში პელაგრის გავრცელებასთან დაკავშირებით, სადაც დაამუშავა და შემდგომში გამოაქვეყნა (1946) ამ დაავადების კლინიკისა და თერაპიის საკითხები. 1960-იდან თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის გადაუდებელი თერაპიის კათედრის გამგეა. ადამია იკვლევდა საჭმლის მომნელებელ ორგანოთა დაავადებებს.
ნოე ადამია

ნოე პეტრეს ძე ადამია (დ. 21 დეკემბერი, 1917, მათხოჯი, ახლანდელი ხონის მუნიციპალიტეტი — გ. 3 ივლისი, 1942, სევასტოპოლი) — საბჭოთა კავშირის გმირი (1942 წლის 24 ივლისი), მე-7 საზღვაო ქვეითი ბრიგადის ოცეულის მეთაური, სნაიპერი.

ბიოგრაფია
საშუალო განათლება თბილისში მიიღო. 1938 წელს გაიწვიეს წითელ არმიაში და ჩარიცხეს შავი ზღვის სამხედრო-საზღვაო ფლოტში. 1940 სწავლობდა ოდესის სამხედრო-საზღვაო სასწავლებელში, რომლის დამთავრების შემდეგ დანიშნეს ზემდეგად სამხედრო-საზღვაო ფლოტის ნაწილში ქ. სევასტოპოლში. 1941-1942 წლებში ადამიამ განსაკუთრებული გმირობა გამოიჩინა სევასტოპოლის ბრძოლებში. 1942 წლის 16-22 ივნისს მეავტომატეთა მცირე ჯგუფით მოიგერია ათზე მეტი იერიში, გაანადგურა მტრის 200 ჯარისკაცი და მოსპო 2 ტანკი.
ადამსი

საკუთარი სახელი ადამსი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ადამსი, ბრაიან — კანადელი მომღერალი;
ადამსი, სემიუელ — ამერიკელი პოლიტიკური მოღვაწე, პუბლიცისტი;
ადამსი, უოლტერ სიდნი — ამერიკელი ასტრონომი;
ადამსი, ჯონ — ამერიკელი პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე;
ადამსი, ჯონ კაუჩ — ინგლისელი ასტრონომი;
ადამსი, ჯონ კუინსი — ამერიკელი სახელმწიფო მოღვაწე და დიპლომატი.
ადიში (მწვერვალი)

ადიში, ჰადიში — ალპური კლდოვანი მწვერვალი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ცენტრალურ კავკასიონზე, მდინარე ენგურის მარჯვენა შენაკად ადიშჭალის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4306 მ. აგებულია პალეოზოური გრანიტებით. ადიშის კალთები დაფარულია მყინვარებით.
უმა თურმანი

უმა კარუნა თურმანი ( ; დ. 29 აპრილი, 1970) — ამერიკელი კინომსახიობი და ფოტომოდელი. დღემდე შესრულებული აქვს როლები სხვადასხვა ჟანრის ფილმებში, როგორც რომანტიკული კომედიებში, ასევე დრამატულ და სამეცნიერო-ფანტასტიკურ ფილმებსა და მძაფრსიუჟეტიან თრილერებში დამთავრებული. მის საუკეთესო ფილმებად ითვლება „სახიფათო კავშირები“ (1988), „მაკულატურა“ (1994), „გატაკა“ (1997) და ორი ფილმი სერიიდან „მოკალი ბილი“ (2003–04).

ბიოგრაფია
1980-იან წლებში პროფესიონალი მოდელის კარიერის შემდეგ 1988 წელს მსახიობობა დაიწყო. მის კარიერაში მნიშვნელოვანი იყო ბეატრიქს კიდოს როლი კვენტინ ტარანტინოს ფილმებში „მოკალი ბილი“. თურმანმა ამ ფილმში შეასრულა პატარძლის როლი, რომელიც შურს იძიებს მის ყოფილ შეყვარებულზე. ტარანტინომ ეს პერსონაჟი სპეციალურად თურმანისთვის შექმნა. ამ პერსონაჟის შექმნის იდეა ორთავეს ერთად მოუვიდათ „მაკულატურის“ გადაღების დროს. ფილმის გადაღება თურმანის ფეხმძიმობამ გაახანგრძლივა.გადაღება 9 თვეს გაგრძელდა და 5 ქვეყანაში მიმდინარეობდა. თურმანმა ამ როლისთვის შეისწავლა საბრძოლო ხელოვნება და იაპონური ენა. „მოკალი ბილი“ საკულტო კლასიკად იქცა, კრიტიკოსებმა ის დადებითად შეაფასეს, თურმანმა კი პატარძლის როლისთვის მიიღო ოქროს გლობუსისა და -ს ნომინაციები.

ფილმოგრაფია