iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნინო ფსუტური

ნინო ფსუტური (დ. 30 აპრილი, 1984) — ქართველი პედაგოგი, ბიოლოგიის და მეწარმეობის საფუძვლების მასწავლებელი, გორის № 8 საჯარო სკოლაში. 2023 წელს გახდა მასწავლებლის ეროვნული ჯილდოს მფლობელი.

განათლება
1990–2001 — გორის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, განათლების, ზუსტ და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ფაკულტეტი; სპეციალობა: ბიოლოგიისა და ქიმიის მასწავლებელი.
1990–1991 — სსიპ ქ. გორის № 7 საჯარო სკოლა.
1991–2001 — სსიპ ქ. გორის № 8 საჯარო სკოლა.

პროფესიული საქმიანობა
2005–2007 — სსიპ გორის რაიონის სოფ. ზეღდულეთის საჯარო სკოლა, ქიმიის პედაგოგი (– კლასები).
2007–დღემდე — სსიპ ქ. გორის № 8 საჯარო სკოლა, ბიოლოგიის პედაგოგი (– კლასები).
2017–2019 — სსიპ მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ეროვნული ცენტრი, ტრენერი (პროფესიული უნარები).
2020–დღემდე — სსიპ მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ეროვნული ცენტრი, ბიოლოგიის საგნობრივი ექსპერტი.
2021–დღემდე — „განათლების კოალიცია“, კონსულტანტ-მასწავლებელი („12“-ის ქართული რესურსები).
2023–დღემდე — სსიპ განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრი, ავტორიზაციის ექსპერტი (ბუნებისმეტყველების საგნების პროგრამების შეფასება, –, საბაზო და საშუალო საფეხური).

საერთაშორისო გამოცდილება
2023 — ვარშავა, ახალგაზრდა მკვლევართა კლუბების ქსელის საერთაშორისო ფორუმი (მონაწილე).

2024 — ფინეთი, ქალაქი ტურკუ, საერთაშორისო ფესტივალი „მეცნიერება მთავარ როლში“ (მონაწილე).

ფსუტური არის პლატფორმის / „მასწავლებლების ლაბორატორია“-ს თანადამფუძნებელი და ინტერდისციპლინური სასწავლო რესურსის „ჩვენ და ბუნება – სახალისო პროექტები“ თანაავტორი (სულაკაურის გამომცემლობა). წიგნის გაგრძელებაზე მუშაობს და ახალი ნაწილების გამოცემაც იგეგმება.
2023 — ლიბერთი ბანკის სპეციალური პრიზი (ფინალისტებთან ერთად).
ნათია უჩავა

ნათია უჩავა (დ. 12 აპრილი, 1991, თბილისი) — ქართველი პედაგოგი, დაწყებითი კლასების მასწავლებელი. 2024 წელს ის გახდა მასწავლებლის ეროვნული ჯილდოს მფლობელი, ხოლო 2022 წელს „სულაკაურის გამომცემლობამ“ მას „რჩეული მასწავლებლის“ წოდება მიანიჭა.

განათლება
ნათია უჩავამ 2009 წელს დაამთავრა თბილისის № 182 საჯარო სკოლა. იმავე წელს ჩაირიცხა სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დაწყებითი განათლების ფაკულტეტზე.
შემდეგ სწავლა განაგრძო ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტში, სადაც მიიღო განათლების ადმინისტრირების მაგისტრის ხარისხი.
ნათია ასევე ჩართულია ელექტრონული ჟურნალის დანერგვაში და პარალელურად მუშაობს განათლების მართვის საინფორმაციო სისტემაში.

პროექტები და ინიციატივები
ნათია უჩავას აქტივობებში მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს არაფორმალურ განათლებას. იგი ავტორია საბავშვო გადაცემისა „ერუდიტი “, რომელიც მოსწავლეებს საჭირო უნარების განვითარებაში ეხმარება.

ის რეგულარულად ატარებს ვებინარებს, ტრენინგებს და კონფერენციებს, სადაც მასწავლებლებსა და მშობლებს უზიარებს გამოცდილებას.
ნათია ასევე მუშაობდა ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტში, სადაც ხელმძღვანელობდა დამოუკიდებელი პრაქტიკის კურსს.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 383

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 383 მიიღეს 1975 წლის 13 დეკემბერს, აღნიშნავდა გენერალური მდივნის ანგარიშს, რომლის მიხედვითაც არსებულ პირობებში კვლავ საჭირო იყო გაეროს სამშვიდობო ძალის ყოფნა კვიპროსში — არამხოლოდ ცეცხლის შეწყვეტის შენარჩუნების მიზნით, არამედ „მშვიდობიანი მოგვარების ძიების გაგრძელების“ ხელშესაწყობად. რეზოლუცია ასევე მიუთითებდა კუნძულზე არსებული ვითარების ანგარიშზე და მხარეების თანხმობაზე გენერალური მდივნის რეკომენდაციასთან დაკავშირებით, რაც გულისხმობდა ძალის განთავსების ვადის კიდევ 6 თვით გაგრძელებას კვიპროსში.

შემდეგ, საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა წარსულში მიღებული რეზოლუციები ამ თემასთან დაკავშირებით და მოუწოდა მათ ეფექტიან შესრულებას. საბჭომ ასევე მოუწოდა ყველა დაინტერესებულ მხარეს გამოეჩინათ მაქსიმალური თავშეკავება და კიდევ ერთხელ გაახანგრძლივა სამშვიდობო ძალის ყოფნა კვიპროსში 1976 წლის 15 ივნისამდე. რეზოლუცია სრულდება მოწოდებით ყველა მხარისადმი, გაუწიონ სრული თანამშრომლობა სამშვიდობო ძალას და სთხოვს გენერალურ მდივანს, გააგრძელოს თავისი „კარგი სამსახურის“ მისია და საბჭო დროულად – არა უგვიანეს 1976 წლის 31 მარტისა – აცნობოს მიღწეული პროგრესის შესახებ ანგარიშის წარდგენით.

რეზოლუცია მიღებულია 14 ხმით არავინ წინააღმდეგ; ჩინეთს კენჭისყრაში მონაწილეობა არ მიუღია.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 384

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 384 მიღებულია 1975 წლის 22 დეკემბერს, იგი აღნიშნავდა პორტუგალიის, ინდონეზიისა და აღმოსავლეთ ტიმორის წარმომადგენლების განცხადებებს და აღიარებდა აღმოსავლეთ ტიმორის მოსახლეობის თვითგამორკვევისა და დამოუკიდებლობის უფლებას გაეროს ქარტიის შესაბამისად. საბჭო ღრმა შეშფოთებას გამოხატავდა აღმოსავლეთ ტიმორში ვითარების გაუარესების გამო, გმობდა ინდონეზიის შეიარაღებული ძალების ჩარევას ამ ქვეყანაში და წუხილს გამოთქვამდა იმის გამო, რომ პორტუგალიამ, როგორც ადმინისტრირებადმა ძალამ, სრულად ვერ შეასრულა თავისი პასუხისმგებლობა.

შემდეგ, რეზოლუცია მოუწოდებდა ყველა სახელმწიფოს, დაეცვათ აღმოსავლეთ ტიმორის ტერიტორიული მთლიანობა და მისი ხალხის განუყოფელი უფლება თვითგამორკვევასა და დამოუკიდებლობაზე. ასევე, რეზოლუციით ინდონეზიის მთავრობას ეთხოვებოდა, დაუყოვნებლივ გაეყვანა თავისი შეიარაღებული ძალები ამ ტერიტორიიდან.

საბჭო მოუწოდებდა პორტუგალიის მთავრობას, როგორც ადმინისტრირებად ძალას, გაეროსთან სრული თანამშრომლობისკენ, და ასევე მოუწოდებდა ყველა სახელმწიფოსა და სხვა მხარეს, გაეროს ძალისხმევისთვის სრულად ეთანამშრომლებინათ აღმოსავლეთ ტიმორში არსებული სიტუაციის მშვიდობიანი გზით მოგვარებისა და ტერიტორიის დეკოლონიზაციის პროცესის ხელშესაწყობად.

რეზოლუციით ასევე მოთხოვნილი იყო, რომ გენერალურ მდივანს სასწრაფოდ გაეგზავნა სპეციალური წარმომადგენელი აღმოსავლეთ ტიმორში არსებული მდგომარეობის ადგილზე შესაფასებლად, ტერიტორიის ყველა მხარესთან კონტაქტის დასამყარებლად და რაც შეიძლება მალე წარმოედგინა რეკომენდაციები უშიშროების საბჭოსთვის.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2087

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2087 მიღებულია 2013 წლის 22 იანვარს, იგი მოიხმობდა ჩრდილოეთ კორეის საკითხთან დაკავშირებულ ყველა წინა რეზოლუციას, მათ შორის: 825 (1993), 1540 (2004), 1695 (2006), 1718 (2006) და 1874 (2009) რეზოლუციებს. საბჭო მკაცრად გმობდა ჩრდილოეთ კორეის მიერ 2012 წლის 12 დეკემბერს განხორციელებულ სარაკეტო გაშვებას.
ოუკ-პარკი

ოუკ პარკი — სოფელი ილინოისის კუკის საგრაფოში, შეერთებული შტატები, რომელიც მდებარეობს ჩიკაგოს მახლობლად. იგი არის 26-ე ყველაზე ხალხმრავალი მუნიციპალიტეტი ილინოისში, მოსახლეობის რაოდენობა 2020 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 54,318-ს.
ოუკ პარკი პირველად დასახლდა 1835 წელს და ოფიციალურად 1902 წელს გაიყო ციცერონისგან, როცა მუნიციპალიტეტად ჩამოყალიბდა. იგი მჭიდროდ არის დაკავშირებული პატარა ქალაქ რივერ ფორესტთან — მათ აქვთ საერთო სავაჭრო ცენტრი და ერთი საშუალო სკოლა — ოუკ პარკისა და რივერ ფორესტის საშუალო სკოლა.
არქიტექტორი ფრენკ ლოიდ რაიტი და მისი ცოლი დასახლდნენ ოუკ პარკში 1889 წელს. მისი არქიტექტურული მოღვაწეობა დიდ გავლენას ახდენდა ადგილობრივ დიზაინსა და შენობებზე, მათ შორის ფრენკ ლოიდ რაიტის სახლი და სტუდია.
წლების განმავლობაში სწრაფ განვითარებას უწყობდა ხელს სარკინიგზო და ტროლეიბუსური კავშირები ჩიკაგოსთან.

1968 წელს, ოუკ პარკმა მიიღო ღია საცხოვრებელი პოლიტიკის ორდინაცია , რომელიც მიზნად ისახავდა დასახლების ინტეგრაციას, ნაცვლად მისი თავიდან სეგრეგაციისა.

ისტორია
1835 წელს, ჯოზეფ და ბეტი კეტლსტრინგსები, მიგრანტები იორკშირიდან, ინგლისიდან, დააფუძნეს ფერმა და ააშენეს სახლი ლეიკის ქუჩასა და ჰარლემის ავენიუს მახლობლად, ჩიკაგოს დასავლეთით. შვილების გაჩენის შემდეგ ისინი 1843 წელს ჩიკაგოში გადავიდნენ უკეთესი სკოლების გამო, თუმცა 1855 წელს დაბრუნდნენ და ააშენეს უფრო დიდი სახლი თავიანთი მეოთხედიანი მიწის ნაკვეთის აღმოსავლეთ ნაწილში. ტერიტორიაზე სხვა ფერმერებიც დასახლდნენ. ეს ადგილი სხვადასხვა სახელით იყო ცნობილი, მათ შორის — ოუკ რიჯი, ჰარლემი და კეტლსტრინგს გროვი. როდესაც პირველმა საფოსტო ოფისმა მუშაობა დაიწყო, ვერ გამოიყენეს სახელი " ", რადგან ის უკვე გამოიყენებოდა სხვა ოფისის მიერ ილინოისში, რის გამოც გადაწყდა სახელად " "-ის გამოყენება — ეს სახელწოდება საბოლოოდ გავრცელდა როგორც დასახლებისთვის, ისე ქალაქისთვის, რომელიც 1902 წელს ჩამოყალიბდა.
სახვითი ხელოვნების სასახლე

ხელოვნების სასახლე — მონუმენტური ნაგებობა სან-ფრანცისკოს მარინა რაიონში, კალიფორნია, თავდაპირველად აშენებული 1915 წლის პანამა-წყნარი ოკეანის საერთაშორისო გამოფენისთვის, სადაც გამოიფინებოდა მხატვრული ნამუშევრები. 1964-1974 წლებში მთლიანად გადახურეს, და ამჟამად ერთადერთი შენობაა იმ გამოფენიდან, რომელიც ადგილზე გადარჩა.

სასახლე შექმნილია იმისთვის, რომ დაემსგავსოს ძველი რომის ნანგრევებს, კომპლექსის მთავარი შენობა არის 162 ფუტი (დაახლოებით 49.4 მეტრი) სიმაღლის ღია როტონდა, რომელიც გარშემორტყმულია ხელოვნური ტბით ერთი მხრიდან და კონცერტის დარბაზით მეორე მხრიდან, რომელიც გახლეჩილია კოლონადებით ტბიდან. 2019 წლის მდგომარეობით, კონცერტის დარბაზი გამოიყენებოდა სხვადასხვა ღონისძიებებისთვის, როგორიცაა ქორწილები და გამოფენები.
2009 წლის დასაწყისში დასრულდა ტბების და სასიარულო გზების რესტავრაცია და შენობა სეისმურად გაამაგრეს.

ისტორია
ხელოვნების სასახლე იყო 10 პალატის ერთ-ერთი პალატი პანამა-წყნარი ოკეანის გამოფენაში. გამოფენაში ასევე შედიოდნენ განათლების, თავისუფალი ხელოვნების, წარმოების, მრეწველობის, სოფლის მეურნეობის, საკვები პროდუქტის, ტრანსპორტის, მინის და მეტალურგიის პალატები, აგრეთვე მანქანათმშენებლობის პალატა.

ხელოვნების სასახლე ააგო ბერნარდ მაბეიკმა, რომელიც მისცა ამ შენობას ფიქციური ნანგრევის იერსახე. იგი შთაგონებული იყო რომაულ და ბერძნულ არქიტექტურაზე, განსაკუთრებით პირანეზის რიტინებზე, რომლებიც ასახავდა რომის მინერვა მედიკის ტაძრის ნანგრევებს, და ასევე არნოლდ ბეკლინის სიმბოლისტურ ნახატზე „კვადრატის კუნძული“.

როტუნდაზე დამაგრებული მეტალის ფირფიტის თანახმად, 1964-1967 წლებში შენობა ახლიდან ააგო ბ. ფ. მოდგლინმა, რომელიც იყო მაკდონალდ & კანის ადგილობრივი მენეჯერი. 1973-1974 წლებში დაემატა კოლონადის პილონები.

პანდემიის დროს, 2020 წლის აპრილში, იყო დაგეგმილი სასახლის გამოყენება დროებით თავშესაფრად 162 უსახლკაროსთვის, თუმცა გადაწყვეტილება უარყოფითად შეიცვალა ადგილობრივების პროტესტის გამო.

დიზაინი
ხელოვნების სასახლე აშენებულია ხელოვნურ ტბასთან ერთად და შედგება 1100 ფუტიანი (335 მეტრი) პერგოლისგან, რომელიც გარშემორტყმულია ცენტრალური როტუნდით ტბის პირას. ტბა იმეორებს კლასიკური ევროპული ნაგებობებისგან მიღებულ შთაბეჭდილებას, რომელიც წყლის ზედაპირზე ასახავს მშენებლობას.

ორნამენტები მოიცავს ბრუნო ზიმის სამ კარკასს როტუნდის ენტაბილატურის გარშემო, რომელიც ასახავს „მშვენიერებისთვის ბრძოლას“, სიმბოლიზირებს ბერძნულ კულტურას. ულრიკ ელერჰუზენი შექმნა ვედრილები კოლონადებზე, ხოლო ფრიზი და ალეგორიული ფიგურები «დამზღვევი, გასაოცარი» და «მეტაფიზიკური» წარმოდგენას ქმნიან.
არაგო (მთვარის კრატერი)

კრატერი არაგო — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ფრანგი ფიზიკოსისა და ასტრონომის, დომინიკ ფრანსუა არაგოს პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 25.51 კმ, სიღრმე — 1.91 კმ.

კრატერის კიდე წრიული ფორმისაა დასავლეთ ნაწილში გამონაზარდით. კრატერის სამხრეთ ნაწილიდან რამდენიმე შტო გამოდის. კრატერის შიდა დახრილობას ტერასის მსგავსი სტრუქტურა აქვს. კისრის სიმაღლე მიმდებარე რელიეფიდან 0.86 კმ-ია, ხოლო კრატერის მოცულობა 422.74 კმ³-ია. ცენტრალური ქედი მდებარეობს კრატერის თასში, რომელიც კრატერის ჩრდილოეთი ნაწილისკენ ვრცელდება. კრატერის აღმოსავლეთით და სამხრეთ-აღმოსავლეთით, სიმშვიდის ზღვაში, რელიეფზე ნაოჭებია. კრატერის ჩრდილოეთით მდებარეობს დიდი ფარისებრი ვულკანი, რომელსაც არაგო ეწოდება. დასავლეთით იმავე მანძილზე მდებარეობს კიდევ ერთი მსგავსი ვულკანი, რომელსაც არაგო ეწოდება. შროტერის სიკაშკაშის ცხრილში კრატერის კიდეს 5° სიკაშკაშე აქვს.

მთვარის დაბნელების დროს კრატერში თერმული ანომალიები დაფიქსირდა. ეს ფენომენი აიხსნება კრატერის ახალგაზრდა ასაკით და თბოიზოლაციის უზრუნველსაყოფად საკმარისი რეგოლითის ფენის არარსებობით. ეს ფენომენი დამახასიათებელია ახალგაზრდა კრატერების უმეტესობისთვის.

სატელიტური კრატერები
არატე (მთვარის კრატერი)

კრატერი არატე — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ძველი ბერძენი ასტრონომის, არატეს პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). მიხედვით. 2009 წლის მთვარის ზედაპირის სახელწოდების რუსული ნომენკლატურული რიგის მიხედვით მისი და ეპონიმის სახელია , კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 10.23 კმ, სიღრმე — 1.68 კმ.

კრატერს აქვს წრიული თასის ფორმის ფორმა პატარა ბრტყელი ფსკერით და მაღალი ალბედოთი, რაც მას მთვარის ხილულ მხარეს ერთ-ერთ ყველაზე კაშკაშა ობიექტად აქცევს. რგოლი მიმდებარე რელიეფიდან 0.38 კმ მეტრით მაღლა ადის, ხოლო კრატერის მოცულობა 42.82 კმ³-ია. მორფოლოგიური მახასიათებლების საფუძველზე, კრატერი კლასიფიცირდება, როგორც ბიოტის კრატერი (სახელი ეწოდა ბიოტის კრატერის მიხედვით, რომელიც ამ ტიპის ტიპიური მაგალითია).

სატელიტური კრატერები
არქიმედე (მთვარის კრატერი)

კრატერი არქიმედე — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ძველი ბერძენი მათემატიკოსის, ფიზიკოსისა და მექანიკოსის, არქიმედეს პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 81.04 კმ, სიღრმე — 2.80 კმ. კრატერის ზვინულის მაქსიმალური სიმაღლე მიმდებარე რელიეფის მიმართ 1.36 კმ-ია, ხოლო კრატერის მოცულობა 6104.82 კმ³.

კრატერის კიდი ფართოა, ოდნავ დახრილი გარე ნაწილით და ციცაბო, ტერასის მსგავსი შიდა ნაწილით. კრატერის გარე ნაწილს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში ოცდაათი კილომეტრიანი სამკუთხა გაფართოება აქვს. კრატერის ფსკერი ბრტყელია, გლუვი და ბაზალტური ლავითაა სავსე, რაც ცენტრალური პიკის არარსებობას იწვევს. კრატერის ფსკერის არათანაბარი ფერი ადვილად ჩანს თანდართულ ფოტოზე, რაც გამოწვეულია გამოტყორცნილი მასალის ზოლების არსებობით, სავარაუდოდ, ავტოლიკუსის კრატერის წარმოქმნის შედეგად. კრატერის ფსკერი და მისი კიდე მრავალი პატარა კრატერის თასითაა მოფენილი. ახალგაზრდა კრატერებისთვის დამახასიათებელი სხივური სისტემა არ არსებობს. შროტერის სიკაშკაშის ცხრილში კრატერის შიდა ნაწილს 3.5° სიდიდე აქვს, ხოლო კრატერის გარშემო ზედაპირის სიდიდე 5°-ია.

ცხადია, რომ არქიმედეს კრატერი წარმოიქმნა გიგანტური შეჯახების შემდეგ, რომელმაც შექმნა მარე იმბრიუმი დაახლოებით 3.8 მილიარდი წლის წინ - იმბრიული შეჯახება. ამავდროულად, კრატერის ლავის შევსება იმაზე მიუთითებს, რომ ის წარმოიქმნა მარე იმბრიუმ აუზი ლავით შევსებამდე, რაც დაახლოებით 3.1 მილიარდი წლის წინ მოხდა. ამგვარად, კრატერის ასაკი შეიძლება შეფასდეს 3.1-დან 3.8 მილიარდ წლამდე, რაც იმას ნიშნავს, რომ ის იმბრიული პერიოდის ბოლოს ჩამოყალიბდა. ეს დათარიღება ასახავს სუპერპოზიციის პრინციპის გამოყენებას გეოლოგიაში.

სატელიტური კრატერები
არქიტა (მთვარის კრატერი)

კრატერი არქიტა — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ძველი ბერძენი ფილოსოფოსი, მათემატიკოსისა და ასტრონომის, არქიტას პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 31.95 კმ, სიღრმე — 2.05 კმ.

კრატერს თითქმის იდეალური წრიული ფორმა აქვს სამხრეთ ნაწილში გამონაზარდით. კრატერის კიდეს ბასრი კიდე აქვს და პრაქტიკულად ხელუხლებელი შემორჩენილია. კისრის აღმოსავლეთი ნაწილიდან მასიური ქედი ვრცელდება. კიდე მიმდებარე რელიეფიდან 0.94 კმ-ით მაღლა ადის, ხოლო კრატერის მოცულობა 711.06 კმ³-ია. კრატერის თასის ფსკერი არათანაბარია, მრავალი ნაოჭით. 680 მ სიმაღლის რამდენიმე თვალსაჩინო ცენტრალური მწვერვალი მდებარეობს კრატერის თასში, ცენტრიდან აღმოსავლეთით ოდნავ გადახრილი. კრატერის სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობს ფარისებრი ვულკანის გუმბათი, დიამეტრით 30-40 კმ და სიმაღლით დაახლოებით 70 მ, რომელიც ჩანს მხოლოდ მზის განათების დაბალი კუთხით და აღინიშნება როგორც 1. თანამგზავრული კრატერი და მის მიმდებარე პატარა უსახელო კრატერი სამხრეთით მდებარეობს გუმბათის ცენტრში; გუმბათის ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილი აღნიშნულია მეორადი კრატერების მცირე ჯაჭვით.

სატელიტური კრატერები
არგელანდერი (მთვარის კრატერი)

კრატერი არგელანდერი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა გერმანელი ასტრონომის, ფრიდრიხ ვილჰელმ არგელანდერის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 33.72 კმ, სიღრმე — 2.08 კმ.

კრატერის კიდი ზომიერად ეროზირებული და ოდნავ ტერასულია. კიდი მიმდებარე რელიეფიდან 0.96 კმ-ით მაღლა დგას, ხოლო კრატერის მოცულობა 805.37 კმ³-ია. კრატერის თასის ფსკერი შედარებით ბრტყელია, ცენტრალური ბორცვით 620 მ სიმაღლე. თასის დასავლეთი ნაწილი ჩაღრმავებას წარმოადგენს.

სატელიტური კრატერები
ფრიდრიხ ვილჰელმ არგელანდერი

ფრიდრიხ ვილჰელმ ავგუსტ არგელანდერი (; დ. 22 მარტი, 1799, მემელი — გ. 17 თებერვალი, 1875, ბონი) — გერმანელი ასტრონომი, ბერლინის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1870). პროფესორი ჰელსინგფორსის უნივერსიტეტისა (1828), სადაც მისი ხელმძღვანელობით ააგეს ობსერვატორია. 1837 წლიდან ბონის უნივერსიტეტის პროფესორი და ასტრონომიული ობსერვატორიის დირექტორი. არგელანდერმა გამოიკვლია მზის მოძრაობა გალაქტიკაში და დაამუშავა ცვალებად ვარსკვლავებზე დაკვირვების მეთოდი, შეადგინა ვარსკვლავთა კატალოგი და ატლასი ცის ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს 324198 ვარსკვლავისათვის, ე. წ. „კბონის მიმოხილვა“, რომლითაც დღესაც სარგებლობენ ობსერვატორიებში.

ხსოვნა
მის პატისაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს არგელანდერი.
არიდეოსი (მთვარის კრატერი)

კრატერი არიდეოსი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა მაკედონიის მეფის, ფილიპე არიდეოსის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). მიხედვით. ინგლისურად კრატერის სახელწოდება შეესატყვისება ეპონიმს, ისევე, როგორც რუსულში ერთნაირია კრატერის და ეპონიმის მართლწერა . კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 10.40 კმ, სიღრმე — 1.71 კმ.

კრატერს აქვს თასის ფორმის მრავალკუთხა ფორმა; რგოლის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილს ფარავს თანამგზავრული კრატერი არიდეუს (იხილეთ ქვემოთ). კრატერის კიდე მიმდებარე რელიეფიდან 0.39 კმ-ის სიმაღლეზეა აწეული, ხოლო კრატერის მოცულობა დაახლოებით 44.99 კმ-ია. მორფოლოგიური მახასიათებლების საფუძველზე, კრატერი კლასიფიცირდება, როგორც კრატერი (სახელი ამ კლასის ტიპიური წარმომადგენლის, ალ-ბატანი -ს მიხედვით დაერქვა). შროტერის სიკაშკაშის ცხრილში კრატერის სიკაშკაშე 7°-ია.

სატელიტური კრატერები
არისტარქე სამოთრაკიელი

არისტარქე სამოთრაკიელი (; დ. ძვ. წ. 217 — გ. დაახლ. ძვ. წ. 144) — ძველი ბერძენი გრამატიკოსი და კრიტიკოსი, ალექსანდრიული ფილოლოგიის თვალსაჩინო წარმომადგენელი. იყო არისტოფანე ბიზანტიონელის მოწაფე. სახელი გაითქვა ბერძენ ავტორთა ნაწარმოებების, განსაკუთრებით კი ჰომეროსის პოემების განმარტებებით და კრიტიკული გამოცემებით ლიტერატურულ-კრიტიკულ თხზულებებში არისტარქე სამოთრაკიელი განიხილავს ტექსტის გამოცემისას და დადგენის მეთოდებს, ილაშქრებს ჰომეროსის ტექსტის მცდარი ინტერპრეტაციების წინააღმდეგ, გამოთქვამს საყურადღებო მოსაზრებებს გრამატიკის საკითხებზე. არისტარქე სამოთრაკიელის ნაშრომთაგან შემორჩენილია მხოლოდ ფრაგმენტები.
არისტარქე სამოსელი

არისტარქე სამოსელი (; დ. ძვ. წ. 310, სამოსი — გ. ძვ. წ. 230, ალექსანდრია) — ძველი ბერძენი ასტრონომი და გეომეტრი. არქიმედეს გადმოცემით, არისტარქე სამოსელს დაუწერია ჩვენამდე მოუღწეველი თხზულება, რომელშიც გადმოცემული იყო სამყაროს აგებულების ჰელიოცენტრული სისტემა. არისტარქე სამოსელის აზრით, ვარსკვლავები დედამიწიდან ძალიან შორს არიან და დედამიწა ბრუნავს თავისი ღერძისა და მზის გარშემო, რომელიც ცის სფეროს ცენტრში მდებარეობს. არისტარქე სამოსელი ამ მოძღვრების გამო ერეტიკოსად მიიჩნიეს და ათენიდან გააძევეს, ჩვენამდე შემონახულია არისტარქე სამოსელის ერთადერთი მცირე მოცულობის ნაშრომი – „მზისა და მთვარის ზომებისა და დედამიწამდე მანძილების შესახებ“.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს არისტარქე.
არისტილოსი

არისტილოს სამოსელი (; დ. ძვ. წ. საუკუნე — გ. ძვ. წ. საუკუნე) — ძველი ბერძენი ასტრონომი, რომელიც ალექსანდრიაში მოღვაწეობდა.

ტიმოქარისთან ერთად მან შეადგინა ძვ. წ. 296-დან 272 წლამდე ანტიკურ ისტორიაში კოორდინატების მქონე ვარსკვლავების პირველი კატალოგი. ერთი კოორდინატი იყო ეკლიპტიკური განედი, მეორე ეკლიპტიკური გრძედი, რომელიც იზომებოდა კაშკაშა ვარსკვლავებიდან. არისტილოსი და ტიმოქარი კოორდინატების გაზომვისას ეკვატორულ წრეებს იყენებდნენ. მათი პლანეტარული დაკვირვებები მოგვიანებით ჰიპარქემ გამოიყენა.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთერთ კრატერს დაარქვეს არისტილოსი.
მსოფლიო ჩემპიონატი კრივში

-ს მსოფლიო ჩემპიონატი კრივში — საერთაშორისო სამოყვარულო შეჯიბრი კრივში, რომელსაც ორგანიზებას უწევდა საერთაშორისო კრივის ასოციაცია . პირველი ჩემპიონატი გაიმართა 1974 წლის 17–30 აგვისტოს, კუბის დედაქალაქ ჰავანაში. 2001-ლი წლიდან ასევე ქალთა მსოფლიო ჩემპიონატიც ტარდება.

მამაკაცთა მსოფლიო ჩემპიონატი კრივში
ქალთა მსოფლიო ჩემპიონატი კრივში
მედლები მამაკაცთა შორის (1974—2023)
მედლები ქალთა შორის (2001—2024)
არისტილოსი (მთვარის კრატერი)

კრატერი არისტილოსი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ძველი ბერძენი ასტრონომის, არისტილოსის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება კოპერნიკული პერიოდით ივარაუდება.

სახელწოდება
კრატერის სახელწოდება „არისტილოსი“ მომდინარეობს, მისი ეპონიმის — არისტილოსის მიხედვით. ინგლისურად კრატერის სახელწოდება შეესატყვისება მის ეპონიმს, ისევე როგორც რუსული სახელწოდება . შესაბამისად ქართული სახელწოდებაც უნდა იმეორებდეს ქართული ეპონიმის ფორმას.

კრატერის აღწერა
კრატერის ჩრდილო-ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარეობს კასინის კრატერი; ჩრდილო-აღმოსავლეთით - თეაეტეტუსის კრატერი; სამხრეთით - ახალგაზრდა ავტოლიკუსის კრატერი; ხოლო სამხრეთ-დასავლეთით - უძველესი არქიმედეს კრატერი. კრატერის დასავლეთით მდებარეობს შპიცბერგენის მთები, წვიმების ზღვაში მწვერვალების ჯაჭვი; აღმოსავლეთით - კავკასიონის მთები. არისტილოსის კრატერის სამხრეთ-დასავლეთით მდებარე ზღვის რეგიონს ლუნიკის ყურე ეწოდება. კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 54.37 კმ, სიღრმე — 2.41 კმ.

კრატერის კიდე გარკვეულწილად არარეგულარული მრავალკუთხა ფორმისაა, განსხვავდება წრიულისგან, ფართო გარე დახრილობისგან, რომელიც გამოირჩევა კრატერის გარშემო არსებული ფაშატის გლუვ ფონზე. კიდეს შიდა დახრილობა, როგორც წესი, ტერასულია; კრატერის აუზის ფსკერი არათანაბარია და ლავით არ არის შევსებული. კრატერის ჩრდილოეთ ნაწილში, რგოლის ტერასები ჩამოინგრა. კრატერის ცენტრში სამკუთხა მწვერვალების სამი გროვაა, რომლებიც თასის ფსკერიდან დაახლოებით 0.9 კმ-ის სიმაღლეზე მაღლა ადის. ცენტრალური მწვერვალების შემადგენლობაა გაბრო-ნორიტ-ტროქტოლიტის ანორთოზიტი 80-85%-იანი პლაგიოკლაზის შემცველობით (2) და ანორთოზიტ ნორიტი . კრატერს აქვს სხივური სისტემა, რომელიც 600 კმ-მდეა გადაჭიმული. შროტერის სიკაშკაშის ცხრილის მიხედვით, კრატერის გარშემო ზედაპირის სიკაშკაშე 4.5°-ია. რგოლის სიმაღლე მიმდებარე რელიეფიდან 1.16 კმ-ია, ხოლო კრატერის მოცულობა 2428.05 კმ³-ია.

კრატერის ჩრდილოეთით უძველესი კრატერის გარჩევაა შესაძლებელი. ის მთლიანად ლავამ დატბორა მარე იმბრიუმ აუზის შევსებისას და ამჟამად ამ კრატერის მხოლოდ რგოლია ამოწეული ზღვის დონიდან ოდნავ მაღლა. ამ რგოლის სამხრეთი ნაწილი არისტილოსის კრატერის რგოლის გარე დახრილობის გამო დაფარულია.

კრატერის საინტერესო თავისებურებაა მუქი ზოლი, რომელიც ასოს ფორმით ტოტდება კრატერის რგოლის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. -ს ფუძე ქვედა ტერასაზეა, ხოლო ზედა ნაწილი კრატერის რგოლის გარე დახრილობის ბოლოშია. ეს ზოლი, სავარაუდოდ, შეჯახების დროს წარმოქმნილი დნობის ნაკადს წარმოადგენს. კლემენტინის ზონდით მიღებული მონაცემების თანახმად, ამ ზოლში რკინის ოქსიდის მასური წილი 2-4%-ით მეტია, ვიდრე მიმდებარე კლდეში, რაც ხსნის ზოლის დაბალ ალბედოს.

არისტილოსი შეტანილია მთვარისა და პლანეტარული ასტრონომიის ასოციაციის კაშკაშა სხივების კრატერების სიაში და შიდა დახრილობაზე მუქი რადიალური ზოლების კრატერების სიაში.

სატელიტური კრატერები
არისტოტელე (მთვარის კრატერი)

კრატერი არისტოტელე — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ძველი ბერძენი ფილოსოფოსისა და მეცნიერის, არისტოტელეს პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 87.57 კმ,

სატელიტური კრატერები
ექს-ლე-ბენი

ექს-ლე-ბენი — ქალაქი და კომუნა საფრანგეთში. გარშემორტყმულია მთებითა და ტბით. შედის სავოიის დეპარტამენტის შემადგენლობაში. ცნობილია მინერალური წყლებით, მშვენიერი ეპოქისა და არტ-დეკოს არქიტექტურით. მოქმედებს არქეოლოგიური მუზეუმი, კაზინო. ქალაქთან მდებარეობს ბენედიქტელთა საუკუნის სააბატო, სადაც სავოიის მონარქების საძვალეა. სარკინიგზო მიმოსვლით დაკავშირებულია პარიზთან, ლიონთან, ჟენევასთან.

ისტორია
პირველი აბანოები აშენდა ძველი რომის დროს, ძვ. წ. 125 წელს, მაგრამ მას შემდეგ წყაროები მიტოვებულ იქნა და ისინი ხელახლა აღმოაჩინეს საუკუნეში. პირველი თანამედროვე აბანოები აშენდა 1779 წელს სარდინიის მეფე ვიქტორ ამადეუს -ის ბრძანებით. 1860-იან წლებში პარიზი-ლიონი-მარსელის რკინიგზის მშენებლობამ გააადვილა ქალაქში პარიზიდან ჩასვლა. ქალაქის პოპულარობა უკავშირდება დედოფალ ვიქტორიას, რომელმაც 1880 წელს იმოგზაურა ქალაქში ქალიშვილის რჩევით. 1939 წლამდე ქალაქს ყოველწლიურად 10 ათასამდე ვიზიტორი სტუმრობდა.
ფრანციშეკ არმინსკი

ფრანციშეკ არმინსკი (; დ. 2 ოქტომბერი, 1789, ტიმბარკი — გ. 14 იანვარი, 1848, ვარშავა) — პოლონელი ასტრონომი.

სწავლობდა კრაკოვში და ვარშავის საინჟინრო სკოლაში, ხოლო 1812 წლიდან პარიზში არაგოსა და დ’ალამბერის ხელმძღვანელობით. მან ააშენა ასტრონომიული ობსერვატორია ილ-დე-ფრანსზე, შემდეგ კი 1829 წელს ვარშავაში, სადაც იყო უნივერსიტეტის პროფესორი და ობსერვატორიის დირექტორი.