სპეციალური თვითმავალი მოძრავი შემადგენლობა

სპეციალური თვითმავალი მოძრავი შემადგენლობა (შემოკლ. სთმშ) — რკინიგზის მოძრავი შემადგენლობა (ავტომოტრისები, მოტომავლები, დრეზინები და სხვა თვითმავალი მანქანები) მოწყობილობებისა და აღჭურვილობების მომსახურებისათვის: ლიანდაგი, საკონტაქტო ქსელი და ენერგომომარაგების მოწყობილობები, კავშირგაბმულობის, ცენტრალიზაციის და ბლოკირების მოწყობილობები.

სთმშ-ს აუცილებელი მახასიათებელია საკუთარი წევის ენერგეტიკული დანადგარების არსებობა.

სთმშ მგზავრთა კაბინებით ასევე გამოიყენება ადამიანთა გადასაყვანად სამუშაოს წარმოების ადგილზე.

სთმშ-ზე შესაძლებელია დაყენდეს დახრილი კრანები, ელექტროგენერატორები, როგორც მექანიზირებული სალიანდაგო ინსტრუმენტების დენის წყარო, შესადუღებელი გენერატორები, მანიპულატორები, საბურღი აპარატები.

სთმშ-ს ასევე მიეკუთვნება ავტონომიური თოვლმწმენდი მატარებლები, თვითმავალი ლიანდაგდამგებები, თვითმავალი ღორღგამწმენდი მანქანები.

სთმშ-ს წევის ენერგეტიკული დანადგარი შეიძლება იყოს როგორც კარბურატორის ძრავიანი (ავტოდრეზინა), ასევე დიზელის. წევის გადამყვანი მექანიზმი შეიძლება იყოს ელექტრული (ძრავა-გენერატორი), ჰიდრავლიკური, მექანიკური. სთმშ-ს ძარა გაანგარიშებულია უმნიშვნელო წევის ძალის აღქმაზე, ამიტომ სთმშ-ში შეიძლება ჩაერთოს ერთი — ორი ვაგონი (მაგალითად, პლატფორმა ლიანდაგის ზედნაშენის მასალებით). მოძრავი შემადგენლობის სხვა ერთეულების ჩასაბმელად სთმშ-ზე ორივე ბოლოდან ყენდება ავტოგადასაბმელები.

 საუკუნის ოცდაათიანი წლების დასაწყისში საკონტაქტო ქსელზე სამუშაოები სრულდებოდა ტიპის დრეზინების გამოყენებით, რომლებიც აღჭურვილები იყვნენ უძრავი მუშა მოედნით და დამატებითი კიბით. დრეზინის კონსტრუქციული სიჩქარე ადგენდა 50 კმ/სთ-ს. შემდგომ წლებში სალიანდაგო დისტანციები მარაგდებოდა -1 და -5 ტიპის მისაბმელიანი ასაღები მოტოდრეზინებით, რომლებიც საუკუნის 60-იან წლებამდე გამოიყენებოდა, როგორც სატრანსპორტო საშუალება. 1950 წელს -ს ტიპის დრეზინები შეიცვალა ტიპის იზოლირებული და ასაწევი მუშა მოედნებიანი დრეზინებით.

დრეზინა გამოდიოდა ორღერძიან პლატფორმაზე, აღჭურვილი კაუჭის სამაგრით; პლატფორმაზე განლაგებული იყო კაბინა ბენზინის ძრავით (-120) და ასაწევ-შემოსატრიალებელი იზოლირებული მუშა მოედანი, რომელიც საშუალებას იძლეოდა ემუშავა საკონტაქტო ხაზზე 3,3 კილოვოლტი ძაბვის ქვეშ.

1965 წელს საბჭოთა კავშირის გზათა მიმოსვლის სამინისტროს ელექტროფიკაციისა და ელექტრომომარაგების მეურნეობის მთავარი სამმართველოს საპროექტო-საკონსტრუქტორო ბიურომ შეიმუშავა დრეზინის მოდერნიზაციის პროექტი. 1967 წელს მოცემული პროექტის შესაბამისად საბჭოთა კავშირის გზათა მიმოსვლის სამინისტროს პერმის ქარხანაში დაიწყო დრეზინის დაგეგმილი მოდერნიზაცია.

 საუკუნის 60-იან წლებში რკინიგზის ელექტროფიკაციის საპროექტო-საკონსტრუქტორო ბიურომ ტიხორეცკის მანქანათმშენებლობის ქარხანასთან ერთად შეიმუშავა ავტომოტრისა -ს პროექტი ჰიდრომექანიკური გადამცემით, რომელიც საშუალებას იძლეოდა განევითარებინა სიჩქარე 80 კმ/სთ-მდე, ხოლო 1980-იან წლებში ავტომოტრისა -ის პროექტი. -ის ძალოვანი დანადგარის სიმძლავრე საშუალებას იძლეოდა განევითარებინა სიჩქარე 100 კმ/სთ-მდე და ემუშავა მისაბმელი მასით 60 ტონამდე. საკონტაქტო ქსელის ბოძებისა და ფუნდამენტის დასაყენებლად, სხვადასხვა დასატვირთ-დასაცლელი სამუშაოების ჩასატარებლად, ასევე სხვა სახის სამუშაოებისთვის ავტომოტრისა აღიჭურვა ტელესკოპიური ისრის ჰიდრავლიკური კრანით. მუშა მოედნის მართვა ხდებოდა დიტანციურად, მისი მოხვევის ზღვრული კუთხე იყო 210° ლიანდაგის ღერძიდან 6,5 მეტრის მანძილზე მუშაობის შესაძლებლობით. ძრავი — დიზელის, მდებარეობს კაბინის ფარგლებს გარეთ, რომელშიც შესაძლებელია განთავსდეს 11 ადამიანი. დღეისათვის ავტომოტრისა -ს გააჩნია სხვადასხვა მოდიფიკაციები და (სახეობაზე დამოკიდებული) აღჭურვილია სამონტაჟო კალათებით (1-1,3), ტელესკოპიური კოშკებით, საბურღი მოწყობილობებით (-1), კრან-მანიპულატორით (-1,3 ) და სხვა მოწყობილობებით.

საშუალო კლასის ავტომოტრისა -1 დამზადდა 1995 წელს ღია სააქციო საზოგადოება „მურომთბომავალის“ მიერ. ის აღიჭურვა ასაწევ-მოსაბრუნებელი არაიზოლირებული მუშა მოედნით, რომელზეც მდებარეობდა მავთულის გამოსასვლელი ხელის პნევმოინსტრუმენტის ჩასართავად. ავტომოტისა აღჭურვილი იყო ჯალამბარით სამონტაჟო ისრის მავთულის გასაჭიმად.

დღეისათვის სპეციალური მოძრავი შემადგენლობა მათ მიერ შესრულებული ფუნქციების მიხედვით შეიძლება დავყოთ შემდეგ სახეობებად:
რკინიგზის თოვლმწმენდი ტექნიკა
მშენებლობის, რკინიგზის დიაგნოსტიკის და რემონტის, ასევე სალიანდაგო აღჭურვილობის სალიანდაგო მანქანები
სპეციალური სამეცნიერო და სამხედრო მოძრავი შემადგენლობები
სასარგებლო წიაღისეულის მომპოვებელი მაღაროებისა და კარიერების მოძრავი შემადგენლობები
თვითმავალი მანქანები, დრეზინები.