ნინო მაისურაძე (ისტორიკოსი)

ნინო (ნანული) მიხეილის ასული მაისურაძე (დ. 19 თებერვალი, 1937, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, ეთნომუსიკოლოგი. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1983), პროფესორი (1983).

ბიოგრაფია
მაისურაძე ნინო (ნანული) მიხეილის ასული (19. 02.1937, თბილისი), ისტორიკოს-ეთნოლოგი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი; ეთნოლოგი, ეთნომუსიკოლოგი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ივ.ჯავახიშვილის სახ. ისტორიის და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის მთავარი მეცნიერი თანამშრომელი. 2006 წლიდან ისტორიის, ეთნოლოგიის, რელიგიის შესწავლისა და პროპაგანდის სამეცნიერო ცენტრის თანამშრომელი. საშუალო სკოლის პარალელურად დაამთავრა თბილისის მუსიკალური სასწავლებელი (1956); 1961 წელს– თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. ამავე წელს მუშაობა დაიწყო საქ. მეცნ. აკად. ივ. ჯავახიშვილის სახ. ისტორიის, არქეოლოგიის და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ეთნოგრაფიის განყოფილებაში. 1962-64 წლებში ინსტიტუტის დირექტორის აკად.ნ.ბერძენიშვილის და აკად.გ.ჩიტაიას შუამდგომლობით ოფიციალურად გაიარა მუსიკისმცოდნეობის სპეციალური კურსი თბილისის ვ. სარაჯიშვილის სახ. სახელმწიფო კონსერვატორიაში. 1967 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია, 1983 წელს – სადოქტორო დისერტაცია, რის გამოც ისტორიის და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის სამეცნიერო ხარისხების მიმნიჭებელმა სამეცნიერო საბჭომ და უმაღლესმა საატესტაციო კომისიამ მას დოქტორის ხარისხი და პროფესორის წოდება მიანიჭა. წლების მანძილზე ხელმძღვანელობდა საინსტიტუტო საპრობლემო ჯგუფს (განყოფილება) მუსიკალურ ეთნოლოგიაში, რომელსაც საფუძველი ჩაუყარა აკად.გიორგი ჩიტაიამ. ნინო მაისურაძის მიერაა წაკითხული ლექციების სპეციალური კურსი ეთნომუსიკოლოგიაში ივ. ჯავახიშვილის სახ. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტსა და სულხან-საბა ორბელიანის სახ. თბილისის პედაგოგიურ ინსტიტუტში (ამჟამად ილიას უნივერსიტეტი). საუკუნის 90-იან წლებში იყო ისტორიის და ეთნოლოგიის კათედრის გამგე თბილისის უნივერსიტეტ „გეორგიაში“, სადაც ლექციებს კითხულობდნენ ისტორიის და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის, ივ. ჯავახიშვილის სახ. თბილისის სახელმწოფო უნივერსიტეტის და საქართველოს ეროვნული მუზეუმის მეცნიერ -თანამშრომლები; იყო ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის სამეცნიერო საბჭოს წევრი; ამავე ინსტიტუტთან არსებული ხარისხების (კანდიდატი, დოქტორი) მიმნიჭებელი სამეცნიერო საბჭოს წევრი; საქართველოს შოთა რუსთაველის სახ. თეატრის და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტთან და ვ. სარაჯიშვილის სახ. თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიასთან არსებული ხარისხების მიმნიჭებელი გაერთიანებული სამეცნიერო საბჭოს წევრი; ოფიციალური ოპონენტი და რეცენზენტი 40-ზე მეტი საკანდიდატო და სადოქტორო დისერტაციების (ეთნოლოგიაში, მუსიკისმცოდნეობაში, კულტუროლოგიაში); ევროპის ეთნომუსიკოლოგთა საერთაშორისო სემინარის წევრი; კავკასიის ქვეყნებთან სამეცნიერო თანამშრომლობის კომისიის წევრი; საქ. მეცნიერებათა ეროვნულ აკადემიაში წარმოდგენილი საქ-ს უმაღლესი საგანმანათლებლო და სამეცნიერო_კვლევითი დაწესებულებების სამეცნიერო საქმიანობის ექსპერტი. კავკასიის ქვეყნებთან სამეცნიერო თანამშრომლობის კომისიის წევრი.
ნ. მაისურაძის სამეცნიერო მოღვაწეობას უკავშირდება ტრადიციული მუსიკის ისტორიული მეცნიერების სამსახურში ჩაყენება, ეთნოლოგიის დარგში მუსიკალური ეთნოლოგიის||ეთნომუსიკოლოგიის, როგორც სამეცნიერო დისციპლინის ჩამოყალიბება, რომელსაც აკად. გ. ჩიტაიას თაოსნობით ჩაეყარა საფუძველი. ნ. მაისურაძის მიერ განსაზღვრულია მუსიკალური ეთნოლოგიის მიზანი და ამოცანები. მისი ხელმძღვანელობით და კონსულტაციით დაცულია საკანდიდატო და სადოქტორო დისერტაციები ეთნომუსიკოლოგიაში. ნ. მ-ს შრომები მიეძღვნა ქართული ტრადიციული მუსიკის, როგორც ყოფის ორგანული ნაწილის ისტორიულ-ეთნოლოგიური ასპექტით შესწავლას, კულტურულ-ყოფითი და ეთნიკური ფუნქციების გამოვლენას, ეთნოკულტურულ და ეთნოგენეტიკურ პრობლემებს. მან მუსიკალურ-ეთნოგრაფიულ მასალას მიანიჭა წყაროთმცოდნეობითი მნიშვნელობა ისტორიულ-ეთნოლოგიური კვლევისათვის; გამოიყენა კვლევის კომპლექსურ-ინტენსიური და ისტორიულ-შედარებითი მეთოდები; გამოიკვლია ქართველი ხალხის მუსიკალური აზროვნების განვითარების უძველესი ეტაპები: საერთო ქართველური მუსიკალური ფუძე-ენა, მისი განვითარების, მუსიკალურ დიალექტებად დიფერენციაციის პროცესი და განიხილა ერთობლივი ქართველური ეთნოსის არსებობისა და მისი ეთნოგრაფიულ ჯგუფებად (კუთხეებად) ჩამოყალიბების კონტექსტში. გამოთქვა მოსაზრება მუსიკალური ფუძე-ენის ქართველურ ენათა ფუძე-ენის პარალელურად არსებობის შესახებ; განსაზღვრა ქართველური მუსიკალური ფუძე-ენის ჩამოყალიბების ქრონოლოგიური ჩარჩოები. დაასაბუთა, რომ ქართული მაღალგანვითარებული პოლიფონია ემყარება ჰარმონიულ ელემენტთა უწყვეტი, კანონზომიერი განვითარების პროცესს, რაც, თავის მხრივ, მიუთითებს მის ადგილობრივ წარმომავლობაზე. ნ. მ-ის სამეცნიერო მოღვაწეობის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ასპექტი ქართული და ჩრდილოკავკასიური მუსიკალური ენების ურთიერთმიმართება და მათი ერთობის პრობლემაა. მან აჩვენა კავკასიური მუსიკის ფორმირების გზა და მისი კერძო ვარიანტების გამოყოფის რთული პროცესი; ქართველურ ტომთა არსებითი როლი იბერიულ-კავკასიური მუსიკალური კულტურის ჩამოყალიბებაში და, შესაბამისად, მუსიკალური მონმაცემების საფუძველზე, გამოთქვა მოსაზრება უძველეს ხანაში, კავკასიაში, ქართველურ ტომთა ფართო ტერიტორიაზე განფენის შესახებ, რომლის საზღვრები, როგორც ჩანს, თანდათან იზღუდებოდა. ტრადიციული მუსიკა განიხილა აღმოსავლურ და დასავლურ კულტურათა კონტექსტში და დაასაბუთა მისი ადგილობრივი წარმომავლობა. ეთნომუსიკოლოგიაში მის მიერაა შემოტანილი ტერმინი „მუსიკალური ფუძე-ენა“ („საერთო ქართველური მუსიკალური ფუძე-ენა“). ნ. მ. მონოგრაფიების და მრავალი სტატიის ავტორია. მათ შორის - „ქართული ხალხური მუსიკა და მისი ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ასპექტები, თბ., 1989; „ეს სიმღერაა საქართველოსი“, თბ., 2010; გამოცემა, თბ., 2023; ქართული ხალხური მუსიკა და ქართველი ხალხის ეთნოგენეზი“// კრ. ქართველი ხალხის ეთნოგენეზი, თბ., 2002; „ქართული ჰიმნოგრაფია და ეროვნული ცნობიერება“ // ანალები, #3, თბ., 2008; ქართული ტრადიციული მუსიკა და ეროვნული ცნობიერება. ქართული და ჩრდილოკავკასიური მუსიკალური ენების ურთიერთმიმართება და მათი ერთობის პრობლემა, თბ., 2015; “ეთნომუსიკოლოგია” // მუსიკალური ეთნოლოგია, “ გამ., თბ., 2018 და სხვ. რედაქტორია ეთნოლოგიური და ეთნომუსიკოლოგიური ნაშრომების. მას ეკუთვნის მუსიკალური კომპოზიციები (კრ. „ის ვინც მიყვარდა“, თბ., 2003), რომლებიც შესრულდა საქართველოსა და საზღვარგარეთ (გერმანია).

შრომები
ქართული ხალხური მუსიკა და მისი ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ასპექტები, თბ., 1990;
ქართული ხალხური მუსიკა და ქართველი ხალხის ეთნოგენეზი, კრ.: ქართველი ხალხის ეთნოგენეზი, თბ., 2002;
ქართული ჰიმნოგრაფია და ეროვნული ცნობიერება, „ანალები“, 2008, [ტ.] 3;
ქართული ტრადიციული მუსიკა და ეროვნული ცნობიერება, თბ., 2015;
ეთნომუსიკოლოგია, მუსიკალური ეთნოლოგია, გამოც. მე-2, თბ., 2018.