iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დეპოზიტარი (საერთაშორისო სამართალი)

დეპოზიტარი ( – საცავი; ) —
საერთაშორისო სამართალში სახელმწიფო ან საერთაშორისო ორგანიზაცია, რომელსაც შესანახად ბარდება მრავალმხრივი საერთაშორისო ხელშეკრულების ავთენტიკური ტექსტი და მისი რატიფიკაციის სიგელები. დეპოზიტარის ფუნქციები განსაზღვრულია სახელშეკრულებო სამართლის შესახებ ვენის კონვენციის 77-ე მუხლით (ხელმოწერილია 1969 წელს, ძალაში შევიდა 1980 წელს, საქართველოს მიერ ხელმოწერილია 1995 წელს).

ხელშეკრულების დეპოზიტარის დანიშვნა შეიძლება მოლაპარაკებაში მონაწილე სახელმწიფოთა მიერ, ან თავად ხელშეკრულებით, ან რაიმე სხვა წესით. დეპოზიტარი შეიძლება იყოს ერთი ან მეტი სახელმწიფო, საერთაშორისო ორგანიზაცია ან ორგანიზაციის მთავარი აღმასრულებელი თანამდებობის პირი.

დეპოზიტარის მთავარი ფუნქციებია:
ხელშეკრულების ტექსტის ორიგინალის და დეპოზიტართან წარდგენილი ნებისმიერი უფლებამოსილების ტექსტის ორიგინალის შენახვა;
ტექსტის ორიგინალის დამოწმებული ასლების და ხელშეკრულების შემდგომი სხვა ტექსტების
მომზადება დამატებით ენებზე;
ხელშეკრულებაზე ნებისმიერი ხელმოწერის მიღება და მასთან დაკავშირებული ნებისმიერი
დოკუმენტის, შეტყობინების და კომუნიკაციების მიღება და შენახვა;
იმის შემოწმება არის თუ არა ხელმოწერა ან ნებისმიერი დოკუმენტი, შეტყობინება ან ცნობა, რაც დაკავშირებულია ხელშეკრულებასთან, სრულ წესრიგში და შედგენილი შესაბამისი ფორმით;
მხარეთა და ხელშეკრულების მხარედ გახდომის უფლების მქონე სახელმწიფოთა ინფორმირება იმ დოკუმენტების, შეტყობინებებისა და ცნობების შესახებ, რომელიც ხელშეკრულებას ეხება;
ხელშეკრულებათა რეგისტრაცია გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის სამდივნოში.
დავით დვალი (ელექტროტექნიკოსი)

დავით ირაკლის ძე დვალი (დ. 5 აპრილი, 1950, სოფ. საბუე, ახლანდ. ყვარლის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი ელექტროტექნიკოსი, ტექნიკური მეცნიერების დოქტორი (1994), პროფესორი (1995).

1972 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კავშირგაბმულობისა და ელექტრონიკის ფაკულტეტი. 1975 წლიდან იდან მუშაობს ამავე ინსტიტუტში (ახლანდ. საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი) სამრეწველო ელექტრონიკის კათედრაზე. პედაგოგიურ მოღვაწეობასთან ერთად ეწევა სამეცნიერო-კვლევით საქმიანობას. 1987 წელს ჩამოაყალიბა ელექტრონული ტექნიკის სამეცნიერო-კვლევითი ლაბორატორია. მისი სამეცნიერო კვლევის თემაა შეუფერხებელი და ხარისხიანი ელექტროკვების ტექნოლოგიები, არატრადიციული ენერგოტექნოლოგიები და სხვ.
თამაზ დვალი

თამაზ პიმენის ძე დვალი (დ. 3 იანვარი, 1949, თბილისი) — ქართველი არქიტექტორი.

1971 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. იმავე წელს მუშაობდა დაიწყო გ. ჩუბინაშვილის სახელობის ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტში არქიტექტორად, 1976 წლიდან ამავე ინსტიტუტის მეცნიერი თანამშრომელია, ხოლო 1986 წლიდან 2006 წლამდე — ძეგლთა აღნუსხვის განყოფილების გამგე, 1987 წლიდან პარალელურად მუშაობს ქართული ენციკლოპედიის მთავარ სამეცნიერო რედაქციაში. 1997 წლიდან „საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობის“ რედაქციის გამგეა.

დვალმა მიაკვლია, აზომა და შეისწავლა მრავალი ხუროთმოძღვრული ძეგლი. არის რამდენიმე ხუროთმოძღვრული ძეგლის რესტავრაციის პროექტის თანაავტორი, „საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობის" მე-2 წიგნის (თბ., 2004) რედკოლეგიის ხელმძღვანელი, გამოცემა „ქართული ხუროთმოძღვრების" (ძველი ქართ. ხუროთმოძღვრების ძეგლთა დოკუმენტური ასახვა მიკროფილმებზე – 47000 ფოტოსურათით, ტ. 1–8, ლეიდენი, 1994–2011, ინგლ. ენაზე) მოთავე და ხელმძღვანელი. კრებულის -მა ტომმა მიიღო საქართველოს სახელმწიფო პრემია (1996). სამეცნიერო გამოკვლევები მიუძღვნა ცხვარიჭამიას, ბენისის, ვაჩნაძიანის ტაძრებს და ა. შ.
გიორგი სვანიძე (ბიზნესმენი)

გიორგი სვანიძე (დ. 7 აპრილი, 1971, თბილისი) — ქართველი ბიზნესმენი და მეწარმე. დიასპორული ბიზნეს ასოციაციის დამფუძნებელი, ფონდ „გაამწვანე საქართველოს“ თავმჯდომარე, საქართველოს ზეთისხილის მეწარმეთა ასოციაციის თავმჯდომარე და ნიდერლანდების ქართული დიასპორის თავმჯდომარე. 2023 წლიდან ინდონეზიის რესპუბლიკის საპატიო კონსული საქართველოში.

გიორგი სვანიძე იყო პირველი, ვინც საქართველოში ზეთისხილის კულტურა შემოიტანა და 2019-2021 წელს საერთაშორისო ზეთისხილის საბჭოს თავმჯდომარის პოზიცია დაიკავა, იგი არის საქართველო-საუდის არაბეთის ბიზნეს საბჭოს, საქართველო-ინდონეზიის ბიზნეს ასოციაციისა და საქართველო-იაპონიის ბიზნეს ასოციაციის პრეზიდენტი. 2019 წელს გარემოს დაცვის და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს მრჩეველი და სავაჭრო სამრეწველო პალატის წევრი.

გიორგი სვანიძე აქტიური ფილანთროპია. ააგო და აღადგინა რამდენიმე ეკლესია და სამონასტრო კომპლექსი. ააშენა საცხოვრებელი კომპლექსები შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვებისთვის.

საუბრობს ქართულ, ინგლისურ, რუსულ და ნიდერლანდურ ენებზე.

დაოჯახებულია, ჰყავს მეუღლე და სამი შვილი.

ჯილდოები
ოქროს ფრთა (2007)
დიასპორის სამინისტროს საპატიო მედალი (2015)
საუკეთესო ინვესტორი (ჯორჯიან თაიმსი, 2018)
საუკეთესო ბიზნესმენი (ჯორჯიან თაიმსი, 2019)
საუკეთესო ინვესტორი ზეთისხილის სექტორში (ბიზნეს თაიმსი, 2019)
ოქროსმედალი და პრიზი (პროდექსპო, 2019)
ალუტაგუზეს ეროვნული პარკი

ალუტაგუზეს ეროვნული პარკი, ალუტაგუზის ეროვნული პარკი , ალუტაგეს ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი ესტონეთში. ყველაზე ახალგაზრდა ეროვნული პარკი ქვეყანაში. მდებარეობს აღმოსავლეთ ესტონეთში, იდა-ვირუს მაზრაში.

შექმნის ისტორია და მიზნები
ალუტაგუზეს ეროვნული პარკი დაარსდა 2018 წლის 24 ნოემბერს. ესტონეთის ექვსი ეროვნული პარკიდან ყველაზე ახალგაზრდაა. პირველი ეროვნული პარკი ესტონეთში დაარსდა ლაჰემააში 1971 წელს, ბოლოს წინა — მაცალუ — 2004 წელს.

ალუტაგუზში ეროვნული პარკის დაარსების იდეა 1920-იან წლებში პირველად წამოაყენა ესტონელმა ბოტანიკოსმა გუსტავ ვილბასტემ . თუმცა მისი გეგმის განხორციელება მოხერხდა თითქმის 100 წლის შემდეგ.

ალუტაგუზეს ეროვნული პარკის დანიშნულება არის პეიპუსის ტბის ჭაობის, ტყის, მდელოს, ტბის, მდინარის და სანაპირო ბუნებრივი თემების დაცვა, შენარჩუნება და აღდგენა, რეგიონისთვის დამახასიათებელი ლანდშაფტების და რელიეფის ფორმების, ბიოლოგიური მრავალფეროვნების, დაცული ცხოველების, მცენარეები და მიგრაციის მნიშვნელოვანი ადგილების და ფრინველების ბუდეების, ასევე რეგიონული კულტურული მემკვიდრეობისა და ისტორიული და კულტურული ძეგლების შენარჩუნება და პოპულარიზაცია.

ალუტაგუზეს რეგიონი ესტონეთში ისტორიულად მოიცავს წიწვოვანი ტყეებისა და ჭაობების უდიდეს ტერიტორიას. ეროვნული პარკში მდებარეობს ესტონეთის ყველაზე გრძელი ქვიშიანი პლაჟი და სმოლნიცას უნიკალური დიუნა პეიპუსის ტბის ჩრდილოეთ სანაპიროზე, ესტონეთში ყველაზე ძლიერი დინებით გამორჩეული მდინარე ნარვა, სტრუგას ბუნებრივი პარკის მდინარეები და მდელოები, ტბების ყველაზე მაღალი სიმჭიდროვის კურტნას ტყის ლანდშაფტი, აგუსალუს ერთადერთი კონტინენტური დიუნები ესტონეთში, პუხატუს ერთ-ერთი უდიდესი ჭაობის სისტემა ჩრდილოეთ ევროპაში და ქვეყნის ერთ-ერთი ყველაზე წარმომადგენლობითი ხელშეუხებელი ფართოფოთლოვანი პორუნის ტყეები.

ფლორა და ფაუნა
ეროვნული პარკი მდიდარია მცენარეებისა და ცხოველთა მრავალფეროვანი სახეობებით.

ალუტაგუზე ფრინველთა არაერთი სახეობის ჰაბიტატია. აქ ბინადრობს ესტონური თეთრთავა ფსოვი, რომლის დასაცავად 1938 წელს აქ შეიქმნა ესტონეთში პირველი ბუნების დაცვის ზონა, ტორფის ჭაობის ნაკრძალი - რატვა.

მგლების, დათვების, ფოცხვერების და სხვა ცხოველების მიგრაცია ესტონეთიდან რუსეთში ხდება ალუტაგუზეს გავლით.
თაობა Z

თაობა (ჯენზი, ) ანუ ზუმერები — დემოგრაფიული კოჰორტა, რომელიც მოსდევს თაობა -ს (ათასწლეულის თაობას) და წინ უსწრებს თაობა ალფას. მკვლევრები და მასობრივი ინფორმაციის საშუალებები თაობა -ის დასაწყისად თვლიან 1990-იანი წლების შუა-ბოლოს, ხოლო დასასრულად — 2010-იანების დასაწყისს. თაობა -ის წარმომადგენელთა უმრავლესობა თაობა -ის ან -ის შვილია.

თაობა პირველი სოციალური კატეგორიაა, რომლის წარმომადგენლები ადრეული წლებიდან იზრდებოდნენ ინტერნეტთან და პორტატულ ციფრულ ტექნოლოგიებთან ერთად, ამიტომ მათ „ციფრულ აბორიგენებსაც“ უწოდებენ. ეკრანთან გატარებული დროის უარყოფითი შედეგები უფრო მეტად გამოხატულია მოზარდებში, ვიდრე მცირე ასაკის ბავშვებში. წინა თაობებთან შედარებით, თაობა -ის წარმომადგენლები, როგორც წესი, ცხოვრობენ უფრო ნელი ტემპით, აქვთ მოზარდთა ორსულობის უფრო დაბალი მაჩვენებელი და უფრო იშვიათად მოიხმარენ ალკოჰოლს (თუმცა არა აუცილებლად სხვა ფსიქოაქტიურ ნივთიერებებს). უფროს თაობებზე მეტად არიან დაინტერესებული აკადემიური მიღწევებით და სამუშაოს პერსპექტივებით. გაზრდილია სექსტინგის (სექსუალური შინაარსის მიმოწერის) გავრცელებულობა მოზარდებს შორის, თუმცა მისი შედეგება კარგად შესწავლილი არ არის. ახალგაზრდული სუბკულტურები ამ თაობაშიც შენარჩუნდა, თუმცა უფრო მშვიდი ხასიათის გახდა.

მთელ მსოფლიოშია იმის დამადასტურებელი მონაცემები, რომ ქალთა შორის სქესობრივი სიმწიფის საშუალო ასაკი მნიშვნელოვნად შემცირდა საუკუნესთან შედარებით, რაც გავლენას ახდენს მათ კეთილდღეობასა და მომავალზე. მთლიანი მოსახლეობის საშუალო მაჩვენებელზე მაღალია მოზარდებსა და ახალგაზრდებს შორის ალერგიის გავრცელებულობა. ამაღლებულია ცნობიერება ფსიქიკური ჯანმრთელობის შესახებ და მისი დიაგნოსტიკის მაჩვენებლები, გაზრდილია ძილის დეპრივაციის შემთხვევები. ბევრ ქვეყანაში თაობა -ის ახალგაზრდობას უფრო ხშირად აღენიშნება გონებრივი ჩამორჩენილობა და ფსიქიკური აშლილობები, ვიდრე უფროს თაობას.

თაობა -ის წარმომადგენლები ადრინდელ პერიოდთან შედარებით უფრო მეტ დროს ატარებენ ელექტრულ მოწყობილობებთან და უფრო ნაკლებს — წიგნებთან, რაც გავლენას ახდენს ყურადღების კონცენტრაციაზე, ლექსიკურ მარაგზე, აკადემიურ მიღწევებსა და სამომავლო ეკონომიკურ წვლილზე.
ირაკლი დვალი

ირაკლი კონდრატეს ძე დვალი (დ. 14 აგვისტო, 1928, ამბროლაური) — ქართველი ინჟინერ-მექანიზატორი. ტექნიკური მეცნიერების დოქტორი (2004), პროფესორი (1995), საქართველოს დამსახურებული მექანიზატორი (1969).

1949 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 1949–1981 წლებში მუშაობდა სხვადასხვა დაწესებულებებში ხელმძღვანელ თანამდებობაზე. 1981 წელს დვალის ინიციატივით დაარსდა სამეცნიერო-ტექნიკური ინფორმაციისა და პრესის რესპუბლიკური ცენტრი, რომლის დირექტორი იყო 1997 წლამდე. 1997–2001 წლებში იყო სოფლის მეურნეობის სამინისტროს პრესსამსახურის ხელმძღვანელი. კითხულობს ლექციებს სხვადასხვა უმაღლეს სასწავლებელში. ავტორია სამეცნიერო პუბლიკაციებისა მექანიზაციის საკითხებზე. მიღებული აქვს სახელმწ. ჯილდოები, მ. შ. ღირსების ორდენი (1998).
მალაქია დვალი

მალაქია (კუკური) კონსტანტინეს ძე დვალი (დ. 10 აგვისტო, 1925, სოფ. ზედა შავრა, ახლანდ. ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი არქიტექტორ-რესტავრატორი, ხელოვნებათმცოდნე. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1980).

დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტი 1943 წელს. მუშაობდა ინჟინრად, არქიტექტორ-რესტავრატორად. 1968 წლიდან იყო სპეციალური სამეცნიერო-სარესტავრაციო გაერთიანების მთავარი არქიტექტორი, 1989-2004 წლებში ძეგლთა დაცვის მთავარი სამმართველოს (შემდეგ — დეპარტამენტის) მთავარი არქიტეტორი, იმავდროულად 1958-2006 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტში. მისი ავტორობით არის რესტავრირებული ძეგლები: მანგლისის ტაძარი (1959), სოფ. პატარა ონის ეკლესია (1974), ნიკორწმინდის ტაძარი (1980) და ძველი გავაზი (1987, ორი უკანასკნელი გ. ნიკოლაძესთან ერთად), თბილისის მეტეხის ტაძარი (1969, ვ. ცინცაძესთან ერთად), ძველი გაგრის ეკლესია (1957) და სხვ. არის სამეცნიერო ნაშრომების ავტორი. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1997).
მერაბ დვალი

მერაბ ლეონიდეს ძე დვალი (დ. 1 იანვარი, 1950, თბილისი) — ქართველი ოფთალმოლოგი, მედიცინის მეცნიერების დოქტორი (1989), პროფესორი (1997).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი 1972 წელს. 1973-1989 წლებში მუშაობდა მოსკოვში, მ. შ. მოსკოვის თვალის სნეულებათა საკავშირო სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში. 1974 წელს, ქართველ ექიმთა შორის პირველმა გააკეთდა კატარაქტის ფაკოემულსიფიკაცია, 1981 წელს კი საბჭოთა კავშირში პირველმა დანერგა სხვადასხვა მოდელის ე. წ. „ფაკიური" ლინზები მაღალი ხარისხის რეფრაქციის მანკების კორექციისთვის. 1989–1997 წლებში ხელმძღვანელობდა თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის თვალის მიკროქირურგიის ლაბორატორიას. 1992-1993 წლებში სამუშაოდ მიწვეული იყო ჩინეთში. 1999 წელს თბილისში დააარსა სამხრეთ კავკასიაში პირველი ექსიმერული ლაზერის ცენტრი.

1995 წლიდან მ. დვალი არის საქართველოს ოფთალმოლოგთა ასოციაციის დამფუძნებელი და პირველი თავმჯდომარე, 1999 წლიდან — შპს თვალის კლინიკა „ახალი მზერის" დამფუძნებელი და გენერალური დირექტორი. 1997–2005 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის (თსსუ) თვალის სნეულებათა კათედრის პროფესორია, 2005 წლიდან — თსსუ-ის თვალის სნეულებათა დეპარტამენტის სრული პროფესორი, 2015 წლიდან — თსსუ პირველი საუნივერსიტეტო კლინიკის ოფთალმოლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი. საქართველოში თვალის მიკროქირურგიის დანერგვა-განვითარებისთვის 2002 წელს მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო პრემია მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგში.
მიხეილ დვალი

მიხეილ თევდორეს ძე დვალი (დ. 1 ოქტომბერი, 1900, ქ. დერბენდი, — გ. 20 მაისი, 1982, ლენინგრადი) — რუსეთში მოღვაწე გეოლოგი, წარმოშობით ქართველი. გეოლოგიურ-მინერალოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი (1951), პროფესორი (1951).

1918 წლიდან მუშაობდა ნავთობის მრეწველობაში. 1926 დაამთავრა გროზნოს ნავთობის უმაღლესი ტექნიკუმი. 1926–1930 წლებში მუშაობდა ლენინგრადი გეოლოგიის კომიტეტში, 1930–1973 წლებში — ნავთობის საკავშირო სამეცნიერო-კვლევით გეოლოგიურ-საძიებო ინსტიტუტში. მონაწილეობდა მსოფლიო ომში. იკვლევდა ნავთობის გეოქიმიისა და ნავთობის წარმოშობის საკითხებს. მნიშვნელოვანი ნავთობგეოლოგიური სამუშაოები აქვს ჩატარებული კავკასიაში, ქერჩის ნახევარკუნძულზე, თურქმენეთში, დასავლეთ ციმბირსა და კამჩატკაზე. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ა. კარპინსკის სახელობის პრემია (1952).
ბადრი დვალიშვილი

ბადრი პავლეს ძე დვალიშვილი (დ. 15 მაისი, 1950, თბილისი) — ქართველი მათემატიკოსი. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1994), პროფესორი (1995).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი (1972). მუშაობდა იქვე სხვადასხვა თანამდებობაზე 1976-2006 წლებში, 2009 წლიდან — წმიდა ანდრია პირველწოდებულის სახელობის ქართული უნივერსიტეტში. კვლევის ძირითადი მიმართულებაა: ბიტოპოლოგიების შესწავლა და მათი გამოყენება.
გივი დვალიშვილი

გივი ერასტის ძე დვალიშვილი (დ. 20 ოქტომბერი, 1929, თბილისი, — გ. 3 დეკემბერი, 1999, იქვე) — ქართველი ჟურნალისტი, კინოსცენარისტი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1979).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი (1953). 1954–1968 წლებში იყო საქართველოს სახელმწიფო ტელერადიო კომიტეტის ლიტერატურულ-დრამატულ გადაცემათა მთავარი რედაქტორი, 1968–1979 წლებში — კინოსტუდია „ქართული ფილმის" მთავარი რედაქტორი,
1979–1995 წლებში — საქართველოს კინემატოგრაფისტთა კავშირის გამგეობის მდივანი. დაწერილი აქვს რამდენიმე სცენარი სატელევიზიო და დოკუმენტური ფილმებისათვის, მ. შ. აღსანიშნავია „მინდვრის ყვავილი" (1974), „მადლი მიწისა" (1982). ქართულ ენაზე ნათარგმნი აქვს მხატვრული ფილმების სადუბლიაჟო ტექსტები, გამოქვეყნებული აქვს კრიტიკული წერილები კინოს შესახებ.
მანუელ დვალიშვილი

მანუელ სამუელის ძე დვალიშვილი (დ. 23 დეკემბერი, 1928, სოფ. სულორი, ახლანდ. ვანის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი თერაპევტი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1984), პროფესორი (1999), საქართველოს დამსახურებული ექიმი (1979).

მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი (1953). 1953 წლიდან მუშაობდა ბორჯომში, სანატორიუმ „ლიკანში“ სხვადასხვა თანამდებობაზე, მ. შ. 1979-1993 და 1995-1997 წლებში მთავარი ექიმის პოზიციაზე. 1997-2008 წლებში იყო სააქციო საზოგადოება სანატორიუმ „ლიკანის“ დირექტორი, 2008 წლიდან — კონსულტანტი. გამოქვეყნებული აქვს არაერთი ნაშრომი, მ. შ. 9 სახელმძღვანელო და 4 მონოგრაფია.
პავლე დვალიშვილი

პავლე (იოველ) ნესტორის ძე დვალიშვილი (დ. 1895, სოფ. დვალიშვილები, ახლანდ. ვანის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1937, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკური აქტივისტი.

1917 წლიდან იყო საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წევრი. 1918-1921 წლებში მსახურობდა საქართველოს სახალხო გვარდიაში. გასაბჭოების შემდეგ, 1922-1924 წლებში იყო საქართველოს დამოუკიდებლობის კომიტეტის ვანის ორგანიზაციის წევრი და აქტიურად მონაწილეობდა 1924 წლის აგვისტოს აჯანყებაში საბჭოთა რეჟიმის წინააღმდეგ. 1924-1925 წლებში დაპატიმრებული იყო. 1937 წლის რეპრესიების დროს კვლავ დააპატიმრეს და დახვრიტეს.
რევაზ დვალიშვილი

რევაზ ვალერიანის ძე დვალიშვილი (დ. 30 მარტი, 1928, ქუთაისი, — გ. 6 მაისი, 1987, თბილისი) — ქართველი ჟურნალისტი, საქართველოს დამსახურებული ჟურნალისტი (1979).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი (1950), მოსკოვის უმაღლესი პარტიული სკოლა (1967). მუშაობდა საბჭოთა პარტიულ და პროპაგანდისტულ ორგანოებში. იყო გაზეთ „ნორჩი ლენინელის" (1954–1957) და გაზეთ „თბილისის" ლიტმუშაკი (1957–1960), გაზეთ „კომუნისტის" განყოფილების გამგე (1961–1965, 1967–1968, 1983–1987). 1968-1972 წლებში იყო საქართველოს ტელევიზიის პროპაგანდის რედაქციის მთავარი რედაქტორი, 1980-1982 წლებში — ტელევიზიის პროგრამების რედაქციის დირექტორი, 1980–1983 წლებში — სოციოლოგიური კვლევისა და სამეცნიერო პროგრამების მთავარი რედაქციის მთავარი რედაქტორი, 1987 წელს — გაზეთ „სახალხო განათლების" რედაქტორი. დაწერილი აქვს პიესები — „იკარუსის მოსვლამდე", „ჩვენს პატარა სავარძლებში".
შალვა დვალიშვილი

შალვა თეოფილეს ძე დვალიშვილი (დ. 1903, სოფ. ზედა ბზვანი, ახლანდ. ვანის მუნიციპალიტეტი, — გ. 31 იანვარი, 1943, ქ. უხტა, ახლანდ. კომის რესპუბლიკა, რუსეთის ფედერაცია) — ქართველი პოლიტიკური აქტივისტი.

1921 წლიდან იყო საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული პარტიის ვანის იატაკქვეშა ორგანიზაციის ერთ-ერთი ლიდერი. აქტიურად მონაწილეობდა საბჭოთა რეჟიმის წინააღმდეგ 1924 წლის აგვისტოს აჯანყებაში. 1934 წელს დააპატიმრეს და ანტისაბჭოთა მოღვაწეობისთვის მიუსაჯეს გადასახლება. იმყოფებოდა გულაგის უხტა-იჟემის ბანაკში („უხტიჟემლაგ“) კომის ასსრ-ის ტერიტორიაზე. იქვე დახვრიტეს 1943 წელს.
ვილიანდის ბრძოლა

ვილიანდის ბრძოლა — ერთ-ერთი საკვანძო ბრძოლაგერმანელებს ( კაუპოს მეთაურობით) და ესტონელებს ( ლემბიტუს მეთაურობით) შორის, რომელიც გაიმართა ქალაქ ვილიანდის მახლობლად 1217 წლის 21 სექტემბერს, როდესაც გერმანელებმა სცადეს ესტონეთის ძალით დაპყრობა.

უცხოურ ისტორიოგრაფიაში ცნობილია წმ. მათეს დღეს გამართული ბრძოლის სახელწოდებით .

ბრძოლის მონაწილეები
ერთ მხარეს გამოდიოდა კონტინენტური ესტონეთის ექვსი ძირითადი სამფლობელოს ( მააკონდის ) კოალიცია : რავალა (რეველი), ლაენემაა (როტალია ჰაინრიხში), ჰარჯუმა (გარიენი), ვირუმაა (ვირონია), ირვამაა (გერვენი) და საკალა. ბრძოლაში არ მონაწილეობდა მხოლოდ უგანდი (უნგაურია), ვინაიდან 1215 წელს ჯვაროსნებისა და ლეტების ცხრა შემოსევის შედეგად მისი მოსახლეობა თითქმის მთლიანად განადგურდა, ხოლო 1216 წლიდან იგი უკვე გერმანელებს ემორჩილებოდა. კოალიციის არმიაში შედიოდა ექვსი ათასამდე ჯარისკაცი. ესტონელებს რუსული ჯარების დახმარების იმედი ჰქონდათ, მაგრამ მათ არ მიიღეს ბრძოლაში მონაწილეობა.

მეორე მხარეს (ესტონელების წინააღმდეგ) იბრძოდა ლივონის სამათასიანი არმია, რომელიც შედგებოდა რიგის ეპისკოპოსის ჯარებისგან, ჰოლშტეინის გრაფ ალბერტის ჯვაროსნებისგან, ხმლის საძმოს ორდენის,ლატგალების (ლეტების) რაზმისა და ლივებისგან.

შტაკება, შედეგები და ბრძოლის ისტორიული მნიშვნელობა
ბრძოლის დროს ჯვაროსნებმა ესტონელებს გამანადგურებელი მარცხი მიაყენეს. კოალიციის მთლიანმა ზარალმა შეადგინა თითქმის 1000 პირი, იმ ესტონელების ჩათვლის გარეშე, რომლებიც დაიღუპნენ ტყეში დამალვის მცდელობისას. გერმანელებმა ნადავლის სახით მიიღეს დაახლოებით ორი ათასი საბრძოლო ცხენი.

გერმანელების ამ გამარჯვებამ დიდწილად განსაზღვრა ცენტრალური და სამხრეთ ესტონეთის მომავალი ბედი, რომლებიც მომდევნო ორი წლის განმავლობაში ასევე აღმოჩნდნენ დამპყრობელთა ხელში. შემთხვევითი არ არის, რომ მე-13 საუკუნის ბოლოს, შუა საუკუნეების ლივონიის რითმირებული ქრონიკის ავტორმა ბრძოლას მიანიჭა გადამწყვეტი როლი ესტონეთის მიწების დაპყრობაში. პოეტი წერდა, რომ ამ ბრძოლის შემდეგ ესტონელები იძულებულები გახდნენ გადაეხადათ საეკლესიო დესეტინა, აეშენებინათ ციხე-სიმაგრეები და ეკლესიები, თუმცა „ისინი ამას იშვიათად აკეთებდნენ თავიანთი ბატონების იძულების გარეშე და დიდი ხალისით მოიშორებდნენ ამ ტვირთს, თუდაც ჯოჯოხეთური ტანჯვის წინაშე დამდგარიყვნენ.“
დიამბეგო

დიამბეგო — ქართული (კახური) ხალხური ლირიკული სიმღერა.

სიმღერის მიმართვის ობიექტი სასამართლოს მოხელე — დიამბეგია (მოსამართლე მსაჯული), მაგრამ არსებითად სიმღერა სილამაზით განთქმულ მის ქალიშვილს ეძღვნება. სიმღერა სამხმიანია და რამდენიმე მუხლისაგან შედგება. ახლოსაა სუფრულ სიმღერებთან (გაბმული, ბურდონული ბანი, მოდულაციური გეგმა, მელოდიური განვითარების ხერხები).
დიატონიკა

დიატონიკა ( – გაწელილი, ტონიდან ტონში გარდამავალი < – აქეთ, გასწვრივ და – ტონი) — მუსიკალურ ბგერათა სისტემა, რომელიც წარმოიშობა კილოს ბგერების მთელი და ნახევარტონური გამისებური მიმდევრობის შედეგად. დიატონიკა ხალხური და პროფესიული ევროპული მუსიკის კილოური წყობის საფუძველია.

დიატონური კილოებია ბუნებრივი მაჟორი და ბუნებრივი მინორი, აგრეთვე ე. წ. ძველბერძნული ან შუა საუკუნეების საეკლესიო კილოები (იონიური, დორიული, ფრიგიული და ა. შ.). არსებობს ოქტავური და არაოქტავური კილოები.

დიატონიკა ქართული ხალხური მუსიკის საფუძველს წარმოადგენს. აქ ძირითადად ვხვდებით არაოქტავურ კილოებს, ე. წ. კვარტულს აღმოსავლეთ საქართველოში და კვინტურს უმთავრესად დასავლეთ საქართველოში. ქართული ხალხური მუსიკალური სისტემის საფუძველს წარმოადგენს მიქსოლიდური (დაბალი დეციმით), ეოლიური, დორიული (დაბალი სუბკვარტული საფეხურით) და სხვა კილოები, გარდა დიატონური კილოებისა, საქართველოს მთიან რეგიონებში (ხევსურეთი, ფშავი) ვხვდებით აგრეთვე ანჰემიტონურ კილოებს, ხოლო აღმოსავლეთ საქართველოს ბარში — ალტერირებულ კილოებს.
ბორის დიაჩკოვი

ბორის მიხეილის ძე დიაჩკოვი (; დ. 23 აგვისტო, 1903, თბილისი, — გ. 17 დეკემბერი, 1986, იქვე) — საქართველოში მოღვაწე რუსი სპორტსმენი (მძლეოსნობა), მწვრთნელი. სსრკ სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1940), სსრკ დამსახურებული მწვრთნელი (1952), საკავშირო კატეგორიის მსაჯი (1939), სსრკ ფიზკულტურისა და სპორტის დამსახურებული მოღვაწე (1966).

დაიბადა თბილისის კადეტთა კორპუსის ოფიცერ-მასწავლებლის ოჯახში. 1934 წელს დაამთავრა მოსკოვის ფიზკულტურის სახელმწიფო ინსტიტუტი, 1938 წელს — ამიერკავკასიის მიმოსვლის გზათა ინჟინრების ინსტიტუტი. სსრკ ჩემპიონი სამხტომში (1924) და 4×100 მ ესტაფეტაში (1927), სსრკ მრავალგზის ჩემპიონი სიმაღლეზე და ჭოკით ხტომაში. მწვრთნელად მუშაობა დაიწყო 1921 წელს. აღზარდა ბევრი ქართველი მძლეოსანი, მ.შ. ნინო დუმბაძე (დიაჩკოვის მეუღლე), ელენე გოკიელი, ლევან სანაძე, რობერტ შავლაყაძე, იური დიაჩკოვი (ვაჟიშვილი, სსრკ ორგზის ჩემპიონი ათჭიდში) და სხვ.
დიგორი

დიგორი — ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე თანამედროვე ჩრდილოეთ ოსეთის რესპუბლიკაში (რუსეთის ფედერაცია). მოიცავს მდინარე ურუხის (მდ. თერგის მარცხენა შენაკადი) აუზს ჩრდილოეთ ოსეთის დასავლეთ ნაწილში, დაახლოებით თანამედროვე ირაფის და დიგორის რაიონების ტერიტორიას. დასახლებულია ოსების სუბეთნიკური ჯგუფით — დიგორელებით.
ისტორია
დიგორი საუკუნის სომხურ ანონიმურ გეოგრაფიაში იგი მოხსენიებულია „აშტიგორის" სახელწოდებით. – საუკუნეებში დიგორის ტერიტორია ალან-ოსების სხვა თემებთან ერთად საქართველოს სამეფოს გავლენის ქვეშ მოექცა. ვახუშტი ბატონიშვილის ( ს.) მიხედვით, დიგორის თემი იყოფოდა ორად: „ჩერქეზიძედ“ და „ბაზალიძედ“.

ისტორიკოსი ბერი ეგნატაშვილი ( ს.) იმერეთის სამეფოს ჩრდილოეთ საზღვრად ასახელებს დიგორის მთას. დიგორზე გადიოდა დასავლეთ საქართველოს ჩრდილოეთ კავკასიასთან დამაკავშირებელი გზა. ეს გზა გაიარეს რუსეთში მიმავალმა მეფეებმა — თეიმურაზ -მა (1659) და ვახტანგ –მ (1724). იოჰან გიულდენშტედტი (1772) დიგორში ასახელებს 50 ოსურ სოფელს. დიგორი ოსეთის სხვა ნაწილებისგან განსხვავებით რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში უფრო გვიან, 1827 წელს ბალყარეთთან ერთად შევიდა.
დიდაქტიკური ლიტერატურა

დიდაქტიკური ლიტერატურა — დამრიგებლური ხასიათის ლიტერატურა, რომელიც მხატვრული ფორმით გადმოსცემს მეცნიერულ, ფილოსოფიურ, რელიგიურ, მორალურ პრინციპებსა და იდეებს, მიზნად ისახავს ადამიანის ზნეობრივ აღზრდას, სულიერ ამაღლებას.

დიდაქტიკური ლიტერატურა ჟანრობრივად მრავალფეროვანია. განსაკუთრებით გავრცელებულია ალეგორიული ეპოსი, იგავ-არაკი, აფორიზმი, არაკი, მორალიტე, სასკოლო დრამა და სხვ.

ზოგადად დიდაქტიკური ლიტერატურა გამოხატავს ამა თუ იმ ეპოქის საზოგადოებრივ და პოლიტიკურ სულისკვეთებას. მაგალითად, შუა საუკუნეებში დიდაქტიკური ხასიათი ჰქონდა რელიგიურ ლიტერატურას (მარტინ ლუთერის „საუბრები სუფრასთან", ერაზმუს როტერდამელის „საოჯახო საუბრები", იოანე ბოლნელის ქადაგებანი და სხვ.). დიდაქტიკურმა მოტივებმა არაერთი მწერლის შემოქმედებაში დაიკავა ძირითადი ადგილი (ლაფონტენის, ლესინგის, სულხან-საბა ორბელიანის იგავ-არაკები, ჯ. ლილოს პიესები და სხვ.).