iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ცოლიკოური წვრილმარცვალა

ცოლიკოური წვრილმარცვალა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, მომრგვალო ფორმის, ძალიან სუსტად დანაკვთული, თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია ხშირი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, დატოტვილი, თხელი. მარცვალი მცირე ზომისაა, მომრგვალო ფორმის, მოყვითალო-მომწვანო. კანი სქელი და მკვრივი აქვს, რბილობი — წვნიანი, სასიამოვნო გემოთი.

სიმწიფის საგვიანო პერიოდის ჯიშია.

გამოიყენება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
ცრუ ცოლიკოური

ცრუ ცოლიკოური — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური ფორმის. სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შეუბუსავია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, მომრგვალო, მომწვანო-მოყვითალო ფერის. კანი საშუალო სისქისაა, ცვილისებრი ფიფქით საშუალოდ დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, საშუალო სიმკვრივის, სასიამოვნო გემოთი.

ცრუ ცოლიკოური საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლიანი ჯიშია. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 175-200 გრამია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19-21%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.5-8.0 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინო.
ცხენისძუა თეთრი

ცხენისძუა თეთრი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში მესხეთიდან.

ამჟამინდელი სახელი მეჩხერი მტევნების გამო შეარქვა შალვა წიქვაძემ.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი, მცირედ დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე შეუბუსავია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, განტოტვილი, ზოგჯერ კონუსური, მეჩხერი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური, თეთრი, მოყვითალო ელფერით. კანი სქელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით საშუალოდ დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, მომჟაო-მოტკბო გემოთი.

ცხენისძუა თეთრი საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 160-170 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევარში შედის. მტევნის წონა 102 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 5.0-7.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 16-18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9.5-10 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად და სხვა ადგილობრივ ჯიშებთან საკუპაჟედ. ჯიში საინტერესოა სელექციური მიზნებისთვის, როგორც გვალვისა და ყინვის მიმართ გამძლე.
შათირის ნაეკლესიარი

შათირის ნაეკლესიარი — ნაეკლესიარი საქართველოში, გურიაში, სოფელ შათირის ტერიტორიაზე. ნაეკლესიარი მდებარეობს სასაფლაოზე, სამხრეთით ყველაზე მაღალ წერტილში. ნაეკლესიარის ადგილს ირგვლივ სამ მეტრამდე სიმაღლის რიყის ქვით ნაგები კედელი აკრავას. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. კედელზე ბეტონის კიბეებია მოწყობილი, რომლითაც შიდა სივრცეში ვხვდებით, სადაც მთელი ტერიტორია მიწით არის სავსე და საფლავებია განლაგებული. ნაეკლესიარის კვალი არ იკითხება. მხოლოდ რამდენიმე თლილი კვადრი დევს საფლავებთან. ადგილობრივების გადმოცემით ამ ადგილას ეკლესია მდგარა.
ფოლადაურის ნაეკლესიარი

ფოლადაურის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფოლადაურში.

ეკლესია სოფლის განაპირას ბაღების ბოლოში დგას. მთლიანად დაფარულია ძეძვნარით. დარბაზული ნაგებობაა ნატეხი ქვით ნაგები. კედლები აფსიდის მხარეს უფრო მაღალზეა შემორჩენილი, ვიდრე დასავლეთ ნაწილში. აფსიდა ნახევარწრიულია და ორი სწორკუთხა ნიშა აქვს. ინტერიერი ამოვსებულია ნაშალი ფენით. სხვა დეტალები არ ირკვევა გაწმენდის გარეშე. გარშემო მრავლად ყრია გვიანი შუა საუკუნეების აგურები, რაც წყობაში მათ გამოყენებას მოწმობს.
ვაზიანის ნაეკლესიარი

ვაზიანის ნაეკლესიარი — არქეოლოგიური ძეგლები ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაზიანში.

ნაეკლესიარი 1
ჯვარცხმის სასაფლაოზე აღმოაჩინეს სავარაუდოდ ტაძრის თლილი ქვები, ტრაპეზის ქვა, ქვის ჯვარი. ადგილობრივების ინფორმაციით ტერიტორიაზე იყო ტაძარი და აღნიშნული ქვები წარმოადგენს ეკლესიის ნაშთებს.

ნაეკლესიარი 2
ნაეკლესიარი მდებარეობს სოფლის აღმოსავლეთით, განაპირას მდებარე სასაფლაოზე, ადგილი ნასაყდრის ტერიტორიაზე. ნაეკლესიარისგან შემორჩენილია მხოლოდ ტრაპეზის ქვები. მიწის ზედაპირზე არ დაფიქსირებულა ნაეკლესიარის რაიმე სხვა დეტალი.
მეტივიშვილების სახლი

მეტივიშვილების სახლი — კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი საქართველოში, ქვემო ქართლის რეგიონში, ბოლნისის მუნიციპალიტეტში სოფელ სამწვერისში. სახლი ორსართულიანია. ნაგებია ქვითა და აგურით. ფორმით მართკუთხედია ჩრდ-სამხრეთის ღერძზე დამხრობილი. სახლი ეზოსკენ - ჩრდილოეთისკენაა პირით შექცეული, ამ მხრიდან აქვს სახლს ორივე სართულზე ღია აივანი. პირველი სართული ქვითაა ნაგები და მოიცავს ორ არათანაბარი ზომის დარბაზს, რომელშიც ჭერი საყრდენ სვეტებსა და თაღოვან ღიობებს უჭირავს. პირველ სართულზე მთავარი შესასვლელი ჩრდილოეთიდან არის. კარი ალაყაფისებურია. ამავე მხრიდან პირველი სართულის აივანი აგურით ნაგები ოთხი მძლავრი ბურჯითაა ეზოსგან გამოყოფილი და იატაკად სოხანე აქვს. ამ ბურჯებს მეორე სართულის აივანი ეყრდნობა. მცირე კარი აქვს პირველ სართულს სამხრეთის კედელშიც. დანარჩენ კედლებში სარკმლებია გაჭრილი. მეორე სართულის ყველა კედელი დანაწევრებულია სარკმლებითა და კართა ღიობებით, რომლებიც ლეკალური აგურითაა გამოყვანილი და თაღოვანი ფორმისაა. ღიობების ზედა ნაწილი აგურითვეა ამოშენებული ტიმპანისებურად, ხოლო ქვემოთ აგურის წყობის დადაბლებით მართკუთხედების ორნამენტებია მოცემული. ოთახები ერთმანეთში გამავალი კარებითაა დაკავშირებული. ერთი ოთახის კედელში ამ ეპოქისთვის მახასიათებელი ბუხარია ჩაშენებული. სახლი სახენაცვალია, თუმცა მაინც აქვს შერჩენილი ძველი და მოხდენილი იერი. სახლი მე19 საუკუნეში აღმოსავლეთ საქართველოს ქალაქებისთვის მახასიათებელი (თბილისი, თელავი, სიღნაღი) ქალაქური საცხოვრისის ერთადერთი ნიმუშია ბოლნისში, რითიც ის განსაკუთრებულ დატვირთვას იძენს.
დვაბზუს უსახელო ბაზილიკა

დვაბზუს უსახელო ბაზილიკა ― ისტორიული ძეგლი საქართველოში, ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ დვაბზუში. განეკუთვნება – საუკუნეებს. ემჩნევა გვიანდელი გადაკეთების კვალი. ტაძარი ღვთისმშობლის სახელობისა იყო. მდებარეობს კერძო საკუთრებაში. შემორჩენილია ტაძრისა და გალავნის ფრაგმენტები.

არქიტექტურა
შემორჩენილი კედლები ნაგებია ფლეთილი და თლილი ქვებით კირის დუღაბის ხსნარზე. ტაძარი წაგრძელებული ოთხკუთხედის ფორმის დარბაზული ეკლესია იყო. ჰქონდა ნახევარწრიული შვერილი აბსიდი. აბსიდის მკლავები გარედან სწორ, ხოლო შემდგომ გაშლილ რკალს ქმნიდა. საკურთხეველი შიგნიდან მკვეთრად ნალისებრი იყო. მთავარი დარბაზი აბსიდზე გადაბმის გარეშეა მიბმული.შესასვლელი კარი დასავლეთის და სამხრეთ კედლებში იყო გამართული. ეკლესიის საფასადო კედელში ჩართული იყო ვერძის თავის გამოსახულებიანი არქიტექტურული დეტალები, რომლებიც ამჟამად ინახება ოზურგეთის ისტორიულ მუზეუმში.

2010 წლის აგვისტოში ჩატარდა არქეოლოგიური გათხრები. ადგილზე აღმოჩენილი ბოლნური ჯვრის გამოსახულებიანი ქვის ბლოკი ამჟამად ინახება დვაბზუს წმინდა გიორგის ტაძარში. გათხრების შედეგად ასევე აღმოჩენილია საკურთხევლის სატრაპეზო მაგიდის ფილა, ადრეული შუა საუკუნეებისთვის დამახასიათებელი ამფორების და ქვევრების ნატეხები და სხვა არტეფაქტები.
თანახლოს ეკლესია

თანახლოს ეკლესია — არქიტექტურული საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარეში ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფელ პატარა დარბაზში.

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ნატეხი ქვით დუღაბზე. სწორკუთხა შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. ამავე კედელსა და აღმოსავლეთის კედელში თითო თაღოვანი სარკმელია. მხრით გამოყოფილი ნახევარწრიული აფსიდა შეისრულთაღზე დაბჯენილი კონქითაა დასრულებული. საკურთხევლის ჩრდ და სამხრ. კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშია. კონქის ქუსლთან რეზონატორებად თიხის ოთხი ჭურჭელია ჩადგმული. საკურთხეველთან ჩრდ. კედელში თაღოვან ნიშაში სანათლავია მოწყობილი. ტაძრის კამარა, რომელიც ახლა სრულად ჩამონგრეულია, პირდაპირ კედლებზე იყო დაყრდნობილი. ტაძრის გარშემო გვიანი შუა საუკუნეების სასაფლაოა.
ანდიკის ციხე

ანდიკის ციხე — კომპლექსური ძეგლი ბოლნისის მუნიციპალიტეტ სოფელ ფოლადაურში.

ციხე განთავსებულია მდინარე ლოქის წყლისა და მის მარჯვენა შენაკადს შორის მდებარე ნიკოდაღის ქედის ჩრდილოეთ ნაწილში. აკონტროლებდა ლოქისხეობაში მიმავალ ისტორიულ გზას სომხეთ-საქართველოს შორის. ნაგებია ნატეხი ქვით კირდუღაბზე. წარმოადგენს თხემს შემოვლებულ სამკუთხა ფორმის გალავანს, რომელიც სამხრეთიდან ჩრდილოეთითაა წაგრძელებული. კედლების სისქე საშუალოდ 1.2 მეტრია. კუთხეები მომრგვალებული აქვს. სამხრეთით ვიწროა, და კედელი გარედან ფართო კონტრფორსითაა გამაგრებული. ასეთივე კონტრფორსია ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში. სამხრეთ ნაწილში კედელზე 5.5 მ დიამეტრის კოშკი აქვს მიდგმული. ორსენაკიანი ნაგებობის კვალი იკითხება დასავლეთი კედლის შუა ნაწილშიც. ასევე ნაგებობათა ბუდეები გაირჩევა ციხის ეზოში. ციხე ძალიან ცუდადაა შემორჩენილი. რეალურად ახლა განირჩევა კუთხეების კონტრფორსები და სამხრეთით კედელზე მიდგმული კოშკი.
იფხის რელიეფები

იფხის რელიეფები — კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი საქართველოში, სვანეთში, მესტიის მუნიციპლაიტეტის სოფელ იფხში. იფხის ეკლესიის აღმოასვლეთი ფასადზე, კეხში მოცემულია რელიეფური კომპოზიცია. კომპოზიციის ცენტრში წარმოდგენილია ჯიხვის თავის გამოსახულება, გვერდით დათვი უნდა იყოს გამოსახული, რომლის თავი დაზიანებულია (მომტვრეული აქვს ყურები, დაზიანებულია ცხვირის ნაწილი და ა.შ.) მეორე მხარეს წარმოდგენილი უნდა იყოს ვერძის ფიგურა, რომელიც ახლა მოტეხილია და ჩაყოლებულია ეკლესიაში, საკუთხევლისწინა ჯვრის კვარლხბეკში. ჯიხვის გამოსახულებას შორის ორი, სრულად ბრტყელი რელიფით გამოსახული ხელის მტევანია მოცემული, რომლებიც ცენტრისკენ მიმართულნი არიან წარმოდგენილი, ისინი თითქო ცენტრისკენ მიუთითებენ. კომპოზიციის ზევით, ცენტრში ასრულებს სამი ერთმანეთზე გადასული წრის გამოსახულება, რომელიც ფონზე ჩაჭრილი ხაზებითაა გამოყვანილი. კომპოზიცია რამდენიმე ნაწილისაგან შედგება, მაგრამ საბოლოოდ ერთიანდება ცენტრში მოთავსებული ჯიხვის მეშვეობით. გვერდით განთავდებული სკულტპურული გამოსახულებანი: დათვის თავი, ხელის მტევნები აწონასწორებენ მთლიან კომპოზიციას, ხოლო ზევით “დასმული” წრეები ერთგვარად ასრულებენ კიდეც მთელს კომპოზიციას და მსუბუქ აქცენტს სვამს მასზე.
ბეჯნაზარის ეკლესიების კომპლექსი

ბეჯნაზარის ეკლესიების კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი საქართველოში, ქვემო ქართლში, ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფოლადაურში. კომპლექსი დგას ადგილ „ბეჯნაზარში“.

კომპლექსი მოიცავს ორ მცირე ზომის ეკლესიას და გალავანს. აღმოსავლეთით მდგარი ეკლესია უფრო ადრეული ჩანს ( საუკუნე). იგი დარბაზულია და ნაგებია ნატეხის ქვის ირეგულარული წყობით კირ-ხსნარზე (47 მ). სარკმელი ორი აქვს - დასავლეთის და აღმოსავლეთის კედელში. ორივე შიგნიდანაც და გარედანაც სწორკუთხაა, ოდნავ გაფართოვებული წირთხლით ინტერიერში. შესასვლელი კარი, უჩვეულოდ განიერი და თაღოვანია. ფასადზე ამყოლებად საკმაოდ მასიური ფეხზე ჩატანებული ქვებია გამოყენებული. წირთხლში საურდულე ფოსოები აქვს დატანებული. კედლები დასრულებული ყოფილა ტაძრის ზომისთვის ოდნავ უჩვეულოდ დიდი ზომის და ამავე დროს კარგად დამუშავებული ე.წ. ბატიყელა ფორმის ლავგარდნით, რომლისგანაც ამჟამად მხოლოდ სამხრეთის კედელზეა შემორჩენილი ორი ცალი. რითი იყო დახურული ეკლესია - ლორფინით თუ კრამიტით ამ ეტაპზე არ ირკვევა. ღრმა ნახევარწრიული აფსიდა მხრითაა გამოყოფილი დარბაზისგან. აფსიდის სამხრეთ და ჩრდ. კედლებში თითო მცირე ზომის კვატდატული ნიშაა დატანებული. სამხრეთი კედლის შუაში ფართო და თაღოვანი ნიშაა ამოჭრილი. ტაძარი დასრულებულია კონქითა და სხმული, ნახევარცილინდრული კამარით.

მეორე ეკლესია პირველისგან დასავლეთით 10-იოდე მეტრში დგას. ეს პირველთან შედარებით ცოტა მოგვიანებით უნდა იყოს აგებული (- სს.) და მონოფიზიტი მოსახლეობისთვის იყო განკუთვნილი. ეკლესია დარბაზულია (4,36,1 მ). ნაგებია ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით კირ-დუღაბზე. კუთხეებში და კარის გამოსაყვანად კარგად დამუშავებული კვადრებია ნახმარი. სარკმლებიდან არც ერთი არაა შემორჩენილი, შესაბამისად მათი რაოდენობა და ფორმა გაურკვეველია. კარი დასავლეთიდან აქვს. ფასადზე კარგად ნათალი არქიტრავითაა დასრულებული, რომლის შიდა მხარეს, შუბლზე ორი საკარე და საურდულე ფოსოა ამოკვეთილი. კარს ასეთივე კარგად ნათალი ნაოთხალიანი ამყოლები აქვს. რჩება შთაბეჭდილება, რომ ისინი უფრო ადრეული ეკლესიის კუთვნილება იყო და მეორადად გამოიყენეს. ნახევარწრიული აფსიდა მხრითაა გამოყოფილი. აფსიდაში ორი სწორკუთხა ნიშაა გაკეთებული. აფსიდის მხრის წინ, ჩრდილოეთ კედელში თაღოვანი სანათლავია დატანებული მონოფიზიტური ლიტურგიული წესის შესაბამისად. ეკლესიის კედლების მაქსიმალური შემორჩენილი სიმაღლე 2 მეტრია, ამიტომ მისი გადაწყვეტის დამატებითი დეტალები არ ირკვევა. ტაძრების გარშემო საუკუნის სასაფლაოა. მათ შორის არის ადამიანისა და მაკრატლის გამოსახულებიანი, ორი დარახტული ცხენის გამოსახულებიანი და მებრძოლი მამაკაცის და ჭურჭლის გამოსახულებიანი ქვები. ტაძრებს გარს უვლიდა ყორეგალავანი, რომელიც ახლა 30 სმ-ის სიმაღლეზეა შემორჩენილი.
აბანოს კომპლექსი

აბანოს კომპლექსი — კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი საქართველოში, იმერეთის მხარეში, ქუთაისის მუნიციპალიტეტში. აბანოს კომპლექსის ქუთაისის ნაქალაქარის აკროპოლისში შემავალი ნაგებობაა, რომელიც მე-5-6 სს. თარიღდება. აბანოს კომპლექსი მოიცავს საკუთრივ აბანოს, წყლის აუზს- რეზერვუარს, შეშის საწყობს და გართობა-დასვენებისთვის განკუთვნილ სასტუმროს. აბანო თავიდან ანფილადური ტიპის ნაგებობა ყოფილა, რომელიც მე-6 საუკუნეში სამჯერ გადაუკეთებიათ. აბანო დასავლეთ-აღმოსავლეთის ხაზზეა დამხრობილი.თავდაპირველი სიგრძე 12.4 მ, სიგანე კი - 6,7 მ-ია. განახლების შემდეგ კომპლექსის ფართობი 1000 კვმ-მდე გაიზარდა. აბანო ქვითკირითაა ნაგები და კირქვის კვადრებით შეპერანგებული. კედლების სიგანე 0.51-0.65 მ შორის მერყეობს. სიმაღლეში 1.3 მ-დეა შემორჩენილი. ნაგებობა თავდაპირველად 7 განყოფილებისგან შედგებოდა: გასათბობი განყოფილება (ჰიპოკაუსტი), სამხრეთის მკლავის აბაზანა, ჩრდილოეთის მკლავის აბაზანა, საქვაბე, ცხელი აბანო (კალდარიუმი), თბილი აბანო (ტეპიდარიუმი), ცივი აუზი. განახლების შემდეგ დაემატა კიდევ ერთი ცივი აუზი, გასახდელი (აპოდიტერიუმი) და ნახევარწრიული აბაზანა. აბანოდან ნახმარი წყალი საკანალიზაციო ღვარსადენი არხებით გაედინებოდა. აბანოს გასახდელთან იყო დაკავშირებული გართობა-დასვენებისთვის განკუთვნილი სასტუმრო განყოფილება, რომელიც ორსართულიანი უნდა ყოფილიყო. აბანოდან ჩრდილო-დასავლეთით 20 მეტრში აგებულია წყლის აუზი.
ტიმურიელთა ურთიერთობა ევროპასთან

ტიმურიელთა ურთიერთობა ევროპასთან-განვითარდა საუკუნის დასაწყისში. ამ პერიოდში თურქ-მონღოლთა მმართველი ტიმური და ევროპელი მონარქები ცდილობდნენ დაახლოებას ექსპანსიონისტური ოსმალეთის იმპერიის წინააღმდეგ. მიუხედავად იმისა, რომ ტიმურიდი მონღოლები მე-14 საუკუნის დასაწყისიდან იყვნენ მუსულმანები, მათსა და ოსმალ თურქებს, ისევე როგორც ეგვიპტელ მამლუქებს შორის ძლიერი მტრობა დარჩა.

მიუხედავად იმისა, რომ მისი თვითგამოცხადებული ტიტული იყო გაზი (ანუ „დამპყრობელი“), ტიმურმა შედარებით მეგობრული ურთიერთობა შეინარჩუნა ევროპასთან.

ასევე განვითარდა ურთიერთობა ესპანეთთან. ტიმურმა კასტილიის სასამართლოში გაგზავნა ჩაგატაის ელჩი, სახელად ჰაჯი მუჰამედ ალ-ქაზი წერილებითა და საჩუქრებით.

1402 წლის დეკემბერში ტიმური პირდაპირ კონფლიქტში შევიდა ანატოლიის სანაპიროზე მდებარე პატარა ევროპულ ფორპოსტთან. ქალაქ სმირნის ციხესიმაგრე და ნავსადგური რაინდთა ჰოსპიტალერს ეკავა. ტიმურმა ორი კვირის განმავლობაში ალყა შემოარტყა სმირნას და აიღო იგი. ამ ქმედებამ გარკვეული შეშფოთება გამოიწვია არაგონსა და კასტილიაში.

ურთიერთობები ტიმურის გარდაცვალების შემდეგ
ტიმური გარდაიცვალა 1405 წელს და მისმა ვაჟმა შაჰ რუხმა განაგრძო ლაშქრობა ოსმალეთის წინააღმდეგ.

ცნობილია, რომ ბავარიელი ავანტიურისტი, იოჰან შილტბერგერი, ტიმურის სამსახურში დარჩა 1402 წლიდან 1405 წლამდე.
თელავის სადროშე

თელავის სადროშე — კომპლექსური ძეგლი თელავის მუნიციპალიტეტ ქალაქ თელავში.

კოხტა პროპორციების, მართკუთხა გეგმარების მქონე დარბაზული ტიპის, მომცრო ზომის ნაგებობა გვიანი შუა საუკუნეებით თარიღდება. ის ისტორიული ფუნქციის მატარებელი იყო და „სადროშეს“ წარმოადგენდა. სადროშე ძველი თელავის საფორტიფიკაციო სისტემის ნაწილია. ნაგებობა დღეს მოქცეულია თელავის დრამატული თეატრის შუშის ფოიეს შიდა სივრცეში. ნაგებობა ნაშენია რიყის ქვისგან, ფასადები შეულესავია, ხოლო კარ-სარკმელთა შეისრული ფორმის თავსართებისთვის გამოყენებულია ქართული ბრტყელი აგური. სართულზე ვიწრო შეისრულთაღოვანი შესასვლელები აქვს მოწყობილი. სართულზე და გადახურვის ქვემოთ სათოფურები და პატარა სარკმლები აქვს გაჭრილი. აღმოსავლეთ მხარეს ასრულებს ნახევარწრიული აფსიდი, რომელიც გარედან ჩაწერილია გეგმარების სწორ კედელში. აღმოსავლეთ მხარეს ორი თახჩა და სარკმელია გაჭრილი პირველი სართულის დონეზე, ხოლო ზემოთ, სათოფურები და მცირე ზომის საჭვრეტელები.
სენმურვის გამოსახულება

სენმურვის გამოსახულება — კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი საქართველოში, შიდა ქართლის რეგიონში, გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიდ ატენში. დასავლეთის ფასადის კვადრატულ ფილაზე გამოსახულია მითიური ძაღლი-ფრინველი ფრთებით და ზემოთ აპრეხილი კუდით. მას ენა აქვს გამოყოფილი. გამოსახულება მთლიანად ავსებს ფილას. მისი სხეული დაფარულია სხვადასხვა გეომეტრიული ნახატებით, ხოლო კუდი რომბის მაგვარი წნულითაა დაფარული. რელიეფის ადგილმდებარეობა არ უნდა იყოს პირვანდელი.
ტალავრისხევის ნასოფლარის ეკლესია

ტალავრისხევის ნასოფლარის ეკლესია — კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი ქვემო ქართლში, ბოლნისის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ტალავერის მახლობლად. ნასოფლარი მდებარეობს ტალავრისხევის მარცხენა უსახელო შენაკადის ხეობაში, მთის ჩრდილოეთ კალთაზე. გაშლილი ყოფილა ორ ტერასად. ამჟამად შემორჩენილია მხოლოდ ზედა ტერასაზე მდებარე ეკლესია და ერთი სახლი, დანარჩენი ნაგებობებიდან კი მხოლოდ ბუდეები და ნაშალი ქვების გროვაა დარჩენილი. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით კირდუღაბზე. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. დასავლეთ და აღმოსავლეთ კედელში სწორკუთხა სარკმლებია. ნახევარწრიული აფსიდა მხრითაა გამოყოფილი, რომელსაც კონქის საბჯენი თაღიც ეყრდნობა. საკურთხევლის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში თითო ორგანყოფილებიანი სწორკუთხა ნიშაა. ეკლესია შიგნიდან გალესილი ყოფილა. ეკლესიისგან დასავლეთით რამდენიმე მეტრში დგას საცხოვრებელი სახლი. ნაგებია ნატეხი ქვით დუღაბზე. კედლების სისქე 1 მეტრს უდრის. სამხრეთის კედლით ნაწილობრივ მიწაშია შესმული. სამნაწილიანი ანფილადური ნაგებობაა. თითოეული ნაწილს საკუთარი შესასვლელები ჩრდილოეთის კედელში აქვს. კიდეების ნაწილები ოთახებს წარმოადგენს, რომლებიც ჩრდილოეთის კარით ეზოს, ხოლო შიდა კედლებში არსებული კარით ცენტრალურ ნაწილს უკავშირდებიან. სამხრეთის კედლებში ორივე ოთახში ბუხარია მოწყობილი. ამ კედლის გარდა ყველა დანარჩენ კედელში სწორკუთხა თაღჩებია გაკეთებული. სახლის შუა ნაწილი „საჩეხს“ წარმოადგენს, რომელიც ჩრდილოეთის მხრიდან სრულადაა გახსნილი. სამხრეთის კედელში აქაც ბუხარია გაკეთებული. სახლს დასავლეთიდან კიდევ რაღაც უნდა ქონოდა მიდგმული, რომლისგანაც მხოლოდ სამხრეთის კედლის მცირე ფრაგმენტია დარჩენილი.
ჩიხისწყლის ყორღანი

ჩიხისწყლის ყორღანი — კომპლექსური ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტში.

ყორღანის ყრილი თითქმის მთლიანად ჰქონდა მოცლილი. მის ცენტრალურ ნაწილში 2 მ სიგანის რიყის ქვაწრის შიგნით გამოვლინდა რიყის ქვის ოთხკუთხა კონსტრუქცია, რომელიც გარს ერტყა ორმოსამარხს. როგორც ჩანს, ორმოში ხის ოთხთვალა ურემი იყო ჩადგმული. ოთხ თვალს შორის ერთი მიცვალებული იყო დასვენებული, მოკრუნჩხულად, თავით დასავლეთით. მას სახის წინ ედო ბრინჯაოს პირამიდულთავიანი ისრისპირი მრგვალი ყუნწით. მიცვალებულს ფეხთით ბრინჯაოს სატევარი ედო.
სუფიური ლიტერატურა

სუფიური ლიტერატურა — სუფიზმის მისტიკური იდეების ამსახველი ლიტერატურა.

სუფიური ლიტერატურა იყო გავრცელებული შუა საუკუნეებში მთელ მახლობელ აღმოსავლეთში. ჟანრობრივი თვალსაზრისით უაღრესად მრავალფეროვანია. იყენებდნენ როგორც პროზაულ, ისე პოეტურ ფორმებს: ტრაქტატი, საუბარი, შეგონებანი, ლოცვანი, რომანული თუ დიდაქტიკური პოემა, ლირიკულ ლექსთა სახეობანი, განსაკუთრებით რობაი, ღაზალი და სხვა. თეორიულ ნაშრომებს უმთავრესად პროზად წერდნენ, თუმცა არც პოეტური ფორმა იყო გამორიცხული.

სუფიური პოეტური აზროვნებისთვის დამახასიათებელია უკიდურესი ალეგორიზმი და სიმბოლურობა. სუფიური ლირიკა გარეგნულად თითქმის არაფრით განსხვავდება ჩვეულებრივი სატრფიალო თუ სალაღობო პოეზიისაგან.
სუსპენზია

სუსპენზია (გვიანდელი ლათინური სიტყვა  — ჩამოკიდება) — დისპერსიული სისტემა, რომელიც შედგება მყარი სხეულის ნაწილაკებისა და თხევადი სადისპერსიო არისაგან. სუსპენზია უხეში დისპერსიული სისტემაა. მას ღებულობენ თხევად გარემოში მყარი სხეულის დისპერსირებით, მშრალი ფხვნილების სითხესთან შერევით, კოლოიდური ნაწილაკების გამსხვილებით კოაგულაციის შედეგად და სხვა. სუსპენზიას ფართოდ იყენებენ სამშენებლო ტექნოლოგიაში, კერამიკულ, პლასტმასების, ლაქ-საღებავის, ქაღალდისა და სხვათა წარმოებაში.
კორეული ფერწერა

კორეული ფერწერა-მოიცავს კორეაში ან საზღვარგარეთელი კორეელების მიერ შესრულებულ ნახატებს ყველა ზედაპირზე. ყველაზე ადრე შემორჩენილი კორეული ნახატები არის ფრესკები გოგურეოს სამარხებში, რომელთაგან მნიშვნელოვანი რაოდენობაა შემორჩენილი, უძველესი დაახლოებით 2000 წლის წინ არის შემორჩენილი(ძირითადად ამჟამინდელ ჩრდილოეთ კორეაში), მრავალფეროვანი სცენებით მოცეკვავეების, ნადირობისა და სულების ჩათვლით. მას შემდეგ, რაც კორეის ნახევარკუნძულზე დიდი გავლენა მოვიდა ჩინეთიდან სამი სამეფოს პერიოდში. ჯოსონის დინასტიამდე მთავარი გავლენა მოახდინა ჩინურმა მხატვრობამ, თუმცა შესრულებული იყო კორეული პეიზაჟებით, სახის თვისებებით, ბუდისტური თემებით და ციურ დაკვირვებაზე აქცენტით, კორეული ასტრონომიის სწრაფი განვითარების შესაბამისად.

გორიეოს პერიოდში (918–1392) მხატვრობაში დომინირებდა ბუდისტური გრაგნილი ნახატები, რომლებიც ადაპტირებდნენ ჩინურ სტილთან; დაახლოებით 160 ნამუშევარი გადარჩა ამ პერიოდიდან. ამ პერიოდში დაარსდა სამეფო მხატვრების სკოლა, აკადემია, დოჰვაზეო. ჯოსონის პერიოდის დასაწყისში (1392–1897) დაინერგა ძირითადად მონოქრომული მელნით სარეცხი ფერწერის ტრადიცია, რომელიც უკვე დიდი ხანია დამკვიდრებული იყო ჩინეთში და დარჩა კორეული და იაპონური მხატვრობის მნიშვნელოვან მიმართულებად. მთის ლანდშაფტის მხატვრობის სტილი ისეთივე მნიშვნელოვანია კორეაში, როგორც ჩინეთში.

კორეული მხატვრობა მოიცავს შავი ფუნჯის მონოქრომატულ ნამუშევრებს, ნაწილი მოყვარულების მიერ არის შესრულებული, ნაწილი არის ფერადი პროფესიონალური ნამუშევრები. მათზე ასახულია მრავალი ჟანრის სცენა, ცხოველთა და ფრინველებისა და ყვავილების მხატვრობა და ფერადი ხალხური ხელოვნება, სახელად მინჰვა. არსებობდა ბუდისტური ერთგული გრაგნილების ტრადიცია, რიტუალური ხელოვნება, საფლავების ნახატები და საფესტივალო ხელოვნება, რაშიც ფართოდ იყენებდნენ სხვადასხვა ფერს. ეს განსხვავება ხშირად კლასზე იყო დაფუძნებული: მკვლევარებმა, განსაკუთრებით კონფუცის ხელოვნებაში, თვლიდნენ, რომ მონოქრომატულ ნახატებში ფერის დანახვა შეიძლებოდა გრადაციების ფარგლებში. მიაჩნდათ, რომ ფერის ფაქტობრივი გამოყენება უხეში იყო ნახატებში და ზღუდავდა ფანტაზიას. კორეული ხალხური ხელოვნება და არქიტექტურული ჩარჩოების მხატვრობა განიხილებოდა, როგორც ხის გარე ჩარჩოების გამანათებელი, რომელიც ჩინური არქიტექტურის ტრადიციებს შეესაბამებოდა. მას ჰქონდა უხვად მდიდარი ჰალოების და პირველადი ფერების ადრეული ბუდისტური გავლენა, ინდური ხელოვნებით იყო შთაგონებული.

კორეელმა მხატვრებმა 1945 წლის შემდგომ პერიოდში აითვისეს დასავლეთის ზოგიერთი მიდგომა. ზოგიერთმა ევროპელმა არტისტმა სქელი იმპასტოს ტექნიკით და წინა პლანზე ფუნჯის შტრიხებით მიიპყრო კორეის ინტერესი. ისეთი მხატვრები, როგორებიცაა გოგენი, მონტიჩელი, ვან გოგი, სეზანი, პისარო და ბრაქი, ძალიან გავლენიანი იყვნენ, რადგან მათ ყველაზე მეტად ასწავლიდნენ სამხატვრო სკოლებში. წიგნებით ადვილად ხელმისაწვდომი და კორეულ ენაზე თარგმნილი იყო. აქედან შედგენილია თანამედროვე კორეელი მხატვრების ტონალური პალიტრები: ყვითელი ოხრა, კადმიუმის ყვითელი, ნეაპოლის ყვითელი, წითელი მიწა და სიენა. ყველა სქლად მოხატული, უხეშად მოვლილი და ხშირად ასახულია ძლიერ ტექსტურირებული ტილოები ან სქელი კენჭიანი ხელნაკეთი ქაღალდები.
ცხენისძუა შავი

ცხენისძუა შავი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში მესხეთიდან.

ამ ვაზის ძველი სახელწოდება დაკარგულია. ამჟამინდელი სახელი მეჩხერი მტევნების გამო შეარქვა შალვა წიქვაძემ.

ასწლიანი ძირებია შემორჩენილი მესხეთში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, გულისმაგვარი ფორმის, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია თხელი ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, განტოტვილი, მეჩხერი. მარცვალი წვრილია, ოვალური, შავი ფერის, იასამნისფერში გარდამავალი. კანი თხელი და მკვრივი აქვს, სუსტად და-ფარული ცვილისებური ფიფქით. რბილობი ხორციანი და წვნიანია. წვენი სუსტადაა შეფერილი. გემო — მომჟავო-მოტკბო.

ცხენისძუა შავი ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმ-წიფემდე 165-170 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევარში შედის. მტევნის წონა 70-80 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 5.0-6.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 13-15%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 10-11 გ/ლ-ს.

ძირითადად გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად. ღვინო ნაკლებსხეულიანია და საკმაოდ ხალისიანი.

შედარებით გამძლეა გვალვისა და ყინვის მიმართ და მისი გამოყენება საინტერესოა სელექციური თვალსაზრისით.