რეტროგრადული და პროგრადული მოძრაობა

რეტროგრადული მოძრაობა — პირდაპირი მოძრაობის საწინააღმდეგო მიმართულებით მოძრაობა. აღნიშნული ტერმინი შეიძლება ეხებოდეს ერთი სხეულის ბრუნვის მიმართულებას მეორის გარშემო, ან სხეულის ბრუნვას მისი ღერძის გარშემო, ისევე როგორც სხვა ორბიტალურ პარამეტრებს, როგორიცაა პრეცესია და ნუტაცია. პლანეტარული სისტემებისთვის რეტროგრადული მოძრაობა ჩვეულებრივ ნიშნავს მოძრაობას, რომელიც ეწინააღმდეგება ძირითადი სხეულის ბრუნვას, ანუ ობიექტს, რომელიც არის სისტემის ცენტრი.

პროგრადული მოძრაობა — პირდაპირი მოძრაობის მიმართულებით მოძრაობა ანუ რეტროგრადული მოძრაობის საწინააღმდეგო.

ციურ სხეულთა სისტემების ფორმირება
გალაქტიკებისა და პლანეტარული სისტემების წარმოქმნისას, მათი ბრუნვითი მოძრაობის შედეგად, მასალა, რომელიც ქმნის მათ, იღებს დისკის ფორმას და საერთო ცენტრის გარშემო ტრიალებს ერთი მიმართულებით. ეს აიხსნება გაზის ღრუბლის კოლაფსის ბუნებით, რომელშიც შენარჩუნებულია კუთხური იმპულსი. 2010 წელს აღმოაჩინეს რამდენიმე ცხელი იუპიტერი საპირისპირო ბრუნვით, რამაც ეჭვქვეშ დააყენა პლანეტარული სისტემების ფორმირების არსებული თეორიები.

ორბიტის დახრა
ციური სხეულის ორბიტის დახრილობა პირდაპირ მიუთითებს ობიექტის ორბიტა პირდაპირია თუ რეტროგრადული. დახრა არის კუთხე ორბიტალურ სიბრტყესა და სხვა ათვლის სისტემას შორის, როგორიცაა პირველადი ობიექტის ეკვატორული სიბრტყე. მზის სისტემაში პლანეტის დახრილობა ხშირად იზომება ეკლიპტიკის სიბრტყიდან, რომელიც არის ციური სფეროს მონაკვეთი დედამიწის ორბიტის სიბრტყით მზის გარშემო. თანამგზავრების დახრილობა იზომება პლანეტის ეკვატორიდან, რომლის გარშემოც ისინი ბრუნავენ. ობიექტები, რომელთა დახრილობა 0°-დან 90°-მდეა, განიხილება, რომ ბრუნავენ პირდაპირი მიმართულებით. ობიექტი, რომლის დახრილობა 90°-ია, ანუ მისი ორბიტის ზუსტად პერპენდიკულარულია, არც პირდაპირია და არც რეტროგრადული. ობიექტი, რომლის დახრილობა 90°-დან 180°-მდეა, ითვლება რომ მოძრაობს რეტროგრადულ ორბიტაზე.

ღერძის დახრა
ციური სხეულის ღერძული დახრილობა მიუთითებს ობიექტის ბრუნვა პირდაპირია თუ რეტროგრადული. ღერძის დახრა არის კუთხე ციური სხეულის ბრუნვის ღერძსა და მის ორბიტალურ სიბრტყეზე პერპენდიკულარულ ხაზს შორის, რომელიც გადის ობიექტის ცენტრში. ციური სხეული −90°-დან 90°-მდე დახრილობის კუთხით ბრუნავს პირდაპირი მიმართულებით. თუ ციური სხეული ზუსტად 90°-ის დახრილობით „წევს გვერდზე“ და ბრუნავს, ის არც პირდაპირია და არც რეტროგრადული. თუ ციურ სხეულის ღერძის დახრის კუთხე 90°-დან 270°-მდე აქვს საპირისპირო ბრუნვა ორბიტალური ბრუნვის მიმართ.

მზის სისტემაში ბევრი ასტეროიდის ზომის თანამგზავრი ბრუნავს რეტროგრადულ ორბიტაზე, ხოლო ყველა დიდ თანამგზავრს ტრიტონის გარდა (ნეპტუნის მთვარეებიდან ყველაზე დიდი) აქვს პირდაპირი ორბიტა. ვარაუდობენ, რომ ნაწილაკები სატურნის ეგრეთ წოდებულ ფიბის რგოლში ბრუნავს რეტროგრადულ ორბიტაზე, რადგან ისინი წარმოიქმნება არარეგულარული თანამგზავრიდან, ფიბედან.

ჰილის სფეროს შიგნით, რეტროგრადული ორბიტების სტაბილურობის რეგიონი პირველადი სხეულიდან დიდ მანძილზე უფრო დიდია, ვიდრე პროგრადული ორბიტების სტაბილურობის რეგიონი. ამ ფაქტმა შეიძლება ახსნას იუპიტერის გარშემო რეტროგრადული თანამგზავრების დომინირება, მაგრამ სატურნს აქვს რეტროგრადული და პირდაპირი თანამგზავრების უფრო ერთგვაროვანი განაწილება, ამიტომ ამ ფენომენის მიზეზები უფრო რთულია.

ასტეროიდები, კომეტები და კოიპერის სარტყლის ობიექტები
ასტეროიდებს აქვთ პირდაპირი ორბიტა. 2009 წლის 1 მაისის მდგომარეობით, ასტრონომებმა აღმოაჩინეს მხოლოდ 20 ასტეროიდი რეტროგრადული ორბიტებით (როგორიცაა (20461) დიორეტსა). მოგვიანებით აღმოაჩინეს კენტავრები და გაფანტული დისკის ობიექტები 2010 118, 2010 147, 2011 4, 2013 76, 2013 28 (=2014 9), 2014 28. რეტროგრადული ასტეროიდები შეიძლება იყოს ყოფილი კომეტები.

ოორტის ღრუბლის კომეტები ბევრად უფრო რეტროგრადულები არიან, ვიდრე ასტეროიდები.

რეტროგრადულ ორბიტაზე აღმოჩენილი კოიპერის სარტყლის პირველი ობიექტია 2008 42 (არ უნდა აგვერიოს პლუტონში - ამ ჯუჯა პლანეტას არ აქვს რეტროგრადული ორბიტა, არამედ საპირისპირო ბრუნვა: პლუტონის ბრუნვის ღერძის დახრილობა დაახლოებით 120°-ია).

ორბიტის ყველაზე მაღალი დახრილობა ცნობილია 2015 509 (163.00459°), 2015 37 (156.05°), 2017 32 (152.44°), 2016 56 (144.04789] (144.04789] (144.04789] (144.04789])[12.1] (144.04789) (144.04789) (144.04789) (144.04789) (144.04789) (144.04789) (144.04789))) ობიექტებისთვის. (336756) 2010 1 (140.80 °), (468861) 2013 28 (125.37 °), 2005 3 (112.31 °), 2011 17 (110.42 °) და 2011 ° 15.

ასტეროიდის (21) ლუტეციას ბრუნვის ღერძის დახრილობა 96°-ია.

მზე
მზის მოძრაობა მზის სისტემის მასის ცენტრის ირგვლივ ართულებს პლანეტების აშლილობას. ყოველ რამდენიმე ასეულ წელიწადში ეს მოძრაობა ხდება პირდაპირი ან რეტროგრადული.

ეგზოპლანეტები
ასტრონომებმა აღმოაჩინეს რამდენიმე ეგზოპლანეტა რეტროგრადული ორბიტებით. -17 არის პირველი ეგზოპლანეტა, რომელიც ბრუნავს თავისი ვარსკვლავის საპირისპირო მიმართულებით.

აღმოჩნდა, რომ რამდენიმე ცხელ იუპიტერს აქვს რეტროგრადული ორბიტები, რაც ახალ კითხვებს აჩენს პლანეტარული სისტემის ფორმირების თეორიაში.

გალაქტიკები
 7331 არის გალაქტიკის მაგალითი, რომლის ამობურცულობა ბრუნავს მისი დანარჩენი დისკის საპირისპირო მიმართულებით, სავარაუდოდ მიმდებარე სივრციდან მასალის ამოვარდნის შედეგად.

ნეიტრალური წყალბადის ღრუბელი, რომელსაც ეწოდება რეგიონი, ბრუნავს რეტროგრადული მიმართულებით ირმის ნახტომის ბრუნვის მიმართ, სავარაუდოდ, ირმის ნახტომთან შეჯახების შედეგი.

სპირალური გალაქტიკის ცენტრში არის სულ მცირე ერთი სუპერმასიური შავი ხვრელი. შავი ხვრელები ჩვეულებრივ ბრუნავენ იმავე მიმართულებით, როგორც გალაქტიკური დისკი. თუმცა, ასევე არსებობს რეტროგრადული სუპერმასიური შავი ხვრელები, რომლებიც ბრუნავენ საპირისპირო მიმართულებით. რეტროგრადული შავი ხვრელი აფრქვევს რელატივისტურ ჭავლებს, რომლებიც ბევრად უფრო ძლიერია, ვიდრე ჩვეულებრივი შავი ხვრელების ჭავლები, რომლებსაც შესაძლოა საერთოდ არ ჰქონდეთ ჭავლები. რეტროგრადული შავი ხვრელების ჭავლები უფრო ძლიერია, რადგან მათსა და დისკის შიდა კიდეს შორის უფსკრული გაცილებით დიდია, ვიდრე ჩვეულებრივი შავი ხვრელის. მოსალოდნელია, რომ უფრო დიდი უფსკრული უზრუნველყოფს მაგნიტური ველების შექმნის უფრო დიდ შესაძლებლობებს, რომლებიც წარმოადგენენ თვითმფრინავების „საწვავს“. (ეს დაშვება ცნობილია როგორც „რეინოლდსის ჰიპოთეზა“, წამოაყენა ასტროფიზიკოსმა კრის რეინოლდსმა მერილენდის უნივერსიტეტიდან, კოლეჯ პარკიდან).