iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფილადელფიის ორკესტრი

ფილადელფიის ორკესტრი — ამერიკული სიმფონიური ორკესტრი ფილადელფიიდან (პენსილვანია). იგი აშშ-ის სიმფონიურ ორკესტრთა „დიდი ხუთეულის“ წევრია და მსოფლიოში ერთ-ერთ საუკეთესო კომპანიად ითვლება. 2001 წლიდან ორკესტრი საკუთარ კონცერტთა ყოველწლიურ სერიას კიმელის საშემსრულებლო ხელოვნების ცენტრში ასრულებს, მუსიკის აკადემიასთან. ეს უკანასკნელი დაფუძნებიდან ნახევარი საუკუნის განმავლობაში ორკესტრის ყოფილი ბინა იყო.

ორკესტრი დაფუძნდა 1900 წელს ფრიც შილის მიერ, რომელიც ასევე მისი პირველი დირიჟორი იყო. 1907 წელს მისი ადგილი კარლ პოჰლიგმა დაიკავა, თუმცა ორკესტრის მთავარი და მნიშვნელოვანი დირიჟორი 1912 წლიდან ლეოპოლდ სტოკოვსკი იყო, რომელმაც ორკესტრს საქვეყნოდ გაუთქვა სახელი. მისი ხელმძღვანელობით ორკესტრმა უდიდესი ვირტუოზის რეპუტაცია მოიხვეჭა.

სტოკოვსკის დირიჟორობით ორკესტრი გამოჩნდა დისნეის 1940 წლის ფილმში „ფანტაზია“.

1936 წელს ორგანიზაციას შეუერთდა იუჯინ ორმანდი და 1938 წლამდე სტოკოვსკისთან ერთად ორკესტრის მთავარი დირიჟორის პოსტი ეკავა, რის შემდეგაც ძირითადი დირიჟორი გახდა. იგი ორკესტრში 40 წლის განმავლობაში მოღვაწეობდა და ამ ორკესტრის მრავალი საუკეთესო ნამუშევარი მისი ხელმძღვანელობით ჩაიწერა.

ორმანდის შემდეგ მთავარი დირიჟორი რიკარდო მუტი გახდა (1981-92), ხოლო შემდეგ — ვოლფგანგ სავალიში (1993-2002). ორკესტრის ამჟამინდელი ხელმძღვანელი კრისტოფ ეშენბახია.
ფილადელფიის მუსიკის აკადემია

მუსიკის აკადემია ფილადელფიაში (პენსილვანია) — უძველესი ოპერის თეატრი აშშ-ში, რომელიც ამჟამადაც მისი თავდაპირველი მიზნებისთვის გამოიყენება. „ბროდ სტრიტის დიდი მხცოვანი ლედი“ , აკადემია პენსილვანიის ბალეტისა და ფილადელფიის საოპერო კომპანიის ბინაა. მრავალი წლის განმავლობაში ის ასევე ფილადელფიის ორკესტრის ბინა იყო და მასში კვლავ ტარდება საორკესტრო კონცერტები.

შენობის მშენებლობა 1855 წელს დაიწყო და 1857 წლის 26 იანვარს აკადემია დიდი ბალით გაიხსნა. ამ შენობაში შესრულებული პირველი ოპერა იყო დასავლეთ ნახევარსფეროში ვერდის "ილ ტროვატორეს" პრემიერა, იმავე წლის 25 თებერვალს. აკადემია მას შემდეგ მუდმივად ფუნქციონირებს, მასპინძლობდა რა მრავალ მსოფლიოში განთქმულ შემსრულებელს, დირიჟორსა და კომპოზიტორს. აქ სტანდარტული საოპერო და კლასიკური რეპერტუარის მრავალი ამერიკული პრემიერა მოწყობილა. შენობა გამოიყენება ასევე არა-სამუსიკო ღირსშესანიშნაობებისთვისაც—გროვერ კლივლანდსა და რიჩარდ ნიქსონს მონაწილეობა მიუღიად აქ გამართულ ოფიციალურ წვეულებებზე, ხოლო ალბერტ აინშტაინს კი ლექცია გაუმართავს.

დარბაზის დიზაინი ევროპის დიდი ოპერის სახლების მანერითაა შესრულებული, მოხატული ჭერითა და სამ იარუსიანი ბალკონით, რომელთაც არწივები და სხვა დეკორაციები ამშვენებს. დარბაზის სივრცეს დომინირებს ორნამენტებიანი პროსცენიუმი და უზარმაზარი ბროლის ჭაღი.

მიუხედავად იმისა, რომ სახელი შესაძლოა კონსერვატორიაზე მიუთითებდეს, აკადემიას რაიმე სახის სასწავლო პროგრამა ან ფაკულტეტი არ ჰქონია. თუმცა აქ ხშირად ჩატარებული ხმისა და ინსტრუმენტალური კონკურსები, მათ შორის პავაროტის კონკურსი.
აუტიზმი

აუტიზმი — ფსიქიკის ისეთი მდგომარეობა, როდესაც ინდივიდს ახასიათებს ჩაკეტილი ცხოვრება და გარემო სამყაროსაგან სრული მოწყვეტა. ინდივიდი ცხოვრობს მის მიერვე შექმნილ არარეალურ სამყაროში. აუტიზმი გონებრივი მოშლილობაა, რომელიც წარმოიშობა ადრეულ ასაკში და ხასიათდება საკუთარ თავში ჩაკეტვით, რომელსაც თან ახლავს რეალობისგან მოწყვეტა, სოციალური ინტერაქტიურობის შესაძლებლობის არქონა, განმეორებითი მოძრაობები და მეტყველების მოშლა.

აუტიზმის სიმპტომები ჩვეულებრივ თავს იჩენენ ბავშვის ცხოვრების პირველი სამი წლის განმავლობაში და თან სდევენ მთელი ცხოვრების მანძილზე. 18 თვის ან 2 წლის ასაკში ბავშვი ვერ აღწევს ჩვეულებრივი განვითარების დონეს. მშობელსა და ბავშვს შორის ნორმალური ურთიერთობა ირღვევა. აუტისტი ბავშვები გაურბიან პირდაპირ მზერას და მათი მეტყველება რუდიმენტულია.

გამოხატვის ხარისხის მიხედვით აუტიზმი მრავალნაირია. ყველაზე ძლიერ ფორმას ახასიათებს განმეორებადი, უჩვეულო, თვითსაზიანო და აგრესიული ქცევა. ასეთი ქცევა დიდხანს გრძელდება და მისი შეცვლა ძალიან რთულია. ყველაზე სუსტი ფორმა ჰგავს პიროვნულ დარღვევებს, რომელნიც დაკავშირებულნი არიან სწავლის უნარის დაქვეითებასთან. აუტისტ ბავშვებს იშვიათად შეუძლიათ დამოუკიდებელი ცხოვრება, ძლიერი თერაპიული ინტერვენციის, მშობლის ზრუნვის და ზოგჯერ ჰოსპიტალიზაციის და წამლების გარეშე.
სებასტიან დაისლერი

სებასტიან დაისლერი ( დ. 5 იანვარი, 1980, ლერახი, გერმანია) — გერმანელი პროფესიონალი ყოფილი ფეხბურთელი. თავისი პროფესიონალური კარიერა დაასრულა 2007 წლის იანვარში 27 წლის ასაკში უმძიმესი ტრავმის გამო. მისი სანაკრებო კარიერა 2000 წელს დაიწყო. სულ 36 მატჩი ჩაატარა გერმანიის ნაკრებში და 3 გოლის გატანა მოახერხა.
ფიზიკური კოსმოლოგია

{}) სიდიდე ათვლის სისტემაში წრფივი მასშტაბების ფარდობითი ცვლილების სიჩქარეს განსაზღვრავს; ეს სიდიდე ასოთი აღინიშნება, მას ჰაბლის მუდმივა ეწოდება. (1)და(2) განტოლებებიდან შემდეგი თანაფარდობა გამომდინარეობს:
_^{'} + \{3_^{'}(\ + \ {}{^2})}{} = 0 (3)
ეს განტოლება გრავიტაციის გამო სამყაროს გაფართოების ტემპის შენელებას აღწერს. მასში გათვალისწინებულია, რომ მიზიდულობა ნივთიერების წნევითაც იქმნება. ვინაიდან ერთგვაროვან სამყაროში წნევის გრადიენტი არ არსებობს, ადგილი არ აქვს ჰიდროდინამიკულ ძალებს, რომლებიც წნევათა სხვაობითაა გამოწვეული და რომლებიც ნივთიერების მოძრაობაზე გავლენას ახდენენ. წნევა მხოლოდ მიზიდვაში ვლინდება. (1) და (2) განტოლებათა ამოსახსნელად უნდა ვიცოდეთ კავშირი წნევასა და სიმკვრივეს შორის (ნივთიერების მდგომარეობის განტოლება). სამყაროს ევოლუციის სხვადასხვა ეტაპებზე ეს დამოკიდებულება სხვადასხვაა.თანამედროვე სამყაროში კოსმოლოგიური მუდმივა = 0, ან იმდენად მცირეა, რომ (3) და (4) განტოლებებში ის შეიძლება უგულებელვყოთ.
მეჰმეტ შოლი

მეჰმეტ ტობიას შოლი (; დ. 16 ოქტომბერი, 1970) — გერმანელი ფეხბურთელი, სახელი გაითქვა მიუნხენის „ბაიერნში“ ასპარეზობისას. კარიერა დაასრულა 2007 წელს.

ტიტულები
საკლუბო:საკონტინეტთაშორისო თასი — 2001 ჩემპიონთა ლიგა — 2001 უეფას თასი — 1996 გერმანიის ჩემპიონატი — 1994, 1997, 1999, 2000, 2001, 2003, 2005, 2006 გერმანიის თასი — 1998, 2000, 2003, 2005, 2006 გერმანიის ლიგის თასი — 1997, 1998,1999, 2000, 2004

სანაკრებო:ევროპის ჩემპიონი — 1996
ბასტიან შვაინშტაიგერი

ბასტიან შვაინშტაიგერი (; დ. 1 აგვისტო, 1984, კოლბერმოორი, გერმანია) — გერმანელი ფეხბურთელი, თამაშობდა ნახევარმცველის პოზიციაზე. 2014 წელს გერმანიის ნაკრებიდან ფილიპ ლამის წასვლის შემდეგ გახდა ნაკრების კაპიტანი. შვაინშტაიგერი 13 წლის განმავლობაში მშობლიურ კლუბში, „ბაიერნში“, ასპარეზობდა. 30 წლის ასაკში კი „მანჩესტერ იუნაიტედში“ გადავიდა.

პირადი ცხოვრება
2016 წლის 12 ივლისს შვაინშტაიგერი დაქორწინდა ჩოგბურთელ ანა ივანოვიჩზე.

ტიტულები
საკლუბო
მიუნხენის ბაიერნი
ბუნდესლიგა (8): 2002-03, 2004-05, 2005-06, 2007-08, 2009-10, 2012-13, 2013-14, 2014-15
გერმანიის თასი (7): 2003, 2005, 2006, 2008, 2010, 2013, 2014
გერმანიის სუპერთასი (1): 2010
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა (1): 2013,
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის ვერცხლის პრიზიორი (2): 2010, 2012
მანჩესტერ იუნაიტედი

ინგლისის ასოციაციის თასი (1): 2015-16
სანაკრებო
მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული (1): 2014
მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (2): 2006, 2010
ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი (1): 2008
ოდერის ფრანკფურტი

ოდერის ფრანკფურტი ( [̯]) — ქალაქი გერმანიაში, ბრანდენბურგში, მდინარე ოდერის მარცხენა ნაპირზე. 1980-იანი წლების დასასრულს ქალაქის მოსახლეობამ რეკორდულ მაჩვენებელს - 87 000 მცხოვრებს მიაღწია. ამის შემდეგ დაიწყო მისი რაოდენობის კლება: 2002 წელს ქალაქის მოსახლეობა 70 000-მდე შემცირდა, ხოლო 2010 წელს 60 000 შეადგინა.
კოტე მესხი

კოტე (იაკობ) სიმონის ძე მესხი (დ. 1 მაისი [ ძვ. სტ. 19 აპრილი], 1857, ქუთაისი ― გ. 28 მაისი[ ძვ. სტ. 15 მაისი], 1914, თბილისი) — ქართველი მსახიობი და რეჟისორი.

1874 წლიდან მონაწილეობდა ქუთაისის სცენისმოყვარეთა წარმოდგენებში. 1879 წელს მიიწვიეს მსახიობად თბილისის მუდმივ პროფესიულ დასში. 1885 წელს ქუთაისში დააარსა პროფესიული თეატრი, რომელსაც 1894 წლამდე ედგა სათავეში. მისი ხელმძღვანელობით ქუთაისის სცენაზე პირველად გამოვიდნენ: ნინო ჩხეიძე, კოტე მარჯანიშვილი და შალვა დადიანი. 1894 წლიდან, როგორც მსახიობი და რეჟისორი მოღვაწეობდა თბილისის დრამატულ თეატრში. ასრულებდა გმირულ და სახასიათო როლებს: ლევან ხიმშიაშვილი (დავით ერისთავის „სამშობლო“), გოჩა (აკაკი წერეთლის „თამარ ცბიერი“), რუსთაველი (კ. მესხის „რუსთაველი“), ოტია (ვალერიან გუნიას „და-ძმა“), ანანია (ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი“), არბენინი (მიხეილ ლერმონტოვის „მასკარადი"), ჩაცკი ( ალექსანდრე გრიბოედოვის „ვაი, ჭკუისაგან“), ოტელო, პეტრუჩიო (უილიამ შექსპირის „ოტელო“, „ჭირვეულის მორჯულება“), ტარტიუფი (მოლიერის „ტარტიუფი“) და სხვა. თარგმნა ნიკოლოზ გოგოლის, უილიამ შექსპირის, ალექსანდრ დიუმა (შვილი)ს, ვიქტორიენ სარდუს და სხვა დრამატული ნაწარმოებები.
ივანე ფალიაშვილი

ბეთჰოვენის]] მე-9 სიმფონიის პირველი შესრულება საქართველოში. დირიჟორი - ივანე ფალიაშვილი ([[1927]] წ. [[4 აპრილი]])
ივანე პეტრეს ძე ფალიაშვილი (დ. 1 ოქტომბერი, 1868, ქუთაისი ― გ. 7 მარტი, 1934, თბილისი) — ქართველი დირიჟორი, პიანისტი, ორგანისტი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1924).

ერთხანს ორგანისტად მუშაობდა თბილისის ქართველ კათოლიკეთა ეკლესიაში. 1888 წლიდან თავის ძმასთან, ზაქარია ფალიაშვილთან ერთად მღეროდა ვლადიმერ აღნიაშვილის ეთნოგრაფიულ გუნდში. სადირიჟირო მოღვაწეობა დაიწყო ქართული თეატრის საოპერო დასში. 1892 წელს მიწვეულ იქნა თბილისის „სამუსიკო წრის“ დირიჟორად (აქ მის სპექტაკლებში მონაწილეობდა თედორე შალიაპინი). 1893-1922 მუშაობდა აგრეთვე უკრაინისა და რუსეთის საოპერო თეატრებში და ანტრეპრიზებში დირიჟორად ქორმაისტერად.

1922-1934 წლებში მუშაობდა თბილისის საოპერო თეატრის მთავარ დირიჟორად. იყო „ახალგაზრდა ქართველ მუსიკოსთა საზოგადოების“ სიმფონიური ორკესტრის ერთ-ერთი დამაარსებელი (1923-1928). ფალიაშვილის რეპერტუარში შედიოდა ქართველ, რუს და უცხოელ კომპოზიტორთა 80-ზე მეტი ოპერა. დირიჟორობდა სიმფონიურ კონცერტებს. მისი დირიჟორობით თბილისში პირველად აჟღერდა ბეთჰოვენის სიმფონია. ფალიაშვილის შესრულება გამოირჩეოდა მაღალი ოსტატობით, ემოციურობით.
ხელოვნების ეროვნული გალერეა (ვაშინგტონი)

ხელოვნების ეროვნული გალერეა — ხელოვნების მუზეუმი ვაშინგტონში, კოლუმბიის ოლქში, მდებარეობს ეროვნულ მოლთან. მუზეუმი დაფუძნდა 1937 წელს კონგრესის მიერ, ხოლო შენობის კონსტრუქციისა და მნიშვნელოვანი სამხატვრო კოლექციისთვის ფონდები გაიღო ენდრიუ მელონმა. სემუელ კრესმა მუზეუმს უსახსოვრა მისი თავდაპირველი იტალიური ხელოვნების კოლექცია.

შენობები
მუზეუმი ორი ნაწილისგან შედგება, აღმოსავლეთისა და დასავლეთის შენობებისგან, რომლებიც მიწისქვეშა კორიდორითაა დაკავშირებული. მუზეუმის საწყისი შენობა (ამჟამად დასავლეთის ფრთა) გაიხსნა 1941 წლის 17 მარტს. არქიტექტორ ჯონ რასელ პოუპის დაპროექტებული შენობა ნეო-კლასიკურ სტილშია გიგანტური სვეტებიანი პორტიკოთი და მასიური თაღით პანთეონის მსგავსად (პოუპის მეორე ღირსშესანიშნავი ქმნილების - ჯეფერსონის მემორიალის - მსგავსად), სიმეტრიული გვერდითი ფრთების გარდა. აღმოსავლეთის შენობის დიზაინი (ი. მ. პეი) ასევე გეომეტრიულია, მაგრამ უფრო ფრაგმენტული და სწორკუთხოვანია დასავლეთის შენობის ცივ კლასიკურობასთან შედარებით; ზემოდან ის ერთმანეთში გადაჯაჭვულ ალმასებს წააგავს. აღმოსავლეთის შენობა გაიხსნა 1978 წელს. გალერეამ 1999 წელს ასევე გახსნა სკულპტურათა ბაღი დასავლეთის შენობის გვერდით.

კოლექცია
დასავლეთის შენობას ევროპელ ხელოვანთა ფერწერისა და სკულპტურათა ინტენსიური კოლექცია გააჩნია შუასაუკუნეებიდან მოყოლებული გვიანდელ მე-19 საუკუნემდე, მე-20 საუკუნემდელ ამერიკელ ხელოვანთა ნამუშევრებთან ერთად. სხვა მრავალთა შორის ამ კოლექციაშია ვერმეერის, რემბრანდტის, მონეს, ვან გოგის მნიშვნელოვანი ტილოები და ასევე დასავლეთ ნახევარსფეროში არსებული ლეონდარდო და ვინჩის ერთადერთი ფერწერული ტილო.

აღმოსავლეთის შენობა თანამედროვე ხელოვნებაზე აკეთებს აქცენტს და მის კოლექციაშია პიკასო, მატისი, ჯეკსონ პოლოკი, ენდი ვარჰოლი და ალექსანდერ კალდერი. ამავე შენობაშია გალერეის მთავარი ადმინისტრაციული ოფისები და დიდი კვლევითი ცენტრი.

დასავლეთის შენობის დასავლეთით, მე-7 ქუჩის გადაღმა, მდებარეობს ეროვნული გალერეის სკულპტურათა ბაღი. 25.000 კვ.მ. ბაღი გაშენებულია დიდი მრგვალი შადრევნის ირგვლივ, რომელსაც ზამთარში საციგურაო მოედნად იყენებენ და მას ირგვლივ ქვის ამფითეატრი აკრავს. აქ გამოფენილ სკულპტურათა შორის არის ჟან მიროს, ლუიზა ბურჟუას, როი ლიხტენშტეინისა და ჰექტორ გიმარდის ნამუშევრები.

ხელოვნების ეროვნული გალერეა კერძო-სახალხო პარტნიორობის მხარდაჭერით არსებობს. აშშ-ის ფედერალური მთავრობა გამოჰყოფს ფონდებს ყოველწლიურად მუზეუმის შენახვისათვის. თუმცა მთელი მხატვრული კოლექცია, ისევე როგორც მუზეუმის სპეციალური პროგრამები პირადი დონაციებითა და ფონდებით საშუალებით ხორციელდება. მუზეუმი სმითსონიანთა ინსტიტუტთანაა აკრედიტებული, თუმცა ის დამოუკიდებლად იმართება.

როგორც სამთავრობო დაწესებულებაში, შესვლა ეროვნულ გალერეაში უფასოა. მუზეუმი ღიაა ყოველდღიურად დილის 10-დან საღამოს 5-მდე (კვირას 6-მდე) მთელი წლის განმავლობაში.

გალერეა
ნისკარტნამგალა

ნისკარტნამგალა — ფრინველი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. ნისკარტნამგალას გრძელი (7,5 სმ) წითელი ნისკარტი ქვემოთკენ ნამგლისებურად აქვს მოხრილი, ამას უკავშირდება მისი სახელიც. ბუდობს ცენტრალურ და შუა აზიის მაღალი მთის მდინარეთა სანაპიროზე, ზღვის დონიდან 2000 მ-ის ზევით. მისი ბუდე მდინარის სანაპირო რიყეზე მიწის პატარა ჩაღრმავებაა. დებს ოთხ კვერცხს. იკვებება კიბოსნაირებითა და მწერებით.
ნისკარტნიჩაბა

ნისკარტნიჩაბა ( — ფრინველი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. ბეღურასავით პატარა ჩიტია. გამოირჩევა ნიჩბისმაგვარი ნისკარტით, რომელიც წვეროში გაფართოებულია. ნისკარტნიჩაბა ბუდობს მხოლოდ ჩუკოტკის ნახევარკუნძულზე. ზამთრობს სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. ბუდეს იკეთებს ტუნდრაში, წყალსატევების ბალახნარით დაფარულ ნაპირებზე. დებს 4 კვერცხს. კვერცხებზე ზის და შთამომავლობაზე ზრუნავს მხოლოდ მამალი. იკვებება მწერებით და წვრილი კიბოსნაირებით.
ავსტრალორპი

ავსტრალორპი — სახორცე-საკვერცხე ქათმის ჯიში. გამოყვანილია საუკუნის ბოლოს ავსტრალიაში ინგლისური ორპინგტონის ჯიშისაგან. აქვს მასიური, მსხვილი, მკერდგანიერი სხეული, გრძელი და ფართო ზურგი. ფერად შავია. ცოცხალი მასა მამლისა 3,5-3,9 კგ, დედლისა - 2,5-2,9 კგ. წელიწადში დებს 150-180 კვერცხს. კვერცხის საშუალო წონაა 55-62 გ. ავსტრალორპი უმთავრესად გავრცელებულია უმეტესად ავსტრალიასა და აშშ-ში.
ალალი

ალალი — ფრინველი შავარდნისნაირთა რიგისა. ალალის სხეულის სიგრძეა 30-35 სმ, წონა - 150-200 გრამი. დედალი მამალზე დიდია. ზურგი მუქი რუხი ფერისა აქვს, მუცელი წითური. ალალი გვხვდება ევროპის, აზიისა და ამერიკის ტყეებსა და ტყე-ტუნდრის ზონაში, აგრეთვე აზიის ველებსა და მთებში. ბუდეს იკეთებს ხეზე, კლდის ნაპრალებში, ბუჩქნარში ან მიწაზე. დებს 3-5 კვერცხს. ინკუბაციური პერიოდი 28 დღემდე გრძელდება. იკვებება უმეტესად პატარა ფრინველებით, რომლებსაც ფრენის დროს იჭერს, ჭამს მღრღნელებსა და მწერებსაც. ალალის ქვესახეობათაგან ზამთრობით საქართველოში გვხვდება ჩვეულებრივი და აღმოსავლეთციმბირული ალალი.
ალკასებრნი

ალკასებრნი — ფრინველების ოჯახი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. ადრე შედიოდა ცალკეულ რიგში — ალკისნაირნი/ალკასნაირნი მათი სხეულის სიგრძეა 15-50 სმ, წონა — 100-1200 გრამი. ალკისნაირთა სამი თითი ერთიმეორეს საცურავი აპკით უკავშირდება, უკანა თითი კი პატარაა. მამალსა და დედალს ერთნაირი შეფერილობა აქვს. ალკისნაირნი უმთავრესად ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ცივ და ზომიერ სარტყელში ბინადრობენ და მკაფიოდ გამოხატული ზღვის ფრინველები არიან — კარგად დაცურავენ და ყვინთავენ (10 მ სიღრმემდე). წყალქვეშ ფრთებით მოძრაობენ („წყალქვეშა ფრენა“). ცხოვრობენ კოლონიებად: თოლიებთან ერთად ქმნიან ე. წ. „ფრინველების ბაზრებს“. დებენ 1-2 კვერცხს. ინკუბაციური პერიოდი 24-25 დღეა. მართვეთა გამოკვებაში მონაწილეობს მამალიც. ალკისნაირნი იკვებებიან პატარა თევზებითა და ზღვის უხერხემლო ცხოველებით (კიბოსნაირებით, ჭიებით, მოლუსკებით). საკვების ძებნისას ისინი ზოგჯერ 18-20 კმ შორდებიან სანაპიროს. აღსანიშნავია ატლანტის ოკეანის ჩრდილოეთ სანაპიროზე (ევროპა, ჩრდილოეთ ამერიკა) გავრცელებული ალკა , რომელიც ზამთრობით ხმელთაშუა ზღვის ნაპირამდეც აღწევს. ზოგიერთ რაიონში ალკისნაირნთ სარეწაო მნიშვნელობა აქვთ, იყენებენ მათ კვერცხს, ხორცს, ბუმბულსა და გერმას.

კლასიფიკაცია
ანჰინგისებრნი

ანჰინგისებრნი — ფრინველების ოჯახი რეგვენასნაირთა რიგისა. შეიცავს ერთ გვარს (ანჰინგა, ლათ. ), რომელიც 4 სახეობას აერთიანებს. გავრცელებულია როგორც აღმოსავლეთ, ისე დასავლეთ ნახევარსფეროს ტროპიკებში. ანჰინგისებრნი ბინადრობენ მდინარეებისა და ტბების ნაპირებზე. ბუდობენ ხეებსა და ბუჩქებზე. დებენ 3-6 მოცისფრო ან მომწვანო კვერცხს. იკვებებიან თევზით და წყლის სხვა ცხოველებით.
არგუსი (ფრინველი)

არგუსი — ქათმისნაირთა რიგის ორი გვარის საერთო სახელწოდება. ქოჩორა არგუსის გვარში ერთი სახეობაა , გვხვდება ლაოსში, ვიეტნამსა და მალაკის ნახევარკუნძულზე. დიდი არგუსის გვარშიც ერთი სახეობაა , გავრცელებულია მიანმარის სამხრეთ ნაწილში, მალაკის ნახევარკუნძულსა და სუმატრისა და კალიმანტანის კუნძულებზე. ცხოვრობს ურიან ტყეებში. აქვს 1,2 მ-ზე მეტი სიგრძის ბოლო და განიერი ფრთები. ლამაზი შეფერილობის ბუმბული მოხატულია მსხვილი კოპლებით. დებს 2 კვერცხს. ინკუბაცია 24-25 დღე გრძელდება.
ბაზი (ფრინველი)

ბაზი ( — მიმინო, ქორი) — მონადირე დამჭერ ფრინველთა ზოგადი სახელი. განეკუთვნება მთის არწივი, სონღული, გავაზი, შავარდენი, ქორი, მიმინო და ნაწილობრივ მარჯანი. ყირგიზეთსა და ყაზახეთში მთის არწივით (ბერკუტი) ნადირობენ მელაზე, კურდღელზე, ზოგჯერ მელაზე; ქორით — იხვზე, ბატზე, ხოხობზე, გნოლზე; თურქმენეთში გავაზი სანადიროდ შემოდგომასა და ზამთარში გაჰყავთ. ბაზს იჭერენ ბადით, ხაფანგით ანდა ნახევრადშებუმბვლილი ბარტყი ამოჰყავთ ბუდიდან, შებუმბვლის შემდეგ მართვეს წვრთნიან ნადირ-ფრინველზე სანადიროდ, ზრდასრულს კი აჩვევენ ადამიანს და გარემო პირობებს. ბაზს კვებავენ ხორცით. სათანადო მოვლით მთის არწივს სანადიროდ იყენებენ 20 წლის ასაკამდე, გავაზსა და ქორს 5-7 წლამდე.

ბაზით ნადირობა, როგორც სპორტის სახეობა, საქართველოში ძველთაგანვე იყო გავრცელებული. ქორით ნადირობდნენ ხოხობსა და ტყის ქათამზე, იშვიათად იხვზე, მიმინოთი — მწყერზე, ღალღასა და წყლის ფრინველზე ქორსა და მიმინოს ახლაც წვრთნიან (მართავენ). ბაზს იჭერენ სამკუთხედი ფორმის ჩიტბადით გორაკზე (საირაო), სადაც შემოდგომაზე თავს იყრიან გადამფრენი მტაცებელი ფრინველები. ქ. ოზურგეთში სექტემბრის თვეში დაწესებული იყო ბაზიერის დღე. 1969 წლიდან საქართველოში ყოველწლიურად ტარდებოდა გამოფენა-შეჯიბრი, სადაც შეფასება ეძლეოდა ბაზის გარეგნობასა და გაწვრთილობას. დასავლეთ საქართველოში მიმინოთი მწყერზე ნადირობდნენ.
ბარი

ტერმინით ბარი შეიძლება აღნიშნული იყოს:

ბარი — მტაცებელი ფრინველი
ბარი — დაბლობი, ვაკე ადგილი
ბარი — მცირე რესტორანი
ბარი — სამხრეთ სუდანში მცხოვრები ხალხი
ბარი — წნევის სისტემგარეშე ერთეული
ბარი — სამიწათმოქმედო იარაღი
ბარი — ონის მუნიციპალიტეტის სოფლის დასახელება
ბარი — ქალაქი და დიდი ნავსადგური იტალიაში
ბარი — ქალაქი გაერთიანებულ სამეფოში
პიროვნებები:
ბარი, ანტუან ლუი — ფრანგი მოქანდაკე და ფერმწერი
ბარი, ლინ — ამერიკელი მსახიობი და პროდიუსერი
ბარი, ლენ — ამერიკელი მომღერალი, მსახიობი და პროდიუსერი
ბარი, ჯეიმზ მეთიუ — შოტლანდიელი მწერალი
ბარი, ჰერმან — ავსტრიელი მწერალი
ბულბული

ბულბული, იადონი — ფრინველების გვარი ბეღურასნაირთა რიგისა. საქართველოში გვხვდება 2 სახეობა; ჩვეულებრივი ბულბულის სხეული 160-190 მმ სიგრძისაა, იწონის 25 გრამამდე. გავრცელებულია აღმოსავლეთ ევროპაში და დასავლეთ ციმბირში. საქართველოში მხოლოდ მიმოფრენისას (აპრილ-მაისსა და აგვისტოში) გვხვდება. სამხრეთული ბულბული მობუდარი გადამფრენი ფრინველია. გავრცელებულია დასავლეთ და სამხრეთ ევროპაში, ჩრდილო-აღმოსავლეთ აფრიკაში და წინა და შუა აზიაში. საქართველოშია აპრილიდან სექტემბრამდე. ბინადრობს ბუჩქნარში, წყაროების, მდინარეების ნაპირებზე, ტყისპირებში, მთის ფერდობებზე და ბაღებში; უყვარს წყლის სიახლოვე. მაისის ბოლოს დებს 4-5 კვერცხს, კრუხობა 2 კვირამდე გრძელდება. იკვებება მწერებით, იშვიათად კენკრით. ბულბული საუკეთესო მგალობელი ფრინველია.
ბუსნაირნი

ბუსნაირნი — ფრინველთა რიგი. ფართოდაა გავრცელებული მსოფლიოში (ანტარქტიკული და ზოგიერთი ოკეანური კუნძულის გამოკლებით). აერთიანებს ორი ოჯახის 133 სახეობას. საქართველოშია 8: რუხი ბუ, ჩვეულებრივი ზარნაშო, ჩვეულებრივი წყრომი, ოლოლი (ყურებიანი ბუ), ბაიყუში (ჭაობის ბუ), ბუკიოტი, ბუკნაჭოტი, ჭოტი. ბუსნაირთა ნამარხი ფორმები ცნობილია ეოცენიდან, თანამედროვე გვარების წარმომადგენლები ნაპოვნია ოლიგოცენში. ბუსნაირთა ბუმბული რბილია, დამატებით ღეპეპს არ შეიცავს, უკაკვო სხივები წაგრძელებულია, რითაც აიხსნება ბუმბულოვანი საფარველის სირბილე და უხმაურო ფრენა. ზომით დედალი ჭარბობს მამალს. სახის ბუმბული წარმოქმნის ე.წ. "სახის დისკოს", რომელიც მხოლოდ ამ რიგის წარმომადგენლებისთვისაა დამახასიათებელი და ასიმეტრიულ ყურებთან ერთად სალოკაციო მნიშვნელობა აქვს. ბუსნაირებს მოკლე და მოკაუჭებული ნისკარტი, ბასრი ბრჭყალები, თითქმის ბრჭყალებამდე შებუმბლული ოთხთითიანი (მეოთხე თითს შეუძლია უკან მობრუნება) ფეხები, დიდი ზომის თვალები, ძლიერ მოძრავი კისერი (შეუძლია თავის შემობრუნება 270°), მეტად მახვილი სმენა აქვთ. კისერი 14 მალისაგან შედგება, გულმკერდის მალები თავისუფლად ბოლოვდება და "მკერდის" ძვალს არ ქმნის. ტროპი კარგადაა გამოხატული. აქვთ მოქმედი ბრმა ნაწლავი, კარგად განვითარებული მბგერი იოგი, რომლის საშუალებითაც მრავალნაირ ბგერას გამოსცემენ. ჩიჩახვი არა აქვთ. უმრავლესობა მეღამურ ცხოვრებას ეწევა. მობინადრე ფრინველია. ბუდობენ ხეთა ფუღუროებში, გამოქვაბულებში, სოროებში. დებენ საშუალოდ 4-5 კვერცხს, კრუხობა გრძელდება 1 თვემდე. იკვებებიან მღრღნელებით, რითაც სარგებლობა მოაქვთ.
ბუკიოტი

ბუკიოტი, მიკიოტი, ომიდი — ფრინველი ბუსნაირთა რიგისა. გავრცელებულია შუა და ჩრდილოეთ ევროპაში. აზიაში — ურალიდან კამჩატკისა და კურილიის კუნძულებამდე, ამიერკავკასიაში, ჩრდილოეთ ამერიკაში. საქართველოში ბინადრობს მთის წიწვოვან და შერეულ ტყეებში. ვერტიკალურად აღწევს ზღვის დონიდან 1200 მ-მდე. აპრილში დებს 4-6 კვერცხს. კრუხობა 1 თვემდე გრძელდება. მორუხო-მოყავისფრო ზურგზე თეთრი ლაქები აქვს. მუცელი ღია ფერისაა და მუქი ზოლები გასდევს; თვალები და ნისკარტი ყვითელია, ფეხის თითები ბრჭყალებამდე შებუმბულია. „სახის დისკო“ სრული და მრგვალია. სასარგებლო ფრინველია. იკვებება მღრღნელებით, იშვიათად წვრილი ბეღურასნაირი ფრინველებით.
ბუკნაჭოტი

ბუკნაჭოტი — ფრინველი ბუსნაირთა რიგისა. სხეულის სიგრძე 17 სმ-მდეა, წონა 56-78 გრამი. მურა ფერის ზურგი მოფენილია წვრილი თეთრი ხალებით, თეთრ მუცელზე გასდევს სიგრძივი, ხოლო გვერდებზე განივი შავი ზოლები. ბინადრობს ევროპისა და ჩრდილოეთ აზიის წიწვოვან და შერეულ ტყეებში. ბუდეს იკეთებს ფუღუროებში. იკვებება მღრღნელებით, მწერებითა და ზოგჯერ ბეღურასნაირთა რიგის ფრინველებითაც.
ბუდე

ბუდე — ნაგებობა, რომელსაც ცხოველი იშენებს შთამომავლობის გამოსაზრდელად ან თავშესაფრად. გამრავლებისათვის გამოსაყენებელი ბუდე ნაირგვარია. მაგ., ობობას ბუდე ქსლისაგან მოქსოვილი პარკია, მარტოული კრაზანისა — მიწის უჯრედები, რომლებიც ერთიმეორესთან შეწებებულია ნერწყვით. ორაგული ქვირითს ფლავს კენჭებიან გრუნტში, სამნემსა მახათა — ბურთისებურ ბუდეში, რომელსაც წყალმცენარეებისაგან იშენებს. ფილომედუზა ქვირითს ყრის მილივით დახვეულ ფოთოლში. კუ და ნიანგი კვერცხებს ფლავენ მიწაში. ხოხბის, როჭოს, ტყის ქათმის ბუდე მარტივი ორმოა, რომელშიც მცირეოდენი საფენია. ჭინჭრაქასა და რემეზის ბუდეები ბურთისებურია. გვრიტი ფიჩხისაგან იკეთებს მარტის ბუდეს, რომელშიც კვერცხები ქვემოდან მოჩანს. ორბის ბუდე რამდენიმე ქვით და ფიჩხის ნამტვრევებითაა შემოფარგლული. რთულ ბუდეს იშენებს სოფლის მერცხალი, რომელიც ტალაცის კოშტებს ნერწყვით ამაგრებს აივნის ჭერსა და სხვა მსგავს ადგილებში. სალანგანის ბუდეს, რომელიც ჰაერზე გამკვრივებული ნერწყვისაგან შედგება, სამხრეთ აზიის მცხოვრებნი საკვებად იყენებენ. ჰამაკის მსგავს ბუდეს იკეთებს მოლაღური. ფიჩხის ნამტვრევებისა და ჩალაბულისაგანაა აშენებული შაშვის ბუდე, რომელიც შიგნიდან ტალახითაა გალესილი. ციყვის ბუდე აშენებულია ბალახბულახის, ბუმბულოვანი საფენისა და სხვა მასალისაგან. თახვი „ქოხს“ იშენებს ხის ტოტებისა და შლამისაგან. ცხოველების უმრავლესობა ბუდეს თავისთვის იშენებს. კოლონიური ბუდეები აქვთ „საზოგადოებრივ“ მწერებს: ფუტკრებს, კრაზანებს, ჭიანჭსელებს და სხვა. უზარმაზარ (7-8 მ-მდე სიმაღლის) ბუდეს იშენებენ ტერმიტები. ფრინველებიდან კოლონიებად ბუდობენ ალკები, კაირები, პინგვინები, თოლიები და სხვა. აფრიკის ფეიქარები ერთობლივად აშენებენ დიდ ბუდეს, რომელშიც წყვილ-წყვილად ბინავდებიან.

გალერეა
ბოლოშავა

ბოლოშავა — ფრინველი ბეღურასნაირთა რიგისა. გვხვდება ევროპასა და აზიაში. ბინადრობს წიწვოვან ტყეებში. საქართველოში ზამთრობს დეკემბრიდან მარტის შუა რიცხვებამდე. თავ-კისერი ნაცრისფერი აქვს, ზურგი — მორუხო-წაბლისფერი, ფრთები და ბოლო — მოყავისფრო-შავი, მუცელი და გვერდები — თეთრი, შავწინწკლებიანი, ჩიჩახვი — მოყვითალო-მომწვანო. მაის-ივნისში დებს 4-7 კვერცხს; კრუხობა გრძელდება 16 დღემდე. იკვებება მწერებით, შემოდგომა-ზამთარში — კენკრით.
ბოლოცეცხლა

ბოლოცეცხლა — ფრინველების გვარი ბეღურასნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძეა 13,5–16 სმ. გავრცელებულია ევროპასა და აზიაში. საქართველოში 3 სახეობაა: ჩვეულებრივი, შავი და წითელმუცელა ბოლოცეცხლა; ამათგან პირველი ორი მობუდარი გადამფრენია (ჩვენში მარტიდან ოქტომბრამდეა), წითელმუცელა ბოლოცეცხლა კი — მობინადრე. ჩვეულებრივი ბოლოცეცხლა ბინადრობს ტყეებში, ბაღებში, პარკებში; შავი ბოლოცეცხლა — ხრამებში, კლდეებზე, ალპურ მდელოებსა და ადამიანის სამოსახლოში, წითელმუცელა ბოლოცეცხლა — მაღალმთიანეთში — ხეობებში, კლდეთა ნაშალებში. აპრილ-მაისში დებენ 4-6 კვერცხს. კრუხობა გრძელდება 14 დღე. იკვებებიან მწერებით.
ბორა (ფრინველი)

ბორა, წითელი ძერა — ფრინველი ქორისნაირთა რიგისა. სხეულის საერთო სიგრძე — 58-61 ამ. აქვს ორკაპა ბოლო, შედარებით გრძელი (47,5-53 სმ) და ფართო ფრთები, რომელთა შლილი 150-170 სმ-ს უდრის. ფრინველი მოწითალო-მურა ფერისაა. გავრცელებულია ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპაში, მცირე აზიაში, ჩრდილო-დასავლეთ აფრიკაში, ბალტიისპირეთში, უკრაინასა და კავკასიაში. საქართველოში თითქმის ყველგან გვხვდება. იკვებება პატარა მღრღნელებით (რითაც სარგებლობა მოაქვს), იშვიათად შინაური ფრინველებით.
ბოლოკარკაზი

ბოლოკარკაზი — მტაცებელი ფრინველი ქორისნაირთა რიგისა. სიგრძე 60 სმ. აქვს გრძელი ფრთები და ბოლო. გავრცელებულია ევროპაში, კავკასიაში, მცირე და წინა აზიაში, ირანში, ციმბირში, აფრიკაში. საქართველოში გვხვდება მიმოფრენისას. იკვებება მწერებითა და მათი მატლებით, ზოგჯერ ბაყაყებით, გველებით, პატარა ფრინველებითა და მღრღნელებით.