მარგერიტა პორეტი

მარგერიტა პორეტი (; საუკუნე, 1 ივნისი, 1310) — ბეგინი, ფრანგულენოვანი მისტიკოსი და ავტორი წიგნისა უბრალო სულთა სარკე, რომელიც ქრისტიანულ მისტიციზმში ღვთაებრივი სიყვარულის (აგაპე) არსს განიხილავს. იგი 1310 წელს, ხანგრძლივი სასამართლო პროცესის შემდეგ, ერესისთვის კოცონზე დაწვეს პარიზში, რადგან უარი თქვა თავისი წიგნის მიმოქცევიდან ამოღებასა და საკუთარი შეხედულებების უარყოფაზე.

დღეს პორეტის ნაშრომი ბევრი მკვლევრის ინტერესის საგანია. მეცნიერები, რომლებიც დაინტერესებულნი არიან შუა საუკუნეების მისტიციზმით, განსაკუთრებით კი ბეგინთა მისტიკური წერილობით, ხშირად მოიხსენიებენ „უბრალო სულთა სარკეს“ საკუთარ კვლევებში. ეს წიგნი ასევე ერთ-ერთი ძირითადი წყაროა შუა საუკუნეების თავისუფალი სულის ერესის შესახებ. პორეტის შემოქმედება ასევე საინტერესოა შუა საუკუნეების ქალთა ლიტერატურის მკვლევრებისთვის. პორეტზე არსებული ინფორმაცია, სავარაუდოდ, მიკერძოებულია და უდავოდ არასრული. წყაროების მიხედვით, იგი წარმოშობით იყო ენოსის საგრაფოდან, ფრანკოფონური სამთავროდან საღვთო რომის იმპერიაში, თუმცა ეს ფაქტი დარწმუნებით დადასტურებული არ არის. მისი მაღალი განათლების დონე მიუთითებს იმაზე, რომ იგი, ალბათ, მაღალი ფენის წარმომავლობის იყო. მას უკავშირებენ ბეგინების მოძრაობას, რაც საშუალებას აძლევდა თავისუფლად ემოგზაურა.

სასამართლო პროცესი და სიკვდილი
მარგარიტა პორეტმა, როგორც ჩანს, თავისი წიგნის პირველი ვერსია 1290-იან წლებში დაწერა. დაახლოებით 1296-1306 წლებს შორის, წიგნი ერეტიკულად გამოცხადდა, და კამბრეს ეპისკოპოსმა მას უბრძანა, წიგნი საჯაროდ დაეწვათ ვალანსიენში, ავტორის თანდასწრებით. პორეტმა ერთ-ერთი იმდროინდელი ტაბუ დაარღვია — წიგნი ძველ ფრანგულად დაწერა და არა ლათინურად. მას მკაცრად აუკრძალეს ამ იდეების და წიგნის გავრცელება, თუმცა მან მაინც განაგრძო.

ბოლოდროინდელი კვლევების მიხედვით, ის შესაძლოა 1308 წელს შალონი-ან-შამპანში დააპატიმრეს მას შემდეგ, რაც წიგნი ადგილობრივ ეპისკოპოსს გადასცა. შემდეგ იგი გადაეცა საფრანგეთის ინკვიზიტორს, დომინიკელ გიიომ დე პარიზს, რომელიც ცნობილია როგორც გიიომ დ’უმბერი, ერის ბრალდებით — მიუხედავად იმისა, რომ წიგნში თავად ამტკიცებდა, თითქოს მასზე სამი საეკლესიო ავტორიტეტი ჰქონდა კონსულტირებული, მათ შორის ცნობილი თეოლოგი გოდფრიდ ფონტენისელი, და რომ მათ მორალურად დაუჭირეს მხარი.

პორეტი დააპატიმრეს ბეგარდთან, გიუარ დე კრესონესართთან ერთად, რომელიც ასევე ერის ბრალდებით გაასამართლეს. გიუარი პორეტის დამცველად წარმოჩნდა. ისინი პარიზში ერთი წელი და ექვსი თვე იმყოფებოდნენ პატიმრობაში, რის შემდეგაც დაიწყო სასამართლო პროცესი.

პორეტმა უარი განაცხადა გიიომ დე პარიზთან ან სხვა ინკვიზიტორებთან საუბარზე. 1310 წელს, ოცდაერთმა თეოლოგმა შეისწავლა წიგნიდან გამოტანილი თხუთმეტი წინადადება (მათგან მხოლოდ სამი ვიცით დღეს დამაჯერებლად), რომლებიც ერეტიკულად გამოცხადდა. მათ შორის, ვინც წიგნი დაგმო, იყო ბიბლიური ტექსტების ეკლესიური მკვლევარი ნიკოლა დე ლირა.

გიუარმა, დიდი წნეხის ქვეშ, ბოლოსდაბოლოს მოინანია და ერის ბრალდებით დამნაშავედ იქნა ცნობილი. პორეტი კი უარს ამბობდა შეხედულებების უარყოფაზე, წიგნის უარყოფაზე ან თანამშრომლობაზე. მან ასევე უარი განაცხადა დაედო ინკვიზიტორის მიერ მოთხოვნილი ფიცი, რაც სასამართლოს გაგრძელებისთვის იყო აუცილებელი. გიუარი პატიმრობაში დატოვეს, ხოლო პორეტი, როგორც "დაბრუნებული ერეტიკოსი", ეღუმა კოცონზე დაწვის განაჩენით. საბოლოო განაჩენი სამმა ეპისკოპოსმა გამოაცხადა. პორეტი დაიღუპა 1310 წლის 1 ივნისს, პარიზში, პლას დე გრევზე. სასამართლოს ჩანაწერი დაემატა გიიომ დე ნანგისის მიერ დაწყებულ ქრონიკას. მიუხედავად იმისა, რომ ნანგისი უარყოფითად ასახავდა პორეტს, ქრონიკაში აღნიშნულია, რომ მისი სიკვდილის სიმშვიდემ ხალხი ცრემლამდე მიიყვანა.

მისი სიკვდილის შემდეგ, წიგნის ციტატები მოყვანილი იყო დეკრეტში , რომელიც ვენის საეკლესიო კრებამ გამოსცა 1311 წელს, რათა თავისუფალი სულის მოძმეობა ერეტიკულ მიმდინარეობად ეცნო.

უბრალო სულთა სარკე
პორეტის წიგნის სათაური მიანიშნებს უბრალო სულზე, რომელიც შეერთებულია ღმერთთან, რომელიც მხოლოდ ნების მიმცემია. ტექსტის ენა და სტილისტიკა — განსაკუთრებით ისეთი პერსონაჟების დიალოგური ფორმატი, როგორიცაა სიყვარული, ღირსება და სული — გამოხატავს ავტორის სიღრმისეულ ცოდნას სასამართლო სიყვარულის ლიტერატურული სტილის შესახებ, რომელიც პოპულარული იყო იმდროინდელ საზოგადოებაში. ეს მიუთითებს პორეტის მაღალ განათლებასა და ინტელექტუალურ დახვეწილობაზე.

წიგნის დიდი ნაწილი აგებულია ბოეციუსის სტილის რაციონალურ არგუმენტებზე და სტილისტურად წააგავს შუა საუკუნეების ფრანგულ პოემას ვარდის რომანი. პორეტი ამბობს, რომ სული უნდა გათავისუფლდეს გონებისგან, რადგან ლოგიკური, ჩვეულებრივი აზროვნება ვერ აღიქვამს სრულად ღმერთს და ღვთაებრივი სიყვარულის საიდუმლოს. „განქარვებული სული“ არის ის, ვინც სიყვარულის გზით ყველაფერზე უარი თქვა და მხოლოდ ღმერთი დარჩა. მისი მიხედვით, როცა სული მთლიანად სავსეა ღვთის სიყვარულით, ის ღმერთთან ერთიანდება და ამგვარად აღწევს ისეთ მდგომარეობას, რომელიც ამქვეყნიურ წინააღმდეგობებს სცდება.

ასეთ ნეტარ მდგომარეობაში სული ვეღარ სცოდავს, რადგან მთლიანად ღვთის ნებასთან ერთობაში იმყოფება და ვერ ჩადენს ცოდვას. ამას ღვთის მადლის ზეგავლენად მიიჩნევენ — ისეთი სულიერი მდგომარეობა, სადაც ადამიანი თავისუფლდება ცოდვილ ბუნებაზე დაყრდნობით მოქმედებისგან. სინამდვილეში, წიგნის ერთ-ერთი ძირითადი მიზანია, ასწავლოს მკითხველს ან მსმენელს, როგორ მიაღწიოს ამ უბრალო მდგომარეობას სიმბოლოსა და სახეების საშუალებით. სწორედ ამ ხედვაში — ადამიანის ღმერთთან სიყვარულის გზით გაერთიანება და ღვთის ყოვლისმომცველობა — ვლინდება პორეტის იდეათა სიახლოვე მაისტერ ეკჰარტთან. მათ ჰყავდათ საერთო ნაცნობები, და მრავალი ვარაუდობს, რომ შესაძლოა ერთმანეთის ნაწარმოებებთან ჰქონდათ წვდომა ან პირადად შეხვედრილიყვნენ.

პორეტი საკუთარ ტექსტში ციტირებს იოანე მახარებლის სიტყვებს: