iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ილოკური ენა

ილოკური ენა, ილოკანური ენა (ილოკანო, ილოკო) — ილოკების ენა. გავრცელებულია ფილიპინებში — კუნძულ ლუსონის ჩრდილო-დასავლეთ (ილოკანდია), ჩრდილოეთ და მრავალ სხვა რაიონში, აგრეთვე ზოგიერთ სხვა კუნძულ (მინდორო, მინდანაო და სხვ.). წარმოადგენს ლუსონის ჩრდილოეთ ნაწილში მცხოვრები ხალხების ერთ-ერთ საურთიერთობო ენას. ფილიპინებში ილოკურზე, როგორც მშობლიურ ენაზე მოლაპარაკეთა რაოდენობა დაახლოებით 7,7 მილიონი ადამიანია, მეორე ენაა 2,3 მილიონი ადამიანისათვის ( საუკუნის დასაწყისის შეფასებით). ამ ენაზე ლაპარაკობს აშშ-ში ფილიპინელი იმიგრანტების ნაწილიც (75,6 ათასი; 2000, აღწერა).

ილოკური ენა მიეკუთვნება ფილიპინურ ენებს. გამოიყოფა 2 დიალექტური ზონა: ჩრდილოეთი (პროვინციები: ჩრდილოეთი ილოკოსი, აბრა) და სამხრეთი (პროვინციები: სამხრეთი ილოკოსი, ლა-უნიონი).

ვოკალიზმი წარმოდგენილია 5 ხმოვნით (ჩრდილოეთში — 6-ით, რამდენადაც მოიცავს -საც), ამასთან ფონემები და ძველ სიტყვებში ალოფონებია. კონსონანტიზმში 21 თანხმოვანია, მ.შ. ფონების 2 ტიპი (როგორც ესპანურში) და ალვეოლურ-პალატალური რიგი. განვითარებულია დემონსტრატივების სისტემა. ზმნის სიტყვათცვლილებაში გარდა აფიქსებისა ფართოდ გამოიყენება რედუპლიკაცია. გამოიყენება განსაკუთრებული, ზმნის აქტანტების კოდირების ე.წ. ფილიპინური სტრატეგია, რომლის დროსაც გამონათქვამის თემის სემანტიკური როლი განისაზღვრება ზმნის აფიქსით.

ილოკურ ენაზე მიმდინარეობს სწავლება სკოლებში, ტელე- და რადიომაუწყებლობა, ვითარდება მრავალჟანრიანი მხატვრული ლიტერატურა.

 საუკუნის ბოლომდე გამოიყენებოდა ფილიპინური მარცვლოვანი დამწერლობის ილოკური ვარიანტი. ამ ვარიანტის განმასხვავებელი ნიშანი იყო ბოლო თანხმოვნის შემდეგ ხმოვნის არარსებობის აღმნიშვნელო განსაკუთრებული ნიშანი (ჯვრის ფორმის). მასზე დაწერილი უძველესი ძეგლია „ “ (1621). საუკუნის შუა ხანებიდან ილოკური ენისათვის გამოიყენება ლათინურ გრაფიკაზე დაფუძნებული დამწერლობა.
ალექსანდრე გოლდშტეინი

ალექსანდრე ალექსანდრეს ძე გოლდშტეინი (დ. 1910, ტფილისი, რუსეთის იმპერია — გ. 5 დეკემბერი, 1979, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი და საბჭოთა მოკრივე და კრივის მწვრთნელი. საკავშირო კატეგორიის მსაჯი (1937), საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1939).

ბიოგრაფია
ალექსანდრე გოლდშტეინი თბილისში, 1910 წელს დაიბადა. კრივში ვარჯიში სპორტკლუბ მოსკოვის „დინამოში“, კონსტანტინე გრადოპოლოვთან დაიწყო. მონაწილეობდა სხვადასხვა შეჯიბრებებში.

1926 წლის 14 მაისს მოსკოვში ჩატარდა შეჯიბრებები ახალბედა მოკრივეთა შორის, სადაც თავისი კარგი ტექნიკითა და მკვეთრი დარტყმებით ყურადღება მიიპყრო ახალგაზრდა ალექსანდრე გოლდშტეინის გამოსვლამ. ამ შეჯიბრებიდან ნახევარი წლის შემდეგ იგი რუსეთის ფედერაციის მოკრივეთა ნაკრებში მიიწვიეს.

17 წლის მანძილზე საქართველოს სსრ მოკრივეთა ნაკრები გუნდის მწვრთნელი იყო. ამავე დროს აქტიურად მონაწილეობდა სსრ კავშირის ნაკრები გუნდის მზადებაშიც. მისი ხელმძღვანელობით საქართველოს ნაკრებმა გუნდმა სსრ კავშირის გუნდური პირველობა მოიპოვა.

სხვადასხვა დიდ შეჯიბრებებში წარმატებით გამოდიოდნენ ალექსანდრე გოლდშტეინის აღზრდილები: გაბრიელ ხანუკაშვილი, გიორგი ვართანოვი, ანდრო ნავასარდოვი, ედუარდ არისტაკისიანი, შალვა გორგასლიძე, ბორის მელაძე, ლევან ღუდუშაური და სხვები.

1939 წელს საქართველოში კრივის განვითარებაში შეტანილი დიდი წვლილისთვის მიენიჭა საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატის წოდება.

1943 წლის დეკემბერში სოხუმში გაიმართა მოკრივეთა შეჯიბრება საქართველოს სსრ პირველობაზე. სხვადასხვა წონით კატეგორიებში ჩემპიონები გახდნენ ზურაბ კანდელაკი, გაბრიელ ხანუკაშვილი, გიორგი ვართანოვი, ბორის მელაძე, ლევან ღუდუშაური და ანდრო ნავასარდოვი. გუნდური პირველობა მოიპოვა ალექსანდრე გოლდშტეინის მიერ მომზადებულმა თბილისის „დინამოს“ გუნდმა. მეორე ადგილზე შავი ზღვის ფლოტის მოკრივეთა გუნდი გავიდა. 15 კაცის შემადგენლობით, ხოლო სექციის თავმჯდომარედ — სპორტის დამსახურებული ოსტატი ალექსანდრე გოლდშტეინი.

ფიზკულტურასა და სპორტში მოღვაწეობის პარალელურად, სხვადასხვა დროს მუშაობდა საქფოტოს მთავარ ინჟინრად, პოლიგრაფიული სუვენირების ლაბორატორიის უფროსად, თბილისის განათლების განყოფილების მთავარ მწვრთნელად, ხოლო 1977 წლიდან გარდაცვალებამდე — საქართველოს სპორტკომიტეტში ინსტრუქტორ-ორგანიზატორად.
ავდიივკის ბრძოლა (2022-2024)

ავდიივკის ბრძოლა — სამხედრო დაპირისპირება ერთი მხრივ რუსეთის შეიარაღებულ ძალებსა და დონბასის სეპარატისტულ ძალებს და მეორე მხრივ უკრაინის შეიარაღებულ ძალებს შორის. ბრძოლა მიმდინარეობდა დონბასის რეგიონში მდებარე ქალაქ ავდიივკის გამო. საბრძოლო მოქმედებები დონბასში სიტუაციის კიდევ ერთხელ გამწვავების დროს დაიწყო. 21 თებერვალს რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა დონეცკის სახალხო რესპუბლიკის აღიარებას მოაწერა ხელი. ამ ადგილზე ბრძოლა 2017 წელსაც გაიმართა, სადაც უკრაინელებმა მასზე კონტროლი შეინარჩუნეს.

მედიაში გავრცელდა ინფორმაცია, რომ სიტუაციის გამწვავების დროს სეპარატისტებს ავდიივკის მიმართულებაზე რუსული ჯარები ეხმარებოდნენ, 25 მარტს გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ავდიივკაში მოკლეს აზოვის პოლკის ერთ-ერთი მეთაური არტემ მურახოვსკი. 8 აპრილს რუსული დაბომბვის შედეგად ერთი ადამიანი დაიღუპა და ერთი დაშავდა. 2000-მდე მცხოვრები იძულებული გახდა მიწისქვეშ შეეფარებინა თავი. 20 აპრილს ავდიივკაში მოკლეს დონეცკის სეპარატისტების „სპარტის“ ბატალიონის მებრძოლი სერგეი აგრანოვიჩი.

3 მაისს, ოლქის გუბერნატორის თქმით, კოქსქიმიურ ქარხანაზე თავდასხმის შედეგად არანაკლებ 10 ადამიანი დაიღუპა. მისივე ინფორმაციით, თავდასხმა სამუშაოს დასრულების შემდეგ მოხდა, როდესაც ხალხი ავტობუსს უცდიდა. 2024 წლის 17 თებერვალს ქალაქი რუსებმა აიღეს.
სოხუმის შუქურა

სოხუმის შუქურა — კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი, მდებარეობს ქალაქ სოხუმის სანაპიროზე, მდინარე გუმისთას მიერ წარმოქმნილ კონცხზე. აგებულია 1861 წელს, ფრანგი კონსტრუქტორის ერნესტ გუენის პროექტით. ექსპლუატაციაშია 1864 წლის 14 აპრილიდან. ამჟამად ნაგებობა საჭიროებს სარემონტო-გამაგრებით სამუშაოებს.

დახასიათება
სოხუმის შუქურა გადაჭრილი კონუსის ფორმის რკინის კოშკია, რომლის სიმაღლე 37 მეტრს აღწევს, ნაგებობის ზედა ნაწილში განთავსებულია სანათი მოწყობილობა, რომელსაც წრიულად ესაზღვრება ღია აივანი. ნაგებობა შიგნიდან აღჭურვილია 137 საფეხურისაგან შემდგარი თუჯის სპირალური კიბით.

კოშკი ეყრდნობა 17 მეტრ სიღრმეზე მიწაში ჩასმული ლითონის, 8 ხიმინჯისგან შექმნილ, ფუნდამენტს, რომლებიც სპეციალური ხრახნებით დამაგრებულია კონსტრუქციის მომრგვალო ფორმის საფუძველთან, რაზედაც სპეციალური სამაგრებით ლითონის ფილებისაგან აწყობილია შუქურას კონსტრუქცია. შუქურა 1861 წელს საფრანგეთში დაამზადეს. ცნობილი ფრანგი კონსტრუქტორის ერნესტ გუენის პროექტით. რასაც მოწმობს ნაგებობის შესასვლელი კარების ზედა ლითონის აბრაზე ამოტვიფრული წარწერა 1861 & .

ნაგებობას გააჩნია ორი გარე კარი. ერთი ქვედა შესასვლელი და მეორე შუქურას ზედა ნაწილში წრიულ აივანზე გასასვლელი. კონსტრუქცია ასევე აღჭურვილია ერთმანეთის საპირისპირო მხარეს (დასავლეთით 5 და აღმოსავლეთით 5), ვერტიკალურად განლაგებული სარკმელებით. ნაგებობის თავდაპირველი შეფერილობა იყო თეთრი, როგორც შიგნით ასევე გარეთ.

კონსტრუქციის სანათი მოწყობილობა მოთავსებულია გუმბათის ქვედა ნაწილში, რომელიც ლითონისაა. ხოლო ზედა ნაწილი შემინულია (ოპტიკური აპარატის გასწვრივ) სანათი მოწყობილობა დამონტაჟებულია ლითონის სადგამ პლატფორმაზე და მოქცეულია ფრენელის ლინზაში.

თავდაპირველად სინათლის წყაროს ნავთზე მომუშავე ჭრაქი წარმოადგენდა, ლინზა კი მის გამოკრთომილი სხივის ნათებას აძლიერებდა, მოგვიანებით ძლიერი ქარების შედეგად გამოწვეული რხევების გამო, აუცილებელი შეიქნა შუქურას გამაგრება და სანათი მოწყობლობის შეცვლა, რადგან ნაგებობის რხევები სანათის აპარატიდან საწვავს ღვრიდა. აქედან გამომდინარე შუქურას ზედა ნაწილთან, იქ სადაც სანათი აპარატურაა განთავსებული, გარედან შემოავლეს ლითონის რგოლისებური სამაგრი, რომლსაც მსხვილი ქანჩებით ლითონის ბაგირები ჩაუმაგრეს, რომლებიც შუქურას საფუძველიდან 3 მეტრის რადიუსში მიწაში განთავსებულ ღუზებზე დამაგრდა. გამაგრებითი სამუშაოების შემდეგ შუქურას სანათი მოწყობილობა ჩანაცვლეს გაზზე მომუშავე ჭრაქით, ხოლო 1910 წლიდან შუქურას ოპტიკურ აპარატის სინათლის წყაროდ ელექტრო ნათურის გამოყენება დაიწყო.

შუქურას მთავარი დანიშნულება სოხუმის სანაპირო ზოლზე (შავი ზღვა) მცურავი გემების უსაფრთხო ნავიგაციის უზრნველყოფაა.
ვოლნოვახის ბრძოლა

ვოლნოვახის ბრძოლა — სამხედრო დაპირისპირება, რომელიც 2022 წლის 25 თებერვლიდან 12 მარტამდე გაგრძელდა. წარმოადგენდა უკრაინაში რუსეთის შეჭრის აღმოსავლეთ უკრაინის კამპანიის ნაწილს. რუსეთისა და დონეცკის სეპარატისტული რეგიონის ძალები უკრაინულ მხარეს დონეცკის ოლქის პატარა ქალაქ ვოლნოვახაში დაუპირისპირდნენ.

ბრძოლას სათავეში დონეცკის სრ-ის ძალები ედგნენ. საბრძოლო მოქმედებებს ქალაქის ძლიერ დაზიანება და ორივე მხრიდან მძიმე მსხვერპლი მოჰყვა.

ბრძოლა
25 თებერვალს, შეჭრის მეორე დღეს, რუსულმა ძალებმა დაბომბეს ვოლნოვახა, იერიშები მიიტანეს მშვიდობიან მოსახლეობაზე. „ “ წერდა, რომ ვოლნოვახის დაბომბვა წააგავდა იმ ტაქტიკას, რომელსაც რუსეთი ადრე სირიაში სამოქალაქო სამიზნეებზე იყენებდა. უკრაინის ოფიციალური პირების განცხადებით, 28 თებერვლისთვის ქალაქი ჰუმანიტარული კრიზისის ზღვარზე იყო, 1 მარტისთვის კი თითქმის მთლიანად იყო განადგურებული, მისი შენობების თითქმის 90% დაზიანდა ან დაინგრა. ქალაქს ასევე არ მიეწოდებოდა საკვები, წყალი და ელექტროენერგია. ადგილობრივი დეპუტატის დმიტრო ლუბინეცის თქმით, დაბომბვის შემდეგ ცხედრები პირდაპირ ქუჩებში ეყარა.

4 მარტს ვოლნოვახას თავზე რუსული სუ-25 ჩამოაგდეს. რუსული შვეულმფრენი მი-8 ჩამოგდებულ სუ-25-თან მისვლას ცდილობდა და ისიც ჩამოაგდეს.

5 მარტს დსრ-ის ხელისუფლებამ გამოაცხადა, რომ პოლკოვნიკი ვლადიმერ ჟოგა, სპარტის ბატალიონის მეთაური და არსენ პავლოვის ნდობით აღჭურვილი პირი, მოკლეს ვოლნოვახაში. დსრ-ის ხელმძღვანელმა დენის პუშლინმა ჟოგას დონეცკის სახალხო რესპუბლიკის გმირის წოდება მიანიჭა, რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა კი მას რუსეთის ფედერაციის გმირის წოდება გადასცა. არტემ ჟოგამ, ვლადიმერის მამამ და შტაბის უფროსმა, ვაჟი სპარტის ბატალიონის მეთაურის თანამდებობაზე ჩაანაცვლა.

7 მარტს უკრაინული და რუსული ძალები ვოლნოვახისა და მიმდებარე ქალაქ მარიუპოლის (რომელიც ალყაში იყო 24 თებერვლიდან) გავლით დემილიტარიზებული ჰუმანიტარული დერეფნის შექმნაზე შეთანხმდნენ, ამ ორი ქალაქიდან მშვიდობიანი მოსახლეობის ევაკუაციის მიზნით; თუმცა, რუსებმა, სავარაუდოდ, დაარღვიეს დემილიტარიზაციის ზონა.

11 მარტს რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ განაცხადა, რომ დსრ-ის ძალებმა ვოლნოვახა დაიკავეს. მოგვიანებით სოციალურ მედიაში გამოქვეყნებულ ვიდეოებში აჩვენეს ქალაქში დისლოცირებული რუსი ჯარისკაცები და მანქანები, ასევე მიტოვებული უკრაინული ტანკები.

12 მარტს დონეცკის ოლქის გუბერნატორმა პავლო კირილენკომ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ რუსულმა ძალებმა მთლიანად გაანადგურეს ვოლნოვახა და ქალაქმა „ფაქტობრივად შეწყვიტა არსებობა“, მაგრამ ბრძოლა გაგრძელდა. „ “-მა დაადასტურა, რომ ქალაქი პრორუსმა სეპარატისტებმა აიღეს და მისი დიდი ნაწილი ბრძოლების დროს განადგურდა. მოგვიანებით უკრაინის ოფიციალური პირების თქმით, კაპიტანი პავლო სბიტოვი, უკრაინის 503-ე საზღვაო ქვეითი ბატალიონის მეთაური ბრძოლაში დაიღუპა.

14 მარტს ვოლნოვახასთან ახლოს ჩამოაგდეს უკრაინული სუ-25. მისი პილოტი, რომან ვასილიუკი, რომელიც რუსებმა ტყვედ აიყვანეს, 24 აპრილს გაათავისუფლეს ტყვეთა გაცვლის დროს.
რაიხენბახის ჩანჩქერი

რაიხენბახის ჩანჩქერი — დაახლოებით 250 მეტრის სიმაღლის ჩანჩქერი შვეიცარიაში, მაირინგენის სიახლოვეს. იგი ერთ-ერთი ყველაზე მძლავრი და მაღალი ჩანჩქერია ალპებში, რომელიც შვიდი კასკადისგან შედგება. ზედა, ყველა მაღალი კასკადი 110 მეტრს უტოლდება.

ბუნების სილამაზე
რამდენიმე მიზეზის გამო ჩანჩქერი საყოველთაოდ არის ცნობილი. გარდა თავისი ზომებისა და ბუნების სილამაზისა, ჩანჩქერის ახლოს მდებარე ქალაქი მაირინგენი ცნობილია როგორც ბეზეს − შაქრის ფხვნილისა და კვერცხის ცილისგან დამზადებული დესერტის − სამშობლო. მაირინგენული ბეზე მსოფლიოში საუკეთესოდ მიიჩნევა.

რაიხენბახის ჩანჩქერი მრავალი მწერლისა თუ მხატვრის შემოქმედებაში ასახულა. საუკუნის ინგლისელმა რომანტიკოსმა მხატვარმა ჯოზეფ ტერნერმა რამდენიმე ტილო მიუძღვნა მას. პეიზაჟისტმა მიხეილ ერასიმ თავის ნახატში „რაიხენბახის ჩანჩქერი მაირინგენთან, შვეიცარიაში“ გადმოსცა მისი ბუნების სილამაზე.

შერლოკ ჰოლმზი
სახელგანთქმულობის კიდევ ერთი მიზეზია „შერლოკ ჰოლმსის თავგადასავალი“. ართურ კონან დოილმა ჩანჩქერი საუკუნის ბოლოს მოინახულა, აღფრთოვანდა მისი სილამაზით და გადაწყვიტა, რომ თავისი ნაწარმოების მთავარი გმირი, გამომძიებელი შერლოკ ჰოლმზი სწორედ ამ ადგილას უნდა მომკვდარიყო, რაც აღწერა კიდეც მოთხრობაში „ჰოლმზის უკანასკნელი საქმე“. 1891 წლის 4 მაისს მთავარი პერსონაჟი „იღუპება“ ლონდონური დანაშაულებრივი სამყაროს მეთაურთან, პროფესორ მორიარტისთან ორთაბრძოლისას. ამ მოვლენის 100 წლისთავის აღსანიშნად ჩანჩქერთან მემორიალური დაფაც კი დაამაგრეს წარწერით: „ამ საშიშ ადგილას შერლოკ ჰოლმზმა დაამარცხა პროფესორი მორიარტი, 1891 წლის 4 მაისს“.

საინტერესო ფაქტები
კონან დოილის ნაწარმოების ერთ-ერთ საუკეთესო ეკრანიზაციაში, საბჭოთა ფილმში „შერლოკ ჰოლმზისა და ექიმ უოტსონის თავგადასავალი“ გადამწყვეტი ორთაბრძოლის ეპიზოდი რაიხენბახის ნაცვლად გადაღებულია გეგის ჩანჩქერთან, აფხაზეთში.
ლამარა ავალიშვილი

ლამარა ავალიშვილი (დ. 17 ივლისი, 1940, თბილისი) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, ტექნიკის მეცნიერებათა კანდიტატი , ასოცირებული პროფესორი.

ბიოგრაფია
1962 წელს დაამთავრა თბილისის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის საამშენებლო ფაკულტეტი.

1962 წლიდან საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის რკინა-ბეტონის კონსტრუქციების კათედრაზე მუშაობს, სადაც ლაბორანტობიდან დაწყებული, დოცენტამდე დამთავრებული გაიარა ყველა თანამდებობრივი საფეხური. 1965-1968 წლებში იყო ამავე კათედრის ასპირანტი და აქვე, რეფორმირებულ სტრუქტურაში-სამრეწველო და სამოქალაქო მშენებლობის დეპარტამენტში მუშაობს. 1981-1990 წლებში შეთავსებით მუშაობდა კოსმოსურ ნაგებობათა კვლევის ინსტიტუტში უფროსი მეცნიერ-თანამშრომლის თანამდებობაზე. ავტორია 50-მდე სამეცნიერო შრომისა, რომლებიც რკინა-ბეტონის კონსტრუქციების სეისმომედეგობის შესწავლის საქმეში მნიშვნელოვანწვლილად არის აღიარებული. მისი მოხსენება (პროფესორ გ. ქარცივაძის თანაავტორობით) რკინა-ბეტონის ჩარჩოვანი კონსტრუქციის მუშაობის შესახებ 1969 წელს ჩილეს დედაქალაქში, სანტიაგოში მიმდინარე საერთაშორისო კონფერენციაზე იქნა წარდგენილი. 1990-1995 წლებში მონაწილეობდა ტექნიკური ტერმინოლოგიის ახალი გამოცემის მომზადებაში, ამზადებდა და რესპუბლიკურ გაზეთ „მშენებელში“ აქვეყნებდა პუბლიკაციებს. ქართველ მეცნიერს არაერთი საერთაშორისო და ადგილობრივ კონფერენციაში აქვს მიღებული მონაწილეობა. კითხულობს ლექციებს რკინა-ბეტონის კონსტრიქციების ზოგად და სპეციალურ კურსებში ბაკალავრიატში და მაგისტრატურაში, ხელმძღვანელობს საკურსო პროექტირებას, მაგისტრანტებს, გამოცემული აქვს 9 მეთოდური მითითება. იგი წლების მანძილზე იყო სახელმწიფო საგამოცდო კომისიის წევრი, ფაკულტეტის მეთოდსაბჭოს სწავლული მდივანი, სტუ-ს მონიტორინგის საფინანსო-ეკონომიკური ჯგუფის წევრი, 2002-2005 წლებში. ხელმძღვანელობდა სამშენებლო ფაკულტეტის საგამომცემლო კომისიას. იყო სწავლულ-ექსპერტთა დარგობრივი კომისიის წევრი, რამდენიმე საკანდიდატო დისერტაციის რეცენზენტი და ოპონენტი. ღვაწლმოსილ მეცნიერსა და პედაგოგს განათლების სამინისტროსა და სტუ-ს ხელმძღვანელობისგან არაერთი ჯილდო აქვს მიღებული (საკავშირო კონკურსში გამარჯვებული 5 სტუდენტის ხელმძღვანელობისთვის მიღებული აქვს ხარისხის დიპლომი, 1982).
შვედეთ-იაპონიის ურთიერთობები

შვედეთ-იაპონიის ურთიერთობები — ორმხრივი დიპლომატიური ურთიერთობები შვედეთსა და იაპონიას შორის.

ისტორია
ამ ორ ქვეყანას შორის პირველი კონტაქტი მოხდა საუკუნეში, როდესაც კარლ პიტერ ტუნბერგი, კარლ ლინეს სტუდენტი, იაპონიაში ჩავიდა მცენარეთა შეგროვებისა და შესწავლის მიზნით. ამრიგად, ის გახდა პირველი შვედი, ვინც ეწვია ამ ქვეყანას.

 საუკუნის პირველ ათწლეულში ქვეყნებმა ტოკიოსა და სტოკჰოლმში დიპლომატიური მისიების გახსნა დაიწყეს, რომლებიც 1957 წელს საელჩოებად იქცნენ.

იაპონია შვედეთის სიდიდით მეორე სავაჭრო პარტნიორია აზიაში. შვედეთის პოლიტიკის ზოგიერთი ელემენტი, როგორიცაა, მაგალითად, სოციალური უზრუნველყოფა, მოსახლეობის დაბერება, მშვიდობის შენარჩუნება და ოფიციალური დახმარება განვითარების მიზნით, იაპონიისათვის სამაგალითო გახდა. ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობები ასევე განმტკიცებულია სახელმწიფო ვიზიტებით (მათ შორის მონარქებისა და მათი ოჯახის წევრების მონაწილეობით), კულტურული და აკადემიური გაცვლებით ორივე მხრიდან.
იაპონია ინარჩუნებს საელჩოს სტოკჰოლმში.
ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის ეკლესია (ლაგოდეხი)

}
| რელიგიური_წევრობა =
ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე.

ეკლესია საუკუნის ბოლოსაა აგებული რომანულ სტილში. საქართველოს გასაბჭოვების შემდეგ ეკლესიას, სხვა ეკლესიათა მსგავსად, გუმბათები მოანგრიეს, ხოლო თავად ეკლესია ხან კლუბად, ხან საწყობად იყო გამოყენებული. სამნავიანი ბაზილიკაა, გარეთ განზიდული ხუთწახნაგა აფსიდითა და მართკუთხა პასტოფორიუმებით. შესასვლელი სამი აქვს: დასავლეთის, სამხრეთის და ჩრდილოეთის კედლებში. აფსიდა სამი, პასტოფორიუმები თითო, გვერდითა ნავები ორ-ორი, ცენტრალური ნავი კი - 16 ფართო, თაღოვანი სარკმლითაა განათებული. ცენტრალური ნავის სარკმლები მორიგეობით ორ და სამ წყვილადაა განაწილებული აღმოსავლეთის და გრძივ კედლებზე. ცენტრალური ნავის აღმოსავლეთი კედელი ჯვრის ფორმის ფრონტონით სრულდება, რომლებზეც თავის დროს ხახვისებრი ფორმის ცრუ გუმბათები იყო დადგმული. ტაძრის ფასადები გაფორმებულია კართა მოჩარჩოებით, პილასტრებითა და კბილანა არშიებით, რომლებიც საფეხუროვან კარნიზებს და მის ქვედა დონეზე შემოსდევს კედლებს. ცენტრალური ნავი აღმოსავლეთით წახნაგოვანი აფსიდითაა დასრულებული, აფსიდა ორი საფეხურითაა ამაღლებული და სატრიუმფო თაღით დასრულებული. პასტოფორიუმები შიდა კარით საკურთხეველს, ხოლო დასავლეთის კარებით გვერდითა ნავებთანაა დაკავშირებული. ნავები ერთმანეთისგან ორ წყვილ სვეტზე გადაყვანილი სხვადასხვა ზომის თაღითაა გაყოფილი, რომლებიც საფეხუროვან კაპიტელებს ეყრდნობა. ინტერიერი ორ-ორი წყვილი სრული და შეკიდული პილასტრებითაა დანაწევრებული, რომლებიც კაპიტელისებრი თავსართებითაა გაფორმებული. როგორც ცენტრალურ ისე, გვერდითა ნავებს სწორი გადახურვა აქვს. დასავლეთის თაღნარს ქვეშ, ტაძრის მთელს სიგანეზე მასიური პატრონიკეა გაკეთებული, რომელზეც ასასვლელი ტაძრის დასავლეთ კედელზე მიდგმული სამრეკლოდანაა. სამრეკლო სამსართულიანი იყო, მესამე სართული, რომელიც საარქივო მასალის მიხედვით, ფანჩატურს წარმოადგენდა, მორღვეულ იქნა საბჭოთა კავშირის დროს. პირველი სართული კარიბჭეა და აქედანვეა ასასვლელი პატრონიკესა და სამრეკლოს ზედა სართულებზე. მეორე სართული ფართო სარკმლებით განათებული ოთახია. სამრეკლოს ფასადური გაფორმება შედარებით უფრო მდიდრულია. მისი თაღოვანი კარიბჭე აქაც მოჩარჩოებულია. კედლებს კუთხეებში პილასტრები აუყვება. სარკმელთა თაღოვანიგადახურვა საფეხუროვან კაპიტელებს ეყრდნობა და გაფორმებულია შეისრული არკადით. კედლები დასრულებულია კბილანა არშიებით გაფორმებული პილასტრებითა და კარნიზით.
ალექსანდრე რამიშვილი

ალექსანდრე რამიშვილი (დ. 9 ოქტომბერი, 1921, ქუთაისი — გ. 2 იანვარი, 1996) — ქართველი სამხედრო პირი. ქართველი სამედიცინო სამსახურის გენერალ-მაიორი.

ბიოგრაფია
1944 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი.

გაიწვიეს საბჭოთა არმიაში ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ. მონაწილეობდა წლების სსრკ დიდ სამამულო ომში. მსახურობდა პირველი უკრაინული ფრონტის მესამე გვარდიული არმიის 127-ე მსროლელი დივიზიის 555-ე მსროლელი პოლკის უფროს ექიმად. მონაწილეობდა ჩეხოსლოვაკიის გათავისუფლებაში. ომის შემდეგ, 1945 წლის ბოლომდე იმყოფებოდა ჩეხოსლოვაკიაში, შემდეგ უნგრეთსა და გერმანიაში. მსახურობდა ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქში, ჯერ აზერბაიჯანში, შემდეგ საქართველოში 1949 წლიდან. დაამთავრა ლენინგრადის სამხედრო-სამედიცინო აკადემია. აკადემიის დამთავრების შემდეგ მსახურობდა ციმბირის სამხედრო ოლქში, ჯერ ბრიგადის ექიმად, ხოლო შემდეგ დივიზიის ექიმად. 1955 წლიდან მსახურობდა სამხედრო სანატორიუმ "ლებიაჟიეს" უფროსად. 1959 წლიდან მსახურობდა დასასვენებელ სახლ "ელცოვნას" უფროსად, სამხედრო სანატორიუმ "ბოროვოეს" უფროსად კი 1962 წლიდან. 1962 წელს გადაიყვანეს ყირიმში, სადაც მსახურობდა 1973 წლამდე ალუშტის სამხედრო სანატორიუმის უფროსად. პოლკოვნიკი რამიშვილი დაინიშნა მის მიერვე აშენებულ თანამედროვე სამხედრო სანატორიუმ "ყირიმის უფროსად 1962 წლიდან. 1985 წელს კი თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის სამხედრო კათედრის უფროსად, შემდეგ კი წყალტუბოს სამხედრო სანატორიუმის უფროსად. 1992 წელს დაინიშნა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მთავარი სამხედრო-სამედიცინო სამმართველოს უფროსად და მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ამ დარგის რთული სისტემის შექმნაში. გენერალ რამიშვილის უშუალო ხელმძღვანელობით საქართველოში შეიქმნა 4 ჰოსპიტალი: ბათუმში, ქუთაისში, ახალციხესა და თბილისში. ყველა მათგანში სამედიცინო კადრების შერჩევა და განაწილება მისი ხელმძღვანელობით მოხერხდა. დაიღუპა ავტოავარიაში, თბილისში.

ჯილდოები
1995 - ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენი
1985 - სამამულო ომის ხარისხის ორდენი
შრომის წითელი დროშის ორდენი
საპატიო ნიშნის ორდენი
წითელი ვარსკვლავის ორდენი
მარშმელოუ

მარშმელოუ ( ბრიტანულად: , ამერიკულად: ) — საკონდიტრო ნაწარმის სახეობა, რომელიც, როგორც წესი, მზადდება შაქრისგან, წყლისა და ჟელატინისაგან, რომელიც ათქვეფილია მყარ, მაგრამ რბილ კონსისტენციამდე. გამოიყენება ნამცხვრებში, როგორც შიგთავსი ან როგორც სიმინდის სახამებლით დაფარული მზა პროდუქტი. შაქრისგან დამზადებული ეს ტკბილეული შთაგონებულია ისტორიული სამკურნალო საკონდიტრო ნაწარმით, რომელიც მზადდება ჭაობის მცენარე სამკურნალო ტუხტიგან .
გურგენიანის წმინდა გიორგის ეკლესია

}
| რელიგიური_წევრობა =
გურგენიანის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფელ გურგენიანის ტერიტორიაზე, კავკასიონის სამხრეთის განშტოება თელას ქედის აღმოსავლეთი კალთის ძირში.

ტაძრის შესახებ ისტორიული ცნობები არ არსებობს. სტილისტური ნიშნებით თუ ვიმსჯელებთ, განვითარებულ შუა საუკუნეებში, ერთიანი სამეფოს არსებობის დროს უნდა იყოს აგებული. მოგვიანებით, როგორც ჩანს, დანგრეულა და კახეთის სამეფოს მესვეურთ საუკუნის ნახევარში აღუდგენიათ და სამრეკლოც აუშენებიათ. ტაძარი ნაგებია ნატეხი ქვით დუღაბზე. აღდგენილია აგურით. დარბაზული ნაგებობაა ჩაწერილი ნახევარწრიული აფსიდით და სამხრეთის მინაშენით. შესასვლელი სამხრეთიდან და დასავლეთიდან აქვს. აღდგენის დროს კამარა გადაუყვანიათ აგურით. კამარა საკმაოდ მასიურ თაღზეა დაბჯენილი, რომელიც კრონშტეინზე იყო დაყრდნობილი. სამხრეთის მინაშენს აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდა აქვს, რომლის ღერძზე ერთი სარკმელია გაჭრილი. სამხრეთის კედელი თაღით იყო გახსნილი, რომელიც მოგვიანებით ამოუშენებიათ და პატარა თაღოვანი სარკმელი დაუტანებიათ. თაღის ამოშენების შემდეგ, მინაშენში მოხვედრა მხოლოდ ტაძრის ნაოსიდან იყო შესაძლებელი. ტაძრის აღდგენისას მისთვის სამხრეთიდან მიუდგამთ ორსართულიანი აგურის სამრეკლო. პირველი სართული სამივე მხრივ თაღებით იყო გახსნილი და კარიბჭის როლს ასრულებდა. მეორე სართული არ შემორჩა. ტაძარი გადახურული იყო ღარიანი და ბრტყელი კრამიტით. ამჟამად ტაძარი ნანგრევების სახითაა შემორჩენილი.
ნატალია მელიქიანი

ნატალია მელიქიანი (, დ. 20 მაისი, 1906, მურშუდალი, რუსეთის იმპერია — გ. 25 ივლისი, 1989, ერევანი, სომხეთის სსრ, სსრკ) — სომეხი მეცნიერი, ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. 1967 წლის 7 მარტს გახდა სომხეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
ნატალია მელიქიანი დაბადა 1906 წლის 20 მაისს სურმალინსკის რაიონის სოფელ მურშუდალში. მას ჰყავდა მამა — მელიქ ტერ-მელიქსეტიანი; დედა —მარიამ მკრტჩიანი და ძმა გიორგი მელიქიანი.

ნატალია ორი წელი სწავლობდა იგრიდის დაწყებით სკოლაში. 1918 წელს სომხების გენოციდისთვის თავის დაღწევის შემდეგ მელიქიანების ოჯახი ერევანს აფარებს თავს.

1926 წელს ერევანში დაასრულა ალექსანდრე მიასნიკიანის სახელობის სკოლა, რის შემდეგაც ორი წლის განმავლობაში მუშაობდა რაზდანის რაიონის დაწყებით სკოლაში.

1928-1931 წლებში მელიქიანი ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პედაგოგიური ფაკულტეტის სტუდენტი იყო. უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ იგი აბარებს ასპირანტურაზე ფიზიოლოგიისა და მცენარეთა ანატომიის კათედრაზე და 1933 წელს იწყებს კვლევების ჩატარებას მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიოლოგიის ფაკულტეტის მცენარეთა ფიზიოლოგიის განყოფილებაში, პროფესორ დიმიტრი საბინინის ხელმძღვანელობით. 1931 წელს მან იქორწინა ბარსეგ გრიგორის ძე მურადიანზე, რომელიც 1942 წელს გარდაიცვალა. ნატალიას მისგან ჰყავდა შვილები — ვიულ (1932-1986) და ნელი (1942-2015) მურადიანები.

1934 წელს, ერევანში დაბრუნების შემდეგ, მელიქიანმა მუშაობა დაიწყო ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, ახლად შექმნილ ბიოლოგიის ფაკულტეტზე, მცენარეთა ანატომიისა და ფიზიოლოგიის კათედრაზე, პროფესორ აკიმ ბედელიანის ასისტენტად, შემდეგ კი ლაბორატორიის ხელმძღვანელად. 1939 წელს, ლენინგრადის უნივერსიტეტში, მცენარეთა ფიზიოლოგიის კათედრის ხელმძღვანელის, პროფესორ სერგეი ლვოვის ხელმძღვანელობით, დაიცვა დისერტაცია ბიოლოგიურ მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხზე თემაზე „სელის ხვეული ზეთის შესწავლა სომხურ პირობებში“. 1940 წელს მიიღო ასისტენტ-პროფესორის აკადემიური წოდება. ატარებდა კურსს მცენარეთა ანატომიასა და ფიზიოლოგიაში. იმ წლებში მელიქიანი ბიოლოგ ალექსანდრე არარატიანთან ერთად ეწეოდა სომხეთში ველური ცხიმოვან-ზეთოვანი მცენარეების შესწავლას სამრეწველო გამოყენებისთვის. მეორე მსოფლიო ომმა შეაფერხა ყველა გეგმა.

1942 წლის მაისში, ქერჩში, ომში დაიღუპა ნატალიას ქმარი.

1962-დან 1977 წლამდე მელიქიანი ხელმძღვანელობდა ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მცენარეთა ანატომიისა და ფიზიოლოგიის განყოფილებას, შემდეგ კი 1977-დან 1985 წლამდე იყო კათედრის პროფესორ-მრჩეველი.

მელიქიანი სამეცნიერო და პედაგოგიურ საქმიანობასთან ერთად აქტიურ მონაწილეობას იღებდა საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. იგი განსაკუთრებული დამსახურებებისთვის 1953 წელს დაჯილდოვდა ღირსების სამკერდე ორდენით, ასევე სხვა მედლებითა და სიგელებით. 1967 წელს მა მელიქიანს მიენიჭა სომხეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის დამსახურებული მეცნიერის წოდება.

ნატალია მელიქიანი გარდაიცვალა 1989 წლის 25 ივლისს, ერევანში, 83 წლის ასაკში.