iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სტამბოლის ფერწერისა და ქანდაკების მუზეუმი

სტამბოლის ფერწერისა და ქანდაკების მუზეუმი — მუზეუმი ევროპული სტამბოლის თოფხანეს რაიონში, თურქეთი. ის შედის დიდი გალატაპორტის კომპლექსის შემადგენლობაში.

მუზეუმი თავდაპირველად განთავსებული იყო დოლმაბაჰჩე სასახლეს მიმაგრებულ გვირგვინის პრინცის სასახლეში, სტამბოლის ბეშიქთაშის რაიონში. ის შენობა, რომელშიც იყვნენ განთავსებული, 1856 წელს აშენდა. 1937 წლის 20 სექტემბერს, მუსტაფა ქემალ ათათურქმა, თურქეთის რესპუბლიკის დამაარსებელმა, შესთავაზა მისი მუზეუმად გარდაქმნა, რადგან საიმპერატორო ოჯახი თურქეთის რესპუბლიკის დაარსებასთან ერთად გადასახლებულ იქნა.

ახლა ის გადატანილია ახალ გალერეაში გალატაპორტის კიდეზე, სადაც ის ძალიან ახლოს არის სტამბოლ მოდერნის გალერეასთან, რაც ამ ტერიტორიას ქალაქის სამხატვრო ცენტრად აქცევს. შერჩეული შენობა - ანტრეპო ნომერი 5 - თავდაპირველად გაიმიზნა ქარაქოის ძველი პორტის სამსახურისთვის თურქი არქიტექტორის სედად ჰაქ ელდემის მიერ. ის გადაამუშავდა სამხატვრო გალერეად ემრე აროლატის არქიტექტორული ფირმის მიერ.

მუზეუმის გახსნა დაიწყო 2021 წლის დეკემბერში და სრულად 2022 წლის სექტემბერში გაიხსნა.

მუზეუმის შინაარსი
ახალი მუზეუმი გამოფენს თურქულ ნახატებსა და ქანდაკებას ოსმალური პერიოდის ბოლო წლებიდან თანამედროვე დრომდე. მთელი გალერეა ეთმობა ოსმან ჰამდი-ბეის ნამუშევრებს, რომელიც იყო სტამბოლის პირველი სამხატვრო სკოლის დამაარსებელი და თავადაც მხატვარი.

კიდევ ერთი გალერეა გამოფენს თანამედროვე კალიგრაფიის ნიმუშებს თურქული აბსტრაქტული ხელოვნების ნიმუშებთან ერთად, რომელიც განვითარდა 1940-იანი წლებიდან ისეთი მხატვრების მიერ, როგორებიც იყვნენ შემსეთინ არელი და აბიდინ ელდეროღლუ, რომლებიც იყვნენ ცნობილი ტრადიციული კალიგრაფიით.

კიდევ ერთი გალერეა აჩვენებს ნახატებს, რომლებიც შექმნილია თურქი მხატვრების მიერ, რომლებიც გაგზავნილი იყვნენ „სამშობლოს მოგზაურობებში“ ანატოლიაში თურქეთის რესპუბლიკის ადრეულ წლებში იმისათვის, რომ მათ შეძლებოდათ საკუთარ ნამუშევრებში მთელი ქვეყნის კულტურის ასახვა და არა მხოლოდ სტამბოლის, სამხატვრო დედაქალაქის კულტურის.

კიდევ ერთი გალერეა გამოფენს უცხოურ მუზეუმებში ჩამოკიდებული ნახატების ასლებს, რომლებიც შექმნილია თურქი მხატვრების მიერ რესპუბლიკის ადრეულ დღეებში, როდესაც ოსმან ჰამდი ბეი და მისი ძმა, ხალილ ედემ ელდემი, ფიქრობდნენ, რომ ეს დაეხმარებოდა ქვეყნისთვის ახალი ფიგურატული ხელოვნების ტრადიციის განვითარებას.
რევაზ კაკულია

რევაზ კაკულია (დ. 1 სექტემბერი, 1936, ნორიო, აბაშის რაიონი — გ. 25 ივნისი, 2025) — ქართველი ეკონომისტი, პედაგოგი, მეცნიერი, თანამდებობის პირი. ეკონომიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1993) და პროფესორი (1996). ღირსების ორდენის კავალერი (1997).

ბიოგრაფია
1959 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი ფინანსებისა და კრედიტის სპეციალობით.

1972-1979 და 1985-1991 წლებში იყო სა­ქართველოს ფინანსთა მინისტრის მო­ად­გი­ლე. 1979-1985 წლებში – სა­ქართველოს სოფლის მეურნეობის მინისტრისა და აგროსამრეწველო კომიტეტის თავმჯდომარის მო­ად­გი­ლე, 1991-2005 წლებში – ეკონომიკის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორის მო­ად­გი­ლე. 1959 წლიდან კითხულობდა ლექციებს სხვადა­სხვა უმაღლეს სასწავლებელში. 2006 წლიდან ქუთაისის უნივერსიტეტის ჟურნალ ეკონომიკური პროფილის“ მთავარი რედაქტორია.

რევაზ კაკულიას მეცნიერების კვლევის სფეროს წარმოადგენდა ეკონომიკის თეორიის, ეკონომიკის მოძღვრებათა ისტორიის, საბაზრო ეკონომიკის, ფინანსებისა და საბანკო საქმის საკითხები. გამოქვეყნებული აქვს მრავალი სამეცნიერო შრომა, მათ შორის 18 მონოგრაფია და 25 სახელმძღვანელო. ჟურნალ „სა­ქარ­თველოს ეკონომისტის“ და სა­ქართველოს სავაჭრო-სამრეწველო პალატის მიერ გამოცხადებულ კონკურსზე მისმა სახელმძღვანელომ (ავტორთა კოლექტივის ხელმძღვანელი) „საგადასახადო საქმე“ ნომინაციაში „2007 წლის საუკეთესო ნაშრომი ეკონომიკაში“ მიიღო პირველი პრემია.

ჯილდოები და აღიარება
1982 : საპატიო ნიშნის ორდენი
1997 : ღირსების ორდენი
2010 : ივანე ჯავახიშვილის სახელობის მედალი
ადამ მიცკევიჩის მუზეუმი (სტამბოლი)

ადამ მიცკევიჩის მუზეუმი — ისტორიული სახლ-მუზეუმი, რომელიც ეძღვნება ცნობილი პოლონელი პოეტის, ადამ მიცკევიჩის ცხოვრებას. იგი მდებარეობს ბეიოღლუს რაიონში, სტამბოლის ევროპულ მხარეს, თურქეთი.

მუზეუმი მდებარეობს იმ სახლში, სადაც ადამ მიცკევიჩი ცხოვრობდა და გარდაიცვალა. მიცკევიჩი თურქეთში ჩამოვიდა 1855 წლის სექტემბერში, რათა დახმარებოდა ოსმალეთის არმიის გავლენის ქვეშ პოლონურ ძალებს ორგანიზებაში. იგი დამეგობრდა მიხაილ ჩაიკოვსკისთან (სადიკ ფაშა), რომელიც იქ პოლონურ ძალებს მეთაურობდა. მიცკევიჩი ავადმყოფობისგან გარდაიცვალა 1855 წლის 26 ნოემბერს.

სახლი 1870 წლის ხანძრის შემდეგ განახლდა. გაიხსნა 1955 წელს ვარშავის ლიტერატურის მუზეუმის დახმარებით. სარდაფში მდებარეობს კრიპტა, სადაც მიცკევიჩი დროებით, ერთი თვის განმავლობაში იყო დაკრძალული.

მუზეუმი ინახავს ადამ მიცკევიჩის ზოგიერთ ხელნაწერს, ისტორიულ დოკუმენტებსა და ნახატებს.
ისმეთ ინენიუს სახლ-მუზეუმი

ისმეთ ინენიუს სახლ-მუზეუმი — სახლ-მუზეუმი სტამბოლში, თურქეთში.

სახლი მდებარეობს ჰეიბელიადაზე, რომელიც არის ადალარის მეორე ყველაზე დიდი კუნძული სტამბოლში. სახლი, რომელიც მაშინ ცნობილი იყო როგორც მავრომატისის სასახლე, აშენდა საუკუნეში.

1924 წელს იგი დაიქირავა ყოფილმა პრემიერ-მინისტრმა ისმეთ ფაშამ, თურქეთის მესამე მთავრობის დროს, სადაც მან თავისი პოსტი ფეთი ბეისთვის დათმო. თუმცა, 1925 წელს, ის ისევ დაბრუნდა ყოფილ თანამდებობაზე. 1925 წლიდან დაწყებული, სახლი გამოიყენებოდა ისმეთ ფაშას ოჯახის მიერ, როგორც საზაფხულო რეზიდენცია. 1934 წელს ისმეთ ფაშამ, რომელმაც მიიღო გვარი „ინენიუ“, იყიდა ეს სახლი. საოჯახო ავეჯი იყო ათათურქის, პრეზიდენტის საჩუქარი. 1937 წელს ისმეთ ინენიუმ თავისი თანამდებობა დატოვა და ძირითადად ჰეიბელიადაზე დაიწყო ცხოვრება. თუმცა შემდეგ წელს, ის აირჩიეს პრეზიდენტად და დაიწყო შვებულებების სხვა ადგილებში გატარება, ამიტომ სახლმა დაკარგა წარსული სიცოცხლისუნარიანობა. როდესაც ისმეთ ინენიუმ წააგო 1950 წლის საყოველთაო არჩევნები, სახლს კვლავ დაბრუნდა ყოფილ სიცოცხლისუნარიანობა.

ისმეთ ინენიუ გარდაიცვალა 1973 წლის 25 დეკემბერს. ოჯახმა შეინარჩუნა სახლი. საბოლოოდ, გადაწყდა სახლის სახლ-მუზეუმად ქცევა, ორიგინალური ავეჯის შენარჩუნებით. სახლის ბაღი გამოიყენება ადალარის მუზეუმის მიერ.
ეროვნული სასახლის ფერწერის მუზეუმი

ეროვნული სასახლის ფერწერის მუზეუმი — ხელოვნების მუზეუმი სტამბოლში, თურქეთი, გაიხსნა დოლმაბაჰჩეს სასახლის გვირგვინოსნის რეზიდენციაში 2014 წელს. მუზეუმი გამოფენს დაახლოებით 200 ნაწარმოებს სასახლის ნახატების კოლექციიდან, რომლებიც შექმნილია როგორც თურქი, ისე საერთაშორისო მხატვრების მიერ საუკუნის პერიოდში. მუზეუმს აფინანსებს .

ისტორია
ისტორიული შენობა ადრე იყო სტამბოლის ხელოვნებისა და ქანდაკებების სახლ—მუზეუმი, რომელიც დაარსდა თურქეთის პირველი პრეზიდენტის მუსტაფა ქემალ ათათურქის ბრძანებით 1937 წელს და მუშაობდა მიმარ სინანის სახვითი ხელოვნების უნივერსიტეტის ნაწილად. 2010-2014 წლებში რეკონსტრუქციის შემდეგ იგი გარდაიქმნა ახალ მუზეუმად, რომელშიც განთავსდა და საუკუნის დასაწყისის ხელოვნების ნიმუშები, რომლებიც ძირითადად შეგროვდა ოსმალეთის დინასტიის სასახლეებიდან.

კოლექცია
მუზეუმს აქვს 200-ზე მეტი ნახატი, რომლებიც გამოფენილია 11 სექციაში. ზოგიერთი გამოფენილი კოლექცია ჩამოთვლილია ქვემოთ.

თურქი მხატვრების ნახატები (1870-1930)
ეს კოლექცია შედგება ოსმალეთის/თურქი მხატვრების ნამუშევრებისგან, როგორიცაა შეკერ აჰმედ ფაშა, ოსმან ჰამდი-ბეი, ჰუსეინ ზეკაი ფაშა და ხოჯა ალი რიზა, რომლებიც წარმოადგენენ თურქული ხატვის მეორე, მესამე და მეოთხე თაობას დასავლური გაგებით.

სასამართლოს მხატვრების ნახატები
ისეთი მხატვრების ნამუშევრები, როგორიცაა სტანისლავ ხლებოვსკი და ფაუსტო ზონარო, რომლებიც შესაბამისად ემსახურებოდნენ აბდულაზიზს და აბდულჰამიდ როგორც მათი სასამართლო მხატვრები.

სასახლისთვის გუპილის გალერეიდან ნაყიდი ნახატები
ორი სექცია შედგება ნახატებისაგან, რომლებიც ნაყიდი იყო პარიზის გუპილის გალერეიდან აბდულაზიზის მეფობის დროს. ამ ეპოქაში ნაყიდი ნახატები ასახავს სულთან აბდულაზიზისა და მისი ასისტენტის შეკერ აჰმედ ფაშას გემოვნებას. დასავლური სტილის ნახატების კოლექცია პირველად შეიქმნა დოლმაბაჰჩეს სასახლეში სულთან აბდულაზიზის მეფობის დროს.

ივანე აივაზოვსკის ნახატები
საზეიმო დარბაზი, რომელიც არის სტრუქტურის ყველაზე ბრწყინვალე ოთახი თავისი სტუკით მოპირკეთებული კედლებითა და კომპოზიტური კაპიტელებიანი პილასტრებით, გამოყოფილია რუსი მხატვრის აივაზოვსკისთვის.

აბდულმეჯიდ ნახატები
დარბაზი, რომელიც გამოფენს ამ კოლექციას, თავდაპირველად იყო თავად აბდულმეჯიდ ბიბლიოთეკა, რომელიც დაიბადა, რომ გამხდარიყო ოსმალეთის დინასტიის ბოლო გვირგვინოსანი და ხალიფა. დაინტერესებული იყო ხელოვნების თითქმის ყველა დარგით, განსაკუთრებით კალიგრაფიითა და მუსიკით, იგი დარჩა თურქული ხატვის აღიარებულ მხატვრად.

ორიენტალისტური ნახატები
მუზეუმს აქვს საუკუნის ორიენტალისტი მხატვრების ნამუშევრების მდიდარი კოლექცია.
ელექტრონულ-სხივური მილაკის გასართობი მოწყობილობა

ელექტრონულ-სხივური მილაკის გასართობი მოწყობილობა — ისტორიაში პირველი ელექტრონული თამაში, რომელსაც გამოსახულება ელექტრონულ-სხივური მილაკის ეკრანზე გამოქონდა. მოწყობილობა შეიმუშავეს თომას ტ. გოლდსმით უმცროსმა და ესტლ რეი მანმა 1947 წელს, მათ მიერ მეორე მსოფლიო ომის დროს შექმნილი რადარის ეკრანების გავლენით..

ეს მოწყობილობა აგებულია ანალოგურ ელექტრონულ კომპონენტებზე, რომელთა კონტროლიც მექანიკური საშუალებებით ხდება. მასში არ არის ციფრული ელექტრონიკა, შესრულებადი პროგრამა და მეხსიერების მოწყობილობა. მოწყობილობა ახდენდა არტილერიის ჭურვის ფრენის სიმულაციას ელექტრონულ-სხივური მილაკის ეკრანზე გამოსახული სამიზნეების მიმართ. მოთამაშე მას მართვის ბერკეტებით აკონტროლებდა, რითაც ცვლიდა სხივის წერტილის მოძრაობას ეკრანზე, რათა დაერტყა ეკრანზე გადაფარებული პლასტიკური სამიზნეებისთვის.

რასტრული გამოსახულების არქონის გამო, რაც დამახასიათებელია ვიდეომონიტორებისა და ტელევიზორებისთვის, ეს მოწყობილობა, როგორც წესი, არ განიხილება ვიდეო თამაშად, თუმცა იგი არის პირველი ცნობილი თამაში, რომელსაც გამოსახულება ელექტრონულ ეკრანზე გამოქონდა..

გამომგონებლებმა პატენტზე განაცხადი 1947 წლის 25 იანვარს შეიტანეს. მიუხედავად ამისა, არ მომხდარა ამ გასართობი აპარატის მასობრივი წარმოება და შესაბამისად, არც არასდროს გამოსულა გაყიდვაში..
კლადი

კლადი ( (კლადოს) შტო), აგრეთვე ცნობილი როგორც მონოფილეტური ჯგუფი ან ბუნებრივი ჯგუფი — ორგანიზმთა ჯგუფი, რომელიც შედგება საერთო წინაპრისა და მისი ყველა პირდაპირი შთამომავლისგან. კლადები წარმოადგენენ კლადისტიკის ფუნდამენტურ ქვაკუთხედს. კლადისტიკა არის ტაქსონომიის თანამედროვე მიდგომა, რომელიც აღიარებულია ბიოლოგიის უმეტესი დარგის მიერ.

ტერმინი „კლადი“ 1957 წელს ბიოლოგმა ჯულიან ჰაქსლიმ შემოიღო. ტერმინი კლადი მსგავსი მნიშვნელობით გამოიყენება ბიოლოგიის გარდა სხვა სფეროებშიც, მაგალითად, ისტორიულ ლინგვისტიკაში.

საერთო წინაპრად შეიძლება გვევლინებოდეს ინდივიდუალური ორგანიზმი, პოპულაცია, ან სახეობა, მიუხედავად იმისა, გადაშენებულია თუ დღემდე არსებობს. კლადები ერთი მეორეში არიან მოთავსებული, რადგან თითოეული განშტოება, თავის მხრივ, იყოფა უფრო პატარა განშტოებებად. ეს დაყოფები ევოლუციურ ისტორიას ასახავს, რადგან პოპულაციები განცალკევდნენ და დამოუკიდებლად იწყეს განვითარება. კლადებს მონოფილეტურ ჯგუფებს უწოდებენ.

გასული ათწლეულის განმავლობაში, კლადისტიკამ რევოლუცია მოახდინა ბიოლოგიურ კლასიფიკაციაში, რამაც ორგანიზმებს შორის გასაოცარი ევოლუციური კავშირები გამოავლინა. ტაქსონომისტები სულ უფრო ხშირად ცდილობენ თავი აარიდონ იმ ტაქსონების დასახელებას, რომლებიც არ მიეკუთვნებიან კლადებს; ანუ იმ ტაქსონებს, რომლებიც არ არიან მონოფილეტურები.

კლადისტიკის მოლეკულურ-ბიოლოგიურმა დარგმა ორგანიზმებს შორის ისეთი კავშირები გამოავლინა რომელთა მიხედვითაც, სოკოები ცხოველებთან უფრო ახლოს დგანან, ვიდრე მცენარეებთან; არქეები დღეისთვის ბაქტერიებისგან განცალკევებულად ითვლება; და მრავალუჯრედიანი ორგანიზმები, შესაძლოა, არქეებისგან განვითარდნენ.
ნავთი

ნავთი — ნავთობის ფრაქცია, რომელიც დუღს 200-300° ტემპერატურულ ინტერვალში; იყენებენ ღუმლისა და ძრავას საწვავად. გამოიმუშავებენ სხვადასხვა ფრაქციული შედგენილობისა და თვისებების მქონე ნავთს. სანათი ნავთი ორი ძირითადი სახისაა: მსუბუქი და მძიმე — პირონაფთი. მსუბუქ ნავთს (სიმკვრივე 830 კგ/მ³, აალების ტემპერატურა 90°) შედარებით უსაფრთხოა ხანძრის გაჩენის თვალსაზრისით. იყენებენ საქვაბეების, შახტების, საწყობების, შუქურებისა და სხვათა გასანათებლად. სპეციალური ხარისხის ნავთობს, რომლის აალების ტემპერატურაა 40°, იყენებენ ქვანახშირის ფლოტაციისათვის, და პიროლიზის ნედლეულად, ნავთობის ნავთის ფრაქციებს კი — რეაქტიულ საწვავად.
რეაქტიული საწვავი

რეაქტიული საწვავი — საავიაციო რეაქტიული ძრავების საწვავი. ფართოდ იყენებენ ნავთობის იმ ფრაქციებს, რომლებსაც მცირე გოგირდოვანი და გოგირდოვანი ნავთობის პირდაპირი გამოხდით ღებულობენ. პირდაპირი გამოხდის ფრაქციებისაგან მაღალი თერმული სტაბილურობის მქონე საწვავს ღებულობენ ჰიდროგასუფთავებით.

რეაქტიული საწვავის ძირითადი მახასიათებელია სიმკვრივე და კუთრი წვის სითბო, რომლებიც განსაზღვრავენ ფრენის სიშორეს. რეაქტიული საწვავს უნდა ახასიათებდეს მაღალი თერმული სტაბილურობა, რისთვისაც სათბობს ათავისუფლებენ არანახშირწყალბადოვანი მინარევებისაგან. გასუფთავებულ საწვავს შენახვის დროს სტაბილურობის ასამაღლებლად უმატებენ ანტიმჟანგავებს, ლითონების დეაქტივატორებსა და სხვას.

რეაქტიულ საწვავში გახსნილი წყალი (0.01%-მდე) პირობების შეცვლისას შეიძლება გამოიყოს, რაც იწვევს საწვავი აპარატურის კოროზიას; ზოგჯერ შესაძლებელია ყინულის კრისტალების წარმოქმნაც. ამის თავიდან ასაცილებლად რეაქტიულ საწვავის უმატებენ კოროზიის ინჰიბიტორებსა და ანტიშემომყინავებს, აგრეთვე სტატიკური ელექტრობის დაგროვებისა და საწვავის დაძველების საწინააღმდეგო მისართებს.
რაკეტული საწვავი

რაკეტული საწვავი — ნივთიერება ან ნივთიერებათა ერთობლითობა, რომელსაც იყენებენ რაკეტული ძრავების ენერგიისა და მუშა სხეულების წყაროდ.

ცნობილია ქიმიური და არაქიმიური რაკეტული საწვავი: ქიმიური რაკეტული საწვავით მომუშავე ძრავებისათვის საჭირო ენერგია გამოიყოფა ქიმიური რეაქციების შედეგად. ამ დროს წარმოქმნილი აირადი პროდუქტები წარმოადგენენ მუშა სხეულებს, რომლებიც უზრუნველყოფენ რაკეტულ ძრავას საქშენში თბური ენერგიის გარდაქმნას ძრავას საქშენიდან გამომავალი ნაკადის კინეტიკურ ენერგიად. არა ქიმიური რაკეტულ საწვავზე მომუშავე ძრავებისათვის შიგაბირთვული გარდაქმნების ენერგია ან ელექტრული ენერგია გადაეცემა სპეციალურ ნივთიერებებს — სხეულებს და მათ წყაროს.

ქიმიური რაკეტული საწვავის ძირითადი ენერგეტიკული მახასიათებელი (კუთრი წევა — წევა, როცა საწვავის ხარჯია 1 კგ/წმ) განისაზღვრება ჟანგვის, დაშლის ან რეკომბინაციის რეაქციების სითბოს რაოდენობით და რვაქციის პროდუქტების ქიმიური შედგენილობით.

კომპონენტების შემცველობის მიხედვით რაკეტული საწვავი არის ერთ-, ორ-, სამ- და მრავალ- კომპონენტიანი. კომპონენტების აგრეგატული მდგომარეობის მიხედვით — თხევადი, მყარი, ჰიბრიდული, ფსევდოთხევადი, ჟელეს მსგავსი და ა. შ. აგრეგატული მდგომარეობა განსაზღვრავს რაკეტულ ძრავას კონსტრუქციას, მის ხასიათსა და გამოყენების რაციონალურ უბანს. განსაკუთრებით ფართოდ იყენებენ თხევადსა და მყარ რაკეტულ საწვავს.
დინოცეფალები

დინოცეფალები — პრიმიტიული ადრეული თერაპსიდების კლადი. განიხილება ქვერიგის ან რიგის რანგში. სახელი ნიშნავს „საშინელთავიანებს“, რაც დაკავშირებულია თავის ქალის ძვლების გასქელების (პაქიოსტოზის) განვითარებასთან. ჩვეულებრივ, ისინი დიდი ზომისა იყვნენ (სიგრძეში 6 მეტრამდე და წონაში 1.5 ტონამდე).

დეინოცეფალები მსხვილტანიანი ადრეული თერაპსიდების კლადია, რომლებიც ადრეულ და შუა პერმულ პერიოდში, დაახლოებით 279.5-260 მილიონი წლის წინ ბინადრობდნენ. დეინოცეფალები მოიცავდნენ ბალახისმჭამელ, ხორცისმჭამელ და ყოვლისმჭამელ ფორმებს. ბევრ სახეობას ჰქონდა გასქელებული თავის ქალა მრავალი გამონაზარდითა და ძვლოვანი გამონაშვერით. დეინოცეფალები იყვნენ პირველი არაძუძუმწოვარი თერაპსიდები, რომლებიც მეცნიერულად აღწერეს. მათი ნამარხები ცნობილია რუსეთიდან, ჩინეთიდან, ბრაზილიიდან, სამხრეთ აფრიკიდან, ზიმბაბვედან და ტანზანიიდან.

გალერეა
ფრანჩესკო ფოსკარი

ფრანჩესკო ფოსკარი (, დ. 19 ივნისი, 1337, ვენეცია — გ. 30 ოქტომბერი, 1457, ვენეცია) — ვენეციის 65-ე დოჟი. მისი მმართველობა ყველაზე ხანგრძლივი იყო ვენეციის ყველა დოჟს შორის — 34,5 წელი.

ბიოგრაფია
დოჟის მმართველობა დაემთხვა იტალიის რენესანსის ეპოქის დასაწყისს. ფოსკარი აირჩიეს იმ დროს, როდესაც ვენეციას მილანთან ხანგრძლივი ომების სერია ხვდა წილად. იმ პერიოდში მილანს მართავდა ჰერცოგი ფილიპო მარია ვისკონტი, რომლის ამბიციებიც ჩრდილოეთ და ცენტრალურ იტალიაზე ბატონობას ისახავდა მიზნად.

მიუხედავად გამარჯვებებისა, ომი ვენეციისა და მისი მოკავშირის, ფლორენციისთვის, უკიდურესად ძვირადღირებული გამოდგა. საბოლოო ჯამში, მილანმა ფრანჩესკო სფორცას ხელმძღვანელობით მოიპოვა უპირატესობა. 1454 წელს მან დაადგინა საბოლოო საზღვრები მილანის ჰერცოგობასა და ვენეციის რესპუბლიკას შორის.

1445 წელს „ათეულის საბჭომ“ დოჟის შვილი იაკოპო ფოსკარი კორუფციასა და ქრთამის აღებაში დაადანაშაულა, სასამართლომ ის ვენეციიდან გაასახლა. იაკოპოს შემდგომმა დანაშაულებმა 1450 და 1456 წლებში მისი დაპატიმრება გამოიწვია და იგი კრეტაზე გადაასახლეს, სადაც გარდაიცვალა კიდეც. შვილის გარდაცვალების ამბავმა და საბჭოს ზეწოლამ ფრანჩესკო ფოსკარი აიძულა, 1457 წლის ოქტომბერში დოჟის თანამდებობა დაეტოვებინა. ეს შემთხვევა განსაკუთრებულია ვენეციელი დოჟების ისტორიაში, რადგან უმეტესი მათგანი სიცოცხლის ბოლომდე მართავდა. სწორედ მისთვის მტკივნეული გადაწყვეტილების მიღებამ გამოიწვია ის, რომ ფრანჩესკო ფოსკარი გადადგომიდან ერთ კვირაში გარდაიცვალა. ვენეციის მოსახლეობამ დაჟინებით მოითხოვა, რომ ფოსკარი, როგორც ოფიციალური პირი, სრული პატივით დაეკრძალათ.

დოჟი ფრანჩესკო ფოსკარის რელიეფი, მუხლებზე მდგომი ფიგურით, გამოსახულია დოჟების სასახლის „პორტა დელა კარტას“ ფასადზე. მისი საფლავი მდებარეობს სანტა მარია გლორიოზა დეი ფრარის ტაძარში.

ფოსკარი დაქორწინებული იყო მარინა ნანიზე.

ხელოვნებაში
ფოსკარის ცხოვრება ლორდ ბაირონის მიერ დაწერილი პიესის — „ორი ფოსკარი“ — სიუჟეტად იქცა. სწორედ ამ პიესას დაეფუძნა ჯუზეპე ვერდის ამავე სახელწოდების ოპერა, რომლის პრემიერაც 1844 წლის 3 ნოემბერს შედგა.
დიზელის საწვავი

დიზელის საწვავი, დიზელის სათბობი — თხევადი ნავთობის პროდუქტი, იყენებენ დიზელის შიგა წვის ძრავებში. დიზელის საწვავი ორგვარია: მცირედ ბლანტი დისტილაციური (სწრაფმავალი ფორსირებული ძრავებისათვის) და ნარჩენი მაღალბლანტი (ნელმავალი დიზელებისათვის). დისტილაციურ დიზელის საწვავის მისაღებად იყენებენ ნავთობის პირდაპირი გამოხდის შედეგად მიღებულ ნავთ-გაზოილისა და ნაწილობრივ (20%-მდე) კატალიზური კრეკინგის გაზოილის ფრაქციებს. ნელმავალი დიზელის საწვავს ღებულობენ მაზუთისას და ნავთობის ნავთ-გაზოილის ფრაქციების ნარევიდან.
ბირთვული საწვავი

ბირთვული საწვავი, ბირთვული სათბობი — ნივთიერება, რომლის ატომთა ბირთვები იყოფა ნეიტრონების ზემოქმედებით, რასაც თან სდევს ენერგიის დიდი რაოდენობით გამოყოფა. ბირთვულ საწვავად უმეტესად და იზოტოპებს (^{233}, ^{235}, ^{239}, ^{241}) იყენებენ. ასეთი საწვავი ბირთვული რეაქტორების ენერგიის წყაროა. ბირთვული საწვავი ორი სახისაა: პირველადი – ურანის ^{235} იზოტოპი, მეორეული – პლუტონიუმის ^{239} იზოტოპი (წარმოიქმნება ურანის ^{235} იზოტოპის მიერ ნეიტრონის შთანთქმის შედეგად) და ურანის ^{233} იზოტოპი (წარმოიქმნება თორიუმის ^{232} იზოტოპის მიერ ნეიტრონის შთანთქმის შედეგად). ბუნებაში შედარებით მნიშვნელოვანი რაოდენობით გვხვდება მხოლოდ ^{235}, რომლის შემცველობა ურანის იზოტოპთა ბუნებრივ ნარევში 0.71%-ია. ბირთვული საწვავის სხვა სახეების საკმარისი რაოდენობით მიღება შეიძლება მხოლოდ ბირთვულ რეაქტორებში, შემდეგი ბირთვული რეაქციების შედეგად

^{232} {+} =^{233} ->[\] {^{233}} ->[\] {^{233}};
^{238} {+} =^{239} ->[\] {^{239}} ->[\] {^{239}}

ბირთვულ რეაქტორებში ბირთვულ საწვავს უმეტეს შემთხვევაში ლითონური ღეროების ან ფირფიტების სახით იყენებენ. ბირთვული საწვავის თბოუნარი შეადგენს დაახლებით 24 მლნ. ეკვივალენტურ კვტ-სთ/კგ, ე. ი. რამდენიმე მილიონჯერ მეტია, ვიდრე ქვანახშირის თბოუნარი. ბირთვულ რეაქტორებში გამოყენების შემდეგ ატარებენ ბირთვული საწვავის რეგენერაციას — მის გაწმენდას დაყოფის პროდუქტებისაგან, რაც მთელ რიგ რადიოქიმიურ და ქიმიურ-მეტალურ პროცესებს მოიცავს. ამის შემდეგ ბირთვულ საწვავს კვლავ იყენებენ ბირთვულ რეაქტორებში ან იზოტოპების განცალკევების (გამდიდრების) პროცესებისათვის საწყისი მასალის მიღების მიზნით.
სიცილიის საამირო

სიცილიის საამირო — ისლამური სახელმწიფო წარმონაქმნი, რომელიც 965–1072 წლებში სრულად აკონტროლებდა სიცილიის კუნძულს. არაბურ-ისლამური ეპოქა სიცილიის ისტორიაში 827 წლიდან 1091 წლამდე გაგრძელდა. მუსლიმური თემი კი კუნძულზე საუკუნის პირველ ნახევრამდე არსებობდა.

ისტორია
535 წელს იმპერატორმა იუსტინიანე -მა სიცილია ბიზანტიას დაუბრუნა, რის შემდეგაც იგი ბიზანტიური პროვინცია გახდა. იმპერიული კონტროლის შესუსტებამ არაბებს რეგიონში შეჭრა საშუალება მისცა. პირველად ეს მოხდა 652 წელს ხალიფა უსმან იბნ აფანის დროს.

 საუკუნის მიწურულისთვის არაბებმა კონტროლი დაამყარეს მთელ ჩრდილოეთ აფრიკაზე და ფლოტი გააძლიერეს. ეს მათ საშუალებას აძლევდა სიცილიას რეგულარული თავდასხმები განეხორციელებინათ. საუკუნის განმავლობაში არაერთი წარუმატებელი ლაშქრობა განხორციელდა: მათ შორის აღსანიშნავია იფრიკიის გუბერნატორის, მუავია იბნ ჰუდაიჯის, და ხალიფა იაზიდ -ის დროინდელი შეტევები. 740 წელს მუსლიმებმა სირაკუზას შტურმი მოაწყვეს, თუმცა აფრიკაში ბერბერთა აჯანყებამ მათ უკან დახევა აიძულა. ევტიმიუსი ჩრდილოეთ აფრიკაში გადავიდა და კუნძულის დაპყრობის სანაცვლოდ აღლაბიდებს პოლიტიკური მხარდაჭერა შესთავაზა. გარიგების საფუძველზე, ევტიმიუსი სიცილიის მმართველად აღიარებული იქნებოდა და ყოველწლიური ხარკი უნდა გადაეხადა აღლაბიდებისათვის.

 საუკუნის შუა ხანებისთვის კუნძულის მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი, დაახლოებით ნახევარი, მუსლიმი იყო. თუმცა საამიროს დასრულების პერიოდისთვის, კუნძულზე კვლავ მრავლად არსებობდა ბერძნულენოვანი ქრისტიანული თემები, განსაკუთრებით — ჩრდილო-აღმოსავლეთ სიცილიაში. ეს ფაქტორი, საბოლოოდ, ხელს უწყობდა ნორმანების მიერ კუნძულის დაპყრობას და საამიროს დაცემას.

სიცილიის საემიროს დაცემა ( ს.)
 საუკუნის პირველ ნახევარში სიცილიის საემირო, შიდა დინასტიური დაპირისპირების შედეგად, დამოუკიდებელ მცირე სამთავროებად დაიშალა.

 საუკუნეში, როჯერ -ის შვილიშვილმა, იმპერატორმა ფრედერიკ ჰოენშტაუფენმა (1215–1250), მუსლიმებს კონტინენტზე დასახლების, მეჩეთების აშენების და ჯარში მსახურების უფლება მისცა. მისი პირადი გვარდიის რიგებშიც მუსლიმები შედიოდნენ. მიუხედავად ამისა, პაპთა ზეწოლით, ფრედერიკმა ასევე განახორციელა რეპრესიული პოლიტიკა, რამაც მუსლიმთა აჯანყებები გამოიწვია. შედეგად, მან ბრძანა სიცილიაში მცხოვრები მუსლიმების გადასახლება აპენინის ნახევარკუნძულის ქალაქ ლუკერაში. გადასახლება ეტაპობრივად განხორციელდა, ხოლო 1240-იან წლებში დასრულდა. 1300 წელს ლუკერას მუსლიმური კოლონია გაანადგურა ნეაპოლის მეფე კარლ -მ.

დროთა განმავლობაში სიცილიის მოსახლეობა ლათინიზებული იქნა და კათოლიკე ეკლესიის იურისდიქციას დაექვემდებარა.
პირობითი სათბობი

პირობითი სათბობი — ორგანული სათბობის აღრიცხვის ერთეული, რომელსაც იყენებენ სათბობის სხვადასხვა სახეობათა ეფექტურობის შესაპირისპირებლად და მათი ჯამური აღრიცხვისათვის. პირობითი სათბობის ერთეულად მიღებულია 1 კგ სათბობი, რომლის წვის სითბო უდრის 7000 კკალ/კგ (29.3 მეგჯ/კგ). პირობითი სათბობის გამოყენება განსაკუთრებით მოსახერხებელია სხვადასხვა თბოენერგეტიკული დანადგარების ეკონომიურობის შესაპირისპირებლად. პირობითი სათბობის მეშვეობით შეიძლება დარგის, ქვეყნისა და მთელი მსოფლიოს სათბობის ბალანსის ან ჯამური ენერგეტიკული ბალანსის შედგენა.
მაზუთი

მაზუთი — მოყავისფრო-მოშავო, ზოგჯერ შავი ფერის ნავთობის პროდუქტი, რომელიც რჩება ბენზინის ლიგროინის, ნავთისა და დიზელის სათბობის ფრაქციების გამოხდის შემდეგ 350-360°-ზე. სიმკვრივე 890-1000 კგ/მ³, წვის კუთრი სითბო 38–42 მეგჯ/კგ. იმისდა მიხედვით, თუ რა შედგენილობა და თვისებები აქვს მაზუთს, იგი შეიძლება გამოიყენონ თხევად საქვაბე სათბობად, ძრავას საწვავის, ბიტუმების, კოქსის წარმოებისათვის და სხვა.
ჯუნაიდ ალ-ბაღდადი

აბუ ალ-ყასიმ ალ-ჯუნაიდ იბნ მუჰამედ ალ-ბაღდადი (; დ. დაახ. 816–826 – გ. 910) — ისლამური მისტიციზმის – სუფიზმის გამოჩენილი მოაზროვნე და თეორეტიკოსი, რომელიც ითვლება რაციონალისტური სუფიზმის ფუძემდებლად.

ბიოგრაფია
სრული სახელი იყო აბუ-ალ-ყასიმ ალ-ჯუნაიდ იბნ მუჰამედ ალ-ხაზაზ ალ-ქავარირი ალ-ბაღდადი. დაიბადა ბაღდადში ნაჰავანდიდან ამოსულ ემიგრანტთა ოჯახში. მისი სულიერი განვითარება იმ დროის გამოჩენილ მოღვაწეთა ზემოქმედებით მოხდა. ტრადიციული ისლამური განათლება მიიღო მეცნიერ აბუ თავრა ალ-კალბისაგან, ხოლო მისტიკურ სუფიური საკითხები მისმა ბიძამ სარი ალ-საქატიმ, ასევე ჰარით ალ-მუჰასიბიმ და აბუ ჯაფარ მუჰამად იბნ ალი ალ-კასაბმა ასწავლა.

ჯუნაიდმა განსაკუთრებული ავტორიტეტი მოიპოვა ბაღდადის სუფიური სკოლის წარმომადგენლებში და მიიღო საპატიო ტიტული „შეიხ ატ-ტაიფა“ ან „სეიიდ ატ-ტაიფა“ (თემის ლიდერი, მოძღვარი). მისი სწავლება დაფუძნებული იყო „სიფხიზლის ფილოსოფიასა“ და სრულ თვითკონტროლზე.

მისი ლიტერატურული მემკვიდრეობიდან ანრი კორბინის მონაცემებით შემორჩენილია 15 ტრაქტატი. სხვა წყაროების თანახმად, დარჩენილია მხოლოდ კრებული "წერილები" (რასაილი), რომელიც შეიცავს ინდივიდუალურ წერილებსა და სუფიზმის თემებზე ტრაქტატებს, ნაწილობრივ ყურანის კომენტარების სახით.

ჯუნაიდი გარდაიცვალა ბაღდადში, სადაც მთელი ცხოვრება გაატარა, და დარჩა ისლამური მისტიციზმის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ფიგურად.
აალებადი მყარი ნივთიერება

აალებადი მყარი ნივთიერება – მყარი ნივთიერება, ფეთქებადი ნივთიერების ან ფეთქებადი ნარევის გარდა, რომელმაც შეიძლება გამოიწვიოს ხანძარი ხახუნის, აბსორბციის ან
დანესტიანების, სპონტანური ქიმიური ცვლილების ან წარმოებიდან თუ გადამუშავებიდან
შერჩენილი სითბოს შედეგად, მისი აალების ტემპერატურა 100°-ზე ნაკლებია ან რომელიც აალებისას ისე ძლიერ და სწრაფად იწვის, რომ სერიოზულ საფრთხეს ქმნის. ქიმიური ნივთიერება აალებად მყარ ნივთიერებად უნდა ჩაითვალოს, თუ განსაზღვრული მეთოდით შემოწმებისას თვითაალებით მიმდინარე აალებისა და წვის პროცესის სიჩქარე მთავარი ღერძის გასწვრივ აღემატება 2.5 მმ/წმ-ს.