iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მარკო მრნიავჩევიჩი

მარკო მრნიავჩევიჩი ( / ; [ ̩̂͡͡] დ. 1335 — გ. 17 მაისი, 1395) — კანონზე დაყრდნობით სერბეთის მეფე 1371-1975 წლებში, ფაქტობრივად კი მაკედონიის რეგიონის დასავლეთ ნაწილის მმართველი ქალაქ პრილეპის მიმდებარედ. ის ასევე ცნობილია, როგორც პრინცი მარკო ( / ) და მეფე მარკო ((; ; ) სამხრეთის სლავების ზეპირსიტყვიერებაში. მარკო, როგორც მეფე ხალხში ძალიან პოპულარული გახდა ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე ოსმალეთის იმპერიის მმართველობის პერიოდში. მარკოს მამა, ვუკაშინი მეფე სტეფან უროშ -ის თანამმართველი იყო, რომლის მმართველობას ახასიათებდა ცენტრალური ხელისუფლების შესუსტება და სერბეთის იმპერიის ეტაპობრივი დაშლა. ვუკაშინი ფლობდა მიწებს მაკედონიის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილსა და კოსოვოში. 1370 ან 1371 წელს ვუკაშინმა მარკო „ახალგაზრდა მეფის“ გვირგვინით შეამკო. ამ ტიტულში მოიაზრებოდა ის, რომ მარკო სერბეთის ტახტზე უშვილო უროშს ჩაანაცვლებდა.

თანამედროვე კულტურაში
 საუკუნეში პრინცი მარკოს შესახებ მრავალი ნაწარმოები შეიქმნა. ერთ-ერთი ასეთია 1831 წელს შექმნილი უნგრული პიესა პრინცი მარკო, რომელიც, სავარაუდოდ, ისტვან ბალოგმა შექმნა. ის პირველად დაიდგა ქალაქ ბუდაში 1838 წელს, ხოლო ცელეშტინ პერგოს უნგრული დრამა პრინცი მარკო – დიდებული სერბი გმირი პირველად არადში დაიდგა. მის შესახებ ნამუშევრები შეუქმნია 87 ხელოვანს.. მისი უძველესი ცნობილი გამოსახულება მე-14 საუკუნით თარიღდება და მარკოს მონასტრისა და პრილეპის ფრესკებს წარმოადგენს. პრინცი მარკოს მე-18 საუკუნით დათარიღებული გამოსახულება აღმოჩენილია ჩაინიჩეს სახარებაში, შუა საუკუნეებით დათარიღებულ პერგამენტის ხელნაწერში. ის ეკუთვნის სერბეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას და მდებარეობს ბოსნიის აღმოსავლეთ ნაწილში, ჩაინიჩეში. ნახაზი მარტივია და მასზე მარკო წმინდანადაა გამოსახული, ერთი შეხედვით სტეჩკებს წააგავს. ვუკ კარაჯიჩმა დაწერა, რომ მე-18 საუკუნის ბოლოს, ბავშვობაში, ნახა მარკოს ნახატი, სადაც პრინცს ხარი ჰყავდა მხრებზე შემოსმული.

 საუკუნის ლითოგრაფიული ნამუშევრები, სადაც პრინცი მარკოა გამოსახული შექმნეს ანასტასიე იოვანოვიჩმა, ფერდო კიკრეცმა და ჯურა იაკშიჩი. მირკო რაჩკი, უროშ პრედიჩი და პაია იოვანოვიჩი. თანამედროვე ილუსტრატორებს შორის, რომლებმაც მარკოს შესახებ ნამუშევრები შექმნეს არიან: ალექსანდ ქეი, ალექსანდრ კლასი, ზუკო დჟუმჰური, ვასა პომორიშაცი და ბანე კერაცი. ასევე ზოგიერთმა ხელოვანმა სცადა მარკოს რეალისტური პორტრეტის შექმნა ფრესკების საფუძველზე.
ზაბიტი სამედოვი

ზაბიტი „მაუგლი“ სამედოვი (; დ. 21 ივნისი, 1984, ჯანდარი, საქართველოს სსრ) — პროფესიონალი კიკბოქსიორი, არის კლუბ „ახმატის“ წარმომადგენელი (ქ. გროზნო, ჩეჩნეთი), მოიხსენიება მეტსახელით „მაუგლი“. წარსულში მინსკის კლუბ „პატრიოტის“ მებრძოლი.

ბიოგრაფია
ზაბიტი სამედოვი 1984 წლის 21 ივნისს საქართველოში გარდაბანის რაიონის სოფელ ჯანდარში დაიბადა. როდესაც იგი 10 წლის იყო, ოჯახი მინსკში (ბელარუსი) გადავიდა. საბრძოლო ორთაბრძოლის ხელოვნებაში 9 წლის ასაკიდან ვარჯიშობს. ეს იყო ნახევარწლიანი ტრენინგი კარატეში აზიზ დურსუნოვის ხელმძღვანელობის ქვეშ. 1998 წლიდან, უკვე ბელარუსში, კლუბ „ჩინუკში“, მან ვარჯიში დაიწყო ტაიურ ბოქსში (მუაი-ტაი). მისი მწვრთნელი იყო მსოფიოს ჩემპიონი დიმიტრი პიასეცკი. მასთან ერთად ვარჯიშობდნენ ალექსეი იგნაშოვი და სერგეი გური.

2004–2006 წლებში, რამდენიმე მნიშვნელოვანი გამარჯვების მოპოვების შემდეგ, ის მოხვდა წამყვანი მებრძოლების -1 სიაში. 2006 წელს რიგაში (ლატვია) გამართულ ტურნირზე „ “ გამარჯვების შემდეგ -1-ის აღიარებული ჩემპიონი გახდა. 2007 წლის 17 აგვისტოში ლას-ვეგასში გამართულ -1-ის მსოფლიო გრან-პრიზე, ნევადის სახელმწიფო ათლეტური კომისიის მიერ მხილებულ იქნა ერთ-ერთი ანაბოლიური სტეროიდის, სტანოზოპოლის გამოყენებაში. ამასთან დაკავშირებით ზაბიტმა შემდეგ განმარტება გააკეთა: ქუჩაში 45 გრადუსი სიცხე იყო, და ის კონდეციონერის ზემოქმედებით შედეგად გაცივდა. ამიტომ ბრძოლის წინ მას რაღაც ენერგეტიკული სასმელი დაალევინეს. ასევე ბრძოლების წინ ხელის ტკივილის გამაყუჩებლებს უკეთებდნენ. შესაძლებელია, პრეპარატების ასეთმა შერევამ წარმოქმნა მდგომარეობა, რომელიც კონტროლიორებისათვის ეჭვის საბაბი გახდა. ზაბიტის სიტყვებით, ინციდენტი მოგვარებულ იქნა. 2008 წლის 26 აპრილს ამსტერდამში გამართულ -1-ის მსოფლიო გრან-პრიზე სამედოვმა იოლად დაამარცხა დაგ ვაინი და ბრეინ დუვესი, მაგრამ ფინალში დამარცხდა ეროკ ციმერმანთან შერკინებისას. მის კარიერაში ყველაზე ცნობილ ბრძოლად ითვლება 2008 წელს რეი სეფოსთან შერკინება, რომელშიც მსაჯებმა ორი დამატებითი დრო დანიშნეს და საბოლოოდ გამარჯვება ზაბიტს მიაკუთვნეს. ამჟამად უმაღლეს განათლებას ღებულობს უნივერსიტეტში „სინერგია“ სპორტული მენეჯერის სპეციალობით.

მეგობრული კავშირი აქვს რამზან კადიროვთან. სწორედ მისი რეკომენდაციით გახდა ზაბიტი კიკბოქსინგის ხელმძღვანელი კლუბ „ახმატში“.
ლიდია კოიდულა

ლიდია ემილი ფლორენცია იანსენი (; დ. 24 დეკემბერი, 1843 წელი, ფენერნი, ლივონიის ოლქი, რუსეთის იმპერია — 11 აგვისტო, 1886 წელი, კრონშტადტი, რუსეთის იმპერია) — ცნობილი თავისი პროფესიული სახელით ლიდია კოიდულა. ის არის ესტონელი პოეტი. მისი ფსევდონიმი ესტონურად ნიშნავს "ცისკრის ლიდიას". იგი მას მწერალმა კარლ რობერტ ჯაკობსონმა შეარქვა. მას ხშირად მოიხსენიებენ როგორც კოიდულაულიკს - 'ცისკრის მომღერალი'. ესტონეთში, ისევე როგორც ევროპის სხვა ქვეყნებში, მწერლობა არ ითვლებოდა შესაფერისი კარიერად ახალგაზრდა ქალბატონისათვის საუკუნის შუა პერიოდში. კოიდულას პოეზია და მისი საგაზეთო ნამუშევრები პოპულისტი მამის, იოჰან ვოლდემარ იანსენისთვის (1819–1890) ანონიმური დარჩა. ამის მიუხედავად, იგი იყო მთავარი ლიტერატურული მოღვაწე და ესტონეთის თეატრის ფუძემდებელი.

ბიოგრაფია
ლიდია იანსენი დაიბადა ფენერნში (ახლანდელი ვანდრა), ლივონიის ოლქი, რუსეთის იმპერია. მისი ოჯახი 1850 წელს საცხოვრებლად ახლომდებარე ქალაქ პერნაუში (ახლანდელი პერნუ) გადავიდა საცხოვრებლად, სადაც 1857 წელს მამამისმა დააფუძნა პირველი ადგილობრივი ესტონურენოვანი გაზეთი და იქ ლიდია გერმანიის გრამატიკის სკოლაში სწავლობდა. იანსენსი გადავიდა საუნივერსიტეტო ქალაქ დორპატში (დღევანდელი ტარტუ) 1864 წელს. იანსენმა მოახერხეს იმპერიული ცენზურის დაყოლიება, რათა 1864 წელს გამოეცა ესტონურენოვანი პირველი ეროვნული გაზეთი. პერნუს ადგილობრივ და ეროვნულ გაზეთებს უწოდებდნენ -ს (კურიერი).

ესტონეთის სიმღერების პირველ ფესტივალზე, 1869 წელს, ესტონური კლანების მნიშვნელოვანი შეკრების ღონისძიების დროს, ლიდია კოიდულას წაუკითხავს თავისი ორი ლექსი: (სიკვდილამდე) და (ჩემი ქვეყანა ჩემი სიყვარულია), რომელიც არაოფიციალური ჰიმნი გახდა საბჭოთა კავშირის ოკუპაციის დროს, როდესაც მისი მამის , (ჩემი ქვეყანა ჩემი სიამაყე და სიხარულია), ესტონეთის რესპუბლიკის ჰიმნი იყო 1921-1940 წლებში შემდეგ კი გაუქმდა. კოიდულას სიმღერა ყველა ფესტივალზე ისმოდა. ტრადიცია დღემდე შენარჩუნებულია.

1873 წელს დილია ცოლად გაჰყვა ლივონიელი არმიის ექიმ ედუარდ მიხელსონს და გადავიდა კრონშტადტში, რუსეთის საზღვაო ფლოტის შტაბში პეტერბურგის მახლობლად. 1876–78 წლებში მიხელსონებმა მოინახულეს ბრესლაუ, სტრასბურგი და ვენა. კოიდულა 13 წლის განმავლობაში ცხოვრობდა კრონშტადტში. ლიდია კოიდულა სამი შვილის დედა იყო. იგი გარდაიცვალა მკერდის კიბოთი 1886 წლის 11 აგვისტოს. მისი ბოლო ლექსი იყო - ! (სიკვდილამდე, ესტონეთში!).

ლიდია კოიდულას მემორიალური მუზეუმი
მუზეუმი მიმოიხილავს პოეტის ლიდია კოიდულას და მისი მამის იოჰან ვოლდემარ იანსენის (ესტონეთის ჰიმნის ლექსების ავტორი) ცხოვრებასა და მოღვაწეობას, ესტონეთის საუკუნის ეროვნული აღმავლობის პერიოდის მნიშვნელოვან ფიგურებს. კოიდულას მუზეუმი მდებარეობს პარნუს ელეჟეს სკოლის სახლში. შენობა აშენდა 1850 წელს და აქვს უნიკალური ინტერიერი. ეს იყო იოჰან ვოლდემარ იანსენის სახლი და გაზეთ - ის რედაქცია 1863 წლამდე, ახლა იგი დაცულია, როგორც ისტორიული ძეგლი. იანსენის უფროსი ქალიშვილი, პოეტი ლიდია კოიდულა სახლში გაიზარდა. მუზეუმის მთავარი ამოცანაა კოიდულასა და იანსენის ხსოვნის შენარჩუნება და მათი ცხოვრების და შემოქმედების ესტონეთში მუდმივი ექსპოზიციის მეშვეობით ეროვნული აღმავლობის პერიოდის კონტექსტში წარდგენა.

ლინიდა კოიდულას ძეგლი მდებარეობს პარნუს ქალაქის ცენტრში, სასტუმროს ისტორიულ შენობასთან, კუნინგასა და ლუნას ქუჩის კუთხეში. ძეგლი 1929 წლით თარიღდება და ესტონელი მოქანდაკის ამანდუს ადამსონის ბოლო ნამუშევარია.
2046 (ფილმი)

„2046“ — 2004 წლის ჰონგკონგური რომანტიკული დრამა, რომლის სცენარისტი და რეჟისორია ვონგ კარ ვაი.

ფილმი მწერლისა და სხვადასხვა ქალებთან მისი ურთიერთობის შესახებ მოგვითხრობს. ისინი მწერლის ცხოვრებაში მას შემდეგ ჩნდებიან, რაც მან დაკარგა ქალი, რომელსაც თავისი ცხოვრების ჭეშმარიტ სიყვარულად მიიჩნევდა. მწერალი სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრის რომანს წერს, რომლის სიუჟეტიც ფილმში მეორე ხაზად ვითარდება.

„2046“ რეჟისორის წინა ფილმების: „სიგიჟის დღენი“ და „სასიყვარული განწყობა“ – ერთგვარ გაგრძელებას წარმოადგენს და ამ უკანასკნელში მოთხრობილი ჩო მო-ვანისა და სუ ლი-ჟენის არშემდგარი სასიყვარულო ურთიერთობის შემდგომ მოვლენებს ასახავს.
თაგვისარა

თაგვისარა, პონტოური თაგვისარა  — ყვავილოვანი მცენარე სატაცურისებრთა ოჯახისა. დაბალი ბუჩქია, სიმაღლეში 30–50 სმ. აქვს მორიგეობით განლაგებული ტოტები. მცირე ზომის — 1–3 სმ სიგრძის კლადოდიუმები, ხეშეში, ტყავისებური, ლეგა, მუქი მწვანე, ლანცეტა, გრძლად წაწვეტებული და წვრილი ეკლით დაბოლოებული. მისი მთავარი ძარღვი კარგად გამოხატულია. ყვავილი — 1–2, სხედან კლადოდიუმების ქვედა მხარეზე. ყვავის და ნაყოფმსხმოიარობს თებერვალ-აპრილში. გავრცელებულია კავკასიასა და სამხრეთ ევროპაში.

საქართველოში თაგვისარას ორი სახეობაა: საკუთრივ თაგვისარა ანუ პოტენციური თაგვისარა (. ), რომელიც იზრდება აფხაზეთის, სამეგრელოს, იმერეთის და ქართლის ტყის ქვედა სარტყლის ტყესა და ბუჩქნარში, და ძმერხლი ანუ კოლხური თაგვისარა (. ), რომელიც გავრცელებულია აფხაზეთის, აჭარისა და ქართლის ტყესა და ბუჩქნარში. ორივე სახეობა დეკორატიულია.
თვალშისაცემი მოხმარება

თვალშისაცემი მოხმარება — ტერმინი, რომელიც აღნიშნავს მოხმარებლის მიერ უფრო მაღალი ხარისხის ან უფრო მეტი რაოდენობით პროდუქციის ან სერვისის შეძენას, ვიდრე ამის პრაქტიკული საჭიროება არსებობს. უფრო კონკრეტულად, ესაა მომხმარებლის ხარჯვითი ქცევა, მიმართული ძვირადღირებული პროდუქციის შეძენისკენ, რისი მიზანიც საკუთარი მატერიალური მდგომარეობის საჯარო დემონსტრირებაა. ამ მომხმარებლებისთვის ხარჯვის გზით ეკონომიკური სიძლიერის წარმოჩენა სოციალური სტატუსის მოპოვებას ან უკვე არსებულის შენარჩუნებას ემსახურება.

ტერმინის ავტორია თორსტეინ ვებლენი. თვალშისაცემი მოხმარების შესახებ ვებლენის თეორიის განვითარებამ საფუძველი დაუდო შემდეგი ტერმინების ჩამოყალიბებას: გამაღიზიანებელი მოხმარება, პროდუქციის მოჩვენებითი მოხმარება, რისი მიზანიც სხვა ადამიანებში შურის გაღვივებაა; და თვალსაჩინო თანაგრძნობა, ქველმოქმედების გაღება, რაც დონორის უპირატესი სოციო-ეკონომიკური სტატუსის წარმოჩენას და მისი სოციალური პრესტიჟის ამაღლებას ემსახურება.

თვალშისაცემი მოხმარებისგან მომდინარეობს კონსუმერიზმის კონცეფცია.
კლადოდიუმი

კლადოდიუმი ( — ტოტი) — მცენარის სახეშეცვლილი ყლორტი გაბრტყელებული, ფოთლისებრი ფორმის ღეროთი, რომელიც ფოთლის ფუნქციას ასრულებს. მასზე განლაგებული ფოთლები ძლიერ რედუცირებულია (ეკლებადაა გადაქცეული) ან ადრეულად ცვივიან. კლადოდიუმის ღეროვანი ბუნება მტკიცდება ფოთლის უბეში (იღლიაში) მისი მდებარეობით, აგრეთვე მასზე ყვავილების წარმოქმნით, რომლებიც ნამდვილ ფოთლებზე არასდროს არ იზრდებიან. კლადოდიუმი დამახასიათებელია მშრალი ტერიტორიების ბინადარი მცენარეებისათვის და განიხილება როგორც აორთქლების შემცირებისადმი შეგუებულობა. ზოგჯერ ისეთ კლადოდიუმებს, რომლებიც ადრე წყვეტენ ზრდას და ფოთოლს უფრო მეტად გვანან, ფილოკლადიუმს უწოდებენ (მაგ., თაგვისარა).
343-ის მანიფესტი

343-ის მანიფესტი — 343 ფრანგი ქალის მიერ ხელმოწერილი პეტიცია, რომლებიც აცხადებდნენ, რომ აბორტი ჰქონდათ გაკეთებული. მანიფესტი სამოქალაქო დაუმორჩილებლობის აქტს წარმოადგენდა, ვინაიდან საფრანგეთში აბორტი არალეგალური იყო და მანიფესტის ხელმომწერი ქალები საჯაროდ აღიარებდნენ, რომ კანონის წინაშე დასჯადი დანაშაული ჰქონდათ ჩადენილი. ისინი აბორტის ლეგალიზაციასა და კონტრაცეპტივებზე თავისუფალ წვდომას მოითხოვდნენ.

მანიფესტი სოციალ-დემოკრატიულ ყოველკვირეულ ფრანგულ ჟურნალში ლე ნუველ ობსერვატორი 1971 წლის 5 აპრილს გამოქვეყნდა. მანიფესტმა გზა გაუკვალა „ვეილის კანონის“ მიღებას, რომლის მიხედვითაც გაუქმდა სასჯელი პირველი ათი კვირის განმავლობაში ორსულობის ნებაყოფლობით შეწყვეტისთვისვის. კანონს სახელი ჯანდაცვის მინისტრის, სიმონა ვეილის, პატივსაცემად ეწოდა.

ტექსტი
მანიფესტის ტექსტი სიმონ დე ბოვუარმა დაწერა.

ყოველწლიურად საფრანგეთში მილიონი ქალი იკეთებს აბორტს, რაც სიცოცხლისთვის საშიშ პირობებში ტარდება მაშინ, როცა სამედიცინო მეთვალყურეობის პირობებში, ეს ერთ-ერთი უმარტივესი პროცედურაა. საზოგადოება ამ ქალებს ხმის ამოღების უფლებას არ აძლებს. მე ვაღიარებ, რომ ერთ-ერთი მათგანი ვარ. ვაღიარებ, რომ აბორტი გამიკეთებია. ჩვენ ვითხოვთ კონტრაცეპტიული საშუალებებისადმი თავისუფალ წვდომას და აბორტის გაკეთების თავისუფლებას.

ცნობილი ხელმომწერები
სიმონ დე ბოვუარი
კატრინ დენევი
მარგერიტ დიურასი
ანიეს ვარდა
ანა ვიაზემსკი
ფრანსუაზ საგანი
სონია რიკიელი
მარინა ვლადი
ჟანა მორო
მონიკ ვიტიგი
ფარისებრი ლეპიოტა

ფარისებრი ლეპიოტა  — ლეპიოტას გვარის სოკო ქამასებრთა ოჯახისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს აზიას, ევროპას, ავსტრალიას, ახალ ზელანდიას, ჩრდილოეთ ამერიკას, სამხრეთ ამერიკასა და ჩრდილოეთ აფრიკას.

შხამიანი სოკოა. იზრდება წიწვოვან და ფოთლოვან ტყეებში, ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად, ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

სოკო პირველად აღწერა ფრანგმა მიკოლოგმა პიერ ბიულიარმა 1789 წელს როგორც . მიმდინარე ბინომიალური სახელწოდება მიანიჭა გერმანელმა მიკოლოგმა პაულ კუმერმა 1871 წელს.

სამეცნიერო სინონიმები:

აღწერა
ქუდის დიამეტრი — 4-8 სმ, ნორჩობაში ზარისებრია, შემდგომში — ბრტყლად ამოზნექილი, შუაში ბორცვაკით, ზედაპირი დაფარულია კონცენტრულად განწყობილი ფიფქისებრი ქერცლებით, ქერცლებს შორის თეთრია, კიდეებთან ბოჭკოვანია, მოთეთრო, შემდგომში მოყვითალო-მურა.

რბილობი — თეთრი ფერის, რბილი, ხილის სუნით, ასაკთან ერთად იღებს არასასიამოვნო სუნს.

ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, ფირფიტები ხშირი, თავისუფალი, კრემისფერი.

ფეხის სიგრძე — 3-10 სმ, სისქე — 0,4- 1 სმ, მყიფე, ძირში ოდნავ გამსხვილებული, ადვილად სცილდება ქუდს. საყელოს ზემოდან სადაა, ქვემოდან დაფარულია თეთრი ან მოყვითალო ფიფქისებრი ქერცლებით, ქუდის ფერია, საყელო ფიფქოვანია, რომელიც სწრაფად ქვრება.

სპორების მტვერი — თეთრი, სპორები — უფერული, 12-16-5,5-6,5 მკმ, ელიფსისებრი ან თითისტარისებრი.

მსგავსი სახეობები
გავრცელება და ეკოლოგია
კოსმოპოლიტია. გავრცელებულია აზიაში, ევროპაში ჩრდილოეთ ამერიკაში, სამხრეთ ამერიკაში, ავსტრალიაში, ახალზელანდიაში, ჩრდილოეთ აფრიკაში.

იზრდება წიწვოვან და ფოთლოვან ტყეებში, პარკებში, ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად. უპირატესობას ანიჭებს ნათელ ადგილებს.

სეზონი — ზაფხულის ბოლოდან შემოდგომამდე.

გალერეა
ჟაკ ბერტენი

ჟაკ ბერტენი ( დ. 27 ივლისი 1918 — გ. 3 მაისი 2010) — ფრანგი კარტოგრაფ-თეორეტიკოსი. სორბონის უნივერსიტეტის პროფესორი (1967).

1960-იან წლებში მისი ხელმძღვანელობით გეოგრაფიულ მეცნიერებაში გატარდა ფუნდამენტური კვლევები გრაფიკული სახვითი საშუალებების გამოყენებაზე. 1957–85 წლებში იყო მის მიერვე დაარსებული „კარტოგრაფიული ლაბორატორიის“ ხელმძღვანელი. ცნობილია თავისი მონუმენტური მონოგრაფიით „გრაფიკული სემიოლოგია“ (1967), რომელშიც განხილულია გრაფიკული სახვითი საშუალებების ვიზუალური აღქმის სინტაქსური და ლოგიკური წესები. ნაშრომი გერმანულად ენაზე გამოიცა 1974 წელს, ხოლო ინგლისურ ენაზე 1983 წელს. სხვა ნაშრომებიდან მნიშვნელოვანია „გრაფიკა და ინფორმაციის გრაფიკული დამუშავება“ (თანაავტ., 1977), „უნივერსალური ისტორიული ატლასი“ (თანაავტ., 1997) და სხვა.

ჟაკ ბერტენმა თავის შრომებში არსებითი წვლილი შეიტანა კარტოგრაფიის თეორიაში, დაასაბუთა გრაფიკული სახვითი საშუალებების გამოყენების სინტაქტიკური და ლოგიკური წესები მათი ვიზუალური აღქმის კანონების საფუძველზე, რითაც შექმნა გრაფოლოგიური გამოთვლის სისტემის საფუძვლები.

ბერტენმა მეცნიერულ-თეორიული და გამოყენებითი კვლევები კარტოგრაფიაში თვისებრივად ახალ საფეხურზე აიყვანა. იგი, მიხეილ ბოჩაროვთან და ალექსანდრე ასლანიკაშვილთან ერთად კარტოსემიოტიკის პიონერად მიიჩნევა.

1993 წელს გერმანიის კარტოგრაფიულმა საზოგადოებამ გადასცა მერკატორის მედალი, ხოლო 1999 წელს საერთაშორისო კარტოგრაფიულმა ასოციაციამ დააჯილდოვა კარლ მანერფელტის ოქროს მედლით.
ერთყვავილიანი ცისთვალა

ერთყვავილიანი ცისთვალა — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე სატაცურისებრთა ოჯახისა. აქვს სწორი ყვავილის ყუნწი, თავდახრილი ყვავილები, 10–20 სმ სიმაღლის ღერო. 2–5, მოყვანილობით ფართოხაზური ფოთოლი. საშუალო ზომის, თავდაღუნული ყვავილი. მოყვანილობით მოგრძოლანცეტა ყვავილსაფრის ფოთლები, ღია ცისფერი, რომელსაც მიჰყვება ლურჯი ძარღვი. თეთრი და დიდი ზომის თანაყვავილი. ყვავის და ნაყოფმსხმოიარობს აპრილ-მაისში. გავრცელებულია კავკასიასა და მცირე აზიაში, კავკასიის ეკორეგიონის ენდემია. საქართველოში გვხვდება იმერეთში, აჭარაში, შიდა ქართლში, სამცხე-ჯავახეთში, კახეთში. იზრდება ტყის შუა და სუბალპურ სარტყლებში — მდელოებზე, კლდეებზე.
როზენის ცისთვალა

როზენის ცისთვალა  — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე სატაცურისებრთა ოჯახისა. აქვს მოღუნული ყვავილის ყუნწი, თავდახრილი, ზოგჯერ სწორყუნწიანი ყვავილები. მაღალი, 10–40 სმ სიმაღლის ღერო. 2–4, მოყვანილობით ფართოხაზური და ქალამნის წვერივით დაბოლოებული ფოთოლი. დიდი ზომის, თავდაღუნული ყვავილი. უკან გადახრილი, მოყვანილობით მოგრძოლანცეტა, ღია ცისფერი, ქვევითკენ უფრო მკრთალი და თეთრი ყვავილსაფრის ფოთლები. ერთ თანაყვავილედადაა შეზრდილი ორი თანაყვავილი. ყვავის და ნაყოფმსხმოიარობს მაის-ივნისში. გავრცელებულია კავკასიასა და მცირე აზიაში. კავკასიის ეკორეგიონის ენდემია. საქართველოში თითქმის ყველა რეგიონში გვხვდება. იზრდება ტყის ზედა და სუბალპურ სარტყლებში — მდელოებზე, კლდეებზე. იყენებენ როგორც დეკორატიულ მცენარეს.
ჩვეულებრივი უკადრისა

ჩვეულებრივი უკადრისა  — ერთწლოვანი ბალახოვანი მცენარე უკადრისასებრთა ოჯახისა. აქვს სწორად მდგომი, დატოტვილი, 40–100 სმ სიმაღლის, მუხლებში გამსხვილებული ღერო. ლეგა მწვანეა, კვერცხისებური ან ელიფსური, მსხვილბლაგვკბილა ფოთლები; ზედები თითქმის მჯდომარეა, ქვედევი — გრძელყუნწიანი. ყვავილები იღლიურია, დიდი ზომის, ყვითელი, ქვედა, განაპირა ნაკვთები გაფართოებულია, შუა კი — წაწვეტებული. ხახა მოწითალო ლაქებითაა დაფარული. ყვავის ივნის-აგვისტოში, ნაყოფმსხმოიარობს სექტემბერში. გავრცელებულია კავკასიაში, სამხრეთ ევროპაში, მცირე და აღმოსავლეთ აზიაში. გვხვდება თითქმის მთელ საქართველოში. იზრდება ტყეებსა და ბუჩქნარებში, დამახასიათებელია დაჩრდილული, ტენიანი ადგილებისათვის.
კოწახური

კოწახური  — მცენარეთა გვარი კოწახურისებრთა ოჯახისა. ბუჩქები, იშვიათად მცირე ზომის ხეებია (სიმაღლე 3,5 მეტრამდე). ფოთლები კვერცხისებრი ან ლანცეტაა, ხშირად ეკლებად სახეცვლილი თანაყვავილებით. ყვავილები ორმაგი ყვითელი ყვავილსაფრითაა. ნაყოფი — მრგვალი ან წაგრძელებული, წითელი ან შავი წვნიანი კენკრა. ცნობილია დაახლოებით 500 სახეობა, რომლებიც გავრცელებული არიან ევრაზიის, ამერიკისა და ჩრდილოეთ აფრიკის ზომიერ სარტყელში. ყველაზე მეტად გავრცელებული სახეობაა ჩვეულებრივი კოწახური (. ), რომელიც იზრდება ტყის პირებში, წყალგამყოფ მდელოებზე, ხრამებში, სტეპისა და ტყესტეპის ზონის ევროპულ ნაწილში. კოწახური ფართოდაა კულტივირებული როგორც დეკორატიული მცენარე (არსებობს წითელფოთლიანი ფორმები); ხშირად ზრდიან ცოცხალი ღობის შესაქმნელად. ნაყოფი საკვებად ვარგისია, აქვს სასიამოვნო გემო, შეიცავს შაქარს, ვიტამინებს -ს და -ს, კაროტინს, პექტინის, მთრიმლავ და საღებავ ნივთიერებებს. ფოთლები და ფესვები სამკურნალო ნედლეულია ალკალოიდი ბერბერინის მიღებისათვის. კარგი თაფლოვანი მცენარეებია. კოწახურის მრავალი სახეობის ფოთლებზე ვითარდება მარცვლეული კულტურების დამაზიანებელი ჟანგა სოკოს -ის საგაზაფხულო მსხმოიარობა, ამიტომ რეკომენდებული არ არის კოწახურის დარგვა ამ კულტურებთან ახლოს.
იოჯი იამამოტო

იოჯი იამამოტო (დ. 3 ოქტომბერი, 1943) — იაპონელი მოდის დიზაინერი, რომელიც მოღვაწეობს ტოკიოსა და პარიზში. ცნობილია ავანგარდული დიზაინის სამოსით, რომელშიც იაპონური ესთეტიკაა წარმოდგენილი. მოდის სფეროში შეტანილი წვლილისთვის დიზაინერს არაერთი საპატიო ჯილდო აქვს მიღებული, მათ შორისაა საფრანგეთის ხელოვნებისა და ლიტერატურის ორდენი და იაპონიის ღირსების ორდენი.
დუმბარტონ-ოქსი

დუმბარტონ-ოქსი — ისტორიული მამული ვაშინგტონის ჯორჯტაუნის უბანში. თავდაპირველად იყო რობერტ ვუდს ბლისისა (1875–1962) და მისი მეუღლე მილდრედ ბარნს ბლისის (1879–1969) რეზიდენცია და ბაღი.

 დაარსდა ბლისების მიერ, რომლებმაც ის 1940 წელს გადასცეს ჰარვარდის უნივერსიტეტს. კვლევითი ინსტიტუტი ეძღვნება სწავლებებს სხვადასხვა სფეროში, მათ შორის: ბიზანტიისა და კოლუმბამდელი ცივილიზაციების კვლევებს, ასევე ბაღის დიზაინისა და ლანდშაფტის არქიტექტურის სფეროს, რაც ხორციელდება სამეცნიერო სტიპენდიების, შეხვედრების, გამოფნეების და პუბლიკაციების მეშეობით.

საზოგადოებისთვის დუმბარტონ-ოქსი ღიაა როგორც ბაღი და მუზეუმის კოლექცია. ის ასევე მასპინძლობს საჯარო ლექციებს და სხვადასხვა კონცერტებს.

1944 წელს დუმბარტონ-ოქსში გაიმართა კონფერენცია, როემლშიც მონაწილეობდნენ დელეგატები აშშ, ბრიტანეთი, სსრკ და ჩინეთიდან.

დირექტორები
ჯონ სეიმურ თეჩერი, დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელი, 1945, დირექტორი, 1946–1969
უილიამ რ. ტაილერი, 1969–1977
ჯილს კონსტებლი, 1977–1984
რობერტ თომსონი, 1984–1989
ანგელიკი ლაიუ, 1989–1998
ედვარდ ლ. კეინანი, 1998–2007
იან მ. ზიოლკოვსკი, 2007–დღემდე
მათეუს ჰეცენაუერი

მათეუს ჰეცენაუერი (; დ. 23 დეკემბერი, 1924 — გ. 3 ოქტომბერი, 2004) — ავსტრიელი სნაიპერი, რომელიც ნაცისტური გერმანიის ვერმახტში, აღმოსავლეთის ფრონტის მესამე სამთო დივიზიაში, მსახურობდა. მის ანგარიშზე 345 დადასტურებული ლიკვიდაციაა, აქედან ყველაზე შორ მანძილზე —1100 მეტრზე. 1945 წლის 17 აპრილს დაჯილდოვდა რკინის ჯვრის რაინდის ჯვრით. ჰეცენაუერი ვერმახტის ყველაზე შედეგიან სნაიპერად ითვლება. მესამე სამთო დივიზიაში მასთან ერთად მსახურობდა, ასევე ავსტრიელი, ვერმახტის მეორე ყველაზე შედეგიანი სნაიპერი იოზეფ ალერბერგერი.

ადრეული ცხოვრება
ჰეცენაუერი დაიბადა ავსტრიულ ტიროლში, ბრიქსენ-იმ-თალეს მუნიციპალიტეტში. ამ რეგიონში მცხოვრებ მამაკაცთა დიდი ნაწილი მონადირეობას მისდევდა და თავად მათეუსის მამაც მონადირე იყო, ამიტომ მისთვის ბავშვობიდან მოყოლებული იარაღი უცხო არ ყოფილა. იარაღმა მალე ჩაანაცვლა საბავშვო სათამაშოები. ნადირობისას მათეუსმა ისწავლა კამუფლირების ხელოვნება და ალპების რთულ რელიეფზე გადაადგილება-ორი უნარი, რომელიც მოგვიანებით ძლიერ გამოადგა. ჰეცენაუერის ბიძა იოზეფი ავსტრია-უნგრეთის არმიის ვეტერანი და არაერთი მედლით დაჯილდოვებული იყო, მათ შორის გერმანული რკინის ჯვრის ორდენით. სახლში გამოფენილი ეს მედლები ახალგაზრდა მათეუსისთვის აღმაფრთოვანებელი იყო.

სამხედრო სამსახური
ჯარში 1941 წელს, ოპერაცია ბარბაროსას დაწყებამდე გაიწვიეს, როცა ჯერ კიდევ არასრულწლოვანი იყო. ის თავდაპირველად სამთო მსროლელთა ასმეორმოცე დივიზიაში მსახურობდა აღმოსავლეთი ფრონტის სამხრეთ სექტორში. 1943 წელს არტილერისტთა სასწავლებელში მოხვდა, სადაც მან თავისი ზუსტი სროლის უნარები წარმოაჩინა და შემდეგ სნაიპერთა სკოლაში გააგზავნეს. სნაიპერის წვრთნა 1944 წლის მარტიდან ივლისამდე პერიოდში გაიარა, საიდანაც მესამე სამთო დივიზიაში მოხვდა. ოცი წლის მათეუსი ფრონტზე კარპატების მთიანეთში გაიგზავნა. ამ დროს გერმანია უკვე უკან და უკან იხევდა, საბჭოთა არმია კი შეტევაზე იყო გადმოსული. ჰეცენაუერს ევალებოდა გერმანელი სამთო არტილერისტების დაცვა საბჭოთა სნაიპერებისა და მეტყვიამფრქვევეებისგან. მისთვის პრიორიტეტული სამიზნეები იყვნენ წითელარმიელი მეთაურები, რომელთა გასანადგურებლად ხშირად საათობით უწევდა თოვლსა და სიცივეში დამალული ყოფნა და ლოდინი.

ჰეცენაუერი იყენებდა 98 მაუზერის შაშხანას 6 ოპტიკით და 43 ნახევრადავტომატურ შაშხანას 4 ოპტიკით. 1944 წლის 6 ნოემბერს თავის ტრავმა მიიღო არტილერიის დაბომბვის შედეგად, რისთვისაც დაჯილდოვდა დაჭრილის ორდენით. 1945 წლის 17 აპრილს კი უბოძეს რკინის ჯვრის რაინდის ჯვრის ორდენიც, შემდეგ თვეში ჰეცენაუერი საბჭოთა ჯარებს ტყვედ ჩაუვარდა. მან ხუთი წელი გაატარა საბჭოთა ტყვეთა ბანაკში.

გათავისუფლებისა და შინ დაბრუნების შემდეგ ჰეცენაუერი დურგალი გახდა, ის 79 წლის ასაკში, 2004 წელს, გარდაიცვალა.
უაკარი

უაკარი, კაკაჟაო  — ცხვირფართო მაიმუნების გვარი საკისებრთა ოჯახისა. მოიცავს 4 სახეობას, რომლებიც გავრცელებული არიან სამხრეთ ამერიკაში: დასავლური ანუ მელასებრი უაკარი (. ), შავთავა უაკარი (. ), აირესის უაკარი (. ) და ნებლინის უაკარი (. ). მათი სხეულის სიგრძეა 30–57 სმ, კუდისა — 12,5–21 სმ, მასა 2,7–3,5 კგ. სხვა ამერიკული მაიმუნებისაგან განსხვავდებიან მოკლე კუდით, რომელიც არ აღემატება სხეულის სიგრძის ნახევარს. სახე და ლოყები შიშველია, ზოგჯერ შესაძლებელია წვერი ქონდეთ. მელასებრ უაკარის კეფაზე არ აქვს ბეწვი, ყურები ღიაა, შავთავა უაკარის კი კეფა შემოსილი აქვს და ყურებიც დახურულია ბეწვით. შეფერილობა ძირითადად მოყვითალოა; იცვლება სახეობებისა და ქვესახეობების მიხედვით; კანი სახეზე ალისფერია. ბინადრობენ ტროპიკულ ტყეებში — მცირე მდინარეებისა და ტბების ნაპირებთან. ცხოვრობენ დიდი ხეების ვარჯებში, იშვიათად ეშვებიან მიწაზე. აქტიურები არიან დღისით. უპირატესად იკვებებიან ხილით. ცხოვრობენ კოლონიებად, სადაც 30–50 წევრია გაერთიანებული, ზოგჯერ — 100-მდე. მდედრებს გამრავლება 3 წლის ასაკიდან შეუძლიათ, მამრების — 6 წლიდან. ჩვეულებრივ შობენ ერთ ნაშიერს. ტყვეობაში ცხოვრობენ 30 წლამდე. ყველა სახეობის არეალი მცირე ფართობისაა. ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის თანახმად, მელასებრი და ნებლინის უაკარი საფრთხის ქვეშაა.