iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ოდეთის ეკლესია

ოდესის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ ოდეთში, სოფლის ზევით, მრავალწლიანი ფიჭვის ხეებში. ეკლესია დარბაზულია, რომლის კედლები მხოლოდ ერთი მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. ტაძრის სამშენებლო მასალად გამოყენებულია დაუმუშავებელი დიდი ლოდები. კედლის წყობის ხასიათის მიხედვით, ეკლესიას - საუკუნეების ხუროთმოძღვრულ ძეგლად მიიჩნევენ. ნოემბერში აქ გიორგობას დღესასწაულობენ, თუმცა ტაძარს ღვთისმშობლის სახელით მოიხსენიებენ.
ღვთისმშობლის ღვთისმშობლის ეკლესია

ღვთისმშობლის ღვთისმშობლის ეკლესია —არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღვთისმშობელში მდებარეობს. სოფელი ღვთისმშობელი მთის ფერდობზე შეფენილი პატარა სოფელია და მდინარე გუჯარულას მარჯვენა ნაპირზე მდებარეობს. იგი ხევით შუაზე არის გაყოფილი. სოფლის განაპირას, დაბლობ ადგილზე დგას მოზრდილი ეკლესია, რომელიც ასევე ღვთისმშობლის სახელობისაა. ეკლესიის ირგვლივ სასაფლაო ყოფილა, ხოლო მის სამხრეთით ნასოფლარია. ადგილობრივთა გადმოცემით, შემთხვევითი გათხრების დროს ყავრისხევზე, თიხის მილები უპოვნიათ, საიდანაც ნასოფლარში წყალი ჩადიოდა. სერგი მაკალათია აღნიშნულ თიხის მილებს საუკუნით ათარიღებს. ვახუშტი ბატონიშვილს თავის შედგენილ რუკაზე ედოთის შემდეგ დასმული აქვს სოფელი კოწათუბანი. აქედან გამომდინარე, დევი ბერძენიშვილი ამბობდა რომ სწორედ კოწათუბანი უნდა ყოფილიყო ღვთისმშობლის ძველი სახელწოდება. ეკლესია დარბაზული ტიპისაა, რომელსაც აქვს სამხრეთის მინაშენი. ხუროთმოძღვრული ძეგლი ძალიან დაზიანებულია. ჩამოქცეულია კამარა და კონქი. დასავლეთი და ჩრდილოეთი კედლები 2-3 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. მინაშენის კედლები კი 1 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. ტაძარს შესასვლელი ორი მხრიდან სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან აქვს. სამხრეთი შესასვლელი შიგნიდან თაღოვანია. მისგან აღმოსავლეთით, კედლის წყობაში, მოზრდილი სწორკუთხა ქვაა, რომელშიც ასეთივე მოხაზულობის ჩაღრმავებაა. ეკლესიას შემორჩენილი აქვს ორი სარკმელი: ერთი საკურთხეველშია გაჭრილი, ხოლო მეორე _ სამხრეთი კედლის აღმოსავლეთ მონაკვეთში. გარედან შესასვლელში არქიტრავის ქვაზე ამოკვეთილია წრეში ჩახატული ტოლმკლავიანი ჯვარი. ძეგლის კედლებზე ალაგ-ალაგ შემორჩენილია ბათქაში, ზოგან კი საღებავის სუსტი კვალიც, რაც იმის მაჩვენებელია, რომ ეკლესია თავის დროზე მოხატული იყო. ტაძარს არქიტექტურული მონაცემების საფუძველზე საუკუნით ათარიღებენ.
გუჯარეთის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია

გუჯარეთის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნუციპალიტეტის სოფელ გუჯარეთთან.

ტაძარი ნაგებია უხეშად გათლილი რუხი ქვებით. ალაგ-ალაგ ქვა ჟანგისფერი გამხდარა. ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს რომლის არქიტრავის ქვაზე მოგრძო ჯვარია გამოსახული. ტაძარს სამი სარკმელი აქვს მათი ღიობები შენობების ზომებთან შედარებით ძალზე პატარაა. შიგნით გრძივი კედლები ერთსაფეხურიანი პილასტრით არის გაყოფილი. ეკლესია საუკუნის ბოლოს გადაუკეთებია მოწვეულ ბერძენ ოსტატს. სავარაუდოდ ამ პერიოდში უნდა იყოს ამოკაწრული არქიტრავის ქვაზე ჯვარი და სხვა უმნიშვნელო ცვლილელები.
დიდი თონეთის ეკლესია

დიდი თონეთის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ დიდ თონეთში, სოფელ გუჯარეთის სიახლოვეს.

აქედან წაღვრის არქეოლოგიურ ბაზაში ჩამოტანილია სწორკუთხა ფორმის ქვა (130×70×36 სმ), რომლის ერთი მხარე რელიეფური კომპოზიციით არის შემკული; ზევიდან კი ჯვრის ჩასადგმელი ფოსო (25×20 სმ) აქვს. აღნიშნულ ქვა სერგი მაკალათიას კანკელის ნაწილად მიაჩნდა და მას - საუკუნეებით ათარიღებდა. ნაეკლესიარში კი აღნიშნული ქვა იდო კანკელის ხაზზე, ჩრდილოეთ კედელთან. მის რელიეფზე გამოსახულია ორი მამაკაცის ფიგურა და მათ შორის აღმართულია მაღალი ჯვარი. ორივეს ერთნაირი, წელში შევიწროვებული და ბოლოგანიერი, სადა კაბა აცვია. თავზე დაბალი ქუდები ახურავთ. თავებთან დაქარაგმებული სახლები იკითხება: გ¯ლ და თ¯ე, ე. ი. გაბრიელ და თევდორე. დიდი თონეთის რელიეფს საუკუნის ნახევრით ათარიღებენ.

თაღის ქუსლებსა და ქვედა კუთხეებში დასმულ კვადრატებზე არსებული ნუსხანარევი ასომთავრული წარწერა გვამცნობს

როგორც წარწერიდან ირკვევა, თევდორესა და გაბრიელს წმიდა გიორგის ეკლესიისათვის ბარძიმი მიუციათ სახმარად თავიანთი ძმის, ოქროს ან ოქროპირის სულის საოხად. წარწერის ბოლოს მოხსენიებულია ყუდევის წმიდა გიორგი. დ. ბერძენიშვილი ფიქრობს, რომ ეკლესია, სადაც ეს ქვა დაუდგამთ და ბარძიმი უმსახურებიათ, წმინდა გიორგის სახელობისა იყო, ხოლო სოფელს მაშინ ყუდევი რქმევია.
ღინტურის ეკლესია

ღინტურის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღინტურში, გზის პირას.

დარბაზული ეკლესია ნაგებია უხეშად გათლილი, რუხი ფერის ქვებით. მისი საკურთხეველი ბრტყელია, თითქმის სწორკუთხედს მიახლოებული. კამარა ჩამოქცეულია. იგი ეყრდნობოდა ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლეზე არსებულ, კრონშტეინებზე გადაყვანილ საბჯენ თაღს. ტაძარს შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. სარკმლებიდან არცერთი არ არის შემორჩენილი.ძეგლის ნანგრევები შესასვლელთან არის თავმოყრილი. ეკლესიის ირგვლივ შეიმჩნევა ნაგებობათა ნაშთები, აქვეა ახლაც მოქმედი სასაფლაო. ვახუშტი ბატონიშვილი გუჯარულას მარცხენა ნაპირზე ღინტურის სახელით ორ სოფელს ასახელებს.
რუჰაკანა რუგუნდა

რუჰაკანა რუგუნდა (დ. 7 ნოემბერი, 1947) — უგანდელი ფიზიკოსი და პოლიტიკოსი. უგანდის პრემიერ-მინისტრი 2014-2021 წლებში. 1986 წლიდან დიდი ხნის მანძილზე იკავებდა თანამდებობებს იოვერი მუსევენის პრეზიდენტობის პერიოდში, 1986 წლიდან. 1994-1996 წლებში იკავებდა უგანდის საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობას. 2003-2009 წლებში – უგანდის შინაგან საქმეთა მინისტრი. 2009-2011 წლებში წარმოადგენდა უგანდას გაეროში. 2013-2014 წლებში – უგანდის ჯანდაცვის მინისტრი.
საყდრივაკის ეკლესია

საყდრივაკის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ საკირეში, მდინარე საკირისწყლის მარჯვენა ნაპირზე, მაღალ ტერასაზე. აქ საცხოვრებელი, თუ სამეურნეო ნაგებობანი საერთო გალავნითაა გარშემორტყმული. დარბაზული საყდრის სახურავი ჩაქცეულია საცხოვრებელი მოზრდილი ოთხკუთხა შენობები და ხაროებია შემორჩენილი.

ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთის მხრიდან აქვს. საყდრივაკის ლავგანდარის ქვები, რომელიც ამჟამად ჩამოვარდნილია და ტაძრის სიახლოვეს არის განთავსებული, შესრულებულია ორი სავედრებელი წარწერა: პირველ წარწერას დ. ბერძენიშვილი ვერ ხსნის, რაც შეეხება მეორე წარწერას, აქ კითხულობს სახელს „შაშიას“.
ტოხარული ენები

ტოხარული (ხანდახან ტოჩარული) ენები, ასევე ცნობილია როგორც არში-კუჩი, აგნეურ-კუჩეური ან კუჩეურ-აგნეური — ინდოევროპული ენების გამქრალი შტო, რომელზეც ტარიმის ღრმულის მცხოვრები ტოხარები საუბრობდნენ. ეს ენა ცნობილია - საუკუნის მანუსკრიპტებით. რომლებიც აღმოჩენილია ტარიმის ღრმულის და ლოპის უდაბნოს ჩრდილოეთით მდებარე ოაზისებში (დღევანდელი ჩრდილო-დასავლეთი ჩინეთის უიღურთა ავტონომიური რაიონი სინძიანი). ადრეულ საუკუნეში ამ ენის აღმოჩენა ეწინააღმდეგებოდა მანამდე გავრცელებულ ინდოევროპული ენების აღმოსავლეთიდან დასავლეთით ცენტუმურ და სატემურ ენებად დაყოფის იდეას. ხელნაწერების აღმოჩენის შემდეგ თავიდან დაიწყო ენათა ამ ოჯახის კვლევა. ადრეული ავტორების მოსაზრება, რომ ანტიკური ბაქტრიაში (ტოხარისტანში) ცხოვრობდნენ ტოხარელები შეიცვალა, თუმცა დასახელება ტოხარიული შემორჩა და ასევე შემოთავაზებული იქნა ალტერნატილი აგნეური ან კუჩერული.

უძველესი აღმოჩენილი ტოხარული -ზე შესრულებული ხელნაწერები თარიღდება ან გვიან საუკუნით, რაც ამ ენას გვიან ანტიკურ პერიოდს სხვა ისეთ ენებთან ერთად მიაკუთვნებს როგორიცაა: გოთური ან ძველი სომხური.

აღმოჩენა და მნიშვნელობა
ტოხარული ენების და ანბანის არსებობის შესახებ არანაირი ინფორმაცია არ არსებობდა ადრეულ საუკუნეში აურელ სტეინის მიერ ტარიმის აუზსი ჩატარებული არქეოლოგიური გათხრების დროს მანამდე უცნობ დამწერლობაზე შესრულებული ხელნაწერების აღმოჩენამდე. აღმოჩენილი არქეოლოგიური არტეფაქტები თარიღდებოდა - საუკუნეებით.

მალე გაირკვა, რომ აღმოჩენილი ნაწერები წარმოადგენდა ერთმანეთისგან განსხვავებულ მარა ერთმანეთის ორ მონათესავე, მანამდე უცნობი ინდოევროპული ენების ოჯახს. დღეს მათ თოხარული ენები ეწოდებათ, რომლებიც იყოფა: ტოხარული (ანგეური ან აღმოსავლურ ტოხარული. მშობლიური სახელი - ) ყარაშაჰარიდან (ანტიკური აგნი, ჩინურად იანქი) და ტურფანიდან (ანტიკური ტურფანი და ხოსო), ტოხარული (კუჩეური ან დასავლეთ ტოხანური) კუჩადან.

 საუკუნის პრაკრიტული დოკუმენტები ტარიმის ბასეინის სამხრეთ ნაწილში არსებული ლოულანის სამეფოდან და ნიიას ნანგრევებიდან შეიცავენ მონათესავე ენებიდან ნასესხებ სიტყვებს და სახელებს, ამ ძეგლებს ტოხარული -დაც მიხსენიებდნენ.

ამ აღმოჩენამ ინდოევროპული ენების კავშირების შესახებ ზოგიერთი თეორია უგულველყო და ამ სფეროს მიმართ ინტერესი გაზარდა. საუკუნეში მიიჩნეოდა, რომ ცენტიმურ და სატემურ ენებს შორის დაყოფა მარტივად დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ ხდებოდა. ცენტიმური დასავლური ენები აღმოსავლეთისკენ სატემურში გადადიოდა. ეს თეორია საუკუნეში ხეთური ენის აღმოჩენამ შეარყია, და ბოლოს ტოხარული რომელიც ყველაზე აღმოსავლეთი ენა იყო და ამავდროულად ცენტიმური. შედეგად შეიქმნა ახალი თეორია, რომელიც იოჰანსენ შმიდტის ტალღის მოდელს ემყარებოდა, რომელის მიხედვითაც სატემური იზოგლოსები წარმოადგენდა პროტოინდოევროპული ენების ლინგვისტურ სიახლეს. ხოლო აღმოსავლეთ და დასავლეთ ცენტუმურმა ენებმა ეს ცვლილება არ განიცადეს.
ალექსანდრე ანანოვი

ალექსანდრე ანანოვი — მსხვილი მიწათმფლობელი და ცნობილი მეურნე საუკუნის დასავლეთ საქართველოში.

საქმიანობა
დაამთავრა მოსკოვის აღმოსავლურ ენათა ლაზარევის ინსტიტუტი. საუკუნის 60-იან წლებში ჩამოვიდა საქართველოში და სათავეში ჩაუდგა სატყეო მეურნეობას, რომელიც ქუთაისის გუბერნიაში მისმა ძმამ ივანემ შეიძინა. ჩადო ინვესტიციები დასავლეთ საქართველოში მევენახეობა-მეღვინეობის სფეროში, გააშენა ზვარი, სოფელ ვარციხეში ააგო ღვინის ქარხანა, ჩამოიყვანა სპეციალისტები საფრანგეთიდან და დაიწყო ღვინისა და კონიაკის წარმოება. ამასთან, შეიძინა ათეულობით ჰექტარი მიწის ნაკვეთი, რომლის უმეტეს ნაწილს ადგილობრივ გლეხებზე იჯარით გასცემდა, რაც მისი შემოსავლის მნიშვნელოვანი წყაროს წარმოადგენდა. მოგვიანებით გახდა ბაქოს ნავთობმრეწველთა ამხანაგობის „ძმები მირზოევები და კომპანიის“ მსხვილი აქციონერი და დაიკავა ამხანაგობის გამგეობის თავმჯდომარის პოსტი. სათავეში ედგა კავკასიის სომეხთა საქველმოქმედო საზოგადოებას, შედიოდა სხვა არაერთი საქველმოქმედო ფონდის მმართველობაში და ინდივიდუალურადაც ეწეოდა ქველმოქმედებას. მაგალითად 1864 წელს დააფინანსა 10 სომეხი მოზარდის მოსკოვში გაგზავნა იქაურ მექანიკურ ქარხანაში, საიუველირო და სამკერვალო სახელოსნოებში, ფერწერის, ქანდაკებისა და არქიტექტურის სასწავლებლებში პროფესიების დასაუფლებლად. სომეხ ჭაბუკებს საკონდიტრო საქმის შესასწავლად გზავნიდა საფრანგეთში და სხვა. 1890 წელს ქალაქის ბურჟუაზიულმა წრეებმა თბილისის თვითმმართველობის ხმოსნად აირჩიეს. ცნობილი კომერსანტი და ქველმოქმედი 1909 წელს თბილისში გარდაიცვალა. ანდერძით მან სომეხთა საქველმოქმედი საზოგადოებას მნიშვნელოვანი თანხა დაუტოვა.

შთამომავლობა
აბგარ ანანოვი
მიხრან ანანოვი
გრიგოლ ადელხანოვი

გრიგოლ ადელხანოვი (დ. 1848 მოსკოვი — გ. 1917 თბილისი) — სომეხი მეწარმე, კომერსანტი.

საქმიანობა
გრიგოლ ადელხანოვი დაიბადა მოსკოვში, 1848 წელს. პეტერბურგის კომერციული სასწავლების დამთავრების და გერმანიაში სტაჟირების გავლის შემდეგ, ადელხანოვი გააგზავნეს კავკასიაში, რუსეთის ადმინისტრაციული რიგითი მოხელის სახით. თბილისში საცხოვრებლად დამკვიდრებული, იგი თავდაპირველად საბანკო საქმეში ჩაერთო, ხოლო მოგვიანებით მრეწველობაში გადაინაცვლა. 1872 წელს ადელხანოვი გახდა თბილისის ურთიერთკრედიტის საზოგადოების მმართველი, რომელიც წარმატებულ საფინანსო ინსტიტუტად აქცია.

პირველი ტყავის ქარხანა ადელხანოვმა 1875 წელს ორთაჭალაში გახსნა. პარალელურად მან ფეხსაცმლის წარმოებაც დაიწყო, ამ სფეროში ლიდერული პოზიცია დაიკავა და ფართო აღიარებას მიაღწია, დაიმსახურა არაერთი ჯილდოც. თბილისის გარდა მისი მაღაზიები და საწყობები იყო პეტერბურგში, ბაქოსა და ვლადიკავკაზში. ადელხანოვს სახელი გაუთქვა თბილისში თექის ფაბრიკამ, რომელიც 1889 წელს თვითონ დააარსა. განსაკუთრებულად დიდი მოგება ქურთუკების წარმოებას მოჰქონდა, რომელიც ციმბირსა და მსგავს ადგილებში იყო მოთხოვნადი.

ადელხანოვის კუთვნილებაში შედიოდა მტკვირის პირას მდებარე ორსართულიანი ვილა და რამდენიმე საწარმო. იგი ფლობდა მსხვილი სააქციო გაერთიანების „კავკასიაში ტყავისა და თექის წარმოების გ. ადელხანოვის სააქციო საზოგადოების“ საკონტროლო პაკეტს. გრიგოლ ადელხანოვი, როგორც მსხვილი მრეწველთა წარმომადგენელი, 1890 წელს თბილისის სათათბიროს ხმოსნადაც იყო არჩეული. პირველი მსოფლიო ომის დროს მისმა ფაბრიკამ მიიღო სამხედრო უწყების დაკვეთა, რისი დახმარებითაც მისი წარმადობა ორჯერ გაიზარდა, მაგრამ 1916 წლიდან ნედლეული შემცირდა, რის გამოც წარმოებას დაქვეითების საშიშროება ელოდა. გრიგოლ ადელხანოვს ჰქონდა მინიჭებული კომერციის მრჩევლისა და თბილისის საპატიო მოქალაქის წოდება. ადელხანოვი თავისი ქონების ნაწილს ახმარდა ქველმოქმედებას და ეხმარებოდა ოსმალეთის მიერ შევიწროებულ სომხებს. იგი ასევე აქტიურად იყო ჩართული საგანმანათლებლო სფეროში. კერძოდ: იყო თბილისის კომერციული სასწავლებლის მზრუნველთა საბჭოს თავმჯდომარე და თბილისის სომხური საქველმოქმედო საგანმანათლებლო საზოგადოების გამგეობის წევრი. ასევე ადელხანოვი სათავეში ედგა ციხის კომიტეტს, სადაც კონტროლს ახდენდა პატიმრების მოპყრობაზე.

გარდაცვალების შემდეგ
გრიგოლ ადელხანოვი გარდაიცვალა 1917 წელს. მისი ბიზნესი განაგრძო მისმა ვაჟმა, რომელსაც მემკვიდრეობით დარჩა საწარმო. მან განაგრძო პროდუქციის გამოშვება. თბილისელთა შორის პოპულარობა მოიპოვა „ადელხანოვის ჩუსტებმა“. 1920 წლიდან, არასტაბილური მდგომარეობის გამო, ადელხანოვის სააქციო საზოგადოებას მძიმე ეკონომიკური მდგომარეობა ჰქონდა და ამიტომ ფაბრიკაში მუშაობა შეჩერდა. მას შემდეგ რაც საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლება დამყარდა, ადელხანოვის საწარმოები ნაციონალიზაციას დაექვემდებარა. ადელხანოვის შვილი, თავისივე ყოფილ ქარხანაში ინჟინრად დანიშნეს, მაგრამ შემდგომ საბოტაჟში დაადანაშაულეს და ყარაღანდის ოლქის შრომა-გასწორების ბანაკში გადაასახლეს, საიდანაც აღარ დაბრუნებულა. 1924 წელს მოხდა ფაბრიკის რეკონსტრუქცია, და 1930-იანი წლების შუა ხანებამდე ფუნქციონირებდა. ხოლო მოგვიანებით მოხდა სანაპიროების გაშენება, რის შედეგადაც საწარმო დაანგრიეს.

ორთაჭალაში ადელხანოვების სახლის დიდი ნაწილი, რომელიც ოფიციალურად ისტორიული ძეგლის სტატუსით არ სარგებლობდა, 2023 წელს კერძო კომპანიის მიერ მრავალფუნქციური კომპლექსის მშენებლობის დროს დაინგრა.
არსლან გირეი

არსლან გირეი (; დ. 1692 — გ. 1768, კეუშენი, მოლდავეთი) — ყირიმის ხანი 2-ჯერ: 1748–1756 წ.წ და 1767 წელს, დევლეთ გირეის ვაჟი, სელიმ გირეის შვილიშვილი.

ბიოგრაფია
არსლანი დევლეთ გირეის ვაჟი იყო. მამის გარდაცვალების შემდეგ 20 წლის მანძილზე ცხოვრობდა სტამბოლში. ბიძამისის, ყაფლან -ის მმართველობისას ნურედინად იყო დანიშნული. 1748 წელს, ოსმალებმა დაამტკიცეს ყირიმის ხანად.

არსლან გირეიმ ხანის ტიტულის მიღებისთანავე ყურადღება გაამახვილა სახანოს შიდა მდგომარეობაზე. მან განაგრძო რუსების შემოსევების შედეგად დანგრეული ბახჩისარაის აღდგენა და ასევე მოაწყო აღდგენითი სამუშაოები სხვადასხვა ქალაქებში. მან შეაკეთა სასაზღვრო ციხე-სიმაგრეები პერეკოფსა და არაბატში. აღადგინა მინიხის მიერ განადგურებული დევლეთ გირეის მეჩეთი ევპატორიაში, დაიწყო სკოლებისა და მედრესეების მშენებლობა მთლიანი სახანოს ტერიტორიაზე. წინამორბედების მსგავსად მოუწია ყუბანისა და ბუჯაკის ნოღაელების, ასევე ჩერქეზების დაშოშმინება. არსლან გირეიმ საგარეო პოლიტიკაში თავისი წვლილი შეიტანა ოსმალეთის იმპერიას, რეჩპოსპოლიტასა და რუსეთის იმპერიას შორის მშვიდობის შენარჩუნებაში. მიუხედავად პოპულარული და ხალხის მოყვარული მმართველის სახელისა, 1756 წელს მის მიმართ მტრულად განწყობილი ყირიმისა და სულთნის ქვეშევრდომების ინტრიგების გამო მან სახანოს ტახტი დაკარგა.

1767 წელს, 75 წლის არსლანმა სტამბოლში კვლავ მიიღო ხანის წოდება, მაგრამ სამი თვის შემდეგ მგზავრობისას გარდაიცვალა კეუშენში, მოლდავეთში. გადაასვენეს ბახჩისარაიში და დაკრძალეს ხანთა სასაფლაოზე. მისი ვაჟი, დევლეთი მოგვიანებით გახდა ყირიმის ხანი.
ჰალიმ გირეი

ჰალიმ გირეი (; დ. 1689 — გ. 1759, სტამბოლი, ოსმალეთის იმპერია) — ყირიმის ხანი 1756–1758 წლებში, საადეთ გირეის ვაჟი, სელიმ გირეის შვილიშვილი.

ბიოგრაფია
ჰალიმ გირეი იყო ყირიმის ხანის, საადეთ გირეის ვაჟი. ჰალიმმა თავისი ცხოვრების ნახევარი სტამბოლში, სულთნების კარზე გაატარა. 1727–1730 წლებში მენლი -ის ნურედინად იყო დანიშნული. 1756 წელს 67 წლის ასაკში მიიღო ხანის ტიტული. ჰალიმ გირეიმ საკადრო ცვლილებები მოახდინა სახელმწიფო სისტემაში, მნიშვნელოვანი თანამდებობები ანდო თავის უმცროს ნათესავებს. ჰალიმ გირაის ყველა გარემოცვა დიდად არ ფლობდა მართვის აუცილებელ უნარებს, რამაც დიდებულთა აღშფოთება გამოიწვია. ბუჯაკის, იედისანის, დნესტრისა და დნეპრის რეგიონებში იფეთქა აჯანყებებმა. ხანს ასევე აუჯანყდნენ თავისი ნათესავები, რომელთაგან გამოირჩა ყირიმ გირეი.

ოსმალთა სულთნის დივანმა ყირიმში დიდი არეულობის თავიდან აცილების მიზნით, გადაწყვიტა ჰალიმ გირეი ხანის თანამდებობიდან გაეთავისუფლებინა. 1758 წელს ჰალიმი ტახტიდან გადადგა სწორედ ყირიმ გირეის სასარგებლოდ, პენსია მიიღო და დასახლდა სარაჯ-ელიში, სტამბოლის ახლოს, სადაც 1 წელიწადში, 70 წლის ასაკში გარდაიცვალა.
ვარშავის სამეფო სასახლე

ვარშავის სამეფო სასახლე — ისტორიული ძეგლი პოლონეთში, ვარშავაში, დედაქალაქის უძველესი შენობა. სასახლე ააშენა საუკუნეში ბოლესლავ გულადმა. საუკუნეში იტალიელი არქიტექტორის, ჯოვანი დი კვადროს ხელმძღვანელობით ჩაუტარდა რესტავრაცია რენესანსის სტილში, ხოლო საუკუნეში მეფის არქიტექტორმა, სანტა გუჩიმ, განახორციელა სამეფო სასახლის რეკონსტრუქცია ბაროკოს სტილში. მეფე სასახლეში გადავიდა 1611 წლიდან. საუკუნეში სასახლის ინტერიერი განაახლა სტანისლავ ავგუსტ პონიატოვსკიმ. საუკუნეში მეორე მსოფლიო ომის დროს სასახლე განადგურდა. სასახლის რეკონსტრუქცია განხორციელდა 1970-იან წლებში.
ზეინა აქარი

ზეინა აქარი (არაბ. )—ლიბანის სახელმწიფო მოღვაწე, ვიცე პრემიერი და თავდაცვის მინისტრი 2020 წლის 21 იანვრიდან.

ადრეული წლები და განათლება
ზეინა აქარი დაიბადა კორეში—ჩრდილოეთ ლიბანის გუბერნიაში 1975 წელს.  დაამთავრა ბეირუთის ამერიკული უნივერსიტეტი . მიღებული აქვს სოციალურ მეცნიერებათა ხარისხი. 1998 წელს მან და მისმა მეუღლემ დააარსეს სოციალური და კულტურული განვითარების ასოციაცია , არასამთავრობო ორგანიზაცია, რომელის საქმიანობა უკავშირდება  საგანმანათლებლო  სამედიცინო და ეკონომიკურ მომსახურებას კეფრაიასა და ლიბანში. ზეინა აქარი იყო აღმასრულებელი დირექტორი  მისი მეუღლის მიერ დაფუძნებული კვლევითი და საკონსულტაციო ფირმისა .

2020 წლის 21 იანვარს ზეინა აქარი დაინიშნა თავდაცვის მინისტრად და ვიცე პრემიერად. იგი  ექვსი ქალიდან ერთ – ერთია, რომელიც შევიდა ახალი მთავრობის ოცკაციანი კაბინეტის შემადგენლობაში პრემიერ მინისტრ ჰასან დიაბის ხელმძღვანელობით. ზეინა აქარი ქვეყნის პირველი  თავდაცვის მინისტრი ქალია და პირველი თავდაცვის მინისტრი  ქალი არაბულ სამყაროში. ლიბანის  სამთავრობო კაბინეტში ექვსი ქალის დანიშვნას  იუმორით და უკმაყოფილებით შეხვდნენ. ამასთან,  მდგომარეობა შეიცვალა  შემდეგ ეტაპზე, როდესაც ზეინა აქარმა გამოავლინა გამორჩეული მენეჯერული და ორგანიზაციული  უნარები.

აქარს არ აქვს  თავდაცვისა და სამხედრო სფეროში მუშაობის გამოცდილება. იგი დაადანაშაულეს სხვადასხვა პოლიტიკურ პარტიის წევრობაში, მაგრამ წყაროებმა ეს უარყვეს და აღნიშნეს, რომ მას პარტიული ისტორია არ ჰქონდა და არჩეული იყო პრეზიდენტ მიშელ აუნის მიერ. იურისტმა იმად ალ-ჰოუთმა განაცხადა: ”აშკარაა, რომ მინისტრების, თავდაცვის მინისტრის ჩათვლით, არჩევა ეფუძნებოდა არა ეფექტურობას, არამედ ერთგულებას”. კაბინეტი მთლიანობაში შეფასდა "ტექნოკრატიულად".

2020 წლის 23 იანვარს ფიცის დადების ცერემონიალზე აკარმა ისაუბრა ხალხის მიერ პროტესტის გამოხატვის უფლებებსა და  მთავრობაზე ზეწოლაზე, ასევე მთავრობის პასუხისმგებლობაზე, რომ იმოქმედოს ხალხის საუკეთესო ინტერესებისთვის. მისი თქმით, მისი მთავარი პრიორიტეტი კორუფციასთან ბრძოლაა.

2020 წლის 4 აგვისტოს ბეირუთის პორტში მომხდარი დამანგრეველი  აფეთქების გამო, ზეინა აქარი იძულებული გახდა 10 აგვისტოს თანამდებობა დაეტოვებინა საპროტესტო აქციების ფონზე. მოსახლეობა მთავრობას დაუდევრობასა და არაეფექტურ მმართველობაში ადანაშაულებდა. ზეინა აქარის გადაყენებას მოჰყვა პრემიერ მინისტრის ჰასან დიაბისა და მისი მთავრობის გადადგომა. ჰასან დიაბის თქმით, ბეირუთში მომხდარი აფეთქება და ქვეყანაში მიმდინარე საპროტესტო აქციები  საყოველთაო კორუფციის შედეგი იყო.  პრეზიდენტმა მიშელ აუნმა განაცხადა, რომ გამოძიება გამჭვირვალე იქნებოდა და ყველა პასუხისმგებელი პირი დაისჯებოდა. მთავრობამ გააგრძელა მოვალეობების შესრულება ახალი მთავრობის ჩამოყალიბებამდე.

პარტიულობა
წევრია პარტიის — „თავისუფალი პატრიოტული მოძრაობა“ (დამფუძნებელი ლიბანის ახლანდელი პრეზიდენტი მიშელ აუნი)

რელიგია
მართლმადიდებელი ქრისტიანი.

პირადი ცხოვრება
ზეინა აქარი ბერძენი მართლმადიდებელია. ის დაქორწინებულია სუნიტ ბიზნესმენსა და კოლექციონერ  ჯავად ადრაზე, რომელიც ქვეყნის ერთ-ერთი ყველაზე მსხვილ კვლევით კომპანიას უდგას სათავეში. ჯავად ადრამ 2018 წელს ააგო ნაბუს მუზეუმი არტეფაქტებით, რომელთაგან უმეტესობა მისი პირადი კოლექციიდანაა. ზეინა აქარი და ჯავად ადრა დაქორწინდნენ კვიპროსზე, რადგან როგორც ქრისტიანსა და მუსლიმს, არ შეეძლოთ  ქორწინება დაერეგისტრირებინათ ლიბანში.
ბოგდან აურესკუ

ბოგდან ლუჩიან აურესკუ (დ. 9 სექტემბერი, 1973) — რუმინელი დიპლომატი. რუმინეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი 2021 წლის 25 ნოემბრიდან.

რუმინეთის პრეზიდენტის მრჩეველი საგარეო საკითხებში 2016-2019 წლებში. 2014 წლის ნოემბრიდან 2015 წლის ნოემბრამდე იკავებდა რუმინეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობას. მანამდე ეკავა სახელმწიფო მდივნის თანამდებობა რუმინეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროში - სახელმწიფო მდივანი სტრატეგიულ საკითხებში (2009–2010, 2012–2014), სახელმწიფო მდივნის ევროპულ საკითხებში (2004–2005, 2010–2012) და სახელმწიფო მდივანი. გლობალურ საკითხებში (2012).
ლოგიკური პოზიტივიზმი

ლოგიკური პოზიტივიზმი, იგივე ლოგიკური ემპირიზმი — ფილოსოფიური მიმდინარეობა, ნეოპოზიტივიზმის ნაირსახეობა, რომელიც მის საფუძველსაც წარმოადგენს. მისი მიხედვით, ცოდნა ეფუძნება ლოგიკურ მსჯელობასა და ემპირულ გამოცდილებას. ლოგიკური პოზიტივიზმის მიხედვით, მეცნიერული ცოდნა არის ფაქტობრივი ცოდნის ერთადერთი ფორმა. უწოდებს რა არა მცდარს არამედ უაზროს, ლოგიკური პოზიტივიზმი უარყოფს მეტაფიზიკურ დოქტრინას. რადგან მასში რჩება პასუხგაუცემელი კითხვები, მიზეზობრიობასთან, ღმერთთან, სუბსტანციასთან დაკავშირებით. ლოგიკური პოზიტივიზმის მიხედვით, ეს კითხვები არა არის ნამდვილი.

ლოგიკური პოზიტივიზმი განსხვავდება ემპირიზმისა და პოზიტივიზმის ადრეული ფორმებისაგან და ცოდნის საბოლოო საფუძვლად, ექსპერიმენტულ დადასტურებას მიიჩნევს. მისი მიხედვით საჭიროა მეცნიერული ცოდნის აღნაგობის ლოგიკური ანალიზის გაკეთება, რომლის მიზანია მეცნიერული ცოდნისა და მისი სხვადასხვა მიმართულებების რეორგანიზაცია და ამ სამყაროს ერთიანი სახის მოცემა. ამასთან, ლოგიკა და მათემატიკა განიხილება, როგორც ფორმალური მიმდინარეობები, რომლებიც წარმოადგენენ ანალიზური მტკიცებების ერთობლიობას.

ისტორია
ლოგიკური პოზიტივიზმი ჩამოყალიბდა საუკუნის 20-იან წლებში, ე.წ. ვენის წრეში. 1930-იან წლებში ლოგიკური პოზიტივიზმის წარმომადგენლები, აშშ-ში ემიგრაციაში წავიდნენ და ამერიკულ ფილოსოფიაზე დიდი გავლენა მოახდინეს. 1950-წლამდე ლოგიკური პოზიტივიზმი იყო მეცნიერების წამყვანი ფილოსოფია. დღეს მისი გავლენა შენარჩუნებულია, მეცნიერული აზროვნების ანალიზზე და ფორმალური ლოგიკისა და ალბათობის თეორიაში.
ტოხარები

ტოხარები — ტარიმის ღრმულის ჩრდილოეთში აღმოჩენილ ინდოევროპულ ტოხარულ ენაზე (რომელიც 400-1200 წლებით დათარიღებული 7600 დოკუმენტითაა ცნობილი) მოსაუბრე ხალხი. ამ ენას სახელი მიანიჭეს ადრეული საუკუნის მეცნიერებმა რომლებმაც ეს ხალხი გააიგივეს ბერძნულ წყაროებში მოხსენიებულ -ებთან (ლათინურად - ), რომლებიც ბაქტრიაში ძვ. წ. საუკუნიდან სახლობდნენ. მათი ნამდვილი ეთნიკური სახელი უცნობია. ისინი საკუთარ თავს შესაძლებელია ეძახდნენ: აგნი, კუჩი, კრორანი ან აგნია და კუჩია როგორც ეს სანსკრიტული ტექსტებიდანაა ცნობილი.

ტარიმის ბასეინის ჩრდილოეთში მდებარე ოაზისებში სასოფლო-სამეურნეო თემები პირველად დაახლოებით ძვ. წ. 2000 წელს გაჩნდა. ზოგი მკვლევარი ამ დასახლებებს უკავშირებს მანამდე (დაახ. ძვ. წ. 3500–2500) ტარიმის ჩრდილოეთით ციმბირში არსებულ აფანასევოს კულტურას ან ცენტრალურ აზიაში არსებულ ბაქტრია-მარგიანეს კულტურას. ტარიმის რეგიონში აღმოჩენილი ადრეული ტარიმის მუმიები (დაახ. ძვ. წ 1800) შესაძლოა არ იყოს ტოხარებთან კავშირში.

ძვ. წ. საუკუნეში ეს დასახლებები გარდაიქმნა ქალაქ-სახელმწიფოებად. მათ შორის უდიდესი იყო კუჩა, რომელიც აბრეშუმის გზის ტაკლა-მაკანის უდაბნოს მონაკვეთის საგზაო სადგურს წარმოადგენდა.

რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში ტარიმის აუზს მართავდა: ხუნუს ტომები, ხანის დინასტია, ტიბეტის იმპერია და ტანის დინასტია. საუკუნეში რეგიონში თურქულად მოლაპარაკე უიღურები დასახლდნენ და ქოჩოს სამეფო შექმნეს. ტარიმის ქალა-სახელმწიფოების მოსახლეობა უღურებს შეერია და რეგიონში ძველი უიღურული გავრცელდა. ითვლება, რომ ტოხარულმა ენებმა საუკუნეში შეწყვიტა არსებობა.

სახელები
 საუკუნის დასაწტისში, ტარიმის რეგიონის ოაზისებში არგეოლოგებმა აღმოაჩინეს დიდი რაოდენობით ხელნაწერები, რომელიც შესრულებული იყო ორ ერთმანეთის მონათესავე მანამდე უცნოდ ინდოევროპულ ენებზე. მათი წაკითხვა ადვილი იყო, რადგან გამოიყენებობა მანამდე უკვე გაშიფრული ინდური ბრაჰმი დამწერლობის მონათესავე დამწერლობა. ეს ენები მათი გეოგრაფიული მეზობლების ანალოგიურად მარტივად განისაზღვრა: ძველ უიღურულზე შესრულებული ბუდისტური ტექსტი შეიცავდა ანაბეჭდს, რომელიც ამობობდა, რომ ტექსტი ნათარგმნი იყო სანსკრიტიდან -ს გამოყენებით ( - "ტოგარის ენა") დაუკავშირა სტრაბონინის მიეს ერთ-ერთი სკვითური ტომის მიმართ გამოყენებულ ეთნონიმს : "ქვეყანიდან რომელიც სირდარიის მეორე მხარესაა". ეს ტერიტორია (დღევანდელი ავღანეთი და პაკისტანი) ძვ. წ საუკუნეში ბერძნულ-ბაქტრიული სამეფოს გავლენაში მოექცა. ხშირად იდენტიფიცირებულია თანამედროვე მეცნიერების მიერ ჩინური ისტორიული ცნობებში მოცემულ იუეჩჟებთან, რომლებმაც ქუშანის სამეფო შექმნეს.
მირზა ასადულაევი

მირზა ასადულაევი (; 1875―1938) ― რუსი და აზერბაიჯანელი მეწარმე, მეცენატი და სახელმწიფო მოღვაწე. აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის მინისტრთა მესამე კაბინეტის მრეწველობისა და ვაჭრობის მინისტრი.

ადრეული წლები და სამეწარმეო საქმიანობა
მირზა ასადულაევი 1875 წელს ბაქოში დაიბადა (სხვა მონაცემებით ― ბაქოს გუბერნიის ბაქოს მაზრის სოფელ ამირაჯანში). ცნობილი ნავთობის მწარმოებლის შამსი ასადულაევის შვილი იყო. ბაქოს გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ თავისი მამის სანავთობო კომპანიაში „შამსი ასადულაევის ბაქოს კანტორა“ დაიწყო მუშაობა. ხანგრძლივი დროის განმავლობაში ცხოვრობდა მოსკოვში და სანქტ-პეტერბურგში, სადაც კომპანიის საქმეებით იყო დაკავებული დაკრძალულია პარიზის სიახლოვეში მდებარე ქალაქ ბობინის მუსულმანურ სასაფლაოზე.