ფერნანდო რომეო ლუკას გარსია

ფერნანდო რომეო ლუკას გარსია ( დ. 4 ივლისი, 1924, სან-ხუან-ჩამელკო, ალტა-ვერაპასი, გვატემალა — გ. 27 მაისი, 2006, პუერტო-ლა-კრუსი, ვენესუელა) — გვატემალის პრეზიდენტი 1978 წლის 1 ივლისიდან 1982 წლის 23 მარტამდე.

ბიოგრაფია
ლუკას გარსია დაიბადა მდიდარ ოჯახში, რომელიც ქვეყნის ელიტას განეკუთვნებოდა. მისი უმცროსი ძმა ცნობილი სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე, ბრიგადის გენერალი მანუელ ლუკას გარსიაა. სწავლობდა სამხედრო უმაღლეს პოლიტექნიკურ სასწავლებელში (რომელიც 1949 წელს დაამთავრა).

1947 წელს შევიდა სამხედრო სამსახურში. 1960 წლიდან, სამსახურში ყოფნის პარალელურად, იგი მემკვიდრეობით იღებდა და ყიდულობდა მიწის ნაკვეთებს, რითაც ქვეყნის ერთ-ერთი უმსხვილესი მიწათმფლობელი გახდა.

1973 წელს, პრეზიდენტ ლაუგერუდის დროს, გარსია ჯერ შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის უფროსი და ბრიგადის გენერალი გახდა, შემდეგ კი თავდაცვის მინისტრი (1975—1976 წლებში). 1976 წლის მიწისძვრის შემდეგ სათავეში ჩაუდგა მისი შედეგების ლიკვიდაციის საგანგებო კომიტეტს.

იგი ბევრს მუშაობდა ქვეყნის ჩრდილოეთ რაიონების ათვისებისა და განვითარების დიდ პროექტზე, სადაც ნავთობის მარაგები აღმოაჩინეს და რომელთა ასათვისებლადაც საჭირო იყო ინფრასტრუქტურა და საგზაო ქსელის განვითარება. ამ პროექტის საკუთარ პირად ინტერესებთან დაკავშირებით (რადგან მისი ოჯახი ფლობდა მიწებს რაიონში), მან მჭიდრო კავშირები დაამყარა ტრანსნაციონალურ კომპანიებთან, კერძოდ, კომპანია -თან.

1978 წლის 12 ოქტომბერს საპრეზიდენტო სასახლეში საიდუმლოდ დაქორწინდა ვენესუელელ ელზა ასუნსიონ სირილიანოზე (მეწარმეების მდიდარი ოჯახიდან, რომლებიც მშენებლობის, მედიისა და სპორტული ბიზნესით იყვნენ დაკავებულნი), რომელსაც 1956 წლიდან ხვდებოდა.

ეკონომიკის სფეროში გატარებული პირველივე ზომები საკმაოდ რადიკალური იყო: გათავისუფლდა ფასები და გაიზარდა ტარიფები ტრანსპორტზე (განსაკუთრებით საქალაქოზე). შედეგად დაიწყო ავიაკომპანიების პილოტებისა და მძღოლების გაფიცვები, ხოლო 1978 წლის აგვისტოდან საპროტესტო დემონსტრაციები, რომლებიც პოლიციის მიერ სასტიკად იშლებოდა. 1978 წლის სექტემბერში დაიწყო საყოველთაო გაფიცვა საზოგადოებრივი ტრანსპორტით მგზავრობის ტარიფების მკვეთრი ზრდის გასაპროტესტებლად. ფ. გარსიამ მკაცრი რეაგირება მოახდინა: ათეულობით მომიტინგე დააპატიმრეს, მრავალი მათგანი კი მანიფესტაციების დარბევისას დაშავდა. თუმცა, საბოლოოდ მთავრობა დათანხმდა მომიტინგეების მოთხოვნებს, მათ შორის საზოგადოებრივი ტრანსპორტის სუბსიდირების დაწესებას. ამასთანავე, იმის შიშით, რომ ეს დათმობა ახალ პროტესტებს გამოიწვევდა, სამხედრო მთავრობამ გაააქტიურა სახელმწიფოს მიერ დაფინანსებული გასამხედროებული „სიკვდილის ესკადრონები“.

ოპოზიციასთან და პარტიზანებთან საბრძოლველად იგი მუდმივად იღებდა დახმარებას აშშ-სგან. 1978 წლიდან 1980 წლამდე პერიოდში აშშ-მ გამოყო 8,5 მილიონი დოლარი სამხედრო დახმარების სახით და დაახლოებით 1,8 მილიონი აშშ დოლარი იარაღის გაყიდვის საექსპორტო ლიცენზიების სახით. 1981 წელს რ. რეიგანის ადმინისტრაციამ კიდევ 3,2 მილიონი დოლარი გადარიცხა.

1979 წლის ბოლოს „ღარიბთა პარტიზანულმა არმიამ“ და სხვა ოპოზიციურმა შეიარაღებულმა ფორმირებებმა გააფართოვეს თავიანთი გავლენა. ისინი აკონტროლებდნენ დიდ ტერიტორიებს და ქვეყნის ბევრ ქალაქში მრავალრიცხოვან მიტინგებს ხელმძღვანელობდნენ. 1980 წლის 31 იანვარს პრეზიდენტის ბრძანებებმა გამოიწვია ადამიანების დაღუპვა გვატემალაში ესპანეთის საელჩოს დაწვის შედეგად: ინდიელი გლეხების ჯგუფმა „გლეხთა ერთიანობის კომიტეტიდან“ და მემარცხენე სტუდენტებმა, რეპრესიების გასაპროტესტებლად, დაიკავეს ესპანეთის საელჩოს ტერიტორია. მიუხედავად ესპანეთის ელჩის თხოვნისა, დაეწყოთ მოლაპარაკებები, პრეზიდენტმა უარყო ალტერნატივები და მიიღო გადაწყვეტილება ძალისმიერი აქციის შესახებ, რომლის დროსაც საელჩოს შენობას ცეცხლი წაუკიდეს. ცეცხლში 36 ადამიანი დაიღუპა, აქციის ერთადერთი გადარჩენილი მონაწილე კი საავადმყოფოდან გაიტაცეს და მოკლეს. ეს მოვლენები გვატემალის სამოქალაქო ომის ტრაგიკულ ეპიზოდებს მიეკუთვნება.

რეპრესიების მასშტაბმა და ადამიანის უფლებების დარღვევამ მთავრობაში განხეთქილება გამოიწვია. რეპრესიები და გადამეტებული ძალა, რომელსაც მთავრობა ოპოზიციის წინააღმდეგ იყენებდა, იმდენად მძიმე იყო, რომ პროტესტის ნიშნად, 1980 წლის 1 სექტემბერს, ვიცე-პრეზიდენტი ფრანსისკო ვილიაგრან კრამერი გადადგა.

1981 წლის დასაწყისში ამბოხებულებმა ქვეყნის ისტორიაში უმსხვილესი შეტევა წამოიწყეს. ამას მოჰყვა დამატებითი შეტევა წლის ბოლოს (შეფასებების მიხედვით, 1981 წლისთვის 250 000-დან 500 000-მდე გვატემალელი აქტიურად უჭერდა მხარს პარტიზანებს. არმიის დაზვერვა მხოლოდ „ღარიბთა პარტიზანული არმიის“ მხარდამჭერთა რაოდენობას მინიმუმ 360 ათასად აფასებდა). ფ. გარსიას მთავრობის საპასუხო ზომები, რომელმაც აშშ-სგან გაფართოებული სამხედრო და ფინანსური მხარდაჭერა მიიღო, იმდენად სასტიკი იყო, რომ „ “-მა ისინი გვატემალელი ხალხის გენოციდად შეაფასა .კათოლიკური ეკლესიის მონაცემებით, სამთავრობო ძალებისა და ოფიციალურად სანქცირებული „სიკვდილის ესკადრონების“ მიერ ჩადენილი მკვლელობების ყოველდღიური რაოდენობა 1979 წელს საშუალოდ 20-დან 30-მდე გაიზარდა, ხოლო 1980 წელს მინიმუმ 40-მდე. მხოლოდ 1981 წელს 11 000-ზე მეტი მშვიდობიანი მოქალაქე დაიღუპა, ხოლო გადამწვარი სოფლების რაოდენობამ 400-ს გადააჭარბა. გამოძიების შესაფერხებლად რეპრესიები ასევე მიმდინარეობდა მოსამართლეებისა და ადვოკატების წინააღმდეგ: გაეროს სიმართლის დადგენის კომისიის განცხადებით, მისი მანდატის პერიოდში „მოსამართლეები და ადვოკატები იხოცებოდნენ მართლმსაჯულებისა და ადამიანის უფლებათა დაცვის ნებისმიერი ქმედების პარალიზების მიზნით... არცერთ სხვა პერიოდში არ ყოფილა სიკვდილით დასჯილი ამდენი მოსამართლე და ადვოკატი“.

პრეზიდენტის თანამდებობის დატოვებამდე ცოტა ხნით ადრე, თავისი უმცროსი ძმა მანუელი გვატემალის თავდაცვის მინისტრად დანიშნა. პარალელურად, 1982 წლის არჩევნებზე თავის მემკვიდრედ და პრეზიდენტობის კანდიდატად ნაკლებად პოპულარული ყოფილი თავდაცვის მინისტრი ანხელ ანიბალ გევარა წარადგინა.

1982 წლის 23 მარტს, უფლებამოსილების ვადის ამოწურვამდე რამდენიმე თვით ადრე, ფერნანდო რომეო ლუკას გარსია გენერალმა რიოს მონტმა დაამხო, რომელსაც არმიის უმცროსმა ოფიცერთა შემადგენლობამ დაუჭირა მხარი. წარმატების გარანტიისთვის, ულტრამემარჯვენე შეთქმულებმა მძევლად აიყვანეს პრეზიდენტის და და დედა, და მათ სიცოცხლეს რეალური საფრთხე შეუქმნეს. ფ. გარსიამ მაშინვე აკრძალა პუტჩისტებისადმი ყოველგვარი წინააღმდეგობის გაწევა.

1985 წლიდან დაავადებული იყო ალცჰაიმერის დაავადებით, 1988 წლიდან კი მეხსიერება სრულად დაკარგა. გარდაიცვალა ვენესუელის საავადმყოფოში, სადაც 1982 წლიდან ცხოვრობდა. დაკრძალულია პუერტო-ლა-კრუსში.

1999 წელს ესპანეთის ეროვნულმა სასამართლო კოლეგიამ დაიწყო სისხლისსამართლებრივი დევნა წამებისა და მაიას ტომის მოსახლეობის გენოციდის ბრალდებით, რიგობერტა მენჩუს მიერ წარდგენილი ოფიციალური შუამდგომლობის საფუძველზე. თუმცა, ვენესუელის უზენაესმა სასამართლომ 2005 წლის 22 ივნისს უარი თქვა ფ. გარსიას ექსტრადიციაზე იმ არგუმენტით, რომ „...ფ. გარსიას მეუღლის მიერ წარდგენილი სამედიცინო დასკვნები აჩვენებს, რომ მისი ქმარი მძიმედ იტანჯება ალცჰაიმერის დაავადებით“.