გიორგი კვიტკა-ოსნოვიანენკო

გიორგი თეოდორის ძე კვიტკა-ოსნოვიანენკო (, დ. 29 ნოემბერი, 1778 – გ. 20 აგვისტო, 1843) — უკრაინელი მწერალი, ჟურნალისტი და დრამატურგი. უკრაინული კლასიცისტური პროზის ფუძემდებელი. დაიბადა ხარკივის მახლობლად.

ცხოვრება და სამუშაო
გიორგი კვიტკა-ოსნოვიანენკო დაიბადა 1778 წელს სოფელ ოსნოვაში, ქალაქ ხარკივის მახლობლად, უკრაინელი თავად-აზნაურების ოჯახში. მან აიღო ფსევდონიმი „ოსნოვიანენკო“, რომელიც მიუთითებს მისი დაბადების სოფელზე, როდესაც ლიტერატურულ კარიერას შეუდგა.

1812 წელს გ.ფ. კვიტკა-ოსნოვიანენკო იწყებს თავის სოციალურ საქმიანობას. იგი დაინიშნა ხარკივში გახსნილი ახალი რეგულარული საერო თეატრის დირექტორად. კვიტკა-ოსნოვიანენკო თეატრის სიყვარულს მთელი ცხოვრების მანძილზე განიცდიდა. მოგვიანებით ამ გრძნობამ აიძულა დაეწერა თეატრალური დრამატული ნაწარმოებები. 1841 წელს მან დაწერა „ხარკოვის თეატრის ისტორია“.

კვიტკა-ოსნოვიანენკო იყო უკრაინულის, როგორც ლიტერატურული ენის, ერთ-ერთი პირველი მომხრე და დაიწყო გამოქვეყნება პირველ უკრაინულ ლიტერატურულ ჟურნალებში, რომლებიც დაბეჭდილი იყო ხარკივში საუკუნის დასაწყისში. უკრაინულ ლიტერატურულ სცენაზე, მისი თანამედროვეების უმეტესობის მსგავსად, ის ასევე წერდა რუსულადაც. იგი ურთიერთობდა ტარას შევჩენკოსთაბ, მუდმივად ადევნებდა თვალყურს ლიტერატურულ ცხოვრებას. ის იყო ნიკოლაი გოგოლის მეგობარი და შესაძლებელია, რომ გოგოლის პიესა „რევისზორი“ შთაგონებული იყო კვიტკა-ოსნოვიანენკოს სატირული დრამით „ვიზიტორი კაპიტოლიუმიდან ან არეულობა რაიონულ ქალაქში“, რომელსაც აქვს ძალიან მსგავსი სიუჟეტი და პერსონაჟები.

მისი უკრაინულენოვანი ნაწარმოებები ძირითადად ბურლესკული და სატირული ხასიათისა იყო, მაგრამ ის ასევე წერდა უფრო სერიოზულ პროზას, როგორიცაა მისი სენტიმენტალური ნოველა „მარუსია“. მან დაიწყო უკრაინული კლასიცისტური პროზა ნოველით „მარუსია“. ნოველას შესახებ საკუთარი განცხადების თანახმად, მან დაწერა ის “ერთი ურწმუნოსთვის იმის დასამტკიცებლად, რომ უკრაინულ ენაზე შეიძლება დაიწეროს რაღაც ნაზი და შემაშფოთებელი“.

გოთიკურ ჟანრშიც მოსინჯა თავისი „მკვდარი კაცის აღდგომით“ (1834 წელი).

ისტორიული რომანები
საინტერესო ისტორიული ნაშრომებს შორისაა „სლობოჟანშჩინას ისტორიული და სტატისტიკური მონახაზი“ (1838), „სლობოდას პოლკების შესახებ“, „უკრაინელები“ (1841 წ.) და „ხარკოვის თეატრის ისტორია“ (1841 წ.).

1830-იან წლებში კვიტკამ შეადგინა ფანტასტიკური ჟანრის ლირიკული ისტორია საუკუნის შუა ხანებში ქალაქ ხარკივის დაარსების შესახებ თავის წინაპარ ანდრეი კვიტკასთან ერთად. მის შეგროვებულ ნაშრომებში გამოქვეყნებული ეს ამბავი არცერთ წყაროს არ უჭერს მხარს და არცერთ ისტორიკოსს სერიოზულად არასოდეს განუხილავს.

ყველაზე ცნობილი ნამუშევრები
„ “ (კონოტოპის ჯადოქარი) (1833)
„“ (მარუსია) (1832)
" " (ჯარისკაცის პორტრეტი) (1833)
„ “ (შეყვარება გონჩარივკაში) (1835)
„ “ (ბატონი ხალიავსკი) (1839)
" " (გულიანი ოქსანა) (1841)
"-" (ტრამპის გოგონა) (1838)
„“ (ჰანუსია) (1839)
"- " (შელმენკო-ვოლოსტის კლერკი) (1829)

ფილმის ადაპტაციები
მის ნამუშევრებზე გადაღებული ფილმები:

შეყვარება გონჩარივკაში (1958)
შელმენკო მირმიდონი (1910, 1911, 1957)
შელმენკო მირმიდონი (1971)
ჯადოქარი (1990, 2 ა; ეფუძნება მოთხრობას „კონოტოპის ჯადოქარი“)

დოკუმენტური ფილმები გიორგი კვიტკა-ოსნოვიანენკოს შესახებ
„გიორგი კვიტკა-ოსნოვიანენკო“ (1979)
„კვიტკა-ოსნოვიანენკო“ (1988)

კრიტიკული მიღება
კვიტკა-ოსნოვიანენკოს ლიტერატურული მიღწევები უკრაინული კულტურის კრიტიკოსებისთვის პოლარიზებულ თემად იქცა. ერთის მხრივ, როგორც ერთ-ერთმა პირველმა პოპულარულმა მწერალმა, რომელმაც გამოიყენა უკრაინული ენა, იგი განიხილება უკრაინული ლიტერატურის დამფუძნებელ ფიგურად. მეორეს მხრივ, ბევრი გამოჩენილი უკრაინელი მეცნიერი, მათ შორის ივან ფრანკო, მიკოლა ზეროვი და დმიტრო ჩიჟევსკი, უყურებდნენ მის ნაშრომს, როგორც რეაქციულ და კონსერვატიულს და სკეპტიკურად უყურებდნენ სენტიმენტალურ, პასტორალურ იმიჯს, რომელიც მან დახატა უკრაინასა და უკრაინელებზე.