iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ოლჯაითუ-ყაენი

ოლჯაითუ-ყაენი (; დ. მარტი, 1278 — გ. 17 დეკემბერი, 1316, სოლთანიე) — ჰულაგუიანთა სახელმწიფოს მერვე ილხანი (1304-1316 წწ.). არღუნ-ხანის მესამე შვილი, ყაზან-ყაენის ძმა და მემკვიდრე.

1289 წელს ოლჯაითუ ქრისტიანმა დედამ ურუქ-ხათუნმა მონათლა და უწოდა ნიკოლოზი, პაპ ნიკოლოზ -ის პატივისცემის ნიშნად, რომელთანაც არღუნს ჰქონა დიპლომატიური კონტაქტები. 1295 წელს მიიღო ისლამი.

1305 წელს ირანის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში (ამჟამად ზენჯანის ოსტანი) განაახლა ქალაქ სოლთანიეს მშენებლობა, რომელსაც საფუძველი ჩაუყარა არღუნ-ხანმა. მალე ქალაქი გახდა ჰულაგუიანების საზაფხულო დედაქალაქი, ხოლო ზამთრის დედაქალაქი ბაღდადი დარჩა. ქალაქის მშენებლობა დასრულდა 1313 წელს. მისი მთავარი მშვენება იყო ოლჯაითუს მავზოლეუმი, რომელიც აშენდა ილხანის სიცოცხლეშივე.

საგარეო პოლიტიკა
ოლჯაითუ დიპლომატიურ ურთიერთობაში იყო ევროპელ მმართველებთან, იმის იმედით, რომ ისინი დაეხმარებოდნენ მამლუქების წინააღმდეგ ბრძოლაში და სირიის დაპყრობაში. ილხანმა ევროპაში გაგზავნა ელჩობა ბუსკარელო გიზოლფის მეთაურობით, რომელსაც წერილი გაატანა საფრანგეთის მეფე ფილიპ ლამაზთან, ინგლისის მეფე ედუარდ -თან და პაპ კლემენტ -სთან. მაგრამ როგორც წინა მმართველების (აბაღა-ხანი, არღუნ-ხანი, ყაზან-ყაენი) პერიოდში ამჟამადაც არ მოჰყოლია მოლაპარაკებებს რაიმე პრაქტიკული შედეგები.

1308 წელს ოლჯაითუ დაეხმარა ბიზანტიის იმპერატორ ანდრონიკე -ს თურქების წინააღმდეგ ბრძოლაში. მან გააგზავნა 30 000 მონღოლი მებრძოლი მცირე აზიაში, გაანადგურა ოსმან -ის ძალები და ბიზანტიელებს დაუბრუნა ადრე წართმეული ბითვინია.

1304-1305 წლებში მამლუქებმა მოახდინეს თავდასხმა ჰულაგუაინების ვასალ კილიკიის სომხეთის სახელმწიფოზე, მაგრამ მალე იქ მივიდნენ მცირე აზიის მონღოლური გარნიზონები და მამლუქები დაამარცხეს.

მას შემდეგ, რაც 1312 წლის აგვისტოში ოლჯაითუს მხარეზე გადავიდნენ ემირები ყარა-სუნქური, დამასკოს მმართველი და აყ-ყუშ აფრამი, ტრიპოლის მმართველი, ილხანმა წამოიწყო ლაშქრობა სირიის მამლუქების სამფლობელოებში. ჯარები შეტევაზე გადავიდნენ ოქტომბერში, 23 დეკემბერს კი მიუახლოვდნენ ქალაქ რაჰბას. გარნიზონმა მონღოლებს სასტიკი წინააღმდეგობა გაუწია. 1313 წლის 26 იანვარს ოლჯაითუ იძულებული გახდა მოეხსნა ალყა. ჰულაგუიანებს უარის თქმა მოუწიათ სირიის დაპყრობაზე.

1307 წელს ჰულაგუიანების მმართველობის ქვეშ მოექცა გილანი. 1313 წელს ილხანის ჯარებმა დაიკავეს ნიკუდარი სამხრეთ ავღანეთში. მათ წინააღმდეგ დაიძრა ჩაღათას ულუსის არმია კებეკისა და უფლისწულ იასავურის ხელმძღვანელობით. 1314 წლის იანვარში გადავიდნენ ამუდარიაზე და მიაყენეს სასტიკი მარცხი ჰულაგუიანების ხორასნის არმიას მდინარე მურღაბის მახლობლად. გაქცეულებს კი სდიეს ჰერათის ჭიშკრამდე. მიიღო რა ცნობა მისი არმიის განადგურებისა, ოლჯაითუ დაიძრა სოლთანიედან 18 თებერვალს. მოწინააღმდეგემ დაიხია საკუთარი ულუსის ტერიტორიაზე. ამ დროს კებეკმა იასავური დაადანაშაულა ღალატში და ოლჯაითუმ იასავურის დახმარების მიზნით გადალახა ამუდარია. იასავური დაბრუნდა ილხანის ჯართან ერთად ხორასანში. ოლჯაითუმ მას უბოძა ბადღისის საძოვრები.
ბჰუტანის დროშა

ბჰუტანის ეროვნული დროშა (ძონგკხა: ྥ་་་ྱི་་་; ვაილი: --- -) — ბჰუტანის ერთ-ერთი ეროვნული სიმბოლო. დროშა დაფუძნებულია დრუკპა კანგიუსა და ტიბეტურ ბუდიზმზე. მასზე გამოსახულია ბჰუტანური მითოლოგიიან დრაკონი — დრუკი. დროშის ორიგინალური დიზაინი სათავეს იღებს 1947 წლიდან. მისი ვერსია წარმოდგენილი იყო 1949 წელს ინდო-ბჰუტანილი ხელშეკრულების მოწერის დროს. მეორე ვერსია შემუშავდა 1956 წელს, ბჰუტანის მეფის — ჯიგმე დორჯი ვანგჩუკის აღმოსავლეთ ბჰუტანში ვიზიტისთვის. ის იყო 1949 წლის ვერსიის მიხედვით გაკეთებული და არსებული მწვანე დრაკონი ჩაანაცვლეს თეთრით. შემდგომი ცვლილება განხორციელდა 1969 წელს როდესაც წითელი ფონი ჩაანაცვლა არსებულმა ფორთოხლისფერმა. 1972 წელს ბჰუტანის ეროვნულმა საბჭომ მიიღო კანონი ფროშის ცვლილებასთან დაკავშირებით და მოახდინა მისი ფორმალიზება.
ფარგო (ფილმი)

ფარგო — ძმები კოენების 1996 წლის კრიმინალური ფილმი.

სიუჟეტი
ჯერი ლუნდეგორი გადაწყვეტს შეეკრას დამნაშავეებს და მათ საკუთარი ცოლი გაატაცებინოს. ამ გზით ის ცდილობს ფული გამოსძალოს მდიდარ სიმამრს. ჯერი მოვლენების გაკონროლებას ვეღარ მოახერხებს და ძალადობა მისგან დამოუკიდებლად იზრდება. დამნაშეების შესაჩერებლად მხოლოდ ორსული პოლიციელი ქალი, მარჟი, იბრძვის. სწორედ ის ახერხებს მთავარი დამნაშავის, გერის დაჭერას.

როლებში
ფრენსის მაკდორმანდი — მარჟ გუნდერსონი
უილიამ მესი — ჯერი ლუნდეგორი
სტივ ბუშემი — კარლ შოუუოლტერი
პიტერ სტორმერი — გერ გრიმსრუდი
ჰარვი პრესნელი — უეიდ გუსტაფსონი

გადაღება
ფილმი 1995 წლის თებერვალ-მარტში ორეგონის შტატში გადაიღეს. მის დამონტაჟებას დაახლოებით ერთი წელი დასჭირდა.

ჯილდოები
ოსკარი
საუკეთესო მსახიობი ქალი: ფრენსის მაკდორმანი
საუკეთესო ორიგინალური სცენარი: ძმები კოენები

სხვა ჯილდოები
კანის კინოფესტივალის ჯილდო საუკეთესო რეჟისორი: ძმები კოენები
 საუკეთესო რეჟისურისთვის: ძმები კოენები
მარი გელ-მანი

მარი გელ-მანი (; დ. 15 სექტემბერი, 1929, ნიუ-იორკი — გ. 24 მაისი, 2019, სანტა-ფე) — ამერიკელი ფიზიკოსი. დაამთავრა მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტი (1951). ჩიკაგოს ე. ფერმის სახელობის ბირთვულ გამოკვლევათა ინსტიტუტის პროფესორი (1953-დან). უმთავრესი შრომები აქვს ველის კვანტურ თეორიაში, ელემენტარული ნაწილაკების ფიზიკაში, ბირთვულ ფიზიკაში. ავტორია ფუნდამენტური შრომებისა ელემენტარული ნაწილაკების სისტემატიკაში. 1969 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია.
გეოსტროფული ქარი

გეოსტროფული ქარი — ჰაერის თანაბარი და წრფივი ჰორიზონტალური მოძრაობა, როდესაც არ არსებობს ხახუნის ძალა, წნევის გრადიენტის წონასწორობა და დედამიწის ბრუნვის გადამხრელი ძალა. ჰაერის მოძრაობის უმარტივესი თეორიული სქემა მბრუნავ დედამიწაზე. დედამიწის ზედაპირიდან 1 კილომეტრზე მაღლა ატმოსფერულ ფენებში მქროლავი ქარი ახლოს არის გეოსტროფულ ქართან. იგი ისე მიემართება იზობარის გასწვრივ, რომ დაბალი წნევის არე ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში ნაკადის მარცხნივ რჩება, სამხრეთში კი მარჯვნივ. ქარის სიჩქარე წნევის ჰორიზონტალური გრადიენტის პროპორციულია. თანაბარი გრადიენტების პირობებში იგი ჰაერის სიმკვრივისა და გეოგრაფიული განედის სინუსის უკუპროპორციულია, ე. ი. იზრდება სიმაღლის შესაბამისად და ეკვატორის მიმართულებით.
გელიბოლუს ნახევარკუნძული

გელიბოლუს ნახევარკუნძული — ნახევარკუნძული თურქეთის ევროპულ ნაწილში, დარდანელის სრუტესა და საროსის ყურეს (ეგეოსის ზღვა) შორის. სიგრძე 90 კილომეტრი, სიგანე 20 კილომეტრი. აგებულია პალეოგენური ქვიშაქვებითა და თიხებით. რელიეფი ვაკეა, აქა-იქ 420 მეტრამდე სიმაღლის ბორცვიანი ვაკეებია. მცენარეულობა ხმელთაშუა ზღვის ტიპისაა. ნახევარკუნძულზეა საზღვაო ნავსადგური გელიბოლუ.
ძმები კოენები

}

პერიოდული თანამშრომლები
ჯილდოების და ნომინაციების სია
ოსკარი
საუკეთესო ფილმი
2007 — მოხუცებისთვის ადგილი არ არის
საუკეთესო რეჟისორი
2007 — მოხუცებისთვის ადგილი არ არის
საუკეთესო ორიგინალური სცენარი
1996 — ფარგო
საუკეთესო ადაპტირებული სცენარი
2007 — მოხუცებისთვის ადგილი არ არის
ოქროს პალმის რტო
1991 — ბარტონ ფინკი
კანის კინოფესტივალის ჯილდო საუკეთესო რეჟისორი
1991 — ბარტონ ფინკი
1996 — ფარგო
2001 — ადამიანი, რომელიც არ არსებობდა
კანის კინოფესტივალის გრან პრი
2013 — ლუინ დეივისის შიგნით

საუკეთესო რეჟისორი
ფარგო
2007 — მოხუცებისთვის ადგილი არ არის
ოქროს გლობუსი
საუკეთესო სცენარი
2007 — მოხუცებისთვის ადგილი არ არის
ბრნოს ტრამვაი

ბრნოს ტრამვაი — ერთ-ერთი ყველაზე ძველი და სიდიდით მეორე ტრამვაის სისტემა ჩეხეთის რესპუბლიკაში. ტრამვაის ქსელი გარდა იმისა, რომ მოიცავს საკუთრივ ქალაქ ბრნოს, ასევე უკავშირდება მახლობელ ქალაქ მოდრჟიცეს. ლიანდაგების ჯამური სიგრძე 70,2 კილომეტრს აღწევს. ლიანდაგის სიგანე 1435 მმ-ია, ხოლო ძაბვა 600 . 2013 წლის მდგომარეობით ბრნოში ტრამვაის 11 მარშრუტია და ექსპლუატაციაშია 314 ვაგონი. 2011 წელს ბრნოს ტრამვაის მიერ გადაყვანილი მგზავრების წლიურმა რაოდენობამ 194,293 მლნ შეადგინა. ბრნოს ტრამვაის ქსელს მართავს ბრნოს ტრანსპორტის სამმართველო, რომელიც თავის მხრივ ექვემდებარება ბრნოს მუნიციპალიტეტსა და სამხრეთ მორავიის ინტეგრირებულ სატრანსპორტო სისტემას.
ისტორია
ბრნოს ტრამვაის ისტორია 1869 წლიდან იწყება. ცხენის წევაზე მომუშავე ტრამვაიმ 1869-1900 წწ იარსება, ხოლო 1900 წლიდან მოხდა ქსელის ელექტროფიცირება.
მოძრავი შემადგენლობა
2011 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით ბრნოში ექსპლუატაციაშია 314 ტრამვაის ვაგონი:
დრუკი (მითოლოგია)

დრუკი — მგრგვინავი დრაკონი ბჰუტანის მითოლოგიიდან და ბჰუტანის ეროვნული სიმბოლო. ბჰუტანის დროშაზე გამოსახულ დრუკს, სიმდიდრის ნიშნად უჭირავს ძვირფასი ქვები. ძონგკხაზე ბჰუტანს ეწოდება - დრუკ იული ანუ დრუკის მიწა, ხოლო ბჰუტანის მეფეებს ეწოდებათ - დრუკ გიალპო რაც დრუკის მეფეს ნიშნავს. 2007-ში ჩატარებულ არჩევნებში მონაწილე ოთხივე პარტიას დრუკის ფერის პარტიები ეწოდებოდათ (მაგ. დრუკის წითელი პარტია, დრუკის ყვითელი პარტია ...). ხოლო ეროვნული ჰიმნი - დრუკ ცენძენი, ითარგმნება როგორც "დრუკის სამეფო".
ოსტრავის ტრამვაი

ოსტრავის ტრამვაის სისტემას მართავს ოსტრავის ტრამვაის სამმართველო.

2008 წლის მდგომარეობით ლიანდაგების ჯამური სიგრძე 65,7 კმ-ია და ტრამვაი მოძრაობს 16 მარშრუტზე. სულ ექსპლუატაციაშია 290 ტრამვაის ვაგონი. პირველი ტრამვაის ხაზი 1889 წელს გაიხსნა და ოსტრავის ტრამვაი ჩეხეთის რესპუბლიკაში მესამე ტრამვაის სისტემაა, პრაღისა და ბრნოს ტრამვაის შემდეგ.

მოძრავი შემადგენლობა
ოსტრავაში ექსპლუატაციაშია შემდეგი ტიპის ტრამვაის ვაგონები:
გოლესტანის სასახლე

გოლესტანის სასახლე — სასახლე და მუზეუმი თეირანში. „გოლესტანი“ სიტყვასიტყვით ითარგმნება, როგორც „ვარდების სასახლე“.

სასახლე ააგეს შაჰ-თამაზ -ის მეფობის პერიოდში (1524-1576 წწ.), მაგრამ მუდმივად მიმდინარეობდა მისი რესტავრაცია - საუკუნეების განმავლობაში. გოლესტანის მშენებლობის საქმეში დიდი წვლილი შეიტანეს ქერიმ-ხანმა (1750-1779 წწ.), აღა-მაჰმად-ხანმა (1742-1797 წწ.), რომელმაც თეირანი თავისი სახელმწიფოს დედაქალაქად აქცია და ნასრედინ-შაჰმა (1848-1896 წწ.), რომელიც დაკრძალულია სასახლის კომპლექსის ტერიტორიაზე.

გოლესტანის სასახლე-მუზეუმი დაყოფილია 7 ნაწილად, რომელშიც გაერთიანებულია 20-მდე ნაგებობა: ანთროპოლოგიური მუზეუმი, ბრილიანტის დარბაზი, აქს-ხანე (ფოტოგრაფიის მუზეუმი), ხოუზ-ხანე (პორტრეტების გალერეა), ნეგარ-ხანე (სურათების გალერეა), შამს-ულ-ემანეხის პავილიონი და მარმარილოს სატახტო დარბაზი.

2013 წლის 23 ივნისს სასახლე შეიყვანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
ტავრიის ქერსონესი

ტავრიის ქერსონესი — ძველი ბერძნების მიერ დაარსებული პოლისი ჰერაკლეს ნახევარკუნძულზე, ყირიმის სამხრეთ-დასავლეთ სანაპიროზე. ამჟამად ქერსონესის ტერიტორიაზე მდებარეობს სევასტოპოლის გაგარინის რაიონი. ორი ათასწლეულის განმავლობაში ქერსონესი წარმოადგენდა ჩრდილო შავიზღვისპირეთის მნიშვნელოვან პოლიტიკურ, ეკონომიკურ და კულტურულ ცენტრს.

2013 წლის 23 ივნისს პოლისი შეიყვანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
აგადესი

აგადესი — ქალაქი ჩრდილოეთ ნიგერში, საჰარის უდაბნოში. აგადესის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2012 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 110 497 ადამიანს. წარმოადგენს ურანის ტრანსპორტირების ძირითად ცენტრს, რომელიც მოიპოვება რეგიონში. ქალაქში მოქმედებს 1995 წელს მოკლული ტუარეგების ლიდერის მანო დაიაკას სახელობის საერთაშორისო აეროპორტი. ქალაქში ფუნქციონირებს აქლემების ბაზარი.

2013 წელს ქალაქის ისტორიული ცენტრი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

ისტორია
ქალაქი დაარსდა საუკუნეში. მისმა ხელსაყრელმა მდებარეობამ (უმთავრესი სავაჭრო მარშრუტი) განაპირობა მისი სწრაფი განვითარება. დროთა განმავლობაში გახდა ტუარეგების მთავარი ქალაქი. 1449 წლიდან აგადესი სასულთნოს ცენტრია. დაახლოებით 1500 წელს ქალაქი დაიპყრო სონგაის იმპერიამ. ამ პერიოდში ქალაქის მოსახლეობა შეადგენდა 30 000 კაცს და ქალაქი წარმოადგენდა აღმოსავლეთ აფრიკის სავაჭრო გზის ერთ-ერთ უმთავრეს პუნქტს. მაროკოელთა შემოჭრამ მნიშვნელოვანი ზარალი მიაყენა ქალაქს, რის შედეგადაც ქალაქის მოსახლეობა შემცირდა სამჯერ.

დაახლოებით 1900 წელს ქალაქი დაიკავეს ფრანგებმა, რომელთა წინააღმდეგ 1916 წელს დაიწყო ამბოხი კაოცენ მოჰამედის ხელმძღვანელობით. საუკუნის დასასრულს აგადესი ტუარეგების წინააღმდეგობის ცენტრი გახდა.

2007 წლის აჯანყება
2007 წელს დაწყებული ტუარეგების მეორე აჯანყება შეეხო ქალაქ აგადესსაც, რომელიც ამ ხალხის მთავარი ქალაქია. საბრძოლო მოქმედებებთან დაკავშირებით მნიშვნელოვნად შემცირდა ტურისტების ნაკადი აშშ-დან და ევროპიდან.

მთელი რეგიონი, ქალაქ აგადესთან ერთად, გამოცხადდა განსაკუთრებული მდგომარეობის ზონად და დაიხურა ჟურნალისტებისათვის და საერთაშორისო უფლებადამცველი ორგანიზაციებისათვის. გზები ქალაქში დაინაღმა.

2009 წელს მხარეებს შორის დამყარდა სამშვიდობო შეთანხმება და საბრძოლო მოქმედებებიც შეწყდა, მაგრამ რეგიონის და მათ შორის ქალაქ აგადესის ინფრასტრუქტურამ მნიშვნელოვანი ზიანი განიცადა.

კლიმატი
აგადესი მდებარეობს საჰარის უდაბნოში და მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე უფრო ცხელი ქალაქია. აპრილიდან სექტემბრის ჩათვლით ჰაერის ტემპერატურის საშუალო მაქსიმუმი დგას +40 ° ნიშნულზე, ზამთარში ცოტა უფრო გრილა.

ღირსშესანიშნაობები
ქალაქის ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს: დიდი მეჩეთი, კაოცენის სასახლე, რომელშიც ამჟამად ფუნქციონირებს საავადმყოფო და სულთნის სასახლე.
აგრაფინა ფონ ზარნეკაუ

აგრაფინა ჯაფარიძე, გრაფინია ფონ ზარნეკაუ (; დ. 6 ნოემბერი [ძვ. სტ. 25 ოქტომბერი], 1855 — გ. 18 ოქტომბერი, 1926) — - საუკუნეების ქართველი არისტოკრატი და მეცენატი. კონსტანტინე ოლდენბურგის მორგანატული მეუღლე.

ბიოგრაფია
აგრაფინა დაიბადა რაჭაში, ქართველი აზნაურის კონსტანტინე და მელანო ჯაფარიძეების ოჯახში. 5 წლის ასაკში მამა გარდაეცვალა. დედამისი მელანო გადასახლდა ქუთაისში და მეორედ გათხოვდა. აგრაფინამ განათლება მიიღო წმინდა ნინოს სახელობის სკოლაში (ამჟამად მესამე სკოლა), სადაც მისი თანაკლასელი იყო ნიკო ნიკოლაძის და ოლიმპია.

1876 წელს ცოლად გაჰყვა ქართველ თავადს ტარიელ დადიანს, რომლის ცოლი სოფიაც მშობიარობას გადაჰყვა. არ არის ცნობილი ჰყავდა თუ არა აგრაფინას საკუთარი შვილები ტარიელ დადიანთან, თუმცა ცნობილია, რომ მათი ქორწინება წარუმატებელი გამოდგა.

მეორედ გათხოვდა კონსტანტინე ოლდენბურგზე, რომელსაც გაუჩინა 6 შვილი. 1882 წელს მიიღო გრაფინია ზარნეკაუს ტიტული. გარდაიცვალა 1926 წელს ქუთაისში.
გუგული მგელაძე

ყარამან (გუგული) მგელაძე (დ. 12 მაისი, 1928, თბილისი — გ. 29 ნოემბერი, 2015, თბილისი) — ქართველი კინორეჟისორი და სცენარისტი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1983).

ბიოგრაფია
გუგული მგელაძე დაიბადა 1928 წლის 12 მაისს თბილისში. 1951 წელს დაამთავრა მოსკოვის საკავშირო კინემატოგრაფიული ინსტიტუტის სამსახიობო, 1962 წელს კი — სარეჟისორო ფაკულტეტი. კინოში მოღვაწეობა დაიწყო ახალგაზრდა ასაკიდან. მიღებული აქვს დიპლომები საკავშირო კინოფესტივალებზე. იყო საქართველოს კინემატოგრაფისტთა კავშირის წევრი.

გარდაიცვალა 2015 წლის 29 ნოემბერს. დაკრძალულია თბილისში, მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში

ფილმოგრაფია
რეჟისორი
1960 — „განთიადი“
1961 — „ბურთი და მოედანი“
1965 — „ბოდიში, თქვენ გელით სიკვდილი“
1967 — „ცისკრის ზარები“
1969 — „სინათლე ჩვენს ფანჯრებში“
1971 — „გათენების წინ“
1975 — „თეთრი სახლები“
1975 — „არ დაიჯერო, რომ აღარა ვარ“
1977 — „ფედია“
1979 — „ძახილი“
1980 — „როგორ ვიცხოვრო უშენოდ“
1983 — „მაცივარში ვიღაც იჯდა“
1985 — „ბაგრატიონი“
1987 — „ფესვები“
1989 — „წარსული მუდამ ჩვენთანაა“
1994 — „ჩაკლული სული“
2003 — „გაჭედილები“

სცენარის ავტორი
1960 — „განთიადი“
1961 — „ბურთი და მოედანი“
1967 — „ცისკრის ზარები“
1975 — „არ დაიჯერო, რომ აღარა ვარ“
1975 — „თეთრი სახლები“
1979 — „ძახილი“
1980 — „როგორ ვიცხოვრო უშენოდ“
1983 — „მაცივარში ვიღაც იჯდა“
1989 — „წარსული მუდამ ჩვენთანაა“
1994 — „ჩაკლული სული“
2003 — „გაჭედილები“

გადაღებულია ფილმებში
1943 — „გიორგი სააკაძე“ (რეჟ. მ.ჭიაურელი)
1948 — „ახალგაზრდა გვარდია“ (რეჟ. ს. გერასიმოვი])
1950 — „მშვიდობიანი დღეები“ (რეჟ. ვლ. ბრაუნი)
1955 — „ფრთოსანი ვარსკვლავები“ (რეჟ. ი. შმარუკი)
1954 — „ჭრიჭინა“ (რეჟ. ლ.ხოტივარი)
1956 — „ორი ოკეანის საიდუმლოება“ (რეჟ. კ.პიპინაშვილი)
1994 — „ჩაკლული სული“

კომპოზიტორი
1975 — „თეთრი სახლები“

პროდიუსერი
2003 — „გაჭედილები“

ჯილდოები და აღიარება
1966 — მოსკოვის სპორტული ფილმების პირველი საკავშირო კინოფესტივალის დიპლომი მოკლემეტრაჟიანი ფილმისთვის „ბურთი და მოედანი“
1983 — საქართველოს სახალხო არტისტი
1998 — ღირსების ორდენი ქართული კინემატოგრაფიის განვითარებაში შეტანილი პირადი დიდი წვლილისათვის
ტაშკენტში აზიისა და აფრიკის ქვეყნების საკავშირო კინოფესიტივალის დიპლომი ფილმისთვის „გათენების წინ“
ირაკლი კვირიკაძე

ირაკლი კვირიკაძე (დ. 12 ივლისი, 1939) — ქართველი კინორეჟისორი და სცენარისტი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1983)

1964 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტი, 1970 წელს საკავშირო კინემატოგრაფიული ინსტიტუტის სარეჟისორო ფაკულტეტი.

ფილმოგრაფია
დამდგმელი რეჟისორი
1970 — ქვევრი
1976 — ქალაქი ანარა
1981 — მოცურავე
1990 — ამხანაგ სტალინის მოგზაურობა აფრიკაში

სცენარის ავტორი
1976 — ქალაქი ანარა
1981 — მოცურავე
1984 — ჟანგიანი რაინდი
1985 — ბო-ბო
1986 — რობინზონიადა ანუ ჩემი ინგლისელი პაპა
1990 — ამხანაგ სტალინის მოგზაურობა აფრიკაში
1996 — შეყვარებული კულინარის 1001 რეცეპტი
2000 — ზაფხული, ანუ 27 დაკარგული კოცნა
2003 — ფოსტალიონი
2008 — მეტეოიდიოტი
სლოვაკეთის კარსტი

სლოვაკეთის კარსტი, სლოვაკეთის კრასი — კირქვული პლატო სლოვაკეთსა და ნაწილობრივ უნგრეთში. სლოვაკეთის მადნიანი მთების სამხრეთით. სიმაღლე 851 მ (მთა პლეშივეცი). მდინარე სლანისა და მისი შენაკადების ხეობებით დაყოფილია ცალკეულ პლატოსებურ მასივებად. დამახასიათებელია რელიეფის კარსტული ფორმები — ქვაბულები, ძაბრები, პოლიები, მღვიმეები და სხვა. მღვიმეებიდან აღსანიშნავია დომიცა. აგებულია კირქვებითა და დოლომიტებით. შემოსილია მუხისა და რცხილის ტყეებით. ინტენსიურად არის დაკარსტული. 1973 წლიდან დაცულია როგორც რელიეფის უნიკალური ფორმა, ხოლო 2002 წლის 1 მარტიდან აქვს ეროვნული პარკის სტატუსი.
ვენეციის კინოფესტივალის ჟიურის სპეციალური პრიზი

ვენეციის კინოფესტივალის ჟიურის სპეციალური პრიზი — ვენეციის კინოფესტივალის ბიენალეს ერთ-ერთი პრემია, რომელიც ნაკლებად პრესტიჟულად ითვლება, ვიდრე მთავარი პრიზი ოქროს ლომი.

ლაურეატები
1951 – ტრამვაი სახელად „სურვილი“ (რეჟ. ელია კაზანი)
1953-1957 წლებში პრემია არ გაცემულა
1958 – გამოწვევა (რეჟ. ფრანჩესკო როზი)
1960 – როკო და მისი ძმები (რეჟ. ლუკინო ვისკონტი)
1962 – ცხოვრება საკუთარი ცხოვრებით (რეჟ. ჟან-ლიუკ გოდარი)
1964 – მათეს სახარება (რეჟ. პიერ პაოლო პაზოლინი)
1965 – სიმეონ მეუდაბნოე (რეჟ. ლუის ბუნიუელი)
1984 – მთვარის ფავორიტები (რეჟ. ოთარ იოსელიანი)
1989 – და იქმნა ნათელი (რეჟ. ოთარ იოსელიანი)
1994 – ღვთაებრივი კომედია (რეჟ. ჟოაო სეზარ მონტეირუ)
1995 – ვარსკვლავების ფაბრიკა (რეჟ. ჯუზეპე ტორნატორე)
1996 – ყაჩაღები. თავი (რეჟ. ოთარ იოსელიანი)
2000 - სანამ დაღამდება (რეჟ. ჯულიან შნაბელი)
2004 – შინაგანი ზღვა (რეჟ. ალეხანდრო ამენაბარი)
2007 – მე იქ არ ვარ (რეჟ. ტოდ ჰეინზი)
2014 – მდუმარების მზერა (რეჟ. ჯოშუა ოპენჰაიმერი)
2023 – ბოროტება არ არსებობს (რეჟ. რიუსუკე ჰამაგუჩი)
ბჰუტანის მეფე

დრუკ გიალპო (ძონგკხა: ྲུ་ྒྱ་ོ་; ვაილი: ' -; "დრუკის მეფე") — ბჰუტანის სახელმწიფოს მეთაური. ბჰუტანის დღევანდელი მმართველი არის მისი უდიდებულესობა ჯიგმე ხესარ ნამგიელ ვანგჩუკი, რომელიც არის მეხუთე დრუკ გიალპო. ის არის ბჰუტანის მეფის გვირგვინის მატარებელი, რომელიც არის ბჰუტანის ოფიციალური გვირგვინი. მისი ოფიციალური წოდებაა "მისი უდიდებულესობა", ხოლო მიართვის ფორმა "თქვენო უდიდებულესობავ".

ბჰუტანის დღევანდელი მეფე ჯიგმე ხესარ ნამგიელ ვანგჩუკი არის მსოფლიოში ყველაზე ახალგაზრდა მონარქებს შორის მეორე. ის ტახტზე ავიდა 2008 წლის ნოემბერში, მას შემდეგ რაც მამამისი ჯიგმე სინგე ვანგჩუკი მის სასარგებლოდ გადადგა.

მისი უდიდებულესობა უგენ ვანგჩუკი ( დრუკ გიალპო)
მისი უდიდებულესობა ჯიგმე ვანგჩუკი ( დრუკ გიალპო)
მისი უდიდებულესობა ჯიგმე დორჯი ვანგჩუკი ( დრუკ გიალპო)
მისი უდიდებულესობა ჯიგმე სინგე ვანგჩუკი ( დრუკ გიალპო)
მისი უდიდებულესობა ჯიგმე ხესარ ნამგიელ ვანგჩუკი ( დრუკ გიალპო)
გიგანტიზმი

გიგანტიზმი — ადამიანის პათოლოგიური ზრდა სიმაღლეში. ჩვეულებრივ 190-200 სმ-ზე მაღალი ადამიანი გიგანტად ითვლება. ლიტერატურაში აღწერილი ყველაზე მაღალი ადამიანის სიმაღლეა 320 სმ. გიგანტიზმი მამაკაცებში უფრო ხშირია. ვლინდება 9-10 წლის ასაკში ან სქესობრივი მომწიფების წინ და გრძელდება ორგანიზმის ზრდის დამთავრებამდე. შეიძლება გამოიწვიოს გენეტიკურმა და ენდოკრინულმა ფაქტორებმა. მკურნალობა დამოკიდებულია გამომწვევ მიზეზებზე. ჩვეულებრივ მიმართავენ რენტგენო და ჰორმონოთერაპიას.
გისენი

გისენი — ქალაქი გერმანიაში. ჰესენის მხარეში, ლანის ხეობაში. 2024 წლის აღწერის მონაცემების მიხედვით, ქალაქის მოსახლეობამ 90,000 კაცს შეადგინა, აქედან 40,000 სტუდენტი იყო. მოსახლეობაში სტუდენტების წილით გისენი გერმანიის ქალაქებს შორის პირველ ადგილზე დგას. გისენი ქალაქად იხსენიება 1197 წლიდან.

ქალაქში მდებარეობს გისენის უნივერსიტეტი, რომელიც 1067 წელს შეიქმნა.

ისტორია
1152 წელს გისენის ადგილას გრაფ ვილჰელმ ფონ გლეიბერგმა ააშენა ციხესიმაგრე. უფრო ადრე, 775 წლით თარიღდება ქალაქის ჩრდილო-აღმოსავლეთში მდებარე გარეუბანი „ვიზეკი“. გისენი ჰესე-მარბურგის ტერიტორიის ნაწილი 1567 წელს გახდა, ხოლო 1604 წელს ჰესე-დარმშტადტს გადაეცა. გისენის უნივერსიტეტი 1607 წელს დაარსდა.

ქალაქი შედიოდა ჰესენის დიდი საჰერცოგოს შემადგენლობაში, რომელიც 1806 წელს ნაპოლეონის ომების დროს შეიქმნა. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ის ჰესენის სახალხო სახელმწიფოს ნაწილი გახდა.

მეორე მსოფლიო ომის დროს ბუხენვალდის საკონცენტრაციო ბანაკის ქვებანაკი მდებარეობდა ქალაქში. 1944 წლის დაბომბევით გისენის დაახლოებით 75 პროცენტი გაანადგურა, მათ შორის ქალაქის ისტორიული შენობების უმეტესობა. ომის შემდეგ ის თანამედროვე ჰესენის ერთეულის ნაწილი გახდა.

გალერეა
იხილეთ ასევე
გისენის უნივერსიტეტი
როლანდ სარჩიმელია

როლანდ სარჩიმელია (დ. 1933, სენაკი — გ. 2017, თბილისი) — ეკონომიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1998 წლიდან, სპეციალობით ეკონომეტრიკა), ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა კანდიდატი (1969 წლიდან), პროფესორი. სწავლობდა საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში, რომლის მეორე კურსიდან გადავიდა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში მექანიკა-მათემატიკის ფაკულტეტზე (დაამთავრა 1957 წელს). 1957—1966 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის გამოთვლით ცენტრში, 1966—1973 წლებში თსუ ილია ვეკუას სახელობის გამოთვლითი მათემატიკის ინსტიტუტის ეკონომიკის მატემატიკურ-კიბერნეტიკული პრობლემების განყოფილებაში. აკადემიკოს პაატა გუგუშვილის წინადადებით, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდენტმა, აკადემიკოსმა ილია ვეკუამ, 1973 წელს, მეცნიერთა ჯგუფთან ერთად ეკონომიკის მათემატიკურ-კიბერნეტიკული კვლევების გასაღრმავებლად, გამოყენებითი მათემატიკის ინსტიტუტიდან ეკონომიკისა და სამართლის ინსტიტუტში გადმოიყვანა. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ეკონომიკისა და სამართლის ინსტიტუტში მუშაობდა მეცნიერმუშაკად, ლაბორატორიის გამგედ, სექტორის გამგედ, განყოფილების გამგედ, უფროს მეცნიერთანამშრომლად.

პროფესორ როლანდ სარჩიმელიას 120-ზე მეტი შრომიდან სამ მონოგრაფიასა და ორ სახელმძღვანელოში მეტწილად ეკონომიკური კვლევის მათემატიკური მეთოდებია გამოყენებული, ძირითადად, ოპერაციათა გამოკვლევასა და ეკონომეტრიკაში, გარდა ამისა, ნაწილობრივ მშენებლობის ეკონომიკისა და ორგანიზაციის ოპტიმიზაციის ამოცანების გადასაწყვეტად. როლანდ სარჩიმელიას მეცნიერული ინტერესის სფეროებს წარმოადგენს რისკისა და მისი განმარტების თავისებურებები, მეცნიერების განვითარებისა და კონკურენტუნარიანობის ამაღლების პრობლემები საქართველოში, ეკონომიკური ეფექტიანობა და სხვ. პროფესორი როლანდ სარჩიმელია კითხულობდა ლექციებს ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტსა და საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში, ხელმძღვანელობდა ასპირანტებს. როლანდ სარჩიმელია ყოველთვის აქტიურ მონაწილეობას იღებს ქვეყნის საზოგადოებრივ ცხოვრებაში და, ნაყოფიერი სამეცნიერო და პედაგოგიური მოღვაწეობისათვის, დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით.
ეგვიპტური კალია

ეგვიპტური კალია — პოლიფაგური მწერი სწორფრთიანების რიგისა (ნამდვილი კალიების ოჯახისა). სხეულის სიგრძე 30-70 მმ აღწევს. ფრთების შლილი 140 მმ. გავრცელებულია დასავლეთი ევროპის სამხრეთ ნაწილში, ჩრდილოეთ აფრიკაში, წინა აზიაში, ირანში, ავღანეთში, სამხრეთ ყაზახეთში, შუა აზიაში, ევროპული ნაწილის სამხრეთში, ყირიმში, ჩრდილოეთ და სამხრეთ კავკასიაში.

საქართველოში, ისე როგორც მთელი არეალის ფარგლებში, ეგვიპტური კალია ბინადრობს ბუჩქნარით დაფარულ ბიოტოპებში. ერიდება ტყიან ადგილებს. იზამთრებს ზრდასრული ფორმა და ბოლო ასაკის ნიმფები. საქართველოში გავრცელებულ კალიებს შორის ყველაზე დიდი ზომისაა (დედლის სიგრძე 6.5 სმ, მამლისა — 4-5 სმ), ძირითადად რუხი ან მორუხო-მურაა, უკანა წვივები მოცისფრო ან მორუხო-იისფერი აქვს.

აზიანებს მრავალ კულტურულ, ტექნიკურ მცენარეს, ციტრუსებს, ბოსტნეულ, ხეხილოვან, დეკორატიულ კულტურებსა და ტყის ჯიშებს.
ედიქტი

ედიქტი ( – განცხადება, – ვაცხადებ) — ძველ რომში მაგისტრატის (პრეტორის, პროვინციის მმართველის) განცხადება თანამდებობის დაკავების დროს. შეიცავდა მაგისტრატისსაქმიანობის პროგრამას. თავდაპირველად ედიქტს ზეპირად წარმოთქვამდნენ, შემდეგ ხანებში კი წერილობით აყალიბებდნენ და მოედანზე აკრავდნენ. განსაკუთრებული მნიშვნელობა ჰქონდა პრეტორის ედიქტს. ახალი ეკონომიკური მოთხოვნილებების გათვალისწინებით იგი ზოგჯერ ავსებდა და ასწორებდა ცივილურ სამართალს (უძველეს რომაულ სამართალს). ასეთი სამართალშემოქმედებითი საქმიანობის შედეგად ჩამოყალიბდა პრეტორული სამართალი. საუკუნეში იურისტმა იულიანემ იმპერატორ ადრიანეს დავალებით რედაქცია გაუკეთა პრაქტიკაში დამკვიდრებულ ედიქტებს. პრინციპატის პერიოდში ედიქტის ფორმით პრინცეფსის საყოველთაო სავალდებულო ბრძანება გამოიცემოდა.
ევაკუაცია (მრავალმნიშვნელოვანი)

ევაკუაცია შეიძლება აღნიშნავდეს:

ევაკუაცია — დაჭრილებისა და დაშავებულების გაყვანა საომარი ასპარეზიდან.
ევაკუაცია — სამოქალაქო მოსახლეობის, საწარმოებისა და დაწესებულებების გაყვანა; ქონებისა და ფასეულობათა გატანა იმ ადგილებიდან, რომელსაც მტრის თავდასხმა ემუქრება.
ევაკუაცია — ჯარების გაყვანა, მათ მიერ ადრე დაკავებული ტერიტორიიდან

გასართობი
„ევაკუაცია“ (სიმღერა) — -ის სიმღერა
ევაკუაცია (ტელესერიალი) — საბავშვო ტელესერიალი დიდ ბრიტანეთში
სამედიცინო ევაკუაცია

სამედიცინო ევაკუაცია — დაჭრილებისა და ავადმყოფების ორგანიზებული გადაყვანა (ხელით ან ტრანსპორტით) ბრძოლის ველიდან საომარ მოქმედებათა ასპარეზისა და ღრმა ზურგის სამკურნალო დაწესებულებაში. ევაკუაციის დროს ითვალისწინებენ დაშავებულის მდგომარეობას, თუ რამდენად საჭიროებს იგი ამა თუ იმ სპეციალიზებულ სამედიცინო დახმარებას და დაახლოებით რამდენი დრო სჭირდება მისი ჯანმრთელობის აღდგენას.