iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სამოის არქიპელაგი

სამოის არქიპელაგი  — არქიპელაგი პოლინეზიაში (წყნარი ოკეანის სამხრეთი ნაწილი). ფართობი — 3030 კმ². მოსახლეობის რაოდენობა — დაახლოებით 250 ათასი (2010 წელი).

გეოგრაფია
კუნძულები არქიპელაგის შემადგენლობაში:
სავაი
უპოლუ
ტუტუილა
ოფუ-ოლოსეგა
ტაუ
აუნუუ

არქიპელაგზე მდებარეობენ:
სამოას დამოუკიდებელი სახელმწიფო, ძველად დასავლეთ სამოა (დედაქალაქი— აპია);
დამოკიდებული ტერიტორია ამერიკის სამოა, ან აღმოსავლეთი სამოა (ადმინისტრაციული ცენტრი — პაგო-პაგო).

არქიპელაგზე კლიმატი — ტროპიკული ნოტიოა ზამთარში 24 °-დან ზაფხულში 32 °-მდე. არქიპელაგზე ბევრი ენდემური მცენარე და ცხოველია.

ისტორია
სამოის არქიპელაგზე, ისევე როგორც ფიჯის და ტონგას კუნძულებზე, როგორც მეცნიერები ვარაუდობენ დასახლება დაიწყო ჩვენი წელთაღრიცხვის საუკუნეში ლაპიტას კულტურის წარმომადგენელთა მიგრაციის დროს ბისმარკის არქიპელაგიდან, რომელიც მდებარეობს დასავლეთ მელანეზიაში. სამოის არქიპელაგი იყო პოლინეზიური კულტურის ჩამოყალიბების ერთ-ერთი ცენტრი. სამოადან ხდებოდა წყნარი ოკეანის ცენტრალური ნაწილის კუნძულების და ატოლების ათვისება.

არქიპელაგის პირველი ევროპელი აღმომჩენი გახდა ნიდერლანდელი მოგზაური იაკობ როგევენი, რომელიც არქიპელაგზე გადავიდა 1722 წელს. შემდგომში, 1768 წელს, არქიპელაგი მოინახულა ფრანგმა ზღვაოსანმა ლუი ანტუან დე ბუგენვილმა და მას უწოდა მეზღვაურების კუნძულები.

 საუკუნის ბოლოს არქიპელაგის კონტროლისათვის ერთმანეთს მეტოქეობას უწევდნენ გერმანიის იმპერია, ბრიტანეთის იმპერია და აშშ. 1899 წლის ბერლინის შეთანხმების საფუძველზე არქიპელაგზე დამყარდა პროტექტორატი. სამოის კუნძულები გაიყო ორ ნაწილად (გაყოფის ხაზი გავიდა 171° დ. გ.-ზე): აღმოსავლეთი ჯგუფი, დღეისათვის ცნობილი სახელით «ამერიკის სამოა», გახდა აშშ-ის ტერიტორია; დასავლეთის კუნძულებმა მიიღეს სახელი «გერმანიის სამოა», ხოლო ბრიტანეთის იმპერიამ უარი თქვა პრეტენზიებზე ფიჯის და ზოგიერთი სხვა მელანეზიის ტერიტორიების დაბრუნების სანაცვლოდ.

პირველი მსოფლიო ომის ბოლოდან 1962 წლამდე დასავლეთი სამოა იმყოფებოდა ახალი ზელანდიის მმართველობის ქვეშ, თავდაპირველად ერთა ლიგის მანდატით, ხოლო მოგვიანებით — გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის. 1961 წელს გაიმართა რეფერენდუმი, რომლის დროსაც დასავლეთ სამოის მოსახლეობამ მხარი დაუჭირა დამოუკიდებლობას. 1962 წლის 1 იანვარს დასავლეთი სამოა გახდა პირველი წყნარი ოკეანის კუნძულოვანი სახელმწიფო, რომელმაც მიიღო დამოუკიდებლობა. 1997 წლის ივლისიდან ეს სახელმწიფო უბრალოდ იწოდება, როგორც «სამოა». მიუხედავად იმისა, რომ დასავლეთი და აღმოსავლეთი (ამერიკის) სამოის მოსახლეობა ეკუთვნის ერთ ერს და აქვთ ერთი ენა, მათ შორის არსებობს კულტურული სხვაობა, რომელიც დაკავშირებულია ბოლო ასწლეულის ისტორიასთან. აღმოსავლეთ სამოის მოსახლეობა იხრება აშშ-სკენ და ამერიკული ცხოვრების წესისკენ, მაშინ როდესაც დასავლეთ სამოის მოსახლეობა — ახალი ზელანდიისკენ.
ხენტკაუს II

ხენტკაუს — ძველი ეგვიპტის დედოფალი, ფარაონ ნეფერირკარა-კაკაის მეუღლე და ორი ფარაონის, ნეფერეფრასა და ნიუსერას დედა.

მისი ტიტულები იყო: „ზემო და ქვემო ეგვიპტის მეფე“, „ის ვინც ხედავს ჰორსა და სეთს,“ „მეფის საყვარელი ცოლი“, „ღმერთის შვილი“, „ორი ფარაონის დედა“.

მისი პირამიდის მშენებლობა დაიწყეს ჯერ კიდევ მეუღლის მეფობის პერიოდში. ამას ადასტურებს მისი ტიტული „მეფის ცოლი“. მისი პირამიდის მშენებლობა შეჩერებულა, რაც ალბათ მისი მეუღლის გარდაცვალებამ გამოიწვია, მოგვიანებით განახლდა მისი შვილების მეფობის პერიოდში. პირამიდის დასრულების პერიოდში მისი ტიტული უკვე „მეფის დედა“ იყო.

მეფის დედა ხენტკაუსი მოხსენიებულია აბუსირის პაპირუსში.
მასტერსი (სნუკერი)

მასტერსი  — სნუკერის პროფესიონალური არარეიტინგული ტურნირი. ითვლება ყველაზე პრესტიჟულ არარეიტინგულ ტურნირად და ზოგადად სნუკერის ერთ-ერთ ყველაზე პრესტიჟულ ტურნირად. 1974/75 წლების სეზონიდან მოყოლებული შეტანილია პროფესიონალური შეჯიბრებების სიაში. ტარდება ყოველწლიურად ლონდონში, ალექსანდრა-პალასში (1979-დან 2011 წლამდე — სპორტკომპლექს უემბლიში).

ისტორია
პირველად ტურნირი მასტერსი გაიმართა 1975 წელს -ში, ლონდონში. მისი ორგანიზატორი იყო & , რომელიც ტურნირის სპონსორად დარჩა 2004 წლამდე. 10 მონაწილიდან ფინალისტების პირველი წყვილი შეადგინეს ინგლისელმა ჯონ სპენსერმა და უელსელმა რეი რიარდონმა. დაძაბულ ორთაბრძოლაში, რომელიც დასრულდა გადამწყვეტი ფრეიმის შავ ბურთზე გადათამაშებით, სპენსერმა გაიმარჯვა. 1981 წელს ტერი გრიფიტსი 2323 მაყურებლის თვალწინ გახდა პირველი სნუკერისტი, რომელმაც მასტერსის მოგება პირველივე ცდიდან მოახერხა. ხოლო 1986 წელს კანადელმა კლიფ თორბერნმა მოხაერხა ზედიზედ მოპოვებული ტიტულების რეკორდის დამყარება — ის გახდა მასტერსის ზედიზედ ორგზის და საერთო ჯამში სამგზის ჩემპიონი.

1988 წლის მასტერსის ფინალისტს, მაიკ ჰალეტს, ძალიან არ გაუმართლა: იგი ფინალში სტივ დეივისს შეხვდა, რომელმაც მოწინააღმდეგე 9:0 გაანადგურა. თვითონ დეივისს იმ სეზონზე უკვე 6 ტიტული ჰქონდა მოგებული, ეს გამარჯვება კი ამავდროულად 23-ე „მშრალი“ მოგება გახდა.

საპრიზო ფონდი
მასტერსი არის ყველაზე პრესტიჟული არარეიტინგული ტურნირი და მსოფლიო ჩემპიონატის შემდეგ ყველაზე „მდიდარი“ ტურნირი, თუმცა პირველად ჩატარებისას საპრიზო ფონდმა მხოლოდ 2000 ფუნტი სტერლინგი შეადგინა. 2012 წელს ტურნირის გამარჯვებულს გადაეცა 150 000 £, ხოლო ყველაზე მსხვილი ფულადი პრიზის მფლობელი გახდა მარკ უილიამსი: 2003 წელს მან მოიგო 210 000 ფუნტი სტერლინგი.

ფორმატი
პირველი რაუნდიდან (1/8) ფინალამდე — მატჩები 6 გამარჯვებამდე
ფინალი — მატჩი 10 გამარჯვებამდე

გამარჯვებულები
• მოთამაშეების მიხედვით
ნიტოკრისი

ნიტოკრისი — ძველი ეგვიპტის დედოფალი და ფარაონი (დაახლ. ძვ. წ. 2152-2150 წწ.). დინასტიის და ეგვიპტის ძველი სამეფოს უკანასკნელი ფარაონი.

ზოგიერთი სპეციალისტი თვლის, რომ ნიტორისი არის ძველი ეგვიპტის და მთლიანად მსოფლიოს პირველი ქალი მმართველი (თუ მხედველობაში არ მივიღებთ დინასტიის მმართველს მერნეიტს). იგი იყო ეგვიპტის იმ ქალბატონებს შორი პირველი (ნიტოკრისი, ნეფრუსებეკი, ჰატშეფსუტი, ტაუსერტი და კლეოპატრა) ვინც მიიღო ფარაონის ტიტული და მართავდა დამოუკიდებლად.

სახელწოდება ნიტოკრისი გვხვდება ჰეროდოტეს ისტორიაში და მანეთონის თხზულებებში. ჰეროდოტეს მიხედვით მან ხელისუფლება მიიღო მას შემდეგ, რაც შეთქმულებმა მოკლეს მისი ფარაონი-ძმა. მანეთონი, თავის მხრივ, ნიტოკრისს მიაწერს გიზის მესამე პირამიდის მშენებლობას, რომელიც რეალურად ფარაონ მენკაურას მმართველობისას ააშენეს.

თანამედროვე მკვლევრები თვლიან, რომ რეალური ნიტოკრისი იყო ძველი სამფოს ერთ-ერთი ტახტის მემკვიდრე არეულობის პერიოდში, რომელიც მოჰყვა პეპი -ის 94 წლიან მმართველობას.

ნიტოკრისი მოხსენიებული არაა არცერთ ეგვიპტურ წყაროში, ამიტომ ზოგიერთ ეგვიპტოლოგს მის რეალურობაში ეჭვი შეაქვს და გამოგონილ პერსონაჟად მიიჩნევს. დიდი ხნის განმავლობაშ მიიჩნევდნენ, რომ ამ დედოფლის სახელი მოიხსენიებოდა ტურინის პაპირუსში, თუმცა უახლესმა მიკროსკოპიულმა ანალიზმა აჩვენა, რომ ფარაონი ამ სახელით მეექვსე დინასტიის მმართველებს შორის არ მოიხსენიება.
ტუამასაგა

ტუამასაგა  — სამოას ადმინისტრაციული ოლქი მოსახლეობით 89 582 ადამიანი (2011 წელი). მდებარეობს კუნძულ უპოლუს ცენტრალურ ნაწილში. ოლქის ფართობია — 479 კმ².

ოლქის უზენაესი ბელადი ატარებს ტიტულს — მალიეტოა. მალიეტოას ტიტულის მფლობელის არჩევაში მთავარ როლს თამაშობს სოფელ მალიეს ცხრა უხუცესი. მალიეტოას კლანის ნაწილი (აიგა სამალიეტოა) ასევე ცხოვრობს ოლქებში აიგა-ი-ლე-ტაი და ფაასალელეაგა, ამიტომ მალიეს უხუცესებმა მალიეტოას არჩევისას უნდა გაითვალისწინონ უხუცესების აზრი კუნძულ მანონოდან (აიგა-ი-ლე-ტაის ცენტრი) და საფოტულაფაიდან (ფაასალელეაგას ცენტრი). უზენაესი ბელადი მალიეტოა შედის სახელმწიფოს ოთხი უმაღლესი ბელადების რიცხვში (ტამა-ა-აიგა) და მეორეა უფროსობით ტუი ატუას შემდეგ (ატუას ოლქი).

ტრადიციის მიხედვით, ფალეტუამასაგა (ტუამასაგას პარლამენტი) ომის დროს სხდომებს ატარებს აფეგაში, ხოლო მშვიდობიან პერიოდში — მალიეში. აფეგა ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია და ფალეტუამასაგას სხდომების ჩატარების ძირითადი ადგილია. მალიე — მალიეტოას კლანის ადმინისტრაციული ცენტრია.

ოლქის ჩრდილოეთ სანაპიროზე მდებარეობს ქვეყნის ერთადერთი ქალაქი — სამოას დედაქალაქი აპია. ეროვნული პარლამენტი სხდომებს ასევე ატარებს ტუამასაგას ოლქში — სოფელ მულინუუში, რომელიც მდებარეობს აპიადან დასავლეთით. ქვეყნის მთავარი პორტი მდებარეობს მატაუტუში — აპიადან ჩრდილოეთით.
თაისი

თაისი — ცნობილი ათენელი კურტიზანი ქალი, სარგებლობდა ალექსანდრე მაკედონელის პატივისცემით, ეგვიპტის მეფის პტოლემე სოტერის მეორე ცოლი, რომლისგანაც მას ჰყავდა ვაჟი ლეონტისკი და გოგო ირანა.

ანტიკური წყაროებიდან გამომდინარე (პლუტარქე, დიოდორე სიცილიელი, რუფუს კვინტუს კურციუსი) ტაისმა მოახდინა ქსერქსეს სასახლის გადაწვა ალექსანდრეს დაპყრობების პერიოდში (ძვ. წ. 330 წ.). პლუტარქეს აზრით თაისის მიზანი იყო შურისძიება ქსერქსე -ის გამო, რომელმაც დაამარცხა ათენელები ძვ. წ. 480 წელს. რუფუს კვინტუს კურციუსი ამტკიცებდა, რომ თაისმა და ალექსანდრემ გადაწვეს სასახლე.
ტეტიშერი

ტეტიშერი — ძველი ეგვიპტის დედოფალი. ტაა -ის მეუღლე, ტაა -ის დედა და კამოსისა და იაჰმეს -ის ბებია.

ტეტიშერი ზოგადად მცირე აღნაგობის ქალია, წინ წამოსული კბილებით. ეს დამახასიათებელი თვისება აქვს ყველა მის დინასტიის შთამომავლებს. ტეტიშერი ატარებდა ტიტულს „მეფის მთავარი ცოლი“. მისი შვილები ტაა და გოგო იახოტეპი გახდნენ დინასტიის პირველი მმართველის. იაჰმეს -ის მშობლები. ტეტიშერის შვილიშვილმა ბრძანა დაედგათ მისი სტელა რომელზეც წარწერა იყო:

ტეტიშერი ზის დიდებულ პოზაში კვერთხით ხელში. შვილიშილმა ბებიასათვის შექმნა პირამიდა ბაღითა და ტბით გარშემორტყმული. მაგრამ იგი დაკრძალეს თებეში საოჯახო სამარხში. მისი მუმია ნაპოვნი იყო დეირ-ელ-ბაჰრში. ტეტიშერი იყო თებეს ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი და აქტიურად მონაწილეობდა ეგვიპტიდან ჰიქსოსების განდევნაში. სწორედ ტეტიშერი ითვლება იმ დედოფლად რომელმაც პირველმა დაამტკიცა სამეფო კარზე ძლიერი ქალის ხელისუფლება. რამაც საბოლოო ჯამში დედოფალ ჰატშეფსუტის წარმატებული მართვა გამოიწვია.
აანა

აანა (სამოური ენა — ') — სამოას ადმინისტრაციული ოლქი. მდებარეობს კუნძულ უპოლუს დასავლეთ ნაწილში, აქვს მცირე ექსკლავი (სოფელი სატუიმალუფილუფი), რომელიც გარშემორტყმულია აიგა-ი-ლე-ტაის ოლქით. ოლქის ფართობია — 193 კმ², მოსახლეობა 21 769 ადამიანი (2011 წელი). ადმინისტრაციული ცენტრი — სოფელი ლეულუმოეგა.

აანას უზენაეს ტიტულს ჰქვია ტუი აანა. ტიტული ენიჭება ფალეონოს ბელადების მიერ (ექვსთა სახლი) ლეულუმოეგაში. აანის ტრადიციული პარლამენტია — ფალე აანა, რომელიც სხდომებს ატარებს ნოფოალიაში ან ლეულუმოეგაში.

ისტორიულად, ტონგელთა შემოჭრამდე, აანას ოლქი იყო სამოაში ერთ-ერთი წამყვანი.

ტონგელთა ოკუპაციის დროს აანამ და ატუამ დაკარგეს საკუთარი გავლენა. მაგრამ ტონგელთა განდევნის შემდეგ მათი გავლენა აღდგა. საბოლოოს აანას პოზიციებმა გავლენა დაკარგეს საუკუნეში.
ტიია

ტიია (ძვ. წ. 1398- 1338 წწ.) — ეგვიპტის ფარაონის ამენჰოტეპ -ის მთავარი მეუღლე, მან დიდი ზეგავლენა მოახდინა თავის შვილზე ამენჰოტეპ -ზე, რომელმაც მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა ძველი ეგვიპტის რელიგიურ ცხოვრებაში. ითვლება რომ ტიია არ ეკუთვნის სამეფო ოჯახს, მაგრამ ხანდახან მის დედას მოიხსენიებენ, როგორც დედოფალ იაჰმე-ნეფერტარის შთამომავალს. ტიიას მამის იუიას წარმოშობა არ არის ცნობილი, რაც ცალკეულ ეგვიპტოლოგებს აძლევს საფუძველს იმსჯელონ მის სემიტურ წარმოშობაზე. ზოგიერთ ცნობარებში მიუთთებენ, რომ იუია იყო წარმოშობით ეგვიპტის ქალაქიდან ახნინიდან, ანუ ზემო ეგვიპტიდან. ამენხოტეპ ცოლად შეირთო ტიია, მემკვიდრე ორი წლის შემდეგ ეყოლათ. ამენხოტეპ -ს და ტიიას ჰყავდათ ექვსი შვილი ერთ-ერთი მათგანი იყო ეხნატონი (ამენჰოტეპ ) , რომელიც ძვ. წ. 1364 წელს გახდა ფარაონი და დაამკვიდრა ატონის კულტი.

ზოგიერთი შემონახული ცნობარიდან შეიძლება გამოვიტანოთ დასკვნა რომ ტიიას დიდი ზეგავლენა ჰქონდა თავისი მეუღლის სამეფო ტახტზე, ის აქტიურად მონაწილეობდა არა მხოლოდ ქვეყნის საზოგადოებრივ და პოლიტიკურ ცხოვრეაბში არამედ აქტიურად მონაწილეობდა დღეობებზე და ცერემონიალებზე, ყოველთვის თან დაჰყვებოდა თავის მეუღლეს მთელი ქვეყნის მასშტაბით და იგი ესწრებოდა სახელმწიფო ღონისძიებებს და დიდებულები აქებდნენ მას. შემორჩენილია წერილი რომელსაც მითანის მეფე თუშრათა ამენხოტეპ -ს წერდა. წერილი ადასტურებს, რომ ტიია დიდ როლს ასრულებდა ამენჰოტეპ -ის პოლიტიკაში.

დედოფლის ძალა განსაკუთრებით ნათლად გამოვნილდა როდესაც მან დაიწყო საკუთარი აკლდამის მშენებლობა, დღევანდელი სუდანის ტერიტორიაზე. ის ხელმძღვანელობდა აკლდამის მშენებლობის პროცესს, მან ააღორძინა სამეფო მმართველობა ტრადიციული მეთოდებით - ააშენა ახალი ტაძარი.

სამარხი და მუმია
სავარაუდოდ, თავდაპირველად ტიია დაკრძალეს ეხნატონის სამარხში, რომელიც მდებარეობს ახეტატონში. დამარხულია შვილთან ეხნატოთან და შვილიშვილთან მაკეტეტონთან ერთად.

ატონის კულტის დამხობის შემდეგ მეფის მუმიები გამოიტანეს ახეტატონიდან და გადაასვენეს მეფეთა ველზე საფლავი 55. იქ აღმოაჩინეს ნაწერები რომელიც ეკუთვნოდა ტიიას მოოქროვილი გამოსახულებით. მუმიის ფრანგმენტები თავდაპირველად ეგონათ ქალის ხოლო შემდეგ იქნა გამოკვლეული და აღმოჩნდა მამაკაცის.
ტიიას მუმიის იდენტიფიცირება დნმ-ის მეთოდით 2010 წლის თებერვალში მოახდინეს. ტიიას მუმია ჯერ არ გამოკვლეული რძლის გვერდითაა ჩასვენებული, რომელიც ეხნატონის ცოლია. სამარხი საკმაოდ დაზიანებულია მძარცველების მიერ და სწორედ ამ სამარხშია დამარხული ტიიას ქმარი ამენჰოტეპ .
აიგა-ი-ლე-ტაი

აიგა-ი-ლე-ტაი (სამოური ენა — ---) — სამოას ადმინისტრაციული ოლქი. მდებარეობს კუნძულ უპოლუს დასავლეთ ნაწილში, მასში ასევე შედის სამი მომცრო კუნძული აპოლიმას სრუტეში — მანონო, აპოლიმა და დაუსახლებელი ნუულოპა. აანას ოლქის მომცრო ექსკლავი — სოფელი სატუიმალუფილუფი გარშემორტყმულია აიგა-ი-ლე-ტაის ოლქის ტერიტორიით. ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია — სოფელი მულიფანუა.

ოლქის ფართობი სულ შეადგენს 27 კმ²-ს, ეს ყველაზე პატარა ოლქია სამოაში. ოლქის მოსახლეობა 2011 წლის მონაცემებით შეადგენს — 5050 ადამიანს.

ოლქის უზენაესი ბელადი ატარებს ლეიატაუას ტიტულს. ოლქის ტერიტორიაზე ასევე ცხოვრობს მალიეტოას კლანის ნაწილი (ძირითადი ნაწილი ცხოვრობს ტუამასაგას ოლქში), ამიტომ მანონოს უხუცესების აზრი აუცილებლად გაითვალისწინება მალიეტოას უზენაესი ბელადის არჩევისას (ტუამასაგას უზენაესი ტიტული).

ისტორიულად მანონოს და აპოლიმას საზღვაო ფლოტი დიდ როლს თამაშობდა ადგილობრივი კლანების პირველობისათვის ბრძოლაში.

მულიფანუადან, რომელიც კუნძულ უპოლუზე მნიშვნელობით მეორე პორტია — დადის ბორანი, რომელიც ერთმანეთთან აკავშირებს კუნძულებს უპოლუს და სავაის.
ატუა

ატუა (სამოური ენა — ) — სამოას ყველაზე ძველი ადმინისტრაციული ოლქი — თავის დროზე ის მოიცავდა უპოლუს და სავაის, მაგრამ დღეისათვის მოიცავს მხოლოდ კუნძულ უპოლუს აღმოსავლეთის ნახევრის დიდ ნაწილს. ოლქის ფართობია — 413 კმ². ოლქის მოსახლეობის რაოდენობა 2011 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს — 21 928 ადამიანს. ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია — სოფელი ლუფილუფი.

ოლქის უზენაესი ბელადი ატარებს ტუი ატუას ტიტულს და მას ირჩევს ცხრათა სახლი (ფალეივა) სოფელ ლუფილუფიში. ამასთან ითვალისწინება სოფელ სოლოსოლოს და კუნძულ ალეიპატას ორი მატუას (ბელადი) — ტაფუას და ფუატაგას უხუცესთა აზრები. ტაფუა — ალეიპატა-იტუპა-ი-ლალოს (ქვემო ალეიპატა) ბელადია, ხოლო ფუატაგა — ალეიპატა-იტუპა-ი-ლუგას (ზემო ალეიპატა) ბელადი.

ტუი ატუა ირჩევა ორიდან ერთი ატუანელი სამეფო კლანის — სალევალასის და საფენუნუვაოს წარმომადგენელიდან. ამ კლანების ნათესაური კავშირი იწყება პირველი ტატაიფიდან — სალამასინას დედოფლიდან.

ტუი ატუას ტიტული — ერთ-ერთი ყველაზე ძველია სამოაში, რომლის წარმოშობა იწყება ტაგალოალაგის მეფეებისგან.
გიული ჩოხელი

გიული ჩოხელი (დ. 12 თებერვალი, 1935, თბილისი) — ქართველი მომღერალი, საბჭოთა კავშირში პირველი ჯაზ-მომღერალი ქალი, საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1967), ხელოვნების ქურუმის ჯილდოს მფლობელი (2015), თბილისის საპატიო მოქალაქე (2018).

ბიოგრაფია
გიული ჩოხელი დაიბადა 1935 წლის 12 თებერვალს, თბილისში. ჩოხელის სასიმღერო კარიერა 1950-იანი წლების შუაში დაიწყო. ის მალევე გახდა საბჭოთა კავშირის ერთ-ერთი წამყვანი ჯაზ-მომღერალი ქალი. მისმა პოპულარობამ პიკს 1960-იანი წლების მეორე ნახევარში მიაღწია სოპოტის პოპ-ფესტივალზე შთამბეჭდავი გამოსვლის შემდეგ. ფირფიტების ჩაწერა 1970-იან წლებში დაიწყო. მისი პირველი ნამუშევარი პოლონეთში ჩაიწერა და გამოიცა. 1970-80-იან წლებში ჩოხელმა საკმაოდ ბევრი ფირფიტა გამოსცა; ძირითადად ეს ფირფიტები იქამდე არსებული ჩანაწერების კომპილაციები იყო.

ჯილდოები
2015 წლის 28 მარტს, თბილისის ივენთჰოლში გიული ჩოხელის საიუბილეო საღამო გაიამართა და მისი სახელობის ვარსკვლავი გაიხსნა. იმავე დღეს საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის მინისტრმა მიხეილ გიორგაძემ ხელოვნებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისთვის გიული ჩოხელს სამინისტროს სპეციალური ჯილდო „ხელოვნების ქურუმი“ გადასცა.
2018 წლის 7 ოქტომბერს, თბილისობის დღესასწაულთან დაკავშირებულ გალაკონცერტზე გაიმართა თბილისის საპატიო მოქალაქეების დაჯილდოების ცერემონია, სადაც 15 ცნობილ ადამიანთან ერთად, თბილისის მერმა კახი კალაძემ გიული ჩოხელი თბილისის საპატიო მოქალაქის წოდებით დააჯილდოვა.

ფილმოგრაფია
2014: „ეს იყო სიზმარი“;
1983: „ყვითელი ჩიტი“, სცენარის ავტორი;
1980: „მღერის გიული ჩოხელი“.
ვაა-ო-ფონოტი

ვაა-ო-ფონოტი (სამოური ენა — '--) — სამოას ადმინისტრაციული ოლქი. ფართობი — 38 კმ². ოლქის მოსახლეობა 2011 წლის აღწერის მონაცემების მიხედვით შეადგენს — 1543 ადამიანს (ყველაზე მცირერიცხოვანი სამოას ოლქებს შორის). ოლქში შედის ფალაგოას სრუტის ირგვლივ მდებარე ძირითადი ტერიტორია (7 სოფელი) და მცირე სანაპირო ექსკლავი 10 კმ-ით ჩრდილო-დასავლეთით ძირითადი ტერიტორიიდან (სოფელი ფალეაპუნა). ოლქის ორივე ნაწილი მდებარეობს კუნძულ უპოლუს ჩრდილო-აღმოსავლეთში და გარშემორტყმულია ატუას ოლქით. ადმინისტრაციული ცენტრია — სოფელი სამამეა.

ოლქი ატუას გამოეყო და ჩამოყალიბდა საუკუნეში, როდესაც ფონოტიმ, რომლებიც დაეუფლნენ ტაფაიფას ტიტულს, დაასაჩუქრა ატუას ამ ნაწილის ხალხი ომში გამოჩენილი მამაცობისათვის. ოლქის დასახელება სამოური ენიდან ითარგმნება, როგორც «ფონოტის გრძელი ნავი», რომელიც მოგვაგონებს ომში ამ ტერიტორიის საზღვაო ძალების მამაცობაზე. ფონოტი იყო ტიტულ ტაფაიფას მეორე მფლობელი, სალამასინას დედოფლის შემდეგ.

ოლქის უზენაესი ბელადი ატარებს ტალამაივაოს ტიტულს.
ფაასალელეაგა

ფაასალელეაგა (სამოური ენა — ') — სამოას ადმინისტრაციული ოლქი, რომელიც მდებარეობს სავაის კუნძულის აღმოსავლეთ ვაწილში. ოლქის ფართობია — 266 კმ². ოლქის მოსახლეობის რაოდენობა 2011 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს — 13 736 ადამიანს. ადმინისტრაციული ცენტრია — სოფელი საფოტულაფაი, სადაც ოლქის ბელადები ატარებენ სხდომებს ფუიფატუ მალაეში.

ფაასალელეაგაში ცხოვრობენ კლან მალიეტოას წარმომადგენლები, ამიტომ ოლქი მჭიდროდ დაკავშირებულია ტუამასაგას ოლქთან. საფოტულაფაის უხუცესების აზრს მუდამ ითვალისწინებენ ტუამასაგას მალიეს უხუცესები მალიეტოას ტიტულის მფლობელის არჩევისას. საფოტულაფაის ასევე აქვს მჭიდრო კავშირი სოფელ სალეაულასთან (გაგაემაუგას ოლქი).

ოლქის ტერიტორიაზე მდებარეობს სოფელი საპაპალი, სადაც 1830 წელს შემოვიდა ჯონ უილიამსი, პირველი ქრისტიანი მისიონერი სამოას არქიპელაგზე. სოფელი საპაპალი აშენდა კლან მალიეტოას წევრების მიერ 1750 წელს, როდესაც იქ გადასახლდა მალიეტოა ტია. ზუსტად აქ 1830 წელს მალიეტოა ვაიინუპო შეხვდა კუნძულზე მოსულ ჯონ უილიამსს.

 საუკუნეში ოლქის კიდევ ერთი სოფელი — სალელოლოგა — გახდა ცნობილი, როგორც სავაჭრო ცენტრი და სავაის კუნძულის ყველაზე დიდი პორტი.
გაგაემაუგა

გაგაემაუგა (სამოური ენა — ') — სამოას ადმინისტრაციული ცენტრი. ოლქი ძირითადად მდებარეობს კუნძულ სავაის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ასევე არსებობს პატარა ანკლავები კუნძულ უპოლუზე — ლეაუვაა და სალამუმუ. ოლქის საერთო ფართობია — 223 კმ². ოლქის მოსახლეობის რაოდენობა 2011 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს — 7757 ადამიანს. ადმინისტრაციული ცენტრია — სოფელი სალეაულა.

ოლქის დასახელება სამოური ენიდან ითარგმნება, როგორც «მთების ახლო მხარე». ოლქის ბელადები სხდომებს ატარებენ ვაიტუუტუუ მალაეში ადმინისტრაციულ ცენტრ — სალეაულაში.

სალეაულას უხუცესები მხარს უჭერენ ტრადიციულ ურთიერთობას საფოტულაფაისთან (ოლქი ფაასალელეაგა), რომლებიც მონაწილეობენ ლეტუფუგას ტიტულის მფლობელის არჩევაში.

კუნძულ უპოლუზე მდებარე ოლქის ნაწილები, ჩამოყალიბდნენ მატავანუს ვულკანის ამოფრქვევის შედეგად. ლავის ნაკადებმა თავის გზაზე გაანადგურეს სოფლები, ისინი გადააქციეს ლავის მინდვრებად, რომლებიც დღესაც კი ჩანს. ამ რაიონების მოსახლეობა გადაასახლეს კუნძულ უპოლუზე, სადაც დაარსდნენ სოფლები ლეაუვაა და სალამუმუ. გადასახლების მიუხედავად, მათ შეინარჩუნეს ტრადიციული კავშირი გაგაემაუგას ოლქთან.
ვაისიგანო

ვაისიგანო (სამოური ენა — ) — სამოას ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს კუნძულ სავაის დასავლეთში. ესაზღვრება გაგაიფომაუგას და სატუპაიტეას ოლქებს. ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია — სოფელი ასაუ.

ოლქის მოსახლეობის რაოდენობა 2011 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 6759 ადამიანს. ოლქის ფართობი შეადგენს 178 კმ²-ს.

სოფელ აუალასთან მდებარეობს ნაკრძალი კუებისათვის. კუნძულის აღმოსავლეთ დაბოლოებაში სოფელ ფალეალუპოს რაიონში იზრდება ტროპიკული ტყე.
სატუპაიტეა

სატუპაიტეა (სამოური ენა — ') — სამოას ადმინისტრაციული ოლქი. ოლქის მოსახლეობის რაოდენობა 2011 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს — 5304 ადამიანს. შედგება ორი ტერიტორიისგან კუნძულ სავაიზე. ოლქის საერთო ფართობია — 127 კმ². ადმინისტრაციული ცენტრია — სოფელი გაუტავაი.

ოლქის უზენაესი ბელადი ატარებს ტონუმაიპეას ტიტულს.
ედუარდ სტრელცოვი

ედუარდ ანატოლის ძე სტრელცოვი (; დ. 21 ივლისი, 1937, პეროვო — გ. 22 ივლისი, 1990, მოსკოვი) — საბჭოთა რუსი ფეხბურთელი, თამაშობდა თავდამსხმელის პოზიციაზე. იცავდა მოსკოვის „ტორპედოსა“ და საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების ღირსებას. მელბურნის 1956 წლის ოლიმპიური ჩემპიონი. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1957). ითვლება ერთ-ერთ საუკეთესო მოთამაშედ საბჭოთა ფეხბურთის ისტორიაში.

საკლუბო კარიერა
სტრელცოვმა კარიერა დაიწყო მოსკოვის „ტორპედოში“, სადაც 1954–58 და 1965–70 წლებში თამაშობდა. საკავშირო პირველობებზე ჩაატარა 222 მატჩი და გაიტანა 99 გოლი. 1965 წელს „ტორპედოსთან“ ერთად გახდა საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი, ხოლო 1968 წელს საბჭოთა კავშირის თასი მოიპოვა.

სანაკრებო კარიერა
საბჭოთა კავშირის ნაკრების შემადგენლობაში სტრელცოვმა 1955–1968 წლებში ჩაატარა 38 მატჩი და გაიტანა 25 გოლი. 1956 წელს მოიპოვა ოლიმპიური თამაშების ოქროს მედალი.

სანაკრებო სტატისტიკა
თამაშის სტილი და შეფასებები
სპორტული ჟურნალისტებისა და სპეციალისტების შეფასებით, ედუარდ სტრელცოვი იყო საბჭოთა კავშირის ფეხბურთის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე უფრო ძლიერი და თვითმყოფადი თავდამსხმელი, რომელიც ტექნიკური, ტაქტიკური და ფიზიკური მომზადების მხრივ ერთმნიშვნელოვნად აღემატებოდა საკავშირო ჩემპიონატში მის პოზიციაზე მოთამაშე ფეხბურთელებს.

მოედნის შესანიშნავი ხედვა, დახვეწილ ტექნიკასთან ერთად, საშუალებას აძლევდა მას ზუსტი პასებით მოემარაგებინა თანაგუნდელები თითქმის ნებისმიერი პოზიციიდან. იყო უნივერსალური თავდამსხმელი, რომელსაც თანაბრად შეეძლო, როგორც შეტევის წარმართვა და ორგანიზება, ასევე შედეგიანად დასრულება. მისი ყოფნა მოედანზე დიდწილად განსაზღვრავდა თანაგუნდელთა საბრძოლო განწყობას და გუნდის წარმატებას.

მიღწევები
საკლუბო
ტორპედო მოსკოვი
საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი: 1965
საბჭოთა კავშირის ვიცე-ჩემპიონი: 1957
საბჭოთა კავშირის თასის მფლობელი: 1968
საბჭოთა კავშირის თასის ფინალისტი: 1966

სანაკრებო
საბჭოთა კავშირი
ოლიმპიური თამაშების ჩემპიონი: 1956

ინდივიდუალური
საბჭოთა კავშირის საუკეთესო ფეხბურთელი: 1967, 1968
საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის საუკეთესო ბომბარდირი: 1955

პერიოდიკა
პალაული

პალაული (სამოური ენა — ) — სამოას ადმინისტრაციული ოლქი. შედგება ორი ტერიტორიისგან, რომლებიც მდებარეობენ კუნძულ სავაის სამხრეთ ნაწილში. ოლქის საერთო ფართობია — 523 კმ². ოლქის მოსახლეობის რაოდენობა 2011 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს — 9357 ადამიანს. ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია — ვაილოა ი პალაული.

ოლქის უზენაესი ბელადი ატარებს ლილომაიავას ტიტულს.
გიორგი გეთიაშვილი

გიორგი გეთიაშვილი (დ. 7 მარტი, 1990) — ქართველი ფეხბურთელი, თბილისის „ლოკომოტივის“ ცენტრალური მცველი, ასევე შეუძლია საყრდენი ნახევარმცველის პოზიციაზე თამაში.

ტიტულები
უმაღლესი ლიგა, მეორე ადგილი (2): 2009/2010, 2010/2011
საქართველოს თასის ფინალისტი (1): 2009/2010
საქართველოს სუპერთასის ფინალისტი (1): 2009/2010
კალანდია

საკუთარი სახელი კალანდია შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

არტემ კალანდია — ქართველი ქიმიკოსი
გენო კალანდია — ქართველი პოეტი, დრამატურგი
გიორგი კალანდია — ქართველი ისტორიკოსი
გიორგი კალანდია — ქართველი ფეხბურთელი
ზაურ კალანდია — ქართველი მწერალი
რენე კალანდია — ქართველი პოეტი, მთარგმნელი
შავი ქიაზმოდონი

შავი ქიაზმოდონი — ღრმა წყლის თევზი ქიაზმოდონისებრთა ოჯახისა. წაგრძელებული ფორმის წვრილი თევზია. სხეულის მაქსიმალური სიგრძე 25 სმ აღწევს. მოყავისფრო-მოშავო ფერისაა. იკვებება ძვლიანი თევზებით. კვერცხისმდებელი თევზია. ტოფობს პელაგიალში. ბინადრობს მსოფლიო ოკეანის ტროპიკულ და სუბტროპიკულ წყლებში მეზოპელაგიურ და ბათიპელაგიურ ზონებში, 700-იდან 2745 მ სიღრმემდე. აქვს ძლიერ ელასტიკური კუჭი, რის გამოც შეუძლია საკუთარ სხეულთან შედარებით 6-12-ჯერ მეტი წონისა და 2-ჯერ მეტი სიგრძის თევზის ჩაყლაპვა. აღსანიშნავია, რომ 2007 წელს დიდი კაიმანის სიახლოვეს იპოვეს 19 სმ სიგრძის მკვდარი შავი ქიაზმოდონი, რომლის კუჭში მოთავსებული იყო 86 სმ სიგრძის გველისებრი სკუმბრია .
კარლოვაცის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია

წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია — სერბული მართლმადიდებელი ეკლესია კარლოვაცში, ცენტრალურ ხორვატიაში. თავდაპირველი ეკლესია (რომელიც 1993 წელს დაანგრიეს) წმინდა ნიკოლოზის სახელზე აგებული იყო 1787 წელს. 2007 წელს ეკლესია სრულად აღადგინეს.

ისტორია
ადგილობრივმა სერბულმა დიასპორამ მიწა ეკლესიისთვის 1781 წელს შეიძინა, 1784 წელს მოითხოვეს მშენებლობის ნებართვა და 1785–ში დაიწყო მშენებლობა. ეკლესიის მშენებლობა 1787 წელს დასრულდა და 1803 წლიდან დაიწყო წირვების ჩატარება.
| _ = 1803

ის 2007 წელს სრულად აღდგინეს.
მორავიის მარკა

მორავიის მარკა — ქვეყანა რომელიც მდებარეობდა ცენტრალურ ევროპაში, მორავიის რეგიონში. დღეისთვის მისი ტერიტორიის უმეტესობა მოქცეულია ჩეხეთის შემადგენლობაში. მორავიის მარკა ძირითადად არსებობდა, როგორც საღვთო რომის იმპერიის გავლენის სფერო. 1804 წლიდან ის გახდა ჯერ ავსტრიის იმპერიის, შემდგომ კი — ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის ნაწილი. პირველ მსოფლიო ომში ცენტრალური ძალის დამარცხების შემდეგ მორავიის მარკა გახდა ჩეხოსლოვაკიის რესპუბლიკის ნაწილი.