საქართველო-უზბეკეთის ურთიერთობები

საქართველო-უზბეკეთის ურთიერთობები — ორმხრივი დიპლომატიური ურთიერთობა საქართველოსა და უზბეკეთს შორის.

ისტორია
დიპლომატიური ურთიერთობები
საქართველოს პრეზიდენტის ედუარდ შევარდნაძის ვიზიტმა უზბეკეთში 1995 წლის 4 სექტემბერს ხელი შეუწყო ორ ქვეყანას შორის სავაჭრო-ეკონომიკური თანამშრომლობის გაფართოებას. ვიზიტის ფარგლებში ხელი მოეწერა რამდენიმე შეთანხმებას თავისუფალ ვაჭრობის, ინვესტიციების ურთიერთხელშეწყობისა და დაცვის, საერთაშორისო საავტომობილო ტრანსპორტის, საერთაშორისო საგზაო ტრანსპორტის ნებართვების გაცვლის, ურთიერთქმედების სისტემის გაცემისა და ფუნქციონირების შესახებ. ეს ჩარჩო 1996 წლის 27-28 მაისს პრეზიდენტის ისლამ კარიმოვის საქართველოში ვიზიტის დროს ხელმოწერილმა სახელმწიფოთაშორისმა, მთავრობათაშორისმა და უწყებათაშორისმა შეთანხმებებმა გააძლიერა. მათგან ყველაზე მნიშვნელოვანია დეკლარაცია უზბეკეთსა და საქართველოს შორის თანამშრომლობის გაფართოებისა და გაღრმავების შესახებ და ძირითადი შეთანხმება ფინანსური და ინდუსტრიული ჯგუფების შექმნის შესახებ. ორმხრივი თანამშრომლობის გაღრმავების მიზნით უზბეკეთ-ქართული ერთობლივი კომისია შეიქმნა.

2000 წელს 1999 წელთან შედარებით უზბეკეთსა და საქართველოს შორის სავაჭრო ბრუნვა თითქმის სამჯერ გაიზარდა. 2000 წელს უზბეკეთის ექსპორტში ბამბის ბოჭკოვანი, ენერგეტიკული რესურსები (ნავთობი პროდუქტები), საკვები, ქიმიკატები და პლასტმასები დომინირებდა. საქართველომ ექსპორტზე ხილი, თხილი, ყავა, ჩაი, ტკბილეული, ქიმიური და ძირითადი ბოჭკოები, შავი ლითონები და მათგან დამზადებული პროდუქტები და საავიაციო აღჭურვილობა გაიტანა. საქართველოში იგეგმება ქართულ-უზბეკური საწარმო შექმნა.

ქვეყნებს შორის საგარეო სავაჭრო ბრუნვამ 2017 წელს 71 მილიონი დოლარი შეადგინა, რაც 2016 წელთან შედარებით 10 მილიონი დოლარით შემცირდა. 2022 წელს სავაჭრო ბრუნვამ 40%-იანი ზრდა აჩვენა, ხოლო საქართველოს ექსპორტი უზბეკეთში 30%-ით გაიზარდა.

2017 წლის მარტში თბილისს უზბეკეთის ოლი მეჯლისის სენატის თავმჯდომარე სადიკ საფაევი ეწვია. ვიზიტის ფარგლებში გაიმართა შეხვედრები საქართველოს მთავრობისა და საქართველოს პარლამენტის წარმომადგენლებთან. განიხილებოდა უზბეკეთის მიერ საქართველოს ეკონომიკაში ფართომასშტაბიანი ინვესტიციების გეგმები.

2018 წლის მაისში თბილისში გაიმართა საქართველოსა და უზბეკეთის ერთობლივი ბიზნეს ფორუმი, რომელსაც 12 მსხვილი უზბეკური და 70 ქართული კომპანიის წარმომადგენელი ესწრებოდა. ფორუმის ფარგლებში მოეწყო შეხვედრა ორივე ქვეყნის კომპანიების წარმომადგენლებს შორის, სადაც მათ შეძლეს საქმიანი ურთიერთობების დამყარება და შემდგომი თანამშრომლობის პერსპექტივების განხილვა.

საგანმანათლებლო თანამშრომლობა
2025 წელს საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტსა და უზბეკეთის მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების უნივერსიტეტს შორის გაფორმდა თანამშრომლობის მემორანდუმი. შეხვედრას საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ადმინისტრაციის ხელმძღვანელი (კანცლერი), პროფესორი კარლო კოპალიანი და სამეთვალყურეო საბჭოს პრეზიდენტი, პროფესორი ზურაბ გუდავაძე, ასევე უზბეკეთის მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების უნივერსიტეტის დელეგაციის წევრები ზუმრატ გაიბნაზაროვა და დილნოზა იულდოშევა ესწრებოდნენ. მემორანდუმის თანახმად, ორ უმაღლეს სასწავლებელს შორის თანამშრომლობა ითვალისწინებს ერთობლივ სასწავლო აქტივობებს, ერთობლივ კვლევით საქმიანობას, სტუდენტთა, მეცნიერთა და პროფესორ-მასწავლებელთა გაცვლით პროგრამებს.

ეკონომიკური თანამშრომლობა
საქსტატის მონაცემებით, 2023 წლის პირველი 8 თვის განმავლობაში საქართველოდან უზბეკეთში ექსპორტირებული პროდუქციის ღირებულებამ 69,461.2 ათასი აშშ დოლარი შეადგინა, ხოლო იმპორტმა - 35,381.1 ათასი აშშ დოლარი.

ძირითადი საექსპორტო პროდუქცია (2023, 8 თვე): სამკურნალო საშუალებები (37.3 მლნ დოლარი), ორთოპედიული მოწყობილობები (5.4 მლნ), მინერალური წყლები (5.0 მლნ), ვაქცინები (2.9 მლნ), თამბაქოს ნაწარმი (2.1 მლნ), დაკონსერვებული ხილი (2.1 მლნ) და სხვა.
ძირითადი საიმპორტო პროდუქცია (2023, 8 თვე): სპილენძის მავთული (12.9 მლნ დოლარი), თამბაქოს ნაწარმი (6.6 მლნ), გამხმარი პარკოსნები (2.6 მლნ), პოლიმერები (2.4 მლნ), სამკურნალო საშუალებები (1.9 მლნ) და სხვა.

ტრანსპორტი
უზბეკეთში მოქმედებს ქართული ავიახაზები , - , ხოლო საქართველოში - - . ყველა ეს კომპანია დაკავებულია მგზავრთა და ტვირთების გადაზიდვით. აქტიურად ვითარდება უზბეკური საქონლის ტრანსპორტირება საქართველოს პორტებით მესამე ქვეყნებში. 1996 წელს გადაიტანეს 100,000 ტონა ტვირთი, 1997 წელს კი 285,000 ტონა. უზბეკეთი ასევე მონაწილეობს -ს ევროპა-აზიის სატრანზიტო დერეფანში, რომელიც გადის საქართველოზე.

2023 წელს ორი ქვეყანა აქტიურად განიხილავდა შავი ზღვის წყალქვეშა კაბელის პროექტს, რომელიც ორივე მხარისთვის სტრატეგიული მნიშვნელობისაა. 2022 წელს უზბეკეთიდან საქართველოში ვიზიტორთა საერთო რაოდენობა წინა წელთან შედარებით 32%-ით გაიზარდა.

დიასპორა
ამჟამად ტაშკენტში მოქმედებს უზბეკეთ-საქართველოს მეგობრობის საზოგადოება და კულტურული ცენტრი „მეგობრობა". 2000 წელს უზბეკეთში ქართველების რაოდენობა დაახლოებით 1,130 კაცი იყო. ამჟამად, სხვადასხვა შეფასებით, უზბეკეთში 1,000-დან 4,000-მდე ქართველი ცხოვრობს.

უზბეკეთში ცხოვრობენ ქართველი სპორტსმენები, განსაკუთრებით საფეხბურთო ლეგიონერები, რომლებიც უზბეკური საფეხბურთო კლუბების წევრები ხდებიან. საფეხბურთო კლუბ ფახთაქორის მთავარი მწვრთნელი შოთა არველაძე იყო.