iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
განსაკუთრებული რაზმი

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის შინაგან საქმეთა სამინისტროს განსაკუთრებული რაზმი — საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის უწყება, რომელსაც ევალებოდა სახელმწიფო უსაფრთხოების დაცვა.

განსაკუთრებული რაზმი შეიქმნა შინაგან საქმეთა მინისტრის ნოე რამიშვილის პირადი ინიციატივით. კანონპროექტი ეროვნულმა საბჭომ დაამტკიცა 1918 წლის 26 ივლისს.

თავდაპირველად რაზმი დაარსდა 6 თვით, თუმცა შემდეგ მისი მოქმედება გახანგრძლივდა და მუდმივად არსებობდა საქართველოს პირველი რესპუბლიკის არსებობის პერიოდში. რაზმის მიზანი იყო ბრძოლა კონტრრევოლუციის, სპეკულაციისა და ძარცვა-გლეჯის წინააღმდეგ, ამავდროულად, რაზმი ებრძოდა ბოლშევიკების ანტისახელმწიფოებრივ მოქმედებებს, რუსული სპეცსამსახურების საქმიანობას საქართველოს ტერიტორიაზე. რაზმი მთლიანად შინაგან საქმეთა სამინისტროს დაქვემდებარებაში იყო და მოქმედებდა მინისტრის პირადი განკარგულებით. უშუალოდ რაზმს მეთაურობდა მელქისედეკ კედია.

რაზმის უფროსს და მის თანამშრომლებს უფლება ჰქონდათ, აუცილებლობის შემთხვევაში დაეპატიმრებინათ ცალკეული პირები და ჩაეტარებინათ ჩხრეკა. სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას რაზმის უფროსს უფლება ჰქონდა, დახმარებისათვის მიემართა მილიციის, ჯარისა და გვარდიის ნაწილებისათვის. განსაკუთრებულ რაზმში შედიოდა როგორც ოპერატიული დანაყოფი, ასევე სპეცდანიშნულების შეიარაღებული ფორმირება — მფრინავი რაზმი.
1920 წელი
1920 წლის მუშაობის ანგარიში:
დააპატიმრეს არალეგალურად მომუშავე 513 ბოლშევიკი და მათი აგენტები (აქ შედიან უცხო ქვეყნის ბოლშევიკი ჯაშუშები)
ქვეყნიდან გააძევეს დენიკინის მომხრე არასაიმედო 179 პირი
დააპატიმრეს ყალბი ფულის და საბუთების დამამზადებელი 33 პირი
დააპატიმრეს სამსახურეობრივ დანაშაულში ბრალდებული 54 პირი
დაიჭირეს 56 სპეკულიანტი
ქვეყნიდან გააძევეს უცხოეთიდან ჩამოსული 8749 არაკეთილსაიმედო პირი.
ანატოლი ალექსანდროვი (ფიზიკოსი)

ანატოლი ალექსანდროვი (; დ. 13 თებერვალი, 1903, ტარაშჩი — გ. 3 თებერვალი, 1994, მოსკოვი) — რუსი ფიზიკოსი.

ბიოგრაფია
ანატოლი პეტრეს ძე ალექსანდროვი დაიბადა 1903 წლის 13 თებერვალს უკრაინის ქალაქ ტარაშჩიში. 1930 წელს დაამთავრა კიევის უნივერსიტეტი, ხოლო შემდგომ მუშაობა დაიწყო სსრკ ფიზიკურ პრობლემათა ინსტიტუტში. 1946-1955 წლებში მუშაობდა სსრკ პრობლემათა ინსტიტუტში.

მოღვაწეობა
ალექსანდროვის პირველი მეცნიერული ნაშრომი 1929 წელს, ჯერ კიდევ სტუდენტობის პერიოდში შეასრულა. ეს ნაშრომი ეხებოდა დაელექტროების ფიზიკის სფეროს შესახებ. ამის შემდგომ მან მუშაობა გააგრძელა ლენინგრადის ფიზიკა-ტექნიკის ინსტიტუტში და შრომების კომპლექსი შეასრულა დიელექტრიკების ელექტრული სიმტკიცის საკითხებზე. აქ აღმოაჩინა დიელექტრიკში „სუსტი“ ადგილების როლი. მიღებული მასალები შემდეგში მის მიერ იქნა გამოყენებული მასალათა მყიფე მსხვრევის პრობლემის ანალიზისა და მყარი სხეულების სიმტკიცის სტატისტიკური თეორიის დამუშავებისას.

1936 წელს ალექსანდროვის ხელმძღვანელობისთ დამუშავებულ იქნა მაგნიტური ნაღმებისაგან გემების დაცვის მეთოდის მეცნიერული საფუძვლები. დიდი სამამულო ომის დროს ეს მეთოდი წარმატებით გამოიყენეს.

1943 წელს იგი აირჩიეს სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტად.

30 წლის განმავლობაში ალექსანდროვი მუშაობდა ბირთვული რეაქტორების მშენებლობაზე. მისი მეცნიერული ხელმძღვანელობით მიღწეულმა შედეგებმა საბჭოთა კავშირს საშუალება მისცა ლიდერული პოზოცია დაეკავებინა ატომური მეცნიერების, ტექნიკისა და მრეწველობის მრავალ დარგში. მისი მონაწილეობით შეიქმნა მსოფლიოში ყველაზე მძლავრი ატომური ელექტროსადგური, ხოლო შემდგომში სერიული წყალბადის რეაქტორები (მათი სიმძლავრე 440 ათას კილოვატს უდრიდა). ეს რეაქტორები დააყენეს ნოვოსიბირსკისა და კოლსკის ატომურ ელექტროსადგურებზე, გერმანიის დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, ბულგარეთის სახალხო რესპუბლიკაში, ფინეთში და სხვა. მანვე განახორციელა ორიგინალური რეაქტორის სამეცნიერო პროგრამა, რომლის ცირკონიუმის მილებში სითბოგამტარად მდუღარე წყალი მოძრაობდა და ელექტროსადგურის ტურბინაზე ორთქლი უშუალოდ პირდაპირ მიიმართებოდნენ.

ალექსანდროვმა ძალზე დიდი წვლილი შეიტანა საკვლევი რეაქტორების შექმნაში. მისივე ხელმძღვანელობითაა შექმნილი მასალათმცოდნეობის საუკეთესო რეაქტორები: , და . დიდი შრომა გასწია ალექსანდროვმა მოკავშირე რესპუბლიკების ბირთვული ცენტრების განვითარებაში. მისივე უშიალო მონაწილეობით დაგეგმარებულ და აგებულ იქნა ენერგეტიკული დანადგარები გემებზე. გემი სახელად „ლენინი“ (მსოფლიოში პირველი ატომური ყინულმჭრელი გემი) და არქტიკა“ წარმატებით დასცურავდნენ ჩრდილოეთის საზღვაო გზებზე.

1953 წელს ალექსანდროვი არჩეულ იქნა სსრ კავშირის მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილ წევრად, ხოლო ამ აკადემიის პრეზიდიუმის წევრად იგი 1960 წელს აირჩიეს.

ანატოლი ალექსანდროვი იყო სკკპ წევრი, სკკპ ცენტრალური სოციალისტური შრომის გმირი, სსრ კავშირის მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდენტი, უნგრეთის სახალხო რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი და შვედეთის სამეფო საინჟინრო აკადემიის წევრი. იგი კარგად უთავსებდა სამეცნიერო-კვლევით მუშაობას დიდ სამეცნიერო-ორგანიზაციულ, საზოგადოებრივ და სახელმწიფოებრივ მუშაობას. ალექსანდროვი დიდ ინტერესს იჩენდა ყოველი ახალი აღმოჩენის მიმართ და სწორედ ამ თვისებით იგი შესანიშნავ მაგალითს აძლევდა ახალგაზრდა მკვლევარებს, რომლებსაც მუდამ დაუზარელად ეხმარებოდა.

იგი გარდაიცვალა 1994 წლის 4 თებერვალს, მოსკოვში.
მარი გეპერტ-მაიერი

მარი გეპერტ-მაიერი (; დ. 28 ივნისი, 1906 — 20 თებერვალი, 1972, სან დიეგო) — გერმანიაში დაბადებული ამერიკელი თეორეტიკოსი-ფიზიკოსი, 1963 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში. იგი იყო მეორე ქალი ვინც გახდა ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში (პირველი იყო მარი სკლოდოვსკა-კიური).

ბიოგრაფია
მარი გეპერტი დაიბადა 1906 წლის 28 ივნისს კატოვიცეში. იგი იყო ფრიდრიხ გეპერტის და მისი მეუღლის, მარია ვოლფის ერთადერთი შვილი. ფრიდრიხ გეპერტი იყო უნივერსიტეტის პროფესორი. გეპერტმა 1930 წელს დაამთავრა გეტინგენის უნივერსიტეტი. იმ პერიოდში გეტინგენის უნივერსიტეტში ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტზე მუშაობდა გამოჩენილი თეორეტიკოსი-ფიზიკოსი მაქს ბორნი. ბორნს არ გამორჩენია გეპერტის ფიზიკისადმი მისწრაფება, ამიტომ იგი ახალგაზრდა სტუდენტის მიმართ განსაკუთრებულ ყურადღებას იჩენდა. სადიპლომო ნაშრომში გეპერტიმ გამოიანგარიშა ორი ფოტონის ერთდროული შთანთქმისა და გამოსხივების ალბათობა. ეს ალბათობა იმდენად მცირე იყო, რომ ამ ეფექტის არ დაიმზირებოდა იმდროინდელი ტექნიკით. მაგრამ ამავე პერიოდში დიდი ინტენსივობის ლაზერული კანონების გამოყენებით შესაძლებელი გახდა ამ მოვლენის დანახვა. ამრიგად მიღებულ იქნა თეორიასთან კარგი თანმთხვევა. 1930 წელს გეპერტი გათხოვდა მაიერზე. სწორედ ამ პერიოდიდან იგი მოიხსენიება როგორც მარი გეპერტ-მაიერი. გეპერტ-მაიერს ორი შვილი ჰყავდა: მარი ანა ვენცელი და პიტერ კონრადი. 1931 იგი ოჯახითურთ გადადის საცხოვრებლად აშშ-ში. იქ მან ბალტიმორის უნივერსიტეტში დაიწყო მუშაობა, ხოლო 1932 წელს გეპერტ-მაიერი მიეკედლა კოლუმბიის უნივერსიტეტის ფიზიკის ლაბორატორიას. მოგვიანებით, 1945 წელს იგი ჩიკაგოს უნივერსიტეტის ბირთვული გამოკვლევების ინსტიტუტს დაუკავშირდა. საბოლოოს მან ბირთვულ ფიზიკაში დაიწყო მუშაობა. 1960 წელს მას მიუვიდა მოწვევა სან-დიეგოს უნივერსიტეტისაგან (კალიფორნია); უნივერსიტეტი მას პროფესორის თანამდებობას სთავაზობდა.

მოღვაწეობა
ბირთვის გარსის სტრუქტურის კვლევა ჩასახულ იქნა 1947 წელს, შემთხვევით აღმოჩენილი ფაქტის საფუძველზე. გარკვეულ იქნა, რომ ზოგიერთ ბირთვს ანომალური თვისებები გააჩნდა (მაგალითად ისინი უფრო სტაბილური და მეტად გავრცელებულნი არიან ბუნებაში, ვიდრე მეზობელი ბირთვები და გააჩნიათ ნეიტრონების განსაზღვრული რაოდენობა). ნეიტრონების ხსენებულ რიცხვს ეწოდა „მაგიური რიცხვი“. გეპერტ-მაიერმა ეს რიცხვები ანალოგიურად ახსნა ისეთი ატომის მოდელისათვის, რომელშიც ცალკეული ნუკლონები, ანუ ნეიტრონები და პროტონები დამოუკიდებელ ორბიტაზე მოძრაობენ, მათი ურთიერთგანლაგების გავლენა მცირე იყო. ბუნებრივია, რომ ძალური ველი ძალიან განსხვავდებოდა ელექტრონის ძალური ველისაგან. ეფექტურ ბირთვში პაულის პრინციპის თანახმად პროტონები და ნეიტრონები უნდა ყოფილიყვნენ შედარებით დაბალ ენერგეტიკულ დონეებზე, თუმცა სინამდვილეში ასე არ აღმოჩნდა: მაგიური გარსული რიცხვის დროს დონე შევსებულია. გარდა ამისა, ნუკლონი უნდა იმყოფებოდეს შედარებით მაღალ ენერგეტიკულ დონეზე (შესაბამისად სუსტი ბმით). ეს მოდელი განმარტავს რიგ ბირთვულ მოვლენებს.

1963 წელს ამავე თემაზე მუშაობდნენ გემანიაშიც, სწორედ ამიტომ ნობელის პრემიით გეპერტ-მაიერთან ერთად იენსენიც დაჯილდოვდა.

აღსანიშნავია, რომ გეპერტ-მაიერი ფიზიკურ ქიმიაშიც მუშაობდა.

მარი გეპერტ-მაიერი გარდაიცვალა გულის შეტევით 1972 წლის 20 თებერვალს, სან-დიეგოში, კალიფორნიაში.
ვახტანგ ონიანი

ვახტანგ ონიანი (დ. 14 აპრილი, 1930, ჟახუნდერი, ახლანდ. ლენტეხის მუნიციპალიტეტი- გ. 18 მარტი,2024) — ქართველი მოქანდაკე, მხატვარი და გრაფიკოსი. საქართველოს სსრ დამსახურებული მხატვარი (1967). ღირსების ორდენის კავალერი (2002).

1957 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია ქანდაკების განხრით. 1960–1961 წლებში მუშაობდა ჟურნალ „დროშის“ მთავარ მხატვრად; 1964–1980 წლებში ბეჭდვითი სიტყვის სახელმწიფო კომიტეტის მთავარ მხატვრად. ონიანის ნამუშევრებია: ქანდაკება — „გაქვავებული ცრემლი“, „სვანი გოგონა“ (ორივე 1958), „მახვში“ (1967), „ადგილის დედა" (1967), „ცოდნის სვეტი“ (1981), „მიხეილ ხერგიანის ბიუსტი“ მესტიაში ხერგიანის სახლ-მუზეუმთან; დაზგური ქანდაკება — „კაცი ლაშხეთიდან“, „ქალიშვილის პორტრეტი“ და სხვა; გრაფიკა — „მეუღლის პორტრეტი“ (1965), „წითელი ღრუბლები“ (1967) და სხვა.

მხატვრულად გააფორმა და დაასურათა ქართული ხალხური ეპოსის ნიმუშები: „გივარგილ“, „ამირანი“, „ბეთქილ“, „ლადლერი“, „დალის საუფლო“. 1957 წლიდან მონაწილეობს თბილისსა და მსოფლიოს მრავალ ქალაქში მოწყობილ გამოფენებში; გააფორმა საქართველოს სექცია ალჟირის საერთაშორისო ბაზრობაზე (1967, დაჯილდოვდა დიდი ოქროს მედლით) და საქართველოს პავილიონი — იზმირის საერთაშორისო ბაზრობაზე (1968). ავტორია რამდენიმე მხატვრული ნაწარმოებისა, მათ შორის: „ოქროს ხანა“, „თეთრი მერცხლების გადაფრენა ანუ…“ და სხვ.
ნორვილ კერი

ნორვილ კელი (დ. 23 აგვისტო, 1993, ტორტოლა, ბრიტანეთის ვირჯინიის კუნძულები) — ბრიტანელი კალათბურთელი. ამჟამად იგი არის „ბასკეტ 86“-ის კალათბურთელი ფორვარდის პოზიციაზე.

ბიოგრაფია
ნორვილ კელი დაიბადა 1993 წლის 23 აგვისტოს, ქალაქ ტორტოლაში, ბრიტანეთის ვირჯინიის კუნძულებზე. თავიდან დაკავებული იყო ფრენბურთით,
ვარდოსანიძე

საკუთარი სახელი ვარდოსანიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებას:

დავით ვარდოსანიძე — ქართველი ბიოლოგი
იაგო ვარდოსანიძე — ქართველი ჟურნალისტი, მთარგმნელი
ლადო ვარდოსანიძე — ქართველი არქიტექტორ-ურბანისტი
ლევან ვარდოსანიძე — ქართველი ინჟინერი, პოლიტიკოსი
ლევან ვარდოსანიძე — ქართველი მოქანდაკე
სერგო ვარდოსანიძე — ქართველი ისტორიკოსი
გიგი გიგიაძე

გიგი გიგიაძე (დ. 11 აპრილი, 1978) — ქართველი დიპლომატი, საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი დანიის სამეფოსა და ისლანდიაში.

ბიოგრაფია
გიგი გიგიაძე დაიბადა 1978 წლის 11 აპრილს. 2001 წელს დაამთავრა თბილსისი სახელმწიფო უნივერსიტეტი საერთაშორისო ურთიერთობების სპეციალობით. 2000 წლიდან მუშაობს საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროში: 2000 წელს იყო საგარეო პოლიტიკის კვლევისა და ანალიზის ცენტრის ატაშე, 2000-2001 წლებში — პირველი ევროპული დეპარტამენტის მე-3 მდივანი, 2001-2003 წლებში იკავებდა პირველი ევროპული დეპარტამენტის მრჩეველის თანამდებობას. 2003-2006 წლებში გიგიაძე იყო მრჩეველი საბერძნეთში მდებარე საქართველოს საელჩოში. 2006-2007 წლებში საბერძნეთისა და ხორვატიის რესპუბლიკის საქართველოს საელჩოს მრჩეველი. 2007-2008 წლებში იყო ევროპულ საქმეთა დეპარტამენტის მრჩეველი. 2008-2009 წლებში იკავებდა ევროპულ საქმეთა დეპარტამენტის პირველი ევროპული სამმართველოს უფროსის თანამდებობას. 2009-2010 წლებში იყო ევროპულ საქმეთა დეპარტამენტის დირექტორის მოადგილე. 2010 წელს მიენიჭა საგანგებო და სრულუფლებიანი დესპანის დიპლომატიური რანგი. 2010-2012 წლებში იკავებდა ევროპულ საქმეთა დეპარტამენტის დირექტორის პოსტს. 2012-2014 წლებში იყო საქართველოს საელჩოში საგანგებო და სრულუფლებიანი დესპანი გერმანიაში; 2013-2014 წლებში კი — ამავე რესპუბლიკის საელჩოში საქმეთა დროებითი რწმუნეუბლი. 2014-2016 წლებში იყო საქართველოს საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილე. 2017 წლიდან არის საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი დანიის სამეფოსა და ისლანდიაში. ამავე წლის 17 ივლისს მიენიჭა საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩის უმაღლესი დიპლომატიური რანგი.
მიხალ სენძივოი

მიხალ სენძივოი , ასევე ცნობილი, როგორც სენძივოგიუსი (; დ. 1566 — გ. 1636) — პოლონელი ეზოთერიკოსი, მედიკოსი და ალქიმიკოსი. ალექსანდრე სეტონის მოსწავლე და მისი შრომების გამომცემელი.

ბიოგრაფია
 და საუკუნეები ევროპაში ალქიმიის უდიდესი აყვავების ხანაა. ალქიმიკოსად წოდებული ურიცხვი მეცნიერი, არისტოტელეს მოძღვრების საფუძველზე ცდილობდა ეპოვა რკინისა და სპილენძის მსგავსი არაკეთილშობილი ლითონების კეთილშობილ ვერცხლად და ოქროდ გარდაქმნის ხერხი. იმ დროს ყველგან სჯეროდათ იდუმალი ნივთიერების არსებობისა, რომლის დახმარებითაც შეიძლებოდა ასეთი გარდაქმნა. ამ ნივთიერებას ფილოსოფიურ ქვას უწოდებდნენ.

ალქიმიკოსებს შორის ჩვეულებრივი თაღლითებიც ერია. ისინი ოსტატურად აკეთებდნენ ათასნაირ ფოკუსს - აჩვენებდნენ ორმაგფსკერიან ჭურჭელს, ვერცხლისწყალში ხსნიდნენ ოქროს და სხვა. ამ ადამიანებს თავი ისე ეჭირათ, თითქოს უკვე ამოეცნოთ ფილოსოფიური ქვის საიდუმლო. და ახლა ყველას თვალწინ ძვირფასი ლითონის ზოდებს იღებენ. მიამიტი მაყურებლები, რომლებლაც ალქიმიკოსები ფილოსოფიური ქვის საიდუმლოს გამხელას ჰპირდებოდნენ, ხშირად მარჯვე თაღლითებს გამდიდრების საშუალებას აძლევდნენ. ალქიმიით ხომ მთავრები მეფეებიც იყვნენ დაინტერესებულნი. სამაგიეროდ, თუკი ალქიმიკოსს თაღლითობაში ამხელდნენ, მას სახრჩობელა ელოდა და თანაც, როგორც ადათი მოითხოვდა, მოვარაყებული სახრჩობელა. მაგრამ თაღლითების გვერდით იყვნენ ალქიმიკოსები, რომელთაც შეიძლება ჭეშმარიტი მეცნიერები ვუწოდოთ. მართალია, უწინარეს ყოვლისა, ისინიც ლითონების გარდაქმნის ხერხებს ეძებდნენ, მაგრამ სერიოზული და სისტემატური მუშაობის შედეგად ბევრი მნიშვნელოვანი აღმოჩენა გააკეთეს. სწორედ ასეთი მეცნიერი იყო მსოფლიოში სახელგანთქმული პოლონელი ალქიმიკოსი მიხალ სენძივოი. მან დაამუშავა ბევრი მჟავის, ლითონისა და მარილის მიღების, აგრეთვე სხვადასხვა ნაერთის ამოცნობის ხერხი.

წიგნი, რომელშიც მეცნიერმა თავისი აღმოჩენები და ცდები აღწერა,იმ დროს მეტად პოპულარული სამეცნიერო სახელმძღვანელო იყო და არაფერია გასაკვირი, რომ ეს წიგნი ოცდაათჯერ გამოიცა სხვადასხვა ენაზე. სენძივოი ბევრს მოგზაურობდა. იგი გაეცნო ესპანეთს, ინგლისს, საფრანგეთს, გერმანიას, შვედეთს, შორეულ თურქეთსაც კი. მას ყველგან დიდის პატივით ღებულობდნენ არა მარტო მეცნიერები, არამედ ამ ქვეყნის მმართველებიც. ალქიმიკოსთა უმეტესობის მსგავსად იგი ამტკიცებდა, რომ ფლობდა ფილოსოფიური ქვის საიდუმლოს. ამის გამო სწავლული არაერთხელ ჩაუგდიათ საპყრობილეში გაღატაკების გზაზე დამდგარ წვრილფეხა მთავრებს, რომლებიც იმედოვნებდნენ წამების გზით გამოეგლიჯათ მისთვის საიდუმლო და ისე შეევსოთ თავიანთი ხაზინები.

სენძივოი პოლონეთში დაახლოებით 1600 წელს გამოჩნდა მეფე ზიგმუნდ -ის კარზე და მალე დიდი გავლენა მოიპოვა ალქიმიის ენთუზიასტ მეფეზე. კრაკოვში, ვაველის კოშკში მნახველებს დღემდე უჩვენებენ ოთახს, სადაც მეცნიერი და მეფე ერთად ატარებდნენ ცდებს. დიდი პოლონელი მხატვრის იან მატეიკოს ერთ-ერთი ტილო ეძღვნება სენძივოის. სურათზე გამოსახულია მეცნიერი მორიგი ექსპერიმენტის ჩვენებისას.

პოლონელი ალქიმიკოსის დატოვებული შრომები ისეა დაწერილი, რომ მათი გაგება მხოლოდ საიდუმლოგანდობილ ადამიანს შეეძლო. როგორც ყველა მსგავსი ნაწარმოები, ეს ნაშრომიც საინტერესო მსჯელობას შეიცავს ფილოსოფიურ თემებზე.

სიცოცხლის ბოლოს სენძივოი ჩეხეთში დასახლდა, სადაც სახელი გაითქვა, როგორც შახტებისა და მეტალურგიული საწარმოების მშენებელმა.
მირძა კემპე

მირძა კემპე (მოგვიანებით ნაიაკოვსკა) (; დ. 9 თებერვალი, 1907 — გ. 12 აპრილი, 1974) — ლატვიელი პოეტი, მწერალი და მასწავლებელი. ლატვიის სსრ-ის სახალხო პოეტი, (1967), ლატვიისა და სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიების ლაურეატი (1967), შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალერი (1961).

ბიოგრაფია
მირძა კემპე დაიბადა მუშათა კლასის ოჯახში, ლიეპაიაში (ლატვია). 1915-1919 წლებში სწავლობდა ლიეპაიას პირველ დაწყებით სკოლაში. 1925 წელს დაამთავრა ლიეპაიას პირველი საშუალო სკოლა. მისი პირველი ლექსი „ !“ გამოქვეყნდა გაზეთ „ “-ში 1923 წელს. იმავე წელს თარგმნა პუშკინის „მოცარტი და სალიერი“ ლატვიურ ენაზე. 1927 წელს ჩაირიცხა ლატვიის უნივერსიტეტში, რიგაში. ფულის სიმცირის გამო მირძას მოუწია უნივერსიტეტის დატოვება და 1928 წელს მუშაობა დაიწყო რადიოში. 1931 წელს დაქორწინდა ერიქს ადამსონსზე.

მირძა კემპე თარგმნიდა ნამუშევრებს ინგლისური, რუსული, გერმანული, ესპანური და ფრანგული ენებიდან. მეორე მსოფლიო ომის დროს ევაკუირებული იქნა მოსკოვში. წერდა პიესებს, მინიატურებსა და ლექსებს.

მირძა კემპე გარდაიცვალა 1974 წლის 12 აპრილს რიგაში.

1989 წლის 9 თებერვალს ლიეპაიაში გაიხსნა მირძა კემპეს მონუმენტი (არქიტექტორი ლიგიტა ულმანე), მოგვიანებით — რიგაში.
პატარა ოყარი

პატარა ოყარი — ფრინველი ყანჩისებრთა ოჯახისა.

აღწერა
არც ისე დიდი ზომის ყანჩაა. სხეულის სიგრძე 55–65 სმ-ია, ფრთის შლილი 86–106 სმ, მასა 300–600 გ. სიმაღლით ეგვიპტური ყანჩის ხელაა, თუმცა მასთან შედარებით უფრო მოხდენილი სხეულის აგებულება აქვს. შეფერილია მთლიანად თეთრად (იშვიათად გვხვდება შავი ფერის თეთრნიკაპიანი პატარა ოყარი, ანუ სახეობის „მორფა“). საქორწინო პერიოდში მამალს კეფაზე აქვს ორი გრძელი დაუცარავი ბუმბულისაგან შემდგარი ქოჩორი, და ამავენაირი დაცარული ბუმბულები მკერდსა და მხრებზე. ნისკარტი მთლიანად შავია. ლაგამი (მონაკვეთი თვალსა და ნისკარტს შორის) შეუბუმბულავია, საქორწინო პერიოდში ფერად მოწითალო, ხოლო დანარჩენ დროს მოცისფრო-რუხი. ფეხები შავია ყვითელი უკანა ტერფებით. სქესობრივი დიმორფიზმი არ გამოიხატება, თუმცა დედალს არ აქვს მოსართავი ბუმბულები თავზე, მკერდსა და მხრებზე. ახალგაზრდა ფრინველები ზრდასრულების ზამთრის შეფერილობის მსგავსად გამოიყურებიან, მაგრამ მათგან განსხვავებით უკანა ტერფები მწვანე აქვთ.

გარეგნული შესახედაობით პატარა ოყარი ძალიან ჰგავს დიდ ოყარს. მისგან მხოლოდ მნიშვნელოვნად მცირე ზომებით, მთლიანად ყვითელი უკანა ტერფით (დიდ ოყარს იგი ოდნავ მოყვითალო აქვს) და საქორწინო პერიოდში მთლიანად შავი ნისკარტითა და მკერდზე წაგრძელებული ბუმბულებით (ამ დროს დიდ ოყარის ნისკარტი ყვითელია, ხოლო წაგრძელებული ბუმბულები არ გააჩნია) განსხვავდება.

საქართველოში გვხვდება მიმოფრენისას.

პალეარქტიკული პოპულაცია გადამფრენია, იზამთრებს აფრიკაში, სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. ტროპიკებში მკვიდრი, ნაწილობრივ გადამფრენი და მომთაბარე ფრინველია. აგებს ლელქაშის ან ლერწმის ნაკეცებზე, წყლის ზედაპირიდან არც ისე მაღლა, ბუჩქებზე ან ხეებზე მიწიდან 20 მეტრამდე. კვერცხი მოცისფრო-მწვანეა, დაჰკრავს სუსტი ბზინვარება. მისი ზომებია 46×34 მმ, მასა შეადგენს დაახლოებით 28 გრამს. ინკუბაცია 21–25 დღე-ღამე გრძელდება, მორიგეობით კრუხობს დედალიც და მამალიც, თუმცა დედალი უფრო მეტ დროს ატარებს ბუდეში. გამოჩეკისას ბარტყები დაფარული არიან თხელი თეთრი ფერის ღინღლით. ორივე მშობელი კვებავს მათ — ჩიჩახვიდან იღებენ საკვებს და ნისკარტიდან ნისკარტში გადააქვთ.

კვება
პატარა ოყარის რაციონის მთავარ ნაწილს მცირე ზომის თევზები (სიგრძე — 4 სმ, მასა — 20 გრამი) წარმოადგენს. ამის გარდა, საკვებად იყენებს ბაყაყებს, წყლის და ხმელეთის მწერებს (ხოჭოები, მატლები, ნემსიყლაპიები, კუტკალიები, კალიები, მახრასებრნი, ჭრიჭინასებრნი), ობობებს, კიბოსნაირებს (მუცელფეხიანები, ორსაგდულიანები), მცირე რეპტილიებსა და ფრინველებს. იკვებება წყალმარჩხ ადგილებში, საკვების ძიებისას სხვადასხვა ხერხებს იყენებს — გაუნძრევლად ყარაულობს მსხვერპლს საფარიდან ან გაშლილი ფრთებითა და დახრილი ნიკაპით დარბის წყალზე. გამრავლების პერიოდში ბუდობის ადგილიდან საკვების მოპოვების ადგილამდე მანძილი შესაძლოა შეადგენდეს 7–13 კმ-ს.

ქვესახეობები
განარჩევენ, როგორც მინიმუმ, პატარა ოყარის ორ ქვესახეობას. . . გავრცელებულია ევროპაში, აფრიკასა და აზიაში. . . გვხვდება ინდონეზიასა და ავსტრალაზიაში. ზოგიერთი ავტორი კიდევ ერთ ქვესახეობას — . . -ს გამოჰყოფს, რომელიც ავსტრალიაში ბინადრობს.
ტეიჩი

ტეიჩი — ნაკრძალი აღმოსავლეთ ლატვიაში . ის გადაჭიმულია მადონას მხარეში ვარკლიანის მხარესა და კრუსტპილსის მხარეში.

ცნობები
ტეიჩი შექმნილია 1982 წელს. მისი მიზანია დაიცვას ჭაობი, რომელიც ერთ-ერთი უდიდესია ლატვიასა და ბალტიისპირეთში. ნაკრძალი მოიცავს 19,779 ჰექტარს (48,870 აკრი), რომლის 13,681 ჰექტარი (33,810 აკრი) შედგება ტეიჩის ჭაობისგან. ნოტიო ადგილებში 18 პატარა ტბაა ჩამოყალიბებული. ტყეებს ამ ტერიტორიაზე 3,729 ჰექტარი (9,210 აკრი) უკავია. ტეიჩის ნაკრძალი ქმნის ერთ-ერთ უმსხვილეს ეკოსისტემას ბალტიისპირეთიში.

ლატვიაში მხოლოდ ოთხი ასეთი ნაკრძალია (სულ 683 სპეციალურად დაცული ტერიტორიებიდან). ის არის ევროკავშირის მასშტაბით „2000“-ის წევრი. დაყოფილია ორ ნაწილად, რეგულირებადი დაშვების არეალი და შეზღუდული მისასვლელი ტერიტორია. აკრძალული დაშვების ფართობის ხელმისაწვდომობა ჩვეულებრივ აკრძალულია; სამეცნიერო მიზნებისთვის მხოლოდ ვიზიტების განხორციელება შეიძლება ჩატარდეს და მოითხოვს შესაბამისი ორგანოს ნებართვას. რეგულირებადი დაშვების არეალის ხელმისაწვდომობა შესაძლებელია წელიწადში (1 ივნისიდან 31 ოქტომბრის ჩათვლით), იმ შემთხვევაში, თუ სტუმრებს თან ახლავთ სათანადო რწმუნებული.

მის რეზერვში განლაგებულია იშვიათი ან საფრთხის ქვეშ მყოფი სახეობები, მათ შორის 38 სახეობის მცენარე და გვიმრანაირნი და 24 სახეობის ხავსი. ეს ადგილი მნიშვნელოვანია ცხოველებისთვის, ასევე უხერხემლოებისათვის. წარმოადგენს საერთაშორისო მნიშვნელობის ლოკალიზაციას, როგორც მიგრირებადი, ისე სეზონური ფრინველებისთვის. ლატვიის ჭაობში მცხოვრები ფრინველთა უმრავლესობის ნიმუში შეიძლება მოიძებნოს ამ ტერიტორიაზე, მაგალითად წეროები და ბატები.
ფერმის პარადოქსი

ფერმის პარადოქსი ეხება აშკარა წინააღმდეგობას არამიწიერი სიცოცხლის არსებობის არანაირ მტკიცებულებასა და მისი არსებობის დიდ ალბათობას შორის. ამ მოვლენას სახელი მეცნიერ ენრიკო ფერმის პატივსაცემად უწოდეს. ენრიკო ფერმისა და მაიკლ ჰარტის მიერ გამოთქმული არგუმენტები შემდეგია:

გალაქტიკაში მილიარდობით ვარსკვლავია, რომლებიც ჰგვანან მზეს და მათი დიდი ნაწილი მზის სისტემაზე რამდენიმე მილიარდი წლით უფრო ასაკოვანია.
დიდი ალბათობით ზოგ ამ ვარკვლავს გარშემოუვლის დედამიწის მსგავსი პლანეტები და მათგან ზოგზე შეიძლება არსებობდეს განვითარებული ინტელექტუალური სიცოცხლის ფორმები.
ზოგს ამ ცივილიზაციებთაგან შესაძლოა გამოგონებული ჰქონდეს ვარსკვლავთაშორისი მოგზაურობა, რასაც დედამიწაზე მცხოვრებნი ახლა ვცდილობთ.
დღესდღეობით ჩვენს მიერ ნავარაუდები ვარსკვლავთაშორისი მოგზაურობის დაბალი სიჩქარის გათვალისწინებითაც კი, ირმის ნახტომის გალაქტიკის მთლიანად გავლას რამდენიმე მილიონი წელი სჭირდება.

ამ მსჯელობის თანახმად, დედამიწა უცხოპლანეტელების მიერ უკვე მონახულებული უნდა იყოს.

ამ ყველაფერს ფერმის სახელს უკავშირებენ მისი ერთ-ერთი შემთხვევითი საუბრის გამო, რომელიც გაიმართა 1950 წლის ზაფხულს მის ფიზიკოს კოლეგებთან ერთად. სასადალოდ მიმავალნი განიხილავდნენ ბოლოდროინდელ ცნობებს მფრინავი თეფშების შესახებ და შესაძლებლობას სინათლის სიჩქარეზე სწრაფი მოგზაურობისა. საუბრისას სხვა თემებსაც შეეხნენ, სანამ საუზმის დროს ფერმიმ უცბად არ თქვა, „სად არიან ისინი?“.

მრავალჯერ უცდიათ ფერმის პარადოქსის ახსნა. ძირითადად მიიჩნევენ, რომ ან აზროვნების შესაძლებლობის მქონე უცხოპლანეტელები ძალიან დიდი იშვიათობაა, ანდა გვთავაზობენ მიზეზებს, თუ რატომ არ დაუკავშირდნენ ან მოინახულეს მსგავმა ცივილიზაციებმა პლანეტა დედამიწა.
იეგრიჩკა (ეროვნული პარკი)

იეგრიჩკა — ბუნებრივი პარკი სერბეთში. განლაგებულია ვოევოდინის ავტონომიური მხარის ბაჩკა-პალანკის, ტემერინის, ვრბასისა და ჟაბალის თემიების ტერიტორიაზე. მოიცავს 11 144 ჰა და 81 არის ფართობის მიწის ნაკვეთს. იმყოფება სახელმწიფო დაცვის ქვეშ როგორც კატეგორიის ნიშნიანი ობიექტი. ამავე დროს, -ის შესაბამის კლასიფიკაციაში არის კატეგორიის ობიექტი (დაცული ლანდშაფტი/აკვატორია). მდებარეობს ამავე დასახელების მდინარის შუა დინებაზე.

იმყოფება საფრთხის ქვეშ სხვადასხვა პირობებიდან გამომდინარე: მყარი ნარჩენებით დაბინძურება, ჩამდინარე წყლები, ლერწმის ჭრა და წვა, პესტიციდები მიმდებარე მინდვრებიდან და ბრაკონიერობა.