გურიის რესპუბლიკა

გურიის რესპუბლიკა — სოციალ-დემოკრატიული თვითმმართველობა, რომელიც არსებობდა რუსეთის იმპერიაში, საქართველოს ტერიტორიაზე 1905 წლის რევოლუციის დროს. ეს იყო მსოფლიოში პირველი გლეხთა რევოლუციური თვითმმართველობა, რომელიც წარიმართა მარქსისტების ხელმძღვანელობით. გურიაში გლეხთა მოძრაობა დაიწყო 1902 წელს და დასრულდა 1906 წელს რევოლუციის დამარცხებასთან ერთად.

ადგილობრივმა გლეხებმა, მუშებმა, ახალგაზრდა მასწავლებლებმა და სტუდენტებმა თვითორგანიზებით მოახერხეს იმპერიის ხელისუფლებისთვის ხანგრძლივი წინააღმდეგობის გაწევა. მოძრაობის სათავეში მამაკაცებთან ერთად მრავლად იყვნენ ქალებიც. მოძრაობას ხელმძღვანელობდა რსდმპ-ის გურიის კომიტეტი ბენიამინ ჩხიკვიშვილის მეთაურობით. კომიტეტმა ოზურგეთის მაზრაში პრაქტიკულად გააუქმა რუსეთის იმპერიის მმართველობა და და თავად აიღო ხელში ძალაუფლება. კომიტეტი ქმნიდა საკუთარ სამხედრო ფორმირებებს, ადმინისტრაციებს, სტამბებს, სასამართლოებს, სკოლებს, ადგენდა გადასახადებსა და ფასებს. მოძრაობას არ ჰქონდა ნაციონალისტური ან ანტირუსული შინაარსი, მისი მოთხოვნები თავსდებოდა რუსეთის იმპერიის დემოკრატიზაციის ფარგლებში.

1900-იან წლებში გლეხთა მოძრაობა საქართველოს ყველა კუთხეში მიმდინარეობდა, მაგრამ გურიის მოძრაობა ყველაზე მასშტაბური და ხანგრძლივი აღმოჩნდა.გურიის გლეხთა მოძრაობის არაერთმა ლიდერმა 1918-1921 წლებში მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა საქართველოს პირველი დემოკრატიული რესპუბლიკის პოლიტიკურ ხელმძღვანელობაში. შეხვედრის შემდეგ ჯარი სადგურ ნატანებში შეჩერდა და მთავრობამ გადაწყვიტა გლეხებთან მოლაპარაკებაზე წასულიყო.

მოლაპარაკებები
გლეხობასთან მოსალაპარაკებლად 18 თებერვალს გურიაში ჩავიდა მთავარმმართველის საბჭოს წევრი, სპეციალური უფლებამოსილებით აღჭურვილი სულთან ყირიმ-გირეი. იმავე დღეს ოზურგეთის მაზრასა და კინტრიშის უბანში გამოაცხადა საგანგებო მდგომარეობა. ხელისუფლებამ ნება დართო ოზურგეთის მაზრის მცხოვრებლებს, შეკრებილიყვნენ ყირიმ-გირეისთან შეხვედრის მიზნით, აერჩიათ დეპუტატები, რომელთა ხელშეუხებლობა იქნებოდა გარანტირებული, ასევე პრესას ამ მოვლენების გაშუქების ნება დართო.

გურიის კომიტეტის გადაწყვეტილებით ყირიმ-გირეის თან დაჰყვებოდა ადგილობრივი სიტუაციის მცოდნე აპოლონ წულაძე. ყირიმ-გირეის თან ახლდნენ „ივერიის“, „ნოვოე ობოზრენიეს“, „ცნობის ფურცლის“ (ილია ნაკაშიძე და სამსონ ფირცხალავა), „მოგზაურის“ (ნესტორ კალანდაძე) კორესპონდენტები. გაზეთებში იბეჭდებოდა დაწვრილებითი ანგარიშები ყირიმ-გირეის და გლეხთა შეხვედრების შესახებ. ყირიმ-გირეიმ შეხვედრები დაიწყო 22 თებერვლიდან და შეხვდა იმ დროს არსებული 25 სასოფლო საზოგადოებიდან 12 საზოგადოების გლეხებს.. ყირიმ-გირეის დამცველად კაზაკების გარდა კომიტეტის მიერ დანიშნული წითელრაზმელებიც დაჰყვებოდნენ.

22 თებერვალს შეხვედრა ჩატარდა შემოქმედში, 23 თებერვალს ჩატარდა შეხვედრა ბახვში, რომელსაც 500 ადამიანი ესწრებოდა; 24 თებერვალს ხიდისთავში, 25 თებერვალს — ასკანაში, შემდეგ ჯვარცხმაში, 28 თებერვალს — ჩოხატაურში. 1 მარტს გაიმართა ერკეთის შეხვედრა, რომელსაც 4000 კაცი და ქალი დაესწრო, 3 მარტს — სურებში, 5 მარტს ნანეიშვილისეულში, სადაც 2000 ადამიანი მონაწილეობდა. 7 მარტს ჩატარდა შეხვედრა ნიგოითში, ბოლო შეხვედრა ჩატარდა 8 მარტს ლანჩხუთში, სადაც შეხვედრას 4-5 ათასი ადამიანი ესწრებოდა.

კრებებს არ ესწრებოდნენ მემამულეები, მღვდლები და ჩინოვნიკები. ყველა კრებაზე გურიის კომიტეტს ხალხის დელეგატად დანიშნული ჰყავდა საკუთარი წევრები, მაგალითად შემოქმედში ბენიამინ ჩხიკვიშვილი, ხოლო ბახვში რაფიელ ჩიხლაძე. ისინი ყირიმ-გირეის ზეპირად გადასცემდნენ გლეხობის მოთხოვნებს. ევროპაში გამომავალმა ლენინის გაზეთმა „“ ამ მოთხოვნებს ბახვის მანიფესტი უწოდა. გლეხობის მოთხოვნები ყველგან ერთი და იგივე იყო:

საეკლესიო და სამონასტრო მიწების კონფისკაცია და მათი გადაცემა მშრომელი ხალხის უსასყიდლო სარგებლობაში.
მემამულეების და სახაზინო სანადელო მიწების გადაცემა გლეხობის სრულ განკარგულებაში უსასყიდლოდ, გლეხებისგან აკრეფილი გამოსასყიდების უკან დაბრუნება
გლეხთა არჩევითი კომიტეტების შემოღება მიწის რეფორმის გასატარებლად. კომიტეტების არჩევნები უნდა იყოს საყოველთაო, თანასწორი, პირდაპირი და ფარული.
ირიბი გადასახადების გაუქმება და საშემოსავლო გადასახადის შემოღება, 500 რუბლზე ნაკლები შემოსავლის გათავისუფლება დაბეგვრისგან
წოდებების გაუქმება და კანონის წინაშე სრული თანასწორობის შემოღება. გადაადგილების თავისუფლება და საპასპორტო სისტემის გაუქმება.
თვითმმართველობის ორგანიზებაში მოსახლეობის სრული დამოუკიდებლობა სოფლებში, საზოგადოებებსა და ოკრუგებში
სიტყვის და ბეჭდვის თავისუფლება, შეკრების, გაფიცვების და კავშირების თავისუფლება, სინდისის თავისუფლება
პიროვნების და საცხოვრებლის ხელშეუხებლობა
მოსამართლეების არჩევითობა და ჩინოვნიკების ანგარიშვალდებულება ხალხის წინაშე
მუდმივი არმიის გაუქმება და საყოველთაო შეიარაღების შემოღება
ეკლესიისა და სახელმწიფოს განცალკევება, სამღვდელოების შენახვა მხოლოდ იმ პირების, კავშირების და საზოგადოებების მიერ, რომლებსაც სურთ სამღვდელოების მომსახურებით სარგებლობა
საერო სკოლები. სამღვდელოების ჩამოცილება განათლების და ახალგაზრდობის აღზრდისგან
16 წლის ასაკამდე ორივე სქესის ბავშვებისთვის სავალდებულო, საყოველთაო და უფასო განათლება.
დამფუძნებელი კრების მოწვევა საყოველთაო, თანასწორი, პირდაპირი და ფარული კენჭისყრის საფუძველზე, სქესის, ეროვნების და სარწმუნოების განურჩევლად
პოლიტიკურ საქმეებზე დაპატიმრებულების და გადასახლებულების დაუყოვნებლივ გათავისუფლება

ყირიმ-გირეიმ შეადგინა შუამდგომლობა ახალდანიშნულ მეფისნაცვალ ილარიონ ვორონცოვ-დაშკოვისადმი, სადაც ასახა მხოლოდ ოთხი საკითხი: 1) მამასახლისების ხალხის მიერ არჩევითობა, 2) მათავრობის გადაწყვეტილებით დახურული 12 ბიბლიოთეკის გახსნა, 3) ადმინისტრაციული წესით გადასახლებულების დაბრუნება, 4) გურიიდან ჯარის გაყვანა. ვორონცოვ-დაშკოვი დაეთანხმა მხოლოდ ორ პუნქტს: ეს იყო ბიბლიოთეკების გახსნა და ხელისუფლების მიერ დანიშნული მამასახლისების გადაყენება. ეს ორი მოთხოვნა კი გურიის მოძრაობას უკვე დე-ფაქტო დამოუკიდებლად ჰქონდა დაკმაყოფილებული. ხელისუფლება მალე დარწმუნდა, რომ მცირე დათმობებით გლეხებს ვერ დააკმაყოფილებდა. მას აგრეთვე აწუხებდა ყირიმ-გირეისთან გლეხების შეხვედრების პრესით გაშუქება, რამაც განსაკუთრებული პოპულარობა მოუტანა მოძრაობას. ხელისუფლებამ 8 მარტს ყირიმ-გირეი უკან გაიწვია.

1905 წლის მარტი - ივლისი
10 მარტს ალიხანოვ-ავარსკის კორპუსი შევიდა ოზურგეთში. არსებობდა გადაჭარბებული ჭორები გურიის შეიარაღებული ძალების შესახებ. „ვპერიოდის“ 1905 წლის 23 მარტის ნომერში ეწერა, რომ ოზურგეთის მაზრა მზადაა რევოლუციისთვის და მას შეუძლია 15 000 შეიარაღებული პირის გამოყვანა. ამიტომ ხელისუფლება ერიდებოდა შეიარაღებულ კონფრონტაციას და ალიხანოვ-ავარსკის მიეცა მითითება, მხოლოდ აუცილებლობის შემთხვევაში მიეღო რეპრესიული ზომები. მარტში დააპატიმრეს ექვსი ადამიანი, მათ შორის თედორე კიკვაძე, ალექსანდრე წუწუნავა და ისააკ საბაშვილი. მათ მიესაჯათ გადასახლება, მაგრამ გათავისუფლებულ იქნენ მეფისნაცვლის ამნისტიით. ხელისუფლების ორგანოებს ფუნქციონირება ფაქტიურად მაინც შეწყვეტილი ჰქონდათ და რეალურად ძალაუფლებას ფლობდა გურიის კომიტეტი, რომელიც მშვიდობიანად და თვითმმართველობის პრიციპით ახორციელებდა ხელისუფლების ფუნქციებს.

მარტში გაიმართა გურიის პარტიული მუშაკების ყრილობა, რომელზეც საბოლოოდ ჩამოყალიბდა მოძრაობის სტრუქტურა. რსდმპ ყრილობაზე, რომელიც აპრილის ბოლოსა და მაისის დასაწყისში გაიმართა, მიხა ცხაკაიამ წარადგინა გურიის ამბები და ლენინმა მაღალი შეფასება მისცა მას. 1 მაისს სოფლებში ჩატარდა მასობრივი დემონსტრაციები, რომლებშიც 82 000 ადამიანი მონაწილეობდა. 10-12 მაისს გაიმართა გურიის პარტიული მუშაკების ყრილობა.

პროკლამაციებმა და რევოლუციურმა განწყობებმა ჯარში დაიწყო შეღწევა. გურიის ფარგლებში რკინიგზის ყველა სადგურზე მოეწყო ჯარისკაცთა წრეები, რომლებსაც თვეში რამდენჯერმე მოინახულებდა პროპაგანდისტი-აგიტატორი, საუბრობდა და ავრცელებდა ლიტერატურას. 1 აგვისტოს ქუთაისის გუბერნატორად დაინიშნა ლიბერალი აგრონომი ვლადიმირ სტაროსელსკი, ხოლო მის მოადგილედ ალექსანდრე ყიფშიძე. სტაროსელსკის დაევალა მიწის რეფორმის გატარება გუბერნიაში. სტაროსელსკის დანიშვნა ნიშნავდა მთავრობის მიერ რბილი ხაზის გატარებას და დათმობებს, მაგრამ ამან გლეხთა მოძრაობა ვერ შეაჩერა. სტაროსელსკი ითხოვდა საგანგებო მდგომარეობის გაუქმებას და ოზურგეთის მაზრიდან ჯარის გაყვანას. მთელი საქართველოს ტერიტორიაზე რევოლუციური აგიტაციის და პროტესტის ზრდის გამო მეფის მთავრობა იძულებული გახდა გაეყვანა „რიონის რაზმი“. მის ნაცვლად ოზურგეთში ჩაყენებულ იქნა პლასტუნების მცირე გარნიზონი.

მიტინგები და პოლიტიკური დებატები
6 აგვისტოს ნიკოლოზ -მ გამოსცა შინაგან საქმეთა მინისტრის ა. ბულიგინის მიერ მომზადებული აგვისტოს მანიფესტი, რომელიც ითვალისწინებდა სახელმწიფო სათათბიროს მოწვევას სათათბირო უფლებით. 15 აგვისტოდან გურიის კომიტეტმა დაიწყო მანიფესტის საწინააღმდეგო მასობრივი კამპანია მიტინგების სახით. მიტინგებზე, რომლებსაც ათასობით ადამიანი ესწრებოდა, კომიტეტი ხალხს აცნობდა მანიფესტს, მის ნაკლოვანებებს და დამფუძნებელი კრების მოწვევის მოთხოვნას.

კრებებზე ხალხის მხარდაჭერის მიღებას ასევე ცდილობდნენ ესერების და სოციალისტ-ფედერალისტების პარტიებიც, მაგრამ ძალისხმევის მიუხედავად მათ არ გამოსდიოდათ გურულების ნდობის მოპოვება. მათ ეძახდნენ „კლერიკალებს“, „ავტონომისტებს“ და საკმაოდ უკმაყოფილოდ ხვდებოდნენ. „ფედერალისტი“ სალანძღავი სიტყვა იყო.

ამ მიტინგებზე განსაკუთრებულ ინტერესს იწვევდა პაექრობა და კამათი მენშევიკებსა და ბოლშევიკებს შორის. ძირითადი სადავო საკითხი იყო დამოკიდებულება შეიარაღებული აჯანყებისადმი და 5 აგვისტოს მანიფესტისადმი. ორ ფრაქციას შორის ბრძოლაში გურიაში დიდი უპირატესობა ჰქონდათ მენშევიკებს. დავას არ იწვევდა ეროვნული საკითხი, რომლის შესახებ ორივე ფრაქციას ერთი მიდგომა ჰქონდა.

მიტინგები გაიმართა შუა ფარცხმაში, სადაც 3000 ადამიანი შეიკრიბა. კრებაზე უმრავლესობამ მხარი დაუჭირა მენშევიკებს. მიტინგს ხელმძღვანელობდა წითლიძე. სიტყვებით გამოვიდნენ ლორთქიფანიძე, ჩხეიძე და ნოე ხომერიკი. შემდეგ დღეს გაიმართა იანეულში, სკოლის ეზოში. იანეულის კრებას, რომელსაც 1000 ადამიანი ესწრებოდა, ასევე ესწრებოდა ნიკო მარი. ნიკო მარს უარყოფითი შეხედულება ჰქონდა სოციალ-დემოკრატიაზე, მაგრამ მოიხიბლა რევოლუციონერთა ორგანიზებულობით.

უმცირესობაში მყოფმა ბოლშევიკებმა ცალკე კრება გამართეს ხიდისთავში. 5 აგვისტოს შედგა დიდი კრება ვაკიჯვარში, რომელსაც 6 ათასი კაცი დაესწრო. 15 აგვისტოს გაიმართა მიტინგები დვაბზუსა და ბახვში. 21 აგვისტოს გაიმართა 7-ათასიანი მიტინგი საყვავისტყეში, რომელიც ჩოხატაურში დემონსტრაციაში გადაიზარდა. 26 აგვისტოს მიტინგი გაიმართა მაკვანეთში, 27 აგვისტოს — ნიგოითსა და ლანჩხუთში. ყველაზე დიდი მიტინგი გაიმართა წიფნარში, სადაც 7000 ადამიანი შეიკრიბა. კრება გადაიზარდა დემონსტრაციაში, რომელმაც 7 ვერსი გაიარა თოფის სროლითა და მარსელიეზას სიმღერით. ასეთივე კრება გაიმართა შემოქმედში. მიტინგები გაგრძელდა სექტემბრის ბოლომდე.

აჯანყება
აჯანყებისთვის საჭირო იყო დიდძალი იარაღი. სამხედრო-შეიარაღებული აჯანყების მომხრეებმა მოაწყვეს დემონსტრაციები რევოლუციური ძალების დათვალიერების მიზნით ლანჩხუთში, ნიგოითში, ჩიბათში, სუფსაში. მასობრივი ხასიათი მიიღო სტრაჟნიკებსა და კაზაკებზე თავდასხმებმა და მათთვის იარაღის წართმევამ. 1905 წლის 29 აგვისტოს არქივის შენობიდან მოიპარეს რვა ბერდანა. 9 სექტემბერს ლანჩხუთში თავს დაესხნენ ჩაფრებს. 19 სექტემბერს ნიგოითის რკინიგზის სადგურის დარაჯს წაართვეს რევოლვერი და პატრონები.

11 ოქტომბერს, დილით, ასამდე რევოლუციონერი თავს დაესხა ბათუმიდან მიმავალ მატარებელს სუფსისა და ჯუმათის სადგურებს შორის და გაიტაცეს 5 ყუთი რევოლვერი. 12 ოქტომბერს მათ სადგურ ნატანებსა და სუფსას შორის აყარეს ლიანდაგი და მოაწყვეს შეიარაღებული თავდასხმა, რომლის შედეგად მოიპოვეს 8 შაშხანა. შეტაკების დროს მოკულ იქნა რამდენიმე კაზაკი და სუფსის წითელი რაზმის უფროსი თომა ბოლქვაძე. ათი წითელრაზმელი, მათ შორის გრიგოლ დუმბაძე და ნესტორ ერქომაიშვილი, ოზურგეთში თავს დაესხა მძინარე სტრაჟნიკებს და გაიტაცა 26 ბერდანა, ხანჯლები და ვაზნები. 15 ოქტომბერს ლანჩხუთიდან საჯავახომდე მოძრავი ტენგინის ქვეითი პოლკი გადააწყდა 200-მდე ადამიანს, რომელიც შლიდა ლიანდაგს. ატყდა სროლა, მოკლეს 8 და დაჭრეს ერთი გლეხი.

ნასაკირალის ბრძოლა
14 ოქტომბერს მთელი იმპერიის მასშტაბით დაიწყო საყოველთაო გაფიცვა. გურიაში საყოველთაო გაფიცვა დაიწყო 15 ოქტომბერს. ოზურგეთს და ნატანებს შორის ჩაჭრეს სატელეფონო და სატელეგრაფო კავშირები. 18 ოქტომბერს სუფსასთან ახლოს გურულებმა სროლა აუტეხეს ჯარის ნაწილს, მოკლეს ორი და დაჭრეს ერთი კაზაკი. შემდეგ დღეს განაიარაღეს სუფსის სადარაჯო სადგური, სხვა უბნიდან გაიტაცეს ექვსი შაშხანა. 22 ოქტომბერს აჯანყებულები შეიჭრნენ ლანჩხუთის პოლიციაში და გაიტაცეს იარაღი.

16 ოქტომბერს, ჩოხატაურში აჯანყებულები თავს დაესხნენ პოლიციელთა საგუშაგოს და ფოსტის განყოფილებას. მოკლეს ორი, დაჭრეს ერთი და დაატყვევეს რამდენიმე კაცი, მათ შორის პოლიციის ბოქაული გაგუა. აგრეთვე წაიღეს იარაღი — 10 ბერდანა, 12 შაშხანა, 2 რევოლვერი, ტყვია-წამალი და სხვა. ამ თავდასხმამ ძლიერ შეაშფოთა მაზრის ადმინისტრაცია. მაზრის უფროსმა ივან ლაზარენკომ ბათუმიდან დახმარების სახით მოითხოვა 100 ცხენოსანი კაზაკი და სამთო ქვემეხები. თავად კი 18 ოქტომბერს 113 კაზაკისა და 16 ცხენოსანი პოლიციელის თანხლებით გაემართა ოზურგეთიდან ჩოხატაურში წესრიგის დასამყარებლად. ლაზარენკოს ჩოხატაური დაცლილი დახვდა, უკაცრიელ ჩოხატაურში მან 2 დღე გაატარა. ბოქაული აჯანყებულებს სურებში ჰყავდათ დამალული, სურებში წასვლისა კი ლაზარენკოს შეეშინდა. ხალხში გავრცელდა ხმა, რომ ლაზარენკო გურიის განადგურებას აპირებდა. დაიწყო გლეხთა რაზმების შეკრება.ლაზარენკოსთვის ჩასაფრების წინააღმდეგი იყო ჩხიკვიშვილი, მაგრამ კომიტეტმა ხმების უმრავლესობით გადაწყვიტა ბრძოლის გამართვა.

ჩოხატაურიდან უკან დაბრუნებულ ლაზარენკოს რაზმს აჯანყებულებმა გზა ნასაკირალის უღელტეხილზე გადაუღობეს. ბრძოლა გაიმართა 20 ოქტომბერს გვიან საღამოს. ბრძოლაში ძირითადად დვაბზუსა და ბახვის სასოფლო საზოგადოებები მონაწილეობდნენ. აჯანყებულებიდან მხოლოდ 30-მდე კაცი იყო კარგად შეიარაღებული. ბრძოლას ბენიამინ ჩხიკვიშვილი და ნესტორ ერქომაიშვილი ხელმძღვანელობდნენ. ბრძოლაში გლეხებმა მოკლეს 8 და დაჭრეს 13 კაზაკი და სტრაჟნიკი, ასევე ხელში ჩაიგდეს 15 ცხენი და ცეცხლსასროლი იარაღი. აჯანყებულებს მოუკლეს ერთი კაცი და ორი დაჭრეს.

დვაბზუს გადაწვა
21 ოქტომბერს ნოე რამიშვილმა ბენია ჩხიკვიშვილს შეატყობინა 17 ოქტომბრის მანიფესტის შესახებ. აჯანყებულებმა უარყოფითად მიიღეს მანიფესტი, თუმცა შეწყვიტეს ბრძოლა და ლაზარენკოს რაზმს გავლის საშუალება მისცეს. 22 ოქტომბერს ოზურგეთის გარნიზონი, 150-მდე პლასტუნი ნასაკირალისკენ გაეშურა, შეუერთდა ლაზარენკოს რაზმს და შეერთებული ძალით ოზურგეთისაკენ დაბრუნდნენ. პლასტუნებმა დვაბზუ-ოზურგეთის გზაზე გადაწვეს 46 ოჯახი და 90-მდე შენობა, მათ შორის დვაბზუს სოფლის კანცელარია, სკოლა და ამხანაგობა „შუამავალი“. მოკლეს სამი ადამიანი. 120 ოჯახი გადაწვეს პლასტუნებმა მელექედურში. მოსახლეობას 100 ათას მანეთზე მეტის ზიანი მიადგა. 23 ოქტომბერს აჯანყებულებმა ხელისუფლებას ჩააბარეს 8 ტყვე და 2 მოკლულის გვამი.

გურიისთვის მიყენებულმა ზარალმა 100000 მანეთს გადააჭარბა. თბილისში იაკობ გოგებაშვილის ინიციატივით შეიქმნა დახმარების ფონდი, რომლის აღმასრულებელ კომიტეტში შედიოდნენ თავად გოგებაშვილი, ვასილ რცხილაძე, ივანე დურგლიშვილი, გიორგი ლასხიშვილი და ხარლამპ ღლონტი. მსგავსი დამხმარე კომიტეტები იქმნებოდა მაზრებშიც. ხელისუფლებას ეშინოდა ასეთი კომიტეტებისა. 1905 წლის 20 ნოემბერს ქართულმა დრამატულმა საზოგადოებამ სახაზინო თეატრში დადგა „სევილიელი დალაქი“, შემოსავალი კი გურულების დახმარების ფონდში გადარიცხა. ნაძალადევში გაიმართა გურულების მხარდამჭერი 3000-კაციანი მიტინგი. ალიხანოვ-ავარსკი უკვე დაძრული იყო გურიისკენ, მაგრამ მან მხოლოდ სამტრედიის სადგურამდე მიაღწია, რადგან შემდეგ გზა გაფუჭებული იყო. 2 ნოემბერს ხელისუფლებამ შეაჩერა დამსჯელი რაზმის წინსვლა, რადგან სტაროსელსკიმ ვორონცოვ-დაშკოვს აცნობა, რომ მაზრაში სიმშვიდე იყო და ინციდენტი გამოწვეული იყო მაზრის უფროსის უტაქტობით. ხელისუფლებამ ოზურგეთიდან გაიყვანა პლასტუნების ის შენაერთიც, რომელიც იქ აგვისტოდან იდგა.

15-17 ნოემბერს ბახვში გაიმართა გურიის სოციალ-დემოკრატიულ ორგანიზაციათა კონგრესი. კონგრესში მონაწილეობდა 102 დელეგატი ხმის და 50 სათათბირო ხმის უფლებით. კონგრესმა იმსჯელა ოქტომბრის მანიფესტის და ბოიკოტის მოხსნის შესახებ. 16 ნოემბერს ოზურგეთში ჩავიდა ვიცე-გუბერნატორი ყიფშიძე. ისიც მოუწოდებდა ადგილობრივებს ოქტომბრის მანიფესტისთვის დამორჩილებისკენ. გურულები არ დამორჩილდნენ არც სტაროსელსკის, არც ყიფშიძის მოწოდებებს, რამდენადაც მათ პრაქტიკულად უფრო მეტი ჰქონდათ მოპოვებული, ვიდრე ეს ოქტომბრის მანიფესტში იყო მოცემული.

ნოემბრის ბოლოს ქალაქ ოზურგეთში ორგანიზებულ იქნა დიდი ყრილობა. მისი გადაწყვეტილებით დაშლილ იქნა ოზურგეთის საქალაქო საბჭო და ჩატარდა გურიის დროებითი პარლამენტის არჩევნები. ოზურგეთის ქალაქისთავად ვასილ ხუნდაძის ნაცვლად არჩეულ იქნა მიხაკო ახალაძე. გურიის პარლამენტის პრეზიდენტად ბენია ჩხიკვიშვილი იქნა არჩეული.

10 დეკემბრამდე აჯანყებულები რამდენჯერმე დაესხნენ თავს სამაზრო სამმართველოს, საიდანაც გაიტანეს 67 თოფი, 82 რევოლვერი, 22 ხანჯალი, 6 ხმალი და ერთი დამბაჩა. დეკემბერში დაიწყო საერთო აჯანყება. სარკინიგზო გაფიცვამ გააჩერა ყველანაირი მოძრაობა კავკასიის გზებზე. მატარებლები დაიშვებოდნენ მხოლოდ საგაფიცვო კომიტეტების ნებართვით. 20 დეკემბერს გურიის წითელი რაზმი მატარებლით დაიძრა თბილისისკენ აჯანყებაში მონაწილეობის მისაღებად. სამტრედიაში მატარებელი შეივსო მეგრელი და იმერელი აჯანყებულებით. 1 იანვარს წითელი რაზმი თავს დაესხა ყვირილას გარნიზონს და განაიარაღა ის. რიკოთის უღელტეხილის დაკავების შემდეგ დასავლეთ საქართველოში მატარებელი გადაადგილდებოდა მხოლოდ რევოლუციონერების ნებართვით. სადგურ მარელისში მატარებელმა მიიღო ცნობა თბილისში აჯანყების დამარცხების შესახებ. მატარებელი დაბრუნდა უკან, გურიაში გასამაგრებლად.

დამარცხება
1906 წლის 5 იანვარს ვორონცოვ-დაშკოვმა გადააყენა გუბერნატორი სტაროსელსკი და მის ნაცვლად დანიშნა ალიხანოვ-ავარსკი. ქუთაისის გუბერნიაში გამოცხადდა საგანგებო მდგომარეობა. ბათუმიდან გამოძახებულ იქნა პოლკოვნიკი კონსტანტინე კრილოვი. კრილოვის განკარგულებაში იყო პლასტუნების ერთი ბატალიონი, ხერსონის 130-ე ქვეითი პოლკის ორი ბატალიონი და სწრაფმსროლელი ქვემეხები. გურიის კომიტეტმა დაბლაციხეში შარაშიძეების სკოლაში გამართა სხდომა იმის შესახებ, გაეწიათ თუ არა წინააღმდეგობა კრილოვისთვის. სხდომამ მხარი დაუჭირა ბრძოლის გაგრძელებას. ასეთივე სხდომები ჩატარდა ოზურგეთსა და შუხუთში, სადაც საბოლოოდ გადაწყდა წინააღმდეგობის არგაწევა.

9 იანვარს სისხლიანი კვირის წლისთავზე ოზურგეთში გაიმართა დიდი დემონსტრაცია, რომელშიც 10 ათასმა ადამიანმა მიიღო მონაწილეობა. შეკრებილებმა მოიარეს ქალაქის ცენტრი დროშებით და „მარსელიეზას“ სიმღერით. სიტყვით გამოვიდა ბენია ჩხიკვიშვილი.

10 იანვარს პოლკოვნიკ კრილოვის ჯარი უკვე სადგურ ნატანებში იყო. 11 იანვარს კრილოვმა დაარბია და გადაწვა ნატანები და დაიძრა ოზურგეთისკენ. კრილოვთან გაემგზავრა დეპუტაცია, რომელმაც ითხოვა პატიება გურულებისთვის. დეპუტაციაში შედიოდნენ ყოფილი ოფიცერი გიორგი ბერიძე, აფთიაქის მესაკუთრე, ქალაქის ყოფილი თავი ვასილ ხუნდაძე და ბოქაული გიორგი დგებუაძე. კრილოვი მათ პატიებას დაპირდა და დეპუტაციას აღუთქვა, რომ მშვიდობიანი გზებით იმოქმედებდა. კრილოვმა დეპუტაციას გააცნო მოთხოვნები: 1) აგიტატორების გაცემა, 2) დამალული დეზერტირი ჯარისკაცების გაცემა, 3) გასული და მიმდინარე წლების გადასახადების გადახდა, 4) იარაღის (3 ათასი შაშხანა და რევოლვერი პატრონებით) ჩაბარება და 5) ჯარისკაცთა გაწვევა.

მიუხედავად დაპირებისა, გზად კრილოვის ჯარი წვავდა სოფლებს, აპატიმრებდა გლეხებს, იტაცებდა ნივთებს, აუპატიურებდა ქალებს. 12 იანვარს კრილოვი ოზურგეთში შევიდა და დაპირების მიუხედავად ქალაქი გადაწვა. მოსახლეობის ნაწილი მთებში გაიხიზნა. ამის შემდეგ სასოფლო საზოგადოებების წარმომადგენლები შეხვდნენ კრილოვს. კრილოვის მოთხოვნები იგივე იყო. მაზრის დატოვება მხოლოდ სპეციალური საბუთით გახდა შესაძლებელი. დაპატიმრების შიშით კომიტეტის გადაწყვეტილების გამო გურიას გაერიდნენ რევოლუციის შედარებით ცნობილი ლიდერები, ყველაზე ბოლოს გურია დატოვეს გრიგოლ ურატაძემ და გერასიმე მახარაძემ. ადგილზე დარჩა მხოლოდ ჩხიკვიშვილი.

17 იანვარს ლანჩხუთში კრილოვს მისცეს მოთხოვნების შესრულების პირობა. 22 იანვარს ოზურგეთში გადაწვეს მოძრაობის რამდენიმე ლიდერის — მამულაიშვილის, თუმანიშვილის, ნაკაშიძის — სახლები.დვაბზუს, ბახვის, ლიხაურის, შემოქმედის, გურიანთის საზოგადოებებმა დაიფიცეს მთავრობის ერთგულებაზე. იანვრის ბოლოს ფიცი დადებული ჰქონდა 25-დან 6 საზოგადოებას. გურიაში მთავრობას მობილიზებული ჰყავდა 20 ბატალიონი, კაზაკების ესკადრონი და 26 ქვემეხი. 31 იანვარს კრილოვმა გადაწვა ჩოხატაური. 1-2 თებერვალს კრილოვმა გადაწვა აკეთი, ძიმითი, ბახვი, დვაბზუ და მელექედური, სულ 130 ოჯახი. ზარალმა შეადგინა 35 ათასი მანეთი. კრილოვმა ასევე გადაწვა ნაგომარი, ლანჩხუთი, აცანა, დაბლაციხე და ფარცხმა. მან დაიბარა სოფლების მამასახლისები და მწერლები და აიძულა ხელი მოეწერათ განცხადებაზე, თითქოს სახლებსა და შენობებს ადგილობრივი მოსახლეობა წვავდა და არა სადამსჯელო რაზმი. 7-9 თებერვალს ოზურგეთის მოედანზე კრილოვის წინაშე იმპერატორის ერთგულების ფიცი დადეს ასკანის, ამაღლების, ჩოხატაურის, ხიდისთავის, ბასილეთის და სურების საზოგადოებების წარმომადგენლებმა.

18 თებერვალს აკეთში კაზაკთა პატრულმა დააპატიმრა ბენიამინ ჩხიკვიშვილი. 11 მარტს კრილოვმა მეორედ, ამჯერად კიდევ უფრო საფუძვლიანად, დაარბია და გადაწვა ხიდისთავი. 23 მარტს მან 300 ჯარისკაცით და ქვემეხებით დაარბია და გადაწვა სურები. 17 მარტს პოლიციას ჩაბარდა ნესტორ ერქომაიშვილი. მარტის შუა რიცხვებისთვის გურიის მოძრაობა დასრულებული იყო. სადამსჯელო რაზმმა გადაწვა ასობით შენობა, გადაასახლა დაახლოებით 300 ადამიანი. ადგილზე მოკლულების რიცხვი უცნობია.

რეპრესიები 1906-1907 წლებში
კრილოვის შემდეგ ოზურგეთის მაზრის უფროსად დაინიშნა პოლკოვნიკი ივანე ტოლმაჩოვი. გურიაში რევოლუციური განწყობები ხელისუფლებამ მარტივად ვერ ჩააცხრო. 1906 წლის აპრილში რსდმპ-ს გურიაში მხოლოდ 800 წევრი ითვლებოდა, სექტემბერში უკვე 1800, ხოლო 1907 წლის თებერვალში — 7000. 1906 წლის აპრილში გურიიდან 60 ადამიანის გადასახლება იგეგმებოდა ციმბირში ადმინისტრაციული წესით. 1906 წლის განმავლობაში მაზრაში გამოწერილ იქნა 80 000 რუბლის ჯარიმა, დაიწვა 381 სახლი და 400 მაღაზია. 1906 წლის აგვისტოში შეიქმნა სამხედრო სასამართლოები; რომლებმაც გამოიტანეს განაჩენები — 73 სიკვდილით დასჯა, 62 კატორღა და 4 გადასახლება.

1907 წლის აპრილის დასაწყისში რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო დუმაში სოციალ-დემოკრატიულმა პარტიამ დასვა კითხვა ლანჩხუთში სადამსჯელო რაზმების მოქმედებების გამო. საკითხი განიხილეს 24 მაისს, დუმის 46-ე სხდომაზე. ვორნოცოვ-დაშკოვის წარმომადგენელმა განაცხადა, რომ სოფელ ლანჩხუთის მოსახლეობის მიმართ სამხედრო მოქმედებებს ადგილი არ ჰქონია, ამ სოფლის 7 მკვიდრმა თავი აარიდა სამხედრო ბეგარას და გადასახადებს 5000 მანეთის ოდენობით. ამიტომ სოფელში შევიდა პოდპოლკოვნიკ პრიხოდკოს რაზმი 132-ე ბუნდურის კაზაკებით. რაზმის შენახვის ხარჯები ადგილობრივებს დააკისრეს. თბილისის დეპუტატმა არშაკ ზურაბოვმა დუმას გააცნო 3000 მცხოვრების მიერ ხელმოწერილი ტელეგრამა — დამსჯელი რაზმების ბარბასროსული მოქმედებების შესახებ ძიმითში, ხიდისთავში და ბაილეთში.

1907 წელს გურიის სოფლები მოინახულეს ვარლამ ჩერქეზიშვილმა და ბრიტანელმა ჟურნალისტმა ნევინსონმა. ნაგომარსა და აკეთს ისევ ძლიერად ეტყობოდა განადგურების კვალი.

1907 წლის ბოლოს მთავრობას მოუწია გურიის სპეციალურ საგენერალ-გუბერნატოროდ გამოყოფა და რეპრესიების გაძლიერება, რათა საბოლოოდ დაემხო გურიის მოძრაობა.

რესპუბლიკა
მას შემდეგ, რაც გურიის კომიტეტმა დე-ფაქტო საკუთარ თავზე აიღო ხელისუფლების ფუნქციების განხორციელება, მან გაატარა მშვიდობიანი გარდაქმნები და რეფორმები ცხოვრების სხვადასხვა სფეროში თვითმმართველობის და თვითორგანიზების მეშვეობით. კომიტეტმა დააწესა სიტყვის და სარწმუნოების თავისუფლება, კომიტეტის თანხმობით შეწყდა ჯარში გაწვევა. გაუქმდა წოდებრივი პრივილეგიები და თავადაზნაურობას დაევალა გლეხობასთან ერთად მიეღო მონაწილეობა საერობო ბეგარაში. აღარ იყენებდნენ სიტყვას „გლეხი“, რომლის ნაცვლად დაამკვიდრეს სიტყვა „მოქალაქე“.

ორგანიზაციული სტრუქტურა
გურიის კომიტეტმა სოფლებში შექმნა წრეების, ათისთავების და ასისთავების სისტემა. პირველადი უჯრედი იყო წრე, რომელიც შედგებოდა 10 ან მეტი ადამიანისგან. ყველა წრე ირჩევდა ათისთავს. ათისთავები ირჩევდნენ ასისთავს, ხოლო ერთი სოფლის ასისთავები ირჩევნდნენ სოფლის წარმომადგენელს. ასისთავები და სოფლის წარმომადგენლები ირჩევდნენ სასოფლო საზოგადოების წარმომადგენელს. ეს უკანასკნელნი სოფლის წარმომადგენლებთან ერთად ირჩევდნენ რაიონის წარმომადგენელს. მაზრა დაყოფილი იყო 5 რაიონად, 1905 წლის მარტიდან კი რაიონების რაოდენობა 7-მდე გაიზარდა. ეს რაიონები იყო ოზურგეთის, ბახვის, ხიდისთავის, ჩოხატაურის, ნიგოითის, ლანჩხუთისა და სუფსის. რაიონული წარმომადგენლები ერთიანდებოდნენ კომიტეტში, რომელიც მოძრაობის უმაღლესი ინსტანცია იყო. კომიტეტი აგროვებდა საწევროს — აბაზს და „თოფის ფულს“ — 2 მანეთს. კონსპირაციის მიზნითვე კომიტეტი არ იკრიბებოდა მაზრის ცენტრში, ოზურგეთში. ყველაზე ხშირად კრებები ტარდებოდა დაბლაციხეში, შარაშიძის სკოლის ეზოში და ხიდისთავში, ბერეჟიანების სახლში..

სამხედრო რაზმი
კომიტეტს ოზურგეთში, ნოე ჩიგოგიძის ბინაში შექმნილი ჰქონდა სამხედრო შტაბი. სამხედრო შტაბის მეთაური იყო გრიგოლ დუმბაძე. შტაბი დაკავებული იყო იარაღის მოპოვებით, მებრძოლების სამხედრო მომზადებით, მათი ორგანიზებით და ა.შ. არსებობდა შეიარაღებული რაზმი, რომელსაც ჯერ ეწოდებოდა მოწინავე რაზმი, ხოლო შემდეგ წითელი რაზმი. წითელი რაზმის წევრები იყვნენ მოხალისეები, დეზერტირები და ფირალები: სიმონა დოლიძე, კიკია მამულაიშვილი, მელქისედეკ გუნთაიშვილი და სხვები. შემოქმედის რაზმის მეთაური იყო ნესტორ ერქომაიშვილი, ხიდისთავისა — დათიკო შევარდნაძე. 1905 წლის ზაფხულში გურიის წითელ რაზმებში სამლულიანი შაშხანით შეიარაღებული 200-მდე დეზერტირი იყო.

1904 წლის ბოლოდან შემოღებულ იქნა გადასახადი — 2 რუბლი — შეიარაღების შესაძენად. სოციალისტ-ფედერალისტების პარტიამ შავი ზღვით რამდენიმე ათეული ათასი რუბლის ღირებულების იარაღის კონტრაბანდა შეძლო და მისი ხალხში დარიგების სურვილი ჰქონდა. მაგრამ პარტიებს შორის დაპირისპირების გამო იარაღის უდიდესი ნაწილი ხელისუფლების ხელში ჩავარდა.

1905 წლის გაზაფხულიდან აგვისტოს ბოლომდე ჯუნჯუათის ნახევრად დანგრეულ ეკლესიაში ერასტი ჯორბენაძე ამზადებდა კუსტარულ იარაღს. 1905 წლის აპრილიდან დეკემბრამდე ტობახჩაში ასევე მოქმედებდა იარაღის უკანონო საამქრო. იარაღი კუსტარულად მზადდებოდა ნაგომარში 1905 წლის მაისიდან აგვისტომდე მიხეილ თალაკვაძის სახლში, ხოლო აგვისტოდან ოქტომბრის ბოლომდე ილარიონ უჯმაჯურიძის სახლში. იარაღი კუსტარულად მზადდებოდა ოზურგეთში, ზვანის უბანში, მოსე ცომაიას სახლში 1905 წლის მარტიდან დეკემბრამდე.

მიუხედავად მიღებული ზომებისა, შეიარაღების საქმე ზოგადად ცუდად იყო მოწყობილი გურიაში. დადიოდა გადაჭარბებული ჭორები გურულების შეიარაღების შესახებ. სინამდვილეში გურიაში შეიკრიბებოდა მხოლოდ ორი ათასამდე ომისთვის გამოსადეგი თოფი, მაგრამ პატრონების უკმარისობის გამო ყველათი სარგებლობა შეუძლებელი იყო.

მიწის საკითხი
სოფლებში ჩამოყალიბდა სპეციალური არჩევითი კომისიები, რომელიც სოფლის მცხოვრებლებს შორის ანაწილებდა მიწებს. მემამულეები, სრულად იყვნენ გათანაბრებული გლეხებთან. კომისია ნაკვეთების მოსავლიანობის მიხედვით აწესებდა მათზე საიჯარო ფასს — მაქსიმუმ 2 რუბლამდე ქცევაზე ან 5 რუბლამდე დესეტინაზე. ზოგ საზოგადოებაში იჯარა განისაზღვრა ნატურის ფორმით, მაქსიმუმ მეშვიდედი ნაწილი მოსავლისა.

საძოვრებით სარგებლობის რეფორმა დაიწყო ბახვის საზოგადოებამ და სხვა საზოგადოებები მის მაგალითს მიჰყვნენ. დადგინდა საძოვრებით სარგებლობის ზღვრული ფასები. საძოვრების საკითხის გასაკონტროლებლად არჩეული იქნა სპეციალური კომისია. დაწესდა რეგულაციები ყველით ვაჭრობაზე.

შემოღებულ იქნა არჩევითი სატყეო კომისია, რომელსაც დაეკისრა ტყით სარგებლობის ზედამხედველობა.

სასამართლო
სასამართლოს ფუნქციას ასრულებდა სოფლის კრება, რომელიც დემოკრატიული პრინციპით იყო მოწყობილი და მას ხალხი ირჩევდა. კრებაზე განიხილებოდა როგორც სამოქალაქო, ასევე სისხლის სამართლის საქმეები. მხარეებს შეეძლოთ აპელაციით მიემართათ სასოფლო საზოგადოების კრებისთვის; შემდეგი ინსტანცია იყო რაიონული ორგანიზაცია. მხარეთა შეთანხმებით, საქმე შეიძლებოდა გადაწყვეტილიყო არბიტრაჟით. სამართალწარმოება ქართულ ენაზე მიმდინარეობდა. დაშვებული იყო სიკვდილით დასჯა, მაგრამ ის არ გამოყენებულა. ყველაზე მკაცრ სასჯელად მიიჩნეოდა ბოიკოტი და გასახლება.

ზოგ შემთხვევაში საქმეს განიხილავდა რამდენიმე სოფლის კრება ერთობლივად. ნატანები-ოზურგეთის გზაზე ეტლების და დილიჟანსების ძარცვის საქმე განიხილეს ოზურგეთის, შემოქმედის, ლიხაურის, ახალსოფლის, ხვარბეთის და მოიდანახეს კრებებმა ერთობლივად. მნიშვნელოვანი სასამართლო პროცესები წარიმართა ჯუმათის და ხიდისთავის საზოგადოებებში. ჯუმათის საზოგადოების კრებამ, რომელსაც 6000-ზე მეტი ადამიანი ესწრებოდა, განიხილა ჯუმათის მონასტრიდან ძვირფასეულობების მოპარვის საქმე. კრება დამნაშავეების სიკვდილით დასჯას ითხოვდა, მაგრამ საბოლოოდ მათ მიუსაჯეს ორი წლის მონასტერში გატარება. ნაგომრის სახალხო სასამართლომ განიხილა სოფელ აკეთში ორი ებრაელის გაძარცვის საქმე. კრებამ მძარცველებს შეუფარდა ბოიკოტი ერთი წლის ვადით. სოფელ ლიხაურში ძროხის ქურდობაზე გაასამართლეს ორი ყმაწვილი. ზოგ დამნაშავეს სჯიდნენ სამარცხვინო სასჯელებით. დამნაშავეს ცხენზე აბამდნენ, ხალხში ჩამოატარებდნენ და აიძულებდნენ ხმამაღლა ეღიარებინა დანაშაული. ასე სახალხოდ შეარცხვინეს ძროხის ორი ქურდი, ასევე ბერძენი ვაჭრის ორი მძარცველი.

სასამართლო ფუნქციების ხალხის მიერ განხორციელების შედეგად დანაშაულის რიცხვი მინიმუმამდე შემცირდა, ძარცვა და ავაზაკობა ამოიძირკვა. აღარავინ მიმართავდა ოფიციალურ სასამართლოს, რადგან სახალხო სასამართლოები უფრო სწრაფად და სამართლიანად არჩევდნენ საქმეებს. რესპუბლიკის სასამართლოს ეფექტიანობას აღიარებდა ვორონცოვ-დაშკოვიც.

სკოლები
1905 წლის იანვარში რუსეთის იმპერიის ხელისუფლებამ დაკეტა რუსეთის უმაღლესი განათლების დაწესებულებები. ოზურგეთის მაზრის ყველა სკოლაში სწავლა მარტის ბოლოსთვის შეწყდა. მაგრამ გურიის კომიტეტმა სკოლები მალევე აღადგინა. არჩეულ იქნა სპეციალური სასკოლო კომიტეტები, რომელსაც დაევალა სკოლების შენობებისთვის ზრუნვა, სკოლების შენახვა და მასწავლებლების ხელფასების გადახდა.

მასწავლებლები მოიწვეოდნენ „ქუთაისის გუბერნიის მასწავლებელთა კავშირის“ რეკომენდაციით. სწავლების პროგრამა შემუშავებული იყო თბილისის პეადაგოგთა კონფერენციის მიერ. ყველა სასწავლებელში ჩამოხსნეს და დახიეს ნიკოლოზ -ის სურათები. ბავშვები ამბობდნენ მეფის და მთავრობის საწინააღმდეგო ლექსებს და სიმღერებს. სკოლის უფროს კლასებში ასწავლიდნენ სოციალ-დემოკრატიული პარტიის პროგრამას და რევოლუციური მოძრაობის ისტორიას. ახალ პრინციპებზე ორგანიზებულმა სკოლებმა იარსებეს 1906 წლის იანვრამდე.

რელიგია და ტრადიციები
კომიტეტმა გააუქმა დრამის საეკლესიო გადასახადი. აგიტატორები ხალხში ეწეოდნენ „დრამის ფულის“ და სამღვდელოების საწინააღმდეგო პროპაგანდას, მაგრამ არ ეხებოდნენ უშუალოდ სარწმუნოებას.. მღვდლებს ეკრძალებოდათ იმპერატორისთვის ლოცვა. სამღვდელოების ნაწილი სოციალ-დემოკრატების მხარეს იყო გადასული, ზოგმა საკუთარი ნებით თქვა უარი საეკლესიო გადასახადის აკრეფაზე, ზოგმა გაიხადა ანაფორა და ა.შ.

რევოლუციონერები ბრძოლას უცხადებდნენ ძველ ტრადიციებს, როგორიც იყო „წაბურვა“ (მიცვალებულის ოჯახის ფინანსური დახმარება), ხარჯიანი ქორწილი, „ზარი“, აღაპი. მიცვალებულისთვის სანთლის მიტანის ნაცვლად პრაქტიკაში დაამკვიდრეს გვირგვინის მიტანა.

გენდერული თანასწორობა
გურიის გლეხთა მოძრაობაში გაბატონებული იყო აზრი ქალთა და კაცთა პოლიტიკური თანასწორობის შესახებ. კრებებზე ხმის უფლებით აქტიურად მონაწილეობდნენ ქალები. ქალები მონაწილეობას იღებდნენ იმ კრებებზეც, რომლებიც ასრულებდა სასამართლოს ფუნქციას. ყირიმ-გირეისთან შეხვედრების დროს ხალხის დელეგატებად ზოგჯერ, მაგ. სუფსაში, გამოდიოდნენ ქალები. მოძრაობის მოთხოვნებში ერთ-ერთი იყო საყოველთაო ზოგადი და უფასო განათლების მიცემა 16 წლამდე ორივე სქესის პირთათვის. კომიტეტის ქალთა ორგანიზაციის ხელმძღვანელი იყო ელისაბედ ნაკაშიძე-ბოლქვაძე.

ტერორი
ნოე რამიშვილის მოთხოვნით კომიტეტს უარი ჰქონდა ნათქვამი ტერორზე, როგორც ბრძოლის ფორმაზე. მიუხედავად ამისა, მასზე ხელის აღება არ ხერხდებოდა. რევოლუციონერები თავს ესხმოდნენ პოლიციის ჯაშუშებს, პოლიციელებს, სახელმწიფო მოხელეებს ან მათ, ვინც თანამშრომლობდა ხელისუფლებასთან. კომიტეტი ცდილობდა გაეკონტროლებინა და შეეზღუდა იარაღის გამოყენება და ამ მიზნით გამოსცემდა შესაბამის ბრძანებებს, მაგრამ ბევრი ტერაქტი მაინც ხდებოდა მის დაუკითხავად.

ჩოხატაურში მოკლეს ბლაღოჩინი ნიკო რამიშვილი, რომელმაც ხელისუფლებას უკარნახა გლეხების დაფიცება ლომისკარელის ხატზე. 1903 წელს ხიდისთავში ტერორისტმა მიხეილ ლომაძემ აზნაურ სიო ბერიძის ნაცვლად შემთხვევით მოკლა აზნაური ქარცივაძე. კომიტეტის მიერ ტერორი ჰქონდა დანიშნული დათიკო შევარდნაძეს. 1904 წელს მას ორჯერ დაესხნენ თავს, მაგრამ მოკვლა ვერ მოახერხეს, ის მხოლოდ ერთხელ დაიჭრა ხელში. მოგვიანებით, შევარდნაძე შეურიგდა კომიტეტს და ნასაკირალის ბრძოლაში ერთ-ერთ რაზმს ხელმძღვანელობდა. ქუთაისის ციხეში მოკლეს ლანჩხუთის ბოქაული მიქიაშვილი

ბათუმში, მანთაშევის ქარხანასთან მოკლეს ურიადნიკი ლევან გურიელი. გურიელის დაკრძალვისთვის ძლივს იშოვეს კუბო და ეტლი, რადგან ხელოსნები და მეეტლეები გაიფიცნენ გურიელის საწინააღმდეგოდ. მოკლეს მომრიგებელი-შუამავალი თავადი ტიფო ნაკაშიძე. საჭამისერში მოკლეს ბოქაული კოსტავა, რომელიც ქუთაისის გუბერნატორთან მიდიოდა გურიაში ეგზეკუციის მოთხოვნის მიზნით.

სასამართლო
გურიის რესპუბლიკის გამო აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე, რომლის გამოძიება მინდობილი ჰქონდა განსაკუთრებულ და მნიშვნელოვან საქმეთა გამომძიებელ ს. სიონკევიჩს. რესპუბლიკის მოთავეებს ბრალად ედებოდათ სპეციალური ორგანიზაციის შექმნა თვითმპყრობელობის დასამხობად შეიარაღებული საშუალებით. მოსე ტუღუშის სახლში გამოძიებამ იპოვა რევოლუციურ საქმიანობაში ჩართული პირების სია. დააპატიმრებულ იქნენ შემდეგი პირები:

მიიმალნენ და ვერ გაასამართლეს გიორგი ჭოღოშვილი. გიორგი შილაკაძე, მიხეილ თუმანიშვილი, მიხაკო ახალაძე, ისაკ საბაშვილი, ივანე გოგიტიძე, ვლადიმერ დუმბაძე და გრიგოლ დუმბაძე ბრალდებულები წინასწარი პატიმრობის სახით ორ წელიწადზე მეტ ხანს ისხდნენ ციხეში.

სასამართლო პროცესი დაიწყო 1908 წლის 21 იანვარს თბილისში. ბრალდებულებს იცავდა ადვოკატთა ჯგუფი, რომელთა შორის იყვნენ კონსტანტინე ჯაფარიძე და ნიკოლოზ ელიავა. სასამართლო სხდომაზე სიტყვით გამოვიდა ბენიამინ ჩხიკვიშვილი, რამაც დიდი გავლენა მოახდინა ხალხზე და პროცესი დემონსტრაციად გადაიქცა. მოსამართლეებს და მოწმეებს ეშინოდათ რევოლუციონერების თავდასხმებისა. შიშის გამო 30 მოწმეზე მეტი პროცესზე არ გამოცხადდა.თბილისში პროცესები 24 იანვრამდე გაგრძელდა. გადაწყდა სასამართლო პროცესის გადატანა ოდესაში, სადაც ქალაქისთავად იმყოფებოდა უკვე გენერლის ჩინის მქონე ივანე ტოლმაჩოვი.

1908 წლის 15-20 სექტემბერს ბრალდებულები ოდესაში გადაიყვანეს. გამოძახებული 58 მოწმიდან პროცესზე გამოცხადდა მხოლოდ 13. პროცესის მიმართ მაღალი ინტერესის მიუხედავად, ის დახურულად წარიმართა. ყველა ბრალდებული, გარდა ორისა, დამნაშავედ ცნეს. ნესტორ ერქომაიშვილს მიესაჯა კატორღა 6 წლით, ბენიამინ ჩხიკვიშვილს — 4 წლით, მამულაიშვილს, ტუღუშს, სურგულაძეს, ლომჯარიას და ტოტოჩავას მიესაჯათ სამუდამო გადასახლება, თოთიბაძე და ლომაძე გათავისუფლდა. 1910 წლის 12-13 აპრილს ქუთაისში გაასამართლეს დიომიდე შილაკაძე, რომელსაც მიუსაჯეს ციმბირში სამუდამო გადასახლება, და ძმები ივანე და დიმიტრი გოგიტიძეები, რომლებსაც მიესაჯათ კატორღა 6 და 4 წლით. მოგვიანებით დააპატიმრეს და 4 წლით კატორღა მიუსაჯეს მიხაკო ახალაძესაც.

გავლენა და მეხსიერება
გურიის რესპუბლიკამ დიდი ზეგავლენა იქონია რევოლუციურ მოძრაობაზე არა მარტო საქართველოში, არამედ ზოგადად მთელ იმპერიაში. სიტყვები „გურია“ და „გურული გლეხები“ მთელი რევოლუციური რუსეთისთვის დიდი ხნის განმავლობაში სახალხო ბრძოლის სიმბოლოდ რჩებოდა. რსდმპ-ის და ყრილობებზე გურიას ერგო 6 და 10 მანდატი, რომელიც მენშევიკებმა მიიღეს. ასევე ცდილობდა გურიის მოძრაობაში სტალინის როლის გადაჭარბებით წარმოჩენას. 1920-იან და 1950-იან წლებში დაწერილი ბოლშევიკების ავტობიოგრაფიები წინააღმდეგობრივია და მათში ქართველი სოციალ-დემოკრატების როლი განზრახაა დაკნინებული. საბჭოთა პერიოდში გამოცემულ ნაშრომებში არ ახსენებდნენ მენშევიკ ლიდერებს, მაგალითად გურიის რესპუბლიკის სასამართლოს შესახებ სტატიაში ნახსენებია ყველა გასამართლებული, გარდა ბენია ჩხიკვიშვილისა. იწერებოდა პროპაგანდისტულ-ჰეროიკული ლექსები, როგორიც იყო ირაკლი აბაშიძის „ნასაკირალი“ და „ახალი ნასაკირალი“.

ხიდისთავში, ბოლშევიკების მიერ ორგანიზებული მიტინგის ადგილზე საბჭოთა პერიოდში დაიდგა ობელისკი ამ კრებაზე სტალინის გამოსვლის აღსანიშნავად. 1960 წლის 12 ნოემბერს ნასაკირალის შეტაკების ადგილას გაიხსნა ობელისკი, ხოლო 1965 წლის 2 ნოემბერს ცხავათის მთაზე გაიხსნა მემორიალური მუზეუმი. 1981 წელს ზედა ბახვის ცენტრში გაიხსნა ბახვის მანიფესტის მემორიალი. მემორიალი წარმოადგენდა გურული გლეხის კარ-მიდამოს, რომელშიც გურიის რევოლუციური მოძრაობის ისტორიის მუზეუმი მოეწყო.