ალი ინსანოვი

ალი ინსანოვი (, დ. 22 მარტი, 1946, ბაგრატაშენი, ნოემბერიანის რაიონი) — აზერბაიჯანელი სახელმწიფო მოღვაწე, აკადემიკოსი, ექიმი, აზერბაიჯანის ჯანდაცვის ყოფილი მინისტრი, მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1946 წლის 22 მარტს სოფელ ლამბალუში, სომხეთის სსრ ნოემბერიანის რაიონში. სამი წლის შემდეგ, დეპორტაციის ქვეშ მყოფი ოჯახი, გადაასახლეს ბასარგეჩარის რაიონის სოფელ აგქილსაში. სამწლიანი გადასახლებიდან დაბრუნების შემდეგ, ალი ინსანოვი საშუალო სკოლის პირველ კლასში შევიდა. მან საშუალო სკოლა 1965 წელს ვერცხლის მედლაზე დაამთავრა, ხოლო 1972 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო-პროფილაქტიკური ფაკულტეტი.

1974 წელს წარჩინებით დაასრულა ინგლისური ენის ორწლიანი კურსები.

ჰყავს ვაჟი — ვიდადი ინსანოვი და ქალიშვილი — აილა შტელენი. ჰყავს შვილიშვილებიც.

კარიერა
მან შრომითი საქმიანობა დაიწყო აზერბაიჯანის ტუბერკულოზის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში ექიმ-ორდინატორად. ინსტიტუტში სხვადასხვა თანამდებობა ეკავა: უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, სამეცნიერო ნაშრომების განყოფილების უფროსი, დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო დარგში, ხოლო 1985 წლიდან გახდა ინსტიტუტის დირექტორი.

1977 წელს მოსკოვში დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია, ხოლო 1985 წელს — სადოქტორო დისერტაცია.

1985 წლიდან ასევე ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას აზერბაიჯანის სამედიცინო უნივერსიტეტის „ტუბერკულოზის“ კათედრაზე, ხოლო 1991 წელს დაინიშნა ამავე კათედრის გამგედ. 1992 წლიდან არის პროფესორი. 1993 წელს დაინიშნა აზერბაიჯანის ჯანდაცვის მინისტრად, ხოლო 2001 წელს აირჩიეს აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის მოქმედ წევრად. არის ბიოტექნოლოგთა მსოფლიო სამეცნიერო საზოგადოების ვიცე-პრეზიდენტი.

ის არის ტუბერკულოზის წინააღმდეგ ბრძოლის საერთაშორისო საზოგადოების, რესპირატორთა ევროპული საზოგადოების, ნიუ-იორკის მეცნიერებათა აკადემიისა და რუსეთის საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა აკადემიის წევრი. 1998 წელს აირჩიეს ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ზედა ასამბლეის ვიცე-პრეზიდენტად. 1995 წელს აირჩიეს აზერბაიჯანის პარლამენტის დეპუტატად. არის აზერბაიჯანის სამკურნალო ბალახებზე დაფუძნებული პირველი სამკურნალო პრეპარატის, „ინსანოვის ბრონქოლიტინის“, შემქმნელი. მან შექმნა ფიზიოთერაპიისა და პულმონოლოგიის სკოლა აზერბაიჯანში. მისი ხელმძღვანელობით დაცულია 25 საკანდიდატო და 8 სადოქტორო დისერტაცია. ის არის 4 წიგნის, 200 სამეცნიერო სტატიისა და მოხსენების ავტორი, რომლებიც დიდი ინტერესით იქნა მიღებული ისეთ ქვეყნებში, როგორებიცაა: აშშ, დიდი ბრიტანეთი, საფრანგეთი, ჩინეთი, გერმანია, თურქეთი, ირანი, ინდოეთი, იაპონია, ისრაელი, შვედეთი, კუბა, ინდონეზია, ბელგია და პაკისტანი.

დაპატიმრება
2005 წლის 20 ოქტომბერს ალი ინსანოვი პრეზიდენტ ილჰამ ალიევის სპეციალური მითითებით დააკავეს. მას ბრალი წაუყენეს ძალადობრივი გზით ხელისუფლების ხელში ჩაგდებისა და შენარჩუნების მცდელობისთვის. გამოძიების ფარგლებში ჩატარებული ჩხრეკის დროს, ალი ინსანოვის პირად ბინაში (ჯაფარ ხანდანის ქუჩა 50) და მის აგარაკებზე აღმოჩენილ იქნა 30 ათასი მანათი. თუმცა, მოგვიანებით, აზერბაიჯანის ეროვნული უშიშროების სამინისტროს თანამშრომლებმა ოქმს ოქროს ზოდების ტონები დაუმატეს და აკადემიკოსს მიაწერეს.

2005 წლის 30 ოქტომბერს, დაპატიმრებისთანავე, ალი ინსანოვმა ღია წერილი მისწერა აზერბაიჯანის პრეზიდენტ ილჰამ ალიევს, სადაც მან ეს „საზიზღარი ქმედება“ დაგმო.

სასამართლო
სამსახურებრივი უფლებამოსილების გამოყენებით, ინსანოვმა გააყალბა დოკუმენტები, რომლებიც ეხებოდა ობიექტების ტექნიკურ მდგომარეობასა და სამეურნეო მნიშვნელობას, ხოლო რიგ შემთხვევებში, კოლექტივის სურვილის საწინააღმდეგოდ, მათი სამუშაო რეჟიმის გაერთიანების გზით, შექმნა სამართლებრივი და ფაქტობრივი საფუძველი რიგი ობიექტების მითვისებისთვის.

თავის საბრალდებო სიტყვაში პროკურორი ითხოვდა ექს-მინისტრისთვის 12 წლით თავისუფლების აღკვეთის მისჯას, რაზეც ალი ინსანოვმა უპასუხა:

სასამართლო პროცესის მიმდინარეობისას, ჯანდაცვის ექს-მინისტრი ჟურნალისტებს დაჰპირდა, რომ რიგ შოკისმომგვრელ განცხადებებს გააკეთებდა, რის შემდეგაც ჟურნალისტები, სხვადასხვა საბაბით, სასამართლო დარბაზიდან გააძევეს.

განაჩენი
ალი ინსანოვს 15 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს, რაც მოგვიანებით შეიცვალა სამი წლით კოლონია-დასახლებაში ყოფნით, ქალაქ სუმგაითში.

ოპოზიციური მოღვაწეობა
2019 წლის 14 მარტს ალი ინსანოვი, რამდენიმე ათეულ სხვა პატიმართან ერთად, შეიწყალეს. ექს-მინისტრმა ხელისუფლების მიმართ კრიტიკული პოზიცია დაიკავა, ხოლო მაისის დასაწყისში ოპოზიციური პარტიის შექმნის სურვილი გამოთქვა.

ჯილდოები
ოქროს მედალი სანქტ-პეტერბურგის რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიისგან სამეცნიერო კვლევებისთვის;

ალბერტ შვაიცერის სახელობის „დიდი ოქროს მედლი“ პოლონეთის სამედიცინო მეცნიერებათა აკადემიისგან.