iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნიკოტინი

ნიკოტინი ( — თამბაქო ჟან ნიკოს გვარის მიხედვით) — ქიმიური ნივთიერება, რომელიც მცენარეებში არსებობს. ყველაზე დიდი რაოდენობით ის თამბაქოს ფოთოლში გვხვდება, თუმცა ნიკოტინს მცირე მოცულობით სხვა ისეთი მცენარეებიც შეიცავს, როგორებიც არის: ბადრიჯანი, კარტოფილი და პომიდორი.

მეცნიერული მტკიცებულებების თანახმად, მხოლოდ თამბაქოში ფოთოლში გვხვდება ნიკოტინის საკმარისი რაოდენობა იმისათვის, რომ მან ადამიანის ჯანმრთელობაზე ფარმაკოლოგიური ზეგავლენა იქონიოს. ტრადიციული სიგარეტი 12 მგ ნიკოტინს შეიცავს, რაც 18 000-ჯერ მეტია ვიდრე კარტოფილში არსებული ნიკოტინის რაოდენობა.ნიკოტინის შეწოვა ადამიანის ორგანიზმში ფილტვების, კანისა და პირის ღრუს მეშვეობით ხდება. მას შემდეგ, რაც ნივთიერება სისხლში მოხვდება, ის სხვადასხვა ქსოვილამდე და ორგანომდე, მათ შორის ტვინის უჯრედებამდეც აღწევს.

ნივთიერება ასტიმულირებს დოფამინის გამოყოფას, რაც ადამიანში კმაყოფილების შეგრძნებას იწვევს. რაც უფრო დიდი დოზითა და სიხშირით მოიხმარს ინდივიდი ნიკოტინს, მით უფრო იზრდება დამოკიდებულება ამ ნივთიერებისადმი, შესაბამისად, ორგანიზმი სულ უფრო და უფრო მეტ ნიკოტინს მოითხოვს. შედეგად, ადამიანს უვითარდება დამოკიდებულება.
მეცნიერების განცხადებით, მოწევასთან დაკავშირებულ დაავადებებს იწვევს არა ნიკოტინი, არამედ თამბაქოს კვამლში არსებული 250 ტოქსიკური ნივთიერება.
გიორგი კვაჭაძე

გიორგი კვაჭაძე (დ. 13 მარტი, 1909, ბანძა — გ. 6 სექტემბერი, 1993) — ქართველი სოფლის მეურნეობის მუშაკი, მეცნიერი.

1931 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის აგრონომიული ფაკულტეტი.

1934-1946 წლებში საქართველოს მემინდვრეობის ინსტიტუტის დირექტორი იყო, 1955 წლიდან საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის მებოსტნეობის კათედრას ხელმძღვანელობდა. გ. კვაჭაძემ დაამუშავა ბოსტნეული კულტურების დამულჩვის წესი, თბილისის საგარეუბნო ზონაში შემოდგომაზე დარგული კომბოსტოს და დათესილი ხახვის აგროტექნიკა, დაადგინა შემოდგომა-ზამთრის ბოსტნის კულტურათა ასორტიმენტი და სხვ. სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

ჯილდოები
1966 - საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე
საპატიო ნიშნის ორდენი
სამადლო (თბილისი)

სამადლო — ნასოფლარი თბილისის ადმინისტრაციულ საზღვრებში, მდ. ასურეთისხევის სათავესთან, სოფელ კიკეთის მახლობლად.

იხსენიება - საუკუნეების ისტორიულ თხზულებებსა და დოკუმენტებში. ვახუშტი ბაგრატიონის „აღწერა სამეფოსა საქართველოსას“ მიხედვით: „ფარცხის ქუეით ერთვის ალგეთს ხევი ბოგიუსა... მას ქუეით ერთვის ალგეთს ხევი ასურეთისა, გამოსდის სამადლოს“. 1568 წელს სამადლოსთან მოხდა ბრძოლა ქართლის მეფე სვიმონ -სა და მის გამაჰმადიანებულ ძმას — დაუთ-ხანს შორის. სამადლოზე გავლით თბილისისკენ გზა მიდიოდა. აქვე მდგარა ფუნდუკი — სასტუმრო სახლი. სამადლო არქეოლოგიურად შეუსწავლელია.
სიგარა

სიგარა — ცილინდრული (ან მასთან ახლოს) ფორმის ნაგლინი თამბაქოს ფოთოლი, რომლის მოწევაც შესაძლებელია.

სიგარამ პოპულარობის მოპოვება ჯერ კიდევ მე-16 საუკუნეში დაიწყო ესპანელ კონკისტადორებს შორის; ასი წლის შემდეგ ის გაჩნდა ევროპაში და 1817 წელს კუბის თამბაქოზე ესპანეთის მონოპოლიის გაუქმების შემდეგ, სიგარა გავრცელდა მთელ მსოფლიოში.

დღეს სიგარების ყველაზე ცნობილი ბრენდები მზადდება კუბაში, ასევე დომინიკის რესპუბლიკაში, ჰონდურასში, ნიკარაგუასა და კარიბის ზღვის სხვა ქვეყნებში.

ეტიმოლოგია
სახელი მომდინარეობს ესპანური სიტყვიდან , რომელიც, სავარაუდოდ, მომდინარეობს სიტყვიდან ’ (ან ’), რომელიც მაიას იუკატეკანურ ენაზე აღნიშნავს თამბაქოს მოწევის პროცესს.

ისტორია
ნაგლინი ფოთლების მოწევა ევროპაში ინდიელებისგან კრისტოფერე კოლუმბის ექსპედიციების შედეგად მოვიდა. 1492 წლის ოქტომბერში ევროპელებმა, რომლებმაც სამხრეთ ამერიკაში ჩასხდნენ, შენიშნეს, რომ ადგილობრივები რიტუალური ცერემონიების დროს ინჰალაციისთვის იყენებდნენ «» მცენარის ფოთლებზე შემოხვეულ ცეცხლმოკიდებულ სიმინდის ფოთლებს, რომლებიც აწარმოებენ არომატულ კვამლს. მოგვიანებით ეს სიტყვა გამოიყენეს კუბაში ცნობილი ბრენდის სიგარების დასასახელებლად.

პირველი ევროპელი, ვინც თამბაქოს მოწევა სცადა, იყო კოლუმბის კომპანიონი, კაპიტანი როდრიგო დე ხერესი, რომელიც მოგვიანებით იმდენად გახდა თამბაქოზე დამოკიდებული, რომ ესპანეთში დაბრუნების შემდეგ, „მოწევის უნარის“ საჯარო დემონსტრირების შემდეგ, ის დააპატიმრეს. ხელისუფლებამ გადაწყვიტა, რომ ეშმაკმა შეიპყრო იგი.

თუმცა ის, რასაც ინდიელები ეწეოდნენ, მხოლოდ ნაწილობრივ მოგვაგონებდა თანამედროვე სიგარას. მხოლოდ მე-17 საუკუნეში, ესპანელ კონკისტადორებს შორის, თანდათან გაჩნდა იდეა თამბაქოს ფოთლებიდან შეხვეული სიგარის შესახებ. პირველი სიგარის ქარხანა კუბაში 1541 წელს გამოჩნდა. მაგრამ პირველად სიგარები ევროპაში მხოლოდ 1717 წელს გამოჩნდნენ, სადაც მანამდე თამბაქოს ყნოსავდნენ ან ეწეოდნენ მხოლოდ ყალიონით.
თამაზ კიღურაძე

თამაზ ბენედიქტეს ძე კიღურაძე (დ. 28 აპრილი, 1941, თბილისი, — გ. 11 აპრილი, 2002, იქვე) — ქართველი არქეოლოგი. ისტორიის მეცნიერებათა კანდიდატი (1975).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. 1966 წლიდან მუშაობდა საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის არქეოლოგიის განყოფილებაში, 1979 წლიდან — მუზეუმის დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო დარგში.

კიღურაძემ თავის მასწავლებელ ალექსანდრე ჯავახიშვილთან ერთად შეიმუშავა ადრესამიწათმოქმედო გორა-ნამოსახლარების გათხრის მეთოდიკა, რომლითაც ამ ხანის არაერთი ძეგლია შესწავლილი. კიღურაძემ დამოუკიდებლად გათხარა და შეისწავლა ხრამის დიდი გორა; ასევე აღმოაჩინა და შეისწავლა ახალი, მანამდე უცნობი კულტურა, რომელსაც აღმოჩენის ადგილის მიხედვით სიონის კულტურა უწოდა. 1980 წელს მარნეულის რაიონში მიაკვლია ძეგლ დამიგაიას, რომლის წინაისტორიული კედლის მხატვრობა შესრულებულია წითელი საღებავებით, რაც ჯერჯერობით ერთადერთია საქართველოში.

1988 წიდან კიღურაძე რამდენჯერმე მონაწილეობდა ზაარბრიუკენის (გერმანია) უნივერსიტეტის არქეოლოგიურ ექსპედიციაში ნაქალაქარ თელ-ხუერაზე (სირია, პროფ. ვ. ორტმანთან ერთად). ავსტრალიელ არქეოლოგებთან მუშაობდა მელბურნის უნივერსიტეტის ექსპედიციაში ნამოსახლარ სოს-ჰუიუკზე (თურქეთი, პროფ. ა. საგონასთან ერთად). კიღურაძის ხელმძღვანელობის დროს საქართველოს სახელმწ. მუზეუმში საფუძველი ჩაეყარა საქართველოს ფარგლებს გარეთ არქეოლოგიური გამოფენების გამართვის ტრადიციას. მიღებული აქვს სიმონ ჯანაშიას სახელობის პრემია (1988).
ყალიონი

ყალიონი — თამბაქოს მოსაწევი. საქართველოში ძირითადად გვხვდება ორი სახის ყალიონი: გრძელი და მოკლე. ორივე ტიპის ყალიონს აქვს ტარი და ჯამი თამბაქოს ჩასატენად. ისინი ერთმანათს შიგნით დატანებული ნახვრეტით უერთდებიან. არსებობს ორიგინალური სახის ყალიონიც, რომელსაც ერთ ტარზე ორი ჯამი აქვს დამაგრებული. ყალიონი ფართოდ გავრცელებული ნივთი იყო, უმთავრესად ჭარმაგი მამაკაცების წრეში. ყალიონი შეიძლება იყოს ხის, კერამიკის და ლითონის — ზარნიშითა და სევადით შემკული.
ფარსმან სონღულაშვილი

ფარსმან სონღულაშვილი (დ. 13 თებერვალი, 1923 წელი, დიღომი (სოფელი) — გ. 2001 წელი) — ქართველი მსახიობი.

ბიოგრაფია
მან დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტი 1948 წელს.1948 - 1965 წლებში ის გახლდათ მარჯანიშვილის სახელობის თეატრის მსახიობი, ხოლო 1965 წლიდან კი მოღვაწეობა გააგრძელა მოზარდ მაყურებელთა ქართულ თეატრში.

იგი გადაღებულია ქართულ კინოფილმებში: „კეთილი კაცი - „ობოლა“ (ერთხელ შაქრიანში)“ (1985), „ყვითელი ჩიტი“ (1983), „ბერიკაცები“ (1975), „რაც გინახავს, ვეღარ ნახავ“ (1965), „გამსვლელი პაიკი“ (1970), „აბეზარა“ (1956), „ქალის ტვირთი“ (1957).

ჯილდოები
ფარსმან სონღულაშვილს 1961 წელს მიღებული აქვს საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტის წოდება. 1998 წელს — ღირსების ორდენი ქართული თეატრალური და კინო ხელოვნების განვითარებისა და პოპულარიზაციის საქმეში შეტანილი პირადი წვლილისათვის.
გიორგი სიდამონ-ერისთავი

გიორგი სიდამონ-ერისთავი (დ. 26 აგვისტო, 1865, თბილისი — გ. 23 იანვარი 1953) — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი, მეცენატი. საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
უმაღლესი იურიდიული განათლება პეტერბურგის უნივერსიტეტში მიიღო. 1890 წლიდან მუშაობდა პეტერბურგის სასამართლოში. იყო ჯავშნოსან „პოტიომკინის“ აჯანყებულ მეზღვაურთა სასამართლო პროცესის მონაწილე. 1917 წელს დროებითმა სამმართველომ პეტერბურგის მილიციის მთავარ იურისტკონსულტანტად დანიშნა, მალევე კი ქალაქის მილიციის უფროსად. იყო რუსეთის ადვოკატთა კოლეგიის თავმჯდომარის მოადგილე. 1917 წლის ივნისში მცირე ხნით შინაგან საქმეთა მინისტრის მოვალეობას ასრულებდა. იყო პეტერბურგის სამხატვრო საზოგადოების წევრი.

1918 წლის სექტემბერში საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობამ სოხუმის საგანგებო სასამართლოს თავმჯდომარედ დანიშნა. 1919 წლის 7 ოქტომბერს დამფუძნებელმა კრებამ საქართველოს სენატის წევრად აირჩია, მუშაობდა სისხლის სამართლის საკასაციო დეპარტამენტში. 1920 წლის ნოემბერში დამფუძნებელმა კრებამ სენატორის უფლებამოსილება შეუწყვიტა, რადგან დაინიშნა საქართველოს მთავრობის წარმომადგენლად პოლონეთში. ცხოვრობდა ემიგრაციაში, საფრანგეთში. გარდაიცვალა ქ. გრენობლში (საფრანგეთი).

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი
რუსეთის ადვოკატების კავშირი საფრანგეთში, წევრი (1921-)
საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სენატი, წევრი
როინ აბუსელიძე

როინ აბუსელიძე (დ. 25 ივლისი, 1988) — ქართველი პოეტი.

ბიოგრაფია
2005 წელს დაამთავრა ბათუმის 22-ე საშუალო სკოლა. დაამთავრა ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტი 2009 წელს, სოციალურ მეცნიერებათა ფაკულტეტი, ჟურნალისტიკის განხრით.

ლექსების წერა ადრეულ ასაკში დაიწყო. მისი ლექსები იბეჭდება ჟურნალ-გაზეთებში: „ჭოროხი“, „კვირის პალიტრა“, „ლიტერატურული საქართველო“, „ცისკარი“, „მნათობი“; გამოცემული აქვს კრებულები „ოცდაერთის გამოღმა და ოცდაერთის გაღმა“, „ჰოლი“, „მიწის პოეტების მსხვერპლი“. ასევე, გამოიცა რ. აბუსელიძისა და მისი სამი მეგობრის ლექსების წიგნი, „ა ბ გ დ“. და კიდევ ერთი კრებული „მეცხრე ტალღა“, რომელშიც როინისა და კიდევ რვა ბათუმელი პოეტის ლექსები შევიდა.
მისი ლექსები 2010 წლიდან იბეჭდება, როგორც ქართულ, ასევე უცხოურ ჟურნალ-გაზეთებში. იგი მრავალი ჯილდოსა და პრემიის მფლობელია. 2014-2023 წლებში მისი ლექსები ითარგმნა ინგლისურ, ფრანგულ, გერმანულ, ბერძნულ, სომხურ, უკრაინულ და რუსულ ენებზე. არის ლიტერატურული კონკურსის - „ლექსების გამოფენის გამარჯვებული, თბილისის მერიის კონკურსის ორგზის ლაურეატი, მიღებული აქვს პრემია ზურაბ გორგილაძის შემოქმედების პოპულარიზაციისთვის, იერუსალიმის პატრიარქის საპატიო ორდენი. არის „აჭარის მწერალთა სახლის“ ლიტერატურული ღონისძიებების ორგანიზატორი.

ჯილდოები
წინანდალის პრემია,
ფრიდონ ხალვაშის პრემია,
ზურაბ გორგილაძის პრემია,
მაჩაბლის პრემია,
იერუსალიმის პატრიარქის საპატიო ორდენი.
მანანა ხიდაშელი

მანანა შალვას ასული ხიდაშელი (დ. 21 ნოემბერი, 1936, ლენინგრადი) — ქართველი ისტორიკოსი, მეცნიერი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ელენე ვირსალაძისა და შალვა ხიდაშელის ოჯახში. 1960 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. 1973 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე: „ბრინჯაოს მხატვრული დამუშავებისათვის ანტიკურ საქართველოში", 1982 წელს კი სადოქტორო დისერტაცია თემაზე: „ცენტრალური ამიერკავკასიის გრაფიკული ხელოვნება ადრეულ რკინის ხანაში". წლების განმავლობაში მოღვაწეობდა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტში, ძველი ქვეყნების ისტორიის განყოფილების მთავარ მეცნიერ-თანამშრომლად. მანანა ხიდაშელი აქტიურად მონაწილეობდა ასირიოლოგთა საერთაშორისო შეხვედრებში: 1978 წელს გერმანიაში, კერძოდ ლაიფციგში, 1982 წელს ლონდონში, 1983 წელს ლეიდენში, 1984 წელს ლენინგრადში, ხოლო 1985 წელს პარიზში. იგი ასევე მონაწილეობას იღებდა არაერთ საერთაშორისო კონფერენციაში.
რევაზ შენგელია

რევაზ შენგელია (დ. 25 მაისი, 1930, თბილისი — გ. 2006) — ქართველი მეცნიერი, გეოგრაფი, გლაციოლოგი, გეოგრაფიულ მეცნიერებათა კანდიდატი.

ბიოგრაფია
რევაზ შენგელია დაიბადა 1930 წელს ქ. თბილისში, 1957 წელს დაასრულა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი, ხმელეთის ჰიდროლოგიის სპეციალობით.

რევაზ შენგელია მუშაობდა ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტში, იყო წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომელი. მისი კვლევის საგანს წარმოადგენდა კავკასიონის მყინვარული მდინარეების წყლის ბალანსი და რესურსები, მყინვარული ჩამონადენის რეკონსტრუქციის, ასევე საშიში ბუნებრივი მოვლენების (ღვარცოფი, მეწყერი, წყალდიდობა) გეოგრაფიული ანალიზისა და პროგნოზის საკითხები.

1966 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე: „ცენტრალური კავკასიონის მყინვარული საზღვრების მქონე მდინარეთა ჩამონადენის რეჟიმი“.
ვალიკო მაზმიშვილი

ვალერიან (ვალიკო) მაზმიშვილი (დ. 10 მარტი, 1926, სოფ. ყარაღაჯი, ახლანდ. თელიანი, კასპის მუნიციპალიტეტი — გ. 21 ივნისი, 2012, თბილისი) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1979). ღირსების ორდენის კავალერი (1998).

ბიოგრაფია
1942 წელს დაამთავრა თბილისის კიროვის ქარხანასთან არსებული მე-6 სახელოსნო საშუალო სასწავლებელი.

მუშაობდა პლეხანოვის კლუბის დრამატულ დასში (1943-1945), მესხეთის (1945-1948), მარჯანიშვილის (1948-1950), გორის (1950-1956), თბილისის სანკულტურის (1956-1967), მოზარდ მაყურებელთა (1967) თეატრებში.

შესრულებული როლები
ისრაფილ ხანი (დ. ერისთავის „სამშობლო“)
პოლკოვნიკი (აკ. კერესელიძის „მზვერავები“)
ლევანი (ვ. ქელბაქიანის „სევდიანი რომანი“)
შალვა (გ. შატბერაშვილის „რკინის პერანგი“)
სადგურის უფროსი (ი. მოსაშვილის „სადგურის უფროსი“)
მოურავი, ვანო ფანტიაშვილი (ავქ. ცაგარლის „რაც გინახავს, ვეღარ ნახავ“ და „ხანუმა“)
ვალი (უ. აჯიბეკოვის „არშინ მალ ალან“), გოდერძი (ს. მთვარაძის „სახსოვარი“)
ოთარი (ლ. რამიშვილის „სტუმარ-მასპინძლობა“)
გობრონი (კ. კალაძის „სოფლის საამო საღამოები“)
ბრიგელა (კ. გოლდონის „ორი ბატონის მსახური“)
სარგის მთოგველი (გ. ერისთავის „ყვარყვარე ათაბაგი“) და სხვა.

ჯილდოები
1998 — ღირსების ორდენი „ქართული თეატრალური ხელოვნების განვითარებაში შეტანილი პირადი წვლილისა და ახალგაზრდობის მაღალმოქალაქეობრივი პათოსით აღზრდაში თვალსაჩინო დამსახურებისათვის“.
1979 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
მამია დუდუჩავა

მამია დუდუჩავა (დ. 14 აგვისტო, 1911, ქვემო ხეთი, ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი— გ. 8 მაისი, 1980)— ქართველი ლიტერატურათმცოდნე და ხელოვნებათმცოდნე, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი.
ბიოგრაფია
დაიბადა 1911 წლის 14 აგვისტოს ჩოხატაურის რაიონში, სოფელ ქვემო ხეთში. 1931 წელს დაამთავრა თბილისის ალექსანდრე პუშკინის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის ქართული ენისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი.

1944-1947 წლებში იყო თბილისის ზ. ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრის დირექტორი; 1948-1952წწ. თბილისის სამხატვრო აკადემიის რექტორი; 1952 წლიდან შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი; 1954 წლიდან ლიტერატურის თეორიის განყოფილების ხელმძღვანელი; წერდა კრიტიკულ წერილებს, მონოგრაფიებსა და ნარკვევებს ახალი ქართული ლიტერატურისა და ხელოვნების ისტორიის საკითხებზე.
სამეცნიერო ნაშრომები
ქართული საბჭოთა ფერწერა (1939)
გიგო გაბაშვილი (1946)
ახალი ქართული ხელოვნება (1950)
ხელოვნების პრობლემები (1959)
შოთა რუსთაველის ესთეტიკური ნააზრევი (1966)

ჯილდოები, პრემიები
1969 — საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე
1965 — საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
იოსებ საღინაძე

იოსებ საღინაძე (დ. 15 ოქტომბერი, 1902 - გ. 5 მაისი, 1964) — ქართველი მეცნიერი, გეოგრაფი, მეცნიერებათა დოქტორი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა ცაგერის ჰუმანიტარული ტექნიკუმი 1924 წელს; 1934 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი.

1938 წლიდან მუშაობდა ქუთაისის სახელმწიფო პედაგოგიურ ინსტიტუტში; კითხულობდა ლექციების კურსს მინერალოგია-პეტროგრაფიასა და გეოლოგიაში საბუნებისმეტყველო-გეოგრაფიის ფაკულტეტზე. გამოქვეყნებული აქვს 50-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი.
გიორგი ცხოვრებაძე (ხელბურთელი)

გიორგი ცხოვრებაძე (დ. 19 იანვარი, 2001, თბილისი, საქართველო) — ქართველი ხელბურთელი. საქართველოს ხელბურთის ნაკრებისა და გერმანული გუმერსბახის მოთამაშე. ევროპის 2024 წლის ჩემპიონატის მონაწილე და ნაკრების ბომბარდირი 21 გოლით.

საკლუბო კარიერა
2018-2021 – მონპელიე
2021-2022 – პფადი ვინთერტური
2022-2023 – მონპელიე
2023 – გუმერსბახი

სანაკრებო კარიერა
საქართველოს ხელბურთის ნაკრების მარჯვენა ინსაიდი. მოქმედ მოთამაშეთა შორის გატანილი აქვს ყველაზე მეტი 314 გოლი.
ევროპის 2024 წლის ჩემპიონატის მონაწილე და ნაკრების ბომბარდირი 21 გოლით.
ვიაჩესლავ აბლოთია

ვიაჩესლავ აბლოთია (დ. 19 ოქტომბერი, 1942, გუდაუთა) — აფხაზი რეჟისორი, მსახიობი, სცენარისტი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი 1968 წელს და 1981 წელს გაიარა სცენარისტთა და რეჟისორთა უმაღლესი კურსები.(გ. დანელიას სახელოსნო)
მონაწილეობდა საბჭოთა კავშირის სხვადასხვა სტუდიებში გადაღებულ ფილმებში.არის რუსეთის კინომატოგრაფისტთა კავშირის წევრი. 1975 წელს მიიღო წოდება აფხაზეთის დამსახურებული არტისტი.1989 წელს დაიწყო მუშაობა პირველ აფხაზურ ფილმზე ,,ხელმოცარული“ (ფაზილ ისკანდერის მოთხრობების მიხედვით), რომელიც დაასრულა 1992 წელს „ლენფილმში“ სოხუმში დააარსა ხმისჩამწერი სტუდია „ამშ“, მუშაობს აფხაზურ ენაზე ფილმების გახმოვანებაზე.

ფილმოგრაფია
როლები
„ლურჯი კურდღელი“ (1969, რუსეთი)
„თეთრი ყაბალახი“ (ვ. საველიევი, 1974, უკრაინა)
„მთების სიმღერა“ (1975, რუსეთი)
„ძველი საწოლი“ (1979)
„ვერცხლის ქუჩა“ (დ. ნაცვლიშვილი, 1986)

ფილმის რეჟისორი
„თეთრი ცხენი უკეთესია?“ (1982)
„სუვენირი" (1986)
„ხელმოცარული" (1989-1992)
ვახტანგ მახალდიანი

ვახტანგ მახალდიანი (დ. 21 იანვარი, 1911, მლეთა — გ. 4 დეკემბერი, 1982) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი. მეცნიერებათა კანდიდატი (1937), მეცნიერებათა დოქტორი (1949), პროფესორი (1949)

ბიოგრაფია
1932 წელს დაამთავრა საქართველოს ენერგეტიკული ინსტიტუტის მექანიკური ფაკულტეტი.

შრომითი საქმიანობა — სატრაქტორო კურსების დამთავრების შემდეგ ამავე კურსების ინსტრუქტორი და მასწავლებელი (1927).
საქართველოს სასოფლო – სამეურნეო ინსტიტუტის ტრაქტორებისა და ავტომობილების კათედრის გამგე (1938). იკვლევდა შიგაწვის ძრავების თბურ პროცესებს. ავტორია მრავალი სამეცნიერო ნაშრომის.

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი
საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია, აკადემიკოსი (1955)
ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის მთავარი სარედაქციო კოლეგია, წევრი.
ნიკოლოზ კვინიხიძე

ნიკოლოზ კვინიხიძე (დ. 21 იანვარი, 1889, ვიტებსკი — გ. 7 თებერვალი, 1968, პოზნანი) — ქართველი პედაგოგი, მეცნიერი, საზოგადო მოღვაწე, სოფლის მეურნეობის მუშაკი.

1922 წელს დაამთავრა პოზნანის უნივერსიტეტი.

1907-1910 წლებში სწავლობდა კიევის უნივერსიტეტის მათემატიკა-სა­ბუ­ნე­ბის­მე­ტყვე­ლო ფაკულტეტზე, საიდანაც გარიცხეს სტუ­დენ­ტურ დემონსტრაციაში მო­ნა­წილეობის გამო. 1918-1920 წლებში იყო დენიკინის არმიის შტაბის კავალერიის ოფიცერი და იბრძოდა საბჭოთა ხელისუფლების წინააღმდეგ. 1951-1959 წლებში მუშაობდა მისივე მო­ნა­წი­ლე­ო­ბით დაარსებული პოზნანის სასოფლო-სამეურნეო უმაღლესი სკოლის ნიადაგმცოდნეობის კა­თე­დრის გამგედ. იყო რამდენიმე სამეცნიერო ჟურნალის სარედაქციო საბჭოს წევრი. წლების განმავლობაში პოლონეთის ქარ­თველ­თა საზოგადოების წევრი. აქტიურად მონაწი­ლეობდა ქარ­თული დიასპორის მიერ ორგანიზებულ ღონისძიებებში. მიღებული აქვს პოლონეთის სა­ხელმწიფოს ჯილდოები, მათ შორის პოლონეთის ნაციონა­ლური პრემია. პოზნანის სოფლის მეურნეობის აკადემიის ერთ-ერთი დამაარსებელი.
ემა სტეპანიანი

ემა სტეპანიანი (; დ. 26 აგვისტო, 1915, ენზელი — გ. 16 თებერვალი, 1989, თბილისი) — სომეხი საბჭოთა მსახიობი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1978).

ბიოგრაფია
ემა სტეპანიანი დაიბადა ენზელში. სცენაზე თამაში 1934 წელს, ერევნის მუშათა თეატრში დაიწყო. 1936-1942 წლებში მუშაობდა მოზარდ მაყურებელთა რუსულ თეატრში. 1944 წლიდან თბილისის ადამიანის სახელობის სომხური თეატრის მსახიობია. ის ასრულებდა დრამატულ, კომედიურ და სახასიათო როლებს. მისი შესრულებული როლებიდან აღსანიშნავია: სარა (ნარ-დოსის „მოკლული მტრედი“), ნინა (მიხეილ ლერმონტოვის „მასკარადი“), დეზდემონა (შექსპირის „ოტელო“), ვიოლა (შექსპირის „მეთორმეტე ღამე“), ლუიზა (შილერის „ვერაგობა და სიყვარული“), ამალია (შილერის „ყაჩაღები“), ლუბა (ა. ფადეევის „ახალგაზრდა გვარდია“), ძიძია (ყაზბეგის „ხევისბერი გოჩა“), გაიანე (ა. სუმბათაშვილის „ღალატი“), ვარდო (დ. ჭონქაძის „სურამის ციხე“), კეკელა (გ. სუნდუკიანის „პეპო“) და სხვა.

გადაღებულია კინოსტუდია „არმენფილმის“ ფილმში „გიქორი“ (1982 წ. რეჟისორი ს. ისრაელიანი), დედის როლში.

ჯილდოები და აღიარება
1958 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
1978 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
კახეთ-ხევსურეთის აჯანყება

კახეთ-ხევსურეთის აჯანყება — ანტისაბჭოთა შეიარაღებული აჯანყება საქართველოში, რომელიც მოჰყვა საბჭოთა რუსეთის მიერ 1921 წელს საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ოკუპაციას. აჯანყების უშუალო მესვეური იყო ქაქუცა ჩოლოყაშვილი, დამოუკიდებელი საქართველოს არმიის ოფიცერი, რომელიც ემიგრაციაში არ წასულა. 1921 წლის გაზაფხულიდანვე მან ძლიერი პარტიზანული რაზმი ჩამოაყალიბა და სათავეში ჩაუდგა გამოსვლებს კახეთსა და ხევსურეთში, ამ რაზმმა გადაკეტა მისასვლელი გზები თუშეთ-ფშავ-ხევსურეთისაკენ. მისივე წაქეზებით პარტიზანული რაზმები შეიქმნა კახეთსა და ქართლში. ამ რაზმებს ხელმძღვანელობდნენ მ. ლაშქარაშვილი, ს. ბაგრატიონ-მუხრანელი, ლ. ლეკვინაძე, ს. ანდრონიკაშვილი, ა. სუმბათაშვილი, შ. ვაჩნაძე და სხვები. აჯანყებულებს კავშირი ჰქონდათ საქართველოს კათალიკოს ამბროსისთან. ქაქუცა ჩოლოყაშვილის რაზმმა დუშეთის რაიონში განახორციელა წარმატებული ოპერაციები. „შეფიცულებმა“ ჟინვალთან მოიგეს დიდი ბრძოლა რუსეთის ჯართან, შემდეგ გამაგრდნენ ხევსურეთში. ქაქუცას რაზმების წინააღმდეგ საბჭოთა ხელისუფლებამ გაგზავნა დიდი რაოდენობის შეიარაღებული რაზმები. დააპატიმრეს და დახვრიტეს პარტიზანული რაზმების მესვეურები ქართლსა და კახეთში. აჯანყების წარუმატებლობის მთავარი მიზეზი პარტიული კონფლიქტი იყო. შინა პარტიული კინკლაობის გამო დაიშალა ფავლენიშვილის პარტიზანული რაზმი ზემო დუშეთში. ამის შემდეგ მოძრაობა შენელდა და ქაქუცა ჩოლოყაშვილის რაზმიც იძულებული გახდა თავი დროებით ხევსურეთისთვის შეეფარებინა.
ნინო მანჯავიძე

ნონა მანჯავიძე (დ. 20 ოქტომბერი, 1942, თბილისი — გ. 2021) — ქართველი ექიმი, ისტორიკოსი, მეცნიერი, პედაგოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1973), პროფესორი (1988).

ბიოგრაფია
1964 წელს დაამთავრა დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიული ფაკულტეტი.

ეწეოდა სამეცნიერო-პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტში. იკვლევდა პლაცენტის ონკოლოგიურ, ჰისტოქიმიურ და ზოგიერთ კლინიკურ დაავადებებს დედასა და ბავშვს შორის ჯგუფური შეთავსების მიხედვით. ასევე მემკვიდრეობით მიდრეკილებების როლსა და შემაერთებელი ქსოვილის სისტემის მდგომარეობას ალერგიის ფორმირებაში ადრეული ასაკის ბავშვებში. ავტორია 148 სამეცნიერო ნაშრომის პედიატრიის აქტუალურ საკითხებზე.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა - "პლაცენტის ონკოლოგიური, ჰისტოქიმიური და ზოგიერთი კლინიკურ გამოკვლევათა საკითხისათვის დედასა და ბავშვს შორის ჯგუფური შეთავსების მიხედვით", დაიცვა 1973 წელს.

სადოქტორო დისერტაციის თემა - "მემკვიდრეობითი მიდრეკილების როლი და შემაერთებელი ქსოვილის სისტემის მდგომარეობა ალერგიის ფორმირებაში ადრეული ასაკის ბავშვებში",დაიცვა 1988 წელს.

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი
ევროპის ალერგოლოგთა აკადემია, წევრი
ევროპის კლინიკურ იმუნოლოგთა აკადემია, წევრი
ნიუ-იორკის მეცნიერებათა აკადემია, წევრი
პედიატრთა საერთაშორისო აკადემია, წევრი

ჯილდოები, პრემიები, პრიზი
2000 - ღირსების ორდენი
ნიჟა ხურციძე

ნიჟა ხურციძე (დ. 25 იანვარი, 1912, ოზურგეთი) — ქართველი ეკონომისტი.

დაამთავრა ოზურგეთის კოოპერაციული ტექნიკუმი; თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი პოლიტიკური ეკონომიის სპეციალობით 1936 წელს; მოსკოვის საგეგმო ინსტიტუტის ასპირანტურა 1941 წელს.

1941 წლის იანვარში წარმატებით დაიცვა დისერტაცია და მიიღო ეკონომიკის მეცნიერებათა კანდიდატის სამეცნიერო ხარისხი; 1941-1946 წლებში. იმყოფებოდა მაიორის წოდებით დიდ სამამულო ომში კარელიის და მესამე ბელორუსიის ფრონტებზე; 1947 წელს დაუბრუნდა მშვიდობან ცხოვრებას; 1977 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია და მიიღო პროფესორის წოდება. გამოქვეყნებული აქვს 100-ზე მეტი ნაშრომი, მათ შორის 5 მონოგრაფია პოლიტიკური ეკონომიის თეორიისა და ისტორიის, შრომის ნაყოფიერების ზრდის მეთოდებსა და სხვა პრობლემებზე. მიღებული აქვს ორდენები და მრავალი მედალი.

ჯილდოები
მედალი "კენინსბერგის აღებისთვის"
საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე
მედალი "ბერლინის აღებისთვის"
მედალი "გერმანიაზე გამარჯვებისთვის"
წითელი ვარსკვლავის ორდენი
სამამულო ომის ხარისხის ორდენი (2 ორდენი)
გიორგი პაპუაშვილი (მწერალი)

გიორგი პაპუაშვილი (დ. 10 მარტი, 1930, კაკაბეთი, საგარეჯო — გ. 25 მაისი, 2017, თბილისი) — ქართველი მწერალი, პროზაიკოსი, პუბლიცისტი. ღირსების ორდენის კავალერი (2000).

ბიოგრაფია
1957 წელს დაამთავრა თბილისის სტალინის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი, ქართული ენისა და ლიტერატურის განყოფილება.

1957–1961 წლებში მუშაობდა პედაგოგად, 1962–1965 წლებში სარაიონთაშორისო გაზეთ „სამგორის“ თანამშრომლად, 1965–1979 წლებში საქართველოს რადიოს გარდაბნის რაიონის კორესპონდენტ-ორგანიზატორად, 1979 წლიდან პროფესიონალი მწერალი. მიღებული აქვს საქართველოს მწერალთა საერთო ეროვნული კავშირის პრემია 1997.

ჯილდოები, პრემიები
საქართველოს მწერალთა საერთო ეროვნული კავშირის პრემია: 1997
ღირსების ორდენი: 2000
ასმიკ ჟამკოჩიანი

ასმიკ ჟამკოჩიანი (დ. 28 ივნისი, 1924 — გ. 1 მაისი, 2011) — სომეხი მსახიობი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1984).

ბიოგრფია
1941 წელს დაამთავრა თბილისის სომხური საშუალო სკოლა. 1942 წლიდა მუშაოდა თბილისის სომხურ თეტრში. მის მიერ შესრულებული როლებიდან აღსანიშნავია: სონია (კ. სიმონოვის „მელოდე“), ქაია (ა. სუმბათაშვილის „ღალატი“) და სხვა.

ჯილდოები და აღიარება
1961 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
1984 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
ბრანჯები

ბრანჯები — ძველ ქართულ ჰაგიოგრაფიულ თხზულება „წმინდა ნინოს ცხოვრებაში“ მოხსენიებული ეთნონიმი. შესაძლოა წარმოადგენდეს ფრანკების ან გალების და მცირე აზიაში მოსახლე მათი თანატომელების — გალატიელების სახელწოდების ვარიანტს.

„ნინოს ცხოვრებაში“ არსებული ცნობით, ნინოს მამამ, კაპადოკიელმა ზაბილონმა მონაწილეობა მიიღო რომაელთა ლაშქრობაში ბრანჯების წინააღმდეგ, ხოლო შემდეგ ისინი ქრისტიანობაზე მოიაქცია პიტალანის ველზე (ვ. გოილაძის აზრით, ესაა კატალაუნის ველი ჩრდილო-აღმოსავლეთ საფრანგეთში). ქართლის სამეფოს კარის მიერ ქრისტიანობის აღიარების შემდეგ, ქართლის ეკლესიის „დასამყარებლად“ რომის იმპერიიდან გამოუგზავნიათ ბრანჯი (გალატიელი) მთავარდიაკონი.