iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ანა ლეტენსკა

ანა ლეტენსკა, ქალიშვილობის გვარი სვობოდი (სვობოდოვა), მეუღლის გვარი ჩალოუნი (დ. 29 აგვისტო, 1904, ნირჟანი პლზენის მახლობლად — გ. 24 ოქტომბერი, 1942, მაუთჰაუზენი, საკონცენტრაციო ბანაკი) — ჩეხი კინოსა და თეატრის მსახიობი.

ცხოვრება და მოღვაწეობა
დაიბადა მსახიობების ოჯახში და იზრდებოდა 5 და-ძმასთან ერთად. მამამისი, ოლდრიხი (1872–1939) მსახიობი და რეჟისორი იყო, დედამისი მარია (1871–1960), — მსახიობი.

პირველი როლი ითამაშა 1919 წელს. მოგვიანებით მუშაობდა ჩესკე–ბუდეოვიცეს (ქალაქი ბუდეოვიცე) ეროვნულ თეატრში. 1925 წელს გაიცნო და ცოლად გაყვა ლუდვიკ ჰრდლიჩეკს, რომელიც „ლეტენსკის“ ფსევდონიმით ცხოვრობდა. 1925 წელს შეეძინა ვაჟი ირჟი, რომელიც მოგვიანებით რეჟისორი გახდა. მუშაობდა კოშიცეს, ოლომოუცისა და ბრატისლავას თეატრებში. ასევე მუშაობდა ჩეხოსლოვაკიის „თავისუფალ თეატრში“ და ჩეხოსლოვაკიის რადიოში. 1939–1942 წლებში მუშაობდა ვინოჰრადის თეატრში („ვინოჰრადსკე დივადლო“), პრაღაში. 1941 წელს განქორწინების შემდეგ კვლავ გათხოვდა და ცოლად წაყვა არქიტექტორ ვლადისლავ ჩალოუნს, რომელიც დააპატიმრეს, რ. ჰეიდრიხზე თავდასხმაში ბრალდებულის მიმალვაში დახმარებისათვის. ამის შემდეგ ანა ლეტენსკა წამოვიდა ვინოჰრადის თეატრიდან (1942 წლის 30 აგვისტოს) და მუშაობა განაგრძო თეატრ „ურანიაში“. გესტაპოს მიერ ნებადართული ჰქონდა ყოველდღიური შეხვედრა მეუღლესთან, პეტხკის ციხეში (პეტხკის სასახლე), სადაც თავად დააპატიმრეს 1942 წლის 3 სექტემბერს. მისი უკანასკნელი ფილმის გადაღების დასრულებამდე რამდენიმე დღე იყო დარჩენილი. 5 სექტემბერს გადაიყვანეს ტერეზინის საპყრობილეში, ხოლო შემდეგ 24 ოქტომბერს მაუთჰაუზენის საკონცენტრაციო ბანაკში, სადაც 3 თვის შემდეგ მისი მეუღლეც გააგზავნეს.

1947 წელს ანა ლეტენსკას ბიუსტი დაიდგა ვინოჰრადის თეატრის აივანზე. 1948 წელს მისი სახელი ეწოდა პრაღაში, ვინოჰრადის თეატრთან მდებარე ერთ–ერთ ქუჩას. მოგვიანებით ანა ლეტენსკას შესახებ ნორბერტ ფრიდმა დაწერა მოთხრობა: „ჯალათი არ იცდის“, რომლის მიხედვითაც რეჟისორმა ფრანტიშეკ ფილიპმა 1971 წელს ფილმი გადაიღო.
ბასარის კულტურული ლანდშაფტი

ბასარის მხარე: ბასარის, ფულას და ბედიკის კულტურული ლანდშაფტი — გეოგრაფიული რეგიონი სამხრეთ-აღმოსავლეთ სენეგალში. მოიცავს სამ გეოგრაფიულ მხარეს: ბასარი მოიცავს სალემატას, ბედიკი – ბანდაფასის, ხოლო ფულა – დინდეფელოს. ბასარის ხალხი აღნიშნულ ტერიტორიაზე დასახლდა - საუკუნეებში და ჩამოაყალიბეს სფეციფიკური კულტურა. ბასარის ლანდშაფტი გამოირჩევა ტერასებითა და ბრინჯის მდელოებით, ასევე პატარა სოფლებითა და არქეოლოგიური ძეგლებით.

2012 წელს ბასარის კულტურული ლანდშაფტი იუნესკომ შეიტანა მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.
ლენის სვეტები

„ლენის სვეტები“ (იაკუტ. , ) — გეოლოგიური წარმონაქმნი და ამავე სახელწოდების ბუნებრივი პარკი რუსეთში, მდინარე ლენის სანაპიროზე. მდებარეობს იაკუტიაში, ქალაქ პოკროვსკიდან 104 კმ-ში. „ლენის სვეტები“ წარმოადგენს მრავალ კილომეტრზე გადაჭიმულ ვერტიკალურად ამოშვერილ კლდეების ერთობლიობას, რომელიც ექსცენტრულად არის განლაგებული მდინარე ლენის სანაპიროს გასწვრივ, სადაც ამაღლებული ლენისპირა პლატო მდებარეობს. „ლენის სვეტები“ ყველაზე მეტ სიმჭიდროვეს აღწევს სოფლებს პეტროვსკოესა და ტიტ-არის შორის.

უცნაური და კლდოვანი ციცაბო ფერდობების სიმაღლეა 100 მ. აგებულია კამბრიული ასაკის კირქვებით. ტექტონიკური თვალსაზრისით, „ლენის სვეტები“ მოქცეულია ციმბირის ბაქნის ფარგლებში. ამგებელი ქანების ასაკი ადრეული კამბრიულით არის დათარიღებული (დაახლოებით 560-540 მლნ.), ხოლო საკუთრივ ლენის სვეტების, როგორც გეომორფოლოგიური ერთეულების ფორმირება 400 ათასი წლის წინ დასრულდა. ციმბირის ბაქნის ტერიტორია ექვემდებარებოდა თანდათანობით აზევებას, რის შედეგად წარმოიქმნა ნაწევი და მდინარეთა ღრმა ხეობები. შედეგად განვითარდა კარსტული პროცესები, რომლებმაც ქანების ხანგრძლივ ეროზიულ გამოფიტვასთან ერთად ხელი შეუწყო ექსცენტრული და მრავალგვარი ფორმების შექმნას.

ბუნებრივი პარკი — „ლენის სვეტები“ ორგანიზებული იყო სახის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ბრძანების საფუძველზე 1994 წლის 16 აგვისტოდან და მთავრობის დადგენილების საფუძველზე 1995 წლის 10 თებერვლიდან და ექვემდებარება ბუნების დაცვის რეგიონულ სამინისტროს. ფართობი 485 ათ. ჰა. პარკის მთავარი ამოცანაა ეკოლოგიური ტურიზმის განვითარება. 2012 წლის 2 ივლისს „ლენის სვეტები“-ს პარკი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
კლდოვანი კუნძულები (პალაუ)

პალაუს კლდოვანი კუნძულები, აგრეთვე ცნობილი როგორც ჩელბაჩები — კირქვის ან მარჯნის კუნძულების პატარა ჯგუფი, მარჯნის უძველესი რიფების ნარჩენები, რომლებიც განლაგებულია პალაუს სამხრეთ ლაგუნაში, კორორსა და პელელიუს შორის. ამჟამად მიეკუთვნება კორორის შტატს. სხვადასხვა წყაროს მიხედვით, ჯგუფში 250—300 კუნძულია, რომელთა საერთო ფართობი 47 კმ²-ია. კუნძულები დაუსახლებელია; გამოირჩევა პლაჟებითა და ლურჯი ლაგუნებით, ზოგიერთი კუნძული კი უცნაური, ქოლგის ფორმისაა. კლდოვანი კუნძულები და მიმდებარე ტერიტორია ძალზედ პოპულარულია ტურისტებში. მრავალ ლაგუნას შორის განსაკუთრებით აღსანიშნავია მედუზების ტბა, სადაც მრავალი უიშვიათესი მედუზა ბინადრობს, რომლებიც მხოლოდ პალაუში გვხვდება.

ჯგუფის უდიდესი კუნძულებია:
ნგერუკტაბელი
ულონგი
ეილ-მალკი

გალერეა
სუბაკის საირიგაციო სისტემა

სუბაკი — საირიგაციო სისტემა ინდონეზიის კუნძულ ბალიზე, რწყავს ბრინჯის ნათესებს. ბალის მცხოვრებთათვის, ირიგაცია მხოლოდ წყლის გზა არაა, რომელიც მცენარეებს რწყავს, ამ წყლით ისინი ხელოვნური ეკოსისტემის კომპლექსებს აშენებენ. ბალის ბრინჯის ნათესები ქურუმების მიერ გაკეთებული წყლის გამანაწილებელი სისტემების ირგვლივაა გაშენებული.

სუბაკი ამერიკელმა ანთროპოლოგმა კლიფორდ გრიცმა აღწერა, მაგრამ ტრადიციულ სარწყავ სისტემებზე ყურადღება სტეფან ლანსინგმა გაამახვილა. იგი სწავლობდა ბალელთა ტაძრებს, ფოკუსირდებოდა წყლის სისტემებზე, რომლის მნიშვნელობაც უცხოელთათვის გაუგებარი რჩებოდა. 1987 წელს ლანსინგი ადგილობრივ ფერმერებთან და სოფლის მეურნეობის ოფიციალურ წარმომადგენლებთან ერთად სუბაკის კომპიუტერული მოდელების შექმნაზე მუშაობდა, რათა მისი ეფექტურობა ეჩვენებინა. ოგიციალურმა პირებმა საბოლოოდ მისი მნიშვნელობა დაინახეს.

2012 წლის ივნისში, სუბაკი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა. ბოლო დროს, ბრინჯის ნათესების დაახლოებით 1 000 მინდორი ტურისტებისათვის ხელმისაწვდომი გახდა, რაც ამ სისტემას საფრთხეს უქმნის.
კარმელი

კარმელი — მთის მასივი ისრაელის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სიმაღლე 525.4 მ. არქეოლოგებმა მთის სხვადასხვა ადგილში აღმოაჩინეს უძველესი ღვინო და ზეთის საწნეხი. მთა და ირგვლივ მდებარე ქალაქები, მათ შორის ხაიფა იუნესკომ ბიოსფერული ნაკრძალის სტატუსი მიანიჭა.

კარმელის ზონის სიგანეა 6.5-8 კმ, რომელიც თანდათან ეშვება სამხრეთ-დასავლეთისაკენ, სადაც ქმნის დაბალმთიან ციცაბო ქედს. სიახლოვეს ვრცელდება ისრაელის ხეობა. კარმელი და ისრაელის ხეობა ქმნიან ლანდშაფტის ბუნებრივ ბარიერს, ეგრეთ წოდებულ „კორიდორს“. აგებულია კაჟთან შერეული კირქვებით, რის გამოც გამომუშავებულია მრავალი მღვიმე. გარდა ამისა, გვხვდება ვულკანური ქანები. მთის დამრეცი ნაწილი დაფარულია ნაყოფიერი მცენარეულობით, სადაც ჭარბობს მუხა, ფიჭვი, ზეთის ხილი და დაფნის ხე. მთის არეალის ფარგლებში მდებარეობს რამდენიმე ქალაქი, რომელთაგან მნიშვნელოვანია იოკნეამი, ზიხრონ-იიაკოვი და სხვა.

1930-1932 წლებში ბრიტანელმა არქეოლოგმა დოროთი გაროდმა კარმელიზე ჩაატარა არქეოლოგიური გათხრები, რის შედეგად შეისწავლა 4 მღვიმე და მრავალი ქვის თავშესაფარი. გაროდმა აღმოაჩინა ნეანდერტალელი და ადრინდელი ადამიანის რელიქტი, მათ შორის ნეანდერტალელი ადამიანის ქალის ჩონჩხი, რომელსაც ტაბუნ უწოდეს. იგი შეფასებულია როგორც ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ნამარხი ადამიანი. არსებული სტრატიგრაფიული ჩანაწერი უძველესია რეგიონში. არის აგრეთვე რამდენიმე კარგად შემონახული ნეანდერტალელი და ჰომო საპიენსი.

მრავალფეროვანი მცენარეულობა და ისტორულად მნიშვნელოვანი მღვიმეების არსებობის შედეგია აქ განვითარებული დანაშული. კარმელი მიიჩნეოდა იუდაისტური რელიგიის უზენაესი ღვთაების — იაჰვესგან დასამალი ადგილი, როგორც ეს ამოსის წიგნშია მოცემული.

მეფეთა წიგნების მიხედვით, ელისე წინასწარმეტყველი სამოგზაუროდ კარმელიზე წავიდა, სადაც გარკვეული ხანი დაჰყო. ეპიფანე კვიპრელისა და იოსებ ფლავიუსის თანახმად, კარმელის მთა წარმოადგენდა ერთ-ერთი იუდაისტური სექტის ციტადელს.

გაბატონებულია რბილი კლიმატი და უხვი ატმოსფერული ნალექები. ფერდობებზე ჯერ კიდევ ადრეული პერიოდიდან ხარობდა ვაზი. თუმცა სხვადასხვა დროს აქ არსებული ვაზი და საერთოდ ტყეების დიდი ნაწილი განადგურდა. ამჟამად ტყეებს ქმნის კედარი, მუხა, ფიჭვი და სხვ. 2010 წელს ძლიერი ხანძრის შედეგად წიწვოვანი ტყე დაზარალდა. ფაუნას ძირითადად ქმნიან მღრღნელები. ფართოდ არის გავრცელებული მაჩვი. გვხვდება აგრეთვე ფრინველთა რამდენიმე სახეობა.

გალერეა
ალექსანდრეს არქიპელაგი

ალექსანდრეს არქიპელაგი — კუნძულთა ჯგუფი წყნარი ოკეანის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ალასკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროსთან. მატერიკიდან გამოყოფილია ლინის ყურით. არქიპელაგის მახლობლად მდებარეობს ალასკის შტატის დედაქალაქი ჯუნო. არქიპელაგის ეკონომიკა დაფუძნებულია ტურიზმზე, თევზჭერასა და ხე-ტყის დამუშავებაზე.

ისტორია
არქიპელაგი აღმოაჩინა რუსმა მეზღვაურმა 1741 წელს, სახელი კი ეწოდა მოგვიანებით ალექსანდრა ბარანოვის პატივსაცემად, რომელიც აშშ-ში რუსული დასახლებების მმართველი იყო. მან 1799 წელს არქიპელაგი ფორმალურად შეუერთა რუსეთის იმპერიას. მისი სახელი დაერქვა ასევე კუნძულ ბარანოვსაც. 1867 წელს არქიპელაგი ალასკასთან ერთად რუსეთმა აშშ-ს მიჰყიდა.

გეოგრაფია
კუნძულები წარმოადგენენ წყალქვეშა ქედის მწვერვალებს, რომლების კანადისა და ალასკის სანაპიროს გასწვრივ მდებარეობენ. კუნძულები ერთმანეთისგან ღრმა ყურეებითაა დაშორებული. ყველაზე დიდი კუნძულებია ჩიჩაგოვა, ვრანგელი, ბარანოვა, რევილიაჯიჯედო, კუპრეიანოვა, პრინც უელსის კუნძული, კუიუ და ეტოლინი. კუნძულები დაფარულია ხშირი ტყის მასივით, აქვთ საკმაოდ მდიდარი ფაუნა.
ჯოზეფ ესტრადა

ჯოზეფ „ერაპ“ ეხერსიტო ესტრადა (დ. 19 აპრილი 1937) — ფილიპინების მე-13 პრეზიდენტი, 1998—2001 წლებში.

ესტრადამ პოპულარობა როგორც კინომსახიობმა მოიპოვა. 33 წლიანი სამსახიობო კარიერის მანძილზე მთავარი როლი აქვს ნათამაშები 100-ზე მეტ ფილმში. ხელოვნებაში მოპოვებული პოპულარობა მან პოლიტიკური მიზნებისთვის გამოიყენა და 17 წლის მანძილზე ასრულებდა ქალაქ სან-ხუანის მერის მოვალეობას, ერთი ვადით არჩეულ იქნა სენატში, პრეზიდენტ ფიდელ რამოსის მმართველობის დროს კი ვიცე-პრეზიდენტი იყო.

1998 წელს ხმათა დიდი უპირატესობით ესტრადა ფილიპინების პრეზიდენტად აირჩიეს, თანამდებობის შესრულებას ამავე წლის 30 ივლისიდან შეუდგა. 2000 წელს მან მოროს ისლამურ განმათავისუფლებელ ფრონტს საყოველთაო ომი გამოუცხადა, აიღო მისი შტაბ-ბინა და ოფისები. თუმცა, კორუფციაში ბრალდების საფუძველზე სენატმა იმპიჩმენტი მოუწყო და 2001 წელს თანამდებობიდან გადააყენა. მისი მმართველობით ასევე უკმაყოფილო იყო ბიზნესი, სამხედროები და ეკლესიის ელიტა.

2007 წელს სასამართლომ სახელმწიფო თანხების მიტაცების გამო ესტრადა დამნაშავედ სცნო, მაგრამ მოგვიანებით, იგი პრეზიდენტმა გლორია მაკაპაგალ-აროიომ შეიწყალა. 2010 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში ესტრადამ კვლავ იყარა კენჭი, მაგრამ სენატორ ბენინიო აკინოსთან დამარცხდა.

2013 წლიდან ფილიპინების დედაქალაქის მანილას მერი.
ისპაანის დიდი მეჩეთი

ისპაანის დიდი მეჩეთი — მეჩეთი ირანის ქალაქ ისპაანში. მეჩეთის დღევანდელი სახე არის შედეგი მუდმივი მშენებლობის, რეკონსტრუქციების, მიშენებებისა და სარემონტო სამუშაოებისა, რომელიც აქ მიმდინარეობდა 771 წლიდან მოყოლებული საუკუნის ბოლომდე.

2012 წელს იუნესკომ მეჩეთი შეიყვანა მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
უნიანგის ტბები

უნიანგის ტბები — ტბების მთელი რიგი საჰარის უდაბნოში, ჩადის ჩრდილოეთ ნაწილში.

უნიანგის ტბები მაღალი მარილიანობის მქონე 50 ტბის კრებულს წარმოადგენს, რომელთა აუზიც ტიბესტისა (დასავლეთით) და ენედის (აღმოსავლეთით) მთებს შორის მდებარეობს. უფრო დაზუსტებით, ამ შემთხვევაში საქმე ეხება ტბათა ორ ჯგუფს — უნიანგა-კებირსა და უნიანგა-სერირს.

უნიანგის ტბები იმ დიდი ტბის ნარჩენია, რომელიც ამ ადგილას 5000 — 15 000 წლის წინ არსებობდა. დღეისათვის მათი საერთო ფართობი 20 კმ²-ს შეადგენს. ტბებიდან აორთქლების მაჩვენებელი ერთ-ერთი ყველაზე მაღალია მთელ მსოფლიოში და ამას ემატება ის ფაქტი, რომ რეგიონში ნალექი თითქმის საერთოდ არ მოდის. ისინი ძირითადად იმ მიწისქვეშა წყლებით იკვებებიან, რომლებიც ამ არეალის გაუდაბნოებამდე წარმოიქმნენ.

2012 წელს უნიანგის ტბები იუნესკომ შეიტანა მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

გალერეა
ქოფეთდაღი

ქოფეთდაღი — მთათა სისტემა ირანის მთიანეთის ჩრდილოეთ ნაწილში. მდებარეობს ირანსა და თურქმენეთში. ქოფეთდაღი თურქმენეთ-ხორასანის მთების ნაწილია. სიგრძე დაახლოებით 650 კმ, სიგანე ჩრდილო-დასავლეთით 200 კმ-მდე, შუა ნაწილში 80-95 კმ, სამხრეთ-აღმოსავლეთით 40 კმ. მაქსიმალური სიმაღლე 3191 მ. აგებულია მეზოზოური, პალეოგენური, ნეოგენური და ნაწილობრივ იურული ასაკის დანალექი ქანებით — კირქვებით, მერგელებით, ქვიშაქვებით, თიხებით. დამახასიათებელია მიწისძვრები. განსაკუთრებით ძლიერი მიწისძვრები დაფიქსირდა 1869, 1893, 1895, 1929, 1948 წლებში. ქოფეთდაღი ალპური დანაოჭების მთებია. მასში ერთმანეთს ცვლის ანტიკლინური და სინკლინური ქედები და სინკლინური ხეობები. რელიეფის ფორმებიდან მნიშვნელოვნაია ასიმეტრიული კუესტური სერები და მაგიდა პლატო. არის კარსტული მღვიმეებიც, რომელთაგან მნიშვნელოვანია ბაჰარდენის მღვიმე. კალთები დანაწევრებულია ხევებით. წიაღისეულებიდან მოიპოვება ვერცხლისწყალი, დარიშხანი და ბარიტი.

განვითარებულია მშრალი სუბტროპიკული ჰავა, აღმოსავლეთით — ხმელთაშუაზღვის ტიპისაა. ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა 150-იდან 500 მმ-მდე წელიწადში. მდინარეთა უმრავლესობა ზაფხულობით შრება.

ქოფეთდაღის მთისწინეთი 300 მ სიმაღლემდე უკავია აბზინდიან-ეფემერულ უდაბნოს. ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ მთისძირზე გვხვდება ოაზისები. 300-იდან 600 მ სიმაღლემდე მთის უდაბნო და ნახევარუდაბნოა, 600-იდან 1000 მ-მდე, ნალექების მატებასთან დაკავშირებით, ღია წაბლა ნაიდაგზე ხარობს სუბტროპიკული მთის სტეპი. ხეობებში ბუჩქნარია, სადაც თავს აფარებს ტახი, ლეოპარდი; 1000-1500 მ სიმაღლემდე მთის სტეპი და ღვიის ნათელი ტყეა, 2200 მ-ზე მაღლა — მთის მდელოები.

დასავლეთ ქოფეთდაღის ნოტიო ხეობებში გაბატონებულია ჰირკანული ფლორა. თურქმენეთის დედაქალაქი აშხაბადი მდებარეობს ქოფეთდაღის მთისწინეთში. 1976 წელს ქედის ფარგლებში დაარსდა ქოფეთდაღის ნაკრძალი (ფართობი 49 800 ჰა).
ელვაში

ელვაში — ქალაქი პორტუგალის სამხრეთ-აღმოსავლეთში. ამავე სახელწოდების მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა 15 500 კაცი (ქალაქის) და 22 500 (მუნიციპალიტეტის). ქალაქი და მუნიციპალიტეტი შედის ალენტეჟუს რეგიონში და ალტუ-ალენტეჟუს სუბრეგიონში.

ქალაქი დაარსდა 1229 წელს. 2012 წელს იუნესკომ ქალაქი ციხესიმაგრესთან ერთად შეიყვანა მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
ჩათალჰოიუქი

ჩათალჰოიუქი — ყველაზე დიდი და საუკეთესოდ შემონახული ნეოლითისა და ენეოლითის ეპოქის დასახლება ანატოლიაში. მდებარეობს ქალაქ კონიადან სამხრეთით 50 კმ-ში. 1961-1965 წწ. ჩატარებულმა არქეოლოგიურმა გათხრებმა, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ბრიტანელი არქეოლოგი ჯეიმზ მელაარტი დაადასტურა, რომ აღნიშნული დასახლება წარმოადგენდა ნეოლითური კულტურის უმსხვილეს დასახლებას. 1993 წელს განახლდა გათხრები, რომელიც ამჟამადაც მიმდინარეობს.

2012 წელს ჩათალჰოიუქის არქეოლოგიური ძეგლი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
პოლ უესლი

პოლ თომას უესლი (, დაბადებისას პოლ თომას ვასილევსკი; დ. 23 ივლისი, 1982, ნიუ-ჯერსი, აშშ) — პოლონური წარმოშობის ამერიკელი მსახიობი, რეჟისორი და პროდიუსერი.

მისი მშობლები აგნეშკა და თომას ვასილევსკები პოლონელი ემიგრანტები არიან. ჰყავს ერთი უფროსი და მონიკა და ორი უმცროსი და ჯულია და ლეა. [[2005]] წლიდან საკუთარ თავს მოიხსენიებს, როგორც პოლ უესლი. როდესაც მას ჰკითხეს მიზეზი, მან თქვა: „ვასილევსკი რთული წარმოსათქმელია, მე ნებართვა ავიღე ოჯახის წევრებისგან და ისინი არ შემეწინააღმდეგნენ“.

პოლმა მონაწილეობა მიიღო ტელესერიალებში „[[24 (სერიალი)|24]]“, „[[8 მარტივი წესი]]“, „[[ამერიკული ოცნებები]]“, „[[ცოლები არმიიდან]]“, „[[კეინი (სერიალი)|კეინი]]“, „[[ევერვუდი]]“, „[[]]“, „[[მეგზური ნათება]]“, „[[სმოლვილი]]“, „[[ ..]]“და „[[მგლების ტბა]]“.

ყველაზე მეტად ცნობილია სტეფან სალვატორეს როლის შესრულებით ტელესერიალში [[ვამპირის დღიურები (ტელესერიალი)|ვამპირის დღიურები]].
სტეფან ანდერსენი

სტეფან მაიგაარდ ანდერსენი (; დ. 26 ნოემბერი, 1981, კოპენჰაგენი, დანია) — დანიელი ფეხბურთელი, საფრანგეთის ლიგა 1-ის კლუბ „ევიანის“ და დანიის ეროვნული ნაკრების მეკარე. ანდერსენი ნაკრების შემადგებლობაში იყო გამოძახებული ევროპის 2004 წლის, მსოფლიოს 2010 წლის და ევროპის 2012 წლის ჩემპიონატისთვის.

ახალგაზრდული კარიერა დაიწყო „ბრონდბიუში“, შემდეგ გადავიდა „ჰვიდოვრეში“. 2011 წლიდან ასპარეზობს „ევიანში“.
უილიამ კვისტი

უილიამ კვისტ იორგენსენი (დ. 24 თებერვალი, 1985) — დანიელი ფეხბურთელი, დანიის სუპერლიგის კლუბ „კოპენჰაგენის“ და დანიის ეროვნული ნაკრების ნახევარმცველი.

კარიერა დაიწყო „ტორსაგერ რონდეში“, შემდეგ გადავიდა „კოპენჰაგენი კბ-ში“. 2007 წლიდან ასპარეზობს დანიის ეროვნულ ნაკრებში, სადაც მონაწილეობა მიიღო 77 მატჩში.
ტაჯიკური საბჭოთა ენციკლოპედია

ტაჯიკური საბჭოთა ენციკლოპედია (ტაჯიკ. ) — პირველი უნივერსალური ენციკლოპედიური გამოცემა ტაჯიკურ ენაზე. ტექსტები დაბეჭდილია კირილიცის გამოყენებით.

ისტორია
1974 წელს შეიქმნა „ტაჯიკური საბჭოთა ენციკლოპედიის მთავარი რედაქცია“, რომელმაც იმავე წელს გამოსცა ერთტომეული „ტაჯიკეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა“; მეორე, დამატებითი, გამოცემა კი 1984 წელს დაიბეჭდა რუსულ ენაზე. ორივე ტომის მთავარი რედაქტორია მ. ს. ასიმოვი.

ძირითად ტომებს საგანგებოდ შექმნილი რედაქცია 1978-1988 წლებში გამოსცემდა. სულ რვა ტომი გამოიცა. მთავარი რედაქტორი იყო ტაჯიკეთის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდენტი მუჰამედ საიფიდრინის-ძე ასიმოვი.

შემადგენლობა
ენციკლოპედიაში იმხანად არსებული მეცნიერების თითქმის ყველა დარგია განხილული, თუმცა სტატიებზე კომუნისტური იდეოლოგიის დიდი გავლენა შეიმჩნევა.

სხვა საბჭოთა ენციკლოპედიები
დინარის მთიანეთი

დინარის მთიანეთი — მთიანეთი ბალკანეთის ნახევარკუნძულის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. გადაჭიმულია იულიუსის ალპებიდან (ჩრდილოეთით) მდინარე დრინამდე (სამხრეთით) 650 კმ-ზე. სიგანე 60-იდან 230 კმ-მდე. აღმოსავლეთით ესაზღვრება შუა დუნაის ვაკე და იბარის ხეობა, დასავლეთით ადრიატიკის ზღვა. მთიანეთის სანაპიროს ყველაზე მაღალი ნაწილი აგებულია მეზოზოური კირქვებით. გავრცელებულია რელიეფის კარსტული ფორმები. შედგება ქედებითა და ხეობებით გაყოფილი ზეგნებისაგან. შედარებით მაღალი ქედები და მასივებია: სნეჟნიკი (1796 მ), ველებიტი (1757 მ), დინარა (1913 მ), დურმიტორი (2522 მ), პროკლეტიე (2694 მ) და სხვა. მთებში 2000 მ ზევით შეიმჩნევა ძველი გამყინვარების კვალი.

მთიანეთის აღმოსავლეთ ნაწილში გავრცელებულია პალეოზოური ფიქლები და ქვიშაქვები, ვულკანური და მეტამორფული ქანები. ქედები (რომანია — 1629 მ, იავორი — 1537 მ, ზლატიბორი — 1496 მ და სხვა) გაყოფილია განიერი ხეობებით. სანაპირო რაიონებში განვითარებულია სუბტროპიკული ხმელთაშუა ზღვის ჰავა, აღმოსავლეთ რაიონებში — ზომიერი კონტინენტურიდან ხმელთაშუა ზღვის ჰავისკენ გარდამავალი. ნალექები 1000-3000 მმ (ზღვისპირა კალთებზე, 4000 მმ კოტორის უბეში) და 900-1000 მმ (მთიანეთის აღმოსავლეთ კალთებზე, 500-700 მმ ქვაბულებში) წელიწადში.

ზღვისპირა კალთების ქვედა ნაწილში გვხვდება ბუჩქნარი და ტყეები ხეშეშფოთლიანი მარადმწვანე სახეობებით, ზედა ნაწილსა და მწვერვალებზე უტყეო კარსტული სივრცეებია. აღმოსავლეთით მთები შემოსილია წიფლის, მუხისა და წიწვოვანი ტყეებით. დინარის მთიანეთის ზოგიერთი ადგილი გამოცხადებულია სახელმწიფო ნაკრძალად და სახალხო პარკად. მოსახლეობის ძირითადი საქმიანობაა მეცხოველეობა და მიწათმოქმედება. მოჰყავთ ჭვავი, ხორბალი, სიმინდი და თამბაქო.

მთიანეთის დასავლეთ ნაწილში ამუშავებენ ბოქსიტებისა და მურა ნახშირის, ხოლო აღმოსავლეთ ნაწილში — რკინის მადნის, სპილენძის, კალის, მანგანუმის, ანტიმონიუმისა და სხვ. საბადოებს.

გალერეა
ორჰუსი

ორჰუსი — მეორე უმსხვილესი ქალაქი დანიაში. ქვეყნის უმთავრესი ნავსადგური მდებარეობს იუტლანდიის ნახევარკუნძულის აღმოსავლეთ მხარეს, დანიის გეოგრაფიულ ცენტრში. ქალაქი ორჰუსის მუნიციპალიტეტის ცენტრია და მისი მოსახლეობა 315 193 ადამიანია, ცენტრალური ურბანული არეალის კი 252 213 (2012 წ). „დიდი ორჰუსის“ აგლომერაციის მოსახლეობა 1,2 ადამიანს აღწევს, რაც დანიის მთლიანი მოსახლეობის 23%-ია. ორჰუსს არაოფიციალურად „იუტლანდიის დედაქალაქს“ უწოდებენ.

ორჰუსი აღმოსავლეთ იუტლანდიის მეტროპოლიური არეალის მთავარი და უდიდესი ქალაქია, აღმოსავლეთ იუტლანდიის სხვა 17 მუნიციპალიტეტს შორის. ორჰუსი დანიაში მეორე უმსხვილესი ურბანული არეალია კოპენჰაგენის შემდეგ.

ორჰუსის ეპარქია ახ. წ. 951 წლით თარიღდება, აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა კი 1300 წლით, ვიკინეგბის ხანით. თავად ქალაქი კი სავარაუდოდ ახ. წ. 770 წელზე უფრო ადრე უნდა იყოს დაარსებული, რის შედეგადაც ის სკანდინავიის უძველესი დიდი ქალაქია. გერმანიასა ბალტიის ქვეყნებს შორის სავაჭრო გზებზე ხელსაყრელი მდებარეობის წყალობით, ამ ქალაქს განსაკუთრებული როლი ჰქონდა, რაც დღემდე გრძელდება.
ოდენსე

ოდენსე — დანიის მესამე უმსხვილესი ქალაქი. 2012 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 168 798 ადამიანს შეადგენს. მდებარეობს კუნძულ ფიუნზე. წარმოადგენს ოდენსეს მუნიციპალიტეტის ცენტრს, რომლის მოსახლეობაც 191 610 კაცია (2012). 1970 წლამდე იყო ოდენსეს ოლქის ცენტრი, 1970 წლიდან 2007 წლის 1 იანვრამდე კი ფიუნის ოლქის ცენტრი, როდესაც ფიუნის ოლქი სამხრეთ დანიის რეგიონის ნაწილი გახდა.

ოდენსე დანიის ერთ-ერთი უძველესი ქალაქია; 1000 წლის იუბილე მან 1988 წელს აღნიშნა.

დემოგრაფია
დაძმობილებული ქალაქები
კაუნასი, ლიეტუვა
კლაქსვიკი, ფარერის კუნძულები,
კიევი, უკრაინა,
სისიმიუტი, გრენლანდია
ფუნაბასი, იაპონია
ალპური ბაია

ალპური ბაია — ორლებლიანი მცენარე ბაიასებრთა ოჯახისა. ფართოდ არის გავრცელებული ევროპის მთებში. მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეა. სიმაღლე 5, იშივათად 20 სმ-მდე. ყვავილობის პერიოდი ივნისიდან სექტემბრის ჩათვლითაა. ღერო ხნულისებრია და შიშველი.

გვხვდება ალპებში, კარპატებში, პირენეებსა და აპენინებში, ზღვის დონიდან 1300-3000 მ სიმაღლეზე. უპირატესობას ანიჭებს კირქვიან ნიადაგს.
ოლბორგი

ოლბორგი — სამრეწველო და საუნივერსიტეტი ქალაქი დანიაში, ჩრდილოეთ იუტლანდიის რეგიონში. მოსახლეობა 2012 წლის მონაცემებით 104 885 ადამიანია და ამ მხრივ ოლბორგი დანიის მეოთხე უდიდესი ქალაქია. ოლბორგის მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 201 142 კაცს აღწევს (2012), რის შედეგადაც ის ქვეყნის მესამე ყველაზე ხალხმრავალი მუნიციპალიტეტია კოპენჰაგენისა და ორჰუსის შემდეგ. უძველესი დასახლებები ახ. წ. 700 წლით თარიღდება. ლიმ-ფიორდის ნაპირებზე მდებარეობის გამო, შუა საუკუნეებში მნიშვნელოვანი ნავსადგური იყო, მოგვიანებით კი სამრეწველო ცენტრი. ამჟამად ოლბორგი გარდამავალია მუშათა კლასის ქალაქიდან ცოდნის ეკონომიკის ქალაქში.

ოლბორგის ისტორია 1000 წელზე მეტი ხნის წინ დაიწყო. თავდაპირველად ის სავაჭრო დასახლებას წარმოადგენდა.

1940 წელს, დანიაში ნაციხტური გერმანიის შეჭრის დროს, ოლბორგი აეროდრომი გერმანელმა პარაშუტისტებმა აიღეს და მიიჩნევა, რომ ოლბორგი პირველი ქალაქია, რომელიც ოდესმე პარაშუტისტებს აუღიათ. ეს აეროდრომი უმნიშვნელოვანესი იყო გერმანიის ავიაციისათვის ნორვეგიამდე მისაღწევად.
სანგის ნაკრძალთა კომპლექსი

სანგის ნაკრძალთა კომპლექსი — ნაკრძალთა ერთობლიობა, რომელიც მდებარეობს აფრიკის კონტინენტზე. სამი აფრიკული ქვეყნის კონგოს რესპუბლიკის, კამერუნისა და ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე. ნაკრძალთა კომპლექსის შემადგენლობაში შედის:

ძანგა-სანგის სპეციალური ნაკრძალი – ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა
ძანგა-სანგის დაცული ტერიტორიების კომპლექსი – ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა
ძანგა-ნდოკის ეროვნული პარკი – ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა
ლობეკეს ეროვნული პარკი – კამერუნი
ნუაბალ-ნდოკის ეროვნული პარკი – კონგოს რესპუბლიკა

2012 წელს იუნესკომ ნაკრძალთა კომპლექსი შეიყვანა მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
რეი მომო

რეი მომო (; ; ) — კარნაველების მეფე ლათინურ-ამერიკულ ფესტივალებში, ძირითადად ბრაზილიასა და კოლომბიაში. მისი გამოჩენა ნიშნავს, რომ კარნავალი იწყება. ყოველ კარნავალს საკუთარი რეი მომო ჰყავს, რომელსაც ხშირად ქალაქის გასაღებს აბარებენ. ტრადიციულად, ამ როლის შესასრულებლად დაბალ, მსუქან მამაკაცს ირჩევენ, რადგან პირველი რეი მომო სწორედ ასეთი ფიზიკური აგებულების იყო.

არგენტინასა და ურუგვაიში რეი მომოს წარმოადგენს დიდი, ხშირად მონუმენტური თოჯინა, რომელიც დამზადებულია ხის ან მავთულუს სტრუქტურაზე მიმაგრებული ქაღალდებით. ამ შემთხვევაში, მას პლატფორმის თავზე ამაგრებენ და მთელს ქალაქში დაატარებენ. მიუხედავად იმისა, რომ თოჯინაა, ის თავის ტრადიციულ მახასიათებლებს მაინც ინარჩუნებს: ჭრელაჭრულა ტანსაცმელს, გაღიმებულ სახესა და დიდ ღიპს. ფესტივალის დასრულებისას მას წვავენ, მაგრამ ეს ტრადიცია ბოლო დროს მოიშალა, უსაფრთხოების ზომების გამო.

ისტორია
მომი ბერძნულ-რომაულ მითოლოგიაში ირონიის ღმერთი იყო. სხვა ღმერთების დაცინვის გამო, ის ოლიმპოს მთიდან გამოაძევეს, რის შემდეგაც მან დედამიწაზე კარნავალი შექმნა.

რიო-დე-ჟანეიროს რეი მომოები
ყველაზე ცნობილი რეი მომოები რიო-დე-ჟანეიროდან არიან, სადაც ამ ტიტულის ტრადიცია 1933 წლიდან არსებობს.

სანტუსის რეი მომო
ვალდემარ ესტევეს დე კუნია (დაიბადა 1920 წ) ბრაზილიის ქალაქ სანტუსის რეი მომო იყო ჯერ 1950 — 1956, შემდეგ კი 1958 — 1990 წლებში. დღეისათვის, 92 წლის ასაკში ის მთელს ბრაზილიაში უხუცესი რეი მომოა.