iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მარემა

მარემა — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია იტალიაში ანტიკურ ხანაში.

თანამედროვე მარემა უფრო მოკლებალნიანი მაგაზის მარემანოს და უფრო გრძელი სხეულის მქონე აბრუცის მთის ძაღლის შთამომავალია. მარემა კლასიკური ევროპული მეცხვარე ძაღლია. შესაძლოა ის ენათესავებოდეს დიდ თეთრ აღმოსავლურ ნაგაზებს, რომლებიც თანდათან გავრცელდნენ ევროპაში 1000 წლის წინ. ნაგაზები კარაბაში და აკბაში თურქეთიდან, სლოვაკური ჩუვაჩი, უნგრული კუვასი და კომონდორი, პირენეული მთის ძაღლი საფრანგეთიდან - ყველა მათგანი რთული ჯაჭვის რგოლებს წარმოადგენენ. მარემას განვითარება მიმდინარეობდა მათი წინაპრების - მოდარაჯე მეცხვარე ძაღლების ზომების შემცირების გზით, თუმცა შენარჩუნდა ხასიათის თავისებურებები: დამოუკიდებლობა. მიუხედავად იმისა, რომ დღესდღეობით მარემა საკმაოდ ხშირად გვსვდება დიდ ბრიტანეთში, იტალიის ფარგლებს გარეთ ის მაინც იშვიათ ჯიშად რჩენა.

ეს ძლიერი ნებისყოფის მქონე ცხოველია, რომელსაც არ უყვარს მკაცრი დისციპლინა, თუმცა შესანიშნავი მოდარაჯეა. ვერ ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას. კარგად ეგუება სიცივეს და სიცხეს. ვერ ეგუება სხვა ძაღლებს. ძნელად იწვრთნება. აქვს ძალიან ხშირი, გრძელი, უხეში, ოდნავ დატალღული ბალანი, რომელიც ფარავს ასევე კუდსაც, არც ისე დიდი -ს ფორმის ყურები, ღრმა მკერდი.
კრაშის ნაგაზი

კრაშის ნაგაზი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია სლოვენიაში შუა საუკუნეებში.

კრაშის ნაგაზი, რომელთა რაოდენობა სლოვენიაში დღესდღეობით იზრდება, სხვაგანაც იშვიათია, თუმცა მას შეიძლება შეხვდეთ ევროპის კინოლოგიურ გამოფენებზე. ბალკანების პოლიტიკური სტრუქტურის შეცვლამ მნიშვნელოვნად აისახა ყოფილი იუგოსლავიის ყველა ასპექტზე, მათ შორის ძაღლების სელექციური მუშაობის კონცეფციაზეც. სლოვენიის ფიზიკურმა და ფინანსურმა უსაფრთხოებამ, მზარდ ნაციონალურ ამბიციებთან ერთად გამოიწვია ადგილობრივი ძაღლის ჯიშებისმაღალი შეფასება. ამის ერთ-ერთი შედეგი აღმოჩნდა კრაშის ნაგაზის აღორძინება.

ეს არის მშვიდი, თავის თავში დარწმუნებული ძაღლი, ავს სქელი, ხშირი ბალანი, რომელიც იცავს უამინდობისგან. აქვს ბალნით დაფარული კუდი, ფართო თავი, რომელიც ცხვირისკენ ვიწროვდება, ძალიან ძლიერი ყბები. ვერ ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას და ბავშვებს. ძნელად იწვრთნება. კარგი მოდარაჯეა.
სანდაუნი

სანდაუნი , (ადრე — დასავლეთი სეპიკი) — პაპუა-ახალი გვინეის პროვინცია, რომელიც დასავლეთით ესაზღვრება ინდონეზიას და ჩრდილოეთით გარს აკრავს წყნარი ოკეანე. ასევე ესაზღვრება პროვინციებს აღმოსავლეთი სეპიკი (აღმოსავლეთით), საუთერნ-ჰაილენდსი (სამხრეთ-აღმოსავლეთით) და დასავლეთი პროვინცია (ფლაი) (სამხრეთით).

პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი ვანიმო.

1989 წლამდე პროვინციას ერქვა დასავლეთი სეპიკი, შემდეგ დაერქვა სანდაუნი (ტოკ-პისინის ენა — ), თარგმანში «მზის ჩასვლა», რადგანაც პროვინცია მდებარეობს ქვეყნის დანარჩენი უმრავლესი პროვინციებიდან დასავლეთით).

1998 წლის ივლისში პროვინციის ტერიტორიას თავს დაატყდა დიდი ცუნამი, რის შედეგადაც დაიღუპა 2000 ადამიანი.

პროვინციის მოსახლეობა გამოირჩევა მნიშვნელოვანი ენობრივი მრავალფეროვნებით. მის ტერიტორიაზე გავრცელებულია შემდეგი ენები: ფასის, მოსაზღვრე-პაპუასური, კვომტარული, ტორიჩელის, სკოსის, ავსტრონეზიული, პაუვასური, ამტო-მუსანური, ტრანსახალგვინეური, სეპიკური, სენაგიური, ასევე იზოლატი ენები ოდიაი და იალე. სულ დაახლოებით 110 ენა.
ბექა მიქელთაძე

ბექა მიქელთაძე (დ. 26 ნოემბერი, 1997, ქუთაისი, საქართველო) — ქართველი ფეხბურთელი. სამხრეთკორეული „გვანგჯუს“ თავდამსხმელი.

საკლუბო კარიერა
ავსტრალიურ და კორეულ გუნდებამდე, მიქელთაძეს უთამაშია „ზესტაფონში“, თბილისის „დინამოში“, „რუსთავში“, „ანორთოსისში“, „რუბინში“, „როტორსა“ და „ქსანთიში“ (საბერძნეთი).

ავსტრალიური „ნიუკასლ ჯეტსის“ ქართველი ლიდერი (48 მატჩი, 19 გოლი, 6 საგოლე გადაცემა) სამხრეთ კორეის ლიგა 1-ის გუნდში 2023 წელს გადავიდა და „გვანგჯუსთვის“ ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფიგურა გახდა.

2023 წლის 3 სექტემბერს სამხრეთ კორეის ლიგა 1-ში ერთმანეთს ქართველების გუნდები დაუპირისპირდნენ. 29-ე ტურში ვაკო ყაზაიშვილის „ულსან ჰიუნდაიმ“ ბექა მიქელთაძის „გვანგჯუ“ მიიღო და 0–2 დამარცხდა. ყაზაიშვილმა შეუცვლელად ითამაშა, მიქელთაძე კი 70-ე წუთზე შეცვალეს. 55-ე წუთისთვის „გვანგჯუ“ 1–0 იგებდა, რა დროსაც მიქელთაძემ შთამბეჭდავი გოლი გაიტანა — საჯარიმოსთან ბურთი მიიღო და შეუჩერებლად კარში გაუშვა. ეს იყო „გვანგჯუს“ მაისურით გატანილი მისი პირველი გოლი.

2024 წლის 21 ივლისს სამხრეთ კორეის მთავარი ლიგის სტუმრად გამართულ მორიგ მატჩში „დეგუს“ წინააღმდეგ, ბექა მიქელთაძის გოლით „გვანგჯუმ“ მინიმალური სხვაობით 1–0 გაიმარჯვა. 34-ე წუთზე ქართველმა შემტევმა შესანიშნავად შეასრულად საჯარიმო დარტყმა, რომელსაც მეკარემ ვერაფერი მოუხერხა — ბურთმა „კედელს“ შემოუარა, ძელს მოხვდა და ბადეში აღმოჩნდა.

2024 წლის 17 სექტემბერს აზიის ჩემპიონთა ლიგის პირველი რაუნდის პირველ ტურში ბექა მიქელთაძის „გვანგჯუმ“ იაპონურ „იოკოჰამა მარინოსს“ უმასპინძლა და შთამბეჭდავი ანგარიშით 7–3 დაამარცხა.

ქართველი შემტევი 63-ე წუთიდან ჩაერთო თამაშში და ხუთ წუთში გოლი გაიტანა, ხოლო მატჩის დამატებულ წუთებზე შესანიშნავი საგოლე გადაცემა გაუკეთა თანაგუნდელს, რომელმაც შეხვედრის საბოლოო ანგარიში დააფიქსირა.

სანაკრებო კარიერა
2013 წლიდან იცავდა საქართველოს სხვადასხვა ასაკობრივ ნაკრებთა ღირსებას. რაც შეეხება საქართველოს ეროვნულ ნაკრებს, მისი დებიუტი ეროვნულ გუნდში 2020 წლის 15 ნოემბერს, უეფა-ს ერთა ლიგის ფარგლებში, სომხეთის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ შედგა.

მიღწევები
ინდივიდუალური
- : 2022
ფერდინანდ II (ორი სიცილია)

ფერდინანდ (; დ. 12 იანვარი, 1810 — გ. 22 მაისი, 1859) — ორი სიცილიის სამეფოს მეფე 1830–1859 წლებში.

ბიოგრაფია
ორი სიცილიის — ნეაპოლისა და საკუთრივ სიცილიის ტახტზე ასვლისას ფერდინანდმა უარყო მამის ტირანული პოლიტიკია, გაათავისუფლა პოლიტიკური პატიმრები და რეფორმების გატარებას მიჰყო ხელი. მაგრამ თანდათანობით ის უფრო ავტორიტარულ მმართველად იქცა და დაუნდობლად ებრძოდა ნებისმიერ ამბოხს.

1848 წელს იტალია რევოლუციამ მოიცვა, ხოლო პალერმოში აჯანყებულებმა წარმატებას მიაღწიეს. ნეაპოლში გაშლილმა სააგიტაციო მუშაობამ ფერდინანდი აიძულა, ხელი მოეწერა კონსტიტუციისათვის, მაგრამ როცა მისმა ჯარმა ნეაპოლელი აჯანყებულები დაამარცხა, ფერდინანდმა კონსტიტუცია ნაკუწებად აქცია და სიცილიის დასაბრუნებლად დაიძრა. სიცილიის ქალაქების მძიმე დაბომბვამ მას მეტსახელი — „მეფე ბომბი“ მოუტანა. ბრიტანელმა უილიამ ეუორტ გლედსტონმა მის ტირანულ მმართველობას „სამთავრობო სისტემაში შეღწეული უღმერთობა“ უწოდა.

მისი გარდაცვალებიდა მოკლე ხანში, 1859 წელს ორი სიცილია ერთიანი იტალიის შემადგენლობაში შევიდა.
მადანგი (პროვინცია)

მადანგი  — პაპუა-ახალი გვინეის პროვინცია.

გეოგრაფია
მადანგი წარმოადგენს დიდ რეგიონს, რომელიც გადაჭიმულია დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ თითქმის 300 კმ-ზე, ხოლო ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ — 160 კმ-ზე. პროვინციის დიდი ნაწილი მდებარეობს კუნძულ ახალი გვინეის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. მასში ასევე შედის ბევრი სანაპირო კუნძული, რომელთაგან ყველაზე დიდებია — კარკარი, ლონგ-აილენდი, მანამი და ბაგაბაგი. პროვინციის საერთო ფართობია — 28 886 კმ², ხოლო მოსახლეობის რაოდენობა 2011 წლის აღწერით — 493 906 ადამიანი.

პროვინციის ლანდშაფტი უპირატესად წარმოდგენილია მთიანი ადგილებით. სამხრეთით მდებარეობს ბისმარკის ქედი, რომლის სიმაღლეც აჭარბებს 4000 მეტრს (ყველაზე მაღალი პიკია — ვილჰელმი, რომლის სიმაღლე შეადგენს 4509 მეტრს). ამას გარდა, სამხრეთით მდებარეობს რამუს დაბლობი, რომელიც გამოყოფს ამ მთებს ფინისტერეს ქედისაგან, რომელიც მდებარეობს პროვინციის სამხრეთ-აღმოსავლეთში. ადგილობრივი მთები დაფარულია ხშირი ტროპიკული ტყეებით, იმ დროს როდესაც სანაპირო დაბლობები, რომელსაც გარს აკრავს ბისმარკის ზღვა, წარმოადგენს უტყეო ადგილებს, რომელზეც უფრო მეტად იზრდებიან ქოქოსის პალმები. პროვინციის ტერიტორიაზე მოედინება რამდენიმე დიდი მდინარე, მათ შორის, რამუ, სოგერამი, გოგოლი და მალასი.

პროვინციის შემადგენლობაში შემავალ სანაპირო კუნძულებს, როგორც წესი, აქვთ ვულკანური წარმოშობა. მათზე დღემდე შეიმჩნევა ვულკანური აქტივობა, რომელსაც ხშირად თან სდევს ამოფრქვევა.

ისტორია
სავარაუდოდ პირველი ადამიანები, ახალი გვინეის კუნძულზე გამოჩნდნენ დაახლოებით 50 ათასი წლის წინ. სიმბაის დასახლებასთან შორიახლოს არქეოლოგიური გათხრების შედეგად ნაპოვნია ადამიანთა ძველი ნასახლარი, რომელშიც ადამიანები ცხოვრობდნენ დაახლოებით 12—15 ათასი წლის წინ. დაახლოებით 6 ათასი წლის წინ რეგიონში დასახლდნენ კუნძულ ტაივანიდან წამოსულები, რომლებმაც მიაღწიეს ახალი გვინეის კუნძულამდე ზღვის მეშვეობით. პაპუასური ტომების — იაბობის და ბილბილის წარმომადგენლები უძველესი დროიდან სარგებლობდნენ კანოეებით და ვაჭრობდნენ კუნძულ კარკარზე თავისი გამოძერწილი ნაკეთობებით თანამედროვე პროვინცია მორობეს დასავლეთ ნაწილში მცხოვრებ მოსახლეობასთან.

პირველად პროვინციის სანაპირო 1871 წელს საფუძვლიანად გამოიკვლია რუსმა ეთნოგრაფმა ნიკოლოზ მიკლუხო-მაკლაიმ. 1884 წელს რეგიონში გამოჩნდნენ პირველი გერმანელი ვაჭრები, რომლებიც აქტიურად ვაჭრობდნენ ადგილობრივ მოსახლეობასთან ან აშენებდნენ ადგილობრივ პლანტაციებს, სადაც მოჰყავდათ ყავა, თამბაქო და ბამბა. საუკუნის ბოლოს— საუკუნის დასაწყისში პროვინციაში დაფუძნდნენ ქრისტიანი მისიონერები.

1914 წელს კუნძული ახალი გვინეა გადავიდა ავსტრალიის კონტროლ ქვეშ, რომელიც 1921 წლიდან მართავდა მას ერთა ლიგის მანდატით, როგორც სამეურვეო ტერიტორიის ნაწილი. მეორე მსოფლიო ომის წლებში პროვინციის ტერიტორიაზე წარმოებდა დიდი ბრძოლები ავსტრალიის და აშშ-ის ჯარებსა და იაპონიის შეიარაღებულ ძალებს შორის, რომელიც, მიუხედავად ამისა მთლიანად განადგურებული იქნა მხოლოდ 1945 წელს.

1975 წლიდან მადანგის თანამედროვე პროვინციის ტერიტორია დამოუკიდებელი სახელმწიფოს — პაპუა-ახალი გვინეის ნაწილია.

ეკონომიკა
ადგილობრივი ეკონომიკის საფუძველს შეადგენს სოფლის მეურნეობა (უპირველეს ყოვლისა, კაკაოს და კოპრის წარმოება). იმავე დროს ვითარდება საწარმოო სექტორი და მომსახურების სექტორი.
ჰუნ სიუ-ჩიუანი

ჰუნ სიუ-ჩიუანი (; დ. 1 იანვარი, 1814 — გ. 1 ივნისი, 1864) — ჩინელი მხედართმთავარი, რომელიც მეთაურობდა ტაიპინის აჯანყებას ცინის დინასტიის წინააღმდეგ.

ბიოგრაფია
ხანგრძლივი უგონო მდგომარობიდან გამოსვლის შემდეგ ჰუნმა განაცხადა, რომ ღმერთს შეხვდა და ქრისტიანობა მიიღო. ხუნის მტკიცებით, მას „დემონების“ — ქვეყნის მმართველი მანჯურიელების ჩინეთიდან განდევნის მისია ჰქონდა დაკისრებული.

ის შევიდა სექტაში, რომელსაც „ღვთის მადიდებელთა საზოგადოება“ ერქვა და მალე მის ლიდერადაც იქცა. 1851 წელს მათ ქალაქი იუნანი აიღეს და ჰუნმა გამოაცხადა ახალი — ტაიპინ ტიენ-კუს — დიადი მშვიდობის ზეციური სამეფოს დინასტიის დაბადების შესახებ, რომლის მეფედ თავის საკუთარი თავი — ტიენ უანი ანუ — ზეციური მეფე დაასახელა. ჰუნმა ჩამოაყალიბა არმია, რომელშიც მილიონზე მეტი მამაკაცი და ქალი მსახურობდა. მათ ერთმანეთთან კონტაქტის უფლება არ ჰქონდათ. დაქორწინებულ წყვილებსაც კი ეკრძალებოდათ ერთმანეთთან სექსუალური კავშირის დამყარება, თუმცა თავად ჰუნი საკუთარ უზარმაზარ ჰარამხანაში ატარებდა დროის უმეტეს ნაწილს.

1853 წელს ჰუნის ჯარმა დიადი ქალაქი ნანკინი დაიპყრო. როცა ჰუნის სახელმწიფო მინისტრმა — იან სიუჩინმა მის აბსოლუტურ ძალაუფლებაში ეჭვი შეიტანა, ის უმალ სიცოცხლეს გამოასალმეს. მანჯურიელების მიერ დაწყებული კონტრშეტევის დროს ჰუნმა ყური არ დაუგდო თავის გენერლებს და სამხედრო გადაწყვეტილების მიღების ნაცვლად, ღვთის მითითების მოცდა ამჯობინა. ასევე უარი თქვა ალყის დროს მარაგის შექმნაზე და ყველას არწმუნებდა, რომ ამაზე ღმერთი იზრუნებდა. 1864 წლის 1 ივნისს მან თავი მოიკლა, ხოლო 19 ივლისს ნანკინი დაეცა. მანჯურიის 100000-ზე მეტი ადამიანი გაწყვიტა, მაგრამ ტაიპინის 14-წლიანი ომის დროს, სავარაუდოდ, სულ 20 მილიონი ადამიანი დაიღუპა.
აღმოსავლეთი სეპიკი

აღმოსავლეთი სეპიკი  — პაპუა-ახალი გვინეის პროვინცია, რომელიც მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. პროვინციის ადმინისტრაციის ცენტრია — ქალაქი ვევაკი, რომელიც მდებარეობს ბისმარკის ზღვის სანაპიროზე. პროვინციის საერთო ფართობია — 43 426 კმ², ხოლო მოსახლეობის რაოდენობა 2011 წლის აღწერის მიხედვით — 450 530 ადამიანი, რომელთა დიდი ნაწილი ცხოვრობს ვევაკში, ასევე მცირე დასახლებულ პუნქტებში მდინარე სეპიკის ხეობაში. პროვინციის დიდი ნაწილი მდებარეობს კუნძულზე ახალი გვინეა. ამას გარდა, მასში შედის მრავალრიცხოვანი სანაპირო კუნძულები, მათ შორის, კაირირუ და სხაუტენის კუნძულები.

გეოგრაფია
პროვინციის შიდა რაიონები მთიანია, დაფარულია ხშირი ტროპიკული ტყეებით. ნაპირთან ახლოს მთიანი ლანდშაფტი იცვლება დაბლობით. აქ მოედინება მდინარე სეპიკი, რომელიც, ეკოლოგიური თვალსაზრისით, სავარაუდოდ, აზია-წყნარი ოკეანის რეგიონის ყველაზე დიდი ჭარბტენიანი ტერიტორიაა, რომელზეც არ მომხდარა დამღუპველი ანთროპოგენური ზემოქმედება. მდინარეზე მდებარეობს კლაკნილების ზოლი, ანუ მეანდრი, სიგანით 5—10 კმ, რომელიც წარმოიქმნება მდინარის მთელი დინების გასწვრივ. ამას გარდა, მდინარემ წარმოქმნა დიდი ჭალები ვაკეზე ჭალიანი ჭაობებით სიგანით 70 კმ-მდე. ისინი უფრო მეტად დაკავებული იყვნენ ან ვაჭრობით, ან ადგილობრივი პლანტაციების ორგანიზებით ქოქოსის პალმების მოყვანის მიზნით, რომელთა ნაყოფსაც იყენებდნენ კოპრის წარმოებისთვის, რომელიც მიდიოდა ექსპორტზე. საუკუნის ბოლოსათვის თანამედროვე პროვინციის ტერიტორია გახდა გერმანიის ახალი გვინეის კოლონიის ნაწილი.

1914 წელს გერმანიის ტერიტორიები ახალ გვინეაზე გადავიდა ავსტრალიის კონტროლ ქვეშ, რომელიც 1921 წლიდან მართავდა მას ერთა ლიგის მანდატით, როგორც სამეურვეო ტერიტორიის ნაწილი. მეორე მსოფლიო ომის წლებში პროვინციის ტერიტორიაზე მიმდინარეობდა დიდი ბრძოლები ავსტრალიის და აშშ-ის ჯარებსა და იაპონიის შეიარაღებულ ძალებს შორის, რომელიც, მიუხედავად ამისა, მთლიანად განადგურდა 1945 წელს.

1975 წლიდან აღმოსავლეთი სეპიკის პროვინცია დამოუკიდებელი სახელმწიფო — პაპუა-ახალი გვინეის ნაწილია.

ენა
ადგილობრივი მოსახლეობა საუბრობს 200-ზე მეტ მკვიდრ ავსტრონეზიული ენებზე. ბევრი მაცხოვრებელი თავისუფლად ლაპარაკობს ინგლისურად.

ეკონომიკა
ადგილობრივი ეკონომიკის საფუძველს შეადგენს სოფლის მეურნეობა. ვითარდება ტურიზმი.
ანტონიო გუსმან ბლანკო

ანტონიო გუსმან ბლანკო (; დ. 28 თებერვალი 1829 — გ. 28 ივლისი 1899) — სამხრეთ ამერიკელი პოლიტიკოსი, დიპლომატი და პუბლიცისტი, რომელიც ვენესუელის პრეზიდენტის პოსტი სამჯერ ეკავა.

ბიოგრაფია
1821 წელს ესპანეთისგან დამოუკიდებლობის მოპოვებიდან ცოტა ხნის შემდეგ, ვენესუელა ხანგრძლივ სამოქალაქო ომში ჩაეფლო და რამდენიმე კაუდილიოს — იგივე სამხედრო დიქტატორის მმართველობის ქვეშ ცხოვრება მოუწია. მათ შორის ყველაზე ძლიერი — ანტონიო გუსმან ბლანკო იყო.

მამამისი ცნობილი ჟურნალისტი და პოლიტიკოსი ლეოკადიო გუსმანი იყო, რომელმაც დიდგვაროვანი ბლანკოს ოჯახის შვილი შეირთო ცოლად. ბლანკო სამოქალაქო ომის დროს, ლიბერალური ფრთიდან მოვიდა ხელისფულებაში. ის პროვინციელი კაუდილიოების მხარდაჭერით სარგებლობდა და საკუთარი პოზიციები მაშინ განიმტკიცა, როცა ფინანსური რწმუნებულის რანგში ლონდონურ ბანკებთან სესხების თაობაზე მოლაპარაკებებს მართავდა.

1870 წელს მან, როგორც აღორძინების მოძრაობის ლიდერმა აიღო ხელში ძალაუფლება, ხოლო სამი წლის შემდეგ, კონსტიტუციურ პრეზიდენტად აირჩია საკუთარი თავი. მის მმართველობას ნებისმიერი სახელი შეიძლება მოვუძებნოთ, გარდა ლიბერალურისა. ის ავიწროებდა პრესას, კლავდა თავის პოლიტიკურ ოპონენტებს და თავს ესხმოდა ეკლესიას, ჩაგრავდა რელიგიურ ერთობებს და ართმევდა მათ ქონებას. ერთი ნაბიჯიც არ გადაუდგამს ღარიბ-ღატაკთა მდგომარეობის შესამსუბუქებლად, სამაგიეროდ, თავად გამდიდრდა იმ სესხების წყალობით, რომლის გამოყოფის თაობაზე მოლაპარაკებებს მართავდნენ.

თავისი მმართველბოდის 19 წლიდან ბევრ დროს ევროპაში დასვენებას უთმობდა, სადაც მჭიდროდ ურთიერთობდა არისტოკრატებთან. 1889 წელს ევროპაში მისი ყოფნის დროს, ქვეყანაში სახელმწიფო გადატრიალება მოხდა და ის ძალაუფლებას ჩამოაშორეს, რის შემდეგაც, სიციცხლის ბოლო წლები, როგორც დევნილმა, პარიზში გაატარა.
ისტერნ-ჰაილენდსი

ისტერნ-ჰაილენდსი — პაპუა-ახალი გვინეის პროვინცია, რომელიც მდებარეობს კუნძულ ახალი გვინეის შიდა ნაწილში. პროვინციაში ცხოვრობს დაახლოებით 20 პაპუასური ტომი. მათ შორის ყველაზე მრავალრიცხოვანია — ფორე. ისტერნ-ჰაილენდსის პროვინცია იყოფა 8 რაიონად.

პროვინციის ადმინისტრაციულ ცენტრ გოროკაში მდებარეობს პაპუა-ახალი გვინეის ექვსიდან ერთი უნივერსიტეტი — გოროკას უნივერსიტეტი.
ენგა

ენგა  — პაპუა-ახალი გვინეის პროვინცია. პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ვაბაგი. იმავდროულად ვაბაგი პროვინციის ყველაზე დიდი ქალაქიცაა. სხვა ორი ქალაქი, ვაპენამანდა და ლაიაგამი, მოსახლეობის რაოდენობით ახლოს დგას ადმინისტრაციულ ცენტრთან.

2011 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით პროვინციაში ცხოვრობს 432 045 ადამიანი.

კომპანია პროვინციის დასავლეთში აწარმოებს ოქროს მოპოვებას პორგერას საბადოზე.

პროვინციაში არსებობს უნიკალური ენა — ენგა. ენგას ენა პროვინციის დასავლეთში მნიშვნელოვნად განსხვავდება მისივე ვარიანტისგან აღმოსავლეთში.

ადმინისტრაციული დაყოფა
პროვინცია იყოფა ოთხ რაიონად:
კანდეპი
კომპიამი
ლაგაიპ-პორგერა
ვაბაგი
საუთერნ-ჰაილენდსი

საუთერნ-ჰაილენდსი  — პაპუა-ახალი გვინეის პროვინცია. პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი მენდი. პაპუა-ახალი გვინეის ერთ-ერთი მჭიდროდ დასახლებული პროვინცია.

2009 წლის ივლისში გამოიცა კანონი 2012 წელს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული რეფორმის შესახებ. 2012 წლის 17 მაისს შეიქმნა ორი ახალი პროვინცია ჰელა და ჯივაკა. ისინი შესაბამისად გამოეყვნენ საუთერნ-ჰაილენდსის და უესტერნ-ჰაილენდსის პროვინციებს. საუთერნ-ჰაილენდსს გამოეყო ისეთი რაიონები, როგორიცაა ტარი-პორი, კომო-მაგარიმა და კორობა-კოპიაგო.

საუთერნ-ჰაილენდსის პროვინციის მთებში მდებარეობს მამო-კანანდა — პაპუა-ახალ გვინეაში ყველაზე გრძელი მღვიმე.
უესტერნ-ჰაილენდსი

უესტერნ-ჰაილენდსი  — პაპუა-ახალი გვინეის პროვინცია. პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი მაუნტ-ჰაგენი. პაპუა-ახალი გვინეის ერთ-ერთი მჭიდროდ დასახლებული პროვინცია. პროვინციის დასავლეთ ნაწილში მოჰყავთ ჩაი და ყავა. პაპუა-ახალი გვინეის ყველაზე მაღალი მთა — ვილჰელმი, მდებარეობს უესტერნ-ჰაილენდსის პროვინციის ტერიტორიაზე.

2009 წლის ივლისში გამოიცა კანონი 2012 წელს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული რეფორმის შესახებ. 2012 წლის 17 მაისს შეიქმნა ორი ახალი პროვინცია ჰელა და ჯივაკა. ისინი შესაბამისად გამოეყვნენ საუთერნ-ჰაილენდსის და უესტერნ-ჰაილენდსის პროვინციებს. უესტერნ-ჰაილენდს გამოეყო ისეთი რაიონები, როგორიცაა ჯიმი, ვაგი და კამბია.
გრიგოლ გაგუა

გრიგოლ ათანასეს ძე გაგუა (დ. 3 დეკემბერი, 1915, ფოთი, საქართველო — გ. 19 აგვისტო, 2002, ქობულეთი, საქართველო) — ქართველი და საბჭოთა ფეხბურთელი და მწვრთნელი. თამაშობდა როგორც მცველის, ასევე, ნახევარმცველის პოზიციაზე. 1936–1951 წლებში იცავდა თბილისის „დინამოს“ ღირსებას. საბჭოთა კავშირის ორგზის ვიცე-ჩემპიონი (1939, 1940) და ორგზის ბრინჯაოს პრიზიორი (1946, 1947). საბჭოთა კავშირის თასის ორგზის ფინალისტი (1937, 1946). საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1948). დინამოელთა მიერ საკავშირო პირველობის უმაღლესი ლიგის ფარგლებში ჩატარებული პირველი მატჩის მონაწილე.

ბიოგრაფია
საბჭოთა კავშირის უმაღლეს ლიგაში ჩაატარა 155 მატჩი (2 გოლი). იყო ზუგდიდის „დინამოს“ (1951–1952) და თბილისის საფეხბურთო სკოლის — „ნორჩი დინამოელის“ მთავარი მწვრთნელი (1954–1976), სადაც ნიჭიერ ფეხბურთელთა რამდენიმე თაობა აღზარდა.

მიღწევები
საკლუბო
დინამო თბილისი
საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი
ვიცე-ჩემპიონი: 1939, 1940
ბრინჯაოს პრიზიორი: 1946, 1947
საბჭოთა კავშირის თასი
ფინალისტი: 1937, 1946
ინდივიდუალური
საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი: 1948 № 555
ჰელა (პაპუა-ახალი გვინეა)

ჰელა — პაპუა-ახალი გვინეის პროვინცია. პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ტარი.

გეოგრაფია
პროვინციის ფართობი შეადგენს 10 500 კმ²-ს. მდებარეობს კუნძულ ახალ გვინეაზე, ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში, ადმინისტრაციულად ეკუთვნის ჰაილენდსის რეგიონს. ჩრდილოეთით ესაზღვრება აღმოსავლეთი სეპიკის პროვინციას, აღმოსავლეთით — ენგას პროვინციას, სამხრეთ-აღმოსავლეთით და სამხრეთით — საუთერნ-ჰაილენდსის პროვინციას, დასავლეთით — დასავლეთის პროვინციას (ფლაი) და სანდაუნის (დასავლეთი სეპიკი) პროვინციებს.

ყველაზე დიდი მდინარეებია:
სტრიკლენდი (620 კმ), რომლის ზედა დინება მდებარეობს პროვინციის ჩრდილოეთ ნაწილში;
კიკორი (405 კმ), რომელიც მოედინება პროვინციის სამხრეთით, თავიდან დასავლეთ, ხოლო შემდეგ სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ მიმართულებით.

პროვინციის ყველაზე უფრო მაღალი მწვერვალია მთა კარომა (3623 მეტრი).

ისტორია
2009 წლის ივლისში გამოიცა კანონი 2012 წელს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული რეფორმის შესახებ, რომლის თანახმადაც ჰელას პროვინცია უნდა შექმნილიყო საუთერნ-ჰაილენდსის პროვინციიდან ტარი-პორის, კომო-მაგარიმას და კორობა-კოპიაგოს რაიონების გამოყოფის გზით. ოფიციალურად პროვინცია შეიქმნა 2012 წლის 17 მაისს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
პროვინციის ტერიტორია იყოფა სამ რაიონად: ტარი-პორი, კომო-მაგარიმა და კორობა-კოპიაგო. თავის მხრივ თითოეული რაიონი შედგება ადგილობრივი მმართველობის რამდენიმე ერთეულისაგან .
ჯივაკა

ჯივაკა — პაპუა-ახალი გვინეის პროვინცია. პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი მინი.

გეოგრაფია
პროვინციის ფართობი შეადგენს 4798 კმ²-ს. მდებარეობს კუნძულ ახალ გვინეაზე, ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში, ადმინისტრაციულად ეკუთვნის ჰაილენდსის რეგიონს. ჩრდილოეთით ესაზღვრება მადანგის პროვინციას, აღმოსავლეთით — სიმბუს პროვინციას, სამხრეთით — საუთერნ-ჰაილენდსის პროვინციას, დასავლეთით — უესტერნ-ჰაილენდსის პროვინციას.

პროვინციის ტერიტორიის სიგრძე დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ შეადგენს, დაახლოებით, 60 კმ-ს, ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ — 130 კმ-ს.

პროვინციის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარეობს ბისმარკის ქედის სამხრეთი ფერდობები. სამხრეთით კი პროვინციაში ყველაზე მაღალი და პაპუა-ახალ გვინეაში მეხუთე კუბორის მწვერვალი, კაბანგამას მთით (4104 მეტრი).

ისტორია
2009 წლის ივლისში გამოიცა კანონი 2012 წელს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული რეფორმის შესახებ, რომლის თანახმადაც ჯივაკას პროვინცია უნდა შექმნილიყო უესტერნ-ჰაილენდსის პროვინციიდან ჯიმის , ანგლიმპ-საუტ-ვაგის (- ) და ნორტ-ვაგის რაიონების გამოყოფის გზით. ოფიციალურად პროვინცია შეიქმნა 2012 წლის 17 მაისს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
პროვინციის ტერიტორია იყოფა სამ რაიონად: ჯიმი, ანგლიმპ-საუტ-ვაგი და ნორტ-ვაგი. თავის მხრივ თითოეული რაიონი შედგება ადგილობრივი მმართველობის რამდენიმე ერთეულისაგან .
ნუბნეფერი

ნუბნეფერი — ძველი ეგვიპტის ადრეული სამეფოს ფარაონი მეორე დინასტიიდან. ზუსტი ცნობები მისი მეფობის შესახებ უცნობია და მისი ქრონოლოგიური მოღვაწეობა გამქრალი. მანეთონის სიაში სავარაუდოდ ეს ფარაონი უნდა იყოს ხაირესი, რომელიც ქვეყანას მართავდა 17 წლის მანძილზე.

სახელი
სახელი ნუბნეფერი პირველად გამოჩნდა შავი ქვის ჭურჭლის ფრაგმენტზე, სამხრეთის გალერეაში ეგვიპტის მესამე დინასტიის ფარაონ ჯოსერის ნეკროპოლისში, საჰარაში, მოიხსენიება სახელწოდება -, რომელიც აღმოჩენილ იქნა ფარაონ ნინეჩერის მეფობის დროს. ისეთი ეგვიპტოლოგიები, როგორებიც არიან პიტერ კაპლონი, ჯოჰემ კოლი და ფრანსესკო ტირადრიტი, ფიქრობენ, რომ ნუბნეფერის მეფობის ქრონოლოგია უახლოვდება ნინეჩერის მეფობის პერიოდს. ნუბნეფერის სახელი არ გაუჩინარებულა უახლოეს თანამედროვეების ან მისი სიკვდილის შემდეგ.

იდენტურობა
ეგვიპტოლოგებს, როგორებიც არიან ბატისკომბე განი და ედონ სტეფან ედუარდი, სჯერათ რომ სახელი ნუბნეფერი შეიძლება ყოფილიყო მეფე რანები დაბადების სახელი. საპირისპიროს ამტკიცებენ ეგვიპტოლოგები ვოლფგანგ ჰელკი და ტობი ჰელკინსონი. ისინი ფიქრობენ, რომ ნუბნეფერი იყო ნინეჩერის უშუალო მემკვიდრე. განსხვავებული აზრი აქვს პიტერ კაპლონს. იგი თვლის, რომ ნუბნეფერი მართავდა ეგვიპტეს ვაჯენესსა და სენედს შორის.
სეთ-პერიბსენი

სეთ-პერიბსენი — ძველი ეგვიპტის ადრეული სამეფოს ფარაონი მეორე დინასტიიდან, რომელიც მართავდა 17 წელი ძვ.წ. - საუკუნეებში.

პერიბსენი, როგორც მმართველი აღსანიშნავია, იმით რომ თავის ტიტულატურაში შეცვალა ღმერთ ჰორის ტრადიციული სახელი მისი მტრის სახელით სეთით. უცნობია რა მოტივებმა უბიძგა ამ ფარაონს შეეცვალა ღმერთის სახელი. არსებობს სხვადასხვა თვალსაზრისი, პერიბსენის არაორდინალურ პიროვნებაზე. სამეფო სიების თანახმად, პერიბსენს მემკვიდრეობა დაუტოვა სეხემიბ-პერენმაატმა. თუმცა სავსებით დასაშვებია, რომ პერიბსენი და სეხემიბი არის ერთი დაიგივე სახე. სეხემიბი, რომელიც ატარებდა ჰორის ტიტულატურას, რაღაც ვითარების გამო უარი თქვა სეთის ტიტულატურაზე.

აბიდოსის გარდაცვლილთა სიაში, მეფემ ჩამოფხიკა თავისი სახელი ჰორ-სეხემიბი და შეცვალა ახლით სეტ-პერიბსენი. არ არის გამორიცხული, რომ ეს ცვლილება როგორღაც დაკავშირებულია რელიგიურ რეფორმასთან ან ახალი ხელისუფლების მოსვლასთან. თუ დავუშვებთ, რომ სეთი ითვლებოდა ქვემო ეგვიპტის სიმბოლოდ და მფარველად, შეიძლება დავუშვათ რომ ტიტულატურის შეცვლა იყო გამოწვეული იმით, რომ პერიბსენი შეიძლება ყოფილიყო ქვემო ეგვიპტის აჯანყების მოთავე ან მისი ხელისუფლება არ იყო გავრცელებული ეგვიპტის მთელ ტერიტორიაზე. სწორედ ამ დროს იყო გადამწვარი წინა დედოფლის აკლდამები. ასეა თუ ისე პერიბსენის მემკვიდრე ხასეხემუი მოიხსენიებოდა თავის ტიტულატურაში როგორც სახელ ჰორით, ისე სახელ სეთით.

პერიბსენის აკლდამა მდებარეობს აბიდოსში. სწორედ აქ არის ნაპოვნი გარდაცვლილთა სია, რომელიც მიუთითებს სახელი ჰორის შეცვლას სახელი სეთით სამეფო ტიტულატურაში.
ევროპის ავადმყოფი ადამიანი

„ევროპის ავადმყოფი ადამიანი“ — ტერმინი, რომელიც მიეკუთვნება ევროპის ქვეყნებს, რომლებიც ეკონომიკურ სიდუხჭირეს ან გაღატაკებას განიცდიან. ტერმინი პირველად საუკუნეში გამოიყენეს, რათა აღეწერათ ოსმალეთის იმპერიის მდგომარეობა, თუმცა ამის შემდეგ დროდადრო ევროპის თითქმის ყველა მთავარ ქვეყანას მიეკუთვნებოდა.

წარმოშობა
ფრაზას „ევროპის ავადმყოფი ადამიანი“ ჩვეულებრივ რუსეთის იმპერიის მეფეს, ნიკოლოზ -ს მიაკუთვნებენ, რომელმაც ოსმალეთის იმპერია მოიხსენია ამგვარად. იმ დროს ოსმალეთის იმპერია სულ უფრო ექცეოდა ევროპული ძალების ფინანსური გავლენის ქვეშ და რამდენიმე სერიული წარუმატებელი ომის შემდეგ ტერიტორიებს კარგავდა. თუმცა, ის მაინც უცნობია თუ ზუსტად ამ ფრაზის სიტყვები წარმოთქვა მან თუ არა. წერილებში, რომელიც სერ ჯორჯ ჰამილტონ სეიმორმა, ბრიტანეთის ელჩმა რუსეთში ლორდ ჯონ რასელს გაუგზავნა, ყირიმის ომის მსვლელობისას, არის ნიკოლოზ -ის ციტირება, რომელშიც ნათქვამია, რომ ოსმალეთის იმპერია „ავადმყოფი ადამიანია — ძალიან ავადმყოფი ადამიანი“, „ადამიანი“, რომელიც „უძლურობის მდგომარეობაში ჩავარდა“, ან „ავადმყოფი ადამიანი ... სერიოზულად ავადაა“.