ვიეტრენიცის მღვიმე

ვიეტრენიცა (; სიტყვასიტყვით: „ქარის მღვიმე“) — ბოსნია და ჰერცეგოვინის უდიდესი მღვიმე და მსოფლიოში ყველაზე ბიომრავალფეროვანი მღვიმე. ის წარმოადგენს დინარის ალპების ქედის ნაწილს, რომელიც ცნობილია თავისი კარსტული და სპელეოლოგიური თავისებურებებით. მღვიმე მდებარეობს პოპოვოს ველზე რავნოში, აღმოსავლეთ ჰერცეგოვინაში, ბოსნია და ჰერცეგოვინის ფედერაციაში.

გეოგრაფია
პოპოვოს ველი და მღვიმის მდებარეობა
ვიეტრენიცა მდებარეობს პოპოვოს ველზე, რომელიც თავის მხრივ მდებარეობს ბოსნია და ჰერცეგოვინის უკიდურეს სამხრეთ რეგიონში, დასავლეთ ჰერცეგოვინაში, ადრიატიკის სანაპიროსთან ახლოს.

მისი შესასვლელი მდებარეობს სოფელ ზავალასთან, ველის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში. წლის თბილ პერიოდში, მისი შესასვლელიდან ქრის ძლიერი ცივი ჰაერის ნაკადი, რაც განსაკუთრებით მიმზიდველია კლდოვან, ცხელ და უწყლო გარემოში.

პოპოვოს ველი არის ერთ-ერთი უდიდესი კარსტული ვაკე ბოსნია და ჰერცეგოვინასა და მსოფლიოში, ცნობილი თავისი მრავალი კარსტული მოვლენითა და თავისებურებით, განსაკუთრებით კი მდინარე ტრებიშნიცით, რომელიც მიედინება ველზე როგორც მსოფლიოში უდიდესი გრუნტში ჩამავალი მდინარე (ასევე ცნობილი როგორც „დაკარგული ნაკადი“ ან „შემავალი ნაკადი“), ასევე ვიეტრენიცის მღვიმური სისტემით, რომელიც მდებარეობს ველის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში.

მღვიმე შესწავლილი და აღწერილია ჯამში 7,014 მეტრის სიგრძეზე; აქედან მთავარი არხი დაახლოებით 2,47 კმ სიგრძისაა. ის მიემართება პოპოვოს ველის კიდიდან სამხრეთისკენ და ტერიტორიის ანალიზის საფუძველზე, გეოლოგები ვარაუდობენ, რომ ვიეტრენიცა შესაძლოა გრძელდებოდეს ხორვატიის რესპუბლიკაში ადრიატიკის ზღვამდე, მისი შესასვლელიდან 15-20 კმ-ის დაშორებით. ჰიდროლოგიურ არგუმენტებთან ერთად, ამ ვარაუდს ასევე ამყარებს ვიეტრენიცის „არაბუნებრივი“ დასასრული ჩამოშლილი უზარმაზარი ქვის ბლოკების სახით.

ვიეტრენიცა არის მსოფლიოში უმდიდრესი მღვიმე მიწისქვეშა ბიომრავალფეროვნების თვალსაზრისით: მასში რეგისტრირებულ ორასზე მეტ სხვადასხვა სახეობას შორის, თითქმის ასი არის ტროგლოფილი, მათგან დიდი რაოდენობა არის ვიწრო ენდემური, 15 არის სტენოენდემური და დაახლოებით 37 პირველად აღმოჩნდა და აღწერეს ვიეტრენიცაში.

ბუნებრივი და არქიტექტურული ანსამბლი
სოფელი ზავალა
მდებარეობს პოპოვოს ველზე რავნოს მუნიციპალიტეტში, სოფელი ზავალა თავისი ძველი არქიტექტურითა და ქვის წყობით, ვიეტრენიცის მღვიმესთან ერთად ქმნის ბუნებრივ და არქიტექტურულ ანსამბლს, რომელიც იმყოფება ბოსნია და ჰერცეგოვინის ეროვნული ძეგლის სტატუსის მინიჭების პროცესში და უკვე შეტანილია იუნესკოს საცდელ სიაში.

ვიეტრენიცის მღვიმე ითვლება უმდიდრესი მღვიმური ფაუნის მქონედ, ენდემიზმის ყველაზე მაღალი მაჩვენებლით. ვიეტრენიცის მღვიმემ ასევე მოიპოვა აღიარება მსოფლიოს გეოლოგიურ და ბიოლოგიურ სამეცნიერო წრეებში, ასევე ქვეყნისა და მსოფლიოს გარემოსდაცვით საზოგადოებებში თავისი საფრთხეში მყოფი და გაურკვეველი მომავლის გამო, რაც გამოწვეულია არაპროფესიონალური მართვით, ექსპერტიზის ნაკლებობით და გაურკვეველი სტატუსით სახელმწიფო და განსაკუთრებით ადგილობრივ დონეზე.

იუნესკოს ნომინაცია
ყველა დაბრკოლების მიუხედავად ბოსნია და ჰერცეგოვინის მთავრობამ, ძალიან ნელა, მაგრამ მაინც წარადგინა ვიეტრენიცა (სოფელ ზავალასთან ერთად) იუნესკოს საცდელ სიაში, რითაც ნათლად გამოხატა განზრახვა დაიცვას მღვიმე და მისი ბიომრავალფეროვნება და საბოლოოდ შეიტანოს იუნესკოს სიაში.

2024 წელს, ვიეტრენიცის მღვიმე დასახელდა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლად იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის კომიტეტის 46-ე სესიაზე.