iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ინგლისური ბულდოგი

ინგლისური ბულდოგი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია ინგლისში საუკუნეში.

როდესაც 1830 წელს, აკრძალეს ძაღლების ბრძოლები ხარებთან, ეს ჯიში გადაშენების საფრთხის წინ აღმოჩნდა. თუმცა ბილ ჯორჯმა შეცვალა ჯიში, დააჯილდოვა რა იგი თანამედროვე ექსტერიერით და აგრესიულობის შემცირებით. ბულდოგებმა წინაპრებთან შედარებით მკვეთრად შეიცვალეს თავისი ფუნქცია, ხასიათი და გარეგნული სახე. სიტყვა „ბულდოგს“ საუკუნეში იყენებდნენ იმ ძაღლების აღსანიშნავად, რომლებიც მიიღეს მასტიფების (რომლებიც დათვზე ნადირობდნენ) და ტერიერების შეჯვარებით. ძლიერი და გამბედავი ბულდოგები იდეალურ ძაღლად ითვლებოდა ნადირობისას, ისინი უშიშრად ეცემოდნენ ხარს და ყურადღებას არ აქცევდნენ მიყენებულ ჭრილობებს. დღევანდელი გულკეთილი ძაღლები შექმნეს გამოფენებისთვის, რამაც წარმოშვა ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული უამრავი პრობლემა. თავისთავად, ეს ძალიან დასანანია, რადგან ბულდოგის ჯიშს მშვენიერი თვისებები ახასიათებს და იგი დიდებული კომპანიონია.

ინგლისური ბულდოგის შეფერილობა მრავალნაირია, ბალანი თხელია, მოკლე, ხშირი და რბილი. მსხვილი, დაკუნთული წინა ფეხები ერთმანეთისგან შორსაა განლაგებული, თვალები და ცხვირი ერთმანეთთან ახლოსაა. ტუჩები ქვედა ყბაზეა გადმოფენილი. ბულდოგი კარგად ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას. კეთილია ბავშვების მიმართ. უადვილდება კონტაქტი სხვა ძაღლებთან. ბულდოგი ცუდად ეგუება ცხელ, მზიან კლიმატს, ცუდი მოდარაჯეა, არ სჭირდება განსაკუთრებული ფიზიკური დატვირთვა.
ინგლისური მასტიფი

ინგლისური მასტიფი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია დიდ ბრიტანეთში ანტიკურ ხანაში.

მასტიფები დიდ ბრიტანეთში ცხოვრობდნენ ჯერ კიდევ 2000 წლის წინ. ისინი გაჰყავდათ რომში, სადაც ომის დროს იყენებდნენ, როგორც მებრძოლ ძაღლებს, ასევე არენაზე საბრძოლველად. შესაძლოა ევროპაში აზიიდან მოხვდნენ ხმელთაშუაზღვისპირელ და ფინიკიელ ვაჭრებთან ერთად.

არსებობის ხანგრძლივი ისტორიის მანძილზე მასტიფები მონაწილეობდნენ ძაღლების ახალი ჯიშების წარმოქმნაში, მათ შორის, ბულმასტიფების წარმოქმნაშიც. ჯიშის სახელწოდება, შესაძლოა, მომდინარეობს ანგლოსაქსონური სიტყვა ""-სგან ("მძლავრი") - ინგლისური სამეფო კარის დოკუმენტებში 1590 წელს ნახსენებია " "-ის ("ერთი მძლავრი ძაღლის"), - ყიდვის შესახებ. დღესდღეობით მასტიფები საკმაოდ იშვიათი ჯიშია როგორც სამშობლოში, ასევე სხვა ქვეყნებში.

ეს ერთ-ერთი დიდტანიანი ძაღლთაგანია, მას ცხოვრებისთვის დიდი სივრცე და ბევრი საკვები სჭირდება. ჩვეულებრივ, მასტიფების ყოლა პრობლემასთან დაკავშირებული არაა, მაგრამ ზოგჯერ ისინი ზედმეტი თავგამოდებით იცავენ პატონს. ეს ძალიან ძლიერი ძაღლია და გარშემომყოფების უსაფრთხოების მიზნით შესაბამის პირობებში ყოფნას საჭიროებს. მასტიფის ბეწვი მოკლეა, ხშირი. მისი შეფერილობა შეიძლება იყოს ატმისფერ-მოწითალო, მოვერცხლისფრო-ჩალისფერი, მუქი-ვეფხვისებრი შეფერილობის. წინა ფეხები სწორია, მსხვილი ძვლებით. მასტიფი ადვილად ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას. ასევე ცხელ და ცივ კლიმატს. კარგი მოდარაჯეა. ბეწვი განსაკუთრებულ მოვლას არ საჭიროებს.
იმედის მწვანე კუნძული

„იმედის მწვანე კუნძული“ — რეჟისორ ომარ გვასალიას 1978 წლის ქართული მხატვრული ფილმი.

სიუჟეტის მიხედვით, მეტყევე ლუკა ჩოხელი ერთნაირად ებრძვის ბრაკონიერებს და ბიუროკრატებს. იგი ცდილობს შეაგნებინოს, რომ ტყე სახალხო ქონების ნაწილია და მისი განადგურება არ შეიძლება.

როლებში
იობი ბართიშვილი
ზურაბ ყიფშიძე
ზურაბ ქირიკაშვილი
გია დოხნაძე
დავით ჯაფარიძე
რეზო გოგნიაშვილი
რუსუდან კიკნაძე
გივი ფირცხალავა
ეთერ გელოვანი
სულიკო სულაკაური
გურამ გოგლიძე
გელა ბერიაშვილი
გია თომაშვილი
ვაჟა გიგაშვილი
ავთანდილ მახარაძე
ჯემალ მახარაშვილი
ერმალო მაღრაძე
გ. ქარცივაძე
დავით მლოცველიშვილი
ანატოლი ჩიჩუა
ა. ბაკურიაძე
ჯემალ შუბლაძე
ერმალო მაღრაძე

ერმალო მაღრაძე (დ. 14 დეკემბერი 1943, სამტრედია, საქართველოს სსრ, — გ. 13 ნოემბერი, 2021, ქუთაისი) — ქართველი რეჟისორი და ოპერატორი.

1961 წელს დაამთავრა ზესტაფონის რკინიგზის საშუალო სკოლა. 1963 წელს გახდა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სტუდენტი, თუმცა სწავლა აღარ გააგრძელა და მუშაობდა „ზესტაფონის საქკაბელში“, „ზესტაფონის სტამბაში“, ზესტაფონის უშანგი ჩხეიძის სახელობის თეატრში.

1977 წლიდან მუშაობდა კინოსტუდია „ქართულ ფილმში“, ჯერ რეჟისორის ასისტენტად, შემდეგ — მეორე რეჟისორად. 1986 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ხელოვნების ფაკულტეტი, სცენარისტის სპეციალობით.

1992 წელს დააარსა კინოფირმა „ერმალოფილმი“. 2000 წლიდან მოღვაწეობდა ზესტაფონში. გადაღებულია რამდენიმე ფილმში და არის საკუთარი ფილმების ავტორიც. გარდაიცვალა 2021 წელს კოვიდ-19-თან დაკავშირებული გართულებებით.

ფილმოგრაფია
რეჟისორი
შვეციის პრინცი იმერეთიდან (1995), აგრეთვე სცენარისტი
ჟამი მოლოცვისა (2001) - დოკუმენტური, აგრეთვე სცენარისტი
სახელმწიფო სახელმწიფოში (2003) - დოკუმენტური და მემონტაჟე
საიმედო კავშირი (2004) - დოკუმენტური
სიცოცხლის წყარო (2007) - დოკუმენტური და ოპერატორი
სიძე (2008), აგრეთვე სცენარისტი და ოპერატორი
გზააბნეულნი (2013), აგრეთვე სცენარისტი და ოპერატორი
აპოკალიფსი არ იქნება (2015), აგრეთვე სცენარისტი და ოპერატორი
თეა (2017), აგრეთვე სცენარისტი, ოპერატორი, მონტაჟის და მუსიკალური გაფორმების ავტორი
შემოქმედი (2018)
ეს დაიწყება საქართველოდან (2021)

როლები
იმედის მწვანე კუნძული (1978)
უცხო (1988)
ორფეოსის სიკვდილი (1996)
გზააბნეულნი (2013)
აპოკალიფსი არ იქნება (2015)
თეა (2017)
შემოქმედი (2018)
ეს დაიწყება საქართველოდან (2021)
მოსე გოგიბერიძე

მოსე გოგიბერიძე (დ. 27 აგვისტო 1897, ქვენობანი — გ. 10 ოქტომბერი 1949, აქტიუბინსკი) — ქართველი ფილოსოფოსი.

ბიოგრაფია
1918-1922 წლებში სწავლობდა ბერლინისა და მარბურგის უნივერსიტეტებში ფილოსოფიას, ბუნებისმეტყველებასა და პოლიტეკონომიას. 1922 წელს მარბურგში დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია ცნობილი ფილოსოფოსის ნიკოლაი ჰარტმანის ხელმძღვანელობით. 1923 წლიდან იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის თანამშრომელი, 1930 წლიდან პროფესორი, ბუნების დიალექტიკის კათედრის გამგე, 1933 წლიდან ფილოსოფიის კათედრის გამგე. 1941 წელს დააპატიმრეს ფაშისტური გერმანიის აგენტობის ბრალდებით და გადაასახლეს აქტიუბინსკში, სადაც გარდაიცვალა; 1954 წელს ახლობლების ინიციატივით გადმოასვენეს და დაასაფლავეს თბილისში ვაკის სასაფლაოზე, მეუღლის გვერდით.

შემოქმედება
მისი კვლევა-ძიების ძირითადი სფეროები იყო ფილოსოფიის ისტორია, შემეცნების თეორია, ბუნებისმეტყველების ფილოსოფია, ქართული ფილოსოფიის ისტორია და სხვა. მან დიდი წვლილი შეიტანა საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა მარქსისტულ-ლენინური ინტერპრეტაციისა („აინშტაინის რელატივობის თეორია და მისი ფილოსოფიური საფუძვლები“, 1924) და მატერიალისტური ფილოსოფიის ძირითადი პრინციპის — ცნობიერებისაგან დამოუკიდებელი ობიექტური სამყაროს არსებობის — დასაბუთების საქმეში („შემეცნების აქსიომატური დასაბამი“, 1926). „შემეცნების აქსიომატურ დასაბამში“ განვითარებული დებულებანი წარმოადგენდა ახალი, ორიგინალური ფილოსოფიური კონცეფციის შექმნის ცდას. გოგიბერიძემ ნათელყო შოთა რუსთაველის მსოფლმხედველობის კავშირი ქართულ ქრისტიანულ მწერლობასთან და, საერთოდ, ქრისტიანულ კულტურასთან, პოემის რენესანსული სულისკვეთება; მოგვცა საინტერესო დაკვირვებები რუსთაველის პოეტური ენის შესახებ („რუსთაველის მსოფლმხედველობის სათავეები“, 1937; „უზენაესი არსების ცნება „ვეფხისტყაოსანში“, 1941; „რუსთაველის ლექსის ენამზეობა, მუსიკალური ფერი და მხატვრობა“, 1956; „რუსთაველის ესთეტიკა“, 1957-1958). 1941 წელს გამოსცა „ფილოსოფიის ისტორია“.

აღსანიშნავია აგრეთვე წერილი „ნიკოლოზ ბარათაშვილის „მერანის“ ესთეტიკურ-ენტიფიკატური ანალიზი" (1959). გოგიბერიძე ნაყოფიერ მთარგმნელობით მუშაობასაც ეწეოდა. ქართულ ენაზე გადმოთარგნილი აქვს იმანუელ კანტის თხზულებები „პროლეგომენები“ და „წმინდა გონების კრიტიკა“. 1970-1978 წლებში გამოიცა გოგიბერიძის რჩეული ფილოსოფიის თხზულებანი (4 ტომად).

თბილისსა და ჩოხატაურში არის მოსე გოგიბერიძის ქუჩა.
Z8 GND 5296

8__5296 — 2013 წლის ოქტომბერში აღმოჩენილი ჯუჯა გალაქტიკა, რომელსაც წყალბადის ლაიმან-ალფას გამოსხივების ხაზით ყველაზე დადასტურებული ყველაზე მაღალი წითელი წანაცვლება აქვს, რის გამოც ის ყველაზე ხნიერი და შორეული გალაქტიკაა ცნობილთა შორის 13,1 მილიარდი სინათლის წელიწადის (4109 პარსეკი) მოშორებით დედამიწიდან. ის „დაიზმირება, როგორიც დიდი აფეთქებიდან სულ რაღაც 700 მილიონი წლის შემდეგ იყო [...], როდესაც სამყარო მისი დღევანდელი 13,8 მილიარდი წლის ასაკის 5% იყო“. ამ გალაქტიკის წითელი წანაცვლებაა 7,51 და ის მეზობელია იმ გალაქტიკისა, რომელიც მეორე ყველაზე შორეული გალაქტიკაა 7,2 წითელი წანაცვლებით. გალაქტიკა მის დაკვირვებად დროში ვარსკვლავებს ფენომენალური ტემპით წარმოქმნიდა — 330 მზე წელიწადში.
ბორდოული დოგი

ბორდოული დოგი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია საფრანგეთი ანტიკურ ხანაში.

მრავალი საუკუნის განმავლობაში ფრანგული პროვინცია ბორდო ინგლისელ მეფეებს ემორჩილებოდა. ამ მხარეში მცხოვრებ მოდარაჯე ძაღლებს აჯვარებდნენ ინგლისურ მასტიფებთან და მსგავს ძაღლებთან ესპანეთიდან, რის შედეგადაც გაჩნდა ეს ძლიერი, ზოგჯერ მძვინვარე ცხოველი. ეს ძალიან ძველი ჯიშია, იგი უფრო მეტად წააგავს ცოტა ხნის წინ გამოყვანილ ბულმასტიფს, ვიდრე ძველინგლისურ მასტიფს. არსებობის დასაწყისში ბორდოულ დოგებს სამხრეთ საფრანგეთში იყენებდნენ ტახზე და დათვზე სანადიროდ. უშიშარი ძაღლები გამოდიოდნენ არენაზე ძაღლებთან და სხვა ცხოველებთან საბრძოლველად. საფრანგეთის საზღვრებს გარეთ ეს ჯიში მხოლოდ 1989 წელს ამერიკული მხატვრული ფილმის „ტერნერი და ჰუჩი“-ის (ტომ ჰენქსის მონაწილეობით) ეკრანებე გამოჩენის შემდეგ აღიარეს.

ბორდოულ დოგს ახასიათებს დამოუკიდებელი ძალა. იგი ეჭვიანია უცხნობების მიმართ და უყვარს უცნობი ადამიანების შეშინება. ბორდოული დოგის შეფერილობა შეიძლება იყოს ოქროსფერი, ჩალისფერი, წითელი ხის ფერი. ოვალური თვალების ზემოთ კანის ნაკეცებია. დიდი, ნაოჭებით დაფარული თავი საშიშ შთაბეჭდილებას ქმნის, თავის ქალა განიერი და მოკლეა. კუდი გრძელია და მოკლე ბალნითაა დაფარული. ბორდოული დოგი კარგად ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას. ასევე ადვილად ეგუება ცხელ, მზიან და ცივ კლიმატს, კარგი მოდარაჯეა, ბალანი განსაკუთრებულ მოვლას არ საჭიროებს. სჭირდება დიდი ფიზიკური დატვირთვა.
ჯემალ გოგიაშვილი

ჯემალ გოგიაშვილი (დ. 6 მაისი, 1988) — ქართველი ფეხბურთელი, ცენტრალური მცველი. უთამაშია „ვიტ ჯორჯიას“, „ბორჯომის“, „გურიას“, „სამტრედიას“, „დილას“ და „ცხინვალის“ რიგებში. 2016 წელს გახდა საქართველოს ჩემპიონი.

ტიტულები
ეროვნული ლიგა: 2016
ეროვნული ლიგა, მეორე ადგილი: 2015/2016
საქართველოს სუპერთასის ფინალისტი (1): 2010/2011
საქართველოს სუპერთასის გამარჯვებული: 2016/2017
სენედი

სენედი — ძველი ეგვიპტის ფარაონი დინასტიიდან. სენედის („შემაძრწუნებელი“) სახელი ცნობილია საკარის და ტურინის სამეფო სიებში. აბიდოსის სიაში მოიხსენიება სახელით სენედი. მანეთონმა ბერძნულად გადათარგმნა, როგორც სეტენესი და თვლიდა, რომ მეფობდა 41 წელი.

ფარაონების ძველი სიების თანახმად, ნინეჩერის მეორე მემკვიდრე იყო ფარაონი სახელით ნესუტ ბიტი - სენედი. მაგრამ არ არის დამამტკიცებელი წარწერები ამ ფარაონის შესახებ. საუკეთესო დამამტკიცებელი საბუთია ბლოკი, რომელზეც წარწერაა - - , რომელიც გიზაში, ფარაონ ხეფრენის აკლდამაში აღმოაჩინეს. ეს შეიძლება იყოს დინასტია, თუმცა წარწერები მოგვითხრობენ უფრო ძველ თარიღს.

სახელი სენედი ერთადერთხელ მოიხსენიება ძველი პერიოდის ბრინჯაოს ქანდაკების სარტყელზე. უცნობია სენედი თანამედროვე ეგვიპტოლოგებისათვის, თუმცა მის შესახებ ახსოვდათ მის თანამემამულეებს მისი სიკვდილიდან 100 წლის მანძილზე.

სენედის აკლდამა არ არის იდენტიფიცირებული. არის ვერსია, რომ საფეხურებიანი პირამიდის აღმოსავლეთით მთის მასივის ქვემოთ იყო სენედის აკლდამა. ასაევე შერიც დასაფლავებული იყო ჩრდილოეთით.
ვენეგი

ვენეგი, უაჯენესი, უნეგი, ვენგენებტი — ძველი ეგვიპტის ადრეული მეფეების დინასტიის მეოთხე ფარაონი. სახელი უაჯენსი მოიხსენიება აბიდოსის და საკარის სიებში.

მმართავდა 8 წლის განმავლობაში ფარაონების ნინეჩერის და სენედის შორის, ეგვიპტის ჩრდილოეთს. როგროც ამ დინასტიის უმრავლეს ფარაონებზე, თანამედროვე მეცნიერებისათვის პრაქტიკულად არაფერი არ არის ცნობილი მისი მმართველობის შესახებ.

ცალკეულმა გამოკვლევებმა ცხადყო, თითქოს ვენეგი და პერიბსენი ერთი და იგივე სახეა, მაგრამ ეს ვერსია უარყოფილია უმრავლესი კოლეგების მიერ. უკანასკნელი მონაცემებით გერმანელმა ეგვიპტოლოგმა გამოიკვლია წარწერები ვენეგის მმართველობის დროს და შეუსაბამა სახელს - ხორ რანები. წარწერა უნეგის აკლდამაზე ძალიან ჰგავს წარწერას, რომ მისი მმართველობა გავრცელებული იყო ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში.
ჰუნი (ფარაონი)

ჰუნი — ძველი ეგვიპტის მესამე დინასტიის ბოლო ფარაონი. მისი სახელი ითარგმნება, როგორც „მკაფავი“.

ჰუნი ითვლება ფარაონ სნეფრუს და დედოფალი ხეტეპხერესის მამად. ეგვიპტის ჩრდილოეთ საზღვრის დასაცავად პირველ ჭორომთან ასუანიდან სამხრეთით მან დააფუძნა ციხესიმაგრე კუნძულ ელეფანტინაზე. ადამიანი ჰუნის სახელწოდებით მოიხსენიება მაღალჩინოსან კარისკაცად ჯერ კიდევ ფარაონ ჯოსერის დროს. ამიტომ თუ დაუშვებთ, რომ ეს პიროვნება არის ფარაონი ჰუნი, მაშინ ის მოსულა ხელისუფლებაში ხანდაზმული. მიუხედავად ამისა ფარაონების ტურინის სია უთმობს მას მმართველობის 24 წელს.

ჰუნის პირამიდა
ჰუნის ჰქონდა მიძღვნილი ორი პირამიდა. ყველაზე დიდი იმყოფება მედუმში და მოცულობით აღემატება იმხოტეპის მიერ შექმნილ ჯოსერის პირამიდას საკარაში. თავდაპირველად ეს პირამიდა იყო კიბისებური, მაგრამ ჰუნი დაიღუპა ჯერ კიდევ მშენებლობის დასრულებამდე, როდესაც პირამიდამ მიაღწია 7 კიბის სიმაღლეს.
მისი მემკვიდრე სნეფრუმ ბრძანება გასცა გაეგრძელებინა მშენებლობა და მან მიაღწია 8 საფეხურს. (არსებობს თეორება, რომ პირამიდა მთლიანად ააშენა სჰენფრუმ. მხოლოდ მოგვიანებით მან გადაწყვიტა დაესაფლავებინა მისი წინამორბედი). შემდეგ ახალმა ფარაონმა ბრძანა შეევსო სიცარიელე კიბეებს შორის ქვებით და მთლიანი მშენებლობა მოეპირკეთებინა თურქული კირქვით. რითიც გადააქცია იგი პირველ პირამიდათ გლუვი კედლებით. პირამიდას სიმაღლე იყო 118 მეტრი. ამ პირამიდაში არ არის აღმოჩენილი სარკოფაგის კვალი. მოგვიანებით ეს პირამიდა ძლიერ დაზიანდა. პირველი 20 მეტრი საფუძვლიდან დაიფარა სილით, ხოლო დანარჩენი აღმართულია ზედაპირიდან და შეადგენს ნახევარზე ნაკლებს საწყისი ზომებიდან.

ამ პირამიდის ირგვლივ პირველად იყო შექმნილი ტაძრების კომპლექსი, რომლის დანიშნულება იყო ემსახურა გარდაცვლილი ფარაონის პატივსაცემად. თვითონ კომპლექსი შემოღობილი იყო კედლებით. პირამიდების რაიონში ფრანგი არქეოლოგის ფრანსუა მარიეტის მიერ 1871 წელს აღმოაჩინეს მაღალჩინოსნების საფლავები, სადაც ინახებოდა ძველი ხელოვნების შედევრები. ჰუნის პირამიდების დიდი ნაწილი ჩვენს დრომდე არ შემორჩა. მეორე სიმბოლური და პატარა პირამიდა იყო აშენებული ჰუნის მიერ ელეფანტინაზე პირველ კარიბჭესთან. თუ რატომ აშენდა პირამიდა განმარტოვებულ ნილოსის კუნძულზე, ამის შესახებ არსებობს წინააღმდეგობები.

ჰუნის სიკვდილის შესახებ მოთხრობილია ერთ-ერთი უძველესი, ჩვენამდე მოღწეულ ნაწარმოებში „პტახოტეპის მცნება“.
თურქესტანის ქედი

თურქესტანის ქედი — მაღალმთიანი განედური მიმართულების ქედი ჰისარ-ალაის სისტემაში, შუა აზიაში. განფენილია ყირგიზეთის, უზბეკეთისა და ტაჯიკეთის ტერიტორიებზე. სამხრეთით მდინარე ზარაფშანის ხეობით გამოყოფილია ზარაფშანის ქედისაგან. გადაჭიმულია აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ მათჩის სამთო კვანძიდან სამარყანდის ოაზისამდე დაახლოებით 340 კმ სიგრძეზე. სიმაღლე 5509 მ-მდე; უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილში 5621 მ-მდე. ფერდობები დანაწევრებულია მდინარეთა ხეობებით. უმეტესწილად აგებულია ფიქლებითა და ქვიშაქვებით. თხემზე მთა-მყინვარული ფორმებია. გამყინვარება ძლიერ ქედის აღმოსავლეთ ნაწილშია გამოხატული. ჩრდილოეთ კალთაზე ღვიის ბუჩქნარი და ნათელი ტყეებია, სამხრეთ კალთაზე — მთის სტეპი, თხემზე — მუდმივი თოვლი და მყინვარები. თურქესტანის ქედზე, შაჰრისტანის უღელტეხილზე (3378 მ) გადის საავტომობილო გზატკეცილი დუშანბე–ხუჯანდი.
იური ვარდიმიადი

}
|სიმაღლე =
|პოზიცია = თავდამსხმელი
|ახალგაზრდული წელი1 = 1940
|ახალგაზრდული კლუბი1 =
|წელი1 = 1942–1948
|წელი2 = 1949
|წელი3 = 1950–1955
|კლუბი1 = დინამო ს.
|კლუბი2 =
იური დიმიტრის ძე ვარდიმიადი (დ. 1 იანვარი, 1925, დრანდა, აფხაზეთის სსრ, ამიერკავკასიის სფსრ — გ. 7 ივნისი, 1956) — ქართველი და საბჭოთა ფეხბურთელი, თავდამსხმელი. იცავდა სოხუმის „დინამოს“, ლენინგრადის „დინამოსა“ და თბილისის „დინამოს“ ღირსებას. საბჭოთა კავშირის ვიცე-ჩემპიონი (1951, 1953) და ბრინჯაოს პრიზიორი (1950) თბილისის „დინამოს“ შემადგენლობაში. საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატი (1950).

კარიერა
ფეხბურთის თამაში დაიწყო სოხუმის ახალგაზრდულ გუნდში. სოხუმის „დინამოს“ შემადგენლობაში გაიმარჯვა საქართველოს სსრ თასის გათამაშებაში. 1949 წლის საფეხბურთო სეზონი ლენინგრადის „დინამოში“ გაატარა, სადაც კლუბის ერთ-ერთი წამყვანი მოთამაშე იყო. მის რიგებში უმაღლესი ლიგის 24 შეხვედრაში ითამაშა და 8 ბურთი გაიტანა.

1950 წლიდან თბილისის „დინამოს“ ძირითადი შემადგენლობის მოთამაშეა. თბილისელთა რიგებში ექვსი სეზონი გაატარა. გუნდთან ერთად 1950 წელს საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი გახდა, ხოლო 1951 და 1953 წლებში საკავშირო ჩემპიონატების ვიცე-ჩემპიონის ტიტული მოიპოვა. ამას გარდა, თბილისელთა მაისურით 7 საერთაშორისო ამხანაგური შეხვედრა ჩაატარა და 6 გოლი გაიტანა.

ერთ-ერთი ასეთი მატჩი, 1951 წლის 16 ნოემბერს თბილისის „დინამოს“ პოლონური ტურნეს ფარგლებში, კრაკოვში გაიმართა, სადაც „დინამო“ ადგილობრივ „გვარდიას“ დაუპირისპირდა. დინამოელები ასეთი შემადგენლობით გავიდნენ მოედანზე: მარღანია, ელოშვილი, ძიაპშიპა, სარჯველაძე, პანიუკოვი, ანთაძე, ჯოჯუა, გაგნიძე, ვარდიმიადი, ღოღობერიძე და ჭკუასელი. შეხვედრა სტუმართა გამარჯვებით, ანგარიშით 3–0 დამთავრდა. გოლები პოლონელთა კარში ავთანდილ ჭკუასელმა, იური ვარდიმიადიმ და ავთანდილ ღოღობერიძემ გაიტანეს.

საერთო ჯამში მან თბილისის „დინამოს“ შემადგენლობაში უმაღლესი ლიგის საკავშირო ჩემპიონატების 85 მატჩი (21 გოლი), ხოლო საკავშირო თასის გათამაშების 7 მატჩი ჩაატარა.

იგი 1956 წლის 7 ივნისს, 31 წლის ასაკში გარდაიცვალა.

მიღწევები
საკლუბო
დინამო თბილისი
საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი
ვიცე-ჩემპიონი: 1951, 1953
ბრინჯაოს პრიზიორი: 1950
ჩაიოტი

ჩაიოტი ან მექსიკური კიტრი — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე გოგრისებრთა ოჯახისა. უძველესი კულტურული მცენარეა. იგი ცნობილი იყო ჯერ კიდევ აცტეკებისთვის, მაიასთვის და სხვა ინდიელი ტომებისთვის. ევროპელებმა გაიცნეს საუკუნეში. მისი სამშობლოა ცენტრალური ამერიკა. ჩაიოტი, როგორც სამრეწველო კულტურა, მოჰყავთ მექსიკაში, ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში; ასევე, ვიეტნამში, კორეაში და აზერბაიჯანში. კლიმატური პირობები შესაძლებლობას იძლევა ჩაიოტი მოყვანილი იქნას ყირიმში, სამხრეთ უკრაინასა და მოლდოვაში. ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში აქვს ძვირფასი ბოსტნეული კულტურის მნიშვნელობა. აქვს ფართოდ მომრგვალებული ფოთლები, რომლის სიგრძეა 10–25 სმ. ყვავილები ერთსქესიანია, მომწვანო ან კრემისფერი, გვირგვინის დიამეტრია დაახლოებით 1 სმ. მამრობითი ყვავილები ჯგუფებადაა შეკრებილი, მდედრობითი ყვავილები კი ერთეულად ან ჯგუფად. ნაყოფი მსხლისებრი ან მომრგვალო ფორმის კენკრაა, რომლის სიგრძეა 7–20 სმ. იგი შეიცავს ვიტამენებს, პროტეინს, 19 თავისუფალ ამინომჟავას, სახამებელს, აზოტურ და მინერალურ ნივთიერებებს. აქვს შარდმდენი და საერთო მომამაგრებელი თვისებები. ძირითადად დიეტური კვებისათვის გამოიყენება.

საქართველოში ჩაიოტის კულტურით საუკუნეში დაინტერესდნენ და ჯერ აფხაზეთში გაავრცელეს, შემდეგ გურია-სამეგრელოსა და იმერეთის რეგიონებში. აგრეთვე მოისინჯა ნიადაგი მისი აღმოსავლეთ საქართველოში გავრცელების პერსპექტივებისათვის.

სახელწოდება „“ ნაუატლიდან ითარგმნება როგორც „ეკლებით დაფარული გოგრა“.
ფუტუნა (უოლისი და ფუტუნა)

ფუტუნა — კუნძული წყნარი ოკეანის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, რომელიც საფრანგეთის ზღვისიქითა ტერიტორიის უოლისის და ფუტუნას ნაწილია.

დასახელება
ითვლება, რომ ფუტუნას კუნძულმა თავისი სახელი მიიღო ფუტუს ხის პატივსაცემად, რომელიც იზრდება კუნძულის სანაპიროზე. საუკუნეში კუნძული ზოგიერთ რუკებზე აღინიშნებოდა ალოფატუს სახელით. ეს შედარებით მაღალი ვულკანური კუნძულებია. ზღვის დონიდან უმაღლესი წერტილებია — მთა პუკე 524 მეტრი (მისი სხვა სახელებია — სინგავი და სხაუტენის მთა. ზოგჯერ შეცდომით მიუთითებენ მის სიმაღლეს — 765 მეტრი). კუნძულმა დიდი ხანი არაა რაც განიცადა ამოწევა და აქვს ძლიერ ზიგზაგური რელიეფი. ზოგიერთი პატარა სანაპირო ვაკე ადგილების გამოკლებით, ამ კუნძულების ნაპირები დაკლაკნილია. ფუტუნას კუნძულის რელიეფი წარმოდგენილია დაბალი პლატოებით, რომლებიც თანდათანობით მაღლდება პუკეს მთისკენ. კუნძულ ფუტუნას უკიდურესი წერტილებია: ჩრდილოეთი — ფატუას კონცხი; აღმოსავლეთი — ველეს კონცხი; სამხრეთი — ნაპირი ველეს აეროდრომთან; დასავლეთი — ნაპირი სოფელ ტოლოკესთან. ფუტუნას კუნძული გეოლოგიურად ახალგაზრდაა, ამიტომ რიფები განლაგებულია ნაპირთან ახლოს (დაახლოებით 50 მეტრი) და ლაგუნას არ წარმოქმნის. ფუტუნას კუნძულს აქვს რიფი-ხალათი. რიფის აწევის გამო, ის არ აღმოჩნდა ღრმა და პერიოდულად ხვდება წყლის ზედაპირზე, რაც ხელს უშლის მის ზრდას.

ამ კუნძულებზე რეგულარულად ხდება მიწისძვრები. ბოლო, ინტენსივობით 6,5 რიხტერის სკალით, მოხდა 1993 წლის 13 მარტს) (5 ადამიანი გარდაიცვალა და 20-მა მიიღო დასახიჩრება). სამოაზე 2009 წლის მიწისძვრის დროს, ბიძგები ფუტუნას კუნძულზე არ შეიმჩნეოდა.

ფუტუნას კუნძულის ჩამოყალიბება დაიწყო პლიოცენის დროს (სამი ძველი ვულკანის წარმოშობა). მათი ვულკანური პროცესები შეჩერდა პლეისტოცენის პერიოდში. ვულკანური პროცესების შეჩერების შემდეგ კუნძულებმა განიცადა მნიშვნელოვანი ამოწევა (500 მეტრამდე).

ფუტუნას კუნძულზე დაახლოებით 50 მოკლე მდინარეა, რომელთაგან ყველაზე დიდია — ვაინიფაო, გუტუვაი, ვაი ლასი და ლეავა. სანაპიროები დაჭაობებულია. მდინარეები აპრილიდან ოქტომბრის ჩათვლით დამშრალია, ხოლო შემდეგ წვიმების სეზონის დროს უეცრად ივსება წყლით.

კუნძულის კლიმატი ტროპიკული პასატურია, ნოტიოა, მუდმივად თბილია, აშკარად გამოხატული მშრალი სეზონის გარეშე. ნალექების ყველაზე დიდი რაოდენობა მოდის ნოემბრიდან აპრილის ჩათვლით პერიოდში (წლის საშუალო რაოდენობა — 4000 მმ-ია, 80 %-იანი სინოტივის დროს). წელიწადში საშუალოდ დაახლოებით 24 წვიმიანი დღეა. წლის განმავლობაში ტემპერატურა მერყეობს 24 °-დან 30 °-მდე.

ისტორია
ევროპელებმა პირველად დაინახეს ეს კუნძულები 1616 წლის 28 აპრილს. ფუტუნას და ალოფის კუნძულების შორიახლოს გემით გაცურეს ნიდერლანდელმა ზღვაოსნებმა იაკობ ლემერმა და ვილემ სხაუტენმა. 1842 წლიდან კუნძული ფუტუნა საფრანგეთის კოლონიაა.

მოსახლეობა
ფუტუნას კუნძულზე 2013 წლის აღწერის მონაცემებით ცხოვრობს 3612 ადამიანი. მათი დიდი უმრავლესობა საუბრობს ფუტუნას ენაზე.

ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა
ადმინისტრაციულად ფუტუნას კუნძულები შედის ოლქებში ალო და სიგავი.
ალოფი (კუნძული)

ალოფი  — კუნძული წყნარ ოკეანეში, საფრანგეთის ზღვისიქითა ტერიტორიის უოლისის და ფუტუნას ნაწილი. ადმინისტრაციულად შედის ალოს ოლქში.

გეოგრაფია
ალოფის კუნძული მდებარეობს კუნძულ ფუტუნადან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 2 კმ-ში. კუნძულის ფართობი შეადგენს 32 კმ²-ს. ზღვის დონიდან უმაღლესი წერტილია — კოლოფაუს მთა, ანუ ბუგენვილი (417 მეტრი).

მოსახლეობა
2013 წელს კუნძულის მუდმივი მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა სულ 1 ადამიანს, მაგრამ კოლონიამდელ დროს ალოფის კუნძული მჭიდროდ იყო დასახლებული, ხოლო მოსახლეობის რაოდენობა იყო დაახლოებით 2 ათასამდე ადამიანი. კუნძულის ერთადერთი დასახლებული პუნქტია — სოფელი ალოფიტაი, რომელიც მდებარეობს კუნძულის დასავლეთ ნაწილში. ადრე არსებობდნენ სოფლები: სოლოგა, საავაკა, მუა. ფუტუნას კუნძულის ბევრ მოსახლეს აქვს მცირე საბაღე ნაკვეთები ალოფის კუნძულზე (ძირითადად მოჰყავთ თამბაქო).
ალო (ოლქი)

ალო (არაოფიციული სახელი — ’)  — საფრანგეთის ზღვისიქითა ტერიტორიის უოლისის და ფუტუნას კუნძულების სამიდან ერთი ადმინისტრაციული ოლქი.

მისი ტრადიციული სახელია ალოს სამეფო.

ალოს ოლქის შემადგენლობაში შედის კუნძულ ფუტუნას აღმოსავლეთი ნაწილი და პრაქტიკულად დაუსახლებელი ალოფის კუნძული ჰორნის (ფუტუნას) კუნძულებიდან.

ოლქის საერთო ფართობია — 85 კმ². მოსახლეობა — 2156 ადამიანი (2013 წელი). ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია მალა’ე, რომელშიც ცხოვრობს 192 ადამიანი (2013 წელი).

ოლქის დანარჩენი დასახლებული პუნქტები:
ონო (537 ადამიანი);
ტაოა (531 ადამიანი);
კოლია (309 ადამიანი);
ველე (211 ადამიანი);
პოი (190 ადამიანი);
ტამანა (183 ადამიანი);
ტუატაფა (2 ადამიანი);
კუნძულ ალოფიზე: ალოფიტაი — 1 ადამიანი.
სიგავი

სიგავი (მეორე სახელია — სინგავე)  — საფრანგეთის ზღვისიქითა ტერიტორიის უოლისის და ფუტუნას კუნძულების სამიდან ერთი ადმინისტრაციული ოლქი.

მისი ტრადიციული სახელია სიგავის სამეფო.

სიგავის ოლქის შემადგენლობაში შედის კუნძულ ფუტუნას დასავლეთი ნაწილი ჰორნის (ფუტუნას) კუნძულებიდან. ოლქს უკავია კუნძულის დაახლოებით მესამედი — 30 კმ² მთლიანი 83 კმ²-დან.

ოლქის საერთო ფართობია — 30 კმ². მოსახლეობა — 1457 ადამიანი (2013 წელი). ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია ლეავა, რომელშიც ცხოვრობს 368 ადამიანი (2013 წელი).

ოლქის დანარჩენი დასახლებული პუნქტები:
ფიუა (302 ადამიანი);
ნუკუ (257 ადამიანი);
ტოლოკე (194 ადამიანი);
ტავაი (177 ადამიანი);
ვაისეი (159 ადამიანი).

ოლქის ეკონომიკაში ჭარბობს ნატურალური სოფლის მეურნეობა და მცირე თევზჭერა ადგილობრივ ლაგუნაში.

მოსახლეობის უმრავლესობა პოლინეზიური წარმოშობისაა (97,3 %). ასევე მცირე რაოდენობით ცხოვრობენ ევროპელები.

ოლქის მოსახლეობის დიდი უმრავლესობა — კათოლიკეა.
ტიბეტური მასტიფი

ტიბეტური მასტიფი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია ტიბეტში ანტიკურ ხანაში.

ეს ჯიში, რომელიც ევროპული მასტიფების უმეტესობის წინაპარია, გადაშენებას ბრიტანელმა სელექციონერებმა გადაარჩინეს. თავდაპირველად ტიბეტური მასტიფები მოდარაჯე და მეცხვარე ძაღლები იყვნენ, ისინი მკაცრად ადევნებდნენ თვალყურს ფარაში წესრიგის დაცვას. დღესდღეობით მას პატივს სცემენ სიმამაცისა და შთამბეჭდავი გარეგნობისთვის. ოდესღაც მასტიფები იცავდნენ ნახირს ჰილამაებში და ტიბეტში, დღეს კი ის ძირითადად გამოფენებზე გამოდის. ეს ჯიში ჯერჯერობით მრავალრიცხოვანი არ არის, თუმცა შეიძლება ჩაითვალოს, რომ დასავლეთში მყარად მოიკიდა ფეხი.

ფართოძვლიანი და დიდთავა, მასიური ტიბეტური მასტიფი ევროპის, ამერიკის და იაპონიის მრავალი მეცხვარე და მებრძოლი ჯიშის და ზენენჰუნდის წინაპარია. მისი შენახვა ძნელი არ არის, ის თავაზიანად გულგრილია და შეიძლება უბრალოდ სიცოცხლით დატკბეს, თუმცა თავგამოდებით დაიცავს იმას, რაც საკუთარ სახლად და თავის ტერიტორიად მიაჩნია. ტიბეტურ მასტიფს აქვს გრძელი, სწორი, გლუვი ბალანი, რომლის შეფერილობა შეიძლება იყოს ნაცრისფერი, ოქროსფერი, შავი-ხორბლისფრიტ, ყავისფერი, შავი. ის ვერ ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას. კარგად უძლებს სიცივეს, ბალანს განსაკუთრებული მოვლა სჭირდება, კარგი მოდარაჯეა, სჭირდება დამატებითი ფიზიკური დატვირთვა.