iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მთვარის ხილული მხარე

მთვარის ხილული (წინა) მხარე — მთვარის ზედაპირის ნაწილი, რომელიც დედამიწიდან იმზირება.

სინქრონული ბრუნვის გამო, მთვარის დედამიწის გარშემო ბრუნვის პერიოდი და მისი ღერძის გარშემო ბრუნვის პერიოდი ემთხვევა, ამიტომ დედამიწიდან მთვარის მხოლოდ ერთი ნახევარსფეროს დაკვირვებაა შესაძლებელი. ეს სინქრონიზაცია განპირობებულია დედამიწიდან მომდინარე მოქცევითი ძალების ზემოქმედებით მთვარეზე მასის განაწილების არათანაბარობაზე.

ლიბრაცია
მთვარის ბრუნვა თავისი ღერძის გარშემო და დედამიწის გარშემო იდეალურად ზუსტად არ ემთხვევა: მთვარე დედამიწის გარშემო ცვალებადი კუთხური სიჩქარით ბრუნავს მთვარის ორბიტის ექსცენტრიულობის გამო (კეპლერის მეორე კანონი) - ის უფრო სწრაფად მოძრაობს პერიგეასთან და უფრო ნელა აპოგეასთან. თუმცა, მთვარე თანაბრად ბრუნავს საკუთარი ღერძის გარშემო. ეს საშუალებას აძლევს მთვარის შორეული მხარის დასავლეთ და აღმოსავლეთ კიდეებს დედამიწიდან ჩანდეს.

არსებობს რამდენიმე სახის მთვარის ლიბრაცია:
მთვარის რხევა აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებით, ეგრეთ წოდებული ოპტიკური (გეომეტრიული) ლიბრაცია გრძედზე (მაქსიმალური სიდიდე 7° 45'), რაც იმის შედეგია, რომ მთვარე ბრუნავს მუდმივი კუთხური სიჩქარით, ხოლო დედამიწის ირგვლივ გარემოიქცევა არათანაბარი სიჩქარით.
მთვარის ოპტიკური ლიბრაცია განედზე წარმოადგენს მთვარის რხევებს ჩრდილო-სამხრეთის მიმართულებით (მაქსიმალური სიდიდე 6° 41'), რაც გამოწვეულია მთვარის ბრუნვის ღერძის დახრით მთვარის ორბიტის სიბრტყის მიმართ. ამის გამო დედამიწისაკენ დროდადრო მოქცეულია მთვარის ხან სამხრეთი, ხან კი ჩრდილოეთი პოლუსი.
დღეღამური ანუ პარალაქსური მთვარის ლიბრაცია (მაქსიმალური სიდიდე ~1°) აიხსნება იმით, რომ დამკვირვებელი დედამიწის ღერძული ბრუნვის გამო გადაადგილდება სივრცეში და მთვარეს დაინახავს სხვადასხვა მიმართულებიდან.

მთვარის ლიბრაციის გამო დედამიწიდან შეიძლება დავაკვირდეთ მთვარის ზედაპირის ნახევარზე მეტს (~59%).

არსებობს კიდევ მთვარის ჭეშმარიტი ანუ ფიზიკური ლიბრაცია (მაქსიმალური სიდიდე ~2'), რაც გამოწვეულია მთვარის სამღერძა ელიფსოიდზე დედამიწის გრავიტაციული ზემოქმედებით.

მთვარის ზედაპირი
1959 წლამდე, როდესაც მთვარის უკანა მხარე პირველად იქნა გადაღებული, სელენოგრაფიის კველევის ობიექტი მხოლოდ ხილული მხარე წარმოადგენდა. რადგან მთვარის ზედაპირის ძირითადი მახასიათებლები შეუიარაღებელი თვალითაც ჩანს, რუკების შედგენა დიდი ხნის წინ დაიწყო და საუკუნეში ტელესკოპის გამოგონების შემდეგ, სელენოგრაფიამ ახალ დონეს მიაღწია. 1651 წელს იტალიელმა ასტრონომმა ჯოვანი რიჩოლიმ მთვარის ზედაპირის მრავალ ობიექტს სახელები მიანიჭა, რომელთაგან ბევრი დღესაც გამოიყენება.

დედამიწიდან მთვარეზე სხვადასხვა სელენოლოგიური დეტალების დანახვაა შესაძლებელი - ზღვები, კრატერები, მთები და ქედები, ნაპრალებები და ნაოჭები.

ზოგიერთი კვლევის თანახმად, მთვარის ხილულ მხარეს ზღვის ლავის საფარი მნიშვნელოვნად უფრო ძველია, ვიდრე უკანა მხარის; ასაკობრივი სხვაობა შეიძლება ნახევარი მილიარდი წელიც იყოს.
ზეფართელიანდაგიანი სიგანის რკინიგზა

ზეფართელიანდაგიანი სიგანის რკინიგზა — რკინიგზის ლიანდაგი, რომლის სიგანე მნიშვნელოვნად უფრო განიერია, ვიდრე ჩვეულებრივი რკინიგზის ლიანდაგისა. ისტორიულად გამოტანილი იქნა ასეთი რკინიგზების მშენებლობის ბევრი პროექტი, რომლებიც დარჩნენ (ზოგიერთის გამოკლებით, როგორიცაა იზამბარ კინგდომ ბრუნელის პროექტი) არარეალიზირებულები.

უპირატესობა და ნაკლოვანებები
ზეფართელიანდაგიანი სიგანის რკინიგზებიდან რეალური სარგებელი: ხელშესახები ეკონომიკური სარგებელი — არაგაბარიტული ტვირთის გადატანის შესაძლებლობა (რომლებიც, შეადგენენ საერთო ტვირთის საკმაოდ უმნიშვნელო ნაწილს). ასევე შეიძლება დავასახელოთ სამგზავრო ვაგონების კომფორტის ამაღლების ახალი შესაძლებლობები.

ნაკლოვანებებს შორის ყველაზე მთავარია — მთლიანად ახალი რკინიგზის ქსელის შექმნის აუცილებლობა, რაც ძველ ქსელთან დაკავშირებულია მხოლოდ გადასაჯდომი და გადასატვირთი პუნქტებით.

რეალიზებულები
რუსეთის იმპერია
რუსეთის იმპერიაში პირველი რკინიგზა (ცარსკოსელსკის რკინიგზა, აშენდა 1836 წელს) იყენებდა 1829 მმ-ან ლიანდაგის სიგანეს; 1897 წლის შემდეგ გადაიკერა 1524 მმ ლიანდაგის სიგანეზე.

ინგლისი
ლიანდაგის სიგანის მეორე რადიკალური გაფართოების პროექტი განხორციელდა ინგლისში ინჟინერ იზამბარ კინგდომ ბრუნელის მიერ. 2140 მმ-ანი ლიანდაგის სიგანის რკინიგზები 1838 წლიდან დაწყებული შენდებოდა კომპანია „ -ის“ მიერ, მაგრამ 1864 წელს დაიწყო მათი გადაკერვა 1435 მმ-ან ლიანდაგის სიგანეზე, რომელიც დამთავრდა 1892 წელს.

სსრკ
საბჭოთა კავშირში აშენდა და 1976 წელს ექსპლოატაციაში ჩაბარდა 9000 მმ-ანი ზეფართე ლიანდაგის სიგანის რკინიგზა — კრასნოიარსკის ჰესის გემამწევი.

რაკეტა-მატარებელ ნ-1-ის, ხოლო მოგვიანებით — რაკეტა-მატარებელ „ენერგიის“ ტრანსპორტირებისთვის ბაიკონურის კოსმოდრომზე დაიგო ზეფართე სიგანის ორი 1520 მმ სიგანის მქონე ლიანდაგი, რომლებიც ერთმანეთისგან 18 მეტრის დაშორებით იყო განლაგებული.

პროექტები
გერმანია
ერთ-ერთი ყველაზე უფრო ამბიციური პროექტი მუშავდებოდა ნაცისტურ გერმანიაში 1930-იან—1940-იან წლებში. გათვალისწინებული იყო 3000 მმ-ანი ლიანდაგის სიგანის გამოყენება (თავდაპირველად 4000 ან 4600 მმ-იც კი). მოძრავი შემადგენლობა უნდა ყოფილიყო სიგანით 8000 მმ და სიმაღლით 7500 მმ. ღერძზე დატვირთვა უნდა ყოფილიყო 30—35 ტძ; სამგზავრო მატარებლების სიჩქარე 200—250 კმ/სთ. ელექტროფიკაცია უნდა მომხდარიყო მესამე რელსის დახმარებით.

სსრკ
25 მაისის პაქტი

25 მაისის პაქტი — შეთანხმება, რომელიც არგენტინის პრეზიდენტმა ხავიერ მილეიმ, არგენტინის 23 პროვინციის გუბერნატორებსა და დედაქალაქ ბუენოს-აირესის მთავრობის მეთაურს შესთავაზა. იგი ეფუძნება მთავრობის მიერ წარმოდგენილ 10 ძირითად პუნქტს.

დეტალები
2024 წლის 1 მარტს, ეროვნული კონგრესის 142-ე მორიგი სესიის გახსნაზე, მილეიმ პაქტის შესახებ განაცხადა. აღნიშნული ათი პუნქტია:

კერძო საკუთრების დაცვა
ბალანსირებული ბიუჯეტი
საჯარო ხარჯების შემცირება
საგადასახადო რეფორმა
ფედერალური საგადასახადო შემოსავლების გადანაწილების გადახედვა
პროვინციების მიერ ბუნებრივი რესურსების ათვისება
შრომის რეფორმა ფორმალური დასაქმების ხელშესაწყობად
საპენსიო სისტემის რეფორმა
პოლიტიკური რეფორმა
თავისუფალი ვაჭრობა

პაქტის გაფორმება გადაიდო არგენტინის სენატის პლენარულ კომისიაში „არგენტინელთა თავისუფლების საფუძვლებისა და საწყისი წერტილების შესახებ“ კანონსა (ე. წ. „ბაზისების კანონი“) და ფისკალურ პაკეტთან დაკავშირებული სირთულეების გამო. მიუხედავად იმისა, რომ შეთანხმებას ხელი არ მოეწერა დათქმულ თარიღში (რომელიც მაისის რევოლუციის აღსანიშნავად იყო შერჩეული), მან ძველი სახელწოდება შეინარჩუნა. „ბაზისების კანონისა“ და ფისკალური პაკეტის დამტკიცების შემდეგ, 20 ივნისს, ქალაქ როსარიოში არგენტინის დროშის დღისადმი მიძღვნილ ღონისძიებაზე, მილეიმ კვლავ მიიწვია გუბერნატორები 9 ივლისს ტუკუმანის რეზიდენციაში. არგენტინის დამოუკიდებლობის დეკლარაციის 208-ე წლისთავზე, დამსწრე გუბერნატორებმა პაქტს ხელი მოაწერეს.
ნაპანკისევი

ნაპანკისევი — ისტორიული სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, პანკისის ხეობაში (ახლანდ. ახმეტის მუნიციპალიტეტი).

იხსენიება საუკუნის აღწერების დოკუმენტებში, ასევე ვახუშტი ბატონიშვილის „აღწერა სამეფოსა საქართველოსაზე“ თანდართულ სოფლების სიაში და იოანე ბატონიშვილის „ქართლ-კახეთის აღწერაში“ პანკისის ხეობის სოფლებს შორის დასახელებულია ნაპანკისევი და ხალაწანი. ვახუშტის რუკაზე ნაპანკისევი დღევანდელი სოფელ ზემო ხალაწნის ტერიტორიაზე არის აღნიშნული. სახელწოდება „ნაპანკისევი“ გამოხატავს წინა ვითარებას — „ნა-პანკის-ევ-ი“, რაც, შესაძალოა, ლეკების თავდასხმების შედეგად გამოწვეულ ნგრევას ასახავდეს.

 საუკუნის მეოთხედის აღწერის საბუთის (ხეც, ფონდი , საქმე 1607) მიხედვით ნაპანკისევი პანკისის ხეობის 7 სოფლიდან ერთ-ერთია. სოფელში ცხოვრობდა 10 კომლი, ვინმე პეტრეს ყმები. ყველა მათგანის სახელი ქართულია: ოთიკა, გიუნა და გარსევან ცქიროშვილები, რამაზ რამაზაშვილი, ბეჟან, თამაზ, პატატი და პაპუნა ცოკიშვილები, იოთამ ავგაროზიშვილი. ნაპანკისევში ცხოვრობდა აგრეთვე ელო ნაცვალი, რომელსაც ბატონისაგან რაიმე „სამოხელეო“ საქმე ჰქონდა დავალებული. საუკუნეში ნაპანკისევის სახელით დასახლება აღარ გვხვდება. - საუკუნეების მიჯნაზე ნასოფლარის მახლობლად დასახლდნენ ფშავლები და გააშენეს ზემო ხალაწანი.
აიზა გაზუევა

აიზა გაზუევა (; დ. 14 მარტი, 1984 — გ. 29 ნოემბერი, 2001) — ჩეჩენი ქალი, რომელმაც 2001 წლის 29 ნოემბერს განახორციელა თვითაფეთქება, რის შედეგადაც მოკლა რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი გაიდარ გაჯიევი.

ბიოგრაფია
აიზა გაზუევა დაიბადა დაახლოებით 1983 წელს. თვითაფეთქების მომენტში იგი 18-დან 20 წლამდე ასაკის იყო. ზოგიერთი მონაცემის თანახმად, ჩეჩნეთის მეორე ომის დროს მან 16 ნათესავი დაკარგა, მათ შორის მეუღლე (რომელზეც თავდასხმამდე მხოლოდ ორი თვით ადრე დაქორწინდა), ორი ძმა და დეიდაშვილი/მამიდაშვილი. მისი ინვალიდი ძმა, რომელმაც ჩეჩნეთის პირველი ომის დროს ნაღმზე აფეთქების შედეგად ორივე ფეხი დაკარგა, რუსმა სამხედროებმა საკუთარ სახლთან ახლოს ყოველგვარი მიზეზის გარეშე მოკლეს. მოცემულ რაიონში რუსული ჯარების სარდალი, გენერალი გაიდარ გაჯიევი, ადგილობრივ მოსახლეობაში დიდი არაპოპულარობით სარგებლობდა. მას ხშირად ადანაშაულებდნენ მშვიდობიანი მოსახლეობის წინააღმდეგ ჩადენილ სისასტიკეში. გავრცელებული ინფორმაციით, გაჯიევმა გაზუევა იმ ადგილას დაიბარა, სადაც მისი დაპატიმრებული მეუღლე წამებით მოკლა, შემდეგ კი ქალს თავი ქმრის მუცლის ღია ჭრილობაში ჩააყოფინა. სხვა ვერსიით, გენერალმა გაზუევას თავად განუცხადა, რომ დაკითხვის დროს საკუთარი ხელით მოკლა მისი მეუღლე.

თვითაფეთქება
2001 წლის 29 ნოემბერს გაზუევა სამხედრო კომენდატურის წინ მდგარ რუსი ჯარისკაცების ჯგუფს მიუახლოვდა, რომელთა შორისაც გენერალი გაჯიევი იმყოფებოდა. მოწმეთა ჩვენებების თანახმად, გაზუევას უკანასკნელი სიტყვები იყო: „მიცნობთ?“ ან „კვლავ გახსოვარ?“, რაზეც გაჯიევმა უპასუხა: „შენთან სალაპარაკოდ არ მცალია!“. გაზუევა და გაჯიევის ორი პირადი მცველი ადგილზევე დაიღუპნენ, კიდევ ორი ჯარისკაცი კი დაიჭრა. თავად გაჯიევი, რომელსაც ჯავშანჟილეტი ეცვა, მძიმედ დაიჭრა (გავრცელებული ინფორმაციით, მან ორივე თვალი და ერთი ხელის მტევანი დაკარგა) და მიღებული ტრავმებისგან რამდენიმე დღეში, 1 დეკემბერს გარდაიცვალა.

შედეგები
გაზუევას ოჯახისა და ადგილობრივი მოსახლეობის წინააღმდეგ რუსი სამხედროების მხრიდან სასტიკი რეპრესიების ტალღა აგორდა. სამხედროებმა ააფეთქეს გაზუევას, მისი მშობლებისა და კიდევ სულ მცირე ოთხი ოჯახის სახლი, ხოლო გაზუევას ოჯახის რამდენიმე მამაკაცი დააკავეს და სცემეს. თავდასხმიდან მალევე, ქალაქ ურუს-მარტანში 72 ადამიანი დააკავეს, რომელთა ნაწილიც უგზო-უკვლოდ დაიკარგა. გაჯიევის გარდაცვალებიდან ერთი დღის შემდეგ, ურუს-მარტანის რაიონის სოფელ ალხან-იურთიში რამდენიმე პირი დააკავეს, რომელთაგან ზოგიერთი მოგვიანებით მოკლული იპოვეს. 13 დეკემბერს ჩეჩნეთში აღმოაჩინეს ასაფეთქებელი მოწყობილობებით დაღუპული რამდენიმე მამაკაცის დასახიჩრებული ცხედარი. მოგვიანებით ისინი ამოიცნეს, როგორც დეკემბრის დასაწყისში ურუს-მარტანის რაიონის სამი სოფლიდან გაუჩინარებული მაცხოვრებლები, მათ შორის ოთხი ალხან-იურთში დაკავებულთაგან: ლომ-ალი იუნუსოვი, მისი ნათესავი მუსა იუნუსოვი, შამილ ჯემალდაევი და ასლან ტარამოვი.
კოშის ნაპრალი

კოშის ნაპრალი — ნაპრალი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის აღმოსავლეთ ნაწილში (კვადრანტები -12, -61). სახელი ეწოდა ნაპრალის მახლობლად არსებული, კრატერ კოშის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1964 წელს).

კოშის ნაპრალი გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთის მიმართულებით 167.00 კმ-ზე, ხოლო მისი სელენოგრაფიული კოორდინატებია:
ჩრდილო-დასავლეთის კიდე — ;
სამხრეთ-აღმოსავლეთის კიდე — ;
ცენტრი — .
კოშის საფეხური

კოშის საფეხური — კლდის საფეხური მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის აღმოსავლეთ ნაწილში (კვადრანტები -12, -61). სახელი ეწოდა საფეხურის მახლობლად არსებული, კრატერ კოშის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1964 წელს).

კოშის საფეხური გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთის მიმართულებით 169.85 კმ-ზე, ხოლო მისი სელენოგრაფიული კოორდინატებია:
ჩრდილო-დასავლეთის კიდე — ;
სამხრეთ-აღმოსავლეთის კიდე — ;
ცენტრი — .
კლეომედე

კლეომედე — ძველი ბერძენი ასტრონომი და სტოიკოსი ფილოსოფოსი.

კლეომედეს სახელით მხოლოდ ერთი ნაშრომია შემორჩენილი: „სწავლება ციური სხეულების ბრუნვის შესახებ“ .

კლეომედეს ცხოვრების დრო გაურკვეველია. ის ხშირად თარიღდება ჩვენი წელთაღრიცხვით საუკუნის მეორე ნახევრით, იმის საფუძველზე, რომ კლეომედეს წიგნი შეიცავს მრავალ წყაროს და ვრცელ ციტატებს სტოიკოს პოსიდონიუსის ნაშრომებიდან (ძვ. წ. საუკუნის პირველი ნახევარი), მაგრამ არ ახსენებს პტოლემეს (ახ. წ. საუკუნის პირველი ნახევარი). თუმცა, სხვა თვალსაზრისის თანახმად, კლეომედეს საგნისა და მეთოდის სპეციფიკა არ საჭიროებდა პტოლემეს მითითებებს; ოტო ნოიგებაუერის თანახმად, კლეომედეს მიერ მოხსენებული ასტრონომიული დაკვირვებების შედეგები უკეთ შეესაბამება ჩვენი წელთაღრიცხვით მეოთხე საუკუნის მეორე ნახევრის სურათს.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს კლეომედე.
კლეომედეს ნაპრალი

კლეომედეს ნაპრალი — ნაპრალი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის აღმოსავლეთ ნაწილში (კვადრანტები -13, -44). სახელი ეწოდა ნაპრალის ირგვლივ არსებული, კრატერ კლეომედეს მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1964 წელს).

კლეომედეს ნაპრალი გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთის მიმართულებით 45.54 კმ-ზე, ხოლო მისი სელენოგრაფიული კოორდინატებია:
ჩრდილო-დასავლეთის კიდე — ;
სამხრეთ-აღმოსავლეთის კიდე — ;
ცენტრი — .
კლეოპატრას ნაპრალი

კლეოპატრას ნაპრალი — ნაპრალი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში (კვადრანტები -04, -38). სახელი ეწოდა ქალის ბერძნული სახელის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1976 წელს).

კლეოპატრას ნაპრალი გადაჭიმულია ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთის მიმართულებით 14.66 კმ-ზე, ხოლო მისი სელენოგრაფიული კოორდინატებია:
ჩრდილო-აღმოსავლეთის კიდე — ;
სამხრეთ-დასავლეთის კიდე — ;
ცენტრი — .
კონონ სამოსელი

კონონ სამოსელი (; დ. ძვ. წ. 280, სამოსი — გ. ძვ. წ. 220, ალექსანდრია) — ძველი ბერძენი ასტრონომი და მათემატიკოსი.

კონონი დაიბადა სამოსის კუნძულზე და სავარაუდოდ, ეგვიპტის ქალაქ ალექსანდრიაში გარდაიცვალა, სადაც მმართველ პტოლემე ევერგეტეს კარის ასტრონომად მსახურობდა.

ვირგილიუსის რომაელი კომენტატორის, პრობუსის თანახმად, კონონმა შვიდ წიგნად დაწერა ასტრონომიული ნაშრომი. კონონმა ასევე შეადგინა ასტრონომიული კალენდარი, რომელიც შეიცავდა უძრავი ვარსკვლავების ამოსვლისა და ჩასვლის დროებს, ასევე ამინდის პროგნოზებს.

კონონის ხსენება სხვა უძველესი მეცნიერების ნაშრომებშიც შემორჩენილია. ცნობილია, რომ კონონი არქიმედეს მეგობარი იყო და მასთან ცოცხალ მიმოწერას ინარჩუნებდა. ალექსანდრიელი პაპოსი ამტკიცებს, რომ კონონმა აღმოაჩინა არქიმედეს სპირალი, რომელიც მოგვიანებით არქიმედემ გამოიკვლია. აპოლონიოს პერგელი იუწყება, რომ კონონმა გამოიკვლია კონუსური კვეთები და მისმა დასკვნებმა საფუძველი ჩაუყარა აპოლონიოსის ამ თემაზე ნაშრომის ნაწილს. აპოლონიოსი კონონის ნაშრომში რამდენიმე შეცდომას ახსენებს, მაგრამ შეუძლებელია იმის გარკვევა, თუ რას გულისხმობს ის, რადგან კონონის ნაშრომები არ შემორჩენილა. სენეკა იუწყება, რომ კონონი მზის დაბნელებების კეთილსინდისიერი დამკვირვებელი და ჩამწერი იყო.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს კონონი.
ბებერეკი

ბებერეკი (გორა) — სოფელი გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი არტაანის ლივის მზვარის ნაჰიეში, მერკეზის რაიონში (ერკე, არტაანის პროვინცია), ზ.დ. 1903 მ სიმაღლეზე, ქ. არტაანიდან 26 კმ მანძილზე. ამჟამად სოფელია (ჩეტინსუ, ეტინსუ) თურქეთში. აღნუსხულია ამიერკავკასიის მხარის მოსახლეობის 1886 წლის საოჯახო სიებში, რომლის მიხედვითაც იგი შედიოდა ყარსის ოლქის არტაანის ოკრუგის ამავე სახელწოდების უბანსა და ტამალის მარკიაზში (სასოფლო თემში). დატანილია არაერთ ძველ კარტოგრაფიულ წყაროზე: ბებერეკი, ბებერექი.

დავთრის მიხედვით სოფელში ცხოვრობდა 35 კომლი. ყველა იყო ისფენჯის გადამხდელი, ანუ ქრისტიანი. კომლთა უფროსების უმეტესობას ერქვა ქართველებისათვი/ქრისტიანებისათვის დამახასიათებელი სახელი: ამირან, ანანა, ბადურა, გოგიჩა, დარჩ[ი]ა, იასონ, ივანე, იორდანე, იოსებ, მაცაცა, პაპუნა, რევაზა, საბა, სარგის, ცხადა და ა.შ. მამის სახელებად გვხვდება: გოგიჩა, გოგა, იაკობი, ლევანი, ზოსიმე, მახარებელი, მამისა, შოთა, ხმალა, პაპა.

სოფლის წლიური გადასახადების ჯამი შეადგენდა 19 700 ახჩას, თუმცა ეს რიცხვი მოცემულია მამულის გამორიცხვით და თუ ამ მონაცემსაც გავითვალისწინებთ, მაშინ სოფლის გადასახადების საერთო ჯამი 20 200 ახჩა უნდა ვივარაუდოთ. სამეურნეო სტრუქტურით იგი ემსგავსება ნაჰიეს სოფლების უმეტესობას. აქ წამყვანი დარგია მემარცვლეობა, რომელზეც მოდიოდა სამეურნეო გადასახადის თითქმის 82%. მეცხოველეობაც განვითარებული დარგი იყო. დაწინაურებული უნდა ყოფილიყო მესაქონლეობა და მეცხვარეობა.

ორი დავთრის ურთიერთშედარებამ დაგვანახვა, რომ 20-წლიან პერიოდში დემოგრაფიული ვითარება შეცვლილა: 1574 წ. სოფელში ცხოვრობდა 55 კომლი, ხოლო 1595
წელს კომლთა რაოდენობა 35-მდეა შემცირებული. რაც შეეხება მოსახლეობის კონფესიურ სტრუქტურას, არაფე-
რი შეცვლილა: ყველა იყო ისფენჯის გადამხდელი, ანუ ქრისტიანი. წლიური გადასახადების ჯამი კი 1574 წელს შეადგენდა 12 000 ახჩას, ხოლო 1595 წელს იგი 20 000-მდე გაიზარდა.

ბებერეკის დასავლეთით, 1 კმ მანძილზე, მთის ფერდობზე, შემორჩენილია ეკლესიის (დარბაზული) ნანგრევები. სოფლის ცენტრშიცაა შემორჩენილი ნაეკლესიარი. ეკლესია ყოფილა მეჩეთის ადგილზეც.
ბერდაგული

ბერდაგული (ბარათგული, ბილ დერლუღი, ბირადქული-ის) — სოფელი გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი არტაანის ლივის მზვარის ნაჰიეში.

დავთრის მიხედვით სოფელში ცხოვრობდა 13 კომლი. ყველა იყო ისფენჯის გადამხდელი, ანუ ქრისტიანი. კომლთა უფროსების გარკვეულ ნაწილს ერქვა ქართველებისათვის/ქრისტიანებისათვის დამახასიათებელი სახელი: გოგიჩა, ელია, ელიაზარ, ელისა, ივანე, კუტალა, საბა და ა.შ. ორგან მითითებულია ნათესაური კავშირი: „საბას შვილიშვილი“, „ჯიმშერის შვილიშვილი“. მამის სახელებად გვხვდება: გიორგი, გოგიჩა, ვასილი, ფარნაოზი.

ორი დავთრის ურთიერთშედარებამ დაგვანახვა, რომ 20-წლიან პერიოდში დემოგრაფიული ვითარება ოდნავ არის შეცვლილი: 1574 წელს სოფელში ცხოვრობდა 12 კომლი, ხოლო 1595 წელს კი 13. რაც შეეხება კონფესიურ სტრუქტურას, 1574 წელს ისფენჯის გადამხდელი, ანუ ქრისტიანი იყო 9, ბენაქი და მუჯერედი კი 3. 1595 წელს კი ყველა ქრისტიანია. წლიური გადასახადების ჯამი კი 1574 წელს 4500 ახჩას შეადგენდა, ხოლო 1595 წელს იგი 12 000-მდე გაიზარდა.
ბექღუბი

ბექღუბი (ბაკლობელი ბექლორი) — სოფელი გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი არტაანის ლივის მიშეს ნაჰიეში.

დავთრის მიხედვით სოფელში ცხოვრობდა 14 კომლი. ყველა იყო ისფენჯის გადამხდელი, ანუ ქრისტიანი. კომლთა უფროსების ნაწილს ერქვა ქართველებისათვის/ქრისტიანებისათვის დამახასიათებელი სახელი: გრიგოლ, ივანე, კვირიკე, მახარებელ. მამის სახელებად გვხვდება: შაქარა.

სამეურნეო სტრუქტურა მარტივი იყო. ამით იგი გარკვეულწილად ჰგავს კიდეც ნაჰიეს სოფლების უმეტესობას. ყველაზე განვითარებული დარგი იყო მემარცვლეობა. სამეურნეო გადასახადებიდან მასზე მოდიოდა 85%-ზე მეტი. ხორბალსა და ქერზე თანაბარი ოდენობის გადასახადი იყო გაწერილი. სხვა დარგებზე გაცილებით მცირე იყო გადასახადი.

ორი დავთრის ურთიერთშედარებით ირკვევა, რომ 20-წლიან პერიოდში მოსახლეობის რაოდენობა 2-ჯერ და მეტადაა გაზრდილი. ორივე შემთხვევაში მოსახლეობა მთლიანად ქრისტიანია. გაზრდილია წლიური გადასახადე- ბის ჯამი 6000-დან 9999 ახჩამდე.
ქოისანური ხალხები

ქოისანური ხალხები, ქოესანური ხალხები — ქოისანურ ენებზე მოსაუბრე ხალხთა ჯგუფი აფრიკაში. მასში შემავალი ხალხები ცხოვრობენ რამდენიმე ქვეყანაში: სანდავე და ჰაძა – ტანზანიაში (49 ათასი ადამიანი 2008 წლის შეფასებით), ქოექოე ანუ ჰოტენტოტები და სანი ანუ ბუშმენები — ნამიბიაში (312,7 ათასი ადამიანი), სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში (83,5 ათასი ადამიანი), ბოტსვანაში (66,3 ათასი ადამიანი), ანგოლაში (39,7 ათასი ადამიანი), ზიმბაბვეში (7,8 ათასი ადამიანი), ზამბიაში (0,1 ათასი ადამიანი). ქოისანური ხალხები წარმოადგენენ აღმოსავლეთ და სამხრეთ აფრიკის უძველეს ეთნიკურ ფენას, გამოირჩევიან ფიზიკური აღნაგობის საერთო ნიშნებით (ე. წ. სამხრეთაფრიკული რასა), კულტურის არქაული ფორმებით.

ქოისანური ხალხების სხვადასხვა ჯგუფებს შორის ენობრივი ნათესაობა დისკუსიის საგანია. საუკუნესა და საუკუნის დასაწყისში ქოექოეს ხალხი ცხოვრობდა თანამედროვე სამხრეთ და ცენტრალური ნამიბიის ტერიტორიაზე (ნამას ჯგუფი), ახლანდელი სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის დასავლეთ და სამხრეთ სანაპიროზე (ორლამი ანუ ორლამ-ნამა, კაპის ჰოტენტოტები); ჟუს ხალხი (ანუ კუნგი / ხუნი) — თანამედროვე ანგოლის სამხრეთსა და აღმოსავლეთში, ნამიბიის ჩრდილოეთსა და ბოტსვანის დასავლეთში; ჩუ-ქვეს ხალხი — ანგოლის სამხრეთ-აღმოსავლეთში, ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ბოტსვანაში; ტაა ანუ ხოონი — ნამიბიის აღმოსავლეთსა და ბოტსვანის დასავლეთში; ამკოე ანუ ქოანი — ცენტრალური ბოტსვანის სამხრეთ ნაწილში; კვი — ნამიბიის სამხრეთ-აღმოსავლეთში, ბოტსვანის სამხრეთსა და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ჩრდილო-დასავლეთ და ცენტრალურ ნაწილებში. - საუკუნეებში მათი ტერიტორია მნიშვნელოვნად შემცირდა, განსაკუთრებით სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში.
ბლორძა

ბლორძა ლორზა – სოფელი გურჯისტანის ვილაიეთის ახალციხის ლივის აწყურის ნაჰიეში. ამჟამად ახალციხის მუნიციპალიტეტშია. აღნუსხულია აგრეთვე ამიერკავკასიის მხარის მოსახლეობის 1886 წლის საოჯახო სიებში, რომლის მიხედვითაც იგი შედიოდა ტფილისის გუბერნიის ახალციხის მაზრის აწყურის უბანსა და აწყურის სასოფლო თემში. დატანილია არაერთ ძველ კარტოგრაფიულ წყაროზე.

დავთრის მიხედვით სოფელში ცხოვრობდა 6 კომლი. კომლთა უმეტესობას ერქვა ქართველებისათვის/ქრისტიანებისათვის დამახასიათებელი სახელი: ზაქარა, ნიკოლოზ, ღვინია და ა.შ. მოხსენიებულია ბადუჩასა და ერდგულას შვილიშვილები. დასახელებულია 3 აზნაური, რომლებიც ფლობდნენ ვენახსა და ბაღს, თუმცა დავთრის შედგენის მომენტისათვის ახალი მფლობელები, ანთროპონიმებიდან (მუსტაფა და მუსა) გამომდინარე, მუსლიმანები უნდა ყოფილიყვნენ.

ამიერკავკასიის მხარის მოსახლეობის 1886 წლის საოჯახო სიების მიხედვით კი აქ ცხოვრობდა 16 კომლი (128 მცხოვრები). მთელი მოსახლეობა რეგისტრირებული იყო როგორც სუნიტი ქურთი.

სოფლის მეურნეობის ძირითადი დარგი იყო მემარცვლეობა (გადასახადის საერთო რაოდენობის თითქმის 84%). ძირითადი აგროკულტურები იყო: ქერი და ხორბალი. მართალია, ხორბალზე მეტი გადასახდი იყო გაწერილი, თუმცა ქილებით ქერი აღემატებოდა ხორბალს. ეს კი ქერის მეტ მოსავალზე მიგვანიშნებს. ჭვავსა და ფეტვზე ნაკლები გადასახადი იყო გაწერილი. ყველა სხვა დარგი მეტნაკლებად თანაბარი მნიშვნელობის იყო: მებოსტნეობა, მევენახეობა, შირის წარმოება, მეფუტკრეობა, მოჰყავდათ პარკოსნები, სელი, კაკალი. თითქმის ყველა მათგანზე გაწერილი იყო 50-100 ახჩა. გამონაკლისი იყო შირის წარმოება და კაკალი, რომელზეც იხდიდნენ 400 და 200 ახჩას შესაბამისად. ჯამურად მეცხოველეობაზე გადასახადი თითქმის 5% იყო, თუმცა დარგების მიხედვით ეს მაჩვენებელი ძალზე დაბალია. ჰყავდათ 250 სული ცხვარი და 80 სული ღორი. 1 კომლზე გაანგარიშებით არც ისე მცირე რიცხვს ვიღებთ: 42 სულ ცხვარსა და 13 სულ ღორს.
ბიჯია

ბიჯია (ბიჯა) სოფელი გურჯისტანის ვილაიეთის არტანუჯის ლივის არტანუჯის ნაჰიეში. ამჟამად სოფელია თურქეთში, ართვინის პროვინციაში, ქალაქ არტანუჯიდან ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთით 7 კმ მანძილზე. იგი შეესაბამება სოფელ ბავიეს.

დავთრის მიხედვით სოფელში ცხოვრობდა 14 კომლი. ყველა იყო ქრიტიანი. წლიური გადასახადების ჯამი შეადგენდა 15 000 ახჩას. აღნუსხულია ამიერკავკასიის მხარის მოსახლეობის 1886 წლის საოჯახო სიებში, რომლის მიხედვითაც იგი შედიოდა ქუთაისის გუბერნიის ართვინის ოკრუგის არტანუჯის უბანსა და ბიჯას სასოფლო თემში. ამ პერიოდში აქ ცხოვრობდა 97 კომლი (586 მცხოვრები). მთელი მოსახლეობა რეგისტრირებული იყო როგორც სუნიტი თათარი.

ორი დავთრის მიხედვით 20-წლიან პერიოდში ძლიერაა შეცვლილი დემოგრაფიული ვითარება. მოსახლეობის რაოდენობა თითქმის 3-ჯერაა გაზრდილი, თუმცა უცვლელია კონფესიური სტრუქტურა. წლიური გადასახადების ჯამი შემცირებულია 9000-დან 15 000 ახჩამდე.
კონონის ნაპრალი

კონონის ნაპრალი — ნაპრალი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში (კვადრანტები -12, -41). სახელი ეწოდა ნაპრალის მახლობლად არსებული, კრატერ კონონის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1964 წელს).

კონონის ნაპრალი გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთის მიმართულებით 37.32 კმ-ზე, ხოლო მისი სელენოგრაფიული კოორდინატებია:
ჩრდილო-აღმოსავლეთის კიდე — ;
სამხრეთ-დასავლეთის კიდე — ;
ცენტრი — .
დელილის ნაპრალი

დელილის ნაპრალი — ნაპრალი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში (კვადრანტები -04, -39). სახელი ეწოდა ნაპრალის მახლობლად არსებული, კრატერ დელილის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1985 წელს).

დელილის ნაპრალი გადაჭიმულია ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთის მიმართულებით 57.60 კმ-ზე, ხოლო მისი სელენოგრაფიული კოორდინატებია:
ჩრდილო-აღმოსავლეთის კიდე — ;
სამხრეთ-დასავლეთის კიდე — ;
ცენტრი — .
1957 წელი პაკისტანში

1957 წლის მოვლენები პაკისტანში.

მოქმედი პირები
ფედერალური მთავრობა
პრეზიდენტი: ისკანდერ მირზა
პრემიერ-მინისტრი:
17 ოქტომბრამდე: ჰუსეინ შაჰიდ სუჰრავარდი
17 ოქტომბერი-16 დეკემბერი: იბრაჰიმ ისმაილ ჩუნდრიგარი
16 დეკემბრიდან: ფეროზ ხან ნუნი
მთავარი მოსამართლე: მუჰამად მუნირი

მოვლენები
აგვისტო
პაკისტანმა აღნიშნა დამოუკიდებელი ერის სახით მეათე წელი.

ოქტომბერი
იბრაჰიმ ისმაილ ჩუნდრიგარი ჩაანაცვლებს ჰუსეინ შაჰიდ სუჰრავარდის პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე.

დეკემბერი
იბრაჰიმ ისმაილ ჩუნდრიგარი, რომელიც პრემიერ-მინისტრად მხოლოდ 56 დღე იმუშავა, იძულებული ხდება გადადგეს. ფეროზ ხან ნუნი მოდის ჩუნდრიგარის ადგილზე პრემიერ-მინისტრად. ის არის მეშვიდე პრემიერ-მინისტრი 10 წელიწადში.
1962 წელი პაკისტანში

1962 წლის მოვლენები პაკისტანში.

მოქმედი პირები
ფედერალური მთავრობა
პრეზიდენტი — მუჰამედ აიუბ-ხანი
უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარე: ალვინ რობერტ კორნელიუსი

მოვლენები
1 მარტი — პრეზიდენტმა აიუბ ხანმა გამოაქყვეყნა კონსტიტუცია, რომელიც მიზნად ისახავდა მისი უფლებამოსილების განმტკიცებას საომარი მდგომარეობის არარსებობის პირობებში.
აპრილი — ეროვნული და პროვინციული ასამბლეების არჩევნები ჩატარდა „საბაზისო დემოკრატიის“ სისტემის საფუძველზე.
8 ივნისი — პრეზიდენტმა მუჰამედ აიუბ-ხანმა გამოაქვეყნა ახალი კონსტიტუცია, რაც ნიშნავდა საომარი მდგომარეობის პერიოდის დასრულებას.
ივლისი — ეროვნულმა ასამბლეამ მიიღო „პოლიტიკური პარტიების შესახებ აქტი“, რითაც პოლიტიკური პარტიების ჩამოყალიბების ლეგალიზაცია მოახდინა.