iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დემოკრატიის ეროვნული ფონდი

დემოკრატიის ეროვნული ფონდი , შემოკლებით: — 1983 წელს დაარსებული ამერიკული საერთაშორისო ორგანიზაცია, რომლის მიზანია მსოფლიოში დემოკრატიის გავრცელება. ფონდი საკუთარ საქმიანობას ახორციელებს პოლიტიკურ ორგანიზაციებთან, პროფკავშირებთან, არასამთავრობო ორგანიზაციებთან და სხვა ორგანიზაციებთან თანამშრომლობის შედეგად. -ს ყოველწლიურად აფინანსებს აშშ-ის კონგრესი.

2022 წლის ივლისში საქართველოში ჩამოსული იყო დემოკრატიის ეროვნული ფონდის პრეზიდენტი დეიმონ უილსონი.
კამანია

} ) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარე, რომელსაც აქვს ვერცხლისფრად შებუსული, ღერო – 5-15 სმ-მდე სიმაღლის, იშვიათად – მარტივი, უფრო ხშირად ფესვის ყელიდანვე დატოტვილი. ფოთლები მოყვანილობით მოკლეკვერცხისებურია, ორჯერ ან სამჯერ ფრთისებურად დანაკვთული. კალათები – მატყლის მსგავსი შებუსვით. ენისებური ყვავილები თეთრია. იზრდება მთის ქვედა და შუა სარტყლებში – მშრალ ქვიან ფერდობებზე და ნახევარუდაბნოებში, არიდულ ტყეებში. გავრცელებულია მესხეთში, ქვემო ქართლსა და კახეთში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, მცირე აზიასა და ირანს.
პატარა სმადას ეკლესია

პატარა სმადას ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფელ პატარა სმადაში. აგებულია - საუკუნეებში.

ეკლესია დაზიანებულია. მისი საპერანგე ქვები ნაგებობათა სამშენებლოდაა გამოყენებული, წარწერიანი ქვაც თავლის კედელში უნახავთ. წარწერის მიხედვით, ეს ეკლესია 1467 წელს აუგია იოვანე მაწყვერელ ეპისკოპოსს. წარწერა იხსენიებს აგრეთვე ერისთავს „შაბურისძეს მაწყვერელ ეპისკოპოსსა შიოს“.
ზანავის წმინდა გიორგის ეკლესია

ზანავის წმინდა გიორგის ეკლესია — შუა საუკუნეების ხუროთმოძღვრების ძეგლი ახლანდ. ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზანავის ტერიტორიაზე.

ნაგებობა მოზრდილი დარბაზული ეკლესია, რომელიც მრავალჯერ არის გადაკეთებული და ძველი სახურავი აღარ შერჩენია. სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში შესასვლელებია. სამხრეთის შესასვლელს ზემოდან ოთხკუთხა ლოდი ადევს, რომლის რელიეფურ ჩარჩოში რელიეფურივე, მოგრძო ჯვარია გამოსახული. ეკლესიაში ერთსაფეხურიან პილასტრებს პროფილიანი კაპიტელები აქვს, პროფილიანია ლავგარდნებიც. საკურთხევლის მარცხენა მხარეს მაღალი ნიშაა. ეკლესიის ირგვლივ ძველი სასაფლაოა.
ძეგვის წმინდა გიორგის ეკლესია

ძეგვის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძეგვში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია დგას მთის ფერდზე, კლდის პირას, ტყიან ადგილას. სავარაუდოა, რომ, ის, ძველ ნაგებობაზეა აღმართული. მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომისა და ფორმის ქვების ირეგულარული წყობით და დახურულია თუნუქის სახურავით. ექსტერიერი და ინტერიერი უბრალოა, შეუმკობელი და მარტივი. სწორკუთხა შესასვლელი, რომელიც ბრტყელი არქიტრავით სრულდება, სამხრეთიდან არის დატანილი. თითო-თითო სარკმელია გაჭრილი აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში. ნახევარწრიული აფსიდი კუთხეებითა და მათზე გადაყვანილი საბჯენი თაღით არის გამოყოფილი. საკურთხევლის ბაქანი ერთი საფეხურითაა შემაღლებული და ამბიონი ერთვის. აფსიდში, სარკმლის ქვეშ, სატრაპეზო ქვა დგას, ჩრდილოეთ კედელში კი მცირე ზომის მართკუთხა ნიშაა მოქცეული. დარბაზის კედლები შეუმკობელია, ინტერიერი მთლიანად შეთეთრებილია, იატაკზე კვადრატული აგურია დაგებილი. ახალი ნაგებობა აგებულია 1992 წელს, რისი მაუწყებელი ქვის ფილაც ინტერიერშია დაცული. სავარაუდოა, რომ ეკლესია ძველი ნაგებობის ნაშთზეა აგებული, რაზეც შემორჩენილი სატრაპეზო ქვა და ძველი აგურის იატაკი მიგვანიშნებს. ის, დარბაზულას ხეობაში აღმართულ სხვა ეკლესიებთან ერთად გარკვეულ "ხაზს" ქმნის.
უფურეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

უფურეთის წმინდა გიორგის ეკლესია— არქიტექტურული ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ უფურეთში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია აგურითაა ნაგები. თაღში ჩასმული სწორკუთხა შესასვლელი, ეკლესიას სამხრეთიდან აქვს, რომლის თავზეც, წმინდა გიორგის გამოსახულებაა დატანებული. როგორც ჩანს, დასავლეთ, აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ ფასადებზე ცრუ თაღების გამოყვანით უცდიათ მოცულობის არქიტექტურული რიტმის შექმნა. ინტერიერში, საკურთხეველი საფეხურითაა ამაღლებული და დარბაზისგან კანკელით გამოიყოფა. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. ასეთივე სარკმლებია სამხრეთ და დასავლეთ კედლებშიც. აფსიდის კედელში, სარკმლის ორივე მხარეს, თითო მაღალი, თაღოვანი ნიშია გამოყვანილი. ლავგარდანი აგურისაა, მოცულობა გადახურულია კრამიტით.
აწყვიტას ეკლესია

აწყვიტას ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ასპინძის მუნიციპალიტეტის სოფელ აწყვიტაში. აგებულია 1904 წელს.

ეკლესია დარბაზული ტიპის, ქვით და კირით ნაშენი ნაგებობაა. მისი კედლები კარგ მდგომარეობაშია, მხლოდ სახურავი აქვს ჩამოქცეული. სარკმლებში შემორჩენილია რკინის გისოსები. ეკლესიის აგების თარიღი ამოტვიფრულია დასავლეთის შესასვლელის თავზე, ჯვართან ერთად. სახურავის რამდენიმე ძელი ჯერ კიდევაა შემორჩენილი.
ნიალას მეჩეთი

ნიალას მეჩეთი — არქიტექტურული ძეგლი ასპინძის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზედა თმოგვში. აგებულია - საუკუნეებში.

მეჩეთი ქვისგან ნაგები შენობაა, რომელსაც შესასვლელი აქვს ჩრდილოეთის მხრიდან და კედლებში დატანილი აქვს სარკმლები. შესასვლელი არის თაღოვანი და შეისრული, რომელშიც ჩატანებული არის ორნამენტირებული ქვები. მეჩეთი შიგიდან გადახურრულია ხის ფიცრულით, რომელსაც იჭერს ასევე ხის რამდენიმე ბოძი. მეჩეთის კედლებზე შემორჩენილი არის მოხატულობის ნაწილები. ძირითადად დომინირებს ლურჯი და წითელი ფერი. სამხრეთის მხარეს არის ორნამენტირებული ნიში, რომელზეც შემორჩენილი არის ლურჯი საღებავის კვალი.
რესის წმინდა ბასილის ეკლესია

რესის წმინდა ბასილის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის სოფელ რესში, სოფლის განაპირას, მთის ფერდობზე. აგებულია - საუკუნეებში

ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა (3,64 მ), უაფსიდო. ნაგებია ფიქალის ქვით. შესასვლელი სამხრეთიდან კედლის შუა ნაწილშია გაჭრილი. აღმოსავლეთის კედლის ღერძზე და ჩრდილოეთის კედლის დასავლეთ ნაწილში მცირე ზომის ნიშია. ჩრდილოეთის ნიშის ქვემოთ, ორ ლოდზე ფიქალის ბრტყელი ქვა ძევს. სამხრეთის კედელში, კარის აღმოსავლეთით გაჭრილია ეკლესიის ერთადერთი სწორკუთხა სარკმელი, რომელიც ინტერიერისაკენ ოდნავ ფართოვდება. სარკმელში ხის გისოსია ჩადგმული. სამხრეთის ფასადზე კარის დასავლეთით, მცირე ნიშია. ფასადზე შემორჩენილია ნალესის კვალი. ეკლესიას თუნუქის ორფერდა სახურავი აქვს. თავდაპირველად გადახურული იყო ფიქალის დიდი ფილებით. ეკლესიას შემოვლბული აქვს ფიქალის ქვით ნაშენი დაბალი გალავანი. გალავნის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში მოწყობილია ქვის ჩამოსაჯდომი.
კუბის ეროვნული ატლასი

კუბის ეროვნული ატლასი — თეორიული, პრაქტიკული და საზოგადოებრივ-პოლიტიკური მნიშვნელობის ფუნდამენტური და კომპლექსური სამეცნიერო-კარტოგრაფიული ნაშრომი, რომელიც შეიმუშავა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის გეოგრაფიის ინსტიტუტმა და კუბის მეცნიერებათა აკადემიის გეოგრაფიის ინსტიტუტმა 1965–1969 წლებში და გამოსცა სსრკ მინისტრთა საბჭოსთან არსებულმა გეოდეზიისა და კარტოგრაფიის მთავარმა სამმართველომ 1970 წელს ესპანურ ენაზე, ხოლო ტირაჟის ნაწილი რუსულ ენაზე. საერთო ჯამში ატლასზე იმუშავა 120-ზე მეტმა საბჭოთა და კუბელმა სპეციალისტმა, მათ შორის ქართველმა გეოგრაფმა თეოფანე დავითაიამ.

კუბის ეროვნული ატლასის დაბადების დღედ შეიძლება ჩაითვალოს 1965 წლის 27 აპრილი, როდესაც კუბის მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდიუმმა დაამტკიცა ატლასის პროგრამა, რომელიც შეიმუშავა სსრკ—კუბის სამეცნიერო ჯგუფმა. სამი წლის განმავლობაში ამ პროგრამით საბჭოთა და კუბელმა მეცნიერებმა კუბის ყველა რაიონში საექსპედიციო კვლევები ჩაატარეს. ატლასის შექმნის სასწრაფო აუცილებლობა ნაკარნახევი იყო სამეცნიერო საფუძველზე კუბის მეურნეობის რეკონსტრუქიის ამოცანებით, რისთვისაც საჭირო იყო ქვეყნის რესურსებისა და მისი საწარმოო ბაზის ზუსტი ცოდნა. ყველა ამ სამუშაოს შესასრულებლად ცოტა დრო იყო, რის გამოც ექსპედიციები არ შემწყდარა ტროპიკული წვიმებისა და სიცხის სეზონებშიც. მოწინავე მეცნიერებთან ერთად, მუშაობდნენ აგრეთვე ახალგაზრდა კუბელებიც, უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები და სტუდენტები. კუბის მეცნიერებათა აკადემიის ყოფილმა პრეზიდენტმა, სსრკ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატმა ანტონიო ნუნიეს ხიმენესმა არაეთხელ აღნიშნა, რომ ატლასზე ერთობლივმა მუშაობამ ხელი შუეწყო კუბის მეცნიერებათა აკადემიის გეოგრაფიის ინსტიტუტის ჩამოყალიბებასა და განმტკიცებას. 1968 წლიდან, მას შემდეგ, რაც მომზადდა რუკების საავტორო ეგზემპლარები, სსრკ-ში დაიწყო ატლასის შედგენის, რედაქტირებისა და გამოცემის დიდი სამუშაო. მოსკოვში, ისევე როგორც კუბაში, საბჭოთა მეცნიერებთან ერთად იმუშავეს კუბელმა მეცნიერებმაც.

კუბის ეროვნული ატლასის რუკებში დემონსტრირებულია ჯანდაცვისა და განათლების ორგანიზაციის, ფიზკულტურისა და შიდა ტურიზმის, კულტურის განვითარების პროგრესი. ატლასი სრულდება ისტორიული და ისტორიულ-რევოლუციური რუკებით. კუბასა და სსრკ-ში, აგრეთვე რიგ სხვა ქვეყანასა თუ ავტორიტეტულ სამეცნიერო გამოცემაში კუბის ეროვნულმა ატლასმა მაღალი შეფასებები დაიმსახურა. ატლასის სამეცნიერო ღირებულება აღნიშნა საერთაშორისო გეოგრაფიული კავშირის პრეზიდენტმა, ფრანგმა გეოგრაფმა, პროფესორმა ჟან დრეშმა, საერთაშორისო გეოგრაფიულ ჟურნალ „გეოფორუმში“. მექსიკელმა გეოგრაფმა ხორხე ტამაიომ თავის რეცენზიაში აღნიშნა, რომ კუბის ეროვნული ატლასი ეფექტური საერთაშორისო სამეცნიერო თანამშრომლობის მაგალითია.

კუბის ეროვნულ ატლასს 1970 წელს მიენიჭა კუბის მეცნიერებათა აკადემიის ოქროს მედალი.

გალერეა
ავშანფოთლიანი ამბროზია

} ) — ერთწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ღერო სწორია, 20-120 სმ სიმაღლის, მარტივი ან ზედა ნაწილში საგველასებურად დატოტვილი, მიტკეცილი ჯაგრისებური ბეწვით მოფენილი. ქვედა ფოთლები ორმაგფრთისებურად დაყოფილი, ზედა ფოთლები თითოეულ მხარეზე 2-3 მოგრძო ან ხაზურლანცეტანაკვთებიანი. კალათები თავთავისებურ ყვავილედებშია შეკრებილი. ყვავილები ღია ყვითელია. იზრდება მთის ქვედა, ზოგჯერ შუა სარტყელში რუდერალურ ადგილებში, გზისპირებზე, მიტოვებულ მიწებზე. აბეზარა სარეველა მცენარეა. გავრცელებულია მთელ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, ევროპას, ცენტრალურ და ჩრდილოეთ ამერიკას.

გალერეა
ცეზალპინიისებრნი

ცეზალპინიისებრნი — მცენარეთა ქვეოჯახი პარკოსანთა ოჯახისა. ცნობილია 150-მდე გვარის 2800-მდე სახეობა. ტროპიკული და სუბტროპიკული ხეები ან ბუჩქებია, იშვიათად ლიანები და ბალახები. მათ შორისაა დეკორატიული არღავანი, რომელსაც მთლიანი ფოთლები და კაშკაშა ვარდისფერი ყვავილები აქვს, რომლებიც ვითარდება არამარტო ტოტებზე, არამედ ტანზეც; პერნამბუკის ხე, რომელიც ძვირფასია წითელი მერქნის გამო. სამხრეთამერიკულ გვარ -ს სახეობები ტროპიკების გიგანტებია, მათ შორისაა მაღალტანიანი , რომელიც 40–50 მეტრს აღწევს, და ზეთოვანი , რომელიც გამოირჩევა მასიური თესლებით (18 სმ-მდე დიამეტრის). საჭმელად ვარგისია კერატის თესლები, ამ უკანასკნელის მასის მუდმივობის (დაახლ. 200 მგ) წყალობით, ძვირფასი ლითონებისა და ქვების მასის საზომი გახდა — კარატი (< — რქა). ტროპიკების ულამაზეს ხედ ითვლება , მიანმარის ენდემი. დეკორატიულობის მხრივ მას ეცილება მხოლოდ სამეფო დელონიქსი , რომელსაც მარჯნისფერ-წითელი ყვავილები აქვს; კულტივირებულია ტროპიკებში, ისევე როგორც ცეზალპინიისებრთა ოჯახის სხვა წარმომადგენლები, მ.შ. სამკურნალო და საჭმელი მცენარეები კასიას და თამარინდის გვარებიდან.
ალპური ასტრა

} ) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ღერო მარტოულია, კენწრული კალათით. ფესვთანური და ღეროსეული ფოთლები ნიჩბისებურია, ბლაგვი და კიდემთლიანი.ზედა ფოთლები მჯდომარეა. კალათა 3-5 სმ-მდე დიამეტრისაა. საბურველი ნახევრად სფეროსებურია. მილის მსგავსი ყვავილები ყვითელია, განაპირა ყვავილები – მოლურჯო-იისფერი. იზრდება სუბალპურ და ალპურ სარტყლებში – კლდოვან, ბალახოვან ბიოტოპებზე. გავრცელებულია საქართველოს ყველა მაღალმთიან რეგიონში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, აღმოსავლეთ და სამხრეთ ევროპას, ახლო აღმოსავლეთს და შუა აზიას.

გალერეა
ეკლიანი ნარშავი

} ) — ორწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ღერო – 30-120 სმ სიმაღლის, დაღარული, გვერდებზე ეკლიანი ფრთებით. მცენარე მოფენილია მრავალი გრძელი, ყვითელი ეკლით. ფოთლები მწვანეა, მოხაზულობით – ლანცეტა ან ხაზურლანცეტა, ღრმად ფრთისებურადაა დაყოფილი. კალათები მარტოულია ან რამდენიმე ერთად. ყვავილები მეწამული ან ხორცისფერ-წითელია. იზრდება მთის ქვედა და შუა სარტყელში მინდვრებზე, რუდერალურ ადგილებში. გავრცელებულია აჭარაში, ქართლსა და მთიულეთში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპას, მცირე აზიას.

გალერეა
ნარისჯაგა

} ) — ორწლიანი ბალახოვანი მცენარე. ღერო – 15-50 სმ სიმაღლის, სწორი, აბლაბუდისებურად შებუსული, ზედა ნაწილში დატოტვილი. ფოთლები ტყავისებურია, ჩხვლეტია კბილებით. ქვედა ფოთლები მოგრძოლანცეტა ფორმისაა. კალათები 2,5 სმ დიამეტრისაა, ყვავილები – მეწამულ-ყვითელია. იზრდება სუბალპურ სარტყლამდე – ტყეებში, მდელოებზე, მშრალ ფერდობებზე, გზისპირებზე და ბუჩქნარებში. გავრცელებულია თითქმის მთელ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, ევროპას, მცირე აზიას, ირანს.

გალერეა
ქართველები ცაში

ქართველები ცაში — 1984 წლის ქართული ფანტასტიკური ფილმი. რეჟისორი ომარ გვასალია.

სიუჟეტი
თვითმფრინავის მგზავრებს მოულოდნელად ღვთის მოციქული გამოეცხადება. თითოეულ მათგანს ცოდვებს მოჰკითხავს, მართლებს პარაშუტებს დაურიგებს, ცოდვილთ გარდაუვალი დაღუპვა ელით. ექსტრემალურ სიტუაციაში მოხვედრილი მგზავრები ადამიანური ბუნების დაფარულ თვისებებს გამოავლენენ.

როლებს ასრულებენ
გია ბადრიძე — მფრინავი
მამუკა კიკალეიშვილი — უცნობი
გივი (გურამ) ფირცხალავა — მფრინავი
კარლო საკანდელიძე — მონადირე
სოფიკო ჭიაურელი — მგზავრი
ბერტა ხაფავა — მანანას დედამთილი
კახი კავსაძე — მგზავრი
გიორგი მატარაძე — მფრინავი
რეზო ჩხიკვიშვილი — როსტომი
დარეჯან ხარშილაძე — ბორტგამცილებელი
ნატაშა შენგელაია — ბორტგამცილებელი
მარინა კახიანი — მანანა
ჟანრი ლოლაშვილი — მგზავრი
იმედა კახიანი — მგზავრი
მანანა გამცემლიძე — მგზავრი
ანა ნიჟარაძე — მგზავრი
გიორგი (გია) ფხაკაძე — მგზავრი
ივანე საყვარელიძე — მონადირე
იზა გიგოშვილი — მგზავრი
ნინელი ჭანკვეტაძე — მგზავრი
ჯემალ ღაღანიძე — მგზავრი
ზურაბ ქაფიანიძე — მგზავრი
გია გამყრელიძე-ძნელაძე — სოსო
არალის ნაეკლესარი

არალის ნაეკლესარი — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფელ არალში. აგებულია - საუკუნეებში.

ეკლესია მდებარეობს სოფელ არალის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ახალციხე-ადიგენის საავტომობილო გზის მარცხენა მხარეს. ეკლესიის ადგილას ნაეკლესარი ყოფილა, ხოლო ახლა მცირე ზომის ეკლესიაა აგებული. შემორჩენილია ძველი ეკლესიის საძირკვლის ნაშთები და ორნამენტირებული ქვები.
ნარცეცხლა

} ) — ერთწლიანი ბალახოვანი მცენარეა, ღერო სწორია, 20-60 სმ სიმაღლის, მონაცრისფრო-მწვანე, გაფარჩხულად დატოტვილი, ხაოიანი ბეწვით მოფენილი. ფესვთანური და ღეროსეული ფოთლები ფრთისებურად არის განკვეთილი, ხაზურ-ლანცეტა ფორმისაა. კალათები საშუალო ზომისაა, კვერცხის ფორმის, მარტოული. ყვავილები ვარდისფერ-მეწამული ფერისაა. იზრდება მთის ზედა სარტყლამდე მშრალ ქვიან ფერდობებზე, გზისპირებზე და მთის სტეპებში. გავრცელებულია მთელ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, ცენტრალურ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპას, მცირე და შუა აზიას.
ეკალცოცხი

} ) — ერთწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ღერო სწორია, 30-100 სმ სიმაღლის, ღარებიანი, ზედა ნაწილში დატოტვილია ზემოთ აშვერილი ტოტებით, მონაცრისფრო, ქეჩისებური შებუსვით. ფესვთანური ფოთლები ჩანგისებურია, მოგრძო ფორმის, კენწრული ფოთოლაკი უფრო დიდი ზომისაა, ვიდრე გვერდითები. ღეროსეული ქვედა ფოთლები ხაზურია, კიდემთლიანი ან დაკბილული. საბურვლის ფოთოლაკები ეკლიანია, ყვავილები ყვითელი ფერისაა. განაპირა ყვავილები თითქმის არ არის გადიდებული. იზრდება ველებისა და ფრიგანისეული მცენარეულობის ზონაში. გავრცელებულია თითქმის მთელ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, ცენტრალურ, სამხრეთ და აღმოსავლეთ ევროპას, აღმოსავლეთ აზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკას.

გალერეა
ცხენიკუდა

} ) — ერთწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ღერო 30-150 სმ სიმაღლისაა, სწორად მდგომი, ჩვეულებრივ, ზედა ნაწილში დატოტვილი, შეფოთლილი, დაფარულია მარტივი, გაფშეკილი ბეწვით. ფოთლები ხაზურ-ლანცეტაა, მჯდომარე. ქვედა ფოთლები ყუნწიანია, ფართოდ დაკბილული. ყვავილედი შედარებით ვიწრო საგველაა. კალათები მრავალრიცხოვანია, ყვავილები – თეთრი. იზრდება მთის ქვედა და შუა სარტყლების რუდერალურ ადგილებში, ნათესების მახლობლად, მდელოებზე და ტყეში, მდინარეებსა და ტბებთან, გზისპირებზე. გავრცელებულია მთელ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს ევროპას, შუა აზიას, აღმოსავლეთ აზიას, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკას, ავსტრალიას.

გალერეა
მწვავე კლდისდუმა

} ) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. საყვავილე ყლორტების სიმაღლე 10 სმ-მდეა, უნაყოფო ყლორტებისა – 3 სმ-მდე. მცენარე შიშველია. ფოთლები რიგ-რიგად არის განლაგებული, კვერცხისებური, მჯდომარე. ყვავილედი ქოლგისებურ-ფარისებურია. გვირგვინი ოქროსფერ-ყვითელია. იზრდება მთის შუა სარტყლიდან სუბალპურ სარტყლამდე მშრალ, კლდიან ადგილებში. საქართველოში გავრცელებულია სპორადულად თითქმის ყველგან. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპას, შუა და მცირე აზიას, ჩრდილოეთ აფრიკას.

გალერეა
აღმოსავლური წიფელი

} ) — 20-40 მ სიმაღლის ხეა. გლუვი, რუხი ან თეთრი ფერის ქერქით. ფოთლები რიგ-რიგად ორ მწკრივად არის განლაგებული. ფორმით ელიფსურიდან უკუკვერცხისებურამდე. კიდეებზე ოდნავ ტალღისებური ან ოდნავ დაკბილულია. ზედა მხრიდან მუქი მწვანე ფერისაა, პრიალა, შიშველი. ქვედა მხარე ღია მწვანეა, ძარღვების გაყოლებაზე შებუსული. იზრდება დაბლობიდან სუბალპურ სარტყლამდე. გავრცელებულია მთელ საქართველოში, გარდა თუშეთისა და აღმოსავლეთ საქართველოს ჭალის ტყეებისა. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, სამხრეთ ევროპას, მცირე აზიასა და ირანს.
ჯვარისებრი ნაღველა

} ) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. სიმაღლე 20-50 სმ, აქვს რამდენიმე აღმავალი ღერო, ფოთლები – კვერცხისებურ-ლანცეტა, კიდეებზე ხორკლიანი, ყვავილები ზედა ფოთლების იღლიებშია განლაგებული. გვირგვინი ლურჯია, ღია ფერის მილით. იზრდება მთის ქვედა სარტყლიდან სუბალპურ სარტყლამდე ტყისპირებში, ბუჩქნარებსა და ნატყევარ ადგილებში. საქართველოში გავრცელებულია ყველა რეგიონში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს მთელ კავკასიას, ევროპას, ციმბირსა და ცენტრალურ აზიას.

გალერეა
კერატი (მცენარე)

კერატი — მცენარე პარკოსანთა ოჯახისა. 15 მ-მდე სიმაღლის მარადმწვანე ხეა. ფოთლები წყვილფრთართულია. ყვავილებს უსიამოვნო სუნი ასდის, ჯამი ადრევე სცილდება, ფურცლები რედუცირებულია, შეკრებილია მტევანში. ნაყოფი პარკია (სიგრძე 30 სმ-მდე, სიგანე 4 სმ-მდე). მიიჩნევა, რომ ველური სახით იზრდება აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთის კუნძულებზე. ხმელთაშუაზღვისპირეთში, აზიის, აფრიკის, ავსტრალიისა და ამერიკის სუბტროპიკებში ძველთაძველი დროიდანაა კულტივირებული როგორც საჭმელი, საკვები და სამკურნალო მცენარე; ხშირად ველურდება. ერთ ხეს წელიწადში დაახლ. 200 კგ ნაყოფის მოცემა შეუძლია. წყვეტენ მოუმწიფებელ პარკებს, მზეზე გამოშრობის შემდეგ იძენს მუქ ყავისფერ ფერს და წვნიან ტკბილ რბილობს (დაახლ. 50% შაქარი), რომელიც გამოიყენება საკონდიტრო ნაწარმის, სიროფებისა და სპირტის დასამზადებლად. ნაყოფი შეიცავს პოლისაქარიდ პოლიგალაქტომანანს, რომელიც განაპირობებს მის სიმაგრეს და თესლის მასის მუდმივობას (დაახლ. 200 მგ), რის გამოც ძველთაგანვე იყენებენ მასის საზომად, მიახლოებით უდრის კარატს. გამხმარი ჭოტების თესლებისგან მიღებული ფხვნილი (კერობი) იხმარება კაკაოს ფხვნილის სუროგატად (არ შეიცავს კოფეინს). მოყვითალოცილიანი და ყავისფერ-წითელგულიანი მერქანი მძიმეა, ადვილად პრიალდება. მრავალი ხალხი თაყვანს სცემს როგორც წმინდა ხეს. კერატთან ერთად გვარში შედის მეორე სახეობა — , რომელიც სომალის ტყეებში იზრდება.

გალერეა
გალაქტომანანები

გალაქტომანანები — მანოზისა და გალაქტოზის ნაშთებისგან შემდგარი პოლისაქარიდები. გვხვდება პარკოსანთა ოჯახის მცენარეთა თესლებში (ასრულებენ ენდოსპერმის სათადარიგო ნივთიერების ფუნქციას) და სოკოებში; ყველაზე მეტად ცნობილია პარკოსანთა გალაქტომანანები („პარკოსანთა გუმფისები“). გუარისა და კერატის გალაქტომანანებს, რომლებსაც შესაბამისად „გუარანი“ და „კარობი“ ეწოდებათ, იღებენ სამრეწველო მასშტაბებით. მათ მოლეკულებს საფუძვლად უდევს --მანოპირანოზის 1,4-ბმიანი ნაშთების ხაზური ჯაჭვები; ამ ნაშთთა ნაწილი (დაახლ. 50% გუარანში და დაახლ. 25% კარობში) მეექვსე პოზიციაში ჩანაცვლებულია --გალაქტოპირანოზის ცალკეული ნაშთებით; პოლიმერული ჯაჭვის გასწვრივ ჩამნაცვლებელთა განაწილება არათანაბარია. პარკოსანთა გალაქტომანანები წარმოქმნიან ბლანტ წყალხსნარს, რომელიც გამოიყენება კოსმეტიკის წარმოებაში, კვებისა და სამედიცინო მრეწველობაში (ემულსიისა და სუსპენზიის სტაბილიზატორად); ქიმიურად უფრო მდგრად ნახევრად სინთეტიკურ წარმოებულებს (მაგ., ჰიდროქსიპროპილგუარანი) იყენებენ ნავთობის მოპოვების დროს.
გულხანდისის ეკლესია

გულხანდისის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ გულხანდისში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესია დარბაზული ნაგებობაა. ის დაუდევრადაა აღდგენილი. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ქვიშაქვის ქვით კირ-დუღაბზე. ქვედა რიგებში და კუთხეებში შედარებით დიდი ზომის ქვებია გამოყენებული, აღდგენილი ნაწილი პატარა ქვებითაა ამოყვანილი. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. ამავე კედელში აღდგენის დროს ჩაუყოლებიათ სწორკუთხა სარკმელი. გადახურულია აზბესტით.
ქისტაურის კოშკი

ქისტაურის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქისტაურში, ქისტაურის ნათლისმცემლის ეკლესიის აღმოსავლეთით, აგებულია შუა საუკუნეებში.

კოშკი-სვეტი, რომელიც მესვეტის საცხოვრებელი უნდა იყოს, სამსართულიანია (5,65,5 მ, სიმ. 11,5 მ), ზემოთკენ შევიწროებულია. ნაგებია რიყის ქვით, ნატეხი ქვითა და კირის დუღაბით. ფასადის მხარეს წყობას ბათქაში აქვს გადასმული. კოშკის ყოველ სართულზე თითო ოთახია. შესასვლელი მეორე სართულზეა. პირველი სართული- საკუჭნაო- შემაღლებული პროპორციების ყრუკედლებიანი სათავსია. გადახურულია ნახევარსფერული კამარით. მეორე სართულიც უსარკმელო ბნელი ოთახია. გადახურულია ამორფული ფორმის სხმული კამარით. კამარის სამხრეთ ნაწილში მესამე სართულზე ასაძვრომი სწორკუთხა ხვრელია. მესამე სართული საცხოვრებელია. სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთით ნაწილში, იატაკის დონეზე, საპირფარეშოს ხვრელია. ოთახს ნახევარცილინდრული სხმული კამარა ხურავს. კოშკის შირიმის ლავგარდნის პროფილს შეადგენს თარო, შეზნექილი მრუდხაზოვანი ზედაპირი და ლილვი. ორფერდა სახურავის კეხის დასავლეთ კიდეში დადგმულია შირიმის ქვის ჯვარი. კოშკი გადახურული ყოფილა ქვის ფილებით. ეკლესიასა და კოშკს შემოვლებული აქვს რიყის ქვით ნაგები წრიული გალავანი.
ქვემო ნიჩბისის კვირაცხოვლის ნაეკლესიარი

ქვემო ნიჩბისის კვირაცხოვლის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ნიჩბისში, მაღალი მთის ბორცვზე, წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიის სიახლოვეს. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ნაგებობა საძირკვლამდეა დანგრეული და დაფარულია ბუჩქებით. გეგმის წაკითხვა ვერ ხერხდება. შეიმჩნევა კედლის კონტურის ცალკეული ნაწილები. მის ადგილას აწყვია ქვები და მოწყობილია სალოცავი. აქვეა აღმართული ლითონის დიდი ჯვარი და ლითონისავე მილების ჩარჩოში ჩამოკიდებული ზარი.
მბწყინავი ნემსიწვერა

} ) — ერთწლიანი ბალახოვანი მცენარეა, სიმაღლე – 8-30 სმ, პრიალა ბეწვით შემოსილი. ღერო სუსტია, წამოწეული, დატოტვილი, ზედა ნაწილში ცალმხრივად გაბნეულბეწვიანი. ფოთლის ფირფიტა ნახევრამდე დაყოფილია ფართო, უკუკვერცხისებურ, მობლაგვო 5-7 სეგმენტად. საყვავილე ღერძი იღლიურია. გვირგვინის ფურცლები ვარდისფერია. იზრდება ველებსა და ტყისპირებში. საქართველოში გავრცელებულია იმერეთში, მესხეთ-ჯავახეთში, თრიალეთის ქედზე, ქვემო ქართლსა და კახეთში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, შუა აზიას, ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპას, ირანს.

გალერეა
წყლის ზამბახი

} ) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ღერო მაღალია. ფოთლები ხმლისებურია ან ხაზური. ყვავილსაფრის გარეთა ფოთლები შიშველია, კაშკაშა ყვითელი ან მკრთალი ყვითელი.ყვავილის შიგნითა ფოთლები უკუკვერცხისებურია, ძალიან პატარა ზომის, გარეთა ფოთლების იმ ადგილას, სადაც ფირფიტა ფრჩხილში გადადის, მუქი ყვითელია, ნარინჯისფერი ლაქა აქვს და მოწითალო-ყავისფერი ძარღვები გასდევს. იზრდება დაბლობზე და მთის ქვედა სარტყელში – ჭაობებში, ტბებსა და მდინარეების ნაპირებზე. საქართველოში გავრცელებულია თითქმის ყველგან. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს თითქმის მთელ კავკასიას, სამხრეთ ევროპას, ახლო აღმოსავლეთს, ციმბირს.

გალერეა
ვარციხეს ეკლესია

ვარციხეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბაღდათის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვარციხეში. აგებულია – საუკუნეებში.

ციხის ტერიტორიაზე, შემაღლებულ ადგილას დგას გვიანდელი ეკლესია, რომელიც ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით სქელ დუღაბზე. კონსტრუქციული ნაწილებისთვის გამოყენებულია აგური. ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული ფბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია მაღალი თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ორივე მხარეს თითო ნიშაა დატანებული. ნიშების თავზე ამჟამად ამოშენებულია სამალავები. ეკლესიის გადახურვა მთლიანად ჩამოქცეულია. გრძივ კედლებში გაჭრილი თაღოვანი კარ-სარკმელი ერთმანეთის მიმართ სიმეტრიულადაა განლაგებული. ჩრდილოეთი კარი დღეს ამოშენებულია. შესასვლელი და სარკმელი მოთავსებულია დასავლეთ კედელშიც. კამარის თაღის შემორჩენილი ქუსლები კრონშტეინებს ეყრდნობა. ეკლესიას დასავლეთიდან მინაშენი აქვს. მინაშენში შესასვლელი დატანებულია დასავლეთ კედელში. კარის მარცხნივ მოწყობილია ბუხარი. ბუხრის გარე კედლები განგრეულია. შემორჩენილია საკვამური. მინაშენის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში თითო ნიშა და თითო სარკმელია განლაგებული. ეკლესიის დასავლეთ ფასადზე შემორჩენილია თაროს ფორმის კარნიზის ფრაგმენტი. კედლებზე ნალესობის კვალია.
ბერიეთის ეკლესია

ბერიეთის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბაღდათის მუნიციპალიტეტის სოფელ კაკასხიდში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ნასოფლარ „ხალასქურში“ შემორჩენილია დარბაზული ეკლესიის ნანგრევი. ძეგლი ნაგებია კარგად თლილი მონაცრისფრო ქვიშაქვით კირის დუღაბზე. წყობა სწორხაზოვანია. ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით ოდნავ ნალისებრი აფსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია გარეთ შევიწროებული სარკმელი. ჩრდილოეთით ნიშის კვალია. ეკლესიის კედლები შემორჩენილია სხვადასხვა დონეზე. ყველაზე ცუდ მდგომარეობაში სამხრეთი კედელია, იგი თითქმის მიწის პირამდეა ჩამონგრეული. ჩამონგრეულია ჩრდილოეთ კედლის დიდი ნაწილიც. ეკლესიას დასავლეთიდან შიგნით თაღოვანი, გარეთ არქიტრავული შესასვლელი აქვს. კარის თავზე თაღოვანი სარკმელია დატანებული. შესასვლელის არქიტრავის ცენტრში ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. ჯვრის თავზე შემორჩენილია ასომთავრული წარწერის უმნიშვნელო ფრაგმენტები, დაზიანების გამო ის თითქმის არ იკითხება. არქიტრავის კუთხეებში ლომებია გამოსახული. დასავლეთ სარკმლის სათაური მორთულია ზიგზაგისებრი ორნამენტით. ეკლესია ძალზე დაზიანებულია, მისი ყველა შემორჩენილი კედელი დეფორმირებულია.