მარია ტიტარენკო

მარია ტიტარენკო (, დ. 27 მარტი, 1917, სევასტოპოლი — გ. 26 სექტემბერი, 2002, ბაქო) — აზერბაიჯანელი ოპერის მომღერალი, აზერბაიჯანის დამსახურებული არტისტი (1961). 1950-1960-იან წლებში იგი იყო ბაქოს საოპერო სცენის პრიმა.

ბიოგრაფია
მარია ტიტარენკო დაიბადა 1918 წლის 27 მარტს სევასტოპოლში. 3 წლის ასაკში იგი ობლად დარჩა მამის გარდაცვალებისა და დედის წასვლის შემდეგ, რომელმაც ის და მისი ხუთი და-ძმა მიატოვა. 14 წლის ასაკში მაშამ შვიდწლიანი სკოლა დაამთავრა, სადაც ყირიმელი თათრების ენას სწავლობდა. სკოლის დასრულების შემდეგ იგი ფაბრიკა-ქარხნის სასწავლებელში შევიდა, რომლის დამთავრებისთანავე მე-3 თანრიგის ხარატის სპეციალობა მიიღო და ქარხანაში დაიწყო მუშაობა, სადაც მე-5 თანრიგამდე დაწინაურდა. ქარხანაში მუშაობისას იგი ხარატი-სტახანოველი იყო და ნორმას 300 %-ით ასრულებდა — ეს მაჩვენებელი მოგვიანებით ვერავინ გადაფარა.

ქარხანაში მუშაობისას, ისევე როგორც სასწავლებელში სწავლის პერიოდში, მარია მხატვრულ თვითშემოქმედებაში მონაწილეობდა. მან შეასრულა ოქსანას პარტია უკრაინელი კომპოზიტორის, გულაკ-არტემოვსკის ოპერაში „ზაპოროჟიელი დუნაის მიღმა“. მეტიც, მან სამჯერ გაიმარჯვა სევასტოპოლის საქალაქო თვითშემოქმედების კონკურსებში და სიმფეროპოლის სრულიად ყირიმის თვითშემოქმედების ოლიმპიადაში. ნიჭიერი თვითნასწავლი მომღერლის შესახებ ბევრი უკრაინული გაზეთი წერდა. ერთ-ერთ მათგანში, რომელიც 1936 წლით თარიღდება და მარია ტიტარენკომ შემოინახა, მას „თვითნასწავლი მომღერალი და ხარატი-სტახანოველი“ უწოდეს. იმავე 1936 წელს მარია ცოლად გაჰყვა ქარხნის ერთ-ერთი საამქროს უფროსს, ნიკოლოზ ნაიდას, რომელიც მალევე ბაქოს ზაკფედერაციის სახელობის გემთსარემონტო ქარხანაში მიიწვიეს სამუშაოდ. 1937 წელს მეუღლესთან ერთად აზერბაიჯანში მისი ახალგაზრდა ცოლი, მარიაც ჩამოვიდა.

1938 წლის თებერვალში, როდესაც სასწავლო წელი დიდი ხნის დაწყებული იყო, მარია ტიტარენკო გამოცდების გარეშე ჩარიცხეს ბაქოს მუსიკალურ სასწავლებელში, რომლის დასრულების შემდეგაც მან სწავლა კონსერვატორიაში განაგრძო.

1943 წელს მარია ტიტარენკო ბაქოს ოპერის თეატრის სოლისტი გახდა. აქ იგი ისეთ ოსტატებთან ერთად მუშაობდა, როგორებიც იყვნენ: ბულბული, ფატმა მუხტაროვა, შოვქეთ მამედოვა, ლენინგრადიდან ჩამოსული ალექსანდრე დროზდოვი, კნიჟნიკოვი, ნიკოლსკი, ნიაზი, აფრასიიაბ ბადალბეილი.

სცენაზე მოღვაწეობის 25 წლის განმავლობაში მარია ტიტარენკომ 36 წამყვანი პარტია შეასრულა. მათ შორის აღსანიშნავია მის მიერ შექმნილი სცენური სახეები ოპერებში: „ქოროღლუ“, „აზადი“, „ნიზამი“, „ვაგიფი“ და „სევილი“. უზეირ ჰაჯიბეკოვის მუსიკალური კომედიის, „არშინ მალ ალანის“ პირველ კინოვერსიაში, ახალგაზრდა გიულჩოჰრა (ლეილა ბადირბეილი) სწორედ მარია ტიტარენკოს ხმით მღერის (აზერბაიჯანულ ენაზე მან პარტია ვალიდა ვეზიროვასთან ერთად გაახმოვანა) და მაყურებელი მას მთავარი როლის შემსრულებელთან, რაშიდ ბეჰბუდოვთან ერთად ისმენს. ამავე ნაწარმოების ეკრანიზაციის რუსულ ვარიანტში კი გიულჩოჰრას როლი მხოლოდ ტიტარენკოს შესრულებით არის გახმოვანებული. მას ასევე შესრულებული აქვს წამყვანი პარტიები ოპერებში: „ფაუსტი“, „ბოჰემა“, „იოლანტა“, „ევგენი ონეგინი“, „თოვლის ქალი“, „მასკარადი“ და სხვა.

მარია ტიტარენკო „ქოროღლუში“ აზერბაიჯანულ ენაზე ასრულებდა ნიგიარის პარტიას ბულბულის გვერდით (აქ მას ყირიმელი თათრების ენის ცოდნა გამოადგა). ბულბული 19 წლის განმავლობაში მისი სცენური პარტნიორი იყო. ომის წლებში ოპერა „ქოროღლუ“ რუსულ ენაზეც იდგმებოდა, სადაც ქოროღლუს პარტიას მომღერალი ალექსანდრე დროზდოვი ასრულებდა. ყველა სპექტაკლს მეუღლესთან ერთად უცვლელად ესწრებოდა თავად უზეირ ჰაჯიბეკოვი.

ტიტარენკო ასევე მოღვაწეობდა ფილარმონიაშიც. თეატრიდან წასვლის შემდეგ იგი მრავალი წლის განმავლობაში პედაგოგიურ საქმიანობას ეწოდა მუსიკალურ სასწავლებელში, სადაც საოპერო კლასს ხელმძღვანელობდა. მის მოწაფეებს შორის ბევრი დამსახურებული და სახალხო არტისტია.

2002 წელს მიენიჭა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის პერსონალური სტიპენდია.