iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ალ-ბაქრი

აბუ უბაიდ აბდულაჰ იბნ აბდულ-აზიზ ალ-ბაქრი (უმეტესად ცნობილი, როგორც ალ-ბაქრი; ; დ. 1014 გ — 1094) — არაბი ისტორიკოსი და გეოგრაფი. ძველი, წარჩინებული არაბული გვარის წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
მისი ბაბუა აბუ ზეიდი იყო უელვისა და სალტესის გუბერნატორი, მაგრამ დაახლოებით 1014 წელს მან ისარგებლა პოლიტიკური არეულობით და თავი დამოუკიდებელ მმართველად გამოაცხადა. თუმცა, მან მალევე დაკარგა დამოუკიდებლობა, ხოლო 1081 წელს მის შვილს აბდულ-აზიზს მოუწია კორდობაში გადასვლა — იმდროინდელი ტახტიდან ჩამოგდებული მმართველების — ადგილას. კორდოვში აბდულ-აზიზი, თავისი სიმდიდრის, მაღალი სოციალური მდგომარეობისა და კეთილშობილური წარმომავლობის გამო, კარგად მიიღეს და მაშინვე შეიძინა ბევრი მეგობარი, რასაც ასევე დიდად შეუწყო ხელი, იმდროინდელი ისტორიკოსების ჩვენებით, იმით, რომ აბდულ-აზიზს ჰყავდა ვაჟი აბდულა, რომელიც გამოირჩეოდა განათლებითა და ფართო ცოდნით. დაახლოებით 1066 წელს მამის გარდაცვალების შემდეგ, აბდულა წავიდა ალმერიაში, შემდეგ გარკვეული პერიოდი ცხოვრობდა სევილიის სასახლეში. სიცოცხლის ბოლომდე ცხოვრობდა ესპანეთში და გარდაიცვალა 1094 წელს.

შრომები
ალ-ბაკრიმ დატოვა ნაშრომები ფილოლოგიაზე, თეოლოგიაზე, მედიცინასა და გეოგრაფიაზე. მაგრამ მისი ყველაზე ხანგრძლივი პოპულარობა მას მისმა ორმა გეოგრაფიულმა კრებულმა მოუტანა:

— ძირითადად არაბული გეოგრაფიული სახელების ლექსიკონი, რომელიც გვხვდება პოემებში, ძველ არაბ ისტორიკოსებში და ლეგენდებში;
გზებისა და ქვეყნების წიგნი — რომელიც უკიდურესად დიდი პოპულარობით სარგებლობდა დასავლეთსა და აღმოსავლეთში. მისი მიზანი იყო თანამედროვეთათვის ცნობილი ქალაქებისა და ქვეყნების დამაკავშირებელი მარშრუტების აღწერა. პირველი ქვეყანა კონკრეტულად აღწერილია არაბეთი, შემდეგ სპარსეთი, კირმაკი, სირია, პალესტინა, ეგვიპტე და ა.შ.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ალ-ბაქრი.
დიდგორის არქეოლოგიური ძეგლები

დიდგორის არქეოლოგიური ძეგლები — სხვადასხვა დროის არქეოლოგიური ძეგლები დიდგორის ველზე (თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი). გათხარეს 1975.

ყველაზე ადრეულია გვიანდელი ნეოლითის ხანის ნასახლარი. ადგილ გრძელ ველზე, დიდგორიდან სოფ. ღვევისაკენ (თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი) მიმავალი გზის პირას გაითხარა 3 ყორღანი. სავარაუდოა, რომ სამივე ძვ. წ. ათასწლეულის ბოლო საუკუნეებისაა.

სოფ. ტაბარუკიდან (მცხეთის მუნიციპალიტეტი) დიდგორზე მიმავალი გზის პირას გაითხარა ქვაყრილიანი ყორღანი, რომელიც აღმოჩენილი თიხის ჭურჭლის მიხედვით, ძვ. წ. – სს-ით თარიღდება. ძეგლი გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის იმ არქეოლოგიურ კულტურის წრეს მიეკუთვნება, რომელიც ძირითადად გავრცელებული იყო ქვემო ქართლში, კახეთში, დასავლეთ აზერბაიჯანსა და სომხეთში. საკუთრივ დიდგორის ბორცვი ბუნებრივი წარმოშობისაა. მის ძირზე არის ფეოდალური ხანის ნასახლარი, თხემზე კი — სალოცავი ხატი.

1990 წელს დიდგორის ველზე აღიმართა დიდგორის ბრძოლის მემორიალი (მოქანდაკე მ. ბერძენიშვილი, არქიტექტორი თ. გუნია).
ალ-ბაქრი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ალ-ბაქრი  — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა არაბი გეოგრაფისა და ისტორიკოსის, ალ-ბაქრის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1976 წელს).. კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 12.21 კმ, სიღრმე — 1.99 კმ.

კრატერს აქვს რეგულარული წრიული ფორმა მკვეთრი ზვინულის კიდით და კრატერის თასის ბრტყელი ფსკერი შესამჩნევი სტრუქტურების გარეშე. ზვინულის მაქსიმალური სიმაღლე მიმდებარე ტერიტორიის მიმართ შეადგენს 0.46 კმ-ს, კრატერის მოცულობა 72.81 კმ³-ია. კრატერის ნათელ შიდა ფერდობზე ჩანს დაბალი ალბედოს ლაქები და რადიალური ზოლები. კრატერის სამხრეთ-სამხრეთ-დასავლეთით შემორჩენილია ორი უძველესი კრატერის ნაშთები, რომლებმაც დამახასიათებელი სილუეტისთვის მიიღეს არაოფიციალური სახელი „თოლია“.

მორფოლოგიური მახასიათებლების მიხედვით, კრატერი მიეკუთვნება ტიპს (ამ კლასის ტიპიური წარმომადგენლის - ბიო კრატერის სახელის მიხედვით).

1976 წელს საკუთარი სახელის მიღებამდე კრატერს ჰქონდა აღნიშვნა (კრატერის სიახლოვეს მდებარე ე.წ. სატელიტური კრატერების აღნიშვნის სისტემაში, რომელსაც აქვს საკუთარი სახელი).

სატელიტური კრატერები
ალ-ბაქრის კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
დიდებათა

დიდებათა — ძველი ქართული (სვანური) ხალხური ცეკვა, რიტუალურ-რელიგიური ხასიათის ფერხული.

სრულდება როგორც საეკლესიო დღესასწაულებზე (კერძოდ გიორგობაზე), ასევე ლხინის დროსაც. ასრულებენ მამაკაცები და ქალებიც. სრულდება ორპირული სამხმიანი სიმღერის თანხლებით, რომელიც იწყება დინჯად და თანდათანობით ჩქარდება. მუსიკალური ზომაა 4/4.
ბათუმის რესპუბლიკა

ბათუმის რესპუბლი იყო ბრიტანეთის მარიონეტული სახელმწიფო, რომელიც ოდესღაც არსებობდა ბათუმში, დღევანდელ დასავლეთ საქართველოში .

ისტორია
1918 წლის 3 მარტს რუსეთმა ცენტრალურ ძალებთან დადო ბრესტ-ლიტოვსკის ხელშეკრულება და გამოვიდა ომიდან შიდა არეულობის გამო. ხელშეკრულება ითვალისწინებდა ბათუმის მიმდებარე ტერიტორიის მიტოვებას. ამგვარად ოსმალებმა მოახერხეს ბათუმის ანექსია 1918 წლის 14 აპრილს. საქართველოს დემოკრატიულმა რესპუბლიკამ, რომელმაც დამოუკიდებლობა გამოაცხადა რუსეთისგან რევოლუციის არეულობის დროს, უარი თქვა ზავის მიღებაზე და განაგრძო ბრძოლა ოსმალეთის იმპერიის წინააღმდეგ, რომელიც დასრულდა 4 ივნისს. 25 დეკემბერს ბათუმი აიღეს დიდი ბრიტანეთის მოკავშირეებმა .

ბრიტანელებმა დანიშნეს გენერალ გუბერნატორად ჯეიმზე ნორმან კუკ-კოლისი და დააწესეს სამხედრო მთავრობა. ასევე შეიქმნა ბათუმის პარლამენტი. 12 იანვარს ბათუმის რესპუბლიკამ დამოუკიდებლობა გამოაცხადა თუმცა, 14 აპრილს ბათუმის პარლამენტი დაიშალა და ბათუმის რესპუბლიკამ დამოუკიდებლობა დაკარგა. ამის მიზეზი იყო ნავთობი. ბრიტანეთი ცდილობდა დაეკავებინა და გაეკონტროლებინა მილსადენის ტერიტორია, რომელიც აკავშირებდა ბაქოს ნავთობის საბადოს (აზერბაიჯანი), რომელიც იმ დროისთვის მსოფლიოში უდიდესი ნავთობის საბადო იყო, ბათუმის სატრანსპორტო პორტთან. 1920 წლის 8 აპრილს ბრიტანეთმა ბათუმი თავისუფალ პორტად გამოაცხადა და ერთა ლიგის კონტროლის ქვეშ მოაქცია, ბრიტანეთი, საფრანგეთი და იტალია ცდილობდნენ მის გაკონტროლებას.

ადგილობრივ მოსახლეობას არ მოსწონდა ბრიტანული ოკუპაცია, რის გამოც საქართველომ მოითხოვა ბათუმის დაბრუნება.1920 წლის აპრილში ბოლშევიკებმა მოახდინეს ბაქოს ოკუპაცია, რის გამოც ნავთობის გადაზიდვა შეუძლებელი გახდა. ამ ყველაფერმა გამოიწვია დიდი ბრიტანეთის ინტერესების შემცირება ბათუმის მიმართ. 1920 წლის ივნისში ბრიტანეთმა ბათუმიდან გასვლა გადაწყვიტა. 7 ივლისს საქართველომ ბათუმი დაიბრუნა.როდესაც 1921 წლის 15 თებერვალს ბოლშევიკები თავს დაესხნენ საქართველოს, თურქეთმა დაიკავა ბათუმი მუსლიმების დაცვის საბაბით და საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობა, რომელმაც დაკარგა დედაქალაქი თბილისი 25 თებერვალს, გადავიდა ბათუმში. თუმცა, 18 მარტს თურქებსა და ბოლშევიკებს შორის მოსკოვის ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ, თურქეთმა დატოვა ბათუმი. მას შემდეგ საქართველო გახდა საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა და 16 ივლისს დაარსდა აჭარის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა, დედაქალაქით ბათუმი.
ცაცხვი

ცაცხვი — ფოთოლმცვენი ხეების გვარი ბალბისებრთა ოჯახისა. ტანის სიმაღლე 40 მეტრამდეა. ფოთლები მორიგეობით განლაგებული, გულისებრი, ჩვეულებრივ დაკბილულკიდეებიანი და გრძელყუნწიანია. ყვავილები ხუთნაკვთიანი, ორსქესიანი, მოთეთრო ან მოყვითალოა; შეკრებილია ფარისებრ ან ქოლგისებრ, იშვიათად მტევნისებრ ყვავილედებში, რომელთა საერთო საყვავილე ყლორტი ქვედა ნაწილში შეზრდილია მოგრძო-ელიფსური ფოთლის მთავარ ძარღვთან. ყვავილობის დროს გამოყოფს სასიამოვნო ტკბილ (თაფლისებრ) არომატს, რომელიც გარშემო ყველა სხვა სუნს ფარავს. ფესვთა სისტემა მძლავრი და ღრმაა, ამიტომ მტკიცედაა მიწაზე „დამაგრებული“ და ქარგამძლეა. მრავლდება თესლით, ამონაყრით და გადაწიდვნით. ჩრდილამტანი (განსაკუთრებით მსხვილფოთოლა ცაცხვი, . ) და ზამთარგამძლეა. ჩვეულებრივ ცოცხლობს 150 წლამდე (ზოგჯერ 300 და მეტ წელსაც).

ცნობილია 30-მდე სახეობა. გავრცელებული არიან ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ თბილ ოლქებში; გვხვდება ტროპიკების (სამხრეთ-აღმოსავლეთი ჩინეთი) და სუბტროპიკების (ჩინეთი, ინდოჩინეთი) მთიან რაიონებში. იზრდებიან შერეულ და ფართოფოთლოვან ტყეებში, მთების კალთებზე, მდინარეთა ხეობებში, აგრეთვე ბაღებსა და პარკებში, გზისპირა ნარგავებსა და ტყის ზოლებში. აქ ბუნებრივად გავრცელებული სახეობები და ქვესახეობებია:

– მრავალყვავილა ცაცხვი, ლედებურის ცაცხვი
სინ.
– კავკასიური ცაცხვი, ბეგონიაფოთოლა ცაცხვი
სინ.
– მსხვილფოთოლა ცაცხვი

ცაცხვის მერქანი თეთრია, დაჰკრავს მოვარდისფრო ელფერი, არ სკდება და არ იბრიცება, ადვილად დამუშავებადია. მისგან ამზადებენ კასრებს, ხის ჭურჭელს, ფანერს, ასანთს, მუსიკალურ ინსტრუმენტებს, ავეჯს. ახალგაზრდა ხეების ლაფანს ფართოდ იყენებდნენ ქალამნების და გლეხური ყოფის სხვა ნაკეთობების დასაწნავად. ბებერი ხის ლაფანს ალბობდნენ წყალში და იღებდნენ ხრალს, რომლისგანაც ქსოვდნენ ჭილობებს.

ცაცხვი ძველთაგან იწოდება საუკეთესო თაფლოვან მცენარედ, მისი თაფლი ერთ-ერთ საუკეთესოდ ითვლება. გულფოთოლა ცაცხვის მასობრივი გავრცელების რაიონებში ფუტკრის ერთი ოჯახი დღეში გამოიმუშავებს 10–15 კგ თაფლს. ცაცხვის თაფლის ან ყვავილის ჩაი ძველი ოფლმდენი საშუალებაა. ყვავილს აგრეთვე ხმარობენ ღვინის არომატიზაციისათვის. ცაცხვი დეკორატიული ხეა, ფართოდ იყენებენ გამწვანებაში. მისი ხშირი ვარჯი იძლევა ჩრდილსა და სიგრილეს, წმენდს ჰაერს მტვრისა და გაზისგან. ჩამონაცვენი სწრაფად ლპება და ნიადაგს უბრუნებს საკვებ ნივთიერებებს.
აზარტული თამაშები თურქეთში

აზარტული თამაშები თურქეთში მკაცრად რეგულირდება. თურქეთმა 1998 წელს აკრძალა კაზინოები, ხოლო 2006 წელს – არასახელმწიფო ონლაინ აზარტული თამაშები. თუმცა, მოქმედებს სამთავრობო ლატარია და ფსონების დადების სრვისი, ასევე ზოგიერთი ინტერნეტ აზარტული თამაში; ასევე ჯერ კიდევ არსებობს უკანონო აზარტული თამაშები.

ისტორია
ცხენების დოღზე ფსონების დადება თავდაპირველად ლეგალიზებული იყო 1984 წლიდან, ხოლო კაზინოში ფსონის დადება — 1990 წლიდან. 1996 წლის სექტემბერში ძალაში შევიდა ახალი შეზღუდვები, მათ შორის შეიზღუდა სამუშაო საათები დღეში 8 საათამდე და მოგების ჩეკით განაღდების მოთხოვნა. ეს ზომები მიიღეს 1996 წლის ივლისში „კაზინოს მეფის“ ომერ ლუტფუ ტოპალის მკვლელობის შემდეგ. კაზინოს აკრძალვის აქტი (ნაწილობრივ ფულის გათეთრების ბრალდებების გამო) მოულოდნელად გამოქვეყნდა და დამტკიცდა 1996 წლის დეკემბერში და (მის წინააღმდეგ სარჩელის შემდეგ) ძალაში შევიდა 1998 წლის 11 თებერვალს. თუმცა, უკანონო კაზინოები აგრძელებენ არსებობას. აკრძალვის დროს კაზინოები $1 მილიარდიან ინდუსტრიას წარმოადგენდნენ, სადაც დასაქმებული იყო დაახლოებით 20,000 ადამიანი. კიდევ ერთმა „კაზინოს მეფემ“, 20 კაზინოს მფლობელმა სუდი ოზქანმა გარკვეული დროით დატოვა ქვეყანა. იგი დაადანაშაულეს შვეიცარიაში თითქმის 700 მილიონი დოლარის „არაოფიციალურად“ გაგზავნაში. ოზქანი საბოლოოდ დაბრუნდა ქვეყანაში თურქეთის საგადასახადო ორგანოებთან გარიგების დადების შემდეგ.

ონლაინ აზარტული თამაშები 2006 წელს აიკრძალა, მაგრამ მის აკრძალვის მცდელობებს არ ჰქონია დიდი წარმატება. 2009 წელს შეფასდა, რომ შვედური ფირმა - ის შემოსავლების მეოთხედი თურქეთზე მოდიოდა. 2013 წელს თურქეთის პარლამენტმა დაგეგმა ჯარიმების გაზრდა მათთვის, ვინც იყენებდა ონლაინ აზარტულ თამაშებს, ასევე მათთვის, ვინც ახორციელებდა ონლაინ აზარტულ თამაშებთან დაკავშირებული ფინანსური ტრანზაქციების ავტორიზაციას. 2013 წელს თურქეთის პარლამენტმა დაგეგმა ჯარიმების გაზრდა მათთვის, ვინც იყენებს ონლაინ აზარტულ თამაშებს, ასევე მათთვის, ვინც ახორციელებს ონლაინ აზარტულ თამაშებთან დაკავშირებული ფინანსური ტრანზაქციების ავტორიზაციას.

ონლაინ აზარტული თამაშები
ქვეყანაში ონლაინ აზარტული თამაშები ამჟამად აკრძალულია. სახელმწიფო ტოტალიზატორი ერთადერთი თურქული ორგანიზაციაა, რომელსაც შეუძლია ონლაინ სათამაშო სერვისების შეთავაზება. 2007 წელს თურქეთში მიღებულ იქნა კანონი, რომელიც კრძალავს ონლაინ აზარტულ თამაშებს. თურქეთმა ასევე ახლახან გადადგა ნაბიჯები, რათა მოთამაშეებს არ გამოეყენებინათ უცხოური ონლაინ სათამაშო საიტები. მიუხედავად აზარტული თამაშების აკრძალვისა, ბევრი თურქი მოთამაშე აგრძელებს ფსონების დადებას ამ საიტებზე ფლობს წამყვანი მოთამაშის ტიტულს. 2013 წელს თურქეთის მთავრობამ მიიღო კანონი. მისი მიხედვით თურქეთი გახდა პირველი ქვეყანა მსოფლიოში, რომელიც აზარტული თამაშების ოპერატორების ნაცვლად ცალკეულ მოთამაშეებისადმი იყო მიმართული. ონლაინ აზარტული თამაშების პროვაიდერებს მკაცრი ჯარიმები ემუქრებათ 100-დან 500 ფუნტამდე (დაახლოებით $55-$278). ხოლო თურქულ ბაზარზე მომუშავე კაზინოს ოპერატორებს და მათ მომსახურე ბანკირებს ასევე შესაძლოა პატიმრობა დაემუქროთ
ბიძინა მაზიაშვილი

ბიძინა დიმიტრის ძე მაზიაშვილი (დ. 9 მაისი, 1928, ზემო მაჩხაანი, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი — გ. 14 ოქტომბერი, 2004, იქვე) — ქართველი სპორტსმენი (ძიუდო, სამბო). სსრკ-ის დამსახურებული მწვრთნელი ძიუდოში (1970), სსრკ-ის სპორტის ოსტატი სამბოში, საქართველოს ფიზიკური კულტურის დამსახურებული მუშაკი.

ბიოგრაფია
1959 წელს დაამთავრა საქართველოს ფიზკულტურის ინსტიტუტი. იყო საქართველოს ძიუდოისტთა ნაკრების მთავარი (1964-1982 და 1993-1995) და სსრკ-ის ნაკრების (1970-1981) მწვრთნელი. 1990 წელს მიწვეული იყო იაპონიაში ქართული ჭიდაობის გაკვეთილების ჩასატარებლად. მისი აღზრდილები არიან გ. გოგოლაური, ა. მარტყოფლიშვილი, ა. მუზაევი, ჯ. ნიჟარაძე, გ. ონაშვილი, რ. ხარშილაძე, ფ. ჩიკვილაძე (ძიუდო), გ. გიორგაძე, მ. ბერუაშვილი (სამბო).

მიღებული აქვს ღირსების ორდენი (1997).
ალექსანდრე დიდებულიძე (ელექტრომექანიკოსი)

ალექსანდრე კონსტანტინეს ძე დიდებულიძე (დ. 30 სექტემბერი, 1944, თბილისი) — ქართველი ელექტრომექანიკოსი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადმიის წევრ-კორესპონდენტი (1997), ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1991), პროფესორი (1992), საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრი (1995).

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი (1966). 1967–1968 წლებში მუშაობდა იქვე, 1968–1974 წლებში — საქართველოს სოფლის მეურნეობის მექანიზაციისა და ელექტრიფიკაციის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში, 1974-2013 წლებში — საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში (ახლანდ. საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტი), სადაც 1989-2005 წლებში ხელმძღვანელობდა ელექტროტექნიკისა და ელექტროამძრავის კათედრას, იყო სრული პროფესორი (2006-2013). 2001-2004 წლებში დიდებულიძე იყო უფროსი ანალიტიკოსი აშშ-ის საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს პროექტებში, 2004-2008 წლებში — საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის პირველი მოადგილე და საპარლამენტო მდივანი, 2013 წლიდან — საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ინოვაციებისა და მაღალი ტექნოლოგიების ცენტრის აღმასრულებელი მდივანი. დიდებულიძის სამეცნიერო შრომები ეხება სოფლის მეურნეობის და ელექტრომექანიკის პრობლემებს — სპეციალურ ელექტრიფიცირებულ სატრანსპორტო-ტექნოლოლოგიურ მოწყობილობებს, ელექტროდანადგარების ექსპლუატაციას. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1999).
გრიგოლ დიდებულიძე

გრიგოლ ივანეს ძე დიდებულიძე (დ. 25 აპრილი, 1898, სოფ. იგოეთი, ახლანდ. კასპის მუნიციპალიტეტი, — გ. 9 სექტემბერი, 1954, თბილისი) — ქართველი თერაპევტი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1945), პროფესორი (1945).

სწავლობდა ვარშავის უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტზე (1916-1919) და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტზე (1919-1924). 1938–1940 წლებში იყო თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიული ფაკულტეტის პროპედევტიკული თერაპიის კათედრის გამგე, 1940–1945 წლებში — ამავე ფაკულტეტის ჰოსპიტალური თერაპიის კათედრის გამგე. 1945 წლიდან განაგებდა სამკურნალო ფაკულტეტის შინაგან სნეულებათა პროპედევტიკის კათედრას, 1943–1947 წლებში — თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის თერაპიის კათედრას, ერთდროულად, 1947–1950 წლებში, ხელმძღვანელობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის კარდიოლოგიის ინსტიტუტის კლინიკურ განყოფილებას.

სტუდენტობის პერიოდში (1923) ნ. მახვილაძესთან ერთად აღმოაჩინა და შეისწავლა ანკილოსტომიდოზი საქართველოში. შეისწავლა და აღწერა ბორჯომის მინერალური წყლების გავლენა თორმეტგოჯა ნაწლავის სეკრეციაზე, შემაერთებელი ქსოვილის როლი წყლის ცვლის პროცესში, კანქვეშა ქსოვილში შეყვანილი ნივთიერებების შეწოვის საკითხი და სხვ.
აბრამ მაზმიშვილი

}, თბილისი — გ. 5 ოქტომბერი, 1978, მოსკოვი) — ქართველი გეოდეზისტი. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1958). პროფესორი (1950).

ბიოგრაფია
1930 წელს დაამთავრა მოსკოვის სამიჯნო ინსტიტუტი. 1932 წლიდან იყო სხვადასხვა სამეცნიერო დაწესებულების, მათ შორის მოსკოვის გეოდეზიური ინსტიტუტის (1936 წლიდან მოსკოვის გეოდეზიური აეროფოტოაგეგმვისა და კარტოგრაფიის ინჟინერთა ინსტიტუტი) დირექტორი და გეოდეზიის კათედრის გამგე. 1952 წლიდან კითხულობდა ლექციებს მოსკოვის სამთო ინსტიტუტში.

მაზმიშვილის სამეცნიერო ნაშრომებიდან აღსანიშნავია ფუნდამენტური გამოკვლევა უმცირეს კვადრატთა მეთოდის შესახებ (1-ელი გამოცემა მოსკოვი, 1968).

ჯილდოები და მედლები
დაჯილდოებულია სახელმწიფო ჯილდოებით.
გიორგი მაზმიშვილი

გიორგი სერგოს ძე მაზმიშვილი (დ. 2 იანვარი, 1966, თბილისი) — ქართველი გენერალ-მაიორი (2009). საინჟინრო მეცნიერებათა დოქტორი (2010).

ბიოგრაფია
1988 წელს დაამთავრა სპი-ის საინჟინრო-ფიზიკის ფაკულტეტი. 1989 წლიდან მუშაობდა ინჟინრად იმავე ინსტიტუტის სტრუქტურული კვლევის ცენტრში, 1992 წლიდან — საქართველოს თავდაცვის სამინისტროში ოფიცერ-სპეციალისტად. 1994 წლიდან საქართველოს უშიშროების სამინისტროში ეკავა სხვადასხვა თანამდებობა, მათ შორის იყო სამმართველოს (2001-2003), დეპარტამენტის (2003-2005), საქართველოს შსს კონტრდაზვერვის დეპარტამენტის, ქ. თბილისის მთავარი სამმართველოს (2005-2008) უფროსი; საქართველოს შსს კონტრდაზვერვის დეპარტამენტის დირექტორი (2008-2012). გამოქვეყნებული აქვს სამეცნიერო ნაშრომები (1996-2002). არის ომის ვეტერანი.

ჯილდოები და მედლები
დაჯილდოებულია:
ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენით (2008);
ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენით (ორგზის 2010, ოქტომბერი, დეკემბერი).
ზაზა მაზმიშვილი

ზაზა ნოდარის ძე მაზმიშვილი (დ. 30 ივლისი, 1963, თბილისი) — ქართველი გენერალ-მაიორი (1999).

ბიოგრაფია
1986 წელს დაამთავრა სპი-ის სატრანსპორტო ფაკულტეტი. 1988 წლიდან სახელმწიფო უშიშროების ორგანოების თანამშრომელია. 1991-1993 წლებში მუშაობდა საინფორმაციო სადაზვერვო, 1994-1998 წლებში სახელმწიფო დაცვის სპეციალურ სამსახურებში. 1998-1999 წლებში იყო საქართველოს სუს-ის ტერორიზმის წინააღმდეგ ბრძოლის, 1999-2004 წლებში სამხედრო კონტრდაზვერვის სამსახურების უფროსი. შსს-ს სახელმწიფო უსაფრთხოების დეპარტამენტის ოფიცერი უშიშროების საკითხებში, სამმართველოს უფროსი (2013 წლიდან).

ჯილდოები და მედლები
დაჯილდოებულია:
ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენით (2002).
დაიგა მიერინა

დაიგა მიერინა (, დაბ. იურევიცა, ; დ. 3 მარტი, 1969, რიგა) — ლატვიელი პოლიტიკოსი. ასოციაცია „მწვანეთა და გლეხთა კავშირში“ შემავალი პარტია „ლატვიის გლეხთა კავშირის“ თავმჯდომარის მოადგილე, ლატვიის სეიმის თავმჯდომარე 2023 წლის 20 სექტემბრიდან, ლატვიის სეიმის დეპუტატი 2022 წლის 1 ნოემბრიდან. წარსულში ცარნიკავას რაიონის დუმის (2009-2015, 2016-2021) თავმჯდომარე, ცარნიკავას რაიონის (2001-2021) და ადაზის რაიონის (2021 წლიდან) სათათბიროს დეპუტატი.

ბიოგრაფია
დაიგა მიერინა დაიბადა 1969 წლის 3 მარტს.

1995 წელს დაამთავრა ლატვიის სასოფლო-სამეურნეო უნივერსიტეტი. 2009 წელს მიიღო მაგისტრის ხარისხი რიგის ტექნიკური უნივერსიტეტის ხარისხის მართვის მიმართულებით.

პოლიტიკური კარიერა
2001 წლის 11 მარტის ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნების შედეგების საფუძველზე დაიგა მიერინა აირჩიეს ცარნიკავას სამხარეო დუმის დეპუტატად. 2005 წლის არჩევნებში ხელახლა აირჩიეს სახალხო პარტიის სიით, ხოლო 2009 წლის არჩევნებში იგი ხელახლა აირჩიეს „მწვანეთა და გლეხთა კავშირის,“ „ახალი დროების“ და „ყველაფერი ლატვიისთვის“ გაერთიანებული პარტიული სიით. საკრებულოს თავმჯდომარედ (მერი). მიერინა ხელახლა აირჩიეს 2013 წლის არჩევნებში „ლატვიის გლეხთა კავშირის“ სიით და კვლავ აირჩიეს საქალაქო საბჭოს თავმჯდომარედ (მერად). 2015 წელს მან თანამდებობა დატოვა. მისი პოსტი დაიკავა „ლატვიის რეგიონების ასოციაციის“ დეპუტატმა იმანტს კრასტიშმა. დაიგა მიერინა 2016 წელს აღადგინეს თანამდებობაზე. 2017 წლის არჩევნებში ხელახლა აირჩიეს „ლატვიის გლეხების კავშირის“ სიით და კვლავ აირჩიეს დუმის თავმჯდომარედ (მერი). დაიკავა რიგის დაგეგმარების რაიონის განვითარების საბჭოს თავმჯდომარის თანამდებობა.

2021 წლის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული რეფორმის შემდეგ, რომლის მიხედვითაც კარნიკავას ვოლოსტი ადაზის რაიონში შევიდა, 2021 წლის ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნების შედეგებით, მიერინა აირჩიეს ადაზის საკრებულოს დეპუტატად.

2022 წლის საპარლამენტო არჩევნების მიხედვით დაიგა მიერინა აირჩიეს ლატვიის სეიმის დეპუტატად „მწვანეების და გლეხთა კავშირის“ სიით. იყო სეიმის სახელმწიფო ადმინისტრაციისა და თვითმმართველობის კომისიის თავმჯდომარე და სეიმის მდგრადი განვითარების კომისიის წევრი.

2023 წლის 20 სექტემბერს იგი აირჩიეს სეიმის ახალ სპიკერად. ედვარდს სმილტენსი სპიკერის პოსტიდან გაიწვიეს „გაერთიანებული სიის“ ოპოზიციაში გადასვლის გამო. კოალიციური შეთანხმების თანახმად, თანამდებობა „მწვანეების და გლეხთა კავშირის“ კანდიდატს უნდა რგებოდა. წარადგინეს გუნარ კურტისი, ხოლო მეორე კადიდატად მარის სპრინჯუკსი „გაერთიანებული სიიდან.“ ორივე კანდიდატი ჩავარდა. იმავე დღეს დაინიშნა ახალი არჩევნები ახალი კანდიდატებით. 9 დეპუტატმა მისცა ხმა ალექსეი როსლიკოვს („სტაბილურობა“) 55 დეპუტატმა მისცა ხმა დაიგა მიერინას.

პირადი ცხოვრება
დაიგა მიერინა გათხოვილია. ჰყავს სამი შვილი.
მათარა

მათარა — პატარა სამგზავრო წყლის ჭურჭელი, რომელსაც იკიდებენ ქამარზე. დ. ჩუბინაშვილის განმარტებით, მათარა ნატისაგან შეკერილი სამგზავრო სასმისია. იყენებდნენ საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში. თუშები მათარას კოჩხოს უწოდებდნენ და მას მეცხვარეები ხმარობდნენ. მათარა ერქვა აგრეთვე ქამარზე დასაკიდ ტყავის ჭურჭელს, რომელსაც ამზადებდნენ მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვის უკანა ფეხის სადრეკის ტყავისგან. მათარა ამჟამად ხის, ლითონის ან მინისაა და მოთავსებულია ტყავის ან ქსოვილის ბუდეში. ქართლში მათარას უწოდებდნენ მარცვლეულისა და ხილის შესანახ ხის ქერქისგან დამზადებულ ჭურჭელს.
დიდი არტაანის სანჯაყი

დიდი არტაანის სანჯაყი — ოსმალეთის იმპერიის ჩილდირის (ახალციხის) ეიალეთის ერთ-ერთი სანჯაყი (ლივა). მისი ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ფარავნის ციხის რაბათი. „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის“ (1595) მიხედვით დიდი არტაანის სანჯაყის ფართობ 1 958 კმ² უდრიდა. ცხოვრობდა 3 507 კომლი.

სანჯაყში ყოფილა სამი ნაჰიე (მზვარე, ჩრდილი და ტყიანი), 209 სოფელი და დასახლებული პუნქტი, აქედან 38 სოფელი დაცარიელებული იყო. მოჰყავდათ მარცვლეული (ხორბალი, ქერი, ფეტვი), კარგად განვითარებული იყო მეფუტკრეობა (რეგისტრირებულია 8 705 სკა), მეცხვარეობა და სოფლის მეურნეობის სხვა დარგები.

სანჯაყში ოსმალებმა დანერგეს თიმარული მიწათმფლობელობა და თავიანთი საგადასახადო სისტემა. ამავე დროს 53 სოფელი არ იყო აღწერილი და დავთარში გატარებული. მათზე არ ვრცელდებოდა ოსმალური საგადასახადო სისტემა და მათი წესები. ქართველ ფეოდალთა ნაწილი ამ დროისათვის გამაჰმადიანებული იყო და ამ გზით ოსმალთა სამსახურში მყოფს შენარჩუნებული ჰქონდა მიწები. დავთარში მოხსენიებული იყვნენ ქრისტიანები, რომლებიც ფლობდნენ მიწის ნაკვეთებს და ომის დროს ლაშქრობაში მონაწილეობა ევალებოდათ. საუკუნის ნახევარში დიდი არტაანის სანჯაყში იყო 9 ზეამეთი და 86 თიმარი, სანჯაყბეგის ხასი კი 300 000 ახჩას შეადგენდა.

„ჩილდირის ეიალეთის ჯაბა დავთრის" (1694–1732) მონაცემებით, სანჯაყში იყო 10 ზეამეთი, რომელთა წლიური შემოსავალი შეადგენდა 252 127 ახჩას, 95 თიმარისა — 652 313 ახჩას, სანჯაყბეგის ხასისა — 240 000 ახჩას, ხოლო მთლიანად სანჯაყისა – 1144440 ახჩას. 1829 წელს, როდესაც რუსეთ-ოსმალეთის ომის შედეგად ახალციხის ეიალეთის სანჯაყების ნაწილი რუსეთს შეუერთდა, დიდი არტაანის სანჯაყი გაუქმდა. იგი ოსმალეთის შემადგენლობაში დარჩა არტაანის სანჯაყის სახელწოდებით.
გაერთიანებული ტაქსონომიის საინფორმაციო სისტემა

გაერთიანებული ტაქსონომიის საინფორმაციო სისტემა (, აბრევიატურა ) — სახელმწიფოთაშორისი თანამშრომლობა აშშ-ს, კანადასა და მექსიკას შორის, რომლის მიზანია ყველა ბიოლოგიური სახეობისთვის სრული და ყოვლისმომცველი ღია ტაქსონომიური მონაცემთა ბაზის შექმნა და მხარდაჭერა.

შეიქმნა 1996 წელს აშშ-ის ფედერალური სააგენტოების, მათ შორის აშშ-ის გარემოს დაცვის სააგენტოს, აშშ-ის შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და ბუნების ისტორიის ეროვნული მუზეუმის მხარდაჭერით.
მათემატიკური ფიზიკა

მათემატიკური ფიზიკა — ფიზიკური მოვლენების მათემატიკური მოდელების თეორია. ამ თეორიის ფარგლებში ვითარდება ფიზიკის ამოცანების ამოხსნისა და ფიზიკის თეორიის ფორმულირების მათემატიკური მეთოდები.

მათემატიკური ფიზიკის მეთოდების დამუშავება დაკავშირებულია ი. ნიუტონის, ჟ. ლაგრანჟის, ლ. ეილერის, პ. ლაპლასის, ჟ. ფურიეს, კ. გაუსის, ბ. რიმანის და მრავალი სხვა მეცნიერის სახელთან.

მათემატიკური ფიზიკა მოდელების აღწერისას იყენებენ კერძოწარმოებულიან დიფერენციალურ განტოლებებს, ინტეგრალურ განტოლებებს, ვარიაციულ და თეორიულ-ალბათურ მეთოდებს, კომპლექსური ცვლადის ფუნქციათა თეორიის მეთოდებს და სხვ. აღნიშნული მეთოდების განვითარებაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს ქართველმა მათემატიკოსებმა: ა. რაზმაძემ, ნ. მუსხელიშვილმა, ი. ვეკუამ, ვ. კუპრაძემ, ი. კიღურაძემ, ა. ბიწაძემ, რ. გამყრელიძემ, ლ. ჟიჟიაშვილმა და სხვ. ამჟამად მათემატიკური ფიზიკის მეთოდების კვლევა მიმდინარეობს მათემატიკის ინსტიტუტში.
მათეოს განძასარელი

მათეოს განძასარელი — საუკუნის სომეხი მემატიანე, ბერ-მონაზონი.

მათეოს განძასარელს შეუდგენია „საწელიწდო“, რომლის თანდართული ანდერძი (1417) გვაწვდის ცნობას საუკუნის 20-იანი წლების საქართველოს ისტორიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ეპიზოდის, ყარა-ყოიუნლუს თურქმანებთან ქართველებისა და შარვანელების ერთობლივი ბრძოლის შესახებ. 1411 წელს ყარა-იუსუფი შარვანში შეიჭრა. შარვან-შაჰმა დახმარება სთხოვა საქართველოს მეფეს კონსტანტინე (1407-1411), რომელიც 2000 მხედრით შეეშველა მათ. ჩალაღანთან სასტიკ ბრძოლაში, მოკავშირეების შეუპოვარი წინააღმდეგობის მიუხედავად, ისინი დამარცხდნენ. კონსტანტინე ტყვედ ჩავარდა. ყარა-იუსუფმა მას საკუთარი ხელით მოჰკვეთა თავი. ეს ცნობა ქართული წყაროებითაც (ახალი ქართლის ცხოვრება, პირველი ტექსტი; ვახუშტი) დასტურდება. მათეოს განძასარელის ანდერძთან ქართული წყაროების შეჯერებით ვიგებთ არა მხოლოდ კონსტანტინე -ის მოკვლის ადგილს, არამედ მიზეზსაც.