iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბზიფის მასივი

ბზიფის მასივი — კარსტული მასივი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში. უკავია ბზიფის ქედის დასავლეთი ნაწილი. სიგრძე დაახლოებით 50 კმ, ფართობი 550 კმ². მაქსიმალური სიმაღლე 2623.5 მ (მთა ძიშრა).

დასავლეთით ესაზღვრება გაგრის მასივი, ჩრდილოეთით აჩიბახისა და რიხვის მასივი, აღმოსავლეთით გუმიშხის მასივი. აქვს ასიმეტრიული აგებულება: ჩრდილოეთი ფერდობი მოკლეა და ციცაბო, სამხრეთი მოგრძო და უფრო დამრეცი. გეოლოგიური აგებულებითა და სიმაღლით ახლოს დგას არაბიკის მასივთან. განვითარებულია ტექტოგენური, პეტროგენული, ეროზიული, ფლუვიალური, გლაციალური, კარსტული და გრავიტაციული რელიეფის ფორმები.

ბზიფის მასივი წარმოადგენს ნაოჭა-ბლოკურ მორფოსტრუქტურას, რომელსაც აქვს სწორი, ნაწილობრივ შებრუნებული რელიეფი. ბზიფის მასივი წარმოიქმნა შუა- და გვიანალპურ სტრუქტურებში. რელიეფში კარგადაა გამოხატული ხშირად, ნასხლეტებით გართულებული ანტიკლინური ქედები. სინკლინურ სტრუქტურებს შეესაბამება ხეობები. სამხრეთი, უფრო დამრეცი და გრძელი ფერდობი ცალკეულ ბლოკებად გატეხილ მონოკლინს წარმოადგენს.

განვითარებულია კლდოვანი, ფლატოვანი და დაკბილული თხემი, ვიწრო ხეობებითა და კანიონებით. მასივის პერიფერიულ ნაწილებში კარგად არის განვითარებული ეროზიული რელიეფი. ღრმადაა დანაწევრებული მდინარეების რეშევიესა და ძიშრის ხეობებით. მდინარეთა ხეობებსა და მთისწინეთშია ალუვიური დანალექები. გვხვდება ტროგული ხეობები და ცირკები.

ბზიფის მასივის ფარგლებში განვითარებულია შიშველი, კორდიანი, მწვანე და დაფარული კარსტი. ბევრია კარსტული მღვიმე, რომელთა შორის აღსანიშნავია ილუზია-თოვლიან-მეჟენის მღვიმური სისტემა, ნაფრა, პანტიუხინის უფსკრული და გრაფის ჩანაქცევი. ძირითად ჰიდროგრაფიულ ქსელს ქმნის ბზიფი, მჭიშთა, ააფსთა, ხიფსთა და გუდოუ. მასივის წიაღის უმეტესი ნაწილი უკავია მჭიშთის განტოტვილ სისტემას.

ბზიფის მასივის შესწავლა 1960-იანი წლებიდან დაიწყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ვახუშტი ბაგრატიონის გეოგრაფიის ინსტიტუტმა. 1970–80-იან წლებში ბზიფის მასივზე დაიწყო აქტიური სპელეოლოგიური კვლევები. ქართველი და უცხოელი მკვლევრების მიერ მასივის ფარგლებში აღმოჩენილია 400-ზე მეტი კარსტული სიღრუე, რომლებსაც დღესაც სწავლობენ.
ვაკანაის პორტი

ვაკანაის პორტი ― მთავარი პორტი ვაკანაის მუნიციპალიტეტში, ჰოკაიდოს პრეფექტურაში, იაპონიაში. პორტიდან 62.81 კმ-ით ჩრდილოეთით სახალინი მდებარეობს. ვაკანაიდან რასინის, რებუნისა და სახალინის კუნძულებამდე ბორნები მოძრაობენ. პორტი ჩრდილოეთ ჰოკაიდოს მკვიდრთათვის სამრეწველო მასალებისა და აუცილებელი ნივთების გავრცელების ცენტრია. პორტი სანაპირო და არასანაპირო ზონების თევზჭერის ცენტრია და დიდ როლს თამაშობს სახალინი--ის პროექტში. 2007 წელს პორტი მინატოს ოაზისად იყო რეგისტრირებული და იაპონიის მიწის, ინფრასტრუქტურის, ტრანსპორტისა და ტურიზმის სამინისტრო -დ მოიხსენიებდა.
კუგელბლიცი (ასტროფიზიკა)

კუგელბლიცი — ფარდობითობის ზოგადი თეორიით ნავარაუდევი ასტროფიზიკური სხეული. სითბოს, სინათლის ან რადიაციის ინტენსიური კონცენტრაციის შედეგად მისი ენერგია ქმნის მოვლენათა ჰორიზონტს და საკუთარ თავში გამოიმწყვდევა. სხვა სიტყვებით, თუკი საკმარისი რადიაცია სივრცის ერთ წერტილში მოექცევა, შექმნილი ენერგიის კონცენტრაციას შეუძლია სივრცე-დროის გამრუდება და შავი ხვრელის შექმნა. ასეთ შავ ხვრელს მასა და ენერგია მატერიის ნაცვლად სხივური ენერგიის ფორმით ექნებოდა.

ჯონ არჩიბალდ უილერის 1955 წლის „ “-ის მოხსენებაში „გეონები“ საუბარია კუგელბლიცის მოვლენაზე და განხილულია ასეთი ნაწილაკების (ან ნაწილაკების სათამაშო მოდელების) შექმნის იდეა სივრცე-დროის გამრუდებით.

კუგელბლიცის მოვლენა მოიაზრება ვარსკვლავთშორისო ძრავების შესაძლო საწყისად სამომავლო სინგულარული რეაქტორებისთვის.
ირაკლი ხიზანიშვილი

ირაკლი ხიზანიშვილი (დ. 31 ივლისი, 1940) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1980).

ბიოგრაფია
სწავლობდა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტზე. 1965 წელს დაამთავრა კინემატოგრაფიის საკავშირო სახელმწიფო ინსტიტუტის (ვგიკ) სამსახიობო განყოფილება (ბ. ბაბოჩკინის სახელოსნო).

სადებიუტო როლი შეასრულა აზერბაიჯანულ ფილმში: „რომეო, ჩემი მეზობელი“ (შ. მაჰმუდბეგოვი, 1964). 1965-1973 წლებში მუშაობდა მოსკოვის კინომსახიობთა თეატრ-სტუდიაში. მონაწილეობდა ფილმებში: „წითელი კარავი“ (პომელა, რეჟ. მიხეილ კალატოზიშვილი, 1970), „რუსეთის იმპერიის გვირგვინი, ანუ ისევ მოუხელთებლები“ (რეჟ. ე. კეოსაიანი, 1970), „რობიზონ კრუზოს ცხოვრება და საოცარი თავგადასავალი“ (პარასკევა, რეჟ. ს. გოვორუხინი, 1972), „შავი პრინცი აჯუბა“ (ანსარი, რეჟ. გ. ვასილიევი, შ. კაპური, 1989, სსრკ-ინდოეთი). საქართველოში შესრულებულ როლებს შორის აღსანიშნავია ლექსო სატელევიზიო ფილმიდან „თუში მეცხვარე“ (რეჟ. ს. ჩხაიძე, 1978), გურამ ღლონტი („მშობლიურო ჩემო მიწავ!, რეჟ. რ. ჩხეიძე, 1980), ბაქარი („ძნელი დასაწყისი“, რეჟ. თ. მაღალაშვილი, 1981), არჩილი („დღეს ღამე უთენებია“, რეჟ. ლ. ღოღობერიძე, 1983), მხატვარი ლადო („ათოვდა ზამთრის ბაღებს“, რეჟ. გ. ლევაშოვ-თუმანიშვილი, 1984), თამაზი („ვირთხა“, პ. მილორავა, 1991).

1993 წლიდან ცხოვრობს და მოღვაწეობს აშშ-ში.

ფილმოგრაფია
1976 — „თუში მეცხვარე“ — ლექსო
1980 — „მშობლიურო ჩემო მიწავ!“ (რაიკომის მდივანი) — გურამ ღლონტი
1981 — „ძნელი დასაწყისი“ — არჩილი
1982 — „სევდიანი საყვირი“
1983 — „დღეს ღამე უთენებია“ — არჩილი
1983 — „ექსპედიცია“
1984 — „ახალგაზრდა კომპოზიტორის მოგზაურობა“
1984 — „ათოვდა ზამთრის ბაღებს“ — მხატვარი ლადო
1985 — „ლალე“
1986 — „პროლოგი (წინათქმა)“
1987 — „ხარება და გოგია“
1990 — „ზვარაკი“
1991 — „ვირთხა“ — თამაზი
1992 — „მხოლოდ სიკვდილი მოდის აუცილებლად“
სიყვარული, ხანძარი და პომპიერო

„სიყვარული, ხანძარი და პომპიერო“ — რეჟისორ გურამ პატარაიას 1976 წლის კომედიური ფილმი.

სიუჟეტი
კახეთის ერთ-ერთ სოფელში სახანძრო დაცვის საზოგადოებრივი საგუშაგო აქტიურად მუშაობს. მორიგი ხანძრის დროს მეხანძრეებს ჯარისკაცი მიეხმარება, რომელსაც მძღოლად აიყვანენ. გოგონას, რომლის ბაბუაც ჯარისკაცმა გადაარჩინა, შეუყვარდება სახანძრო სამსახურის ახალი თანამშრომელი და ყველანაირად ცდილობს მისი გულის მოგებას.

როლებში
რამაზ ჩხიკვაძე — პაჟარა სავლე
თენგიზ შორაპნელი — ფანცქალა
ოთარ ხარებაშვილი — კიკილო
ალექსანდრე (სესიკა) კუპრაშვილი — მამაო ზაქარია
მარინა საღარაძე — თაფლო
ალექსანდრე კონდრაშოვი — ეგორი
დიმიტრი (ჯუნა) მიქატაძე — თავმჯდომარე მელქო
ეკა ყიფიანი — ცანცურა
სპეციოზა კაზიბვე

სპეციოზა კაზიბვე (; დ. 1 ივლისი, 1954) — უგანდელი პოლიტიკოსი და ქირურგი. პირველი ქალი ვიცე-პრეზიდენტი აფრიკის კონტინენტზე. უგანდის მეექვსე ვიცე-პრეზიდენტი 1994-2003 წლებში. 2013 წლის აგვისტოში იგი გაეროს გენერალურმა მდივანმა პან კი მუნმა დანიშნა აფრიკაში გაეროს სპეციალურ წარმომადგენელად აივ/შიდსის საკითხებში.

ბიოგრაფია
კაზიბვე დაიბადა იგანგის ოლქში 1955 წლის 1 ივლისს. სწავლობდა ქალაქ ლუგაზის ახლოს მდებარე კათოლიკურ ქალთა სკოლა ინტერნატში. 1974 წელს ჩაირიცხა მაკერერეს უნივერსიტეტის მედიცინის ფაკულტეტზე, სადაც სწავლობდა მედიცინას, დაამთავრა მედიცინის ბაკალავრიატი და 1979 წელს მიიღო ქირურგიის ბაკალავრის ხარისხი. მოგვიანებით მან მიიღო მედიცინის მაგისტრის ხარისხი, ასევე მაკერერის უნივერსიტეტში, ზოგადი ქირურგიის სპეციალობაში. 2009 წელს მიენიჭა ჰარვარდის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სკოლის საპატიო დოქტორის წოდება.

სპეციოზა კაზიბვე არის ქალთა უფლებების დამცველი აფრიკაში. 1998 წელს, აფრიკის ერთობის ორგანიზაციასთან და გაეროს აფრიკის ეკონომიკურ კომისიასთან თანამშრომლობით, მან დააარსა და თავმჯდომარეობდა აფრიკის ქალთა კომიტეტს მშვიდობისა და განვითარების შესახებ. 1998 წელს გაეროს სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაციამ დააჯილდოვა „ცერერის მედლით“ სასურსათო უსაფრთხოებასა და სიღარიბის აღმოფხვრაში შეტანილი წვლილისთვის. მრავალცოლიანობა და ცოლის ცემა საკმაოდ გავრცელებულია უგანდაში, მაგრამ განქორწინება შედარებით იშვიათია. მისი ქმარი ეწინააღმდეგებოდა განქორწინებას, მიზეზად ასახელებდა მის კათოლიკური რწმენას და ამბობდა, რომ მისი ცოლი სახლში გვიან მიდიოდა, არ აძლევდა სათანადო ახსნა-განმარტებას და მხარს უჭერდა სხვა პოლიტიკოსებს, რომლებიც მას არ მოსწონდა. 2003 წლის 21 მაისს აღნიშნული პრობლემების გამო დატოვა თანამდებობა, სწავლის გაგრძელების ნებართვის მოთხოვნით. შემდეგ მან მიიღო დოქტორის ხარისხი ჰარვარდის უნივერსიტეტში. ჰყავს ოთხი შვილი, მათ შორის ტყუპები პირველი ქორწინებიდან და ორი ნაშვილები შვილი.
არშინი

არშინი — სიგრძის საზომი ერთეული, რომელსაც მეტრული სისტემის შემორებამდე იყენებდნენ სხვადასხვა ქვეყანაში (რუსეთი, ბულგარეთი, ავღანეთი, თურქეთი, ირანი). არშინის ზომა სხვადასხვა ქვეყანაში სხვადასხვა იყო (მერყეობდა 65.2 სმ-დან 112 სმ-მდე). რუსეთში შემოიღეს საუკუნეში. არშინი იყოფოდა ოთხ ჩეტვერტად ან 16 ვერშოკად (გოჯი). თავდაპირველი ზომა იყო 72 სმ, საუკუნის დამდეგიდან 71.12 სმ.

1 არშინი=4 ჩეტვერტი;
1 არშინი=16 ვერშოკი (გოჯი);
1 ჩეტვერტი=4 ვერშოკი (გოჯი);
1 არშინი = 72 სმ;
1 ჩეტვერტი=18 სმ;
1 ვერშოკი (გოჯი)=4.5 სმ.
ლუბა შეწირული

ლუბა თეოფილეს ასული შეწირული (დ. 20 მაისი, 1917 — გ. 26 სექტემბერი, 2006) — ქართველი დერმატო-ვენეროლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1970), პროფესორი (1972). საქართველოს მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1994). საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1976). სკკპ წევრი 1945 წლიდან.

ბიოგრაფია
1939 წელს დაამთავრა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1939–42 წლებში იყო სოხუმის რაიონის სოფელ ესტონკაში ვლადიმეროვკის საექიმო უბნის და სამშობიარო სახლის გამგე; 1944–48 წლებში გაგრის რაიონის საავადმყოფოს მთავარი ექიმი; 1948–51 წლებში აჭარის რესპუბლიკური ვენდისპანსერის მთავარი ექიმი; 1951–70 წლებში საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს სამკურნალო სამმართველოს უფროსი ვენინსპექტორი; 1952–70 წლებში შეთავსებით მუშაობდა კანისა და ვენსნეულებათა ინსტიტუტში მეცნიერ-თანამშრომლად, ამავე ინსტიტუტის მიკოლოგიური განყოფილების ხელმძღვანელად; 1970–89 წლებში ინსტიტუტის დირექტორად, რესპუბლიკის მთავარ დერმატო-ვენეროლოგად; 1990 წლიდან ინსტიტუტის დირექციის მრჩეველია.

შეწირულმა პირველმა აღწერა ტერფების სოკოვანი დაავადების თავისებური კლინიკური მიმდინარეობა საქართველოს კლიმატურ პირობებში, დაადგინა ორგანიზმში წითელი ტრიქოფიტონის განთესვის შესაძლებლობა ძლიმფისა და სისხლის გზით. შეიმუშავა მათი მკურნალობის მეთოდები. იკვლევდა ფრჩხილების პათოლოგიასა და მისი მკურნალობის საკითხებს. გამოქვეყნებული აქვს ორი მონოგრაფია. მისი რედაქტორობით გამოშვებულია კანისა და ვენსნეულებათა სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის შრომათა კრებულის 23-ე ტომი.

მისი ხელმძღვანელობით მომზადებულია მედიცინის მეცნიერებათა 22 დოქტორი და კანდიდატი. იყო დერმატოლოგიური კვლევის საერთაშორისო სამეცნიერო საზოგადოების წევრი (1992) და ევროპის დერმატოლოგთა აკადემიის წევრი აკადემიკოსი (1992).

ლუბა შეწირული დაჯილდოებულია ხალხთა მეგობრობის ორდენით, საპატიო ნიშნის ორდენით, ღირსების ორდენითა და სხვა.
მისუძუ კანეკო

მისუძუ კანეკო (; დ. 11 აპრილი, 1903 — გ. 10 მარტი, 1930) — იაპონელი პოეტი.

დაიბადა მეთევზეთა სოფელ სენძაკიში, რომელიც ამჟამად იამაგატუს პრეფექტურის ქალაქ ნაგატოს ნაწილია. კანეკოს მშობლიური სოფლის არსებობა ზღვის ნობათზე იყო დამოკიდებული, განსაკუთრებით კი იაპონური ქაშაყზე. ამიტომაცაა, რომ ზღვისა და თევზაობის სცენები ხშირად გვხვდება მის პოეზიაში.

ბიოგრაფია
კანეკოს, როგორც საბავშვო ლექსების ავტორის კარიერა რეალურად 20 წლის ასაკში დაიწყო, როდესაც მან მუშაობა დაიწყო წიგნის მაღაზიაში. მაღაზია იმდენად პატარა იყო, რომ კანეკო მისი ერთადერთ გამყიდველი და მენეჯერი იყო. მაღაზია მდებარეობდა ქალაქ სიმონოსეკში, კუნძულ ჰონშიუს უკიდურეს სამხრეთ ნაწილში. კანეკომ აქ აღმოაჩინა, რომ რამდენიმე ცნობილი საბავშვო ლიტერატურული ჟურნალი თავის მკითხველებს სთხოვდა, გაეგზავნათ რედაქციაში საკუთარი ლექსები და მოთხრობები. კანეკომ რედაქციაში რამდენიმე ლექსი გაგზავნა, საიდანაც ხუთი მათგანი ერთდროულად ოთხ ჟურნალში დაუბეჭდეს 1923 წლის სექტემბერში. მომდევნო ხუთი წლის განმავლობაში კანეკომ კიდევ 51 ლექსი გამოაქვეყნა.

1926 წელს მშობლებმა კანეკო ძალდატანებით გაათხოვეს ადამიანზე, რომელიც მას არ უყვარდა. ქმარმა აუკრძალა კანეკოს პუბლიკაცია. ამავე დროს ის ცოლს გამუდმებით ღალატობდა ისე, რომ ქალიშვილის დაბადებამაც ვერ გამოასწორა. პოეტ სეცუო იაძიკის დამსახურებით და დიდი ძალისხმევით ქალაქ ნაგატოში, გაიხსნა მუზეუმი, რომელსაც თავად ხელმძღვანელობს, ხოლო კანეკოს ნაწარმოებები მსოფლიო კულტურის ნაწილი გახდა. მისი ლექსები 14 ენაზეა თარგმნილი.

აღიარება
2009 წლის 10 მარტს იუნესკომ მოაწყო მრგვალი მაგიდა, სადაც განიხილეს იაპონელი ქალების პრობლემები და მიღწევები ქვეყნის საზოგადოებრივ და კულტურულ ცხოვრებაში. იაპონელ ქალთა პოეზია წარდგენილი იყო კანეკოს ლექსებით.

შემოქმედების მაგალითი
წარმოგიდგენთ მისუძუ კანეკოს ერთ ლექსს, რომელიც იასუჰირო კოჯიმას პწკარედული თარგმანის მიხედვით მხატვრულად თარგმნა მარიამ წიკლაურმა.

„ჩიტი, ზანზალაკი და მე“

ხელები რომც ავიქნიო,
ვერ ავფრინდები მაღლა.
ცაში ჩიტი ფრენს, მე მინდვრად
დავრბივარ მასზე სწრაფად.

ნიავზე ტანიც ვარხიო,
ხმას ვერ გამოვცემ ზარის.
ის ჩემს სიმღერებს ვერ იტყვის,
თუმც კი, წკრიალებს ქარით.

ჩვენ - ზანზალაკი, ჩიტი, მე - განსხვავებულნი ბევრად,
ერთმანეთს როდი ვუწუნებთ ხასიათსა და ენას?!
გიორგი კორადინი

გიორგი ვილჰელმის ძე კორადინი, ჯორჯო კორადინი (, ; დ. 1810 — გ. 1891) — იტალიელი გრაფიკოსი და ფერმწერი (აკვარელისტი). 1853-1871 წლებში მსახურობდა რუსეთის იმპერიის არმიაში. ხანგრძლივად ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა საქართველოში.

ჯორჯო კორადინი დაიბადა იტალიაში. დაამთავრა ქ. ლუკის სამეფო ლიცეუმი ფიზიკა-მათემატიკის განხრით. 1840-იან წლებში ჩამოვიდა თბილისში (ცნობილი იყო, როგორც გიორგი ვილჰელმის ძე კორადინი), მუშაობდა ხატვის მასწავლებლად თბილისის ვაჟთა გიმნაზიაში. ყირიმის ომის (1853-1856) დასაწყისში სამსახური დაიწყო დაღესტნის ქვეითთა პოლკში, 1854 წელს კი პრაპორშჩიკად გადავიდა ნიჟეგოროდის დრაგუნთა პოლკში, რომლის შემადგენლობაშიც მონაწილეობდა ოსმალეთის კამპანიაში, მ. შ., ყარსის წარუმატებელ იერიშში (1855). 1871 წელს მაიორის წოდებით თადარიგში გავიდა და სამშობლოში, იტალიაში დაბრუნდა, სადაც ძირითადად ქანდაკებით იყო დაკავებული. სიცოცხლის ბოლო წლებში სანქტ-პეტერბურგში ცხოვრობდა; გარდაიცვალა იქვე, 1891 წელს.

საქართველოში ყოფნისას შესრულებული აქვს ნიჟეგოროდის დრაგუნთა პოლკის ცხოვრების ამსახველი ნახატები; რუსეთის არმიის ოფიცრების, კავკასიელ მთიელთა ლიდერების, ქართველი არისტოკრატების (მ. შ., თეკლე ბატონიშვილის, ვახტანგ ორბელიანის, მარიამ მელიქ-აღამალიანის) პორტრეტები. მას ეკუთვნის ასევე ქართული პროფესიული თეატრის პირველი დადგმის — გიორგი ერისთავის პიესა „გაყრის“ სცენების ილუსტრაციები, რომელიც ნაწარმოების ხელნაწერს ახლავს.
ჰელგეს ბრძოლა

ჰელგეს ბრძოლა — ასევე ცნობილია როგორც წმინდა მდინარის ბრძოლა. იგი იყო საზღვაო შეტაკება, რომელიც მოხდა 1026 წელს დანიისა და ინგლისის გაერთიანებულ ჯარებსა და ნორვეგიის და შვედეთის გაერთიანებულ ძალებს შორის, მდინარე ჰელგეს შესართავთან, რომელიც იყო წმინდა მდინარე შვედეთში ან დანიაში. ამ სახელწოდებით ორი მდინარეა და ახლა ორივე შვედეთშია, მაგრამ იმ დროს მდინარე იყო სამხრეთ სკანე/სკანიაში, რომელიც დანიური პროვინცია იყო.

ნორვეგიის მეფე მეფე ოლაფ -მა და შვედეთის მეფე ანუნდ იაკობმა ისარგებლეს ინგლისში დანიის მეფე კნუდის ვალდებულებით და დაიწყეს შეტევები დანიის ფლოტზე, ბალტიის ზღვაში. შვედეთის და ნორვეგიის საზღვაო ფლოტები მეფეების ანუნდ იაკობისა და ოლაფ -ის მეთაურობით მდინარეზე ელოდნენ მეფე კნუდის საზღვაო ფლოტს, რომელსაც მეთაურობდა დანიელი გრაფი ულფ იარლი.

კნუდის ფლოტი მასიური იყო. ამბობენ, რომ მისი გემი 80 მეტრის სიგრძის იყო. შვედეთისა და ნორვეგიის მეფეებმა ბრძანეს ტორფისა და ხისგან დიდი კაშხლის გაკეთება მდინარეზე. როდესაც დანიის საზღვაო ფლოტი შემოვიდა, წყალი გათავისუფლდა და უამრავი დანიელი და ინგლისელი დაიხრჩო წყალდიდობაში. თუმცა, კნუდის ფლოტის მთავარი ძალა მდინარის ნავსადგურის გარეთ იყო. მას შემდეგ, რაც ნავსადგურში გემები განადგურდა, ფლოტის დანარჩენი ნაწილი ყველა კუთხიდან შეიკრიბა. მეფეებმა ოლაფმა და ანუნდ იაკობმა დაინახეს, რომ მათ მიაღწიეს იმ გამარჯვებას და იმით დაკმაყოფილდნენ რისი ნებაც ბედმა მისცა, მათ თავიანთი ხომალდები უკან დახიეს. ბრძოლა რომ განახლებულიყო, მათ კაცთა დიდი დანაკარგი ექნებოდათ, იმიტომ რომ კნუდს მეტი ხომალდი ჰყავდა. მეფე კნუდი მათ არ დადევნებია.

ამან კნუდი დატოვა სკანდინავიის დომინანტურ ლიდერად. ბრძოლის შემდეგ კნუდმა დაიმორჩილა შვედეთის ძირითადი პროვინციები მელარენის ტბის ირგვლივ, სადაც მას საკუთარი მონეტები ჰქონდა მოჭრილი, სიგტუნაში.

პირველადი წყაროები
ბრძოლა ხელახლა არის მოთხრობილი სკალდიურ პოეზიაში და ისეთ წყაროებში, როგორიცაა საქსონ გრამატიკოსის დანიური და სნორი სტურლუსონის ისლანდიური საგა ოლაფ -ზე. მოსაზრებები იყოფა იმის შესახებ, იყო თუ არა ეს მდინარე აფლენდში, შვედეთი თუ სკონეს პროვინციაში დანია.

ანგლო-საქსურ ქრონიკაში ბრძოლა დათარიღებულია 1025 წლით და ბრძოლა შვედებმა მოიგეს.
ჯაიტაკის ბრძოლა

ჯაიტაკის ბრძოლა — ბრიტანეთის ოსტინდოეთის კომპანიის 53-ე დივიზიასა და ნეპალის ძალებს შორის გამართული ბრძოლა, ნალაპანის ბრძოლის შემდეგ. ნალაპანის ბრძოლა ორივე მხარეს ძვირად დაუჯდა, მაგრამ ნაჰანში და ჯაიტაკში, დასავლეთით, ისინი უფრო მეტად დაზარალდნენ. იქ ჯარს კაზი ამარ სინგჰ თაპას ვაჟი, რანაჯორ სინგჰ თაპა, მეთაურობდა. ნაჰანი დაუცველი იყო, რადგან რანაჯორ სინგჰს მამამ უბრძანა, დაეტოვებინა პოზიცია ნაჰანის ჩრდილოეთით და დაეკავებინა ჯაიტაკის ციხესიმაგრე და მიმდებარე სიმაღლეები, რომელიც მდებარეობს იმ ადგილას, სადაც ხვდება ერთმანეთს მთის ქედები და მწვერვალი. გენერალ-მაიორმა მარტინდელმა, რომელმაც აიღო გილესპის ძალების მეთაურობის პასუხისმგებლობა, დაიკავა ნაჰანი 1814 წლის 24 დეკემბერს და მაშინვე დაიწყო მზადება რანაჯორ სინგჰის პოზიციებზე თავდასხმისთვის. ჯაიტაკში პირველი დღის ბრძოლის შედეგი იყო ინგლისელებისთვის ნალაპანის პირველი დღის გამეორება. იქ იბრძოდნენ სწორედ ის ჯარები, რომლებიც იყვნენ ნალაპანში - არა მხოლოდ ადგილობრიბი სეპოები, არამედ ბრიტანელი გრენადერები. 25 დეკემბრის ღამით, მაიორი რიჩარდსი გაემგზავრა ერთი საათით ადრე, წაიყვანა თავისი ჯარები ჩრდილოეთისკენ, რათა რანაჯორ სინგჰის პოზიციებთან ყოფილიყო მეორე დილით ადრე.

სამხრეთ ნაწილი
მაიორმა ლუდლოუმ, რომელიც თავდასხმას ხელმძღვანელობდა ქედის სამხრეთ ფერდობზე, შუაღამისას დატოვა ბანაკი და პირველი მიუახლოვდა მტერს. ის თავს დაესხა რანაჯორ სინგჰის გარე ავანპოსტს დილის სამ საათზე. ეს საეჭვო ნაბიჯი არ იყო გათვალისწინებული თავდაპირველი საბრძოლო გეგმის მიხედვით. ლუდლოუმ დაინახა, რომ საწყობს თავისთავად დიდი სიძლიერე არ ჰქონდა და ფიქრობდა, რომ მარტივი იქნებოდა მისი აღება. ჯაიტაკში ძალების უმეტესი ნაწილი, პირველი განგაშის დროს, შეგროვდა საწყობის შიგნით ან მის უკან, თავდამსხმელების მხედველობის მიღმა. ბრიტანელებმა დაკარგეს 31 ევროპელი და დაახლოებით 120 ადგილობრივი სეპოი დაიღუპა ან დაიჭრა. თავდაცვითი პოზოციების მოწყობა შუადღისთვის დასრულდა, მაგრამ ჯარები გაოგნებულები იყვნენ, რადგან მაიორ ლუდლოუს პოსტიდან ვერაფერი გაიგონეს; სადაც ყველაფერი დასრულებული იყო გარკვეული დროით, ვიდრე მაიორი რიჩარდსი თავის ადგილზე მივიდოდა. დაახლოებით პირველ საათზე, რანაჯორ სინგჰმა თავისი ხალხი ჯაიტაკის კედლების გარეთ გაიყვანა და თავდასხმისთვის მოემზადა. მზის ჩასვლისას ნეპალელებმა ცხრაჯერ განახორციელეს იერიში და ბრიტანელებმა ყოველ ჯერზე ზალპით მოიგერიეს.

დასასრული
ჯაიტაკში ბრძოლის პირველი დღე ბრიტანელებს სამასზე მეტი ადამიანის დაღუპვისა და დაჭრის ფასად დაუჯდათ და მარტინდელსაც ბრძოლის ენთუზიაზმი გაუქრა. თვენახევრის შემდეგ მან უარი თქვა ნეპალის არმიის წინააღმდეგ სამომავლო საბრძოლო ინიციატივაზე. ამგვარად, თებერვლის შუა რიცხვებში, ნეპალის არმიის ოთხი ბრიტანელი მეთაურიდან გილესპი მკვდარი იყო, მარლი გადახვეწილი იყო, ვუდი უმოქმედობის გამო დადანაშაულებული, მარტინდელი კი პრაქტიკულად დაძაბული იყო ზედმეტი სიფრთხილის გამო. შედეგად, ოქტორლონიმ მალევე გამოავლინა თავისი უნარები და შეცვალა ომის მიმდინარეობა.
ნეპალ-ტიბეტის მესამე ომი

ნეპალ-ტიბეტის მესამე ომი — ბრძოლა მიმდინარეობდა 1855 წლიდან 1856 წლამდე ტიბეტში ტიბეტის მთავრობის ძალებსა (რომელიც მაშინ ცინის დინასტიის ადმინისტრაციული მმართველობის ქვეშ იყო) და შემოჭრილ ნეპალის არმიას შორის, რის შედეგადაც როგორც ტიბეტის, ასევე ნეპალის მხრიდან დიდი დანაკარგი იყო. 1856 წელს ომი დასრულდა თაპათალის ზავით.

ისტორია
1792 წლის სინო-ნეპალის ომის შემდეგ, ნეპალის მთავრობამ უარი თქვა ტიბეტში გავლენის ქონაზე და შეინარჩუნა მის საქმეებში ჩარევის უფლება. ომში გამარჯვებით ცინის იმპერიამ ნეპალი მოხარკე სახელმწიფოდ აქცია. 1850-იან წლებში ჩინეთში აჯანყების ტალღა დაიწყო. განსაკუთრებით მწვავე იყო ტაიპინელთა აჯანყება. მიმდინარე შიდა არეულობებმა გაანადგურა ცინის დინასტიის შესაძლებლობები, პეკინისგან შორს გაემყარებინა იმპერიული ავტორიტეტი. ჯანგ ბაჰადურ რანამ დაინახა შესანიშნავი შესაძლებლობა ტიბეტში აღედგინა ნეპალის ძალაუფლება ჩინეთის მხრიდან ჩარევის საფრთხის გარეშე. შეურაცხყოფა მიაყენა ნეპალელ ნევარის მოვაჭრეებს ლასაში, გააჩაღა სასაზღვრო დავა კუთის მხარეში, რათა საკმარისი საფუძველი ჰქონოდა ტიბეტის მთავრობის მიმართ მოთხოვნების წარსადგენად, რაც მოიცავდა ტერიტორიულ დათმობებსა და კომპენსაციის გადახდას. და 1855 წლის 17 აპრილამდე ვადა მისცა პირობების შესასრულებლად. ნეპალის ჯარები თავს დაესხნენ ტიბეტსა და ნეპალს შორის არსებულ მთავარ უღელტეხილს, ვალუნგჩუნგიდან ჯარამდე. მოგვიანებით მათ შეუერთდნენ გამაძლიერებლები 27000 კაცის შემადგენლობით, ოცდათექვსმეტი თოფითა და რვა ნაღმმტყორცნით.

კერუნგის ღერძს მეთაურობდა გენერალი ბამ ბაჰადურ კუნვარი, 25728-კაციანი ჯარით. კუთის ღერძს მეთაურობდა გენერალი დჰირ სუმშერი 4678-კაციანი ჯარით. ჰუმლას და მუსტანგს მეთაურობდა გენერალი კრიშნა დჰოჯ კუნვარი 2500 მებრძოლით. ხოლო ოლანჩუნგგოლა ღერძს მეთაურობდა პოლკოვნიკი პრითვი დჰოჯ კუნვარი 2000 კაციანი ძალით. სეტია კაჯი იყო ტიბეტის მთავარი მეთაური, რომლის შემადგენლობაშიც დაახლოებით 50000 მეომარი იყო. დიგარჩას ფრონტზე 8000 ტიბეტელი ჯარისკაცი იყო განლაგებული, ხოლო 40000 ჯარისკაცი კონცენტრირებული იყო ტინგრის მხარეში. კერონგი დაიპყრო ბამ ბაჰადურმა წინააღმდეგობის გარეშე და ტიბეტის ძალები კუკურგჰატში, კერონგის ჩრდილოეთით გადანაწილდნენ, რის შემდეგაც ნეპალელებმა ძონგკაზე, ტიბეტის მთავარ პუნქტზე გადავიდნენ. ძონგკასთვის ბრძოლა 9 დღე გაგრძელდა, რის შემდეგაც ტიბეტელებმა უკან დაიხიეს ტინგრისკენ. გაკვირვებულმა ნეპალელებმა კუთიში 700 მებრძოლი დაკარგეს და გადარჩენილები საზღვრისკენ გაიქცნენ.

დასკვნა
მოლაპარაკება განახლდა მას შემდეგ, რაც სამხედრო ოპერაციები შეჩერდა. ტიბეტელებს ეშინოდათ კამის ოლქში აჯანყების, ხოლო ნეპალის ფინანსები საკმაოდ მწირი იყო. ნეპალის მოთხოვნა ათ მილიონ რუპიაზე შემცირდა ნომინალურ წლიურ გადასახადამდე და ნეპალს ტერიტორიული ამბიციებიც აღარ აწუხებდა.
ზონქიოს ბრძოლა

ზონქიოს ბრძოლა (; ასევე ცნობილი როგორც საპიენცას ბრძოლა ან ლეპანტოს პირველი ბრძოლა) საზღვაო შეტაკება 1499-1503 წლების ოსმალო – ვენეციური კამპანიებიდან. მიმდინარეობდა ოთხი დღის განმავლობაში: 1499 წლის 12, 20, 22 და 25 აგვისტოს.

მზადება
1499 წლის იანვარში ქემალ რეისი კონსტანტინოპოლიდან 10 გალერითა და 4 სხვა ტიპის გემით ოსმალეთის გაერთიანებულ საზღვაო ფლოტთან შესახვედრად გაემზადა. ივლისში იგი უერთდება უზარმაზარ არმიას, რომელიც ქოჯა დაუდ ფაშამ გამოუგზავნა. საბოლოოდ, მთელ საზღვაო არმიას სათავეში ქემალ რეისი ჩაუდგა. ოსმალეტის გეგმას წარმოადგენდა მასშტაბური ომის მოწყობა ვენეციის წინააღმდეგ. ოსმალეთის ფლოტი შედგებოდა 290 გემისგან, რომელთაგან 60 გალიტი და რამდენიმე კარაკი იყო. ანტონიო გრიმანი მეთაურობდა ვენეციის 17 გალეისგან, 46 გალიოტისა და 15 კარაკისგან დაკომპლექტებულ ფლოტს. გრიმანი, საბრძოლო მოქმედებისას, 65 წლის იყო და, მიუხედავად იმისა, რომ ის დადგენილი კანონის ძალით მეთაურობდა საზღვაო არმიას, მაინც გამოუცდელი ლიდერი იყო, გამომდინარე იქიდან, რომ არასოდეს უმეთაურია დიდი საბრძოლო მოქმედებებისთვის, არათუ გაუმარჯვია კიდეც. მას მეთაურის სტატუსი მხოლოდ სახელმწიფოსთვის შეწირული 16000 დუკატის შეწირვისა და 10 გალეის საკუთარი ძალებით შეიარაღებისთვის მიეცა. მის გამოუცდელობას მოწმობდა ის ფაქტიც, რომ იგი არ გაუფრთხილებიათ, დაცვითი სტრატეგია აემოქმედა, თუ შეტევითი.

ბრძოლა
აგვისტოში დიდი ოსმალური ფლოტით იონიის ზღვაში შეღწევის შემდეგ, ქემალ რესიმა მოახერხა ვენეციელების დამარცხება. მრავალმა კაპიტანმა უგულებელყო გრიმანის მცდელობა, თავდასხმოთა თურქთა ფლოტს, რის გამოც იგი, პრაქტიკულად, ომში არ ჩართულა. შეიძლება ითქვას, რომ მისმა უმოქმედობამ და ორჭოფობამ გამოიწვია ვენეციელთა საბოლოო მარცხი. მეორე დღეს, გრიმანმა უბრძანა საკუთარი ეკიპაჟის წევრებს, მოეკლათ ყველა კაპიტანი, რომელიც უარს იტყოდა თავდასხმის განხორციელებაზე. მიუხედავად ამისა, და, აგრეთვე, ოთხი ფრანგული გალეის ორთაბრძოლაში ჩაბმისა, გრიმანმა ოსმალთა წინააღმდეგ მხოლოდ ორი გემი გაუშვა, რომელთაგან ორივე სასწაულებრივად უვნებელი დაბრუნდა უკან. 25 აგვისტოს ვენეციელებმა შეიპყრეს ოსმალთა რამდენიმე გალეა, თუმცა, შიდა არეულობის გამო, ოსმალებმა გემების დაბრუნება მოახერხეს. მალევე, ფრანგულმა ძალებმაც მიატოვეს ვენეციელები და როდოსისკენ გასწიეს. საბრძოლო სცენის კულმინაციურ მომენტში, ორი ვენეციური კარაკის მეომრებმა, რომელთა კაპიტნებიც, შესაბამისად, ანდრე ლორედანი და ალბან დ’არმერი იყვნენ, ერთ-ერთ ოსმალთა გემის დარბევა გადაწყვიტეს. ამ ოსმალური გემის მეთაურმა, ბურაკ რეისმა, რომელსაც არ შეეძლო ვენეციელთაგან გათავისუფლება, საკუთარი გემი გადაწვა. შედეგად, სამი დიდი გემის ერთდროულმა გადაწვამ სერიოზული ზიანი მიაყენა ვენეციელებს და ისინი მორალურად გატეხა.

შედეგი
ანტონიო გრიმანი 29 სექტემბერს დააპატიმრეს და კუნძულ ცრესზე გადაასახლეს. მოგვიანებით, უკვე 1521 წელს, გრიმანი ვენეციის დოჟი ხდება. ოსმალეთის სულთანმა, ბაიაზიდ -მ დატყვევებული ვენეციური გალეებიდან 10 ქემალ რეისს გადასცა, რომელმაც, მოგვიანებით, საკუთარი ფლოტი, 1499 წლის ოქტომბრიდან დეკემბრამდე, კუნძულ კეფალონიაში განათავსა. ოსმალები და ვენეციელები მალე ხელახლა დაუპირისპირდნენ ერთმანეთს ლეპანტოს მეორე ბრძოლაში, რომელიც, ასევე, ცნობილია, როგორც მოდონის ბრძოლა. ქემალ რეის მეთაურობითა და ბრწყინვალე გამოცდილების მეშვეობით, ოსმალებმა ხელახალი გამარჯვება მოიპოვეს.