iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ტბეთის კოშკი

ტბეთის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელი ტბეთის ჩრდილოეთით 2,5 კოლომეტრზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სამსართულიანი ოთხკუთხა კოშკი დგას სოფლის ჩრდილოეთით. მისაგან გადარჩენილია სამხრეთი, აღმოსავლეთი და ჩრდილოეთი კედლების მცირე მონაკვეთი. საძირკვლის მიხედვით შეგვიძლია აღვადგინოთ კოშკის მთლიანი გეგმა. კოშკის ქვედა სართული ამოვსებულია ნანგრევებით, მიწით და მაღალი ბუჩქნარით, რაც ძლიერ ართულებს აღწერას. სართულშუა კოჭოვანი გადახურვა დღეს აღარ არსებობს.

პირველი სართულის აღმოსავლეთი კედლის სამხრეთ ნაწილში ვიწრო და მაღალი სარკმელია. სამხრეთი კედლის უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილში სათოფურია, მთელ კედელზე კი — სამი ვიწრო, მაღალი სარკმელია, რომელთა შორის თითო სათოფურია დატანებული. მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედლის სამხრეთ ნაწილში სარკმელია, სამხრეთი კედლის ცენტრში შემოსასვლელი.

სამხრეთ კედელს, გარედან, ნახევარწრიული კონტრფორსი აქვს მიდგმული. იგი მთელ დარჩენილ სიგრძეზე აუყვება კედელს.

კოშკს ჰქონდა გალავანი, რომელიც სამხრეთი კედლის გაგრძელებას წარმოადგენს. კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ჯიშის ქვით, გამოყენებულია ფლეთილი, რიყის და დამუშავებული კვადრები.
ქნოღოს ციხე

ქნოღოს ციხე — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის ცხინვალის რეგიონში, მდინარე ჩაფარუხის წყლისა და გნუღის წყლის შესართავთან. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

მდინარე ჩაფარუხის წყლისა და ქნოღოს წყლის შესართავთან აღმართული ციხე ნაგებია ადგილობრივი წარმოშობის ფლეთილი ქვით - დუღაბზე. ქვის წყობა ქაოსურია.

ციხე კლდეზეა აშენებული და ყოველი მხრიდან თითქმის მიუდგომელია. მისი ღერძი ვითარდება სამხრეთ-ჩრდილოეთის მიმართულებით. სამხრეთიდან ჩრდილოეთით წაგრძელებულია 50 მ-ის სიგრძეზე, ხოლო სიგანეზე 20-25 მ. ციხის ჩრდილოეთ კედელში გაჭრილია მცირე ზომის არქიტრავული შესასვლელი. ციხეს განივი კედელი ორ არათანაბარ ნაწილად ჰყოფს.

ციხეს ჩრდილოეთით ორი, დასავლეთით და აღმოსავლეთით სამ-სამი ნახევარწრიული კონტრფორსი აქვს. დასავლეთის კონტრფორსები ძლიერ დაზიანებულია. ციხის შიდა ტერიტორია დაფარულია ჩამონაშალი ქვით.
ყვავისაყდარას ეკლესია

ყვავისაყდარას ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ტბეთში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესია მდებარეობს სოფლის სამხრეთით 1,5 კმ. მისი აშენების შესახებ არსე-ბობს ლეგენდა: ეკლესია დგას უზარმაზარ მინდორზე, რომელიც ოდითგანვე საყანე იყო (ასეა ახლაც). ერთხელ, მკისას, მომკელებისათვის სადილი იხარშებოდა მინდორში. როდესაც დადგა სადილობის დრო და მუშები მოგროვდნენ ქვაბთან, მათ თავზე დაიწყო ტრიალი ყვავმა. იგი ჩხაოდა, დასტრიალებდა ქვაბს და ხალხს. მუშებმა მას ქვის სროლა და მოგერიება დაუწყეს. მაშინ ყვავი მიფრინდა ქვაბთან და ადუღებულ კერძში ჩავარდა. როდესაც წახდენილი საჭმელი გადაღვა-რეს, ყვავთან ერთად შიგ აღმოაჩინეს გველიც. გადარჩენილმა ხალხმა იმ ადგილას ააგო ეკლესია და სახელად უწოდეს „ყვავისაყდარა“.

აღწერა
ეკლესია დარბაზულია. იგი მთლიანადაა გაძარცული საპირე ქვებისაგან. შემო-რჩენილია მხოლოდ პერანგის რამდენიმე ქვა, საიდანაც ჩანს, რომ მოპირკეთებუ-ლი ყოფილა კარგად დამუშავებული, დიდი ზომის, რუხი ფერის ქვის კვადრებით. გადახურვა და კონქი მთლიანად დაღუპულია. აღმოსავლეთით იკითხება ნახევარწ-რიული აბსიდა. მას გვერდებზე ჰქონდა მაღალი, დიდი ზომის ნიშები. შესასვლელების კონტურები იკითხება სამხრეთის და დასავლეთის კედლებში. ჩრდილოეთ კედლიდან შემორჩა დასავლეთის მცირე ფრაგმენტი. სამხრეთი კედლის მთელი ცენტრალური ნაწილი და დანარჩენი კედლების ზედა ნაწილები კი თითქმის მთლიანად მორღვეულია.
ღვრიის პირველი ზურგიანი კოშკი

ღვრიის პირველი ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, თავდაცვითი ნაგებობა, მდებარეობს გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღვრიაში, მაღალ მთაზე. აგებულია შუა საუკუნეებში.

კოშკი დგას მაღალ მთაზე და ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით სქელ დუღაბზე. წყობა სწორხაზოვანია.

კედლების სიმაღლე დაახლოებით 12-13 მეტრს აღწევს.

კოშკი სამხრეთით ზურგიანია. შესასვლელი აღმოსავლეთით, მეორე სართულიდანაა. დასავლეთით კედელში ნალისებრი ნიშია; აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში სწორკუთხა სარკმლები და სამ-სამი სათოფურია. კოშკის შიგნით ამოსულია დიდი ზომის ხეები. ამდენად სართულიანობის დადგენა შეუძლებელია. კედლებს ბზარები აქვს გაჩენილი. ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვებით.
წორბისის კოშკის ნანგრევი

წორბისის კოშკის ნანგრევი — საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ წორბისში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. მდებარეობს სოფ. წორბისიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 6 კმ-ზე, ტყეში.

კოშკიდან შემორჩენილია ჩრდილოეთი კედელი დაახლ. 9-10 მეტრის სიმაღლეზე. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით, სქელ დუღაბზე. იკითხება ჩრდილო-დასავლეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთი კუთხის მცირე ნაწილი. დანარჩენი კედლები დანგრეულია.
ბორცვისჯვარის ეკლესია

ბორცვისჯვარის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელი ტბეთის ჩრდილოეთით 2 კილომეტრში. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში.

ისტორია
ეკლესიის სამხრეთ შესასვლელის ბალავრის ქვაზე ორსტრიქონიანი ასომთავრული წარწერაა: „ქ.სახელითა-ღმრთისაითა ესე ბალაჰვარი მე, ტბელმან პატრიკმან ძემან ქავთაოისაგან დავდევ, სალოცველად სულისა ჩემისა და შვილთა ჩემთათუინ. ჯუარი ბორცკ საო მელხ ექმენ“.

აღწერა
ეკლესია დარბაზულია. სამხრეთიდან მიშენებული აქვს დიდი კარიბჭე-სამრეკლო. ეკლესიას ეტყობა მრავალგზის გადაკეთების კვალი. შესასვლელები სამხრეთ და დასავლეთ კედლებშია. თაღები მოგვიანებით აღდგენილია ქართული აგურით.

ინტერიერში აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდაა, ცენტრში თაღოვანი სარკმლით. აბსიდის სამხრეთ ნაწილში მაღალი, ტრაპეციის ფორმის ნიშაა. აბსიდის ტრიუმფალური თაღის ჩრდილოეთი ნახევარი ეყრდნობა ცალკე მდგომ სვეტს, რომელიც ჩრდილოეთი კედლიდან 1 მეტრითაა დაშორებული. ეს მანძილი გადიდებულია კედელში გამოღებული ღიობით და იქმნება გვერდითი შესასვლელი აბსიდში. სვეტს მიდგმული აქვს კანკელი თაღოვანი აღსავლის კარებით.

ჩრდილოეთი კედლის ცენტრში სარკმელია. დასავლეთი კედლის ქვედა ცენტრალურ ნაწილში თაღოვანი შესასვლელია, მის ზემოთ — თაღოვანი სარკმელი. კამარა ცილინდრულია. ინტერიერის კედლები დაფარული იყო ფრესკებით. ისინი ფრაგმენტების სახითაა შემორჩენილი.

კარიბჭე სამივე მხარეს გახსნილი იყო ნახევარწრიული თაღებით. ასეთივე (შედარებით დიდი ზომის) თაღითაა იგი მიდგმული ეკლესიის სამხრეთ ფასადს. კარიბჭეზე დადგმული სამრეკლო კიდევ უფრო გვიანი პერიოდისაა. წყობაში შერეულია ქართული აგური. გააჩნია შეუფერებელი პროპორციების სვეტები და კაპიტელები. სამრეკლოდან გადარჩენილია აღმოსავლეთის ორი სვეტი და სამხრეთ-დასავლეთის ერთი სვეტი. სამრეკლოსა და კარიბჭეს გამყოფი გადახურვა ჩამონგრეულია. კარიბჭე გადახურული იყო ცილინდრული კამარით.

ეკლესიას შემოუყვებოდა კარნიზი — წრეთარგი და ლილვი. მასიური კარნიზის ყველა ქვა ჩამოცვენილია. ეკლესიის ფასადები ნაგებია ღია ფერის, ადგილობრივი ჯიშის ცუდად დამუშავებული ქვის კვადრებით.
კუსირეთის ეკლესია

კუსირეთის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ცხინვალის რაიონის სოფელი კუსირეთის სამხრეთით, 1 კილომეტრზე, სასაფლაოზე. აგებულია - საუკუნეებში.

ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელზე ერთსტრიქონიანი ასომთავრული წარწერაა: „ქრისტე შეიწყალე თეკლა“.

აღწერა
ეკლესია ნაგებია შირიმისა და ქვიშაქვის კვადრებით. კონსტრუქციულ ნაწილებზე გამოყენებულია მოღვინისფრო თლილი ქვა. გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით მსუბუქად წახნაგოვანი შვე-რილი აბსიდით. საკურთხევლის მხოლოდ ჩრდილოეთი ნაწილია შემორჩენილი, რომ-ლის სიმაღლე 7-8 მეტრს აღწევს. აბსიდის წინ ქვის კანკელის ფრაგმენტებია.

შიდა სივრცეს სამსაფეხურიანი პილასტრები ორ ტოლ ნაწილად ყოფს. პილასტ-რების კაპიტელებს კედლის თაღები და კამარის საბრჯენი თაღი ეყრდნობოდა. დასა-ვლეთი კედლის შეისრული თაღები იმპოსტებს ეყრდნობა. ამავე კედელში გაჭრილია შიგნით თაღოვანი, გარედან არქიტრავული შესასვლელი. ინტერიერი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით. ეკლესიას სამივე მხრიდან გარშემოსა-ვლელი ჰქონდა. ამჟამად გარშემოსავლელი მთლიანად განადგურებულია. ეკლესიის კედლებზე შემორჩენილია კრონშტეინები, რომლებსაც კამარის საბრჯენი თაღები ეყ-რდნობოდა. დასავლეთ ფასადზე შემორჩენილია მარტივპროფილიანი კარნიზის ნაწილი.

ეკლესიის სამხრეთი და აღმოსავლეთი კედლების დიდი ნაწილი მთლიანად განად-გურებულია. შემორჩენილი დასავლეთი და ჩრდილოეთი კედლები მრავალ ადგილას გაბზარულ-ჩამონგრეულია. კედლების სიმაღლე ზოგან 8-9 მეტრს აღწევს, ზოგან უფრო ნაკლებს. ეკლესიის ირგვლივ მიწის დონე საკმაოდ აწეულია.

ძეგლზე 1982 წელს დაიწყო გაწმენდითი სამუშაოები.
ძალის მთავარანგელოზის ეკლესია

ძარის მთავარანგელოზის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის ცხინვალის რეგიონში, სოფელ ძარში, სასაფლაოზე. განვითარებული შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის მოყვითალო ფერის უხეშად დამუშავებული ქვით. წყობა შერეულია.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს; აღმოსავლეთით დას-რულებულია ნახევარწრიული აბსიდით. აბსიდის სამხრეთით და ჩრდილოეთით დიდი ზომის სწორკუთხა ნიშებია. საკურთხეველი დარბაზისაგან გამოყოფილია პილასტრე-ბით.

გრძივი კედლები წყვილი პილასტრების საშუალებით თითქმის სამ თანაბარ ნაწი-ლად იყოფა. ფართო შესასვლელები დასავლეთიდან და სამხრეთიდანაა. წირთხლები ამოყვანილია კარგად დამუშავებული ქვებით.

ეკლესიის კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. აბსიდის კედლების სიმაღლე 2-3 მეტრს აღწევს. გრძივი კედლების ნახევარზე მეტი ჩამონგრეულია. აღმოსავლეთი სარკმელი მორღვეულია. ეკლესია ძლიერ არის დაზიანებული.
ფარაზის პირველი კოშკი

ფარაზის პირველი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფარაზაში. აგებულია ადრე შუა საუკუნეებში.

კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით; შემორჩენილია დაახლოებით ცხრა მეტრის სიმაღლეზე. დასავლეთი კედელი მთლიანად ჩამონგრეულია. დაზიანებულია ჩრდილოეთი და სამხრეთი კედლებიც. კოშკის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია არქიტრავული შესასვლელი, რომლის თავზე დატანებულია სათოფური.

კოშკი მეორე სართულის დონემდე ამოვსებულია მიწით და ჩამონაშალი ქვებით.
ღრომის მეორე ზურგიანი კოშკი

ღრომის მეორე ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, თავდაცვითი ნაგებობა, მდებარეობს მდებარეობს ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღრომში (ამჟამად ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ), სოფლის ცენტრში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სწორკუთხა გეგმის ზურგიანი კოშკი, ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით სქელ დუღაბზე. მესამე სართულიდან მხოლოდ მცირე ნაწილია შემორჩენილი.

მეორე სართულის აღმოსავლეთ და სამხრეთ კედლებში სწორკუთხა ნიშებია მოთავსებული, მათში გაჭრილია ვიწრო სათოფურები. სამხრეთ კედელში ბუხრის კვალია.

შემორჩენილია სართულშუა გადახურვის კოჭების ბუდეები. მიწის დონე საგრძნობლად აწეულია.

დანგრეულია სამხრეთ-დასავლეთი და ჩრდილო-დასავლეთი კუთხეები. მორღვე-ულია აღმოსავლეთი შესასვლელის დიდი ნაწილი. შიგნით ამოსულია დიდი ზომის მცენარეები.
ერედვის ცხეთიჯვარის ეკლესია

ერედვის ცხეთიჯვარის ეკლესია — არქიტექტურის ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ერედევში, უბანი "ბერულას" დასავლეთით 2-3 კმ. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია ნაგებია მოწითალო ფერის ქვით. ინტერიერში აღმოსავლეთით ბრტყელი აბსიდაა, ცენტრში მცირე ზომის ვიწრო სარკმლით. სამხრეთ-აღმოსავლეთის და ჩრდილო-აღმოსავლეთის კუთხეებში ვიწრო ნიშებია. აბსიდის კედელს მიშენებული აქვს 1 მ სიმაღლისა და 45 სმ სიგანის კარნიზი, რომელიც შუაში ამაღლებულია და ტრაპეზის მოვალეობას ასრულებს. სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში არქიტრავული კარებია. ჩრდილოეთ კედელზე, ცენტრში, ვიწრო პილასტრია და მისგან აღმოსავლეთით და დასავლეთით ორი თაღედი გადადის, კამარა ცილინდრულია. დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებს ერთსაფეხურიანი კარნიზი აქვს. კედლები ნაშენია მცირე ზომის ფლეთილი ქვით.

ფასადების კუთხეები მოწითალო ფერის ქვის თლილი კვადრებითაა ამოყვანი-ლი, ხოლო კედლის სიბრტყეები - ფლეთილი ქვით.

ეკლესიას შემოუყვება მარტივი, სწორკუთხა პროფილის კარნიზი, რომელიც ასევე წითელი ტუფისაა. ეკლესია შიფერითაა გადახურული.

ეკლესიის გარშემო გალავნის მცირე ფრაგმენტები შემორჩა.
ფარაზის კოშკის ნანგრევი

ფარაზის კოშკის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელი ფარაზის მიდამოებში. აგებულია ადრე შუა საუკუნეებში.

სოფლიდან დასავლეთით ნახევარი კილომეტრის მოშორებით, ფერდობზე შემორჩენილია კოშკის დასავლეთი კედლის ნაწილი, რომლის სიმაღლე დაახლოებით 4 მეტრს აღწევს. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვის მშრალი წყობით. დასავლეთი კედელი მომრგვალებულია, დანარჩენი კედლები მთლიანად განადგურებულია. ჩამონაშალი ქვები გაზიდულია.
ძარწემის გალავნები

ძარწემის გალავნები — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის ცხინვალის რეგიონში, სოფელ ძარწემის სამხრეთ-დასავლეთით 1 კმ, მდინარე დიდი ლიახვის მარცხენა ნაპირზე. განვითარებული შუა საუკუნეებში.

გალავანი სწორკუთხა ფორმისაა. იგი ძლიერ დაზიანებულია. მდინარისპირა ფლა-ტის ჩაშლისას მთლიანად დაიღუპა დასავლეთი კედელი. გადარჩენილია ჩრდილოეთი კედლის 20 მ-ის სიგრძისა და 3 მ. სიმაღლის, აღმოსავლეთი კედლის ხუთიოდე მეტ-რის სიგრძისა და 3,5 მეტრი სიმაღლის ფრაგმენტები. სამხრეთი კედლიდან მხოლოდ სამხრეთ-დასავლეთის მცირე ფრაგმენტი გადარჩა; ჩანს საძირკველი. აღმოსავლეთ კე-დელთან იკითხება ნაგებობათა ნაშთი, რომელთა გეგმისა და ფუნქციის დადგენა გათხრა-გაწმენდის გარეშე შეუძლებელია. გალავანი ნაშენია რიყის და ფლეთილი ქვით.
კუსირეთის კოშკი

კუსირეთის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა ცხინვალის რაიონის სოფელი კუსირეთის სამხერეთით, 1 კილომეტრში. აგებულია საუკუნეში.

ექვსსართულიანი კოშკის გეგმა კვადრატს უახლოვდება. ზემო ნაწილში საბრძო-ლო ბანია. პირველი სართული ქვის ჭერითაა გადახურული, დანარჩენ სართულებს ძელური გადახურვა ჰქონია. პირველი სართულის გადახურვა გუმბათისებრია. ჩრდილო-დასავლეთ კედლის ცენტრში ვიწრო და დაბალი შესასვლელია, სამხრეთ-დასავლეთ კედლის ცენტრში მა-ღალი, თაღოვანი ბუხარია, გვერდებზე სწორკუთხა ნიშებით. სამხრეთ-აღმოსავლეთ კედელში ორი მცირე ირიბად გაჭრილი სათოფურია. ჩრდილო-აღმოსავლეთი კედლის კუთხეებში ნიშებია, ცენტრში - სათოფური. მეორე სართულის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კედლის ცენტრში - თაღოვანი ბუხარია, მის გვერდებზე - თითო სათოფურია. ჩრდილო-აღმოსავლეთ კედლის ცენტრში თაღო-ვანი წირთხლებიანი შესასვლელია, აღმოსავლეთით - სათოფური. ორ დანარჩენ კე-დელში გაჭრილია ორ-ორი სათოფური. იატაკის ჩრდილოეთ კუთხეში გაჭრილია ხვრელი პირველ სართულში ჩასასვლელად. მესამე სართულის ჩრდილო-დასავლეთი კედლის ცენტრში თაღოვანი ბუხარია. მი-სგან დასავლეთით შეწყვილებული სათოფურია. ჩრდილოეთით ერთი სათოფურია, ჩრდილო-აღმოსავლეთ კედელში - ორი. ასეთივე სათოფურებია დანარჩენ ორ კედელ-შიც. აღმოსავლეთი კუთხის სიღრმეში მოთავსებულია ტუალეტი. იატაკის კოჭებისაგან მხოლოდ კედელში ჩასმული ბოლები გადარჩა. მეოთხე სართულის კედლებში ორ-ორი სათოფურია. იატაკის კოჭებისაგან გადარჩა ერთი ძელი.

მეხუთე სართულის ჩრდილო-აღმოსავლეთი კედლის ცენტრში თაღოვანი ბუხარია. ჩრდილოეთით ორი სათოფურია. სამხრეთით - ასევე ორი სათოფური. მათ ზემოთ ვიწრო სარკმელია. სამხრეთ-აღმოსავლეთ კედლის ცენტრში ვიწრო სარკმელია, გვე-რდებზე ორ-ორი სათოფურით. სამხრეთ-დასავლეთ კედელში ოთხი სათოფურია; ჩრდილო-დასავლეთ კედელში - ცენტრში სარკმელი, გვერდებზე - ორ-ორი სათოფური. ჭერისაგან გადარჩა სამი დამპალი კოჭი, იატაკისაგან - ოთხი.

მეექვსე სართულის აღწერა შეუძლებელი (სპეც. მოწყობილობის გარეშე ასვლა არ ხერხდება). საბრძოლო ბანს შემორჩენილი აქვს, ძალზე დაზიანებული რამდენიმე ქონგური. კოშკი ნაგებია რიყისა და ფლეთილი ქვით სქელ დუღაბზე. ფასადების კუთხეები თლილი კვადრებითაა ამოყვანილი, სათოფურებსა და სარკმლების თავზე მუხის მასიური ხეა გადებული. ფასადების ზოგიერთი ნაწილი დაზიანებული ყოფილა და შემდგოში ხელახლა აღუდგენიათ.
ფარაზის კოშკი

ფარაზის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელი ფარაზის მიდამოებში, ფარაზში. აგებულია ადრე შუა საუკუნეებში.

ფერდობზე შემორჩენილი ოთხსართულიანი კოშკი ნაგებია ფლეთილი ქვით. პირველი სართულის აღმოსავლეთი კედელში გაჭრილია არქიტრავული შესასვლელი, კარი ნაოთხალია. დატანებული აქვს საურდულე. მეორე სართულის ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ კედელში სწორკუთხა სარკმლებია მოთავსებული. დასავლეთ კედლის დიდი ნაწილი ჩამონგრეულია. კოშკი ამოვსებულია მიწით და ჩამონაშალი ქვით.
ღრომის ეკლესია (შუა საუკუნეები)

ღრომის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, მდებარეობსმდებარეობს ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღროის (ამჟამად ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ) ჩრდილოეთით 1 კმ-ზე, მთაზე. აგებულია შუა საუკუნეებში.

მცირე ზომის ეკლესია, რომელიც სოფლის ჩრდილოეთით 1 კმ. მანძილზე მთაზე დგას ნაგებია როგორც რიყის, ისე ფლეთილი ქვით დუღაბზე.

დარბაზული ეკლესია გეგმით კვადრატს უახლოვდება, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. სამხრეთით სწორკუთხა ნიშაა. ნახევარსფერული კონქის მცირე ნაწილია შემორჩენილი. აბსიდა დარბაზისაგან გამოყოფილია განიერი შვერილებით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა.

კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. შესასვლელის წირთხლები მორღვეულია. კედლები ჩამონგრეულია.
შამბიეთის სასახლის ნანგრევი

შამბიეთის სასახლის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ შამბიეთიდან აღმოსავლეთით 1 კმ-ზე. განვითარებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სასახლე და სხვა სამეურნეო ნაგებობანი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით; ალაგ-ალაგ წყობაში გამოყენებულია ფიქალი. წყობა მშრალია.

ადგილობრივი მოსახლეობის გადმოცემით, აქ უნდა იყოს სალოცავი ხატი, მაგრამ მისი გარჩევა სხვა ნაგებობებს შორის შეუძლებელია. კომპლექსში ყველაზე თვალსაჩინო ადგილი უკავია სასახლის ნანგრევს, რომლის გაბარიტები გაცილებით აღემატება საერთო განაშენიანებაში არსებულ სხვა ნაგებობებს. სასახლიდან შემორჩენილია დარბაზი და სხვა სათავსები, საერთო გეგმაში კომპაქტურადაა ჩაწერილი საჯინიბო (ან ბოსელი).

დარბაზი გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, რომელსაც დასავლეთით თაღოვანი შესასვლელი აქვს. დარბაზს დასავლეთიდან ებჯინება ორსათავსიანი ნაგებობა და საჯინიბო (ან ბოსელი). საჯინიბოს ჩრდილოეთ კედელში ორი სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი.

სასახლის გარშემო შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები. იმის გამო, რომ ტერიტორიაზე მოდებულია მაღალი და მრავალრიცხოვანი მცენარეები, მისი დაწვრილებითი აღწერა არ ხერხდება.
წითელი საყდრის ეკლესია

წითელი საყდრის ეკლესია — არქიტექტურის ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ერედვიდან აღმოსავლეთით 2 კმ, "საქსოფლტექნიკის" ბაზის ეზოში. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში.

ეკლესია დაზიანებულია. შემორჩენილი ფრაგმენტებით ირკვევა, რომ ის სამეკლესიანი ბაზილიკა იყო. გადარჩენილია ცენტრალური ნავის აბსიდა, სამხრეთი და ჩრდილოეთი კედლების მცირე, აღმოსავლეთი ნაწილები და გვერდითი ნავების აღმოსავლეთი ფრაგმენტები. ეკლესიას შემორჩენილი აქვს წითელი ტუფის პერანგის კვადრები. ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში მოჩანს შესასვლელი, რომელიც მთლიანად მიწითაა დაფარული. გათხრა-გაწმენდის გარეშე სხვა კონსტრუქციულ დეტალებზე ძნელია რაიმეს თქმა.
ლაცაურის პირველი კოშკი

ლაცაურის პირველი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა განვითარებული ცხინვალის რაიონის სოფელ ლაცაურში. აგებულია შუა საუკუნეებში. ხეობის პირას, მთის ფერდობზე დგას კოშკის ნანგრევი. აღმოსავლეთი კედელი 4 სართულის დონეზეა შემორჩენილი, დასავლეთი კი მთლიანად დანგრეულია.
ზურგიანი კოშკი ნაგებია რუხი ფერის თლილი ქვით დუღაბზე; ქვის წყობა ქაო-სურია. კოშკი ამოვსებულია მიწით და ქვით.
ძარწემის წმინდა გიორგის ეკლესია

ძარწემის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის ცხინვალის რეგიონში, სოფელ ძარწემში. აგებულია - საუკუნეებში, გვიანდელი გადაკეთებით.

ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით, რომელიც შემდეგ შელესილია. კარ-სარკმლებზე გამოყენებულია თლილი ქვები.
დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახე-ვარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვაა. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით სწორკუთხა ნიშებია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ ხის კანკელი და სოლეაა. კანკელი მოხატულია.

ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი პილასტრის კაპიტელებს ეყრდნო-ბა. დასავლეთით მოწყობილია ხის პატრონიკე.
ინტერიერი ნათდება აღმოსავლეთის, სამხრეთის და დასავლეთის თაღოვანი სარკმ-ლებით. იატაკი დაგებულია ქართული აგურით. კედლები შელესილ-შეთეთრებულია. სამხრეთი შესასვლელი გარედან არქიტრავული, შიგნიდან - თაღოვანია. კარი ნაოთ-ხალია. არქიტრავის ქვის მარჯვენა ზედა კუთხეში ჩაყოლებულია ორნამენტირებული ქვა (კანკელის ფილის ფრაგმენტი).

ეკლესიას სამხრეთიდან მინაშენი აქვს. მინაშენის ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი კრონშტეინებს ეყრდნობა. ამ კრონშტეინებსვე ეყრდნობა ჩრდილოეთ კედელზე გადასული დეკორატიული თაღები. აღმოსავლეთით დიდი ზომის შეისრულ-თაღიანი ნიშაა, რომელშიც გაჭრილია მცირე ზომის სარკმელი. მინაშენში შესასვ-ლელი დასავლეთიდანაა.

ფასადები მოკლებულია დეკორატიულ მორთულობას. კარნიზი მარტივპროფილია-ნია. საბურავად გამოყენებულია კრამიტი. ფასადების მორთულობის დეკორატიული სისტემის მიხედვით ეკლესია განეკუთვ-ნება - საუკუნეებს. ეკლესიას მრავალი შეკეთება-გადაკეთების კვალი ატყვია, რამაც ნაწილობრივ ფა-სადებს დაუკარგა თავდაპირველი სახე. დაზიანებულია ეკლესიის კამარა, სარკმლები, მინაშენის იატაკი. სახურავზე ამო-სულია მცენარეები.
ფათქინეთის წმინდა ელიას ეკლესია

ფათქინეთის წმინდა ელიას ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფათქინეთში. აგებულია - საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია პერანგშემოცლილია, შემავსებელ მასალად გამოყენებულია ფლეთილი ქვა. დუღაბზე შეინიშნება რიგების სწორხაზოვნება.

ნაგებობა გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით დასრულებულია კოლოფა აფსიდით, რომლის ცენტრში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დევს. აფსიდის სამხრეთი ფრაგმენტის სიმაღლე 50 სმ-ს აღწევს. ჩრდილოეთით შემორჩენილია სატრიუმფო თაღის ქვედა ნაწილი, რომელიც პილასტრს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ ქვის კანკელია. გრძივი კედლები დაყოფილია პილასტრების საშუალებით. დასავლეთი შესასვლელი თაღოვანია. შესასვლელის თავზე სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი.

კედლების სიმაღლე 5-6 მეტრს აღწევს, ზოგან უფრო ნაკლებია.

ეკლესიის კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. კედლები დაბზარულია. იატაკი ამოვსებულია მიწით. ინტერიერში და ძეგლის გარშემო ყრია ჩამონაშალი ქვა.
ღრომის ღვთისმშობლის ეკლესია

ღრომის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, მდებარეობს მდებარეობს ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღრომის (ამჟამად ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ) მიდამოებში, მთაზე. განვითარებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით, სქელ დუღაბზე.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით დასრულებულია შებრტყელებული საკურთხევლით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშია. სატრიუმფო თაღი კრონშტეინებს ეყრდნობა. აბსიდში შემორჩენილია მოხატულობა.

ჩრდილოეთი კედელი პილასტრების საშუალებით ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა. პილასტრებზე გადაყვანილია კედლის თაღები. შემორჩენილია კამარის საბრჯენი თაღის ქვედა ნაწილი, რომელიც კრონშტეინებს ეყრდნობა. კედლების ძლიერი დაზიანების გამო სარკმლები არ იკითხება.

ეკლესიას სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან მინაშენები ჰქონდა. სამხრეთი მინაშენი სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია შებრტყელებული აბსიდით. მინაშენის აბსიდი, ეკლესიის აბსიდის ანალოგიურია. ცენტრში იკითხება სარკმლის კვალი. მინაშენის დასავლეთი კედელი უფრო გრძელია ეკლესიის აღმოსავლეთ კედელთან შედარებით. იგი ეკლესიას უკავშირდება ფართო, თაღოვანი გასასვლელით.

ჩრდილოეთი მინაშენის მხოლოდ საძირკვლის მცირე ფრაგმენტები ჩანს.

ეკლესიას ეტყობა მრავალი გადაკეთების კვალი. ძეგლი ძლიერ არის დაზიანებული.
შელეულის კოშკი

შელეულის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, თავდაცვითი ნაგებობა, მდებარეობს გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ შელეულის განაპირას სამხრეთ-აღმოსავლეთით 300-400 მეტრში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

კოშკი ნაგებია უხეშად დამუშავებული ქვებით, სქელ დუღაბზე. შემორჩენილია სამხრეთი კედელი და სამხრეთ-აღმოსავლეთი კუთხე. სიმაღლე 4-5 მეტრს აღწევს. დანარჩენი კედლები არ იკითხება. სართულიანობის დადგენა არ ხერხდება.
სპარსეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

სპარსეთის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის ცხინვალის რეგიონში, სოფელ ძარწემში, სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 4-5 კმ. განვითარებული შუა საუკუნეებში.

ეკლესია დარბაზულია, სამხრეთი მინაშენით. ნაშენია რუხი ტუფის უხეშად და-მუშავებული კვადრებით და დუღაბის სქელი ხსნარით. მთავარი დარბაზი აღმოსავლეთით ოდნავ შებრტყელებული ნახევარწრიული აბსი-დითაა დასრულებული. ცენტრში თაღოვანი სარკმელია. კონქი და კამარა ცილინდ-რული ფორმისაა. ტრიუმფალური თაღი ეყრდნობა კრონშტეინებს. სამხრეთი კრონშ-ტეინის ქვეშ მცირე ზომის სარკმელია. აბსიდში, კედელთან, მიდგმულია მასიური ტრაპეზის ქვა. აბსიდის იატაკი სამი საფეხურით მაღალია დარბაზის იატაკზე. აბსი-და დარბაზისაგან გამოყოფილია ოთხსვეტიანი ქვის კანკელით. სამხრეთ კუთხეში მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია.

სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილში სწორკუთხა შესასვლელია. აქ ჩამობმულია ხის მასიური, რკინით შეჭედილი კარები, ასეთივე წირთხლებით. სამხრეთი კედლის აღმოსავლეთ ნახევარს, დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებს ერთსაფეხურიანი ხარის-ხი გაუყვება. დასავლეთი კედლის ზედა, ცენტრალურ ნაწილში თაღოვანი ნიშაა. ეკ-ლესიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში დგას მრგვალი ფორმის, მასიური ბუნის ქვა, რომელშიც ჩადგმულია ორი მეტრის სიმაღლის ხის ჯვარი. ინტერიერი შელესილ-შეთეთრებულია.

სამხრეთი მინაშენი გარანდულია, ეკლესიის ფასადსა და მინაშენს შორის საკმაოდ შესამჩნევი ღიობებია. მინაშენი შუაში გადატიხრულია ორ ნაწილად. დასავლეთ ნა-წილის სამხრეთ კედელში შიგნიდან თაღოვანი და გარედან არქიტრავული შესასვ-ლელია (არქიტრავი ჩამოვარდნილია). შესასვლელს რკინის ფირფიტებით შეჭედილი კარები აქვს. დასავლეთ კედლის ცენტრში მცირე ზომის, სწორკუთხა ფორმის სარკ-მელია; სამხრეთით - ნიში. მინაშენის ტიხარში დაბალი, სწორკუთხა წირთხლებიანი შესასვლელია. მინაშენის აღმოსავლეთი ნაწილი უაბსიდოა. აღმოსავლეთ კედელში მცირე ზომის სარკმელია. მინაშენი ნახევარკამარითაა გადახურული. ნაშენია ფლე-თილი ქვით.

ყველა ფასადი ნაშენია რუხი ფერის ტუფის უხეშად დამუშავებული კვადრებით. ეკლესიას შემოუყვება სწორკუთხა პროფილიანი, მარტივი კარნიზი. დასავლეთი სარ-კმლის გვერდებზე და თავზე ბაზიანი ჯვრებია გამოსახული. ეკლესიას და მინაშენს ერთიანი გადახურვა აქვს. საბურავ მასალად კრამიტია გა-მოყენებული.