iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნოდარ გაბუნია

ნოდარ კალისტრატეს ძე გაბუნია (დ. 9 ივლისი, 1933, თბილისი — გ. 31 აგვისტო, 2000) — ქართველი კომპოზიტორი, პიანისტი და პედაგოგი. საქართველოს სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1967), საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1982).

 საუკუნის უკანასკნელი ათწლეულის ქართული მუსიკალური ასპარეზის წამყვან ძალას წარმოადგენდა. ჯერ კიდევ ოციოდე წლის ასაკში მან დიმიტრი შოსტაკოვიჩის მაღალი შეფასება დაიმსახურა, რომელმაც გაბუნია თაობის ერთ-ერთ უნიჭიერეს მუსიკოსად შეაფასა. მოსკოვის კონსერვატორიის ბრწყინვალედ დამთავრების შემდეგ, სადაც საფორტეპიანო ხელოვნებას ალექსანდრე გოლდენვეიზერი, ხოლო საკომპოზიციო ოსტატობას არამ ხაჩატურიანი აზიარებდა, იგი თბილისში ბრუნდება და სათავეში უდგება თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორის საფორთეპიანო კათედრას. 1983 წელს გაბუნია კონსერვატორიის რექტორი ხდება და ამ თანამდებობას სიცოცხლის ბოლომდე ინარჩუნებდა.

სახელოვანი კარიერის განმავლობაში ნოდარ გაბუნიამ თანაბარი აღიარება მოიპოვა როგორც პიანისტმა, კომპოზიტორმა და პედაგოგმა.

იგი ბევრი ქართველი პიანისტის პედაგოგი იყო. საზოგადოება ყოველთვის მოუთმენლად ელოდა ნოდარ გაბუნიას კლასის კონცერტებს, რომლებიც ქვეყნის კულტურული ცხოვრების ნამდვილ მოვლენად იქცა.
ჟან დე ლა ბრუიერი

ჟან დე ლა ბრუიერი (დ. 16 აგვისტო, 1645 — გ. 11 მაისი, 1696) — ფრანგი ესეისტი და მორალისტი.

ჟან დე ლა ბრუიერის დაბადების წელი მტკიცედ დადგენილი არ არის. ამბობენ, რომ იგი დაიბადა დენ-ე-უაზის დეპარტამენტის ქალაქ დურდანის მახლობლად მდებარე სოფელში 1639 წელს. სხვები მის დაბადების თარიღად 1644 წელს მიიჩნევენ, ხოლო დაბადების ადგილად პარიზის უბანს, სიტეს.

ჟან დე ლა ბრუიერმა დაახლოებით 1665 წელს ორლეანის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი დაამთავრა. 1684 წელს მწერლის, საეკლესიო მოღვაწის და ორატორის, ბუსუეს რეკომენდაციით იგი დიდი მთავრის კონდეს შვილიშვილის, 16 წლის დიუკ დე ბურბონის აღმზდელად დანიშნეს. ორი წლის განმავლობაში ლა ბრუიერი უფლისწულს ასწავლიდა ისტორიას. გეოგრაფიას და საფრანგეთის მმართველობის სისტემას. როდესაც დიუკ ბურბონს მასწავლებელი აღარ დასჭირდა, დიდმა კონდემ ლა ბრუიერს კარისკაცობა უბოძა, ათასი ეკიუ პენსია დაუნიშნა და ბიბლიოთეკარის მოვალეობა დააკისრა.
პროფილი (გადაცემა)

„პროფილი“ — გადაცემა, სადაც მოწვეული სტუმრები საუბრობენ თავიანთ ისტორიებზე. ცნობილი და უბრალო ადამიანები ახალი რაკურსით და რეალური ისტორიების უცნობი გმირები. გადაცემის წამყვანია ჟურნალისტი მაია ასათიანი.

2007 წელს გადაცემა ტელეკომპანია მზის ეთერში გადიოდა, 2008 წლიდან კი მაუწყებლობა რუსთავი 2-ზე დაიწყო. გადაცემა 2021 წლის 25 მარტს რუსთავი 2-ზე უკანასკნელად გავიდა, იმის შემდეგ რაც შორენას ეფექტი დაიხურა და გადაცემების გუნდმა არხი დატოვა. იმავე წლის აპრილში, მოლაპარაკებების შემდეგ, „პროფილი“ და „შორენას ეფექტი“ პირველის ეთერში დაბრუნდა.
ჩვენი ოფისი

„ჩვენი ოფისი“ — ქართული კომედიური ჟანრის სერიალი. ძირითადი მოქმედება ვითარდება სარეკლამო სააგენტოს ოფისში, რომლის თანამშრობლებიც იღებენ რეკლამებს. მათ ხშირად უწევთ უცნაურ კლიენტებთან ურთიერთობა და მუდმივად სასაცილო სიტუაციაში ვარდებიან. სერიალი 2008-2010 წლებში, ყოველ სამუშაო დღეს, ტელეკომპანია რუსთავი 2-ის ეთერში გადიოდა.

გადაღება
ფორმულა კრეატივი სპეციალურად სერიალისთვის ამზადებდა დეკორაციას და გადაღება მიმდინარეობდა პავილიონში, სხვადასხვა ლოკაციაში: ოფისში, კაფეში, დაქორწინებული წყვილის სახლში და მყუდროს სახლში

როლებში
მეფე-ზარბაზანი

„მეფე-ზარბაზანი“ — სამსხმელო ხელოვნების ძეგლი რუსეთში, ქალაქ მოსკოვში. ჩამოსხმულია 1586 წელს ოსტატ ანდრეი ჩოხოვის მიერ. წარმოადგენს შუა საუკუნეების საარტილერიო იარაღს. სიგრძე 5,34 მ, მასა 39,3 ტ. კალიბრი 890 მმ. განკუთვნილი იყო კრემლის თავდაცვისათვის, თუმცა არც ერთხელ არ გაუსროლიათ. შემკობილია რელიფური სარტყლებით, მათ შორის თედორე -ის გამოსახულებით. ლაფეტი გაკეთდა 1835 წელს. განლაგებულია მოსკოვის კრემლის ტერიტორიაზე, „მეფე-ზარის“ გვერდით. ბრინჯაოსგან ჩამოსხმული ზარბაზანი გაკეთდა თედორე -ის ბრძანებით.
შენ ხარ ვენახი

„შენ ხარ ვენახი“ — შუა საუკუნეების ქართული იამბიკო და გალობა, დაწერილი საქართველოს მეფე დემეტრე -ის (1125-1156) მიერ. კომპოზიტორი გალობისა უცნობია და ხალხურადაა მიჩნეული. „შენ ხარ ვენახი“ ერთ-ერთია იამბიკოების სერიიდან — „ღმრთისმშობელისადმი“, რომელიც დემეტრემ, სავარაუდოდ დავით გარეჯის მონასტერში ბერად ყოფნისას დაწერა. საკუთრივ გალობა, ერთ-ერთი საუკეთესო ნიმუშია შუა საუკუნეების ქართული მრავალხმიანი მუსიკისა.

ტექსტი
ჯაზში მხოლოდ ქალიშვილები არიან

„ჯაზში მხოლოდ ქალიშვილები არიან“, იგივე „ზოგიერთს ეს ცხელი უყვარს“ — ბილი უაილდერის კომედიური ჟანრის ფილმი. მთავარ როლებს ასრულებენ მერილინ მონრო, ტონი კერტისი და ჯეკ ლემონი. საბჭოთა კავშირში ფილმი გაქირავებაში გამოვიდა სახელწოდებით „ჯაზში მხოლოდ ქალიშვილები არიან“.

როლებში
მერლინ მონრო — შუგარ კოვალჩიკი
ტონი კერტისი — ჯო
ჯეკ ლემონი — ჯერი

ჯილდოები
ოქროს გლობუსი
საუკეთესო მიუზიკლი/კომედია
საუკეთესო მსახიობი ქალი მიუზიკლსა ან კომედიაში: მერლინ მონრო
საუკეთესო მსახიობი კაცი მიუზიკლსა ან კომედიაში: ჯეკ ლემონი

სხვა ჯილდოები
ოსკარი საუკეთესო კოსტუმების დიზაინისთვის
ბაფტა საუკეთესო მსახიობი კაცისთვის მთავარ როლში: ჯეკ ლემონი
სოციალისტური ბანაკი

სოციალისტური ბანაკი — იდეოლოგიური და პოლიტიკური ტერმინი, რომელიც გამოიყენებოდა საბჭოთა კავშირში. ტერმინი ასახავდა სსრკ-ს მის ყველა მეგობარს, რომელთაც სოციალისტური მთავრობის ტიპი ჰქონდათ.

ქვეყნები, რომლებთანაც სსრკ-ს სერიოზული იდეოლოგიური და პოლიტიკური უთანხმოებები ჰქონდა, არ ხვდებოდა ამ სიაში. მაგალითად კომუნისტური ჩინეთი და იუგოსლავია.

„სოციალისტური ბანაკის“ ქვეყნები
ბულგარეთი
უნგრეთი
ვიეტნამი
გდრ
ლაოსი
მონღოლეთი
პოლონეთი
რუმინეთი
სსრკ
კუბა
კსდრ
ჩეხოსლოვაკია

ქვეყნები რომლებმაც დატოვეს „სოციალისტური ბანაკი“
ალბანეთი (1961 წლიდან)
ჩინეთი (სამოციან წლებში)
იუგოსლავია
ჰექტორი

ჰექტორი — ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში ტროის მეფის პრიამეს და ჰეკაბეს ვაჟი, ანდრომაქეს ქმარი, ტროის ომის მამაცი, კეთილშობილი, ჭკვიანი, სამართლიანი, სამშობლოსათვის თავდადებული გმირი, ტროელთა მხედართმთავარი „ყოველ საქმეში გამორჩეული, ვითარცა ღმერთი მოკვდავთა შორის“ (ჰომეროსი). ჰექტორმა თავიდანვე იცოდა, რომ ტროის ბედი განწირული იყო, მაგრამ, მიუხედავად ამისა, შეუპოვრად იბრძოდა ბრძოლის ველზე. ბოლოს მოკლა პატროკლე, რის გამოც გამძვინარებულმა აქილესმა შუბით განგმირა იგი. ჰექტორის მომხიბლავი სახე ფართოდ აისახა ხელოვნებასა და ლიტერატურაში (პეტერ პაულ რუბენსი, ფრიდრიხ შილერი და სხვა).
ავიაციისა და საჰაერო თავდაცვის სარდლობა

აღჭურვილობა
თვითმფრინავები
8 სუ-25
3 სუ-25
11 -39 ალბატროსი
2 -29 დელფინი
ვერტმფრენები
8 მი-35
12 მი-24
6 მი-24
18 მი-14
16 მი-8
6 -212
40 -1
2 მი-2

საჰაერო თავდაცვა
15 937 ბუკი
5 -125 ნევა/პეჩორა
18 933 ოსა
?? 932 სტრელა-2
?? 938 იგლა
8 -23-4 შილკა
2 სპაიდერი
15 -60
40 - ბუქსირებადი -23-2-თ.
30 გრომი გადასატანი საზენიტო-სარაკეტო სისტემა რაკეტის გასაშვები მოწყობილობა 100 რაკეტით.

გალერეა
ბრძოლები
სამხედრო-საჰაერო ძალები აქტიურად მონაწილეობდა, როგორც 1992-1993 წწ აფხაზეთის შეიარაღებულ კონფლიქტში, ისე 2008 წლის აგვისტოს რუსეთ-საქართველოს ომში.

აფხაზეთის ომში 1992 წლის 28 სექტემბრიდან 1993 წლის 28 სექტემბრამდე საქართველოს ძალებმა 280-მდე საბრძოლო გაფრენა შეასრულეს. ქართულ მოიერიშეებს მართავდნენ პილოტები: სამხედრო-საჰაერო ძალების სარდალი პოლკოვნიკი იზანი ცერცვაძე, ვალერი ნაყოფია, სლავა ჯაბუა, დაქა ყიზილაშვილი, რეზო ნარუშვილი, თამაზ ნადირაშვილი, კახა თვაური, ალან ლაკოევი, ზვიად ბექაური, ვოვა შებეტოვი, ლადო ავლოხაშვილი, მალხაზ ტაბატაძე, გოჩა შინგაზდილოვი, დავით გუგულაშვილი, ვლადიმერ ბალაევი, იგორ ბედუსენკო და ზურაბ იარაჯული. საბრძოლოს მოქმედებების დროს საქართველომ ექვსი მოიერიშე თვითმფრინავი და ათზე მეტი შვეულმფრენი დაკარგა. სამხედრო-საჰაერო ძალების სარდალი პოლკოვნიკი იზანი ცერცვაძე 1993 წლის 23 სექტემბერს დაიღუპა სოხუმთან ბრძოლების დროს.

მისიები და მიზნები
თავდაცვის ძალების ავიაციისა და საჰაერო თავდაცვის სარდლობის ამოცანები:
საქართველოს საჰაერო სივრცის მართვა და კონტროლი;
სახელმწიფოს სტრატეგიული ობიექტების საჰაერო თავდაცვა;
სამანევრო ქვედანაყოფების საჰაერო საცეცხლე მხარდაჭერა;
ჯარების საბრძოლო მოქმედებათა ლოგისტიკური მხარდაჭერა;
სამედიცინო ევაკუაცია;
სამძებრო-სამაშველო ოპერაციების წარმოება და რეკოგნოსცირება.

პროფესიული დღე
პირველი სამხედრო გაფრენა 1992 წლის 19 სექტემბერს შესრულდა სუ–25 ტიპის მოიერიშე თვითმფრინავით და ეს დღე 1995 წელს ქართული სამხედრო ავიაციის პროფესიულ დღედ გამოცხადდა.
აბოვიანი

აბოვიანი (; 1963 წლამდე — სოფელი ელარი) — ქალაქი სომხეთში, კოტაიქის პროვინციაში. მდებარეობს ერევნიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 10 კილომეტრზე. წარმოადგენს ერევნის აგლომერაციის ქალაქ-თანამგზავრს. ერევანთან დაკავშირებულია საავტომობილო გზითა და რკინიგზის ხაზით, რომლის საშუალებითაც დედაქალაქი უკავშირდება ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რაიონებს. ამის გამო ქალაქს ხშირად უწოდებენ ერევნის „ჩრდილოეთის კარიბჭეს“. ქალაქის ადგილზე მდებარეობდა სოფელი ელარი, რომელსაც 1961 წელს ეწოდა სომეხი მწერლის ხაჩატურ აბოვიანის სახელი. 1963 წელს სოფლის ადგილზე ჩამოყალიბდა ქალაქი აბოვიანი. აბოვიანიდან 6 კილომეტრზე მდებარეობს კურორტი არზნი.
ნიჟარა

ნიჟარა — ცხოველების გარეგანი ჩონჩხის ერთ-ერთი ძირითადი სახე. ნიჟარა უვითარდება უმარტივესების (ნიჟარიანი ამებები, შოლტოსნები, ფორამინიფერები), მოლუსკების, მხარფეხიანებისა და ფეხსახსრიანების (უმდაბლესი კიბოები) ზოგ ფორმას. მარტივი ჯამისებრი ნიჟარა, რომელიც სხეულს მხოლოდ ნაწილობრივ იცავს, აქვთ ნიჟარიან ამებეს, უძველეს მუცელფეხიანებს და სხვა. ნიჟარის დამცავი ფუნქცია სრულყოფილი გახდა მას შემდეგ, რაც წარმოიქმნა, ერთი მხრივ, ორი — მარჯვენა და მარცხენა (ორსაგდულიანები, ზოგი უმდაბლესი კიბო) ან ზურგისა და მუცლის (მხარფეხიანები) - სადგული (უმთავრესად, გრუნტში ჩაფვლასთან დაკავშირებით) და, მეორე მხრივ, ნიჟარა სპირალურად დაიხვა ჯერ ერთ (თავფეხიანები და ზოგი მუცელფეხიანის პლანოსპირალური ნიჟარა), შემდეგ კი სხვადასხვა (მუცელფეხიანების უმრავსელობის, აგრეთვე ფორამინიფერების ტურბოსპირალური ნიჟარა) სიბრტყეში, რაც სხეულს მეტ მდგრადობას ანიჭებს. ნიჟარის დამცავ ფუნქციას აძლიერებს საკეტები (ორსაგდულიანი ნიჟარა), სარქვლები (სპირალური ნიჟარა) და აგრეთვე მისი ზედაპირის სკულპტურული განვითარება. განსაკუთრებულ პირობებში აღინიშნება ნიჟარის მეტ-ნაკლები რედუქცია (კალმარები, სეპიები). ნიჟარა წარმოიქმნბეა ექტოპლაზმის (ერთუჯრედიანი ორგანიზმები) ან გარეთა ექტოდერმული შრის (მრავალუჯრედიანი ცხოველები) მიერ გამომუშავებული ორგანული ნივთიერებისაგან, რომელსაც ამა თუ იმ სახით უკავშირდება მინერალური ნივთიერებები.განსაკუთრებით რთულია მოლუსკების ნიჟარის კედელი, რომელიც შეიცავს 3 შრეს (პერიოსტრაკუმს, ოსტრაკუმს, ჰიპოსტრაკუმს). ნიჟარებს მცირეოდენი სამეურნეო გამოყენება აქვთ (აკეთებენ სადაფის ღილებს და სხვა).
ჩელენჯერი

„ჩელენჯერი“ (ინგლ. — «გამომწვევი») — ნასა-ს მრავალჯერადი სატრანსპორტო კოსმოსური შატლი. მეორე კოსმოსური შატლი, ექსპლოატაციაში შევიდა 1982 წელს. სახელი დარქვა საზღვაო ხომალდის, რომელიც ოკეანეს 1870-იან წლებში იკვლევდა. ნასა-ში ამ შატლს აღნიშნავდნენ, როგორც -99 ( – 99). თავდაპირველად მას მხოლოდ საცდელად იყენებდნენ, თუმცა შემდეგში ის კოსმოსური ფრენებისთვის აღჭურვეს. პირველი გაფრენა ჩელენჯერმა 1983 წლის 4 აპრილს მოახდინა.

ჩელენჯერმა სულ ცხრა წარმატებული ფრენა განახორციელა. 1986 წლის 28 იანვარს, მეათე გაფრენისას, აფრენიდან 73 წამში მყარი საწვავის ამჩქარებლის დაზიანების გამო, შატლი აფეთქდა. ეკიპაჟის შვიდი წევრი დაიღუპა. ეს იყო იმ მომენტისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი კატასტროფა პილოტირებადი კოსმონავტიკის ისტორიაში.
ვახტანგ ჭელიძე

ვახტანგ ჭელიძე (დ. 10 აპრილი, 1917, სოფ. ბახვი, ახლანდ. ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი, — გ. 11 ივნისი, 2005) — ქართველი მწერალი, მთარგმნელი. ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1967), საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1997).

დაამთავრა თსუ-ს ფილოლოგიური ფაკულტეტი დასავლეთ ევროპული ენებისა და ლიტერატურის განხრით (1941). 1948-52 წწ. იყო გამომცემლობა „საბლიტგამის“ მთავარი რედაქტორი, 1955-57 წწ. — ჟურნალ „ნიანგის“, 1957-62 — ჟურნალ „ცისკრის“ რედაქტორი, 1963-67 წწ. — საქართველოს სსრ კულტურის სამინისტროს ხელოვნების სამმართველოს უფროსი, 1967-73 წწ. — გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველოს“ დირექტორი, 1973-1985 წწ. — გაზეთ „ლიტერატურული საქართველოს“ მთავარი რედაქტორი. ამავე პერიოდში მან დააარსა ჟურნალი „ხომლი“. 1985-91 წლებში დირექტორობდა გამომცემლობა „ნაკადულს“. ვახტანგ ჭელიძე იყო კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ მთავარი რედაქტორი, სხვადასხვა სარედაქციო-საგამომცემლო, ჟურნალ-გაზეთების სარედაქციო საბჭოს წევრი. მინიჭებული აქვს ივანე მაჩაბლის სახელობის პრემია (1978), საქართველოს სახელმწიფო პრემია (1997) და ლიტერატურული პრემია „საბა“ (2003). დაკრძალულია დიდუბის პანთეონში.

ჭელიძის პირველი თარგმანი — უილიამ შექსპირის „რომეო და ჯულიეტა“ გამოქვეყნდა 1945 წ. , პირველი ორიგინალური თხზულება, ბიოგრაფიული რომანი „ცხოვრება ივანე მაჩაბლისა“ — 1955. ჭელიძეს ეკუთვნის შექსპირის, ჯონ ფლეჩერის, ჯონ მილტონის, დანიელ დეფოს, უოლტერ სკოტის, ჩარლზ დიკენსის, ჯონ გოლზუორთის, ჯეკ ლონდონის, მარკ ტვენის, ერნესტ ჰემინგუეის, ჯონ სტაინბეკის, ჯერომ სელინჯერის და სხვ. თხზულებანი, ლიტერატურულ-კრიტიკული და პუბლიცისტური წერილები, ესეები; განსაკუთრებით აღსანიშნავია ჭელიძის მხატვრულ-დოკუმენტური ვრცელი თხზულება „ქართლის ცხოვრების ქრონიკები“ (ტ. 1-4, 1973-83).
აგარაკი (ქალაქი)

აგარაკი — ქალაქი სომხეთში, სიუნიქის პროვინციაში, მდებარეობს ირანის საზღვართან, ქალაქ მეგრიდან 9 კილომეტრში, მდინარე არაქსის მარცხენა სანაპიროზე. სამი მხრიდან ეკვრის ზანგეზურის ქედის კალთები. აგარაკი დაარსდა 1949 წელს, როგორც სამხედრო დასახლება, 1954 წელს მიიღო დაბის სტატუსი, ხოლო 1990-იან წლებში - ქალაქისა. აგარაკში 1972 წელს ცხოვრობდა 3800 კაცი, 1979 წელს - 4073, 2001 წელს - 4801, ხოლო 2011 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობამ 4429 კაცი შეადგინა.

ეკონომიკა
აგარაკი არის სომხეთის ფერადი მეტალურგიის ცენტრი, 1853 წელს გაიხსნა სპილენძ-მოლიბდენის საბადო, ხოლო 1958 წელს სპილენძ-მოლიბდენის კომბინატი. 1989 წელს კომბინატი დაიხურა და მუშაობა განაახლა 2000 წელს. ქალაქში არის საბაჟო პუნქტი კარჩევანი.
2004 წლის 30 ნოემბერს აგარაკში დაიწყო ირან-სომხეთის გაზსადენის მონაკვეთის მშენებლობა.
საჭილაოს შეთანხმება

საჭილაოს შეთანხმება — შეთანხმება იმერეთის მეფე სოლომონ -სა და სამეგრელოს მთავარ გრიგოლ დადიანს შორის. დაიდო 1804 წელს. დასავლეთ საქართველოში რუსთა ჯარის ახალი ნაწილების შესვლამდე საქართველოს მთავარ მმართველის გენერალ პავლე ციციანოვის წარმომადგენელს იმერეთის სამეფოში პ. ლიტვინოვს დავალებული ჰქონდა შეერიგებინა იმერეთის მეფე და სამეგრელოს მთავარი, რომლებიც ერთმანეთს ეცილებოდნენ ლეჩხუმს. ამ მიზნით ლიტვინოვმა საჭილაოში ერთმანეთს შეახვედრა სოლომონ და გრიგოლ დადიანი და მშვიდობის პირობა დაადებინა — ისინი ლეჩხუმის საკითხში რუსეთის იმპერატორის გადაწყვეტილებას უნდა დალოდებოდნენ და შეესრულებინათ იგი; სხვა სადავო საკითხებიც მშვიდობიანი გზით უნდა გადაეჭრათ. შეუთანხმებლობის შემთხვევაში შუამავლად რუსეთის ხელისუფალს მიმართავდნენ. საჭილაოს შეთანხმების არცერთი პირობა არ განხორციელებულა.
ბენჯამინ ბლუმი

ბენჯამინ ბლუმი ( დ. 21 თებერვალი, 1913, ლანსფორდი, პენსილვანია — გ. 13 სექტემბერი, 1999, ჩიკაგო, ილინოისი) — ამერიკელი განათლების ფსიქოლოგი (1913-1999); ჩიკაგოს უნივერსიტეტის პროფესორი, ავტორი საგანმანათლებლო მიზნების ტაქსონომიის, რომელიც განსაზღვრავს აზროვნების დონეებს. მან შემოგვთავაზა კოგნიტური მიზნების იერარქია, რომელიც ექვსი ეტაპისაგან შედგება: 1. ცოდნა (ფაქტობრივი ინფორმაცია); 2. გაგება (გააზრება); 3. გამოყენება (მიღებული ინფორმაციის პრაქტიკაში გამოყენების უნარი); 4. ანალიზი (ინფორმაციის კომპონენტებად დაყოფა მოვლენის არსის წვდომის გასაადვილებლად); 5. სინთეზი (მოვლენის მთლიანობაში აღქმა); 6. შეფასება (ღირებულებითი მსჯელობები, შედარებითი შეფასებები).

გააქტიურების პროცესში, ყოველი მომდევნო დონე უფრო რთულდება და მოიცავს ერთ ან რამდენიმე წინა დონეს. ბლუმის თეორიის მიხედვით, ინფორმაციის ცოდნა, გაგება სწავლისთვის აუცილებელი, მაგრამ იგი არასაკმარისი პირობაა. იმისთვის, რომ მიღებული ინფორმაცია ბავშვმა განაზოგადოს და შემდგომ გამოყენება შეძლოს, აუცილებელია მისი გაგება და ანალიზი, ხოლო ახალი პროდუქტის შესაქმნელად, ახალი ცოდნის მისაღებად კი საჭიროა სინთეზისა და შეფასების გონებრივი ოპერაციების წარმოება. ცოდნა, გაგება და გამოყენება მიიჩნევა აზროვნების ქვედა, სავალდებულო დონეებად, ხოლო ანალიზი, სინთეზი და შეფასება კი — ზედა, სასურველ დონეებად.
კანალიზაცია

კანალიზაცია — მილების, მიწისქვეშა არხებისა და სხვა სანიტარიულ-ტექნიკურ ნაგებობათა სისტემა, რომლის მეშვეობითაც ქალაქიდან ან სხვა დასახლებული პუნქტიდან გაედინება თხევადი სიბინძურე და ჩამდინარე წყლები.

დანიშნულებისა და მდებარეობის მიხედვით იყოფა შემდეგ ძირითად ჯგუფებად:

გარე კანალიზაცია (საბინაო);
შიდა კანალიზაცია (ქუჩის);
სადრენაჟო კანალიზაცია (სხვადასხვა გრუნტის წყლის გადამყვანი);

არქეოლოგურად დადასტურებული ყველაზე ძველი კანალიზაცია ჰქონდა ინდის ცივილიზაციას, ჯერ კიდევ ძვ. წ. საუკუნეში.
ტიბეტის ავტონომიური რეგიონი

ტიბეტის ავტონომიური რეგიონი (ტარ), ასევე ცნობილია როგორც სიწანგის ავტონომიური რეგიონი (ტიბ. ོ་་ྐྱོ་ྗོ་; გამარტივებულ ჩინურად ; ტრადიციულ ჩინურად ) — ავტონომიური რეგიონი ჩინეთის დასავლეთ ნაწილში, რომელიც შეიქმნა 1965 წელს.

ტიბეტის ავტონომიური რეგიონი შეიცავს ისტორიული ტიბეტის მხოლოდ ნაწილს. ტარ ჩინეთში სიდიდით მეორე რეგიონია. ავტონომიური რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი და უდიდესი ქალაქია ლჰასა. ტარის მოსახლეობაა 3,002,166 ადამიანი (2010) და მათ უმეტესობას შეადგენენ ეთნიკური ტიბეტელები. ფართობია 1,200,000 კვადრატული კილომეტრი და ჩინეთში ერთ-ერთი ყველაზე დაუსახლებელი რეგიონია.

ისტორია
1912–1950 წლებში ამჟამინდელი ტიბეტის ავტონომიური რეგიონის ტერიტორია (უ-ცანგი და დასავლეთი კამი) იმართებოდა ტიბეტის მთავრობის მიერ დალაი-ლამას ხელმძღვანელობით. ხოლო ეთნო-კულტურული ტიბეტის დანარჩენი ნაწილი, – აღმოსავლეთი კამი და ამდო, – ტიბეტის მთავრობას საუკუნის შუა ხანებიდან აღარ ემორჩილებოდა; ამჟამად ეს ტერიტორიები გადანაწილებულია ცინხაის, განსუს, სიჩუანისა და იუნანის პროვინციებზე.
ასერტულობა

ასერტულობა — ადამიანის უნარი, თამამად გამოხატოს საკუთარი აზრი სხვისი შეურაცხყოფის გარეშე და სხვებთან
დაამყაროს ეფექტიანი კომუნიკაცია. ამ დროს ადამიანი პატივს სცემს საკუთარ თავს და სხვებს. ასერტულობა აძლევს ადამიანს სხვებთან ღია კომუნიკაციის საშუალებას. ასერტული ქცევა აძლევს საშუალებას ადამიანს რომ დაიცვას საკუთარი პოზიცია, მაშინაც კი, როდესაც სხვებს განსხავებული აზრი აქვთ.

ასერტული ქცევა გულისხმობს შემდეგი უნარების გამოყენებას:

უარის თქმა
როგორ თქვა „არა“ შესატყვის სიტუაციაში და შესატყვის დროს.
საკუთარი პიზიციის გამოხატვა - „არა არ შემიძლია“
მიზეზების ახსნა — „დღეს დაკავებული ვარ“
გაგება — „იმედი მაქვს, რომ თქვენთვის შესაბამის სხვა საქმეს მოძებნით“
გრძნობების გამოხატვა
უთხრა ადამიანებს, თუ რას გრძნობ.
დადებითი გრძნობების გამოხატვა — „შენ ძალიან კარგადშეასრულე დავალება“
უარყოფითი გრძნობების გამოხატვა — „შენმა საქციელმა მე გული მატკინა“
თხოვნა:
ინფორმაციის, განმარტების მიღების თხოვნა.
პრობლემის ჩამოყალიბება / განმარტების თხოვნა — „მე თქვენ ორი ურთიერთსაწინააღმდეგო დავალება მომეცით; თუ შეიძლება, „შეგიძლიათ ამიხსნათ, ზუსტად რა გსურთ, რომ გავაკეთო?“
მეტაკოგნიცია

მეტაკოგნიცია — საკუთარი შემეცნებითი (აზროვნების) პროცესების – აზრების, ფიქრების – გაცნობიერება და მართვა.

სხვა სიტყვებით, მეტაკოგნიცია არის აზროვნება აზროვნების შესახებ. ეს არის ცოდნა საკუთარი კოგნიტური სისტემისა და მისი ფუნქციონირების შესახებ და მისი კონტროლის უნარი. მეტაკოგნიციის დროს ხდება იმის შემეცნება, თუ რა ვიცით (მეტაკოგნიტური ცოდნა), იმის გაცნობიერება, თუ რას ვაკეთებთ, როგორ ვიქცევით (მეტაკოგნიტური უნარი), ან როგორია ჩვენი მიმდინარე კოგნიტური და ემოციური მდგომარეობა (მეტაკოგნიტური შეგრძნება.

მეტაკოგნიცია მოიცავს მეტაკომპონენტებს – მართვის პროცესებს, რომლებიც ინფორმაციის გადამუშავების კონკრეტულ პროცესებს არეგულირებენ. ეს კომპონენტებია: პრობლემის არსებობის აღიარება, პრობლემის გაცნობიერება და იმ პროცესების ამორჩევა, რომლებიც გამოდგება პრობლემის გადასაჭრელად, სტრატეგიის არჩევა, მენტალური რეპრეზენტაციის შერჩევა, გონებრივი რესურსების განაწილება, პრობლემის გადაწყვეტის მსვლელობაზე კონტროლი, პრობლემის გადაწყვეტის ეფექტიანობის შეფასება.

როდესაც მეტაკოგნიცია ეხება საკუთარი სწავლის პროცესების გაცნობიერებას, მაშინ ადგილი აქვს სწავლის სწავლას - ადამიანის მიერ საკუთარი სწავლის მართვას, რომელიც მოიცავს სწავლის დაგეგმვას, შეფასებას და მუდმივ მონიტორინგს.
სოციალური კოგნიცია

სოციალური კოგნიცია ანუ შემეცნება ეხება პიროვნების მიერ სხვა ადამიანების აზრების, გრძნობების და განზრახვების გაცნობიერების პროცესს.

სოციალური შემეცნება საფუძვლად უდევს სოციალური უნარ-ჩვევების განვითარებას. კერძოდ, სოციალურ შემეცნებას მნიშვნელოვანწილად განსაზღვრავს იმას, თუ როგორი დამოკიდებულება ჩამოუყალიბდება ბავშვს სხვა ბავშვების და უფროსების მიმართ; როგორ განუვითარდება მას სხვათა პატივისცემისა და ურთიერთგაგების ჩვევები, რაც საქართველოში მოქმედი ეროვნული სასწავლო გეგმის ერთ-ერთი ძირითადი მიზანია.
ალავერდი (ქალაქი)

ალავერდი — ქალაქი სომხეთში, ლორეს პროვინციაში, ერევნიდან 167 კილომეტრში, ქალაქში გადის საავტომობილო გზა ვანაძორი-თბილისი და რკინიგზის ხაზი ერევანი-თბილისი. მდებარეობს მდინარე დებედის ვიწრო ხეობაში. ზღვის დონიდან 750-1400 მეტრზე. ცნობილია როგორც სომხეთის სპილენძის წარმოების ცენტრი.

ისტორია
ალავერდი ისტორიულ წყაროებში პირველად მოიხსენიება ძვ. წ. - საუკუნეებიდან მანიც-გომის, მანესის სახელწოდებით. საუკუნის დასაწყისიდან ცნობილია როგორც სპილენძის წარმოების ადგილი. თანამედროვე სახელი მიიღო საუკუნეში. 1770 წელს ლორის ოლქში დასახლდნენ ბერძენი მაღაროს მუშები, რომლებმაც ალავერდსა და შამლუღში ააშენეს სპილენძსადნობი ქარხანა, რომელიც 1795 წელს დაანგრია აღა-მაჰმად-ხანმა. 1801 წელს ალავერდი შევიდა რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში. 1921 წელს ალავერდში დამყარდა საბჭოთა ხელისუფლება. 1938 წელს მიიღო ქალაქის სტატუსი. 1963 წლიდა კი არის რესპუბლიკური დაქვემდებარების ქალაქი.

მოსახლეობა
2001 წლის აღწერით ალავერდის მოსახლეობა შეადგენდა 14 835 კაცს. 1831 წელა აქ ცხოვრობდა 24 ადამიანი, 1873 წელს - 748, 1926 წელს - 4 500, 1959 წელს - 16 805, 1970 წელს - 23 311, ხოლო 1979 წელს წელს - 23 182.

ცნობილი ადამიანები
ალავერდში დაიბადა სომეხი ისტორიკოსი ალექსანდრ ერიციანი (1842-1902), სომეხი საბჭოთა მხატვარი ალბერტ ასლიანი, ცნობილი საბჭოთა პოლიტიკური მოღვაწე ანასტას მიქოიანი და მისი ძმა კონსტრუქტორი არტემ მიქოიანი.
სილაბუსი

სილაბუსი — სასწავლო კურსის პროგრამა.

სილაბუსში მოცემულია კურსის სათაური, სწავლების საფეხური, მიზანი და ამოცანები, სწავლების ფორმატი (სწავლების მეთოდი), კურსის საათობრივად გაწერილი შინაარსობრივი გეგმა გამოყენებული სახელმძღვანელოების გვერდების ან სხვა რესურსების დეტალური მითითებით, ასევე კურსის შეფასების პრინციპები (შუალედური, შემაჯამებელი, განმსაზღვრელი და სხვა), მოსალოდნელი შედეგები, კერძოდ, იმ ცოდნისა და უნარ-ჩვევების ჩამონათვალი, რომელსაც უზრუნველყოფს კურსის დასრულება.

უმაღლეს სასწავლებლებში სილაბუსი აწესრიგებს ლექტორისა და სტუდენტის ურთიერთობას. სასწავლო კურსის დაწყებისას სტუდენტმა სილაბუსის მეშვეობით უნდა გაიგოს, თუ რა და როგორ უნდა ისწავლოს, რომ სასურველ შედეგს მიაღწიოს. მეორე მხრივ, სილაბუსის მეშვეობით უმაღლესი სასწავლებლის ადმინისტრაციას შეუძლია შეამოწმოს ლექტორის აკადემიური საქმიანობის ხარისხი.
ეროვნული სასწავლო გეგმა

ეროვნული სასწავლო გეგმა — დოკუმენტი, რომელიც განსაზღვრავს სწავლების შინაარსსა და ფორმას საქართველოს ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლებში.

ამ დოკუმენტს შეიმუშავებს ეროვნული სასწავლო გეგმებისა და შეფასების ცენტრი, ხოლო ამტკიცებს საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო. მასში განისაზღვრება ზოგადი განათლების საფეხურების მიხედვით აუცილებელი საგნები, საგნობრივი ჯგუფები, საგნების მიხედვით საათები, მათი განაწილება და თანაფარდობა, სავალდებულო და მაქსიმალური დატვირთვის რაოდენობა, საგნებისა და საგნობრივი ჯგუფების სწავლებისათვის აუცილებელი მინიმალური საათების რაოდენობა, სასწავლო გარემოს ორგანიზების პირობები და რეკომენდაციები.

ეროვნული სასწავლო გეგმით განისაზღვრება თითოეული კლასის ან საფეხურის დასრულებისათვის მისაღწევი შედეგები, ანუ იმ მიღწევების (უნარ-ჩვევებისა და ცოდნის) ჩამონათვალი, რომელთაც მოსწავლე უნდა ფლობდეს ყოველ საგანში თუ საგნობრივ ჯგუფში კლასის ან საფეხურის დამთავრებისას. ეროვნული სასწავლო გეგმა ითვალისწინებს აგრეთვე მოდიფიცირებულ სასწავლო გეგმებს სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროებების მქონე მოსწავლეთათვის.

ეროვნული სასწავლო გეგმა მოიცავს შემდეგ საგნებსა და საგნობრივ ჯგუფებს:

ა) ქართული (აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში — აფხაზური და ქართული) ენა და ლიტერატურა;
ბ) საქართველოს ისტორია, საქართველოს გეოგრაფია და სხვა საზოგადოებრივი მეცნიერებები
გ) მათემატიკა
დ) საბუნებისმეტყველო მეცნიერებები
ე) უცხოური ენები;
ვ) ფიზიკური, შრომითი და ესთეტიკური აღზრდა.

ეროვნული სასწავლო გეგმის შესრულება სავალდებულოა ყველა ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებისათვის.
ფეითი (ძაღლი)

ფეითი ( „რწმენა“) — ინვალიდი ძაღლი, რომელიც ცხოვრობდა ქალაქ მანასში (ვირჯინია, აშშ) და შეეძლო ვერტიკალურად სიარული. ცხოვრობდა პატრონთან — ჯუდ სტრინგფელოუსთან. ფეითი დაიბადა 2002 წლის დეკემბერში წინა ფეხების გარეშე. სახელი გაითქვა სკოლებში, საავადმყოფოებსა და სხვა ადგილებში ინვალიდი ადამიანებთან სტუმრობით. ფეითს ჰყავდა საკუთარი იურისტიც, რომელიც მის ინტერესებს შოუ-ბიზნესში იცავდა.

სტრინგფელოუს ოჯახმა ოკლაჰომა-სითიდან აიყვანა ფეიტი, ლაბრადორის და ჩაუ-ჩაუს მიქსი, როდესაც ძაღლი 3 კვირის იყო. ლეკვი დაიბადა დეფექტით, რომელმაც მისი წინა ფეხების განვითარება შეუძლებელი გახადა. მეორე ვერსიით, ფეხები ლურსმნებისგან მიყენებული ტრავმის გამო მოაჭრეს თავიდან ძაღლს სკეიტბორდზე სიარულსაც ასწავლიდნენ.

ძაღლი ფეითი 2014 წლის 22 სექტემბერს მოკვდა.