გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 687

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 687 მიღებულია 1991 წლის 3 აპრილს. 1990 წლის რეზოლუციების 660, 661, 662, 664, 665, 666, 667, 669, 670, 674, 677 და 678-ის, ასევე 1991 წლის რეზოლუცია 686-ის ხელახალი დადასტურების შემდეგ, საბჭომ ერთიანი, ყოვლისმომცველი რეზოლუციით განსაზღვრა პირობები, რომელთა შესრულებაც ერაყს ევალებოდა სპარსეთის ყურის ომში დამარცხების შემდეგ.

რეზოლუცია 687 მიღებულ იქნა 12 ხმით, რეზოლუციას ეწინააღმდეგებოდა მოლოდ ერთი ქვყანა, კუბა, ხოლო ორმა ქვეყანამ — ეკვადორმა და იემენმა — თავი შეიკავა, ხანგრძლივი სხდომის შემდეგ. ერაყმა რეზოლუციის დებულებები მიიღო 1991 წლის 6 აპრილს.

დეტალები
რეზოლუცია 687, რომელიც ცხრა ნაწილად არის დაყოფილი, პირველ რიგში მოუწოდებდა ერაყსა და ქუვეითს, პატივი ეცათ ორ ქვეყანას შორის არსებულ საზღვარს და გენერალურ მდივანს — ხავიერ პერეს დე კუელიარს — სთხოვდა დახმარებოდა საზღვრის დემარკაციას. ასევე მოითხოვდა, რომ გენერალურ მდივანს ერთ თვეში წარედგინა გეგმა გაერთიანებული ერების ერაყ–ქუვეითის სადამკვირვებლო მისიის განთავსებისთვის დემილიტარიზებულ ზონაში, რომელიც განისაზღვრა როგორც 10 კმ ერაყის ტერიტორიაზე და 5 კმ ქუვეითის ტერიტორიაზე.

მასობრივი განადგურების იარაღი
საბჭომ შეახსენა ერაყს მისი ვალდებულებები ჟენევის პროტოკოლის ფარგლებში და მოითხოვა უპირობოდ მოეშორებინა და გაენადგურებინა ყველა ქიმიური და ბიოლოგიური იარაღი, ასევე ბალისტიკური რაკეტები, რომელთა მოქმედების მანძილი 150 კმ-ს აღემატება. ამ მოთხოვნის ფარგლებში, საბჭომ სთხოვა ერაყს, 15 დღის ვადაში წარედგინა ანგარიში, სადაც მითითებული იქნებოდა ზემოთ ჩამოთვლილი იარაღების ყველა მდებარეობა, და დაეთანხმებინა სასწრაფო, ადგილზე ჩატარებულ ინსპექციებს.

შემდეგ შეიქმნა გაერთიანებული ერების სპეციალური კომისია ინსპექციების საკითხზე და განისაზღვრა მისი საქმიანობის პირობები. ერაყს ასევე დაევალა შეესრულებინა თავისი ვალდებულებები ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის ხელშეკრულების ფარგლებში, არ შეექმნა ბირთვული იარაღი და 15 დღის განმავლობაში წარედგინა ანგარიში გენერალურ მდივანსა და ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტოსთვის.
რეზოლუციაში აღნიშნულია, რომ ეს ნაბიჯები „წარმოადგენს ეტაპებს მიზნისკენ — ახლო აღმოსავლეთში მასობრივი განადგურების იარაღისა და მათი მიწოდებისთვის განკუთვნილი ყველა რაკეტისგან თავისუფალი ზონის შექმნისა და ქიმიური იარაღის გლობალური აკრძალვისკენ“.

ომის ტყვეების რეპატრიაციის ხელშეწყობისა და წითელი ჯვრის საერთაშორისო კომიტეტთან თანამშრომლობის განხილვის შემდეგ, საბჭომ მოითხოვა, რომ ერაყს ეცნობებინა საბჭოსთვის, რომ არ იყო ჩართული ტერორიზმში, არ უჭერდა მას მხარს და არ დაუშვებდა მსგავსი ქმედებების განხორციელებას თავის ტერიტორიაზე.

ერაყის პასუხისმგებლობა ქუვეითის დანაკარგებზე
რეზოლუცია 687 შემდეგ ეხება რეპატრიაციასა და კომპენსაციას, სადაც აღნიშნულია, რომ ერაყი პასუხისმგებელია ქუვეითისთვის მიყენებულ ნებისმიერ დანაკარგზე, ზიანსა და დაზიანებაზე. ამასთან, მოითხოვება, რომ ერაყმა დააბრუნოს ქუვეითიდან წაღებული ნებისმიერი დარჩენილი ქონება. ასევე გამოცხადდა ბათილად ერაყის ნებისმიერი განცხადება, რომელიც ეხებოდა მისი საგარეო ვალის გადახდაზე უარს.
რეზოლუციამ გადაწყვიტა კომპენსაციის მოთხოვნებისთვის სპეციალური ფონდის შექმნა — გაერთიანებული ერების კომპენსაციის კომისია (ოფიციალურად დაარსებული რეზოლუცია 692-ით).

ერაყის მიმართ სანქციების გადახედვა
სანქციებთან დაკავშირებით, საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა, რომ საერთაშორისო სანქციები ერაყის წინააღმდეგ არ ვრცელდება საკვებ პროდუქტებსა და სამედიცინო დახმარებაზე, რომელიც განკუთვნილია ერაყისა და ქუვეითის სამოქალაქო მოსახლეობისთვის.

ასევე მოიხსნა 1990 წლის რეზოლუცია 661-ით დაწესებული ზოგიერთი შეზღუდვა და გადაწყდა, რომ ეს შეზღუდვები ყოველ 60 დღეში გადაიხედებოდა. თუმცა, ერაყისთვის იარაღისა და მასთან დაკავშირებული მასალების გაყიდვა კვლავაც აკრძალული დარჩა.

შედეგები
რეზოლუციის ყველა პუნქტის მიღების შემდეგ, ერაყსა და ქუვეითს შორის, ასევე ქუვეითთან თანამშრომელ წევრ სახელმწიფოებთან, ოფიციალურად ამოქმედდა ცეცხლის შეწყვეტის რეჟიმი.

რეზოლუციის გამოყენება ამერიკული თავდასხმებისთვის
რეზოლუციის ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწილი იყო საბოლოო, 34-ე პარაგრაფი, რომელიც ადგენდა, რომ უშიშროების საბჭო „მიიღებს ისეთ დამატებით ზომებს, რომლებიც აუცილებელია ამ რეზოლუციის განხორციელებისა და რეგიონში მშვიდობისა და უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად“.

ეს პარაგრაფი და მსგავსი დებულებები (განსაკუთრებით რეზოლუცია 678-ში) გამოყენებულ იქნა ამერკის შეერთებული შტატებისა და გაერთიანებული სამეფოს მიერ, როგორც სამართლებრივი საფუძველი ერაყზე განხორციელებული 1996 და 1998 წლების დაბომბვებისთვის, ასევე 2003 წლის ერაყის ომისთვის. ოფიციალური პირები ამტკიცებდნენ, რომ ეს რეზოლუციები მათ აძლევდა უფლებას „გამოეყენებინათ ყველა აუცილებელი საშუალება“, რათა ერაყს შეესრულებინა გაეროს წინაშე აღებული ვალდებულებები.

ამ არგუმენტმა იმ დროს ძლიერი კრიტიკა გამოიწვია საერთაშორისო სამართლის მრავალი ექსპერტის მხრიდან, ხოლო მოგვიანებით ეჭვქვეშ დადგა თვით დიდ ბრიტანეთში ჩატარებული საჯარო გამოძიების დროსაც, რომელიც ერაყის ომს ეხებოდა.