სკენდერ ცივაძე

სკენდერ ესედის ძე ცივაძე (დ. 1884, დაგვა — გ. 1967, სამსუნი) — ქართველი საზოგადო და მუსლიმი სასულიერო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
სკენდერ ცივაძე 1884 წელს დაიბადა სოფელ დაგვაში ესედ ცივაძისა და ხაჯერ ჯაფარიძის ოჯახში. ქობულეთში ქართული სკოლის არარსებობის გამო, პირველდაწყებითი განათლება სახლში მიიღო კერძო მასწავლებლის დახმარებით. მამა ადრევე გარდაეცვალა. შვილის აღზრდა დედამ ითავა და სკენდერი, ნათესავების თანადგომით, სტამბოლში ფათიჰის მედრესეში გაგზავნა სასწავლებლად. სტუდენტობისას სკენდერ ცივაძე, მემედ, ჰასან, ასლან, აბედინ, სულეიმან, ზია აბაშიძეებთან და ლომან-ეფენდი ქარცივაძესთან ერთად, სტამბოლში ფერიქოის უბანში მდებარე ქართველ კათოლიკეთა სავანის ხშირი სტუმარი იყო და ეკლესიის ბიბლიოთეკაში ეზიარა ქართული კულტურის ისტორიას.

ფათიჰის სასულიერო სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ, სკენდერ ცივაძემ თეოლოგიის პროფესორის წოდება მიიღო და ცოდნის გასაღრმავებლად ეგვიპტეში გაემგზავრა. კაიროში ალ-აზჰარის უნივერსიტეტში დაამთავრა იურიდიული ფაკულტეტი და სამშობლოში დაბრუნებული ქობულეთში მუფთის – სასულიერო საბჭოს თავმჯდომარისა და სასულიერო მოსამართლის ანუ ყადის თანამდებობებზე დაინიშნა. მოგვიანებით ბათუმში შექმნილ სასულიერო საბჭოს თავმჯდომარედაც დანიშნეს. როდესაც თბილისის ახლადაარსებულ უნივერსიტეტში აღმოსავლური ენების ფაკულტეტი გაიხსნა, სკენდერ ცივაძე არაბული ენის მასწავლებლად მიიწვიეს. ის რამდენიმე ხანს ასწავლიდა არაბულ და თურქულ ენებს უნივერსიტეტის სტუდენტებს და მეგობრობდა დიდ მეცნიერებთან – აკაკი შანიძესთან, გიორგი ახვლედიანთან, ივანე ჯავახიშვილთან, არნოლდ ჩიქობავასთან და სხვებთან.

სკენდერ ცივაძე, მემედ აბაშიძესთან ერთად, იბრძოდა საქართველოსა და აჭარის დამოუკიდებლობისათვის. მიტინგებზე ხალხს ესაუბრებოდა ქვეყნის დამოუკიდებლობის მნიშვნელობაზე, ქრისტიანი და მაჰმადიანი ქართველების ერთობაზე. იბრძოდა და შრომობდა, რათა ოსმალთაგან დაპყრობილ საქართველოს ტერიტორიაზე შენარჩუნებულიყო ქართული ენა და არ დაკარგულიყო ეროვნული თვითშეგნება. ყველაფერს აკეთებდა იმისთვის, რომ აჭარაში რაც შეიძლება მეტი ქართული სკოლა გახსნილიყო.

1917 წლის 19 ნოემბერს თბილისში გაიხსნა საქართველოს პირველი ეროვნული ყრილობა, რომლის მუშაობაშიც აქტიურად მონაწილეობდნენ აჭარიდან წარგზავნილი მემედ აბაშიძე თავისი თანამებრძოლებით. მათ შორის იყო სკენდერ ცივაძე, რომელიც ყრილობაზე გამოვიდა მისასალმებელი სიტყვით. ყრილობამ აირჩია ეროვნული საბჭო, რომლის წევრებიც აჭარიდან გახდნენ მემედ აბაშიძე, ჯემალ ხიმშიაშვილი, რეჯებ ნიჟარაძე, სკენდერ ცივაძე.

ნაწყვეტი საქართველოს ეროვნულ ყრილობაზე წარმოთქმული სიტყვიდან:

საქართველოში, საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ, გააუქმეს სასულიერო საბჭო. სკენდერ ცივაძეს, როგორც სასულიერო პირს, დევნა დაუწყეს, ჩამოართვეს მუფთობაც და ყადობაც. ერთხანს მხოლოდ ბათუმის მეჩეთის ხოჯა იყო. 1930 წლის ივლისში ქობულეთში ისვენებდა კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პრეზიდიუმის წევრი, სკენდერ ცივაძის მეგობარი, თენგიზ ჟღენტი. მასთან საუბრის შემდეგ ნათელი გახდა, რომ ცივაძეების ოჯახს სამშობლო უნდა დაეტოვებინა. 1931 წელს, დიდი წვალების შემდეგ, სკენდერი ოჯახით ამასიის პროვინციაში გადასახლდა. ოჯახი სოფელ აქიაზში დასახლდა. ემიგრაციაში უსახსროდ დარჩენილებს დახმარება მემედ აბაშიძის ძმამ, ქალაქ ამასიის მოსამართლეთა საბჭოს თავმჯდომარემ, ხასან-ბეგ აბაშიძემ გაუწია.

სკენდერ ცივაძე საპატიო იმამის წოდებით მსახურობდა ართვინში, ორდუსა და ამასიაში. 1936-1953 წლებში მუშაობდა ლადიქის რაიონულ მუფთად, ხოლო 1953-1956 წლებში - ჩარშამბას რაიონულ მუფთად. 1956-1966 წლებში მსახურობდა სამსუნის პროვინციის მუფთად.

სკენდერ ცივაძის მეუღლე იყო ნარგული ჭყონია. მათი ვაჟი მუხამედი, რომელიც ხულოში გლეხთა ახალგაზრდობის საშუალო სკოლის გამგე იყო, ემიგრაციაში საცოლეზე დარდით გარდაიცვალა. მეორე ვაჟი, ახმედი, 1913 წელს დაიბადა ქობულეთში, დაამთავრა ქობულეთის პირველი საშუალო სკოლა და ბათუმის პედაგოგიური ინსტიტუტი. მან მხოლოდ 90-იან წლებში მოახერხა ბათუმში ჩამოსვლა. ისკანდერს ყავდა კიდევ ორი შვილი: ვაჟი სახელად მაჰმუთი და ქალიშვილი – მაქბულე. სკენდერ ცივაძემ შვილები ქართული სულისკვეთებით აღზარდა. ახმედ ცივაძე თურქეთში დიდი ავტორიტეტით სარგებლობდა და ბევრი რამ გააკეთა ქართული დიასპორის თვითშეგნების განვითარებისათვის.

სკენდერ ცივაძის ოჯახი ემიგრაციიდან სამშობლოში აღარ დაბრუნებულა. იგი 1967 წელს სამსუნში გარდაიცვალა.