სემაფორი

სემაფორი (, -დან — მაჩვენებელი, სიგნალი და  — „მზიდავი“) — რკინიგზაზე სიგნალიზაციის მექანიკური საშუალება მოძრავი შემადგენლობისთვის.

სემაფორი შედგება ლითონის ანძისგან, რომელზეც მიმაგრებულია ერთი, ორი ან სამი სიგნალის მიმცემ ფრთა და სასიგნალო ფანრები. სიგნალიზაციის ბევრ სისტემაში სემაფორის ფრთებზე მყარადაა მიმაგრებული სვადასხვა ფერის შუშებიანი შუქფილტრები (ყოფილი საბჭოთა კავშირის ქვეყნების სემაფორებზე ფერადი შუშა-ლინზები მიმაგრებულია სპეციალურ, მომსახურებისთვის მოსახერხებლად ადვილ, დაბლა დაშვებულ ლუნეტებში). ფრთების მდგომარეობის და ფერის შეცვლა ხორციელდება სიგნალის მექანიზმით, რომელიც შედგება ჯალამბარისგან და მოქნილი საწევარისგან.

ჩვეულებრივი საუბრისას სემაფორებს ასევე ხშირად ეძახიან რკინიგზის შუქნიშნებს, რაც ტექნიკური თვალსაზრისით კატეგორიულად არასწორია.

სემაფორების გამოყენება
სემაფორები შეიძლება გამოყენებული იქნეს რკინიგზების დაბალინტენსიურ ხაზებზე, რომლებიც არ არიან აღჭურვილები ლალიანდაგო ბლოკირებით და რკინიგზის სადგურებზე, რომელთაც არ გააჩნიათ ისრული გადამყვანებისა და სიგნალების ელექტრული ცენტრალიზაცია.

სემაფორი შედგება ანძისაგან და მის ზედა ნაწილში მიმაგრებული ფრთისაგან, რომელსაც ანძასთან მიმართებაში შეუძლია დაიკავოს ჰორიზონტალური ან ზემოთ აწეული კუთხით 135 გრადუსიანი მდგომარეობა. ფრთის ჰორიზონტალური მდგომარეობა შეესაბამება სემაფორის ამკრძალავ ჩვენებას, ხოლო აწეული ფრთა — ნებადართულს.

ღამით სემაფორის ფრთის მდგომარეობა (ჰორიზონტალური ან აწეული) აღინიშნება შესაბამისი სიგნალის შუქით.

სიგნალების მნიშვნელობა
ერთფრთიანი სემაფორი
ა) დღისით მაღლა აწეული ფრთით კუთხით 135° ანძის მიმართ, ხოლო ღამით ერთი მწვანე ფერით — „ლიანდაგი თავისუფალია“. ასეთ სიგნალს იძლევიან შემავალი სემაფორები მთავარ ლიანდაგზე მატარებლების მიღებისას სადგურში გაჩერების მზადყოფნით, ასევე გამავალი, მიმავალი და სამარშრუტო სემაფორები და დამფარავი სემაფორები;
ბ) დღისით სემაფორის ფრთის ჰორიზონტალური მდგომარეობა, ხოლო ღამით ერთი წითელი ფერით — „სდექ! სვლა აკრძალულია“.

ორფრთიანი სემაფორი
შემავალი სემაფორები ორი აწეული ფრთით კუთხით 135° ანძის მიმართ დღისით და მწვანე და ყვითელი ფერებით ღამით იძლევიან სიგნალს — „მატარებელს ნება ეძლევა შემოვიდეს სადგურის გვერდით ლიანდაგში სადგურში გაჩერების მზადყოფნით “. ანალოგიური სიგნალები გამოიყენება საკვანძო სადგურებში, რომლებსაც გააჩნიათ განშტოებები, სადაც ორფრთიანი სემაფორები გამოიყენება გამავალის სახით. ამ შემთხვევაში ასეთი სემაფორების ჩვენება მიუთითებს იმაზე, რომ მატარებელს შეუძლია სადგურიდან თავისუფლად წავიდეს განშტოებისაკენ. ღამის პერიოდში სადგურის მხრიდან შემავალი სემაფორის ფრთების მდგომარეობის კონტროლს ემსახურება მაკონტროლებელი ფერები. სემაფორის დაკეტილ მდგომარეობაში ყოფნისას მასზე სადგურის მხრიდან უნდა იყოს საკონტროლო გამჭირვალე-თეთრი ფერები ფრთების რაოდენობის შესაბამისად, ხოლო ღია მდგომარეობისას — მწვანე ფერი ღია ფრთების რაოდენობის შესაბამისად. ორფრთიან სემაფორებზე ამკრძალავი სიგნალის დროს ზედა ფრთა იმყოფება ჰორიზონტალურ მდგომარეობაში, ხოლო ქვედა — ანძის გასწვრივ, ზედას პერპენდიკულარულად.

ნახევარავტომატური ბლოკირების ერთლიანდაგიან რკინიგზაზე ნორმალურად ჩამქრალი გამავალი შუქნიშნების გამოყენებისას ღია და დაკეტილ მდგომარეობაში მყოფ სემაფორებს უნდა ქონდეთ მაკონტროლებელი გამჭირვალე-თეთრი ფერი.

გამსვლელი, სამარშრუტო და გამავალი სემაფორები
შემავალ, სამარშრუტო და მიმავალ სემაფორებს, როგორც წესი, მაკონტროლებელი ფერები არ გააჩნიათ. თუ ასეთი სემაფორის მართვის პუნქტი მდებარეობს ბოლოს უკან მოძრაობის მიმართულების მიხედვით, სემაფორზე უნდა იყოს დაკეტილი მდგომარეობის მაკონტროლებელი გამჭირვალე-თეთრი ფერი. ამ სემაფორების ღია მდგომარეობას მაკონტროლებელი ფერები არ გააჩნიათ.

გამაფრთხილებელი დისკები
გამაფრთხილებელი დისკები ყენდება შემავალი და გამავალი სემაფორების წინ ამ უკანასკნელის ცუდი მხედველობის დროს გარკვეულ მანძილზე. ისინი ახორციელებენ გამაფრთხილებელ სიგნალიზაციას სადგურის შემავალი სიგნალების წინ და გამოიყენება მექანიკური ან ელექტროქარხნის მექანიზმებით.

გამაფრთხილებელი დისკებით გაიცემა სიგნალები:
ა) დღისით — დისკის კიდე, ღამით — მწვანე ფერი — „შემავალი სემაფორი ღიაა“;
ბ) ღამით — ყვითელ ფრად შეღებილი დისკი, ღამით — ყვითელი ფერი — „შემავალი სემაფორი დაკეტილია“.

გამჭოლი გამავლობის დისკი
გამჭოლი გამავლობის დისკი ყენდება შემავალი სემაფორის ანძაზე სადგურის მთავარ ლიანდაგზე მატარებლების გაუჩერებელი გავლის ნებადართულობის სიგნალიზაციისთვის. ისინი გამოიყენება მატარებლის მემანქანის გასაფრთხილებლად გამყოფი პუნქტის გავლით მატარებლის გაუჩერებელი გავლის შესაძლებლობის ან მატარებლის გაჩერების შესახებ.

გამჭოლი გამავლობის სიგნალი გაიცემა შუქნიშნის თავებით ან შემავალი სემაფორების ანძებზე დაყენებული გამჭოლი გამავლობის დისკებით. ამასთან სემაფორების ფრთები იმყოფებიან შემდეგ მდგომარეობაში: ზედა აწეულია კუთხით 135° ანძასთან, ხოლო ქვედა მდებარეობს ვერტიკალურად ანძის გასწვრივ. გამჭოლი გამავლობის დისკები იძლევიან შემდეგ სიგნალებს:
ა) დღისით — დისკის კიდე, ღამით — მწვანე ფერი (სემაფორის ზედა ფრთის მწვანე ფერთან ერთად) — „გამავალი სემაფორი ღიაა; მატარებელი სადგურიდან ივლის მთავარი ლიანდაგიდან გაუჩერებლივ“;
ბ) დღისით — ყვითელ ფრად შეღებილი დისკი, ღამით — ყვითელი ფერი (სემაფორის ზედა ფრთის მწვანე ფერთან ერთად) — „გამავალი სემაფორი დაკეტილია“.

გამაფრთხილებელი დისკები და გამჭოლი გავლის დისკები ღია მდგომარეობისას სადგურის მხარეს აჩვენებენ მაკონტროლებელ მწვანე ფერს, ხოლო დაკეტილი მდგომარეობისას — გამჭირვალე-თეთრს.

შუქნიშნის თავი
შუქნიშნის თავებით გაიცემა გაიცემა სიგნალი ერთი მწვანე მოციმციმე ფერის — „გამავალი სიგნალი ღიაა; მატარებელს შეუძლია სადგურის მთავარი ლიანდაგიდან წასვლა გაუჩერებლივ“. დაკეტილი გამავალი სიგნალის დროს შუქნიშნის თავზე სიგნალის ფერი არ ანთია.

სამანევრო ფარი
ანძაზე მიმაგრებული სამანევრო ფარი, შეღებილია ჭადრაკის დაფის მსგავსად და საპარკე ლიანდაგების განლაგებიდან გამომდინარე ემსახურება ერთ ან ორივე მხარეზე სიგნალის მიწოდებას:
ა) დღისით ფარი, ჰორიზონტალურად მდებარე, ღამით — მთვარისფერ-თეთრი ფერი — „მანევრების ჩატარება ნებადართულია“;
ბ) დღისით ფარი, ჭადრაკის დაფის მსგავსად შეღებილი, ლიანდაგთან მართი კუთხით დაყენებული, ღამით — ლურჯი ფერი — „მანევრების ჩატარება აკრძალულია“.

შემატყობინებელი ფარი
შემატყობინებელი ფარები შეღებილია თეთრ ფერში და აქვთ დახრილი შავი ზოლები თეთრი ფერის ამრეკლებით. ფარის უკანა მხარე და ბოძი შეღებილია რუხი ფერით, ბოძის ქვედა მხარე 250 მმ-ს სიმაღლეზე — შავი ფერით.

შემატყობინებელი ფარები იდგმება შემავალი სემაფორების, ბლოკ-უბნების მიმავალი სემაფორების და ყვითელი გამაფრთხილებელი დისკების წინ.

შემავალი და მიმავალი სემაფორების წინ, ასევე დამფარავი სემაფორების წინ დგება შემატყობინებელი ფარები. ისინი მიუთითებენ მემანქანეს შემავალ სიგნალთან მიახლოებას და ეხმარებიან სამატარებლო ბრიგადას გაერკვეს, რომ მატარებელი უახლოვდება შემავალ ან მიმავალ სიგნალს. შემავალი ან მიმავალი სემაფორების წინ ყენდება შემატყობინებელი ფარები, რომლებიც შეღებილია შავზოლებიან თეთრ ფერებში და მათზე ამრეკლებით.

შემატყობინებელი ფარები, რომლებიც დგანან მოქმედებაში არ ჩართული სემაფორების წინ, ასევე უნდა იყვნენ დამაგრებულები ორი ხის რეიკით ან მოიხსნას.

მოქმედებაში არ ჩართული სემაფორები
მოქმედებაში არ ჩართული სემაფორები უნდა იყვნენ მოყვანილები დაკეტილ მდგომარეობაში და დამაგრებულები ორი ხის რეიკით.