წყნარი ოკეანე

წყნარი ოკეანე — დედამიწის უდიდესი და უღრმესი ოკეანე. მდებარეობს დასავლეთით — ევრაზიასა და ავსტრალიას, აღმოსავლეთით — ჩრდილოეთ ამერიკასა და სამხრეთ ამერიკას და სამხრეთით — ანტარქტიდას შორის. ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანისაგან გამოყოფილია ბერინგის სრუტით; ინდოეთის ოკეანესთან საზღვარი გადის მალაკის სრუტის ჩრდილო კიდეზე, გაუყვება კუნძულ სუმატრის დასავლეთ ნაპირს, კუნძულების იავის, ტიმორისა და ახალი გვინეის სამხრეთ ნაპირებს, ავსტრალიისა და კუნძულ ტასმანიის აღმოსავლეთ ნაპირს და წყალქვეშა შემაღლებით უერთდება ანტარქტიდის ოტსის ნაპირს, ატლანტის ოკეანესთან საზღვარი გადის სენტ-ჩარლზის კონცხიდან ცეცხლოვან მიწამდე.

წყნარი ოკეანე ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ გადაჭიმულია დაახლოებით 15,8 ათას კილომეტრზე, ხოლო აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ 19,5 ათას კილომეტრზე. ფართობი ზღვებთან ერთად — 178,684 მლნ. კმ², საშუალო სიღრმე — 3984 მ. წყნარი ოკეანის მაქსიმალური ცნობილი სიღრმე 10 994 მ აღწევს. აღნიშნული სიღრმე დაფიქსირებულია მარიანას ღარში. წყნარი ოკეანის გავლით დაახლოებით 180-ე მერიდიანზე გადის თარიღის ცვლის ხაზი. წყნარი ოკეანის ფართობი თითქმის 30 მლნ. კმ²-ით ჭარბობს მსოფლიო ხმელეთის საერთო ფართობს. მარიანას ღარი განფენილია ჩრდილოეთ წყნარი ოკეანის დასავლეთ ნაწილში და არის მსოფლიო ოკეანის უღრმესი წერტილი.

წყნარი ოკეანის მნიშვნელოვანი ნაწილი მოქცეულია ერთ ლითოსფერულ ფილაზე. საზღვრებზე სეისმური სარტყლებია. შელფი არც თუ ისე დიდია, განაპია მხარეებზე არის 25 ღრმა ზღვის ღარი. კუნძულთა რკალები და წყალქვეშა ქედები ოკეანეს გამოჰყოფენ განაპირა ზღვებისაგან და ოკეანის საგებს ყოფენ მრავალრიცხოვან დიდ და პატარა ქვაბულებად, რომელთა უმეტესობას აქვს ღრმაწყლიანი ღარი, რომელთა სიღრმე 6 ათ. მ აღემატება. წყნარი ოკეანის დამახასიათებელი თავისებურება სხვა ოკეანეებთან შედარებით არის მრავალრიცხოვანი კუნძულების არსებობა, განსაკუთრებით მის ცენტრალურ და დასავლეთ ნაწილში. სულ წყნარ ოკეანეში დაახლოებით 10 ათასი კუნძულია, რომელთა საერთო ფართობია 1,26 მლნ. კმ².

წყნარ ოკეანის ზღვებიდან აღსანიშნავია: არაფურის ზღვა, აღმოსავლეთ ჩინეთის ზღვა, ბალის ზღვა, ბანდის ზღვა, ბერინგის ზღვა, ბისმარკის ზღვა, ვისაიანის ზღვა, იავის ზღვა, იაპონიის ზღვა, იაპონიის შიგა ზღვა, კამოტესის ზღვა, კოროს ზღვა, მარჯნის ზღვა, მინდანაოს ზღვა, მოლუკის ზღვა, ოხოტის ზღვა, სამარის ზღვა, სამხრეთ ჩინეთის ზღვა, სავუს ზღვა, სერამის ზღვა, სიბუიანის ზღვა, სოლომონის ზღვა, სულავესის ზღვა, სულუს ზღვა, ტასმანის ზღვა, ფილიპინის ზღვა, ფიჯის ზღვა, ყვითელი ზღვა, ფლორესის ზღვა, ჩილეს ზღვა, ჰალმაჰერის ზღვა. ოკეანის დასავლეთ ნაწილში ბევრია განაპირა ზღვა.

წყნარი ოკეანის კიდეებზე განლაგებულია მნიშვნელოვანი არქიპელაგები და კუნძულთა ჯგუფები — ალეუტის, კურილის, სახალინის, იაპონიის, ფილიპინის, მოლუკის, ზონდის, ფიჯის, ტონგის, ახალი ზელანდიისა და სხვა. ღია ოკეანეში არის მარკიზის, ჰავაის, საზოგადოების, სამოის, გალაპაგოსისა და სხვა კუნძულები. ბევრია მარჯნისა და ვულკანური წარმოშობის კუნძული, რომელთა შორის აღსანიშნავია: მარშალის, გილბერტის, ტოკელაუ, ფენიქსი, ტუამოტუ და სხვა, აგრეთვე აზევებული რიფები — მარკუსი, უეიკი, ნაურუ, ბანაბა, პენრინი და სხვა. წყნარი ოკეანის ნაპირები უმთავრესად ფიორდული და აბრაზიულია ხასიათისაა, ტროპიკულ ზონაში — მარჯნული.

ისტორია
წყნარ ოკეანეში ადამიანის მნიშვნელოვანი მიგრაციები პრეისტორიულ დროში განხორციელდა. ძვ. წ. დაახლოებით 3000 წელს ავსტრონეზიელმა ხალხებმა კუნძულ ტაივანზე დაეუფლეს კანოეზე გადაადგილების ხელოვნებას შორეულ მანძილებზე და ენობრივი თვალსაზრისით, გავრცელდნენ სამხრეთით ფილიპინებამდე, ინდონეზიამდე, აზიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპირომდე; დასავლეთით მაგადასკარამდე, სამხრეთ-აღმოსავლეთით ახალ გვინეამდე და მელანეზიამდე და აღმოსავლეთით მიკრონეზიის, ოკეანეთისა და პოლინეზიის კუნძულებამდე. შორეულ დისტანციებზე მოზამბიკიდან იაპონიის სანაპიროებამდე კარგად იყო განვითარებული ვაჭრობა. ვაჭრობა და შესაბამისად, ცოდნა გავრცელდა ინდონეზიის კუნძულებზე, თუმცა აშკარად არ იყო გავრცელებული ავსტრალიაში. ძვ. წ. 219 წელს სიუი ფუმ იმოგზაურა წყნარ ოკეანეში უკვდავების ელექსირის საძებნელად.

ევროპელი მოგზაურების პირველი კონტაქტი წყნარი ოკეანის დასავლეთ კიდესთან დამყარდა ანტონიუ დე აბრეუსა და ფრანსიშკუ სერანის წყალობით მცირე ზონდისა და მოლუკის კუნძულებს შორის 1512 წელს და ჟორჟე ალვარეშის ექსპედიციით სამხრეთ ჩინეთში 1513 წელს და ორივე ექსპედიცია ალფონსო დე ალბუკერკეს მოთხოვნით იყო განხორციელებული.

ოკეანის აღმოსავლეთი ნაწილი აღმოაჩინა ესპანელმა მოგზაურმა ვასკო ნუნიეს დე ბალბოამ 1513 წელს მას შემდეგ რაც მისმა ექსპედიციამ გადაკვეთა პანამის ყელი და მიაღწია ახალ ოკეანეს. მან უწოდა ოკეანეს „ “ (სიტყვასიტყვით „სამხრეთის ზღვა“) ვინაიდან ოკეანე იმყოფებოდა ყელის სანაპიროდან სამხრეთით, სადაც მოგზაურმა პირველად ჩაატარა დაკვირვება ოკეანეზე.

მოგვიანებით, პორტუგალიელი მოგზაური ფერნანდო მაგელანი წყნარი ოკეანის აღმოსავლეთი ნაწილიდან გაეშურა დასავლეთისაკენ 1519 წელს, რითად დაიწყო პირველი მოგზაურობა დედამიწის ირგვლივ. მაგელანმა ოკეანეს უწოდა „“ (ან „“ რაც ნიშნავს, „წყნარს“) ვინაიდან ქარიშხლიანი ზღვების გადაცურვის შემდეგ, ექსპედიციამ იპოვა წყნარი წყლები. საუკუნემდე მაგელანის პატივსაცემად ოკეანეს ხშირად ეწოდებოდა „მაგელანის ზღვა“.

თუმცაღა თავად მაგელანი გარდაიცვალა ფილიპინებზე 1521 წელს ბასკმა მოგზაურმა ხუას სებასტიან ელკანომ ექსპედიცია მაინც დააბრუნა ესპანეთში, რითაც დაასრულა პირველი მოგზაურობა დედამიწის ირგვლივ 1522 წელს. მოლუკის კუნძულების ირგვლივ მოგზაურობისას 1525-1527 წლებში პორტუგალიურმა ექსპედიციამ აღმოაჩინა კაროლინის კუნძულები, კუნძული არუ და პაპუა ახალი გვინეა. 1542-43 წლებში პორტუგალიელებმა მიაღწიეს აგრეთვე იაპონიამდე.

1564 წელს ხუთმა ესპანურმა გემმა, რომელიც შედგებოდა 379 მოგზაურისაგან გადაკვეთა ოკეანე მექსიკიდან მიგელ ლოპეს დე ლეგასპის მეთაურობით და გააგრძელა მოგზაურობა ფილიპინებისა და მარიანას კუნძულებისაკენ. საუკუნეში ესპანეთის გავლენა დიდი იყო: გემები გეზს იღებდნენ მექსიკიდან და პერუდან წყნარი ოკეანის პირდაპირ და აღწევდნენ ფილიპინებამდე გუამის გავლით, რითაც იქმნებოდა ესპანეთის ოსტ-ინდოეთი. მანილის გალიონები ორსაუკუნე ნახევარი მოქმედებდნენ, რომლებიც ერთ-ერთ ყველაზე გრძელ სავაჭრო გზაზე ერთმანეთთან აკავშირებდნენ მანილასა და აკაპულკოს. ესპანურმა ექსპედიციებმა აგრეთვე აღმოაჩინეს ტუვალუ, მარკიზის კუნძულები, კუკის კუნძულები, სოლომონის კუნძულები და საადმირალოს კუნძულები სამხრეთ წყნაროკეანეში.

მოგვიანებით, სამხრეთი უცნობი მიწის ძიებაში, საუკუნის ესპანურმა კვლევებმა, პორტუგალიელი მოგზაურის პედრო ფერნანდეს კიროსის ხელმძღვანელობით აღმოაჩინა პიტკერნის კუნძულები და ვანუატუ და გაიარა ტორესის სრუტე ავსტრალიასა და ახალ გვინეას შორის, რომელსაც სახელი ეწოდა ზღვაოსნის ლუის ვაეს დე ტორესის პატივსაცემად. ნიდერლანდელი ზღვაოსნები მოგზაურობდნენ აფრიკის სამხრეთით და აგრეთვე დაკავებულები იყვნენ აღმოჩენებითა და ვაჭრობით; ვილემ იანსზონმა მოახერხა პირველი სრული დოკუმენტირებული ევროპული შემოსვლა ავსტრალიაში (1606) კეიპ-იორკის ნახევარკუნძულზე, ხოლო აბელ ტასმანმა შეასრულა მოგზაურობა დედამიწის ირგვლივ და მიაღწია ავსტრალიის კონტინენტური სანაპიროს ნაწილს და აღმოაჩინა ტასმანია და ახალი ზელანდია 1642 წელს.

- საუკუნეებში წყნარი ოკეანე ესპანეთის მიერ განიხილებოდა როგორც — დახურული ზღვა სხვა სამხედრო-საზღვაო ძალებისათვის. ატლანტის ოკეანიდან ერთადერთ ცნობილ შესასვლელს — მაგელანის სრუტეს ზოგჯერ ფლოტები იცავდნენ არაესპანური გემებისაგან. წყნარი ოკეანის დასავლეთი ნაწილის ბოლოში ნიდერლანდელები ესპანეთის ფილიპინებს ემუქრებოდნენ.

 საუკუნეში ვიტუს ბერინგის ხელმძღვანელობით განხორციელდა რუსული ექსპედიციები ალასკასა და ალეუტის კუნძულებზე პირველი კამჩატკური ექსპედიციისა და ჩრდილოეთის დიდი ექსპედიციის ფარგლებში. აგრეთვე განხორციელდა ესპანური ექსპედიციები ამერიკის სანაპიროს ჩრდილო-დასავლეთისაკენ, რომელმაც მიაღწია კუნძულ ვანკუვერსა და ალასკას. ფრანგებმა პოლინეზია აითვისეს, ხოლო ინგლისელებმა განახორციელეს სამი მგზავრობა ჯეიმზ კუკთან ერთად წყნარი ოკეანის სამხრეთ ნაწილში, ავსტრალიასა და ჰავაიზე და ჩრდილოეთ ამერიკის ჩრდილო-დასავლეთში.

1768 წელს ახალგაზრდა ფრანგი ასტრონომი პიერ-ანტუან ვერონი, რომელიც თან ახლდა თავის მოგზაურობაში ლუი ანტუან დე ბუგენვილს ისტორიაში პირველმა დაადგინა სიზუსტით წყნარი ოკეანის სიგანე. ერთ-ერთი პირველი სამეცნიერო მოგზაურობანი განახორციელა ესპანეთმა მალასპინის ექსპედიციის სახით 1789-1794 წლებში.

ერთდროულად მიმდინარეობდა აშშ-ის მიერ წარმოებული კვლევები გემებზე: „ჰორაიზნი“ (1946 წლიდან), „ჰიუ მ. სმითი“ (1950 წლიდან), „სპენსერ ფ. ბერდი“ (1946 წლიდან) და სხვა, დიდი ბრიტანეთისა — „ჩელენჯერი “ (1950–52), შვედეთისა — „ალბატროსი“ (1947–48), დანიისა — „გალატეია“ (1950–1952) და სხვა მრავალზე. მაქსიმალური და საშუალო სიღრმეებით იგი უღრმესია დედამიწაზე. 1951 წელს ინგლისურმა ექსპედიციამ სამეცნიერო-კვლევით გემ „ჩელენჯერზე“ ექოლოტის საშუალებით დააფიქსირა მაქსიმალური სიღრმე — 10 863 მ. 1957 წელს საბჭოთა სამეცნიერო-კვლევით გემ „ვიტიაზის“ 25-ე რეისის დროს ჩატარებული გაზომვის შედეგად, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ალექსი დობროვოლსკი, დაფიქსირდა ახალი სიღრმე — 11 023 მ, რომელიც იყო დაზუსტებული მონაცემი, ვინაიდან თავდაპირველად გამოცხადებული იყო 11 034 მ სიღრმე. წყნარი ოკეანის სიღრმის გაზომვის სირთულე იმაში მდგომარეობს, რომ წყალში ბგერის სიჩქარე დამოკიდებულია მის თვისებაზე, რომელიც განსხვავებულია სხვადასხვა სიღრმეზე, რის გამოც ეს თვისებები აგრეთვე უნდა იყოს დადგენილი სპეციალური ხელსაწყოებით რამდენიმე ჰორიზონტზე (როგორებიცაა ბარომეტრი და თერმომეტრი), ხოლო ექოლოტის მიერ ნაჩვენები სიღრმის მნიშვნელობაში შეტანილია ცვლილება. 1995 წელს ჩატარებულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ სიღრმე დაახლოებით უდრიდა 10 920 მ-ს, ხოლო 2009 წლის გამოკვლევამ დაადგინა 10 971 მ. 2011 წელს განხორციელებული უკანასკნელი კვლევის შედეგების მიხედვით, დაფიქსირებულია სიღრმე — 10 994 მ, სიზუსტით ±40. წყნარი ოკეანის უღრმესი წერტილი მოქცეულია მარიანას ღარში, კერძოდ, მის სამხრეთ ნაწილში, რომელსაც ეწოდება „ჩელენჯერის უფსკრული“.

წყნარი ოკეანე თავისი აღმოსავლეთი კიდით ესაზღვრება ჩრდილოეთ და სამხრეთი ამერიკის სანაპიროებს, თავისი დასავლეთი კიდით საზღვარავს ავსტრალიისა და ევრაზიის აღმოსავლეთ სანაპიროებს, ხოლო სამხრეთით — ანტარქტიდას. საზღვარი ჩრდილოეთის ყინულოვან ოკეანესთან არის ხაზი ბერინგის სრუტეში დეჟნიოვის კონცხიდან უელსის პრინცის კონცხამდე. საზღვარს ატლანტის ოკეანესთან ატარებენ ჰორნის კონცხიდან დ. გ. 68°04’ მერიდიანზე ან სამხრეთ ამერიკიდან ანტარქტიდის ნახევარკუნძულის უმოკლეს მანძილზე დრეიკის სრუტის გავლით, ოსტეს კუნძულიდან შტერნეკის კონცხამდე. საზღვარი ინდოეთის ოკეანეზე გადის: ავსტრალიის სამხრეთით — ბასოვის სრუტის აღმოსავლეთ საზღვარზე კუნძულ ტასმანიამდე, შემდეგ ა. გ. 146°55’ მერიდიანზე ანტარქტიდამდე; ავსტრალიის ჩრდილოეთით — ანდამანის ზღვასა და მალაკის სრუტეს შორის, შემდეგ კუნძულ სუმატრის სამხრეთ-დასავლეთ სანაპიროზე, ზონდის სრუტესთან, კუნძულ იავის სამხრეთ ნაპირთან, ბალისა და სავუს ზღვების სამხრეთ საზღვრებამდე, არაფურის ზღვის ჩრდილო საზღვრამდე, ახალი გვინეის სამხრეთ-დასავლეთ სანაპიროზე და ტორესის სრუტის დასავლეთ საზღვრამდე. ზოგჯერ ოკეანის სამხრეთ ნაწილს, ჩრდილო საზღვრიდან ს. გ. 35°-დან (წყლის ცირკულაციისა და ატმოსფეროს ნიშნებით) ს. გ. 60°-მდე (რელიეფის ფსკერის ხასიათის მიხედვით) მიაკუთვნებენ სამხრეთის ოკეანეს.

წყნარი ოკეანის ზღვების, ყურეებისა და სრუტეების ფართობი შეადგენს 31,64 მილიონ კმ²-ს (ოკეანის საერთო ფართობის 18 %), მოცულობა 73,15 მილიონი კმ³-ს (10 %). ზღვების დიდი ნაწილი მოქცეულია ოკეანის დასავლეთ ნაწილში ევრაზიის კონტინენტის გასწვრივ: ბერინგის ზღვა, ოხოტის ზღვა, იაპონიის ზღვა, იაპონიის შიგა ზღვა, ყვითელი ზღვა, აღმოსავლეთ ჩინეთის ზღვა, ფილიპინის ზღვა; სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის კუნძულებს შორის არსებული ზღვებია: სამხრეთ ჩინეთის ზღვა, იავის ზღვა, სულუს ზღვა, სულავესის ზღვა, ბალის ზღვა, ფლორესის ზღვა, სავუს ზღვა, ბანდის ზღვა, სერამის ზღვა, ჰალმაჰერის ზღვა, მოლუკის ზღვა; ავსტრალიის სანაპიროს გასწვრივაა: ბისმარკის ზღვა, სოლომონის ზღვა, მარჯნის ზღვა, ფიჯის ზღვა, ტასმანიის ზღვა; ანტარქტიდასთან მოქცეულია ზღვები (რომლებსაც ზოგჯერ სამხრეთის ოკეანესაც მიაკუთვნებენ): დიურვილის ზღვა, სომოვის ზღვა, როსის ზღვა, ამუნდსენის ზღვა, ბელინსგაუზენის ზღვა. ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკის გასწვრივ ზღვები არ არის, თუმცა ვრცელდება დიდი ყურეები: ალასკის ყურე, კალიფორნიის ყურე, პანამის ყურე.

რამდენიმე ათასი კუნძული, გაფანტული წყნარ ოკეანეში, ჩამოყალიბდა ვულკანური ამოფრქვევის შედეგად. ზოგიერთი კუნძული დაიფარა მარჯნით და საბოლოო ჯამში კუნძულები კვლავ ზღვაში ჩაიძირა, რომლებმაც დატოვეს მარჯნის რგოლები — ატოლები. მეზოზოურ ეპოქაში პროკონტინენტი პანგეა დაიშალა გონდვანისა და ლავრაზიის კონტინენტებად და შედეგად გარემომცველმა ოკეანემ — პანთალასამ განიცადა ფართობის შემცირება. მეზოზოურის ბოლოს გონდვანა და ლავრაზია გაიყო და მათი დაყოფის შეძლებისდაგვარად ჩამოყალიბება დაიწყო თანამედროვე წყნარმა ოკეანემ. წყნარი ოკეანის ღრმულის ფარგლებში იურულ პერიოდში განვითარდა ოთხი სრულიად ოკეანური ტექტონიკური ფილა: წყნაროკეანური, კულა, ფარალონი და ფენიქსი.

ჩრდილო-დასავლური ფილა კულა იწეოდა აზიის კონტინენტის აღმოსავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ კიდეების ქვეშ. ჩრდილო-აღმოსავლური ოკეანური ფილა ფარალონი მიემართებოდა ალასკისკენ, ჩუკოტკისკენ და ჩრდილოეთ ამერიკის დასავლეთ კიდესთან. სამხრეთ-აღმოსავლეთის ოკეანური ფილა ფენიქსი იძირებოდა სამხრეთ ამერიკის დასავლეთ კიდესთან. ცარცულ ეპოქაში სამხრეთ-აღმოსავლეთის წყნაროკეანური ფილა მიიწევდა იმ დროს არსებული ერთიანი ავსტრალია-ანტარქტიკული კონტინენტის აღმოსავლეთ კიდესთან, რომლის შედეგად კონტინენტს გამოეყო ბლოკები, რომლებმაც წარმოქმნეს ამჟამინდელი ახალი ზელანდიის პლატო და წყალქვეშა მაღლობები ლორდ-ჰაუ და ნორფოლკი.

წყნარ ოკეანეში ფართოდ არის გავრცელებული წითელი თიხები, განსაკუთრებით ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში. ეს დაკავშირებულია ოკეანის ქვაბულების დიდ სიღრმეებთან. წყნარ ოკეანეში წარმოდგენილია ორი სარტყელი: სამხრეთი და ჩრდილოეთი და აგრეთვე მკვეთრად არის გამოხატული ეკვატორული სარტყელი. ოკეანის სამხრეთ-დასავლეთის ფსკერის ფართო არეები დაკავებულია მარჯნულ-წყალმცენარული ბიოგენური დანალექებით. ეკვატორის სამხრეთით გავრცელებულია ფორამინიფერებიანი ლამი. მარჯნის ზღვაში არის პტეროპოდული ლამის რამდენიმე ველი. წყნარი ოკეანის უფრო ღრმა ჩრდილოეთ ნაწილში და აგრეთვე სამხრეთში და პერუს ქვაბულებში შეინიშნება რკინამანგანუმიანი კონკრეციების ფართო ველები.

საერთო განედურ ზონალობას ექვემდებარება ოკეანეზე ჰაერის ტემპერატურის განაწილება, მაგრამ დასავლეთ ნაწილს აქვს უფრო თბილი კლიმატი, ვიდრე აღმოსავლეთს. ტროპიკულ და ეკვატორულ ზონებში ჭარბობს ჰაერის საშუალო ტემპერატურა 27,5 °-დან 25,5 °-მდე. ზაფხულის პერიოდში იზოთერმა 25 ° ფართოვდება ჩრდილოეთისაკენ ოკეანის დასავლეთ ნაწილში და მხოლოდ უმნიშვნელო რაოდენობით აღმოსავლეთში, ხოლო სამხრეთ ნახევარსფეროში ძლიერად მიიწევს ჩრდილოეთისაკენ. ოკეანის დიდ სივრცეებზე გავლის შემდეგ, ჰაერის მასევი ინტენსიურად ჯერდება ტენით.

ეკვატორის ორივე მხარეს, ეკვატორისპირა ზონაში შეინიშნება ნალექების მაქსიმუმის ორი ვიწრო ზოლი, რომლებიც მოხაზულია 2000 მმ იზოჰიეტებით, ხოლო ეკვატორის გასწვრივ გამოხატულია შედარებით გვალვიანი ზონა. წყნარ ოკეანეში არ არის ჩრდილოეთ პასატების სამხრეთთან მსგავსების ზონა. წარმოიქმნება ორი დამოუკიდებელი ზონა ჭარბი დატენიანებით და მათი გამყოფი შედარებით გვალვიანი ზონით. ეკვატორული და ტროპიკული ზონების აღმოსავლეთით ნალექების რაოდენობა მცირდება. მეტად გვალვიანი არეები ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში ებჯინებიან კალიფორნიას, სამხრეთში — პერუსა და ჩილეს ქვაბულებს (სანაპირო რაიონებში წელიწადში მოდის 50 მმ-ზე ნაკლები ნალექი). გარდა ელ-ნინიოსი წყნარი ოკეანის ეკვატორულ ნაწილს ახასიათებს წყლის უჩვეულოდ ცივი ტემპერატურები, რომელიც ლა-ნინიას სახელწოდებით არის ცნობილი.

მარილიანობა და ყინულწარმოქმნა
მაქსიმალური მარილიანობა ახასიათებთ ტროპიკულ ზონებს (მაქსიმალური 35,5-35,6 ‰-მდე), სადაც აორთქლების ინტენსივობა შეხამებულია ნალექების შედარებით მცირე რაოდენობასთან. აღმოსავლეთით ცივი დინებების გავლენით მარილიანობა მცირდება. ნალექების დიდი რაოდენობა აგრეთვე ამცირებს მარილიანობას, განსაკუთრებით, ეკვატორსა და ზომიერი და სუბპოლარული განედების დასავლეთ ცირკულაციის ზონებში. წყნარი ოკეანის სამხრეთით ყინული წარმოიქმნება ანტარქტიდისპირა რაიონებში, ხოლო ჩრდილოეთით — მხოლოდ ბერინგის, ოხოტისა და ნაწილობრივ იაპონიის ზღვებში.

წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილში პლასტსმასებისგან და სხვა ნარჩენებისგან წარმოიქმნა წყნარი ოკეანის ნაგვის დიდი ლაქა, შექმნილი ოკეანური დინებების მიერ, რომლებიც თანდათანობით ერთ არეში ოკეანეში გადაგდებული ნაგვის კონცენტრაციას ახდენენ. ეს ლაქა გადაჭიმულია წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილში კალიფორნიის სანაპიროდან დაახლოებით 500 საზღვაო მილში ჰავაის გასწვრივ და თითქმის იაპონიამდე აღწევს. 2001 წელს ნაგვის კუნძულის მასა შეადგენდა 3,5 მლნ. ტონაზე მეტს, ხოლო ფართობი 1 მლნ. კმ²-ზე მეტს, რაც ზოოპლანქტონის მასას 6-ჯერ ჭარბობდა. ყოველი 10 წელი ნაგავსაყრელის ფართობი იზრდება. ჟურნალ „ “-ის შეტყობინებით 2018 წელს ლაქის ზომამ მიაღწია 1,6 მლნ. კმ²-ს. მისი საერთო მასა შეადგენს 45-იდან 129 ათ. ტონამდე და შედგება 1,1-3,6 ტრილიონი ცალკეული ელემენტისაგან. ნაგავი ძირითადად წარმოდგენილია პლასტსმასით, თითქმის ნახევარი — სათევზაო ბადეა.

1989 წლის 23 მარტს ალასკის სანაპიროს სიახლოვეს მოხდა ტანკერ „ექსონ ვალდეზის“ ავარია, რომელიც ეკუთვნოდა კომპანია „“-ს. ოფიციალური მონაცემებით ტანკერში მოთავსებული იყო დაახლოებით 200 მლნ. ლიტრი ნავთობი, რომელთაგან 40 მლნ. ზღვაში დაიღვარა. ამგვარი ციფრი დაადგინეს შემდეგმა ორგანიზაციებმა: ალასკის შტატის საბჭომ, „ექსონ ვალდეზის“ ავარიის საკითხთან დაკავშირებით, გარემოს დაცვის ჯგუფმა, როგორებიცაა სიერას კლუბი, გრინპისი და ოკეანისა და ატმოსფეროს ეროვნულმა ადმინისტრაციამ. დაღვრილმა ნავთობმა წარმოქმნა 28 ათ. კმ²-იანი ლაქა.

ეკონომიკა
ამჟამად წყნარი ოკეანის სანაპიროები და კუნძულები უკიდურესად არათანაბრად არის ათვისებული და დასახლებული. სამრეწველო ათვისების მნიშვნელოვანი ცენტრებია აშშ-ის სანაპირო (ლოს-ანჯელესის სანაპიროდან სან-ფრანცისკოს რაიონამდე), იაპონიისა და სამხრეთ კორეის სანაპიროები. მნიშვნელოვანია ოკეანის როლი ავსტრალიისა და ახალი ზელანდიის ეკონომიკურ ცხოვრებაში. წყნარი ოკეანის სამხრეთ ნაწილი არის კოსმოსური ხომალდების „სასაფლაო“. აქ, სანაოსნო მარშრუტების მოშორებით, ექსპლუატაციიდან გამოსულ კოსმოსურ ობიექტებს ძირავენ.

თევზჭერა და საზღვაო რეწვა
ყველაზე დიდი სარეწაო მნიშვნელობა გააჩნია წყნარი ოკეანის ზომიერ და ტროპიკულ განედებს. წყნარი ოკეანის აკვატორიაზე მოდის მსოფლიო თევზჭერის დაახლოებით 60 %. მათ შრისაა: ორაგულისებრნი (ღურკანა, კეტა, კიჟუჩი, სიმა), ქაშაყისნაირნი (ანჩოუსი, ქაშაყი, სარდინები), ვირთევზასებრნი (ვირთევზა, მინტაი), ქორჭილასნაირნი (სკუმბრიები, თინუსი), კამბალასნაირნი (ზღვის კამბალა). ხდება ძუძუმწოვრების მოპოვება: კაშალოტი, ზოლიანი ვეშაპები, ზღვის კატა, ზღვის წავი, მორჟი, ზღვის ძაღლი; უხერხემლოები: ცხრაფეხები, ნამდვილი კრევეტები, ხამანწკასებრნი, ზღვის სავარცხელა, თავფეხიანები.

სატრანსპორტო გზები
წყნარი ოკეანის გავლით გადის მნიშვნელოვანი საზღვაო და საჰაერო კომუნიკაციები წყნაროკეანური აუზის ქვეყნებსა და სატრანზიტო გზები ატლანტისა და ინდოეთის ოკეანეებს შორის. მნიშვნელოვანი ოკეანური გზები იწყება კანადიდან და აშშ-დან და გადის ტაივანზე, ჩინეთსა და ფილიპინებზე. წყნარი ოკეანის ძირითადი სანაოსნო სრუტეებია: ბერინგის, თათრის, ლაპერუზის, კორეის, ტაივანის, სინგაპურის, მალაკის, ცუგარუს, ბასის, ტორესის, კუკის, მაგელანის. წყნარი ოკეანე ატლანტის ოკეანესთან შეერთებულია ხელოვნური პანამის არხით, რომელიც გაყვანილია პანამის ყელზე ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკას შორის.

დიდი ნავსადგურებია: ვლადივოსტოკი (გენერალური ტვირთები, ნავთობპროდუქტები, თევზი და ზღვის პროდუქტები, ტყე, ლითონის ჯართი, შავი და ფერადი ლითონი), ნახოდკა (ნახშირი, ნავთობპროდუქტები, კონტეინერები, ლითონი, ლითონის ჯართი, რეფრეჟერატორული ტვირთები), ვოსტოჩნი, ვანინო (ნახშირი, ნავთობი) (რუსეთი), პუსანი (კორეა), კობე—ოსაკა (ნავთობი და ნავთობპროდუქტები, მანქანები და მოწყობილობები, ავტომობილები, ლითონი და ლითონის ჯართი), ტოკიო—იოკოჰამა (ლითონის ჯართი, ნახშირი, ბამბა, მარცვლეული, ნავთობი და ნავთობპროდუქტები, კაუჩუკი, ქიმიკატები, მატყლი, მანქანები და მოწყობილობები, ტექსტილი, ავტომობილი, მედიკამენტები), ნაგოია (იაპონია), ტიანძინი, ცინდაო, ნინბო, შანხაი (მშრალი, ჩასასხმელი და გენერალური ტვირთის ყველა სახეობა), სიანგანი (ტექსტილი, ტანსაცმელი, ბოჭკო, რადიო და ელექტროსაქონელი, პლასტსმასის ნაკეთობები, მანქანები, მოწყობილობები), გაოსიუნი, შენჯენი, გუანჯოუ (ჩინეთი), ხოშიმინი (ვიეტნამი), სინგაპური (ნავთობპროდუქტები, კაუჩუკი, სურსათ-სანოვაგე, ტექსტილი, მანქანები და მოწყობილობები) (სინგაპური), კლანგი (მალაიზია), ჯაკარტა (ინდონეზია), მანილა (ფილიპინები), სიდნეი (გენერალური ტვირთი, რკინის მადანი, ნახშირი, ნავთობი და ნავთობპროდუქტები, მარცვლეული), ნიუკასლი, მელბურნი (ავსტრალია), ოკლენდი (ახალი ზელანდია), ვანკუვერი (ტყის ტვირთი, ნახშირი, მადანი, ნავთობი და ნავთობპროდუქტები, ქიმიური და გენერალური ტვირთი) (კანადა), სან-ფრანცისკო, ლოს-ანჯელესი (ნავთობი და ნავთობპროდუქტები, კოპრა, ქიმიური ტვირთი, ტყე, მარცვლეული, ფქვილი, ხორცისა და თევზის კონსერვი, ციტრუსები, ბანანი, ყავა, მანქანები და მოწყობილობები, ჯუთი, ცელულოზა), ოკლენდი, ლონგ-ბიჩი (აშშ), კოლონი (პანამა), უასკო (მადანი, თევზი, საწვავი, სურსათ-სანოვაგე) (ჩილე). წყნარი ოკეანის აუზში არის მნიშვნელოვანი რაოდენობის შედარებით მცირე მრავალფუნქციური ნავსადგურები.

მნიშვნელოვან როლს თამაშობს საავიაციო გადაზიდვები წყნარი ოკეანის გავლით. პირველი რეგულარული ავიარეისი ოკეანეზე განხორციელდა 1936 წელს მარშრუტით: სან-ფრანცისკო (აშშ) — ჰონოლულუ (ჰავაის კუნძულები) — მანილა (ფილიპინები). ამჟამად ძირითადი ტრანსოკეანური მარშრუტები გადებულია წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ და ცენტრალურ რაიონებზე. დიდი მნიშვნელობა აქვს ავიახაზებს შიდა გადაზიდვებში კუნძულებს შორის. 1902 წელს დიდი ბრიტანეთის მიერ ოკეანის ფსკერზე გაყვანილი იქნა პირველი წყალქვეშა სატელეგრაფო კაბელი (სიგრძე 12,55 ათ. კმ), რომელიც გადის ფანინგისა და ფიჯის კუნძულებს შორის და აკავშირებს კანადას, ახალ ზელანდიასა და ავსტრალიას. ფართოდ და ოდითგანვე გამოიყენება რადიოკავშირი. ამჟამად კავშირისათვის წყნარი ოკეანის გავლით გამოიყენება დედამიწის ხელოვნური თანამგზავრები, რაც მნიშვნელოვნად აფართოებს კავშირების არხების ტევადობას კუნძულებს შორის.

რეკრეაციული რესურსები
წყნარი ოკეანის რეკრეაციული რესურსები ხასიათდება მრავალფეროვნებით. საუკუნის მეორე ნახევრიდან მოყოლებული სანაპირო ქვეყნების ეკონომიკისათვის დიდი მნიშვნელობა მიენიჭა ოკეანის რეკრეაციულ რესურსებს. წყნარი ოკეანის სანაპირო ხასიათდება ბუნებრივი პირობების მრავალფეროვნებით. მსოფლიო ტურიზმის ორგანიზაციის მონაცემებით, 2020 წლისათვის ნავარაუდევია საერთაშორისო ტურისტული ვიზიტების წილის გაზრდა აღმოსავლეთ აზიაში. ამ რეგიონში ტურიზმის ძირითადი ქვეყნებია: აშშ, ჩინეთი, იაპონია, ავსტრალია, სინგაპური, სამხრეთი კორეა, რუსეთი და კანადა. პოპულარული რეკრეაციული ზონებია: ჰავაის კუნძულები, პოლინეზიისა და მიკრონეზიის კუნძულები, ავსტრალიის აღმოსავლეთი სანაპირო, ბოხაივანი და კუნძული ხაინანი, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკის სანაპიროს საქალაქო აგლომერაციების რაიონები. დიდი ტურისტული ნაკადის თვალსაზრისით გამოიყოფა წყნარი ოკეანის რეგიონის შემდეგი ტერიტორიები (2010 წლის მსოფლიო ტურიზმის ორგანიზაციის მონაცემებით, წელიწადში მლნ. ვიზიტორი): აშშ (60), ჩინეთი (55), მალაიზია (24), მექსიკა (22), ჰონგ-კონგი (20), კანადა (16), ტაილანდი (16), მაკაო (12), სინგაპური (9), სამხრეთი კორეა (9), იაპონია (9), ინდონეზია (7), ავსტრალია (6), ტაივანი (6), ვიეტნამი (5), ფილიპინები (4), ახალი ზელანდია (3), ჩილე (3), კამბოჯა (2), კოლუმბია (2), კოსტა-რიკა (2), პერუ (2), გვატემალა (1), გუამი (1), პანამა (1), სალვადორი (1), ეკვადორი (1).

მოსაზღვრე ქვეყნები და ტერიტორიები
ქვეყნები

1

1

1 ტაივანის სტატუსი სადავო საკითხია.

ტერიტორიები
(აშშ)
ბეიკერი (აშშ)
(ახალი ზელანდია)
მარჯნის ზღვის კუნძულები (ავსტრალია)
(ჩილე)
(საფრანგეთი)
(აშშ)
(ჩინეთი)
ჰოულენდი (აშშ)
ჯერვისი (აშშ)
ჯონსტონი (აშშ)
კინგმენის რიფი (აშშ)
(ჩინეთი)
მიდუეი (აშშ)
(საფრანგეთი)
(ახალი ზელანდია)
(ავსტრალია)
(აშშ)
პალმირა (აშშ)
(დიდი ბრიტანეთი)
(ახალი ზელანდია)
(საფრანგეთი)
უეიკი (აშშ)