მარია გჟეგოჟევსკა

მარია გჟეგოჟევსკა (, დ. 18 აპრილი, 1888 — გ. 7 მაისი, 1967) — პოლონელი განმანათლებელი, რომელმაც სპეციალური საგანმანათლებლო მოძრაობა ჩამოაყალიბა პოლონეთში. ის ჟემაიტიაში დაიბადა და მასზე დიდი ზეგავლენა მოახდინა ოჯახის წევრების დამოკიდებულებამ ჰუმანიზმის მიმართ. მან დაწყებითი განათლება მიწისქვეშა სასწავლებელში მიიღო, სადაც მარიას პოლონელი პედაგოგები ასწავლიდა. სასწავლებლის დასრულების შემდეგ მან კრაკოვში, იაგელონის უნივერსიტეტში ჩააბარა სასწავლებლად. 1913 წელს ის თანამემამულე იოზეფა კოტეიკოსთან ერთად ბრიუსელში გაემგზავრასაერთაშორისო პედაგოგიურ ინსტიტუტში სასწავლებლად. გჟეგოჟევსკამ ბელგიაში სწავლა პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ შეწყვიტა და პარიზისკენ აიღო გეზი სადაც პარიზის უნივერსიტეტში 1916 წელს დოქტორის ხარისხი მიიღო.

ადრეული ცხოვრება
მარია სტეფანია გჟეგოჟევსკა 1888 წლის 18 აპრილს რუსეთის იმპერიის პოლონეთის სამეფოს სოფელ ვოლუჩაში დაიბადა ფელიცას (ქალიშვილობის გვარი: ბოგდანოვიჩი) და ადოლფ გჟეგოჟევსკების ოჯახში. მისი მშობლებიდან ორივე წარმოშობით ჟემაიტიადან, თანამედროვე ლიეტუვის რეგიონიდან იყვნენ და საცხოვრებლად ვოლუჩაში გადავიდნენ, სადაც საცხოვრებელი ადგილი იქირავეს. მამამისი მუშაობდა უძრავი ქონების ადმინისტრატორად და ამასთანავე მეზობლების ფერმებს მეთვალყურეობდა. ია ემხრობოდა სოფლის მეურნეობის პრაქტიკის მოდერნიზებასა და მომუშავეებზე ჰუმანურად მოპყრობის ფაქტს. დედამისი ადგილობრივი სოფლელების დასახმარებლად მონაწილეობდა სოციალურ პროექტებში და მათ სამედიცინო დახმარებას იწყევდა. მარია ექვს დედმამიშვილს, ზენონის, ვანდას, ჰელენას, ვიტოლდსა და ვლადისლავს შორის ყველაზე პატარა იყო. მარიაზე ძალიან დიდი ზეგავლენა მოახდინა მისი მშობლების დამოკიდებულებამ საზოგადოების მიმართ. მას პატარაობიდანვე განუვითარდა სოციალური პასუხისმგებლობის გრძნობა.

1900 წელს, როდესაც გჟეგოჟევსკამ სწავლა დაიწყო პოლონეთში რუსიფიკაციის პროგრამებმა მრავალი მშობელი აიძულა ბავშვები ფარულ კერძო სკოლებში გაეგზავათ რათა მათ პოლონური კულტურისა და ენის შესწავლა შეძლებოდათ. მარიამ ოთხი წლის განმავლობაში ისწავლა ვარშავის სკოლა-ინტერნატში, რომელსაც ქალბატონი კოტვიცკი ხელმძღვანელობდა და დასრულების შემდეგ პაულინა ჰეველკეს სკოლაში ჩააბარა. სამი წლის განმავლობაში სწავლის შემდეგ გჟეგოჟევსკამ 1907 წელს სასწავლებელი დაასრულა. მან მაშინვე ჩააბარა ერთწლიან, საუნივერსიტეტო მოსამზადებელ კურსზე რომელსაც ხელმძღვანელობდა ლუდვიკ კჟივიცკი ვარშავის უნივერსიტეტის მათემატიკისა და ბუნებისმეტყველების განყოფილებიდან. სწავლის პერიოდში იგი შეხვდა ისეთ აქტივისტებს, როგორებიცაა: მარიან ფალსკი, ჰელენა რადლინსკა და სტეფანია სემპოლოვსკა, რომლებთან ერთადაც მონაწილეობას იღებდა სოციალურ აქტივობებში. სოციალისტურ ღონისძიებებში მონაწილეობისა და მიწისქვეშა აქტივობებში ჩართვის გამო გჟეგოჟევსკამ ცარისტული პოლიციის ყურადღება მიიპყრო, რის გამოც იძულებული გახდა ლიეტუვაში გაქცეულიყო. ლიეტუვაში ის კერძო მასწავლებლად მუშაობდა, სადაც სტუდენტებს საკუთარ სახლში ავარჯიშებდა და გამომუშავებული ფულით უნივერსიტეტის გადასახადს აგროვებდა.

1909 წელს გჟეგოჟევსკამ სწავლა დაიწყო კრაკოვის იაგელონის უნივერსიტეტში, ამასთანავე მუშაობდა რეპეტიტორად, ლექციებს კითხულობდა ადამ მიცკევიჩის სახალხო უნივერსიტეტში და ასრულებდა ისეთ უცნაურ სამუშაოს, როგორიცაა კონვერტების დაწებება. მოგვიანებით გჟეგოჟევსკას ფილტვების დაავადება დაუდგინდა და სამკურნალოდ ზაკოპანეში გადავიდა. სწორედ იმავე საავადმყოფოში მკურნალობდა მისი მომავალი საქმრო ჩესლავი ტუბერკულოზზე. ჩესლავი რამდენიმე თვის შემდეგ გარდაიცვალა რის გამოც გჟეგოჟევსკა დეპრესიაში ჩავარდა.

გარდაცვალება
გჟეგოჟევსკა გულის შეტევით გარდაიცვალა 1967 წლის 7 მაისს თავის სახლში, ზალესიე დოლნეში, რომელიც ვარშავის მახლობლად ახლანდელი ქალაქის პიასეჩნოს მიმდებარედაა. იგი დაკრძალეს პოვაზკის სასაფლაოზე, „ღვაწლმოსილთა მოედანზე“. პოლონეთში მას ხშირად მოიხსენიებენ როგორც სპეციალური განათლების სისტემის ფუძემდებელად. ის ცდილობდა შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირების ინტეგრაციას საზოგადოებაში და მათთვის სრულფასოვანი განათლების მიღების შესაძლებლობების შექმნას. იეჟი ზავიეისკის რომანი „გზა სახლისაკენ“ გჟეგოჟევსკასა და ჩესლავის ურთიერთობაზეა დაფუძნებული.