იოანე ფოკა

იოანე ფოკა (; დ. 20 ივლისი, 1909, კერკირა, საბერძნეთი — გ. 3 იანვარი, 1969, ათენი, საბერძნეთი) — ბერძენი ასტრონომი. საფრანგეთში ცნობილი იყო, როგორც ჟან-ჰენრი ფოკასი .

ბიოგრაფია
ადრეული წლები
იოანე ფოკა დაიბადა 1909 წლის 20 ივლისს კუნძულ კერკირაზე. სიჭაბუკიდან დაინტერესდა ასტრონომიით. ხატვის დიდი ნიჭით, ახალგაზრდა ფოკა პლანეტებისა და მთვარის შესანიშნავ ჩანახატებს ხატავდა. მისი შრომისმოყვარეობით, ასტრონომმა სტავროს პლაკიდისმა ათენის ობსერვატორიის მაშინდელ დირექტორს, დიმიტრიოს აეგინიტისს, შესთავაზა ფოკას ობსერვატორიაში დასაქმება, რაც 1931 წელს შესრულდა. იქ, აეგინიტისისა და პლაკიდისის ხელმძღვანელობით მიიღო სამეცნიერო დაკვირვებების საბაზისო ცოდნა და გამოცდილება და არაერთი დაკვირვება ჩაატარა მზის ლაქებზე, ცვლად ვარსკვლავებსა და კომეტებზე. მიუხედავად იმისა, რომ არ ჰქონდა უმაღლესი განათლება, მისმა მონდომებამ, ნებისყოფამ და ხუთი ევროპული ენის შესანიშნავმა ცოდნამ დაეხმარა მას განათლებაში არსებული ხარვეზების შევსებაში და პლანეტარული ასტრონომიის სფეროში დამკვიდრებაში.

საფრანგეთში
როგორც კი ფოკას შეატყობინეს, რომ პიკ-დიუ-მიდის ობსერვატორიაში პლანეტების დასაკვირვებლად სპეციალური 60 სმ-იანი ტელესკოპი იყო დამონტაჟებული, მან 1954 წელს მარსის ოპოზიციის დაკვირვების ნებართვა მიიღო. ამ დაკვირვებებით მან საერთაშორისო დონეზე დაიმკვიდრა თავი, როგორც პლანეტურმა ასტრონომმა. ათენში დაბრუნების შემდეგ მან თან წაიღო საფრანგეთში შესწავლილი ახალი მეთოდები და ტექნიკა ფოტოგრაფიაში, ფოტომეტრიაში, პოლარიზაციასა და პლანეტების მიკრომეტრიულ დაკვირვებებში. ამ ყველაფრის კულმინაცია იყო ათენისა და მენტონის ობსერვატორიებს შორის თანამშრომლობითი პროგრამა, რომლის ფარგლებშიც ფოკა ყოველწლიურად საფრანგეთში ჩადიოდა დაკვირვებებისთვის. მან 300 ღამეზე მეტი დაუთმო სინათლის პოლარიზაციის გაზომვას მარსის ზედაპირის სხვადასხვა უბანში. სინამდვილეში, მისი ცხოვრების ბოლო ნაშრომი, რომელიც სიკვდილის შემდეგ გამოქვეყნდა, იყო ვრცელი მემუარები მარსის პოლარიზაციის შესახებ.

ბოლო წლები
1960 წელს ფოკა მსოფლიოში პირველი იყო, ვინც პენტელის ტელესკოპიდან დააკვირდა სატურნის ატმოსფეროში არსებულ დიდ თეთრ ლაქას და შეისწავლა მისი ევოლუცია. 1964 წელს, ის ეწვია ლოუელის ობსერვატორიას არიზონაში, აშშ, რათა დაეთვალიერებინა ფოტოგრაფიული ფირფიტების უზარმაზარი კოლექცია, რომელიც ე. სლაიფერმა 1907 წლიდან შეაგროვა. რაც შეეხება პლანეტა იუპიტერს, ფოკმა შეიმუშავა ორიგინალური კოეფიციენტი მისი ატმოსფერული აქტივობის გამოსახატავად. იმავე წლის ბოლოს, მან დატოვა თანამდებობა ათენის ობსერვატორიაში, რათა ემუშავა მენტონის ობსერვატორიაში საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის პლანეტარული დაკვირვების კოლექციის ცენტრში. ახალ თანამდებობაზე, 14 000-ზე მეტი ფოტოსურათით, მან ბევრი რამ შექმნა ათობით ნაშრომის გამოქვეყნებით, ამავდროულად განაგრძო საკუთარი დაკვირვებები პიკ დიუ მიდიდან და მენტონიდან. მენტონში, იოანე ფოკას მიერ ანტონიადესის მარსზე კარტოგრაფიული ნაშრომის დასრულებამ, ფოტოგრაფიული და ფოტომეტრიული ტექნიკის დამატებით გამოყენებასთან ერთად, ხელი შეუწყო საერთაშორისო ასტრონომიულ კავშირს პლანეტისთვის ანტონიადესის ნომენკლატურის სისტემის მიღებაში, რის შედეგადაც მისი თითქმის ყველა ძირითადი რეგიონის ოფიციალური სახელწოდება ბერძნული იყო.

ფოკას ნაადრევმა გარდაცვალებამ აშკარად არ მისცა მას ყველა კვლევითი პროექტის დასრულების საშუალება. ის 60 წლის ასაკში გულის შეტევით გარდაიცვალა საბერძნეთში, სადაც ოჯახთან ერთად შობისა და ახალი წლის აღსანიშნავად იყო ჩასული.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად,
მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ფოკა;
მარსის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ფოკა.