iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბოზა

ბოზა (, , , ) — ფერმენტირებული სასმელი, პოპულარული ბალკანეთში, თურქეთში და რამდენიმე ცენტრალური აზიის ქვეყანაში. მზადდება დუღილის მეთოდით ხორბლისგან, სიმინდისგან ან ფეტვისგან, ჩვეულებრივ შეიცავს 1% ალკოჰოლს და აქვს ოდნავ მჟავე ტკბილი არომატი. სხვადასხვა ქვეყნებში დამზადების რეცეპტი ცოტათი სხვანაირია. არსებობს ბოზას რამდენიმე სახეობა, რომელთაგან ყველაზე ცნობილია ბულგარული, ალბანური და თურქული ბოზა.

ისტორია
ფერმენტირებული ხორბლის ფქვილის (ზოგადად ფეტვის) სასმელები ჯერ კიდევ ძვ. წ. ან ათასწლეულებიდან იწარმოებოდა ადგილობრივი მკვიდრი ანატოლიელებისა და მესოპოტამიელების მიერ და ძვ. წ. საუკუნეში ასევე ქსენოფონტიც ახსენებს, თუ როგორ შეინახეს და გააციეს მომზადებული სასმელები ქოთნებში, რომლებიც მიწაში ჩაფლეს. არსებობს ცნობები აქადურ და შუმერულ ტექსტებში, სადაც ბოზა მოხსენიებულია, როგორც „ნადუღარი (დაფქული) ფეტვის სასმელი“ და სადაც მისი სახელი იყო და -. ის აღარ არსებობდა საუკუნემდე სანამ ეს სასმელი არ იქნა გამოგონილი როგორც ბოზა, რომელიც ცენტრალური აზიის თურქების საერთო სასმელი გახდა. მოგვიანებით, ის გავრცელდა კავკასიასა და ბალკანეთში. თავისი ოქროს ხანა ბოზამ ოსმალეთის იმპერიის დროს ჰპოვა და ოსმალეთის ადრეული პერიოდიდან ბოზას დამზადება ქალაქების ერთ-ერთი მთავარი დარგი გახდა. საუკუნემდე ბოზა თავისუფლად ისმეოდა ყველგან, მაგრამ ეგრეთ წოდებული თათრული ბოზას გაკეთების ჩვეულებამ რომელიც ოპიუმს შეიცავდა, გამოიწვია ხელისუფლების უკმაყოფილება და სასმელი აკრძალულ იქნა სულთან სელიმ -ის (1566–1574) მიერ. მან განსაზღვრა უალკოჰოლო რძის ფერი ტკბილი ბოზას სახეობა, რომელსაც უმეტესწილად ალბანელები ამზადებდნენ.

 საუკუნეში სულთანმა მეჰმედ -მ აკრძალა ალკოჰოლური სასმლელები მათ შორის ბოზაც და ყველა ბოზას მაღაზია დაკეტა. საუკუნის თურქი მოგზაური ევლია ჩელები მოგვითხრობს რომ ბოზა ფართოდ ისმეოდა იმ დროს და რომ მარტო სტამბოლში 300 ბოზას მაღაზია არსებობდა, რომელნიც 1005 ადამიანს ასაქმებდა. ამ პერიოდში ბოზა ფართოდ გავრცელებული იყო იანიჩარებში. ბოზა ალკოჰოლის მცირე დოზას შეიცავდა, იმ დრომდე სანამ ის არ მოიხმარებოდა დიდი რაოდენობით, რათა სიმთვრალე გამოეწვია, ის ნებადართული იყო, იმის საფუძველზე რომ ის იყო სხეულის ტემპერატურის მომმატებელი და გამაძლიერებელი სასმელი ჯარისკაცებისთვის. საუკუნეში ოსმალეთის სასახლისთვის სასურველი ტკბილი და უალკოჰოლო ბოზა სულ უფრო პოპულარული ხდებოდა, მაშინ როდესაც ბოზას მჟავე და ალკოჰოლური სახე დაკნინებას გზაზე იდგა. 1876 წელს ძმებმა ჰაჯი იბრაჰიმმა და ჰაჯი სადიკმა სტამბოლის ვეფას რაიონში „„-ის გასართობ ცენტრთან ახლოს დააარსეს ბოზას მაღაზია. ეს ბოზა თავისი სქელი შემადგენლობითა და მჟავე გემოთი, მთელ ქალაქში გახდა პოპულარული, ეს მაღაზია ბოზას მაღაზიებიდან ერთადერთია რომელიც იმ დროიდან დღემდე ფუნქციონირებს. დღეს ამ მაღაზიას ჰაჯი სადიკისა და ჰაჯი იბრაჰიმის შვილთაშვილების შვილთაშვილები მართავენ.
გაქცეული მატარებელი

გაქცეული მატარებელი — ანდრეი კონჩალოვსკის 1985 წლის თრილერი. ფილმი გადმოსცემს ორი პატიმრის ისტორიას. ისინი მკაცრი რეჟიმის ციხიდან გარბიან და მატარებელს შეაფარენ თავს. თუმცა აღმოჩნდება, რომ მატარებელს მემანქანე არ ჰყავს. ვოითი და რობერტსი ნომინირებული იყვნენ ოსკარზე. ვოითმა მიიღო ოქროს გლობუსის ჯილდო დრამაში შესრულებული მამაკაცის საუკეთესო როლისთვის.
ჯონ ვოიტი

ჯონ ვოიტი (; 29 დეკემბერი, 1938, ნიუ-იორკი) — ამერიკელი მსახიობი კაცი. პირველი წარმატება მოიპოვა ფილმით „შუაღამის კოვბოი“, რისთვისაც მიიღო ოქროს გლობუსი წლის ახალი ვარსკვლავი კაცისთვის. კარიერის მანძილზე მოიპოვა ოსკარის ოთხი ნომინაცია და ერთი ჯილდო, ხოლო ოქროს გლობუსის ცხრა ნომინაცია და ორი ჯილდო.

პირადი ცხოვრება და ოჯახი
ჯონ ვოიტი არის მსახიობ ანჯელინა ჯოლის მამა. მას შვილთან ახლო ურთიერთობა არ აქვს. მამა-შვილის ერთგვარი შერიგება მოხდა ფილმში „ლარა კროფტი: სამარხების მძარცველი“ (2001). 2002 წლის 12 სექტემბერს ანჯელინამ ჩამოიშორა გვარი ვოიტ
\ი. ამავე წელს გადაცემაში „ “ ჯონ ვოიტი ირწმუნებოდა, რომ მის ქალიშვილს სერიოზული ემოციური პრობლემები ჰქონდა. მოგვიანებით ჯოლიმ აღნიშნა, რომ არ ელაპარაკებოდა მამამისს, რომ ოჯახი მაინცდამაინც სისხლით ნათესაობას არ ნიშნავს და ის შეძენითია.

ფილმოგრაფია
მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი (რომანი)

მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი — ნოდარ დუმბაძის პირველი და ყველაზე პოპულარული რომანი, რომელმაც მწერალს აღიარება მოუტანა. „მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი“ დუმბაძის ყველაზე იუმორისტული ნაწარმოებია რომანის მიხედვით 1962 წელს გადაიღეს ამავე სახელწოდების ფილმი (რეჟისორი თენგიზ აბულაძე).

სიუჟეტი
ნაწარმოების მოქმედება დიდი სამამულო ომის დროს ვითარდება. ნაწარმოების მთავარი გმირი, მთხრობელი ზურიკელა ვაშალომიძე გურიის სოფელ ხიდისთავში ცხოვრობს ოლღა ბებიასთან ერთად. ბებიას შვილიშვილის აღზრდაში მეზობლები, ილიკო და ილარიონი ეხმარებიან. ილიკო და ილარიონი იუმორით სავსე ადამიანები არიან, ერთმანეთთან საოცრად თბილი ურთიერთობა აქვთ და ამავე დროს სულ კამათობენ. ზურიკელას უყვარდება თანაკლასელი გოგონა მერი, წერს პირველ ლექსს, აბარებს მისაღებ გამოცდებს. იგი უმაღლესის დამთავრების შემდეგ კვლავ სოფელს უბრუნდება და მზადაა, სიკეთის მარცვალი ჩააგდოს ცხოვრების საკუთარ ხნულში. რომანი სრულდება ზურიკელას ბებიის სიკვდლით.
ოქროს გლობუსი საუკეთესო სცენარისთვის

ოქროს გლობუსი საუკეთესო სცენარისთვის — ამერიკული ოქროს გლობუსის დაჯილდოების ერთ-ერთი ნომინაცია. გაიცემა 1947 წლიდან. განსხვავებით ოსკარის დაჯილდოებისგან, ოქროს გლობუსზე გაიცემა ერთიანი ჯილდო როგორც ადაპტირებული, ისე ორიგინალური სცენარისთვის.

"†" აღნიშნავს ოსკარის მოგებას (საუკეთესო ორიგინალური სცენარი)
"‡" აღნიშნავს ოსკარის მოგებას (საუკეთესო ადაპტირებული სცენარი)
"§" აღნიშნავს, რომ ფილმი არ იყო ნომინირებული ოსკარზე

ლაურეატები
1940-იანები
1950-იანები
1960-იანები
1970-იანები
1980-იანები
1990-იანები
2000-იანები
2010-იანები
ანდრუსოვოს დაზავება

ანდრუსოვოს დაზავება — ზავი, დაიდო რუსეთსა და რეჩ პოსპოლიტას შორის, რომელმაც დაასრულა 1654-1667 წლების რუსეთ-პოლონეთის ომის აქტიური ფაზა თანამედროვე უკრაინისა და ბელარუსის ტერიტორიაზე. სახელწოდება მიიღო სოფელ ანდრუსოვოსაგან, სადაც ხელი მოეწერა შეთანხმებას.

დაზავებას ხელი მოაწერეს 1667 წლის 9 თებერვალს (ძვ. სტილით 30 იანვარს) რუსეთის მხრიდან ათანასე ორდინ-ნაშჩოკინმა და რეჩ პოსპოლიტას მხრიდან – ეჟი გლებოვიჩმა.

დაზავების თანახმად რეჩ პოსპოლიტამ რუსეთს დაუთმო სმოლენსკის ოლქი, ჩერნიგოვის სავოევოდო, ბრიანსკის ოლქი, კიევი და მარცხენა ნაპირის უკრაინა. რუსეთმა თავის მხრივ უარი განაცხადა ლიტვის დაპყრობაზე. მარჯვენა ნაპირის უკრაინა და ბელარუსია დარჩა რეჩ პოსპოლიტას კონტროლის ქვეშ.
ოქროს გლობუსი წლის ახალი ვარსკვლავი კაცისთვის

ოქროს გლობუსი წლის ახალი ვარსკვლავი კაცისთვის — ოქროს გლობუსის დაჯილდოების ერთ-ერთი ნომინაცია. გაიცემოდა 1948-1983 წლებში. 1954-1965 წლებში რამდენიმე გამარჯვებულს ასახელებდნენ.

ლაურეატები
1968: დასტინ ჰოფმანი ფილმში „კურსდამთავრებული"
1969: ლეონარდ უაითინგი ფილმში „რომეო და ჯულიეტა"
1970: ჯონ ვოითი ფილმში „შუაღამის კოვბოი"
1976: ბრედ დიურიფი ფილმში „ვიღაცამ გუგულის ბუდეს გადაუფრინა"
1980: რიკ შროდერი ფილმში „ჩემპიონი"
ოქროს გლობუსი საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის დრამაში

ოქროს გლობუსი საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის დრამაში — ოქროს გლობუსის დაჯილდოების ერთ-ერთი ნომინაცია. გაიცემა 1951 წლიდან. მანამდე გაიცემოდა ერთიანი ჯილდო ქალის როლის საუკეთესო შესრულებისთვის.

"†" აღნიშნავს ოსკარის მოგებას
‡ აღნიშნავს ოსკარის ნომინაციას
"§" აღნიშნავს გამარჯვებას ოსკარზე ნომინაციის გარეშე

ლაურეატები
1940-იანები
1950-იანები
1960-იანები
1970-იანები
1980-იანები
1990-იანები
2000-იანები
2010-იანები
მოხოროვიჩიჩის ზედაპირი

მოხოროვიჩიჩის ზედაპირი (მოხოროვიჩიჩის საზღვარი; როგორც წესი ეწოდება მოხო, ან უბრალოდ ) — გამყოფი ზედაპირი დედამიწის ქერქსა და მანტიას შორის, რომელიც დადგენილია სეისმოლოგიური მონაცემებით. გრძივი სეისმური ტალღების გავრცელების სიჩქარე მოხოროვიჩიჩის ზედაპირზე გადასვლისას (ზემოდან ქვემოთ) ნახტომისებურად იზრდება 6,7-7,6-იდან 7,9-8,2 კმ/წმ-მდე, ხოლო განივი ტალღებისა — 3,6-4,2-იდან 4,4-4,7 კმ/წმ-მდე. სხვადასხვა გეოფიზიკური, გეოლოგიური და სხვა მონაცემები გვიჩვენებენ, რომ ნახტომისებურად უნდა იცვლებოდეს ნივთიერებათა სიმკვრივეც: 2,9-3,0-იდან 3,1-3,5 ტ/მ³-მდე. ვარაუდობენ, რომ მოხოროვიჩიჩის ზედაპირი ერთმანეთისაგან ყოფს სხვადასხვა ქიმიური შედგენილობის ფენებს.

სახელი ეწოდა ხორვატელი მეტეოროლოგისა და გეოფიზიკოსის ანდრია მოხოროვიჩიჩის პატივსაცემად, რომელმაც 1909 წელს პირველმა დაადგინა ამ საზღვართან დაკავშირებული სეისმური ტალღები. ზოგიერთ უნიკალურ რაიონში მოხოროვიჩიჩის ზედაპირი სუსტად არის გამოხატული, ფიზიკური პარამეტრები ვერტიკალზე იცვლება თანდათანობით რამდენიმე კილომეტრის ინტერვალში. ბურღვით მოხოროვიჩიჩის ზედაპირამდე მიღწევის რამდენიმე ცდა განხორციელდა საუკუნეში, თუმცა უშედეგოდ.

გასული საუკუნის 60-იან წლებში ეროვნული სამეცნიერო ფონდის მიერ განხორციელდა პროექტი „მოხოლე“, აღსანიშნავია აგრეთვე კოლის ზეღრმა ჭაბურღილი, ყოფილ სსრკ-ში. ამ პროექტების ძირითადი დანიშნულება იყო მოხოროვიჩიჩის ზედაპირის გამოკვლევა.
კრეიგ ჰორნერი

კრეიგ ჰორნერი (, დ. 24 იანვარი 1983) — ავსტრალიელი მსახიობი და მუსიკოსი. ცნობილია როლებით: რიჩარდ რალი ტელესერიალში „ლეგენდა მაძიებელზე“ და ეში ტელესერიალში „2: უბრალოდ წყალი დაამატე“.

ბიოგრაფია
ადრეული ცხოვრება
დაიბადა ბრისბენში, შტატ კვინსლენდში, ავსტრალია. დაამთავრა წმინდა პეტრეს სახელობის ლუთერანული კოლეჯი (. ) ინდუროპილის გარეუბანში , ქალაქ ბრისბენში, ავსტრალია.

თეატრით გატაცებული იყო სკოლის წლებში, მისი მსახიობური ნიჭი გამოვლინდა სასკოლო სპექტაკლებში. კოლეჯის დამთავრების შემდეგ გადასახლდა სიდნეიში, სადაც სერიოზულად დაიწყო სამსახიობო კარიერა.

კარიერა
ჰორნერის კარიერა დაიწყო სერიალ „კიბერგოგონათი“, სადაც მან ითამაშა ჯექსონ კემპბელის როლი. შემდეგ მან ითამაშა ეშ დავის როლი ტელესერიალში „2: უბრალოდ წყალი დაამატე“.

პოპულარობა ახალგაზრდა მსახიობტან მოვიდა სერიალ „დიდ ტალღაში“ მონაწილეობის შემდეგ, სადაც მან ითამაშა სერფერ ჰარი მილერის როლი. „დიდ ტალღაში“ წარმატების შემდეგ კრეიგი მიიწვიეს რიჩარდ საიფერის როლზე სერიალში „ლეგენდა მაძიებელზე“.

პირადი ცხოვრები
ამჟამად დაქორწინებული არ არის. გატაცებული იყო გიტარაზე დაკვრითა და ლექსების წერით. დაკავებულია სპორტით, მათ შორის ფეხბურთით, ფრენბურთით, ჩოგბურთით, ცურვით, სნოუბორდინგით, თხილამურებით სრიალითა და კაიაკებზე ცურვით.

ფილმოგრაფია
საერთაშორისო გეოგრაფიული კავშირი

საერთაშორისო გეოგრაფიული კავშირი — მსოფლიოს გეოგრაფთა საერთაშორისო სამეცნიერო გაერთიანება. პირველი საერთაშორისო კონგრესი ჩატარდა 1871 წელს ქალაქ ანტვერპენში. თანამედროვე სახით ოფიციალურად დაარსდა 1922 წელს ბელგიის ქალაქ ბრიუსელში.

საერთაშორისო გეოგრაფიული კავშირის მიზანია გეოგრაფიული კვლევის კოორდინაცია მსოფლიო მასშტაბით, გეოგრაფიული კვლევის შედეგების მოსმენა გეოგრაფიულ კონგრესებსა და რეგიონულ კონფერენციებზე და მათი პუბლიკაცია.

ამჟამად საერთაშორისო გეოგრაფიული კავშირი აერთიანებს გეოგრაფებს მსოფლიოს 87 ქვეყნიდან. კონგრესებს შორის მუშაობს 34 კომისია და 4 კვლევითი ჯგუფი, რომლებიც მოიცავენ გეოგრაფიის პრობლემების ფართო სპექტრს.

პრეზიდენტები
ოქროს გლობუსი საუკეთესო მსახიობი კაცისთვის დრამაში

ოქროს გლობუსი საუკეთესო მსახიობი კაცისთვის დრამაში — ოქროს გლობუსის დაჯილდოების ერთ-ერთი ნომინაცია. გაიცემა 1951 წლიდან. მანამდე გაიცემოდა ერთიანი ჯილდო კაცის როლის საუკეთესო შესრულებისთვის. ჯილდო ყველაზე მეტჯერ მიღებული აქვს ჯეკ ნიკოლსონს (1974, 1975 და 2002 წლებში) და ტომ ჰენქსს (1993, 1994 და 2000 წწ).

"†" აღნიშნავს ოსკარის მოპოვებას იმავე წელს
"‡" აღნიშნავს ოსკარის ნომინაციას იმავე წელს

ლაურეატები
1940-იანები
1950-იანები
1960-იანები
1970-იანები
1980-იანები
1990-იანები
2000-იანები
2010-იანები
ამადეუსი (ფილმი)

ამადეუსი — მილოშ ფორმანის ფილმი, რომელიც 1984 წელს გამოვიდა ეკრანებზე. ფილმი გადაღებულია 1979 წელს გამოცემული ამავე სახელწოდების პიესის მიხედვით, რომელიც, თავის მხრივ, ალექსანდრე პუშკინის პიესის „მოცარტი და სალიერის“ ვარიაციაა. ფილმი ასახავს კომპიზიტორების, ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტისა და ანტონიო სალიერის ურთიერთობას.

ჯილდოები
ფილმი წარდგენილი იყო 53 სხვადასხვა ჯილდოზე და მათგან 40 მოიპოვა.

ოსკარი
საუკეთესო სურათი
საუკეთესო რეჟისორი: მილოშ ფორმანი
საუკეთესო ადაპტირებული სცენარი: პიტერ შეფერი
საუკეთესო მსახიობი კაცი: ფარიდ მიურეი აბრაჰამი
საუკეთესო მხატვრული გაფორმება: კარელ ჩერნი, პატრიცია ფონ ბრანდენშტაინი
საუკეთესო კოსტუმების დიზაინი: თეოდორ პიშტეკი
საუკეთესო გრიმი: დიკ სმითი
საუკეთესო ხმა: მარკ ბერგერი, თომას სკოტი, ტოდ ბოკელჰაიდე, ქრისტოფერ ნიუმანი

ოქროს გლობუსი
საუკეთესო დრამა
საუკეთესო რეჟისორი: მილოშ ფორმანი
საუკეთესო სცენარი: პიტერ შეფერი
საუკეთესო მსახიობი კაცი დრამაში: ფ. მიურეი აბრაჰამი

საუკეთესო ოპერატორი: მიროშლავ ონდრიჩეკი
საუკეთესო მონტაჟი: მაიკლ ჩანდლერი
საუკეთესო გრიმი და ვარცხნილობა: დიკ სმითი
საუკეთესო ხმა: მარკ ბერგერი, თომას სკოტი, ტოდ ბოკელჰაიდე, ქრისტოფერ ნიუმანი

სეზარი
საუკეთესო უცხოური ფილმი: მილოშ ფორმანი
კალასტე

კალასტე (; 1923 წლამდე კრასნიე-გორი) — ქალაქი ესტონეთის აღმოსავლეთ ნაწილში ტარტუმაას მაზრაში. მდებარეობს ჩუდ-ფსკოვის ტბის ნაპირზე. ქალაქის სტატუსი მიიღო 1938 წელს.

ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს ესტონური სიტყვისაგან (ნაპირი). რუსულად კი 1923 წლამდე ეწოდებოდა კრასნიე-გორი .

1950-1959 წლებში კალასტეს რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია.

მოსახლეობა
ეროვნული შემადგენლობა (2000): რუსები — 72,91 %, ესტონელები — 21,14 %.

კონფესიური შემადგენლობა (2000): მართლმადიდებლები — 17,55 %, ლუთერანები — 7,10 %, სხვა (ძირითადად სტაროვერი) — 36,21 %, ათეისტი — 39,15 %.
კარლ ფრიდრიხ ნაუმანი

კარლ ფრიდრიხ ნაუმანი ( დ. 30 მაისი, 1797, დრეზდენი — გ. 26 ნოემბერი, 1873, დრეზდენი) — გერმანელი მინერალოგი და გეოლოგი. პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრ-კორესპონდენტი (1857). დაიბადა ქალაქ დრეზდენში, მუსიკოსისა და კომპოზიტორის ოჯახში. განათლება მიიღო პფორტაში, სწავლობდა ფრაიბერგის სამთო სკოლაში, ხოლო მოგვიანებით ლაიფციგსა და იენაში. სასწავლებელი დაამთავრა ქალაქ იენაში და 1823 წელს იქვე დაიწყო სწავლება, ხოლო 1 წლის შემდეგ გადაინაცვლა ქალაქ ლაიფციგში. 1835 წელს ფრაიბერგში გახდა გეოგნოზიის პროფესორი. 1842 წელს ლაიფციგის უნივერსიტეტში გახდა მინერალოგიისა და გეოგნოზიის პროფესორი. 1846 წელს ბერნჰარდ ფონ კოტასთან ერთად შექმნა საქსონიის გეოლოგიური რუკა. კარლ ფრიდრიხ ნაუმანი ენციკლოპედიური ცოდნით იყო აღჭურვილი. 1821-1822 წლებში იმოგზაურა ნორვეგიაში, რის შემდეგ დაწერა ნაშრომები კრისტალოგრაფიაში, მინერალოგიასა და გეოლოგიაში. ავტორია სახელმძღვანელოებისა გეოლოგიასა და მინერალოგიაში. 1866 წელს კაინოზოური ჯგუფის რიგით პირველი სისტემისათვის შემოიღო სახელწოდება პალეოგენური სისტემა. 1868 წელს მიენიჭა ლონდონის გეოლოგიური საზოგადოების უოლასტონის სახელობის მედალი. გეოლოგიურ ლიტერატურაში შეიტანა ცნება მეტასომატოზი. მისი სახელობისაა კრატერი მთვარეზე.
პიუსი

პიუსი — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესტონეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში იდა-ვირუმაას მაზრაში.

პირველად როგორც დასახლებული პუნქტი ისტორიულ წყაროებში 1472 წლიდან მოიხსენიება. პიუსის ისტორიაში ახალი ეტაპი დაიწყო 1869 წელს, რეველი-სანქტ-პეტერბურგის სარკინიგზო ხაზის მშენებლობის შემდეგ. ქალაქის სტატუსი მიიღო 1993 წელს.
ბრწყინვალე გონება (ფილმი)

ბრწყინვალე გონება — 2001 წლის ბიოგრაფიული ფილმი, რომელიც დაფუძნებულია ჯონ ფორბს ნეშის ცხოვრებაზე. ფილმი გადაღებულია ამავე სახელწოდების ნაწარმოების მიხედვით, რომელიც 1998 წელს გამოიცა და პულიცერის პრემია მიიღო. ჯონ ნეშის როლს ასრულებდა რასელ კროუ, რომლისთვისაც ეს ზედიზედ მეორე წარმატებული ფილმი იყო „გლადიატორის“ შემდეგ.

როლებში
რასელ კროუ - ჯონ ფორბს ნეში
ჯენიფერ კონელი - ალისია ნეში
ედ ჰარისი - უილიამ პარშერი
პოლ ბეტანი - ჩარლზ ჰერმანი
კრისტოფერ პლამერი - დოქტორ როსენი

ჯილდოები
ოსკარი
საუკეთესო სურათი
საუკეთესო რეჟისორი: რონ ჰოვარდი
საუკეთესო ადაპტირებული სცენარი: აკივა გოლდსმენი
საუკეთესო მსახიობი ქალი მეორეხარისხოვან როლში: ჯენიფერ კონელი

საუკეთესო მსახიობი კაცი: რასელ კროუ
საუკეთესო მსახიობი ქალი მეორეხარისხოვან როლში: ჯენიფერ კონელი

ოქროს გლობუსი
საუკეთესო დრამა
საუკეთესო მსახიობი კაცი დრამაში: რასელ კროუ
საუკეთესო მსახიობი ქალი მეორეხარისხოვან როლში: ჯენიფერ კონელი
საუკეთესო სცენარი: აკივა გოლდსმენი
ესტონეთის დემოგრაფია

2013 წლის 1 იანვრის მონაცემებით ესტონეთის მოსახლეობა შეადგენდა 1 286 540 ადამიანს. სახელმწიფო ენა არის მხოლოდ ესტონური, თუმცა ესტონეთში ხშირად გამოიყენება რუსული, ასევე უკრაინული, ინგლისური და სხვა.

მიგრაცია
ესტონეთის სტატისტიკის დეპარტამენტის მიხედვით 2009 წელს ქვეყნიდან წავიდა მეტი ადამიანი ვიდრე მოვიდა; წავიდა 4 647 ადამიანი და მოვიდა 3 643.

შობადობა და სიკვდილიანობა
კივიილი

კივიილი — სამრეწველო ქალაქი ესტონეთში, იდა-ვირუმაას მაზრაში. 2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 000 ადამიანს შეადგენს. მთავარი ინდუსტრიაა ზეთოვანი ფიქლის მოპოვება, საიდანაც მომდინარეობს ქალაქის სახელი (ქვის ზეთი). დაყოფილია ორ რაიონად.

დასახლება 1922 წელს დაარსდა, ქალაქის სტატუსი 1946 წელს მიენიჭა.

მოსახლეობის დაახლოებით ნახევარი იმიგრირებულია საბჭოთა პერიოდში, ძირითადად რუსები.

გალერეა
სინდი (ესტონეთი)

სინდი — ქალაქი ესტონეთში, პიარნუმაას მაზრაში. მდებარეობს მაზრის დედაქალაქ პიარნუდან 14 კილომეტრში, მდინარე პიარნუს მარცხენა ნაპირზე. 2006 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 049 ადამიანს შეადგენს.

ისტორია
სინდის ტერიტორიაზე ერთ დროს მეზოლითური დასახლება პილუ ყოფილა, რომელიც დაახლოებით ძვ. წ. 8500 წლით თარიღდება და იგი უძველესი დასახველაა ესტონეთში. გეოლოგებმა ის 1965 წელს აღმოაჩინეს. დასახლება სავარაუდოდ ცოტა ხნის მანძილზე არსებობდა, რადგან შემდეგ ის წყალმა დაფარა. ჭაობიანი ტერიტორია საუკუნემდე დაუსახლებელი რჩებოდა.

თანამედროვე დასახლება 1833 წელს საფეიქრო საწარმოს ირგვლივ ჩამოყალიბდა. 1921 წელს ის ოფიციალურად გაფრომდა პა­ტა­რა ქა­ლა­ქად, 1938 წელს კი ქალაქად.

ქალაქის განვითარებისთვის მნიშვნელოვანი იყო 1928 წელს რკინიგზის გახსნა, რომელიც 1970 წლამდე ოპერირებდა.

გალერეა
პალდისკი

პალდისკი — ქალაქი და ბალტიის ზღვის პორტი ჩრდილო-დასავლეთ ესტონეთში, პაკრის ნახევარკუნძულზე. თავდაპირველად ის შვედური დასახლება რაგვერიკი იყო, რომელიც საუკუნეში რუსეთის ფლოტის ბაზა გახდა. 1762 წელს რუსებმა მას ბალტიისკი პორტი უწოდეს. 1933 წლამდე ესტონურად ქალაქი ბალტიისკი ერქვა, რაც შეცივალა უფრო ესტონური გამოთქმა პალდისკით.

ისტორია
1962 წელს პალდისკი საბჭოთა ფლოტის წყალქვეშა ბირთვული საწვრთნელი ცენტრი გახდა. ხმელეთზე განლაგებული ორი ბირთვული რეაქტორითა და დასაქმებული 16 000 ადამიანით ის უდიდესი შესაძლებლობების იყო მსგავს ცენტრებს შორის მთელ საბჭოთა კავშირში. ასეთი მნიშვნელობის გამო, მთელი ქალაქი დახურული იყო და გარს ეკლიანი მავთული ერტყა, სანამ 1994 წლის აგვისტოში მას უკანასკნელი რუსული სამხედრო გემი დატოვებდა. რუსეთმა ბირთვული რეაქტორების კონტროლზე საბოლოო უარი 1995 წლის სექტემბერში თქვა.
კუნდა

კუნდა — ქალაქი ესტონეთში, ფინეთის ყურის სანაპიროზე. ქალაქის სტატუსი მიიღო 1938 წლის 1 მაისს. ქალაქში ფუნქციონირებს ქაღალდის საწარმო, ცემენტის ქარხანა და ნავსადგური. 2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 000 ადამიანს შეადგენს.

კუნდის სიახლოვეს აღმოჩენილია უძველესი მონადირე-შემგროვებლური საზოგადოების დასახლების ნაკვალევი, რომელიც ძვ. წ. 6500 წლით თარიღდება. ამ ნასახლარებს კუნდის კულტურას უწოდებენ, საიდანაც მომდინარეობს ქალაქის სახელი.

გალერეა
მერაბ კოჭლაშვილი

მერაბ კოჭლაშვილი (დ. 22 ნოემბერი, 1956) — ქართველი მწვრთნელი. სხვადასხვა წლებში წვრთნიდა „ვიტ ჯორჯიას“, ასევე იყო „ზესტაფონის“ თავკაცი.

კარიერა
ფეხბურთელობისას თამაშობდა საბჭოთა კავშირისა და საქართველოს პირველობის მეორე ლიგის სხვადასხვა გუნდებში. მწვრთნელობა ბავშვთა ფეხბურთში დაიწყო, შემდეგ მუშაობდა საქართველოს ეროვნული ჩემპიონატის უმაღლესი ლიგის არაერთ გუნდში, გორის „დილაში“, ბოლნისის „სიონში“, თბილისის „მრეტებში“, ხაშურის „ივერიაში“, „ზესტაფონში“, „თსუ“-ში. „ვიტ ჯორჯიაში“ მერაბ კოჭლაშვილი 2000 წელს მივიდა, ოთხი წლის შემდეგ სწორედ მისი ხელმძღვანელობით „ვიტ ჯორჯია“ პირველად გახდა საქართველოს ჩემპიონი. 2005-06 წლების სეზონში წვრთნიდა „ზესტაფონა“. „ვიტ ჯორჯიაში“ 2006 წელს დაბრუნდა და მუშაობდა მეორე გუნდში. შემდეგი სეზონი ძირითად გუნდთან გაატარა, რის შემდეგაც კლუბი დატოვა. მისი „ვიტ ჯორჯიაში“ მოღვაწეობის ბოლო პერიოდი იყო 2012-13 წლების სეზონი
გელათის ოთხთავი

გელათის ოთხთავი ანუ სახარება — საუკუნის ქართული ხელნაწერი სახარება, საზეიმო ოთხთავი. პირველი ნიმუშია, რომელიც ქართულენოვანი სახარების გიორგი მთაწმიდელისეულ რედაქციას შეიცავს. ძირითად ტექსტს დართული აქვს სადეკლამაციო-ლიტურგიკულ ნიშანთა განმარტებები ბერძნულ და ქართულ ენებზე და „ავგაროზის ეპისტოლე“.

საწერ მასალად გამოყენებულია საგანგებოდ დამუშავებული ეტრატი. ხელნაწერი 293 ფურცლისაგან შედგება, რომელთა ზომები 2618.8 სანტიმეტრია. გადაწერილია ნუსხურით, ყავისფერი მელნით, სინგურითა და ოქრომელნით. გამორჩეულია თავისი მხატვრული გაფორმებით. შემკულია სვეტოვანი კამარებით, 254 მინიატიურით, დახვეწილი საზედაო ასოებით, რომლებიც ოქრომელნითაა შესრულებული. თითოეული მინიატიურის ფონად ფურცლოვანი ოქროა გამოყენებული. ოთხივე თავს წინ უძღვის მახარებელთა გამოსახულებები. ოთხივე თავის სათაური ჩასმულია ხალიჩისებური ორნამენტით შემკულ ჩარჩოში.

გელათის ოთხთავი ამჟამად ინახება ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის ფონდში (-908).
ბიჭვინთის ოთხთავი

ბიჭვინთის ოთხთავი ანუ სახარება — საუკუნის ქართული ხელნაწერი ოთხთავი. გადაწერილია დასავლეთ საქართველოში; მოგვიანებით ხელნაწერი მიეკუთვნა ბიჭვინთის ღვთისმშობლის ეკლესიას, აქედან მომდინარეობს მისი სახელწოდებაც.

საწერ მასალად გამოყენებულია ეტრატი, ძირითადი ტექსტი გადაწერილია ნუსხურით, ყავისფერი მელნით, ხოლო სათაურები — ასომთავრულით, ოქრომელნითა და სინგურით. ხელნაწერის მორთულობას წარმოადგენს მახარებელთა გამოსახულებანი, თავსამკაულები და მხატვრული ინიციალები. ხელნაწერში შემორჩენილია ორი მინიატიურა, მარკოზ და ლუკა მახარებლების პორტრეტები. მარკოზ მახარებლის გამოსახულება მთელ გვერდს იკავებს. იგი ჩართულია დეკორატიულ ჩარჩოში. ჩარჩოს ზემოთ შუაში არწივია გამოსახული. იგი მარკოზ მახარებლის სიმბოლური გამოსახულებაა, რომელიც ჩვეულებრივ ბერძნულსა და ქართულ ხელნაწერებში მახარებლის მინიატურაზე ჩარჩოს შიგნითაა მოთავსებული.

თავსამკაულით იწყება ლუკას სახარების ტექსტი. იგი ჩართულია ტექსტის მარცხენა სვეტში. მხატვრული ინიციალი ებმის თავსამკაულის ნახატს. ორნამენტი მცენარეულ მოტივს წარმოადგენს. მთლიან კოლორიტში ლურჯი ფერი ჭარბობს. წიგნის მხატრვობა ქართული მინიატიურული მხატვრობის თვითმყოფადობაზე მეტყველებს.

დღეს ბიჭვინთის ოთხთავი ინახება ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის ფონდში ( 2120).

სახარება ერთი პერიოდი გატანილი იყო სანქტ-პეტერბურგში, სადაც 1888 წელს გადაიღო ცნობილმა რუსმა ფოტოგრაფმა ივანე ბარშჩევსკიმ.
კიარდლა

კიარდლა — ქალაქი ესტონეთში, კუნძულ ჰიიუმაას უდიდესი ქალაქი და ჰიიუმაას მაზრის დედაქალაქი.

მდებარეობს კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროზე; მის სამხრეთით მდებარეობს კიარდლის მეტეორიტის კრატერი, რომლის ასაკიც 455 მილიონი წელია.

წერილობით წყაროებში კიარდლა პირველად 1564 წელს იხსენიება, როგორც შვედებით დასახლებული სოფელი. მისი ზრდა დიდად განაპირობა 1830 წელს გახსნილმა ტანსაცმლის ფაბრიკამ. 1849 წელს აიგო ნავსადგური. ფაბრიკაცა და პორტიც მეორე მსოფლიო ომის დროს დაინგრა. კიარდლას 1920 წელს ოფიციალურად მიენიჭა პატარა ქალაქის, 1938 წელს კი ქალაქის სტატუსი.

გალერეა
არნოლდ ჰენრი გაიოტი

არნოლდ ჰენრი გაიოტი ან [გიუიო] (; დ. 28 სექტემბერი, 1807 — გ. 8 თებერვალი, 1884) — შვეიცარიაში დაბადებული ამერიკელი გეოლოგი და გეოგრაფი. პირველმა მიაქცია ყურადღება შვეიცარიის მყინვარების ფენობრივ აგებულებას, საფუძვლიანად შეისწავლა ისინი და მოახდინა მრავალი აღმოჩენა ამ მიმართულებით. მისი ფართო მეტეოროლოგიური დაკვირვებების შედეგად საფუძველი ჩაეყარა აშშ-ის ამინდის ბიუროს. სწავლობდა ნევშატელის კოლეჯში და გერმანიაში. 1835-1840 წლებში ასწავლიდა ქალაქ პარიზში.

1839 წელს ნევშტელის აკადემიაში გახდა ისტორიისა და ფიზიკური გეოგრაფიის პროფესორი. 1838 წელს ცნობილი ნატურალისტის ლუი აგასისის გავლენით დაიწყო მყინვარების სტრუქტურისა და მოძრაობის შესწავლა. 1848 წელს დასახლდა კემბრიჯში, მასაჩუსეტსის შტატში, და 1854 წლამდე იქვე კითხულობდა ლექციებს გეოგრაფიასა და სწავლების მეთოდიკაში. 1854 წელს პრინსტონის უნივერსიტეტში გახდა გეოლოგიისა და ფიზიკური გეოგრაფიის პროფესორი. გეოგრაფიაში არაერთი სახელმძღვანელოს ავტორია.

გაიოტმა შეიმუშავა აპალაჩების ტოპოგრაფიული რუკები. მისი შრომებიდან აღსანიშნავია: „დედამიწა და ადამიანი“ (1849). გაიოტის სახელობისაა მყინვარი ალასკაში, მთა გრეიტ-სმოკი-მაუნტინსის ქედზე, აგრეთვე ვულკანური წყალქვეშა მთები გაიოტი და სხვა.
ნარვა-იიესუუ

ნარვა-იიესუუ — ქალაქი ესტონეთში, იდა-ვირუმაას მაზრაში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში, ბალტიის ზღვის სანაპიროზე, რუსეთის საზღვართან ახლოს. ესტონურად მისი სახელწოდება ნიშნავს „მდინარე ნარვის შესართავს“.

2010 წლის მონაცემებით, ნარვა-იიესუუს მოსახლეობა 2 602 ადამიანს შეადგენს. ისევე როგორც მეზობელ ქალაქ ნარვას შემთხვევაში, მოსახლეობის უმეტესი ნაწილი რუსი ან რუსულენოვანია. ესტონელთა წილი მხოლოდ 13%-ია.

შვიდი კილომეტრი სიგრძის ქვიშიანი პლაჟისა და მის გასწვრივ ჩამწკრივებული ფიჭვის ხეების წყალობით, რომელიც ერთ-ერთი საუკეთესოა მთელ ესტონეთში, ნარვა-იიესუუ პოპულარული საზაფხულო კურორტია.

დაძმობილებული ქალაქები
ბილუნის მუნიციპალიტეტი, დანია
იმატრა, ფინეთი

გალერეა
წერილი სამ ცოლს

წერილი სამ ცოლს — 1950 წლის ამერიკული დრამატული ფილმი. ფილმში სამი ქალი იღებს ერთი შინაარსის წერილს, რომ ერთ-ერთი მათგანის ქმარი საყვარელთან ერთად გაიპარა. სამივე მათგანი ფიქრობს, რომ სწორედ ის მიატოვა ქმარმა. ჯოზეფ მანკევიჩმა ამ ფილმისთვის ორი ოსკარი მიიღო: საუკეთესო რეჟისურისა და საუკეთესო ადაპტირებული სცენარისთვის.

როლებში
ჯეინ კრეინი - დებორა ბიშოპი
ლინდა დარნელი - ლორა მეი ჰოლინგსვეი
ენ სოზერნი - რიტა ფიპსი
ჯეფრი ლინი - ბრედფორდ ბიშოპი
პოლ დაგლასი - პორტერ ჰოლინგსვეი
კირკ დაგლასი - ჯორჯ ფიპსი
ერინ ბროკოვიჩი (ფილმი)

ერინ ბროკოვიჩი — 2000 წლის ბიოგრაფიული ფილმი. ფილმი ასახავს ერინ ბროკოვიჩის ცხოვრებას, რომელიც იბრძოდა ამერიკის მსხვილი კომპანიების წინააღმდეგ. ფილმი ძალიან წარმატებული იყო როგორც ფინანსურად, ასევე მოპოვებული ჯილდოების მიხედვით.

როლებში
ჯულია რობერტსი - ერინ ბროკოვიჩი
ალბერტ ფინი - ედვარდ მესრი
აარონ ეკჰარტი - ჯორჯი
მარგ ჰელგენბერგერი - დონა იენსენი

ჯილდოები
ჯულია რობერტსმა ერინ ბროკოვიჩის როლის შესრულებისთვის მიიღო ოსკარის, ოქროს გლობუსისა და -ს ჯილდოები.