დენის ბეჩიროვიჩი

დენის ბეჩიროვიჩი (; დ. 28 ნოემბერი, 1975 წ.) — ბოსნია და ჰერცეგოვინის პოლიტიკოსი, პროფესორი და ისტორიკოსი, რომელიც 2022 წლიდან არის ბოსნია და ჰერცეგოვინის პრეზიდიუმის მერვე რიგით და მოქმედი ბოსნიაკი წევრი. მანამდე, 2019–2022 წლებში, იყო ქვეყნის ხალხთა პალატის წევრი. ბეჩიროვიჩი არის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წევრი და ამ პარტიის ყოფილი ვიცე-პრეზიდენტი.

ბეჩიროვიჩი დაიბადა ტუზლაში. 1998 წელს დაამთავრა ტუზლას უნივერსიტეტის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტი. 2000 წელს ჩაეწერა სარაევოს უნივერსიტეტის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის შემდგომსადიპლომო პროგრამაზე. პოლიტიკაში ჩართვამდე ბეჩიროვიჩი ტუზლაში დაწყებითი სკოლის ისტორიის მასწავლებლად მუშაობდა, ხოლო 1998–2002 წლებში — საკუთარ ქალაქში, ეკონომიკის საშუალო სკოლაში.

ბეჩიროვიჩი -ის წევრია 1993 წლიდან. 1998 წელს გახდა ბოსნია და ჰერცეგოვინის ფედერაციის პარლამენტის წევრი. ორი წლის შემდეგ შევიდა ტუზლას კანტონის ასამბლეაში და დაინიშნა ფედერაციის ხალხთა პალატის წევრად. 2006 წლის საერთო არჩევნებში ბეჩიროვიჩი აირჩიეს ქვეყნის წარმომადგენელთა პალატაში. 2018 წლის საერთო არჩევნებში -ის კანდიდატად იყრიდა კენჭს პრეზიდიუმის ბოსნიაკი წევრის მანდატისთვის, თუმცა არჩეული არ ყოფილა. არჩევნების შემდეგ იგი გახდა ეროვნული ხალხთა პალატის წევრი.

2022 წლის საერთო არჩევნებში ბეჩიროვიჩმა კვლავ იყარა კენჭი პრეზიდიუმის ბოსნიაკი წევრის პოსტზე და აირჩიეს; მან დაამარცხა პრეზიდიუმის ყოფილი წევრი ბაქირ იზეთბეგოვიჩი. პრეზიდიუმის წევრის ფიცი ბეჩიროვიჩმა 2022 წლის ნოემბერში დადო.

კარიერა
ბეჩიროვიჩი 1993 წელს შეუერთდა „სოციალ-დემოკრატიულ პარტიას“ და პარტიის ფარგლებში სხვადასხვა თანამდებობა ეკავა. პოლიტიკურ საქმიანობამდე იგი ტუზლაში დაწყებით სკოლაში ისტორიის მასწავლებლად მუშაობდა, ხოლო 1998 წლიდან 2002 წლამდე — ქალაქის ეკონომიკის საშუალო სკოლაში. 2010 წლიდან ბეჩიროვიჩი ტუზლაში ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტზე ასისტენტ-პროფესორად მუშაობს.

1998 წელს ბეჩიროვიჩი გახდა ბოსნია და ჰერცეგოვინის ფედერაციის პარლამენტის წევრი. ორი წლის შემდეგ, 2000 წლის საპარლამენტო არჩევნების შედეგად, შევიდა ტუზლის კანტონის ასამბლეაში და დაინიშნა ფედერაციის ხალხთა პალატის წევრად.

2002 წლის საერთო არჩევნებში ბეჩიროვიჩი ხელახლა აირჩიეს კანტონის ასამბლეაში, ხოლო ოთხი წლის შემდეგ, 2006 წლის საერთო არჩევნებში, იგი ქვეყნის წარმომადგენელთა პალატის წევრი გახდა. მან მანდატი შეინარჩუნა 2010 წლის საერთო არჩევნებშიც, ხოლო 2014 წლის საერთო არჩევნებში ბეჩიროვიჩმა უკვე მესამე ვადა მოიპოვა ეროვნულ პარლამენტში.

2018 წლის საერთო არჩევნებში ბეჩიროვიჩი ბოსნია და ჰერცეგოვინის პრეზიდიუმის ბოსნიაკი წევრის მანდატისთვის იყრიდა კენჭს, თუმცა არჩეული ვერ გახდა — მან მიიღო 33,53% ხმა, მაშინ როცა დემოკრატიული მოქმედების პარტიის კანდიდატმა 36,61%-ით გაიმარჯვა. არჩევნების შემდეგ, 2019 წლის, თებერვალში ბეჩიროვიჩი დაინიშნა ეროვნული ხალხთა პალატის წევრად.

პრეზიდენტობა (2022–დღემდე)
2022 წლის საერთო არჩევნები
სამპარტიულმა ლიბერალურმა კოალიციამ — „სოციალ-დემოკრატიულმა პარტიამ“, პარტიამ „ხალხი და სამართლიანობა“ და „ჩვენმა პარტიამ“ (ცნობილი სახელით „ტროიკა“) — რომლის მხარდამჭერებადაც ასევე მოიაზრებოდნენ „ბოსნია და ჰერცეგოვინის უკეთესი მომავლის კავშირი“ და „ბოსნია და ჰერცეგოვინის სახალხო ევროპული კავშირი“, 2022 წლის, 21 მაისს ბეჩიროვიჩის კანდიდატურა გამოაცხადა 2022 წლის საერთო არჩევნებისთვის, სადაც იგი კვლავ მონაწილეობდა ბოსნიაკთა წარმომადგენლად კოლექტიური პრეზიდენტობის წევრის მანდატისთვის.

არჩევნები, რომლებიც გაიმართა 2022 წლის, 2 ოქტომბერს, ბეჩიროვიჩმა მოიგო: მან ხმების 57,37% მიიღო და პრეზიდენტობის წევრად აირჩიეს. მეორე ადგილზე გავიდა დემოკრატიული მოქმედების პარტიის კანდიდატი და პრეზიდენტობის ყოფილი ბოსნიაკი წევრი ბაქირ იზეთბეგოვიჩი — 37,25%-ით.

შიდა პოლიტიკა
ბეჩიროვიჩმა პრეზიდენტობის წევრის ფიცი 2022 წლის, 16 ნოემბერს დადო — ახლად არჩეულ წევრ ჟელკა ცვიანოვიჩთან და ხელახლა არჩეულ წევრ ჟელკო კომშიჩთან ერთად.

2022 წლის საერთო არჩევნების შემდეგ, დამოუკიდებელ სოციალ-დემოკრატთა ალიანსის, ბოსნია და ჰერცეგოვინის ხორვატთა დემოკრატიული კავშირის და „ტროიკის“ ხელმძღვანელობით ჩამოყალიბებულმა კოალიციამ ახალი მთავრობის ფორმირებაზე შეთანხმებას მიაღწია და მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარედ ბორიანა კრიშტო დაასახელა. პრეზიდენტობამ კრიშტოს კანდიდატურა ოფიციალურად 2022 წლის, 22 დეკემბერს წარადგინა: ბეჩიროვიჩმა და ცვიანოვიჩმა მხარი დაუჭირეს, ხოლო კომშიჩმა წინააღმდეგ მისცა ხმა. კენჭისყრის შემდეგ ბეჩიროვიჩმა განაცხადა, რომ „დროა, ბოსნია და ჰერცეგოვინაში განვითარებას, თანამშრომლობასა და დიალოგს მიეცეს შანსი“, ხოლო „ქვეყნის მოქალაქეები და ხალხები აღარ უნდა იქცნენ მუდმივი ბლოკადების, შანტაჟისა და შუღლის მძევლებად“.

2023 წლის, 27 ივნისს რესპუბლიკა სრპსკას ეროვნულმა ასამბლეამ მხარი დაუჭირა ქვეყნის საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებების შეჩერებას და „უმაღლესი წარმომადგენლის“ დეკრეტებისა და კანონების ოფიციალურ ბიულეტენში გამოქვეყნების შეწყვეტას. მოგვიანებით ბეჩიროვიჩმა „უმაღლეს წარმომადგენელს“ მოუწოდა, რესპუბლიკა სრპსკას პრეზიდენტ მილორად დოდიკსა და მის მოკავშირეებს სანქციები დაუწესოს — დეიტონის სამშვიდობო შეთანხმების შელახვის გამო.

2026 წლის, 14 იანვარს ბეჩიროვიჩმა განაცხადა, რომ 2026 წლის, ოქტომბერში დაგეგმილ საერთო არჩევნებში ხელახლა კენჭს იყრის.

საგარეო პოლიტიკა
2023 წლის, 4 ივლისს ბეჩიროვიჩი ოფიციალური ვიზიტის ფარგლებში შეხვდა გაერთიანებული სამეფოს პრემიერ-მინისტრ რიში სუნაკს. შეხვედრაზე განიხილეს ბოსნია და ჰერცეგოვინასა და გაერთიანებულ სამეფოს შორის ორმხრივი ურთიერთობები, ეკონომიკური რეფორმების განხორციელება, დემოკრატიის გამტკიცება და სამართლის უზენაესობის რეფორმირება. 2023 წლის, ოქტომბერში ბეჩიროვიჩი შეხვდა პაპ ფრანცისკეს ვატიკანში.

2024 წლის, მაისში — მას შემდეგ, რაც გაეროს გენერალურმა ასამბლეამ 11 ივლისი ყოველწლიურ „1995 წლის სრებრენიცის გენოციდის]]“ ხსოვნისა და დაფიქრების საერთაშორისო დღედ განსაზღვრა — ბეჩიროვიჩმა გადაწყვეტილებას მხარი დაუჭირა და განაცხადა, რომ სიმართლემ და სამართლიანობამ გაიმარჯვეს.

2025 წლის, ოქტომბერში — ღაზის სამშვიდობო გეგმის შუამავლობით მიღწეული შეთანხმებისა და ღაზის ომში მესამე ცეცხლის შეწყვეტის დაწყების შემდეგ — ბოსნია და ჰერცეგოვინის პრეზიდენტობამ ერთხმად გადაწყვიტა, რომ აშშ-ის პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი ნობელის მშვიდობის პრემიაზე წარედგინათ, „ღაზაში“ და ახლო აღმოსავლეთში მდგრადი მშვიდობის დამყარებისადმი „ერთგულების“ გამო. ამით აღნიშნული ნომინაცია 2026 წლის პრემიისთვის პირველი ოფიციალური წარდგენა გახდა.

ევროკავშირი
2022 წლის, 15 დეკემბერს ბოსნია და ჰერცეგოვინა ევროკავშირის კანდიდატ ქვეყნად იქნა აღიარებული — გადაწყვეტილება მიღებული იყო ევროპული საბჭოს ფარგლებში; ბეჩიროვიჩმა ამ ნაბიჯს მკაფიო მხარდაჭერა გამოუცხადა.

2024 წლის, 8 თებერვალს პრეზიდენტობამ ერთხმად დაამტკიცა გადაწყვეტილება, რომ დაიწყოს მოლაპარაკებები ფრონტექსთან — ეს ერთ-ერთი საკვანძო წინაპირობა იყო ევროკავშირთან გაწევრიანების მოლაპარაკებების გახსნისთვის.

2024 წლის, 21 მარტს, ბრიუსელში გამართულ სამიტზე ევროკავშირის 27-ვე ლიდერმა (ევროპული საბჭოს წარმომადგენლებმა) ერთხმად დაუჭირა მხარი გადაწყვეტილებას, რომ ბოსნია და ჰერცეგოვინასთან გაწევრიანების მოლაპარაკებები გაიხსნას — მას შემდეგ, რაც ბოსნია და ჰერცეგოვინის მინისტრთა საბჭომ კიდევ ორი ევროპული კანონმდებლობა მიიღო. მოლაპარაკებების ფაქტობრივი დაწყება დამატებითი რეფორმების განხორციელებაზე იყო დამოკიდებული.

პირადი ცხოვრება
ბეჩიროვიჩი დაქორწინებულია მირელა ბეჩიროვიჩზე; მათ ორი შვილი ჰყავთ. ოჯახი ტუზლაში ცხოვრობს.

ნაშრომები
ბეჩიროვიჩს გამოქვეყნებული აქვს წიგნები და სამეცნიერო ნაშრომები, რომლებიც ბოსნია და ჰერცეგოვინის უახლეს ისტორიას ეხება. მათ შორისაა: