სელანგორი

სელანგორი (ასევე ცნობილია არაბული საპატიო წოდებით, დარულ-ეჰსანი) ― შტატი მალაიზიაში. მდებარეობს ნახევარკუნძულის მალაიზიის დასავლეთ სანაპიროზე. ჩრდილოეთიდან პერაკი ესაზღვრება, აღმოსავლეთიდან ― პაჰანგი, სამხრეთიდან ― ნეგერი-სემბილანი, დასავლეთიდან ― მალაკის სრუტე. სელანგორი გარს აკრავს მალაიზიის ფედერალურ ტერიტორიებს: კუალა-ლუმპურსა და პუტრაჯაიას, რომლებიც წარსულში შტატის შემადგენლობაში შედიოდნენ. სელანგორი ეკვატორულ კლიმატურ სარტყელში მდებარეობს და ტროპიკული წვიმის ტყეებით გამოირჩევა. შტატის ქედები ტიტივანგსის მთებს მიეკუთვნება. ტიტივანგსა ტენასერიმის ქედის ნაწილია, რომელიც სამხრეთ მიანმარის, სამხრეთ ტაილანდისა და ნახევარკუნძულის მალაიზიის ტერიტორიაზეა გაშლილი. შტატის უმაღლესი მწვერვალია სემანგკოკი.

სელანგორის დედაქალაქი შაჰ-ალამია. შტატის უდიდესი ქალაქია კაჯანგი, ხოლო სამეფო დედაქალაქი ― კლანგი. 2006 წელს ქალაქის სტატუსი პეტალინგ-ჯაიას მიენიჭა, ხოლო 2019 წელს ― სუბანგ-ჯაიას. სელანგორი ერთ-ერთია მალაიზიის ოთხ შტატს შორის, რომლებიც ოფიციალური ქალაქის სტატუსის მქონე ერთზე მეტ ქალაქს მოიცავენ (სხვა შტატებია სარავაკი, ჯოჰორი და პაჰანგი).

მთლიანი შიდა პროდუქტის მიხედვით, სელანგორს უდიდესი ეკონომიკა აქვს მალაიზიის შტატებს შორის. 2015 წელს შტატის მშპ 239.968 მილიარდ მალაიზიურ რინგიტს გაუტოლდა, რაც ქვეყნის მთლიანი მშპ-ის 22.6%-ს შეადგენს. სელანგორის მალაიზიის ყველაზე განვითარებული შტატია, აქვს კარგი ინფრასტრუქტურა, მაგისტრალები და ტრანსპორტი. შტატი პირველ ადგილზეა მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით. სელანგორს ქვეყნის მასშტაბით სიღარიბის ყველაზე დაბალი მაჩვენებელი აქვს.

ეტიმოლოგია
სელანგორის სახელწოდების წარმოშობა გაურკვეველია. ერთ-ერთი ვერსიით, შტატის სახელწოდება მალაიური სიტყვიდან, ლანგაუ, მომდინარეობს, რაც დიდ ბუზს ნიშნავს. ამ სახეობის ბუზები შტატის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, მდინარე სელანგორის (სუნგაი სელანგორი) მარშებში ბინადრობენ. გადმოცემის თანახმად, პორტუგალიელების მიერ მალაკის აღების შემდეგ, მალაკიდან გაქცეულმა მეომარმა ამ ადგილებში ერთ-ერთი ხის ქვეშ შეისვენა. მეომარი ბუზებმა შეაწუხეს, რის შემდეგაცც მან ამ ტერიტორიის გამოკვლევა გადაწყვიტა. მეომარს ერთი ადგილი მოეწონა, დასასახლებლად შეარჩია და სატუ (სე) ლანგაუ უწოდა, რაც „დიდ ბუზს“ ნიშნავს.

გეოგრაფია
სელანგორი ნახევარკუნძულის მალაიზიის დასავლეთ სანაპიროზე, მალაკის სრუტის გასწვრივ მდებარეობს. მოსახლეობის დიდი ნაწილი კლანგის ხეობაშია კონცენტრირებული. სელანგორის ფართობი დაახლოებით 8 000 კმ²-ია, ნახევარკუნძულის მალაიზიის დასავლეთ სანაპიროზე, მალაკის ჩრდილოეთითაა გადაჭიმული. სელანგორი მალაიზის ორ ფედერალურ ტერიტორიას: კუალა-ლუმპურსა და პუტრაჯაიას აკრავს გარს. ჩრდილოეთიდან პერაკისგან მდინარე ბერნამი გამოყოფს, ხოლო სამხრეთით მდინარე სეპანგი ― ნეგერი-სემბილანისგან. აღმოსავლეთით ტიტივანგსის მთები მდებარეობს, ხოლო დასავლეთით ― მალაკის სრუტე. სელანგორის გულში მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქი კუალა-ლუმპური, რომელიც წარსულში სელანგორის ტერიტორია იყო, თუმცა მოგვიანებით ფედერალური ტერიტორიის სახით ჩამოყალიბდა.

სელანგორის შემადგენლობაში 9 რაიონი შედის, მათ შორის: საბაკ-ბერნამი, კუალა-სელანგორი, ჰულუ-სელანგორი, პეტალინგ-ჯაია, კლანგი, კუალა-ლანგატი, ჰულუ-ლანგატი და სეპანგი.

კლიმატი
დემოგრაფია
სელანგორი მალაიზიის მასშტაბით პირველ ადგილზეა მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით. შტატის ტერიტორიაზე მდებარეობს უდიდესი კონურბაცია, კლანგის ხეობა. მალაიზიის ნახევარკუნძულის ცენტრში სელანგორის გეოგრაფიულმა მდებარეობამ სახელმწიფოს სწრაფ განვითარებას, მალაიზიის სატრანსპორტო და სამრეწველო კერად ჩამოყალიბებას შეუწყო ხელი, რასაც სამუშაო ადგილების შექმნა მოჰყვა და სხვა შტატებიდან და აზიის სხვა სახელმწიფოებიდან, განსაკუთრებით, ინდონეზიიდან, ფილიპინებიდან, ვიეტნამიდან, მიანმარიდან, ბანგლადეშიდან, ინდოეთიდან, პაკისტანიდან და ჩინეთიდან მიგრანტები მიიზიდა.

ბოლო ათწლეულებში სელანგორის მოსახლეობა მნიშვნელოვნად გაიზარდა, მეტწილად კლანგის ველის განვითარების გამო. 1980 წელს სელანგორის მოსახლეობა 1 426 250 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო 2000 წლისთვის 3 941 316 ადამიანამდე გაიზარდა, ხოლო 2010 წელს 5 482 141 ადამიანს მიაღწია. 2015 წლის მონაცემებით, შტატის მოსახლეობა 5 874 100 ადამიანს შეადგენს.

რელიგია
2020 წლის აღწერის მიხედვით, სელანგორის მოსახლეობი 61.1 % ― მუსლიმია, 21.5 % ― ბუდისტი, 10.3 % ― ინდუისტი, 5.0 % ― ქრისტიანი/კათოლიკე, 1 % ― კონფესიებს არ მიაკუთვნებს თავს, 0.5 % ― ტაოიზმის ან ჩინური რელიგიის მიმდევარია, 0.4 % ― სხვა რელიგიების, ხოლო 0.4 % ― არ არის რელიგიური. მალაიზიის კონსიტუციის თანახმად, ყველა მალაიელი აუცილებლად მუსლიმი უნდა იყოს.