ალისა ფრეინდლიხი

ალისა ფრეინდლიხი (; დ. 8 დეკემბერი, 1934, ლენინგრადი, სსრკ) — საბჭოთა და რუსი თეატრისა და კინოს მსახიობი, სიმღერების შემსრულებელი; სსრკ სახალხო არტისტი (1981). კ. ს. სტანისლავსკის სახელობის რუსეთის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1976), რუსეთის ფედერაციის სამი სახელმწიფო პრემიის (1996, 2001, 2008) და რუსეთის ფედერაციის მთავრობის პრემიის (2010) მფლობელი. 1983 წლიდან — რუსეთის გ. ა. ტოვსტონოგოვის სახელობის სახელმწიფო აკადემიური დრამატული დიდი თეატრის ერთ-ერთი წამყვანი მსახიობი.

ალისა ფრეინდლიხის მონაწილეობით ფილმები შედიოდა ეროვნული კინოს „ოქროს ფონდში“. ყველაზე ცნობილია კინოფილმებით: „ჭილის ქუდი“ (1974), „ანა და კომანდორი“ (1974), „აგონია“ (1975), „სამსახურებრივი რომანი" (1977), „დ'არტანიანი და სამი მუშკეტერი“ (1978), „სტალკერი“ (1979), „სასტიკი რომანსი“ (1984) და სხვა. ქართველმა მაყურებელმა ის უფრო კარგად 1973 წლის ფილმიდან „ვერის უბნის მელოდიები“ გაიცნო, სადაც ცეკვის მასწავლებლის როლს ასრულებდა.

ბიოგრაფია
დაბადება და ადრეული წლები
მომავალი მსახიობის დედა ახალგაზრდობაში ფსკოვში ცხოვრობდა, სადაც მონაწილეობდა სამოყვარულო სპექტაკლებში. მამა და ბებია დაჟინებით მოითხოვდნენ „ალისას“ და ამბობდნენ, რომ „ნატალია ბრუნოს ასული ფრეინდლიხი“ უცნაურად ჟღერდა.

ალისამ ჯერ კიდევ ბავშვობაში დაიწყო მხატვრული უნარების გამოვლენა. სამი წლის ასაკში მან ნახა დეიდისა და მისი მეუღლის გამოსაშვები სპექტაკლები, რომლებმაც მაშინ კონსერვატორია დაამთავრეს. მამა თავისი თეატრის მსახიობებთან ერთად გაემგზავრა ტაშკენტში, გოგონა კი დედასთან დარჩა. ასეთი რთული პირობების გამო, სწავლა ვერ ხერხდებოდა: მასწავლებელი საგაკვეთილო თემის ნაცვლად საუბრობდა ყველაფერზე, რაც მაშინ ბლოკადისთვის იყო საჭირო.

მოგვიანებით, 2014 წელს, ალისა ფრეინდლიხმა ერთ-ერთი მთავარი როლი შეასრულა მინი-სერიალში „მარტას ხაზი“, რომელიც მიეძღვნა ბლოკადაში მოქცეული ლენინგრადის მოვლენებს.

ომის შემდგომი ბავშვობა და ინსტიტუტში ჩაბარება
ესტონეთის დედაქალაქში ალისა სწავლობდა საშუალო სკოლის მე-3-მე5 კლასებში.

მალე ალისამ საბუთები შეიტანა ა. ოსტროვსკის სახ. ლენინგრადის თეატრალურ ინსტიტუტში. მარია პრიზვან-სოკოლოვა და მისი მეუღლე პავლე ვაისბრემი გულშემატკივრობდნენ მას ჩაბარებისას. ისინი ყოველ საღამოს გოგონას თავის სახლში ელოდებოდნენ. ალისამ წარმატებით ჩააბარა მისაღები გამოცდები ნ გოგოლის პოემა „მკვდარი სულებიდან“ ნაწყვეტის წაკითხვით და რომანსის „ნუ მსაყვედურობ, ძვირფასო“ შესრულებით. შემდეგ გათხოვდა თავის „სტუდენტობის სიყვარულზე“, თანაკურსელ — ვლადიმერ კარასევზე. თუმცა, ალისამ ამ როლებამდე დაიწყო ყველაზე მცირედან — გარდასახვა ბიჭებსა და ხულიგნებში.

საერთო ჯამში, თეატრში მუშაობის დროს ფრეინდლიხმა ათზე მეტი როლი შეასრულა; ამ პერიოდსვე ეკუთვნის მისი ნამუშევრები ფილმებში: „ქალაქი ანთებს ცეცხლს“ და „ამბავი ახალდაქორწინებულებზე“. 1950-იანი წლების ბოლოს იგი შეხვდა თეატრის რეჟისორს იგორ ვლადიმიროვს, რომელიც თეატრში მიიწვიეს სპექტაკლის — „სიყვარულის დრო“ დასადგმელად. ეს შეხვედრა დაამახსოვრდა ალისას და 1961 წელს, როდესაც ვლადიმიროვი ხელმძღვანელობდა ლენინგრადის ლენსოვეტის სახელობის აკადემიურ თეატრს, იქ გადავიდა.

ლენსოვეტის სახელობის თეატრი და შემოქმედებითი კავშირი იგორ ვლადიმიროვთან
ფრეინდლიხი პირველად შეხვდა კინორეჟისორ ელდარ რიაზანოვს, რომელიც ემზადებოდა კინოკომედია „ჰუსარული ბალადის“ გადასაღებად. რიაზანოვის თქმით, ფრეინდლიხმა სინჯები უბრალოდ ბრწყინვალედ გაიარა, მაგრამ მსახიობი ძალიან ქალური იყო და ფილმის გმირს, როგორც მოგეხსენებათ, უნდა განესახიერებინა მამაკაცი. არა მხოლოდ დგამდა მისთვის სპექტაკლებს, არამედ საერთოდ რეპერტუარის არჩევისას, ითვალისწინებდა მისი მთავარი მსახიობის ინდივიდუალობას (1960 1990-იან წლებში ეს ძირითადად მელოდრამები იყო). 1979 წელს ალისა ფრეინდლიხმა თქვა: „იგორ ვლადიმეროვი ჩემი ნამდვილი მასწავლებელია ხელოვნებაში, მზრუნველი და მკაცრი მასწავლებელი, ჩემი ნამდვილი მეგობარი. თეატრში ჩემი ყველა მიღწევა მხოლოდ მისი დამსახურებაა. მე ვერ წარმომიდგენია მსახიობი ფრეინდლიხი რეჟისორ ვლადიმიროვის გარეშე. ამაზე ფიქრისაც კი მეშინია. შევძლებ ახლა სხვა თეატრში მუშაობას? არ ვიცი“. მასზე 16 წლით უფროსი ვლადიმიროვთან მიჯაჭვულობამ გამოიწვია ფრეინდლიხის მეორე ქორწინება — 1960-იანი წლების დასაწყისში ისინი დაქორწინდნენ

ფრეინდლიხს კინოში თითქმის არ იწვევდნენ ცალკე შეიძლება აღინიშნოს 1960-იანი წლების მხოლოდ ერთი როლი — „კბილის ექიმის თავგადასავალი“ (1965), ელემ კლიმოვის კომედია, რომლის გადასაღებ მოედანზე ფრეინდლიხი პირველად შეხვდა მსახიობ ანდრეი მიაგკოვს. მოგვიანებით ისინი ერთად ითამაშებენ „სამსახურებრივ რომანში“.

ქალიშვილის დაბადება და პირველი მთავარი როლები
მომდევნო წელს ალისა ფრეინდლიხს შეეძინა ქალიშვილი ვარვარა. გოგონას დაბადებაზე ყველაზე მეტად მსახიობის დედა, ქსენია ოცნებობდა.

აღსანიშნავია, რომ იმ წელს ალისა ფრეინდლიხმა კვლავ ვერ მოახერხა ეთამაშა ელდარ რიაზანოვის ახალ კომედიაში „ბედის ირონია, ანუ გაამოთ!“ ამის საფუძველი შემდეგი იყო: რიაზანოვმა და ემილ ბრაგინსკიმ დაწერეს ამავე სახელწოდების პიესა და გადასცეს ლენსოვეტის თეატრს იმ პირობით, რომ მთავარ როლს — ნადია შეველიოვას თეატრის წამყვანი მსახიობი ალისა ფრეინდლიხი შეასრულებდა. მოულოდნელად გაახსენდა პიესა „თანამშრომლები“, რომელიც მან ექვსი წლის წინ ბრაგინსკისთან ერთად დაწერა. ალისა ფრეინდლიხმა თქვა, რომ ფილმი არ უნახავს და და არც ნახავს, რადგან „მას ძალიან გაუჭირდება ამ სიუჟეტში ახალი აღმოჩენების მიღება და შეგუება.“ ანატოლი სოლონიცინმა მსახიობს მიენიჭა სსრკ სახალხო არტისტის წოდება და მალევე დაშორდა მეუღლეს — იგორ ვლადიმიროვს. ასევე გაჩნდა მოსაზრება, რომ თეატრის შეცვლილი რეპერტუარი და „ხმამაღალი და ხმაურიანი“ პიესების დომინირება არ შეესაბამებოდა ალისას ნიჭს, რომელიც ყველაზე დამაჯერებლად ასრულებდა კამერულ როლებს. ყოფილ ქმართან კიდევ ორი წლის მუშაობის შემდეგ, 1983 წელს ალისამ დატოვა ლენსოვეტის თეატრის დასი და გადავიდა მ. გორკის სახელობის ლენინგრადის აკადემიურ დიდ დრამატულ თეატრში. რომელიც იმ დროს ლენსოვეტის თეატრის მსახიობი იყო. თუმცა მისი მთავარი მოწოდება ფერწერა იყო — ის თვითნასწავლი მხატვარი იყო. მათ შორის რომანი სწრაფად განვითარდა და ფრეინდლიხი მესამედ დაქორწინდა.) თავად ფრეინდლიხმა განქორწინების მიზეზი ასე ახსნა: „რადგან იურის არაფერი დაუმთავრებია, მას უამრავი პრობლემა შეექმნა, თუმცა ძალიან ნიჭიერი ადამიანია. და ის ფაქტი, რომ ჩემთან ყოველთვის ყველაფერი რიგზე იყო და მასთან ყოველთვის ყველაფერი არასწორი იყო, ჩვენს ურთიერთობაზე დიდ გავლენას ახდენდა. როცა მივხვდით, რომ იმაზე მეტი სტრესი იყო, ვიდრე ადამიანს შეუძლია გაუძლოს, ძალიან მეგობრულად დავშორდით…“ საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ ფრეინდლიხი ძლივს მიიწვიეს კინოში.

„ზემო მასლოვკაზე“ — ასე ერქვა 2004 წლის ფილმს, რომელშიც ალისამ ითამაშა კინოში 10 წლიანი შესვენების შემდეგ. მისი პარტნიორი გადასაღებ მოედანზე იყო ახალგაზრდა მსახიობი ევგენი მირონოვი. ფრეინდლიხის პერსონაჟია 87 წლის მოქანდაკე ანა ბორისის ასული, რომელიც ცხოვრობს თავის ძველ სახელოსნოში.

ფრეინდლიხი აგრძელებს ფილმებში მსახიობობას და მშობლიურ თეატრში თამაშს. მსახიობის მონაწილეობით უახლესი პროექტებიდან გამოირჩევა „ერთნახევარი ოთახი, ან სენტიმენტალური მოგზაურობა სამშობლოში“ — სურათი, რომელმაც მოიგო ნიკას პრემია. ფრეინდლიხმა მიიღო უჩვეულო როლი — პოეტი იოსიფ ბროდსკის დედა. თავად მსახიობის თქმით, იგი არ იცნობდა ბროდსკის, მაგრამ ძალიან უყვარს მისი ლექსები.

2019 წლის აპრილში ფრეინდლიხმა ივან ვირიპაევის პიესაზე დაფუძნებული სპექტაკლის — „მღელვარების“ პრემიერაში მთავარი როლი შეასრულა, რომელიც დრამატურგმა სპეციალურად მსახიობისთვის დაწერა. ახალი როლით მხატვარმა დიდ დრამატულ თეატრში მუშაობის 35 წლის იუბილე აღნიშნა.

პირადი ცხოვრება
ალისა ფრეინდლიხი სამჯერ დაქორწინდა.

პირველი ქმარი: სტუდენტობისას თანაკურსელი ვლადიმერ კარასევი (1956-1957);
მეორე ქმარი: თეატრის რეჟისორი და მსახიობი იგორ ვლადიმიროვი (1964-1981);
ქალიშვილი — ვარვარა ვლადიმეროვა (დ. 1968), მსახიობი
შვილიშვილი — ნიკიტა ვლადიმეროვი (დ. 1990), კინოპროდიუსერი
შვილიშვილი — ანა მიშინსკაია (ტარასოვა) (დ. 1994)
შვილთაშვილები — სოფია და იური
მესამე ქმარი: მსახიობი და მხატვარი იური სოლოვეი (1983-1990).

ფრეინდლიხს არაერთხელ უთქვამს, რომ კეთილგანწყობილია რუსეთის პრეზიდენტის ვლადიმერ პუტინის მიმართ. 2009 წელს მათ ერთად გაუშვეს კირილ ლავროვის სახელობის ტანკერი, ხოლო სამი წლის შემდეგ მსახიობმა ითამაშა პუტინის მხარდამჭერ საარჩევნო კამპანიის ვიდეოში, რამაც მაშინვე გამოიწვია ფართო საზოგადოების პროტესტი და ოპოზიციის უკმაყოფილება.

2011 წელს ფრეინდლიხს გაუკეთდა კუჭის ოპერაცია, რაც დაკავშირებული იყო წლების განმავლობაში მოწევით გამოწვეულ შედეგებთან. ფრეინდლიხის თქმით, მან მოწევა დაიწყო 36 წლის ასაკში — დედის გარდაცვალებისთანავე.

თეატრი
ალისა ფრეინდლიხის ცხოვრებაში ცენტრალური ადგილი უკავია თეატრს, რომელში მოღვაწეობაც მან 23 წლის ასაკში დაიწყო. ბავშვობიდან მამამისის მონაწილეობით სპექტაკლების ყურებისას იცოდა, რომ მსახიობი გახდებოდა.

თანამედროვე თეატრის რეჟისორებს შორის ფრეინდლიხს მოსწონს რომან ვიქტიუკი, რომელთანაც ერთად იმუშავა რამდენიმე სპექტაკლზე. მაგრამ მსახიობი ნამდვილად გაოგნებული იყო რობერტ სტურუას დადგმული სპექტაკლებით: „რიჩარდ “ და „კავკასიური ცარცის წრე“. ალისა ფრეინდლიხამდე მარია ბაბანოვამ იგივე როლი შეასრულა რევოლუციის თეატრში.

ერთ-ერთი სპექტაკლი, სადაც ალისამ უმნიშვნელო როლი შეასრულა, ბოროტი დამთხვევით, იყო რეჟისორ ილია ოლშვანგერის „დაბადებულები ლენინგრადში“ ოლგა ბერგგოლცის ამავე სახელწოდების პიესის მიხედვით.

1966 წელს, როდესაც იგორ ვლადიმიროვმა დადგა „სამგროშიანი ოპერა“, ახალგაზრდა პოლის როლისთვის განიხილავდა ალისა ფრეინდლიხს, რომელიც ზუსტად იმ ასაკში იყო. ამის მიუხედავად, ფრეინდლიხი თამაშობდა მოხუც მისის სელია პიჩემს, რომელიც ლაპარაკობდა ჩახლეჩილი, დაძაბული ხმით. გაზეთ „საღამოს კრასნოდარ“-თან ინტერვიუში ფრეინდლიხმა თქვა, რომ ბიჭუნას როლი მან ერთი ამოსუნთქვით შეასრულა და დღემდე თავის თეატრალურ კარიერაში ყველაზე სიმპათიურად მიიჩნევს.

1973 წელს გადაიღეს ფილმი „ალისა ფრეინდლიხი. რჩეული", რომელიც აგებულია როგორც მსახიობის გახსენება ლენსოვეტის თეატრში მისი როლების შესახებ — „ტანია“, „ბიჭუნა და კარლსონი, რომელიც ცხოვრობს სახურავზე“, „ჭირვეული ცოლის მორჯულება“, „დანაშაული და სასჯელი“, „ვარშავის მელოდია“ და სხვა.

დიდი დრამატული თეატრი: 1983 წლიდან
ჯერ კიდევ 1979 წელს ფრეინდლიხმა განაცხადა, რომ აბსოლუტურად ვერ წარმოიდგენდა თავს დიდ დრამატულ თეატრში რეჟისორ ვლადიმიროვის გარეშე. ოთხი წლის შემდეგ, მსახიობს ჯერ კიდევ მოუწია აკადემიური თეატრის დატოვება და დრამატულში წასვლა. 1990-იან წლებში იგი მიიწვიეს მისი ყოფილი სამუშაო ადგილის იუბილეზე, სადაც მან ღონისძიების პირველი ნახევარი გაატარა დარბაზში და ფინალამდე ვიღაცამ მაინც გაიყვანა იგი სცენაზე, სადაც ატირდა და თან სცენას კოცნიდა.

მას კოლექტივში შესასვლელად ტოვსტონოგოვი კარგა ხანს ვერ პოულობდა თავის ჯგუფში საჭირო პერსონაჟს და ბოლოს მთავარი როლი ალისა ფრეინდლიხს შესთავაზა.

მსახიობი ისევ ოცნებობს ბულგაკოვის მარგარიტას როლზე, მაგრამ მას ესმის, რომ მისი ასაკი იგივე არ არის და „რომანი იმდენად მრავალმხრივია, რომ მაშინაც კი, როდესაც შესაძლებელი გახდა მისი დადგმა თეატრში, რამდენიმე ადამიანმა მოახერხა სერიოზული წარმატების მიღწევა“. ის ასევე ნანობს, რომ ძალიან ცოტას თამაშობდა დოსტოევსკის მიხედვით დადგმულ სპექტაკლებში, რომელიც, მისი თქმით, მისი ერთ-ერთი საყვარელი ავტორია.

კრიტიკა და აღიარება
ალისა ფრეინდლიხი ძირითადად თეატრის მსახიობია. დღემდე, როცა მას მთელ ყოფილ საბჭოთა კავშირში იცნობენ, მას ყველანაირი ეპითეტით აჯილდოებენ: „გამოჩენილიდან“ „დიდებულამდე“, კრიტიკოსებმა აღნიშნეს მისი დახვეწილობა, სიღრმე და ინტელექტი. 2012 წლის მონაცემებით, ფრეინდლიხს აქვს 16 ეროვნული და სახელმწიფო ჯილდო, ასევე 5 ორდენი. მსახიობი დიდი ხნის განმავლობაში მიდიოდა ასეთ აღიარებამდე, თავიდან ასრულებდა ეპიზოდურ როლებს ფილმებში და ბიჭებს თეატრალურ სპექტაკლებში.

პრესაში ფრეინდლიხის პირველი ხსენება 1957 წლით თარიღდება — იმ წელს, როდესაც მსახიობმა დაამთავრა ინსტიტუტი . ყოველკვირეულ „თეატრალურ ლენინგრადში“ თ. სლავინამ აღნიშნა, რომ კოტიას სახე სპექტაკლიდან „იკაშკაშეთ, ვარსკვლავებო!“ ი. მიკიტენკოს პიესის მიხედვით ყველას ახსოვდა, ვინც სპექტაკლი ნახა. კინოში კი, პირიქით, მსახიობს დიდი ხნის განმავლობაში არ იღებდნენ მთავარ როლებზე ერთი მარტივი მიზეზის გამო: არ იყო ლამაზი, როგორც „დიდი ჩინოვნიკები“ თვლიდნენ.

დრამატულ თეატრში გადასვლის შემდეგ, ფრეინდლიხი ადვილად შერწყა დასს და იპოვა საერთო ენა მის ლიდერთან, რომელმაც, მისივე სიტყვებით, „თითქმის პირველივე წუთიდან იგრძნო, თითქოს ისინი ერთად მუშაობდნენ ოცდაათი წლის განმავლობაში“. დღეს ალისა ფრეინდლიხი პეტერბურგის სცენის პირველი ლედია, რომელსაც ვინ აღარ უთამაშია მთელი თავისი ხანგრძლივი და ნაყოფიერი კარიერის განმავლობაში.

ჯილდოები და აღიარება
1965 — რსფსრ დამსახურებული არტისტი
1971 — რსფსრ სახალხო არტისტი
1976 — სტანისლავსკის სახელობის სახელმწიფო პრემია
1981 — სსრკ სახალხო არტისტი
1986 — შრომის წითელი დროშის ორდენი
2001 — თეატრალური პრემია „ოქროს ნიღაბი“
2001 — სანკტ-პეტერბურგის საპატიო მოქალაქე
2017 — რუსეთის კინოპრემია „თეთრი სპილო“
2018 — რუსეთის ნაციონალური კინოპრემია „ოროს არწივი“

ფილმოგრაფია