ენ-არბორი

ენ-არბორი, ან-არბორი — ქალაქი აშშ-ში, მიჩიგანის შტატში. მოსახლეობა 2000 წლის მონაცემებით 114 110 ადამიანს შეადგენს და სიდიდით შტატის მეშვიდე ქალაქის წარმოადგენს. მაცხოვრებლების 32% სტუდენტია.

ენ-არბორში მდებარეობს მიჩიგანის უნივერსიტეტის მთავარი კამპუსი, რომელიც აქ დეტროიტიდან 1837 წელს გადაიტანეს. ქალაქში განლაგებულია დეტროიტის ობსერვატორია და მიჩიგანის უნივერსიტეტის სამხატვრო მუზეუმი.

ისტორია
ქალაქი ენ-არბორი დაარსდა 1824 წელს, მიწის სპეკულანტების, ჯონ ალენისა და ელიშ რემზის მიერ. მათ 640 აკრი (260 ჰექტარი) მუხის ტყე სახელმწიფოსგან შეიძინეს 800 დოლარად. 1824 წლის 25 მაისს დაარეგისტრირეს მიწის ნაკვეთი, სახელად , დიდი ალბათობით საკუთარი ცოლების პატივსაცემად, რომლებსაც ენი ერქვათ.

ენ-არბორი 1827 წელს გახდა დასახლებული პუნქტი, რომელიც 1831 წელს გადაკეთდა სასოფლო დასახლებად. ქალაქი შეიცავდა თექვსმეტ ჰექტარ აუთვისებელ მიწას. ენ-არბორმა მიჩიგანის უნივერსიტეტისაგან მიიღო შეთავაზება და 1837 წელს ის ამ ტერიტორიაზე გადავიდა.

მიჩიგანის უნივერსიტეტის გადასვლის შემდეგ, მისი ისტორია უნივერსიტეტისას შეერწყა. ქალაქი რეგიონალური სატრანსპორტო ცენტრი გახდა 1839 წელს, მიჩიგანის ცენტრალური სარკინიგზო გზის გახსნის შემდეგ.

1960-1970 წლებში ითვლებოდა ლიბერალური პოლიტიკის მნიშვნელოვან ცენტრად. ასევე ცნობილი იყო, როგორც მემარცხენე საქმიანობის ცენტრი; გამოირჩეოდა სამოქალაქო უფლებების, ვიეტნამის ომის წინააღმდეგ მიმართული, ასევე, სტუდენტური მოძრაობებით.

ეკონომიკა
ენ-არბორში მდებარეობს სატვირთო და ლოჯისტიკური კომპანია --ის სათავო ოფისი. ქალაქში ასევე მდებარეობს საერთაშორისო ფასტფუდის რესტორნების ქსელი ’ -ის (დომინოს პიცა) სათავო ოფისი.

გეოგრაფია და პეიზაჟი
აშშ-ის მოსახლეობის აღწერის ბიუროს თანახმად, ქალაქის სრული ფართობი შეადგენს 72 კმ²-ს, რომლიდანაც 1,8 კმ² (2,43 %) უჭირავს წყლის ზედაპირს (უმეტესად მდინარე ჰურონი). ქალაქი მდებარეობს დეტროიტიდან დაახლოებით 56 კმ-ით დასავლეთით. ენ-არბორის მდებარეობა ხელსაყრელია სოფლის მეურნეობისა და ხილის გაშენებისთვის. მდინარე ჰურონის გარშემო არსებული ლანდშაფტი დაფარულია ბორცვებითა და ხეობებით. ბორცვების სიმაღლე მდინარის გასწვრივ, დასავლეთით, 230-დან 300 მეტრამდე აღწევს. მთლიანობაში, დასავლეთი და ცენტრალური, ასევე ჩრდილო-დასავლეთით არსებული ქალაქის უბნები, წარმოადგენს უმაღლეს ადგილებს, სადაც ასევე მდებარეობს მიჩიგანის უნივერსიტეტის ჩრდილოეთი კორპუსი. აეროპორტი მდებარეობს ქალაქის სამხრეთით, 256 მეტრის სიმაღლეზე. ყველაზე დაბალი ადგილები კი მდინარის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს.

დაძმობილებული ქალაქები
ბელიზი, ბელიზი
დეკარი, სენეგალი
პიტერბორო, კანადა
რემედიოსი, კუბა
ტიუბინგენი, გერმანია
ჰიკონე, იაპონია
ჰუიგალპა, ნიკარაგუა

გამომცემლობა „არდისი“
1971-2002 წლებში ქალაქში მუშაობდა გამომცემლობა „არდის ფაბლიშინგი“, რომელიც ორიენტირებული იყო რუსული ლიტერატურის გამოცემაზე, მშობლიურ და ინგლისურ ენებზე. გამომცემლობამ დიდი როლი ითამაშა რუსული ლიტერატურის განვითარებაში, რაც სსრკ-ის პერიოდში შეზღუდული იყო. „არდისის“ მიერ გამოცემულმა წიგნებმა ხელი შეუწყო აშშ-ში რუსული ლიტერატურის შესახებ ცნობიერების ამაღლებას.

ცნობილი მაცხოვრებლები
კურტ ვენერი — მხატვარი, ცნობილი მონუმენტური და ქუჩის მხატვრობით, რისთვისაც იყენებს ცარცსა და პროექციას, რომლის სახელია ანამორფოზი.
ლოურელ ჰალო — ამერიკელი მომღერალი და მუსიკოსი, ცნობილი სასცენო სახელით ლოურელ ჰალო და კინგ ფელიქსი.
იგი პოპი — ამერიკელი როკ-მომღერალი, მუსიკოსი და მსახიობი, ჯგუფის -ის ლიდერი.
ბობ ჩაპიუსი — ამერიკელი ფეხუბრთელი, ამერიკული ფეხბურთის „ვარსკვლავი“.
დევიდ ზინი — მხატვარი, ქუჩის მხატვრობა, ილუსტრაცია.

იოსებ ბროდსკი ენ-არბორში
ნობელის პრემიის ლაურეატი, პოეტი, იოსებ ბროდსკი, 1972 წლის ივლისში გადავიდა ენ-არბორში. მიჩიგანის უნივერსიტეტში მიიღო მოწვეული პოეტის სტატუსი. 1980 წლამდე ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობასაც.