iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნან-მადოლი

ნან-მადოლი  — ისტორიამდელი პერიოდის ქალაქის ნანგრევები მიკრონეზიის ფედერაციული შტატების ერთ-ერთ ხელოვნურ კუნძულზე. არქიპელაგის საერთო ფართობია 79 ჰა, შედგება 92 კუნძულისაგან, რომლებიც ერთმანეთთან ხელოვნური არხებითაა დაკავშირებული. ქალაქი ასევე ცნობილია „მიკრონეზიის ვენეციის“ ან „წყნარი ოკეანის ვენეციის“ სახელით. მდებარეობს კუნძულ ტემვენის ახლოს, კუნძულ პონპეის სამხრეთ-აღმოსავლეთით.

1500 წლამდე ნან-მანდოლი იყო მმართველი დინასტიის საუდელერების დედაქალაქი. ნან-მადოლის მეგალითური კულტურა უნიკალურია, ერთადერთი მისი მსგავსია ქალაქ ლელუს ნანგრევები, რომელიც მდებარეობს 550 კმ-ით დაშორებულ მეზობელ კუნძულ კუსაიეზე.

ისტორია
ნან-მანდოლის კომპლექსმა თანამედროვე სახე მიიღო დაახლოებით 1285-1485 წლებს შორის, საუდელერების მმართველობის პერიოდში. საუდელერების აღზევების დროს მიკრონეზიელებმა დაიწყეს დასახლება კუნძულზე და დაიწყეს სხვადასხვა ნაგებობების აშენება. დაახლოებით 1500 წლისათვის მმართველი დინასტიის წარმომადგენლები აღნიშნული ტერიტორიებიდან გააძევეს. რა იყო ამის მიზეზი, უცნობია. ერთ-ერთი ვერსიით, ნან-მადოლი დაიპყრეს მეზობელი კუნძულის, კუსაიეს წარმომადგენლებმა.

1529 წელს ესპანელმა ზღვაოსანმა ალვარო დე საავედრამ აღმოაჩინა არქიპელაგი, რომელსაც მოგვიანებით უწოდეს კაროლინის კუნძულები. შემდეგ კუნძულებზე გამოჩნდნენ ამერიკელები და ევროპელებიც, რომლებმაც აღმოაჩინეს სრულიად დაცლილი ქალაქი. თუმცა ადგილობრივებს სჯერათ, რომ აქ დღესაც ცხოვრობენ სულები.

განადგურებული ქალაქის ქვები წყლის ქვეშაა მოქცეული და დაფარულია მარჯნის სქელი ფენით. ნაგებობები სანაპიროსთან მდებარეობს ზღვის ზედაპირიდან 20 მეტრის სიღრმეში. როგორც ცნობილია შუა საუკუნეებში ზღვის დონე დაბალი იყო 1-1,5 მეტრით, რაც გვაძლევს საშუალებას ვივარაუდოთ, რომ საუდელერების დინასტიამ გამოიყენა მანამდე არსებული ძველი შენობის ფუნდამენტი.

მშენებლობის ტექნოლოგია
მცირე კუნძულების ფუნდამენტი არის მარჯნის რიფები. მათზეა აგებული ბაზალტის მასიური ქვები, რომლებსაც პრიზმის ფორმა აქვთ. ქალაქის ასაშენებლად გამოყენებულია ათასობით მსგავსი მეგალითი, რომელთაგანაც ზოგიერთი ხუთი მეტრის სიგრძისაა და იწონის ხუთ ტონაზე მეტს. ერთ-ერთი ქვა, რომელიც საძირკველშია ჩაშენებული, სპეციალისტების შეფასებით, 50 ტონას უნდა იწონიდეს.

მნიშვნელობა
არსებული ნიშნების მიხედვით შეიძლება დავასკვნათ, რომ ქალაქი მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა ადგილობრივი მოსახლეობის როგორც კულტურულ, ასევე რელიგიურ ცხოვრებაში. კომპლექსის ტერიტორიაზე აღმოჩენლია ოთხი მავზოლეუმი, რომელიც კარგადაა შემონახული დღევანდელ დღემდე. გარდა ამისა, შესაძლებელია საკულტო ტაძრების, სასაფლაოების, საზოგადოებრივი შენობებისა და საპატიმროების იდენტიფიცირება.

ქალაქ ლელუსთან ერთად 2012 წლიდან წარდგენილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების საცდელ სიაში. 2016 წლის 15 ივლისს კი მხოლოდ ნან-მადოლი შეიტანეს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
გაიუს კეისარი

გაიუს იულიუს კეისარი (დ. ძვ. წ. 20 — გ. 21 თებერვალი, 4), უმეტესად ცნობილია, როგორც გაიუს კეისარი ან კაიუს კეისარი — მარკუს ვიფსანიუს აგრიპასა და იულია უფროსის უფროსი ვაჟი. დაიბადა ძვ. წ. 20 წელს, 14 აგვისტოსა და 13 სექტემბერს შორის. თავდაპირველად, ერქვა გაიუს ვიფსანიუს აგრიპა, თუმცა, როდესაც იგი თავისმა პაპამ, დედის მხრიდან, იმპერატორმა ავგუსტუსმა იშვილა, რომელიც იულიუსის გვარის მატარებელი იყო, გაიუსის სახელი შეიცვალა და გახდა გაიუს იულიუს კეისარი.

მიუხედავად იმისა, რომ რომაული შვილად აყვანის პრაქტიკა კოგნომენ ვიფსანიანუსის გამოყენებასაც გულისხმობდა, არ არსებობს რაიმე ლიტერატურული ან მატერიალური მინიშნება იმის სამტკიცებლად, რომ ავგუსტუსის მიერ ნაშვილები აგრიპას ვაჟები მას იყენებდნენ.

ძვ. წ. 17 წელს გაიუსი თავის ძმასთან, ლუციუს კეისართან ერთად იშვილა პაპამ, დედის მხრიდან, იმპერატორმა ავგუსტუსმა, რომელმაც ორივე მათგანი თავის მემკვიდრეებად დაასახელა. ძვ. წ. 6 წელს რომის პლებსმა გაიუსის კონსულად არჩევის აგიტაცია დაიწყო, იმ ფაქტის მიუხედავად, რომ ეს უკანასკნელი მხოლოდ 14 წლის იყო და ჯერ არც ტოგა ვირილისს ატარებდა. კომპრომისის სახით, მიღწეულ იქნა შეთანხმება, რომელიც გაიუსს სენატში ჯდომის ნებას აძლევდა და ისიც განისაზღვრა, რომ ოცი წლის ასაკში კონსულიც გახდებოდა. სამი წლით უმცროსი ლუციუსიც მიიღებდა იგივე პატივს, როდესაც შესაბამისი ინტერვალი გაივლიდა. მათ პატივსაცემად აღმართეს ტაძრები და ქანდაკებები (როგორიცაა მეზონ კარე ნიმში). ძვ. წ. 1 წელს იგი არმიის მეთაურად დაინიშნა აღმოსავლეთში და 2 წელს ფრაატ -სთან სამშვიდობო ხელშეკრულებაც გააფორმა მდინარე ევფრატში მდებარე კუნძულზე. ახ. წ. 1 წელს, გაიუსი რომის კონსული გახდა ლუციუს ემილიუს პაულუსთან ერთად.

ძვ. წ. 1 წელს გაიუსი დაქორწინდა ლივილაზე, ნერონ კლავდიუს დრუზუსისა და ანტონია უმცროსის ქალიშვილზე. წყვილს შვილები არ ჰყოლია.

ლუციუსი მასილიაში გარდაიცვალა ახ. წ. 2 წელს. მისი კენოტაფი იქ მდებარეობს. გაიუსი ორი წლის შემდეგ, ლიკიაში მოკვდა 24 წლის ასაკში, სომხეთში წარმოებულ კამპანიაში დაჭრის შემდეგ.

იმპერატორის ფავორიტი მემკვიდრეების, ლუციუსისა და გაიუსის სიკვდილმა, ავგუსტუსს თავისი გერის, ტიბერიუსისა და შვილიშვილის, პოსტუმუს აგრიპას შვილად აყვანისა და მათი მემკვიდრეებად გამოცხადებისაკენ უბიძგა.

ტაციტუსი ვარაუდობს, რომ გაიუსის გარდაცვალებასთან ბინძური თამაში იყო დაკავშირებული და რომ მის სიკვდილში ავგუსტუსის ცოლის, ლივიას ხელი ერია. ამ უკანასკნელის შესაძლო მოტივი შეიძლება ყოფილიყო თავისი შვილის, ტიბერიუსისათვის ავგუსტუსის მემკვიდრედ გახდომაში ხელის შეწყობა.

1976 წლის სატელევიზიო სერიალში, მე, კლავდიუსი, გაიუსის როლი ერლ როდესმა შეასრულა.
ზემო უბანი (დუშეთის მუნიციპალიტეტი)

ზემოუბანი — სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტის (ლაფანაანთკარის ადმინისტრაციულ ერთეულში (მცხეთა-მთიანეთის მხარე).

მდებარეობს მდინარე აბანოსხევის (არაგვის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1160 მ-ზე, დუშეთიდან 20 კმ-ში. სოფლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით დგას შუა საუკუნეების წმ. გიორგის დარბაზული ეკლესია. კედლების ნაწილი დანგრეულია და მინაშენების მხოლოდ კვალი შეიმჩნევა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობს 8 კაცი.
ლუციუს ვიფსანიუს აგრიპა

ლუციუს ვიფსანიუს აგრიპა — რომაელი პოლიტიკოსისა და მხედართმთავრის, მარკუს ვიფსანიუს აგრიპას, სახელგანთქმული რომაელი ქალბატონის, ვიფსანია პოლასა და კიდევ ერთი ლუციუს ვიფსანიუს აგრიპას მამა.

ლუციუს ვიფსანიუს აგრიპას ოჯახი იტალიის სოფლებიდან იღებს სათავეს. ის ღარიბი და პლებეური წარმოშობისა იყო. ოჯახი მხედართა კლასს მიეკუთვნებოდა და სიმდიდრის დაგროვებაც შეძლო, თუმცა რომაული არისტოკრატიისათვის ის მაინც შეუმჩნეველი და უბრალო იყო. ლუციუსის ცხოვრების შესახებ ცოტა რამაა ცნობილი.

118 წელს იმპერატორმა ადრიანემ ააგო რომის პანთეონი, რომელმაც იმავე ადგილას მდგარი უფრო მცირე ზომის ტაძარი ჩაანაცვლა. ეს უკანასკნელი ლუციუსის ვაჟის, მარკუსის მიერ იყო აგებული თავისი მესამე კონსულობის ვადაში. ლუციუს ვიფსანიუსისა და მისი ვაჟის სახელები შენობაზეა ამოკვეთილი.
ვერნების ეკლესია

ვერნების ეკლესია — საუკუნის არქიტექტურული ძეგლი ხულოს მუნიციპალიტეტში, სოფელ ვერნებში. შემორჩენილია ნანგრევების სახით.

ძეგლი მდებარეობს სოფლის ცენტრში, შემაღლებულ ბორცვზე, რომელსაც „მადისძირს“ უწოდებენ. ოთხსაფეხურიან ცოკოლზე აღმართულ გეგმით სწორკუთხა ეკლესიას აფსიდი აღმოსავლეთით ჰქონდა, შესასვლელები კი — სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. გადამხური კამარა პილასტრებზე ამოყვანილ საბჯენ თაღებს ეყრდნობოდა. კედლები შიგნით და გარედან შემოსილი იყო სხვადასხვა ზომის სუფთად გათლილი კვადრებით. სტილისტურად ენათესავება სხალთის დიდ ტაძარს. ეკლესია დანგრეულია ოსმალეთის ბატონობის ხანაში. გადარჩენილია მხოლოდ საძირკველი, საფეხურებიანი ცოკოლი და კედლის წყობის რამდენიმე რიგი.

1898 წელს ეკლესიის ნანგრევებში აღმოჩნდა მოჩუქურთმებული ქვა, რომელიც შენობის კარის თავზე უნდა ყოფილიყო მოთავსებული. მასზე ამოკვეთილი ასომთავრული წარწერა პალეოგრაფიული თავისებურებებით - საუკუნეებით თარიღდება. იგი იხსენიებს აბუსერისძეთა საგვარეულოს წარმომადგენლებს — ერისთავთ-ერისთავებს გრიგოლს, აბუსერს, გიორგის, ბეშქენს და სხვ. (თ. ჟორდანიას წაკითხვით: [„ქ(რისტ)ე ად(იდე)ნ ე(რისთავთ) ე(რისთავ)ნი (გრიგოლ) და აბ(უ)ს(ე)რი და გ(იორგ)ი და (ბე)შქენი (ერთი სიტყვა არ იკითხება) ზ(ა)ქ(ა)რ(ია)“].

1977 წლის არქეოლოგიურმა გათხრებმა გამოავლინა სადა და მოჭიქული კერამიკის, ქვევრების ნამტვრევები, ბრინჯაოს ჯვარი — ჯვარცმული ქრისტეს გამოსახულებით, ბრინჯაოს ფირფიტა — ღვთისმშობლის გამოსახულებებით. მიკვლეულია აგრეთვე ბრინჯაოს ცულები და სხვა ნაკეთობანი.
მეიძის ინდუსტრიული რევოლუციის ძეგლები

მეიძის ინდუსტრიული რევოლუციის ძეგლები — ისტორიული ძეგლების დაჯგუფება, რომელმაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ბაკუმაცუსა და მეიძის ეპოქებში მიმდინარე იაპონიის ინდუსტრიალიზაციაში, წარმოადგენს იაპონიის ინდუსტრიული მემკვიდრეობის ნაწილს. 2009 წელს, ძეგლები ერთობლივად დასახელდნენ იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიის წევრობის კანდიდატად, , და 
კრიტერიუმების მიხედვით. საბოლოოდ, მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მათ 2015 წელს, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის 39-ე სესიაზე მიენიჭა.

სიაში შეტანილია ცხრა ტერიტორია, ოცდაათი ძეგლის შემადგენლობით:

(1) იამაგუტი: ჰაგი
ჰაგის პროტო-ინდუსტრიული ძეგლები და ტოკუგავას ეპოქის კულტურული გარემო; ჰაგი, იამაგუტის პრეფექტურა:

(2) კაგოსიმა: კაგოსიმა
სუსეიკანის პიონერული ქარხნის კომპლექსი; კაგოსიმა, კაგოსიმას პრეფექტურა:

(3) საგა: საგა
მიეცუს გემთსაშენი; საგა, საგას პრეფექტურა:

(4) ივატე: კამაისი
ჰასინოს რკინის მომპოვებელი და სადნობი ძეგლი; კამაისი, ივატეს პრეფექტურა:

(5) ნაგასაკი: ნაგასაკი
ნაგასაკის გემთსაშენი აღჭურვილობა, კუნძულები, სადაც ქვანახშირი მოიპოვება და დაკავშირებული ძეგლები; ნაგასაკი, ნაგასაკის პრეფექტურა:

(6) იამაგუტი: სიმონოსეკი
სიმონოსეკის საბრძოლო ძეგლი და საზღვაო შუქურა; სიმონოსეკი, იამაგუტის პრეფექტურა:

(7) ფუკუოკა: ომუტა; კუმამოტო: არაო, უკი
მიიკეს ქვანახშირის მაღაროები, რკინიგზები და პორტები; ომუტა, ფუკუოკას პრეფექტურა, არაო და უკი, კუმამოტოს პრეფექტურა:

(8) ფუკუოკა: კიტაკიუსიუ
იავატას ფოლადის ქარხანა; კიყაკიუსიუ, ფუკუოკას პრეფექტურა:

(9) სიძოუკა: იძუნოკუნი
იძუს პროტო-ინდუსტრიული ამრეკლავი ღუმელი; იძუნოკუნი, სიძოუკას პრეფექტურა:
თხილვანის ეკლესია

თხილვანის ეკლესია — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი ხულოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ზედა თხილვანაში.

ძეგლის აღწერილობა
ასომთავრულ წარწერიანი ქვა ნაპოვნია სოფელ თხილვანის ნაეკლესიარზე (ინახება აჭარის სახელმწიფო მუზეუმში). წარწერიდან ირკვევა რომ ეკლესია იოანე მახარებლის სახელზე იყო ნაკურთხი. შესაძლებელია აღნიშნული ეკლესიის აშენება ჰქონდა მხედველობაში აბუსერისძე ტბელს, როდესაც თავისი დის, ვანენ დიოფალ დიოფალის შესახებ 1233 წელს წერდა, რომ მან „ეკლესიაჲ აღაშენა წმინდისა იოვანე მახარებლიაჲ და ღმრთისმეტყუელისაჲ, სამკჳდრებელი ჩუენი და აღავსო საწყაული კეთილი“.
ხელოვნური სუნთქვა (ტელესერიალი)

„ხელოვნური სუნთქვა“ — ქართული დრამატული სერიალი, რომელის პირველი ორი სეზონი „ფორმულა კრეატივმა“ რუსთავი 2-ის დაკვეთით გადაიღო 2016 წელს, მესამი სეზონი კი 2023 წელს კი სტრიმინგ-სერვისი +-ის დაკვეთით. სერიალის სიუჟეტის ცენტრშია ახალგაზრდა ექიმი შოთიკო. შოთიკო მარტოხელა მამაა, რომელიც 11 წლის გოგონასთან, ერთად მელანოსთან ცხოვრობს. მამა-შვილის ურთიერთობა იდეალურია, თუმცა მათ ბედნიერებას შავ ლაქად აწევს ახალგაზრდა დედის სიკვდილი. მათ ცხოვრებაში ახალი ადამიანი შემოდის — ახალგაზრდა თამუნა. თამუნა ჟურნალისტია, მწერლობაზე მეოცნებე ქალი, რომელიც შოთიკოსა და მელანოს იდილიას თავდაყირა დააყენებს. სერიალი გვიყვება გმირების დრამატიზმით სავსე ისტორიას, რომელშიც არარსებობს კითხვაზე პასუხი — რამდენის დათმობა შეუძლია ადამიანს ბედნიერებისათვის.

„ხელოვნური სუნთქვის“ პერსონაჟები ჩნდებიან 2025 წლის სერიალში „ვინ იცის მერი“.

ძირითადი მსახიობები
შოთა კიკნაძე — სასწრაფო დახმარების ექიმი და მელანოს მამა.
თამუნა ერაძე — ჟურნალისტი და მწერალი, შოთას შეყვარებული.

მელანო კიკნაძე — შოთას შვილი. რეზიდენტი კლინიკაში.
ნუცა — შოთას მეუღლე და მელანოს დედა.
ანდრო — რეზიდენტი კლინიკაში და მელანოს მეგობარი.
ილია ვეკუა — ექიმი-ტერაპევტი.
გიორგი ჯავახიშვილი — ექიმი-ანესთეზიოლოგი.
კარინა — მთავარი ექთანი.
ლიკა მელაძე — ექიმი-გინეკოლოგი.
ნელი — მთავარი ექიმი.
თათო — რეზიდენტი კლინიკაში და მელანოს მეგობარი.
ნანიკო — ილია ვეკუას მეუღლე.
ლევან თოფურია — ყოფილი ექიმი და კლინიკის დამფუძნებელი.

სეზონები
ეპიზოდების სია
სეზონი 1 (2016)
სეზონი 2 (2016)
სეზონი 3 (2023)
დეკლარაცია

დეკლარაცია (ინგლ. „“, „“. ფრანგ. „“. ლათ. „“.) — აქტი, განაცხადი, საჯარო დოკუმენტი, რომელიც ასახავს სხვადასხვა ტიპის მონაცემებს მისი დანიშნულებიდან გამომდინარე. კერძოდ,

გადასახადის გადამხდელის განაცხადი თავისი შემოსავლის, ქონების რაოდენობის შესახებ;
საერთაშორისო სამართალში ერთი ან რამდენიმე ქვეყნის საზეიმო აქტი, რომელშიც შეთანხმებულია ზოგადი პრინციპები და მიზნები;
საკონსტიტუციო სამართალში ცალკეული პოლიტიკურ-იურიდიული აქტი, რომლის მიზანია მისცეს დოკუმენტს საზეიმო ხასიათი და ხაზი გაუსვას მის მნიშვნელობას.

ის შეიძლება წარმოადგენდეს:

ორი ან რამდენიმე სახელმწიფოს განცხადებას, რომელიც სახავს მხარეთა საგარეო პოლიტიკის გარკვეულ გეზს ან გამოხატავს მათ შეხედულებას პოლიტიკურ, ეკონომიკურ თუ სხვა სფეროში;
ცალმხრივ, ორმხრივ ან მრავალმხრივ აქტს, რომლითაც სახელმწიფოები ცნობენ ამა თუ იმ ქცევის წესის იურიდიულად სავალდებულო ძალას (მაგ.: ეუთოს 1975 წლის დასკვნით აქტში არსებული დეკლარაცია, სახელმწიფოს ცალმხრივი აქტი ნეიტრალიტეტის შესახებ, და სხვ.).
ორმხრივ ან მრავალმხრივ საერთაშორისო პოლიტიკურ აქტს, რომელშიც ჩამოყალიბებულია მხარეთა პოლიტიკური ვალდებულებანი, საერთაშორისო ვითარების ერთობლივი ხედვა, სასურველი საერთაშორისო სამართლებრივი პრინციპების ნუსხა და სხვ.
ჩინგიზ-ყაენის ქანდაკება (ცონჟინ-ბოლდოგი)

ჩინგიზ-ყაენის ქანდაკება — ჩინგიზ-ყაენის უდიდესი ქანდაკება მონღოლეთში და ცხენოსნის უდიდესი ქანდაკება მსოფლიოში.

აღწერა
ქანდაკება მდებარეობს ულან-ბატორის ცენტრიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 54 კილომეტრში, ცონჟინ-ბოლდოგში, რომელიც ადმინისტრაციულად შედის ქალაქ ულან-ბატორის რაიონის, ნალაიხის შემადგენლობაში, მდინარე ტუულის ნაპირთან ახლოს, იმ ადგილზე, სადაც გადმოცემის თანახმად ჩინგიზ-ყაენმა იპოვა ოქროს მათრახი. ქანდაკების პროექტის ავტორია სკულპტორი დ. ერდენებილეგი, არქიტექტორი კი — ჟ. ენხჟარგალი. ქანდაკების ოფიციალური გახსნა გაიმართა 2008 წლის 26 სექტემბერს.

ქანდაკების სიმაღლეა 40 მეტრი, ათმეტრიანი პოსტამენტის გარეშე. ქანდაკება დაფარულია 250 ტონა უჟანგი ფოლადით. ცხენის თავზე განლაგებულია დასათვალიერებელი მოედანი.
კურაპატები

კურაპატები — ტყის მასივი მინსკის ჩრდილო-დასავლეთით, სადაც აღმოჩენილ იქნა 1930-1940-ან წლებში მასობრივად დახვრეტილი ხალხის სამარხები. ბელორუსის პროკურატურის მონაცემებით, ეს იყო დახვრეტების და რეპრესირებულთა დასამარხავი ადგილი ე.წ. შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის ორგანოთათვის 1937—1940 წლებში.

მსხვერპლთა რაოდენობა დღეისათვის ჯერ კიდევ უცნობი რჩება და სხვადასხვა დაუზუსტებელი მონაცემებით, შესაძლოა, შეადგინოს 7 ათასამდე ადამიანი (რესპუბლიკა ბელარუსის გენერალური პროკურორის ო. ბაჟელკოს მონაცემებით), არანაკლებ 30 ათასი ადამიანი (ბსსრ გენერალური პროკურორის გ. ტარნავსკის მონაცემებით), 100 ათასამდე ადამიანი (ცნობარის ”ბელარუსის” მიხედვით), 102-დან 250 ათასამდე ადამიანი (გაზეთ „ “, ზენონ პოზნიაკის სტატიის მონაცემებით), 250 ათასი ადამიანი (ვროცლავის უნივერსიტეტის პროფესორის ედისლავ ვი9ნიცკის მიხედვით) და მეტი (ბრიტანელი ისტორიკოსის ნორმანდ დევისის მიხედვით).

1993 წლიდან კუროპატის ტყის მასივი შეტანილია ბელარუსის ისტორიულ-კულტურული ღირებულების ძეგლთა სიაში, როგორც 1930-1940-ანი წლების პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლთა დაკრძალვის ადგილი. მას გააჩნია ისტორიულ-კულტურული ღირებულების პირველი კატეგორიის ძეგლის სტატუსი, რაც ბელარუსის კანონების მიხედვით ნიშნავს იმას, რომ ძეგლი წარმოადგენს განსაკუთრებულად უნიკალური სულიერი, ესთეტიკური და დოკუმენტური ღირებულების საერთაშორისო ინტერესის საგანს.

მინსკის ტერიტორიაზე მიმდინარე მასობრივი დახვრეტების ადგილებიდან, რომელსაც ატარებდა ე. წ. „ენ-კა-ვე-დე“ (შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატი) კუროპატები ყველაზე მეტად გახდა ცნობილი.

გალერეა
ცხმორისის ეკლესია

ცხმორისის ეკლესია, ცხმორისის წმინდა გიორგის ეკლესია — შუაფეოდალური ხანის ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი ქედის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხმორისში.

ისტორია
ეკლესიის სასწაულებრივი აგება მიეწერება ბოლოკ-ბასილის, რომელსაც არაერთი ეკლესია აუშენებია საქართველოს ტერიტორიაზე. მშენებლობა აღწერილი აქვს აბუსერისძე ტბელს თავის თხზულებაში „სასწაული წმიდისა გიორგისნი“.
ქვახიდის სერის ეკლესია

ქვახიდის სერის ეკლესია — შუაფეოდალური ხანის ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, შუახევის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ჭირუხის წყლის მარჯვენა ნაპირზე, კვესაულის ღელესთან, მთისუბნიდან 2-3 კმ-ს დაშორებით.

ძეგლის აღწერა
ეკლესიამ მოაღწია ნანგრევების სახით. კარგად შემონახულია ჩრდილოეთის კედელი. კედლის პერანგი შემოძარცვულია. კედლის სისქეა 1,2 მ. ჩრდილოეთი კედლის სიგრძეა 3,40 მ, აღმოსავლეთის — 5,80 მ, სიმაღლე შიგნიდან — 3,41 მ, გარედან 3,87 მ. ინტერიერში ეკლესია მოპირკეთებული ყოფილა თლილი ქვებით. შემორჩენილია მხოლოდ ერთი ქვა (ჩრდილოეთ კედელში 6675 სმ).

ეკლესიის გარშემო მრავალი ქვა ყრია, რომელთა შორის შეიმჩნევა თათების გამოსახულება. ქვის ფორმით და აღნიშნული თათებით მეცნიერები ვარაუდობენ რომ ის ლომის ქანდაკების ნაწილი იყო. ქვის ზომებია 1,150,140,34 მ. ფიგურას თავი დაზიანებული აქვს.
სტად ველოდრომი

სტად ველოდრომი — სტადიონი საფრანგეთის ქალაქ მარსელში. გახსნის დღიდან არის საფრანგეთის საფეხბურთო ჩემპიონატის კლუბ მარსელის ოლიმპიკის საშინაო მოედანი. იყო 1938 და 1998 წლების ფეხბურთის მსოფლიოს ჩემპიონატების, 1960, 1984 და 2016 წლების ფეხბურთის ევროპის ჩემპიონატებისა და 2007 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატის ერთ-ერთი მასპინძელი არენა. იშვიათად, სტადიონზე შეხვედრებს მართავს სარაგბო კლუბი „ტულონი“, ასევე საფრანგეთის მორაგბეთა ეროვნული ნაკრები.

ტევადობის გაზრდამდე სტადიონზე რეკორდული დასწრება 58.897 იყო, რომელიც დაფიქსირდა უეფა-ს თასის ნახერფინალურ მატჩზე მარსელის ოლიმპიკსა და ნიუკასლ იუნაიტედს შორის 2004 წელს. 2014 წლის სამუშაოების შემდეგ ტევადობა 67.300-მდე გაიზარდა, რეკორდული დასწრება კი 2015 წლის 5 აპრილს დაფიქსირდა მარსელის ოლიმპიკსა და პარი სენ-ჟერმენს შორის, — 65.148.
ელიფ შაფაქი

ელიფ შაფაქი ( დ. 25 ოქტომბერი 1971, სტრასბურგი) — თურქი მწერალი, მიმომხილველი და ორატორი.

ბიოგრაფია
დიპლომატების ოჯახიდან, დაიბადა საფრანგეთში. მშობლების გაყრის შემდეგ დარჩა დედასთან, ცხოვრობდა ესპანეთსა და იორდანიაში, შემდგომ დასახლდა თურქეთში. დაამთავრა ტექნიკური უნივერსიტეტი ანკარაში, დაიცვა დისერტაცია ფილოსოფიაში, რომელიც ეძღვნებოდა გენდერული იდენტურობის პრობლემებს. ერთი წლის განმავლობაში იყო აშშ-ში სტაჟირებაზე, შემდგომ წლებში კი მიწვეულ პედაგოგად რიგ ამერიკულ უნივერსიტეტში. ცხოვრობს თურქეთსა და აშშ-ში, წერს თურქულ და ინგლისურ ენებზე, თანამშრომლობს აშშ-ს და ევროპის პრესასთან.

არის საერთაშორისო ურთიერთობების ევროპული საბჭოს წევრი. რომანის „სტამბულელი ნაბიჭვარი“ (2006), სადაც ნახსენებია სომხების გენოციდი, ორჯერ წაეყენა ერის შეურაცყოფის ბრალდება, რის გამოც მას სამ წლამდე თავისუფლების აღკვეთა ემუქრებოდა. ორივეჯერ მოეხსნა ბრალდება მტკიცებულებათა არასაკმარისობის გამო.

შაფაქის წიგნების უმრავლესობა სუფიზმთან დაკავშირებული ისტორიული რომანებია. წერს აგრეთვე სიმღერებს როკ-ანსამბლებისათვის, ესსეებს პოლიტიკისა და კულტურის თემებზე.
პავლე მტბევარი

პავლე მტბევარი — ტბეთის ეპისკოპოსი, მოღვაწეობდა საუკუნეში.

მისი დაკვეთით გადამწერმა იოვანე ფუკარალისძემ შექმნა ტბეთის ოთხთავი. იგი ტბეთის მონასტრისათვის გადაწერილი მეორე სახარებაა (იხ. ტბეთის სახარება). პავლე მტბევარი ოთხთავის ანდერძში განმარტავს, რომ ძველი ხელნაწერი ასომთავრულით იყო შესრულებული და რთულად იკითხებოდა, ამიტომაც გახდა საჭირო ახალი, ნუსხურად ნაწერი ოთხთავის შექმნა. ტბეთის ოთხთავი დათარიღებულია 1161-1165 წლებით.
კონგო (შიმპანზე)

„კონგო“ (1954–1964) — შიმპანზე, რომელმაც ისწავლა ხატვა. ზოოლოგმა დესმონდ მორისმა პირველად მაშინ შენიშნა კონგოს შესაძლებლობები, როდესაც ამ უკანასკნელმა ორი წლის ასაკში ხელში აიღო ფანქარი და ქაღალდზე ხატვას შეუდგა. ოთხი წლის ასაკში კონგოს უკვე 400-მდე ნახატი ჰქონდა შესრულებული. მისი სტილი დაახასიათეს, როგორც ლირიკული აბსტრაქტული იმპრესიონიზმი.

ცნობილ ესპანელ მხატვარ პაბლო პიკასოს ძალიან მოსწონდა კონგოს ნახატები. მისი ერთ-ერთი ნახატი სტუდიო ოთახშიც კი ეკიდა.

2005 წლის 20 ივნისს კონგოს ნახატები წარმოდგენილი იყო „ბონჰემის“ აუქციონზე რენუართან და უორჰოლთან ერთად. საინტერესოა, რომ შიმპანზეს ნახატები 26,000 დოლარის ფარგლებში გაიყიდა, ხოლო რენუარსა და უორჰოლს მყიდველი არ გამოუჩნდა.
გველისმჭერი (ზოდიაქოს ნიშანი)

გველისმჭერი  — ასტროლოგიაში იშვიათად გამოყენებული მე-13 ზოდიაქოს ნიშანი, სიმბოლურად შეესაბამება გველისმჭერის თანავარსკვლავედს. 30 ნოემბერი — 17 დეკემბერი.

ასტროლოგების უმრავლესობა აღნიშნულ შესაბამისობას არაკორექტულად მიიჩნევს. მათი აზრით „გველისმჭერის სიმბოლოს“ მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევებში აქვს პრაქტიკული მნიშვნელობა (მაგ: ოკულტიზმი). აღსანიშნავია, რომ ასტროლოგია არ წარმოადგენს სამეცნიერო მიმართულებას; თანამედროვე მეცნიერება მას განხილავს, როგორც ფსევდომეცნიერებას.

ტრადიციული ასტროლოგია ეკლიპტიკას ჰყოფს თორმეტ 30 გრადუსიან სექტორად, რომლებიც შეესაბამება წელიწადის თვეებს. თითოეულ სექტორს 2,5 ათასზე მეტი წლის წინ შეუსაბამეს კონკრეტული ზოდიაქალური თანავარსკვლავედი, სადაც იმყოფება მზე შესაბამის თვეში. ძველ დროში, როცა აღნიშნული სისტემა შეიმუშავეს, თანავარსკვლავედის ცნება არ იყო ზუსტად განსაზღვრული, რის გამოც ისინი ფაქტობრივად კულტურულად გამოყოფილ ასტერიზმებად მიიჩნეოდნენ.
აპისი

აპისი (ჰაპისი) — წმინდა ხარი ძველეგვიპტურ მითოლოგიაში, რომელსაც აქვს საკუთარი ტაძარი მემფისში. ითვლებოდა, რომ აპისი იყო მიძღვნილი პტას ან ოსირისისადმი. სხვა ვერსიით კი იგი წარმოადგენდა ცალკეულ ღვთაებას, რომელსაც მემფისის რაიონში ეთაყვანებოდნენ.

ზოგიერთ რაიონში თვლიდნენ, რომ ცის ღმერთი ნუტი ყოველდღე იღებდა ძროხის სახეს და აპისისგან შთამომავლობას იძლეოდა. იმავე დღეს ნაშიერი იზრდებოდა და ქალღმერთის ქმარი ხდებოდა.

აპისი მოხსენიებული ჰყავს თავის ნამუშევრებში პლუტარქესაც. პავსანიუსს კი აღწერილი აქვს აპისის არსი და ადგილმდებარეობა.

ელინისტურ ერაში ეგვიპტეში სერაპისის კულტი გაჩნდა. სერაპისი იყო ათროპომორფული ღვთაება, რომელიც საკუთარ თავში აერთიანებდა აპისის მახასიათებლებს ბერძნული ღმერთების ადამიანურ სახესთან.

მემფისის მახლობლად ეგვიპტოლოგმა ოგიუსტ მარიეტმა აღმოაჩინა სერაპეუმი — აპისების ნეკროპოლისი, რომელშიც ინახებოდა ცხრა წმინდა ხარის მუმია.

აღსანიშნავია, რომ დრაგუტინ დიმიტრიევიჩს ჰქონდა მეტსახელი აპისი.
მახოს ხიდი

მახოს ხიდი — კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი საქართველოში, შუა საუკუნეების თაღოვანი ხიდი მდინარე მახოსწყალზე (ჭოროხის მარცხენა შენაკადი), სოფელ მახოს ბოლოში.

არქიტექტურა
ხიდი ერთთაღიანია. თაღი წრიული ფორმისაა. ეს გარემოება აპირობებს კონსტრუქციის თანაფარდობას (48 სმ), როგორც ქუსლში ისე თავბანდში, რაც განასხვავებს დანდალოს ხიდისაგან, რომელსაც დამრეცი კამარა აქვს.

ხიდის სიგრძეა 15,80 მ, სიგანე შუაში (თავბანდთან) 2 მ, ნაპირებზე — 2,14 მ. ხიდის სიმაღლე წყლის დონიდან კამარის ზედაპირამდე 3,60 მეტრია, მალი — 6,40 მ. ისარი — 3,20 მ. ლავგარდანის გამოწევა კი 0,8 მ-ია, სისქე — 0,10 მ. მოაჯირის სიგანე — 0,5 მ. სიმაღლის განსაზღვრა დაზიანების გამო არ ხერხდება. ხიდის ბურჯების სიმაღლე 0,8 მ-ია.

თაღი ნაგებია კარგად გათლილი კვადრებით, ხოლო მისასვლელი — ფლეთილი ქვებით კირის ხსნარზე.

მახოს ხის ხიდი
მახოს ხიდთან ახლოს მდებარეობს მეორე ხიდი, რომელიც ცნობილია ხის ხიდის სახელით. ხიდი ნაშენი იყო მდინარე მახოსწყალზე. შემორჩენილია მხოლოდ ხიდის საყრდენი ორი ბურჯი და ბურჯებისაკენ მიმავალი მსხვილი ფლეთილი ქვით ოდესღაც მოკირწყლული გზა. ხიდი ქვითა და კირხსნარის დუღაბზე ნაგებ, მასიურ წყვილ ბურჯს ეყრდნობა. ბურჯებიდან ერთ-ერთი მონოლითურ ქვის ლოდზეა ამოყვანილი. წყლის მხარეს ბურჯები თლილი ქვის კვადრებით არის მოპირკეთებული, რომელსაც ხმელეთთან შეზრდის კვალად, ზომაში თანდათან შემცირებული ფლეთილი ქვები მოსდევს.

ხიდის ხის ავთენტური კონსტრუქცია რკინის თანამედროვე კონსტრუქციით არის ჩანაცვლებული, ხოლო ხიდის ქვეშ გაყვანილია ლითონის დიდი მილები,
თავდასხმა ორლანდოს ღამის კლუბზე (2016)

2016 წლის 12 ივნისის მასობრივი სროლა „“-ში, ორლანდოს გეი ღამის კლუბში, ფლორიდა, შეერთებული შტატები. 50 ადამიანი დაიღუპა, მათ შორის მკვლელიც, და 53 დაიჭრა, კლუბის შიგნით. თავდამსხმელი არის ომარ მირ სედიქუი მატინი, 29 წლის ავღანური წარმოშობის ამერიკის შეერთებული შტატების მოქალაქე.

თავდასხმა არის მასიური მასობრივი სროლა ერთი შეიარაღებული ადამიანის მიერ შეერთებული შტატების ისტორიაში, მასიური ძალადობის ინციდენტი ლგბტ ადამიანების წინააღმდეგ ამერიკის ისტორიაში და მასიური ტერაქტი აშშ-ში 2001 წლის 11 სექტემბრის ტერორისტული აქტების შემდეგ. ორლანდოს პოლიციის უფროსმა და ორანჯის შერიფმა თავდასხმა შეაფასეს შიდა ტერორიზმის აქტად „მარტოხელა მგლების“ მხრიდან. გავრცელებული ინფორმაციით მატინმა ერთგულების პირობა დადო ისლამური სახელმწიფოს , თავდასხმამდე, მიუხედავად იმისა, რომ გამომძიებლების მიერ არ არის ნაპოვნი მტკიცებულება კავშირისა მატინსა და ისლამური სახელმწიფოს შორის.

თავდასხმა
11 ივნისს, 2016 წელს, ღამის კლუბი „“ ორლანდოში, ფლორიდა, მასპინძლობდა ყოველკვირეული ღონისძიებას შაბათს ღამით, რომელსაც, პირველ რიგში სტუმრობენ ლათინოამერიკელი კლიენტები (ლათინური ღამე).

მატინი, შეიარაღებული 223 კალიბრის „ -15“ ტიპის შაშხანით და 9 მმ „“-ის იარაღით, მივიდა კლუბში. შეიარაღებული დაცვის თანამშრომელი, რომელიც ორლანდოს პოლიციის დეპარტამენტის ოფიცერია, ასრულებდა დამატებით სამუშაო მოვალეობას სრული ფორმით, შეეცადა დაეკავა მატინი, ცეცხლის გახსნის დროს 2:02 საათზე.
არტემ ლუსინიანი

არტემ ჰაიკის ძე ლუსინიანი ( დ. 18 ივლისი [ძვ. სტ. 5 ივლისი], 1910, თბილისი, საქართველოს სსრ — გ. 26 ივლისი, 1963, თბილისი, საქართველოს სსრ) — სომეხი მსახიობი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1950). სკკპ წევრი 1954 წლიდან.

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის სომხური ხელოვნების სახლთან არსებული დრამატული სტუდია (1928). იმავე წელს ჩაირიცხა თბილისის სომხური თეატრის დასში. 1943 წელს ითამაშა მიხეილ ჭიაურელის ფილმში „გიორგი სააკაძე“, სადაც შეასრულა ვერდიბეგი-ყორჩი-ხანის შვილის როლი. არტემ ლუსინიანი გარდაიცვალა 1963 წლის 26 ივლისს ქალაქ თბილისში. დაკრძალულია თბილისის სომხურ პანთეონში.

ჯილდოები და აღიარება
1943 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
1950 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი