iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ოსმალობა

„ოსმალობა“ — ქართულ ისტორიულ წყაროებსა და ლიტერატურაში ოსმალური სოციალურ-პოლიტიკური სისტემის აღმნიშვნელი ტერმინი.

„ოსმალობა“ სამცხე-საათაბაგოში
სამცხე-საათაბაგოში ოსმალები საუკუნიდან შეუდგნენ თავიანთი წესების დანერგვას. 1579 წელს ახალციხის (ჩილდირის) საფაშო დააარსეს. ოსმალური მიწათმფლობელობისა და საგადასახადო სისტემის შემოღბის მიზნით სამცხე-საათაბაგო რამდენიმეჯერ აღწერეს და „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი“ შეადგინეს. დამპყრობლები ძალდატანებით ავრცელებდნენ ისლამს, დევნიდნენ ყოველივე ქართულს. ქართველი ხალხის მედგარი წინააღმდეგობის შედეგად გაოსმალების პროცესი საუკუნეთა განმავლობაში გრძელდებოდა.

„ოსმალობა“ ქართლში 1578-1606 წლებში
ქართლის დაპყრობის (1578) შემდეგ ოსმალებმა აქ სამეფო ხელისუფლება გააუქმეს. ქართლის (თბილისის) საბეგლარბეგო დააარსეს და მის გამგებლად (ბეგლარ-ბეგად) ოსმალო მოხელე დანიშნეს. დააარსეს აგრეთვე გორის სანჯაყი. თბილისის 2 ეკლესია მეჩეთად გადააქციეს. ქართველმა ხალხმა სიმონ -ის მეთაურობით მტერს ბრძოლა გაუმართა. 1588 წელს ქართლსა და ოსმალეთს შორის დადებული ხელშეკრულებით ოსმალეთში სიმონ ქრისტიანი ქართლის მეფედ ცნო: მას ოსმალეთისათვის ყოველწლიური ხარკი უნდა ეხადა. ქართლის ციხესიმაგრეებში ოსმალთა გარნიზონები დარჩა. ირან-ოსმალეთის ომის განახლების (1603) შემდეგ, 1606, ოსმალები თბილისიდან და ქართლის ციხე-ქალაქებიდან განდევნეს.

„ოსმალობა“ ქართლში 1723-1735 წლებში
ოსმალეთის ლაშქარმა 1723 წელს თბილისი და ქართლის ციხე-ქალაქები დაიპყრო. ამჯერად სამეფო ხელისუფლება ვერ გააუქმეს, მაგრამ, ფაქტობრივად, მთელი ძალაუფლება ოსმალთა ხელში გადავიდა. ქართველ ფეოდალებს, რომლებიც ოსმალეთის სამსახურში ჩადგნენ, მამული ოსმალური წესით დაუმტკიცეს ხასეებად (იურთლუქები და ოჯაქლიქები), ზეამეთებად, თიმარებად. 1724 წელს ოსმალეთის წინააღმდეგ მოწყობილ დიდ აჯანყებაში ქართველები დამარცხდნენ. ოსმალები სასტიკად გაუსწორდნენ მათ. 1727 წელს, ქართლის მეფე იესეს გარდაცვალების შემდეგ, ოსმალებმა ფაქტობრივად გააუქმეს ქართლის სამეფო, ის ექვს ნაწილად დაყვეს და მსხვილ თავადებს დაურიგეს. 1727 წელს შეადგინეს „თბილისის ვილაიეთის დიდი დავთარი“, რომელიც ოსმალების გაძლიერების დამადასტურებელი იყო. ამას ქართველმა ხალხმა ბრძოლით უპასუხა. 1735 წელს ქართლში დიდი აჯანყება დაიწყო. ირანელთა დახმარებით ოსმალები ქართლიდან განდევნეს.
ბეჟათუბანი

ბეჟათუბანი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში (მოლითის თემი). მდებარეობს გედსამანიის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ჩხერიმელის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 720 მეტრი. ხარაგაულიდან 25 კილომეტრი. სოფელში აღმოჩენილია - საუკუნეების განძი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 37 ადამიანი.
ბჟინევი (ხარაგაულის მუნიციპალიტეტი)

ბჟინევი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში (ხუნევის თემში). სოფლის განაპირას დგას სავარაუდოდ საუკუნის წმინდა გიორგის სახელობის ტაძარი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 49 ადამიანი.

გეოგრაფია
მდებარეობა
მდებარეობს მდინარეების ძირულისა და ჩხერიმელას წყალგამყოფის ჩრდილოეთ კალთაზე (მთა ტყემთის ჩრდილოეთ–დასავლეთ კალთის ძირას). მდინარე ძირულის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 820 მეტრი. ხარაგაულიდან 40 კილომეტრი. სოფელი საქართველოს საავტომობილო მაგისტრალი ს1-ს დაშორებულია 7 კილომეტრით.

სოფელს აღმოსავლეთით ესაზღვრება სოფელი გედსამანია, დასავლეთით - ამაშუკეთი, სამხრეთ-დასავლეთით - ღორეშა და საქასრია, ჩრდილოეთით - ვერტყვიჭალა.

ბუნება
ბჟინევში ჰავა ნოტიოა. იცის ზომიერად ცივი ზამთარი და ცხელი ზაფხული. ნალექების წლიური ოდენობაა 1800 მლ.

ბჟინევს ეკვრის მთები: ანგეთის, მიქირვის და კოდარას. ნიადაგი ძირითადად თიხნარია. ასევე არის ღია და გაეწრებული ტყის ყომრალი ნიადაგები, სუბალპური მდელოები.

სოფლის დიდი ნაწილი ტყეა. ტყეში გვხვდება წაბლი, წიფელი, რცხილა, თელა, მუხა, ნეკერჩხალი, ლეკის ხე, ცაცხვი, თხმელა, კოპიტი, აკაცია, თხილი, შქერი, იელი, ბაძგი, ეკალი, წყავი, ზღმარტლი, ასკილი, კუნელი, პანტა, მაჟალო, ხურმა, ლეღვი, ძაღლყურძენა, შინდი, კაკალი, თამელი და ა.შ. ტყეში უამრავი სოკო იცის: ნიყვი, მიქლიო, ქამა, მანჭკვალა, ხის სოკო და სხვა.

შიდა წყლები
სოფელში ჩამოედინება მდინარე ბჟინეურა. ადიდება იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა - ზაფხულში და შემოდგომაზე. მისი შენაკადებია შავღელე, წითელღელე, კოდარულა, ორბია, ჯღოლა, შავწყალა, წყალწითელა, მიქირვა. მდინარეებში ბინადრობენ კალმახები. მდინარესა და მის შენაკადებზე აგებულია მიკროელექტროსადგური და წისქვილები.

ფლორა და ფაუნა
ბჟინევის ტყეებში ბინადრობენ: ტურა, მელა, მგელი, კვერნა, შველი, ირემი, მურა დათვი, ფოცხვერი, გარეული ღორი, მაჩვი, კურდღელი, ციყვი, თრია, დედოფალა, მწყერი, კოდალა, ოფოფი, ქორი, ყვავი, ყორანი, მიმინო, შაშვი, ჩხიკვი, ქედანი და სხვა.

ბუნებრივი რესურსები
სოფლების: ბჟინევის, გედსამანიისა და საქასრიის საზღვრებზე აღმოჩენილია თეთრი, შავი და წითელი მარმარილოს მარაგი, აგრეთვე აზბესტის საბადო. ბჟინევის მარმარილოთი მოპირკეთებულია ხაბაროვსკის მეტროს ერთ-ერთი სადგური. ამჟამად მისი წარმოება არ ხდება. ადრე სოფელში მოიპოვებენ და ამუშავებდნენ კირქვას. შემორჩენილია კირის გამოსაწვავი ღუმელების ნაშთები და ქვები, ასევე ტოპონიმები: ნასაკირალი, ნასაკირები და საკირეები.

ეკონომიკა
ბჟინევში მოსახლეობა ძირითადად მისდევს მესაქონლეობას, კერძოდ მეღორეობას, ასევე მევენახეობას და მეფუტკრეობას. მოჰყავთ მცირე რაოდენობით სიმინდი, ლობიო, სოიო. ვაზის ჯიშებიდან გავრცელებულია იზაბელა. ამზადებენ სამერქნე შეშას.
ახაშენი

ახაშენი — სოფელი საქართველოში, გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, მდინარე ჭერმისხევსა და ფაფრისხევს შორის. თემის ცენტრი. ზღვის დონიდან 510 მეტრი, გურჯაანიდან 8 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2420 ადამიანი.

ისტორია
არქეოლოგიური მასალა მოწმობს, რომ ახაშენის ტერიტორიაზე უძველესი დროიდანვე ბინადრობდა ადამიანი.

საქართველოს ერთიანობის ხანაში და შემდეგაც ახაშენი სვეტიცხოვლის კუთვნილი სოფელი იყო. კათალიკოს ანტონ -ის 1753 წლით დათარიღებული წყალობის წიგნიდან ჩანს, რომ ახაშენის შემოსავალს პირადად ამილბარ მაღალაძე იღებდა და შემდეგ გადასცემდა ეკლესიას. საუკუნიდან თავდაპირველად კახეთის, ხოლო შემდეგ ქართლ-კახეთის მეფეებიც იდებენ გარკვეულ წილს ახაშენის ყმა-მამულზე. 1785 წელს ერთი სიგელის მიხედვით დოსითეოს ნეკრესელს, გარკვეული პრეტენზიები გააჩნდა ახაშენის ყმა-მამულის ნაწილზე. როგორც მის სადროშოში შემავალ სოფელზე სვეტიცხოვლის წინამძღვარს შეუხსენებია, რომ ახაშენი სხვა სოფლებთან ერთად „საკუთარი ყმანი და საწმყსონი არიან კათალიკოსისა და ნაწილობრივ მეფისაო“.

ახაშენში უძველესი დროიდანვე იყო განვითარებული მევენახეობა, მემინდვრეობა და მეცხოველეობა.

დემოგრაფია
ბადიაური

ბადიაური — სოფელი საქართველოში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს გარეკახეთის ზეგანზე. თბილისი–თელავის რკინიგზისა და საავტომობილო გზაზე. ზღვის დონიდან 540 მეტრზე. საგარეჯოდან 25 კილომეტრში.

ისტორია
დაარსდა საუკუნის დასაწყისში, რკინიგზის სადგურ „ბადიაურის“ დაარსების შემდეგ.

სოფლის დღევანდელი მოსახლეობა ზემო და ქვემო ყანდაურიდანაა ჩამოსახლებული. ბადიაურზე გადიოდა თრიალეთისკენ ქიზიყის ცხვრის გადასარეკი ტრასა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1286 ადამიანი.
ბალანთა

ბალანთა — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ბალანთა, ჭიხარულა). მდებარეობს ჯავახეთის ზეგანზე, ტაბაწყურის ტბის სამხრეთ–დასავლეთით, მდინარე ბარალეთისწყლის აუზში. ზღვის დონიდან 1860 მეტრზე, ბორჯომიდან დაშორებულია 70 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 155 ადამიანი.
ბელოთი

ბელოთი — სოფელი საქართველოში, ერედვის მუნიციპალიტეტში, ბელოთის თემის ცენტრი (ბელოთი, ალბირი, აწრისხევი, ბისოითა, გოზო, ელტურა, ზემო ზონკარი, ინაური, ლაცაური, მალძიგათა, ქვემო ზონკარი, ქნოღო, შამბიეთი, შულაური, ხადურიანთკარი, ხოშური).

ეტიმოლოგია
ბელოთის მთის ქვემოთ არის ნასოფლარი ბოლოთანი, სადაც ბოლოთაშვილები ცხოვრობდნენ. აქედანაა წარმოშობილი სოფლის დღევანდელი სახელწოდება. ადგილობრივების თქმით, არსებობს სხვა მოსაზრებაც: ტოპონიმი სიტყვა ბელი-დან წარმოიშვაო (ბელ-ეთ-ი – ბელ-ოთ-ი მიუთითებს ბელების, დათვების სიმრავლეზე). სოფელი გარშემორტყმულია ტყეებით, სადაც უამრავი გარეული ნადირია და ეს მოსაზრებაც არაა უსაფუძვლო. ოსურად ეწოდება (ბელოთ).

გეოგრაფია
მდებარეობს გუდისის სამხრეთ შტოქედის (მდინარეების ფოტნისისა და ელტურის წყალგამყოფი) ბოლოზე, მდინარე პატარა ლიახვის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1160 მეტრი, ცხინვალიდან 15 კილომეტრი, გორიდან – 47 კილომეტრი.

ისტორია
ბელოთი მდებარეობს ისტორიულ მაღრან-დვალეთის გზაზე. ჯერ ქსნის ერისთავის, ხოლო საერისთავოს გაუქმების შემდეგ (1777) საუფლისწულო რეზიდენცია იყო. 2006 წლიდან ერედვის მუნიციპალიტეტშია.

2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომის დროს და მის შემდეგ რუსეთის საოკუპაციო ძალებისა და ოსური სეპარატისტული დაჯგუფებების მიერ სოფელი ჯერ გაიძარცვა, შემდეგ მთლიანად განადგურდა, მოსახლეობა დევნილად იქცა (მ.შ. ოსებიც). ამავე წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ, სოფელს დე ფაქტოდ აკონტროლებს სეპარატისტული სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა.

მოსახლეობა
1865 წლის მონაცემებით, ბელოთის სოფლის საზოგადოების მოსახლეობა 63 კომლს ითვლიდა. იგი მოიცავდა ახლანდელ ბელოთს, ხოშურსა და საცხენეთს. აგვისტოს ომამდე აქ ცხოვრობდნენ დემეტრაშვილები, ჩიფჩიურები, ტერაშვილები, არჩუაძეები, ფისაძეები, წიქარიძეები.

ეკონომიკა
საბჭოთა პერიოდში შედიოდა ერედვის მებოსტნეობა-მერძევეობის საბჭოთა მეურნეობაში. სოფლის მეურნეობის მოწინავე დარგია მესაქონლეობა.

ღირსშესანიშნაობები
სოფელში და მის მიმდებარე ტერიტორიაზე რვა საყდარ-ეკლესია და ორი მნიშვნელოვანი ციხე-გალავანია აგებული. აქ არის ცნობილი სამონასტრო კომპლექსი — ციხესიმაგრე ( ს.), მაცხოვრის საუკუნის ეკლესია, სამრეკლო ( ს.). ციხე-გალავნის კუთხეებში სათვალთვალო კოშკებია. სამონასტრო კომპლექსში შედიოდა ასევე სასახლე და საცხოვრებელი სახლი. ციხის კედლები დაახლოებით ათი მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. ფოხალას მთაზე დგას ფოხალას ციხე ( ს.). იგი მოხსენებულია იასე ბარათაშვილის „ცხოვრება-ანდერძში“ 1777 წლის ქსნის ერისთავთა აჯანყებასთან დაკავშირებით. ციხის სიგრძე დაახლოებით 100 მეტრია. მის გალავანშია მოქცეული წმინდა მარინეს სახელობის პატარა ეკლესია და სამი სათვალთვალო კოშკი (ამჟამად დანგრეული). სოფლიდან ორ კილომეტრში, მთაზე ღვთისმშობლის დაუდგენელი თარიღის ეკლესიაა. აქვეა ლომისის წმინდა გიორგის, ქაშუეთის (შუა საუკუნეები) და კვირაცხოვლის ეკლესიები. ბელოთის ჩრდილოეთით, სოფლიდან ოთხ კილომეტრში მოზრდილი ეკლესიის ნანგრევებია, რომლის სახელწოდება უცნობია.

ცნობილი ადამიანები
ბელოთში დაიბადა საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს მოწვევის დეპუტატი ლევან შალვას ძე წიქარიძე.
ბერბუკი

ბერბუკი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს ტირიფონის ვაკეზე. მდინარე მეჯუდის მარცხენა ნაპირას. ბერბუკის თემის ცენტრი (სოფლები: ბერბუკი, ზემო რეხა, თორტიზა, სვენეთი, ქვემო რეხა, ხელთუბანი). ზღვის დონიდან 640 მეტრი, გორიდან 4 კილომეტრი.

ისტორია
ბერბუკი იხსენიება შემდეგ წერილობით წყაროებში: ვახუშტი ბაგრატიონის „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“, „დასტურლამალი“, იოანე ბაგრატიონის „ქართლ-კახეთის აღწერა“, და საუკუნეების ისტორიული საბუთები, იოჰან გიულდენშტედტის „მოგზაურობა საქართველოში“. ცნობილია, რომ 1735 წელს ოსმალთა წინააღმდეგ აჯანყებულ ქართლელებს გივი ამილახვარის სარდლობით ბერბუკიდან შეუტევიათ გორის ციხეში გამაგრებული ოსმალებისათვის და გაუმარჯვიათ. წყაროებში „ბერბუქის“ ფორმითაც გვხვდება. იოჰან გიულდენშტედტს მოხსენიებული აქვს ბერბუკის ციხე.

დემოგრაფია
2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომის შემდეგ ბერბუკის დევნილთა დასახლებაში დაასახლეს ცხინვალის რეგიონიდან (თამარაშენი, აჩაბეთი, დისევი და სხვ.) იძულებით გადაადგილებული პირები. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 873 ადამიანი.

ჰავა
ღირსშესანიშნაობები
1982 წელს ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის გორის რაიონის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი — გ. მინდიაშვილი) დაზვერვებისას ბერბუკთან მიაკვლია ყორღანულ სამარხს, რომლის ახლოს აღმოჩნდა ელინისტური ხანის ნამოსახლარი.

ბერბუკის მიდამოებში შემთხვევითაა აღმოჩენილი ადრეული შუა საუკუნეების სამარხეული ნივთები: მოჩალისფროდ გამომწვარი თიხის სამტუჩა ხელადა, შემკული ამოღარული ტალღოვანი ხაზითა და ირიბი ნაჭდევებით; ბრინჯაოს ბალთები, სარკე, მშვილდსაკინძი; ოქროს ორწილადი საყურეები, რომელთა რკალზე მირჩილულია გავარსით შემკული, ბურთულით დაბოლოებული პირამიდა; თვალბუდიანი ბეჭედი, გემაზე ცხოველის გამოსახულებით; სხვადასხვა მასალისა და ფორმის მძივები და სხვ. ეს ნივთები საუკუნის პირველი ნახევრითაა დათარიღებული. მასალა ინახება სერგი მაკალათიას სახელობის გორის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მუზეუმში.

სოფლის სამხრეთით მდებარეობს გვიანი შუა საუკუნეების სამსართულიანი, სათოფურებიანი მრგვალი კოშკი. სამხრეთით დგას დარბაზული ტიპის 1830 წელს აგებული მთავარანგელოზის ეკლესია.
ბერულა

ბერულა — სოფელი საქართველოში, ერედვის მუნიციპალიტეტში. ერედვის თემის ცენტრი.

ეტიმოლოგია
იყო სოფელ ერედვის ერთ-ერთი უბანი და ხევის უბანი, შუა ერედვი (გამომდინარე იქიდან, რომ ერედვსა და არგვიცს (კიდევ ერთ უბანს) შორის მდებარეობდა) ან ბერუაანთ უბანი ეწოდებოდა (აქ მცხოვრები ბერუაშვილების გამო).

გეოგრაფია
მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე პატარა ლიახვის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 990 მეტრზე. გადაბმულია სოფელ ერედვზე და უწინ მისი ერთ-ერთი უბანი იყო (არგვიცთან და ერედვთან ერთად ქმნიდა ე. წ. „დიდ ერედვს“), 2002 წლის აღწერაში შესულია როგორც ბერულის თემის საკრებულოს ცენტრი. მოსახლეობა დევნილად იქცა; მოკლეს 3 ადამიანი. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ

დემოგრაფია
1926 წლის აღწერის მიხედვით ბერულაში ცხოვრობდა 109 კომლი და 613 სული, რომელთაგან 586 ეთნიკურად ქართველი იყო, ხოლო 27 ოსი. 1989 წლის აღწერით სოფელში ფიქსირდებოდა 814 მცხოვრები 2002 წელს საქართველოს ცენტრალური ხელისუფლების მიერ ჩატარებული აღწერის თანახმად ბერულის მოსახლეობას შეადგენდა 209 კომლი და 795 სული (395 მამაკაცი და 400 ქალი), რომელთაგან 98% იყო ქართველი. აგვისტოს ომის დროს სოფელი მთლიანად დაიცალა მოსახლეობისაგან.

აქ მცხოვრები გვარებიდან აღსანიშნავია ბერუაშვილები, ვახტანგაშვილები, მაისურაძეები. აქაურების მტკიცებით, შუა ერედვში (ანუ ბერულაში) დაიბადა ბერი იოანე (მაისურაძე).
ახალისა

ახალისა — სოფელი საქართველოში, ერედვის მუნიციპალიტეტში, ბიყარის თემში.

გეოგრაფია
მდებარეობს სამების მთის სამხრეთ კალთაზე. მდინარე არკინარეთის (მეჯუდის შენაკადი) სათავეში. ზღვის დონიდან 1520 მეტრი, ცხინვალიდან 26 კილომეტრი, გორიდან — 40 კილომეტრი.

ისტორია
1991 წლამდე შედიოდა ცხინვალის რაიონში, ხოლო 2006 წლამდე შედიოდა გორის მუნიციპალიტეტში. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ, ხოლო სოფელს დე ფაქტო აკონტროლებს სეპარატისტული სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა, რომლის ტერიტორიაზე სოფელს მიანიჭეს ოსური სახელწოდება .

დემოგრაფია
1989 წლის აღწერით სოფელში ფიქსირდებოდა 27 მცხოვრები.
ბენდერი (ერედვის მუნიციპალიტეტი)

ბენდერი — სოფელი საქართველოში, ერედვის მუნიციპალიტეტში, ბიყარის თემში.

გეოგრაფია
მდებარეობს მდინარე არკინარეთის (მეჯუდის შენაკადი) სათავეში. ზღვის დონიდან 1280 მეტრი, ცხინვალიდან 40 კილომეტრი, გორიდან — 38 კილომეტრი.

ისტორია
1991 წლამდე შედიოდა ცხინვალის რაიონში, ხოლო 2006 წლამდე შედიოდა გორის მუნიციპალიტეტში. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ, ხოლო სოფელს დე ფაქტო აკონტროლებს სეპარატისტული სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა, რომლის ტერიტორიაზე სოფელს მიანიჭეს ოსური სახელწოდება .

დემოგრაფია
1989 წლის აღწერით სოფელში ფიქსირდებოდა 45 მცხოვრები.
ბიისი

ბიისი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში (ბოშურის თემი). მდებარეობს მდინარე ტანის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 1080 მეტრი, გორიდან 24 კილომეტრი.

არის კლიმატურ-ბალნეოლოგიური კურორტი. მდებარეობს ქართლისა და ახალციხის ზეგნის დაბალმთიან საკურორტო რაიონში. სამკურნალო ფაქტორი: სულფიდური მინერალური წყალი. სამედიცინო ჩვენება: ართროლოგიური, ნევროლოგიური (პერიფერიური ნერვული სისტემა), გინეკოლოგიური.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 30 ადამიანი.
ბობნევი

ბობნევი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში (ბოშურის თემი). მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე ტანის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირას, მდინარე ჯოჯოხეთისხევის შესართავთან. ზღვის დონიდან 960 მეტრი, გორიდან 20 კილომეტრი.

ისტორია
1862 წელს, მებატონე ერისთავმა სოფლის გლეხებს ფულადი გადასახადები გაუდიდა და 2000 მანეთი და 45 კაპიკი შეაწერა. გლეხებმა გადასახადების გადახდაზე უარი განაცხადეს და 1863 წლის მაისში აუჯანყდნენ მებატონეს. მმართველობის ადგილობრივი ორგანოების ბრძანებით, სოფელში ეგზეკუცია ჩააყენეს, დაარბიეს გლეხების სახლ-კარი და აიძულეს ისინი დამორჩილებოდნენ მებატონეს.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 156 ადამიანი.
გაგლუანთუბანი

გაგლუანთუბანი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში (ბოშურის თემი). მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე ტანის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1440 მეტრი, გორიდან 36 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 17 ადამიანი.
გაიჩაანთუბანი

გაიჩაანთუბანი — ნასოფლარი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში (ბოშურის თემი). მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე ტუსრებისწყლის (ტანის შენაკადი) ნაპირებზე. ზღვის დონიდან 1360 მეტრი, გორიდან 34 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში არავინ ცხოვრობს.
ახალდაბა (გორის მუნიციპალიტეტი)

ახალდაბა — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში (ვარიანის თემი). მდებარეობს მდინარე დიდი ლიახვის მარჯვენა ნაპირზე, შიდა ქართლის ვაკეზე. ზღვის დონიდან 690 მეტრი, გორიდან 10 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 1560 ადამიანი.

ჰავა
ბეთლემი (გორის მუნიციპალიტეტი)

ბეთლემი (ყოფილი ახალხიზა) — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში (სკრის თემი), შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 630 მეტრი, გორიდან 7 კილომეტრი.

ისტორია
სოფელი ხიზაბავრადან (სამცხე-ჯავახეთის მხარე) ჩამოსულმა კათოლიკეებმა დააარსეს 1907 წელს. მიწა პადრე დომინიკე პაწაძე-მუღაშაშვილმა ეკლესიისთვის შეწირული თანხით შეისყიდა. თავიდან სოფელს „ბეთლემი“ უწოდეს, თუმცა სახელი კომუნისტურ პერიოდში ახალხიზად გადააკეთეს. ჩამოსახლებულ ოჯახებს შორის არიან ჭონიშვილები, მამუკაშვილები, მურადაშვილები და სხვ. 1920 წლის მიწისძვრის დროს ძველი სახლები დაინგრა. შემდეგ მოსახლეობა ოდნავ ქვემოთ, ამჟამინდელ სოფლის ადგილას ჩავიდა. თანამედროვე სოფელი ძირითადად მენშევიკური მთავრობის პერიოდში გაშენდა, აშენდა სკოლა, საბავშვო ბაღი და ეკლესია, რომელიც საბჭოთა პერიოდში დაანგრიეს.

2019 წელს, გორის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს დადგენილებით, სოფელს დაუბრუნდა თავდაპირველი სახელი — ბეთლემი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 385 ადამიანი.

ჰავა
ბერშუეთი

ბერშუეთი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში (ზეღდულეთის თემი). მდინარე ბერშუეთის ორივე ნაპირზე. ზღვის დონიდან 840 მეტრი, გორიდან 20 კილომეტრი.

ისტორია
სოფელში სხვადასხვა დროს რამდენიმე საინტერესო ისტორიული რევოლუცია მოხდა. 1863 წელს მებატონე ამილახვრებმა გლეხებს ნატურალური გადასახადის გარდა 2423 მანეთი ფულადი გადასახადი შეაწერეს. ამან გლეხების მღელვარება გამოიწვია. გლეხები შეიკრიბნენ სოფლის ცენტრში, სადაც ამჟამად საჯარო სკოლის შენობაა. ბერშუეთელთა გამოსვლას ფართო ხასიათი რომ არ მიეღო, მეფის მოხელეები შეეცადნენ მშვიდობიანი გზით დაეშოშმინებინათ გლეხები, მაგრამ ვერაფერს გახდნენ. სოფელში ეგზეკუცია ჩააყენეს. გლეხები ტყეში გაიხიზნენ. ხელისუფლების ორგანოების მხარდაჭერით მებატონეებმა რამდენიმე გლეხის ოჯახი მკაცრად დასაჯეს, დაარბიეს და ააწიოკეს. გლეხების წინააღმდეგობა საბოლოოდ დაძლიეს.

1903 წელს 18 ნოემბერს ბოქაულმა ჩაფრებთან ერთად ჩამოუარა სოფელს და ექიმის ფული მოითხოვა. სოფლის ყრილობამ გადაწყვიტა უარი ეთქვა ამ გადასახადზე, რადგან ექიმი მხოლოდ შეძლებულებს ემსახურებოდა, გლეხებს იშვიათად მკურნალობდა და მათგან დიდ გასამრჯელოსაც იღებდა. ბოქაულმა ჩაფრებს უბრძანა გლეხებისათვის იძულებით გადაეხდევინებათ ფული. გლეხებმა ბოქაული და მისი ჩაფრები გააძევეს სოფლიდან. საღამოს ბოქაული 50 კაზაკის თანხებით გორიდან კვლავ ბერშუეთში ჩავიდა გლეხების დასარბევად. გლეხებმა ხელჩართული ბრძოლა გაუმართებს კაზაკებს და უკუაქციეს. მეორე დღეს სოფელში ჩავიდა გორის მაზრის უფროსი ჯარისკაცთა სამი ასეულით, დაარბია სოფელი, რამდენიმე გლეხი დააპატიმრა და გადასახადი იძულებით აკრიფა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 837 ადამიანი.
ბორცვანა

ბორცვანა — ნასოფლარი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში (მღებრიანის თემი) წუფის მთის (თრიალეთის ქედი) ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთის ძირში, მდინარე თეძმის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1400 მეტრი გორიდან 28 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში არავინ ცხოვრობს.
ფოტონი

ფოტონი — ელემენტარული ნაწილაკი ფიზიკაში, ელექტრომაგნიტური ურთიერთქმედების კვანტი (ულუფა) და სინათლისა და ყველა სხვა სახის ელექტრომაგნიტური გამოსხივების საბაზისო ერთეული. ფოტონი არის აგრეთვე „ძალის გადამტანი“ ელექტრომაგნიტური ძალისთვის. ამ ძალის მოქმედება ადვილად დამზერადია, როგორც მიკროსკოპულ, ასევე მაკროსკოპულ დონეზე. რადგანაც ფოტონს არ აქვს უძრაობის მასა ეს საშუალებას აძლევს მას ურთიერთქმედებდეს შორ მანძილებზე. მსგავსად ყველა ელემენტარული ნაწილაკისა ფოტონი საუკეთესოდ აღიწერება კვანტური მექანიკით ამჟღავნებს რა ტალღურ-ნაწილაკურ დუალიზმს — ანუ ამჟღავნებს როგორც ტალღის, ასევე ნაწილაკის ბუნებას. მაგალითად ფოტონი შეიძლება გარდატყდეს ლინზის საშუალებით ან ამჟღავნებდეს ტალღურ ინტერფერენციას საკუთარ თავთან და აგრეთვე მოქმედებდეს, როგორც ნაწილაკი, რომელიც იძლევა განსაძღვრულ შედეგს რაოდენობრივი მომენტის გაზომვისას.

დღეისათვის არსებული შეხედულება ფოტონზე თანდათანობით განვითარდა ალბერტ აინშტაინის მიერ, როდესაც ის ცდილობდა აეხსნა ექსპერიმენტული დაკვირვება, რომელიც ვერ ჯდებოდა კლასიკური სინათლის ტალღური მოდელის ფარგლებში. კერძოდ, ფოტონური მოდელი ითვალისწინებდა რა სინათლის ენერგიის სიხშირეზე დამოკიდებულებას, შესაძლებელს ხდიდა ნივთიერებისა და გამოსხივების თერმულ წონასწორონაში არსებობას. ფოტონური მოდელი აგრეთვე ხსნიდა მანამდე ანომალურ დაკვირვებებს, მათ შორის შავი სხეულის გამოსხივების მახასიათებლებს. რომელსაც სხვა ფიზიკოსები და მათ შორის მაქს პლანკი აღწერდა ნახევრადკლასიკური მოდელის საშუალებით, სადაც სინათლე კვლავ მაქსველის განტოლებებით აღიწერებოდა, ხოლო მატერიალური სხეული, რომელიც შთანთქავდა ან გამოასხივებდა სინათლეს იყო დაკვანტული. თუმცა ამ ნახევრადკლასიკურმა მოდელებმა საკუთარი წვლილი შეიტანეს კვანტური მექანიკის განვითარებაში. შემდგომმა ექსპერიმენტებმა დაადასტურეს აინშტაინის ჰიპოთეზა, რომ თვით სინათლე იყო დაკვანტული და სინათლის კვანტია ფოტონი.

ელემენტარული ნაწილაკების ფიზიკის თანამედროვე სტანდარტულ მოდელში ფოტონი აღიწერება, როგორც აუცილებელი შედეგი იმისა, რომ ფიზიკურ კანონებს აქვთ გარკვეული სიმეტრია დრო-სივრცის ყოველ წერტილში. ფოტონის შინაგანი მახასიათებლები, როგორებიცაა: მუხტი, მასა და სპინი ბუნებრივად განისაზღვრებიან ამ კალიბრული სიმეტრიის მახასიათებლებიდან. სინათლის ნეიტრინოს თეორია, რომელიც ცდილობს აღწეროს ფოტონი, როგორც შედგენილი სტრუქტურა ჯერჯერობით წარუმატებელია.

ფოტონის კონცეფციამ მნიშვნელოვანი წინსვლა მოახდინა თეორიულ და ექსპერიმენტულ ფიზიკაში, როგორებიცა ლაზერები, ბოზე-აინშტაინის კონდენსაცია, ველის კვანტური თეორია და კვანტური მექანიკის შესაძლებელი ინტერპრეტაციები. ფოტონის კონცეფცია გამოიყებული იქნა ფოტოქიმიაში, მაღალი გარჩევისუნარიანობის მიკროსკოპებში და მოლეკულური მანძილების გაზომვაში. ახლახან, ფოტონები შეისწავლეს, როგორც ელემენტები კვანტური კომპიუტერების და ოპტიკური კომუნიკაციის ისეთი დახვეწილი საშუალებისა, როგორიცაა კვანტური კრიპტოგრაფები.
ბერიჯვარი

ბერიჯვარი — სოფელი საქართველოში, ერედვის მუნიციპალიტეტში, ქსუისის თემში.

გეოგრაფია
მდებარეობს მდინარეების ჭარებულისა და მეჯუდის წყალგამყოფის სამხრეთ–დასავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 1220 მეტრი, ცხინვალიდან 18 კილომეტრი.

ისტორია
1991 წლამდე შედიოდა ცხინვალის რაიონში, ხოლო 2006 წლამდე შედიოდა გორის მუნიციპალიტეტში. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ, ხოლო სოფელს დე ფაქტო აკონტროლებს სეპარატისტული სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა, რომლის ტერიტორიაზე სოფელს მიანიჭეს ოსური სახელწოდება .
ბრილი (ქურთის მუნიციპალიტეტი)

ბრილი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქურთის მუნიციპალიტეტში (ძარის თემი), 1991 წლამდე შედიოდა ცხინვალის რაიონში. მდებარეობს მდინარეების დიდი ლიახვისა და აღმოსავლეთის ფრონის წყალგამყოფის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ყორნისისწყლის (აღმოსავლეთის ფრონის შენაკადი). ზღვის დონიდან 1100 მეტრი, ცხინვალიდან 14 კილომეტრი.
ახსარგინა (ერედვის მუნიციპალიტეტი)

ახსარგინა — სოფელი საქართველოში, ერედვის მუნიციპალიტეტში, ღრომის თემში.

გეოგრაფია
მდებარეობს მდინარე ცალბუდის (ლეხურის შენაკადი) სათავეში. ზღვის დონიდან 1520 მეტრი, ცხინვალიდან 28 კილომეტრი, გორიდან — 30 კილომეტრი.

ისტორია
1991 წლამდე შედიოდა ცხინვალის რაიონში, ხოლო 2006 წლამდე შედიოდა გორის მუნიციპალიტეტში. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ, ხოლო სოფელს დე ფაქტო აკონტროლებს სეპარატისტული სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა, რომლის ტერიტორიაზე სოფელს მიანიჭეს ოსური სახელწოდება .

დემოგრაფია
1989 წლის აღწერით სოფელში მუდმივი მოსახლეობა არ არის.