iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
პინტოპოლისი

პინტოპოლისი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 480 მეტრზე. მიეკუთვნება მინას-ჟერაისის შტატის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ჟანაუარიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 211 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 5,87 კმ²-ზე. ფართობი 1 228 736 კმ²-ია.
სან-ფრანსისკუ (მინას-ჟერაისი)

სან-ფრანსისკუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 695 მეტრზე. მიეკუთვნება მინას-ჟერაისის შტატის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ჟანაუარიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 53 828 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 16,27 კმ²-ზე. ფართობი 3 308 100 კმ²-ია.
სან-ჟუან-დას-მისოინსი

სან-ჟუან-დას-მისოინსი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 480 მეტრზე. მიეკუთვნება მინას-ჟერაისის შტატის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ჟანაუარიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 11 715 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 17,27 კმ²-ზე. ფართობი 678 274 კმ²-ია.
ურუკუია

ურუკუია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 480 მეტრზე. მიეკუთვნება მინას-ჟერაისის შტატის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ჟანაუარიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 13 604 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 6,55 კმ²-ზე. ფართობი 2 076 942 კმ²-ია.
აშრაფ ფეჰლევი

პრინცესა (შანდუხტ) აშრაფ ფეჰლევი (დ. 26 ოქტომბერი, 1919, თეირანი — გ. 7 იანვარი, 2016, მონტე-კარლო) — ირანის უკანასკნელი შაჰის მოჰამედ რეზა ფეჰლევის ტყუპისცალი.

1934 წელს აშრაფმა თავის დასთან, შამსთან ერთად უარი თქვეს ფარანჯის ტარებაზე. ისლამური რევოლუციის შემდეგ იძულებული იყო დაეტოვებინა ირანი, გაემზავრა საფრანგეთში, სადაც ცხოვრობდა გარდაცვალებამდე.
ტაილანდის ქალაქები

ტაილანდში დასახლებული პუნქტები იყოფებიან დიდ და საშუალო ქალაქებად, დასახლებებად და სოფლებად, რომლებსაც აქვთ მინიჭებული გარკვეული ფუნქციები რაიონების და მუნიციპალიტეტების.

საქალაქო (მუნიციპალური) ადმინისტრაციული დაყოფის სამი დონე:

დიდი ქალაქი — 50 ათასზე მეტი მოსახლე, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3 ათასზე მეტი ადამიანი თითო 1 კმ²-ზე.
საშუალო ქალაქი ან პროვინციის ცენტრი — 10 ათასზე მეტი ადამიანი, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3 ათასზე მეტი ადამიანი თითო 1 კმ²-ზე.
დასახლება (პატარა ქალაქი) — 5 ათასზე მეტი ადამიანი, მოსახლეობის სიმჭიდროვე მაღალია 1.5 ათას ადამიანზე თითო 1 კმ²-ზე.

მუნიციპალიტეტებს და ქალაქებს მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით უნდა გააჩნდეს საკმარისი თანხა ბიუჯეტში, რადგან გაუმკლავდეს მას მინიჭებულ ფუნქციებს.

დიდი და მცირე ქალაქები იყოფებიან ჩუმჩონ-ებად, ანალოგიურად სოფლები მუბან-ებად ქალაქგარედ.

ქალაქი ფათაია, რომელიც წარმოადგენს სპეციალურ ტიპს მუნიციპალური გაერთიანების და იმყოფება სპეციალური მართვის ქვეშ, არ იყოფა ზემოთ აღნიშნულ ადმინისტრაციული დაყოფის პრინციპით. ასევე არ იყოფა ადმინისტრაციული დაყოფის პრინციპით დედაქალაქი ბანგკოკი, რომელსაც ოფიციალურად ეწოდება დედაქალაქ ბანგკოკის ადმინისტრაცია .

დიდი ქალაქები
აქ არის 32 დიდი ქალაქი, აქედან ორი თვითმმართველი რაიონია.

საშუალო ქალაქები
დასახლებები (პატარა ქალაქები)
ასეთი სულ 2,234 დასახლებება (პატარა ქალაქია) 2014 წლის სექტემბრის მონაცემებით. აქ მოცემულია რამდენიმე ასეთი დასახლება.
ერგეს განძი

ერგეს განძი — გვიანი ბრინჯაოს ხანის კოლხეთის მატერიალური კულტურულის ძეგლი სოფელ ერგედან. აღმოჩენილია 1936 წელს ახმედ აბაშიძის მიერ მიწის სამუშაოების დროს.

აღწერილობა
განძი შედგებოდა ბრინჯაოს 10 ცულისაგან. იგი გადაეცა აჭარის სახელმწიფო მუზეუმს (კოლექცია №32/37-46). მთლიანი განძის შესახებ პირველი ცნობა ეკუთვნის ო. ჯაფარიძეს. რომელსაც ადგილზე მხოლოდ რვა ცული უნახავს (აქედან შვიდი პირველი ტიპის, ერთი კი ქვეტიპის). ის ასევე აღწერილი აქვს დ. ქორიძეს.

ერგეს განძის ცულებიდან ორი კოლხური ცულის პროტოტიპების ჯგუფს მიეკუთვნება. სპეციალური აღნიშვნის ღირსია ის, რომ მათ აქვთ წვეტიან-ოვალური სატარე ხვრელი. დანარჩენი კი პირველი სახეობის ცულებია. მათგან ორ ცულზე ცენტრალური წიბური სატარის შუამდე, მიდის შემდეგ დაბლა ეშვება და იმეორებს სატარე ხვრელის უკანა პირის მოხაზულობას. დანარჩენ ხუთ ცულს ახასიათებს გორდა, ასიმეტრიული, ორფრთიანი პირი, ექვსად დაწახნაგებული შვეტილი ტანი, უფრო მოზრდილი წინა პირის მქონე წვეტიან-ოვალური სატარე ხვრელი და უკან დაქანებული მახვილი ყუა.
ზემო ჯოჭოს განძი

ზემო ჯოჭოს განძი — გვიანი ბრინჯაოს ხანის კოლხეთის მატერიალური კულტურულის ძეგლი სოფელ ზემო ჯოჭოს ადგილ — სარახიადან. აღმოაჩენილია 1960 წელს მიწის სამუშაოების დროს.

აღწერილობა
განძი შედგებოდა ბრინჯაოს ხუთი ცულისა და ბრინჯაოსავე ზოდებისაგან. განძი დაცულია აჭარის სახელმწიფო მუზეუმში (კოლექცია №973/6812-980/6819).

ზემო ჯოჭოს ცულებიდან ერთზე შუა წიბური მიდის სატარის შუამდე და შემდეგ დაბლა ეშვება სატარე ხვრელის უკანა პირის პარალელურად. სხვა ცულებისაგან განსხვავებით, ამ ცულს აქვს მახვილი, მორკალური ყუა. დანარჩენების ყუა მახვილი და უკან დაქანებულია. მათ აქვთ წვეტიან-ოვალური სატარე ხვრელი, ექვსად დაწახნაგებული ტანი და გორდა, რამდენიმე ასიმეტრიული პირი. ზემო ჯოჭოს ცულები, ერგეს განძის ცულებთან შედარებით, უფრო მასიურებია. ზოგ მათგანს იმდენად მაღალი პირი აქვს, რომ ძნელია დაბეჯიტებით იმის თქმა, ეს ცულები თუ სახეობას ეკუთვნიან.
ჭოროხის განძი

„ჭოროხის“ განძი — გვიანი ბრინჯაოს ხანის კოლხეთის მატერიალური კულტურულის ძეგლი სოფელ „ჭოროხიდან“ (აღმოჩენის ადგილი დასაზუსტებელია). აღმოაჩენილია 1953 წელს ციტრუსების პლანტაციისათვის ნიადაგის დამუშავების დროს.

აღწერილობა
განძში შემავალი 16 ცული თიხის ჭურჭლით ყოფილა დაფლული მიწაში. მათგან ორი დაცულია საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში (15-54/1,2).

„ჭოროხის“ განძის ერთ-ერთი ცული ეკუთვნის კოლხური ცულის პროტოტიპებს, ხოლო მეორე პროტოტიპებიდან კოლხური ცულის პირველ ტიპზე გარდამავალი ფორმისაა.
მახოს განძი

მახოს განძი — გვიანი ბრინჯაოს ხანის კოლხეთის მატერიალური კულტურულის ძეგლი მახოსწყლის მარცხენა ნაპირიდან (შ. დიასამიძის კარმიდამოს ზემოთ). აღმოაჩენილია 1954 წელს ციტრუსების პლანტაციის გაშენებისას.

აღწერილობა
ერთ-ერთი ცული 1965 წელს ჩაუბარებიათ აჭარის სახელმწიფო მუზეუმს (კოლექცია №1146/19266). როგორც ჩანს, ამავე განძიდან არის ბათუმის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტისათვის სოფ. მახოს მცხოვრებ მსხალაძის მიერ გადაცემული ცულიც.

ორივე ცული ეკუთვნის კოლხური ცულის პროტოტიპებს.

მახოს განძი (1972)
ბათუმის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში ინახება სოფელ მახოშივე 1972 წელს აღმოჩენილი ბრინჯაოს ცულების კიდევ ერთი განძი. იგი შედგება 11 ცულისაგან. მათი უმეტესობა კოლხური ცულების პროტოტიპებია. ამის გარდა, ერთი — პროტოტიპებიდან კოლხური ცულის პირველ ტიპზე გარდამავალი ფორმისაა, ხოლო ორი — პირველი ტიპის.
ბარცხანის განძი

ბარცხანის განძი — გვიანი ბრინჯაოს ხანის კოლხეთის მატერიალური კულტურულის ძეგლი მდინარე ბარცხანის შესართავთან. აღმოაჩენილია საუკუნის დასაწყისში.

აღწერილობა
გადმოცემით იგი ძირითადად ბრინჯაოს მასიური იარაღებისაგან (თითქოს ჩუგლუგებისაგან) შედგებოდა. ამ განძის შესახებ მოტანილი ცნობები ა. იესენისათვის სიტყვიერად მიუწოდებია ცნობილ ნუმიზმატ ე. პახომოვს. თვით განძის ადგილსამყოფელი და შემდგომი ბედი უცნობია.
ტედ კრუზი

ტედ კრუზი, სრული სახელი რაფაელ ედვარდ ტედ კრუზი ( დ. 22 დეკემბერი 1970, კალგარი, ალბერტა, კანადა) — ამერიკელი პოლიტიკოსი, ტეხასის შტატის სენატორი 2013 წლის 3 იანვრიდან. რესპუბლიკური პარტიის წევრი. მონაწილეობას იღებდა 2016 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების რესპუბლიკელთა პრაიმერში, დაიკავა მეორე ადგილი დონალდ ტრამპის შემდეგ.
ფუკეტი

ფუკეტი, ფხუკეტი  — ქალაქი ტაილანდში, ფუკეტის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი.

მდებარეობს სამხრეთ ტაილანდში კ. ფუკეტის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მხარეს, ანდამანის ზღვის ფუკეტის ყურის ნაპირზე. დედაქალაქიდან დაშორებულია 850 კმ-ით.

ქალაქი აშენებულია პორტუგალიურ კოლონიურ სტილში, მიუხედავად იმისა, რომ ქალაქი და ქვეყანა არასოდეს არ ყოფილა კოლონია. ქალაქის მოსახლეობის უმრავლესობას შეადგენენ ჩინელები. ქალაქის უმთავრესი დღესასწაულია „ვეგეტარიანული ფესტივალი“, ხოლო ღირსშესანიშნაობებიდან აღსანიშნავია 200-წლიანი ისტორიის მქონე ტაძარი პატ-იავი. ქალაქში ასევე მდებარეობს ფუკეტის მუზეუმი, ფილატელიის მუზეუმი, რამდენიმე ტაილანდური და ჩინური ტაძარი, პარკები.
კოსტა-რიკის დროშა

კოსტა-რიკის დროშა — კოსტა-რიკის ეროვნული სიმბოლო. მიღებულია 1906 წლის 27 ნოემბერს.

კოსტა-რიკის დროშა წარმოადგენს ხუთ ორიზონტალურ ზოლს შემდეგი თანმიმდევრობით:ლურჯი, თეთრი, წითელი, თეთრი, ლურჯი. შუა წითელი ზოლი სიგანით ორჯერ დიდია, ვიდრე დანარჩენი ზოლები. თეთრი და ლურჯი ზოლები კოსტა-რიკის დამოუკიდებლობის სიმბოლოა, ხოლო წითელი – ცივილიზაციის. წითელ ზოლზე განთავსებულია კოსტა-რიკის გერბი, რომელიც ასახავს სამ ვულკანს ორ ოკეანეს შორის.

ლურჯი, თეთრი და წითელი ზოლების დიზაინი 1848 წელს, კოსტა-რიკის მაშინდელი პრეზიდენტის ხოსე მარია კასტრო მადრისის მეუღლემ – პასიფიკა ფერნანდესმა შექმნა. იგი შთაგონებული იყო 1848 წლის საფრანგეთის რევოლუციით და საფრანგეთის მეორე რესპუბლიკის შექმნით, ამიტომაც, მან კოსტა-რიკის დროშის ახალი დიზანი საფრანგეთის სამფერა დროშას (ლურჯი, თეთრი, წითელი) შეუსაბამა.

ლურჯი ფერი ასახავს ცას, შესაძლებლობებს და იდეალიზმს; თეთრი — მშვიდობას, სიბრძნეს და ბედნიერებას, ხოლო წითელი — ქვეყნის დაცვისთვის მოწამეთა დაღვრილ სისხლს. ზოლების თანაფარდობაა — 1: 1: 2: 1: 1.

კოსტა-რიკის დროშა ტაილანდის დროშის მსგავსია, რომელიც 11 წლის შემდეგ მიიღეს. იგი ასევე ჰგავს ჩრდილოეთ კორეის დროშას.

ისტორიული დროშები
ფუკეტის პროვინცია

ფუკეტის პროვინცია — ტაილანდის პროვინცია. ესაზღვრება ფხანგნგისა და კრაბის პროვინციები, თუმცა პროვინციას არ აქვს სახმელეთო საზღვრები, რადგან იგი მდებარეობს ამავე სახელწოდების კუნძულზე. ქვეყნის მატერიკულ ნაწილთან დაკავშირებულია სამი ხიდით.

მდებარეობს სამხრეთ ტაილანდში, ანდამანის ზღვის სანაპიროზე. მიუხედავად იმისა, რომ კუნძული სინგაპურზე მცირე ზომისაა, ლიდერობს ქვეყნის უდიდესი კუნძულების სიაში. ფუკეტის აღორძინება, რომელსაც დიდი ისტორია აქვს, დაფუძნებული იყო კუნძულზე კალისა და კაუჩუკის მოპოვებაზე. იმის გამი, რომ კუნძული მდებარეობდა ინდოეთისა და ჩინეთის ერთ-ერთ ცენტრალურ სავაჭრო გზაზე, იგი ყოველთვის აღნიშნული იყო პორტუგალიელი, ფრანგი, ინგლისელი და ნიდერლანდელი ვაჭრების საზღვაო ჟურნალებში. 2004 წელს ქალაქი და მისი მიმდებარე ტერიტორიები მნიშვნელოვნად დააზრალა ინდოეთის ოკეანეში მომხდარი მიწისძვრის შედეგად წარმოქმნილმა ცუნამმა. ქვეყანაში სულ დაიღუპა 4000 ადამიანი, ხოლო ფუკეტში 250, რომელთა შორისაც იყვნენ უცხოელი ტურისტებიც. პრაქტიკულად მთლიანად განადგურდა ფუკეტის პლიაჟები, თუმცა 2005 წლის თებერვლისათვის სასტუმროების ძირითადი ნაწილი აღდგენილი იყო.

დღესდღეობით კუნძულზე განვითარებულია ტურიზმი, რადგან ტურისტებს შორის პოპულარულია, როგორც საზღვაო კურორტი.

პროვინცია ადმინისტრაციულად დაყოფილია სამ რაიონად, რომლებიც თავის მხრივ 17 სასოფლო დასახლებად იყოფა, რომელთა შემადგენლობაშიც შედის 103 სოფელი.
გნევჩინა-უანცუცკა

გნევჩინა-უანცუცკა — სოფელი ტრინჩის გმინის ადმინისტრაციულ საზღვარში, პშევორსკის პოვიატში, კარპატების სავოევოდოში, პოლონეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთში. გნევჩინა-უანცუცკა ტრინჩიდან სამხრეთ-დასავლეთით 9 კმ-თ არის დაშორებული, პშევორსკიდან — 6 კმ-ით ჩრდილოეთით, ხოლო რეგიონის დედაქალაქ ჟეშუვიდან — 36 კმ-ით აღმოსავლეთით.

ვარაუდობენ, რომ გნევჩინა-უანცუცკას ადგილზე სოფელი საუკუნისთვის უკვე არსებობდა. სოფლის ამჟამინდელი მოსახლეობა 2 203 კაცს შეადგენს.
გუბე (მოთხრობა)

გუბე — ჯემალ ქარჩხაძის ფსიქოლოგიური მოთხრობა. სავარაუდოდ დაწერილია 1983 წელს. პირველად გამოქვეყნდა მწერლის მოთხრობების კრებულში – "ანტონიო და დავითი" (1986).

2003 წელს ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობამ გუბე გამოსცა სერიით – "ყველა დროის საუკეთესო ქართული მცირე რომანი"

ნაწარმოების მთავარი პერსონაჟი ერთი ჩვეულებრივი პროვინციელი გლეხი კოსტაა, რომელიც მუდმივ ზეწოლას განიცდის თავის ცოლისგან. მას უჭირს საკუთარი თავის რეალიზება. თხრობა იმ მომენტიდან იწყება, როდესაც მისი ცოლის ნათესავი გოგონა ჩამოდის მათთან დასასვენებლად. ეს ყოველწლიურად გრძელდება. საბოლოოდ კოსტა გაბედავს გოგონა თავის მშობლებს ქალაქში ჩაუყვანოს. ავტობუსში მის ცოლს საუბარს გაუბამენ. ის კი ეჭვიანობას დაიწყებს. ნერვიულობის ნიადაგზე კოსტა ჭკუიდან იშლება.
ხაიბერ-პახტუნხვა

ხაიბერ-პახტუნხვა — პაკისტანის პროვინცია. მოსახლეობის უმრავლესობას შეადგენენ პუშტუნები და ხინდკო, ჰინდუქუშის ხეობებში ცხოვრობენ დარდების ხალხი, რომელთაგან უმსხილესია კხო.

პროვინციას ჩრდილო-დასავლეთით ესაზღვრება ავღანეთი, აღმოსავლეთიდან ინდოეთი, სამხრეთიდან პენჯაბის პროვინცია, ხოლო დასავლეთიდან ფედერალურად მართული ტომების ტერიტორია.

ხაიბერ-პახტუნხვის პროვინცია მოიცავს 25 ოლქს.

მოსახლეობა
2011 წლის მონაცემებით პროვინციაში ცხოვრობს 26 896 829 კაცი, ავღანელი ლტოლვილების ჩათვლით, რომელთა რაოდენობაც 1,5 მლნ-ს შეადგენს. მოსახლეობის 2/3 პუშტუნია.

მოსახლეობის რაოდენობის დინამიკა:
1951 — 4 556 545 კაცი
1961 — 5 730 991 კაცი
1972 — 8 388 551 კაცი
1981 — 11 061 328 კაცი
1998 — 17 743 645 კაცი
2008 — 20 215 000 კაცი
2011 — 26 896 829 კაცი

მსხვილი ქალაქები:
პეშავარი — 1 390 874 კაცი
მარდანი — 340 898 კაცი
მინგორა — 268 297კაცი
კოხატი — 170 800 კაცი
აბოტაბადი — 144 109 კაცი
სვაბი — 111 175 კაცი
ჰელიკოპრიონი

ჰელიკოპრიონი — ნამარხი ცხოველების გვარი ზვიგენების რიგისა. ცნობილი არიან განსაკუთრებული ორგანოებით, რომლებიც წარმოადგენენ ერთმანეთისაგან განცალკევებულ 3 – 3,5 ხვეულისაგან შემდგარ ორმხრივსიმეტრიულ სპირალს. სპირალის ძირითად ღერძზე ერთმანეთან მჭიდროდ მიჯრილი კბილები, რომელთა ზომა თანდათან მატულობს შიდა ხვეულიდან გარეთასაკენ.
ჰელიკოპრიონის სპირალები პირველად ურალის, ხოლო შემდეგ იაპონიის, ინდოჩინეთის, ჩრდილოეთ ამერიკისა და ავსტრალიის ძველ პერმულ ნალექებში აღმოჩნდა.
ფაზიელები

ფაზიელები, ასევე ფაზიანები ან ფასიანები — კოლხურ ტომთა ერთ-ერთი ქვეჯგუფი. ფაზიელები სახლობდნენ პონტოს აღმოსავლეთში. ბერძენი მეთაური ქსენოფონტი, რომელიც ანატოლიის გავლით შავ ზღვაზე ლაშქრობისას (ძვ. წ 401–400) მათ შეხვდა, მათ საცხოვრისს ათავსებს მდინარე ფაზისის პირას. ქსენოფონტის ფაზისი, არა ბერძნულ-რომაული მსოფლიოსთვის ცნობილი ამავე აღნიშვნის მქონე მდინარე რიონია, არამედ არაქსის სათავე, რომელიც დღეს აღმოსავლეთ თურქეთში მდებარეობს. ბერძენი სარდლის ეპოქაში ფაზიელები აკონტროლებდნენ ვრცელ და ნაყოფიერ ველს, რომლის ჩრდილოეთშიც დღეს მთა „ჩილიღულ დაღი“ მდებარეობს.

ხალხის სახელწოდებამ გაუძლო საუკუნეებს და გადარჩა. ის შემორჩა შემდგომი ეპოქის ქართულ ტოპონიმშიც — ბასიანი.
ურარტოლოგია

ურარტოლოგია — მეცნიერების დარგი, რომელიც შეისწავლის ძველი წელთაღრიცხვის - საუკუნეებში ახლო აღმოსავლეთის ერთ-ერთი უძველესი სახელმწიფოს — ურარტუს ენას, კულტურას, ისტორიას, ურარტული სიძველეების, კერძოდ, ეპიგრაფიკული ძეგლების შესწავლაში პირველი სერიოზული წვლილი შეიტანა ფრიდრიხ შულცმა, რომელიც ამ მიზნით საგანგებოდ მიავლინა პარიზის „სააზიო საზოგადოებამ“. 1828-1829 წლებში მან თურქეთის ქალაქ ვანის რაიონში გამოავლინა და გადმოიწერა 40-ზე მეტი ურარტული ლურსმული წარწერა, მათ შორის არგიშთი -ის „ხორხორის მატიანის“ ვრცელი ტექსტი. პირველი, არსებითად წარუმატებელი ცდა ამ წარწერების ამოკითხვისა ეკუთვნის ე. ჰინქსს (1848). მხოლოდ ფრანგი მეცნიერი ს. გიუიარისა (1880 შმდ) და ინგლისელი მეცნიერი არჩიბალდ სეისის (1882 შმდ) ნაშრომებმა შექმნეს ამის მყარი საფუძველი. სეისმა გამოაქვეყნა იმ დროს ცნობილი ყველა ურარტული წარწერა, დაურთო მას ურარტული ენის გრამატიკული ნარკვევი და სხვა. ამ დროს რუსეთში შემავალ ძველი ურარტუს ტერიტორიაზეც გაიშალა მუშაობა ურარტულ სიძველეთა შესასწავლად. გამოვლინდა მრავალი წარწერა.

1893 წელს შედგა მიხეილ ნიკოლსკისა და ა. ივანოვსკის ექსპედიცია, რის შედეგადაც ნიკოლსკიმ გამოსცა (1896) ამიერკავკასიის ურარტული წარწერების კორპუსი. 1898-1899 წლებში გერმანელმა მეცნიერებმა კარლ ფრიდრიხ ლემან-ჰაუპტმა და ვ. ბელკმა მოიარეს ძველი ურარტუს ტერიტორია, გათხრების შედეგად გამოვლინდა ურარტუს დედაქალაქი ტუშფა (ახლანდელი ვანი). აღმოჩნდა ბევრი ახალი წარწერა, დაზუსტდა უკვე ცნობილი, ამოკითხული წარწერები. ამის შედეგი იყო ლემან-ჰაუპტის 3-ტომიანი ნაშრომი „არმენია ძველად და ახლა“ და მის მიერ წამოწყებული ურარტული წარწერების კორპუსის გამოცემა, რომელიც ვერ დაასრულა (გამოვიდა სულ 2 ნაკვეთი 1928 და 1935 წლებში, რომელიც 110 წარწერის პუბლიკაციას შეიცავს). შედეგიანი აღმოჩნდა რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის 1916 წლის ექსპედიცია ვანში (ნიკო მარი, იოსებ ორბელი), რასაც მოჰყვა სარდური -ის ვრცელი მატიანის აღმოჩენა, რომელიც პირველად ნიკო მარმა გამოსცა 1922 წელს.

ურარტოლოგიურ ძიებებს 20-30-იან წლებში ნიკო მართან ერთად აწარმოებდა ივანე მეშჩანინოვი. ამავე პერიოდში დიდად წასწიეს წინ ურარტული ენის შესწავლა გერმანიაში მომუშავე მეცნიერებმა მიხაკო წერეთელმა, ი. ფრიდრიხმა და ა. გეცემ. 1939 წლიდან წამოწყებულმა და დიდად წარმატებულმა გათხრებმა კარმირ-ბლუმის გორაკზე (ერევნის განაპირას) (ბორის პიოტროვსკი) და უკვე მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ წამოწყებულმა ურარტულ ქალაქ ერებუნისა (ლ. ოჰანესიანი, ი. ლოსევა, ს. ხოჯაში და სხვები) და არგიშთიხინილის (ა. მარტიროსიანი) გათხრებმა. 1939 წელს მიხაკო წერეთელმა მოგვცა საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის ურარტული ძეგლების სანიმუშო პუბლიკაცია. მრავალი ურარტული ციხე-ქალაქი გაითხარა აღმოსავლეთ თურქეთსა და ჩრდილოეთ ირანში.

1953-1954 წლებში ჟურნალში „ძველი ისტორიის უწყებანი“, ხოლო 1960 წელს ცალკე წიგნად გიორგი მელიქიშვილმა გამოაქვეყნა ურარტული წარწერების სრული კორპუსი, გრამატიკული ნარკვევითა და საძიებლებით, რისთვისაც ავტორს ლენინური პრემია მიენიჭა. 1955-1957 წლებში გამოვიდა ფრიდრიხ ვილჰელმ კენიგის ანალოგიური კრებული. არაერთი ურარტოლოგიური ნაშრომი გამოაქვეყნეს იგორ დიაკონოვმა, ქართველმა მეცნიერებმა თამაზ გამყრელიძემ, ვ. გვახარიამ, სომეხმა მეცნიერებმა გრიგოლ ღაფანციანმა, მ. ისრაელიანმა, ნიკოლოზ არუთინიანმა, იტალიელმა მარიო სალვინიმ და სხვებმა.
დუსიტის ზოოპარკი

დუსიტის ზოოპარკი ან ხაო-დინის პარკი — ზოოპარკი ბანგკოკში, ტაილანდი. მდებარეობს დუსიტის რაიონში. იგი ტაილანდის ყველაზე ძველი ზოოპარკია, რომლის ფართობიც ​​188 800 მ²-ს (18.8 ჰა) შეადგენს. ზოოპარკი 1895 წელს, ტაილანდის მეფემ – ჩულალონგკორნმა (რამა ) ააშენა სამეფო სასახლის მიმდებარედ, როგორც საკუთარი ბოტანიკური ბაღი, სახელწოდებით – ხაო-დინის პარკი. მისი გარდაცვალების შემდეგ, წლების განმავლობაში ბაღი უმეთვალყურეოდ იყო დატოვებული. 1938 წელს, რევოლუციურმა მთავრობამ სთხოვა მეფე რამა -ის რეგენტობას, რომ ბაღი ბანგკოკის მერიისთვის გადაეცათ, რათა მის ადგილზე საჯარო ზოოპარკი გაეხსნათ. მეფემ ამის შესახებ თანხმობა განაცხადა და ზოოპარკს ირმები, მაიმუნები და ნიანგები გადასცა. 1938 წლის 18 მარტს, ზოოპარკი ოფიციალურად გაიხსნა და დუსიტის ზოოპარკი ეწოდა. 1954 წლამდე, მას ბანგკოკის მერია მართავდა, ხოლო 1954 წლიდან, იგი ტაილანდის ზოოლოგიური პარკების ორგანიზაციის ხელმძღვანელობით ფუნქციონირებს. დუსიტის ზოოპარკი განიხილება, როგორც ტაილანდის ყველაზე პოპულარული ზოოპარკი, ვინაიდან, მას ყოველწლიურად დაახლოებით 2.5 მილიონი ადამიანი სტუმრობს.

ცხოველები
დუსიტის ზოოპარკში წარმოდგენილია 1 600 სახეობის ცხოველი:
ძუძუმწოვრების 331 სახეობა;
ქვეწარმავლების 170 სახეობა;
ფრინველების 849 სახეობა.

ზოოპარკში წარმოდგენილია ეგზოტიკური ცხოველების მრავალფეროვანი სახეობები, რომელთა შორისაა მაიმუნები, ალიგატორები, კენგურუები, ზებრები, პინგვინები, სპილოები, აქლემები და ჟირაფები. ზოოპარკში ასევე გვხვდება ის იშვიათი სახეობები, როგორიცაა ალბინოსი ირემი და ბენგალური თეთრი ვეფხვი.

ზოოპარკი ასევე მოიცავს ზოო-მუზეუმს, ცხოველთა საავადმყოფოს და საგანმანათლებლო ცენტრს.

გალერეა
დინარული რასა

დინარული რასა, აგრეთვე ცნობილი როგორც ადრიატიკული ან ეპიროტიკული რასა — ტერმინი, რომელიც გამოიყენებოდა ფიზიკურ ანთროპოლოგიაში მე-20 საუკუნის დასაწყისში. ამ სახელწოდებით აღნიშნავდნენ სამხრეთ-აღმოსავლეთი ევროპის თანამედროვე ეთნიკური ჯგუფების ფენოტიპს და მომდინარეობს დინარის მთიანეთის სახელწოდებიდან. იგი შემოიღო ფრანგმა ანთროპოლოგმა იოზეფ დენიკერმა, რომელიც ასევე იყენებდა ტერმინს „ადრიატიკული რასა“. საბჭოთა ანთროპოლოგები დინარულ ტიპს მიიჩნევდნენ ბალკანურ-კავკასიური რასის ქვეტიპად. მისთვის დამახასიათებელია ბრაქიკეფალია, დაბალი და ფართო სახე, მაღალი და დახრილი შუბლი, ხშირად ბრტყელი კეფა, (ჰიპერ-)ლეპტორინული და ხშირად გამოხატული („არწივისებური“) ცხვირი, მუქი ფერის თმა და თვალები, ხორბლისფერი კანი და სხვა.
ნანის პროვინცია

ნანის პროვინცია — ტაილანდის 76 პროვინციიდან (ჩანვატი) ერთ-ერთი, მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთში. ჩრდილოეთით და აღმოსავლეთით ესაზღვრება ლაოსი.

ისტორია
საუკუნეების განმავლობაში, ნანის პროვინცია იყო დამოუკიდებელი. მცირე დროით შედიოდა სუკოტაიის ტაის სახელმწიფოს შემადგენლობაში, ხოლო მისი დაშლის შემდეგ გახდა ჩრდილოეთ სახელმწიფოს ლანას ვასალი. ამის შემდეგ ლანას სახელმწიფო შევიდა მიანმარის შემადგენლობაში, ეს ფაქტი ნანის პროვინციაში გამოიწვია განმათავისუფლებელი საპროტესტო მოძრაობა, რაც საბოლოოდ დამთავრდა იმით, რომ მიანმარმა 1714 წლიდან დაამყარა აქ თავისი სრული კონტროლი. 1788 წელს ტაილანდის ჩრდილოეთი დაიპყრო სიამის მეფემ რამა -მა. 1893 წელს სიამმა გადასცა ნანის პროვინცია საფრანგეთის ინდო-ჩინეთს. 1932 წელს ნანის პროვინცია თავიდან გახდა სიამის პროვინციად.

გეოგრაფიული მდებარეობა
ნანის პროვინცია მდებარეობს ტაილანდის მთიან რაიონში. უმაღლესი წერტილია ზღვის დონიდან 2079 მ. პროვინცია ტაილანდის დედაქალაქ ბანგკოკიდან ჩრდილოეთით დაშორებულია 670 კმ-ით.

ადმინისტრაციული დაყოფა
პროვინცია შედგება 15 რაიონისგან (ამფოე), რომლებიც, თავის მხრივ, შედგება 99 ქვეზონებისგან (ტამბონი) და 848 სოფლისგან (მუბანი).

1. ამფხემუიანგ-ნანი 
2. ამფხემაეჩარიმი 
3. ამფხებანლუანგი 
4. ამფხენანოი 
5. ამფხეფუა 
6. ამფხეტჰავანგპჰა 
7. ამფხევიანგსა 
8. ამფხეტჰუნგჩანგი 
9. ამფხეჩიანგკლანგი 
10. ამფხენამუინი 
11. ამფხესანტისუკი 
12. ამფხებოკლუია 
13. ამფხესონგხვაი 
14. ამფხეპჰუპჰიანგი 
15. ამფხეჩალოიმპჰრაკიატი
აუროვილი

აუროვილი („ცისკრის ქალაქი“) — საერთაშორისო ექსპერიმენტული ქალაქი ინდოეთის სამხრეთით. დაარსდა 1968 წელს და ვითარდება იუნესკო-ს ეგიდით. მდებარეობს ტამილნადუს შტატში, ქალაქ პუდუჩერის გვერდით. ქალაქის დამაარსებლის მირა ალფასას განცხადებით, ის უნდა გახდეს ექსპერიმენტი ადამიანთა ინტერნაციონალური თანამეგობრობის შექმნის, სადაც იცხოვრებენ პოლიტიკური და რელიგიური უპირატესობების გარეშე.

ისტორია
ქალაქი დააარსა ინდოელი ფილოსოფოსის, შრი აურობინდოს მიმდევარმა და მოსწავლემ მირა ალფასამ. ქალაქის ინაუგურაციის ცერემონია შედგა 1968 წლის 28 თებერვალს. ცერემონიას ესწრებოდა 124 ქვეყნის წარმომადგენელი.

მოსახლეობა
2014 წლის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 2333 ადამიანი. ქალაქის მოსახლეობა 45 ქვეყნის წარმომადგენელია, რომელთა შორის 999 არის ინდოეთის მოქალაქე. იგეგმება, რომ ქალაქის მოსახლეობა გაიზარდოს 50 000 კაცამდე.

ინდოეთის მთავრობის აქტის თანახმად აუროვილს აკონტროლებს სამთავრობო ორგანიზაცია „ “. ფორმალურად ეს ორგანიზაცია აუროვილის მცხოვრებთა საკუთრებას წარმოადგენს. „ “-ი არის იმ მიწების მფლობელი, რომელზეც შენდება ქალაქი.

ღირსშესანიშნაობა
აუროვილის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა მატრიმანდირი, შენობა რომელსაც გამოიყენებენ მედიტაციისა და იოგის პრაქტიკისათვის. მატრიმანდირი არ მიეკუთვნება რომელიმე რელიგიას.

ნაგებობა სფეროს ფორმისაა, რომელიც დაფარულია ოქროსფერი ფირფიტებით. მატრიმანდირი ააშენეს ფრანგი არქიტექტორის როჟე ანჟეს პროექტის საფუძველზე.
ჰიპოთალამუსი

ჰიპოთალამუსი — შუამდებარე ტვინის ნაწილი, რომელიც თავის ტვინის მესამე პარკუჭისა და თელამუსის ქვემოთ მდებარეობს და ერთ-ერთ ვეგეტატიურ ცენტრს წარმოადგენს. ჰიპოთალამუსი მჭიდროდა დაკავშირებული ჰიპოფიზთან და მასთან ერთად არეგულირებს ორგანიზმის წყლისა და მარილების ცვლას. ჰიპოთალამუსსა და ჰიპოფიზს შორის არსებული კავშირის გაწყვეტისას ან ეგრეთ წოდებული სუპრაოპტიკური ჰიპოთალამუსის დაზიანებისას ვითარდება უშაქრო დიაბეტი, რაც ხასიათდება წყლის უზომო სმით (პოლიდიფსია) და მოჭარბებული შარდვით (პოლიურია). თავის ტვინის სხვა უბნებისაგან განსხვავებით, ჰიპოთალამუსის ფუნქციათა ნერვული რეგულაციის გარდა, ნეიროჰორმონების გამომუშავებისა და გამოყოფის უნარიც აქვს. მის მიერ გამომუშავებულ ჰორმონებს მიეკუთვნებიან ვაზოპრესინი და ოქსიტოცინი, რომლებიც ჰიპოფიზის საშუალებით გამოიყოფა სისხლში.
აღნაგობა და ფუნქციები
ჰიპოთალამუსი მრავალი ბირთვისაგან შედგება, რომელთა ფუნქციებია შიმშილისა და სიმაძღრის, წყურვილისა და მისი დაკმაყოფილების შეგრძნებათა წარმოშობა, სხეულის მუდმივი ტემპერატურისა და სქესობრივი ქცევის რეგულაცია. ჰიპოთალამუსი მჭიდროდაა დაკავშირებული აგრეთვე თავის ტვინის ლიმბურ სისტემასთან, ამიტომ ის აწესრიგებს ძილისა და ღვიძილის მდგომარეობას, ემოციურ ქცევასა და მოტივაციებს. დადგენილია, რომ ჰიპოთალამუსის გვერდითი და უკანა ბირთვების ელექტრული გაღიზიანება ცხოველებში იწვევს ეგრეთ წოდებულ თვითგაღიზიანების რეაქციას, რომლის დროსაც ცხოველები თვითონ ცდილობენ განმეორებით გაიღიზიანონ ეს ბირთვები. ჰიპოთალამუსის ცენტრული ბირთვების გაღიზიანება, პირიქით, გაქცევასა და შიშის რეაქციებს იწვევს. ასეთი ქცევითი რეაქციები დაკავშირებული უნდა იყოს შიმშილისა და სიმაძღრის აგრეთვე, სქესობრივი ხასიათის შეგრძნებათა წარმოქმნასთან.
ბრაზილია-დი-მინასი

ბრაზილია-დი-მინასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 908 მეტრზე. მიეკუთვნება მინას-ჟერაისის შტატის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ მონტის-კლარუსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 31 213 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 22,3 კმ²-ზე. ფართობი 1 399 484 კმ²-ია.
კამპუ-აზული

კამპუ-აზული — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 600 მეტრზე. მიეკუთვნება მინას-ჟერაისის შტატის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ მონტის-კლარუსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 684 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 7,28 კმ²-ზე. ფართობი 505 914 კმ²-ია.
კაპიტან-ენეასი

კაპიტან-ენეასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 908 მეტრზე. მიეკუთვნება მინას-ჟერაისის შტატის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ მონტის-კლარუსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 14 206 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 14,62 კმ²-ზე. ფართობი 971.58 კმ²-ია.