iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სოფიის ოლქი

სოფია — ოლქი დასავლეთ ბულგარეთში. სოფიის ოლქს სამი მხრიდან საზღვრავს ქალაქ სოფია, თუმცა ის უშუალოდ ოლქის შემადგენლობაში არ შედის.

ოლქის ტერიტორიის ფართობი შეადგენს 7 059 კმ², აქ ცხოვრობს 254,996 ადამიანი. სოფიის ოლქში გაბატონებული მდგომარეობა აქვს, მთიან რელიეფს. ჩრდილოეთიდან სამხრეთით ვრცელდება ბალკანეთის მთები, სამხრეთით მდებარეობს რილას მთიანი სისტემა, ოლქის უმაღლესი წერტილია მთა მუსალა, ეს მთა მდებარეობს უკიდურეს სამხრეთ ტერიტორიაზე სოფიისა და ბლაგოევგრადის ოლქის ადმინისტრაციულ საზღვარზე. აქ აგრეთვე მდებარეობს სხვა შედარებით დაბალი სიმაღლის მთები და ვაკეები. მთიან ადგილებში განვითარებულია ტურიზმი, აქ მრავლადაა სათხილამურო კურორტები, მათგან ყველაზე ცნობილია ბორევეცი, ეს კურორტი მდებარეობს ქალაქ სმაკოვოს სამხრეთით.

სოფიის ტერიტორიაზე განსაკუთრებით მრეწველობაა განვითარტებულია.

სოფიის ოლქს ესაზღვრება
ჩრდილოეთით: მონტანას და ვრაჩანის ოლქები;
ჩრდილო-დასავლეთით: ლოვეჩის ოლქი;
აღმოსავლეთით: პლოვდივის ოლქი;
სამხრეთ-აღმოსავლეთით პაზარჯიკის ოლქი;
სამხრეთით: ბლაგოევგრადის ოლქი;
სამხრეთ-დასავლეთით კიუსტენდილის ოლქი;
დასავლეთით: პერნიკის ოლქი და ქალაქი სოფია;
ჩრდილო-დასავლეთით სერბეთი.

თემები
სოფიის ოლქი იყოფა 22 თემად. აქ მოცემულ სიაში ნაჩვენებია თემების ქართული და კირილიცური სახელწოდებები, მნიშვნელოვანი ქალაქები და სოფლები და აგრეთვე 2009 წლის აღწერის შედეგად თემების მოსახლეობა.
სტარა-ზაგორის ოლქი

სტარა-ზაგორა  — ოლქი ცენტრალურ ბულგარეთში. ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი სტარა-ზაგორა. 2008 წლის 16 ივნისის მონაცემებით აქ ცხოვრობს 371 917 კაცი. ეს ტერიტორია უძველესი დროიდანვე იყო მსოფლიოს იმპერიების რიგითი გუბერნია.

სტარა ზაგორას ოლქის ფართობი შეადგენს — 5151 კმ².

თემები
სტარა-ზაგორის ოლქი იყოფა 11 თემად.

ბრატია-დასკალოვი
ჩირპანი
გილიბოვო
გურკოვო
კაზანლიკი
მიგლიჟი
ნიკოლაევო
ოპანი
პაველ-ბანია
რადნევო
სტარა-ზაგორა
ტირგოვიშტეს ოლქი

ტირგოვიშტეს ოლქი — ოლქი ჩრდილო-აღმოსავლეთ ბულგარეთში. ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი და უდიდესი ქალაქია ტირგოვიშტე, სხვა მნიშვნელოვანი ქალქებია: ანტონოვო, ომურტაგი, ოპაკი და პოპოვო. მდებარეობს ბორცვიან ადგილას, ნაწილობრივ სტარა-პლანინის მთისწინეთში, ფართობი 2,7 ათასი კმ2. 1975 წლის მონაცემებით ცხოვრობდა 176 ათასი ადამიანი, 2011 წლის მონაცემებით 120 ათასი. ოლქში განვითარებულია მრეწველობა და სოფლის მეურნეობა.

თემები
ვარნის ოლქი

ვარნა  — ოლქი აღმოსავლეთ ბულგარეთში. ოლქის ავტონომიური კოდია — .

ვარნას აღმოსავლეთით მდებარეობს შავი ზღვა, ესაზღვრება ბურგასის, დობრიჩის და შუმენის ოლქები.

ვარნას ოლქის ტერიტორიის ფართობი შეადგენს 3820 კმ², აქ ცხოვრობს 495 056 ადამიანი (მთელი მოსახლეობის 6,1 %).

მოსახლეობის ეთნიკური სტრუკტურა: ბულგარელები — 85,3 %, თურქები — 8,1 %, ბოშები — 3,3 %.
ველიკო-ტარნოვოს ოლქი

ველიკო-ტარნოვო  — ოლქი ჩრდილოეთ ბულგარეთში.

ოლქის ტერიტორიის ფართობი შეადგენს 4661 კმ², აქ ცხოვრობს 291 121 ადამიანი.

თემები
ველიკო-ტარნოვოს ოლქი იყოფა 10 თემად. აქ მოცემულ სიაში ნაჩვენებია თემების ქართული და კირილიცური სახელწოდებები, მნიშვნელოვანი ქალაქები და სოფლები და აგრეთვე 2009 წლის აღწერის შედეგად თემების მოსახლეობა.
ვრაცის ოლქი

ვრაცის ოლქი  — ოლქი ჩრდილოეთ ბულგარეთში. ჩრდილოეთით მდინარე დუნაიზე გადის ბულგარეთ-რუმინეთის ოფიციალური საზღვარი.

ვრაცის ოლქის ფართობი შეადგენს 3 619,7 კმ², აქ ცხოვრობს 223 358 ადამიანი.

თემები
ვრაცის ოლქი იყოფა 10 თემად:
ბოროვანი
ბიალა-სლატინა
ხაირედინი
კოზლოდუი
კრივოდოლი
მეზდრა
მიზია
ორიახოვო
რომანი
ვრაცა
იამბოლის ოლქი

იამბოლი — ოლქი სამხრეთ ბულგარეთში. აქ გადის ბულგარეთ-თურქეთის ოფიციალური საზღვარი. ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი იამბოლი. იამბლის ოლქის ტერიტორიის ფართობი შეადგენს 3336 კმ², 2001 წლის აღწერის შედეგად აქ ცხოვრობს 151,726 ადამიანი.

თემები
იამბოლის ოლქი იყოფა ხუთ თემად:
ბოლიაროვო
ელხოვო
იამბოლი
სტრალჯა
ტუნჯა
ვიქტორ ჯორბენაძე

ვიქტორ (ბუცა) ჯორბენაძე (დ. 28 ივლისი, 1924, თბილისი — გ. 1999, იქვე) — ქართველი არქიტექტორი, საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არქიტექტორი

ბიოგრაფია
1947 წელს დაამთავრა შრომის წითელი დროშის ორდენოსანი საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი არქიტექტურის სპეციალობით.
მუშაობდა „თბილქალაქპროექტში“. 1980-იან წლებში მუშაობდა როგორც დამოუკიდებელი არქიტექტორი. ძირითადი ნამუშევრები: სასაფლაო კომპლექსი და პანთეონი საქართველოს საზოგადო მოღვაწეებისთვის მუხათგვერდში, რიტუალების სასახლე ბოჭორმის ქუჩაზე (1985, არქიტექტორ ვაჟა ორბელაძესთან ერთად), სასტუმრო „ხიბლი“ კ. გამსახურდიას პროსპექტზე (1985), პროფკავშირების საერთო საცხოვრებელი ვაკე-საბურთალოს რაიონში (1986), ილია ჭავჭავაძის მუზეუმი ყვარელში (1979, არქიტექტორ ქეთა კობახიძესთან ერთად), სასტუმრო ონში და სხვა. მნიშვნელოვანი ნამუშევარია თბილისის ქორწინების სახლი. აქვს სამეცნიერო გამოკვლევა ჯვრის პროპორციებზე. არის მრავალი კონკურსის მონაწილე და გამარჯვებული. მისი ინიციატივით და სახსრებით ჩამოყალიბდა მუზეუმი „ქალაქური ინტერიერის მუზეუმი საუკუნისა“ ყოფილ რუისის ქუჩაზე, რომელსაც ახლა ვიქტორ ჯორბენაძის ქუჩა ჰქვია.
გაერთიანებული სამეფოს ადმინისტრაციული დაყოფა

გაერთიანებული სამეფოს სახელმწიფო მდებარეობს კონტინენტური ევროპიდან ჩრდილო-დასავლეთით, ქვეყანა შედგება: ინგლისისგან, შოტლანდიისგან, უელსისგან და ჩრდილოეთი ირლანდიისგან. ამ ტერიტორიებს გააჩნია თავისი ადმინსიტრაციული ტერიტორიული მოწყობა, და საზღვრები მეზობელ ტერიტორიებთა.

დიდი ბრიტანეთის ოთხი ადმინისტრაციუოი ერთეულის ადმინისტრაციული დაყოფა:
ინგლისი (39 საგრაფო, 6 მიტროპოლიტის საგრაფო და დიდი ლონდონი),
უელსი (9 საგრაფო, 3 ქალაქი და 10 საქალაქო-საგრაფო),
შოტლანდია (32 ოლქი),
ჩრდილოეთი ირლანდია (26 რაიონი.)
იოდლი (სიმღერა)

იოდლი — სხვადასხვა ხალხის კულტურაში უსიტყვო სიმღერის მანერა, რომელსაც ახასიათებს ხმოვანი რეგისტრების სწრაფი ცვლა. ტიროლში მიღებული ამ ჟანრის საკუთარი სახელწოდებაა იოდლი (იოდლერი, იოდლინგი), მაგრამ მას ასე მხოლოდ იმიტომ ეწოდება, რომ თავისი ჟღერადობით ახდენს სიმღერის სტილისტიკის იმიტაციას. ალპების მოსახლეობა სხვა სახელწოდებებს იყენებს, მაგალითად — , , და სხვებს. ასეთი ვოკალური ტექნიკა არსებობს მსოფლიოს სხვა ქვეყნებშიც.

შვეიცარიულ ხალხურ მუსიკაში ამ სტილის გამოჩენის პირველი მაგალითები, ისევ და ისევ ალპების მოსახლეობაში შეიმჩნეოდა, უფრო — მწყემსებში, რომლებიც მთების მწვერვალებზე ყოფნისას ერთმანეთში იყენებდნენ ასეთ გადაძახილებს. მსგავსი სტილისტიკა შეიმჩნევა სპარსულ და აზერბაიჯანულ ხალხურ მუსიკაშიც. საქართველოში ამის ცნობილი მაგალითია კრიმანჭული. ცენტრალურ აფრიკაში ასევე ხშირად ჟღერს მსგავსი მრავალხმიანი სიმღერები. იოდლის ტექნიკა გვხვდება ამერიკულ ხალხურ მუსიკაშიც. რუსეთის ჩრდილო-დასავლეთით (ლენინგრადის, ნოვგოროდისა და ფსკოვის ოლქი) მწყემსები მსგავს ტექნიკას ტყეში გადაადგილდებისას იყენებენ.

იოდლი უფრო ხშირად გვხვდება, როგორც სიმღერის მისამღერი.
ბოსნია და ჰერცეგოვინის ადმინისტრაციული დაყოფა

ბოსნია და ჰერცეგოვინის ადმინისტრაციული დაყოფა — ბოსნია და ჰერცეგოვინა არის ფედერაციული სახელმწიფო, რომლის სტატუსი და ადმინისტრაციული დაყოფა დადგინდა 1995 წელს დეიტონის შეთანხმებით, რომლითაც დასრულდა სამწლიანი ბოსნიის ომი. ბოსნია და ჰერცეგოვინა იყოფა ორ ფედერალურ სუბიექტად: სერბიული რესპუბლიკა და ბოსნია და ჰერცეგოვინის ფედერაცია. ამ ორი ერთეულის კონდომინიუმია ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ბრჩკოს ოლქი .

ბოსნია და ჰერცეგოვინის ფედერაცია
ბოსნია და ჰერცეგოვინის ფედერაცია იყოფა 10 კანტონად .

უნა-სანი
პოსავა
ტუზლა
ზენიცა-დობოი
ბოსნია-პოდრინი
ცენტრალური ბოსნია
ჰერცეგოვინა-ნერეტვანი
დასავლეთი ჰერცეგოვინა
სარაევო
კანტონი 10

ზოგიერთი კანტონის მოსახლეობა ეთნიკურად შერეულია და მათ გააჩნია გნსაკუთრებული კანონები მოქალაქეთა თანასწორუფლებიანობისთვის. კანტონს მართავს პრემიერი, მის გარდა არსებობს კანტონის სამინისტროები და სააგენტოები.

სერბთა რესპუბლიკა
სერბული რესპუბლიკა ბოსნია და ჰერცეგოვინის ფედერაციისაგან განსხვავებით იყოფა 6 რეგიონად .

პრიედორი (ადრე შედიოდა ბანია-ლუკის რეგიონში)
ბანია-ლუკა, მის შემადგენლობაშია 2 სუბრეგიონი მრკონიჩ-გრადის სუბრეგიონი და გრადიშკის სუბრეგიონი
დობოი
ბიელინა, მის შემადგენლობაშია ზვორნიკის სუბრეგიონი
ისტოჩნო-სარაევო (აღმოსავლეთი სარაევო), მის შემადგენლობაშია ფოჩის სუბრეგიონი
ტრებინე

ბრჩკოს ოლქი
ქალაქი ბრჩკო, მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ეს ტერიტორია ერთდროულად ეკუთვნის ფედერაციის ორივე სუბიექტს და იმყოფება საერთაშორისო ზედმხედველობის ქვეშ.

ქალაქები და თემები
ბოსნია და ჰერცეგოვინას ფედერაციის კანტონები იყოფიან 22 ქალაქად და 57 თემად , ხოლო სერბთა რესპუბლიკის რეგიონები კი 10 ქალაქად და 54 თემად. .
თბილისის სპორტის სასახლე

გივი კარტოზიას სახელობის თბილისის სპორტის სასახლე — სპორტული დარბაზი საქართველოს დედაქალაქ თბილისში. მდებარეობს 26 მაისის მოედანზე. აგებულია 1957–1961 წლებში. საზეიმოდ გაიხსნა 1961 წლის 12 მაისს (არქიტექტორები: ვლადიმერ ალექსი-მესხიშვილი, იური კასრაძე; კონსტრუქტორი დავით ქაჯაია).

კვადრატული ფორმის შენობის გარე პერიმეტრია 352 მ (88×04), მთავარი არენა — 44×27,4 მ. ამფითეატრად ამაღლებული ტრიბუნები იტევს 9 305 მაყურებელს. შენობის სამი სართულიდან ერთი (პირველი იარუსი) მიწაშია ჩაღრმავებული. სპორტის სასახლე გადახურულია რკინაბეტონის ანაკრები სფერული ფორმის გუმბათით, რომლის დიამეტრიც უდრის 76 მ.

თბილისის სპორტის სასახლე მთავარ დარბაზთან ერთად მოიცავს ორ დარბაზს შესაბამისი ინფრასტრუქტურით. თავდაპირველად გამოიყენებოდა საკალათბურთო შეხვედრებისათვის. ამჟამად რეგულარულად მასპინძლობს საერთაშორისო ასპარეზობებს ბერძნულ-რომაულ და თავისუფალ ჭიდაობაში, ძიუდოში, სამბოში, კალათბურთში, ხელბურთში, მინიფეხბურთში, კრივში, მხატვრულ ტანვარჯიშში, ძალოსნობაში, კარატეში, კიკბოქსინგში; იმართება მასობრივი სანახაობები (სამეჯლისო ცეკვები, საესტრადო კონცერტები). 1989 წელს სპორტის სასახლეში გაიხსნა „ქართული სპორტის დიდების მუზეუმი“. 2001 წელს სასახლეს მიენიჭა მოჭიდავე გივი კარტოზიას სახელი.

თბილისის სპორტის სასახლის წინ მდებარე მოედანზე 1965 წელს დაიდგა სკულპტურული კომპოზიცია — მზეჭაბუკი (მოქანდაკე ჯ. მიქატაძე), ხოლო 2010 წელს — გივი კარტოზიას ქანდაკება (მოქანდაკე გ. შხვაცაბაია).
ცენტრალური სტადიონი (თბილისი)

ლავრენტი ბერიას სახელობის დინამოს სტადიონი, ასევე ცენტრალური სტადიონი — ისტორიული საფეხბურთო სტადიონი თბილისში, პირველი სპორტული ნაგებობა საქართველოში, მდებარეობდა დღევანდელი ბორის პაიჭაძის ეროვნული სტადიონის ადგილას. მასპინძლობდა საფეხბურთო კლუბ თბილისის „დინამოს“ საშინაო შეხვედრებს. ცენტრალური სტადიონი 1932-1935 წლებში დაპროექტდა და აშენდა არქიტექტორ არჩილ ქურდიანის მიერ. ცენტრალური სტადიონი, როგორც არქიტექტურული ნაგებობა, მიჩნეულია ქართული ხუროთმოძღვრების ერთ-ერთ ნიმუშად.

თავდაპირველი სტადიონი იტევდა 23.000 მაყურებელს. 1956 წელს ტევადობის გაზრდის მიზნით სტადიონს დაემატა ლითონის კონსტრუქციები, რამაც მაყურებელთა მაქსიმალური რაოდენობა 35.000-მდე გაზარდა. ეს რეკონსტრუქციაც არჩილ ქურდიანის მიერ განხორციელდა.

1960-70-იან წლებში არჩილ ქურდიანის, გია ქურდიანისა და კონსტრუქტორ შალვა გაზაშვილის მიერ შედგენილ იქნა დინამოს სტადიონის ახალი რეკონსტრუქციის პროექტი, რომელიც მთავარი არქიტექტორის, გია ქურდიანის თაოსნობით განხორციელდა. ამ პროექტით ცენტრალური სტადიონის არქიტექტურულად მდიდარი ნაგებობა დაანგრიეს და მის ნაცვლად ააგეს უფრო დიდი, დღეს ბორის პაიჭაძის ეროვნული სტადიონის სახელით ცნობილი დინამოს სტადიონი, რომელიც 1976 წელს საზეიმოდ გაიხსნა.
ძვლოვანი სისტემა

ნებისმიერი მოდელის შექმნისას კონსტრუქტორი უპირველესად მის კარკასს აგებს, რომელსაც მთელი კონსტრუქცია ეყრდნობა და მხოლოდ ამის შემდეგ ამატებს მას სხვადასხვა ნაწილს. კარკასზეა დამოკიდებული მოდელის სიმტკიცე. ჩვენი ორგანიზმის ასეთ საყრდენს ძვლოვანი ჩონჩხი წარმოადგენს.
ძვალი ერთი შეხედვით ცოცხალ ქსოვილს არ ჰგავს. ის თითქოს ქვასავით მაგარი და გამომშრალია. მაგრამ ესმხოლოდ ერთი შეხედვითაა ასე. ძვალი შემაერთებელი ქსოვილია, რომლის მყარ უჯრედშორის ნივთიერებაში გაფანტული და თითქოს მასში გამომწყვდეული უჯრედები მუდმივად იკვებება, სუნთქავს, იზრდება და მრავლდება.

ძვლოვანი ქსოვილის აგებულება კარგად ჩანს ილუცტრაციაზე წარმოდგენილ ბარძაყის ძვლის მაგალითზე .
ძვალს გარედან ძვალსაზრდელა ფარავს. მის ქვეშ ძვლის მკვრივი ფენაა,რომლის ქვემოთ, ძვლის სიღრმეში, ღრუბლისებრი, ფოროვანი ქსოვილია. ძვალი მრავალრიცხოვანი არხებითაა დაქსელილი, რომელშიც სისხლძარღვები გადის ძვლის უჯრედებს სისხლით საკვები და ჟანგბადი მიეწოდება.
ღრუბლისებრი ქსოვილი სისხლმბადი ქსოვი; ლითაა ამოვსებული,რომელსაც ძვლის წითელ ტვინს უწოდებენ. მასში სისხლის უჯრედები წარმოიქმნება. ბარძაყის ძვლის შუა ნაწილი ღრუიანია, ამიტომ მას ლულოვან ძვალს უწოდებენ. სიღრუეში ცხიმოვანი ქსოვილი-ძვლის ყვითელი ტვინია.
ძვლის უჯრედშორისი მყარი ნივთიერება კალციუმის ფოსფატითა და აპატიტით არის შექმნილი, რომელიც მას სიმტკიცეს ანიჭებს, თუმცა ძვალი ამ მარილების კრისტალებივით მყიფე არ არის.
სერა-და-კაპივარის ეროვნული პარკი

სერა-და-კაპივარა — ეროვნული პარკი ბრაზილიაში, ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. პარკის ტერიტორიაზე უამრავი პრეისტორიული ნახატია. პარკის შექმნის მიზანი სწორედ ამ ნახატების და სხვა პრეისტორიული არტეფაქტების დაცვა იყო. იგი გადაჭიმულია 1291,4 კვადრატულ კილომეტრზე.

1991 წელს, იუნესკომ პარკი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
დიამანტინა (მინას-ჟერაისი)

დიამანტინა — ქალაქი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში. მისი ფართობი შეადგენს 3. 870 კმ. კვ-ს, ხოლო მოსახლეობა 44. 746 ადამიანს (2006).

არიალ-დო-ტიხუკო, როგორც ქალაქს თავდაპირველად ეძახდნენ, აშენდა ჯერ კიდევ კოლონიურ ეპოქაში, მე-18 საუკუნის დასაწყისში. მე-18 მე-19 საუკუნეებში ქალაქი ალმასის მაღაროების ცენტრი იყო, სწორედ აქედან მომდინარეობს მისი დღევანდელი სახელი.

საკმაოდ კარგად შემონახული ბრაზილიური ბაროკოს სტილის არქიტექტურის გამო, 1999 წელს იუნესკომ ქალაქი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
სან-ლუისი (მარანიანი)

სან-ლუისი — ქალაქი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატის დედაქალაქი. ქალაქი მდებარეობს კუნძულ სან-ლუისზე, ატლანტის ოკეანეში. ეს კუნძული წარმოქმნილია რამდენიმე მდინარის ოკენესთან შერთვის შედეგად, მათ შორისაა მდინარეები: პინდარე, მეარიმი, იტაპეკურუ. ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 986,826 ადამიანს (2008). გააჩნია მეტროპოლიტენი (სიდიდით მე-16 ბრაზილიაში).

სან-ლუისი ბრაზილიის შტატების დედაქალაქებს შორის ერთადერთია, რომელიც ფრანგებმა დააარსეს და ასევე ერთ-ერთია იმ სამ დედაქალაქს შორის, რომლებიც კუნძულებზე მდებარეობს.

ქალაქს გააჩნია ორი პორტი, რომლებიდანაც ხორციელდება ბრაზილიური რკინის მადნის ძირითადი ნაწილის ექსპორტი. ინდუსტრიის ძირითად დარგებს წარმოადგენს მეტალურგია, ალკოჰოლური სასმელების წარმოება და ლოჯისტიკა. აქვეა მარანიანის ფედერალური უნივერსიტეტი.

1997 წელს, ქალაქის ისტორიული ცენტრი, კოლონიური არქიტექტურის გამო იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
ანხელი

ანხელი — ყველაზე მაღალი ჩანჩქერი მსოფლიოში. მდებარეობს სამხრეთ ამერიკაში, ვენესუელაში, ბოლივარის შტატში, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში მყოფი კანაიმის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე, გადმოედინება აუიან-ტეპუის მთიდან. მისი ვარდნის სიმაღლეა 979 მეტრი. ანხელი იკვებება მდინარე კერეპის წყლით, რომელიც ერწყმის მდინარე კარაოს შენაკადს — ჩურუნს. თავის მხრივ, ეს ყველა მდინარე ორინოკოს აუზს მიკეუთვნება.

ჩანჩქერი აღმოაჩინა ჯეიმზ ეინჯელიმ 1936 წელს, სწორედ ამიტომ ჩანჩქერი, ეინჯელის სახელს ატარებს.
ბასტერი

ბასტერი ( სენტ-ქრისტოფერი) — სენტ-კიტსი და ნევისის დედაქალაქი. 2005 წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 15 500 ადამიანს შეადგენს. ბასტერში მდებარეობს ქვეყნის უდიდესი ნავსადგური, ზღვის მეშვეობით ხორციელდება დაკავშირება ქვეყნის სიდიდით მეორე კუნძულ ნევისთან. ეს ქალაქი სენტ-ჯორჯ-ბასტერის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი და უდიდესი დასახლებული პუნქტია, ბასტერიდან რამდენიმე კილომეტრში მდებარეობს სენტ-პიტერ-ბასტერის ოლქი.

ბასტერი არის ერთ-ერთი ყველაზე ძველი ქალაქი მთელ მცირე ანტილის ტერიტორიაზე.

ბასტერი პირველად დაარსებული იქნა 1627 წელს ფრანგების მიერ. ეს ადგილი ფრანგული კოლონიის სენტ-ქრისტოფერის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო. 1727 წლიდან ფრანგი კოლონისტები ინგლისელებმა შეცვალეს. ქალაქ ბასტერს გააჩნია ერთ-ერთი ყველაზე ტრაგიკული ისტორია, სხვა კარიბულ დედაქალაქებთან შედარებით. აქ მრავალი წელი გრძელდებოდა კოლონისტთა შორის ბრძოლები და დაპირისპირებები, ხშირი იყო მიწისძვრები და საჭმლის დეფიციტი. ეს ყველაფერი ადგილობრივ მცხოვრებლებზე ტრაგიკულად მოქმედებდა.
სერა-დუ-მარი

სერა-დუ-მარი — მთათა სისტემა ბრაზილიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, იგი გადაჭიმულია 1500 კმ-ის სიგრძეზე ატლანტის ოკეანის პარალელურად, სან-პაულუს შტატიდან პარანას შტატამდე. უმაღლესი მწვერვალია პიკო-პარანა 2, 255 მეტრი.

გეოლოგიურად, ეს მთები მიეკუთვნება კრისტალურ ქანებს, რომელიც დამახასიათებელია სამხრეთ ამერიკის აღმოსავლეთ ნაწილისათვის. იგი წარმოიქმნა 60 მილიონი წლის წინ.

ბრაზილიის აღმოჩენის პერიოდში (1500 წ), სერა-დუ-მარი შეიცავდა საკმაოდ მდიდარ და მაღალდივერსიფიცირებულ ეკოსისტემას. მაგრამ შემდეგში ურბანიზაციამ და ტერიტორიის მასიურად დასახლებამ გამოიწვია დეფორესტაცია (ტყის საფარის გაქრობა) და იგი ემორჩა მხოლოდ ოკეანის სიახლოვეს სტეპებში. ამჟამად, შემორჩენილი ბიოსისტემის დასაცავად ამ ტერიტორიაზე შექმნილია ეროვნული პარკი და ეკო-სადგურები.

სერა-დუ-მარის სიახლოვეს მდებარეობს უდიდესი მეტროპოლიები – სან-პაულუ და კურიტიბა.
წყაროსთავის წმინდა გიორგის ეკლესია

წყაროსთავის წმინდა გიორგის ეკლესია – წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია თელავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სოფელ ლალისყურის ჩრდილოეთით, თელავი-ომალოს საავტომობილო გზის მარცხენა მხარეს, მდინარე სტორის მარჯვენა ნაპირზე, შემაღლებულ გორაზე.

აღწერილობა
სავრაუდოდ თარიღდება საუკუნით. ადგილობრივთა გადმოცემით ეკლესიის სახელწოდება დაკავშირებულია მის მახლობლად მდებარე წყაროსთან, საიდანაც წყალი თიხის მილებით მთის ძირას მდებარე ციხესიმაგრეში მიედინებოდა.

ეკლესია დარბაზულია და მასზე სამხრეთიდან მიშენებულია ვიწრო დაბალი ნაგებობა. მოგვიანებით ეკლესიისათვის დასავლეთიდან მიუშენებიათ ორსართულიანი სამრეკლო. ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს: სამხრეთიდან და დასავლეთიდან — სამრეკლოს პირველი სართულიდან. ეკლესია მოხატული ყოფილა, რომელიც თარიღდებოდა საუკუნით.

სამრეკლო ეკლესიაზე ოდნავ გვიანდელია. განეჯუთვნება საუკუნეს, პირველი სართული გეგმით კვადრატს უახლოვდება (5,0 4,6 მეტრია). იგი სამხრეთით და დასავლეთით ფართო, შეისრული თაღით იყო გახსნილი, მოგვიანებით ისინი ამოუშენებიათ. მათ შორის სამხრეთისაში ვიწრო შესასვლელი იყო დატანებული, დასავლეთისაში კი - ბუხარი (2005-2006 წლებში, ეკლესიის შეკეთების დროს, თაღებში ჩაშენებული კედლები მოშალეს). ერთი თაღი აღმოსავლეთითაცაა. მასში ეკლესიის დასავლეთი შესასვლელი გამოდის. ჩრთილოეთით სართულის კედელი ყრუა. ამ მხარეს თაღის ნაცვლად, მოწყობილია იგივე ზომისა და ფორმის ნიშა, თაღები კვადრატული აგურითაა (20.5 20,5 4,5 სმ) ნაწყობი. წირთხლები კი - ნატეხი ქვით. ნატეხი ქვითვეა ნაწყობი სართულის გუმბათოვანი კამარაც, რომლის წრიულ საფუძველზე გადასვლა ხორციელდება ოთხივე კუთხეში მოწყობილი, აგურის შეისრულთაღიანი ტრომპითა და მათ გვერდებზე, სამკუთხა ელემენტებით, რ-ებიც ტრომპებით შექმნილი რვაკუთხედის ყოველ კუთხეში, სამ-სამი, კუთხით შვერილი აგურითაა გამოყვანილი.

პირველი სართულის დამასრულებელ კვადრატულ ბაქანზე აღმართულია აგურით ნაგები, რვაწახნაგა ფანჩატური, რომლის თითოეულ წახნაგში თითო, ნახევარწრიულთაღოვანი ღიობია გაჭრილი. აღმართული ღერძული წახნაგის ღიობში ეკლესიის სარკმელი გამოდის, სარკმლის ზემოთ, წყობაში ჩასმულ, შირიმის სწორკუთხა ქვაზე, ფონის ჩაღრმავებით, ბოლოებწაწვეტებული, ტოლმკლავა ჯვარია გამოყვანილი. ფანჩატურის წიბოები და ღიობების წირთხლები შირიმითა და ნატეხი ქვითაა ნაწყობი. ღიობის გადამხურავი თაღები კი - აგურით. შიგნით ფანჩატური გადახურულია ნახევარსფერული ფორმის, სხმული კამარით. სამრეკლო ორივე მხრიდან შელესილი (ჩამოცვენილია) და შეთეთრებულია. ფარედან, ფანჩატურის თითოეული ღიობის თაღოვანი ნაწილი, აღმოსავლეთით ღერძული ღიობის გარდა, კედლის მცირედ შეღრმავებულ, სწორკუთხა არეშია ჩასმული. კედლები დასრულებულია ლეკალური აგურით ნაწყობი, მაღალი ლავგარდნით. სამრეკლო გადახურულია აგურითვე ნაწყობი, პირამიდული სახურავით. მოგვიანებით იგი თუნუქით შეუმოსავთ 2005-2006 წლებში ჩატარებული რემონტის დროს ძველი საბურავი ახლით შეცვალეს.
ჟაუს ეროვნული პარკი

ჟაუს ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი ბრაზილიაში, ამაზონასის შტატში. იგი წარმოადგენს უდიდეს ტყის რეზერვს მთელ სამხრეთ ამერიკაში, გადაჭიმულია 23. 000 კმ. კვ-ზე

პარკში შესვლა შეზღუდულია და შესაძლებელია მხოლოდ ბრაზილიის მთავრობის მიერ გაცემული სპეციალური ნებართვით. პარკი ცნობილია როგორც ერთ-ერთი საუკეთესოდ შენახული ამაზონის ტროპიკული ტყე. აქ ბინადრობენ იაგუარები, მდინარის დელფინები (ბოტო) და ფლორისა და ფაუნის სხვა უამრავი წარმომადგენლები.
ფერნანდუ-დი-ნორონია

ფერნანდუ-დი-ნორონია — არქიპელაგი ატლანტის ოკეანეში, ბრაზილიის სანაპიროდან 345 კილომეტრის მოშორებით. შედგება 21 კუნძულისა და სხვა პატარა კუნძულებისგან. მთავარი კუნძულის ფართობი 18,4 კმ²–ია; მოსახლეობა შეადგენს 3 108 კაცს (2009).

კუნძულები ატარებს სპეციალური მუნიციპალიტეტის სტატუსს და შედის ბრაზილიის შტატ პერნამბუკუს შემადგენლობაში, ამავე დროს წარმოადგენს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლს.

გალერეა
მარალალი

მარალალი — კენიის ჩრდილოეთ ნაწილში გორაკის ფერდობზე გაშენებული პატარა სავაჭრო ქალაქი. მდებარეობს ლორიგი პლატოს აღმოსავლეთით, სამბურუს ოლქში. წარმოადგენს აღნიშნული ოლქის ადმინისტრაციულ ცენტრს. ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 16 281 კაცს (1999). პირველად აქ ბაზარი დააარსეს სომალელმა მცხოვრებლებმა 1920-იან წლებში.

ქალაქი ძირათადად ტურიზმის ხარჯზე არსებობს. აქვეა მარალალის ეროვნული ტაძარი. ქალაქი ცნობილია ტურისტებისადმი მეგობრული განწყობით და სასტუმროების სიიაფით.
ბელმოპანი

ბელმოპანი — ბელიზის დედაქალაქი. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 16 451 ადამიანი. ბელმოპანი მოქცეულია კაიოს ოლქის შემადგენლობაში.

ქალაქი მდებარეობს ზღვის დონიდან 76 მეტრზე. გაშენებულია მდინარე ბელიზის აღმოსავლეთ ნაპირზე. მისგან 80 კილომეტრში მდებარეობს ქვეყნის უდიდესი ქალაქი და ყოფილი დედაქალაქი ბელიზი, რომელიც 1961 წელს ქარიშხალმა დაანგრია. უკვე 1970 წელს, დედაქალაქი ბელმოპანში იქნა გადმოტანილი, აიგო სახელმწიფო დაწესებულებების შენობები. სწორედ ამ წელს მიენიჭა ბელმოპანს ქალაქის სტატუსი.
როკასი

როკასი (პორტ. ) — მცირე კუნძული ატლანტის ოკეანეში, მიეკუთვნება ბრაზილიის შტატ რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის. სანაპიროდან მდებარეობს 260 კილომეტრის მოშორებით და 160 კილომეტრით დასავლეთით ფერნანდუ-დი-ნორონიის არქიპელაგიდან. კუნძულის წარმოშობა ნაწილობრივ ვულკანურია, ხოლო ნაწილობრი იგი მარჯნის კუნძულია. მისი საერთო ფართობი 7,1 კმ.კვ-ია.

კუნძული ველური ბუნების აკვანია, რის გამოც ის 2001 წელს იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. აქ ბინადრობენ კუები, ზვიგენები, დელფინები და სხვადასხვა სახის ფრინველები.
მალინდი

მალინდი — საპორტო ქალაქი კენიაში, სანაპირო პროვინციაში. ქალაქი მდებარეობს ინდოეთის ოკეანის სანაპიროზე მდინარე გალანის შესართავში. 1999 წლის მონაცემებით მალინდის მოსახლეობა შეადგენს 117,735 კაცს.

ისტორია
მალინდი სვაჰილი დასახლებაა საუკუნიდან და მას აღმოსავლეთ აფრიკის ამ ნაწილში უპირატესობაში მხოლოდ მომბასა ეცილებოდა. ტრადიცულად ეს იყო უცხოურ ძალთა საპორტო ქალაქი. 1414 წელს ქალაქი მოინახულა ჩინეთის საზღვაო მკვლევრის — ჯენ ხეს ფლოტილიამ. მალინდის მმართველმა ამ ფლოტილიით პირადი საჩუქრის სახით ჟირაფი და სამკაულები გაუგზავნა ჩინეთის მმართველს.

პორტუგელიელი მკვლევარი ვასკო და გამა მალინდის მმართველებს 1498 წელს შეხვდა, მათთან სავაჭრო ხელშეკრულებას მოაწერა ხელი და მეგზური იქირავა ინდოეთში გასამგზავრებლად. ამ პერიოდში აღმართა მან მარჯნის სვეტი, რომელიც დღემდე შემორჩა. 1499 წელს პურტუგალიელებმა მალინდიში სავაჭრო ბანაკი დააარსეს, რომელიც ინდოეთიდან და მისკენ მიმავალი ქარავნებისთვის მოსასვენებელ ადგილს წარმოადგენდა. აქვეა ამ პერიოდის ეკლესიაც. ეს ადგილი, განსაკუთრებით მარჯნის სვეტი, ტურისტებისთვის ყველაზე საინტერესო ღირსშესანიშნაობაა. ქალაქში შემორჩენილია ძველი სვაჰილის სტილის არქიტექტრაც, მათ შორის ჯუმა მეჩეთი და სასახლე.
ბრიჯტაუნი

ბრიჯტაუნი — ბარბადოსის დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქი, 2006 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა შეადგენს 96 578 ადამიანს. ქალაქის გარშემო შექმნილია აგლომერაცია, რომელსაც დიდ ბრიჯტაუნს უწოდებენ. ქალაქი მოქცეულია სენტ-მიშელის ოლქის ტერიტორიაზე.

თანამედროვე ბრიჯტაუნის ადგილას, 1628 წელს დასახლება ინგლისელებმა დააარსეს. დღეს ბრიჯტაუნი ვესტ-ინდოეთის უმნიშვნელოვანეს ტურისტულ ღირსშესანიშნაობას და მნიშვნელოვან ფინანსურ ცენტრს წარმოადგენს.

2011 წელს, ქალაქის ისტორიული ნაწილი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
ორუ-პრეტუ

ორუ-პრეტუ ( — შავი ოქროს მდიდარი სოფელი) — ქალაქი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში. მდებარეობს სიერა-დო-ესპინაკოს მთებში. იგი დაარსდა კოლონიურ ეპოქაში, როგორც სამთო-მოპოვებითი სამუშაოების ცენტრი. 1980 წელს ორტუ-პრეტუ თავის ბაროკოს სტილის არქიტექტურის გამო იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
სვიმეონი (სამოცდაათთაგანი)

} (სამოცდაათ მოციქულთა კრება), კათოლიკურში — 18 თებერვალი.

მას ხშირად ურევენ უფლის ძმა სვიმონში, ასევე სვიმონ კანანელში და სვიმონ ნიგერში.

ცხოვრება და მოწამეობრივი აღსასრული
იგი უკვე მოწიფული იყო, როდესაც იხილა იესო ქრისტეს სასწაულები, ირწმუნა იგი და გახდა ერთ-ერთი მოციქული. მისი მოძღვრის — იაკობ მოციქულის მოწამეობრივი აღსასრულის შემდეგ, რომელიც იერუსალიის პირველი ეპისკოპოსი იყო, სვიმეონი იერუსალიმის ეპისკოპოსად აირჩიეს.
ტრაიანე იმპერატორის დროს რომის ქალაქის თავს, ატიკას მოახსენეს, რომ სვიმეონი ბიბლიური დავით მეფის ტომიდან იყო (რომაელები ანადგურებდნენ დავით მეფის შთამომავლებს) და ქრისტეს სარწმუნოებას ქადაგებდა. წარმართებმა შეიპყრეს 100 წელს მიტანებული წმინდა ეპისკოპოსი და ხანგრძლივი წამების შემდეგ ჯვარს აცვეს.

სვიმონ მოციქულის მოსახსენებელი თარგმნილია ქართულად (ქუთ. 7, ს., 386-389).
ევლოგი უცხოთშემწყნარებელი

ევლოგი უცხოთშემწყნარებელი — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 27 აპრილი, ახალი სტილით — 10 მაისი. წმინდანი საუკუნეში ცხოვრობდა თებაიდაში. მან უცხოთა შეწყნარებისა და მსახურების ღვაწლი იდო თავს, რითაც სათნო ეყო მოწყალეთა შემწყალებელ უფალს და ეკლესიის მიერ წმინდანად იქნა კანონიზებული.
ათი-გალანა-საბაკი

ათი-გალანა-საბაკი — მდინარე კენიაში. სიგრძე 390 კმ, აუზის ფართობი 58.639 კმ². სათავე აქვს (ათის სახელწოდებით) ნგონგის ქედზე, კიკუიუს ლავურ პლატოზე, ნაირობის სამხრეთით, დიდი რიფტული ხეობის კიდეზე. მარჯვნიდან ერთვის ცავო და კიბოკო, ხოლო მარცხნიდან ნაირობი. ერთვის ინდოეთის ოკეანეს გალანის ანუ საბაკის სახელწოდებით.