iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ხახმატი

ხახმატი — სოფელი საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ხევსურეთის თემში. მდებარეობს თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე გუდანისჭალის ზემოთში. ზღვის დონიდან 1940 მ., დუშეთიდან 79 კმ, ბარისახოდან 14 კმ.

ისტორია
ხახმატი ხევსურეთის უძველესი დასახლებაა. სოფელზე გადიოდა ბარისახო-შატილის გზა. დასახლებული იყო ალუდაურებით. განვითარებული იყო მესაქონლეობა, მემინდვრეობა. - საუკუნეებში, ძნელბედობის ჟამს, შესუსტდა ტრადიციული კავშირი ხევსურეთსა და ბარს შორის. გახშირდა არაქართველ მთიელთა შემოსევა, რასაც მოჰყვა ხახმატის მოსახლეობის მიგრაცია ბარში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 6 ადამიანი.

ისტორიული ძეგლები
სოფლის მახლობლად, მდინარე გუდანისჭალის ნაპირზე დგას ქვითკირით ნაგები ორი ოთხკუთხა კოშკი, იმედის ციხე და თამარის ციხე. პირველის აგება უკავშირდება მამუკა ქალუნდაურს. სოფლის აღმოსავლეთით, მდინარის მარცხენა ნაპირზე გორისყანის სამაროვანია, რომელიც 1973 წელს გათხარეს. აღმოჩნდა - საუკუნეების ქრისტიანული სამარხი და ორი აკლდამა. მიცვალებულს ჩატანილი ჰქონდა ვერცხლის და ბრინჯაოს სამკაული, მინის მძივები. სოფლის დასავლეთით, მდინარის მარჯვენა ფერდობზე, ღელისკარის სამაროვანია. 1973 გათხარეს ქვის ფილებისგან შემდგარი 2 ქრისტიანული სამარხი, რომელშიც ძვლებთან ერთად აღმოჩნდა ბრინჯაოს სამაჯური. სოფლის სამხრეთით, ტყეში აღმოჩნდა სალიქოკოს სამაროვანი.
ხევშა

ხევშა — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ფასანაურის თემში, მთიულეთის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ხევშის (მდინარე მთიულეთის არაგვის მარცხენა შენაკადი) პირას. ზღვის დონიდან 1200 მ, დუშეთიდან 52 კმ.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 19 ადამიანი.

გალერეა
ხეობა (დუშეთის მუნიციპალიტეტი)

ხეობა — სოფელი საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (ახალციხე, დოლოშა, ვარცლა, კენჭაკლდე, მიგრიაულები, საცხავატლო, წითელი კლდე).. მდებარეობს ქართლის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე წირდალისხევის ხეობაში, ზღვის დონიდან 1120 მ, დუშეთიდან 31 კმ. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეცხოველეობა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 20 ადამიანი.
ჯუღისი

ჯუღისი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ჭართლის თემში. მდებარეობს გუდამაყრის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ჯუღისის (მთიულეთის არაგვის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 1280 მ. დუშეთიდან 36 კმ.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 29 ადამიანი.
ჩიტიანი

ჩიტიანი, ჩიტიაანი — სოფელი საქართველოში, ახალგორის მუნიციპალიტეტის ცხრაძმის ადმინისტრაციულ ერთეულში (მცხეთა-მთიანეთის მხარე).

მდებარეობს მდინარე ცხრაძმულის (ქსნის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 1450 მ-ზე, ახალგორიდან 25 კმ-ში.

ისტორია
სოფლის ძველი სახელია ჩიტიანთკარი. ამ სახელითაა ის შეტანილი ქსნის ხეობის მოსახლეობის აღწერის 1774 და 1781 წლების დოკუმენტებში. სახელწოდება ჩიტიშვილების გვარს უკავშირდება. ჩიტიშვილები ჩიტიანიდან ბარის სოფლებში (მაგ., ოძისში) არიან გადასახლებულები. საბჭოთა პერიოდში, 1922–1990 წლებში სოფელი შეიყვანეს სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ლენინგორის რაიონში (ლარგვისის სასოფლო საბჭო). ოლქის გაუქმების შემდეგ იყო ახალგორის რაიონის (შემდეგ მუნიციპალიტეტის) ნაწილი და რუსეთის 2008 წლის სამხედრო აგრესიამდე კონტროლდებოდა საქართველოს ხელისუფლების მიერ.

სოფლის ტერიტორიაზე შემორჩენილია – საუკუნეების ყველაწმინდის ეკლესიის ნანგრევები და გვიანი შუა საუკუნეების ნაეკლესიარი.
დემოგრაფია
2002 წლის საქართველოს ეროვნული აღწერის მონაცემებით სოფელში იყო 81 მცხოვრები (ეთნიკურად ქართველები).
ჩკუნეთი

ჩკუნეთი — სოფელი საქართველოში, ახალგორის მუნიციპალიტეტში, ლარგვისის თემში. მდებარეობს მდინარე ჭურთის ხეობაში, ზღვის დონიდან 1700 მ., ახალგორიდან 36 კმ, ლარგვისიდან 18 კმ. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა დორეთკარის სასოფლო საბჭოში, განვითარებული იყო მეცხოველეობა.

ისტორიული ძეგლები
ჩქუნეთის წმინდა გიორგის ეკლესია
ჩქუნეთის ნიში
ჩქუნეთის ეკლესის ნანგრევი
ჩქუნეთის ეკლესია (შუა საუკუნეები)
ჩქუნეთის კვირაცხოვლის ნაეკლესიარი
ჩქუნეთის წმინდა გიორგის ნიში
თხილა

თხილა — ნასოფლარი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის თიანეთის მუნიციპალიტეტში, ჟებოტის თემში. მდებარეობს თიანეთის ქვაბულში, მდინარე ივრის მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 1170 მეტრზე. თიანეთიდან დაშორებულია 5,5 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.
ბადაანი (თიანეთის მუნიციპალიტეტი)

ბადაანი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის თიანეთის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული — დაბა სიონი). მდებარეობს გომბორის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ივრის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1030 მეტრზე. თიანეთიდან დაშორებულია 34 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 8 ადამიანი.
ერედა (მცხეთის მუნიციპალიტეტი)

ერედა — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის მცხეთის მუნიციპალიტეტში (წილკნის ადმინისტრაციული ერთეული). შემდგომში ყურისუბანი სამუხრანბატონოს ნაწილი იყო, საუკუნიდან — დუშეთის მაზრის.

რუსეთის პირველი რევოლუციის პერიოდში, 1905 წლის 20 მარტს ერედის ცენტრში შეიკრიბა ერედისა და ახლომახლო სოფლების (ძალისი, მჭადიჯვარი, წილკანი, გრემისხევი, ბაზალეთი, ჭილურტი, ებნისი) გლეხკაცობა და თავადაზნაურობა (6000-მდე კაცი). გლეხებმა მოითხოვეს მათთვის „ნადელების“ უსასყიდლოდ გადაცემა, ე. წ. „ჩამონაჭრების“ დაბრუნება, ტყითა და საძოვრებით სარგებლობის უფლება, ხოლო უმიწაწყლო გლეხებისათვის სამყოფი მიწის გამოყოფა. მათ წამოაყენეს, აგრეთვე პოლიტიკური მოთხოვნები: არსებული წყობილების დამხობა, დამფუძნებელი კრების მოწვევა, კრების, სიტყვის, სარწმუნოების, განათლების თავისუფლება, ძველი არმიის გაუქმება.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 510 ადამიანი.
ვაზიანი (მცხეთის მუნიციპალიტეტი)

ვაზიანი (1945 წლამდე — დამპალა) — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის მცხეთის მუნიციპალიტეტში (ვაზიანის ადმინისტრაციული ერთეული).

ვაზიანი მდებარეობს მუხრანის ვაკეზე, მდ. ქსნის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 590 მ-ზე, მცხეთიდან 25 კმ-ში, ქსნიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 14 კმ-ში.

ისტორია
სოფელი დამპალას სახელწოდებით ქართულ დოკუმენტურ წყაროებში საუკუნიდან იხსენიება. 1669 წლის დოკუმენტით („წილკნის ღმრთისმშობლის სამწყსოს სიგელი“) დამპალა წილკნის ეპარქიის სარგო ყოფილა. საუკუნის ქართველი სწავლული ვახუშტი ბატონიშვილი მას იხსენიებს დამპალეთის სახელწოდებით და სამუხრანოში აქცევს, სოფლის სახელწოდება უნდა უკავშირდებოდეს სოფელში სარწყავი არხების მოშლის გამო წარმოქმნილი ჭაობიანი დამპალი მიწების არსებობას. 1865 წლისთვის დამპალო შედიოდა დუშეთის უბნის ქსოვრისის სასოფლო თემში და იქ 19 კომლი ცხოვრობდა. 1945 წლის 6 სექტემბერს დამპალას ვაზიანი ეწოდა.

სოფლის მიდამოებში, სასაფლაოზე, დგას საუკუნის გუმბათოვანი ეკლესია „სუმბიანი“. სოფლის შუაში საუკუნის ნახევრის ციხე-გალავანია. ადგილ დამპალასა და სოფელ მჭადიჯვარს შორის აღმოჩენილია ნამოსახლარი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 526 ადამიანი.
ზაქარო

ზაქარო — სოფელი საქართველოში, მცხეთის მუნიციპალიტეტში, გალავნის ადმინისტრაციულ ერთეულში.

ზაქარო მდებარეობს მდინარე თეზმის (არაგვის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 770 მ-ზე, მცხეთიდან 19 კმ დაშორებით.

ისტორია
გვიანდელ შუა საუკუნეებში ზაქარო კახეთის სამეფოს მემარცხენე ანუ „რუსთველის” სადროშოს შემადგენლობაში შედიოდა. სოფელი ზაქარას სახელით იხსენიება კახეთის მეფის დავით -ის (იმამყული-ხანის) 1722 წლის „ღმრთაების გუჯარში”, რომლის თანახმადაც მეფემ ზაქარო მძორეთთან, ბიწმენდთან და საგურამოსთან ერთად მარტყოფის სამწყსოს უბოძა. ვახუშტი ბატონიშვილი ზაქარას კახეთის სოფლებს შორის, გარდან-საგურამოს მხარეში მოიხსენიებს. საუკუნიდან დამკვიდრდა სახელწოდება „ზაქარო“.

სოფლის აღმოსავლეთით, სოფელ გალავნისკენ მიმავალ საავტომობილო გზის პირას, დგას გვიანდელი შუა საუკუნეების კვირაცხოვლის ერთნავიანი ეკლესია; სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით — – საუკუნეების ერთნავიანი ეკლესია — შინდიანის ხატი, რომელშიც შემორჩენილია გვიანდელი შუა საუკუნეების მოხატულობის ნაშთი. სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 2–3 კმ-ზე, ყანებში კიდევ ერთი ერთნავიანი დაზიანებული ეკლესიაა — ცაცხვიანის ხატი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 558 ადამიანი.
ზემო ნიჩბისი

ზემო ნიჩბისი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთის მუნიციპალიტეტის ნიჩბისის ადმინისტრაციულ ერთეულში (მცხეთა-მთიანეთის მხარე).

მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდ. ნიჩბისისწყლის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 900 მ-ზე, მცხეთიდან 23 კმ-ში, ძეგვიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 12 კმ-ში.

თანამედროვე ზემო ნიჩბისი ისტორიული სოფლის — ნიჩბისის ნაწილია. სოფლის მახლობლად, ჩრდილოეთით, ტყეში დგას შუა საუკუნეების ერთნავიანი ეკლესია „უმზეური“. სოფლის სამხრეთით 2 კმ-ზე, ერთსაფეხურიან ბაქანზე აღმართულია ვანთების – საუკუნეების სამეკლესიიანი ბაზილიკა. სოფლის ტერიტორიაზე არის ასევე გვიანი შუა საუკუნეების წმ. მარინეს დარბაზული ეკლესია და წმ. გიორგის სალოცავი. ზემო ნიჩბისის განაპირას, სოფელ დიდგორისკენ მიმავალი გზაზე აღმოჩენილია ადრეული შუასაუკუნეების სამაროვანი, სოფლის ჩრდილოეთით, ადგილ ფეიქრიანთ სათიბში — ფეოდალური ხანის კიდევ ერთი სამაროვანი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 208 ადამიანი.
თეზამი (მცხეთის მუნიციპალიტეტი)

თეზამი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთის მუნიციპალიტეტის ცხვარიჭამიის ადმინისტრაციულ ერთეულში (მცხეთა-მთიანეთის მხარე).

მდებარეობს საბადურის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდ. თეზმის (არაგვის მარცხენა შენაკადი) ნაპირზე, ზღვის დონიდან 1110 მ სიმაღლეზე, მცხეთიდან 26 კმ დაშორებით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 24 ადამიანი.
ლელუბანი

ლელუბანი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის მცხეთის მუნიციპალიტეტში, ცხვარიჭამიის თემში. 2007 წლამდე ადმინისტრაციულად ექვემდებარებოდა სოფელ გლდანის საკრებულოს. მდებარეობს მდინარე ლელუბნისხევის (მდინარე გლდანისხევის სათავე) ორივე ნაპირზე, იალნოს ქედის სამხრეთ კალთაზე.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 16 ადამიანი.
ლისი (მცხეთის მუნიციპალიტეტი)

ლისი — სოფელი საქართველოში, მცხეთის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ბევრეთი, მუხათწყარო, მსხალდიდი, ქვემო ლისი, ძალანთხევი, წოდორეთი). მდებარეობს თრიალეთის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, ლისის ტბის დასავლეთით, ზღვის დონიდან 800 მ, მცხეთიდან 25 კმ.

ისტორია
საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა დიღმის მერძევეობა-მებოსტნეობოს მეურნეობა, ბიბლიოთეკა. ლისის სასოფლო საბჭოში შემავალი სოფლები ლელობი და ტაბარუკი დაიცალა მოსახლეობისგან, ხოლო აგარაკი და თხინვალა შეუერთდა თბილისს.

წერილობით წყაროებში ლისი საუკუნიდან იხსენიება. 1523 წელს დათარიღებული სიგელის მიხედვით სოფელი ბარათაშვილების საგვარეულო საკუთრებაა. 1578 წელს ოსმალთა შემოსევის შემდეგ მოსახლეობის ნაწილი აიყარა და ხიზნად წავიდა. 1625 წელს ლისი თბილისის ციხეში მყოფმა ყიზილბაშთა გარნიზონმა დაარბია. გადაწვა სახლები და დიდი ნადავლი ჩაიგდო ხელში. ლისიდან გაბრუნებულ მტრის რაზმს მოულოდნელად თავს დაესხა გიორგი სააკაძე 60 კაცით. ამ ბრძოლაში მტერმა შვიდასამდე კაცი დაკარგა და სასტიკი მარცხი განიცადა. საუკუნის 40-იანი წლებიდან ლისი თარხან-მოურავების საგვარეულო საკუთრებაში გადავიდა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 598 ადამიანი.
მშრალხევი

მშრალხევი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის მცხეთის მუნიციპალიტეტში, ცხვარიჭამიის თემში. 2007 წლამდე ადმინისტრაციულად ექვემდებარებოდა სოფელ გლდანის საკრებულოს. მდებარეობს მდინარე მშრალიხევის (მდინარე გლდანისხევის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე, საგურამოს ქედის სამხრეთ კალთაზე.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 14 ადამიანი.
ნავაზი

ნავაზი — სოფელი საქართველოში, მცხეთის მუნიციპალიტეტში, აღდგომელაანთკარის თემში. მდებარეობს თბილისიდან 35 კმ-ში. 1960 წელს სოფელში აშენდა კულტურის სახლი. სოფელში მოქმედებს ბიბლიოთეკა. სოფელში შემორჩენილია მუხრანბატონის სასახლის ნანგრევები.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 573 ადამიანი.
ნატახტარი (მცხეთის მუნიციპალიტეტი)

ნატახტარი — სოფელი საქართველოში, მცხეთის მუნიციპალიტეტში, მისაქციელის თემში. ამ ადგილას გავრცელებული ყოფილა სააბრეშუმე თუთის ხის ჯიში. ისტორიულ წყაროებში საუკუნიდან მოიხსენიება. საუკუნეში ქართლის მეფე ამაზასპმა აქ დაამარცხა ალანთა ლაშქარი. გადმოცემით საუკუნეში ქართველთა განმანათლებელ ნინოს მცხეთის მოსახლეობასთან ერთად საფურცლელი მწყემსებიც მიეგებნენ. 1514 წელს კახეთის მეფემ გიორგი -მ (ავგიორგი) საფურცლეში მოკლა მამამისი ალექსანდრე . სოფელი სამუხრანბატონოს შექმნამდე სვეტიცხოვლის კუთვნილება იყო. საუკუნის 20-იან წლებში ზურაბ არაგვის ერისთავმა „ხმლით აიღო“ სოფელი და სვეტიცხოველს დაუბრუნა. ნატახტარზე გადიოდა მნიშვნელოვანი გზები: ე. წ. საქალაქო გზა-ახალგორი-ოძისი-ქსოვრისი-დამპალა-წილკანი-ნატახტარი-საქართველოს სამხრეთ გზა-თბილისი; მეორე - მეჯვრისხევი-საამილახვრო-ოკამი-თეზი-აღაიანი-მუხრანი-წეროვნის სანახები-ნატახტარი-საქართველოს სამხრეთ გზა-თბილისი. 1560 წელს თბილისის ციხეში მყოფმა ყიზილბაშებმა საფურცლესთან გამართულ ბრძოლაში შეიპყრეს სიმონ -ის ერთგული არჩილ მუხრანბატონის შვილი (ბაგრატ მუხრანბატონის ვაჟი). 1630 წელს თეიმურაზ -მა საფურცლეში პურობაზე მიიწვია ზურაბ არაგვის ერისთავი და მოაკვლევინა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1234 ადამიანი.
საგურამო

საგურამო — სოფელი საქართველოში, მცხეთის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: საგურამო, ახალსოფელი, შანკევანი, წიწამური, არაშენდა). მდებარეობს თბილისის ჩრდილოეთით, მდინარე არაგვის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 550 მ, მცხეთიდან 10 კმ.

ისტორია
სოფელი საგურამო ისტორიული ძეგლია, მისი ტერიტორია შედიოდა ისტორიულ ხერკში, რომელიც ვახუშტი ბატონიშვილის მიხედვით საგურამოსთან ერთად თეზმის ხევსაც მოიცავდა. ხერკის ფიზიკურ-გეოგრაფიული პირობები სოფლის მეურნეობის მრავალი დარგის განვითარების შესაძლებლობას ქმნიდა. - საუკუნეებში ხერკი კახეთის სამთავროში შედიოდა. დავით აღმაშენებლის მიერ კახეთის შემოერთების შემდეგ მასზე კონტროლს საქართველოს სამეფო კარი ახორციელებდა საკუთარი მოხელის საშუალებით. ამავე დროს ხერკის ყმა-მამულის ნაწილი სვეტიცხოველისა და შიომღვიმის მონასტრებს ებოძათ. თამარ მეფის დროს ხერკი კვლავ სამეფო სახლის საკუთრებაა და „ჟინოვანის ქვეყანაში“ შედის, რომელსაც მანდატურთუხუცესი და ამირსპასალარი ჭიაბერი ფლობს, ნაწილს სამკვიდროდ, ნაწილს სამოხელეოდ. საუკუნიდან ხერკი კახეთის სამეფოს შემადგენლობაში, კერძოდ, კახეთის , რუსთველის ეპისკოპოსის სარდლობის ქვეშ მყოფ სადროშოში შედის. კახეთის მეფემ ალექსანდრე -მა ხერკის ნაწილი გუარამ ზედგინიძესა და მის ძმებს უწყალობა. ამის შემდეგ ეწოდა მას საგურამო.

 საუკუნის ბოლოს შეიქმნა გურამიშვილების სათავადო, რომლის ცენტრი სოფელი საგურამო გახდა.

1705 წელს საგურამოში დაიბადა დავით გურამიშვილი.

1719 წელს საგურამოში მოხდა ვახტანგ და კახეთის მეფე დავით -ის მოლაპარაკება ლეკთა თარეშის წინააღმდეგ, ერთობლივი მოქმედების თაობაზე. 1750 წელს მეფე ერეკლე -მ საგურამოსთან სასტიკად დაამარცხა ჭარ-დაღესტნელები.

1905 წლის 20 მარტს სოფლის ცენტრში გაიმართა ყრილობა, რომელშიც მონაწილეობა მიიღო 14 სოფლის 2000-მდე გლეხმა. შეკრებილებმა მოითხოვეს: გლეხთა დროებითვალდებულებისა და ხიზნობის გაუქმება; გლეხებისათვის ნადელების უსასყიდლოდ სრულ საკუთრებაში გადაცემა და ეგრეთ წოდებულ „ჩამონაჭრების“ დაბრუნება; სახაზინო და საეკლესიო გლეხების საკუთრებაში გადაცემა იმ სახაზინო და საეკლესიო მამულებისა, რომლებითაც ისინი სარგებლობდნენ; გლეხებისათვის გამოსასყიდი ფულის დაბრუნება და ამ ფულით საავადმყოფოების, სკოლების, გზების აშენება; ყოველგვარი ბეგარის, საეკლესიო გადასახადის და არაყზე, საპონზე, ნავთსა და სხვა პროდუქტებზე ბაჟის გაუქმება; სახელმწიფო ტყეებისა და სახნავის გლეხებისათვის გადაცემა; წოდებების გაუქმება და ერობის დაწესება, რომლის წინამძღოლსაც ხალხი აირჩევდა; ჯარის გაუქმება და მილიციისდაწესება; სავალდებულო პირველდაწყებითი სწავლების შემოღება და სხვა. მთავრობამ გლეხთა მოთხოვნებს რეპრესიებით უპასუხა.

საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა მებოსტნეობის მეურნეობა.

მოსახლეობის რაოდენობა
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1921 ადამიანი.

ღირსშესანიშნაობები
სოფლის ტერიტორიაზე არსებული ღირსშესანიშნაობებია:
ზედაზნის მონასტერი
ქასური გიორგის სამეკლესიიანი ბაზილიკის ნანგრევები
საგურამოს ეკლესია
საგურამოს ღვთისმშობელი
აგურის საყდარი
ილია ჭავჭავაძის სახლ-მუზეუმი
თბილისის ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია.
ტაბარუკი

ტაბარუკი — ნასოფლარი საქართველოში, მცხეთის მუნიციპალიტეტში, ლისის თემში. მდებარეობს თრიალეთის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე დიღმისწყლის ზემოთში, ზღვის დონიდან 960 მ., მცხეთიდან 48 კმ, ქვემო ლისიდან 15 კმ. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მერძევეობა და მებოსტნეობა. საუკუნეში დაცლილია მოსახლეობისგან.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.
ქსანი (მცხეთის მუნიციპალიტეტი)

ქსანი — სოფელი საქართველოში, მცხეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე მტკვრის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 490 მ., მცხეთიდან 30 კმ. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა ძეგვის სასოფლო საბჭოში, მოქმედებდა ნიჩბისის მეთესლეობის მეურნეობა, საშენ მასალათა კომბინატი, ავტობაზა, პურპროდუქტების მიმღები ბაზა. სოფლის მახლობლად დგას შუა საუკუნეების ქსნის ციხე.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2962 ადამიანი.

გალერეა
ქსოვრისი

ქსოვრისი — სოფელი საქართველოში, მცხეთის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: ქსოვრისი, ვარდისუბანი). მდებარეობს მდინარე ქსნის მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 640 მეტრი. მცხეთიდან 22 კმ., ქსნის რკინიგზის სადგურიდან 15 კმ. საბჭოთა პერიოდში სოფელში მოქმედებდა მეთესლეობის საბჭოთა მეურნეობა, მეფრინველეობის ფაბრიკა. ქსოვრისის სასოფლო საბჭოში შედიოდა ასევე სოფელი ვაზიანი.

ისტორია
სოფელი ქსოვრისი ისტორიული ძეგლია მუხრანის ვაკეზე. სოფელი უძველესი დროიდანვე წარმოადგენდა ქსნის ხეობის მნიშვნელოვან დასახლებას. არაბი ისტორიკოსი ბელაძორის ცნობით, არაბებს სხვა მხარეებთან ერთად გარკვეული პირობით ქსოვრისიც დამორჩილებია. ქსოვრისის დაწინაურებაში მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა მისმა გეოგრაფიულმა მდებარეობამ. ქსოვრისზე გადიოდა „საქალაქო გზა“. აქ იღებდა სათავეს ე. წ. საგლახო რუ, რომელიც საუკუნეშიც მოქმედებდა. საუკუნიდან სოფელი წილკნელის სამწყსოში და მუხრანბატონთა სათავადოში შედიოდა. ამავე ხანიდან ქსოვრისში ყმა-მამულის გარკვეულ ნაწილს ფლობდნენ რატიშვილები, ელიზბარაშვილები და გლურჯიძეები.

 საუკუნეში ქსოვრისი ლეკთა თარეშის წინააღმდეგ წარმოებული ბრძოლების ერთ-ერთ ბასტიონად იქცა. - საუკუნეების მიჯნაზე ლეკთა წინააღმდეგ ბრძოლებში განსაკუთრებით გამოიჩინა თავი ქსნის ერისთავთა საგვარეულო სახლის განაყოფმა, აზნაურმა ზურაბ რატიშვილმა, რისთვისაც მას სამეფო კარმა თავადობა უბოძა. 1723 წელს ქსოვრისში დაბანაკდა ვახტანგ , რომელიც აქედან ხელმძღვანელობდა ლეკთა წინააღმდეგ წარმოებულ ბრძოლებს. 1732 წლის დეკემბერში ქსოვრისს ლეკები დაესხნენ თავს. გივი ამილახვარმა და თარხან ლუარსაბმა მტერი დაამარცხა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1268 ადამიანი.

ისტორიული ძეგლები
სოფელში შემორჩენილია საუკუნის ქართული ხუროთმოძღვრული კომპლექსი რატიშვილების ციხე-დარბაზის ნანგრევები და ეკლესია. სოფლის განაპირას აღმართულია ცილინდრული კოშკი. საუკუნეში დანგრეული სასახლის ადგილზე ორსართულიანი საცხოვრებელი სახლი ააშენეს. ციხე სამიარუსიანი იყო. მისი ერთადერთი ოთხსართულიანი საბრძოლო კოშკი სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეშია აღმართული. კოშკის ქვედა სართულში ჭაა. ზედა სართული საბრძოლო ბაქანია, მეორე და მესამე სართულები საცხოვრებლად იყო გამოყენებული.

იხელეთ აგრეთვე
თელოვნის ჯვარპატიოსნის ეკლესია
შანკევანი

შანკევანი, ივეთის-ზახარო — სოფელი საქართველოში, მცხეთის მუნიციპალიტეტში, საგურამოს თემში.მდებარეობს საგურამოს ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 880 მ, მცხეთიდან 16 კმ, საგურამოდან 4 კმ.

ისტორია
1898 წლის ერთვერსიან რუკაზე აღნიშნული დასახლება მოხსენიებულია „ივეთის-ზახარო“-ს სახელით, ხოლო სოფელი არაშენდა — „შანკევარი“-დ . 1910 წლის ერთვერსიან რუკაზე კი სოფელი უკვე იხსენიება, როგორც „შამკევანი“. საბჭოთა პერიოდში სოფელში მოქმედებდა საგურამოს მებოსტნეობის საბჭოთა მეურნეობა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 58 ადამიანი.
ციხისძირი (მცხეთის მუნიციპალიტეტი)

ციხისძირი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მუხრან-საგურამოს ვაკეზე, მდინარე ქსნის მარცხენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 510 მ, მცხეთიდან 21 კმ, ქსნის რკინიგზის სადგურიდან 7 კმ. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა მცხეთის სანერგე მეურნეობა, სოფელი შედიოდა მუხრანის სასოფლო საბჭოში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1606 ადამიანი.
მანსტერი

მანსტერი — ირლანდიის რესპუბლიკის პროვინცია. კლერის საგრაფოს გარდა, მანსტერი ეკუთვნის ევროპარლამენტის ირლანდიის სამხრეთ საარჩევნო ოლქს.

ისტორია
მანსტერი იმ ხუთი მხარიდან ერთ-ერთი იყო, რომელსაც „მეფეთ-მეფე განაგებდა“ . ნორმანთა შემოჭრის შემდეგ უძველესი სამეფოები დაჰყვეს საგრაფოებად ადმინისტრაციული და იურიდიული საკითხების მოსაგვარებლად. შემდგომ საუკუნეებში ადგილობრივმა ხელისუფლებამ ისტორიული საგრაფოები ქვე-დანაყოფებად დაყო. დღეს საგრაფოები ერთიანდება ოთხ პროვინციაში, თუმცა მათ ოფიციალური სტატუსი არ გააჩნიათ.

საგრაფოები
კონაქტი აერთიანებს 7 საგრაფოს: კლერი, კორკი, კერი, ლიმერიკი, უოტერფორდი და ტიპერარის ორი (ჩრდილოეთი ტიპერარი და სამხრეთი ტიპერარი) საგრაფო.

უდიდესი დასახლებები
მუქად აღნიშნულ დასახლებებს აქვთ -ის სტატუსი.
ლენსტერი

ლენსტერი — ირლანდიის პროვინცია, მდებარეობს ირლანდიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში.

ისტორია
უძველეს დროში დღევანდელი ლენსტერი იყოფოდა სამ სამეფოდ: მიდე, ოსრეგი და ლენსტერი. ნორმანთა შემოჭრის შემდეგ მიდე და ლენსტერი თანდათან შეერწყა ერთმანეთს. ამის ძირითადი მიზეზი პეილი იყო, რომელიც მოიცავდა ორივე ტერიტორიას. შემდგომში უძველესი სამეფოები დაჰყვეს საგრაფოებად ადმინისტრაციული და იურიდიული საკითხების მოსაგვარებლად. შემდგომ საუკუნეებში ადგილობრივმა ხელისუფლებამ ისტორიული საგრაფოები ქვე-დანაყოფებად დაყო. დღეს საგრაფოები ერთიანდება ოთხ პროვინციაში, თუმცა მათ ოფიციალური სტატუსი არ გააჩნიათ.

საგრაფოები
ლენსტერი აერთიანებს 12 საგრაფოს: კარლოუ, დუბლინი, კილდერი, კილკენი, ლიში, ლონგფორდი, ლაუთი, მითი, ოფალი, უესტმითი, უექსფორდი და უიკლოუ. ისტორიული საგრაფო დუბლინი დღეს ადმინისტრაციულად დაყოფილია 3 საგრაფოდ (დან-ლერი-რატდაუნი · ფინგალი · სამხრეთი დუბლინი) და ქალაქ დუბლინად.

უდიდესი დასახლებები
მუქად აღნიშნულ დასახლებებს აქვთ -ის სტატუსი.
ოლსტერი

ოლსტერი — ირლანდიის პროვინცია. ამ ისტორიული პროვინციის 6 საგრაფო (ტერიტორიის 57 %) ჩრდილოეთ ირლანდიას ეკუთვნის, ხოლო 3 საგრაფო (ტერიტორიის 43 %) ირლანდიის რესპუბლიკას.

ისტორია
ადრე შუასაუკუნეებში პროვინციას მართავდა ო'ნილების დინასტია. ნორმანთა შემოჭრის შემდეგ ის აღმოჩნდა ნორმანი ბარონების მმართველობის ქვეშ, თავიდან — დე კურსის, ხოლო შემდეგ — დე ლასის. მათ აქ დააარსეს ოლსტერის საგრაფო.

 საუკუნეში ოლსტერი იყო ყველაზე მდიდარი და აყვავებული პროვინცია ირლანდიაში, ხოლო ბელფასტმა მოსახლეობის რაოდენობით გაასწრო ქვეყნის დედაქალაქ — დუბლინს.

საგრაფოები
ოლსტერი აერთიანებს 9 საგრაფოს. მათგან 3 (კავანი, დონეგალი, მონაჰანი ) საგრაფო ირლანდიის რესპუბლიკის შემადგენლობაში შედის, ხოლო 6 (ანტრიმი, არმა, დაუნი, ფერმანა, ლონდონდერი, ტირონი) ჩრდილოეთ ირლანდიაში და მათ ოფიციალური სტატუსი არ გააჩნიათ.

უდიდესი დასახლებები
მუქად აღნიშნულ დასახლებებს აქვთ -ის სტატუსი.
ორას ბენედიქტ დე სოსიური

ორას ბენედიქტ დე სოსიური ( დ. 17 თებერვალი, 1740 — გ. 22 იანვარი, 1799) — შვეიცარიელი გეოლოგი, ბოტანიკოსი და ალპინისტი. არისტოკრატი. გლაციოლოგიის ფუძემდებელი. ხშირად მიიჩნევა როგორც ალპინიზმის ფუძემდებელი. 1762-1786 წლებში ჟენევაში იყო ნატურფილოსოფიის პროფესორი. იგი პირველი ადამიანია, რომელმაც წარმატებით ააგო მზის ღუმელი.

დაიბადა ქალაქ ჟენევის სიახლოვეს. ადრეულ ასაკში ინტერესი გამოიჩინა ბოტანიკის მიმართ; ამ მიზნით მან ალპებში იმოგზაურა, ხოლო 1773 წლიდან დაიწყო ალპების გეოლოგიისა და ფიზიკის შესწავლა. გაარკვია ალპის მთების რელიეფის საკითხები და პირველმა გამოიკვლია მისი გეოლოგიური აგებულება.
საფუძველი ჩაუყარა აღწერით გეოლოგიას, სახელდობრ: დეტალურად დაახასიათა ალპებში გავრცელებული ქანები და მათი განლაგების პირობები. ალპების მაგალითზე ო. ბ. სოსიურმა დაამტკიცა პეტრე პალასის მიერ გამოვლინებული კანონზომიერება მთიანი ქვეყნის ბირთვში ფენების ციცაბო განლაგებაზე. ტერმინი „გეოლოგია“ სამეცნიერო ნომენკლატურაში დაამკვიდრა ო. ბ. სოსიურმა თავის შრომაში „მოგზაურობა ალპებში“ (1779-1796), სადაც მოცემულია ალპებში ჩატარებული 30-წლიანი გეოლოგიური გამოკვლევა.

1783 წელს ო. ბ. სოსიურმა ააგო პირველი ჰიგრომეტრი — ჰაერის აბსოლუტური ან ფარდობითი ტენიანობის განმსაზღვრელი ხელსაწყო. სხვადასხვა დროს ასვლები განახორციელა მწვერვალებზე. აგრეთვე პირველმა ჩაატარა ლაბორატორიულ პირობებში ექსპერიმენტები გრანიტზე. მუშაობდა მეტეოროლოგიის, გლაციოლოგიისა და ბოტანიკის საკითხებზე. ო. ბ. სოსიურის სახელობისაა წვრილმარცვლოვანი მინერალის აგრეგატი — სოსიურიტი.

თხზულება
 , . 1‒4, . ‒ , 1779‒96.
კლივაჟი

კლივაჟი ( — გახლეჩა, ატკეჩა) — გეოლოგიური ტერმინი სტრუქტურულ გეოლოგიასა და პეტროლოგიაში. ქანის უნარი დეფორმაციის შემდეგ გაიხლიჩოს თხელ, ურთიერთპარარელურ ფირფიტებად, რომლებიც შრეებრიობის სიბრტყის მიმართ ძირითადად ირიბად არიან ორიენტირებულნი. შეინიშნება დედამიწის ქერქის შრეთა ხაზოვანი ნაოჭების გავრცელების ადგილებში. განსაკუთრებით კარგად არის გამოხატული თიხოვან ქანებში, სადაც ფენების სისქე რამდენიმე მილიმეტრია. შედარებით სქელი და უხეში ფენები წარმოიქმნება ქვიშაქვებსა და კირქვებში. კლივაჟის წარმოქმნისას დიდ როლს თამაშობს წყალი, რომელიც გამოიყოფა მინერალების მიერ ქანების მეტამორფიზმის შედეგად. ტერმინი შემოიღო ინგლისელმა გეოლოგმა ადამ სეჯუიკმა 1835 წელს.
მამისაანთუბანი

მამისაანთუბანი — სოფელი საქართველოში, ერედვის მუნიციპალიტეტში, ერედვის თემში.

ისტორია
1991 წლამდე შედიოდა ცხინვალის რაიონში, ხოლო 2006 წლამდე შედიოდა გორის მუნიციპალიტეტში. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ, ხოლო სოფელს დე ფაქტო აკონტროლებს სეპარატისტული სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა, რომლის ტერიტორიაზე სოფელს მიანიჭეს ოსური სახელწოდება .