iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ხილდებერტ I

ხილდებერტ (; დ. 497 — გ. 23 დეკემბერი, 558, პარიზი) — ფრანკების მეფე 511–558 წლებში. 511 წლიდან პარიზის მეფე, 524 წლიდან ორლეანის მეფე. ხლოდვიგ -სა და კლოტილდა ბურგუნდიელის ვაჟი. სახელი ხილდებერტი ფრანკების ენაზე ითარგმნება, როგორც „ბრძოლაში ბრწყინვალე“.

511 წელს, მამის სამფლობელოების გაყოფის შემდეგ სამართავად მიიღო პარიზის სამეფო, კონკრეტულად მდინარეებს სონას, ლუარასა და ზღვას შორის მდებარე მიწები, ანუ გალიის ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილი ქალაქებით: ამიენი, პარიზი, რუანი, ლიზიე, ბაიე, ავრანში, რენი და ლე-მანი. ხილდებერტის სამეფოს დედაქალაქი იყო პარიზი.
ხლოდომერი

ხლოდომერი (; ; დ. 495 — გ. 524) — ფრანკების მეფე. მეროვინგების დინასტიის წარმომადგენელი, ხლოდვიგ -ისა და კლოტილდა ბურგუნდიელის მეორე ვაჟი. 511-524 წლებში იყო ორლეანის მეფე.

ხლოდვიგ -ის გარდაცვალების შემდეგ ხლოდომერმა და მისმა სამმა ძმამ თოიდერიხმა, ხილდებერტმა და ხლოტარმა ფრანკთა სახელმწიფო გაინაწილეს. უდიდესი ნაწილი შეხვდა ძმებს შორის უფროსს თოიდერიხს. დანარჩენი ნაწილი კი ძმებმა, კლოტილდას შვილებმა, გაინაწილეს. ხლოდომირს შეხვდა მდინარე ლუარის აუზი, რომელსაც ორლეანის სამეფოსაც უწოდებდნენ. მისი სამფლობელოს დედაქალაქი გახდა ორლეანი.

ოჯახი
517 წლიდან — გუნტეკა (დაახლ. 490 — 532)
თეოდებალდი (521—531)
გუნტარი (524—531)
ხლოდოალდი (522—560), მოგვიანებით შერაცხეს წმინდანად წმ. კლოდის სახელით.
თოიდებალდი

თოიდებალდი ან თეუდებალდი (, ; დ. 535 — გ. 555) — ფრანკთა მეფე მეროვინგების დინასტიიდან. მართავდა ავსტრაზიას 548-555 წლებში. თოიდებერტ -სა და დეოტერიას ვაჟი.

ტახტზე ასვლისას მხოლოდ ცამეტი წლის იყო და მალევე დასნეულდა, თუმცა დიდგვაროვანთა მიერ მამამისის მმართველობისადმი პატივისცემის გამო მისი მცირეწლოვნობის პერიოდში მშვიდობა არ დარღვეულა. თოიდებალდი დაქორწინდა ვალდრადაზე, ლანგობარდების მეფის, ვახოს ქალიშვილსა და მამამისის მეორე ცოლის დაზე. ამ ქორწინებამ გაამყარა ალიანსი ავსტრაზიასა და ლანგობარდიას შორის.
წმინდა ვიტის საკათედრო ტაძარი

წმინდა ვიტის ტაძარი, ან ვიტსდომი (ჩეხ.: ) — საკათედრო ტაძარი პრაღაში, ჩეხეთის რესპუბლიკაში, პრაღის არქიეპისკოპოსის საბრძანებელი. ტაძრის სრული სახელია წმინდა ვიტის, წმინდა ვენცესლავისა და წმინდა ადალბერტის კათედრალური ტაძარი. მდებარეობს პრაღის ციხე-სიმაგრის ტერიტორიაზე. აქ დაკრძალულია ბოჰემიის მრავალი მეფე. ტაძარი გოტიკური არქიტექტურის ერთ-ერთი ბრწყინვალე ნიმუშია და უდიდესი და ყველაზე მნიშვნელოვანი ეკლესიაა ჩეხეთში.

ისტორია
პირველი ეკლესია ამჟამინდელი ტაძრის ადგილას ადრეული რომანული როტონდის სტილის იყო, ასევე წმ. ვიტის ეძღვნებოდა, დაარსდა ვენცესლაუს , ბოჰემიის გრაფის მიერ 925 წელს.

1060 წელს პრაღის საეპისკოპოს დაარსებისას უფლისწული სპიტინევ იწყებს უფრო ვრცელი ეკლესიის მშენებლობას, ვინაიდან არსებული როტონდა მორწმუნეებს ვეღარ იტევდა. ახალი უფრო ვრცელი რომანული ბაზილიკა სამნავიანი უნდა ყოფილიყო ორი კოშკით, რომელიც დასავლეთით მთავარ გუმბათს უერთდებოდა. კათედრალის პროექტი საღვთო რომის იმპერიის რომანული არქიტექტურის მოთხოვნებს პასუხობდა, განსაკუთრებით კი ჰილდესჰაიმის სააბატოს ეკლესიისა და სპაიერის კათედრალის დეტალებს იმეორებდა.

გალერეა
გერმანული ლიტერატურა

გერმანული ლიტერატურა წარმოადგენს გერმანულ ენაზე არსებულ მწერლობას, თუმცა ამავე ცნებით შეიძლება მოიაზრებოდეს ყველაფერი, რაც კი ოდესმე თავის მშობლიურ ენაზე შეუქმნია გერმანელ ხალხს წერილობითი ფორმით (მათ შორის ისტორიული, ან ლიტერატურული თვალსაზრისით სრულიად უმნიშვნელო სხვადასხვაგვარი ხასიათის ნაწერები და ა. შ..).

ეპოქები
ჩამოთვლილი ეპოქების ქრონოლოგიური ჩარჩოები არ არის გერმანულ ლიტერატურათმცოდნეობაში ერთმნიშვნელოვნად დადგენილი, წარმოადგენს ამ თარიღების მხოლოდ მიახლოებითი შემოსაზღვრის მცდელობას.

შუა საუკუნეები
გერმანული ლიტერატურა დასაბამიდან ადრეული შუა საუკუნეების დასასრულამდე
განვითარებული და გვიანი შუასაუკუნეები (1170-1500)

ახალი გერმანული ლიტერატურა
ჰუმანიზმი და რეფორმაცია (1470/80-1600)
ბაროკო (1600-1700)
პიეტიზმი, როკოკო, სენტიმენტალიზმი (1670-1780)
განმანთლებლობა (1720-1785)
„შტურმი და დრანგი“ (1767-1785/90)
კლასიკა (1786-1805)
კლასიკასა და რომანტიზმს შორის (1793-1811)
რომანტიზმი (1798-1830)
ბიდერმაიერი (1815-1850)
ახალგაზრდა გერმანია (1830-1850)
პოეტური რეალიზმი (1850-1890)
ნატურალიზმი (1880-1900)
საუკუნის დასასრულის ლიტერატურა, საუკუნეთა მიჯნა (1890-1920)
ექსპრესიონიზმი (1910-1925)
20-იანი წლების ლიტერატურა (1918-1933)
გერმანული ლიტერატურა ემიგრაციაში (1933-1945)
გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის ლიტერატურა (1945-1900)
გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის ლიტერატურა (გდრ)

გერმანულენოვანი ქვეყნების თანამედროვე ლიტერატურები
გაერთიანებული გერმანიის ლიტერატურა 1900 წლის შემდეგ
ავსტრიის ლიტერატურა 1945 წლის შემდეგ
გერმანულენოვანი შვეიცარიის ლიტერატურა 1945 წლის შემდეგ
ოტო IV ბრაუნშვაიგელი

ოტო ბრაუნშვაიგელი (; დ. 1175 ან 1176, ბრაუნშვაიგი, ქვემო საქსონია — გ. 19 მაისი, 1218, ჰარცბურგი) — რომაელ-გერმანელთა მეფე (1198–1218) და საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორი (1209-1218). ჰაინრიხ ლომის ძე, ველფების დინასტიის წარმომადგენელი. პუატუს გრაფი. 1198 წლიდან სამეფო ტახტს ეცილებოდა იმპერატორ ჰაინრიხ შტაუფენის ძმას ფილიპ შვაბიელს. ამ ბრძოლაში ოტო -ს მხარს უჭერდნენ რომის პაპი ინოკენტი და ბიძა რიჩარდ ლომგული. 1201 წელს ოტო დაბრუნდა გერმანიაში. 1209 წელს იმპერატორად აკურთხეს. 1210 წელს მოინდომა სიცილიის სამეფოს დაპყრობა, რომელიც პაპის ხელისუფლებას ემორჩილებოდა. პაპმა იგი ეკლესიიდან განკვეთა და 1211 წელს მეფედ ფრიდრიხ -ის ძმა ფრიდრიხ შტაუფენი გამოაცხადა.

შტაუფენ-ველფების დინასტიური დავა ბუვინის ბრძოლაში გადაწყდა 1214 წელს. ოტო -მ ძალაუფლება დაკარგა.

ოჯახი
ოტო -ს ჰყავდა ორი მეუღლე: ბეატრიჩე, გერმანელი მეფის ფილიპის და ირინა ანგელინას შვილი (1209-1212 წლებში) და 1214 წლის 19 მაისიდან მარია ბრაბანტი (დ. 1190 - გ. 1260), ბრაბანტის ჰერცოგის ჰაინრიხ -ის და მატილდა ფლანდრიელის შვილი.

შვილები არცერთ ცოლთან არ ჰყავდა.
მანიერიზმი

მანიერიზმი, იგივე გვიანი რენესანსი ( — მანერა, სტილი) — მიმდინარეობა ხელოვნებასა და ლიტერატურაში 1520-1580 წლებში.

მახასიათებლები
იმ პერიოდში, როცა რენესანსულმა ხელოვნებამ უმაღლეს წერტილს მიაღწია საგნებისა და სხეულების უნაკლო გამოსახვაში, ზოგიერთი ხელოვანი უარს ამბობს პროპორციების სიზუსტეზე, ფერთა ჰარმონიაზე, დამაჯერებლობაზე და მიზნად ისახავს უფრო ემოციური და არტისტული ეფექტის მოხდენას.
მანიერიზმს ახასიათებს:
დანაწევრებული სივრცე
ბუნდოვანი და არეული სურათი
სხეულთა დეფორმაცია
მოძრაობის გამოსახვა

მანიერიზმის ნიმუშებია ჯაკოპო და პონტორმოს იოსები ეგვიპტეში, სადაც ჩაცმულობაც, ნაგებობებიც, ფერებიც სრულ შეუსაბამობაშია ბიბლიურ სცენებთან. როსო ფიორენტინიმ, რომელიც პონტორმოს მოსწავლე იყო, 1530 წელს ფლორენციული მანიერიზმი შეიტანა ფონტენბლოში. იგი გახდა ფუძემდებელი საუკუნის ფრანგული მანიერიზმისა, რომელიც ასევე ცნობილია „ფონტენბლოს სკოლის“ სახელით. საფრანგეთიდან ეს მიმდინარეობა გავრცელდა ბელგიაში, ინგლისსა და გერმანიაში.

ლიტერატურაში მანიერიზმზე ძლიერ გავლენას ახდენს იტალიელი ჯიოვანი ბატისტა მარინო. თავის ლექსებში მას გამოყენებული აქვს ახალი მანერა - მანიერიზმი, რომელიც ეძებს ორიგინალობას, ფორმას, ტონს.

ბაროკო და მანიერიზმი
დინამიურობისა და მოძრაობისადმი ინტერესით მანიერიზმი ბაროკოს მოასწავებს, ამიტომ მას ზოგჯერ პრებაროკულ პერიოდადაც მოიხსენიებენ.

ბაროკოსა და მანიერიზმის ზოგადი პრინციპები შემდეგია:
ორივე არის მოძრაობის, დინამიურობის ხელოვნება, მაგრამ მანიერიზმში მთავარია სტილისტური ვირტუოზულობა, ბაროკოში კი - გამომსახველობა.
ორივე სურათის ხელოვნებაა. მანიერიზმში სურათი დეკორატიულია, ბაროკოში კი - ფუნქციონალური.
მანიერიზმში მთლიანობა დანაწევრებულია, დეცენტრალიზებული, ბაროკოში კი - რთული და გლობალური.
მანიერიზმში ილუზია მცემულია როგორც ასეთი, ბაროკოში კი - როგორც რეალური.
მანიერიზმი სამეფო კარის ხელოვნებაა, ბაროკო კი მიმართავს ფართო პუბლიკას და მისი მიზანია ხალხის დარწმუნება, მოხიბვლა.

მანიერისტი მხატვრები
კრისტოფ ამბერჟერი
არჩიმბოლდო
ბეკაფუმი
კორეჯო
როსო ფიორენტინო
ელ გრეკო
პარმიჯანინო
პონტორმო
ტინტორეტო
ჯორჯო ვაზარი
პაოლო ვერონეზე

არქიტექტორები და მოქანდაკეები
ჩელინი, ბენვენუტო
ამანატი, ბართოლომეო
ბულონი, ჟან დე
ვინიოლი
ალფრედ დიდი

ალფრედ დიდი (; დ. 849 — გ. 26 ოქტომბერი, 899) — ანგლოსაქსონური უესექსის სამეფოს მეფე 871–899 წლებში. იგი პირველია რომელიც დოკუმენტებში მოხსენიებულია როგორც ინგლისის მეფე. სამეფო ტახტზე ავიდა უფროსი ძმის ეთელრედ -ის გარდაცვალების შემდეგ.

ბიოგრაფია
ალფრედ დიდი დაიბადა 849 წელს. ტახტზე ავიდა 871 წელს. იგი ერთადერთი მეფე იყო რომელმაც მოიგერია დანიელი ვიკინგების შემოტევები და აღიარებულ იქნა ინგლისის პირველ მეფედ. 800 წელს ინგლისი შვიდ სამეფოდ იყო დაშლილი, რომლებიც ერთმანეთს მუდმივად ეომებოდნენ. ვიკინგები ინგლისში პირველად 793 წელს გამოჩნდნენ მოგვიანებით მათმა შემოსევებმა სისტემატიური ხასიათი მიიღო. მერსია, ნორთუმბრია და აღმოსავლეთი ინგლისი ერთმანეთთან ბრძოლით იყვნენ დასუსტებულნი ამიტომ წინააღმდეგობის გაწევა აღარ შეეძლოთ. მათთვის გამანადგურებელი აღმოჩნდა 867 წლის შემოსევა, დანების მეფის მეთაურობით. დანებმა ლაშქრობა ეფექტურად დაიწყეს. 867–870 წლებში დაიპყრეს ნორთუმბრია. 870 წელს შეიჭენენ აღმოსავლეთ ინგლისში და მოკლეს მეფე ედმუნდი. 870–874 წლებში მთლიანად დაიპყრეს მერსია და სასექსი. 874 წლისთვის დასაპყრობი მხოლოდ უესექსი დარჩა. მეფე ალფრედ დიდი მომზადებული დაუხვდათ და დაამარცხა დანები რამდენიმე ბრძოლაში. 874–878 წლებში მან შეიერთა სასექსი და კენტი. ასევე დაიპყრო აღმოსავლეთ მერსია და სამხრეთ ესექსი. გადამწყვეტი გამარჯვება მან 878 წელს ქალაქ ედინქტონთან გამართულ ბრძოლაში მოიპოვა. ამის შემდეგ დანიელებთან სამშვიდობო ხელშეკრულება გაფორმდა. მეფე ალფრედმა დანებს კუნძულის აღმოსავლეთ ნაწილში, დენლოში დასახლების უფლება მიცათ სადაც დანიური კულტურა ყვაოდა და მრავალი ვიკინგი დასახლდა. თვითონ ინგლისის დანარჩენი ნაწილის მართვას შეუდგა. მან შეადგინა საკანონმდებლო კოდექსი თავის ქვეყანაში რითაც განამტკიცა უესექსის სახელმწიფოებრიობა. იგი ხელს უწყობდა ხელოვნების განვითარებასაც. მან ააშენა დიდი ციხე- ქალაქები და შექმნა საზღვაო ფლოტი. ენერგიული მოღვაწეობისთვი მას დიდი უწოდეს, მასვე მიუძღვნეს ემალის მინიატურა. 895 წელს მას შეეძინა შვილიშვილი ათელსტანი. დიდი უესექსის მეფე გარდაიცვალა 899 წლის 26 ოქტომბერს.
ედუარდ უფროსი

ედუარდ უფროსი (; დ. 874/877 — გ. 17 ივლისი, 924) — ინგლისის მეფე 899-924 წლებში. ალფრედ დიდის შვილი.
ჰყავდა სამი ცოლი და 18 შვილი. ედუარდი გამეფდა 899 წელს, მამამისის, ალფრედ დიდის გარდაცვალების შემდეგ. ის სამეფოს განაგებდა უინჩესტერიდან, შემდგომში უესექსის დედაქალაქიდან. 917 წელს ედუარდმა აღმოსავლეთი ანგლია გაათავისუფლა დანიელთა ბატონობისაგან, ხოლო 918 წელს მისი დის ეთელფლედას გარდაცვალების შემდეგ გახდა მერსიის მმართველიც.

ამის შემდეგ ედუარდმა მიიღო „ანგლო-საქსების მეფის“ ტიტული, მანამდე ეს ტიტული ალფრედ დიდს ეკუთვნოდა. მან ასევე მოჭრა მონეტა, რომელიც გამოიყენებოდა მთელი ინგლისის მასშტაბით, გარდა ნორთუმბრიისა. ედუარდის მეტსახელი „უფროსი“ პირველად გამოიყენა ვულფსტანმა 996 წელს, რომ ის ედუარდ წამებულისაგან განესხვავებინათ.
ათელსტანი

ათელსტანი (; დ. დაახლ. 895 — გ. 27 ოქტომბერი, 939) — ანგლოსაქსების მეფე 924-927 წლებში და ინგლისის მეფე 927-939 წლებში. უესექსის დინასტიის წარმომადგენელი. ედუარდ უფროსის და მისი პირველი ცოლის შვილი. თანამედროვე ისტორიკოსების აზრით ის ერთ-ერთი უდიდესი ანგლო-საქსი და ინგლისელი მონარქია. ათელსტანი არასდროს დაქორწინებულა და მისი გარდაცვალების შემდეგ ინგლისის მეფე მისი ნახევარ-ძმა ედმუნდი გახდა.

924 წლის ივლისში, როდესაც ედუარდ უფროსი გარდაიცვალა, ათელსტანმა მერსიის მეფობა მიიღო, მისი ნახევარ-ძმა ეთელვირდი უესექსის მეფე გახდა, თუმცა მოულოდნელად გარდაიცვალა და უესექსშიც ათელსტანი გამეფდა. 927 წელს ათელსტანმა აიღო ქალაქი იორკი და ამით ბოლო ვიკინგური სამეფო, ნორთუმბრია დაიპყრო, ამ წარმატების შემდეგ ის გახდა პირველი ანგლო-საქსი მეფე რომელმაც მთელი ინგლისი თავის მმართველობის ქვეშ მოაქცია. 937 წელს ინგლისში შოტლანდიის მეფე კონსტანტინე შემოიჭრა. ათელსტანმა ბრუნანბურგის ბრძოლაში დაამარცხა შოტლანდიელები. ამ გამარჯვებამ მას უდიდესი რეპუტაცია მოუტანა ინგლისში და ევროპის კონტინენტზე. 939 წელს, ათელსტანის გარდაცვალების შემდეგ ვიკინგებმა აღადგინეს კონტროლი იორკზე 954 წლამდე, სანამ ინგლისელები საბოლოოდ არ განათავისუფლებდნენ მას ვიკინგებისგან.
ედმუნდ I

ედმუნდ (; დ. 921 — გ. 26 მაისი, 946) — ინგლისის მეფე 939-946 წლებში. უესექსის დინასტიის წარმომადგენელი. ედუარდ უფროსისა და მისი მესამე მეუღლის ედგივას შვილი. გამეფდა მისი ნახევარ-ძმის ათელსტანის გარდაცვალების შემდეგ, რადგან ათელსტანს მემკვიდრე არ დარჩენია.

კორონაციის შემდეგ ძალიან მალე საფრთხე დაემუქრა ინგლისს, დუბლინის ვიკინგური სამეფოს მეფე ოლაფ დაესხა თავს, მოახერა ნურთუმბრიისა და ცენტრალური ინგლისის დაპყრობა. ედმუნდმა მხოლოდ იმის შემდეგ მოახერხა ცენტრალური ინგლისის ახლიდან შემოერთება რაც ოლაფი გარდაიცვალა 943 წელს, ერთი წლის შემდეგ კი ნორთუმბრიაც შემოიერთა.
ედრედი

ედრედი (, დ. 923 — გ. 23 ნოემბერი, 955) — ინგლისის მეფე 946-955 წლებში უესექსის დინასტიიდან.

ედრედი მეფე ედუარდის უმცროსი ვაჟი იყო. ის ტახტზე ავიდა უფროსი ძმის, ედმუნდ -ის გარდაცვალების შემდეგ.

მისი მმართველობის პერიოდში ნორთუმბრიაში შეიჭრა ნორვეგიის ყოფილი მეფე ეირიკ . ედრედმა შესძლო მისი განდევნა 954 წელს. ერთი წლის შემდეგ, 955 წლის 13 ნოემბერს ედრედი გარდაიცვალა. მას მემკვიდრე არ ჰყოლია. ტახტზე ავიდა მისი ძმის, ედმუნდ -ის შვილი ედვი.
ედვი

ედვი (, დ. 941 — გ. 1 ოქტომბერი, 959) — ინგლისის მეფე უესექსის დინასტიიდან, მეფე ედმუნდ -ის უფროსი შვილი. ქვეყანას მართავდა 955—959 წლებში.

ედვი ტახტზე თავისი ბიძის, ედრედის გარდაცვალების შემდეგ 955 წელს, 15 წლის ასაკში ავიდა.

გარდაიცვალა 959 წელს. დაკრძალულია ქალაქ უინჩესტერში.

რესურსები ინტერენტში
ედვი — ანგლო-საქსური ინგლისის პროსოპოგრაფია
ანა პოლიტკოვსკაია

}
პოლიტკოვსკაია, ანა (2007) რუსული დღიური: ჟურნალისტის საბოლოო ანგარიში პუტინის რუსეთში ცხოვრების, კორუფციისა და სიკვდილის შესახებ, ჰარვილ სეკერი: ლონდონი.
, (2007) (კარგი მიზეზით), ნოვაია გაზეტა: მოსკოვი. მოიცავს ანა პოლიტკოვსკაიას ყველა დასრულებულ თუ დაუსრულებელ სტატიას ნოვაია გაზეტასთვის, 989 გვ. რუსული სათაური საშინლად ასახავს საბჭოთა კავშირში 1930-იანი წლების ბოლოს დიდი ტერორის მსხვერპლთა ხშირ ურწმუნო კითხვას: "მაგრამ რისთვის?!" (« ?!»)
პოლიტკოვსკაია, ანა (2010) არაფერი, გარდა სიმართლისა არჩეული დისპეტჩერები, ჰარვილ სეკერი: ლონდონი. 480 გვერდიანი სარჩევი 2007 წლის ტომიდან „ “ (კარგი მიზეზით).
პოლიტკოვსკაია, ანა (2011) ღირს ჟურნალისტიკის გამო სიკვდილი?: საბოლოო დისპეტჩები, მელვილ ჰაუსის გამომცემლობა: ბრუკლინი, ნიუ-იორკი.
სტორი

სტორი — მდინარე კახეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, თელავის მუნიციპალიტეტში, ალაზნის მარცხენა შენაკადი, სათავე აქვს ზღვის დონიდან 2950 მეტრის სიმაღლეზე, მდინარის სიგრძეა 38 კმ, აუზის ფართობი 281 კმ². მოედინება სტორის (სტვრის) ხეობაში. მის ნაპირს მიჰყვება თუშეთისკენ მიმავალი ფშაველი-ომალოს გზა. მდინარის ნაპირებზეა გაშენებული სოფლები: ლეჩური, ფშაველი და ლალისყური. ლეჩურსა და ფშაველს შორის მდინარეზე აშენებულია წყალსაცავი. მდინარის სანაპირო ზოლი 18-მდე რეკრეაციულ ადგილს ითვლის.

საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყლდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზამთარში, წყალმოვარდნები — შემოდგომაზე. საშუალო წყლის ხარჯი 9,55 მ³/წმ.

მდინარე სტორი (შტორი) ერთ-ერთი წყალუხვი მდინარეა, ზაფხულის მცხუნვარე პერიოდში მდინარე ალაზნის ერთ-ერთი მასაზრდოებელი სწორედ მდინარე სტორია.

სოფელ ფშაველიდან 35-40 კილომეტრში, ხეობაში არსებობს ფეოდალთა საცხოვრისი, ისტორიულ წყაროებში დაფიქსირებულია შტვრის (სტორი) საერისთაო.

გალერეა
ოსკარ შინდლერი

ოსკარ შინდლერი (; დ. 28 აპრილი, 1908 — გ. 9 ოქტომბერი, 1974) — გერმანელი ინდუსტრიალისტი, რომელმაც მის საწარმოებში მომუშავე 1000-ზე მეტი ებრაელი ჰოლოკოსტისგან გადაარჩინა. მის შესახებ გადაღებულია ფილმი „შინდლერის სია“ (1993).

ადრეული წლები და კარიერა
ოსკარ შინდლერი დაიბადა 1908 წლის 28 აპრილს, ეთნიკური გერმანელის ოჯახში მორავიაში, რომელიც ავსტრია-უნგრეთს ეკუთვნოდა (მორავია დღეს ჩეხეთის რესპუბლიკის შემადგენლობაშია). როცა ოსკარი 27 წლის იყო, მისი მშობლები ჰანს შინდლერი და ფრანცისკა ლუზერი ერთმანეთს დაშორდნენ. ოსკარი აღიზარდა კათოლიკურად, მაგრამ მორწმუნე არ იყო. სკოლის დამთავრების შემდეგ მუშაობდა მაღაზიის გამყიდველად. 1928 წლის 6 მარტს ოსკარი დაქორწინდა მდიდარი ფერმერის, ეთნიკური გერმანელების ოჯახის ქალიშვილზე ემილი პელზზე (1907–2001). 30-იან წლებში ოსკარ შინდლერმა რამდენიმეჯერ შეიცვალა სამსახური, სცადა საკუთარი ბიზნესის წამოწყება, მაგრამ დიდი დეპრესიის პერიოდში მისმა ბიზნესმა კრახი განიცადა.
ფუტურიზმი

ფუტურიზმი — ავანგარდისტული მიმდინარეობა ხელოვნებასა და ლიტერატურაში. წარმოიშვა საუკუნის დასაწყისში იტალიაში.

ფუტურიზმი რეალისტური ხელოვნების უარყოფის საფუძველზე შეიქმნა 1907—1909 წლებში იტალიაში. ფუტურისტული ხელოვნების მიზანი არის არა გარემომცველი სინამდვილის ასახვა და შეცნობა, არამედ ახალი რეალობის შექმნა.

ფრანჩესკო ფილიპინი იყო უმბერტო ბოჩიონის ფერწერის ადრეული ეტაპის მნიშვნელოვანი სამაგალითო წყარო. მის მიერ ლომბარდიის სასოფლო პეიზაჟის დამუშავება — რომელიც ხასიათდება ჰორიზონტალური სტრუქტურით, ქალის ფიგურის სასოფლო გარემოში არსებობითა და ატმოსფერული შუქით — ბოჩიონისთვის წარმოადგენდა ძირეულ ფიგურატიულ მოდელს და პოეტურ წყაროს მის შემოქმედებით ფორმირებაში.

1903-დან 1908 წლამდე, ფუტურიზმამდე, უმბერტო ბოჩიონიმ განავითარა ფიგურატიული ხედვა, რომელიც მჭიდროდ იყო დაკავშირებული პოსტკაპილიატური ნატურალიზმის ტრადიციებთან, რომლის ერთ-ერთი წამყვანი ფიგურაც ფილიპინი იყო.

როგორც აღნიშნავს ენრიკო კრისპოლტი, ფრანჩესკო ფილიპინის სასოფლო პეიზაჟი ბოჩიონის ადრეული პერიოდის შეუდარებელ ვიზუალურ მოდელს წარმოადგენდა.

მე-19 საუკუნის ლომბარდიული ნატურალიზმისა და ბოჩიონის ადრეული ვიზუალური ძიებების უწყვეტობა უსვამს ხაზს ფრანჩესკო ფილიპინის წინამორბედ როლს ფუტურისტული ფიგურატიული ენის ჩამოყალიბებაში.

ფუტურიზმი ავანგარდისტულ მიმდინარეობებს შორის ყველაზე რადიკალურია. ფუტურიზმის პირველი (1909 წ.) და მეორე მანიფესტის (1910 წ.) ავტორია ავანგარდიზმი ფილიპო ტომაზო მარინეტი. მანიფესტში ხაზგასმულია მოძრაობისა და სიჩქარის სილამაზე, საფრთხისა და ამბოხის სიყვარული. ომი მიჩნეულია სამყაროს დასუფთავების საშუალებად. მარინეტი პოეზიაში მოითხოვდა სიტყვათა თავისუფლებას, განცდისა და გამოხატვის თანადროულობას, პუნქტუაციის რღვევას, სინტაქსის უარყოფას.

ფუტურისტები აცხადებენ, რომ თანამედროვე ცხოვრებას მეტყველების მხოლოდ ტელეგრაფიული სტლი უხდება: წყვეტილი სიტყვები, ამოძახილები, ზმნების გამოტოვება, მრავალწერტილი. ყოველივე ეს დაძაბული ნერვული მდგომარეობის და დინამიზმის გამოხატვის საშუალებაა.

ფუტურისტები უარყოფდნენ მთელ კლასიკურ მემკვიდრეობას. მათი აზრით ფუტურისტული სურათის ან ნაწარმოების მშვენიერება რომ გაიგო, საჭიროა ადამიანის სული განიწმინდოს, გონება გათავისუფლდეს წარსულის კულტურის გადმონაშთებისგან.

რუსულ ლიტერატურაში ფუტურიზმი კუბოფუტურიზმის სახელით შევიდა. მისი წარმომადგენლები არიან ვლადიმერ მაიაკოვსკი, კაზიმირ მალევიჩი და ა.შ.

ფუტურიზმმა გამოძახილი ჰპოვა ქართულ ლიტერატურაშიც. 1924 წელს საქართველოში დაარსდა პირველი ფუტურისტული ჟურნალი 24.

ფუტურისტი მხატვრები, ჯაკომო ბალლა, უმბერტო ბოჩონი, კარლო კარა, ჯინო სევერინი, ლუიჯი რუსოლო იყენებენ დივიზიონისტურ ტექნიკას და კუბისტურ ელემენტებს, ერთმანეთში ურევენ ფორმებს, რიტმებს, ფერებსა და შუქ-ჩრდილებს რათა დინამიკური შეგრძნება, სულიერი მდგომარეობისა და ხილული სამყაროს მრავალგვარი სტრუქტურების თანადროულობა გამოხატონ.

ფუტურისტები
ბალლა, ჯაკომო
ბოჩონი, უმბერტო
კარა, კარლო
კაზატი, ამბროჯო
კონტი, პრიმო
დეპერო, ფორტუნატო
დავიდ ბურლიუკი
ბურლიუკი, ვლადიმერ
მაზონი, ანჯო
როსოლო, ლუიჯი
ჯინო სევერინი
ედუარდ წამებული

ედუარდ წამებული (; 962 — 18 მარტი, 978) — ინგლისის მეფე 975–978 წლებში. უესექსის დინასტიის წარმომადგენელი. ედგარ მშვიდობისმოყვარისა და მისი პირველი ცოლის, ეთელფლედას ძე. კანონიზირებულია 1001 წელს. პატივს მიაგებენ, როგორც წმინდანს მართლმადიდებლურ, კათოლიკურ და ანგლიკანურ ეკლესიებში.

მისი კორონაცია შედგა კინგსტონში 975 წელს. ანგლო-საქსური ქრონიკების ერთი ვერსიის მიხედვით, 978 წლის 18 მარტს (სხვა ვერსიით 979 წელს) ახალგაზრდა მეფე მიწვეულ იქნა დორსეტის საგრაფოში მდებარე კორფის ციხესიმაგრეში, სადაც იმ დროს ცხოვრობდნენ პრინცი ეთელრედი და მისი დედა, განსვენებული ედგარ მშვიდობისმოყვარის მეორე ცოლი — ელფთრიტა . გადმოცემის მიხედვით ცხენზე ამხედრებული მეფის მოჩვენებითი მისალმებისას, ელფთრიტას მსახურებმა მოულოდნელად ალყაში მოაქციეს იგი და ხელები გაუკავეს, ხოლო ერთ-ერთმა მათგანმა მისთვის ხანჯლის მკერდში ჩაცემა მოასწრო. მეფის დამფრთხალი ცხენი ციხესიმაგრის მიმდებარე ტყის მიმართულებით გაიქცა, როდესაც ცხენიდან გადმოვარდნისას ედუარდს ფეხი უზანგში გაეჭედა. თვითმხილველებმა დაინახეს, თუ როგორ ათრია ცხენმა დაჭრილი მეფე მიწაზე. საბოლოოდ, როდესაც ცხენს დაეწივნენ და მისი გაჩერება მოახერხეს, ედუარდი უკვე ცოცხალი აღარ იყო.
ედმუნდ რკინისმხარა

ედმუნდ რკინისმხარა (ინგლ. 988/993 - 1016) ინგლისის მეფე 1016 წლის 23 აპრილიდან 1016 წლის 18 ოქტომბრამდე და ვესექსის მეფე 23 აპრილიდან 30 ნოემბრამდე. მისი მეტსახელი რკინისმხარა ჩნდება 1057 წლიდან. ანგლო-საქსური ქრონიკების მიხედვით მან ეს მეტსახელი დანიელი დამპყრობლების წინააღმდეგ გამოჩენილი მამაცობისთვის მიიღო. მან დანიელების წინააღმდეგ ხუთი ბრძოლა ჩაატარა, ბოლოს 18 ოქტომბერს დაამარცხა კნუდ დიდმა ასანდუნის ბრძოლაში, რის შემდეგაც მხარეები ქვეყნის გაყოფაზე შეთანხმდნენ. ედმუნდმა მიიღო ვესექსი, ხოლო კნუდმა დანარჩენი ქვეყანა. ამის შემდეგ ედმუნდი მალევე, 30 ნოემბერს, გარდაიცვალა და კნუდი გახდა ინგლისის მეფე.
მარკუს ავრელიუსი

იმპერატორი კეისარი მარკუს ავრელიუს ანტონინუს ავგუსტუსი (დ. 26 აპრილი, 121 — გ. 17 მარტი, 180) — რომის იმპერატორი 161 წლიდან თავის გარდაცვალებამდე.

ბიოგრაფია
მარკუს ავრელიუსი ისტორიაში დამკვიდრდა, როგორც დასავლური ცივილიზაციის განათლებული მონარქი და მოაზროვნე. იგი დაიბადა 121 წლის 26 აპრილს, რომში, წარჩინებულთა მდიდარ ოჯახში, რომლის წარმომადგენლებიც აქტიურ მონაწილეობას იღებდნენ იმპერიის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. იგი იყო შვილობილი იმპერატორ ანტონინუს პიუსისა (ანტონინუსთა დინასტიის ეპოქაში ასეთი ტრადიცია იყო დამკვიდრებული: რომის იმპერატორები ჩვეულებრივ, მემკვიდრეობით კი არ ცვლიდნენ ერთმანეთს, არამედ ყოველ მათგანს, როგორც შვილობილს, წინამორბედი ასახელებდა ტახტის მემკვიდრედ და სიცოცხლეშივე თანამმართველად ნიშნავდა). მისი პაპა, ანიუს ვერუსი, სენატორთა წრეს განეკუთვნებოდა და მუდამ ეკავა პრეტორისა თუ კონსულის (სამგზის) საპატიო თანამდებობები. სამი წლის იქნებოდა მარკუსი როდესაც მამა გარდაეცვალა და შემდგომ მისი აღზრდა პაპამ ითავა. მარკუსის დედა-დომიტია ლუკილა, ასევე წარჩინებულთა ოჯახიდან იყო მის პაპას, კატილიუს სევერუსს, რომის პრეფექტის, ხოლო მამას, კალვისიუს ტულიუსს, კონსულის(ორგზის) თანამდებობები ეკავათ.

მარკუს ავრელიუსს ეკუთვნის ფილოსოფიური დღიური „ფიქრები“, რომელიც მისი სიკვდილის შემდეგ, საიმპერატორო კარავში იპოვეს.

მემკვიდრეობა და რეპუტაცია
მარკუს ავრელიუსის სახელს მის სიცოცხლეშივე დაუკავშირეს „მეფე-ფილოსოსფოსის“ ცნება. იმპერატორს ეს სახელი სიკვდილის შემდეგაც შემორჩა. კასიუს დიონ კოქცეიანუსი იმპერატორს მოიხსენიებს, როგორც ფილოსოფოსს. ქრისტიანები, მათ შორის: წმინდა იუსტინე, ათენაგორასი და მელიტო იმპერატორს მსგავსად იხსენიებენ. უკანასკნელი უფრო შორს წავიდა - იმპერატორს ანტონინუს პიუსსა და ადრიანეზე მეტად „ფილანტროპად და ფილოსოფოსად“ მიიჩნევს და უფრო დიდი კონტრასტულობის საჩვენებლად ნერონსა და —ომიციანეს ადარებს. „იმპერატორთა შორის,—წერს ჰეროდიანე,—მან მოგვცა საკუთარი სწავლებისა ნათელი საბუთი, არა უბრალო სიტყვებით ან ფილოსოფიური დოქტრინების ცოდნით, არამედ თავისი უმანკო ბუნებითა და ცხოვრების ზომიერი წესით“.

ბრიტანელი მწერალი, ლეინ კინგი მარკუს ავრელიუსის მემკვიდრეობას მოიხსენიებს როგორც ტრაგიკულს, რადგანაც იმპერატორის „სტოიცისტური ფილოსოფია, რომელიც თავშეკავებულობას, მოვალეობის პირნათლად შესრულებასა და სხვებისადმი პატივისცემას ქადაგებს, ავრელიუსის გარდაცვალების შემდეგ საიმპერატორო ხაზმა საერთოდ უარყო“.

1964 წლის ფილმში რომის იმპერიის დაცემა მარკუს ავრელიუსს ალეკ გინესი განასახიერებს. 2000 წლის ფილმში გლადიატორი კი, — რიჩარდ ჰარისი. 1964 წლის ფილმში მარკუს ავრელიუსს კომოდუსის დამქაშები წამლავენ, რათა იმპერატორმა თავის მემკვიდრედ გაიუს ლივიუსი არ გამოაცხადოს. 2000 წლის ფილმში კი მარკუსს ავრელიუსს თავისი ვაჟი, კომოდუსი კლავს.
ავიდიუს კასიუსი

გაიუს ავიდიუს კასიუსი (; დ. 130— გ. 175) — რომაელი გენერალი მარკუს ავრელიუსისა და ლუციუს ვერუსის იმპერატორობის ხანაში. 175 წელს, როდესაც ავრელიუსი სიკვდილის პირას იყო, კასიუსმა თავი იმპერატორად გამოაცხადა. მარკუსის გამოჯანმრთელების შემდეგ ის თავისივე ცენტურიონმა მოკლა და მისი თავი ავრელიუსს გაუგზავნა.

ბიოგრაფია
დიდიუს იულიანუსი

მარკუს სევერუს დიდიუს იულიანუსი (დ. 30 იანვარი, 133 ან 2 თებერვალი, 137 — გ. 1 ივნისი, 193) — რომის იმპერატორი 193 წლის 28 მარტიდან 1 ივნისამდე. მისი იმპერატორობა გრძელდებოდა ცხრა კვირა, შემდეგ ის მოკლეს.

დიდუსი ტახტზე ავიდა მას შემდეგ, რაც პრეტორიანელები მოისყიდა და მოაკვლევინა მისი წინამორბედი პერტინაქსი. ამას მოყვა სამოქალაქო ომი რომში. ის ტახტიდან ჩამოაგდო და სიკვდილით დასაჯა ლუციუსმა, რომელიც შემდგომ თვითონ გახდა იმპერატორი.
ლუციუს სეპტიმიუს სევერუსი

ლუციუს სეპტიმიუს სევერუსი (; დ. 11 აპრილი, 146, ლეპტის-მაგნა, აფრიკა — გ. 4 თებერვალი, 211, ებურაკუმი) — რომის იმპერატორი 193 წლის 9 აპრილიდან 211 წლამდე. სევერუსების დინასტიის დამაარსებელი.

მოღვაწეობა
დაწინაურდა მარკუს ავრელიუსის დროს დროს. იყო კვესტორი, სახალხო ტრიბუნი, გალიის, პანონიის, სიცილიისა და გერმანიის პროვინციების მმართველი. ლეგიონერებმა იმპერატორად გამოაცხადეს. სევერუსმა სენატს დაუპირისპირა საიმპერატორო საბჭო, რომელშიც შედიოდნენ ცნობილი იურისტები: პაპინიანე, ულპიანე და პაულუსი. გაზარდა ბიუროკრატიული აპარატი, რომელიც უმთავრესად სამხედროებისაგან კომპლექტებოდა. გაამაგრა დუნაისპირა და რაინისპირა საზღვრები. 198 წელს აღმოსავლეთ პართელები დაამარცხა და ქალაქი ქტესიფონი აიღო. 208 წელს შვილებთან კარაკალასტან და გეტასთან ერთად ბრიტანეთში იყო, კალედონიელები დაამარცხა და დიდი ზღუდე ააგო. იქვე გარდაიცვალა.