iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ხარისშუბლა

ხარისშუბლა — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეა რთულყვავილოვანთა ოჯახიდან. აქვს გრძელი, მიწაში ჰორიზონტალურად გაწოლილი ფესვები. ღერო სწორმდგომი, მრგვალი შემოწერილობის, წვრილად დაღარული.

ფართო (25-30 სმ-მდე) ფოთლები ღეროზე მორიგეობითაა განწყობილი, ყუნწის ფუძესთან გულის ფორმა აქვს და კიდეები ოდნავ გადაფენილია გვერდებისაკენ. ფოთლის ფირფიტის კიდეები ბოლოში წაწვეტიანებულია და ხერხისებურადაა დაკბილული. წვრილი, მჭახე ყვითელი ფერის ყვავილები ფარისებრ ყვავილედათაა შეკრული და სასიამოვნო სურნელს გამოსცემს, ყვავილობს ივლის-სექტემბერში.

ხარისშუბლა კავკასიისა და თურქეთის ენდემია. საქართველოში ვხვდებით აჭარის, რაჭის და სვანეთის სუბალპურ და ალპურ ზოლში ზღვის დონიდან 2500 მ. სიმაღლემდე. სასარგებლო მცენარეა, შეიცავს ალკალოიდებს, მათ შორის პლატიფილინს და სარაცინს. მისგან დამზადებული პრეპარატები გამოიყენება სპაზმოლიტურ საშუალებად გულ-სისხლძარღვთა დასასუნთქი გზების სამკურნალოდ.
მეიოს საგრაფო

მეიოს საგრაფო — საგრაფო ირლანდიაში, კონაქტის პროვინციაში.

სახელწოდება
საგრაფომ სახელი მიიღო სოფელ მეიოსაგან, რომელიც დღეს უმეტესად ცნობილია, როგორც — მეიოს სააბატო.

გეოგრაფია
ფართობი
მეიოს საგრაფოს ფართობი არის 5 586 კმ². იგი ამ მაჩვენებლით მეორე ადგილზეა კონაქტის პროვინციაში, ხოლო 3-ზე (32-დან) ირლანდიაში.

საზღვრები
მეიოს ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება სლაიგოს საგრაფო, აღმოსავლეთიდან როსკომონი, სამხრეთიდან კი — გოლუეი. მისი დასავლეთ და ჩრდილოეთი ნაწილები ატლანტის ოკეანის სანაპიროზეა.

საბარონოები
საგრაფო იყოფა ცხრა ისტორიულ საბარონოდ.

ქალაქები
ბალინა
უესტპორტი
ბალა
ბალინრობი
ბალიჰონისი
ბანგორ ერისი
ბელმალეტი
კლერმორისი
ჩარლზტაუნი
კროსმოლინა
კასლბარი
ფოქსფორდი
კილტიმა
ლუისბორო
ნიუპორტი
სვინფორდი

ფიზიკური გეოგრაფია
მეიოს საგრაფოს ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნაწილებს შორის რამდენიმე მკაფიო გეოლოგიური განსხვავებაა. ჩრდილოეთი ნაწილი ძირითადად შედგება ღარიბი ქვენიადაგებისაგან და დაფარულია ფართო ჭაობის ფენით. ხოლო, სამხრეთში უმეტესად კირქვის ლანდშაფტია. სასოფლო-სამეურნეო მიწები უფრო ნაყოფიერი სამხრეთშია, ვიდრე ჩრდილოეთში.

მეიოს და კონაქტის უმაღლესი წერტილია მთა მვილრეი, 814 მ. ზღვის დონიდან.
მდინარე მოი, რომელიც საგრაფოს ჩრდილო–აღმოსავლეთში მიედინება, ცნობილია ორაგულის თევზჭერით.
ირლანდიის უდიდესი კუნძული — აკილი ეკუთვნის მეიოს საგრაფოს.
მეიოშია ირლანდიის უდიდესი კლიფები (ევროპაში სიდიდით მეორე).
საგრაფოს ჩრდილო–დასავლეთ ნაწილშია განახლებადი ენერგიის უდიდესი რასურსები ევროპაში, თუ არა მსოფლიოში: ქარის, ოკეანის ტალღების, მიქცევა–მოქცევისა და ჰიდროელექტრო რესურსები.

მოსახლეობა
მოსახლეობის ძირითადი ნაწილი ცხოვრობს ორ ქალაქში: კასლბარსა და ბალინაში.

დემოგრაფიული მდგომარეობა
ისტორიის მანძილზე მეიო ირლანდიის საგრაფოებს შორის ყველაზე მეტმა მცხოვრებმა დატოვა. ამის თავდაპირველი მიზეზი იყო ირლანდიის დიდი შიმშილობა, ხოლო შემდეგ სამუშაოს ძებნა გაერთიანებულ სამეფოსა და ამერიკის შეერთებულ შტატებში. 1841 წლიდან 1901 წლამდე მოსახლეობის რაოდენობა დაეცა 388 887–დან 199 166–მდე. ემიგრაციის გაგრძელების შედეგად მოსახლეობა კვლავ იკლებდა და 1971 წელს დავიდა 109 525 მცხოვრებამდე. ემიგრაციამ იკლო ირლანდიის ეკონომიკის ზრდის შემდეგ 1990–იან და ადრე 2000–იანებში, შედეგად მეიოს მოსახლეობა 1991–2011 წლებში 110 713–დან 130 638–მდე გაიზარდა.

რელიგია
2006 წელს ჩატარებული ეროვნული აღწერით მეიოს საგრაფოში ცხოვრობს: 114 215 კათოლიკე, 2 476 ირლანდიელი ქრისტიანი, 733 მუსლიმანი, 409 სხვა ქრისტიანი, 280 პრესვიტერიანელი, 250 მართლმადიდებელი ქრისტიანი, 204 მეთოდისტი, 853 სხვა რელიგიის, 3 267 ურწმუნოა, ხოლო 1 152-მა მცხოვრებმა უარი განაცხადა საკუთარი რელიგიის გამხელაზე.

ირლანდიური ენა
საგრაფოს მოსახლეობის 9 % გელტახტში ცხოვრობს. მეიო 10 886 მცხოვრებით ირლანდიის საგრაფოებს შორის მესამეა ირლანდიურად მოსაუბრეთა რაოდენობით. ტურმაკედი არის ირლანდიურად მოსაუბრეთა უდიდესი დასახლება მეიოს საგრაფოში. ამ მიდამოს ყველა სკოლაში სწავლება მიდის ირლანდიურ ენაზე.
სერანგი

სერანგი — ქალაქი ინდონეზიაში, ბანტენის პროვინციის დედაქალაქი და სერანგის სარეგენტოს ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს პროვინციის ჩრდილოეთ ნაწილში. ქალაქზე გაივლის ჯაკარტა–მერაკის დამაკავშირებელი გზატკეცილი.

სერანგის კლიმატი ეკვატორულია, რომელსაც მშრალი სეზონი არ გააჩნია. გასასვლელი აქვს იავის ზღვაზე.

2010 წლის აღწერის მონაცემებით, სერანგის მოსახლეობა 576 961 ადამიანია და წარმოადგენს ბანტენის პროვინციის მესამე ყველაზე ხალხმრავალ ქალაქს. მდებარეობს დიდი ჯაკარტის აგლომერაციიდან 15 კმ–ში და ზოგჯერ მის შემადგენელ ნაწილადაც მოიაზრებენ.
ბალიკპაპანი

ბალიკპაპანი — საპორტო ქალაქი ინდონეზიაში, კუნძულ კალიმანტანის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, აღმოსავლეთ კალიმანტანის პროვინციაში, რომელიც საკმაოდ მდიდარია ბუნებრივი რესურსებით — ხე–ტყითა და ნავთობით. ქალაქს გააჩნია ორი ნავსადგური და სეპინგანის საერთაშორისო აეროპორტი. 2011 წლის მონაცემებით მოსახლეობა 639 031 ადამიანია და შედეგად, ბალიკპაპანი აღმოსავლეთ კალიმანტანის მეორე უდიდესი ქალაქია სამარინდას შემდეგ.

1900–იან წლების დასაწყისში აგორებულ ნავთობის ბუმამდე ბალიკპაპანი იზოლირებული, მეთევზეთა პატარა სოფელი იყო.
ბანჯარბარუ

ბანჯარბარუ — ქალაქი ინდონეზიაში, კუნძულ კალიმანტანზე, სამხრეთ კალიმანტანის პროვინციაში. მდებარეობს პროვინციის დედაქალაქ ბანჯარმასინიდან 35 კმ–ით სამხრეთ–აღმოსავლეთით. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობა 199 359 ადამიანს შეადგენს.

ქალაქი გაშენებულია სამხრეთ კალიმანტანის მთავარი გზების კვეთის ადგილას, მერატუსის მთის ძირში. ტერიტორიის 80%–ის სიმაღლე ზღვის დონიდან 0–25 მეტრს შორის მერყეობს, თუმცა ზოგიერთი ადგილი 500 მეტრს აღწევს.

ეკონომიკური საქმიანობის მთავარი ელემენტებია კერამიკა, სარესტორნო და სასტუმროების საქმე (21.7%), მომსახურება (16.3%), მშენებლობა (16.3%), მრეწველობა (15.7%) და სამთო–მოპოვებითი საქმე (8.7%), სოფლის მეურნეობის წილი 4.9%–ია.
სისე მარიამ კაიდამა სიდიბე

სისე მარიამ კაიდამა სიდიბე (დ. 4 იანვარი, 1948, ტომბუქტუ, საფრანგეთის სუდანი — გ. 6 ნოემბერი, 2021, ტუნისი, ტუნისი) — მალის პოლიტიკური მოღვაწე, ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი 2011–2012 წლებში, პირველი ქალი-პრემიერი ქვეყნის ისტორიაში. თანამდებობა დაიკავა 2011 წლის 3 აპრილს. თანამდებობაზე შეცვალა მოდიბო სიდიბე. 2012 წლის 22 მარტს, სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად კონსტიტუციის მოქმედების შეჩერების შემდეგ იძულებული იყო თანამდებობიდან გადამდგარიყო.
დიეგო ალვესი

დიეგო ალვეს კარეირა (; დ. 24 ივნისი, 1984; რიო-დე-ჟანეირო), აგრეთვე ცნობილი როგორც ალვესი — ბრაზილიელი ფეხბურთელი, მეკარე. „ფლამენგოსა“ და ბრაზილიის ეროვნული ნაკრების წევრი.

პროფესიონალური კარიერა დაიწყო „ატლეტიკო მინეიროში“. 2007 წლის 24 ივლისს გადავიდა „ალმერიაში“.

„ვალენსიაში“ მისი დებიუტი შედგა 2011 წლის 13 სექტემბერს, ბელგიურ „გენკთან“ ფრედ, 0–0 დასრულებულ მატჩში, უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგაზე.

მიღწევები
საკლუბო
ატლეტიკო მინეირო
ბრაზილიის ჩემპიონატი (სერია ): 2006
მინეიროს ჩემპიონატი: 2013

ფლამენგო
ლიბერტადორესის თასი: 2019
სამხრეთ ამერიკის რეკოპა: 2020
ბრაზილიის სერია : 2019, 2020
ბრაზილიის სუპერთასი: 2020, 2021
კარიოკის ჩემპიონატი: 2019, 2020, 2021

სანაკრებო
ბრაზილია
ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები: ბრინჯაო 2008

ინდივიდუალური
 : 2019
სამკურნალო ძაღლის ენა

სამკურნალო ძაღლის ენა (სინ. ოსერო)  — ორ- ან მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ლაშქარასებრთა ოჯახისა. მისი სიმაღლე მერყეობს 30-80 სმ-მდე. ფოთლები ღეროზე მორიგეობით განლაგებული, ნაცრისფრად შებუსვილი, გრძელი, ლანცეტური; ქვედა ტოტები ფუძესთან ვიწრო და წაგრძელებული. ყვავილის გვირგვინი ძაბრისებრი. ყვავილობას იწყებს მაისში და გრძელდება ივლისის ჩათვლით. ყვავილი ჯერ მუქი იისფერია, შემდეგ მოყავისფრო-წითელ შეფერილობას იღებს.

სამკურნალო ძაღლის ენა ცნობილია საქართველოს თითქმის ყველა რეგიონში. გავრცელებულია კავკასიაში, ჩრდილოეთ, ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპაში, მცირე, შუა და აღმოსავლეთ აზიაში, ირანში. იზრდება ზომიერ სარტყელში და ტროპიკულ მთიანეთში, იზრდება მზიან ადგილებში, სარეველა ბალახებში, გზისპირებსა და ნაგავსაყრელებთან. მცენარის თესლი შეიცავს პიროლიციდინის რიგის ალკოლოიდებს.

ხალხურ მედიცინაში იყენებდნენ როგორც ტკივილგამაყუჩებელ საშუალებას ძლიერი ხველების დასაწყნარებლად და ა.შ. ცივსისხლიან ცხოველებში მცენარის შხამის მცირე დოზაც კი იწვევს დამბლას, რის გამოც მას იყენებდნენ მღრღნელების წინააღმდეგ საბრძოლველად.
წედისის ღვთისმშობლის ეკლესია

წედისის ღვთისმშობლის ეკლესია — ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ წედისში. მდებარეობს სოფლის განაპირას, მთის ფერდობზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (7,4 5,2 მ), ნაგებია ქვიშაქვის კვადრებით (წყობა ირეგულარულია). არქიტრავიანი შესასვლელი სამხრეთ კედელშია. ნახევარწრიული აფსიდი დარბაზისგან გამოყოფილია მცირე მხრით. აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს სწორკუთხა, ბრტყელი ქვით გადახურული ღრმა ნიშებია. ეკლესიის კამარა გრძივ კედლებს ეყრდნობა. დასავლეთ კედელში ერთო სწორკუთხა სარკმელია.
წედისის ხვედელას ეკლესია

წედისის ხვედელას ეკლესია — ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ წედისში. მდებარეობს სოფელში, საავტომობილო გზის პირას. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (6,4 4,5 მ), ნაგებია ქვიშაქვის მოზრდილი კვადრებით, გამოყენებულია შირიმიც. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. აფსიდის ღერძზე შიგნიდან სწორკუთხა, გარედან თაღოვანი სარკმელია. აფსიდში, სხვადასხვა სიმაღლეზე, სწორკუთხა ნიშებია. ორი — ჩრდილოეთ მხარეს, ერთი — სამხრეთით. ერთი სარკმელი დასავლეთ კედლის შუაშიცაა. დარბაზის კამარა წყვილ კრონშტეინზე დაყრდნობილ საბჯენ თაღს. ჩრდილოეთით, სარკმლის გასწვრივ დიდი ნიშია (სამსხვერპლო?).
სოვეთონ ირისთონ

„სოვეთონ ირისთონ“ („საბჭოთა ოსეთი“) — სამხრეთ ოსეთის გაზეთი, საქართველოს კომუნისტური პარტიის სამხრეთ ოსეთის საოლქო კომიტეტისა და საოლქო სახალხო დეპუტატთა საბჭოთა ორგანო. გამოდიოდა ცხინვალში 1924 წლიდან კვირაში 5-ჯერ ოსურ ენაზე. 1932 წლამდე ერქვა „ხურზარინი“ („განთიადი“), შემდეგ — „კომუნისტი“, 1957 წლიდან — „სოვეთონ ირისთონ“. დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის“ ორდენით. ტირაჟი 13 ათასი (1984).
სოვეტაკან ვრასტან

„სოვეტაკან ვრასტან“ („საბჭოთა საქართველო“) — სომხური რესპუბლიკური გაზეთი, საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის, საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოსა და მინისტრთა საბჭოს ორგანო. გამოდიოდა თბილისში1920 დეკემბრიდან კვირაში 3-ჯერ. თავდაპირველად გამოვიდა „კამირ ასტლის“ („წითელი ვარსკვლავი“) სახელწოდებით. 1923 წლის თებერვლიდან ერქვა „მარტაკოჩი“ („საბრძოლო ძახილი“), 1927 წლიდან — „პროლეტარი“, 1940 წლიდან კი —„სოვეტაკან ვრასტან“. სხვადასხვა დროს რედაქტორებად მუშაობდნენ:ა. ვართანიანი, ვ. ატრიანი, პ. პოღოსიანი, ა. გასპარიანი, ს. ვართანიანი, ზ. პოღოსიანი, ა. ბლრციანი. დაჯილდოებული იყო „საპატიო ნიშნის“ ორდენით (1970). ტირაჟი 40 ათასი (1984).
სოვეტ გურჯისტანი

„სოვეტ გურჯისტანი“ („საბჭოთა საქართველო“) — აზერბაიჯანული გაზეთი, საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის, საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოსა და მინისტრთა საბჭოს ორგანო. გამოდიოდა თბილისში 1920 წლის მარტიდან კვირაში 3-ჯერ. 1920 წლიდან ერქვა „კომუნისტი“, 1922 — „იენი ფიქირი“ („ახალი აზრი“), 1927-1938 წლებში — „იენი ქენთი“ („ახალი სოფელი“). შემდეგ — „სოვეტ გურჯისტანი“. სხვადასხვა დროს გაზეთს რედაქტორობდნენ ბ. თალიბი, მ. ნასირი, მ. ჰუსეინოვი, მ. რასულზადე და სხვები. 1971 წლიდან — ს. სულეიმანოვი. გაზეთში თანამშრომლობდნენ ნ. ნარიმანოვი, ს. ორჟონიკიძე, ფ. მახარაძე, მ. ორახელაშვილი, სამედ ვურღუნი, ა. შარიფი, სულეიმან რუსტამი, მ. იბრაჰიმოვი, ი. აბაშიძე და სხვები. დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის“ ორდენით (1972). ტირაჟი 40 ათასი (1984).
სოვეტსკაია აბხაზია

„სოვეტსკაია აბხაზია“ (; 1926 — 24 აგვისტო, 1991) — რუსულენოვანი რესპუბლიკური გაზეთი, საქართველოს კომუნისტური პარტიის აფხაზეთის საოლქო კომიტეტის, აფხაზეთის ასსრ უმაღლესი საბჭოსა და მინისტრთა საბჭოს ორგანო. გამოდიოდა სოხუმში 1921 წლიდან კვირაში 3-ჯერ.

ისტორია
„გოლოს ტრუდოვოი აბხაზიი“ (; 22 თებერვალი, 1921 — 8 ოქტომბერი, 1924) — აფხაზეთის რევკომისა და რკპ (ბ) ორგ-ბიუროს ორგანო: ყოველდღიური გამოცემა. სოხუმი.

ის იყო სამთავრობო გაზეთი და ატარებდა საბჭოთა ხელისუფლების პოლიტიკას აფხაზეთში. გამოცემის დასაწყისში იგი იყო აფხაზეთის რევკომისა და რკპ (ბ) ორგ-ბიუროს ორგანო. 1922 წლიდან გახდა აფხაზეთში რევკომისა და სკპ საოლქო კომიტეტის ორგანო. თავდაპირველად პასუხისმგებელი რედაქტორი იყო ა. კაიდალოვი, 50-ე ნომრიდან რედაქტორი გახდა ტ. ვოლკოვი. მომდევნო წლებში კი, სხვადასხვა დროს, გაზეთს რედაქტორობდა იოსებ გენკინი, ა. პენიაკოვი, ნ. აკირთავა. შუალედებში გაზეთის გამოსცემდა სარედაქციო კოლეგია.

1921 წლის თებერვალში აფხაზეთის რევკომმა გადაწყვიტა გამოეცა თავისი ორგანოს გაზეთი, რაც კიდევაც დაავალა სოჭის განყოფილების ცენტრალურ გამომცემლობას. 22 თებერვალს, როდესაც მიდიოდა გააფთრებული ბრძოლები გაგრის მისადგომებთან 25 თებერვალს გამოიცა „გოლოს ტრუდავოი აბხაზიის“ პირველი ნომერი. სოჭაში გამოვიდა გაზეთის მხოლოდ რამდენიმე ნომერი, ხოლო აფხაზეთის გასაბჭოების შემდეგ (4 მარტი), გამომცემლობამ სოხუმში გადაინაცვლა.

პირველ წელს გაზეთი გამოდიოდა კვირაში სამჯერ და შედგებოდა ხუთ სვეტიანი მცირე ფორმატის ორი ფურცლისაგან. გაზეთი უფასოდ ვრცელდებოდა სახელმწიფო დაწესებულებებსა რეგიონებში. წლის ბოლოს გაზეთი გახდა ყოველდღიური. 1922 წლიდან გაზეთის სვეტების რაოდენობამაც იმატა და ფორმატიც გაიზარდა. 1923 წლიდან გაზეთის ზომამ მიიღო თავისი სრული სახე, რომელიც თითო გვერდზე შვიდი სვეტით იყო წარმოდგენილი. წლის ბოლოს გაზეთის რაოდენობამ ოთხს მიაღწია, ხოლო სვეტების რაოდენობა ხუთამდე დავიდა.

მას შემდეგ, რაც გაზეთი ფასიანი გახდა, მასზე მოთხოვნილება დაეცა და შესაბამისად მცირე რაოდენობით გამოდიოდა. მალე გაზეთმა პოპულარობა მოიპოვა და შესაბამისად, თუ 1922 წელს გაზეთის ტირაჟის ოდენობა 42-ს შეადგენდა, 1924 წელს უკვე 2250-მდე გაიზარდა.

გაზეთი აღნიშნული სახელწოდებით გამოდიოდა 1924 წლის 9 ოქტომბრის ჩათვლით.

„ტრუდოვაია აბხაზია“ (; 10 ოქტომბერი, 1924 — 26 სექტემბერი, 1926) — აფხაზეთის საოლქო რკპ (ბ) და ცნკ-ის ორგანო: ყოველდღიური გამოცემა. სოხუმი. კპგ-ის საოლქო კომიტეტის და აფხაზეთის ცაკის გამოცემა. ვ. ლენინის სახელობის სმუს ტიპოგრაფია. დაჯილდოებული იყო შრომის წითელი დროშის ორდენით (1924)

„სოვეტსკაია აბხაზია“ 1926 წლიდან — 1991წლის 24 აგვისტომდე. დაჯილდოებული იყო „საპატიო ნიშნის“ ორდენით (1971). ტირაჟი 45 ათასი (1984).
სოვეტსკაია ადჟარია

„სოვეტსკაია ადჟარია“ — რესპუბლიკური გაზეთი, საქართველოს კომუნისტური პარტიის აჭარის საოლქო კომიტეტის, აჭარის ასსრ უმაღლესი საბჭოსა და მინისტრთა საბჭოს ორგანო, გამოდიოდა ბათუმში 1918 წლიდან რუსულ ენაზე კვირაში 5-ჯერ. თავდაპირველად ერქვა „იზვესტია“, შემდეგ — „ტრუდოვოი ბატუმი“, „ტრუდოვოი ადჟარისტან“ და „ბატუმსკი რაბოჩიი“, 1963 წლიდან —„სოვეტსკაია ადჟარია“. დაჯილდოებულიია „საპატიო ნიშნის“ ორდენით. ტირაჟი 13 ათასი (1984).
ჟელტოქსანი

ჟელტოქსანი  — ყაზახეთის ახალგაზრდობის საპროტესტო აქცია, რომელიც მიმდინარეობდა 1986 წლის 16-17 დეკემბერს ყაზახეთის სსრ-ის მაშინდელ დედაქალაქ ალმა-ათაში. ოფიციალური ვერსიით მღელვარება გამოიწვია საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის გენერალური მდივნის მიხეილ გორბაჩოვის გადაწყვეტილებამ, რომლის ძალითაც თანამდებობიდან გადააყენა ეროვნული ლიდერი - ყაზახეთის კომუნისტური პარტიის პირველი მდივანი დინმუჰამედ კუნაევი და მის ადგილზე დანიშნა გენადი კოლბინი, რომელსაც არანაირი შეხება მანამდე არ ქონია ყაზახეთთან. მღელვარების მონაწილეები მოითხოვდნენ ყაზახეთის კომუნისტური პარტიის პირველი მდივნად დაენიშნათ ადგილობრივი წარმოშობის ადამიანი. მოგვიანებით ყაზახი ახალგაზრდების მღელვარება გავრცელდა ყაზახეთის სხვა ქალაქებშიც.

ყაზახეთში მიმდინარე დეკემბრის ამბები იყო პირველი სახალხო მიტინგი სსრკში, რომელიც მიმართული იყო ცენტრის დიქტატის წინააღმდეგ. მსგავსი ამბები განმეორდა იაკუტიაში 1986 წელს. უფრო მოგვიანებით სხვა მოძმე რესპუბლიკებშიც: 1988 წელს მინსკში (ბელორუსიის სსრ), 1989 წელს თბილისში (საქართველოს სსრ), 1990 წელს ბაქოსა (აზერბაიჯანის სსრ) და დუშანბეში, 1991 წელს ვილნიუსსა (ლიტვის სსრ) და რიგაში (ლატვიის სსრ).
ბანჯარმასინი

ბანჯარმასინი — ქალაქი ინდონეზიაში, კუნძულ კალიმანტანზე, სამხრეთ კალიმანტანის რეგიონში. მდებარეობს დელტაზე, მდინარე ბარიტოსა და მარტაპურის შესართავთან. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობა 625 395 ადამიანს შეადგენს.

ქალაქს ემსახურება საერთაშორისო აეროპორტი და ნავსადგური. ძირითადი ეკონომიკური საქმიანობებია ტრანსპორტი და კომუნიკაციები, მრეწველობა, ვაჭრობა.
სოიბათიასული

სოიბათიასული — გვიანდელ ფეოდალურ საქართველოში საპოლიციო-ადმინისტრაციული აპარატის მოხელე სამეფო კარზე. სოიბათიასულის სახელო ირანული წარმოშობისაა (შახის კარზე იყო 8-9 საუკუნეები, რომელთა მოვალეობას ადგენდა სასახლეში ელჩების შემოყვანა, ფეშქაშ-მოსართმევლის წარდგენა შაჰისათვის, მისი ბრძანება-განკარგულებების შესრულება.). სოიბათიასულები ეშიკაღასბაშს ექვემდებარებოდნენ, მეჯლისის დროს სტუმრებისათვის საჭმლის მირთმევას ხელმძღვანელობდნენ, საიასაულო ფუნქციებს აღასრულებდნენ. დასტურლამალში ერთდროულად 11 საუკუნის არსებობა დასტურდება.
კავი (ენა)

კავი (სანსკრიტზე ნიშნავს: პოეტს) — სალიტერატურო და ყოველდღიური ენა, რომელიც გავრცელებულია იავაზე, ბალისა და ლომბოკზე. ენა დაფუძნებულია ძველ იავურზე. კავი შეიცავს დიდი რაოდენობით სანსკრიტიდან ნასესხებ სიტყვებს. ის თანამედროვე იავურის წინაპარი ენაა. სანსკრიტიდან კავი პირდაპირი მნიშვნელობით ითარგგმნება როგორც პოეტი, თუმცა მისი გადატანითი მნიშვნელობით განათლებულ წერა კითხვის მცოდნე ადამიანს.
ალას-პურვოს ეროვნული პარკი

}
| ფართობი = 434 კმ²
| დაარსდა = 1993
| სტუმრების რაოდენობა = 14 720 რაც მომდინარეობს იავური ლეგენდიდან, თითქოს ხმელეთი პირველად სწორედ ამ ადგილას, ოკეანიდან წარმოიშვა.

პარკი მდებარეობს კუნძულ იავის უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილში, კუნძულ ბალის მოპირდაპირედ.

ეროვნული პარკის ფართობი 434 კმ²–ია და ძირითადად შედგება მანგროს ტყეების, სავანის, მუსონური ტყეებისა და მარჯნის რიფებიანი პლაჟებისგან. დაცულია საფრთხის ქვეშ მყოფი ზოგიერთი სახეობა.
კიკილაანთ ეკლესია

კიკილაანთ ეკლესია — ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ უფლისციხეში. მდებარეობს სოფლის აღმოსავლეთით ნახევარი კილომეტრის მოშორებით. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (6,5 4,2 მ), ნაგებია რიყის ქვით. შესასვლელი სამხრეთითაა. ნახევარწრიულ, ოდნავ ნალისებრ აფსიდში ერთი სარკმელი და ორი მცირე ნიშია. ერთი სარკმელი დასავლეთ კედელშია. გადახურვა არ არის შემორჩენილი.
ბალურანის ეროვნული პარკი

ბალურანი — ეროვნული პარკი ინდონეზიაში, აღმოსავლეთ იავის პროვინციაში. კლიმატი შედარებით მშრალია. პარკი მოიცავს დაბლობის ტყეებს, სავანებს, მანგროს ტყეებსა და ბორცვებს, ასევე ბალურანის მთას (1 247 მ).

ეროვნული პარკი მდებარეობს კუნძულ იავის უკიდურეს ჩრდილო–აღმოსავლეთ ნაწილში, კუნძულ ბალისა და მადურის სიახლოვეს. ჩრდილოეთით ესაზღვრება მადურის სრუტე, აღმოსავლეთით — ბალის სრუტე, დასავლეთით — მდინარე ბაჯულმატი და სამხრეთით მდინარე კლოკორანი. პარკს დაახლოებით წრის ფორმა აქვს, რომლის ცენტრშიც ჩამქრალი ვულკანი ბალურანი მდებარეობს. ფართობი 25 000 ჰექტარია. შედგება ხუთი ზონისაგან.

პარკში ძირითადად წარმოდგენილია ტყისა და სავანის მცენარეულობა. სანაპირო შედგება უსწორმასწორო ნახევარკუნძულებისა და უბეებისგან. გამოირჩევა მარჯნის არეალები, ქვიშიანი პლაჟები და მიქცევა-მოქცევის არეალები.

ეროვნული პარკი 1980 წელს შეიქმნა.
უფლისციხის ღვთისმშობლის ეკლესია

უფლისციხის ღვთისმშობლის ეკლესია — ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ უფლისციხეში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 150 მეტრის მოშორებით. თარიღდება ფეოდალური ხანით.

ეკლესია (3,5 2,9 მ) გამოკვეთილია კლდეში, მასთან მისასვლელი საფეხურებიც კლდეშია ამოჭრილი. შესასვლელი დასავლეთით აქვს. შესასვლელის თავზე პატარა სარკმელია. აღმოსავლეთით ღრმა ნალისებრი აფსიდია, რომლის ღერძზე ამოკვეთილია ოდნავ ჩაღრმავებული თაღოვანი ნიში; ქვემოთ დგას კლდეშივე გამოკვეთილი სწორკუთხა სატრაპეზო ქვა. ჩრდილოეთ კედელში განიერი თაღოვანი ნიშია. აფსიდს გასდევს მაღალი ბაქანი შუაში ორსაფეხურიანი კიბით. აფსიდის ბრტყელი კონქი კუთხეებში ეყრდნობა პილასტრებს, რომლებსაც თაროსებრი კაპიტელი და ასეთივე ბაზისი აქვს. ეკლესიის ჭერი ბრტყელია და გრძივ კედლებზე წრეთარგის ფორმით გადადის.
ბრომო-ტენგერ-სემერუს ეროვნული პარკი

ბრომო-ტენგერ-სემერუ — ეროვნული პარკი ინდონეზიაში. მდებარეობს აღმოსავლეთ იავის პროვინციაში, ქალაქ მალანგის აღმოსავლეთითა და პროვინციის დედაქალაქ სურაბაიის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. ერთადერთი კონსერვაციული ტერიტორიაა ინდონეზიაში, სადაც წარმოდგენილია ერგი (ტენგერის ქვიშის ზღვა), ჩამქრალი ვულკანური კალდერის გასწვრივ, რომლისგანაც ოთხი ახალი კონუსი წარმოიქმნა. ეს უნიკალური მახასიათებელი მოიცავს 5 250 ჰექტარს და მდებარეობს ზღვის დონიდან 2 100 მეტრზე. მასივში ასევე მდებარეობს იავის უმაღლესი წერტილი, მოქმედი ვულკანი — სემერუ, ოთხი ტბა და 50 მდინარე.

ტენგერის ქვიშის ზღვა დაცულია 1919 წლიდან, ბრომო-ტენგერ-სემერუს ეროვნული პარკი კი 1982 წელს შეიქმნა.
ძველი იავური ენა

ძველი იავური — იავური ენის უძველესი ფორმა, რომელიც გამოიყენებოდა ცენტრალური იავას აღმოსავლეთ ნაწილში და მთელ აღმოსავლეთ იავაზე.

ძველი იავურის სანსკრიპტზე დაფუძნებული შემორჩენილი ნიმუში თარიღდება 450 წლით, ხოლო მთლიანად იავურზე შექმნილი 804 წლის 25 მარტით. ეს ეპიგრაფიკები მდებარეობს აღმოსავლეთ იავაზე, ისინი წარმოადგენს უფრო ადრეული წარწერების ასლებს. ის წარმოადგენენ საირიგაციო სისტემის მოწყობის კონცეფციას და არის გრანტხას დამწერლობაზე შესრულებული ბოლო ნიმუში, მას შემდეგ ყველა აპიგრაფიკა შესრულებულია იავურ დამწერლობაზე.
გუნუნგ-ჩიერმაის ეროვნული პარკი

გუნუნგ-სიერმაი — ეროვნული პარკი ინდონეზიაში. მდებარეობს დასავლეთ იავის პროვინციაში, ქალაქ ჩირებონიდან 50 კმ-ით სამხრეთით. ვრცელდება კუნინგანისა და მაჯალენგკის სარეგენტოების ტერიტორიაზე. პარკი გარს ეკვრის აქტიურ ვულკანსა და დასავლეთ იავის უმაღლეს მწვერვალს — ჩერემეს მთას.

პარკში წარმოდგენილია ფლორისა და ფაუნის საფრთხის ქვეშ მყოფი მრავალგვარი სახეობა.
გუნუნგ-გედე-პანგრანგოს ეროვნული პარკი

გუნუნგ-გედე-პანგრანგო — ეროვნული პარკი ინდონეზიაში, დასავლეთ იავის პროვინციაში. განფენილია ორი ვულკანის — გედესა და პანგრანგოს ირგვლივ. ფართობი 150 კმ²-ს შეადგენს.

წარმოიქმნა უკვე არსებული დაცული ტერიტორიების ადგილზე, მათ შორის იყო ჩიობადასის ბოტანიკური ბაღები, ჩიმუნგკატის ბუნების ნაკრძალი და ა. შ. ბოლო დროს ეროვნული პარკი მნიშვნელოვანი ბიოლოგიური და საკონსერვაციო კვლევების კერად იქცა. 1977 წელს იგი იუნესკომ ბიოსფერულ ნაკრძალთა მსოფლიო ქსელის შემადგენელ ნაწილად გამოაცხადა.

პარკში გავრცელებულია ფრინველთა 251 სახეობა, მაშინ, როდესაც მთელ იავაზე 450 სახეობა ბინადრობს.
პატარა ნევკა

პატარა ნევკა — ნევის დელტის ერთ-ერთი განშტოება. მიედინება რუსეთში, ლენინგრადის ოლქის ქალაქ სანქტ-პეტერბუგში. სათავეს იღებს დიდი ნევკიდან. გამოჰყოფს ქალაქში კრესტოვსკისა და კამენნის კუნძულებს პეტროგრადსკის მხარიდან. სიგრძე დაახ. 5 კმ, სიგანე — 120-300 მეტრი, სიღრმე — 3,5-7 მეტრი, წყლის ხარჯი — 224 მ³/წმ. აქვს ორი მარცხენა შენაკადი: კარპოვკა და ჟდანოვკა. პატარა ნევკის შუა ნაწილიდან გამოედინება მდინარე კრესტოვკა და ჩაედინება შუა ნევკაში, ელაგინის კუნძულის პირდაპირ.
რუსეთის ევროპული ნაწილი

რუსეთის ევროპული ნაწილი ( დასავლეთი რუსეთი, ცენტრალური რუსეთი) — რუსეთის ნაწილი, რომელიც გეოგრაფიულად ვრცელდება აღმოსავლეთ ევროპაში. რუსეთის ევროპული ნაწილის ცალკეულ ტერიტორიებად განიხილება ურალი და ჩრდილოეთი კავკასია, რომელიც ვრცელდება აზიაში, ან აზიისა და ევროპის საზღვარზე.

რუსეთის მთელი მოსახლეობის დაახლოებით 78 % ცხოვრობს ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში. საშუალოდ 27 ად./კმ²-ზე. ძირითადად ცხოვრობენ რუსები, თათრები, ბაშკირები, ჩუვაშები, ჩეჩნები, მორდოველები, ხუნძები, უდმურტები და სხვ.
დანიელე პორტანოვა

დანიელე პორტანოვა ( დ. 17 დეკემბერი, 1978, რომი, იტალია) — იტალიელი ფეხბურთელი, რომელიც ამჟამად თამაშობს სერია ა-ს კლუბ ბოლონიაში.

საკლუბო კარიერა
დანიელემ კარიერა საფეხბურთო კლუბ ფერმანაში დაიწყო, რომელიც სერია ც1-ში გამოდიოდა. თუმცა, დიდი ხნით იქ არ გაჩერებულა და მალე ჯენოაში გადავიდა, სადაც ექვსი თამაში ითამაშა სერია ბ-ში. არც გენუა იყო მისი დიდი ხნის გაჩერების ადგილი და ამჯერად უკვე აველინოში გადავიდა, სადაც მხოლოდ ცხრა მატჩი ჩაატარა. საბოლოოდ, არც აქ გაჩერდა და მესინაში გადავიდა, რომელშიც მანამდე გუნდებისგან განსხვავებით შედარებით დიდი ხნით, სამი სეზონით გაჩერდა და თავიც გამოიჩინა. იგი 2003 წელს ნაპოლიში გადავიდა, სადაც მხოლოდ ერთი სეზონი ითამაშა.

2004 წლის ზაფხულს დანიელე სიენაში გადავიდა, სადაც გაჩერდა უფრო დიდი ხნით და გუნდის წამყვანი მცველიც გახდა. მან ხუთი წარმატებული სეზონი ჩაატარა ტოსკანას კლუბში, თუმცა ეს არ იყო საკმარისი, რათა ეროვნული ნაკრებიდან გამოძახება მიეღო. ამასთან, მან სერია ა-ში მაინც გამოიჩინა თავი და ერთ-ერთი საიმედო მცველის სტატუსიც მიიღო.

2009 წლის აგვისტოს მისი ტოსკანური ვოიაჟი დასრულდა და დაიწყო ემილია-რომანიას ვოიაჟი. იგი ბოლონიაში წავიდა სათამაშოდ. იქაც ასე დაიმკვიდრა ადგილი ძირითადში და გუნდის ერთ-ერთი ლიდერიც გახდა. დანიელე აგრეთვე ცნობილია, როგორც რომის ლაციოს ფანი და ეს კარგად გამოჩნდა რომში გამართულ შეხვედრაში, სადაც მან გოლი გაუტანა რომაელებს და არ აღნიშნა. თამაშის შემდგომ მან ბოდიშიც კი მოუხადა ლაციოს ტიფოზერიას. ამასთან, ლაციოსაც არაერთხელ უცდია დანიელეს რომში გადმოყვანა, მაგრამ ტრანსფერი ვერ მოხერხდა. დანიელემ მცირე ხნის წინ ინტერვიუში ისიც კი განაცხადა, რომ მზად არის, უფასოდ ითამაშოს „ოღონდაც მისი "რომაული ოცნება" ასრულდეს და ლაციოს ფორმა მოირგოს“.
მერბაბუ

მერბაბუ — მიძინებული სტრატოვულკანი ინდონეზიაში, კუნძულ იავაზე, ცენტრალური იავის პროვიციაში. სახელი მერბაბუ იავური ენიდან ითარგმნება როგორც „ფერფლის მთა“.

მთის გვერდით, სამხრეთ–აღმოსავლეთის მხრიდან მდებარეობს აქტიური ვულკანი მერაპი, მათ ძირში კი გაშენებულია ქალაქი სალატიგა. მთებს შორის აღმართულია 1 500 მეტრის სიმაღლის უნაგირა.

მერბაბუს ორი მწვერვალი აქვს — სირაფი (3 119 მ) და კენტენგ–სონგო (3 145 მ).

საშუალო სიდიდის ორი მაოფრქვევა დაფიქსირდა 1560 და 1797 წლებში. 1797 წლის მოვლენა ვულკანის ფეთქებადობის ინდექსით 2 ბალით შეფასდა. დაუდასტურებელი ამოფრქვევა სავარაუდოდ დაფისქირდა 1570 წელსაც.

მთაზე ასვლა შესაძლებელია რამდენიმე გზით, ძირითადად ჩრდილო–აღმოსავლეთ და სამხრეთი კალთებიდან.

მთის მიმდებარე 57 კმ² ტერიტორია 2004 წელს ეროვნულ პარკად გამოცხადდა.