iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
შარლოტა ფროეზ ფიშერი

შარლოტა ფროეზ ფიშერი ( ; დ. 1929 წლის 21 სექტემბერი, პრავდოვკა კონსტანტინოვსკის ოლქი, დონეცკის ოლქი, უკრაინის სსრ, სსრკ ) — ამერიკელი და კანადელი გამოყენებითი მათემატიკოსი. მსოფლიო აღიარება მოიპოვა ატომური სტრუქტურის გამოთვლებში მულტიკონფიგურაციული თვითშეთანხმებული ველის შემუშავებისა და დანერგვისთის. და კალციუმის უარყოფითი იონის არსებობის თეორიული პროგნოზირებისთვის, რისთვისაც მიიღეს ამერიკის ფიზიკური საზოგადოების წევრად.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1929 წლის 21 სექტემბერს უკრაინის სსრ სოფელ პრავდოვკაში (ყოფილი ნიკოლაევკა). შარლოტას მშობლები ემიგრაციაში წავიდნენ გერმანიაში 1929 წელს. ლტოლვილთა ბანაკში რამდენიმე თვის შემდეგ ოჯახი ემიგრაციაში წავიდა კანადაში, სადაც დასახლდნენ ქალაქ ჩილივაკში.

1952 და 1954 წლებში შარლოტა ფიშერმა მიიღო ბაკალავრის ხარისხი, მათემატიკასა და ქიმიაში, ხოლო მაგისტრის ხარისხი გამოყენებით მათემატიკაში ბრიტანეთის კოლუმბიის უნივერსიტეტიდან. შემდეგ დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია გამოყენებით მათემატიკასა და კომპიუტერულ მეცნიერებაში კემბრიჯის უნივერსიტეტში 1957 წელს, პოლ დირაკთან ერთობლივად მუშაობდა კვანტურ თეორიაზე. იგი ასევე მუშაობდა დუგლას ჰარტრის ხელმძღვანელობით. მას ეხმარებოდა ელექტრონული გამომთვლელი მანქანის -ის პროგრამირებაში ატომური სტრუქტურის გაანგარიშებისთვის.

1957 წლიდან 1968 წლამდე მუშაობდა ბრიტანეთის კოლუმბიის უნივერსიტეტის მათემატიკის განყოფილებაში, სადაც სასწავლო პროგრამაში შეიტანა რიცხვითი ანალიზი და კომპიუტერული კურსები, ასევე მონაწილეობა მიიღო კომპიუტერული მეცნიერების განყოფილების ჩამოყალიბებაში.

1963-1964 წლებში მუშაობდა ჰარვარდის კოლეჯის ობსერვატორიაში სადაც აგრძელებდა კვლევებს ატომური სტრუქტურის გამოთვლებზე. ჰარვარდში ის იყო პირველი ქალი მეცნიერი, რომელსაც მიენიჭა ალფრედ სლოანის სტიპენდია.

1991 წელს იგი გახდა ამერიკის ფიზიკური საზოგადოების წევრი კალციუმის უარყოფითი იონის აღმოჩენაში შეტანილი წვლილისთვის. 1995 წელს აირჩიეს ლუნდის სამეფო ფიზიოგრაფიული საზოგადოების წევრად 2004 წელს ლიტვის მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელ წევრად, ხოლო 2015 წელს მიიღო საპატიო დოქტორის წოდება ინჟინერიაში შვედეთის მალმოს უნივერსიტეტიდან .

მემკვიდრეობა
შარლოტა ფროეზ ფიშერი არის 300-ზე მეტი სამეცნიერო სტატიის ავტორი ატომების გამოთვლითი თეორიის შესახებ. ამჟამად ვანდერბილტის უნივერსიტეტის კომპიუტერული მეცნიერების დეპარტამენტის პროფესორი და სტანდარტების და ტექნოლოგიების ეროვნული ინსტიტუტის ატომური სპექტროსკოპიის ლაბორატორიის მეცნიერია.
ზოდის წმინდა გიორგის ეკლესია

ზოდის წმინდა გიორგის ეკლესია —— არქიტექტურის ძეგლი ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზოდში, სოფლის მთავარი გზის პირას არსებულ სასაფლაოზე, ცენტრში, შემაღლებულზე.

აღწერა
ზოდის წმინდა გიორგის ეკლესია დარბაზული ტიპისაა, ორფერდა გადახურვით. გადახურულია თუნუქის ფილებით. ეკლესიაში შესასვლელი კარი დასავლეთ და სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. დასავლეთ კარის თავზე არსებულ არქიტრავში ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. სამხრეთ კარის ჩარჩო მთლიანად ჯვრის გამოსახულებას ქმნის. ეკლესიას ორ-ორი სარკმელი სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედელზე ხოლო თითო-თითო სარკმელი დასავლეთ და აღმოსავლეთ ფასადზეა დატანილი. დასავლეთის და სამხრეთის საფასადე წყობა მოპირკეთებულია კარგად გათლილი საფასადე წყობაში ზოგ ადგილას ძველი რელიეფური დეკორის მქონე სამშენებლო კვადრებია გამოყენებული. ინტერიერის კედლები შეთეთრებულია. მხოლოდ საკურთხევლის აფსიდა და კონქი არის მოხატული. კანკელი ხისაა. იატაკი ბაზალტის ქვის ფილებისგანაა მოპირკეთებული.
ზედა ბერეთისას წმინდა გიორგის ეკლესია

ზედა ბერეთისას წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზედა ბერეთისაში.

აღწერა
ზედა ბერეთისას წმინდა გიორგის ეკლესია სამნავიანი ბაზილიკაა. ტაძარს ორფერდა გადახურვა აქვს, გადახურულია თუნუქის ფილებით. ეკლესიაში შესასვლელი კარი ჩრდილოეთ, დასავლეთ და სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. დასავლეთ ფასადი სადაა, ხოლო ჩრდილოეთ და სამხრეთ ფასადზე შესასვლელი კარის თავზე რელიეფური გამოსახულებებია. აგრეთვე ჯვრის რელიეფები და სამშენებლო წარწერებიცაა. ეკლესია საუკუნეში ბერძენი ქტიტორების მიერ უნდა ყოფილიყო აგებული. ეკლესიის შიდა სივრცე ნათდება ჩრდილოეთ და სამხრეთ ფასადზე დატანილი ორ-ორი მართკუთხა ფორმის, ხოლო აღმოსავლეთ ფასადზე დატანილი ერთი წრიული ფორმის სარკმლისგან. ეკლესიის კედლები მთლიანად შეთეთრებულია. იატაკზე მოგებულია ქვის ფილები. სარკმლები შიდა მხრიდან უფრო განიერია და სიღრმისკენ ვიწროვდება. შიდა სივრცე ორი წყვილი სვეტით სამნავად იყოფა. ეკლესიის კანკელი ხისგანაა ამოყვანილი. ეკლესია 2003 წელს აღადგინეს.
ზედუბანის ეკლესია

ზედუბანის ეკლესია —— არქიტექტურული ძეგლი ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზედუბანში. ტაძარი დგას სოფლის სასფლაოზე. იგი სამხრეთ ფასადით ციხისწყალის ხეობას გადაჰყურებს ხოლო ჩრდილოეთით სატოპელას ხეობას.
აღწერა
ზედუბანის ეკლესია დარბაზული ტიპის ნაგებობაა, ორფერდა გადახურვით, რომელშიც გამოყენებულია კრამიტი. ეკლესიაში შესასვლელი კარი დასავლეთ და სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. შიდა სივრცე ნათდება დასავლეთ და აღმოსავლეთ კედელში დატანილი მცირე ზომის თითო-თითო სარკმლით. ეკლესია ნაგებია უმეტესად კლდის ფლეთილი ქვით. იატაკზე ქვის ფილებია მოგებული და ცემენტის ხსნარია მოსხმული.
ელისაბედ ბაგრატიონ-მუხრანელი

ელისაბედ ალექსანდრეს ასული ბაგრატიონ-მუხრანელი (დ. 14 აპრილი 1880 — გ. 8 აპრილი 1915) — ქართველი დიდგვაროვანი მუხრანბატონების სახლიდან.

ბიოგრაფია
ელისაბედი (ლიზა) 1880 წლის 14 აპრილს დაიბადა სახელმწიფო მრჩევლის, კამერჰერისა და კავკასიის მეფისნაცვლის განსაკუთრებულ საქმეთა მოხელის — ალექსანდრე მიხეილის ძე ბაგრატიონ-მუხრანელის (1856-1935) და ნინო იოსების ასულ თარხან-მოურავის (1860-1934) ოჯახში. მისი სრულწლოვანებას მიღწეული და-ძმები იყვნენ მიხეილი, ანასტასია, გიორგი და კონსტანტინე.

1899 წლის 23 ოქტომბერს 19 წლის ელისაბედი დაქორწინდა სერგეი შერემეტევის შვილზე გრაფ ბორის შერემეტევზე (1871-1952) და შეეძინა 2 შვილი:

სერგეი შერემეტევი (1900-1996) (დაიბადა თბილისში)
ტატიანა შერემეტევა-ფაბერჟე (დაიბადა 1901 წელს თბილისში)

ელისაბედი შერემეტიევს დაშორდა და სამკურნალოდ საზღვარგარეთ წავიდა. 1914 წლის 14 აპრილს ის დაქორწინდა მარკო მორიცო დე ლა როკაზე (1881-1945). მასთან შვილები არ ჰყავდა. ელისაბედი გარდაიცვალა ერთი წლის შემდეგ 1915 წლის 8 აპრილს. ის იყო ტატიანა ფაბერჟეს ბებია.
მერი უორდი

მერი უორდი ( ; დაბ. კინგი; დ. 27 აპრილი, 1827, ოფალის საგრაფო, ლენსტერი — გ. 31 აგვისტო, 1869, ბირ, ლენსტერი) — ირლანდიელი ნატურალისტი, ასტრონომი, მიკროსკოპისტი, მწერალი და მხატვარი. 1869 წელს ბიძაშვილების მიერ აგებული ექსპერიმენტული ორთქლის მანქანის ბორბლებს ქვეშ ჩავარდა. პირველი ადამიანია, ვინც ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დაიღუპა.

ადრეული წლები
მერი უორდი დაიბადა 1827 წლის 27 აპრილს ფერბანეში ( ოფალის საგრაფო ). მერი ჰენრი და ჰარიეტ კინგების უმცროსი შვილი იყო. იმდროინდელი გოგონების მსგავსად, მერიმ და მისმა დებმა განათლება სახლში მიიღეს. იზრდებოდა რა ცნობილი მეცნიერების ოჯახში, ბავშვობიდანვე გამოავლინა ინტერესი ბუნების მიმართ. სამი წლის ასაკიდან მწერებს აგროვებდა.

ინტერესები
უორდი გატაცებული იყო ასტრონომიით. ამ ინტერესს იზიარებდა თავის ბიძაშვილთან, უილიამ პარსონსთან, როსის მესამე გრაფთან.. პარსონსმა ააშენა ამრეკლავი ტელესკოპი ექვსფუტიანი სარკით, რომელიც 1917 წლამდე მსოფლიოში ყველაზე დიდ ტელესკოპად რჩებოდა. უორდი იყო ბირის ციხესიმაგრის ხშირი სტუმარი. ქმნიდა პროცესის თითოეული ეტაპის ესკიზებს. პარსონის მეუღლის მერი როსის მიერ გადაღებულ ფოტოებთან ერთად, უორდის ესკიზები გამოიყენეს ტელესკოპის აღსადგენად.

ასტრონომმა ჯეიმს საუთმა ერთ დღესაც შამჩნია, როგორ ხატავდა უორდი მწერებს. იგი იყენებდა გამადიდებელ შუშას პაწაწინა დეტალების დასანახად. ნახატმა ისეთი შთაბეჭდილება მოახდინა საუთზე, რომ მაშინვე დაარწმუნა უორდის მამა მისთვის მიკროსკოპი ეყიდა. მერი ყველა ინფორმაციას ეცნობოდა მიკროსკოპიის შესახებ, ვიდრე ექსპერტის დონის ცოდნა არ მიიღო. მან საკუთარი სლაიდები სპილოს ძვლის ნამსხვრევებისგან გააკეთა, რადგან მინის მოპოვება რთული იყო და საკუთარი ნიმუშები მოამზადა. ფიზიკოსმა დევიდ ბრუსტერმა სთხოვა მერის მისთვის გაეკეთებინა მიკროსკოპული ნიმუშები და გამოიყენა მერი უორდის ნახატები თავის ბევრ წიგნსა და სტატიაში.

ავტოსაგზაო შემთხვევა და გარდაცვალება
უორდი იყო პირველი ადამიანი, ვინც დაიღუპა ავტოავარიაში. მისი ძმისშვილების, რიჩარდ და ჩარლზ პარსონების, ასტრონომისა და საზოგადო მოღვაწის უილიამ პარსონსის შვილების მიერ აგებული კერძო საკუთრებაში არსებული ორთქლის მანქანით. 1869 წლის 31 აგვისტოს ის და მისი მეუღლე ჰენრი ძმებთან პარსონებთან და მათ მენტორ რიჩარდ ბიგსთან ერთად მოგზაურობდნენ. მერი მანქანიდან გადმოვარდა გზის მკვეთრ მოსახვევში პარსონსტაუნში (ახლანდელი ბირი ოფალის საგრაფო ), ჩავარდა ბორბლის ქვეშ და თითქმის მაშინვე გარდაიცვალა. ექიმმა, რომელიც შემთხვევის ადგილის მახლობლად ცხოვრობდა და იქ რამდენიმე წუთში მივიდა, სიკვდილის მიზეზად მისი ჭრილობები, სისხლჩაქცევები, ყურებიდან სისხლდენა და კისრის მოტეხილობა დაასახელა.

მემკვიდრეობა
უორდის მიკროსკოპი, აქსესუარები, სლაიდები და წიგნები გამოფენილია მისი მეუღლის სახლში უარდის ციხე-სიმაგეშე დაუნის საგრაფოში. უილიამ პარსონსის სახლი ბირის ციხესიმაგრეში, ოფალის საგრაფოში ასევე ღიაა საზოგადოებისთვის.
ბაჰრამ ალიევი

ბაჰრამ ჰუსეინ ოღლი ალიევი (დ. 2 სექტემბერი, 1955, მასის რაიონი) - რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი, მელიორაციის დამსახურებული მეცნიერი, ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სოფლის მეურნეობის მინისტრის მოადგილე (2005-2013 წწ.); აზერბაიჯანის რესპუბლიკის თავდაცვის მრეწველობის სამინისტროს ეკოლოგიის ინსტიტუტის, აზერბაიჯანის ეროვნული საჰაერო კოსმოსური სააგენტოს დირექტორი.

ცხოვრება და საქმიანობა
ბაჰრამ ალიევი დაიბადა 1955 წლის 2 სექტემბერს სომხეთის სსრ-ში. 1973 წელს დაიწყო სამუშაო და სამეცნიერო საქმიანობა ბაქოს -ს ფილიალში, ლაბორანტის თანამდებობაზე. 1979 წელს მან წარმატებით დაასრულა სრული კურსი სპეციალობით „ჰიდრავლიკური ინჟინერი“ აზერბაიჯანის არქიტექტურისა და სამშენებლო ინსტიტუტის წყლის სამელიორაციო ფაკულტეტზე.
2003 წელს მიენიჭა "წლის ინჟინრის" წოდება.

2004 წელს გაეროს (გაერო) სასურსათო უსაფრთხოების პროგრამის ფარგლებში განხორციელდა სასურსათო უსაფრთხოების პროექტი აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სოფლის მეურნეობის სამინისტროსა და გაეროს შორის მემორანდუმის საფუძველზე, რისთვისაც დაჯილდოვდა გაეროს უმაღლესი მედლით.

2005 წელს, ირიგაციის გასაუმჯობესებლად ტექნოლოგიებისა და აღჭურვილობის პირდაპირი დანერგვისთვის, მას მიენიჭა საპატიო ორდენი აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სოფლის მეურნეობის სამინისტროსგან.
ბალაშ აზეროღლუ

ბალაშ აზეროღლუ (; დ. 11 ნოემბერი, 1921, ბაქო — გ. 24 აპრილი, 2011, იქვე) — აზერბაიჯანელი და საბჭოთა პოეტი, რედაქტორი, მთარგმნელი, პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწე, ირანის აზერბაიჯანის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის მონაწილე, სახალხო პოეტი. აზერბაიჯანის სსრ (1981), აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის პირადი სტიპენდიატი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატი (1966 წ.).

ბიოგრაფია
1938 წელს აზეროღლუ ოჯახთან ერთად გადავიდა არდაბილში.
1941-1945 წლებში მონაწილეობდა ირანის აზერბაიჯანის ეროვნულ-განმათავისუფლებელ მოძრაობაში, იყო არდაბილის ანტიფაშისტური ორგანიზაციის „ზიდდ-ფაშისტის“ ერთ-ერთი დამფუძნებელი.
1942 წელს შეუერთდა ირანის სახალხო პარტიას, ხოლო 1943 წელს აირჩიეს ზიდდ-ფაშისტური ორგანიზაციის არდაბილის კომიტეტის თავმჯდომარედ. 1945 წლიდან - აზერბაიჯანის დემოკრატიული პარტიის წევრი. 1945-1946 წლებში იყო აზერბაიჯანის დემოკრატიული პარტიის არდაბილის რაიონული კომიტეტის ორგანოს, გაზეთ „ჯოვდეტის“ რედაქტორი, თავრიზის რადიოკომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე, ასევე აზერბაიჯანის ეროვნული მეჯლისის დეპუტატი.

1947 წელს დაბრუნდა სამშობლოში და იმავე წელს ჩაირიცხა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიურ ფაკულტეტზე, რომელიც დაამთავრა 1952 წელს. 1966 წელს გახდა ფილოლოგიურ მეცნიერებათა კანდიდატი.

აზერბაიჯანის დემოკრატიული პარტიის ცენტრალური კომიტეტის ორგანოს გაზეთ „აზერბაიჯანის“ რედაქტორი იყო. 1956-1964 წლებში ეკავა პროპაგანდის განყოფილების უფროსის და აზერბაიჯანის დემოკრატიული პარტიის ცენტრალური კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილის თანამდებობები. ხელმძღვანელობდა სსრკ-ში მცხოვრებ ირანელ პოლიტიკურ ემიგრანტთა საზოგადოებას.

1963-1982 წლებში იყო აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის ნიზამის ლიტერატურის ინსტიტუტის თანამშრომელი, 1981-1991 წლებში მუშაობდა აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის გამგეობის მდივნად. იყო აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის უხუცესთა საბჭოს წევრი (1991).

1991 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე იყო აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის სამხრეთ აზერბაიჯანის ლიტერატურის უფროსი მრჩეველი.

შემოქმედება
პოეტის 40-ზე მეტ წიგნში თავმოყრილი, სხვადასხვა ჟანრში დაწერილი შემოქმედების მთავარი ლაიტმოტივი არის სამშობლოსადმი მიჯაჭვულობა, ეროვნული გამოღვიძებისა და თავისუფლებისთვის ბრძოლის განდიდება. ჰუმანიზმის იდეების მაცნე აზეროღლუს ლექსები ასევე ფართოდ ასახავს ღრმა შეშფოთებას და პასუხისმგებლობის გრძნობას კაცობრიობის მომავალ ბედზე.
აზეროღლუ თავის ნაშრომებში წერდა სამშობლოს სიყვარულზე, ირანელი ხალხის რევოლუციურ განწყობებზე და ამხილებდა ფაშიზმს. საბჭოთა აზერბაიჯანისადმი მიძღვნილ მის ლექსებში დომინირებს შემოქმედებითი მოღვაწეობის, ხალხთა მეგობრობის, მშვიდობისთვის ბრძოლის თემები.
აზეროღლუს ლექსები ღრმა ლირიზმით გამოირჩევა. ბაქოში გამოიცა მისი კრებულები: „ლექსები“ (1948), „სავალანი“ (1949), „ბრძოლის ბილიკებზე“ (1950), „ახალგაზრდობის მეგობრები“ (1950), „ჩემი სიმღერები“ (1952), „ დილის ვარსკვლავი“ (1953) და სხვა.

პოეტის მრავალი ნაწარმოები ითარგმნა და გამოიცა უცხო ენებზე. ბალაშ აზეროღლუ ასევე ცნობილი იყო როგორც შუა საუკუნეების აზერბაიჯანული ლიტერატურის კვლევების ავტორი.
დაჯილდოებულია არაერთი ორდენითა და მედლით.
ჰუსეინ არიფი

ჰუსეინ არიფი (; 1924, ყაზახის ოლქი - 14 სექტემბერი, 1992, ბაქო) — საბჭოთა აზერბაიჯანელი პოეტი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1924 წელს გლეხის ოჯახში ყაზახის რაიონის სოფელ იენი-გუშში. სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლა განაგრძო საბირის სახელობის რუსეთის პედაგოგიურ კოლეჯში (ამჟამად აზერბაიჯანის სახელმწიფო პედაგოგიური კოლეჯი), რის შემდეგაც დაიწყო სკოლის მასწავლებლის კარიერა (1940-1942).
1942 წელს გაიწვიეს დიდ სამამულო ომში, სადაც მონაწილეობა მიიღო უკრაინის, პოლონეთის, ჩეხოსლოვაკიისა და გერმანიის განთავისუფლებისთვის ბრძოლებში.
1946 წელს დემობილიზაციის შემდეგ გაემგზავრა ბაქოში და ჩაირიცხა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტზე, რომელიც დაამთავრა 1951 წელს. 1951-1952 წლებში სწავლობდა ასპირანტურაში.

კარიერა
1957-1959 წლებში - აზერბაიჯანის საგარეო ქვეყნებთან მეგობრობისა და კულტურული ურთიერთობის საზოგადოების განყოფილების გამგე, 1965-1967 წლებში - მხატვრული ლიტერატურის "აზერნეშრას" რედაქციის უფროსი რედაქტორი, 1967-1968 წლებში - რედაქციის ხელმძღვანელი. სტამბა „განჯლიკის“ მხატვრული ლიტერატურა, 1982 -1992 წლებში - აზერბაიჯანის აშუღთა კავშირის თავმჯდომარე, 1991 წელს აირჩიეს აზერბაიჯანის აქსაკალთა საბჭოს წევრად.

შემოქმედება
ბავშვობიდან ჰუსეინ არიფი უსმენდა რამდენიმე აშუღის მეჯლისს, რამაც შემდგომში გავლენა მოახდინა პოეტის შემოქმედებაზე.

შემოქმედებითი მოღვაწეობა მან დაიწყო დიდი სამამულო ომის დროს, როგორც ლირიკული პოეტი, მაგრამ ჰუსეინ არიფის შემოქმედების ადრეული პერიოდიც კი გამოირჩევა ორიგინალურობითა და სიახლეებით. ჰუსეინ არიფის შემოქმედება ახლოსაა ნაციონალურ სულთან და იმდენად არის გამსჭვალული ხალხის არსით, რომ აზერბაიჯანული ზეპირი ხალხური ხელოვნების ცოდნის გარეშე შეუძლებელია პოეტის შემოქმედების მნიშვნელობის სრულად გაგება. ჰუსეინ არიფის ნამუშევრები სავსეა ხალხური სიბრძნისა და ხალხური ლეგენდების ხელახალი ინტერპრეტაციით.
პოეტის შემოქმედებას ასევე აქვს ძლიერი ტრაგიკული დასაწყისი, რომელიც დაკავშირებულია პოეტის ვაჟის არიფის გარდაცვალებასთან, რომლის ხსოვნას ჰუსეინ ჰუსეინზადემ აიღო ასეთი ფსევდონიმი, მაგრამ ამის მიუხედავად, პოეტის ბევრ შემოქმედებაში ოპტიმისტური მოტივები ჭარბობს.
ეწეოდა უცხოელი პოეტების თხზულებათა თარგმანს, მათ შორის გამოირჩეოდა ლერმონტოვისა და გურამიშვილის ნაწარმოებების თარგმანები.
ჰელენ დუტრიე

ჰელენ დუტრიე (; დ. 10 ივლისი, 1877 — გ. 27ივნისი, 1961) — ბელგიელი ავიატორი, ერთ-ერთი პირველი პილოტი ქალი.

ადრეული წლები
ჰელენ დუტრიე დაიბადა 1877 წლის 10 ივნისს ბელგიის ქალაქ ტურნეში.

გატაცება სპორტით
მისი ძმა ეჟენი ჩრდილოეთ საფრანგეთის ერთ-ერთი წამყვანი ველოსიპედისტი იყო და ჰელენი სწორედ მისი დამსახურებით დაინტერესდა რბოლებით. სანამ პილოტი გახდებოდა, დუტრიე მონაწილეობდა ველორბოლებში, როგორც ჯგუფის ნაწილი, დაამყარა რამდენიმე რეკორდი სიჩქარეში (1897-1899). დუტრიე გატაცებული იყო როგორც მოტოსპორტით, ასევე მანქანებით. ბერლინში ასპარეზობისას ის ავტოკატასტროფაში მოჰყვა და ექვსი თვის განმავლობაში მკურნალობდა.

ავიაცია
1908 წლის დეკემბერში იგი პირველად აიჭრა ჰაერში (ისე, რომ პილოტირების ერთი გაკვეთილიც კი არ გაუვლია ) "დემუაზელის" ტიპის მსუბუქი "სანტო დიუმონით", მაგრამ ჩამოვარდა. შემდეგ მან გადაწყვიტა ესწავლა და გამხდარიყო პილოტი. ამ მიზნით შევიდა "ფარმანის" სკოლაში. დუტრიემ ფრენის ტესტი ჩააბარა 1910 წლის 23 აგვისტოს, მაგრამ რატომღაც მისი ფრანგული ლიცენზია ბათილად იქნა მიჩნეული. მან შემდგომში ხელახლა ჩააბარა გამოცდა ბელგიაში (1910 წლის 25 ნოემბერს).

იმავე წლის სექტემბერში მან განახორციელა ორმოცდახუთკილომეტრიანი უწყვეტი ფრენა ბლანკენბერგიდან ბრიუგემდე და უკან. ჰელენმა მიიპყრო საზოგადოების ყურადღება. გარდა შთამბეჭდავი მანძილისა, აღფრთოვანება გამოიწვია იმან, რომ დუტრიეს თან ახლდა მგზავრი — მისი მექანიკოსი ბო.

1911 წელს ფლორენციაში გამართულ კონკურსზე ჰელენს თასი პირადად იტალიის მეფემ გადასცა. შემოდგომაზე მან მონაწილეობა მიიღო შეჯიბრებებში აშშ-ში, სადაც მიიღო პრიზი ყველაზე ხანგრძლივი ფრენისთვის. 1910 წელს მან გაიმარჯვა -ს კონკურსში. ფრენა საათსა და შვიდ წუთს გაგრძელდა (პირველი შემთხვევა, როდესაც ქალი ჰაერში საათზე მეტხანს დაჰყო), რამდენიმე დღის შემდეგ კი გააუმჯობესა საკუთარი რეკორდი. ფრენის ხანგრძლივობამ შეადგინა 2 საათი 35 წუთი. მან იფრინა 167 კილომეტრზე მეტი. 1911 წელს ჰელენმა კვლავ გაიმარჯვა, 254 კილომეტრი იფრინა 2 საათის 58 წუთის განმავლობაში.

1913 წელს ჰელენ დუტრიე იყო პირველი ქალი, რომელიც გახდა საფრანგეთის საპატიო ლეგიონის ორდენის რაინდი საჰაერო მიღწევებისთვის.

პირველი მსოფლიო ომი
ელენ დუტრიემ მონაწილეობა მიიღო პირველ მსოფლიო ომში, იცავდა პარიზს გერმანული თვითმფრინავების შემოტევისგან. ეს ოფიციალურად არსად დაფიქსირებულა, მაგრამ მემუარებიდან ცნობილია, რომ დუტრიე ფრენისას სადამკვირვებლო მისიას ასრულებდა. ომის შემდეგ ის სასწრაფო დახმარების მანქანის მძღოლი გახდა.

მეორე მსოფლიო ომი
მეორე მსოფლიო ომის დროს ჰელენ დიუტრიე ხელმძღვანელობდა საველე ჰოსპიტალს.

პირადი ცხოვრება
1922 წელს ჰელენი ცოლად გაჰყვა ფრანგ პიერ მორტიეს და მიიღო საფრანგეთის მოქალაქეობა. მოგვიანებით იგი გახდა ფრანგული აერო კლუბის ქალთა განყოფილების ვიცე-პრეზიდენტი და დააწესა პრიზი 200 000 ფრანკის ოდენობით ქალებისთვის, რომლებიც შეასრულებდნენ ყველაზე ხანგრძლივ უწყვეტ ფრენას.

პირველი ბელგიელი ავიატორი ქალი გარდაიცვალა 1961 წლის 27 ივნისს 83 წლის ასაკში.
განაჩენი (მოთხრობა)

განაჩენი — ჩეხი მწერლის, ფრანც კაფკას მოკლე მოთხრობა, რომელიც 1912 წელს დაიწერა. მისი სიუჟეტი მამაშვილურ ურთიერთობაზეა ორიენტირებული.
სიუჟეტი
ისტორია იწყება იმის აღწერით, თუ როგორ იჯდა ახალგაზრდა მეწარმე, გეორგ ბენდემანი, საკუთარ ოთახში გამოკეტილი, რომელიც რუსეთში მყოფ თავის ძვირფას მეგობარს წერილს სწერს. მისი რუსეთში, კერძოდ კი პეტერბურგში, გამგზავრება განპირობებული იყო იმით, რომ, თუმცა საწყის ეტაპზე ის წარმატებულ ბიზნეზს ფლობდა, საბოლოოდ, მაინც მოუწია უცხოეთში გადახვეწა, სხვადასხვა პირადი მიზეზისდა გამო. როგორც გეორგი განმარტავს, მისი მეგობართან გაგზავნილი წერილები, ძირითადად, უარო თემებზე საუბრით შემოიფარგლება, თუმცა, ამჯერად, მას გადაუწყვეტია გაუმხილოს მას, რომ ეს-ესაა, რაც ფრიდა ბრანდენფელდზე - შეძლებული წარმომავლობის მქონე გოგონაზე - დაქორწინდა.

მალე, მოქმედება მამის ოთახში ინაცვლებს. მას შემდეგ, რაც გეორგი საკუთარი ფიქრებისგან გამონთავისუფლდება, ის საკუთარი ავადმყოფი მამის შემოწმებას გადაწყვეტს. მამასთან საუბრის წამოწყებისთანავე, გეორგი ამცნობს მას, რომ, სულ ცოტა ხნის წინ, უახლოეს მეგობარს დეპეშა გაუგზავნა, სადაც ის მომავალი ქორწილის შესახებ გააფრთხილა. მამამისი ეჭვქვეშ აყენებს იმ აზრს, რომ გეორგს რუსეთში მყოფი მეგობარი ჰყოლია, რა დროსაც გეორგი თემას ცვლის. მამა გეორგს საბიზნესო საკითხებთან დაკავშირებით მოტყუებაში ადანაშაულებს, რის შემდეგაც ის ამბობს, რომ მეუღლის (გეორგის დედის) გარდაცვალება მას უფრო დიდ ხინჯად დააწვა, ვიდრე თავად გეორგს.

გეორგი დაჟინებით მოითხოვს, რომ მამამისი დროებით ლოგინში ჩააწვინოს. ამის გამო, გეორგის მამა აცხადებს, რომ გეორგს მისი სიკვდილი სურს. უფრო მეტიც, ის ადასტურებს იმ ფაქტსაც, რომ მას, ოდესღაც, გეორგის რუსეთში მყოფ ეგობართან არათუ კონტაქტი ჰქონია, არამედ მას საკუთარ შვილადაც კი ასაღებდა. ის იუწყება, რომ წერილებსაც კი უგზავნიდა მას რუსეთში ყოფნისას, რა დროსაც, რეალურად, ის გეორგის წერილებს უკუაგდებდა, ხოლო გეორგის მამის წერილებს კითხულობდა. მამა შვილს საშინელ მდგომარეობაში აგდებს და ვარაუდობს, რომ გეორგი საკუთარ მეგობარს აიგნორებს მთელი ის პერიოდი, რაც ეს უკანასკნელი პეტერბურგში გაემგზავრა. მამა არ აფასებს გეორგის სიყვარულსა და მზრუნველობას და ამტკიცებს, რომ მას თავად შეუძლია საკუთარი ტავის მოვლა. გეორგი, მამის მკაცრი ბუნების შემხედვარე, კუთხეში მიყუჟდება.

მამა გეორგს ეგოისტობაში ადანაშაულებს, საბოლოოდ კი „დახრჩობით სიკვდილს“ მიუსჯის. გეორგი, დამცირებულ მდგომარეობაში მყოფი, ოთახიდან გარეთ გავარდება. ის თავისი სახლიდან გარბის იმ ხიდამდე, რომელსაც ნაწარმოების დასაწყისში, წერილის წერის დროს შეჰყურებდა, მის მოაჯირზე ტრიალდება და წყალში გადავარდნით თავს იკლავს.
გიორგი ორბელიანი (გენერალი)

თავადი გიორგი ილიას ძე ორბელიანი (1853–1924) — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალი რუსეთ-იაპონიის ომის დროს 1904–1905 წლებში.

ბიოგრაფია
ორბელიანი დაიბადა 1853 წელს თბილისში. ის იყო თავად ილია დიმიტრის ძე ორბელიანის ვაჟი, ორბელიანების თავადური გვარის წარმომადგენელი. დედა ბარბარე ბაგრატიონ-გრუზინსკაია იყო ილია ბატონიშვილის ქალიშვილი.

გიორგი 7 თვის ასაკში დედასთან და ჭავჭავაძეებთან ერთად წინანდლიდან გაიტაცეს იმამ შამილის ნაიბებმა. ტყვეობაში გაატარეს ათი თვე და გათავისუფლდნენ შამილის ვაჟისა და გამოსასყიდის სანაცვლოდ.

გიორგიმ დაამთავრა პაჟთა კორპუსი, რის შემდეგაც ოფიცრის წოდებით სამსახური დაიწყო ლეიბ-გვარდიის ჰუსართა პოლკში.

1877-1878 წლებში მონაწილეობდა რუსეთ-თურქეთის ომში, გამოჩენილი სიმამაცისთვის მიიღო წმინდა ანას მე-4 ხარისხის და წმინდა ვლადიმერის მე-4 ხარისხის ორდენები. ავღანელებთან რუსული ჯარის გამარჯვების შემდეგ, მიავლინეს კასპიისპირეთის მხარეში.

1880-იან წლებში ორბელიანების დანგრეული სასახლის ადგილას ააშენა შენობა, რომელიც ამჟამად არის საქართველოს პრეზიდენტის რეზიდენცია.

1885-1886 წლებში მონაწილეობდა რუსეთ-ავღანეთის გამმიჯნავ კომისიაში.

1898-1899 წლებში რუსეთის სამხედრო წარმომადგენლის სახით მივლინებული იყო ინდოეთში ინგლის-ინდოეთის ჯარების მანევრებზე დასაკვირვებლად.

1901 წლიდან იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრი.

1904 წელს მიანიჭეს გენერალ-მაიორის წოდება და გადასცეს ოქროს ხმალი "მამაცობისთვის". დაინიშნა კავკასიის ცხენოსანთა ბრიგადის მეთაურად. ომის კორესპონდენტმა ფრენსის მაკკულაგმა ყურადღება გაამახვილა ორბელიანის ბრიგადის მრავალფეროვან ეთნიკურ შემადგენლობაზე თავის წიგნში „კაზაკებთან“, მაგრამ ასევე აღნიშნა, რომ მისი კაცების უმეტესობა ვერ ახერხებდა კარგად კომუნიკაციას სხვა დანაყოფებთან რუსული ენის ცოდნის ნაკლებობის გამო.

1904-1905 წლებში მონაწილეობდა რუსეთ-იაპონიის ომში. მიენიჭა სტანისლავის პირველი ხარისხის (ხმლით) და წმინდა ანას პირველი ხარისხის (ხმლით) ორდენები.

1910 წელს მიანიჭეს გენერალ-ლეიტენანტის წოდება და დაინიშნა კასპიისპირეთის ცხენოსანთა ბრიგადის უფროსად. 1913 წელს რეზერვში ჩარიცხეს.

პირველი მსოფლიო ომის დროს დაუბრუნდა აქტიურ სამხედრო სამსახურს და დაინიშნა სამედიცინო ევაკუაციის სამსახურის უმაღლეს მეთაურად.

გარდაიცვალა 1924 წელს საფრანგეთში.

ჯილდოები
წმინდა ანას ორდენი მე-4 ხარისხის 1878
წმინდა ვლადიმერის ორდენი მე-4 ხარისხის 1878
წმინდა სტანისლავის ორდენი 1-ელი ხარისხის 1904.
წმინდა ანას ორდენი 1-ელი ხარისხის 1904
წმინდა გიორგი ოქროს ხმალი, "მამაცობისთვის," 1904

ოჯახი
დაქორწინებული იყო მარიამ ალექსანდრეს ასულ ორბელიანზე (1868–1915). მათი შვილები იყვნენ:

ირაკლი გ. ორბელიანი (1890–1937), სამოქალაქო ცერემონიით დაქორწინდა არიადნა დიმიტრიევნა რიმსკი-კორსაკოვაზე (1899-?); შთამომავლობა არ დარჩა
მარიამ გ. ორბელიანი (1899–1947), ცოლად გაჰყვა თავად ნიკოლაი (თენგიზ, თათარხან) ალექსანდრეს (ციოყის) ძე დადეშქელიანს (1893–1961 წწ.).
გიორგი ორბელიანი იყო პოეტ გრიგოლ ორბელიანის ძმისშვილი და პოეტ ნიკოლოზ ბარათაშვილის ბიძაშვილი. აქტიური როლი შეასრულა ბარათაშვილის ნეშტის საქართველოში გადმოსვენებაში.

გიორგი ასევე იყო ერეკლე -ის შთამომავალი ორი მხრიდან და გიორგი -ის შვილთაშვილი.
ეკატერინე ვაჩნაძე

ეკატერინე ვაჩნაძე (დ. 10 ოქტომბერი, 1920, სოფელი ნანიანი, საქართველოს სსრ, სსრკ — გ. 20 თებერვალი, 2012) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1990).

ბიოგრაფია
1943 წელს დაამთავრა საქართველოს შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი.

1943 წელს ჩაირიცხა თბილისის შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო აკადემიური თეატრის დასში. განსახიერებული აქვს 50-მდე სხვადასხვა სახის როლი: კაროჟნა („შემოდგომის აზნაურები“, დ. კლდიაშვილის მიხედვით), სონა (გ. წერეთლის „პირველი ნაბიჯი“), ლარისა (პ. კაკაბაძის „ყვარყვარე თუთაბერი“), ვარა (ო. მამფორიას „მეტეხის ჩრდილში“), მაკრინე (მ. ელიოზიშვილის „ბებერი მეზურნეები“), ვარვარა კარპოვნა და კოკონა (კ. ბუაჩიძის „ეზოში ავი ძაღლია“ და „ამბავი სიყვარულისა“), სონა (გ. ნახუცრიშვილის „ფიროსმანი“), თამარი (გ. ქელბაქიანის „ახალგაზრდა მასწავლებელი“) და სხვა. შესანიშნავად ასრულებდა უპირატესად სახასიათო როლებს. გამოირჩეოდა სცენური მომხიბვლელობით, აქტიორული ინდივიდუალობით, პროფესიული ოსტატობით. გამოდიოდა ესტრადაზეც.

ჯილდოები და აღიარება
1990 — საქართველოს სახალხო არტისტი
2000 — ღირსების ორდენი