iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ანდრია რუბლიოვი

ანდრია რუბლიოვი (1360? – 1430?) — საყოველთაოდ აღიარებული უდიდესი რუსი ფერმწერი — ხატმწერი.

მისი ცხოვრების შესახებ მცირე ინფორმაცია არსებობს. დაბადების ადგილი ცნობილი არ არის. სავარაუდოდ ცხოვრობდა ტროიცე-სერგიევის ლავრაში ბერობის სახელით რადონეჟი, რომელიც სერგი რადონეჟსკის გარდაცვალების შემდეგ იღუმენი ხდება.

პირველი ცნობები რუბლიოვის ხატწერის შესახებ 1405 წელს ჩნდება, როდესაც მან მოსკოვის კრემლის საკათედრო ტაძრის ფრესკები მოხატა თეოფანე გრეკსა და პროხორ გოროდეცთან ერთად. მისი სახელი ხელოსანთა სიაში ბოლოს იყო, როგორც ყველაზე უმცროსის რანგითაც და ასაკითაც.

ქრონიკებში მოხსენიებულია, რომ 1408 წელს მას დანიილ ჩერნისთან ერთად ვლადიმირის მიძინების ტაძარი მოუხატავს, ხოლო 1425-27 წლებში კი წმინდა სამების ტაძარი და წმინდა სერგის სამების ლავრა. დანიილის გარდაცვალების შემდეგ ანდრია გადადის მოსკოვის ანდრონიკოვის მონასტერში, სადაც ასრულებს მის ბოლო ნამუშევარს — მაცხოვრის საკათედრო ტაძრის ფრესკებს.

ერთადერთი ქმნილება, რომელიც ცნობილია, როგორც მხოლოდ მისი პირადი ნამუშევარი არის ძველი აღთქმის სამების ხატი (დაახ. 1410), ტრეტიაკოვის გალერეა, მოსკოვი. ხატის ცნობილია როგორც „აბრაამის მასპინძლობა“.

რუბლიოვის ხელოვნებაში ორი ტრადიცია არის გაერთიანებული: უმაღლესი ასკეტიზმი და ბიზანტიურ მანერათა კლასიკური ჰარმონია. მისი ფერწერული ტილოების პერსონაჟები მუდამ მშვიდნი არიან. დროთა განმავლობაში მისი ხელოვნება ეკლესიური მხატვრობისა და ხატწერის იდეალად იქნა აღიარებული.

რუბლიოვი გარდაიცვალა ანდრონიკოვის მონასტერში 1430 წლის 29 იანვარს. მისმა ხელოვნებამ უდიდესი გავლენა იქონია მომავალ მხატვართა მთელ თაობაზე. სტოგლავი სობორში (1551) რუბლიოვის ფრესკები საეკლესიო მხატვრობის მოდელად გამოცხადდა. 1988 წელს წმინდანად იქნა შერაცხილი. რუსული ეკლესია მის სახელს ყოველი წლის 4 ივლისს მოიხსენიებს.

1959 წლიდან ანდრია რუბლიოვის მუზეუმი გაიხსნა ანდრონიკოვის მონასტერში, სადაც მისი ეპოქის ხელოვნების ნიმუშებია გამოფენილი. 1966 წელს ანდრია ტარკოვსკიმ გადაიღო ფილმი რუბლიოვის ცხოვრების შესახებ.

რჩეული ნამუშევრები
ხოფა

ხოფა — ქალაქი ართვინის პროვინციაში, თურქეთი, შავი ზღვის პირას, საქართველოს საზღვრიდან 25 კმ-ში.

ისტორია
წყაროებში იხსენიება საუკუნეში, როგორც ლაზიკისა და ბიზანტიის სასაზღვრო ციხესიმაგრე. ისტორიოგრაფიაში გამოთქმულია მოსაზრება, რომ ხოფის მიდამოებში მდებარეობდა ციხე-ქალაქი „პეტრა".

1865 წელს ქალაქი ხოფა იყო ხოფას კაზის ცენტრი. ხოფას კაზა შედიოდა ტრაპიზონის ვილაიეთის ლაზისტანის სანჯაყში და მდებარეობდა გონიოს კაზის სამხრეთით და არჰავის კაზის ჩრდილოეთით. კაზაში სულ შედიოდა 22 სოფელი და ცხოვრობდა 4290 ადამიანი. მოსახლეობას მოჰყავდა სიმინდი, აწარმოებდა ყველსა და კარაქს.

მოსახლეობა
ადლერი

ადლერი — ყოფილი დაბა, ამჟამად ქალაქ სოჭის ერთ-ერთი რაიონი, შავიზღვისპირა კლიმატური კურორტი. მდებარეობს მდინარეებს მზიმთის შესართავთან, საქართველოს საზღვართან. მოქმედებს რკინიგზის სადგური და და სოჭის საერთაშორისო აეროპორტი. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა ჩაის, მეფრინველეობის ფაბრიკები და თევზის ქარხანა. რაიონის მოსახლეობა 2002 წლის აღწერით იყო 69.1 ათასი ადამიანი.
კუბიზმი

კუბიზმი — მნიშვნელოვანი და გავლენიანი ავანგარდული ხელოვნების მიმდინარეობა, რომელმაც რევოლუცია მოახდინა ევროპულ მხატვრობასა და სკულპტურაში მე-20 საუკუნის დასაწყისში.

კუბისტური ნამუშევრებში, ობიექტები დაშლილია, ანალიზირებული და ხელახლა აწყობილი აბსტრაქტულ ფორმაში — ობიექტთა რაიმე კუთხიდან აღწერის ნაცვლად ხელოვანი სუბიექტს აღწერს მრავალი კუთხიდან ერთბაშად, რათა წარმოაჩინოს საგანი უფრო ღრმა კონტექსტში. ხშირად ზედაპირების გადაკვეთა იმდენად ჩახლართულია, რომ ის რაიმე შინაარსის სიღრმეს არ გადმოსცემს. უკანა ფონი და თავად ობიექტის ან ფიგურის სიბრტყეები ერთმანეთში ირევა, რაც არამკაფიო გამჭვირვალე სივრცეს ჰქმნის, დამახასიათებელს კუბიზმისთვის. ეს იყო სრულყოფილი და მკაფიოდ განსაზღვრული აესთეტიური მიმდინარეობა.

ისტორია
ჟორჟ ბრაკი და პაბლო პიკასო, რომლებიც იმჟამად პარიზის მონმარტრის უბანში ცხოვრობდნენ, მიმდინარეობის მთავარი სულისჩამდგმელები იყვნენ. ისინი ერთმანეთს 1907 წელს ხვდებიან და კუბიზმის განვითარებაზე მუშაობა 1908 წელს დაიწყეს. ერთობლივად მუშაობდნენ 1914 წელს პირველი მსოფლიო ომის დაწყებამდე.

ფრანგმა ხელოვნებათმცოდნემ ლუი ვუქსელმა ტერმინი „კუბიზმი“ ან „ “ (უცნაური კუბები) პირველად 1908 წელს გამოიყენა. ეს მოხდა ბრაკის ნახატის ნახვის შემდეგ, რომელიც „სავსე იყო პატარა კუბებით“. ტერმინი საკმაოდ სწრაფად გავრცელდა, თუმცა კუბიზმის ორ შემქმნელს იგი კარგა ხანი არ გამოუყენებიათ.

კუბისტური მოძრაობა სწრაფად გაფართოვდა მონპარნასზე მხატვართა თავყრილობებზე, რომელსაც ელიტარულ წრეებში რეკლამას უწევდა სამხატვრო დილერი ჰენრი კანვეილერი. მიმდინარეობა იმდენად პოპულარული გახდა, რომ 1910 წელს კრიტიკოსები მას მოიხსენიებდნენ როგორც ბრაკისა და პიკასოს გავლენის ქვეშ მყოფ ხელოვანთა „კუბისტურ სკოლას“.

კუბიზმმა ძლიერი გავლენა იქონია მე-20 საუკუნის პირველი დეკადების მხატვრებზე, რამაც შემდგომში დასაბამი მისცა ისეთი ახალი მიმდინარეობების განვითარებას, როგორიცაა ფუტურიზმი, კონსტრუქტივიზმი, ვოტიციზმი და ექსპრესიონიზმი.

გალერეა
ჯუზეპე პეანო

ჯუზეპე პეანო ( დ. 27 აგვისტო, 1858, კუნეო — გ. 20 აპრილი, 1932, ტურინი) — იტალიელი მათემატიკოსი. მათემატიკური ლოგიკისა და სიმრავლეთა თეორიის ერთ-ერთი შემქმნელი. ეკუთვნის შრომები მათემატიკის აქსიომატიკაში და მათემატიკურ ანალიზში. ყველაზე უფრო ცნობილია ნატურალურ რიცხვთა სიმრავლის აქსიომების შექმნით (პეანოს აქსიომები).
ხერკი

ხერკი — ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი აღმოსავლეთ საქართველოში, შუა საუკუნეების ადმინისტრაციული ერთეული — ხევი (იგივე თემი) მდინარე არაგვის დინების სამხრეთით მარცხენა მხარეს (ახლანდელი მცხეთისა და დუშეთის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიის ნაწილი). ხერკი იგივე საგურამოს ან თეზმის ხევია. ვახუშტი ბატონიშვილის ლოკალიზაციით აღმოსავლეთით საზღვრავდა ერწოს მთა, სამხრეთით — ზედაზნის მთა, ჩრდილოეთით — ნიკორნა-ბოკოწანს შორის მდებარე მთები, დასავლეთით — მდინარე არაგვი. ხერკის ცენტრი იყო ზედაზნის ციხე. ანტიკურ ხანაში ხერკი მუხრანთან ერთად მცხეთის „სამოქალაქოს“ (მცხეთის საგამგებლო რეგიონი) ქმნიდა. შუა საუკუნეებში ხერკზე გაბატონება გარკვეულად ცვლიდა მიმდებარე პოლიტიკურ ერთეულთა პოლიტიკურ მდგომარეობას. საუკუნის დასაწყისში დავით აღმაშანებელმა ზედაზენი და ხერკი სამეფო ხელისუფლებას დაუმორჩილა, რამაც აუცილებელი გახადა კახეთის სამეფოს გაუქმება და ერთიანი საქართველოს შემადგენლობაში შესვლა.
ნიკე

ნიკე — ბერძნულ მითოლოგიაში გამარჯვების ქალღმერთი. ზელოსის (სწრაფვა), კრატოსისა (ძალა) და ბიას (ძალადობა) და. ჰესიოდეს მიხედვით, ნიკეს ოჯახი მუდამ თან ახლდა ზევსს ოლიმპზე, რადგანაც ისინი პირველნი გამოეხმაურნენ ღმერთების მოწოდებას ტიტანებთან ბრძოლაში. ნიკეს ხშირად გამოსახავდნენ გამარჯვების მომნიჭებელ ღმერთებთან ერთად. მაგალითად, ზევსის ქანდაკებას ოლიმპიაში და ათენა პალადას ქანდაკებას ათენის აკროპოლისიდან ხელთ ეპყრა ნიკეს გამოსახულება. ნიკე, ქალღმერთ ათენას ერთ-ერთი ეპითეტიც იყო. რომაულ მითოლოგიაში ნიკეს შეესატყვისებოდა ვიქტორია, რომლის ტაძარი პალატინუსის ბორცვზე იდგა და მისდამი მიძღვნილი დღესასწაულები 12 აპრილს იმართებოდა. ხელოვნებაში ნიკეს გამოსახავდნენ მფრინავი ასულის სახით პალმმის რტოთი და გვირგვინით ხელში. ცნობილია პეონიოსისა და კუნძულ სამოთრაკიაზე აღმოჩენილი ნიკეს ქანდაკებები.
აალტოს ლარნაკი

აალტოს ლარნაკი, აგრეთვე ცნობილი როგორც სავოის ლარნაკი მსოფლიოში განთქმული მინის ჭურჭელია შექმნილი ალვარ აალტოსა და მისი მეუღლე აინო მარსიოს მიერ.

ა.აალტომ ლარნაკი თავდაპირველად შექმნა კარულა-ლიტალას მინის ქარხნის მიერ 1936 წელს გამოცხადებული დიზაინის კონკურსისთვის. დიზაინის იდეა სამის ტომი ქალის კაბის შთაგონებაა. პირველი ლარნაკი მინის ქარხანაში დამზადდა ხის თარგში, რომელიც შემდგომში ლარნაკის ნელი წვით შემოეცალა. ლარნაკი შემდგომში გამოფენილ იქნა 1937 წლის პარიზის მსოფლიო ექსპოზიციაზე.

სახელი ”სავოის ლარნაკი” მომდინარეობს მისი თავდაპირველი მფლობელისგან - სავოის რესტორანი ჰელსინკიში, რომელმაც ლარნაკის დიზაინზე უფლებაც შეისყიდა. თავად აალტოს ლარნაკისგან ფული არასდროს გაუკეთებია, ვინაიდან დიზაინი თავიდანვე კონკურსის პირობების მიხედვით მინის ქარხნის საკუთრება იყო.

დროთა განმავლობაში ლარნაკი ფერთა თითქმის მთელ სპექტრში შეიქმნა. ლარნაკის ნატიფი სიმარტივე 21-ე საუკუნეშიც კი პოპულარობით სარგებლობს. ლარნაკის მცირე ზომის ვერსიები, ზუსტად ისეთი როგორიც აალტომ შექმნა შესამჩნევი ნაკერებითა და ოდნავ ამობურცული ძირით ამჟამადაც იქმნება ლიტალას მინის ქარხანაში. შედარებით დიდ ვერსიებს მინის ნაერთები (”ნაკერები”) არ ეტყობა.
ხიზანაანთ გორა

ხიზანაანთ გორა — მრავალფენიანი არქეოლოგიური ძეგლი შიდა ქართლში, ურბნისის ნაქალაქარის უძველესი სამოსახლო გორა. მდებარეობს სოფ. ურბნისში (ქარელის რაიონი), მტკვრის მარცხენა ნაპირას.

გორა ნამოსახლარს (ზედაპირის ფართობი 340 მ²) ორივე მხრიდან ხევები, ხოლო ჩრდილოეთიდან ხელოვნური თხრილი შემოუყვება.ხიზანაანთ გორა ნაწილობრივ გათხარა ს. ნადიმაშვილმა (1953). 1954 წელს ჩრდილოეთ ფერდობზე გ. ლომთათიძემ გაავლო სადაზვერვო თხრილი. 1960-1964 წლებში მთლიანად გათხარა ურბნისის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (პ. ზაქარაია, ა. ჯავახიშვილი, ი. კიკვიძე). ხიზანაანთ გორაზე გამოვლენილია ადრინდელი ფეოდალური, ანტიკური და ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის 12 კულტურული ფენა რომელთა საერთო სისქე 8 მ არწევდა. აღმოჩნდა ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის 1 სამარხიც. ამ ხანის 9 ნამოსახლარი ფენიდან (სულ გაითხარა 19 სახლი) ზედა ექვსი თარიღდება ძვ. წ. ათასწლეულის ნახევრით. აქ გაითხარა მტკვარ-არაქსის კულტურისათვის დამახასიათებელი ოთხკუთხა სახლები, რომელთა ცენტრში თიხის შვერილებიანი კერები აღმოჩნდა. გამოვლინდა კერამიკა, კაჟის ნამგლის ჩასართები და ისრისპირები, ძვლის იარაღი, სპილენძის ჩამოსასხმელი ყალიბები და სპილენძის იარაღი, მ. შ. ნამგლის ნამზადი და სხვა. ხიზაანთ გორის ქვედა 3 კულტურული ფენა ძვ. წ. ათასწლეულის ნახევრით თარიღდება და მტკვარ-არაქსის კულტურის ადრინდელი საფეხურს განეკუთვნება. აქ, ქვევიდან მესამე ფენაში, მრგვალი შენობები გაითხარა. ქვედა ორ ფენაში კი თიხით მოლესილი მრგვალი უშვერილო კერები და სამეურნეო ორმოები გამოვლინდა. ხიზაანთ გორის ჩრდილო-დასავლეთით გაითხარა ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის სამაროვანი. ურბნისის გაქალაქების შემდეგ, ელინისტურ ხანაში (ძვ. წ. - სს.), ხიზაანთ გორაზე ტაძარი იდგა.

გათხრებით გამოვლინდა 2,75 მ სიგანის საზეიმო კიბის 18 საფეხური, რომელსაც ჩრდილოეთიდან პანდუსი მიუყვებოდა. გაითხარა აგრეთვე სამეურნეო სათავსები, სადაც წითლად გამომწვარი და მოხატული ქვევრებია ნაპოვნი. აღმოჩნდა დიდი რაოდენობით კრამიტი, თიხის ჭურჭელი, ლითონისა და ძვლის ნივთები. ტაძარი ძლიერმა ხანძარმა გაანადგურა. გვიანდელი ანტიკურ ხანაში ხიზაანთ გორას ქვიტკირის კონტრფორსებიანი გალავანი შემოარტყეს. საუკუნეში აქ ქალაქის შიდაციხე იყო. გამოვლინდა ალიზის გალავანშემორტყმული დიდი ზომის ექვსსათავსიანი კოშკი (შემორჩენილი სიმაღლე 2,5 მ). კოშკსა და გალავანს შორის მოქცეული ფართობი მოკირყწლული იყო. გალავნის ჩრდილოეთი კედელი ეყრდნობა ქვისსაფეხურებიან კედელს, რომლითაც გამაგრებული იყო გორის ფერდობი. კოშკში მდიდარი არქეოლოგიური მასალა აღმოჩნდა, მ. შ. 10 ცალი სასანური ვერცხლის მონეტა, რომლებიც პეროზის (458-488), კავად -ისა (488-531) და ხოსრო -ის (531-579) სახელითაა მოჭრილი. კოშკი, საუკუნის დასაწყისში ხანძარს გაუნადგურებია, რის შემდეგაც იგი მიწით დაუფარავთ.
ხინოწმინდის საეპისკოპოსო

ხინოწმინდის საეპისკოპოსო — გურიის სამთავროს ერთ-ერთი ეპარქია. დაარსდა საუკუნის მიწურულს. მოიცავდა ქვემო გურიას — ჩოლოქსა და ჭოროხს შორის მდებარე ტერიტორიას, ამჟამინდელ ქობულეთის მუნიციპალიტეტს, ქ. ბათუმს და ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის ნაწილს.

ისტორია
ხინოწმინდელის რეზიდენცია იყო იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია ხინოწმინდაში. 1759 წელს გამართულ საეკლესიო კრებაზე, რომელმაც ტყვის სყიდვა აკრძალა, მონაწილეობდა ხინოწმინდელი ეპისკოპოსი მაქსიმე . ხინოწმინდის ეპარქია გაუქმდა ქვემო გურიის ოსმალეთის მიერ დაპყრობის გამო. საუკუნის დამდგეგიდან ოსმალეთმა დაიკავა ხინოწმინდის საეპისკოპოსოს სამხრეთი ნაწილი, 1772 წელს კი მთლიანად დაიკავა ეპარქიის ტერიტორია. უკანასკნელი ხინოწმინდელი იოანე მოწყობილი (წუწუნავა) 1780 წლის 1 აგვისტოს ჯუმათის საეპისკოპოსოს წინაძღვრად დაინიშნა. მან ხინოს სიწმინდეები გამოჩინებულის მონასტერში გახიზნა, მათ შორის იყო ღვთისმშობლის ოქროს ხატი, რომელიც 1905 წელს გაიტაცეს. იოანე წუწუნავა ხინოწმინდის ოსმალების მიერ დაპყრობის შემდეგ იყო ხონისა და ცაგერის მონასტრების წინამძღვარი.

 საუკუნის დასაწყისში ხინოწმინდელ ეპიკოპოსად აკურთეს დავით წერეთელი, მაგრამ მისი ეპისკოპოსობა ფიქტიური იყო და მხოლოდ წოდებას ატარებდა. ხინოწმინდის ტერიტორია 1878 წელს მოექცა რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში, მაგრამ აქ ეპარქია აღარ აღუდგენიათ და ეს ტერიტორია გურიის ეპარქიას მიაკუთვნეს. ამჟამად ხინოწმინდის ტერიტორია მოქცეულია ბათუმისა და ლაზეთის ეპარქიაში.

ეპისკოპოსები
ხინოწმინდელი ეპისკოპოსები იყვნენ:
მაქსიმე, ცხოვრობდა საუკუნის მიწურულს, გიორგი გურიელის დროს
ექვთიმე ართუმელაძე, ცხოვრობდა მამია -სა და გიორგი გურიელის დროს, მოიხსენიება არქიეპისკოპოსად
მაქსიმე , იხსენიება 1759 წელს სოლომონ -ის დროს
იოანე მოწყობილი (წუწუნავა), ცხოვრობდა ცხოვრობდა მამია -სა და გიორგი გურიელის დროს

ეპარქიის ეკლესიები
ჯიხანჯურის წმინდა გიორგის ეკლესია
წმინდა სამების ეკლესია სოფელ სამებაში
ზენითის ნათლისმცემელი
მახინჯაურის წმინდა გიორგის ეკლესია
ორთაბათუმის წმინდა გიორგის ეკლესია
ახალშენის წმინდა გიორგის ეკლესია
ვარჯანაულის ეკლესია
ცხრაფონის წმინდა სამების ეკლესია
ჩეხედანას ეკლესია
ჩაქვისთავის მთავარანგელოზის ეკლესია
დაგვის წმინდა გიორგის ეკლესია
ჩაქვის მიქაელ მთავარანგელოზის ეკლესია
კვესელულის ეკლესია
გვარისთავის წმინდა გიორგის ეკლესია
თეთროსანი
ალამბარის ეკლესია
ხირსა

ხირსა — სოფელი საქართველოში, კახეთის მხარის სიღნაღის მუნიციპალიტეტში. შედის ქვემო მაჩხაანის თემში.

ისტორია
ძვ. წ. ათასწლეულის მესამედში წარმოიქმნა დაბის ტიპის მსხვილი სამოსახლო. განვითარებული იყო კერამიკის წარმოება. ძვ. წ. - საუკუნეებში ქალაქური ხელოსნური წარმოების ჩასახვისა და განვითარების პერიოდში ხირსა თანდათან დაქვეითდა.

 საუკუნეში საქართველოში ქრისტიანული რელიგიის ერთ-ერთმა მქადაგებელმა სტეფანე ქიზიყელმა (სტეფანე ხირსელმა) აქ მონასტერი დააარსა. ისტორიული ტრადიციით, იგი აქვეა დაკრძალული. წმინდა სტეფანეს მონასტერი დიდ როლს ასრულებდა კახეთის, კერძოდ, მის სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილის რელიგიურ ცხოვრებაში. დღეისათვის შემონახულია გუმბათოვანი ტაძარი, რომელიც აგებულია საუკუნის ბაზილიკის ადგილზე. ძეგლი მრავალჯერ არის გადაკეთებული (- სს., ს., ს.).

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 359 ადამიანი.
ალბერტ კანი

ალბერტ კანი ( დ. 21 მარტი, 1869 ― გ. 8 დეკემბერი, 1942) — თავისი დროის წამყვანი არტ-დეკოს მიმდევრობის ამერიკელი ინდუსტრიული არქიტექტორი. 11 წლის ასაკში გერმანიიდან დეტროიტში ჩამოვიდა 1880 წელს. მალევე არქიტექტურულ ფირმაში „მეისონ ენდ რაისი“ შეგირდის სამსახურს იწყებს. გამორჩეული ნიჭის წყალობით ერთ წლიან სტიპენდიას იგებს ევროპაში სასწავლებლად, სადაც ის კიდევ ერთ ახალგაზრდა არქიტექტურის სტუდენტთან ჰენრი ბეკონთან მიემგზავრება. ამ უკანასკნელს ეკუთვნის ვაშინგტონში ლინკოლნის მემორიალის პროექტი.

ალბერტ კანმა საკუთარი არქიტექტურული პრაქტიკა 1895 წელს დააარსა. მან დაამუშავა მშენებლობის ახალი სტილი, სადაც ქარხნების კედლებში, სახურავსა და სარყდენებში არმირებული ბეტონი გამოიყენა ხის ნაცვლად. ამას შედეგად უკეთესი ცეცხლგამძლეობა მოჰყვა, ამასთან გაიზარდა ინტერიერის დაუბრკოლებელი მარგი მოცულობა. პაკარდ მოტორ ქარ კომპანის ქარხანა აშენებული 1907 წელს ამ პრინციპით შექმნილი პირველი ნაგებობა იყო.

პაკარდის ქარხნის წარმატებამ კანის პროექტებით ჰენრი ფორდი დააინტერესა. შედეგად კანი აპროექტებს ფორდ მოტორ კომპანის ჰაილენდ პარკის ქარხანას 1909 წელს, სადაც ფორდმა მოდელი -ის წარმოების კონსოლიდაცია მოახდინა და დახვეწა ასაწყობი ხაზი. მოგვიანებით, 1917 წელს კანი აპროექტებს ნახევარი მილის სიგრძის „ფორდ რივერ რუჟის“ ქარხანას. რუჟი გახდა აშშ-ში უდიდეს საწარმოო კომპლექსად, სადაც ერთდროულად 120.000 მუშა მუშაობდა. ამგვარი წარმატების შემდეგ კანის პროექტით ყველა წამყვანი ინდუსტრიული კომპანია დაინტერესდა და მისი გებგვერდის მტკიცებით უკვე „1938 წლისთვის კანის ფირმას აშშ-ის ქარხანათა 20% ჰქონდა დაპროექტებული“.
ევრო

ევრო (სიმბოლო: €; საბანკო კოდი: ) — ევროპის კავშირის ოფიციალური ვალუტა და ერთადერთი ფულადი ერთეული 300 მილიონი ევროპელისთვის ევროგაერთიანების შემდეგ ქვეყნებში: ავსტრია, ბელგია, ბულგარეთი, ესპანეთი, ესტონეთი, კვიპროსი, გერმანია, ირლანდია, იტალია, ლატვია, ლიეტუვა, ლუქსემბურგი, მალტა, ნიდერლანდები, პორტუგალია, საბერძნეთი, საფრანგეთი, სლოვაკეთი, სლოვენია, ფინეთი და ხორვატია, რომელსაც კოლექტიურად ევროზონასაც უწოდებენ. ორმხრივი შეთანხმებების შედეგად ევრო ასევე ოფიციალური ვალუტაა შემდეგი არა-წევრი ქვეყნებისთვის: მონაკო, სან-მარინო და ვატიკანი. ევრო დე-ფაქტო ვალუტაა ანდორაში, კოსოვოსა და მონტენეგროში.

ევრო მსოფლიო სავაჭრო ბაზრებზე როგორც სააღრიცხვო ვალუტა შემოვიდა 1999 წელს, ფიზიკური ბანკნოტები და მონეტები კი შემოღებულ იქნა 2002 წელს. ევროგაერთიანების ყველა ქვეყანას აქვს უფლება შეუერთდეს ევროზონას იმ შემთხვევაში თუ ისინი პასუხობენ გარკვეულ მონეტარულ მოთხოვნებს, ევროს გამოყენება ვალდებულებაა ევროკავშირის ყველა ახალი წევრისთვისაც.

ევროს მართავს და ადმინისტრირებას უწევს ფრანკფურტში მდებარე ევროპის ცენტრალური ბანკი (ეცბ) და ევროპის ცენტრალურ ბანკთა სისტემა (რომელშიც წევრ ქვეყანათა ცენტრალური ბანკები შედის). როგორც დამოუკიდებელი ცენტრალური ბანკი, ეცბ-ს ერთპიროვნული უფლება აქვს მონეტარული პოლიტიკის განსაზღვრის. ეცბს მონაწილეობს ბანკნოტების ბეჭდვაში, მონეტების ჩამოსხმაში და მათ სისტემაში გავრცელებაში ყველა წევრ ქვეყანაში, ისევე როგორც ევროზონის საგადამხდელო სისტემის ფუნქციონირებაში.
ანტარქტიკა

ანტარქტიკა ( < და ) — დედამიწის სამხრეთ პოლარული მხარე. მოიცავს კონტინენტ ანტარქტიდას მისი გარემომცველი ოკეანეების განაპირა ზღვებს (უედელის, ბელინსგაუზენის, ამუნდსენის, როსის) და კუნძულებს (სამხრეთ შეტლანდის, სამხრეთ სანდვიჩის, სამხრეთ გეორგიის, სამხრეთ ორკნეის, პეტრე -ისა, ბალენისა და სხვა). ანტარქტიკას განეკუთვნება აგრეთვე სასაზღვრო ხაზთან მდებარე კუნძულები: პრინს-ედუარდის, კროზეს, მაკუორის და სხვა. ანტარქტიკის საზღვარი პირობითია და გადის სამხრეთ განედი 48-60° ფარგლებში. ფართობი 52, 5 მლნ. კმ². ანტარქტიკის მთელი შუა ნაწილი ანტარქტიდას უკავია.
არქტიკა

არქტიკა — დედამიწის ჩრდილოეთ პოლარული მხარე, მოიცავს ევრაზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის განაპირა ნაწილებს, თითქმის მთელ ჩრდილოეთ ყინულოვან ოკეანეს (ნორვეგიის ზღვის აღმოსავლეთ და სამხრეთ ნაწილების გამოკლებით) თავისი კუნძულებით (გარდა ნორვეგიის სანაპირო კუნძულებისა), აგრეთვე ატლანტისა და წყნარი ოკეანეების მომიჯნავე ნაწილებს. ამ ტერიტორიაზე თითქმის მთელი წლის განმავლობაში ყინავს და ხმელეთისა და ოკეანის დიდი ნაწილი თოვლითა და ყინულითაა დაფარული. ხმელეთის ნაწილს, რომელიც არქტიკას ესაზღვრება, ტუნდრას უწოდებენ. აქ ბინადრობს თეთრი დათვი.
გოჩა ჯამარაული

გოჩა ჯამარაული (დ. 23 ივლისი, 1971, გარდაბანი) — ქართველი ფეხბურთელი, საქართველოს ეროვნული ნაკრების ყოფილი ნახევარმცველი.

კარიერა
მისი საკლუბო კარიერა დაიწყო თბილისის „დინამოში“, როდესაც გუნდი ჯერ კიდევ საბჭოთა ლიგაში თამაშობდა. საქართველოს ფეხბურთის ლიგის ჩამოყალიბების შემდეგ თბილისმა რამდენიმე ტიტული მოიპოვა ზედიზედ და ჯამარაული ამ პერიოდის მთავარი მოთამაშე იყო. 1996 წელს ვლადიკავკაზის „ალანიაში“ გადავიდა, შემდეგ სეზონში კი თურქეთის „ტრაბზონსფორში“. ამ კლუბებში წარუმატებლობის გამო შვეიცარიულ „ციურიხში“ გადაინაცვლა, სადაც ოთხი სეზონი გაატარა, რის შემდეგაც კლუბი დატოვა კონტრაქტთან დაკავშირებული უთანხმოების გამო. კლუბი „ლუცერნის“ მეშვეობით გადავიდა დონეცკის „მეტალურგში“, უკრაინულ ლიგაში, სადაც ორნახევარი სეზონი გაატარა. თბილისის „დინამოსა“ და „ანორთოსის“ რიგებში გატარებული ხანმოკლე პერიოდების შემდეგ პროფესიონალურ ფეხბურთს თავი დაანება.

სანაკრებო კარიერა
რეგულარულად თამაშობდა საქართველოს ეროვნულ ნაკრებში, 1994–2004 წლებში ჩაატარა 62 მატჩი და შეძლო 6 გოლის გატანა.

მისი დებიუტი შედგა 1994 წლის 8 თებერვალს.

სანაკრებო გოლები

ტიტულები
საქართველოს ჩემპიონი (8): 1990, 1991, 1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 2006
საქართველოს თასის მფლობელი (5): 1992, 1993, 1994, 1995, 1996
შვეიცარიის თასის მფლობელი (1): 2000
უკრაინის ჩემპიონი (2): 2002–03, 2004–05
ხოჟორნი

ხოჟორნი — ისტორიული დასახლებული პუნქტი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლში, მდინარე დებედის შენაკად ბანოშისწყლის ხეობაში, ახლანდელი სოფელი ხოჯორნის (მარნეულის მუნიციპალიტეტი) მახლობლად.

- საუკუნეებში ქართლის სამეფოს ადმინისტრაციული ერთეულის, წოფის ხევის (წოფოფორი) ერთ-ერთი სოფელი იყო. ვარაუდით ამ დროს აქ უნდა ყოფილიყო მნიშვნელოვანი საკულტო ცენტრი (შემორჩენილია საუკუნის ეკლესიის კედლებში ჩაშენებული ადრინდელი ქრისტიანული ხანის სტელების ბარელიეფებიანი ფრაგმენტები). საუკუნეში აქ ციხესიმაგრე აშენდა და მხარის ცენტრი წოფის ციხიდან ხოჟორნში გადმოიტანეს. ნასოფლარის თავზე სამხრეთით აღმართულ მაღალ კლდოვან მთაზე შემორჩენილია ხოჟორნის ციხესიმაგრის კომპლექსი („მენზილ კახი“) მცირე ეკლესიითურთ. ნასოფლარის ტერიტორიაზეა ადრინდელი შუა საუკუნეების სამი ეკლესია. მოზრდილი ჯვაროვან-გუმბათოვანი ტიპისაა ( საუკუნე), ერთ-ერთ სარკმელზე შემორჩენილია ქტიტორების გამოსახულება დაზიანებული სომხური წარწერით, სამხრეთის კარის თავზე კიდევ ერთი სომხური წარწერა. აქვეა „მარმარილოს“ ეკლესია, დარბაზული ეკლესია და სხვა ნაგებობები.
ხორანთა

ხორანთა, ჰერეთი — ქალაქი ისტორიულ საქართველოში, მდინარეების მცირე ალაზნისა და დიდი ალაზნის (იორისა და ალაზნის) შესართავთან. ისტორიული ტრადიციის მიხედვით დააარსა ჰერების ეპონიმმა ჰეროსმა (ქართველთა ეთნარქები).

ხორანთა ჴუარან//ხორნისაგან არის მიღებული. მკვლევარები ამ ფუძეში ხედავენ სპარსულ მზეს (ხუარან//ხორან — „მზე“ და თა — „მთა“)

ამჟამად მისი ტერიტორია მოყოლილია მინგეჩაურის წყალსაცავში (აზერბაიჯანის ტერიტორია). ქალაქს თავდაპირველად ჰერეთი ერქვა. საუკუნეში მოხსენებულია ხორანთას სახელწოდებით.
ხაზარები

ხაზარები — თურქულენოვანი ნახევრად მომთაბარე ხალხი თავდაპირველად ცენტრალური აზიიდან, რომლებმაც საუკუნეში დამოუკიდებელი სახანო შექმნეს ჩრდილოეთ კავკასიაში. აკონტროლებდნენ აბრეშუმის დიდ გზას რომელიც აკავშირებდა ჩინეთს, ცენტრალური აზიასა და კიევის რუსეთს. სამი საუკუნის განმავლობაში (650-965) აკონტროლებდნენ ვოლგისა და დონის სანაპიროებს ყირიმის ნახევარკუნძულზე. ისინი დიდი ხნის განმავლობაში მოქცეულნი იყვნენ ბიზანტიის იმპერიასა და ომაიანთა სახალიფოს შორის, მას შემდეგ, რაც დაეხმარნენ ბიზანტიის იმპერიას სასანიანების დამარცხებაში.

ბიზანტიის იმპერიასა და ხაზარებს შორის კავშირი დაახლოებით 900 წელს გაუარესდა, რის შედეგადაც ბიზანტიამ მოუწოდა ალანებს, ხაზარები ყირიმიდან და ჩრდილოეთი კავკასიიდან განედევნათ. ამ ფაქტით ისარგებლა კიევის რუსეთის მმართველმა სვიატოსლავ -მა, აიღო ხაზარების დედაქალაქი ატილი (965-969) და გაანადგურა ხაზარების სამეფო.
ხორძენე

ხორძენე, ხორზენე (ანტიკური წყაროები — ხოტენე და კორაძენე) — მხარე ისტორიულ სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში. მდინარე ჭოროხის ხეობაში. მოიცავს შუა საუკუნეების მხრეებს, ტაოსა და კოლას. წყაროებში პირველად მოხსენიებული აქვს სტრაბონს (ძვ. წ. ს. — ახ. წ. ს.), როგორც ძვ. წ. ს. ქართლის (იბერიის) სამეფოს ტეროტორია, ანექსირებული სომხეთის სამეფოს მიერ. – საუკუნეებში ხორძენე კვლავ ქართლის შემადგენლობაში იყო. – საუკუნეებში ხორძენეს ისევ სომხეთი დაეუფლა. ხორძენეს ერთი ნაწილი (კოლა) ქართლს საბოლოოდ საუკუნეში შეუერთდა, დანარჩენი (ტაო) — საუკუნეში.
ჰერმან IX (ბადენი)

მარკგრაფი ჰერმან ფონ ბადენი (; გ 13 აპრილი 1353) — ბადენის მმართველი მარკგრაფი და ებერშტაინის ბატონი 1333-1353 წლებში.

ბიოგრაფია
ჰერმან იყო ბადენის მარკგრაფის ფრიდრიხ -ისა და მისი მეუღლის აგნეს ფონ ვაინსბერგის († 3 მაისი 1320) ვაჟი. 1334 წელს მან იბურგის ბატონობა რუდოლფ ფონ ბადენს გადასცა. თუმცა 1350 წელს იმპერატორმა კარლ -ემ იბურგი კვლავ ჰერმან -ს გადასცა, როგორც ვასალური სამფლობელო. იმავე წელს მან დაიბრუნა მიორშის სამფლობელოც, რომელიც ჰერენალბის მონასტერს რუდოლფ -ემ მიჰყიდა 1306 წლის 20 ივლისს.

1343 წლის 3 ივნისს ჰერმან -ემ იქორწინა მატილდე ფონ ვაიინგენზე († 13 აპრილი 1381), რომელთანაც შეეძინა ერთადერთი ვაჟი:

ფრიდრიხი (გ. 1353 წლამდე)
ხოფის მონასტერი

ხოფა — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, საუკუნის ნახევრის დარბაზული ეკლესია ქსნის ხეობაში, ისტორიულ შიდა ქართლში, სოფელ მოსაბრუნის (ახალგორის მუნიციპალიტეტი) მახლობლად.

ეკლესია შემოსილია მოყვითალო-ოქროსფერი თლილი ქვით, შიგნით კედლები ნაგებია მსხვილი რიყის ქვით, კონსტრუქციული ელემენტები — პილასტრები, თაღები, სარკმლის ღიობები და კონქი — გათლილი ქვითაა ამოყვანილი. ეკლესია შიგნით შელესილი და მოხატული იყო (შემორჩენილია ფრაგმენტები). აღმოსავლეთი აფსიდი ნახევარწრიულია, კამარა — ოდნავ ისრისებრი. გარედან ძეგლი უხვადაა შემკული ჩუქურთმით. ვინაიდან ეკლესიას მისასვლელი დასავლეთიდან აქვს, ამიტომ დასავლეთი ფასადი განსაკუთრებით მდიდრულადაა მოჩუქურთმებული. შესასვლელი და მის ორივე მხარეს დატანებული თითო ნიში გაერთიანებულია სამთაღიანი კომპოზიციით, რომელსაც აგვირგვინებს მოჩუქურთმებულსაპირეებიანი სარკმელი (გამოყენებულია კაბენის ტაძრის კომპოზოცოა მცირე განსხვავებით). ეკლესიას სამხრეთით და დასავლეთით კარიბჭეები აქვს. სამხრეთ კარიბჭეზე სამრეკლოა დაშენებული ( ს.). სამონასტრო ნაგებობათაგან შემონახულია გეგმით მართკუთხა, მოზრდილი, ბუხრიანი ნაგებობა — სატრაპეზო. შემორჩენილია სხვა ნაგებობათა ნაშთებიც.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ხუაშაქ ცოქალი

ხუაშაქ ცოქალი (ზოგჯერ ხვაშაქ) — საუკუნის ნახევრის საქართველოს პოლიტიკური მოღვაწე. დიდგვაროვანი აზნაურის რატი სურამელის, ერისთავთერისთავის დედა, ბეგა სურამელის ცოლი. თამარ მეფემ ხუაშაქ ცოქალი ცნობილი დიდებულის, სამძივრის დედასთან, კრავაი ჯაყელთან ერთად მოციქულად მიუგზავნა აჯანყებულ ყუთლუ-არსლანს. მანდილოსანთა მისია წარმატებით დამთავრდა.
ხულუტი

ხულუტი — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, ციხე-დარბაზი, მდ. ხრამის ღრმა ხეობის ვიწრო ყელში. აგებულია საუკუნის მესამედში. შედგება 2 ნაწილისაგან. ორივეში ჩაყოლებულია თითო, გალავანში კი — 5 კოშკი. თითოეული მათგანი უპირველეს ყოვლისა საცხოვრებელი დანიშნულებისაა, შემდეგ კი — საბრძოლო. ჩრდილოეთ-დასავლეთის კოშკი ფუნქციით კოშკისებრი სასახლეა, მას მთელ სიმაღლეზე შუაზე ჰყოფს კედელი, რომელშიც საფეხურებია მოწყობილი. ერთი მხარე 6-სართულიანია, მეორე — 7-სართულიანი. ბოლო სართულები გამიზნულია საბრძოლოდ, დანარჩენი - საცხოვრებლად. მთელი ციხე ნაგებია ადგილობრივი კლდის ქვით.