გარსენდა II საბრანელი

გარსენდა (; დაახლ. 1180 — დაახლ. 1242/1257) — პროვანსის გრაფინია 1193 წლიდან, როგორც ალფონს -ის მეუღლე, და ფორკალკიეს გრაფინია საკუთარი უფლებით 1209 წლიდან. შემდგომში ფორკალკიე პროვანსის საგრაფოს შეუერთდა.

გარსენდა იყო ოქსიტანური ლიტერატურის, განსაკუთრებით ტრუბადურების, მფარველი. იგი თავადაც წერდა ლირიკულ პოეზიას და მიიჩნევა ერთ-ერთ ტრობაირიცად, სახელით — . მისი შემოქმედების თანამედროვე რედაქტორების შეფასებით, იგი იყო „ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი ქალი ოქსიტანურ ისტორიაში“.

ადრეული ცხოვრება და ქორწინება
გარსენდა იყო რეინუს, ან რენიეს, — კაილარისა და ანსუისის უფლის, საბრანის სახლიდან — და გარსენდა უფროსის, უილიამ ფორკალკიელის ქალიშვილის, შვილი. მას სახელი დედის პატივსაცემად ეწოდა. გარსენდა უფროსი მამამისის, უილიამ -ის, მემკვიდრე იყო, თუმცა იგი მამაზე ადრე გარდაიცვალა. შესაბამისად, გარსენდამ ფორკალკიეს საგრაფო მემკვიდრეობით თავისი ბაბუისგან მიიღო.

გარსენდა მხოლოდ დაახლოებით თოთხმეტი წლის იყო, როდესაც 1193 წელს მისმა ბაბუამ, უილიამ -მ, და ალფონს -მ ეიქსის ხელშეკრულებაზე შეთანხმებას მიაღწიეს. ამ ხელშეკრულების მიხედვით, გარსენდას უილიამის საგრაფო უნდა მიეღო მემკვიდრეობით და დაქორწინებულიყო ალფონსზე, რომელიც მომავალში პროვანსის გრაფი გახდებოდა. ქორწინება გაიმართა ეიქს-ან-პროვანსში, 1193 წლის ივლისში. წყვილს ჰყავდა სულ მცირე ორი შვილი — პროვანსის გრაფი რაიმონდ ბერენგარი და გარსენდა, რომელიც დაქორწინდა გიიომ დე მონკადაზე და შეეძინა ორი შვილი, მათ შორის ბეარნის ვიცეგრაფი გასტონ .

რეგენტობა და მფარველობა
1209 წელს, უილიამ -ისა და ალფონს -ის გარდაცვალების შემდეგ, გარსენდა გახდა მათი შვილისა და მემკვიდრის, რაიმონდ ბერენგარ -ის, ბუნებრივი მეურვე. თავდაპირველად მისმა სიძემ, პეტრე არაგონელმა, პროვანსის რეგენტად თავისი ძმა, სანჩო, დანიშნა. პეტრეს გარდაცვალების შემდეგ, 1213 წელს, სანჩო თავად გახდა არაგონის რეგენტი, ხოლო პროვანსისა და ფორკალკიეს მართვა თავის შვილს, ნუნიო სანჩესს, გადასცა.

შექმნილ ვითარებაში დაპირისპირება დაიწყო კატალონიელებსა და გრაფინიას მომხრეებს შორის. გარსენდას მხარდამჭერები ნუნიოს ადანაშაულებდნენ იმაში, რომ იგი ცდილობდა თავისი ძმისშვილის უფლებების შეზღუდვას. პროვანსის არისტოკრატია თავდაპირველად ცდილობდა შექმნილი მდგომარეობა საკუთარი ინტერესებისთვის გამოეყენებინა, თუმცა საბოლოოდ მხარი გარსენდას დაუჭირა. ნუნიო პროვანსიდან გააძევეს და იგი კატალონიაში დაბრუნდა. რეგენტობა გარსენდას გადაეცა, ხოლო მის გვერდით შეიქმნა რეგენტთა საბჭო, რომელშიც ადგილობრივი არისტოკრატები შედიოდნენ.

სავარაუდოა, რომ სწორედ რეგენტობის პერიოდში, დაახლოებით 1209/1213–1217/1220 წლებში, გარსენდა გახდა პოეტთა ლიტერატურული წრის საყრდენი და ცენტრი. ამასთან, ელიას დე ბარჟოლისის ვიდა მის მფარველად ალფონსოს ასახელებს. შემორჩენილია ერთი ტენსო — დიალოგური პოემა კეთილ ქალბატონთან, -სთან, რომელიც ერთ შანსონიეში მოხსენიებულია როგორც .

დიალოგის ორი კობლა ორ შანსონიეში — და — განსხვავებული თანმიმდევრობით არის დაცული, რის გამოც უცნობია, ვინ იწყებს საუბარს. ქალის ნაწილი იწყება სიტყვებით: ' . ლექსში გრაფინია სიყვარულს გამოხატავს თანამოსაუბრის მიმართ, რომელიც მას ზრდილობიანად, თუმცა ფრთხილად პასუხობს.

ზოგიერთი ინტერპრეტაციის მიხედვით, ტრუბადური შესაძლოა ყოფილიყო გი დე კავალიონი, რომლის ვიდა იმეორებს, სავარაუდოდ, უსაფუძვლო ცნობას, თითქოს იგი გარსენდას საყვარელი იყო. თუმცა გი დე კავალიონი პროვანსის კარზე 1200–1209 წლებში იმყოფებოდა, რაც შეიძლება მიუთითებდეს, რომ ტენსო უფრო ადრინდელია. ელიას დე ბარჟოლისი, როგორც ჩანს, გარსენდაზე მღეროდა მისი დაქვრივების შემდეგაც, სიცოცხლის ბოლომდე, ვიდრე მონასტერში შევიდოდა. რაიმონ ვიდალი ასევე აქებდა გარსენდას როგორც ტრუბადურების მფარველს.

უკან დახევა და სიცოცხლის ბოლო წლები
1220 წელს გიიომ დე საბრანი — უილიამ -ის ძმისშვილი, რომელიც ფორკალკიეს დაბრუნებისთვის იბრძოდა და სისტერონის რეგიონში აჯანყებული იყო — ნაწილობრივ განეიტრალდა ეიქსის მთავარეპისკოპოს ბერმონ ლე კორნუს შუამავლობით. 1217 ან 1220 წლისთვის გარსენდამ ფორკალკიე საბოლოოდ თავის შვილს გადასცა და მმართველობას ჩამოშორდა.

დაახლოებით 1225 წელს გარსენდა საჯარო ცხოვრებიდან გადადგა და ლა სელის მონასტერში განმარტოვდა. 1242 წელს იგი ბორდოში გაემგზავრა, რათა ახლად დაბადებული შვილთაშვილი, ბეატრისი ინგლისელი, და მისი მშობლები მოენახულებინა. იმ პერიოდში, როდესაც ბეატრისის მამა, ინგლისის მეფე ჰენრი , საფრანგეთში ომში იყო ჩართული, გარსენდამ მის სამსახურში სამოცი რაინდი ჩააყენა.

არსებობს ვარაუდი, რომ გარსენდა შესაძლოა 1257 წლამდე ცოცხალი ყოფილიყო. სწორედ ამ წელს მოიხსენიება ამავე სახელის მქონე ქალი, რომელმაც წმინდა იოანეს ეკლესიას შესაწირავი გადასცა იმ პირობით, რომ სამი მღვდელი მისი და მისი მეუღლის სულებისთვის ილოცებდა.
პოეზია
ქვემოთ მოყვანილია გარსენდასთვის მიკუთვნებული პოეტური ფრაგმენტი, რომელიც შემორჩენილია ტენსოს ფორმით. მარცხენა სვეტში მოცემულია ოქსიტანური ტექსტი, მარჯვენა სვეტში კი — მისი ქართული თარგმანი.