iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
შარაოს წმინდა გიორგის ეკლესიის კომპლექსი

შარაოს წმინდა გიორგის ეკლესიის კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ჯუღისის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 1 კილომეტრზე, მაღალი მთის წვერზე. კომპლექსში შედის ეკლესია, ორი ზურგიანი კოშკი, ერთი ნაგებობის ნაშთი და გალავანი.

ეკლესია დარბაზულია, სამხრეთის და დასავლეთის ფასადებს მთელ სიგრძეზე გასდევს გვიანდელი მინაშენი. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. დგას თითქმის ოვალური მოხაზულობის ეზოს შუა ნაწილში. ნაგებია კლდის ნატეხი ქვით. კონსტრუქციულ ნაწილებში გამოყენებულია შირიმი. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია ეკლესიისა და მინაშენების გადახურვები, მონგრეულია კედლების ზედა ნაწილები. ეკლესიას შესასვლელი დასავლეთიდან და სამხრეთიდან აქვს. ორივე კარი ტიმპანითაა დასრულებული. აღმოსავლეთით ნალისებრი ფორმის აფსიდია. აფსიდს კონქის თაღის ორივე ქუსლის ნაწილი შემორჩა. აფსიდის ღერძზე გარეთკენ მკვეთრად შევიწროვებული და ბრტყლად გადახურული სარკმელია. ერთი სარკმელია სამხრეთ კედელშიც, რომლისგანაც მხოლოდ ქვემოთა ნახევარია შემორჩენილი. მინაშენში შესასვლელი სამრეთიდანაა. იგი ეკლესიის შესასვლელის მსგავსად ტიმპანიანია და ორივე მხრიდან შირიმით ნაწყობი თაღითაა გადახურული.

გალავანი ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობითაა ნაგები, რომლის სამხრეთ და ჩრდილოეთ ნაწილში თითო ზურგიანი კოშკია ჩართული. მათგან შემორჩენილია სამხრეთით მდებარე კოშკი. კოშკის სართულშუა გადახურვები და კედლების ზემოთა ნაწილები ჩამოშლილია. შიგნით, კოშკის შემორჩენილ კედლებში რამდენიმე თახჩაა. ეზოს ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში გალავანზე მიშენებული მოგრძო სწორკუთხა ნაგებობის ნაშთიღაა შემორჩენილი.
ხახმატის წმინდა გიორგის ჯვარი

ხახმატის წმინდა გიორგის ჯვარი — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ხახმატსა და სოფელ ბისოს შორის. ორივე სოფლის სალოცავია. უჭირავს საკმაოდ მოზრდილი მინდორი და შედგება დარბაზისაგან, საქვაბისა და საკოდისაგან. აქვე მრავლადაა ნახევრად დანგრეული სალოცავი და კოშკები და წმინდა ხეები.

დარბაზი, საქვაბე და საკოდე ფიქლით ნაგებ ერთ ნაგებობაშია მოქცეული. საქვაბეში შესასვლელი სამხრეთ-აღმოსავლეთიდანაა. კარის გვერდით, გარედან, ქვის სკამებია. სათავსი ოთხკუთხაა. კარის გვერდით და მოპირდაპირე კედელში, წყობაში დატანებულია წარწერიანი ქვები.

დარბაზში შესასვლელი ჩრდილო-დასავლეთ კედელშია. ეს სათავსი გეგმით ოთხკუთხაა და შედარებით მოზრდილი, კედლების გასწვრივ აქაც ქვის სკამებია მოწყობილი. შუაში კერაა. ჩრდილო-დასავლეთ კედელში გაჭრილი კარი საკოდეში გასასვლელია. აღნიშნულ სათავსებს შორის იგი ყველაზე პატარაა. დღეს თითქმის მთლიანად დანგრეულია. შენობის ორფერდა სახურავი ჩანგრეულია.

საზარე გეგმით კვადრატულია და ოთხივე მხარეს თითო თაღითაა გახსნილი. ნაგებია ფიქლით. გადახურულია პირამიდული ფორმის სახურავით. თავზე თეთრი ქვა ადევს.

საზარის ახლოს გეგმით ოთხკუთხა, ფიქლის მშრალი წყობით ნაგები ორი პატარა კოშკისებრი ყრუ ნაგებობაა. აქვეა გეგმით ოთხკუთხა, ფიქლის მშრალი წყობით ნაგები წმინდა გიორგის სვეტი — ცალ მხარეს პატარა ნიშით, რომელშიც წმინდა გიორგის ხატი იყო დასვენებული.
ბეწენწურების კოშკი

ბეწენწურების კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბეწენწურების განაპირას, ჩრდილოეთით, სასაფლაოსთან. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. კოშკი გეგმით სწორკუთხაა (4,1 3,7 მეტრი), ნაგებია რიყის ქვით. შემორჩენილია სამი სართულის სიმაღლეზე. ჩამოშლილია სართულშუა გადახურვები და მესამე სართულის კედლების დიდი ნაწილი. პირველი სართულის კედლებში შემორჩენილი საძელე ფოსოების მიხედვით, ამ სართულის გადახურვა ხის კოჭებზე ყოფილა გამართული. მეორე სართულის სამხრეთ კედელში გაჭრილი კარის ზედა ნაწილი ჩამონგრეულია. ჩრდილო კედლის შუა ნაწილში თაღოვანი ბუხარია, აღმოსავლეთ კედელში და დასავლეთ კედლის სამხრეთ ნაწილში — სათოფურები. მეორე სართულსაც ბრტყელი გადახურვა ჰქონია. შემორჩენილია სართულშუა გადახურვის ძელების ბუდეები.
სვიმონის ხატი

სვიმონის ხატი — ეკლესია, არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბეწენწურების სამხრეთით, 0,5 კილომეტრზე, სკინტლიანთ გორაზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (4,7 3,45 მეტრი), უაფსიდო. ნაგებია რიყის ქვით. ძლიერ დაზიანებულია: დანგრეულია შენობის კედლების უმეტესი ნაწილი, ჩამონგრეულია გადახურვა. სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში შესასვლელია, აღმოსავლეთ კედლის ღერძზე — სწორკუთხა სარკმელი.
ხეობის ბზიანის ეკლესია

ხეობის ბზიანის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ხეობის აღმოსავლეთით, სასაფლაოსთან, ბზის კორომში. განეკუთვნება - საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია უხეშად დამუშავებული ქვიშაქვის კვადრებით და შირიმის ქვის ფილებით. ძლიერ დაზიანებულია: სახურავი ჩაქცეულია. დანგრეულია აღმოსავლეთი, სამხრეთი და ჩრდილოეთი კედლების უმეტესი ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. შემორჩენილია კარის დასავლეთი წირთხლის მცირე ნაწილი. აფსიდი ნალისებრი ფორმისაა, მის ჩრდილოეთ და სამხრეთ გვერდებში თითო ღრმა და მაღალი, ნალისებრი თაღით გადახურული ნიშია. დასავლეთ კედელში ერთი სარკმელია.
ახალსოფლის ეკლესია (თიანეთის მუნიციპალიტეტი)

ახალსოფლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის ახალსოფლის განაპირას, ჩრდილოეთით, სასაფლაოზე. აგებულია საუკუნეში. ეკლესია დარბაზულია (12,7 7 მეტრი). ნაგებია ნატეხი ქვითა და აგურით. საბჯენი თაღები, პილასტრები, კამარა, კარ–სარკმელთა წირთხლები აგურისაა. კედლები შიგნიდან შელესილი და შეთეთრებულია. თაღოვანი შესასვლელები გაჭრილია სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში. ნახევარწრიული ფორმის ღრმა აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს, ერთმანეთის სიმეტრიულად, ერთი მცირე და ერთი განიერი თაღოვანი ნიშაა. თითო თაღოვანი სარკმელი ჩრდილო–სამხრეთ და დასავლეთ კედლებშია. საკურთხეველში დგას აგურით ნაწყობი ტრაპეზი. გრძივი კედლების სამ წყვილ პილასტრზე გადადის შეისრული საბჯენი თაღები, რომლებიც ქვიშაქვის პროფილირებულ იმპოსტებს ეყრდნობა. პილასტრების აღმოსავლეთი წყვილი და მათზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღი, საკურთხევლის სივრცეს დარბაზისგან გამოყოფს. კამარა შეისრული ფორმისაა. გარედან ორივე შესასვლელი ჩასმულია სწორკუთხა შეღრმავებაში, რომლის ირგვლივ აგურის წყობით შეღრმავებით გამოყვანილი 16 რომბია განლაგებული. აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფასადებზე, სარკლის ზემოთ, ფრონტონის არეში გამოსახულია თითო შეღრმავებული ჯვარი. აღმოსავლეთის ჯვრის მკლავის გვერდზე თითო მრგვალი ნიშაა. თითო ჯვარია გამოსახული სამხრეთ და ჩრდილოეთ ფასადების აღმოსავლეთ ნაწილში.

ეკლესიის დასავლეთ კედელზე დაშენებული ყოფილა აგურის სამრეკლო, რომლისგანაც შემორჩენილია მხოლოდ ქვედა ნაწილი. ეკლესიას აგურის სამსაფეხურიანი ლავგარდანი ჰქონია. მისი უმეტესი ნაწილი კრამიტის სახურავთან ერთად ჩამოშლილია.
ხეობის ეკლესია

ხეობის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ხეობაში, ქართლის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე წირდალისხევის ხეობაში. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით. დანგრეულია. აღმოსავლეთით შემორჩენილია ნახევარწრიული აფსიდის ნაწილი. აფსიდი დარბაზის კედლებისგან გამოყოფილია მოკლე მხრებით. აფსიდის სამხრეთ ნაწილში ღრმა სწორკუთხა ნიშია, ჩრდილოეთ ნაწილში -— თაღოვანი. სამხრეთი კედლის დასავლეთ კიდეში შემორჩენილია შესასვლელის ქვედა ნახევარი, დასავლეთ კედელში — სარკმლის ნაწილი. ნანგრევებში გამოვლინდა გვერდებაკეცილი და ღარიანი კრამიტი.
ვაჩნაძიანის პირველი კოშკი

ვაჩნაძიანის პირველი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაჩნაძიანის დასავლეთით, გუჯიაურებად წოდებულ ტერიტორიაზე, ხეხილის ბაღებში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.
აღწერილობა
კოშკი ცილინდრულია. ნაგებია საშუალო ზომის რიყის ქვის სწორხაზოვანი რიგებით. შიგნით შელესილია, გარედან შებათქაშებული. შემორჩენილია სართულზე და სართულის კედლის სამხრეთიდ და ჩრდილოეთი ნაწილები, ჩამონგრეულია სართულის კამაროვანი გადახურვის უმეტესი ნაწილი, რომელიც კოშკის შიგნით გროვადაა დაყრილი. იქვე ხეებია ამოსული. გარედან საპირე წყობის მნიშვნელოვანი ნაწილი ჩამოშლილია. სართულის შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარის გადახურვა ჩამონგრეულია, რის გამოც მისი ფორმა ვერ დგინდება. აღმოსავლეთით სწორკუთხა სარკმელია, რომლის ქვემოთ, ერთ დონეზე განლაგებულია გეგმით ნახევარწრიული სამი მაღალი და ფართო ნიშა. მათგან ერთი ყრუა, დანარჩენ ორში ცალმაგი და შეწყვილებული სათოფურებია მოწყობილი. ნიშები გადახურულია კვადრატული აგურით ნაწყობი შეისრული თაღებით. ერთი, გეგმით ნახევარწრიული და ბრტყლად გადახურული ნიშაა ერთი სათოფურით კედლის დასავლეთ ნაწილში.
ჯაღმიანის კოშკი

ჯაღმიანის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ჯაღმიანის განაპირას, ფერდობზე. განეკუთვნება - საუკუნეებს.

კოშკი ზურგიანია, ოთხსართულიანი. კარი სწორკუთხაა. შესასვლელის ზემოთ მეორე და მესამე სართულების თითო ვიწრო სწორკუთხა სარკმელია, მეოთხე სართულზე — ფართო სწორკუთხა ღიობი. კოშკის თითოეულ სართულზე სათოფურებია. ბოლო სართულზე, ზურგის მხარეს, ორი ნისკარტისებრი სალოდეცაა. სართულშუა გადახურვა ხის ყოფილა. კოშკი გადახურულია ბრტყელი ქვებით, რომელთა განაპირა რიგი ლავგარდანივითაა გადმოშვერილი.

კოშკის წინ გალავნით შემოფარგლული და ორ ნაწილად გაყოფილი ეზოა. აღმოსავლეთ, დასავლეთ და სამხრეთის მხრიდან ეზო სწორი კედლებითაა შემოზღუდული, ჩრდილოეთი კედელი მომრგვალებულია. ეზოს ორივე ნაწილს დამოუკიდებელი შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. ორივე კარი სწორკუთხაა. მათ შორის ქვედა კარის არქიტრავის ქვაზე ჩაკვეთილია თაღი, რომელის შუა ნაწილში ჯვარია გამოსახული. თაღის მარჯვნივ ხელის მტევნის ჩაკვეთილი გამოსახულებაა. გალავნის შემორჩენილ კედლებში რამდენიმე სათოფური და მცირე ზომის ღრმა ნიშია.
ჯუღისის კვირაცხოვლის ეკლესია

ჯუღისის კვირაცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ჯუღისის აღმოსავლეთით, 0,5 კილომეტრზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. ამჟამად ეკლესია დანგრეულია და ხშირი მცენარეულობით დაფარული. ეკლესიის შემორჩენილი კედლები ნაგებია ნატეხი ქვით. გარეთა კუთხეების წყობაში გამოყენებულია შირიმის დამუშავებული ქვებიც. ნანგრევებში მოქცეულ შირიმის რამდენიმე ქვაზე სადა ლილვია გამოყვანილი. ეკლესიას გარს ევლება ფრაგმენტულად შემორჩენილი გალავანი.
ჯუღისის კოშკი

ჯუღისის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ჯუღისიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მაღალი მთის თხემზე. თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით. კოშკი ზურგიანია, ნაგებია ნატეხი ქვით. თითქმის მთლიანად დანგრეულია. კოშკთან ახლოს მიჯრით განლაგებული რამდენიმე სწორკუთხა ნაგებობის ნაშთია. კოშკის სამხრეთით, 10-12 მეტრზე, ხელოვნური თხრილია და რამდენიმე პატარა ხელოვნური ბორცვი.
ბადაანის პირველი ეკლესია

ბადაანის პირველი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბადაანის ჩრდილო–აღმოსავლეთით, 1,5 კილომეტრზე, ტყეში, ბუირიანის ველის ზემოთ. განეკუთვნება განვით შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (4,55 3,3 მეტრი). ნაგებია ნატეხი ქვითა და შირიმის გათლილი ქვით. კამარის სამხრეთი გვერდის დასავლეთ ნაწილი ჩამონგრეულია, ჩამოშლილია დასავლეთ კედლის ზედა ნაწილისა და ჩრდილოეთ კედლის პერანგი. შესასვლელი სამხრეთ კედელში ყოფილა. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი, რომლის ორივე მხარეს შირიმის წყობით გამოყვანილი თითო მაღალი თაღოვანი ნიშაა. შირიმითვეა ნაწყობი აფსიდის ორივე კუთხე. აფსიდის თაღი ნახევარწრიული ფორმისაა და ეყრდნობა თაროსებრი ფორმის შირიმის იმპოსტებს.
ჯუღისის წმინდა გიორგის ეკლესია

ჯუღისის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ჯუღისის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 0,5 კილომეტრზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. ძლიერ დაზიანებულია. ჩამოშლილია გადახურვა და კედლების ზედა ნაწილები. შესასვლელი ჩრდილოეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია. აღმოსავლეთით მცირე სიღრმის აფსიდია, რომლის ღერძზე სწორკუთხა, გარეთკენ ოდნავ შევიწროვებული სარკმელია გაჭრილი. გრძივ კედლებზე თითო პილასტრია. შემორჩენილია ორივე პილასტრის ქვედა ნახევარი. ინტერიერი შელესილია.
ბეწენწურების ღვთისმშობლის ეკლესია

ბეწენწურების ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბეწენწურების განაპირას, ჩრდილოეთით. განეკუთვნება - საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (9 6,2 მეტრი), ნაგებია რიყის ქვითა და ნატეხი ქვით. კედლები შიგნით და გარედან მოპირკეთებულია შირიმის სუფთად გათლილი ფილებით. მათი მნიშვნელოვანი ნაწილი სხვადასხვა ფორმისა და ზომისაა, რის გამოც წყობის რიგების სწორხაზოვნება ნაწილობრივაა დაცული. ეკლესია ძლიერ დაზიანებულია: მთლიანადაა ჩამონგრეული კამარა და კონქი. ჩამოშლილია საპირე ქვებისა და ლავგარდნის დიდი ნაწილი. შესასვლელი ორია: სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. ორივე კარი გარედან შირიმის მოზრდილი ქვით თარაზულადაა გადახურული, ხოლო შიგნიდან თაღოვანია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომელიც დარბაზის გრძივ კედლებს მხრების გარეშე შეერთვის. აფსიდის ღერძზე გარეთკენ შევიწროებული თაღოვანი სარკმელია, სარკმლის ორივე მხარეს — თითო მცირე ზომის სწორკუთხა ნიში. თითო თაღოვანი სარკმელია სამხრეთ და დასავლეთ კედლებშიც. საკურთხევლის სარკმლის ქვემოთ, კედელზე. ქვიშაქვით ნაწყობი ოთხწახნაგა ტრაპეზია მიდგმული. გრძივ კედლებზე გამოყოფილია თითო ერთსაფეხურიანი პილასტრი, რომელსაც კამარის საბჯენი თაღი ეყრდნობოდა. მოგვიანებით კამარისა და კონქის დანგრეული ნაწილები რიყის ქვით აღუდგენიათ. ამავე პერიოდს მიეკუთვნება აღმოსავლეთ ფასადზე შემორჩენილი შირიმის პროფილირებული ლავგარდნის (თარო, შეზნექილი ზედაპირი და ლილვი) ნაწილი, რომელიც თავდაპირველ, მსგავსი პროფილის ქვიშაქვის ლავგარდანზეა დაშენებული. ფასადები სადაა. ეკლესიის ორივე შესასვლელი ორი სადა ლილვისგან შედგენილ თაღოვან ჩარჩოშია მოქცეული, არქიტრავზე კი თითო ტოლმკლავა რელიეფური ჯვარია გამოსახული. აღმოსავლეთ ფასადის სამხრეთ ნახევრის ქვედა ნაწილში, წყობის ერთ-ერთ მოზრდილ ქვაზე, გამოკვეთილია ადამიანის სტილიზებური რელიეფური გამოსახულება. ეკლესიის მცირეფართობიანი ეზო შემოზღუდული ყოფილა მრუდხაზოვანი გალავნით, რომლისგანაც ამჟამად მცირე ნაწილიღაა შემორჩენილი. ეკლესიასთან ახლოს, ეზოს დასავლეთ ნაწილში, კამარაჩაქცეული აკლდამაა.
ბადაანის მეორე ეკლესია

ბადაანის მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბადაანის განაპირას, ჩრდილო-დასავლეთით. გუბეების თავად წოდებულ ადგილზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (4,5 3,35 მეტრი). ნაგებია ნატეხი ქვით. სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილი კარის გადახურვასთან ერთად ჩამონგრეულია. ჩამოშლილია კედლების პერანგის დიდი ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე პატარა სწორკუთხა სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშაა. აფსიდი გადახურულია კონქით, რომლის თაღს შეისრული ფორმა აქვს. შეისრული ფორმისაა კამარაც.
ბადაანის მესამე ეკლესია

ბადაანის მესამე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბადაანის ჩრდილო–აღმოსავლეთით, 0,5 კილომეტრზე, ბზიანთველის ზემოთ, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (5,8 4,3 მეტრი), აქვს მომრგვალებულ კუთხეებიანი საკურთხეველი. ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია გადახურვა, დანგრეულია ჩრდილოეთ კედელი და სამხრეთი კედლის დიდი ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ კიდეშია (შემორჩენილია წირთხლების ნაწილები). საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილ სარკმელს წირთხლები ჩამოშლილი აქვს. ერთი პატარა სარკმელი დასავლეთ კედლის ღერძზე. საკურთხეველი გადახურული ყოფილა კონქით, რომლისგანაც მხოლოდ მცირე ნაწილი შემორჩა.

ეკლესიას შემოვლებული აქვს წრიული გალავანი, რომლის კედლები 0,5–0,8 მეტრი სიმაღლეზეა შემორჩენილი.
ადგილის დედის ხატი (ბოკონი)

ადგილის დედის ხატი — ეკლესია, არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბოკონის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 0,5 კილომეტრზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (5,45 4,25 მეტრი), ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით. შენობის გარეთა კუთხეები, საპირე წყობის ნაწილი და სახურავის კრამიტის საფარი ნაწილობრივ ჩამოშლილია. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. არაწესიერი ნახევარწრის ფორმის აფსიდში, ღერძიდან ოდნავ სამხრეთით, გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი, რომლის ორივე მხარეს, ერთიმეორის ზემოთ, ორ-ორი სწორკუთხა ნიშია. ერთი სარკმელი დასავლეთ კედელშია. აფსიდი დასრულებულია კონქით, რომლის თაღს შეისრული ფორმა აქვს. შეისრული ფორმისაა კამარაც. ეკლესიის აღმოსავლეთით, 1,5 მეტრზე შემორჩენილია დარბაზული ეკლესიის (6,5 4,6 მეტრი) ნაშთი — საკურთხევლის აფსიდის ნაწილი.
ბოკონის ეკლესია

ბოკონის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბოკონის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 1 კილომეტრზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (6,65 3,9 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია მხოლოდ აღმოსავლეთ ნაწილი. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი, რომლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშია. კონქი არაწესიერი ფორმისაა და შეისრული თაღი აქვს.
ბნელი ხატი

ბნელი ხატი — ეკლესია, არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბოჭორმის აღმოსავლეთით, 3 კილომეტრზე, ადგილ მქლიავანაში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (5,8 4,2 მეტრი), ნაგებია რიყისა და ნატეხი ქვით. დაზიანებულია სახურავი და კედლების ზედა ნაწილები. ორივე მხრიდან თაღით გადახურული შესასვლელი გაჭრილია სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში. ნალისებრი აფსიდის ღერძზე ოთხკუთხა სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო ოთხკუთხა ნიშია. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მიდგმულია ტრაპეზი. ჩრდილო კედლის შუაში და სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში თითო გარეთკენ შევიწროებული ოთხკუთხა სარკმელია. შიგნით ეკლესია გადახურულია ნახევარწრიული კამარით.
ადგილის დედის ხატი

ადგილის დედის ხატი შეიძლება აღნიშნავდეს:

ადგილის დედის ხატი — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში;
ადგილის დედის ხატი — ეკლესია თიანეთის მუნიციპალიტეტში.
ადგილის დედის ხატი — ეკლესია თიანეთის მუნიციპალიტეტში.
ადგილის დედის ხატი — ეკლესია თიანეთის მუნიციპალიტეტში.
ადგილის დედის ხატი — ეკლესია თიანეთის მუნიციპალიტეტში.
ადგილის დედის ხატი — ეკლესია თიანეთის მუნიციპალიტეტში.
ადგილის დედის ხატი — ეკლესია თიანეთის მუნიციპალიტეტში.
ადგილის დედის ხატი — ეკლესია თიანეთის მუნიციპალიტეტში.
ვაჩნაძიანის ღვთისმშობლის ეკლესია

ვაჩნაძიანის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაჩნაძიანის სამხრეთით, სამიოდე კილომეტრზე. განეკუთვნება საუკუნეს.

აღწერილობა
ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვით, გარეთა კუთხეები, შესასვლელები და სარკმლები გამოყვანილია კვადრატული აგურით. ეკლესია შიგნით და გარედან შელესილია. შესასვლელები სამხრეთიდან და დასავლეთიდანაა. დასავლეთ კარი გარედან შეისრულითაღოვანია. შიგნით კი თარაზულადაა გადახურული. სამხრეთი შესასვლელი ორივე მხრიდან სწორკუთხაა. საკურთხევლის აფსიდი გეგმით ნახევარწრიულია. მისი იატაკი დარბაზის იატაკის მიმართ საფეხურითაა შემაღლებული და შუაში ნახევარწრიული ამბიონი აქვს მოწყობილი. აფსიდის ღერძზე გაჭრილია შეისრულთაღიანი სარკმელი, რომლის ორივე მხარეს თითო პატარა შეისრულთაღიანი ნიშაა, ერთი მსგავსი ნიშა ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილშიცაა. აფსიდი დასრულებულია კონქით, რომლის თაღიც შეისრულია. შეისრულია კამარაც. იგი დაყრდნობილია ორ საბჯენ თაღზე ერთი მათგანი დარბაზის შუაშია. მეორე დასავლეთ კედელთან. შუა თაღი შეკიდულ პილასტრებზეა გადაყვანილი, დასავეთისა კუთხის პილასტრებზე. საკურთხევლის სარკმლის გარდა. თითო მსგავსი სარკმელი სამხრეთ-დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებშიცაა. ეკლესიის იატაკი მოგებულია კვადრატული აგურით. შიგნით სამი საფლავია, რომლებშიც დასაფლავებული არიან ჯანდიერთა გვარის წარმომადგენლები. ფასადები სადაა. დასავლეთ ფასადზე შესასვლელი ჩასმულია საფეხურით შეღრმავებულ სწორკუთხა არეში. რომელიც დასრულებულია აგურის ორსაფეხურიანი ხერხული ფრიზით. კარის ზემოთ სწორკუთხა ნიშაა. ორივე მოქცეულია მაღალი კედლის სიბრტყიდან დაახლოებით 10 სანტიმეტრით შვერილ ჩარჩოში, რომლის თავი კუთხით შვერილი აგურების წყობის ორი რიგითაა გამოყვანილი. ფასადზე ფრონტონის არეში. აგურის წყობით შეღრმავებული ჯვარია. ანალოგიური ჯვარია გამოსახული აღმოსავლეთ ფასადის ფრონტონზეც. კედლები დასრულებულია ლეკალური აგურით ნაწყობი ლავგარდნით. რომლის პროფილს შეადგენს: თარო, წრეთარგი და ლილვი. 2010 წელს საერთაშორისო საქველმოქმედო ფონდ „ქართუს“ დაფინანსებით ადგილობრივმა მოსახლეობამ ეკლესია შეაკეთა. აღდგა ლავგარდნის დანგრეული ნაწილები, ეკლესია გადაიხურა ღარისებრი კრამიტით.
ბოჭორმის პირველი ეკლესია

ბოჭორმის პირველი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბოჭორმის განაპირას, ჩრდილოეთით, სასაფლაოზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (7,3 4,2 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია გადახურვა, თითქმის მთლიანადაა დანგრეული სამხრეთ კედელი. ეკლესიას ჩრდილო კედლის დასავლეთ ნაწილში თაღოვანი შესასვლელი ჰქონია. ღრმა, არაწესიერი ნახევარწრის ფორმის აფსიდის ღერძზე გაჭრილია სარკმელი, რომლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშია. შემორჩენილია აფსიდის კონქის ქუსლის წყობის ნაწილი.
ბებრიჭამია საყდარი

ბებრიჭამია საყდარი — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაზისუბნის ნათლისმცემლისხევის მარცხენა ნაპირზე, დავითიანად წოდებულ ადგილებზე. სავარაუდოდ განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებობა რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. აღმოსავლეთით ნალისებური აფსიდია, რომელშიც ვიწრო სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ქვეშ კედლებზე, ქვის ტრაპეზია მიდგმული. შიგნით ეკლესია გადახურულია ცილინდრული კამარით.
ბადაანის ნასახლარი

ბადაანის ნასახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბადაანის განაპირას, კონცხისებურ მაღალ ტერასაზე. განეკუთვნება ძვ.წ. ათასწლეულის დასასრულს. ძეგლი 1977–1985 წლებში გათხარა იაე ინსტიტუტის აკც-ის ივრის ხეობის კომპლექსურმა ექსპედიციამ, რომელსაც ხელმძღვანელობდა გ.მირცხულავა.

ნამოსახლარი დასავლეთის და ჩრდილოეთის მხრიდან ორი ღრმა თხრილით ყოფილა გამაგრებული. დასახლების ზრდის შედეგად თავდაცვით თხრილებს ფუნქცია დაუკარგავთ და რამდენიმე შენობა შევსებულ თხრილზეა ნაშენი. გამოვლენილი და შესწავლილია 6 ოდნავ წაგრძელებული ოთხკუთხა შენობის ნაშთი. შენობათა ფართობია 12–15 კვადრატული მეტრი. შენობები ხის კარკასზე წნულით არის ნაგები. შელესილია სქელი ბათქაშით. შენობებში ორ-ორი მრგვალი კერა აღმოჩნდა. სამ შენობაში ორივე კერა თიხისა, მეორე კი — ქვებით შედგენილი. იატაკი თიხატკეპნილი და გადალესილი ყოფილა. შენობები ძლიერი ხანძრით ჩანს განადგურებული. ნამოსახლარის შესწავლული ფართობი დაახლოებით 900 კვადრატული მეტრია, მაგრამ დაზვერვითი თხრილებით ჩანს, რომ სოფელს თითქმის ხუთჯერ მეტი ფართობი ეკავა. ნამოსახლარზე 7 ორმოა გათხრილი. ორმოები უმეტესწილად დიდი ზომისაა, მსხლისებრი მოყვანილობის, პირმოყრილი, ფართო, ბრტყელძირიანი. პირის დიამეტრია 1–1,5 მეტრი, ძირისა — 2–2,5 მეტრი, სიღრმე — 1–1,5 მეტრი. ორი მათგანის თავზე ქვაყრილი იყო გმართული. ორმოები შევსებულია ნაცარ–ნახშირიანი ფენით და კერამიკით. დადასტურდა 5–6 სანტიმეტრის სისქის თიხალესილი შრეები (25–30 სანტიმეტრის დაშორებით). ერთ-ერთი ორმოს ძირში აღმოჩნდა გატეხილი სასმისის ნახევარი, მისი მეორე ნახევარი კი ზემოთ, მეხუთე ფენაში იდო. როგორც ჩანს, რაღაც სარიტუალო წესის შესრულებისას ორმოც ივსებოდა. ორმოებში კერამიკის გარდა აღმოჩნდა კაჟისა და ობსიდიანის ისრისპირები, ნამგლის ჩასართები, ბრინჯაოს ყუამილიანი და ყუადაქანებული ორი ცული, ბრინჯაოს სატეხი, მინიატურული ურმის თიხის მოდელი. ნამოსახლარზე იყო თანადროული ორი კენოტაფური სამარხი, რომელსაც ძლიერი ცეცხლის კვალი ეტყობოდა. ერთში 15 ჭურჭელი იდო, მეორეში — 28. კულტურული ფენის პალეოეთნობოტანიკური კვლევის შედეგად დადგინდა კულტურული მრავალმწკრივა კილიანი ქერი. რბილი ხორბლის ნაშთები აღმოჩენილია აგრეთვე შენობის ბათქაშში. სავარაუდოა, რომ ორმოში ხორბალი და ქერი გაულეწავი იყო (თავთავების სახით). მცენარეებიდან აღმოჩნდა ცაცხვი, იდანი, ტირიფი, კაკალი, მუხა, რცხილა. მრავალრიცხოვანია ფაუნისტური მასალა. შინაურ ცხოველებთაგან ჩანს მსხვილფეხა საქონელი: ღორი, ცხვარი, თხა, ძაღლი; გარეულ ცხოველებთაგან — ღორი, ირემი, დათვი, გამოქვაბულის ლომი. მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ივრის ხეობის კომპლექსური ექსპედიციის ბაზაში, დაბა სიონში.
ბოჭორმის მეორე ეკლესია

ბოჭორმის მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბოჭორმის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 1 კილომეტრზე, ქისტაურებში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (5,5 4,2 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით. ორივე მხრიდან არქიტრავით გადახურული შესასვლელი სამხრეთ კედელშია. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გარეთკენ შევიწროებული ოთხკუთხა სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო ოთხკუთხა ნიშია. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მიდგმულია თლილი ქვიშაქვის ოთხწახნაგა ტრაპეზი. კამარა ნახევარწრიული ფორმისაა.
ბადაანის ეკლესია (მრავალმნიშვნელოვანი)

ბადაანის ეკლესია შეიძლება აღნიშნავდეს:

ბადაანის პირველი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბადაანის ჩრდილო–აღმოსავლეთით, 1,5 კილომეტრზე;
ბადაანის მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბადაანის ჩრდილო–დასავლეთით;
ბადაანის მესამე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბადაანის ჩრდილო–აღმოსავლეთით, 0,5 კილომეტრზე.