iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მალფატის წრეები

მალფატის წრეები — გეომეტრიაში მოცემული სამკუთხედის შიგნით მდებარე სამი წრეა ისე, რომ თითოეული წრე ეხება დანარჩენ ორს და ამასთანავე სამკუთხედის ორ გვერდს. წრეებს სახელი ჯანფრანჩესკო მალფატის პატივსაცემად დაერქვა, რომელმაც ამ წრეების აგების პრობლემის კვლევა იმ მცდარი წარმოდგენით დაიწყო, რომ მათი ფართობთა ჯამი სამკუთხედის შიგნით სამი არაგადამკვეთი წრის მაქსიმალურ შესაძლო ფართობს მოგვცემდა. მალფატის ამოცანა ეხება როგორც მალფატის წრეების აგების ამოცანას, ასევე მაქსიმალური სრული ფართობის მქონე სამკუთხედის შიგნით ჩახაზული სამი არაგადამკვეთი წრის პოვნის ამოცანას.

მალფატის ამოცანა გამოიყენებოდა როგორც მალფატის წრეების აგების, ასევე სამკუთხედში სამი წრის ფართობის მაქსიმიზაციის წრის პოვნის ამოცანის აღსაწერად. მალფატის წრეების მარტივი კონსტრუქცია შემოგვთავაზა იაკობ შტაინერმა (1826) და მას შემდეგ ბევრი მათემატიკოსი სწავლობდა ამ ამოცანას. თავად მალფატიმ მოგვაწოდა სამი წრის რადიუსების ფორმულა და მათი გამოყენება ასევე შეიძლება სამკუთხედის ორი ცენტრის, სამკუთხედის აჯიმა-მალფატის წერტილების, განსაზღვრისთვის.

სამკუთხედში სამი წრის სრული ფართობის მაქსიმიზაციის პრობლემას მალფატის წრეები ვერასდროს წყვეტს. სამაგიეროდ, ოპტიმალური გადაწყვეტის პოვნა ყოველთვის შესაძლებელია ისეთი ალგორითმით, რომელიც მოცემულ სამკუთხედში ყველაზე დიდ წრეს, პირველი წრის გარეთ სამ დაკავშირებულ ქვესიმრავლეში ყველაზე დიდ წრეს და პირველი ორი წრის გარეთ სამკუთხედის ხუთ დაკავშირებულ ქვესიმრავლეში ყველაზე დიდ წრეს პოულობს. მიუხედავად იმისა, რომ ეს პროცედურა პირველად 1930 წელს ჩამოყალიბდა, მისი სისწორე 1994 წლამდე არ დადასტურდა.

ისტორია
სამკუთხედის შიგნით ერთმანეთის მიმართ სამი წრის აგების ამოცანა საუკუნის იაპონელმა მათემატიკოსმა აჯიმა ნაონობუმ მალფატის ნაშრომამდე დასვა და შეტანილია აჯიმას ნაშრომების გამოუქვეყნებელ კრებულში, რომელიც აჯიმას გარდაცვალებიდან ერთი წლის შემდეგ მისმა სტუდენტმა – კუსაკა მაკოტომ შექმნა. კიდევ უფრო ადრე, იგივე ამოცანა განხილული იყო ჯილიო დი ჩეკო და მონტეპულჩანოს 1384 წლის ხელნაწერში, რომელიც ამჟამად იტალიაშია, სიენას მუნიციპალურ ბიბლიოთეკაში.

1744 წელს იაკობ ბერნულის მიერ შესწავლილ იქნა ამოცანის განსაკუთრებული შემთხვევა კონკრეტული ტოლფერდა სამკუთხედისთვის.
სპაერი (საფეხბურთო კლუბი)

სპაერი (საფეხბურთო კლუბი სპაერი) — ქართული პროფესიული საფეხბურთო კლუბი, ქალაქ თბილისიდან. 2025 სეზონის შემდეგ კლუბი დაწინაურდა [ეროვნული ლიგაში.

გაგრას გარდა, ეს ერთადერთი მეორე დივიზიონის კლუბია, რომლემაც საქართველოს თასი მოიგო.

ისტორია
„სპაერი“ 2017 წელს დააარსა საქართველოს სახელმწიფო დაცვის სპეციალურ სამსახურში მომუშავე ხუთმა პირმა. გუნდი ძირითადად ამ ორგანიზაციის სამხედრო მოსამსახურეებისგან შედგებოდა და თავდაპირველად მონაწილეობდა თბილისის ღია ლიგაში - მაშინდელ მე-5 (ახლა მე-6) და ყველაზე დაბალ დონეზე, სანამ რეგიონული ლიგის წევრი არ გახდა.

სპაერმა 2018 წლის სეზონი მეორე ადგილით დაასრულა და ახლადშექმნილ ლიგა 4-ში მონაწილეობის უფლება მოიპოვა. 2019 წლის ლიგა 4-ში 27 მატჩიდან 21 მოგებით, სპაერმა პირველი ადგილი დაიკავა და ავტომატურად დაწინაურდა [ლიგა 3ლიგა 3-ში]].

მათი დებიუტი მესამე დივიზიონში შთამბეჭდავი იყო. სპაერი ბოლომდე იბრძოდა დაწინაურების პლეი-ოფში ამოსახვედრად, და საბოლოოდ ორი ქულით ჩამორჩა მესამეადგილოსანს.

გუნდმა თვის შედეგი 2021 წელს გააუმჯობესა და ლიგის 20 მატჩიანი წაუგებელი სერიის შემდეგ, ჩემპიონატის დასრულებამდე ექვსი ტურით ადრე, ლიგა 3 2021-ის გამარჯვებული გახდა.

თავიდან მეორე დივიზიონში თავი კარგად ვერ წარმოჩინეს. საწყის ოთხ მატჩში ერთი ქულით სპაერი ცხრილის ბოლოში იმყოფებოდა. თუმცა, ამის მერე გუნდი ათამაშდა, და სეზონის ყველაზე გრძელი წაუგებელი სერია მოაწყო, და ლიგაში მე-2 ადგილზე გასვლით პლეი-ოფში გავიდა. ლევან პაპავა ლიგის საუკეთესო ბომბარდირი გახდა რეგულარული სეზონის განმავლობაში გატანილი 17 გოლით. მან დუბლი შეასრულა ეროვნული ლიგის გუნდ გაგრასთნ პლაი-ოფის დრამატულ მატჩში, თუმცა გუნდმა ლიგაში დაწინაურება ვერ მოახერხა, რადგან „გაგრამ“ პენალტების სერიაში გაიმარჯვა სპაერმა პლე-ოფში მომდევნო წელსაც გავიდა, სადაც თელავთან დამარცხდა.

2024 წელს სპაერმა მოახერხა საქართველოს თასის მოგება. ფინალში მათ დინამო თბილისი დაამარცხეს.
ამით მათ პირველად მოიპოვეს ევროპულ ტურნირზე, უეფა-ს კონფერენს ლიგის მეორე საკვალიფიკაციო რაუნდში., თმაში უფლება. როდესაც -მა 2025 წლის ივნისში ევროპული თასების სეზონები შეაჯამა, მათ სპაერის ტრიუმფი პირველ ათეულში შიყვანეს.

სუპერთასზე სადებიუტო მატჩში გუნდმა დომინანტური თამაში აჩვენა ტორპედო ქუთაისთნდა ფინალში გავიდა, სადაც დილა გორთანდამარცხდა. მოგვიანებით, იმავე სეზონში, სპაერმა ოთხ წელიწადში მესამედ მოიპოვა ეროვნული ლიგის პლეი-ოფში გასვლის უფლება. ამჯერად მათ პირველი ლიგის მეტოქე მინიმალური ანგარიშით დაამარცხეს და უმაღლეს ლიგაში აზღევდნენ.

სეზონები
ევროთასებზე
შემადგენლობა
მონაცემები აღებულია „ ეროვნული ლიგის“ ოფიციალური საიტიდან 2025 წლის 16 დეკემბრის მონაცემებით.

მწვრთნელები
სხვა გუნდები
სპაერს ჰყავს ახალგაზრდული აკადემია, რომლის გუნდებიც სხვადასხვა ლიგებზე და ტურნირენზე მონაწილეობენ. სარეზერვო გუნდი სპაერი-2 რეგიონულ ლიგაში მონაწიელობს.

სტადიონი
საპერის სტადიონი, თბილისში, ვაზისუბანის რაიონში, სახელმწიფო დაცვის სპეციალური სამსახურის ბაზის ტერიტორიაზე მდებარეობს. ის ოფიციალურად 2018 წლის 22 სექტემბერს გაიხსნა. მოედანი ხელოვნურსაფარიანია.

მიღწევები
ლიგა
ეროვნული ლიგა 2
მეორეადგილოსანი (2):2022, 2025
მესამეადგილოსანი (1): 2023
ლიგა 3
გამარჯვებული (1): 2021
ლიგა 4
გამარჯვებული (1): 2019
რეგიონული ლიგა
მეორეადგილოსანი (1): 2018 (ა ჯგუფი)
თბილისის ღია ლიგა
გამარჯვებული (1): 2017
თასი
საქართველოს თასი
გამარჯვებული (1): 2024
სუპერთასი
ფინალისტი (1): 2025
მონო

მონო  — მდინარე ტოგოში და ბენინში. ტოგოს ყველაზე უფრო გრძელი მდინარეა. ჩაედინება ბენინის ყურეში ვრცელი მარილიანი ლაგუნების და ტბების სისტემის გავლით, ტოგოს ტბის ჩათვლით. სიგრძე დაახლოებით 467 კმ. წყალშემკრები აუზის ფართობი — 24 495 კმ².

გეოგრაფია
მდინარის სათავე მდებარეობს ქალაქ სოკოდეს ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ბენინის საზღვარზე. მდინარე მიედინება სამხრეთის მიმართულებით. მდინარის შესართავის გასწვრივ გადის საზღვარი ტოგოსა და ბენინს შორის.

სამეურნეო მომსახურება
სანაოსნოა მხოლოდ მდინარის ნაწილი, შესართავთან ახლოს. მდინარის აუზში მოყავთ სიმინდი, იამსი და მანიჰოტი. შესართავიდან 160 კმ-ში აშენებულია ჰესი ნანგბეტო. მშენებლობა დამთავრდა 1987 წელს და აღმოჩნდა ეკონომიკურად საკმაოდ მომგებიანი (თევზაობა წყალსაცავზე, ელექტროენერგიის გამომუშავება). გადასახლებული იქნა 7600-10 000 ადამიანი. დამბამ შეცვალა მდინარის დინების რეჟიმი. არსებობდა მეორე დამბის პროექტი, მაგრამ ეს გეგმა არ იქნა რეალიზებული.
ენოქის წიგნი

ენოქის წიგნი (ასევე: 1 ენოქი; ასე მოიხსენიება იმისთვის რომ ანალოგიური 2 ენოქის და 3 ენოქისგან განსხვავება იყოს შესაძლებელი.) ებრაული: ֵֶ ְֲֹ, ; გეეზი - ძველებრაული აპოკალიპტიკური რელიგიური ტექსტი. ტრადიციის მიხედვით მიეწერება პატრიარქ ენოქს, რომელიც იყო მეთუშალახის მამა და ნოეს დიდი ბაბუაა. ენოქის წიგნი შეიცავს უნიკალურ მასალას დემონების და ნეფილიმების წარმოშობაზე, თუ რატომ დაეცა ზოგიერთი ანგელოზი და ახსნილია თუ რატომ იყო წარღვნა აუცილებელი, ასევე მოცემულია წინასწარმეტყველური განმარტება მესიის ათასწლიანი მეფობაზე. ტრადიციულად, ენოქს სამი წიგნი მიეწერება, მათ შორის ცალკეული ნაშრომები 2 ენოქი და 3 ენოქი.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 596

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 596 მიიღეს 1987 წლის 29 მაისს, განიხილავდა გენერალური მდივნის ანგარიშს გაეროს დაშორების დამკვირვებელი ძალების შესახებ. საბჭომ აღნიშნა მისი ძალისხმევა ახლო აღმოსავლეთში მყარი და სამართლიანი მშვიდობის დამყარებისთვის, მაგრამ ასევე გამოხატა შეშფოთება რეგიონში არსებული დაძაბული მდგომარეობის გამო.

რეზოლუცია მოუწოდებდა დაინტერესებულ მხარეებს დაუყოვნებლივ განეხორციელებინათ რეზოლუცია 338 (1973), განახლდა დამკვირვებელი ძალების მანდატი კიდევ ექვსი თვით, 1987 წლის 30 ნოემბრამდე, და მოითხოვა გენერალურმა მდივანმა წარმოედგინათ ანგარიში ვითარების შესახებ ამ პერიოდის ბოლოს.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 597

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 597 მიიღეს 1987 წლის 12 ივნისს, აღნიშნავდა გენერალური მდივნის ანგარიშს, რომ არსებული გარემოებების გამო, გაეროს მშვიდობისდამცავი ძალების ყოფნა კვიპროსში კვლავ აუცილებელი იქნებოდა სიტვაციის მშვიდობიანი მოგვარებისთვის. საბჭომ გამოთქვა სურვილი, რომ ყველა მხარემ მხარი დაუჭიროს ათპუნქტიან შეთანხმებას საერთოსაზოგადოებრივი მოლაპარაკებების განახლებისთვის, და სთხოვა გენერალურ მდივანს ხელახლა წარმოედგინა ანგარიში 1987 წლის 30 ნოემბრამდე, რეზოლუციის განხორციელების მონიტორინგისთვის.

საბჭომ კვლავ დაადასტურა თავისი წინა რეზოლუციები, მათ შორის რეზოლუცია 365 (1974) და გამოხატა შეშფოთება ვითარების გამო, მოუწოდა ჩართულ მხარეებს ერთად ემუშავათ მშვიდობისთვის და კიდევ ერთხელ გააგრძელა ძალების დისლოკაცია კვიპროსში, რომელიც დაარსდა რეზოლუცია 186-ით (1964), 1987 წლის 15 დეკემბერს.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 599

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 599 მიიღეს 1987 წლის 31 ივლისს, თემაზე წინა რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, ასევე გენერალური მდივნის ანგარიშის შესწავლის შემდეგ გაეროს დროებითი ძალების შესახებ ლიბანში , რომელიც დამტკიცდა რეზოლუცია 426-ით (1978), საბჭომ გადაწყვიტა გაეგრძელებინა -ის მანდატი კიდევ ექვსი თვით, 1988 წლის 31 იანვრამდე.

შემდეგ საბჭომ კვლავ ხაზი გაუსვა ძალების მანდატს და სთხოვა გენერალურ მდივანს ანგარიში წარმოედგინა მიღწეული პროგრესის შესახებ რეზოლუციების 425 (1978) და 426 (1978) განხორციელების მიმართულებით.
ხელშეკრულების თავისუფლება

ხელშეკრულების თავისუფლება — უფლება, რომელიც გულისხმობს, რომ კერძო სამართლის სუბიქტებს შეუძლიათ ერთმანეთთან თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. ხელშეკრულების თავისუფლება გულისხმობს თავისუფლებას ხელშეკრულების დადებასა და მის შინაარსზე. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსში ხელშეკრულების თავისუფლება გათვალსიწინებულია კოდექსის 319-ე მუხლში. ხელშეკრულების თავისუფლება მოიცავს პირის უფლებას, არ დადოს ხელშეკრულება.
მიოკარდიუმის ინფარქტი

მიოკარდიუმის ინფარქტი , საყოველთაოდ ცნობილი, როგორც გულის შეტევა, ხდება მაშინ, როდესაც სისხლის მიმოქცევა მცირდება ან წყდება გულის არტერიებიდან ერთ-ერთში, რაც იწვევს ინფარქტს (ქსოვილის მოკვდინებას) გულის კუნთში. ყველაზე გავრცელებული სიმპტომია რეტროსტერნული მკერდის ტკივილი ან დისკომფორტი, რომელიც კლასიკურად ვრცელდება მარცხენა მხარზე, მკლავზე ან ყბაზე. ქალები ხშირად არ უჩივიან მკერდის ტკივილს და ამის ნაცვლად აქვთ კისრის ტკივილი, მკლავის ტკივილი ან დაღლილობის განცდა. 75 წელზე უფროსებში, დაახლოებით 5%-ს ჰქონდა მცირე ან არარსებული სიმპტომების ისტორიით. -მ შეიძლება გამოიწვიოს გულის უკმარისობა, არარეგულარული გულისცემა, კარდიოგენული შოკი ან გულის გაჩერება.

მიოკარდიუმის ინფარქტი ძირითადად ვითარდება კორონარული არტერიის დაავადების მიზეზით. კორონარული არტერიის სრული ბლოკადა, გამოწვეული ათეროსკლეროზული ფირფიტის გახეთქვით, ჩვეულებრივ არის -ს ძირითადი მექანიზმი. მრავალი ტესტია სასარგებლო დიაგნოსტიკისთვის, მათ შორის ელექტროკარდიოგრამაები (ეკგ), სისხლის ანალიზი და კორონარული ანგიოგრაფია. ეკგ, რომელიც არის გულის ელექტრული აქტივობის ჩაწერა, შეუძლია დაადასტუროს ელევაციის , თუ ელევაცია არის წარმოდგენილი. ასპირინი არის შესაბამისი დაუყოვნებელი მკურნალობა ეჭვმიტანილი -სთვის. ნიტროგლიცერინი ან ოპიოიდები შეიძლება გამოყენებული იყოს მკერდის ტკივილის დასახმარებლად; თუმცა, ისინი არ აუმჯობესებენ საერთო შედეგებს. -ს შემდეგ, როგორც წესი, რეკომენდებულია ცხოვრების წესის მოდიფიკაცია, ასევე გრძელვადიანი მკურნალობა ასპირინით, ბეტა-ბლოკერებით და სტატინებით.

მსოფლიოში დაახლოებით 15.9 მილიონი მიოკარდიუმის ინფარქტის შემთხვევა დაფიქსირდა 2015 წელს.
ქვალონი

ქვალონი — ხობის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ერთეულების ზემო ქვალონის, ქვემო ქვალონისა და შუა ქვალონის ძველი საერთო სახელწოდება.

ქვალონის ტერიტორიაზე აღმოჩენილია ადრეკოლხური გორა-ნამოსახლარი. ქვალონი (მეგრ. „ქვიანი ადგილი“) თავდაპირველად ეწოდებოდა ადგილს სოფელ ნოჯიხევის განაპირას, შემდეგ კი უფრო ფართო ტერიტორიის აღმნიშვნელი გახდა. სამეგრელოს სამთავროს დავით დადიანისეული დაყოფით ( საუკუნის 40-იანი წლები) სოფელი ქვალონი შედიოდა ზუბის მაზრაში, სამთავროს გაუქმების შემდეგ — ზუგდიდის მაზრაში. სოფელი მნიშვნელოვნად გაფართოვდა საუკუნის მეორე ნახევარში თბილისი-ფოთის რკინიგზის გაყვანასთან დაკავშირებით. საუკუნის დასაწყისისთვის არსებობდა სამი სოფელი: ზემო ქვალონი, ქვემო ქვალონი და შუა ქვალონი (ახლანდ. გვიმარონი).

საქართველოს თანამედროვე ტერიტორიულ-ადმინისტრაციული დაყოფით ისტორიული ქვალონი და მისი შემოგარენი მოიცავს შემდეგ დასახლებებს:

ზემო ქვალონი — სოფელი და ადმინისტრაციული ერთეული (სოფლები: ზემო ქვალონი, საალანიო-საფაჩულიო, სახოჭოლავო) ხობის მუნიციპალიტეტში
ქვემო ქვალონი — ადმინისტრაციული ერთეული ხობის მუნიციპალიტეტში (სოფლები: ბულიში, გიმოზგონჯილი, დურღენა)
შუა ქვალონი — ადმინისტრაციული ერთეული ხობის მუნიციპალიტეტში (სოფლები: გვიმარონი, ჭითაუშქური)
ფუზული-შუშის საავტომობილო გზა

ფუზული-შუშის საავტომობილო გზა (, „გამარჯვების გზა“) — საავტომობილო გზა აზერბაიჯანში, რომელიც აკავშირებს ქალაქებს ფუზულისა და შუშას. იგი წარმოადგენს ამ ქალაქებს შორის არსებულ ორი გზიდან ერთ-ერთს. ორზოლიანი გზა სიგრძით 101 კმ გადის ფუზულის, ხოჯავენდის, ხოჯალისა და შუშის რაიონებში.

2025 წლის ივლისში ექსპლუატაციაში შევიდა აჰმედბეილი-ფუზული-შუშის საავტომობილო გზა, რომელიც გამარჯვების გზის პარალელურად გადის და მარშრუტს 19,3 კმ-ით ამოკლებს.

ისტორია
2020 წლის 16 ნოემბერს აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევიმ საფუძველი ჩაუყარა აჰმედბეილი-ფუზული-შუშის საავტომობილო გზის მშენებლობას, რომლის სიგრძეა 101,5 კმ, ხოლო სიგანე — 37,7 მ. პროექტი გახდა პირველი ინფრასტრუქტურული აღდგენის სამუშაო იმ ტერიტორიებზე, რომლებიც აზერბაიჯანმა კონფლიქტის დროს კვლავ თავისი კონტროლის ქვეშ მოაქცია.

2021 წლის 14 იანვარს, შუშაში ვიზიტის დროს, პრეზიდენტმა ალიევმა გზას „გამარჯვების გზა“ უწოდა.

გზა ექსპლუატაციაში შევიდა 2021 წლის 7 ნოემბერს — შუშის აზერბაიჯანის კონტროლის ქვეშ დაბრუნების წლისთავამდე ერთი დღით ადრე.

ზოგადი ინფორმაცია
გზა იწყება ფუზულის რაიონის სოფელ აჰმედბეილიდან და გადის 20 დასახლებულ პუნქტში, მათ შორის ქალაქ ფუზულში, ხოჯავენდის რაიონის სოფლებში ტუგისა და ბიოიუკ თაღლარიში, ხოჯალის რაიონის სოფელ სიღნაღიში და შუშის რაიონის სოფელ დაშალთიში, შუშის მიმართულებით.

გზის მშენებლობაში, აზერბაიჯანის საავტომობილო გზების სახელმწიფო სააგენტოს კოორდინაციით, მონაწილეობდნენ აზერბაიჯანული და თურქული სამშენებლო კომპანიები.

გზაზე აშენდა ათი მიწისქვეშა გასასვლელი და ოთხი საავტომობილო ხიდი, რომელთა სიგრძეა შესაბამისად 111,4 მ, 45 მ, 90 მ და 93,4 მ — 26,9 კმ, 37,2 კმ, 37,6 კმ და 57,3 კმ მონაკვეთებზე. გზის საერთო სიგრძე 101 კმ-ია.

მოგვიანებით დაიწყო აჰმედბეილი-ფუზული-შუშის ახალი საავტომობილო გზის მშენებლობა. გზა ექსპლუატაციაში შევიდა 2025 წლის 3 ივლისს. ახალი გზის საერთო სიგრძეა 81,7 კმ, სიგანე — 29,5 მ და 21,5 მ. პირველი 48 კმ ტექნიკური კატეგორიისაა და ექვსზოლიანია, ხოლო დარჩენილი 33,7 კმ — ოთხზოლიანი. გამარჯვების გზა ამ გზატკეცილთან რვა ადგილას იკვეთება. გზა აკავშირებს ფუზულს, ხოჯავენდს, ხოჯალისა და შუშას.
ყარაბაღის უნივერსიტეტი

ყარაბაღის უნივერსიტეტი — აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მეცნიერებისა და განათლების სამინისტროს დაქვემდებარებაში არსებული უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებაა. უნივერსიტეტი მდებარეობს აზერბაიჯანის ყარაბაღის ეკონომიკური რეგიონის ქალაქ ხანქენდიში.

ისტორია
ყარაბაღის უნივერსიტეტი დაარსდა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის 2023 წლის 16 დეკემბრის ბრძანებულებით.

ხანქენდიში მდებარე უნივერსიტეტი ფუნქციონირებს როგორც საჯარო სამართლის იურიდიული პირი და ექვემდებარება აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მეცნიერებისა და განათლების სამინისტროს. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 2024 წლის 19 მარტის გადაწყვეტილებით დამტკიცდა ყარაბაღის უნივერსიტეტის წესდება.

2024 წლის 20 სექტემბერს პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევიმ მონაწილეობა მიიღო უნივერსიტეტის გახსნის ღონისძიებაში და შეხვდა პროფესორ-მასწავლებლებსა და სტუდენტებს. 2024 წლის 23 სექტემბრიდან ყარაბაღის უნივერსიტეტმა პირველი სასწავლო წელი დაიწყო 1 269 სტუდენტით, 6 ფაკულტეტითა და 19 სპეციალობით.

აღსანიშნავია, რომ ყარაბაღის უნივერსიტეტი ფუნქციონირებს ხანქენდიში 1969 წელს დაარსებული აზერბაიჯანის პედაგოგიური ინსტიტუტის შენობაში. ყარაბაღში უმაღლესი განათლების ტრადიცია ისტორიულად არსებობდა: 1969 წელს რეგიონში შეიქმნა პირველი უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება, რომელიც 1980–1989 წლებში ფუნქციონირებდა როგორც დამოუკიდებელი ინსტიტუტი, ხოლო ოკუპაციის პერიოდში საქმიანობა შეწყვიტა.

უნივერსიტეტის რექტორია შაჰინ ბაირამოვი.

ფაკულტეტები
უნივერსიტეტში ბაკალავრიატის საფეხურზე ფუნქციონირებს ექვსი ფაკულტეტი: ხელოვნების, ეკონომიკის, ინჟინერიის, ჰუმანიტარული და სოციალური მეცნიერებების, პედაგოგიკისა და ტურიზმის.

კამპუსი
ყარაბაღის უნივერსიტეტის კამპუსი მოიცავს მთავარ, მეორე და მესამე სასწავლო შენობებს, აგრეთვე საცხოვრებელ კომპლექსებს. სასწავლო შენობებში მიმდინარეობს სწავლება სხვადასხვა სპეციალობით, მათ შორის ინგლისური ენის განვითარების მიმართულებით. საცხოვრებელი ინფრასტრუქტურა დაგეგმილია თანამედროვე კამპუსის კონცეფციის შესაბამისად და აკმაყოფილებს მაღალი სტანდარტების მოთხოვნებს როგორც სტუდენტებისთვის, ასევე პერსონალისთვის.

ყარაბაღის უნივერსიტეტის კლინიკა
2025 წლის 7 თებერვალს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტმა ხელი მოაწერა ბრძანებულებას „ყარაბაღის უნივერსიტეტის კლინიკის“ შექმნის შესახებ. კლინიკა იმოქმედებს ხანქენდიში და უზრუნველყოფს სამედიცინო სპეციალობების სტუდენტების პრაქტიკულ მომზადებას, სამეცნიერო კვლევების განხორციელებასა და რეგიონის მოსახლეობის სამედიცინო მომსახურებას.

კლინიკა წარმოადგენს საჯარო სამართლის იურიდიულ პირს. მისი დამფუძნებელია აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტი, ხოლო რეორგანიზაცია და ლიკვიდაცია მეცნიერებისა და განათლების სამინისტროს კომპეტენციაში შედის. კლინიკის საქმიანობის დასაწყებად უნივერსიტეტს გამოეყო 5 მილიონი მანათი, ხოლო სახელმწიფო მხარდაჭერა გაგრძელდება თვითდაფინანსებაზე ეტაპობრივი გადასვლის პერიოდამდე.
გიასლის მეჩეთი

გიასლის მეჩეთი — მეჩეთი აზერბაიჯანში, აღდამის რაიონის სოფელ გიასლიში. იგი საუკუნის ისტორიული და არქიტექტურული ძეგლია.

აზერბაიჯანის მინისტრთა კაბინეტის 2001 წლის 2 აგვისტოს №132 გადაწყვეტილებით, იგი შეტანილია ადგილობრივი მნიშვნელობის უძრავი ისტორიული და კულტურული ძეგლების სიაში.

ისტორია
გიასლის მეჩეთი საუკუნეში აშენდა სოფელ გიასლიში, ყარაბაღის სახანოს პერიოდში. თავდაპირველად მეჩეთს ორი მინარეთი ჰქონდა.

1928 წლის დეკემბერში მრავალი მეჩეთი, ეკლესია და სინაგოგა საგანმანათლებლო მიზნებისთვის კლუბებად გადაკეთდა.

1917 წელს აზერბაიჯანში 3000 მეჩეთი იყო. 1927 წლისთვის მათი რაოდენობა 1700-მდე შემცირდა, 1928 წელს 1369-მდე, ხოლო 1933 წელს მხოლოდ 17 დარჩა.

ამ პერიოდში გიასლის მეჩეთი ლოცვისთვის დაკეტილი იყო. 1929–1932 წლებში მეჩეთის შენობა კოლმეურნეობის ადმინისტრაციულ ცენტრად გამოიყენებოდა, 1960–1970-იან წლებში — სოფლის მაღაზიად, ხოლო 1985–1989 წლებში შენობაში „მწვანე აფთიაქი“ ფუნქციონირებდა. 1989 წელს მეჩეთი ადგილობრივმა მაცხოვრებლებმა გარემონტეს და მლოცველებისთვის ხელახლა გახსნეს.

ოკუპაციის შემდეგ, აღდამის რაიონში არსებული 135 ისტორიული ძეგლიდან 75 განადგურდა. ასევე განადგურდა სოფელი გიასლი და მისი მეჩეთი. გავრცელებული ცნობებით, მეჩეთის შენობა პირუტყვის სადგომად გამოიყენებოდა.

(მეჩეთი ადგილობრივი მნიშვნელობის უძრავი ისტორიული და კულტურული ძეგლების სიაში შეტანილია აზერბაიჯანის მინისტრთა კაბინეტის 2001 წლის 2 აგვისტოს №132 გადაწყვეტილებით.) 2020 წლის 10 ნოემბრის ცეცხლის შეწყვეტის დეკლარაციის შემდეგ, აღდამის რაიონი (მათ შორის სოფელი გიასლი) 2020 წლის 20 ნოემბერს აზერბაიჯანის კონტროლს დაუბრუნდა. წყაროებში ასევე აღნიშნულია, რომ წასვლამდე სომხურმა ძალებმა გიასლის მეჩეთი დაწვეს, ხოლო სოფელში ჩასულმა ფრანგმა ფოტოგრაფმა რეზა დეღათიმ დანგრევა დააფიქსირა.

2021 წლის 17 სექტემბერს სამხრეთ კავკასიაში ევროკავშირის სპეციალურმა წარმომადგენელმა ტოივო კლაარიმ აღდამში გიასლისა და ჯუმას მეჩეთები მოინახულა.

2025 წლის 18 ივლისს, რესტავრაციის შემდეგ, მეჩეთი ხელახლა გაიხსნა. რესტავრაცია ჰეიდარ ალიევის ფონდმა ჩაატარა. რესტავრაციის დროს აღდგა დახრილი ქვის სვეტები, თავიდან აიგო ქვის თაღები და გუმბათები, ხოლო მეჩეთის მახლობლად დამხმარე შენობები აშენდა.

გალერეა
გამარჯვების პარკი (ბაქო)

გამარჯვების პარკი — პარკი ბაქოში, აზერბაიჯანში. მდებარეობს ხათაის რაიონიში, 8 ნოემბრის გამზირზე, ბაქოს სანაპირო ბულვარის მიმდებარედ. პარკი ეძღვნება აზერბაიჯანის გამარჯვებას მეორე ყარაბაღის ომში.

ისტორია
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის 2020 წლის 3 დეკემბრის ბრძანებულებით, მეორე ყარაბაღის ომში აზერბაიჯანის გამარჯვების პატივსაცემად და დაღუპულთა ხსოვნის უკვდავყოფის მიზნით, მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება ბაქოში სამამულო ომის მემორიალური კომპლექსისა და გამარჯვების მუზეუმის დაარსების შესახებ.

2023 წლის 27 სექტემბერს, ხსოვნის დღეს, პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა მოინახულა ბაქოში მშენებარე გამარჯვების პარკი.

2024 წლის 8 ნოემბერს, გამარჯვების დღეს, ბაქოში გამარჯვების პარკი პრეზიდენტის მონაწილეობით ოფიციალურად გაიხსნა.

ზოგადი ინფორმაცია
გამარჯვების პარკი მდებარეობს ბაქოს ხათაის რაიონიში, 8 ნოემბრის გამზირზე, ბაქოს სანაპირო ბულვარის მიმდებარედ. პარკის საერთო ფართობი შეადგენს 9,16 ჰექტარს, საიდანაც 4,24 ჰექტარი მწვანე სივრცეა.

პარკის ტერიტორიაზე განთავსებულია ტრიუმფალური თაღი, 9,9 მეტრიანი მემორიალური მონუმენტი და 8,8 მეტრიანი ხსოვნის კედელი, რომელზეც ამოტვიფრულია შაჰიდთა სახელები.

ტრიუმფალური თაღი პარკის შესასვლელთან მდებარეობს. მისი სიმაღლეა 44 მეტრი, სიგანე — 22 მეტრი და აქვს 44 სვეტი, რაც სიმბოლურად ასახავს მეორე ყარაბაღის ომის 44 დღეს. თაღი გამარჯვებისკენ მიმავალი სიმბოლური გზის დასაწყისს წარმოადგენს.

პარკის ქვედა ნაწილში მდებარეობს გამარჯვების მუზეუმი. მუზეუმის მთავარ შესასვლელთან განთავსებულია „რკინის მუშტის“ სიმბოლო, რომელიც ლიდერის, ხალხის, სახელმწიფოსა და არმიის ერთიანობას განასახიერებს. მუზეუმში უკვდავყოფილია მეორე ყარაბაღის ომში დაღუპული ყველა მებრძოლის სახელი.

პარკში ასევე მოწყობილია თემატური ბაღი, ჩანჩქერების კასკადი, ყარაბაღის მემორიალური მოედანი და საერთო სათვალთვალო პლატფორმა. პარკის ბოლოს მდებარეობს დროშის მოედანი, სადაც აღმართულია აზერბაიჯანის დროშა. დროშის მოედნისკენ მიმავალ გზაზე განლაგებული 44 ბრინჯაოს ფილა სიმბოლურად აღნიშნავს მეორე ყარაბაღის ომის 44 დღეს.
თოგანალი-ქალბაჯარი-ისთისუს საავტომობილო გზა

თოგანალი-ქალბაჯარი-ისთისუს საავტომობილო გზა (აზერ. ) — პირდაპირი საავტომობილო მაგისტრალია, რომელიც გოიგოლის ქალაქიდან ქალბაჯარის ქალაქამდე მუროვდაღის ქედის გავლით მიემართება. გზა იწყება გოიგოლის რაიონის სოფელ თოგანალიდან და დასრულდება ქალბაჯარის რაიონის დასახლებაში ისთისუ.

ისტორია
ქალბაჯარი აზერბაიჯანს 2020 წლის 25 ნოემბერს გადაეცა, მეორე ყარაბაღის ომის დასრულების შემდეგ.

ომის დასრულებისთანავე პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევიმ განთავისუფლებული ტერიტორიების სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების გეგმის მომზადების მითითება გასცა; ამ მიმართულებით ერთ-ერთ ამოცანად განისაზღვრა ქალბაჯარისკენ ახალი გზატკეცილის მშენებლობა. თოგანალი-ქალბაჯარი-ისთისუს გზა იწყება გოიგოლის რაიონის სოფელ თოგანალიდან და გადის განთავისუფლებული ქალბაჯარის რაიონის ტერიტორიაზე.

მშენებლობა
2–4 ზოლიანი, დაახლოებით 81 კმ სიგრძის თოგანალი-ქალბაჯარი-ისთისუს გზატკეცილის ფართომასშტაბიანი მშენებლობა დაიწყო 2021 წლის 23 ივლისს.

მაგისტრალზე მდებარე 11,6 კმ სიგრძის მუროვდაღის გვირაბის საძირკველი 2021 წლის 16 აგვისტოს ჩაეყარა ილჰამ ალიევისა და მეჰრიბან ალიევას მონაწილეობით. იმავე დღეს დაიწყო 72,8 კმ სიგრძის ქალბაჯარი–ლაჩინის ავტომაგისტრალზე დაგეგმილი 3,4 კმ სიგრძის გვირაბის მშენებლობაც.

გოიგოლისა და ქალბაჯარის რაიონების დამაკავშირებელი პროექტის სიგრძე 80,7 კმ-ია. პროექტის დაახლოებით 13,5 კმ-იანი მონაკვეთის შემდეგ იწყება მუროვდაღის ქედი, ხოლო სიმაღლე მუროვდაღის მწვერვალთან 1 700 მ-დან 3 250 მ-მდე იზრდება.

ზამთარში ძლიერი თოვლისა და ყინვის პირობებში გზის უსაფრთხო ექსპლუატაცია შეიძლება გართულდეს; ამიტომ 31,5 კმ-იანი რთული მონაკვეთის ნაცვლად უფრო მიზანშეწონილად ჩაითვალა ქედის ქვემოთ 11,6 კმ-იანი გვირაბის გაყვანა. გვირაბი თითოეულ მიმართულებაზე 2 ზოლიანი და 12 მეტრი სიგანის იქნება.

მუროვდაღის გვირაბის მშენებლობის პროცესში (მარცხენა მიმართულებით ზედა ნახევარში 125 მ, ხოლო მარჯვენა მიმართულებით ზედა ნახევარში 115 მ) შესრულდა მიწის სამუშაოები; შემდგომ ეტაპზე სამუშაოები გრძელდება ბურღვის, აფეთქებისა და დამანგრეველი მეთოდების გამოყენებით კლდოვანი მასების მოხსნით. გზისა და გვირაბის მშენებლობას ახორციელებენ აზერბაიჯანის სახელმწიფო საავტომობილო გზების სააგენტო და თურქული კომპანიები, როგორც სუბკონტრაქტორები.

პროექტის მიხედვით, გზაზე დაგეგმილია წყლის გატარებისთვის 103 წრიული მილსადენის (საერთო სიგრძე 2 575 მ) და ასევე საჭირო მონაკვეთებზე 5 ახალი საავტომობილო ხიდის (საერთო სიგრძე 450 მ) აშენება.

ასევე იხილეთ
მუროვდაღის გვირაბი