iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
თევდორეს მონასტერი

თევდორეს მონასტერი — ქართველთა მონასტერი იერუსალიმში. უცნობია ამ სავანის დაარსების ზუსტი დრო, თუმცა იერუსალიმის ბერძნული მართლმადიდებელი საპატრიარქოს ბიბლიოთეკაში დაცული დოკუმენტები ადასტურეს მის არსებობას საუკუნეში.

მონასტერი განუახლებია ბეენა ჩოლოყაშვილს, რომელიც იერუსალიმში 1510–1513/14 წლებში მოღვაწეობდა. ტიმოთე გაბაშვილი თევდორეს მონასტრის დამაარსებლებად ბეჟან და ბაადურ ჩოლოყაშვილებს ასახელებს (მას ეს სახელები მონასტრის კედელში ჩატანებულ ქვებზე წარწერებში ამოუკითხავს). სინამდვილეში ბაადურმა და ბეჟანმა მონასტერი განაახლეს 1635 წელს. მის აღმშენებლობაში, როგორც დასავლეთის კარს ზევით გარედან დატანებული მარმარილოს ქვაზე არსებული წარწერიდან ვიგებთ, მონაწილეობა მიუღია ბაადურის ყველა უახლოეს ნათესავს: „ჩოლოყაშვილსა ბაადურსა და მათთა ძმათა და ძმისწულთა ცოდვანი შეუნდოს ღმერთმან".

1683 წელს საკმაოდ დაზიანებული თევდორეს მონასტერი ქართველების ხარჯით იერუსალიმის საპატრიარქომ აღადგინა. ის ამ დროისათვის ივერთა მონასტრად ითვლებოდა. იერუსალიმის პატრიარქი დოსითეოს ვახტანგ -ისათვის გაგზავნილ ეპისტოლეში პირდაპირ აცხადებდა, რომ ვალებიდან გამოხსნილ და აღდგენილ მონასტერს, მათ შორის წმ. თევდორეს მონასტერსაც, იერუსალიმის საპატრიარქო ქართველებს უბრუნებდა.
სპირალური გალაქტიკა

სპირალური გალაქტიკა (აღნიშვნა: ) — ჰაბლის მიმდევრობის გალაქტიკების ერთ-ერთი მთავარი ტიპი, რომელიც მან 1936 წელს აღწერა. ასეთ გალაქტიკების ხილული ვარსკვლავები სპირალურად ეხვევა ტრიალას ფორმით. მიუხედავად იმისა, რომ ასეთ გალაქტიკებში მოთავსებული ვარსკვლავები და სხვა ხილული მატერია ძირითადად სიბრტყეზე მდებარეობს, სპირალური გალაქტიკის მასის უმეტესობა ბნელი მატერიის სფერულ ჰალოზე მოდის, რომელიც ხილული ნაწილის გაღმა იშლება.

სპირალური გალაქტიკები მოიცავს ვარსკვლავების მბრუნავ დისკოსა და ვარსკვლავთშორის სივრცეს, უმეტესად ხნიერი ვარსკვლავების ცენტრალური ბალჯით (ამოზნექილობა). ბალჯიდან გარეთ მიმართული მკლავები შედარებით კაშკაშაა. ჰაბლის კლასიფიკაციის სქემაში სპირალური გალაქტიკები დაჯგუფებულია ტიპად, რომელსაც ასო (, ან ) მოსდევს. ეს კი მიუთითებს სპირალური მკლავების სიმჭიდროვესა და ცენტრალური ბალჯის ზომაზე. ტიპის გალაქტიკას მჭიდრო „ჭრილობა“ აქვს, უხეიროდ გამოკვეთილი მკლავები და შედარებით დიდი ბირთვის რეგიონს ფლობს. მეორე უკიდურესობაა გალაქტიკა, რომელსაც აქვს ღია, კარგად გამოკვეთილი მკლავები და პატარა ბირთვის რეგიონი. უხეიროდ გამოკვეთილი მკლავების მქონე გალაქტიკას ზოგჯერ „ფლოკულენტულ სპირალურ გალაქტიკას“ უწოდებენ.

ზოგი სპირალური გალაქტიკა სქელი და ბალჯიანია, ხოლო ზოგი კი ბრტყელი დისკოა, რადგან ასეთი ობიექტები ძალიან სწრაფად ბრუნავს.

სპირალურ გალაქტიკებში სპირალურ მკლავებს მიახლოებითი ლოგარითმული სპირალების ფორმა აქვს - ფორმა, რომლის თეორიულად ჩვენება შეიძლება ვარსკვლავების ერთფეროვნად მბრუნავი მასის აგზნებით. ვარსკვლავების მსგავსად სპირალური მკლავებიც ცენტრის გარშემო ბრუნავს, მაგრამ ისინი მუდმივი კუთხური სიჩქარით ბრუნავს. მეცნიერთა ვარაუდით, სპირალური მკლავები მაღალი სიმკვრივის მატერიის ადგილია, ამას კი ზოგჯერ „სიმკვრივის ტალღებს“ უწოდებენ. რადგანაც ვარსკვლავები მკლავის გავლით მოძრაობს, თითოეული ვარსკვლავური სისტემის სიჩქარე მაღალი სიმკვრივის რეგიონის გრავიტაციული ძალის გავლენით იცვლება (სიჩქარე ჩვეულებრივ მაშინ უბრუნდება, როცა ვარსკვლავები მკლავის სხვა მხარეს გადავა). ეს ეფექტი ჰგავს მოძრაობის შენელების „ტალღას“ მოძრავი მანქანებით სავსე გზატკეცილზე. ეს მკლავები ხილულია, რადგან მაღალი სიმკვრივე ვარსკლავთწარმომქმნელ პროცესებს აადვილებს და, აქედან გამომდინარე, ასეთ რეგიონებში უამრავი კაშკაშა და ახალგაზრდა ვარსკვლავია.

ჩვენი „ირმის ნახტომის“ გალაქტიკის ჩათვლით, სპირალური გალაქტიკების უმეტესობას სწორხაზოვანი, ვარსკვლავების ძელაკის ფორმის ჯგუფი აქვს, რომელიც იჭიმება ბირთვის ორივე მხრიდან გარეთკენ, შემდეგ ერწყმება სპირალური მკლავის სტრუქტურას. ჰაბლის კლასიფიკაციის სქემაში ასეთები აღნიშნულია -თი, რომელსაც ასოები (, ან ) მოსდევს. ეს კი მიუთითებს სპირალური მკლავების ფორმაზე (იმავე წესით, როგორც ნორმალური სპირალური გალაქტიკების კატეგორიებად დაყოფისას). ნავარაუდევია, რომ გალაქტიკის ბარი დროებითი სტრუქტურაა, რომლის გამომწვევი მიზეზი „სიმკვრივის ტალღის“ ბირთვიდან გარეთკენ გამოსხივებაა ან სულაც სხვა გალაქტიკასთან გრავიტაციული ურთიერთქმედება. დახურული სპირალური გალაქტიკები აქტიურია, სავარაუდოდ იმიტომ, რომ გაზი ჩაედინება ბირთვში მკლავების გასწვრივ.

ჩვენი გალაქტიკა „ირმის ნახტომი“ არის დიდი დისკოს ფორმის დახურული სპირალური გალაქტიკა, რომლის დიამეტრი 30 კილოპარსეკია, ხოლო სისქე - 1 კილოპარსეკი. ის შეიცავს, დაახლოებით, 200 მილიარდ (2×1011) ვარსკვლავს და მისი მასა 600 მილიარდი (6×1011) მზის მასის ტოლია.
ევროპის რიტმული ტანვარჯიშის თასი

ევროპის რიტმული ტანვარჯიშის თასი — საერთაშორისო რიტმული ტანვარჯიშის შეჯიბრი, რომელიც ტარდება ევროპის ტანვარჯიშის კავშირის ეგიდით. ტურნირი დაარსდა 2024 წელს და მოიცავს ექსპერიმენტულ ფორმატს, ტრადიციული საერთაშორისო რიტმული ტანვარჯიშის შეჯიბრებებთან შედარებით.

შეჯიბრში მონაწილეობენ უფროსი და უმცროსი ტანმოვარჯიშეები, რომლებიც ერთმანეთს ეჯიბრებიან ინდივიდუალურ ვარჯიშებში, ასევე უფროსი ჯგუფები, რომლებიც წარმოადგენენ ეროვნულ ფედერაციებს, რომლებიც არიან ტანვარჯიშის საერთაშორისო ფედერაციის წევრები.

ევროპის პირველი თასი 2024 წელს ბაქოში გაიმართა. 2025 წელს შეჯიბრი ორ ქალაქში: ბაქოსა და ბურგასში ჩატარდა. მესამე ტურნირი 2026 წელს ჩატარდა, კვლავ ბაქოში.

შეჯიბრის ფორმატი
თითოეულ ფედერაციას შეუძლია წარადგინოს ერთი ან ორი ტანმოვარჯიშე, რომლებიც საკვალიფიკაციო ეტაპზე ჯამში ოთხიდან რვა ვარჯიშს ასრულებენ. კვალიფიკაციის შემდეგ 16 საუკეთესო მონაწილე გადადის „ჯვარედინი ბრძოლის“ ეტაპზე, სადაც ორი ტანმოვარჯიშე ერთსა და იმავე საგნით ასრულებს ვარჯიშს, ხოლო უფრო მაღალი ქულის მქონე შემდეგ ეტაპზე გადადის. ასევე, თითოეულ სახეობაში რვა საუკეთესო ტანმოვარჯიშე (ერთი ქვეყნიდან მაქსიმუმ ერთი) ფინალში მონაწილეობს. ჯგუფები საკვალიფიკაციო ეტაპზე ორივე ვარჯიშს ასრულებენ, ხოლო თითოეულ სახეობაში რვა საუკეთესო ჯგუფი ფინალში გადის. იუნიორთა კატეგორიაში ფედერაციას შეუძლია წარადგინოს ერთიდან ოთხამდე ტანმოვარჯიშე, რომლებიც ერთად ოთხ ვარჯიშს ასრულებენ. ერთი ქვეყნის მონაწილეების ქულები ჯამდება გუნდური შედეგისთვის. თითოეულ სახეობაში რვა საუკეთესო ტანმოვარჯიშე (ერთი ქვეყნიდან მაქსიმუმ ერთი) ფინალში გადის.

ტურნირები
ალისოიბათ სუმბატზადე

ალისოიბათ სუმბატ ოღლუ სუმბატზადე (; დ. 21 იანვარი, 1907, ამირჯანი, ბაქოს გუბერნია — გ. 28 იანვარი, 1992, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი და საბჭოთა ისტორიკოსი და ორიენტალისტი, საუკუნის აზერბაიჯანის ეკონომიკური ისტორიის სპეციალისტი, აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1958) და აზერბაიჯანის სსრ დამსახურებული მეცნიერი.

ბიოგრაფია
ალისოიბათ სუმბატზადე დაიბადა სოფელ ამირჯანში, ნავთობის მუშის ოჯახში. წარმოშობით თათია. 1921 წელს ჩაირიცხა ბაქოს პედაგოგიურ სემინარიაში, რის შემდეგაც მასწავლებლად მუშაობდა. ასევე სწავლობდა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტზე, რომელიც ნაადრევად დაამთავრა 1929 წელს. 1931 წელს დაასრულა ფილოსოფიის ასპირანტურა.

1940-იან და 1950-იან წლებში მას აზერბაიჯანის სსრ-ში უმაღლეს სასწავლებლებში რამდენიმე ხელმძღვანელი თანამდებობა ეკავა. ხელმძღვანელობდა ახუნდოვის სახელობის პედაგოგთა მომზადების ინსტიტუტსა და ლენინის სახელობის პედაგოგიურ ინსტიტუტში კათედრებს, ასევე ხელმძღვანელობდა ისტორიის კათედრას კორესპონდენციის პედაგოგიურ ინსტიტუტში.

სუმბატზადე აზერბაიჯანის ეკონომიკური აზროვნების ისტორიისა და სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების შესწავლის ერთ-ერთ ფუძემდებლად ითვლება. 1942 წელს მან დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია 1837 წლის ყუბას აჯანყების შესახებ, ხოლო 1948 წელს სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ისტორიის ინსტიტუტში დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია აზერბაიჯანის ეკონომიკური ისტორიის შესახებ 1800-დან 1870 წლამდე.

1954 წელს მას მიენიჭა პროფესორის წოდება, ხოლო 1958 წელს აირჩიეს აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის სრულუფლებიან წევრად. წლების განმავლობაში იგი იკავებდა აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტის (1957-1959), ახლო და შუა აღმოსავლეთის ხალხთა ინსტიტუტის დირექტორის, აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ისტორიის ინსტიტუტის დირექტორის (1970-1972) და აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის სოციალურ მეცნიერებათა განყოფილების აკადემიკოს-მდივნის (1970-1981) თანამდებობებს.

სუმბატზადე იყო საუკუნის აზერბაიჯანის ისტორიის, სოფლის მეურნეობის ისტორიის, მრეწველობისა და აზერბაიჯანელების ეთნოგენეზის შესახებ მრავალი ნაშრომის ავტორი და რედაქტორი. მან ასევე დაწერა აზერბაიჯანის ისტორიის შესახებ თავები საუკუნის ბოლომდე 1960 წელს გამოცემული პირველი სახელმძღვანელოსთვის — „აზერბაიჯანის ისტორია“.

მეცნიერის ყველაზე ცნობილ ნაშრომებს შორისაა „აზერბაიჯანის ანექსია რუსეთთან და მისი პროგრესული შედეგები...“ (1955), „სოფლის მეურნეობა აზერბაიჯანში საუკუნეში“ (1958), „1837 წლის კუბის აჯანყება“ (1961) და „აზერბაიჯანის მრეწველობა საუკუნეში“ (1964), ასევე ნაშრომი „აზერბაიჯანელები: ეთნოგენეზი და ერის ჩამოყალიბება“ (1990).

სუმბატზადეს ნაშრომებმა აღიარება მოიპოვა საბჭოთა და აზერბაიჯანელ ისტორიკოსებს შორის, რომლებმაც აღნიშნეს მისი წვლილი რევოლუციამდელი აზერბაიჯანის სოციალურ-ეკონომიკური ისტორიის შესწავლაში. თუმცა, მისი ეთნოგენეზის კონცეფციის გარკვეული დებულებები არაერთმა მკვლევარმა გააკრიტიკა.

სამეცნიერო და საზოგადოებრივი მოღვაწეობისთვის სუმბატზადეს მიენიჭა შრომის წითელი დროშის ორდენი (1977), ხალხთა მეგობრობის ორდენი (1987) და რამდენიმე მედალი.

ის გარდაიცვალა 1992 წლის 28 იანვარს, ბაქოში. დაკრძალულია მეორე საპატიო ხეივანში. სოფელ ამირჯანში მდებარე ქუჩას მეცნიერის სახელი ჰქვია, ხოლო ბაქოში იმ სახლზე, სადაც ის ცხოვრობდა, მემორიალური დაფა დამონტაჟდა.
ტიტუ მირი

სეიდ მირ ნისარ ალი (დ. 27 იანვარი, 1782 — გ. 19 ნოემბერი, 1831), უფრო მეტად ცნობილი, როგორც ტიტუმირი — ბრიტანეთის ინდოეთის პერიოდის ბენგალელი მუსლიმი რევოლუციონერი. მან შეიმუშავა ისლამური რელიგიური აღორძინების მიმდინარეობა, რომელიც გარკვეულწილად შერწყმული იყო ბენგალურ ნაციონალიზმთან, აგრარულ და პოლიტიკურ თვითშეგნებასთან. სახელი გაითქვა ბრიტანელთა წინააღმდეგობის გასაწევად ბამბუკის დიდი ციხესიმაგრის აგებით, რაც მოგვიანებით ბენგალელ მუსლიმთა ხალხურ ლეგენდად იქცა.

ტელეკომპანია „“-ის გამოკითხვაში, რომელიც ყველა დროის უდიდესი ბენგალელის გამოსავლენად ჩატარდა, ტიტუმირმა მე-11 ადგილი დაიკავა.
ხანძარი ბაქოს მეტროში (1995)

ხანძარი ბაქოს მეტროში — 1995 წლის 28 ოქტომბერს მომხდარი კატასტროფა ბაქოს მეტროპოლიტენში, რომელიც მსოფლიოს მეტროს ისტორიაში ყველაზე მსხვილ კატასტროფად ითვლება. ხანძრისა და ძლიერი კვამლის შედეგად 289 ადამიანი დაიღუპა, მათ შორის 28 ბავშვი და 3 მაშველი. დაახლოებით 270 ადამიანი დაშავდა.

ისტორია
ტრაგედია 1995 წლის 28 ოქტომბერს ბაქოს მეტროში, „ულდუზისა“ და „ნარიმან ნარიმანოვის“ სადგურებს შორის მოხდა. ხუთვაგონიან მატარებელში ხანძარი წევის ძრავის გაუმართაობის გამო გაჩნდა, რის შემდეგაც მატარებელი ვიწრო გვირაბში გაჩერდა. გვირაბი სწრაფად გაივსო კვამლით, ვაგონებში კი შუქი ჩაქრა, რამაც მგზავრების ევაკუაცია გაართულა. პანიკის, ცუდი ხილვადობისა და ტოქსიკური კვამლის გამო ასობით ადამიანი დაშავდა, ბევრი კი დახრჩობით ან ელექტროშოკით დაიღუპა. დაღუპულთა უმეტესობა ვაგონებში იპოვეს.

ოფიციალური გამოძიებით, კატასტროფის მიზეზად წევის ძრავში გაჩენილი ხანძარი დასახელდა, თუმცა კომისიამ ასევე მიუთითა მოძველებულ ტექნიკასა და უსაფრთხოების სისტემების გაუმართაობაზე.

ტრაგედიის შემდეგ აზერბაიჯანში სამდღიანი გლოვა გამოცხადდა. ბაქოს მეტროში ხანძარი დღემდე მსოფლიოს მეტროს ისტორიაში ყველაზე მსხვილ კატასტროფად ითვლება მსხვერპლის რაოდენობით.
ნიკოლოზ ხიმშიაშვილი

ნიკოლოზ ნიკოლოზის ძე ხიმშიაშვილი (ხიმშიევი; დ. 1805 1833 წელს — პორუჩიკად; 1834-1838 წლებში — შტაბს-კაპიტანია; 1839-1842 წლებში — კაპიტანი.

1842 წლის 14 აპრილს კაპიტანი ნიკოლოზ ხიმშიაშვილი ფინეთის ლეიბგვარდიის პოლკიდან გადაყვანილ იქნა ბრესტის კადეტთა ბატალიონის უფროსად პოდპოლკოვნიკის ჩინით, სადაც მსახურობდა 1848 წლამდე.

1848 წლის 15 ნოემბერს, „კადეტთა კორპუსის შესახებ“ ბრძანებით, პოლკოვნიკი ნიკოლოზ ხიმშიაშვილი ბრესტის კადეტთა კორპუსიდან გადაყვანილ იქნა რეველის ეგერთა პოლკში.

1849 წლის 19 დეკემბერს, პოლკოვნიკი ნიკოლოზ ხიმშიაშვილი რეველის ეგერთა პოლკიდან გადაიყვანეს ნიზოვსკის 23-ე ქვეითი პოლკის მეთაურად, სადაც მსახურობდა 1854 წლის 12 მაისამდე (გენერალ-მაიორის წოდება მიენიჭა 1852 წლის 30 მარტს).

1854 წლის 12 მაისს, უმაღლესი ბრძანებით, გენერალ-მაიორი ხიმშიაშვილი ნიზოვსკის 23-ე ქვეითი პოლკიდან მე-6 ქვეითთა დივიზიის, მე-15 არმიის კორპუსის, 1 ბრიგადის უფროსად გადაიყვანეს, სადაც მსახურობდა 1855 წლის 23 დეკემბრამდე.

1855 წლის 23 დეკემბრიდან — 1856 წლის 8 ნოემბრამდე მეთაურობდა მე-12 ქვეით დივიზიას. ​​1856 წლის 8 ნოემბერს, მე-12 ქვეითი დივიზიის მეთაური, გენერალ-მაიორი ხიმშიაშვილი, ქვეითთა სარეზერვო ძალებს მიამაგრეს.

გარდაიცვალა 1860 წლის 13 იანვარს. დასაფლავებულია ქ. სიმბირსკის პაკროვსკის მამათა მონასტრის სასაფლაოზე. 1937 წელს საბჭოთა რეპრესიების პერიოდში, ადრე არსებული მონასტერი სასაფლაოთითურთ აიღეს. დღეს სასაფლაოს ადგილას იქ დასაფლავებულთა მემორიალური დაფაა, რომელთა შორის ნიკოლოზ ხიმშიევიც წერია.
25 წლიანი უმწიკვლო სამსახურისთვის ჯილდოები[] (1853);
ავსტრიის ლეოპოლდის მე-2 ხარისხის ორდენი (კომანდორის ჯვარი, 1853);
წმინდა ვლადიმირის მე-3 ხარისხის ორდენი (1857);
წმინდა ანას მე-3 საუკუნის ორდენი;
ძვირფასი საჩუქრები (1834, 1841).
ჩაოთიენის სასახლე

ჩაოთიენის სასახლე ( , სიტყვასიტყვით: „ზეცის თაყვანისცემის სასახლე“) — სასახლე ნანკინში, ჩინეთში. აშენდა როგორც იმპერიული სასახლე მინგის დინასტიის დროს და დღეს ცნობილია როგორც ნანკინის მუნიციპალური მუზეუმი.

ნანკინის ურბანული ისტორიის გამოფენა
ჯამში 1,600-ზე მეტი არტეფაქტია წარმოდგენილი ხუთ ნაწილად, დაწყებული უძველესი დროიდან ცინისა და ხანის დინასტიებამდე, სუეის, თანგის, სუნგისა და იუენის დინასტიების, მინგისა და ცინგის დინასტიებისა და ჩინეთის რესპუბლიკის პერიოდის ჩათვლით.

კულტურული აქტივობები
გაიმართა „ძინლინგის არისტოკრატიული ოჯახის“ პრემიერა.
ჩატარდა კითხვის აქტივობა „წიგნის სურნელი სასახლეში · კითხვა ჩემი თანამგზავრია“ გახსნის ცერემონია.
ჩატარდა კულტურულ-საგანმანათლებლო აქტივობა სახელწოდებით „მასწავლებლის თაყვანისცემის ცერემონია“.

ტრანსპორტი
სასახლესთან მისვლა შესაძლებელია ფეხით ნანკინის მეტროს ჭანგფუიუენის სადგურიდან. სასახლე მდებარეობს სინძიექოუს, ნანკინის ცენტრის, სამხრეთ-დასავლეთით დაახლოებით 1 კილომეტრში მეტრში, ხოლო მოჩოუს ტბიდან აღმოსავლეთით 800 მეტრში; მას გამოჰყოფს მდინარე ცინხუაი და აკავშირებს ძიენიეს საგზაო ხიდი.
ფრანსიშკუ კარვალიუ

ფრანსიშკუ აველინუ ვიეირა დე კარვალიუ (პორტ. ; დ. 4 დეკემბერი, 1970) — კაბო-ვერდელი პოლიტიკოსი და სოციოლოგი. კაბო-ვერდეს დამოუკიდებლობის აფრიკული პარტიის ლიდერი და ქვეყნის არჩეული პრემიერ-მინისტრი 2026 წლის საპარლამენტო არჩევნებში მისი პარტიის გამარჯვების შემდეგ. 2020 წლიდან იკავებს დედაქალაქ პრაიას მერის თანამდებობას.

ბიოგრაფია და განათლება
ფრანსიშკუ კარვალიუ დაიბადა 1970 წლის 4 დეკემბერს კაბო-ვერდეს დედაქალაქ პრაიაში. უმაღლესი განათლება პორტუგალიაში მიიღო. ფლობს ბაკალავრის ხარისხს სოციოლოგიაში და დოქტორის ხარისხს მიგრაციის, ეთნიკური უმცირესობებისა და ტრანსნაციონალიზმის მიმართულებით, ორივე ხარისხი მოპოვებული აქვს ლისაბონის ახალ უნივერსიტეტში . 2008 წელს კაბო-ვერდეში დაბრუნების შემდეგ, იგი ხელმძღვანელობდა კვლევით პროექტს ურბანული ძალადობის შესახებ.

პოლიტიკური კარიერა
2020 წლის ოქტომბერში კარვალიუ აირჩიეს ქვეყნის დედაქალაქ პრაიას მერად მემარცხენე-ცენტრისტული პარტია -ის ეგიდით, ხოლო 2024 წელს მან ეს პოზიცია მეორე ვადით შეინარჩუნა. მერობის პერიოდში მას ხშირად ჰქონდა პოლიტიკური უთანხმოება მოქმედ პრემიერ-მინისტრ ულისეშ კორეია ი სილვასთან, განსაკუთრებით -19-ის ვაქცინაციის პროგრამებისა და მუნიციპალური მართვის საკითხებში.

2025 წლის 25 მაისს კარვალიუ ხმათა 62%-ით აირჩიეს კაბო-ვერდეს დამოუკიდებლობის აფრიკული პარტიის პრეზიდენტად, რითაც იგი ოფიციალურად გახდა ოპოზიციის მთავარი ლიდერი.

პრემიერ-მინისტრი
2026 წლის 17 მაისს გამართულ საპარლამენტო არჩევნებში, კარვალიუს ხელმძღვანელობით, -მა მოიპოვა აბსოლუტური უმრავლესობა ეროვნულ ასამბლეაში, რითაც დაასრულა მოქმედი სამთავრობო პარტიის მრავალწლიანი მმართველობა. ფრანსიშკუ კარვალიუ გახდა ქვეყნის პრემიერ-მინისტრობის ოფიციალური კანდიდატი.

პოლიტიკური ხედვები
კარვალიუ მემარცხენე-ცენტრისტული, სოციალ-დემოკრატიული იდეების მომხრეა. მისი საარჩევნო პროგრამის მთავარი პუნქტებია უფასო უმაღლესი საჯარო განათლება, საყოველთაო ჯანდაცვა და კუნძულებს შორის სატრანსპორტო კავშირების რადიკალური გაუმჯობესება, რათა ეკონომიკურ განვითარებაში ყველა რეგიონი თანაბრად ჩაერთოს.
აგიოს-თეოდოროს-ტილირია

აგიოს-თეოდოროს-ტილირია — სოფელი, რომელიც მდებარეობს ქვემო პირგოს დასავლეთით, კვიპროსის ნიქოზიის რაიონში. 1960 წელს მის მოსახლეობა 232 იყო, რომელთაგან ყველა კვიპროსელი თურქი იყო.

1964 წლის აგვისტოში ერენკოის აჯანყების დროს სოფელს თავს დაესხა კვიპროსელი ბერძნების ეროვნული გვარდია. შედეგად, მთელი მოსახლეობა გაეროს სამშვიდობო ძალებმა ევაკუირეს. ამ მოსახლეობის უმეტესობამ თავშესაფარი ახლომდებარე რაიონებში, როგორიცაა ერენკოი და იეშილირმაკი, იპოვა.

ისტორია
ბოზდაგი თავდაპირველად ცნობილი იყო როგორც (აიოს თეოდოროსი) ან აიტოტორო. მოგვიანებით, კვიპროსის მრავალი თურქული სოფლის მსგავსად, მან 1959 წელს მიიღო თურქული სახელი ბოზდაგი. სოფლის ადრინდელი სახელი, აგიოს-თეოდოროსი (წმინდა თეოდოროსი), მომდინარეობს წმინდა თეოდოროსისგან, რომელიც შავი ზღვის რეგიონში ცხოვრობდა დაახლოებით 320 წელს.

ადრეულ ხანაში მეზობელი სოფელი მანსური ჯერ არ იყო დაარსებული და ბოზდაგის ნაწილი იყო. წმინდა თეოდოროსის ეკლესია, რომელიც ამჟამად მანსურში მდებარეობს, ასევე ბოზდაგში იყო.
აგიოს-ვასილეიოსი (კვიპროსი)

აგიოს-ვასილეიოსი — იურიდიულად კვიპროსის რესპუბლიკის ნიქოზიის რაიონის, ხოლო დე ფაქტო ჩრდილოეთ კვიპროსის თურქული რესპუბლიკის ნიქოზიის რაიონის გონიელი-ალაიქოის (-) მუნიციპალიტეტს დაქვემდებარებული სოფელი. სოფელი ილმაზქოიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 2 კმ-ში მდებარეობს. 2011 წლის მონაცემებით, სოფლის მოსახლეობა 154 ადამიანს შეადგენდა.
ალევგა

ალევგა — პატარა სოფელი კვიპროსის ტილირიის რეგიონში, პახიამოსიდან სამ კილომეტრში და სანაპიროდან ოთხ კილომეტრში.

ალევგას მნიშვნელობა გარკვეული არ არის. თურქმა კვიპროსელებმა 1958 წელს მიიღეს ალტერნატიული სახელი „ალევკაია“, რაც სიტყვასიტყვით ნიშნავს „ალის კლდეს“ ან „ალმოდებულ კლდეს“.

თემთაშორისი კონფლიქტი
1891 წლიდან 1960 წლამდე სოფელი მხოლოდ კვიპროსელი თურქებით იყო დასახლებული. მიუხედავად იმისა, რომ საუკუნის პირველ ათწლეულებში მოსახლეობის რაოდენობა მერყეობდა, საბოლოო ჯამში დაფიქსირდა მუდმივი ზრდა 1891 წლის 60 ადამიანიდან 1960 წელს 123 ადამიანამდე.

ალევგას/ალევკაიას ყველა თურქი მაცხოვრებელი იძულებით გადაადგილდა 1964 წელს. სოფლის ევაკუაცია გაეროს სამშვიდობო ძალებმა 1964 წლის აგვისტოში მოახდინეს, როდესაც ამ ტერიტორიაზე გენერალ გრივასის ბერძენ-კვიპროსელთა ჯარები ახორციელებდნენ თავდასხმას. კვიპროსელი თურქების უმრავლესობამ თავშესაფარი ერენქოის ანკლავში ჰპოვა. ისინი იქ 1976 წლამდე დარჩნენ, რის შემდეგაც კუნძულის თურქული მხარის მიერ კონტროლირებად ნაწილში გადასახლდნენ. უმეტესობა დასახლდა კვიპროსელ ბერძენთა ყოფილ სოფელ იალუსაში, რომელიც კარპასიის/კარპაზის ნახევარკუნძულზე მდებარეობს.

ამჟამინდელი მოსახლეობა
სოფელი 1964 წლიდან მიტოვებულია. მისი ყველა სახლი და შენობა ნანგრევებადაა ქცეული.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1453

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1453 მიღებულია 2002 წლის 24 დეკემბერს. ავღანეთში არსებულ ვითარებასთან დაკავშირებით ყველა წინა დადგენილების ხელახლა დადასტურების შემდეგ, საბჭომ მხარი დაუჭირა „ქაბულის დეკლარაციას კეთილმეზობლური ურთიერთობების შესახებ“, რომელსაც ავღანეთის მთავრობამ და მისმა ექვსმა მეზობელმა ქვეყანამ 2002 წლის 22 დეკემბერს მოაწერეს ხელი.

უშიშროების საბჭომ კვლავ დაადასტურა თავისი ერთგულება ავღანეთის სუვერენიტეტის, ტერიტორიული მთლიანობის, დამოუკიდებლობისა და ერთიანობის მიმართ და გარდამავალი ადმინისტრაცია ლეგიტიმურ მთავრობად ცნო 2004 წლისთვის დაგეგმილ არჩევნებამდე. მან ასევე ხაზი გაუსვა ბონის შეთანხმების შესრულების მხარდაჭერასა და გარდამავალი ადმინისტრაციისთვის დახმარების გაწევის აუცილებლობას.

რეზოლუციაში მხარდაჭერილ იქნა ავღანეთის, ჩინეთის, ირანის, პაკისტანის, ტაჯიკეთის, თურქმენეთისა და უზბეკეთის მიერ „ქაბულის დეკლარაციის კეთილმეზობლური ურთიერთობების შესახებ“ ხელმოწერა, და საბჭომ მოუწოდა ყველა სახელმწიფოს, პატივი სცენ და შეასრულონ ეს შეთანხმება.საბოლოოდ, გენერალურ მდივანს, კოფი ანანს სთხოვეს, ავღანეთის შესახებ თავის მოხსენებებში ასახოს ამ შეთანხმების შესრულების მიმდინარეობა.

„ქაბულის დეკლარაციაში კეთილმეზობლური ურთიერთობების შესახებ“ ხაზგასმული იყო ავღანელი ხალხის კეთილდღეობა, რეგიონული მშვიდობა და სტაბილურობა, მზადყოფნა ტერორიზმის, ექსტრემიზმისა და უკანონო ნარკოვაჭრობის დასამარცხებლად, აგრეთვე ერთმანეთის შიდა საქმეებში ჩაურევლობა.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1434

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1434 მიღებულია 2002 წლის 6 სექტემბერს. ერიტრეასა და ეთიოპიას შორის არსებულ ვითარებაზე ყველა წინა დადგენილების, განსაკუთრებით კი 1430 (2002) რეზოლუციის ხელახლა დადასტურების შემდეგ, საბჭომ ეთიოპიასა და ერიტრეაში გაეროს მისიის მანდატი 2003 წლის 15 მარტამდე გაახანგრძლივა.

უშიშროების საბჭომ კვლავ დაადასტურა მხარდაჭერა ორ ქვეყანას შორის სამშვიდობო პროცესისა და იმ როლის მიმართ, რომელსაც ასრულებდა ალჟირის შეთანხმების შესრულებისა და სასაზღვრო კომისიის მიერ ერთობლივი საზღვრის შესახებ მიღებული გადაწყვეტილების ხელშეწყობაში. მან მოიწონა ეთიოპიისა და ერიტრეას დეკლარაციები ნაკისრი ვალდებულებების სრულად შესრულების, მათ შორის სამხედრო ტყვეების გათავისუფლების თაობაზე, თუმცა შეშფოთება გამოხატა ტრანსსასაზღვრო შევიწროებისა და მშვიდობიანი მოქალაქეების გატაცების შემთხვევების გამო.

რეზოლუციამ გაახანგრძლივა -ს მანდატი ჯარების მიმდინარე რაოდენობის (4,200 სამხედრო მოსამსახურე) შენარჩუნებით, 1320 (2000) რეზოლუციის შესაბამისად. საბჭო მონიტორინგს გაუწევს მხარეების მიერ შეთანხმებების შესრულებაში მიღწეულ პროგრესს და განიხილავს იმ შედეგებს, რაც საზღვრის დემარკაციის დროს ტერიტორიების გადაცემამ შეიძლება მოუტანოს -ს მისიას.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1448

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1448 მიღებულია 2002 წლის 9 დეკემბერს. ანგოლის შესახებ 864 (1993) რეზოლუციისა და ყველა შემდგომი დადგენილების, განსაკუთრებით კი 1127 (1997), 1173 (1998), 1237 (1999), 1295 (2000), 1336 (2001), 1348 (2001), 1374 (2001), 1404 (2002), 1412 (2002), 1432 (2002), 1434 (2002) და 1439 (2002) რეზოლუციების ხელახლა დადასტურების შემდეგ, საბჭომ აღნიშნა ქვეყანაში მიღწეული პროგრესი და გააუქმა -ს წინააღმდეგ მოქმედი დარჩენილი სანქციები, მათ შორის იარაღის ემბარგო, გადაადგილების შეზღუდვები და აქტივების გაყინვა.

უშიშროების საბჭომ შეშფოთება გამოხატა ჰუმანიტარულ ვითარებაზე სამოქალაქო ომის გავლენის გამო და მიესალმა ანგოლის მთავრობის მიერ გადადგმულ ნაბიჯებს ლუსაკის პროტოკოლისა და სხვა შეთანხმებების შესასრულებლად. მან ასევე კვლავ დაადასტურა თავისი ერთგულება ანგოლის სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის შენარჩუნების მიმართ.

გაეროს წესდების თავის შესაბამისად მოქმედმა საბჭომ გააუქმა ყველა ღონისძიება -ს წინააღმდეგ, რაც ძალაში შევიდა მიმდინარე რეზოლუციის მიღების მომენტიდან. ეს სანქციები პირველად 1993 წელს დაწესდა სამოქალაქო ომის დასრულების მცდელობის ფარგლებში. ასევე გაუქმდა უშიშროების საბჭოს კომიტეტი, რომელიც შეიქმნა 864 რეზოლუციით. საბოლოოდ, გენერალურ მდივანს, კოფი ანანს დაევალა ანგოლის ნებაყოფლობითი სამეურვეო ფონდის დახურვა, რომელიც მხარს უჭერდა სანქციების მოქმედების პერიოდში მათი დარღვევების გამოძიებას.
აეტონიქსი

აეტონიქსი— გვარი რომელიც, სავარაუდოდ, ეკუთვნის საუროპოდომორფულ დინოზავრებს. სამხრეთ აფრიკის ადრეული იურული პერიოდიდან. დღეს მისი ერთადერთი სახეობაა ა.პალუსტრისი არის ცნობილი, რომელსაც სახელი რობერტ ბრუმმა 1911 წელს დაარქვა.

აღმოჩენა
აეტონიქსს სახელი 1911 წელს რობერტ ბრუმმა დაარქვა ჩონჩხის ფრაგმენტებიდან გამომდინარე, რომელიც ა.რ. უოკერმა აღმოაჩინა არქეოლოგიური გათხრებისას. დღეს ეს ნიმუშები სამხრეთ აფრიკაში, კერძოდ იზიკოს მუზეუმში ინახება,(ნიმუშის ნომერი --2768-2770). მოცემული ნიმუში იპოვეს ფურისბურგის მახლობლად, თავისუფალი შტატის პროვინციაში, ზედა ელიოტის ფორმაციის ნალექებში, რომელიც ადრეული იურული პერიოდის ჰეტანგიურ და სინემურიულ ხანებში დაილექა.

ნიმუში კარგად არის შემონახული და შედგება სამი კისრის მალის, ერთი უკანა მალის, რამდენიმე დისტალური კუდის მალის, ბეჭის პირისა და კორაკოიდის ძვლის ნაწილებისგან (მხრის ძვალი, სხივის ძვალი, იდაყვის ძვალი, ორივე ხელი) და უკანა კიდურის (წვივის ძვლის ზედა ბოლო და თითქმის სრული ტერფი) ნაწილებისგან. მხრის ძვალი 17,4 სმ სიგრძის იყო.  სახელი შეიძლება ითარგმნოს, როგორც „არწივის კლანჭი“ (ძველი ბერძნული სიტყვიდან აეტოს „არწივი“ და ონიქსი„ კლანჭი“). სავარაუდოდ, მეორე თითზე არსებულ დიდ კლანჭს გულისხმობს, რომელიც, ბრუმის თქმით, ბევრ ფრინველში არსებულ კლანჭს ჰგავდა და შესაძლოა, მისი ქერცლების მოვლისთვისაც გამოეყენებინათ.
ღრომა

ღრომა — ნასოფლარი ახალციხის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე, სოფ. ანდრიაწმინდის მახლობლად.

იხსენიება ოსმალეთის ხელისუფლების მიერ 1595 წელს ფისკალური მიზნით შედგენილ „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარში“ (სერგი ჯიქია სოფლის სახელწოდებას კითხულობს როგორც „ღრმა“); შედიოდა ახალციხის ლივის ჭაჭარაქის ნაჰიეში. ცხოვრობდა მხოლოდ 4 კომლი (საბიასძე, სულიასძე...). საბჭოთა რეჟიმის მიერ მუსლიმი მესხების დეპორტაციის შემდეგ (1944) სოფელი გაუკაცრიელდა, 1949 წელს კი საერთოდ გააუქმეს. ამჟამად ნასოფლარია. შემორჩენილია მხოლოდ საძირკვლის ქვები. ნასოფლარის მახლობლად დგას შუა საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი — წმინდა თევდორეს დარბაზული ეკლესია.