iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მერცხალები

მერცხალები — ფრინველთა ქვეოჯახი მერცხალასებრთა ოჯახისა. აერთიანებს ორი გვარის (მერცხალა და ) 8 სახეობას. გამოირჩევიან მოკლე ფეხებითა და ნისკარტით, პირის ფართო ჭრილი თვალების დონემდე აღწევს. თავი მსხვილია, თვალები დიდი, კისერი მოკლე, ფრთები გრძელი და მახვილი, ბოლო ორკაპა. სხეულის სიგრძე 17–29 სმ-ს შეადგენს, მასა 50–200 გრამს აღწევს. შეფერილობის ძირითადი ფონი ერთფეროვანია, თიხისფერი, მუცელი უფრო ღია, ბოლოს ზედა და ქვედა მხარე თეთრი, ნისკარტის ძირში, ყელსა და კისერზე მკრთალი ნახატია. გავრცელებული არიან ევრაზიის, აფრიკისა და ავსტრალიის ღია მშრალ ლანდშაფტებში. ჰაერში იჭერენ დიდი ზომის მწერებს, საკვებს მიწაზეც მოიპოვებენ. ბუდობენ კოლონიებად (ასამდე მობუდარი) ან წყვილებად წყალსატევებთან ახლოს ვაკე ადგილებზე. უპირატესობას ანიჭებენ თაყირებს, ბიცობებს, ქვიშის ცელებს და კუნძულებს. ბუდეში 2–4 კვერცხს დებენ. კრუხობასა და ბარტყებზე ზრუნვაში ორივე პარტნიორი მონაწილეობს.
მდინარის კალმახი

მდინარის კალმახი, ნაკადულის კალმახი — თევზი ორაგულისებრთა ოჯახისა. კუმჟას ქვესახეობა ან მორფი. მისი სხეულის სიგრძეა 20–80 სმ (იშვიათად 1 მ), წონა დაახლოებით 13 კგ. ზურგი წენგოსფერ-ყავისფერი და მოვერცხლისფრო-მოლურჯოა, მუცელი მოთეთრო-მოყვითალო. მუცლის მხარეს წითელი ლაქები გასდევს. ჩვეულებრივ, იწონის 2 კგ-მდე და ცხოვრობს 18 წლამდე. გვერდითი ხაზი შეიცავს 115–132 ქერცლს.

იკვებება წვრილი კიბოსნაირებით, მწერების მატლებითა და სხვა. მდინარის კალმახი საქართველოში ბინადრობს მთის ცივ, ჩქარ მდინარეებში, სუბალპურ და ზოგჯერ ალპურ ზონაშიც, იშვიათად ბარის მდინარეებშიც, მტკვარში, ტაშისკარიდან მდინარე ოკამამდე და ზევით. მტკვრის შენაკადებში: ხრამში, არაგვში საგურამოდან ქსნამდე, ლიახვში, ბორჯომულაში, ფოცხოვისწყალში, ფარავანში, ალაზანსა და მის შენაკადებში, ჭოროხში; წალკის, თბილისისა და სიონის წყალსაცავებში.

2006 წლიდან მდინარის კალმახი შეტანილია საქართველოს „წითელ ნუსხაში“ და მინიჭებული აქვს მოწყვლადი კატეგორია. 2016 წლიდან, ველური ბუნების ეროვნული სააგენტო ახორციელებს პროექტს, რომელიც მდინარის კალმახის გამრავლებას ითვალისწინებს. აღსანიშნავია, რომ 2019 წელს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ველური ბუნების სააგენტომ შაორის წყალსაცავში 600 ცალი მდინარის კალმახი გაუშვა. 2020 წელს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ველური ბუნების ეროვნულმა სააგენტომ პოპულაციის აღდგენის მიზნით 700-მდე ნაკადულის კალმახი მდინარე ხრამში, წალკის კანიონის ხეობაში გაუშვა. 2022 წელს 110 000-მდე ქვირითით დათევზიანდა მდინარეები ჭივჭავი, ხრამი და ალგეთი (ალგეთის ეროვნული პარკი), 30 000-მდე ქვირითით — ფშავის არაგვი, 100 000-მდე ქვირითით — მდინარეები ოცხე, სკინთავა და ჩიხურა.
რბენიები

რბენიები — ფრინველთა ქვეოჯახი მერცხალასებრთა ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძეა 21–24 სმ. შეფერვა მფარველობითია, ქვიშისფერ-მურა ან მოწითურო ტონებისა. აქვს მოხდენილი სხეულის აგებულება, ფეხები გრძელია, ნისკარტი წვრილი და ბასრი. სქესობრივი დიმორფიზმი არ არის გამოხატული. ცნობილია 2 გვარის 9 სახეობა. გავრცელებული არიან აფრიკის, ახლო აღმოსავლეთის, ცენტრალური აზიისა და ინდოეთის ღია მშრალ ვაკე ადგილებზე, სადაც მცენარეულობა გაიშვიათებულია. ჩრდილოური პოპულაციები გადამფრენია, სამხრეთი — მკვიდრი. კვების დროს მიწაზე სწრაფად დარბიან და ზედაპირიდან კენკავენ მცირე ზომის უხერხემლოებს; ზოგჯერ საკვების ძიებისას ნისკარტით ქექავს ნიადაგის ზედა ფენას. მფრთხალი ფრინველები არიან, სწრაფად რბენენ, დროდადრო ჩერდებიან, თავს მაღლა სწევენ და გარშემო ათვალიერებენ. ბუდე მიწაზე არსებული მცირე ზომის ორმოა. დებენ 2–4 კვერცხს; კრუხობს ორივე მშობელი. ბარტყები ბუდეს მალევე ტოვობენ, თუმცა კიდევ რამდენიმე დღე მათ მშობლები კვებავენ.
ალექსანდრე ჭეიშვილი

ალექსანდრე ნიკოლოზის ძე ჭეიშვილი (დ. 17 მარტი, 1903, ასკანა, ოზურგეთის მაზრა ― გ. 1962) — ქართველი კრიტიკოსი, მწერალი.

ბიოგრაფია
1917-1923 წლებში იყო სოციალისტ-ფედერალისტების წევრი. 1922-1923 წლებში მუშაობდა გაზეთ „ტრიბუნის“ კორექტორად. 1924-1926 წლებში ასწავლიდა გაერთიანებულ სამხედრო სკოლაში. 1926 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტი, იქვე გაიარა ასპირანტურა. 1926-1945 წლებში მუშაობდა თსუ-ში, 1929 წლიდან აქვეყნებდა კრიტიკულ ნაშრომებს. 1930-1932 წლებში მივლინებით მუშაობდა ბერლინის უნივერსიტეტში. 1936 წლიდან გახდა საქართველოს მწერალთა კავშირის წევრი. 1941-1949 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიაში. ავტორია რომანისა და მოთხრობებისა.
ვიქტორ გუჩუა

ვიქტორ გესას ძე გუჩუა (დ. 12 ოქტომბერი, 1914, სოფ. ფახულანი, ახლანდ. წალენჯიხის მუნიციპალიტეტი, — გ. 31 აგვისტო, 1985, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1983), საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1982).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი (1940). მონაწილეობდა მსოფლიო ომში (1941-1945). 1945-1960 წლებში საშუალო სკოლიდ დირექტორად მუშაობდა წალენჯიხის და ზუგდიდის რაიონებში. 1960 წლიდან იყო ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერი თანამშრომელი. ამავდროულად, 1969 წლიდან მუშაობდა „ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის“ საქართველოს ისტორიის რედაქციის მეცნიერ-კონსულტანტად, შემდეგ — გამგედ. იკვლევდა საქართველოს სოციალურ-ეკონომიკური, პოლიტიკური და კულტურის ისტორიის, ისტორიოგრაფიისა და ქრონოლოგიის საკითხებს. გამოქვეყნებული აქვს 50-ზე მეტი სამეცნიერო სტატია, მონოგრაფია, სახელმძღვანელო. გუჩუა არის „საქართველოს ისტორიის ნარკვევების“ ტომის ერთ-ერთი ძირითადი ავტორი, აგრეთვე ტომის რედაქტორი ზურაბ ანჩაბაძესთან ერთად (1982 წელს ავტორთა კოლექტივთან ერთად მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო პრემია). დაჯილდოებულია მედლით „საბრძოლო მამაცობისათვის“.
ნატალია ფილატკინა

ნატალია ფილატკინა (; დ. 18 აგვისტო, 1975, მოსკოვი) — რუსი ენათმეცნიერი, ძველი გერმანისტიკული ფილოლოგიის დარგში მოღვაწე გერმანისტი. სამეცნიერო და პედაგოგიურ საქმიანობას ეწევა ქალაქ ტრირის უნივერსიტეტში.

ცხოვრების გზა
ნატალია ფილატკინა თავდაპირველად გერმანისტიკას მოსკოვში სწავლობდა, ხოლო 1994 წელს სტიპენდია მოიპოვა და სწავლა ბერლინის უნივერსიტეტში გააგრძელა, მოგვიანებით კი ბამბერგის უნივერსიტეტში .

ნატალია ფილატკინა 1996-დან 1999 წლამდე მოსკოვში ასწავლიდა გერმანულს (როგორც უცხო ენას). გერმანიაში ნ. ფილატკინა დაბრუნდა ლუქსემბურგის კულტურის და კვლევის სამინისტროს ხელშეწყობით გამოყოფილი სტიპენდიით და დისერტაცია დაიცვა 2003 ქალაქ ბამბერგში პროფესორ კლოდინ მულენის ხელმძღვანელობით თემაზე ლუქსემბურგული ენის ფრაზეოლოგია ( 3-8253-5055-), შრომა აღინიშნა ლუქსემბურგის უნივერსიტეტის პრემიით .

ნატალია ფილატკინა არის ლუქსემბურგის ენების და ლიტერატურების კვლევითი ცენტრის წევრი. არსებული ცენტრი, სხვა მიმართულებით საქმიანობის გარდა, დაკავებულია ლუქსემბურგის ლინგვისტიკის ონლაინ-ბიბლიოგრაფიით.

2003 წლის ზამთრის სემესტრიდან მოყოლებული ნატალია ფილატკინა არის ტრირის უნივერსიტეტში ძველი გერმანული ფილოლოგიის მეცნიერ-თანამშრომელი.

ტრირის ისტორიული და კულტურულოგიური კვლევითი ცენტრის საქმიანობის ფარგლებში ნატალია ფილატკინა აგრძელებს კვლევით მოღვაწეობას ისტორიულ ენათმეცნიერებაში, კერძოდ კი გერმანული ენის ფრაზეოლოგიაში.

2013 წელს ნატალია ფილატკინა წარმოადგენდა დიუსელდორფის უნივერსიტეტის პროფესურას.

დღესდღეობით ნატალია ფილატკინა მუშაობს საჰაბილიტაციო პროექტზე „ისტორიული ფორმალური ენა“, პროექტი მიმდინარეობს ვალტერ და ზიბილე კალკჰოფ-როზეს ფონდის ( სტიპენდიის ხელშეწყობით.

ნატალია ფილატკინამ 2020 წელს დაიკავა ჰამბურგის უნივერსიტეტის არაგეგმიერი პროფესორის საპატიო თანამდებობა, სადაც დღემდე უნივერსიტეტის პროფესორად მსახურობს.

ნატალია ფილატკინას დაოჯახებულია და ჰყავს ერთი ვაჟი.

მიმდინარე კვლევითი პროექტები
საჰაბილიტაციო პროექტი „ისტორიული ფორმალური ენა“.
კვლევით მოღვაწეობა ისტორიულ ენათმეცნიერებაში, კერძოდ კი გერმანული ენის ფრაზეოლოგიაში.
ლუქსემბურგის ლინგვისტიკის ონლაინ-ბიბლიოგრაფია.
ნიკოლოზ გუძი

ნიკოლოზ კალენიკეს ძე გუძი (, ; დ. 21 აპრილი, 1887, მოგილიოვ-პოდოლსკი, უკრაინა, — გ. 29 ოქტომბერი, 1965, მოსკოვი) — უკრაინელი ლიტერატურათმცოდნე. უკრაინის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1945).

დაამთავრა კიევის უნივერსიტეტი (1911). იყო მოსკოვის უნივერსიტეტის პროფესორი (1922 წლიდან). იკვლევდა ძველ რუსულ ლიტერატრას („ამბავი იგორის ლაშქრობისა“, საუკუნის პუბლიცისტიკა, აბაკუმის თხზულება), – საუკუნეების რუსულ და უკრაინულ ლიტერატურას (თეოფან პროკოპოვიჩი, მიხეილ ლომონოსოვი, ალექსანდრე პუშკინი, ნიკოლოზ გოგოლი, ლევ ტოლსტოი, თედორე ტიუტჩევი, ვალერი ბრიუსოვი, ტარას შევჩენკო, ივან ფრანკო), ტექსტოლოგიურ საკითხებს და ფილოლოგიის ისტორიას. მუშაობდა რუსულ-ქართული ლიტერატურის ურთიერთობის საკითხებზეც. დაინტერესებული იყო ძველი რუსული თხზულებით „მოთხრობა დინარაზე“, მას მიუძღვნა ნაშრომი „ამბავი საქართველოს დედოფალ დინარას შესახებ“.
ირაკლი შავაძე

ირაკლი შავაძე (დ. 28 თებერვალი, 1996, ბათუმი) — ქართველი სპორტსმენი (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა), საქართველოს ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი (2016, 59 კგ), ჭაბუკებს (2012, 50 კგ) და ახალგაზრდებს (2015, 55 კგ) შორის ევროპის ჩემპიონი და აგრეთვე ახალგაზრდებს შორის ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი (2013, 50 კგ).

ძირითადი შედეგები
გრიგოლ შინჯიკაშვილი

გრიგოლ შინჯიკაშვილი (დ. 18 ნოემბერი, 1985, გარდაბანი) — ქართველი სპორტსმენი (ძიუდო), საქართველოს ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი (2006, -81 კგ), მსოფლიო თასის ხუთგზის ბრინჯაოს პრიზიორი, 20-წლამდელებს შორის ევროპის ჩემპიონი (2004) და ბრინჯაოს პრიზიორი, უნივერსიადის ჩემპიონი (2007). გუნდურში ევროპის ჩემპიონი (2007, მინსკი, ბელარუსი).

ძირითადი შედეგები
გიორგი სალუქვაძე (პოეტი)

გიორგი სალუქვაძე (დ. 15 სექტემბერი, 1922, კოხნარი, ოზურგეთის მაზრა ― გ. 1987, ბათუმი) — ქართველი პოეტი, ჟურნალისტი, მთარგმნელი.

ბიოგრაფია
დაიბადა გლეხის, გრიგოლ სალუქვაძის, ოჯახში. 1930 წელს მისი ოჯახი თბილისში გადავიდა საცხოვრებლად. 1941 წელს დაამთავრა ბათუმის მე-9 საშუალო სკოლა. 1943-1945 წლებში სწავლობდა ბათუმის სამასწავლებლო ინსტიტუტში. სწავლის პარალელურად, 1934 წლიდან, მუშაობდა გაზეთ „საბჭოთა აჭარის“ რედაქციაში კორექტორად და მთარგმნელად. 1938 წელს დაიბეჭდა მისი პირველი ლექსი. 1946 გამოაქვეყნა ლექსების პირველი კრებული. 1945-1947 წლებში მუშაობდა აჭარის ასსრ სახელგამის დირექტორის მოადგილედ, შეთავსებით ბათუმის სახელმწიფო თეატრში სალიტერატურო ნაწილის გამგედ. 1947 წლის მაისიდან მუშაობდა გაზეთ „საბჭოთა აჭარის“ რედაქციაში. ცხოვრობდა და გარდაიცვალა ბათუმში.

სალუქვაძის პოეტური კრებულებია „დაბრუნებულან“ (1946), „ლირიკა“ (1955), „რა ხანია გათენდა“ (1965), „დღე“ (1970), „რჩეული“ (1973), „მაისის წვიმა“ (1978). ეკუთვნის კორნელის, რასინის, ვოლტერის, ლერმონტოვის, ესენინის თარგმანები.
შვედეთის საერთაშორისო ლიბერალური ცენტრი

შვედეთის საერთაშორისო ლიბერალური ცენტრი , ასევე ცნობილი როგორც სილკი — შვედური პოლიტიკური ფონდი, რომლის მიზანი მსოფლიოში ლიბერალიზმის მხარდაჭერა და ხელშეწყობაა. ფონდი 1980 წელს დააარსა შვედეთის ლიბერალურმა სახალხო პარტიამ. ფონდის მთავარი ფასეულობებია ინდივიდუალური თავისუფლება და ლიბერალიზმი.

სილკი არის ასევე ევროპის ლიბერალური ფორუმის წევრი.
ლუდვიგ I (ბავარია)

ლუდვიგ (; დ. 25 აგვისტო, 1786, სტრასბურგი, საფრანგეთი — გ. 29 თებერვალი, 1868, ნიცა, საფრანგეთი) — ვიტელსბახთა დინასტიის წარმომადგენელი. ბავარიის მეფე 1825-1848 წლებში. მეფე მაქსიმილიან -ის უფროსი ვაჟი. ბავარიის მეფე მაქსიმილიან -ისა და საბერძნეთის მეფე ოტონის მამა. ტახტიდან გადადგა 1848 წლის რევოლუციის შედეგად.

ბიოგრაფია
ლუდვიგი დაიბადა 1786 წლის 25 აგვისტოს სტრასბურგში. იგი იყო ბავარიის მეფე მაქსიმილიან -ისა და მისი პირველი ცოლის, ლანდგრაფინია ავგუსტა ვილჰელმინა ჰესენ-დარმშტადტელის უფროსი ვაჟი. იგი ღრმა ბავშვობიდანვე ავლენდა ინტერესს ხელოვნებისადმი, რის გამოც, როდესაც წამოიზარდა იგი მშობლებმა იტალიაში გააგზავნეს სამოგზაუროდ. აქ იგი მალევე დაუახლოვდა ნაპოლეონ ბონაპარტს და მასთან ერთად რამდენიმე ბრძოლაც გადაიხადა, მაგრამ 1813 წელს მხარე შეიცვალა.

1810 წელს მან ცოლად შეირთო გერმანელი პრინცესა ტერეზა საქსენ-ჰილდბურგჰაუზენელი. მათი ქორწილი ერთობ პომპეზური იყო და დიდხანს გაგრძელდა. სწორედ ეს ზეიმი ითვლება ბავარიული ოქტობერფესტის დაარსებად.

1825 წლის 13 ოქტომბერს, მამის გარდაცვალების შემდეგ ტახტი ლუდვიგ -მა დაიკავა. 1833 წელს მან მხარი დაუჭირა გერმანიის კონფედერაციის შექმნას. მმართველობის პირველივე წლებში მან ახალი კონსტიტუცია შემოიღო და შეეცადა, რომ ბავარიაში აბსოლუტიზმი დაემყარებინა. მის ამ მცდელობას საშინელი შედეგი მოჰყვა და როდესაც 1848 წელს ევროპაში რევოლუციურმა სულმა იფეთქა, არეულობამ სწრაფად შეაღწია ბავარიაშიც.

1848 წლის 20 მარტს, რევოლუციონერთა გავლენით ლუდვიგ ტახტიდან გადადგა თავისი ვაჟის, მაქსიმილიან -ის სასარგებლოდ. ამის შემდეგ იგი საფრანგეთში გადასახლდა, სადაც გაატარა დარჩენილი ცხოვრება. აღსანიშნავია, რომ მისი ცოლი მას არ გაჰყოლია და იგი ბავარიაში დარჩა. ლუდვიგ გარდაიცვალა 1868 წლის 29 თებერვალს ნიცაში, 81 წლის ასაკში. მოგვიანებით იგი გადაასვენეს და დაკრძალეს მიუნხენში, ბავარიაში.

პირადი ცხოვრება და შვილები
მეფე ლუდვიგის პირადი ცხოვრება საკმაოდ სკანდალური იყო, რაც მისი მრავალი საყვარლის ყოლით იყო განპირობებული. ლუდვიგის საყვარლებს შორის არიან: ინგლისელი ქალბატონი ჯეინ დიგბი, იტალიელი არისტოკრატი მარიანა ფლორენცი და ასევე იტალიელი დიდებული ლოლა მონტეცი. ყოველ მათგანთან ურთიერთობა ახალ სკანდალს იწვევდა, თუმცა მეფეს უკანონო შვილები არ ჰყოლია.

1810 წლის 12 ოქტომბერს მიუნხენში ლუდვიგმა ცოლად შეირთო პრინცესა ტერეზა საქსენ-ჰილდბურგჰაუზენელი (1792-1854), რომელთანაც შეეძინა ცხრა შვილი:

მაქსიმილიან (1811-1864), ბავარიის მეფე 1848-1864 წლებში. ცოლად შეირთო მარია პრუსიელი, რომელთანაც შეეძინა მომავალი მეფე ლუდვიგ ;
მატილდა (1813-1862), ცოლად გაჰყვა რაინისა და ჰესენის დიდ ჰერცოგ ლუდვიგ -ს, თუმცა გარდაიცვალა უშვილოდ;
ოტონი (1815-1867), საბერძნეთის მეფე 1832-1862 წლებში. ცოლად შეირთო ამალია ოლდენბურგელი, მაგრამ გარდაიცვალა უშვილოდ;
თეოდელინდა (1816-1817), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
ლუიტპოლდი (1821-1912), ბავარიის რეგენტი 1886-1912 წლებში. ცოლად შეირთო ავგუსტა ავსტრიელი, რომელთანაც შეეძინა ოთხი შვილი, მათ შორის მომავალი მეფე ლუდვიგ ;
ადელგუნდა (1823-1914), ცოლად გაჰყვა მოდენის ჰერცოგ ფრანჩესკო -ს, რომელთანაც ერთი გოგონა შეეძინა;
ჰილდეგარდა (1825-1864), ცოლად გაჰყვა ტეშენის ჰერცოგ ალბერტ ავსტრიელს, რომელთანაც სამი შვილი შეეძინა;
ალექსანდრა (1826-1875), გარდაიცვალა გაუთხოვარი;
ადალბერტი (1828-1875), ცოლად შეირთო ინფანტა ამალია ესპანელი, რომელთანაც ხუთი შვილი შეეძინა;
შალვა ძნელაძე

შალვა ანტონის ძე ძნელაძე (დ. 15 ივლისი, 1892, ბურნათი, ოზურგეთის მაზრა — გ. 19 სექტემბერი, 1934) — ქართველი ფერმწერი, გრაფიკოსი.

ბიოგრაფია
სწავლობდა თბილისში ნატიფ ხელოვნებათა ხელშეწმყობი კავკასიური საზოგადოების ფერწერისა და ქანდაკების სკოლაში. 1917 წელს დაამთავრა კიევის სამხატვრო სასწავლებელი. პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა თბილისში საშუალო სკოლებში.

ავტორია ქაღალდზე ფანქრით, სანგინით, ტუშით ან აკვარელით შესრულებული მცირე ზომის ნახატებისა. მისი შემოქმედების მთავარი თემაა გურიის ყოფა. შესრულებული აქვს სიმონ გუგუნავას პოემა „თამარიანისა“ და ეგნატე ნინოშვილის თხზულებათა ილუსტრაციები. მისი ნახატებისთვის დამახასიათებელია რამდენადმე დეკორატიული დინამიკური კომპოზიცია, ცოცხალი, ექსპრესიული, ზოგჯერ თითქმის გროტესკული ფიგურები. მისი ნამუშევრები „აჯანყებულთა ხელში“ (1926), „ხევსურის სიკვდილი“ (1928), „აჯანყებულთა ფიცი“ (1932), „კრიმანჭული“, „ჯანყი გურიაში“ (1934) დაცულია სურათების ეროვნულ გალერეაში.
ტრაგოპანი

ტრაგოპანი, რქოსანი ხოხობი — ფრინველთა გვარი ხოხბისებრთა ოჯახისა. მამლები სიგრძეში 61–73 სმ-ს აღწევენ (მასა 1,4–2,1 კგ), დედლები — 50–60 სმ-ს (მასა 0,9–1,4 კგ). სხეულის აგებულება მკვრივია, ბოლო შედარებით მოკლე. დედლები მურა ფერისანი არიან, აქვთ ღია ჭრელი ლაქები. მამლების შეფერილობაში ჭარბობს წითური და წაბლისფერი, მოხატული არიან ღია ფერის ლაქებით; თავის შეუბუმბლავი მონაკვეთები ლურჯად, ცისფრად, წითლად და ყვითლადაა მორთული. თავის ორივე მხრიდან გამოშვერილია ხორცოვანი გამონაზარდები (აქედან მეორე სახელწოდება). ცნობილია 5 სახეობა, რომლებიც ერთმანეთს ენაცვლებიან ჰიმალაის, ტიბეტისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ჩინეთის მაღალმთიან ტყეებში. საჭმელად უპირატესად მცენარეულ საკვებს იყენებენ. შეჯვარების პერიოდში მამლებს კისერზე აქვთ კანის სახიანი ლაპოტები (ე. წ. „წვერები“) და „რქები“ რამდენიმეჯერ უდიდდებადათ. ტიხტიხის დროს დადიან საცერემონიო ნაბიჯებით, არხევენ თავს, ფრთებით „ხაზავენ“ გრუნტს, შლიან ბოლოს, შხივიან და ფრუტუნებენ. ბუდეს მიწაზე აგებენ, ზოგჯერ ჯირკებზე, კუნძებზე, ხეებზე იკავებენ სხვა ფრინველთა ბუდეებს. დებენ 3–6 კვერცხს, კრუხობს დედალი. რუხმუცელა (. ) და ჩინური, ანუ მურამუცელა (. ), ტრაგოპანები ძალიან იშვიათია, მათი პოპულაცია არ აღემატება რამდენიმე ასეულ წყვილს; შეტანილი არიან -ის წითელ ნუსხაში.
დაბრმავება

დაბრმავება — სამართლის ისტორიაში:

დამასახიჩრებელი სასჯელის ფორმა. ცნობილია უძველესი ეპოქიდან. უხშირესად იყენებდნენ პოლიტიკური ოპონენტების დასასჯელად ბიზანტიაში, ევროპისა და აზიის ბევრ ქვეყანაში. შემორჩა სამართლის ზოგიერთ თანამედროვე სისტემაში (მაგ., პაკისტანი). ძველ ქართულ ისტორიულ წყაროებში „დაბრმავების“ პარალელურად იხმარებოდა „მბნელობლობა“ და „სიბრმით დასჯაც“, რაც ორივე თვალის დაბნელებას (ამოთხრას ან ამოწვას) გულისხმობდა. ასე სჯიდნენ დამნაშავეს „საპატიჟო“ ან მოსარიდებელ ადგილას (სალარო, ეკლესია) ქურდობისა და ღალატისათვის. სასჯელის აღსასრულებლად საჭირო იყო ხელისუფლის დასტური. ქართული სამართლის წიგნებიდან დაბრმავება ითვალისწინებდა ბექა-აღბუღას სამართლის წიგნზე დართული კანონიკური სამარათალი (მუხლი 167) და ბაგრატ კურაპალატის სამართალი (მუხლი 152).

დანაშაულის სახე. ქართული სამართლის წიგნების მიხედვით, დამნაშავეს ეკისრებოდა ქონებრივი სასჯელი დაზარალებულის სოციალურ-წოდებრივი მდგომარეობის შესაბამისად. საზღაურის ოდენობა ერთნაირად არ იყო განსაზღვრული. საუკუნის ვახტანგ -ის კოდექსში (მუხლები 44–45) ცალი თვალის დაშავებისათვის დაწესებულია „კაცის მესამედი სისხლი“, მხედველობის სრულიად დაკარგვისათვის კი — „მთელი სისხლი“.
მონაცემთა ბაზების მართვის სისტემა

მონაცემთა ბაზების მართვის სისტემა — პროგრამული უზრუნველყოფა, რომელიც ურთიერთქმედებს საბოლოო მომხმარებლებთან, აპლიკაციებთან და თავად მონაცემთა ბაზასთან, მონაცემების აღებისა და გაანალიზების მიზნით. დამატებით შეიცავს მონაცემთა ბაზის ადმინისტრირებისთვის გათვალისწინებულ ძირითად შესაძლებლობებს. მონაცემთა ბაზის, და მათთან დაკავშირებული პროგრამების ერთობლიობას შეიძლება ეწოდებოდეს "მონაცემთა ბაზის სისტემა". მონაცემთა ბაზაც და მისი მართვის სისტემაც შეესაბამება მონაცემთა ბაზის კონკრეტული მოდელის პრინციპებს.

მონაცემთა ბაზის სისტემა ერთობლიობაში აღნიშნავს მონაცემთა ბაზის მოდელს, მონაცემთა ბაზის მართვის სისტემას და მონაცემთა ბაზას.

ხშირად ტერმინი "მონაცემთა ბაზა" ასევე გამოიყენება აგრეთვე -ის, მონაცემთა ბაზის სისტემის ან მონაცემთა ბაზასთან დაკავშირებული აპლიკაციის აღსანიშნავად.

მონაცემთა ბაზების მართვის სისტემები უზრუნველყოფენ მონაცემთა ბაზებში არსებული მონაცემების დაცვას და უსაფრთხო შენახვას. მონაცემთა ბაზების მართვის სისტემას შეუძლია ერთდროულად მოემსახუროს ათი ათასობით მომხმარებელს, ამასთან ერთად უზრუნველყოს ბაზებში არსებული მონაცემების საიმედო უსაფრთხოება და მთლიანობა.
შავნაბადა (ქვეითი ბატალიონი)

მეცამეტე მსუბუქი ქვეითი ბატალიონი „შავნაბადა“ (ყოფილი 113-ე მექანიზებული ქვეითი ბატალიონი) — სამხედრო ნაწილი საქართველოს თავდაცვის ძალებში. სახელი „შავნაბადა“ მომდინარეობს მოსასხამისგან, რომელიც ლეგენდის მიხედვით წმინდა გიორგის ესხა მაშინ, როდესაც ქართველების არმიას გამარჯვებისაკენ უძღვოდა.

„შავნაბადა“ საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადებასთან ერთად ჩამოყალიბდა. ნაწილმა მონაწილეობა მიიღო ბრძოლებში აფხაზეთში, მ. შ. გაგრაში შავი ზღვიდან შეჭრაში. 2003 წელს დანაყოფმა მიიღო საქართველოს წვრთნის და აღჭურვის პროგრამა აშშ-ის საზღვაო ქვეითების კორპუსისგან.

სამხედროების 90 %-ზე მეტმა იმსახურა ერაყში 2005 წელს აშშ-ის მესამე ქვეით დივიზიასთან ერთად ბაღდადის მწვანე ზონაში. ბატალიონმა ასევე იმსახურა ჰელმანდის პროვინციაში, ავღანეთში როგორც საერთაშორისო უშიშროების დახმარების ძალების ნაწილმა.
დართლოს ციხე-სახლები

დართლოს ციხე-სახლები — არქიტექტურული ძეგლების კომპლექსი. მდებარეობს ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ დართლოს განაპირას, აღმოსავლეთით, მდინარე დართლოსწყლის ნაპირზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ძეგლის აღწერა
კომპლექსი შედგება ერთმანეთისაგან 1 მეტრით დაშორებული ორი კოშკური ციხე-სახლისაგან. ერთი ხუთსართულიანია, მეორე — ექვსსართულიანი. სახლები ნაგებია ფიქლით. ორივე ციხე-სახლის სართულშუა გადახურვები და ბოლო სართულის კედლების ზედა ნაწილები ჩამონგრეულია.

ხუთსართულიან სახლს (6,6 5 მეტრი) შესასვლელი პირველ სართულზე აქვს, ჩრდილოეთ-დასავლეთიდან. მტრისათვის ძნელმისადგომი მხრიდან. პირველი სართულის დანარჩენი სამი კედელი ყრუა. სხვა სართულებზე თითო კარია. სათოფური ყველა კედელშია. აღმოსავლეთ ფასადზე, მეორე სართულის დოზენე, შემორჩენილია ქვის სამი კონსოლი, რომლებზეც ხის აივანი იყო გამართული.

ექვსსართულიან სახლში (5,8 6,3 მეტრი) შესასვლელი პირველ, მეორე და მესამე სართულებზეა. ჩრდილო-დასავლეთით, პირველი სართულის სამი კედელი ყრუა. მეორიდან მეექვსე სართულამდე, სამხრეთ-დასავლეთით, სიმეტრიულად ორ-ორი სარკმელია გაჭრილი. სათოფურების რაოდენობა, პირველ ციხე-სახლთან შედარებით, ნაკლებია. მეექვსე სართულის ოთხივე კედელში ყოფილა თითო სალოდე. დასავლეთ ფასადზე, მეორე სართულის დონეზე, სამი კონსოლია.

ორივე ნაგებობაში სართულშუა ბრტყელი გადახურვა ხის კოჭებზე ყოფილა გამართული (შემორჩენილია კოჭების ბუდეები). ყველა კარის წირთხლებში საურდულე ხვრელებია.
დაქიურთის ციხე-სახლი

დაქიურთის ციხე-სახლი — არქიტექტურული ძეგლი, დგას ახმეტის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ დაქიურთის შუაში, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკუთვნოდა ხელიძეებს.

ნაგებია ფიქლით, წყობა მშრალია. მეორე, მესამე და მეოთხე სართულების კედლები შიგნით მინარევი ნაკელითაა შელესილი. ნაგებობა დაზიანებულია: ჩამონგრეულია სახურავი და სართულშუა გადახურვა. ციხე-სახლი (6,25 6 მეტრი; შემორჩენილი სიმაღლე 10,2 მეტრი) ხუთსართულიანია, გეგმით ოთხკუთხა. ყველა სართულს დამოუკიდებელი შეისრულთაღოვანი შესასვლელი აქვს. სართულზე შესასვლელი აღმოსავლეთიდანაა, მეორე სართულზე - სამხრეთიდან. ამ სართულის აღმოსავლეთ კედელში ორი ფართო სარკმელია. პირველი და მეორე სართულები საქონლის სადგომია, მესამე სართული - საცხოვრებლის სართულის შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ამავე კედელში ერთი სათოფურია, აღმოსავლეთ კედელში - ორი სარკმელი, ჩრდილოეთისაში - სათოფური და ნიში. დასავლეთ კედლის შუაში განიერი პილასტრია, რომელიც ჭერამდე ადის. მეოთხე სართულზე შესასვლელი დასავლეთიდანაა. ამ სართულზე, ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში ორ-ორი სათოფურია, აღმოსავლეთ კედელში - ერთი ფართო სარკმელი. მეხუთე სართულზე შესასვლელი დასავლეთიდანაა. ამავე კედელში ერთი სათოფურია. სამხრეთ კედელში - ორი სათოფური და დიდი ოთხკუთხა ღიობი, ჩრდილოეთ კედელში - ერთი ასეთივე ღიობი, აღმოსავლეთისაში - ორი ღიობი და ერთი სარკმელი. მეოთხე და მეხუთე სართულები სათავდაცვო იყო. სართულშუა გადახურვა ხის ყოფილა (შემორჩენილია ხის კოჭების ბუდეები).

აღმოსავლეთიდან ციხე-სახლს ეკვრის ტერასა (7,5 8,4 მეტრი), რომლის აღმოსავლეთ კედელში 0,7 მეტრ სიმაღლეზე, ჩასმულია ცხენების მისაბმელი ფიქლის შვერილები. სართულზე სამხრეთიდან მიდგმულია სწორკუთხა ნაგებობა (3,35 2,8 მეტრი), რომელშიც ქვის კიბით ადიოდნენ.
დედისფერულის საცხოვრებელი ნაგებობა

დედისფერულის საცხოვრებელი ნაგებობა — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ დედისფერულის განაპირას, ტყიან ფერდობზე. განეკუთვნება - საუკუნეებს.

შენობა გეგმით სწორკუთხაა (20 16 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვითა და დუღაბით. ძლიერ დაზიანებულია: შემორჩენილია კედლების (სიმაღლე 1,3-1,5 მეტრი) ნაწილები. კედლებში რამდენიმე ნიშია, რომლებსაც ნალისებრი თაღები აქვთ. შემორჩენილია აგრეთვე ორი ერთმანეთთან ახლო მდგომი სვეტი (დიამეტრი 1,3 მეტრი, სიმაღლე დაახლოებით 4 მეტრი).
დიკლოს საცხოვრებელი სახლი

დიკლოს საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიკლოს განაპირას, სამხრეთით. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკუთვნოდა პლატო ოსორაულს.

სახლი სამსართულიანია. ნაგებია ფიქლით. წყობა მშრალია. პირველ სართულზე (5,2 4,8 მეტრი) საქონლის სადგომია, რომელსაც შესასვლელი სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან აქვს. ამავე კედელში ერთი სარკმელიცაა. სამხრეთ-დასავლეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ კედლებთან საქონლის ბაგებია, ჭერში ამოჭრილია მეორე სართულზე ასასვლელი ხვრელი. იატაკზე ფიქალია მოგებული. მეორე სართული (5,1 4,6 მეტრი) საცხოვრებელია, შესასვლელი ჩრდილო-დასავლეთიდან აქვს. სამხრეთ-დასავლეთ კედელში ორი სარკმელია. სარკმლებს შორის არსებული ხვრელიდან შეიძლება სართულის კარის გაღება. სამხრეთ-დასავლეთ კედელში ერთი ნიშია, ჩრდილო-აღმოსავლეთისაში - ორი. ჭერში დატანებულია სართულზე ასასვლელი ხვრელი. იატაკი დატკეპნილი მიწისაა. მესამე სართულზე (5,1 4,6 მეტრი) შესასვლელი ჩრდილო-დასავლეთიდანაა. ამავე კედელში, აგრეთვე სამხრეთ-დასავლეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ კედლებში, ორ-ორი სარკმელია. დასავლეთისაში - ერთი. ამ სარკმლის ქვემოთ სათოფურია. იატაკი აქაც დატკეპნილი მიწისაა. სართულშუა გადახურვა კოჭოვანია. სამხრეთ-დასავლეთ ფასადზე, სათოფურის ზემოთ, რიყის ქვაზე (0,5 0,35 მეტრი) ამოკვეთილია სამი ჯვარი. ჩრდილო-აღმოსავლეთ და ჩრდილო-დასავლეთ კედლებში ჩაყოლებულია ორ-ორი თეთრი სამკუთხა ქვა (0,3 0,25 მეტრი). სამხრეთ-დასავლეთ კედელზე ასეთივე ქვებით დეკორატიული სამკუთხედია (0,7 0,6 მეტრი) გამოყვანილი. სახლს ფიქლის ორფერდა სახურავი აქვს.