iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სანტა-სოფიას ეკლესია (პადუა)

სანტა-სოფია — უძველესი რომაულ-კათოლიკური ეკლესია ქალაქ პადუაში, ვენეტოს რეგიონი, იტალია. მშენებლობა დაიწყო საუკუნეში იმ ადგილას, სადაც, სავარაუდოდ, ანტიკური მითრეუმი მდებარეობდა. 1123 წელს ეპისკოპოს სინიბალდოს გადაეცა შეწირულობა ამ ეკლესიის მშენებლობის გასაგრძელებლად. ქვისა და აგურისგან ნაგები რომანული სტილის ფასადი აშენდა 1106-დან 1127 წლამდე პერიოდში, თუმცა ნახევარწრიული აფსიდი, შესაძლოა, უფრო ადრე იყოს აგებული.

ისტორია
გადმოცემის თანახმად, ეკლესია დააარსა წმინდა პროსდოციმუსმა აპოლონისადმი მიძღვნილი ტაძრის ნანგრევებზე. პირველი დოკუმენტი, რომელშიც ეკლესიაა მოხსენიებული, 1123 წლის 19 თებერვლით თარიღდება: პადუის ეპისკოპოსი სინიბალდო ჩაერია პროცესში, რათა დაეჩქარებინა ეკლესიის მშენებლობის დასრულება, რომელიც სულ მცირე 1109 წელს დაიწყო და 1117 წლის მიწისძვრის შედეგად დაზარალდა.

ამ ადგილზე მრავალი არქეოლოგიური აღმოჩენა - საუკუნეებით თარიღდება. რადიონახშირბადული დათარიღების მეთოდზე დაყრდნობით ვარაუდობენ, რომ აფსიდა საუკუნეს, კაროლინგების ეპოქას მიეკუთვნება კრიპტის საფუძველზე, რომელიც 50 წლის განმავლობაში სან-მარკოს ბაზილიკის ნავს წარმოადგენდა. ამჟამინდელი აფსიდის პირველადი მშენებლობა 1070-დან 1106 წლამდე პერიოდში განხორციელდა. მეორე ეტაპი დაიწყო 1117 წელს და დასრულდა დაახლოებით 1170 წელს. ნაგებობა მორთეს მეთოთხმეტე საუკუნის ბოლოს, ტრიდენტის კრების მიერ დამტკიცებული ლიტურგიკული რეფორმების შესაბამისად. ჩვიდმეტი წლის ანდრეა მანტენიამ თავისი პირველი დამოუკიდებელი ნამუშევარი სწორედ ამ ეკლესიისთვის დაწერა — საკურთხევლის ხატი, რომელიც გამოსახავდა მადონას ყრმით, წმინდანებთან საუბრისას. იგი დაიკარგა მეჩვიდმეტე საუკუნეში ჩატარებული რეკონსტრუქციის დროს.

თავდაპირველად ეკლესიას ავგუსტინელი ბერები მართავდნენ, ხოლო 1517 წლისთვის იგი ბენედიქტელ მონაზვნებს გადაეცათ. მეთექვსმეტე საუკუნეში ის სამრევლო ეკლესია იყო. იგი გახდა საპროვოსტო, რომლის შემადგენლობაშიც შედიოდა სან-გაეტანოს ეკლესია, პაოლოტის ეკლესია, მათიასის ეკლესია და სან-ბიაჯოს ეკლესია. ვენეტოში ნაპოლეონის მმართველობის დროს, 1806-1810 წლებში, მონაზვნები განდევნეს და მონასტერი სახელმწიფო საკუთრებაში გადავიდა.

1951-დან 1958 წლამდე პერიოდში შენობაში ჩატარდა მასშტაბური სარესტავრაციო სამუშაოები ეკლესიის პირვანდელი სახის აღდგენის მიზნით. ამ ძალისხმევის შედეგად ეკლესიამ დაკარგა მანერიზმისა და ბაროკოს ელემენტები, თუმცა მისი შიდა მორთულობა ბევრად უფრო ნაკლებად დეკორირებული გახდა. მოგვიანებით ნავმა კვლავ გაიარა რესტავრაციისა და კედლების გაწმენდის მნიშვნელოვანი სამუშაოები. ეკლესია კვლავ გახდა სამრევლო ეკლესია, რომელსაც პადუის ეპარქიის სამღვდელოება მართავს. 1957 წლამდე ეკლესიაში იმყოფებოდა ნეტარი ბეატრიჩე დ’ესტეს (1578 წლიდან) და ნეტარი ელენა ენსელმინის უხრწნელი ნაწილები; ეს უკანასკნელი აქ გადმოასვენეს ნეტარი ელენას ეკლესიიდან 1810 წელს.
კოსტელეც-ნა-ჰანე

კოსტელეც-ნა-ჰანე — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის ოლომოუცის მხარეში, ის პროსტეიოვის რაიონში მდებარეობს.

სახელწოდება
სახელწოდება კოსტელეცი მომდინარეობს ლათინური სიტყვიდან - აგურის ან ხის დაცული და გამაგრებული დასახლება. ადრე ქალაქს ეწოდებოდა კოსტელეცი, კოსტელეც-ნად-რჟეკუ-რომჟი ქალაქ პროსტეიოვთან და კოსტელეც-უ-პროსტეიოვი. ამჟამინდელი სახელი კოსტელეც-ნა-ჰანე 1918 წელს ეწოდა.

გეოგრაფია
კოსტელეც-ნა-ჰანე პროსტეიოვიდან დაახლოებით 5 კილომეტრში, ჩრდილო-დასავლეთით მდებარეობს და ოლომოუციდან 15 კილომეტრითაა დაცილებული. იგი ძირითადად ზემო მორავის ხეობაშია გაშენებული. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის მცირე ნაწილი ზაბრჟეჰის მთიანეთში ვრცელდება, სწორედ აქ არის ქალაქის უმაღლესი წერტილი, რომელიც ზღვის დონიდან 362 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მდინარე რომჟე მიედინება.

ისტორია
კოსტელეც-ნა-ჰანე ისტორიულ წყაროებში პირველად, ოლომოუცის ეპისკოპოს ინდრჟიხ ზდიკის სიგელში, 1141 წელს არის მოხსენიებული. საუკუნეში ის პლუმლოვების მამულის ნაწილი იყო და ჰერცოგ მიკულაშ ოპაველს ეკუთვნოდა. მან მამული 1311 წელს ბოჰემიის მეფე იოჰანს მიჰყიდა, მან კი 1325 წელს კრავარჟელ დიდგვაროვნებზე გაყიდა. კრავარჟელ დიდგვაროვნებს ის 1466 წლამდე ეკუთვნოდათ.

1466 წელს მამული ქორწინებით კუნშტატის ჰერალდმა შეიძინა, ხოლო მისი გარდაცვალების შემდეგ, 1490 წელს, პერნშტეინების ოჯახის საკუთრება გახდა. 1595 წელს მამული ლიხტენშტაინის დინასტიის მფლობელობაში გადავიდა, რომელიც მას 1848 წლამდე ფლობდა.

ღირსშესანიშნაობები
კოსტელეც-ნა-ჰანეს მთავარი ღირსშესანიშნაობა მოციქულ იაკობ ზებედესის ეკლესიაა. იგი ბაროკოს სტილში 1772 წელს აშენდა.

ჩერვენი-დომეკი („წითელი სახლი“) არის სახლი, სადაც პოეტი პეტრ ბეზრუჩი გარდაცვალებამდე ცხოვრობდა. დღეს აქ მისი ცხოვრებისა და მოღვაწეობის შესახებ ექსპოზიციაა გამოფენილი.

ცნობილი ადამიანები
პეტრ ბეზრუჩი (1867–1958) — პოეტი. კოსტელეც-ნა-ჰანეში ცხოვრობდა 1939-1958 წლებში
იან ნეჰერა (1899–1958) — ბიზნესმენი
კარელ ოტაჰალი (1901–1972) — მოქანდაკე
აზოვ-მოზდოკის ხაზი

აზოვ-მოზდოკის გამაგრებული ხაზი (; 1777-1829) — ჩრდილოეთ კავკასიის მთისწინეთში, აზოვსა და მოზდოკს შორის, რუსეთ-ოსმალეთის 1768-1774 წლების ომის შემდეგ, თავად პოტიომკინის წინადადებით, აშენდა ციხესიმაგრეებისა და კაზაკთა დასახლებების სისტემა, რათა გაეძლიერებინათ რუსეთის იმპერიის გავლენა ამ რეგიონში. წარმოადგენდა კავკასიური ხაზის ნაწილს.

ისტორია
თერგის მდინარეზე კავკასიური გამაგრებული ხაზის მშენებლობა საუკუნის 60-იანი წლებით თარიღდება. 1763 წელს მოზდოკის ციხესიმაგრე ყაბარდოელი მთავრების მიწებზე დაარსდა. გენერალ-მაიორ ივან დე მედემის სამიათასკაციანი რაზმი, რომელიც მოზდოკში ჩამოყალიბდა, იძულებული გახდა რეგულარული ლაშქრობები ჩაეტარებინა თერგის, ყუმისა და ზემო ყუბანის რეგიონებში. ამ ტერიტორიებზე ციხესიმაგრეების ხაზის აგების აუცილებლობა გადაუდებელი გახდა.

1768-1774 წლების რუსეთ-თურქეთის ომის შემდეგ ხელმოწერილი ქუჩუქ-კაინარჯის ზავის პირობების თანახმად, რუსეთმა მიიღო აზოვის გამაგრებების აღდგენის უფლება, რუსეთ-ოსმალეთის ახალი საზღვარი მოზდოკიდან ჩრდილო-დასავლეთით აზოვამდე დაიწყო გავლა და შედეგად, შედარებით მოკლე დროში — 1776-1780-იან წლებში, აზოვ-მოზდოკის გამაგრებული ხაზი კვეთდა კისკავკასიის სტეპებს, რომელიც მოიცავდა როგორც ძველ, ასევე 30-ზე მეტ ახალ გამაგრებულ ნაგებობას.
რუნი ბარდღჯი

რუნი ბარდღჯი (არაბ. ََْ, დ. 15 ნოემბერი, 2005) —პროფესიონალი ფეხბურთელი, რომელიც თამაშობს ლა ლიგის კლუბ ბარსელონაში მარჯვენა ფლანგზე. დაიბადა ქუვეითში, თამაშობს შვედეთის ნაკრებში.

ადრეული ცხოვრება
ბარდღჯი დაიბადა ქუვეითში, სირიის ალეპოდან ასირიელთა ოჯახში. ის მამის მხრიდან სომხური წარმოშობისაა. როდესაც ის 6 წლის იყო მისი ოჯახი შვედეთის კალინგეში გადავიდა საცხოვრებლად, უკეთესი შესაძლებლობების მოსაძებნად.

საკლუბო კარიერა
2012 წელს შვედეთში ჩასული ბარდღჯი თამაშობდა -ის, -ისა და -ის ახალგაზრდულ გუნდებში.

კოპენჰაგენი
2020 წლის 15 ნოემბერს ის -იდან „კოპენჰაგენში“ გადავიდა. 2021 წლის 21 ნოემბერს მან დებიუტი შეასრულა „კოპენჰაგენის“ უფროს გუნდში დანიის სუპერლიგაში „ორჰუსის“ წინააღმდეგ, 16 წლისა და 6 დღის ასაკში გახდა კლუბში ყველაზე ახალგაზრდა მოთამაშე, რითაც მოხსნა კენეტ ზოჰორეს წინა რეკორდი. შვიდი დღის შემდეგ მან „კოპენჰაგენის“ შემადგენლობაში პირველი გოლი გაიტანა -სთან 3–1 მოგებულ მატჩში.

2022 წლის 25 ოქტომბერს, ბარდღჯის დებიუტი უეფას ჩემპიონთა ლიგაზე შედგა, სადაც სათადარიგოთა სკამიდან 62-ე წუთზე შევიდა მოედანზე, „სევილიას“ წინააღმდეგ 3-0 წაგებულ მატჩში. 2023 წლის 7 იანვარს მან ახალი კონტრაქტი გააფორმა, რომელიც 2025 წლის დეკემბრამდე გაგრძელდა.

2023 წლის 8 ნოემბერს ბარდღჯიმ გაიტანა პირველი გოლი ჩემპიონთა ლიგაზე კარიერაში — გამარჯვების გოლი 87-ე წუთზე „მანჩესტერ იუნაიტედთან“ 4-3 მოგებულ მატჩში. 2024 წლის მაისში მან ვარჯიშის დროს მუხლის სერიოზული ტრავმა მიიღო, რის გამოც 9-დან 12 თვემდე ვერ ითამაშებდა. ის მოედანზე 2025 წლის 31 მარტს დაბრუნდა, როდესაც შეცვლაზე შევიდა „რანდერსთან“ 1-0 მოგებულ მატჩში, 334-დღიანი გაცდენის შემდეგ.

ბარსელონა
2025 წლის 14 ივლისს, ბარდღჯიმ ოთხწლიანი კონტრაქტი გააფორმა ლა ლიგის გუნდ „ბარსელონასთან“, 2 მილიონი ევროს სანაცვლოდ, შესრულებაზე დამოკიდებული ბონუსებით. ბარდღჯი თავდაპირველად „ბარსელონა ატლეტიკში“ იყო რეგისტრირებული, მაგრამ სარეზერვო გუნდში არცერთი მატჩი არ უთამაშია.

იმავე წლის ბოლოს, 14 სექტემბერს, მან დებიუტი შეასრულა „ბარსელონას“ რიგებში „ვალენსიასთან“ 6-0 გამარჯვებაში. ერთი თვის შემდეგ, 21 ოქტომბერს, მან კლუბის რიგებში პირველი საგოლე გადაცემა გააკეთა ჩემპიონთა ლიგაზე „ოლიმპიაკოსთან“ 6-1 გამარჯვებაში. იმავე წლის ბოლოს, 6 დეკემბერს, მან ლა ლიგაში პირველი გოლი გაიტანა „რეალ ბეტისთან“ 5-3 გამარჯვებაში.

2026 წლის ესპანეთის სუპერთასზე ბარდღჯიმ ნახევარფინალში „ატლეტიკ ბილბაოს“ წინააღმდეგ გოლი გაიტანა და ორი საგოლე გადაცემა გააკეთა. მას შემდეგ, რაც „ბარსელონამ“ ფინალში „რეალ მადრიდი“ დაამარცხა, მან 2026 წლის ესპანეთის სუპერთასი მოიგო.

2026 წლის ესპანეთის სუპერთასის ფინალამდე ბარდღჯი რეგისტრირებული იყო ძირითად შემადგენლობაში და მას 19 ნომერი ეკავა,

2025 წლის 1 ოქტომბერს ბარდღჯი პირველად გამოიძახეს შვედეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში. 2025 წლის 10 ოქტომბერს ბარდღჯიმ ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში პირველად ითამაშა 85-ე წუთზე, როდესაც 2026 წლის უეფას მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპზე შვეიცარიასთან 2–0 წააგო.

კარიერული სტატისტიკა
საკლუბო
საერთაშორისო
ჯილდოები
კოპენჰაგენი
დანიის სუპერლიგა:2021-22; 2022-23; 2024-25
დანიის თასი:2022-23; 2024-25
ბარსელონა
ესპანეთის სუპერთასი:2026
ინდივიდუალური
სუპერლიგის თვის საუკეთესო გუნდი: აგვისტო 2023; სექტემბერი 2023
ერიკ საბო

ერიკ საბო (დ. 22 ნოემბერი, 1991) — სლოვაკი პროფესიონალი ფეხბურთელი, რომელიც თამაშობს ნახევარმცველის პოზიციაზე სლოვაკურ კლუბ „სპარტაკ ტრნავაში“.

საკლუბო კარიერა
საბოს დებიუტი „სპარტაკ ტრნავას“ შემადგენლობაში 2011 წლის 25 თებერვალს შედგა „სლოვან ბრატისლავას“ წინააღმდეგ. მან ერთი წელი იჯარით გაატარა „სპარტაკ მიიავას“ გუნდში, სადაც მეორე დივიზიონში თამაშობდა.

2015 წლის აგვისტოში, „სპარტაკ ტრნავამ“ გამოაცხადა საბოს „პაოკში“ ტრანსფერის შესახებ. მან ოთხწლიანი კონტრაქტი გააფორმა. 2015 წლის 3 დეკემბერს, საბო გახდა „პაოკის“ მიერ „ხანიას“ წინააღმდეგ 6–2 გამარჯვების , რომლის წყალობითაც იგორ ტუდორის გუნდი საბერძნეთის თასის შემდეგ რაუნდში გავიდა. საბომ სამი გოლი გაიტანა, ხოლო სტუმართა გუნდის დანარჩენი სამი გოლი ხაირომ, იანის მისტაკიდისმა და დიმიტრის პელკასმა გაიტანეს. მან სეზონი ყველა შეჯიბრში 24 მატჩითა და 3 გოლით დაასრულა.

2016 წლის 16 ივლისს გამოცხადდა, რომ საბომ „ბეითარ იერუსალიმთან“ სეზონური იჯარის ხელშეკრულება გააფორმა, ტრანსფერის მუდმივი გაფორმების ოფციით, რომელიც 400 000 ევროს ოდენობით განისაზღვრა. 2016 წლის აგვისტოში მას მეორე ბუნდესლიგის კლუბ „ბოხუმში“ გადასვლას უკავშირებდნენ, თუმცა „ბეითარ იერუსალიმთან“ კონტრაქტის გამო იურიდიული საკითხების გადალახვა მოუწია. მედიის ცნობით, საბო კარიერას „ბეითარ იერუსალიმში“ გააგრძელებდა, რადგან ისრაელის კლუბმა 2017 წლის 1 ივლისს მოთამაშის იჯარის კონტრაქტში გამოსყიდვის პუნქტი გაააქტიურა. 2019 წლის 22 ივლისს საბო თურქულ კლუბ „ფატიჰ კარაგუმრუკს“ შეუერთდა.

ანორთოსისი ფამაგუსტა
2022 წლის 29 ივლისს, საბო ორწლიანი კონტრაქტით შეუერთდა კვიპროსის პირველი დივიზიონის „ანორთოსის ფამაგუსტას“ საფეხბურთო კლუბს.

სპარტაკ ტრნავა
2024 წლის 6 აგვისტოს საბო ერთწლიანი კონტრაქტით დაბრუნდა „სპარტაკ ტრნავაში“. 2025 წლის 15 აპრილს მან გამარჯვების მომტანი პენალტი გაიტანა სლოვაკეთის თასის ნახევარფინალში სლოვაკეთის „სლოვან ბრატისლავას“ წინააღმდეგ პენალტების სერიაში. 2025 წლის 19 ივნისს კლუბმა გამოაცხადა, რომ საბო დათანხმდა კონტრაქტის ერთწლიან გახანგრძლივებას. ლიგაში „კოშიცესთან“ 2–1 მოგებულ მატჩში საბომ გამარჯვების გოლი თამაშის 93-ე წუთზე გაიტანა და გამარჯვება მოიპოვა. ეს საბოს 34-ე დაბადების დღე იყო.

საერთაშორისო კარიერა
საბოს დებიუტი ეროვნულ ნაკრებში 2014 წლის 23 მაისს მონტენეგროს წინააღმდეგ შედგა. ის ხშირად ფიგურირებდა იან კოზაკის ნომინანტებში, მიუხედავად იმისა, რომ ბევრ მატჩში არ მონაწილეობდა. თუმცა, კოზაკმა თანამდებობა 2018 წლის ოქტომბერში დატოვა და შემდგომში მის ნაცვლად ჩეხმა პაველ ჰაპალმა გაიყვანა. ჰაპალმა საბო არ გამოიძახა უეფას ევრო 2020-ის საკვალიფიკაციო ეტაპის ორ მატჩში უნგრეთისა და უელსის წინააღმდეგ, რაც საბოს ეროვნულ ნაკრებში არყოფნის პირველი შემთხვევაა 2016 წლის სექტემბრის შემდეგ.

ჯილდოები
სპარტაკ ტრნავა
სლოვაკეთის თასი: 2024-25
რაზმი 731

რაზმი 731 — იაპონიის იმპერიის არმიის საიდუმლო კვლევითი და ტექნოლოგიური ქვედანაყოფი, რომელიც ეწეოდა ბიოლოგიურ და ქიმიურ იარაღზე მუშაობას. მეორე მსოფლიო ომის (იაპონია-ჩინეთის მეორე ომის) პერიოდში რაზმი ატარებდა ფართომასშტაბიან და არაადამიანურ ექსპერიმენტებს ცოცხალ ადამიანებზე.

ისტორია
ქვედანაყოფი შეიქმნა 1930-იან წლებში მანჯურიაში (იაპონიის მარიონეტული სახელმწიფო მანჯოუ-გო), ქალაქ ჰარბინთან ახლოს. ოფიციალურად მას ეწოდებოდა „ეპიდემიის პრევენციისა და წყლის გაწმენდის დეპარტამენტი“, თუმცა რეალურად ის წარმოადგენდა სიკვდილის ბანაკს, სადაც ბიოლოგიურ იარაღს ტესტავდნენ.

ობიექტს ხელმძღვანელობდა გენერალ-ლეიტენანტი, მიკრობიოლოგი შირო იშიი. ქვედანაყოფი მოიცავდა 150-მდე შენობას და ჰყავდა ათასობით თანამშრომელი, მათ შორის იაპონიის წამყვანი უნივერსიტეტების მეცნიერები და ექიმები.

რაზმის წევრები მსხვერპლს (ჩინელებს, რუსებს, კორეელებსა და მოკავშირეთა სამხედრო ტყვეებს) მოიხსენიებდნენ როგორც „მარუტა“ (იაპონ. — მორები). ექსპერიმენტები გამოირჩეოდა განსაკუთრებული სისასტიკით:

ტყვეებს უტარებდნენ ოპერაციებს (ვივისექციას) ყოველგვარი ანესთეზიის გარეშე, რათა დაჰკვირვებოდნენ ორგანოების ფუნქციონირებას ცოცხალ ორგანიზმში.

ხშირად ხდებოდა კიდურების ამპუტაცია და მათი მიერთება სხეულის საპირისპირო მხარეს სისხლის მიმოქცევის შესასწავლად.

ბიოლოგიური და ქიმიური ომი
ტყვეებს განზრახ შეჰყრიდნენ შავ ჭირს, ქოლერას, ციმბირულ წყლულსა და სხვა სასიკვდილო დაავადებებს.

იაპონელი მეცნიერები ამრავლებდნენ დაინფიცირებულ რწყილებს და „კერამიკული ბომბების“ მეშვეობით ყრიდნენ ჩინეთის ქალაქებში, რაც იწვევდა ეპიდემიებს და ასიათასობით მშვიდობიანი მოქალაქის სიკვდილს.

სხვა ექსპერიმენტები
მოყინვის ტესტები: ტყვეებს აიძულებდნენ კიდურები ყინულიან წყალში გაეჩერებინათ სრულ მოყინვამდე, შემდეგ კი სხვადასხვა მეთოდით (მაგ. მდუღარე წყლით) ცდილობდნენ მათ „მკურნალობას“.

ვაკუუმური კამერები: ადამიანებს ათავსებდნენ წნევის კამერებში, რათა დაედგინათ, რამდენს გაუძლებდა ორგანიზმი სიკვდილამდე.

მსხვერპლი
უშუალოდ პინგფანგის ობიექტზე დაიღუპა დაახლოებით 3,000-დან 14,000-მდე ადამიანი. თუმცა, რაზმის მიერ ჩინეთის ტერიტორიაზე გამოყენებულმა ბიოლოგიურმა იარაღმა (წყლისა და საკვების მოწამვლა, დაინფიცირებული რწყილები) სხვადასხვა მონაცემებით 200,000-დან 500,000-მდე ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა.

ომის შემდგომი პერიოდი და იმუნიტეტი
იაპონიის კაპიტულაციის შემდეგ, შირო იშიიმ ბრძანა კომპლექსის აფეთქება და კვალის წაშლა. 1949 წელს საბჭოთა კავშირმა ხაბაროვსკის პროცესზე რაზმის ზოგიერთ წევრს პატიმრობა მიუსაჯა.

მიუხედავად ჩადენილი დანაშაულებისა, აშშ-ის მთავრობამ რაზმის წამყვან მეცნიერებს, მათ შორის იშიის, მიანიჭა სრული იმუნიტეტი სისხლისსამართლებრივი დევნისგან. სანაცვლოდ, ამერიკულმა მხარემ მიიღო ადამიანებზე ჩატარებული ექსპერიმენტების საიდუმლო მონაცემები, რომლებიც მათ ბიოლოგიური იარაღის საკუთარი პროგრამისთვის დასჭირდათ.
ანდრეს იგნასიო მენენდესი

ანდრეს იგნასიო მენენდესი (დ. 1 თებერვალი, 1879 — გ. 7 ან 13 ივნისი, 1962) — სალვადორელი სამხედრო ოფიცერი და პოლიტიკოსი, რომელიც სალვადორის დროებითი პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა 1934-1935 წლებში და 1944 წელს. გარდა ამისა, 1935-დან 1944 წლამდე მას ეკავა სალვადორის თავდაცვის მინისტრის თანამდებობა.

ბიოგრაფია
ანდრეს იგნასიო მენენდესი დაიბადა 1879 წლის 1 თებერვალს სანტა-ანაში, სალვადორში. მან ცოლად შეირთო კატალინა კარბალიო. მენენდესი დაწინაურდა სალვადორის არმიის წოდებებით და გახდა: ვიცე-ლეიტენანტი 1898 წლის 18 ოქტომბერს; ლეიტენანტი 1904 წლის 24 მარტს; კაპიტანი 1906 წლის 1 აგვისტოს; მაიორ-კაპიტანი 1907 წლის 24 მაისს; ვიცე-პოლკოვნიკი 1911 წლის 20 მაისს; პოლკოვნიკი 1915 წლის 21 მაისს; და ბრიგადის გენერალი 1920 წლის 10 აგვისტოს

1934 წლის 2 აპრილს, პრეზიდენტმა, ბრიგადის გენერალმა მაქსიმილიანო ერნანდეს მარტინესმა მენენდესი დანიშნა ომის, ფლოტისა და ავიაციის მინისტრად (ომის მინისტრი). 29 აგვისტოს მენენდესი გახდა სალვადორის დროებითი პრეზიდენტი მას შემდეგ, რაც მარტინესი გადადგა 1935 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში კენჭისყრის მიზნით. მარტინესმა გაიმარჯვა არჩევნებში და თანამდებობა დაიკავა 1935 წლის 1 მარტს. იმავე დღეს მარტინესმა მენენდესი ხელახლა დანიშნა ომის მინისტრად.

მენენდესი პრეზიდენტობის პირველ კანდიდატად დაინიშნა 1944 წლის აპრილში, „ბზობის კვირის“ წარუმატებელი სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობის შემდეგ. მარტინესი გადადგა „დაშვებული მკლავების გაფიცვის“ დროს 9 მაისს, და მენენდესი გახდა დროებითი პრეზიდენტი. მენენდესი გადააყენეს პოლკოვნიკ ოსმინ აგირე ი სალინასის მიერ მოწყობილი სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად 21 ოქტომბერს.

მენენდესი გარდაიცვალა 1962 წლის 7 ან 13 ივნისს, ნიუ-იორკის „მაუნთ სინაის“ ჰოსპიტალში. მისი ნეშტი დააბრუნეს სალვადორში და დაკრძალეს სან-სალვადორის გენერალურ სასაფლაოზე.

სამხედრო წოდებების თარიღები
ქვემოთ მოცემულია მენენდესის სამხედრო წოდებების სია მისი კარიერის განმავლობაში.
ხოსე ფელიქს კიროსი

ხოსე ფელიქს კიროსი (დ. 1811 — გ. 1883) — სალვადორის პრეზიდენტი 1848 წლის 3–7 თებერვლამდე და 1851 წლის 1 მარტიდან 3 მაისამდე.

იგი მსახურობდა დოროტეო ვასკონსელოსის ვიცე-პრეზიდენტად 1848 წლის თებერვლიდან 1851 წლის აპრილამდე და ხერარდო ბარიოსის ვიცე-პრეზიდენტად 1860 წლის თებერვლიდან 1863 წლის ოქტომბრამდე.
რამონ როდრიგესი

რამონ როდრიგესი — სალვადორელი პოლიტიკოსი, რომელიც 1850 წლის დასაწყისში, ექვსი დღის განმავლობაში, სალვადორის პრეზიდენტი იყო.

ბიოგრაფია
რამონ როდრიგესი დაიბადა სან-ვისენტეში, სან-სალვადორში, ახალ ესპანეთში. იგი სალვადორის სენატის წევრი იყო.[1]

როდრიგესი სალვადორის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი გახდა 1850 წლის 26 იანვარს, როდესაც პრეზიდენტმა დოროტეო ვასკონსელოსმა მას პრეზიდენტობა გადააბარა, რათა თავიდან აეცილებინა ბრალდებები 1850 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებზე მისი გავლენის შესახებ. არჩევნების შედეგად სენატმა ვასკონსელოსი ხელახლა აირჩია. როდრიგესმა მოვალეობის შემსრულებლის თანამდებობა 1 თებერვალს გადასცა ვიცე-პრეზიდენტად არჩეულ ხოსე ფელიქს კიროსს, ხოლო კიროსმა პრეზიდენტობა ვასკონსელოსს 4 თებერვალს გადააბარა.
ვისენტე გომესი

ვისენტე გომესი — ჰონდურასში დაბადებული სალვადორელი პოლიტიკოსი, რომელიც 1854 წლის თებერვალში სალვადორის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი იყო.

ბიოგრაფია
ვისენტე გომესი დაიბადა ჰონდურასში. 1854 წლის 1 თებერვალს, პრეზიდენტ ფრანსისკო დუენიასის ვადის ამოწურვის შემდეგ, იგი სალვადორის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი გახდა. იმ დროს გომესი სალვადორის სენატის წევრი იყო. მან პრეზიდენტობა ჩაიბარა იმის გამო, რომ პრეზიდენტობის სამი კანდიდატიდან — პოლკოვნიკი ხოსე მარია სან-მარტინი, გენერალი ხოაკინ ეუფრასიო გუსმანი და ფერმინ პალასიოსი არცერთი არ იმყოფებოდა ადგილზე თანამდებობის დასაკავებლად. გომესმა პრეზიდენტობა 15 თებერვალს გადასცა საკანონმდებლო ორგანოს მიერ არჩეულ სან-მარტინს.
პიო რომერო ბოსკე

პიო რომერო ბოსკე (დ. 1860 — გ. 10 დეკემბერი, 1935) — სალვადორელი პოლიტიკოსი და იურისტი, რომელიც იყო სალვადორის პრეზიდენტად 1927 წლიდან 1931 წლამდე. მანამდე მას ეკავა ალფონსო კინიონეს მოლინას ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობა 1923-დან 1927 წლამდე და იყო სალვადორის ომის, საზღვაო და ავიაციის მინისტრი (ომის მინისტრი) 1919-დან 1927 წლამდე.

რომერომ სამართლის დოქტორის ხარისხი 1889 წელს მიიღო და მალევე უზენაესმა სასამართლომ მოსამართლედ დანიშნა. 1890-იან და 1900-იან წლებში იგი მოსამართლე იყო სან-სალვადორსა და საკატეკოლუკაში, ასევე იყო თავად უზენაესი სასამართლოს მაგისტრატი 1893-დან 1895 წლამდე და კვლავ 1899-დან 1903 წლამდე. იგი ასევე მცირე ხნით იყო საკანონმდებლო ასამბლეის დეპუტატი 1892-დან 1893 წლამდე, სანამ თანამდებობას დატოვებდა უზენაეს სასამართლოში სამსახურის გამო. 1903 წლიდან 1907 წლამდე რომერო მსახურობდა მმართველობის, განვითარებისა და საჯარო განათლების მინისტრად პრეზიდენტ პედრო ხოსე ესკალონის დროს. 1914 წლიდან 1919 წლამდე იგი იყო უზენაესი სასამართლოს პრეზიდენტი.

რომერო სალვადორის პრეზიდენტი 1927 წელს გახდა. რომეროს მმართველობის დასაწყისში სალვადორის ეკონომიკამ სარგებელი ნახა ყავის მაღალი ფასებითა და საგადასახადო რეფორმებით, თუმცა დიდმა დეპრესიამ და ყავის ფასების კოლაფსმა ქვეყნის ეკონომიკა დააზიანა, რადგან იგი ძლიერ იყო დამოკიდებული ყავის ექსპორტზე. რომერომ დისტანცირება მოახდინა მელენდეს-კინიონესის დინასტიისგან, რომელიც მას წინ უძღოდა, და გაატარა სხვადასხვა დემოკრატიული რეფორმა. რომეროს მთავრობამ გადაიტანა მელენდეს-კინიონესის პოლიტიკური დინასტიის მომხრეების მიერ მოწყობილი სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობა 1927 წლის დეკემბერში. რომეროს, თავისი წინამორბედებისგან განსხვავებით, არ დაუნიშნავს საპრეზიდენტო მემკვიდრე; მისი შემცვლელი გახდა არტურო არაუხო, რომელმაც გაიმარჯვა 1931 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში ეს არჩევნები ისტორიკოსების მიერ სალვადორის პირველ თავისუფალ და სამართლიან დემოკრატიულ არჩევნებად მიიჩნევა. რომერომ სალვადორი დატოვა ბრიგადის გენერალ მაქსიმილიანო ერნანდეს მარტინესის პრეზიდენტობის დროს, რომლის მთავრობამაც 1931 წლის ბოლოს არაუხოს დამხობის შემდეგ რომეროს ყველა დემოკრატიული რეფორმა გააუქმა. რომერო 1935 წელს ნიკარაგუაში, გადასახლებაში გარდაიცვალა.
ბაბი (ბაბიზმი)

ბაბი, საიდ ალი მუჰამადი (; დ. 1819 — 1850, თავრიზი) ― ბაბიზმისა და ბაჰაიზმის რელიგიური ლიდერი. ბაბის ბაჰაისტები ადარებენ იოანე ნათლისმცემელს და წინამორბედად თვლიან, მათი აზრით სანამ ღმერთი ბაჰაულას საღვთო მისიას გამოუცხადებდა, მან ქვეყანას მახარებელი ბაბი მოუვლინა, რომელსაც მისთვის გზა უნდა გაეკაფა.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1819 წელს შირაზში. 1844 წლის 22 მაისს მან მიიღო პირველი გამოცხადება და შეუდგა ქადაგებას. მას ბევრი შიიტი მიმდევარი გამოუჩნდა, მაგრამ მუსლიმი საუსლიერო პირებიდან დიდ წინააღმდეგობას წააწყდა, რადგ ბაბის მოძღვრებაში ადამიანის უფლებები დიდ ადგილს იკავებდა. ის, სხვათა შორის, აქცენტს აკეთებდა ქალთა უფლებებისა და ერების თანასწორუფლებიანობის შესახებ, რაცისლამური დოგმატიკისა და შარიათის კრიტიკას გულისხმობდა. 1847 წელს ბაბი დააპატიმრეს, მაგრამ ამან მის მიმდევრებს ხელი ვერ შეუშალა.

ბაბის მიმდევრები მუსლიმებს 1848 წელს გამოეყვნენ. ამ წელს ბადაშტში შედგა ბაბის მომხრეთა დიდი კრება, რომელსაც მათ შორის ბევრი ქალი ესწრებოდა. ბაბიზმის წარმოქმნამ შიიტების მღელვარება გამოიწვია. ბაბის და მისი მიმდევრების დევნა დაიწყო სახელმწიფო აპარატმა. ამის გამო ბაბის მიმდევრებმა შაჰისა და მისი პოლიტიკის წინააღმდეგ ჯიჰადი გამოაცხადეს და დაიწყეს მშვიდობიანი დაუმორჩილებლობა, რომელიც ხელისუფლებამ სისხლში ჩაახში. 1850 წლის 9 ივლისს ბაბი თავრიზში საჯაროდ დახვრიტეს. მისი მიმდევრების წინაღმდეგ ტერორი 1853 წლამდე გრძელდებოდა.
Penelopina nigra

— ფრინველის სახეობა კრაქსისებრთა ოჯახისა. იგი გავრცელებულია სალვადორის, გვატემალის, ჰონდურასის, სამხრეთ მექსიკისა და ნიკარაგუის მთიანეთში.
მისი ბუნებრივი ჰაბიტატი სუბტროპიკული ან ტროპიკული ნოტიო მთის ტყეებია. ბოლო პერიოდში მისი პოპულაცია საგრძნობლად შემცირდა: 1994 წელს იგი ნაკლები საფრთხის მქონე სახეობად იყო მიჩნეული, 2000 წელს სტატუსი აუმაღლდა საფრთხესთან ახლოს მყოფამდე, ხოლო 2007 წელს, მას შემდეგ, რაც დადგინდა, რომ იმაზე ნაკლებად იყო გავრცელებული, ვიდრე მანამდე ეგონათ, -ის წითელ ნუსხაში მიენიჭა მოწყვლადი სახეობის სტატუსი.

აღწერა
 — სიგრძეში 590-დან 650 მმ-მდე იზრდება. მამრის ბუმბული შავია, ზედა ნაწილი მწვანე ან ლურჯი ელფერით პრიალებს, ქვედა ნაწილი კი შედარებით მქრქალია. თვალის ფერადი გარსი მოწითალო-ყავისფერია, ხოლო თვალის ირგვლივ და უკან არსებული შიშველი კანი მოწითალო-ყავისფერი ან მეწამულია. ნისკარტი, ყელის შიშველი კანი, დიდი ხორცოვანი გამონაზარდი („ბიბილო“), ფეხები და თათები მოწითალო-ნარინჯისფერია. ამის საპირისპიროდ, მდედრი შავია, ძლიერ დახალული და ზოლიანი მოწითალო-ყავისფერი და დარიჩინისფერი ფერებით; მას აქვს წითელი ნისკარტი და ნისკარტის ირგვლივ არსებული შიშველი კანი, ხოლო თვალის ირგვლივ მეწამული შიშველი კანი.

ტაქსონომია
 -ის სამი სახეობა ინახება ლივერპულის ეროვნული მუზეუმების კოლექციაში, მსოფლიო მუზეუმში, საინვენტარო ნომრებით: 484 , 484 და 484. ეგზემპლარები ლივერპულის ეროვნულ კოლექციაში მოხვდა დერბის მე-13 გრაფის კოლექციიდან, რომელიც 1851 წელს ლივერპულის მოსახლეობას ანდერძით გადაეცა. 484 და 484 შეძენილი იყო მეს. ლიდბიტერისგან 1843 წლის სექტემბერში, ხოლო 484 მოკვდა ნოუსლი ჰოლის მენეჟერიაში 1850 წლის 5 აგვისტოს.

გავრცელება და ჰაბიტატი
 — გვხვდება ცენტრალური ამერიკის მთის ქედების ორივე მხარეს. მექსიკაში იშვიათია, თუმცა ზომიერი რაოდენობითაა წარმოდგენილი ელ-ტრიუნფოს ბიოსფერულ ნაკრძალში. იგი ასევე გავრცელებულია გვატემალის ზოგიერთ რაიონში, მაგრამ უფრო იშვიათია ჰონდურასში, ჩრდილო-ცენტრალურ ნიკარაგუასა და სალვადორში; სალვადორში შესაძლოა გადაშენებულიც იყოს. მისი ჰაბიტატია ნოტიო ფართოფოთლოვანი მთის ტყეები, ძირითადად ნისლიანი ტყეები და ცენტრალური ამერიკის ფიჭვნარ-მუხნარი ტყეები, თუმცა შეიმჩნევა მეორეულ ტყეებსა და პლანტაციებშიც. ფრინველი საკვებს მოიპოვებს როგორც ხეებზე, ისე მიწაზე,ჩამოცვენილ ფოთლებში.

სტატუსი
ითვლება, რომ - ს პოპულაცია მცირდება. ძირითადი საფრთხეები, რომელთა წინაშეც სახეობა დგას, არის ტყის ჰაბიტატის განადგურება და საკვებად გამოყენების მიზნით მასზე ნადირობა. ბუნების კონსერვაციის საერთაშორისო კავშირმა მის საკონსერვაციო სტატუსს მიანიჭა „მოწყვლადის“ კატეგორია.
ბნალა

ბნალა (ნალა) – სოფელი გურჯისტანის ვილაიეთის ხერთვისის ლივის ხერთვისის ნაჰიეში. აღნუსხულია აგრეთვე ამიერკავკასიის მხარის მოსახლეობის 1886 წლის საოჯახო სიებში, რომლის მიხედვითაც იგი შედიოდა ტფილისის გუბერნიის ახალციხის მაზრის ურავლის უბანსა და ლეპისის სასოფლო თემში.

დავთრის მიხედვით სოფელში ცხოვრობდა 7 კომლი. ყველა იყო ისფენჯის გადამხდელი, ანუ ქრისტიანი. კომლთა უფროსების უმეტესობას ერქვა ქართველებისათვის / ქრისტიანები- სათვის დამახასიათებელი სახელი: აბიათარ, ბასილა, გრიგოლა, დემეტრე, პაპუნა, რამაზა. 1 ანთროპონიმი სახელამოუკითხავია. მამის სახელებად გვხვდება: დავითა, მირზია, ნათა. ამიერკავკასიის მხარის მოსახლეობის 1886 წლის საოჯახო სიების მიხედვით კი აქ ცხოვრობდა 6 კომლი (40 მცხოვრები). მთელი მოსახლეობა ქართველი იყო. მათი ნაწილი რეგისტრირებულია როგოც კათოლიკე სომეხი, დანარჩენი კი მართლმადიდებელნი (8 მცხოვრები).