iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ტაჯიკეთის ეკონომიკა

ტაჯიკეთი აგრარულ-ინდუსტრიული ქვეყანაა. დამოუკიდებლობის წლების განმავლობაში დასაქმების სტრუქტურა მნიშვნელოვნად შეიცვალა, მოხდა ეკონომიკის ინდუსტრიალიზაცია. ქვეყნისთვის სამრეწველო-აგრარული სტატუსის მიღება უზრუნველყოფს ტაჯიკეთის რესპუბლიკის ეროვნული განვითარების სტრატეგიის განხორციელებას 2030 წლამდე. 2000 წლიდან სტაბილური ეკონომიკური ზრდა 5-7% იყო. 1991 - 2013 წლებში სოფლის მეურნეობაში დასაქმებულთა წილი შემცირდა 36% -დან 19% -მდე, ხოლო მრეწველობაში დასაქმებულთა წილი 21% -დან 51% -მდე გაიზარდა, მშენებლობაში ეს შემცირდა 8% -დან 3% -მდე, მომსახურების სექტორში 35% -დან 27% -მდე.

თევზჭერა
ტაჯიკეთი არ ფლობს ზღვაზე გასასვლელს, მაგრამ აქვს მდინარეების მთელი ქსელი. დამოუკიდებლობის წლების განმავლობაში თევზჭერა პრაქტიკულად გაქრა: 1991 წელს რესპუბლიკაში დაიჭირეს 3945 ტონა თევზი, 2010 წელს - მხოლოდ 449 ტონა.

ფინანსები
2015 წლის 1 იანვრისთვის რესპუბლიკაში 17 ბანკი იყო: 4 ადგილობრივი ბანკი და 13 უცხოური კაპიტალის მონაწილეობით. 2005 წლის ბოლოს, რესპუბლიკის ბანკების საწესდებო კაპიტალში უცხოელი პირების მონაწილეობისთვის ადრე შემცირებული მარგინალური კვოტი საბოლოოდ გაუქმდა.

შრომითი მიგრაცია
ქვეყნის ეკონომიკა ცალმხრივად დამოკიდებულია ემიგრანტების მხრიდან მიღებულ საშუალებებზე. რუსეთში მომუშავე ტაჯიკეთის მოქალაქეების რიცხვი 1 მილიონს აღწევს. 2005 წლის მონაცემებით მათ სამშობლოში 247 მილიონი დოლარის გადმორიცხვა მოახდინეს. 2008 წლის კრიზისისას რუსეთიდან ტაჯიკეთში 2,5 მილიადი დოლარის შემოდინება მოხდა. მსოფლიო ბანკის 2012 წლის მონაცემებით, რუსეთში მომუშავე მიგრანტების ფულადი გზავნილები ტაჯიკეთის მთლიანი შიდა პროდუქტის 48%-ს შეადგენს, რაც მსოფლიოში ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია.

ენერგეტიკა
ჰიდროელექტრო სადგურები ტაჯიკეთის ენერგო სექტორის საფუძველია, რომლებიც უმეტესად მდინარე ვახშზე, პიანჯსა და სიდრიაში მდებარეობენ. უმსხვილესი ჰიდროელექტრო სადგურებია: ნურეკი, როგუნი და კირარაუმი. საკუთარი ენერგეტიკული ბაზის გამო, სადგურები ქვეყნის საჭიროებების მხოლოდ 50% აკმაყოფილებს. ამიტომაც ტაჯიკეთის ბევრი სოფელი დღემდე ელექტრო ენერგიის გარეშეა.

სადაზღვევო ბიზნესი
2012 წელს ტაჯიკეთში 14 სადაზღვევო კომპანია 17.0 მილიონი დოლარის ჩარტერული კაპიტალით სარგებლობდა. 2012 წელს რესპუბლიკაში სადაზღვევო პრემიების ოდენობამ 101.7 მლნ დოლარი შეადგინა.

ტრანსპორტი
ქვეყნის მთავარ სატრანსპორტო საშუალებას ავტომობილი წარმოადგენს. ბოლო წლებში აშენდა საავტომობილო გვირაბები ოზოდი, იტიკლოლი და შაჰრისტანი. 1926-1929 წლებში აშენდა პირველი ტერმეზ-დუშანბეს რკინიგზა.

შიდა ვაჭრობა
რესპუბლიკაში საცალო ვაჭრობა საკუთრების სამ ფორმას ეკუთვნის: კერძო, სახელმწიფოსა და კოოპერატიულს. 2011 წელს, საცალო ბრუნვის 97.3% აღირიცხა კომერციულ ვაჭრობაზე (ძირითადად არაორგანიზებულ ბაზარზე), კოოპერატივისა და სახელმწიფო ვაჭრობისთვის შესაბამისად - 1.3% და 1.4%.

მოსახლეობის შემოსავლები
2017 წელს, საარსებო მინიმუმი თვეში 250 სომონია, რომელიც 31 დოლარია.
ალექსანდრე მეფის სიგელი კათოლიკოს შიოსადმი

სიგელი ალექსანდრე მეფისა კათოლიკოს შიოსადმი მცხეთისა და გარეჯის უდაბნოს სადავო მამულების შესახებ — 1438 წელს (რკვ ქორონიკონს) შედგენილი ქართული ხელნაწერი საბუთი. აღნიშნული საბუთით ალექსანდრე მეფე, სვეტიცხოვლის და გარეჯის სადავო მამულებზე ბრძანებას სცემს.

საბუთის აღწერა
დედანი დაკარგულია. პირი: სეა, 1449-1635; გადაწერილი საუკუნის დასაწყისში სარგის კაკაბაძის ხელით. 1 ფრ. დედნის აღწერილობა ს. კაკაბაძის მიხედვით: ზომა — 41 15 სმ; განკვეთილობის ნიშანი: ორწერტილი. საბუთის ძველი საარქივო-სააღრიცხვო ნომერი: სინოდალური კანტორის სიგელი №64 და ნუსხა №507 — სკკ.

საბუთს თარიღი არ უზის. თედო ჟორდანია, ტექსტის ბოლოში მიწერილი ქორონიკონის — რკვ (126) გათვალისწინებით, საბუთს ათარიღებს 1438 წლით, თუმცა ამ თარიღს, ისევე როგორც ხელრთვას, სადაც იკითხება სახელი „ლეონი“, საეჭვოდ მიიჩნევს და დასძენს, „რადგან 1439 წელს კ~ზად სჩანს დავით , ამის გამო ეს ქ~კნი, შემდეგ მიწერილი, საეჭვოდ მიგვაჩნია. კ~ზი შიო ჩვენს საბუთებში პირველად სჩანს 1440 წელს — რად მოუწერია ალექსანდრე მეფეს ლეონად ჩვენ არ ვიცით: ანუ ალექსანდრე მფის გუჯარი მერე კახთა მეფე ლეონს მოუწერია და ანუ ალექსანდრე არის კახთა მეფე უცნობი, ლეონ -ად წოდებული, ბერად შემდგარი, რომელიც პლატონ იოსელიანის მოწმობით, დამარხულია დავითგარესჯაში. კახთა მეფე გიორგი, მეფე მონაზონის ალექსანდრეს ძე, გამეფებული 1433 წელს.“.

დათარიღების საფუძველია კათოლიკოს შიო -ის ზეობის წლები, შემდგომში საბუთი დაუმტკიცებია ლეონ კახთა მეფეს, რასაც ადასტურებს მისი ხელრთვა.

ტექსტი
ტრიპოლის ალყა (1289)

ტრიპოლის დაცემა — ჯვაროსანთა სახელმწიფოს, ტრიპოლის საგრაფოს (დღევანდელი ლიბანი) დაპყრობა და განადგურება მუსლიმ მამლუქთა მიერ. ბრძოლა 1289 წელს გაიმართა და ჯვაროსნული ლაშქრობების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მოვლენა იყო, რადგან ქალაქი ჯვაროსანთა ერთ-ერთი უმთავრესი დასაყრდენი იყო ახლო აღმოსავლეთში. ეს მოვლენა წარმოდგენილია გადარჩენილ ილუსტრაციაზე, რომელიც შემორჩენილია ფრაგმენტულ მანუსკრიპტზე, ეგრეთ წოდებულ „კოჩარელის კოდექსზე“, იგი შექმნილია 1330-იან წლებში ქალაქ გენუაში. სურათზე გამოსახულია გრაფინია ლუსია და ტარტუსის ეპისკოპოსი ბარტელმი მანსელი (სამოციქულო სკამი მიიღო 1278 წელს), ციხესიმაგრის ცენტრში სხდომა იმერთება, ხოლო კალაუნის ჯარისკაცები ხოცავენ ხალხს, რომლებიც ნავსადგურისაკენ და ახლომდებარე წმინდა თომას კუნძულისაკენ გარბიან.

კონტექსტი
მართალია ტრიპოლის საგრაფო დაარსდა, როგორც ჯვაროსნული სახელმწიფო და მისი მთავარი რელიგია ქრისტიანობა იყო, მაგრამ 1260-იანებიდან იგი მონღოლთა იმპერიის ვასალური სახელმწიფო გახდა, როდესაც ბოემონდ -მ მისი მამინაცვლის — ჰეთუმ -ის (კილიკიის სომეხთა სამეფოს მეფე) გავლენით მორჩილება გამოუცხადა მათ. ტრიპოლიდან დამხმარე ძალა ჩავიდა მონღოლებითვის ბაღდადის ალყის დროს 1258 წელს, აგრეთვე 1260 წელს ისინი ხელმეორედ დაეხმარნენ მონღოლებს სირიაში შეჭრისას, რამაც ტრიპოლსა და მაჰმადიანურ სამყაროს შორის ურთიერთობა დაძაბა.

ჰულაგუ-ხანის მიერ ბაღდადის განადგურების და დამასკოს დაპყრობის შემდეგ, რომლებიც აბასიანთა და აიაუბიდთა სახალიფოების მთავარ ცენტრებს წარმოადგენდა, მუსლიმთა ძალამ მამლუქთა სასულთნოში გადაინაცვლა, რომლის ცენტრი კაირო იყო. ამავე დროს მონღოლები შენელდნენ დასავლეთის მიმართულებით წინსვლაში, ამის მთავარი მიზეზი საშინაო კონფლიქტები გახდა. ამით ისარგებლეს მამლუქებმა და საკუთარი პოზიციები აღადგინეს სირიასა და პალესტინაში, ამან ილხანებს სპარსეთის მიმართულებით უკან დახევისკენ უბიძგა. მუსლიმებმა 1271 წელს შემოარტყეს ალყა ტრიპოლს, მაგრამ მიზანს ვერ მიაღწიეს. ამის მიზეზი გახდა პრინცი ედუარდის ჩასვლა აკრაში. ედუარდიც და ტრიპოლის საგრაფოც ცდილობდა დროებით ზავზე დათანხმებას, რადგან ინგლისელთა ჯარები მცირერიცხვოვანი იყო ეფექტურობისთვის.

მონღოლებს, თავის მხრივ, არ ჰქონდათ დამტკიცებული, რომ უნდა ყოფილიყვნენ საკუთარი ვასალის, ტრიპოლის ქრისტიანული სახელმწიფოს ერთგული დამცველები. აბაღა-ხანი, ილხანთა ყაენი 1282 წელს გარდაიცვალა. მან ელჩობა გააგზავნა ევროპაში, რათა ეცადათ შექმნილიყო ფრანგულ-მონღოლური კავშირი მუსლიმთა წინააღმდეგ. ახალი ყაენი გახდა აჰმედ თოგუდანი, რომელმაც ისლამი მიიღო. მისი მეთაურობით ილხანებმა არ ისურვეს ქრისტიანების დაცვა მუსლიმთა წინააღმდეგ. ამან საშუალება მისცა მალუქებს, დაეპყროთ ხმელთაშუა ზღვის აღმოსავლეთი სანაპირო ქალაქები, რომლებიც ჯერ კიდევ ჯვაროსანთა კონტროლის ქვეშ იყვნენ.

თოქუდანი 1284 წელს მოკლეს. იგი ჩაანაცვლა აბაღას შვილმა, არღუნმა. ახალი ყაენი გამოირჩეოდა ქრისტიანთა მიმართ სიმპატიკით. მან განაგრძო მამის კავშირები ევროპასთან, რათა ალიანსის ჩამოყალიბების შესაძლებლობა მიეცათ, მაგრამ ტრიპოლის დასაცავად დიდი ინტერესი არ გამოუვლენია. პარალელურად მამლუქები აგრძელებდნენ დაპყრობებს: 1285 წელს აიღეს მარგატი, ხოლო 1287 წელს ლატაკია.

მამლუქთა სულთანს ჯერ კიდევ ჰქონდა ზავი დადებული ტრიპოლთან, მაგრამ ქრისტიანთა მოქმედებებმა შესაძლებლობა მისცა მას ზავი დაერღვია.
არწივი (შუახმელეთი)

არწივები ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში — ფრინველები, რომლებიც მანუეს მაცნეები იყვნენ. დიდ არწივებს შორის იყვნენ არწივები, რომლებიც ადამიანებს, ელფებსა და ჯადოსნებს ეხმარებოდნენ ბოროტებასთან ბრძოლისას. სწორედ მათ უწოდებდნენ მანუეს არწივებს.

ეს არსებები შუახმელეთში ვალინორიდან გამოაგზავნეს, რათა თავდაპირველად გადასახლებული ნოლდორებისთვის ეყარაულათ, ისევე, როგორც მორგოთისთვის. ყველა მნიშვნელოვანი ამბავი მანუესთან მიდიოდა.

პირველი ეპოქა
მანუეს ბრძანებით თორონდორი, არწივთა მბრძანებელი, თვალს ადევნებდა თანგოროდრიმს, ვულკანურ მთას ანგბანდის თავზე. თორონდორი დაეხმარა ფინგონს მაედროსის გადარჩენაში. მოგვიანებით არწივები კრისაეგრიმს ადევნებდნენ თვალს, რომელიც ექორიადის ნაწილი იყო, გონდოლინში. ისინი მეფე ტურგონის მეგობრები იყვნენ და ახლომდებარე მთებიდან მორგოთის მზვერავებს აძევებდნენ. მათი ძალისხმევით ორკები ვერც კი უახლოვდებოდნენ ახლო მთებსა  თუ ბრითიაქის ფონს, რომელიც სამხრეთით მდებარეობდა. ტუორის მოსვლის შემდგომ დაზვერვა გაორმაგდა და მტერი კვლავ ვერ პოულობდა გონდოლინს. ამგვარად გონდოლინმა ელფთა დამალულ სამეფოთა შორის ყველა დიდ ხანს იარსება. როდესაც გონდოლინი საბოლოოდ დამარცხდა, არწივები იცავდნენ გამოძევებულებს და აძევებდნენ ორკებს, რომლებიც ხალხს თავს დაესხნენ კირით თორონათზე.

თორონდორი იყო სწორედ ის არწივი, რომელმაც მორგოთის სახეს ფინგოლფინთან ბრძოლის შემდეგ ეცა და სამუდამო ნაიარევები დაუტოვა. მანუემ ფინგოლფინის გვამი ექორიათში ჩააბრძანა, სადაც გმირი ფინგონმა დაკრძალა.

პირველი ეპოქის ბოლოს მომხდარი რისხვის ომისას არწივები იბრძოდნენ ვალარებთან, ელფებთან და ედანებთან ერთად. დრაკონების გამოჩენის შემდეგ ყველა დიდი ფრინველი თორონდორის მეთაურობით ეარენდილს შეუერთდა და ასე განადგურდა დრაკონთა დიდი ნაწილი.

მნიშვნელოვანი არწივები
გვაიჰირი
ლანდროვალი
მენელდორი
თორონდორი
ნარგოთრონდი

ნარგოთრონდი — ციხესიმაგრე ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში, აშენებული ფინროდ ფელაგუნდის მიერ. მდებარეობდა ნაროგის ნაპირებზე, ბელერიანდის ტერიტორიაზე. იგი იყო ფელაგუნდის სამეფოს ძირითადი წერტილი და მოიცავდა მიწებს ჩრდილოეთით (ტალათ დირნენს და სხვებს).

ისტორია
შექმნა
ნაროგის გამოქვაბულები ტაურ-ენ-ფაროთის ქვედა ნაწილში, დასავლეთ სანაპიროზე, რომელიც ცნობილი იყო, როგორც ნულუკკჰიზდინი. აქ გაძევებამდე სახლობდნენ ქონდრისკაცები.

დორიათის მენეგროთით შთაგონებულმა ფინროდმა, რომელიც ამავე დროს მორგოთისგან დამალვას ცდილობდა, ნარგოთრონდი გამოქვაბულებში ააგო პირველ ეპოქაში. მას ლურჯი მთების ჯუჯები ეხმარებოდნენ, რომლებმაც მისთვის ასევე ნაუგლამირი, ჯუჯების ყელსაკიდი შექმნეს.

ძალაუფლების დღეები
ფინროდი ნარგოთრონდს მართავდა, სანამ არ შეუერთდა ბერენის სილმარილებზე ლაშქრობას და მმართველოდა ოროდრეთს გადასცა. თუმცა, დაგორ ბრაგოლახის მოვლენების შედეგად, კელეგორმი და კურუფინი, ფეანორის შვილები, დამარცხდნენ და ნარგოთრონდში დაიმალნენ. მიუხედავად იმისა, რომ ქალაქი მათი მოსვლით გაძლიერდა, ფეანორის შვილების გავლენამ იმატა. კელეგორმი და კურუფინი იქ ცხოვრობდნენ, როდესაც ფინროდმა ქალაქი ბერენთან ერთად დატოვა და ისინი უფრო მეტი ძალაუფლებით სარგებლობდნენ, ვიდრე ოროდრეთი. შემდეგ ცნობილი გახდა ფინროდის აღსასრულის შესახებ. ამ დროისთვის ორივე ნარგოთრონდიდან წასული იყო.

დაცემა
ტურინ ტურამბარი მოგვიანებით მოვიდა ქალაქში და მისი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მებრძოლი გახდა. მაგრამ მან ასევე ხალხი გამოიყვანა მორგოთის წინააღმდეგ ღია ბრძოლაში (ამ დროისთვის ქალაქს უერთდებოდა ხიდი). ეს საბოლოოდ დასრულდა ქალაქის დრაკონ გლაურუნგის მიერ განადგურებით.

გლაურუნგი ნარგოთრონდში ხუთი წლის მანძილზე იმალებოდა, იცავდა რა მოპარულ ნადავლს. შემდეგ იგი ბრეთილში, ტურინის საძებნელად გადავიდა და მოკლული იქნა უკანასკნელის მიერ კაბედ-ენ-არასზე. მიმი, ჯუჯა, დასახლდა ნარგოთრონდში და „დაიბრუნა“ სხვა ჯუჯების უძველესი სამეფო, მაგრამ მოკლული იქნა ჰურინის მიერ. სამეფო უდაბური იყო პირველი ეპოქის მანძილზე, რისხვის ომის მოვლენებამდე, საბოლოოდ კი, ბელერიანდთან ერთად ჩაიძირა.

ეტიმოლოგია
სამეფოსა და ქალაქის სახელწოდება აღნიშნავს „წყალქვეშა ციხე-სიმაგრეს მდინარე ნაროგზე“. ჯუჯები მას „ნულუკკჰიზდინს“ უწოდებდნენ (შეცდომით ცნობილი იყო, როგორც „ნულუკკიზდინი“).

თუმცა, ჯ.რ.რ. ტოლკინის მიერ შემუშავებული იქნა სახელწოდება ნარ(უ)კათანი (), რომელსაც ელფებმა დაუმატეს ბოლოსართი - კამაროვანი გუმბათი.

ძველ ინგლისურ ენაზე ერიოლის ტექსტების თარგმანებში ნარგოთრონდი ცნობილია, როგორც - ჰლიდინგების ქალაქი ან .
ავარები (შუახმელეთი)

ავარები ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში — ელფების ეთნიკური ჯგუფი.

მათი ენა, ავარული არსებობდა სამი ჯგუფის სახით, რომლებიც ერთმანეთს არანაირად არ უკავშირდებოდნენ:

დასავლეთ ავარული ენა (ახლოს იყო სინდარულთან, ტელერულთან, ქუენიასთან)
ჩრდილოეთ ავარული ენა (მეტად ინდივიდუალური, რომელშიც თანხმოვნები არ იყო)
აღმოსავლეთ ავარული ენა
ენტური

ენტური — ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში ენტების ძველი ენა, რომელზეც ისინი ძალიან ნელი ტემპით საუბრობდნენ. მასში იყო განმეორებადი ჰანგები, რომლებიც განათლებულმა ელდარებმაც კი ვერ გადმოსცეს ფურცელზე ასახვისას.

შემდგომში ენტებმა ენტური ენის ახალი ფორმა ჩამოაყალიბეს. ამ ენაზე ენტმა ხისწვერამ მერისა და პიპინს წაუკითხა ერთ-ერთი ლექსი.
ამერიკის მეძაღლეთა კლუბი

ამერიკის მეძაღლეთა კლუბი  — არაკომერციული კინოლოგიური ორგანიზაცია, რომელიც აწარმოებს წმინდა სისხლის ჯიშის ძაღლების რეესტრს. მისი პატრონობით ყოველწლიურად ტარდება 22 000-ზე მეტი ღონისძიება, გამოფენებისა და სპორტული შეჯიბრებების ჩათვლით, როგორებიცაა აჯილიტი, ობიდიენსი, რალი, ტრეკინგი, კურსინგი, სამწყემსო სამსახური და სხვა. დაარსდა 1884 წელს. 2017 წლისთვის მასში დარეგისტრირებულია 1,2 მილიონზე მეტი ძაღლი და 555 ათასზე მეტი ლეკვი.

ისტორია
1884 წლის 17 სექტემბერს ფილადელფიაში შედგა 12 სხვადასხვა კლუბის წარმომადგენელთა ჯგუფის შეხვედრა, რომელიც გახდა საწყისი წერტილი ამერიკის მეძაღლეთა კლუბის შექმნისა. ჯგუფის შემდეგ სხდომაზე, რომელიც შედგა 1884 წლის 22 ოქტომბერს ნიუ-იორკის მედისონ-სკვერ-გარდენში, მიღებული იქნა ორგანიზაციის წესდება და შემუშავდა ძირითადი პუნქტები, ხოლო ჯეიმზ მ. ტეილორი გახდა მისი პირველი პრეზიდენტი.
სანადირო. მოიცავს მადევარი და მწევარი ძაღლების 30 ჯიშს, როგორებიცაა ფარაონის ძაღლი, ნორვეგიული ელკჰაუნდი, ავღანური მწევარი, ბიგლი.
სამომსახურეო. მოიცავს 30 ჯიშს (დობერმანი, ციმბირული ჰასკი, გერმანული დოგი), დამცველი, სასიარულო და მაშველი ძაღლების ჩათვლით, რომელთაგან ბევრი დიდი ზომებისა და ძალის გამო უვარგისია სახლში ლეკვების სახით გამოსაყენებლად.
ტერიერები. აქ შედის სხვადასხვა ტერიერების 31 ჯიში, რომელთა ზომები მერყეობს საკმაოდ პატარიდან (ნორფოლკ-ტერიერი, კერნ-ტერიერი ან უესტ-ჰაილენდ-უაიტ-ტერიერი) ძალიან დიდამდე (ერდელტერიერი). მათი წინაპრები გამოყვანილები არიან მტრებზე სანადიროდ და მოსაკლავად, რის გამოც ტერიერები ნაკლებად მომთმენები არიან სხვა ცხოველების მიმართ, ძაღლების ჩათვლით.
დეკორატიული ძაღლები. სულ 21 ჯიში. ძირითადად ეს მომცრო ზომის ძაღლებია, რომლებიც პოპულარულები არიან ქალაქის მოსახლეობაში და შედარებით პატარა შენობებში მცხოვრებ ხალხში.
არასანადირო. წარმოადგენს 20 ჯიშის სხვადასხვა შესახედაობის და ტემპერამენტის ძლიერი ძაღლების ჯგუფს (ჩაუ-ჩაუ, დალმაციელი, ფრანგული ბულდოგი, გერმანული შპიცი). ზოგიერთი მათგანი საკმაოდ იშვიათობაა (შიპერკე, ტიბეტური სპანიელი), სხვები ფართედ ცნობილები და პოპულარულებია (პუდელი, ლხასა აპსო).
მეცხვარე ძაღლები. მოიცავს ძაღლების 30 ჯიშს, რომლებსაც გააჩნიათ სხვა ცხოველების მოძრაობის გაკონტროლების უნარი. ამის ნათელი მაგალითია დაბალი ზომის ველშ-კორგი, რომელსაც შეუძლია ძროხების ნახირის გაკონტროლება, რომელთა ზომები რამდენიმეჯერ მეტია ძაღლის ზომაზე. მიუხედავად იმისა, რომ მეცხვარე ძაღლების დიდი უმრავლესობა არასდროს ხვდება სასოფლო-სამეურნეო ცხოველებს, მტრული ინსტინქტი ზოგჯერ აღვიძებს მათ „ხახას“ საკუთარი მფლობელების, განსაკუთრებით ბავშვების წინააღმდეგ.

ასევე არსებობს სარეზერვო რეესტრი, რომელშიც იშვიათი ჯიშების სელექციონერებს შეუძლიათ დაარეგისტრირონ ლეკვები და ნაშიერები მათი მომავალში აღიარებისათვის. მაგრამ მანამდე ჯიში ხვდება პირობითად აღიარებული ჯიშის სპეციალურ კლასში. სელექციის გარკვეული დონის მიღწევისას, რომელიც უზრუნველყოფს შემდგომი განვითარების საკმარის გენოფონდს, აღნიშნული კლასის სახეობა კლასიფიცირდება 7 ძირითადი ჯგუფიდან ერთ-ერთში.
ანდროგი

ანდროგი — ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში ანდვირის მამა, ადანი. იგი მომდინარეობდა ჰადორის ხალხისგან და ცხოვრობდა დორ-ლომინში. მას შემდეგ, რაც ქალი მოკლა, მას ყველა ეძებდა. იგი გახდა მშვილდოსანი და შეუერთდა ყაჩაღთა რაზმს, რომელიც ტეიგლინის ტყეში მოძრაობდა. მას შემდეგ, რაც ტურინ ტურამბარი მათ შორის გამოჩნდა, ანდროგი მის ერთ-ერთ მიმდევრად იქცა. ტურინმა იგი შეიწყალა, მიუხედავად იმისა, რომ ანდროგი იძებნებოდა მკვლელობის გამო და ანდროგმაც მხარი დაუჭირა მისი ყაჩაღთა მეთაურად დანიშვნისას.

როდესაც ყაჩაღებმა დაიჭირეს და მოკლეს ჯუჯა მიმის ერთ-ერთი ძე, მიმმა დასწყევლა ანდროგი და უწინასწარმეტყველა, რომ თუ კვლავ აღმართავდა მშვილდს, იგი მასვე მოუტანდა სიკვდილს. წყევლა აღსრულდა ამონ რუდზე ორკთა იერიშის დროს. ანდვირი, ანდროგის ძე, ამ ბრძოლაში გადარჩა.
სომონი

სომონი — ტაჯიკეთის რესპუბლიკის ეროვნული ვალუტა, კოდი 4217 - . პირველი ტაჯიკეთის სახელმწიფოს დამაარსებელ ისმაილ სამანის სახელწოდებით. 1 სომონი 100 დირამისგან შედგება.

მონეტები
2001 წლის სერია
ამ გამოცემის მონეტები სანქტ-პეტერბურგის ზარაფხანაში იჭრებოდა. 2006 წლის მონეტებზე 2001-თან შედარებით, ნომინალის დასახელება გაზრდილია.

2011 წლის სერია
ფულის მიმოქცევის ხარისხის გაუმჯობესების მიზნით, 2011 წლის 15 ივნისს, 5, 10, 20 და 50 დრამისა და 1 სომონის ნომინალებში მონეტების ახალი სერია გაიცა. 2013 წლის 2 თებერვალს გაიცა 1 და 2 დირამის მონეტები. ყველა მონეტა მოჭრილია ყაზახეთის ზარაფხანაში.

2006 და 2001 წლის გამოშვების მონეტები დარჩენილია საგადასახადო სისტემაში.

2015 წელს, 5, 10, 20 და 50 დირამის ნომინალები ოდნავ განსხვავებული დიზაინით გამოიცა.

სახელობითი მონეტები
მას შემდეგ, რაც ტაჯიკეთის კონსტიტუციის მეათე და დუშანბეს 80 წლის იუბილესთვის გამოიცა 4 ვერცხლის მონეტა - ტაჯიკეთის ნაციონალური ბანკი აწარმოებს სახელობით და საიუბილეო მონეტებს.

2015 წლის დასაწყისში მოჭრილი იყო 30 სახეობის მონეტა: 5 ბიმეტალური, 19 ვერცხლის, 3 ოქროს, 3 ნიკელის.

ბანკნოტები
ტაჯიკეთის რესპუბლიკის პრეზიდენტის № 415 ბრძანების შესაბამისად 2000 წლის 30 ოქტომბერს გაიცა 1, 5, 20, 50 დირამისა და 1, 5, 10, 20, 50 და 100 სომონის ბანკნოტები.

2010 წელს გამოიცა 1, 5, 10 და 20 სომონის მოდიფიკაციური, ფერით განსხვავებული ბანკნოტები. ამავე წლის 10 სექტემბერს კი მოხდა 3, 200 და 500 სომონის შეცვლაც.

2012 წლის 25 დეკემბერს გამოცემული 5 და 10 სომონის ბაკნოტები ახალი ჰოლოგრაფიული უსაფრთხოების ელემენტს შეიცავს.

2013 წლის 5 მარტიდან მიმოქცევაში შემოიტანეს 20, 50, 100 სომონის ბანკნოტები, რომელიც უსაფრთხოების განსხვავებულ მეთოდს შეიცავს: სერიული ნომრის ბოლო სამი ციფრი იბეჭდება ლაზერის გამოყენებით და ახასიათებს გაზრდილი რელიეფი, რომელიც შეიძლება აღვიქვათ შეუიარაღებელი თვალითა და შეხებით>.

დამცავი ელემენტები
დირამი:
ქაღალდი, რომელიც შეიცავს უფერულ, დამცავ ბოჭკოებს; მაგნიტური თვისების მქონე სერიული ნომერი; ჭვირნიშანი ტაჯიკეთის ეროვნული ბანკის ემბლემის სახით; მიკროტექსტი ნომინალის გამოსახულებით ტაჯიკურ და ინგლისურ ენებზე.

სომონი:
ჰორიზონტალურად მდებარე სერიულ ნომერს აქვს მაგნიტური თვისებები; აქვს სპეციალური ნიშანი მხედველობადაქვეითებულთათვის; სერიული ნომრის ბოლო სამი ციფრი რელიეფური გამოსახულებისაა.

საინტერესო ფაქტები
1 სომონის ბანკნოტის წინა მხარეს წარმოდგენილ ტაჯიკეთის რუკაზე არ არსებობს ხათონის რაიონის საზღვრები და სილუეტი, რომელიც გლობუსზე ტაჯიკეთს აღნიშნავს სამხრეთ ავღანეთის ტერიტორიაზეა აღნიშნული.

სომონის სიმბოლო
2015 წლის სექტემბერში ტაჯიკეთის ნაციონალურმა ბანკმა გამოაცხადა ტენდერი სომონის სიმბოლოს შექმნასთან დაკავშირებით, რომელიც ოქტომბრის დასაწყისში უნდა დასრულებულიყო. თუმცა, ეს მცდელობა უშედეგოდ დასრულდა და დღემდე ტაჯიკეთის ეროვნული ვალუტის სიმბოლოა ასო - «».
ალ-ზაჰაბი

ალ-ზაჰაბი, შამს ალ-დინ აბუ აბდ ალ-ლაჰ მუჰამად (; დ. 5 ოქტომბერი, 1273 — გ. 4 თებერვალი, 1348) — არაბი მწერალი.

ავტორია რამდენიმე ისტორიული თხზულებისა, რომელთაგან მნიშვნელოვანია „თარიხე ალ-ისლამი“ („ისლამის ისტორია“) 20 ტომად. მასში აღწერილია ისლამის წარმოშობისა და განვითარება-გავრცელების ხანგრძლივი ისტორია, დამოკიდებულება ოქროს ურდოსა და ილხანთა სახელმწიფოებს შორის, ხშირი ომები, რომელთა ასპარეზი საქართველოს ტერიტორია იყო. როგორც ზაჰაბი იუწყება, აბაღა-ხანსა და ბერქას შორის ომი (1264-1265) ბერქას გამარჯვებით დამთავრდა. 1265 წელს ბერქას მემკვიდრე მანქუ-თიმურს ლაშქრობა განუახლებია. აბაღა-ხანი მდ. მტკვართან შეჩერებულა და თავდაცვის მიზნით თბილისის აღმოსავლეთით 7 დღეში ხის კედელი აღუმართავს, თუმცა დამარცხება მაინც არ ასცდენია. მემატიანის გადმოცემით, 1271 წელს ომი კვლავ დაწყებულა და მისი ასპარეზი ისევ აღმოსავლეთ საქართველო ყოფილა.
მაზდაკიზმი

მაზდაკიზმი — საუკუნის ბოლოს წარმოქმნილი, თავდაპირველად რელიგიურ-ზნეობრივი მოძრაობა, რომლის შედეგად განვითარებულმა სოციალურმა პროცესებმა შეარყია ირანის სახელმწიფო. მისი იდეოლოგი მაზდაკი ქადაგებდა ადამიანთა შორის სიძულვილსა და ბრძოლის მაგიერ სიკეთესა და შემწყნარებლობას. რამდენადაც ამ სიძულვილისა და ურთიერთწინააღმდეგობის საფუძველს მატერიალურ უთანასწორობაში ხედავდა, მოითხოვდა ქონების გათანასწორებას, ქალების საერთო მფლობელობას. ეს პრიმიტიული კომუნისტური იდეოლოგია თანდათანობით გავრცელდა საზოგადოების დაბალ სოციალურ ფენებში და საბოლოოდ გადაიზარდა მასობრივ, რევოლუციურ ძალადობაში, რაც გამოიხატა არისტოკრეფთალიტების დახმარებით ქტესიფონში შეიჭრა. ჯამასპი ძმის სასარგებლოთ გადადგა ატიის დარბევით, მათი ქონების მითვისებით, ქალების წართმევით და ა.შ. მაზდაკიდებს უნდოდათ კავად -ის შემდეგ ტახტზე მისი უფროსი ძე, ქაუსი დაესვათ, რომელიც იზიარებდა მათ მოძღვრებას. 529 (ან 528) წელს კავადის უმცროსი შვილის და მემკვიდრის, ხოსრო ანუშირვანის მცდელობით მაზდაკი და მისი მთავარი მიმდევრები დახოცილ იქნენ.

ისტორია
მაზდაკიდების მოძრაობას მხარს უჭერდა სასანიანთა შაჰინშაჰი კავად , რომელიც ცდილობდა მისი გამოყენებით დაესუსტებინა არისტოკრატია და მაზდეანური სამღვდელოება. 488 წელს კავადი ტახტზე ავიდა და ამავე წლის 21 ნოემბერს, შაბათ დღეს მაზდაკმა საკუთარი მოძღვრების ქადაგება დაიწყო. მისმა თანამებრძოლებმა და მოძრაობის მხარდამჭერებმა მნიშვნელოვანი ადმინისტრაციული თანამდებობები დაიკავეს, ხოლო თავად მაზდაკი დაინიშნა სახელმწიფოს ერთ-ერთ ყველაზე მაღალ თანამდებობაზე. მაზდაკიდებმა დაიწყეს არისტოკრატებისათვის ქონების წართმევა და ღარიბთათვის დარიგება. რეფორმების მოწინააღმდეგენი გამოცხადდნენ ბოროტების მომხრეებად და განიცდიდნენ ტერორს მაზდაკიდების მხრიდან. 490-იან წლებში კავადმა გააუქმა ტრადიციული ქორწინების კანონი. ამის გამო 496 წელს არისტოკრატიამ შეთმულება მოაწყო, ჩამოაგდეს კავადი და გამოკეტეს ანხუშის ციხესიმაგრეში. სპარსეთის ტახტზე ავიდა მისი უმცროსი ძმა, ჯამასპი. თუმცა კავადმა მოახერხა ციხიდან გაქცევა და 498 წელს ეფთალიტების დახმარებით ქტესიფონში შეიჭრა. ჯამასპი ძმის სასარგებლოთ გადადგა. ხელისუფლებაში დაბრუნებულმა შაჰინშაჰმა შეთქმულებაში მონაწილე არისტოკრატები სიკვდილით დასაჯა. სათავეში მოსვლის თანავე კავადმა დაიწყო დისტანცირება მაზდიზმის მიმდევრებთან, მაგრამ საკმარისი ძალა არ გააჩნდა, რათა ღიად გაშორებოდა მათ. მაზდაკიდების უსაზღვრო დიქტატურის შიშით არისტოკრატია და მაზდეანური სამღვდელოება შაჰთან კავშირზეც კი წავიდა. კავადის მხარეს დადგა ასევე ირანული არმია, რომელიც მცირე აზიიდან გამარჯვებული იყო დაბრუნებული. 529 (ან 528) წელს მაზდაკი და მისი მომხრეები შეიპყრეს. ისინი მიწაში ცოცხლად დამარხეს თავით ქვემოთ. ამ ხოცვა-ჟლეტის ინიციატორი კავადის ფარული მხარდაჭერით იყო ხოსრო ანუშირვანი, მომავალი შაჰი, მაგრამ აღსანიშნავია, რომ მისი უფროსი ძმა ქაუსი ამას არ მიემხრო.

მაზდაკიზმის წარმომადგენლები საუკუნემდე შემორჩნენ ირანში, შუა აზიაში და აზერბაიჯანში. მაზდაკიზმის იდეები შუა საუკუნეების აღმოსავლეთის ბევრ სახალხო მოძრაობაში იყო გამოყენებული.
ეროვნული ფილმოგრაფია

ეროვნული ფილმოგრაფია — უმსხვილესი ქართული ონლაინ მონაცემთა ბაზა, რომელიც გაეშვა 2007 წლის 12 იანვარს და შეიცავს ინფორმაციას ქართულ ფილმებსა და კინოინდუსტრიაში მოღვაწე პიროვნებებზე. მისი მიზანია სრულყოფილი ინფორმაციის მოძიება ყველა ქართული მხატვრული, დოკუმენტური თუ ანიმაციური ფილმების შესახებ და შემდგომში მისი ბაზაში განთავსება.

ქართული კინოს საინფორმაციო ბაზის შექმნის იდეა ჯერ კიდევ 1980-იანი წლების ბოლოს დაებადათ კობა დალაქიშვილსა და ალეკო ასკილაშვილის. შემდეგ მათ წვლილის შეტანის სურვილს შეუერთდნენ კინომცოდნეები, მარინა ჩხეიძე და მანანა ორბელიანი. საიტი ხელმისაწვდომია ქართულ და ინგლისურ ენებზე, თუმცა უცხოური ვერსია არ არის სრულყოფილი სახით წარმოდგენილი და მიმდინარეობს მისი ტექნიკურად გამართვა. საიტს აქვს გამარტივებული ინტერფეისი; საძიებო სისტემის მეშვეობით შესაძლებელია ფილმის მოძიება დასახელების, რეჟისორის, მსახიობის, სცენარისტის და წლების მიხედვით.
ტენილი ყველი

ტენილი ყველი — ტრადიციული მესხური ძალზე ცხიმიანი ყველი, რომელიც ურთულესი დამზადების ტექნოლოგიით გამოირჩევა.

დამუშავების ტექნოლოგიისა და საყველე მასის მომწიფების მიხედვით ტენილი ჩედერიზებული ყველის ჯგუფს მიეკუთვნება. ვიზუალურად გრძელ და წვრილ ძაფს მოგაგონებთ, რითაც ჩეჩილი ყველის ანალოგია. საყველე მასას დასამწიფებლად ქოთანში ტენიან (საიდანაც მომდინარეობს სახელი), სადაც დამარილების გარეშე მწიფდება, შემდეგ კი ამ მასას ადნობენ. ტენილი მნიშვნელოვნად განსხვავდება ადგილობრივი წათხის ყველებისაგან, როგორც დამუშავების ტექნოლოგიური პროცესით, ისე გარეგნული სახით, გემოთი, სუნით, კონსისტენციითა და სხვა თვისებებით.

მესხური სამზარეულოს ერთ-ერთი გამორჩეული პროდუქტის დამზადების ტექნოლოგიას 2013 წელს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა. ყველი დღეს სამცხე-ჯავახეთის ცალკეულ ოჯახებსა და საწარმოებში მცირე რაოდენობით მზადდება და რძის პროდუქტების დელიკატესად ითვლება.