iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლია გუდაძე

ლია გუდაძე (დ. 11 დეკემბერი, 1940, თბილისი) — ქართველი თეატრისა და კინოს მსახიობი, საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1981).

ბიოგრაფია
1963 წელს დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი.

1963-1992 წლებში მოღვაწეობდა რუსთაველის სახელობის თეატრში. სტუდენტობისას მონაწილეობდა კინოგადაღებებში: „გლახის ნაამბობი“ (რეჟ. ლ. ესაკია, 1961); „კეთილი ადამიანები“ (რეჟ. შ. მანაგაძე, 1961). ერთნაირად ბრწყინავდა როგორც თეატრის სცენაზე, ასევე კინოფილმებში. გადაღებულია 40-ზე მეტ ფილმში. ერთ-ერთი მთავარი როლი შეასრულა კომედიაში „ლონდრე“ (რეჟ. თ. მელიავა, 1966, ამეთვისტო). გადაღებულია ფილმებში: „უყაიმო თამაში“ (რეჟ. ი. ქავთარაძე, 1966); „არ იდარდო“ (რეჟ. გ. დანელია, 1969); „ვერის უბნის მელოდიები“ (რეჟ. გ. შენგელაია, 1973); „სოფლის აშიკი“ (რეჟ. რ. ჭარხალაშვილი, 1976); „დათა თუთაშხია“ (რეჟ. გ. ლორთქიფანიძე, გ. გაბესკირია, 1978); „მეცამეტე გოჭი“ (რეჟ. რ. ჭარხალაშვილი, 1979); „იცოცხლე გენაცვალე!“ (რეჟ. თ. გომელაური, ვ. კიკაბიძე, 1981); „გმადლობთ, რატილი“ (რეჟ. გ. კალატოზიშვილი, 1984); „ახალი არკადია“ (რეჟ. თ. ფალავანდიშვილი, 1986); „გამოცხადება“ (რეჟ. გ. მატარაძე, 1988), „მდგმურები“ (რეჟ. დ. ჯანელიძე, 1989), „ცხოვრება დონ კიხოტისა და სანჩოსი“ (რეჟ. რ. ჩხეიძე, 1989); „ოქროს ობობა“ (რეჟ. მ. ანთაძე, გ. ქავთარაძე, დ. კვარაცხელია, 1992), „ქუჩის დღეები“ (რეჟ. დ. კოღუაშვილი, 2010).

ფილმოგრაფია
პაულის პრინციპი

პაულის პრინციპი — აკრძალვის პრინციპი, ბუნების ფუნდამენტური კანონი, რომლის თანახმად მთელნახევარი სპინის (\ ერთეულებით გამოსახული) მქონე ორი იგივეობრივი ნაწილაკი არ შეიძლება ერთდროულად ერთ მდგომარეობაშ იყოს. ეს პრინციპი ჩამოაყალიბა 1925 წელს ვ. პაულიმ ატომთა ელექტრონებისათვის, შემდეგ გაავრცელა მთელნახევარი სპინის მქონე (ფერმიონები) ნებისმიერ ნაწილაკზე (ელემენტარული ნაწილაკები, ბირთვები, ატომები, მოლეკულები). პაულიმ დაამტკიცა, რომ აკრძალვის პრინციპი რელატივისტურ კვანტურ მექანიკაში სპინსა და სტატისტიკას შორის არსებული კავშირის შედეგია: მთელნახევარი სპინის მქონე ნაწილაკები ემორჩილება ფერმი დირაკის სტატისტიკას. კერძოდ, ერთნაირი ფერმიონების სისტემის ტალღური ფუნქცია ანტისიმეტრიული უნდა იყოს ნებისმიერი ორი ფერმიონის გადასმის მიმართ. აქედან გამომდინარე, ერთ მდგომარეობაში შეიძლება იყოს არაუმეტეს ერთი ფერმიონისა. პაულის პრინციპმა გადამწყვეტი როლი შეასრულა ატომის ელექტრონული გარსების შევსების კანონზომიერების არსის გაგებაში, აგრეთვე ატომური და მოლეკულური სპექტრების ახსნაში. ფუნდამენტურია პაულის პრინციპის როლი მყარი სხეულის კვანტურ თეორიაში და სხვა.
ბობი ჰალი

რობერტ (ბობი) ჰალი (დ. 3 იანვარი, 1939, პოინტ-ანი, ბელვილის ახლოს, ონტარიო — გ. 30 იანვარი, 2023, უიტონი, ილინოისი) — კანადელი ჰოკეისტი. ჰოკეის ისტორიაში ერთ-ერთი უძლიერესი თავდამსხმელი. 15 სეზონის განმავლობაში გამოდიოდა ჰოკეის ეროვნული ლიგის გუნდ „ჩიკაგო ბლეკჰოქსის“ შემადგენლობაში (1957–1972), სადაც გახდა სტენლის თასის მფლობელი (1961) და სამჯერ გავიდა ფინალში (1962, 1965, 1971); ითამაშა ეროვნული ლიგის რეგულარული ჩემპიონატების 1036 მატჩში, გაიტანა 604 გოლი, გააკეთა 549 შედეგიანი გადაცემა. გარდაიცვალა 2023 წლის 30 იანვარს, ილინოისის ქალაქ უიტონში, საკუთარ სახლში, 84 წლის ასაკში.
ოდენატუსის სპარსული ლაშქრობები

ოდენატუსის სპარსული ლაშქრობები —  პალმირიელი მეფე ოდენატუსის ლაშქრობები სპარსეთში. ამ კამპანიის შედეგად მან მნიშვნელოვანი გამარჯვებები მოიპოვა.

ლაშქრობის წინაისტორია
ვალერიანეს დატყვევების შემდეგ მთელი რომის აღმოსავლეთი სპარსელებმა გაძარცვეს. ნიზიბი აიღეს, ანტიოქია დაეცა.

260-დან 274 წლამდე იმპერიული ძალაუფლების შესუსტების შედეგად ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ პროვინციები გამოეყო რომის იმპერიას და ჩამოაყალიბა გალების იმპერია და პალმირას სამეფო.

ჩრდილოეთით სარდალმა პოსტუმუსმა თავი გამოაცხადა  დამოუკიდებელი პოლიტიკური წარმონაქმნის  გალების იმპერიის ( არსებობდა რომის იმპერიის კრიზისის (260-273 წლები) პერიოდში) ) იმპერატორად. გალების იმპერია შედგებოდა სეპარატისული პროვინციების გალია, ბრიტანია და ისპანიასგან. ეს იყო სახელმწიფო თავისი სენატითა და კონსულებით. გალიის იმპერატორების მუდმივი ამოცანა გახლდათ რაინის გასწვრივ საზღვრების დაცვა.

აღმოსავლეთით ჩამოყალიბდა პალმირას სამეფო, რომელიც მოიცავდა: მცირე აზიას, სირიას და ეგვიპტეს. პალმირელი მეფეების მუდმივი ამოცანა იყო საზღვრების დაცვა სპარსელთა თავდასხმებისგან. პალმირის პირველმა მეფემ, ოდაენატუსმა, რომის იმპერატორ გალიენუსისგან მიიღო ტიტული (აღმოსავლეთის კორექტორი) სპარსელებზე გამარჯვებისთვის.

მხარეთა ძალები
ვინაიდან აღმოსავლეთ რომის ლეგიონები ექვემდებარებოდნენ ოდაენატუსს, სავარაუდოა, რომ მან გამოიყენა ზოგიერთი მათგანი თავის კამპანიაში. ასევე შესაძლებელია, რომ ლაშქრობაში პალმირას არმიაც მონაწილეობდა.

ლაშქრობის მსვლელობა
თავიდან ოდენატუსს სურდა ზავი დაემყარებინა სპარსეთის მეფე შაპურ -თან, მაგრამ როცა ამ უკანასკნელმა ოდენატუსის ძღვენზე უარი განაცხადა, მიხვდა, რომ ერთადერთი გამოსავალი სპარსეთთან ომის დაწყება იყო. ამ დროს იმპერატორ ვალერიანეს ფინანსების მმართველმა მაკრიან უფროსმა შეკრიბა აღმოსავლეთის ჯარის ნარჩენები სამოსატში, ხოლო პრეტორიანელმა პრეფექტმა ბალისტამ დაამარცხა სპარსელები კილიკიაში კორიკთან  და უკან გააბრუნა  ევფრატის გავლით. ამასობაში ოდაენატუსმა ასევე დაამარცხა სპარსელები ევფრატის გადაკვეთისას. ეს გახლდათ ოდაენატუსის პირველი გამარჯვება სპარსეთის არმიის წინააღმდეგ. ამის შემდეგ გალიენუსმა მას  მიანიჭა  წოდება (ლათ.)  261 წელს, ოდაენატუსმა ჩაახშო მაკრიელთა აჯანყება, რისთვისაც გალიენუსმა მას რომაელთა მეფისა და იმპერატორის ტიტული უბოძა ამრიგად, ოდაენატუსმა გააძლიერა თავისი პოზიცია აღმოსავლეთში და დაიწყო მზადება სპარსელების წინააღმდეგ ლაშქრობისთვის.

262 წელს უზარმაზარმა არმიამ ოდაენატუსის მეთაურობით გადალახა ევფრატი და სასტიკი ბრძოლების შემდეგ დაიკავა ნიზიბისი (რომელიც, ზოსიმეს თქმით, მიწასთან გაასწორა). შემდეგ ხელახლა დაიპყრო რომაული მესოპოტამია. (სავარაუდოდ სომხეთი დააბრუნეს).  ამ გამარჯვებებისთვის გალიენუსმა ოდენატუსი აღმოსავლეთის კორექტორად დანიშნა.

263 წელს ოდაენატუსმა დაამარცხა შაპური ქტესიფონის მიდამოებში, ხელში ჩაიგდო დიდი ნადავლი. ამ გამარჯვების პატივსაცემად გალიენუსმა მიიღო ტიტული „უდიდესი პართიელი“. 264 წლის ლაშქრობის დროს ოდაენატუსმა, სავარაუდოდ, მიაღწია ტიგროსს და ჩაკეტა სპარსელები ქტესიფონში.

შედეგები
ოდანატუსი მოკლეს ჰომსში შეთქმულების შედეგად სპარსელების წინააღმდეგ ახალი ლაშქრობის მომზადებისას. აღმოსავლეთში კვლავ განმტკიცდა იმპერიული ძალაუფლების ავტორიტეტი. პალმირას სამეფო არსებობდა 272 წლამდე, სანამ იმპერატორმა ავრელიანემ არ დაიპყრო. მან დაამარცხა სპარსელთა მცირე რაზმები.
ნუშაბა ასად მამადლი

ნუშაბა ასად მამადლი (, დ. 8 დეკემბერი, 1946, კიროვაბადი) — აზერბაიჯანელი მწერალი, ჟურნალისტი, დრამატურგი, პუბლიცისტი და საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
ნუშაბა ასად მამადლი დაიბადა ქალაქ განჯაში 1946 წლის 8 დეკემბერს.

1966-1972 წლებში სწავლობდა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ჟურნალისტიკის ფაკულტეტზე. 1972 წელს მუშაობდა გაზეთ „კიროვობადსკი რაბოჩი“ კორესპონდენტად, განყოფილების უფროსად და რედაქტორის მოადგილედ. 1990-1995 წლებში იყო ამავე გაზეთის მთავარი რედაქტორი.

1987 წელს, 13 თებერვალს, აზერბაიჯანის ჟურნალისტთა კავშირის მე-7 ყრილობაზე ნუშაბა მამადლიმ წამოაყენა საკითხი ქალაქ განჯას სახელწოდების დაბრუნების შესახებ, რის გამოც საბჭოთა ხელისუფლება აკრიტიკებდა მას.

1991 წელს მან გამოაქვეყნა პირველი სოციალურ-ლიტერატურული ჟურნალი განჯაში „სამშობლო“.

1992 წლის თებერვალში (ხოჯალის ხოცვა-ჟლეტის დროს) მან დააარსა განჯაში ქალთა მცირერიცხოვანი ორგანიზაცია „თომრისი“.

2003 წლიდან 2013 წლამდე ნუშაბა ასად მამადლი დამოუკიდებელი და ყოველკვირეული გაზეთ „განჯაბასარის“ მთავარი რედაქტორის თანამდებობას იკავებდა.

ასად მამადლის ნაწარმოებები ითარგმნა ქართულ, რუსულ, ინგლისურ, პოლონურ, უკრაინულ, სპარსულ, თურქულ და სხვა ენებზე. ის არის იმპრესიონიზმის ფუძემდებელი აზერბაიჯანულ ლიტერატურაში.

ნაწარმოებები
„ფოთოლცვენა“ (1984)
„მინდა დავივიწყო“ (1983)
„მირაჟი“ (1987)
„უკანასკნელი სიმღერა“ (1991)
„ჯავად ხანი“ - პიესა (1991) და რომანი (1982-1992 წწ)
„კივილი“
„ყაყაჩოს ველი“ (2004)
„თეთრი ყვავილების ცეკვა“
„მზის ჩასვლა“ (2014)
„გამოსამშვიდობებელი სიმღერა“ (2012)

ჯილდოები და ტიტულები
„ოქროს კალამი“ (1983)
წლის პუბლიცისტი (1989)
„საუკეთესო უცხოური ნამუშევარი“ (ირანი)
„დამსახურებული ჟურნალისტი“ (1991)
დილარა ალიევას პრემია (1997)
ჯილდო „აეროპორტი“ (1997)
პრემია „ზარდაბი“ (2004)
აზერბაიჯანის ფიზიკური კულტურისა და სპორტის სახელმწიფო აკადემია

აზერბაიჯანის ფიზიკური კულტურისა და სპორტის სახელმწიფო აკადემია — უმაღლესი პროფესიული განათლების დაწესებულება აზერბაიჯანში. აკადემიის რექტორია ფუად ჰაჯიევი.

დაარსდა 1930 წლის 8 ნოემბერს, როგორც ამიერკავკასიის ფიზიკური კულტურის სახელმწიფო ინსტიტუტი. 1936-1999 წლებში ამ უმაღლეს სასწავლებელს ეწოდა აზერბაიჯანის ფიზიკური კულტურის სახელმწიფო ინსტიტუტი. საბჭოთა პერიოდში უნივერსიტეტს ს.მ.კიროვის სახელს ატარებდა.

1999 წლის 23 მარტიდან აგრძელებს საქმიანობას როგორც ფიზიკური კულტურისა და სპორტის აკადემია.

2017 წლიდან აკადემია ასწავლის მოდულის ტიპის სამაგისტრო სპეციალობებს ინგლისურში – „სპორტული ჟურნალისტიკა“, „სპორტის მენეჯმენტი“, „სპორტული მედიცინა და რეაბილიტაცია“ ექიმებისთვის. სპეციალობა „სპორტული მედიცინა და რეაბილიტაცია“ შეიქმნა ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯის სპორტული მედიცინის ინსტიტუტთან თანამშრომლობით. სამაგისტრო პროგრამაზე სპეციალობა „სპორტული მედიცინა და რეაბილიტაციაზე“ ჩაბარება შეუძლიათ მხოლოდ რეზიდენტურის დასრულებულ ექიმებს.
სიტანგკაი

სიტანგკაი (ოფიციალურად სიტანგკაის მუნიციპალიტეტი; ; ) ― პირველი კლასის მუნიციპალიტეტი ტავი-ტავის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 37 319 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 9 ბარანგაის. სიტანგკაი ფილიპინების უკიდურესი სამხრეთ-დასავლეთი დასახლებაა და ძალიან ახლოსაა მალაიზიასა და ინდონეზიასთან.

კლიმატი
გალერიუსის სპარსული კამპანია

გალერიუსის სპარსული კამპანია — ომი რომაელებსა და სპარსელებს შორის 296-298 წლებში, რომელიც დასრულდა ნიზიბისის სამშვიდობო ხელშეკრულების ხელმოწერით.

წინაისტორია
პირველი შეტაკებები სავარაუდოდ ჯერ კიდევ 293 წელს დაიწყო. მას შემდეგ, რაც გალერიუსი გახდა დიოკლეტიანეს თანამმართველი. დიოკლეტიანემ დააარსა ტეტრარქია. გალერიუსი გაგზავნეს აღმოსავლეთში სპარსელებთან საბრძოლველად. ომი დაიწყო იმით, რომ მეფე თრდატ , რომელიც რომაელთა მხარდაჭერით სარგებლობდა, სომხეთიდან განდევნეს. მან დახმარება სთხოვა რომაელებს. გალერიუსმა არმიის დახმარებით თრდატ -ს ტახტი დაუბრუნა.

ლაშქრობა
სპარსეთის მეფე ნარსე შეიჭრა რომის პროვინცია სირიაში. რომაელებმა გადაწყვიტეს აქტიურად დახმარებოდნენ თრდატს ტახტის შენარჩუნებაში.დიოკლეტიანემ თავისი ბაზა დააარსა ანტიოქიაში და სპარსელებთან ომის დაწყება ბრძანა. პირველ და მეორე ომებს გაურკვეველი ფინალი ჰქონდა. მესამე ომი ჰარანსა და კალინიკს შორის რომაელთა დამარცხებით დასრულდა, რის შედეგად რომის იმპერიამ მესოპოტამია დაკარგა. მარცხი გალერიუსის და მცირე რომაული არმიის დაუდევრობას მიაწერეს, რის გამოც გალერიუსი იძულებული გახდა დიოკლეტიანეს ეტლის უკან რამდენიმე კილომეტრი ერბინა. შემდეგ ავგუსტუსმა გადაწყვიტა მისთვის ახალი ჯარის მიცემა, რომელიც შედგებოდა  25000 კაცისგან. ისინი  ძირითადად ილირიიდან და მეზიიდან იყვნენ დაკომპლექტებული. გალერიუსმა კვლავ გადალახა ევფრატი და მესოპოტამიაში შეჭრის ნაცვლად გადაწყვიტა სომხეთის მთების გადალახვა, სადაც ადგილობრივების მხარდაჭერა მიიღო.

გალერიუსმა გადამწყვეტი გამარჯვება მოიპოვა ნარსესზე სატალთან სომხეთის მთებში, ხელთ იგდო უზარმაზარი ნადავლი. გადმოცემის მიხედვით, ეს გამარჯვება განპირობებული იყო იმით, რომ რომაელები ღამით დაესხნენ თავს მოწინააღმდეგეს. თუმცა, ნარსესმა გაქცევა მოახერხა, ხოლო მისი ცოლები, ვაჟები და დები ტყვედ აიყვანეს. რომაელები  დატყვევებულებს ძალიან კარგად ეპყრობოდნენ. ამასობაში დიოკლეტიანემ სირიაში კიდევ ერთი ჯარის შეკრება მოახერხა, რომელიც მზად იყო ემოქმედა გალერიუსის სავარაუდო დამარცხების შემთხვევაში. ისარგებლა რა თავისი თანამმართველის გამარჯვებით, დიოკლეტიანემ დაიბრუნა ქტესიფონი. სატალასთან სპარსელების დამარცხების შემდეგ გალერიუსს განზრახული ჰქონდა გაეგრძელებინა მტრის დევნა თავის ტერიტორიის სიღრმეში, ხოლო დიოკლეტიანეს არ სურდა ახალი ლაშქრობის დაწყება, რომლის შედეგიც გაურკვეველი იყო. ამის შემდეგ რომაელებმა 298 წელს ზავი დადეს სპარსელებთან მათთვის ხელსაყრელი პირობებით.

შედეგები
ლაშქრობის შედეგად რომს გადაეცა სოფენე, აღძნიქი, გორდუენე, ინტილენი, ზაბდიცენა; დადგინდა საზღვარი ტიგროსის გასწვრივ რომის იმპერიასა და სასანიანთა იმპერიას შორის; სპარსეთსა და სომხეთს შორის დადგინდა მკაფიო საზღვარი(მიდიის საზღვრის გასწვრივ);იბერიის მეფეების დანიშვნა რომის იმპერატორების იურისდიქციაში გადავიდა; ნიზიბისი განისაზღვრა, როგორც რომსა და ირანს შორის ვაჭრობის ერთადერთი ადგილი.

ეს ტერიტორიები რომის მმართველობის ქვეშ იყო 40 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში იულიანე განდგომილისა და კონსტანციუს -ის ომებამდე.  რომაელთა გამარჯვების აღსანიშნავად, გალერიუსმა ააგო ტრიუმფალური თაღი თესალონიკში.
გრადუსი

საკუთარი სახელი გრადუსი შეიძლება აღნიშნავდეს:

გრადუსი — გეომეტრიაში ბრტყელი კუთხის საზომი ერთეული;
გრადუსი —სპირტის კონცენტრაციის პირობითი ერთეული;
გრადუსი — სითხის სიბლანტის პირობითი ერთეული;
კელვინი (მოძვ. „კელვინის გრადუსი“) — აბსოლუტური ნულიდან ტემპერატურის საზომი ერთეული;
ცელსიუსის გრადუსი — ტემპერატურის საზომი ერთეული;
რეომიურის გრადუსი — ტემპერატურის საზომი ერთეული;
ფარენჰაიტის გრადუსი — ტემპერატურის საზომი ერთეული;
ბრიქსის გრადუსი — სითხეში შაქრის შემცველობის მაჩენებელი.
დეციბელი

დეციბელი (აღნიშვნა: ', ') — ფარდობითი სიდიდის ლოგარითმული ერთეული (ორი თანმოსახელე ფიზიკური სიდიდის შეფარდების ლოგარითმი). იყენებენ ელექტრონიკაში, რადიოტექნიკაში, აკუსტიკასა და ფიზიკის სხვადასხვა დარგში. სახელი ეწოდა ტელეფონის გამომგონებლის ა. ბელის პატივსაცემად. დეციბელი შეესაბამება ბელის (ბ, ) 0.1 ნაწილს.
მცირე სიმძლავრის ელექტრული მანქანების ტექნოლოგიის ინსტიტუტი

მცირე სიმძლავრის ელექტრული მანქანების ტექნოლოგიის ინსტიტუტი — საქართველოს სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულება ქალაქ თბილისში. დაარსდა 1970 წელს საკავშირო ელექტრომანქანათმშენებლობის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ამიერკავკასიის ფილიალის (შეიქმნა 1962 წელს) ბაზაზე. ეწოდებოდა „მცირე სიმძლავრის ელექტრული მანქანების ტექნოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი საპროექტო-საკონსტრუქტორო საკავშირო ინსტიტუტი“ (მეტსაკსი, ). 1970 წლიდან ინსტიტუტის დირექტორი იყო გივი მინდელი.

ინსტიტუტის საქმიანობის ძირითადი მიმართულება იყო გამოკვლევების ბაზაზე ახალი ტექნოლოგიებისა და სპეციალური ტექნოლოგიური მოწყობილობების (ავტომატური და ნახევრად ავტომატური დანადგარები, ავტომატიზებული და კომპლექსურ-მექანიზებული ხაზები) შექმნა მცირე სიმძლავრის ელექტრული მანქანების წარმოების სპეციფიკური პროცესებისათვის. ინსტიტუტში 3 ძირითადი განყოფილება იყო. 1988 წლამდე ინსტიტუტი გამოსცემდა შრომებს — „მცირე სიმძლავრის ელექტრული მანქანების ტექნოლოგია“. ჰქონდა ბიბლიოთეკა, რომელშიც 100 000 საბიბლიოთეკო ერთეული შედიოდა. მოგვიანებით ინსტიტუტის შენობა საქართველოს საპატრიარქოს ტელევიზიას — „ერთსულოვნებას“ გადაეცა.
გივი მინდელი

გივი ვალერიანის ძე მინდელი (დ. 1929 — გ. იანვარი, 2011) — ქართველი მეცნიერი ელექტროტექნიკის დარგში. საქართველოს ეროვნული ენერგეტიკული აკადემიის წევრი (1995). ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1969), პროფესორი (1970), საქართველოს სსრ-ის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1983). 1953 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 1970 წლიდან იყო მცირე სიმძლავრის ელექტრული მანქანების ტექნოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი საპროექტო-საკონსტრუქტორო ინსტიტუტის დირექტორი. ამავე დროს 1974 წლიდან საქართველოს სამეცნიერო და საინჟინრო საზოგადოებათა კავშირის გამგეობის თავმჯდომარე. მისი სამეცნიერო შრომები ეხება სამთო საქმის ელექტრიფიკაციის პრობლემებს, მცირე სიმძლავრის ელექტრული მანქანების ტექნოლოგიას და სხვ. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მ. შ. ღირსების ორდენი (1997).
ლამარა ნადირაძე

ლამარა ნადირაძე (დ. 14 ივნისი, 1938) — ქართველი ექიმი.

ბიოგრაფია
1963–1966 წლებში იყო ცაგერის რაიონის საავადმყოფოს ინფექციური განყოფილების გამგე; 1966–1969 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის ინფექციურ დაავადებათა კათედრის ასპირანტი; ნათაძის სახელობის სანიტარიისა და ჰიგიენის სამეცნიერო-კვლევითი უნივერსიტეტის ვირუსულ ინფექციათა იმუნოლოგიური განყოფილების უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; 1972–1978 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის ცენტრალური კვლევითი ლაბორატორიის ინფექციური იმუნოლოგიის განყოფილების უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; 1978–1980 წლებში ექსპერიმენტული მორფოლოგიის უნივერსიტეტის ინფექციათა იმუნოლოგიის უმცროსი მეცნიერ-თანამსრომელი; 1980 წლიდან თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის ინფექციურ დაავადებათა კათედრის ასისტენტი. ავტორია 21 სამეცნიერო ნაშრომისა. ინფექციონისტი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — დაიცვა 1979 წელს „თანამედროვე ტიფო–პარატიფული დაავადებების კლინიკა იმუნიტეტისა და პათოგენეზის ზოგიერთი ასპექტი“.
გოლიათ ლაკერბაია

გოლიათ ლაკერბაია (დ. 15 მაისი, 1928,) — ქართველი ინჟინერი.
ბიოგრაფია
1951 წელს დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სამშენებლო ფაკულტეტი ჰიდროტექნიკური ნაგებობების მშენებლობის სპეციალობით.

მუშაობა დაიწყო საქართველოს მელიორაციისა და წყალთა მეურნეობის სამინისტროს სისტემაში; 1954 წლიდან მუშაობდა კოლხეთის ზონაში მშენებარე ობიექტებზე; იყო სამუშაოთა მწარმოებელი, უბნის უფროსი, სამშენებლო სამმართველოს მთავარი ინჟინერი, კოლხეთის ზონაში მშენებარე ობიექტების დირექციის დირექტორი, სამშენებლო ტრესტ „კოლხეთმშენის“ მთავარი ინჟინერი; მისი მონაწილეობით აშენდა კოლხეთის დაბლობზე არსებული ირიგაციული და სამელიორაციო სისტემების უმრავლესობა, დაშრობილ მიწებზე შექმნილი მეციტრუსეობის მეურნეობის კომპლექსები; მრავალი კომუნალური და სამოქალაქო ნაგებობები ქ. ფოთში, წყალგამყოფი კვანძი მდ. რიონზე და სხვა; მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.
ბუხუტი ლაზარიაშვილი

ბუხუტი ლაზარიაშვილი (დ. 21 იანვარი, 1935, თელავი) — ქართველი ინჟინერი.

ბიოგრაფია
1958 წელს დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი სამთო-სამარკშეიდერო სპეციალობით.

1959-1969 წლებში მუშაობდა რუსთავის ქიმიური ქარხნის მექანიკოსად, საამქროს ცვლის უფროსად, საკონსტრუქტორო განყოფილების უფროსის მოადგილედ; 1969 წელს 3 წლით მივლინებული იყო მონღოლეთის სახალხო რესპუბლიკაში სამშენებლო-სამონტაჟო ტრესტის საწარმოო-ტექნიკური განყოფილების უფროსად; მონღოლეთიდან დაბრუნების შემდეგ მუშაობა განაგრძო რუსთავის ქიმიურ ქარხანაში, საიდანაც საქართველოს მინისტრთა საბჭოს დადგენილებით გადმოყვანილ იქნა ქ. თბილისში საქართველოს მინისტრთა საბჭოსთან არსებული სპეცსამონტაჟო სამუშაოთა მთავარი სამმართველოს „საქმონტაჟსპეცმშენის“ საწარმოო სამართველოს უფროსად; შემდეგ მუშაობდა მთავარი სამმართველოს უფროსის მოადგილედ; აქტიურად მონაწილეობდა რესპუბლიკის მნიშვნელოვანი სამრეწველო და სოციალურ-საყოფაცხოვრებო დანიშნულების ობიექტების მშენებლობაში, მათ შორის: რუსთავის ქიმიური, ქუთაისის საავტომობილო, ზესტაფონის ფეროშენადნობთა და ახალქალაქის საბაგირო გზების დანადგართა ქარხნების მშენებლობაში; ოპერატიულად უწევდა კოორდინაციას მემონტაჟეთა მრავალათასიანი კვალიფიციური კოლექტივების საქმიანობას; დაჯილდოებულია მონღოლეთის რევოლუციის 50 წლისთავის საიუბილეო მედლით; 2013 წლის ბოლომდე მუშაობდა სააქციო საზოგადოება „მონტაჟსპეცმშენის“ გენერალური დირექტორის მოადგილედ.
ალ-მაჰბესის ბრძოლა (1985)

ალ-მაჰბესის ბრძოლა — გაიმართა 1985 წლის 12 იანვარს დასავლეთ საჰარას ომის დროს. გრანდ-მაღრიბის შეტევის ფარგლებში, პოლისარიოს ფრონტმა მძიმე საშუალებებით (ტანკები, სახმელეთო და საჰაერო რაკეტები) გაარღვია ქვიშის კედელი, რომელიც იცავდა მაროკოს სამეფოს შეიარაღებულ ძალებს.

ისტორია
1980-იანი წლების შუა პერიოდიდან მაროკო დიდწილად ბარიერს უქმნიდა პოლისარიოს ჯარებს უზარმაზარი ქვიშის კედლის აშენებით (მაროკოს კედელი). მაროკოს არმიამ იქ განათავსა ჯარი, დაახლოებით იგივე ზომის, როგორც მთელი საჰარის მოსახლეობა იყო. შემოერტყა სამხრეთ პროვინციებს, დასავლეთ საჰარის ეკონომიკურად სასარგებლო ნაწილებს. ამან ომი შეაჩერა, ვერც ერთმა მხარემ ვერ შეძლო გადამწყვეტი წარმატების მიღწევა, მაგრამ პარტიზანების მიერ საარტილერიო დარტყმები და სნაიპერული თავდასხმები გაგრძელდა. მაროკოს დასავლეთ საჰარის კედელი არის დაახლოებით 2,700 კმ სიგრძის ქვიშის კედელი, რომელიც გრძელდება სამხრეთიდან ჩრდილოეთით დასავლეთ საჰარასა და მაროკოს სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილზე. ის ჰყოფს მაროკოს მიერ კონტროლირებად ტერიტორიებს (სამხრეთ პროვინციებს) დასავლეთით პოლისარიოს მიერ კონტროლირებადი ტერიტორიებისგან (თავისუფალი ზონა, საჰარის ხალხის არაბთა დემოკრატიული რესპუბლიკა) აღმოსავლეთით. ბარიერების მთავარი ფუნქციაა პოლისარიოს ფრონტის პარტიზანული მებრძოლებისგან თავდაცვა, რომლებიც ცდილობდნენ დასავლეთ საჰარის დამოუკიდებლობის მოპოვებას. ჯამში არის 7 კედელი, რომლებიც აშენდა ეტაპობრივად. ქალაქი ალ-მაჰბესი მდებარეობს მე-4 ქვიშის კედლის მიღმა, რომლის აგებაც იმ დროისათვის დასრულებული იყო.

ამ რეგიონებში პოლისარიოს ძალები უკან დააბრუნეს ალჟირულ ბაზებში, რომლებიც გამუდმებით ცდილობდნენ, გაერღვიათ ეს ზღუდე.

მაროკოს არმიის თანახმად, პოლისარიოს ფრონტმა ბრძოლაში ჩართო სამი მოტორიზებული ბატალიონი (ლენდ როვერზე), ერთი ბატალიონი შედგებოდა -55 ტანკებისგან და ერთი მექანიზებული ბატალიონი -1- სგან.

ბრძოლა
პოლისარიოს ფრონტმა შეუტია მაროკოს რაზმს, რომელიც მონაწილეობდა კედლის მშენებლობაში ვადი ტენუეჩადის ჩრდილოეთით, ალჟირის საზღვრიდან 8 კილომეტრში. ბრძოლა გაიმართა დაახლოებით თხუთმეტი კილომეტრის მანძილზე დილის 7 საათიდან საღამოს 4 საათამდე. შემდეგ, მაროკოს ცნობით, თავდამსხმელებმა ალჟირისკენ დაიხიეს.
მაროკოს 1 გამანადგურებელი ჩამოაგდეს საჰარელი ხალხის 212 რაკეტით. მაროკო ამტკიცებდა, რომ ის გაისროლეს „სასაზღვრო ტერიტორიიდან“, რომელიც ალჟირის ტერიტორიაზე მიუთითებდა.

მსხვერპლი და შედეგები
მაროკო აცხადებს, რომ პოლისარიოს დანაკარგი არის 66 კაცი, 6 -55, 2 -1 და 6 სხვა ტიპის ტრანსპორტი.

რაბათი აღიარებს, რომ 25 მაროკოელი ჯარისკაცი დაიღუპა და 48 დაიჭრა, ხოლო პოლისარიოს კომუნიკე აცხადებს 311 ჯარისკაცის სიკვდილს, 3 სხვა ჯარისკაცის დატყვევებას და 17 ტანკის, 14 ჯავშანტრანსპორტიორის და 21 სხვა სამეფო მანქანის განადგურებას. ეს შეტევა აჩვენებს, რომ პოლისარიოს ჯერ კიდევ შეუძლია მძიმე შეტევების განხორციელება და რომ მაროკოს თავდაცვის კედელი არ არის გაუვალი.
მონემვასია

მონემვასია — ქალაქი საბერძნეთში, პელოპონესის პერიფერიაში, ლაკონიის ნომში. მოსახლეობა 1,4 ათასი კაცი (2011). მდებარეობს მცირე ზომის (1,6 კმ სიგრძის) კლდოვანი კუნძულის აღმოსავლეთ ნაწილში, პელოპონესის ნახევარკუნძულის სამხრეთ-აღმოსავლეთ დაბოლოებასთან ახლოს (ხიდითაა დაკავშირებული ქალაქ გეფირასთან). დაარსდა დაახლ. ახ. წ. 583 წელს, ლაკონიელთა მიერ, 375 წლის მიწისძვრის შედეგად კონტინენტისგან გამოყოფილ კლდეზე. დაახ. 878 წელს გაამაგრეს ქვედა ქალაქი. მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა პელოპონესის ნახევარკუნძულზე ბიზანტიელთა ბატონობასა და კონსტანტინოპოლიდან ვენეციისკენ მიმავალი საზღვაო გზების უსაფრთხოებაში. 1249–1263 წლებში აქაიის სამთავროს შემადგენლობაში იყო. 1292 წელს ქვედა ქალაქი დაანგრია არაგონელმა ადმირალმა როხერ დე ლაურიამ. დაახლ. 1463–1540 და 1690–1715 წლებში ვენეციის რესპუბლიკის მმართველობის ქვეშ იმყოფებოდა. ამ დროს ქალაქს ნაპოლი-დი-მალვაზია ეწოდებოდა; ცხოვრობდა დაახლ. 30 ათასი ადამიანი. 1540–1690 და 1715–1821 წლებში ოსმალეთის იმპერიას ეკუთვნოდა. საბერძნეთის რევოლუციის (1821–1829) დროს აქ გაიმართა საბერძნეთის ეროვნული პარლამენტის პირველი სხდომა (1822). შემდგომ წლებში მონემვასია დაკნინდა, 1970-იანი წლების დასაწყისისთვის მისი მოსახლეობა 38 ადამიანს შეადგენდა. 1971 წელს საავტომობილო ხიდით დაუკავშირდა კონტინენტს. 1980 წლის შემდეგ ქალაქის აღორძინება დაიწყო. მონემვასია არის ყურძნის ჯიშის — მალვაზიის სამშობლო (ვენეციელთა მმართველობის დროინდელი სახელის მიხედვით).

ქალაქი ორ ნაწილად იყოფა — ზედა (აკროპოლისი) და ქვედა (კასტრო). აკროპოლისში (600×300 მ; მიატოვეს 1690 წელს), 200 მ-ის სიმაღლეზე, განლაგებულია: პანაგია ოდიგიტრიის ეკლესია ( საუკუნიდან წმ. სოფიასი), ჩახაზული ჯვრის ტიპისა, დიდი გუმბათით 8 ბურჯსა და ტრომპზე (– სს., გადაკეთდა საუკუნის ბოლოს – საუკუნის დასაწყისში; მარმარილოს რელიეფები, ფრესკების ნაშთები), ბიზანტიური ფორტი ( ს.), წყლის ცისტერნები, 2-სართულიანი სახლების ნანგრევები, თურქული სიმაგრეები. კასტროში მეჩეთის მოედანზე მდებარეობს ქრისტეს ჯვარცმის საკათედრო ტაძარი (– სს., გადაკეთდა საუკუნეში და 1293 წელს, საუკუნის კამარები, საუკუნის ბოლოს გუმბათი, ნართექსი, კამპანილე და ხის კანკელი; ბიზანტიური ხატები) და წმინდა პეტრეს ეკლესია (956, საუკუნეში გადაკეთდა მეჩეთად, საუკუნის შუაში – საუკუნის დასაწყისში გამოიყენებოდა სატუსაღოდ; 1999 წლიდან არქეოლოგიური მუზეუმი), 20-ზე მეტი ძველი ეკლესია (უმრავლესობა გადაკეთდა საუკუნის ბოლოს – საუკუნის დასაწყისში): წმინდა ნიკოლოზის ( ს., გადაკეთდა 1703 წელს; საუკუნის მოხატულობა), პანაგია მირტიდიოტისას ( ს., გადაკეთდა საუკუნის ბოლოს; ორივეს ვენეციური პორტალი აქვს), წმინდა ანდრიას ( საუკუნის მოხატულობის ფრაგმენტები), წმინდა ანას ( ს.), ორმოცი სებასტიელი მოწამის ( საუკუნის მოხატულობა), პანაგია ქრისაფიტისას (– სს., სამლოცველო წყაროთი), წმინდა დიმიტრის, წმინდა ანტონის, წმინდა სამების, წმინდა სტეფანეს ( ს.). ქალაქის ერთადერთი შესასვლელია ე.წ. ვენეციური ჭიშკარი ( ს., გადაკეთდა საუკუნეში). შემონახულია ვენეციური პერიოდის წყლის ცისტერნები და 3-სართულიანი სახლები. განვითარებულია ტურიზმი.

გალერეა
ვეჩე

ვეჩე ― სახალხო კრება ძველ და შუა საუკუნეების რუსეთში. აღმოცენდა სლავების ტომობრივი კრებებიდან. ძველ რუსულ სახელმწიფოებში ფეოდალთა ფენა ვეჩეს იყენებდა მთავრის ძალაუფლების შესაზღუდად. ვეჩე ფართოდ გავრცელდა რუსეთში საუკუნის მორე ნახევარსა და საუკუნეში. წყაროებში იხსნენიება ბელგოროდის ვეჩე (997 წ.), დიდი ნოვგოროდის ვეჩე (1016), კიევის ვეჩე (1068), სუზდალის ვეჩე (1157), სმოლენსკის ვეჩე (1185). ვეჩე განაგებდა ომის და ზავის, მთავრის მოწვევის და განდევნის, ქალაქის მოხელეთა დანიშვნის და გადარჩევის, კანონების მიღების და სხვა საკითხებს. ვეჩეს არ გააჩნდა სასამართლო და ადმინისტრაციული ფუნქციები. გადაწყვეტილება მიღებოდა საყოველთაო თანხმობის ყვირილით. ვეჩე მოიწვეოდა განსაზღვრულ ადგილზე. ვეჩეს წარმმართველი ძალა იყო ფელდათა ფენა და ქალაქის მდიდარი ზედაფენა. ჩრდილო-აღმოსავლეთ რუსეთში საუკუნის დასასრულს მთავრებმა მოახერხეს ვეჩეს გაუქმება. ვეჩე ყველაზე დიდხანს შემორჩას ნოვგოროდსა (1478) და ფსკოვში (1510).