iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ზაზა გოგსაძე

ზაზა (ზაალ) გოგსაძე (დ. 21 ოქტომბერი, 1954, ჭიათურა) — ქართველი დიპლომატი და მეცნიერი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატი (1984).

2004-2008 წლებში საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი იტალიის რესპუბლიკაში – აკრედიტებული მალტის რესპუბლიკასა და სან-მარინოში, 2013-2018 წლებში საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი ჩეხეთის რესპუბლიკაში, 2018-2023 წლებში საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი უნგრეთში – აკრედიტებული ხორვატიასა და მონტენეგროში. 2023 წლიდან საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი ხორვატიაში.

ბიოგრაფია
1979 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტი. 1983 წელს კი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასპირანტურა.

1990-1993 წლებში იყო საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს ინფორმაციის დეპარტამენტის დირექტორი; 1993-1994 წწ. საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს პოლიტიკური დეპარტამენტის დირექტორის მოადგილე. 1994-1999 წწ. გაეროსთან საქართველოს მუდმვი წარმომადგენლობის მრჩეველი. 1999-2001 წწ. საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს საერთაშორისო ორგანიზაციების დეპარტამენტის დირექტორი. 2001-2002 წწ. ბოსნია და ჰერცეგოვინაში გაეროს მისიის სამოქალაქო ოფიცერი. 2003-2004 წწ. საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს საგანგებო დავალებათა ელჩი. 2004-2008 წლებში საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი იტალიის რესპუბლიკაში – აკრედიტებული მალტის რესპუბლიკასა და სან-მარინოში, 2013-2018 წლებში საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი ჩეხეთის რესპუბლიკაში, 2018-2023 წლებში საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი უნგრეთში – აკრედიტებული ხორვატიასა და მონტენეგროში. 2023 წლიდან საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი ხორვატიაში.

2000 წლიდან მინიჭებული აქვს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩის დიპლომატიური რანგი.

პირადი ცხოვრება
ფლობს ინგლისურ, რუსულ და იტალიურ ენებს. ჰყავს მეუღლე და ორი შვილი.
დიელო

„დიელო“ — ქართული ვოკალურ-საკრავიერი ანსამბლი, დაარსდა 1961 წელს. მოღვაწეობდა პოლიფონიური ჯაზის ჟანრში.

ჩამოყალიბდა 1961 წელს ამირან ებრალიძის ხელმძღვანელობით ვოკალური კვარტეტის სახით (ა. ებრალიძე, ვ. კიკაბიძე, გ. ლეონიძე, ს. ებრალიძე). 1966 წელს გადაკეთდა ვოკალურ-საკრავიერ ანსამბლად და შეივსო შემსრულებელთა ახალი ნაკადით (ა. მამაცაშვილი, გ. გაბუნია, ნ. დუმბაძე, გ. ჭირაქაძე, ნ. აბესაძე, ა. რაქვიაშვილი, ლ. ტურაშვილი, ი. ფერაძე, ვ. კუცია და სხვ.). მისი რეპერტუარი შედგებოდა პოლიფონიური ჯაზის სტილში შესრულებული ქართველი (ა. ბუკიას, გ. ცაბაძის, რ. ლაღიძის, შ. მილორავას და სხვ.) და საზღვარგარეთელ კომპოზიტორთა სიმღერებისგან.

ანსამბლმა დიდი პოპულარობა და აღიარება მოიპოვა. შემოიარა მაშინდელი საბჭოთა კავშირისა და მსოფლიოს არაერთი ქვეყანა, პოპულარობას უწევდა ქართულ მუსიკას, მონაწილეობდა ქართულ ფილმებში: „წარსული ზაფხული“ და „შეხვედრა მთაში“. გამოშვებული აქვს ათი ფირფიტა „გიგანტი“. არის ესტრადის მსახიობთა საკავშირო კონკურსის ლაურეატი (1970). 1981 წელს ანსამბლმა არსებობა შეწყვიტა. 1993 წელს კვლავ განაახლა მოღვაწეობა.
დივიდენდი

დივიდენდი (ლათ. – გასაყოფი) — განაწილებას დაქვემდებარებული შემოსავალი, რომელსაც იღებს კაპიტალის მესაკუთრე სააქციო საზოგადოების წმინდა მოგებიდან საკუთარი კაპიტალის ინვესტირებული წილის პროპორციულად კაპიტალის კლასის მიხედვით.

სააქციო საზოგადოებაში ჩვეულებრივი აქციებიდან მიღებული დივიდენდის ოდენობა დამოკიდებულია საზოგადოების წმინდა მოგებაზე. პრივილეგირებულ აქციებზე დივიდენდი, აქციის ნომინალური ღირებულებიდან გამომდინარე, წინასწარ დადგენილი პროცენტის მიხედვით გაიცემა.

გავრცელებულია დივიდენდის გადახდის რამდენიმე ფორმა: ნაღდი ანგარიშსწორება, ანგარიშსწორება აქციებით, ოფციონით და მატერიალური ღირებულებით. დივიდენდების გადახდის წესი და პერიოდულობა შეიძლება განსხვავებული იყოს ქვეყნებისა და კომპანიების მიხედვით. დივიდენდების მოცულობა განისაზღვრება პარტნიორების წილის შესაბამისად.
ინა დივნოგორცევა-გრიგოლია

ინა დიმიტრის ასული დივნოგორცევა-გრიგოლია (დ. 6 ნოემბერი, 1916, ქ. ენოტაევკა, ასტრახანის ოლქი, რუსეთის იმპერია, — გ. 13 ოქტომბერი, 2004, თბილისი) — მხატვარი, გრაფიკოსი, პოეტი. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1967). მოქანდაკისა და მხატვრის ვლადიმერ (ლადო) გრიგოლიას მეუღლე.

დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია (1940). სამხატვრო გამოფენებში მონაწილეობდა 1940 წლიდან. თანამშრომლობდა გამომცემლობებთან, ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. თავი მოუყარა მეუღლის, ლადო გრიგოლიას არქივსა და მის შემოქმედებით მემკვიდრეობას, მოამზადა და გამოსცა წიგნები მისი შემოქმედების შესახებ.

მოღვაწეობდა წიგნის გრაფიკის დარგშიც. გააფორმა შოთა რუსთაველის „ვეფხისტყაოსანი“ (ტრიპტიქი, 1968), რომენ როლანის „მიქელანჯელო ბუონაროტის ცხოვრება“ (1940), უილიამ თეკერეის „ამაოების ბაზარი“ (1951), უილიამ შექსპირის „რომეო და ჯულიეტა“ (1961), მიგელ დე სერვანტესის „დონ კიხოტი“ (1950), ბოლესლავ პრუსის „ფარაონი“ (1958), ანატოლ ფრანსის „ღმერთებს სწყურიათ“ (1958). ავტორია სხვადასხვა კომპოზიციებისა, პლაკატებისა და სხვ. ეკუთვნის ლექსების კრებული „ფრესკა“ (გაფორმება და ილუსტრაციები ავტორისა, თბ., 1986, რუსულ ენაზე). დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (2000).
ალბერტ დილბარიანი

ალბერტ მიხეილის ძე დილბარიანი (დ. 2 დეკემბერი, 1928, თბილისი, — გ. 17 აპრილი, 1991, იქვე) — საქართველოში მოღვაწე მხატვარი, ფერმწერი, ეროვნებით სომეხი. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1967).

დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია (1952, უჩა ჯაფარიძის კლასი). სამხატვრო გამოფენებში მონაწილეობდა 1952 წლიდან. შესრულებული აქვს პეიზაჟური და ჟანრული ხასიათის სურათები, პორტრეტები, ნატურმორტები: „ბოტანიკურ ბაღში" (1953), „ნორჩი ნატურალისტები" (1957), „მერცხლები" (1958), „სამუშაოდან დაბრუნება" (1960), „ზეიმის წინ" (1962), „საჩუქრები ფრონტისათვის (1964), „რთველი" (1969), „მსხლები" (1969), „ძველი თბილისი" (1965, 1972), „თბილისის ეზო" (1977), „მხატვრის სამყარო" (1980), „ნატურმორტი" (1983), „ოჯახი" (1985) და სხვ. მონაწილეობდა საქართველოსა და მსოფლიოს მრავალ ქალაქში მოწყობილ გამოფენებში. დილბარიანის პერსონალური გამოფენა მოეწყო თბილისში (2007, გალერეა „ვერნისაჟი").
დილეგი

დილეგი — საპყრობილე, სატუსაღო, ტყვეთა დასამწყვდევი, უკარფანჯრო ადგილი ციხე-კოშკის პირველი სართულის ქვეშ. გავრცელებული იყო შუა საუკუნეებში.

ჩასასვლელი პირველი სართულიდან ჰქონდა, ზემოდან აფარებდნენ ფიქალ ქვას ან ხის სახურავს, რომელიც ურდულით იკეტებოდა. დასავლეთ ევროპაში ცნობილი იყო ე. წ. უბლიეტი (ფრანგ. ), რომელიც წარმოადგენდა ხაროს მასში ჩასასვლელი ლიუკით ან ვიწყო ხვრელით. აღმოსავლეთის ქვეყნებში და ნაწილობრივ ჩრდილოეთ კავკასიაში დილეგის ანალოგი იყო ზინდანი (სპარს. ‎, ). დილეგიანი ციხე-სახლები და კოშკები გავრცელებული იყო ძველ საქართველოშიც.
დილერი

დილერი ( – მოვაჭრე, აგენტი) — იურიდიული ან ფიზიკური პირი, შუამავალი, რომელიც სასაქონლო ბირჟაზე მოქმედებს თავისი სახელითა და ხარჯით. ეს განასხვავებს მას ბროკერისაგან, რომელიც თანამშრომლობს თავის კლიენტებთან მათივე სახელით და დავალებით. დილერობა სავაჭრო-საშუამავლო სტრუქტურების ფართოდ გავრცელებული ნაირსახეობაა.

დილერები თვითონ არჩევენ მომწოდებლებს და მყიდველებს, რომლებსაც შუამავლის მეშვეობით საქონლის გაყიდვის ან ყიდვის სურვილი აქვთ. დილერთა შემოსავალს წარმოადგენს საქონლის ნასყიდობასა და გასაყიდ ფასებს შორის სხვაობა.

საქართველოში სადილერო საქმიანობა ექვემდებარება საქართველოს კანონს სასაქონლო ბირჟებისა და საბირჟო ვაჭრობის შესახებ (1999 წ.).
დილის გაზეთი

„დილის გაზეთი“ — ქართული ყოველდღიური საზოგადოებრივ-პოლიტიკური გაზეთი, გამოდიოდა 1996-2004 წლებში. მთავარი რედაქტორი იყო თეიმურაზ მეტრეველი, შემდეგ — მანანა კარტოზია, გამომცემელი — ტარიელ შავერდაშვილი. გაზეთის მიერ გამოცემულია ყოველწლიური საიმიჯო-თემატური კალენდრები, წიგნი „ერთი პუბლიკაციის ანთოლოგია“ (2002, ასახულია თავიანთი ავტორების მუშაობა), პაატა ნაცვლიშვილის „პუბლიცისტური წერილები“ (2006) და ერლომ ახვლედიანის ესეების კრებული. მიღებული აქვს ბეჭდური პრესის სხვადასხვა ჯილდო.
დილის საარი

დილის საარი (, „საჰარ“ – დილა, აგრეთვე მომაჯადოებელი, მომხიბვლელი, ჯადოსნური, გრძნეული) — ქართული ქალაქური ფოლკლორის ნაწილი, ცისკრის ჰანგი, რომელსაც მხოლოდ გათენებისას უკრავდნენ და წინადღით დაწყებული დროსტარების დასასრულის მაუწყებელი იყო.

ტრადიციისამებრ, გარიჟრაჟისას, ღამენათევი, სუფრიდან აშლილი მოქეიფენი შინიდან ეზოში ან ქუჩაში აგრძელებდნენ მოლხენას. ამ დროს უკრავდნენ საარსაც. ეს იყო შინ დაწყებული ლხინის თეატრალიზებული დასასრული. დილის საარი, იოსებ გრიშაშვილის თქმით, სრულდებოდა დუდუკზე, ხოლო ძველი თბილისის კულტურის მკვლევარის ალექსი ბარნოვის მიხედვით — ზურნაზე.
დილიფის განძი

დილიფის განძი — - საუკუნეების ვერცხლის მონეტების განძი, აღმოჩენილია 1949 წელს სოფელ დილიფში (ახლანდ. დილითი, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტი).

შემორჩენილია 14 მონეტა და 19 ნატეხი. განძის დიდი ნაწილი დაკარგულია. 1 მონეტა სასანური დრაქმაა, 1 — არაბულ-სასანური, ხოლო დანარჩენი ომაიანთა და აბასიანთა დირჰემებია. მონეტების ქრონოლოგიური ჩარჩოა 620–833 წწ. (ჰიჯრით).
ისმაილ ქემალი

ისმაილ ქემალი (; დ. 16 იანვარი, 1844, ავალონი — გ. 24 იანვარი, 1919, პერუჯა) — ალბანეთის ეროვნული მოძრაობის დამფუძნებელი და დამოუკიდებელი ალბანეთის პირველი მეთაური; ალბანეთის ეროვნული კრების თავმჯდომარე (1912 წლის 28-29 ნოემბერი), დროებითი მთავრობის თავმჯდომარე (1912 წლის 29 ნოემბერი — 1914 წლის 22 იანვარი ) და საგარეო საქმეთა მინისტრი; ალბანეთის სახალხო გმირი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ქალაქ ავლონაში (დღევანდელი ვლორა) ბეგების მდიდარ ფეოდალურ ოჯახში. მშობლიურ ქალაქში მხოლოდ დაწყებითი განათლება მიიღო. შემდგომ დაუყოვნებლივ დაამთავრა საშუალო სკოლა ქალაქ იანინაში. 1859 წელს გაემგზავრა კონსტანტინოპოლში, სადაც ოსმალეთის სახელმწიფო მოხელე გახდა. აქტიურად მონაწილეობდა მიდჰათ-ფაშას ლიბერალურ რეფორმებში და მსახურობდა ბალკანეთის რამდენიმე ქალაქის გუბერნატორად. ამ წლების განმავლობაში მან მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ალბანური ანბანის სტანდარტიზაციაში და დააარსა ალბანური კულტურული ასოციაცია.

1877 წელს, როცა ქემალი ოსმალეთის პოლიტიკურ ცხოვრებაში თითქოს მნიშვნელოვან ადგილს იკავებდა, სულთან აბდულჰამიდ -მ მიდჰათ-ფაშა პრემიერ მინისტრის პოსტიდან გადააყენა, ქემალი კი დასავლეთ ანატოლიაში გადაასახლეს, სადაც მანამ დარჩა, სანამ სულთანმა უკან არ დააბრუნა და ბეირუთის გუბერნატორად დანიშნა. მოგვიანებით ქემალის ლიბერალური შეხედულებები კვლავ შეეჩეხა სულთანს, რისთვისაც თურქეთიდან წაიყვანეს. მომდევნო რვა წლის განმავლობაში ის ემიგრაციაში ცხოვრობდა, სადაც ერთდროულად მუშაობდა ოსმალეთის იმპერიის კონსტიტუციურ რეფორმასა და ალბანეთში ეროვნული მოძრაობის წამოწყებაზე.

1908 წელს, თურქეთის ახალგაზრდული აჯანყების შემდეგ, მან ოსმალეთის აღდგენილ პარლამენტში დეპუტატის თანამდებობა დაიკავა. 1909 წელს ქემალი ოსმალეთის ეროვნული კრების თავმჯდომარედ დაინიშნა, მაგრამ მალე, იძულებული გახდა, სამუდამოდ დაეტოვებინა სტამბოლი. მას შემდეგ მან თავისი საქმიანობა მხოლოდ ალბანეთის დამოუკიდებლობის საკითხს მიუძღვნა.

ქემალმა უმნიშვნელოვანესი წვლილი შეიტანა ალბანეთის დამოუკიდებლობის დეკლარაციის მიღებასა და დამოუკიდებელი ალბანეთის მთავრობის ფორმირებაში. ასე დასრულდა მისი წყალობით ალბანეთში ოსმალთა 500-წლიანი მმართველობა. მან ლუიდე გურაკუჩისთან ერთად ალბანეთის დროშა ჩამოკიდა იმ სახლის აივანზე ვლორაში, სადაც დეკლარაციას მოეწერა ხელი. ისმაილ ქემალი ალბანეთის მთავრობას 1912 წლიდან 1914 წლამდე ხელმძღვანელობდა.

პირველი მსოფლიო ომის დროს ქემალი პარიზში ცხოვრობდა, სადაც დროგამოშვებით წერდა სტატიებს „ “-ისთვის. თანამშრომლობდა სხვა გამოცემებთანაც თავისი მემუარების გამოსაქვეყნებლად. 1918 წელს ქემალი იტალიაში გაემგზავრა ალბანეთის ეროვნული მოძრაობისთვის მხარდაჭერის მოსაპოვებლად, მაგრამ იტალიის მთავრობამ მას ქვეყნის დატოვება აუკრძალა. 1919 წლის 24 იანვარს ქემალი იქვე გულის შეტევით გარდაიცვალა.

ხსოვნა
ვლორის უნივერსიტეტი ისმაილ ქემალის სახელს ატარებს.
ქემალი გამოსახულია 1992 წლის 200-ლეკიან და 1996 წლის 500-ლეკიან ბანკნოტებზე.
ჰასანფაშას აირის ქარხანა

ჰასანფაშას აირის ქარხანა ( — ჰასანფაშას გაზჰანე), ასევე ცნობილია, როგორც ქადიქიოის აირის ქარხანა , ან ქურბაღალიდერეს აირის ქარხანა , დღეს ცნობილია, როგორც გაზჰანეს მუზეუმი — აირის ქარხანა სანათი აირის წარმოებისთვის თურქეთში, სტამბოლში. აშენდა 1892 წელს, 2021 წელს კი გადაკეთდა ხელოვნებისა და კულტურის ცენტრად, ასევე ტექნოლოგიების მუზეუმად.

ისტორია
ჰასანფაშას აირის ქარხანა, რომელიც დღეს მუზეუმია, მდებარეობს სტამბოლის ქადიქიოის რაიონში, ჰასანფაშას სამეზობლოში, ქურბაღალიდერეს ქუჩა 125-ში.

ქარხანა აშენდა 1892 წელს, ოსმალეთის იმპერიის დროს, სტამბოლის ანატოლიური მხარის მოსახლეობის გაზისა და ელექტროენერგიის საჭიროების დაკმაყოფილების მიზნით. იმ დროისთვის ქარხანა სტამბოლის ოთხი აირის ქარხნიდან ერთ-ერთი იყო, დოლმაბაჰჩეს, იედიქულესა და ქუზგუნჯუქის ქარხნებთან ერთად. სტამბოლის ანატოლიური მხარის განათება 1860-იანი წლებიდან ხორციელდებოდა ქუზგუნჯუქის აირის ქარხნიდან მოწოდებული აირით. როდესაც ეს არასაკმარისი გახდა, დაიგეგმა ახალი ქარხნის მშენებლობა. 1891 წლის 28 ივლისს, ოსმალურ კომპანია „განათება გაზითა და ელექტროენერგიით“ 50 წლიანი ლიცენზია მიენიჭა ქადიქიოის, იუსქუდარისა და ქალაქი ანატოლიის მხარის მომარაგება განათებითა და გათბობით, ქვანახშირის გაზის გამოყენებით. შეთანხმებას ხელი მოეწერა ინჟინერ ანატოლი ბარილსა, რომელიც წარმოადგენდა პარიზში მოღვაწე რკინის მრეწვეელს — ჩარლზ ჟორჟს, და მერ რიდვან ფაშას შორის, რომელიც წარმოადგენდა ოსმალეთის სახელმწიფოს. 1891 წლის 1 აგვისტოს, არქიტექტორმა გულიელმო სემპრინიმ დაიწყო აირის ქარხნის მშენებლობა.
სკანდერბეგის ორდენი

სკანდერბეგის ორდენი — ალბანეთის სახელმწიფო ჯილდო.

ისტორია
ორდენის შექმნის ბრძანება ალბანეთის პრეზიდენტმა, აჰმედ ზოგუმ 1925 წლის 12 დეკემბერს გასცა. ორდენი მიეძღვნა ალბანეთის ეროვნულ გმირს, ალბანეთის ანანტიოსმალური აჯანყების ლიდერს — გეორგ სკანდერბეგს. ორდენი თავდაპირველად დაარსდა ოთხ კლასში: დიდი ჯვარი, დიდი ოფიცერი, მეთაური და კავალერი.

1939 წლის აპრილში, ალბანეთის ოკუპაციის შემდეგ, იტალიის მეფე ვიქტორ ემანუელ -მ გადაწყვიტა, შეენარჩუნებინა ალბანური ორდენები და გაეერთიანებინა ისინი იტალიურ ორდენებთან, ამავდროულად შეცვალა მათი ნიშნები. 1940 წელს მან სკანდერბეგის ორდენს ოფიცრის კლასი დაამატებინა.

მეორე მსოფლიო ომის დასრულების და ალბანეთში ენვერ ხოჯას ხელმძღვანელობით კომუნისტური რეჟიმის ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ, სკანდენბერგის ორდენი შენარჩუნდა სახელმწიფოს დაჯილდოების ახალ სისტემაში, მაგრამ გარეგნულად განიცადა რამდენიმე ცვლილება და შეუმცირდა სამი კლასი.

1996 წელს, ალბანეთში კომუნისტური რეჟიმის დაცემის შემდეგ, სკანდერბეგის ორდენი ხელახლა დაარსდა, სახელწოდებით „გეორგ კასტრიოტი-სკანდერბეგის ორდენი“.

ხარისხები
ორდენს გააჩნია ხუთი კლასი. ასევე აქვს ჯაჭვი, რომელიც სახელმწიფოს მეთაურთა დაჯილდოებისთვის გამოიყენება:

დიდი ჯვარი — ორდენის ნიშანი მხრის ლენტზე და რვაქიმიანი ვარსკვლავი გულმკერდის მარცხენა მხარეს.
დიდი ოფიცერი — ორდენის ნიშანი კისრის ლენტზე და ვარსკვლავი გულმკერდის მარცხენა მხარეს (1939 წლიდან — სპეციალური სამკერდე ნიშანი გულმკერდის მარჯვენა მხარეს).
მეთაური — ორდენის ნიშანი კისრის ლენტზე.
ოფიცერი (1939 წლიდან) — ორდენის ნიშანი გულმკერდის ლენტზე და სპეციალური სამკერდე ნიშანი გულმკერდის მარჯვენა მხარეს.
კავალერი — ორდენის ნიშანი მკერდის ლენტზე.

აღწერა
 ტიპი (1925-1939)
ორდენის ნიშანი თავის მხრივ წარმოადგენს წითელი მინანქრით დაფარულ, ოქროთი მოჩუქურთმებულ ორთავიან არწივს, რომელის თავზეც მოთავსებულია ხუთქიმიანი ვარსკვლავი. ვარსკვლავზე ორდენის ლენტია დამაგრებული. არწივის ცენტრში ლურჯი მინანქრის მრგვალი მედალიონია ოქროს კანტით, რომელიც შემოსაზღვრულია მწვანე მინანქრის დაფნის ტოტებით. მედალიონზე სკანდერბეგის მუზარადის ოქროს გამოსახულებაა დატანილი.

ორდენის ვარსკვლავი თავის მხრივ წარმოადგენს ვერცხლის რვაქიმიან ვარსკვლავს, რომელიც ფორმირებულია მრავალი განსხვავებული ზომის წვეტიანი სხივით, დაფარული ალმასის კიდეებით. ვარსკვლავის ცენტრში გამოსახულია იგივე მრგვალი მედალიონი, რაც თვითონ ორდენზე.

ორდენის ლენტის შავი მურა ფერის ზედაპირზე, კიდეების გასწვრივ გამოსახულია წითელი ზოლები. უფრო ფართო წითელი ზოლები ვრცელდება უშუალოდ ლენტის კიდეებზე.
ალანდიკის ბრძოლა

ალანდიკის ბრძოლა — გაიმართა 939 წლის 5 აგვისტოს, ესპანეთის ქალაქ ზამორაში. კორდოვის სახალიფოს ჯარებმა აბდ ალ-რაჰმან -ის მეთაურობით შეუტიოს ქალაქ ზამორას კედლებს. ქალაქს იცავდნენ ლეონის სამეფოს, მეფე რამირო -ის ერთგულები. ბრძოლა იმდენად სისხლიანი იყო, რომ ბრძოლის ბედი უცნობი იყო მანამ, სანამ ქალაქის კედლების მიმდებარე თხრილი მთლიანად გვამებით არ აივსო. აბდ ალ-რაჰმანის ჯარებმა მოიგეს ბრძოლა და შეძლეს ქალაქის აღებაც.
სამორა (ესპანეთი)

სამორა — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია და ლეონის ავტონომიური გაერთიანების სამორის პროვინციის ტიერა-დელ-პანის კომარკის შემადგენლობაში. ქალაქი მდებარეობს მდინარე დუეროს გასწვრივ. ქალაქში მდებარეობს - საუკუნეების 24 რომანული არქიტექტურის ეკლესია, რის გამოც მას უწოდებენ „რომანული ხელოვნების მუზეუმს“. ქალაქში არის ევროპაში ყველაზე მეტი რომანული ეკლესიის მქონე ქალაქი. სამორაში ყველაზე მნიშვნელოვანი დღესასწაულია წმინდა კვირა.

გეოგრაფია
კლიმატი
სამორას გააჩნია ცივი ნახევრად-არიდული კლიმატი, გრილი ზამთრით და ცხელი ზაფხულით. ნალექები ძირითადად აღინიშნება ორ სეზონზე — გაზაფხული და შემოდგომა, ხოლო ზაფხული ხასიათდება გვალვებით. ყველაზე მაღალი ტემპერატურა, რომელიც აქამდეა დაფიქსირებული, არის 41,8 ° (105 °) 2022 წლის 14 ივლისს, ხოლო მინიმუმი იყო −13.4 ° (8 °) 1945 წლის 16 იანვარს. ნისლი გავრცელებულია ზამთრის დროს, ხშირად ამცირებს დილის ტემპერატურას.
კუკესის ოლქი

კუკესის ოლქი — ზღვაზე გასასვლელის მქონე ოლქი ალბანეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. მისი ფართობი 2 374 კმ²-ია. სიდიდით მეშვიდეა ალბანეთის 12 ოლქს შორის, ქვეყნის ჩრდილოეთ რეგიონში კი მესამე ადგილს იკავებს. დასავლეთით ესაზღვრება შკოდერის, სამხრეთით დიბრის, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთით ლეჟის ოლქები; აღმოსავლეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთით ემეზობლება სერბეთს, ხოლო ჩრდილოეთით და ჩრდილო-დასავლეთით მონტენეგროს. დაყოფილია სამ მუნიციპალიტეტად: ჰასი, კუკესი და ტრიპოია. მუნიციპალიტეტები საერთო ჯამში 290 ადმინისტრაციულ ერთეულს აერთიანებენ. ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი კუკესი.

თანამედროვე კუკესის ოლქის მიწებზე ადამიანის ყოფნის ისტორია ბრინჯაოს ხანიდან იღებს სათავეს, როდესაც ძველმა ილირებმა, დარდანებმა და რომაელებმა ამ რეგიონში პირველი დასახლებები დააარსეს. კუკესთან ახლოს მდებარე სოფლებში, კენეტასა და კოლშში რამდენიმე ილირიული სამარხია აღმოჩენილი.

გეოგრაფია
კუკესი ძირითად მთიანი რეგიონია და გარშემორტყმულია ქედებით. ჩრდილო-დასავლეთით მას ალბანური ალპები ესაზღვრება, რომელიც კარსტული ტოპოგრაფიით ხასიათდება. ჩრდილო-აღმოსავლეთით ასევე დომინირებს გიალიცას, კორიტნიკისა და პაშტრიკის, სამხრეთ-აღმოსავლეთით კი კორაბისა და შარის მთები. მაია ეზერცა (2,694 მ) ოლქის უმაღლესი მწვერვალია, ალბანეთის მასშტაბით კი მეორე ადგილს იკავებს.

ჰიდროლოგიურად, ოლქი თითქმის მთლიანად მდინარე დრინისა და მისი შენაკადების აუზშია განლაგებული. დრინი ოლქის ტერიტორიის გავლით ადრიატიკის ზღვაში ჩაედინება. ფიერზის და კომანის ტბები, რომლებიც ასევე კუკესში მდებარეობს, თეთრი და შავი დრინის წყლით იკვებება. სხვა ღირსშესანიშნავი მდინარეებია გაში და ვალბონა.

ოლქის კლიმატი ალპური და კონტინენტურია. საშუალო თვიური ტემპერატურა 11°-სა (იანვარში) და 25°-ს შორისაა (ივლისში). ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 900-დან 3000 მილიმეტრამდე მერყეობს, გეოგრაფიული რეგიონისა და გაბატონებული კლიმატის ტიპის მიხედვით.

დემოგრაფია
ალბანეთის სტატისტიკის სააგენტოს 2011 წლის აღწერის მონაცემებით, კუკესის ოლქში 85 292 ადამიანი ცხოვრობს. მოსახლეობის სიმჭიდროვე ერთ კვადრატულ კილომეტრზე 36 კაცს მოიცავს. ბოლო ათი წლის განმავლობაში ოლქმა მოსახლეობის თითქმის მეოთხედი დაკარგა. კუკესს ალბანეთში შობადობის ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი აქვს: 2.29 ბავშვი ერთ ქალზე.

ოლქი ძირითადად დასახლებულია ალბანელებით (99.15%). უმცირესობათა ჯგუფებში შედიან მაკედონელები (0.85%), ბერძნები (0.01%), სომხები (0.01%) და ეგვიპტელები (0.00%). მათი ძირითადი ნაწილი მუსლიმია, თუმცა არსებობს კათოლიკე ქრისტიანთა მნიშვნელოვანი უმცირესობაც. ისინი გეგურ დიალექტზე საუბრობენ. მოსახლეობის 0.33% საკუთარ თავს არარელიგიურად აცხადებს.

ეკონომიკა
კუკესი ალბანეთის ყველაზე ღარიბი ოლქია როგორც ისტორიულად, ასევე დღეის მონაცემებით. 1990-იანი წლებიდან მოყოლებული, მისი ტერიტორია ბევრმა ადამიანმა დატოვა და დედაქალაქში გადაიხვეწა. ოლქის ინდუსტრია ხალიჩებისა და ქსოვილების დამზადებას და სოფლის მეურნეობას მოიცავდა, თუმცა მოსახლეობის მასობრივი ემიგრაციის გამო ადგილობრივი ეკონომიკა დაქვეითდა და კუკესი ალბანეთისა და ევროპის ყველაზე ღარიბ და ნაკლებად განვითარებულ რეგიიონებს შორის მოხვდა. 2021 წელს ოლქში მეორე საერთაშორისო აეროპორტი გაიხსნა, რათა შეჩერებული ეკონომიკა აღმდგარიყო. მიუხედავად ამისა, კუკესი დღემდე ტირანაზე სამჯერ ღარიბ ოლქად რჩება.
მილიოშ გიერგი ნიკოლა

მილიოშ გიერგი ნიკოლა (დ. 13 ოქტომბერი. 1911 — 26 აგვისტო. 1938) — საყოველთაოდ ცნობილი როგორც მიგიენი, ალბანელი პოეტი და მწერალი, რომელიც ითვლება საუკუნის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან ალბანელ მწერლად. მისი გარდაცვალების შემდეგ იგი აღიარეს როგორც ალბანური ლიტერატურის ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან მწერალად.

მიგენი მის მიერ განხორციელებული მოქმედებებიდან გამომდინარე რევოლუციური რომანტიზმიდან კრიტიკულ რეალიზმზე გადასულ პიროვნებად ითვლება. ის წერდა მისი სიცოცხლის წლებზე, მათ სიღარიბეზე, რთულ პირობებსა და გაჭირვებაზე. ამ საკითხში მისი ყველაზე გამორჩეული ნაწარმოებებია: „მოგვეცით დღეს ჩვენი ყოველდღიური პური“, „მკვლელი მზეთუნახავი“, „აკრძალული ვაშლი“, „სიმინდის ლეგენდა“, „გინდა ნახშირი? " და ა.შ. იგი კრიტიკულად ასაჯაროებდა მდიდარი ხალხის გულგრილობას, ღარიბი ხალხის ტანჯვისადმი.

მისი ნაწარმოებები განსაკუთრებით გავრცელდა მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, რამაც ძალიან დიდი გავლენა იქონია საზოგადოების ყველა ფენაზე. ამ საქმეში ნაწილობრივ კომუნისტებმაც მიიღეს მონაწილეობა. 1930 წელს, საბჭოთა კავშირმა დააცენზურა მისი ნაწარმოებები, ხოლო მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, კომუნისტებმა ნაწარმოებებს ცენზურა მოხსნეს.

ბიოგრაფია
მისი გვარის პირველი წევრი გახლდათ მისი ბაბუა, იგი წარმოშობით ზემო რეკას რეგიონიდან იყო, საუკუნის ბოლოს გადავიდა შკოდერში, სადაც ეწეოდა აგურით ვაჭრობას. მოგვიანებით დაქორწინდა ფსოკ მილანზე, რომელიც წარმოშობით კუჩიდან, მონტენეგროდან გახლდათ. წყვილს ჰყავდა ორი ვაჟი გიერგი (მიგენის მამა) და კრისტო.

მისი ბაბუა იყო ალბანეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის დაარსებისას განხორციელებული კონგრესის ერთ-ერთი ხელშემწყობი. დედამისი სოფია კოკოში, წარმოშობით კავაჯიდან იყო, იგი სწავლობდა სკუტარის კათოლიკურ სემინარებზე. რომელსაც ხელმძღვანელობენ იტალიელი მონაზვნები. მისი დედის ბიძა იოვან კოკოში ასწავლიდა ბიტოლის მართლმადიდებლურ სასწავლებელში. მილოშს ჰყავდა ძმა, რომელიც ბავშვობაში გარდაიცვალა და ოთხი და: ლენკა, ჯოვანკა, ცვეტკა და ოლგა.

მიგენი დაიბადა 1911 წლის 13 ოქტომბერს ქალაქ შკოდერში, შკოდერის ტბის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროზე.

ზოგიერთი მკვლევარი ფიქრობს, რომ მიგენი სერბული წარმოშობის იყო. ზოგი ვარაუდობს, რომ მისი პირველი ენა სერბო-ხორვატული იყო. ანგელინა ცეკა ლუარასმა, მიგენის უმცროსი დის, ოლგას ქალიშვილმა, თავის წიგნში –, რომელიც სკანდერ ლუარასთან თანაავტორობით წერს, ახსენებს რომ მიგენი იყო ალბანური და არა სლავური წარმოშობის, ხოლო მიგენი ლაპარაკობდა მხოლოდ ალბანურ ენაზე, როგორც მშობლიურ ენაზე და მოგვიანებით ისწავლა სხვა ენებზე საუბარი. ანჯელინა აცხადებს, რომ ოჯახი წარმოშობით ნიკოლას ოჯახიდანაა დებარიდან ზემო რეკას რეგიონი. ვრაკაში, შკოკერიდან შვიდ კილომეტრში, იგი აქ მუშაობდა 1934 წლამდე, სანამ სკოლა დაიხურა. მილიოშმა სწორედ ამ პერიოდში დაიწყო პროზაული ჩანახატებისა და ლექსების წერა.
შკოდერის ოლქი

შკოდერის ოლქი — ოლქი ალბანეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. მოიცავს 3 562 კმ²-ს. სიდიდით მეორეა ალბანეთის 12 ოლქს შორის. ჩრდილო-აღმოსავლეთით და აღმოსავლეთით ესაზღვრება კუკესის, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთით და სამხრეთით ლეჟის ოლქი; ჩრდილოეთით მონტენეგრო და სამხრეთ-დასავლეთით ადრიატიკის ზღვა. შედგება ხუთი მუნიციპალიტეტისაგან: ფუშე-არეზი, მალესი-ე-მადე, შკოდერი და ვაუ-ი-დეიესი. ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი შკოდერი.

ბრინჯაოს ხანაში ოლქის ტერიტორია დასახლებული იყო სხვადასხვა ილირიული ტომებით, არდიებით და ლაბეატებით. ჯერ კიდევ ძვ. წ. საუკუნეში ილირია რომის მიერ ანექსირდა და მისი განუყოფელი ნაწილი გახდა. გვიან შუა საუკუნეებში ტერიტორია ვენეციისა და ოსმალეთის ბატონობის ქვეშ მოექცა, რამაც 1912 წელს თანამედროვე ალბანეთის გაჩენა განაპირობა.

გეოგრაფია
ოლქის კლიმატზე დიდ გავლენას ახდენს დასავლეთით მოსაზღვრე ადრიატიკის ზღვა და ჩრდილოეთით მდებარე ალბანური ალპები. ოლქი ძირითადად ხმელთაშუა ზღვის კლიმატს განიცდის; ჩრდილოეთის ჰავა კონტინენტურია. ზაფხული ძირითადად ცხელი და მშრალია, ზამთარი შედარებით რბილი, ხოლო შემოდგომა და გაზაფხული არასტაბილური, როგორც ნალექების, ისე ტემპერატურის თვალსაზრისით. 2011 წლის აღწერის მიხედვით, შკოდერში შემდეგი ეთნიკური ჯგუფები ცხოვრობენ:
ალბანელები — 98.65%
ეგვიპტელები — 0.32%
ბოშები — 0.18%
მონტენეგროელები — 0.03%

ალბანურის გარდა, სხვა სალაპარაკო ენებია იტალიური (0.05%) და სერბო-ხორვატული (0.01%).