iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ადამსი (ჩრდილოეთი ილოკოსი)

ადამსი (ოფიციალურად ადამსის მუნიციპალიტეტი; ტაგ: ) ― მეხუთე კლასის მუნიციპალიტეტი ჩრდილოეთ ილოკოსის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2015 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 1 792 ადამიანს შეადგენს.

გეოგრაფია
ადამსი პროვინციის ჩრდილოერთ სანაპიროზე მდებარეობს. მუნიციპალიტეტს ჩრდილოეთიდან პაგუდპუდი ესაზღვრება, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან ― სანტა-პრახედესი, აღმოსავლეთიდან ― კალანასანი, დასავლეთით ― დუმალნეგი, ხოლო სამხრეთით ― ვინტარი.

ბარანგაები
ადამსი მხოლოდ ერთი ბარანგაისგან შედგება. მუნიციპალიტეტი-ბარანგაი ქვეყნის მასშტაბით უდიდესი ბარანგაია ფართობის მიხედვით. სამომავლოდ ქალაქის ხუთ ბარანგაიდ დაყოფა იგეგმება: ბუგნაის, მალასინის, პობლაკიონის, საპლიდისა და ბუკაროტის.

ბუკაროტის სიტიო ადამსისა და კალანასანის მუნიციპალიტეტის სადავო ტერიტორიაა, რის გამოც სიტიოში ორი სამთავრობო შენობა მდებარეობს.

კლიმატი
აიდარი (მდინარე)

} და
|ფოტო = .
|ფოტოს ზომა =
|ალტ =
|სათაური = მდინარე ქალაქ სტარობელსკში
|სხვა სახელი =
|ეტიმოლოგია =
|ქვეყნები =
აიდარი — მდინარე რუსეთსა და უკრაინაში; ჩრდილოეთის დონეცის (დონის აუზი) მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 264 კმ, აუზის ფართობი 7420 კმ². მიედინება შუა რუსეთის მაღლობის სამხრეთ განაპირა მხარეს. უპირატესად იკვებება თოვლის წყლით. საშუალო წლიური ხარჯი სოფელ ბახმეტოვკასთან (უკრაინა) 15,7 მ³/წმ. გაყინულია ნოემბრის ბოლოდან მარტის ბოლომდე – აპრილის დასაწყისამდე. იყენებენ სარწყავად. აიდარზე მდებარეობს ქალაქი სტარობილსკი.
ბაკარა

ბაკარა (ოფიციალურად ბაკარის მუნიციპალიტეტი; ტაგ: ) ― მესამე კლასის მუნიციპალიტეტი ჩრდილოეთ ილოკოსის პროვინციებში, ფილიპინებში. 2015 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 32 215 ადამიანს შეადგენს.

გეოგრაფია
ბარაკას ჩრდილოეთით პასუქინის მუნიციპალიტეტი მდებარეობს, აღმოსავლეთით - ვინტარი, სამხრეთით - ლაოაგი, ხოლო დასავლეთით - სამხრეთ-ჩინეთის ზღვა. მუნიციპალიტეტი ლაოაგიდან 7 კმ-ითაა დაშორებული, ხოლო მანილიდან - 490 კმ-ით. ბაკარა პროვინციის ყველაზე პატარა მუნიციპალიტეტია.

ბარანგაები
მუნიციპალიტეტი 43 ბარანგაიდ იყოფა.

კლიმატი
ოსკოლი

ოსკოლი — მდინარე რუსეთსა და უკრაინაში; ჩრდილოეთის დონეცის (დონის აუზი) მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 472 კმ, აუზის ფართობი 14,8 ათ. კმ². სათავეს იღებს შუა რუსეთის მაღლობზე, მიედინება ძირითადად სამხრეთით; ქვემო წელზე აგებულია ოსკოლის წყალსაცავი. უპირატესად იკვებება თოვლის წყლით. წყალდიდობა იცის მარტის ბოლოდან მაისის დასაწყისამდე. საშუალო წლიური ხარჯი ქალაქ კუპიანსკთან (უკრაინა) 37,9 მ³/წმ. იყინება ნოემბერში – დეკემბრის დასაწყისში, ლღვება მარტში – აპრილის დასაწყისში. იყენებენ წყალმომარაგებისათვის. მდინარეზეა ქალაქები: სტარი-ოსკოლი, ნოვი-ოსკოლი (რუსეთი).
ფსიოლი

ფსიოლი — მდინარე რუსეთსა და უკრაინაში; დნეპრის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 717 კმ, აუზის ფართობი 22,8 ათასი კმ². სათავეს იღებს შუა რუსეთის მაღლობზე, უმთავრესად მიედინება ბორცვებიან ვაკეზე, ქვემო წელი დნეპრისპირეთის მაღლობზეა, ჩაედინება კამენსკოეს წყალსაცავში. ჭალა ფართოა. უპირატესად იკვებება თოვლის წყლით. გაზაფხულის წყალდიდობებზე (მარტი — მაისი) მოდის წლიური ჩამონადენის 70%, წყალმცირობა იცის ზაფხულ-შემოდგომაზე. საშუალო მრავალწლიური ხარჯი ხუტორ ზაფსელიესთან 48,2 მ³/წმ-ია. იყინება დეკემბერში, ლღვება თებერვლის ბოლოს – აპრილის დასაწყისში. ძირითადი შენაკადია ხოროლი (მარჯვენა). მდინარეზეა ქალაქები (დინების მიმართულებით): ობოიანი (რუსეთი), სუმი, გადიაჩი (უკრაინა).
ხალვაში

საკუთარი სახელი ხალვაში შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ზაზა ხალვაში — ქართველი კინორეჟისორი
რამაზ ხალვაში — ქართველი მეცნიერი, ლიტერატურათმცოდნე
როსტომ ხალვაში — ქართველი პოლიტიკოსი
სოფო ხალვაში — ქართველი მომღერალი
ფატი ხალვაში — ქართველი ინჟინერი და პოლიტიკოსი
ფრიდონ ხალვაში — ქართველი პოეტი
ცვილისებრი კლიტოციბე

ცვივილისებრი კლიტოციბე — კლიტოციბეს გვარის სოკო ტრიქოლომასებრთა ოჯახისა, რომელიც ფართოდაა გავრცელებული ევროპასა და აზიაში. ძლიერ შხამიანია. შეიცავს მუსკარინს.

სოკო პირველად აღწერა გერმანელმა ბოტანიკოსმა და მიკოლოგმა კრისტიან ჰენდრიკ პერსონმა 1801 წელს როგორც . მიმდინარე ბინომიალური სახელწოდება მიანიჭა გერმანელმა მიკოლოგმა პაულ კუმერმა 1871 წელს.

აღწერა
ზრდასრული სოკოს ქუდის დიამეტრი 2-9,5 (ზოგჯერ 11 სმ) სმ-მდე აღწევს, ნორჩობაში ბრტყლად ამოზნექილია, ასაკთან ერთად ჩაზნექილი და ძაბრისებრი. ზედაპირი მოთეთრო ან მონაცრისფრო-კრემისფერია, ხშირად დაფარულია კონცენტრულად განწყობილი, თითქოს წყლით გაჟღენთილი რგოლებით.

მსავსი სახეობები
ყველაზე ახლოს მდგომი სახეობაა , რომელიც განსხვავდება მცირე ზომით (1-7 სმ), როგორც წესი, იზრდება მინდვრებსა და მდელოებზე, ერთეულებად. ტყეში იშვიათად გვხვდება.

გავრცელება და ეკოლოგია
საპროტროფია. იზრდება ფოთლოვანი და წიწვიანი ტყის მკვდარ საფარზე. როგორც წესი, დიდ ჯგუფებად, ხშირად ქმნის „ქაჯის წრეს“. ფართოდაა გავრცელებული ევროპასა და აზიაში. იზრდება აგრეთვე ჩრდილოეთ ამერიკაში.

სეზონი — ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

სამეცნიერო სინონიმები

გალერეა
აგნო (პანგასინანი)

აგნო (ოფიციალურად აგნოს მუნიციპალიტეტი; ტაგ: ) ― მესამე კლასის მუნიციპალიტეტი პანგასინანის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2015 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 28 052 ადამიანს შეადგენს.

ისტორია
მუნიციპალიტეტის სახელწოდება წარმოდგება ჭაობის ხის, აგნო კასტოს სახელწოდებიდან. ხის ეს ჯიში მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე უხვად ხარობს და სამედიცინო დანიშნულებით გამოიყენებენ.

აგნო მუნიციპალიტეტად 1791 წელს გამოცხადდა. ესპანური მმართველობისა და ამერიკული ხანის ადრეულ პერიოდში ის სამბალესის პროვინციის ნაწილი იყო, თუმცა 1903 წლის 30 ნოემბერს მიღებული 1004-ე რესპუბლიკური აქტის ამოქმედების შემდეგ სამბალესის ჩრდილოეთი ნაწილი პანგასინანის პროვინციას მიეკუთვნა.

ბარანგაები
აგნო პოლიტიკურად 17 ბარანგაიდ იყოფა.
ფარაჯ კარაევი

ფარაჯ კარა-ოღლუ კარაევი (; დ. 19 დეკემბერი, 1943, ბაქო) — რუს-აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი და პედაგოგი, პროფესორი, აზერბაიჯანელი კომპოზიტორის კარა კარაევის შვილი, პ. ი. ჩაიკოვსკის სახელობის მოსკოვის კონსერვატორიის პროფესორი. აზერბაიჯანის სახალხო არტისტი.

ბიოგრაფია
1966 წელს წარჩინებით დაამთავრა უზ. გაჯიბეკოვის სახელობის აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორია საკუთარი მამის, პროფესორი კარა კარაევის კომპოზიციის კლასით, 1971 მასთანვე — ასპირანტურა. 1966-დან 2003 წლამდე ასწავლიდა კომპოზიციას, ინსტრუმენტულობას და პოლიფონიას აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიაში (1991 წლიდან — ბაქოს მუსიკალური აკადემია), 1994 წლიდან — პროფესორი. 1991 წლიდან ცხოვრობდა ბაქოში და მოსკოვში. 1999 წლიდან — პ. ი. ჩაიკოვსკის სახელობის მოსკოვის სახელმწიფო კონსერვატორიის მუსიკალური თეორიის კათედრის პროფესორი, ასწავლის ინსტრუმენტალობის კურსს და (ცალკეულ სასწავლო წლებში) — ინსტრუმენტთმცოდნეობას.

2003 წლიდან — ნ. ჟიგანოვის სახელობის ყაზანის სახელმწიფო კონსერვატორიის კომპოზიციის კათედრის პროფესორი. 1994–1996 წწ. თანამედროვე მუსიკის მოსკოვის ასოციაციის (თმა) ვიცე-პრეზიდენტი. 1995 წლიდან მის მიერ ბაქოში დაარსებული თანამედროვე მუსიკის საზოგადოების პრეზიდენტი . 1980–1994 წწ. სამხატვრო ხელმძღვანელი - (ბაქო). 1991–1992 წწ. — ა. კრუპას კულტურული ფონდის სტიპენდიატი (ესენი, გერმანია).

აზერბაიჯანის პრეზიდენტის 2018 წლის 27 მაისის განკარგულებით „აზერბაიჯანული კულტურის განვითარებაში შეტანილი ღვაწლისათის“ ფარაჯ კარაევს მიენიჭა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო არტისტის წოდება.
დაურ ბარგანჯია

დაურ ბარგანჯია (დ. 17 თებერვალი, 1958, სოხუმი, აფხაზეთის ასსრ, საქართველოს სსრ) — აფხაზი პოლიტიკოსი. აფხაზეთის ასსრ-ის უზენაესი საბჭოს დეპუტატი (1991-1992), აფხაზეთის რესპუბლიკის პარლამენტის წევრი (1992-1996), აფხაზეთის რესპუბლიკის ეროვნული ბანკის თავმჯდომარე (1996-1998).

ბიოგრაფია
დაურ ბარგანჯია დაიბადა 1958 წლის 17 თებერვალს ქ. სოხუმში. დაამთავრა სოხუმის საალო სკოლა. 1975-1980 წლებში სწავლობდა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, საერთაშორისო ეკონომიკური ურთიერთობების ფაკულტეტზე. 1980-1982 და 1986-1998 წლებში იყო აფხაზეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პედაგოგი, დოცენტი. 1982-1986 წლებში იყო მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკური ფაკულტეტის ასპირანტი. 1986 წელს დაიცვა საკანდიდატო მინიმუმი. 1990-1991 წლებში კოპენჰაგენის უნივერსიტეტში ეკონომიკის ფაქკულტეტზე გაიარა სამეცნიერო სტაჟირება. 1991 წლის 29 სექტემბერს მონაწილეობდა აფხაზეთის ასსრ-ის უზენაესი საბჭოს არჩევნებში, სადაც გამოდიოდა ქ. სოხუმის №8 საარჩევნო ოლქის დეპუტატობის კანდიდტად. დაურ ბარგანჯიამ პირველსავე ტურში მიიღო ამომრჩეველთა ხმათა უმრავლესობა. 1991-1992 წლებში იყო აფხაზეთის ასსრ-ის მოწვევის უზენაესი საბჭოს დეპუტატი, ხოლო 1992-1996 წლებში კი სეპარატისტული აფხაზეთის რესპუბლიკის პარლამენტის წევრი. 1992-1993 წლებში აფხაზეთის ომის დროს იყო საპარლამენტო კომისიის თავჯდომარის მოადგილე ეკონომიკის საკითხებში. 1992 წლის ნოემბერ-დეკემბერში მონაწილეობდა აფხაზეთის რესპუბლიკის თავდაცვის სახელმწიფო კომიტეტისა და საგარეო საქმეთა სამინისტროს კანონპროექტის შემუშავებაში. 1993 წლის 18-20 სექტემბერში მონაწილეობდა ადლერში ქართულ-აფხაზურ სამშვიდობო მოლაპარაკებებში. 1994-1995 წლებში იყო აფხაზეთის რესპუბლიკის ეკონომიკის მინისტრი. 1996 წლის 14-15 ნოემბერს ე. შევარდნაძესა და ი. მენაღარიშვილთან მონაწილეობდა თბილისში ქართულ-აფხაზურ მოლაპარაკებებზე. 1996-1998 წლებში იყო აფხაზეთის რესპუბლიკის ეროვნული ბანკის თავმჯდომარე. 1999 წლიდან „ალფა-ბანკის“ მენეჯერია მოსკოვში.
სოჟი

} და ) — მდინარე რუსეთში, ბელარუსსა და უკრაინაში; დნეპრის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 648 კმ, აუზის ფართობი 42,1 ათ. კმ². სათავეს იღებს სმოლენსკ-მოსკოვის მაღლობზე, მიედინება ვაკეზე, ქვემო წელი მდებარეობს პოლესიეს დაბლობზე. ხეობა ფართოა, ქალაქ გომელიდან (ბელარუსი) შესართავამდე ფართო (10 კმ-მდე) დაჭაობებული ჭალაა. იკვებება შერეულად, ჭარბობს თოვლის წყლები. ქვემო წელზე წყლის საშუალო წლიური ხარჯია 219 მ³/წმ. გაყინულია ნოემბრიდან – იანვრის დასაწყისიდან მარტის ბოლომდე – აპრილამდე. მთავარი შენაკადებია: პრონია (მარჯვენა), ოსტიორი, ბესედი, იპუტი (მარცხენა). ზემო წელზე დარაბულია. სანაოსნოა შესართავიდან 373 კმ-ზე. მდინარეზეა ქალაქები (დინების მიმართულებით): კრიჩევი, ჩერიკოვი, სლავგოროდი, გომელი (ყველა ბელარუსში).
ალინა ზოტეა

ალინა ზოტეა (დ. 8 დეკემბერი, 1986) — მოლდოველი ეკონომისტი, მოდელი და პოლიტიკოსი.

დაიბადა კანტემირში, 15 წლის ასაკში გახდა მოდელი. სკოლა დაამთავრა 2007 წელს და 2011 წელს მოიპოვა ხარისხი ეკონომიკის ფაკულტეტზე, მოლდოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტში.

ზოტეა 2005 წელს შეუერთდა მოლდოვის ლიბერალურ პარტიას

2017 წელს ზოტეა დაქორწინდა ვლად დურნეაზე.ერთ წელიწადში მათ შეეძინათ შვილი.
ისლანდიის ტორფის სახლი

ისლანდიის ტორფის სახლი — ისლანდიისათვის დამახასიათებელი საცხოვრებელი სახლების ტიპი. მსგავსი სახლების მშენებლობა გამოიწვია რთულმა კლიმატმა და სამშენებლო მასალების არარსებობამ, გარდა ამისა ეფექტურად იცავს სახლს სიცივისაგან.

ტორფის სახლებს ისლანდიელები იყენებდნენ საუკუნიდან მოყოლებული საუკუნის შუა წლებამდე. კონტინენტიდან კუნძულზე გადასულმა ვიკინგებმა დაიწყეს ხის სახლების მშენებლობა, რამაც მალევე გაანადგურა ისლანდიის ტყის საფარი. ამჟამად ისლანდია ღარიბია ტყეებით. ძირითადად გვხვდება არყის ხე, რომელიც მშენებლობისათვის გამოუსადეგარია. ისლანდიას არც ხე-ტყის შემოტანა შეეძლო, რადგან მას არ ჰქონდა საკუთარი გემები, საკმარისი გამტარუნარიანობით.

2011 წელს ისლანდიის ტორფის სახლების ტრადიცია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების საცდელ სიაში შეიტანეს.
აგილარი (პანგასინანი)

აგილარი (ოფიციალურად აგილარის მუნიციპალიტეტი; ტაგ: ) ― მესამე კლასის მუნიციპალიტეტი პანგასინანის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2015 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 41 463 ადამიანს შეადგენს.

მუნიციპალიტეტს სახელი ეწოდა ფილიპინების გენერალ-გუბერნატორის, რაფაელ მარია დე აგილარის პატივსაცემად, ვისი ბრძანებითაც 1805 წლის 16 ივლისს დამოუკიდებელი სამოქალაქო-პოლიტიკური ერთეული ჩამოყალიბდა.

გეოგრაფია
ბარანგაები
აგილარი პოლიტიკურად 16 ბარანგაიდ იყოფა.
ალკალა (პანგასინანი)

ალკალა (ოფიციალურად ალკალის მუნიციპალიტეტი; ტაგ: ) ― მესამე კლასის მუნიციპალიტეტი პანგასინანის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2015 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 43 402 ადამიანს შეადგენს. ალკალის ფარ?თობი 5 508 ჰექტარია.

გეოგრაფია
ბარანგაები
ალკალა პოლიტიკურად 21 ბარანგაიდ იყოფა.

ანულიდი
ატაინანი
ბერსამინი
კანარვაკანანი
კარანგლაანი
კურარენგი
გუალსიკი
კისიკისი
ლაოაკი
მაკაიო
ცენტრალური პინდანგანი
აღმოსავლეთი პინდანგანი
დასავლეთი პინდანგანი
აღმოსავლეთი პობლასიონი
დასავლეთი პობლასიონი
სან-ხუანი
სან-ნიკოლასი
სან-პედრო-აპარტადო
სან-პედრო-ილი
სან-ვისენტე
ვაკანტე
წრომის ნასოფლარი

ტერმინი წრომის ნასოფლარი შეიძლება აღნიშნავდეს:

წრომის პირველი ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ წრომში.
წრომის მეორე ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ წრომში.
წრომის მესამე ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ წრომში.
წრომის მეოთხე ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ წრომში.
წრომის პირველი ნასოფლარი

წრომის პირველი ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ წრომიდან 1 კილომეტრზე ადგილ ბოსლებში. ნასოფლარის ტერიტორიაზე ჩანს ნასახლართა ბუდეები. შემორჩენილია რიყის ქვით ნაგები შენობის საძირკვლის ფრაგმენტები. იპოვება წითლად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები, დიდი ზომის ქვევრის ფრაგმენტები და სხვა.
წაღვლის მეორე ნაეკლესიარი

წაღვლის მეორე ნაეკლესიარი — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ წაღვლის სამხრეთით, 150 მეტრზე, ადგილ ჩოჩქოლიკარზე. თარიღდება ფეოდალური ხანით. ნატეხი ქვიშაქვით ნაგები დარბაზული ეკლესიისგან შემორჩენილია სამხრეთი კედლის პატარა ნაწილი პილასტრთან ერთად და ჩრდილოეთი კედლის ნაწილი. ეკლესიის სიგანე 6,2 მეტრია. კარი დასავლეთით ჰქონია. ნანგრევები დაფარულია მიწით. იკითხება მხოლოდ დასავლეთი კედლის კონტური.
წაღვლის მესამე ნაეკლესიარი

წაღვლის მესამე ნაეკლესიარი — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ წაღვლის დასავლეთით, 0,5 კილომეტრზე, ადგილ ცაცხვებში. თარიღდება ფეოდალური ხანით. შემორჩენილია დარბაზული ეკლესიის ნაშთი. ნაგები ყოფილა ქვიშაქვით. გეგმა მთლიანად არ იკითხება. მოჩანს დასავლეთი და ჩრდილოეთი კედლების ნაშთი და აღმოსავლეთი კედლის კონტური. ეკლესიას კარი ჩრდილოეთით ჰქონია.
არსენას ძეგლი

არსენას ძეგლი — მონუმენტური ხელოვნების ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტში, მდინარე მტკვის მარცხენა ნაპირას, ხიდიდან 500 მეტრზე, სკვერში. მოქანდაკე ე.მაჩაბელი, არქიტექტორი დ. ლექვეთაძე. დაიდგა 1949 წელს. 1972 წელს ქვის ქანდაკება შეიცვალა ბრინჯაოს ქანდაკებით.

სახალხო გმირის არსენა ოძელაშვილის მთლიანი ფიგურა (სიმაღლე 4 მეტრი). პოსტამენტის სამ მხარეს ჩასმულია მარმარილოს დაფები. წინა დაფების წარწერა არსენას ვინაობას გვამცნობს, გვერდებზე კი ამოკვეთილია: „ოძელაშვილი არსენა ღმერთმა კურთხევით ახსენა“, „ მდიდარს ართმევს, ღარიბს აძლევს, ღმერთი როგორ წაახდენსა“.
წაღვლის პირველი ნამოსახლარი

წაღვლის პირველი ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ წაღვლის სამხრეთ-დასავლეთით, ერთ კილომეტრზე, მდინარე წაღვლურის მარცხენა ნაპირზე, ადგილ გალავნებში. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს, ადრინდელი რკინისა და ფეოდალური ხანით. ნამოსახლარი განლაგებულია ბორცვზე. იპოვება წნელისანაბეჭდიანი ბათქაშისა და ლეგად გამომწვარი თიხის ჭურჭლის ნატეხები. მდინარის პირას ფლატეში ჩანს სქელი ნაცროვანი ფენები.
სამადლოს ხიდი

სამადლოს ხიდი — არქიტექტურულ-ისტორიული ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძეგვის დასავლეთით 3 კილომეტრზე, გადებულია მდინარე მტკვრის მარჯვენა შენაკად სამადლოსხევზე, შესართავიდან 200 მეტრზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ერთმალიანი ოდნავ შეისრულთაღიანი ხიდი ნაგებია მსხვილი რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. მისი სიგრძე 7,5 მეტრია, სავალი ნაწილის სიგანე — 1,4 მეტრი, თაღის ღიობის სიმაღლე — ამჟამად 0,5 მეტრია. ხიდი სანახევროდ მოსილულია. უძველესი დროიდან აქ გადიოდა ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი სავაჭრო გზა, რომელიც მდინარე მტკვრის მარჯვენა ნაპირს მიჰყვებოდა და მთელ შიდა ქართლს სიგრძივ კვეთდა. ხიდის დასავლეთით, 300 მეტრზე, მტკვრისპირა ბორცვზე შემორჩენილია ქვითკირის შენობის ნანგრევები (ფუნდუკი ან ქარვასლა).
წაღვლის მეორე ნამოსახლარი

წაღვლის მეორე ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ წაღვლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 2,5 კილომეტრზე, მდინარე წაღვლურას მარცხენა ნაპირზე, ლაშეს ღელის დასავლეთით, 300 მეტრზე, ადგილ ძეძვებში. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს, ადრინდელი რკინისა და ანტიკური ხანით. ნამოსახლარზე გამოვლინდა თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები.
წრომის მეორე ნასოფლარი

წრომის მეორე ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ წრომის სამხრეთით 1 კილომეტრზე, ე. წ. კუდა ტყესთან. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. მიწის ჰუმუსოვანი საფარის ქვეშ შემონახულია რიყის ქვით ნაგები შენობათა საძირკვლის ნაშთები. შენობებთან აღმოჩნდა მარცვლეულის შესანახი რამდენიმე ორმო - ხარო. იპოვება წითლად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები, დიდი ზომის ქვევრის ფრაგმენტები.
ძველი ქანდის ნამარნალი

ძველი ქანდის ნამარნალი — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძველ ქანდაში, ადგილ ნაზვრევში, მდინარე ქსნის მარცხენა ნაპირსა და სოფელ ქანდიდან ქსნის რკინიგზის სადგურისაკენ მიმავალი გზის მარცხენა მხარეს. თარიღდება საუკუნით. შემორჩენილია ქვითკირით ნაგები საწნახელი. მის გრძივ კედელში დატანებულია თიხის მილი, რომლის წინ ქვითკირისავე აუზია (ისარნა).
ნატახტრის სამაროვანი და ნამოსახლარი

ნატახტრის სამაროვანი და ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნატახტარიში, სოფლის სამხრეთით, თბილის-დუშეთის საავტომობილო გზის 31-ე კილომეტრზე. ძეგლი მრავალფეროვანია, გათხარა მცხეთის მუდმივმოქმედმა არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. გამოვლინდა შუა და გვიანდელი ბრინჯაოს, ადრინდელი რკინის ხანის სამაროვნები და გვიანდელი ანტიკური, ადრინდელი ფეოდალური ხანის სამაროვნისა და ნამოსახლარის ნაშთები.

 ფენაში, რომელიც მიწის სამუშაოების დროს დაზიანდა, გამოვლინდა ქვაფენილიანი იატაკის ნაშთები, მოვარდისფროდ გამომწვარი თხელკედლიანი ქვევრის ძირები და ადრინდელი ფეოდალური ხანისათვის დამახასიათებელი თიხის ჭურჭლის ნატეხები.

 ფენა შეიცავდა გვიანდელ ანტიკური ხანის სამარხებს. მიცვალებულები გულაღმა გაშოტილი, თავით დასავლეთისკენ ესვენა. სამარხებში აღმოჩნდა თიხის ჭურჭელი, სამკაული და ოქტავიანე ავგუსტუსის ვერცხლის მონეტები.

 ფენაში გამოვლინდა შუა ბრინჯაოს ხანის გორასამარხები და კატაკომბური ტიპის სამარხი ნაგებობანი. სამარხებში აღმოჩნდა: შავპრიალა რელიეფურორნამენტიანი თიხის ჭურჭელი, წითლად ანგობირებული, შევრონებით შემკული დერგები, ბრინჯაოს საკინძები, ბრინჯაოს ყუნწიანი სატევრის პირები.

 ფენაში იყო გვიანდელი ბრინჯაოს ადრინდელი რკინის ხანის ქვაყრილიანი ორმოსამარხები. მიცვალებულები ხელფეხმოკეცილი დაუკრძალავთ, მამაკაცები მარჯვენა ქალები მარცხნა გვერდზე. სამარხებში აღმოჩნდა შავად და ლეგა მონაცრისფროდ გამომწვარი თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოსა და რკინის იარაღი და სამკაული. მასალები ინახება მცხეთის მუდმივმოქმედი არქეოლოგიური ექსპედიციის ბაზაზე.
წაღვლის მესამე ნამოსახლარი

წაღვლის მესამე ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ წაღვლის სამხრეთით, ორ კილომეტრზე, სოფელ კლდისწყაროსთან დამაკავშირებელი გზის აღმოსავლეთით, ადგილ პირაღმა ვენახებში. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს, ადრინდელი რკინის, ანტიკური და ფეოდალური ხანით. ნამოსახლარის ზედაპირზე იპოვება თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები.
თელოვანის სამაროვანი

თელოვანის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ თელოვანთან, თბილისის ჩრდილო-დასავლეთით, 7 კილომეტრის მოშრებით, დიდგორის მთის აღმოსავლეთფერდობზე, ნატუსების სერზე, უკავია 1 ჰექტარამდე ფართობი. თარიღდება - საუკუნეებით.

1971 წელს ძეგლი გათხარა, ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ექსპედიციამ, რ. აბრამიშვილის ხელმძღვანელობით. ნაგებობაზე გამოვლინდა ქვიშაქვის გათლილი ფილებით შეკრული ქვაყუთები, რომლებიც ერთი ან ორი მეტრითაა ერთმანეთს დაშორებული და მიწის ზედაპიდან 0,5-1 მეტრის სიღრმეზეა ჩადგმული. სამარხთა უმრავლესობა კოლექტიურია. თითოეულ მათგანში დაკრძალულია 2-5 მიცვალებული, გულაღმა, გაშოტილი, თავით დასავლეთისაკენ. სამარხში აღმოჩენილი ინვენტარი ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრში.
წრომის მესამე ნასოფლარი

წრომის მესამე ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიცუპალიტეტის სოფელ წრომის სამხრეთით 400 მეტრზე, სასაფლაოზე და მის მიდამოებში. თარიღდება გვაინდელი ფეოდალური ხანით. ნასოფლარზე შემორჩრნილია შენობის ნაშთი, რომელთა საძირკვლები რიყის ქვითაა ნაგები. ჩანს წითლად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები.
წაღვლის მეხუთე ნამოსახლარი

წაღვლის მეხუთე ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ წაღვლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მდინარე წაღვლურის მარჯვენა ნაპირზე, ზეგანზე, ადგილ წეღვერში. თარიღდება ანტიკური ხანით. ნამოსახლარზე იპოვება ანტიკური ხანის თიხის ჭურჭლის ნატეხები. მიწის სამუშაოების დროს აღმოჩნდა წითლად გამომწვარი თიხის დოქი და მძივები.
წრომის მეოთხე ნასოფლარი

წრომის მეოთხე ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ წრომის ცენტრალურ ნაწილში, საშუალო სკოლის მახლობლად. თარიღდება გვაინდელი ფეოდალური ხანით. ნასოფლარის ტერიტორიაზე, რომელიც ამჟამად დასახლებულია, მიწის სამუშაოების დროს აღმოჩნდა დიდი ზომის ქვევრები. ამ მიდამოებში იპოვება ცისფრად მოჭიქული და წითლად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები. აქვეა წყალსადენის თიხის მილები და სხვა.
მცხეთის ნამოსახლარი

მცხეთის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტში, ქალაქ მცხეთის ჩრდილო-დასავლეთით, ბუჩქნარით დაფარულის სათხიების ქედის ფერდზე. კულტურული ფენა ალაგ-ალაგ გადარეცხილია. შემორჩენილია კირის ხსნარზე ნატეხი ქვით ნაგებ შენობათა ნაშთები. კერამიკული მასალის მიხედვით ნამოსახლარი - სს-ით თარიღდება.
წაღვლის მეექვსე ნამოსახლარი

წაღვლის მეექვსე ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ წაღვლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მდინარე წაღვლურის მარჯვენა ნაპირზე, ადგილ ბესას ტყეში. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს ხანით. მდინარის მიერ ჩამორეცხილ ფერდზე ჩანს გაშიშვლებული კულტურული ფენები, რომლებიც უხვად შეიცავს შავპრიალაზედაპირიანი თიხის ჭურჭლის ნატეხებს. მოპოვებული მასალა ინახება ხაშურის რაიონის არქეოლოგიური ექსპედიციის ფონდებში.
თელოვანის წმინდა ნინოს ეკლესია

თელოვანის წმინდა ნინოს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ თელოვანის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, სასაფლაოზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია აგურითა და ქვიშაქვით. დაზიანებულია: ჩამონგრეულია სახურავი და სამხრეთ კედლის დიდი ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. აღმოსავლეთის ნახევარწრიულ აფსიდში ერთი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო თაღოვანი ნიშია. ერთი ასეთი ნიში ჩრდილოეთ კედელშიცაა, დარბაზის სამხრეთ, ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებში თითო სარკმელია, გრძივ კედლებზე პილასტრებია. ეკლესიას აგურის ოთხსაფეხურიანი ლავგარდანი აქვს.
წაღვლის მეშვიდე ნამოსახლარი

წაღვლის მეშვიდე ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ წაღვლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ორ კილომეტრზე, ე. წ. საციხურის გორაზე. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს, ადრინდელი რკინის, ანტიკური და ფეოდალური ხანით. არქეოლოგიურ სამუშაოებს ატარებდა ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ხაშურის ექსპედიცია. ნამოსახლარი მდებარეობს ბორცვზე. კულტურული ფენები მოჩანს ბორცვის ჩრდილოეთით და აღმოსავლეთითაც, დაბლობში. ნამოსახლარის ბორცვს სამხრეთიდან ჰქონია სათავდაცვო თხრილი, რომელიც მოქმედებდა ადრინდელ ფეოდალურ ხანამდე. თხრილის სიღრმე მიწის ახლანდელი ზედაპირიდან რვა მეტრია. ნამოსახლარზე გამოვლინდა თიხის ჭურჭლის ნატეხები, ნაგებობათა იატაკის ფრაგმენტები და ნიადაგში ჩაჭრილი ორმოები.
წაღვლის მერვე ნამოსახლარი

წაღვლის მერვე ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ წაღვლის სამხრეთით, 1,5 კილომეტრზე, სოფელ კლდისწყაროსაკენ მიმავალი გზის დასავლეთით. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს, ადრინდელი რკინის, ანტიკური და ფეოდალური ხანით. ნამოსახლარი სამოსახლო ბორცვებისაგან შედგება, რომელთაგან ერთი ბუნებრივ გორაკზეა, ხოლო ოთხი ამ გორაკის ჩრდილოეთით, ხელოვნურ ბორცვზე. ნამოსახლარზე აიკრიფა თიხის ჭურჭლის ნატეხები, ზოომორფული კერამიკული გამოსახულებები, კაჟის ნამგლის ჩასართები, ბათქაშის ფრაგმენტები და ბრინჯაოს თავხვია საკინძი. მასალა ინახება სოფელ წაღვლის საჯარო სკოლის მხარეთმცოდნეობის კაბინეტში.
დიდგორას ნამოსახლარი

დიდგორას ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩარდახის ჩრდილო-დასავლეთით 1 კილომეტრზე, ვენახებში. მოპოვებული მასალა მიეკუთვნება ადრინდელ და გვიანდელ ბრინჯაოს ხანას. დიდგორა ვაკეზეა (გორის მაქსიმალური სიმაღლე 6-8 მეტრია, დიამეტრი 50-60 მეტრია), როგორც ჩანს, იგი ხანგრძლივი ცხოვრების შედეგადაა წარმოქმნილი. ნამოსახლარზე კულტურული ფენები კარგად არის შემონახული.
ჯოიანის წმინდა გიორგის ეკლესია და ნასოფლარი

ჯოიანის წმინდა გიორგის ეკლესია და ნასოფლარი — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ თელოვანის სამხრეთ-დასავლეთით, 500 მეტრის მოშორებით, ფერდობზე, ხევის წყლის მარცხენა მხარეს. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

წმინდა გიორგის ეკლესია
ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ქვიშაქვითა და კირის ხსნარით. დაზიანებულია: ჩამონგრეულია სახურავი და სამხრეთ კედელი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. აღმოსავლეთის ნახევარწრიულ აფსიდში ერთი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო თაღოვანი ნიშია.

ფასადები მოპირკეთებულია დიდი ზომის რეგულარულად ნაწყობი ქვიშაქვით. კარის არქიტრავის ქვაზე წრეში ჩასმული ჯვარია ამოკვეთილი. ეკლესიას წრეთარგისა და ლილვისაგან შედგენილი ლავგარდანი აქვს. სამხრეთიდან ეგვტერი ყოფილა მიშენებული.

ნასოფლარი
ეკლესია დგას ფეოდალური ხანის ნასოფლარის ტერიტორიაზე, რომელიც ამჟამად ტყითაა დაფარული. ადგილზე შემორჩეენილია ქვითკირის შენობათა ნანგრევები.
ხცისის ნაეკლესიარი

ხცისის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი ხაშურის მუნიცუპალიტეტის სოფელ ხცისის სამხრეთით 200 მეტრზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ეკლესია დარბაზულია (75 მეტრზე), ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია: სამხრეთისა და დასავლეთის კედლები მთლიანად დანგრეულია, აღმოსავლეთისა და ჩრდილოეთის ნაწილობრივ.