iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
იპოლიტე ვართაგავა

იპოლიტე პეტრეს ძე ვართაგავა (ფსევდონიმები: ნეზდეშნის, სალგირ) (დ. 30 იანვარი, 1872, ხეთა, ახლანდ. ხობის მუნიციპალიტეტი, — გ. 6 იანვარი, 1967, თბილისი) — ქართველი კრიტიკოსი, მწერალი, პედაგოგი. საქართველოს დამსახურებული მასწავლებელი (1946).

ბიოგრაფია
1895 წელს დაამთავრა თბილისის სასულიერო სემინარია ხოლო 1899 წელს — ყაზანის სასულიერო აკადემია. მიენიჭა ღვთისმეტყველების კანდიდატის ხარსხი. 1899-1907 წლებში მსახურობდა ყოფილი ტავრიდის გუბერნიაში, ქალაქ სიმფეროპოლში სასულიერო სემინარიაში რუსული ლიტერატურის და სიტყვიერების მასწავლებლად; 1907-1918 წლებში იყო ტფილისის სასულიერო სემინარიაში რუსული ენის მასწავლებლად; 1918-1919 წლებში მე–8 გიმნაზიაში რუსული სიტყვიერების მასწავლებლად; 1919-1921 წლებში ამავე საგნის მასწავლებლად მე–14 ტექნიკუმში; 1921-1926 წლებში ჭიათურაში ჯერ ჰუმანიტარულ ტექნიკუმში ქართულ და რუსული ენების მასწავლებლად, შემდეგ ჭიათურის 9 წლედის გამგედ; 1925-1927 წლებში ხეთის 9 წლედის გამგედ; 1927-1928 წლებში ფინსახკომის გამგეობაში მყოფ უმაღლეს ეკონომიურ–ფინანსურ კურსების სასწავლო ნაწილის გამგედ; 1930 წელს მიიწვიეს გაზეთ „ახალგაზრდა კომუნისტის“ რედაქციაში სტილის კორექტორად; ამავე წელს დანიშნეს საქართველოს ცაკის საორგანიზაციო განყოფილების საინფორმაციო სექტორის გამგედ; 1936 წელს ქალაქ სოხუმში მესამე სკოლის მასწავლებლად; 1937 წლიდან ქალაქ გორის პედაგოგიური ინსტიტუტის ლექტორად; ამავე დროს იყო გორის 1 და 4 საშუალო სკოლებში ქართული ლიტერატურის მასწავლებელი. 1939-1946 წლებში იყო ცხინვალის პედაგოგიურ ინსტიტუტის ლექტორი.

ავტორია უამრავი პუბლიცისტური, კრიტიკული, მეცნიერული ხასიათის სტატიებისა და წიგნებისა; მათ შორის: „საბჭოთა კავშირი – ერთად–ერთი ქვეყანაა, სადაც უმუშევრობა კლებულობს“, „აღდგომის დღესასწაულის წარმოშობა და მისი წესები“, „აღმოსავლეთის რელიგიების ისტორია“ (1931), „მარქსიმ გორკი“ (1931), „რას წარმოადგენს რელიგია თანამედროვე კაპიტალისტურ ქვეყნებში?“, „დავით კლდიაშვილი“; გარდა ამისა დაწერა მონოგრაფიები: „შევჩენკოს ცხოვრება და შემოქმედება“, „ლერმონტოვი როგორც ნაციონალური პოეტი“.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი
აღმოსავლეთ საქართველოს საშუალო სკოლების მასწავლებელთა კავშირი, წევრი, თავმჯდომარე
საქართველოს მწერალთა საზოგადოება, თავმჯდომარის მოადგილე
სრულიად საქართველოს განათლების მუშაკთა კავშირის გამგეობა, წევრი
ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების გამგეობა, წევრი
ქართული კულტურის მოყვარულთა საზოგადოების გამგეობა, წევრი
ქართული სიტყვაკაზმული მწერლობის საზოგადოების საბჭო, წევრი
ჭიათურის მასწავლებელთა ადგილკომი, თავმჯდომარე
ჭიათურის რაიონის განათლების მუშაკთა კავშირის სარევიზიო კომისია, თავმჯდომარე
ნიკოლოზ ვეკუა

ნიკოლოზ პეტრეს ძე ვეკუა (დ. 28 ივლისი, 1913, სოფელი ახუთი, ახლანდელი ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტი, — გ. 11 აპრილი, 1993, თბილისი) — ქართველი მათემატიკოსი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1960; წ.-კორ. 1955). ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1946), პროფესორი (1947), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1966).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი (1937). 1948–1951 წლებში იყო თსუ-ის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტის დეკანი, თეორიული მექანიკის კათედრის გამგე (1961-იდან), 1976 წლიდან — საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ა. რაზმაძის სახელობის მათემატიკის ინსტიტუტის დირექტორი, ამავე ინსტიტუტის მათემატიკური ფიზიკის განტოლებათა განყოფილების გამგე (1957 წლიდან).

ვეკუას ძირითადი შრომები ეხება კომპლექსური ცვლადის ფუნქციათა თეორიის სასაზღვრო ამოცანებს, სინგულარულ ინტეგრალურ განტოლებებსა და მათ გამოყენებას მათემატიკურ ფიზიკაში, მცირეპარამეტრიან დიფერენციულ და ინტეგრალურ-დიფერენციალურ განტოლებებსა და თეორიული მექანიკის საკითხებს. განსაკუთრებით აღსანიშნავია მის მიერ მიღებული შედეგები რამდენიმე უცნობი ფუნქციისათვის ჰილბერტის წყვეტილკოეფიციენტებიანი ამოცანისა და წყვეტილკოეფიციენტებიან სინგულარულ ინტეგრალურ განტოლებათა სისტემების შესახებ. ვეკუამ დაადგინა, რომ არსებობს კავშირი „მცირეპარამეტრებიან ამოცანებსა” და დინამიკური სისტემების ამონახსნთა ლიაპუნოვის მიხედვით მდგრადობას შორის.

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
1983 — ხალხთა მეგობრობის ორდენი
1975 — საქართველოს სსრ სახელმწიფო პრემია
1966 — საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე
1966 — საპატიო ნიშნის ორდენი
გურამ თევზაძე

გურამ თევზაძე (დ. 30 იანვარი, 1932, თბილისი — გ. 31 აგვისტო, 2018, თბილისი) — ქართველი ფილოსოფოსი. ფილოსოფიის მეცნიერებათა დოქტორი (1963), პროფესორი (1970), საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსი (1993).

ბიოგრაფია
1954 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტი. საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „თავისუფლებისა და აუცილებლობის პრობლემა“, დაიცვა 1958 წელს. სადოქტორო დისერტაციის თემა — „გერმანული ნეოკანტიანელობის შემეცნების თეორია“, დაიცვა 1963 წელს.

1957–1959 წლებში იყო ფილოსოფიის ინსტიტუტის უმცროსი და 1959–1966 წლებში უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, 1966–1970 წლებშ ამავე ინსტიტუტის ფილოსოფიის ისტორიის განყოფილების გამგე, 1971 წლიდან თსუ-ის ფილოსოფიის ისტორიის კათედრის გამგე. 1993 წელს გახდა საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსად. ამავე წლიდან იყო მეცნიერებათა აკადემიის საზოგადოებრივ მეცნიერებათა განყოფილების აკადემიკოს-მდივანი. 2002–2018 წლებში იყო მეცნიერებათა აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტი. 2006–2018 წლებში იყო ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი.

გურამ თევზაძის კვლევის ძირითადი მიმართულებები იყო ქართული ფილოსოფიის ისტორია, კლასიკური გერმანული ფილოსოფია და მისი გავლენა მსოფლიო კულტურაზე. თევზაძემ ქართულ ფილოსოფიაში დააყენა კაპადოკიური რენესანსის პრობლემა, ანალოგიისა და ადამიანის დანიშნულების პრობლემები იოანე პეტრიწთან. ახლებურად გაიაზრა სისტემის, როგორც ორგანიზმის საკითხი კანტის ფილოსოფიაში; განსაზღვრა იოჰან ბაპტისტ შადის ადგილი გერმანულ კლასიკაში; წამოაყე­ნა გერმანული ნეოკანტიანე­ლობის ახალი განმარტება, ასევე ირაციონალიზმის, როგორც გონების თვითკრიტიკის, პრობლემა.

მონაწილეობდა იმანუელ კანტის , , საერთაშორისო კონგრესების მუშაობაში. კითხულობდა სპეცკურსს „კანტის წმინდა გონების კრიტიკაზე“ მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტში (1981), ასევე ლექციების კურსს (იმანუელ კანტი, გეორგ ჰეგელი, ნიკოლაი ჰარტმანი) ქ. ჩანჩუნის უნივერსიტეტში (1990). ხელმძღვანელობდა ფილოსოფიის საზაფხულო სკოლას ქ. ვილნიუსში (1986).

ჟურნ. „გეორგიკის” (1979 წლიდან) და „რელიგიის” (1992 წლიდან) სარედაქციო კოლეგიის წევრი. ჟურნალის „ “ (ქ. ვიტებსკის სა­ხელმწიფო უნივერსიტეტი) საერთაშორისო სარედაქციო საბჭოს წევრი (1996).

ავ­ტორია სა­ხელმძღვანელოებისა ფილოსოფიის ისტორიაში. გამოქვეყნებული ჰქონდა 214 ნაშრომი ქართულ, რუსულ, ინგლისურ, გერმანულ, ჩინურ ენებზე, მათ შორის რამდენიმე მონოგრაფია. მის სახელთან არის დაკავშირებული წიგნები: „ანტიკური ფილოსოფია“, „ახალი ფილოსოფიის ისტორია“, „ნიკოლაი ჰარტმანის ონტოლოგიის კრიტიკა“, „იმანუელ კანტი“, „მე-20 საუკუნის ფილოსოფიის ისტორია“ და სხვ. ეწეოდა მთარგმნელობით მოღვაწეობასაც (კანტი, ჰეგელი, ჰაიდეგერი, ჰარტმანი), მ.შ. თარგმნა მარტინ ჰაიდეგერის „ყოფიერება და დრო“ და დაურთო წერილი ჰაიდეგერზე.

დაჯილდოებულია ივანე ჯავახიშვილის მედლით (1998) და ღირსების ორდენით (2002).
რეზი თვარაძე

რევაზ „რეზი“ თვარაძე (დ. 15 აგვისტო, 1928 — გ. 2006) — ქართველი მწერალი, ფილოლოგი, ლიტერატურათმცოდნე, მთარგმნელი.

დაიბადა 1928 წელს ქუთაისის მაზრის სოფელ უხუთში (ამჟამინდელი ვანის მუნიციპალიტეტი), 1952 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი.

1966-67 წლებში მუშაობდა ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის ენის, ლიტერატურისა და ხელოვნების რედაქციის გამგედ, 1967-68 წლებში — გაზეთ „ლიტერატურული საქართველოს“ რედაქტორად, მარჯანიშვილის თეატრის დირექტორად (1973-75), ჟურნალ „ცისკრის“ პასუხისმგებელი მდივნად, ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის განყოფილების გამგედ და სხვა. 1968 წლიდან საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ფილოსოფიის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელია. 1988 წელს მუშაობდა ლიტერატურის მუზეუმის დირექტორის თანამდებობაზე.

ლიტერატურული მოღვაწეობა დაიწყო 1952 წლიდან. თარგმნილი აქვს მიხაილ ლერმონტოვის, ალეკსანდრ ბლოკის, ავეტიქ ისააკიანის თხზულებანი, უილიამ ფოლკნერის რომანები: „სოფელი“, „ქალაქი“ და სხვა.

ასევე მწერალი იყო რეზი თვარაძის ვაჟი ზაზა თვარაძე (1957-2007).
ფარიდა მამედოვა

ფარიდა მამედოვა (დ. 8 აგვისტო, 1936, ალი-ბაირამლი — გ. 8 დეკემბერი, ბაქო, 2021) — აზერბაიჯანელი ისტორიკოსი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი. აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი. მუშაობს კავკასიის ალბანეთის ისტორიაზე.

დაასრულა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. არის 60-ზე მეტი ნაშრომის ავტორი. 1978 წლიდან ასწავლის მშობლიურ უნივერსიტეტში.

თანამემამულეების მძაფრი კრიტიკა გამოიწვია მისმა ნაშრომმა „კავკასიის ალბანეთი და ალბანელები“. მას უწოდეს „სამშობლოს გამყიდველი“ და „სომხების აგენტი“. მისი კრიტიკა გამოიწვია წიგნში შესულ ერთ-ერთ რუკაზე სახელმწიფო დიდი სომხეთის დატანამ. ფიქრობდნენ, რომ მისი ნაშრომი წინააღმდეგობაში მოდის აზერბაიჯანის სახელმწიფო ინტერესებთან.
გივი თოიძე

გრიგოლ (გივი) თოიძე (დ. 18 დეკემბერი, 1932, თბილისი — გ. 10 თებერვალი, 2022 ) — ქართველი მხატვარი, ფერმწერი, გრაფიკოსი. საქართველოს სსრ დამსახურებული მხატვარი (1967), საქართველოს სსრ სახალხო მხატვარი (1988) თბილისის საპატიო მოქალაქე (1999). საქართველოს მხატვართა კავშირის მდივანი.

1960 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია. ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას სამხატვრო აკადემიაში. 1995 წლიდან არის პროფესორი. მისი ნამუშევრებიდან აღსანიშნავია — „ზამთარი“; სერია მოგზაურობის თემებზე — „მეთევზეები“, „ხევსურეთი“, „მთათუშეთი“; ქალაქური პეიზაჟები — „ძველი თბილისი“, „ნარიყალა“; მისი ნამუშევრები დაცულია ისეთ ცნობილ მუზეუმებში, როგორიცაა: ტრეტიაკოვის გალერეა (რუსეთი), აღმოსავლეთის ქვეყნების ხალხთა მუზეუმი (რუსეთი), პიტერ ლუდვიგის გალერეა (გერმანია); მისი ნახატები ინახება ჯორჯ ბუშის, ჟაკ შირაკის და სხვა ცნობილ ადამიანთა კერძო კოლექციებში.

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
1981 — შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემია
1967 — რესპუბლიკის დამსახურებული მხატვარი
პტოლემე X

პტოლემე ალექსანდრე — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) პტოლემეების დინასტიიდან, რომელიც მეფობდა ელინისტური პერიოდის დროს. პტოლემე ორჯერ იყო ეგვიპტის ფარაონი, პირველად მისი მმართველობა დაიწყო ძვ.წ. 110 წელს და დასრულდა ძვ.წ. 109 წელს, ამ დროს პტოლემე სამეფოს კლეოპატრა -სთან ერთად მართავდა. მეორედ მისი მმართველობა ძვ.წ. 107 წელს დაიწყო და ძვ.წ. 88 წელს დასრულდა, ამ დროს იგი კლეოპატრა -სთან და ბერენიკა -სთან ერთად მეფობდა.
პტოლემე IX

პტოლემე სოტერი — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) პტოლემეების დინასტიიდან, რომელიც მეფობდა ელინისტური პერიოდის დროს. პტოლემე სამჯერ იყო ეგვიპტის ფარაონი, პირველად მისი მმართველობა დაიწყო ძვ.წ. 116 წელს და დასრულდა ძვ.წ. 110 წელს, ამ დროს პტოლემე სამეფოს კლეოპატრა -სთან და კლეოპატრა -სთან ერთად მართავდა. მეორედ მისი მმართველობა ძვ.წ. 110 წელს დაიწყო და ძვ.წ. 109 წელს დასრულდ, ამ დროს იგი კლეოპატრა -სთან ერთად მეფობდა. მესამედ პტოლემე ეგვიპტის ფარაონი ძვ.წ. 88 წელს გახდა და ძვ.წ. 81 წლამდე იმეფა, ამ დროს მას თანამმართველი არ ჰყოლია.
პტოლემე XII

პტოლემე — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) პტოლემეების დინასტიიდან, რომელიც მეფობდა ელინისტური პერიოდის დროს. პტოლემე ორჯერ იყო ეგვიპტის ფარაონი, პირველად მისი მმართველობა დაიწყო ძვ.წ. 80 წელს და დასრულდა ძვ.წ. 58 წელს, ამ დროს პტოლემე სამეფოს კლეოპატრა -სთან ერთად მართავდა. მეორედ მისი მმართველობა ძვ.წ. 55 წელს დაიწყო და ძვ.წ. 51 წელს დასრულდა, ამ დროს იგი კლეოპატრა -სთან ერთად მეფობდა.
ელენე თოფურიძე

ელენე თოფურიძე, აგრეთვე ცნობილი როგორც ლალა (დ. 22 მაისი, 1922, ბათუმი — გ. 29 სექტემბერი, 2004) — ქართველი ფილოსოფოსი.

1944 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ფილოსოფიის ფაკულტეტი; 1945 წელს კი მოსკოვის ლომონოსოვის სახელობის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტი.

1951 წლიდან მუშაობდა საქართველოს შოთა რუსთაველის სახელმწიფო თეატრალურ ინსტიტუტში უფროს მასწავლებლად, დოცენტის და პროფესორის თანამდებობებზე; კითხულობდა ლექციბს ესთეტიკის, დასავლეთ ევროპის და ამერიკის თეატრისა და ლიტერატურის ისტორიაში. 1998–2004 წლებში იყო თეატრალური ინსტიტუტის პროფესორ-კონსულტანტი. 1961–2004 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ფილოსოფიის ინსტიტუტში, ესთეტიკის განყოფილების გამგე. 1968 წელს მონაწილეობდა ესთეტიკის საერთაშორისო კონგრესის (უფსალა) და 1972 წელს ესთეტიკის საერთაშორისო კონგრესის (ბუქარესტი) მუშაობაში. იგი რამდენიმე სამეცნიერო სტატიისა და ოთხი მონოგრაფიის ავტორია.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „იტალიური რომანტიზმის დრამის თეორია“, დაიცვა 1951 წელს. სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ბენედეტო კროჩეს ესთეტიკა“, დაიცვა 1969 წელს.

ჯილდოები
1970 — საიუბილეო მედალი „მამაცური შრომისათვის (საბრძოლო მამაცობისათვის). ვლადიმერ ილიას ძე ლენინის დაბადების 100 წლისთავის აღსანიშნავად“
1976 — „საპატიო ნიშნის“ ორდენი
როლანდ თოფჩიშვილი

როლანდ თოფჩიშვილი (დ. 25 აპრილი, 1949, სოფელი დიღომი) — ქართველი ეთნოლოგი, ისტორიკოსი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
1972 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი.

1993 წლიდან იყო ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის კავკასიის ეთნოლოგიის განყოფილების გამგე, ამავე ინსტიტუტში 2006 წლიდან ხელმძღვანელობს კავკასიის ეთნოლოგიის განყოფილებას; პედაგოგიურ საქმიანობას ეწეოდა ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტში; 2006 წლიდან არის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი, ხელმძღვანელობს ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის ეთნოლოგიის სასწავლო-სამეცნიერო ინსტიტუტს.

იკვლევს საქართველოსა და კავკასიის ეთნოლოგიის კარდინალურ პრობლემებს. მისი სამეცნიერო ინტერესების სფეროა: საქართველოს მოსახლეობის შიდა მიგრაციული პროცესები; საქართველოს მოსახლეობის ისტორიული დემოგრაფია: უცხო ეთნიკურ ერთეულთა საქართველოში დასახლებისა და ქართველებთან მათი ურთიერთობის პრობლემები; ოსთა საქართველოში მიგრაცია და ქართულ-ოსური კულტურულ-ისტორიული ურთიერთობის საკითხები; ქართული გვარსახელების ისტორიულ-ეთნოლოგიური ასპექტები; ქართველთა რელიგიურ-კონფესიური ჯგუფები; ქართველთა ეთნიკური ისტორია; ქართველთა ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ჯგუფები; კავკასიის ეთნოლოგია; ეთნოსის თეორია; თეორიული ეთნოლოგია; თურქეთში მცხოვრებ ქართველთა ყოფა და კულტურა.

1981 წ. დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია „აღმოსავლეთ საქართველოს მთის მოსახლეობის მიგრაციის კულტურულ-ისტორიული საკითხები (ფშავისა და ხევსურეთის მაგალითზე)“, 1993 წლის 27 აპრილს — სადოქტორო დისერტაცია „საქართველოს მთის მოსახლეობის ეთნოისტორიული პროცესები“.

არის გელათის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი. 1998 წელს მიიღო გამომცემლობა „ლომისის“ პრემია, ხოლო 2019 წელს — ლიტერატურული პრემია „საგურამო“.

არის 266-მდე სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი.

ნაშრომები (არასრული სია)
ფშაველთა შირაქში ჩასახლების ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ასპექტები
ქართველ მთიელთა ბარში გადასახლების ერთი ფაქტის შესახებ
ქართველ მთიელთა ბარში ჩასახლების ორი ფორმის შესახებ
ტრადიცია — თაობათა მონაპოვარი
რელიგიის როლი ერების ჩამოყალიბებაში, „ქუთაისური საუბრები“. . ქუთაისი. 2000
ეთნოლოგიური თბილისი. თბ. უნივერსალი. 2017.
აღმოსავლეთ საქართველოს მთიელთა მიგრაცია – სს-ში
ხევსურული გვარები (ზოგიერთი ეთნოისტორიული და სოციალური საკითხი)
ისტორიის შეგნებული გაყალბება, თუ…
ზოგიერთი ქართული გვარის ისტორიიდან
სად წავიდა ჯავახეთის ქართული მოსახლეობა (ჯავახეთის მოსახლეობის მიგრაცია – სს.). თბ. 2000.
ქართული ანთროპონიმული მოდელის შესახებ
ლეჩხუმური გვარსახელები (დასავლეთ საქართველოს ეთნიკური ისტორიიდან)
საქართველოში ოსთა ჩამოსახლებისა და შიდა ქართლის ეთნოისტორიის საკითხები. თბ. „ლომისი“ 1997.
როდის წარმოიქმნა ქართული გვარ-სახელები. თბილისი. 1997
მოხევური გვარ-სახელები
რელიგიის როლი ერების ჩამოყალიბებაში
საქართველოს ისტორიული დემოგრაფიისათვის
ეთნიკური სიჭრელისა და მრავალენიანობის მიზეზების შესახებ დაღესტანში

ჯილდოები
2019 — ლიტერატურული პრემია „საგურამო“, ჰუმანიტარული მეცნიერება
1998 — გამომცემლობა „ლომისის“ პრემია
თეიმურაზ იოსელიანი

თეიმურაზ იოსელიანი (დ. 21 ოქტომბერი, 1929, ქუთაისი — გ. 16 ან 17

შრომები
არის ასოცდაათზე მეტი ნაშრომის და მათ შორის მონოგრაფიის — „ზურგის ტვინის ინტეგრაციული მოქმედებების ნერვული მექანიზმები“ და სახელმძღვანელოების: „კუნთოვანი და ნერვული სისტემების ზოგადი ფიზიოლოგია“, „ზოგადი ნეიროფიზიოლოგია“, „ფიზიოლოგია, ვისცერალური სისტემები“ ავტორი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ჟელატინოზური სუბსტანციის როლი ზურგის ტვინის რეფლექსურ მოქმედებაში“, დაიცვა 1959 წელს; სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ზურგის ტვინის ინტეგრაციული ნერვული მოქმედების მექანიზმები“, დაიცვა 1968 წელს.

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი
ეკოლოგიურ მეცნიერებათა აკადემია, ნამდვილი წევრი (1995-)
თავის ტვინის შემსწავლელი საერთაშორისო ორგანიზაცია, წევრი (1974-)
მედიცინის მეცნიერებათა აკადემია, ნამდვილი წევრი (1994-)
ნიუ–იორკის აკადემია, ნამდვილი წევრი (1995-)
საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა აკადემია, პრეზიდენტი (1994-)
საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია , აკადემიკოსი (1983-)
ფიზიოლოგიის ინსტიტუტთან არსებული სამეცნიერო ხარისხების მიმნიჭებელი სპეციალური საბჭო, თავმჯდომარე (1976–1979)

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
2003 — ქუთაისის საპატიო მოქალაქე
2002 — საქართველოს სახელმწიფო პრემია
1998 — წლის გამოჩენილი ადამიანი
1998 — ღირსების ორდენი
ორიათასწლეულის საპატიო ოქროს მედალი
კონსტანტინე კაპანელი

კონსტანტინე კაპანელი (ნამდვილი სახელი: კონსტანტინე ჭანტურაია) (დ. 5 მაისი, 1889, კაპანა, დღეს აბაშის ნაწილი — გ. 10 დეკემბერი, 1952) — ქართველი ფილოსოფოსი, ხელოვნებათმცოდნე, მწერალი.

დაამთავრა საფრანგეთის გრენობლის უნივერსიტეტის სიტყვიერების ფაკულტეტი. მუშაობდა ქუთაისის და ბათუმის სასწავლებლებში; 1923 წლიდან თბილისის კონსერვატორიასა და ამიერკავკასიის კომუნისტურ უნივერსიტეტში; 1929 წლიდან მოსკოვის სამხატვრო აკადემიაში კითხულობდა ლექციებს ქართული ხელოვნების შესახებ; 1931 წელს დანიშნეს თბილისის პედაგოგიური ინსტიტუტის კათედრის გამგედ; 1931–1933 წლებში იყო მცენარეთა დაცვის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე.

თავდაპირველად ნაწარმოებებს წერდა რუსულ ენაზე; მისი პირველი ნაშრომი დაიბეჭდა გაზეთ „ზაკავკაზსკაია რეჩში“ სათაურით „ “; ცალკე წიგნად აქვს გამოცემული შემდეგი ნაწარმოებები: „სული და იდეა“ (1923), „სოციალური ესთეტიკის საფუძვლები“ (1925), „ქართული სული ესთეტიურ სახეებში“ (1926), „ქართული ლიტერატურის სოციალური გენეზისი“ (1928).
გივი კაციტაძე

გივი კაციტაძე (დ. 21 იანვარი, 1934) — ქართველი ექიმი.

1958 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფასკულტეტი.

1964–1974 წლებში იყო სამკურნალო ფაკულტეტის ჰოსპიტალური თერაპიის კათედრის კლინიკური ორდინატორი, ასპირანტი, ასისტენტი; 1976–1980 წლებშითბილისის შრომის ჰიგიენისა და პროფესიულ დაავადებათა სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის ფუნქციური დიაგნოსტიკის ლაბორატორიის ხელმძღვანელი; 1980–1983 წლებში თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის გადაუდებელი თერაპიის კათედრის ასისტენტი; 1983 წლიდან დოცენტია. 68 სამეცნიერო ნაშრომის ავტორია, გამოქვეყნებული აქვს ერთი მონოგრაფია; კურატორობს კატასტროფათა მედიცინის ცენტრის ტოქსიკოლოგიურ და თერაპიულ განყოფილებებს. მონაწილეობდა საერთაშორისო კონგრესების მუშაობაში ისრაელსა (1996) და იტალიაში (1997).

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ნაწლავთა ფუნქციური მდგომარეობის საკითხისათვის წყლულოვანი დაავადების დროს მკურნალობამდე და მის შემდეგ“, დაიცვა 1972 წელს.

გივი კაციტაძე არის ევროპის ტოქსიკოლოგთა ასოციაციის ნამდვილი წევრი და ნიუ–იორკის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი.
ზურაბ კაციტაძე

ზურაბ კაციტაძე (დ. 28 აგვისტო, 1927, თბილისი — გ. 11 მარტი, 2026) — ქართველი ექიმი.

1949 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიული ფაკულტეტი; 1951 წელს კი საკავშირო დაუსწრებელი იურიდიული ინსტიტუტი (ვბზმ).

1949–1951 წლებშ იყო რუსთავის ბავშვთა პოლიკილინიკის ბავშვთა ექიმი; 1954–1956 წლებში სსრკ ჯანდაცვის სამედიცინო სასამართლოს მედიცინის სამეცნიერო–კვლევითი ინსტიტუტის განყოფილების გამგე; 1956–1961 წლებში თბილისის მთავარ სასამართლო მედიცინის ექსპერტი; 1961–1963 წლებში საქართველოს სანიტარიისა და ჰიგიენის კვლევითი ინსტიტუტის მორფოლოგიური განყოფილების გამგე; 1963 წელს იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ნორმალური ანატომიის კათედრის ასისტენტი, 1964 წლიდან დოცენტი, 1970 წლიდან პროფესორი, 1972 წლიდან ამავე კათედრის გამგე. 89 სამეცნიერო ნაშრომის ავტორია, გამოქვეყნებული აქვს რამდენიმე მონოგრაფია, არის 4 სადოქტორო დისერტაციის მეცნიერული კონსულტანტი და 8 საკანდიდატო დისერტაციის ხელმძღვანელი. 1995 წლიდან არის გამომცემლობა „მედიცინის“ დირექტორი და გაზეთ „ჯანმრთელობის“ მთავარი რედაქტორი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ტრასოლოგიური ექსპერტიზის მორფო–ფუნქციური საფუძვლები“, დაიცვა 1954 წელს ქალაქ მოსკოვში.

სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ადამიანის ვერტიკალური სტატისტიკისა და დინამიკის მორფოლოგიური საფუძვლები ფილოგენეზსა და ანთროპოგენეზში“, დაიცვა 1969 წელს მოსკოვის საკავშირო სამედიცინო აკადემიაში.

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი
საქართველოს ანატომთა, ჰისტოლოგთა და ემბრიოლოგთა სამედიცინო საზოგადოება, პრეზიდიუმის თავმჯდომარის მოადგილე
საქართველოს მედიკო–ბიოლოგიურ მეცნიერებათა აკადემია, ნამდვილი წევრი

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
1990 — მედიცინის დამსახურებული მოღვაწე
1989 — საქართველოს სახელმწიფო პრემია
თამაზ კვაჭანტირაძე

თამაზ კვაჭანტირაძე (დ. 7 ივნისი, 1940, თბილისი, — გ. 15 აგვისტო, 2021) — ქართველი მეცნიერი, პოლიტიკოსი, ფილოლოგი.

1963 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი.

1963-2006 წლებში იყო ახალი ქართული ენის კათედრის თანამშრომელი. 1978-1990 წლებში ჟურნალის — „ქართული ენა და ლიტერატურა სკოლაში“ („ბალავარი“) რედაქტორი; 1975-1990 წლებში ავტორი და წამყვანი საავტორო ტელეციკლისა „ტელეციკლი ქართულ ენასა და ლიტერატურაში“, 2002-2004 წლებში „მოგზაურობა სასიტყვეთში“; 1993-1998 წლებში საქართველოს რესპუბლიკის განათლების მინისტრი. 2000-2008 წლებში საქართველოს პარლამენტის სასწავლო ცენტრის უფროსი. 2008-2012 წლებში იყო საქართველოს მე-7 მოწვევის პარლამენტის წევრი (თბილისის ვაკის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „გიორგი თარგამაძე — ქრისტიან-დემოკრატები“.

ავტორი წიგნებისა: „მსგავსებითი შედარება ქართულში“ (1977), „ჰა ბურთი, ჰა მოედანი“ (2002), „მოგზაურობა სასიტყვეთში“ (2002).

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „მსგავსებითი შედარება ქართულში“, დაიცვა 1978 წელს.გარდაიცვალა 2021წელს.

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი
საქართველოს მე-7 მოწვევის პარლამენტი, წევრი (2008-2012)
საქართველოს მე-7 მოწვევის პარლამენტის განათლებისა და კულტურის კომიტეტი, თავმჯდომარის მოადგილე (2008-2012)
საქართველოს მე-7 მოწვევის პარლამენტის ფრაქცია „ქრისტიან–დემოკრატები“, წევრი (2008-2012)
საქართველოს მწერალთა ეროვნული კავშირი, წევრი (1977-)
საქართველოს ჟურნალისტთა კავშირი, წევრი (1980-)

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
2000: ღირსების ორდენი
2004: საქართველოს სახელმწიფო პრემია
2011: შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემია
გელა ლეჟავა

გელა ლეჟავა (დ. 1 სექტემბერი, 1936, ბათუმი) — ქართველი ექიმი, ნარკოლოგი, პროფესორი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1973), საპატიო ნიშნისა და ღირსების ორდენების კავალერი (1995).

ბიოგრაფია
1960 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1960-1973 წლებში იყო კლინიკური და ექსპერიმენტული ნევროლოგიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის უმცროსი და უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი; 1973–1978 წლებში მუშაობდა საქართველოს კომპარტიის ცკ სხვადასხვა თანამდებობაზე; 1978–1986 წლებში იყო საქართველოს ჯანდაცვის მინისტრი; 1986–1993 წლებში ფსიქიატრიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტუს ნარკოლოგიის მედიკო–ბიოლოგიურ პრობლემათა განყოფილების გამგე; 1993-2001 წლებში ახლად დაარსებული ნარკოლოგიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი; 2000 წლიდან არის ახლად დაარსებული ნარკოლოგიის კათედრის გამგე; 2008 წლიდან ჯანმრთელობის სამინისტროს დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ეროვნული ცენტრის ინფორმაციისა და ნარკოლოგიური პროგრამების კოორდინატორი; 2014-2015 წლებში საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს სახელმწიფო კონტროლს დაქვემდებარებული სსიპ ნარკომანიისა და ფსიქიკური ჯანმრთელობის პოლიტიკისა და პროგრამების მართვის ცენტრის დირექტორი; 2015 წლიდან ფსიქიკური ჯანმრთელობის და ნარკომანიის პრევენციის ცენტრის მ. ასათიანის სახელობის ფსიქიატრიისა და ნარკოლოგიის სამეცნიერო ექსპერტთა საბჭოს თავმჯდომარე.

არის სრული პროფესორი. 6 მონოგრაფიისა და 94–მდე სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი და თანაავტორი, მათ შორის: „ “ (1968), „საზოგადოებრივი ჯანდაცვა საბჭოთა საქართველოში“ (1984), მავნე „ჩვევიდან დაავადებამდე“ (1986), „ნარკომანიის მედიკო–ბიოლოგიური და ფილოსოფიურ–ზნეობრივი ასპექტები“ (1995), „ნარკოლოგია“ (2001), „ნარკომანია, ფენომენის ანალიზი“ (2003). დაცული აქვს საკანდიდატო დისერტაცია 1965 წელს და სადოქტორი დისერტაცია 1973 წელს. 2001 წელს აშშ-ის ბიოგრაფიული კვლევის ინსტიტუტმა მიანიჭა „წლის ადამიანის“ წოდება.

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი
ნარკოლოგიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის სამეთვალყურეო საბჭო, თავმჯდომარე (2001-2008)
ჟურნალ „ნარკოლოგიის საკითხები“-ს სარედაქციო საბჭო, წევრი (2007-)
ჟურნალ „ქართველოლოგი“-ს სარედაქციო საბჭო, წევრი (2007-)