iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მაჰმუდ თარზი

მაჰმუდ თარზი (; დ. 1865 — გ. 1933) — ავღანელი განმანათლებელი, ფილოსოფოსი, საზოგადო მოღვაწე, ახალგაზრდა ავღანელების ლიდერი, პოლიგლოტი, ფლობდა პუშტუს, ფარსის, თურქულ, არაბულ, ურდუსა და ფრანგულ ენებს.

ბიოგრაფია
დაიბადა პუშტუნი სარდლის ოჯახში. ანტიმონარქსიტული შეხედულებების გამო ავღანეთიდან გააძევა ამირა აბდურახმანმა. თავი შეაფარა ოსმალეთის იმპერიას, სადაც ცხოვრობდა 1901 წლამდე. ამირას გარდაცვალების შემდეგ, 1902 წელს ბრუნდება ავღანეთში და აგრძელებს პუბლიცისტურ და ჟურნალისტურ მოღვაწეობას. 1908 წელს ოსმალეთში მომხდარი ახალგაზრდა თურქების რევოლუციის შემდეგ იზიარებს იტიჰადისტების იდეოლოგიაას. ახლოს იყო ამირა ჰაბიბულას კართან. მისი ქალიშვილი ცოლად მოიყვანა ამირას მემკვიდრე ამანულამ. მისი რედაქტორობით დაიწყო გაზეთ „ახალი ამბების“ გამოცემა, რომელიც „ახალგაზრდა ავღანელების“ იდეების პროპაგანდას ეწეოდა. 1919 წელს ხელისუფლებაში მოდის ამანულა ხანი. თარზი იკავებს საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობას. ეს პოსტი მას ეკავა 1919-21 და 1924-27 წლებში. მისი მინისტრობისას რსფსრ-მ სცნო ავღანეთის დამოუკიდებლობა. 1921 წლის თებერვალში. ხელმძღვანელობდა ავღანეთის სამშვიდობო დელეგაციას 1920 წელს მისურიში და 1921 წელს ქაბულში ბრიტანეთთან მოლაპარაკებებზე. მისი თაოსნობით გაიხსნა ავღანეთის საელჩოები ლონდონში, პარიზსა და ევროპის სხვა ქვეყნებში. 1922-24 წლებში იყო ავღანეთის ელჩი საფრანგეთში. ამანულა ხანის ტახტიდან ჩამოგდების შემდეგ იძულებული იყო ხანის ოჯახთან ერთად დაეტოვებინა ქვეყანა. თავს აფარებდა თურქეთს. გარდაიცვალა 1933 წელს. დაკრძალულია სტამბოლში.
იაკობ აგარდი

იაკობ გეორგ აგარდი (; დ. 8 დეკემბერი, 1813, ლუნდი — გ. 17 იანვარი, 1901, იქვე) — შვედი ბოტანიკოსი. კარლ აგარდის შვილი, მისი საქმის გამგრძელებელი. შეისწავლა წყალმცენარეების ანატომია და მორფოლოგია. მის ნაშრომს — „წყალმცენარეთა სახეობანი, გვარები და რიგები“ (ტ. 1-3, 1848-1876) დღესაც არ დაუკარგავს მნიშვნელობა.
აგაუ

აგაუ — ეთიოპიის ხალხთა უძველესი ჯგუფი. ცხოვრობენ გოჯამისა და ვოლოს პროვინციებში, ტანის ტბის მახლობლად, ქ. გონდარის მიდამოებში, აგრეთვე ერიტრეაში ქ. ასმარის ჩრდილოეთით. საერთო რაოდენობა 60 ათ. კაცი (1967). მეტყველებენ უმთავრესად აგაუ ენაზე. აგაუს ნაწილი მუსლიმანებია, ნაწილი — მონოფიზიტი ქრისტიანები, არიან იუდაისტებიც. მისდევენ მიწათმოქმედებას, მესაქონლეობას.
მუჰამედ ბარაკატულა

მუჰამედ ბარაკატულა (დ. 1868 — გ. 20 სექტემბერი, 1927, სან-ფრანცისკო) — ინდოელი რევოლუციონერი, ინდური ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი, პანისლამისტი.

ბიოგრაფია
განათლება მიიღო ბომბეისა და ლონდონში. 1907 წლიდან ემიგრაციაშია. 1909–1914 წლებში იყო ტოკიოს უნივერსიტეტის პროფესორი. პირველი მსოფლიო ომის დროს იდოეთში მოქმედი რევოლუციური პარტია „გადრის“ ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. 1915 წლიდან ქაბულში განთავსებული „ინდოეთის დროებითი მტავრობის“ პრემიერ-მინისტრი. 1919 წელს ამანულა ხანმა გაგზავნა მოსკოვში ლენინთან ბრიტანელეის წინააღმდეგ ბრძოლაში დახმარების სათხოვნელად. მისმა რევოლუციურმა იდეებმა დიდი ზეგავლენა მოახდინა ინდოეთის ეროვნულ-გამათავისუფლებელი ბრძოლის ლიდერის ჯავაჰარლალ ნერუს რევოლუციური მსოფლმხედველობის ჩამოყალიბებაზე. 1927 წელს მონაწილეობას იღებს ბრიუსელში გამართულ ინდური ლიგის კონფერენციაში. იმავე წელს რევოლუციური აგიტაციების ჩასატარებლად მაჰანდრა პრატაპთან ერთად მიემგზავრება შშ-ში. გარდაიცვალა 1927 წელს სან-ფრანცისკოში. მოგვიანებით მისი ცხედარი გადაასვენეს საკრამენტოში.
იაკობ სურიცი

იაკობ ზახარის ძე სურიცი ( დ. 1882 — გ. 1952) — საბჭოთა დიპლომატი.

ბიოგრაფია
1902 წელს ერთვება რევოლუციურ საქმიანობაში. 1903 წლიდან რსდმპ წევრია. 1907 წელს აპატიმრებენ და ასახლებენ ტობოლსკის გუბერნიაში, საიდანაც ბრუნდება 1910 წელს. 1917 წლიდან ბოლშევიკია. სწავლობდა ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტის სახელმწიფო-საზოგადოებრივ განყოფილებაზე. ბერლინის უნივერსიტეტში ისმენდა ლექციებს სახელმწიფო სამართალში. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ბრუნდება რუსეთში და იწყებს პარტიულ და დიპლომატიურ მოღვაწეობას. 1918-47 წლებში იყო რსფსრ-ს, შემდეგ კი საბჭოთა კავშირის სრულუფლებიანი ელჩი დანიაში, ნორვეგიაში, ავღანეთში, თურქეთში, გერმანიაში, საფრანგეთში, ბრაზილიაში, ერთა ლიგაში. 1940 წლის 19 მარტს საფრანგეთის მთავრობამ გამოაცხადა „პერსონა ნონ-გრატად“. 1948 წლიდან პენსიაშია. გარდაიცვალა 1952 წელს. დაკრძალულია მოსკოვში.
მაჰენდრა პრატაპი

მაჰენდრა პრატაპი (დ. 1886 — გ. 1976, ინდოეთი) — ინდოელი აქტივისტი, ინდური ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი.

ბიოგრაფია
1914 წლიდან ემიგრაციაშია. ანტიბრიტანული მოძრაობის ორგანიზების მიზნით იმავე წელს რამდენიმეჯერ შეხვდა კაიზერ ვილჰელმ -ს, ხოლო შემდეგ წელს სულთან მეჰმედ -ს. 1915 წლიდან „ინდოეთის დროებითი მტავრობის“ პრეზიდენტია. პირველი მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ 1918-19 წლებში ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა საბჭოთა რუსეთში. ინდოეტში რევოლუციის ორგანიზების მიზნით ცდილობდა მოეპოვებინა ბოლშევიკების პოლიტიკური, ფინანსური და სამხედრო მხარდაჭერა. რეგულარულად ხვდებოდა ლენინს და სხვა ლიდერებს. 1921 წლიდან იმყოფებოდა ავღანეთში. მეორე მსოფლიო ომის დასრულებისა და ინდოეთის დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ ბრუნდება სამშობლოში, სადაც გარდაიცვალა 1976 წელს.
მუჰამედ ნადირ-შაჰი

მუჰამედ ნადირ-შაჰი ( დ. 1883 — გ. 1933) — ავღანეთის მეფე, პუშტუნების ეთნოსის წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
1919 წლიდან, ამანულა ხანის ავღანეთის მეფის ტახტზე ასვლიდან ჰქონდა გენერლის წოდება. ბრიტანეთ-ავღანეთის მესამე ომში იყო ავღანეთის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი. შემდეგ იკავებდა ავღანეთის სამხედრო მინისტრის თანამდებობას. 1920-იანი წლების დასაწყისში იყო ავღანეთის ელჩი საფრანგეთში. ამანულა ხანის წინააღმდეგ მოწყობილი წარუმატებელი აჯანყების შემდეგ მიდის ემიგრაციაში ინდოეთში. აქ იღებს ბრიტანელების მხარდაჭერას, ბრუნდება ავღანეთში, სათავეში უდგება პუშტუნთა ტომებს და იწყებს ბრძოლას ამანულა ხანის წინააღმდეგ. ამანულა ხანის დმარცხების და ქვეყნიდან გაძევების შემდეგ თავს აცხადებს ავღანეთის მეფედ. ქვეყანაში იწყებს დემოკრატიული რეფორმების გატარებას. მისი მეფობის დროს, 1931 წელს მიიღეს ახალი კონსტიტუცია, სადაც გათვალისწინებული იყო ადგილობრივი ტომების უფლებები. გამოაცხადა სახელმწიფოებრივი ნეიტრალიტეტი, თუმცა რეალურად ეკავა პრობრიტანული პოზიცია. დაამყარა მმართველობის მკაცრი ფორმა, რამაც მკვეთრად გაზარდა მოსახლეობის უკმაყოფილება. მოკლეს 1933 წელს ერთ-ერთი საზეიმო ცერემონიის დროს. მის შემდეგ ტახტზე ავიდა მისი შვილი მუჰამედ ზაჰირ-შაჰი.
მუჰამად რიზა აგაჰი

მუჰამად რიზა აგაჰი (; დ. 1809, ხივა — გ. 1874, იქვე) — უზბეკი მწერალი, მთარგმნელი, ისტორიკოსი. ხივის სასახლის კარის მემატიანე. წერდა უზბეკურ და ტაჯიკურ ენებზე. განაგრძო თავისი წინამორბედის შრომა და ხვარაზმის ისტორია 1839-1840 წლებიდან 1872 წლებამდე გაასრულა. მისი მატიანე დაწერილია მაღალფარდოვანი სტილით, გადატვირთულია შედარებებითა და მეტაფორებით. ტექსტში ჩართულია ლექსები, არაბული და სპარსული ციტატები. მუჰამად რიზა აგაჰი ავტორია დივანისა „შეყვარებულთა თილისმა“, რომელშიც სამიჯნურო ჰანგებს სოფლის სამდურავიც ერთვის. უზბეკურ ენაზე თარგმნა აღმოსავლეთის კლასიკოსთა 20-ზე მეტი ისტორიული და მხატვრული თხზულება, მათ შორის საადის „გოლეთსანი“ („ვარდნარი“), ჯამის „ბეჰარესთანი“ („გაზაფხულის ბაღი“) და სხვა.
მიხაილ ბოროდინი

მიხაილ მარკოზის ძე ბოროდინიმ ნადმვილი გვარი გრუზენბერგი ( დ. 1885 — გ. 1951, ლეფორტოვო) — რუსი რევოლუციონერი, დიპლომატი, პარტიული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
რსდმპ(ბ) წევრი 1903 წლიდან. 1905-07 წლის რევოლუციის დროს ეწეოდა იატაკქვეშა რევოლუციურ მუშაობას რიგაში. იყო ტამერფორსის კონფერენციის მონაწილე და რსდმპ ყრილობის დელეგატი. 1906 წლიდან ემიგრაციაშია, ჯერ ინგლისში, შემდეგ კი აშშ-ში. 1918 წლიდან ლენინის მითითებით იმყოფებოდა შვედეთში. 1919 წელს ინიშნება რსფსრ-ს კონსულად მექსიკაში. ინდოელ კომუნისტ მანაბენდრა როისთან ერთად მონაწილეობდა მექსიკის კომუნისტური პარტიისა და ინტერნაციონალის ლათინოამერიკული ბიუროს დაარსებაში. 1919-22 წლებში მუშაობდა კომინტერნში, იმყოფებოდა საბჭოთა დიპლომატიურ წარმომადგენლობებში შოტლანდიასა და თურქეთში. 1923 წლის სექტემბრიდან 1927 წლის ივლისმდე გომინდანის ცაკ-ისპოლიტიკური მრჩეველია ჩინეთში. მისი მეშვეობით დამყარდა კავშირი გომინდანის პარტიასა და ჩინეთის კომუნისტურ პარტია შორის. 1927 წლიდან საბჭოთა კავშირის შრომის სახალხო კომისრის მოადგილეა. 1932 წლიდან გაზეთ " -ის" მთავარი რედაქტორი, 1941-49 წლებში სოვინფორმბიუროს მთავარი რედაქტორი. 1949 წელს დააპატიმრეს „კოსმოპოლიტებთან“ ბრძოლის კამპანიის მსვლელობისას. გარდაიცვალა ლეფორტოვოს ციხეში 1951 წელს.
მანაბენდრა როი

მანაბენდრა როი, ნამდვილი სახელი და გვარი ჰარენდრანატჰ ბჰატაჩარია (დ. 1887 — გ. 1954, ინდოეთი) —
ინდოელი აქტივისტი, ინდური ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი.

ბიოგრაფია
პირველ მსოფლიო ომამდე ინდოეთის დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლაში მონაწილეობას იღებდა იატაკქვეშა ორგანიზაციების მეშვეობით. 1915 წელს გაემგზავრა ჯერ ბატავიაში, შემდეგ შანხაიში. 1916-17 წლებში ცხოვრობდა აშშ-ში, 1917-19 წლებში მექსიკაში. შედიოდა ადგილობრივი სოციალისტური მოძრაობების ლიდერთა შემადგენლობაში. 1919 წლის შემოდგომაზე მიხაილ ბოროდინთან ერთად აარსებს მექსიკის კომუნისტურ პარტიას. 1919 წლის ბოლოდან მოსკოვშია, მუშაობს კომინტერნში. 1920 წელს ტაშკენტში მონაწილეობს ინდოეთის კომუნისტური პარტიის დაარსებაში. 1922 წლიდან კომინტერნის აღმასკომის წევრია. დაამთავრა სტალინის სახელობის „აღმოსავლეთის მშრომელთა კომუნისტური უნივერსიტეტი“. 1927 წლიდან კომინტერნის წარმომადგენელია ჩინეთში. ჩან კაიშის მიერ ჩინეთში კომუნისტური მოძრაობის ჩახშობის შემდეგ ბრუნდება მოსკოვში. 1928 წლიდან ჩამოსცილდა კომინტერნს და დაუპირისპირდა სტალინს. ბრუნდება ინდოეთში, სადაც მას აპატიმრებს ბრიტანული ხელისუფლება. 1931-36 წლებში საპატიმროშია. პატიმრობიდან გათავისუფლების შემდეგ აგრძელებს სტალინური კურსისა და კომუნისტური პარტიის იდეოლოგიის კრიტიკას. გარდაიცვალა 1954 წელს.
აგეგმვა

აგეგმვა — ტოპოგრაფიული რუკის ან გარკვეული ნიშანთვისების მიხედვით რუკაზე წვლილადების დასატანად საჭირო სამუშაოთა ერთობლიობა. აგეგმვა მოიცავს საველე და კამერულ სამუშაოებს.

საველე სამუშაოებია: საყრდენი ქსელის შექმნა და წვლილადების წერტილთა შეფარდებითი მდებარეობის განსაზღვრა. ამ დროს ზომავენ მანძილებს, მიმართულებებს, კუთხეებს, წერტილთა შორის აღმატებებს და სხვა.

კამერული სამუშაოებია: განაზომთა მათემატიკური დამუშავება და გრაფიკულად გამოსახვა. განარჩევენ: დედამიწის ზედაპირზე აგეგმვას, დედამიწის წიაღში აგეგმვას და აეროგეგმვას.

აგეგმვა დედამიწის ზედაპირზე შეიძლება იყოს ჰორიზონტალური (წვლილადებია დედამიწის ელემენტების მხოლოდ კონტურები) და კომბინირებული, ანუ ჰორიზონტალურ-ვერტიკალური (წვლილადებია დედამიწის ელემენტების კონტურებთან ერთად მათი ნიშნულებიც და რელიეფიც). ამ სახის აგეგმვას, ჩვეულებრივ, უწოდებენ ტოპოგრაფიულ აგეგმვას. განარჩევენ ინსტრუმენტარულ, ნახევრად ინსტრუმენტარულ და თვალზომით აგეგმვას. ინსტრუმენტული აგეგმვის სახელწოდებას განსაზღვრავს ის ისტრუმენტი, რომელიც ძირითადად იხმარება საველე სამუშაოებზე. მაგ., მენზურული აგეგმვა, ტაქეომეტრიული აგეგმვა, ფოტოთეოდოლიტური აგეგმვა და სხვა.

დედამიწის წიაღში აგეგმვა ხდება გვირაბებისა და მეტროპოლიტენების მშენებლობასა და სამთო-გეოლოგიური სამუშაოებთან დაკავშირებით. ასეთი სახის აგეგმვა მოიცავს: საორიენტაციო-დამაკავშირებელ აგეგმვას (მიწისქვეშა დასაყრდენის დაკავშირება ხილული ზედაპირის გეოდეზიურ საფუძველთან), ჰორიზონტალური საფუძველის შედგენას (პოლიგონომეტრიული და თეოდოლიტური სვლები), ნიველირებას და წვლილადების აგეგმვას. აქ წვლილადებია სამთო გამონამუშევართა სახეობები, მათი ზომები და სივრცობრივი განლაგება, წიაღისეულის ფორმები და მისი წოლის პირობები, წიაღში მარაგის, მისი ხარისხებისა და კომპონენტების განაწილების ხასიათი და სხვა.

აეროაგეგმვა მოიცავს აეროფოტოგადაღებას, საველე ფოტოლაბორატორიულ, ტოპოგრაფიულ და გეოდეზიურ ფოტოგრამმეტრიულ სამუშაოებს. ამჟამად, როგორც სახმელეთო, ისე ისე აეროფოტოგადაღებისას მიმართავენ სტერეოფოტოგადაღებას. მიღებული ფოტოსურათების სტერეოფოტოგრამმეტრიული მეთოდებით დამუშავების შედეგად ადგენენ ტოპოგრაფიულ გეგმებს და შემდეგ — რუკებს. სახელმწიფოს (ან სახელმწიფოთა) ერთიანი კარტოგრაფირებისათვის აგეგმვითი სამუშაოები სრულდება საგანგებო ასაგეგმავ ქსელზე დაყრდნობით, რომელიც შედგენილია წინასწარ შექმნილი ასტრონომიულ-გეოდეზიურ-გრავიმეტრიული ქსელის (ან ქსელთა სისტემის) საშუალებით, დიდი სივრცეებიდან მცირე სივრცეებზე გადასვლის გზით. გამონაკლისია შედარებით მცირე სივრცეების აგეგმვა, რომელიც ადგილობრივი მნიშვნელობის პუნქტებს ეყრდნობა (თეოდოლიტური, მენზურული და ტაქეომეტრიული სვლები).

როდესაც არსებულ გეგმებსა და რუკებში საგანგებოდ შეაქვთ გარკვეული ნიშანთვისების მქონე წვლილადი, მაშინ აგეგმვა სახელწოდებას იღებს შესაბამისი სამეცნიერო დარგის ან წვლილადის მიხედვით. მაგალითად გეოლოგიური (აეროგეოლოგიური, ტექტონიკური, ჰიდროგეოლოგიური და სხვა), გეოფიზიკური (გეომაგნიტური, სინოპტიკური, გრავიმეტრიული და სხვა), სატყეო, საგზაო, საზღვაო და სხვა სახის აგეგმვა.
სიმონ პეტლიურა

სიმონ ვასილის ძე პეტლიურა ( დ. 1879 — გ. 1926, პარიზი) — უკრაინელი სამხედრო მოღვაწე, უკრაინის დამოუკიდებლობისთვის მებრძოლი, უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის მეთაური (1919-20).

ბიოგრაფია
სწავლობდა პოლტავის სასულიერო სემინარიაში. 1900 წლიდან იყო უკრაინის რევოლუციური პარტიის წევრი, მემარცხენე ნაციონალისტი. 1902 წლიდან იწყებს ჟურნალისტურ მოღვაწეობას, იმავე წელს საცხოვრებლად გადადის ყუბანში. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ უკრაინის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის ლიდერია, არის უკრაინის საფრონტო რადას ხელმძღვანელი, უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის დირექტორიის მეთაური, უკრაინის ჯარებისა და ფლოტის მთავარი ატამანი და გენერალი. ხელმძღვანელობდა ბოლშევიკური რუსეთის წინააღმდეგ უკრაინის დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლას. 1920 წლის 21 აპრილს უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის სახელით კრავს კავშირს პოლონეთთან ბოლშევიკური რუსეთის წინააღმდეგ ერთიანი ბრძოლის წარმოებისთვის. პოლონეთ-საბჭოთა რუსეთის ომის დროს, 1920 წლის 7 მაისს გენერალ იუზეფ პილსუდსკისა და პეტლიურას გაერთიანებული ძალები ათავისუფლებენ კიევს ბოლშევიკებისგან. უკრაინის ბოლშევიკური ოკუპაციის გამო მიდის ემიგრაციაში 1922 წელს. ჯერ პოლონეთშია, შემდეგ ავსტრიასა და შვეიცარიაში. 1924 წლის ოქტომბრიდან ცხოვრობს საფრანგეთში. 1926 წლის 25 მარტს პარიზში კლავს ანარქისტი ს. შვარცბარდი. დაკრძალულია პარიზში, მონპარნასის სასაფლაოზე. 1927 წელს გამართულ პარიზის ნაფიც მსაჯულთა სასამართლოზე მკვლელი გამართლებულ იქნა.
ოსკარ ფონ ნიდერმაიერი

ოსკარ რიტერ ფონ ნიდერმაიერი ( დ. 1885 — გ. 25 სექტემბერი, 1948, სსრკ) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, მეცნიერი, მოგზაური და სამხედრო მზვერავი.

ბიოგრაფია
1905 წელს შევიდა საველე არტილერიის იუნკერთა სასწავლებელშ. 1910 წელს დაამთავრა ოფიცერთა საარტილერიო სასწავლებელი. სწავლობდა ბუნებისმეტყველებას, გეოგრაფიასა და აღმოსავლურ ენებს. 1912–1914 წლებში მონაწილეობდა სპარსეთისა და ინდოეთის სამეცნიერო ექსპედიციებში. იმოგზაურა აგრეთვე ეგვიპტეში, არაბეთსა და პალესტინაში. პირველი მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ, 1914 წლის დეკემბერში დაინიშნა ოსმალეთისა და გერმანიის გენშტაბების მიერ ავღანეთში ორგანიზებული ექსპედიციის ხელმძღვანელად. ექსპედიციის მიზანს წარმოადგენდა ქვეყნის სამხედრო სტრატეგიული შესწავლა და ანტიბრიტანული აჯანყების ორგანიზება, ომში ავღანეთის ჩართვა გერმანიის მხარეს. ექსპედიცია წარუმატებლად დასრულდა. 1916 წლის 1 სექტემბერს ბრუნდება ოსმალეთში. შემდგომში მონაწილეობს დასავლეთის ფრონტის საომარ მოქმედებებში. პირველი მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ სწავლას აგრძელებს მიუნხენის უნივერსიტეტში. აქვე იცავს საკანდიდატო დისერტაციას. 1919 წლიდან მსახურობს რაიხსვერში. მსახურობს სპეცჯგუფ -ში, რომელიც ხელმძღვანელობდა 1920-იან წლებში საბჭოთა კავშირსა და გერმანიას შორის არსებულ საიდუმლო სამხედრო-ტექნიკურ თანამშრომლობას, ცხოვრობდა და მუშაობდა საბჭოთა კავშირში. გერმანიის ხელისუფლებაში ნაცისტთა მოსვლის შემდეგ არის გერმანიის ნაციონალისტურ-სოციალისტური მუშათა პარტიის წევრი 1933 წლიდან. იმავე წელს იცავს სადოქტორო დისერტაციას. 1939 წლიდან ვერმახტის პოლკოვნიკია. 1942 წლიდან „აღმოსავლური ლეგიონების“, თურქესტანის 162-ე ქვეითი დივიზიის მეთაური. მონაწილეობდა ანტიპარტიზანულ საომარ მოქმედებებში ბალკანეთში, შემდეგ იტალიაში. ენიჭება ვერმახტის გენერალ-მაიორის წოდება. 1944 წლის მაისიდან სამხედრო მრჩეველია საფრანგეთში. იამვე წლის აგვისტოში დააპატიმრეს ჰიტლერის აღმოსავლური პოლიტიკის კრიტიკის გამო. 1945 წლის აპრილში ათავისუფლებენ ამერიკელები. გერმანიის კაპიტულაციის შემდეგ ცხოვრობს რეგენსბურგში, სადაც საბჭოთა უშიშროების აგენტები იტაცებენ და გადაჰყავთ საბჭოთა კავშირში. 1948 წლის 10 ივლისს მიესაჯა 25 წლით თავისუფლების აღკვეთა. გარდაიცვალა იმავე წლის 25 სექტემბერს ციხეში.
ნიკოლოზ აგეევი

ნიკოლოზ ვლადიმირის ძე აგეევი (; დ. , თბილისი — გ. 10 სექტემბერი, 1983, მოსკოვი) — რუსი საბჭოთა ქიმიკოსი და მეტალურგი. სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1968). სკკპ წევრი 1944 წლიდან.

ბიოგრაფია
1926 წელს დაამთავრა ლენინგრადის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი, მუშაობდა იქვე, შემდეგ 1938-1951 წლებში სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ზოგადი და არაორგანული ქიმიის ინსტიტუტში, ხოლო 1951 წლიდან — სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის მეტალურგიის ინსტიტუტში. ანიკოლოზ აგეევი ძირითადად ლითონთა შენადნობებს იკვლევდა. დაჯილდოებულია 2 ლენინის ორდენითა და მედლებით.
აგელადა

აგელადა — ბერძენი, მოქანდაკე. არგოსის სკოლის მამამთავარი. მოღვაწეობდა დაახლოებით ძვ. წ. 520-450 წლებში. იყო მირონის, პოლიკლიტესა და შესაძლოა ფიდიასის მასწავლებელი. აგელადას ნამუშევრებს ჩვენამდე არ მოუღწევია. ვარაუდობენ რომ აგელადა იყო ავტორი არტემისიონის კონცხთან (ეგეოსის ზღვა) ნაპოვნი პოსეიდონის ქანდაკებისა (ბრინჯაო, დაახლოებით ძვ. წ. 460 წელი, ათენის არქეოლოგიის ეროვნული მუზეუმი).
აგენტი

საკუთარი სახელი აგენტი შეიძლება ნიშნავდეს:

აგენტი — პირი, რომელიც მოქმედებს ვინმეს დავალებით;
აგენტი — მოქმედი ფაქტორი, რომელიც იწვევს რაიმე პროცესს ან მოვლენას ბუუნაბაში, ადამიანის ორგანიზმში და ა. შ. მა., გოგირდმავულკანიზებელი აგენტი კაუჩუკის ვულკანიზაციის პროცესში;
მაცივარ აგენტი — სამაცივრო მანქანების მუშა ნივთიერება;
საიდუმლო აგენტი.

ფილმები
აგენტი კარტერი — ტელესერიალი.
ზვიად რატიანი

ზვიად რატიანი (დ. 5 იანვარი, 1971) — ქართველი პოეტი, მთარგმნელი, ლიტერატურული პრემია „საბას“ ლაურეატი.

ბიოგრაფია
ზვიად რატიანი დაიბადა 1971 წლის 5 იანვარს თბილისში.

დაამთავრა თბილისის 190-ე საშუალო სკოლა და თბილისის ტექნიკური უნივერსიტეტის (ინსტიტუტის) კავშირგაბმულობის ფაკულტეტი.

წლების მანძილზე მუშაობდა ლიტერატურულ ორგანიზაციებში, ამჟამად მუშაობს მობილური ოპერატორის „ჯეოსელის“ სისტემაში.

თარგმნის ინგლისურ და გერმანულენოვან პოეზიას (ელიოტი, პაუნდი, ფროსტი, სენდბერგი, ოდენი, ლოუელი, სტრენდი, უოლკოტი, სიმიკი, ჰინი, რილკე, ცელანი და სხვ.).

ზვიად რატიანის ლექსები ნათარგმნია ინგლისურ, გერმანულ, ფრანგულ, რუსულ, აზერბაიჯანულ, უკრაინულ და სხვა ენებზე.

ჰყავს ორი შვილი - ნინო და ლექსო.

ნამუშევრები
წიგნები
გამომიგონე, თბ. გამომცელობა ლომისი, 1993
ჩურჩულის გაკვეთილი, თბ. გამომცემლობა ლომისი, 1994
ჯიბის ჰაერი, თბ. ბაკურ სუკალაურის გამომცემლობა, 2000
გზები და დღეები, თბ. გამომცემლობა არეტე, 2005
ნეგატივი, თბ. გამომცემლობა დიოგენე, 2009
შენთვის შეიძლება, თბ. გამომცემლობა დიოგენე, 2015

თარგმანები
ტომას სტერნზ ელიოტი — ლექსები, პოემები, თბ. „მერანი“, 1998
ტომას სტერნზ ელიოტი — უნაყოფო მიწა, თბ. გამომცემლობა ინტელექტი, 2013

პრემიები და ჯილდოები
ლიტერატურული პრემია „ლიტერა“ ნომინაციაში „საუკეთესო პოეტური კრებული“ წიგნისათვის „შენთვის შეიძლება“, 2016
ლიტერატურული პრემია „საბა“, ნომინაციაში „საუკეთესო პოეტური კრებული“ პოეტური კრებულისთვის „ნეგატივი“, 2010
ვაჟა-ფშაველას ფესტივალის პროზი წიგნისათვის „გზები და დღეები“, 2005
ჟურნალ „არილის“ პრიზი, ლექსისთვის „მიზნის გადანცვლება“, 2000
ლიტერატურული პრიზი „ბესტსელერი“ ლექსისთვის „მამა“, 1999
საქართველოს მწერალთა კავშირის პრიზები კატეგორიაში „წლის საუკეთესი პოეტური პუბლიკაცია, 1996 და 1998 წლებში
ტრაიბალიზმი

ტრაიბალიზმი — ტომობრივი დაპირისპირება, ტომებს შორის შუღლი, ტომთა მისწრაფება საზოგადოებრივ-პოლიტიკური განცალკევებისკენ, რომელიც გამოიხატება ტომობრივი კუთვნილების პრინციპით სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოების ფორმირებაში. ტრაიბალიზმის პრაქტიკა მდგომარეობს ერთი ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენლებისთვის უპირატესობის მინიჭებაში სახელმწიფო აპარატისთვის კადრების შერჩევისა და დანიშვნის საქმეში. ტრაიბალიზმი ხელს უშლის დემოკრატიული ინსტიტუტების არსებობას და დიდ საფრთხეს წარმოადგენს მოქალაქეთა თანასწორობის პრინციპებისთვის.ტრაიბალიზმი ხშირად გადაიზრდება ეთნიკურ დაპირისპირებასა და სამოქალაქო ომში. დღეისთვის ეს ფენომენი იშვიათია და ძირითადად გავრცელებულია ზოგიერთ ჩამორჩენილ აფრიკულ ქვეყანაში.
გრიგორი სოკოლნიკოვი

გრიგორი იაკობის ძე სოკოლნიკოვი ნამდვილი სახელი გირშ იანკელის ძე ბრილიანტი ( დ. 1888 — გ. 1 მაისი, 1939, ვერხნეურალსკი) — რუსი ბოლშევიკი, რევოლუციონერი, პარტიული და სახელმწიფო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
რსდმპ წევრი 1905 წლიდან. სწავლობდა მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე, საიდანაც გაირიცხა რევოლუციური საქმიანობის გამო. 1914 წელს ამთავრებს სორბონის უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტს. პირველი მსოფლიო ომის დროს ცხოვრობდა შვეიცარიაში, მუშაობდა შვეიცარიის სოციალ-დემოკრატიულ პარტიაში, ეკავა ლენინისეული ინტერნაციონალისტურ-პორაჟენცული პოზიციები. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ ლენინთან და სხვა ემიგრანტებთან ერთად ბრუნდება რუსეთში დალუქული ვაგონებით. 1917 წლის აპრილიდან არის რსდმპ(ბ) მოსკოვის კომიტეტის წევრი. პარტიის ყრილობაზე ირჩევენ პარტიის ცენტრალური კომიტეტის წევრად. იყო პარტიის პოლიტბიუროს წევრი. 1918 წლის მაის-ივნისში სახალხო მეურნეობის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის წევრი. იყო რუსეთის სამოქალაქო ომის აქტიური მონაწილე. იყო მე-2 და მე-9 არმიების , სამხრეთის ფრონტის სამხედრო რევოლუციური საბჭოების წევრი, 1919-20 წლებში მე-8 არმიის სარდალი. 1920 წლის დასაწყისში ინიშნება თურქფრონტის სარდლად, აქტიურად მონაწილეობს ბასმაჩური მოძრაობის წინააღმდეგ ბრძოლებში. 1922-26 წლებში იყო ფინანსთა სახალხო კომისარი. 1926-28 წლებში საბჭოთა კავშირის ცენტრალური საგეგმო კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე. 1928-29 წლებში სსრკ ნავთობსინდიკატის თავმჯდომარეა. 1929-32 წლებში სსრკ-ს სრულუფლებიანი წარმომადგენელი დიდ ბრიტანეთში, 1929 წლიდან საგარეო საქმეთა სახალხო კომისრის მოადგილე. 1935 წელს ინიშნება სატყეო მეურნეობის სახალხო კომისრის მოადგილედ. 1936 წლის 26 ივლისს აპატიმრებენ „პარალელური ანტისაბჭოთა ტროცკისტული ცენტრის“ საქმესთან დაკავშირებით. 1937 წლის 30 იანვარს მიესაჯა 10 წლით თავისუფლების აღკვეთა. გაურკვეველ ვითარებაში მოკლეს ვერხნეურალსკის პოლიტიზოლატორში 1939 წლის 1 მაისს.
ბუდუ მდივანი

ბუდუ მდივანი ნამდვილი სახელი პოლიკარპე მდივანი (დ. 1877 — გ. 10 ივლისი, 1937) — ქართველი ბოლშევიკი, რევოლუციონერი, პარტიული და სახელმწიფო მოღვაწე, იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოსა და დამფუძნებელი კრების წევრის, სიმონ მდივნის ძმა. 1921 წლის რუსეთ-საქართველოს ომის დროს საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ოკუპაციის ერთ-ერთი შემოქმედი. 1937 წელს, „დიდი წმენდის“ დროს, დახვრიტეს.

ბიოგრაფია
სწავლობდა მოსკოვის უნივერსიტეტში, საიდანაც გაირიცხა რევოლუციური საქმიანობის გამო 1899 წელს. რსდმპ(ბ) წევრი 1903 წლიდან. 1905–1907 წლებში ეწეოდა აქტიურ რევოლუციურ მოღვაწეობას. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ებმება სამხედრო საქმიანობაში. 1918 წლის 30 ნოემბრიდან 1919 წლის 13 თებერვლამდე კასპია-კავკასიის ფრონტის მეორე ფორმაციის მე-11 არმიის სამხედრო რევოლუციური საბჭოს წევრი, შემდეგ მე-10 არმიის პოლიტიკური განყოფილების უფროსი. 1920–1921 წლებში საქართველოს კომუნისტური პარტიის თავმჯდომარე და რკპ(ბ) კავკასიის ბიუროს წევრი. 1921 წლის 19 თებერვლიდან მაისამდე რსფსრ-ს სრულუფლებიანი წარმომადგენელი თურქეთის ახალ მთავრობაში. 1921 წლის ივლისიდან 1922 წლის თებერვლამდე საქართველოს რევკომის თავმჯდომარე და ამიერკავკასიის საკავშირო საბჭოს თავმჯდომარე. 1922 წლის მარტიდან აპრილამდე საქართველოს სსრ-ს სახალხო კომისართა საბჭოს თავმჯდომარე. მხარს უჭერდა სსრკ-ში საქართველოს სრ-ს პირდაპირ გაწევრიანებას და არა ამიერკავკასიის ფედერაციის მეშვეობით. ამ პოზიციის გამო უწოდეს ნაციონალ-უკლონისტი. 1924 წლიდან ინიშნება საბჭოთა კავშირის სავაჭრო წარმომადგენლად საფრანგეთში. ოპოზიციური მოღვაწეობის გამო, 1928 წელს უკან გამოიწვიეს, გაათავისუფლეს ყველა დაკავებული თანამდებობიდან, გარიცხეს პარტიიდან და გადაასახლეს ციმბირში 3 წლით. 1931 წელს განაცხადა ოპოზიციური მუშაობის შეწყვეტის შესახებ და მოინანია შეცდომები. 1936 წლამდე ეკავა საქართველოს სსრ-ს სახკომსაბჭოს თავმჯდომარის პირველი მოადგილის თანამდებობა. 1936 წელს ისევ დააპატიმრეს „ტროცკისტულ-ჯაშუშური ცენტრის“ მუშაობაში მონაწილეობის ბრალდებით. 1937 წლის 9 ივლისს საქართველოს უმაღლესმა სასამართლომ მიუსაჯა სასჯელის უმაღლესი ზომა დახვრეტა. დახვრიტეს მეორე დღესვე.
Ager publicus

(„აგერ პუბლიკიუსი“ — საზოგადოებრივი მიწა, საზოგადოებრივი ველი) — სახელმწიფოს კუთვნილი მიწის ფონდი ძველ რომში. აგერ პუბლიკიუსად ცხადდებოდა რომაელთა მიერ დაპყრობილი მიწების 1/3. დამუშავებულ მიწებზე სახელმწიფო კოლონიებს აარსებდა, საჯარო ვაჭრობით ყიდდა ამ მიწებს, ან მოქალაქეებს უნაწილებდა. ყამირი მიწები კი სახელმწიფო საკუთრებად რჩებოდა და რომის მოქალაქეებს შეეძლოთ მათი დაკავება ოკუპაციის წესით (თავისუფალი დაჩემების უფლებით), რისთვისაც გარკვეული იჯარა უნდა გადაეხადათ. ძვ. წ. - საუკუნეებში აგერ პუბლიკიუსის დიდ ნაწილს ნობილები დაეპატრონენ. გამწვავდა ბრძოლა პატრიციებსა და პლებეებს შორის. ამას სხვადასხვა დროს მოჰყვა აგრარული კანონების გამოცემა. მათ შორის მნიშვნელოვანია ლიცინიუს-სექსტუსის (ძვ. წ. 367) და გრაკქუსების (ძვ. წ. საუკუნის ნახევრის) აგრარული კანონმდებლობა, რომელიც მიზნად ისახავდა ნობილების მიერ აგერ პუბლიკიუსის ოკუპაციის უფლების შეზღუდვას და მიწების ხელახალ განაწილებას. ძვ. წ. 111 და ძვ. წ. 59 წლებში კანონებით თითქმის მთელი იტალიური აგერ პუბლიკიუსი კერძო საკუთრებად გამოცხადდა. გამონაკლისი იყო რომის პროვინცია, სადაც აგერ პუბლიკიუსი სახელმწიფო საკუთრებად ითვლებოდა, მაგრამ ზოგჯერ ამა თუ იმ თემს ე. წ. „იტალიურ უფლებას“ მიანიჭებდნენ ხოლმე და აგერ პუბლიკიუსი აქაც შეიძლებოდა კერძო საკუთრებად ქცეულიყო.