iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვლადიკავკაზი

ვლადიკავკაზი, კავკავი (; 1931-1944 და 1954-1990 წლებში ერქვა ორჯონიკიძე, ხოლო 1944-1954 წლებში — ძაუჯიყაუ) — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტის, ჩრდილოეთ ოსეთის რესპუბლიკის დედაქალაქი ჩრდილო კავკასიაში. მდებარეობს რესპუბლიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთში კავკასიის მთების ძირას, მდინარე თერგის სანაპიროზე. მოსახლეობა 311 635 (2010) ათ. ადამიანია და შედგება ძირითადად ოსების, რუსების, სომხებისა და ქართველებისგან.

ქალაქი დაარსდა 1784 წელს, სოფელ ძაუჯიყაუს ახლოს როგორც ციხესიმაგრე რუსების მიერ კავკასიის დაპყრობის ომების პერიოდში და მრავალი წლის განმავლობაში რუსების სამხედრო ბაზის მთავარი დასაყრდენი იყო რეგიონში. საქართველოს სამხედრო გზა, კავკასიონის გადაჭრით, გაყვანილ იქნა 1799 წელს და ის ქალაქს საქართველოსთან აერთებს სამხრეთში. 1875 წელს გაიყვანეს რკინიგზა, რომელიც მას დონის როსტოვთან და ბაქოსთან აერთებს. მას შემდეგ ვლადიკავკაზი რეგიონისთვის მნიშვნელოვანი ინდუსტრიული ცენტრი გახდა, რკინის შენადნობთა, ნავთობგადამმუშავებელი, ქიმიური და საინჟინრო-საამწყობო ინდუსტრიებით.

1931-1944 და 1954-1990 წლებში ქალაქს ორჯონიკიძე (სერგო ორჯონიკიძის, ქართველი ბოლშევიკი, პატივსაცემად), ხოლო 1944-1954 წლებში მას ძაუჯიყაუ ერქვა. ვლადიკავკაზმა დაიბრუნდა მისი „კავკასიის მფლობელის“ უწინდელი სახელი საბჭოთა კავშირის დაშლამდე ცოტა ხნით ადრე.

ვლადიკავკაზს ორი ომის გადახდა მოუწია — რუსეთის სამოქალაქო და მეორე მსოფლიო ომების. 1919 წლის თებერვალში ანტი-კომუნისტ მოხალისეთა არმია გენერალ ანტონ დენიკინის მეთაურობით ქალაქს იგდებს ხელთ, თუმცა 1920 წლის მარტში წითელი არმიის მიერ განდევნილ იქნა. 1942 წლის ნოემბერში ნაცისტური გერმანიის ჯარებმა წარუმატებლად სცადეს ქალაქის აღება, შედეგად ეს უკიდურესი აღმოსავლეთის წერტილი გახდა, რომელსაც ნაცისტებმა მიაღწიეს.
ინგუშეთი

ინგუშეთის რესპუბლიკა — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი, შედის სამხრეთის ფედერალურ ოკრუგში. რესპუბლიკის დედაქალაქია მაგასი, უდიდესი ქალაქი კი — ნაზრანი.

ესაზღვრება ჩეჩნეთის, საქართველოს, ჩრდილოეთ ოსეთის რესპუბლიკებს. შეიქმნა 1992 წლის 4 ივნისს.

ისტორია
ინგუშეთი რუსეთის ნაწილია 1810 წლიდან. 1921-24 წლებში ის საბჭოთა მთიანი რესპუბლიკის ნაწილია, რომელიც კავკასიაში დაარსდა. ინგუშთა ავტონომიური ოლქი 1924 წელს შეიქმნა. 1934-1992 წლებში ის მეზობელ ჩეჩნეთს შეუერთეს ჩეჩენო-ინგუშეთის ავტონომიურ საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკაში, მეორე მსოფლიო ომის დროს მცირე პერიოდის გარდა.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ სტალინმა ინგუშებს ნაცისტებთან თანამშრომლობა დააბრალა და მთელი მოსახლეობა ცენტრალურ აზიაში გადაასახლა. მათი ავტონომიური რესპუბლიკა გაუქმდა და პრიგოროდნი რაიონი მეზობელ ოსეთს მიუერთდა. 1950-იან წლებში ინგუშებს ამნისტია გამოუცხადეს და დაბრუნების უფლება მისცეს, თუმცა პრიგოროდნი რაიონი ისევ ოსეთის ნაწილად რჩებოდა და იქ გადმოსახლებული ოსები დაბრუნება-მოწადინებულ ინგუშებს ალმაცერად უყურებდნენ.

დაძაბულობა კონფლიქტში გადაიზარდა საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ; ჩრდილო კავკასია პირველი იყო სადაც მწვავე ინტერეთნიკური კონფლიქტები წამოიწყო რუსეთის ფედერაციაში. 1992 წლის ოქტომბრის ბოლოს ათობით ათასი ინგუში აიძულეს საკუთარი სახლებიდან აყრილიყვნენ პრიგოროდნი რაიონიდან, ერთ დღეში, მას შემდეგ რაც არაკონტროლირებადი ინგუშთა არაფორმალური შეიარაღებული დაჯგუფება ნაზრანიდან ოსეთის ტერიტორიაზე აგრესიულ თავდასხმას ახორციელებს.

მას შემდეგ ლტოლვილთა განსახლება მწვავე პრობლემად აწევს ინგუშეთის მთავრობას, რომელსაც კიდევ უფრო ამწვავებს უკიდურესად მაღალი (50%) უმუშევრობა, ეკოლოგიური კრიზისი, რუსეთის ჯარების მაღალი კონცენტრაცია მეზობელ ჩეჩნეთში მიმდინარე ომის გამო და ყოველივე ამას დამატებული მეზობელი რაიონებიდან შემოხიზნული ჩეჩენი ლტოლვილები. ოსეთთან ლტოლვილების დაბრუნების საკითზე რაიმე მნიშვნელოვანი შეთანხმების მიღწევა ჯერჯერობით ვერ მოხერხდა.

2002 წელს დედაქალაქი ნაზრანიდან მაგასში გადაიტანეს.

2004 წლის ივნისში შეიარაღებული დაჯგუფების 570 წევრი შეიჭრა ინგუშეთში და ნაზრანის აღება მოინდომა, შედეგად მოკლულ იქნა 90-მდე მოქალაქე. რუსეთმა თავდახმის ორგანიზაციაში ჩეჩენთა სამხედრო ლიდერი შამილ ბასაევი დაადანაშაულა.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ინგუშეთი ადმინისტრაციულად იყოფა ოთხ რაიონად და ხუთ საქალაქო ოლქად.
ისააკ მცირე

ისააკ მცირე (გ. 1799, თბილისი) — საუკუნის ქართველი სასულიერო მოღვაწე, მწიგნობარი, კალიგრაფი, მესტამბე.

მოღვაწეობდა ერეკლე -ის სტამბაში, სადაც 1751 მისი უშუალო მონაწილეობით დაიბეჭდა „კონდაკი“. ისააკ მცირის სასტამბო მოღვაწეობა მალე შეწყდა. კათოლიკოს ანტონ -სა და ზაქარია გაბაშვილს შორის უთანხმოების დროს ისააკ მცირე უკანასკნელს მიემხრო, რისთვისაც სასტიკად დასაჯეს. ისააკ მცირეს გადაწერილი აქვს ბევრი წიგნი. მასვე ეკუთვნის რამდენიმე ორიგინალი და თარგმნილი სატირული ნაწარმოები, სამეცნიერო ლიტერატურაში ცნობილი „თაგვებისა და კატის ომის“ სახელწოდებით.
ნიუ-იორკის უნივერსიტეტი

ნიუ-იორკის უნივერსიტეტი (, შემოკ.: ) — მნიშვნელოვანი კერძო კვლევითი უნივერსიტეტი ნიუ-იორკში. მისი მთავარი კამპუსი, მანჰეტენის გრინვიჩ-ვილიჯის რაიონშია. დაარსდა 1831 წელს, ალბერტ გალატინისა და გავლენიანი ნიუ-იორკელების ჯგუფის მიერ. მსოფლიოს უნივერსიტეტების აკადემიურ რეიტინგში, იგი მსოფლიოს 32 საუკეთესო უნივერსიტეტს შორისაა. მსოფლიო კლასის უნივერსიტეტია, რომელიც 11 აკადემიურ ცენტრს მოიცავს შემდეგ ქალაქებში: აკრა, ბერლინი, ბუენოს-აირესი, ფლორენცია, ლონდონი, მადრიდი, პარიზი, პრაღა, სიდნეი, თელ-ავივი და ვაშინგტონი.

ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის ლექტორებსა და კურსდამთავრებულებს შორის, 37 ნობელის პრემიის ლაურეატი, 30 პულიცერის პრემიის ლაურეატი, 30-ზე მეტი ოსკაროსანი და ეროვნული მეცნიერებათა აკადემიების ასობით წევრია. კურსდამთავრებულთა შორის აგრეთვე არიან სახელმწიფოს მეთაურები, სამეფო ოჯახის წევრები, გამოჩენილი მათემატიკოსები, გამომგონებლები, მედიის წარმომადგენლები, ოლიმპიური მედალოსნები და ასტრონავტებიც.
ბენ ბერნანკე

ბენ შალომ ბერნანკე ( დ. 13 დეკემბერი, 1953) — ამერიკელი მაკროეკონომისტი, აშშ-ის ფედერალურის რეზერვის მმართველთა საბჭოს თავმჯდომარე 2006 წლის თებერვლიდან 2014 წლის თებერვლამდე. მანამდე აშშ-ის პრეზიდენტის ეკონომიკის მრჩეველთა საბჭოს თავმჯდომარე, ფედერალური რეზერვის მმართველთა საბჭოს წევრი 2002-2005 წლებში. ასევე პრინსტონის უნივერსიტეტის ეკონომიკის დეპარტამენტის ყოფილი თავმჯდომარე. 2005 წლის 24 ოქტომბერს პრეზიდენტმა ბუშმა იგი ალან გრინსპენის შემცვლელად დაასახელა ფედერალური რეზერვის თავმჯდომარის პოსტზე.

ბიოგრაფია
დაიბადა აუგუსტაში, ჯორჯიაში, საშუალო სკოლა უმაღლესი ქულებით დაამთავრა 1971 წელს დილონში, სამხრეთ კაროლინაში; ჰარვარდის უნივერსიტეტი 1975 წელს ; ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი მიიღო მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში 1979 წელს. ასწავლიდა სტენფორდის უნივერსიტეტში 1979-1985 წლებში, შემდეგ კი პრინსტონის უნივერსიტეტის ეკონომიკის დეპარტამენტში პროფესორი ხდება. 1996-2002 წლებში ამ დეპარტამენტის თავმჯდომარეა, რის შემდეგაც სახელმწიფო სამსახურში გადადის. მას რამდენიმე მნიშვნელოვანი ლექცია აქვს წაკითხული ლონდონის ეკონომიკის სკოლაში მონეტარულ თეორიასა და პოლიტიკაზე და დაწერილი აქვს სამი სახელმძღვანელო მაკროეკონომიკაში.

იყო ეკონომიკური კვლევების ეროვნული ბიუროს მონეტარული ეკონომიკის პროგრამის დირექტორი და ჟურნალი ამერიკის ეკონომიკური მიმომხილველის რედაქტორი. მისი ინტერესთა საგანია დიდი დეპრესიის მიზეზები - აშშ-ის ისტორიის პერიოდი, რომელსაც განსაკუთრებული მონეტარული დეფლაცია ახლდა თან. არის ეკონომეტრიკის საზოგადოების სტიპენდიატი.

ბენ ბერნანკე დაქორწინებულია პროფესიით ესპანური ენის მასწავლებელ ანა ბერნანკეზე, რომელიც პრინსტონის დღის სკოლაში ასწავლის. ჰყავთ ორი შვილი.
იროდიონ სონღულაშვილი

იროდიონ თომას ძე სონღულაშვილი (დ. 22 დეკემბერი, 1880, დიღომი ― გ. 7 იანვარი, 1958, თბილისი) — ქართველი ხელოვნებათმცოდნე, საზოგადო მოღვაწე, მწერალი. საქართველოს სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1944).
ბიოგრაფია
დაიბადა გლეხის ოჯახში. საშუალო განათლება მიიღო თბილისში, სათავადაზნაურო გიმნაზიაში. 1903 წლის აგვისტოში გაემგზავრა ოდესაში, სადაც დაამთავრა ნოვოროსიის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტის ბუნებისმეტყველების განყოფილება (ტექნიკური ქიმიის სპეციალობით). უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ დაბრუნდა თბილისში. მთელი ცხოვრება ხელოვნების სამსახურში გაატარა. 1909 წლის ოქტომბერში მუშაობა დაიწყო საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოებაში. 1910 წელს გახდა საზოგადოების საბჭოს წევრი. იყო საზოგადოების მდივანი. მეგობრობდა საზოგადოების თავმჯდომარე ექვთიმე თაყაიშვილთან. 1917 წლის 4-20 ივნისს მონაწილეობდა ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის დაფუძნებაში, არჩეულ იქნა მის პრეზიდიუმში და იყო პარტიის ხაზინადარი.

1929 მუშაობდა საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის საისტორიო და საეთნოგრაფიო განყოფილების გამგედ, 1931-იდან - ძველი ქართული ხელოვნების და ისტორიის განყოფილების გამგის თანაშემწედ, 1934-იდან - ხელოვნების მუზეუმის ("მეტეხი") მცირე ხელოვნების განყოფილების გამგედ. 1953-იდან - საქართველოს ხელოვნების მუზეუმის სეიფის გამგედ. მისი შრომები, რომელთა მხოლოდ ნაწილია გამოქვეყნებული, ეხება უმეტესად ქართული მცირე და დეკორატიული ხელოვნების ნიმუშებს (კერძოდ, ტიხრული მინანქარი), ეთნოგრაფიის საკითხებს. სონღულაშვილის გარდაცვალების შემდეგ გამოქვეყნდა მისი ისტორიული რომანი "მირანდუხტ იადხმობილი".
პრინსტონის უნივერსიტეტი

პრინსტონის უნივერსიტეტი — მდებარეობს პრინსტონში, ნიუ-ჯერსიში და სიძველით მეოთხე უმაღლესი სასწავლებელია აშშ-ში. პრინსტონი ასევე ერთ-ერთია აივი ლიგის რვა უნივერსიტეტთაგან. დაარსდა, როგორც ნიუ-ჯერსის კოლეჯი 1746 წელს და თავდაპირველად მდებარეობდა ელიზაბეთში, ნიუ-ჯერსი, შემდეგ 1747 წელს გადავიდა ნიუარკში. სკოლამ პრინსტონში გადაინაცვლა 1756 წელს. მისი სახელი ოფიციალურად გადაკეთდა „პრინსტონის უნივერსიტეტად“ 1896 წელს. თავდაპირველად პრესბიტერიანელთა დაწესებულება იყო, თუმცა ნებისმიერი რელიგიური დენომინაციის სტუდენტებს შეეძლოთ დასწრება. ამჟამად უნივერსიტეტი არასექტარულია. აუცილებელი სალიტურგიო დასწრება შემცირდა ორამდე დღეში 1882 წელს, ხოლო 1964 წელს კი ეს მოთხოვნა საერთოდ გაუქმდა. უნივერსიტეტს მჭიდრო კავშირი აქვს პრინსტონის თეოლოგიურ სემინარიასთან (უწინ სკოლის ნაწილი) და უესტმინსტერის ქორის კოლეჯთან რაიდერის უნივერსიტეტში.

მდებარეობს რა ვრცელ კამპუსზე ნიუ-ჯერსის ერთ-ერთ გარეუბანში, პრინსტონი ხშირად მასპინძლობს სხვადასხვა საზოგადოებრივ და მოხალისეთა წამოწყებებს. კვლევები მრავალ დარგში ტარდება, მათ შორის ანთროპოლოგიაში, რობოტიკაში, გეოფიზიკასა და ენტომოლოგიაში. საბაკალავრო კოლეჯთან ერთად პრინსტონს აქვს არქიტექტურის, საინჟინრო, საზოგადო და საერთაშორისო ურთიერთობათა სკოლები. მის ფორესტალ კამპუსზე პლაზმური ფიზიკისა და მეტეოროლოგიური კვლევის ლაბორატორიებია. 1948 წელს გაიხსნა ჰარვი ფაირსტოუნის მემორიალური ბიბლიოთეკა, რომელშიც უნივერსიტეტის ხელოვნების მუზეუმთან ერთად მრავალი უნიკალური კოლექციაა გამოფენილი.

პრინსტონის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები არიან: მიშელ ობამა, ჯეიმზ მედისონი, ვუდრო უილსონი, ფრენსის სკოტ ფიცჯერალდი. უნივერსიტეტში ლექციებს კითხულობდა ალბერტ აინშტაინი.

2001-დან 2016 წლამდე პრინსტონის უნივერსიტეტი საუკეთესო ორს შორის იყო .. & -ის მიერ გამოქვეყნებულ რეიტინგში (14-ჯერ პირველი ადგილი, ორჯერ მეორე). .. -მა 2016 წელს პრინსტონის უნივერსიტეტი საუკეთესოდ დაასახელა აშშ-ში. 2014-2015 წელს -ის მიერ გამოქვეყნებულ რეიტინგში პრინსტონმა მეშვიდე ადგილი დაიკავა მსოფლიოს საუკეთესო უნივერსიტეტებს შორის. -ის მიხედვით პრინსტონი მეცხრეა მსოფლიოს და მეხუთე აშშ-ის უნივერსიტეტებს შორის.
ილარიონი (ვაჩნაძე)

ილარიონი (გვარად ვაჩნაძე) (დ. 1767 — გ. 1823 წლის შემდეგ) — დავითგარეჯის მონასტრის არქიმანდრიტი 1801-1820-იან წლებში.

1808-1810 წლებში ხელმძღვანელობდა დავითგარეჯის მონასტრის კაპიტალურ რემონტს, რომელიც წამოიწყო საკუთარი სახსრებით იოანე ბატონიშვილმა. 1811 წელს განაახლეს ფერისცვალების ეკლესიის სამხრეთი კედელი. ილარიონის დროს მონასტერი ეკონომიურად დაწინაურდა. 1812 წლის კახეთის აჯანყების დროს ცდილობდა ამბოხებულების დაშოშმინებას. 1813 წლიდან მართავდა ნეკრესის ეპარქიას. 1817 წელს ბრალი დასდეს საეკლესიო ქონების დატაცებაში, თუმცა 1820 წელს გაამართლეს და აღადგინეს მის სამწყსოში. 1823 წლის 7 სექტემბერს განმარტოვდა კარდანახის წმ. საბას მონასტერში, სადაც გარდაიცვალა.
ილარიონ სამთავნელი

ილარიონ სამთავნელი (ვაჩე ყანჩაელის ძე), სამთავისის ეპისკოპოსი. ცხოვრობდა საუკუნეში, მის სახელთან არის დაკავშირებული სამთავისის ტაძრისა და აშურიანის ეკლესიის აგება.

აშურიანის ეკლესიის ერთ-ერთ წარწერაში ნათქვამია, რომ ილარიონ სამთავნელი თვით ყოფილა მშენებელი ოსტატი. იგი მოხსენიებულია აგრეთვე სამთავისის ტაძრის აღმოსავლეთ ფასადის წარწერაში. სამტავისის ტაძარს შუა საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრების განვითარებაში დიდი წილი უდევს თავისი მხატვრული ღირსებითა და ისტორიული მნიშვნელობით. მისი მშენებელი მომწიფებული ოსტატი და გაბედული შემოქმედი ჩანს. შენობის ფასადთა რთული დინამიკური კომპოზიცია, დიდი გემოვნებით შერჩეული მოსაპირკეტებელი ქვის ფერები, შენობის პროპორციები ხუროთმოძღვრის მაღალის ოსტატობის მაჩვენებელია. ილარიონ სამთავნელის მიერ შემოტანილი დეკორატიული სისტემა ფართოდ გავრცელდა და საუკუნის ნახევრამდე არსებობდა.
ილია ბატონიშვილი

ილია ბატონიშვილი (ბაგრატიონი) (დ. 1790, თბილისი — გ. 1854, მოსკოვი) — მეფე გიორგი -ის ძე. 1808 დედასთან, დედოფალ მარიამთან ერთად ადმინისტრაციული წესით რუსეთში გადაასახლეს. სწავლობდა პაჟთა კორპუსში. 1812-1823 წლებში მსახურობდა რუსეთის არმიაში. მონაწილეობდა 1812 წლის ომში ნაპოლეონის არმიის წინააღმდეგ. 1823 წელს პოლკოვნიკის წოდებით გადადგა სამხედრო სამსახურიდან. დასახლდა მოსკოვში.

1843 წლის 18 ივნისს, საქართველოს სამეფო ოჯახის წევრებს (ფარნაოზი ერეკლეს ძე; გიორგის ძეები: თეიმურაზი, მიხეილი, ილია, ოქროპირი, ერეკლე; იულონის ძეები: ლუარსაბი და დიმიტრი; იოანეს შვილიშვილი - იოანე; ბაგრატ გიორგის ძის შვილები: დავითი და ალექსანდრე; კონსტანტინე დავითის ძე; იმერეთის მეფის გიორგი ალექსანდრეს ძის შვილები: ალექსანდრე და დიმიტრი), რუსეთის იმპერატორის ბრძანებით „უვადო“ პენსიაზე დაემატათ „შთამომავლობითი“ პენსიაც.

აქ 1844 ფრანგულიდან ქართულად თარგმნა ინგლისელი ფილოსოფოსის ს. კლარკის (1675-1729) მიმოწერა გერმანელ ფილოსოფოს გ. ლაიბნიცთან (1646-1716): „ბაასი ორთა უჩინებულესთა ფილოსოფთა ევროპიისათა კლარკ და ლეიბნიცისა“.

ოჯახი
ილია ბატონიშვილი დაქორწინდა მოსკოვში 1827 წელს, ანასტასია გრიგორიევნა ობოლენსკაიაზე. მას და ანასტასიას ეყოლათ 13 შვილი:
გურდი

გურდი — ჰაიტის ფულის ერთეული. 4217 კოდია და იყოფა 100 სანტიმად.

პირველი გურდი ბრუნვაში შემოტანილ იქნა 1813 წელს. მან შეცვალა ლივრი კურსით 1 გურდი = 8 ლივრი და 5 სუ. 1870 და 1872 წლებში გურდის კურსის გადახედვა მოხდა, პირველად 10/1-თან, შემდეგ კი 300/1-თან. ამ პერიოდში, როდესაც მხოლოდ ბანკნოტები იბეჭდებოდა ვალუტას ხშირად გურდის ნაცვლად პიასტრს უწოდებდნენ, განსაკუთრებით 1875 წელს გამოცემული ბანკნოტებისთვის. 1881 წელს გურდის კურსი მიბმულ იქნა ფრანგულ ფრანკთან 5 ფრანკ = 1 გურდი და ლითონის მონეტების გამოშვება განახლდა.

ფრანკთან პეგი დიდგანს არ გაგრძელებულა, და 1912 წელს გურდის კურსი აშშ-ის დოლარს მიება წონით 5 გურდი = 1 აშშ-ის დოლარი. 1989 წელს ეს პეგიც გაუქმებულ იქნა და მას შემდეგ ჰაიტის ვალუტა მცოცავი კურსითაა. თუმცა ძველი ტრადიციით ხუთ გურდიანს ჰაიტის დოლარს უწოდებენ, 5 სანტიმს კი ჰაიტის პენის. ამჟამად სავაჭრო ობიექტებში ფასები გურდის ნაცვლად მოცემულია ჰაიტიურ დოლარში, რომელიც ხუთზე უნდა გამრავლდეს გურდის ექვივალენტის მისაღებად. 2005 წლის ივლისში გურდის კურსი იყო 40 გურდი 1 დოლართან, ან 49 გურდი 1 ევროსთან.

მიმოქცევაში შემდეგი წონის სანტიმებია:
5 სანტიმი
10 სანტიმი
20 სანტიმი
50 სანტიმი
1 გურდი
5 გურდი
(შენიშვნა: მიმოქცევაში მყოფ მონეტათა უმრავლესობა 2005 წლის ბოლოსთვის იყო 50 სანტიმი, 1 და 5 გურდიანები)

მიმოქცევაში არსებული ბანკნოტები:
1 გურდი
2 გურდი
5 გურდი
10 გურდი
25 გურდი
50 გურდი
100 გურდი
250 გურდი
500 გურდი
1000 გურდი (ჯერ არ გამოსულა)

1, 2 და 5-გურდიან ბანკნოტებს აღარ ბეჭდავენ, და ცირკულაციაშიც თითქმის აღარაა.
ირმა ნიორაძე

ირმა ნიორაძე (, ; დ. 15 იანვარი, 1969, თბილისი) — ქართველი ბალერინა.

ბიოგრაფია
1987 წელს თბილისის ქორეოგრაფიული სასწავლებელის დამთავრების შემდეგ (პედაგოგები სერაფიმა ვეკუა და ვახტანგ ჭაბუკიანი) ლენინგრადის ქორეოგრაფიულ სასწავლებელში გადის სტაჟირებას (1987-88, პედაგონი ლიუდმილა საფრონოვა).

1989-1990 წლებში თბილისის აკადემიური ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტია. მის რეპერტუარშია მთავარი როლები ბალეტებში „ჟიზელი“, „სერენადა“, „დემონი“. 1990 წელს გახდა საერთაშორისო საბალეტო კონკურსის ლაურეატი ჯეკსონში, აშშ. რეპეტიტორი ნატალია ზოლოტოვა.

1991 წელს სტაჟირებას გადის დანიის სამეფო ბალეტში (კოპენჰაგენი).

1992 წელს წამყვანი სოლისტია მარიინსკის თეატრის საბალეტო დასისა (პედაგოგები ნინელი კურგაპკინა და ოლგა მოისეევა). რეპერტუარი: მთავარი როლები ბალეტებში „გედების ტბა“ (ქორეოგრაფი მ. ფოკინი, ლ. ივანოვი), „დონ კიხოტი“ (ქორეოგ. ა. გორსკი), „ბაიადერკა“, „ლეგენდა სიყვარულზე“ (ქორეოგ. ი. გრიგოროვიჩი), „კორსარი“ (ქორ. მ. პეტიპა), „მძინარე მზეთუნახავი“ (ქორ. ს. ვიხარევი), „შეჰერაზადა“ (ქორ. მ. ფოკინი), „კარმენ-სიუიტა“ (ქორ. პ. პეტი), „რაიმონდა“ (ქორ. მ. პეტიპი, ი. გრიგოროვიჩი), „ბახჩისარაის შადრევანი“, „გოია“, „სერაფიტას კოცნა“ (ქორ. ა. როტმანსკი), „სიმფონია დო მაჟორი“ („ბროლის სასახლე“, ქორ. დ. ბალანჩინი) და სხვა.

ჯილდოები
1996 წელს ხდება „ღირსების ორდენის“ კავალერი, 1997 წელს კი საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი.
1998 წელს: მთავარი საბალეტო პარტია მინიატიურაში „მონოლოგი ქალზე“ (სპეციალურად დადგმული ქორ. კ. სიმონოვის მიერ ირმა ნიორაძისთვის, ე. მორიკონეს მუსიკით).
2002 წელს: რუსეთის დამსახურებული არტისტი, საყოველთაოდ აღიარებულ რუსეთის ქალთა პრემიის „ოლიმპია“ ლაურეატი „რუსული ბალეტის სკოლის ტრადიციების შენახვისა და განვითარებისთვის“.
2003 წლის სექტემბერი: ყოველწლიური პრემიის „პოზიტანო 2003 — ცეკვის ხელოვნებისთვის“ (იტალია) ლაურეატი.
იოანე III (კათოლიკოსი)

იოანე — ეფრემ მცირის ცნობით საქართველოს (ქართლის) კათოლიკოსი დაახლოებით საუკუნის შუა წლებში. ქართული საისტორიო წყაროები მას არ იცნობენ და საფიქრებელია ანტიოქიელებმა გამოიგონეს საკუთარი იურისდიქციული პრეტენზიების დასამტკიცებლად ქართული ეკლესიის მიმართ. იგი თითქოს კათოლიკოსად უკურთხებია ანტიოქიის პატრიარქს თეოფილაქტეს (744-751). იოანეს შესახებ ცნობა დაცულია მხოლოდ ბერძნულ, ანტიოქიურ ქრონოგრაფში, საიდანაც შეტანილია ეფრემ მცირის ( საუკუნის ნახევარი) საისტორიო თხზულებაში. იოანეს დროს უნდა კურთხეულიყო მცხეთაში ეპისკოპოსად იოანე გუთელი.

ეფრემ მცირე იხსენიებს ანტიოქიის პატრიარქს თეოფილაქტეს, ანტიოქიაში უკანასკნელად ნაკურთხი საქართველოს კათალიკოზის — იოანეს კურთხევის გამო და წერს:
იოანე (XII ს. II ნახევარი)

იოანე — საუკუნის ნახევრის ქართველი კალიგრაფი. მოღვაწეობდა კონსტანტინოპოლის ჰრომანის მონასტერში. თამარ მეფის შეკვეთით გადაუწერია ვანის სახარება, რომელიც ბიზანტიელ ოსტატს მიქაელ კორესელს დაუსურათებია. მორთულობა (კამარები, თავსამკაულები, მინიატურები) წიგნისა და ტავების დასაწყისშია თავმოყრილი. სახარება (29, 121 სმ) დაწერილია ძალიან ლამაზი, კალიგრაფიული ნუსხურით, სეპიის მელნით, ორ სვეტად. მორთულობის სიმდიდრითა და შესრულების ხასიათით ვანის სახარება ერთი უპირველესთაგანია "არისტოკრატიულ" ქართულ ხელნაწერთა შორია.
იოანე (ჯორჯაძე)

იოანე (გვარად ჯორჯაძე) (გ. 1763) — ქართველი სასულიერო მოღვაწე, მწიგნობარი, დავითგარეჯის მონასტრის არქიმანდრიტი 1736—1763, ნეკრესელი (ნეკრესის მიტროპოლიტი) 1740—1751, ბოდბელი (ბოდბის ეპისკოპოსი) 1751-1763. მღვდელმთავრობის დროს დავითგარეჯის მონასტერში ცხოვრობდა. 1751 ბოდბეში გადავიდა. მონაწილეობდა ერეკლე -ის მიერ თბილისში გამართული საეკლესიო კრების (1748) მუშაობაში, რომელმაც მიიღო კანონები მღვდელმსახურებისა და სარწმუნოების ნორმების დაცვის შესახებ.
იოანე ანჩელი

იოანე ანჩელი — - საუკუნეების ქართველი საეკლესიო მოღვაწე, ჰიმნოგრაფი, ანჩელი მღვდელმთავარი, თამარ მეფის თანამედროვე.

მის შესახებ ჩვენამდე მოღწეული ცნობები ერთობ მწირია. ტბეთის სახარების ( საუკუნე) ანდერძში იგი არსენ ბერის (- საუკუნეები) ძმად იხსენიება. საუკუნის ხატის (ანჩისხატის) წარწერიდან ირკვევა, რომ ის თამარ მეფის ბრძანებით იოანე ანჩელისთვის ბექა ოპიზარს მოუჭედინებია. იოანე ანჩელს ეკუთვნის აკროსტიქული საგალობელი "გალობანი ანჩისხატისანი" (კიდურწერილობა - "საშინელსა ანჩისა ხატსა უგალობ უნდოი იოვანე ანჩელი"), რომელიც გამოსცა მ. ჯანაშვილმა 1903 წელს.
იოანე ბერაი

იოანე ბერაჲ — საუკუნის ქართველი კალიგრაფი, პარხლის ოთხთავისა და შატბერდის კრებულის გადამწერი.

აღიზარდა და მოღვაწეობდა შატბერდის მონასტერში. პარხლის ოთხთავი (29,919,9 სმ, 259 ფურცელი, ეტრატი) გადაწერილია 973, მრგლოვანით, ორ სვეტად, სეპიის ფერი მელნით. ყოველი თავის დასაწყისში სინგურის სათაურები და ინიციალებია, ხოლო თავებისა და ზოგიერთი მუხლის ბოლოს - სინგურისავე წვრილი ჯვრები, რაც ხელნაწერს უფრო საზეიმო იერს ანიჭებს. შატბერდის კრებული (973-976) საშუალო ზომის სქელი წიგნია (2822 სმ, 286 ფურცელი, ეტრატი). 126 ფურცელი გადაწერილია ასომთავრულით, ორ სვეტად, ყავისფერი მელნით, ერთი ხელით. შემდეგ მთავრულს უშუალოდ აგრძელებს ნუსხური. კრებულის ამ ნაწილში სამი ხელი გამოირჩევა (ალბათ აქ იოანე ბერაის ბიძა მიქაელ მოდრეკილი და ძმა დაეხმარნენ). შატბერდის კრებულის გაფორმება მარტივი და უპრეტენზიოა. იოანე ბერაის ხელნაწერი, რომელშიაც გააზრებულია არა მარტო ცალკეული გვერდის გაფორმება, არამედ წიგნის მთლიანი მხატვრული სახეც, ერთი ულამაზესთაგანია იმ ხანის ქართულ ხელნაწერთა შორის.
იოანე ბოლნელი

იოანე ბოლნელი — - საუკუნეების ქართველი საეკლესიო მოღვაწე, მწერალი, მქადაგებელი. ბოლნისის ეპისკოპოსი.

ერთხანს ათონის ივერთა მონასტერში მოღვაწეობდა. გარდაიცვალა ბოლნისში. იოანე ბოლნელი ქართული ჰომილეტიკის უმნიშვნელოვანესი წარმომადგენელია. ჩვენამდე მოღწეული მისი ჰომილიები ძირითადად სახარების ამა თუ იმ ეპიზოდის განმარტებაა, ამასთან, მორალურ-ეთიკური ხასიათის შეგონებებსაც შეიცავს. იოანე ბოლნელის ქადაგებანი ქართული მჭევრმეტყველებისა და მხატვრული სიტყვის მაღალი ოსტატობის თვალსაჩინო ნიმუშია. იოანე ბოლნელის ცნობილმა ქადაგებამ "ღვინისმსმენელთა და მომთვრალეთათვის" გავლენა იქონია სულხან-საბა ორბელიანის შესაბამის ქადაგებაზე.
იოანე ლაზი

იოანე ლაზი იოანე ქართველი, მითრიდატე, იეროთეოსი (გ. დაახლოებით 464-465, სირია) — ქართველი ფილოსოფოს-თეოლოგი, პეტრე იბერის თანამოაზრე და მეგობარი. ცხოვრობდა საქართველოსა და კონსტანტინოპოლში, სადაც თანამშრომლობდა პროკლე დიადოქოსთან. პეტრე იბერთან ერთად ითვლება არეოპაგიტიკის ავტორად.

ბიოგრაფია
იოანე ლაზი დაიბადა ეგრისში. სიმონ ყაუხჩიშვილის აზრით, იოანე ლაზი კოლხეთის რიტორიკული სკოლის წარმომადგენელი იყო. იგი ბავშვობის წლებიდან ასწავლიდა უფლისწულ პეტრე იბერს ( ერისკაცობაში მურვანს). იოანე ლაზი თან გაჰყვა შექმნილი პოლიტიკური ვითარების გამო კონსტანტინეპოლში, კეისარ თეოდოსი -ის კარზე ერთგულების გარანტად მძევლად გაგზავნილ ქართველ უფლისწულს. „ქართლის ცხოვრება“ გვამცნობს, რომ ბიზანტიის კეისარი თეოდოსი პეტრეს „ვითარცა ძესა თჳსსა ზრდიდა ფუფუნებითა დიდითა“. პეტრე და იოანე ორივენი ბერად აღიკვეცენ იერუსალიმში და სიკვდილამდე ერთად ეწეოდნენ სამონასტრო საქმიანობას. იოანე ლაზი იყო ღრმადმორწმუნე, მორჩილებით, ზნეობით, რწმენით და თავმდაბლობით შემკული მონაზონი. იგი სიცოცხლის ბოლომდე ერთგულებდა თავის მოწაფესა და მეგობარს, სასახლეშიც და შემდგომაც - ეგვიპტეში, სირიასა და პალესტინაში, იმდროინდელი აღმოსავლური სამყაროს ინტელექტუალურ ცენტრებში, სადაც პეტრე იბერს უხდებოდა მოღვაწეობა. პეტრე იბერის ბიოგრაფის, იოანე რუფუსის ცნობით, ცხოვრების გარკვეული ნაწილი იოანე ლაზმა პეტრე იბერთან ერთად იერუსალიმის იბერთა მონასტერში გაატარა, რომელიც პეტრეს მიერ არის აგებული. ეს ფაქტი ქართული წყაროების მიხედვითაც დასტურდება.
იოანე მესვეტე

იოანე მესვეტე — საუკუნის ქართველი კალიგრაფი. მოღვაწეობდა ჭყონდიდში (მარტვილი). 1031 გადაწერა ჰაგიოგრაფიული კრებული. 1050 მონაწილეობდა მარტვილის ოთხთავის გადაწერაში. ჰაგიოგრაფიული კრებული (17,312,2 სმ, 117 ფურცელი) ნაწერია ყავისფერი მელნით, ერთ სვეტად, კუთხოვანი ნუსხურით. ასოები ნუსხურისათვის ძალიან მსხვილია. სათაურები დაწერილია სინგურით, მთავრული ასოებით. წიგნი მარტივად და უპრეტენზიოდ არის გაფორმებული. იოანე მესვეტეს ეკუთვნის მარტვილის ოთხთავის (2919 სმ, ეტრატი) მეორე ნაწილი (133 ფურცელი). ნაწერია ნუსხურით, ორ სვეტად, სეპიისფერი მელნით. გადაწერაში მონაწილეობა მიუღია ვინმე არსენსაც. შესაძლოა მოჩუქურთმებული საზედაო ასოები მისი შესრულებული იყოს.
იორქტაუნი (ვირჯინია)

იორკტაუნი მდებარეობს იორკის ოლქში, ვირჯინიის შტატში. 2000 წლის აღწერის მიხედვით აქ ცხოვრობს 203 ადამიანი. იორკტაუნი, იორკის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია.

ამ ქალაქთან, 1781 წელს გენერალი ჩარლზ კორნუოლისი დანებდა გენერალ ჯორჯ ვაშინგტონს და ამით დამთავრდა ამერიკის რევოლუცია. 1861–1865 წლებში, ამერიკის სამოქალაქო ომის დროს ეს ქალაქი ასევე მნიშვნელოვანი პოზიცია იყო, აქ მდებარე პორტიდან მარაგდებოდა ომის მონაწილე ორივე მხარე, იმის და მიხედვით თუ ვისი კონტროლის ქვეშ იყო ქალაქი.

იორკტაუნი, ჯეიმსთაუნთან და უილიამსბურგთან ერთად შედის ე.წ. ისტორიულ სამკუთხედში.

გეოგრაფია
აშშ სტატისტიკის დეპარტამენტის ცნობით იორკტაუნის ფართობი არის 1.7 კმ², ფართობის 100% არის ხმელეთი.

დემოგრაფია
2000 წლის აღწერის მიხედვით, იორკტაუნში ცხოვრობს 203 ადამიანი, 117 კომლი და 45 ოჯახი. მოსახლეობის 99.995% არის თეთრკანიანი, 0.00% აფრო–ამრიკელი, აზიელი, ადგილობრივი ამერიკელი (ე.წ. ინდიელები), ლათინოამერიკელები და 0.004% სხვა რასის წარმომადგენელი.

ისტორია
გეოგრაფიულად იორკტაუნი მნიშვნელოვანი სტრატეგიული ადგილია, იქიდან შეიძლება ვირჯინიის მდინარეების კონტროლი და არის გასასვლელი ჩესაპიკის სანაპიროზე.

იორკტაუნი დაარსდა 1691 წელს, მისი პორტიდან ევროპაში გადიოდა თამბაქო.

ამერიკის რევოლუციის დროს, გადამწყვეტი ბრძოლა მოხდა სწორედ ამ დაბასთან. აქ გამაგრებული იყო გენერალი ჩარლზ კორნუოლისი. იმ პერიოდიდან დღემდე შემორჩენილია 9 შენობა. ხოლო ფრანგი მებრძოლების პატივსაცემად დგას მემორიალი.

1862 წელს, ნახევარკუნძულის კამპანიის დროს, იორკტაუნი იყო გენერალი ჯორჯ მაკკლელანის ბაზა.

ამჟამად იორკტაუნში განლაგებულია ორი სამხედრო ობიექტი.

იორკტაუნის საზღვაო სადგური.

იორკტაუნის სანაპირო დაცვის სადგური. აქ ამზადებენ სანაპირო დაცვის რეზერვისტ ოფიცრებს.

იორკტაუნის ახლოს მდებარეობს ნორფოლკის საზღვაო ბაზა და ნიუპორტ ნიუსის გემთმშენებელი ქარხანა.