iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გეღარდის მონასტერი

გეღარდი, აირივანქი ( „კლდეში ნაკვეთი მონასტერი“) — ისტორიული ძეგლი სომხეთში, შუა საუკუნეების სომხური არქიტექტურის მნიშვნელოვანი ნიმუში, შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში. მონასტერი მოიცავს მრავალ კლდეშია ნაკვეთ ეკლესიას და სამარხს, რომლებიც თარიღდება - საუკუნეებით.

მდებარეობს მდინარე აზატის ხეობაში, ერევნის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 40 კმ-ზე. კომპლექსს ჩრდილოეთის მხრიდან აკრავს მაღალი კლდეები, ხოლო დანარჩენი მხრიდან თავდაცვითი გალავანი.

მონასტერი გადმოცემის მიხედვით მონასტერი დააარსა წმინდა გრიგოლ განმანათლებელმა სომხეთში ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად მიღების შემდეგ. თავდაპირველად მისი სახელწოდება იყო აირივანქი (კლდეში ნაკვეთი მონასტერი).

მთავარი არქიტექტურული კომპლექსი განეკუთვნება საუკუნეს. მასში შედის საკათედრო ტაძარი, გავითი, კლდეში გამოკვეთილი ორი გუმბათიანი ეკლესია, პროშიანების საოჯახო სამარხები, კლდეში ნაკვეთი ხაჩქარები.

კომპლექსის უძველესი ძეგლია წმინდა ასტვაწაწინის სამლოცველო. ის მდებარეობს გალავნის გარეთ, მის დასავლეთით და ნაწილობრივ კლდეშია ამოკვეთილი. კედლებზე წარწერებია, რომელთაგან ყველაზე ადრეული თარიღდება 1177 და 1181 წლებით. საკათედრო ტაძარი ჯვაროვან-გუმბათოვანი ფორმისაა. შიდა კედლებზე შემოწირულობების ამსახველი მრავალი წარწერაა. მთავარი ტაძარი აშენდა საქართველოს სამეფოს კარის დიდგვაროვნების, ძმების, ივანე და ზაქარია მხარგრძელების მეოხებით 1215 წელს, როცა სომხეთი საქართველოს სამეფოს შემადგენლობაში შედიოდა.

მთავარ ტაძარს კლდეში ნაკვეთ პირველ ეკლესიასთან აკავშირეს რელიეფებითა და ჩუქურთმებით შემკული 4-სვეტიანი შესასვლელი დარბაზი გავითი (1225). პირველი კლდეში ნაკვეთი ეკლესია აშენებულია 1250 წლამდე. მის აღმოსავლეთ ნაწილში პროფიანების საგვარეულოს წარმომადგენლის სამარხია (ჟამატუნი). აქედან გასასვლელია 1283 წელს აშენებულ მეორე კლდეში ნაკვეთ ეკლესიაში. მეორე ჟამატუნი, რომელში შესასვლელიც გარე კიბითაა მოწყობილი, შეიცავს მთავრების მერიკისა და გრიგორის სამარხებს. გალავანი აშენებულია - საუკუნეებში. მონასტრის ბერების უმრავლესობა გალავნის გარეთ კლდეში ნაკვეთ კელიებში ცხოვრობდა. საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობები აშენდა მოგვიანებით, საუკუნეში.

გეღარდის მონასტერი შუა საუკუნეების სომხეთის ცნობილი საეკლესიო და კულტურული ცენტრია, სადაც რელიგიური ნაგებობების გარდა იყო სკოლა, სკრიპტორიუმი, ბიბლიოთეკა. საუკუნეში მონასტერში ცხოვრობდნენ და მოღვაწეობდნენ ისტორიკოსები მხითარ და სიმეონ აირივანეცები, რომლებმაც წვლილი შეიტანეს სომხური ხელნაწერი ხელოვნების განვითარებაში. მონასტერი ასევე ცნობილი იყო იქ განთავსებული რელიქვიებით. მათგან ყველაზე სახელგანთქმული იყო შუბი, რომლითაც დაჭრეს ჯვარცმული იესო ქრისტე და რომელიც, გადმოცემის თანახმად იქ მიიტანა მოციქულმა თადეოსმა. აქედან მომდინარეობს მონასტერის სახელწოდება გეღარდვანქი (შუბის მონასტერი). შუბი მონასტერში 500 წლის განმავლობაში ინახებოდა. საუკუნეში მონასტერს შესწირეს მოციქულების ანდრიას და იოანეს რელიქვიები

გალერეა
სომხური ენის ორთოგრაფიული რეფორმა (1922–1924 წწ.)

სომხური ენის ორთოგრაფიული რეფორმა — 1922–1924 წლებში ჩატარდა სომხეთის საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკაში სომხური ენის მართლწერის რეფორმა. რეფორმის შედეგად მიღებულ ცვლილებებს სომხეთის საზღვრებს გარეთ სხვადასხვა ქვეყნებში მცხოვრები სომხები არ აღიარებენ და ისევ განაგრძობენ ძველი მართლწერის წესების მიხედვით წერას.

მიზნები და შედეგები
1920-იანი წლების სომხეთში მოსახლეობის დიდი ნაწილი წერა-კითხვის უცოდინარი იყო, განსაკუთრებით დიდი იყო წერა-კითხვის უცოდინართა რიცხვი გლეხთა შორის. ამ პრობლემის დაჩქარებულად დაძლევის მიზნით კი გადაწყვიტეს მართლწერის მანამდე არსებული საკმაოდ რთული წესები გაემარტივებინათ. სავარაუდოდ ამ რეფორმას პოლიტიკური მიზეზიც უნდა ჰქონოდა. კერძოდ კი სსრკ-ში მცხოვრები სომხების ნახევარი დიასპორაში ცხოვრობდა – ახლო აღმოსავლეთში, ირანში, საფრანგეთსა და ჩრდილოეთ ამერიკის ქვეყნებში. ამ ორთოგრაფიულ ცვლილებებს ხელი უნდა შეეწყო საკუთრივ სომხეთისა და დიასპორის სომხობას შორის უფრო მეტი დისტანციის გაჩენაში.
ახალი წესები
ახალი წესების მიხედვით ორთოგრაფია მაქსიმალურად დაუახლოვეს ორთოეპიას. იმ სიტყვებსა და ასოთშეხამებებში, სადაც წარმოთქმა დროთა განმავლობაში შეიცვალა, რეფორმის შემდეგ წერენ ისე, როგორც წარმოთქვამენ. ეს შეეხება ასოთწყვილებს /, /, დიფტონგებს /, /, / და /.

იხილეთ ამ ურთულესი ცვლილებების ჩამონათვალი ექვს პუნქტად .

თუ სიტყვა იწყება „ჲე“-ზე, წერენ „“-ს, ხოლო თუ „ე“-თი იწყება, მაშინ დავწერთ „“-ს. სიტყვის შუაში „“ შეიძლება მხოლოდ რთულ, შედგენილ სიტყვებში შეგვხვდეს, სიტყვა, როგორც წესი, არ სრულდება ამ ასოთი.
„“ წარმოადგენს სომხური ანბანის სრულფასოვან 34-ე ასო-ნიშანს.
„“-ს წერენ მხოლოდ სიტყვის დასაწყისში, ან რთულ და შედგენილ სიტყვებში, სხვა შემთხვევაში კი „“-ს.
„“ უკუგდებული იქნა როგორც დამოუკიდებელი ასო-ნიშანი და გვხვდება როგორც „“-სა და „“-ს შემადგენელი ნაწილი. იმ სიტყვებში საიდანაც „“ ამოიღეს, წერენ „“.
„“ წარმოადგენს სომხური ანბანის სრულფასოვან 37-ე ასო-ნიშანს და იწერება იმ შემთხვევაში, თუ სიტყვა თავდაპირველად „“-თი იწერებოდა.
იმ შემთხვევაში თუ სიტყვები „“-თი ან „“-თი მთავრდება, ბრუნვისას დაერთვის „“. ყრუ „“ არ არსებობს.
კონდიციონალის წერისას „“ პირდაპირ (ხმოვნების წინ აპოსტროფის გარეშე, ისევე როგორც „“-ს გარეშე თანხმოვნების წინ) დაირთვის.
მეწამორის ატომური ელექტროსადგური

სომხეთის აეს ან მეწამორის ატომური ელექტროსადგური — მდებარეობს ქალაქ მეწამორთან, სომხეთი, ერევნიდან დაახ. 30 კმ-ში. ელექტროსადგური აშენდა 1970-იან წლებში და შედგება ორი ენერგობლოკისგან -440 ტიპის რეაქტორებით. ერთი ბლოკის სითბური წარმადობა შეადგენს 1375 მბტ-ს, ელექტრული კი — 440 მბტ-ს. იმ პერიოდში გამოყენებული ტექნოლოგია უკვე აღარ შეესაბამება თანამედროვე სტანდარტებს.

ელექტროსადგური აწარმოებს სომხეთის ელექტროენერგიის დაახ. 40%-ს. 1988 წელს მომხდარი მიწისძვრის გამო ის დროებით დაიხურა, თუმცა თურქეთისა და აზერბაიჯანის ბლოკადის გამო, რომელმაც ქვეყანაში ენერგიის უკმარისობა გამოიწვია, სომხეთის მთავრობამ 1993 წელს ელექტროსადგურის ერთი რეაქტორი ისევ აამუშავა. მეორე რეაქტორი ექსპლუატაციაში გაუშვეს 1995 წლის 26 ოქტომბერს. არსებული რესურსებით ატომურ ელექტროსადგურს შეუძლია 2016 წლამდე იმუშაოს.

სადგურს მართავს რუსული კომპანია , -სა და როსენერგოატომის ერთობლივი შვილობილი საწარმო 2003 წლიდან, ხუთწლიანი შეთანხმებით, სომხეთის დავალიანების დაფარვაში დახმარების მიზნით.

სომხეთში მიმდინარეობდა მოლაპარაკება ახალი ატომური ელექტროსადგურის მშენებლობაზე 1000 ან 1200 მვ სიმძლავრით, რომლის მშენებლობა $5,2 - 7,2 მილიარდი უნდა დამჯდარიყო. ახალი ატომური ელექტროსადგურის მშენებლობა უნდა დაწყებულიყო 2011 წელს და მწყობრში ჩამდგარიყო 2017 წლისთვის, თუმცა რიგი პრობლემების გამო პროექტი რამდენიმეჯერ გადაიდო. ახალი ატამური ელექტროსადგურის მშენებლობა ჯერაც არ დაწყებულა, მის ნაცვლად სომხეთის მთავრობამ რუსეთის ხელისუფლების ფინანსური და ტექნოლოგიური დახმარებით გადაწყვიტა მეწამორის არსებული ელექტროსადგურის ექსპლუატაციის გახარგრძლივება ჯერ 2026 წლამდე და შემდგომი გადაწყვეტილებით კი - 2036 წლამდე. ეს გადაწყვეტილება მთავრობამ მიიღო ქვეყანაში ენერგოკრიზისის თავიდან ასაცილებლად, იმის საფუძველზე, რომ არსებული რეაქტორი რუსეთის ტექნოლოგიური დახმარების შემდგომ უფრო გამძლე და უსაფრთხოა.
პროსეკო

პროსეკო (იტალ. ) — იტალიური ღვინო, როგორც წესი, მშრალი შუშხუნა, დამზადებული ამავე სახელწოდების თეთრი ჯიშის ყურძნის რამდენიმე სახეობისგან. ყურძენი ძირითადად იზრდება იტალიის ვენეტოს რეგიონში, ტრადიციულად კონეგლიანოსა და ვალდობიადენეს არემარეში, ტრევიზოს ჩრდილოეთ ფერდობებზე.

ღვინო ცნობილია, როგორც კოქტეილი "ბელინის" მთავარი ინგრედიენტი და ბოლო დროს სულ უფრო პოპულარული ხდება, როგორც შამპანურის ნაკლებად ძვირი ალტერნატივა. ის ასევე ცნობილია სახელებით გერა, გლერა, გრაპოლო სპარგოლო, პროსეკო ბალბი, პროსეცო ბიანკო, პროსეცო ტონდო, სკიორინა ან სერპრინა.
აპოლონის ბადე

აპოლონის ბადე (ასევე აპოლონის საცერი) — მათემატიკაში არის ფრაქტალი გენერირებული სამი წრეწირისგან, რომელთაგან ნებისმიერი წრეწირი დანარჩენი ორის მხებია. მას სახელი ბერძენი მათემატიკოსი აპოლონ პერგელის პატივსაცემად ეწოდა.

აპოლონის საცერს შემდეგნაირად აწყობენ:
ვიწყებთ სამი წრეწირისგან 1, 2 და 3, რომელთაგან ყოველი დანარჩენი ორის მხებია (ზოგადად ეს სამი წრეწირი ნებისმიერი ფორმის შეიძლება იყოს იმ პირობით, რომ მათ საერთო მხები წერტილი აქვთ). აპოლონმა აღმოაჩინა, რომ არსებობს კიდევ ორი წრეწირი, რომლებიც ერთმანეთს არ კვეთს, 4 და 5, რომლებიც ეხება ყველა პირველ სამ წრეწირს — მათ აპოლონის წრეწირებს უწოდებენ (იხ. დეკარტის თეორემა). აპოლონის ორი წრეწირის დამატებით საწყის სამთან, მიღებთ ხუთ წრეწირს.
ვიღებთ ერთ-ერთ აპოლონის წრეწირს, ვთქვათ 4-ს. ის მხებია 1 და 2-ის, შესაბამისად, წრეწირთა სამეულს 4, 1 და 2 აქვს საკუთარი ორი აპოლონის წრეწირი. ერთ-ერთი მათგანია 3, მეორე კი ახალი წრეწირია — 6.
მსგავსად შეგვიძლია ავაგოთ შემდეგ ახალი წრეწირი 7, რომელი მხებია 4, 2 და 3-ის, და კიდევ ერთი წრეწირი 8 სამეულისგან 4, 3 და 1. ეს გვაძლევს 3 ახალ წრეწირს. ასევე შეგვლიძლია ავაგოთ სამი ახალი წრეწირი 5-ისგან, რაც ექვს ახალ წრეწირს გვაძლევს საერთო ჯამში. ხოლო წრეწერებთან 1 და 5 ეს ერთობლიობაში გვაძლევს 11 წრეწირს.

შენებისს ამგვარად ეტაპობრივად გაგრძელებით ჩვენ შეგვიძლია დავამატოთ 2·3 ახალი წრეწირები ეტაპზე, რაც მოგვცემს 3+1 + 2 წრეწირს საფეხურის შემდეგ. წრეწირთა ეს ერთობლიობა გვაძლევს აპოლონის საცერს.
ოპერაცია ჩამოსხმული ტყვია

„ჩამოსხმული ტყვია“ (ივრ. ‎ მივცა ოფერეთ იეცუკა) — ღაზის სექტორში ისრაელის მიერ გატარებული ანტიტერორისტული სამხედრო ოპერაციის კოდური სახელწოდება. ოპერაცია დაიწყო 2008 წლის 27 დეკემბერს ჰამასის მიერ ისრაელის ტერიტორიის სარაკეტო თავდასხმების აღსაკვეთად.

ექვსთვიანი ზავი ჰამასსა და ისრაელს შორის 2008 წლის 19 დეკემბერს დასრულდა. ჰამასი ადანაშაულებდა ისრაელს ღაზის სექტორზე ბლოკადაში, ხოლო ისრაელი ადანაშაულებდა ჰამასს ისრაელის სამხრეთში ქალაქებისა და დასახლებების დაბომბვაში. ისრაელის მიზანი ამ კონფლიქტში არის პალესტინის ტერიტორიებიდან დაბომბვების შეწყვეტა და ჰამასისთვის შეიარაღების წყაროების მოჭრა. ჰამასი ითხოვს ოპერაციის შეტყვეტას და ბლოკადის მოხსნას.
დედა-სომხეთი

დედა-სომხეთი — საბჭოთა კავშირის მეორე მსოფლიო ომში გამარჯვების აღსანიშნავად დადგმული ქანდაკება ერევანში, სომხეთში. მონუმენტის სიმაღლეა 50 მეტრი, აქედან 23 მეტრი თვით ქანდაკების სიმაღლეა. მდებარეობს ახტანაკის (გამარჯვების) პარკში, ქალაქის ცენტრში.

მონუმენტის კვარცხლბეკი აგებულია 1950 წელს არქიტექტორ რაფაელ ისრაელიანის მიერ და შესრულებულია გრანიტით, გამოყენებულია ეროვნული ორანამენტების მოტივები. თავდაპირველად ამ კვარცხლბეკზე აღმართული იყო სტალინის ქანდაკება (მოქანდაკე სერგეი მერკუროვი), რომელიც 1962 წელს ჩამოიღეს. ქანდაკება „დედა-სომხეთი“ აიგო 1967 წელს მოქანდაკე არა არუთიუნიანის მიერ, შესრულებულია ჭედური სპილენძით და ის სამშობლოს ძლიერებას განასახიერებს. ქანდაკება გამოსახავს დედას, რომელიც ხმალს ქარქაშში აგებს. მას ფერხთით ფარი უდევს. ფიგურას სტილიზებული ფორმის ხელები და ტანსაცმლის მკაცრი ნაკვთები აქვს. მონუმენტის ქვედა ნაწილში მოთავსებულია თავდაცვის სამინისტროს მუზეუმი, რომელშიც მეორე მსოფლიო და ყარაბაღის ომების დროინდელი ექსპონატებია გამოფენილი: გმირების პირადი ნივთები, იარაღი, დოკუმენტები და პორტრეტები. კვარცხლბეკის ირგვლივ გამოფენილია იმ პერიოდის შეიარაღების ნიმუშები.
სანაინი

სანაინი, სანაჰინი — სოფელი სომხეთის ჩრდილოეთში, ლორეს პროვინციაში. ამჟამად ქალაქ ალავერდის ნაწილია, რომელთანაც ბაგირ-გზით არის დაკავშირებული. სოფელი განთქმულია აქ მდებარე სამონასტრო კომპლექსით, რომელიც საუკუნეში დაარსდა და იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაშია შეტანილი.

სახელი სანაინი ხალხური ეტიმოლოგიით ნიშნავს „ეს უფრო ძველია, ვიდრე ის“, და თითქოსდა მიუთითებს იმაზე, რომ ის მეზობლად მდებარე ახპატის მონასტერზე უფრო ძველია. ეს ორი სოფელი და მათი მონასტრები ერთმანეთის მსგავსია და განლაგებულია ერთმანეთის მოპირდაპირედ მდ. დებედას ხეობის კალთების სხვადასხვა მხარეს. კომპლექსი სომხეთის სამოციქულო ეკლესიის დაქვემდებარებაშია.
ბროწეულის ფერი

ბროწეულის ფერი ( თავდაპირველად გამოვიდა სახელით „საიათ-ნოვა“ — -) — სერგო ფარაჯანოვის 1968 წელს გადაღებული კინოფილმი, რომელიც ფედერიკო ფელინიმ, ჟან-ლიუკ გოდარმა და მიქელანჯელო ანტონიონიმ კინოს შედევრად აღიარეს. მიუხედავად ამისა, საბჭოთა მთავრობამ ფილმის ჩვენება აკრძალა, ხოლო თვით რეჟისორი კი 1973 წელს შრომით-გამასწორებელ კოლონიაში გადაასახლა.

სიუჟეტი
ფილმი თბილისელი აშუღი საიათ-ნოვას ბიოგრაფიაა, რომელშიც პოეტის ცხოვრება მისი პოეზიით არის გაშუქებული მის ცხოვრებაში მნიშვნელოვანი თარიღების ტრადიციული ქრონოლოგიის ნაცვლად. ფილმში ნაჩვენებია პოეტის ბავშვობა, პირველი სიყვარული, ბერობა და გარდაცვალება. მაგრამ ეს მოვლენები ნაჩვენებია ფარაჯანოვის წარმოსახვაში პოეტის ლექსების განსახიერებით, ლექსების, რომლებიც სანახაობა იყო და იშვიათად როგორც მხოლოდ მოსასმენი. სოფიკო ჭიაურელი თამაშობს ექვს როლს, მამაკაცისა და ქალისაც, ხოლო ფარაჯანოვი მონაწილეობს ფილმის თითქმის ყველა ასპექტში, გარდა დიალოგებისა და კამერის მოძრაობისა.

ფილმის შთაგონება, მისი თქმით, იყო „სომხური ილუსტრირებული მინიატურები. მე მინდოდა შემექმნა შიდა დინამიკა, რომელიც სურათიდან, ფორმებიდან და ფერთა დრამატურგიიდან მოდის“.

როლებში
სოფიკო ჭიაურელი - პოეტი ყმაწვილობაში / პოეტის სიყვარული / პოეტის მუზა / მიმი / აღდგომის ანგელოზი
მელკონ ალექსანიანი - პოეტი ბავშვობაში
ვილენ გლასტიანი - პოეტი საკანში
სპარტაკ ბაღაშვილი - პოეტის მამა
მედეა ჯაფარიძე - პოეტის დედა
გიორგი გეგეჭკორი - მოხუცი პოეტი
ოვანეს მინასიანი - უფლისწული
ონიკ მინასიანი - უფლისწული
ჯუჩენი

ჯუჩენი (; პინ. ) — ქალაქი ვეიფენის პრეფექტურაში, შანდუნის პროვინციაში, ჩინეთში. 2010 წლის მონაცემით ქალაქის მოსახლეობა 1 081 960 ადამიანს შეადგენს.

ჯუჩენი თავდაპირველად ცნობილი იყო, როგორც ლანგია . სწორედ აქედან გაამგზავრა იმპერატორმა ცინ ში ხუანმა ხუ ფუ იაპონიაში ძვ. წ. 210 წელს, ახალგაზრდობის ელექსირის საძიებლად.

სონის დინასტიის მხატვარი ჯან ძედუანი ჯუჩენში დაიბადა 1085 წელს.
შაჰდაღის ქედი

შაჰდაღის ქედი, სევანის ქედი — ქედი მცირე კავკასიონის სისტემაში. გადაჭიმულია სევანის ტბის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროს გასწვრივ აზერბაიჯანისა და სომხეთის საზღვარზე. სიგრძე დაახლოებით 70 კმ, სიმაღლე 3367 მ-მდე. აგებულია ვულკანოგენური ქანებით, ქვიშაქვებითა და სხვა. კალთები შემოსილია ფართოფოთლოვანი ტყით, სამხრეთ კალთებზე მთის სტეპია, თხემურ ნაწილში — მაღალი მთის მდელო.
რუსული ავტოკრატია

ცარისტული ავტოკრატია , აგრეთვე ცნობილი როგორც ცარისტული აბსოლუტიზმი ან რუსული აბსოლუტიზმი, რუსული ავტოკრატია ან რუსული დესპოტიზმი და მიუთითებს რუსეთის იმპერიაში არსებულ აბსოლუტური მონარქიის ფორმაზე.

ცარისტული ავტოკრატიის ცენტრში დგას თვით ცარი, ხელისუფალი აბსოლუტური ძალაუფლებით. სახელმწიფო მმართველობის ყველა უფლება ცარს ეკუთვნის. თუმცა ცარი ყველა მის უფლებას პირდაპირ არ ახორციელებს. აღმასრულებელი ხელისუფლება მის მიერ რწმუნებულ და ნდობით აღჭურვილ პირთა და ინსტიტუტთა ერთობლიობაა, რომლებიც მოქმედებენ მათთვის კანონით განსაზღვრული უფლებამოსილების ფარგლებში, რაც თვით ცარის მიერ არის გაწერილი.

ცარისტულ ავტოკრატიას მრავალი მხარდამჭერი ჰყავდა რუსეთში. მმართველობის ამ ფორმის მთავარ პროპონენტთა შორის იყვნენ ფიოდორ დოსტოევსკი, მიხეილ ნატკოვი, კონსტანტინ აკსაკოვი, ნიკოლაი კარამზინი, კონსტანტინ პობედონოსცევი და პეტრე სემიონოვი. ისინი ამტკიცებდნენ, რომ ძლიერ და ერთიან რუსეთს სჭირდებოდა ძლიერი ცარი, ხოლო რესპუბლიკანიზმისა და ლიბერალური დემოკრატიის ფილოსოფიები რუსეთისთვის მიუღებელი იყო. უბრალო მოკვდავთათვის, ყველაფერი კარგი მათ ცხოვრებაში ცარის წარგზავნილი იყო, ყველა უბედურება კი ბიუროკრატიის, თავად-აზნაურთა და სხვათა ბრალი იყო.
კილიკიის სომეხთა სამეფო

კილიკიის სომხეთის სახელმწიფო — ფეოდალური სამთავრო, შემდეგ კი სამეფო, რომელიც კილიკიაში არსებობდა 1080-დაინ 1375-მდე. აღმოცენდა საუკუნის დასაწყისში, ბიზანტიის მიერ ვასპურაკანის, ანისისა და კარის (ყარსი) დაპყრობის შედეგად, რასაც მოჰყვა დაპრობილი ტერიტორიიდან სომხების მასობრივი აყრა და გადასახლება იმპერიის დასავლეთ ნაწილში. სელჩუკების შემოსევების შემდეგ ( საუკუნის ნახევარი) ეს პროცესი კიდევ უფრო გაძლიერდა. კილიკიაში სომხურმა მოსახლეობამ რაოდენობით თანდათანობით გადააჭარბა ადგილობრივს.

1080 წელს ბიზანტიის წინააღმდეგ აჯანყდა სომეხი ფეოდალი რუბენი, რომელმაც მთიანი კილიკია დამოუკიდებელ სამთავროდ გამოაცხადა. შემდეგ რუბენის მემკვიდრები ბარის კილიკიასაც დაეუფლნენ. სამთავრო განსაკუთრებით გაძლიერდა ლევონ -ის დროს (1187-1219). 1198 წელს კილიკიის სომხეთის სამთავრო სამეფოდ გამოცხადდა, ხოლო მისი მთავარი ლევონ მეფედ ეკურთხა ქ. თარსუსში. სამეფო ეკონომიკურად დაწინაურდა - განვითარდა სოფლის მეურნეობა, ხელოსნობა და ვაჭრობა.

 საუკუნის ნახევარში მონღოლების შემოსევების თავიდან ასაცილებლად კილიკიის სომხეთის სახელმწიფოს მმართველებმა დამპყრობლების ვასალობა აღიარეს, რამაც გაამწვავა ეგვიპტის სულთანთან დამოკიდებულება. 1321-1360-იან წლებში მამლუქები რამდენიმეჯერ შეიჭრნენ კილიკიაში და ამ ქვეყნის მნიშვნელოვანი ნაწილი მიიტაცეს. 1375 წელს კილიკიის უკანასკნელი მეფე ლევონ დაატყვევეს და კაიროში გაგზავნეს. კილიკიის სომხეთის სახელმწიფომ არსებობა შეწყვიტა.
იუნიქსის ბრძანებები

იუნიქსის ტიპის სისტემებში არსებობს მრავალი ბრძანება. ბრძანებები წარმოადგენს პროგრამებს, რომელთა გაშვებაც შეუძლია მომხმარებელს. ისინი ასრულებენ გარკვეულ დავალებას, უმეტესად მარტივს, მაგრამ რამდენიმე ბძანების კომბინირებით უფრო რთული დავალებების შესრულებაც შეიძლება.
ზოგი ბძანება სტანდარტულია, ზოგი კი გავრცელებულია პოპულარობის შედეგად. უმეტესად, ბრძანებათა გამშვები ფაილები , და კატალოგებში მდებარეობს.

დახმარება
ძირითადი ბრძანებები
კავშირი
ეკრანი
სარედაქტირო
ფაილები და საქაღალდეები (კატალოგები)
არქივები და კომპრესირება
მოძებნა
დისკები და დამონტაჟება
ტექსტის მანიპულირება
ნების დართვა
პროცესები
შელები
სერვისები და ამუშავება
ქსელები
მომხმარებელნი
 -ის (11) ბრძანებები
.-ის კონფიგურაცია
86-ის კონფიგურაცია
მოდულები

სხვადასხვა
გარეგინ II

გარეგინ (დ. 21 აგვისტო, 1951) — 132-ე მოქმედი კათოლიკოსი სომხური სამოციქულო ეკლესიისა ეჩმიაძინში.

დაიბადა 1951 წლის 21 აგვისტოს ეჩმიაძინის რაიონის სოფელ ვოსკეჰატში, სომხეთის სსრ-ში. 1965 წელს ჩაირიცხა ეჩმიაძინის სასულიერო სემინარიაში, რომელიც დაასრულა 1971 წელს. მუშაობდა პედაგოგად ამავე სემინარიაში.
კილიკიის სამინიატიურო სკოლა

კილიკიის სამინიატიურო სკოლა, სომხური მინიატიურის ერთ-ერთი სკოლა (- საუკუნის ნახევარი), რომელიც ჩამოყალიბდა კილიკიის სომხეთის სახელმწიფოში. კილიკიის სამინიატიურო სკოლის სტილი შეიქმნა ძირითადად სწომხური მინიტიურის ტრადიციების, აგრეთვე იმდროინდელი ბიზანტიური და დასავლეთ ევროპული ფერწერია გავლენის საფუძველზე. კილიკიის სამინიატიურო სკოლის მთავარი ცენტრები რომკლის, გრნერისა და დრაზარკის მონასტრებში იყო. ხელნაწერების გაფორმების მთავარი ელემენტებია: კამარების მორთულობა, თავსართები, აგრეთვე სიუჟეტური ილუსტრაციები. კილიკიის სამინიატიურო სკოლის აყვავების პერიოდის ( საუკუნის ნახევარი) თვალსაჩინო წარმომადგენელია თოღოს როსლინი. საუკუნიდან კილიკიის სამინიატიურო სკოლაში თავი იჩინა დაცემის ნიშნებმა.
აშორნია

აშორნია ( არშარუნიქ, აშორნექ), ისტორიული მხარე სომხეთში, აირარატის პროვინციის ერთ-ერთი თემი (გავარი). მდებარეობდა მდინარე ერლეხის (ახლანდელი არაქსის) მარცხენა მხარეზე, ქ. კაღზევანის ჩრდილოეთით. ქართულ წყაროებში იხსენიება იმ ომებთან დაკავშირებით, რომლებსაც ქართველი მეფეები აწარმოებდნენ მეზობელი სომხეთის ტერიტორიაზე. 1120 წელს დავით აღმაშენებელმა დალაშქრა აშორნია და გაანადგურა იქ მსხდომი თურქმანი ტომები; 1130-იან წლებში მას განაგებდა ქირქიშ (თირქაშჭ) აბულათისძე., შვილი ივანე აბულეთისძისა; 1156 წელს მეფე გიორგი -მ აშორნიის ქალაქები წაართვა იქაურ მაჰმადიან მმართველებს.
მჰერ აბეღიანი

}, ეჩმიაძინი — გ. 20 ნოემბერი, 1978, ერევანი) — სომეხი ფერმწერი და გრაფიკოსი, უმთავრესად პეიზაჟისტი. სომხეთის სახალხო მხატვარი (1960).

ბიოგრაფია
სწავლობდა ერევნის სამხატვრო-საწარმოო ტექნიკუმში (1922–1927), მოსკოვის უმაღლეს სამხატვრო-ტექნიკურ ინსტიტუტსა (1927–1930) და ლენინგრადის სამხატვრო აკადემიაში (1930–1931). 1939–1945 წლებში იყო სომხეთის მხატვართა კავშირის თავმჯდომარე. 1958 წლიდან ერევნის სამხატვრო-თეატრალური ინსტიტუტის პროფესორია. მთავარი ნამუშევრები: „შუადღე“ (1956, სომხეთის სურათების გალერეა, ერევანი), „სომხეთის ბაღებში“ (1945, აღმოსავლეთ ხალხთა ხელოვნების მუზეუმი, მოსკოვი), „ზაფხული“ (1959, ტრეტიაკოვის გალერეა), „დავით სასუნცის“ ილუსტრაციები (1939). დაჯილდოებულია 2 ორდენითა და მედლებით.
მანუკ აბეღიანი

}, სოფელი ასტაპატი, ნახიჩევანი, სომხეთი — გ. 25 სექტემბერი, 1944, ერევანი) — სომეხი ლიტერატურათმცოდნე, ფოლკლორისტი და ენათმეცნიერი. სომხეთის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1943), ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი.

ბიოგრაფია
სწავლობდა ეჩმიძიანის სემინარიაში, შემდეგ იენის, ლაიფციგის, ბერლინისა და პარიზის უნივერსიტეტებში. მუშაობდა მასწავლებლად თბილისსა და ეჩმიძიანში. აბეღიანის მთავარი ნაშრომებია: „სომხური ხალხური მითები მოვსეს ხორენცის „სომხეთის ისტორიაში“ (1899), „სომხური ხალხური ეპოსი“ (1908), „ძველი გუსანების ხალხური სიმღერები, ჰაირენები და ანტუნები“ (1932), „სომხური ლექსის საზომები“ (1933), „ძველი სომხური ლიტერატურის ისტორია“ (ტ. 1-2, 1944-1946) და სხვა. მისი რედაქტორობით გამოიცა სომხური ხალხური ეპოსის „დავით სასუნცის“ ვარიანტების კრებული (ტ. 1, 1936; ტ. 2, 1951). მნიშვნელოვანი ტექსტოლოგიური ნაშრომია მოვსეს ხორენცის „სომხეთის ისტორიის“ კრიტიკული გამოცემა (1913). აბეღიანის ენათმეცნიერულმა ნაშრომებმა საფუძველი ჩაუყარა სომხეთში ახალი სომხური ენუის მეცნიერულ შესწავლას („ახალი სომხური ენის გრამატიკა“, 1906; „ახალი სომხური სალიტერატურო ენის სინტაქსი“, 1912; „სომხური ენის თეორია“, 1931). აბეღიანის სახელი მიეკუთვნა სომხეთის მეცნიერებათა აკადემიის ლიტერატურის ინსტიტუტს (1945).
ერევნის დრამატული თეატრი

გ. სუნდუკიანის სახელობის ეროვნული სახელმწიფო აკადემიური თეატრი (, უწინ „გ. სუნდუკიანის სახელობის ერევნის დრამატული თეატრი“) — სომხეთის წამყვანი თეატრი. შეიქმნა 1922 წელს ერევანში სომხეთის სახელმწიფო თეატრის სახელწოდებით. მის ბირთვს შეადგენდნენ თბილისიდან ჩასული სომეხი მსახიობები. 1937 წელს მიენიჭა გ. სუნდუკიანის სახელი, 1960 — აკადემიური თეატრის წოდება. 1956 წელს დაჯილდოვდა შრომის წითელი დროშის ორდენით. თეატრის დაარსების პირველ წლებში აქ მოღვაწეობდნენ მსახიობები: ჰ. აბელიანი, გ. ავეტიანი, ა. გულაკიანი, ჰასმიკი, ვ. ვაღარშიანი, რ. ნერსესიანი. წამყვანი რეჟისორები იყვნენ: ლ. ქალანთარი, ა. ბურჯალიანი, ა. გულაკიანი, კ. აჯემიანი და სხვები. დადგმებიდან აღსანიშნავია: შექსპირის „ოტელო“ (1926) და „ჰამლეტი“, ჩეხოვის „ალუბლის ბაღი“ (1951), პარონიანის „ძია ბაღდასარი“ (1954), გ. სუნდუკიანის „ხათაბალა“ (1927); შირვანზადეს „პატიოსნებისათვის“ (1939) და „ნამუსი“ (1955, დემირჭიანის „ნაპოლეონ კორკოტიანი“) (1934), ზარიანის „საცდელი მინდორი“ (1953), არაქსმანიანის „60 წელი და 3 საათი“ (1965), ბ. ლავრენოვის „რღვევა“ (1967) და სხვა.

1977 წელს დასში იყვნენ: სსრკ-ის სახალხო არტისტები: ა. ავეტისიანი, გ. ჯანიბეკიანი, ბ. ნერსესიანი, სომხეთის სახალხო არტისტები: ო. ავაქიანი, ა. არაზიანი, ა. ასრიანი და სხვები.
ერევნის ოპერისა და ბალეტის აკადემიური თეატრი

ა. სპენდიარიანის სახელობის ერევნის ოპერისა და ბალეტის აკადემიური თეატრი — სომხეთის მთავარი მუსიკალური თეატრი. გაიხსნა 1933 წელს სპენდიარიანის ოპერით „ალმასტი“. შენობა აგებულია 1926-1953 წლებში (არქიტექტორი ა. თამანიანი). სხვადასხვა დროს თეატრში მუშაობდნენ: დირიჟორები გ. ბუდაგიანი, კ. სარაჯევი, რ. სტეფანიანი, მ. თავრიზიანი, ს. ჩარექიანი; რეჟისორები — ა. ბურჯალიანი, ა. გულაკიანი, ლ. ქალანთარი; ბალეტმაისტერი — ი. არბატოვი; ქორმაისტერი — ვ. ნიკოლსკი; მხატვრები — მ. სირიანი, ს. ალაჯალოვი, მ. არითჩიანი; ოპერის მსახიობები — ა. დანიელიანი, შ. ტალიანი, ლ. ისეცკი (იოანისიანი), ა. კარატოვი, პ. ლისიციანი; ბალეტის მსახიობები — ლ. ვოინოვა-შიკანიანი, რ. თავრიზიანი, ს. სარქისიანი, გ. გეორგიანი, ზ. მურადიანი და სხვები.

თეატრის საუკეთესო დადგმებია: ოპერები - ტიგრანიანის „ანუში“ (1935) და „დავით-ბეგი“ (1950), სტეფანიანის „მამაცი ნაზარი“ (1935), „ლუსაბაცინი“ (1938), „გმირი ქალი“ (1950, სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1951), აივაზიანის „თაფარნიკოსი“ (1938), ჩიხაჯიანის „არშაკ “ (1945, სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1946), ბაბაევის „არცვაბერდი“ (1957), ტერტერიანის „ცეცხლის რკალი“ (1967) და სხვა. ბალეტები — ხაჩატურიანის „ბედნიერება“ (1939), „გაიანე“ (1947), „სპარტაკი“ (1961), ტერ-ღევონდიანის „ანაიტი“ (1940), „ხანდუტი“ (1945), „სამი პალმა“ (1964, ორივე სპენდიარიანის მუსიკაზე), ეღიაზარიანის „სევანი“ (1956), ოჰანესიანის „მარმარი“ (1957), „მარადი კერპი“ (1966), არისტაკესიანის „პრომეთე“ (1967). თეატრში აგრეთვეა საზღვარგარეთელ კომპოზიტორთა ნაწარმოებები.

1939 წელს თეატრი დააჯილდოვეს ლენინის ორდენით.
ერევნის მღვიმე

ერევნის მღვიმე — მუსტიეს ხანის ნახევრის არქეოლოგიური ძეგლი ქ. ერევნის ტერიტორიაზე, მდინარე რაზდანის ხეობის მარჯვენა ნაპირას. 1967-1968 წლებში გათხარა ბ. ერიწიანმა. მღვიმეში აღმოჩნდა ლითოლოგიურად ერთმანეთისაგან განსხვავებული 7 ფენა (ძეგლი კლდოვან იატაკამდე გათხრილი არ არის), რომლებიც ვიურმის გამყინვარების ნახევრით თარიღდება. წვეტანების, სახოკების, დანებისა და სხვა იარაღის დასამზადებლად ძირითადად გამოყემებულია ობსიდიანი. ერევნის მღვიმის ქვის ინდუსტრიის სპეციფიკური თავისებურებას წარმოადგენს იარაღისა და ნამზადის გამიზნული ფრაგმენტაცია. ერევნის მღვიმეში აღმოჩნდა როგორც თბილი, ისე ცივი ჰავის მოყვარე ცხოველების ძვლები (ჯიხვი, ცხვარი, კანჯარი, ცხენირეში, ჩრდილოეთის ირემი, მარტორქა და სხვა).