iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლუდვიგ თუილი

ლუდვიგ ვილჰელმ ანდრეას მარია ტუილი (; დ. 30 ნოემბერი, 1861 წელი, ბოზენი - გ. 5 თებერვალი, 1907 წელი, მიუნხენი) - ავსტრიელი კომპოზიტორი და პედაგოგი. გარკვეული დროის განმავლობაში ითვლებოდა ე.წ. მიუნხენის კომპოზიტორთა სკოლის წამყვან საოპერო კომპოზიტორებს შორის, რომელთა ყველაზე ცნობილი წარმომადგენელი იყო რიხარდ შტრაუსი.

ბიოგრაფია
თუილი დაიბადა ბოზენში, მაშინდეკ ტიროლის მხარეში, რომელიც ავსტრიის ნაწილი იყო. ამჟამად შედის იტალიაში.

მან 1172 წლის ასაკში ორივე მშობელი დაკარგა და მამინაცვალთან გადასახლდა ავსტრიაში, კრემმუნსტერში. იქ იგი მღეროდა ბენედიქტელთა გუნდში და სწავლობდა ორგანს, ფორტეპიანოსა და ვიოლინოს. მისი მუსიკალური შესაძლებლობები განსაკუთრებული იყო, ამიტომ 1876 წელს კომპოზიტორის / დირიჟორის ქვრივმა, მათეუს ნაგილერმა, იგი მიიყვანა ინსბრუკში, რომ ლუდვიგს საფუძვლიანი განათლება მიეღო. იქ, 1877 წლის ზაფხულში, ის შეხვდა ახალგაზრდა რიხარდ შტრაუსს, რომლის ოჯახი სტუმრობდა ქალაქს; ამ შეხვედრამ ისინი ერთმანეთს დააკავშირა და მეგობრები გახადა. ინსბრუკის ორგანის და თეორიის მასწავლებელმა მას რეკომენდაცია გაუწია კომპოზიტორ იოზეფ რაინბერგერსთან მიუნხენში, რომელმაც ის მოსწავლედ აიყვანა თეატრში, რომელიც წარჩინებით დაამთავრა 1882 წელს. ერთი წლის შემდეგ იგი გახდა პედაგოგი და რამდენიმე წლის შემდეგ თეორიისა და კომპოზიციის პროფესორი. მის მიერ აღზრდილ კომპოზიტორებში შედიან: ჰერმან აბენდროთი, ერნესტ ბლოხი, ერნსტ ბოეჰი, რიჩარდ ვეცი, პოლ ფონ კლენაუ, რუდი სტეფანი, უოლტერ ბრაუნფელსი, ჰენრი კიმბოლ ჰედლი და უოლტერ რ. სპალდინგი, რომელიც გახდა ჰარვარდის უნივერსიტეტის მუსიკალური განყოფილების უფროსი. ის ასწავლიდა ასევე ლეროი ანდერსონს.

თუილი ძირითადად კონცენტრირებული იყო კამერულ მუსიკაზე - მას შექმნილი აქვს შესანიშნავი სექსტეტი ფორტეპიანოსა და ჩასაბერი საკრავებისთვის (1886–88). მისი ადრეული ნამუშევრები მოიცავს საფორტეპიანო კონცერტსა და სიმფონიას. 1897 წელს მისმა ოპერამ მოიპოვა პირველი პრიზი და დაიდგა ბავარიის მეფისნაცვლის სპონსორობით ჩატარებულ საოპერო კონკურსში, რომელშიც ალექსანდრე ფონ ზემლინსკი მეორე ადგილზე გავიდა. მისი მეორე ოპერა "ლობეტანცი" შემდეგ წელს დაიდგა კარლსრუეში და დიდი წარმატება მოიპოვა. მან ასევე შექმნა სიმფონია მაჟორში, რომელსაც შტრაუსმა დიდი შეფასება მისცა, კიდევ ხუთი კამერული ნამუშევარი, 13 საგუნდო ნამუშევარი და 78 სიმღერა.

თუილი გარდაიცვალა 45 წლის ასაკში, 1907 წელს მიუნხენში გულის უკმარისობით. იგი ოცი წლის განმავლობაში იყო დაქორწინებული ემა დიეტლზე სიკვდილამდე. მათ ორი შვილი ჰყავდათ. როგორც კომპოზიტორი, თუილი ცხოვრების განმავლობაში უგულებელყოფილი იყო, მაგრამ მისი სიკვდილის შემდეგ გამოქვეყნებულმა -მ (დაწერილი რუდოლფ ლუისთან თანამშრომლობით) დიდი პოპულარობა მოიპოვა. მიუხედავად იმისა, რომ თუილის სექსტეტი ყოველთვის იყო ხელმისაწვდომი, მისი რამდენიმე სხვა კომპოზიცია მხოლოდ ბოლო წლებში გახდა კომერციულად ხელმისაწვდომი – ზე - მისი ორი საფორტეპიანო კვინტეტი, -, და .
ნამუშევრები
ოპერები :თეუერდანკი, ლობეტანცი, .10

საორკესტრო ნამუშევრები: რომანტიკული უვერვერა, .16 (- ის მოქმედების პრელუდია), სიმფონია საფორტეპიანო კონცერტი

კლავიშიანი საკრავები: ორგანული სონატა . 2 3, საფორტეპიანო პიესა, .3 3, საფორტეპიანო პიესა, .33 3, საფორტეპიანო პიესა, . 34 2, საფორტეპიანო პიესა, .37.
გიულსე ბირსელი

გიულსე ბირსელი (; დ. 11 მარტი, 1971) — თურქი მსახიობი, სცენარისტი და კოლუმნისტი.

ადრეული ცხოვრება
ბირსელი 1971 წლის 11 მარტს, სტამბოლში დაიბადა, გიულთექინის და სემიჰა შენერების ოჯახში. მამამისი ადვოკატი უშაქში დაბადებული ადვოკატი, დედა კი დიასახლისი იყო. მისი სახელი მშობლების სახელის პირველი მარცვლებისგან შედგება. ჰყავს 15 წლით უფროსი ძმა და 13 წლით უფროსი და. მისი ძმა, ოფთალმოლოგი და ფრენბურთის ეროვნული ნაკრების ყოფილი მოთამაშე იყო.

დაამთავრა ბეიოღლუს „ანადოლუს“ სკოლა. მისი მსახიობობის სურვილის მიუხედავად, ოჯახის ნებით ბოღაზიჩის უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტზე დაიწყო სწავლა. 1994-1996 წლებში სწავლობდა კოლუმბიის უნივერსიტეტის სახვითი ხელოვნების სამაგისტრო პროგრამაზე.

კარიერა
უნივერსიტეტის მე-2 კურსზე გიულსემ ჟურნალ „აქტუალშიძ დაიწყო მუშაობა.

მისი სატელევიზიო დებიუტი 2002 წლის მარტში, „“-ზე შედგა.

პირადი ცხოვრება
1999 წლის აგვისტოში, კანში, გიულსე დაქორწინდა მურათ ბირსელზე. ბირსელის მოსაზრებით იგი არ არის მზად დედობისთვის და ამიტომ მას არ ჰყავს შვილები.
ანშლავს ეგლიტისი

ანშლავს ეგლიტისი (, დ. 14 ოქტომბერი, 1906 - გ. 4 მარტი, 1993) — ლატვიელი მწერალი, ჟურნალისტი და მხატვარი, რომელიც 1944 წელს ომის ლტოლვილი გახდა. მისი კარიერა მოიცავდა ნოველებს, გადასახლების პერიოდში შექმნილი ნაწარმოებები შეიცავს ლტოლვილობასთან დაკავშირებულ ასპექტებს.
ბიოგრაფია
ანშლავს ეგლიტისი დაიბადა რიგაში (ლატვია) და ორშვილიან ოჯახში უფროსი ვაჟი იყო. მამამისი, ვიქტორ ეგლიტისი იყო ლატვიელი მწერალი და ლატვიელ დეკადენტებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობადი წარმომადგენელი.

ანშლავს ეგლისტი გარდაიცვალა ლოს-ანჯელესში, 1993 წელს, კიბოთი. 2006 წელს ლატვიის ფოსტამ ეგლიტისის პატივსაცემად სამახსოვრო საფოსტო მარკა გამოუშვა. 2008 წელს ინციემში მწერლის მონუმენტიც დაიდგა.
მოზარდთა სექსუალობა

მოზარდთა სექსუალობა — ადამიანის განვითარების ეტაპი, როდესაც მოზარდები განიცდიან და იკვლევენ სექსუალურ გრძნობებს. სექსუალობისადმი ინტერესი სქესობრივი მომწიფების პერიოდში მძაფრდება და სექსუალობა ხშირად თინეიჯერების ცხოვრების გადამწყვეტი ასპექტი ხდება. სექსუალური ინტერესი შეიძლება გამოიხატოს მრავალი გზით, მაგალითად, ფლირტით, კოცნით, მასტურბაციით ან პარტნიორთან სექსით. სექსუალური ინტერესი ახალგაზრდებს შორის, ისევე როგორც მოზარდებში, შეიძლება დიდად განსხვავდებოდეს, რაზეც დიდ გავლენას ახდენს კულტურული ნორმები და წეს-ჩვეულებები, სქესობრივი განათლება, სექსუალური ორიენტაცია და სოციალური კონტროლი, როგორიცაა საქორწინო ასაკთან დაკავშირებული კანონები.

ზოგადად, სექსუალური აქტივობა, სხვადასხვა რისკთან არის დაკავშირებული. სქესობრივი კავშირის რისკებში შედის არასასურველი ორსულობა და სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციები, მაგალითად აივ/შიდსი, რაც შეიძლება შემცირდეს პრეზერვატივის გამოყენების ან სხვა უსაფრთხო სექსუალური პრაქტიკის გამოყენების შემთხვევაში. კონტრაცეპტივები განსაკუთრებით ამცირებს არასასურველი ორსულობის ალბათობას.

რისკები უფრო მეტია ახალგაზრდა მოზარდებში, რადგან მათი ტვინი ჯერ კიდევ არაა ნერვულად მომწიფებული. თავის ტვინის შუბლის წილში და ჰიპოთალამუსში, რომლებიც უმნიშვნელოვანესი უბნებია თვითკონტროლის, გვიანი სიამოვნების, რისკის ანალიზისა და შეფასებისთვის, სრულად ჯერ კიდევ არ არის მომწიფებული. ადამიანის ტვინის წინა შუბლის ქერქის არეალი არ არის სრულად განვითარებული 20-იანი წლების დასაწყისამდე, რომლის განვითარებამაც, შესაძლოა, 25 წლის ასაკამდე გასტანოს. ნაწილობრივ, ამის გამო, ახალგაზრდა მოზარდები, როგორც წესი, უფრო ნაკლებად არიან აღჭურვილნი, ვიდრე მოზრდილები, მიიღონ გონივრული გადაწყვეტილება და წინასწარ განსაზღვრონ სექსუალური ქცევით გამოწვეული შედეგები.
ანდრეის იურიანსი

ანდრეის იურიანსი (, დ. 30 სექტემბერი, 1856 - გ. 28 სექტემბერი, 1922) — ლატვიელი კომპოზიტორი და მუსიკათმცოდნე. ის იყო ლატვიაში პირველი კლასიკოსი კომპოზიტორი, რომელმაც შექმნა ინსტრუმენტული პიესები და კანტატები. იურუანსი ასევე სწავლობდა და შეაგროვა 6 000-ზე მეტი ლატვიური ფოლკლორის ამსახველი ნაწარმოები, მათ შორის 3 000 სიმღერა, რომლებიც მან ექვს წიგნში გააერთიანა. ამ კრებულს „ “ (ლატვიური ხალხური მუსიკის მასალები) ეწოდება.

ბიოგრაფია
ანდრეის იურუანსი დაიბადა 1856 წელს ერგლში. იურიანსმა ლატვიის პირველ სასიმღერო ფესტივალზე, 1873 წელს გუნდურ მღერაში მონაწილეობის შემდეგ, აქტიური მუსიკოსობა გადაწყვიტა. 1875 წელს ის სანქტ-პეტერბურგის კონსერვატორიაში სწავლობდა კომპოზიციებს, ორღანსა და ვალტორნას ნიკოლოზ რიმსკი-კორსაკოვთან და გერმანელ მეორღანეებთან ლოუის ჰომილიუსთან და ფრიდრიხ ჰომილიუსთან ერთად.

1877 წელს მან პირველი კომპოზიცია გამოაქვეყნა. 1882 წლიდან 1916 წლამდე იურიანსი რუსეთის საიმპერატორო ხარკოვის მუსიკალურ კონსერვატორიაში მუსიკას ასწავლიდა. პარალელურად, ის აქტიურ მონაწილეობას იღებდა ლატვიური მუსიკალური ნამუშევრების შეგროვებაში, კვლევაში და არანჟირებაში. მისი ხუთტომიანი ნაშრომი, „ლატვიური ხალხური მუსიკის მასალები“ მოიცავს დაახლოებით 2 000 მელოდიას. იურიანსმა ამ საკითხის კვლევას საფუძველი ჩაუყარა. საკუთარ სამ ძმასთან, იურისთან, პავულსთან და პეტერისთან ერთად, ის რეგულარულად მონაწილეობდა ლატვიურ სასიმღერო ფესტივალზე.

1910 წლიდან იურიანსის სმენა შესუსტდა და 1916 წლიდან მან სხვებისთვის სწავლებას თავი ანება. 1920 წელს, სერიოზული ავადმყოფობით ის ლატვიაში დაბრუნდა, სადაც 2 წლის შემდეგ, 1922 წელს გარდაიცვალა.

ანდრეისის ძმამ, პავულსმა მისი სიკვიდილის შემდეგ, მისივე ნაშრომები ხუთტომეულის კიდევ ერთ, მე-6 ნაწილად გამოსცა.
ანდრის ნელსონსი

ანდრის ნელსონსი (, დ. 18 ნოემბერი, 1978) — ლატვიელი დირიჟორი. იგი ამჟამად არის ბოსტონის სიმფონიური ორკესტრისა და ლაიფციგის გევანდჰაუსის ორკესტრის მუსიკალური დირექტორი.
ადრეული ცხოვრება
ნელსონსი რიგაში, 1978 წელს დაიბადა. დედამისმა დააფუძნა პირველი ადრეული მუსიკის ანსამბლი, მამამისი კი იყო საგუნდო დირიჟორი, ჩელისტი და მასწავლებელი. ხუთი წლის ასაკში ანდრისი დედამისმა და მამინაცვალმა წაიყვანა რიხარდ ვაგნერის სპექტაკლზე „“, რომელსაც ნელსონსი დიდ გამოცდილებად თვლის:

ახალგაზრდა ნელსონსი სწავლობდა პიანინოს და 12 წლის ასაკში ხელში აიღო საყვირი. ის ერთი ზაფხულის განმავლობაში სწავლობდა დარტინგტონის საერთაშორისო საზაფხულო სკოლაში. ის ასევე იყო ლატვიური ეროვნული ოპერის მესაყვირე.

დირიჟორის კარიერა
ნელსონსი დირიჟორობას სწავლობდა სანქტ-პეტერბურგში ალექსანდრე ტიტოვთან და მონაწილეობდა დირიჟორობის მასტერკლასების ჩატარების დროს ნეემე იარვისთან, რობერტო კარნევალესთან და იორმა პანულასთან. ნელსონსი საკუთარ მენტორად მარისს იანსონსს თვლის, რომელიც მას 2002 წლიდან ასწავლიდა.

2003 წელს ნელსონსი გახდა ლატვიის ეროვნული ოპერის მთავარი დირიჟორი. ეს ადგილი მან 2007 წელს დატოვა. 2006 წელს ნელსონსი ჰერფორდში ფილარმონიის მთავარი დირიჟორი გახდა 2008-2009 წლების სეზონამდე. 2009 წელს მან პირველად იდირიჟორა მეტროპოლიტენის ოპერის თეატრში. 2010 წელს ნელსონს ქონდა დებიუტი ბეირუთის ფესტივალზე, სადაც გახსნის ცერემონიაზე ვაგნერის ნაწარმოები იდირიჟორა.
პირადი ცხოვრება
ნელსონსი უწინ დაქორწინებული იყო ლატვიელ სოპრანო კრისტინე იპოლაისზე. ისინი ერთმანეთს შეხვდნენ მაშინ როცა ანდრის ნელსონსი ლატვიის ოპერაში იყო, რომლის წევრებშიც იწერებოდა კრისტინეც. მოგვიანებით ის სოლო მომღერალი გახდა. წყვილი დაქორწინდა 2011 წელს. იმავე წლის 28 დეკემბერს მათი ქალიშვილი, ადრიანა ანა დაიბადა. წყვილი დაშორდა 2018 წელს, 27 მარტს. ნელსონსი ხელმეორედ დაქორწინდა 2019 წლის აპრილში ალისე ჰეიდლერზე.
შპანაგელის მღვიმე

შპანაგელის მღვიმე — მღვიმე ავსტრიაში, ტიროლში. მდებარეობს ჰინტერტუქსის მახლობლად, ცილერტალის ალპებში. ამჟამად აღმოჩენილია მღვიმის დაახლოებით 10 კილომეტრიანი მონაკვეთი; სამოგზაურო ტურები მღვიმის 500 მეტრზე დაშვების საშუალებას იძლევა. მის შესასვლელთან მდებარეობს შპანაგელჰაუსი, ე.წ მთის ქოხი, რომელსაც ადრე ავსტრიის ტურისტული კლუბი მართავდა. მღვიმესა და ქოხს სახელი მიენიჭა დოქტორ რუდოლფ შპანაგელის პატივსაცემად, რომელიც იყო -ის პრეზიდენტი 1902–1904 წლებში.
სტრატისფერო

სტრატისფერო — დედამიწის ქერქის ზედა ნაწილი, რომელიც შედგება დანალექი ქანებისაგან. დედამიწის ფენობრივი დანალექი გარსი, ლითოსფეროს ნაწილი, რომელიც შეისწავლება გეოლოგიურ მეცნიერებებსა და პალეოგეოგრაფიაში. დედამიწის ქერქის ყველაზე დეტალურად შესწავლილი 10–20 კმ სტრატისფეროს შეადგენს. აგებულია ფენობრივი დანალექი წარმონაქმნებით, რომლებიც დედამიწის ზედაპირს თხელი საფარველით ფარავენ. ისინი ძირითადად შედგება მაგმური ქანების ნგრეული პროდუქტისაგან, აგრეთვე გააჩნიათ ქემოგენური და ორგანოგენული წარმოშობა. დედამიწის ნივთიერების საშუალო სიმკვრივე თითქმის ორჯერ აღემატება სტრატისფეროს სიმკვრივეს. დანალექი გარსი წარმოქმნის დედამიწის ყველაზე ზედა მყარ გარსს, რომელიც აგებულია ფენობრივი არამეტამორფიზებული დანალექი და ვულკანური ქანებით. ეს ფენა იჭრება ძველი ფარების მიმართულებით და შუაოკეანური ქედებისაკენ. ასეთი საფარველი იკავებს ხმელეთის 119 მლნ. კმ²-ს (საერთო ფართობის 80 %).
გოცო

(, , , , ) — კუნძული 67 კმ² ფართობით ხმელთაშუა ზღვაში, რომელიც მალტის არქიპელაგის შემადგენლობაში შედის. მალტის ტერიტორიის შემადგენლობაში სიდიდის მიხედვით მეორე ადგილს იკავებს. კუნძულის მთავარი ქალაქი — ვიქტორია (1887 წლამდე ეწოდებოდა რაბათი).

გეოგრაფია
გოცო მალტის არქიპელაგზე ფართობის მიხედვით მეორე ადგილს იკავებს (კუნძულ მალტის შემდეგ). ორ კუნძულს შორის მანძილი 6 კილომეტრს შეადგენს.

კუნძული განთქმულია თავისი პეიზაჟებითა და საინტერესო ადგილებით. მათ შორისაა კალიფსოს გამოქვაბული (ჰომეროსის ოდისეაში, კუნძული მოხსენიებულია როგორც ოგიგია) და ჯგანტიას ნეოლითური ტაძრები, მსოფლიოს ერთ-ერთი უძველესი რელიგიური სტრუქტურები, რომლებიც კი ოდესმე ადამიანის ხელს შეუქმნია.

კუნძულისთვის დამახასიათებელი ლანდშაფტია — ქედები ბრტყელი მწვერვალებით. კუნძულზე მდინარეები არ არის, თუმცა შემორჩენილია მხოლოდ ღრმა კალაპოტები. კუნძულზე არის "შიდა ზღვა" — ლაგუნა-ყურე.

კუნძულის სანაპიროებზე ძირითადად ციცაბო კლდეებია. გამონაკლისია რამდენიმე პატარა ქვიშიანი ნაპირი, რომლებიც პლაჟებს ქმნიან.

მოსახლეობა
2017 წლის მონაცემებით, კუნძულის მოსახლეობა 32,723 ადამიანს შეადგენს, მათგან დაახლოებით 6 000-ზე მეტი ქალაქ ვიქტორიაში ცხოვრობს.

ტრანაპორტი
კუნძული გოცო კუნძულ მალტას საბორნე გზით უკავშირდება, რომლითაც ხორციელდება მგზავრებისა და ავტომობილების გადაყვანა. გემები მოძრაობენ კუნძულ გოცოს ნავსადგურ მჯარსა, მალტის ნავსადგურებს ჩირკეუვასა (30 წუთი) და სა-მეისონს (1 საათი 15 წუთი) შორის.

ტურიზმი
კუნძულ გოცოზე არის მრავალი ტურისტული ობიექტი. მთავარი კურორტები — შლენდი, მარსალფორნი, მჯარი.

სანაპოროს გასწვრივ მდებარეობს ტურისტული 50 კილომეტრიანი საფეხმავლო ბილიკი — .

ღირსშესანიშნაობები
კუნძულის ძირითადი ღირსშესანიშნაობებია:

მეგალითური ტაძარი ჯგანტია ("გიგანტების ადგილი"),

სანტა-მარიას ტაძარი,
ციტადელის ფორტი ,რომელიც ადმირალ შაბრემ ააგო,
ტა’პინუს ბაზილიკა (’),
იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია შეუკიაში,
ბუნებრივი ღირსშესანიშნაობები: სანატის კლდეები , თაღი ზღვაში -, ყურე -,
მცირე ზომის მლაშე ტბები .

კუნძულის ჩრდილოეთით მდებარეობენ რამლას, სან-ბლასის, ჰონდო-ირ-რუმინის ქვიშიანი პლიაჟები.

დუეიტას ყურეშია გადაღებული სერიალ "სამეფო კარის თამაშების" პირველი სეზონის სერიები.
მონტენეგროს გეოგრაფია

მონტენეგრო  — სახელმწიფო ევროპის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე, ადრიატიკის ზღვის სანაპიროზე. მონტენეგრომ სახელწოდება მიიღო მთა ლოვჩენისგან (1749 მეტრი), რომელიც ქვეყნის ისტორიულ ცენტრში, კოტორის ყურეში მდებარეობს.

საზღვრები და სანაპირო ზოლი
ქვეყნის სახმელეთო საზღვრის საერთო სიგრძე 625 კილომეტრია. მონტენეგრო დასავლეთით ესაზღვრება ხორვატიას (25 კმ), ჩრდილო-დასავლეთით — ბოსნია და ჰერცეგოვინას (225 კმ), ჩრდილო-აღმოსავლეთით — სერბეთს (124 კმ), აღმოსავლეთით — კოსოვოს (79 კმ), სამხრეთ-აღმოსავლეთით — ალბანეთს (172 კმ).

მონტენეგროს სანაპირო ზოლის სიგრძე 293,5 კილომეტრს შეადგენს, ტერიტორიული წყლები — 12 საზღვაო მილი. ქვეყნის ტერიტორიის შემადგენლობაში შედის 14 კუნძული, რომელთა სანაპირო ზოლის საერთო სიგრძე 15,6 კილომეტრია. ჩრდილო-დასავლეთით მდებარეობს ქვეყნის უდიდესი ყურე ბოკა კოტორსკა, რომლის წყლის ზედაპირის ფართობია 87,3 კმ² და ხმელეთის სიღრმეში 29.6 კილომეტრით იჭრება. ბოკა კოტორსკას ყურის სამხრეთით, ბუდვის რაიონში, მდებარეობენ მცირე ზომის ყურეები: ტრაშტე, ჟუკოვაც-ლუკა, ტრსტენო-ლუკა, იაზი-ლუკა და მალა-ლუკა. მთავარი საზღვაო კურორტები ბუდვის რივიერაზე მდებარეობს.

რელიეფი
ქვეყნის ტერიტორია პირობითად შეიძლება სამ რეგიონად დაიყოს: ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთის მთიანეთი, ადრიატიკის ზღვის სანაპორო, ასევე სკადარის ტბის შედარებით ბრტყელი ღრმული და მასში ჩამდინარე მდინარეების ხეობები, სადაც მდებარეობს ქვეყნის ორი დიდი ქალაქი: პოდგორიცა და ნიკშიჩი.

მონტენეგროს ტერიტორიის უმეტეს ნაწილზე მდებარეობს დინარის ზეგანი, რომლის უმაღლესი წერტილია (მონტენეგროს მხარეს) — მთა ბობოტოვ კუკი (2522 მეტრი) დურმიტორის მასივში. მონტენეგროს უმაღლესი მწვერვალია — ზლა-კოლატა (ზღვის დონიდან 2534 მეტრი) პროკლეტიეს მთებში. ალბანეთთან და კოსოვოსთან საზღვრის გასწვრივ მდებარეობს ჩრდილო-ალბანური ალპები (პროკლეტიე). უკანასკნელი გამყინვარების პერიოდში, ნახევარკუნულის მთებს შორის მონტენეგროს მთები ყინულის ეროზიის დიდი გავლენის ქვეშ მოექცნენ. ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობს მონტენეგროს კარსტული პლატო — ბალკანეთის ნახევარკუნძულის დასავლეთ რეგიონის კარსტული ნაწილი. პლატოს საშუალო სიმაღლე — ზღვის დონიდან 900 მეტრი, თუმცა ზოგიერთ ადგილზე 1 800 მეტრამდე აღწევს. მაღალმთიანი ზონის უმდაბლესი წერრილია — მდინარე ზეტის ხეობა (450 მეტრი), რომელიც ნიკშიჩის სიახლოვეს, დამრეცი ველის შუაგულში მდებარეობს.

სასარგებლო წიაღისეულო: ბოქსიტები, სპილენძი, ტყვია, მარილი.

კლიმატი
ჩრდილოეთ მონტენეგროში კლიმატი ზომიერ-კონტინენტურია, ადრიატიკის ზღვის სანაპიროზე — ხმელთაშუა ზღვის კლიმატი. ზღვისპირა რაიონებში ზაფხული ჩვეულებისამებრ ხანგრძლივი, ცხელი (23-25 °) და საკმაოდ მშრალია, ზამთარი — მოკლე, მსუბუქი (+3-7 °) და წვიმიანია. მთიან რაიონებში ზომიერად თბილი ზაფხულია (19-25°) და შედარებით ცივი ზამთარია (−10 -დან +5°-მდე), ნალექები ძირითადად თოვლოს სახით მოდის.

რესურსეფი ინტერნეტის
ანთროპოგენური ლანდშაფტი

ანთროპოგენური ლანდშაფტი — ლანდშაფტთა ჰეტეროგენური ჯგუფი, რომელთა თვისობრიობა და ფუნქციონირება განპირობებულია ადამიანის როგორც გონიერი (მიზანდასახული), ისე არაგონიერი სამეურნეო ზემოქმედებით ბუნებრივ გარემოზე. ანთროპოგენური ლანდშაფტი თუმცა ინარჩუნებს ბუნებრივ ნიშან-თვისებებს და მეტ-ნაკლებად ემორჩილება ზოგად კანონზომიერებებს ატარებს ანთროპოგენურ ხასიათს კულტურული მცენარეულობის, სახეშეცვლილი ნიადაგის, შეცვლილი რეჟიმის მიწისქვეშა და ზედაპირული წყლების და სხვა სახით.

ანთროპოგენური ლანდშაფტი — ტერიტორიული სისტემაა, რომელშიც ურთიერთდამოკიდებულია ბუნებრივი და ანთროპოგენურ-ტექნოგენური ელემენტები. ანთროპოგენური ლანდშაფტის თავისებურებას წარმოადგენს ბუნებრივი თვითორგანიზაციისა და ადამიანთა მხრიდან მართვის პროცესების რთული შეხამება. აღსანიშნავია, რომ ყველა მეცნიერი არ აღიარებს ამ ტერმინს. მაგალითად, რუსი გეოგრაფი ანატოლი ისაჩენკო თვლიდა, რომ მასში ხდება „სამეცნიერო გაგების — «ლანდშაფტის» აღრევა ადამიანის შრომის პროდუქტებთან“ და რომ, უფრო მართებულია ლაპარაკი „თანამედროვე ლანდშაფტებზე“ (1976). ზოგიერთი ავტორი (მაგალითად, ალექსანდრე რიაბიჩკოვი, ემა რომანოვა და სხვა) გვთავაზობენ საუბარს არა ანთროპოგენურ ლანდშაფტებზე, არამედ ბუნებრივი ლანდშაფტების ანთროპოგენურ მოდიფიკაციებზე.

საქართველოში, ანთროპოგენური ლანდშაფტმცოდნეობის განვითარებაში განსაკუთრებით დიდი წვლილი შეიტანა დავით უკლებამ.
დისერტაცია

დისერტაცია ( — გამოკვლევა, თხზულება, მსჯელობა, მოხსენება) — სამეცნიერო შრომა, რომელიც საჯაროდ უნდა დაიცვას ავტორმა სამეცნიერო ხარისხის მოსაპოვებლად. წერითი სამეცნიერო და და ლიტერატურული ნაშრომების საჯარო დაცვის სისტემა ჩამოყალიბდა შუა საუკუნეებში გერმანულენოვანი ქვეყნების უნივერსიტეტებში, ხოლო – საუკუნეებში სხვაგანაც გავრცელდა. ამჟამად, გაგება „დისერტაცია“ არსებობს მსოფლიოს ყველა ქვეყანაში. განსხვავება მხოლოდ მინიჭებული ხარისხის იერარქიაში, კონკრეტულ მოთხოვნილებებსა და ტერმინოლოგიაშია.
გოგიტა თოდრაძე

გოგიტა თოდრაძე (დ. 13 ივლისი, 1980, ოზურგეთი) — ქართველი ეკონომისტი. ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორი (2006).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკისა (სტატისტიკის მიმართულებით) და სამართალმცოდნეობის ფაკულტეტები.

2002 წლიდან სხვადასხვა თანამდებობებზე მუშაობდა საქართველოს სტატისტიკის ეროვნულ სამსახურში. 2010-2016 წლებში იყო ბიზნეს სტატისტიკის სამმართველოს უფროსი, ხოლო 2016-2018 წლებში აღმასრულებელი დირექტორის მოადგილე. 2018 წლის მაისში დაინიშნა სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის აღმასრულებელ დირექტორად. 2017 წლის ნოემბრიდან არის გაეროს ევროპის ეკონომიკური კომისიის ბიზნეს სტატისტიკის ექსპერტთა ჯგუფის წევრი, ხოლო 2019 წლის მაისიდან — გაეროს სტატისტიკის კომისიის წევრი. 2020 წლის აგვისტოში აირჩიეს გაეროს აზიისა და წყნარი ოკეანის ეკონომიკური და სოციალური კომისიის სტატისტიკის კომიტეტის ბიუროს თავმჯდომარედ.

2010 წლიდან ეწევა პედაგოგიურ საქმიანობას სხვადასხვა უმაღლეს სასწავლებლებში. ფლობს ინგლისურ, გერმანულ და რუსულ ენებს.
ინვა მულა

ინვა მულა (, დ.27 ივნისი, 1963, ტირანა, ალბანეთი) — ალბანელი ოპერის მომღერალი (სოპრანო). მონაწილეობდა დადგმებში „ბოჰემა“, „მანონი“, „ლუჩია დი ლამერმური“ და სხვა. ფილმში მეხუთე ელემენტი, პლავალაგუნას ხმას სწორედ მულა წარმოადგენს.

კარიერა
კარიერის დასაწყისიდანვე მულამ მონაწილეობა მიიღო მრავალ საოპერო კონკურსსა და ფესტივალში. 1987 წელს მან გაიმარჯვა კონკურსში „ალბანეთის მომღერალი“ (ალბ. '), ტირანაში, ხოლო 1988-ში — ჯორჯე ენესკუს საერთაშორისო კონკურსზე, ბუქარესტში.
ლანდშაფტური რუკა

ლანდშაფტური რუკა — რუკა, რომელიც ასახავს გეოგრაფიული კომპლექსების (ლანდშაფტების) განლაგებას და მათ სივრცით სტრუქტურას. ლანდშაფტურ რუკაზე გეოგრაფიული კომპლექსები ერთიანდება საკლასიფიკაციო ჯგუფებად (კლასი, ტიპი, სახე და სხვა). ლანდშაფტური რუკის უნივერსალური ხასიათი, რომელიც ტერიტორიის ბუნებრივი პირობების ყველაზე სრულ სინთეზს იძლევა, განსაზღვრავს მისი პრაქტიკული გამოყენების ფართო შესაძლებლობას.

ზოგადსამეცნიერო ტიპის ლანდშაფტური რუკის საფუძველზე იქმნება სხვადასხვა გამოყენებითი ლანდშაფტური რუკა (აგროსაწარმოო, საინჟინრო-გეოგრაფიული, მელიორაციული, სამედიცინო-გეოგრაფიული, სამხედრო-გეოგრაფიული, არქიტექტურულ-დაგეგმარებითი), რომლებზეც გეოგრაფიული კომპლექსები დაჯგუფებულია მათი სამეურნეო და ეკოლოგიური პოტენციალის შეფასების თვალსაზრისით. ლანდშაფტური რუკა გამოხატავს გეოგრაფიულ კომპლექსებს და მათ სივრცობრივ შეფარდებას. ადგენენ სხვადასხვა მასშტაბში. არჩევენ რუკების შემდეგ ჯგუფებს: 1. მსხვილმასშტაბიან დეტალურს (1:10000 და უფრო მსხვილი), 2. გაერთიანებული მსხვილმასშტაბიანი (1:10000–100000), 3. საშუალომასშტაბიანს (1:200000, 1:1000000), 4. წვრილმასშტაბიანს (1:1000000 უფრო წვრილი), რომელზეც გამოისახება ლანდშაფტი.

საქართველოს ლანდშაფტური რუკები
1964 წელს გამოვიდა საქართველოს პირველი ეროვნული ატლასი — „საქართველოს სსრ ატლასი“, რომელშიც გამოქვეყნდა „საქართველოს ლანდშაფტური რუკა“, რომელთა ავტორები იყვნენ ალექსანდრე ჯავახიშვილი, დავით უკლება, ქრისტეფორე ჯაყელი და მელიტონ სანებლიძე. 1970 წელს, თბილისში გამოიცა საშუალომასშტაბიანი ფერადი „საქართველოს ლანდშაფტური რუკა“, რომლის ავტორები იყვნენ დავით უკლება, ქრისტეფორე ჯაყელი და მელიტონ სანებლიძე. 1983 წელს მოსკოვში გამოიცა ამიერკავკასიის პირველი საშუალომასშტაბიანი ლანდშაფტური რუკა, რომლის ავტორები იყვნენ დავით უკლება, ბუდაგ ბუდაგოვი, მუსეიბ მუსეიბოვი და სხვა.

1979 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტზე, აეროკოსმოსური მეთოდებით გარემოს მდგომარეობათა შემსწავლელ სამეცნიერო-კვლევით ლაბორატორიაში შედგა „კავკასიის ლანდშაფტური რუკა“ 1:1000000 მასშტაბში ნიკოლოზ ბერუჩაშვილის ხელმძღვანელობით.
ჯურა იაკშიჩი

გიორგი „ჯურა“ იაკშიჩი  — სერბი პოეტი, პროზაიკოსი, მხატვარი, დრამატურგი, სერბული ბოჰემიის წევრი და პატრიოტი. სერბული მხატვრობის რომანტიზმის გამორჩეული წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
ჯურა იაკშიჩი დაიბადა ვოევოდინურ სოფელ სრპსკა-ცრნიაში, (ახლა იქ მისი სახლ-მუზეუმი მდებარეობს) სოფლის მღვდლის ოჯახში. ადრეული განათლება მიიღო ტიმიშოარასა და სეგედში. რამდენიმე წლის განმავლობაში, ბუდაპეშტში მდებარე მარასტონის ხელოვნების კერძო სკოლაში სწავლობდა. 1848 წლის რევოლუციის გამო, სწავლა შეწყვიტა და შემდგომში არც დაუსრულებია. რევოლუციაში აქტიურად მონაწილეობდა, სრბობრანთან დაიჭრა კიდევაც. რევოლუციის შემდეგ სერბეთში დაბრუნდა. რამდენიმე ხნის განმავლობაში ცხოვრობდა ველიკი ბეჩკერეკში (ახლა — ქალაქი ზრენიანინი), სადაც მხატვრობას დანილ კონსტანტინთან ეუფლებოდა.

1851 წელს ვენაში წავიდა. აქ მან ხატვის სწავლა განაგრძო და გაიცნო პოეტი ბრანკო რადიჩივიჩი და მთარგმნელი ჯურო დანიჩიჩი.

1853 წელს წავიდა მიუნხენში, სადაც ხელოვნების აკადემიაში სწავლობდა.

1861-1862 წწ. ვენის ხელოვნების აკადემიაში სწავლობდა. შემდეგ საბოლოოდ სერბეთში დაბრუნდა. 1872 წლიდან ბერლინის სახელმწიფო ტიპოგრაფიაში კორექტორად მუშაობდა. 1878 წელს, ბოსნია და ჰერცეგოვინაში ოსმალების წინააღმდეგ აჯანყებაში მონაწილეობდა. ღარიბი იყო, მაგრამ ბოჰემიურ ცხოვრების წესს მისდევდა და ალკოჰოლს ბოროტად იყენებდა. იმავე წელს ტუბერკულოზით გარდაიცვალა.

ჯურა იაკშიჩი, სერბული რომანტიზმის ერთ-ერთი კაშკაშა წარმომადგენელია. მისი ნამუშევრები სავსეა ემოციებით, ვნებებით, სამშობლოსადმი სიყვარულით. ლექსები, რომლებიც გამსჭვალულია თავისუფლებისკენ სწრაფვის იდეებით, ასევე ტირანიის საწინააღმდეგო პროტესტით, რომელიც გაჟღენთილია სასიყვარულო ლირიკითა და რომანტიკული პათოსით.

საქმიანობა
ბუნებრივი ლანდშაფტი

ბუნებრივი ლანდშაფტი, ბუნებრივ-ტერიტორიული კომპლექსი — ერთმანეთთან მჭიდროდ დაკავშირებული გეოგრაფიული კომპონენტების (გეოლოგიური აგებულება, რელიეფი, ჰავა, შიდა წყლები, ნიადაგ-მცენარეული საფარი, ცხოველთა სამყარო) კანონზომიერი ჰარმონიული შეთანაწყობა, რომელიც ქმნის სხვადასხვა რანგის ერთიან უწყვეტ სისტემას, გეოგრაფიული გარსიდან ფაციესამდე (მაგალითად, ტაიგა, სტეპი, უდაბნო და სხვა). ბუნებრივი ლანდშაფტი ფიზიკური გეოგრაფიის ძირითადი ცნებათაგანია და ჩვეულებრივ, მოიცავს დედამიწის ქერქის განსაზღვრულ უბანს მისთვის დამახასაითებელი რელიეფით, ატმოსფეროს დედამიწისპირა წყლებს, ნიადაგებსა და სხვა. ბუნებრივი ლანდშაფტი აღნიშნავს ბუნებრივი ან ადამიანის მიერ ბუნების ნებისმიერი მასშტაბის ძირითადი კომპონენტების ნაწილობრივ შეცვლილ სისტემას.

ბუნებრივი ლანდშაფტის ცნება ფართოდ გამოიყენება ლანდშაფტმცოდნეობასა და ზოგად დედამიწისმცოდნეობაში. გარემოს ცალკეული კომპონენტები ბუნებრივი ლანდშაფტის ფარგლებში ვითარდება როგორც მთელის ნაწილი. მათი ურთიერთკავშირი გამოხატულია ნივთიერებისა და ენერგიის ცვლაში. ერთ-ერთი კომპონენტის შეცვლაც კი ხშირად იწვევს მთლიანად ბუნებრივი ლანდშაფტის გარდაქმნას.

აქვს განსაზღვრული მდგრადობა, გააჩნია გარეგანი აგენტებით მისი დარღვევის შედეგად აღდგენის ტენდენცია. მიეკუთვნება სხვადასხვა დონეს (რანგს): პლანეტარულს (გეოგრაფიული გარსი), რეგიონალურს (ლანდშაფტური ზონა, პროვინცია, ცალკეული ლანდშაფტი), ტოპოლოგიურს (ადგილი, უროჩიშჩე, ფაციესი). რეგიონული და ტოპოლოგიური დონის ბუნებრივი ლანდშაფტი გეოგრაფიული გარსის სტრუქტურული ნაწილია, მისი დიფერენციაციის პროცესია. სხვა მხრივ, ნებისმიერ უმაღლესი რანგის ბუნებრივი ლანდშაფტი განიხილება როგორც დაბალი რანგის ბუნებრივი ლანდშაფტის ინტეგრაციის გამოხატულება.