რიზოკარპასო

რიზოკარპასო — ქალაქი კარპასის ნახევარკუნძულზე, კვიპროსის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ნომინალურად მიეკუთვნება ფამაგუსტის რაიონს, კვიპროსის რესპუბლიკის შემადგენლობაში, თუმცა 1974 წლის თურქული ოკუპაციის შემდეგ იმყოფება ჩრდილოეთ კვიპროსის დე ფაქტო კონტროლის ქვეშ და ადმინისტრაციულად მიეკუთვნება ისკელეს რაიონს.

რიზოკარპასო კარპასის ნახევარკუნძულზე ერთ-ერთი ყველაზე დიდი დასახლებაა. ქალაქის მიმდებარე ნიადაგი წარმოადგენს ტერა ფუსკას, რომელიც საკმაოდ ნოყიერია. ადგილობრივი პროდუქცია მოიცავს ქარობს, ბამბას, თამბაქოსა და მარცვლეულს. ქალაქის შემოგარენი ცნობილია თავისი ველური ბუნებით და მიიჩნევა კუნძულის ერთ-ერთ ყველაზე მოწესრიგებულ და ხელშეუხებელ ადგილად. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მდებარეობს კარპასის ეროვნული პარკი, სადაც ბინადრობენ კარპასის ვირები. ამ ადგილზე ვხვდებით კუნძულის ერთ-ერთი ულამაზეს სანაპიროებს.

მოსახლეობის ეკონომიკა ძირითადად აგრარულ დარგებზე — სოფლის მეურნეობაზე, მეცხოველეობასა და თევზჭერაზე —ა დამყარებული. საუკუნის დასაწყისიდან ქალაქმა ეკო-ტურიზმის კონცეფცია აითვისა: ძველი ტრადიციული სახლები გადაკეთდა სტუმართასახლებად, რომლებიც ინარჩუნებენ ტრადიციულ არქიტექტურულ სტილს. ტერიტორიაზე არ არის განვითარებული ინდუსტრიული საქმიანობა. სანაპირო წარმოადგენს ქვეშევრდომა ზღვის კუს საბუდარ ტერიტორიას, რის გამოც ის კონსერვაციის სპეციალისტების ყურადღების ცენტრშია. ტურისტული გიდების მიხედვით, სანაპირო ასევე ცნობილია როგორც ერთ-ერთი საუკეთესო ადგილი მზის ჩასვლის სანახავად. აგვისტოში აიფილონის სანაპიროზე იმართება ყოველწლიური ფესტივალი, რომელიც ზღვის კუს ეძღვნება და მოიცავს კონცერტებს, კუს ბახალების ზღვაში გაშვებას, სანაპიროს დასუფთავებასა და სხვა ეკოლოგიურ აქტივობებს.

კლიმატი
რიზოკარპასოს კლიმატი თბილი და ზომიერია. ქვემოთ მოცემულია საშუალო თვიური მაქსიმალური და მინიმალური ტემპერატურები °-ში:

ისტორია
რიზოკარპასოს ტერიტორია მოიცავს კვიპროსის ერთ-ერთ უძველეს დასახლებებს. აქ მდებარეობს უძველესი ქალაქები — კარპასია და აფენდრიკა. შუა საუკუნეებში ქალაქი წარმოადგენდა ლუზინიანთა დინასტიის ერთ-ერთი უმსხვილესი ბარონიის ცენტრს.

სტეფანო ლუზინიანის ცნობით, რიზოკარპასო ეკუთვნოდა დე ნორესების ფეოდალურ მამულს, სანამ ჯაკომო -მ არ ჩამოართვა ეს უფლება დედოფალ შარლოტას მხარდაჭერის გამო.

ქალაქში მდებარეობს ორი ტაძარი — წმინდა სინესიოსი და სამების ტაძარი. ისინი წარმოადგენენ კვიპროსული შერეული არქიტექტურის ნიმუშებს, რომელშიც ლუზინიანთა მიერ შემოტანილი გვიანდელი გოთიკური ელემენტები შერწყმულია ბიზანტიური ტრადიციის სტილთან. ეს ტაძრები განეკუთვნება იმ იშვიათ ქრისტიანულ ტაძრებს, რომლებიც დღემდე ფუნქციონირებენ ჩრდილოეთ კვიპროსში და, როგორც ცნობილია, მათი ღვთისმსახურება რამდენჯერმე შეაჩერა თურქი კვიპროსელების პოლიციელების ჩარევამ.

რიზოკარპასო ნაწილობრივ გადაკვრით მდებარეობს უძველესი კარპასიის ტერიტორიაზე, რომელიც ლეგენდის თანახმად დააარსა მეფე პიგმალიონ ტირელმა.

დემოგრაფია
1974 წლამდე რიზოკარპასო ძირითადად დასახლებული იყო ბერძენი კვიპროსელებით. 1974 წლის 20 ივლისს თურქეთის შეჭრის დროს ნახევარკუნძული თურქული ჯარების მიერ მოექცა ბლოკადაში, რის გამოც ქალაქის ბერძენმა მოსახლეობამ ვერ მოახერხა სამხრეთში გაქცევა. ამის შედეგად, დღეს რიზოკარპასო ჩრდილოეთის ტერიტორიაზე დარჩენილი ბერძენი მოსახლეობის უდიდესი ცენტრი გახდა, დაახლოებით 250 ენკლავში მყოფი ბერძენი მკვიდრით. მიუხედავად ამისა, 1974-დან 1985 წლამდე პერიოდში სოფელი დაახლოებით 2500 ბერძენმა კვიპროსელმა დატოვა. დღევანდელი ბერძნული მოსახლეობა უმეტესად ხანდაზმულებს წარმოადგენს და თანდათან მცირდება, თუმცა მათ ჯერ კიდევ აწვდიან დახმარებას გაეროს ძალები, რის გამოც კვიპროსული პროდუქცია გარკვეულწილად ხელმისაწვდომია ქალაქში. რიზოკარპასო თურქული არმიის მიერ ოკუპირებულ იქნა ოკუპაციის ადრეულ ეტაპზევე.

1977 წელს ქალაქში ჩაასახლეს თურქი მიგრანტები თურქეთის სხვადასხვა რეგიონიდან, მათ შორის ყარსიდან, მუშიდან, დიარაბაკირიდან, აღრიდან (აღმოსავლეთ ანატოლიის რეგიონი), ასევე მერსინიდან და ადანიდან (ხმელთაშუაზღვისპირეთის რეგიონი), აქქუშიდან, ჩარშამბადან, აქჩააბათიდან, სურმენედან, არაქლიდან და ტრაბზონიდან (შავი ზღვის რეგიონი). საუკუნეში რამდენიმე თურქმა კვიპროსელმა და ევროპელმა მოქალაქემ შეიძინა უძრავი ქონება რიზოკარპასოში და ამჟამად იქ ცხოვრობენ.

კულტურა და ტურიზმი
კვიპროსელი თურქების მიერ დაარსებული სპორტული კლუბი „დიფკარპაზის სპორტული კლუბი“ შეიქმნა 1978 წელს; მისი საფეხბურთო გუნდი 2015 წელს ასპარეზობდა ჩრდილოეთ კვიპროსის საფეხბურთო ასოციაციის - მე-2 ლიგაში. ქალაქში ფუნქციონირებს დაწყებითი სკოლა და რეჯეფ თაიფ ერდოღანის სახელობის საშუალო სკოლა.
რიზოკარპასოში მოქმედებს მცირე ტურისტული ობიექტები. ქალაქიდან დაახლოებით 20 კილომეტრის აღმოსავლეთით მდებარეობს ოქროს სანაპირო, დაახლოებით 4 კილომეტრის სიგრძის ხელშეუხებელი პლაჟი, ასევე აპოსტოლოს ანდრეასის მონასტერი.

საერთაშორისო ურთიერთობები
ტყუპი და პარტნიორი ქალაქები
რიზოკარპასო დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან:

ანკარა, თურქეთი (1986 წლიდან)
ფენდიკი, სტამბოლი, თურქეთი (1986 წლიდან)
იასამალის რაიონი, ბაქო, აზერბაიჯანი (2005 წლიდან)
არდეშენი, რიზე, თურქეთი
ტატვანი, ბიტლისი, თურქეთი