რობერტო მიჩელეტი

რობერტო მიჩელეტი ბაინი ( დ. 13 აგვისტო, 1943) — ჰონდურასელი პოლიტიკოსი, რომელიც მსახურობდა ჰონდურასის დროებით და 36-ე პრეზიდენტად 2009 წლის 28 ივნისიდან 2010 წლის 27 იანვრამდე, 2009 წლის ჰონდურასის სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად.

ჰონდურასის სამხედროებმა გადააყენეს პრეზიდენტი, ხოლო ეროვნულმა კონგრესმა წაიკითხა გადადგომის შესახებ წერილი, რომელიც ორი წუთის შემდეგ მანუელ სელაიამ -თან საუბრისას უარყო; რამდენიმე დღის შემდეგ, გადატრიალების მომწყობებმა განაცხადეს, რომ უზენაესმა სასამართლომ გასცა პრეზიდენტ მანუელ სელაიას ძალისმიერი დაკავების ბრძანება, რადგან „იგი არღვევდა ჰონდურასის კონსტიტუციას“; სელაია დაპატიმრების ნაცვლად გააძევეს. მიჩელეტიმ, რომელიც კონსტიტუციურად პრეზიდენტობის მომდევნო კანდიდატი იყო, პრეზიდენტის ფიცი ეროვნულ კონგრესში მას შემდეგ დადო, რაც სამხედროებმა სელაია ქვეყნიდან გააძევეს. იგი არცერთ მთავრობასა თუ საერთაშორისო ორგანიზაციას დე-იურე პრეზიდენტად არ უღიარებია. 2009 წლის საყოველთაო არჩევნები ნოემბერში დაგეგმილისამებრ ჩატარდა და მიჩელეტის მემკვიდრედ პორფირიო ლობო სოსა აირჩიეს.

პრეზიდენტობამდე მიჩელეტი ჰონდურასის ეროვნული კონგრესის პრეზიდენტი იყო. 1982 წლიდან კონგრესის დეპუტატი მიჩელეტი ამჟამად ჰონდურასის ლიბერალური პარტიის წევრია.

ოჯახური წარსული
ელ-პროგრესოში, იოროს დეპარტამენტში დაბადებული მიჩელეტი ცხრა დედმამიშვილიდან (6 ვაჟი, 3 ქალიშვილი) მერვე იყო. მიჩელეტის მამა იყო უმბერტო მიჩელეტი, რომელიც იმიგრირებული იყო იტალიიდან, ლომბარდიის რეგიონის ბერგამოს პროვინციიდან. დედამისი იყო დონატელა ბაინ მოია, რომელიც ასევე ელ-პროგრესოში დაიბადა.

იგი დაქორწინებულია სიომარა ხირონზე და მათ 3 შვილი ჰყავთ.

პოლიტიკური კარიერა
1963 წელს მიჩელეტი იყო პრეზიდენტ რამონ ვილედას საპატიო ყარაულის წევრი, რომელიც სამხედროებმა დაამხეს; მიჩელეტი 3 ოქტომბერს დააკავეს აშშ-ში ცხოვრებისას მან დაამთავრა საშუალო სკოლა და დაიწყო საკუთარი ბიზნესი.საბოლოოდ, წინადადება ჩავარდა, რადგან კონგრესმენთა უმრავლესობამ უარი თქვა ინიციატივის მხარდაჭერაზე.

მან ორჯერ სცადა საკუთარი პარტიიდან პრეზიდენტობის კანდიდატად ნომინირება, თუმცა ორივეჯერ დამარცხდა შიდაპარტიულ არჩევნებში; ბოლო შემთხვევა იყო 2008 წელს ყოფილ ვიცე-პრეზიდენტ ელვინ სანტოსთან, რომელმაც მოიპოვა ლიბერალური ნომინაცია 2009 წლის ნოემბრის საპრეზიდენტო არჩევნებისთვის.

ეროვნული კონგრესის პრეზიდენტი
მიჩელეტი ჰონდურასის ეროვნულ კონგრესს თავმჯდომარეობდა 2006 წლის 25 იანვრიდან 2009 წლის 28 ივნისამდე. მიუხედავად იმისა, რომ იგი მანუელ სელაიასთან ერთად, ერთი და იმავე პარტიის წევრი იყო, საკონსტიტუციო კრიზისამდე ამ ორ პოლიტიკოსს შორის კონფლიქტი არსებობდა.

დროებითი პრეზიდენტობა (2009–2010)
გენერალურმა პროკურატურამ მანუელ სელაიას ბრალი დასდო კონსტიტუციის, კანონებისა და სასამართლო გადაწყვეტილებების დარღვევაში. უზენაესმა სასამართლომ გასცა დაკავების ორდერი. 2009 წლის 28 ივნისს, კვირა დილით, სამხედროებმა დააპატიმრეს პრეზიდენტი სელაია და მისი დეპორტაცია მოახდინეს კოსტა-რიკაში.

მას შემდეგ, რაც ჰონდურასის ეროვნულ კონგრესში წაიკითხეს პრეზიდენტ მანუელ სელაიას გადადგომის წერილი (რომლის ავტორობაც სელაიამ მოგვიანებით უარყო), 28 ივნისს, კონგრესში ხელის აწევით კენჭისყრის შედეგად, სელაია პრეზიდენტის თანამდებობიდან გადააყენეს. კონგრესი, რესპუბლიკის კონსტიტუციის 1-ლი, მე-2, მე-3, მე-4, 205-ე, 220-ე მუხლების, მე-20 და 218-ე ქვეპუნქტების, 242-ე, 321-ე, 322-ე და 323-ე მუხლების საფუძველზე, ერთხმად შეთანხმდა:
დაეგმო სელაიას მიერ კონსტიტუციის, კანონებისა და სასამართლო გადაწყვეტილებების განმეორებითი დარღვევები;
გადაეყენებინა სელაია დაკავებული თანამდებობიდან;
დაენიშნა კონგრესის მოქმედი პრეზიდენტი რობერტო მიჩელეტი კონსტიტუციური ვადის დასასრულებლად, რომელიც 2010 წლის 27 იანვარს იწურებოდა.

ჰონდურასის კონსტიტუცია ითვალისწინებდა, რომ კონგრესის ხელმძღვანელს, რობერტო მიჩელეტის, უნდა ემოქმედა როგორც სახელმწიფოს დროებით მეთაურს, რადგან ვიცე-პრეზიდენტი ელვინ ერნესტო სანტოსი 2008 წლის დეკემბერში გადადგა საპრეზიდენტო არჩევნებში მონაწილეობის მისაღებად.

მიჩელეტის მმართველობის პერიოდში იმართებოდა დემონსტრაციები როგორც მის მხარდასაჭერად, ისე მის წინააღმდეგ, თუმცა მის მხარდამჭერ აქციებს პოლიციის მხრიდან არანაირი ძალისმიერი რეპრესია არ შეხვედრია. ქვეყნის შიგნით მის მთავრობას მხარს უჭერდნენ ისეთი ორგანიზაციები, როგორიცაა „სამოქალაქო დემოკრატიული კავშირი“ , ხოლო ოპოზიციაში ედგა „წინააღმდეგობა“.

საერთაშორისო მხარდაჭერა მიჩელეტის მთავრობის მიმართ მწირი იყო. მრავალი საერთაშორისო ლიდერის ოფიციალურმა რეაქციამ დაგმო პრეზიდენტ სელაიას გადაყენება, ბევრი მათგანი კი მის თანამდებობაზე აღდგენას მოითხოვდა. „ამერიკის სახელმწიფოთა ორგანიზაციამ“ განაცხადა, რომ არ აღიარებდა სხვა მთავრობას, გარდა მანუელ სელაიასისა.

ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა უარყო სელაიას დამხობა პრეზიდენტ ბარაკ ობამას, სახელმწიფო მდივან ჰილარი კლინტონისა და ჰონდურასში ელჩის, უგო ლოისის განცხადებებში. ევროკავშირმა ასევე დაგმო სელაიას გაძევება. კუბის პრეზიდენტმა რაულ კასტრომ ჰონდურასში დემოკრატიის დაბრუნება მოითხოვა. ვენესუელის პრეზიდენტმა უგო ჩავესმა განაცხადა, რომ თავისი ქვეყნის შეიარაღებული ძალები მზადყოფნაში მოიყვანა და დადო პირობა, რომ სამხედრო ზომებს მიმართავდა, თუ ვენესუელის საელჩოსა ან ჰონდურასში მის წარმომადგენელს საფრთხე დაემუქრებოდა.

მიჩელეტის 25 წლის ძმისშვილი ენცო მიჩელეტი 2009 წლის ოქტომბრის ბოლოს გაიტაცეს და მოკლული იპოვეს, თუმცა ამ დანაშაულის მიმდინარე პოლიტიკურ მოვლენებთან კავშირის დამადასტურებელი მტკიცებულება არ აღმოჩენილა.

გადატრიალების შემდგომ ძალადობასთან სავარაუდოდ დაკავშირებულ სიკვდილიანობის შემთხვევებს შორის არის: 19 წლის ისის ობედ მურილო მენსიასი, რომელიც თავში დაიჭრა 5 ივლისს, როდესაც სელაიას თვითმფრინავი ტონკონტინის აეროპორტში დაშვებას ცდილობდა; 40 წლის გლეხთა ლიდერი და „დემოკრატიული გაერთიანების პარტიის“ წევრი რამონ გარსია 12 ივლისს, მას შემდეგ, რაც უცნობმა პირებმა იგი აიძულეს ავტობუსიდან ჩამოსულიყო; და 38 წლის საშუალო სკოლის მასწავლებელი როჯერ აბრაამ ვალეხო სორიანო, რომელიც სავარაუდოდ უსაფრთხოების ძალებმა თავში დაჭრეს 31 ივლისის პროტესტისას და გარდაიცვალა 1 აგვისტოს.

კოსტა-რიკის პრეზიდენტი ოსკარ არიასი შუამავლის როლს ასრულებდა ჰონდურასის მთავრობასა და მანუელ სელაიას შორის მოლაპარაკებებში პოლიტიკური გადაწყვეტის მოსაძებნად. მან წარადგინა შვიდპუნქტიანი შეთანხმება, რომელიც მოითხოვდა ერთიანობის მთავრობის შექმნას. სელაიას სურდა კვლავ გამხდარიყო პრეზიდენტი, ხოლო უზენაესმა სასამართლომ გააფრთხილა მხარეები, რომ სელაიასთვის ამნისტიის მინიჭება მხოლოდ კონგრესს შეეძლო. სელაიას წარმომადგენლებმა არიასის წინააღმდეგობა „პრინციპულად“ მიიღეს, მაგრამ მიჩელეტის წარმომადგენლებმა უარი თქვეს მთავარ პუნქტზე — სელაიას ხელისუფლებაში დაბრუნებაზე.

2009 წლის 21 აგვისტოს ადამიანის უფლებათა ინტერამერიკულმა კომისიამ გაგზავნა ექვსკაციანი დელეგაცია, რომელმაც წარადგინა მიღებული ბრალდებები. დელეგაციას მიეწოდა ინფორმაცია სავარაუდო ძალადობრივი დაპირისპირებებისა და თვითნებური დაპატიმრებების შესახებ. ზოგიერთმა პოლიცია გაუპატიურებაშიც კი დაადანაშაულა. სხვები ამტკიცებდნენ, რომ მოსამართლეებს „იარაღის მუქარით“ აშინებდნენ. მიღებულ განცხადებებზე დაყრდნობით, დელეგაციამ დაასკვნა, რომ არსებობდა „დაშინების ატმოსფერო, რომელიც აფერხებს გამოხატვის თავისუფლების თავისუფალ განხორციელებას“.

2010 წლის 11 მარტს აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტმა გამოაქვეყნა ყოველწლიური ანგარიში ადამიანის უფლებათა შესახებ, რომელშიც ნათქვამია: „28 ივნისს სამხედროებმა ძალის გამოყენებით გადააყენეს და გააძევეს პრეზიდენტი ხოსე მანუელ სელაია, ხოლო კონგრესის პრეზიდენტი რობერტო მიჩელეტი ბაინი დე ფაქტო რეჟიმის ლიდერი გახდა. 28 ივნისის სახელმწიფო გადატრიალებამდე (ივნისის გადატრიალება), ქვეყანა იყო კონსტიტუციური, მრავალპარტიული დემოკრატია დაახლოებით რვამილიონიანი მოსახლეობით...“ და „მიუხედავად იმისა, რომ გადატრიალება უსისხლო იყო, შემდგომმა დაკავშირებულმა მოვლენებმა გამოიწვია მსხვერპლი, ისევე როგორც დე ფაქტო რეჟიმის მიერ გადაადგილების, გაერთიანების, გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლების შეზღუდვა“. ტეგუსიგალპაში აშშ-ის საელჩოს ვებგვერდზე გამოქვეყნებულ ოფიციალურ პრესრელიზში ნათქვამია, რომ „2009 წლის 28 ივნისის სახელმწიფო გადატრიალებამდე ჰონდურასი სერიოზული გამოწვევების წინაშე იდგა ადამიანის უფლებათა დაცვის კუთხით, ჰქონდა მკვლელობების ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი დასავლეთ ნახევარსფეროში და ზოგიერთი მკვლელობა პოლიტიკურად მოტივირებული ჩანდა. ადამიანის უფლებათა მდგომარეობა მნიშვნელოვნად გაუარესდა გადატრიალების შემდეგ, განსაკუთრებით ქალთა, ეთნიკური თემების წევრების, სექსუალური უმცირესობებისა და სხვა მოწყვლადი ჯგუფების უფლებების პატივისცემის თვალსაზრისით. სანამ დე ფაქტო რეჟიმი ხელისუფლებაში იყო, ადგილი ჰქონდა ინციდენტებს, რომლებსაც მოჰყვა მსხვერპლი, ძალის არაპროპორციული გამოყენება, მათ შორის უსაფრთხოების ძალების მიერ მომიტინგეების ცემა, სექსუალური ძალადობა და ადამიანის უფლებათა სხვა სერიოზული დარღვევები. დე ფაქტო რეჟიმი მნიშვნელოვნად ერეოდა გადაადგილების, გაერთიანების, გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლებაში“. აშშ-ის საელჩოს ვებგვერდის თანახმად, მათ „ჰონდურასის გენერალურ პროკურორს, უსაფრთხოების ძალების წევრებს და ადამიანის უფლებათა ომბუდსმენს, სხვათა შორის, გამოუცხადეს სერიოზული შეშფოთება ადამიანის უფლებათა დარღვევის შესახებ გავრცელებული ინფორმაციის გამო“.

 -ის მიერ 9-13 ოქტომბრის პერიოდში ჩატარებული ბოლო საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვის მიხედვით, ჰონდურასელთა 48% მიჩელეტის საქმიანობას აფასებდა როგორც კარგს ან შესანიშნავს. 50% მის საქმიანობას აფასებდა როგორც ცუდს ან სუსტს.

2009 წლის საყოველთაო არჩევნები, დაგეგმილისამებრ, 29 ნოემბერს ჩატარდა. „ეროვნული პარტიის“ კანდიდატმა, პორფირიო ლობო სოსამ, გაიმარჯვა „ლიბერალური პარტიის“ კანდიდატ ელვინ სანტოსზე და არჩევნები ხმების 56.56%-ით მოიგო. ლობო სოსას პრეზიდენტის ინაუგურაცია 2010 წლის 27 იანვარს შედგა.

სამუდამო კანონმდებელი
2010 წლის იანვარში ჰონდურასის კონგრესმა მიჩელეტის „სამუდამო კანონმდებლის“ სტატუსი მიანიჭა. ეს დანიშვნა მას არ ათავისუფლებდა სისხლისსამართლებრივი დევნისგან, როგორც ამას ზოგიერთი საერთაშორისო მედიასაშუალება აცხადებდა.

თავდასხმა მის ქალიშვილზე
2013 წლის 5 ნოემბერს მიჩელეტის ქალიშვილს ცეცხლი გაუხსნეს, თუმცა იგი სერიოზულად არ დაშავებულა, როდესაც მძღოლთან და შეიარაღებულ მცველებთან ერთად ავტომობილით გადაადგილდებოდა.