ჯინევრა დე ბენჩი (ლეონარდო)

ჯინევრა დე ბენჩი — ლეონარდო და ვინჩის მიერ შესრულებული პორტრეტი, რომელზეც გამოსახულია საუკუნის ფლორენციელი არისტოკრატი ქალი ჯინევრა დე ბენჩი (დაბადებული დაახლოებით 1458 წელს). ვაშინგტონის ხელოვნების ეროვნულმა გალერეამ (აშშ) ის ლიხტენშტაინის პრინც ფრანც იოზეფ -ისგან 1967 წლის თებერვალში შეიძინა იმ დროისთვის სარეკორდო ფასად — 5-დან 6 მილიონ დოლარამდე. ეს არის ლეონარდოს ერთადერთი ნახატი, რომელიც ამერიკის კონტინენტზე საჯარო ჩვენებაზე გამოიფინა.

სუბიექტი
საყოველთაოდ მიჩნეულია, რომ პორტრეტის მოდელი ჯინევრა დე ბენჩია — ცნობილი ახალგაზრდა ფლორენციელი ქალი. ლეონარდომ პორტრეტი ფლორენციაში 1474-დან 1478 წლამდე პერიოდში დახატა, შესაძლოა, 16 წლის ჯინევრას ლუიჯი დი ბერნარდო ნიკოლინიზე ქორწინების აღსანიშნავად. თუმცა, უფრო სავარაუდოა, რომ ის ნიშნობას მიეძღვნა. როგორც წესი, იმ ეპოქის ქალთა პორტრეტებს ორი შემთხვევიდან ერთ-ერთისთვის უკვეთავდნენ: ნიშნობისთვის ან ქორწინებისთვის. საქორწილო პორტრეტები ტრადიციულად წყვილებად იქმნებოდა, სადაც ქალი მარჯვენა მხარეს იყო გამოსახული და მარცხნივ იყურებოდა; ვინაიდან ეს პორტრეტი მარჯვნივ არის მიმართული, ის უფრო მეტად ნიშნობას ასახავს.

ღვიის ბუჩქი, რომელიც ჯინევრას თავს აკრავს და ფონის დიდ ნაწილს იკავებს, უფრო მეტს ემსახურება, ვიდრე უბრალო დეკორატიულ მიზნებსაა. რენესანსის ხანის იტალიაში ღვია ქალის სათნოების სიმბოლოდ ითვლებოდა, ხოლო ღვიის იტალიური სახელწოდება — „“ — სიტყვების თამაშია ჯინევრას სახელთან მიმართებით.

პანელის უკანა მხარეს არსებული სიმბოლიკა და ტექსტი — დაფნისსა და პალმის გვირგვინით გარშემორტყმული ღვიის ტოტი, რომელსაც ლათინური დევიზი „ “ („სილამაზე სათნოებას ამკობს“) აგვირგვინებს — კიდევ უფრო ამყარებს პორტრეტის იდენტიფიკაციას. ეს ფრაზა განიხილება როგორც ჯინევრას ინტელექტუალურ და მორალურ სათნოებასა და მის ფიზიკურ სილამაზეს შორის არსებული რთული კავშირის სიმბოლო. დაფნითა და პალმით გარშემორტყმული ღვიის ტოტი მის სახელს მიანიშნებს. დაფნა და პალმა ბერნარდო ბემბოს პირადი ემბლემის ნაწილია, რომელიც ფლორენციაში ვენეციის ელჩი იყო და რომლის პლატონური ურთიერთობაც ჯინევრასთან მათ მიერ გაცვლილ ლექსებში ვლინდება. ინფრაწითელმა კვლევამ ჯინევრას [????]-ის ქვეშ ბემბოს დევიზი „სათნოება და პატივი“ გამოავლინა, რაც სავარაუდოს ხდის, რომ ბემბო რაღაც ფორმით მონაწილეობდა პორტრეტის შეკვეთაში.

პორტრეტი ხელოვნების ეროვნული გალერეის ერთ-ერთი მარგალიტია და ბევრი აღფრთოვანებულია ჯინევრას ხასიათის გადმოცემით. ჯინევრა ლამაზია, მაგრამ მკაცრი; მის სახეზე ღიმილის ნატამალიც არ არის, ხოლო მისი მზერა, თუმცაღა წინ არის მიმართული, მნახველის მიმართ გულგრილი ჩანს.

გარკვეულ ეტაპზე ნახატის ქვედა ნაწილი, სავარაუდოდ დაზიანების გამო, მოაჭრეს, რის შედეგადაც მიიჩნევა, რომ ჯინევრას მკლავები და ხელები დაიკარგა. ოქროს კვეთის გამოყენებით, სუზან დოროთი უაიტმა შექმნა ინტერპრეტაცია იმისა, თუ როგორ შეიძლებოდა ყოფილიყო განლაგებული მისი მკლავები და ხელები ორიგინალში. ეს ადაპტაცია ეყრდნობა ლეონარდოს მიერ შესრულებულ ხელების ჩანახატებს, რომლებიც ამ ნახატის ესკიზებად მიიჩნევა.

საინტერესო ფაქტები
როგორც განთქმული სილამაზის ქალი, ჯინევრა დე ბენჩი გახდა მედიჩების წრის წევრების, კრისტოფორო ლანდინოსა და ალესანდრო ბრაჩესის მიერ დაწერილი 10 ლექსის, ასევე თავად ლორენცო დე მედიჩის 2 სონეტის შთაგონების წყარო.
ჯორჯო ვაზარის თანახმად, ჯინევრა დე ბენჩი ასევე გამოსახული იყო დომენიკო გირლანდაიოს ფრესკაზე „მარიამისა და ელისაბედის შეხვედრა“ ფლორენციის სანტა მარია ნოველას ეკლესიაში, თუმცა მიიჩნევენ, რომ ვაზარი შეცდა და გირლანდაიომ სინამდვილეში ჯოვანა ტორნაბუონი გამოსახა.
ჯინევრას ძმა ჯოვანი (1456–1523) ლეონარდოს მეგობარი იყო. როდესაც ვაზარი თავის „ცხოვრებებს“ წერდა, ლეონარდოს დაუმთავრებელი „მოგვთა თაყვანისცემა“ ჯოვანის ვაჟის, ამერიგო ბენჩის სახლში ინახებოდა.