iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ანდრია ბართიშვილი

ანდრია ბართიშვილი (დ. 30 მარტი, 2009) — ქართველი ფეხბურთელი. თამაშობს, როგორც მარცხენა ფნლანგის თავდამსხმელი. 2026 წლისთვის იგი იჯარით იბერია 1999-ისთვის თამაშობს.

საკლუბო კარიერა
ანდრია თავის კარიერას იწყებს დინამო თბილისის აკადემიაში საიდანაც 2025 წელს კოლხეთი-1913 ფოთში გადავიდა. 2025 წლის 28 მარტს, 15 წლის 11 თვის და 28 დღის ასაკში მას დებიუტი აქვს ეროვნულ ლიგაში 0:2 მარცხში გაგრასთან. 2026 წლის 14 იანვარს იგი გადადის იბერია 1999-ში იჯარით,. ბართიშვილმა პირველი გოლი კლუბისათვის გაიტანა გაგრასთან 20 მაის 2026

საერთაშორისო კარიერა
ბართიშვილი თავდაპირველად 15 წლამდელთა ეროვნული ნაკრების წევრი იყო, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო ერევანში 2023 წლის მაისში გამართულ საერთაშორისო ტურნირში. ერთი წლის შემდეგ, ის შეუერთდა 16-წლამდელთა გუნდს კიშინიოვში გამართულ უეფას განვითარების თასის თამაშებზე.

2024 წლის სექტემბერში ბართიშვილი გამოიძახეს 17-წლამდელთა ნაკრებში სლოვაკეთისა და მოლდოვას წინააღმდეგ გასამართი ამხანაგური მატჩებისთვის. ის ასევე იყო სასტარტო შემადგენლობაში 2024–2025 წლების სეზონში საქართველოს ნაკრებში ჩატარებული ხუთივე საკვალიფიკაციო მატჩის დროს და ორი გოლი გაიტანა. მისი სადებიუტო გოლი 2024 წლის 9 ოქტომბერს სლოვენიის წინააღმდეგ გაიტანა. 2026 წლის 26 მაის მან ითამაშა მისი ფირველი თამაში საქართველოს 21 წლამდე ნაკრების თამაში ლატვიასთან რომელიც 1-1 დამთავრდა.
თამარა დუდა

თამარა დუდა (; დ. 5 იანვარი, 1976), ასევე ცნობილია ფსევდონიმით თამარა გორიხა ზერნა — უკრაინელი მწერალი, უკრაინის ტარას შევჩენკოს სახელობის ეროვნული პრემიის ლაურეატი (2022). მის კალამს ეკუთვნის რომანი „ქალიშვილი“ ( , 2019), რომელიც -ის უკრაინულმა სამსახურმა დაასახელა „წლის წიგნად“. თამარა დუდა ასევე ცნობილია მოხალისეობრივი საქმიანობით.

ბიოგრაფია
ადრეული წლები, განათლება
თამარა დუდა დაიბადა კიევში 1975 წელს. მამა ფიზიკოსი იყო, დედა — მათემატიკის მასწავლებელი. 1992 წელს დაამთავრა უკრაინის ჰუმანიტარულ ლიცეუმი და 1993 წელს სწავლა განაგრძო კიევის ტარას შებჩენკოს სახელობის ეროვნული უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტზე, რომელიც დაამთავრა 1998 წელს. 2003 წლიდან 2005 წლამდე სწავლობდა კიევის საერთაშორისო უნივერსიტეტში. უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ შეუდგა მთარგმნელობით საქმიანობას. ძირითადად თარგმნიდა ეკონომიკური შინაარსის ტქსტებს ინგლისურიდან უკრაინულ ენაზე.

მოხალისეობრივი საქმიანობა
რუსეთ-უკრაინის ომის დაწყების შემდეგ 2014-დან 2016 წლამდე დუდა მოხალისედ წავიდა ფრონტზე. საქმიანობდა დონბასში ანტიტერორისტული ოპერაციის ზონაში . საავადმყოფოში მოინახულა დაჭრილი უკრაინელი ჯარისკაცები. დუდამ სხვადასხვა წყაროდან, მათ შორის ამერიკის შეერთებული შტატების მთავრობისგან, ტაქტიკური სათვალეები შეიძინა და შემდგომში ისინი უკრაინის არმიას გადასცა. ფრონტის ხაზზე სამსახურის დროს ფსევდონიმით -ზე აქვეყნებდა პოსტებს. შედეგად, ბევრი მიმდევარი შეიძინა. მოხალისედ მუშაობის პერიოდში გაიცნო მუსიკოსი სვიატოსლავ ბოიკო, რომელსაც მოგვიანებით ცოლად გაჰყვა. თავის მეუღლესთან ერთად აქტიურად ზრუნავდა უკრაინელი ჯარისკაცების საკვებით და აღჭურვილობით მომარაგებაზე. მოხალისეობრივი საქმიანობისტვის წყვილი შემდგომში დააჯილდოვა კიევის მერმა.

სამწერლო კარიერა
„ქალიშვილი“ (.: ) დუდას სადებიუტო რომანია. გამოაქვეყნა გამომცემლობა „ბილკამ“ 2019 წელს. მოქმედება ვითარდება 2014 წელს აღმოსავლეთ უკრაინაში შეიარაღებული კონფლიქტის დროს. რომანი მოგვითხრობს დონეცკელ ბიზნესმენ ნატალიაზე, რომელიც ომში მოხალისედ იბრძვის. „ქალიშვილი“ ითარგმნა ინგლისურ, ლატვიურ, ლიეტუვურ, მაკედონიურ და პოლონურ ენებზე. იგეგმება რომანის ეკრანიზაცია. „ქალიშვილი“ -ის მიერ დასახელდა წლის წიგნად, ხოლო 2022 წელს უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ ავტორს მიანიჭა ტარას შევჩენკოს შევჩენკოს სახელობის ეროვნული პრემია.

თამარა დუდას მეორე ნაწარმოები „ინტერვენციის პრინციპი“ გამოიცა 2021 წელს. რომანის მთავარი გმირია მათემატიკის პროფესორი სტანისლავა, რომლის მეუღლეც დაიღუპა რუსეთ-უკრაინის ომში. ის ბრუნდება ჩერკასის რაიონში მშობლიურ ქალაქში, რათა მეგობარს დაეხმაროს დაკარგული საცოლის ადგილსამყოფელის პოვნაში. აღსანიშნავია, რომ რომანის ბოლოს სტანისლავა ვლადიმერ პუტინის საფლავზე ცეკვავს.

პირადი ცხოვრება
თამარა დუდას მეუღლეა მუსიკოსი სვიატოსლავ ბოიკო. წყვილს სამი შვილი ჰყავს. -19 პანდემიის დროს დუდა ოჯახითან ერთად კიევიდან სუმის ოლქში, ხლუხოვის მახლობლად მდებარე სოფელში გადავიდა საცხოვრებლად.

ციტატები
სერბეთისა და მონტენეგროს ჩემპიონატი ჭადრაკში

იუგოსლავიის ფედერაციული რესპუბლიკისა და სერბეთისა და ჩერნოგორიის ჭადრაკის ჩემპიონატი - საჭადრაკო ტურნირი, რომელიც ორგანიზებული იყო ჯერ იუგოსლავიის, ხოლო შემდეგ სერბეთისა და ჩერნოგორიის ჭადრაკის ასოციაციის მიერ.

ეს ჩემპიონატი გახდა იუგოსლავიის ერთიანი ჩემპიონატის მემკვიდრე მას შემდეგ, რაც სლოვენია, ხორვატია, ბოსნია და ჰერცეგოვინა და მაკედონია გამოეყვნენ იუგოსლავიის სოციალისტურ ფედერაციულ რესპუბლიკას და საკუთარი პირველობები ჩამოაყალიბეს. 2003 წელს იუგოსლავიის ფედერაციულ რესპუბლიკას სახელი შეეცვალა და სერბეთი და ჩერნოგორია ეწოდა. 2006 წელს ჩერნოგორიამ დატოვა სახელმწიფო კავშირი, რის შემდეგაც დაარსდა დამოუკიდებელი სერბეთის ჭადრაკის ჩემპიონატი და ჩერნოგორიის ჭადრაკის ჩემპიონატი.

2003 და 2004 წლებში ჩემპიონატები არ ჩატარებულა.

გამარჯვებულები (კაცები)
იუგოსლავიის ფედერაციული რესპუბლიკა
სერბეთი და ჩერნოგორია
გამარჯვებულები (ქალები)
იუგოსლავიის ფედერაციული რესპუბლიკა
სერბეთი და ჩერნოგორია
ჩეხოსლოვაკიის ჩემპიონატი ჭადრაკში

ჩეხოსლოვაკიის საჭადრაკო ჩემპიონატი — საჭადრაკო შეჯიბრება, რომელიც ჩეხოსლოვაკიაში საუკეთესო მოჭადრაკის გამოსავლენად ტარდებოდა.

ისტორია
ჩეხოსლოვაკიის პირველი ჩემპიონატი 1919 წელს პრაღაში გაიმართა. მეორე მსოფლიო ომით გამოწვეული პაუზის შემდეგ, ტურნირები 1992 წლამდე რეგულარულად ტარდებოდა.

სულ თორმეტი ტურნირი ჩატარდა საერთაშორისო ღია ტურნირების ფარგლებში; ასეთ შემთხვევაში ჩემპიონის ტიტულს საუკეთესო შედეგის მქონე ჩეხი ან ჩეხოსლოვაკიელი მოთამაშე იღებდა. ქვემოთ მოცემულ სიაში მსგავსი ტურნირები აღნიშნულია ვარსკვლავით (*), ხოლო ფრჩხილებში მითითებულია ჩემპიონის დაკავებული ადგილი საერთო ჩათვლაში.

გამარჯვებულთა სია
მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ტარდებოდა მხოლოდ ბოჰემიისა და მორავიის ჩემპიონატები.

მრავალგზის გამარჯვებულები
7 ტიტული: ლუდეკ პახმანი (1946–1966)
6 ტიტული: ვლასტიმილ ჰორტი (1969–1977)
5 ტიტული: ლიუბომირ ფტაჩნიკი (1981–1989)
3 ტიტული: მიროსლავ ფილიპი (1950–1954), ვლასტიმილ იანსა (1964–1984), კარელ ოპოჩენსკი (1927–1938), იან სმეიკალი (1973–1986)
პროსტიტუცია საქართველოში

პროსტიტუცია საქართველოში — ქვეყნის კონსტიტუციის მიხედვით არალეგალური, თუმცა ძალიან ფართომასშტაბიანი ქმედება. განსაკუთრებით გვხვდება დედაქალაქის, თბილისის, ტერიტორიებზე. აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის ინფორმაციაზე დაყრდნობით, არასამთავრობო ორგანიზაციები ამას საქართველოში არსებულ მძიმე ეკონომიკურ მდგომარეობას მიაწერენ. პროსტიტუცია მიმდინარეობს ქუჩებში, ბარებში, ღამის კლუბებში, გეშიდსის ვარაუდით საქართველოში 6525 მეძავია.

ზაფხულის თვეებში შავი ზღვის კურორტები სექს-ტურიზმის პუნქტები ხდებიან. მრავალი პროსტიტუტი, განსაკუთრებით შუააზიელები და ჩრდილოკავკასიელი რუსები, ამ ტერიტორიებზე ჩამოდის. იმის გამო, რომ საქართველოს თურქეთი ესაზღვრება და ქვეყნებს შორის უვიზო მიმოსვლაა, ბევრი თურქი მამაკაცი საქართველოს მეძავების გულისათვის სტუმრობს.

ქვეყანაში ბავშვთა პროსტიტუციის პრობლემაა.

კანონი
პროსტიტუცია დაჯარიმებადია.
მუხლი 1431 — ადამიანებით ვაჭრობა;
მუხლი 171 — ბავშვთა პროსტიტუცია;
მუხლი 253 — იძულებითი პროსტიტუცია;
მუხლი 254 — პროსტიტუციის ხელშეწყობა;
მეძავებს ხანდახან საზოგადოებრივი წესრიგის დარღვევისთვისაც აპატიმრებენ.

სექსუალური ჯანმრთელობა
საქართველოში ვენერიული დაავადებების მაღალი მაჩვენებელია (განსაკუთრებით, თურქეთის საზღვრის მახლობლად). მიუხედავად იმისა, რომ გეშიდსის მონაცემებით კლიენტებისა და მეძავების უდიდესი უმრავლესობა (95.4%) პრეზერვატივებს იყენებს, სექს-მუშაკები დიდი რისკის ქვეშ იმყოფებიან. ინფექციები, ძირითადად, კლიენტების მიერ თავდასხმის დროს ვრცელდება. ამ საკითხზე არსებული სტიგმის გამო პროსტიტუტთა ნაწილი ჯანდაცვის სამსახურს არ მიმართავს.

პრეზერვატივისა და ლუბრიკანტის დისტრიბუციას, ასევე საჭირო ჯანდაცვის ორგანიზაციებთან გადამისამართებას არასამთავრობო ორგანიზაცია „თანადგომა“ უზრუნველყოფს.

2006 წელს ქვეყანის კონსტიტუციაში დაინერგა პროტოკოლი ადამიანთა ტრეფიკინგის ასარიდებლად, აღსაკვეთად და დასასჯელად. ამ პროტოკოლის შემოსაღებად გამოყენებულ იქნა გაეროს კონვენცია ტრანსნაციონალური ორგანიზებული დანაშაულის წინააღმდეგ, და ევროპის საბჭოს კონვენცია ადამიანთა ტრეფიკინგის წინააღმდეგ განხორციელებული ქმედებების შესახებ.

სამხრეთ ოსეთი
სამხრეთ ოსეთში განვითარებული მოვლენების შედეგად მოხდა მამაკაცთა რუსეთში გადინება იმ იმედით, რომ იქ ისინი დასაქმდებოდნენ. დარჩენილი ქალების ნაწილი იძულებული გახდა, რომ თავის გადასარჩენად პროსტიტუციისათვის მიემართა. ბავშვთა პროსტიტუცია აქაც დიდ პრობლემას წარმოადგენს, განსაკუთრებით — ქალაქ ცხინვალში.
ავთანდილ თათარაძე

ავთანდილ არსენის ძე თათარაძე (დ. 16 მარტი, 1919, თბილისი, — გ. 5 მაისი, 1998, იქვე) — ქართველი მოცეკვავე, ქორეოგრაფი, პედაგოგი, მკვლევარი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1961).

1953 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი. სტუდენტობისას მონაწილეობდა ჯანო ბაგრატიონის ხელმძღვანელობით მოქმედ ქორეოგრაფიულ წრეში. 1937–1956 წლებში (მცირე შესვენებით) იყო საქართველოს სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლის მოცეკვავე, ხოლო 1948 წლიდან — ქორეოგრაფი.

1955 წლიდან თათარაძე მოღვაწეობდა თბილისის მხატვრული თვითმოქმედების კულტურულ-საგანმანათლებლო სასწავლებელში, სადაც 1957 წლიდან ხელმძღვანელობდა ქორეოგრაფიულ განყოფილებას. 1969–1998 წლებში იყო თბილისის საესტრადო-საცირკო ხელოვნების სასწავლებლის პედაგოგი, 1985 წლიდან — ქართული ხალხური ცეკვის სახალხო უნივერსიტეტის ქორეოგრაფიის კათედრის გამგე.

თათარაძის საუკეთესო ქორეოგრაფიული დადგმებია: „ძველი თბილისის სურათები“, „სამთა მთიულური“, „იმერული სახუმარო“, „ფშავ ქალთა ლხინი“, „ფერხული“, „თამარ დედოფალი“ და სხვა. ეწეოდა კვლევით მუშაობას ქართული ქორეოგრაფიის თეორიისა და ისტორიის დარგში. მისი ინიციატივით მოეწყო სამეცნიერო ექსპედიციები საქართველოს მასშტაბით, სადაც მან პირადად ჩაიწერა და გამოსცა უძველესი სვანური ფერხულები. ავტორია არაერთი სამეცნ. თუ მეთოდ. ხასიათის ნაშრომისა: „ცეკვა ქართული“ (1956), „ცეკვის ჩაწერის პირობითი ნიშნები“ (1966), „ძველი ქართული (სვანური) ფერხულები“ (1976), „ქართული ცეკვების განმარტებანი“ (1986), „ქართული ხალხური ქორეოგრაფიის ისტორიის საკითხები“, „ქართული ხალხური ცეკვა“ (2010) და სხვ. დაჯილდოვებულია ღირსების ორდენით (1998).
ეღიშე თათევოსიანი

ეღიშე მარტიროსის ძე თათევოსიანი (; დ. 24 სექტემბერი, 1870, ვაღარშაპატი, — გ. 22 იანვარი, 1936, თბილისი) — სომეხი ფერმწერი, სომხეთის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1935). 1901 წლიდან ცხოვრობდა და მუშაობდა თბილისში.

ბიოგრაფია
1894 წელს დაამთავრა მოსკოვის ფერწერის, ქანდაკებისა და ხუროთმოძღვრების სასწავლებელი. 1896–1901 წლებში ცხოვრობდა მოსკოვში, ხოლო 1901 წლიდან — თბილისში. იყო საქართველოს მხატვართა კავშირის სომხური სექციის ერთ-ერთი დამაარსებელი და მისი თავმჯდომარე. აქტიურად მონაწილეობდა „რუს მხატვართა კავშირისა“ და გაერთიანება „მირ ისკუსტვას“ გამოფენებში. 1922 წლიდან იყო თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის პროფესორი.

თათევოსიანი უმთავრესად მუშაობდა პეიზაჟის, ყოფითი სცენებისა და პორტრეტის ჟანრებში. ძირითადი ნამუშევრებია: „რ. სურენიანცის პორტრეტი“ (1891), „უცხოობაში“ (1895), „მეუღლის პორტრეტი“ (1903), „არაგაწი“ (1917), „ავტოპორტრეტი“ (1933), „კომიტასის პორტრეტი“ (1936) (ყველა ერევნის სურათების გალერეა).
გალერეა
თინა თათეიშვილი

თინა (ლეილა) გრიგოლის ასული თათეიშვილი (დ. 12 იანვარი, 1925, თბილისი, — გ. 7 იანვარი, 1992, იქვე) — ქართველი მოცეკვავე, საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1958).

1943–1964 წლებში იყო საქართველოს სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლის წამყვანი სოლისტი-მოცეკვავე. მაღალი ოსტატობითა და გრაციოზულობით ასრულებდა სოლო პარტიებს ცეკვებში: „ქართული“, „მთიულური“, „მიპატიჟება“. მის გამოსვლებს განსაკუთრებული წარმატება ხვდა მოსკოვში გამართულ საქართველოს ლიტერატურისა და ხელოვნების დეკადაზე (1958), ვარშავის ოპერისა და ბალეტის თეატრში გამართულ საღამოზე (ცეკვა „ქართული“ ნ. ღვაბერიძესთან ერთად, 1959), ქართული ცეკვების ინდივიდუალურ შემსრულებელთა პირველ რესპუბლიკურ კონკურსზე (ოქროს მედალი და ლაურეატის წოდება, 1962).
იასენიცე (მდინარე)

იასენიცე — მდინარე აღმოსავლეთ ჩეხეთში, მდინარე ვსეტინის ბეჩვის მარჯვენა შენაკადი. მდინარის სიგრძე 9,2 კმ-ია. აუზის ფართობი 26,0 კმ².

მდინარე სათავეს იღებს ვსეტინის გარშემო მდებარე ბორცვებიდან, კერძოდ ცაბის ბორცვის ქვემოთ ზღვის დონიდან 841 მეტრ სიმაღლეზე. მისი სათავე მდებარეობს ჰალვოვსკის ნაკადულის დაცულ ტერიტორიაზე. მდინარე მიედინება ვსეტინ-იასენიცეს ხეობაში, შემდეგ გაივლის ლუჰის დასახლებას და ჩაედინება ვსეტინის ბეჩვაში, საინჟინრო საშუალო სამრეწველო სკოლის მახლობლად.

იასენიცეს ყველაზე დიდი შენაკადია ჩერვენკა, რომელიც მასში მარცხნიდან ჩაედინება. საშუალო ნაკადის სიჩქარე შენაკადთან არის 0.31 მ³/წმ.
გიორგი თათუხაშვილი

გიორგი (გოგი) არსენის ძე თათუხაშვილი (დ. 18 სექტემბერი, 1959, თბილისი) — ქართველი სამხედრო პირი, გენერალ-ლეიტენანტი (2004).

1983 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი, 1989 წელს — მოსკოვის მილიციის უმაღლესი სკოლის თბილისის ფაკულტეტი. 1982–1996 წლებში მსახურობდა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ორგანოებში სხვადასხვა თანამდებობაზე. 2000–2001 წლებში იყო შინაგან საქმეთა სამინისტროს შინაგანი ჯარების საბადრაგო ბრიგადის მეთაურის პირველი მოადგილე. 2001–2002 წლებში ხელმძღვანელობდა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური დანიშნულების რაზმს. 2002–2003 წლებში იყო თბილისის საკრებულოს თავმჯდომარის მიხეილ სააკაშვილის პირადი დაცვის უფროსი. 2003–2004 წლებში იკავებდა შინაგან საქმეთა სამინისტროს შინაგანი ჯარების სარდლის პოსტს. 2004–2005 წლებში იყო საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სახმელეთო ჯარების სარდალი. 2006 წლიდან იმყოფება თადარიგში. დაჯილდოებულია ვახტანგ გორგასლის (1993) და ხარისხის (2004) ორდენებით. მინიჭებული აქვს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს დამსახურებული მუშაკის წოდება (2001).

გოგი თათუხაშვილის შვილი, 33 წლის მაიორი შალვა თათუხაშვილი 2014 წლის მარტში გარდაიცვალა მას შემდეგ, რაც პროკურატურაში მოწმის სტატუსით დაიკითხა მისი ყოფილი ხელმძღვანელის დათა ახალაიას საქმეზე. ოჯახის მტკიცებით შალვა თათუხაშვილის გარდაცვალების მიზეზი გახდა უცნობი ნივთიერებით მოწამვლა, რასაც წინ უძღოდა ზეწოლა პოლიტიკური ჩვენების მისაღებად. 2015 წლიდან გოგი თათუხაშვილი ემიგრაციაში ცხოვრობს.
ჯანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ჯანი შეიძლება აღნიშნავდეს:

ჯ — ქართული ანბანის ოცდამეთორმეტე ასო
ჯანი — ანდრეი პლატონოვის ნოველა
ჯანი — ვაზის ქართული ჯიში

მამაკაცის იტალიური სახელი
ჯანი ვერსაჩე — მოდის დიზაინერი
ჯანი კარნევალი — ფეხბურთელი
ჯანი მორანდი — მომღერალი, მსახიობი და პროდიუსერი
ჯანი რივერა — ფეხბურთელი
ჯანი როდარი — საბავშვო მწერალი და ჟურნალისტი
სერო-ტუსა

სერო-ტუსა — პირამიდის ფორმის მთა კოლომბიის ქალაქ ვენესიაში. მდებარეობს ანტიოკიის დეპარტამენტის სამხრეთ-დასავლეთ რეგიონში, დედაქალაქ ბოგოტიდან 240 კილომეტრით ჩრდილო-დასავლეთით. სერო-ტუსას მწვერვალი ზღვის დონიდან 1897 მეტრზე მდებარეობს, მიწისპირიდან კი 457 მეტრზე. სიგანე ფუძესთან 1,8 კმ-ია. მთის ძირში შექმნილია ნაკრძალი.

კოლუმბამდელ ხანაში, ამ ზონაში სენუფანას ხალხი სახლობდა.
ლევ კოპელევი

ლევ ზალმანის (ზინოვის) ძე კოპელევი ( დ. 9 აპრილი, 1912 — გ. 18 ივნისი, 1997) — საბჭოთა მწერალი, კრიტიკოსი, ფილოლოგი-გერმანისტი და ცნობილი დისიდენტი.

ბიოგრაფია
ლევ კოპელევი დაიბადა კიევში, ებრაულ ოჯახში. 1926 წელს მისი ოჯახი ხარკოვში გადავიდა საცხოვრებლად. ახალგაზრდობაში იგი მგზნებარე კომუნისტი იყო, თუმცა 1929 წელს პირველად დააპატიმრეს „ტროცკისტულ ოპოზიციასთან“ კავშირის გამო.

კარიერა და მეორე მსოფლიო ომი
1930-იან წლებში კოპელევი მუშაობდა ჟურნალისტად და პირადად გახდა მოწმე უკრაინაში ჰოლოდომორის ტრაგედიისა, რაც მოგვიანებით თავის მემუარებში აღწერა. 1935 წელს დაამთავრა მოსკოვის უცხო ენათა ინსტიტუტი.

1941 წელს, გერმანიასთან ომის დაწყებისთანავე, იგი მოხალისედ წავიდა ფრონტზე. გერმანული ენის სრულყოფილი ცოდნის გამო, იგი მუშაობდა პროპაგანდისტად და თარჯიმნად. 1945 წელს, აღმოსავლეთ პრუსიაში ყოფნისას, კოპელევმა მწვავედ გააკრიტიკა წითელი არმიის მიერ გერმანელი მშვიდობიანი მოსახლეობის მიმართ ჩადენილი სისასტიკე. ამის გამო იგი დააპატიმრეს და 10 წლით პატიმრობა მიუსაჯეს „ბურჟუაზიული ჰუმანიზმისა“ და „მტრისადმი თანაგრძნობისთვის“.

გულაგი და დისიდენტობა
სასჯელს კოპელევი „შარაშკაში“ (სპეციალური ციხე მეცნიერებისთვის) იხდიდა, სადაც გაიცნო ალექსანდრე სოლჟენიცინი. იგი გახდა სოლჟენიცინის რომანის, „პირველ წრეში“, ერთ-ერთი მთავარი გმირის (რუბინის) პროტოტიპი.

1954 წელს გაათავისუფლეს, ხოლო 1956 წელს მოხდა მისი რეაბილიტაცია. 1960-იანი წლებიდან კოპელევი აქტიურად ჩაება ადამიანის უფლებების დაცვის მოძრაობაში. იგი აპროტესტებდა დისიდენტების დევნას და საბჭოთა ჯარების შესვლას ჩეხოსლოვაკიაში, რის გამოც გარიცხეს პარტიიდან და მწერალთა კავშირიდან.

ემიგრაცია
1980 წელს, გერმანიაში სამეცნიერო მივლინების დროს, კოპელევს საბჭოთა მოქალაქეობა ჩამოართვეს. იგი დასახლდა კიოლნში და გახდა ვუპერტალის უნივერსიტეტის პროფესორი. გერმანიაში ყოფნისას მან დიდი წვლილი შეიტანა რუსულ-გერმანული კულტურული ურთიერთობების შესწავლასა და შერიგების პროცესში.

1990 წელს მიხეილ გორბაჩოვმა მას საბჭოთა მოქალაქეობა აღუდგინა. ლევ კოპელევი გარდაიცვალა 1997 წელს კიოლნში და დაკრძალულია მოსკოვში, დონსკოეს სასაფლაოზე.

რჩეული ბიბლიოგრაფია
„სამუდამოდ შენახვა“ ( , 1976) — მემუარები ომისა და პატიმრობის შესახებ.

„კერპის შექმნა“ ( , 1978) — ახალგაზრდობისა და კომუნისტური იდეალების მსხვრევის შესახებ.

„დააამამე ჩემი მწუხარება“ ( , 1981).
ხუან ბაუტისტა ვისინი ბურგოსი

ხუან ბაუტისტა ვისინი ბურგოსი (დ. 19 ივლისი, 1871 — გ. 25 მაისი, 1935) — დომინიკელი პოლიტიკური მოღვაწე. მას დომინიკელთა რესპუბლიკის დროებითი პრეზიდენტის თანამდებობა 1922-1924 წლებში, ამერიკის შეერთებული შტატების სამხედრო ოკუპაციის დროს ეკავა.

ადრეული ცხოვრება
ხუან ბაუტისტა ვისინი 1871 წლის 19 ივლისს იტალიელი იმიგრანტის, ხუან ბაუტისტა ვისინი კანეპასა (დაბადებით ჯოვანი ბატისტა ვისინი) და მარია ბურგოს ბრიტოს ოჯახში დაიბადა. მამამისი დომინიკელთა რესპუბლიკაში შაქრის ინდუსტრიის ბუმის დროს ჩავიდა და ამ შესაძლებლობის გამოყენებით, შედარებით მოკლე დროში, სოლიდური მეურნეობა შექმნა. ჰოლანდიელი ავტორის, ჰ. ჰუტინკის წიგნის, „დომინიკელი ხალხი, 1850–1900“ — მიხედვით, 1882 წლისთვის მის მამას შაქრის ორი პლანტაცია ეკუთვნოდა, 1893 წლისთვის კი იგი უკვე შაქრის ქარხანა „ანჯელინას“ მფლობელი გახლდათ. დიქტატორ ულისეს ეროსთან მეგობრულმა ურთიერთობამ მას მნიშვნელოვანი ქონების დაგროვებაში შეუწყო ხელი. ვისინიმ მამის ბიზნესი მემკვიდრეობით მიიღო და, დიდწილად მკაცრი ევროპული განათლების წყალობით, წარმატებული ბიზნესმენი გახდა. იგი ადრეული ასაკიდანვე თავისუფლად ფლობდა ესპანურ, იტალიურ, ინგლისურ და ფრანგულ ენებს.

ხუან ბაუტისტა ვისინის ოჯახი არასდროს შეუქმნია და პრეზიდენტობის პერიოდში მეუღლე არ ჰყოლია.

პოლიტიკური კარიერა
დომინიკელთა რესპუბლიკა 1916 წლიდან ამერიკული ჯარების მიერ იყო ოკუპირებული. „უგეს-პეინადოს“ გეგმის დამტკიცების შემდეგ, ვისინი დომინიკელთა რესპუბლიკის დროებითი პრეზიდენტის თანამდებობაზე კანდიდატად დასახელდა. იგი 1922 წელს აირჩიეს და მისი მთავარი მიზანი დომინიკელთა რესპუბლიკაში განთავსებული ამერიკის შეერთებული შტატების ჯარების გაყვანის ხელშეწყობა გახლდათ. არჩევიდან მეორე დღესვე, ვისინიმ დაასახელა ის ხუთი პირი, რომლებიც მის კაბინეტს შეადგენდნენ. ესენი იყვნენ:
ხოსე დელ კარმენ არისა, შინაგან საქმეთა მდივანი
კაეტანო არმანდო როდრიგესი, იუსტიციისა და განათლების მდივანი
ელადიო სანჩესი, განვითარებისა და კომუნიკაციების მდივანი
მანუელ სანაბია, ჯანმრთელობისა და ქველმოქმედების მდივანი
პედრო პერესი, სოფლის მეურნეობისა და იმიგრაციის მდივანი

ამ ნაბიჯებით ვისინიმ ჩრდილოამერიკული ძალების მშვიდობიანი გაყვანა უზრუნველყო. კეთილი ზრახვების მიუხედავად, ვისინის რეჟიმი „უგეს-პეინადოს“ გეგმის მკაცრი ჩარჩოებისა და ქვეყანაში ჯერ კიდევ მყოფი ამერიკული ძალების ზეწოლის ქვეშ მოექცა. მიუხედავად ამისა, მან დომინიკელთა რესპუბლიკის ისტორიაში ყველაზე სუფთა არჩევნების ჩატარებას ჩაუყარა საფუძველი, რომელშიც 1924 წლის 15 მარტს ორასიო ვასკესმა ფრანსისკო ხ. პეინადო დაამარცხა.

არჩევნების შემდეგ, როდესაც ვისინიმ პრეზიდენტის თანამდებობა დატოვა, იგი შაქრის ბიზნესს დაუბრუნდა და დარჩენილი ცხოვრების მანძილზე პოლიტიკას ჩამოშორდა. 1935 წლის 25 მაისს, გარდაცვალების მომენტისთვის, ხუან ბაუტისტა ვისინიმ ნათესავებს კარიბის ზღვის აუზში ერთ-ერთი უმსხვილესი შაქრის საწარმო დაუტოვა, რომელიც 2010 წლის მონაცემებით კვლავ ფუნქციონირებს.
იუგოსლავიის ჩემპიონატი ჭადრაკში

იუგოსლავიის ჩემპიონატი ჭადრაკში — ყოველწლიური ტურნირი, რომელიც ტარდებოდა იუგოსლავიის ეროვნული ჩემპიონისა და მსოფლიო ჩემპიონატის კანდიდატების გამოსავლენად.

პირველი ჩემპიონატი ჩატარდა 1935 წელს ბელგრადში, იუგოსლავიის სამეფოს დედაქალაქში, ხოლო უკანასკნელი, 46-ე გათამაშება — იუგოსლავიის სოციალისტური ფედერაციული რესპუბლიკის დაშლის პერიოდში.

გამარჯვებულთა სია (მამაკაცები)
იუგოსლავიის სამეფო
იუგოსლავიის სოციალისტური ფედერაციული რესპუბლიკა
მრავალგზის გამარჯვებულები
გამარჯვებულთა სია (ქალები)
იუგოსლავიის სამეფო
იუგოსლავიის ქალთა პირველი ჩემპიონატი ჩატარდა ზაგრებში 1939 წლის აგვისტოში და მასში ლიდია ტიმოფეევამ და იოვანკა პეტროვიჩმა გაიმარჯვეს. მანამდე, 1926 წელს, ლიუბლიანაში გაიმართა ქალთა საჭადრაკო ტურნირი, რომელშიც მხოლოდ ადგილობრივი მოთამაშეები მონაწილეობდნენ და გამარჯვებული სავა შერბანოვა გახდა.

იუგოსლავიის სოციალისტური ფედერაციული რესპუბლიკა
მრავალგზის გამარჯვებულები
ალდო აგროპი

ალდო აგროპი (დ. 14 აპრილი, 1944 — გ. 2 იანვარი, 2025) — იტალიელი პროფესიონალი მწვრთნელი და ფეხბურთელი, რომელიც თამაშობდა ნახევარმცველის პოზიციაზე.

საკლუბო კარიერა
აგროპიმ 12 სეზონი ითამაშა სერია -ში (249 მატჩი, 17 გოლი) კლუბებში „ტორინო“ და „პერუჯა“.
ის „ტორინოს“ მნიშვნელოვანი მოთამაშე იყო, სადაც 200-ზე მეტი მატჩი ჩაატარა და ორი იტალიის თასი მოიგო.

სანაკრებო კარიერა
აგროპიმ იტალიის ნაკრებში დებიუტი 1972 წლის 17 ივნისს გამართა, რუმინეთის წინააღმდეგ მატჩში.

სამწვრთნელო კარიერა
როგორც მწვრთნელი, აგროპიმ რამდენიმე იტალიურ კლუბში იმუშავა: პესკარა, პიზა, პერუჯა, პადოვა, ფიორენტინა, კომო და ასკოლი.
„ფიორენტინას“ ის ორჯერ წვრთნიდა:
პირველად 1985–86 სეზონში, როცა გუნდი სერია -ში მე-4 ადგილზე გაიყვანა. თუმცა შემდეგ 4 თვით ფეხბურთიდან დისკვალიფიცირებული იყო 1986-ის მატჩების ჩაწყობის სკანდალში მონაწილეობის გამო.
მოგვიანებით, 1992–93 სეზონში კვლავ დაბრუნდა, მაგრამ ნაკლები წარმატებით — გუნდი სეზონის ბოლოს სერია -ში გავარდა.

გარდაცვალება
აგროპი გარდაიცვალა პნევმონიის შედეგად პიომბინოში, 2025 წლის 2 იანვარს, 80 წლის ასაკში.
ლუიჯი ალემანდი

ლუიჯი ალემანდი - (იტალიური გამოთქმა: [ ]; – ) იტალიელი ფეხბურთელი, რომელიც თამაშობდა მცველის პოზიციაზე, ძირითადად მარცხენა მცველად. ის იყო იტალიის ეროვნული ნაკრების წევრი, რომელმაც 1934 წლის მსოფლიო ჩემპიონატი მოიგო.

საკლუბო კარიერა
ალემანდი დაიბადა სან დამიანო მაკრაში (კუნეოს პროვინცია) და დებიუტი 1921 წელს „.. “-ში შედგა.
შემდეგ თამაშობდა ისეთ კლუბებში, როგორებიცაა „იუვენტუსი“, „ინტერი“, „რომა“, „ვენეცია“ და „ლაციო“. მას ასევე წარმატებული საერთაშორისო კარიერაც ჰქონდა იტალიის ნაკრებთან ერთად.

თუმცა, მისი კარიერის ყველაზე მნიშვნელოვანი და სკანდალური ნაწილი დაკავშირებულია 1927 წლის „ტორინო“–„იუვენტუსის“ დერბის კორუფციულ სკანდალთან, რის შედეგადაც „ტორინოს“ ტიტული ჩამოერთვა.

ოფიციალური ვერსიის მიხედვით, „ტორინოს“ ერთ-ერთმა წარმომადგენელმა ალემანდის 35 000 ლირა შესთავაზა თამაშის ჩასაგდებად — 25 000 წინასწარ და დანარჩენი მატჩის შემდეგ.
„ტორინომ“ თამაში 2–1 მოიგო, თუმცა ალემანდი მოედანზე ერთ-ერთი საუკეთესო მოთამაშე იყო. როდესაც მან დარჩენილი თანხის აღება სცადა, უარი უთხრეს. მოგვიანებით ჟურნალისტმა ეს საქმე გამოააშკარავა.

სასამართლო პროცესის შემდეგ, მიუხედავად იმისა, რომ ალემანდი თავს უდანაშაულოდ მიიჩნევდა, მას სიცოცხლის ბოლომდე დისკვალიფიკაცია მიუსაჯეს.
შემდგომში, 1928 წელს, ის იტალიის ოლიმპიურმა კომიტეტმა შეიწყალა და კვლავ შეძლო თამაში „ამბროზიანა-ინტერში“.

სანაკრებო კარიერა
ალემანდიმ იტალიის ნაკრებში დებიუტი 1925 წელს შედგა. მოგვიანებით მან მარცხენა მცველის პოზიცია დაიკავა უმბერტო კალიგარისის ნაცვლად 1934 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპზე (საბერძნეთის წინააღმდეგ მატჩში).

მწვრთნელმა ყველა მატჩში დააყენა იგი 1934 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე, სადაც ალემანდიმ მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა იტალიის გამარჯვებაში საკუთარ ქვეყანაში ჩატარებულ ტურნირზე.

ის ასევე იყო იტალიის ნაკრების კაპიტანი 1935–1936 წლებში და ერთ-ერთია იმ 9 მოთამაშეს შორის, ვინც მონაწილეობდა ცენტრალური ევროპის საერთაშორისო თასის სამ წარმატებულ კამპანიაში (1927–30, 1931–32 და 1933–35).