ვრანის სასახლე

ვრანის სასახლე — სამეფო სასახლეა, რომელიც მდებარეობს ბულგარეთის დედაქალაქ სოფიის განაპირა ნაწილში. დღესდღეობით ის წარმოადგენს ყოფილი ბულგარეთის სამეფო ოჯახის ოფიციალურ რეზიდენციას.

სოფიის ცენტრში მდებარე სამეფო სასახლე (დღეს — ბულგარეთის ეროვნული სამხატვრო გალერეა და ეროვნული ეთნოგრაფიული მუზეუმი) ძირითადად წარმომადგენლობით ფუნქციას ასრულებდა, ხოლო ევქსინოგრადის სასახლე ვარნასთან ზაფხულის რეზიდენციად გამოიყენებოდა. ვრანის სასახლე კი იყო ადგილი, სადაც ბულგარიის სამეფო ოჯახი ძირითად დროს ატარებდა.

სასახლე მდებარეობს ზღვის დონიდან 571 მეტრის სიმაღლეზე. მის ტერიტორიაზე მდებარეობს ჩარდაკლის ფერმის ადგილი, სადაც მდებარეობდა ხიდი, რომელიც სოფიის გათავისუფლების ისტორიულ მოვლენებთან არის დაკავშირებული.

ისტორია
1898 წელს, ვრანას მიწის დიდი ნაკვეთი, მეფე ფერდინანდ -მა შეიძინა. იმ დროს ეს ტერიტორია სოფიის გარეუბანი იყო, თუმცა დღეს იგი ქალაქის საზღვრებშია მოქცეული. კომპლექსი მოიცავს ფართო პარკს და ორ ძირითად შენობას. პირველი, ორსართულიანი სანადირო სახლი, აშენდა 1904 წელს გიორგი ფინგოვის პროექტით. მეორე, სამი სართულიანი მთავარი სასახლე, აგებულია 1909-1914 წლებში. სანადირო სახლი არქიტექტურულად აღწერილია როგორც ფლოვდივური ბაროკოს შესანიშნავი ინტერპრეტაცია ვენური დეკორატიული ელემენტებით.

მთავარი სასახლე აშენდა არქიტექტორ ნიკოლა ლაზაროვის პროექტით. მის სამ ოთახს მოგვიანებით მიენიჭა ბაროკოს სტილი, ერთი გაფორმდა ავსტრიული სამეფო სასახლეების სტილში, ხოლო ერთი — ბულგარული ეროვნული სტილით. მეფის კაბინეტი ვენეციური სტილის მიხედვით მოეწყო. სასახლის ინტერიერი გამოირჩევა მოხატული ხის ჭერებით, მუხის პანელებით, ლითონის დეკორატიული ფირფიტებითა და დელფტის ფაიფურით. შიდა სვეტები კარარას მარმარილოსგანაა დამზადებული, ხოლო ისტორიული ლიფტი, რომელიც დამზადებულია შინდლერის მიერ, დღემდე ფუნქციონირებს.

არქიტექტურული თვალსაზრისით, ვრანას სასახლე აერთიანებს ბიზანტიურ, ბულგარულ ეროვნულ აღორძინების, არტ ნუვოსა და ფრანგული კლასიციზმის ელემენტებს. აღსანიშნავია ე.წ. კარელიური დარბაზი, რომლის ავეჯი დამზადებულია კარელიური არყის ხისგან — საჩუქრად რუსი ოსტატების მიერ, რუსეთის იმპერატორ ალექსანდრე -ის სახელით. პირველ სართულზე განთავსებულია კინოთეატრი და ჩაის დარბაზი, მეორე სართულზე — საცხოვრებელი ბინები, ხოლო მესამე სართული მსახურებისა და სამეფო კარისთვის იყო განკუთვნილი.

1918 წელს ვრანას სასახლე მეფე ფერდინანდისგან გადავიდა ბორის -ზე. სწორედ აქ შეხვდა ის ახალ მთავრობას 1923 წლის 9 ივნისის სამხედრო გადატრიალების შემდეგ. 1943 წლის აგვისტოში სასახლე გახდა მეფე სიმეონ -ის საკუთრება. მეორე მსოფლიო ომის დროს, 1943-1944 წლებში, მთავარი შენობა დაიბომბა ბრიტანეთის სამეფო საჰაერო ძალების მიერ. ნაწილობრივი დაზიანების მიუხედავად, იგი შეკეთდა 1947 წელს.

მონარქიის გაუქმების შემდეგ ვრანა სახელმწიფო საკუთრებაში გადავიდა და კომუნისტური რეჟიმის ლიდერის, გიორგი დიმიტროვის, რეზიდენცია გახდა.

1998 წლის ივნისში ბულგარიის საკონსტიტუციო სასამართლომ ვრანას სასახლე დაუბრუნა ბოლო მონარქს, სიმეონ საქს-კობურგ-გოტას და მის დას, პრინცესა მარია ლუიზას. 1999 წლის ოქტომბერში სამეფო ოჯახმა ვრანას პარკი გადასცა სოფიის მუნიციპალიტეტს, რაც შესაძლებლობას აძლევს საზოგადოებას ეწვიოს ტერიტორიას, რომელიც თავდაპირველად ფერდინანდმა 1903 წელს მოაწყო.

სიმეონმა და მისმა მეუღლემ, მარგარიტამ, 2001 წლის გაზაფხულზე რეზიდენცია განახლებულ სანადირო სახლში გადაიტანეს. 2015 წლისთვის ვრანას პარკის 0.968 კვადრატული კილომეტრი საზოგადოებისთვის ღია იყო. პარკში იზრდება 400-ზე მეტი მცენარეთა სახეობა და იგი გამოცხადებულია ეროვნული მნიშვნელობის ლანდშაფტურ-არქიტექტურულ ძეგლად.

პარკის მოწყობაზე იმუშავეს გამოჩენილმა ლანდშაფტურმა არქიტექტორებმა: ვ. გეორგიევი, კონსტანტინ ბაიკუშევი, ჟიულ ლოშო, იოჰან კელერერი, ანტონ კრაუსი, ალარიკუს დელმარდი და ვილჰელმ შახტი. პარკის ტერიტორიაზე განთავსებულია ტბა და რამდენიმე კლდოვანი ბაღი. სასახლის, ისევე როგორც სხვა დაბრუნებული ქონების, საკუთრებასთან დაკავშირებით, 2000-იან წლებში ბულგარეთში ფართო საზოგადოებრივი დისკუსია მიმდინარეობდა. ბევრი მიიჩნევდა, რომ აღნიშნული ქონება საზოგადოებრივ საკუთრებად უნდა დარჩენილიყო.

2013 წლის ივნისიდან ვრანას პარკი ღიაა საზოგადოებისთვის შაბათ-კვირის განმავლობაში. სპეციალური მუნიციპალური ავტობუსი 50, რომელიც მხოლოდ შაბათ-კვირას მუშაობს პარკის სამუშაო საათებში, აკავშირებს სასახლის ტერიტორიას არწივების ხიდთან .