iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მეგაზაფხულენი

მეგაზაფხულენი — მწერების რიგი. აქვთ გამჭვირვალე ფრთები, რომელთა შლილი 10-80 მმ აღწევს. მათი სხეული ბოლოვდება 2 გრძელი ძაფით. რიგში 700-მდე სახეობაა. ბინადრობენ გამდინარე წყალსატევებთან. მათი მატლები მტაცებლებია. გარდაქმნა ზოგჯერ 3 წელზე მეტ ხანს გრძელდება. საქართველოში ფართოდ არიან გავრცელებული. სახეობათა უმრავლესობა ენდემურია, ბინადრობენ ბორჯომ-ბაკურიანის ხეობის. სვანეთისა და სხვა რეგიონების მდინარეებში. მეგაზაფხულეთა მატლები სარეწაო თევზების საკვებია.
მეგათერიუმი

მეგათერიუმი (მეგა... და ბერძნ. — ნადირი, მხეცი) — ნამარხი ძუძუმწოვრების გვარი არასრულკბილიანების რიგისა. ჰქონდათ მასიური (6 მ სიგრძის) ტანი და მოკლე ფეხები. იკვებებოდნენ ფოთლებითა და ახალგაზრდა ყლორტებით, რომელთაც წინა კიდურების მოკაუჭებული კლანჭებით იწევდნენ. კვების დროს უკანა კიდურებთან ერთად საყრდენად კუდსაც იყენებდნენ. მეგათერიუმის ნაშთები ბევრგან სრული ჩონჩხების სახითაა ნაპოვნი. ცნობილია ჩრდილოეთ და სამხრეთ პლეისტოცენური ნალექებიდან.
მეგაკარიოციტი

მეგაკარიოციტი (მეგა..., კარიო... და ბერძნ. - სათავსი, აქ - უჯრედი), ადამიანისა და ძუძუმწოვარი ცხოველების ძვლის წითელი ტვინის გიგანტური უჯრედი (40 მკმ-მდე), რომელსაც აქვს დიდი, დანაწევრებული პოლიპლოიდური ბირთვი. თავისი განვითარების დასრულების შემდეგ მეგაკარიოციტი იშლება — მის ზედაპირს თანდათან სწვდება ნაწილაკები, რომლებიც სისხლის ფირფიტებად (თრომბოციტებად) იქცევა და სისხლში გადადის.
მეგალითური კულტურები

მეგალითური კულტურები, ენეოლითისა და ბრინჯაოს ხანის არქეოლოგიური კულტურების კრებითი საერთო სახელი. დამახასიათებელი ელემენტია მეგალითური ნაგებობების აშენება. ზოგი მკვლევარის ვარაუდით, მეგალითები აუგიათ მონათესავე ტომებს, რომლებიც თავდაპირველად დასავლეთ ევროპაში ზღვის სანაპიროზე ცხოვრობდნენ და შემდეგ განსახლდნენ სხვა ტერიტორიაზე. უახლესი გამოკვლევებით, ეს მოსაზრება უარყოფილია. როგორც ჩანს, მეგალითების აგების ტრადიცია გავრცელდა არა მხოლოდ ტომთა განსახლების (გადასახლების) შედეგად, არამედ დამოუკიდებლად აღმოცენდა მსგავს სოციალურ და გეოგრაფიულ პირობებში (მაგ., შეუძლებელია უშუალო კავშირის მოძებნა ევროპულ. ევროპის სამხრეთ რაიონების მეგალითური კულტურები უფრო ძველი (ძვ. წ. 2500-2400) და მდიდრულია, ვიდრე ჩრდილოეთისა (ძვ. წ. 2000-14000). ევროპაში მეგალითური კულტურები მეგალითური კულტურები გავრცელდა სამხრეთიდან ჩრდილოეთისკენ. მეგალითური კულტურების პრობლემა ჯერ კიდევ სრულყოფილად არ არის შესწავლილი.

მეგალითური კულტურების ძეგლები ცნობილია კავკასიაში და, კერძოდ, საქართველოში — უმთავრესად ქვემო ქართლში, მესხეთ-ჯავახეთსა და აფხაზეთში.
სიდნი პუატიე

სიდნი პუატიე (, დ. 20 თებერვალი, 1927 — გ. 6 იანვარი, 2022) — ამერიკის კინოაკადემიის, ოქროს გლობუსის, -სა და გრემის ჯილდოების მფლობელი ბაჰამელ-ამერიკელი მსახიობი, კინორეჟისორი და მწერალი. პირველი შავკანიანი მსახიობი, რომელიც მამაკაცის საუკეთესო როლისთვის ოსკარით დაჯილდოვდა (ფილმში „მინდვრის შროშნები“).

მიუხედავად მკვეთრი ბაჰამური აქცენტისა პუატიემ სწრაფად გაითქვა სახელი, როგორც საუკეთესო შავკანიანმა მსახიობმა ამერიკაში, შეასრულა რა როლები ისეთ განთქმულ ფილმებში, როგორიცაა „შუაღამის მცხუნვარება“, „გამოიცანი ვინ მოდის ვახშამზე“ და სხვა.

ფილმოგრაფია
მეგობარი (გაზეთი)

„მეგობარი“ — ქართული ყოველდღიური პოლიტიკური და ლიტერატურული გაზეთი, ეროვნული, ანტორუსული და სოცილისტური მიმართულებისა; სოციალისტ-ფედერალისტების გამოცემა, გამოდიოდა თბილისში 1906-1907 წლებში, 1906 წელს დახურული „შრომის“ ნაცვლად და მასში თანამშრომლობდნენ „შრომის“ ყოფილი თანამშრომლები. რედაქტორი-გამომცემელი — გრიგოლ რცხილაძე. გაზეთში თანამშრომლობდნენ ლუარსაბ ბოცვაძე, გ. დიასამიძე, ალექსანდრე ფრონელი, ალექსანდრე სარაჯიშვილი, ილია ნაკაშიძე, ე. ჩერქეზიშვილი, მ. წერეთელი, მ. ცაგარელი, მალაქია ბოლქვაძე და სხვები. გაზეთში გამოქვეყნდა პარტიის პროგრამა რუსეთის იმპერიის მოწვევის სახელმწიფო სათათბიროს არჩევნებისთვის. დაიხურა 1907 წლის 3 იანვარს თბილისის გენერალ-გუბერნატორის განკარგულებით. მის ნაცვლად გამოვიდა გაზეთი „ისარი“.
მეგობრობის თეატრი

მეგობრობის თეატრი შეიქმნა 1974 წელს საქართველოს თეატრალურ საზოგადოებასთან. მისი მიზანი იყო საქართველოში მოძმე რესპუბლიკების თეატრალური ცხოვრების, ხოლო რესპუბლიკის ფარგლებს გარეთ ქართული თეატრალური ხელოვნების პოპულარიზაცია. მეგობრობის თეატრი ერთ-ერთი პირველი იყო სსრკ-ში. მისი სტუმრები იყვნენ მოსკოვის თეატრების (მოსსოვეტის, სამხატვრო, სატირის, სოვრემენნიკი, საბავშვო მუსიკალური, ვახტანგოვის, ერმოლოვას, გოგოლის სახელობის) კოლექტივები. აგრეთვე ლენინგრადის გორკის სახელობის დიდი დრამატული თეატრი, ლიტვის პანევეჟისის სახელობის, ერევნის დრამატული, რიგის მოზარდ მაყურებელთა, ესტონითის კინგისეპის სახელობის, ლატვიის უპიტის სახელობის დრამატული თეატრები. მეგობრობის თეატრის ხაზით საქართველოს რესპუბლიკიდან სპექტაკლები უჩვენეს მოსკოვში გრიბოედოვისა (1976) და მარჯანიშვილის (1979) თეატრებმა; ბაქოსა და ერევანში რუსთაველისა (1978) და მარჯანიშვილის (1980) თეატრებმა.
ნახშირწყლები

ნახშირწყლები — რთული ორგანული ნაერთები, რომელთა შედგენილობაში შედის ნახშირბადის, ჟანგბადისა და წყალბადის ატომები. განასხვავებენ მარტივსა და რთულ ნახშირწყლებს. მარტივ ნახშირწყლებს მონოსაქარიდები ეწოდება. რთული ნახშირწყლები არის პოლიმერები, რომლებშიც მონოსაქარიდები მონომერის როლს ასრულებენ. ორი მონოსაქარიდისაგან წარმოიქმნება დისაქარიდი, სამისაგან - ტრისაქარიდი, მრავლისაგან — პოლისაქარიდი. ყველა მონოსაქარიდი უფერო ნივთიერებაა, წყალში კარგად იხსნება; თითქმის ყველას აქვს ტკბილი, სასიამოვნო გემო. ყველაზე გავრცელებული მონოსაქარიდებია გლუკოზა, ფრუქტოზა, რიბოზა და დეზოქსირიბოზა. ისინი შედიან ნუკლეინის მჟავებისა და ატმოსფეროს შემადგენლობაში.

დი- და ტრისაქარიდები მონოსაქარიდის მსგავსად, კარგად იხსნება წყალში, აქვთ ტკბილი გემო. მონომერული რგოლების რიცხვის ზრდასთან ერთად პოლისაქარიდების ხსნადობა კლებულობს, ტკბილი გემო ქრება. დისაქარიდებიდან განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ჭარხლისა და რძის შაქრები. პოლისაქარიდებიდან ფართოდაა გავრცელებული სახამებელი, გლიკოგენი, უჯრედის ცელულოზა. მერქანი თითქმის წმინდა ცელულოზაა. ამ პოლისაქარიდების მონომერი გლუკოზაა.
ტყის ძმები

ტყის ძმები — არაფორმალური შეიარაღებული დაჯგუფება, შედგებოდა ძირითადად ეთნიკური ქართველი მებრძოლებისგან, რომელიც აფხაზეთში დარჩა საქართველოს რეგულარული არმიის აფხაზეთის ომში (1992-93) დამარცხების შემდეგ.

ეს დაჯგუფება, თეთრ ლეგიონთან ერთად, რომელიც ასევე არაფორმალური შეიარაღებული ჯგუფი იყო აფხაზეთის ტერიტორიაზე, განაგრძობდა დაბალი ინტენსიობის შეიარაღებულ წინააღმდეგობას აფხაზეთის ჯარებთან ცეცხლგამყოფი ზოლის გასწვრივ გვიან 1990-იან და ადრეულ 2000-იან წლებში. ტყის ძმებს მეთაურობდა დათო შენგელია.
მეგრული თხა

მეგრული თხა — უხვრძიანი, მრავალნაყოფიერი ადრეული ჯიში. გავრცელებულია სამეგრელოში, აგრეთვე აფხაზეთის და დასავლეთ საქართველოს სხვა კუთხეების ზოგიერთ რაიონში. განასხვავებენ მეგრული თხის 2 ტიპს: დაბლობისა და მთის ტიპებს. პირველი უფრო ნაზი კონსტიტუციისა და მერძეულია, მეორე — მეხორცული, ძლიერი კონსტიტუციის, უხეში ძვალეული აქვს. მეგრული თხა თეთრია, იშვიათად ჩალისფერი და ჭრელი, აქვს ხმლისებრ მოხრილი დიდი რქები. ლაქტაციის ხანგრძლივობა საშუალოდ 2500 დღეა, იწველის 300-400 კგ რძეს (მაქსიმალური 800-900 კგ), რომლის ცხიმიანობაა 4-4,5%. მეგრული თხის ვაცის ცოცხალი მასა 60 კგ აღწევს, ნეზვისა — 50 კგ-მდე. ნაყოფიერება 100 ნეზვზე 140-მდე თიკანია. თხის ტყავი უძვირფასესი ნედლეულია უმაღლესი ხარისხის ტყავეულის გამოსაქნელად.
მეგრული ცხენი

მეგრული ცხენი — საჯდომ-სასაპალნე ჯიშის ცხენი. უხსოვარი დროიდან არის მოშენებული საქართველოს შავის ზღვის სანაპირო რაიონებში.

ტანად პატარაა, სიმაღლე (სმ-ობით) მინდაოში — 129, ტანის ირიბი სიგრძე — 139,5, გულმკერდი ირგვლივ — 145, ნების ირგვლივ — 16. აქვს კვადრატული ფორმა, საშუალოდ მასიური კორპუსი; ძვალმსხვილია, მშრალი და მაგარი კონსტიტუციისაა, კარგად აქვს განვითარებული კუნთოვანი სისტემა. ფერად წაბლაა, გვხვდება ლურჯა, იშვიათად ყორნისფერი, გამოირჩევა მუშაობის დიდი უნარით. მისი საპალნის მასაა 100-130 კგ — ცოცხალი მასის 35-40%. სელის დროს ფრთხილია, რის გამოც მშვიდად დადის როგორც მთაგორიან, ისე ჭაობიან ადგილებში. მუშაობის კარგი თვისებების, ადგილობრივი ბუნებრივ-კლიმატური პირობებთან შეგუების დიდი უნარის, სხვადასხვა სასოფლო-სამეურნეო სამუშაოზე გამოყენების ფართო შესაძლებლობის გამო საჭიროა მისი ხალასად მოშენება.
მეგრული წითელი ჯიში

მეგრული წითელი ჯიში — მსხვილი რქოსანი საქონლის უნივერსალური გამოყენების ჯიში. გამოყვანილია საუკუნის 60-იან წლებში (ძმები კვარაცხელიების მიერ) ადგილობრივი მცირეტანიანი საქონლის სრულყოფით. გავრცელებულია სამეგრელოში, გურიაში, ლეჩხუმში, იმერეთში, აფხაზეთსა და აჭარაში. კარგი მუშა საქონელია. ღია წითელია, აქვს ზემოთ აშვერილი რქები. მომთაბარეობის ძნელ პირობებში და კვების დაბალ დონეზე კუროს ცოცხალი მასაა 450-550 კგ, ფურისა 260-300 კგ. იწველის 800-900 კგ რძეს (ლანჩხუთის რაიონის სოფ. ზემო აკეთის ყოფილ კოლმეურნეობის სანაშენე ფერმაში კარგი მოვლის შედეგად ფურების საშუალო წველადობა 2000 კგ აღწევდა, უდიდესია 2985 კგ), ცხიმიანობა საშუალოდ 4,45%. ინტენსიური სექებისას მოზარდეულის სადღეღამისო წონამატია 700-750 გ. 1977 წელს შეიქმნა მეგრული წითელი ჯიშის ჯიშთსაშენი, რომლის დანიშნულებაა ჯიშის შენარჩუნება, სრულყოფა და ეფექტიანი გამოყენება.
მედგარა

მედგარა — მცენარეთა გვარი ბაიასებრთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი ბალახებია. აქვთ გრძელყუნწიანი ფრთისებრ ან თათისებრ განკვეთილი ფევთანური ფოთლები (ღეროსეული ფოთლები მჯდომარეა და ჩხროსებრ, შეკრებილი). მარტოული, მეტწილად იისფერი, პირისფერი ან ყვითელი ყვავილები. მრავალი თესლურისაგან შემდგარი ნაყოფი.

35-მდე სახეობა უმთავრესად გავრცელებულია ზომიერ, სუბტროპიკულ და ნაწილობრივ ცივ სარტყელში. საქართველოში 4 სახეობაა, მათგან ერთი — ენდემია.

იზრდება მთის შუა სარტყლის კლდოვან და ღორღიან ადგილებში, დანარჩენი 3 სახეობა — სუბალპურ და ალპურ მდელოებსა და კლდეებზე. ყველა სახეობა დეკორატიულია.
გორგონები

გორგონები (; მხ.) — ძველ ბერძნულ მოთოლოგიაში ფრთოსანი ურჩხული ქალები. ჰესიოდე სამ გორგონს ახსენებს ( — ძლიერი; — მოხეტიალე, — მბრძანებელი), ჰომეროსი — ერთს. გორგონებს წარმოსახავდნენ საშინელი გარეგნობის, უზარმაზართავიან, კბილებდაკრეჭილ, ენაგადმოგდებულ, თმის ნაცვლად თავზე გველებგადაყრილ არსებად, რომელთა შეხედვაც ყველა სულიერს აქვავებდა. მათგან მხოლოდ მედუზა იყო მოკვდავი. მედუზას პერსევსმა მოკვეთა თავი და მისი სისხლისაგან იშვა ფრთოსანი ცხენი პეგასი. მოგვიანებით ხელოვნებაში მედუზას მშვენიერი სახით, მაგრამ საშინელი შიშისმომგვრელი გამომეტყველებით გამოსახავდნენ. მედუზის მოჭრილი თავი ათენას ფარზე იყო გამოსახული.
მედუზა (მითოლოგია)

მედუზა, მედუსა — გორგონა, რომელსაც თავზე გველები ეხვევა, მოკლა პერსევსმა. მისი სახე ათენას ფარზეა. მნახველს აქვავებს. შუმერული შესატყვისი — ხუბაბა (ხუვავა).

პელიას მეფის ერთ-ერთი ასული, იაზონის ბიძაშვილი;
პრიამოსის (პოდარკეს) ერთ-ერთი ასული (არა არისბეს და ჰეკაბესაგან)
სთენოლოსის და ნიკიპეს ასული, ევრისთევსის და აპოლოდორე 2, 4, 5

ვანის გათხრებში 1979 წელს აღმოაჩინეს მედუზას თავი (გორგონა), ოდნავ დაზიანებული, მაგრამ დიდი ხელოვნებით გამოკვეთილი (ძვ. წ. - საუკუნეები)

მედუზას თავი:

საშინელი, შიშით გამქვავებელი რამ;
მედიკოსთა ენაზე სისხლძარღვების სპეციფიკური მდგომარეობა, ცუდი სიმპტომი, კიბოს ნიშანი მუცლის არეში, რომლის ხილვაზეც ექიმი „ქვავდება“.
მედუზები

მედუზები — ზღვის ნაწლავღრუიანთა თავისუფლად მცხოვრები სქესობრივი თაობა. წარმოიქმნებიან უსქესო თაობის ინდივიდების — პოლიპების დაკვირტვით. დამახასიათებელია სციფოიდური პოლიპებისათვის (ჰიდრისა და ზოგი ლეპტოლიდის გარდა). ზოგ ნაწლავღრუიანს, თაობათა მორიგეობა არ ახასიათებს და მედუზები კვერცხიდან ვითარდებიან. სასქესო უჯრედები წყალში იყრება, აქვე ხდება მათი განაყოფიერება და განვითარება (სციფომედუზებსა და ზოგ ჰიდრომედუზას ახასიათებს შინაგანი განვითარება). არიან რბილსხეულიანი წყლის ცხოველები, რომლებსაც გააჩნიათ არასასიამოვნო საცეცები და ქოლგის ფორმის ჟელატინის ზარები. ძირითადად გვხვდება ფერადი მედუზები თუმცა არსებობენ მოთეთრო ფერისანიც. ისინი ბინადრობენ ყველა ოკეანეში და ღრმა ზღვაში. მედუზები ასხივებენ ტოქსინებს, რაც სახიფათოა ადამიანის ჯანმრთელობისათვის. არსებობს მედუზების სხვადასხვა სახეობა და თითოეულ სახეობას გააჩნია თვისი დამახასიათებელი ნიშან-თვისებები. ერთ-ერთი გამორჩეული სახეობისაა , რომელიც ბინადრობს კარიბის აუზში. როგორც მეცნიერები თვლიან, მედუზის ეს სახეობა უკვდავია და არასდროს არ კვდება თავისი სიკვდილით. ამ სახეობის მედუზები დიდი ზომებით არ გამოირჩევიან, მათი დიამეტრი 4-5 მმ-ს აღწევს. მეცნიერები თვლიან რომ ამ სახეობის მედუზებს „უკვდავებას“ სძენს რეგენერაციისა და გაახალგაზრდავების უნარი.

მედუზას არ აქვს ტვინი, გული და თვალები, მისი სხეულის 90%-ზე მეტი წყლისგან შედგება. მიუხედავად ამისა, ამ უჩვეულო უხერხემლოს მსოფლიოს ყველა ოკეანეში შეხვდებით, ფსკერიდან ზედაპირამდე. მათ შორის ყველაზე დიდი მედუზაა ლომის ფაფარი, რომელიც ჩრდილოეთის ყინულოვან, ატლანტისა და წყნარ ოკეანეებში ბინადრობს. მისი საცეცები 36,5 მეტრია.
მეზოზავრები

მეზოზავრები — ნამარხი ქვეწარმავლების რიგი. ჰქონდათ წაგრძელებული სხეული, რომლის სიგრძე 1 მ აღწევდა, მოკლე კისერი, ძალზე გრძელი კუდი, წინაზე უფრო გრძელი უკანა კიდურები, თითებს შორის აპკი, მრავალრიცხოვანი ნემსისებური კბილები. იკვებებოდნენ თევზებით. ცხოვრობდნენ მტკნარ წყალსატევებში. განეკუთვნებიან წყლის მეორეული ხერხემლიანების ჯგუფს. ცნობილია სამხრეთ აფრიკის და სამხრეთ ამერიკის კარბონული ნალექებიდან.
მეზოლითი

მეზოლითი (მეზო... და ...ლითი) — შუა ქვის ხანა, პალეოლითიდან ნეოლითზე გარდამავალი ეპოქა. ამ დროს პლეისტოცენი შეიცვალა ჰოლოცენით. მეზოლითის დასაწყისი ემთხვევა გამყინვარების უკანასკნელი სტადიის დასასრულს. დამახასიათებელია თანამედროვე ჰავა, მცენარეულობა და ცხოველთა სამყარო. ევროპაში მეზოლითი იყო 10-7 ათ. წლის წინ (დადგენილია რადიოლკარბონული მეთოდით), ჩრდილოეთ რაიონებში კი გრძელდებოდა 6-5 ათ. წლის წინათაც, ახლო აღმოსავლეთში — 12-9 ათ. წლის წინ.

საქართველოში თავისებური მეზოლითური თარიღები გვხვდება: მიკროწვეტანები, გვერდებდაბლაგვული მიკროლამელები, თავირიბრეტუშიანი ლამელები, სახერეტები. აგრეთვე თავამოღარული, გვერდამოღარული და დკბილული იარაღი. დიდი რაოდენობითაა ასიმეტრიული იარაღი. საქართველოს მეზოლითური ხანის ძეგლებია: ეძანი, ზურტაკეთი, საგვარჯილე, ახათი, წონა, კუდარი, შავი მღვიმე, ქვაჭარა, იაშთხვა, ჯამპალი, ცივი მღვიმე და სხვა.

დაკრძალვის საქართველოს - მუზეუმი ტულუზა
მეზოტროფული მცენარეები

მეზოტროფული მცენარეები (მეზო... და — კვება) — მცენარეები, რომელთა ზრდისათვის საჭიროა საკვები ნივთიერებებით ზომიერად მდიდარი ნიადაგი ან სხვა რაიმე სუბსტრატი, უკავიათ შუალედური მდგომარეობა ევტროფულსა (საკვების მიმართ მომთხოვნი) და ოლიგოტროფულ (საკვების მიმართ ნაკლებად მომთხოვნი) მცენარეებს შორის. მეზოტროფული მცენარეებია მაგ., ნაძვი.
მეზოფიტები

მეზოფიტები (მეზო... და — მცენარე) — მცენარეები, რომლებიც იზრდებიან ზომიერად ტენიან ადგილებში. გარდამავალი ჯგუფია ჰიგროფიტებიდან ქსეროფიტებისაკენ. განეკუთვნება ზომიერი სარტყლის ფოთოლმცვივანი ხეები და ბუჩქები, მეტწილად მდელოს (სამყურა, ტიმოთელა და სხვა) და ტყის (შროშანა, მჟაველა და სხვა) ბალახები, ზოგჯერ კი ველისა და უდაბნოს ადრეგაზაფხულის ერთ- და ორწლოვანი მცენარეები (ეფემერები). ბევრი სასოფლო-სამეურნეო მცენარე და სარეველები. მეზოფიტები ბევრია აგრეთვე ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ტყეებში.
ეფემერები

ეფემერები — ეკოლოგფიური ჯგუფი ერთწლოვანი მცენარეებისა, რომლებიც განვითარების მთელი ციკლის გავლას მოკლე პერიოდში ასწრებენ. გავრცელებული არიან უმთავრესად უდაბნოებსა და ნახევარუდაბნოებში. განარჩევენ გაზაფხულის და შემოდგომის ეფემერებს. უდაბნოში ეფემეროიდებთან ერთად ქმნიან შეკრულ, მაგრამ ხანმოკლე ვეგეტაციის მქონე მცენარეულ საფარს. ასეთია, მაგ., შუააზიური ეფემერული უდაბნოები.
მეთამბაქოეობა

მეთამბაქოეობა — მემცენარეობის ერთ-ერთი დარგი, რომლის მიზანია თამბაქოს ნედლეულის წარმოება სამრეწველო დანიშნულებით. კულტურაში ფართოდ იყენებენ 2 სახეპბას — ნამდვილ თამბაქოს და წეკოს . თამბაქოს ფოთლებისაგან მზადდება მოსაწევი საპაპიროსე მასალა, სიგარები, სიგარეტები, საჩიბუხე თამბაქო; იყენებენ აგრეთვე ნიკოტინის პრეპარატებისა და ლიმონის მჟავას მისაღებად. ძველად ფართოდ იყო გავრცელებული თამბაქოს ფოთლების ღეჭვა, მისი ფხვნილის, ე. წ. ბურნუთის ყნოსვა და სხვა.

თამბაქოს ფოთოლი შეიცავს (5-ობით) ნიკოტინს — 1-3, ეთეროვან ზეთებს 1, ფისს 4-7, ნაცარს 18-მდე. ფისი და ეთეროვანი ზეთი თამბაქოს სასიამოვნო სურნელებას აძლევს. უმაღლესი ხარისხის საპაპიროსე ნედლეული შეიცავს 11-13% ნახშირწყლებს, 7% ცილებს. თამბაქოს თესლში 40%-მდე ზეთია.

თამბაქოს სამშობლოა ცენტრალური და სამხრეთი ამერიკა. რუსეთში გავრცელდა საუკუნის დასაწყისში. პეტრე -ის დროს უკრაინაში აუგიათ თამბაქოს ფაბრიკა. აქ უმთავრესად წეკო მოჰყავდათ. ყოფილ სსრკ-ში თამბაქოს კულტურის ძირითადი რაიონებია ყირიმისა და კავკასიის შავისღვისპირა ზოლი, ამიერკავკასიისა და შუა აზიის რესპუბლიკები.

საქართველოში წეკო შემოიტანეს საუკუნის დამლევს. მანამდე გავრცელებული იყო თრიაქის (ოპიუმის) წევა. ნამდვილი თამბაქო საქართველოში საუკუნის ნახევარში გავრცელდა. ეს იყო ამერიკული თამბაქოს ჯიშები. თამბაქოს საქართველოში თუთუნს (თურქულად) უწოდებდნენ. მისი წევა, ყნოსვა, ღეჭვა გავრცელებული იყო ხევსურეთში, სვანეთში, სამეგრელოში და საქართველოს სხვა კუთხეებში. აქ თამბაქოს ხმარობდნენ წამლადაც — ჭრილობიდან სისხლის დენის შესაწყვეტად, პირუტყვის ქეცის მოსარჩენად, თავის ტკივილის დასაყუჩებლად (ბურნუთი) და სხვა დროს. საქართველოში თამბაქოს ფართოდ გავრცელებასთან დაკავშირებით გაიშალა სამეცნიერო მუშაობა, დაარსდა თამბაქოს საცდელი პლანტაციები ლაგოდეხში (1890), ოზურგეთსა და სოხუმში (1907). თამბაქო მოჰყავთ ძირითადად აფხაზეთის, აჭარის, ლაგოდეხის, მარნეულის რაიონებში, სადაც დარაიონებულია აფხაზეთისა და ლაგოდეხის მეთამბაქოეობის საცდელ სადგურებში გამოყვანილი ჯიშები: ჰიბრიდი 155, სამსუნი 27, სამსუნი 224, ტრაპიზონი 265, ტრაპიზონი 230, ტრაპიზონი 245 და სხვა.

მეთამბაქოეობის განვითარებაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს ივ. ბახტაძემ, პ. ჩიკოვმა, ა. ჩაჩამ. დ. ჯოჯუამ, მ. ჩაჩავასმ, ს. ფიფინოვმა, ს. კახაძემ, ა. ზაქარიაძემ და სხვებმა.

1990-იანი წლებიდან საქართველოში წარმოებული თამბაქოს მოცულობის შემცირებისა და მისი დაბალი ხარისხის გამო ის სულ უფრო ნაკლებად გამოიყენება სიგარეტის ადგილობრივ წარმოებაში. თუ ადრე საშინაო ბაზრის მოთხოვნილება ძირითადად ადგილობრივი წარმოების თამბაქოს ნაწარმით კმაყოფილდებოდა, ამჟამად მწეველთა 75% იმპორტ. სიგარეტს მოიხმარს, რის შედეგადაც საქართველოდან ყოველწლიურად 100 მლნ. აშშ დოლარი გაედინება. ადამიანის ჯანმრთელობაზე თამბაქოს მავნე ზემოქმედების გამო საქართველოში, ისე როგორც მთელ მსოფლიოში, მიმდინარეობს კამპანია თამბაქოს წევის წინააღმდეგ. კანონი თამბაქოს ნაწარმით ვაჭრობის შესახებ საქართველოს პარლამენტმა პირველად ჯერ კიდევ 2003 წ. 26 აგვისტოს მიიღო.

ჩატარებული კვლევებით საქართველოში მწეველთა რაოდენობა 2012 წლის მაჩვენებლებით მოსახლეობის დაახლოებით 30,4% შეადგინა, აქედან კაცებში – 55%, ხოლო ქალებში – 5 %. მოზარდთა 12% თამბაქოს რეგულარული მომხმარებელი იყო. თამბაქოს მოხმარების ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი (36,5%) თბილისში დაფიქსირდა, ხოლო ყოველდღიურ მომხმარებელთა ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი (36%) გამოვლინდა 25–34 ასაკობრივ ჯგუფში.
კორნელი სანაძე

კორნელი ბარნაბის ძე სანაძე (დ. 2 ოქტომბერი [ ძვ. სტ. 19 სექტემბერი], 1907, დაბა ხონი — გ. 27 თებერვალი, 1985, თბილისი) — ქართველი ფერმწერი, გრაფიკოსი, პროფესორი, საქართველოს სახალხო მხატვარი, შოთა რუსთაველის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი.

ბიოგრაფია
თბილისის ეკონომიკური ტექნიკუმის დამთავრების შემდეგ, სახვითი ხელოვნებით გატაცებული ახალგაზრდა 1922 წელს შევიდა მოსე თოიძის სახალხო სამხატვრო სტუდიაში, სადაც სწავლობდა 1924 წლამდე. ამავე წელს იგი ჩაირიცხა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში. აქ სამხატვრო ხელოვნებას ეუფლებოდა შესანიშნავი რუსი მხატვრების ე. ლანსერესა და ი. შარლემანის, საქართველოს სახალხო მხატვრის გიგო გაბაშვილის, მხატვარ თათე ვოსიანის ხელმძღვანელობით.

1929 წელს აკადემიის დამთავრების შემდეგ, სანაძემ დაიწყო დამოუკიდებელი შემოქმედებითი მოღვაწეობა, ხოლო 1934 წლიდან იგი ფერწერას ასწავლიდა აკადემიაში. აღსანიშნავია, რომ 1930 წელს, როდესაც მკაფიოდ ჩამოყალიბდა კორნელი სანაძის სახვითი და პოეტური მისწრაფებები, იგი შევიდა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში, სადაც სწავლობდა ოთხი წლის განმავლობაში და ეუფლებოდა ვოკალს. გარდა ამისა 1924 წელს მან დაამთავრა თბილისის ეკონომიკური ტექნიკუმიც. კორნელი სანაძე იყო 1830 წლის 8 თებერვალს დაარსებული საქართველოს რევოლუციონერ მხატვართა საზოგადოების-”სარმას” ერთ-ერთი დამაარსებელი და ხელმძღვანელი.

1924 წლიდან სანაძე უკვე ყველა რესპუბლიკური გამოფენის მონაწილეა, ენერგიულად მუშაობს მხატვართა ასოციაციებში, მხატვართა კავშირის გამგეობებში. მას გაფორმებული აქვს კინოფილმები: ”დარიკო”, ”ქალი მწვანეში”. ასევე ოპერისა და ბალეტის თეატრში: ”კარმენი”, ”დაისი”, ”მთების ძახილი”, ”დედა და შვილი”. რუსთაველის თეატრში: ”ტირიფის ქვეშ”. მარჯანიშვილის თეატრში: ”კოლმეურნეს ქორწინება”, ”შამილი”. ქუთაისის თეატრში: ”ოტელო”, ”გუშინდელნი”, ”კიკვიძე”. ბათუმის თეატრში: ”ფოლადაური”, ”პური”.

კორნელი სანაძეს მონაწილეობა აქვს მიღებული საზღვარგარეთ გამართულ გამოფენებშიც, კერძოდ პოლონეთის დედაქალაქ ვარშავაში. მნიშვნელოვანია კორნელი სანაძის, როგორც პედაგოგის როლი, ახალგაზრდა ქართველ მხატვართა აღზრდასა და ჩამოყალიბების საქმეში. მისი მოსწავლეები იყვნენ გამოჩენილი მხატვრები: გ. თოიძე, გ. თოთიბაძე, გ. ჯაში და სხვები. კორნელი სანაძის ნამუშევრები გამოფენილია საქართველოს სახელმწიფო ლიტერატურის მუზეუმში, სახელმწიფო თეატრალურ მუზეუმში, შოთა რუსთაველის სახელობის დრამატული თეატრის მუზეუმში, ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრში, აჭარის ავტონომიურ მუზეუმში, სანქტ-პეტერბურგის სახელმწიფო მუზეუმში.

კორნელი სანაძის ნაშრომებიდან განსაკუთრებით ცნობილია ”მებაღე” და ”სინგაპურის საზამთროები”, რომლებიც 2007 წელს ბირმინგენის აუქციონზე იქნა წარდგენილი და საიდუმლო მყიდველის მიერ უცნობ ფასად შეძენილი.

დაკრძალულია დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.
მეთევზეობა

მეთევზეობა — სოფლის მეურნეობის დარგი, რომლის დანიშნულებაა თევზის მოშენება წყალსატევებში, მათი მარაგის გაზრდა და ხარისხის გაუმჯობესება. მოიცავს ბუნებრივი წყალსატევებისა და ტბორულ მეთევზეობას.

ბუნებრივი წყალსატევების მეთევზეობის დანიშნულებაა მდინარეების, ტბების, წყალსატევების, ზღვების თევზის მარაგის აღწარმოების გაფართოება და მისი ხარისხის გაუმჯობესება. ადამიანის სამეურნეო-პრაქტიკული მოღვაწეობის სულ უფრო მზარდი მასშტაბების გამო იზრდება მისი ზემოქმედება წყლის გარემოზე (წყლების გაჭუჭყიანება, ჰიდრომშენებლობა და სხვა). ამის გამო, ხშირად ირღვევა ან ქვეითდება თევზის მარაგის აღწარმოება. ბუნებრივ წყალსატევებში თევზის მარაგის გადიდებისათვის თევზებს ხელოვნურად ამრავლებენ, ტარდება სარეწაო სახეობების აკლიმატიზაცია, თევსაშენი წყალსატევების მელიორაცია, ჰიდრომშენებლობათა კაშხლებზე აკეთებენ თევზსაშვებსა და თევზსასვლელებს, უზრუნველყოფენ წყლის დონის მყარ რეჟიმს, წმენდენ მდინარის საქვირითე ადგილებს, აგებენ თევსაშენ ქარხნებს და სხვა.

ტბორული მეთევზეობის დანიშნულებაა თევზის გამრავლება და მოშენება სპეციალურად აგებული სათევზმეურნეო ტბორებში. მეთევზეობის ამ ფორმის ყველა პროცესს, თევზის გამრავლებიდან სასაქონლო პროდუქციის მიღებამდე, ადამიანი მართავს.

მეთევზეობა, როგორც მეცნიერული დისციპლინა, იკვლევს თევზსაშენი ღონისძიებების ბიოლოგიურ საფუძვლებს და თევზსაშენი პროცესების ბიოტექნიკას (ქვირითის ინკუბაცია, თევზების კვება და სხვა). მეთევზეობა ისწავლება სათევზმეურნეო უმაღლეს და საშუალო სპეციალურ სასწავლებლებში, სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტების ზოოტექნიკურ ფაკულტეტებზე, უნივერსიტეტებში.

საქართველოში მეთევზეობას უძველესი ისტორია აქვს. ბერძენი ისტორიკოსი სტრაბონი ( ს.) აღნიშნავს, რომ შავი ზღვის სანაპიროზე დასახლებულ ქართველ ტომთა ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი სამეურნეო დარგია მეთევზეობა. გვიანდელი ფეოდალური ხანის დოკუმენტებიდან ჩანს, რომ თითქმის ყოველ ფეოდალს ჰყავდა ყმა-მეთევზეები. საქართველოს მდინარეებსა და ტბებში თევზის სიუხვე მიუთითებს ვახუშტი ბატონიშვილი. თბილისის ბაჟის ნუსხებში მოხსენიებულია, რომ ბაზარზე ხშირად გამოჰქონდათ ზუთხი, ორაგული და სხვა ნედლი თევზი. საქართველოს ლანდშაფტური მრავალფეროვნება (წყალსატევების სიუხვე) საშუალებას იძლევა ტბორული მეთევზეობის განვითარებისა და თევზის ფართოდ აკლიმატიზაციისათვის. ამ მიზნით შემოყვანილია თევზის შემდეგი სახეობები: რიპუსი, სიგი, პელიადი, ცისარტყელა კალმახი, სარკისებრი კობრი, თეთრი ამური, სქელშუბლა და სხვა თევზები. განსაკუთრებით ნაყოფიერად განვითარდა სარკისებრი კობრის ტბორული მეურნეობა. პირველობა ამ მხრივ ეკუთვნის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის სოფ. ჯაპანას ტბორულ მეურნეობას (1933).

მეთევზეობის მეცნიერული შესწავლა საქართველოში საუკუნის 50-იანი წლებიდან დაიწყო. ამ მხრივ აღსანიშნავია ვახუშტი ბატონიშვილის შრომები, რომლებშიც დახასიათებულია საქართველოს მთავარი მდინარეებისა და ტბების თევზები, თევზაობის ზოგიერთი წესი და იარაღი. მეთევზეობის დარგში სამეცნიერო-კვლევით მუშობამ სისტემატური ხასიათი მიიღო საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ. მეთევზეობის საკითხები შუქდებოდა ჟურნალებში: „ “, „ “, „ “ და სხვა ჟურნალებში.