iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჩენ-დე-პუი

ჩენ-დე-პუი  — ჩრდილოეთ-სამხრეთის მიმართულების ფერფლის კონუსების, ლავის გუმბათებისა და მაარების ჯაჭვი საფრანგეთის ცენტრალურ მასივში. ჯაჭვი დაახლოებით 40 კმ სიგრძისაა და იდენტიფიცირებულია ვულკანური ფორმაციები, რომლებიც ქმნიან ვულკანურ ველს, მოიცავს 48 ფერფლის კონუსს, 8 ლავის გუმბათს და 15 მაარსა და აფეთქების კრატერს. მისი უმაღლესი წერტილია ლავის გუმბათი პუი-დე-დომი, რომელიც მდებარეობს ჯაჭვის შუა ნაწილში და სიმაღლით 1 465 მ-ს აღწევს. ქედის სახელწოდება მომდინარეობს ფრანგული ტერმინიდან „პუი“, რომელიც აღნიშნავს მომრგვალებული პროფილის მქონე ვულკანურ მთას. ჩენ-დე-პუის ვულკანის ბოლო ამოფრქვევის თარიღად ჩვეულებრივ სახელდება ძვ. წ. 4040 წელი.

ტექტონიკური ფილების მოძრაობისა და კონტინენტური რიფტინგის გამორჩეული მაგალითის გამო, ჩენ-დე-პუის რეგიონი 2018 წელს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლად გამოაცხადეს.
აასივისუიტი - ნიპისატი

აასივისუიტი - ნიპისატი — კულტურული ლანდშაფტი და იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი, რომელიც მდებარეობს დასავლეთ გრენლანდიის ცენტრალურ ნაწილში. მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანეს 2018 წელს. ეს ტერიტორია ინახავს 4000 წელზე მეტი დასახლების არქეოლოგიურ ნაშთებს და შეიცავს სეზონური ნადირობისა და შეგროვების კარგად შენარჩუნებულ მტკიცებულებებს. ამ ტერიტორიაზე დაცულია საქაქის, დორსეტისა და თულეს კულტურების ნაშთები და უფრო გვიანდელი ინუიტური და კოლონიური ეპოქის ადგილები. ის გადაჭიმულია 235 კმ-ზე და მიემართება აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებით კუნძულ ნიპისატიდან დევისის სრუტემდე გრენლანდიის ყინულოვან საფარამდე.

არქეოლოგიური ძეგლები
მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლის ტერიტორიაზე არის 7 არქეოლოგიური ნანგრევი და ერთი თანამედროვე დასახლება, რომლებიც წარმოადგენენ რეგიონის ქრონოლოგიური ისტორიის სხვადასხვა ასპექტს და აჩვენებენ გრენლანდიაში დროთა განმავლობაში ჩამოყალიბებული მიწათსარგებლობის ტრადიციების მრავალფეროვნებას.

ისტორია
ეს ტერიტორია ათვისებული იყო პერიოდულად, დაწყებული დაახლოებით ძვ. წ. 2000 წლიდან, საქაქის კულტურის სანაპიროზე გამოჩენით. კუნძლ ნიპისატზე რადიოკარბონული დათარიღება მიუთითებს, რომ საქაქის ხალხი ამ რეგიონში დარჩა სულ მცირე ძვ. წ. 700 წლამდე, რაც უფრო ხანგრძლივია, ვიდრე გრენლანდიის ნებისმიერ სხვა ადგილას. მალევე, დორსეტის კულტურა აყვავდა ამ რეგიონში, უფრო შიდა ტერიტორიებზე. აასივისუიტის სიღრმეში ქალცედონისა და ძვლების მცირე ფრაგმენტები მიანიშნებს, რომ დორსეტის ხალხი შესაძლოა მოგზაურობდა ყინულოვან საფარამდე. დაახლოებით 1100 წელს თულეს ხალხი ჩრდილოეთ კანადიდან გრენლანდიაში გადასახლდა და ამ ტერიტორიაზე თულეს არტეფაქტების ყველაზე ადრეული ნიმუშები დაახლოებით 1250 წლით თარიღდება. თულეს ხალხს ჰქონდა ზღვის ცხოველებზე ნადირობის უფრო დახვეწილი სისტემა და სეზონურად მიგრირებდნენ. ზამთარში ისინი ცხოვრობდნენ მუდმივ ქვის სახლებში სანაპიროსთან ახლოს, ინაპ ნუუასა და არაიუტსისუტში, ნადირობდნენ ზღვის ძუძუმწოვრებსა და თევზებზე, ხოლო ზაფხულში გადადიოდნენ შიდა ტერიტორიებზე, რათა ენადირათ ირმებზე დროებით ზაფხულის ბანაკებში (როგორიცაა აასივისუიტი).

1700-იანი წლების დასაწყისში დანიელებმა სცადეს კოლონიის დაარსება კ. ნიპისატზე, მაგრამ უშედეგოდ. თუმცა, მომდევნო საუკუნის განმავლობაში, ამ ტერიტორიაზე დაარსდა კოლონიური ქალაქები (როგორიცაა საგარლიიტი და სარფანგუიტი) თევზჭერისა და ირმის ტყავით ვაჭრობის გასაძლიერებლად. ამ სოფლების უმეტესობა მიატოვეს შიმშილისა და სხვადასხვა ეპიდემიების გამო.
ასტრიდ ნჯალსდოტერი

ასტრიდ ნჯალსდოტერი — ნორვეგიელი დიდგვაროვანი ქალი, რომელიც დაქორწინდა რაგნვალდ ძველზე და გახდა შვედური სტენკილების დინასტიის წინაპარი (დაახლოებით 1060 - დაახლოებით 1125). ზოგჯერ ვარაუდობენ, რომ იგი შვედეთის დედოფალი იყო, თუმცა მტკიცებულებები არ არის დამაჯერებელი.

შესაძლო დედოფლობა
გერმანელი საეკლესიო ისტორიკოსი ადამ ბრემენელი წერს, რომ სტენკილი იყო წინა შვედეთის მმართველის, ემუნდ ძველის (დაახლ. 1050-დაახ. 1060 წ.) დედინაცვალი ( პრივინიუს ) ან ძმისშვილი ( ნეპოსი ). [ 4 ] ამის საფუძველზე ზოგჯერ ვარაუდობდნენ, რომ ასტრიდ ნჯალსდოტერი ჯერ რაგნვალდზე იყო დაქორწინებული, შემდეგ კი ემუნდზე, რომლის მეუღლე სხვაგვარად უცნობია.
კეტოზი

კეტოზი, აცეტონემია — ძროხისა და ცხვრის დაავადება, რომლისთვისაც დამახასიათებელია ნივთიერებათა (ნახშირწყლების, ცილების, ცხიმების) ცელის მოშლა. ლაქტაციის მე-2-მე-6 კვირას ავადდება მაღალპროდუქტიული ძროხა, ხოლო დოლის დაწყებამდე 1–2 კვირით ადრე – მაღალნაყოფიერი ცხვარი. დაავადებულ ცხოველს მადა ეკარგება, ხდება, ემჩნევა ნერვული აშლილობა, პერისტალტიკისა და საჭმლის მომნელებელი ჯირკვლების სეკრეციული მოქმედება შესუსტებული აქვს, სისხლში, შარდსა და რძეში მომატებულია კეტონური სხეულები, დაქვეითებულია სარძეო პროდუქტიულობა, ღვიძლის ფუნქცია დარღვეულია. თუ დროულად არ ვუმკურნალებთ, ცხოველი შეიძლება დაიღუპოს.

მკურნალობა: დიეტა, გლუკოზის შეყვანა, ჰორმონული პრეპარატები. პროფილაქტიკა: კვებისა და მოვლა-შენახვის წესების დაცვა.
მანანა თუმანიშვილი

მანანა თუმანიშვილი (დ. 1940) — ქართველი მხატვარი და პედაგოგი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის გრაფიკის ფაკულტეტი. იგი აკვარელის ტექნიკით ქმნის ნატურმორტებს, პეიზაჟებს, ცხოველთა პორტრეტებსა და პიროვნებათა გამოსახულებებს. მის ნამუშევრებში საოცარი სიმძაფრითაა გამოკვეთილი ადამიანური გრძნობები – სიხარული, სევდა, შიში. ხშირად იყენებს ტუშსაც – სიღრმიდან ამოზიდულ ფიგურათა ფორმების გამოკვეთას ახერხებს ქაღალდში შეღვენთილი, სიმუქიდან ღია ტონალობაში გადასული ლაქობრივი ეფექტებით. აგრეთვე გამოსახავს ემოციით სავსე ევროპული ქალაქების ხედებს, ძველი თბილისის ქუჩებს შემორჩენილ მოფუსფუსე, სიყვარულით სავსე მყუდრო გარემოს, ზღვის უსაზღვრო სივრცეს, მუქი ლურჯი ცის ფონსა და მიწის შესაყარზე განლაგებული მასიური ლოდები, სევდისა და მიუსაფრობის შეგრძნებას რომ ბადებს ადამიანში, ყვავილების თაიგულებიდან ამოფრქვეული ფერადოვნებას, ბინდშემოწოლილი სამყაროს ჩამავალი მზის სხივებით დაფენილი მინელებული სივრცეს.

მხატვრის შემოქმედებაში განსაკუთრებული ნიშა ეთმობა ნიუს. მხატვარი აკვარელთან ერთად იყენებს შერეულ ტექნიკას. სხვადასხვა საღებავითა და ტექნიკით (პასტელი, გუაში, ტუში, მონოტიპია) სურვილისამებრ აძლიერებს ცოცხალი სხეულის რბილსა თუ მკვრივ ფორმებს. ზოგ შემთხვევებში აკვარელის გამჭვირვალება პასტოზურობითაა შეცვლილი. ფერადოვანი ლაქებით აჟღერებული ფიგურები თუ საგანთა ფორმები გამოკრთის ჩამუქებული სიღრმეებიდან.მხატვარი 1966 წლიდან უშურველად გადასცემდა თავის ნიჭს, გამოცდილებასა და ცოდნას მომავალ თაობებს. თბილისის სამხატვრო აკადემიაში ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას, ასწავლიდა ხელოვნების ისტორიას, დამწყებ მხატვრებს კი უზიარებდა აკვარელის რთული ტექნიკით მუშაობის გამოცდილებას.

1968 წლიდან აქტიურად მონაწილეობდა და მონაწილეობს საქართველოსა და უცხოეთის ქვეყნებში გამართულ გამოფენებში. სახვითი ხელოვნების ფაკულტეტზე ხშირად კითხულობდა ხელოვნების ისტორიის კურსს, პარალელურად ასწავლიდა აკვარელს გამოყენებითი ხელოვნების და არქიტექტურის ფაკულტეტზე. მისი ნამუშევრები დაცულია საქართველოს ეროვნული მუზეუმის შალვა ამირანაშვილის სახელობის ხელოვნების მუზეუმში, ქუთაისის ხელოვნების მუზეუმში, აგრეთვე სხვადასხვა კერძო კოლექციებში, როგორც საქართველოში, ისე საზღვარგარეთ. 1997 წელს, საქართველოში გაიმართა ავტორის პირველი პერსონალური გამოფენა, პირველი პერსონალური გამოფენა ქვეყნის ფარგლებს გარეთ კი 2001 წელს, შვეიცარიის ქალაქ ლოზანაში. 1997 წელს მისი ნამუშევარი "ნისლიანი მთები" წლის საუკეთესო ნამუშევრად იქნა აღიარებული.
ანა იოელსდოტირი

ანა იოელსდოტირი (; დ. 1947) — ისლანდიური წარმოშობის თანამედროვე მხატვარი. ამჟამად მოღვაწეობს რეიკიავიკში. იგი ცნობილია შეღებილი ტილოს სკულპტურული ნამუშევრებით, რომლებიც ხშირად კონკრეტული ადგილისთვის განკუთვნილი ინსტალაციების სახით იქმნება.

ბიოგრაფია
სწავლობდა ისლანდიის უნივერსიტეტის მასწავლებელთა კოლეჯში, აღმოსავლეთ ინგლისის უნივერსიტეტში და ჩიკაგოს ხელოვნების ინსტიტუტის სკოლაში, სადაც მან 2002 წელს მიიღო მაგისტრის ხარისხი სახვითი ხელოვნების დარგში.

სამუშაო და მხატვრული პრაქტიკა
ანას ნამუშევრები 2000-იანი წლების დასაწყისში იყო აბსტრაქციები, „შთაგონებული მისი ძიებით, რათა ეპოვა ცენტრი გლობალიზებულ სამყაროში“. 2011 წელს, -მა ანას ნამუშევრები აღწერა, როგორც

ანას ხელოვნების ნიმუშები გამოფენილი იყო მსოფლიოს მრავალ გალერეაში.
ერლა ჰარალდსდოტირი

ერლა ჰარალდსდოტირი (; დ. 1967) — ისლანდიელი ვიზუალური მხატვარი ქალი, რომელიც ძირითადად მუშაობს ფერწერაზე, ნახატზე, ნახატზე და ფოტომონტაჟზე. იგი მოღვაწეობს ბერლინსა და იოჰანესბურგში.

გამოფენები
მისი ნამუშევრები გამოიფინა მუზეუმებსა და გალერეებში, მათ შორის: ლუნდის საკათედრო ტაძარი (შვედეთი), გერმანიაში, ისლანდიაში, საფრანგეთში.
G7-ის მე-5 სამიტი

7-ის მე-5 სამიტი, დიდი შვიდიანის მეხუთე სამიტი (; 28-29 ივნისი, 1979) — შვიდი უდიდესი ინდუსტრიული სახელმწიფოს არაოფიციალური შეხვედრა იაპონიის ქალაქ ტოკიოში. სამიტის შეხვედრის ადგილი იყო აკასაკას სასახლე ტოკიოში.

დიდი შვიდიანის (7) სამიტი იყო არაოფიციალური ფორუმი, რომელიც აერთიანებდა უდიდესი ინდუსტრიული ქვეყნების ხელმძღვანელებს: საფრანგეთი, დასავლეთ გერმანია, იტალია, იაპონია, დიდი ბრიტანეთი, შეერთებული შტატები, კანადა, და ევროკომისიის პრეზიდენტი (ოფიციალურად შეუერთდა 1981 წელს). ეს და მომდევნო სამიტები, არ იყო თავდაპირველად ჩაფიქრებული, როგორც მისი უფრო ფართო საერთაშორისო ინსტიტუტებთან დაკავშირების მცდელობა. აღნიშნული სამიტები მოიტანა აუცილებლობამ, რომელთა ინიციატორები იყვნენ საფრანგეთის პრეზიდენტი — ვალერი ჟისკარ-დ’ესტენი და დასავლეთ გერმანიის კანცლერი — ჰელმუტ შმიდტი. სწორედ მათი ინიციატივით შედგა დიდი ექვსიანის (6) პირველი არაოფიციალური შეხვედრა 1975 წელს.

ლიდერები სამიტზე
7 იყო არაოფიციალური ყოველწლიური ფორუმი, კანადის, საფრანგეთის, დასავლეთ გერმანიის, იტალიის, იაპონიის, გაერთიანებული სამეფოსა და შეერთებული შტატების ლიდერებისთვის.

განხილული საკითხები
სამიტი ჩაფიქრებული იყო, როგორც მის წევრებს შორის არსებული უთანხმოების მოგვარების საშუალება. წმინდა პრაქტიკული თვალსაზრისით, სამიტის წევრებს მიეცათ საშუალება გაეწიათ ერთმანეთისთვის დახმარება რთული ეკონომიკური პრობლემების მოსაგვარებლად.

გალერეა
კუროდა კიიოტაკა

კუროდა კიიოტაკა (; დ. 16 ოქტომბერი, 1840 — გ. 25 აგვისტო, 1900), ასევე ცნობილი როგოც კუროდა რიოსუკე — მეიძის ეპოქის იაპონელი პოლიტიკოსი, იაპონიის პრემიერ-მინისტრი (1888-1889).

კუროდა ხელმძღვანელობდა ჰოკაიდოს კოლონიზაციის კომისიას. ის იქ ცხოვრობდა 1870-1882 წლებში, პერიოდულად ჩადიოდა ტოკიოში, რათა მოეხსენებინა ანგარიში მთავრობისათვის. 1878 წელს, ოკუბო ტოშიმიჩის გარდაცვალების შემდეგ, იგი გახდა საცუმის კლანის ლიდერი. ჰოკაიდოში თანამდებობის დატოვებამდე ცოტა ხნით ადრე მას სახელმწიფო ქონების გაყიდვაში დაადანაშაულეს.

1888 წელს იგი გახდა იაპონიის პრემიერ-მინისტრი და მონაწილეობა მიიღო მეიჯის კონსტიტუციის მიღებაში. თუმცა, მომდევნო წელს იგი იძულებული გახდა დაეტოვებინა ეს თანამდებობა სავაჭრო ხელშეკრულებების დადებისას რამდენიმე სერიოზული შეცდომის დაშვების გამო. მოგვიანებით ის გახდა გენრო, კომუნიკაციების მინისტრი და საიდუმლო საბჭოს თავმჯდომარე.
მუჰსინ ჰენდრიქსი

მუჰსინ ჰენდრიქსი (დ. ივნისი, 1967 — გ.15 თებერვალი, 2025) — სამხრეთ აფრიკელი იმამი, ისლამის მეცნიერი და ლგბტ უფლებების აქტივისტი. ის მონაწილეობდა ლგბტ მუსლიმური ჯგუფების სხვადასხვა ადვოკატირების ჯგუფებში და მხარს უჭერდა ისლამში ლგბტ ადამიანების უფრო მეტ მიღებას. იგი ითვლება მსოფლიოში პირველ ღიად ჰომოსექსუალ იმამად, რომელმაც 1996 წელს საჯაროდ აღიარა თავისი ჰომოსექსუალობა. ჰენდრიქსი 2025 წლის თებერვალში ბეთელსდორპში, სამხრეთ აფრიკაში, სიძულვილის ნიადაგზე ჩადენილი დანაშაულის მსხვერპლი გახდა და სროლის შედეგად მიღებული ჭრილობებით გარდაიცვალა.
კრისტიან შტოკერი

კრისტიან შტოკერი (; დ. 20 მარტი, 1960) — ავსტრიელი პოლიტიკოსი, სახალხო პარტიის ხელმძღვანელი. იგი 2019 წლიდან ეროვნული საბჭოს წევრია და 2022 წლის სექტემბრიდან 2025 წლის იანვრამდე სახალხო პარტიის გენერალური მდივნის თანამდებობაზე მსახურობდა.

2025 წლის 5 იანვარს იგი აირჩიეს სახალხო პარტიის ახალ მოქმედ ლიდერად, კანცლერ კარლ ნეჰამერის გადადგომის შემდეგ. მანამდე უარყოფის შემდეგ, შტოკერმა განაცხადა სახალხო პარტიის მზადყოფნა დაიწყოს კოალიციური მოლაპარაკებები ჰერბერტ კიკლთან და უკიდურესად მემარჯვენე ავსტრიის თავისუფლების პარტიასთან. კოალიციური მოლაპარაკებები სახალხო პარტიას, ავსტრიის სოციალ-დემოკრატიული პარტიასა და -ს შორის ადრე ჩაიშალა 2024 წლის ავსტრიის საკანონმდებლო არჩევნების შემდეგ, თუმცა 2025 წლის 27 თებერვალს გავრცელდა ინფორმაცია ამ სამ პარტიას შორის მოლაპარაკების შესახებ, სავარაუდოდ კანცლერის თანამდებობას სწორედ კრისტიან შტოკერი დაიკავებს.
ჰაგანა

ჰაგანა (, ნიშნავს "თავდაცვას") — ებრაული გასამხედროებული ორგანიზაცია, რომელიც მოქმედებდა დიდი ბრიტანეთის მანდატის ქვეშ მყოფ პალესტინაში. ორგანიზაცია დაარსდა 1920 წელს და თავდაპირველად ჩამოყალიბდა, როგორც თავდაცვითი ჯგუფი ებრაული თემების დასაცავად არაბთა თავდასხმებისგან. დროთა განმავლობაში იგი გადაიქცა უფრო ორგანიზებულ და სტრატეგიულ სამხედრო ძალად, რომელმაც მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა ისრაელის სახელმწიფოს ჩამოყალიბებაში.

დაარსება და განვითარება
ჰაგანა ჩამოყალიბდა პალესტინაში ებრაელებსა და არაბებს შორის მზარდი დაძაბულობის ფონზე, განსაკუთრებით 1920 წლის არეულობის შემდეგ. ორგანიზაციის მიზანი იყო ებრაული დასახლებების და მათი მოსახლეობის დაცვა. თავდაპირველად, მისი საქმიანობა თავდაცვითი იყო, რაც მოიცავდა ადგილობრივი მილიციების შექმნას.

1930-იანი წლების შუა პერიოდში ჰაგანამ გააფართოვა თავისი მოქმედებები და აქტიურად მონაწილეობდა არაბთა აჯანყების (1936-1939) წინააღმდეგ ბრძოლაში. ამავე პერიოდში ორგანიზაცია თანამშრომლობდა ბრიტანეთის ხელისუფლებასთან, თუმცა ურთიერთობები დაიძაბა ებრაელთა იმიგრაციის შეზღუდვებთან დაკავშირებით.

როლი დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლაში
ჰაგანა მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა ებრაელთა დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლაში. ბრიტანეთის მანდატის პერიოდში ორგანიზაცია ერთდროულად იყო ჩართული როგორც თავდაცვით, ასევე შეტევით ოპერაციებში, რაც მიმართული იყო როგორც არაბული ძალების, ისე ბრიტანეთის მმართველობის წინააღმდეგ.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, როდესაც ებრაელებსა და არაბებს შორის დაძაბულობა გაიზარდა და ბრიტანეთმა მკაცრი ზომები მიიღო ებრაელთა იმიგრაციის შეზღუდვის მიზნით, ჰაგანამ სამხედრო ოპერაციების ინტენსიფიკაცია დაიწყო. ორგანიზაციამ განახორციელა დივერსიული მოქმედებები ბრიტანული ინფრასტრუქტურის წინააღმდეგ, როგორც ებრაელთა წინააღმდეგობის ფართო კამპანიის ნაწილი. 1920 წლიდან 1949 წლის აპრილამდე დაიღუპა ჰაგანას 5151 წევრი, რომელთაგან 3952 დაიღუპა 1948 წლის დამოუკიდებლობის ომში.

1947-1948 წლებში, როდესაც ბრიტანეთმა დატოვა პალესტინა, ჰაგანა გახდა ახლადშექმნილი ისრაელის თავდაცვის ძალების ბირთვი. მისი ლიდერები და წევრების დიდი ნაწილი ახალ სამხედრო ორგანიზაციაში გადაინაცვლეს.

ძირითადი ფიგურები
ჰაგანაში შედიოდა მრავალი გამოჩენილი ლიდერი და სამხედრო მოღვაწე, როგორებიცაა:
დავიდ ბენ-გურიონი, რომელიც მოგვიანებით გახდა ისრაელის პირველი პრემიერ მინისტრი.
იგალ ალონი, მთავარი სამხედრო ლიდერი დამოუკიდებლობის ომის დროს.
მოშე დაიანი, რომელიც მოგვიანებით ისრაელის თავდაცვის მინისტრის პოსტს იკავებდა.

მემკვიდრეობა
ჰაგანას მემკვიდრეობა ღრმად არის გადაჯაჭვული ისრაელის სახელმწიფოს დაარსებასთან. მისმა წარმატებულმა კამპანიებმა 1948 წლის არაბეთ-ისრაელის ომის დროს გადამწყვეტი როლი ითამაშა ტერიტორიის უზრუნველსაყოფად და სახელმწიფოს ჩამოყალიბებაში. დღეს ჰაგანას იხსენიებენ, როგორც ისრაელის ისტორიაში ერთ-ერთ ფუნდამენტურ სამხედრო ორგანიზაციას და მისი წევრები საუკუნის ებრაული სამშობლოს პირველ დამცველებად ითვლებიან.

მოკლედ, ჰაგანამ ითამაშა ინსტრუმენტული როლი ისრაელის ჩამოყალიბებაში, მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა მის სამხედრო, სტრატეგიულ და თავდაცვის შესაძლებლობებში.
ბასქალის ციხე

ბასქალის ციხე — შუა საუკუნეების ციხე-კომპლექსი, რომელიც აზერბაიჯანის ისმაილის რაიონში, სოფელ ბასქალში მდებარეობს. იგი ერთ-ერთ ყველაზე დიდ ციხედ ითვლება აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე, როგორც მისი ფართობის, ისე ციხესიმაგრის კედლების სიგრძის მიხედვით.

ისტორია
ტოპონიმი „ბასქალი“ მრავალგვარ ინტერპრეტაციას ექვემდებარება. აკადემიკოსი ზია ბუნიათოვი თვლიდა, რომ „ბასქალი“ თურქული წარმომავლობისაა, და წარმოიშვა სიტყვების „ბასი“ და „ყალა“ შერწყმით, რაც შეიძლება ნიშნავდეს „ციხის დაპყრობას“ ან „ციხის აშენებას“. სხვა მკვლევრები, მიიჩნევენ, რომ ტოპონიმი „ბასგალი“ შეიძლება მომდინარეობდეს სიტყვიდან „პიასგალა“, რაც „ფარულ ციხე-სიმაგრეს“ ნიშნავს. ბასქალის გალაბაშის კვარტალში დღემდე შემორჩენილია რამდენიმე მეტრის სისქის ციხის კედლების ფრაგმენტები, რომლებიც მე-14 საუკუნით თარიღდება. გარდა ამისა, ბასქალის სამხრეთ-დასავლეთით არსებობს ადგილი სახელწოდებით „ყალალარი“, რაც „სიმაგრეებს“ ნიშნავს.

არქეოლოგიური გათხრები
არქეოლოგი ფაზილ ოსმანოვი, რომელიც 1960-იან წლებში ყალალარის მიდამოებს იკვლევდა, თავის მოხსენებებში აღნიშნავდა, რომ აქ აღმოჩენილი ნიმუშები უძველესი დროიდან და ადრეული შუა საუკუნეებით თარიღდება. 1970-იან წლებში ამ ტერიტორიაზე ჩატარებული სოფლის მეურნეობის სამუშაოების შედეგად აღმოაჩინეს მრავალი არტეფაქტი, მათ შორის კერამიკული ჭურჭელი და მონეტები. 1989 წელს ბასქალის ტერიტორიაზე ბასქალის სახელმწიფო ისტორიულ-კულტურული ნაკრძალი შეიქმნა, რომელიც იცავს ისეთ მნიშვნელოვან ძეგლებს, როგორიცაა ბასქალის ციხე, შეიხ მუჰამედის მეჩეთი, ჰაჯი ბადალის მეჩეთი და ბასქალის აბანო.

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის 2018 წლის 3 ოქტომბრის ბრძანებით, „ბასგალის სახელმწიფო ისტორიულ და კულტურულ რეზერვზე“ და აზერბაიჯანის სახელმწიფო ტურიზმის სააგენტოს მხარდაჭერით, არქეოლოგიური გათხრები 7 სხვადასხვა ლოკაციაზე ჩატარდა, მათ შორის ციხესიმაგრის სარდაფებში, კანალიზაციის სისტემაში და ციხის დასავლეთის კარიბჭეში. წინასწარი კვლევები აჩვენებს, რომ ციხესიმაგრის ფართობი დაახლოებით 35-40 ჰექტარია, ხოლო გალავნის მთლიანი სიგრძე განამტკიცებს იმას, რომ ბასგალის ციხე ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ციხეა აზერბაიჯანში.
ბადაანი (თიღვის მუნიციპალიტეტი)

ბადაანი, ბადათი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში. შედის ავნევის ადმინისტრაციულ ერთეულში (თემში). საბჭოთა პერიოდში ეკუთვნოდა ზნაურის სოფსაბჭოს. მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე ღოღურის (ფრონის შენაკადი) სათავეში. ზღვის დონიდან 890 მეტრი, დაბა ყორნისიდან (ზნაურიდან) 5 კმ.
გილანის სამარხი

გილანის სამარხი (') – ისტორიული ძეგლი ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის ორდუბადის რაიონში, უძველესი ქალაქ ხარაბა-გილანის ტერიტორიაზე. საფლავი 1979 წელს აღმოაჩინეს.

ზუსტი ინფორმაცია საფლავის აგების თარიღზე არ არსებობს, თუმცა მისი არქიტექტურული სტილი საუკუნის ცენტრალური აზერბაიჯანის სამარხ ტაძრების ხუროთმოძღვრებას ემთხვევა. სპეციალისტების შეფასებით, გილანის სამარხი, სავარაუდოდ, საუკუნემდეა აგებული.

არქიტექტურული თავისებურებები
გილანის სამარხი დიდი ბორცვის ფერდობზე მდებარეობს. მისი ზედა კოშკი განადგურდა, თუმცა ბორცვი კარგადაა შემონახული. ექსტერიერში საფლავი სწორკუთხაა, ხოლო ინტერიერში – რვაკუთხა. შიდა სივრცეში ჩანს მოგვიანებით დამატებული საფეხური, რომელიც არ შეესაბამება თავდაპირველ არქიტექტურულ კომპოზიციას.

სამარხის ცენტრში დგას მასიური რვაკუთხა სვეტი, რომელიც ზემოთ ფართოვდება, რაც კომპოზიციურ აქცენტს ქმნის. მსგავსი სტრუქტურა აზერბაიჯანში მხოლოდ ორ სხვა ძეგლში გვხვდება – ყირმიზი ყუმბედის საფლავში (1148 წ.) და მომინე ხათუნის მავზოლეუმში (1186 წ.), რაც მიუთითებს, რომ სამივე ძეგლი ნახიჩევანის ხუროთმოძღვრების სკოლას ეკუთვნის.
აზერბაიჯანის ეროვნული წინააღმდეგობის ორგანიზაცია

აზერბაიჯანის ეროვნული წინააღმდეგობის ორგანიზაცია — ორგანიზაცია, რომელიც მშვიდობიანი გზით იბრძვის სამხრეთ აზერბაიჯანში მცხოვრები აზერბაიჯანელების ეროვნული თვითგამორკვევის უფლებებისთვის.

ორგანიზაცია დაარსდა 2006 წლის 19 მარტს და ებრძვის სპარსულ შოვინიზმს, ერთიანობისა და ეროვნული იდენტობის დაცვის მიზნით. მისი მანიფესტი მხარს უჭერს სამხრეთ აზერბაიჯანში თურქულენოვანი მოსახლეობის უფლებას განსაზღვროს საკუთარი პოლიტიკური მომავალი.

2010 წლის 3 სექტემბერს ბაბეკ ჩელებიანლიმ დააარსა ვებგვერდი , რომელიც ორგანიზაციის ოფიციალურ საინფორმაციო პლატფორმად იქცა და დღეს სამ ენაზე ავრცელებს ინფორმაციას.

მიზნები და პრინციპები
ორგანიზაცია მხარს უჭერს:

აზერბაიჯანელი თურქი ერის გათავისუფლებას სიღარიბისა და იძულებითი მიგრაციისგან.
თანასწორობისა და დისკრიმინაციისგან თავისუფალ ცხოვრებას.
ეროვნული თვითგამორკვევის უფლებას აზერბაიჯანული და თურქული იდენტობის საფუძველზე.
გაყოფილი ქვეყნის გაერთიანების იდეას.

სტრატეგია
ორგანიზაციის სტრატეგია:

ეროვნული გამოღვიძების პროცესის წინსვლა.
ეროვნული ერთიანობის გაძლიერება.
შოვინისტური პოლიტიკის წინააღმდეგ ბრძოლა.
ახალი ლიდერებისა და სპეციალისტების მომზადება.
სამოქალაქო და კულტურული ბრძოლის პრინციპის დაცვა, ძალადობის თავიდან აცილება.
წინააღმდეგობის ცენტრების შექმნა და ინფორმაციის მუდმივი ანალიზი.
ორგანიზაციის ფარული და ნახევრად ფარული მუშაობა დღევანდელი პირობების გათვალისწინებით.

წარმომადგენლობა და საერთაშორისო საქმიანობა
ორგანიზაციის პირველი სპიკერი იყო დავუდ თურანი, ხოლო ამჟამინდელი სპიკერია ბაბეკ ჩელაბიანლი, რომელიც ემიგრაციაში, ვაშინგტონში ცხოვრობს. ორგანიზაციის ლიდერებს შორის ასევე არიან ბაბეკ შაჰიდი, მაჯიდ არაზი და ოღუზ ბაჰადირი.
წმინდა ნიკოლოზის ციხესიმაგრე

წმინდა ნიკოლოზის ციხესიმაგრე — ციხესიმაგრე წმინდა ანტონის არხის შესასვლელთან, ქალაქ შიბენიკის მახლობლად ცენტრალურ დალმაციაში, ხორვატია.

2017 წელს იგი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში, როგორც ვენეციის თავდაცვითი ნაგებობების ნაწილი.

ორწლიანი სარეკონსტრუქციო სამუშაოების შემდეგ, ციხესიმაგრე ვიზიტორებისთვის გაიხსნა 2019 წლის ივლისში.

ისტორია
ქალაქ შიბენიკს გააჩნია საფორტიფიკაციო სისტემა, რომელიც შედგება ოთხი ციხესიმაგრისგან:

წმინდა ნიკოლოზის ციხესიმაგრე
წმინდა მიხეილის ციხესიმაგრე
წმინდა იოანეს ციხესიმაგრე
ბარონის ციხესიმაგრე

მხოლოდ წმინდა ნიკოლოზის ციხესიმაგრე მდებარეობს ზღვაში, შიბენიკის პორტის შესასვლელთან, დანარჩენი სამი კი ხმელეთზეა.

წმინდა ნიკოლოზის ციხესიმაგრე აშენებულია წმინდა ანტონის არხის შესასვლელის მარცხენა მხარეს, კუნძულზე რომელსაც ეწოდება ლიულიევაცი. კუნძული მდებარეობს შიბენიკის არხის შესასვლელთან, იადრიას სანაპიროს შუქურის პირდაპირ. წმინდა ნიკოლოზის ციხესიმაგრემ სახელი მიიღო წმინდა ნიკოლოზის ბენედიქტელთა მონასტრისგან, რომელიც თავდაპირველად კუნძულზე მდებარეობდა, მაგრამ ციხესიმაგრის მშენებლობის გამო, იგი დაანგრიეს. შიბენიკის ადგილობრივი ხორვატი მოსახლეობის თხოვნით, ვენეციელმა კაპიტანმა ალვიზე კანალმა 1525 წლის 30 აპრილს გადაწყვიტა ციხესიმაგრის აშენება კუნძულ ლიულიევაცზე. ციხესიმაგრე დააპროექტა და ააშენა ცნობილმა ვენეციელმა არქიტექტორმა და მშენებელმა ჯანჯიროლამო სანმიკელიმ. იგი ააგეს საუკუნეში თურქული ნავების პორტში შეღწევის აღსაკვეთად. წმინდა ნიკოლოზის ციხესიმაგრე აღჭურვილი იყო 32 ზარბაზნით.
ფინარლი

ტოპონიმი ფინარლი შეიძლება აღნიშანავდეს:

ფინარლი (აქსუს რაიონი) — სოფელი ანტალიის პროვინციაში
ფინარლი (დინარის რაიონი) — სოფელი აფიონქარაჰისარის პროვინციაში
ფინარლი (ხოფის რაიონი) — სოფელი ართვინის პროვინციაში
ფინარლი (შავშეთის რაიონი) — სოფელი ართვინის პროვინციაში
ფინარლი (ბოზდოღანის რაიონი) — სოფელი აიდინის პროვინციაში
ფინარლი (ჩერმიქის რაიონი) — სოფელი დიარბაქირის პროვინციაში
ფინარლი (ბასქილის რაიონი) — სოფელი ელაზიღის პროვინციაში
ფინარლი (ჩაირლის რაიონი) — სოფელი ერზინჯანის პროვინციაში
ფინარლი (ჰორასანის რაიონი) — სოფელი ერზურუმის პროვინციაში
ფინარლი (ისპირის რაიონი) — სოფელი ერზურუმის პროვინციაში
ფინარლი (ჩამოლუქის რაიონი) — სოფელი გირესუნის პროვინციაში
ფინარლი (ბაინდირის რაიონი) — სოფელი იზმირის პროვინციაში
ფინარლი (ქანდირის რაიონი) — სოფელი ქოჯაელის პროვინციაში
ფინარლი (მესუდიეს რაიონი) — სოფელი ორდუს პროვინციაში
ფინარლი (არდეშენის რაიონი) — სოფელი რიზეს პროვინციაში
ფინარლი (ჰენდექის რაიონი) — სოფელი საქარიის პროვინციაში
ფინარლი (ფამუქოვის რაიონი) — სოფელი საქარიის პროვინციაში
ფინარლი (თოქათის რაიონი) — სოფელი თოქათის პროვინციაში
ფინარლი (ჩარშიბაშის რაიონი) — სოფელი ტრაპიზონის პროვინციაში
ფინარლი (იომრის რაიონი) — სოფელი ტრაპიზონის პროვინციაში
ფინარლი (ერჯისის რაიონი) — სოფელი ვანის პროვინციაში
ვაცლავის მოედანი

ვაცლავის მოედანი — ქალაქ პრაღის ერთ-ერთი მთავარი მოედანი და ბიზნესისა და კულტურული საზოგადოების ცენტრი ქალაქის ახალ უბანში, ჩეხეთის რესპუბლიკა. აქ მრავალი ისტორიული მოვლენა მოხდა და ეს არის ტრადიციული ადგილი დემონსტრაციების, ზეიმებისა და სხვა საზოგადოებრივი შეკრებებისთვის. ეს არის ქვეყნის მასშტაბით ყველაზე დატვირთული ადგილი ფეხით მოსიარულეთა მოძრაობით. მოედანს სახელი ეწოდა წმინდა ვაცლავის, ბოჰემიის მფარველი წმინდანის სახელის მიხედვით. ის წარმოადგენს პრაღის ისტორიული ცენტრის ნაწილს, მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლს.

ადრე ცნობილი იყო როგორც (ცხენების ბაზარი), რადგან შუა საუკუნეებში აქ ცხენების ბაზრობები პერიოდულად იმართებოდა. 1848 წელს კარელ ჰავლიჩეკ-ბოროვსკის წინადადებით ეწოდა (წმინდა ვაცლავის მოედანი).
ქრომოლითოგრაფია

ქრომოლითოგრაფია — სხვადასხვა ფერის გამოსახულებათა ლითოგრაფიულად ბეჭდვის ხერხი და ამ ხერხით მიღებული გამოსახულება.

ქრომოლითოგრაფიის ტექნიკა ფართოდ გამოიყენებოდა საუკუნის მეორე ნახევარში და საუკუნის დასაწყისში, ფერადი პრინტებისა და პლაკატების შესაქმნელად. ამ პერიოდში პეტერბურგში არსებობდა რამდენიმე დიდი სახელოსნო, რომლებიც ამ მეთოდით ასრულებდნენ შეკვეთებს. საუკუნის დასაწყისისთვის ქრომოლითოგრაფია თითქმის მთლიანად ჩაანაცვლა გამოსახულების გადაცემის თანამედროვე, მათ შორის ფოტომექანიკურმა, მეთოდებმა.

პროცესი მოიცავს ცალკეული საბეჭდი ფირფიტების (20-მდე ან მეტი) გამოყენებას თითოეული ფერისთვის, თითოეული ფირფიტა შეესაბამება გამოსახულების სხვადასხვა ნაწილს. ფირფიტები შემდეგ იბეჭდება რეესტრში საბოლოო სრული ფერადი გამოსახულების შესაქმნელად. საბეჭდი ფორმა კეთდება ქვის ან თუთიის თეფშზე. ქრომოლითოგრაფიის ერთ-ერთი მთავარი უპირატესობა იყო ფერების ზუსტი და თანმიმდევრული რეპროდუცირების უნარი. ეს მეთოდი საშუალებას აძლევდა დიდი რაოდენობით დეტალური სურათების წარმოებას კომერციული გამოყენებისთვის. დღეს, ქრომოლითოგრაფიული ანაბეჭდები დიდი პოპულარობით სარგებლობს კოლექციონერების მიერ მათი სილამაზისა და ისტორიული მნიშვნელობის გამო.