iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბჟინევის ციხე

ბჟინევის ციხე, დიდველის ციხე — ციხესიმაგრე იმერეთში, ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბჟინევში.

1939 წლიდან საჩხერის არქეოლოგიური კვლევა-ძიება დაიწყო პროფესორმა ბორის კუფტინმა. 1951 წელს მან გათხარა ბჟინევის, იგივე დიდველის ციხე. დიდველის ციხე წარმოადგენდა სათვალთვალო-საგუშაგო კოშკს, რომლის აშენების ხანად ბ. კუფტინმა საუკუნის დასაწყისი მიიჩნია. ციხის მახლობლად ბორის კუფტინმა გათხარა ყორღანი, სადაც აღმოჩნდა ადრეული ბრინჯაოს ხანისათვის დამახასიათებელი ნივთები.
სამთითა თოლია

სამთითა თოლია — ფრინველი თოლიასებრთა ოჯახისა.

მისი სხეულის სიგრძეა 38–40 სმ, მასა დაახლ. 400 (300–600) გ. საშუალო ზომების ზღვის თოლიაა, აქვს მრგვალი თავი, პატარა ნისკარტი, ვიწრო, გრძელი ფრთები და ოდნავ ამოჭრილი ბოლო. გალო მოკლეა, უკანა თითი რუდიმენტირებული. მოზრდილ (3 წელზე უფროს) ფრინველებს ზურგი, წელი და ფრთები ზემოდან მოცისფრო-რუხი აქვთ, ხოლო 6–8 გარე მომქნევი ბუმბულის წვერი — შავი, დანარჩენი შებუმბვლა თეთრია. ზამთარში თხემი, კეფა და ქეჩო ურუხდება, თვალებს უკან და ზოგჯერ გააჩნია ნახევარწრეები. ნისკარტი ყვითელია, თვალის გარშემო არსებული წრე წითელი, ფეხები შავი. დედალ-მამალი ერთმანეთს ჰგავს; ახალგაზრდა ფრინველებს ფრთების ზემოთა მფარავ ბუმბულებსა და ბოლოს წვერებზე არებული მუქი ზოლები გამოარჩევს.

გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს მაღალ განედებში. ბუდობს ზღვის სანაპიროებისა და კუნძულების ციცაბო კლდეებზე, სამხრეთით ჩ. გ. 40°-მდე; გამრავლების პერიოდის გარდა ფართოდ მომთაბარეობს ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზღვებზე (ჩ. გ. 84°-დან 35°-მდე).

უმთავრესად იკვებება პლანქტონური უხერხემლოებითა (კიბოსნაირებით, მოლუსკებით, მედუზებით, ჭიებით) და მცირე ზომის თევზებით, ზამთარში აგრეთვე თევზის სარეწის ნარჩენებითა და მძორით.

სახლობს კოლონიებად, რომლებიც მოიცავს რამდენიმე ათეულიდან 100 ათასამდე წყვილს; სხვა თოლიასებრთა და ალკასებრთა ოჯახის ფრინველებთან ერთად ბუდობის დროს აყალიბებენ ფრინველთა ბაზრებს. წყვილი ბუდეს ჩვეულებრივ კლდეების ვიწრო კარნიზებზე აგებს, მასალად იყენებენ ხავსებს, გამხმარ ბალახსა და წყალმცენარეებს, ამაგრებს ტალახითა და სკინტლით. დედალი დებს 1–3 (უფრო ხშირად 2) კვერცხს, კრუხობს ორივე მშობელი 25–28 დღის განმავლობაში. 43–47 დღის ასაკის ბარტყები ფრენას იწყებენ. მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვანი თოლიაა.
ფრთაშავი თოლია

ფრთაშავი თოლია — ფრინველი თოლიასებრთა ოჯახისა.

მისი სხეულის სიგრძეა 55–58 სმ, მასა 0,5–1,0 კგ; მამალი დედალზე დიდია. მოზრდილ ფრინველებს (4 წელზე უფროსებს) ზაფხულში ზურგი, წელი და ფრთები ზემოდან მუქი რუხი ან შავი აქვთ; მომქნევი ბუმბულების მუქ ბოლოებზე თეთრი ლაქები და არშიებია; დანარჩენი სხეული თეთრადაა შეფერილი. ფეხები, ნისკარტი და თვალის ფერადი გარსი ღია ყვითელია; ქუთუთოები და ქვედა ნისკარტზე არსებული ლაქა წითელი. ახალგაზრდა ფრინველებს მუქ მურა ზურგზე ღია ფხაჭები აყრია, სხეულის ქვედა ნაწილი თეთრია მუქი ლაქებით, ნისკარტი შავი.

ბინადრობს ევროპის ზღვების, დიდი ტბებისა და მდინარეების სანაპიროებზე ისლანდიიდან კოლის ნახევარკუნძულსა და ონეგის ტბამდე. ზამთარში ფართოდ მომთაბარეობს; გვხვდება ჩრდილოეთ ამერიკის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროდან ტროპიკულ აფრიკამდე და ჩრდილო-დასავლეთ ინდოეთამდე.

ყოვლისმჭამელია, ძირითადად თევზით იკვებება, საკვებად აგრეთვე იყენებს მღრღნელებს, მცირე ზომის ფრინველებსა და მათ კვერცხებს, ჭიებს, მწერებს, კენკრას, ნარჩენებსა და მძორს.

უპირატესად ბუდობს სანაპიროების კლდეებსა და პატარა კუნძულებზე კოლონიებად, რომელშიც რამდენიმე ათასიდან 17 ათასამდე მობუდარი წყვილი შეიძლება იყოს გაერთანებული. ბუდე წარმოადგენს მცენარეული მასალისაგან აგებულ პლატფორმას 15 მეტრამდე სიმაღლეზე. დედალი დებს 1–4 (უფრო ხშირად 2–3) კვერცხს, ინკუბაცია 24–27 დღე-ღამე გრძელდება, კრუხობს ორივე მშობელი. ბარტყები 30–40 დღის ასაკში ფრენის უნარს ეუფლებიან.
მარია დას ნევეს პორტუგალიელი

მარია დას ნევეს პორტუგალიელი (; დ. 5 აგვისტო, 1852 — გ. 14 თებერვალი, 1941) — ბრაგანსის დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე მიგელ -ის უფროსი ქალიშვილი. სან-ხაიმეს ჰერცოგ ალფონსო კარლოს დე ბურბონის მეუღლე. ვინაიდან მისი ქმარი კარლისტთა პარტიის კანდიდატი იყო ტახტზე, მარია ქორწინების პერიოდში საფრანგეთის, ნავარისა და ესპანეთის ტიტულარული დედოფალი იყო.

ბიოგრაფია
მარია დას ნევესი დაიბადა 1852 წლის 5 აგვისტოს მილტენბერგში. იგი იყო წარსულში პორტუგალიის მეფე მიგელ -ისა და მისი მეუღლის, ადელაიდა ფონ ლოივენშტაინ-ვერთეიმ-როზენბერგის პირველი შვილი. მამამისი პორტუგალიის ტახტიდან ჯერ კიდევ 1834 წელს ჩამოაგდო მისმა ძმისწულმა მარია -მ. ამის გამო, მიგელი თავის ცოლ-შვილთან ერთად ემიგრაციაში ჯერ ინგლისში, შემდეგ კი გერმანიაში ცხოვრობდა.

1871 წლის 26 აპრილს, კლაინოიბახში შედგა მარია დას ნევესისა და სან-ხაიმეს ჰერცოგ ალფონსო კარლოს დე ბურბონის ქორწინება. იგი იყო მონტისონის გრაფ ხუან დე ბურბონისა და მისი ცოლის, ერცჰერცოგინია მარია ბეატრიქს დე ჰაბსბურგ-ესტეს ვაჟი. როგორც ესპანეთის მეფე კარლ -ისა და საფრანგეთის მეფე ლუი -ის შთამომავალი, ალფონსო კარლოსი კარლისტთა მეამბოხე პარტიის კანდიდატი იყო ესპანეთისა და საფრანგეთის ტახტზე, ამიტომაც მარია დას ნევესი ტიტულარულ დედოფლად ითვლებოდა, თუმცა არც დედოფლის პრივილეგიები ჰქონდა და არც რეალური წოდება.

აღსანიშნავია, რომ ალფონსო კარლოსი და მარია დას ნევესი პირველი თაობის ბიძაშვილები იყვნენ, რადგანაც მიგელ -ის და, მარია ფრანცისკა პორტუგალიელი იყო ალფონსოს ბებია. მათ ხანგრძლივ ქორწინებაში მხოლოდ ერთი ვაჟი შეეძინათ 1874 წელს, რომელიც რამდენიმე საათში გარდაიცვალა. ამის შემდეგ მარია დას ნევესი აღარასდროს დაფეხმძიმებულა. იგი ქმართან ერთად მშვიდად ცხოვრობდა ვენაში. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ, როცა ავსტრიის იმპერია დაიშალა და საიმპერატორო ოჯახი გააძევეს, მარიასა და მის ქმარს დარჩენის ნება დართეს. აქ ალფონსო კარლოსი 1936 წელს გარდაიცვალა. მარია დას ნევესი გარდაიცვალა 1941 წლის 14 თებერვალს ვენაში, 88 წლის ასაკში.
მიგელი (ბრაგანსის ჰერცოგი)

მიგელ დე ბრაგანსა (; დ. 19 სექტემბერი, 1853 — გ. 11 ოქტომბერი, 1927) — ბრაგანსის დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე მიგელ -ის ერთადერთი ვაჟი. მიგელისტების პარტიის კანდიდატი პორტუგალიის სამეფო ტახტზე და ბრაგანსის ჰერცოგი 1866-1920 წლებში.

ბიოგრაფია
მიგელი დაიბადა 1853 წლის 19 სექტემბერს მილტენბერგში. იგი იყო წარსულში პოტუგალიის მეფე მიგელ -ისა და მისი ცოლის, ადელაიდა ფონ ლოივენშტაინ-ვერთეიმ-როზენბერგის მეორე შვილი და ერთადერთი ვაჟი. როდესაც იგი დაიბადა, მამამისი უკვე გამოძევებული იყო სამშობლოდან და გერმანიაში ცხოვრობდა ემიგრაციაში. მამის მხრიდან იგი პორტუგალიის მეფე ჟუან -ისა და დედოფალ კარლოტა ხოაკინა ესპანელის შვილიშვილი იყო.

მიგელი ახლოს იყო ავსტრია-უნგრეთის იმპერატორ ფრანც-იოზეფ -თან და მასთან ერთადაც მონაწილეობდა ბოსნიის ოკუპაციაში. იმპერატორს მოსწონდა იგი, რის გამოც პორტუგალიის დევნილ სამეფო ოჯახს თავის საიმპერატორო კარზე ცხოვრების ნება დართო. მის მეორე ვაჟს, ფრანციშკუ ჟუზეს სახელი სწორედ მის პატივსაცემად დაერქვა (ფრანციშკუ ჟუზე გერმანული ფრანც-იოზეფის პორტუგალიური ვარიანტია). იმპერატორი მისი არა მხოლოდ სეხნია, არამედ ნათლიაც გახდა.

ფრანც-იოზეფმა მიგელი ავსტრიული ჯარების მეშვიდე პოლკის ჰუსართა კოლონელადაც დანიშნა. პირველი მსოფლიო ომის დროს, იგი ავსტრიული არმიის ლეიტენანტ-გენერალი იყო. 1917 წელს, ომის დროს მიგელი მალტელებს ჩაუვარდა ტყვედ, თუმცა ომის დასრულებისა და გამოსასყიდის გადახდის შემდეგ გაანთავისუფლეს. 1918 წელს იმპერიის დაშლის შემდეგ მან ცოლ-შვილთან ერთად დატოვა ვენა და ზიბენშტაინში გადასახლდა. აქ 1920 წელს თანამდებობიდან გადადგა თავისი უფროსი ვაჟის, დუარტე ნუნუს სასარგებლოდ. იგი გარდაიცვალა 1927 წლის 11 ოქტომბერს, 74 წლის ასაკში.

ქორწინებები და შვილები
1877 წლის 17 ოქტომბერს, მიგელმა ცოლად შეირთო პრინცესა ელიზაბეთ ფონ თურნ უნდ ტაქსისი (1860-1881), რომელიც იყო ავსტრია-უნგრეთის იმპერატრიცა ელიზაბეთ ბავარიელისმი დისწული. მიგელს მასთან სამი შვილი შეეძინა:
მიგელი (1878-1923), ვიზეუს ჰერცოგი, ცოლად შეირთო ანიტა სტიუარტი, რომელთანაც შეეძინა სამი შვილი;
ფრანციშკუ (1879-1919), გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო;
მარია ტერეზა (1881-1945), ცოლად გაჰყვა თურნ უნდ ტაქსისის მთავარ კარლ ლუდვიგს და შეეძინა შვილებიც;

პირველი მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ, 1893 წლის 8 ნოემბერს მიგელმა ცოლად შეირთო პრინცესა მარია ტერეზა ფონ ლოივენშტაინ-ვერთეიმ-როზენბერგი, რომელთანაც შეეძინა რვა შვილი:
ისაბელ მარია (1894-1970), ცოლად გაჰყვა თურნ უნდ ტაქსისის მთავარ ფრანც იოზეფს და შეეძინა შვილებიც;
მარია ბენედიტა (1896-1971), გარდაიცვალა გაუთხოვარი და უშვილო;
მაფალდა (1898-1918), გარდაიცვალა გაუთხოვარი და უშვილო;
მარია ანა (1899-1971), ცოლად გაჰყვა თურნ უნდ ტაქსისის მთავარ კარლ ავგუსტს და შეეძინა შვილებიც;
მარია ანტონია (1903-1973), ცოლად გაჰყვა სიდნეი ეშლი ჩანლერს და შეეძინა შვილებიც;
ფილიპა (1905-1990), გარდაიცვალა გაუთხოვარი და უშვილო;
დუარტე ნუნუ (1907-1976), ბრაგანსის ჰერცოგი 1920-1976 წლებში, ცოლად შეირთო მარია ფრანცისკა დე ორლეან-ბრაგანსა, რომელთანაც შეეძინა შვილები;
მარია ადელაიდა (1912-2012), ცოლად გაჰყვა ნიკოლოზ ვან უდენს, რომელთანაც შეეძინა შვილები;
აზერბაიჯანის სახელმწიფო უშიშროების სამსახური

აზერბაიჯანის სახელმწიფო უშიშროების სამსახური — აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო აღმასრულებელი ორგანო, რომელიც ჩამოყალიბებულია აზერბაიჯანის ეროვნული უშიშროების სამინისტროს საფუძველზე. ხელმძღვანელი ალი ნაღიევი.

ისტორია
აზერბაიჯანის სახელმწიფო უშიშროების სამსახური ჩამოყალიბდა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ბრძანებით 2015 წლის 14 დეკემბერს, აზერბაიჯანის ეროვნული უშიშროების სამინისტროს საფუძველზე.

2016 წლის 11 აგვისტოს დამტკიცდა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უშიშროების სამსახურის ემბლემა; „აზერბაიჯანის ეროვნული შიშროების სამინისტროს ემბლემის შესახებ“ ბრძანების შეტანის საფუძველზე, ცვლილებები შეიტანეს გაუქმებული სუს- ის ოფიციალური ემბლემის სახელსა და გამოსახულებაში. ამრიგად, სიტყვები „ეროვნული უშიშროების სამინისტრო“ შეიცვალა „სახელმწიფო უშიშროების სამსახურად“.

სუს-ის აკადემია
აკადემია შეიქმნა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის 1998 წლის 1 დეკემბრის ბრძანებით. აკადემიის მთავარი მიზანია ეროვნული უშიშროების ორგანოებისთვის მაღალკვალიფიციური პერსონალის მომზადება. 2005 წლის 20 დეკემბრის ბრძანებით, აკადემიას ჰეიდარ ალიევის სახელი მიენიჭა. აკადემია ფუნქციონირებდა აზერბაიჯანის ეროვნული უსაფრთხოების სამინისტროში, ხოლო 2015 წლის დეკემბრიდან ფუნქციონირებს სახელმწიფო უშიშროების სამსახურის ქვეშ.
აზერბაიჯანის საგარეო დაზვერვის სამსახური

აზერბაიჯანის საგარეო დაზვერვის სამსახური — აზერბაიჯანის სახელმწიფო უწყებათა შორის ერთ-ერთი სპეციალური სამსახურია.

საგარეო სადაზვერვო სამსახურის მთავარი მიზანია სპეციალური სამსახურების საქმიანობის ეფექტურობის გაზრდა, აგრეთვე სახელმწიფო ადმინისტრირების სტრუქტურის გაუმჯობესება.

აზერბაიჯანის საგარეო სადაზვერვო სამსახურის უფროსი არის ეროვნული უშიშროების სამსახურისა და საგარეო საქმეთა სამინისტროს ყოფილი თანამშრომელი - ორხან სულთანოვი.

ისტორია
აზერბაიჯანის საგარეო სადაზვერვო სამსახური დაარსდა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის 2015 წლის 14 დეკემბრის ბრძანებულებით, ეროვნული უშიშროების სამინისტროს საფუძველზე.

2017 წლის დეკემბერში ხელი მოეწერა პრეზიდენტის ბრძანებულებას „აზერბაიჯანის რესპუბლიკის საგარეო დაზვერვის სამსახურის 2017-2021 წლების საქმიანობის გაუმჯობესების სახელმწიფო პროგრამის დამტკიცების შესახებ“.

2018 წლის იანვარში,აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა ხელი მოეწერა ბრძანებულებას საგარეო დაზვერვის სამსახურის თანამშრომელთა რაოდენობაში

ცვლილებების შეტანის შესახებ.
დიდი პოლარული თოლია

დიდი პოლარული თოლია, ბურგომისტრი — ფრინველი თოლიასებრთა ოჯახისა.

მისი სხეულის სიგრძეა 62–68 სმ, მასა 2250 გ. მოზრდილ ფრინველებს (5–6 წელზე უფროსებს) ზურგი და ფრთების მფარავი ბუმბული მოცისფრო-რუხი აქვთ, დანარჩენი შებუმბვლა თეთრი; ახალგაზრდები მორუხო-მურები არიან, მოყვითალო და მუქი ფხაჭებით. ფეხები ვარდისფერია.

ბინადრობს ჩრდილოეთ ყინულოვანი ოკეანის ზღვების სანაპიროებზე, იშვიათად ტუნდრის ზღვისპირა ნაწილებში; ზამთარში მომთაბარეობს სამხრეთით.

ყოვლისმჭამელია; იკვებება კვერცხებით, ბარტყებითა და მოზრდილი ფრინველებით, თევზით, თევზის სარეწის ნარჩენებით, ზღვის გამონატანით, მძორით, ზღვის უხერხემლოებით, აგრეთვე კენკრით.

მონოგამური ფრინველია. ბუდობს ცალკეულ წყვილებად ან შეთხელებულ კოლონიებად (10–15 წყვილი), ჩვეულებრივ ფრინველთა ბაზრებთან ახლოს. ბუდე მცენარეული მასალისაგან აგებული ნაგებობაა, მიწიდან 20 მეტრამდე სიმაღლეზე. დედალი 2–3 კვერცხს დებს 48 საათის შუალედით. ინკუბაცია პირველივე კვერცხის დადებიდან იწყება და 27–30 დღე-ღამე გრძელდება, კრუხობს ორივე მშობელი. 45–50 დღის ასაკში ბარტყები ფრენის უნარს იძენენ.
ჟურული

საკუთარი სახელი ჟურული შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ალექსანდრე ჟურული — სამხედრო მოღვაწე, პოლკოვნიკი
გიორგი ჟურული — ქართველი რეჟისორი
გიორგი ჟურული — ქართველი პოლიტიკოსი
გიორგი ჟურული — რუსეთის არმიის პოლკოვნიკი
დურმიშხან ჟურული — სახელმწიფო მოხელე
ვარლამ ჟურული — ქართველი პოეტი, პუბლიცისტი
ილია ჟურული — რუსეთის არმიის პოლკოვნიკი
მარია ჟუზეფა პორტუგალიელი

მარია ჟუზეფა პორტუგალიელი (; დ. 19 მარტი, 1857 — გ. 11 მარტი, 1943) — ბრაგანსის დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე მიგელ -ის ასული. ბავარიის ჰერცოგ კარლ თეოდორის მეუღლე. ბელგიის დედოფალ ელიზაბეთ ბავარიელის დედა.

ბიოგრაფია
მარია ჟუზეფა დაიბადა 1857 წლის 19 მარტს შტუტგარტში. იგი იყო წარსულში პორტუგალიის მეფე მიგელ -ისა და მისი ცოლის, ადელაიდა ფონ ლოივენშტაინ-ვერთეიმ-როზენბერგის მეოთხე შვილი და მესამე ქალიშვილი. მისი მრავალი და-ძმიდან აღსანიშნავია ლუქსემბურგის დიდი ჰერცოგინია მარია ანა და პარმის ჰერცოგინია მარია ანტონია.

1874 წლის 29 აპრილს იგი ცოლად გაჰყვა ბავარიელ ჰერცოგ კარლ ლუდვიგს, რომელიც იყო ავსტრია-უნგრეთის იმპერატრიცა ელისაბედ ბავარიელის უმცროსი ძმა.

წყვილი დიდხანს ცხოვრობდა მიუნხენში, სადაც მათ დააარსეს ჰერცოგ კარლ ლუდვიგის სახელობის თვალის კლინიკა, რომელიც დღემდე ფუნქციონირებს. მისი მეუღლე 1909 წელს გარდაიცვალა და მარია ჟუზეფას მისგან ხუთი შვილი დარჩა. იგი გარდაიცვალა 1943 წლის 11 მარტს მიუნხენში, 85 წლის ასაკში.

შვილები
სოფია ადელჰაიდა (1875-1957), ცოლად გაჰყვა ტოირინგ-იეტენბახის მთავარ ჰანს ვაიტს;
ელიზაბეთ გაბრიელა (1876-1965), ცოლად გაჰყვა ბელგიის მეფე ალბერტ -ს;
მარია გაბრიელა (1878-1912), ცოლად გაჰყვა ბავარიის კრონპრინც რუპერეხტს;
ლუდვიგ ვილჰელმი (1884-1968), ცოლად შეირთო ელეონორა ფონ საინ-ვიტგენშტაინ-ბერლებურგი;
ფრანც იოზეფი (1888-1912), გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო
ადელგუნდეშ პორტუგალიელი

ადელგუნდეშ პორტუგალიელი (; დ. 10 ნოემბერი, 1858 — გ. 15 აპრილი, 1946) — ბრაგანსის დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე მიგელ -ის ქალიშვილი. პარმის ჰერცოგ კარლო -ის რძალი, როგორც მისი ვაჟის, ბარდის გრაფ ენრიკეს მეუღლე.

ბიოგრაფია
ადელგუნდეში დაიბადა 1858 წლის 10 ნოემბერს შტუტგარტში. იგი იყო წარსულში პორტუგალიის მეფე მიგელ -ისა და მისი ცოლის, ადელაიდა ფონ ლოივენშტაინ-ვერთეიმ-როზენბერგის შუათანა ქალიშვილი. იგი მამამისის დამხობიდან 24 წლის შემდეგ დაიბადა. 1866 წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ, დედასა და და-ძმებთან ერთად დედის საგვარეულო მამულში ცხოვრობდა.

1876 წლის 15 ოქტომბერს ზალსბურგში, ავსტრიაში შედგა ადელგუნდეშისა და ბარდის გრაფ ენრიკე დე ბურბონის ქორწინება. იგი იყო პარმის ჰერცოგ კარლო -ისა და მისი მეუღლის, საფრანგეთის პრინცესა ლუიზ მარი ტერეზ არტუელის ვაჟი. სიძე ამ დროს 25 წლის იყო, ხოლო პატარძალი 21-ის. ქორწინება ხანგრძლივი იყო, რა დროსაც ადელგუნდეში ცხრაჯერ დაორსულდა, თუმცა ყველა მათგანი მუცლის მოშლით დასრულდა, ამიტომაც შვილები არ ჰყოლიათ. ოცდაათწლიანი ქორწინების შემდეგ, 1905 წელს ადელგუნდეში დაქვრივდა.

1920-1928 წლებში იგი თავისი ძმისწულის, მიგელისტთა კანდიდატ დუარტე ნუნოს რეგენტი იყო აბზენტიაში. ამ რეგენტობის პერიოდში, მან თავისთან შეიფარა პორტუგალიის დამხობილი მეფე მანუელ . 1939 წელს, მეორე მსოფლიო ომის დაწყებასთან ერთად, ადელგუნდეში იძულებული გახდა დაეტოვებინა იტალია და შვეიცარიაში გაიქცა, სადაც ბერნში გაატარა უკანასკნელი წლები. იგი სწორედ აქ, 1946 წლის 15 აპრილს გარდაიცვალა 87 წლის ასაკში.
ზეპ მაიერი

იოზეფ დიტერ მაიერი (; დ. 28 თებერვალი 1944, მეტენი, ბავარია, მესამე რაიხი) — გერმანელი ფეხბურთელი, მეკარე. ფეხბურთის გულშემატკივრებში უფრო ცნობილია როგორც ზეპ მაიერი. იცავდა „ბაიერნისა“ და გფრ-ს ეროვნული ნაკრების ღირსებას. 1972 წლის ევროპის ჩემპიონი და 1976 წლის ევროპის ვიცე-ჩემპიონი, 1974 წლის მსოფლიო ჩემპიონი, 1966 წლის ინგლისის მსოფლიო ჩემპიონატის ვერცხლისა და 1970 წლის მექსიკის მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი გფრ-ს ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში. 1978 წლის არგენტინის მსოფლიო ჩემპიონატის მონაწილე. ითვლება გერმანიის ყველა დროის ერთ-ერთ უდიდეს ფეხბურთელად.

მიღწევები
საკლუბო
ბაიერნი
ბუნდესლიგა: 1968–69, 1971–72, 1972–73, 1973–74
გერმანიის თასი: 1965–66, 1966–67, 1968–69, 1970–71
ევროპის ჩემპიონთა თასი: 1973–74, 1974–75, 1975–76
ევროპის თასების მფლობელთა თასი: 1966–67
საკონტინენტთაშორისო თასი: 1976
სანაკრებო
გფრ
მსოფლიო ჩემპიონატი
ვიცე-ჩემპიონი: 1966
ბრინჯაოს პრიზიორი: 1970
ჩემპიონი: 1974
ევროპის ჩემპიონატი
ჩემპიონი: 1972
ვიცე-ჩემპიონი: 1976
ინდივიდუალური
მსოფლიო ჩემპიონატის სიმბოლური ნაკრების წევრი: 1974
გერმანიის წლის ფეხბურთელი: 1975, 1977, 1978
ბუნდესლიგის წლის სიმბოლური ნაკრების წევრი: 1974–75
ფიფა-ს ასეული ( 100): 2004
გერმანიის ასწლეულის საუკეთესო მეკარე
ბაიერნის ყველა დროის თერთმეტეულის წევრი
გერმანიის სპორტის დიდების დარბაზის წევრი
 საუკუნის 100 საუკეთესო ფეხბურთელი -ის ვერსიით: 1999

პერიოდიკა
ზენობნის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია

ზენობნის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი იმერეთის მხარეში, სოფელ კურსების უბან ზენობანში, სასაფლაოზე. თარიღდება - საუკუნეების მიჯნით.

ძეგლის აღწერა
დარბაზული შენობის კამარის საბჯენი თაღი გრძივ კედლებზე მოთავსებულ თითო პილასტრს ეყრდნობა. ფასადები თლილი კვადრებით არის მოპირკეთებული. სამხრეთი კარის წნულით მოჩარჩოებულ ზღუდარზე ამოკვეთილი სამსტრიქონიანი წარწერა ახლა თითქმის აღარ გაირჩევა. დასავლეთ ფასადზე მდიდრული შემკულობა შემონიახა. სარკმლის თავზე გამოკვეთილია ბოლოებგაფართოებული განედლებული ჯვარი, მის ზეით კი გადანაკეცებიანი, სამკუთხა ფოთლების მწკრივით მორთული თავსართი. ეკლესიის თაროსებრი კარნიზის ქვემოთ, გრძივ ფასადებზე სიმეტრიულადაა ამოზიდული სკულპტურული გამოსახულებები: სამხრეთ ფასადზე — ხარი და ვერძი, ჩრდილოეთისაზე — ლომი და არწივი. ეკლესიის აღმოსავლეთი და ჩრდილოეთის სარკმლების პროფილირებული საპირეები გაკეთებულია საუკუნის ბოლოს. ეკლესიის თავდაპირველი ორმხრივი გელერეა სამხრეთიდან და დასავლეთიდან საუკუნეშივე შეიცვალა დახურული დასავლეთი კარიბჭით. მისი შესასვლელის თავზეც მოჩუქურთმებული განედლებული ჯვარია გამოკვეთილი, ხოლო მის ზემოთ — წრეების ხლართით გამოყვანილი თავსართი.

ეკლესიის მოხატულობა საუკუნის ნახევრით თარიღდება. ე. წ. პროვინციული წრის მხატვრობა სტილისტური ნიშნებითა და იკონოგრაფიული თემების შერჩევით დიდ მსგავსებას ავლენს სოფელ კისორეთის წმინდა გიორგის ეკლესიისა და გელათის წმინდა გიორგის ეკლესიის სამხრეთ-დასავლეთის მოხატულობასთან, რაც იმ დროისათვის გელათიდან მომდინარე ერთიანი მხატვრული ტრადიციის არსებობას ცხადყოფს. აღსანიშნავია, რომ ტრადიციულ საუფლო სცენებთან ერთად აქ წარმოდგენილია ისეთი იშვიათი გამოსახულებებიც, როგორიცაა წმინდა გიორგის მიერ მკვდრის აღდგინება, წმინდა ევსტათესა და წმინდა პეტრე ალექსანდრიელის ხილვები. ეკლესიის ეზოს აქვს ძველი კარიბჭე. მასზე დაშენებული იყო სამრეკლო, რომელიც არ შემოინახა.
კურსების მთავარანგელოზთა ეკლესია

კურსების მთავარანგელოზთა ეკლესია — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი იმერეთის მხარეში, სოფელ კურსებში ზედა უბანში, მდინარე წყალწითელას მარცხენა მხარეს გაშლილ სოფლის ქვედა უბანში (ქველობანი). აგებულია 1890-იან წლებში. 1916 წელს მიშენებულ, სამრეკლოიან დასავლეთ კარიბჭეს ფანჩატური ჩამოქცეული აქვს. ეკლესიის შენობა ბერეკაშვილთა საგვარეულოს ტიპური ნახელავია. რუსტირებული პილასტრებით, ბალუსტრადით და კბილებიანი კარნიზით შემკული სამრეკლო ქუთაისის საზოგადოებრივ და საცხოვრებელ ნაგებობებს ეხმიანება.
შანდორ კოჩიში

შანდორ პეტერ კოჩიში (; დ. 21 სექტემბერი 1929, ბუდაპეშტი, უნგრეთი — გ. 22 ივლისი 1979, ბარსელონა, ესპანეთი) — უნგრელი ფეხბურთელი, თავდამსხმელი. იცავდა „ფერენცვაროშის“, „ჰონვედის“, „იანგ ფელოუზის“, „ბარსელონასა“ და უნგრეთის ეროვნული ნაკრების ღირსებას. 1952 წლის ოლიმპიური ჩემპიონი და 1954 წლის მსოფლიოს ვიცე-ჩემპიონი უნგრეთის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში. ითვლება უნგრეთის ყველა დროის ერთ-ერთ უდიდეს ფეხბურთელად.

მიღწევები
საკლუბო
ფერენცვაროში
უნგრეთის საფეხბურთო ჩემპიონატი
ჩემპიონი: 1948–49
ვიცე-ჩემპიონი: 1949–50
ბრინჯაოს პრიზიორი: 1947–48
ჰონვედი
უნგრეთის საფეხბურთო ჩემპიონატი
ჩემპიონი: 1950, 1952, 1954, 1955
ვიცე-ჩემპიონი: 1951, 1953
უნგრეთის საფეხბურთო თასი
ფინალისტი: 1955
ბარსელონა
ესპანეთის პრიმერა დივიზიონი
ჩემპიონი: 1958–59, 1959–60
ვიცე-ჩემპიონი: 1961–62, 1963–64
ბრინჯაოს პრიზიორი: 1965–66
ესპანეთის საფეხბურთო თასი
თასის მფლობელი: 1959, 1963
ბაზრობათა თასი
თასის მფლობელი: 1960
ევროპის ჩემპიონთა თასი
ფინალისტი: 1961
სანაკრებო
უნგრეთი
ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების საფეხბურთო ტურნირი
ჩემპიონი: 1952
მსოფლიო ჩემპიონატი
ვიცე-ჩემპიონი: 1954
ინდივიდუალური
უნგრეთის წლის საუკეთესო ფეხბურთელი: 1954
უნგრეთის ჩემპიონატის საუკეთესო ბომბარდირი: 1951, 1952, 1954
მსოფლიო ჩემპიონატის საუკეთესო ბომბარდირი: 1954 (11 გოლი)
ყველა დროის 100 საუკეთესო ფეხბურთელი -ის ვერსიით: 1999
 საუკუნის 100 საუკეთესო ფეხბურთელი -ის ვერსიით: 1999
დასავლეთის გუმისთა

დასავლეთის გუმისთა, დასავლეთ გუმისთა — მდინარე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის სოხუმის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს ბზიფის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1070 მ სიმაღლეზე. გუმისთის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 35 კმ, აუზის ფართობი 316 კმ², საერთო ვარდნა 987 მ, საშუალო დახრილობა 28,2 ‰, საშუალო სიმაღლე 960 მ. დასავლეთის გუმისთის აუზში 176 მდინარეა, რომელთა საერთო სიგრძეა 282 კმ. მდინარის აუზს სიმეტრიული ფორმა აქვს, რომელიც განლაგებულია ბზიფის ქედის სამხრეთ კალთაზე, დასავლეთით — ააფსთისა და აღმოსავლეთით — გუმისთის წყალშემკრებებს შორის. ბზიფის ქედი, რომელიც აუზის ჩრდილოეთ საზღვარს წარმოადგენს აღწევს მნიშვნელოვან სიმაღლეებს. აუზის აღმოსავლეთი საზღვარი წარმოდგენილია მერიდიანური აშამგვარის ქედით, რომელიც სამხრეთი მიმართულებით დაბლდება 2840 მ-იდან 789 მ-მდე. დასავლეთით საზღვარი გადის ბზიფის ქედის სამხრეთი შტოქედის თხემზე. მდინარის აუზის სიგრძეა დაახლოებით 37 კმ, საშუალო სიგანე 12–13 კმ. დასავლეთის გუმისთის მარჯვენა შენაკადებიდან მნიშვნელოვანია: აკუდრახო და გუმირიფშა, ხოლო მარცხენა შენაკადებიდან ჩადიმი და დოჩარიფშა. მარცხენა ნაპირზეა სოხუმის ჰიდროელექტროსადგური.

ქედებსა და შტოქედებს ხეობათა ფსკერიდან დიდი სიმაღლეები და კალთების მნიშვნელოვანი დახრილობა ახასიათებთ. აუზის ზემო ნაწილის ოროგრაფიაში დიდ როლს ვულკანური ქანები თამაშობენ, რომლებიც მეტად მძლავრი ბრექჩიებით, ტუფებითა და პორფირიტებითაა წარმოდგენილი. შუა და ქვემო დინებაში ჭარბობს კირქვები. ეს ქანები მთელ სიგრძეზეა დაფარული თიხნარით, რომლის შემადგენლობაშია კირქვული ქანების კოშტები.
ორწყალი

ორწყალი ― მდინარე ახმეტის მუნიციპალიტეტში, თუშეთის ალაზნის მარჯვენა შენაკადი.

სიგრძე 16 კმ. მოედინება კავკასიონის წყალგამყოფი ქედის ჩრდილოეთ ფერდობიდან (ზღვის დონიდან 2900 მ), უერთდება სამხრეთიდან თუშეთის ალაზანს (ზღვის დონიდან 1777 მ (1755,2 მ)). ორწყლის შენაკადებია: ვესტმოს ხევი, სახარის, შავიკლდის, სამერცხლის და საბუის ხევები. კალაპოტის საერთო ვარდნაა 70 მ/კმ-ზე.

ორწყლის სათავეებში წარმოდგენილია მცირე ზომის (20 მ-ზე ნაკლები დიამეტრის) მყინვარული წარმოშობის ტბები.
ვესტომთა

ვესტომთა ― ყოფილი სოფელი ახმეტის მუნიციპალიტეტში.

დემოგრაფია
1930-31 წლებში ჩატარებული სასოფლო-სამეურნეო აღწერის მიხედვით, სოფელში ცხოვრობდა 7 კომლი, 44 ადამიანი. მაცხოვრებლებში მთავარი გვარები იყო კარხილაური, აფშინაიძე, თავბერიძე და ქარსამაული.

2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.
ილიურთა

ილიურთა ― ნასოფლარი ახმეტის მუნიციპალიტეტში.

სოფელში დგას 1870 წელს აგებული წმ. გიორგის სახელობის გუმბათოვანი ეკლესია.

დემოგრაფია
1930-31 წლებში ჩატარებული სასოფლო-სამეურნეო აღწერის მიხედვით, სოფელში ცხოვრობდა 7 კომლი, 13 ადამიანი. მაცხოვრებლებში მთავარი გვარები იყო ხელაიძე და ხეცაურიძე.

2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.
ტოლუოლი

ტოლუოლი ან ტოლუენი — არომატული ნახშირწყალბადი ფორმულით 78. არის უფერო, წყალში უხსნადი, საღებავის მსგავსი სუნის მქონე, თხევადი ნივთიერება; ბენზოლის ბირთვის მონო ჩამნაცვლებელი, ანუ ბენზოლის ციკლში ერთი წყალბადი ჩანაცვლებულია მეთილის ჯგუფით და უკავშირდება ფენილის ჯგუფს. -ის სისტემატიკური სახელია მეთილბენზოლი. გამოიყენება მრეწველობაში და ორგანულ გამხსნელად. შედის საღებავებისა და წებოების შემადგენლობაში. იწვევს ნევროლოგიურ დაავადებებს.
ეთილბენზოლი

ეთილბენზოლი — ორგანული ნივთიერება ფორმულით 6523. არის ძლიერ აქროლადი, უფერო სითხე და აქვს ბენზინის მსგავსი სუნი. ეს მონოციკლური არომატული ნაერთი მნიშვნელოვანია ნავთობის ინდუსტრიაში, როგორც შუალედური პროდუქტის, სტიროლის მისაღებად, რომლისგანაც ხდება პოლიმერ პოლისტიროლის მიღება. 2012 წელს წარმოებული ეთილბენზოლის 99%-ზე მეტი გამოყენებული იქნა სტიროლის მისაღებად.

წარმოება
ეთილბენზოლი იწარმოება ბენზოლისგან და ეთენისგან მჟავური კატალიზატორის თანაობისას.
+ →

2012 წელს ამ გზით წარმოებული იქნა ეთილბენზოლის 99%-ზე მეტი.

1999 წელს დაახლოებით 24 700 000 ტონა ეთილბენზოლი იქნა წარმოებული.

გამოყენება
ეთილბენზოლი ბუნებაში გვხვდება ნავთობსა და ნახშირში.

იგი ძირითადად გამოიყენება სტიროლის მისაღებად. ეთილბენზოლის კატალიზური დეჰიდრირებით მიიღება სტიროლი და წყალბადი.
→ 65=2 +
ქსილენი

ქსილენი ( — „ხე“) ან დიმეთლბენზოლი — ორგანული ნივთიერება ფორმულით (3)264. არსებობს სამი იზომერის სახით, რადგან ორი მეთილის ჯგუფის განთავსება ბენზოლის ბირთვზე სამგვარად არის შესაძლებელი. სამივე მათგანი არის უფერო, ცეცხლსაშიში სითხე და ზოგიერთი მათგანი ფართოდ გამოიყენება მრეწველობაში. მათი ნარევი მოიხსენიება როგორც ქსილენი ან, უფრო სწორად, ქსილენები.

ყოველწლიურად იწარმოება რამდენიმე მილიონი ტონა ქსილენი. 2011 წელს სინგაპურში დაიწყო მსოფლიოში ერთ-ერთი უმსხვილესი ქსილენის ქარხნის მშენებლობა.