iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჩამა ჩა მაპინდუზი

ჩამა ჩა მაპინდუზი ( — რევოლუციის პარტია, რევოლუციური პარტია) — ტანზანიის მმართველი, სოციალისტური მიმართულების პარტია. დაარსდა 1977 წლის 5 დეკემბერს ჯულიუს ნიერერეს ინიციატივით და დღემდე დომინირებს ქვეყნის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. პარტიის წინამორბედები იყვნენ 1954 წელს დაარსებული ტანგანიიკის აფრიკის ეროვნული კავშირი და 1957 წელს დაარსებული ზანზიბარის პარტია აფრო-შირაზი.

გამოსცემს გაზეთს „“ („თავისუფლება“), რომელიც გამოდის სუაჰილის ენაზე.
ფიზიკურ-გეოგრაფიული დარაიონება

ფიზიკურ-გეოგრაფიული დარაიონება — არსებული ბუნებრივ-ტერიტორიული კომპლექსების (მათ შორის გარდაქმნილისაც) გამოვლენა, კარტოგრაფირება და კლასიფიცირება; მათი ნივთიერი შედგენილობის, თვისებების, სტრუქტურის, კავშირების, აგრეთვე მათი ჩამოყალიბების, განვითარებისა და დიფერენციაციის შეცნობა. ბუნებრივ-ტერიტორიული კომპლექსები ყალიბდება დედამიწის ზედაპირის დიფერენციაციის ზონალური და აზონალური ფაქტორების ერთობლივი მოქმედებით. ამასთანავე, ტერიტორიის სიდიდისა და სირთულის, ბუნებრივი პროცესების თავისებურებათა გათვალისწინებით გამოიყოფა სხვადასხვა რანგის ფიზიკურ-გეოგრაფიული რეგიონები: ფიზიკურ-გეოგრაფიული ზონები, ფიზიკურ-გეოგრაფიული ქვეყანა, ფიზიკურ-გეოგრაფიული ოლქი, ფიზიკურ-გეოგრაფიული პროვინცია, ფიზიკურ-გეოგრაფიული ოკრუგი და ფიზიკურ-გეოგრაფიული რაიონი.

ფიზიკურ-გეოგრაფიული დარაიონებისას მხედველობაში იღებენ ბუნებრივი პირობების მთელი კომპლექსის გენეზისს, გეოგრაფიული გარსის თანამედროვე სტრუქტურას და ფიზიკურ-გეოგრაფიულ პროცესებს, რომლებიც დამოკიდებულია გეოლოგიურ აზონალურ ფაქტორებზე და მათთან დაკავშირებულ ტერიტორიის გეომორფოლოგიურ თავისებურებებზე, ტერიტორიის ათვისების ხარისხსა და ხასიათზე. ფიზიკურ-გეოგრაფიული დარაიონებისას იყენებენ შედარებით-გეოგრაფიულ, კარტოგრაფიულ, გეოფიზიკურ, ლანდშაფტურ-გეოქიმიურ, პალეოგეოგრაფიულ და მათემატიკურ მეთოდებს. ფიზიკურ-გეოგრაფიულ დარაიონებას იყენებენ სოფლის მეუნრეობის, საინჟინრო-სამშენებლო, სატრანსპორტო, სამედიცინო, რეკრეაციული და სხვა მიზნებისა და რეგიონული დაგეგმვისათვის.
ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის პრემია

ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის პრემია — პრემია გეოგრაფიის დარგში, რომელიც დაარსდა საქართველოს მინისტრთა საბჭოს მიერ 1973 წლის ოქტომბერში, ვახუშტი ბაგრატიონის სახელის უკვდავსაყოფად. პრემია ენიჭებოდა საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოების სამეცნიერო საბჭოს მიერ გეოგრაფიული მეცნიერების სხვადასხვა დარგში უმნიშვნელოვანეს პრობლემებზე შესრულებული საუკეთესო შრომისათვის; იგი ხელს უწყობდა მეცნიერების შემდგომ განვითარებას და წარმოადგენდა ქართული გეოგრაფიის დიდ შენაძენს. ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის პრემიის პირველი ლაურეატი იყო პროფესორი ლევან მარუაშვილი, რომელსაც პრემია 1977 წელს გადაეცა. ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის პრემიის ორგზის ლაურეატი იყო პროფესორი დავით უკლება, რომელსაც აღნიშნული პრემია პირველად 1987 წელს მიენიჭა, ხოლო მეორედ 1993 წელს. სხვადასხვა დროს ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის პრემიის ლაურეატები იყვნენ აგრეთვე: ვახტანგ ჯაოშვილი (1993), ვაჟა ნეიძე (1993), გივი სვანიძე (1982), გრიგოლ ხმალაძე (1982), რევაზ გაჩეჩილაძე (2010).
დამოკლეს მახვილი

დამოკლეს მახვილი  — გამოთქმა, რომელიც ეფუძნება ძველბერძნულ გადმოცემას სირაკუზელი ტირანის, დიონისე -ის შესახებ და მიუთითებს მუდმივ საფრთხეზე, რომელიც მოჩვენებით კეთილდღეობას თან ახლავს.

გადმოცემის მიხედვით, დიონისე -მა შესთავაზა საკუთარ ფავორიტ დამოკლეს გამხდარიყო სირაკუზის მმართველი ერთი დღით, რასაც წინ უსწრებდა დამოკლეს სიტყვები, რომ დიონისე მოკვდავთ შორის უბედნიერესი იყო. ტირანის ბრძანებით დამოკლეს ერთი დღით მეფის პატივს სცემდნენ. საზეიმო სუფრისას დამოკლემ მოულოდნელად დაინახა უქარქაშო ხმალი, რომელიც მისი ადგილის თავზე იყო ცხენის ძუით დამაგრებული. გადმოცემის მიხედვით, დიონისემ ასე დაანახა საკუთარ ფავორიტს კეთილდღეობის წარმავლობა — და ტირანის სიკვდილთან სიახლოვე.
რუსეთის იმპერიის კანონთა კრებული

რუსეთის იმპერიის კანონთა კრებული — თემატურად განლაგებული მოქმედი საკანონმდებლო აქტების კრებული რუსეთის იმპერიაში. პირველი — 1832 და შემდგომი — 1842, 1857 წლის გამოცემები 15 ტომისაგან შედგებოდა (მაგალითად, ტ. 1 — ძირითადი სახელმწიფო კანონები, ტ. 3 —სამოქალაქო სამსახურის წესდებანი, ტ. 9 — კანონები წოდებათა შესახებ, ტ. 15 — სასჯელთა სჯულდება). გამოცემათა შუალედებში ყოველწლიურ და რამდენიმე წლის კრებსით გაგრძელებებს გამოსცემდნენ. 1857 წლის შემდეგ მთლიანი კრებულის ნაცვლად მხოლოდ ცალკეული ტომები გამოდიოდა. 1892 წელს არასრულ გამოცემას მე-16 ტომი (სასამართლო წესდებები) დაემატა. 1917 წელს თვითმპყრობელობის დაცემის შემდეგ კრებულის ზოგიერთი საკანონმდებლო მასალა გადამუშავდა, მაგრამ მუხლების უმრავლესობა უცვლელი დარჩა და ოქტომბრის რევოლუციამდე მოქმედებდა.
რუსეთის იმპერიის კანონთა სრული კრებული

რუსეთის იმპერიის კანონთა სრული კრებული — რუსეთის იმპერიის საკანონმდებლო ატების ქრონოლოგიურად დალაგებული ყველაზე სრული ნაკრები 1649-1913 წლებში.

კრებული შედგება სამი ნაწილისაგან

თითოეული ტომში ბრძანებები და დადგენილი მოცემულია ქრონოლოგიურად და დანომრილია თანმიმდევრობით. თითოეულ ტომს ასევე თან ახლავს დამატებანი და ნახაზები.
კასის ოლქი

კასის ოლქი შეიძლება აღნიშნავდეს აშშ-ში ამ სახელის მქონე ცხრა ოლქიდან ერთ-ერთს:
კასის ოლქი — ილინოისში
კასის ოლქი — ინდიანაში
კასის ოლქი — აიოვაში
კასის ოლქი — მიჩიგანში
კასის ოლქი — მინესოტაში
კასის ოლქი — მისურიში
კასის ოლქი — ნებრასკაში
კასის ოლქი — ჩრდილოეთ დაკოტაში
კასის ოლქი — ტეხასში

სხვა
ბარტოუს ოლქი — ჯორჯიაში, რომელსაც ადრე „კასის ოლქი“ ერქვა
კენტის ოლქი

კენტის ოლქი შეიძლება აღნიშნავდეს:

ავსტრალია
კენტ-ლენდის ოლქის ძველი სახელი — ტასმანიაში
კენტის ოლქი — დასავლეთ ავსტრალიაში

კანადა
კენტის ოლქი — ნიუ-ბრანსუიკში
კენტის ოლქი — ონტარიოში

ამერიკის შეერთებული შტატები
კენტის ოლქი — დელავერში
კენტის ოლქი — მერილენდში
კენტის ოლქი — მიჩიგანში
კენტის ოლქი — როდ-აილენდში
კენტის ოლქი — ტეხასში
კენტის ოლქი — ვირჯინიაში
ზაკ სნაიდერის სამართლიანობის ლიგა

„ზაკ სნაიდერის სამართლიანობის ლიგა“ (, ასევე ) ― 2021 წლის სუპერგმირული ფილმი, 2017 წლის ამერიკული ფილმის, „სამართლიანობის ლიგის“ რეჟისორული ვერსია. იგი ეფუძნება -ის იმავე სახელწოდების სუპერგმირების გუნდს და წარმოადგენს ზემოხსენებული ფილმის იმ ვერსიას, რომელიც ჩაფიქრებული ჰქონდა რეჟისორ ზაკ სნაიდერს, ვიდრე პროექტს დატოვებდა. თეატრალური ვერსიის მსგავსად, „ზაკ სნაიდერის სამართლიანობის ლიგა“ შეეხება სუპერგმირების გუნდს, რომელშიც შედის ბეტმენი (ბენ აფლეკი), სუპერმენი (ჰენრი კევილი), ქალი-საოცრება (გალ გადოტი), საიბორგი (რეი ფიშერი), აკვამენი (ჯეისონ მომოა) და ფლეში (ეზრა მილერი) და მათ მცდელობას, გადაარჩინონ მსოფლიო კატასტროფული საფრთხისგან, რომელიც მას დარქსაიდის (რეი პორტერი), სტეპენვულფის (კიარან ჰინდსი) და მათი პარადემონების არმიისგან ემუქრება.

„სამართლიანობის ლიგა“, .-მა 2017 წელს გამოუშვა. მისი წარმოება რთული პროცესი იყო. სცენარმა არაერთი ცვლილება განიცადა 2016-2017 წლებში. 2017 წლის მაისში, პოსტ-პროდუქციის დროს სნაიდერმა პროექტი დატოვა, რისი მიზეზიც მისი ქალიშვილის გარდაცვალება იყო. ფილმის დასამთავრებლად ჯოს უიდონი დაიქირავეს, თუმცა იგი ფილმის კრედიტებში რეჟისორად მოხსენიებული არაა. უიდონმა რამდენიმე ახალი სცენა გადაიღო და განახორციელა სხვა ცვლილებებიც. ფილმის ტონი უფრო ნათელი გახდა, მასში შევიდა მეტი იუმორი, ხოლო ხანგრძლივობა, მწარმოებელი კომპანიის მოთხოვნით, მკვეთრად შემცირდა. ფილმის თეატრალურმა ვერსიამ კრიტიკოსთა არასახარბიელო გამოხმაურება გამოიწვია და ფინანსური კრახი აღმოჩნდა, რის შედეგადაც .-მა შეცვალა -ს გაფართოებული სამყაროს მიმართულება და ინდივიდუალური ფილმების წარმოებაზე ორიენტირდა.

ფილმის რთული საწარმოო პროცესის და სნაიდერის წამოსვლამდე მისი მდგომარეობის შესახებ დეტალების გავრცელებასთან ერთად ბევრმა ფანმა გამოთქვა ინტერესი სნაიდერის ხედვასთან უფრო შესაბამისი ვერსიის ნახვაზე. ფანებთან ერთად ფილმის მსახიობებმაც წამოიწყეს პეტიციები ამ ვერსიის გამოშვების მოთხოვნით, რომელსაც („სნაიდერის ვერსია“) შეარქვეს. ამ დროისათვის კინოინდუსტრიის წარმომადგენლებმა მოთხოვნის განხორციელება ნაკლებსავარაუდოდ მიიჩნიეს. მიუხედავად ამისა, 2020 წლის თებერვალში .-მა გადაწყვეტილება შეცვალა, ხოლო მაისში სნაიდერმა გამოაცხადა, რომ ფილმის თავდაპირველი ვერსია გამოვიდოდა სტრიმინგ პლატფორმაზე , სახელწოდებით „ზაკ სნაიდერის სამართლიანობის ლიგა“ ( ' ). დამატებითი ვიზუალური ეფექტები, საუნდტრეკი და მონტაჟი $70 მილიონი დაჯდა, 2020 წლის ოქტომბერში კი ახალი სცენებიც გადაიღეს. თავდაპირველი გეგმით, ნამუშევარი სატელევიზიო მინისერიალის, ხოლო შემდეგ, სრულმეტრაჟიანი, ოთხსაათიანი ფილმის სახით უნდა გამოსულიყო, თუმცა, მინისერიალის გეგმაზე 2021 წლის იანვარში კომპანიამ უარი თქვა. ფილმი სნაიდერის ქალიშვილის, ოტემის ხსოვნას ეძღვნება.

„ზაკ სნაიდერის სამართლიანობის ლიგა“ -ის სტრიმინგ პლატფორმაზე 2021 წლის 18 მარტს გამოვიდა. კრიტიკოსების უმეტესობამ იგი 2017 წლის ვერსიასთან შედარებით წინსვლად მიიჩნია. ქება დაიმსახურა სნაიდერის რეჟისურამ და პერსონაჟებმა, თუმცა, ხანგრძლივობა კრიტიკის საგანი გახდა.
მთიანი ქვეყანა

მთიანი ქვეყანა — დედამიწის ზედაპირის ვრცელი უბანი სიმაღლეების მკვეთრი რყევით, გარემომცველ ვაკეებზე მნიშვნელოვნად ამაღლებული (მრავალი ასეული, ზოგჯერ ათასი მ-ით). მთიანი ქვეყანა ჩვეულებრივ, ყალიბდება ტექტონიკური განვითარების ერთიან ეტაპზე, რომელსაც თან ახლავს აღმავალი მოძრაობები. ზოგჯერ გადაჭიმულია რამდენიმე ათას კმ-ზე, აქვს რთული კონფიგურაცია.

მთიანი ქვეყანა შედგება მთის ჯაჭვებისა და ქედებისაგან, გამოყოფილია მთათაშორისი ქვაბულებით და მთის ხეობებით. მთიან ქვეყანას ხშირად ყოფენ მთიანი სისტემების ფარგლებში. მეცნიერთა (გეომორფოლოგთა) დიდი ნაწილი მკვეთრად არ მიჯნავს „მთიან ქვეყანას“ და „მთიან სისტემას“ და მათ განიხილავს, როგოც სინონიმებს.

მთიანი ქვეყანა გადაჭიმულია სწორხაზოვნად ან წარმოქმნის სიმრუდის სხვადასხვა რადიუსის ღერძებს და ცალკეულ შემთხვევებში აღწევს 6000, 7000, 8000 და მეტ სიმაღლეს ზღვის დონიდან. მთების სიმაღლის ხილვადი შემოსაზღვრულობა პირველად აღინიშნა საუკუნის ბოლოს ალბრეხტ პენკის მიერ, რომელმაც შემოიღო ცნება დენუდაციის ზედა დონის შესახებ.

ზოგიერთი მთიანი ქვეყნის მორფოლოგიაში დიდ როლს თამაშობს ვულკანური მოქმედების გამოვლინების შედეგი. ასეთებია ლავური ნაკადები და საფარები, ვულკანური კონუსები და სხვა. მთების მორფოლოგიასთან დაკავშირებულია ცნება მორფოლოგიური ასაკის შესახებ, რომელიც შესაძლებლობას გვაძლევს ვიმსჯელოთ მისი გეოლოგიური განვითარების ისტორიის შესახებ.

ზოგჯერ ტაქსონს „მთიან სისტემას“ მიაკუთვნებენ უფრო დაბალ იერარქიულ დონეს, ვიდრე ტაქსონ „მთიან ქვეყანას“.
დომკრატი

დომკრატი (ნიდერლანდური სიტყვიდან ) — მექანიზმი მძიმე ცალეული ტვირთების ასაწევად სარემონტო, სამონტაჟო ან დატვირთვა-გადმოტვირთვის სამუშაოების შესრულების დროს. ახასიათებს პატარა გაბარიტები, მცირე მასა (ჩვეულებრივ არ აღემატება ტვირთამწეობის 1 %-ს), უმნიშვნელო სიჩქარე (0,01–0,25 მ/წთ) და აწევის სიმაღლე (0,15–1 მ). თუმცა სპეციალური დანიშნულების დომკრატს შესაძლოა ჰქონდეს რამდენიმე ასეული ტონის ტვირთამწეობა და რამდენიმე მეტრის ტოლი აწევის სიმაღლე. უზრუნველყოფს ტვირთების მდოვრე აწევას, მათ ზუსტ ფიქსაციას და მოცემულ სიმაღლეზე გაჩერებას. ამძრავის ტიპის მიხედვით განასხვავებენ ხელის და ელექტრული ამძრავის მქონე დომკრატს, ხოლო მოქმედების პრინციპისა და კონსტრუქციის თავისებურებების მიხედვით — ლარტყულს, ხრახნულსა და ჰიდრავლიკურს.

ლარტყული დომკრატი
ლარტყიანი დომკრატის ძირითადი ნაწილია ტვირთმზიდი ლარტყა საყრდენი ფიალით ტვირთისათვის და სწორი კუთხით გადაღუნული ქვედა ბოლოთი (თათით) ტვირთის ასაწევად დაბლა მდებარე საყრდენი ზედაპირიდან. გადამცემი მექანიზმის ტიპის მიხედვით ლარტყული დომკრატები არის ბერკეტული და კბილა. ბერკეტულ დომკრატებში ლარტყა აიწევა მერხევი ამძრავი ბერკეტით, ხოლო კბილაში — ამძრავი სახელურით მბრუნავი კბილანებით. 6 ტონამდე ტვირთამწეობის დომკრატს ერთსაფეხურიანი გადაცემა აქვს, 6-დან 15-მდე ტონიანს — ორსაფეხურიანი, ხოლო 15 ტონაზე მეტის მქონეს — სამსაფეხურიანი. ლარტყაზე აწეული ტვირთი მაგრდება საჩერებელი მოწყობილობით. ლარტყული დომკრატის მარგი ქმედების კოეფიციენტი (მქკ) ერთი კბილა გადაცემისას 0,85-ია, ორის დროს — 0,7.

ხრახნული დომკრატი
ხრახნული დომკრატის ძირითადი ნაწილია ხრახნი, რომელსაც აქვს სახსრულად დამაგრებული ტვირთსაყრდენი თეფში, ხრახნი ბრუნვაში მოჰყავს სახელურს. ჰორიზონტალურ სიბრტყეში ტვირთის გადასაადგილებლად იყენებენ ნალოებიან დომკრატს. ხრახნული დომკრატით ტვირთის გარკვეულ სიმაღლეზე გაჩერებას ახორხიელებს ხრახნის თვითდამუხრუჭება, რაც უზრუნველყოფს სამუშაოზე უსაფრთხოების მაღალ ხარისხს. ხრახნული დომკრატის ტვირთამწეობა ჩვეულებრივ არ აღემატება 20 ტონას. ამზადებენ სპეციალური დანიშნულების დომკრატებსაც, რომლებსაც 2 მეტრამდე სიმაღლეზე აწევის დროს 100 ტონამდე ტვირთამწეობა აქვთ. ხრახნული დომკრატის მქკ არ აღემატება 0,3–0,4-ს.

ჰიდრავლიკური დომკრატი
ჰიდრავლიკური დომკრატი შესაძლოა იყოს ხელისამძრავიანი და პერიოდული მოქმედების ან მექანიკურამძრავიანი და უწყვეტი მოქმედების. პერიოდული მოქმედების დომკრატში ტვირთის საყრდენი დგუში იწევა მუშა სითხის ზემოქმედებით. ამ სითხეს ჭიქის ქვედა ღრუს აწვდის დგუშიანი ტუმბო, რომელსაც შემწოვი და საჭირხნი სარქვლები აქვს. ტუმბოს ამუშავებენ ხელით (სახელურის მეშვეობით). მუშა სითხის ჭიქიდან ტუმბოს რეზერვუარში გადაშვების შედეგად ტვირთი დაბლა ეშვება. უწყვეტი მოქმედების დომკრატში სითხე გადაეცემა დგუშზედა სივრცეს, რის გამოც ჭიქა ტვირთთან, რეზერვუართან და დგუშთან ერთად ზემოთ გადაადგილდება. ჰიდრავლიკურ დომკრატსს აქვს ლარტყული და ხრახნული დომკრატების ყველა ღირსება, მაღალია მისი მქკ (0,75–0,8), მდოვრედ იწევა, თვითდამუხრუჭებით ჩერდება ზუსტად, კომპაქტურია, დიდი ტვირთამწეობისაა (რამდენიმე ასეული ტონა); აქვს ნაკლიც: მცირეა მისი სიჩქარე და ერთ მუშა ციკლში აწევის სიმაღლე.
ოლგა ვიზინგერ-ფლორიანი

ოლგა ვიზინგერ-ფლორიანი (დ. 1844, 1 ნოემბერი, ვენა — 1926, 27 თებერვალი, გრაფინეგი) — ავსტრიელი მხატვარი, იმპრესიონისტი. ძირითადად ხატავდა პეიზაჟებსა და ნატურმორტებს.

ბიოგრაფია
ოლგა ფლორიანი დაიბადა 1844 წლის 1 ნოემბერს ვენაში,  ფრანც და მინა ფლორიანების ოჯახში.  მან ბავშვობიდანვე გამოავლინა მუსიკის ნიჭი. მუსიკას იულიუს ეპშტეინთან ეუფლებოდა და იმედოვნებდა, რომ პიანისტი- კონცერტმეისტერი გამოვიდოდა. 1874 წელს იძულებული გახდა მუსიკალური კარიერა დაესრულებინა ავადმყოფობის გამო,რის შედეგადაც ხელების მოძრაობა შეზღუდული ჰქონდა. იმავე წელს მან იქორწინა ფარმაცევტ ფრანც ვიზინგერზე, 1875 წელს შეეძინა ვაჟი, ოსკარი. ფრანც ვიზინგერი გარდაიცვალა 1890 წელს.

1870-იანი წლების ბოლოს ოლგამ ფერწერის შესწავლა დაიწყო. 1880 წლიდან ის იმ პერიოდისათვის ცნობილი მხატვრის ემილ იაკობ შინდლერის მოსწავლე იყო, მასთან ერთად სამხატვრო ხელოვნებას ეუფლებოდნენ კარლ მოლი და მარი ეგნერი. 1881 წლის შემდეგ ოლგა ვიზინგერი რეგულარულად აწყობდა გამოფენებს ჯერ შინდლერის ბინაში, შემდეგ კი ვენის სეცესიონის საგამოფენო ცენტრებში. მონაწილეობდა პარიზსა და ჩიკაგოში გამართულ მსოფლიო გამოფენებში,  მოიპოვა საერთაშორისო პოპულარობა.

ვიზინგერ-ფლორიანის ადრეულ ნამუშევრებს აღწერენ, როგორც "განწყობის იმპრესიონიზმს". მათზე გავლენა იქონია შინდლერის სტილმა. 1884 წლის შემდეგ იგი ჩამოსცილდა ამ სტილს და მისი ნახატები უფრო რეალისტური გახდა, ხოლო ფერები უფრო ნათელი, ექსპრესიონიზმთან მიახლოებული. 35 წლის ასაკში იგი შეიყვანეს ვენის სამხატვრო საგამოფენო საზოგადოებაში.

1890-იანი წლებისთვის, ოლგა ვიზინგერ-ფლორიანი დიდი ხნით უსწრებდა თავის დროს.

მხატვარს, რომელიც ასევე მონაწილეობდა იმდროინდელი საშუალო კლასის ქალთა მოძრაობებში, მიღებული აქვს მრავალი ჯილდო და პრიზი.

ოლგა ვიზინგერ-ფლორიანი  ცხრა ქალთაგან ერთ-ერთი იყო, რომელსაც სთხოვეს თავისი წვლილი შეეტანა ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის მიწებისა და ხალხების 24-ნაწილიან ენციკლოპედიაში - .

გალერეა
იანის ციმზე

იანის ციმზე (დ. 3 ივლისი/21 ივნისი, 1814 - გ. 22 ოქტომბერი/10 ოქტომბერი, 1881) — ლატვიელი პედაგოგი, კოლექციონერი და ხალხური სიმღერების ჰარმონიზატორი, ლატვიური საგუნდო მუსიკის ფუძემდებელი და პროფესიონალური ლატვიური მუსიკის ინიციატორი. დაკრძალულია ლუგაჟის სასაფლაოზე.

ადრეული ცხოვრება
ციმზე დაიბადა რძის პროდუქტების მწარმოებელი ფერმის „ ' “-ეს ზედამხედველის, ანდრეას (ანზის) ციმზესა და მისი მეუღლის, ანეს ოჯახში და იყო რვაშვილიანი ოჯახის პირველი შვილი. დაწყებითი განათლება მიიღო რაუნას სამრევლო სასწავლებელში, სადაც მან ორღანზე დაკვრაც ისწავლა. თექვსმეტი წლის ასაკიდან მუშაობდა კერძო მასწავლებლად; მოგვიანებით ის ასწავლიდა ვალმიერას სამრევლო სკოლაში და აქვე უკრავდა ორღანზე.

განათლება
1836 წელს ციმზე გადავიდა გერმანიაში ვაისენფელსის სემინარიაში, რომელიც 1838 წელს დაასრულა. აქ მან შეისწავლა ვიოლინოზე და პიანინოზე დაკვრა, ასევე გააუმჯობესა ორღანზე დაკვრის უნარები. 1838-39 წლებში ჰუმბოლდტის უნივერსიტეტში თავისუფალ მსმენელად ესწრებოდა მათემატიკის, დიდაქტიკის და მუსიკის თეორიის ლექციებს. მისი მუსიკის პროფესორი იყო ლუდვიგ კრისტიან ერკი, კოლექციონერი, ჰარმონისტი, გამომცემელი და გემრანული ხალხური სიმღერების მკვლევარი.

მემკვიდრეობა მუსიკაში
იანის ციმზე ხელს უწყობდა ლატვიური გუნდური მუსიკის განვითარებასა და კაპელის ჩამოყალიბებას. 1872-1884 წლებში რვა ნაწილად გამოქვეყნდა მისი გუნდური სიმღერების კოლექცია „ “ („სიმღერების გირლიანდი“). საგუნდო სიმღერების ამ პირველმა კრებულმა ლატვიური საგუნდო მუსიკალური კულტურის საფუძველი შექმნა.

იანის ციმზე იყო პირველი ლატვიელი, ვისი მაგალითიც ლატვიური ხალხური სიმღერების არაერთი კოლექციის შექმნის, გამოქვეყნებისა და კვლევის შთაგონებად იქცა. მან ხელი შეუწტი გუნდური სიმღერების შექმნისა და შესრულების მოძრაობას. ციმზესა და მისი სტუდენტების გამოისობით, 1869 წელს ესტონური და 1873 წელს ლატვიური სიმღერების პირველი ფესტივალები ჩატარდა.
კარლის სკალბე

კარლის სკალბე (7 ნოემბერი/ძვ. სტ. 26 ოქტომბერი, 1879 — 14 აპრილი, 1945) — ლატვიელი მწერალი, პოეტი და აქტივისტი. ყველაზე მეტად ცნობილია მისი ფერიების 72 ზღაპრით, რომლებიც უფროსებისთვისაა დაწერილი. მას უწოდებდნენ „ზღაპრების მეფეს“, ხოლო მისი სიტყვები „ “ (სამშობლოსათვის და თავისუფლებისთვის) ამოტვიფრულია რიგის თავისუფლების ქანდაკებაზე.
ბავშვობა და სკოლის ასაკი
სკალბე დაიბადა ვიძემეს ცენტრალურ ნაწილში, იმავე წელს, რომელშიც კიდევ ერთი ცნობილი ლატვიური ლიტერატრის წარმომადგენელი, პოეტი აუსეკლისი (მიკელის კროგზემისი) და გარდაიცვალა გადასახლებაში. მამამისი იანისი იყო მჭედელი, დედამისი, ედე პიებალგადან იყო ისევე, როგორც კარლისის მამა. სკალბეს ოჯახში ათი ბავავში იყო, რომელთაგან კარლისი ყველაზე უმცროსი გახლდათ; მისი ხუთი და-ძმა ადრეულ ასაკში გარდაიცვალა.

სკალბეს მშობლები ქრისტიანები იყვნენ. მამამისი აქტიურად ეცნობოდა როგორც თანამედროვე ლიტერატურას, ასევე თითქმის ზეპირად იცოდა ბიბლია. კარლისმა კითხვა 7 წლის ასაკში, დედის დახმარებით ისწავლა. დედამისი გახდა ოჯახის უფროსი მას შემდეგ, რაც კარლისს მამა 8 წლის ასაკში გარდაეცვალა. ოჯახის შემოსავლები მწირი იყო, რადგან დედამისი მეზობლად, მსახურ მუშახელად მუშაობდა. დედის რელიგიურობამ ახალგაზრდა სკალბეს შთაგონებაზე მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია.

1987 წელს მისი ყოფილი საზაფხულო სახლი საჯარო მუზეუმად გადაკეთდა და ასახავდა მის ცხოვრებასა და მოღვაწეობას. ის დაჯილდოებულია სამი ვარსკვლავის ორდენითა და სხვა მედლებით.
ვლადიმერ ბეხტერევი

ვლადიმერ მიხეილის ძე ბეხტერევი (დ. , სოფ. სორალი, ახლანდ. ბეხტეროვო — გ. 24 დეკემბერი, 1927, მოსკოვი) — რუსი ნევროპათოლოგი, ფსიქიატრი, ნეიროფიზიოლოგი, სექსოლოგი, ფსიქოლოგი, მეცნიერების ორგანიზატორი და საზოგადო მოღვაწე; სამეცნიერო სკოლის დამფუძნებელი. 1878 წელს დაამთავრა სანქტ-პეტერბურგის სამედიცინო-ქირურგიული აკადემია. 1885–1893 წლებში იყო ყაზანის უნივერსიტეტის ფსიქიატრიის კათედრის პროფესორი, სადაც რუსეთში პირველმა შექმნა ექსპერიმენტული ფსიქოლოგიის ლაბორატორია. 1893–1913 წლებში იყო სამხედრო-სამედიცინო აკადემიის სულის და ნერვული დაავადებების კათედრის და ამავდროულად (1897–1913) სანქტ-პეტერბურგის ქალთა სამედიცინო ინსტიტუტის ფსიქიატრიული კათედრის ხელმძღვანელი. 1908 წელს დააარსა და 1915 წლამდე ხელმძღვანელობდა ფსიქონევროლოგიის ინსტიტუტს. 1918 წელს კი დააარსა და სიცოცხლის ბოლომდე ხელმძღვანელობდა ტვინის და ფსიქიკური მოქმედებების შემსწავლელ ინსტიტუტს (დღევანდელი ბეხტერევის სახელობის ფსიქონევროლოგიის ინსტიტუტი).

ბეხტერევი საუკუნის ბოლოსა და საუკუნის პირველი მეოთხედის რუსეთის სამედიცინო მეცნიერების ერთ-ერთი უდიდესი წარმომადგენელია. მსოფლიოს მასშტაბით ცნობადობა დაიმსახურა მისმა შრომებმა ნერვული სისტემის ანატომიაზე: აღწერა რიგი ტვინის სტრუქტურები, მათ შორის მოგრძო ტვინის ზედა ვესტიბულური ბირთვი (1885, ბეხტერევის ბირთვი) და გემოს ფუნქციის ზონა ტვინის ქერქში. მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ნეიროფიზიოლოგიაში: აღწერა მოძრაობის ცენტრები, შიდა ორგანოების სეკრეცია, ოთხბორცვიანი რეფლექსი. ბეხტერევის სახელს ატარებს რიგი კლინიკური სიმპტომები და ნორმალური რეფლექსები, აგრეთვე ხერხემლის დაზიანება — ანკილოზური სპონდილიტი (1892, ბეხტერევის დაავადება). მისი შრომები აგრეთვე ეძღვნება ფსიქიატრიის საკითხებს (აღწერა ამნეზიის ნაირსახეობა), ალკოჰოლიზმის მკურნალობასა და პროფილაქტიკას (1912 წელს დააარსა ალკოჰოლის საწინააღმდეგო კლინიკური ინსტიტუტი). ბეხტერების მოღვაწეობამ ხელი შეუწყო რუსეთში სექსოლოგიისა და სექსოპათოლოგიის, ჰიპნოთერაპიის ჩამოყალიბებასა და განვითარებას. 1910-იანი წლებიდან ამუშავებდა საკუთარ ზოგადფსიქოლოგიურ თეორიას, დაფუძნებულს ქცევის კვლევის ობიექტურ მეთოდებზე, — რეფლექსოლოგიას, რომელიც თეორიულად ბიჰევიორიზმს ემხრობოდა. წიგნი „კოლექტიური რეფლექსოლოგია“ (1921) ეძღვნება 1905–1920 წლების პოლიტიკური პრობლემების ფსიქოლოგიურ ანალიზს, სოციოლოგიის, პოლიტიკური და სოციალური ფსიქოლოგიის საკითხებს. 1923–1924 წლებში კონსულტაციებს უწევდა ვლადიმერ ლენინს, ხოლო 1927 წელს — იოსებ სტალინს.

თხზულებები
. 1–2. 3- . .; ., 1926. . 1.

. . ., 1954.
რუ-დე-რივოლი

(ფრანგ. გამოთქმა: [ ]) - ქუჩა პარიზის ცენტრში, საფრანგეთში. ეს არის კომერციული ქუჩა, რომლის მაღაზიებში შედის წამყვანი ბრენდები, იგი ატარებს ნაპოლეონის ადრეული გამარჯვების სახელს ავსტრიის არმიასთან, რივოლის ბრძოლაში, 1797 წლის 14–15 იანვარს, რივოლის ბრძოლაში. რივოლი წარმოადგენს გარდამავალი კომპრომისის მაგალითს პრესტიჟული ძეგლებისა და არისტოკრატიული მოედნების გარემოსა და მუნიციპალური ხელისუფლების მიერ თანამედროვე ქალაქის დაგეგმვის შედეგებს შორის. ახალი ქუჩა ერთ მხარეს მოიცავს ლუვრის სასახლის ჩრდილოეთ ფრთას (რომელიც ნაპოლეონმა გააფართოვა).
მარიან ლუტოსლავსკი

მარიან ლუტოსლავსკი (, დ. 1871 — გ. 5 სექტემბერი, 1918) — პოლონელი ინჟინერი, მაქანათმშენებელი და გამომგონებელი. ის სწავლობდა რიგას ტექნიკურ უნივერსიტეტში. მან ელექტროინჟინერის დიპლომი გერმანიაში, დარმშტადტის ტექნიკურ უნივერსიტეტში სწავლისას მიიღო. ლუტოსლავსკიმ პირველი ელექტროსადგური დაამონტაჟა ვარშავის საცხოვრებელ უბანში და დანერგა ახალი ტექნიკა, როგორიცაა სამფაზიანი მიმდინარეობა. 1900 წელს მან ააშენა ქვეყნის პირველი ელექტროსადგური, რომელიც დიზელის შიდა წვის ძრავის საშუალებით ვარშავის სასტუმრო ბრისტოლისთვის გამოიმუშავებდა ენერგიას. მან ასევე შექმნა პირველი ორი რკინაბეტონის ხიდი ლუბლინში 1908 და 1909 წლებში. ლუტოსლავსკი 1918 წელს ბოლშევიკებმა დააკავეს და მოსკოვში გაასამართლეს როგორც „კონტრრევოლუციონერი“.

ცხოვრება
მარიან ლუტოსლავსკი დაიბადა 1871 წელს ვარშავის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, დროზდოვოში, პოლონელთა ოჯახში. მისი მშობლები იყვნენ აგრონომი ფრანციშეკ დიონიზი ლუტოსლავსკი და მისი მეორე ცოლი პაულინა. მარიანის ხუთი ძმიდან ერთი გახდა ფილოსოფიის პროფესორი, ერთი გაზეთის რედაქტორი და ერთი პარლამენტარი.

სოციალური აქტივიზმი და გარდაცვალება
გარდა თავისი საქმიანობისა, ლუტოსლავსკი იყო პოლონეთის ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის წევრი და სტუდენტური საზოგადოების, მაციეჟ შკოლნას თანადამფუძნებელი.

მარიანი მოკლეს სასამართლო პროცესის გარეშე 1918 წლის 5 სექტემბერს ვსეხსვიაცკოეში, მასობრივი ხოცვისას, მოსკოვის გარეთ მდებარე განმარტოებულ სოფელში, ძმასთან ერთად, სასამართლო პროცესის ჩატარებამდე რამდენიმე დღით ადრე.

ოჯახი
ლუტოსლავსკი დაქორწინებული იყო მარიაზე (ქალიშვილობის გვარი: ზილიენსკა), რომელთანაც მას ორი ვაჟი, ფრანციშეკი და ზბიგნიევი და ორი ქალიშვილი, ჰანა და ზოფია ჰყავდა. ვიტოლდ ლუტოსლავსკი, მე-20 საუკუნის ერთ-ერთი გამორჩეული ევროპელი კომპოზიტორი, მარიანის ძმიშვილი იყო. ვიტოლდ ლუტოსლავსკი ხუთი წლის იყო, როდესაც მისი მამა იოზეფი (დაიბადა 1882 წელს) და მარიანი მოკლეს.