iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბელონა

ბელონა ( სიტყვა - ომიდან) — ძველრომაული ომის ქალღმერთი, შედიოდა მარსის გარემოცვაში. თავდაპირველად იგი საბინური ქალღმერთი იყო. ითვლებოდა მარსის დედად, ზოგი თქმულებით კი დად ან გამზრდელად და ქვესკნელის ქალღმერთად. ძვ. წ. 458 წელს მის პატივსაცემად აიგო ტაძარი, რომელთანაც ტარდებოდა ომის გამოცხადების ცერემონია. ფეციალი ქურუმები შუბს სტყორცნიდნენ ადგილს, რომელიც მტრის მიწების სიმბოლო იყო.

ძვ. წ. საუკუნიდან ბელონას აიგივებდნენ კაპადოკიელ ქალღმერთ მასთან და მისმა კულტმა ორგიული სახე მიიღო, რომელშიც რომის მოქალაქეებს არ შეეძლოთ მონაწილეობის მიღება. ბელონას უცხოელები ემსახურებოდნენ. ბელონას კულტი, სხვა აღმოსავლურ კულტებთან ერთად რომში საუკუნიდან გავრცელდა, მისი ქურუმები შავ სამოსს და მაღალ ქუდებს ატარებდნენ.
ვულკანუსი

ვულკანუსი, ვულკანი — რომაულ მითოლოგიაში ცეცხლის, ბოლის და ლავის ღმერთი. სამჭედლო აქვს ეტნის ფსკერზე და იმისი ბოლი ამოდის კრატერიდან. ამაღლებულ ადგილზე მართავდნენ მის ზეიმს ვულკანალიებს (23 აგვისტო). მისი სახელი ეწოდა ცეცხლისმფრქვეველ მთას. რომში ვულკანუს და ვესტას პოლიტიკური მნიშვნელობა ჰქონდათ. მათ ტაძართან ხშირად სახალხო კრება და სენატის სხდომები იმართებოდა. მისი ბერძნული ანალოგია — ჰეფესტოსი, რომელიც ასევე ცეცხლის დამჭედლების ღვთაება იყო. ეტრუსკულ მითოლოგიაში ვულკანუსი გაიგივებულია სეტლანსთან.

ხელოვნებაში ვულკანუსი და მისი სამჭედლო პოპულარული თემა იყო, ძალზე ორიგინალურია ველასკესის „ვულკანის სამჭედლო“. ვულკანუსი კუნთმაგარი მაშვრალია, ხელში ურო უჭირავს, ქურასთან დგას. არაფერი ანტიკური და ციური ამ შავულვაშიან მჭედელში არაა. წელს ზემოთ შიშველი, თანაშემწეებივით, დგას გრდემლთან და აღშფოთებული უსმენს აპოლონს, რომელიც აუწყებს: შენი ცოლი აფროდიტე არეთან წევსო. არც აპოლონი ჰგავს პრაქსიტელისას. ამაოდ ასხივებს, ამაოდ ამკობს დაფნა — ჩვეულებრივი სოფლური სცენაა.

ნამდვილი მაშვრალები არიან იტალიელი ლუკა ჯორდანოს „ვულკანის სამჭედლოს“ მკერავნიც (ერმიტაჟი).
სან-მარინო (ქალაქი)

სან-მარინო — სან-მარინოს რესპუბლიკის დედაქალაქი, რომელიც მდებარეობს აპენინის ნახევარკუნძულზე, ადრიატიკის ზღვასთან, მონტე-ტიტანოს დასავლეთ ფერდობებზე. დაარსდა 301 წელს. 4041 მცხოვრები (2015).

სან-მარინოში განალაგებულია სახელმწიფო დაწესებულებები, სტამბები, საგაზეთო რედაქციები. სამედიცინო მომსახურება და სკოლა უფასოა. ქალაქში არის რამდენიმე დაწყებითი და საშუალო სკოლა, გიმნაზია და უმაღლესი სასწავლებელი.

დაძმობილებული ქალაქები
, სან-ლეო
, რაბი
, რენე

გალერეა
კვაისის ტყვია-თუთიის საბადო

კვაისის ტყვია-თუთიის საბადო მდებარეობს ჯავის რაიონში. განლაგებულია წედის-ახსარჯინის ანტიკლინის ჩრდილოეთ ფრთისა და თაღის გამკვეთ რღვევებში. მადნეული სხეულები (ძარღვები და მეტასომატური ბუდობები) რთული ფორმისაა. მადანი მასიური, ბრექჩიული და ზოლებრივი ტიპისაა. მინერალური შედგენილობა: სფალერიტი, გალენიტი, პირიტი, მარკაზიტი, კალციტი, ქალცედონი, ბარიტი და სხვა. საბადო ჰიდროთერმულია, წარმოქმნილია ზედაპირთან ახლოს, დაბალი ტემპერატურისა და მცირე წნევის პირობებში. გამადნების ასაკს კაინოზოურად ვარაუდობენ.
თიმფუ

თიმფუ (ི་ུ།) — ბჰუტანის დედაქალაქი 1961 წლიდან. იგი მოსახლეობის რაოდენობით 98,676 (2005) უდიდესი ქალაქია ბჰუტანში.

2005 წლის აღწერით, ქალაქის მოსახლეობა 79 185 ადამიანს შეადგენს, ხოლო 2012 წლის შეფასებით — 99 021 ადამიანი.
ქალაქი გაშენებულია მდინარე ვანგ ჩუს დასავლეთ ნაპირზე, ზღვის დონიდან 2400 მეტრზე.

თიმფუ — ბჰუტანის რაიონი (ძონხაგი), რომლის ადმინისტრაციული ცენტრიც, ამავე სახელწოდების ქალაქია.

კლიმატი
კლიმატი სუბტროპიკული მუსონურია. ზამთარობით უბერავს კონტინენტური მშრალი ქარი, თუმცა, ჰაერის ცივი მასების გავრცელებას მაღალი მთები ეწინააღმდეგება. ამის გამო წლის ამ სეზონზე ქალაქში ტემპერატურა ცვალებადია და ძალიან დიდ ფარგლებში მერყეობს (ღამით მსუბუქად ყინავს, სამაგიეროდ დღისით ტემპერატურამ შესაძლოა ცელსიუსით 15 გრადუსს, ზოგჯერ მეტსაც მიაღწიოს), ნალექიანობა მცირეა. ზაფხულობით ინდოეთის ოკეანიდან ქარი უბერავს, ნალექიანობა ძალიან მაღალია.

დედაქალაქი
ტაშიჩოს ციხესიმაგრე აგებულია საუკუნეში, როგორც მონასტერი, რესტავრირებულია 60-იან წლებში, 1952 წლიდან აქ განთავსებულია ქვეყნის მთავრობა. ზაფხულობით აქ ცხოვრობს აგრეთვე ქვეყნის სასულიერო ლიდერი ჯე კენპო. ქვეყნის მეფეს ჯიგმე სინგე ვანგჩუკს ამ ციხესიმაგრეში აქვს სამუშაო კაბინეტი.

დენჩენჩოლინგის სასახლე, მეფის ოფიციალური რეზიდენცია, მდებარეობს თიმფუს ჩრდილოეთით, ქალაქიდან არცთუ შორს არის აგრეთვე ტანგოს მონასტერი და ჩერის მონასტერი.

თიმფუშია ბუტანის მთავრობა, ბუტანის პარლამენტი და აღმასრულებელი ორგანოები, ქვეყნის ყველა პოლიტიკური გადაწყვეტილება მიიღება აქ. თიმფუშია აგრეთვე უცხოეთის ქვეყნების დიპლომატიური წარმომადგენლობები, გაეროს ოფისი და სხვადასხვა არასამთავრობო ორგანიზაციები.

ტურიზმი
თიმფუში თამოყრილია ქვეყნის უდიდესი სასტუმროები, თიმფუში ტურისტები უმეტესად შემოდგომის ფესტივალების, ცეჩუს დროს ჩადიან.

თიმფუს ღირსშესანიშნაობები და სანახები
თიმფუ-ჩორტენი — მონასტერი, ჯიგმე დორჯი ვანგჩუკის მემორიალი
ბჰუტანის ტექსტილის მუზეუმი
ბჰუტანი ეროვნული მუზეუმი
ქალთა ბუდისტური მონასტერი
ძონგ ტაშიჩო (ციხესიმაგრე და მთავრობის სამყოფელი)
ყოველდღიური ბაზარი
ძონგ სიმტოკხა — ბუდისტური უნივერსიტეტი. აშენდა საუკუნეში, როგორც ციხესიმაგრე.

თიმფუში დაბადებულნი
ჯიმგე სინგე ვანგჩუკი — ბჰუტანის მეფე.
კვალი (გაზეთი)

„კვალი“ — ქართული ყოველკვირეული პოლიტიკური, სამეცნიერო და ლიტერატურული გაზეთი 1892-1904 წლებში. თავდაპირველად იყო ეროვნულ-ლიბერალური, ხოლო შემდეგ მარქსისტული მიმართულებისა. მან მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა საქართველოში მარქსიზმის გავრცელებაში.

1892 წელს სოფელ ბრილში, ნიკოლოზ დიასამიძის სახლში, მისივე მონაწილეობით ჩატარდა გაზეთ „კვალის" დამფუძნებელი კრება. გაზეთი გამოდიოდა 1893–1904 წლებში თბილისში. 1893–1896 წლებში გაზეთი დიდ ადგილს უთმობდა მესამე დასის დამწყებ ლიტერატორებს. 1898 წლიდან გაზეთი გადავიდა მესამე დასის ხელში და გახდა რუსეთის იმპერიაში პირველი ლეგალური მარქსისტული ორგანო. რუსეთის იმპერიაში მანამდე სოციალისტებს საკუთარი ლეგალური ორგანო არ ჰქონდათ. ამ დროიდან კვალი უპირისპირდებოდა ნაციონალისტურ და ხალხოსნურ პოზიციებს. ქვეყნდებოდა სტატიები საქართველოს ეკონომიკის, ისტორიის, ეთნოგრაფიის, გეოგრაფიისა და მეცნიერების სხვადასხვა დარგებიდან. იბეჭდებოდა მხატვრული ლიტერატურა, პუბლიცისტური და კრიტიკული წერილები, ბიბლიოგრაფია. გაზეთი მთავრობამ აკრძალა 1904 წელს. მის ნაცვლად დაიწყო მოგზაურის გამოცემა.

რედაქტორები
1893-1898: ანასტასია თუმანიშვილ-წერეთელი
1898-1901: ნოე ჟორდანია
1901-1903: დიომიდე თოფურიძე
1903-1904: ირაკლი წერეთელი
კვალითი

კვალითი — ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზედა კვალითის, ქვედა კვალითისა და შუა კვალითის ძველი სახელწოდება. კვალითი ამავდროულად არის ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ერთეული, რომლის ცენტრია შუა კვალითი.

ლეგენდა
ლეგენდის თანახმად აქაურ თავად-აზნაურებს ეწვიათ სტუმრები სამეგრელოდან რომლებიც იყვნენ ცხენებით. ნადიმის შემდეგ ერთი ცხენი გამქრალიყო. გაგზავნეს ერთ-ერთი სოფლელი, რომელმაც დიდი ხნის ძებნის შემდეგ იპოვა ცხენი და უვნებელი ჩააბარა პატრონს. როდესაც კითხეს თუ როგორ იპოვა ცხენი, ასე უპასუხა „კვალითი მივაგენი, ბატონო, კვალითი“ და ასე შეარქვეს ამ სოფელს კვალითი.
კვართი

კვართი, სამღვდელო სტიქარი — მღვდელმსახურის შიდა სამოსი, გრძელი, ფართო სახელოებიანი კაბა, სტიქარის ნაირსახეობა. სტიქარისგან განსხვავებით, კვართი თხელი, ღია ფერის, ძვირფასი ქსოვილისგან მზადდება და თასმებით დაბოლოებული, ვიწრო სახელოები აქვს. კვართს ძველად ქალიც და მამაკაციც ატარებდა. შემდგომში, ეკლესიამ მიიღო მისი ტარების უფლება, როგორც შესამოსელის შიგნით ჩასაცმელი კაბა, რომლითაც იმოსებიან დიაკვნები, მღვდლები და ეპისკოპოსები. კვართი ითვლება ქრისტეს სამოსელის სიმბოლურ გამოხატულებად. ასევე ნიშნავს სულიერ სიმტკიცეს და სიწმინდეს. სახელოების ქვეშ ჭრილები კი განასახიერებს იესო ქრისტეს დაჭრილ გვერდს. მისი ღია ფერი მღვდელმსახურს შეახსენებს, რომ მას მუდამ წმინდა სული უნდა ჰქონდეს და უმწიკვლოდ ცხოვრობდეს.
კვარას ციხე

კვარას ციხე, კუარას ციხე — ფეოდალური ხანის ციხესიმაგრე საქართველოში, რაჭაში, მდინარე კრიხულის მარჯვენა ნაპირზე, სოფ. ზემო სხვავიდან 1,5 კმ დაშორებით (ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი). ისტორიულ წყაროებში პირველად მოხსენიებულია საუკუნეში. გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში სამეფო სამფლობელო იყო. საუკუნის 90-იან წლებში დაეუფლა ქართლის მეფე სიმონ , საუკუნის დასაწყისში — იაშვილთა ფეოდალური საგვარეულო. 1769 წლიდან კვლავ სამეფო ხელისუფლებას ექვემდებარებოდა. 1786 წელს კვარის ციხეს თავს აფარებდა იმერეთის მეფის დავით გიორგის ძის მოწინააღმდეგე ბატონიშვილი დავით არჩილის ძე (მეფობაში სოლომონ ). 1802 წელს კვარას ციხეში თავი მოჰკვეთეს ახალციხის ფაშას საბუდს. 1810, იმერეთის სამეფოს რუსეთის იმპერიასთან შეერთების დროს, კვარას ციხე გარკვეული წინააღმდეგობის შემდეგ დანებდა რუსეთის ჯარს. შემდეგ ხანებში კვარას ციხემ დაკარგა თავისი მნიშვნელობა. ვახუშტი ბატონიშვილი აღნიშნავს: "სხოვის სამხრეთით და კრიხის პირისპირ, აღმოსავლეთის კიდურს, მაღალს, კლდიანს გორასა ზედა არს ციხე კუარასი მტკიცე (აშიაზე – კვარას ციხე).

კვარას ციხე ტიპური ციხე-დარბაზია, გარს უვლის 6-7 მ სიმაღლის გალავანი. საერთო ფართობი დაახლოებით 2000 მ². შესასვლელი მხოლოდ ერთი მხრიდან აქვს. გალავნის შიგნით შემორჩენილია ორსართულიანი მრგვალი საცხოვრებელი კოშკი, მცირე ზომის ეკლესია, აუზი და სხვა შენობათა ნანგრევები.
კვერეთი

კვერეთი — ადგილობრივი მნიშვნელობის დაბალმთიანი ბალნეოკლიმატური კურორტი საჩხერის მუნიციპალიტეტში. ზღვის დონიდან 570 მ. იცის რბილი ზამთარი (იანვრის საშუალო ტემპერატურა 2,0—3,0°), თბილი, ზომიერად ნოტიო ზაფხული (ივლისის, საშუალო ტემპერატურა 20,0°). ნალექები 1100-1200 მმ წელიწადში. ძირითადი სამკურნალო ფაქტორია დაბალი მინერალიზაციის წყალი, რომელსაც იყენებენ აბაზანებისათვის. წყლის ტემპერატურა 16°. დღე-ღამის დებიტი — 40 ათ. ლ. კვერეთში მკურნალობენ სახსრების, პერიფერიული ნერვული სისტემისა და გინეკოლოგიურ დაავადებებს. არის სააბაზანო, დასასვენებელი სახლი. სეზონი — მთელი წელი.
რუბიკონი

რუბიკონი — 29 კმ სიგრძის მდინარე ჩრდილოეთ იტალიაში. მდინარე სათავეს იღებს აპენინებიდან და ადრიატიკის ზღვაში ჩაედინება სამხრეთ ემილია-რომანიას რეგიონის გავლით ქალაქებს რიმინი და ცეზანას შორის.

„რუბიკონის გადაკვეთა“ პოპულარული იდიომაა, რომელსაც იყენებენ ზღვრის გადაჭრისას, რომლიდან უკან მობრუნება არ შეიძლება. ეს მდინარე იყო რომაული საზღვარი გაულებსა და იტალიელებს შორის. იულიუს კეისარმა ძვ. წ. 49 წელს მდინარე განზრახ გადაჭრა ომის პროვოცირებისთვის. ისტორიკოსი სეტონიუსის მტკიცებით კეისარს სწორედ ამ მოქმედებისას უთქვამს „წილი ნაყარია“.

მდინარემ კალაპოტი მას შემდეგ მრავალჯერ შეიცვალა და ამიტომ შეუძლებელია იმის დადგენა, თუ სად გადიოდა ის საზღვარი, რომელიც იულიუს კეისარმა გადაკვეთა.
რიმინი

რიმინი — ქალაქი იტალიაში, ემილია-რომანიას რეგიონში და იმავე სახელწოდების პროვინციის დედაქალაქი. მდებარეობს ადრიატიკის ზღვის სანაპიროსთან, მდინარეების: მარექიასა და აუსას შორის. რიმინის ტრადიციული ინდუსტრიები სანაპირო ნაოსნობა და თევზჭერაა. იგი რიკიონესთან ერთად იტალიის ყველაზე პოპულარული საზღვაო კურორტია ადრიატიკის სანაპიროზე.

წარმოშობით რიმნიდანაა ცნობილი კინორეჟისორი — ფედერიკო ფელინი.
კვერნაქები

კვერნაქები, კვერნაქის ქედი — ბორცვიან-დაბალმთიანი სერი (ქედი) აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის, კასპის და მცხეთა-მთიანეთის მხარის მცხეთის მუნიციპალიტეტებში. მდებარეობს ტირიფონ-მუხრანის ვაკეებსა და მტკვრის შუა ხეობას შორის. გადაჭიმულია მდინარე მტკვრის მარცხენა სანაპიროზე მდ. საქაშეთისხევიდან (დასავლეთი) მდ. არაგვამდე (აღმოსავლეთი). საერთო სიგრძე დაახლოებით 70 კმ, განი 7-8 კმ. აგებულია ნეოგენური მოლასური ნალექებით — კონგლომერატებით, ქვიშაქვებითა და თიხებით. კვერნაქები მორფოლოგიურად ასიმეტრიული მონოკლინური სტრუქტურაა: სამხრეთი კალთა ციცაბოა, ჩრდილოეთი — დამრეცი, გარდიგარდმო გადაკვეთილია მდინარეების ლიახვის, ლეხურასა და ქსნის ხეობებით, რომლებიც მას ოთხ მონაკვეთად ჰყოფს. ყველაზე დაბალია (მაქსიმალური სიმაღლე ზღვის დონიდან 878 მ) დასავლეთი კვერნაქები ანუ რუისის სერი, რომელიც იწყება მდინარე საქაშეთისხევიდან და გრძელდება მდინარე ლიახვამდე. მის აღმოსავლეთით მდ. ლეხურამდე ვრცელდება აღმოსავლეთ კვერნაქები ანუ საკუთრივ კვერნაქები (მთა კვერნა 1074 მ, მთა ზეგარდა 1114 მ), რომლის თხემური ზოლის ღრმულში ზღვის დონიდან 856 მ-ზე მდებარეობს ნადარბაზევის ტბა. ამ სერის სამხრეთი კალთის ფლატეებსა და ქარაფებშია გამოკვეთილი ხელოვნური გამოქვაბული ციხე-ქალაქი უფლისციხე. მდინარეებს ლეხურასა და ქსანს შორის კვერნაქების მონაკვეთს წლევი-თხოთის სერი ეწოდება, რომელსაც თხემის ჩადაბლებული ადგილი — წლევის (მთა წლევი 1097 მ) და თხოთის (აღმოსავლეთით) სერებად ყოფს.

კვერნაქების უკიდურესი აღმოსავლეთი მონაკვეთი — სხალტბის კუესტური სერი (მთა სხალტბა 1091 მ) მდინარეებს ქსანსა და არაგვს შორისაა გაწოლილი. სხალტბის ჩრდილოეთი კალთა დამრეცია, სამხრეთი — ციცაბო, განსაკუთრებით ფლატეა მდინარე არაგვისაკენ ორიენტირებული კალთა და ძეგვსა და მცხეთას შორის მდებარე მონაკვეთი. შიომღვიმის მონასტრის მიდამოებში ხელოვნური გამოქვაბულებია. ზოგან განვითარებულია ბედლენდები. კვერნაქებისთვის დამახასიათებელია მშრალი ხევებითა და ხრამებით ძლიერ დანაწევრება და მოვაკებული ზედაპირები. კვერნაქების გამკვეთი ხეობებიდან ყველაზე ვიწრო და ციცაბოგვერდებიანი ლეხურას ხეობაა, შედარებით ფართოა ქსნის, ხოლო ყველაზე ფართო ლიახვის ხეობა, სადაც აღმართულია ეროზიული შთენილი ბორცვი, რომელზედაც გაშენებულია გორის ციხე.

კვერნაქების კალთებზე, ყავისფერ ნიადაგებზე, გავრცელებულ ტყის მასივებში გვხვება ძეძვი, შავჯაგა, ქონდარა ნუში, ჯაგრცხილა, ჯაგეკლიან ბუჩქებს შორის იზრდება ბალახოვანი მცენარეები: ურო, ველის წივანა, ვაციწვერა და სხვა. ჩრდილოეთ კალთის ტყის ყავისფერ და ნაწილობრივ ყომრალ ნიადაგებზე აღმოსავლეთ ნაწილში ჯაგრცხილნარი და მუხნარ-რცხილნარია. ყველაზე მაღალ ადგილებში გვხვდება წიფლნარიც. ფლატეებზე, კლდოვან და ღორღიან ადგილებში ძლიერ ჩამორეცხილ ნიადაგებზე იზრდება გლერძი, შავჯაგა და სხვა. კვერნაქების სამხრეთ კალთებზე, მცხეთასა და ძეგვს შორის, გვხვდება არიდული ნათლი ტყე, რომლის შემადგენელი სახეობებია: ღვია, საკმლის ხე, აკაკი, ქართული ნეკერჩხალი, ბერყენა, თრიმლი. შიომღვიმის მიდამოებში არის ქართული მუხის, ჯაგრცხილისა და შინდის ტყე. მდინარეების ხეობებში ზოგან გვხვდება მდინარისპირა ტყე.

ისტორიული წყაროები
ვახუშტის განმარტებით კვერნაქის ქედი გადაჭიმული იყო სარკინეთიდან ხორნაბუჯამდე (გომბორიდან ხორნაბუჯამდე მთა ჰერეთის მთად იწოდებოდა).
ჩეთამის ბიბლიოთეკა

ჩეთამის ბიბლიოთეკა მანჩესტერში, ინგლისი, დაარსდა 1653 წელს და ინგლისურენოვან მსოფლიოში უძველესი საზოგადოებრივი ბიბლიოთეკის ტიტული აქვს.

ბიბლიოთეკა ჰამფრი ჩეთამის (1580-1653) შემოწირული ფონდებით დაარსდა, რომელმაც თანხა „ჰოსპიტალის“ მიმდინარე ხარჯების დასაფარავად და ორმოცამდე ხელმოკლე ყმაწვილის განათლებისთვის გაიღო. „ჰოსპიტალში“ ასევე ბიბლიოთეკაც იყო მკვლევართათვის. ჩეთამის ჰოსპიტალი 1969 წელს ჩეთამის სამუსიკო სკოლად გარდაიქმნა. მასში არსებული ბიბლიოთეკა კი განუწყვეტლივ ფუნქციონირებს 1653 წლიდან და უფასოა მკითხველთა და დამთვალიერებელთათვის.

ჩეთამის ბიბლიოთეკაში 100 ათასზე მეტი გამოცემა თუ ნაბეჭდი წიგნია, რომელთაგან 60.000 1851 წლამდე არის გამოცემული. მათ შორისაა და საუკუნეების ნაბეჭდი ნამუშევრების, პერიოდული გამოცემებისა და ჟურნალების განსაკუთრებით მდიდარი კოლექცია.

ეს ბიბლიოთეკა კარლ მარქსისა და ფრიდრიხ ენგელსის შეხვედრის ადგილი იყო, როდესაც მარქსი მანჩესტერში ჩამოდიოდა. ბიბლიოთეკის თაროებზე შეიძლება ეკონომიკის წიგნების ნახვა, რომლებსაც მარქსი კითხულობდა.
ეტნა

ეტნა — მოქმედი ვულკანი იტალიაში, კუნძულ სიცილიაზე. სიმაღლე 3403 მ. ამჟამად ყველაზე მაღალი და ყველაზე აქტიური ვულკანია ევროპაში. მისი სიმაღლის მითითება ზუსტად შეუძლებელია, ვინაიდან ის მუდამ იცვლება ამოფრქვევებისა და შლაკების ამოსხმის გამო. ეტნას 400-მდე გვერდითი კრატერი და მრავალი ლავური ნაკადი აქვს.

ეტნა საშუალოდ სამ თვეში ერთხელ ამოაფრქვევს ლავას. სტატისტიკურად ვულკანი 150 წელიწადში ერთხელ რომელიმე დასახლებას ანადგურებს. თუმცა გაცივებული ლავის გამო ეტნის გარშემო ნიადაგი განსაკუთრებით ნაყოფიერია და მის კალთებზე ხილს, ზეთისხილსა და ვენახს აშენებენ. ვულკანის ამოფრქვევა ჯერ კიდევ უძველეს ხანებში დასტურდება. ანტიკური ხანის ავტორები ასახელებენ ძვ. წ. 479 და 425 წლებს.

1981 წელს მის ირგვლივ ეროვნული ნაკრძალი შეიქმნა. ჩვეულებრივი ავტომობილით ეტნაზე 1900 მეტრის სიმაღლეზე შეიძლება ასვლა. აქედან საბაგირო გზას 2550 მეტრამდე აჰყავს დამთვალიერებლები, რის შემდეგაც 45 ევროდ საცალფეხო ბილიკებით 2925 მეტრის სიმაღლემდეა შესაძლებელი ასვლა. ძლიერი ამოფრქვევა მოხდა 1669 წელს, როცა ლავურმა ღვარმა ქალაქ კატანიამდე მიაღწია და ნაწილობრივ დაანგრია იგი.

მითოსის თანახმად, სწორედ ეტნა დაამხო ზევსმა თავზე საზარელ ტიფონს. მას შემდეგ ურჩხული ხანდახან წამოყოფს ხოლმე თავს და დაგროვილ ცეცხლსა და ლავას აფრქვევს თავისი ხახიდან. სხვა ვერსიით კი ეტნას მთის სიღრმეში მდებარეობდა ჰეფესტოს სამჭედლო. მთის სიახლოვეს ცხოვრობდა ნიმფა ეტნა.

2013 წლის ივნისში ეტნა შეიყვანეს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.
კვერცხმდებლობა

კვერცხმდებლობა — სასოფლო-სამეურნეო ფრინველთა მეკვერცხული პროდუქტიულობა განსაზღვრულ დროში (თვე, წელი და სხვა). კვერცხმდებლობა დამოკიდებულია ფრინველის სახეობასა და ჯიშზე, მემკვიდრეობით თვისებებზე, ინდივიდუალურ თავისებურებებზე, ასაკსა და გარემოს პირობებზე. ქათმის კარგი კვერცხმდებლობა არის წელიწადში 220-300 კვერცხი, იხვისა 120-180, ინდაურისა 100-150, ბატისა 50-80. სასოფლო-სამეურნეო ფრინველს კვერცხმდებლობის სეზონურობა ახასიათებს, რაც მოვლა-შენახვის პირობების რეგულირებისა და კვების მეცნიერულად დასაბუთებული მეთოდების გამოყენების შემწეობით ნაწილობრივ თანაბარდება, ეს კი ზრდის კვერცხმდებლობას. ქათამი კვერცხის დებას იწყებს 5-6, ინდაური 6½–8 და ბატი 8-10 თვისა.
ტაიბეი

ტაიბეი, (ჩინ. ) — ტაივანის დედაქალაქი და ქვეყნის პოლიტიკური, კულტურული და ეკონომიკური ცენტრი. ამავე დროს, წარმოადგენს ტაიბეი–კეელუნგის მეტროპოლიური არეალის ცენტრს. მდებარეობს კუნძულის ჩრდილოეთ კიდეზე, მდინარე დანშუიზე, ქალაქ კეელუნგიდან 25 კმ–ით სამხრეთ დასავლეთით. ქალაქი ამავე დროს ნავსადგურია წყნარ ოკეანეზე. 2010 წლის მონაცემებით, ტაიბეის მოსახლეობა 2 618 772 ადამიანს შეადგენს, ხოლო მეტროპოლიის, რომელშიც მასთან ერთად წარმოდგენილია ქალაქები ახალი ტაიბეი და კეელუნგი – 6 900 273 ადამიანს.

ტაიბეი საუკუნეში დაარსდა და უკვე საუკუნეში საზღვაო ვაჭრობის მნიშვნელოვანი ცენტრი გახდა. 1886 წელს, ჩინეთის ცინის იმპერიის მმართველმა დინასტიამ, ქალაქს პროვინციული დედაქალაქის სტატუსი მიანიჭა. როდესაც პირველი ჩინურ–იაპონური ომის დროს ტაივანი იაპონელებმა დაიპყრეს, ტაიბეი კუნძულის დედაქალაქად აქციეს და მისი მასიური ურბანული დაგეგმარება დაიწყეს. 1945 წელს, კუნძული კვლავ ჩინეთმა აიღო.

როდესაც ჩინეთის სამოქალაქო ომის დროს კომუნისტებს გამოქცეულმა გომინდანის მთავრობამ თავი ტაივანს შეაფარა და 1949 წელს, ტაიბეი ჩინეთის რესპუბლიკის დედაქალაქად გამოაცხადა.
მალდივები

მალდივები , ოფიციალურად მალდივის რესპუბლიკა — სახელმწიფო სამხრეთ აზიაში, მალდივის კუნძულებზე (ინდოეთის ოკეანე). მალდივის არქიპელაგი მოიცავს 1190 მცირე კუნძულ-ატოლს, რომელთაგან მხოლოდ 220-ია დასახლებული. ინდოეთისგან სამხრეთ-დასავლეთით განლაგებული, კუნძულები გადაჭიმულია 764 კმ-ით ჩრდილოეთდან სამხრეთამდე და 130 კმ-ით აღმოსავლეთიდან დასავლეთამდე. ფართობით 298 კმ²-ია.

მოკლე ისტორია
მალდივები საუკუნეში აღმოაჩინეს ბუდისტმა ბერებმა შრი-ლანკიდან ან ინდოეთიდან. საუკუნეში კუნძულებზე გავრცელდა ისლამი. 1965 წლის 26 ივლისს ბრიტანული პროტექტორატი გაუქმდა და მალდივებმა მიიღო სრული პოლიტიკური თავისუფლება და გახდა გაერო წევრი, 1968 წელს ბოლო სულთნის ჩამოგდების შემდეგ კი გახდა რესპუბლიკა. 1988 წლის ნოენბერში შრი-ლანკის დაქირავებული ჯარები შეეცადნენ მთავრობის ჩამოგდებას. ისინი გაიქცნენ მალედან, როცა ინდოეთმა თავისი ჯარები შეიყვანა. დრამა დამთავრდა, როცა ტამილის პარტიზანული ჯარების არტილერისტები ინდოეთის სამხედრო ფლოტს ჩაბარდნენ. 1988 წლისთვის მალდივების მოსახლეობა შეადგენდა 202 000 კაცს.

წარმოშობა და კლიმატი
თვითონ კუნძულები არის ძველი ჩაძირული ვულკანური მთების მწკრივი. ყველა კუნძული საკმაოდ დაბალია. მათი სიმაღლე ზღვის დონიდან არ აღემატება 1,8 მეტრს. ბევრი მათგანი შემოსაზღვრულია ბარიერული რიფით, რომელიც იცავს მათ მუსონების ზემოქმედებისგან. ცხელი და ნესტიანი კლიმატის გამო ტემპერატურა მერყეობს 26 °-დან 33 °-მდე. ნალექების საშუალო დონე აღწევს 150 სმ-ს. ცხელი და ნესტიანი კლიმატის გამო აქ მალარია საყოველთაოდაა გავრცელებული. უხვი მცენარეული საფარი შეიცავს ქოქოსის პალმებს, პურის ხეებს და ტროპიკულ ბუჩქებს. თევზები და კუები ოკეანეში უხვადაა. ძირითადი კულტურებია ნესვი, კაკაო, მანიოკა, ტკბილი კარტოფილი და ბატატი.

მოსახლეობა და განათლება
ხალხი ძირითადად დრავიდური, სანგალური, არაბული და აფრიკული წარმოშობისაა. სამხრეთი კუნძულები ყველაზე მეტად დასახლებულია. მალე, ქვეყნის დედაქალაქი, არის უდიდესი პროდუქციური ქალაქი, სადაც მოსახლეობის დაახლოებით ერთი მეოთხედი ცხოვრობს. დივეჰი არის შრი-ლანკის ძველი სინჰალური ენის განვითარება და ის ქვეყნის ოფიციალური ენაა. ასევე გამოიყენება არაბული, ინგლისური და ჰინდი. ოფიციალური რელიგიაა ისლამი. განათლება სავალდებულოა. ტრადიციული სკოლები ასწავლიან ბავშვებს ყურანს. მალდივებზე არაა არც კოლეჯები და არც უნივერსიტეტი. ტრადიციული სამედიცინო პრაქტიკა ჩვეულებრივია. მთავარი ტრანსპორტი ატოლებს შორის არის ნავი. საერთაშორისო აეროპორტი მდებარეობს კუნძულ ჰულულზე, დედაქალაქ მალესთან ახლოს.

განვითარება
მალდიველების ძირითადი საქმიანობაა თევზაობა და ნავების აშენება-შეკეთება. თუნასი არის დომინანტი სპეციალიზაცია და მისი გადამამუშავებელი ფაბრიკა ლჰავიას ატოლში მდებარეობს. ტურიზმი და საფოსტო მარკები აგრეთვე შეადგენს წლიური ბიუჯეტის დიდ ნაწილს. ტრადიციული ხელნაკეთობებში შედის ქოქოსის ქსოვილი, მაქმანი, ლაკის სამუშაოები, მოქსოვილი ფეხსაცმელი. იმპორტი წარმოადგენს კვების პროდუქტებს, ნავთობის პროდუქტებს, ტექსტილს და ფარმაცევტულ ნაწარმს. შრი-ლანკა, იაპონია და სინგაპური მთავარი სავაჭრო პარტნიორები არიან.

ფოტოგალერეა
სიმონ ბაგრატიონ-მუხრანელი

სიმონ (სიმონიკა) ლევანის ძე ბაგრატიონ-მუხრანელი (დ. 1 სექტემბერი, 1896 — გ. 20 მაისი, 1923, თბილისი) — ქართველი ოფიცერი, 1918–1921 წლებში დამოუკიდებელი საქართველოს ეროვნული არმიის როტმისტრი, წმ. გიორგის ჯვრის კავალერი, ანტი-საბჭოთა ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის მოღვაწე 1921–1923 წლებში. საქართველოს ეროვნული გმირი.

სიმონ ბაგრატიონ-მუხრანელი დაიბადა ცნობილ არისტოკრატულ ოჯახში. მამამისი, ლევან გიორგის ძე ბაგრატიონ-მუხრანელი (დ. 1863 — გ. 1901) იყო მუხრანის ბაგრატიონთა შტოს წარმომადგენელი, დედამისი, ანასტასია კი წერეთლის ქალი. თვითონ სიმონიკამ იქორწინა ნინო ბაგრატიონ-დავითიშვილზე (დ. 1897 — გ. 1969). დაამთავრა თბილისის გიმნაზია. მსახურონდა რუსეთის იმპერიის არმიაში. მონაწილეობდა მსოფლიო ომში (1914-1918). იბრძოდა დასავლეთის ფრონტზე თათრების ცხენოსანი პოლკის რიგებში. განსაკუთრებით გამოიჩინა თავი სოფ. ჰოლიგრადისთან (ახლანდ. ტერნოპილის ოლქი, უკრაინა) 1915 წლის 21 აგვისტოს ბრძოლაში. დაჯილდოებული იყო წმ. გიორგის (1914) და (1915) ხარისხის ორდენებით, ასევე წმ. სტანისლავის ხარისხის ორდენით (1917). 1915 წლიდან პრაპორშჩიკი. 1917 წელს საქართველოში დაბრუნდა. 1918 წლიდან მსახურობდა საქართველოს რესპუბლიკის ჯარში, ქართულ ცხენოსანთა პოლკის როტმისტრად.

საბჭოთა ოკუპაციის (1921) შემდეგ ემიგრაციაში არ წასულა. განაგრძო სამხედრო სამსახური ქართულ წითელ არმიაში. ფარულად თანაუგრძნობდა ეროვნულ-დემოკრატებს. 1922 წლიდან იყო ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის სამხედრო ორგანიზაციისა და საქართველოს დამოუკიდებლობის კომიტეტის „სამხედრო ცენტრის“ წევრი. მონაწილეობდა საბჭოთა რეჟიმის წინააღმდეგ საერთო-სახალხო გამოსვლების ორგანიზებაში. 1923 წლის მარტში დააპატიმრეს მოსკოვის ერთ-ერთ სასტუმროში. იმავე წლის 20 მაისს „სამხედრო ცენტრის“ სხვა წევრებთან დახვრიტეს თბილისში, ახლანდ. ვაკის პარკის ტერიტორიაზე. სიმონ ბაგრატიონის მეუღლე მალე ციმბირში გადაასახლეს.

სიმონ ბაგრატიონ-მუხრანელი და სამხედრო ცენტრის სხვა წევრები გარდაცვალებიდან 100 წლის შემდეგ 2023 წლის 4 ივლისს საქართველოს პრეზიდენტის განკარგულებით ეროვნული გმირის ორდენით დაჯილდოვდნენ.
ჯეიმზ II (ინგლისი)

ჯეიმზ / სტიუარტი (; დ. 14 ოქტომბერი, 1633, სენტ-ჯეიმზის სასახლე, ლონდონი — გ. 16 სექტემბერი, 1701, სენ-ჟერმენი, საფრანგეთი) — ინგლისის, შოტლანდიისა (ჯეიმზ -ის სახელით) და ირლანდიის მეფე 1685–1688 წლებში. ჩარლზ -ის ვაჟი. იგი ბრიტანეთის ბოლო კათოლიკე მეფე იყო. ატარებდა კათოლიკური ეკლესიის პოზიციების განმტკიცების პოლიტიკას. 1685 წელს დაშალა პარლამენტი და ერთპიროვნულად დაიწყო სახელმწიფოს მართვა. 1687 წელს გამოსცა „დეკლარაცია სჯულთშემწყნარებლობის შესახებ“, რომლითაც კათოლიკობა სახელმწიფო რელიგიად უნდა გადაქცეულიყო. მისმა პოლიტიკამ ოპოზიციის გაძლიერება გამოიწვია. ოპოზიციონერებმა ტახტზე მოიწვიეს ჯეიმზ -ის სიძე ნიდერლანდების შტატჰალტერი უილიამ ორანელი (1650–1702), რომლის ჩამოსვლის შემდეგ, 1688 წლის დეკემბერში ჯეიმზ საზღვარგარეთ გაიქცა.
კვიდო

კვიდო — ფოთოლმცვივანი ან მარადმწვანე ბუჩქების (იშვიათად ხეების) გვარი ზეთისხილისებრთა ოჯახისა.

ცნობილია 40-მდე სახეობა. საქართველოში ბუნებრივად იზრდება 1 — ჩვეულებრივი კვიდო . იგი ფოთოლმცვივანი ბუჩქია, რომლის სიმაღლე 2-5 მ აღწევს. სურნელოვანი და თაფლოვანი ყვავილები აქვს. ყვავილობს მაის-ივნისში.

ნაყოფი შავია, მწიფდება სექტემბერ-ოქტომბერში და ხეზე მთელი ზამთარი რჩება. ფართოდაა გავრცელებული მთელს ტყიან საქართველოში. ველურად იზრდება ყირიმსა და კავკასიაში, სამხრეთ და დასავლეთ ევროპაში, ჩრდილოეთ აფრიკასა და მცირე აზიაში. დეკორატიულია. კრეჭას კარგად იტანს, ქმნის მჭიდრო და ლამაზ ცოცხალ ღობეს. იყენებენ მინდორსაცავი ზოლების გასაშენებლად. ნაყოფიდან იღებენ შავ, მწვანე და სხვა ფერის საღებავს.