iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კამური თეთრი

კამური თეთრი, თეთრი კამურა, კამურა, კამურის ყურძენი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე-საღვინე ვაზის ჯიში გურიიდან.

გავრცელება
სოკოვანი დაავადებებისა და ფილოქსერას გამოჩენამდე კამური თეთრი ფართოდ ყოფილა გავრცელებული მაღლარების სახით გურიაში და ქვემო იმერეთში. მას ხშირად აივნების გასალამაზებლად და მარნების თავზე დასაჩრდილებლად აშენებდნენ. საუკუნის დასაწყისში თეთრი კამური გავრცელებული იყო საჯავახოს მხარესა და ამაღლების თემში. საუკუნის შუა წლებში კამურის გავრცელების არეალი მკვეთრად იყო შემცირებული, დარჩენილი იყო მხოლოდ ერთეული მაღლარი ძირები და მოსახლეობა მას იყენებდა ყურძნად.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ან საშუალოზე დიდი ზომისაა, მომრგვალო ფორმის, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია, ნორმალურად განვითარებული ბუტკოთი და მტვრიანებით. კამურის მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ზოგჯერ განტოტვილი და თხელი. მარცვალი საშუალო ან საშუალოზე მსხვილია, მოგრძო-ოვალური. სქელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით საშუალოდ დაფარული. მარცვალი მომწვანოა, ხოლო მზის მხრიდან მოყვითალო-ქარვისფერი. რბილობი მკვრივხორციანია, ძალიან სასიამოვნო ტკბილი გემოთი.

აგრობიოლოგიური დახასიათება
კამური თეთრი ძლიერი ზრდისა და უხვმოსავლიანია. მისი სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 175 დღეა. ვაზის გამოღვიძება იწყება აპრილის დასაწყისიდან, კვირტების გაფურჩქვნა მიმდინარეობს აპრილში, ყვავილობა — ივნისში, ყურძნის შეთვალვა იწყება აგვისტოს ბოლოს და სრულ სიმწიფეში შედის ოქტომბრის ბოლოს. ფოთოლცვენა მიმდინარეობს ნოემბრის მეორე ნახევარში. ვაზზე დატოვებული ყურძენი ძლებს დეკემბრის ბოლომდე, ხოლო დაკრეფილი ინახება გაზახფულამდე.

ვაზი ძლიერი ზრდისაა, ახასიათებს უხვი მოსავლიანობა. სუსტია სოკოვან დაავადებათა მიმართ.

სამეურნეო დახასიათება
მტევნის საშუალო წონა 170 გრამია. საჰექტარო მოსავლიანობა საშუალოდ 5,5-7,5 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20-23%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7,4-8,0 გ/ლ-ს.

თეთრი კამურისგან მიიღება სუფრის თეთრი ღვინო, რომელიც ალკოჰოლის ნორმალური შემცველობით, ხალისიანი მჟავიანობით, საკმაო ექსტრაქტულობით და მაღალი გემური თვისებებით ხასიათდება. ყურძენი გამოირჩევა სასიამოვნო გემოთი, კარგი შენახვისუნარიანობით და უძლებს ტრანსპორტირებას. წარმატებით შეიძლება მისი გამოყენება სასუფრე ყურძნად.
კანაგავის პრეფექტურა

— პრეფექტურა იაპონიაში. კუნძულ ჰონსიუს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში ფართობი 2,4 ათასი კმ2, მოსახლეობა 8.899.545 კაცი. მ. შ. დაახლოებით 90% ქალაქში ცხოვრობს. ადმინისტრაციული ცენტრი ქ. იოკოჰამა.

კანაგავა შედის იაპონიის უდიდესი ინდუსტრიული რაიონის კანტოს შემადგენლობაში. მრეწველობის წამყვანი დარგებია: მანქანათმშენებლობა (უმთავრესად გემთმშენებლობა, ავტომშენებლობა და სხვა) და ელექტროტექნიკური, აგრეთვე ქიმიური, მეტალურგიული, კვების მრეწველობა. მთავარი სამრეწველო ცენტრებია: იოკოჰამა, ცურუმი, კავასაკი. სოფლის მეურნეობა სპეციალიზებულია ბრინჯის, ხორბლისა და თამბაქოს მოყვანაზე. განვითარებულია მეხილეობა, მებოსტნეობა, მეყვავილეობა, სახორცე-სარძეო მესაქონლეობა, მეფრინველეობა. მიურის ნახევარკუნძულის სანაპიროზე არის ზღვის სარეწი. ტურიზმი.
კანაფი

კანაფი — ერთწლოვანი ბოჭკოვანი მცენარის გვარი კანაფისებრთა ოჯახისა. ცნობილია 3 სახეობა: ჩვეულებრიცი კანაფი , ინდური კანაფი და ველური კანაფი . ჩვეულებრივი კანაფი ორსახლიანია (მამრობითი და მდედრობითი კანაფი), ღეროსწორია 0,5-4 მ სიმაღლის. ფესვი მთავარღერძიანია, ფოთოლი — დანაკვთული, მწვანე. მამრობითი კანაფის ყვავილები საგველა ყვავილედია, მდედრობითი კანაფისა — თავაკისებრი. ნაყოფი ერთთესლიანი კაკლუჭაა. კანაფი იზრდება ჭარბტენიან ნიადაგზე, მოჰყავთ ბოჭკოსათვის. მამრობითი კანაფისგან და ტექნიკური სიმწიფის პერიოდის მდედრობითი კანაფისგან იღებენ ბოჭკოს (ქერელს), რომლისგანაც ამზადებენ ქსოვილს. კანაფის სამშობლოა ცენტრალური აზია, მოჰყავთ მრავალ ქვეყანაში; რუსეთის ცენტრალურ შავმიწა ზონაში, სამხრეთ უკრაინაში, ბელარუსში, ვოლგისპირეთში, ჩრდილოეთ კავკასიასა და დასავლეთ ციმბირში.

კანაფი მსოფლიოში ყველაზე ხშირად მოხმარებადი ნარკოტიკული საშუალებაა; 2009 წლის მონაცემებით, 15-დან 64 წლამდე მსოფლიო მოსახლეობის დაახლოებით 3—5 %-ს კანაფი ერთხელ მაინც აქვს მოხმარებული უკანონოდ.

ბარსელონაში ჩატარებული გამოკვლევის შედეგად გამოვლინდა, რომ 16 წლის მოზარდებს შორის 3-დან 1 რეგულარულად ეწევა კანაფს „ვანგუარდია“ (ესპანეთი).

ჰარვარდის უნივერსიტეტში ჩატარდა ცდები; შედარებულ იქნა ადამიანთა ჯგუფები, რომელთაგან ერთნი ყოველდღიურად ეწეოდნენ მარიხუანას, მეორენი კი შედარებით იშვიათად. მათ გონებაზე ჩატარებული სტანდარტული გამოკვლევის შედეგად, ამ ორი ჯგუფის ადამიანებში მცირეოდენი განსხვავება აღინიშნა. მაგრამ შემგუებლობაზე ჩატარებულმა გამოკვლევამ ცხადყო, რომ მარიხუანის დიდი რაოდენობით გამომყენებლებს ეს უნარი ბევრად დაბალი ჰქონდათ.

სხვა უნივერსიტეტში 15 წლის განმავლობაში აკვირდებოდნენ მარიხუანის რეგულარულად მწეველებსა და სიგარეტის მწეველებს. მარიხუანის მწეველები დღეში სამ-ოთხჯერ ეწეოდნენ, მაშინ როდესაც სიგარეტის მწეველები დღეში 20 ან მეტ სიგარეტს ეწეოდნენ. ორივე ჯგუფის წევრებს თანაბრად აღენიშნებოდათ ხველება და ბრონქიტი. ფილტვების გამოკვლევამ ცხადყო, რომ ორივე ჯგუფის წარმომადგენლების ფილტვებში ერთი და იმავე სახის უჯრედები იყო დაზიანებული.
თუმცა მარიხუანას მისი მწეველები ბევრად უფრო ნაკლები სიხშირით ეწეოდნენ, აღმოჩნდა, რომ მარიხუანის ერთხელ მოწევისას იმდენივე ფისი გამოიყოფა, რამდენიც სიგარეტის სამი ღერის მოწევის შემთხვევაში. გარდა ამისა, აღნიშნული ჟურნალი იუწყებოდა: „მარიხუანის მწეველები უფრო ღრმად ისუნთქავენ ბოლს და უფრო დიდხანს იკავებენ სუნთქვას“.
გარდა ამისა, მარიხუანის მწეველების ფილტვების იმუნურ უჯრედებს 35 პროცენტით ნაკლებად შეეძლოთ ბაქტერიებთან ბრძოლა, ვიდრე სიგარეტის მწეველთა იმავე უჯრედებს.

მარიხუანას რეგულარული მოწევა, საბოლოო ჯამში, იწვევს მანძილის ზრდას თავის ტვინის ნერვულ დაბოლოებებს შორის, რომლებიც მნიშვნელოვან როლს თამაშობს მეხსიერების, ემოციების, ქცევისა და სხვა სასიცოცხლო ფუნქციების რეგულირებაში. მათი ურთიერთკავშირი საჭიროა ნერვული სისტემის სათანადო ფუნქციონირებისთვის.
ჰარი პოტერი (ფილმების სერია)

ჰარი პოტერი — ფენტეზის ჟანრის ფილმების სერია. ეფუძნება ჯოან როულინგის ამავე სახელწოდების 7 წიგნს. გამოდიოდა 2001-2012 წლებში.

ფილმები
ჰარი პოტერი და ფილოსოფიური ქვა (2001)
ჰარი პოტერი და საიდუმლო ოთახი (2002)
ჰარი პოტერი და აზკაბანის ტყვე (2004)
ჰარი პოტერი და ცეცხლოვანი თასი (2005)
ჰარი პოტერი და ფენიქსის ორდენი (2007)
ჰარი პოტერი და ნახევარპრინცი (2009)
ჰარი პოტერი და სიკვდილის საჩუქრები - ნაწილი 1 (2010)
ჰარი პოტერი და სიკვდილის საჩუქრები - ნაწილი 2 (2011)
სისტემატიკა

სისტემატიკა — ბიოლოგიის დარგი, რომელიც შეისწავლის ცოცხალი ორგანიზმების კლასიფიკაციას; აჯგუფებს მათ ერთმანეთთან მსგავსება–განსხვავების მიხედვით და ამ საფუძველზე აგებს ცოცხალი ორგანიზმების სისტემას. ბუნებრივი სისტემა გამოხატავს ნათესაურ კავშირს მათ შორის, წარმოშობილს მათი ევოლუციური განვითარების პროცესში. იგი დედამიწაზე დღეისათვის არსებულ და გადაშენებულ ორგანიზმებს აღწერს და სახელწოდებას აძლევს.
ხეობა

ხეობა — მდინარის ეროზიული მოქმედების შედეგად გამომუშავებული რელიეფის უარყოფითი ფორმა. ძირი ნაწილობრივ მდინარის კალაპოტს უჭირავს, ფერდობებზე ხშირად ტერასებია. განივკვეთი უმთავრესად -ებრი პროფილისა აქვს, მყინვარის მოქმედების შედეგად გადამუშავებულ ხეობას კი — -ებრი. მთებისთვის დამახასიათებელია ვიწრო და ღრმა ხეობები, ვაკისათვის — გაშლილი.

ცნობილი ხეობები
დუნაი (აღმოსავლეთ ევროპა)
სიკვდილის ველი (კალიფორნია, აშშ)
დიდი კანიონი (არიზონა, აშშ)
ინდი (პაკისტანი)
რკინის ჭიშკარი (რუმინეთი/სერბეთი)
ისჩიგუალასტო (სან-ხუანის პროვინცია, არგენტინა)
მონუმენტის ხეობა (იუტა, აშშ)
ნილოსი (ეგვიპტე/სუდანი/ეთიოპია/უგანდა)
რონა (საფრანგეთი)
წმინდა ლავრენტი (კანადა)
სილიკონის ველი (კალიფორნია, აშშ)
ყვავილების ხეობა (ინდოეთი)
ფინიქსი (არიზონა, აშშ)
ხევი (ხეობა)

ხევი — მშრალი ან დროებითი ნაკადიანი ღრმა ხეობა. დამახასიათებელია არიდული მხარეებისათვის (გვხვდება ტყესტეპის ზონაშიც). გამომუშავებულია ნიაღვრების ეროზიული მოქმედების შედეგად. სიღრმე და სიგანე რამდენიმე ათეული ან ასეული მ, სიგანე — რამდენიმე ათეული კმ. ხევს უწოდებენ წყლის დროებით ნაკადსაც, რომელიც მოდის ეპიზოდურად, მცირე დროის განმავლობაში, დიდი თავსხმის დროს.
კანგარი

კანგარი — ისტორიული ქვემო ქართლის (გოგარენეს) უკიდურესი სამხრეთი მხარე. მოიცავდა მდინარე დებედის (ქურდვაჭრისხევის) სათავეებში მდებარე ტერიტორიას (სომხეთი). კანგარის უძველესი ცენტრი უნდა ყოფილიყო დაბა გოგარანი (ახლანდელი გუგარქი). საუკუნის 80-იან წლებში მეფე ვახტანგ გორგასალი ქართლის ლაშქრით აქ შეხვდა მსხვილ სომეხ ნახარარს (ფეოდალს) ვაჰან მამიკონიანს, სპარსელებთან ერთობლივი ბრძოლის წინ.
კანგრა

კანგრა — ინდური ჩაის ჯიში-პოპულაცია. გამოყვანილია ჩინური და ინდური ჩაის შეჯვარებით. სამშობლოა ჩრდილოეთ ინდოეთი (ჰიმალაის მთების სამხრეთი კალთები, კანგრის ოლქი). კანგრას ოვალური ფოთოლი აქვს, რომელიც მოკლე, ბლაგვი და ორად გაყოფილი წვერით ბოლოვდება. საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროზე, განსაკუთრებით ჩაქვში, გაშენებულია კანგრის პლანტაციები, საიდანაც იღებენ მაღალხარისხოვან ჩაის პროდუქციას.
კანთაროსი

კანთაროსი — ძვ. წ. — სს. ბერძნული ქუსლიანი, ღრმა პირგადაშლილი ღვინის სასმელი ჭურჭელი, რომელსაც ვერტიკალურად მიმაგრებული ორი ყური აქვს. ამზადებდნენ უპირატესად თიხისაგან, ზოგჯერ ლითონისაგანაც. სხვადასხვა დროის კანთაროსები განსვავდება პროპორციებით, ყურის მოყვანილობითა და ქუსლის სიმაღლით. კანთაროსი ღვინის ღმერთის დიონისეს ერთ-ერთი მუდმივი ატრიბუტი იყო.

ძვ. წ. — სს. ბერძნული თიხის შავლაქიანი კანთაროსები აღმოჩენილია საქართველოშიც (სოხუმი, ვანი, დაბლაგომი, დაფნარი, ფიჭვნარი, ნოქალაქევი და სხვა).
კანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

კანი შეიძლება აღნიშნავდეს:

კანი — ადამიანისა და ცხოველების სხეულის ზედაპირული საფარველი
კანი — მცენარის ფოთლის და ზოგი სხვა ორგანოს პირველადი მფარავი ქსოვილი, იგივეა, რაც ეპიდერმისი.
კანი — მდინარე რუსეთში
კანი — ქალაქი, კურორტი სამხრეთ საფრანგეთში. ტარდება საერთაშორისო კინოფესტივალი.
კანი — ქალაქი და ნავსადგური ჩრდილოეთ საფრანგეთში, ნორმანდიაში.
შედარებითი ანატომია

შედარებითი ანატომია შეისწავლის ცხოველთა სტუქტურას და არკვევს მსგავსება-განსხვავების ნიშნებს, რაც ამჟამად არსებულ ორგანიზმებს შორის არსებული ნათესაობის ხარისხის განსაზღვრის საშუალებას იძლევა.

სხვადასხვა ცხოველთა ცალკე ორგანოებისა თუ სისტემების ურთიერთდაკავშირების გზით შესაძლებელია მორფოლოგიური მსგავსებისგან ფუნქციონალური მსგავსების განსხვავება. მსგავსი ფუნქციის მქონე, მაგრამ სავსებით განსხვავებულად მოწყობილი ორგანოები მათ შორის ანალოგიის შესახებ საუბრის საშუალებას იძლევა.
კანკელი

კანკელი, იკონოსტასი — მართლმადიდებელ ეკლესიაში ტიხარი, ზღუდე, რომელიც საკურთხეველს გამოჰყოფს ეკლესიის ძირითადი ნაწილისაგან.

კანკელი როგორც წესი, შედგება აღსავლის კარებისაგან, რომელიც შემკულია ოთხი მახარებლისა და ღვთისმშობლის ხარების ხატით და ასევე კანკელზე თავსდება მაცხოვრისა და ღვთისმშობლის ხატები. განლაგება შემდეგია: აღსავლის კარები შუაში, მარცხნივ აღსავლის კარის შემდგომ ღვთისმშობლის ხატი, ღვთისმშობლის ხატის შემდგომ ნებისმიერი წმინდანის. რაც შეეხება აღსავლის კარების მარჯვენა განლაგებას ის შემდეგნაირად გამოიყურება: მარჯვნივ პირველი მაცხოვრის ხატი, ხოლო შემდგომი ხატი როგორც წესი, იმ წმინდანის უნდა იყოს რომლის სახელზეც არის ტაძარი აგებული.

კანკელი საქართველოში
საქართველოში გავრცელებულია კანკელი ქვისა და თაბაშირისა, იშვიათად ხისა; შედარებით დაბალია, შედგება სვეტებისა და სვეტების შემაკავშირებელი თაღებისაგან, სულ ზემო ხაზი თაღების თავზე აუცილებლად ჰორიზონტალურია. რელიეფები გვხვდება ქვის კანკელებზე (ქვემო ბარიერზე). თაბაშირისას კი მხოლოდ ჩუქურთმები ამკობს. დეკორატიულობის გასაძლიერებლად თაღებს ზოგჯერ კბილანები ჰქონდა. უძველესი კანკელები – საუკუნეებს მიეკუთვნება, მაგრამ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საუკუნის ნიმუშები — საფარის, ხოვლის, შიომღვიმის, სპეთის, პატარა ონის, გველდესის, ატენის, ურთხვისა და სხვა კანკელები. ზოგ მათგანს ამკობს ქვაზე ამოკვეთილი რელიგიური სცენები, რომლებიც შუა საუკუნეთა ქართული პლასტიკის საუკეთესო ნაწარმოებთა რიცხვს მიეკუთვნება, ხოლო არმაზის ეკლესიის კანკელზე შემონახულია უძველესი მხატვრობის ნიმუში.
კანონი

კანონი შეიძლება აღნიშნავდეს:

კანონი — ფილოსიფიური კატეგორია
კანონი — სახელმწიფო ხელისუფლების უმაღლესი ორგანოს მიერ განსაკუთრებული წესით მიღებული ნორმატიული აქტი
კანონი — ბოლომდე ზუსტად დაცული იმიტაცია
კანონი — ქრისტიანულ სამრევლო და სამონასტრო ღვთისსამსახურებაში სხვადასხვა დღესასწაულისა და დღისათვის დაწესებული ბიბლიური საკითხავების კრებული
სან-პაულუ

სან-პაულუ — ბრაზილიის უმსხვილესი ქალაქი; სამხრეთ ნახევრასფეროს უდიდესი და მსოფლიოს სიდიდით მერვე ქალაქი მოსახლეობის რაოდენობის მხრივ. მდებარეობს ბრაზილიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ამავე სახელწოდების შტატის დედაქალაქი. მდებარეობს მდინარე ტიეტეს ხეობაში. ატლანტის ოკეანის სანაპიროდან 17 კილომეტრის დაშორებით. სან-პაულუს მეტროპოლიური არეალი სიდიდით მეორეა ამერიკის კონტინენტზე და მეხუთე მსოფლიოს მასშტაბით. სან-პაულუს გააჩნია ძლიერი საერთაშორისო გავლენა და აღიარებულია ალფა რანგის მსოფლიო ქალაქად. სახელი ეწოდა წმინდა პავლეს პატივსაცემად.

მეტროპოლისის გავლენა დიდია როგორც ადგილობრივ, ისე საერთაშორისო დონეზე, როგორც კულტურისა და ეკონომიკის, ისე პოლიტიკის სფეროშო. ქალაქში განლაგებულია მნიშვნელოვანი მონუმენტები, პარკები, და მუზეუმები. მათ შორისაა ლათინური ამერიკის მეომრიალი, პორტუგალიური ენის მუზეუმი, სან-პაულუს ხელოვნების მუზეუმი, იბირაპუერას პარკი თუ პაულიტას გამზირი, რომელიც ქალაქის უმნიშვნელოვანეს ფინანსურ ცენტრს წარმოადგენს. ქალაქი მასპინძლობს მრავალ მაღალი პროფილის ღონისძიებას, ისეთებს, როგორებიცაა სან-პაულუს არტ-ბიენალე, ბრაზილიის გრან-პრის ფორმულა 1-ში, სან-პაულუს მოდის კვირეულსა და სან-პაულუ ინდი 300-ს.

კლიმატი
დაძმობილებული ქალაქები
სან-პაულუ დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან:
თბილისის მერია

თბილისის მერია – წარმოადგენს თვითმმართველობის ორგანოთა სისტემას, რომელიც უზრუნველყოფს ქალაქ თბილისის თვითმმართველობის აღმასრულებელ-განმკარგულებელ საქმიანობას. მთავრობა შედგება: მერის, მერის მოადგილეებისა და ქალაქ თბილისის საქალაქო სამსახურების ხელმძღვანელებისაგან. თბილისის რაიონების გამგებლები თანამდებობრივად შედიან მთავრობის შემადგენლობაში. ქალაქ თბილისის მერიის სისტემაში შემავალი კონტროლისა და ზედამხედველობის განმახორციელებელი საქალაქო სამსახურების ხელმძღვანელები ქალაქ თბილისის მთავრობის შემადგენლობაში არ შედიან.

2008 წლის 3 თებერვლიდან მერიის ადმინისტრაცია და საქალაქო სამსახურები გადავიდნენ ახალ შენობაში - ჟ. შარტავას ქუჩა № 7-ში მდებარე, ყოფილ „შრომის სასახლეში“. მანამდე მერის ადმინისტრაცია თვითმმართველობის ისტორიული შენობაში იყო თავისუფლების მოედანზე, ხოლო საქალაქო სამსახურები სხვადასხვა შენობებში თბილისის მასშტაბით.
კაპათა

კაპათა, ქართული მონასტერი იერუსალიმში, სიონის მთაზე. საუკუნეში ბაგრატ -ის მეუღლემ ბორენამ და მისმა ასულმა მართამ იუსტინიანე დიდის მიერ აგებული, იმხანად დანგრეული ტაძრის ადგილას ააშენეს კაპათას მონასტერი, რომელიც ქართული კულტურულ-საგანმანათლებლო კერად იქცა. ცნობილია იქაური წიგნსაცავის რამდენიმე საყურადღებო ხელნაწერი. კაპათა დაარბიეს ხვარაზმელებმა 1244 წელს.
ბორენა დედოფალი

ბორენა — საქართველოს დედოფალი საუკუნეში, ბაგრატ -ის მეუღლე, ოსთა მეფის ასული, პოეტი. ბაგრატმა იგი შეირთო ელენე დედოფლის გარდაცვალების შემდეგ.

სვანეთში მაცხოვრის ეკლესიის ღვთისმშობლის ოქროჭედილ ხატს წარწერილი აქვს ერთი იამბიკო, რომლის ავტორადაც მკვლევართა უმრავლესობა მიიჩნევს ბორენა დედოფალს, თუმცა პავლე ინგოროყვას თვალსაზრისით, იამბიკოს ავტორი უნდა იყოს ცოტნე დადიანის მეუღლე ბორენა.

იამბიკო საყურადღებოა თავისი მხატვრული ფორმით. თუ ადრეული ხანის იამბიკოებში რითმა მხოლოდ ჩანასახის ფორმით გვხვდება, ბორენას ლექსში მას უკვე დასრულებული სახე აქვს.
კაპარი

კაპარი — მცენარეთა გვარი კაპარისებრთა ოჯახისა. ხეები, ბუჩქები, ბუჩქბალახები და მრავალწლოვანი ბალახებია. 300-მდე სახეობა უმთავრესად გავრცელებულია ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. ეკლიანი კაპარი ბუჩქბალახია. აქვს გრძელი გართხმული ღეროები და თეთრი ან მოთეთრო-ვარდისფერი გრძელყუნწა ყვავილები. გავრცელებულია ხმელთაშუაზღვისპირეთში, წინა და ცენტრალურ აზიაში, ინდოეთში, სამხრეთ ყირიმში, კავკასიასა და შუა აზიაში. ჩვენში აღმოსავლეთ საქართველოში გვხვდება.

კაპარი იზრდება ბარისა და მთისწინეთის უდაბნოსა და ნახევრად უდაბნოში, თიხიან, ხშირად ბიცობიან ნიადაგზე. კოკორს, მკვახე ნაყოფს და ნორჩ ყლორტებს ამწნილებენ, მწიფე ნაყოფი იჭმება. თესლში 30%-მდე ზეთია. შეიცავს ალკოლოიდ კაპარიდინს.

იყენებენ ხალხურ მედიცინაში (სასაქმებელ საშუალებად). მნიშვნელოვანია მშრალი რაიონების შიშველი ადგილების დასაფარავად. კულტივირებულია დასავლეთ და სამხრეთ ევროპაში, ჩრდილოეთ აფრიკაში და სხვაგან. თაფლოვანი მცენარეა.

გალერეა
ჰისტოლოგია

ჰისტოლოგია ( < „ქსოვილი“ + „მეცნიერება“) — მეცნიერება მცენარეებისა და ცხოველების უჯრედებისა და ქსოვილების მიკროსკოპული აგებულების შესახებ. ხორციელდება ქსოვილის თხელი ფენის დათვალიერებით ოპტიკური ან ელექტრონული მიკროსკოპით. ჰისტოლოგია ბიოლოგიისა და მედიცინის არსებითი ნაწილია. ჰისტოპათოლოგია, პათოლოგიური ანატომიის მნიშვნელოვანი დარგია, რომლის როლი განსაკუთრებით დიდია სიმსივნის დიაგნოზტიკისას.

არჩევენ ზოგად ჰისტოლოგიას, რომელიც იკვლევს ქსოვილების განვითარების, აგებულებისა და ფუნქციონირების ზოგად პრინციპებს და კერძო ჰისტოლოგიას, რომელიც შეისწავლის მრავალუჯრედიანი ცხოველების ორგანოების შემადგენელი ქსოვილების თვისებებს.
ციტოლოგია

ციტოლოგია — მეცნიერება უჯრედის აგებულებისა და ცხოველთმოქმედების შესახებ.

ყველა უჯრედი (ყველა მრავალუჯრედიან ორგანიზმში, ისევე როგორც ერთუჯრედიან ორგანიზმში, დაფარულია გარსით. იგი შედგება გარე შრისა და მის ქვეშ განლაგებული პლაზმური მემბრანისაგან, რომელიც უშუალოდ ციტოპლაზმას შემოსაზღვრავს. მისი სისქე დაახლოებით 9-10 ნმია.(ნმ არის 10 ხარისხად -9 მეტრი). ყველა მცენარეული და ცხოველური უჯრედის პლაზმური მემბრანა წარმოქმნილია ცილების და ლიპიდების(ცხიმები)მოლეკულებისაგან. ლიპიდების მოლეკულები ქმნის შედარებით მკვრივ ორმაგ შრეს, ცილები ნაწილობრივ ან მთლიანად განჭოლავს ლიპიდების შრეს.

პლაზმური მემბრანის ძირითადი ფინქციებია:

დამცველობითი- იგი იცავს უჯრედის შიგთავსს გარე ზემოქმედებისაგან.
საკონტაქტო- პლაზმური მემბრანა ქმნის სპეციალურ სტრუქტურებს, რომლებიც უზრუნველყოფენ უჯრედებს შორის კავშირს.
სატრანსპორტო- ნივთიერებათა ცვლა უჯრედსა და გარემოს შორის. მიეკუთვნება: ფაგოციტოზი, რომლის მეშვეობით მყარი ნაწილაკები და პინოცოტოზი, რომლის მეშვეობით თხევადი ნივთიერებები აღწევს უჯრედში.

ფაგოციტოზი და პინოციტოზი ასახავს უჯრედების მიერ ნივთიერებათა შთანთქმის პროცესს- ენდოციტოზს. ამ პროცესის საპირისპიროა ეგზოციტოზი.

ანუ, ფაგოცოტოზი და პინოციტოზი არის უჯრედში მყარი და თხევადი ნითიერებების შეღწევა, მათ მიეკუთვნებიან ენდოციტოზს, ხოლო ამ პროცესის საპირისპიროა, ეგზოციტოზი.

უჯრედის ციტოპლაზმაში ასევე ჩაძირულია სხვადასხვა ორგანოიდები
ემბრიოლოგია

ემბრიოლოგია — მეცნიერება ორგანიზმის ფორმირების პროცესის შესახებ ინდივიდუალური განვითარების პერიოდში.

ჩამოყალიბება
- საუკუნეენბში, როდესაც ინტენსიურად შეისწავლებოდა ჩანასახის განვითარების სტადიები, ნატურალისტები ხმარობდნენ ტერმინს „ემბრიოლოგია“. ჩარლზ დარვინის შრომების გამოქვეყნების შემდეგ კი მეცნიერებმა დაიწყეს სხვადასხვა ორგანიზმების განვითარების შედარებითი შესწავლა და ასე წარმოიშვა შედარებითი ემბრიოლოგია. შემდგომში, დრიშისა და შპემანის ბრწყინვალე ექსპერიმენტების საფუძველზე, გამოიკვეთა ინდივიდუალური განვითარების მექანიზმების ანალიზის ახალი გზები და საშუალებები, რის შედეგად განვითარდა ექსპერიმენტული ემბრიოლოგია. პარალელურად ხდებოდა ემბრიონული და პოსტემბრიონული განვითარებისათვის დამახასიათებელი მოვლენების შესწავლა ბიოქიმიური, ციტოლოგიური, გენეტიკური, მოლეკულური და სხვა მეთოდების გამოყენებით, რამაც საბოლოოდ ცხადყო, რომ ყველა ეს მიმართულება ერთი საერთო ხის ტოტებს წარმოადგენს და მათი განცალკევება მართებული არ იქნებოდა. სწორედ მაშინ წარმოიშვა ცნება „განვითარების ბიოლოგია“, რომელმაც გააერთიანა ყველა ზემოთ ჩამოთვლილი მიმართულება. განვითარების ბიოლოგიის დაბადების თარიღად ითვლება 1968 წლის აგვისტო, როდესაც ემბრიოლოგთა საერთაშორისო კონგრესზე საფრანგეთში, ქალაქ ორსეში ემბრიოლოგთა საერთაშორისო საზოგადოებას სახელი გადაარქვეს და უწოდეს განვითარების ბიოლოგთა საერთაშორისო საზოგადოება.
განვითარების ისტორია
ემბრიოლოგიის განვითარების ისტორიის განხილვისას აუცილებელია აღინიშნოს კარლ ბერის შრომები. ბერმა პირველმა გაუსვა ხაზი იმ ფაქტს, რომ განვითარების პროცესში ცხოველთა მსხვილი ჯგუფისთვის დამახასიათებელი ნიშან-თვისებები ჩანასახში ვლინდება უფრო ადრე, ვიდრე სპეციფიკური, ინდივიდუალური ნიშან-თვისებები (ჯერ ვლინდება ტიპის ნიშან-თვისებები, შემდეგ კლასის, რიგის და ა.შ). ამ კონცეპციას ხშირად ბერის კანონს უწოდებენ. ბერმა პირველმა მოგვცა წარმოდგენა ჩანასახოვან ფურცლებზე, თუმცა ჩანასახოვანი ფურცლებისა და აგრეთვე სასქესო უჯრედების ნამდვილი მნიშვნელობა გასაგები გახდა მხოლოდ მას შემდეგ, რაც შვანმა და შლეიდენმა ჩამოაყალიბეს უჯრედული თეორიის საფუძვლები.
რუსი ემბრიოლოგის კოვალევსკის შრომებზე დაყრდნობით, ერნსტ ჰეკელმა ჩამოაყალიბა ზოგადი ბიოგენეტიკური კანონი, რომლის მიხედვით ონტოგენეზი ფილოგენეზის მოკლე განმეორებაა. დაბალორგანიზებული ცხოველებისთვის დამახასიათებელი ნიშან-თვისებების გამოვლინებას მაღალორგანიზებული ცხოველების განვითარების დროს რეკაპიტულაციის მოვლენა უწოდეს (მაგ., კუდის, ლაყუჩოვანი ნაპრალების განვითარება ადამიანის ჩანასახში).

თანამედროვე ეპოქაში
დღესდღეობით მიღებულია განვითარების გენეტიკური თეორია, რომელმაც ფაქტობრივად გააერთიანა პრეფორმიზმისა და ეპიგენეზის რაციონალური იდეები. ამ თეორიის თანახმად, ჩანასახში მზა სტრუქტურები არ არსებობს, მაგრამ თვით განვითარების პროცესი მეტნაკლებად ზუსტადაა პროგრამირებული. ჩანასახში პრეფორმირებულია არა სტრუქტურები, არამედ განვითარების პროგრამა გენეტიკური ინფორმაციის სახით.
პარაზიტოლოგია

პარაზიტოლოგია — მეცნიერება ადამიანის, ცხოველთა და მცენარეთა პარაზიტების და მათ წინააღმდეგ ბრძოლის ღონისძიებების შესახებ. ამავე დროს, პარაზიტოლოგია იკვლევს იმ რთულ ურთიერთდამოკიდებულებას, რომელიც მყარდება პარაზიტსა და მასპინძელს შორის. პარაზიტოლოგია მოიცავს შემდეგ დისციპლინებს: ციტოლოგია, ბიოინფორმატიკა, მოლეკულური ბიოლოგია, იმუნოლოგია, გენეტიკა, ევოლუცია, ეკოლოგია.
პროტისტოლოგია

პროტისტოლოგია — მეცნიერება ერთუჯრედიანი ეუკარიოტული ორგანიზმების შესახებ.

პროტისტოლოგიის შინაარსს სხვადასხვაგვარად განმარტავენ: ზოგი მეცნიერის აზრით, მისი შესწავლის ობიექტია ერთუჯრედიანი ჰეტეროტროფული ორგანიზმები, აგრეთვე უმდაბლესი ერთუჯრედიანი და კოლონისტი ავტოტროფები — ქლამიდომონადები, ვოლვოქსისნაირნი, დინოფლაგელატები და ზოგი სხვა. არიან მეცნიერები, რომლებიც მიიჩნევენ, რომ უმარტივესებს უნდა მივაკუთნოთმხოლოდ ერთუჯრედიანი ჰეტეროტროფული ორგანიზმები, ხოლო წყალმცენარეებს — ქლოროფილის შემცველი ავტოტროფული ორგანიზმები. ამ თვალსაზრისის თანახმად პროტისტოლოგია პროტოზოოლოგიის სინონიმია.
პალეარქტიკის ოლქი

პალეარქტიკის ოლქი ან პალეარქტიკა — დედამიწის რვა ყველაზე დიდი ბიოგეოგრაფიული ოლქიდან ერთ-ერთი. იგი მოიცავს ევროპას, ჩრდილოეთ აფრიკასა და აზიის უმეტეს ნაწილს (გარდა ტროპიკული მხარისა). დამახასიათებელია გარეული ცხვრები (ანუ მუფლონები), გარეთხები, ირმები, სელევინიები, ნაირგვარი ხოხბები, ოთხთითა ტრიტონი და სხვა.
კაპარჭინა (თევზი)

კაპარჭინა — თევზი კობრისებრთა ოჯახისა. აქვს მაღალი სხეული და გრძელი ანალური ფარფლი. მისი სიგრძე 30 სმ აღწევს, წონა 1 კგ-მდე. ბინადრობს ჩრდილოეთის, ბალტიის, შავ, აზოვის ზღვებში და აგრეთვე თეთრი ზღვის მდინარეებში (კარელია), პეჩორაში.

საქართველოში გვხვდება შავი ზღვისა და მტკვრის აუზის მდინარეებსა და ტბებში (პალიასტომი, ჯანდარი). ძვირფასი სარეწაო თევზია. საქართველოში სიმცირის გამო სხვა თევზებთან ერთად იჭერენ. იყენებენ ნედლს, დამარილებულს და შებოლილს. ხელოვნური გამრავლების ობიექტია.
კაპარჭინა (მდინარე)

კაპარჭინა — მდინარე ქალაქ ფოთში. გამოდის პალიასტომის ტბის ჩრდილო-დასავლეთ ნაპირიდან, უხვევს სამხრეთისკენ, მიედინება ტბის დასავლეთ ნაპირის გასწვრივ და ერთვის შავ ზღვას. სიგრძე 7 კმ, აუზის ფართობი 535 კმ².

მდინარეში ბინადრობს კაპარჭინა (თევზი)ამავე სახელწოდების თევზი.

1831 წელს დიუბუა დე მონპერე, რომელმაც მოინახულა აღნიშნული ადგილები, წერდა:
კაპიშისტრა

კაპიშისტრა, ხიმსა — მთა საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ბზიფის ქედის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარეების ბზიფისა და კელასურის ზემოთის წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3156 მ. აგებულია ზედაიურული პორფორიტული წყებით. აღმოსავლეთი კალთა დამრეცია, დანარჩენი — ციცაბო. ფლატოვანი კალთები შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოებით.

ლიტრერატურა
მარსელ დიუშანი

მარსელ დიუშანი ( დ. 28 ივლისი, 1887, ბლენვილ-კრევონი — გ. 2 ოქტომბერი, 1968, ნეიი-სიურ-სენი) — ფრანგი-ამერიკელი მხატვარი, ხელოვნებათმცოდნე, დადაიზმისა და კონცეპტუალიზმის მიმდევარი. მისი ხელოვნების მემკვიდრეობა შედარებით მწირია, თუმცა მისი იდეების ორიგინალობის წყალობით დიუშანი საუკუნის ხელოვნების ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან ფიგურად ითვლება. მას მიეწერება ტერმინ „დადა“-ს გამოყენება.
ალმათი

ალმათი — ყაზახეთის უმსხვილესი ქალაქი, წარსულში ცნობილი იყო სახელწოდებით ალმა-ათა , 1921 წლამდე ერქვა ვერნი . 1929-1936 წლებში ყაზახეთის ასსრ-ის დედაქალაქი, 1936-1991 წლებში ყაზახეთის სსრ-ის დედაქალაქი, 1991-1997 წლებში ყაზახეთის რესპუბლიკის დედაქალაქი. პოლიტიკურ-ადმინისტრაციული ცენტრის სტატუსის დაკარგვის მიუხედავად, ქალაქი ქვეყნის კულტურული და ფინანსურ-ეკონომიკური ცენტრია. ასევე, ერთადერთი ქალაქია ქვეყანაში, რომლის მოსახლეობა მილიონს აჭარბებს.

2007 წლის ივნისში ქალაქი შევიდა მსოფლიოს ყველაზე ძვირ ქალაქთა სიაში. 1990-იანი წლებიდან მნიშვნელოვანი ეკონომიკური და საინვესტიციო ბუმი განიცადა, რასაც შედეგად ინტენსიური მშენებლობა მოჰყვა.

დაძმობილებული ქალაქები
ალმათი დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან:
ადანგეს უღელტეხილი

ადანგეს უღელტეხილი — უღელტეხილი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოხუმისა და გულრიფშის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე, აფხაზეთის ქედზე. გადასასვლელი მდინარე ჩხალთის ხეობიდან მდინარე ბზიფის ხეობაში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2299 მ. სოფელ მარჯვენა პტიშს საცალფეხო გზით აკავშირებს სოფელ ფსხუსა და გუმისთასთან. უღელტეხილის მიდამოებში ალპური და სუბალპური მდელოებია, ქედის კალთები დაფარულია ნაძვნარ-სოჭნარით.