iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჰაჯი ბანის მეჩეთი

მეჩეთი ჰაჯი ბანი — საუკუნის მეჩეთი, მდებარე ქალაქ ბაქოს ისტორიულ ნაწილში, იჩერი-შეჰერის ციხესიმაგრეში.

ისტორია და არქიტექტურა
მეჩეთი მდებარეობს შირვანშაჰების სასახლეს კომპლექსში. ქითაბზე დაწერილი არაბული წარწერის თანახმად, მეჩეთი საუკუნეში აშენდა არქიტექტორ ჰაჯი ბანის მიერ. მეჩეთის ცენტრალური გეგმა გუმბათოვანია. შესასვლელის პირდაპირ მდებარეობს რამდენიმე იარუსიანი მსხვილი სტალაქტიტური მიხრაბი. სხვა ქითაბე გვაუწყებს მეჩეთის შეკეთების თარიღს - 1320 წელს ხიჯრის წელთაღრიცხვით, რაც 1902/03 წელს შეესაბამება.

 საუკუნის დასაწყისში რეკონსტრუქციის შედეგად მნიშვნელოვანი სამუშაოები იქნა ჩატარებული. დაემატა ვესტიბიული და ქალთა საცავი (შაბისტანი). დარბაზი ორმხრივ განათებულია დამატებული წყვილი ნახევრადწრის ფორმის სარკმელის საშუალებით. არქიტექტურის ისტორიკოს შამილ ფატულაევის სიტყვებით, იმისდა მიუხედავად, რომ რეკონსტრუქცია მიმდინარეობდა ევროპული ტრადიციების გათვალისწინებით, ინტერიერისა და ექსტერიერის სტილი და ეროვნული არქიტექტურის ტრადიციული მოტივები შენარჩუნებულ იქნა.

კუბისტური სტილის საფუძველზე ქვისგან შექმნილი კონუსური ფორმის გუმბათი აფშერონის ტიპური გუმბათების მსგავსია. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის მიერ ისტორიული და კულტურული ძეგლების შესახებ გამოცემული განკარგულების თანახმად, მეჩეთი ჰაჯი ბანი გახდა «ისტორიისა და ეროვნული კულტურის ნაციონალური მნიშვნელობის ძეგლი».
ბაიათის ციხესიმაგრე

ბაიათის ციხესიმაგრე — ციხესიმაგრე აზერბაიჯანში, ტერტერის რაიონის სოფელ კებირლიში. ყარაბაღის სახანოს პირველი ციხესიმაგრე და დედაქალაქი დაარსდა ნადირ-შაჰის კარზე მომსახურე პანახ ალი-ხანის მიერ, რომელიც სასახლიდან გაქცევის შემდეგ იმალებოდა შეკში და შირვანში. მოგვიანებით პანახ ალი-ხანი დაინიშნა ადილ-შაჰად ყარაბაღის ხანად, სადაც ის მართავდა 1748—1751 წლებში.როდესაც პანახი ყარაბაღად აღიარეს, ახალ მმართველობას გაუჩნდა ხელისუფლების მდგრადობისა და მრავალრიცხოვანი მტრებისაგან თავდაცვის პრობლემა, ამიტომ უკვე 1745 წელს ის შეუდგა ბაიათის ციხესიმაგრის მშენებლობას კებირლინის მაგალში. მოკლე დროში აიგო კედლები, ამოითხარა ორმოები, აშენდა ბაზარი, აბანო და მეჩეთი. ციხეში მან გადაასახლა თავისი და თავისი ნათესავების ოჯახები და გამოჩენილი ადამიანები ილატიიდან. მათ გარდა ბაიათის ციხეში გადავიდა და დასახლდა როგორც შორიახლოს, ისე თავრიზის ვილაიეთსა და არდებალში მდებარე მოსახლეობის, განსაკუთრებით ხელოსნების, დიდი ნაწილი.

პანახ ალი-ხანის ძლევამოსილებისა და დამოუკიდებლობის გაზრდის შესაძლებლობით დაშინებული, მეზობელ ტერიტორიაზე განლაგებული შაქისა და შირვანის სახანოს მმართველმა, ჰაჯი ჩელებმა შეკრიბა მრავალრიცხოვანი ჯარი და ბაიათის ციხეს ალყა შემოარტყა. მაგრამ, მიუხედავად იმისა, რომ ის ალყას დიდხანს არტყამდა, ჰაჯი ჩელებმა მაინც ვერ მოახერხა ციხესიმაგრის აღება. ალყაში მოქცეულთა მიერ წარმოებული მუდმივი პარტიზანული ბრძოლებისა და მოულოდნელი დარტყმების შედეგად ჰაჯი ჩელები იძულებული გახდა ,ალყა მოეხსნა და თავის სამფლობელოში დაბრუნებულიყო.

ალყის დასრულების შემდეგ პანახ ხანის ძალაუფლება კიდევ უფრო განმტკიცდა და ამჯერად მან უკვე სომეხი მელიქების საკუთარი მმართველობის ქვეშ მოქცევა გადაწყვიტა. ბაიათის ციხეში გადასვლის მეხუთე წლისთავზე მიღებულ იქნა უსაფრთხოების ნორმებისათვის შეუთავსებელი გადაწყვეტილება – აქვე აშენებულიყო მუდმივი ქალაქი, ვინაიდან ციხე მრავალრიცხოვანი მტრების გარემოცვაში იმყოფებოდა. ამიტომაც ციხისათვის შერჩეულ იქნა ისეთი ადგილი, რომელიც კავშირში იქნებოდა ყარაბაღის მთებთან, იმისათვის რომ მტერთან უეცარი შეჯახებისას შესაძლებელი ყოფილიყო საქონლისა და ქონების მტრისაგან გადარჩენის და გაუვალ მთებში გახიზვნის საშუალება. 1751 წლის 20 ნოემბერს შახბულაგის სათავესთან დაიწყო ახალი ციხესიმაგრის მშენებლობა და უკვე 1752 წლის 7 ნოემბერს, ხანი თავის ოჯახთან და დაახლოებულ პირებთან ერთად აქ დამკვიდრდა.
კელეჩი იჰეანაჩო

კელეჩი პრომისე იჰეანაჩო (დ. 3 ოქტომბერი, 1996) — ნიგერიელი ფეხბურთელი. ინგლისური „ლესტერ სიტისა“ და ნიგერიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების თავდამსხმელი.

იჰეანაჩომ კარიერა 2015–16 წლების სეზონში, „მანჩესტერ სიტიში“ დაიწყო. 2017 წელს 25 მილიონი ფუნტი სტერლინგის სანაცვლოდ „ლესტერ სიტიმ“ შეიძინა.

2013 წელს იჰეანაჩომ ნიგერიის 17 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრებთან ერთად მოიგო მსოფლიო ჩემპიონატი. 2015 წელს ნიგერიის 20 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრების მაისურით ითამაშა მსოფლიო 20 წლამდე ფეხბურთელთა ჩემპიონატზე. იჰეანაჩოს დებიუტი ნიგერიის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში შედგა 2015 წელს. ნაკრების წევრი იყო 2018 წლის ფიფა-ს მსოფლიო ჩემპიონატზე.

ტიტულები
მანჩესტერ სიტი
ინგლისის ლიგის თასი: 2015–16

ნიგერია 17 წლ.
ფიფა-ს მსოფლიო 17 წლამდე ფეხბურთელთა ჩემპიონატი: 2013
ზმნიზედა

ზმნიზედა, ზმნისართი — სრული მნიშვნელობის მქონე უცვლელი მეტყველების ნაწილი, რომელიც, ჩვეულებრივ, ზმნას ახლავს და გვიჩვენებს, თუ სად, როდის, როგორ, რატომ ან რისთვის ხდება მოქმედება.

წინადადებაში ზმნიზედა ძირითადად ზმნას ახლავს, მაგალითად, სამი ზმნიზედა ახლავს ზმნას ამ წინადადებაში: გუშინ იქ ძალიან ცხელოდა. პირველი ზმნიზედა აღნიშნავს, თუ როდის ცხელოდა, მეორე - სად ცხელოდა, მესამე - როგორ ცხელოდა. იშვიათად ზმნიზედა შეიძლება ახლდეს ზედსართავ სახელსა და თვით ზმნიზედასაც: ოდნავ წითელი, ძალიან თეთრი, ძალიან შორს.

ზმნიზედები შინაარსის მიხედვით
ზმნიზედა ფორმაუცვლელი მეტყველების ნაწილია. თავად სახელწოდება „ზმნის ზედა“ მიგვანიშნებს, რომ ის ერთვის ზმნას და განსაზღვრავს ზმნით გადმოცემული მოქმედების დროს, ადგილს, მიზეზს, მიზანსა და სხვა. ამდენად, შინაარსის მიხედვით გამოყოფენ ზმნიზედის შემდეგ სახეებს:

ადგილის – პასუხობს კითხვაზე: სად? საიდან? საითკენ? საით? სადამდე? გვიჩვენებს ზმნით გადმოცემული მოქმედების ადგილს, მაგ.: აქ, მაღლა, ზევით.
დროის – პასუხობს კითხვაზე: როდის? როდიდან? როდემდე? რა დროიდან? გვიჩვენებს ზმნით გადმოცემული მოქმედების დროს, მაგ: გუშინ, დღეს, ხვალ.
ვითარების – პასუხობს კითხვაზე: როგორ? რანაირად? გვიჩვენებს ზმნით გადმოცემული მოქმედების ვითარებას, მაგ.: კარგად, ლამაზად, უკეთესად.
მიზეზის – პასუხობს კითხვაზე რატომ? მაგ.: ამიტომ, მაგიტომ.
მიზნის – პასუხობს კითხვაზე რისთვის? მაგ.: ამისთვის, იმისთვის.
კითხვითი – კითხვითი ზმნიზედებია, მაგ.: სად? როდის? რატომ?
მიმართებითი – კითხვით ზმნიზედას + -ც ნაწილაკი, მაგ.: სადაც, როდესაც.
განუსაზღვრელობითი – განუსაზღვრელობითი ზმნიზედებია, მაგ.: სადღაც, სადმე, ოდესღაც.
ჯერობის – პასუხობს კითხვაზე რამდენჯერ? მაგ.: ერთხელ, ორჯერ, სამჯერ.
უარყოფითი – უარყოფითი ზმნიზედებია, მაგ.: არსად, ვერსად, არასდროს.

ფორმის მიხედვით, ქართულში გამოყოფენ პირველად და ნაწარმოებ (წარმოქმნილი) ზმნიზედებს. ზმნიზედათა საწარმოებლად ენა იყენებს რამდენიმე საშუალებას: კომპოზიციას, ბრუნვის ნიშნების, თანდებულებისა და ნაწილაკების დართვას.
წინდებული

წინდებული — დამხმარე მორფოლოგიური ელემენტი, რომელიც წინ უძღვის (ან წინ მიერთვის) სახელს და მართავს მას ბრუნვაში. გამოხატავს ან აზუსტებს მდებარეობას, მიმართულებას, დანიშნულებას, თანაობას და ა. შ.

ქართულ ენაში წინდებული იშვიათია: „შუა ძოწსა და აყიყსა სჭვირს მარგალიტი ტყუბები“.

უპირატესად გამოიყენება მყარ გამოთქმებში: გარდა ამისა, ნაცვლად ამისა, მიუხედავა ამისა (შედარებისთვის: ამის გარდა, ამის ნაცვლად, ამის მიუხედავად). გარდა, ნაცვლად, მიუხედავად ფორმები წინდებულის ფუნქციითაა გამოყენებული.
თანდებული

თანდებული — მეტყველების უცვლელი ნაწილი, რომელიც დაერთვის სახელს და მართავს მას რომელიმე ბრუნვაში, აღნიშნავს საგნის მდგომარეობას, მიმართულებას და სხვა.

თანდებული მხოლოდ სახელს ახლავს. გარდა ამისა, თუკი ნაწილაკი სახელის ნებისმიერი ბრუნვის ფორმას შეიძლება დაერთოს, თანდებული ერთ (ან ორ) კონკრეტულ ბრუნვასთან იხმარება: მაგალითად, -ვით და –გან ორ ბრუნვასთან გვხვდება; დანარჩენი თანდებულები მხოლოდ რომელიმე ერთ ბრუნვას დაერთვის:

ბრუნვების თანდებულები:
სახელობითი -ვით
მიცემითი -ვით, -თან, -ზე –ში
ნათესაობითი -თვის, -გან, -კენ, -ებრ,-თანავე, -გამო,
მოქმედებითი -ურთ, -გან (-ით-გან -> -იდან)
ვითარებითი -მდე (-მდის)
კავშირი (მეტყველების ნაწილი)

კავშირი — დამხმარე მეტყველების ნაწილი, რომელიც უცვლელია და აერთებს წინადადების ორ წევრს ან ორ წინადადებას.

კავშირებია: და, თუ, მაგრამ, ხოლო, თორემ, ან, რომ, თუ არა, რათა, ე. ი. (ესე იგი), ანუ...

ზოგიერთი კავშირი აერთებს როგორც ორ წევრს, ისე ორ წინადადებას.

ზოგი კავშირი მხოლოდ წინადადებებს აერთებს. ასეთი კავშირებია: რომ, რათა, რაკი, თუ არა, სანამ, ვიდრე, რადგანაც.

კავშირი ორგვარია: მაერთებელი და მაქვემდებარებელი.

მაერთებელი კავშირი აერთებს ორ ერთგვარ წევრს ან ორ ისეთ წინადადებას, რომლებიც ერთმანეთის მიმართ თანასწორია. მაქვემდებარებელი კავშირი ორ ისეთ წინადადებას აერთიანებს, რომელთაგანაც ერთი მთავარია და მეორე დამოკიდებული.

მაერთებელი კავშირებია: რომ, თუ არა, რათა, რაკი, ვიდრე და სხვ. მაქვემდებარებელი კავშირებია: ვინც, რაც, რომელიც, როგორიც, სადაც, საიდანაც, საითკენაც, როდესაც.
სიუძი ტერაიამა

სიუძი ტერაიამა (დ. 10 დეკემბერი, 1935 — გ. 4 მაისი, 1983) — იაპონელი ავანგარდისტი პოეტი, დრამატურგი, მწერალი, კინორეჟისორი და ფოტოგრაფი. მისი შემოქმედება ხელოვნების არაერთ სფეროს მოიცავს: რადიოპიესებიდან, ექსპერიმენტული სატელევიზიო და იატკქვეშეთა თეატრალური ნამუშევრებიდან დაწყებული, კონტრკულტურული იდეების მქონე ესეებითა და იაპონული კინოს ახალ ტალღით დამთავრებული.

მრავალი კრიტიკოსი ტერაიამას ყველაზე პროდუქტიულ და პროვოკაციულ იაპონელ ხელოვანად მიიჩნევს. 1970-იანი წლებიდან მოყოლებული მას თავის კინოგავლენად არაერთი იაპონელი რეჟისორი ასახელებს.
გაბრიელ ჟეზუსი

გაბრიელ ფერნანდუ დე ჟეზუსი (; დ. 3 აპრილი, 1997), ცნობილი როგორც გაბრიელ ჟეზუსი — ბრაზილიელი ფეხბურთელი. „არსენალისა“ და ბრაზილიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების თავდამსხმელი.

ბიოგრაფია
ჟეზუსმა კარიერა „პალმეირასში“ დაიწყო. 2015 წელს დასახელდა ბრაზილიის ჩემპიონატის საუკეთესო ახალწვეულად (დებიუტანტად). ამავე წელს ჟეზუსი დაეხმარა გუნდს ბრაზილიის თასის მოპოვებაში და დასახელდა გუნდის სეზონის მოთამაშედ. ამავე სეზონში გუნდა 22 წლიანი პაუზის შემდეგ მოახერხა ჩემპიონატის მოგება. 2017 წლის იანვარში 32 მილიონი ევროს სანაცვლოდ ჟეზუსი „მანჩესტერ სიტის“ შეუერთდა, და გუნდთან ერთად სამჯერ პრემიერლიგა (2017–18, 2018–19, 2020–21), ოთხჯერ ინგლისის ლიგის თასი (2017-18, 2018-19, 2019-20 და 2020-21), ინგლისის ასოციაციის თასი (2019) და ორჯერ ინგლისის საფეხბურთო სუპერთასი (2018, 2019).

ახალგაზრულდ ნაკრებთან ერთად მოახერხა 2015 წლის მსოფლიო 20 წლამდე ფეხბურთელთა ჩემპიონატის ფინალში გასვლა. 2016 წელს ბრაზილიის 23 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრებთან ერთად მოიგო ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები. ჟეზუსის დებიუტი ბრაზილიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების რიგებში მისი დებიუტი 2016 წლის სექტემბერში შედგა. 2018 წელს ითამაშა მსოფლიო ჩემპიონატზე, 2019 წელს კი ნაკრებთან ერთად „კოპა ამერიკა“ მოიგო.

მიღწევები
საკლუბო
პალმეირასი
ბრაზილიის სერია : 2016
ბრაზილიის თასი: 2015

მანჩესტერ სიტი
პრემიერ ლიგა (4): 2017–18, 2018–19, 2020–21, 2021–22
ინგლისის ლიგის თასი (4): 2017–18, 2018–19, 2019–20, 2020–21
ინგლისის ასოციაციის თასი (1): 2019
ინგლისის სუპერთასი (2): 2018, 2019
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის ფინალისტი: 2020–21
პავლოვკა (კუიურგაზის რაიონი)

პავლოვკა — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის კუიურგაზის რაიონში.

2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 235 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ერმოლაევოდან დაშორებულია 28 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ერმოლაევო, რომელიც დაშორებულია 28 კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას ჩუვაშები შეადგენენ (89%).
ცარსკა-ბარა

ცარსკა-ბარა ( / ; სიტყვა-სიტყვით: საიმპერატორო ტბორი) — უდიდესი ჭაობი სერბეთში, ზრენიანინის მუნიციპალიტეტში. მიმდებარე ჭაობ სტარი-ბეგეისთან ერთად (მდინარე ბეგეის ყოფილი შენაკადი) ცარსკა-ბარა აყალიბებს „ცარსკა-ბარას“ სპეციალურ ბუნებრივ ნაკრძალს ( „ “)

მდებარეობა
ცარსკა-ბარა ქალაქ ზრენიანინიდან 17 კილომეტრით სამხრეთით მდებარეობს. ის არის ბანათის სექციის დასავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში, იქ სადაც ბეგა ტისას უერთდება. ცარსკა-ბარას ჩრდილოეთით მდებარეობს ეჩკას თევსაჭერები, რომლებიც სერბეთში უდიდესია, ევროპაში კი სიდიდით მეორე. ჭაობი მთლიანად ზრენიანინის მუნიციპალიტეტში მდებარეობს.

დასახლებები
მიუხედავად იმისა, რომ ჭაობი ბელგრადი - ნოვი-სადი - ზრენიანინის სამკუთედს (სერბეთის უდიდესი ქალაქები) შორისაა მოქცეული, ცარსკა-ბარას მიმდებარე ყველა დასახლება მცირე ზომისაა, რომლის მოსახლეობა 1500-დან 6000 ადამიანამდე მერყეობს. უახლოესი დასახლებაა პერლეზი, ჭაობის სამხრეთ კუთხეში, მდინარე ბეგეიზე, მეორე დასახლებაა ბელო ბლატო, რომელიც ჭაობის აღმოსავლეთით მდებარეობს, ეჩკას თევსაჭერის ერთ-ერთი აუზის გვერდით. ჩრდილოეთით მდებარეობს სოფლები ლუკინო სელო, ეჩკა და სტაიჩევო, ხოლო კნიჩანინი სამხრეთ-დასავლეთით. ქალაქი ტიტელი მდებარეობს ტისის ხიდის გადაღმა. ფერწერული გალერეა „ეჩკა“ ცარსკა-ბარას ჩრდილოეთ მხარეს მდებარეობს.

პირველი დასახლებები ჭაობის მიმდებარედ ძველი წელთაღრიცხვით 4000 წელს ჩამოყალიბდა, რასაც ერთ-ერთ გორაზე აღმოჩენილი ფაქტები მოწმობს. გორა მუჟიასა და ტიტელის მიმდებარედაა. ლეგენდის მიხედვით ჭაობს (ცარსკა ბარა სერბულიდან: საიმპერატორო გუბურა) სახელი ატილას, ჰუნების მეფის მიხედვით ეწოდა. სხვა წყაროების მიხედვით ჭაობს სახელი იმის გამო ეწოდა, რომ ავსტრიელი იმპერატორები ამ მხარეში სანადიროდ დაიდოდნენ. გრაფი ლაშლო ლუკაცსი ჭაობის მიმდებარედ მიწებს ფლობდა და მას სანადიროდ ხშირად სტუმრობდნენ ავსტრიის სამეფო ოჯახის წევრები. სამეფო ოჯახის წევრებს შორის იყვნენ კონპრინცი რუდოლფი და ფრანც ფერდინანდი.

გეოგრაფია
ცარსკა-ბარასთან დაკავშირებული ჭარბტენიანი ტერიტორია მოიცავს 11 კვადრატული კილომეტრის ფართობის მქონე ადგილს, რომელიც მთლიანად სამი ჭაობისგან შედგება (ცარსკა, პერლესკა და ტიგანიცა). ისინი დაკავშირებულნი არიან 8 კილომეტრის სიგრძის ძველი ბეგეის არხით. ის ძველად მდინარე ბეგეის ნაწილს წარმოადგენდა. 1964 წლამდე ძველი ბეგეი მდინარე ბეგას რეგულარული ნაწილი იყო, რომელიც სანაოსნოდ გამოიყენებოდა. იმ წელს დაიწყო ბეგას ახალი არხის გაყვანის პროცესი, რომელიც დუნაი - ტისა - დუნაის არხის შემადგენლობაში შედიოდა. ძველი ბეგეი ნამდინარევი გახდა და მისი დაჭაობების პროცესი დაიწყო. ყვითელი შროშანი და წყლის ფარინა. მდელოს მცენარეებს შორისაა ბალბა და ფარსმანდუკი, ასევე მწარე აბზინდა. გავრცელებულია ჩალაყვავილა და წყლის მანანაც.

საერთო ჯამში, ტერიტორიაზე მცენარეების 500-ზე მეტი სახეობაა აღრიცხული მათ შორისაა იშვიათი ან დაცული სახეობები: კრაზანა, ჯადვარი და ბაია. გავრცელებულია იშვიათი . ამ სახეობის მუხა დროთა განმავლობაში გადაშენების პირას იყო, რადგან ხშირი იყო მათი გაჩეხვის შემთხვევები. 1955 წლიდან, მას შემდეგ რაც ცარსკა-ბარას დაცული ტერიტორიის სტატუსი მიენიჭა მცენარეების რიცხვი იზრდება.
არსლანო-ამეკაჩევო

არსლანო-ამეკაჩევო — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის კუიურგაზის რაიონში.

2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 159 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ერმოლაევოდან დაშორებულია 28 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ერმოლაევო, რომელიც დაშორებულია 28 კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (98%).
ოლხოვკა (კუიურგაზის რაიონი)

ოლხოვკა — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის კუიურგაზის რაიონში.

2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 16 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ერმოლაევოდან დაშორებულია 6 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ერმოლაევო, რომელიც დაშორებულია 8 კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას რუსები შეადგენენ (30%).
ჯერდაპის ეროვნული პარკი

ჯერდაპის ეროვნული პარკი ( / ) — დაცული ტერიტორია სერბეთში, რომელიც გადაჭიმულია მდინარე დუნაის მარჯვენა სანაპიროზე მდებარე გოლუბაცის ციხესიმაგრიდან ( / ) ნოვი-სიპის მიმდებარე კაშხლამდე. ის დაარსდა 1974 წელს და მოიცავს 63 786.5 ჰექტარ ფართობს. პარკის სამმართველო ოფისი მდინარე დუნაიზე მდებარე დონი მილანოვაცშია. მდინარის გადაღმა, რუმინეთში რკინის ჭიშკრის ბუნებრივი პარკი მდებარეობს.

2020 წლის ივლისში ეროვნული პარკის აუთვისებელი ტერიტორია იუნესკოს გლობალური გეოპარკების სიაში მოხვდა, რითაც ის ამ სიაში სერბეთის პირველი ეროვნული პარკი გახდა. რკინის კარიბჭის ხეობის გარდა, გეოპარკი მოიცავს მიროჩისა და კუჩაის მთათა მასივებს. მისი მთლიანი ფართობი 1 330 კვადრატულ კილომეტრს შეადგენს.

სახელწოდება
როგორც ჯერდაპი, ასევე ეროვნული პარკის ყოფილი სერბული სახელი დემირ-კაპია თურქული წარმოშობისაა. დემირ-კაპია რკინის კარიბჭეს ნიშნავს . სწორედ ამ ტერმინის თარგმანს წარმოადგენს ენების უმეტესობაში ხეობის სახელწოდება. ჯერდაპი მომდინარეობს სიტყვა გირდაპისგან , რაც ქართულად ითარგმნება როგორც მორევი.

გეოგრაფია
ჯერდაპის ეროვნულ პარკში ტურისტებისთვის ყველაზე მიმზიდველი და ძირითადი ღირსშესანიშნაობაა ჯერდაპის ხეობა — ცნობილი რკინის ჭიშკარი — გრანდიოზული კარიბჭე კარპატების სამხრეთ კალთებზე, სადაც ისტორიული იუგოსლავიის მასშტაბით მდინარის ყველაზე დიდი დაგუბებაა.

ჯერდაპის ხეობა, რომლის სიგრძე 100 კილომეტრს აღწევს (გოლუბაციდან ტეკიამდე) სინამდვილეში რთული ხეობაა, რომელიც ოთხი კანიონისგან ყალიბდება (გორნია კლისურა, გოსპოჯინ ვირი, ველიკი და მალი კაზანი და სიპსკა კლისურა). ისინი ერთმანეთისგან ხევებით იყოფიან. გოსპოჯინ ვირში დაფიქსირებულია მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ღრმა მდინარის ნაწილი (82 მეტრი). კაზანის კანიონის შემადგენელი კლდეები დაახლოებით 300 მეტრის სიმაღლისაა, ხოლო ამ ნაწილში მდინარის კალაპოტი 150 მეტრამდეა შევიწროებული.

რელიეფი მთაგორიანია (მიროჩის მთები), სადაც არის უამრავი გამოქვაბული, ორმო, ხეობა, ჩანჩქერი (ბლედერიას კარსტრული ჩანჩქერი მიროჩზე) და ტბა. პანორამული ხედები მოიცავს დელი იოვანსა და ველიკი კრშს სერბეთში, კარპატებს კი რუმინეთში. 1900 წელს ბუდაპეშტში ჩატარებულ გეოლოგიის კონგრესზე იოვან ჟუიოვიჩმა გრებენის გადასახედი „ბალკანეთის ნახევარკუნძულის ყველაზე ლამაზ გორად“ დაასახელა. ჯერდაპი ყველაზე გრძელი გაურღვეველი ტიპის ხეობაა ევროპაში.

ბუნება
ფლორა
ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე მცენარეების 1100 სახეობა არსებობს. მათ შორისაა მესამეული სისტემის მცენარეები: წაბლი, კაკლის ხე, ურთხელი, გრძელფოთოლა ლაიმი, მუხა. ჯერდაპული ტიტა წყალსაცავის შექმნის შემდეგ გადაშენდა.

ფაუნა
პარკში ფრონველების 150-მდე სახეობა ბინადრობს.
ხუან ხოია ბორხა

ხუან ხოია ბორხა (; დ. 5 აპრილი, 1956, სევილია — 28 აპრილი, 2021, იქვე) — ესპანელი კომიკოსი და მსახიობი. საყოველთაოდ ცნობილი გახდა 2015 წლის შემდეგ, როდესაც ინტერნეტსივრცეში გავრცელდა 2007 წლის ივნისში ტელეშოუ -თან ინტერვიუზე დაფუძნებული მრავალი მიმი. მას მეტსახელით „ელ რისიტას“ იცნობდნენ. 2007 წლამდე რამდენიმე სატელევიზიო გადაცემაში გამოდიოდა.

იგი 2014 წელს გავრცელებული ვიდეოს წყალობით ინტერნეტსივრცეში უამრავი მიმის წყაროდ იქცა. -ზე კი ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული ძიების ობიექტი გახდა „ესპანელი მოცინარი კაცი“. თავდაპირველად 2007 წელს ატვირთულ ვიდეოში ელ რისიტასი ღამის გასართობ შოუს ესტუმრა და სამზარეულოს დამხმარეს პოზიციაზე ყოფნის თავისი წარუმატებელი გამოცდილების შესახებ მოჰყვა. ისტორიის მიხედვით, ბორხამ პაელათი დასვრილი 20 თეფში ღამით სანაპიროზე დატოვა გასაწმენდად, თუმცა, მომდევნო დილისთვის მოქცევამ ერთის გარდა ყველა წაიღო. გადამდები სიცილის გამო ისტორია საყოველთაოდ ცნობილი გახდა.

2020 წლის სექტემბერში ბორხა სევილიის საავადმყოფოში მოათავსეს, სისხლძარღვების დაავადების გამო ექიმების მიერ ჩაუტარდა ჩარევა და განხორციელდა ფეხის ამპუტაცია. 2021 წლის 28 აპრილს, დილით, ავადმყოფობის დაბრუნების გამო გადაიყვანეს სხვა ჰოსპიტალში. გარდაიცვალა ავადმყოფობის გართულების შედეგად, იმავე დღის მეორე ნახევარში, 65 წლის ასაკში.
ჰერონ ალექსანდრიელი

ჰერონ ალექსანდრიელი (; დ. ახ. წ. 10 — გ. ახ. წ. 70) — ეგვიპტელი ბერძენი მათემატიკოსი და ინჟინერი, რომელიც თავის მშობლიურ ქალაქ ალექსანდრიაში მოღვაწეობდა. ითვლება ანტიკური დროის უდიდეს მკვლევრად.

მის უდიდეს მიღწევად ითვლება ორთქლის ძრავი, წისქვილის ბორბალი და სამკუთხედის ფართობის ფორმულა.

ჰერონის ნაშრომების დიდ ნაწილს ჩვენამდე არ მოუღწევია. მათი უმეტესობა შემოგვრჩა რომის იმპერიის მანუსკრიპტებიდან და ლათინური და არაბული თარგმანებიდან.

გამოგონებები
ჰერონის გამოგონებებს შორისაა:
პირველი სავაჭრო მანქანა
ქარის ბორბლით მომუშავე ორღანი
სრულად მექანიკური დადგმა თეატრისთვის, რომელიც თითქმის 10 წუთს გრძელდებოდა
წყლის ტუმბო
ჰერონის შადრევანი
სიმძიმის ძალით მომუშავე ურიკა

მათემატიკა
ჰერონმა აღწერა რიცხვიდან კვადრატული ფესვის მიღების პროცესი („ჰერონის მეთოდად“ ცნობილი). დღესდღეობიც მისი სახელი უკავშირდება ჰერონის ფორმულას, რომლითაც გამოითვლება სამკუთხედის ფართობი მისი გვერდების სიგრძის საშუალებით. ასევე შეიმუშავა მეთოდი კუბური ფესვის მიღებისთვის. ამასთან, შექმნა უმოკლესი გზის ალგორითმი, რითაც სივრცულ გეომეტრიაში უდიდესი წვლილი შეიტანა. ჰერონის ნაშრომები განიხილავენ მრავალკუთხედის, წრის, კონუსის სექტორების თვისებებს. მიჩნეულია „სამგანზომილებიანი გეომეტრიის მამად“.

ჰერონის ფორმულა
ფართობი = \{(-)(-)(-)}

სადაც:

, და სამკუთხედის გვერდების სიგრძეებია,

 — კი სამკუთხედის ნახევარპერიმეტრი,

 = \{++}{2}
პასკალის სამკუთხედი

მათემატიკაში პასკალის სამკუთხედი ეწოდება ბინომური კოეფიციენტების სამკუთხა მასივს. გვხვდება ალბთობის თეორიაში, კომბინატორიკაში და ალგებრაში. აღმოსავლურ ქვეყნებში სამკუთხედის სახელი ფრანგი მეცნიერის, ბლეზ პასკალის სახელთანაა დაკავშირებული, იმის მიუხედავად რომ მის გამოჩენამდე ათობით საუკუნის წინაც არსებობდნენ მათემატიკოსები, რომლებიც ამ სამკუთხედს იკვლევდნენ, მაგალითად, არსებობს სამკუთხედის სამგანზომილებიანი ვარიანტი, რომელიც პასკალის პირამიდის ან პასკალის ტეტრაედრის სახელითაა ცნობილი

ისტორია
პასკალის სამკუთხედის ელემენტების დალაგების წესი პასკალამდეც გავრცელებული იყო, მაგრამ ის გახლდათ ინოვატორი ამ სამკუთხედის რიცხვების სხვადასხვა გამოყენებაში. მან თავისი აღმოჩენები გამოსცა ნაშრომში „ “, რომელიც სამკუთხედისთვის მიძღვნილ პირველ ტრაქტატს წარმოადგენს, რაც შემდეგ სხვა სპარსმა მათემატიკოსმა, ომარ ხაიამმა გაიმეორა. ამის გამო ირანში ეს სამკუთხედი ხაიამის სამკუთხედის სახელითაა ცნობილი.

იტალიაში ამ სამკუთხედს „ტარტალიას სამუკუთხედს“ უწოდებენ, ჩინეთში კი „იანგ ჰუის სამკუთხედს“ = { \ } = \{!}{!(-)!}

ეს უკანასკნელი იგივეა რაც პასკალის სამკუთხედში მე- მწკრივში და მე- სვეტში მყოფი ელემენტის გამოსათვლელი ფორმულა.
კაბანის ტბები

კაბანის ტბები (თათრ. ) — უდიდესი ტბების სისტემა თათრეთის ტერიტორიაზე, რომელიც მდებარეობს ქალაქ ყაზანის მიდამოებში. იგი შედგება სამი ნაწილისგან: ახლო (ქვედა) კაბანი, შორეული (შუა) კაბანი და ზედა (ბორისკოვი) კაბანი. გადაჭიმულია ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ (ქალაქის ცენტრიდან სამხრეთით) და დაკავშირებულია არხებით.

ძირითადი მახასიათებლები
ტბები ნამდინარევის სახით გაჩნდა მდინარე ვოლგის ყოფილ დიდ მოსახვევში, კარსტული ძაბრის გართულებების შედეგად.

გადაჭიმულია ჩრდილოეთით და სამხრეთით ვოლგის მაღალი ტერასის შვერილზე. წყლის გაცვლა ხდება ქვედა (ახლო) და შორეულ (შუა) ტბებს შორის  ბოტანიკური არხისკენ (სიგრძე - 750 მ, სიგანე - 100-120 მ, სიღრმე - 2-3 მ), ყაზანის ზოოპარკისა და ბოტანიკური ბაღის გასწვრივ. ქვედა (ახლო) კაბანი ბუნებრივი ბულაკის არხისგან გამოყოფილია ხიდით, რომლის საშუალებითაც ტბიდან პერიოდულად  წყალს ტუმბავენ არხის დონის რეგულირების მიზნით. შორეული (შუა)  კაბანი უკავშირდება ვოლგას. მისი სამხრეთ ნაწილიდან გადის მონასტრის დინება, რომელიც აკავშირებს ტბას ვოლგის პოდუვალიეს ყურესთან.

სოფელ ოტარის მიდამოში არხი გადაკეტილია კაშხლით, საიდანაც წყალს ქაჩავენ  ტუმბოების დახმარებით კუიბიშევის წყალსაცავში.

ზემო (ბორისკოვსკი) კაბანი— დახურული წყალსატევია, რომელსაც არ აქვს ჰიდროლოგიური კავშირის სისტემა სხვა ტბებთან. წყლის დონე მასში დაახლოებით 2 მ-ით მეტია, ვიდრე ქვემო (ახლო) და შორეულ (შუა) ტბებში.

ტბის სისტემის საერთო ფართობი 186 ჰექტარია. არხით დაკავშირებული  ქვედა (ახლო) და შორეული (შუა) ტბების სიგრძე  5575 მ-ია, ზემო (ბორისკოვსკის)— 1030 მ, უდიდესი სიღრმე —19,0 მ (შუა კაბანი) . წყლის საერთო მოცულობა  11,8 მილიონი კუბური მეტრია.

კუიბიშევის წყალსაცავის აშენებამდე და შევსებამდე ტბები არხებით უკავშირდებოდა მდინარეებს ვოლგას და კაზანკას. წყალსაცავის შევსების შედეგად ტბებში წყლის დონის მომატების თავიდან ასაცილებლად, არხები დაბლოკილი იყო კაშხლებით. დღესდღეობით, კაბანი მიეკუთვნება ნაწილობრივ რეგულირებულ წყლის ობიექტებს, მისი დონის რეჟიმი ძირითადად შენარჩუნებულია 51.5 მ-ის სიმაღლეზე.  წყლის ზედმეტი რაოდენობის გადაქაჩვა მდინარე ვოლგაში  სატუმბი სადგურების საშუალებით ხდება.

ეკოლოგიური მდგომარეობა
ათასწლეულების განმავლობაში ტბების სისტემა ბუნებრივ სიწმინდეს ინარჩუნებდა.  მასში მრავლადა იყო თევზი.

მე -19 საუკუნის მეორე ნახევარში ტბების სანაპიროებზე ინტენსიური სამრეწველო მშენებლობა დაიწყო. ნარჩენები ქვემო (ახლო) კაბანში ჩაედინებოდა. შედეგად წყალი სასმელად უვარგისი გახდა.

1970-იანი წლების მეორე ნახევარში ქვედა (შუა) კაბანში თევზი გაქრა და თითქმის ყველა  უხერხემლო ცხოველი გადაშენდა. 1980-იანი წლების პირველ ნახევარში ჩატარებული გამაჯანსაღებელი ღონისძიებების შედეგად, ტბის ეკოლოგიური მდგომარეობა გარკვეულწილად გაუმჯობესდა: შემცირდა დამაბინძურებლების კონცენტრაცია და გაჩნდა თევზი.

ამჟამად, ტბებზე ცხოვრობენ იხვები, თოლიები, ონდატრები, თევზები და წყლის სხვა პატარა ცხოველები.
ბუგულჩანი

ბუგულჩანი — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის კუიურგაზის რაიონში.

2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 582 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ერმოლაევოდან დაშორებულია 24 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია კუმერტაუ, რომელიც დაშორებულია 15 კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას რუსები შეადგენენ (81%).