iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დორიელები

დორიელები (ძვ. ბერძნ. , დორიელი - ) — ერთ-ერთი სამ მთავარ ტომთაგან, რომლებადაც ძველი ბერძნები საკუთარ თავს ყოფდნენ. ჰეროდოტეს მოყვანილი აქვს ყველაზე ადრეული ისტორიული განსაზღვრება ამ სამმაგი გაყოფისა: დორიელები მეტყველებდნენ ძველბერძნული ენის დორიულ დიალექტზე. ყველაზე ადრე ლიტერატურულ წყაროებში მოხსენიებული არიან „ოდისეა“-ში, სადაც ისინი კუნძული კრეტას მობინადრეები იყვნენ.
ოლთისი

ოლთისი, ოლთისნი — ციხე-ქალაქი ისტორიულ სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში, ტაოს მხარეში, იმიერტაოს ცენტრი (ახლანდელი თურქეთის ტერიტორია).
ოლთისი (თურქ. ოლთუ) მდებარეობს მდინარე ოლთისისწყლის (თურქ. ოლთუჩაი) შუა წელზე. საუკუნეში ოლთისი დავით დიდი კურაპალატის რეზიდენცია იყო; მისი სიკვდილის შემდეგ (1001) მეფეთა მეფე გურგენი ეცადა მის ხელში ჩაგდებას, მაგრამ ბიზანტიის წინააღმდეგობას წააწყდა. საბოლოოდ ოლთისი იმიერტაოსთან ერთად ბიზანტიის კეისარმა ბასილი -მ დაიკავა. საუკუნეში, საქართველო-ბიზანტიის ომის დროს, 1021 წელს უკან დახევისას, ოლთისი გიორგი -მა გადაწვა. შემდგომში ( საუკუნის 70-იან წლებში) ოლთისს, კარნუ-ქალაქსა (ახლანდელი ერზურუმი) და კართან (ახლანდელი ყარსი) ერთად მიმდებარე ტეროტორიებით განაგებდა ბიზანტიის დიდმოხელე ქართველი გრიგოლ ბაკურიანის ძე. საქართველოში „დიდი თურქობის“ დროს (- სს.) თურქ-სელჩუკები ფლობდნენ; ამ პერიოდში, თურქ-სელჩუქებთან ბრძოლის დროს, ოლთისი გადაწვა დავით აღმაშენებელმა. შემდგომ ოლთისი საქართველოს შემადგენლობაში იყო, საუკუნის 40-იანი წლებიდან, მონღოლების ბატონობის ხანაში (უმეფობის პერიოდში), მცირეაზიელმა თურქმანებმა დაიკავეს, მაგრამ მალე გაათავისუფლა სამცხის ლაშქარმა. - საუკუნეებში, თურქ-ოსმალთა ექსპანსიის დროს, ოლთისი არაერთხელ იყო ბრძოლის ობიექტი; საუკუნეში, სამცხე-საათაბაგოს დაპყრობის შემდეგ, თურქეთის ფარგლებში მოექცა.
ოლიხნარი

ოლიხნარი — ვაზის მაღალშტამბიანი ფორმა დასავლეთ საქართველოში. წააგავს მაღლარს, ოღონდ მასზე დაბალია. ოლიხნარის საყრდენად იყენებენ დაბალი ტანის ხეს ან სარს (2,5—3,5 მ). იმერეთსა და რაჭაში მას ხარდნის ვენახსაც უწოდებენ, მაგრამ ოლიხნარის მსგავსად მწკრივები დაცული არ არის.

ფილოქსერასა და სოკოვან დაავადებათა გაჩენამდე ოლიხნარი ფართოდ იყო გავრცელებული იმერეთში, გურიაში, სამეგრელოსა და ქვემო რაჭაში. ოლიხნარისთვის განკუთვნილი საუკეთესო ჯიშებია ჩხავერი, ალადასტური, ოჯალეში, კრახუნა და სხვა. ამჟამად ოლიხნარს მხოლოდ საკარმიდამო ნაკვეთებზე ვხვდებით.
ნიზამის მავზოლეუმი

ნიზამის მავზოლეუმი , ნიზამი განჯელის პატივსაცემად მის სავარაუდო დაკრძალვის ადგილას 1947 წელს აგებული აკლდამა ქალაქ განჯასთან, აზერბაიჯანი. ნაგებობას მაღალი ცილინდრისებური ფორმა აქვს და ბაღებით არის შემორტყმული.

ისტორიული ცნობების მიხედვით ამ ადგილას ძველი მავზოლეუმი ჯერ კიდევ 1606 წელს აუგიათ, თუმცა როგორ გამოიყურებოდა იგი უცნობია. საუკუნის დასაწყისისთვის ეს მავზოლეუმი დაინგრა. ის ხელახლა აუგია მირზა ადიგიზალ-ბექ ყარაბაღელს.
მომინე ხათუნის მავზოლეუმი

მომინე-ხათუნის მავზოლეუმი (აგრეთვე ცნობილი როგორც ათაბაგის გუმბათი) — მავზოლეუმი აზერბაიჯანში, ქალაქ ნახიჩევანში. აგებულია 1186 წელს ხუროთმოძღვარ აჯემი აბუბექრის ძის მიერ ადგილობრივი ათაბაგის ჯახან ფეხლევანის შეკვეთით მისი ცოლის პატივსაცემად. მავზოლეუმი სიმაღლით 34 მეტრის ყოფილა. ამჟამად ის მხოლოდ 25 მეტრია. მორთულია ქვაში ნაკვეთი ორნამეტებითა და ციტატებით ყურანიდან.

მავზოლეუმი აშენებულია ილდეღიზთა დინასტიის ერთ-ერთი მმართველის აზერბაიჯანის ათაბაგის ჯაჰან ფეჰლევანის დედის პატივსაცემად. მავზოლეუმი ოსტატურად არის მოპირკეთებული რთული გეომეტრიული ფიგურებით და მორთული წარწერებით ყურანიდან.

მშენებლობის ისტორია
მომინე ხათუნის სამარხზე აშენებული მავზოლეუმი აღმართული იყო მისი დამარხვისთანავე. თავდაპირველად მავზოლეუმი წარმოადგენდა მოკრძალებულ ნაგებობას, და ათაბაგმა ჯაჰან ფაჰლევანმა მხოლოდ გარდაცვალებამდე მცირე ხნით ადრე გადაწყვიტა თავისი დედის ხსოვნა უკვდავეყო უფრო სოლიდური ნაგებობით. ამასთან დაკავშირებით ბრძანა გრანდიოზული ნაგებობების კომპლექსის აშენება, რისთვისაც იმ დროისათვის უკვე ცნობილ მავზოლეუმების მშენებელ იუსეფა იბნ ჰუსეირას შეუკვეთა ახალი მავზოლეუმის მშენებლობა. ჯაჰან ფაჰლავანის სიცოცხლეში აშენდა მომინე ხათუნის მავზოლეუმი, რომელიც ცნობილია როგორც „გუმბეზ ათაბაგი“. კომპლექსის სხვა დამატებითი ნაგებობები მოგვიანებით იქნა მიშენებული, როდესაც ათაბაგი მომენ ხანუმის უმცროსი შვილი ყიზილ-არსლანი გახდა.

აღწერა
კომპლექსის პროექტი შედგებოდა რამდენიმე ნაგებობისაგან. თვით მავზოლეუმისა და მინარეთიანი პორტალის გარდა, ჯერ კიდევ საუკუნეში აქ აღმართული იყო თვით მომინე ხათუნის მავზოლეუმზე უფრო მაღალი, 35-36 მეტრი სიმაღლის ჯუმა მეჩეთი. დღევანდლამდე მხოლოდ მომინე ხათუნის მავზოლეუმია შემორჩენილი. ის შედგება მიწისზედა და მიწისქვეშა ნაწილებისაგან. მომინე ხათუნის სამარხი მიწისქვეშა ნაწილში მდებარეობს, სადაც წვდომა არ არის. მიწისზედა ნაწილი კი აგებულია გამომწვარი აგურით, აქვს ათი წახნაგი, ეკუთვნის კოშკების ცენტრალურ-გუმბათოვანი ნაგებობების ტიპს და აგებულია მძლავრ საძირკველზე, რომელიც მოპირკეთებულია წითელი ტუფის სამი რიგით.

ყოველი წახნაგის ზედაპირი სრულად არის დაფარული ხელნაკეთი ორნამენტებით, რომლებიც სინამდვილეში წარმოადგენენ ყუფური სტილის არაბულ დამწერლობას. თითოეულ წახნაგზე ეს ორნამენტი განსხვავებულია. მავზოლეუმის ზედა ნაწილი მორთულია სტალაქტიდური კომპოზიციებით.

მავზოლეუმის შიდა ნაწილი მრგვალი ფორმისაა. მის შიდა მოსართავს წარმოადგენს 4 მრგვალი წარწერებითა და ორნამენტებით მორთული მედალიონები. გუმბათებზე მოხსენსბულია მუჰამედი, აბუ ბაქრი, ომარი, ოსმანი, ალი, ჰასანი, ჰუსეინი.
იაჰია ჯამე

იაჰია ჯამე ( დ. 25 მაისი, 1965, კანილაი, გამბია) — გამბიის პოლიტიკური მოღვაწე, გამბიის პრეზიდენტი 1994-2017 წწ. ხელისუფლების სათავეში მოხვდა სამხედრო გადატრიალების შემდეგ. 1994 წლის ივლისში დაამხო ქვეყნის პირველი პრეზიდენტი დაუდა კაირიბა ჯავარა. 1996 წელს შექმნა საკუთარი პარტია და გაიმარჯვა საპრეზიდენტო არჩევნებში. 2001 წელს აირჩიეს მეორე საპრეზიდენტო ვადით, ხოლო 2006 წლის 15 დეკემბერს მესამე 5-წლიანი საპრეზიდენტო ვადით. სამივე არჩევნებში წინააღმდეგობას უწევდა ერთი და იგივე პიროვნება - უსეინუ დარბოუ.

გადატრიალების მცდელობა
2006 წლის 21 მარტს პრეზიდენტ იაჰია ჯამეს წინააღმდეგ განხორციელდა სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობა, ამ დროს თვითონ პრეზიდენტი იმყოფებოდა მავრიტანიაში, სასწრაფოდ დაბრუნდა ქვეყანაში და ჩაახშო ანტისამთავრობო ამბოხება, ხოლო გადატრიალების ხელმძღვანელი აიძულა გაქცეულიყო სენეგალში.

2008 წლის 15 მაისს, განაცხადა რომ მისი მთავრობა მზადაა მიიღოს კანონი ჰომოსექსუალიზმის შესახებ. მისივე თქმით ეს კანონები იქნება "უფრო მკაცრი, ვიდრე ირანში". ამავე წელს ჯამემ გამოაქვეყნა "საბოლოო ულტიმატუმი", რომლის მიხედვითაც ყველა ლესბოსელმა და ჰომოსექსუალისტმა უნდა დატოვოს ქვეყანა.

2007 წელს პრეზიდენტმა განაცხადა, რომ მინდვრის ბალახების მეშვეობით შეუძლია მოარჩინოს შიდსი და ასთმა.

კონსტიტუციური კრიზისი
2016 წლის 1 დეკემბრის არჩევნების შედეგების მიხედვით იაჰია ჯამე დამარცხდა, მაგრამ შედეგების გამოცხადებიდან რვა დღის შემდეგ მან განაცხადა, რომ არჩევნების შედეგს არ აღიარებდა და თანამდებობიდან გადადგომას არ აპირებდა. 2017 წლის 17 იანვარს, პრეზიდენტის უფლებამოსილების გასვლამდე ერთი დღით ადრე, იაჰია ჯამემ ქვეყანაში გამოაცხადა საგანგებო მდგომარეობა და ტელევიზიით განაცხადა, რომ დეკემბრის არჩევნების პერიოდში დაფიქსირდა უცხო ქვეყნების აქტიური ჩარევა.

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციის მიღების შემდეგ ქვეყანაში შევიდა -ის ჯარები კონსტიტუციური რეჟიმის აღდგენის მიზნით. 21 იანვრის ღამით გამბიის პრეზიდენტმა იაჰია ჯამემ სახელმწიფო ტელევიზიის ეთერით განაცხადა, რომ გადადგა პრეზიდენტის თანამდებობიდან, შემდეგ კი დატოვა ქვეყანა და გადავიდა გვინეაში, ხოლო გვინეიდან ეკვატორულ გვინეაში.

ოჯახი
იაჰიას და მის მეუღლეს ზეინაბ ჯამეს ჰყავთ 2 შვილი: გოგონა მირიამ ჯამე და ვაჟი - მუჰამედ იაჰია ჯამე, რომელიც დაიბადა 2007 წელს.
ევროპის ერთა თასის პირველი დივიზიონი 2008-2010

ევროპის ერთა თასის პირველი დივიზიონის 2008-2010 წწ. გათამაშება არის რიგით მე-7, 2000 წელს ამ ჩემპიონატის რეფორმირების შემდეგ. აღნიშნული ჩემპიონატით ირკვევა არა მარტო ერთა თასის მფლობელი, არამედ ის წარმოადგენს აგრეთვე ახალი ზელანდიის 2011 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის შესარჩევ ტურნირს ევროპულ ზონაში.

ცხრილი
ცხრილში ქულები ნაწილდება შემდეგი სისტემით:
3 ქულა მოგებისათვის
2 ქულა ფრეს შემთხვევაში
1 ქულა წაგებისათვის
0 ქულა ართამაშისათვის

მატჩების კალენდარი
XV საზონათაშორისო ტურნირი

7,5 ქულა
11.მარტა ლიტინსკაია 12.აინურ სოფიევა 13.ილდიკო მადლი
7 ქულა
14.კრისტინა ფოიშორი 15.დანიელა ნუცუ
6,5 ქულა
16.იულია დიომინა 17.მარგარიტა ვოისკა 18.ჟუჟა ვერეცი 19.ტუნდე ჩონკიჩი 20.ვესნა ბასაგიჩი 21.სანია ვუკსანოვიჩი
6 ქულა
22.მარინა მარკოვიჩი 23.მარიანა მარიჩი 24.ირინა ჩელუშკინა 25.ანა მარია ბოტსარი 26.ბ. მაკარტური 27.ნატაშა ბოიკოვიჩი 28.კოსტანცა იანი 29.სუზანა მაქსიმოვიჩი 30.იოანა პაასკიგანისი
5,5 ქულა
31.ს. ჯეკსონი
5 ქულა
32.კლაუდია ამურა 33.კ. ნაინგი
3,5 ქულა
34.ნინა კოსკელა
2,5 ქულა
35.სილვია შაიდი

შენიშვნა: მოთამაშის გასწვრივ მოცემულია პარტიის შედეგი მოცემულ ტურში. ფრჩხილებში ნაჩვენებია იმ მეტოქის ნომერი რომელსაც ეთამაშა ამ ტურში.
ნუნისი

ნუნისი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში (ზვარის თემი). მდებარეობს მესხეთის ქედის ჩრდილო კალთაზე, მდინარე ნუნისისწყლის ხეობაში. ზღვის დონიდან 920 მ, ხარაგაულიდან 27 კმ. უახლოეს რკინიგზის სადგურ მოლითიდან 7 კმ.

სოფელში დგას ნუნისის ღვთისმშობლის ეკლესია.

ეტიმოლოგია
ნუნისის წყლით ადრე მოსახლეობა კანის დაავადებას - მუნს მკურნალობდა, ამიტომ სოფელს მუნისი დაერქვა, შემდეგ სახელწოდება შეეცვალა და ნუნისი ეწოდა.

ისტორია
სოფელ ნუნისს დიდი ხნის ისტორია აქვს. ჯერ კიდევ ვახუშტი ბატონიშვილს აქვს მოხსენიებული ნუნისის წყალი, როგორც საამო და მარგებელი.

ნუნისის აღმოჩენის შესახებ მრავალი ლეგენდა არსებობს. ერთ-ერთი მთავარი მათგანი დავით აღმაშენებლის სახელს უკავშირდება. ლეგენდა მოგვითხობს, რომ დავით მეფე ბრძოლიდან ბრუნდებოდა. დაღლილ სახედრებს კანი მთლიანად გადატყაული ჰქონდათ, როდესაც პირუტყვები ნუნისის წყალში შესულან, ჩაწოლილან და დიდხანს ვერ აუყენებიათ. წყალს მათი დაწყლულებული კანი მალე განუკურნავს. დავითს სოფელი მოსწონებია და იქ ეკლესიის აგება უბრძანებია.

1989 წელს სოფელში ჩამოყალიბდა ჯგუფი „იბერიონთა საძმო“. მისი ხელმძღვანელი იყო გიორგი მაზიაშვილი, რომელიც საკუთარ თავს უწოდებდა გიორგი იონთა იბერიონს. ის ამტკიცებდა, რომ მას გამოეცხადა შიო მღვიმელი და აუწყა, რომ ნუნისი არის საქართველოს გეოგრაფიული შუაგული, რომ ნუნისის „ბერთა კლდის“ სიღრმეში არის მიწისქვეშა ქალაქი, სადაც დამარხულია ბიბლიაში ლაზარედ წოდებული წიგნი, რომელიც ელოდება მზის სინათლეს. „იბერიონთა საძმოს“ კიდევ ერთი წევრი, გივი ალაზნისპირელი ამტკიცებდა, რომ ნუნისის გამოქვაბული არის ნოეს კიდობანი, ნუნისში გადის დედამიწის მაგნიტური ველი და ის ადგილი მსოფლიოს ცენტრია, სწორედ აქ ეცემა კოსმიური სვეტი, რომელიც წარღვნას გაქცეულ ხალხს ჟანგბადით ამარაგებდა. გამოქვაბულის გახსნის და მისგან წიგნის ამოღების დღე რამდენჯერმე დაინიშნა. ნუნისში მრავალი ადამიანი ჩავიდა საქართველოს სხვადასხვა კუთხიდან, მაგრამ გიორგი იონთა იბერიონმა გადამწყვეტ მომენტში უარი თქვა გამოქვაბულის გახსნაზე.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 48 ადამიანი.

კურორტი
ამ ადგილას მდებარეობს გამაჯანსაღებელი და ბუნების სილამაზით სახელგანთქმული ბალნეოლოგიური კურორტი “სამთა ნუნისი”, რომელიც ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკის სამხრეთ–აღმოსავლეთ ნაწილში, ლიხის ქედის მთისწინეთში, ზღვის დონიდან 750 მეტრის სიმაღლეზე მდებარეობს. ნუნისის უნიკალურ მიკროკლიმატს ქმნის შერეული, ფოთლოვანი და წიწვოვანი ტყე. კურორტს კვეთს მდინარე ნუნისის წყალი.

კურორტი არსებობს 1856 წლიდან. ნუნისი ოდითგანვე ცნობილია სამკურნალო თვისებების მქონე მინერალური (ბალნეოლოგიური) წყლებით. აქ დასვენება განსაკუთრებით სასარგებლოა მათთვის, ვისაც კანისა და ნერვულ ნიადაგზე გამოწვეული დაავადებები აწუხებთ. აქ შესაძლებელია ზვარეს მინერალური წყლის დალევაც. ზვარეს წყალი ასევე სამკურნალოა და ის დაბალ მჟავიანობას აბალანსებს.

გაზაფხულზე, ფიჭვებისა და ნაძვების ყვავილობის დროს, ნუნისის ჰაერს საოცარი გამაჯანსაღებელი ეფექტი აქვს. ამ დროს ნუნისის ჰავა განსაკუთრებით მარგებელია ფილტვებისა და ბრონქებისათვის. კურორტ ნუნისში მიიღებთ ესთეტიურ თერაპიასაც. საოცარი ბუნება დაგამშვიდებთ და უფრო ჯანმრთელს გაგხდით.
გვინეის პრეზიდენტი

გვინეის პრეზიდენტი — გვინეის სახელმწიფოს მეთაური, მოსახლეობა ირჩევს 5 წლის ვადით. 2001 წლის საკონსტიტუციო ცვლილების მიხედვით პრეზიდენტის უფლებამოსილების ვადა გაიზარდა 7 წლამდე, ხოლო ერთი და იმავე პიროვნების არჩევა შეიძლება განუსაზღვრელი რაოდენობით. პრეზიდენტი არის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი, აყალიბებს მთავრობას, ნიშნავს ქვეყნის პრემიერ-მინისტრს. პრეზიდენტის პოსტი დაარსდა 1958 წლის 10 ნოემბრის კონსტიტუციის მიერ.

გვინეის პრეზიდენტების სია
ბორითი

ბორითი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: ამაშუკეთი, ერეთა, ვაშლევი, კვესრევი, მაქათუბანი, საქასრია, უბისი).

მდებარეობს მდინარე ძირულის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 480 მეტრი, ხარაგაულიდან 28 კილომეტრი. სოფელში არის სამკურნალო გოგირდოვანი წყალი. სოფელში არის საბავშვო ბაღი, საჯარო სკოლა, ბიბლიოთეკა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 557 ადამიანი.

ეტიმოლოგია
სოფლის სახელწოდების შესახებ არსებობს თქმულება: იმ ტერიტორიაზე, სადაც ახლა სოფელია, ხშირფოთლოვანი ტყე ყოფილა. ტყეში მრავლად ბუდობდა არწივის მსგავსი დიდი ფრინველი — ბორა. დროთა განმავლობაში ტყე გაჩეხილა და ფრინველის რაოდენობაც შემცირებულა. სწორედ ამ ფრონველის სახელიდან წარმოშობილა სოფლის სახელწოდება „ბორ-ით-ი“. სახეწოდებას სოფლის მდებარეობაც ამართლებს. იგი გაშლილია ულამაზეს გორაზე და ფრთაგაშლილ ფრინველს მოგვაგონებს.

ისტორიული ადგილები
სოფელ ბორითში, მდინარის მარცხენა ნაპირზე, სოფლის სასაფლაოზე დგას ბორითის სავანის წმინდა გიორგის ეკლესია (- სს). იგი მოხატული ყოფილა ფრესკებით. ეკლესიის ზარი 40 კგ-ს იწონიდა, მისი ხმა უბისის მონასტრამდე აღწევდა. საუკუნის 40-იან წლებში ზარი მოუპარავთ. საბჭოთა წყობილების დროს ეკლესია მიწასთან გაუსწორებიათ, ეკლესიის ქვით ჯერ აბანო, შემდეგ კი სოფლის საავადმყოფო აუგიათ, მოგვიანებით ქვა დაბრუბებულ იქნა ტაძარში და გამოიყენეს მისი აღდგენისათვის.

ბორითში მდებარეობს ავტოავარიის შედეგად ტრაგიკულად გარდაცვლილი, საქართველოს ეროვნული გმირის მერაბ კოსტავას მემორიალი . დღეს მის თავზე ჩქაროსნული ესტაკადა გადის.
ლუის ბეავოგი

ლუის ბეავოგი (, დ. 28 დეკემბერი 1923, მასენტა — გ. 19 აგვისტო 1984, კონაკრი) — გვინეის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. გვინეის პრემიერ-მინისტრი (1972-1984 წწ.) და პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი (1984). ფინანსისტი და დიპლომატი. აჰმედ სეკუ ტურეს თანამებრძოლი და მისი შემცვლელი. დაამხეს სამხედრო გადატრიალების შედეგად1984 წლის 3 აპრილს 8 დღიანი მმართველობის შემდეგ.

ბიოგრაფია
ლუის ბეავოგი დაიბადა 1923 წლის 28 დეკემბერს ქალაქ მასენტაში (ლიბერიის საზღვართან ახლოს) მოსამსახურის ოჯახში. სწავლობდა დაკარის (სენეგალი) სამედიცინო სასწავლებელში, რომლის დამთავრების შემდეგ მუშაობა დაიწყო ექიმად გვინეის ქალაქ გეკუდუში და კისიდუგუში. სულ მალე გაწევრიანდა გვინეის დემოკრატიულ პარტიაში და გახდა პარტიის კისიდუგუს ორგანიზაციის გენერალური მდივანი. 1954 წელს აირჩიეს ამავე ქალაქის მერად. 1956 წლის 2 იანვრის არჩევნებში კი აირჩიეს საფრანგეთის ეროვნული კრების დეპუტატად, მაგრამ საფრანგეთში დეპუტატობას თავისი ქვეყნის მინისტრობა არჩია და 1957-1958 წლებში ეკავა საფრანგეთის გვინეის (1958 წლიდან გვინეა) ვაჭრობის მინისტრის პოსტი.

1958 წლის 2 ოქტომბერს, მას შემდეგ რაც ქვეყანამ მოიპოვა დამოუკიდებლობა, ბეავოგი გახდა ეკონომიკისა და დაგეგმარების მინისტრი. 1961 წელს კი საგარეო საქმეთა მინისტრი.

1966 წელს, მას შემდეგ რაც გვინეამ პოლიტიკური თავშესაფარი მისცა განის პრეზიდენტს კვამე ნკრუმას, ლუის ბეავოგი დააპატიმრა განის სამხედრო ხელისუფლებამ აკრის აეროპორტში, მაშინ როდესაც იგი მიემგზავრებოდა ეთიოპიაში აფრიკის ერთობის ორგანიზაციის ფორუმზე.

1969 წლიდან კვლავ ეკონომიკის მინისტრია. 1972 წელს კი - გვინეის პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა ჩაიბარა.

მმართველობის რვა დღე
1984 წლის 26 მარტს აშშ-ს ქალაქ კლივლენდში გარდაიცვალა სამკურნალოდ წასული პრეზიდენტი აჰმედ სეკუ ტურე. გვინეის რესპუბლიკის კონსტიტუციის მიხედვით სახელმწიფოს მეთაურის პოსტი 45 დღით, ახალ საპრეზიდენტო არჩევნებამდე დაიკავა ლუის ბეავოგიმ. სეკუ ტურე დაკრძალეს 30 მარტს. დაკრძალვიდან 4 დღეში, 3 აპრილს არმიის სახმელეთო ნაწილებმა, შტაბის უფროსის ლანსანა კონტეს მეთაურობით მოახდინეს სამხედრო გადატრიალება და დაამხეს ლუის ბეავოგი.

ოფიციალური ვერსიით დაიღუპა 1984 წლის 19 აგვისტოს კონაკრის ჰოსპიტალში დიაბეტის შედეგად.
ზეთის კურთხევა

ზეთის კურთხევა — ახალი აღთქმის შვიდი საიდუმლოთაგან ერთ-ერთი, რომლის დროსაც ღვთისმსახურის ხილული ქმედებით სრულდება საიდუმლოს უხილავი მადლი. მოციქულთა წერილების თანახმად ზეთის კურთხევა დაწესებულია უფალ იესო ქრისტეს მიერ.

საიდუმლოს არსი
ამ საიდუმლოს არსია განკურნოს ქრისტიანი ადამიანი ხორციელი უძლურებებისა და ავადმყოფობებისაგან, ასევე სულიერი ავადმყოფობისაგან ე.ი. ცოდვებისაგან, სინანულის ანუ მონანიების საიდუმლო მსგავსად. ზეთის კურთხევის საიდუმლოს შესრულების დროს, ღვთისმსახური სხეულზე ზეთის წაცხებისას მოუხმობს ავადმყოფზე ღმერთის კურთხევას, სულის და ხორცის განსაკურნავად.

მართლმადიდებლური სწავლება
წმიდა მოციქული იაკობი ზეთის კურთხევის საიდუმლოს შესახებ ქრისტიანებს ასწავლიდა შემდეგს:

„სჭირდეს თუ ვისმე თქვენგანსა, ილოცევდინ, მოლხინე თუ ვინმე არს, გალობდინ, უძლურ თუ ვინმე არს თქუენ შორის, მოუწოდენ ხუცესთა ეკლესიისათა და ილოცონ მის ზედა და სცხონ მას ზეთი სახელითა უფლისაჲთა. და ლოცვამან სარწმუნოებისამან, დაღაცათუ ცოდვაჲ რაჲმე ექმნეს, მოვე-ეტეოს მას.“ (მოციქული იაკობი 5, 13-15)

წესი ზეთის ცხებისა
ზეთის კურთხევის საიდუმლო სრულდება შემდეგნაირად: მაგიდაზე დაასვენებენ ჯვარს და სახარებას, დადგამენ ჭურჭელს ხორბლით, რომელშიაც ჩადგამენ მეორე მომცრო ჭურჭელს ღვინო შერეული ზეთით. ღვინო წითელი უნდა იყოს. ხორბალში ჩაარჭობენ შვიდ ღერ თაფლის წმიდა სანთელს და შვიდ ჩხირს, თითოეულ თავზე ბამბა შემოხვეულს.
ღვთისმსახური კითხულობს ლოცვებს ზეთის კურთხევაზე და ავადმყოფის განკურნებაზე. წაიკითხავენ შვიდ თავს სამოციქულოს და შვიდ თავს სახარებას. მღვდელი ნაკურთხ ზეთს შვიდჯერ სცხებს ჯვარის გამოსახვით ავადმყოფს შუბლზე, ლოყებზე, ხელებზე და გულზე; შესთხოვს ღმერთს, როგორც სულისა და ხორცის მკურნალს, რომ მან (ღმერთმა) განკურნოს მონა/მხევალი თვისი (სახელი) სულიერი და ხორციელი სნეულებებისაგან. ბოლოს მღვდელი გაშლის სახარებას, დაადებს ავადმყოფს თავზე და შესთხოვს ღმერთს, მიუტევოს ავადმყოფს ყოველივე შეცოდებანი.
კენეთ კაუნდა

კენეთ კაუნდა ( დ. 28 აპრილი 1924, ჩინზალი, ჩრდილოეთ როდეზია — გ. 17 ივნისი, 2021, ლუსაკა) — ზამბიის პოლიტიკური მოღვაწე, პირველი პრემიერ-მინისტრი და პრეზიდენტი.

ბიოგრაფია
ზამბიის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის ერთ-ერთი ლიდერი დაიბადა ჩრდილოეთ როდეზიის (ახლანდელი ზამბია) ჩრდილოეთ პროვინციაში. იგი რვა დედმამიშვილს შორის ყველაზე უმცროსი იყო. 1951 წლამდე ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას ჩრდილოეთ როდეზიის ჩრდილოეთ რეგიონებში. 50-იანი წლების ბოლოს აქტიურად ჩაება დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლაში, რისთვისაც რამდენიმეჯერ მოუწია ციხეში ჩაჯდომა. 1958 წელს დააარსა ზამბიის აფრიკული ეროვნული კონგრესი, რომლის საქმიანობაც აიკრძალა 1959 წელს, ხოლო კაუნდა კვლავ ციხეში ჩასვეს. ამ პერიოდში მისმა თანამებრძოლებმა დააარსეს ეროვნული დამოუკიდებლობის გაერთიანებული პარტია, რომელიც ფაქტობრივად დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლაში ზამბიის აფრიკულ ეროვნულ კონგრესს ჩაენაცვლა. 1960 წელს, როდესაც კაუნდა გაათავისუფლეს ციხიდან გახდა ახლადჩამოყალიბებული პარტიის პრეზიდენტი. 1961 წელს კი ჩრდილოეთ რეგიონებში დაიწყო დაუმორჩილებლობის კამპანია (ე.წ. „ჩა-ჩა-ჩა კამპანია“): წვავდნენ სკოლებს, ბლოკირებას უკეთებდნენ გზებს… 1964 წელს პარტიამ მოიგო საპარლამენტო არჩევნები და კაუნდა გახდა ქვეყნის პირველი პრემიერ-მინისტრი, 1964 წლის 24 ოქტომბერს კი ქვეყნის პირველი პრეზიდენტი.

აფრიკული სოციალიზმი
კაუნდამ ზამბია აქცია ერთპარტიულ ქვეყანად. დაამყარა პარტიული დიქტატურა. 1964 წელს გამოაცხადა საგანგებო მდგომარეობა, რომელიც ფაქტობრივად შეინარჩუნა 1991 წლამდე. შეიმუშავა მემარცხენე ეროვნულ-სოციალისტური იდეოლოგია ე. წ. „ზამბიური ჰუმანიზმი“, რომელიც იყო აფრიკული სოციალიზმის გამოვლინება (მსგავსი „ანომალიები“ ახასიათებდა ამ პერიოდის აფრიკული სახელმწიფოების უმრავლესობას). მსგავს სისტემას აშენებდა: კვამე ნკრუმა — განაში, ჯულიუს ნიერერე — ტანზანიაში, მობუტუ სესე სეკო — ზაირში და ა. შ.
ვაზა (ხომალდი)

ვაზა (ასევე ვასა, შვედ. , ინგლ. ზოგჯერ ) — საუკუნის შვედური საბრძოლო ხომალდი (ზღვაში 1628 წელს ჩაუშვეს). ხომალდი შვედეთის მეფე გუსტავუს ადოლფუსის სახელზე აიგო (სახელწოდება იმ დროის შვედეთის სამეფო გვარი ვაზას მიხედვით მიიღო).

როგორც ყველაზე მძლავრი და ძვირადღირებული ხომალდი, ვაზა შვედეთის სამეფო ფლოტის ფლაგმანი უნდა გამხდარიყო, თუმცა კონსტრუქციაში დაშვებული შეცდომების გამო ხომალდი დაახლოებით ერთი საზღვაო მილის (2 კმ) გავლის შემდეგ 1628 წლის 10 აგვისტოს გადაბრუნდა და ჩაიძირა სტოკჰოლმის ყურის სიახლოვეს. 1961 წელს ხომალდი ამოსწიეს და მისთვის განკუთვნილ მუზეუმში განათავსეს. ვაზა დღეისთვის შემორჩენილი მსოფლიოში ერთადერთი საუკუნის აფროსანი ხომალდია.
ფრედერიკ ჩილუბა

ფრედერიკ ჯაკობ ტიტუს ჩილუბა (დ. 30 აპრილი, 1943 — გ. 18 ივნისი, 2011, ლუსაკა) — ზამბიის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. ზამბიის მეორე პრეზიდენტი (1991–2002).

კარიერა
1990 წელს ჩამოაყალიბა პოლიტიკური პარტია - მოძრაობა მრავალპარტიული დემოკრატიისათვის, 1991 წელს საპრეზიდენტო არჩევნებისას დამაჯერებლად დაამარცხა მოქმედი სახელმწიფოს მეთაური კენეთ კაუნდა და დაიკავა პრეზიდენტის თანამდებობა. ასევე დიდი უპირატესობით მოიგო 1996 წლის საპრეზიდენტო არჩევნები და მეორე საპრეზიდენტო ვადით გახდა ზამბიის პრეზიდენტი. 2002 წლის 2 იანვარს გაუვიდა საპრეზიდენტო ვადა და ხელისუფლება გადააბარა ყოფილ ვიცე-პრეზიდენტს ლევი მვანავასას.

ორჯერ იყო ქორწინებაში, ჰყავს 11 შვილი.
კარლბერგის სასახლე

კარლბერგის სასახლე — სასახლე, რომელიც მდებარეობს სტოკჰოლმისა და სოლნას საზღვარზე კარლბერგის არხთან. სასახლე აშენებულია 1630 წელს და სოლნას მუნიციპალიტეტში უძველესია. დღესდღეობით სასახლეში კარლბერგის სამხედრო აკადემიაა განთავსებული.

სასახლის პარკში ნაპოვნია დიანას ტაძრის ნაშთები და მეფე კარლ მწევრის — პომპეს სამარხი. აღსანიშნავია, რომ სასახლეში ბინა სამხედრო აკადემიას უდევს, პარკი კი საზოგადოებისათვის გახსნილია.
სოდერ ტორნი

სოდერ ტორნი (შვედ სოდერის კოშკი) მაღლივი შენობა სტოკჰოლმში. სოდერ ტორნი 86 მეტრია სიმაღლეში და 24 სართულია. სოდერ ტორნი სკატესკრაპანთან ერთად ყველაზე მაღლივი საცხოვრებელი კორპუსის წოდებას იყოფს სტოკჰოლმში.

პოსტმოდერნისტული შენობა დანიელმა არქიტექტორმა ჰენინგ ლარსენმა დააპროექტა და 1997 წელს დაასრულა კიდეც.
ლევი მვანავასა

ლევი პატრიკ მვანავასა (, დ. 3 სექტემბერი, 1948, მუფულირა, ჩრდილოეთ როდეზია — გ. 19 აგვისტო, 2008, პარიზი, საფრანგეთი) - ზამბიის პოლიტიკური მოღვაწე, პრეზიდენტი 2002-2008 წლებში

ბიოგრაფია
დაიბადა ჩრდილოეთ როდეზიაში (დღევანდელი ზამბია), 10-შვილიანი ოჯახის მეორე შვილი. იურიდიული განათლება მიიღო ზამბიის უნივერსიტეტში. 1974-1978 წლებში ეწეოდა კერძო პრაქტიკას და ჩამოაყალიბა იურიდიული ფირმა „მვანავასა და კომპანია“, 1985 წელს დაინიშნა ზამბიის გენერალური პროკურორის მოადგილედ, მაგრამ 1986 წელს დაუბრუნდა კერძო პრაქტიკას. 1989 წელს მან დაიცვა კენეთ კაუნდას მიერ სახელმწიფო გადატრაილების მცდელობაში დადანაშაულებული ქრისტონ ტემბო და მოიგო სასამართლო პროცესი. 1991 წელს ახლადარჩეულმა პრეზიდენტმა დანიშნა ვიცე-პრეზიდენტად (1991-1994)

არჩევნები 2001
2001 წელს გახდა მმართველი პარტიის საპრეზიდენტო კანდიდატი არჩევნებში მიიღო 28,7 % ხმებისა დაიკავა პირველი ადგილი და გახდა ქვეყნის მესამე პრეზიდენტი.

არჩევნები 2006
2006 წლის 28 სექტემბრის საპრეზიდენტო არჩევნებზე კვლავ მმართველი პარტიის კანდიდატია და ამჯერად 43 %-ით იმარჯვებს და მეორე ვადით ხდება ქვეყნის პრეზიდენტი. მისი მთავარი კონკურენტია ზამბიის პატრიოტული ფრონტის ლიდერი მაიკლ სატა (მიიღო ხმების 29,4 %). რამდენიმე დღეში ჩამოაყალიბა ახალი მინისტრთა კაბინეტი და ვიცე-პრეზიდენტად დანითნა რუპია ბანდა.

პირადი ცხოვრება
1988 წელს დაქორწინდა მაურინ მვანავასაზე, რომელთანაც შეეძინა 4 შვილი, ხოლო წინა ქორწინებიდან ჰყავს 2 შვილი. მეუღლე მაურინი იეღოვას მოწმეა.

გარდაცვალება
2008 წლის 29 ივლისს, ეგვიპტის ქალაქ შარმ-ელ-შეიხში, აფრიკული ქვეყნების კონფერენციაზე გადაიტანა ინფარქტი. ეგვიპტეში მცირე მკურნალობის შემდეგ სამკურნალოდ გადაიყვანეს პარიზის ერთ-ერთ კლინიკაში, სადაც გარდაიცვალა 19 აგვისტოს.