iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ყუბილაი

ყუბილაი, სეჩენ-ხანი, ში-ძუ (დ. 23 სექტემბერი, 1215 — გ. 18 თებერვალი, 1294, პეკინი) — მონღოლთა მე-5 დიდი ყაენი 1260-1294 წლებში, ტოლუის ვაჟი, ჩინგიზ-ყაენის შვილიშვილი.

ტახტზე ასვლამდე
ყუბილაი დაიბადა და აღიზარდა მონღოლეთში. ის და მისი ძმები პირადად ჩინგიზ-ყაენის კარზე იზრდებოდნენ. 1236 წელს, მონღოლების მიერ ძინის დინასტიის განადგურების შემდეგ, უგედეი-ყაენმა თავისი გარდაცვლილი ძმის, ტოლუის ოჯახს მამულები უბოძა ჩინეთში, რომელთა შორის ყველაზე ფართო სწორედ ყუბილაის ერგო. მაშინ დაიწყო მან ჩინურ კულტურასთან დაახლოვება. ყუბილაი დაინტერესდა ბუდიზმით. ის იყო ერთ-ერთი პირველი ჩინგიზ-ყაენის შთამომავალთა შორის, რომელიც ეზიარა რაიმე რელიგიას.

მისი უფროსი ძმის, დიდი ყაენის, მუნქეს ზეობის დროს (1251-1259) ჩინეთის დასაპყრობად გაგზავნილი არმიის მეთაურად დანიშნეს. ყუბილაიმ 1253 წელს შეძლო იუნანის დაპყრობა, 1255-1257 წლებში კი დაიმორჩილა ჩინეთის ჩრდილოეთი ნაწილი. მუნქეს სიკვდილის შემდეგ ყარაყორუმში ჩავიდა და ყაენის ტახტი დაიკავა.

მმართველობის პერიოდი
ყუბილაიმ 1260 წელს, კორონაციაზე მიიღო გადაწყვეტილება: დედაქალაქი ყარაყორუმიდან ჩინეთის ტერიტორიაზე (თავდაპირველად კაიფინში, ხოლო 1264 წელს - ჯუნდუში, ახლანდელი პეკინი) გადაიტანა. 1271 წლის 18 დეკემბერს ჩინგიზიდების მონღოლურ დინასტიას ჩინური სახელი იუანი უწოდა, ხოლო 4 სახელმწიფოდ დაშლილ (ჰულაგუიანები, ოქროს ურდო, ჩაღათას ულუსი და დიდი ყაენის იმპერია) მონღოლთა იმპერიას სახელი შეუცვალა და იუანის დინასტია დაარქვა. 1278 წელს დაიპყრო ბირმა, ხოლო 1279 წელს დაასრულა სამხრეთ სუნის იმპერიის დარბევა და ამით მთელი ჩინეთი დაიმორჩილა.

ჩინეთისა და ბირმის დაპყრობის შემდეგ, ყუბილაიმ დაიწყო ბრძოლა მთლიანი ინდოჩინეთის დასამორჩილებლად. 1274, 1281 და 1293 წლებში შეუტია იაპონიას, მაგრამ უშედეგოდ. მრავალი წარმატების მიუხედავად, ყუბილაის ბევრი მოძულე გამოუჩნდა მონღოლეთში. ამას განაპირობებდა მისი მიგრირება ჩინეთში და რელიგიური შეხედულებები. მას მალევე მოუწია საკუთარ ნათესავთან, კაიდუსთან ბრძოლა დიდი ყაენის ტახტისთვის. კაიდუ ყოფილი დიდი ყაენის, უგედეის შვილიშვილი იყო და თავს ტახტის მემკვიდრედ თვლიდა. ნათესავებს შორის დაპირისპირება დიდ ხარჯად და სისხლისღვრად დაუჯდათ ჩინგიზიდებს.

ყუბილაი იყო შემწყნარებელი და სამართლიანი მმართველი. მან დააფინანსა ჩინეთის ისტორიაში უდიდესი თეატრის მშენებლობა, მოიწვია ტიბეტელი ლამები, არაბი ასტროლოგები. იუანის დინასტიის ერაში შექმნილ პოეზიაში აღწერილია სამდღიანი ქეიფები ათასი სტუმრისთვის. უყვარდა პოეზია და თავადაც წერდა ლექსებს ჩინურ ენაზე. მის დროს მონღოლეთსა და ჩინეთს ესტუმრა ცნობილი ვენეციელი მოგზაური, მარკო პოლო.

ყუბილაი-ყაენი გარდაიცვალა 1294 წლის 18 თებერვალს, 78 წლის ასაკში. მის შემდეგ იუანის დინასტიისა და მონღოლეთის იმპერატორი გახდა მისი შვილიშვილი, თემურ-ყაენი.
ბალკანურ-კავკასიური რასა

ბალკანურ-კავკასიური რასა — ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე, კავკასიასა და დასავლეთ ირანში გავრცელებული ანთროპოლოგიური ტიპების ჯგუფი: ახასიათებს მუქი ფერის თმა, მუქი ან შერეული ფერის თვალები, გამოდრეკილი ცხვირის ზურგი. ძლიერ განვითარებულია თმოვანი საფარველი, დაბალი და ძალიან ფართო სახე, ბრაქიკეფალია და საშუალო სიმაღლის ტანი. ანთროპოლოგიური ტიპების ჩამოყალიბების თვალსაზრისით, უფრო გამართლებულია აღნიშნულ ტერიტორიაზე ხმელთაშუაზღვურ-ბალკანური და წინააზიური ტიპების გამოყოფა, რასაც ქართველი ანთროპოლოგების მიერ კავკასიასა და ინდოეთში ჩატარებული გამოკვლევებიც ადასტურებს.
ყუბის სახანო

ყუბის სახანო — ფეოდალური სახელმწიფო ჩრდილო-აღმოსავლეთ აზერბაიჯანში. ჩამოყალიბდა საუკუნის ნახევარში. 1758-1789 წლებში სახანოს მართავდა ფათალი-ხანი, რომელმაც გააერთიანა აზერბაიჯანის კასპიისპირა მიწები სამხრეთით ქ. არდებილამდე. 1787 წელს ფათალი-ხანმა კავშირი შეკრა ქართლ-კახეთის მეფე ერეკლე -სთან ირანის აგრესიის წინააღმდეგ. საუკუნის ბოლო მესამედში ყუბის სახანოს გამგებელმა რუსეთთან მფარველობითი ხელშეკრულება დადო. ფათალი-ხანის გარდაცვალების შემდეგ სახანო დაიშალა და 1806 წელს რუსეთს შეუერთდა, რაც განამტკიცა 1813 წლის გულისტანის საზავო ხელშეკრულებამ.
მენისკი

მენისკი — მუხლის სახსარში ჩართული 2 ნამგლის მოყვანილობის სახსარშიგა ხრტილი. მენისკები მდებარეობს დიდი წვივის როკებზე ზემოდან, მათი გარეთა განიერი ნაპირი შეხორცებულია მუხლის სახსრის ჩანთასთან, წინა ბოლოებს კი ერთმანეთთან აკავშირებს მუხლის განივი იოგი. მენისკი ასუსტებს მოძრაობით გამოწვეულ მექანიკურ ტრავმას, ამცირებს ხახუნს და ზრდის მუხლის სახსარში შემავალი ძვლების სასახსრე ზედაპირების შესატყვისობას (კონგრუენტობას). მენისკი ყველაზე ხშირად უზიანდებათ სპორტსმენებს, უმეტესად ფეხბურთელებს, სიმაღლეზე მხტომელებს, მოჭიდავეებს, აგრეთვე ბალეტის მსახიობებს. მენისკთან ერთად ხშირად ზიანდება მუხლის სახსრის სხვა ელემენტებიც.
მენისკის დაზიანებისას საჭიროა მენისკის მთლიანად ან მისი ნაწილის ოპერაციული მოცილება. ოპერაციის შემდეგ აუცილებელია სახსრის ფიქსაცია (7-10 დღე), 10-14 დღის შემდეგ სახსრის მსუბუქი დატვირთვა; გაურთულებელ შემთხვევაში 5-6 კვირის შემდეგ სახსრის ფუნქცია სრულიად აღდგება.
მასკარპონე

მასკარპონე  — იტალიური ნაღების ყველი, შედედებული ლიმონმჟავასთან ან ძმრის მჟავასთან. წარმოიშვა იტალიაში, ლომბარდიის რეგიონში. ითვლება, რომ პირველად მისი დამზადება საუკუნის ბოლოს — ასწლეულის დასაწყისში მილანისგან სამხრეთ-დასავლეთით, ქალაქ ლოდისა და აბიატეგასოს შორის მდებარე მიდამოებში დაიწყეს. ხშირად გამოიყენება ჩიზქეიქებისა და სხვა დესერტების მოსამზადებლად, ის თანამედროვე ტირამისუს მომზადების მთავარი ინგრედიენტია. ხანდახან მას კარაქის ან ყველი პარმეზანის ნაცვლად იყენებენ, რათა გაასქელონ და გაამდიდრონ რიზოტო.

მასკარპონეს დამზადებისას 25% ცხიმის შემცველობის ნაღებს აცხელებენ 75-90°-მდე და მორევის დროს ამატებენ ღვინის მჟავას (ტრადიციული წესი), ლიმონმჟავას ან თეთრ ღვინის ძმარს, რათა რძის ცილების კოაგულაცია (შედედება) გამოიწვიოს. ხანმოკლე გაცხელების შემდეგ კოაგულაციის დასამთავრებლად პროდუქტს აცივებენ და რძის შრატის მოსაშორებლად გრილ ადგილას ჩამოკიდულ ნაჭრის ტომრებში თვითდაწნეხას უქვემდებარებენ. შედედებისთვის რძისმჟავის ბაქტერიების და ფერმენტების არ გამოყენების გამო, მისთვის სახელ „ყველი“-ს დარქმევა შეიძლება დიდ წილად ძალიან პირობითად ჩაითვალოს.

მშრალ ნარჩენში მასკარპონე დაახლოებით 75% ცხიმს შეიცავს, აქვს კრემისმაგვარი კონსისტენცია და ამიტომ იდეალურია დესერტებში გამოყენებისთვის.

მასკარპონე აღიარებულია, როგორც ტრადიციული რეგიონალური საკვები პროდუქტი.

ეტიმოლოგია
მიჩნეულია, რომ ყველის სახელი წამოვიდა სიტყვიდან სტრაჩინო-ს შრატისგან დამზადებულ რძის პროდუქტისგან, ან სიტყვა -სგან, რიკოტას ადგილობრივი დიალექტური დასახელებისგან.

გალერეა
ქუთბ შაჰი

ქუთბ შაჰი (ურდუ: ) — სულთანი ქული ქუთბ შაჰი, წარმოშობით თურქმანი ჰამადანიდან. ქუთბ შაჰის დინასტიის დამაარსებელი ინდოეთში. ჰოლკონდის სასულთნოს პირველი მმართველი. გარდაიცვალა 1543 წელს.

სუნიტი მაჰმადიანი ყარა-ყოიუნლუდან. ქული ქუთბი მე-16 საუკუნის დასაწყისში მოხვდა ნათესავებთან და მეგობრებთან ერთად დელიში. მოგვიანებით, გადაინაცვლა სამხრეთით დეკანში, სადაც ის ემსახურებოდა ბაჰმანის სულთანს. ბაჰმანის სასულთნოს დაშლის შემდეგ, მან მიიღო ქუთბ შაჰის ტიტული, შექმნა დამოუკიდებელი ჰოლკონდის სასულთნო და სათავე დაუდო ჰოლკონდის ქუთბ შაჰის დინასტიას.
ჟან ბატისტ ტავერნიე

ჟან ბატისტ ტავერნიე (; დ. 1605, პარიზი — გ. 1689, მოსკოვი) — ფრანგი ვაჭარი, რომელსაც ინდოეთთან ბრილიანტით ვაჭრობაში ხელთ ეპყრა მთელი ევროპული ბაზარი. სავაჭრო საქმეების გამო, მან ხუთჯერ იმოგზაურა ინდოეთში. მოგზაურობისას გადაკვეთა 240 000-ზე მეტი კილომეტრი. გარდაიცვალა მოსკოვში. მის თხზულებებში სხვა ქვეყნებთან ერთად აღწერილია კავკასია და საქართველო.

ბიოგრაფია
ტავერნიე დაიბადა პარიზში ანტვერპენელი პროტესტანტი ვაჭრის ოჯახში. 16 წლის ასაკში ის უკვე მოგზაურობდა საფრანგეთის ვაჭრობასთან დაკავშირებული საქმეების გამო. თავდაპირველად, შევიდა რა უნგრეთის საიმპერიო სამსახურში, ახალგაზრდა ტავერნიე მონაწილეობდა თურქთა წინააღმდეგ ბრძოლაში. ამის შემდეგ ის ემსახურებოდა მანტუელ ჰერცოგებს გონძაგას დინასტიიდან.

1630 წელს ტავერნიემ გადაწყვიტა ენახა აღმოსავლეთი, რისთვისაც სამ მისიონერთან ერთად გაცურა სტამბულისკენ. ის ერზურუმისა და ბაქოს გავლით ჩავიდა ისფაჰანში, საიდანაც ბაღდადისა და ალეპოს გამოვლით დაბრუნდა უკან პარიზში 1633 წელს. დაბრუნებისას, სავარაუდოდ, ტავერნიე შევიდა გასტონ ორლეანელის სამსახურში.

1638 წლის სექტემბერში ტავერნიე კვლავ გაემგზავრა აღმოსავლეთში. მიაღწია, რა სპარსეთს, ის წავიდა კიდევ უფრო შორს ინდოეთში, სადაც მან მოინახულა შაჰ-ჯაჰანის სასახლე აგრაში და თავისი ალმასებით ცნობილი ჰოლკონდის სასულთნო. ტავერნიემ ადგილობრივი თავადებისგან შეიძინა ბრილიანტები შემდგომში ევროპაში გაყიდვის და მოგების მიზნით. სწორედ მან ჩამოიტანა ევროპაში ცნობილი ფრანგული ცისფერი ბრილიანტი, რომელიც დღეს ცნობილია ჰოუპის ალმასის სახელით.

მოგვიანებით, მან კიდევ ოთხჯერ იმოგზაურა ინდოეთში ბრილიანტების შეძენის მიზნით 1651—1668 წლებში; ამთგან, ყველაზე ცნობილია მეორე მოგზაურობა, რომლის დროსაც, მან მიაღწია კუნძულ იავას ნაპირებს, ხოლო ევროპაში დაბრუნდა კეთილი იმედის კონცხის გარს შემოვლით. ამ პერიოდში მისი სავაჭრო პარტნიორები ემსახურებოდნენ ნიდერლანდელებს.

ტავერნიეს სავაჭრო-საშუამავლო საქმიანობა საკმაოდ მომგებიანი აღმოჩნდა. ის წარუდგინეს ლუდოვიკო -ს, ბარონის ტიტულის შეძენით მიანიჭეს კეთილშობილის სტატუსი. დაქორწინდა პარიზელი იუველირის ქალიშვილზე. ამის შემდეგ ტავერნიე ჩამოშორდა მოგზაურობას და დაიწყო მემუარების წერა. სხავდასხვა საკითხებთან ერთად, საკუთარი ძმის და სხვა მოგზაურების გადმოცემათა მიხედვით, მან აღწერა, აგრეთვე, იაპონია და ვიეტნამი.

სიცოცხლის დასასრულს, 83 წლის მოხუცი ვაჭარი, დღემდე ისტორიკოსთა შორის საკამათო მიზეზით, გაემგზავრა პარიზიდან კოპენჰაგენში, სავარაუდოდ, იქიდან სპარსეთში გასამგზავრებლად. ამ მოგზაურობისას, ის გარდაიცვალა მოსკოვში და იქვეა დაკრძალული.
ფილიპ მელანხტონი

ფილიპ მელანხტონი (; დ. 16 თებერვალი, 1497, ბრეტენი — გ. 19 აპრილი, 1560, ვიტენბერგი) — გერმანელი ჰუმანისტი, თეოლოგი და პედაგოგი, ევანგელისტი რეფორმატორი, ლუთერანული თეოლოგიის სისტემატიზატორი. დაიბადა 1497 წლის 16 თებერვალს, ბრეტენში, გარდაიცვალა 1560 წლის 19 აპრილს, ვიტენბერგში.

ადრეული წლები
ნამდვილი გვარი — შვარცერდი ( ან ). დაიბადა მეიარაღისა და ვაჭრის ქალიშვილის ოჯახში; იოჰან რაიხლინის მოსწავლე. 12 წლისა მოხვდა ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტში, 1514 წელს ტიუბინგენსის უნივერსიტეტში მიიღო მაგისტრის ხარისხი და იქ წაიკითხა ლექცია რომის კლასიკაზე და ბერძნულ გრამატიკაზე.

1509 წლიდან ნამდვილი გვარის ადგილი დაიკავა მელანხტონის ბერძნულმა თარგმანმა (; რაც აღნიშნავს „შავ მიწას“. ის ამ გვარით შევიდა ისტორიაში.

1520 წელს დაქორწინდა კატარინა კრაპზე — ვიტენბერგის ბურგომისტრის ქალიშვილზე.

მელანხტონი და ლუთერი
სანამ მელანხტონი გახდებოდა, ვიტენბერგის უნივერსიტეტში მიიღო ბერძნული ენის კათედრა, სადაც გაიცნო ლუთერი. ლუთერთან მეგობრობა დაიწყო ლაიფციგის დისპუტის დროს 1518 წლის გაზაფხულზე. მათი მეგობრობა არ შეწყვეტილა ლუთერის გარდაცვალებამდე. ლუთერი მას მოიაზრებდა მის შემცვლელად და ლუთერის გარდაცვალების შემდეგ (1546) მელანხტონი ლუთერანობის სათავეში მოექცა. მელანხტონი გარდაცვალების შემდეგ ლუთერის გვერდით დაკრძალეს.
ტრიბადიზმი

ტრიბადიზმი (<  — ხახუნი) — ვიწრო გაგებით, ლესბოსელური სექსის ერთ-ერთი ფორმა, როდესაც პარტნიორები ორგაზმს ერთმანეთზე კლიტორებით ხახუნისას იღებენ. შესაძლებელია სხვადასხვა სექსუალური პოზიციების გამოყენებაც, მათ შორის მისიონერული პოზიციისაც.

ანტიკურ საბერძნეთში ტრიბადიზმად ლესბოსური სიყვარული იწოდებოდა. ტრიბადებად მოიაზრებოდნენ ქალები, რომელნიც ჰომოსექსუალურ კავშირებს ამყარებდნენ. საუკუნემდე ეს ტერმინი ქალური ჰომოსექსუალობის მთლიანობაში ასაღნიშნავად გამოიყენებოდა.

ქალური ჰომოსექსუალობა, ანტიკური სამყაროს ზოგადი წარმოდგენით, განსაკუთრებულად კუნძულ ლესბოსზე იყო გავრცელებული (აქედან ტერმინები „ლესბოსური სიყვარული“, „ლესბოსელი“), სადაც ცხოვრობდა ასეთი სიყვარულის „მქადაგებელი“ ყველაზე ცნობილი ქალი — ანტიკური საბერძნეთის პოეტი ქალი საფო.
ყულევის ნამოსახლარი

ყულევის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი, სოფელ ყულევში, ფოთის ჩრდილოეთით 15 კმ-ზე, ძველად ციხესიმაგრე. საუკუნის ბერძენი ისტორიკოსი არიანე თავის „მოგზაურობაში“ ეხება სანაოსნო კომუნიკაციებს ქ. ფასისსა და მდინარე ხობს შორის სულ 180 სტადიონის მანძილზე (33 კმ). ეს გზა შორეული მგზავრობის დროსაც ყოფილა გამოსაყენებელი. ყულევის ნამოსახლარის ტერიტორიაზე არქეოლოგიური კვლევის დროს გამოვლინდა 2 სამოსახლო ხელოვნური ბორცვი: ერთი მდინარე ხობის მარჯვენა მხარეს, ზღვის ნაპირას, მეორე - მისგან 300 მეტრზე, მდინარე ცივზე. მათ ქვედა ფენებს მკვლევარი ძვ. წ. - ათასწლეულებს მიაკუთვნებდა, ხოლო ზედა უგვიანეს ფენას (მდ. ცივზე) ქალაქის ტიპის დასახლებად მიიჩნევდა. მდინარე ცივის მარცხენა ნაპირის ნამოსახლარზე გამოვლინდა რამდენიმე კულტურული ფენა. ქვედაში აღმოჩნდა თიხის ჭურჭელი და საკულტო ნივთები ლითონის ჩამოსასხმელი ყალიბი და სხვა. გვიანდელი ბრინჯაოს ფენაში ნაპოვნია თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოს იარაღ-სამკაული, სპილენძის ზოდები, თიხის კვირისტავები, ქვის იარაღები და ა. შ. ზედა (გვიანდელი რომაული ან ადრინდელი ბიზანტიური ხანის) ფენაში გამოვლინდა ქვიტკირისბალავრიანი აგურის 2 შენობის ნაშთი. ყულევის ნამოსახლარში ნაპოვნია რკინის სადნობი ქურისა და სახელოსნოს ნაშთები.
შაბურისძენი

შაბურისძენი — ქართლის მთიანეთის წარჩინებული ფეოდალური საგვარეულო — საუკუნეებში. ამ საგვარეულოს წარმომადგენლებს ეპყრათ ერისთავთერისთავის ხელი. გვარის სახელწოდება წარმოიქმნა საკუთარი სახელიდან — შაბური. შაბურისძენი პირველად „ქართლის ცხოვრებაში“ იხსენიება საუკუნის მიწურულის ამბებთან დაკავშირებით. გამოთქმულია მოსაზრება, რომ ამ პერიოდში, და შესაძლოა უკვე საუკუნეშიც, შაბურისძენი არაგვის ერისთავები იყვნენ. ერისთავებად შაბურისძენი იხსენიებიან - საუკუნეების მიჯნის წყაროებში: 1398 წელს მცხეთის საყდრისადმი მიცემულ შეწირულობის დოკუმენტს ამოწმებს ერისთავი მიქა შაბურისძე. გერგეტის სამების ტაძრის სულთა მატიანეში შემორჩენილია საუკუნის მოსახსენებლები შაბურისძენისა — ერისთავთერისთავების ჭუჭას, ვარამის, ვახტანგის, მიქას (და მისი დის — ელენეს), ნუგზარის (მისი მეუღლის — დედისიმედის და შვილების: ლომის და შაბურის) და ვამიყის (და მისი ძმის ომარისა). 1465 წლის დოკუმენტის ცნობით, საქართველოს მეფეს გიორგი -ს თავისი ასული მიუთხოვებია ვამიყ შაბურისძის ვაჟისათვის. 1474 წლის დოკუმენტის ცნობით, ერისთავთერისთავმა ვამიყ შაბურისძემ თავის საგვარეულო ბოდორნის მონასტერს შესწირა თავისი მკვიდრი მამული, სოფელი ხანდაკი.

შაბურისძეთა რეზიდენცია, როგორც ჩანს, იყო სოფელი საშაბურო, ხოლო საგვარეულო მონასტერი და სამარხი — ბოდორნა. შაბურისძეთა საერისთავო ქვეყანა ტერიტორიულად დაახლოებით ემთხვეოდა - საუკუნეების არაგვის საერისთავოს. ქართულ ისტორიოგრაფიაში გამოთქმულია მოსაზრება (დ. გვრიტიშვილი), რომ შაბურისძეთა საერისთავო მოიცავდა არაგვის ხეობის დაბლობ ნაწილს და ვანათელმა აზნაურებმა გააერთიანეს ის ხევის საერისთავოსთან, რომლის ცენტრიც იყო სიონში. ასე წარმოიქმნა გვიანდელი არაგვის საერისთავო, რომლის ერისთავები იყვნენ უკვე არა შაბურისძენი, არამედ ვანათიდან გამოსული აზნაურები, შესაძლოა წარმოშობით ოსები სიდამონიძეები. საუკუნის შემდეგ შაბურისძენი აღარ იხსენიებიან წყაროებში. საფიქრებელია, რომ - საუკუნეებში არაგვის ერისთავები შაბურისძეთა შთამომავლები არიან: მას მხარს უჭერს საერთო საგვარეულო სახელები: ნუგზარ, შადურ, ლომი და სხვა, აგრეთვე საერთო საგამგებლო ქვეყანა, საერთო საგვარეულო მონასტერი, რეზიდენცია (დუშეთ-ბაზალეთ-საშაბურო), რაც შეეხება ნარატიული წყაროების გადმოცემას არაგვის ერისთავთა ვანათელი აზნაურისაგან წარმომავლობაზე, მათ ოსობაზე და სიდამონიძეობაზე (ვახუშტი ბატონიშვილი, ბერი ეგნატაშვილი, იოანე ბატონიშვილი, ვახტანგ ბატონიშვილი), უნდა ვიფიქროთ, რომ იგი ხარკს უხდის შუა საუკუნეების ტრადიციას — წარჩინებული პირების უცხოური წარმომავლობისად გამოცხადებას.

- საუკუნეების წყაროებში მოხსენიებული აზნაური შაბურიშვილები (მათი ნაწილი საშაბუროში ცხოვრობდა, ნაწილი სახასო აზნაურებს შეადგენდა, ხოლო ნაწილი — ჯამბაკურ ორბელიანის აზნაურებს), შესაძლოა, ერისთავ შაბურისძეთა საგვარეულოს ნაშთს წარმოადგენენ. ძირითადმა შტომ კი დაკარგა ძველი საგვარეულო სახელწოდება და - საუკუნეებიდან არაგვის ერისთავებად იწოდა.

ერისთავი შაბურისძენი
შანშე – დაახლ. ს-ის შუა ხანები
ჭუჭაი – დაახლ. - ს-თა მიჯნა
ვარამ – დაახლ. მე14 ს.-ის პირველი ნახევარი
ვახტანგ – დაახლ. მე14 ს.-ის შუა ხანები
მიქაი – დაახლ. მე14 ს-ის მეორე ნახ. – 1398 წ.
სურამელ ? – 1403 წ.
ნუგზარ – დაახლ. 1419 –1465 წწ.
ვამიყ – დაახლ. 1465 – 1494 წწ.
კუ! ქინ-ძა-ძა

კუ! ქინ-ძა-ძა — სრულმეტრაჟიანი ანიმაციური ფილმი, რომელიც ეფუძნება ფანტასტიურ-სატირულ კომედიას „ქინ-ძა-ძა!“. მისი პრემიერა გაიმართა 2013 წლის 21 თებერვალს. ღია გაქირავებაში ფილმი გამოვიდა 2013 წლის 11 აპრილს. შესაბამისად, ანიმაციურ ფილმს მხატვრულთან საერთო აქვს სიუჟეტი, დიალოგები, ფილოსოფიური დატვირთვა. არის განსხვავებებიც.

ფილმის მოქმედება მიმდინარეობს საუკუნის დასაწყისში. შეცვლილია ორი მთავარი პერსონაჟი. მშენებელ მაშკოვისა და სტუდენტ გედევანის მაგივრად პლანეტა პლიუკზე მოხვდებიან ჩელოისტი ვლადიმერ ჩიჟოვი და მისი ძმისშვილი, ტოლიკი, რომელიც მოსკოვში დიჯეების კურსებზე ჩამოდის. ჩიჟოვი არ ენდობა მას და ფიქრობს, რომ ტოლიკი აფერისტია, რომელსაც მისი ბინის გაქურდვა სურს. ტოლიკს ეს სწყინს და საერთო ენას ისინი ვერ პოულობენ. ანიმაციურ ფილმში პერსონაჟები სწორედ ტოლიკის დახმარებით გადარჩებიან - პლიუკზე მოხვედრილი ტოლიკი ბიძის ჩელოზე საშინელ ხმებს გამოსცემს, რაც ადგილობრივ მოსახლეობას მოსწონს. მოგზაურობისას ისინი მოხვდებიან პლანეტა ხანუდზეც, თუმცა პლანეტა ალფა ანიმაციურ ფილმში არ არის.

ისევე, როგორც მხატვრულ ფილმში, პლიუკზე ორი მთავარი პერსონაჟი შეხვდება ჩატლანელ უეფსა და ბის. ფილმისგან განსხვავებით ისინი ადამიანებს არ ჰგვანან, თუმცა ჰუმანოიდურები არიან. უეფსა და ბისთან ერთად მოგზაურობს რობოტი აბრადოქსი, რომელშიც დევს იდელაური პლიუკანელის პროგრამა. სხვა პერსონაჟებს შორის არიან ჩამოსულები, დიოგენე, მეკარუსელე უკი და სხვები. პლანეტა პლიუკზე ახალი რასაც ჩნდება - ფიტიულკები. სხვადასხვა პერსონაჟი, რომელიც უკვე იყო წინა ფილმში, ჩნდება ამ ფილმშიც და უკვე საკუთარი სახელი აქვს: ესენია ცანი (გოგონა მანქანით), კირი (მამაკაცი კატერით), ტრაზი (კონტრაბანდისტების მეთაური), გვირილა (დაკარგული უცხოპლანეტელი) და სხვები. და დაემატა რამდენიმე ახალი სიტყვა, მაგალითად, „ზურილო“.

ფილმი გათვლილია მოზარდებსა და 30-35 წლის ასაკის პიროვნებებზე.
სტერილური კულტურები

მცენარეების სტერილური კულტურები — მცენარის გამოზრდა უმიკროორგანიზმებო გარემოში. სტერილური კულტურები ემსახურება მცენარის მიერ მინერალური და ორგანული ნივთიერებების შთანთქმისა და შეთვისების პროცესების შესწავლას, მცენარეთა კვებასა და ცხოველმოქმედებაში მიკროორგანიზმების როლის დადგენას, ნივთიერებათა ცვლაში ფესვთა სისტემის მონაწილეობის გარკვევას და სხვა. ამ მიზნით გამოიყენება წყლის, ქვიშის ან დიადაგის სტერილური კულტურები საკვების შემცვლელ წყლიან, ქვიშიან ან ნიადაგიან ჭურჭელს ავტოკლავში ასტერილებენ. სტერილური კულტურების მისაღებად თესლებს წინასწარ ამუშავებენ სპეციალურ სტერილიზატორებში ბრომის, წყალბადის ზეჟანგის და სხვა ხსნარებით. კონცენტრირებული გოგირდმჟავა გამოიყენება მკვირსგარსიანი თესლებისათვის.
ჟან-ფრანსუა ლაპერუზი

ჟან-ფრანსუა დე გალო დე ლაპერუზი (; დ. 22 აგვისტო 1741, ლე-გიუა, ქალაქ ალბის მახლობლად — გ. 1788?) — ფრანგი საზღვაო ძალების ოფიცერი, ზღვაოსანი და მკვლევარი.

ბიოგრაფია
1785-1788 წლებში წყნარი ოკეანის შემსწავლელ ექსპედიციას მეთაურობდა ფრეგატებზე „ბუსოლი“ და „ასტროლაბია“. ლაპერუზმა შემოუარა ჰორნის კონცხს, გაიარა აღდგომის კუნძული, ჰავაის კუნძულები, ალასკის ყურე, ჩრდილოეთ ამერიკის დასავლეთ სანაპირო ჩ. გ. 60°-იდან 36°30′-მდე, მოუხვია დასავლეთით, გადაკვეთა წყნარი ოკეანე და ფილიპინებიდან აღმოსავლეთ ჩინეთის და იაპონიის ზღვების გავლით შევიდა თარის სრუტეში. ჩ. გ. 51°30′-იდან დაბრუნდა სამხრეთით კუნძულ სახალინის ნაპირის გასწვრივ, აღმოაჩინა კუნძული მონერონი, გაიარა სრუტე კუნძულ სახალინსა და კუნძულ ჰოკაიდოს შორის (ამჟამად ლაპერუზის სრუტე) და მივიდა კამჩატკაზე. აქედან ლაპერუზი ავსტრალიისაკენ გაემართა და სამოის კუნძულების ჯგუფში აღმოაჩინა კუნძული სავაი. სიდნეიდან ექსპედიციამ კვლავ ჩრდილოეთისაკენ აიღო გეზი და უგზო-უკვლოდ დაიკარგა. ჩაძირული ფრეგატის ნარჩენები აღმოაჩინეს კუნძულ ვანიკოროსთან (სანტა-კრუზის კუნძულები).
უნგრეთის გერბი

უნგრეთის სახელმწიფო გერბი წარმოადგენს ევროპულ ფარს, რომლის მარცხენა (ჰერალდიკურად მარჯვენა) ნაწილი შვიდგზის პარალელური მეწამული და ვერცხლის ზოლებია, ხოლო მარჯვენა (ჰერალდიკურად მარცხენა) ზურმუხტოვან სამწვეროვან ბორცვზე ძევს ოქროს გვირგვინი, რომელზეც აღმართულია პატრიარქის ჯვარი. ფარის თავზე მოცემულია წმინდა შტეფანის გვირგვინი.

ისტორია
ლა-პლატის დაბლობი

ლა-პლატის დაბლობი — პარაგვაი-პარანის ვაკეების (ცენტრალური ვაკეები) აღმოსავლეთი დაბალი ნაწილი სამხრეთ ამერიკაში (გრან-ჩაკოსა და პამპის აღმოსავლეთით და შუამდინარეთში). გადაჭიმულია ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ 2400 კილომეტრზე, აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ 900 კილომეტრზე. წარმოადგენს სამხრეთ ამერიკის ბაქნის სინეკლიზას, რომელიც კონტინენტური (უმეტესად კაინოზოური) ნალექებით არის ამოვსებული. ლა-პლატის დაბლობზე ჩრდილოეთით ნოტიო ზაფხულიანი ტროპიკული ჰავაა. გავრცელებულია მეჩხერი ტყე, მდინარეთა გასწვრივ ვრცელი ჭაობები; სამხრეთით სუბტროპიკული თანაბრად ნოტიო ჰავაა. გავრცელებულია პრერია და სტეპი.
აზავერი

აზავერი — ტვირთის საკიდარი (სასაპალნე) ხარი. წერილობითი წყაროების მოწმობით, ადრინდელი შუა საუკუნეების საქართველოში ფართოდ ყოფილა გამოყენებული საოჯახო მეურნეობაში, შორ გზაზე ბარგის გადასაზიდად, აგრეთვე მშენებლობაში. აზავერი მოხსენიებულია „ვეფხისტყაოსანშიც“. ზოგიერთი ხალხი (აღმოსავლეთ აზია, ჩრდილოეთ აფრიკა და სხვა) დღესაც იყენებენ ხარს ტვირთის საკიდრად და შესაჯდომად. სასაპალნე ხარს კეხს ადგამენ. შემდგომ ხარს აღვირი ნესტოებზე აქვს დამაგრებული.
ლარსენის შელფური მყინვარი

ლარსენის შელფური მყინვარი — ერთ-ერთი უდიდესი შელფური მყინვარი ანტარქტიდაში. ქმნის ანტარქტიდის ნახევარკუნძულის 800 კილომეტრი სიგრძის ყინულოვან ნაპირს. მაქსიმალური ფართობი დაახლოებით 86 ათასი კმ². აღმოსავლეთიდან მთელი წელი ბლოკირებულია უედელის ზღვის მოდრეიფე ყინულებით. 1961 წლიდან ლარსენის შელფური მყინვარის აღმოსავლეთ ნაწილში მოქმედებს არგენტინის სამეცნიერო სადგური ტენიენტე-მატიენსო. მყინვარს სახელი ეწოდა პირველი აღმომჩენის (1893) ნორვეგიელი ზღვაოსნის კარლ ანტონ ლარსენის პატივსაცემად.
შავლიანები

შავლიანები — სამეფო დინასტია აფხაზთა სამეფოში დაახლოებით 868-887 წლებში. არსებობს ვერსია მათი სავარაუდოდ სვანური წარმოშობის შესახებ. გიორგი -ის გარდაცვალების შემდეგ ტახტი უნდა დარჩენოდა მისი ძმის, დემეტრეს მცირეწლოვან ვაჟს - ბაგრატს. მის გამეფებას წინ აღუდგა გიორგის ქვრივი, რომელიც ტახტის მემკვიდრის მოკვლის მიზნით დაუკავშირდა მთავარს იოანე შავლიანს, მაგრამ ბაგრატი გადარჩა და თავი კონსტანტინოპოლში, იმპერატორის კარს შეაფარა. ტახტი იოანე შავლიანმა დაიკავა რომლის შემდეგაც გამეფდა მისი ვაჟი ადარნასე. თავისი და შვილის მდგომარეობის განმტკიცების მიზნით იოანემ ადარნასეს ცოლად შერთო გუარამ მამფალის ასული. შავლიანების დინასტიის აღნიშნული მეფეები, ჩანს, მკაცრ ცენტრალიზატორულ პოლიტიკას ატარებდნენ ქვეყნის შიგნით. ამ პოლიტიკით უნდა აიხსნებოდეს ლიპარიტ ბაღვაშის მიერ მათ ვასალობაზე უარის თქმა და თრიალეთში დამკვიდრება. როგორც ჩანს, საკმაოდ დამოუკიდებელი იყო შავლიანების საგარეო პოლიტიკაც ბიზანტიის მიმართ. საფიქრებელია, რომ ამის საწინააღმდეგოდ გაუწია იმპერატორმა დახმარება ბაგრატ დემეტრეს ძეს. 887 წლის ახლოს ბაგრატი ბიზანტიიდან დიდი ლაშქრით დაბრუნდა, მოკლა ადარნასე შავლიანი და სამეფო ტახტი თვითონ დაიკავა.
იმედის სხივების კრებული

იმედის სხივების კრებული — ამერიკული რომანტიკული კომედიური დრამატული ფილმი, რომლის რეჟისორია დევიდ ოუენ რასელი. იგი ეფუძნება თავად რასელის სცენარს, რომელიც ადაპტირებულია მეთიუ კუიკის ამავე სახელწოდების რომანიდან. ფილმში მთავარ როლებს ასრულებენ ბრედლი კუპერი და ჯენიფერ ლოურენსი

ფილმის პრემიერა გაიმართა ტორონტოს 2012 წლის საერთაშორისო კინოფესტივალის ფარგლებში, 2012 წლის 8 სექტემბერს. აშშ-ში ფილმი 2012 წლის 16 ნოემბერს გამოვიდა. კრიტიკოსებს შორის მან დიდი წარმატება მოიპოვა და მრავალი ჯილდო მიიღო. ოსკარის 85-ე დაჯილდოებაზე იგი ნომინირებული იყო 8 კატეგორიაში.

სიუჟეტი
პეტ სოლიტანოს ბიპოლარული აშლილობა აქვს. რვა თვის მკურნალობის შემდეგ იგი ტოვებს ფსიქიატრიულ კლინიკას და უბრუნდება მშობლებს. სასამართლოს გადაწყვეტილებით მას ყოფილ მეუღლესთან, ნიკისთან კონტაქტი აკრძალული აქვს, თუმცა პეტი ამას მაინც ცდილობს. ნიკის დაბრუნების მცდელობისას პეტი გაიცნობს ტიფანი მაქსველს, რომელიც ჰპირდება, რომ დაეხმარება ცოლის დაბრუნებაში, თუკი პეტი მას ცეკვის კონკურსში პარტნიორობას გაუწევს. ისინი ერთმანეთს უახლოვდებიან. პარალელურად ვითარდება პეტისა და მისი მამის ურთიერთობები.

როლებში
ბრედლი კუპერი - პეტ სოლიტანო
ჯენიფერ ლოურენსი - ტიფანი მაქსველი
რობერტ დე ნირო - პატრიციო სოლიტანო
ჯეკი უივერი - დოლორეს სოლიტანო
კრის ტაკერი - დენი მაკდენიელსი
ანუპამ ხერი - ექიმი კლიფ პატელი
ჯულია სტაილზი - ვერონიკა მაქსველი

გადაღება
მთავარ როლებზე ისინჯებოდნენ მარკ ვალბერგი, ენ ჰეთეუეი, რეიჩელ მაკადამსი, კირსტენ დანსტი და სხვები. უოლბერგმა და ჰეთეუეიმ უარი განაცხადეს ფილმში მონაწილეობაზე დროის უკმარისობის გამო.

ჯილდოები
ჯენიფერ ლოურენსი დაჯილდოვდა ოსკარისა და ოქროს გლობუსის ჯილდოებით ქალის როლის საუკეთესო შესრულებისთვის. ფილმმა აგრეთვე მოიპოვა საუკეთესო ადაპტირებული სცენარისთვის.