iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფიჭვნარის ნაქალაქარი

ფიჭვნარის ნაქალაქარი — ანტიკური პერიოდის ნაქალაქარი, მდებარეობს ქობულეთის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ჩოლოქის სამხრეთით, ზღვის სანაპიროზე.

ფიჭვნარის მიდამოები იმთავითვე იქცევენ ყურადღებას კერამიკული ნაწარმის ნაშთებით, მათ შორის შავლაქიანი ჭურჭლის ფრაგმენტებით. არქეოლოგთა ინტერესი ფიჭვნარისადმი განსაკუთრებით გაიზარდა მიწის სამუშაოების დროს მონეტების დიდი განძის — ფიჭვნარის განძის აღმოჩენის შემდეგ. ასე მაგალითად, ანტიკური მონეტების მნიშვნელოვანი განძი აღმოჩნდა 1951 წელს. იგი შეიცავდა 127 სინოპურ ვერცხლის დრაქმას (ძვ. წ. ს.).

ამავე ადგილებში ძველი მონეტების დიდი განძი აღმოჩნდა აგრეთვე 1952 წელს. იგი შედგებოდა 291 ცალი „კოლხური თეთრისაგან“ (უძველესი ქართული ფული ძვ. წ. - ს.), კიზიკის ელექტრონის (ვერხლისა და ოქროს ნარევი) მონეტისა (ძვ. წ. - სს.) და სხვა ნივთებისაგან.

1953 წელს ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური ექსპედიცია (ხელმძღვანელი ნ. ხოშტარია) ეწვია ფიჭვნარს. ამჯერად ექსპედიცია მხოლოდ სადაზვერვო მუშაობით იყო დაკავებული, გეგმაზომიერი გათხრები კი იქ 1956 წელს დაიწყო და გაგრძელდა 1959-1961 წლების არქეოლოგიურ ექსპედიციებშიც. დაგროვილი მასალების საფუძველზე ირკვევა, რომ ფიჭვნარ-ჩოლოქის მიდამოების მოსახლეობას ძვ. წ. პირველი ათასწლეულისათვის საკმაოდ დიდი სამეურნეო დაწინაურებისათვის მიუღწევია. კარგად შეინიშნება ხელოსნობის დარგების გამოყოფა მიწათმოქმედებისაგან. განსაკუთრებით საინტერესოა, რომ ფიჭვნარის მიდამოებში ამ დროს არსებულ მსხვილ დაბურ სამოსახლოს გამოყოფია ერთ-ერთი ბორცვი, რომელიც ადგილობრივ ნამჭედურის სახელითაა ცნობილი (დასახლებული ჩანს ჯერ კიდევ ენეოლითის ხანის პერიოდში) და მნიშვნელოვან სახელოსნო უბნად ქცეულა.

მომდევნო ხანაში ფიჭვნარის დაბური ტიპის სამოსახლო სულ უფრო და უფრო მეტ ტენდენციას ავლენს ქალაქად გადაქცევისაკენ და ადრეანტიკური ხანისათვის (ძვ. წ. - სს.) აქ უკვე საკმაოდ მნიშვნელოვანი ქალაქი თუ ქალაქური ტიპის დასახლებაა, განვითარებული სასაქონლო-ხელოსნური წარმოებითა (ძირითადად კერამიკული წარმოება — „კოლხური პითოსები“) და მეურნეობით (მიწათმოქმედება, მესაქონლეობა და სხვა). იმდროინდელი ფიჭვნარელები ფართო სააღებ-მიმცემო ურთიერთობაში ყოფილან როგორც წინა აზიის, ბალკანეთის, ჩრდილო კავკასიისა და ყირიმის ქვეყნებთან, ასევე საქართველოს სხვადასხვა რაიონებთან და ქალაქებთან. ეს ცხოველი სავაჭრო-ეკონომიკური ურთიერთობა განაპირობებდა ამ საქმის წარმოებისათვის მოწოდებულ ახალი სოციალური წრის — ვაჭრების წარმოშობას. ადრეანტიკურ ფიჭვნარში ვაჭართა საკმაოდ მნიშვნელოვანი სოციალური ფენის არსებობას ადასტურებენ მონეტათა დიდი განძების აღმოჩენები.

დღეს, როდესაც ცნობილია ამ რაიონში რკინის მეტალურგიის მძლავრი კერის არსებობა, ნათელი ხდება ფიჭვნარში ადრეანტიკური ქალაქის წარმოქმნის საფუძველიც — რკინის მეტალურგია.
აბდ-რუ-შინი

აბდ-რუ-შინი (-- ან ), ნამდვილი სახელი — ოსკარ ერნსტ ბერნჰარდტი (; დ. 18 აპრილი, 1875, ბიშოფსვერდა, გერმანია — გ. 6 დეკემბერი, 1941, კიპსდორფი, გერმანია) — გერმანელი ფილოსოფოსი და მწერალი. რელიგიურ-ფილოსოფიური თემების ავტორი, რომელიც გააერთიანა ნაშრომში „ჭეშმარიტების თვალსაზრისით: გრაალის წერილი“ . სკოლის დასრულების შემდეგ, მშობლების რჩევით, კომერსანტის პროფესია აირჩია და კომერციისა და ვაჭრობის სასწავლებელი დაამთავრა. შემდეგ მოღვაწეობდა დრეზდენში. 1900 წლიდან მოყოლებული თავისი კომერციული საქმიანობიდან გამომდინარე მოგზაურობდა სხვადასხვა ქვეყნებში. მოგზაურობის დროინდელმა შთაბეჭდილებებმა სამწერლობო მოღვაწეობა დააწყებინა. სამოგზაურო თემატიკაზე დაწერილი მისი ესეები და თეატრალური პიესები დიდი პოპულარობით სარგებლობდა, სწორედ ამით გაითქვა სახელი გერმანიაში და მიიღო მწერალ-დრამატურგის სტატუსი.
გვარას ციხე

გვარას ციხე — წინაფეოდალური ხანის ციხე, მდებარე მდინარე ჭოროხისა და მაჭახელას შესართავში, სერზე, რომლის სიმაღლე მაჭახლის დონიდან 50 მ-მდეა.

ძეგლის აღწერა
ციხეს უკავია დაახლოებით 150 კვ.მ. ფართობი. ციხის ჩრდილოეთით და აღმოსავლეთით არის მცირე მოვაკება, ხოლო დანარჩენი მხარე მიუვალია. ციხე შეზღუდულია გალავნით — შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 3-6 მეტრამდეა.

ციხეს ეტყობა განახლების ნიშანი. ასე, მაგალითად: ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში შემორჩენილია სუფთა თლილი კვადრებით ამოყვანილი კედლის ნაშთი (ქვების ზომებია 6048 სმ; 74110 სმ; 6010 სმ; 1,6664 სმ) კედლის დეტალი წყობის ხასიათით უახლოვდება გონიოს ციხის კედლის წყობას. მხოლოდ აქ უფრო წაგრძელებული კვადრებია. ამ ნიშნით იგი წინაფეოდალური ხანით შეიძლება დათარიღდეს. ციხის ძირითადი ნაწილი გვიანდელია, ნაშენია თლილი და, ნაწილობრივ რიყის ყვით, წყობა არათარაზულია.

ციხეში შესასვლელი უნდა ყოფილიყო ჩრდილო ან აღმოსავლეთ მხრიდან. ქვის კიბე ან კარები არ ჩანს. უნდა ვიფიქროთ, რომ ციხეში ადიოდნენ ხის კიბით.

ციხეს ოვალური ფორმა აქვს. მისი ინტერიერი ძლიერაა დაზიანებული, კედლები ჩაქცეულია, დაფარულია მცენარეულობით და ნაყარი მიწით.

გალავნის ჩრდილო და სამხრეთ ნაწილში შემორჩენილია რამდენიმე ნაგებობის ნაშთი. ჩრდილოეთის მხარეს შემონახულია ორი ნაგებობა. ერთი სამკუთხა ფორმისაა, მისი ფართობია 5 მ². მას მოსდევს, არაწესიერი ოთხკუთხედი ფორმის ნაგებობა, ფართობით 13,5 მ². ამ ნაგებობის კედლების სისქე 1,40-1,50 მ-ია.

სამხრეთი მხარე ყველაზე საინტერესოა. აქ არის ჭა. მასზე მიდგმულია სამკუთხა ნაგებობა, რომლის ქვეშ მოთავსებულია პატარა სათავსო, შემდეგ — არაწესიერი ოთხკუთხი ფორმის სათავსო. მისგან ჩრდილოეთით შემორჩენილია სხვა სათავსოს მხოლოდ საწყისი კედლები, ხოლო სამხრეთით — ოვალური ფორმის ნაგებობა.

ჭა — კარგადაა შემონახული. წინათ იგი ეტყობა, საკმაოდ ღრმა ყოფილა, ამჟამად მნიშვნელოვნად ამოვსებულია მიწით, ქვებით და ფოთლებით. მისი სიღრმეა 2,80 მ, დიამეტრი 0,75 მ. შიგნიდან მობათქაშებულია კირით.

სამკუთხა ნაგებობის ფართობია 6,6 მ². მის ქვემოთ არის სათავსო, რომლის ფართობია 2,34 მ². ამ სათავსოს გადახურვის ქვებს რადიალური წყობა აქვთ. ზოგიერთი ვარაუდიდ ის შესაძლოა ყოფილიყო სამლოცველო.

მდევნო სათავსო ოთხკუთხი ფორმის ნაგებობაა (ფართობი 8 მ²). ამ სათავსოს სამხრეთ მხარეზე მიდგმული აქვს ოვალური ფორმის ნაგებობა (ხარო? ფართობი 6 მ²).

აღსანიშნავია ის გარემოება, რომ გალავნის შიგა ტიხრების დაგეგმარება ძალიან თავისუფალია და ნაჩქარევის შთაბეჭდილებას ტოვებს. ეტყობა ციხის განახლება თურქთა მოძალების ხანაში ხდება, ამიტომ სახელდახელოდ აღუდგენიათ იგი.

წყალი ციხის მახლობლად არ მოიპოვება, — საფიქრებელია, მაჭახლიდან ამოჰქონდათ.

ციხის აღმოსავლეთით ნაკლებად დამრეც ადგილზე ქვაში ამოკვეთილია საძიგველი (დიამეტრია 0,58). ფლეთილი ქვები აქვე მახლობელ კლდეებზე უნდა იყოს მოგლეჯილი, ხოლო რიყის ქვა ჭოროხისა და მაჭახისწყლის სანაპიროდან ამოუტანიათ.

ციხის ტერიტორიაზე ჩნდება კერამიკის ფრაგმენტები. მათი უმრავლესობა კრამიტის და ქვევრების ნატეხებია (გვიანდელი ხანისა).
ჩეფალუს საკათედრო ტაძარი

ჩეფალუს საკათედრო ტაძარი — კათოლიკური ტაძარი ჩეფალუში, სიცილია, იტალია. ტაძარი არის ჩეფალუს ეპარქიის კათედრა. დაარსებულია როჯერ -ის მიერ და წარმოადგენს არაბულ-ნორმანული სტილის ერთ-ერთ უმთავრეს არქიტექტურულ ძეგლს. შენარჩუნებული აქვს - საუკუნეების სტილი. დაცულია საუკუნის ბიზანტიური მოზაიკის ნიმუშები.

მოგვიანებით შექმნილი ლეგენდის თანახმად როჯერ კონტინენტიდან სიცილიაში ბრუნდებოდა 1131 წლის ზაფხულში და ძლიერ ქარიშხალში მოხვდა. მეფემ პირობა დადო გადარჩენის შემთხვევაში მაცხოვრის სახელზე ტაძარს ააგებდა იმ ნაპირთან სადაც გემი მშვიდობიანად გავიდოდა. 1131 წლის 6 აგვისტოს ფერისცვალების დღესასწაულზე გემი უსაფრთხოდ მიადგა სიცილიის სანაპიროს ჩეფალუსთან. სწორედ ამ ადგილას როჯერმა ააშენა პატარა სამლოცველო და ბრძანება გასცა შეერჩიათ ადგილი მომავალი ტაძრის მშენებლობისათვის. ეს ლეგენდა არ დასტურდებოდა არცერთი წყაროს მიერ და ისტორიკოსებმა უარყვეს იგი, თუმცა საუკუნის 80-იან წლებში ბარსელონაში, არაგონის არქივში აღმოაჩინეს საუკუნის დოკუმენტი, რომელიც იმეორებდა ამ ლეგენდის სიუჟეტს.

როჯერ -მ ჩამოაყალიბა ჩეფალუს ეპარქია, 1131 წლის 14 სექტემბერს პირველი ეპისკოპოსის ხელდასხმაც მოახდინა და ამავე დღეს დაიწყო საკათედრო ტაძრის მშენებლობა. როჯერის გარდაცვალების შემდეგ (1154 წ.) ტაძრის მშენებლბა შენელდა, ხოლო 1172 წლიდან პრაქტიკულად შეჩერდა. ტაძრის მშენებლობა განახლდა 1215 წლიდან ფრიდრიხ -ის მიერ. 1240 წელს დასრულდა მთავარი - დასავლეთის ფასადის მშენებლობა, ხოლო ტაძარი სრულიად დასრულდა 1267 წელს.

ტაძრის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა მოზაიკა, რომელიც შესრულებულია 1145 წელს როჯერ -ის დაკვეთით ბიზანტიელი ოსტატების მიერ.

2015 წლის 3 ივლისს ტაძარი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
ჩხუტუნეთის (მაჭახლის) მუზეუმი

ჩხუტუნეთის (მაჭახლის) მუზეუმი, მაჭახლის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი — მდებარეობს ზედა ჩხუტუნეთში.

გაიხსნა 1984 წლის 9 ივნისს. მუზეუმის გახსნის ინიციატორი და დამაარსებელია სოფელ ზედა ჩხუტუნეთის მკვიდრი ზურაბ ნაგერვაძე, რომელიც მუზეუმს ხელმძღვანელობდა დაარსების დღიდან გარდაცვალებამდე (1995 წ .), ხოლო 1995 წლიდან მუზეუმს ხელმძღვანელობს მისი ვაჟი მალხაზ ნაგერვაძე.

მუზეუმი განთავსებულია ყოფილი მეჩეთის შენობაში. იგი სამსართულიანია. პირველი სართული არის ქვით ნაშენები, ხოლო მეორე და მესამე სართული ხით. თვით ეს შენობა თავისი ხუროთმოძღვრული ორნამენტებით სამუზეუმოა. მუზეუმი მისი დაარსებიდან დღემდე დაათვალიერა დაახლოებით 23000-მა დამთვალიერებელმა.

2007 წლიდან მუზეუმი გადავიდა ხელვაჩაურის კულტურის ცენტრის დაქვემდებარებაში და შეეცვალა სახელწოდება. ამჟამად იწოდება ჩხუტუნეთის (მაჭახლის) მუზეუმად.
ალბანეთის ისტორია

ალბანეთის ისტორია ბალკანეთის ნახევარკუნძულის პრეისტორიული პერიოდიდან (დაახ. ძვ. წ. 3000) იწყება. ილირიელების შესახებ პირველი ჩანაწერები ჩნდება ბერძნულ ისტორიოგრაფიაში. ანტიკურ ხანაში ალბანეთის დღევანდელ ტერიტორიას აქ ჰქონდა რაიმე ცალკე ერთეულის სტატუსი. მოგვიანებით რომის იმპერიაში დღევანდელი ალბანეთის ტერიტორია შედიოდა შემდეგი პროვინციების შემადგენლობაში: დალმაცია (სამხრეთი ილირიკუმი), მაკედონია, მეზია. საუკუნეში სლავების მიგრაციამდე ტერიტორია შედიოდა ჯერ რომის, შემდეგ ბიზანტიის შემადგენლობაში. საუკუნეში შევიდა ბულგარეთის იმპერიის შემადგენლობაში.

ალბანეთის სახელმწიფოებრიობის ჩამოყალიბება შუა საუკუნეებში არბერის სამთავროს ირგვლივ დაიწყო, ხოლო შემდგომ სიცილიის გავლენის ქვეშ მყოფ ალბანეთის სამეფოში გაგრძელდა. საუკუნეში ტერიტორია შედიოდა სერბეთის იმპერიაში, ხოლო შემდეგ ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში გადავიდა. მას შემდეგ 1912 წლამდე პროვინცია რუმელიას შემადგენლობაში აგრძელებდა არსებობას. 1912 წლის 28 დეკემბერს დამოუკიდებლობის გამოცხადებას მოყვა სერბეთის სამეფოსგან მცირე ხნით ოკუპაცია. ალბანეთის ნაციონალური გამოღვიძება დაიწყო საუკუნეში და წარმოადგენდა ოსმალეთის იმპერიაში ნაციონალიზმის გაღვივების ნაწილს.

1914–1925 წლებში არსებობდა ალბანეთის სამთავრო, რომელიც ჩაანაცვლა ალბანეთის რესპუბლიკამ (1925–1928). შემდგომ 1939 წლამდე ქვეყანას ისევ მონარქია განაგებდა და მას ალბანეთის სამეფო ეწოდებოდა. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში იტალიის სამეფომ მოახდინა ალბანეთის ანექსია, ომის დასრულების შემდეგ კი ის მოექცა კომუნისტური ბლოკის გავლენაში და ენვერ ხოჯას მეთაურობით ჩამოყალიბდა ალბანეთის სახალხო სოციალისტური რესპუბლიკა.

ალბანეთში კომუნისტური რეჟიმი 1990 წელს დასრულდა, თუმცა 1990-იანები გამოირჩეოდა მძიმე ეკონომიკური მდგომარეობით რასაც 1997 წლის აჯანყება მოყვა. 2009 წელს ალბანეთი გახდა ნატოს სრულუფლებიანი წევრი და 2014 წლიდან არის ევროპის კავშირის წევრობის კანდიდატი.
კორშის ეთნოგრაფიული მუზეუმი

კორშის ეთნოგრაფიული მუზეუმი — ეთნოგრაფიული მუზეუმი მდებარეობს ხევსურეთში, დუშეთის მუნიციპალიტეტის, სოფელ კორშაში. მუზეუმის იურიდიული სტატუსია — სსიპ ვაჟა-ფშაველას სახლ-მუზეუმის განყოფილება. მუზეუმი დაფუძნდა 1983 წელს. ექსპონატთა რაოდენობაა 456 ერთეული.

მუზეუმის მოკლე აღწერა
მუზეუმში დაცულია ხევსურული ყოფის ამსახველი - საუკუნეების ეთნოგრაფიული მასალა: ქალისა და მამაკაცის ხევსურული სამოსი, სამეურნეო და საბრძოლო იარაღი, ავეჯი, სპილენძის ჭურჭელი, ასევე ფოტომასალა, რომელიც ასახავს ადგილობრივ მცხოვრებთა ყოფას, შოთა არაბულის ფერწერული ტილოები.

ზაფხულის თვეებში ეწყობა ხალხური რეწვის ნიმუშებისა და შოთა არაბულის ფერწერული ტილოების გამოფენა-გაყიდვა.
სიყვარული ყველას უნდა

„სიყვარული ყველას უნდა“ — რეჟისორ გიორგი შენგელაიას 1980 წლის მუსიკალური კომედია.

სიუჟეტი
სამკერვალო სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ მაყვალა კახეთის სოფელში ჩადის სამუშაოდ. სოფლის მძღოლს ბურნუთას მაყვალა შეუყვარდება, მაგრამ გრძნობის გამხელას ვერ უბედავს. რთველი კარზეა მომდგარი, მუშაობისთვის კი არავის სცალია, რადგან სოფელში ყველა შეყვარებულია: ვენახის დარაჯი ბიჭები ტყუპი დების ცოლად შერთვაზე ოცნებობენ, მარტოხელა ხირხელა შინაბერა ქეთოს ფარულ შეხვედრაზე ითანხმებს, ბურნუთას პატარა ძმას მეზობლის პატარა გოგო უყვარს, რამდენიმეჯერ გათხოვილ ნაზოს გათხოვების კიდევ ერთი შანსი ეძლევა. კოლმეურნეობის თავმჯდომარე ჩხუბობს, მაგრამ სიყვარული ყველას უნდა.

როლებში
გივი ბერიკაშვილი — კოლმეურნეობის თავმჯდომარე
დარეჯან ხაჩიძე — მაყვალა
ვახტანგ ფანჩულიძე — ბურნუთა
კახი კავსაძე — კოლა
ბერტა ხაფავა — ანიკო
ლაურა რეხვიაშვილი — ბაბულა
ამირან ქადეიშვილი — ხირხალა
ციალა გურგენიძე — ქეთო
სიმონ ბერიკაშვილი — ელიზბარაანთ გივია
ბუიარ ნიშანი

ბუიარ ფაიკ ნიშანი (; დ. 29 სექტემბერი, 1966, დურესი) — ალბანელი პოლიტიკოსი. ალბანეთის პრეზიდენტი 2012 წლიდან.

დაიბადა ქალაქ დურესში 1966 წლის 29 სექტემბერს. 1988 წელს დაამთავრა ტირანის სამხედრო აკადემია. 1991 წელს გახდა დემოკრატიული პარტიის წევრი. 1996 წელს დაამთავრა სან-ანტონიოს უნივერსიტეტი (აშშ, ტეხასი). 1997 წელს დაბრუნდა ალბანეთში. 2007–2009 და 2011–2012 წლებში შინაგან საქმეთა მინისტრია. 2009–2011 წლებში იუსტიციის მინისტრი, ხოლო 2012 წლიდან ქვეყნის პრეზიდენტი.
წეკო

წეკო — ერთწლოვანი ბალახოვანი მცენარე თამბაქოს გვარის ძაღლყურძენასებრთა ოჯახისა. მისი სიმაღლე 1,2 მეტრს აღწევს, აქვს ყუნწიანი, დანაოჭებული ფოთლები (12 — 20 ცალი ღეროზე). ღერო და ფოთლები დაფარულია ჯირკვლისებრი ბუსუსით, რომელიც სპეციფიკურ სუნს გამოსცემს. თესლი წვრილია.

ოვალური, ყავისფერი, მასა 1 000 თესლისა 0,2 — 0,35 გრამი. წეკოს სავეგეტაციო პეეიოდია 80 — 130 დღე. ჩითილის გადარგვიდან ტექნიკურ სიმწიფემდე საჭიროა 60 — 100 დღე. მშრალი ფოთოლი შეიცავს (%-ობით): 1 — 10-მდე ნიკოტინს, 15 — 20 ორგანულ მჟავებს, მ. შ. 10-მდე ლიმონმჟავას.

წენგოსგან მზადდება ფხვნილი (მოსაწევად), ბურნუთი (საყნოსველად), ნაყენი (ცხვირის გამოსარეცხად), აგრეთვე ნიკოტინმჟავა (ვიტამინი ). წეკოს თესლი შეიცავს 35 — 40% ზეთს, რომელსაც ლაქსაღებავებისა და საპნის წარმოებაში იყენებენ.

წეკოს სამშობლოა ამერიკა. ევროპაში შემოიტანეს საუკუნეში. საქართველოში წეკოს გამოყენებას არ აქვს სამრეწველო მნიშვნელობა. უმთავრესად მოჰყავთ მთიან რაიონებში ადგილობრივი მოხმარებისათვის. წეკოს მავნებლებია შემოდგომის ხვატარი, ველის ფარვანა, მავთულა ჭიები; დაავადება - წვეროს ქლოროზი.
ცივასულას ციხე

ცივასულას ციხე — გვიანი შუა საუკუნეების ციხე მდებარეობს აგარისღელესა და აჭარისწყლის შესაყარში, ცივასულად წოდებულ ადგილის ზემოთ, სასირეს გორას აღმოსავლეთ ნაწილში. ციხეს სტრატეგიული მნიშვნელობა აქვს. მისადგომი მხოლოდ ჩრდილო-დასავლეთიდან, ვიწრო ბილიკის სახითაა მოცემული.

ძეგლის აღწერა
ციხე აგებულია კლდეზე. ეს კლდე სასირე გორადან ეშვება ჩრდილო-დასავლეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთის მიმართულებით. კლდე ჯერ დაბლდება, ხოლო შემდეგ მკვეთრად მაღლდება. სწორედ ამ ამაღლებაზე არის დაშენებული ციხის კოშკი. კოშკი ციხის კომპოზიციის ყველაზე მთავარ ელემენტს შეადგენს. ამ კოშკიდან რელიეფი კვლავ ტერასებად დაბლდება, რომელსაც ჩასდევს ციხის ზღუდის კედლები.

ციხის ფართობი, დაახლოებით, 400 მ²-ია.

კოშკი წარმოადგენს ოვალური ფორმის ნაგებობას, რომლის დიამეტრი 3,18 მ-ია, ხოლო მცირე — 2,6 მ. იგი დიდი დაზიანებითაა მოღწეული ჩვენამდე. შემორჩენილია მხოლოდ ჩრდილოეთი და სამხრეთი კედლები და ნაწილობრივ აღმოსავლეთი კედლის ზემო ნაწილი. შიგნიდან კოშკის სიმაღლეა 4,5 მ. ხოლო გარედან — 6,5 მ. კოშკის კედლის სიგანეა 0,6 მ. ჩრდილოეთით კედელში დატანებულია ორი ფოსო (ზომებია 30 სმ15 სმ და 20 სმ16 სმ). ფოსოს დაშორება მიწის ზედაპირიდან 92 სმ-ია, ხოლო ფოსოებს შორის მანძილი — 95 სმ. ფოსოები გვაფიქრებინებს რომ კოშკი ორსართულიანი ყოფილა.

სამხრეთ კედელში შემორჩენილია სათოფური, რომლის ზომებია 0,100,25 მ. კოშკის ქვემო ნაწილში მოთავსებული ყოფილა დიდი წყლის ქვევრი, რომლის დიამიტრია 1,15 მ. ქვის კიბის კვალი არსად შეინიშნება, ალბათ კოშკში ხის კიბით ადიოდნენ.

კოშკს ჩრდილო და სამხრეთ ნაწილში შემორჩენილი აქვს გალავნის ნაშთი. გალავანში ორივე მხარეს საკმაოდ დიდი ზომის ხვრელებია დატანებული, რომლის დანიშნულებაც გაურკვეველია.

ციხე ნაგებია ქვითკირით, ქვები ფლეთილია, წყობა უსწორმასწორო, რაც ციხის გვიანდელობას მოწმობს. გვიანდელობას ადასტურებს ასევე სათოფურების არსებობა. ციხე შეიძლება - საუკუნეებით დათარიღდეს (თურქთა მოძალების ხანა).
ბერატის ოლქი

ბერატის ოლქი — ერთ-ერთი ალბანეთის 12 ოლქიდან. ფართობი შეადგენს 1 798 კმ²-ს, ხოლო მოსახლეობა, 2011 წლის აღწერის მიხედვით, 141 944 ადამიანს. ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ბერატი. იყოფა სამ რაიონად. ალბანეთის ოლქებიდან ერთდაერთია, რომელიც არც ზღვას ესაზღვრება და არც სხვა ქვეყანას.

დემოგრაფია
უკანასკნელი, 2011 წლის ეროვნული აღწერის მიხედვით, ოლქის მოსახლეობა შეადგენს 141 944 ადამიანს. ოლქში ცხოვრობენ შემდეგი ეთნიკური ჯგუფები:

ალბანელები — 119 159 (83,95%)
ბერძნები — 180 (0,13%)
მაკედონელები — 13 (0,01%)
ჩერნოგორიელები — 1 (0.00%)
არუმინელები — 670 (0.47%)
ბოშები — 202 (0,14%)
ეგვიპტელები — 108 (0,08%)
სხვა — 36 (0,03%)
უპასუხოდ — 20 427 (14,39%)
დამასტის ეკლესია

დამასტის ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, დგას სოფელ მატნის ჩრდილო-დასავლეთით 300-400 მეტრზე, ტყიან ფერდობზე. განეკუთვნება - საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (4,8 3,5 მ), უაფსიდო, ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით. მოგვიანებით ადგილობრივ მოსახლეობას ეკლესია შეუკეთებია, რის შედეგადაც ეკლესიას პირვანდელი სახე მნიშვნელოვნად აქვს შეცვლილი. ამჟამად კედლები ცემენტის ხსნარითაა შელესილი და შიგნიდან და გარდან შეთეთრებულია.
ეკლესიაში შესასვლელი დასავლეთიდანაა, კარი გარედან თაღოვანია. თაღი ჩასმულია კედლის სწორკუთხა შეღრმავებაში, რომელსაც აგურის საფეხურიანი ფრიზი აქვს. აღმოსავლეთ კედელში ერთი ვიწრო თაღოვანი სარკმელია, რომლის ქვემოთ, კედელს, ორი საკმაოდ განიერი საფეხური გასდევს. სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების აღმოსავლეთ ნაწილში თითო მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. შიგნით ეკლესიას ხის ბრტყელი ჭერი ხურავს, გარედან - ორკალთა სახურავი.
დიდბატონის ეკლესია

დიდბატონის ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ მატნის ჩრდილო-დასავლეთით 600-700 მეტრზე, მთის ტყიან ფერდობზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (9,2 6,2 მ), ნაგებია რიყის ქვით. გარედან წყობის ქვედა ერთი რიგი გამოყვანილია ტლანქად დამუშავებული შირიმის მოზრდილი ზომის ფილებით. ეკლესია ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია კამარა და კონქის უმეტესი ნაწილი, თითქმის მთლიანადაა დანგრეული სამხრეთ კედელი, დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლები 1,4-1,6 მეტრის სიმაღლეზე დგანან; ნაგებობის აღმოსავლეთ ნაწილი გადახრილია აღმოსავლეთით. ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია, კედლის შუა ნაწილში (შემორჩენილია კვალი). აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აბსიდის ღერძზე, კვადრატული აგურით ნაწყობი სარკმლის თაღის ორივე ქუსლია შემორჩენილი. აფსიდაში ორი მცირე სწორკუთხა ნიშია.
სლანკამენის ბრძოლა

სლანკამენის ბრძოლა — ბრძოლა უნგრეთის ქალაქ სლანკამენთან ოსმალეთის იმპერიისა და ავსტრიის არმიებს შორის, 1691 წლის 19 აგვისტოს. ბრძოლის წინაპირობა იყო ოსმალეთსა და ჰაბსბურგებს შორის 1683 წელს დაწყებული ომი, რომელიც ოსმალებმა საღვთო რომის იმპერიაში შეჭრით წამოიწყეს და მას ეწოდა დიდი თურქული ომი, ამასთან, მოჰაჩის ბრძოლა (1687), რომელშიც ოსმალეთის ჯარები, აგრეთვე, დამარცხდნენ ავსტრიასთან. სლანკამენის ბრძოლა გაიმართა ოსმალეთის ერთ-ერთ სანჯაყთან ახლოს. ოსმალეთის არმია შეადგენდა 80 000 ჯარისკაცს, ხოლო ავსტრიელებს ჰყავდათ 50 000 მეომარი. ამ ბრძოლაში გამარჯვებული ავსტრია დარჩა და მათ დაიკავეს ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ქალაქი ბელგრადი, რომელიც ოსმალებს 170 წლის განმავლობაში ჰქონდათ დაკავებული.
მატნის ელიას ეკლესია

მატნის ელიას ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ მატანში, დგას სოფლის ჩრდილოეთით 700-800 მეტრზე, ტყით დაფარულ მთის ფერდობზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (4,3 4 მ), ნაგებია რიყის ქვის ირეგულარული წყობით. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია. ნაგებობიდან მთელ სიმაღლეზე მხოლოდ აღმოსავლეთ ნაწილიღა დგას. ჩამონგრეულია კამარის დასავლეთ ნახევარი, მონგრეულია გრძივი კედლების დასავლეთ ნაწილისა და დასავლეთ კედლის ზედა ნაწილი. შესასვლელი ეკლესიაში სამხრეთიდანაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდაა, რომლის ღერძზე ვიწრო, შიგნით სწორკუთხა, გარედან თაღოვანი სარკმელია. ერთი სარკმელია დასავლეთ კედელში (შემორჩენილია ქვედა ნახევარი). გრძივ კედლებში თითო მცირე ნიშია. დარბაზი საკურთხეველთან ერთად გადახურული იყო ქვადუღაბის, ქარგილების საშუალებით ჩამოსხმული კამარით. ეკლესია გადახურული ყოფილა კრამიტით.
მატნის თეთრი გიორგის ეკლესია

მატნის თეთრი გიორგის ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ მატანში, დგას სოფლის დასავლეთით 800 მეტრზე, მდინარე მატნისხევის მარჯვენა ნაპირას, მთის ფერდობზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (4,7 4,2 მ), ნაგებია ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. ფასადებზე აქა-იქ ტლანქად დამუშავებული შირიმის მოზრდილი ქვებია ჩართული. 1977-1978 წლებში ადგილობრივმა მოსახლეობამ ეკლესია შეაკეთა. კედლების დანგრეული ნაწილები განახლდა და შენობა გარედან შეილესა. შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთიდან აქვს. კარი შიგნიდან და გარედან თარაზულადაა გადახურული. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდაა, რომელშიც ზემოთკენ შევიწროვებული და ბრტყლად გადახურული სარკმელი, ერთი პატარა ნიში და ერთი ნიში სამალავია. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, ქვის ტრაპეზია მიდგმული. ნიში სამალავი აბსიდის ზედა ნაწილშია მოწყობილი, საკურთხევლის გადახურვის ქუსლის დონეზე. ეკლესიის დასავლეთ კედელში თარაზულად გადახურული ერთი სარკმელია. დარბაზი საკურთხეველთან ერთად გადახურულია ქვა-დუღაბის, ქარგილების საშუალებით ჩამოსხმული კამარით.
მატნის იახსრის საყდარი

იახსრის საყდარი — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ მატანში, მდებარეობს სოფლის სამხრეთ-დასავლეთით 2 კილომეტრზე იახსრის გორაზე, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.
ეკლესია დარბაზულია (5 3,7 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით. შესასვლელი ეკლესიაში სამხრეთიდანაა. კარი სწორკუთხაა. კუთხეებმომრგვალებული საკურთხევლის კედლები უშუალოდ ერწყმის დარბაზის გრძივ კედლებს. საკურთხევლის ღერძზე გაჭრილია მცირე სწორკუთხა სარკმელი, რომლის მარცხნივ, კედლის სისქეში, მცირე ზომის სამალავია, ხოლო ქვემოთ რიყის ქვით ნაშენი ტრაპეზი დგას. ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ კედელში ერთი მცირე, სწორკუთხა სარკმელია, დარბაზი საკურთხეველთან ერთად გადახურულია ტლანქად ნაწყობი კამარით. სამხრეთ ფასადზე შემორჩენილია თაროსებრი ლავგარდნის ნაწილი. ეკლესიას გარშემორტყმული ჰქონდა წრიული გალავანი, რომლის ნაშთებიღაა შემორჩენილი.
იახსრის სამაროვანი

იახსრის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ მატანში. მდებარეობს სოფლის დასავლეთით 3,5 კმ-ზე, იაღსრის გორის ძირში. განეკუთვნება - საუკუნეებს.

სამაროვანი 1966 წელს გათხარა ისტორიის არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტი კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი კიაზო ფიცხელაური). ძეგლი დაზიანდა ზემო ალაზნის სარწყავი სისტემის მშენებლობის დროს.

სამაროვანზე გაითხარა ქვის ფილებით გადახურული ორმოსამარხები და კირქვისა და ქვიშაქვის ფილებით ნაგები ქვაყუთები. სამარხთა უმეტესობა ინდივიდუალურია, არის საოჯახოც. დაკრძალვის წესი ქრისტიანულია. მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.
კლდეთაუკანის საყდარი

კლდეთაუკანის საყდარი — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, დგას სოფელ მატნის ჩრდილო-დასავლეთით 8-9 კილომეტრზე, მდინარეების მატნისხევისა და საღორისხევის წყალგამყოფ მაღალ ქედზე.

ეკლესია დარბაზულია (7,7 6,2 მ), განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ნაგებია ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. გარეთა კედლების წყობაში შედარებით მოზრდილი ქვებია გამოყენებული. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია კამარა, კონქი და კედლების ზედა ნაწილები. ეკლესიის ფასადების მნიშვნელოვანი ნაწილი ნანგრევებით და მიწითაა დაფარული. შესასვლელი ეკლესიაში სამხრეთიდან და დასავლეთიდანაა. დასავლეთ კარი ხის ძელებითაა გადახურული - თარაზულად. სამხრეთ შესასვლელს გადახურვა ჩამოშლილი აქვს (შემორჩენილია ძელების ბუდეები). აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გაჭრილი სარკმლის ორივე მხარეს, ერთიმეორის თავზე, ორ-ორი სწორკუთხა ნიშია. მათ შორის ზედა ნიშები უფრო დიდია. ერთი სარკმელი დასავლეთ კედელშია, რომელსაც გარედან კოშკის კედელი ფარავს. ეკლესიას ჩრდილოეთიდან, მთელ სიგრძეზე, მინაშენი ეკვროდა. მისგან მხოლოდ დასავლეთ კედლის მცირე ნაწილია შემორჩენილი. ეკლესიის სამხრეთით და დასავლეთით შემორჩენილია გეგმით სწორკუთხა ნაგებობის კედლების ნაწილები (სიმაღლე დაახლოებით ,3 მ). ეკლესია ნაგებობებთან ერთად შემოზღუდული იყო რიყის ქვის დაბალი გალავნით (შემორჩენილია ფრაგმენტულად).
მერებაანთ საყდარი

მერებაანთ საყდარი — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, დგას სოფელ მატნის ჩრდილო-აღმოსავლეთით ერთ კილომეტრზე, ფერდობზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (6,2 3,9 მ), ნაგებია რიყის ქვით და ნატეხი ქვით – ტლანქად. წყობაში აქა-იქ დამტვრეული კრამიტიცაა გამოყენებული. ძეგლი დაზიანებულია: ჩამოშლილია სახურავის საფარი და ლავგარდანი. ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი გარედან თაღოვანია, ხოლო შიგნით ხის ძელებით ყოფილა გადახურული (შემორჩენილია კვალი). აღმოსავლეთით ნახევარწრიული ფორმის ღრმა აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, რომლის სამხრეთით ფართო თაღოვანი ნიშია. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მიდგმულია ქვით ნაგები ტრაპეზი, რომლის წინაპირზე ოდნავ შეღრმავებული შეისრული თაღია გამოყვანილი. საკურთხეველს წესიერი ფორმის სხმული კონქი ხურავს. ეკლესიის დასავლეთ კედელში ერთი თაღოვანი, გარეთკენ მკვეთრად შევიწროებული სარკმელია. დარბაზი გადახურულია ნახევარწრიული ფორმის სხმული კამარით. შემორჩენილია ფიქლის სახურავის ფრაგმენტები.