დიზელმატარებელი

დიზელმატარებელი — რკინიგზის შემადგენლობა, რომელშიც შედის 2 ან მეტი დიზელის წევისძრავიანი და რამდენიმე მისაბმელი ვაგონი. ძრავიანი ვაგონები მატარებლის ბოლოებშია. ძრავებს მართავენ ერთი პოსტიდან. დიზელმატარებელს იყენებენ საგარეუბნო მიმოსვლისათვის რკინიგზების არაელექტრიფიცირებულ უბნებზე. სხვადასხვა ქვეყნებში ტერმინ „დიზელმატარებლის“ განსაზღვრება შეიძლება იყოს სხვადასხვა.

ისტორია
ერთ-ერთი პირველი დიზელმატარებლები გამოჩნდნენ გერმანიაში, აშშ-ში, საბჭოთა კავშირში და იტალიაში. 1932 წელს გერმანიაში ოპერატორისთვის აშენდა დიზელმატარებელი 877 /. 1933 წელს ამერიკულმა კომპანიამ ფრანგულ კომპანია -თან ერთობლივად გამოუშვა საცდელი ორვაგონიანი დიზელმატარებელი რეზინიანი გოგორწყვილებით, რომელიც გამოდგა წარუმატებელი და იმუშავა მხოლოდ ერთი წელი. მომდევნო წელს კომპანია -მა შექმნა პირველი ფართედ ცნობილი -ის სერიის დიზელმატარებელი, ჯერ-ჯერობით მხოლოდ ცნობილი ნომრით 9900 (მოგვიანებით , 1936 წლის შემდეგ ), რომელიც გამოსაცდელად დადგა 1934 წლის 7 აპრილს. 1936 წლის ივნისში სატესტო ცდა გაიარა პირველმა საბჭოთა დიზელმატარებელმა (იმ დროს საბჭოთა კავშირში დიზელის მოტორვაგონიან მოძრავ შემადგენლობაზე ვრცელდებოდა ტერმინი „ავტომოტრისა“). აშენებული იქნა კალუგის მანქანათმშენებლობის ქარხანის მიერ კოლომნის ქარხნის პროექტით. 1936 წლის 21 აგვისტოს -ის ფირმამ დაამთავრა სამუშაოები პირველი იტალიური დიზელმატარებლის -ის შექმნაზე ნომრით 100 -სთვის . შემდგომში აშენდა კიდევ 8 ცალი ასეთი მატარებელი (ჯამში ცხრა შემადგენლობა ნომრებით 101-დან 109-ის ჩათვლით).

კლასიფიკაცია და კონსტრუქცია
დიზელმატარებლები განსხვავდებიან ტრანსმისიის დანიშნულებისა და ტიპის მიხედვით. რუსეთში გამოყენების დანიშნულების მიხედვით სამგზავრო დიზელმატარებლები იყოფიან შემდეგი დანიშნულების მიხედვით:
მგზავრების გადაყვანა და ბარგის გადაზიდვა საგარეუბნო დანიშნულებით;
მგზავრების გადაყვანა და ბარგის გადაზიდვა რეგიონთაშორისი დანიშნულებით.
ცალკე კატეგორიადაა გამოყოფილი დიზელმატარებლები სამომსახურეო მგზავრობისათვის.

შემადგენლობის მიხედვით დიზელმატარებელი შეიძლება იყოს მოტორსავაგონო (თუნდაც ერთი მოტორვაგონით) ან სალოკომოტივო წევით (მოტორვაგონების გარეშე, წევისათვის თბომავლების ერთი ან მეტი სექციის გამოყენებით).

დიზელმატარებლის ვაგონის იატაკის კონფიგურაციის თვალსაზრისით იყოფა მაღალიატაკიან და დაბალიატაკიან დიზელმატარებლებად. პოსტსაბჭოთა სივრცეში მიღებულია რკინიგზის გასაჩერებელი ბაქნების სიმაღლის მიხედვით განსხვავება სამ ძირითად კატეგორიად: მაღალი, საშუალო და დაბალი. მაღალი ბაქანი — ბაქანი, რომლის სიმაღლე რელსის თავის დონიდან შეადგენს 1100 მმ-ს. საშუალო ბაქანი — ბაქანი, რომლის სიმაღლე რელსის თავის დონიდან შეადგენს 550 მმ-ს. დაბალი ბაქანი — ბაქანი, რომლის სიმაღლე რელსის თავის დონიდან შეადგენს არა უმეტეს 200 მმ-ს.

ასევე დიზელმატარებლებს ყოფენ კვების ტიპის მიხედვით:
ავტონომიური დიზელმატარებლები, ძალოვანი (დიზელის) დანადგარიდან კვებით სიმძლავრის მექანიკური, ჰიდრავლიკური ან ელექტრული გადამცემით;
კომბინირებული დიზელმატარებლები, დიზელის ძალოვანი დანადგარით, სიმძლავრის ელექტრული გადამცემით და კვების დენმიმღებით და ელექტრომოწყობილობით საკონტაქტო ქსელიდან და/ან წევის აკუმულატორული ბატარეებით.

შემადგენლობა
როგორც წესი, დიზელმატარებლის შემადგენლობაში შედის არანაკლებ ორი საწყისი ვაგონი (ანუ ვაგონები ერთი ან ორი მემანქანის კაბინით), რომლებიც მდებარეობენ შემადგენლობის ურთიერთსაწინააღმდეგო ბოლოებში და ორიენტირებულები არიან გარეთა კაბინებით. ასეთი განლაგება საშუალებას იძლევა დიზელმატარებელმა მაძრაობისას იაროს ნებისმიერი მიმართულებით შემადგენლობის შემობრუნებისა და ვაგონების გადახსნის გარეშე. ზოგიერთი დიზელმატარებლის შემადგენლობაში შედიან შუალედური ვაგონებიც, რომლებსაც არ გააჩნიათ მემანქანის კაბინა. როგორც წესი, დიზელმატარებლის თუნდაც ერთი ვაგონი უნდა იყოს მოტორული, ანუ ქონდეს თუნდაც ერთი გადამყვანი მექანიზმის მქონე ურიკა. ზოგიერთ დიზელმატარებლებს შეუძლიათ ქონდეთ მისაბმელი ვაგონები, რომლებსაც გააჩნიათ მხოლოდ დამაკავებელი ურიკები. ასე რომ, შესაძლებელია დიზელმატარებლების ვაგონების ოთხი ძირითადი სახეობა:
მოტორული საწყისი (მს);
მოტორული შუალედური (მშ);
მისაბმელი საწყისი (სს);
მისაბმელი შუალედური (სშ).
კომპოზიცია, ანუ დიზელმატარებლის შემადგენლობაში ვაგონების მდებარეობის სქემა, შეიძლება აღწერილი იყოს მათემატიკური სიმბოლოების გამოყენებით, მაგალითად:

ზოგიერთი დიზელმატარებლებისთვის შესაძლებელია ექსპლოატაცია მრავალი ერთეულის სისტემით; მაგალითად, ორი სამვაგონიანი მატარებლის 2 გაერთიანებით ერთ ექვსვაგონიანად.

დიზელმატარებლის ვაგონები შეიძლება იყვნენ გადაბმულები კონკრეტული რკინიგზის სტანდარტული გადასაბმელი მოწყობილობის დახმარებით, ან იაკობსის ურიკების მეშვეობით შეერთებული ხერხით (ამ შემთხვევაში შემადგენლობის გადასახსნელად შეერთების ადგილში საჭიროა ამწევი მოწყობილობების გამოყენება). ამ შემთხვევაში კომპოზიციის ფორმულაში შეიძლება გამოყენებული იქნას ნიშანი „=“, მაგალითად, მს=სშ=მს. ზოგიერთ დიზელმატარებლებს შემადგენლობაში შეიძლება ქონდეთ ეგრედ წოდებული წევის მოდული, რომელშიც მდებარეობს ძალოვანი დანადგარი. შვეიცარიული კომპანია აშენებდა სერია -ის მსგავს მატარებლებს (მაგალითად, სამვაგონიანებს ესტონური ოპერატორისთვის , ნომრების რიგით 2300 კომპოზიციით მს=სშ=დმშმ=მს, სადაც დმშმ — დიზელ-გენერატორული მისაბმელი შუალედური მოდული).

ძალოვანი დანადგარი
დიზელმატარებლის ძალოვანი დანადგარის საფუძველში დევს დიზელის ძრავა. ძალოვანი მოწყობილობა შეიძლება მდებარეობდეს ვაგონის იატაკის ქვეშ, ან სამანქანო განყოფილებაში (შიდაძარული განთავსება), ან ვაგონის სახურავის რაიონში.

ჩვეულებრივ ძალოვანი მოწყობილობის კომპლექტში შედიან:
მზიდი სივრცითი ძარა;
შიდა წვის ძრავი (დიზელის);
წევის გადაცემა (წევის გენერატორი ელექტრო გადაცემისათვის ან ჰიდრავლიკური გადაცემა რედუქტორთან ერთად);
საწვავმომარაგების სისტემა;
ძრავის ზეთოვანი სისტემა;
ძრავის გამაგრილებელი სისტემა;
ძრავის შემბერავი ჰაერის გამაგრილებელი სისტემა რადიატორთან ერთად (ძრავებისთვის ჰაერის დაბერვასთან ერთად);
ჰიდრავლიკური გადაცემის ზეთის გამაგრილებელი სისტემა (მისი გამოყენების შემთხვევაში);
ჰაერმომარაგებისა და ჰაერგამწმენდის სისტემა ფილტრების დაჭუჭყიანების ხარისხის შესახებ სიგნალიზაციასთან ერთად;
ზეთის ავზის დონის მაჩვენებელი მოწყობილობით;
ძრავის ამუშავების მოწყობილობა (სტარტერი);
ძრავის წინასწარი ამუშავებისა და წევის ჰიდრავლიკური გადაცემის სისტემა ცივი გაშვებისას (მისი გამოყენების შემთხვევაში);
ძრავის ძალოვანი პარამეტრების რეგულირებისა და მისი დიაგნოსტიკის სისტემა;
კომპრესორი მისაწოდებელი ჰაერის მომზადების სისტემასთან ერთად;
საკუთარი საჭიროების გენერატორი;
გამონაბოლქვის ნაპერწკალდამხშობი და ხმის ჩამხშობი ნეიტრალიზატორებთან და დამაჭუჭყიანებელი ნაწილაკების დამჭერებთან ერთად;
წევის გენერატორის გამაგრილებელი და გამასწორებელი მოწყობილობის სისტემა (მათი არსებობის შემთხვევაში);
გამაგრილებელი მოწყობილობების მუშაობის მართვის სისტემა;
ხანძრის აღმოჩენისა და დისტანციური ჩაქრობის სისტემა.

დამუხრუჭების სისტემები და პნევმომოწყობილობები
რუსეთში და პოსტსაბჭოთა სივრცეში მოქმედი სტანდარტებით დიზელმატარებელი უნდა იყოს აღჭურვილი სამუხრუჭე სისტემების შემდეგი სახეობებით:
ავტომატური პნევმატური;
პირდაპირმოქმედი ტიპის ელექტრო პნევმატური;
გამჩერებელი.

ასევე დასაშვებია გამოყენება:
ავტომატური ელექტრო პნევმატური მუხრუჭი (უსაფრთხოების მარყუჟი);
ჰიდროდინამიკური მუხრუჭი (ჰიდრავლიკური გადაცემის არსებობისას);
ელექტროდინამიკური მუხრუჭი (ელექტრული გადაცემის არსებობისას);
სარელსო მუხრუჭი (გარდამავალი დენის ან მაგნიტორელსური).
პნევმატური, ელექტრო პნევმატური და გამჩერებელი მუხრუჭები შეიძლება იყვნენ, როგორც ხუნდებიანი, ასევე დისკებიანი.

ელექტრომოწყობილობები
დიზელმატარებლის ელექტრომოწყობილობები უზრუნველყოფენ შემდეგი ფუნქციების შესრულებას:
შემადგენლობის აჩქარებას და გაჩერებას;
შემადგენლობის მოძრაობას მოცემული სიჩქარით წევის რეჟიმში;
შემადგენლობის მოძრაობის მიმართულების ცვლილებას;
სამუხრუჭე ძალის ავტომატურ რეგულირებას ელექტროდინამიური მუხრუჭების მაქსიმალური გამოყენების დროს (არსებობის დროს);
შემადგენლობის დამუხრუჭება მაგნიტორელსური მუხრუჭის დახმარებით (არსებობის დროს);
მოტორვაგონების ერთობლივი ელექტრული დამუხრუჭება (ელექტრული გადაცემის არსებობისას) არამოტორვაგონების ელექტრო პნევმატური დამუხრუჭებით;
მომხმარებლების საკუთარი საჭიროებისთვის ენერგიით ელექტრომომარაგებისა და ცხოვრებისეული პირობების სისტემები.
დამხმარე ელექტრომოწყობილობები უზრუნველყოფენ წევის ელექტრომოწყობილობების მუშაობას და მართვის ქსელების კვებას მითითებული მახასიათებლების შესაბამისად (ელექტრო გადამცემების არსებობისას), სერვისისა და ცხოვრებისეული პირობების მოწყობილობებს. საკუთარი საჭიროებების გარდამქმნელების სახით შეიძლება გამოყენებული იქნეს, როგორც სტატიკური, ასევე ელექტროსამანქანე გარდაქმნელები.

დიზელმატარებლები მსოფლიო ქვეყნებში
საბჭოთა კავშირი და პოსტსაბჭოთა სივრცე
რუსეთში ტერმინი „დიზელმატარებელი“ ნაჩვენებია სახელმწიფოთაშორის სტანდარტში დიზელმატარებლებზე 31666—2014, რომელსაც ასევე ეფუძნება ტერმინებისა და განსაზღვრებების სახელმწიფოთაშორისი სტანდარტები 34056—2017 და 34530—2019. მათზე დაყრდნობით, დიზელმატარებელი — „ავტონომიური წევის მოძრავი შემადგენლობა დიზელის ძალოვანი დანადგარით და სიმძლავრის გადაცემით (ჰიდრავლიკური ან ელექტრული), შემდგარი არანაკლებ ორი ვაგონისა, განკუთვნილი მგზავრთა გადასაყვანად და თავის შემადგენლობაში აქვს თუნდაც ერთი მოტორვაგონი“. ასეთი განსაზღვრება დიზელმატარებლების კატეგორიიდან გამორიცხავს ეგრედ წოდებულ ლოკომოტივის წევის დიზელმატარებლებს (მაგალითად, 1), რომლებშიც მოტორვაგონები არ გამოიყენება. რუსეთის ისტორიაში ეს ტერმინი გამოჩნდა რკინიგზაზე დიზელის წევის დანერგვამდე გაცილებით გვიან; შიდა წვის ძრავიანი მოტორვაგონული მოძრავი შემადგენლობისთვის უპირატესად გამოიყენებოდა ტერმინი „ავტომოტრისა“, ვაგონების რაოდენობისა და დანიშნულებისგან დამოუკიდებლად. ასეთი ნაირსახეობის (ამ შემთხვევაში ორვაგონიანი) პირველი შემადგენლობა საბჭოთა კავშირში გამოჩნდა 1930-იანი წლების შუა პერიოდში, რომელმაც მიიღო -ს სერიის აღნიშვნა, რომელიც იშიფრება, როგორც „საგარეუბნო ავტომოტრისა“ (ტერმინებისა და განსაზღვრებების თანახმად ზემოთ ჩამოთვლილი სტანდარტების შესაბამისად, ავტომოტრისებს მიეკუთვნება შიდა წვის ძრავიანი ერთვაგონიანი მოტორსავაგონო მოძრავი შემადგენლობა, რომელიც ამასთან განკუთვნილია მხოლოდ გადაყვანების უზრუნველსაყოფად და რკინიგზის ტრანსპორტის ინფრასტრუქტურის მომსახურებისთვის). აღნიშვნებში საბჭოთა კავშირის რკინიგზების მოტორვაგონული მოძრავი შემადგენლობა ცნება დიზელმატარებელი პირველად გამოჩნდა 1945 და 1946 წლებში უნგრეთიდან ჩამოსული სამვაგონიანი შემადგენლობების შემდეგ (პირველი ასოების მიხედვით, ანუ ).

დიზელის მოტორვაგონული მოძრავი შემადგენლობა სამგზავრო მოძრაობისას 1960-იანი წლების დაწყებამდე საბჭოთა კავშირში წარმოდგენილი იყო რეპარაციული სამვაგონიანი დიზელმატარებლებით უნგრეთიდან (ნომრებით 1-დან 10-ის ჩათვლით -ის ქარხნიდან) და გერმანიიდან (ნომრებით 11-დან 15-ის ჩათვლით, სხვადასხვა ფირმების მიერ შექმნილი). მოგვიანებით გამოჩნდა ელექტრული გადაცემის ექვსვაგონიანი -ის მატარებლები, ისევ აღნიშნულები, როგორც , მაგრამ განსაკუთრებული სანომრე ნიშნებით მინიჭებული (01-დან 08-ის ჩათვლით). თანამშრომლობა ამ ქარხანასთან გრძელდებოდა. 1960 წლიდან ქარხანამ, რომელმაც შეიცვალა დასახელება და ეწოდა -, საბჭოთა კავშირისთვის დაიწყო ახალი სამვაგონიანი -ს სერიის დიზელმატარებლების აშენება (თავდაპირველად ასევე მიიღო აღნიშვნა ). ამ მატარებლების ნუმერაცია დაიწყო 021 ნომრიდან, ანუ არ გადაიკვეთა ადრე მოწოდებული მატარებლების ნომრებთან და გრძელდებოდა 109-ის ჩათვლით. მათ ქონდათ კომპოზიცია მს+სშ+სს. ბოლო სერიამ საბჭოთა რკინიგზებისათვის მიიღო აღნიშვნა 1, რომელიც იყო სერია -ს დიზელმატარებლების გაუმჯობესებული ვერსია და გამოირჩეოდა უკანასკნელთაგან უპირველეს ყოვლისა უფრო მძლავრი დიზელის ძრავის არსებობით, ჰიდრომექანიკური გადამცემით, ასევე ძირითად შემადგენლობას ერთი მისაბმელი შუალედური ვაგონის მიმატებით. 1-ს ნუმერაცია ისევ არ დაიწყო თავიდან (პირველმა მატარებელმა მიიღო რიგითი ნომერი 201).

იმავე დროს საბჭოთა კავშირში იწყება მუშაობა საკუთარი სერიული დიზელმატარებლების შექმნის შესახებ, რის გამოც საქმეში ჩართეს რიგის ვაგონსაშენი ქარხანა. ამის წინ (1956 წელს) დიზელმატარებლების შექმნაზე განხორციელდა ცდები ბრიანსკის მანქანსაშენი ქარხნისა და კალინინის ვაგონსაშენი ქარხნის ერთობლივი ძალისხმევით. მათი საექსკიზო პროექტი მოიცავდა დიზელმატარებლის ორ შესრულებას (სამვაგონიანი, ერთი მისაბმელი და ორი მოტორვაგონით, ასევე ორვაგონიანი, მისაბმელი ვაგონების გარეშე). სვერდლოვსკის ტურბინების ქარხნის 400 ცხ. ძალიანი სიმძლავრის დიზელის ძრავის დაყენება იგეგმებოდა ვაგონის იატაკის ქვეშ და უკავშირდებოდა გოგორწყვილებს ჰიდრომექანიკური გადამცემით. მაგრამ 1963 წლის შუა პერიოდში რიგის ვაგონსაშენმა ქარხანამ შექმნა საცდელი ნიმუში 1, კომპოზიციით მს+სშ+სშ+სს და ძრავის მდებარეობით სამანქანო განყოფილებაში მემანქანის კაბინის უკან. შემდეგ შემუშავდა სერიული წარმოება, რომლის პროცესში კონსტრუქციაში შექონდათ ცვლილებები; შემდეგ გამოჩნდა სხვადასხვა გამოშვების მოდიფიკაციები 1, 1. 1-ის დიზელმატარებლების ბოლო გამოშვებები შენდებოდნენ რიგის ვაგონსაშენ ქარხანაში საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგაც.

ასეთ მატარებლებთან ართად, სადაც საწყის ვაგონებს ქონდათ თითო-თითო კაბინა, საბჭოთა კავშირში გამოიყენებოდა ვაგონების კომპლექტები, რომლებსაც აგზავნიდა ჩეხური ფირმა . თითოეული ასეთი კომპლექტი შედგებოდა ორკაბინიანი 2-ის სერიის ავტომოტრისისგან (სარელსო ავტობუსი) და ორი შუალედური ვაგონისგან, რომელიც აღინიშნებოდა 2-ით. ამ მანქანების კონსტრუქცია უვაგონო ავტომოტრისების ექსპლოატაციის ან დიზელმატარებლების ფორმირების საშუალებას იძლეოდა (როგორც წესი, ორი 2 ბოლოებში და რამდენიმე 2 მათ შორის).

რუსეთი
საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ რუსეთში, ტერმინებზე „დიზელმატარებელი“ და „ავტომოტრისა“ დამატებით შემოდის კიდევ ერთი — „სარელსო ავტობუსი“. ამ ტერმინის ყველაზე დეტალური განმარტება მოცემულია 34530—2019-ში, რომლის თანახმადაც სარელსო ავტობუსი წარმოადგენს „მოტორვაგონულ სარკინიგზო მოძრავ შემადგენლობას ერთი ან რამდენიმე დიზელის ძალოვანი დანადგარებით, შემდგარი ერთი, ორი ან სამი ვაგონისაგან, რომლებიც განკუთვნილია მგზავრების გადასაყვანად“. ასე რომ, ორი- და სამვაგონიანი სარელსო ავტობუსები ასევე არიან დიზელმატარებლები.

ასეთი მსუბუქი დიზელმატარებლების მაგალითზე შეიძლება შეიძლება მოვიხსენიოთ სერიების 2-ს და 3-ს მრავალვაგონიანი სარელსო ავტობუსები, ათვისებული „მეტროვაგონმაშის“ ქარხნის მიერ. იგივე ქარხანამ, შვეიცარულ ფირმა -თან ერთობლივად, 2013 წელს შექმნა უფრო მძიმე - სერიის დიზელმატარებელი. მისი საწყისი ვაგონები შეიცავენ -ის + ძალოვან მოდულებს.

ბელარუსი
ბელორუსის რკინიგზაზე მიწერილი სერია 1-ის საბჭოთა დიზელმატარებლების ნაწილმა გაიარა დამუშავება ლიდას დეპოში, ასევე მოხდა შემადგენლობების დაშლა-განცალკევება. მოდერნიზაცია შეეხო შემადგენლობებს 1, 1, 1. თავიდან მატარებლის ტიპის აღნიშვნები შეცვალეს 1-ით (რიგის დიზელმატარებელი, ტიპი, დამუშავებული ლიდაში), მაგრამ ის არ დამკვიდრდა.

მოდერნიზირებული შემადგენლობები, რომლებმაც საბოლოოდ მიიღეს აღნიშვნა (მინი დიზელმატარებელი, ან პატარა დიზელმატარებელი) ფორმირდებოდა სქემებით მს+სს ან მს+სშ+სს, თანაც თითოეულმა ასეთმა სექციამ მიიღო საკუთარი ახალი ნომერი, დაწყებული 001-დან. ცნობილია ათი მატარებლის ფორმირების შესახებ (ნომრები 001-დან 010-ის ჩათვლით). შემდეგ პოლონეთიდან გამოიგზავნა იმავე კომპანიის მიერ დამზადებული დიზელმატარებლები 3 (სამვაგონიანი) და 6 (ექვსვაგონიანი).

უკრაინა
2024 წლის მდგომარეობით უკრაინაში ექსპლოატაციაში იმყოფება საბჭოთა კავშირში წარმოებული ზოგიერთი დიზელმატარებელი (მაგალითად, 1).

1990-იანი და 2000-იანი წლების შესაყარზე ლუგანსკის თბომავალმშენმა ქარხანამ (იმ მომენტში ღია სააქციო საზოგადოება "ჰოლდინგური კომპანია „ლუგანსკტეპლავოზი“) დაიწყო ლოკომოტივების წევაზე შემადგენლობების მიწოდება, 262 (1 და 1) და 2116 (2 და 2) თბომავლების სექციების გამოყენებით. აღნიშვნაში მეორე ასო აღნიშნავს კომპოზიციას ( — თბომავლის ერთი სექცია ერთი ბოლოთი და საწყისი მისაბმელი ვაგონი მეორე ბოლოთი,  — თბომავლის ორი სექცია თავსა და ბოლოში). 1996 წელს ამავე ქარხანამ გამოუშვა მოტორვაგონული წევის დიზელმატარებლის საცდელი ნიმუში -01-001 ელექტრული გადაცემით, რომელიც დარჩა ერთადერთ ეგზემპლარად, ხოლო 2004 წელს — საცდელი ნიმუში -02-001. ეს მატარებლები შენდებოდნენ 2012 წელს და სულ (საცდელი ნიმუშის ჩათვლით) გამოშვებული იქნა ექვსი შემადგენლობა (ნომრები 001-დან 006-ის ჩათვლით). გათვალისწინებულია ამ მანქანების ექსპლოატაციის შესაძლებლობა მრავალი ერთეულის სისტემით. 620 ტიპის სარელსო ავტობუსების გამოყენება დაიწყო საგარეუბნო სამგზავრო გადაყვანისთვის ნაკლებად დატვირთულ უბნებზე უკრაინის სხვადასხვა რეგიონებში, ხოლო 2018 წლის ბოლოდან კიევში ასევე ექსპლოატაციაში იმყოფებოდა აეროექსპრესის სახით მონაკვეთზე კიევი — ბორისპოლი, მათ შორის გაორებული შემადგენლობით (არსებითად, ორვაგონიანი დიზელმატარებელი). 2020-იანი წლების დასაწყისის მდგომარეობით მათი დიდი ნაწილი იდგა გაჩერებული და რემონტს ითხოვდა, რომელიც დაიწყო 2023 წელს.

2011 წელს -მ დაიწყო ორვაგონიანი მოდელ 630-ის გამოშვება და გამოუშვა პირველი ორი შემადგენლობა (ნომრებით 001 და 002), რომლებიც ჩამოვიდნენ უკრაინაში. მოგვიანებით აშენდნენ შემადგენლობები ნომრებით 003-დან 006-ის ჩათვლით სხვა ქვეყნებისთვის და ამით მათი წარმოება დამთავრდა. 630-001-ის მოძრაობაში ჩართვის ცერემონია შედგა 2011 წლის 24 ივნისს ვინიცის სადგურში.

მოგვიანებით დიზელმატარებლების მოწოდება დაიწყო საჯარო სააქციო საზოგადოება „კრიუკოვის ვაგონმშენის ქარხანა“. 2014 წელს ქარხანაში შეიქმნა დიზელმატარებელი 2 ჰიდრავლიკური გადამცემით. ერთადერთი აშენებული სამვაგონიანი შემადგენლობა 2-001 2024 წლის მდგომარეობით ექსპლოატაციას გადის ლვივის რკინიგზის მარშრუტებზე რეგიონალური ექსპრესის სახით. სერიულ წარმოებაში ჩაშვებულია 3 (2019 წლიდან 2022 წლის ჩათვლით პერიოდში აშენდა ექვსი ეგზემპლარი ნომრებით 001-დან 006-ის ჩათვლით).

ესტონეთი
საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ ესტონეთში რამდენიმე ხანს ექსპლოატაციაში იმყოფებოდნენ რიგის ვაგონსაშენი ქარხანის დიზელმატარებლები 1 (აშენებულები როგორც საბჭოთა პერიოდში, ასევე ლატვიის დამოუკიდებლობის დროს). ეს დიზელმატარებლები შეიქმნა ფინეთში ექსპლოატაციაში მყოფი მოდელის (5) ბაზაზე, გაანგარიშებული გარემო პირობების დაბალ ტემპერატურაზე და ლიანდაგის რუსულ სიგანეზე; საფუძვლად აღებული მატარებელი ადაპტირებულია -ის პირობებზე და მოთხოვნებზე. მატარებლები 2200 იმყოფება ორვაგონიანი, 2300 — სამვაგონიანი, ხოლო 2400 — ოთხვაგონიანი შემადგენლობებით, თუ გავითვალისწინებთ მხოლოდ სამგზავრო ვაგონებს. თითოეული შემადგენლობა, სამგზავრო ვაგონების გარდა, მოიცავს დიზელ-გენერატორის შუალედურ მოდულს, რომელშიც დაყენებულია დიზელ-გენერატორული დანადგარები; დამამზადებლის მონაცემების საფუძველზე, დიზელ-გენერატორული შუალედური მოდული არ ითვლება ვაგონად. საწყისი ვაგონების პირველი ურიკები (მემანქანის კაბინის ქვეშ) არიან ორღერძიანი მოტორულები, ხოლო ვაგონებს შორის ყველგან დაყენებულია ორღერძიანი იაკობსის ურიკები არამოტორირებული ღერძებით (მათ შორის სამგზავრო ვაგონებსა და დიზელ-გენერატორის მოდულს შორის); ანუ დიზელმატარებლებს აქვთ ღერძული ფორმულები შესაბამისად ’2’2’', ’2’2’2’' და ’2’2’2’2’' (რკინიგზების საერთაშორისო კავშირის ფორმატში). დიზელმატარებლების კომპოზიცია შეიძლება ჩაიწეროს შესაბამისად, როგორც მს=დმშმ=მს, მს=სშ=დმშმ=მს და მს=სშ=დმშმ=სშ=მს, სადაც მს — მოტორული საწყისი ვაგონი, დმშმ — დიზელ-გენერატორული მისაბმელი შუალედური მოდული, სშ — მისაბმელი შუალედური ვაგონი, ნიშანი „=“ ნიშნავს შემაერთებელ გადაბმას იაკობსის ურიკების მეშვეობით. დაშვებულია ორი მატარებლის ექსპლოატაცია მრავალი ერთეულის სისტემის მიხედვით (შესაბამისად შემადგენლობების ფორმირება ოთხი, ხუთი, ექვსი, შვიდი ან რვა სამგზავრო ვაგონით და ორი დიზელ-გენერატორული მოდულის ფორმირება).

ჩრდილოეთი ამერიკა
აშშ-ში და კანადაში დიზელმატარებლები გავრცელებულია საკმაოდ ფართოდ და მას აწარმოებს კომპანია -ის კანადური ფილიალი და ამერიკული .

ავსტრალია
ავსტრალიაში დიზელმატარებლები ხშირად გამოიყენება საშუალო მანძილის საქალაქთაშორისო მარშრუტებზე. მოძრავი შემადგენლობა იმპორტირდება სხვა ქვეყნებიდან.

ევროპა
1933 წელს გერმანიაში დაიწყო პირველი ჩქაროსნული დიზელმატარებელ „მფრინავი ჰამბურგელის“ რეგულარული ექსპლოატაცია, რომელიც ემსახურებოდა მარშრუტს ბერლინი — ჰამბურგი. 1950—1960-იან წლებში ევროპაში გამოჩნდა -ის ქსელი, რომელმაც შეაერთა გერმანიის, საფრანგეთის, იტალიის და ნიდერლანდების ქალაქები. გერმანიაში აწარმოებდნენ -ის სატვირთო დიზელმატარებლებსაც, რომლებიც გამოიყენებოდნენ საშუალო მანძილის მარშრუტებზე სატვირთო ავტომობილებით გადაზიდვების ალტერნატივის სახით. 1950-იანი წლების შუა პერიოდიდან დღემდე სამგზავრო დიზელმატარებლები ფართედაა გავრცელებული დიდ ბრიტანეთში.

დიზელმატარებლები, რომლებსაც აწარმოებდნენ კომპანიები , და , ექსპლოატაციას გადიან ევროპის ბევრ ქვეყნებში, ისეთებში როგორებიცაა ავსტრია, საბერძნეთი, დანია და სხვები.

აზია
1980-იანი წლებიდან დიზელმატარებლები აქტიურად შენდება და გამოიყენება სამხრეთ კორეაში. მწარმოებელია კომპანია „ “ (კორპორაცია -ის ქვეგანყოფილება).

ამას გარდა, დიზელმატარებლების მწარმოებლებია ინდური კომპანია „ “, თურქული და სხვები.

მალაიზია აწარმოებს -ის კომპანიის -ს დიზელმატარებლების იმპორტირებას. ტაილანდში იგეგმება ჩქაროსნული დიზელმატარებლების ხაზების მშენებლობა.

1950-იან წლებში ისრაელი აწარმოებდა „ -ის“ (გერმანია) ნაწარმოებ რამდენიმე დიზელმატარებლების იმპორტს. არასაიმედოობის გამო მოგვიანებით ისინი გადაკეთდნენ ჩვეულებრივ ვაგონებად. 1992—1995 წლებში დანიიდან იმპორტირებული იქნა 3-ს 50 შემადგენლობა, რომლებიც აქტიურად გამოიყენება.