iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ახალი დრო

ახალი დრო ან ახალი ისტორია — პერიოდი კაცობრიობის ისტორიაში, რომელიც მოიცავს შუა საუკუნეების შემდგომ და უახლეს ისტორიამდე არსებულ დროის მონაკვეთს.

ტერმინის გაგება გამოჩნდა აღორძინების დროის ევროპულ ისტორიულ-ფილოსოფიურ აზროვნებაში, როგორც ჰუმანისტების მიერ შემოთავაზებული ისტორიის სამნაწილიანი დაყოფის (უძველესი, შუა და ახალი) ელემენტი. ახალი დროის გამოყოფის კრიტერიუმი, მისი „ახლობა“ გასულ ეპოქასთან შედარებით, ჰუმანისტების აზრით აღორძინების ეპოქის მეცნიერებისა და კულტურის აღორძინება გახდა; უფრო ზუსტად კი, არა სოციალურ- ეკონომიკური, არამედ სულიერ-კულტურული აღორძინება. თუმცა ეს პერიოდი საკმაოდ წინააღმდეგობრივია საკუთარი შინაარსიდან გამომდინარე: აღორძინების მაღალი დონე, რეფორმაცია და ჰუმანიზმი არსებობდნენ მასობრივ „ჩქაფანში“ ირაციონალიზმთან, დემონოლოგიის განვითარებასთან, ასევე გამოვლინებასთან, რომელიც ცნობილია კუდიანებთან ბრძოლის სახელით.
რომანოს მელიქიანი

რომანოს მელიქიანი (დ. 1 ოქტომბერი, 1883, კიზლარი — გ. 30 მარტი, 1935, ერევანი) — სომეხი კომპოზიტორი.

ბიოგრაფია
რომანოს მელიქიანმა 1905 წელს დაამთავრა როსტოვის მუსიკალური კოლეჯი, შემდეგ კი მიხეილ იპოლეტოვ-ივანოვის და ბ. იავორსკის კურსები. 1914 წელს, მან დაამთავრა სანქტ-პეტერბურგის კონსერვატორია. 1908 წელს, იგი თბილისის მუსიკალური ლიგის ორგანიზატორთა შორისაა, 1925 წელს მელიქიანმა დააარსა სტეფანაკერტის მუსიკალური სკოლა, ხოლო 1933 წელს კი - სომხეთის ოპერის თეატრის ერთ-ერთი დამფუძნებელი გახდა.

გარდაცვალება
რომანოს მელიქიანი გარდაიცვალა 1935 წლის 30 მარტს 51 წლის ასაკში. იგი დაკრძალულია კომიტასის პანთეონში, რომელიც ერევნის ცენტრში მდებარეობს.
არაქელოცვანქი

}
| რელიგიური_წევრობა =
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი = მიტოვებული
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| ვებ-გვერდი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი = სომხური
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = საუკუნით
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =არა
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 41.033878
| გრძედი = 45.066004
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
არაქელოცვანქი (; „მოციქულთა მონასტერი“) — საუკუნის მონასტერი სომხეთში. მდებარეობს სოფელ კირანციდან სამხრეთ-დასავლეთით 3 კილომეტრში, ტავუშის პროვინციაში. სამონასტრო კომპლექსი განლაგებულია მდინარე კუნენის მარცხენა ნაპირზე, ბორცვის თავზე და გარშემორტყმულია უღრანი ტყით.

მონასტრიდან დაბლა, დაახლოებით 80 მეტრში მდებარეობს ქარვასლის ნანგრევები. შემდეგ ბორცვზე, ასევევ, შემორჩენილია სამლოცველოს ნანგრევები.
შეხვედრა

შეხვედრა — რიგით მეორე ნოველა, ჯეიმზ ჯოისის ნოველათა კრებულში დუბლინელები.

ნოველა
ამ ამბის გმირი ორი ბიჭია, ერთი თავად მთხრობელი და მეორე მისი მეგობარი მაჰონი, რომლებიც თავგადასავლებს ეძებენ მოსაწყენი ცხოვრების გასაფერადებლად და ამიტომ გადაწყვეტენ სკოლის გაცდენას და სანაპიროზე გაპარვას. როგორც მთხრობელი ამბობს,„საღამოობით ომობანას თამაშიც ისევე მოსაბეზრებელი მეჩვენებოდა, როგორც დილაობით გაკვეთილებზე ჯდომა, იმიტომ, რომ მსურდა ნამდვილ ხიფათს გადავყროდი; მაგრამ მჯეროდა, რომ ნამდვილ ხიფათს ვერ გადაეყრება ის, ვინც დღენიადაგ შინ ზის ფეხმოუცვლელად.“

სიუჟეტი ამ გასეირნების და იმ ხალხის გარშემო ტრიალებს რომლებსაც ბიჭები ხვდებიან. ბიჭები მოწმენი ხდებიან ძალიან ბევრი სოციალური ფაქტის. მაგალითად, ადგილობრივი ბავშვებს ისინი პროტესტანტებში შეეშლებათ. მთხრობელი ასევე აღნიშნავს რომ ბევრი ბავშვი "არათანაბარი" და ძალიან საბრალოა.

დღის ბოლოსკენ, ბიჭები ხვდებიან ერთ მოხუც კაცს, რომელიც მათ უცნაურ გრძნობას უჩენს. თავდაპირველად, როგორც მკითხველიც ხვდება, კაცი გულის-ყურით აკვირდება და აფასებს ბიჭებს და მხოლოდ ამის შემდეგ იწყებს საუბარს ისეთ თემებზე როგორიცაა, მაგალითად სერ უოლტერ სკოტი და ახალგაზრდა შეყვარებულები.

ნოველა შესანიშნავად აღწერს იმ დროინდელი დუბლინის საზოგადოებას — დაპირისპირებას და ძალადობას პროტესტანტ და კათოლიკე მოსახლეობას შორის, ირლანდიის ხელისუფლებას, გარყვნილ მოხუც კაცს, უცხოელებს და სკოლის მოსწავლე ბიჭებს. ნოველაში, ბიჭები ფართო წარმოდგენას უქმნიან მკითხველს დუბლინზე.
გარნაჰოვიტის წმინდა გიორგის ეკლესია

}
| რელიგიური_წევრობა =
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| ვებ-გვერდი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი = გუმბათოვანი
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = საუკუნის შუა ხანებით
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =არა
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 40.496831
| გრძედი = 43.956134
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
გარნაჰოვიტის წმინდა გიორგის ეკლესია (; სურფ გევორქი) — ეკლესია სომხეთში. მდებარეობს არაგაწოტნის პროვინციაში, სოფელ გარნაჰოვიტის ცენტრში. მისი შთამბეჭდავი არქიტექტურა დომინირებს მიმდებარე სოფელსა და ლანდშაფტზე.

არქიტექტურა
ეკლესიას აქვს ერთადერთი, დიდი, ბიზანტიური სტილის, წითელი კრამიტით გადახურული რვაკუთხა ქოლგისებრი გუმბათი, რომელიც ორიენტირებულია შენობის ცენტრზე. გუმბათოვანი გადახურვის ეს სტილი უჩვეულოა სომხური არქიტექტურისათვის, განსაკუთრებით კი დიდი ზომის ნაგებობებისათვის. გუმბათი დაფუძნებულია რვაკუთხა ყელზე, რომელშიც 12 პატარა სარკმელია გაჭრილი. წყვილ-წყვილი სარკმელი განთავსებულია ოთხ მხარეზე, თითო-თითო კი დარჩენილ ოთხზე. ეკლესია სულ მცირე ერთხელ მაინცაა განახლებული.
ჯუხტაკვანქი

}
| რელიგიური_წევრობა =
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| ვებ-გვერდი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი = მცირე ჯვარ-გუმბათოვანი ტაძარი
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = წმინდა გრიგორის ეკლესია – ან საუკუნეასტვაწაწინის ეკლესია – 1201 წ. (დანგრეულია)
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =არა
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 40.758253
| გრძედი = 44.818275
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
ჯუხტაკვანქი — ან საუკუნის მონასტერი სომხეთში. მდებარეობს ტავუშის პროვინციაში, დილიჯანის ეროვნული პარკის განაკაფში, 3,2 კმ-ით ჩრდილო-დასავლეთით ქალაქ დილიჯანიდან, მატოსავანქის ეკლესიის მახლობლად.

არქიტექტურა
დიდი, წმინდა გრიგორის ეკლესია ცენტრალურგუმბათოვანი ნაგებობაა. აქვს ერთი პორტალი და დიდი ხნის წინ ჩამოქცეული გუმბათი. ტაძრის კედლები უცვლელად დგანან, თუმცა, ამჟამად, მეტალის კონსტრუქციებითაა შეკრული მათი დანგრევის თავიდან ასაცილებლად (კონსტრუქციები, სავარაუდოდ, 1973-1977 წლებში დაამონტაჟეს, როდესაც სარეკონსტრუქციო სამუშაოს ჩატარების რამდენიმე მცდელობა იყო). წმინდა გრიგორის ეკლესია, სავარაუდოდ, ან საუკუნეშია აგებული.

მცირე, სურფ ასტვაწაწინის ეკლესია წმინდა გრიგორის ეკლესიის მახლობლად დგას და წარწერის მიხედვით, 1201 წელსაა აგებული.
ბიზანტიური სომხეთი

ბიზანტიური სომხეთი ან დასავლეთ სომხეთი — ბიზანტიის იმპერიის სომხური ნაწილი, რომელიც იმპერიის აღმოსავლეთით მდებარეობდა.

ბიზანტიისა და სასანიდების იმპერიებმა სომხეთი ორად გაყვეს 387 წელს. აღმოსავლეთ ნაწილს სასანიდები აკონტროლებდნენ, დასავლეთს კი ბიზანტიელები. ანისის სამეფოს შექმნის შემდეგ, სომხეთის ისტორიული ნაწილები და სომხების მიერ დაკავებული ახალი ტერიტორიები, მაინც ბიზანტიის იმპერიის მიერ იმართებოდა.

სომხეთს არ ჰყავდა წარმომადგენლები ქალკედონის საეკლესიო კრებაზე. თუმცა 451 წელს სომხების აჯანყებამ სასანიდების იმპერიის წინააღმდეგ, გააღვივა კავშირი სომხურ და ბიზანტიურ ქრისტიანობას შორის.

ბევრმა სომეხმა წარმატებას მიაღწია ბიზანტიის იმპერიაში, ბევრი იმპერატორი იყო ეთნიკურად სომეხი ან ნახევრად სომეხი. ყველაზე გამოჩენილი მაგალითია იმპერატორი ჰერაკლე, რომლის მამა სომეხი იყო, დედა კი კაბადოკიელი. ჰერაკლემ სათავე დაუდო ჰერაკლიანების დინასტიას. კიდევ ერთი გამორჩეული წარმომადგენელია ბასილ , რომელმაც სათავე დაუდო მაკედონელთა დინასტიას. ასევე აღსანიშნავია რომანოზ ლაკაპენოსი, იოანე ციმისკე და ნიკიფორე ფოკა.

ბიზანტიის არმიის სომეხი მებრძოლები
სომხებმა დიდი წვლილი შეიტანეს ბიზანტიის იმპერიის სამხედრო წარმატებაში. იმპერიის ჯარი მუდმივ მზადმყოფნას საჭიროებდა, რადგან მას ყოველი მხრიდან ემუქრებოდნენ. სომეხი მებრძოლებისგან შეიქმნა მუდმივი არმია, რომელის შემადგენლობა არასდროს აღემატებოდა 150 000 მებრძოლს. მიუხედავად მებრძოლთა სიმცირისა სომხების არმიამ უსასტიკეს ბრძოლებში მიიღო მონაწილეობა და დიდად ასარგებლა იმპერია.

 საუკუნეში სომხური არმია ბიზანტიის იმპერიის ძირითადი არმიის მუდმივი წევრი იყო. სომეხი მებრძოლები შეირჩნენ იმპერატორის პირად არმიაშიც.

სომეხმა მებრძოლებმა თავის გამოჩენა შემდგომშიც შეძლეს და ბიზანტიის იმპერიის ერთ-ერთი მოწინავე არმია შექმნეს - საუკუნეებში.

სომეხი იპერატორები
რომის იმპერიის ორ ნაწილად გაყოფის შემდეგ, მის აღმოსავლეთ ნაწილში უამრავმა უცხოურმა მმართველმა მიიღო ძალაუფლება. ამ დროის განმავლობაში ბიზანტიის იმპერიის მმართველი ბევრი ეთნიკურად სომეხი ან ნახევრად სომეხი იმპერატორი გახდა.
სომხეთის დამოუკიდებლობის რეფერენდუმი (1991)

სომხეთის დამოუკიდებლობის რეფერენდუმი გაიმართა სომხეთის რესპუბლიკაში 1991 წლის 21 სექტემბერს და რომელშიც მოსახლეობის აბსოლუტურმა უმრავლესობამ მხარი დაუჭირა ქვეყნის საბჭოთა კავშირიდან გამოყოფას. დამოუკიდებლობის მოთხოვნას მხარი ამომრჩეველთა 99.5%-მა დაუჭირა. საარჩევნო უბნებზე მოსახლეობის გამოცხადებამ 95.0% შეადგინა.

შედეგები
მაქენიაცვანქი

}
| რელიგიური_წევრობა =
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| ვებ-გვერდი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = - საუკუნეებით
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =არა
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა = 1
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 40.125060
| გრძედი = 45.613259
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
მაქენიაცვანქი — მონასტერი სომხეთში. მდებარეობს გეღარქუნიქის პროვინციაში, სევანის ტბიდან სამხრეთით 5 კილომეტრში, სოფელ მაქენისში. მონასტერი დაარსდა 851 წელს და წარმოადგენდა შუა საუკუნეების გეღარქუნიქის პროვინციის მთავარ კულტურულ და საგანმანათლებლო ცენტრს.

არქიტექტურა
მთავარი, ასტვაწაწინის ეკლესიის გეგმას ჯვარი წარმოადგენს. აქვს კონუსური გუმბათი, რომელიც წრიულ ყელს ეყრდნობა, რომელშიც ოთხი სარკმელია გაჭრილი, საიდანაც სინათლე ეკლესიის ინტერიერში აღწევს. ტაძრის მთავარ პორტალს ამშვენებს ცხენის რელიეფური გამოსახულება.

სამხრეთ-დასავლეთი შესასვლელის თავზე განთავსებულია კუპოლა. ეკლესიის კედლების, ისევე, როგორც მონასტრის გარე კედლების გასწვრივ მრავალი ხაჩქარია განთავსებული. ეკლესიას, განსაკუთრებით კი დასავლეთ ბოლოს გარს ეკვრის სასაფლაო, რომელშიც როგორც შუა საუკუნეების, ისე თანამედროვე საფლავებია.

გალერეა
სომხეთის სავიზო პოლიტიკა

სომხეთის სავიზო პოლიტიკა განსაზღვრავს, მის ტერიტორიაზე ტურისტული ან საქმიანი ვიზიტით სტუმრობისას ზოგიერთი ქვეყნისთვის უვიზო რეჟიმის დაწესებას ან ვიზის საზღვრის კვეთისას მიღებას. სახელმწიფო ინტერესებიდან გამომდინარე ან ორმხრივი ურთიერთობის არარსებობის შემთხვევაში, ზოგიერთი ქვეყნისთვის ვიზის მიღებაზე დაწესებულია განსაკუთრებული შეზღუდვები.

სავიზო პოლიტიკის რუკა
უვიზო ქვეყნები
ჩამოთვლილი 49 ქვეყნის ნებისმიერი ტიპის პასპორტის მქონე მოქალაეებს, სომხეთის ტერიტორიაზე შესასვლელად ვიზა არ სჭირდებათ:

1 – წელიწადში მასიმუმ 150 დღე.

სომხეთი სერბეთთან და ბრაზილიასთან უვიზო მიმოსვლის შეთანხმების გაფორმებას გეგმავს.

ბრაზილიის, ჩინეთის, ეგვიპტის, ირანის, ქუვეითის, ლიბანის, მექსიკის, ფილიპინების, სერბეთის, სინგაპურის, სირიის, სამხრეთ კორეის, თურქმენეთის, ურუგვაის, ვიეტნამის დიპლომატიური ან ოფიციალური/სამსახურებრივი პასპორტების მფლობელებს და ინდოეთისა და არაბთა გაერთიანებული საამიროების მხოლოდ დიპლომატიური პასპორტების მფლობელებს სომხეთის ტერიტორიაზე შესასვლელად ვიზა არ სჭირდებათ.

ვიზის საზღვარზე გაცემა
ტურისტული მიზნით მოგზაურობისას ვიზის ადგილზე აღება მაქსიმუმ 120 დღის ვადით შესაძლებელია ზვართნოცის საერთაშორისო აეროპორტში ერევანში, გიუმრის აეროპორტში, აირუმის რკინიგზის სადგურში, ბაგრატაშენის, ბავრის, გოგავანისა და მეღრის სასაზღვრო-გამშვებ პუნტებზე. მათ ასევე შეუძლიათ წინასწარ ელეტრონული ვიზის აღება.

ვიზის საზღვარზე გაცემა არ ხდება ავღანეთის, ალჟირის, ანგოლის, ბანგლადეშის, ბენინის, ბოტსვანის, ბურკინა-ფასოს, ბურუნდის, კამერუნის, კაბო-ვერდეს, ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის, ჩადის, ჩინეთის, კომორის კუნძულების, კონგოს, კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის, კოტ-დ’ივუარის, ჯიბუტის, ეგვიპტის, ეკვატორული გვინეის, ერიტრეის, ეთიოპიის, გაბონის, გამბიის, განის, გვინეის, გვინეა-ბისაუს, ინდოეთის, ერაყის, კენიის, ლესოთოს, ლიბერიის, ლიბიის, მადაგასკარის, მალავის, მალის, მავრიტანიის, მავრიკის, მაროკოს, მოზამბიკის, ნამიბიის, ნეპალის, ნიგერის, ნიგერიის, პაკისტანი, პალესტინის, რუანდის, სან-ტომე და პრინსიპის, საუდის არაბეთის, სენეგალის, სეიშელის კუნძულების, სიერა-ლეონეს, სომალის, სამხრეთ სუდანის, შრი-ლანკის, სუდანის, სვაზილენდის, სირიის, ტანზანიის, ტოგოს, ტუნისის, უგანდის, ვიეტნამის, ზამბიისა და ზიმბაბვეს მოქალაქეებისთვის.

სავიზო რეჟიმის ქვეყნები
ყველა სხვა დანარჩენი ქვეყნის პასპორტისა და სამოგზაურო დოკუმენტის მქონე მოქალაქეებს, მათ შორის გაეროს ლესე-პასეს მფლობელებს, ქვეყანაში შესასვლელად ესაჭიროებათ ვიზა. სომხეთის ვიზის მიღების გამარტივებისა და მონილობის მიზნით, საგარეო სამეთა სამინისტრომ ელეტრონული ვიზები შემოიღო.
გარდა ამისა, ვიზები აგრეთვე გაიცემა სომხეთის რესპუბლიკის დიპლომატიურ მისიებსა და საკონსულოებში ან სასაზღვრო-გამშვებ პუნტებზე სომხეთის საზღვრის კვეთისას (ჩვეულებრივი ვიზები).

ვიზის მხოლოდ მოწვევით გაცემა
ქვემოთ ჩამოთვლილი ქვეყნების მოქალაქეებს სომხეთის ტერიტორიაზე შესასვლი ვიზის მისაღებად ესაჭიროებათ მოწვევა, რომელიც უნდა წარადგინონ საზღვარგარეთ არსებულ საელჩოებსა და საკონსულოებში მოგზაურობის დაწყებამდე. მათ ვიზის საზღვრის კვეთისას აღება არ შეუძლიათ.

აფრიკის ყველა ქვეყანა გარდა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკისა
გრიგორ ეღიაზარიანი

გრიგორ ეღიაზარიანი (; დ. 1908 — გ. 1988) — სომეხი საბჭოთა კომპოზიტორი, პედაგოგი, სსრკ სახალხო არტისტი (1977).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1908 წლის 8 დეკემბერს (სხვა წყაროებით - 1908 წლის 25 ნოემბერს) ერევნის გუბერნიის (რუსეთის იმპერია) სოფელ ბლურში (ამჟამად თურქეთის ტერიტორიაზე).

1930 წელს დაამთავრა მოსკოვის კონსერვატორიასთან არსებული მუსიკალური სასწავლებელი. 1935 წელს - მოსკოვის კონსერვატორია (კომპოზიციის პედაგოგი ნ. მიასკოვსკი).

1936-1938 წწ.- ლენინაკანის მუსიკალური სასწავლებლის პედაგოგი და სასწავლო ნაწილი.

1938 წლიდან ცხოვრობდა ერევანში, სადაც ასწავლიდა კომპოზიციას მუსიკალურ სასწავლებელში და ერევნის კონსერვატორიაში - მუსიკალერი აპარატურის კლასს (1959 წლიდან პროფესორია). 1954-1960 წწ. ერევნის კონსერვატორიის რექტორია.

1953-1957 წწ. - სომხეთის სსრ-ს კომპოზიტორთა კავშირის თავმჯდომარე.

გარდაიცვალა 1988 წლის 4 ნოემბერს ერევანში. დასაფლავებულია კომიტასის სახელობის პანთეონში.
აირარატი

აირარატი — სომხეთის ისტორიული პროვინცია, რომელიც შედიოდა დიდი სომხეთის შემადგენლობაში. პროვინცია მოიცავდა 22 კანტონას, რითაც დიდ სომხეთში მე-2 ადგილი ეკავა. აირარატის ცენტრი იყო არტაშატი. მისი ფართობი შეადგენდა 40,105 კმ²-ს. ფართობით ის მე-2 ადგილზე იყო. აირარატის პროვინცია მდებარეობდა დიდი სომხეთის ჩრდილოეთ ნაწილში. სავარაუდოდ, მისი სახელი მომდინარეობს ურარტუდან.

აირარატის პროვინცია დიდი სომხეთის შემადგენლობაში რჩებოდა 650 წლამდე. 650 წელს კი დიდი სომხეთი დაიპყრეს არაბებმა და აირარატი მათ ხელში გადავიდა.
ამამბაი

ამამბაი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 480 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ დორადუსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 34 730 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 8,26 კმ²-ზე. ფართობი 4 202 კმ²-ია.
ანტონიუ-ჟუანი

ანტონიუ-ჟუანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 681 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ დორადუსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 208 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 7,17 კმ²-ზე. ფართობი 1 145 კმ²-ია.
არალ-მორეირა

არალ-მორეირა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 609 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ დორადუსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 251 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 6,19 კმ²-ზე. ფართობი 1 655 კმ²-ია.
კაარაპო

კაარაპო — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 471 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ დორადუსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 25 767 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 12,33 კმ²-ზე. ფართობი 2 089 კმ²-ია.
დორადინა (მატუ-გროსუ-დუ-სული)

დორადინა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 553 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ დორადუსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 364 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 19,1 კმ²-ზე. ფართობი 280 787 კმ²-ია.
დორადუსი

დორადუსი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 430 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ დორადუსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 196 035 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 47,97 კმ²-ზე. ფართობი 4 086 კმ²-ია.
ფატიმა-დუ-სული

ფატიმა-დუ-სული — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 352 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ დორადუსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 19 035 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 60,4 კმ²-ზე. ფართობი 315 160 კმ²-ია.
იტაპორანი

იტაპორანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 390 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ დორადუსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 20 865 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 15,79 კმ²-ზე. ფართობი 1 321 კმ²-ია.
არტემ სიმონიანი

არტემ სიმონიანი (; დ. 20 თებერვალი, 1995, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთი) — სომეხი ფეხბურთელი, რომელიც თამაშობს შვეიცარიაში, საფეხბურთო კლუბ „ციურიხის“ შემადგენლობაში. არტემი არის მარჯვენა გარემარბი.

არტემი დაიბადა 1995 წლის 20 თებერვალს, სანქტ-პეტერბურგში. მისი საფეხბურთო კარიერა სანქტ-პეტერბურგის „ზენიტის“ აკადემიაში დაიწყო და 2012 წელს „ზენიტის“ ძირითად შემადგენლობაში გადაიყვანეს. მისი დებიუტი შედგა რუსეთის პრემიერლიგის მატჩში ყაზანის „რუბინის“ წინააღმდეგ. 2015 წელს ის საფეხბურთო კლუბ „ციურიხში“ გადაბარგდა, სადაც ჯერჯერობით ერთი გოლი აქვს გატანილი.

არტემი თამაშობდა სომხეთის ნაკრების 17 წლამდელთა და 19 წლამდელთა ნაკრებებში. 2013 წლიდან თამაშობს სომხეთის 21 წლამდელთა ნაკრებში. 2014 წლის 14 ოქტომბერს მისი დებიუტი ეროვნულ ნაკრებში საფრანგეთის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ ამხანაგურ შეხვედრაში შედგა.
ჟუტი

ჟუტი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 373 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ დორადუსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 900 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3,72 კმ²-ზე. ფართობი 1 584 კმ²-ია.
ლაგუნა-კარაპანი

ლაგუნა-კარაპანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 509 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ დორადუსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 491 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3,74 კმ²-ზე. ფართობი 1 734 კმ²-ია.
მარაკაჟუ

მარაკაჟუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 384 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ დორადუსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 37 405 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 7,06 კმ²-ზე. ფართობი 5 299 კმ²-ია.
ნოვა-ალვორადა-დუ-სული

ნოვა-ალვორადა-დუ-სული — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 407 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ დორადუსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 16 432 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 4,09 კმ²-ზე. ფართობი 4 019 კმ²-ია.
პონტა-პორანი

პონტა-პორანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 655 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ დორადუსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 77 872 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 14,61 კმ²-ზე. ფართობი 5 330 კმ²-ია.
რიუ-ბრილიანტი

რიუ-ბრილიანტი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 312 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ დორადუსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 30 663 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 7,69 კმ²-ზე. ფართობი 3 987 კმ²-ია.
ვისენტინა

ვისენტინა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 368 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ დორადუსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 901 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 19,03 კმ²-ზე. ფართობი 310 163 კმ²-ია.
მარიამ ასლამაზიანი

მარიამ ასლამაზიანი (დ. 20 ოქტომბერი, 1907 — გ. 16 ივლისი, 2006) — საბჭოთა კავშირის მხატვარი. აგრეთვე ცნობილი როგორც სომხეთის სსრ-ის სახალხო მხატვარი (1965) და საბჭოთა კავშირის სახალხო მხატვარი (1990).

ბიოგრაფია
მარიამ ასლამაზიანი დაიბადა ყარსის ოლქში. საშუალო განათლება მიიღო ალექსანდროპოლში (გიუმრი), დაამთავრა ერევნის სახვითი ხელოვნებისა და სამრეწველო კოლეჯი და პეტერბურგის სამხატვრო აკადემია. იგი ერანუი ასლამაზიანის და იყო. მათი ნამუშევრების დიდი კოლექცია ინახება დებ ასლამაზიანების მუზეუმში, გიუმრიში. ასლამაზიანი სტეფან აღაჯანიანის და პეტროვ ვოდკინის სტუდენტი იყო. მისი ნახატები ასახავს მის დრამატულ ცხოვრებას. მიუხედავად მისი ნამუშევრების გაკრიტიკებისა კრიტიკოსების მიერ, მისი დახვეწილი კერამიკული ფილები საყოველთაოდ აღიარებული შედევრებია.

მარიამ ასლამაზიანი გარდაიცვალა მოსკოვში და დაკრძალულია კომიტასის პანთეონში.

ცნობილი ნამუშევრები
გმირის დაბრუნება (1942)
მე ვარ 70 წლის (1980)
ხმაურიანი მეზობლები (1981)
მოვსეს სილიკიანი

მოვსეს სილიკიანი — სომეხი გენერალი და პირველი მსოფლიო ომის ეროვნული გმირი. ჰქონდა გენერალ-მაიორის წოდება ბოლშევიკურ რევოლუციამდე.

ადრეული ცხოვრება
სილიკიანი დაიბადა რუსეთის იმპერიაში ელისაბეტპოლის გუბერნიაში (დღევანდელი აზერბაიჯანი). იგი წარმოშობით უდი იყო.

დაამთავრა მოსკოვის სამხედრო გიმნაზია, ალექსანდროვის სამხედრო სკოლა და ოფიცერთა სასწავლებელი.

კარიერის დასაწყისი
1884 წლიდან მსახურობდა რუსეთის შეიარაღებულ ძალებში. თავდაპირველად იყო დივიზიის მეთაურის ადიუტანტი. პირველი მსოფლიო ომის წინ იგი ერევნის არმიის მეთაურის მოადგილის მოვალეობას ასრულებდა. ერევნის არმია კავკასიის არმიის ნაწილს წარმოადგენდა.

პირველი მსოფლიო ომი
პირველი მსოფლიო ომის დასაწყისში 1915 წელს სილიკიანი სარდლობდა პოლკს ვანის ბრძოლაში. 1916 წელს მონაწილეობა მიიღო მუშის აღებისას, მუშის ბრძოლაში. დაიკავა ბითლისი და წვლილი შეიტანა ერზრუმის ბრძოლაში.

მაშინ, როდესაც მისი პოლკი ერზრუმში შევიდა, სილიკიანი დააწინაურეს და გენერლის ჩინი უბოძეს. არაერთხელ დააჯილდოვა მთავრობამ. მათ შორის მიღებული აქვს წმინდა გიორგის ორდენი. ბოლოს გენერალ-მაიორი გახდა და ამ სტატუსით ბოლშევიკურ რევოლუციამდე სარგებლობდა.

სომხეთის პირველი რესპუბლიკა
სომხეთის პირველი რესპუბლიკის გამოცხადების შემდეგ მოვსეს სილიკიანმა მოკლე დროში ჩამოაყალიბა მებრძოლი რაზმები და დიდ ბრძოლებს აწარმოებდა ჯერ ოსმალეთის იმპერიის, შემდეგ კი თურქეთის წინააღმდეგ. ამ უკანასკნელს ვლადიმერ ლენინი უმაგრებდა ზურგს. ბოლოს სომხეთის გასაბჭოებას მოჰყვა სტალინის 1937 წლის რეპრესიები. სწორედ ამ რეპრესიებს შეეწირა სილიკიანი.