ალარ კარისი

ალარ კარისი (დ. 26 მარტი, 1958) — ესტონეთის მეექვსე პრეზიდენტი. თანამდებობა 2021 წლის 11 ოქტომბერს დაიკავა. კარისი მუშაობდა მოლეკულურ გენეტიკოსად, განვითარების ბიოლოგად და ესტონეთის საჯარო მოხელედ.
პრეზიდენტობამდე
კარისი დაიბადა ტარტუში 1958 წლის 26 მარტს. 1960 წელს მშობლების განქორწინების შემდეგ, კარისს დედა და ბებია ზრდიდნენ.

1981 წელს დაამთავრა ესტონეთის სასოფლო-სამეურნეო აკადემია (ამჟამად ესტონეთის სიცოცხლის შემსწავლელ მეცნიერებათა უნივერსიტეტი) ტარტუში. 1999 წელს ტარტუს უნივერსიტეტის პროფესორი გახდა.

2003 წლიდან 2007 წლამდე კარისი ესტონეთის სიცოცხლის შემსწავლელ მეცნიერებათა უნივერსიტეტის რექტორის თანამდებობას იკავებდა, 2007 წლიდან 2012 წლამდე ტარტუს უნივერსიტეტის, 2013 წლიდან 2018 წლამდე ესტონეთის გენერალური აუდიტორი იყო, ხოლო 2018 წლიდან 2021 წლამდე ესტონეთის ეროვნული მუზეუმის დირექტორი.
ესტონეთის პრეზიდენტი (2021 წლიდან დღემდე)
2021 წლის აგვისტოში პარლამენტის (რიიგიკოგუ) სპიკერმა იური რატასმა კარისს მიმართა შემოდგომაზე დაგეგმილ არჩევნებში ესტონეთის პრეზიდენტის თანამდებობაზე წარდგენის პერსპექტივით.კარისმა მიიღო შეთავაზებადა კანდიდატურას ორივე კოალიციურმა პარტიამ „რეფორმის პარტიამ“და „ცენტრისტულმა პარტიამ“ დაუჭირა მხარი.2021 წლის 31 აგვისტოს კარისი ესტონეთის პრეზიდენტად აირჩიეს ხმების ორი მესამედით, 72 ხმით, რიიგიკოგუში.თანამდებობა 2021 წლის 11 ოქტომბერს მიიღო.

არჩევნებმა კრიტიკა და საარჩევნო რეფორმისკენ მოწოდებები გამოიწვია ოპონენტი კანდიდატების არარსებობის გამო.კარისმა საპატიო სიტყვაში ახსენა „პრეზიდენტის შერჩევის პროცესის გარშემო არსებული არეულობა“ და მოუწოდა რიიგიკოგუს, განეხილა სისტემური ცვლილებები, როგორიცაა გაფართოებული საარჩევნო კოლეგიის გამოყენება, კანდიდატების წარდგენის ხელშეწყობა ან პირდაპირი არჩევნების შემოღება. კარისმა პირობა დადო, რომ საპრეზიდენტო ვადის განმავლობაში დამბალანსებლის და შუამავლის როლს შეასრულებდა.

კარისმა პრეზიდენტობა ლატვიასა და ფინეთში სახელმწიფო ვიზიტებით დაიწყო.ლატვიაში ვიზიტს მასპინძლობდა სეიმის სპიკერი ინარა მურნიეცე, რადგან ლატვიის პრეზიდენტ ეგილს ლევიტს წინა საღამოს -19 დაუდასტურდა.

კარისმა რამდენჯერმე გამოიყენა უფლება, არ გამოექვეყნებინა პარლამენტის მიერ მიღებული კანონები. 2023 წლის დეკემბერში, კარისმა უარი თქვა კანონის გამოქვეყნებაზე, რადგან მთავრობამ დაარღვია საპროცედურო წესები. გადაწყვეტილებაში აღნიშნა, რომ რიიგიკოგუში სრული დაბრკოლება, რამაც შეიძლება პარლამენტის მუშაობის შეუძლებლობა გამოიწვიოს, არ აძლევს მთავრობას უფლებას, ყველა კანონპროექტი ნდობის ვოტუმთან მიაბას და შესაბამისად, პარლამენტში გაიტანოს.რიიგიკოგუმ კანონპროექტი უცვლელად მიიღო. კარისმა მეორედ თქვა უარი გამოქვეყნებაზე და კანონპროექტი უზენაეს სასამართლოში გაგზავნა.უზენაესმა სასამართლომ კარისის მხარე დაიკავა.

2024 წლის ივლისში კარისმა არ გამოაქვეყნა სატრანსპორტო საშუალებების გადასახადის შესახებ აქტი, რადგანაც არაკონსტიტუციურად მიიჩნია. კანონი არღვევდა თანასწორი მოპყრობის პრინციპს, რომელიც შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებს ეხებოდა.კარისმა კანონი დაამტკიცა, როდესაც პარლამენტმა ცვლილებები შეიტანა.
პირადი ცხოვრება
კარისის მამა, ჰარი კარისი (1930–2018) იყო ბოტანიკოსი, ხოლო დედა ვირვე კარისი (1928–2020) სოფლის მეურნეობის სპეციალისტი ცხოველთა კვების დარგში.1960 წელს მშობლების განქორწინების შემდეგ, კარისი დედასა და ბებია ვილჰელმინესთან ერთად იზრდებოდა.

1977 წლიდან კარისი დაქორწინებულია სირჯე კარისზე, რომელთანაც 3 შვილი და 5 შვილიშვილი ჰყავს.ესტონურის გარდა, კარისი თავისუფლად ფლობს ინგლისურ და რუსულ ენებს.
ღირსებები
ეროვნული ღირსებები
სახელმწიფო გერბის ორდენის დიდოსტატი (11 ოქტომბერი 2021)
ტერა მარიანას ჯვრის ორდენის დიდოსტატი
თეთრი ვარსკვლავის ორდენის დიდოსტატი
თეთრი ვარსკვლავის ორდენის მეოთხე ხარისხი (2007)
არწივის ჯვრის ორდენის დიდოსტატი
ესტონეთის წითელი ჯვრის ორდენის დიდოსტატი
უცხოური ღირსებები
ლეოპოლდ -ის ორდენის კომანდორის ჯვარი (2008)
სპილოს ორდენის რაინდი (27 იანვარი 2026)

თეთრი ვარდის ორდენის დიდი ჯვარი ყელსაბამით (27 მაისი 2024)
ლომის ორდენის პირველი კლასის კომანდორი (2013)
იტალიის რესპუბლიკის დამსახურების ორდენის რაინდის დიდი ჯვარი საყელოთი (1 აპრილი 2025)

სამი ვარსკვლავის ორდენის დიდი ჯვრის კომანდორი ჯაჭვით (20 აპრილი 2023)
აღიარების ჯვრის კომანდორი (9 აპრილი 2019)

თეთრი არწივის ორდენი (8 აპრილი 2025)

სერაფიმთა სამეფო ორდენის რაინდი (2 მაისი 2023)
პოლარული ვარსკვლავის სამეფო ორდენის პირველი კლასის კომანდორი

პრინცი იაროსლავ ბრძენის პირველი ხარისხის ორდენი (24 აგვისტო 2024)