iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბაფალო ბილი

ბაფალო ბილი ( [' ]; ნამდვ. სახელი უილიამ ფრედერიკ კოუდი ; დ. 26 თებერვალი, 1846 — გ. 10 იანვარი, 1917) — ამერიკის შეერთებული შტატების არმიის პოლკოვნიკი, მზვერავი, დილიჟანსის გამცილებელი, ბიზონებზე მონადირე (აქედან მომდინარეობს მისი მეტსახელიც).

ბიოგრაფია
ბაფალო ბილი დაიბადა 1846 წლის 26 თებერვალს. ბაფალო ბილს სახელი მოუხვეჭა მის მიერ გამართულმა პოპულარულმა წარმოდგენებმა „ველური დასავლეთი“ („ “). იქ თამაშდებოდა თეატრალიზებული სცენები — ინდიელების თავდასხმა თეთრ მოსახლეობაზე, დილიჟანსის გაძარცვა, ბიზონებზე ნადირობა და მრავალი სხვა. მაყურებლისათვის ეს სამსაათიანი წარმოდგენები იყო სრულიად ახალი ხილი. ამ მშვენივრად დადგმულ სპექტაკლებში, რომელიც მიჩნეულია ამერიკული შოუ-ბიზნესის საწყისად, კოვბოები და ინდიელები აჩვენებდნენ ბრძოლისა და ძარცვის სცენებს, ატარებდნენ შეჯიბრს ჯირითში, ლერიეტის ხმარებასა და მიზანში სროლაში. წარმოდგენა იმდენად დამაჯერებლად იყო დადგმული, რომ მაყურებლისათვის ბაფალო ბილის „ველური დასავლეთი“ რეალურ „ველურ დასავლეთად“ აღიქმებოდა.

ამ შოუში მონაწილეობის მისაღებად ბაფალო ბილმა მრავალი ნამდვილი კოვბოი და ინდიელი მოიპყრო (რომელთა შორის იყო ლეგენდარული ბელადი მჯდომარე ხარი). ველური დასავლეთის წარმოდგენებით ბაფალო ბილმა მთელი ამერიკა შემოიარა, ხოლო 1880-1900-იან წლებში ევროპაშიც იმოგზაურა.

ბაფალო ბილის შოუში მონაწილეობდნენ გურული მოჯირითეებიც. პირველად ისინი შოუს შეუერთდნენ 1892 წელს, ინგლისში, ხოლო 1893 წელს კი ისინი აშშ-ში ჩავიდნენ. გურულები „რუსი კაზაკების“ სახელით 30 წელზე მეტ ხანს გამოდიოდნენ ბაფალო ბილისა და სხვა ცირკებისა და შოუების არენებზე, მათ საყოველთაო აღიარება მოიპოვეს და დიდი გავლენა იქონიეს კოვბოებზე. ქართველი ცხენოსნების გამოსვლა „ველური დასავლეთიის“ შოუს მთავარ წარმოდგენად ითვლებოდა. გურულებს სხვადასხვა მიზეზთა გამო ეძახდნენ კაზაკებს, უმთავრესი ის იყო, რომ საქართველო მაშინ რუსეთის იმპერიაში შედიოდა და აქედან გამომდინარე ყოველი მისი მოქალაქე რუსად მოიაზრებოდა. „ველური დასავლეთის“ განთქმული მკვლევარი და ისტორიკოსი დი ბრაუნი წერდა:
ალექსანდრე წულუკიძე (რევოლუციონერი)

}, ქუთაისი, დაკრძალულია ხონში) — ქართველი მარქსისტი, რევოლუციონერი. რუსეთის პირველი რევოლუციის მონაწილე, ლენინურ-ისკრული ორგანიზაციების ერთ-ერთი ფუძემდებელი საქართველოსა და ამიერკავკასიაში. მის სახელს ატარებდა მისი მშობლიური ქალაქი ხონი 1936-1989 წლებში.

ბიოგრაფია
1886 წლიდან სწავლობდა ქუთაისის ვაჟთა გიმნაზიაში, 1891 წლიდან კი ქუთაისის კლასიკურ გიმნაზიაში. 1894 წელს სწავლა შეწყვიტა გიმნაზიის რეჯიმთან დაპირისპირების გამო. 1895 წელს შევიდა გახდა „მესამე დასის“ წევრი და ქუთაისის მარქსისტული ჯგუფის ორგანიზატორი. 1896 წლიდან რევოლუციურ საქმიანობას ეწეოდა თბილისში. ერთი წლის განმავლობაში იყო გაზეთ „ივერიის“ თანამშრომელი. იდეოლოგიური უთანხმოების გამო შეწყვიტა „ივერიასთან“ თანამშრომლობა და გადავიდა „კვალში“. 1897-1899 წლებში იყო მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის თავისუფალი მსმენელი, ამადროულად იყო ქართული სათვისტომოს ერთ-ერთი ლიდერი და სტუდენტური მარქსისტული წრის წევრი. განაგრძობდა მარქსისტული ფილოსოფიის, პოლიტიკური ეკონომიის და მეცნიერული სოციალიზმის საკითხების პროპაგანდას. 1899 წელს დაბრუნდა საქართველოში, დაუახლოვდა სტალინს და და ენერგიულად ჩაება რევოლუციურ მოძრაობაში. 1900-1901 წლებში ხელმძღვანელობდა გაფიცვებს, მუშათა წრეს ბათუმში. 1901-1902 წლებში თანამშრომლობდა გაზეთ „ბრძოლაში“. 1902 წელს მონაწილეობდა რსდმპ-ის ქუთაისის, იმერეთ-სამეგრელოს და სხვა კომიტეტების შექმნაში. 1903 წელს იყო რსდმპ კავკასიის კავშირის კომიტეტის ორგანიზატორი. რსდმპ ყრილობის შემდეგ მიემხრო ბოლშევიკებს. იყო გაზეთ „პროლეტარიატის ბრძოლის“ ერთ-ერთი დამაარსებელი და რედაქტორი. თანამშრომლობდა „პროლეტარიატის ბრძოლის ფურცელში“ და ჟურნალ „მოგზაურში“. 1904 წელს იგი მონაწილეობდა რსდმპ კავკასიის საბჭოს კონფერენციის მუშაობაში, სადაც გამოდიოდა მენშევიკებთან სრული გამიჯვნის მომხრედ. 1905 წლის იანვარში დააპატიმრეს და მეტეხის ციხეში ჩასვეს, სადაც ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების მიუხედავად კვლავ განაგრძობდა რევოლუციურ საქმიანობას. ის ციხეში ტუბერკულოზისაგან გარდაიცვალა.

ნაშრომები
წულუკიძე თეორიულ შრომებში მკაცრად აკრიტიკებდა „ლეგალურ მარქსისტებს“, ბურჟუაზიულ ნაციონალისტებსა და მენშევიკებს, იცავდა ლენინურ-ტაქტიკურ რევოლუციურ ხაზს. წულუკიძე იყო ქართველი მარქსისტული ლიტერატურის კრიტიკის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. მოსკოვის უნივერსიტეტში სწავლისას გამოაქვეყნა მარქსისტული თვალსაზრისით დაწერილი კრიტიკული წერილი "ახალი ტიპი ჩვენს ცხოვრებაში" (ჟურნალი "კვალი", №№ 44, 45, 48). შემდეგში სისტემატურად აქვეყნებდა პოლემიკურ და პუბლიცისტურ წერილებს. 1903 წელს ცალკე წიგნად გამოიცა მისი „ოცნება და სინამდვილე“. მას ეკუთვნის წერილები „ეკონომიკური მეცნიერების ისტორიიდან", „ნაწყვეტები პოლიტიკური ეკონომიიდან“, „ავტონომია და პროლეტარიატის ინტერესები“ და სხვ.
ფუნქციონალიზმი (არქიტექტურა)

ფუნქციონალიზმი — მიმართულება არქიტექტურაში, დამახასიათებელი საუკუნის მეორე ნახევრისთვის. ფუნქციონალიზმის სტილში ნაგები შენობის მთავარი უპირატესობა მისი მშენებლობის სისწრაფეა. საბჭოთა კავშირში მისი გავრცელება განაპირობა მასიური ინდუსტრიალიზაციის გამო წარმოქმნილი საბინაო პრობლემის გადაჭრის აუცილებლობამ.

ფუნქციონალიზმის მთავარი პრინციპით შენობის პროექტი უნდა ემყარებოდეს თვით ამ შენობის დანიშნულებას. თვით ეს განცხადება საკმაოდ ბუნდოვანია და გაურკვევლობისა და კამათის მიზეზი ხდება პროფესიულ წრეებში, განსაკუთრებით მოდერნისტულ არქიტექტურასთან მიმართებაში. საუკუნის ადრეულ წლებში ჩიკაგოს არქიტექტორი ლუის სულივანი პოპულარიზაციას უწევდა ფრაზას "ფორმა მუდამ მოჰყვება ფუნქციას" — მისი რწმენით შენობის ზომა, მასა, სივრცობრივი გრამატიკა და სხვა მახასიათებლები მხოლოდ და მხოლოდ განპირობებული უნდა იყოს შენობის ფუნქციით. ამ განაცხადის უკან მოიაზრება, რომ თუ ფუნქციონალური ასპექტები დაკმაყოფილებულია, არქიტექტურული სილამაზე ბუნებრივად და უეჭველად მოჰყვება მას.
პეკინის ოპერა

პეკინის ოპერა (გამარტ. ჩინ.: ; ტრად. ჩინური: ; პინ.: ) — ტრადიციული ჩინური თეატრის ფორმა, რომელშიც გაერთიანებული მუსიკა, ვოკალური შესრულება, პანტომიმა, ცეკვა და აკრობატიკა. გაჩნდა გვიან საუკუნეში, ხოლო საუკუნეში სრულად ჩამოყალიბდა და აღიარებულ იქნა. ეს ფორმა განსაკუთრებით პოპულარული იყო ქინის დინასტიის კარზე და დღეს ჩინეთის ერთ-ერთ კულტურულ ღირსშესანიშნაობად ითვლება. მთავარი საშემსრულებლო დასები პეკინსა და ტიანძინში იმყოფება ჩრდილოეთით, და შანხაიში სამხრეთით. ხელოვნების ეს ფორმა ასევე პოპულარულია ტაივანში და გავრცელებულია აშშ-სა და იაპონიაშიც.
ანა კუცია-ჩოჩია

ანა (ანიკო) ნესტორის ასული კუცია-ჩოჩია (დ. 1898, აბაშა, — გ. 1964, იქვე) — ქართველი ექიმი-პედიატრი და საზოგადო მოღვაწე, საქართველოს დამსახურებული ექიმი (1940). ცნობილი მკვლევარ-ბიბლიოგრაფის და პედაგოგის თამარ კუცია-ღვალაძის (1902-1986) უფროსი და, ცნობილი ქირურგის ალექსანდრე ჩოჩიას (1935-2005) დედა.

ბიოგრაფია
დაიბადა ცნობილი მრეწველის, კომერსანტის და საზოგადო მოღვაწის ნესტორ კუციას (1871-1912) და ელისაბედ გაბილაიას (1879-1923. 1913-1923 წლებში იღუმენია) ოჯახში. დაამთავრა ფოთის ქალთა გიმნაზია (1919) და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) სამედიცინო ფაკულტეტი (1929). იყო გამოჩენილი პედიატრის, პროფესორ სიმონ გოგიტიძის ერთ-ერთი უახლოესი მოწაფე და თანამშრომელი. 1921-1926 იყო ს. გოგიტიძის ასისტენტი ქ. თბილისის პირველ კლინიკურ (ე.წ. არამიანცის) საავადმყოფოში, ხოლო 1926-1930 ამავე საავადმყოფოს ექიმი-პედიატრი.

1930-1964 იყო აბაშის მუნიციპალიტეტის ჯერ ჯანმრთელობის დაცვის განყოფილების გამგე, შემდეგ კი აბაშის რაიონული საავადმყოფოს პედიატრიული განყოფილების გამგე. ა. კუცია-ჩოჩია არჩეული იყო საქართველოს პედიატრთა საზოგადოების წევრად და აქტიურად მონაწილეობდა მის საქმიანობაში. ითვლებოდა საქართველოს ერთ-ერთ საუკეთესო პედიატრად. მის მიერ აღზრდილია ექიმ-პედიატრთა არა ერთი თაობა.
ლონდონ გაზეთი

ლონდონ გაზეთი — გაერთიანებული სამეფოს ერთ-ერთი ოფიციალური სამაუწყებლო ორგანო, ასევე ყველაზე მნიშვნელოვანი, რომელშიც გარკვეული საკანონმდებლო შეტყობინებები ქვეყნდება. ეს არის უძველესი ინგლისურენოვანი გაზეთი, რომელიც უწყვეტად გამოდიოდა დიდ ბრიტანეთში, 1665 წლის 7 ნოემბერს პირველად დაბეჭდვის შემდეგ. ეს არ არის ჩვეულებრივი გაზეთი, რომელშიც ყოველდღიური ახალი ამბები იბეჭდება, და მისი ტირაჟიც საკმაოდ მცირეა.
პოტსდამის მოედანი

პოტსდამის მოედანი (გერმ. ) — ბერლინის ცენტრალური მოედანი, რომელზეც რამდენიმე მნიშვნელოვანი ქუჩა იკვეთება. ოდესღაც აქ პოტსდამის კარიბჭე იდგა და გზა გადიოდა პოტსდამისკენ, რომელიც ბერლინიდან 25 კმ-შია. ცნობილია, რომ მასზე გაჩნდა ევროპაში პირველი შუქნიშანი. ასევე ითვლება, რომ ევროპაში პირველი ქუჩის ელექტრო ჩირაღდანი ასევე ამ მოედანზე გაჩნდა. მეორე მსოფლიო ომის ბოლოს ბერლინისთვის ბრძოლისას ამ მოედანზე ყველა შენობა განადგურდა. მალე ეს მოედანი გადაკვეთა ბერლინის კედელმა.

კედლის დანგრევას მიეძღვნა პოტსდამის მოედანზე 1990 წელს როჯერ უოტერსის (ჯგუფიდან პინკ ფლოიდი) და მოწვეული მუსიკოსების მიერ გამართული კონცერტი " ". მასში ცნობილი გერმანული ჯგუფი სკორპიონსიც მონაწილეობდა.

ამჟამად მოედანი თანამედროვე სტილის მაღლივი შენობებითაა გაშენებული.
ოქტომბრის რევოლუცია

ოქტომბრის რევოლუცია , ოქტომბრის გადატრიალება — შეიარაღებული სახელმწიფო გადატრიალება რუსეთში 1917 წლის 25 ოქტომბერს (7 ნოემბერს), რომლის შედეგად ჩამოგდებულ იქნა დროებითი მთავრობა და ქვეყნის სათავეში ბოლშევიკები - რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტია - მოვიდა (თავდაპირველად კავშირში ანარქისტებთან და მემარცხენე ესერებთან).

ოქტომბრის გადატრიალება საუკუნის ერთ-ერთი საკვანძო მოვლენა იყო, რომელმაც უდიდესი გავლენა იქონია რუსეთისა და მთელი დანარჩენი მსოფლიოს განვითარებაზე. ამ მოვლენის შეფასების ფართო სპექტრი არსებობს — იმის მტკიცებიდან, რომ ეს იყო ეროვნული კატასტროფა რუსეთისა და მისი სატელიტი ქვეყნებისთვის, რომელმაც მნიშვნელოვანი მსხვერპლი შეიწირა და ტოტალიტარული რეჟიმი დაამყარა, ასევე მის აღიარებამდე, რომ ეს იყო სოციალიზმის - სოციალური თანასწორობის დემოკრატიული წყობის - მშენებლობის მცდელობა. ამ მოვლენასთან ასევე მრავალი ისტორიული მითია დაკავშირებული.
სიკო დოლიძე

სიმონ (სიკო) ბესარიონის ძე დოლიძე (დ. 8 თებერვალი, 1903, ოზურგეთი — გ. 17 ივლისი, 1983, თბილისი) — ქართველი კინორეჟისორი და სცენარისტი. სტალინური პრემიის ლაურეატი (1950), სსრკ-ის სახალხო არტისტი (1965).

ბიოგრაფია
პირველად კინო 1900-იანი წლების დასაწყისში ჩოხატაურში იხილა. ყმაწვილმა სიკომ ბებიის მიერ ჯაყვის საყიდლად მიცემული ორი შაური ვაჭარ არშაკას სარდაფში მოწყობილ ილუზიონში გადაიხადა, სადაც მან ვასილ ამაშუკელის მიერ ბაქოში გადაღებული ქრონიკა „აქლემებით ნავთის გადაზიდვა“ იხილა.

1925 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტი და მუშაობა დაიწყო „სახკინომრეწვში“, ჯერ ადმინისტრატორად, შემდეგ რეჟისორის ასისტენტად. 1927 წელს შექმნა მოკლემეტრაჟიანი ფილმი „დღე ყარაჩოში“. 1928 წელს ჩამოაყალიბა და ხელმძღვანელობდა კინოქრონიკის სექტორს. 1931 წელს გადაიღო პირველი მხატვრული ფილმი „ზვავთა მხარეში“. ამას მოჰყვა „უკანასკნელი ჯვაროსნები“, დიდად გახმაურებული და პოპულარული „დარიკო“, „მეგობრობა“, „ჯურღაის ფარი“ (1950 წელს მიენიჭა სსრკ სახელმწიფო პრემია), „ჭრიჭინა“, „ეთერის სიმღერა“, „ფატიმა“, „დღე პირველი დღე უკანასკნელი“ და სხვები. სიკო დოლიძე იყო თავისი ფილმების სცენარის ავტორიც. აღსანიშნავია ის რომ მან კინოხელოვნებას აზიარა სერგო ზაქარიაძე, თამარ ციციშვილი, აკაკი კვანტალიანი და სხვები.

1957-1976 წლებში იყო საქართველოს სსრ კინემატოგრაფისტთა კავშირის თავმჯდომარე. დაჯილდოებული იყო ლენინის, ოქტომბრის რევოლუციის, ორი შრომის წითელი დროშის, საპატიო ნიშნის ორდენებით და მედლებით. იყო საქართველოს რესპუბლიკის - და მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. ოზურგეთში დგას სიკო დოლიძის ძეგლი და არის მისი სახელობის ქუჩა.

ჯილდოები და აღიარება
1939, 1950 — შრომის წითელი დროშის ორდენი
1941 — საქართველოს სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
1950 — სტალინური პრემია (პირველი ხარისხის)
1958 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
1965 — სსრკ სახალხო არტისტი
1966 — ლენინის ორდენი
საპატიო ნიშნის ორდენი
ჩრდილოეთ ოსეთის ასსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
მედალი „1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში მამაცური შრომისათვის“

ფილმოგრაფია
როგორც რეჟისორი
„კუკარაჩა“ (1982)
„კაცია ადამიანი?!“ (1979)
„გაქცევა გათენებისას“ (1975)
„სემირამიდას ბაღები“ (1970)
„ქალაქი ადრე იღვიძებს“ (1967)
„შეხვედრა წარსულთან“ (1966)
„პალიასტომი“ (1963)
„დღე უკანასკნელი, დღე პირველი“ (1959)
„ფატიმა“ (1959)
„ეთერის სიმღერა“ (1957)
„ჭრიჭინა“ (1954)
„ჯურღაის ფარი“ (1944) დ. რონდელთან ერთად
„მეგობრობა“ (1940)
„დარიკო“ (1936)
„უკანასკნელი ჯვაროსნები“ (1934)
„ზვავთა მხარეში“ (1931)

როგორც სცენარისტი
„კუკარაჩა“ (1982)
„ჭრელი პეპელა“ (1981, ანიმაციური)
„კაცია ადამიანი?!“ (1979)
„ბულბულის იუბილე“ (1978, ანიმაციური)
„გაქცევა გათენებისას“ (1975)
„სემირამიდას ბაღები“ (1970)
„ქალაქი ადრე იღვიძებს“ (1967)
„შეხვედრა წარსულთან“ (1966)
„სათაგური“ (1965, ანიმაციური)
„პალიასტომი“ (1963)
„დღე უკანასკნელი, დღე პირველი“ (1959)
„ფატიმა“ (1958)
„ეთერის სიმღერა“ (1957)
„ჩხიკვთა ქორწილი“ (1957, ანიმაციური)
„ჯურღაის ფარი“ (1944)
„მეგობრობა“ (1940)
„დარიკო“ (1936)
„უკანასკნელი ჯვაროსნები“ (1934)
„ზვავთა მხარეში“ (1931)
„საკანი № 79“ (1930)
„ჩემი ბებია“ (1929)
კუკარაჩა (ფილმი)

კუკარაჩა — 1982 წლის ფილმი. რეჟისორები — სიკო და ქეთი დოლიძეები. გადაღებულია ნოდარ დუმბაძის ამავე სახელწოდების ნაწარმოების მიხედვით. ფილმის დახურული ჩვენებები გაიმართა 1983 წლის აპრილში, ხოლო 16 მაისიდან ის გამოვიდა საქართველოს სსრ-ის კინოთეატრებში.

სიუჟეტი
კუკარაჩა თბილისის ერთ-ერთი უბნის მილიციის რწმუნებულია, რომელმაც ამ პირქუშ სამსახურში თავისი ხანმოკლე მოღვაწეობის მანძილზე სინათლის სხივი შეიტანა და ამაღლებული გრძნობების, ზნეობრივი პრინციპების დასაცავად საკუთარი სიცოცხლეც მსხვერპლად გაიღო.

როლებში
ლევან უჩანეიშვილი (კუკარაჩა)
ნინელი ჭანკვეტაძე (ინგა)
ზაზა კოლელიშვილი (მურტალო)
მარი ჯანაშია (ანიკო)
ლადო ტატიშვილი
გივი თოხაძე
დუდუხანა წეროძე
ლია კაპანაძე
თამაზ თოლორაია
ბონდო გოგინავა
გრიგოლ წიტაიშვილი
ქეთევან ესაიაშვილი
ომარ გაბელია
იამზე ტყავაძე
ჯიმი დევნოზაშვილი
დათო კუბლაშვილი
მიხეილ კოზაკოვი
დ. ნაფეტვარიძე
დ. ცეცხლაძე
ლ. ლომსაძე
ქეთევან მურვანიძე
აკაკი ბერძენიშვილი
ბ. ბერძენიშვილი
ანზორ ურდია
ნოდარ სულემანაშვილი
ლ. სულემანაშვილი
პლატონ ქოიავა
კაცია ადამიანი?! (ფილმი)

კაცია ადამიანი?! — 1979 წლის ქართული ფილმი. ეფუძნება ილია ჭავჭავაძის ამავე სახელწოდების თხზულებას.

სიუჟეტი
თანამედროვე ავტორთა დაინტერესება ამ ნაწარმოებისადმი, რომელიც ერთი საუკუნის წინათ შეიქმნა, სრულია კანონზომიერია, რადგან ამ მოთხრობაში გაშუქებულია უბერებელი პრობლემა, პრობლემა ადამიანის დანიშნულებისა და მისი ადგილისა ცხოვრებაში. ადამიანს არ აქვს უფლება იყოს მხოლოდ ბიოლოგიური არსება, რადგან იგი შექმნილია უფრო მაღალი მიზნით აქტიურმა და მაღალი ზნეობის მქონემ სარგებლობა მოუტანოს საზოგადოებას.

როლებში
ნოდარ მარგველაშვილი (ლუარსაბი)
ლეილა შოთაძე (დარეჯანი)
მეგი წულუკიძე
გოგი გეგეჭკორი
ჯემალ ღაღანიძე
თათია ხაინდრავა
მანანა გამცემლიძე
ბადრი ბეგალიშვილი
ვანო გოგიტიძე
ნინო ჩხეიძე
იური ვასაძე
კოტე დაუშვილი
ალექსანდრე კუპრეიშვილი
ვ. მიხეილიძე
ნონა მაღალაშვილი
მიხეილ ყვარელაშვილი
გ. ქორელი
გურამ მგელაძე
გერონტი დარახველიძე
რევაზ იმნაიშვილი
პ. შანიძე
ნანა არეშიძე
ცრემლმდენი აირი

ცრემლმდენი აირი — თვალებისა და ლორწოვანი გარსის გამაღიზიანებელი აირმაგვარი ნივთიერებების კრებითი სახელწოდება. გამოიყენება წესრიგის დამცველი ძალების მიერ დემონსტრაციების დასაშლელად და ქუჩების უწესრიგობების აღსაკვეთად. იშვიათად გამოიყენება ასევე სამხედრო სფეროში, როგორც არალეთალური მოქმედების იარაღი. ცრემლმდენი აირი ქიმიური იარაღის კატეგორიას ეკუთვნის, თუმცა საერთაშორისო შეთანხმებების მიერ აკრძალული არ არის.
ვიქტორ ბროსე

ვიქტორ ლავრენტის ძე ბროსე (დ. 26 მაისი, 1893, პეტერბურგი — გ. 1937, თბილისი) — ქართველი მკვლევარი-ბიბლიოგრაფი, ქართული საბიბლიოთეკო საქმის თვალსაჩინო ორგანიზატორი, მთარგმნელი და საზოგადო მოღვაწე. წარმოშობით ფრანგი, გამოჩენილი ფრანგი ქართველოლოგის, აკადემიკოს მარი ბროსეს შვილიშვილი. ცნობილი საბავშვო მწერლის მარიკა ხოშტარიას („მარეხი“) მეუღლე, აკადემიკოს ედიშერ ხოშტარია-ბროსეს მამა.

ბიოგრაფია
ვ. ბროსემ დაამთავრა პეტერბურგის კლასიკური გიმნაზია (1911) და პეტერბურგის უნივერსიტეტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტი (1916). უნივერსიტეტში მისი მასწავლებელი იყო გამოჩენილი ქართველოლოგი, პროფესორი ალექსანდრე ცაგარელი. 1916 წლიდან ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა საქართველოში. 1916-1923 ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას ქუთაისის და თბილისის გიმნაზიებში. ზედმიწევნით ფლობდა ქართულ ენას. 1923-1933 იყო საქართველოს საჯარო ბიბლიოთეკის (ამჟამად საქართველოს პარლამენტის ი. ჭავჭავაძის სახელობის ეროვნული ბიბლიოთეკა) იშვიათი წიგნების განყოფილების (რარიტეტსაცავის) გამგე. 1933-1937 საქართველოს სახელმწიფო წიგნის პალატის დირექტორის მოადგილე. პარალელურად მოღვაწეობდა საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში (ამჟამად საქართველოს ეროვნული მუზეუმი). 1925-1937 ლექციებს კითხულობდა საქართველოს განათლების სახ. კომისარიატის (სამინისტროს) მუდმივმოქმედ საბიბლიოთეკო კურსებზე.

ბროსე იყო საქართველოს სახელმწიფო წიგნის პალატის (1924) და პირველი ქართული საბიბლიოთეკო და ბიბლიოგრაფიული ჟურნალის „წიგნის მეგობარი“ (1925) ერთ-ერთი დამაარსებელი. მას ეკუთვნის რამდენიმე ათეული მნიშვნელოვანი ნაშრომი ბიბლიოგრაფიის, ბიბლიოთეკათმცოდნეობის და არქივთმცოდნეობის საკითხებზე, რომლებიც გამოქვეყნებულია იმჟამინდელ პერიოდულ გამოცემებში. იგი იყო წიგნის „ბიბლიოთეკონომიის, ბიბლიოგრაფიისა და პოლიგრაფიული წარმოების ტერმინოლოგია“ (1932) თანაავტორი. ეწეოდა ნაყოფიერ მთარგმნელობით მოღვაწეობას. ქართულად თარგმნიდა ფრანგი და რუსი ავტორების მხატვრულ ნაწარმოებებს. ფრანგულად თარგმნა აკადემიკოს ივანე ჯავახიშვილის „ქართველი ერის ისტორია“ (ინახება ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის ივ. ჯავახიშვილის კაბინეტში).

ეწეოდა საზოგადოებრივ და პოლიტიკურ მოღვაწეობასაც. იყო საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების ნამდვილი წევრი და აქტიურად მონაწილეობდა მის მუშაობაში. 1917 წლიდან ბროსე იყო საქართველოს სოციალ-ფედერალისტთა პარტიის, ხოლო 1921-1924 წლებში მემარჯვენე ფედერალისტთა ორგანიზაციის წევრი. მონაწილეობდა საქართველოს ეროვნულ-განმათავისუფლებელ მოძრაობაში. იგი დახვრეტილ იქნა 1937 წელს თბილისში, საქართველოს სსრ შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის („შინსახკომი“) ე.წ. „დიდი სამეული“-ს დადგენილებით. რეაბილიტირებულ იქნა 1956 წელს.
გაქცევა გათენებისას

გაქცევა გათენებისას — 1975 წლის ქართული ფილმი.

სიუჟეტი
ნაწარმოების სიუჟეტი ქუთაისის ციხიდან სიკვდილმისჯილ რევოლუციონერ პატიმართა გაქცევის რეალურ ფაქტზეა აგებული და ამ ოპერაციის მომზადებისა და წარმატებით განხორციელების სირთულეებზე მოგვითხრობს. საინტერესოდაა დახატული პროფესიონალ რავოლუციონერთა პორტრეტები.

როლებში
მეგი წულუკიძე (ნატო)
ტრისტან ყველაიძე (გიორგი ქორიძე)
გიორგი გეგეჭკორი (ლონგინოზი)
იმედა კახიანი (ანდრო)
ჯემალ სიხარულიძე (ვერხოვსკი)
მალხაზ ბებურიშვილი (არონი)
ამირან ქადეიშვილი (მუნჯი ნიკო)
ვ. სოლოდნიკოვი (რუნიჩი)
მიხეილ ჟარკოვსკი (ბერგი)
ს. გოგიაშვილი (გოგია)
გურამ ფირცხალავა (ბოქაული)
ეფიმ ბაიკოვსკი (გუბერნატორი)
ოთარ კობერიძე (კოწია ერისთავი)
ლია ელიავა (კ.ერისთავის მეუღლე)
რამაზ ჩხიკვაძე (დანიელი)
ჯემალ ღაღანიძე (მელქონოვი)
ვალერიან დოლიძე (ფანცხავა)
თათული დოლიძე (ნინო)
დუდუხანა წეროძე (ცაცა)
გიორგი (გოგი) ქავთარაძე (თეოფილე)
ალექსანდრე იოსელიანი (კორნეტი)
ლეო ანთაძე (ზარელუა)
გ. ვოლინეცი
გრიგოლ (გიგოლა) თალაკვაძე
აკაკი მესაბლიშვილი
ვახტანგ არეშიძე
ქართლოს მარადიშვილი (პატიმარი)
დათო დანელია
ლერი გაფრინდაშვილი
ალი ისაევ-ავარსკი
გერონტი დარახველიძე
ვლადიმერ წულაძე
ნ. პეტრიაშვილი
სემირამიდას ბაღები (ფილმი)

სემირამიდას ბაღები — 1970 წლის ქართული მხატვრული ფილმი, რომლის დამდგმელი რეჟისორია სიკო დოლიძე.

სიუჟეტი
ფილმი ქართველ და უკრაინელ კოლმეურნეთა ტრდიციულ მეგობრობაზეა და ამას ცალკეულ ადამიანთა ურთიერთობის მაგალითებით გვიმტკიცებს. ჯანსაღ ატმოსფეროში მიმდინარეობს სოციალისტური შეჯიბრებები, ისახება მომავლის გეგმები და როდესაც ომის ქარცეცხლი უკრაინასაც გადაუვლის, ქართველები ლტოლვილებს თავის ჭერქვეშ შეიფარებენ. მძიმე განცდას მიუხედავად მაგდა მაინც უძღვება კოლმეურნეობას და მომავლის იმედი ასულდგმულებს.

როლებში
მეგი წულუკიძე (მაგდა)
გიორგი კიკაძე (გიორგი)
დუდუხანა წეროძე (ივლიტე)
იპოლიტე ხვიჩია (იპოლიტე)
გალინა სპოლუდენაია (მარია)
ვ. პოლიშჩუკი (შკურატი)
დანიილ ილჩენკო (შკურატის მამა)
ა. კრასილიჩა (შკურატის დედა)
კოტე დაუშვილი (გერასიმე)
ვახტანგ ნინუა (ათანასე)
იაკობ ტრიპოლსკი (ლევანი)
ვ. ვოლკოვი (დემიანი)
ოლგა მატეშკო (ზოია)
ვასილ ჩხაიძე (ფოსტალიონი)
ირაკლი ქოქრაშვილი (ვარდენი)
ლია კაპანაძე (გოგუცა)
ამირან ქადეიშვილი (ნიკოია)
ვ. პეტკო (დენისენკო)
მარგარიტა კრინიცინა (კლავდია)
ანატოლ ბარჩუკი (ანდრეი)
გივი თოხაძე
გიორგი დარისპანაშვილი
ელენე საყვარელიძე
მერი კანდელაკი
ჩიტოლია ჩხეიძე
მარინა თბილელი
თინათინ სეფერთელაძე
გურამ ნავროზაშვილი
ირაკლი ნიჟარაძე
ი. არობლიძე
ალექსანდრე კუპრაშვილი
ვალერიან დოლიძე
ლადო კალანდაძე
ქალაქი ადრე იღვიძებს

ქალაქი ადრე იღვიძებს — 1967 წლის ქართული მხატვრული ფილმი. დამდგმელი რეჟისორია სიკო დოლიძე. ფილმის პრემიერა გაიმართა 1968 წელს.

სიუჟეტი
ორთქმავალშემკეთებელი ქარხნის რეორგანიზაციის გეგმის მიმართ სრულიად განსხვავებულ პოზიციას ამჟღავნებენ გამოცდილი მუშა დავითი და მისი ვაჟი მინისტრის მოადგილე, რომელსაც ჩანაფიქრი არარეალურად მიაჩნია. ამ ნიადაგზე წარმოშობილ კონფლიქტს ვაჟიშვილის პირადი, ოჯახური პრობლემებიც ემატება, რაც ძაბავს და აშფოთებს ადრე მოწესრიგებული ოჯახის წევრებს.

როლებში
შალვა ხერხეულიძე (დავითი)
სესილია თაყაიშვილი (მარიამი)
მეგი წულუკიძე (მედეა)
ოთარ კობერიძე (თენგიზი)
ლია ელიავა (მელიტა)
თამაზ ბიბილური (დათო)
ნინო ახალაძე (ხათუნა)
იპოლიტე ხვიჩია (იპოლიტე)
იაკობ ტრიპოლსკი (მინისტრი)
დურმიშხან ხულორდავა (დურმიშხანი)
ბაადურ წულაძე (ქარხნის მუშა)
გრიგოლ (გიგოლა) თალაკვაძე (ქარხნის მუშა)
ირაკლი ქოქრაშვილი (ქარხნის მუშა)
რევაზ ბარამიძე (ქარხნის მუშა)
სერგო ისნელი (ქარხნის მუშა)
გიორგი გეგეჭკორი
ელენე საყვარელიძე
დუდუხანა წეროძე
გიორგი ქორიძე
ირაკლი ნიჟარაძე
თეა (ნათელა) გაბუნია
ნონა მაღალაშვილი
შალვა ჯანიაშვილი
ჩიტოლია ჩხეიძე
მიხეილ ჩიხლაძე
ჯ. ბურჭულაძე
ა. დოლიძე
ს. რუხაძე
შეხვედრა წარსულთან

შეხვედრა წარსულთან — კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ 1966 წლის ფილმი. რეჟისორი სიკო დოლიძე.

სიუჟეტი
საიუბილეო ზეიმზე სოფლად ჩამოსული საბჭოთა ხელისუფლებისათვის დაღუპული მებრძოლის შვილის, ცნობილი ქირურგი ქალის თვალწინ რეტროსპექტულად გაირბიან განვლილი ცხოვრების სურათები, რომლებიც სავსეა ხელისუფლების დამყარების პირველი დღეების სასტიკი მოვლენებით, კლასთა შორის დაუნდობელი ბრძოლითა და შიმშილით, დამცირებითა და უიმედობით.

ფაქტები
ფილმში დამახინჯებულადაა მოცემული სახალხო გვარდიის წევრ გოგია ღლონტის ბიოგრაფიული ფაქტები. თუმცა ფილმში ასევე გაპარულია საბჭოთა ცენზურისთვის არასასრურევლი სცენები და დიალოგები.

როლებში
სერგო ზაქარიაძე (ალმასხანი)
ვერიკო ანჯაფარიძე (პელაგია)
ლეილა აბაშიძე (ნინო)
მეგი წულუკიძე (დარინე)
ქეთევან კიკნაძე (მარიამი)
სოსო გოგიჩაიშვილი (აკია)
გიული ჭოხონელიძე — კოჭლი გოგია
მალხაზ ბებურიშვილი (გიორგი)
ეროსი მანჯგალაძე (ვარდენი)
ვახტანგ ნინუა (იასონი)
გრიგოლ (გიგოლა) თალაკვაძე (ილარიონი)
იპოლიტე ხვიჩია (იპოლიტე)
თენგიზ არჩვაძე (ნამორაძე)
იაკობ ტრიპოლსკი (ანდრია)
იოსებ (სოსო) ხაინდრავა (კომკავშირელი)
ელენე საყვარელიძე (ექთანი)
პალიასტომი (ფილმი)

პალიასტომი — რეჟისორ სიკო დოლიძის 1963 წლის ფილმი. გადაღებულია ეგნატე ნინოშვილის მოთხრობა "პალიასტომის ტბის" მიხედვით.

სიუჟეტი
სოციალური უთანასწორობის მძიმე უღელქვეშ გმინავს რევოლუციამდელი გურული გლეხი ივანე, რომელიც უკიდურესი ფიზიკური დატვირთვით, ხე-ტყის დამზადებით ცდილობს გამოკვებოს გაღატაკებული ოჯახი, გაისტუმროს სახელმწიფო და საიჯარო გადასახადები. მომავლის მცირე იმედიც გამოანათებს, მაგრამ ფოთის გზაზე, პსლიასტომის ტბაზე მამა-შვილს ქარიშხალი წამოეწევათ და გამძვინვარებული სტიქია ორივეს შთანთქავს.

როლებში
სერგო ზაქარიაძე (ივანე)
მ. ჯიბლაძე (ნიკო)
დუდუხანა წეროძე (ეკა)
მეგი წულუკიძე (თავადის ქალი ქეთევანი)
გ. ჩაჩავა (ცირა)
ზეინაბ ბოცვაძე (ფატი)
ვახტანგ ნინუა (მოურავი კაცია)
ვლადიმერ წულაძე (ბესარიონი)
ლაზარე ყაზაიშვილი (ალმასხანი)
გურამ საღარაძე (სემინარიელი)
ირაკლი უჩანეიშვილი (ოფიცერი)
ნუგზარ შარია (დათიკო დარჩია)
დღე უკანასკნელი, დღე პირველი

დღე უკანასკნელი, დღე პირველი — 1959 წლის ფილმი. მისი რეჟისორია სიკო დოლიძე.

სიუჟეტი
მოხუცი ფოსტალიონი თავის უკანასკნელ სამუშაო დღეს კიდევ ერთხელ ჩამოუვლის მობინადრეებს, რათა მათ ახალი ფოსტალიონი გოგონა გააცნოს. კარდაკარ მოსიარულეებს ბევრი საინტერესო რამ გადახდებათ თავს; გიორგის დიდსულოვნება და კეთილშობილება დიდ გავლენას ახდენს ქალიშვილზე, ეს დღე ზნეობის გაკვეთილად იქცევა ცხოვრებაში ჯერ კიდევ გამოუცდელი გოგონასათვის.

როლებში
სერგო ზაქარიაძე (გიორგი)
ბელა მირიანაშვილი (ლამარა)
მალხაზ გორგილაძე (ვაჟა)
აკაკი ვასაძე (პროფესორი)
დინარა ჟორჟოლიანი (თამარი)
ოთარ კობერიძე (ლევანი – ინჟინერი)
ლადო ავალიანი (მხატვარი)
გიული ჭოხონელიძე (ქურდი)
გრიგოლ ტყაბლაძე (ქარხნის დირექტორი)
გივი თოხაძე (მეფოლადე)
მედეა ჩახავა (მეფოლადის ცოლი)
მეგი წულუკიძე (ექიმი მარია)
ალექსანდრე აფხაიძე
ემანუელ აფხაიძე
დათო დანელია
ეთერი ჟორდანია
მერი კანდელაკი
ალექსანდრე ომიაძე
კარლო საკანდელიძე
ალექსანდრა თოიძე
იპოლიტე ხვიჩია
რამაზ ჩხიკვაძე