iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
შუამთის წმინდა გიორგის ეკლესია

შუამთის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი იმერეთის მხარეში, ვანის მუნიციპალიტეტის სოფელ შუამთაში, სოფლის სასაფლაოზე. აგებულია 1615 წელს.

ეკლესია დარბაზულია. ტაძარი საკმაოდ დაზიანებული იყო, თუმცა დღესდღეობით რესტავრირებულია. ნაგებობას დასავლეთიდან თაღოვანი შესასვლელი აქვს. ფასადებზე არ გვხვდება არანაირი მორთულობა. ეკლესია ნაგებია უხეშად თლილი ქვით. ტაძრის სამხრეთ-დასავლეთით ორ სართულიანი სამრეკლო დგას.
ალექსანდრე ელერდაშვილი

ალექსანდრე ელერდაშვილი (დ. 16 აპრილი, 1956, თბილისი — გ. 23 მაისი, 2021) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, მთარგმნელი, პოეტი.

ბიოგრაფია
1978 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტი სპარსული ენისა და ლიტერატურის განხრით.

თანამშრომლობდა მწერალთა კავშირთან არსებულ მთარგმნელობით კოლეგიასთან. 1996 წლიდან იყო გაზეთ „ფანტაზიის“ და მასთან არსებული გამომცემლობის მთავარი რედაქტორი. იყო მთარგმნელთა კლუბის ხელმძღვანელი. მისი პირველი თარგმანები დაიბეჭდა სტუდენტობის პერიოდში „უნივერსიტეტის გაზეთში“. თარგმნილი აქვს არა ერთი პოეტური კრებული, სადაც შესულია რუდაქის, ფირდოუსის, ხაიამის, რუმის, ფრანჩესკო პეტრარკას, უილიამ შექსპირის და სხვა პოეტთა ლექსები. გამოცემული აქვს უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი (სამ ტომად), სპარსულ-ქართული ლექსიკონი, სპარსული ქრესტომათია, პოეტური თარგმანის ანთოლოგია. ქართველი პოეტები (ენციკლოპედია, 2021).
ჩანგჭოუ

ჩანგჭოუ (, ჩანგჭოუს დიალექტი: ) — საოლქო დონის ქალაქი ძიანსუს პროვინციაში, ჩინეთი. ქალაქი წარსულში ცნობილი იყო, როგორც: იალინგი, ლალინგი და ძინლინგი. დასახლება მდებარეობს მდინარე იანძის სამხრეთ ნაპირზე. ჩანგჭოუ დასავლეთიდან ესაზღვრება პროვინციულ დედაქალაქს ნანკინს, ჩრდილო-დასავლეთიდან ჭენძიანგს, აღმოსავლეთიდან უსის, სამხრეთიდან კი ჯეძიანის პროვინციას. ჩანგჭოუ მდებარეობს მაღალგანვითარებული იანძის დელტის რეგიონს, რომელიც შანხაის ჩრდილოეთით ვრცელდება. ქალაქ ჩანგჭოუს მოსახლებამ, 2020 წლის მონაცემებით, 4 592 431 ადამიანი შეადგინა.

განათლება
ჩანგჭოუ საგანმანათლებლო ცენტრია, სადაც არაერთი უნივერსიტეტი მდებარეობს. სასწავლო დაწესებულებებს შორისაა: ჩანგჭოუს უნივერსიტეტი, ხოხაის უნივერსიტეტი (ჩანგჭოუს კამპუსი) ძიანგსუს მეცნიერებისა და ტექნოლოგიის მასწავლებელთა უნივერსიტეტი, ძიანგსუს ტექნოლოგიების ინსტიტუტი. ქალაქში ასევე მდებარეობს არაერთი ცნობილი საშუალო სკოლა. მათ შორისაა ჩანგჭოუს ძიანსუს პროვინციის უმაღლესი სკოლა.

კლიმატი
ქალაქისათვის დამახასიათებელია ნოტიო სუბტროპიკული კლიმატი. ქალაქში, ზოგადად, ცივი ზამთარი და ცხელი და ნალექიანი ზაფხულია. წლის განმავლობაში ჩანგჭოუსათვის ხშირია ტემპერატურის მკვეთრი ცვალებადობა

კულტურა
ჩანგჭოუს დიალექტი ჩინურის უ ენათა ოჯახს მიეკუთვნება.

ჩანგჭოუს ცნობილ ხელნაკეთ ნივთს „ჯვარედინი“ აბრეშუმის ნაქარგები და ბამბუკის ჩუქურთმები წარმოადგენს.

ცნობილ წასახელმსებლებს შორის, რომელსაც ჩანგჭოუში ამზადებენ, შედის: ბოლოკის მწნილი, სეზამის მარცველბის ტკბილეული, ტკბილი წებოვანი ბრინჯის ფქვილი ფერმენტირებული ბრინჯითა და ლაფშებით (ამ ლაბშას ხშირად დრაკონის წვერის ლაფშასაც უწოდებენ).

2004 წლიდან, ჩანგჭოუმ წარმატებულად უმასპინძლა (თანაც სამჯერ) ჩინეთის მულტფილმისა და ციფრული ხელოვნების საერთაშორისო ფესტივალს. 2006 წლის 12 დეკემბერს ჩანგჭოუს ეროვნული მულტფილმების ინდუსტრიული ბაზა „2006 წლის ყველაზე დიდი საინვესტიციო ღირებულების მქონე ათ საუკეთესო ბაზას“ შორის დასახელდა.

დაძმობილებული ქალაქები
ტაკაცუკი, ოსაკის პრეფექტურა, იაპონია
ჰარსტვილი, ახალი სამხრეთი უელსი, ავსტრალია
ტორინგტონი, კონექტიკუტი, აშშ
სოლიჰალი, ინგლისი, გაერთიანებული სამეფო
დარ-ეს-სალამი, ტანზანია
პრატო, იტალია
ბუფალო, აშშ
როკფოლდი, ილინოისი, აშშ
არადი, რუმინეთი
ნეტანია, ისრაელი
უინდჰემი, ავსტრალია
კურიტიბა, ბრაზილია
მინდენი, გერმანია
ესენი, გერმანია
ლა-სერენა, ჩილე
ნიაგარა-ფოლსი, კანადა
იოჰორ-ბაჰრუ, მალაიზია
ტილბურგი, ნიდერლანდები
სატაკუნტა, ფინეთი
იელენია-გორა, პოლონეთი
ლომელი, ბელგია
რანერსი, დანია
ტომსკი, რუსეთი
სტავროპოლი, რუსეთი
ტოკოროზავა, იაპონია
ნამიანჯუ, სამხრეთი კორეა
ჩუნჩონი, სამხრეთი კორეა
ესქიშეჰირი, თურქეთი
ბასინ-როუზ ჰილზი, მავრიკი
ლასინა ტრაორე

ლასინა შამსტ სუდინ ფრანკ ტრაორე (; დ. 12 იანვარი, 2001) — ბურკინა-ფასოელი ფეხბურთელი. დონეცკის „შახტარისა“ და ბურკინა-ფასოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების წევრი. თამაშობს 23 ნომრიანი მაისურით.

საკლუბო კარიერა
რაჰიმო
ტრაორემ საფეხბურთო კარიერა დაიწყო ახალგაზრდულ კლუბ „რაჰიმოში“, რომელიც ბურკინა-ფასოს ქალაქ ბობო-დიულასოში დაიწყო. მას აქტიურად აკვირდებოდნენ „აიაქსის“ სკაუტები, რის შემდეგაც ის „აიაქსის“ კეიპ-ტაუნში განთავსებულ ადგილობრივ გუნდში გადავიდა, მანამ სანამ სრულწლოვანი გახდებოდა. იყო „აიაქსის“ კეიპტაუნის სარეზერვო კლუბის საუკეთესო ბომბარდირი.

აიაქსი
ტრაორე იყო გუნდის განაცხადში 2018 წლის 9 მაისს, 2018-19 წლების ჩემპიონთა ლიგის სეზონის ნახევარფინალური შეხვედრის მეორე დაპირსპირებაში, „ტოტენჰემ ჰოტსპურთან“, სადაც „აიაქსი“ ბოლო წამებზე დამარცხდა. ოთხი დღის შემდეგ შედგა მისი დებიუტი კლუბის რიგებში, ითამაშა ერედივიზიას შეხვედრაში, სადაც მოედანზე შემოვიდა, „უტრეხტთან“ ანგარიშით 4-1 მოგებულ შეხვედრაში. სამი დღის შემდეგ ტრაორემ მოიპოვა პენალტი და გაიტანა პირველი გოლი ევროპულ ტურნირზე, „ატალანტასთან“ ნათამაშებ შეხვედრაში, 2020-21 წლების სეზონის უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის შეხვედრაში. მატჩი ანგარიშით 2-2 დასრულდა.

დონეცკის „შახტარი“
2021 წლის 18 ივნისს ტრაორე უკრაინის პრემიერ ლიგის კლუბ დონეცკის „შახტარს“ შეუერთდა. ტრანსფერში „შახტარმა“ €10 მილიონი გადაიხადა. 2021 წლის 22 სექტემბერს ტრაორემ გაიტანა დუბლი კიევის „დინამოსთან“ გამართულ შეხვედრაზე, 2021 წლის უკრაინის საფეხბურთო სუპერთასზე.

საერთაშორისო კარიერა
ლასინა ტრაორეს დებიუტი ბურკინა-ფასოს ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში, 2017 წლის 4 მაისს, ბენინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების წინააღმდეგ ამხანაგურ შეხვედრაში შედგა.

პირადი ცხოვრება
ტრაორეს დედა აგრეთვე ფეხბურთელი იყო. თამაშობდა ბურკინა-ფასოს ქალ ფეხბურთელთა ეროვნულ ნაკრებში. ნაკრების რიგებში სადებიუტო 2017 წელს ჩატარებულ 4 თამაშში 3 გოლის გატანა მოახერხა.
იაზიკ ი რეჩევაია დეიატელნოსტ

იაზიკ ი რეჩევაია დეიატელნოსტ — სამეცნიერო ჟურნალი რუსეთში.

გამომცემლობა
სამეცნიერო ჟურნალს გამოსცემს ავტონომიური არაკომერციული ორგანიზაცია სანქტ-პეტერბურგის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, პეტერბურგის ლინგვისტური საზოგადოება. ჟურნალი დაარსებულ იქნა 1998 წელს. გამოდის წელიწადში ერთხელ.

სამეცნიერო ჟურნალის მთავარი რედაქტორი არის — ვადიმ კასევიჩი .

სამეცნიერო ჟურნალი „იაზიკ ი რეჩევაია დეიატელნოსტ“ შედის რუსეთის იმ მთავარი რეცენზირებადი სამეცნიერო ჟურნალების სიაში, რომლებშიც ქვეყნდება ფილოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატობისა და დოქტორობის სამეცნიერო ხარისხის მაძიებელთა დისერტაციების ძირითადი სამეცნიერო შედეგები.

სამეცნიერო ჟურნალი დამტკიცებულია რუსეთის უმაღლესი საატესტაციო კომისიის პრეზიდიუმის მიერ 2010 წლის სექტემბერში.

 1560—2974
სისტანის აუზი

სისტანის აუზი — გაუდინარი არე, მოიცავს სამხრეთ-დასავლეთი ავღანეთის დიდ და სამხრეთ-აღმოსავლეთი ირანის მცირე ნაწილს. მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე მშრალი ადგილი სადაც ხშირია გვალვები. მისი მდინარის აუზი არის მდინარეების სისტემა, რომლებიც მოედინებიან ავღანეთის მაღალი მთებიდან და ჩაედინებიან მტკნარი წყლის ტბებსა და მარშებში, ხოლო იქიდან მის საბოლოო დანიშნულების წერტილში გოძარეს მლაშე ტბაში. აუზის უდიდესი მდინარეა ჰელმანდი, რომელიც წყლის რესურსს ძირითადად ჰინდუქუშის მთების თოვლის დნობით იღებს.

ბასეინში მდებარეობს ბაზალტის მთა ხაჯე.

ტბები
სისტანის აუზის ყველაზე დაბალ ნაწილში რამდენიმე მცირე სიღრმის მქონე ტბაა. ეს ტბები ცნობილია როგორ ჰამუნები (ან ჰამონი) , ირანულში ამ ტერმინით ჭაობები აღინშნება. სავარაუდოდ ადრე აქ ერთიანი დიდ ტბა ხამუნი უნდა ყოფილიყო, თუმცა ახლა იქ სამი განცალკევებული ტბაა. ეს ტბები ჩრდილოეთიდან სამხრეთით არია:

ჰამუნ-ე-პუზაკი
ჰამუნ-ე-პუზაკი ძირითადად ავღანეთში მდებარეობს. ის წყალს ღებულობს როგორც მდინარე ჰელმანდიდან შელა-ჩარხის არხის მეშვეობით ასევე მდინარე ხაშიდან და სხვა მცირე მდინარეებიდან.

ჰამუნ-ე-საბარი
ჰამუნ-ე-საბარი გაყოფილია ავღანეთსა და ირანს შორის. ის წყლის ძირითად მასას ღებულობს: ჰელმასი შენაკად პარიანიდან, მდინარე ფარაჰიდან და მდინარე ჰარუტიდან.
პროკოფი აბულაძე

პროკოფი ქაიხოსროს ძე აბულაძე (დ. 1898, ქუთაისი — გ. 22 სექტემბერი, 1931, ნიცა, საფრანგეთი) — ქართველი პოეტი და სამხედრო პირი. ქუთაისის სათავადაზნაურო გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ, 1918 წელს შევიდა თბილისის უნივერსიტეტში, მაგრამ (1919 წლის 14 სექტემბერს), როგორც კი გამოცხადდა პირველი ქართული სამხედრო (იუნკრების) სკოლის დაფუძნების შესახებ, უნივერსიტეტი დატოვა და ახალდაარსებულ სასწავლებელში ჩაეწერა.

1920–1921 წლებში პროკოფი აბულაძემ მონაწილეობა მიიღო რუსეთის წითელი არმიის წინააღმდეგ წარმოებულ იუნკერთა სკოლის ყველა საბრძოლო ოპერაციაში. ბოლშევიკური რუსეთის მიერ საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ, 1921 წლის გაზაფხულზე, თბილისის სამხედრო სკოლის იუნკრებმა დატოვეს სამშობლო. თავდაპირველად თურქეთში გაჩერდნენ, კერძოდ, კონსტანტინოპოლში. აქედან იუნკერთა ნაწილი, მათ შორის პროკოფი აბულაძეც, საბერძნეთის სამხედრო სასწავლებელში გაამწესეს. საბერძნეთში ყოფნის პერიოდში ქართველმა იუნკრებმა, 1922 წელს ქალაქ ათენში, გამოსცეს ჟურნალი „ატროკებული ტვინი“, ლადო მახარაძის რედაქტორობით (გამოვიდა სულ სამი ნომერი).

1923 წლის დასაწყისში მარშალმა იუზეფ პილსუდსკიმ, რომელიც იმხანად პოლონეთის ეროვნულ არმიას („არმია კრაიოვა“) ედგა სათავეში, ქართველ სამხედროებს შესთავაზა პოლონეთში დამკვიდრებულიყვნენ. ქართველი იუნკრებისთვის პოლონეთი მეორე სამშობლოდ იქცა. პროკოფი აბულაძეც მოეწყო იქაურ სამხედრო სასწავლებელში, მაგრამ 1924 წელს თავი დაანება სამხედრო სამსახურს და ვარშავის უნივერსიტეტის ფილოლოგიურ ფაკულტეტზე ჩაირიცხა. 1926 წელს მისი რედაქტორობით ვარშავაში გამოიცა ჟურნალი „მთვარიდა“, რომელიც ხელით იყო ნაბეჭდი და ამიტომ სულ ერთი ცალი გამოვიდა. 1928 წელს პროკოფი აბულაძე საცხოვრებლად საფრანგეთში გადავიდა, სადაც მისი მონაწილეობით დაარსდა „ქართველ იუნკერთა კავშირი“. 1928 წლის ნოემბერში მან გამოსცა ამ კავშირის ბეჭდვითი ორგანო „მტკვარი“, მაგრამ ჟურნალმა პირველსავე ნომერზე შეწყვიტა არსებობა. 1929 წლის ივნისში „ქართველ იუნკერთა კავშირმა“ პროკოფი აბულაძის რედაქტორობით უკვე მიიღო თავისი ახალი ორგანო ჟურნალი „მხედარი“.

პროკოფი აბულაძე „მხედარის“ პირველ ათ ნომერს რედაქტორობდა. ამათგან მხოლოდ პირველ ნომერშია დაბეჭდილი მისი ორი ლექსი: „გზაზე“ და „სიმღერა“ რეო ამონის ფსევდონიმით. ამას გარდა, პარიზში გამომავალ ჟურნალ „კავკასიონის“ რამდენიმე ნომერშიც გამოქვეყნდა მისი ლექსები. 1931 წლის 22 სექტემბერს იგი მოულოდნელად გარდაიცვალა ქალაქ ნიცის საავადმყოფოში. დაკრძალულია ნისის სასაფლაოზე.
წითელი ეკლესია

წითელი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ წითელსოფელში, სოფლიდან 2-3 კილომეტრის მოშორებით, ჩრდილო-აღმოსავლეთის მიმართულებით ორ ხევს შუა ამოზრდილ ბორცვის თავზე.

აგებულობა
ეკლესია დარბაზული ტიპისაა, ჩრდილოეთის მინაშენით. ტაძარი ნაგებია შერეული მასალით. აღმოსავლეთის ფასადი თლილი ქვითაა მოპირკეთებული. ასეთივე უნდა ყოფილიყო სამხრეთის ფასადიც, რომლის მხოლოდ მცირე ნაწილია შემორჩენილი. ამ ორ ფასადს აერთიანებდა ფერადოვანი ზოლები, რაც შემდეგი სახით არის მოღწეული: სულ ქვევით არის მუქი წითელი ქვებისაგან შემდგარი სარტყელი, რომელიც აღმოსავლეთი ფასადიდან სამხრეთისაზე გადმოდის. მას მოჰყვება მოვარდისფრო ზოლი, შემდეგ ისევ მუქი წითელი. სულ ზევით ღია ვარდისფერი. დასავლეთი ფასადი სხვადასხვა ზომის, დაუმუშავებელი ქვით არის ნაგები, კირის სქელ სხნარზე. ასეთივეა ეკლესიის შიდა კედლები.

წარწერები
პირველი წარწერა ამოკვეთილია ტაძრის ჩრდილოეთ კედელზე, კარნიზის ქვემოთ მდებარე ქვაზე. წარწერიანი ქვის ზომებია: 62,5 60 სმ.. წარწერა იკითხება ასე: წარწერა თარიღდება - საუკუნეებით.

მეორე წარწერა ამოკვეთილია ტაძრის სამხრეთი შესასვლელი კარის მარცხნივ, მიწის დონიდან 195 სმ-ის სიმაღლეზე; წარწერიანი
ქვის ზომებია: 33 20 სმ. წარწერა იკითხება ასე: ეს წარწერაც თარიღდება - საუკუნეებით.
საადეთ III გირეი

საადეთ გირეი (‎; დ. 1645 — გ. როდოსი, ოსმალეთის იმპერია, 1695) — ყირიმის ხანი 1691 წელს, ნურედინ ყირიმ გირეის უმცროსი ვაჟი, სელამეთ გირეის შვილიშვილი.

ბიოგრაფია
საადეთი აღიზარდა ყირიმში. მისი ბიძაშვილის, მურად გირეის მმართველობის დროს დანიშნული იყო ნურედინად. აქტიურად იყო ჩართული დიდ თურქულ ომში, თან ახლდა ლაშქრობებში სელიმ გირეის. სწორედ სელიმის რჩევით, ის პენსიაზე გავიდა და ოსმალებმა ყირიმის სახანო სამმართველოდ გამოცდილ საადეთს გადასცეს. მას დაევალა ავსტრიელების წინააღმდეგ არმიის გამოყვანა. 1691 წლის აგვისტოში სლანკამენის ბრძოლაში გამოცხადება დააგვიანა, ამ ბრძოლას მოჰყვა ქალაქი ბელგრადის ჰაბსბურგების ხელში გადასვლა. იმავე წლის დეკემბერში სულთნის გადაწყვეტილებით საადეთ გირეის ჩამოართვეს ყირიმის ხანის ტიტული და ის მის ბიძაშვილს, საფა გირეის უბოძეს. თავად საადეთი გადასახლებულ იქნა ჯერ ბულგარეთის პროვინციაში, ხოლო შემდეგ კუნძულ როდოსზე, სადაც 1695 წელს გარდაიცვალა.
საფა გირეი

საფა გირეი (‎; დ. 1637 — გ. ოსმალეთის იმპერია, 1703) — ყირიმის ხანი 1691–1692 წლებში, საფა გირეის ვაჟი, სელამეთ გირეის შვილიშვილი.

ბიოგრაფია
საფა გირეის სახელი გარდაცვლილი მამის პატივსაცემად დაარქვეს. აღიზარდა სტამბოლში. საფა უშვილოდ დარჩენილმა ხანმა, მურად გირეიმ 1682 წელს დანიშნა კალგად. საფა გირეი უარყოფითი რეპუტაციით სარგებლობდა ყირიმელ თათრებში მისი სავაჭრო საქმიანობის გამო. დამოკიდებული იყო ალკოჰოლზე, საბრძოლო გამოცდილებაც კი არ ჰქონდა მიღებული, რაც გირეის დინასტიის წარმომადგენლებში უიშვიათეს შემთხვევას წარმოადგენდა. რეალურად ის ოსმალებმა სახანოს ტახტზე მარტივად გაკონტროლების მიზნით აიყვანეს. როცა ჰაბსბურგების წინააღმდეგ საბრძოლველად გაიწვიეს, ყირიმის არმიის ნახევარმა იუარა ომში წასვლა საფას წინამძღოლობის გამო. თათრებმა ოსმალებს ყირიმის ტახტზე სელიმ გირეის დაბრუნება მოსთხოვეს, რაც შესრულდა. 1692 წლის ოქტომბერში ოსმალებმა საფა გირეის მისი წინამორბედების მსგავსად პენსია დაუნიშნეს და გადაასახლეს როდოსზე, სადაც მშვიდად გააგრძელა ვაჭრობა. გარდაიცვალა 1703 წელს, კარნობატში, დაკრძალეს იქვე. მისი ვაჟი, ბაჰადირი მოგვიანებით კალგა გახდა, მაგრამ ხანის ტიტულის მიღება ვერ მოახერხა.
საკირის ეკლესია

საკირის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ საკირის ჩრდილო-აღმოსავლეთით პატარა ბორცვზე. შემორჩენილია ნამოსტრალის სახით. მის ირგვლივ სასაფლაოა. ეკლესია ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია მხოლოდ ტაძრის საკურთხევლის აფსიდი კონქის ნაწილითურთ და ჩრდილოეთი კედელი. ტაძრის დანარჩენი ნაწილები თითქმის ძირამდეა დანგრეული და ჩამოცვენილი ქვებითაა დაფარული.

საკირის სასაფლაოს ეკლესია სამეკლესიან ბაზილიკის თავისებურ, იშვიათ ვარიანტს წარმოადგენს. მის მშენებლობას, აკურატული ფორმითა და სხვა არქიტექტურული თავისებურებებით, საუკუნის შუა ხანებით ან უშუალოდ მომდევნო ათწლეულებით ათარიღებენ.
თოთხამის ციხე

თოთხამის ციხე — არქეოლოგიური ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, სოფლების გუჯარეთისა და წითელსოფლის ჩრდილოეთით, ძამის და ტანის ხეობებში მიმავალ გზაჯვარედინზე, 2300 მეტრის სიმაღლის მთის თხემზე, მეტად მნიშვნელოვანი სტრატეგიული ადგილზე. მისი აგებით ხეობის ზემო წელის ციხისუფალი ხელში იღებდა კონტროლს ქართლის პროვინციებიდან ჯავახეთ-თრიალეთის საძოვრებისაკენ მიმავალ გზაზე. ვახუშტი ბატონიშვილი აღნიშნული ციხის შესახებ წერს ადგილობრივი მოსახლეობა თოთხამის ციხეს „ბარძუნ ჯვარს“, ე. ი. „მაღალ-ჯვარს“ უწოდებს.

ციხის გალავნისა და მისი ნაგებობების უმნიშვნელო ნაშთის ფონზე მაღალჯვრის მოზრდილი ეკლესიის ნანგრევი განსაკუთრებით გამოირჩევა. თოთხამის ძველ ციხეს, ჩანს, უფრო ადრე დაუკარგავს თავისი ფუნქცია, სალოცავი კი ბოლომდე შემორჩა. ამაზე მისი სახელწოდებაც „მაღალჯვარი“ მიგვითითებს. თოთხამის ციხის როლის შემცირება უნდა დაწყებულიყო საუკუნეში, როდესაც თორელებმა ძამის ხეობა იგდეს ხელთ და მის ციხეს დაეპატრონნენ. თოთხამის ციხე მხოლოდ გზის ჩამკეტი სეზონური ციხე არ ყოფილა. მის საციხისთავო ერთეულში უნდა ყოფილიყო მის ახლოს მდებარე ამჟამად უსახელო ნასოფლარები, მათ შორის, სოფელი გუჯარეთი და წითელსოფელი.

ეკლესია
მაღალჯვრის ეკლესიას, ადვილი, ფეხით სავალი გზა დასავლეთი ფერდის მხრიდან უდგება. ნაგებობა მთის კლდოვან ნაპირზეა აშენებული. მის ჩრდილოეთით ღრმა უფრსკულია. ტერიტორიის ჩრდილო-დასავლეთ და აღმოსავლეთ ნაწილში მოჩანს შენობების კვალი და გალავნის კედლების ნაშთები. საკუთარი ნანგრევებითა და მიწით ამოვსებული ეკლესია იმდენად არის სახეშეცვლილი, რომ მისი ტიპის ზუსტი გარკვევა გაწმენდის გარეშე შეუძლებელია. ცენტრალური ნაწილი აღმოსავლეთით ღრმა, შვერილი აფსიდით სრულდება. გრძივ კედლებს მთელ სიგრძეზე სათავსოები ახლდა. ეკლესიის სამხრეთის კედლები მცირე სიმაღლით არის შემორჩენილი. ეკლესიის ცენტრალური ნაწილი გვერდით სათავსოებს შესასვლელებით უკავშირდება. ეკლესია ნაგებია კლდის რუხი ფერის ქვით. საკურთხეველში შემორჩენილია შელესილობის კვალი, რაც იმის მანიშნებელი უნდა იყოს, რომ ტაძარი თავის დროზე მოხატული იყო. ბათქაშის კვალი შემორჩენია ეკლესიის აღმოსავლეთ ფასადს. აღნიშნულ ფასადზე ამოკვეთილია დაქარაგმებით სამი გრაფემა „დლმ“. პალეოგრაფიული ნიშნებისა და ასომთავრულთან ერთად ნუსხური „ლ“-ს შერევის საფუძველზე, აღნიშნული წარწერის ქრონოლოგიას - საუკუნეებით განსაზღვრავენ.
კინცუგი

კინცუგი (, „ოქროს სადურგლო“), ასევე ცნობილი, როგორც კინცუკუროი (, "ოქროს შეკეთება") - დამსხვრეული ჭურჭლის შეკეთების იაპონური ხელოვნება, რომელშიც ნატეხების გამთელება ხდება ოქრო, ვერცხლი ან პლატინაშერეული ლაქით. ეს მეთოდი მსგავსია მაკი-ე ტექნიკის.
ისტორია
კინცუგის ისტორია საუკუნიდან, მურომაჩის პერიოდიდან იწყება. ერთ-ერთი ვერსიით ის ჩამოყალიბდა მაშინ, როდესაც იაპონელ სიოგუნის/სამხედრო ლიდერს, აშიკაგა იოშიმასას საყვარელი ჩაის ჯამი გაუტყდა და ის შესაკეთებლად იაპონიიდან ჩინეთში გაგზავნა. მაშინ შეკეთების ტექნიკა ჯერ კიდევ დასახვეწი იყო და იაპონელ სამხედროს ჯამი უხეში მეტალით გაუმთელეს. როგორც აღმოჩნდა, ჭურჭლის გამთელება შეუძლებელი იყო, მაგრამ აშიკაგამ იმედი არ დაკარგა და ჯამი შესაკეთებლად იაპონელ ხელოსნებსაც მიაბარა. ხელოსნები გაოცდნენ როცა აშიკაგას სიმტკიცე დაინახეს და გადაწყვიტეს ჭურჭელი სამკაულად ექციათ - ნაპრალები ლაქით და დაფხვნილი ოქროთი ამოევსოთ. სწორედ ასე შეიქმნა კინცუგი, ამ ლეგენდის თანახმად. ისტორია დამაჯერებლად ჟღერს, რადგან ეს პერიოდი იაპონიის ისტორიაში ხელოვნებისთვის ძალიან ნაყოფიერი იყო. იოშიმასას მმართველობის დროს განვითარდა კულტურული მიმდინარეობა ჰიგაშიამა ბუნკა, ასევე ამ დროს დაიწყო ჩაის ცერემონიების ჩატარება, იკებანას, ანუ ყვავილების მოწყობის ტრადიციების აღსრულება და სხვა.

მე-17 საუკუნეში კინცუგი იაპონიაში უკვე გავრცელებული პრაქტიკა იყო, მას საყოველთაოდ იყენებდნენ კერამიკის შესაკეთებლად და დეკორაციების შესაქმნელად.

კინცუგის ფილოსოფიური საფუძვლები
აღსანიშნავია ის, რომ კინცუგი არა უბრალოდ ხელოვნება, არამედ ფილოსოფიური საფუძვლების მქონე ტექნიკაა. ის გახლავთ ძენ ბუდიზმის და ვაბი-საბის ფილოსოფიების ერთგვარი გამოვლინება. ეს ფილოსოფიები გულისხმობენ სილამაზის პოვნას არასრულყოფილებაში, სიმარტივეში და სიძველეში, ისინი პატივს სცემენ იარებს, ნაკლოვანებებს და მათ სილამაზის ნაწილად აქცევენ. ეს ხდება კინცუგის შემთხვევაშიც, ის გახლავთ მეტაფორა იმისა, რომ ცხოვრებაში ყოველი დაცემის შემდეგ, შეგვიძლია ფეხზე წამოვდგეთ და გავხდეთ უფრო ახლებურები და უკეთესები ვიდრე მანამდე ვიყავით. მას შეუძლია გვასწავლოს ცხოვრების არასრულყოფილებების მიმღებლობა და მათი ჩვენს სასიკეთოდ გამოყენება., ელისა შიჰანმა ამ ხელოვნების სახით კვერცხის ნაჭუჭები წარმოგვიდგინა, რომელიც ოქროს ფოთლის ეფექტებითაც არის დაფარული, ბრუკრინელმა მხატვარმა რეიჩელ სუსმანმა კინცუგი ქუჩაში გადმოიტანა, ის ამ ტექნიკას იმ ბზარების ამოსავსებად იყენებს, რომელიც ურბანულ გარემოში ჩნდება, ბრაზილიელმა მხატვარმა ტატიანე ფრეიტასმა კი ძველი და ახალი სტილის სკამები კინცუგის ეფექტით შეაერთა.

კინცუგის დაკავშირება ქართულ კულტურასთან
2019 წელს იაპონიაში ქართული ღვინის კულტურის გამოფენის ფარგლებში, ქართული და იაპონური კულტურები, ანა მიხაილოვა კეზელის ინიციატივით, საინტერესოდ დაკავშირდა. იაპონელ კერამიკოსებთან თანამშრომლობით, შედგა ქართული ქვევრის კინცუგის ტექნოლოგიით შეკეთება. დამუშავდა 300 წლის ქართული ქვევრი. მორიამა სენსეიმ კი ამ ორი კულტურის პოეტური დაკავშირება შექმნა: „საქართველო - ქვეყანა, რომელიც მიუხედავად მრავალი განსაცდელისა, ყოველთვის აღდგება, როგორც კინცუგით გამთელებული ძვირფასი ნივთი“.
მანჭკვალისებრი აბლაბუდიანი სოკო

მანჭკვალისებრი აბლაბუდიანი სოკო — სოკოს სახეობა აბლაბუდიანი სოკოების გვარისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპას, ცენტრალურ აფრიკას, აზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკას.

საჭმელი სოკოა. ზოგიერთო წყარო არასაჭმელ სოკოდ მიიჩნევს. იზრდება ფოთლოვან და შერეულ ტყეებში, ზაფხულიდან შემოდგომამდე. მიკორიზას ქმნის არყთან.

სოკო პირველად აღწერა შვედმა მიკოლოგმა ელიას მაგნუს ფრისმა 1818 წელს როგორც , ხოლო 1838 წელს თავადვე გადაიტანა კორტიანარიუსის გვარში.

სამეცნიერო სინონიმები:

აღწერა
ფირფიტებიანი ქუდიანი სოკოა წითელ-ნარინჯისფერი აბლაბუდიანი საბურველით. ქუდის დიამეტრი — 5-11 სმ, მოყვითალო-მოწითალო, ყვითელ-ყავისფრამდე. ნორჩობაში ამოზნექილი, შემდეგ ბრტყლად ამოზნექილი, ფართო ბორცვაკით ცენტრში, ოდნავ ჰიგროფანული. ცენტრში ხშირად წვრილქერცლოვანი, კიდეებთან ახლოს ბოჭკოვანი, კიდეებთან ხშირად ახასიათებს საბურველის ნარჩენები.

ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, ფირფიტები შეზრდილია კბილით, საშუალო სიხშირის. ნორჩობაში მოყავისფრო, სიმწიფეში ჟანგისფერ-ყავისფერი.

რბილობი — არაერთგვაროვანი შეფერილობის, ნოტიო ამინდში მომურო, გაშრობის შემდეგ მოთეთრო, ნესტის სუნით.

ფეხის სიგრძე — 7-20 სმდე, სისქე — 1-1,5 სმ-მდე, გურზისებრი დაბოლოებით, აბრეშუმისებრ-ბოჭკოვანი, მონაცრისფრო-ყავისფერი, მკაფიოდ გამოხატული წითელ-ნარინჯისფერი ზოლებით.

სპორების ფხვნილი — ჟანგისფერ-ყავისფერი. სპორები — 9-12,5×6,5-7 მკმ ელიფსისებური, მეჭეჭებიანი ზედაპირით. ჰეილოცისტიდების გარეშე.

მსგავსი სახეობები
მანჭკვალისებრი აბლაბუდიანი სოკო სხვა ახლოს მდგომი სახეობებისგან ადვილად გაირჩევა ფეხზე მკაფიოდ გამოხატული ნარინჯისფერ-წითელი ფერის ზოლების ქონით.

ეკოლოგია და გავრცელება
ფართოდაა გავრცელებული ევრაზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ჰოლარქტიკულ ზონაში. გავრცელების არეალი აგრეთვე მოიცავს ცენტრალური აფრიკას.

იზრდება ფოთლოვან და შერეულ ტყეებში, გზების გასწვრივ, მჟავე ნიადაგზე. მიკორიზას ქმნის არყთან.

სეზონი — ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

კვებითი ღირებულება
საჭმელი სოკოა. გამოიყენება ახალი. ზოგიერთი წყარო არასაჭმელ სოკოდ მიიჩნევს.

კვლევებით დადგინდა, რომ მანჭკვალისებრი აბლაბუდიანი სოკო მცირე რაოდენობით შეიცავს მიკოტოქსინ ორელანინს.

გალერეა
ტაძრისის წმინდა გიორგის ეკლესია

ტაძრისის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტაძრისის განაპირას. დღესდღეობით სამონასტრო ნაგებობათაგან მთავარი ეკლესიის გარდა შემორჩენილია დანგრეული მცირე სამლოცველო მის გვერდით.

ეკლესია ნაგებია გარედან და შიგნიდან ღია ფერის საშუალო ზომის ქვიშაქვით. საშენი მასალის დამუშავების ხასიათით ტაძრისის ეკლესია ძლიერ წააგავს საკირეს სასაფლაოს ეკლესიას. შუა ეკლესიას შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. თითო შედარებით მომცრო არია გაჭრილი ჩრდილოეთის და სამხრეთის კედლებში. შუა ეკლესიას აქვს ორი სარკმელი, ერთი აქვს აფსიდში, ხოლო მეორე კი დასავლეთ კედელში. აფსიდის ცენტრში სადა ტრაპეზიის ქვაა, რომელიც კედელზეა მიდგმული. ტაძარს ხელოვნებათმცოდნეობითი ანალიზის საფუძველზე საუკუნის ნახევრით ათარიღებენ. გიორგი მთაწმინდელის ცხოვრებაში ვკითხულობთ: ამის შემდეგ დიდი ქართველი მწიგნობარი გიორგი მთაწმინდელი აღნიშნულ მონასტერში 3 წლის განმავლობაში (1016-1019 წწ.) იზრდებოდა.

2005 წელს ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის მილსადენის კომპანიის ფინანსური მხარდაჭერით ტაძრისის წმიდა გიორგისა და ღმრთისმშობლის სახელობის ეკლესიებს აღდგენითი და საკონსერვაციო სამუშაოები ჩაუტარდა. 2009 წლის 10 ივლისს ღირსი გიორგი მთაწმინდელის ხსენების დღეს აღნიშნულ მონასტერში საზეიმო წირვა საქართველოს კათალიკოს-პატრიარქმა ილია -მ აღავლინა.