iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ომარ-ხანი

ომარ-ხანი, ავარიელი (გ. 22 მარტი, 1801) — დაღესტნელი ფეოდალი, ხუნძახის მფლობელი და ავარიის სახანოს გამგებელი. ნურსალ-ბეგის ვაჟი.

ომარ-ხანი ხშირად ესხმოდა თავს ამიერკავკასიას, მას ჩრდილო კავკასიის ზოგიერთ წარმომადგენელთან ერთად და ოსმალებთან შეთანხმებით, ქართლ-კახეთის სამეფოს დაპყრობა, გაძარცვა და განადგურება ჰქონდა ჩაფიქრებული. ომარ–ხანი ოსმალეთის აგენტად ითვლებოდა.

1785 წლის სექტემბერში, ომარ-ხანმა 20000 მეომრისაგან შემდგარი „რჩეულთა ჯარით“ ალაზანი გადმოლახა და ბორჩალოსკენ დაიძრა. ერეკლემ სიღნაღში შეკრიბა ჯარი და უკან მიჰყვა ომარ-ხანს. ომარ-ხანი ერეკლესთან პირისპირ შებრძოლებას ვერ ბედავდა. მოულოდნელად ომარ-ხანი ახტალისკენ დაიძრა, ახტალა აიღო და დაარბია. გაანადგურეს ახტალის ოქროს მადნები, მადნის მცველები და ბერძენი მემადნეების ნაწილი დახოცა, 845 ტყვე წაიყვანა. აქედან ლორეს მიადგა, გზად ყველაფერს წვავდა და ანგრევდა. ლორე, რომელიც ერეკლეს მოურავ ზაქარია გლურჯიძეს ჰქონდა გამაგრებული, ვერ აიღო და ახალციხეში გადავიდა.

ერთ თვეში ომარ-ხანი იმერეთისკენ შემოვლითი გზებით დაიძრა და ვახანის ციხე აიღო, ციხის მფლობელი, ქაიხოსრო აბაშიძე დაატყვევა, მამაკაცები გაწყვიტა, ქაიხოსრო აბაშიძის ქალიშვილები დაატყვევა და ერთი მათგანი თავად შეირთო ცოლად, მეორე კი თავის ცოლისძმას, ყარაბაღის ხანს, იბრაჰიმ-ხანს მიუყვანა.

საქართველომ ამ თავდასხმის შედეგად უდიდესი ეკონომიური ზარალი განიცადა.

1787 წელს, ომარ-ხანი ისევ შემოესია საქართველოს, მაგრამ ერეკლე წინ გადაუდგა და უკან გააბრუნა მტერი.

ერეკლე იძულებული გახდა, სიმშვიდის საფასურად, საკმაოდ დიდი ჯამაგირი გადაეხადა ომარ-ხანისთვის. ასე აკეთებდნენ მისი თავდასხმებით შეწუხებული შაქის, შირვანის, ბაქოს და დარუბანდის ხანებიც.

1800 წლის ნოემბერში, ომარ-ხანი დიდძალი ჯარით საგარეჯოსკენ დაიძრა და ალაზნის ნაპირზე დაბანაკდა. მას, რუსებთან ურთიერთობას შეურიგებელი, ალექსანდრე ბატონიშვილიც მიემხრო, თუმცა ბრძოლაში მონაწილეობა არ მიუღია. დამხმარედ ირანის ჯარსაც მოელოდნენ. მტრის მიზანი თბილისის აღება იყო. ომარ-ხანის 20 ათასიანი ლაშქარი კაკაბეთის მიდამოს მოადგა.

7 ნოემბერს, მდ. ივრის ნაპირას, სოფელ კაკაბეთთან გაიმართა ნიახურის ბრძოლა, სადაც ერთმანეთს გიორგი მეთორმეტესა და ომარ-ხანის ჯარი დაუპირიპირდა. ქართველთა გვერდით რუსების ჯარის ნაწილიც იბრძოდა. ქართველებმა სასტიკად დაამარცხეს მტერი, მათი უმეტესობა დაიხოცა, ამ ბრძოლაში დაჭრილი ომარ-ხანი დაღესტნისაკენ გაიქცა. ცოტა ხანში ჭრილობა გაურთულდა და ზაქათალაში გარდაიცვალა.
დაგენს ნიუჰეტერი

„დაგენს ნიუჰეტერი“, შემოკლებით დნ ( „დღის სიახლე“) — ყოველდღიური გაზეთი შვედეთში. გაზეთი ყველაზე ფართოტირაჟიანია შვედეთის დილის გაზეთებს შორის გეტებორგს-პოსტენისა და სვენსკა დაგბლადეტის შემდეგ. დაგენს ნიუჰეტერი ერთადერთი დილის გაზეთია, რომელსაც ხელმომწერები მთელი ქვეყნის მასშტაბით ჰყავს. 2007 წელს გაზეთი 881 000 ადამიანის ხელში ხვდებოდა ყოველდღიურად. პოლიტიკოსები გაზეთის ფურცლებს ხშირად იყენებენ საკუთარი აზრის დასაფიქსირებლად.

პერიოდიკის რედკოლეგია ლიბერალურ-დამოუკიდებელ პოლიტიკას იყენებს.

დნ სტოკჰოლმში გამოიცემა და აშუქებს როგორც ეროვნულ, ასევე საერთაშორისო საკითხებს.

გაზეთი რუდოლფ ვოლმა დააარსა. პირველი გამოცემა დაიბეჭდა 1884 წლის 23 დეკემბერს. ფორმატი კლასიკური გაზეთიდან 2004 წლის 5 ოქტომბერს ტაბლოიდად გარდაიქმნა.
აჰმედ ჯავადი

აჰმედ ჯავადი (ნამდვილი სახელი ჯავად მამადალი-ოღლუ ახუნდზადე; დ. 5 მაისი, 1892, სოფ. სეიფალი, შამქორის რაიონი — გ. 12 ოქტომბერი, 1937) — აზერბაიჯანელი პოეტი. დაიბადა გლეხის ოჯახში. ლექსებს აქვეყნებდა 1913 წლიდან. უმღეროდა სამშობლოს, ხალხთა მეგობრობას. ერთხანს ცხოვრობდა საქართველოში. მეუღლე ქართველი ჰყავდა. იუსტინე აბულაძისა და სოლომონ იორდანიშვილის კონსულტაციით აზერბაიჯანულ ენაზე თარგმნა ვეფხისტყაოსანი (დაიბეჭდა დ. ალიევას რედაქციით. 1978, ბაქო). თარგმნიდა აგრეთვე შექსპირისა და პუშკინის ნაწარმოებებს.
ომბალო

ომბალო — მრავალწლოვანი, ბალახოვანი მცენარე ტუჩოსანთა ოჯახისა. მისი სამშობლოა ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროები.

საქართველოში ველურად ბევრგანაა გავრცელებული, უფრო მეტად კი დასავლეთში, მაგრამ კულტურულად ყველგან მოჰყავთ. ომბალო ყინვაგამძლეა, აქვს სწორმდგომი, მწვანე, ოდნავ შებუსული, ოთხწახნაგოვანი ღერო, 46 სმ-მდე სიმაღლისა.

ფოთოლი მარტივია, მომრგვალო ან მოგრძო-ოვალური, ფერად მუქი მწვანეა. იზრდება ჭარბტენიან ნიადაგებზე. მრავლდება თესლითა და ვეგეტატიურად. დიდი რაოდენობით შეიცავს ეთერზეთებს, განსაკუთრებით ყვავილობისას. კულინარიაში იყენებენ ნედლად და გამხმარს.
ომული

ომული — თევზი ორაგულისებრთა ოჯახისა. საკუთრივ ომული ანუ ყინულოვანი ზღვის ომული გამსვლელი თევზია. იკვებება და იზრდება ოკეანეში, მრავლდება მდინარეებში. მისი სიგრძე 64 სმ. მასა 3 კგ აღწევს. იკვებება ზოოპლანქტონით და თევზების ლიდსიტებით. სქესობრივად მწიფდება 5-10 წლისა. ტოლობს შემოდგომაზე. რეწვის ობიექტია ციმბირის მდინარეებში. ბაიკალის ტბაში გვხვდება ორაგულისებრთა ოჯახში შემავალი ბაიკალის ომული . იყენებენ ნედლს. დამარილებულს, შებოლილს. სააკლიმატიზაციო ობიექტია.
ონადირის წმინდა გიორგის ეკლესია

}
| რელიგიური_წევრობა =
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =უმოქმედო
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| საიტი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება =
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =დიახ
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი =41.7575
| გრძედი =44.750278
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
ონადირის წმინდა გიორგის ეკლესია — - საუკუნეების ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია. მდებარეობს ვაშლიჯვრის დასავლეთით, 300 მეტრზე, სასაფლაოსთან ახლოს, ფერდობზე.

ეკლესია დარბაზულია (5,3 4 მეტრი), ნაგებია ქვიშაქვის თლილი ქვებით. წყობა არარეგულარულია. მოგვიანებით (დაახლოებით - საუკუნეებში) ეკლესია განუახლებიათ. აღდგენილი ნაწილებიც ქვიშაქვისაა, მაგრამ წყობა შედარებით ტლანქია. ძეგლი ძლიერაა დაზიანებული:ნჩამონგრეულია კამარა და კონქის ნაწილი, მონგრეულია გრძივი კედლების ზედა ნაწილები, დასავლეთ კედლის შემორჩენილ ნაწილს (სიმაღლე 1,7 მეტრი) გარედან, ფერდობიდან ჩამოზვავებული მიწა ფარავს. შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთიდან ჰქონია (შემორჩენილია აღმოსავლეთის წირთხლის ნაწილი). აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე ბრტყლად გადახურული დაბალი სარკმელია. დარბაზის გრძივი კედლები დანაწევრებული ყოფილა ორსაფეხურიან სადა პილასტრებზე დაყრდნობილი ორ-ორი თაღით. მსგავსი პილასტრების ნაწილებია შემორჩენილი დასავლეთის ორივე კუთხეში. ეკლესიის ფასადებიდან თავდაპირველი წყობა ყველაზე მეტად ჩრდილოეთის ფასადს შემორჩა. გრძივი ფასადები გაფორმებული ყოფილა ბრტყელ პილასტრებზე დაყრდნობილი სამი თაღი (შემორჩენილია ჩრდილოეთის ფასადის სამივე პილასტრის ქვედა ნაწილები). ჩრდილოეთის ფასადის აღმოსავლეთ ნაწილში რელიეფი სადა და დისკოა. მსგავსი დისკო აღმოსავლეთის ფასადის სამხრეთ ნაწილშიცაა — მიწიდან 1,8 მეტრ სიმაღლეზე. ამავე ფასადზე სარკმლის ღიობის წყობაში ჩართულია ქვა (შესაძლოა თავდაპირველი სარკმლის საპირის), რომლის პროფილს შეადგენს შეწყვილებულ ლილვებს შორის მოქცეული სადა სიბრტყე. მსგავსი პროფილის ქვაა ჩართული ჩრდილოეთის ფასადის აღდგენილ ნაწილშიც. ამჟამად ეკლესია ძლიერ დაზიანებულია.
ონავარი

ონავარი , ნესტრიანი მწერების გვარი ნამდვილ კრაზანასებრთა ოჯახისა. ეკუთვნიან „საზოგადოებრივი მწერების“ ჯგუფს. აშენებენ ფიჭისმაგვარ, 500-მდე უჯრიან ბუდეს. იკვებებიან მწერებით, მათ შორის მეთაფლია ფუტკრებით, წუწნიან ხის წვენს, მატლები ღრღნიან ხეხილსა და კენკრას. გადააქვთ ინფექციური დაავადებები. მათი კბენა იწვევს შეშუპებას, გულყრას, ხუთვას. გავრცელებული არიან ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში.
ონდატრა

ონდატრა , ძუძუმწოვარი ცხოველი მღრღნელების რიგისა. მისი სხეულის სიგრძე 35 სმ. მასა 1,5 კგ. აღწევს. აქვს გვერდებიდან შებრტყელებული ქერცლოვანი კუდი. უკანა კიდურებზე თითებს შორის საცურაო აპკი მთლიანი არ არის. გამრავლების პერიოდში მამლის საზარდულის ჯირკვლები გამოყოფენ მუშკის შემცველ სეკრეტს. ონდატრა ბინადრობს ჩრდილოეთი ამერიკის წყალსატევებისა და ჭაობების სანაპიროებზე. ევროპაში შემოყვანილია (ყოფილ სსრკ-ში 1927 წლიდან), შემდეგ განსახლდა მთელ ევრაზიაში. ნახევრად წყლის ცხოველია. იკვებება მცენარეებით და ცხოველებით. მაკეობის ხანგრძლივოდა 25 დღეა, შობს 7-8 ნაშიერს. რეწვის მნიშვნელოვანი ობიექტია (იყენებენ ტყავს, ზოგჯერ ხორსაც). ზოგჯერ აზიანებს სარწყავ სისტემას, ჯებირებსა და კაშხალებს. ტულარემიისა და პარატიფის გამომწვევების ბუნებრივი მატარებელია.
იონიელები

იონიელები (ბერძნ.: , , მხოლ. , ) — სამ ძირითად ძველბერძნულ ტომთაგან ერთ-ერთი. სახელი მიიღეს ლეგენდარული გმირი იონისგან, რომელიც ამ ტომის წინაპარ-ფუძემდებლად ითვლება. სახლობდნენ ატიკის ტერიტორიაზე, ასევე კუნძულებზე ქიოსი, სამოსი, ნაქსოსი და სხვ. ძვ. წ. - საუკუნეებში მათ აითვისეს მცირე აზიის დასავლეთი სანაპირო (იონიის მხარე), შემდეგ კი შავი და მარმარილოს ზღვის ახლომდებარე სანაპიროებიც. იონიურ დიალექტზე, რომელიც შემდეგ ფართოდ გავრცელდა, შემონახულია დიდი რაოდენობით ლიტერატურა (მაგ. ჰომეროსის პოემები, ჰეროდოტეს თხზულებები) და ეპიგრაფიული ძეგლების დიდი ნაწილი.
პეითო

პეითო, ასევე პითო (ბერძნ. „დარწმუნება“) — ძველბერძნულ მითოლოგიაში ოკეანისა და ტეფიდას ქალიშვილი; ცდუნების ქალღმერთი, აფროდიტეს თანმხლები, კომპანიონი. მისი სახელის რომაული ვარიანტია სუადელა. მისი თაყვანისცემის კულტი შემოღებული აქვს თესევსს. ერთ-ერთი ლეგენდის მიხედვით, მას დაურწმუნებია მედეა მიეტოვებინა სამშობლო.
ვინტონ სერფი

ვინტონ გრეი სერფი (, დ. 23 ივნისი, 1943, ნიუ-ჰეინვენი, აშშ) — ამერიკელი მეცნიერი გამომთვლელ სისტემათა სფეროში, პროტოკოლ /-ის ერთ-ერთი შემქმნელი. 2004 წელს დაჯილდოებულია ტიურინგის პრემიით. ხშირად მოიხსენიებენ როგორც ინტერნეტის მამას.

2012 წელს ინტერნეტის საზოგადოების მიერ შეყვანილია ინტერნეტის დიდების დარბაზში.
ფილოქოროსი

ფილოქოროსი (ლათ. ; გ. ძვ. წ. 261) — ძვ. წ. საუკუნის ბერძენი ისტორიკოსი, ქურუმთა ოჯახიდან. პოლიტიკაში ძლიერი ანტიმაკედონიურობით გამოირჩეოდა და დემეტრიუს პოლიოკრეტეს მწვავე ოპონენტი იყო. ამ უკანასკნელის შვილის ნატიგონუს გონატასის მიერ ათენის აღების (261) შემდეგ, ფილოქოროსი სიკვდილით დასაჯეს პტოლემეოს ფილადელფოსის მხარდაჭერისთვის, რომელიც ათენელებს მაკედონელთათვის წინააღმდეგობის გაწევას უქადაგებდა.

მისეული ათენის ისტორიის აღწერა ადრეული ხანიდან ძვ. წ. 262 წლამდე 17 წიგნს მოიცავდა. მნიშვნელოვანი ფრაგმენტები დღემდე შემორჩენილია. ფილოქოროსს ასევე დაწერილი აქვს ორაკულზე, ღვთაებად შერაცხვისა და მსხვერპლთშეწირვის რიტუალებზე; ატიკის ტეტრაპოლისის მითოლოგიებსა და რელიგიურ ტრადიციებზე; სოფოკლეს მითებზე; ევრიპიდესა და პითაგორას ცხოვრებაზე; სალამისის, კვიპროსი, დაარსებაზე.
რუპია ბანდა

რუპია ბვეზანი ბანდა (, დ. 13 თებერვალი 1937, გვანდა, სამხრეთ როდეზია — გ. 11 მარტი, 2022, ლუსაკა) — ზამბიის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. ზამბიის მეოთხე პრეზიდენტი 2008 წლის 19 აგვისტოდან. ვიცე-პრეზიდენტი 2006 წლიდან. პრეზიდენტ ლევი მვანავასაზე ინსულტის შეტევის შემდეგ 2008 წლის 28 ივნისიდან ასრულებდა პრეზიდენტის მოვალეობას.

ბიოგრაფია
რუპია ბანდა დაიბადა სამხრეთ როდეზიის (დღევანდელი ზიმბაბვე) ქალაქ გვანდაში. მისი მშობლები სამხრეთ როდეზიაში მის დაბადებამდე გადავიდნენ ჩრდილოეთ როდეზიიდან სამუშაოს პოვნის მიზნით. რუპია ბანდას პოლიტიკური კარიერა დაიწყო, მას შემდეგ, რაც 1960 წელს შეუერთდა ეროვნული დამოუკიდებლობის გაერთიანებულ პარტიას. ამავე წლიდან არის პარტიის წარმომადგენელი ჩრდილოეთ ევროპაში, ხოლო 1965 წლიდან ზამბიის სრულუფლებიანი და საგანგებო ელჩი ეგვიპტეში. 1967 წლიდან კი აშშ-ში. 1969 წელს დაბრუნდა ზამბიაში და დაიკავა მაღალი თანამდებობა სოფლის მეურნეობის კორპორაციაში. 1971 წლიდან არის გაეროში ზამბიის მუდმივი წარმომადგენელი, ხოლო 1975-1976 წლებში ეკავა საგარეო საქმეთა მინისტრის პოსტი. მეგობრობდა უნიტას ლიდერ ჟონას სავიმბისთან.

2008 წლის 1 ნოემბრის საპრეზიდენტო არჩევნებში მიიღო ხმების 40,1 %, მისმა კონკურენტმა პატრიოტული ფრონტის ლიდერმა მაიკლ სატამ კი 38,1 %. 2 ნოემბერს ლუსაკაში დასდო საპრეზიდენტო ფიცი. გახდა ქვეყნის მეთაური და შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი.

გარდაიცვალა 2022 წლის 11 მარტს 85 წლის ასაკში.

პირადი ცხოვრება
1966 წელს პირველ ქორწინებაშია ჰოპე მვანსა მაკულუსთან, რომელთანაც შეეძინა 5 შვილი.
ონოგურისი

ონოგურისი — ისტორიული ციხესიმაგრე დასავლეთ საქართველოში, ეგრისის (ლაზიკის) სამეფოს მნიშვნელოვანი სტრატეგიული პუნქტი.

ონოგურისს იხსენიებს საუკუნის ბიზანტიელი ისტორიკოსის აგათია სქოლასტიკოსი ლაზიკაში დიდი ომიანობის აღწერისას. ავტორი ციხის ზუსტ მდებარეობას არ უთითებს, თუმცა აღნიშნავს, რომ სპარსელებს ონოგურისი „არქეოპოლისის მიდამოებში რომაელთა წინააღმდეგ საჭირო სასიმაგრო საფრად“ ჰქონდათ გამაგრებული. აგათია ციხის სახელწოდებას ჰუნების ერთ-ერთ ტომს — ონოგურებს უკავშირებს და გადმოგვცემს, რომ ამ ადგილისთვის ეს სახელი კოლხების ონოგურებზე გამარჯვების აღსანიშნავად შეურქმევიათ, თუმცა მის დროში ონოგურისს უკვე წმ. სტეფანეს სახელს უწოდებდნენ აქ მდებარე ტაძრის გამო. 554 წელს ციხეს ალყა შემოარტყა რომაელთა ლაშქარმა, თუმცა მისი აღება ვერ შეძლო. ამის შემდეგ ონოგურისი არც აგათიასთან და არც სხვა წყაროში არ იხსენიება.

ონოგურისის ზუსტი ადგილმდებარეობა უცნობია. მარი ბროსემ პირველმა დაუკავშირა ონოგურისი მდ. ცხენისწყლის მარჯვენა სანაპიროზე უნაგირა მთას. ამავე მოსაზრების იყო სიმონ ყაუხჩიშვილიც. ნიკო ბერძენიშვილიც ონოგურისს უნაგირას მთის მიდამოებში ათავსებდა და ფიქრობდა, რომ შესაძლოა ის სოფელ ონოღიასთან ყოფილიყო დაკავშირებული, თუმცა ონოღიის ტერიტორიაზე ადრეფეოდალური ხანის ციხე-სიმაგრის კვალი არ ჩანს. ამ მოსაზრებას არ დაეთანხმა დავით ლომიტაშვილი, რომელიც აბედათის გათხრებს ხელმძღვანელობდა. ავთანდილ ფაილოძემ ონოგური ხუნწის ტერიტორიაზე, ცხენისწყლის მარჯვენა ნაპირზე შემორჩენილ ნაციხარს დაუკავშირდა. ამ მოსაზრებას ამყარებს ხუნწის ციხის ტერიტორიაზე 2015 წლიდან ჩატარებული გათხრები, რომელმაც გამოავლინა გვიანანტიკური ხანის არქეოლოგიური მასალა, ასევე ტაძრის ნაშთები და სამაროვანი (ხელმძღვანელები: ნიკოლოზ მურღულია, ბესიკ ლორთქიფანიძე).
არისტიდიშ პერეირა

არისტიდიშ მარია პერეირა ( , დ. 17 ნოემბერი 1923, კ. ბოა-ვიშტა, კაბო-ვერდე — გ. 22 სექტემბერი, 2011, კოიმბრა, პორტუგალია) — კაბო-ვერდესა და გვინეა-ბისაუს რესპუბლიკის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. გვინეისა და მწვანე კონცხის კუნძულების დამოუკიდებლობის აფრიკულ პარტიის ერთ-ერთი ლიდერი. კაბო-ვერდეს პრეზიდენტი 1975 წლის 8 ივლისიდან 1991 წლის 22 მარტამდე.

ბიოგრაფია
დაამთავრა ქალაქ ბისაუს ტექნიკური სკოლა რადიოტელეგრაფისტის სპეციალობით.

1956 წელს დაიწყო ეროვნულ განმათავისუფლებელი ბრძოლა პორტუგალიელი კოლონიზატორების წინააღმდეგ. ერთ-ერთი დამაარსებელი პაიგკ-ისა.
1960-1964 წლებში იმყოფებოდა ემიგრაციაში.
1964-1973 ეკავა პარტიის გენერალური მდივნის მოადგილის პოსტი.
1973 წლის ივლისში პარტიის მეორე ყრილობაზე აირჩიეს გენერალურ მდივნად.
1975-1991 წლებში კაბო-ვერდეს პრეზიდენტი.

1975 წელს დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ პარლამენტმა აირჩია ქვეყნის პირველ პრეზიდენტად. სურდა გაეერთიანებინა გვინეა-ბისაუ და კაბო-ვერდე, მაგრამ გვინეა-ბისაუს ხელისუფლებაში ჟოან ბერნარდო ვიეირას მოსვლის შემდეგ იძულებული იყო უარი ეთქვა ამ იდეაზე. საგარეო პოლიტიკის მხრივ ავითარებდა მიუმხრობლობის პოლიტიკას და კარგ ურთიერთობებს ჩინეთთან და ლიბიასთან. მისი მმართველობის პერიოდში თავი მოიყარა საკმაოდ ბევრმა სოციალ-ეკონომიურმა პრობლემებმა, რაც აისახა კიდეც პირველივე თავისუფალ საპრეზიდენტო არჩევნებში: არისტიდიშ პერეირა დამარცხდა ანტონიუ მონტეიროსთან.
ანტონიუ მონტეირო

ანტონიუ მანუელ მაშკარენიაშ გომეშ მონტეირო (; დ. 16 თებერვალი 1944, სანტა-კატარინა, კაბო-ვერდე — გ. 16 სექტემბერი, 2016, პრაია, კაბო-ვერდე) — კაბო-ვერდეს სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე, პრეზიდენტი 1991 წლის 22 მარტიდან 2001 წლის 22 მარტამდე.

მიიღო სამართლის დიპლომი ლევენის კათოლიკურ სკოლაში (ბელგია). 70-იან წლებში დააარსა კაბო-ვერდეს ადვოკატთა ასოციაცია.

1977–1980 წლებში ეკავა კაბო-ვერდეს ეროვნული ასამბლეის გენერალური მდივნის თანამდებობა.
1980–1990 წლებში იყო უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარე.

1991 წელს გახდა კაბო-ვერდეს პირველი დემოკრატიულად არჩეული პრეზიდენტი. კანდიდატად წარადგინა პოლიტიკურმა პარტიამ მოძრაობა დემოკრატიისათვის, დაამარცხა არისტიდიშ პერეირა, ხელახლა აირჩიეს 1996 წელს. 1992 წელს მონაწილეობდა ანგოლაში კეთილი ნების მისიაში, მას შემდეგ, რაც 1992 წელს ქვეყანაში პირველად ჩატარდა თავისუფალი საპრეზიდენტო არჩევნები. 1994 წელს ხელი მოაწერა ლუსაკის პროტოკოლს, რომლის მიხედვითაც დამყარდა მშვიდობა ანგოლაში.
პედრუ პირეში

პედრუ ვერონა როდრიგეშ პირეში (, დ. 29 აპრილი 1934, კაბო-ვერდე) - კაბო-ვერდეს პოლიტიკური მოღვაწე, ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი (1975-1991) და პრეზიდენტი 2001 წლის 22 მარტიდან.

ბიოგრაფია
პედრუ პირეში დაიბადა 1934 წლის 29 აპრილს კუნძულ ფოგუზე. სწავლობდა ლისაბონის უნივერსიტეტში. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ 1961 წელს გაწევრიანდა გვინეისა და მწვანე კონცხის კუნძულების დამოუკიდებლობის აფრიკულ პარტიაში .

პოლიტიკური მოღვაწეობა
პორტუგალიისაგან დამოუკიდებლობის მიღების შემდეგ გახდა ქვეყნის პირველი პრემიერ-მინისტრი და ამ თანამდებობაზე დარჩა 1991 წლის 4 აპრილამდე. 1991 წლის არჩევნებში მმართველი პარტიის კანდიდატის დამარცხების შემდეგ გადავიდა ოპოზიციაში.

2001 წლის ორტურიან საპრეზიდენტო არჩევნებში 12 ხმით დაამარცხა კონკურენტი კარლუშ ვეიგა და გახდა ქვეყნის მე-3 პრეზიდენტი. 2006 წელს დაახლოებით 2 %-იანი უპირატესობით მოიგო საპრეზიდენტო არჩევნები და სახელმწიფოს სათავეში რჩება 2011 წლამდე.
ჩუმათელეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

ჩუმათელეთის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის დაბა სურამის ჩუმათელეთის უბანში. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ეკლესია დარბაზულია (10,156,5 მ), ნაგებია კირქვის ნატეხი ქვითა და თლილი კვადრებით. შესასვლელი დასავლეთით აქვს. ნახევარწრიულ აფსიდში თაღოვანი სარკმელი და ორი თაღოვანი ღრმა ნიშია. ორი სწორკუთხა სარკმელი სამხრეთ კედელშია, თითო დასავლეთისა და ჩრდილოეთისაში. დასავლეთის ფასადზე არქიტრავით გადახურული კარი მოჩარჩოებულია ორმაგი ნახევარწრიული ლილვით. კედლები დასრულებულია ქვიშაქვის პროფილირებული ლავგარდნით.
ჟოეკვარა

ჟოეკვარა, ჟვავაკვარა — მდინარე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გაგრის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. სიგრძე 20 კმ, აუზის ფართობი 72 კმ². სათავე აქვს არაბიკის მასივზე, ზღვის დონიდან 2690 მ-ზე. ერთვის შავ ზღვას ქალაქ გაგრასთან. საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა გაზაფხულზეა, სხვა დროს იცის წყალმოვარდნა. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 6,11 მ³/წმ.
ონტოფო

ონტოფო — სოფელი საქართველოში, აბაშის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე, მდინარე ნოღელის (რიონის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირას. ზღვის დონიდან 40 მეტრზე. აბაშიდან დაშორებულია 6 კილომეტრით. სოფელში დგას წმინდა ბარბარეს საუკუნის ეკლესია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 621ადამიანი.
ონჭიქეთი

ონჭიქეთი, ონჭიკეთი, ონჭიქედი — ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზემო ონჭიქეთისა და ქვემო ონჭიქეთის ძველი საერთო სახელწოდება.

ივანე ჯავახიშვილი ტოპონიმ „ონჭიკეთს“ გურიის ტერიტორიაზე ზანური ფენის არსებობის ერთ-ერთ დადასტურებად თვლიდა. გურამ ბედოშვილის აზრით, სოფლის სახელი ზანური წარმოშობისაა და „ჭინკების, ავსულების მოსაჩვენებელ ადგილს“ უნდა ნიშნავდეს.

მოსახლეობა
ონჭო

ონჭო, ტყის ქონდარი, გარეული ქონდარი — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ტუჩოსანთა ოჯახისა. გავრცელებულია კავკასიასა და წინა აზიაში.

გვხვდება დასავლეთ საქართველოს თითქმის ყველა რაიონში, აღმოსავლეთ საქართველოში — ქართლში, თრიალეთსა და მესხეთში. იზრდება ნატყევარ, კლდოვან გაშიშვლებულ ადგილებსა და ნაზვავებზე, უფრო ხშირად კირქვებზე, მთის ქვედა და შუა სარტყელში.

ონჭოს ყველა მიწისზედა ნაწილი მოფენილია ეთერზეთოვანი გამჭვირვალე ჯირკვლებით. დასავლეთ საქართველოს ზოგიერთ რაიონში (გურია, სამეგრელო). ონჭო ხშირად მოჰყავთ ბოსტანში.

თამარ კეზელის კვლევების მიხედვით, ეს სახეობა გაცილებით მდიდარია ეთერზეთებითა და ვიტამინებით, ვიდრე ბაღის ქონდარი.
ოომიცეტები

ოომიცეტები — უმდაბლესი სოკოების კლასი (ძველი კლასიფიკაციით ფიკომიცეტების ქვეკლასი). აქვთ კარგად განვითარებული ერთუჯრედიანი მრავალბირთვიანი მიცელიუმი. სქესობრივი პროცესი ოოგამიურია. ოომიცეტების უმდაბლესი ოომიცეტები უმეტესად წყლის საპროფიტებია, ზოგიერთი — პარაზიტი. უმაღლესი ოომიცეტები — ხმელეთის უმაღლესი მცენარეების პარაზიტები, მაგ., იწვევს კარტოფილის ფილოფთოროზს; — ვაზის ჭრაქს და ა. შ.
ოპალინა

ოპალინა — პარაზიტული უმარტივესების გვარი შოლტოსნების კლასისა. აქვთ 1მმ-მდე სიგრძის მრავალრიცხოვანი მოკლე წამწამით დაფარული ფოთლისებრი სხეული. ენდოპლაზმა შეიცავს მრავალ ათეულ ბირთვს. იკვებებიან ოსმოსურად. ბინადრობენ ამფიბიების, იშვიათად თევზების და რეპტილიების ნაწლავებში. ოპალინები მრავლდებიან გაზაფხულზე თავკომბალის ნაწლავში. ამ პერიოდში წარმოქმნილი ცისტები ტოვებენ მასპინძლის ორგანიზმს; მათ ყლაპავს მასპინძლის ქვირითიდან გამოსული თავკომბალები. ცისტებიდან განვითარებული ოპალინა გაყოფით წარმოქმნის გამეტებს, რომელთა დაწყვილების შემდეგ წარმოშობილი ზიგოტა გამოდის თავკომბალას სხეულიდან და იქცევა მრავალბირთვიან ოპალინად. ცნობილია ოპალინის რამდენიმე ათული სახეობა.
იუნიონ ბრიჯი

იუნიონ ბრიჯი (ინგლ. , ასევე ), მდინარე ტვიდზე გადებული დაკიდული ხიდი ჰორნლიფს (ნორთამბერლენდი, ინგლისი) და ფიშუიკს (ბორდერსი, შოტლანდია) შორის. 1820 წელს გახსნისას ეს იყო ყველაზე გრძელი ლითონის ჯაჭვური დაკიდული ხიდი მსოფლიოში (137 მ სიგრძით), და ამ ტიპის პირველი სატრანსპორტო ხიდი გაერთიანებულ სამეფოში.

მიუხედავად იმისა, რომ სამშენებლო სამუშაოები პირველად მენაის დაკიდებულ ხიდზე დაიწყეს, იუნიონ ბრიჯი უფრო მალე დასრულდა. ამჟამად ეს უძველესი დაკიდული ხიდია, რომელიც დღემდე ფუნქციონირებს და ისტორიული ძეგლის სტატუსი აქვს მინიჭებული.

ხიდის გახსნამდე მდინარის გადაკვეთა ამ მიდამოში 11-მილიან შემოსავლელ გზაზე შეიძლებოდა ბერუიკ-აპონ-ტვიდით ქვედა დინებაზე ან 20-მილიანი შემოსავლელი გზით გოდსტრიმით ზედა დინებაზე.
ოპიზა

}
| რელიგიური_წევრობა =
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =უმოქმედო
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა = კლარჯეთი
| ხელმძღვანელობა =
| საიტი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = საუკუნე
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =დიახ
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი =41.223889
| გრძედი =42.034167
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=

ოპიზა — საუკუნის ქართული მონასტერი, ხუროთმოძღვრების ძეგლი თურქეთში, ისტორიულ სამხრეთ საქართველოში, კლარჯეთში.

ისტორია
ოპიზა უძველესი მონასტერთაგანია. იგი ერთ-ერთი პირველი აღადგინეს არაბთა შემოსევის შემდეგ ჯერ კიდევ საუკუნეში. ოპიზაში სხვადასხვა დროს ცხოვრობდნენ და შემოქმედებით საქმიანობას ეწეოდნენ გამოჩენილი ქართველი საეკლესიო მოღვაწენი და მწიგნობრები: გრიგოლ ხანძთელი, მიქელ პარეხელი, სერაპიონ ზარზმელი, გიორგი მაწყვერელი (- სს.), ათანასე ოპიზელი ( ს.), იოანე ოპიზელი ( ს.), ილარიონ ოპიზარი ( ს.); ოქრომჭედლები ბეშქენ და ბექა ოპიზრები და სხვანი.

არქიტექტურა
მონასტრის მთავარი ჯვაროვან-გუმბათოვანი ეკლესია აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებით უჩვეულოდ დაგრძელებული ნაგებობაა. გუმბათი კედლის შვერილებს ეყრდნობა. საკუთხევლის ორივე მხარეს უაფსიდო სამკვეთლო და სადიაკვნეა. დასავლეთის მკვლავი მთლიან, საუნაწევრებელ, გრძელ დარბაზს წარმოადგენს. შიგნით კედლები და გუმბათი შემოსილია თლილი ქვის კვადრებით. გუმბათი პანდატივებს ეყრდნობა, მაგრამ ტრომპებიც არის ჩასმული. ეს თავისებური, გარდამავალი, ჰიბრიდული კონსტრუქციაა. დასავლეთის მკლავის გრძივი კედლები საკმაოდ პკასტიკურადაა დანაწევრებული სამსაფეხურიანი კედლის სვეტებითა და თარებით.

ყურადღებას იპყრობს საუკუნის ნახევარში აღდგენილი გუმბათის ყელი. მას 12 წახნაგი აქვს და ყოველი მათგანი საკუთარი დრონტონით არის აღჭურვილი, რის გამოც კარნიზი ჰორიზონტალურის ნაცვლად ტეხილი გამოდის, ხოლო სახურავი სანახევროდ გაშლილ ქოლგას ემსგავსება. ეს და აგრეთვე გუმბათის ყელის შეწყვილებულ ლილვებზე დაყრდნობილი დეკორატიული თაღები მოწმობს დეკორაციულობისადმი ინტერესის გაძლიერებას. შენობის ფასადებიც, ისევე როგორც ინტერიერი, შემოსილია თლილი ქვით. ოპოზაში შემორჩენილია აგრეთვე მნიშვნელოვანი სამონასტრო შენობების ნაშთებიც. ერთი მათგანი, დიდი სამნავიანი შენობა, როგორც ჩანს, სატრაპეზო იყო. 1888 წელს იქაურობა არქიტექტურის აკადემიკოსმა ა. პავლინოვმა ინახულა. უკვე მაშინ ეკლესიაცა და სხვა შენობებიც მიტოვებული და დაზიანებული იყო. საქართველოს ხელოვნების მუზეუმში დაცულია რელიეფი ოპიზიდან აშოტ კურაპალატის პორტრეტით ( ს., ქვა).

ა. პავლინოვის ექსპედიციის ფოტოები (ფოტოგრაფი ი. ბარშჩევსკი, 1888)

ოპიზის წინამძღვრები
ამბა სამოელი
ამბა ანდრია
ამბა გიორგი — მოღვაწეობდა გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებაში
მოზამბიკის პრეზიდენტი

მოზამბიკის პრეზიდენტი — მოზამბიკის სახელმწიფოს მეთაური. მოსახლეობა ირჩევს 5 წლის ვადით.

უფლებამოსილებანი
კონსტიტუციის შესაბამისად პრეზიდენტი:
აირჩევა 5 წლის ვადით ფარული ხმის მიცემით;
ნიშნავს და ათავისუფლებს პოსტზე პრემიერ-მინისტრსა და მინისტრებს;
წარმოადგენს ქვეყნის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალს;

მოზამბიკის პრეზიდენტების სია