iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ყნოსვის ორგანოები

ყნოსვის ორგანოები — ადამიანისა და ცხოველთა ორგანოები, რომელთა საშუალებითაც ხორციელდება ყნოსვა-ყნოსვის გამღიზიანებლის (სუნის) აღქმა. ადამიანის ყნოსვის ორგანოებია საყნოსავი ეპითელიუმით დაფარული ცხვირის ღრუს ზედა ნიჟარები და ცხვირის ძგიდის ზედა ნაწილი. ქვეწარმავლების (ხვლიკები, გველები) და ზოგი ძუძუმწოვრის (მღრღნელები) ცხვირის ძგიდეში, გარდა ძირითადი ყნოსვის ორგანოებისა, მოთავსებულია ე. წ. იაკობსონის ორგანო. თევზების ყნოსვის ორგანოა ცხვირის წყვილი ორმო ან პარკი, რომელიც შეიცავს საყნოსავი ეპითელიუმით დაფარულ შემაერთებელქსოვილოვან ფირფიტებს. მწერების ყნოსვის ორგანოებია საყნოსავი სენსილები, რომლებიც ძირითადად ანტენებზეა განლაგებული. მრავალი მოლუსკის ყნოსვის ორგანოებიის როლს ოსფრადიუმები ასრულებენ. ყნოსვის ორგანოების სპეციფიკური ფუნქცია განპირობებულია მათში საყნოსავი რეცეპტორული უჯრედების არსებობით (ბოცვერს დაახლ. 100 მლნ-მდე აქვს, ადამიანს–10 მლნ-მდე).
სმენის შეგრძნება

სმენის შეგრძნება — შეგრძნება, რომელიც გამოწვეულია სმენის რეცეპტორებზე ჰაერის ტალღების მოქმედებით რომელთა რხევაა წუთში დაახლოებით 16-იდან 24000-მდე. რეცეპტორი (ე. წ. კორტის ორგანო) წარმოადგენს შინაგან ყურში (ლოკოკინას ღრუში) გაჭიმულ აპკს (ძირითად მემბრანას), რომელიც შედგება პარალელურად განლაგებული 24000 ბოჭკოსაგან. მათი სიგრძე თანდათან კლებულობს. პირველი (უგრძესი) ბოჭკო 12-ჯერ უფრო გრძელია, ვიდრე უკანასკნელი. ექსპერიმენტულად დასაბუთებული თეორიის თანახმად, თითოეული ბოჭკო ღიზიანდება მხოლოდ მისი შესატყვისი სიხშირის რხევის ტალღით, ე. ი. სათანადო სიმაღლის ბგერით. ერთმანეთისაგან განასხვავებენ ტონსა და ხმაურს. თითოეულ ტონს ზუსტად გარკვეული სიმაღლე არა აქვს და უსასრულოდ მრავალსახოვანია. ტონებისათვის დამახასიათებელია სიმაღლე, სიმძლავრე (ინტენსივობა), ტემბრი, თვისებრიობა („კვალიტეტი“) და სხვა. ერთდროულად ჟღერადი ტონების შეგრძნება დამოკიდებულია მათი განმსაზღვრელი ტალღები: შერევაზე, დამთხვევასა თუ განსვლაზე.
დავიდ ჩოკეუანკა

დავიდ ჩოკეუანკა (; დ. 7 მაისი, 1961) — ბოლივიელი დიპლომატი, გლეხთა ლიდერი, პოლიტიკოსი და პროფკავშირელი, რომელიც 2020 წლიდან ბოლივიის 39-ე ვიცე-პრეზიდენტია. სოციალიზმისთვის მოძრაობის წევრი, 2006-2017 წლებში საგარეო საქმეთა მინისტრი და -ს გენერალურ მდივანი 2017-2019 წლებში.

ეთნიკური აიმარა, ჩოკეუანკა დაიბადა ომასუიოსის პროვინციაში, შემდეგ დაამთავრა საშუალო სკოლა უარინაში, სადაც მარქსისტული აზროვნების მიმდევარი გახდა. მან შეისწავლა ფილოსოფია ლა-პასისა და ჰავანის ინსტიტუტებში, სანამ შეუერთდებოდა ადგილობრივ გლეხთა შრომით მოძრაობას, რომლის დროსაც გაეცნო კოკალეროს აქტივისტ ევო მორალესს, რომელთანაც შემდეგ ჩამოაყალიბა მოძრაობა სოციალიზმისთვის. 1990-იანი წლების ბოლოს და 2000-იანების დასაწყისში ჩოკეუანკა მუშაობდა მთავარ კონსულტანტად ადგილობრივ ორგანიზაციებიში, იყო „ნინა პროგრამის“ ეროვნული კოორდინატორი — არასამთავრობო ორგანიზაციისა, რომელიც მუშაობდა აქტივისტ ლიდერთა მომზადებაზე.

2006 წელს მორალესმა დაავალა ჩოკეუანკას საგარეო საქმეთა სამინისტროს ხელმძღვანელობა და გახდა მორალესის ერთ-ერთი ყველაზე სანდო მინისტრი. თანამდებობა ეკავა ზუსტად თერთმეტი წელი, რაც იყო ყველაზე ხანგრძლივი ვადა ბოლივიის ისტორიაში ნებისმიერი საგარეო საქმეთა მინისტრისთვის და მეორე ყველაზე ხანგრძლივი ვადა ნებისმიერი მთავრობის მინისტრისთვის ლუის არსეს შემდეგ. საგარეო საქმეთა მინისტრის რანგში ჩოკეუანკამ მოახერხა ურთიერთობების შეწყვეტა ამერიკის შეერთებულ შტატებთან და გააძევა მისი ელჩი, გააღრმავა ურთიერთობები ბოლივიის მემარცხენე მეზობლებთან და ხელმძღვანელობდა ქვეყნის ისტორიულ სარჩელს ჩილის წინააღმდეგ ჰააგაში, თუმცა ის აღარ იყო თანამდებობაზე, როდესაც 2018 წელს საერთაშორისო სასამართლომ განაჩენი მიიღო ბოლივიის წინააღმდეგ. ჩოკეუანკა წარმოადგენდა „ზომიერ ინდიანისტურ დინებას“ აღმასრულებელ ხელისუფლებაში, იგი „მესამე ფიგურა“ იყო მორალესის ადმინისტრაციაში. ჩოკეუანკას მნიშვნელოვანმა აღმავალმა მხარდაჭერამ გამოიწვია, რომ ის წამოეყენებინა, როგორც მორალესის შესაძლო საპრეზიდენტო მემკვიდრე. ამან დაძაბა ურთიერთობები მასსა და პრეზიდენტს შორის და კულმინაციას მიაღწია 2017 წელს, როდესაც იგი მინისტრის პოზიციას ჩამოაშორეს.

მორალესის მიერ იძულებითი მოცილების შემდეგ 2019 წელს, ჩოკეუანკა მოკავშირე სოციალურმა ორგანიზაციებმა წამოაყენეს, როგორც მისი პარტიის კანდიდატი 2020 წლისთვის დაგეგმილ საპრეზიდენტო არჩევნებში. თუმცა, მორალესმა სამაგიეროდ შეარჩია ლუის არსე. ჩოკეუანკამ ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობა დაიკავა 2020 წლის ნოემბერში, გახდა ქვეყნის მეორე ინდიელი ვიცე-პრეზიდენტი ვიქტორ უგო კარდენასის (1993-1997 წწ.) შემდეგ.

ბოლივიის გაეროს დელეგაციამ 2025 წლის 15 მაისს განაცხადა, რომ გაეროს გენერალური მდივნის კანდიდატურად წარადგენენ დავიდ ჩოკეუანკას.
ტეკიტის მუნიციპალიტეტი

ტეკიტის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი იუკატანის შტატში, იუკატანის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 11 020 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 11.5%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 281 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 39.2 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია იუკატანის შტატის შემადგენლობაში 1867 წლის 24 ივლისს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ტეკიტი. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 31080.
ტეკომის მუნიციპალიტეტი

ტეკომის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი იუკატანის შტატში, იუკატანის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 3 355 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 8.2%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 273.1 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 12.3 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია იუკატანის შტატის შემადგენლობაში 1867 წლის 24 ივლისს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ტეკომი. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 31081.
ტელჩაკ-პუებლოს მუნიციპალიტეტი

ტელჩაკ-პუებლოს მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი იუკატანის შტატში, იუკატანის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 3 512 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 1.3%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 57.9 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 60.7 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია იუკატანის შტატის შემადგენლობაში 1867 წლის 24 ივლისს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ტელჩაკ-პუებლო. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 31082.
ტელჩაკ-პუერტოს მუნიციპალიტეტი

ტელჩაკ-პუერტოს მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი იუკატანის შტატში, იუკატანის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 1 915 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 11%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 65.2 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 29.4 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია იუკატანის შტატის შემადგენლობაში 1867 წლის 24 ივლისს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ტელჩაკ-პუერტო. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 31083.
ტემასის მუნიციპალიტეტი

ტემასის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი იუკატანის შტატში, იუკატანის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 7 037 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 3.2%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 337.6 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 20.8 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია იუკატანის შტატის შემადგენლობაში 1837 წლის 24 მაისს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ტემასი. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 31084.
სამსუნის ათათურქის მუზეუმი

სამსუნის ათათურქის მუზეუმი — ყოფილი ისტორიული მუზეუმი სამსუნში, ჩრდილოეთ თურქეთში, რომელიც მუსტაფა ქემალ ათათურქს არის მიძღვნილი.

მუზეუმი მდებარეობს ძველი საგამოფენო ტერიტორიის შიგნით და საზოგადოებისთვის გაიხსნა როგორც „19 მაისის გალერეა“ 1968 წლის 1 ივლისს. იგი გამოფენს 114 ნივთს, რომლებიც ეკუთვნოდა მუსტაფა ქემალ ათათურქს (1881–1938), თანამედროვე თურქეთის დამაარსებელს, რომელიც სამსუნში ფეხი დადგა 1919 წლის 19 მაისს თურქეთის დამოუკიდებლობის ომის დასაწყებად.
ბაქსის მუზეუმი

ბაქსის მუზეუმი — მდებარეობს ბაიბურთში, თურქეთში. „ბაქსი“ ლიტერალურად ნიშნავს „მკურნალს, დამხმარეს, მფარველს“ თურქულ ენებში. მუზეუმი გთავაზობთ თანამედროვე ხელოვნებას და ტრადიციულ ხელნაკეთობებს. ფონდის ძირითადი მიზანია, როგორც აღნიშნავს დამფუძნებელი პროფესორი ჰუსამეთინ კოჩანი, „ხელოვნებისა და კულტურის გავრცელება თანამედროვე და ტრადიციული ხელოვნების შერწყმის გზით, თანამედროვე და ტრადიციული ხელოვნების ნაწარმოებების შეგროვება, დოკუმენტირება, კლასიფიკაცია, შენარჩუნება და პოპულარიზაცია, ამ ბაზის გამოყენება შემოქმედების რეალიზებაში და ადგილობრივი და ეროვნული კულტურული ღირებულებების შემდგომ თაობებისთვის გადაცემა“ .

თემები
წლიური გამოფენების, სემინარებისა და სხვა ღონისძიებების თემები აღსანიშნავია. ესენი ასახავს მუზეუმის მიზანს. ეს თემებია: მოგზაურობა, ტრადიციული და თანამედროვე ხელოვნება, ქალი, კულტურული მდგრადობა, ბავშვები.

გამოფენები
 , 2023 წლის მაისი–ნოემბერი
 , 2019 წლის სექტემბერი–2020 წლის ივლისი
 , 2019 წლის მაისი–აგვისტო
დედამიწა, 2018 წლის ივნისი–ოქტომბერი
ეკალი ჩემს ფეხზე, 2017 წლის მაისი–ნოემბერი
ჩართულია, 15 აგვისტო
მიროსკენ მიმავალი სკულპტურული გზა, 2014 წლის აგვისტო
დისტანცია და კონტაქტი, 2012 წლის აგვისტო
ჩვეულება და ხელოვნება, 2010 წლის ოქტომბერი

მოსამზადებელი ეტაპის გამოფენები
შამანის დღიური მარტი - 2004 წლის აპრილი
მოხიბლული ხელები 2, 2003 წლის დეკემბერი - იანვარი
მოხიბლული ხელები, 2000-2002 (ბილგის უნივერსიტეტის ხელოვნების სივრცის საინფორმაციო სემინარი 111)

ისტორია
მუზეუმის მთავარი შენობა დასრულდა 2010 წელს რთული თავგადასავლის შემდეგ, სახელმწიფოს ყოველგვარი ფინანსური დახმარების გარეშე. ბაქსი მუზეუმის პრეზენტაცია ჩატარდა სტამბოლის მოდერნში 2010 წლის ივნისში, ხოლო გახსნა - ივლისში. 2012 წელს საწყობის მუზეუმი, მუზეუმის ახალი საგამოფენო დარბაზი, შეხვდა ხელოვნების მოყვარულებს.

სამუშაო შეხვედრები
ეჰრამისა და ხალიჩის სამუშაო
თანამედროვე ხელოვნების სამუშაო

აქტივობები
-ს სოციალური ინოვაციების ბანაკი ჩატარდა ბაქსის მუზეუმში 2017 წლის 20 ივლისს
იოგა ბაქსის მუზეუმში 2017 წლის 8 ივნისი
ბაქსის სტუდენტური ხელოვნების ფესტივალები

ტერიტორიები
საგამოფენო დარბაზები, საწყობის მუზეუმი, სამუშაოები, საკონფერენციო დარბაზი, ბიბლიოთეკა და სასტუმრო სახლი - ბაქსი მუზეუმი განლაგებულია 40 აკრის ტერიტორიაზე.

ჯილდოები
 2015
ევროპის საბჭოს მუზეუმის პრიზი, 2014
კუდუაკა 2014
ჩაგსავის კორპორაციული საპატიო ჯილდო 2011
თ.ბ.მ.მ. საპატიო ჯილდო 2011
ტუიაპის ხელოვნების მოყვარული ინსტიტუტის ჯილდო, 2010
თანამედროვე სტამბოლი, 2010
ოქროს კომპასი, 2010
ტემოსონის მუნიციპალიტეტი

ტემოსონის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი იუკატანის შტატში, იუკატანის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 16 680 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 12.7%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 706.6 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 23.6 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია იუკატანის შტატის შემადგენლობაში 1867 წლის 24 ივლისს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ტემოსონი. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 31085.
ტეპაკანის მუნიციპალიტეტი

ტეპაკანის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი იუკატანის შტატში, იუკატანის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 2 133 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 4.2%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 108.7 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 19.6 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია იუკატანის შტატის შემადგენლობაში 1867 წლის 24 ივლისს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ტეპაკანი. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 31086.
ტეტისის მუნიციპალიტეტი

ტეტისის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი იუკატანის შტატში, იუკატანის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 5 464 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 15.6%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 336.9 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 16.2 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია იუკატანის შტატის შემადგენლობაში 1867 წლის 24 ივლისს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ტეტისი. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 31087.
ტეიის მუნიციპალიტეტი

ტეიის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი იუკატანის შტატში, იუკატანის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 1 917 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 3%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 77.9 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 24.6 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია იუკატანის შტატის შემადგენლობაში 1867 წლის 24 ივლისს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ტეია. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 31088.
ტიკულის მუნიციპალიტეტი

ტიკულის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი იუკატანის შტატში, იუკატანის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 40 495 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 7.5%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 339.9 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 119.1 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია იუკატანის შტატის შემადგენლობაში 1837 წლის 24 მაისს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ტიკული. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 31089.
ორგტექნიკა

ორგტექნიკა, ორგანიზაციული ტექნიკა — ტექნიკურ საშუალებათა კომპლექსი მექანიზაციისა და ავტომატიზაციის პროცესების და საინჟინრო-ტექნიკური სამუშაოების სამართავად. ორგტექნიკის განვითარება განაპირობა მეცნიერულ-ტექნიკურმა პროგრესმა, სადისპეტჩერო მომსახურებისა და მართვის სისტემების გართულებამ ანუ გადასამუშავებული ინფორმაციის მნიშვნელოვანმა გაზრდამ. ორგტექნიკის საშუალებებს მიეკუთვნება: კომპიუტერი, გამოთვლითი მანქანები, გასამრავლებელი მოწყობილობები, ფოტო-საბეჭდი აპარატები, მიკროფილმები, კართოტეკები, სახაზავ-საკონსტრუქტორო ტექნიკა (მაგიდები, სახაზავი დაფები, სამარჯვები, ნახაზებისა და გრაფიკული სამუშაოებისათვის მექანიზმები და ინსტრუმენტები და ა.შ.), ადმინისტრაციულ-წარმოებითი კავშირის საშუალებები (ტელეფონის, ტელეგრაფის, ფაქსის აპარატურა, საწარმოს ტელეხედვა), შენობა-ნაგებობათა და სამუშაო ადგილების აღჭურვა თანამედროვე საინფორმაციო ტექნიკითა და სხვ.
ტიმუკუის მუნიციპალიტეტი

ტიმუკუის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი იუკატანის შტატში, იუკატანის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 7 503 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 9.8%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 134.6 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 55.7 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია იუკატანის შტატის შემადგენლობაში 1867 წლის 24 ივლისს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ტიმუკუი. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 31090.
ტინუმის მუნიციპალიტეტი

ტინუმის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი იუკატანის შტატში, იუკატანის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 12 700 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 11.2%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 470.5 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 27 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია იუკატანის შტატის შემადგენლობაში 1867 წლის 24 ივლისს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ტინუმი. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 31091.
ტისკაკალკუპულის მუნიციპალიტეტი

ტისკაკალკუპულის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი იუკატანის შტატში, იუკატანის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 7 888 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 18.3%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 502.4 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 15.7 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია იუკატანის შტატის შემადგენლობაში 1867 წლის 24 ივლისს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ტისკაკალკუპული. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 31092.
ტისკოკობის მუნიციპალიტეტი

ტისკოკობის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი იუკატანის შტატში, იუკატანის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 18 420 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 7.2%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 172.3 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 106.9 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია იუკატანის შტატის შემადგენლობაში 1867 წლის 24 ივლისს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ტისკოკობი. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 31093.
ტისმეუაკის მუნიციპალიტეტი

ტისმეუაკის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი იუკატანის შტატში, იუკატანის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 5 444 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 14.7%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 230.2 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 23.6 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია იუკატანის შტატის შემადგენლობაში 1867 წლის 24 ივლისს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ტისმეუაკი. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 31094.
ყნოსვის ანალიზატორი

ყნოსვის ანალიზატორი — რეცეპტორული ორგანოების, გამტარი გზებისა და ტვინის ცენტრების სისტემა, რომელიც ახორციელებს ყნოსვითი გაღიზიანების აღქმას და ანალიზს ხერხემლიანებში. ყნოსვის ანალიზატორის პერიფერიული ნაწილი შედგება ყნოსვის ორგანოებისა და ყნოსვის ნერვისაგახ. ყნოსვის ანალიზატორის ცენტრალური განყოფილება წინა ტვინშია და შედგება ყნოსვის ბოლქვისაგან რომელიც ყნოსვის ტრაქტის ბოჭკოებით უკავშირდება პალეოკორტექსს (თავის ტვინის დიდი ნახევარსფეროების ძველი ქერქი) და ქერქქვეშა ბირთვებში მოთავსებულ ცენტრებს. სხვა ანალიზატორებისაგან განსხვავებით, არ გაანნია წარმომადგენლობა ძუძუმწოვრების თავის ტვინის ახალ ქერქში.
ყნოსვის ნერვი

ყნოსვის ნერვი — თავის ტვინის წყვილი ნერვი. მის შემადგენლობაშია 3 ნეირონი. პირველი ნეირონის უჯრედები მოთავსებულია ცხვირის ღრუს საყნოს მიდამოს ლორწოვან გარსში. ამ ნეირონის პერიფერიული მოკლე მორჩი თავისუფლად არის გამოშვერილი ლორწოვან გარსში. ცენტრალური მორჩი გრძელია და წარმოქმნის 15-20 ნერვულ ძაფს, რომლებიც ცხავის ძვლის დაცხრილული ფირფიტის გავლით შედიან ქალას ღრუში და უკავშირდებიან საყნოსველ ბოლქვს, სადაც ქმნიან სინაფსებს მეორე ნეირონის უჯრედებთან. მეორე ნეირონის ბოჭკოები წარმოქმნიან საყნოსველ ტრაქტს. ტრაქტი თავდება საყნოსველი სამკუთხედით, რომლის მეშვეობითაც ყნოსვის იმპულსები გადაეცემა მესამე ნეირონის უჯრედებამდე, რომელთა ერთობლიობა წარმოქმნის ყნოსვის პირველად ცენტრებს — წინა დაცხრილულ ნივთიერებასა და გამჭვირვალე ძგიდეს. აქედან იმპულსები 3 ზონრის საშუალებით აღწევს ყნოსვის უმაღლეს ცენტრებს — პარაჰიპოკამპალურ ხვეულს და კაუჭს.
ტრაპიზონის მუზეუმი

ტრაპიზონის მუზეუმი რომელიც ასევე ცნობილია როგორც კოსტაქის სახლი , — ისტორიული სახლ-მუზეუმი არქეოლოგიური და ეთნოგრაფიული გამოფენებით, რომელიც მდებარეობს ტრაპიზონში, თურქეთი.

ისტორია
სახლი აშენდა 1900-იანი წლების დასაწყისში, როგორც კერძო საცხოვრებელი კოსტაკი თეოფილაქტოსისთვის, ბერძნული წარმოშობის ცნობილი ბანკირისთვის. სახლის არქიტექტორი იყო ალექსანდროს კაკულიდისი, რომელიც ასევე იყო ტრაპიზონის ბერძნული კოლეჯის , კაპაგიანიდისის ვილისა და ტრაპიზონის სხვა ცნობილი შენობების არქიტექტორი.

თეოფილაქტოსი გაკოტრდა 1917 წელს და მისი ყველა ქონება კონფისკაცია დაექვემდებარა, მათ შორის მისი სახლიც. შენობა ნემლიოღლუს ოჯახმა შეიძინა.

შენობა სამსართულიანია და დამატებით მიწისქვეშა სართული აქვს. მიწისქვეშა სართული მოიცავს არქეოლოგიურ ნაშთებს, პირველ სართულზე კი ეთნოგრაფიული კოლექციების განყოფილებაა. პირველ (ძირითად) სართულზე გამოფენილია სახლის არქიტექტურასა და ისტორიას მიკუთვნებული ნივთები. სხვენი რეზერვირებულია ადმინისტრაციისთვის. ყველა ოთახის კედლები მორთულია ხელით გამოთლილი ორნამენტული ნამუშევრებით, ბაროკოს სტილთან ახლოს.

ეთნოგრაფიული განყოფილება
ამ განყოფილებაში გამოფენილია რეგიონისთვის დამახასიათებელი ნივთები. ასევე წარმოდგენილია ისლამური ნამუშევრები და ოსმალური პერიოდის (1299-1923) ნივთები.

გალერია
იხილეთ ასევე
ტრაპიზონის პროვინცია
ტრაპიზონი
ზურგის ტვინის ნერვები

ზურგის ტვინის ნერვები — პერიფერიული ნერვული სისტემის ნერვები. ზურგის ტვინიდან მომავალი 31 წყვილი ნერვი. ზურგის ტვინის ყოველი ნერვი წარმოიქმნება წინა — მამოძრავებელი და უკანა– მგრძნობიარე ფესვების შეერთებით. ფესვები ერთმანეთს უერთდება მალთაშუა ხვრელში, რომლის საშუალებითაც ნერვი გადის ხერხემლის არხიდან აღნიშნულ ხვრელში მგრძნობიარე ფესვი წარმოქმნის სპინაულურ კვანძს . ტოპოგრაფიულად ზურგის ტვინის ნერვები შემდეგნაირად ნაწილდება: კისრისა 8 წყვილი, გულმკერდისა 12 წყვილი, წელისა 5 წყვილი, გავისა 5 წყვილი და კუდუსუნისა 1 წყვილი. ყოველი ნერვი მალთაშუა ხვრელიდან გამოსვლის შემდეგ იყოფა უკანა-დორსალურ და წინა-ვენტრალურ ტოტებად. დორსალური ტოტები ანერვიანებს კეფის, ზურგის, წელისა და ნაწილობრივ სადუნდულე მიდამოს კუნთებს და კანს. ვენტრალური ტოტები (ნეკნთაშუა ნერვების გარდა) ერთმანეთს უერთდება სხვადასხვა ფორმის მარყუჟებით და წარმოქმნის კისრის, მხრისა და წელ-გავის წნულებს. ზურგის ტვინის ნერვები შერეული ხასიათისაა, გამონაკლისია პირველი (კეფის დიდი ნერვი) და მეორე (კეფისქვეშა ნერვი) ნერვის დორსალური ტოტები, რომელთაგან პირველი მხოლოდ მგრძნობიარეა, მეორე კი — მამოძრავებელი.
მხედველობის ნერვი

მხედველობის ნერვი — თავის ტვინის წყვილი ნერვი. იწყება თვალის ბადურას მგრძნობიარე უჯრედებში (კოლბებსა და ჩხირებში), საიდანაც აგზნება გადაეცემა ბიპოლარულ, შემდეგ კი განგლიოზურ უჯრედებს. განგლიოზური უჯრედების სნეირიტები შეჯგუფდებიან მხედველობის ნერვის დვრილში, რომელიც თვალის უკანა პოლუსის შიგნითაა მოთავსებული, შემდეგ გაივლიან თვალის კაკლის სკლერაში და საკმაოდ მსხვილ მხედველობის ნერვს ქმნიან. მხედველობის ნერვი გამოდის თვალბუდიდან მხედველობის არხის საშუალებით, შედის ქალას ღრუში და სოლისებრი ძვლის სხეულზე მეორე თვალის მხედველობის ნერვთან ერთად ქმნის არამთლიან მხედველობის ჯვარედინს. მოპირდაპირე მხარეზე გადადის მხოლოდ ნაზალური (ცხვირის) ნაწილის აქსონები. მხედველობის ნერვში მოთავსებულია ბადურას ცენტრალური არტერია და ვენა. მხედველობის ჯვარედინის შემდეგ მხედველობის ნერვს მხედველობის ტრაქტი ეწოდება; იგი უვლის ტვინის ფეხებს და აღწევს მხედველობის პირველად ცენტრებს (ქერქქვეშა ბირთვებს), გარეთა დამუხლვილ სხეულებს, მხედველობის ბორცვის ბალიშს და სახურავი ფირფიტის ზედა გორაკს. აქედან ბოჭკოები სხივისებურად მიემართება მხედველობის ქერქულ ცენტრში, რომელიც მოთავსებულია კეფის წილის ე. წ. ენის და სოლის ხვეულებში.
ჩიულუს მთები

ჩიულუს მთები ― ქედი მაკუენის ოლქში, კენიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. წარმოქმნის 100 კმ-ის სიგრძის ვულკანურ ველს, რომელიც ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთითაა წაგრძელებული. უმაღლესი წერტილის სიმაღლე 2 188 მეტრია.

ჩიულუს მთების ეროვნულ პარკში მდებარეობს ლევიათანის მღვიმე (ასევე ცნობილი როგროც კისულის მღვიმე), რომელიც 11 კმ-ის სიგრძისაა და ერთ-ერთი უგრძესი მღვიმეა აფრიკაში. ეროვნული პარკი ცავოს კონსერვაციის ტერიტორიის ნაწილია, რომელიც დასავლეთ ცავოს ეროვნულ პარკს, აღმოსავლეთ ცავოს ეროვნულ პარკსა და კიბვეზის ტყეს მოიცავს.

პარკის მთავარი შესასვლელი კიბვეზიშია, მაკუენის ოლქში.

გეოგრაფია
ჩიულუს მთები კენიის დიდი რიფტული ხეობიდან 150 კმ-ით აღმოსავლეთით მდებარეობს. მთები რამდენიმე ასეული პატარა ბორცვისა და კონუსისგან შედგება. მთების ჩრდილოეთ ნაწილში ვულკანიზმი 1.4 მილიონი წლის წინ დაიწყო და დროთა განმავლობაში სამხრეთ-აღმოსავლეთით გავრცელდა. ეს ვულკანები დღემდე აქტიურად მიიჩნევა, მიუხედავად იმისა, რომ უკანასკნელი ორი ამოფრქვევა 1856 წელს დაფიქსირდა.

ჩიულუს მთებიდან 30 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთით კიბვეზი მდებარეობს.

მთებში მუდმივი მდინარეები არ მიედინება, მაგრამ წვიმის წყალი მდინარეებს, ცავოსა და ათის, და მზიმის წყაროებს კვებავს.