iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ელჟბეტა ვიტეკი

ელჟბეტა ვიტეკი (; დ. 17 დეკემბერი, 1957) — პოლონელი პოლიტიკოსი და მეცნიერი. ქვეყნის ყოფილი შინაგან საქმეთა მინისტრი და პოლონეთის სეიმის მარშალი. პოლონეთის სეიმის წევრად აირჩიეს 2005 წლის 25 სექტემბერს, ხოლო 2019 წლის 9 აგვისტოს აირჩიეს სეიმის ხელმძღვანელად. საკანონმდებლო ორგანოს სპიკერის თანამდებობა მას შემდეგ გახდა ვაკანტური, რაც წინა სპიკერმა მარეკ კუხჩინსკიმ ის სამთავრობო თვითმფრინავის პირადი მიზნების გამოყენებასთან დაკავშირებული სკანდალის გამო დატოვა.
ნიენჩენ-ტანგლა

ნიენჩენ-ტანგლა — ქედი სამხრეთ-დასავლეთ ჩინეთში, ტიბეტის მთიანეთის სამხრეთ ნაწილში. განდისიშანის აღმოსავლეთი ნაწილი. წარმოადგენს სამხრეთით მდინარე ცანგპოსა და ჩრდილოეთით მდინარე ნაგ-ჩუსა და ნამცოს ტბის წყალგამყოფს. სიგრძე დაახლოებით 600 კმ. მაქსიმალური სიმაღლე 7162 მ (მთა ნიენჩენ-ტანგლა).

დასავლეთ ნაწილში ნიენჩენ-ტანგლა მოიცავს ჩრდილოეთის ქედს — ნგანგლონგს და სამხრეთის ქედს — კაილასს, რომელიც უფრო მეტადაა უსწორმასწორო და მყინვარული. აგებულია პალეოზოური და მეზოზოური ასაკის ქვიშაქვებით, ფიქლებით, კირქვებით, ცარცული ასაკის ვულკანური ქანებითა და ახალგაზრდა გრანიტებით. ნიენჩენ-ტანგლა თოვლით შესელილი მთების თითქმის უწყვეტი ჯაჭვია შედარებით მოსწორებული თხემით.

უღელტეხილების სიმაღლე 5000 მ-ზე მეტია. კალთები კლდოვანია, დაფარულია ნაყარით. სამხრეთი კალთების ქვედა ნაწილში განვითარებულია მაღალმთიანი სტეპი და ნახევარუდაბნო, ხოლო ჩრდილოეთ კალთებზე ჭარბობს ცივი უდაბნოების ლანდშაფტი. ნიენჩენ-ტანგლა მოხსენიებულია ჰენრიხ ჰარერის წიგნში „შვიდი წელი ტიბეტში“.
ვილჰელმ ვინი

ვილჰელმ ვინი (; დ. 13 იანვარი, 1864 — გ. 30 აგვისტო, 1928) — გერმანელი ფიზიკოსი. ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში „მისი აღმოჩენებისთვის სითბოს გამოსხივების მარეგულირებელი კანონების შესახებ“ (1911).

ვინი იყო „ “-ის გამომგონებლის, მაქს ვინის ბიძაშვილი.

ადრეული წლები
ვილჰელმ ვინი დაიბადა 1964 წლის 13 იანვარს გაფკენში, პრუსიის პროვინციაში (ახლანდელი პრიმორსკი, რუსეთი). მამამისი, კარლ ვინი მიწათმოქმედი იყო. 1866 წელს მისი ოჯახი საცხოვრებლად რასტენბურგში გადავიდა (ახლანდელი კენტშინი, პოლონეთი). 1879 წელს ვინი სწავლობდა რასტენბურგის, ხოლო 1880-1882 წლებში — ჰაიდელბერგის სკოლაში.
ტანენ-ტაუნჯი

ტანენ-ტაუნჯი, თანონ-თონგ-ჩაი — ქედი ჩრდილოეთ ტაილანდში. მცირე მონაკვეთი ვრცელდება მიანმარის ტერიტორიაზე. წარმოადგენს შანის მთიანეთის სამხრეთ გაგრძელებას. სიგრძე 170 კმ, სიგანე 80 კმ. უმაღლესი წერტილის სიმაღლეა 2565 მ (მთა დოი-ინთანონი). უმეტესწილად აგებულია გრანიტებით, კირქვებითა და ქვიშაქვებით. ქედი ღრმა გასწვრივი ხეობებით გაყოფილია პარალელურად გაჭიმული მთის მასივებით, განსაკუთრებით დასავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. გაბატონებულია ფოთოლმცვივანი ტროპიკული ხეები ტექის ხის მინარევით, 1200 მ ზემოთ მარადმწვანე ტყეებია. ქედის ფარგლებშია მრავალი ეროვნული პარკი, რომელთაგან აღსანიშნავია: დოი-ინთანონის ეროვნული პარკი, დოი-სუთეფი-პუის ეროვნული პარკი და სხვა. დასავლეთ შტოქედებზეა თუთიისა და ვოლფრამის მადანი.
განძანის ეკლესია

განძანის ეკლესია — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, წალკის მუნიციპალიტეტში, სოფელ განძანში. აგებულია - საუკუნეებში.

განძანის ეკლესიას კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2006 წლის 30 მარტს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ, ხოლო ამავე წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
განძანის ტაძარი

განძანის ტაძარი — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, წალკის მუნიციპალიტეტში, სოფელ განძანში. აგებულია საუკუნეში.

განძანის ტაძარს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2006 წლის 30 მარტს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ, ხოლო ამავე წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ქავთაროღლის ეკლესია

ქავთაროღლის ეკლესია — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში, სოფელ განძანში, სოფლიდან სამხრეთ-დასავლეთით 3-4 კილომეტრში. აგებულია საუკუნე- საუკუნეებში.

განძანის ქავთაროღლის ეკლესიას კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2006 წლის 30 მარტს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ, ხოლო ამავე წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
განის რეფორმები

განის რეფორმები — იმ ადმინისტრაციულ-პოლიტიკური და ეკონომიკური ღონისძიებების პირობითი სახელწოდება, რომელიც რუსეთის მთავრობამ გაატარა ამიერკავკასიაში საუკუნის 40-იანი წლების დასაწყისში. 1840 წლის 10 აპრილს რუსეთის იმპერატორმა ნიკოლოზ -მა დაამტკიცა სენატორ პავლე განის ხელმძღვანელობით შემუშავებული კანონები: „უზენაესად დამტკიცებული დაწესებულება ამიერკავკასიის მხარის მმართველობისათვის“, „დებულება სამოქალაქო საზოგადოებრივი მმართველობის შესახებ თბილისში“, „დებულება საერობო საბეგრო კომიტეტების შესახებ ამიერკავკასიაში“, რომლებიც ძალაში შევიდა 1841 წლის 1 იანვრიდან.

განის რეფორმები მიზნად ისახავდა რუსეთის იმპერიის პოლიტიკური და ეკონომიკური პოზიციების განმტკიცებას, ადმინისტრაციული და სასამართლო დაწესებულებებიდან ადგილობრივი მოსახლეობის ჩამოშორებას, ადგილობრივი იურიდიული აქტების გაუქმებასა და რუსიფიკატორული პოლიტიკის გაძიერებას. ამიერკავკასიის ახალი ადმინისტრაციულ-პოლიტიკური დაყოფა უგულვებელყოფდა ადგილობრივთა ისტორიულ-ეკონომიკურ და კულტურულ თავისებურებებს.

პავლე განის რეფორმების მიხედვით ამიერკავკასია დაიყო ორ ადმინისტრაციულ ერთეულად: საქართველო-იმერეთის გუბერნიად და კასპიის ოლქად. საგუბერნიო, საოლქო და სამაზრო მმართველობა რუსულ ყაიდაზე მოეწყო. მხარის მართვის სადავეები მთავარმართებლის ხელში იყო. 1842 წლის 10 აპრილს დებულებების ცხოვრებაში გატარებამ გამოიწვია ადგილობრივების მკვეთრი რეაქცია. საქართველოს მტელ რიგ რეგიონებში ადგილი ჰქონდა შეიარაღებულ გამოსვლებს. განის რეფორმება შეავიწროვა ცარიზმის სოციალური ბაზა ამიერკავკასიაში. იმპერატორმა ნიკოლოზ -მა ამიერკავკასიაში შექმნილი რთული ვითარების შესასწავლად 1842 წელს გამოაგზავნა სამხედრო მინისტრი მიხეილ პოზენი, რომელმაც უარყოფითი შეფასება მისცა პავლე განის საკანონმდებლო საქმიანობას. მთავრობა იძულებული გახდა დათმობაზე წასულიყო. ამ პერიოდიდან მოყოლებული ცარიზმი ცვლის პოლიტიკას ამიერკავკასიაში და ცდილობს მჭიდრო კავშირი დაამყაროს ადგილობრივ მოსახლეობასთან. ამის ნათელი დადასტურებაა მეფისნაცვალ მიხეილ ვორონცოვის მოღვაწეობა.
ხელანშანის ქედი

ხელანშანი, ალაშანი, ძიალანშანი — ქედი ჩინეთში, შიდა მონღოლეთისა და ნინსია-ხუეის ტერიტორიებზე. გადაჭიმულია ალაშანის უდაბნოს სამხრეთ-აღმოსავლეთ კიდეზე, მდინარე ხუანხეს მარცხენა სანაპიროს გასწვრივ დაახლოებით 180 კმ-ზე. სიგანე 15-50 კმ ფარგლებშია. კალთები ციცაბოა, ძლიერაა დანაწევრებული. საშუალო სიმაღლეები 2000 მ აღწევს. მაქსიმალური სიმაღლე 3556 მ (მთა ხელანშანი). წყალგამყოფი ხაზი წარმოდგენილია რელიეფის ალპური ტიპის ვიწრო დაკბილული თხემით. აგებულია კამბრიუმამდელი გნაისებით, პალეოზოური კირქვებითა და ფიქლებით. მთისწინეთში — უდაბნოა, უფრო მაღლა მთის ბუჩქნარის სტეპი და მდელოების ცალკეული მონაკვეთები, ხოლო ჩრდილო და ჩრდილო-დასავლეთ ექსპოზიციის კალთებზე წიწვოვანი ტყის კუნძულები.
ალაშანის უდაბნო

ალაშანის უდაბნო — ქვიშიანი უდაბნო ცენტრალურ აზიაში, ჩინეთის ჩრდილოეთ ნაწლში. გაწოლილია აღმოსავლეთით — ხელანშანის ქედსა და მდინარე ხუანხეს, დასავლეთით — მდინარე ჟოშუის, სამხრეთით — ნანინანიის მთისწინეთსა და ჩრდილოეთით — გობის ტექტონიკურ დეპრესიას შორის. ფართობი დაახლოებით 170 ათ. კმ². სიმაღლე 820 მ-იდან (ჩრდილო-დასავლეთით) 1660 მ-მდე (სამხრეთით). ალაშანი სტრუქტურული ფენობრივი ვაკეა და წარმოდგენილია რამდენიმე მაგიდა ჭიუხიანი ქედით, რომელთა შეფარდებითი სიმაღლეა 150–200 მ (ბაიან-ულა, ხარა-ულა და სხვა) და წვრილგორაკებით, რომლებიც აგებულია ძველი გნაისებით, გრანულიტებით, ამფიბოლიტებით, კვარციტებითა და სხვა.

დამახასიათებელია მრავალრიცხოვანი დახშული დეპრესიები არაღრმად განლაგებული გამტკნარებული ან მარილიანი გრუნტის წყლებით, ზოგჯერ დამშრალი მარილიანი ტბებით, რომელთა შორის გამოსაყოფია ხარა-ნური და ჯალათაი-დავსი. მოძრავი ქვიშების დიდი მასივები განლაგებულია სამხრეთ-დასავლეთით — ბადინ-ჯარანის, სამხრეთით — ხოლალისის, სამხრეთ-აღმოსავლეთით — თენგერისა და ჩრდილო-აღმოსავლეთით ულანპუხოს სახით. ბადინ-ჯარანის მასივი წარმოდგენილია მეტად მძლავრი ქვიშის სერებით, რომელთა შეფარდებითი სიმაღლეა 300–400 მ.

მდინარეთა ქსელი საკმაოდ მდიდარია პერიოდული ნაკადებით, რომელთა კალაპოტი წყლით ივსება მხოლოდ ზაფხულში, მუსონური წვიმების პერიოდში ან თავსხმა ნალექების დროს. ყველაზე დიდი მდინარეებია ჟოშუი და შუიხე. არის მრავალრიცხოვანი, თუმცა ძირითადად, მცირე ფართობის ტბები. აღსანიშნავია სოგო-ნურისა და შარა-ბურდუს ტბები.

ძირითადი ლანდშაფტებია: გობი — წვრილგორაკები და მაგიდა ქედები, რომლებიც გაფანტულია ქვიშაკენჭიან ვაკეზე პრიმიტიული ღორღის ნიადაგებითა და გაუხშოებული ბუჩქნარი მცენარეულობით (ორყურა, ცხენისმუხლა და სხვა), სტეპური მცენარეულობის ელემენტებით; ბარხანული ქვიშების მასივები მეტად ღარიბი მცენარეულობით (უძრახელა, კრიალოსანა, ავშანი და სხვა); ცაიდამი — დადაბლება ახლომდებარე გრუნტული გამტკნარებული წყლებითა და მდიდარი ბალახოვანი მცენარეულობით (ლაქაში, ლერწამი, ლელქაში, ჩინური ვაციწვერა, ბრძამი, ძირტკბილა და სხვა); მლაშობები ჰალოფილური ფლორით (, , მლაშობურა); შავი საქსაულისგან შემდგარი საქსაულები ქვედა იარუსში წარმოდგენილი -ით.

ცხოველთა სამყაროს წარმომადგენელთა შორისაა: საიგა, უდაბნოს კურდღელი, თრია, მექვიშია, მიწის კურდღელი და ქვეწარმავლები (კუები, ხვლიკები, გველები); იშვიათად გვხვდება კიანგი. მოსახლეობა უმეტესწილად მომთაბარეა. ძირითადი საქმიანობაა მესაქონლეობა. მუდმივი დასახლებული პუნქტები განლაგებულია დიდ ცაიდამებში.
ლაშეს ვანის ღვთისმშობლის ეკლესია

ლაშეს ვანის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლაშის ტერიტორიაზე, შემაღლებულ ბორცვზე. უფრო ადრე მის ადგილას ციხე ყოფილა გალავნით. ისტორიულ წყაროებში ეს ციხე ფიქსირებული არ არის. ზეპირი გადმოცემით, იგი დაუნგრევიათ და იმ მასალით აბაშიძეებს საუკუნეში საგვარეულო ეკლესია აუშენებიათ.

იგი დარბაზული ტიპის ეკლესია ყოფილა. ეკლესიას ჰქონია მოხარატებული კარი. 1926 წელს ეკლესია დაუნგრევიათ და მოხარატებული კარი ქუთაისის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმისათვის გადაუციათ. კარი ხელოვნების იშვიათ ნიმუშს წარმოადგენს. ლაშის ვანის ღვთისმშობლის ეკლესია წლების მანძილზე დანგრეული იყო და 2010 წელს დაიწყო ეკლესიის აღდგენითი სამუშაოები.
ტეტრაჰიდროფურანი

ტეტრაჰიდროფურანი — ორგანული ნივთიერება ფორმულით (2)4. მიეკუთვნება როგორც ჰეტეროციკლურ ნაერთებს, ისე ციკლური ეთერების ჯგუფს. არის უფერო, წყალში უხსნადი, არაბლანტი სითხე. აქვს ეთერების მსგავსი სუნი.

წარმოება
საშუალოდ 200 000 ტონა ტეტრაჰიდროფურანი იწარმოება ყოველწლიურად. ძირითადად იღებენ მჟავური კატალიზით 1,4-ბუტანდიოლის დეჰიდრატაციით. ეს რეაქცია დიეთილის ეთერისაგან ეთანოლის წარმოების მსგავსია.

ტეტრაჰიდროფურანს მეორენაირად იღებენ ფურანის ჰიდრირებით.

უსაფრთხოება
ტეტრაჰიდროფურანი არის ფეთქებადი ნივთიერება. განსაკუთრებით ფეთქებადია მისი ფეროქსიდი ჰაერზე.

ამ პრობლემის შესამცირებლად იყენებენ ბუტილირებულ ჰიდროქსიტოლუოლს.
ფურანი

ფურანი — ხუთატომიანი ჰეტეროციკლური ნაერთი, რომელთა შორის ოთხი ნახშირბადისაა, ხოლო ერთი — ჟანგბადის. არის უფერო, ცეცხლსაშიში, ძლიერ აქროლადი ნივთიერება. იხსნება ისეთ ორგანულ გამხსნელებში, როგორებიცაა ალკოჰოლი, ეთერი და აცეტონი. წყალში მცირედ ხსნადია. ფურანი ტოქსიკურია და შეიძლება ადამიანისთვის კანცეროგენული აღმოჩნდეს. სახელი ფურანი მომდინარეობს ლათინური სიტყვა -ისაგან, რაც ნიშნავს ქატოს. პირველად ფურანი აღწერა კარლ ვილჰელმ შეელემ 1780 წელს. ფურანისგან ხდება მრავალი ორგანული ნაერთის მიღება მაგალითად ტეტრაჰიდროფურანის.

წარმოება
ფურანის ინდუსტრიული მიღების ხერხი მდგომარეობს შემდეგში: კატალიზატორად გამოყენებულია პალადიუმი და ხდება ფურფურალის დეკარბონილაცია. მეორე ხერხით კატალიზატორად იყენებენ სპილენძს (სპილენძის ქლორიდს); რეაქცია მდგომარეობს 1,3-ბუტადიენის ოქსიდაციაში.
ზველის რაბათი

ზველის რაბათი — ადგილი ასპინძის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზველის ტერიტორიაზე, სადაც საქართველოს ეროვნული მუზეუმის საერთაშორისო არქეოლოგიური ექსპედიცია (ხელმძღვანელი საქართველოს ეროვნული მუზეუმის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი გიორგი ბედიანაშვილი) აწარმოებს არქეოლოგიურ კვლევებს. რაბათი წარმოადგენს გორა-ნამოსახლარს, რომელსაც გააჩნია სასიმაგრო სისტემა. მასზე ფიქსირდება ცხოვრების უწყვეტი კვალი ადრებრინჯაოს ხანიდან (ძვ. წ. ათასწლეული) შუა საუკუნეების ჩათვლით.

2019 წელს რაბათის ნამოსახლარზე აღმოჩენილია დაახლოებით 50 საუკუნის წინანდელი მძლავრი ნაგებობები, რომლის მსგავსი არქიტექტურა კავკასიის რეგიონში ცნობილი არ არის. რაბათის ნამოსახლარის მიდამოებში აღმოჩენილია სამარხები და ყორღანები; საყოფაცხოვრებო ნივთებთან ერთად, ვხდებით სარიტუალო დანიშნულების არტეფაქტებს, როგორიც არის მაგალითად ცხოველისგამოსახულებიანი სადგრები და სხვა, რომელთა ანალოგები ჩვენს რეგიონში დღემდე არ არის აღმოჩენილი. იგივე სურათია მომდევნო პერიოდის ფენებშიც, აქ აღმოჩნდა დაახლოებით 43 საუკუნის წინანდელი თიხის სტილიზებული ცხოველის ფიგურები და სავარაუდოდ სარიტულო ჭურჭელი.
ვახტანგ რეხვიაშვილი

ვახტანგ რეხვიაშვილი (დ. 10 სექტემბერი, 1944, აფენი, ლაგოდეხი, საქართველოს სსრ — გ. 23 თებერვალი, 1986, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი და საბჭოთა ფეხბურთელი, მცველი. იცავდა თბილისის „დინამოსა“ და ქუთაისის „ტორპედოს“ ღირსებას. საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი (1964) და ორგზის (1967, 1969) ბრინჯაოს პრიზიორი. საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატი (1964).

ბიოგრაფია
ფეხბურთის თამაში 35-ე სკოლაში, მწვრთნელ თენგიზ კუბლაშვილის ხელმძღვანელობით დაიწყო. მალე საქართველოს ჭაბუკთა ნაკრებში მიიწვიეს, ცოტა ხნის შემდეგ კი — თბილისის „დინამოში“.

თბილისის „დინამოს“ ძირითად შემადგენლობაში საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის ფარგლებში პირველად 1964 წლის 23 აგვისტოს, საკავშირო პირველობის 21-ე ტურის კალენდარულ მატჩში, გორკის „ვოლგას“ წინააღმდეგ გამოვიდა მინდორზე. შეხვედრა გორკის „ლოკომოტივის“ სტადიონზე გაიმართა და მას 13 ათასი ფეხბურთის გულშემატკივარი დაესწრო. დინამოელთა შემადგენლობაში თამაშობდნენ: სერგო კოტრიკაძე, ბორის სიჭინავა, გურამ პეტრიაშვილი, ვახტანგ რეხვიაშვილი, გურამ ცხოვრებოვი, გიორგი სიჭინავა, შოთა იამანიძე, სლავა მეტრეველი, ვლადიმერ ბარქაია, ალექსანდრე აფშევი (ზაურ კალოევი 62') და მიხეილ მესხი. დაპირისპირება ფრედ, ანგარიშით — 0–0 დამთავრდა.

თბილისის „დინამოს“ მაისურით საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის ფარგლებში ბოლოჯერ 1971 წლის 22 ოქტომბერს, საკავშირო ჩემპიონატის 31-ე ტურის კალენდარულ მატჩში, კიევის „დინამოს“ წინააღმდეგ ითამაშა. თბილისელთა შემადგენლობაში თამაშობდნენ: თამაზ სტეფანია, რევაზ ძოძუაშვილი, ვახტანგ ჭელიძე, მურთაზ ხურცილავა, შოთა ხინჩაგაშვილი, გურამ პეტრიაშვილი, გოჩა გავაშელი, მანუჩარ მაჩაიძე, დავით ყიფიანი, ვლადიმერ გუცაევი და ვახტანგ რეხვიაშვილი. შეხვედრა დავით ყიფიანის გოლის წყალობით თბილისელთა გამარჯვებით, ანგარიშით — 1–0 დამთავრდა.

საკლუბო სტატისტიკა
მიღწევები
დინამო თბილისი
საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი
ჩემპიონი: 1964
ბრინჯაოს პრიზიორი: 1967, 1969

საინტერესო ფაქტები
1964 წლის 18 ნოემბრის „ოქროს მატჩის“ მონაწილე.
ავიატორი (2004 წლის ფილმი)

„ავიატორი“ — 2004 წლის ამერიკული ეპიკური ბიოგრაფიული ფილმი, რომლის რეჟისორია მარტინ სკორსეზე, პროდიუსერები არიან მაიკლ მენი, სენდი კლიმანი, გრემ კინგი და ჩარლზ ევანზ უმცროსი, ხოლო სცენარისტი — ჯონ ლოგანი. მონაწილეობენ: ლეონარდო დიკაპრიო, კეიტ ბლანშეტი, კეიტ ბეკინსეილი, ჯონ კრისტოფერ რაილი, ალეკ ბოლდუინი, ალან ალდა, იენ ჰოლმი, დენი ჰიუსტონი, გვენ სტეფანი და ჯუდ ლოუ.

დაფუძნებულია ჩარლზ ჰიგემის ბიოგრაფიულ წიგნზე „ჰოვარდ ჰიუზი: საიდუმლო ცხოვრება“ . ფილმში ასახულია ავიაციის პიონერის, ჰოვარდ ჰიუზის ცხოვრება 1927-1947 წლებში. მოღვაწეობის ამ პერიოდში იგი ხდება წარმატებული კინოპრდიუსერი და ავიაციის მაგნატი, ამასთანავე შეპყრობილია ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობით.

ფილმი აშშ-ში გამოვიდა 2004 წლის 25 დეკემბერს. მისმა ბიუჯეტმა შეადგინა 110 მილიონი აშშ დოლარი, ხოლო შემოსავალმა — 213.7 მილიონი. ფილმი ფორმატში ორ დისკად გამოვიდა 2005 წლის 24 მაისს. მოგვიანებით, 2007 წლის 6 ნოემბერს გამოიცა - და ფორმატებში.

„ავიატორი“ დადებითად დაახასიათეს კინოკრიტიკოსებმა. ფილმმა მიიღო ოსკარის 11 ნომინაცია, მათ შორის: საუკეთესო სურათი, საუკეთესო რეჟისორი, საუკეთესო ორიგინალური სცენარი, საუკეთესო მსახიობი კაცი, საუკეთესო მსახიობი კაცი მეორეხარისხოვან როლში, ხოლო გაიმარჯვა ხუთ ნომინაციაში: საუკეთესო მონტაჟი, საუკეთესო კოსტიუმების დიზაინი, საუკეთესო მხატვრული გაფორმება და საუკეთესო მსახიობი ქალი მეორეხარისხოვან როლში. აგრეთვე გადაეცა სამი და სამი ოქროს გლობუსი. საერთო განხილვების საიტ -ზე ფილმი ფლობს 86% (226 მიმოხილვაზე დაყრდნობით).

როლებში
ლეონარდო დიკაპრიო — ჰოვარდ ჰიუზი
კეიტ ბლანშეტი — კათრინ ჰეპბერნი
ჯონ კრისტოფერ რაილი — ნოა დიტრიხი
კეიტ ბეკინსეილი — ავა გარდნერი
ალეკ ბოლდუინი — ხუან ტრიპი
ალან ალდა — სენატორი ოუენ ბრიუსტერი
იენ ჰოლმი — პროფესორი ფიტცი
დენი ჰიუსტონი — ჯეკ ფრაი
გვენ სტეფანი — ჯინ ჰარლოუ
ჯუდ ლოუ — ეროლ ფლინი
უილემ დეფო — როლანდ სვიტი
ადამ სკოტი — ჯონ მეიერი
მეტ როსი — გლენ ოდეკირკი
კევინ ო’რურკი — სპენსერ ტრეისი
კელი გარნერი — ფეით დომერგი
ფრანსის კონროი — კათრინ ჰაფტონი
ბრენტ სპაინერი — რობერტ ელისვორთ გროსი
სტენლი დესანტისი — ლუი მაიერი
ედვარდ ჰერმანი — ჯოსეფ ბრინი
ჯონ ჩარლზ მაკენზი — ლუდლოუ ოგდენ სმითი
ჯოზი მარანი — თელმა
კენეთ უელში — დოქტორი ჰეპბერნი
რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2019: ჯგუფი A

2019 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატის ჯგუფში თამაშები დაიწყება 20 სექტემბერს და დასრულდება 13 ოქტომბერს. ჯგუფში წარმოდგენილნი არიან მასპინძელი იაპონია, 2015 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის მეოთხედფინალებში დამარცხებული გუნდები — ირლანდია და შოტლანდია. აგრეთვე ორი საკვალიფიკაციო ეტაპის გავლის შედეგად გასული გუნდი, რუსეთი და სამოა.

ცხრილი
ყველა დრო მოცემულია ადგილობრივი — (+09:00) და თბილისის დროით — (+04:00)

იაპონია — რუსეთი
ირლანდია — შოტლანდია
რუსეთი — სამოა
იაპონია — ირლანდია
შოტლანდია — სამოა
ირლანდია — რუსეთი
იაპონია — სამოა
შოტლანდია — რუსეთი
ირლანდია — სამოა
იაპონია — შოტლანდია
პიტ სხრეივერსი

პიტ სხრეივერსი (; დ. 15 დეკემბერი, 1946, იუტფაასი, უტრეხტი, ნიდერლანდები) — ნიდერლანდელი ფეხბურთელი და მწვრთნელი. სხვადასხვა დროს იცავდა „დვს ამსტერდამის“, „ტვენტეს“, „აიაქსის“, „ზვოლესა“ და ნიდერლანდების ეროვნული ნაკრების ღირსებას. 1974 და 1978 წლების მსოფლიოს ვიცე-ჩემპიონი ნიდერლანდების ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში.

მიღწევები
საკლუბო
ტვენტე
ერედივიზია
ვიცე-ჩემპიონი: 1974
ბრინჯაოს პრიზიორი (3): 1969, 1972, 1973
აიაქსი
ერედივიზია
ჩემპიონი (5): 1977, 1979, 1980, 1982, 1983
ვიცე-ჩემპიონი (2): 1978, 1981
ბრინჯაოს პრიზიორი (2): 1975, 1976
ნიდერლანდების თასი
თასის მფლობელი (2): 1979, 1983
ფინალისტი (3): 1978, 1980, 1981
სანაკრებო
ნიდერლანდები
მსოფლიო ჩემპიონატი
ვიცე-ჩემპიონი: 1974, 1978
ევროპის ჩემპიონატი
ბრინჯაოს პრიზიორი: 1976
რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2019: ჯგუფი B

2019 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატის ჯგუფში თამაშები დაიწყება 21 სექტემბერს და დასრულდება 13 ოქტომბერს. ჯგუფში წარმოდგენილნი არიან ახალი ზელანდია, სამხრეთი აფრიკა და იტალია. აგრეთვე ორი საკვალიფიკაციო ეტაპის გავლის შედეგად გასული გუნდი, ნამიბია და კანადა.

ცხრილი
ყველა დრო მოცემულია ადგილობრივი — (+09:00) და თბილისის დროით — (+04:00)

ახალი ზელანდია — სამხრეთი აფრიკა
იტალია — ნამიბია
იტალია — კანადა
სამხრეთი აფრიკა — ნამიბია
ახალი ზელანდია — კანადა
სამხრეთი აფრიკა — იტალია
ახალი ზელანდია — ნამიბია
სამხრეთი აფრიკა — კანადა
ახალი ზელანდია — იტალია
ნამიბია — კანადა
რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2019: ჯგუფი C

2019 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატის ჯგუფში თამაშები დაიწყება 21 სექტემბერს და დასრულდება 13 ოქტომბერს. ჯგუფში წარმოდგენილნი არიან 2015 წლის ჩემპიონატის მასპინძელი ინგლისი, საფრანგეთი და წინა ჩემპიონატის მეოთხე ადგილზე გასული არგენტინა. აგრეთვე ორი საკვალიფიკაციო ეტაპის გავლის შედეგად გასული გუნდი, აშშ და ტონგა.

ცხრილი
ყველა დრო მოცემულია ადგილობრივი — (+09:00) და თბილისის დროით — (+04:00)

საფრანგეთი – არგენტინა
ინგლისი – ტონგა
ინგლისი – აშშ
არგენტინა – ტონგა
საფრანგეთი – აშშ
ინგლისი – არგენტინა
საფრანგეთი – ტონგა
არგენტინა – აშშ
ინგლისი – საფრანგეთი
აშშ – ტონგა
რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2019: ჯგუფი D

2019 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატის ჯგუფში თამაშები დაიწყება 21 სექტემბერს და დასრულდება 13 ოქტომბერს. ჯგუფში წარმოდგენილნი არიან 2015 წლის ჩემპიონატის მეორე ადგილოსანი ავსტრალიისა და მეოთხედფინალში დამარცხებული უელსის ნაკრებები და საქართველოს ნაკრები, რომელმაც პირველად მიიღო ავტომატური კვალიფიკაცია, აგრეთვე საკვალიფიკაციო ეტაპის გავლის შედეგად გასული გუნდი, ფიჯი და ურუგვაი.

ცხრილი
ყველა დრო მოცემულია ადგილობრივი — (+09:00) და თბილისის დროით — (+04:00)

ავსტრალია – ფიჯი
უელსი – საქართველო
ფიჯი – ურუგვაი
საქართველო – ურუგვაი
ავსტრალია – უელსი
საქართველო – ფიჯი
ავსტრალია – ურუგვაი
უელსი – ფიჯი
ავსტრალია – საქართველო
უელსი – ურუგვაი
რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2019: პლეი-ოფის ეტაპი

2019 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატის პლეი-ოფის ეტაპი დაიწყება 19 ოქტომბერს ორი მეოთხედფინალით და დასრულდა 2 ნოემბერს ფინალური მატჩით იოკოჰამაში, იოკოჰამის საერთაშორისო სტადიონზე.

კვალიფიცირებული ნაკრებები
}

ყველა დრო მოცემულია ადგილობრივი — (+09:00) და თბილისის დროით — (+04:00)

მეოთხედფინალები
----

----

----

ნახევარფინალები
----

ბრინჯაოს ფინალი
ფინალი
ამერიკის კინოინსტიტუტის ფილმების კატალოგი

ამერიკის კინოინსტიტუტის ფილმების კატალოგი (, აგრეთვე ) — ამერიკის კინოინსტიტუტის პროექტი, რომელიც მიზნად ისახავს ყველა ადრეული და თანამედროვე ამერიკული კომერციული ფილმის კატალოგიზაციას. თავდაპირველად გამოიცემოდა წიგნების სერიის სახით, თუმცა მოგვიანებით იქცა უმსხვილეს ონლაინ-მონაცემთა ბაზად.

კატალოგში შესულ ყველა ფილმს მითითებული აქვს სათაური, სიუჟეტური და ფიზიკური აღწერა, გამოსვლის თარიღი, ფილმზე მომუშავე პერსონალისა (რეჟისორის, სცენარისტის პროდიუსერის, მსახიობის და ა.შ.) და მწარმოებელი და დისტრიბუტორი კომპანიების სახელები.
მარუაშვილი

საკუთარი სახელი მარუაშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

გიორგი მარუაშვილი — ქართველი პარაზიტოლოგი
ზაალ მარუაშვილი — ქართველი მოსამართლე
იოსებ მარუაშვილი — ქართველი სოციალ-დემოკრატი, ტოპოგრაფი და გეოდეზისტი
ლევან მარუაშვილი — ქართველი გეოგრაფი
ლეილა მარუაშვილი — ქართველი მუსიკოსი და პედაგოგი
მერაბ მარუაშვილი — ქართველი ნევროპათოლოგი
თიოაცეტონი

თიოაცეტონი — გოგირდის ორგანული ნაერთი ქიმიური ფორმულით (3)2. ჩვეულებრივ, თიოაცეტონი გადადის პოლიმერულ მდგომარეობაში და წარმოქმნის ტრიმერს. ასოცირდება უკიდურესად არასასიამოვნო სუნთან.

წარმოება
თიოაცეტონი მიიღება ტრიმერის [(3)2] კრეკინგით. ტრიმერს კი იღებენ ალილ იზოპროპილის სულფიდის პიროლიზით, წყალბადის სულფიდის და ლუისის მჟავის თანაობისას, ტრიმერის კრეკინგი მიმდინარეობს 500–600 °-ზე და მიიღება თიონი.

თიოაცეტონის ტრიმერი
თიოაცეტონის ტრიმერი არის უფერო ან თეთრი ნივთიერება, რომელიც დნება 24 °-ზე და მასაც, მსგავსად თიოაცეტონისა, აქვს უსიამოვნო სუნი. თიოაცეტონის ტრიმერი ასევე ცნობილია როგორც 1,1,3,3,5,5-ჰექსამეთილტრითიანი.

სუნი
სხვა დაბალმოლეკულური გოგირდის ორგანული ნაერთების მსგავსად, თიოაცეტონს აქვს ძლიერ არასასიამოვნო სუნი, რომელიც იმდენად ძლიერია, რომ გამოვლენა მკვეთრად დაბალი კონცენტრაციის დროსაც კი შესაძლებელია.. 1889 წელს ფრაიბურგში თიოაცეტონის გაჟონვა მოხდა, რამაც ლაბორატორიის გარშემო 0,75 კილომეტრის რადიუსში მყოფ ადამიანებში ღებინება და გულისრევის შეგრძნება გამოიწვია. ბრიტანელმა მეცნიერებმა 1890 წელს მოხსენებაში აღნიშნეს, რომ თიოციანიტის განზავების შედეგად მას სუნი უფრო გაუმძაფრდა, ამიტომაც თიოაცეტონი ითვლება საშიშ ქიმიკატად მისი ძალიან არასასიამოვნო სუნის გამო.
1,3-დიოქსანი

1,3-დიოქსანი, ასევე ცნობილი როგორც -დიოქსანი — ჰეტეროციკლური ორგანული ნივთიერება და დიოქსანების წარმომადგენელი. მისი ქიმიური ფორმულაა 482. 1,3-დიოქსანის და 1,3-დიოქსალანის მიღება ხდება კარბონილის ნაერთებიდან, კერძოდ, 1,3-პროპანდიოლისგან ან 1,2-ეთანდიოლისგან; კატალიზატორად გამოყენებულია ბრუსტენდის ან ლუისის მჟავა.
1,4-დიოქსანი

1,4-დიოქსანი — ჰეტეროციკლური ორგანული ნაერთი ეთერების კლასიდან. არის უფერო სითხე და აქვს დიეთილის ეთერის მსგავსი სუნი. მას ასევე უწოდებენ მარტივ დიოქსანს, რადგან მისი იზომერი დიოქსანები იშვიათად გვხვდება. ქიმიური ფორმულაა 482.

1,4-დიოქსანი ლაბორატორიებში გამოიყენება გამსნელად და სტაბილიზატორად ალუმინის კონტეინერერებში ქლორირებულ ნახშირწყალბადების ტრანსპორტირებისთვის.

წარმოება
1,4-დიოქსანი იწარმოება დიეთილენ გლიკოლისგან მჟავა კატალიზური დეჰიდრატაციით, რაც თავის მხრივ მიიღება ეთილენის ოქსიდის ჰიდროლიზით.

1,4-დიოქსანის მიიღება ეთილენგლიკოლის მოლეკულათშორისი დეჰიდრატაციითაც, კატალიზატორად ჩვეულებრივ იყენებენ გოგირდმჟავას, ამ რეაქციის პრინციპი ჰგავს ეთანოლისგან დიეთილის ეთერის მიღების პრინციპს.

1985 წლისთვის 1,4-დიოქსანის გლობალური წარმოების მოცულობა იყო 11 000-დან 14 000 ტონამდე.
რეზორცინი

რეზორცინი ან 1,3-დიჰიდროქსიბენზოლი — ორგანული ნაერთი ქიმიური ფორმულით 642. არის ბენზოლდიოლების სამი იზომერიდან ერთ-ერთი მეტა იზომერი; თეთრი, წყალში ხსნადი მყარი ნივთიერება.

თვისებები
რეზორცინი ბენზოლის შემცველობის გამო არის კრისტალური მყარი ნივთიერება. იხსნება წყალში, ალკოჰოლსა და ეთერში, მაგრამ არ იხსნება ქლოროფორმში და ნახშირბადის დისულფიდში.

წარმოება
თავდაპირველად ხდება ბენზოლის დიალკინაცია პროპილენით, რათა მიღებული იქნეს 1,3-დიიზოპროპილბენზოლი. შემდეგ დაჟანგვით და კუმენის პროცესით მიიღება რეზორცინი და აცეტონი.

რეზორცინი სხვაგვარად მიიღება 1,3-ბენზოლდიგოგირდურ მჟავაზე 64(3)2 ნატრიუმის ტუტის მოქმედებით:

64(3)2 + 4 -> 642 + 2 23