iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ეკატერინეს პარკი (კრონშტადტი)

ეკატერინეს პარკი — მდებარეობს კრონშტადტის ცენტრში. საუკუნის არქიტექტურისა და ისტორიის ძეგლი, ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტი. აღნიშნული პარკის სახელი მომდინარეობს „საბჭოთა ქუჩის“ ძველი სახელიდან - „დიდი ეკატერინინსკაია“.

ისტორია
აღნიშნული პარკი გაშენდა 1839-1843 წლებში ფ. ბელინჰაუზენის მიერ, რომელიც იყო იმ პერიოდში კრონშტადტის პორტის ხელმძღვანელი. 1886 წელს პარკი გაფართოვდა ეკატერინეს ხიდის მიღმა. 1893 წლამდე, პარკის ბულვარი დაიხურა ზამთრის პერიოდში, სწორედ ამ დროს დაიწყეს მდინარეების გასუფთავება და შემდგომში ბულვარი საზოგადოებისთვის ხელმისაწვდომი გახდა. ხალხი ხშირად უწოდებდა ბულვარს „ძაღლს“, რადგან აქ უყვარდათ ძაღლებს სიარული, თუმცა ეს შემდგომში ხელისუფლებამ აკრძალა. 1870 წლის 11 სექტემბერს პარკში გაიხსნა ქანდაკება ბელინჰაუზენის, რომლის ავტორია ი. ნ. შრედერი და ი. ა. მონიგეტი.

ადგილმდებარეობა
ეკატერინეს პარკი წარმოადგენს ვიწრო ზოლს საბჭოთა ქუჩასა და შემოვლით არხს შორის. პარკი იწყება კარლ მარქსის ქუჩიდან და მთავრდება კომკავშირის ქუჩაზე. პარკის აღმოსავლეთ ნაწილში, საცალფეხო მცურავი ხიდია გადებული შემოვლით არხზე.

თანამედროვე ვითარება
პარკი წარმოადგენს მშვენიერ ადგილს, კიდევ უფრო მიმზიდველია საღამოს სასეირნოდ. შუადღისას, ქალაქის მოედანზე სტილიზებული ფარნები ჰარმონიზებულია გასული საუკუნის საბჭოთა ქუჩის სახლებთან. პარკის ფართობი დაახლოებით 3 ჰექტარია. პარკში არის იშვიათი ჯიშის ხეები.
ლახტის წმინდა პეტრეს ეკლესია

}
| რელიგიური_წევრობა = რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესია
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი = მოქმედი
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| საიტი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = 1893-1894
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 59.992044
| გრძედი = 30.146517
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
ლახტის წმინდა პეტრეს ეკლესია — მართლმადიდებლური ტაძარი სანქტ-პეტერბურგში. აგებულია 1893-1894 წლებში.

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიას.

ისტორია
 საუკუნის დასასრულისათვის ლახტა გახდა დამსვენებლებისათვის პოპულარული ადგილი. მათი რიცხვის ზრდამ და სექტანტობის გავრცელებამ მოსახლეობას შორის, გამოიწვია მართლმადიდებლური ეკლესიის არსებობის აუცილებლობა. ახალი ეკლესიის აგების გადაწყვეტილება მიიღეს 1724 წელს. ლახტის მფლობელმა გრაფმა ვ. ა. სტენბოკ-ფერმორმა ეკლესიის ასაშენებლად შესწირა 20 000 რუბლი. ფინანსები ტაძრის მშენებლობისათვის ასევე გაიღო ლახტისა და ოლგინის მოსახლეობამ.

წმინდა პეტრეს სახელობის ტაძრის საფუძვლის ჩაყრა გაიმართა 1893 წლის 11 ივლისს მოციქულების, პეტრესა და პავლეს ხსენების დღეს. პირველი ეკლესია იყო ხის, რომელიც იდგა ხის სარძიკველზე. რომლის გეგმაც შეიმუშავეს არქიტექტურის აკადემიკოსებმა, ადგილობრივმა მაცხოვრებლებმა ვასილი ვასილის ძე შაუბმა და ვასილი ივანეს ძე შაუბმა.

ტაძრის მშენებლობა სწრაფად მიმდინარეობდა. 1894 წელს დაიკიდეს ზარები. ხოლო ამავე წლის 12 აგვისტოს მოხდა ტაძრის კურთხევა.

ტაძართან ერთად ააგეს ორსართულიანი შენობა მასში სამრევლო სკოლისა და ბავშვთა თავშესაფრის განსათავსებლად. 1938 წელს ეკლესია დახურეს და მასში განათავსეს კინოთეატრი „“. 1980-იანი წლების ბოლოს კინოთეატრი დახურეს და შენობაში განათავსეს კატერების სარემონტო კოოპერატივი. ოთახში დაამონტაჟეს შემდუღებელი აპარატი.

1990 წლის 12 ივლისს ტაძრის კედელთან შედგა პირველი ღვთისმსახურება მოციქულ პეტრეს სახელზე. 1991 წლის მარტში შენობა გადაეცა სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიას. უშუალოდ ტაძარში პირველი მსახურება გაიმართა 1991 წლის აღდგომას.
ლაზარ ბიჩერახოვი

ლაზარ ბიჩერახოვი ( დ. 1882 — გ. 1952) — ოსი სამხედრო მოღვაწე, პოლკოვნიკი, თერგის კაზაკთა პოლკის მეთაური, გიორგის ჯვრის კავალერი.. პირველი მსოფლიო ომის დროს იყო გენერალ ბარათოვის საექსპედიციო კორპუსის საკაველრიო ნაწილის მეთაური ირანში. 1918 წლის ივნისიდან გერმანიის კავკასიური ექსპედიციაში ბოლშევიკების ერთ-ერთი სამხედრო ლიდერი.
ანდრეი შკურო

ანდრეი შკურო ( დ. 1886 — გ. 1947) — რუსი სამხედრო მოღვაწე, ყუბანელი კაზაკი, რუსეთის არმიის პოლკოვნიკი, მოხალისეთა არმიის გენერალ-ლეიტენანტი, პირველი მსოფლიო ომისა და რუსეთის სამოქალაქო ომის აქტიური მონაწილე, გიორგის ჯვრის კავალერი.

ბიოგრაფია
1914-1916 წლებში იბრძოდა პირველი მსოფლიო ომის რუსეთის ფრონტზე. 1917 წლიდან იყო კავკასიის ფრონტზე. შემდეგ მსახურობდა გენერალ ბარათოვის საექსპედიციო კორპუსის შემადგენლობაში ირანში, სადაც იყო საკავალერიო პოლკის მეთაური. 1918 წლიდან შეუერთდა თეთრ მოძრაობას. 1918 წლის ბოლოდან იყო მოხალისეთა არმიის კავკასიის ცხენოსანი დივიზიის მეთაური. 1919 წლის გაზაფხულიდან იყო სამხრეთ რუსეთის შეიარაღებული ძალების ყუბანისა და თერგის ოლქის ჯარების სარდლობის შტაბის უფროსი.
დინგვარსკვლავა

დინგვარსკვლავა, ცხვირვარსკვლავა — მწერიჭამია ძუძუმწოვარი თხუნელასებრთა ოჯახისა. გარე იერით ჩვეულებრივ თხუნელას წააგავს. მისი სხეულის სიგრძეა 100–127 სმ, კუდისა — 55–85 სმ, მასა — 40–85 გ. წინა თათები უფრო სუსტია, ვიდრე დანარჩენი თხუნელებისა. დინგის ბოლოში შიშველი ოვალური დისკო აქვს კანის ფოჩებიანი კიდეებით, რაც მრავალქიმიან ვარსკვლავს წააგავს. ბეწვი შეფერილია მუქ ყავისფრად ან შავად. გავრცელებულია ჩრდილოეთ ამერიკაში (სამხრეთ-აღმოსავლეთ კანადასა და ჩრდილო-აღმოსავლეთ აშშ-ში). ახასიათებს მიწისქვეშა ცხოვრების ნირი. ბინადრობს მდელოებში, ბოსტნებში, ბაღებში, რბილ და თხრისთვის ხელსაყრელ ტყის პირებში. იკვებება ჭიებითა და მიწის მწერებით. შობს 2–7 ნაშიერს, წელიწადში ერთხელ.
სააფთიაქო კუნძულის ფერისცვალების ტაძარი

}
| რელიგიური_წევრობა = რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესია
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი = მოქმედი
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| საიტი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = 1840-1845
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 59.973333
| გრძედი = 30.325278
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
სააფთიაქო კუნძულის ფერისცვალების ტაძარი — მართლმადიდებლური ტაძარი სანქტ-პეტერბურგში. აგებულია 1840-1845 წლებში.

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიას.

ისტორია
როდესაც გართულდა სააფთიაქო კუნძულის მრევლის გადასვლა სამპსონიევსკის საკათედრო ტაძარში, დიდ ნევკაზე არსებული ხიდის სხვა ადგილზე გადატანის გამო, ბოტანიკური ბაღის მიმდებარე ერთ-ერთ სახლში 1808 წლის 6 აგვისტოს აკურთხეს ფერისცვალების ეკლესია. აღნიშნული ეკლესიისათვის ხატები მოხატა აკადემიკოსმა ს. ა. ბეზნოსოვმა. მას შემდეგ რაც მოსახლეობა გაიზარდა, აღნიშნული ეკლესია უკვე სამარისი არ იყო კუნძულის მრევლისათვის და შინაგან საქმეთა მინისტრმა, გრაფმა ა. გ. სტროგანოვმა მიმართა იმპერატორს ახალი ეკლესიის აგების თხოვნით.

1839 წლის 21 დეკემბერს ნიკოლოზ -მა დაამტკიცა ერთსაკურთხევლიანი ქვის ეკლესიის პროექტი, რომელიც გათვლილი იყო 360 ადამიანზე, ხოლო აგებული ბიზანტიურ-ბერძნულ სტილში. ტაძრის მშენებლობა მიმდინარეობდა ოტხი წელი და დასრულვა 1845 წელს. ამავე წლის 16 სექტემბერს მოხდა ტაძრის კურთხევა უფლის ფერისცვალების სახელზე.

1905 წლისათვის ეკლესიასთან მოქმედებდა სამრევლო საძმო და ბავშვთა თავშესაფარი.

ეკლესია დახურეს 1923 წელს, ხოლო 1930 წლისათვის მასში განათავსეს სპორტკლუბი. 1930 წლის 15 აპრილს ეკლესია გადააკეთეს სანქტ-პეტერბურგის ელექტროტექნიკური უნივერსიტეტის ელექტროფიზიკური აკუსტიკის ლაბორატორიას. დიდი სამამულო ომის დროს მასში განათავსეს ბალტიის სამხედრო-საზღვაო ფლოტის მეთაურთა შტაბი.

2006 წლის 31 მარტს მიიღეს გადაწყვეტილება ფერისცვალების ეკლესიის სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიისათვის გადაცემის შესახებ. 2003 წლიდან ტაძარში რეგულარულად მიმდინარეობს ღვთისმსახურება.
რაევსკის სახლი

რაევსკის სახლი — ისტორიული შენობების კომპლექსი პუშკინში. აგებულია 1855-1886 წლებში. მიეკუთვნება ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიას. სახლი მდებარეობს პუშკინის ქუჩაზე № 34-ში, ორანჟერეის ქუჩის კუთხეში.

ისტორია
რაევსკის კარ-მიდამო ააგეს ორი ისტორიული მიწის ნაკვეთის ტერიტორიაზე. კუთხის ნაკვეთზე (№ 311) 1820-იანი წლებისათვის განლაგებული იყო სასახლის მეცეცხლურის ტეპლოვის სახლი.

 საუკუნის შუა წლებში მიწის ნაკვეთის მფლობელი გახდა ა. ი. ილინი, დიდი თავადის კონსტანტინე ნიკოლოზის ძის კამერდინერი. მეზობელ ნაკვეთს (№ 310) ფლობდა სასახლის მრჩეველი ი. ა. ბაკინოვსკი, რომლისთვისა 1855 წელს ი. ა. მონიგეტის პროექტით ააშენეს ქვის ორსართულიანი სახლი (ახლა სახლი № 36). 1882 წლისათვის ორივე მიწის ნაკვეთი იყიდა გენერალ-მაიორმა მ. ნ. რაევსკიმ. მეორე სახლი რაევსკისთვის (ახლა სახლი № 34) ააგეს 1886 წელს ილინის ყოფილი მიწის ნაკვეთზე არქიტექტორ ა. ფ. ვიდოვის პროექტის მიხედვით. პირველი სახლი რამვენადმე გააფართოვეს, იგი გააგრძელეს აღმოსავლეთით.

ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ახალმა კომუნისტურმა ხელისუფლება მოახდინა ორივე სახლის ნაციონალიზაცია. თავიდან ორივე სახლი დაიკავა პირველი საგანმანათლებლო კოლონიის საბავშვო ბაღმა, 1928 წლიდან კი სახლები საცხოვრებელი გახდა. დიდი სამამულო ომის შემდეგ კუთხის სახლში განათავსეს -ს რაიონული ქვედანაყოფი, ხოლო მარჯვენა სახლში საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის რაიონული კომიტეტი. ამჟამად ორივე სახლში განთავსებულია შინაგან საქმეთა რაიონული სამმართველო.
ხოხბისებრნი

ხოხბისებრნი — ფრინველთა ოჯახი ქათმისნაირთა რიგისა. რამდენიმე სახეობის მამლებს გალოზე ბასრი დეზები აქვს, თითებზე არ აქვთ რქოსანი ფოჩები. ხოხბისებრნს მიეკუთვნება მწყერი, გნოლი, დურაჯი, შურთხი, გარეული ქათამი, ხოხობი, არგუსი, ფარშავანგი, როჭო და სხვ; მთლიანობაში — 180-მდე სახეობა. გავრცელებული არიან ევროპაში, აზიაში, ამერიკაში (პოლარული მხარეების გარდა), აფრიკაში. საქართველოში გვხვდება კავკასიური როჭო, დურაჯი, გნოლი, კასპიური შურთხი, კავკასიური შურთხი, ხოხობი, კაკაბი და მწყერი. ბინადრობენ სტეპებში, ველებზე, კლდეებს შორის, ბუჩქნარებში და ტყეებში, როგორც ვაკეზე, ასევე მთაში. ცხოვრობენ მკვიდრად ან მომთაბარეობენ და, გამონაკლისის სახით (მწყერი) გადამფრენები არიან. ბუდობენ მიწაზე; გამონაკლისია ტრაგოპანი, რომელიც ტყეებში ცხოვრობს და ხეებზე ბუდობს, იკავებს ყვავისა და სხვა ფრინველების ძველ ბუდეებს. დებენ 2–20 კვერცხს. კროხობს და ბარტყებზე ზრუნავს ან მხოლოდ დედალი, ანდა ორივე მშობელი. იკვებებიან მცენარეული (ყლორტები, თესლები, ბოლქვები) და ცხოველური (მწერები და სხვა უხერხემლოები) საკვებით. მრავალი ხოხბისებრი ნადირობის ობიექტია. გარეულმა ქათმებმა დასაბამი მისცეს შინაურ ქათამს, ფარშავანგები მოიშინაურეს, ხოხბებს ზრდიან სამონადირეო მეურნეობებში, მწყრებს — სპეციალურ ფერმებში.
ჭიჭიკო ბეგალიშვილი

ალექსანდრე (ჭიჭიკო) ბეგალიშვილი (დ. 2 ოქტომბერი, 1910, ქუთაისი — გ. 1982) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1965).

დაიბადა ქუთაისში 1910 წელს, დაამთავრა ქუთაისის მუშა-ახალგაზრდობის სკოლა 1928 წელს.

1928 წელს სწავლობდა ქუთაისის თეატრთან არსებულ თეატრალურ სტუდიაში. 1933 წელს ამავე თეატრის მსახიობი, ხოლო 1942 წელს მარჯანიშვილის სახელობის თეატრის მსახიობი. მის მიერ შესრულებული როლებიდან აღსანიშნავია: ამირანი, სერაფიონ ბრეგაძე (დავით კლდიაშვილის „უბედურება“, „სამანიშვილის დედინაცვალი“); პაჭუტია (მ. გოგოლაშვილის „გულსუნდა“); თავადი გუბაზი (ვალერიან კანდელაკის „მაია წყნეთელი“); ხახული, ვატა (პოლიკარპე კაკაბაძის „კოლმეურნის ქორწინება“), ვარლამ სარჯველაძე (რევაზ თაბუკაშვილის „რაიკომის მდივანი“); ყოჩაღი აშუღი (ლევან გოთუას „მეფე ერეკლე“), ხაფიჩია (პ. სამსონაძის „სალტე“); სოსანა (ავქსენტი ცაგარლის „რაც გინახავს, ვეღარ ნახავ“); სპირიდონ მცირიშვილი, გერვასი (შალვა დადიანის „ნინოშვილის გურია“, „ნაპერწკლიდან“); ტუხა, მუხრან ბატონი (სანდრო შანშიაშვილის „გიორგი სააკაძე“); ლუილაჟი (ნ. ზარხის „ჯოი სტრიტი“); რადისტი, მოცეკვავე (ერნსტ ტოლერის „ჰოპლა, ჩვენ ვცოცხლობთ“), მეფე (ლოპე დე ვეგას „ცხვრის წყარო“). ივანე (ალექსანდრე ოსტროვსკის „უმზითვო“), რაბინი (კარლ გუცკოვის „ურიელ აკოსტა“), ბიონდელო (უილიამ შექსპირის „ჭირვეულის მორჯულება“) და სხვა. 1959 წელს მუშაობდა კინოთეატრ „ოქტომბრის“ დირექტორად.
ავენარიუსის სახლი

ავენარიუსის სახლი — ისტორიული შენობების კომპლექსი სესტრორეცკში. აგებულია საუკუნეში. მიეკუთვნება ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიას. სახლი მდებარეობს ფედოტოვის ქუჩაზე № 42/22-ში. კარ-მიდამოს შემადგენლობაში შედის შენობა (ნანგრევებადაა შემორჩენილი), შადრევანი, ოთხი ქანდაკება და პარკი სესტრორეცკის ხელოვნური ტბის ნაპირზე. ამჟამად ერთ-ერთ შენობაში მოქმედებს სანატორიუმ „ტარხოვსკის“ ფილიალი სანატორიულ-კურორტული კომპლექსი „დასავლეთი“. კარ-მიდამოს მთავარი შენობა აგებულია ჩრდილოეთის მოდერნის არქიტექტურულ სტილში.

კარ-მიდამომ სახელი მიიღო რუსი ინჟინრის პეტრე ალექსანდრეს ძე ავენარიუსის გვარის მიხედვით.

ისტორია
თავდაპირველად სახლი ეკუთვნოდა თავად სვიატოპოლკ-მირსკის. 1910 წელს მოხდა მისი კაპიტალურ რემონტი არქიტექტორ ი. პ. ვოლოდიხინის პროექტით.

1923 წლიდან კარ-მიდამოს შენობებში განათავსეს სანატორიუმი. ტარხოვსკის სანატორიუმი ჩამოყალიბდა 1933 წელს. დიდი სამამულო ომის დროს მასში განთავსებული იყო ჰოსპიტალი, რომელიც შემდეგ მდებარეობვა ცერეპოვეცში, კიროვში, ვოლოგდაში, პერმში. 1945 წლიდან ჰოსპიტალი კვლავ სანატორიუმად გადააკეთეს. 1948 წელს ტერიტორიას შემოავლეს ტანკსაწინააღმდეგო თხრილი და ბლინდაჟები. 1973 წლიდან მოყოლებული ესაა სანატორიუმი სადაც გულით ავადმყოფებს მკურნალობენ.

აღნიშნული ტერიტორია მთელი თავისი შენობებით იმყოფება რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს ბალანსზე. 2010 წლიდან ავარიული მდგომარეობის გამო სანატორუმმა შეწყვიტა მუშაობა და მოხდა შენობის დაკონსერვება.
ქუთაისის რაიონი

ქუთაისის რაიონი — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული რაიონი დასავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე, მოიცავდა დღევანდელ ქალაქ ქუთაისს, წყალტუბოს მუნიციპალიტეტს და თერჯოლის მუნიციპალიტეტის ნაწილს.

რაიონის ფართობი იყო - 826 კმ², მოსახლეობა 128 439 (1932). მის შემადგენლობაში 1932 წლისთვის შედიოდა 1 ქალაქი, 14 სასოფლო საბჭო და 4 სოფელი. ადმინისტარაციული ცენტრი იყო ქალაქი ქუთაისი.

ქუთაისის რაიონის საზღვრები პირველად 1939 წელს შეიცვალა, როდესაც რაიონს გამოეყო დასავლეთ ტერიტორია: ახლად დაარსებული დაბა წყალტუბო და მიმდებარე სოფლები, სადაც შეიქმნა წყალტუბოს რაიონი, რის შემდეგაც რაიონის ტერიტორია თითქმის განახევრდა.

1959 წელს რაიონი გაუქმდა, ქალაქის სამხრეთ და ჩრდილოეთ ნაწილის დასახლებები შეუერთდა წყალტუბოს რაიონს, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორია შეუერთდა თერჯოლის რაიონს.

მოსახლეობა და ადმინისტრაციული ერთეულები
1932 წლის აღწერის მონაცემები
პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის ნევის ჭიშკარი

პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის ნევის ჭიშკარი — პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის ტრიუმფალური თაღი სანქტ-პეტერბურგში, ხელმწიფისა და ნარიშკინის ბასტიონებს შორის. კლასიციზმის არქიტექტურული ძეგლი.

ისტორია
1714-1716 წლებში აქ ააშენეს პირველი ხის ჭიშკარი. 1720-იანი წლების დასაწყისში ქვაში გადააკეთეს დომენიკო ტრეზინის პროექტის მიხედვით. მოგვიანებით 1731-1732 წლებში მიმდინარეობდა კიდევ ერთი სარემონტო სამუშაოები. ეს პროექტი შემონახულია თანამედროვე სახით პეტრე-პავლეს ეკლესიის მხარეს. კარიბჭის ფრონტონი შემკულია რელიეფური კომპოზიციით ფარით, დროშებითა და სამხედრო ნადავლით.

1746 წელს წარიმართა კარიბჭის კიდევ ერთი რესტავრაცია და მოაპირკეთეს სპეციალური ქვით.

1762-1767 წლებში არქიტექტორმა დ. სმოლიანინოვმა და ინჟინერმა ნ. მურავიოვმა შეიმუშავეს პროექტი, რომ გრანიტის სახე შეეცვალათ ხის მასალით. პროექტის რეალიზაცია მოხდა მხოლოდ 1777 წელს, ციხესიმაგრის კედლის რესტვრაციასთან დაკავშირებით. აღნიშნული პროექტის ავტორი იყო რ. ტ. ტომილოვი.

1780 წელს არქიტექტორმა ნიკოლაი ლვოვმა წამოაყენა წინადადება ნევის ჭიშკრის ახალი პროექტის შექმნის შესახებ. აღნიშნული პროექტის მიხედვით ახალი კარიბჭე ააშენეს 1784-1787 წლებში და ამ სახით მოაღწია ჩვენს ეპოქამდე. ახალი ჭიშკრის სიმაღლეა 12 მეტრი, ხოლო სიგანე 12,2 მეტრი. იგი დგას მაღალ ცოკოლზე, რომლის სიმაღლე თითქმის ერთი მეტრია. კარიბჭის მარჯვნივ და მარცხნივ დამონტაჟებულია ორმაგი ტოსკანური ორდენის სვეტი.
ბორმანის სახლი

ბორმანის სახლი — საუკუნის დასაწყისის ქალაქთმშენებლობისა და არქიტექტურის ძეგლი. მდებარეობს დასახლება კომაროვოში, რომელიც ამჟამად სანქტ-პეტერბურგის საკურორტო რაიონის შემადგენლობაში შედის. მისამართზე საზღვაო ქუჩა, სახლი № 14. არის სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტი.

ისტორია
ითვლება, რომ სახლის მფლობელი ამ მიწის ნაკვეთზე იყო გიორგი ბორმანი, რუსი მეწარმე, საპატიო მოქალაქე, საკონდიტრო ამხანაგობა „ “-ის დირექტორი. ზოგიერთი წყარო შენობას აღწერს, როგორც „ერგარდტის მიწის ნაკვეთზე მდებარე სახლს“.

ომის შემდეგ აქ დაფუძნდა ლენინგრადის ხელმძღვანელობა (გარდა გრიგილ რომანოვისა).

2014 წლის ივნისში პეტერბურგის ხელისუფლებამ დაასრულა შენობების კომპლექსის სარეკონსტრუქციო სამუშაოები. ტერიტორიაზე ააშენეს აბანო და აუზი გუბერნატორისათვის.

ნაგებობათა კომპლექსის შემადგენლობაში, რომელიც შეტანილია რუსეთის ფედერაციის ხალხთა კულტურული მემკვიდრეობის (ისტორიისა და კულტურის ძეგლი) ობიექტების ერთიან სახელმწიფო რეესტში, შედის: საცხოვრებელი სახლი, ჭა, მოსასახურე პერსონალის სახლი, მაცივარი, პარკი და შადრევანი.

ბორმანის სახლი სახელმწიფოს მიერ დაცულია შემდეგი დოკუმენტალური ბაზის საფუძველზე: ლენინგრადის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის 1988 წლის 5 დეკემბრის № 963 გადაწყვეტილება; რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტის 1995 წლის 20 თებერვლის № 176 ბრძანება; რუსეთის ფედერაციის მთავრობის 2001 წლის 10 ივლისის № 527 დადგენილება.
გენოფონდი

გენოფონდი ( — გვარი და ფონდი) — სახეობის მთელი დასახლების ან ცალკეული პოპულაციის ორგანიზმთა გენების სხვადასხვა ფორმის (ალელთა) ერთობლიობა. ტერმინი შემოიღო რუსმა მეცნიერმა ა. სერებროვსკიმ 1928 წელს. გარდა სახეობრივი ნიშნებისა, ყოველ ორგანიზმს აქვს ინდივიდუალური გენოოტოპური თავისებურებები, რომლებიც სახეობის გენოფონდში ერთიანდება. ბუნებრივი გადარჩევის შედეგად სახეობა თავის მემკვიდრულ ფონდში აგროვებს გენთა უფრო ხელსაყრელ ერთობლიობას. ევოლუციურ პროცესში გენოფონდი ახალ სახეობათა წარმოქმნის საფუძველია. მუტაციური პროცესი პოპულაციის ან სახეობის გენოფონდის ცვლილებას იწვევს.

სახეობათა გენოფონდი შესწავლას და სასოფლო სამეურნეო მცენარეებსა და ცხოველებში ცვალებადი მემკვიდრული ნიშნების ინვენტარიზაციას დიდი პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს.
ბაღის ასპუჭაკა

ბაღის ასპუჭაკა — ფრინველი ასპუჭაკასებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 13–14,5 სმ, მასა — 16–22 გ. ბუმბულის შეფერილობა ერთტონალური, მკრთალია, მორუხო-მურა, მცირედ შესამჩნევი ზეთისხილისფერი იერით; მკერდისა და კუდის ქვედა მხარე და მუცელი თეთრია. დედალი და მამალი ერთნაირი იერისანი არიან, ახალგაზრდა ფრინველის ბუმბული მეტად მკრთალია. გავრცელებულია თითქმის მთელ ევროპასა და დასავლეთ ციმბირში. ბინადრობენ ტყის პირებსა და ველობებში. უყვართ მდინარისპირა ბუჩქნარები. უმთავრესად იკვებებიან ხოჭოებით, მუხლუხებით, ზაფხულის ბოლოსა და შემოდგომის დასაწყისში ეტანებიან მოცვის, ანწლის, ჟოლოს კენკრას. გადამფრენი ფრინველია. იზამთრებს ტროპიკულ და სამხრეთ აფრიკაში. ბუდეს ძირითადად ახალგაზრდა ხეების ან ბუჩქების ტოტებზე იკეთებს, მიწიდან 1–2 მ სიმაღლეზე, იშვიათად — ბებერი ხეების ქვემო ტოტებზე. მის შენებას ჩამოფრენიდან 5–8 დღეში იწყებს, რასაც 6–10 დღეს ანდომებს. წელიწადში ჩვეულებრივ 2-ჯერ ბუდობს: პირველად 5 კვერცხს დებს, მეორედ – 4-ს. მათი ფერი განსხვავებულია, უმეტესად მორუხო-მოთეთროებია, მოყავისფრო ან მორუხო ლაქებით. კრუხობს ორივე მშობელი, რომლებიც ცვლიან ერთმანეთს. ინკუბაცია 11–12 დღე-ღამე გრძელდება. ბარტყები სრულიად შიშვლები იჩეკებიან და ბუდეში მომდევნო 10–12 დღე რჩებიან. სქესობრივ სიმწიფეს 1 წლის ასაკში აღწევენ. სიცოცხლის ხანგრძლივობამ შესაძლოა 14 წელიც კი შეადგინოს.

აერთიანებს 2 ქვესახეობას:
. . (, 1783) — ნომინალური ფორმა, გავრცელებული მთელ ევროპაში;
. . (, 1877) ბინადრობს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში ციმბირამდე.
ბრუსნიცინების სახლი

ბრუსნიცინების სახლი — საუკუნის არქიტექტურის ძეგლი. აგებულია ეკლექტიკის არქიტეტურულ სტილში. მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგის ვასილევსკის კუნძულზე. მისამართი ტყავის რიგი, სახლი № 27. არის სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტი. თანამედროვე სახით შეიქმნა 1884 წელს ვაჭარი ძმების ბრუსნიცინებისათვის, არქიტექტორ ა. ი. კოვშაროვის პროექტის მიხედვით.

ისტორია
1844 წელს სახლი შეიძინა ტვერის გუბერნიიდან ჩამოსულმა ნიკოლოზ ბრუსნიცინმა. 1847 წელს მან შექმნა ტყავის სახელოსნო, რომელიც თავიდან იყო პატარა და სულ ათი კაცი მუშაობდა, მაგრამ მალევე მან გააფართოვა სახელოსნო და მასში 600 კაცი დაასაქმა.

1857 წელს არქიტექტორ ა. ს. ანდრეევის პროექტის მიხედვით დასავლეთ მხრიდან შენობას მიაშენეს ახალი ნაგებობა.

1882 წელს სახლი გადავიდა ნიკოლოზ ბრუსნიცინის შვილების, ნიკოლოზის, ალექსანდრესა და გიორგის საკუთრებაში. ორი წლის შემდეგ სამივე ძმა შეთანხმდა გადაეკეთებინათ მშობლიური სახლი, რომელიც დაუკვეთეს არქიტექტორ ანატოლი კოვშაროვს. ამ გადაკეთების შემვეგ სახლმა მიიღო ის ფორმა, რა ფორმითაც დღემდეა შემონახული. მისი დაგეგმარება რუსული ასო -ს მსგავსია. რევოლუციის გამო ძმები ნიკოლოზი და ალექსანვრე ემიგრაციაში წავიდნენ, ალექსანდრე დარჩა რუსეთში და მუშაობა გააგრძელა ქარხანაში მთავარი ინჟინრის თანამდებობაზე და ქარხნის მმართველი კოლეგიის თავმჯდომარედ. 1919 წლის 28 მაისს იგი დააპატიმრეს საკუთარ სახლში, თუმცა წითელი ჯვრის მოსკოვის წარმომადგენლობის თხოვნით 1920 წელს იგი გაათავისუფლეს.

1917 წლის შემდეგ სახლი ეკუთვნოდა ა. ნ. რადიშევის სახელობის ტყავის ქარხანას. 1925-1930 წლებში კარის ადგილზე განათავსეს ვესტიბიული. 1993 წელს რესტავრაცია ჩაუტარეს თეთრ დარბაზსა და სამზარეულოს. ამჟამად შემონახული აქვს ისტორიული სახე. ნაწილი იჯარით აქვთ აღებული ფირმებს, ხოლო ნაწილი არ ფუნქციონირებს.
ბრანტის სახლი

ბრანტის სახლი — საუკუნის დასაწყისის არქიტექტურის ძეგლი. აგებულია ჩრდილოეთის მოდერნის არქიტექტურულ სტილში. მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგში. მისამართი ბოლშაია-დვორიანსკაია, სახლი № 4. არის სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტი.

ისტორია
სახლი ააგეს 1909-1910 წლებში არქიტექტორ რ. ფ. მელცერის პროექტის მიხედვით პეტერბურგელი მეწარმის ვასილი ბრანტისათვის. სახლი შემკულია ბარელიეფებით. ვიტრაჟებზე მუშაობდა კ. ს. პეტროვ-ვოდკინი.

ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ შენობაში განათავსეს ბავშვთა № 14 ინტერნატი. 1918 წელს შენობის ნაწილი გადასცეს პეტრგრადის შრომითი კომუნის საქალაქო მეურნეობის კომისარს მ. ი. კალინინს. აქვე ცხოვრობდნენ ლ. მ. მიხაილოვ-პოლიტიკუსი, ი. ე. კოლტიაკოვი, მ. მ. ვოლბერგი, გ. ე. ზინოვიევი. მოგვიანებით შენობაში განათავსეს ლენინგრადის სახელმწიფო გამომცემლობა. 1929 წელს შენობა დაიკავა კუჭ-ნაწლავის დაავადებათა პოლიკლინიკამ. ს. მ. კიროვის შემდეგ, 1937 წელს ინსტიტუტის თანამშრომლების რეპრესიები განხორციელდა, ხოლო თავად იგი მოკლეს. შენობა დაიკავა პარტიული კონტროლის კომისიამ, ლენინგრადის კომკავშირის საქალაქო და საოლქო კომიტეტებმა.

1957 წელს შენობა მეზობელ კშესინსკაიას სახლთან ერთად გადაეცა დიდი ოქტომბრის სოციალისტური რევოლუციის მუზეუმს. შენობა გადააკეთეს არქიტექტორ ნ. ნ. ნადიოჟინის პროექტის მიხედვით. მოაწყვეს საგამოფენო დარბაზი და მიაშენეს ახალი კორპუსი.

ამ მომენტისათვის შენობაში განთავსებულია რუსეთის პოლიტიკური ისტორიის მუზეუმი.

ბრანტის სახლში გადაიღეს ფილმის „ოსტატი და მარგარიტას“ რამდენიმე სცენა და ასევე კადრები შერლოკ ჰოლმსის შესახებ ფილმისათვის.
კშესინსკაიას სახლი

კშესინსკაიას სახლი — საუკუნის დასაწყისის არქიტექტურის ძეგლი. აგებულია ჩრდილოეთის მოდერნის არქიტექტურულ სტილში. მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგში. მისამართი კრონვერსკის პროსპექტი, სახლი № 1. არის სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტი.

ისტორია
სახლი ააშენეს 1904-1906 წლებში არქიტექტორ ა. ი გოგენის პროექტის მიხედვით ბალერინა მატილდა კშესინსკაიასათვის. ინტერიერი გააფორმა ა. ი. დმიტრიევმა.

თებერვლის რევოლუციის შემდეგ კშესინსკაიამ თავის შვილთან ერთად დატოვა სახლი. მიტოვებული სახლი თვითნებურად დაიკავეს ავტოჯავშანდივიზიის ჯარისკაცებმა.

კშესინსკაია შეეცადა სასამართლოს გზით დაებრუნებინა თავისი საკუთრება. 1917 წლის 5 მაისის სასამართლოს გადაწყვეტილებით რსდმპ (ბ) ცენტრალურმა და პეტერბურგის კომიტეტებმა განაცხადეს სახლიდან გასვლის შესახებ, მაგრამ პარტიის სამხედრო ორგანიზაცია უარს ამბობდა სასამართლოს განაჩენის აღსრულებაზე ამასთანავე რსდმპ (ბ) პეტერბურგის ორგანიზაციაც მალევე დაბრუნდა უკან.

1917 წლის 6 ივლისს სამთავრობო ჯარებმა ბოლშევიკებთან კონფლიქტის დროს დაიკავეს სახლი. დააკავეს შვიდი ბოლშევიკი, მათ შორის ლენინის დაცვა ვასილი ვასილიევი. კშესინსკაიამ კი 1917 წლის 13 ივლისს საბოლოოდ დატოვა პეტროგრადი და ემიგრაციაში წავიდა საფრანგეთში.

1957 წელს შენობა მეზობელ ბრანტის სახლთან ერთად გადაეცა დიდი ოქტომბრის სოციალისტური რევოლუციის მუზეუმს. შენობა გადააკეთეს არქიტექტორ ნ. ნ. ნადიოჟინის პროექტის მიხედვით.

1991 წლის შემდეგ შენობაში განთავსებულია რუსეთის პოლიტიკური ისტორიის მუზეუმი.