გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1559

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1559 მიღებულია 2004 წლის 2 სექტემბერს, ლიბანში არსებულ ვითარებაზე რეზოლუციების: 425 (1978), 426 (1978), 520 (1982) და 1553 (2004) გახსენების შემდეგ. საბჭომ მხარი დაუჭირა თავისუფალ და სამართლიან საპრეზიდენტო არჩევნებს ლიბანში, მოუწოდა ლიბანის მთავრობას დაამყაროს კონტროლი საკუთარ ტერიტორიაზე, განაიარაღოს შეიარაღებული დაჯგუფებები, მათ შორის „ჰეზბოლა“, და ხელი შეუწყოს ქვეყნიდან ნებისმიერი დარჩენილი უცხოური ძალების გაყვანას.

მხარი დაუჭირა ცხრა ქვეყანამ: ანგოლამ, ბენინმა, ჩილემ, საფრანგეთმა, გერმანიამ, რუმინეთმა, ესპანეთმა, გაერთიანებულმა სამეფომ და ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა. თავი შეიკავა ექვსმა ქვეყანამ: ალჟირმა, ბრაზილიამ, ჩინეთმა, პაკისტანმა, ფილიპინებმა და რუსეთმა.

რეზოლუციის ინიციატორები საფრანგეთი და ამერიკის შეერთებული შტატები იყვნენ. ახლო აღმოსავლეთთან დაკავშირებულ საკითხზე ამ ორ ქვეყანას შორის თანამშრომლობა აღქმულ იქნა მნიშვნელოვან გაუმჯობესებად, 2003 წელს ერაყში შეჭრასთან დაკავშირებულ ადრინდელ მწვავე უთანხმოებასთან შედარებით. ვინაიდან 1919–1943 წლებში ლიბანი იმყოფებოდა საფრანგეთის მმართველობის ქვეშ, როგორც ერთი ლიგის მანდატის ტერიტორია, საფრანგეთი დიდი ხანია განსაკუთრებულ ინტერესს იჩენს ლიბანის მიმართ.
რეზოლუციის შინაარსი
რეზოლუციამ მოუწოდა ლიბანს, დაემყარებინა სუვერენიტეტი მთელ ტერიტორიაზე, ხოლო სირიას, როგორც უცხოურ ძალას — დაეტოვებინა ლიბანი და შეეწყვიტა ჩარევა ლიბანის საშინაო პოლიტიკაში. რეზოლუციამ ასევე მოუწოდა ლიბანის მიწაზე არსებულ ყველა ლიბანურ და უცხოურ ძალას დაშლისკენ და მხარდაჭერა გამოუცხადა „თავისუფალ და სამართლიან საარჩევნო პროცესს“.
შედეგები
რეზოლუცია ერთობლივად შეიმუშავეს საფრანგეთმა და შეერთებულმა შტატებმა. ტაიფის შეთანხმების მსგავსად, რეზოლუცია „მოუწოდებს ყველა დარჩენილ უცხოურ ძალას ლიბანიდან გასვლისკენ“, ასევე „ყველა ლიბანური და არალიბანური შეიარაღებულ დაჯგუფებას დაშლისა და განიარაღებისკენ“. ლიბანმა მოითხოვა, რომ ისრაელმა დატოვოს სადავო შებაას ფერმები და ქფარ-შუბას სიმაღლეები, ასევე დააბრუნოს ისრაელში დაკავებული ლიბანელები, როგორც 1559-ე რეზოლუციის სრული იმპლემენტაციის პირობა, რაც მოიცავს „ჰეზბოლას“ სამხედრო ფრთის დაშლას.რეზოლუციის კრიტიკოსები ამტკიცებენ, რომ სუსტი და პოლიტიკურად დაყოფილი ლიბანის არმიის მცდელობა, განაიარაღოს „ჰეზბოლა“, იქნება ძალიან რთული და შესაძლოა გამოიწვიოს ლიბანის სამოქალაქო ომის განახლება. სირიაც ბოლო დრომდე არღვევდა რეზოლუციას ლიბანში სამხედრო ყოფნის გამო.

2004 წლის 7 ოქტომბერს, გაეროს გენერალურმა მდივანმა, კოფი ანანმა უშიშროების საბჭოს წარუდგინა ანგარიში 1559-ე რეზოლუციის შეუსრულებლობის შესახებ. კოფი ანანმა ანგარიში შემდეგი სიტყვებით დაასრულა: „საომარი მოქმედებების დასრულებიდან 14 წლის და ლიბანიდან ისრაელის გასვლიდან 4 წლის შემდეგ, დადგა დრო, რომ ყველა დაინტერესებულმა მხარემ გვერდზე გადადოს წარსულის გადმონაშთები. უცხოური ძალების გაყვანა და შეიარაღებული დაჯგუფებების დაშლა-განიარაღება საბოლოოდ დაასრულებს ლიბანის ისტორიის ამ სევდიან თავს.“

2005 წლის 20 იანვრის გაეროს გენერალური მდივნის ანგარიშში ლიბანის შესახებ აღნიშნული იყო, რომ: „ლიბანის მთავრობის მიერ მუდმივად გამოცხადებული პოზიცია, რომ ლურჯი ხაზი შაბას ფერმების ტერიტორიაზე არ მოქმედებს, არ შეესაბამება უშიშროების საბჭოს რეზოლუციებს. საბჭომ აღიარა „ლურჯი ხაზი“ 425-ე (1978) რეზოლუციის შესაბამისად ისრაელის გასვლის დასადასტურებლად. გაეროს უშიშროების საბჭომ არაერთხელ მოითხოვა, რომ ყველა მხარემ სრულად სცეს პატივი „ლურჯ ხაზს“.“

2005 წლის 28 იანვარს, 1583-ე რეზოლუციამ მოუწოდა ლიბანის მთავრობას, სრულად განავრცოს და განახორციელოს ერთპიროვნული და ეფექტური ხელისუფლება მთელ სამხრეთში, მათ შორის ლიბანის შეიარაღებული და უსაფრთხოების ძალების საკმარისი რაოდენობის განლაგების გზით, რათა უზრუნველყოს მშვიდი გარემო მთელს ტერიტორიაზე, მათ შორის „ლურჯი ხაზის“ გასწვრივ და დაამყაროს კონტროლი ტერიტორიაზე და ტერიტორიიდან ძალის გამოყენებაზე.

სირიას რეზოლუციის შესასრულებლად თითქმის არანაირი ნაბიჯი არ გადაუდგამს 2005 წლის 14 თებერვლამდე, როდესაც ლიბანის ყოფილი პრემიერ-მინისტრი, რაფიკ ჰარირი მოკლეს. ამის შემდეგ საერთაშორისო ზეწოლა ჯარების გაყვანის თაობაზე გაძლიერდა, ხოლო ლიბანში საზოგადოებრივი განწყობა მკვეთრად შემობრუნდა სირიის წინააღმდეგ, რაც გამოიხატა მასობრივი დემონსტრაციებით, რომლებსაც „კედრის რევოლუცია“ ეწოდა. 2005 წლის 5 მარტს სირიის პრეზიდენტმა ბაშარ ალ-ასადმა განაცხადა, რომ გეგმავდა „ძალების სამშობლოში დაბრუნებას“. ჯარების გაყვანას, რაც დაახლოებით 14,000 სამხედროს მოიცავდა, შვიდი კვირა დასჭირდა.

2005 წლის 26 აპრილს, ლიბანში 29-წლიანი სამხედრო მოქმედებების შემდეგ, ბოლო სირიელმა ჯარისკაცმა დატოვა ქვეყანა. სენსიტიური დოკუმენტების განადგურებისა და ლოგისტიკური მასალების ტრანსპორტირების შემდეგ, სირიის სამხედრო და სადაზვერვო ობიექტები ლიბანურ მხარეს გადაეცა. ამ ქმედების შემდეგ, რეზოლუციის მთავარ დამრღვევად ლიბანის მთავრობა იქცა, რადგან უარი თქვა პროსირიული პალესტინური დაჯგუფებებისა და „ჰეზბოლას“ დაშლაზე.

2005 წლის 27 დეკემბერს, „ჰეზბოლას“ ტერიტორიიდან ნასროლი „კატიუშას“ ტიპის რაკეტები ისრაელის ქალაქ კარიათ-შმონაში საცხოვრებელ სახლებს მოხვდა, რის შედეგადაც სამი ადამიანი დაიჭრა. გაეროს გენერალურმა მდივანმა, კოფი ანანმა მოუწოდა ლიბანის მთავრობას, „განავრცოს კონტროლი მთელ ტერიტორიაზე, დაამყაროს მონოპოლია ძალის გამოყენებაზე და ბოლო მოუღოს ყველა მსგავს თავდასხმას“.

2006 წლის 23 იანვარს, გაეროს უშიშროების საბჭომ მოუწოდა ლიბანის მთავრობას, მიაღწიოს მეტ პროგრესს საკუთარ ტერიტორიაზე კონტროლის დამყარებისა და შეიარაღებული დაჯგუფებების დაშლის კუთხით, ამავდროულად, მოუწოდა სირიას, ითანამშრომლოს ამ ძალისხმევაში. იანვრის თვის პრეზიდენტის, ტანზანიელი ავგუსტინ მაჰიგას მიერ წაკითხულ განცხადებაში საბჭომ ასევე მოუწოდა სირიას, მიეღო ზომები ლიბანში იარაღისა და პერსონალის გადაადგილების შესაჩერებლად.
ლიბანის პასუხი
ლიბანის მთავრობამ რეზოლუციას ოფიციალურად ლიბანის შეიარაღებული ძალების ვებგვერდის მეშვეობით შემდეგნაირად უპასუხა:
ერთადერთი უცხოური ძალები ისრაელის ძალებია, რომლებიც შებაას ფერმებს იკავებენ. მაშინ, როდესაც სირიის ძალები მეგობრული არაბული ძალებია, რომლებიც ლიბანში ლიბანის მთავრობის მოთხოვნით შევიდნენ და მათი არსებობა ლიბანსა და სირიას შორის ძმობის, კოორდინაციისა და თანამშრომლობის კონვენციით რეგულირდება და ამ კონვენციის ასლი იმ დროს შეერთებულ შტატებს წარედგინა. ამ კონტექსტში, სირიის ძალებმა ლიბანის რეგიონებში განახორციელა ხუთი გადაჯგუფების ოპერაცია ორი მოძმე არმიის ერთობლივი სამხედრო კომიტეტის გადაწყვეტილების შესაბამისად.
სირიის არაბული ძალების დაუყოვნებლივი გაყვანა უშიშროების საბჭოს 1559-ე რეზოლუციის შესაბამისად ვერ განხორციელდება, თუმცა გადაჯგუფების ოპერაციები ტარდება ორ ქვეყანას შორის თანამშრომლობით, კერძოდ უმაღლესი სამხედრო კომიტეტის ფარგლებში. ეროვნული წინააღმდეგობა, რომელიც უპირისპირდება ისრაელის ოკუპაციას, არ არის პარტიზანული დაჯგუფება; არ გააჩნია უსაფრთხოების როლი ქვეყნის შიგნით და საქმიანობა შემოიფარგლება ისრაელის მტრის წინააღმდეგ ბრძოლით. წინააღმდეგობამ განაპირობა მტრის გასვლა ჩვენი ოკუპირებული მიწების უდიდესი ნაწილიდან და კვლავ დაჟინებით ცდილობს შებაას ფერმების გათავისუფლებას. წინააღმდეგობის შენარჩუნება წარმოადგენს ლიბანის სტრატეგიულ ინტერესს, რომლის მიზანია მტერთან ბრძოლის გაგრძელება და ლიბანის ყველა ლეგიტიმური უფლების აღდგენა, რისი უპირველესი ამოცანაც არის ისრაელის გასვლა შებაას ფერმებიდან და ლტოლვილების დაბრუნება საკუთარ მიწაზე.
პალესტინელების ყოფნა ბანაკებში, ყველა ცნობილი გარემოების გათვალისწინებით, ისრაელის ქმედებების შედეგია, რომელმაც პალესტინელების დევნა განახორციელა, რის გამოც ნაწილმა ლიბანს შეაფარა თავი; უმეტესობა ცხოვრობს ლტოლვილთა ბანაკებში, რომლებსაც მფარველობს გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია და ახლო აღმოსავლეთში პალესტინელ ლტოლვილთა დახმარების სააგენტო . პალესტინელები ითხოვენ დაბრუნების უფლებას საერთაშორისო რეზოლუციების, განსაკუთრებით კი 194-ე რეზოლუციის შესაბამისად. ამ ჩარჩოში, მთავრობამ შეინარჩუნა თავისებურებები ბანაკებში, რომლებსაც არმია ალყაში აქცევს და არ აძლევს იარაღის გარეთ გატანის უფლებას; არმიამ მრავალი მსხვერპლი გაიღო და უდიდესი ძალისხმევა გასწია ვითარების გასაკონტროლებლად.
ლიბანელები, რომლებიც იცნობენ იმ სასტიკ განსაცდელებს, რაც ქვეყანამ ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში გამოიარა, რისი ფასიც სისხლის ღვრითა და ქონებრივი დანაკარგებით გადაიხადეს და რომლებმაც ისწავლეს გზები აბსურდული ომებისა და მათ მიწაზე სხვათა კონფლიქტებისგან თავის დასაღწევად, აცნობიერებენ ქვეყანაში უსაფრთხოების, სტაბილურობისა და კეთილდღეობის დაბრუნების მნიშვნელობას. სწორედ ლიბანელებს ესმით, რა ემსახურება მათ ინტერესებს და რა უზრუნველყოფს ქვეყნის დამოუკიდებლობისა და სუვერენიტეტის შენარჩუნებას საეჭვო თავგადასავლებისგან შორს; ამ სფეროში განხორციელებული ყველა მცდელობა ამის საუკეთესო დასტურია.
„ჰეზბოლამ“ და „ერთგულების წინააღმდეგობის ბლოკმა“ 2010 წელს რეზოლუციის შესახებ მომზადებული ანგარიში ლიბანის საშინაო საქმეებში ჩარევად შეაფასეს და დაგმეს.
ლიბანის პოლიტიკური დებატები
1559-ე რეზოლუციის შესრულების საკითხი ლიბანის პოლიტიკაში ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი თემაა. ყოფილმა პრემიერ-მინისტრმა ფუად სინიორამ 2006 წლის იანვარში განაცხადა, რომ ლიბანის მთავრობა „ჰეზბოლას“ შეიარაღებას ქვეყნის შიდა საქმედ მიიჩნევს, რაც, უნდა ყოფილიყო გარანტია „ჰეზბოლასთვის“, რომ მთავრობა დაიცავდა სამხედრო ფრთას.

დრუზების ლიდერი, პარლამენტის წევრი ვალიდ ჯუმბლატმა არაერთხელ აღნიშნა, რომ საერთაშორისო რეზოლუციის საფუძველზე „ჰეზბოლას“ განიარაღების წინააღმდეგია. ამ პარტიას არა შეიარაღებულ დაჯგუფებად, არამედ „წინააღმდეგობის ჯგუფად“ მოიხსენიებდა. 2005 წლის საპარლამენტო არჩევნების დროს „ჰეზბოლასთან“ საარჩევნო ალიანსშიც კი შევიდა, რომლის ერთ-ერთი მთავარი ლოზუნგი „წინააღმდეგობის დაცვა“ იყო, თუმცა ამჟამად ჯუმბლატი მოუწოდებს „ჰეზბოლას“, ინტეგრირდეს ლიბანის არმიაში და იარაღი მთავრობას გადასცეს.

სინიორამ 2006 წლის 20 ივლისს დამატებით განაცხადა, რომ „შებაას ფერმების რეგიონში ლიბანის მიწების ისრაელის მიერ ოკუპაციის გაგრძელება ხელს უწყობს ჰეზბოლას შეიარაღების არსებობას. საერთაშორისო თანამეგობრობა უნდა დაგვეხმაროს შებაას ფერმებიდან ისრაელის გაყვანაში, რათა ჩვენ შევძლოთ ჰეზბოლას იარაღის პრობლემის მოგვარება“.

კრიტიკოსები ამტკიცებენ, რომ ჰეზბოლას არსებობა გაეროს უშიშროების საბჭოს 1559-ე რეზოლუციის დარღვევაა, რომელიც 2004 წელს იქნა მიღებული, რადგან მოუწოდებდა ლიბანში არსებული ყველა შეიარაღებული დაჯგუფების, მათ შორის ჰეზბოლას, დაშლისკენ. -ის მანდატის ნაწილი, რომელიც ლიბანში 1978 წლიდან მოქმედებს, ჰეზბოლას განიარაღებასაც ითვალისწინებს.