iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
იაბლონეც-ნად-ნისოუ

იაბლონეც-ნად-ნისოუ — ქალაქი ჩეხეთში, ლიბერეცის მხარეში, იაბლონეც-ნად-ნისოუს რაიონის ცენტრი. მდებარეობს ლიბერეციდან 9 კმ სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მდ ნისის და მისი შენაკადების ხეობაში. 2011 წლის მონაცემებით 45 ათ. მცხ. ქალაქის ფართობია 31,38 კმ. იაბლონეც-ნად-ნისოუ განთქმულია მინისა და საიუველირო ნაკეთობების წარმოებით.

ისტორია
ქალაქი წერილობით წყაროებში პირველად იხსენიება 1356 წელს. საუკუნის ბოლოს ვაჭრობისა და მრეწველობის განვითარების გამო დაიწყო ქალაქის სწრაფი ზრდა. 1888 წელს იაბლონეც-ნად-ნისოუ მიუერთდა სარკინიგზო ქსელს, ხოლო 1900 წელს ქალაქში გაიყვანეს ტრამვაი (იხ. ლიბერეცი-იაბლონეცის ტრამვაი).

გალერეა
დაძმობილებული ქალაქები
ბუდიშინი, გერმანია
ცვიკაუ, გერმანია
იელენია-გურა, პოლონეთი
მარშანო, იტალია
რონსე, ბელგია
ნოვა-პეტროპოლისი, ბრაზილია
კაუფბეურენი, გერმანია
ბეი-ხაი, ჩინეთი
აურზაური არაფრის გამო

აურზაური არაფრის გამო — უილიამ შექსპირის პიესა, დაწერილია 1598-99 წლებში.

დათარიღება
პიესის დათარიღება ხერხდება ორი ძირითადი მოსაზრებიდან: ჯერ ერთი, იგი არ შეიძლება დაწერილიყო 1598 წლამდე, რადგან ამ წელს გამოცემულ ფრანსის მიერეზის ნუსხაში იგი მოხსენიებული არ არის. მეორეც ის, რომ იგი ვერც 1599 წელზე გვიან დაიწერებოდა, რადგან შინდის როლის შემსრულებელი, ცნობილი კომიკოსი უილ კემპი შექსპირის დასს ამ წლის დასაწყისშივე ტოვებს. ხოლო ეს როლი რომ საგანგებოდ კემპისთვის დაიწერა, ამას ამტკიცებს პიესის პირველი გამოცემა ქვატროს ფორმატით 1600 წელს, რომელიც სრულ და ავთენტურ ტექსტად ითვლება და რომელშიც მოქმედ პირ შინდის ნაცვლად მსახიობის გვარი — კემპი გვხვდება. ამრიგად, ლოგიკურად ასკვნიან, რომ „აურზაური არაფრის გამო“ 1598-1599 წლების ზამთარში დაიწერა. თანაც ეს ის ბედნიერი შემთხვევა უნდა იყოს, როცა საქმე გვაქვს ტექსტთან, რომელიც, როგორც ჩანს, ერთგულად მიჰყვება თვით დრამატურგის მიერ შემოქმებულ და მიღებულ „მოკარნახის პირს“.
პიტერ შილტონი

პიტერ შილტონი (; დ. 18 სექტემბერი, 1949, ლესტერი) — ინგლისელი ფეხბურთელი, მეკარე. კარიერის განმავლობაში ჩატარებული აქვს 1000 მატჩზე მეტი. ინგლისის ნაკრების შემადგენლობაში 20 წლის განმავლობაში ჩაატარა ყველაზე მეტი, 125 მატჩი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1949 წელს ლესტერში. კარიერა 1966 წელს „ლესტერ სიტიში“. 1974–77 წლებში „სტოკ სიტიში“ თამაშობდა, 1977–82 წლები გაატარა „ნოტინგემში, რომელსაც ბრაიან კლაფი წვრთნიდა და რომელმაც 2ორკერ მოიგო ევროპის ჩემპიონთა თასი და ერთხელ ინგლისის პირველი დივიზიონი. კარიერა 1995 წელს „პლიმუთში“ დაასრულა.

ინგლისის ნაკრების შემადგენლობაში 20 წლის განმავლობაში ჩაატარა ყველაზე მეტი, 125 მატჩი. 1973 წელს უემბლიზე პოლონეთთან მის მიერ გაშვებული გოლის გამო ინგლისი ნაკრები ვერ მოხვდა 1974 წლის მუნდიალზე. მისივე შეცდომის გამო გაუშვა ინგლისმა კურიოზული გოლი 1990 წელის მუნდიალზე გერმანიის ნაკრებთან ნახევარფინალურ მატჩში.

სანაკრებო სტატისტიკა
კონტინენტური კალთა

კონტინენტური კალთა, კონტინენტური ბექობი — კონტინენტური წყალქვეშა კიდის ნაწილი, გარდამავალი ზონა შელფიდან ოკეანის ფსკერისაკენ. ახასიათებს მნიშვნელოვანი დახრილობა (საშუალოდ 4°, ხშირად 15-20°, 40°-მდე) საფეხურებრივობა და დანაწევრება. კონტინენტური კალთის ზედა ნაწილში წყალქვეშა მეწყრების და სუსპენზიური ნაკადების მოქმედებით ხდება დანალექი მასალის ინტენსიური გადაადგილება, ქვედა ნაწილში — აკუმულაცია. კონტინენტურ კალთას, როგორც ორგანული ნივთიერების მაღალი პროდუქტიულობის ზონას, გამოყოფენ ბათიალის სახელით. გეოლოგიური აგებულებისა და რელიეფის მიხედვით კონტინენტური კალთა ხმელეთის გაგრძელებას წარმოადგენს. კონტინენტური კალთა მოიცავს სიღრმეების მნიშვნელოვან დიაპაზონს, მთლიანობაში, 100-200-იდან 3000-4000 მ-მდე სიღრმეს. ფსკერი სიღრმის შესაბამისად იყოფა 2 ზონად: ზემო ბენთალი, ანუ მეზობენთალი — 200-5000-იდან 1000-2000 მ-მდე და ქვედა ბენთალი, ანუ ბათიბენთალი — 1000-2000-იდან 3000 მ-მდე..
მაიონებელი გამოსხივება

მაიონებელი გამოსხივება, მაიონიზებელი გამოსხივება — ფოტონების, სხვა ელემენტარული ნაწილაკების ან ატომბირთვების ნაკადი, რომლის ურთიერთქმედება გარემოსთან ატომებისა და მოლეკულების იონიზაციას იწვევს.

მაიონებელ გამოსხივებას განეკუთვნება:
მოკლეტალღიანი ელექტრომაგნიტური გამოსხივება (ფოტონების მაღალი ენერგიის ნაკადი):
რენტგენის გამოსხივება;
გამა-გამოსხივება.
ნაწილაკთა ნაკადები:
ბეტა-ნაწილაკების;
ნეიტრონების;
პროტონების, მიუნების და სხვა ელემენტარული ნაწილაკების;
იონების, მათ შორის ალფა-ნაწილაკების, დაშლის ანასხლეტების (ატომთა გახლეჩის შედეგად წარმოქმნილი), კლასტერების (კლასტერული დაშლისას გამოტყორცნილი მსუბუქი ატომები).

მაიონებელ გამოსხივებას არ განეკუთვნება ხილული და ულტრაიისფერი გამოსხივება, რომელსაც ზოგიერთ შემთხვევაში შეუძლია ნივთიერების იონიზაცია, ასევე ინფრაწითელი და რადიოგამოსხივება არ არის მაიონებელი, რადგან მათი ენერგია არ არის საკმარისი ატომებისა და მოლეკულების იონიზაციისთვის ბუნებრივ მდგომარეობაში.

 საუკუნის 50-იანი წლების დასასრულსა და 60-იანი წლების დასაწყისში ბირთვული იარაღის ატმოსფეროში ინტენსიური გამოცდის შედეგად, საქართველოში, ისევე როგორც მთელ მსოფლიოში, გარემოს დაბინძურების მაქსიმუმი 1963 წელს აღინიშნებოდა და ბუნებრივი დასხივების დონის 7% მიაღწია. ამავე წელს აიკრძალა ატმოსფეროში აფეთქებები და შესაბამისად რადიაციის დონემ დაიკლო. 1966 წლისათვის ბუნებრივი ფონის 2% შეადგენდა, ხოლო 80-იანი წლებისთვის (ჩერნობილის ავარიამდე) - 1%. რაც შეეხაბა ჩერნობილის ავარიას, მას შემდეგ განსაკუთრებით დაბინძურდა დასავლეთ საქართველოს მთიანი რეგიონები და შავი ზღვის სანაპირო. აფხაზეთსა და აჭარაში ნიადაგის დაბინძურება იოდ-131-ით შეადგენდა 5 კი/კმ², რაც ყოფილი სსრკ-ს სხვა ქვეყნებთან შედარებით მთელი რიგით მაღალი იყო. დაფიქსირდა მცენარეთა, რძისა და მისი პროდუქტების მაღალი დაბინძურება რადიოიოდით. საშუალო მონაცემებით, საქართველოს გამოკვლეული ტერიტორიის მოსახლეობის გარეგანი დასხივების საშუალო წლიური დოზა - 20% ღია ადგილებიდან, 80%- შენობებიდან, რადონის მოქმედების გარეშე. დასავლეთ საქართველოში - 1,04 მზვ/წ, აღმოსავლეთ საქართველოში - 0,99 მზვ/წ, სამხრეთ საქართველოში - 1,1 მზვ/წ, ქ. თბილისში - 1.07 მზვ/წ.
ლაგოტო რომანიოლო

ლაგოტო რომანიოლო — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია იტალიაში საუკუნეში.

წყლის და იხვზე ნადირობის დიდი მოყვარული, სწრაფი ლაგოტო რომანიოლო იტალიის ჩრდილოეთ ნაწილში, შვეიცარიის საზღვართან, რომანიაში გაჩნდა. ძველ დროში (ისევე როგორც ახლა) მას იყენებდნენ წყალში მცურავ ნადირზე სანადიროდ და მიწის ქვეშ ტრიუფელების მოსაძებნად. 1990-იანი წლების დასაწყისში ამ ჯიშის მიმართ გაჩნდა ინტერესი დიდ ბრიტანეთსა და შვედეთში. ამ ქვეყნებში, ასევე, შვეიცარიაში ჯიშის მრავალი წარმომადგენელი ცხოვრობს. აშშ-ში ლაგოტო იშვიათად გვხვდება. ეს ჯიში გარეგნულად „შენიღბულ“ პუდელს, ან ბიშონს ჰგავს, თუმცა კომპაქტური აღნაგობის და სხვადასხვა შეფერილობის ლაგოტო გამჭოლი ხმის პატრონი და აზარტული მონადირეა და წყალში თავს შესანიშნავად გრძნობს.

ლაგოტოს სხვადასხვა მიზნით ამრავლებენ, ზოგი ცდილობს მისი ბუნებრივი, თანდაყოლილი მონადირის თვისებები განამტკიცოს და გააძლიეროს, ზოგიც (მაგალითად, შვედეთში) ცდილობს ძაღლი სამუშაოდაც გამოიყენოს და სახლის ცხოველადაც ჩამოაყალიბოს. ბალნის შეფერილობა და წყალგაუმტარობა შეიძლება მრავალნაირი იყოს — ყავისფრით და ნარინჯისფრით დაწყებული ღია ლიმნისფერით და ჭუჭყიანი თეთრით დამთავრებული (დასაშვებია სხვადასხვა ფერის შეხამებაც).

მუქი ბალანი ასაკის მომატებასთან ერთად ღიავდება. ლაგოტო — ენერგიული, ძლიერი და მხიარული ძაღლია, ის კარგია გასეირნებისთვის, თამაშებისთვის და ღია ცის ქვეშ გართობისთვის. მიუხედავად იმისა, რომ ამ ჯიშის გენოფონდი საკმაოდ შეზღუდულია, სერიოზული გენეტიკური დეფექტი ლაგოტოს არ აღენიშნება. ლაგოტოს აქვს მოკლე, ხშირი, ხუჭუჭა ბალანი, გრძელი ფეხები. ის კარგად უძლებს სიცხეს და სიცივეს, ადვილად ეგუება ბავშვებს, სჭირდება დამატებითი ფიზიკური დატვირთვა.
კენჭნარი

კენჭნარი — ფხვიერი, მსხვილი, დანალექი, კონტინენტური ან ზღვიური ქანი, შედგება ცალკეული, სუსტად ან კარგად დამუშავებული მომრგვალო, ან მრგვალი კენჭებისაგან, რომელთა ზომა მერყეობს 20-დან 200 მმ-ის ფარგლებში. ზომების მიხედვით არჩევენ მსხვილს (60–200 მმ), საშუალოს (40–60 მმ), და წვრილს (20–40 მმ). კენჭნარის შუალედები შეიძლება იყოს ცარიელი ან შევსებული წვრილი (ქვიშიანი, ალევრიტული) მასალით. შეცემენტებული კენჭნარი წარმოადგენს კონგლომერატის ერთ-ერთ სახესხვაობას. პეტროგრაფიული შედგენილობის მიხედვით განასხვავებენ პოლიმიქტურ, ოლიგომიქტურ და მონომიქტურ კენჭნარს. გამოიყენება როგორც სამშენებლო მასალა, ძირითადად გზის მშენებლობაში.
ჩრდილოეთ ყირიმის არხი

ჩრდილოეთ ყირიმის არხი — სარწყავი არხი უკრაინაში. იწყება კახოვკის წყალსაცავიდან და პერეკოპის ყელის გავლით ქერჩამდე აღწევს. მშენებლობა დაიწყო 1961 წელს. 1963 წელს წყალი ტრანსპორტირდებოდა კრასნოპერეკოპსკამდე, 1965 წელს — ჯანკოიმდე, 1971 წელს — ქერჩამდე. სიგრძე 402,6 კმ. წყლის ხარჯი 380 მ³/წმ.

რუსეთის ფედერაციის მიერ ყირიმის ანექსიასთან დაკავშირებით, უკრაინის ხელისუფლებამ არხი პირველად 2014 წელს გადაკეტა. 2017 წელს ახალი დამბა ამოქმედდა, რომელმაც ყირიმისთვის მდინარე დნეპრის წყლის გადაკეტვა შეძლო, მაგრამ ამავე დროს, ხერსონის ოლქს სრულფასოვანი წყალმომარაგება შეუნარჩუნა.
თალიდომიდი

თალიდომიდი — სედატიური დასაძინებელი სამკურნალო საშუალება, რომელიც ფართოდ ცნობილი გახდა თავისი ტერატოგენურობის წყალობით, მას შემდეგ, რაც დადგინდა, რომ 1956 წლიდან 1962 წლამდე პერიოდის განმავლობაში მრავალ ქვეყანაში სხვადასხვა ცნობებით დაიბადა 8000-დან 12000-მდე ბავშვი თანდაყოლილი ნაკლოვანებებით, რომლებიც გამოწვეული იყო იმით, რომ მათი დედები ორსულობის დროს იღებდნენ თალიდომიდის პრეპარატებს. თალიდომიდურმა ტრაგედიამ ბევრ ქვეყანას აიძულა, გადაეხედათ სამკურნალო საშუალებების ლიცენზირების არსებული პრაქტიკა და გაემკაცრებინათ მოთხოვნები პრეპარატების ლიცენზირებისთვის.
ბურბიის ბრძოლა

ბურბიის ბრძოლა — გაიმართა 791 წელს ასტურიის სამეფოს ძალებსა და კორდოვის საამიროს ძალებს შორის. ასტურიის ჯარს მეთაურობდა მეფე ბერმუდო , ხოლო კორდოვის საამიროს ძალებს იუსუფ იბნ ბაჯი. ბრძოლის მიზეზი გახდა ჰიშამ -ის მიერ ქრისტიანების წინააღმდეგ აჯანყებული გაზების მხარდაჭერა პირენეს ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთში. ბრძოლა გაიმართა მდინარე ბურბიის სანაპიროზე თანამედროვე ვილიაფრანკა-დელ-ბიერსოს მახლობლად. ბრძოლა დასრულდა ასტურიის სამეფოს ძალების დამარცხებით.

ბრძოლაში დამარცხებამ გამოიწვია მეფე ბერმუდო -ის გადადგომა ალფონსო -ის სასარგებლოდ, რომელიც იყო ასტურიის ყოფილი მეფის ფრუელა სასტიკის შვილი და ალფონსო -ისა და პელაიოს შვილიშვილი. პირველი რაც მან გააკეთა იყო დედაქალაქის გადატანა პრავიიდან ძველ რომაულ კოლონია ოვიედოში.

ამ ბრძოლაში განცდილმა მარცხმა რეკონკისტა დიდი ხნით გადაწია.
იამაიკის გერბი

იამაიკის გერბი — იამაიკის ერთ-ერთი სახელმწიფო სიმბოლო. პრაქტიკულად წარმოადგენს 1661 წლამდე არსებულ ბრიტანული სამეფო ორდერის მცირეოდენ მოდიფიკაციას.

ფარზე გამოსახული სიმბოლო — წითელი ჯვარი თეთრ ფონზე, ე.წ. წმინდა გიორგის ჯვარი, აღებულია გაერთიანებული სამეფოს დროშიდან და გამოხატავს რამდენიმესაუკუნოვან კავშირს იამაიკასა და დიდ ბრიტანეთს შორის. გერბზე გამოსახულ ადგილობრივ მცხოვრებლებს ხელში უჭირავთ ხილის კალათა და მშვილდი, რაც მათ ძირითად საქმიანობაზე (მიწათმოქმედება და მონადირეობა) მიგვანიშნებს.

გერბის ცვლილებები
იამაიკის გერბი მრავალჯერ შეცვლილა, მაგრამ მხოლოდ სამი მათგანია ოფიციალურად აღნიშნული 1906, 1957 და 1962 წლებში.
სერგი ორბელაძე

სერგი ორბელაძე (დ. 25 ოქტომბერი 1982, თბილისი) — ქართველი ფეხბურთელი, მარტვილის „მერანის“ ცენტრალური მცველი.

ტიტულები
მოლდოვის ნაციონალური დივიზიონი ჩემპიონი (1): 2010/2011
მოლდოვის ნაციონალური დივიზიონი მეორე ადგილი (2): 2008/2009, 2011/2012
მოლდოვის თასის ფინალისტი (2): 2008/2009, 2009/2010
საქართველოს სუპერთასის გამარჯვებული (1): 2005/2006
საქართველოს სუპერთასის ფინალისტი (1): 2007/2008
მოლდოვის სუპერთასის გამარჯვებული (1): 2011/2012
აკაკი წყაროზია

აკაკი წყაროზია (დ. 2 აგვისტო 1988, თბილისი) — ქართველი ფეხბურთელი, მარტვილის „მერანის“ შემტევი ნახევარმცველი.

კარიერა
კარიერა დაიწყო რუსულ კლუბებში, „ზნამია ტრუდასა“ და პიატიგორსკის „მაშუკში“. 2007 წელს დაბრუნდა საქართველოში და კარიერა თბილისის „ლოკომოტივში“ განაგრძო, თუმცა მალევე წავიდა საზღვარგარეთ და სერბეთის დაბალი ლიგის კლუბ „სინდელიჩს“ შეუერთდა, შემდეგ გადავიდა სერბეთის პირველი ლიგის კლუბ „ბეჟანიაში“. 2009 წელს დაბრუნდა სამშობლოში და უმაღლეს ლიგაში მოასპარეზე საფეხბურთო კლუბ „სამტრედიაში“ ჩაირიცხა. 2009–10 წლების ზამთრის სატრანსფერო ფანჯრისას უკრაინის პირველი ლიგის კლუბ „პრიკარპატიეში“ გადავიდა. შემდეგი სეზონის ზამთრის სატრანსფერო ფანჯრისას მოდვალა-ნად-ბოდვოუს „ბოდვას“ შეუერთდა, რომელიც სლოვაკეთის მეორე ლიგაში გამოდიოდა. 2013 წლის ზაფხულში დაბრუნდა საქართველოში და კარიერა „ვიტ ჯორჯიაში“ განაგრძო, 2013-14 წლების სეზონის დასრულების შემდეგ მარტვილის „მერანში“ გადავიდა.
ლუტოსის ბრძოლა

ლუტოსის ბრძოლა — გაიმართა 794 წელს ასტურიის სამეფოს ძალებსა და კორდოვის საამიროს ძალებს შორის. ასტურიის ძალებს მეთაურობდა მეფე ალფონსო , ხოლო საამიროს ძალებს ძმები აბდ ალ-მალიქ იბნ აბდ ალ-ვალიდ იბნ მუღაითი და აბდ ალ-ქარიმ იბნ აბდ ალ-ვალიდ იბნ მუღაითი.

აბდ ალ-ქარიმმა იერიში მიიტანა ალავაზე, ხოლო მისმა ძმამ აბდ ალ-მალიქმა, ასტურიის სამეფოს ცენტრში, ოვიედოზე. მათ გაანადგურეს ქვეყნის დიდი ნაწილი, მათ შორის ფრუელა სასტიკის მიერ აგებული ეკლესია. უკან დაბრუნებისას მათ კამინო-რეალ-დელ-პუერტე-დე-ლა-მესას ხეობაში დახვდათ ასტურიის ძალები თვით მეფე ალფონსო -ის მეთაურობით. ასტურიის ჯარი ჩაუსაფრდა მუსულმანთა ჯარს და ლუტოსის მახლობლად გამართული ბრძოლა დასრულდა ასტურიელების გამარჯვებით. მუსლიმთა არმიის უდიდესი ნაწილი განადგურდა. აბდ ალ-მალიქ იბნ აბდ ალ-ვალიდ იბნ მუღაითი დაიღუპა ბრძოლის ველზე.
პანკორბოს ბრძოლა (816)

პანკორბოს ბრძოლა — გაიმართა 816 წელს, კორდოვის საამიროს ძალებსა და ფრანკთა სახელმწიფოს შორის. კორდოველებს ხელმძღვანელობდა აბდ ალ-ქარიმ იბნ აბდ ალ-ვაჰიდი, ხოლო ფანკებს ბალასკ ალ-იალასქი. ბრძოლა გაიმართა მუსლიმანების მიერ უღელტეხილის გადალახვის დროს პანკორბოსთან. ბრძოლა დასრულდა კორდოვის საამიროს გამარჯვებით, რამაც გამოიწვია ბასკების აჯანყება, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ინიიგო არისტა.
ისტრანჯა

ისტრანჯა, სტრანჯა  — მთის მასივი ბალკანეთის ნახევარკუნძულის აღმოსავლეთ ნაწილში. განფენილია ბულგარეთისა და თურქეთის ტერიტორიებზე. მდებარეობს ისტორიულ-გეოგრაფიული ოლქის თრაკიის აღმოსავლეთ ნაწილში. სიგრძე 125 კმ, სიგანე 65 კმ. მასივის საერთო ფართობია დაახლოებით 10 ათ. კმ². სიმაღლე 1031 მ-მდე (მთა მახია). უმეტესწილად აგებულია კრისტალური ფიქლებითა და გრანიტებით; აღმოსავლეთით — კირქვებით. ჩრდილო-აღმოსავლეთი კალთა დაფარულია მუხნარ-წიფლნარითა და ბუჩქოვანი ქვეტყით, სამხრეთ-დასავლეთი მარადმწვანე ბუჩქნარით. მასივის ფარგლებშია ბულგარეთის უდიდესი ეროვნული პარკი — ისტრანჯის ეროვნული პარკი.
კორდოვის საამირო

კორდოვის საამირო  — ისლამური სახელმწიფო შუა საუკუნეების ესპანეთის ტერიტორიაზე (756-929 წწ.). დააარსეს ომაიანების შთამომავალმა აბდ ალ-რაჰმან -მა, რომელმაც 756 წელს მიიღო ამირას ტიტული.

11-718 წლებში, მუსულმანების მიერ პირენეს ნახევარკუნძულის სწრაფი დაპყრობის შემდეგ, ჩამოყალიბდა პროვინცია, რომელიც ომაიანთა სახალიფოს შემადგენლობაში შევიდა. მისი მმართველის ამირას რეზიდენცია ქალაქი კორდობა გახდა.

750 წელს აბასიანებმა დაამხეს ომაიანების დინასტიადა მათი ეს ოჯახი ამოწყვიტეს. ერთ-ერი გადარჩენილი წარმომადგენელი ეგვიპტეში გაიქცა, აქედან კი მაღრიბში. 755 წლის დასასრულს აბდ ალ-რაჰმანი გადავიდა ესპანეთში, დაიპყრო კორდოვა და თავი ამირად გამოაცხადა. თავიდან ის ფორმალურად ცნობდა აბასიანების ხელისუფლებას ესპანეთში. 765 წლიდან კი დამოუკიდებელი მმართველია. თავისი მმართველობის უდიდესი დრო, მან ქრისტიანებთან ბრძოლას მოანდომა.

თუმცა დამოუკიდებელი საამიროს დამაარსებლად ითვლება აბდ ალ-რაჰმან , რომელმაც მოახდინა ნახევარკუნძულის სწრაფი ისლამიზაცია და შეამცირა ქრისტიანი მოსახლეობი რაოდენობა ისლამურ მიწებზე.

ქვეყანაში მიმდინარეობდა ბრძოლა არაბებსა და მავრებს შორის ხელისუფლებისათვის, რაც ქრისტიანებს აძლევდა შანსს რეკონკისტა წარმატებით გაეგრძელებინათ. აბდ ალ-რაჰმან -ის ტახტზე ასვლის დროს საამიროს დაქვეითება და დაქუცმაცება უკვე ფაქტი იყო. მან დაასრულა ქრიტიანული მიწების დაპყრობები, გააერთიანა დაქუცმაცებული საამირო და 929 წელს თავი ხალიფად გამოაცხადა.

კორდოვის ამირები (756-929)
756-788 — აბდ ალ-რაჰმან 
788–796 — ჰიშამ 
796–822 — ჰაქიმ 
822–852 — აბდ ალ-რაჰმან 
852–886 — მუჰამად 
886–888 — მუნზირი
888–912 — აბდ ალ-ალაჰი
912–929 — აბდ ალ-რაჰმან
ბელა ხოტენაშვილი

ბელა ხოტენაშვილი (დ. 1 ივნისი, 1988) — ქართველი მოჭადრაკე, დიდოსტატი (2013).

პირადი ცხოვრება
ბელა ხოტენაშვილი 1988 წლის 1 ივნისს დაიბადა თელავში. სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლა განაგრძო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, სადაც მიიღო ბაკალავრის ხარისხი და შემდეგ საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში მაგისტრის ხარისხის მოსაპოვებლად.

ჰყავს მეუღლე, ყოფილი მოჭადრაკე, საერთაშორისო ოსტატი მალხაზ სულაშვილი და ქალიშვილი მარიამი.

არის საერთაშორისო დიდოსტატი (2007), კაცთა შორის საერთაშორისო ოსტატი (2009). 16 - წლამდელთა შორის მსოფლიო ჩემპიონი (2004), ევროპის გუნდური პირველობის ვერცხლის პრიზიორი (2009), საჭადრაკო ოლიმპიადის ბრინჯაოს პრიზიორი (თავის დაფაზე მცირე ბრინჯაოს მედალი, (2010), მსოფლიოს გუნდური ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (2011), ევროპის საკლუბო ჩემპიონატის გამარჯვებული კლუბ "ბათუმის შემადგენლობაში (თავის დაფაზე ბრინჯაოს მედალი, (2017).

საპრიზო ადგილები
მეორე ადგილი - ქალთა შორის ევროპის გუნდური ჩემპიონატი (2017), (კრეტა, საბერძნეთი);
მესამე ადგილი - ქალთა შორის მსოფლიოს გუნდური ჩემპიონატი (2017, (ხანტი-მანსიისკი, რუსეთი);
მეორე ადგილი - ქალთა შორის ევროპის გუნდური ჩემპიონატი (2009, ნოვი სადი, სერბეთი);
მესამე ადგილი - ქალთა შორის ევროპის ჩემპიონატი (2015), (რეიკიავიკი, ისლანდია);
პირველი ადგილი - ქალთა შორის მსოფლიოს გუნდური ჩემპიონატი (2015), (ჩენდუ, ჩინეთი);
მესამე ადგილი - ქალთა შორის მსოფლიოს გუნდური ჩემპიონატი (2011), (მარდინი, თურქეთი);
მესამე ადგილი - ქალთა საჭადრაკო ოლიმპიადა (2010, (ხანტი-მანსიისკი, რუსეთი).
ლაიონელ ანტვერპი

ლაიონელ ანტვერპი, კლარენსის 1-ლი ჰერცოგი, ოლსტერის მე-4 ერლი და კონაქტის მე-5 ბარონი (დ. 29 ნოემბერი, 1338 — გ. 7 ოქტომბერი, 1368) — ედუარდ -ისა და ფილიპა ენოელის მესამე ვაჟი. სახელი მიიღო დაბადების ადგილის მიხედვით. მისი შვილიშვილი, ენ მორტიმერი იორკის ჰერცოგის შვილზე დაქორწინდა. ორკთა დინასტია სწორედ მისგან ჩამომავლობის გამო აცხადებდა პრეტენზიას სამეფო ტახტზე.
ანტიტავრი

ანტიტავრი, ანტიტოროსი — მთები სამხრეთ თურქეთში, ცენტრალური ტავრის ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილი. შედგება ორი პარალელური ქედისაგან: დასავლეთით თახთალის (მთა ბეი, 3075 მ) და აღმოსავლეთით — ბინბოღის (მთა ბინბოღა, 2830 მ). სიგრძე დაახლოებით 200 კმ. ანტიტავრის ფარგლებშია ქაფუზბაშის ჩანჩქერი. სამხრეთში სუბტროპიკული წიწვიანი ტყეებია, ჩრდილოეთში — მშრალი სტეპები და ფრიგანის ტიპის ბუჩქნარი. 1995 წელს ქედის კალთებზე შეიქმნა ალადაღლარის ეროვნული პარკი, რომელიც მოიცავს ბუნების მრავალ საინტერესო ობიექტს. ანტიტავრი ტურიზმის პოპულარული ობიექტია.
ქისათიბის დიატომიტის საბადო

ქისათიბის დიატომიტის საბადო — საბადო საქართველოში, ახალციხის მუნიციპალიტეტში, ურაველის ხეობაში. უნიკალური თვისებების მქონეა. საბადო აგებულია მიო-პლიოცენური ასაკის ვულკანოგენური ქანებით (გოდერძის წყება). წყების ზედა ნაწილში განლაგებულია დიატომიტის 5 ფენა, რომელთაგან ყველაზე მაღალხარისხოვანია ქვედა ფენა. მისი სისქე საბადოს სხვადასხვა უბანზე იცვლება 2,5-იდან 12,5 მ-მდე. საბადოზე არის დიატომიტის 4 სახეობა: ზოლიანი, ნაცრისფერი, ღია ნაცრისფერი და თეთრი. ამათგან ყველაზე მაღალხარისხოვანია თეთრი. ქისათიბის დიატომიტის საბადო ნედლეულს აწვდის ქიმიურ, საშენ მასალათა და მრეწველობის სხვა დარგებს. ბოლო წლებში დიატომიტს ამერიკული კომპანია - ამუშავებს. დიატომიტი გამოიყენება: საფილტრე ფხვნილების სახით სამედიცინო ხსნარების, ღვინის, ლუდის, ხილის წვენების და სხვა გასასუფთავებლად; ქრომატოგრაფიისთვის მყარი მატარებლების დასამზადებლად; შემავსებლების სახით ლაქების, საღებავების, ტექნიკური რეზინის, ლინოლიუმის, ქაღალდის, სარეცხი საშუალებების დასამზადებლად; როგორც წვრილდისპერსული დანამატი მინერალურ სასუქებში, პოლიმერულ კომპოზიტებში, ჰერმეტიკებში; როგორც სორბენტი ლაქტამური წყლების გასასუფთავებლად სინთეზური ბოჭკოს წარმოებაში. ქისათიბის დიატომიტის საბადო ყოფილ სსრკ-ში იყო უდიდესი დიატომიტის საბადო; გააჩნია დიდი მარაგები (7,9 მლნ. ტონა, 1981). დღეს საბადოს მარაგი 7 623.6 მ³ აღწევს.
გრანადის საამირო

გრანადის საამირო  — უკანასკნელი არაბული სახელმწიფო ევროპის ტერიტორიაზე და უკანასკნელი ისლამური სახელმწიფოებრივი გაერთიანება პირენეს ნახევარკუნძულის ტერიტორიაზე 1238-1492 წლებში. მისი გათავისუფლებით ესპანელებმა დაასრულეს ქვეყნის გათავისუფლების ხანგრძლივი პროცესი რეკონკისტა. გრანადის აღებას ევროპული სახელმწიფოებრიობის ისტორიაში იგივე მნიშვნელობა ჰქონდა რაც კონსტანტინოპოლის აღებას.

ისტორია
ალმოჰადების ცნობილი მმართველის მუჰამედ ალ-ნასირის გარდაცვალების შემდეგ პირენეს ნახევარკუნძულის მუსულმანურ მოსახლეობაში არეულობა დაიწყო, რომელიც ალმოჰადების სახელმწიფოს დაშლისაკენ მიაქანებდა. 1224-1230 წლებში რეგიონი ფეოდალურმა დაქუცმაცებულობამ მოიცვა. ჩამოყალიბდა ერთმანეთთან მებრძოლი პატარა სახელმწიფოებრივი გაერთიანებები ტაიფები. ვალენსიაში ჩამოყალიბდა ტაიფა რომელიც 1228 წლამდე არსებობდა, მსგავსი გაერთიანება არსებობდა მურსიაში 1228-1241 წლებში. მესამე საამირო ჩამოყალიბდა არხონაში, რომლის მმართველმა მუჰამედ -მა ჯერ ქალაქი ხაენი დაიპყრო, შემდეგ ბასა, გუადისი და გრანადა. ასე დაარსდა გრანადის საამირო — უკანასკნელი მავრიტანული სახელმწიფო.

საამიროს ერთადერთი მმართველი დინასტია იყო ნასრიდები. გრანადის საამიროში სხვადასხვა მუსულმანური საამიროებიდან მოდიოდნენ და სახლდებოდნენ, სადაც მოჰქონდათ თავიანთი ავლა-დიდება და ხდებოდა მეურნეობის განვითარება. აქ გააგრძელა აღმასვლა ტრადიციულმა მავრიტანიულმა კულტურამ და ხელოვნებამ.

 საუკუნის ბოლოს საამირო კრიზისმა მოიცვა, ხაზინას ქრონიკულად არ ჰყოფნიდა ფინანსები, იყო საკვების კრიზისი, მოსახლეობა შიმშილობდა, ქალაქი ცარიელდებოდა და შენობები ინგრეოდა. ესპანეთში ამ დროს ტრიუმფით აღნიშნავენ ქრისტეფორე კოლუმბის მიერ ამერიკის აღმოჩენას. გარდა ამისა ქრისტიანულ სამყაროში გავრცელდა აზრი, რომ ისლამური გრანადის აღება იქნებოდა კომპესანცია ქრისტიანული კონსტანტინოპოლის აღების სანაცვლოდ. 1492 წელს გრანადა აიღეს, დასრულდა რეკონკისტა.
ხაიმე I დამპყრობელი

ხაიმე დამპყრობელი (, , , ; დ. 2 თებერვალი, 1208 — გ. 27 ივლისი, 1276) — არაგონის მეფე, ბარსელონის გრაფი და მონპელიეს სენიორი 1213–1276 წლებში. პედრო -ისა და მარია დე მონპელიეს ვაჟი.

ტახტზე ავიდა მამის პედრო -ის შემდეგ. ზედწოდება დამპყრობელი მიიღო ბალეარის კუნძულებისა და ვალენსიის ტაიფის დაპყრობის შემდეგ, რომლის ადგილზეც არაგონის სამეფოს შემადგენელობაში დააარსა ვალენსიის სამეფო. მისი გარდაცვალების შემდეგ ბალეარის კუნძულები მაიორკის სამეფოს სახელით გადაეცა მის უმცროს შვილს ხაიმე -ს, ხოლო დარჩენილი ნაწილი უფროს შვილ პედრო -ს.
ოურიკეს ბრძოლა

ოურიკეს ბრძოლა — ბრძოლა, რომელიც გაიმართა 1139 წლის 25 ივლისს პორტუგალიის არმიასა (რომელსაც პრინცი აფონსუ -ის მეთაურობდა) და ალმორავიდების არმიას (რომელსაც სათავეში ალი იბნ იუსუფი ედგა) შორის. ბრძოლის ზუსტი ადგილი უცნობია, თუმცა სავარაუდოდ ის გაიმართა პორტუგალიის სამხრეთით, ქალაქებს კაშტრუ-ვერდესა და ოურიკეს შორის. ბრძოლა დამთავრდა ქრისტიანების სასარგებლოდ, რომლებიც მნიშვნელოვნად აღემატებოდნენ მუსლიმთა არმიას. გამარჯვების თანავე აფონსუ -ის ჯარისკაცებმა ის პორტუგალიის მეფედ აირჩიეს. შემდეგ აფონსუმ ლამეგუში სამეფო ასამბლეა მოიწვია, სადაც დამოუკიდებლობის ნიშნად ბრაგანსის არქიეპისკოპოსისგან სამეფო გვირგვინი მიიღო. ამ დროიდან პორტუგალია აღარ ითვლება კასტილიის ფეოდალურ ნაწილად და ხდება დამოუკიდებელი სახელმწიფო.
იგერუელის ბრძოლა

იგერუელის ბრძოლა — უდიდესი ბრძოლა ქრისტიანებსა და მუსლიმანებს შორის. გაიმართა 1431 წლის 1 ივლისს მდინარე ხენილის ნაპირებზე სოფელ იგერუელის ახლოს, გრანადის საამიროს დედაქალაქ გრანადის მახლობლად. კასტილიელების ჯარს ხელმძღვანელობდა მეფე ხუან და მხედართმთავარი ალვარო დე ლუნა, ხოლო მუსულმანებს გრანადის სულთანი - მუჰამედ (ნასრიდების დინასტია).

ბრძოლა რთული და ხანგრძლივი აღმოჩნდა. ბრძოლაში გამარჯვება ესპანელებს ძვირი დაუჯდათ, მაგრამ ეს იყო მნიშვნელოვანი სტრატეგიული გამარჯვება. ხუან -მ, როგორც გამარჯვებულმა, გრანადის საამიროს ტახტზე იუსუფ , მუჰამედ -ის შვილიშვილი დასვა. ამ ფაქტის გამო, 1431 წლიდან გრანადის საამირომ ფაქტობრივად დამოუკიდებლობა დაკარგა და ესპანეთის გვირგვინის მარიონეტად გადაიქცა, ხოლო მუსულმანური ქვეყნის უკანასკნელი ნარჩენები გრანადის ომის შედეგად განადგურდა.
პორტუგეზა (საფეხბურთო კლუბი, რიო-დე-ჟანეირო)

ატლეტიკო პორტუგეზა ან უბრალოდ „პორტუგეზა“ — ბრაზილიური საფეხბურთო კლუბი რიო-დე-ჟანეიროდან. დაარსდა 1924 წლის 17 დეკემბერს ბიზნესმენთა ჯგუფის მიერ. კლუბს სახელი დაერქვა პორტუგეზა სანტისტას პატივსაცემად, რომელიც სანტუსში (ბრაზილია) მდებარე საფეხბურთო კლუბი იყო. საშინაო თამაშებს ატარებს ესტადიო ლუზო-ბრაზილიეროზე, რომელიც 30 000 ადამიანს იტევს. 1967 წელს კლუბში თამაშობდა ცნობილი ბრაზილიელი ფეხბურთელი გარინჩა.