iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ამერიკული შიშველი ტერიერი

ამერიკული შიშველი ტერიერი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია აშშ-ში 1972 წელს.

1972 წელს რეტ ტერიერს, რომელიც უილი და ედვინ სკოტებს ეკუთვნოდა, დაბადა უბალნო ლეკვი ჯჯოზეფინა. შემდგომში ჯო ასევე უბალნო ლეკვებს შობდა, სწორედ მათ დაუდეს სათავე ახალ ჯიშს. გენეტიკოსებმა დაადგინეს, რომ ბალნის არარსებობის განმაპირობებელი გენი, რეცესიულია. ეს იმას ნიშნავს, რომ ორი უბალნო ძაღლის შეჯვარებისას ყოველთვის უბალნო ლეკვები დაიბადებიან. ამერიკული შიშველი ტერიერი ტიპური ტერიერია, თუმცა სრულიად უბალნო. ეს არის ენერგიული, მხიარული და სიცოცხლისმოყვარული პატარა ძაღლი, რომელიც რაღაცით შვლის ნუკრს ჰგავს. ახალშობილი ლეკვის სხეული დაფარულია პატარა ბუმბულივით ბეწვით, თუმცა ერთი კვირის შემდეგ ის ქრება (ჯერ ცხვირის არეში). დაახლოებით რვაკვირიან ასაკში ქრება ყველა თმა (ულვაშებისა და წარბების გარდა).

ბალნის არარსებობის გამო ძაღლის კანი შეიძლება ადვილად დაზიანდეს, ან მიიღოს მზის დამწვრობა. კანზე არსებული ბუნებრივი პიგმენტური ლაქები მზეზე დიდხანს ყოფნის შემდეგ მუქდება, ასაკის მატებასთან ერთად ლაქების ზომა იზრდება. ამერიკული შიშველი ტერიერის შეფერილობა მრავალნაირია, აქვს გლუვი კანი, რომელიც ძირითადად ვარდისფერია. თავზე ბალანი არ აქვს და გამოკვეთილად ჩანს კანის ნაოჭები. უბალნო თავთან შედარებით ყურები ძალიან დიდი ჩანს, აქვს ლამაზი კისერი, გრძელი და სწორი ფეხები. მრგვალ, თვალებს დაკვირვებული გამოხედვა ახასიათებს.
რეტ ტერიერი

რეტ ტერიერი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია აშშ-ში 1890-იან წლებში.

პატარა, მაგრამ მამაცი რეტ ტერიერი მიიღეს ინგლისში გლუვბალნიანი ფოქსტერიერის, მანჩესტერული ტერიერის და უიპეტის შეჯვარებით. როდესაც ისინი ამერიკაში აღმოჩნდნენ, შეაჯვარეს ბიგლთან და გრეიჰაუნდთან. შედეგად გაჩნდა უფრო რბილი ხასიათის, თუმცა ძლიერი სამონადირეო ინსტინქტების მონე ძაღლი. ამერიკელები ამტკიცებენ, რომ ამ ჯიშს სახელი დაერვა თეოდორ რუზველტის საყვარელი ძაღლის პატივსაცემად. აშშ და დიდ ბრიტანეთში უბრალო ხალხის საყვარელი გართობა ოდითგანვე იყო ვირთხის ჭერა. "სპორტის" ამ სახეობისთვის სპეციალურად გამოჰყავდათ ძლიერი ტერიერები,ძლიერ გამოხატული კბენის სურვილით. როდესაც ინგლისელი ვირთხისმჭერი ტერიერები ამერიკაში ჩავიდნენ, მათი ზომები გაადიდეს და მათი გამოყენება დაიწყეს ციყვზე, ენოტზე და ირემზე სანადიროდაც კი.

ამერიკული რეტ ტერიერი ზეენერგიული დაუღალავი ძაღლია "ადრენალინის დიდი მარაგით". უნდა გაითვალისწინოთ, რომ ამ ჯიშის მინიატურული სახეობა ბინაში საცხოვრებლად იდეალურია, თუმცა, მსხვილ სახეობებს სუფთა ჰაერზე ინტენსიური ვარჯიში სჭირდებათ. წარმოიდგინეთ ჯეკ რასელ ტერიერი "კვადრატში" და დაახლოებით მიიღებთ წარმოდგენას რეტ ტერიერის ხასიათზე. რეტ ტერიერს აქვს მსხლისებრი თავი, დაკუნთული უკანა ფეხები ძლიერი თეძოებით. ბალნის შეფერილობა მრავალნაირია. ის კარგად ეგუება სიცივეს და სიცხეს. სჭირდება დამატებითი ფიზიკური დატვირთვა.

რეტ ტერიერი (ინგლისური)
კლაივ გრენჯერი

სერ კლაივ უილიამ ჯონ გრენჯერი (; დ. 4 სექტემბერი, 1934, სუონსი — გ. 27 მაისი, 2009, ლა-ხოლია) — ინგლისელი ეკონომისტი, ნობელის პრემიის ლაუერატი ეკონომიკაში (2003). სწავლობდა ნოტინგემის უნივერსიტეტში. კალიფორნიის უნივერსიტეტის (სან-დიეგო) პროფესორი. მნიშვნელოვანი დამსახურება მიუძღვის ფინანსური და მაკროეკონომიკური ანალიზური მეთოდების შექმნა/დამუშავებაში.
მინდია ჯანელიძე

მინდია ჯანელიძე (დ. 26 ივლისი, 1978, თბილისი) — ქართველი იურისტი. საქართველოს თავდაცვის მინისტრი 2014 წლის 4 ნოემბრიდან – 2015 წლის 1 მაისამდე.

2000-2004 წლებში მუშაობდა საქართველოს საგარეო დაზვერვის სამსახურში, ოპერატიული სამსახურის ოფიცრად; 2004-2007 წლებში — საქართველოს საგარეო დაზვერვის სამსახურში, ოპერატიული სამსახურის განყოფილების უფროსად, 2007-2008 წლებში საქართველოს საგარეო დაზვერვის სამსახურში, ოპერატიული სამსახურის სამმართველოს უფროსის მოადგილედ, 2008-2012 წლებში საქართველოს დაზვერვის სამსახურში, ინფორმაციული დირექტორატის სამმართველოს უფროსად. 2012 წლიდან 2014 წლის დასაწყისამდე ირაკლი ღარიბაშვილის შინაგან საქმეთა მინისტრობისას ხელმძღვანელობდა შინაგან საქმეთა სამინისტროს კონტრდაზვერვის დეპარტამენტს..

დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით, მინიჭებული აქვს მედალი „მაღალი პროფესიონალიზმისთვის“. ფლობს ინგლისურ, თურქულ, რუსულ ენებს. ჰყავს მეუღლე და სამი შვილი.
სპიროს კიპრიანუ

სპიროს კიპრიანუ (; დ. 28 ოქტომბერი, 1932, ლიმასოლი, კვიპროსი — გ. 12 მარტი, 2002, ნიქოზია) — კვიპროსელი პოლიტიკოსი, ქვეყნის პრეზიდენტი 1977-1988 წლებში და პარლამენტის თავმჯდომარე 1976-1977 და 1996-2000 წლებში.

ბიოგრაფია
ეკონომიკური და პოლიტიკური განათლება მიიღო ლონდონში. იქვე დაიწყო თავისი პოლიტიკური კარიერა, ჩამოაყალიბა დიდ ბრიტანეთში კვიპროსელ სტუდენტთა გაერთიანება და გახდა მისი პირველი პრეზიდენტი. 1950-იან წლებში აქტიურად მონაწილეობდა კვიპროსის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლაში. 1952 წლიდან მტავარეპისკოპოს მაკარიოს -ის მდივანია.

1960-1972 წლებში კვიპროსის იუსტიციისა და საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობა უკავია. ამ პერიოდში, 1967 წლის აპრილ-დეკემბერში იყო ევროპის საბჭოს საგარეო საქმეთა მინისტრების კომიტეტის თავმჯდომარე. 1976 წელს დააარსა კვიპროსის დემოკრატიული პარტია, რომელმაც იმავე წელს გამართულ საპარლამენტო არჩევნებში მიიღო 21 ადგილი 35-დან, რის შემდეგაც გახდა პარლამენტის თავმჯდომარე.

1977 წლის 3 აგვისტოს, პრეზიდენტ მაკარიოს -ის გარდაცვალების შემდეგ გახდა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი. 1978 წლის 28 თებერვალს აირჩიეს რესპუბლიკის პრეზიდენტად. კვლავ აირჩიეს 1983 წელს. 1988 წელს დამარცხდა გეორგიოს ვასილიუსთან.

1996 წელს კვლავ პარლამენტის თავმჯდომარეა. 2000 წელს გადადგა თანამდებობიდან და მალევე დაიღუპა სიმსივნისაგან.

იყო დაოჯახებული, ჰყავდა ორი შვილი. მათგან ერთ-ერთი, მარკოს კიპრიანუ აქტიურადაა ჩართული პოლიტიკაში და 2003-2004 წლებში იყო კვიპროსის ფინანსთა მინისტრი, ხოლო 2008-2011 წლებში კვიპროსის საგარეო საქმეთა მინისტრი.
გეორგიოს ვასილიუ

გეორგიოს ვასილიუ (; დ. 20 მაისი, 1931, ფამაგუსტა — გ. 13 იანვარი, 2026, ნიქოზია) — კვიპროსელი პოლიტიკოსი, ქვეყნის პრეზიდენტი 1988-1993 წლებში.

ბიოგრაფია
დაიბადა ექიმისა და კვიპროსის კომუნისტური პარტიის წევრის ოჯახში. მისი ოჯახი ცხოვრობდა ბუდაპეშტში, სადაც იმრე ნადისთან ერთად სწავლობდა უნივერსიტეტში. 1956 წელს, უნგრეთის მოვლენებთან დაკავშირებით იძულებული გახდა წასულიყო ლონდონში, სადაც დაასრულა თავისი განათლება.

1988 წელს საპრეზიდენტო არჩევენებში მონაწილეობდა როგორც დამოუკიდებელი კანდიდატი და დაამარცხა სპიროს კიპრიანუ, ხოლო 1993 წელს დამარცხდა გლაფკოს კლირიდისთან. ამის შემდეგ დააარსა პოლიტიკური პარტია თავისუფალი დემოკრატიული მოძრაობა.

1998-2003 მონაწილეობდა ევროპის კავშირთან მოლაპარაკებაში კვიპროსის გაწევრიანებასთან დაკავშირებით.
ახალი ჰებრიდები

ახალი ჰებრიდები  — არქიპელაგი და ვანუატუს რესპუბლიკის ისტორიული სახელი, ქვეყნის, რომელიც მდებარეობს წყნარი ოკეანის სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილის კუნძულებზე: ესპირიტუ-სანტო, ამბრიმი, ეფატე და სხვა (სულ დაახლოებით 80).

ისტორია
კუნძულები 1606 წელს აღმოაჩინა წარმოშობით პორტუგალიელმა მეზღვაურმა ესპანეთიდან პედრო ფერნანდეს დე კიროსმა; საუკუნის 1770-იან წლებში გამოიკვლია ინგლისელმა ზღვაოსანმა ჯეიმზ კუკმა, რომელმაც ამ კუნძულებს უწოდა «ახალი ჰებრიდები» შოტლანდიიდან დასავლეთით მდებარე ჰებრიდის კუნძულების პატივსაცემად. 1906 წლიდან 1980 წლამდე იგი შედიოდა დიდი ბრიტანეთისა და საფრანგეთის ერთობლივ კოლონიალურ მფლობელობაში — (კონდომინიუმში). 1980 წლის 30 ივლისიდან ახალი ჰებრიდების ოფიციალური სახელია — ვანუატუს რესპუბლიკა.

ფულადი ერთეული
კოლონიალურ პერიოდში არქიპელაგისთვის მონეტებს ბეჭდავდა პარიზის მონეტების სახლი. ფულადი ერთეული 1983 წლამდე — ახალჰებრიდული ფრანკი (100 სანტიმი = 1 ფრანკი), 1983 წლის შემდეგ — ვატუ.
ბრაზილიური ტერიერი

ბრაზილიური ტერიერი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია ბრაზილია-ში საუკუნეში.

ბრაზილიაში ძალიან პოპულარული ტერიერი მიიღეს ჯეკ რასელ ტერიერის და მინიატურული პინჩერის, შესაძლოა მსხვილი ჩიხუახუას, შეჯვარებით. ბრაზილიური ტერიერი მარტოც მუშაობს და სხვა ძაღლებთან ერთადაც და გამოიყენება მღრღნელებისა და უფრო მსხვილ ცხოველებზე სანადიროდ. ბრაზილიური ტერიერი ჯეკ რასელ ტერიერის გამსხვილებული სამხრეთამერიკული ვარიანტია. ეს ძაღლი ერთნაირად კარგად იჭერს ვირთხებს, კვალის მიხედვით აგნებს სხვადასხვა მღრღნელებს და უსწორდება მათ. ცოცხალ, საზრიან და ყოველთვის მხიარულ ბრაზილიურ ტერიერს შეუძლია იხმაუროს კიდეც, თუმცა ღირსეულად ასრულებს მოდარაჯის მოვალეობას.

ამ ძაღლის ბალანი ყოველთვის სამფერიანია (შავი, ჟღალი, თეთრი დასაშვებია, ასევე ცისფერი და ყავისფერი ფერები). ის განსაკუთრებული პოპულარობით სარგებლობს ბრაზილიის ქალაქის და სოფლების მცხოვრებლებში. ფსიქოლოგიური და ფიზიკური დატვირთვა ბრაზილიურ ტერიერზე დადებითად მოქმედებს, ხოლო მის ხშირ, მოკლე ბალანს განსაკუთრებული მოვლა არ სჭირდება, კარგად ეგუება სიცივეს, სიცხეს და ბავშვებს. აქვს ბრტყელი, სამკუთხა თავის ქალა, ვიწრო, კომპაქტური სხეული.
ბორდერ-კოლი

ბორდერ-კოლი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია დიდ ბრიტანეთში საუკუნეში.

მიუხედავად იმისა, რომ მეცხვარეები უძველესი დროიდან კოლის იყენებდნენ ინგლისსა და შოტლანდიის სასაზღვრე მთიან რაიონებში სამუშაოდ, თავისი დასახელება ამ ჯიშმა მხოლოდ 1915 წელს მიიღო. დღესდღეობით ბორდერ-კოლი ჯერ კიდევ ყველაზე პოპულარული მუშა მეცხვარე ძაღლია დიდ ბრიტანეთსა და ირლანდიაში. ის ლამაზია, თუმცა ძალიან ძნელია მისი ყოლა, განსაკუთრებით ქალაქის პირობებში. ბორდერ-კოლის აქვს მკვეთრად გამოხატული მტაცებლის ინსტინქტი, მაგრამ წვრთნა მას შესანიშნავ მეცხვარედ აქცევს. მუდმივი აქტიურობის გარეშე ბორდერ-კოლი შეიძლება დესტრუქციულად მოიქცეს - "მწყემსოს" სხვა ძაღლები, ან ადამიანები, იკბინებოდეს.

ბორდერ-კოლი კარგად ეგუება სიცივეს და ბავშვებს. აქვს სქელი, მბზინავი ბალანი, რომლის შეფერილობა შეიძლება იყოს ჟღალი, მარმარილოსებრი (ბლუ-მერლი), სამფერიანი (შავი, ჟღალი, თეთრი), შავ-თეთრი, ყავისფერი, შავი. აქვს სწორი და ძლიერი წინა ფეხები, ძალიან დიდი თვალები, კისერს გრძელი ბალანი უფარავს, კუდი დაშვებულია.
შეპერდის კუნძულები

შეპერდის კუნძულები — კუნძულთა ჯგუფი ახალი ჰებრიდების არქიპელაგში ეპის და ეფატეს კუნძულებს შორის. შედის ვანუატუს რესპუბლიკის შეფას პროვინციის შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
რეგიონში მდებარეობს ორი წყალქვეშა ვულკანი: კუვაე და მაკურა. კუნძულები მდებარეობს ამ ვულკანების კალდერის კონტურებში. ყველაზე მაღალი კუნძულია — ემაე (ზღვის დონიდან 644 მეტრზე). ტონგარიკის კუნძულის სიმაღლე ასევე აჭარბებს 500 მეტრს.

შეპერდის კუნძულების ჯგუფში შედიან შემდეგი კუნძულები: ბუნინგა, ლაიკა, მაკურა, მატასო, მონუმენტი, ტონგარიკი, ტონგოა, ემაე.

ენები
შეპერდის კუნძულების უმრავლესობა დასახლებულია მელანეზიელებით, როგორც ვანუატუს კუნძულების უმრავლესობა, მაგრამ ემაე ეკუთვნის პოლინეზიურ კულტურას. ემაეს კუნძულის გარდა, რომელზეც ლაპარაკობენ ფუტუნას ენაზე, შეპერდის კუნძულებზე, .-ის თანახმად, არსებობს სამი ენა, რომელზეც საუბრობს სხვა კუნძულების მოსახლეობა: ჩრდილოეთ ეფატე, რომელიც გამოიყენება კუნძულებზე — ნგუნა და ტონგოა; ნამაკურა (კუნძულებზე: მატასო, მაკურა, ტონგოა და ტონგარიკი); და ლელეპა (კუნძული ლელეპა). ამ ენებზე ასევე საუბრობს კუნძულ ეფატეს მოსახლეობა. ისინი ახლო არიან ერთმანეთთან და ეფატეს სხვა ენებთან და ცენტრალურ ვანუატუსთან, რომლებიც შედიან ცენტრალური-ვანუატუს ენების ენობრივ ჯგუფში.
კვიპროსის საფეხბურთო ჩემპიონატი

კვიპროსის პირველი დივიზიონი — პროფესიონალური საფეხბურთო ლიგა კვიპროსის კლუბებისთვის. წარმოადგენს კვიპროსის უმაღლეს საფეხბურთო ლიგას. 1934 წლიდან ტარდება კვიპროსის ფეხბურთის ასოციაციის ორგანიზებით. სეზონი იწყება აგვისტოში და მთავრდება მაისში. ჩემპიონატში მონაწილეობას იღებს 14 კლუბი.

ყველაზე მეტჯერ ქვეყნის ჩემპიონი ნიქოზიის „აპოელი“ გახდა, რომელმაც 27-ჯერ მოიპოვა ტიტული. მოქმედი გამარჯვებულია „აპოელი“.

ჩემპიონები
სტატისტიკა კლუბების მიხედვით
ტასოს პაპადოპულოსი

ტასოს ნიკოლაუ პაპადოპულოსი (; დ. 7 იანვარი, 1934, ნიქოზია — გ. 12 დეკემბერი, 2008, ნიქოზია) — კვიპროსელი პოლიტიკოსი, ქვეყნის პრეზიდენტი 2003-2008 წლებში.

1950-იანი წლების ბოლოდან კვიპროსის დამოუკიდებლობის აქტივისტია. დამოუკდებლობის მიღების შემდეგ მსახურობდა მაღალ პოლიტიკურ თანამდებობებზე. 2003 წელს აირჩიეს კვიპროსის პრეზიდენტად. 2004 წელს პრეზიდენტი პაპადოპულოსი გამოვიდა გაეროს გენრალური მდივნის კოფი ანანის მიერ შემუშავებული კონფლიქტის მოგვარების გეგმის წინააღმდეგ. ითვლება, რომ პრეზიდენტის პოზიციია გახდა ანანის გეგმის წარუმატებლობის მიზეზი. 2008 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში დამარცხდა დიმიტრის ქრისტოფიასის წინააღმდეგ ბრძოლაში.

2009 წლის 11 დეკემბერს, პრეზიდენტის გარდაცვალებიდან ერთი წლის თავზე საფლავიდან მოიპარეს მისი სხეული. 2010 წლის 8 მარტს ის ქვეყნის დედაქალაქთან ახლოს მდებარე სასაფლაოზე იპოვეს. დანაშაულის მოტივი დღემდე გაურკვეველია.
კვიპროსი (რომის პროვინცია)

კვიპროსის პროვინცია — რომის იმპერიის პროვინცია. რომის რესპუბლიკის შემადგენლობაში კუნძული შედის ძვ. წ. 58 წლიდან, როგორც კილიკიის პროვინციის შემადგენელი ნაწილი. სტრაბონის თანახმად კვიპროსი რომის გავლენას დაექვემდებარა იმის გამო, რომ პუბლიუს კლოდიუს პულხერი მხარს უჭერდა პტოლემეების წინააღმდეგ აჯანყებას. კვიპროსის ანექსიისათვის გაიგზავნა კატონ უმცროსი, რომელსაც დაევალა კუნძულზე რომაული სამართლის სისტემის დამყარება.

სამოქალაქო ომის დასრულების შემდეგ, რომელმაც ფაქტობრივად შეიწირა რომის რესპუბლიკა, მარკუს ანტონიუსმა კვიპროსი დედოფალ კლეოპატრა -ს დაუთმო. მარკუს ანტონიუსის აქციუმის ბრძოლაში დამაცხების შემდეგ კვიპროსი ეგვიპტესთან ერთად კვლავ რომის შემადგენლობაში შევიდა. ძვ. წ. 22 წელს კვიპროსი სენატის პროვინცია გახდა.

რომის მშვიდობა კუნძულზე მხოლოდ ორჯერ დაირღვა.

პირველი სერიოზული აჯანყება გაიმართა 115-116 წლებში. მისი ორგანიზატორი იყო ებრაელი ბერძნული სახელწოდებით არტემიონი. მეორე აჯანყება გაიმართა 333-334 წლებში, კონსტანტინე დიდის წინააღმდეგ.

 საუკუნეში რამდენიმე მიწისძვრამ გამოიწვია სალამინის, შიმშილმა და გვალვამ გამოიწვია კუნძულის დაცლა.
ვანუა-ლავა

ვანუა-ლავა  — კუნძული ბანქსის კუნძულებში (არქიპელაგი ახალი ჰებრიდები), წყნარ ოკეანეში. ეკუთვნის ვანუატუს რესპუბლიკას და შედის ტორბას პროვინციაში.

გეოგრაფია
კუნძული ვანუა-ლავა — ყველაზე დიდი კუნძულია ბანქსის კუნძულებში არქიპელაგ ახალი ჰებრიდების ჩრდილოეთ ნაწილში. გარს ეკვრის წყნარი ოკეანისა და მარჯნის ზღვის წყლები. შორიახლოს მდებარეობენ კუნძულები: გაუა, მოტა, მოტა-ლავა, როვას კუნძულები და ურეპარაპარა. ვანუა-ლავას აღმოსავლეთით მდებარეობს მცირე კუნძულები კვაკეა და რავენგა. უახლოესი მატერიკი, ავსტრალია, მდებარეობს დაახლოებით 1300 კმ-ში.

ვანუა-ლავას კუნძულს აქვს ვულკანური წარმოშობა. კუნძულების კოლონიზაცია ხდებოდა ხანგრძლივი საზღვაო ცურვისას დიდი კანოეებით, რომლებშიც ეტეოდა 200 ადამიანამდე. მოგზაურებს ასევე თან მიჰყავდათ ზოგიერთი საჭირო ცხოველები, სასოფლო სამეურნეო მცენარეების თესლები, რომლებიც შემდგომში გაამრავლეს ახალ მიწებზე.

პირველად ვანუა-ლავა 1859 წელს გამოიკვლია ახალზელანდიელმა ეპისკოპოსმა ჯორჯ ოგასტუს სელიუინმა. შემდგომში სურემატამატიზე ხდებოდა გოგირდის მოპოვება.

1906 წლის მარტში ვანუა-ლავა, როგორც ახალი ჰებრიდების სხვა კუნძულები, გახდა საფრანგეთის და დიდი ბრიტანეთის ერთობლივი სამფლობელო, ანუ არქიპელაგმა მიიღო ბრიტანულ-ფრანგული კონდომინიუმის სტატუსი.

1980 წლის 30 ივნისს ახალმა ჰებრიდებმა მიიღო დამოუკტდებლობა დიდი ბრიტანეთისგან და საფრანგეთისგან, და კუნძული ვანუა-ლავა გახდა ვანუატუს რესპუბლიკის ტერიტორია.

მოსახლეობა
2009 წელს კუნძულ ვანუა-ლავას მოსახლეობის რაოდენობამ მიაღწია 2623 ადამიანს. კუნძულელთა ძირძველი ენებია მელანეზიური ენები მოსინა (400 მოლაპარაკე 1981 წელს) და ვატრატა (600 მოლაპარაკე 1983 წელს).

ყველაზე დიდი დასახლებული პუნქტია — სოფელი სოლა, რომელიც ტორბას პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია.

ეკონომიკა
ადგილობრივი მოსახლეობის ძირითადი საქმიანობაა — სოფლის მეურნეობა, პლანტაციური მეურნეობა (ქოქოსის პალმების მოყვანა, კოპრის წარმოება). კუნძულზე მოქმედებს აეროდრომი.
გაუა

გაუა  — კუნძული ბანქსის კუნძულებში (არქიპელაგი ახალი ჰებრიდები), წყნარ ოკეანეში. ეკუთვნის ვანუატუს რესპუბლიკას და შედის ტორბას პროვინციაში.

გეოგრაფია
კუნძული გაუა მდებარეობს არქიპელაგ ახალი ჰებრიდების ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარე ბანქსის კუნძულებს. გარს აკრავს წყნარი ოკეანისა და მარჯნის ზღვის წყლები. სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს კუნძული მერე-ლავა, ჩრდილოეთით — კუნძული ვანუა-ლავა. უახლოესი მატერიკი, ავსტრალია, მდებარეობს დაახლოებით 1300 კმ-ში.

კუნძული გაუას, როგორც ახალი ჰებრიდების სხვა კუნძულებს, აქვს ვულკანური წარმოშობა. ისტორიულად აქტიური კონუსის გარატის მთების და კალდერის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში სხვა მცირე ტუფის კონუსების ჩამოყალიბებასთან ერთად ხდებოდა კალდერული ლეტასის ტბის ფორმირება. ლეტასის ტბის ფართობი შეადგენს 1900 ჰექტარს, ხოლო სიღრმე ზოგიერთ ადგილებში აღწევს 360 მეტრს.

1980 წლის 30 ივნისს ახალმა ჰებრიდებმა მიიღო დამოუკიდებლობა დიდი ბრიტანეთისგან და საფრანგეთისგან, და კუნძული გაუა გახდა ვანუატუს რესპუბლიკის ტერიტორია.

მოსახლეობა
2009 წელს კუნძულ გაუას მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 2491 ადამიანს. კუნძულელები ლაპარაკობენ რამდენიმე მელანეზიურ ენაზე:
დორიგი (157 მოლაპარაკე 2000 წელს; გამოიყენება სოფლებში დორიგი და კვეტეონი);
კორო (105 მოლაპარაკე 1983 წელს; გამოიყენება სოფლებში კორო და მეკეონი);
ლაკონი (300 მოლაპარაკე 1983 წელს);
ნუმე (450 მოლაპარაკე 1983 წელს).

მოსახლეობა ცხოვრობს რამდენიმე სანაპირო სოფლებში, რომლებიც მდებარეობენ გაუას დასავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროებზე. ყველაზე დიდი დასახლებული პუნქტებია სოფლები — ონეტარი და ბევეტო.

ეკონომიკა
ადგილობრივი მაცხოვრებლების ძირითადი საქმიანობაა — სოფლის მეურნეობა (კაკაოს მოყვანა და კოპრის დამუშავება). კუნძულზე მოქმედებს აეროდრომი.
გრძელბალნიანი კოლი

გრძელბალნიანი კოლი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია დიდ ბრიტანეთში საუკუნეში.

თანამედროვე კოლის წინაპრები ჩრდილოეთ შოტლანდიის ცივი მხარეებიდან იყვნენ. მათ უფრო მოკლე ფეხები და დრუნჩი ჰქონდათ. კოლის ელეგანტურმა გარეგნობამ ჯერ ძაღლების მოშენებით დაკავებული ადამიანების ყურადღება მიიპყრო და მხოლოდ ამის შემდეგ ფართო პუბლიკისა. მას შემდეგ, რაც დედოფალმა ვიქტორიამ სახლში აიყვანა ეს ძაღლი, კოლის პოპულარობა გაიზარდა, თუმცა საერთაშორისო ყურადღება კოლიმ უფრო გვიან მიიღო, მას შემდეგ, რაც ჰოლივუდში გადაიღეს კინოფილმი ლესიზე.

კოლის გაწვრთნა ადვილია, იგი დამჯერია, ბავშვების საიმედო დამცველი და კარგი მოდარაჯეა. კოლის ბეწვს ყოველდღიური მოვლა სჭირდება. კოლის ცხვირი ადვილად ზიანდება მზეზე, აქვს ნუშისებრი თვალები და გრძელი, ხშირი ბალანი, რომლის შეფერილობა შეიძლება იყოს სიასამურისფერი თეთრით, მარმარილოსფერი (ბლუ-მერლი) და სამფერი (მარმარილოსფერი, წითური, თეთრი). კოლის განსაკუთრებული ფიზიკური დატვირთვა სჭირდება, კარგად ეგუება ცივ კლიმატს და ცუდად გრძნობს თავს ცხელ, მზიან კლიმატში.
გლუვბალნიანი კოლი

გლუვბალნიანი კოლი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია დიდ ბრიტანეთში საუკუნეში.

ეს ჯიში მომდინარეობს 1973 წელს დაბადებული სამფერიანი ლეკვისგან, სახელად ტრეფოლდი. გლუვბალნიან კოლის აქვს ასევე გრეიჰაუნდის სისხლიც. დიდი ხნის განმავლობაში გლუვბალნიანი და გრძელბალნიანი კოლი ერთ ჯიშად ითვლებოდა, რადგან გრძელბალნიან კოლის ზოგჯერ უჩნდება გლუვბალნიანი ლეკვები. თუმცა დღესდღეობით ორივე ჯიში აღიარებულია, რადგან გამოვლინდა მათ შორის გენეტიკური განსხვავებები. გლუვბალნიანი კოლი ისე პოპულარული არ არის, როგორც გრძელბალნიანი და ძალიან იშვიათად გვხვდება დიდი ბრიტანეთის ფარგლებს გარეთ.

ის უფრო მშიშარაა ვიდრე მისი ახლო ნათესავი. მიუხედავად ამისა, ის კარგი კომპანიონია, რომელიც სწრაფად ეჩვევა ქალაქში ცხოვრებას. ძნელად უძლებს სიცხეს, კარგად ეგუება სიცივეს და ბავშვებს. ადვილად იწვრთნება, სჭირდება დამატებითი ფიზიკური დატვირთვა. გლუვბალნიან კოლის აქვს წაგრძელებული დრუნჩი, აწეული ყურები, დაკუნთული თეძოები. წინა ფეხები გრძელი და ვიწროა, უკანა ფეხები გრძელი და დაკუნთულია. ბალანი მოკლე და გლუვია. სჭირდება განსაკუთრებული მოვლა. ბალნის შეფერილობა შეიძლება იყოს კრემისფერი თეთრით, მარმარილოსფერი (ბლუ-მერლი), სამფერი (შავი, ჟღალი, თეთრი).
შეტლანდიური ნაგაზი

შეტლანდიური ნაგაზი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია დიდ ბრიტანეთში საუკუნეში.

როგორც ჩანს, ეს ჯიში გაჩნდა გრძელბალნიანი კოლისა და შოტლანდიაში შეტლანდიის კუნძულის ძაღლების შეჯვარებით. შეტლანდიური ნაგაზი, რომელსაც ასევე შელტის ეძახიან - ერთ-ერთი პოპულარული ჯიშია იაპონიაში. ის ფართოდაა გავრცელებული, ასევე, დიდ ბრიტანეთსა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. მიუხედავად იმისა, რომ შელტი იშვიათად გამოიყენება როგორც მუშა ძაღლი, მან შეინარჩუნა მოდარაჯის და მწყემსის ინსტინქტები და წარმატებით იცავს ხალხს. ოდესღაც შელტის ჯუჯა შოტლანდიურ ნაგაზს უწოდებდნენ, მაგრამ ის არ არის მოკლეფეხება, როგორც ტაქსა, არამედ შეიძლება ჩაითვალოს კლასიკურ მინიატურულად.

შელტი - შოტლანდიური მუშა ნაგაზების უფრო პატარა ფორმაა. მინიატურიზაციამ გამოიწვია ფეხების ძვლების მოტეხილობის რისკის ზრდა, საჭმლის მონელებასთან და მხედველობასთან დაკავშირებული პრობლემები. შეტლანდიურ ნაგაზს აქვს ძალიან სქელი ბალანი კისერზე, პატარა, დაცვეტილი ყურები. მთელ სხეულს ფარავს გრძელი, უხეში ბალანი. ის კარგად ეგუება სიცივეს და ქალაქის პირობებში ცხოვრებას, ადვილად იწვრთნება, კარგად ეწყობა ბავშვებს და სხვა ძაღლებს. ბალანს განსაკუთრებული მოვლა სჭირდება.
ნაკაიძეები

ნაკაიძეები — ქართული გვარი.

ნაკაიძეების (ნაკაშიძეების) საგვარეულო მოდის გვარ ნაკანიდან. ნაკანი შუა საუკუნეებში გადაკეთდა ნაკაშიდ, გვიან შუა საუკუნეებში კი ნაკაშიძედ. ნაკაშიძეები შუა გურიაში ცხოვრობდენ და მათი ერთი შტო თავადები იყვნენ. საუკუნეში ,თავადის წოდების მიღების შემდეგ, გავრცელებული წესის წინააღმდეგ ნაკაშიძეებმა გვარი არ გამოიცვალეს, არამედ ნათესავებს აიძულებს, გვარიდან „შ“ ამოიღონ და ნაკაიძეები გამხდარიყვნენ. ეს პროცესი მიმდინარეობდა საუკუნემდე. ნაკაიძეები ნაკაშიძეთა აზნაურები იყვნენ. გვიან შუა საუკუნეებში აზნაური ნაკაიძეები ასევე თავდგირიძეებს ემსახურებოდნენ. ეს შტო გელაურა-ხუცუბანში ცხოვრობდა. ხუცუბნის თემში დღესაც არსებობს სოფელი ნაკაიძეები.

ნაკაიძეები მხედრები იყვნენ და მათი მფარველი წმინდანი წმინდა გიორგი იყო.
ვერონიკა როთი

ვერონიკა როთი ( , დ. 19 აგვისტო 1988) — ამერიკელი მწერალი და მოთხრობების ავტორი. ცნობილია -ის მიერ გამოცემული ტრილოგიით „დივერგენტის“ სამყაროს შესახებ, რომელშიც შედის „დივერგენტი“, „ინსურგენტი“ და „ელიგენტი“.

როთი დაიბადა ნიუ-იორკში და გაიზარდა ბარინგტონში (ილინოისის შტატი). დედამისი, ბარბარა როსი, ამავე ქალაქში ცხოვრობს და მხატვარია. ვერონიკა ყველაზე უმცროსის სამ დედმამიშვილს შორის. მისი მშობლები მაშინ განქორწინდნენ, როცა იგი 5 წლის იყო. ამის შემდეგ დედამისი დაქორწინდა ფინანსურ კონსულტანტ ფრენკ როსზე.

2005 წელს როთმა ბარიგნტონის საშუალო სკოლა დაამთავრა. 1 წლის შემდეგ კარლტონის კოლეჯში შევიდა, შემდეგ კი ჩრდილო-დასავლეთის უნივერსიტეტში, სადაც წერითმა შემოქმედებითმა პროგრამამ დააინტერესა. 2011 წელს ის დაქორწინდა ფოტოგრაფ ნელსონ ფიჩზე. ამჟამად წყვილი ჩიკაგოში ცხოვრობს.
იემიშჩი ჰასან-ფაშა

იემიშჩი ჰასან-ფაშა (; დ. 1535 — გ. 1603, სტამბოლი) — ოსმალეთის სახელმწიფო მოღვაწე. ოსმალეთის იმპერიის დიდი ვეზირი 1601-1603 წლებში.

ჰასან-ფაშა იყო ადგილობრივი თურქი, რომელმაც ბავშვობა როგავაში გაატარა .შემდეგ იგი გადავიდა ბრიზრენში, სადაც დაწყებითი განათლება მიიღო სტამბოლის სამხედრო აკადემიაში. სამხედრო აკადემიის დამთავრების შემდეგ ჰასან-ფაშა გახდა იმპერიის დიდი ვეზირი. იგი სიკვდილით დასაჯა მეჰმედ -მ 1603 წელს. დაქორწინებული იყო მურად -ის ქალიშვილზე. სულთანზადე მეჰმედ-ფაშა იყო მისი შვილიშვილი.
კვიპროსის დემოგრაფია

კვიპროსის დემოგრაფია — კვიპროსის მოსახლეობის შემადგენლობისა და მოძრაობის ხალხთაღწერილობა, მათ შორის: მოსახლეობის ზრდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე, ეთნიკური კუთვნილება, განათლების დონე, ჯანმრთელობისა და ეკონომიკური მდგომარეობა, რელიგიური კუთვნილება და სხვა ასპექტები.
კვიპროსის მოსახლეობა ორ ძირითად ეთნიკურ ჯგუფად, კვიპროსელ ბერძნებად და კვიპროსელ თურქებად იყოფა. მათ გააჩნიათ საერთო წეს-ჩვეულებები, თუმცა ეროვნებაზე, რელიგიაზე, ენასა და საკუთარ სამშობლოსთან კავშირზე დაფუძნებულ თვითმყოფადობას ინარჩუნებენ. 1964 წლამდე, სანამ დაპირისპირება დაიწყებოდა, კვიპროსის მოსახლეობის 77%-ს კვიპროსელი ბერძნები, 18%-ს კვიპროსელი თურქები, 5%-ს კი — სხვა ეროვნების წარმომადგენლები შეადგენდნენ.

1974 წლიდან, თურქების კვიპროსში შეჭრის შემდეგ, ქვეყანა დე ფაქტოდ გაიყო ორ ნაწილად: დღეს კვიპროსელი ბერძნების 99.5% კვიპროსის რესპუბლიკაში, ხოლო კვიპროსელი თურქების 98.7% ჩრდილოეთ კვიპროსში ცხოვრობს (სხვა ეროვნების მოსახლეობის 99.2%-მა თავი მოიყარა ბერძნულ კვიპროსში). სამხრეთ კვიპროსში, სადაც უმრავლესობა ბერძენია, ძირითადად ლაპარაკობენ ბერძნულ ენაზე, ხოლო ჩრდილოეთით, სადაც უმრავლესობა თურქია, საუბრობენ თურქულად. ინგლისური ენა ფართოდ გამოიყენება მთელ კუნძულზე.

კვიპროსის საერთო მოსახლეობა 2006 წლის ბოლოსთვის იყო დაახლოებით 1 მილიონზე მეტი, რომელთაგან 789 300 კაცი ცხოვრობს მთავრობის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე, ხოლო 265 100 — ჩრდილოეთ კვიპროსში. ჩრდილოეთ კვიპროსში მცხოვრები 150 000-160 000 თურქი იმიგრანტი, რომელსაც კვიპროსის მთავრობა არალეგალურად მცხოვრებ მოსახლეობად თვლის, ოფიციალურ სტატისტიკურ მონაცემებში არ იგულისხმება.

მოსახლეობა
838 897 კაცი კვიპროსის მთავრობის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე (2011 წლის ოქტომბრის მოსახლეობის აღწერის წინასწარი შედეგები)
265 100 კაცი ჩრდილოეთი კვიპროსში (2006 წლის მოსახლეობის აღწერა).
1 103 997 კაცი კვიპროსის საერთო მოსახლეობა (მთლიანი მოსახლეობა მთავრობის მიერ კონტროლირებადი ტერიტორიასა და ჩრდილოეთ კვიპროსში, 2006-2007 წლის მონაცემები)
მოსახლეობა მოქალაქეობის მიხედვით

კვიპროსის მთავრობის მიერ კონტროლირებადი ტერიტორია:
1992 წლის აღწერა: 95.8% კვიპროსელი, 4.2% სხვა
2001 წლის აღწერა: 90.6% კვიპროსელი, 9.4% სხვა

სამხრეთი
1961-1973 9 760 თურქმა და 39 192 ბერძენმა დატოვა კვიპროსი.
საერთო ჯამში, 1955-1973 წლებში 16 519 თურქი და 71 036 ბერძენი წავიდა კუნძულიდან. ემიგრირებულ თურქთაგან მხოლოდ 290 გაემგზავრა თურქეთში.