iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კეპლერ-20f

კეპლერ-20 — ვარსკვლავ კეპლერ-20-ის გარშემო მოძრავი ეგზოპლანეტა. ეს პლანეტა ყურადსაღებია, რადგან მისი რადიუსი დედამიწის რადიუსთან ძალიან მიახლოებულია. პლანეტა ვარსკვლავიდან დაშორების მიხედვით მეოთხეა და მის ზედაპირზე ტემპერატურა 705 კელვინია, რაც თხევადი წყლის არსებობას გამორიცხავს (იხ. სასიცოცხლო ზონა). ამის ნაცვლად, მეცნიერებს მიაჩნიათ, რომ მას წყლის ორთქლის ატმოსფერო აქვს. სხვა 4 პლანეტასთან ერთად მისი აღმოჩენა 2011 წლის 20 დეკემბერს გამოაცხადეს.

ორბიტა
კეპლერ-20-ის დიდი ნახევარღერძი 0,1104 ასტრონომიული ერთეულია, ხოლო ორბიტალური პერიოდი 19,57706 დღე (უკიდურესად მცირე ცდომილებით). პლანეტის დახრილობა 88,68°-ია, რის გამოც მზის სისტემიდან დაკვირვებადია. სხვა პლანეტების მსგავსად, მისი მაქსიმალური ექსცენტრისიტეტი 0,32-ია.
გორდონ ბენქსი

გორდონ ბენქსი (; დ. 30 დეკემბერი, 1937, შეფილდი — გ. 12 თებერვალი, 2019, სტოკ-ონ-ტრენტი) — ინგლისელი ფეხბურთელი, მეკარე. მონაწილეობდა მსოფლიოს 1966 და 1970 წლების მსოფლიო ჩემპიონატებზე, ასევე 1968 წლის ევროპის ჩემპიონატზე. 1966 წელს ნაკრებთან ერთად გახდა მსოფლიო ჩემპიონი და ჩემპიონატის საუკეთესო მეკარე. 1999 წელს -ის ვერსიით საუკუნის 100 საუკეთესო ფეხბურთელს შორის 21-ე ადგილზე დასახელდა.

სანაკრებო სტატისტიკა
მიღწევები
საკლუბო
სანაკრებო
ინგლისი
მსოფლიო ჩემპიონი: 1966

ინდივიდუალური
ფიფა-ს ასეული ( 100): 2004
მსოფლიო ჩემპიონატის სიმბოლური ნაკრების წევრი: 1966
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები სუდანში

2016 წლის მონაცემებით სუდანში იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის 3 ძეგლია. იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში მსოფლიოს მასშტაბით 1052 ძეგლია შეტანილი, მათ შორის 0,3 % სუდანის ძეგლებია.

გარდა ამისა, 2016 წლის მდგომარეობით სუდანის ტერიტორიიდან 5 ძეგლი შეტანილია იუნესკოს საცდელი ძეგლების სიაში.

ცხრილი
ცხრილში შეტანილია ძეგლები, იუნესკოს მიერ მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის სიაში დამატების თარიღის მიხედვით.

ობიექტების გეოგრაფიული მდებარეობა
სუდანის დროშა

სუდანის დროშა (არაბ. ) — სუდანის სახელმწიფო და ეროვნული სიმბოლო გერბსა და ჰიმნთან ერთად. მიღებულია 1970 წლის 20 მაისს და შედგება სამი თანაბარი ზომის ჰორიზონტალური წითელი, თეთრი და შავი ზოლისა და მწვანე სამკუთხედისაგან. დროშა დაფუძნებულია არაბთა განმათავისუფლებელ დროშაზე, რომელსაც ასევე ემყარება ეგვიპტის, ერაყის, სირიისა და იემენის დროშები და რომელიც იყენებს პან-არაბულ ფერებს, რომელთა შორისაც მწვანე ნაკლებად მნიშვნელოვანია. 1969 წელს ჯაფარ ნიმეირის მიერ მოწყობილ სამხედრო გადატრიალებამდე გამოიყენებოდა ლურჯ-ყვითელ-მწვანე სამფეროვანი დროშა.

სიმბოლური მნიშვნელობა
დროშაზე წითელი ფერი აღნიშნავს დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლას, თეთრი — მშვიდობას, სინათლესა და ოპტიმიზმს, შავი — თავად ქვეყანას (სუდანი არაბულად „შავს” ნიშნავს). იგი ასევე აღნიშნავს მაჰდისტების აჯანყების მომწყობი ნაციონალისტების შავ დროშას. მწვანე კი განასახიერებს ისლამს, ასევე სიმდიდრესა და სოფლის მეურნეობას.

1956-1970 წწ-ის დროშა
გაერთიანებული სამეფოსა და ეგვიპტისაგან დამოუკიდებლობის მოპოვებიდან ერთი წლის შემდეგ, 1956 წელს დაამტკიცეს ლურჯ-ყვითელ-მწვანე სამფეროვანი დროშა, რომელიც გამოიყენებოდა 1970 წელს თანამედროვე დროშის მიღებამდე. დროშის ფერები განასახიერებდნენ მდინარე ნილოსს (ლურჯი), საჰარის უდაბნოსა (ყვითელი) და სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს (მწვანე). დროშის ფერებად სპეციალურად შეირჩა ეთნიკურად და პოლიტიკურად ნეიტრალური ფერები.

გალერეა
ისტორიული დროშები
რეგიონების დროშები
მაქსიმე შარაძე

მაქსიმე შარაძე (დ. 1859, ეწერი — გ. 1908, თბილისი) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1859 წელს სოფელ ეწერში, ოზურგეთის მაზრაში. დედისერთა ადრეულ ასაკში დაობლდა.

1882 წელს თბილისში დააარსა საღვთო წიგნთ საკითხავი კაბინეტი, რომლის მიზანი იყო საღვთისმეტყველო განათლების გავრცელება და საეკლესიო გალობის შესწავლა. შემდგომში კაბინეტი საგალობლების გადარჩენის მნიშვნელოვანი ცენტრი გახდა ამის გამო ეგზარქოსმა პავლემ სამი დღით დაატუსაღებინა შარაძე სახალხო მღელვარების ან სექტანტობის შესაძლო ქადაგებისათვის. შარაძემ 1886 წელს მაინც მიიღო კაბინეტის გახსნის ნებართვა. კაბინეტის საქმიანობის თვალყურის დევნება დაევალა ორ მღვდელს, რომელთაგან ერთ-ერთი პეტრე კონჭოშვილი მაქსიმეს მოძღვარი და ახლო მეგობარი გახდა. 1886-1900 წლებში იყო გაზეთ „ივერიის“ ექსპედიტორი და ხაზინადარი, ილია ჭავჭავაძის მოურავი.

1885 წლის გიორგობა დღეს ქაშვეთის ტაძარში შარაძემ მოისმინა ძველი ქართული გალობა. მსახურების შემდეგ იგი შეხვდა გუნდის ლოტბარს, მელქისედეკ ნაკაშიძეს. ამ შეხვედამ განაპირობა შარაძის მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილება, ჩაბმულიყო საგალობების გადარჩენის პროცესში. 1890 წელს შარაძემ დააარსა სტამბა სახელად „მ. შარაძე და ამხ. სტამბა“, რომელიც თბილისში, ნიკოლოზის 21-ში (დღევანდელი ჯავახიშვილის 7) იყო განთავსებული, იმავე სახლში, სადაც ილია ჭავჭავაძის ბინა და „ივერიის“ რედაქცია იყო განთავსებული. სტამბის მოწყობილობა შარაძემ გერმანიიდან გამოიწერა. 1891-1900 წლებში შარაძის სტამბაში იბეჭდებოდა „ივერია“, ასევე თბილისში გამომავალი „ცნობის ფურცელი“ და „საქართველოს კალენდარი“. 1891 წლის 10 დეკემბერს შარაძემ მოსკოვიდან ჩამოატანინა ნოტების ასაწყობი შრიფტი, რაშიც მას ილია ჭავჭავაძე და ალექსანდრე ხახანაშვილი დაეხმარნენ. ეს იყო ნოტების ასოების პირველი შემოსვლა საქართველოში. შარაძის სტამბაში დაიბეჭდა 1895 წელს ფილიმონ ქორიძის მიერ ნოტებზე ჩაწერილი ქართული საეკლესიო საგალობლები. 1893 წელს შარაძემ დააფინანსა ფილიმონ ქორიძის მივლინება ოზურგეთში ანტონ დუმბაძისგან საგალობელთა ჩასაწერად.

1895-1908 წლებში ძმობამ საკუთარი სახსრებით ხუთი საგალობო კრებულის გამოცემა შეძლო.
1901 წელს შარაძის სტამბა დახურეს პროკლამაციების ბეჭდვის ბრალდებით. დამამტკიცებელი საბუთები ვერ ნახეს და 1902 წელს არისტოვლე ქუთათელაძის თავდებობით სტამბა აღადგინეს, მაგრამ ამ ფაქტმა შარაძის ჯანმრთელობაზე ცუდად იმოქმედა. ნერვიულობამ და დარდმა ის ფიზიკურად დააუძლურა. გარდაიცვალა 1908 წელს ჭლექით.
იოსებ ბაიაშვილი

იოსებ ბაიაშვილი (დ. 16 დეკემბერი, 1908, ზემო შარახევი — გ. 19 ივნისი, 1983, ქვემო ქედი) — ქართველი პოეტი, სახალხო მთქმელი.

ბავშვობიდან თხზავდა ლექსებს.

1926 წლიდან დადიოდა სოფლის სკოლაში. 1931 წელს სწავლა გააგრძელა თიანეთში არითმეტიკის კერძო მასწავლებელთან. თუმცა ოჯახური პრობლემების გამო სწავლა ვერ დაამთავრა. მუშაობდა სასოფლო საბჭოს თავმჯდომარედ.

1951 წელს გადასახლდა წითელწყაროს რაიონის სოფელ ქვემო ქედში. გარდაიცვალა 1983 წლის 19 ივნისს. დაკრძალულია ქვემო ქედში.
მარა უილსონი

მარა ელიზაბეთ უილსონი ( დ. 24 ივლისი, 1987) — ამერიკელი მწერალი, დრამატურგი, თეატრალური მსახიობი, გამხმოვანებელი და ყოფილი კინომსახიობი. იგი ცნობილია ნატალი ჰილარდის როლით ფილმში „მისის დაუტფაირი“ და მატილდა ვორმვუდის როლით ფილმში „მატილდა“. თავდაპირველად იგი გამოჩნდა -ის რეკლამაში. მარას მშობლებს არ სურდათ, რომ მათი შვილი მსახიობის კარიერით დაკავებულიყო, მაგრამ საბოლოოდ დათანხმდნენ.

12 წლის ასაკში მარას დაუდგინეს აკვიატება. კინოკარიერის დასრულებამდე შესთავაზეს როლი „დონი დარკოში“, რაზეც მან უარი თქვა.
მშო ჭარნტირი

მშო ჭარნტირი ან ტონაკანი — სომხეთის უძველესი და უდიდესი პერგამენტის ხელნაწერი, შეიქმნა 1200-1202 წლებში, ერზინჯანის ავაგის ეკლესიაში, ბაიბურთის თავად ასტვაწატურის შეკვეთით. გადამწერები არიან ვართან კარენცი და მისი დამხმარე სტეფანოზი. ამჟამად 660-დან შემორჩენილია ხელნაწერის 601 პერგამენტი. წიგნი შედგება 2 ნაწილისაგან და იწონის 28 კილოგრამს.

სომეხთა გენოციდის პერიოდში ქალაქ მუშის ეკლესიაში დაცული წიგნის ორი ნაწილი სხვადასხვა გზებით მოხვდა თბილისში და ფლობდა ეთნოგრაფიული საზოგადოება, 1977 წელს გააგზავნეს ერევანში და ამჟამად ინახება მესროპ მაშტოცის სახელობის ხელნაწერთა ცენტრში, მატენადარანში.
ანტონ დუმბაძე

ანტონ ნიკოლოზის ძე დუმბაძე (დ. 1824, შემოქმედი — გ. 1907, გორი) — ქართველი მგალობელი და ლოტბარი, აზნაური, გურიის მილიციის (სახალხო რაზმის) ასეულის უფროსი.

ბიოგრაფია
ანტონ დუმბაძე იყო პოლიციის პორუჩიკი, იყო რუსეთ-თურქეთის 1877-78 წლების ომის მონაწილე. ჰყავდა მეუღლე, თავადის ასული ნაკაშიძე და ცხრა შვილი: დავითი, ივანე, ნიკოლოზი, მიხეილი, იოსები, სამსონი, მელიტონი, მართა, ელენე. მისი შვილების სამხედრო გზას დაადგნენ: ივანე დუმბაძე იალტის გენერალ-გუბერნატორი და ნიკოლოზ -სთან დაახლოებული პირი იყო, ნიკოლოზი (1854—1927) — ფეხოსანთა დივიზიის მეთაური, გენერალ-მაიორი, იოსები (1865-?), გენერალ-მაიორი, არტილერიაში მსახურობდა; სამსონი (1866-?) და მიხეილი (დ. 1888) აგრეთვე გენერალ-მაიორები იყვნენ, მელიტონი სამოქალაქო სამსახურში იყო, ხოლო დავითი სასულიერო პირი გახდა. ანტონ დუმბაძის შვილიშვილები იყვნენ სონია დუმბაძე, ემიგრანტი ქართველი საოპერო მომღერალი და ვასილ დუმბაძე, ავანტიურისტი და დიპლომატი.

დუმბაძე სრული მგალობელი იყო, რაც მთელი წლის სამგალობლო რეპერტუარის ცოდნას გულისხმობდა. საგალობლებსა და ლოტბარობას დუმბაძე გელათის მონასტერში დაეუფლა. იმერეთის ექპისკოპოსმა ალექსანდრემ გურიის ეპიკოპოს გაბრიელ ტუსკიას გაუგზავნა სამი მგალობელი ძმა ცქვიტიშვილი, რომლებიც აკეთში დასახლდნენ. შემოქმედის ეკლესიის მღვდელმა, გიორგი დუმბაძემ ცქვიტიშვილებთან გალობის სასწავლებლად მიაბარა მისი ნათესავი ანტონი და მისი ნათლული მაქსიმე ჩხატარაშვილი ხუთი წლით. სანაცვლოდ კი ჩხავერის ღვინით უხდიდა გასამრჯელოს. დუმბაძემ ზედმიწევნით იცოდა საგალობლების სამივე ხმა და გურიაში პირველ მგალობლად ითვლებოდა. 1844 წლიდან დანიშნული იყო მთავარ მგალობლად გურიის ეპარქიაში და სხვა მღვდლებსაც ასწავლიდა გალობას. ის არ იცნობდა კლასიკურ სანოტო სისტემას და საგალობლებს იწერდა სპეციალური ნიშნათა სისტემით — „ნევმებით“.

1885 წელს გაიცნო ფილიმონ ქორიძე, რომელსაც ეხმარებოდა 1893 წლიდან გურიაში საგალობლების ნოტებზე გადატანაში. 1905 წელს მოქმედებდა გურიის გლეხთა მოძრაობის წინააღმდეგ. პენსიაში გასვლის შემდეგ ცხოვრობდა გორში, სადაც გარდაიცვალა. გადმოცემის თანახმად, შვილთან, დავით დუმბაძესთან ერთად დაკრძალულია შემოქმედის მონასტერში, მაგრამ საფლავები დაკარგულია.

დუმბაძის მოწაფეთაგან აღსანიშნავია მელქისედეკ ნაკაშიძე, გიორგი მოლარიძე, ნესტორ კონტრიძე, სიმონ შარაშიძე, სვიმონ მოლარიშვილი, ვარლამ სიმონიშვილი.
ნესტორ კონტრიძე

ნესტორ კონტრიძე (დ. 1854, ლიხაური — გ. 1932) — ქართველი სასულიერო პირი, მგალობელი და ლოტბარი.

ბიოგრაფია
ნესტორ კონტრიძე დაიბადა სოფლის მღვდლის, ეგნატე კონტრიძის (გ. 1892) ოჯახში 1854 წელს. კონტრიძეები გურიაში სამღვდელო გვარიშვილებად იყვნენ ცნობილნი. ხიტილაური, ლიხაურის, ქაქუთისა და აჭის ტაძრებში კონტრიძეთა გვარის მრავალი სასულიერო პირი მსახურობდა. ნესტორ ჰყავდა უფროსი ძმა სიმონი, უმცროსი ძმა ანტონი და და ელენე, რომელიც შემდგომში მონაზვნად აღიკვეცა. ის მელქისედეკ ნაკაშიძესთან ერთად ბავშვობაში იმ ცხრა ყმაწვილში აღმოჩნდა, რომელიც ბერმა ბენედიქტე ბარკალაიამ ათონის მთაზე გაგზავნა საეკლესიო გალობის შესასწავლად.

1878 წელს [მელქისედეკ ნაკაშიძესთან, მაქსიმე ჩხატარაშვილთან და ივანე ხავთასთან ერთად იყო იმ ჯგუფის წევრი, რომელიც თბილისში გურიიდან მიიწვიეს ძველ საგალობელთა ნოტებზე ჩასაწერად. ჯგუფმა 2 სექტემბერს ანჩისხატის ტაძარში იგალობა, მეორე დღეს კი — ორბელიანთა ეკლესიაში. კონტრიძეს თბილისში გასამრჯელოდ ერთი თუმანი დაუნიშნეს და საცხოვრებელი მისცეს, მოგვიანებით კი ხუთი მანეთი დაუმატეს. 1878 წლის 5 ოქტომბრიდან 1882 წლის 10 დეკემბრამდე ამზადებდა მედავითნეებს და საეკლესიო გალობის მასწავლებლებს თბილისის ეკლესიებისთვის ანჩისხატის ეკლესიაში. 1882 წელს მელქისედეკ ნაკაშიძესთან ერთად ეხმარებოდა ფილიმონ ქორიძეს ქართული საგალობლების გურული კილოს ნოტებზე გადატანაში. 1882-83 წლებში საეკლესიო გალობას ასწავლიდა თბილისის რეალურ სასწავლებელში, 1885-89 წლებში კი — თბილისის სასულიერო სემინარიაში.

ცოლი და მცირეწლოვანი შვილი გარდაიცვალა, რის შემდეგაც საცხოვრებლად დაბრუნდა მშობლიურ ლიხაურში ლიხაურის ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესიის ახლომდებარე სენაკში. 1889 წლის 28 მარტს ხელდასმულ იქნა დიაკვნად, იმავე წლის 23 აპრილს კი მღვდლად და გამწესებულ იქნა ლიხაურის ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესიაში. იმავე წლის 27 სექტემბერს აირჩიეს ოზურგეთის სასულიერო სასწავლებლების მმართველობის დეპუტატად. ამავე თანამდებობაზე განმეორებით აირჩიეს 1894 წელს 1911 წლამდე.

იყო ლიხაურის ეკლესიის უკანასკნელი წინამძღვარი, ეხმარებოდა მოსახლეობას, შესწირა თანხა მდინარე აჭისწყალზე რკინის ხიდის მშენებლობას. მან ლიხაურის მოსახლეობას გაუუქმა საეკლესიო გადასახადი, დრამის ფული, რაც კომლზე ორ მანეთს შეადგენდა და მძიმე ტვირთად აწვა მოსახლეობას, რის გამოც სხვა სოფლების მღვდლები გაუნაწყენდნენ.მან მოუარა და შეინახა საუკუნის ლიხაურის სახარება, რომელიც 1890 წლის 21 მარტს შეაკაზმინა. სახარება დღეს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის ფონდშია დაცული.

1924 წელს დაარბიეს და გაძარცვეს ლიხაურის ეკლესია. ნესტორ კონტრიძე საკუთარ სახლში გადავიდა საცხოვრებლად. 1932 წელს სოფლის ცენტრში მჯდარ კონტრიძეს კომკავშირელმა მეგრელაძემ თავში მათხარი დაჰკრა. დაჭრილი მღვდელი ძმის, ანტონის ოჯახში მიიყვანეს, სადაც გარდაიცვალა. დაკრძალეს ტაძრის ეზოში. საფლავს წარწერა არ აქვს.

ჰქონდა უბადლო ხმა, განსაკუთრებით — ბანი. ავტორია სიმღერებისა „აჭისწყალო ანკარაო“ და „ოთხი ნანა“. გარდაიცვალა 1932 წელს. იმავე წელს გარდაიცვალნენ მომღერლები სამუელ ჩავლეიშვილი და გიორგი ბაბილოძე. ამასთან დაკავშირებით არტემ ერქომაიშვილმა შექმნა სიმღერა „დავკარგეთ სამი მომლხენი“.
უფალი

უფალი შეიძლება იყოს:

იგივეა, რაც ღმერთი;
სენიორის, მხარის (ქვეყნის) მპყრობელის, მეპატრონის აღმნიშვნელი ტერმინი ანტიკურ და ადრინდელ ფეოდალური ხანის საქართველოში. გაჩნდა კლასობრივი საზოგადოების ფორმირების პერიოდში, გაბატონებული იყო საუკუნემდე. საუკუნიდან ცვლის „პატრონი“, მაგრამ შემდეგაც ხშირად იხმარება მის პარალელურად. - საუკუნემდე უფალის სინონიმებად გვევლინება იმავე ძირის უფრო მოგვიანებით გაჩენილი ტერმინები, „მეუფე“ და „მეფე“. შემდგომ ეს ტერმინები რამდენადმე შორდებიან შინაარსით „უფალს“. გვაროვნული საზოგადოების რღვევის პერიოდში უფალმა შეცვალა ამ ეპოქის სოციალური ტერმინი „მამა“ და სახლის (ე.ი. გვარის, შემდეგში ტერიტორიული თემის) უფროსს ეწოდა „სახლის მამის“ (მამასახლისის) ნაცვლად „სახლის უფალი“. ამავე პერიოდში წარმოიქმნა და საუკუნემდე არსებობდა უძველესი ტერიტორიული-ადმინისტრაციული ერთეულის „ხევის“ გამგებლის „ხევისუფლის“ ინსტიტუტი. უნდა ვიფიქროთ, რომ ქვეყნის გამგებელსაც თავდაპირველად მეფე კი არა, უფალი ეწოდებოდა. ამით უნდა აიხსნას, რომ უფლისაგან ნაწარმოები ტერმინი — „სოფელი“ (უფლის საბრძანებელი) თავდაპირველად ფართო შინაარსისა იყო და აღნიშნავდა მთლიანად ქვეყანას: „სოფელი ქართლისა“ („შუშანიკის წამება“), „სოფელი სპარსეთისა“ („ევსტათი მცხეთელის მარტვილობა“), „სოფელი ჩვენი ქართლი“ („აბო თბილელის მარტვილობა“), „იონთა სოფელი“ (ლეონტი მროველი) და სხვა. უფლისგან წარმოდგა ანტიკური პერიოდის ქართლის ციხე-ქალაქის სახელწოდება — უფლისციხე, რომელიც, როგორც ჩანს ქართლის გამგებლის—უფლის რეზიდენცია იყო.

უფალთან ერთად წარმოიქმნა უფალი მამაკაცის, უფალი ქალის, აგრეთვე უფლის შვილის აღმნიშვნელი ტერმინები:„მამფალი“ (მამა უფალი), „დედოფალი“ (დედა უფალი) და „უფლისწული“.

დედოფლისა და უფლისწულის ინსტიტუტები არსებობდა უფალზე ხანგრძლივ: დედოფალი და უფლისწული ეწოდა არა მარტო უფლის თანამოსაყდრეს და შვილს, არამედ მეფისასაც.

უფლის საპირისპირო იყო დაქვემდებარების აღმნიშვნელი ტერმინი „მონა“. ანტიკური და ადრინდელ ფეოდალურ ხანაში ( საუკუნემდე) „უფალ-მონობა“ გამოხატავდა სოციალურ-პოლიტიკურ ურთიერთობას ქართლის საზოგადოებაში, როგორც გაბატონებული კლასის შიგნით, ისე გაბატონებული კლასის წარმომადგენლებსა (უფლისა) და მათდამი დაქვემდებარებულ უშუალო მწარმოებლებს (მონებს) შორის. . გაბატონებული კლასის წარმომადგენელი შეიძლება ერთდროულად უფალიც ყოფილიყო (უშუალო მწარმოებლისა) და მონაც (მასზე უფრო მაღალი რანგის მიწათმფლობელისა). ამრიგად, უფალ მონობა იყო როგორც გაბატონებული კლასის შინაგანი სოციალური-პოლიტიკური ორგანიზაცია, ისე საწარმოო ურთიერთობის ფორმა. უაფალ-მონობა არ მოიცავდა ქართული საზოგადოების მხოლოდ მცირე ნაწილს — თავისუფლებს (ე. ი. იმათ, ვისაც არ ჰყავდათ უფალები და თავიანთი თავის უფალები თვითონ იყვნენ). უფალს ძალაუფლების გამომხატველი ტერმინი იყო „უფლება //უფლობა // ფლობა“. - საუკუნეებში ტერმინი „უფალი“ თანდათანობით შეცვალა რომაულ-ბიზანტიური სამყაროდან შემოსულმა (ჯერ დასავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთ, ხოლო შემდეგ — აღმოსავლეთ საქართველოში) ტერმინმა „პატრონმა“. იმავე პერიოდში „მონა“ შეცვალა ქართულმა ტერმინმა „ყმამ“. ამრიგად საუკუნეში უფალ-მონობა შეიცვალა პატრონ-ყმობით.
ტონგატაპუს კუნძულები

ტონგატაპუს კუნძულები — ტონგის სამეფოს კუნძულთა ჯგუფი წყნარი ოკეანის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ფართობი 260,48 კმ², მოსახლეობა 75 416 ადამიანი (2011 წელი), რაც შეადგენს ტონგის სამეფოს მთელი მოსახლეობის 73,04 %-ს. კუნძულ ტონგატაპუზე მდებარეობს ტონგის დედაქალაქი ნუკუალოფა და ფუაამოტუს საერთაშორისო აეროპორტი. ადმინისტრაციულად კუნძულთა ჯგუფი შედის ტონგატაპუს ოლქში.

გეოგრაფია
ქვეყანაში ყველაზე სამხრეთით მდებარე კუნძულთა ჯგუფი. ჯგუფში ყველაზე დიდი კუნძულია ტონგატაპუ. მის გარდა ჯგუფში ასევე შედის სხვა კუნძულებიც:
ვავაუს კუნძულები

ვავაუს კუნძულები — კუნძულთა ჯგუფი ტონგის სამეფოს ჩრდილოეთ ნაწილში, წყნარ ოკეანეში. ადმინისტრაციულად კუნძულთა ჯგუფი შედის ვავაუს ოლქში.

გეოგრაფია
დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ გადაჭიმულია 21 კმ-ზე და ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ 25 კმ-ზე. დასახლებულია 21 კუნძული 34 მაღალი და ვეგეტაციით მჭიდროდ დაფარული კუნძულიდან, საერთო ფართობით 121 კმ². მთავარი კუნძული — ვავაუ, რომლისგანაც დაერქვა სახელი კუნძულთა მთელ ჯგუფს, მოიცავს 90 კმ²-ს და იგი ტონგის სიდიდით მეორე კუნძულია. გეოლოგიური თვალთაზრისით ვავაუს კუნძულები — ირიბად ამოწეული ატოლია. სამხრეთის მხრიდან არქიპელაგი «გაბნეულია» ბევრი მომცრო კუნძულებით და სრუტეებით. ერთ-ერთ ასეთ ყველაზე დიდ სრუტესთან, ფიორდის მსგავს არხ ავა პულეპულეკაისთან, მდებარეობს ვავაუს ერთადერთი ქალაქი — პორტი ნეიაფუ.

მოსახლეობა
2011 წელს მოსახლეობამ შეადგინა 14 922 ადამიანი, რაც შეადგენს ტონგის სამეფოს მთელი მოსახლეობის 14,45 %-ს, მათ შორის დაახლოებით 6 ათასი ცხოვრობს ქალაქ ნეიაფუში.

ეკონომიკა
თავისი ბუნების სილამაზის გამო ვავაუს კუნძულები პოპულარულია აფროსნობის მოყვარულთა და სხვა ტურისტებს შორის და ტონგის ერთ-ერთი უმთავრესი ტურისტული ცენტრია. მაისიდან ოქტომბრის ჩათვლით ვავაუს პორტებში შემოდიან იახტები მთელი მსოფლიოდან. ძირითადი კუნძულის სილამაზის გარდა ასევე ღირსშესანიშნაობაა აქ მცურავი ვეშაპები, ასევე აკვალანგისტებს შორის პოპულარული წყალქვეშა გამოქვაბულები. ტურიზმის გარდა მოსახლეობის შემოსავლების მთავარი წყაროა — სოფლის მეურნეობა და თევზჭერა. აქ მოჰყავთ მსოფლიოში ერთ-ერთი საუკეთესო სორტის ვანილი. მოიპოვება მარგალიტი.
პარმენ ჭანუყვაძე

პარმენ ჭანუყვაძე (დ. 1872 — გ. 1934) — მეფის არმიისა და საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ოფიცერი (1918-1921); გურიის ანტისაბჭოთა შეიარაღებული პარტიზანული რაზმის წევრი (1921-1924); 1924 წლის აგვისტოს აჯანყების მონაწილე და ნოე რამიშვილის მკვლელი.

პარმენ ჭანუყვაძე დაიბადა ოზურგეთის მაზრაში. იყო მენშევიკების პარტიის წევრი. აქტიურად მონაწილეობდა 1924 წლის აჯანყებაში საბჭოთა ხელისუფლების წინააღმდეგ, მეთაურობდა აჯანყებულთა ერთ-ერთ დიდ რაზმს ოზურგეთის რაიონში. გამოსვლების ჩახშობის შემდეგ ემიგრაციაში ცხოვრობდა საფრანგეთში. 1930 წლის 7 დეკემბერს, დაახლ. 15 სთ-ზე, პარიზში, იტალიის მოედანზე, რევოლვერიდან ორი გასროლით მოკლა ქართული ემიგრაციის ერთ-ერთი ლიდერი და საქართველოს შინაგან საქმეთა ყოფილი მინისტრი ნოე რამიშვილი. პოლიციამ მკვლელი დააპატიმრა. ქართველი ემიგრანტები ჭანუყვაძეს საბჭოთა აგენტად მიიჩნევდნენ, თუმცა სასამართლოზე მან განაცხადა, რომ კომუნისტი არ იყო და თავისი მოქმედება ახსნა რამიშვილისადმი პირადი მტრობით. ჭანუყვაძე რამდენიმე თვიანი პატიმრობის შემდეგ საფრანგეთის პოლიციამ გაათავისუფლა. მისი შემდგომი ბედი უცნობია.
ვინჩი (ქალაქი)

ვინჩი — ქალაქი და ტოსკანის რეგიონის ფირენცეს პროვინციის კომუნა იტალიაში. ქალაქის შემოგარენში მდებარეობს რენესანსის ეპოქის პოლიმათის, ლეონარდო და ვინჩის დაბადების ადგილი.

გეოგრაფია
ქალაქს გარს ტოსკანის გორაკები არტყამს. ლანდშაფტი კულტივირებულია და ფართოდაა გავრცელებული ვენახები და ზეთისხილის ბაღები.

ისტორია
ქალაქთან დაკავშირებული ყველაზე ცნობილი ფიგურა, ლეონარდო და ვინჩი 1452 წლის 15 აპრილს, ანჩიანოსა და ფალტოგნანოს შორის მდებარე, ვინჩიდან 3 კილომეტრით დაშორებულ ფერმერულ სახლში დაიბადა. მისი სრული სახელი „ლეონარდო დი სერ პიერო და ვინჩი“ სიტყვასიტყვით „ვინჩელი პიეროს შვილს ნიშნავს“. ყოველწლიურად, ნახევარმილიონამდე ტურისტი სტუმრობს მისი დაბადების ადგილას მდებარე ლეონარდოს მუზეუმს.

ღირსშესანიშნაობები
 — ლეონარდო და ვინჩის მუზეუმი. ამ მუზუმში დავინჩის რვეულში ჩანახატი რამდენიმე გამოგონებაა გამოფენილი.
 — ლეონარდო და ვინჩის დაბადების სახლი. სახლში მისი რამდენიმე რეპროდუქციაა გამოფენილი.
„სანტა-კროჩეს“ ეკლესია — საუკუნეში აშენებული და შემდგომ ნეო-რენესანსის სტილში გადაკეთებული ტაძარი.

დაძმობილებული ქალაქები
ვინჩის ორი ოფიციალურად დაძმობილებული ქალაქი ჰყავს:

ალენთაუნი, აშშ
ამბუაზი, საფრანგეთი
ლორა სეკორდი

ლორა სეკორდი (დ. 13 სექტემბერი, 1775, დიდი ბარინგტონი — გ. 17 ოქტომბერი, 1868 სოფელი ჩიპავა) — ინგლის-ამერიკის ომის კანადელი გმირი ქალი. ის ცნობილი გახდა თავისი ქმედებით 1813 წელს, როდესაც 32 კილომეტრი შეუსვენებლად გავლო ამერიკელებისგან ოკუპირებულ ტერიტორიაზე, რათა გაეფრთხილებინა ბრიტანული ძალები მტრისგან დაგეგმილი თაცდასხმის შესახებ. ომში სეკორდის წვლილზე მის სიცოცხლეში ცოტა იყო ცნობილი, თუმცა გარდაცვალების შემდეგ კანადაში მისი ღვაწლი დააფასეს და ეროვნულ გმირად გამოაცხადეს.
ჰააპაის კუნძულები

ჰააპაის კუნძულები — კუნძულთა ჯგუფი ტონგის სამეფოს ცენტრალურ ნაწილში, წყნარ ოკეანეში. მდებარეობს ტონგატაპუს კუნძულების ჩრდილოეთით და ვავაუს კუნძულების სამხრეთით. ადმინისტრაციულად კუნძულთა ჯგუფი შედის ჰააპაის ოლქში.

გეოგრაფია
ჯგუფი მოიცავს 62 კუნძულს, რომელთაგან 45 დაუსახლებელია. მათი საერთო ფართობი შეადგენს დაახლოებით 126 კმ²-ს. კუნძულთა უმრავლესობა წარმოადგენს დაბლობ ატოლებს. გამონაკლისია ვულკანური კუნძულები ტოფუა (მასზე მდებარეობს მოქმედი ვულკანი) და კაო (მასზე მდებარეობს ჩამქრალი ვულკანი).

ჯგუფის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი კუნძულებია — ლიფუკა და ფოა, რომელთა მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 3769 ადამიანს (2011). სხვა დიდი კუნძულებია — ნუკუნამო, ჰაანო და უიჰა. ჯგუფიდან დასავლეთით მდებარეობს ჯგუფის ყველაზე დიდი კუნძული ტოფუა და კუნძული კაო, სამხრეთ-დასავლეთით — კოტუს კუნძულები, სამხრეთით — ნომუკას კუნძულები.

ისტორია
არქეოლოგიური გათხრების თანახმად, რომელიც ტარდებოდა სოფელ ჰიჰიფოში კუნძულ ლიფუკაზე, ჯგუფი დასახლებული იყო დაახლოებით 3000 წლის წინ პოლინეზიური კულტურის ლაპიტას წარმომადგენლებით. ლიფუკაზე ასევე ნაპოვნი იქნა ადამიანთა ნამარხები, მცირე ციხე-სიმაგრე, რომელოც სავარაუდოდ საუკუნეშია აშენებული, ასევე კარიერი, სადაც მოიპოვებდნენ ქვას.

პირველი ევროპელი, რომელმაც 1643 წელს აღმოაჩინა ჰააპაის კუნძულები იყო ნიდერლანდელი მოგზაური აბელ ტასმანი. პირველად მან აღმოაჩინა კუნძული ნომუკა, სადაც შეივსო საკუთარი მტკნარი წყლის მარაგი. 1774 და 1777 წლებში ზოგიერთ კუნძულებზე გაჩერდა ინგლისელი მოგზაური ჯეიმზ კუკი. ამასთან ერთ-ერთ მათგანზე ზღვაოსანი კინაღამ გახდა ადგილობრივი კანიბალების მსხვერპლი. ამ შემთხვევის შემდეგ კუკმა კუნძულთა ჯგუფს დაარქვა მეგობრობის კუნძულები. 1789 წლის 28 აპრილს კუნძულ ტოფუაზე გემის გუნდის ნაწილით გადავიდა კაპიტანი უილიამ ბლაი. მაგრამ ინგლისელს შეუტიეს ადგილობრივმა მაცხოვრებლებმა, და მათ გემის ერთ-ერთი წევრი მოკლეს. ამის შემდეგ ბლაიმ დატოვა ტოფუას კუნძული.

ჰააპაის კუნძულები გახდა პირველი ჯგუფი ტონგის არქიპელაგზე, რომლის მოსახლეობამ მიიღო ქრისტიანობა.

მოსახლეობა
2011 წელს მოსახლეობამ შეადგინა 6616 ადამიანი, რაც შეადგენს ტონგის სამეფოს მთელი მოსახლეობის 6,41 %-ს. ჰააპაის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია დასახლება პანგაი, რომელიც მდებარეობს კუნძულ ლიფუკაზე. ბოლო წლებში ვითარდება ტურიზმი.
დუბროვნიკ-ნერეტვა

დუბროვნიკ-ნერეტვა — ჟუპანია ხორვატიის უკიდურეს სამხრეთში, ადრიატიკის ზღვის პირას. ესაზღვრება სპლიტ-დალმაციას, ბოსნია და ჰერცეგოვინასა და ჩერნოგორიას. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი დუბროვნიკი. 2011 წლის აღწერის მიხედვით, ოლქში ცხოვრობს 122 783 ადამიანი.

ჟუპანიის კლიმატი ყველაზე თბილია მთელ ხორვატიაში. ახასიათებს მშრალი, ცხელი ზაფხული და თბილი, წვიმიანი ზამთარი.

ისტორია
დუბროვნიკ-ნერეტვას ტერიტორია სხვადასხვა დროს ეკუთვნოდათ ბერძნებს, რომაელებს, ბიზანტიელებს, სერბებს, ვენეციელებს, დუბროვნიკის რესპუბლიკას, საფრანგეთსა და ავსტრიას. 1918 წელს გახდა სერბების, ხორვატებისა და სლოვენიელების სამეფოს (1929 წლიდან იუგოსლავია) ნაწილი, 1945 წლიდან შედიოდა იუგოსლავიის სოციალისტური ფედერაციული რესპუბლიკის შემადგენლობაში, 1991 წლიდან კი დამოუკიდებელი ხორვატიის ნაწილია.
ნიუასის კუნძულები

ნიუასის კუნძულები — ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარე კუნძულთა ჯგუფი ტონგის სამეფოში, წყნარ ოკეანეში. ადმინისტრაციულად კუნძულთა ჯგუფი შედის ნიუასის ოლქში.

გეოგრაფია
მოიცავს სამ ვულკანურ კუნძულს:
ნიუატოპუტაპუ
ნიუაფოოუ
ტაფაჰი.

ისტორია
ნიუასის კუნძულები 1616 წელს აღმოაჩინეს ნიდერლანდელმა მოგზაურებმა იაკობ ლემერმა და ვილემ სხაუტენმა.

მოსახლეობა
2011 წელს მოსახლეობამ შეადგინა 1282 ადამიანი, რაც შეადგენს ტონგის სამეფოს მთელი მოსახლეობის 1,24 %-ს. ნიუასის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია სოფელი ჰიჰიფო, რომელიც მდებარეობს კუნძულ ნიუატოპუტაპუზე.