iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მელაათ ხიმშიაშვილი

მელაათ ხიმშიაშვილი (დ. 14 ივნისი, 1922, დაბა ხულო — გ. 5 მაისი, 2015, სტამბოლი) — შერიფ ხიმშიაშვილის შვილიშვილი.

ბიოგრაფია
მამა, ჰაჯი ალი სეიდიშვილი, დედა — მინირე ხიმშიაშვილი (შერიფ-ბეგ ხიმშიაშვილისა და დანიის მეფის ქრისტიან -ის (1818-1906) ძმის შვილის — ნადეჟდა დაგმარას შვილი). იგი ხულოში ცხოვრობდა 1935 წლამდე, სადაც მან მიიღო დაწყებითი განათლება.

საბჭოთა პერიოდში რუსეთის იმპერიაში მაღალი წრის წარმომადგენლები განსაკუთრებით დევნის ობიექტს წარმოადგენდნენ. 1931 წლის 15 ივნისს, ხულოში მცხოვრებ ალი სეითზადე ხიმშიევის ოჯახიდან კონფისკაციით გაუტანიათ ძვირფასი ნივთები – ბეჭდები, გულსაბნევები, სამაჯურები, რუსული ფული და სხვა სახის საგნები. მათ შორის ირიცხება ძვირფასი მარმარილოს პირსაბანი და აბანო. ესენიც მოუხსნიათ და წაუღიათ. ... ვინ იცის, შეიძლება დღემდე ამშვენებს ეს ნივთები მავანისა და მავანის ოჯახებს... ჩამორთმეულ ნივთებს შორის დასახელებულია შერიფ ხიმშიაშვილის ოქროს სამხრეები (თურქულად წერია „ჩივთი აპოლეტი“, ანუ წყვილი სამხრე) – გენერალ-მაიორის დამადასტურებელი ნიშნები.

მელაათის მშობლები იძულებული გახდნენ 1935 წელს დაეტოვებინათ აჭარა და ყარსში გადასულიყვნენ. გზათ მათ მოინახულეს ტაო–კლარჯეთში მცხოვრები ხიმშიაშვილები, ამ მხარეების გამგებლები. ყველანი – ოლთისში, ტაოსკარში, შავშეთში, არტაანში, არტანუჯში, ფოცხოვში მცხოვრები ხიმშიაშვილები – ამ მხარეების ყოფილი გამგებლები – მძიმე პირობებში იმყოფებოდნენ. მალე თურქეთის მთავრობამ ისინი გადაასახლა შიდა თურქეთში და გაფანტა. შემდეგ წლებში ნელ-ნელა წელში გაიმართნენ და სტამბოლში, ანკარაში, ბურსაში გადმოსახლდნენ, რათა შვილებისათვის მიეღებინებინათ შესაბამისი განათლება.

მელაათ ხიმშიაშვილმა დაამთავრა სტამბოლის უნივერსიტეტის პედაგოგიკის ფაკულტეტი. მიიღო დაწყებითი სკოლის მასწავლებლის სპეციალობა. პენსიაზე გასვლამდე მასწავლებლობდა. ძალიან უყვარდა ბავშვები. თავის ენერგიას უანგაროდ ახმარდა მომავალი თაობის აღზრდა–განათლების საქმეს. ნათესავების ბავშვებს ასწავლიდა ქართულ ენას, ქართულ წერა-კითხვას, საქართველოს ისტორიას. სელიმ ხიმშიაშვილის შთამომავლებში აღვივებდა ისტორიული სამშობოლოს სიყვარულს. მთავრობისაგან მიღებული ჰქონდა სიგელები და ჯილდოები. სიკვდილამდე იღებდა დამსახურებული პედაგოგის პენსიას.

სარფის საზღვრის გახსნის შემდეგ, 1990 წლის შემოდგომაზე, ძმის შვილიშვილთან, ენვერ ხიმშიაშვილთან ერთად, სტუმრად იმყოფებოდა საქართველოში.
გიორგი თავამაიშვილი

გიორგი თავამაიშვილი (დ. 21 თებერვალი, 1959, ბათუმი) — აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის განათლების, კულტურისა და სპორტის მინისტრი 2012 წლიდან

განათლება
1977-1982 წლებში შოთა რუსთაველის სახელობის ბათუმის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტი — ისტორია-ფილილოგიის ფაკულტეტი. სპეციალობა: ისტორიისა და საზოგადოებათმცოდნეობის მასწავლებელი.

სამუშაო გამოცდილება
1982-1987 წლებში აჭარია არ. ხელვაჩაურის რაიონის ურეხის საშუალო სკოლა. ისტორიისა და საზოგადოებათმცოდნეობის მასწავლებელი.
1987-2010 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ბათუმის ნიკო ბერძენიშვილის სახელობის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის არქეოლოგიის განყოფილების უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი.
1991-1996 წლებში აჭარის არ უზენაესი საბჭო. უზენაესი საბჭოს დეპუტატი. განათლებისა და მეცნიერების ქვეკომისიის თავმჯდომარე.
1997-1999 წლებში 2010 წ. -დღემდე ბათუმის შ. რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. არქეოლოგიის ლექტორი.
2006-2008 წლებში „ფონდი ღია საზოგადოება-საქართველო“ პროგრამების ასისტენტი, კოორდინატორი
2006-2008 წლებში ბათუმის შ. რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტი - რექტორის მოადგილე სასწავლო-სამეცნიერო დარგში.
2008-2012 წლებში „სტუდენტთა საკონსულტაციო ცენტრი“ . პროგრამის კოორდინატორი.
2008-2012 წლებში ბათუმის ნავიგაციის სასწავლო უნივერსიტეტის სრული პროფესორი. ხარისხის სამსახურის უფროსი.
2011 წ.-დღემდე ბათუმის შ. რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამეცნიერო ცენტრის ნიკო ბერძენიშვილის ჰუმანიტარულ–სოციალური მიმართულების ისტორიისა და არქეოლოგიის განყოფილების მთავარი მეცნიერი თანამშრომელი
2005-2012 წლებში გამოცდების ეროვნული ცენტრი. ერთიანი ეროვნული გამოცდების ბათუმის საგამოცდო ცენტრის ხელმძღვანელი.
1982-2012 წლებში ბობოყვათის, ურეკის, პეტრა-ციხისძირის, გონიო-აფსაროსის, ხინოწმინდის არქეოლოგიური ექსპედიციების ხელმძღვანელი, საქართველო-დიდი ბრიტანეთის ერთობლივი არქეოლოგიური ექსპედიციის ხელმძღვანელის მოადგილე.

კვალიფიკაცია
1999 წლიდან — ისტორიის მეცნიერებათა კანდიდატი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრი.
მაიკლ კორლეონე

მაიკლ კორლეონე — მარიო პიუზოს ნოველა „ნათლიას“ და მასზე გადაღებული სამი ფილმის —„ნათლიას“ მთავარი გმირი. ტრილოგიაში მაიკლის როლი ალ პაჩინომ ითამაშა, რის გამოც ორჯერ ოსკარზეც კი იქნა ნომინირებული.

მაიკლ კორლეონემ ამერიკის ფილმის ინსტიტუტის რეიტინგში 11-ე ადგილი დაიკავა, როგორც ირონიულმა ბოროტმოქმედმა. მეორე მხრივ, ზოგიერთი კრიტიკოსი მას უფრო ტრაგიკულ გმირად მიიჩნევს.
ნაკიფარის წმინდა გიორგის ეკლესია

ნაკიფარის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია სვანეთში, მდებარეობს მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნაკიფარში.

ეკლესია აგებულია საუკუნეში. სვანეთის სხვა ეკლესიებისაგან გამოირჩევა ფასადის შემკულობით. ეკლესია მოხატულია, მთავარი კომპოზიციაა მაცხოვრის კომპოზიცია. ტაძრის მოხატულობა მხატვარ თევდორეს ეკუთვნის. ნაკიფარის ეკლესიაში დაცულია საუკუნის წმინდა გიორგის ხატი. ამავე ხატის წარწერის მიხედვით იგი ასან ოქრომჭედელს მოუჭედავს მარუშანის დაკვეთით და მასალად გამოუყენებია ოქრო და ვერცხლი.

2018 წლის 28 დეკემბერს საქართველოს მთავრობის დადგენილების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
იენაშის იონა წინასწარმეტყველის ეკლესია

იენაშის იონა წინასწარმეტყველის ეკლესია — შუა საუკუნეების ეკლესია სვანეთში. მდებარეობს სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფელ იენაშში.

ეკლესია ნაგებია თლილი ქვით. შესასვლელი დასავლეთიდან და სამხრეთიდან აქვს. ეკლესიის ინტერიერი საუკუნეშია მოხატული. ფრესკებიდან აღსანიშნავია იონა წინასწარმეტყველის ცხოვრების ამსახველი ეპიზოდი, მისი ხსნა ვეშაპისაგან, რომელიც სვანეთის არც ერთ ეკლესიაში არ გვხვდება.

ეკლესიაში დაცულია საუკუნის მაცხოვრის დიდი ზომის ხატი, ოქროთი დაფერილი ვერცხლის მოჭედილი და დიდი ოსტატობით შესრულებული, ხატი პირვანდელი სახით არ არის მოღწეული. მოთავსებული წარწერა გვამცნობს, რომ ტაძარში, ხანძრის გაჩენის შედეგად ეკლესია დაურღვევიათ, ხატი და ეკლესიის საგანძური კი მოუპარავთ.

ეკლესიიდან 1978 წელს გაიტაცეს წმინდა გიორგის ხატი, საწინამძღვრო ჯვრები, იტალიური ჯვარი და საუკუნის წმინდა თევდორეს ხატი, რომელიც ლონდონში და ჟენევაში ყოფნის შემდეგ კვლავ დაუბრუნდა იენაშის ეკლესიას. აღსანიშნავია ასევე იენაშის ეკლესიის საუკუნის წყვილი მეომრის და წმ. იონა წინასწარმეტყველის ხატი. ორივე წარწერიანია.

ეკლესიას 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
დავით კაჭარავა

დავით კაჭარავა (დ. 16 იანვარი, 1985, თბილისი) — ქართველი მორაგბე და პოლიტიკოსი.

მას ნათამაშები აქვს „ბასტიას“, „ნაისის“ შემადგენლობაში 2009/10—2011/12 წლებში, „როდეზის“ შემადგენლობაში „ფედერალ 1-ის“ ჩემპიონატში. 2013 წლიდან 2020 წლამდე კაჭარავა რუსეთის ჩემპიონატში სარაგბო კლუბ „ენისეის“ შემადგენლობაში თამაშობდა.

2006 წლიდან მოყოლებული დავითმა საქართველოს ნაკრების მაისურით 122 თამაში ჩაატარად და საკუთარ გუნდს 125 ქულა მოუტანა.

კაჭარავა საქართველოს ნაკრების ძირითად შემადგენლობაში ირიცხებოდა 2007, 2011 და 2015 და 2019 წლების რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატებში.

2020 წლის 10 სექტემბერს დასახელდა „ქართული ოცნების“ პარტიული სიის მე-16 ნომრად ამავე წლის საპარლამენტო არჩევნებისთვის. 2020 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.

პირადი ცხოვრება
საუბრობს ქართულ, რუსულ, ინგლისურ, გერმანულ და ფრანგულ ენებზე.

ტიტულები
რუსეთის ჩემპიონი (4): 2014, 2016, 2017, 2018
რუსეთის თასი (3): 2014, 2016, 2017
რუსეთის სუპერთასი (3): 2014, 2015, 2017
ევროპის კონტინენტური ფარი (2): 2016/17, 2017/18
ცხუმარის თემი

ცხუმარის თემი (ცხუმარის ადმინისტრაციული ერთეული; ) — თემი მესტიის მუნიციპალიტეტში. თემის შემადგენლობაში შედის სოფლები: სვიფი (თემის ცენტრი), ლაბსყალდი, ლეზგარა, მაგარდელი, ტვიბერი, ღვებალდი.

დემოგრაფია
ზოგადი
2002 წლის აღწერის მონაცემებით თემში ცხოვრობდა 603 ადამიანი. 2014 წელს კი ფიქსირდება კლება — თემში ცხოვრობს 346 კაცი, საიდანაც 188 მამაკაცია, ხოლო 158 ქალი.

სოფლების მიხედვით
ლატალის თემი

ლატალის თემი (ლატალის ადმინისტრაციული ერთეული) — თემი ზემო სვანეთში, მესტიის მუნიციპალიტეტში, აერთიანებს 10 სოფელს: იენაში (თემის ცენტრი), იფხი, კვანჭიანარი, ლახუშდი, ლაჰილი, ლელბაგი, ლეშუკვი, მაცხვარიში, ნანყვამ-ზაგრალი, სიდიანარი, შყალერი.

დემოგრაფია
ზოგადი
2002 წლის აღწერის მონაცემებით თემში ცხოვრობდა 1 478 ადამიანი. 2014 წელს კი ფიქსირდება კლება თემში ცხოვრობს 779 კაცი საიდანაც 397 მამაკაცია, ხოლო 382 ქალი

სოფლების მიხედვით
ეცერის თემი

ეცერის თემი (ეცერის ადმინისტრაციული ერთეული) — თემი ზემო სვანეთში, მესტიის მუნიციპალიტეტში, აერთიანებს 14 სოფელს: ისკარი (თემის ცენტრი), ბარში, გვალდერი, ჰებუდი, კალაში, ლადრერი, ლანტელი, ლაშხრერი, უსგვირი, უღვალი, ფხუტრერი, ქურაში, ცალანარი, ჭელირი.

დემოგრაფია
ზოგადი
2002 წლის აღწერის მონაცემებით თემში ცხოვრობდა 925 ადამიანი. 2014 წელს კი ფიქსირდება კლება თემში ცხოვრობს 480 კაცი საიდანაც 228 მამაკაცია, ხოლო 252 ქალი

სოფლების მიხედვით
იფარის თემი

იფარის თემი (იფარის ადმინისტრაციული ერთეული) — თემი ზემო სვანეთში, მესტიის მუნიციპალიტეტში, აერთიანებს 4 სოფელს: ბოგრეში (თემის ცენტრი), ადიში, ზეგანი, ნაკიფარი.

დემოგრაფია
ზოგადი
2002 წლის აღწერის მონაცემებით თემში ცხოვრობდა 387 ადამიანი. 2014 წელს კი ფიქსირდება კლება თემში ცხოვრობს 236 კაცი, საიდანაც 122 მამაკაცია, ხოლო 114 ქალი

სოფლების მიხედვით
ლახამულის თემი

ლახამულის თემი (ლახამულის ადმინისტრაციული ერთეული) — თემი ზემო სვანეთში, მესტიის მუნიციპალიტეტში, აერთიანებს 10 სოფელს: ლახამულა (თემის ცენტრი), გენწვიში, დიზი, თოთელეში, ნოდაში, ნოღარი-კეცლანი, ქვედა იფარი, შდიხირი, ხელრა, ჰამაში.

დემოგრაფია
ზოგადი
2002 წლის აღწერის მონაცემებით თემში ცხოვრობდა 370 ადამიანი. 2014 წელს კი ფიქსირდება კლება, თემში ცხოვრობს 249 კაცი საიდანაც 127 მამაკაცია, ხოლო 122 ქალი.

სოფლების მიხედვით
ლენჯერის თემი

ლენჯერის თემი (ლენჯერის ადმინისტრაციული ერთეული) — თემი ზემო სვანეთში, მესტიის მუნიციპალიტეტში, აერთიანებს 7 სოფელს: ლემსია (თემის ცენტრი), კაერი, ლაშთხვერი, ნესგუნი, სოლი, ქაშვეთი, ჰეშკილი.

დემოგრაფია
ზოგადი
2002 წლის აღწერის მონაცემებით თემში ცხოვრობდა 1 179 ადამიანი. 2014 წელს კი ფიქსირდება კლება, თემში ცხოვრობს 657 კაცი საიდანაც 312 მამაკაცია, ხოლო 345 ქალი.

სოფლების მიხედვით
ნაკრის თემი

ნაკრის თემი, (ნაკრის ადმინისტრაციული ერთეული) — თემი ზემო სვანეთში, მესტიის მუნიციპალიტეტში, აერთიანებს 11 სოფელს: ნაკრა (თემის ცენტრი), ანილი, თავრალი, კვიცანი, კიჩხულდაში, ლაშხრაში, ლაწომბა, ლენკვაში, ჩუბარი, ცალერი, ხერხვაში.

დემოგრაფია
ზოგადი
2002 წლის აღწერის მონაცემებით თემში ცხოვრობდა 384 ადამიანი. 2014 წელს კი ფიქსირდება კლება, თემში ცხოვრობს 297 კაცი საიდანაც 151 მამაკაცია, ხოლო 146 ქალი

სოფლების მიხედვით
გრაფთა თეორია

გრაფთა თეორია — დისკრეტული მათემატიკის ნაწილი, რომელიც შეისწავლის წვეროებისა და წიბოებისაგან შემდგარ სტრუქტურას — გრაფებს. წერტილები შეიძლება ერთმანეთთან იყოს დაკავშირებული წიბოებით. გამოყოფენ მიმართულ და მარტივ გრაფებს. მიმართულია გრაფი, როდესაც ორ რომელიმე წერტილს შორის არის ცალმხრივი წიბო, ანუ თუ რომელიმე წერტილიდან წერტილში მიდის წიბო, არ არის აუცილებელი წერტილიდანაც მიდიოდეს -ში. მარტივი გრაფის შემთხვევაში კი რომელიმე და წერტილებს შორის თუ არსებობს წიბო, ესეიგი ეს ორი წერტილი ორმხრივადაა დაკავშირებული, ანუ ამ შემთხვევაში წიბოს მიმართულებას მნიშვნელობა არ აქვს.

ისტორია
გრაფთა თეორიის ჩამოყალიბება უკავშირდება ქალაქ კენიგსბერგს (დღევანდელ კალინინგრადს). მაცხოვრებლებში პოპულარული იყო ერთ-ერთი გასართობი: სეირნობისას ცდილობდნენ ქალაქის შვიდივე ხიდი მინიმუმ და მაქსიმუმ ერთხელ გადაეკვეთათ. ამ გასართობით იქამდე იყვნენ დაკავებულნი, სანამ ლეონარდ ეილერმა 1736 წელს არ სცადა ამ პრობლემის გადაუჭრელობის დამტკიცება. მან ხმელეთის ყველა ცალკეული ნაწილი აღიქვა წვეროებად, ხოლო ამ ნაწილების შემაერთებელი ხიდები — წიბოებად. საბოლოოდ ეილერმა მიიღო წიბოებისა და წვეროებისაგან შემდგარი სურათი, რასაც შემდგომში ეილერის გრაფი ეწოდა.

ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ამოცანა გრაფთა თეორიაში არის ოთხი ფერის პრობლემა, რაც შემდეგში მდგომარეობს: შესაძლებელია თუ არა სიბრტყეზე დახატული ნებისმიერი რუკის გაფერადება მაქსიმუმ ოთხი ფერით, ისე, რომ არც ერთი ორი მეზობელი ქვეყანა არ იყოს ერთი და იმავე ფერით გაფერადებული. პრობლემა პირველად 1852 წელს წარმოჭრა მათემატიკოსმა ფრენსის გოსრიმ, რაზე პასუხის გაცემასაც საუკუნეზე მეტი დასჭირდა. 1976 წელს აპელმა და ჰაკენმა ამოცანას დადებითი პასუხი გასცეს.

გამოყენება
გრაფთა თეორიას თითქმის ყველა სფეროში აქვს გამოყენება: ფიზიკა, ბიოლოგია, სოციალური და ინფორმაციული სისტემები და სხვა. უამრავი პრაქტიკული პრობლემა გრაფთა თეორიის მეშვეობით იჭრება. ყველაზე ხშირად ის კომპიუტერულ მეცნიერებებში გამოიყენება. მაგალითად ვებსაიტი შესაძლოა აღვიქვად როგორც მიმართული გრაფი, სადაც წვეროები წარმოადგენს თითოეულ ვებგვერდს, ხოლო მიმართული წიბოები მისამართებს ერთი კონკრეტული გვერდიდან მეორეზე. ასევე დიდია მისი გამოყენება სოციალურ ქსელებში, სადაც წვეროებად აღებულია თითოეული მომხმარებელი და მათ შორის წიბო აღნიშნავს ამ ორ მომხმარებელს შორის არსებულ ურთიერთობას: იქნება ეს მეგობრობა, ოჯახის წევრობა, ნაცნობობა თუ სხვა.
გრაფთა თეორია გამოიყენება ნებისმიერი მარშრუტის დაგეგმვისას. მიუხედავად იმისა, რომ დღესდღეობით ოპტიმალური მარშრუტის არჩევის ზუსტი ალგორითმი დაუდგენელია, გრაფთა თეორია გვაძლევს საშუალებას მივაღწიოთ ოპტიმალურთან მაქსიმალურად მიახლოებულ შედეგს.

გრაფის აგება
გრაფის ყველაზე გავრცელებული წარმოდგენაა წვეროებისა და წიბოების წყვილი = , სადაც აღნიშნავს გრაფს, ხოლო და შესაბამისად წვეროებისა და მათ შორის მდებარე წიბოების სიმრავლეებს.
გრაფი ვიზუალურად წარმოდგენილია წერტილებით ან წრეებით, რომელთაგანაც ზოგიერთი, ყველა ან არც ერთი შეერთებულია ხაზებით ან რკალებით (წიბოებით). თუ გრაფი მიმართულია, ხაზის ნაცვლად იქნება ისარი, მიმართული რომელიმე წვეროსაკენ.
ფარის თემი

ფარის თემი (ფარის ადმინისტრაციული ერთეული; ) — თემი მესტიის მუნიციპალიტეტში. თემის შემადგენლობაში შედის სოფლები: ფარი (თემის ცენტრი), ზაგარი, ზედა ლუჰა, კაცხი, ლამხერი, ლაყვრი, სვიფი, ფალედი, ქვედა ლუჰა, ღეშდერი, ყვანა, ხოსრარი.

დემოგრაფია
ზოგადი
2002 წლის აღწერის მონაცემებით თემში ცხოვრობდა 364 ადამიანი. 2014 წელს კი ფიქსირდება კლება, თემში ცხოვრობს 227 კაცი საიდანაც 117 მამაკაცია, ხოლო 110 ქალი

სოფლების მიხედვით
წვირმის თემი

წვირმის თემი — თემი მესტიის მუნიციპალიტეტში. თემის შემადგენლობაში შედის სოფლები: ასკარტი, აცი, იელი, ჩობანი, წვირმი. თემის ცენტრია სოფელი წვირმი.

დემოგრაფია
ზოგადი
2002 წლის აღწერის მონაცემებით თემში ცხოვრობდა 596 ადამიანი. 2014 წელს კი ფიქსირდება კლება, თემში ცხოვრობს 302 კაცი საიდანაც 155 მამაკაცია, ხოლო 147 ქალი

სოფლების მიხედვით
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ტუნისში

2015 წლის მონაცემებით ტუნისში 8 იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლია. ეს არის მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების საერთო რაოდენობის (1007) 0,8 %. 7 ძეგლი სიაში შეტანილია კულტურული, ხოლო ერთი ბუნებრივი კრიტერიუმების მიხედვით.

გარდა ამისა, 2015 წლის მონაცემებით 10 ობიექტი შეტანილია იუნესკოს კანდიდატების საცდელ სიაში.. ტუნისმა მსოფლიო კულტურული და ბუნებრივი მემკვიდრეობის კონვენციის რატიფიცირება მოახდინა 1975 წლის 10 მარტს. ტუნისის ტერიტორიაზე მდებარე პირველი ობიექტი მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში შეიტანეს 1979 წელს.

ცხრილი
ცხრილში შეტანილია ძეგლები, იუნესკოს მიერ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში დამატების თარიღის მიხედვით.

ობიექტების გეოგრაფიული მდებარეობა
ჰალიტ ერგენჩი

ჰალიტ ერგენჩი (, დ. 30 აპრილი,1970 სტამბოლი, თურქეთი) — თურქი მსახიობი.

ბიოგრაფია
ჰალიტ ერგენჩი დაიბადა 1970 წლის 30 აპრილს სტამბოლში, ცნობილი მსახიობის, საით ერგენჩის ოჯახში. სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლა ტექნიკურ უნივერსიტეტში, გემთმშენებლობის ფაკულტეტზე გააგრძელა. მეორე კურსზე იყო, როდესაც თეატრალურ უნივერსიტეტშიც ჩააბარა. პარალელურად ოპერატორადაც მუშაობდა. ის არა მარტო მსახიობი, არამედ მუსიკოსიც არის – დამთავრებული აქვს კონსერვატორია. გარკვეული პერიოდი ჰალიტი ვოკალისტი და მოცეკვავე იყო. როგორც მოცეკვავე, მონაწილეობდა თურქულ ტელეპროექტში „ცეკვა უფროსებისათვის“.

1996 წელს ჰალიტი თეატრ „დორმენში“ მიიწვიეს, სადაც მთავარი როლი შეასრულა მიუზიკლში „მეფე და მე“. ამას მოჰყვა სერიალი „შავი ანგელოზი“. 2005 წელსთურქმა რეჟისორმა ჩაგან ირმაკმა მსახიობი გადაიღო დრამაში „მამაჩემი და ჩემი ვაჟი“. 2006 წელს ითამაშა სერიალში „1001 ღამე“ სადაც შეასრულა მთავარი როლი, ხოლო 2011 წელს სერიალ „დიდებული საუკუნის“ მთავარი გმირი გახდა. „1001 ღამის“ გადაღებისას შეჰერეზადას როლის შემსრულებელი ბერგიუზარ ქორელი შეუყვარდა და მის გამო თვენახვერის ფეხმძიმე ცოლი, გიზემ სოისალდი მიატოვა (გიზემ მოგვიანებით აბორტი გაიკეთა).

2009 წელს სტამბოლის ერთ–ერთ სასტუმროში ჰალიტ ერგენჩმა და ბერგიუზარ ქორელმა ქორწილი გადაიხადეს. მათ ვაჟი შეეძინათ. ჰალიტ ერგენჩი თურქეთში ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული და მაღალანაზღაურებადი მსახიობია და ქვეყნის ხუთ ყველაზე ლამაზ მამაკაცს შორის არის დასახელებული.
ლაშა ხმალაძე

ლაშა ხმალაძე (დ. 20 იანვარი, 1988 წელი, თბილისი, საქართველო) — საქართველოს მორაგბეთა ეროვნული ნაკრების წევრი, თამაშობს მგეზავის პოზიციაზე. დღევანდლამდე საქართველოს ეროვნულ ნაკრებში 47 კეპი და 43 ქულა აქვს მოპოვებული. ხმალაძის სანაკრებო დებიუტი 2008 წლის 11 ივნისს შედგა სამხრეთ აფრიკის რესბუბლიკის „ა“ ნაკრებთან, იმ მატჩში საქართველო 11-3 დამარცხდა.

რაგბის 2011 წლის ჩემპიონატში საქართველოს მაისურით ლაშამ სამი მატჩი ჩაატარა. 2 ოქტომბერს არგენტინასთან 25-7 წაგებულ მატჩში ლელო გაიტანა. ხმალაძე 2015 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზეც საქართველოს ღირსებას იცავდა.

1996-იდან დღემდე ლაშა სარაგბო კლუბ „ლელოს“ წევრია. აღნიშნულ კლუბთან ერთად მიღწეული წარმატებებია:
ხაიშის თემი

ხაიშის თემი — თემი მესტიის მუნიციპალიტეტში. თემის შემადგენლობაში შედის სოფლები: ბარჯაში, გაღმა ხაიში, ზედა ვედი, ზედა წვირმინდი, ზედა ხაიში, ზემო ვედი, თოთანი, ლალხორალი, ლახანი, ლუხი, მუხაშურა, ნალქორვალი, ნანყბული, სკორძეთი, ტობარი, ქედანი, ქვედა ვედი, ქვედა წვირმინდი, შგედი, ციცხვარი, ჭერი, ხაიში, ჯორკვალი. თემის ცენტრია სოფელი ხაიში. 2012 წლის 17 სექტემბრის მესტიის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს დადგენილების მიხედვით „მესტიის მუნიციპალიტეტის გამგეობის დებულების დამტკიცების შესახებ“ მესტიის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2010 წლის 17 დეკემბრის №25 დადგენილებაში ცვლილების და დამატების შეტანის თაობაზე, ხაიშის თემის ტერიტორიული ორგანოს ნაწილზე ჩამოყალიბდა იდლიანის ტერიტორიული ორგანო.

დემოგრაფია
ზოგადი
2002 წლის აღწერის მონაცემებით თემში ცხოვრობდა 1376 ადამიანი. 2014 წელს კი ფიქსირდება კლება, თემში ცხოვრობს 798 კაცი, საიდანაც 402 მამაკაცია, ხოლო 396 ქალი

სოფლების მიხედვით
იდლიანის თემი

იდლიანის თემი (იდლიანის ადმინისტრაციული ერთეული) — თემი ზემო სვანეთში, მესტიის მუნიციპალიტეტში, აერთიანებს 4 სოფელს: იდლიანი (თემის ცენტრი), ლებურცხილა, ნაშიხვი, ჭალე.

2012 წლის 17 სექტემბრის მესტიის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს დადგენილების მიხედვით „მესტიის მუნიციპალიტეტის გამგეობის დებულების დამტკიცების შესახებ“ მესტიის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2010 წლის 17 დეკემბრის №25 დადგენილებაში ცვლილების და დამატების შეტანის თაობაზე, ხაიშის თემის ტერიტორიული ორგანოს ნაწილზე ჩამოყალიბდა იდლიანის ტერიტორიული ორგანო.

დემოგრაფია
ზოგადი
2002 წლის აღწერის მონაცემებით თემში ცხოვრობდა 392 ადამიანი. 2014 წელს კი ფიქსირდება კლება თემში ცხოვრობს 355 კაცი, საიდანაც 170 მამაკაცია, ხოლო 185 ქალი

სოფლების მიხედვით
ფენოტიპი

ფენოტიპი — ორგანიზმის ისეთი თვისება, რაც შეიძლება შევამჩნიოთ და აღვწეროთ მისი გენეტიკური მასალის გარჩევის გარეშე. ფენოტიპი არის ის, რასაც ორგანიზმი გამოავლენს, მორფოლოგიური, ბიოქიმიური და ქცევითი ხასიათი. ფენოტიპი იქმნება გენებისა და გარემოს ერთიანი გავლენით. როდესაც ერთი სახეობის სხვადასხვა პოპულაციებში სრულიად განსხვავებული ფენოტიპი გვხვდება, ასეთ სახეობას პოლიმორფული ეწოდება.

ორგანიზმის გენოტიპი არის მემკვიდრეობით მიღებული გენეტიკური ინსტრუქციების (გენების) ერთობლიობა.
ნოდარ ჯავახიშვილი

ნოდარ ჯავახიშვილი (დ. 7 ოქტომბერი, 1954) — ქართველი პოლიტიკოსი და ეკონომისტი. საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტი 1993-1998 წლებში, საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის მინისტრი 2015-2016 წლებში. 2016 წლის დეკემბრიდან 2022 წლის სექტემბრამდე სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის უფროსის მოადგილე.

ბიოგრაფია
ნოდარ ჯავახიშვილი 1972-1977 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, ეკონომიკის ფაკულტეტზე, სპეციალობა — ფინანსები და კრედიტები.

1977 წელიდან 1991 წლამდე სხვადასხვა თანამდებობებზე მუშაობდა სახბანკში. 1993-1998 წლებში იყო საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტი. მისი პოლიტიკური კარიერა 1999 წელს დაიწყო. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს აღორძინება“. იყო საფინანსო საბიუჯეტო კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე, თავმჯდომარე. 2011-2014 წლებში იყო სააქციო საზოგადოება „ქართუ ბანკის" - გენერალური დირექტორი.
2014 წლიდან 2015 წლამდე საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის მინისტრის მოადგილე, ხოლო 2015-2016 წლებში იყო მინისტრი.

ჰყავს მეუღლე და 2 შვილი.
ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა

ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა — ქართული გამომცემლობა, რომელიც დაარსდა 1999 წლის 30 ივნისს, ბაკურ სულაკაურის მიერ. გამომცემლობის ძირითადი საგამომცემლო პრიორიტეტებია: თანამედროვე ქართული და უცხოური პროზა, საბავშვო და საყმაწვილო ლიტერატურა, სასკოლო სახელმძღვანელოები და დარგობრივი ლიტერატურა.

დღესდღეობით ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა ყოველწლიურად დაახლოებით ორასამდე წიგნს გამოსცემს, მათ შორისაა როგორც თანამედროვე ქართველი, ისე მსოფლიოში ცნობილი ბესტსელერების ავტორებისა და ნობელიანტი მწერლების ნაწარმოებები. გამომცემლობა დიდი ყურადღებას უთმობს ყველა თაობის მკითხველს და ძველ, საყვარელ ნაწარმოებებთან ერთად მუდმივად ინოვაციურ პროექტებს სთავაზობს; სერიული გამოცემები: „მოსწავლის ბიბლიოთეკა“, „მსოფლიო კლასიკა“, „ქართული კლასიკური მწერლობა“, „მსოფლიო ლიტერატურის შედევრები ბავშვებისათვის“, „მე ვსწავლობ კითხვას“, „საბავშვო ილუსტრირებული საკითხავი“, „ქართული მწერლობის საუნჯე“, „მსოფლიო ლიტერატურის ბიბლიოთეკა“, „კინობიბლიოთეკა“, „საყმაწვილო ლიტერატურის საგანძური„.

სულაკაურის გამომცემლობა წიგნის გამომცემელთა და გამავრცელებელთა ასოციაციის აქტიური წევრია, თანამშრომლობს მსოფლიოში ცნობილ და უმსხვილეს გამომცემლობებთან, მონაწილეობას იღებს წიგნის ყოველწლიურ ბაზრობებსა და ფესტივალებზე თბილისსა და ფრანკფურტში.
სტეფანე ბურნაშოვი

სტეფანე ბურნაშოვი — სტეფანე დანიელის ძე (1743-1824) რუსი სახელმწ. მოღვაწე, პოლკოვნიკი. რუსეთის მთავრობის სრულუფლებიანი წარმომადგენელი ქართლ-კახეთის მეფის ერეკლე -ისა და იმერეთის მეფის სოლომონ -ის კარზე. 1783-1787 დიპლ. მისიით იმყოფებოდა თბილისში, მეთაურობდა გეორგიევსკის ტრაქტატის თანახმად საქართველოში გამოგზავნილ რუსულ ბატალიონებს, ხელი შეუწყო ერეკლესა და სოლომონ -ის ურთიერთობების გაუმჯობესებას. ბურნაშოვის მოხსენებები რუს. მთავრობისადმი მნიშვნელოვანი წყაროა ს. 80-იანი წლების საქართველოს ისტორიისთვის. აქვს ცნობები თბილისზე. ბურნაშოვის ცნობით ს. 80-იან წლებში თბილისში 500-მდე დუქანი იყო. ქართველ ვაჭრებს რუსული საქონელი საქართველოზე გავლით გაჰქონდათ სპარსეთსა და ინდოეთის ბაზრებზე, უკან კი გაცილებით დიდი რაოდენობის საქონელი შემოჰქონდათ. ბურნაშოვი წერდა: ერეკლე „არაფრისაკენ ისე არ მიისწრაფვის, როგორც თავისი ხალხის ევროპულად გარდაქმნისაკენ“.
გაბრასები

გაბრასები აგრეთვე ცნობილი როგორც გაბრები — ლაზური წარმოშობის ფეოდალური საგვარეულო ბიზანტიაში, რომლებიც მნიშვნელოვნად - საუკუნეებში დაწინაურდნენ და ნახევრად დამოუკიდებელი ხალდიის თემის მმართველები გახდნენ. გაბრები ცნობილი იყვნენ საკუთარი ანტი იმპერიული განწყობით.

ისტორიულ წყაროებში გაბრასების საგვარეულო, პირველად  საუკუნეში მოიხსენიება, როდესაც კონსტანტინე გაბრასმა, ბარდა სკლიაროსის აჯანყების წინააღმდეგ მიიღო მონაწილეობა. თეოდორე გაბრასმა, დაიკავა ტრაპიზონი და ის ხალდიის თემის ავტონომიური მმართველი გახდა (1081–1098). საუკუნეებში, გაბრასების ნაწილი თურქ-სეელჩუკების სამსახურში ჩადგნენ, ხოლო საუკუნეებისთვის, გაბრასების გარკვეული ნაწილი ბიზანტიაში ადმინისტრაციულ თანამდებობებს ინარჩუნებდა. მათგან ყველაზე აღსანიშნავია მიქაელ გაბრასი, რომელიც ბიზანტიაში ცნობილი იყო კულტურული და პოლიტიკური მოღვაწეობით. მოგვიანებით გაბრასთა ერთი შტო, ყირიმის ნახევარკუნძულზე მდებარე თეოდოროს საერისთავოს მმართველად იქცა.

წარმომავლობა
ოჯახი ბიზანტიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში,  ხალდიაში წარმოიშვა, რომელიც ტრაპიზონის გარშემო იყო კონცენტრირებული. საგვარეულოს ეთნიკური წარმომავლობა უცნობია. ზოგიერთი მეცნიერი, მათ სომხურ წარმომავლობაზე საუბრობს, თუმცა გვარი არც სომხური და არც ბერძნული წარმომავლობისაა. არსებობს გვარის არამეული და სპარსული წარმომავლობის ვერსიებიც. ისტორიკოსი ენტონი ბრაიერის მოსაზრებით, სახელი დაკავშირებულია არაბულ სიტყვა „კაფირ“, სპარსულ „გაბრ“ ან თურქულ „გავურთან“, რომელიც ითარგმნება, როგორც „ურჯულო“ ან „ურწმუნო“. ამ მოსაზრებას ამყარებს ისიც რომ, ხალდიის მდებარეობა ემთხვევა იმ დროინდელი ქრისტიანული და მუსლიმანური რელიგიის გადაკვეთის საზღვრებს. დიდი ალბათობით, გაბრასები პონტოს შიდა რეგიონებიდან გავრცელდნენ, სადაც ადგილობრივ მოსახლეობას გააჩნდა საკუთარი ეთნიკური იდენტობა, რაც განაპირობა იმ ფაქტმა, რომ პონტოს მთებმა ნაკლებად განიცადა „ჰელენიზაციის“ პროცესი და შეინარჩუნა არქაული საზოგადოებრივი სტრუქტურა, გააჩნდათ რა პატარა სამფლობელოები, რომლებიც კონცენტრირებული იყო გამაგრებული მთის მიდამოებში, სავარაუდოდ ტერიტორია ქართველური ან ქართველებთან მონათესავე ტომებით იყო დასახლებული.