iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბაქოს ნავთობის უმაღლესი სკოლა

ბაქოს ნავთობის უმაღლესი სკოლა — უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება ბაქოში, აზერბაიჯანი. უნივერსიტეტის რექტორი ელმარ გასიმოვია.

ისტორია
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო ნავთობკომპანია (სოკარი) 2011 წლის 29 ნოემბრის აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ბრძანებით შეიქმნა ბაქოს ნავთობის უმაღლესი სკოლა. სკოლის წესდება დამტკიცდა 2012 წელს.

სტრუქტურა
ტრენინგი მიმდინარეობს სამი სპეციალობით:

ნავთობისა და გაზის ინჟინერი
ინჟინერ-ქიმიკოსი
პროცესების ავტომატიზაციის ინჟინერი

უნივერსიტეტს აქვს ინფორმატიკისა და ინგლისური ენის კურსები, რომელიც განკუთვნილია მოსამზადებელ ეტაპზე შემდგომი განათლების სკოლაში.

2017 წელს სკოლის ახალი კამპუსი გაცემულ იქნა ექსპლუატაციაში.

საერთაშორისო კავშირები
ბაქოს ნავთობის უმაღლესი სკოლა  თანამშრომლობს ბრიტანეთში ჰერიოტ-უაატის უნივერსიტეტთან. 2012 წლის იანვარში თანამშრომლობის პირველი მემორანდუმი გაფორმდა აზერბაიჯანის ნავთობკომპანიის ვიცე-პრეზიდენტსა და ბრიტანეთის უნივერსიტეტის რექტორს შორის.

2018 წელს პეკინში შეხვედრის დროს ბაქოს ნავთობის უმაღლესი სკოლის რექტორმა ელმარ გასიმოვმა ჩინეთის პეტროლიუმის უნივერსიტეტის წარმომადგენლების დელეგაციასთან თანამშრომლობის საკითხები განიხილეს და იმავე წლის ოქტომბერში თანამშრომლობის შესახებ შეთანხმება დადო.
ქანთრის დიდების დარბაზი და მუზეუმი

ქანთრის დიდების დარბაზი და მუზეუმი — ერთ-ერთი უმსხვილესი მუზეუმი, პოპულარული მუსიკის კვლევითი ცენტრი და ქანთრის არტეფაქტების საცავი. მდებარეობს ნეშვილში, ტენესის შტატში და აკრედიტებულია ამერიკის ეროვნული მუზეუმების ალიანსის მიერ. დაარსების დღიდან მუზეუმს მართავს არაკომერციული ორგანიზაცია „ქანთრი მუსიკის ფონდი“.

სამუზეუმო და საგამოფენო საქმიანობის გარდა, დაწესებულება დაკავებულია ისტორიული ობიექტების მართვით, გამოსცემს იშვიათ მუსიკალურ და ვიდეო ჩანაწერებს, წიგნებს, აწარმოებს საგანმანათლებლო მასალებს, აგრეთვე უზრუნველყოფს ქანთრისთან დაკავშირებულ საგანმანათლებლო და საკონსულტაციო მომსახურებებს. ორგანიზაცია 1961 წლიდან მართავს „ქანთრის დიდების დარბაზის“ ყოველწლიურ დაჯილდოების ცერემონიას, სადაც ჯილდოვდებიან შემსრულებლები, სიმღერების ავტორები და პიროვნებები ქანთრი მუსიკაში შეტანილი წვლილისთვის.
ნოდარ გვახარია

ნოდარ ვალერიანის ძე გვახარია (დ. 3 თებერვალი, 1932, თბილისი, საქართველოს სსრ, საბჭოთა კავშირი — გ. 14 ნოემბერი, 1996, თბილისი, საქართველო) — ქართველი და საბჭოთა წყალბურთელი. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1960).

ბიოგრაფია
თამაშობდა თბილისის „დინამოში“ (1948–1951, 1956–1961), მოსკოვის „დინამოსა“ (1951–1956) და საბჭოთა კავშირის ნაკრებში (1951–1960). იყო თბილისის „დინამოს“ მოთამაშე-მწვრთნელი, მთავარი მწვრთნელი (1960–1967), საბჭოთა კავშირის ნაკრები გუნდის მთავარი მწვრთნელი (1962–1964). ახალგაზრდობის საერთაშორისო მეგობრული სპორტული თამაშების ჩემპიონი (1953) და ორგზის მეორე პრიზიორი (1955, 1957), მსოფლიოს სტუდენტთა თამაშების მეორე პრიზიორი (1954), საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი (1953), ორგზის მეორე (1956, 1960) და ორგზის მესამე პრიზიორი (1958, 1959), საბჭოთა კავშირის ხალხთა სპარტაკიადის მესამე პრიზიორი (1959). მისი ხელმძღვანელობით თბილისის „დინამო“ საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატებში სამჯერ გახდა მეორე (1960, 1962, 1963) და ორჯერ მესამე პრიზიორი (1964, 1966).

1956 წლის 1 სექტემბერს სპორტის განვითარების საქმეში აქტიური მონაწილეობისა და სსრ კავშირის 1956 წლის ხალხთა სპარტაკიადაზე მაღალი სპორტული მიღწევებისათვის დაჯილდოვდა საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის საპატიო სიგელით.

ძირითადი შედეგები
ლერი გოგოლაძე

ლერი დავითის ძე გოგოლაძე (დ. 1 აპრილი, 1938, თბილისი, საქართველოს სსრ, საბჭოთა კავშირი) — ქართველი და საბჭოთა წყალბურთელი და მათემატიკოსი. 1961 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მექანიკა-ფიზიკის ფაკულტეტი. 1985 წელს მიენიჭა დოქტორის ხარისხი, ხოლო 1987 წელს ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა პროფესორის. 1985–1987 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პრორექტორი. 1987 წლიდან ამავე უნივერსიტეტის ზოგადი მათემატიკის კათედრის გამგე. მონაწილეობდა საქართველოს ნორჩ მათემატიკოსთა ნაკრების საერთაშორისო ოლიმპიადებისათვის მომზადებაში. 1957–1972 წლებში თამაშობდა თბილისის წყალბურთელთა გუნდ „დინამოში“; 1959–1964 წლებში იყო საბჭოთა კავშირის ნაკრების მეკარე. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მ. შ. ღირსების ორდენი. არის სსრკ ჩემპიონატის მრავალგზის პრიზიორი.

მიღწევები
ლერი გოგოლაძე არის ოლიმპიადის ვიცე-ჩემპიონი (1960, რომი), მსოფლიო უნივერსიადის ვიცე-ჩემპიონი (1953, პორტუ-ალეგრე), ევროპის ვიცე-ჩემპიონი (1962, ლაიფციგი) საბჭოთა კავშირის ვიცე-ჩემპიონი (1960, 1962), საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (1958, 1964, 1966), სსრკ ხალხთა სპარტაკიადის ვიცე-ჩემპიონი (1963), საბჭოთა კავშირის ხალხთა სპარტაკიადის ბრინჯაოს პრიზიორი (1959, 1967), საბჭოთა კავშირის საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატი (1960).

ძირითადი შედეგები
ნადეჟდა დვალიშვილი-ხნიკინა

| მედლები =
| ჯილდოები = =":"

}
=":"

ნადეჟდა დვალიშვილი-ხნიკინა (; დ. 24 ივნისი, 1933, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ) — ქართველი და საბჭოთა მძლეოსანი (სპრინტი, სიგრძეზე ხტომა). საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1953). საპატიო ნიშნის ორდენის, ღირსების ორდენისა და ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენის კავალერი.

ბიოგრაფია
1967 წელს დაამთავრა საქართველოს ფიზკულტურის სახელმწიფო ინსტიტუტი. საბჭოთა კავშირის ოთხგზის ჩემპიონი (1951, 1953 — რბენა 100 მ და 200 მ), სამგზის მეორე (1949 — რბენა 200 მ; 1951, 1953 — სიგრძეზე ხტომა) და მესამე პრიზიორი (1956 — სიგრძეზე ხტომა). ახალგაზრდობის საერთაშორისო მეგობრული თამაშების ჩემპიონი (1953 — ესტაფეტა 4 200) და სამგზის მეორე პრიზიორი (1953 — რბენა 100 მ და 200 მ; 1957 — სიგრძეზე ხტომა). მსოფლიოს უნივერსიადის მესამე პრიზიორი (1951 — სიგრძეზე ხტომა). მსოფლიოს სამგზის რეკორდსმენი (1953 — ესტაფეტა 4 200, ორჯერ, ესტაფეტა 4 100; 1954 წელს სიგრძეზე ხტომაში). გაიმეორა ფრანსის ბლანკერს-კუნის მსოფლიოს რეკორდი — 6,25 მ. საუკეთესო პირადი შედეგები: 100 მ — 11,7 წმ; 200 მ – 24,1 წმ; სიგრძეზე ხტომა – 6,25 მ.

მიღწევები
ოლიმპიური თამაშების ბრინჯაოს პრიზიორი
1952 (ჰელსინკი; 200 მ - 24.2 წმ)
1956 (მელბურნი; სიგრძეზე ხტომა - 607 სმ)
საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი
1951 (მინსკი; 100 მ, 200 მ)
1953 (მოსკოვი; 100 მ, 200 მ)
საბჭოთა კავშირის ვიცე-ჩემპიონი
1949 (მოსკოვი; 200 მ)
1951 (მინსკი; სიგრძეზე ხტომა)
1953 (მოსკოვი; სიგრძეზე ხტომა)
საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი
1956 (მოსკოვი; სიგრძეზე ხტომა)
მსოფლიო უნივერსიადის ბრინჯაოს პრიზიორი
1951 (სიგრძეზე ხტომა)
ახალგაზრდობის საერთაშორისო მეგობრული თამაშების ჩემპიონი
1953 (ესტაფეტა 4×200)
ახალგაზრდობის საერთაშორისო მეგობრული თამაშების ვიცე-ჩემპიონი
1953 (100 მ, 200 მ)
1957 (სიგრძეზე ხტომა)

ძირითადი შედეგები
ჯილდოები
საპატიო ნიშნის ორდენი: 1957
ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენი: 2002
ღირსების ორდენი: 1998
ლევან მოსეშვილი

ლევან მოსეშვილი (დ. 23 მაისი, 1940, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ, — გ. 5 მარტი, 2020) — ქართველი კალათბურთელი. 1959−1972 წლებში თამაშობდა თბილისის „დინამოში“. 1963–1964 წლებში სსრკ ნაკრებში. 1972–1997 და 2000−2003 წლებში თბილისის „დინამოს“ მთავარი მწვრთნელი. 1997–1999 საქართველოს კალათბურთის ეროვნული ნაკრების მთავარი მწვრთნელი. 2004–2009 წლებში „თბილვიამშენის“ მთავარი მწვრთნელი. 2010–2011 წლებში სკ „არმიის“ მთავარი მწვრთნელი. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი, საბჭოთა კავშირის დამსახურებული მწვრთნელი, საქართველოს დამსახურებული მწვრთნელი. ღირსების ორდენის კავალერი.

ტიტულები და ჯილდოები
სანაკრებო
ოლიმპიადის ვიცე-ჩემპიონი: 1964 (ტოკიო)
საკლუბო
ევროპის ჩემპიონთა თასი: 1962
სსრკ ჩემპიონი: 1968
სსრც ვიცე-ჩემპიონი: 1960, 1961, 1969
ევროპის თასის ფინალისტი: 1969
სსრკ ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი: 1965
სსრკ თასი: 1969
სსრკ ხალხთა სპარტაკიადის ვიცე-ჩემპიონი: 1959

სამწვრთვნელო
სსრკ თასის ფინალისტი: 1973
სსრკ ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი: 1977
საქართველოს ჩემპიონი: 1991, 1992, 2006, 2011
საქართველოს ვიცე-ჩემპიონი: 1996, 1997, 2002, 2005, 2007, 2008
საქართველოს ჩემპიონატი; მესამე ადგილი: 2000, 2009
საქართველოს თასი: 2007, 2008, 2011
საქართველოს სუპერთასი: 2009, 2011
სპორტის რაინდი — 2012
საქართველოს ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტის მედალი — 2015

ძირითადი შედეგები
გრავიტაციული ტალღები

გრავიტაციული ტალღები — აშლილობა სივრცე-დროის გამრუდებაში, რომელსაც გამოიმუშავებს აჩქარებული მასები. მათი არსებობის იდეა პირველად 1905 წელს, ჟიულ ანრი პუანკარეს გაუჩნდა, ხოლო შემდგომში მათი არსებობა იწინასწარმეტყველა ალბერტ აინშტაინმა 1916 წელს, თავისს ფარდობითობის თეორიაში. გრავიტაციულ ტალღებს გადააქვთ ენერგია, როგორც გრავიტაციულ რადიაციას. ენერგიის ეს ფორმა ჰგავს ელოქტრომაგნიტურ ენერგიას. ამ ფენომენის შესწავლაში არ გამოიყენება ნიუტონის მსოფლიო მიზიდულობის კანონი, რომელიც კლასიკური მექანიკის ნაწილია.

1993 წელს რასელ ალან ჰულსმა და ჯოზეფ ჰუტონ ტეილორი უმცროსმა მიიღეს ნობელის პრემია ფიზიკაში ჰულს-ტეილორის პულსარების წყვილის აღმოჩენისა და დაკვირვებისთვის, რამაც ასევე დაამტკიცა გრავიტაციული ტალღების არსებობა.

2017 წელს ნობელის პრემია გადაეცათ იმ მეცნიერებს, რომლებმაც გრავიტაციული ტალღები დააფიქსირეს.

მიმოხილვა
აინშტაინის ფარდობითობის თეორიაში, გრავიტაცია წარმოდგენილია როგორც ფენომენი, რომელიც სივრცე-დროის გამრუდების შედეგად წარმოიქმნება. ეს გამრუდება კი წარმოიქმნება რაიმე მასის არსებობით სივრცეში. ზოგადად, რაც უფრო მეტი მასაა მოქცეული ნაკლებ სივრცეში, მით უფრო გამრუდებულია სივრცე-დრო.

როდესაც გრავიტაციული ტალღა დამკვირვებელს გაცდება, დამკვირვებელი მას დაჭიმულობის ეფექტით შეიგრძნობს. სხეულებს შორის დაშორება იზრდება და რიტმულად მცირდება, როდესაც მათ გრავიტაციული ტალღა გაცდება. ეს ხდება მიუხედავად იმისა, რომ ასეთი თავისუფალი ობიექტები არასდროს ექვემდებარება გაუწონასწორებელ ძალას. ამ ეფექტის მაგნიტუდა მით უფრო მცირდება, რამდენადაც გრვაიტაციული ტალღა შორდება თავის წყარო შორდება. ზემოთ ნახსენები პულსარების (ნეიტრონული ვარსკვლავების) წყვილი ამ ტალღების ძლიერი წყაროა. მაგრამ ამ წყვილის და დედამიწის შორის ასტრონომიული დაშორების გამო, გრავიტაციული ტალღების ზემოქმედება ჩვენზე პრაქტიკულად ნულის ტოლია (1 1020_ში). მეცნიერებმა გრავიტაციული ტალღების არსებობა სუპერმგრძნობიარე სენსორებით დაამტკიცეს.

ისტორია
გრავიტაციული ტალღების არსებობა თავდაპირველად ოლივერ ჰევისაიდმა ივარაუდა 1893 წელს, უნივერსლური კვადრატის წესზე დაყრდნობით გრავიტაციასა და ელექტრობაში. 1905 წელს ჟიულ ანრი პუანკარემ განვითარა შეხედულებები გრავიტაციულ ტალღებზე და დაადგინა, რომ თუ ელექტრობაში დამუხტული ნაწილაკები მოძრაობისას გამოყოფენ ელექტრომაგნიტურ ტალღებს, სივრცეში აჩქარებული სხეულები, რომლებსაც გააჩნიათ დადებითი მასა, ლორენცის ტრანსფორმაციაზე და გრავიტაციული ველის თეორიაზე დაყრდნობით გამოყოფენ გრავიტაციულ ტალღებს. 1915 წელს, როდესაც აინშტაინმა ფარდობითობის თეორია გამოაქვეყნა, განავრცო პუანკერემეს თეორია და დაამატა, რომ გრავიტაციული ტალღების გამომყოფ სხეულებს არ გააჩნიათ „გრავიტაციული დიპოლუსები“.

სამეცნიერო ფანტასტიკაში
ეპიზოდში, რუსული სამეცნიერო-ფანტასტიკის ნოველიდან „კოსმოსური შეგირდი“, რომელიც არკადი და ბორის სტრუგატსკების მიერაა დაწერილი, ტარდება ექსპერიმენტი, რომლის ფარგლებშიც გრავიტაციული ტალღების კონცენტრაცია მოახდინეს ევერესტის მთის ზომის ასტეროიდში (15 ეუნომია); შემდეგ შეძლეს ამ ასტეროიდის განადგურებაც, რაც რეალურად, თეორიულ დონეზეც შესაძლებელია.
შედგენილობის მუდმივობის კანონი

შედგენილობის მუდმივობის კანონი — ერთ-ერთი მთავარი კანონი, რომელიც ამყარებს ატომურ თეორიას მასის მუდმივობის კანონთან ერთად. აგრეთვე ცნობილი, როგორც დალტონის კანონი. აღმოჩენილი იქნა ინგლისელი ფიზიკოსისა და ქიმიკოსის, ჯონ დალტონის მიერ, 1804 წელს, რომელიც თავის მიერ გამოქვეყნებულ სტატიაში მოხსენიებული იყო როგორც "ახალი სისტემა ქიმიური ფილოსოფიისა". ჯონ დალტონის აღმოჩენას ხელი შეუწყო რამდენიმე წლით ადრე, ჟოზეფ ლუი პრუსტის მიერ გამოთქმულმა მოსაზრებამ, რომლის თანახმადაც, ნივთიერებები ერთმანეთთან გარკვეული რაოდენობრივი და მასური პროპორციებით ურთიერთქმედებდნენ. იგი წერდა: "ჭეშმარიტი ნაერთების თვისებები უცვლელია, ისევე, როგორც მათი შემადგენელი ნაწილების თანაფარდობა".

შედგენილობის მუდმივობის კანონი ძირითადად რთული ნივთიერების დასახასიათებლად გამოიყენება, რომლის თანახმადაც ამ ნივთიერების მისაღებად საჭირო ატომები ერთმანეთთან რაოდენობრივი, მასური კანონზომიერებით მოქმედებენ და არიან ერთმანეთთან ფარდობითად დაკავშირებულნი. ამავდროულად, ნებისმიერი ნივთიერების შედგენილობა მუდმივია, მიუხედავად მათი მიღების ხერხებისა.

დალტონმა იცოდა, რომ ელემენტი ნახშირბადი ქმნიდა ნაერთს ელემენტ ჟანგბადთან განსხვავებული პროპორციებით, რომელიც პირველ და მეორე შემთხვევაში განსხვავებულ ნივთიერებას წარმოქმნიდა. ნახშირბადი მასით 100გ(პირობითად) ურთიერთქმედებდა 133გ ჟანგბადთან პირველი ნივთიერების, ხოლო 266 გრამთან მეორე ნივთიერების წარმოქმნით. ჟანგბადის მასების თანაფარდობა, რომელიც 100გ ნახშირბადთან ურთიერთქმედებდა იყო 266:133, ანუ 2:1, თანაფარდობა პატარა, მთელი რიცხვებისა. სწორედ ამ თეორიით წარმოადგინა მან თავისი მოსაზრება. თანამედროვე ნოტაციით პირველი ნივთიერება - ნახშირჟანგია(მხუთავი აირი), ხოლო მეორე - 2 - ნახშირორჟანგი. ანალოგიურად შესაძლებელია სპილენძის სულფიდის განხილვა:

 : = : = 64 : 32 = 2 : 1

 : = 2 : 1მოცემული თანაფარდობიდან გამომდინარეობს, რომ 2გ სპილენძი სრულად ურთიერთქმედებს 1გ გოგირდთან და მიიღება 3გ სპილენძის სულფიდი. თუკი აღებული იქნება 3გ სპილენძი და 1გ გოგირდი, მხოლოდ 2გ სპილენძი შევა რეაქციაში 1გ გოგირდთან, წარმოიქმნება 3გ სპილენძის სულფიდი და დარჩება რეაქციაში შეუსვლელი 1გ სპილენძი. რაოდენობრივი თანაფარდობით კი 1 ატომი სპილენძი იერთებს 1 ატომ გოგირდს, 5 ატომი სპილენძი - შესაბამისად 5 ატომ გოგირდს, 100 - 100 _ს და ა.შ.

შეზღუდვები
შედგენილობის მუდმივობის კანონი ყველაზე კარგად მარტივ ნაერთებში გამოვლინდება, ვინაიდან მისი მთავარი პრინციპია ნაერთის მისაღებად საჭირო ატომების თანაფარდობის პატარა და მთელ რიცხვებში გამოსახვა. მაგალითად, თუ შედგენილობის მუდმივობის კანონს გამოვსახავთ ნახშირწყალბადებით - დეკანით(1022) და უნდეკანით(1124), 100გ ნახშირბადი რეაქციაში შევა 18.46გ წყალბადთან დეკანის, ხოლო 18.31 გრამთან უნდეკანის წარმოსაქმნელად, წყალბადის მასების თანაფარდობით 121:120, რაც ნაკლებადაა "პატარა და მთელი რიცხვები".

შედგენილობის მუდმივობის კანონი ასევე არ მოქმედებს პოლიმერებთან და ოლიგომერებთან მიმართებაში.
პოტენციომეტრი

პოტენციომეტრი — სრიალა ან მბრუნავი თავის მქონე, სამი ტერმინალისგან შემდგარი რეზისტორი, რომლის საშუალებითაც ძაბვის დარეგულირებაა შესაძლებელი. თუ მხოლოდ ორ ტერმინალს გამოვიყენებთ, მაშინ მივიღებთ ცვლად რეზისტორს, რეოსტატს.

პოტენციომეტრი არსებითად ძაბვის გამნაწილებელია, რომელიც გამოიყენება ელექტრული პოტენციალის (ძაბვა) გასაზომად; ისინი ძირითადად გამოიყენება ელექტრო მოწყობილობებში, მაგალითად ხმის დამრეგულირებლად აუდიო ხელსაწყოებში. პოტენციომეტრები ნაკლებად გამოიყენება დიდი სიმძლავრის (1 ვატზე მეტი) დენის ძალის დამარეგულირებლად.
თემურ აფაქიძე

თემურ აფაქიძე (დ. 4 მარტი, 1954, თბილისი, — გ. 17 ივლისი, 2001, ფსკოვი) — რუსეთის სამხედრო-საზღვაო ავიაციის მფრინავი, გენერალ-მაიორი, რუსეთის ფედერაციის გმირი (1995).

თემურ აფაქიძის სახელთან არის დაკავშირებული რუსეთის სამხედრო-საზღვაო ფლოტში საგემბანო ავიაციის გამოჩენა. თემურ აფაქიძე იყო პირველი ავიატორებს შორის, რომლებმაც 1991 წელს შეძლო სუ-27კ (იგივე სუ-33) ავიაგამანადგურებლის ავიამზიდ „ადმირალ კუზნეცოვზე” დასმა. პირველმა აითვისა გემბანზე თვითმფრინავის დასმა პოლარული წრის იქით, ღამით და რთულ მეტეოროლოგიურ პირობებში. 47 წლის „ცის რაინდი“ ტრაგიკულად დაიღუპა 2001 წლის 17 ივლისს ფსკოვში, რუსეთს საზღვაო ავიაციის 85 წლისთავისადმი მიძღვნილ საჰაერო პარადის დროს. მფრინავმა ბოლომდე შეასრულა თავისი ადამიანური მოვალეობა - ყველაფერი იღონა იმისთვის, რომ დასაღუპად განწირული თვითმფრინავი აეცილებინა დასახლებული პუნქტისათვის, თვითონ კი კატაპულტირება ვეღარ მოასწრო.
ქართული კულტურა XII-XIII საუკუნეებში

საუკუნის ქართული კულტურა წინამორბედი პერიოდების ქართული კულტურის ბუნებრივი განვითარება იყო. ამ პერიოდში მოღვაწეობდნენ გამოჩენილი ქართველი მწერლები ფილოსოფსები იოანე პეტრიწი და არსენ იყალთოელი. იქმნებოდა შესანიშნავი ისტორიული თხზულებათნი, როგორიცაა დავით აღმაშენებლის ისტორიკოსისა და თამარ მეფის სამი ისტორიკოსის თხზულებანი.

ძველი ქართული კულტურის გარდა, საქართველო ბერძნულ კულტურასაც კარგად იცნობდა. ქართველი მეცნიერები დედნებში ეცნობოდნენ ძველ ბერძენთა თხზულებებს. საუკუნის ქართული კულტურის თვისებურება დასავლეთის იმდროინდელ კულტურასთან შედარებით, ის არის, რომ საქართველო ქრისტიანული კულტურის გარდა, ისლამურ-არაბულ-სპარსულ კულტურასაც ეცნობოდა. ბრწყინვალე პოეტურ ნაწარმოებებს ქმნიდნენ იოანე შავთელი („აბდულ მესია“) და ჩახრუხაძე („თამარიანი“). ქართული „ვისრამიანი“, რომელიც პროზად არის დაწერილი, ამავე სახელწოდების ლექსად შექმნილ სპარსულ რომანს არაფრით ჩამოუვარდება. ბუნებრივია, ასეთი თხზულებები მხოლოდ ფართო და ღრმა განათლების მქონე საზოგადოებისათვის იქნებოდა განკუთვნილი. შოთა რუსთაველის პოემა „ვეფხისტყაოსანი“ არაჩვეულებრივი მოვლენაა იმ დროინდელი, როგორც აღმოსავლეთის, ისე დასავლეთის მწერლობისათვის. ეს ნაწარმოები ქართულ მწერლობაში განუმეორებელია და ღირსეული ადგილი უჭირავს მსოფლიო ლიტერატურაში.

- საუკუნეები ყველამხრივ გამორჩეულია. პოლიტიკურად მძლავრი, ეკონომიკურად მდიდარი ქვეყანა შესაბამისად მაღლი სულიერი კულტურის ძეგლებს ქმნიდა. უბისის, ყინწვისის, გელათის, ბეთანიის, ბერთუბნის ხუროთმოძღვრება, კედლის მხატვრობა (ფრესკა) და მოზაიკა; ხახულისა და ანჩისხატის მოჭედილობა, რომელიც იმდროინდელი შესანიშნავი ქართული ადგილი უკავია კლდეში ნაკვეთ 13 სართულიან ვარძიის მონასტერს, მრავალი სენაკითა და შესანიშნავათმოხატული ეკლესიით.

- საუკუნეების ქართულ ხელოვნებას ახასიათებს ბევრი ისეთი ნიშნი, რომელიც რამდენიმე საუკუნის შემდეგ ევროპაში საფუძვლად დაედო ისეთ დიდ მსოფლიო კულტურულ მოვლენას, რომელიც აღორძინების (რენესანსის) ხანის სახელით არის ცნობილი.
ნიკოლაი სმეცკოი

ნიკოლაი ნიკოლაის ძე სმეცკოი (; დ. 18 ოქტომბერი, 1852, მოსკოვი — 9 ოქტომბერი, 1931, სოხუმი) — რუსი მეცენატი და მეწარმე. სოხუმის დენდროპარკის შემქმნელი, ტუბერკულოზის სამკურნალო სანატორიუმების დამაარსებელი აფხაზეთში.

ბიოგრაფია
დაიბადა სასწავლებლის დირექტორის ოჯახში. დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 1882 წელს დაქორწინდა არქეოლოგ გეორგი ფილიმონოვის ასულზე. 7 წლის შემდეგ, ქალის ავადმყოფობის გამო, მათი ოჯახი საცხოვრებლად სოხუმში გადავიდა.

სმეცკოიმ აფხაზეთში ცხოვრებისას მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა მხარის მეცნიერების, ეკონომიკისა და კულტურის განვითარებაში. აქ მან 1890-1910 წლებში გააშენა სუბტროპიკული მცენარეების მსხვილი პარკი (თანამედროვე სოხუმის დენდროპარკი) და ააშენა სანატორიუმები ფილტვების დაავადებების სამკურნალოდ (ორი კორპუსი გულრიფშში, ერთიც აგუძერაში).

ის ჩართული იყო საზოგადოებრივ და საქველმოქმედო საქმიანობაში: სმეცკოი იყო სოხუმის საქალაქო საბჭოს ხმოსანი. მან დააფინანსა ქალაქის რიგი საჯარო შენობების მშენებლობა.
ვაწაძე

გვარი ვაწაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

გიორგი ვაწაძე — ფიზიოლოგი, ჯანდაცვის ორგანიზატორი
ევგენი ვაწაძე — რევოლუციური მოძრაობის მონაწილე საქართველოში, აგრონომი
იოსებ ვაწაძე — ინჟინერი
მათე ვაწაძე — ფეხბურთელი
ნუგზარ ვაწაძე — კომპოზიტორი
სერაპიონ ვაწაძე — მხატვარი
სპირიდონ ვაწაძე — ექიმი
გერმანიის ეროვნული ბიბლიოთეკა

გერმანიის ეროვნული ბიბლიოთეკა — ცენტრალური საარქივო ბიბლიოთეკა და ეროვნული ბიბლიოგრაფიული ცენტრი გერმანიაში, რომლის დანიშნულებაა გერმანულ ენაზე არსებული ბიბლიოგრაფიული პუბლიკაციების და დოკუმენტაციების კოლექციონირება, მუდმივი არქივაცია, საფუძვლიანი დამუშავება და შენახვა.

გერმანიის ეროვნული ბიბლიოთეკა ხელს უწყობს და ავითარებს თანამშრომლობას და საგარეო ურთიერთობებს ეროვნულ და საერთაშორისო დონეზე. იგი არის ბიბლიოგრაფიული სტანდარტების და წესების შემქმნელი გერმანიაში და აგრეთვე დიდ როლს თამაშობს ბიბლიოთეკების სტანდარტების განვითარებაში საერთაშორისო დონეზე.

საქმიანობის ძირითადი სფერო იყოფა ლაიფციგის და ფრანკფურტის დანაყოფებს შორის. თითოეული ცენტრი ორიენტირებულია საკუთარი საქმიანობის წარმართვაზე. მესამე ცენტრი, გერმანიის მუსიკალური არქივი , დაარსებული 1970 წელს ბერლინში, დაკავებულია მუსიკალური ნამუშევრების არქივაციით (როგორც აუდიოჩანაწერების, ისევე ბეჭდვითი დოკუმენტების).
ინდური პანგოლინი

ინდური პანგოლინი, სქელკუდა პანგოლინი — ძუძუმწოვარი ცხოველი პანგოლინების რიგისა. გავრცელებულია ინდოეთის სუბკონტინენტზე. ამ ტერიტორიის ფარგლებს გარეთ პანგოლინების ეს სახეობა არ არის დამახასიათებელი. სხვა პანგოლინების მსგავსად ინდურ პანგოლინს სხეული გრძელი, რკალური ქერცლით აქვს დაფარული, რომელსაც ჯავშნად იყენებს. ისეთი მტაცებლების წინააღმდეგ, როგორიცაა ვეფხვი, პანგოლინი საკუთარი თავის დასაცავად ბურთივით მრგვალდება. შეფერილობა მერყეობს იმ მიწის ფერის შესაბამისად, როგორიც პანგოლინის გარემომცველ ბუნებაშია.

ინდური პანგოლინი ჭიანჭველებითა და ტერმიტებით იკვებება. პანგოლინის კლანჭები ისეთივე გრძელია, როგორც მისი წინა კიდურები. ისინი ღამის ძუძუმწოვრები არიან და დღის განმავლობაში ღრმა სოროებში ისვენებენ.

ინდური პანგოლინები საფრთხეში მყოფი სახეობების კატეგორიას მიეკუთვნებიან, რადგანაც მათზე ხორცისა და სხეულის სხვადასხვა ნაწილისთვის ნადირობენ, რომელსაც ტრადიციულ მედიცინაში იყენებენ.

აღწერა
ინდური პანგოლინი მორცხვი, ნელა მოძრავი, ღამის ძუძუმწოვარია. ის დაახლოებით 94-122 სანტიმეტრის სიგრძისაა თავიდან კუდის ჩათვლით. კუდი 34-47 სმ აქვს და დაახლოებით 10-16 კილოგრამს იწონის. მდედრი პანგოლინები უფრო მომცროები არიან. ინდურ პანგოლინებს კონუსის ფორმის თავი აქვთ, პატარა, შავი თვალებითა და გრძელი დინგით. აქვთ ძლიერი კიდურები, რომლებიც ბასრი კლანჭებით ბოლოვდება.

ჰაბიტატი
ინდური პანგოლინები სხვადასხვა ტიპის ტყეებში ბინადრობენ, მათ შორის შრი ლანკის წვიმიან ტყეებსა და საშუალო სიმაღლის მთებში. გვხვდება საძოვრებსა და მეორეულ ტყეებშიც. ეს სახეობა კარგადაა შეგუებული უდაბნოს პირობებსაც და მიიჩნევა, რომ მშრალ სივრცეებშიც ადვილად იტანს თავს, მაგრამ უნაყოფო, მთიან რეგიონებს ანიჭებს უპირატესობას. ინდური პანგოლინი გავრცელებულია ინდოეთის, პაკისტანისა და სამხრეთ აზიის ტერიტორიაზე. ზოგჯერ მაღალ სარტყლებშიც ბინადრობს: შრი-ლანკაში 1100 მეტრის სიმაღლეზეც შეუნიშნავთ და ინდოეთში, ნილგირის მთიანეთში 2300 მეტრის სიმაღლეზეც. სოროების გამოსათხრელად ინდური პანგოლინი რბილ, ნახევრადქვიშიან პირობებს ამჯობინებს.

პანგოლინის სორო ორ კატეგორიად იყოფა: შესანახ და საცხოვრებელ სოროებად. შესანახი სოროები უფრო მცირეა (ზომა ნადავლის სიუხვეზეა დამოკიდებული) და უფრო ხშირად გაზაფხულზე თხრიან. საცხოვრებელი სოროები უფრო ფართო, უფრო ღრმა და უფრო წრიული ფორმისაა. ეს სოროები სამარაგე სოროებთან შედარებით უფრო დიდი ხნითაა დაკავებული, რადგანაც პანგოლინები მათ ძილისა და დღის განმავლობაში დასვენებისთვის იყენებენ. რამდენიმე თვის შემდეგ პანგოლინები შლიან სოროებს და საკვებთან ახლოს ახალ სოროებს თხრიან. ხშირად ძველ სოროებსაც უბრუნდებიან.

განსხვავებით აფრიკული სახეობებისაგან, ინდური პანგოლინი ხეზე არ დაცოცავს, მაგრამ ეს დამოკიდებულია მის ჰაბიტატში ხეების, მცენარეებისა და ბუჩქების არსებობაზე, რადგანაც სოროების ამოთხრა ყველაზე მარტივი მათ ირგვლივაა. ინდური პანგოლინების ჰაბიტატებში ჭიანჭველებისა და ტერმიტების სიუხვე შეიმჩნევა.
ბაქოს უნივერსიტეტები

სტატიაში წარმოდგენილია აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოს უმაღლესი სასწავლებლების სია'.

უმაღლესი სახელმწიფო დაწესებულებები
სახელმწიფო უნივერსიტეტები
ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტი
აზერბაიჯანის ნავთობისა და მრეწველობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი
აზერბაიჯანის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტი
აზერბაიჯანის სამედიცინო უნივერსიტეტი
აზერბაიჯანის სახელმწიფო ეკონომიკური უნივერსიტეტი
აზერბაიჯანის კულტურისა და ხელოვნების სახელმწიფო უნივერსიტეტი
ბაქოს სლავიანური უნივერსიტეტი
აზერბაიჯანის ტექნიკური უნივერსიტეტი
აზერბაიჯანის ენების უნივერსიტეტი
აზერბაიჯანის არქიტექტურისა და მშენებლობის უნივერსიტეტი
ბაქოს უნივერსიტეტი გოგონებისთვის
ბაქოს საინჟინრო უნივერსიტეტი

სახელმწიფო აკადემიები
აზერბაიჯანის სახელმწიფო მუსიკალური აკადემია
აზერბაიჯანის ავიაციის ეროვნული აკადემია
აზერბაიჯანის სახელმწიფო საზღვაო აკადემია
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ადმინისტრაციის აკადემია
აზერბაიჯანის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია
აზერბაიჯანის დიპლომატიური აკადემია

სხვა სახელმწიფო უმაღლესი სასაწავლებლები
ბაქოს ნავთობის უმაღლესი სკოლა
აზერბაიჯანის თეოლოგიის ინსტიტუტი
ჰეიდარ ალიევის სახელობის აზერბაიჯანის უმაღლესი სამხედრო სკოლა
აზერბაიჯანის მასწავლებელთა ინსტიტუტი
აზერბაიჯანის უმაღლესი სამხედრო-საზღვაო სკოლა
აზერბაიჯანის კულტურისა და ხელოვნების სახელმწიფო უნივერსიტეტი
ჰეიდარ ალიევის სახელობის ეროვნული უსაფრთხოების სამინისტროს აკადემია
აზერბაიჯანის ტურიზმის ინსტიტუტი
ლომონოსოვის სახელობის მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბაქოს ფილიალი

კერძო უნივერსიტეტები
ხაზარის უნივერსიტეტი
დასავლეთის უნივერსიტეტი
უნივერსიტეტი "თეფექური"
უნივერსიტეტი "ოდლარ იურდუ"
აზერბაიჯანის საერთაშორისო უნივერსიტეტი

სხვა უნივერსიტეტები
აზერბაიჯანის კოოპერაციის უნივერსიტეტი
აზერბაიჯანის შრომისა და სოციალური ურთიერთობების აკადემია