iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბაქოს ისტორია

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის დედაქალაქი ბაქო ცნობილი იყო ადრეული და განვითარებული შუა საუკუნეების განმავლობაში, როგორც ნავთობის მოპოვებისა და გადამუშავების მნიშვნელოვანი ცენტრი. ეს იყო კასპიის ზღვის უმსხვილესი პორტი. ბაქოს ისტორიის ნათელი პერიოდი მე -12 და მე -15 საუკუნეებია. ამ პერიოდში მეფობდნენ შირვანშაჰები. ბაქო იყო ბაქოს პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი, აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკისა და აზერბაიჯანის სსრ-ს დედაქალაქი. შუა საუკუნეებიდან ბაქო აზერბაიჯანის რეგიონის ჩრდილოეთით მდებარე შირვანის ისტორიულ რეგიონში იყო წარმოდგენილი.

აფშერონისა და ბაქოს ადრეული ისტორია
აფშერონის ნახევარკუნძული, რომელიც მდებარეობს გობუსტანის გვერდით, ასევე უძველესი ადამიანის მიერ დასახლებული ტერიტორიაა. პრეისტორიული ადამიანის ხანძრის ნარჩენები მითითებულია ბინაგადიში ნაპოვნი ნახშირის მცირე ნაკადებით. 1936 წელს ბაქოდან 10 კმ-ში მდებარე ზიღის ტბის მახლობლად იპოვეს პალეოლითის ხანის მამაკაცის ხელსაწყოები ფლიტის ბირთვის მსგავსი. ბიბი-ჰეიბათსა და ბაილს შორის ტერიტორიაზე არქეოლოგმა გ.ასლანოვმა იპოვა ხბოს პეტროგლიფური გამოსახულებები, რომლებიც გობუსტანში აღმოჩენილის მსგავსია.

ძვ.წ — სს დათარიღებული ქვევრი, რომელიც არქეოლოგიური გათხრების დროს შირვანშაჰის სასახლის ეზოში იპოვეს, ასევე ძვ.წ — სს კერამიკული ჭურჭლის ფრაგმენტები ნაპოვნი მუჰამედი მეჩეთის ტერიტორიაზე, რკინის ეპოქის ქალის თიხის ფიგურა, იჩერი შეჰერის ანტიკური კოლონები გვაძლევს საშუალებას დავათარიღოთ ბაქოს ციხე ანტიკური პერიოდით.

ბაქოს დაარსების თარიღი, როგორც დასახლებული პუნქტი და ქალაქი, ჯერ კიდევ არ არის დაზუსტებული, ვინაიდან არქეოლოგიური ფონდი ბოლომდე არ არის შესწავლილი. ითვლება, რომ ამ ადგილებში ადამიანებს იზიდავდნენ ნავთობისა და მარილის არსებობით. ბაქო ეკუთვნოდა იმ ქალაქების ტიპებს, რომლებიც წარმოიშვნენ უძველესი დასახლებული პუნქტებიდან.

ბაქოს მახლობლად რომაელთა ჯარის ყოფნის შესახებ გვაუწყებს ლათინურ წარწერა, რომელიც თარიღდება 84 და 96 წლებით მთა ბოიუქ-დაშის ძირში, ასევე სოფელ რამანაში, აფშერონში.

ეტიმოლოგია
აფშერონის დასახლებებმა საკუთარი სახელები მიიღებს იმ ტომებისგან, რომლებიც აქ ცხოვრობდნენ. მაგალითად, ირანული ტომები მასკუტების დასახლებამ მიიღო სახელი მაშტაღა, მარდების - მარდაქანი, თურქების - თურქანი, ქურთების - ქურდახანი. ბაქო პირველად მოხსენიებული იყო მე -5 საუკუნის წყაროებში. სომეხი და სპარსი ისტორიკოსების თანახმად, მას უწოდებდნენ „ატში-ბაგუანს“. აზერბაიჯანელი ისტორიკოსის სარა აშურბეილის ინფორმაციის მიხედვით, ეს სახელწოდება ნიშნავდა „ცეცხლოვან ბაქოს“ (ისტორიკოსი მიიჩნევს, რომ სიტყვა „ატში“ სიტყვა „ათეშის“ (ცეცხლი) შეცვლილი ვერსიაა). ქალაქი გახდა აზერბაიჯანის სსრ-ს დედაქალაქი და მრავალი მნიშვნელოვანი ცვლილება განიცადა. შედეგად, ბაქომ დიდი როლი ითამაშა საბჭოთა ცხოვრებაში. 1922-1930 წლებში ბაქო იყო საბჭოთა კავშირის ერთ-ერთი მსხვილი სავაჭრო ადგილი, რომელიც ირანსა და ახლო აღმოსავლეთს შორის კომერციული ხიდის სახით ემსახურებოდა ქვეყანას.

1924 წლის 8 თებერვალს, პირველმა ტრამვაის ხაზმა და ორი წლის შემდეგ სსრკ-ში პირველმა ელექტრომატარებელმა — ბაქო-სურახანიმ დაიწყო მუშაობა.
მარია ლუქსემბურგელი

მარია ლუქსემბურგელი (, ; დ. 1304 — გ 26 მარტი, 1324) — ლუქსემბურგების დინასტიის წარმომადგენელი. საღვთო რომის იმპერატორ ჰაინრიხ -ისა და მისი ცოლის, იმპერატრიცა მარგარეტ ბრაბანტელის ქალიშვილი. საფრანგეთისა და ნავარის დედოფალი 1322-24 წლებში როგორც შარლ -ის მეორე მეუღლე.

ბიოგრაფია
მარია დაიბადა 1304 წელს. იგი იყო საღვთო რომის იმპერატორ ჰაინრიხ -ისა და მისი მეუღლის, იმპერატრიცა მარგარეტ ბრაბანტელის ქალიშვილი. მარია მხოლოდ ოთხი წლის იყო, როდესაც იგი 1308 წელს დანიშნეს ბავარიის ჰერცოგ რუდოლფ -ის ასევე მცირეწლოვან ვაჟ ლუდვიგ ბავარიელზე. ეს ნიშნობა განსაკუთრებით მას შემდეგ გამყარდა, რაც ჰაინრიხმა ასევე გერმანიის მეფის წოდება მიიღო, რისთვის ბრძოლაშიც მისი უძლიერესი მოკავშირე სწორედაც, რომ რუდოლფ ბავარიელი იყო. როდესაც ქორწინების თარიღი მოახლოვდა, პრინცი ლუდვიგ ბავარიელი 1311 წელს გარდაიცვალა. ამ ამბიდან მალევე გარდაიცვალა მარიას დედაც, დედოფალი მარგარეტ ბრაბანტელი, რომელიც ჰაინრიხთან ერთად გენუაში მოგზაურობისას მძიმედ დაავადდა.

მას შემდეგ, რაც 1322 წელს საფრანგეთის მეფე შარლ თავის ცოლს, დედოფალ ბლანკა ბურგუნდიელს გასცილდა, ცოლად შეირთო მარია ლუქსემბურგელი. მათი ქორწინება 1322 წლის 21 სექტემბერს შედგა, რითაც მარია საფრანგეთისა და ნავარის დედოფალი გახდა. მართალია შარლს ბლანკასთან ორი შვილი ჰყავდა — ფილიპი და ჟანა — მაგრამ ორივე მათგანი მცირეწლოვანი გარდაიცვალა, რის გამოც მეფე იძულებული გახდა მემკვიდრის დასატოვებლად მეორედ დაქორწინებულიყო, რათა კაპეტის დინასტია არ გადაშენებულიყო.

1323 წლის 15 მაისს სენის არქიეპისკოპოსმა მარია საფრანგეთისა და ნავარის დედოფლად აკურთხა. იმავე წელს იგი დაფეხმძიმდა, მაგრამ მალევე მოეშალა მუცელი. 1324 წლის მარტში კი საფრანგეთის მეფე და დედოფალი ავინიონში პაპთან მოგზაურობდნენ, სადაც მარია ცხენიდან გადმოვარდა და მძიმედ დაშავდა. აღსანიშნავია ის გარემოება, რომ ამ დროს იგი ცხრა თვის ორსული იყო. დაზიანების გამო, ნაადრევი მშობიარობით მან ვაჟი გააჩინა, სახელად ლუი, რომელიც რამდენიმე საათში დაიღუპა. თავად დედოფალი მარია 1324 წლის 26 მარტს გარდაიცვალა ავინიონში, წმინდა დომენიკოს სახელობის სასახლეში, 19 ან 20 წლის ასაკში. მისი გარდაცვალების შემდეგ შარლი მალევე დაქორწინდა თავისსავე ბიძაშვილ ჟანა დე ევრეზე, თუმცა შვილები არც მასთან შეეძინა, რის გამოც კაპეტების დინასტია შეწყდა და საფრანგეთში მისი მონათესავე ვალუას დინასტია გამეფდა.
ჯონ კილი

ჯონ ლეუელინ კილი (; დ. 25 აპრილი, 1942) — ამერიკელი რესუბლიკელი პოლიტიკოსი, აშშ-ის სენატორი 1995-2013 წლებში; 2018 წლის 5 სექტემბერს, არიზონას გუბერნატორმა დაგ დიუსიმ კილი დანიშნა ჯონ მაკ-კეინის გარდაცვალების შედეგად გათავისუფლებულ ადგილზე სენატში. 2007-2013 წლებში იყო სენატის უმცირესობის პარტიული ორგანიზატორი.
კავკასიური ნაგაზი

კავკასიური ნაგაზი — ძაღლის ერთ-ერთი უძველესი ჯიში. უცხოურ წყაროებში წარმოშობის ადგილად კავკასია ან საბჭოთა კავშირია მიჩნეული, ქართული წყაროები კი მის წარმოშობას უშუალოდ საქართველოს უკავშირებენ. მისი წარმოშობის მრავალი ვერსია არსებობს; ერთ-ერთის თანახმად, იგი წარმოშობილია ტიბეტური მასტიფისგან, რომელიც კავკასიის ტერიტორიაზე მეომრებმა და ვაჭრებმა 2 ათასი წლის წინ შემოიყვანეს. სხვა ვერსიით, ის დამოუკიდებელი ჯიშია, რომელიც უძველესმა ქართველურმა ტომებმა ხალხური სელექცის გზით გამოიყვანეს. ჯიში პირველად გერმანელმა ზოოლოგმა მიულერმა, საუკუნის დასაწყისში, საქართველოს მთიანეთში აღწერა. სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებით, ნაგაზი არის განსაკუთრებით დიდი, „გვარიანი“ და გულადი ძაღლი. 1990 წელს ეს ჯიში რუსმა კინოლოგებმა მსოფლიო კინოლოგიურ საზოგადოებებში წარადგინეს „კავკაზსკაია ოვჩარკა“-ს (კავკასიური ნაგაზის) სახელით და ოფიციალურად დარეგისტრირდა საერთაშორისო კინოლოგიურ ფედერაციაში დამტკიცებული სტანდარტით.

დიდი ზომისა და ძლიერი აგებულების მქონე ძაღლია. თავი დიდი და განიერი აქვს, ყურები ჩამოყრილი, კისერი მოკლე და კარგად დაკუნთული, ზურგი განიერი და სწორი, წელი მოკლე, განიერი და ძლიერი. გავა ოვალური ფორმისაა, კუდი მაღლაა დასმული, ძირს ჩამოშვებულ მდგომარეობაში სწვდება სახტომ სახსარს. ხვადის სიმაღლე მინდაოში 72–75 სმ-ია (არანაკლებ 68 სმ-ისა), ხოლო ძუსი — 66–69 სმ (არანაკლებ 64 სმ-ისა). ფორმატის ინდექსი — 104–108. კავკასიური ნაგაზისათვის დამახასიათებელია სქელი და ელასტიკური კანი, ბეწვი სხეულზე მჭიდროდაა გადაკრული, უხეში, სწორი და კარგად განვითარებული, შედარებით ღია ფერის თივთიკით. ბეწვის სიგრძის მიხედვით ჯიშს ყოფენ ორ ტიპად: გრძელბეწვიან და მოკლებეწვიან ნაგაზებად. სტანდარტით დაშვებულია ნებისმიერი კომბინაციის ბეწვის შეფერილობა.

აღსანიშნავია, რომ ჯიშის დღეისათვის მომქმედი სტანდარტი შედგენილია ქართული ტიპის მონაცემებზე დაყრდნობით და ამას აღიარებენ რუსი კინოლოგებიც, რომლებიც აღნიშნავენ, რომ კავკასიური ნაგაზის საუკეთესო პოპულაცია გავრცელებულია საქართველოში. ჩვენში განასხვავებენ ამ ძაღლის გერგეთულ, გარბენულ, სტეფანწმინდურ და ახალციხურ ტიპებს (ხევი). ყოფილი საბჭოთა კავშირის რესპუბლიკების გარდა ჯიში შეყვანილია გერმანიაში, პოლონეთში, უნგრეთში, ჩეხეთსა და სლოვაკეთში. 1992 წელს თერჯოლის რაიონის სოფ. სიქთარვაში წმიდა გიორგის მონასტრის ძმობის მიერ დაფუძნდა კავკასიური ნაგაზის ძაღლსაშენი „ტაბაკინი“, რომლის მიზანია ქართული პოპულაციის ნაგაზის სელექცია და პოპულარიზაცია.
ნიკოლოზ გოგიტიძე

ნიკოლოზ ჯემალის ძე გოგიტიძე (დ. 6 თებერვალი, 1960, თბილისი) — ქართველი სახელმწიფო მოხელე და დიპლომატი, იუსტიციის გენერალ-მაიორი (1995).

ბიოგრაფია
დაამთავრა მოსკოვის სამხედრო ინსტიტუტის იურიდიული ფაკულტეტი (1982). 1993–1994 წლებში იყო სახელმწიფოს მეთაურის, ედუარდ შევარდნაძის მთავარი სამხედრო მრჩეველი, 1994–1997 წლებში — საქართველოს გენერალური პროკურორის მოადგილე და მთავარი სამხედრო პროკურორი. 1998 წლიდან დიპლომატიურ სამსახურშია. სხვადასხვა დროს იყო საქართველოს კონსული უკრაინასა და მოლდოვაში, კონსული აზერბაიჯანში, გენერალური კონსული ტრაპიზონში, სრულუფლებიანი და საგანგებო დესპანი აზერბაიჯანში, გენერალური კონსული საბერძნეთის რესპუბლიკაში (ქ. თესალონიკი), საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს უცხო ქვეყნების დიპლომატიურ წარმომადგენლობებსა და საკონსულო დაწესებულებებთან მუშაობის სამმართველოს უფროსი.
ჟანა დე ევრე

ჟანა დე ევრე (; დ. 1310 — გ. 4 მარტი, 1371) — ევრეს გრაფ ლუი ფრანგისა და მისი მეუღლის, გრაფინია მარგარიტა არტუელის ნაბოლარა შვილი. საფრანგეთისა და ნავარის დედოფალი 1325-1328 წლებში როგორც შარლ -ის მესამე ცოლი. საფრანგეთის პრინცესა და ორლეანის ჰერცოგინია ბლანშ კაპეტის დედა.

ბიოგრაფია
ჟანა დაიბადა 1310 წელს ნორმანდიის საგრაფო ევრეში. მამამისი თავად იყო ევრეს გრაფი ლუი კაპეტი, რომელიც საფრანგეთის მეფე ფილიპ -ისა და დედოფალ მარია ბრაბანტელის ვაჟი იყო. რაც შეეხება დედამისს, იგი ასევე ფრანგი დიდგვაროვანი მარგარიტა არტუელი იყო, რომელიც თავის მხრივ საფრანგეთის მეფე ლუი -ისა და დედოფალ ბლანკა კასტილიელის შთამომავალი იყო. ჟანა მარგარიტასა და ლუის ნაბოლარა ქალიშვილი იყო.

ჟანას ბავშვობის შესახებ არაფერია ცნობილი. 1324 წელს ცხენიდან ჩამოვარდნის შედეგად გარდაიცვალა საფრანგეთის დედოფალი მარია ლუქსემბურგელი. უმემკვიდრეოდ დარჩენილი, უკვე მეორედ დაქვრივებული საფრანგეთის მეფე შარლ იძულებული გახდა მესამედ შეერთო ცოლი, რათა ვაჟი გაეჩინათ. ვინაიდან ჟანა და შარლი პირველი თაობის ბიძაშვილები იყვნენ, მათ ქორწინებაზე რომის პაპის თანხმობა იყო საჭირო, რომელიც სრულიად უპრობლემოდ მისცათ პაპმა იოანე -მ. 1325 წლის 5 ივლისს ჟანა და შარლი დაქორწინდნენ, რითაც იგი საფრანგეთისა და ნავარის დედოფლად იქცა.

სამწლიანი დედოფლობის მოკლე პერიოდში, ჟანამ სულ სამი გოგონა გააჩინა — ჟანა, მარი და ბლანში. 1328 წლის 1 თებერვალს გარდაიცვალა მეფე შარლი, ისე რომ მამრობითი სქესის მემკვიდრე მაინც ვერ დატოვა. სწორედ ამიტომ შეწყდა კაპეტთა დინასტია და საფრანგეთში მათი მონათესავე ვალუას დინასტია გამეფდა. ამ მომენტიდან ჟანას შესახებ უკვე აღარ გვაქვს ცნობები. ჩვენთვის მხოლოდ ისაა ცნობილი, რომ იგი 1371 წლის 4 მარტს გარდაიცვალა, 60-61 წლის ასაკში.
სიმონ გოგიტიძე

სიმონ კონსტანტინეს ძე გოგიტიძე (დ. 3 (15) იანვარი, 1872, სოფ. ჭალა, ახლანდ. ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი — გ. 4 მარტი, 1927, თბილისი) — პედიატრი, მეცნიერული პედიატრიის პიონერი საქართველოში; მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1904 წ.), პროფესორი (1912 წ.).

ბიოგრაფია
1897 წ. დაამთავრა კიევის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი და იქვე დაიწყო მუშაობა ბავშვთა სნეულებების კათედრაზე. სადისერტაციო ნაშრომი ეხებოდა ქალის რძეში ცხიმის გაჩენის გზებს. 1904 წ. მონაწილეობდა რუსეთ-იაპონიის ომში. 1909 წ. აირჩიეს კიევის უნივერსიტეტის პედიატრიის კათედრის პრივატდოცენტად, 1912 წ. – ნოვოროსიის (ოდესა) უნივერსიტეტის პედიატრიის კათედრის გამგედ. შემდეგ საქართველოში დაბრუნდა. 1921 წლიდან იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბავშვთა სნეულებების კათედრის გამგე. გოგიტიძის შრომებში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა ბავშვის ორგანიზმის თავისებურებებისა და ჰიგიენის შესწავლას. მათ შორისაა „ბავშვის კვება“ (ტფილისი, 1927 წ.).
ბლანკა ნავარელი

ბლანკა ნავარელი (, ; დ. 1330 — გ. 5 ოქტომბერი, 1398) — ნავარის მეფე ფილიპ -ისა და მისი ცოლის, ნავარის დედოფალ ჟანა -ის ასული. საფრანგეთის დედოფალი 1350 წლის იანვრიდან აგვისტომდე როგორც ფილიპ -ის მეორე ცოლი.

ბიოგრაფია
ბლანკა დაიბადა 1330 წელს პამპლონაში. იგი იყო ნავარის მეფე ფილიპ -ისა და მისი ცოლის, ნავარის დედოფალ ჟანა -ის მესამე შვილი. ბლანკას ბავშვობის შესახებ ცნობები თითქმის არ არსებობს.

თავდაპირველად იგეგმებოდა მისი მითხოვება კასტილიისა და ლეონის მეფე ალფონსო -ის უფროს ვაჟ პედროზე. მაგრამ კასტილიელებთან ნიშნობა ჩაიშალა, რის შემდეგაც მისი დანიშვნა საფრანგეთის მეფე ფილიპ -ის უფროს ვაჟ ჟანზე მოისურვეს. იმ პერიოდის ევროპაში, საყოველთაოდ იყო ცნობილი ბლანკას სილამაზისა და გონიერების შესახებ. თუმცა მიუხედავად ამისა ჟანმა მისი ცოლად შერთვა არ ისურვა და მის ნაცვლად ბონა ბოჰემიელზე იქორწინა. 1349 წელს გარდაიცვალა საფრანგეთის დედოფალი ჟანა ბურგუნდიელი, რის შემდეგაც დაქვრივებულმა ფილიპ -მ თავად მოისურვა ბლანკაზე დაქორწინება და დაინიშნა კიდეც მასზე. 1350 წლის 29 იანვარს ბლანკა მასზე 40 წლით უფროს ფილიპეს შერთეს ცოლად.

ეს ქორწინება ძალიან ხანმოკლე აღმოჩნდა. ქორწილიდან სულ რაღაც შვიდ თვეში, 1350 წლის 22 აგვისტოს მეფე ფილიპი გარდაიცვალა, ტახტზე კი მისი ვაჟი ჟან ავიდა. როგორც მემატიანეები გადმოგვცემენ, დაქვრივებისას ბლანკა ორსულად ყოფილა, 1351 წლის მაისში კი მან გოგონა გააჩინა, რომელსაც ჟანა დაარქვეს. მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ ახალგაზრდა ბლანკა ნორმანდიაში მდებარე ციხესიმაგრეში გადასახლდა. ახალგაზრდა, გონიერ და მომხიბლავ ქვრივ ბლანკას ცხადია თავისუფლად შეეძლო ევროპის ნებისმიერ სახელმწიფოში ბედნიერად გათხოვილიყო, თუმცა ასე არ მოქცეულა და გარდაცვალებამდე ფილიპს გლოვობდა. დაქვრივებიდან მალევე მისი ხელი კასტილიის მეფის ვაჟმა პედრომ კვლავ ითხოვა, თუმცა ბლანკამ მას უარი თავისი ლეგენდარული ფრაზით უპასუხა: "საფრანგეთის დედოფლები მეორედ არ თხოვდებიან". საუკუნეების შემდეგ ეს ფრაზა კვლავ გამოიყენა მეფე შარლ -ის ქვრივმა ელიზაბეთ ავსტრიელმა, რომელმაც უარი ესპანეთის მეფეს უთხრა. დაქვრივებული ბლანკა საფრანგეთის სამეფო კარზე ძალიან იშვიათად ჩნდებოდა. ერთ-ერთი ასეთი ღირსშესანიშნავი მოვლენა, რის გამოც იგი სამეფო კარზე ჩავიდა, იყო დედოფალ იზაბელა ბავარიელის კორონაცია. ბლანკამ ასევე ითამაშა დიდი პოლიტიკური როლიც, როდესაც მან შუამავლის როლი შეასრულა საფრანგეთის მეფესა და თავის ძმას, ნავარის მეფე შარლ -ს შორის.

1371 წელს არაგონის მეფე პედრო -მ ბლანკას ერთადერთი ქალიშვილის, პრინცესა ჟანას ხელი ითხოვა, რაზეც ყველამ ერთხმად განაცხადა თანხმობა, თუმცა ჟანა 1371 წლის 16 სექტემბერს არაგონისკენ მიმავალ გზაზე დაიღუპა.

ბლანკა ნავარელი გარდაიცვალა 1398 წლის 5 ოქტომბერს, 67-68 წლის ასაკში. დაკრძალულია სენ-დენის სამეფო ბაზილიკაში ფილიპის გვერდით.

წინაპრები
ბლანკა ნავარელის წინაპრები
ჟანა I ოვერნელი

ჟანა ოვერნელი (; დ. 8 მაისი, 1326 — გ. 29 სექტემბერი, 1360) — ოვერნის გრაფ ვილჰელმ -ისა და მარგარიტა დ'ევრეს ქალიშვილი. ოვერნის გრაფინია 1332-1360 წლებში, როგორც მამის მემკვიდრე. ნორმანდიის ჰერცოგინია 1350 წლის თებერვლიდან აგვისტომდე და საფრანგეთის დედოფალი 1350-60 წლებში, როგორც ჟან -ის მეორე მეუღლე.

ბიოგრაფია
ჟანა დაიბადა 1326 წლის 8 მაისს საფრანგეთში. იგი იყო ოვერნის გრაფ ვილჰელმ -ისა და მისი მეუღლის, გრაფინია მარგარიტა დ'ევრეს ასული. დედამისი წარმოშობით ნავარის პრინცესა იყო და ჟანას ბიძად ერგებოდა თვით ნავარის მეფე ფილიპ .

1332 წლის 6 აგვისტოს მამამისი გარდაიცვალა, რის შემდეგაც ოვერნის გრაფინია ექვსი წლის ჟანა გახდა, რომელიც მისი ერთადერთი შვილი იყო.

ჟანას პირველი მეუღლე ფილიპ ბურგუნდიელი გახდა, რომელმაც ცოლის წყალობით მიიღო ოვერნის გრაფობა. მათ მოკლევადიან ქორწინებაში სულ სამი შვილი შეეძინათ, რომელთაგან მხოლოდ ერთმა ვაჟმა შესძლო გადარჩენა და ბურგუნდიის ტახტზე ასვლა. ქორწინებიდან სულ რამდენიმე წელიწადში ჟანა დაქვრივდა.

ქმრის გარდაცვალებიდან სულ რამდენიმე წელში ჟანა მეორედ გათხოვდა. 1350 წლის 9 თებერვალს იგი ცოლად გაჰყვა საფრანგეთის მეფე ფილიპ -ის უფროს ვაჟს, ნორმანდიის ასევე დაქვრივებულ ჰერცოგ ჟან დე ვალუას, რითაც ჟანაც ნორმანდიის ჰერცოგინია და საფრანგეთის ტახტის მემკვიდრე გახდა. ქორწინებიდან სულ რამდენიმე თვეში, 1350 წლის 22 აგვისტოს ფილიპი გარდაიცვალა, ტახტზე მისი ქმარი ჟან ავიდა, რითაც ჟანა საფრანგეთის დედოფლად იქცა. ჟანა მემკვიდრეს ვერ აჩენდა, თუმცა იმ ფსიქოლოგიურ სტრესს, რასაც მსგავსი ქალები გადიოდნენ იგი გადარჩა, რადგან მეფე ჟანი მანამდე დაქორწინებული იყო საღვთო რომის იმპერატორის ქალიშვილ ბონა ბოჰემიელზე, რომელიც შავმა ჭირმა იმსხვერპლა და რომელთანაც რვა შვილი ჰყავდა, ამიტომაც მემკვიდრის პრობლემა არ არსებობდა. დედოფალს ძალიან თბილი და ახლო ურთიერთობა ჰქონდა თავის გერებთან, განსაკუთრებით კი გოგონებთან. ჟანამ ჟან -ს სულ სამი შვილი გაუჩინა, თუმცა ყველა მალევე დაიღუპა. ჟანა 1360 წლის 29 სექტემბერს გარდაიცვალა 34 წლის ასაკში.

შვილები
თავის პირველ ქმართან, ფილიპ ბურგუნდიელთან ჰყავდა სამი შვილი:

ჟანა (დ. 1344 — გ. 11 სექტემბერი, 1360), დანიშნული იყო სავოიის გრაფ ამადეო -ზე, მაგრამ ქორწინებამდე გარდაიცვალა;
მარგარიტა (დ. 1345 - გ. ?), გარდაიცვალა ახალგაზრდა, გაუთხოვარი და უშვილო;
ფილიპ (დ. 1346 — გ. 21 ნოემბერი, 1361), ბურგუნდიის ჰერცოგი, ცოლად შეირთო ფლანდრიის გრაფინია მარგარიტა , თუმცა შვილები არ ჰყოლიათ;

თავის მეორე ქმართან, ჟან ვალუასთან ჰყავდა ასევე სამი შვილი:

ბლანში (ნოემბერი, 1350), გარდაიცვალა მშობიარობისას;
კატრინი (1352), გარდაიცვალა ჩვილობაში;
მკვდარშობილი ვაჟი (1353).
ადელ შამპანელი

ადელ შამპანელი (; დ. 1140 — გ. 4 ივნისი, 1206), აგრეთვე ცნობილი როგორც ადელაიდა, ან ალისი — შამპანის გრაფ თეობალდ -ისა და მისი ცოლის, გრაფინია მატილდა კარინტიელის ასული. სახელი უწოდეს ბებიამისის, ინგლისის მეფე უილიამ დამპყრობლის ასულ ადელ ნორმანდიელის პატივსაცემად. იყო საფრანგეთის დედოფალი 1160-1180 წლებში როგორც ლუი -ის ბოლო, მესამე მეუღლე. საფრანგეთის მეფე ფილიპ -ისა და ბიზანტიის იმპერატრიცა აგნეს ფრანგის დედა.

ბიოგრაფია
ადელი დაიბადა 1140 წელს, საფრანგეთის ქალაქ ბლუაში. იგი იყო შამპანის გრაფ თეობალდ -ისა და მისი ცოლის, გრაფინია მატილდა კარინტიელის ასული. მას სახელი ბებიის, ბლუას გრაფინია ადელ ნორმანდიელის პატივსაცემად დაარქვეს, რომელიც ნორმანდიის ჰერცოგ და ინგლისის მეფე უილიამ დამპყრობლის ქალიშვილი იყო.

ადელ შამპანელი და საფრანგეთის მეფე ლუი 1160 წლის 13 ნოემბერს დაქორწინდნენ, ლუის წინა ცოლის, დედოფალ კონსტანსია კასტილიელის მშობიარობისას დაღუპვიდან მხოლოდ ხუთი კვირის შემდეგ. მხოლოდ დედოფალმა ადელმა შესძლო მისთვის ვაჟის, მომავალში საფრანგეთის მეფე ფილიპ -ისა და ბიზანტიის იმპერატრიცა აგნეს ფრანგის გაჩენა. ადელამდე ლუის პირველი ცოლი იყო დედოფალი ელეონორ აკვიტანიელი, რომელსაც ღალატისა და უმემკვიდრეობის გამო გასცილდა და რომელიც ცოლად ინგლისის მეფეს გაჰყვა, მეორე ცოლი, დედოფალი კონსტანსია კასტილიელი კი მშობიარობას გადაჰყვა.

დედოფალი ადელი პოლიტიკურად ძალიან აქტიური პიროვნება იყო. იგი სამეფო ხელისუფლებას თავის ძმებთან, თეობალდთან და ანრისთან ერთად დაეპატრონა. მალევე მან თავისი მდგომარეობის გასამყარებლად თავისი ძმები მეფე ლუისა და დედოფალ ელეონორ აკვიტანიელის ქალიშვილებზე — ალისსა და მარიზე დააქორწინა.

მეფე ლუი 1180 წლის 18 სექტემბერს გარდაიცვალა, ტახტზე კი მისი ვაჟი ფილიპ ავიდა. ადელისა და მისი ძმების მმართველობა მას შემდეგ შეირყა რაც ფილიპმა ცოლად ენოს გრაფის ქალიშვილი, არტუას გრაფინია იზაბელა ენოელი შეირთო ცოლად. ადელმა რძლისა და მისი ნათესავების წინააღმდეგ ბურგუნდიის ჰერცოგსა და საღვთო რომის იმპერატორთან ერთად ალიანსი ჩამოაყალიბა. ადელმა და მოკავშირეებმა მათ ომი 1181 წელს გამოუცხადეს და ვითარება იმდენად დაიძაბა, რომ 1184 წელს იზაბელა კინაღამ ფილიპს არ გასცილდა.

1180 წლის სექტემბერში ვაჟის გადმობირების შემდეგ იზაბელას ძალაუფლება მკვეთრად შემცირდა, რაც იმაშიც გამოიხატა, რომ როდესაც ფილიპი მესამე ჯვაროსნულ ლაშქრობაში გაემგზავრა, რეგენტად ტრადიციულად ცოლის ნაცვლად დედა დატოვა. მას შემდეგ რაც ფილიპი საფრანგეთში დაბრუნდა ადელი კვლავ ჩრდილში აღმოჩნდა და კვლავ ცდილობდა ძალაუფლების ჩაგდებას.

დედა-დედოფალი ადელ შამპანელი გარდაიცვალა 1206 წლის 4 ივნისს, 65-66 წლის ასაკში.
კონსტანსია კასტილიელი

კონსტანსია კასტილიელი (, ; დ. 1136 — გ. 4 ოქტომბერი, 1160) — კასტილიისა და ლეონის მეფე ალფონსო -ისა და მისი პირველი ცოლის, დედოფალ ბერენგარია ბარსელონელის შუათანა ქალიშვილი. საფრანგეთის დედოფალი 1154-1160 წლებში როგორც ლუი -ის მეორე მეუღლე. ინგლისის, ირლანდიის, უნგრეთისა და ხორვატიის დედოფალ მარგარიტა ფრანგის დედა.

ბიოგრაფია
კონსტანსია დაიბადა 1136 წელს. იგი იყო კასტილიისა და ლეონის მეფე ალფონსო -ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ ბერენგარია ბარსელონელის შუათანა ქალიშვილი. მან დედა მალევე დაკარგა, რის გამოც მამამისი მეორედ დაქორწინდა რიჩეზა პოლონელზე.

როგორც კი კონსტანსია წამოიზარდა მის გათხოვებაზე დაიწყეს ფიქრი. მისთვის შესაბამისი მეუღლის ძებნა გაჭიანურდა, თუმცა მას შემდეგ რაც საფრანგეთის მეფე ლუი დედოფალ ელეონორ აკვიტანიელს გასცილდა, კასტილიელებმა დრო იხელთეს და იგი ლუიზე დანიშნეს. ლუისა და ელეონორს მართალია ორი შვილი ჰყავდათ, მაგრამ ორივე გოგონა, მეფეს კი ვაჟი სჭირდებოდა და თუ მას კონსტანსია გააჩენდა, ამით იგი უდიდეს ძალაუფლებას მიიღებდა. 1154 წელს ლუი და კონსტანსია დაქორწინდნენ, რითაც იგი საფრანგეთის დედოფალი გახდა. მალევე სამეფო წყვილი ძალიან დაახლოვდა და შეუყვარდა ერთმანეთი.

1157 წელს დედოფალმა პირველი გოგონა გააჩინა, თუმცა იგი თავის მეორე მშობიარობას გადაჰყვა 1160 წლის 4 ოქტომბერს, 23-24 წლის ასაკში. ვინაიდან მან ვაჟი ვერ გააჩინა, მისი ქმარი კონსტანსიას გარდაცვალებიდან სულ ხუთ კვირაში მესამედ დაქორწინდა ადელ შამპანელზე, რომელმაც ვაჟი და გოგონა გაუჩინა.

დედოფალი კონსტანსია დაკრძალულია სენ დენის ბაზილიკაში, პარიზში.

შვილები
მარგარიტა (1157—1197), პირველად ცოლად გაჰყვა ინგლისისა და ირლანდიის მეფე ჰენრი ახალგაზრდას, ხოლო მეორედ უნგრეთისა და ხორვატიის მეფე ბელა -ს, მაგრამ შვილები არ ჰყოლია;
ალისი (1160—1220), სწორედ მისი მშობიარობას გადაჰყვა კონსტანსია, ცოლად გაჰყვა პუატიესა და ვექსენის ჰერცოგ უილიამ -ს, რომელთანაც შეეძინა მხოლოდ ერთი ქალიშვილი, პუატიეს გრაფინია მარი.
ბოდუენ I ფლანდრიელი

ბოდუენ (ბალდუინ) ფლანდრიელი (; დ. ივლისი, 1172 — გ. დაახლ. 1205, ტირნოვო) — ლათინთა პირველი იმპერატორი 1204 წლიდან, ენოს გრაფი ბოდუენ დე ენოს სახელით 1195–1205 და ფლანდრიის გრაფი ბოდუენ ფლანდრიელის სახელით 1194–1205 წლებში. ფლანდრიის საგრაფო დედამისის — მარგარიტა -ის გარდაცვალების შემდეგ მიიღო, მალევე, ერთ წელში კი მამამისი ბოდუენ დე ენოც გარდაიცვალა და ბოდუენმა ენოს საგრაფოც ხელში ჩაიგდო. აქტიურად მონაწილეობდა მეოთხე ჯვაროსნულ ლაშქრობაში. კონსტანტინოპოლის აღების შემდეგ, 1204 წლის 9 მაისს ჯვაროსნებმა ბოდუენი ახლადდაარსებული ლათინთა იმპერიის პირველ იმპერატორად აირჩიეს. კორონაცია 16 მაისს შედგა აია-სოფიას ტაძარში. მის დომენში შედიოდა საკუთრივ კონსტანტინოპოლი, ევროპული და აზიური ტერიტორიები და რამდენიმე კუნძული: ლემნოსი, ლესბოსი, ქიოსი, ტინოსი. დაპირისპირებაში აღმოჩნდა ბონიფაციუს -თან. 1205 წელს თრაკიაში აჯანყდნენ ბერძნები, რომლებმაც დასახმარებლად ბულგარეთის მეფე კალოიანს მოუხმეს. მათ დაიკავეს ადრიანოპოლი. 1205 წლის 14 აპრილს ადრიანოპოლის ბრძოლაში ჯვაროსნები დამარცხდნენ. ბოდუენი ტყვედ ჩავარდა. გიორგი აკროპოლიტის ცნობით, იგი მოკლეს და მისი თავის ქალისაგან სასმელის ფიალა გააკეთეს. ბოდუენის მემკვიდრე მისი ძმა ანრი გახდა, რომელიც ტახტზე დაახლ. 1 წლის დაგვიანებით ავიდა.
იაგო ხვიჩია

იაგო ხვიჩია (დ. 19 მაისი, 1982, დიდი ჭყონი, საქართველოს სსრ) — ქართველი იურისტი და პოლიტიკოსი. 2018 წლის 23 ივნისიდან „ახალი პოლიტიკური ცენტრი - გირჩის“ თავმჯდომარე. საქართველოს მეათე მოწვევის პარლამენტის წევრი.

ბიოგრაფია
2004 წელს იაგო ხვიჩიას მიენიჭა იურისტის კვალიფიკაცია თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. იაგო არის იურიდიული კომპანია „ “-ის დამფუძნებელი და ადვოკატი, იგი იყო ახალგაზრდა ეკონომისტთა ასოციაციის, ლიცენზიებისა და ნებართვების დანერგვის პროექტის იურისტი. მოგვიანებით იაგო ხვიჩია მუშაობდა თბილისის მერიის, განათლებისა და კულტურის საქალაქო სამსახურის იურისტად. იგი ასევე იყო საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის იურიდიული განყოფილების უფროსის მოადგილე, შემდგომ კი 2009-2013 წლებში იურიდიული დეპარტამენტის უფროსი.

2015 წელს შეუერთდა ახლადშექმნილ პოლიტიკურ პარტია „გირჩს“.

2018 წლის 23 ივნისიდან „გირჩის“ თავმჯდომარე.

საქართველოს პარლამენტის წევრი
2020 წლიდან საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი.

2021 წლის 19 აპრილს იაგო ხვიჩიამ და „გირჩის“ ორმა დეპუტატმა, ვახტანგ მეგრელიშვილმა და ალექსანდრე რაქვიაშვილმა შარლ მიშელის შეთანხმების დოკუმენტს ხელი მოაწერა.

2022 წლის 20 სექტემბერს იაგო ხვიჩიამ პარლამენტის სხდომაზე საკუთარი კანდიდატურა დაასახელა საქართველოს სახალხო დამცველის თანამდებობაზე. 2022 წლის 22 დეკემბერს საქართველოს პარლამენტმა იაგო ხვიჩიას კანდიდატურას სხვა კანდიდატებთან ერთად უყარა კენჭი, მაგრამ მან არჩევისთვის საჭირო ხმების რაოდენობის მოგროვება ვერ შეძლო.

2023 წლის 13 აპრილს საქართველოს პარლამენტმა 100 ხმით იაგო ხვიჩია საპროკურორო საბჭოს წევრად 4-წლიანი ვადით აირჩია.

2024 წლის 1 აპრილს „გირჩი“ საარჩევნო სიების ფორმირების პროცესში გენდერული კვოტირების გაუქმების ინიციატივით გამოვიდა. საკანონმდებლო ინიციატივის თანაავტორთა შორის იყო იაგო ხვიჩიაც. იაგო ხვიჩიამ 2024 წლის 4 აპრილს ინიციატივას მესამე მოსმენით მხარი დაუჭირა.

2022 წლის მარტიდან მიჰყავს გადაცემა „საქართველოს დაბადება“.