iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლინ კოფინი

ლინ კოფინი (; დ. 12 ნოემბერი, 1943, ნიუ-იორკი) — ამერიკელი პოეტი, მწერალი, მთარგმნელი და რედაქტორი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1943 წლის 12 ნოემბერს. იყო ჟურნალ „ყოველკვარტლური მიმოხილვის“ („ “)-ის ასოცირებული რედაქტორი. ასწავლიდა ინგლისურ ენას ვაშინგტონის, დეტროიტის, თბილისის უნივერსიტეტებში.

შემოქმედება
ავტორია 30-ზე მეტი პოეტური წიგნის, მხატვრული ლიტერატურის, დრამატურგიული ნაწარმოების. აქტიურად მოღვაწეობდა როგორც მთარგმნელი. მისი ნაწარმოებები გამოქვეყნებულია 50-ზე მეტ ჟურნალში (მათ შორისაა „კათოლიკური დაიჯესტი“ და „თაიმსი“).
მისი პიესები იდგმებოდა მალაიზიის, სინგაპურის, ბოსტონის, ნიუ-იორკის, დეტროიტის თეატრებში.
არის ვაშინგტონის პოეტების ასოციაციის წევრი. ნათარგმნი აქვს რუსი, ჩეხი, ჰოლანდიელი, მონღოლი და ირანელი პოეტები. აქტიურად თანამშრომლობს საქართველოსთან.

ურთიერთობა საქართველოსთან
ლინ კოფინი საქართველოში 2011 წელს ჩამოვიდა. კითხულობდა ლექციებს ილიას უნივერსიტეტში. 2012 წელს თბილისში გამოიცა გია ჯოხაძის მიერ ქართულად ნათარგმნი მისი ლექსების კრებული „მე ორივე ვარ“.

ლინ კოფინის მიერ ნათარგმნი შოთა რუსთაველის „ვეფხისტყაოსანი“ ინგლისურად პირველი პოეტური თარგმანია 16 მარცვლიანი შაირით. მასზე მუშაობა 2012 წელს დაიწყო. 2015 წლის 4 ოქტომბერს კი ლონდონში, ქართული ფილმის ფესტივალის ფარგლებში, „ვეფხისტყაოსნის“ ახალ თარგმანთან დაკავშირებით, გაიმართა გამოცემის განხილვა, რომელშიც, ლინ კოფინის გარდა, მონაწილეობას იღებდნენ მწერალი აკა მორჩილაძე და მთარგმნელი-ისტორიკოსი დონალდ რეიფილდი.
ნათარგმნი აქვს თანამედროვე ქართველი მწერლების დათო ბარბაქაძის, გიორგი კეკელიძის, გივი ალხაზიშვილის, ზაზა აბზიანიძის ნაწარმოებები. 2013 წელს დ. კიზირიას რედაქტორობით აშშ-ში გამოსცა „ქართული პოეზიის ანთოლოგია“, რომელშიც შევიდა ძველი ქართული ლიტერატურის ნიმუშები.
კოლუმბიის მთები

კოლუმბიის მთები — მთის მასივი კანადასა და აშშ-ში, ჩრდილოეთ ამერიკის კორდილიერის აღმოსავლეთ სარტყელში. ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ გადაჭიმულია 608 კმ-ზე, ხოლო დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ 256 კმ-ზე, ფართობი 135,952 კმ². კოლუმბიის მთების 75 % კანადის ფარგლებშია, ხოლო 25 % აშშ-ში.

მის შემადგენლობაშია ოთხი ძირითადი იზოლირებული ქედი: კარიბუ, მონაში, სელკერკი, პერსელი და მათი მრავალრიცხოვანი განშტოებები. აღმოსავლეთით ესაზღვრება კლდოვანი მთების ღარი, სამხრეთით მდინარე კოლუმბიის ხეობა, დასავლეთით შიგა პლატო, ხოლო ჩრდილოეთით მდინარე ფრეიზერის ხეობა. კოლუმბიის მთები კანადის კლდოვანი მთების პარალელურადაა განფენილი, რომელიც ზოგჯერ მის დასავლეთ გაგრძელებად მიიჩნევა.

კოლუმბიის მთები აგებულია უმეტესწილად კრისტალური ქანებით. ღრმადაა დანაწევრებული მდინარეთა გასწვრივი ხეობებით; ბევრია ნაგუბარი ტბა. მაქსიმალური სიმაღლე 3519 მ (მწვერვალი სენ-სანფორდი). მრავალი მწვერვალის სიმაღლე აღემატება 3000 მ-ს. დამახასიათებელია რელიეფის მყინვარული ფორმები, მნიშვნელოვანია თანამედროვე მყინვარებიც. მცენარეულ საფარში ჭარბობს წიწვოვანი ტყე, უფრო მაღლა — ალპური მდელოა, მყინვარები.

აღსანიშნავია, რომ ამერიკის გეოგრაფიული კლასიფიკაციით, კოლუმბიის მთები კლდოვანი მთების კომპლექსის ნაწილია, თუმცა აღნიშნული განსაზღვრება არ არის გაზიარებული კანადაში.
ტონგა 2020 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე

ტონგა, ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეათედ 2021 წელს, იაპონიის დედაქალაქ ტოკიოში იასპარეზებს. თავდაპირველად ღონისძიებები 2020 წლის 24 ივლისიდან 9 აგვისტომდე პერიოდში უნდა ჩატარებულიყო, მაგრამ მსოფლიოში -19-ის პანდემიის გამო 2020 წლის ოლიმპიური თამაშები 2021 წლის 23 ივლისიდან 8 აგვისტომდე ჩატარდა.. ტონგა ოლიმპიადაზე 4 სპორტის სახეობაში, 6 სპორტსმენით იყო წარმოდგენილი.
ხელნაწერთა ანდერძ-მინაწერები

ანდერძ-მინაწერები — ასე უწოდებენ ხელნაწერ წიგნებზე დართულ ტექსტებს, რომელიც ძირითადად ეკუთვნის კალიგრაფებს, მინიატიურისტებს, წიგნის დამკვეთებს და ამა თუ იმ ხელნაწერი წიგნის სხვადასხვა მფლობელს.
ძირითადი შინაარსი
ძირითადად ანდერძ-მინაწერები გვაწვდიან წიგნის შექმნის თარიღს და მიზეზებს, ცნობებს დამკვეთის, კალიგრაფის და მომხატველის შესახებ, ასევე ხშირად აღწერილია ხოლმე სხვადასხვა გარემოება კონკრეტული ხელნაწერი წიგნის შექმნის შესახებ.
სამეცნიერო სფეროებში, ხელნაწერთა ანდერძ-მინაწერების შესწავლამ მრავალ საიდუმლოს ახადა ფარდა. მათი შესწავლით, მრავალი მივიწყებული, თუ უცნობი მხატვარი და კალიგრაფი გამოაშკარავდა; მრავალ გადმოცემას, აღწერას, დათარიღებას, ისტორიულ ფაქტს, გენიალოგიას, წეს-ჩვეულებებს, სოციალურ მდგომარეობას, თუ სამეცნიერო ცნობებს დაუდო საფუძველი.
ხშირად კალიგრაფები და მინიატიურისტები ანდერძებს მიფარვით წერდნენ ხოლმე მატვრულად გაფორმებული ტექსტების ორნამენტულ ხვეულებში. უნდა აღინიშნოს, რომ შუა საუკუნეების მხატვრები სწორედ ასე მიფარვით ამცნობდნენ თავიანთ სახელებს შთამომავლობას, მაგალითად, სარა ბარნაველმა ერთ-ერთ მინიატიურაზე ქრისტეს სავარძელზე მიწერილი გადამწერისა და მხატვრის - მიქაელის სახელი ამოიკითხა; ალექსი მესხიშვილის მიერ გადაწერილი ერთ-ერთი ხელნაწერის მინიატიურაზე (იხ. საიდუმლო სერობა -1096, ჟამნი, გვ. 323), როსტომ კაჭახიძემ, ალექსის მამის - გრიგოლის სახელის ქარაგმა ამოიკითხა.
კალიგრაფები, ანდერძ-მინაწერებისთვის იყენებდნენ კრიპტოგრამებსაც (საიდუმლო დამწერლობა).
Voss

— არტეზიული ჩამოსხმული წყლის ნორვეგიული ბრენდი. ჩამოსხმულია სოფელ ვატნესტრემში, ივლენდის მუნიციპალიტეტი, ეუსტ-აგდერის საგრაფო. პოპულარული რწმენის საწინააღმდეგოდ, წყალი არ არის ჩამოსხმული ვოსის მუნიციპალიტეტში, რომელიც 400 კილომეტრითაა დაშორებული ჩამოსასხმელი ადგილიდან. წყალი ხელმისაწვდომია როგორც არაკარბონატული, ასევე როგორც კარბონატული წყალი.

პროდუქცია
კომპანიის ისტორია
განვითარება
-ის წყალს ამერიკული კომპანია ასხამს. კომპანიის ოფისი მდებარეობს ნიუ იორკში . წყალი იყიდება 50 -ზე მეტ ქვეყანაში, განსაკუთრებული აქცენტი კი შეერთებული შტატების ბაზარზე კეთთება. ვოსი ირწმუნება, რომ მისი ყალი სრულიად თავისუბალია ნახშირბადისგან.

ღიარება
2007 წელს ჟურნალმა ქალთა ჯანმრთელობა საუკეთესოდ აღიარა რამდენიმე ჩამოსხმულ წყალს შორის. ტელევიზიით გასართობად, ფინეთის ეროვნული სამაუწყებლო კომპანიის, - ს მიერ დაფინანსებულ ტესტებში, სამმა თვალდახუჭულმა ღვინის ექსპერტმა -ის წყალი შეაფასა ყველაზე დაბალ დონისად ექვს წყალს შორის, მათ შორის იყო ჰელსინკის საზოგადოებრივი ონკანის წყალი.

ლიდერობა
2016 წელს, – მა, ტაილანდურ-ჩინურმა კომპანიამ, – ის აქციათა საკონტროლო პაკეტი შეიძინა. ვოსის თავმჯდომარეა ლიზა ვანგი და ვიცე -თავმჯდომარე ჯონ დ. შულმანი.

ბოთლის დიზაინი პოპულარულ კულტურაში
ნილ კრაფტმა შექმნა ვოსის ცილინდრული მინის ბოთლი. 2015 წელს გამოჩენილი ჯეიმზ ბონდის ფილმში „სპექტრი“, ვოსის ბოთლი თავდაპირველად იყიდებოდა ექსკლუზიურად მაღალი კლასის სასტუმროებსა და რესტორნებში მაგრამ მას შემდეგ გაფართოვდა – ზე გაყიდვა მრავალჯერადი ღირებულებით ($ 8+/ბოთლი) რეცენზენტები, რომლებიც ყიდულობენ მას ექსკლუზიურად დიზაინის ხელახალი გამოყენებისათვის.

ზოგიერთ ქვეყანაში, მათ შორის აშშ -ში, დიდ ბრიტანეთსა და ავსტრალიაში, - ის წყალი კვლავ შეფუთულია ოდნავ მოკლე და ფართო პლასტმასის ბოთლებში, რომლებიც ინარჩუნებენ ცილინდრულ დიზაინს.

ჩამოსხმის წყაროს წინააღმდეგობა
2010 წლის ოქტომბერში ნორვეგიის ტელევიზია 2 იტყობინება, რომ ვოსს აქვს იგივე წყარო, როგორც ონკანის წყალი იველენდის მუნიციპალური წყალმომარაგებიდან და, – ის მარკეტინგის საწინააღმდეგოდ, რომ ეს არ არის არტეზიული . 2 აგრძელებდა ამ პრეტენზიების შენარჩუნებას – ის წინააღმდეგობის მიუხედავად.
კოლორადოს პლატო

კოლორადოს პლატო, კოლორადოს პლატოს პროვინცია — პლატო აშშ-ში. წარმოადგენს მთათაშუა პლატოების რეგიონის ფიზიკურ-გეოგრაფიულ პროვინციას, რომელიც გადაჭიმულია აშშ-ის სამხრეთ-დასავლეთით და მოიცავს იუტის სამხრეთ-აღმოსავლეთ, კოლორადოს უკიდურეს დასავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთ, ნიუ-მექსიკოს ჩრდილო-დასავლეთ, ნევადის მცირე სამხრეთ-აღმოსავლეთ და არიზონის ჩრდილო ნაწილს. ჩრდილოეთით და აღმოსავლეთით ესაზღვრება კლდოვანი მთები, დასავლეთით დიდი აუზი, სამხრეთით უდაბნო სონორა.

ფართობი 336,700 კმ². სიმაღლე 600 მ-იდან (დიდი კანიონი) 3877 მ-მდე (ლა-სალ-მაუნტინზი). პლატოზე ჭარბობს მაღალი მთები, რომლებიც ჩაჭრილია მდინარეთა კანიონებით ან დანაწევრებულია მშრალი ხრამებით, ნაღვარევითა და წყვეტილი ნაკადების კალაპოტებით. რელიეფის სხვა თავისებურებებია დიდი აუზი, დაძირული უდაბნოები, თვალწარმტაცი მოწმეები, მაგიდა მთები და ხეობის იშვიათი მწვანე მონაკვეთები. ტერიტორიის დაახლოებით 90 % დრენირებულია მდინარე კოლორადოთი და მისი მთავარი შენაკადებით: გრინ-რივერით, სან-ხუანითა და ლიტლ-კოლორადოთი.

ტექტონიკური თვალსაზრისით, პროვინცია მიბჯენილია ჩრდილოეთ ამერიკის კორდილიერის ნაოჭა სარტყელის სამხრეთ ნაწილთან. საბადოების ხარჯზე წარმოქმნილია დიდი მადნეული სარტყლები: გრანტსი (მნიშვნელოვანი საბადოებია — ამბროზია-ლეიკი, მაუნტ-ტეილორი), იურავანი (იურავანი, პარადოქს-ვალი და სხვა), ბიგ-ინდიან-უოში ან ლისბონ-ვალი (ნორტ-ალიკა, მი-ვიდა), მონიუმენტ-ვალი, უაიტ-კანიონი და სან-რაფაელ-რივერი. ურანის ძირითადი მარაგი დაკავშირებულია ქვიშაქვების კალაპოტურ ფაციესებთან, ჩინლის ზედატრიასული ფორმაციების გრაველიტებთან და კონგლომერატებთან და მორისონის ზედაიურულ ფორმაციასთან, რომელიც შეიცავს სხვადასხვა ორგანულ მასალას. საბადოების დიდი ნაწილი მიეკუთვნება ურან-ვანადიუმის ფორმაციის გეოლოგიურ-საწარმოო ტიპს ქვიშაქვებში, მუშავდება აგრეთვე ურანის მრავალრიცხოვანი პატარა ჰიდროთერმული საბადოები. მადნეული სხეულები წარმოდგენილია ფენისებრი ბუდობებითა და მადნეული სვეტებით. ურანის მარაგის დიდი ნაწილი ჩართულია დაუჟანგავ მადნებში.

მთავარი მადნეული მინერალებია: ურანის ფისი, კოფინიტი და აგრეთვე მონტროზეიტი, პირიტი, მარკაზიტი და სპილენძის სულფიდები. დაჟანგული მადანი შეიცავს კარნოტიტს, ტიუიამუნიტსა და ურანის სხვა მეორად მინერალებს. ურანის მინერალები ასოცირებულია ორგანული ნივთიერებების გროვასთან. ისინი ხშირად წარმოქმნიან ფსევდომორფოზებს ან ენაცვლება ცემენტს ქვიშაქვებში. პროვინციის ტერიტორიაზე მუშავდება აგრეთვე სპილენძოვანი ქვიშაქვის საბადოები.
სულეიმან ალესკეროვი

სულეიმან ოღლი ალესკეროვი (; დ. 22 თებერვალი, 1924, შუშა — გ. 21 იანვარი, 2000) — საბჭოთა და აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი და დირიჟორი, პროფესორი, აზერბაიჯანის სსრ სახალხო არტისტი (1974). ორი ოპერის, თორმეტი ოპერეტის, მრავალრიცხოვანი სიმფონიური ნაწარმოებების, კანტატების, პიესების, რომანსებისა და სიმღერების, ასევე მთელი რიგი საჯარო განათლების სასწავლო სახელმძღვანელოების ავტორი.

სიცოცხლე
სულეიმან ალესკეროვი 1924 წლის 22 თებერვალს აზერბაიჯანის სსრ-ს ქალაქ შუშაში დაიბადა. 1948 წელს წარჩინებით დაამთავრა აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორია ბ. ი. ზეიდმანის კომპოზიციის კლასით და ბაქოს მუსიკალური სასწავლებლის დირექტორი გახდა. 1948 წლიდან სკკპ-ს წევრი. 1949-დან 1951 წლამდე — აზერბაიჯანის სსრ კინემატოგრაფიის კომიტეტის ორკესტრის მხატვრული ხელმძღვანელი. 1951—1952 წწ. — მ. მაგამაევის სახ. აზერბაიჯანის სახელმწიფო ფილარმონიის სიმღერისა და ცეკვის ანსამბლის ხელმძღვანელი. 1954—1956 წწ. — აზერბაიჯანის სსრ კულტურის სამინისტროს მიერ ხელოვნების მართვის ხელმძღვანელი. 1956-დან 1958 წლამდე — აზერბაინაული ხალხური ინსტრუმენტების ორკესტრის დირიჟორი. 1958-1960 წწ. — ტელევიზიისა და რადიოს რესპუბლიკური კომიტეტის სამხატვრო ხელმძღვანელი, შემდგომი 11 წლის განმავლობაში კი, 1960-დან 1971 წლამდე — შ. გურბანოვის სახ. მუსიკალური კომედიის თეატრის დირექტორი და დამთავარი დირიჟორი. 1958 წლიდან ალესკეროვი კონსერვატორიაში პედაგოგიურ საქმიანობას ეწეოდა, ხოლო 1968 — სახელმწიფო კონსერვატორიის დოცენტი გახდა. 1960 წელს ალესკეროვს აზერბაიჯანის სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწის წოდება მიენიჭა. 1967 წელს აზერბაიჯანის სახელმწიფო პრემიით დაჯილდოვდა. 1970 წლიდან აზერბაიჯანის სსრ განათლების სამინისტროს სასწავლო-მეთოდოლოგიურ საბჭოს ჩაუდგა სათავეში მუსიკალურ-ესთეტიკური აღზრდის კუთხით. 1974 წელს აზერბიაჯანის სსრ სახალხო არტისტის წოდება მიენიჭა. 1991-დან 2000 წლამდე — მისი ინიციატივით შუშაში შექმნილი კონსერვატორიის ფილიალის რექტორი. საგულისხმოა აღინიშნოს, რომ 1957 წლიდან დაწყებული, ალესკეროვი ასწავლიდა და პერიოდულად განაგებდა კონსერვატორიის ხალხური ინსტრუმენტების კათედრას.

ჯილდოები და პრიზები
საპატიო ნიშანი (09.06.1959)
უზეირ გაჯიბეკოვის სახელობის აზერბაიჯანის სსრ სახელმწიფო პრემია (1967)
ნატალია გავრილიცა

ნატალია გავრილიცა (დ. 21 სექტემბერი, 1977) — მოლდოველი პოლიტიკოსი. 2019 წლის 8 ივნისიდან ამავე წლის 14 ნოემბრამდე მოლდოვის ფინანსთა მინისტრი. 2021 წლის 23 ივლისიდან მოლდოვის პარლამენტის წევრი. 2021 წლის 6 აგვისტოდან მოლდოვის პრემიერ-მინისტრი.

კარიერა
პრემიერ-მინისტრობა
მოლდოვაში 2021 წელს გამართული საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ მოქმედებისა და სოლიდარობის პარტიამ 63 მანდატი მოიპოვა. პარლამენტში პარტიული სიით მოხვდა ნატალია გავრილიცა. 2021 წლის 6 აგვისტოს გავრილიცა 61 ხმით დამტკიცეს მოლდოვის პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე.

პირადი ცხოვრება
გავრილიცა დაქორწინებულია. რუმინული ენის გარდა აგრეთვე ფლობს რუსულ, ინგლისურ, ფრანგულ და ესპანურ ენებს.
გიორგი კალანდარიშვილი

გიორგი კალანდარიშვილი (დ. 27 ივლისი, 1984) — საქართველოს ცენტრალური საარჩევნო კომისიის თავმჯდომარე 2021 წლის 3 აგვისტოდან. გიორგი კალანდარიშვილი ცენტრალურ საარჩევნო კომისიაში 2008 წლიდან მუშაობს. 2019 წლის 9 სექტემბრიდან 2021 წლის 25 მაისამდე იყო ცესკოს ადამიანური რესურსების მართვის, 25 მაისიდან თავმჯდომარის თანამდებობის დაკავებამდე კი ადამიანური რესურსების მართვისა და შრომის უსაფრთხოების დეპარტამენტის უფროსი იყო. არის საარჩევნო ადმინისტრაციის გენდერული თანასწორობის საბჭოს თავმჯდომარე, ასევე საერთაშორისო სტანდარტის 9001:2015 - ის მოთხოვნების შესაბამისად ცესკოს ხარისხის მენეჯერი. 2008-2012 წლებში კი იკავებდა ჯერ საზოგადოებასთან და პრესასთან ურთიერთობის სამმართველოს უფროსის, შემდეგ კი სამართლებრივი უზრუნველყოფის სამმართველოს უფროსის თანამდებობას. გიორგი კალანდარიშვილი 2006-2008 წლებში მუშაობდა სს „ენერჯი ინვესტში“. 2002-2006 წლებში მუშაობდა სხვადასხვა ორგანიზაციებში, მათ შორის იმერეთში სახელმწიფო რწმუნებულის (გუბერნატორის) ადმინისტრაციაში. 2012-2019 წლებში იყო სამართლებრივი უზრუნველყოფის განყოფილების უფროსი. ფლობს ქართულ, ინგლისურ და რუსულ ენებს. კალანდარიშვილს აქვს სხვადასხვა ქვეყანაში ჩატარებული არჩევნების სადამკვირვებლო მისიებში მონაწილეობის მრავალწლიანი გამოცდილება. საერთაშორისო დამკვირვებლის სტატუსით ჩართული იყო როგორც მოკლევადიან, ისე გრძელვადიან სადამკვირვებლო მისიებში. მას აგრეთვე გავლილი აქვს ეუთოს გრძელვადიანი დამკვირვებლის კურსი ბოსნია და ჰერცეგოვინაში და მინიჭებული აქვს შესაბამისი სერტიფიკატი.

პირადი ცხოვრება
ჰყავს მეუღლე და ორი შვილი.
ხავი სიმონსი

ხავი სიმონსი (დ. 21 აპრილი, 2003) — ნიდერლანდელი ფეხბურთელი. ასპარეზობს ინგლისის პრემიერლიგის კლუბ „ტოტენჰემ ჰოტსპურში“. თამაშობს ნახევარმცველის პოზიციაზე.

ადრეული ცხოვრება
სიმონსი დაიბადა ამსტერდამში. მისი მამა არის ყოფილი ფეხბურთელი რეჯილიო სიმონსი. სიმონსი მამის მხრიდან არის სურინამული, ხოლო დედის მხრიდან ნიდერლანდური წარმოშობის. მისი ძმა ფაუსტინო, აგრეთვე ფეხურთელია და ისიც ხავის მსგავსად 21 აპრილსაა დაბადებული.

ტიტულები
საკლუბო
პარი სენ-ჟერმენი

ლიგა 1 (1): 2021-22
საფრანგეთის თასი (1): 2020-21

პსვ

ნიდერლანდების თასი (1): 2022-23
ნიდერლანდების სუპერთასი (1): 2022

რბ ლაიფიციგი

გერმანიის სუპერთასი (1): 2023

ინდივიდუალური
ერედივიზიის თვის საუკეთესო ფეხბურთელი: აგვისტო 2022, მარტი 2023
ერედივიზიის ბომბარდირი: 2022-23
ბუნდესლიგის თვის საუკეთესო გოლი: სექტემბერი 2023, იანვარი 2024

სტატისტიკა
ტიტულები
პარი სენ-ჟერმენი

საფრანგეთის საფეხბურთო თასი: 2020–21
არგუსი (ძაღლი)

არგუსი  — ოდისევსის ერთგული ძაღლი ჰომეროსის „ოდისეადან“.

ისტორია
ტროას ომის დასრულებიდან ათი წლის შემდეგ მრავალჭირნახული ოდისევსი საბოლოოდ ბრუნდება სამშობლოში. მისი არყოფნის პერიოდში უგუნური სასიძოები მის სახლს დაეპატრონენ და პენელოპეს ცოლად შერთვა განიზრახეს. იმისათვის, რომ სამშობლოში საიდუმლოდ შეეღწიოს და სამაგიერო მიუზღოს სასიძოებს, ოდისევსი თავს მათხოვრად მოაჩვენებს და მხოლოდ ტელემაქეს გაანდობს საიდუმლოს. ოდისევსი ერთგულ მეგობარს დაბეჩავებულ, მოუვლელ მდგომარეობაში იხილავს.

გმირმა არგუსი კონტრასტულად განსხვავებულ მდგომარეობაში დატოვა. ის იყო სისწრაფითა და სიძლიერით გამორჩეული, კვალის მიგნების არაჩვეულებრივი უნარის მქონე ძაღლი. ყველასგან განსხვავებით, ერთგული მეგობარი ოდისევსს იმ წამსვე იცნობს, თუმცა საკმარისი ძალა არ აღმოაჩნდება იმისათვის, რომ პატრონს შეეგებოს. საიდუმლოს გამჟღავნებით შეშინებული ოდისევსი თვალცრემლიანი ჩაუვლის გვერდს ერთგულს მეგობარს და სწორედ მაშინ კვდება არგუსი. მათი ურთიერთობის სისადავე შეხვედრას მოულოდნელი და გულწრფელი ემოციებით სავსეს ხდის. სწორედ ამ მნიშვნელოვანი მოვლენითაა აღნიშნული ოდისევსის სამშობლოში დაბრუნება.

ამონარიდი „ოდისეადან“
ამ საუბარში რომ იყვნენ, იქვე მწოლმა ძაღლმა თავი ასწია და ყურები ცქვიტა. ეს იყო ოდისევსის ძაღლი — არგუსი. თავისი ხელით გამოეკვება და გაეწვრთნა, მაგრამ ილიონს წასულს, ამ ძაღლით ნადირობა ვეღარ მოესწრო. წინათ არგუსი ითაკელ ჭაბუკებს დაჰყავდათ ირმებზე, გარეთხებსა და კურდღლებზე სანადიროდ. ახლა კი უპატრონოდ ეგდო ჭიშკართან დახვავებულ ნაკელზე, რომელიც ოდისევსის ყანების გასაპოხიერებლად გაჰქონდათ დროდადრო. გაძვალტყავებულ და გაქუცულ არგუსს ჯღიბები დასეოდა. ოდისევსის სიახლოვე რა იგრძნო, ყურები ჩამოყარა და კუდი გააქიცინა. ღონედალეულს პატრონამდე მისვლის თავიც აღარა ჰქონდა. ამის შემხედვარე ოდისევსს ცრემლი მოერია. შებრუნდა, ევმეოსის უჩუმრად შეიმშრალა თვალი და ჰკითხა:

— სანეხვეზე რატომ გდია ეს ძაღლი, ჩემო კეთილო? ჯიშიანი ჩანს, თუმცა ძნელი სათქმელია, სანადიროდ გამოსადეგი იყო თავის დროზე თუ სილამაზის გამო ინახავდნენ პატრონები იმ ძაღლების მსგავსად, დღენიადაგ სანადიმო სუფრის ქვეშ რომ დასუნსულებენ.

— ეჰ, სადღა ჰყავს ამ ძაღლს პატრონი, — დანანებით უპასუხაევმეოსმა, – შენ მაშინ გენახა, ოდისევსი ტროაში სანამ წავიდოდა, რა გეში ჰქონდა, რა ფეხმარდი იყო. ამ ჩვენს ტყეებში ნადირი არ გაჰქცევია არასოდეს, ახლა უპატრონოდ ასე გდია მთელი დღე. მონებიც ხომ ეგრე უქმად ყრიან ხოლმე, როცა პატრონის ხელს ვეღარა გრძნობენ? მონობაში მყოფს ნახევარ კაცად აქცევს აკი მაღლითმგრგვინავი ზევსი!

ეგრე თქვა, კარი შევლო და პირდაპირ სანადიმო დარბაზში შევიდა ევმეოსი. ხოლო ოდისევსის ძაღლს, არგუსს, მას შემდეგ, რაც ოცი წლის უნახავი პატრონი იცნო, შავი სიკვდილის მოირა ეწვია.

— ჰომეროსი, ოდისეა, თავი 17, სტროფი 290–327
ვლადისლავ რაჩკევიჩი

ვლადისლავ რაჩკევიჩი ( დ. 28 იანვარი, 1885, ქუთაისი, საქართველო — გ. 6 ივნისი 1947, რუთინი, დიდი ბრიტანეთი) — პოლონელი პოლიტიკოსი, საზოგადო და სამხედრო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1885 წლის 28 იანვარს ქუთაისში. მისი მამა — იოზეფ რაჩკევიჩი, საოლქო სასამართლოს მოსამართლე იყო. ოჯახი 1900 წლიდან საცხოვრებლად პეტერბურგში გადავიდა. სწორედ იქ გაწევრიანდა ვლადისლავი პოლონეთის ახალგაზრდულ ორგანიზაციაში და მთელი ცხოვრება იბრძოდა პოლონეთის დამოუკიდებლობისათვის.
სწავლობდა პეტერბურგისა და ტარტუს უნივერსიტეტების იურიდიულ ფაკულტეტზე. მუშაობდა მინსკში იურისტად. პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსეთიდან გაიქცა ავსტრია-უნგრეთში, სადაც შეუერთდა პოლონეთის ნაციონალურ მოძრაობას.
იყო პოლონეთის შინაგან საქმეთა მინისტრი ოთხი მმართველობის დროს (1921–1930 და 1935–1936 წლებში). 1930–1935 წლებში — სენატორი და სენატის თავმჯდომარე.

გერმანელების მიერ დასავლეთ პოლონეთის დაპყრობის შემდეგ, 1939 წლის სექტემბერში გაიქცა პარიზში. 1939–1947 წლებში იყო პოლონეთის მთავრობის პრეზიდენტი დევნილობაში.
გარდაიცვალა 1947 წელს რუთინში (დიდი ბრიტანეთი)

ხსოვნა
ქუთაისში ერთ-ერთ ცენტრალურ სკვერს მიენიჭა ვლადისლავ რაჩკევიჩის სახელი, ქალაქ ქუთაისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს განკარგულების საფუძველზე. ხოლო 2022 წლის 26 ოქტომბერს ქართულ-პოლონური მეგობრობის სკვერში ვლადისლავ რაჩკევიჩის ძეგლი გაიხსნა.
ვლადისლავ რაჩკევიჩის დაბადებიდან 125 წლისთავის აღსანიშნავად, 2010 წელს ტარტუს უნივერსიტეტში გაიხსნა მემორიალური დაფა. იუბილეს მიეძღვნა ასევე თემატური კონფერენცია, სადაც გამოვიდნენ პოლონეთის წარმომადგენლები. ესტონეთის ისტორიული არქივის ხელშეწყობით ტარტუს უნივერსიტეტის მუზეუმში გამოფენაზე ხელმისაწვდომი გახდა დასათვალიერენლად რაჩკევიჩის უნივერსიტეტში სწავლის პერიოდის დოკუმენტაცია.
პოლონეთის სენატმა 2017 წელი ვლადისლავ რაჩკევიჩის წლად გამოაცხადა.
ქალაქ ტორუნში დაიდგა რაჩკევიჩის ძეგლი.

იხილეთ ასევე
პოლონეთის პრეზიდენტების სია
ჩაბალახი

ჩაბალახი — საბრძოლო თავსაბურავი, ერთგვარი ჯაჭვის კაპიუშონი, რომელიც მეომრის თავს, კისერსა და ხანდახან მხრების ზედა ნაწილსაც იცავდა. პოპულარული იყო შუა საუკუნეების ევროპასა და საქართველოში. ჩაბალახი ფართოდ გავრცელებული იყო აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში. ჩაბალახი გარკვეულწილად გავრცელებული იყო აღმოსავლეთშიც, მაგრამ ისლამურ ქვეყნებში უფრო პოპულარული ზარადიანი მუზარადები იყო, ვიდრე ცალკე აღებული ჯაჭვის ჩაბალახი.

ჩაბალახი ჩაჩქანისაგან განსხვავდება იმით, რომ მას არ აქვს პოლოტიკი

საქართველოში, განსაკუთრებით აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში, ჩაბალახი მე-15 საუკუნის შემდგომ, უფრო გვიანდელ პერიოდშიც გამოიყენებოდა.

გალერეა
ნოსტოსი

ნოსტოსი — ანტიკურ ბერძნულ ლიტერატურაში გამოყენებული ფაბულა, რომელიც გულისხმობს გმირის სამშობლოში დაბრუნებას ზღვით. ძველ ბერძენთა საზოგადოებაში მიიჩნეოდა, რომ გმირობისა და ვაჟკაცობის უმაღლესი დონე მჟღავნდებოდა მაშინ, როცა პერსონაჟი შინ დაბრუნებას ახერხებდა. მოგზაურობა, როგორც წესი, დიდი ხნის განმავლობაში გრძელდებოდა და მოიცავდა გემის ჩაძირვას ამოუცნობ ტერიტორიაზე, სხვადასხვა განსაცდელის პირისპირ აღმოჩენას, რაც ერთგვარი გამოცდა იყო გმირის სიმამაცისა და სიმტკიცისათვის. დაბრუნება მხოლოდ ფიზიკურ მიახლოებას არ ნიშნავდა, ამით გმირი განამტკიცებდა საკუთარ სტატუსს, სახელოვნებას. ნოსტოსის თემას ვხვდებით ჰომეროსის „ოდისეაში“, როცა მთავარი გმირი ცდილობს დაბრუნდეს სამშობლოში ტროას ომის შემდეგ. ოდისევსს მრავალ განსაცდელს შეეჭიდება, მაგალითად სირინოზებსა და ლოტოსის მჭამელებს. თუ პერსონაჟი რომელიმე ცდუნებას დანებდებოდა, ამით სამშობლოში დაბრუნებაზე იტყოდა უარს. თანამედროვეობაში ნოსტოსის თემა სხვადასხვა ფორმით გვხვდება ლიტერატურასა და ფილმებში.

ნოსტოსი „ოდისეაში“
ჰომეროსი ეპოსში შლის ტროადან სამშობლოში ზღვის გავლით დაბრუნების ისტორიას. მოგზაურობა მათ მიერაა მოთხრობილი, ვინც ის საკუთარ თავზე გამოცადა. ესენი არიან მენელაოსი, ნესტორი და ოდისევსი. ამ შემთხვევაში თანამგზავრებმა არ დაუჯერეს ოდისევსს და სწორედ აქ შეწყდა მათი ნოსტოსი — გზა სახლისაკენ.

აღსანიშნავია, რომ ყველა ბერძენ გმირს სულაც არ ერგება ნოსტოსის საკუთარ თავზე გამოცდის პატივი. აქილევსის ნოსტოსი „ილიადადან“ უნიკალური შემთხვევაა, რადგან გმირმა იცის, რომ ის სახლში ვერ დაბრუნდება, რაც საკმაოდ განსხვავდება ოდისევსის ბედისაგან.

ამ პერიოდისათვის არ არსებობდა ბევრი ფილმი, რომლებიც ანტიკურ თქმულებებს ეფუძნებოდა.
ჩაჩქანი

ჩაჩქანი — საბრძოლო თავსაბურავი, წააგავს ჩაბალახს, თუმცა იმ განსხვავებით, რომ მას ზედა ნაწილში პოლოტიკად წოდებული რკინის ფირფიტა აქვს, რომლის კიდეებიც გახვრეტილია და ჯაჭვის ბადე მასზე ამგვარადაა ჩამოკიდებული. ჩაჩქანი, ჩაბალახთან ერთად, განსაკუთრებით ფართოდ გავრცელებული და პოპულარული საბრძოლო თავსაბურავი იყო აღმოსავლეთ საქართველოს მთიელებში.

როგორც წესი, ჩაჩქანზე არსებული ჯაჭვის ბადე კისერსა და თავს მთლიანად ფარავდა შუბლამდე, ხოლო სახის არე ღია იყო, თუმცა ზოგიერთი ხევსურული ჩაჩქნის ჯაჭვის ბადე სახესაც ფარავდა და მასზე ამოჭრილი იყო ორი ღიობი თვალებისთვის.

დამზადება
ჩაჩქნის დამზადების ტექნოლოგია უკანასკნელ დრომდე მხოლოდ ხევსურეთმა შემოინახა, მჭედელი ჩაჩქნის რკინის ფირფიტას (პოლოტიკს) გრდემლზე კვერით გაასწორებდა, შემდეგ ხის ფარგლით შემოხაზავდა და თარგის საშუალებით მრგვალ საჩაჩქნეს გამოჭრიდა, რომელსაც რკინის მორგვზე კვერის დარტყმით თანდათან მისცემდა ჯამის ფორმას. ამის შემდეგ ჩაჩქანს გარე წრესთან სახვრეტათი დახვრეტდა, ჯაჭვის სხმულის (ზარადის) ჩასამაგრებლად. ზოგ ჩაჩქანს ზევიდან გადააკრავდნენ ვერცხლის არშიას და შუაში უკეთებდნენ „უსმარს“ (სამსჭვალს).

ტარების წესი
ჩაჩქნის დახურვა შიშველ თავზე არ იყო გამართლებული, რადგან ასეთ შემთხვევაში მოწინააღმდეგისაგან მოხვედრილი იარაღი მებრძოლს ყრუ დარტყმას მაინც აყენებდა. ამიტომ საჭირო იყო ჩაჩქნის ქვეშ ნაბდის დაგება. აღმოსავლეთ საქართველოში ჩაჩქნის ნაბდად თუშურ ქუდსაც ხმარობდნენ.

ეტიმოლოგია
სიტყვა „ჩაჩქანი“ ქართული უნდა იყოს, ვინაიდან ზმნა „ჩეჩქვასთან“ არის დაკავშირებული.