ოთარ იოსელიანი

ოთარ იოსელიანი (დ. 2 თებერვალი, 1934, თბილისი — გ. 17 დეკემბერი, 2023, თბილისი) — ქართველი კინორეჟისორი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1984), საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1979).

ბიოგრაფია
1952 წელს დაამთავრა თბილისის კონსერვატორია კომპოზიციის, დირიჟორისა და ფორტეპიანოს განხრებით. 1953 წელს მოსკოვში მიემგზავრება, სადაც ორი წელი მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტზე სწავლობდა. 1961 წელს დაამთავრა საკავშირო სახელმწიფო კინემატოგრაფიის ინსტიტუტი (რუს. ), სადაც უშუალოდ ალექსანდრე დოვჟენკოსა და მიხეილ ჭიაურელის მოსწავლე იყო. 1956 წლიდან სწავლის პარალელურად მუშაობდა კინოსტუდია „ქართულ ფილმში“ რეჟისორის ასისტენტად, 1956–1959 წლებში მემონტაჟედ, 1959– 1961 წლებში დოკუმენტური ფილმების რეჟისორად, ხოლო 1961 წლიდან იყო სტუდიის რეჟისორი და სცენარისტი.

1959 წელს გადაიღო მოკლემეტრაჟიანი ფილმი „საპოვნელა“. მასში ცნობილი მეყვავილის, მ. მამულაშვილის ყვავილების სამყარო გააცოცხლა კინემატოგრაფიული მონტაჟის მეშვეობით. 1962 წელს დადგა მცირემეტრაჟიან ფილმი „აპრილი“. 1964 წელს გადაიღო დოკუმენტური ფილმი „თუჯი“, რომელშიც აღწერა მეტალურგიული კომბინატის მუშაობის ერთი დღე. უკვე ამ ფილმებში გამოჩნდა რეჟისორის ორიგინალური სტილი, რომელიც აშკარა იყო მის პირველ სრულმეტრაჟიან ფილმში „გიორგობისთვე“ (1966). ამ ფილმისთვის მან კანის კინოფესტივალზე ფიპრესისა და ჟორჟ სადულის პრემიები დაიმსახურა საუკეთესო სადებიუტო ნამუშევრისთვის. 1971 წელს ეკრანებზე გამოვიდა ფილმი „იყო შაშვი მგალობელი“, ხოლო 1976 წელს კი რეჟისორმა დადგა „პასტორალი“, რომელმაც ბერლინის ფესტივალის კინო-პრესის ჯილდო დაიმსახურა.

1984 წლიდან ცხოვრობდა საფრანგეთში, სადაც ემიგრაციაში წავიდა საბჭოთა ცენზურასთან პრობლემების გამო. აქ გადაიღო დოკუმენტური და მცირემეტრაჟიანი ფილმები: 1984 წელს „მთვარის ფავორიტებმა“ ვენეციის კინოფესტივალის ჟიურის სპეციალური პრიზი დაიმსახურა. იგივე პრემია მიენიჭა იოსელიანის ორ სხვა ფილმსაც — „და იყო სინათლე“ (1989) და „ყაჩაღები. თავი “ (1996). 1999 წელს ეკრანებზე გამოვიდა ოთარ იოსელიანის ახალი ფილმი „მშვიდობით, მშობლიურო მიწავ!“, რომელშიც ის თავად ასრულებს ერთ-ერთ მთავარ როლს. 2010 წლის კანის კინოფესტივალზე არასაკონკურსო ჩვენებაში წარმოდგენილი იქნა რეჟისორის ახალი ფილმი „შანტრაპა“.

გარდაიცვალა 2023 წლის 17 დეკემბერს, 89 წლის ასაკში, თბილისში. დაკრძალულია ვაკის სასაფლაოზე, მშობლების გვერდით.

ფილმოგრაფია
მსახიობი
1960 — „ამბავი ერთი ქალიშვილისა“, რეჟ. მიხეილ ჭიაურელი

დამდგმელი რეჟისორი
მოკლემეტრაჟიანი ფილმები
1958 — „აკვარელი“
1959 — „საპოვნელა“
1961 — „აპრილი“ (სცენარის ავტორი)
1964 — „თუჯი“ (სცენარის ავტორი)
1968 — „ძველი ქართული სიმღერები“ (სცენარის ავტორი)
1982 — „7 პიესა შავ-თეთრი კინოსათვის“ (დოკუმენტური)

სრულმეტრაჟიანი ფილმები
1966 — „გიორგობისთვე“
1970 — „იყო შაშვი მგალობელი“ (სცენარის ავტორი)
1976 — „პასტორალი“ (სცენარის ავტორი)
1984 — „მთვარის ფავორიტები“ 
1989 — „და იქმნა ნათელი“ 
1992 — „ნადირობა პეპლებზე“ 
1995 — „საქართველო, ეული“ 
1996 — „ყაჩაღები. თავი “ (; სცენარის ავტორი, მემონტაჟე)
1999 — „მშვიდობით, მშობლიურო მიწავ!“ 
2002 — „ორშაბათი დილა“ 
2006 — „შემოდგომის ბაღები“ 
2010 — „შანტრაპა“ (; სცენარის ავტორი, მემონტაჟე)
2015 — „ზამთრის სიმღერა“ 

ჯილდოები
1968 — ფიპრესის პრემია და ჟორჟ სადულის პრემია კანის კინოფესტივალზე (ფილმისათვის „გიორგობისთვე“)
1999 — რუსეთის კინომატოგრაფიული პრემია „ნიკა“ საუკეთესო სარეჟისორო ნამუშევრისათვის (ფილმისათვის „ავაზაკები, თავი “)
1999 — ლუი დელუკის პრემია წლის საუკეთესო ფრანგული ფილმისათვის (ფილმისათვის „მშვიდობით, მშობლიურო მიწავ!“)
2019 — რუსეთის კინომატოგრაფიულ პრემია „ნიკას“ ჯილდო „პატივი და ღირსება“
2022 — თბილისის საერთაშორისო კინოფესტივალის საპატიო ჯილდო „პრომეთე“