საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1937 (ჯგუფი „А“)

საბჭოთა კავშირის მე-3 საფეხბურთო ჩემპიონატში გამარჯვებული გახდა მოსკოვის „დინამო“, მეორე ადგილზე გავიდა მოსკოვის „სპარტაკი“, მესამეზე – კიევის „დინამო“. დაიწყო 23 ივლისს და დასრულდა 30 ოქტომბერს.

ჩემპიონატი
უმაღლესი ლიგის (ჯგუფი „“) 1937 წლის საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი მიმდინარეობდა 23 ივლისიდან 30 ოქტომბრის ჩათვლით. სულ გაიმართა 72 შეხვედრა, ხოლო გატანილი გოლების რაოდენობამ შეადგინა — 224 (საშუალოდ 3,11 ერთ შეხვედრაში). ჩემპიონატში მონაწილეობდა 165 ფეხბურთელი. უნდა აღინიშნოს, რომ 1936 წლის საშემოდგომო ჩემპიონატის შედეგების მიხედვით მოსკოვის ცდკა-მ დატოვა „ა“ ჯგუფი და მისი ადგილი მოსკოვის „მეტალურგმა“ დაიკავა. დაიწყო ახალი პირველობა. არმიელებმა საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის „ბ“ ჯგუფში (რანგით მომდევნო საფეხბურთო პირველობა) ორი მატჩი ჩაატარეს და სწორედ ამ დროს პრესაში მოულოდნელად გამოჩნდა ცნობა: „ფიზკულტურისა და სპორტის საქმეთა საკავშირო კომიტეტის 1937 წლის 4 აგვისტოს დადგენილებით ცდკა-ს გუნდი გადაყვანილია „ა“ ჯგუფში“. ასე, ყოველგვარი ახსნა-განმარტებისა და არგუმენტების მოყვანის გარეშე, უხეშად დაირღვა სსრ კავშირის პირველობათა გათამაშების დებულება და არმიელთა გუნდი უძლიერესთა ჯგუფს დაუბრუნდა.

ფეხბურთის მოყვარულებს მომდევნო წლებშიც არაერთხელ ჰქონდათ საშუალება დარწმუნებულიყვნენ, თუ როგორ ირღვეოდა ასპარეზობის დებულებები, წესები თუ ინსტრუქციები, თუ რამდენად ხშირად არ სრულდებოდა ფეხბურთის (და არა მარტო ფეხბურთის) ხელმძღვანელთა თუ მესვეურთა მიერ გაცემული დაპირებები. ზოგჯერ ჩემპიონატს იმდენი გუნდი ვერ ამთავრებდა, რამდენიც სტარტს იღებდა, მაგრამ ტურნირის დაწყების შემდეგ მონაწილეთა რიცხვის გაზრდა — ეს მართლაც მანამდე უნიკალურ და უმაგალითო შემთხვევას წარმოადგენდა.

პირველი მატჩი ცდკა-მ გამანადგურებელი ანგარიშით წააგო მოსკოვის „მეტალურგთან“ — 0–5. როგორც ერთ-ერთი გაზეთი იუწყებოდა, „მეტალურგის“ ფეხბურთელებმა 63 წამში ზედიზედ სამი გოლი გაიტანეს, რაც რთულად სარწმუნოა, თუნდაც იმის გათვალისწინებით, რომ ხანგრძლივი და პომპეზური აღნიშვნები ყოველი გოლის მერე, იმხანად, ფეხბურთელთა შორის მოდაში არ იყო. თუმცა თეორიულად დასაშვებია, რომ ეს თავისებური „სისწრაფის რეკორდი“ მაინც დამყარდა.

საყურადღებოა, რომ მოსკოვის „მეტალურგმა“, როგორც პირველობის დებიუტანტმა გუნდმა, რომელსაც მომავალში სახელგანთქმული ფორვარდი გრიგორი ფედოტოვი ედგა სათავეში, ჩემპიონატი საკმაოდ წარმატებით დაიწყო და რამდენიმე დამაჯერებელი გამარჯვებაც მოიპოვა, მათ შორის მოსკოვის „სპარტაკთან“, მაშინდელ მოქმედ ჩემპიონთან — 4–0. ცხრა ტურის შემდეგ (ჩემპიონატი პირველად ტარდებოდა ორ წრედ) „მეტალურგი“ 2 ქულით უსწრებდა უახლოეს მდევრებს. აღსანიშნავია, რომ ამჯერად, ამ მდევართა შორის არ იყო წინა პირველობის შესამე პრიზიორი თბილისის „დინამო“, რომელიც იმ დროისათვის ლიდერს 7 ქულით ჩამორჩებოდა. თბილისელებმა ტურნირი საკმაოდ წარუმატებლად დაიწყეს. სტარტზე ორ ფრეს ორი მარცხი მოჰყვა, შემდეგ გამარჯვება, ფრე და ისევ წაგება. თბილისელთა გუნდმა მხოლოდ პირველი წრის უკანასკნელ მატჩში შეძლო გამანადგურებელი ანგარიშით დაემარცხებინა ცდკა — 5–2. ბოლო, მეხუთე ბურთი თენგიზ გავაშელმა უშუალოდ კუთხურიდან გაიტანა. ეს იყო პირველი ასეთი გოლი საკავშირო ჩემპიონატებში.

გამართულ მატჩებს შორის აღსანიშნავია თბილისელთა მიერ 24 სექტემბერს შინ ჩატარებული შეხვედრა, როდესაც მათ ჩემპიონატის ლიდერი მოსკოვის „მეტალურგი“ დაამარცხეს — 4–0. ამ მატჩში საუკეთესო იყო ბორის პაიჭაძე, რომელმაც იმ დღეს სამი გოლი გაიტანა — ეს იყო თბილისის „დინამოს“ პირველი „ჰეთ-თრიკი“ საკავშირო ჩემპიონატებში. თბილისელებმა ამ მატჩის შემდეგ კიდევ 6 შეხვედრა გამართეს, რომელთაგან 4 მოიგეს, ერთი დათმეს და ერთიც ფრედ ითამაშეს. მათ დაამარცხეს მოსკოვის „სპარტაკი“ (1–0), კიევის დინამოელები (5–3), ცდკა (1–0), ლენინგრადის „კრასნაია ზარია“ (3–0), მაგრამ სატურნირო მდგომარეობის არსებითად გამოსწორება მაინც ვერ მოხერხდა. თბილისელებს მეორე საპრიზო ადგილი შინ, 12 ოქტომბერს, ლენინგრადის „დინამოსთან“ (1–3) წაგებულმა შეხვედრამ დააკარგვინა. საბოლოოდ, მათ 34 ქულით მეოთხე ადგილი დაიკავეს.

დაძაბული, შეუპოვარი ბრძოლა უკანასკნელ მატჩამდე არ დამცხრალა. პირველობის დამთავრებამდე სულ რაღაც ორი ტურით ადრე გათამაშებას მოსკოვის „სპარტაკი“ ლიდერობდა, რომელიც ქულით უსწრებდა მოსკოვისა და კიევის დინამოელებს. ბოლოსწინა ტურში კიეველებმა წააგეს, „სპარტაკმა“ მატჩი ფრედ დაამთავრა, მოსკოვის „დინამომ“ კი მოიგო და ლიდერს დაეწია. თავიანთი ბოლო მატჩი მოსკოვის დინამოელებმა ცდკას მოუგეს (5–1). ტურნირის ბოლო დღეს „სპარტაკი“ სწორედ ცდკა-ს უნდა შეხვედროდა, რომელმაც კარგა ხნით ადრე „დაისაკუთრა“ ბოლო ადგილი. „სპარტაკს“ მხოლოდ მოგება აძლევდა ხელს. „სპარტაკი“ მთელი ტაიმი განუწყვეტლივ უტევდა და მატჩის პირველი ნახევრის ბოლო წუთზე არმიელთა კონტრიერიში გამოეპარა — 0–1. მეორე ტაიმი დაწყებული არ იყო, რომ ცდკა-მ კიდევ ერთი გოლი გაიტანა.

ძალის უკიდურესი დაძაბვის ფასად სპარტაკელებმა შუა ტაიმში მაინც შეძლეს ანგარიშის გათანაბრება. მთელი დარჩენილი დრო თამაში, შეიძლება ითქვას, არმიელთა საჯარიმო მოედანზე მიმდინარეობდა, მაგრამ ისინი შეუპოვრად იბრძოდნენ და ანგარიში აღარ შეცვლილა. ჩემპიონატში ყველაზე მეტი ბურთი გაიტანა სამმა ფეხბურთელმა: ვ. სმირნოვმა (მოსკოვის „დინამო“), ლ. რუმიანცევმა („სპარტაკი“), ბ. პაიჭაძემ (თბილისის „დინამო“) — 8–8 გოლი.

ჩემპიონი ასეთი შემადგენლობით გამოდიოდა: ე. ელისეევი (16 მატჩი), ს. ილინი (18 მატჩი, 4 გოლი), მ. იაკუშინი (16,3), ა. ჩერნიშოვი (16,1) ე. ფოკინი (15), ვ. სმირნოვი (14,8), ა. პონომარიოვი (13,5), ლ. კორჩებოკოვი (13), ა. ლაპშინი (12) გ. კაჩალინი (11), მ. სემიჩასტნი (11,7), ვ. ტერტერინი (9), ა. მიმლიაევი (7), პ. კოროტკოვი (5), ნ. ბელოუსოვი (3,1), ი. შჩერბაკოვი (2,2), ა. კვასნიკოვი (1), ა. რიომინი (1), მ.დიომინი (1). საკუთარ კარში ორ-ორი ბურთი შეაგდეს მ. დენისოვმა (ლენინგრადის „დინამო“) და ნ.მახინიამ (კიევის „დინამო“). მოსკოველთა გუნდის მწვრთნელი იყო ვ. ი. დუბინინი.

თბილისის „დინამოს“ შემადგენლობა 1937 წელს: დოროხოვი (16), ბ. პაიჭაძე (16,8), თ. გავაშელი (16,4), გ. ჭუმბურიძე (15), ვ. ჯორბენაძე (15,1), შ. შავგულიძე (15), მ. ბერძენიშვილი (14,2), მ. მინაევი (13,1), ვ. ბერძენიშვილი (12,3), ნ. სომოვი (11,4), გ. გაგუა (11), მ. ასლამაზოვი (9,4) ა. კიკნაძე (8), ლ. ლოლაძე (5), ე. ნიკოლაიშვილი (3), გ. აფრიდონიძე (3), ბ. ფროლოვი (3), გ. ჯეჯელავა (2). საკუთარ კარში თითო გოლი გაიტანეს:. ჩერნიშოვმა (მოსკოვის „დინამო“), დ. დენისოვმა (ლენინგრადის „დინამო“) და ვ. ლემეშევმა (ლენინგრადის „კრასნაია ზარია“).

შედეგები
ცხრილი
საუკეთესო ბომბარდირები: ვასილი სმირნოვი − 8 (14) − „დინამო“ (მ.); ლეონიდ რუმიანცევი − 8 (16) − „სპარტაკი“; ბორის პაიჭაძე − 8 (16) − „დინამო“ (თბ.).

შედეგები შინ და სტუმრად ჩატარებული მატჩების მიხედვით
საჩემპიონო რბოლა
„კრასნაია ზარიამ“ პირველი წრე გამოტოვა და თამაში მეორე წრიდან დაიწყო.

მატჩები
ჩემპიონი
ფაქტები
ჩემპიონატის მიმდინარეობისას დაფიქსირდა 7 ავტოგოლი, 25 პენალტი და 19 გაძევება. თამაშებს 26 მსაჯი ემსახურებოდა. თითოეულ შეხვედრას საშუალოდ 28500 მაყურებელი დაესწრო.

პერიოდიკა
დასრულებული ქრონიკა. სსრ კავშირის ჩემპიონატი // „სარბიელი“, 1 მარტი, 1991, № 8 (9), გვ. 6.