iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფასანაური

ფასანაური — დაბა დუშეთის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (ვეშაგურნი, ზემო ამირნი, მეჯილაურნი, უკანამხარი, ჩირიკი, ცხვედიეთი, წინამხარი, წინკობანი, წიფორი, ჭიკანი, ხევშა).

გეოგრაფია
მდებარეობს მდინარეების მთიულეთის და გუდამაყრის არაგვის შესაყართან, საქართველოს სამხედრო გზაზე, ზღვის დონიდან 1050 მ, დუშეთიდან 47 კმ. ჰავა ზომიერად ნოტიოა, იცის ზომიერად ცივი ზამთარი და ხანგრძლივი გრილი ზაფხული. საშუალო წლიური ტემპერატურაა 7,8°, ინავრისა -4,1°, ივლისის 18,5°; აბსოლუტური მინიმუმი -30°, აბსოლუტური მაქსიმუმი 36°. ნალექები 1000 მმ წელიწადში.

ისტორია
ფასანაური ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარის, მთიულეთის ცენტრია. გადმოცემის მიხედვით ეს ადგილი ძველად წარმოადგენდა ვაჭრობის ერთ–ერთ ცენტრს. მისი სახელწოდებაც სწორედ ამ ფაქტმა განაპირობა, სავარაუდოდ ის დაკავშირებული სიტყვასთან „ფასი“. დაბის სტატუსი მიენიჭა 1966 წელს. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა მეცხოველეობის მეურნეობა, საშუალო და სამუსიკო სკოლა, საავადმყოფო, აფთიაქი (მეცხრამეტე საუკუნის 80-იანი წლებიდან), 2 ბიბლიოთეკა, მატყლის შეგროვებისა და პირველადი დამუშავების საწარმო, ტურბაზა და ორი სასტუმრო „ინტურისტი“ და „არაგვი“.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით დაბაში ცხოვრობს 1148 ადამიანი.

ტურიზმი
ფასანაური ადგილობრივი მნიშვნელობის კურორტია და წარმოადგენს ტურისტული მიზიდულობის ცენტრს. მოქმედებს სასტუმრო „არაგვი“. ფასანაური ცნობილია მთიულური სამზარეულოთი და ფასანაურული ხინკლით.
ქედა

ქედა — დაბა აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ქედის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე აჭარისწყალის ნაპირზე, ზღვის დონიდან 256 მ-ზე. ბათუმიდან 41 კმ-ზე მის აღმოსავლეთით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით დაბაში ცხოვრობს 1510 კაცი. დაბაში არის ადმინისტრაციული, განათლების და ჯანდაცვის დაწესებულებები, მცირე საწარმოები, მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი. დაბაში მოდის მინერალური წყალი.

ისტორია
ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით ქედა იყო მცირე ქალაქის მსგავსი დაბა, სადაც სახლობდნენ ვაჭრები. 1874 წელს ქედა მოინახულა და აღწერა დიმიტრი ბაქრაძემ. ამ დროს ქედა სავაჭრო პუნქტს წარმოადგენდა და შედგებოდა ოთხი უბნისგან: ქედა, ასანური, ორცვა და გულები. ორცვა აჭარისწყლის მარცხენა, ხოლო გულები მარჯვენა ნაპირზე მდებარეობდა. დაბის სტატუსი მიენიჭა 1966 წელს.

დემოგრაფია
}
სტეფანწმინდა

სტეფანწმინდა (ყოფილი ყაზბეგი) — დაბა საქართველოში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. დაბაში არის ადმინისტრაციული, კულტურის, განათლების და ჯანდაცვის დაწესებულებები, მცირე საწარმოები, სასტუმროები.

გეოგრაფია
მდებარეობს მდინარე თერგის ხეობაში, მყინვარწვერის ძირში, ზღვის დონიდან 1750 მეტრზე. თბილისიდან 157 კმ., ვლადიკავკაზიდან 46 კმ.

სტეფანწმინდაში ზომიერად ნოტიო ჰავაა. იცის შედარებით მშრალი, ცივი ზამთარი და ხანგრძლივი გრილი ზაფხული. საშუალო წლიური ტემპერატურა 4,9 °, იანვრის — 5,2 °, ივლისის — 14,4 °. აბსოლუტური მინიმუმი — -34 °, აბსოლუტური მაქსიმუმი — 34 °. ნალექების წლიური რაოდენობაა 790 მმ.

დაბიდან 2 კილომეტრში მოედინება სამკურნალო და სუფრის მინერალური წყალი ყაზბეგი, რომელიც სასარგებლოა საჭმლის მომნელებელ ორგანოთა დაავადების დროს.

ისტორია
სტეფანწმინდის მიდამოები ჯერ კიდევ ძვ.წ. - საუკუნეებში იყო დასახლებული, რასაც მოწმობს 1877 წელს ყაზბეგთან აღმოჩენილი ყაზბეგის განძი. ესაა დაახლოებით 200 ნივთი, რომლის შემადგენლობაში იყო აქემენიდური ხელოვნების ნიმუშები. ყაზბეგის განძი კავკასიის ძველი ტომების რელიგიურ კულტს უკავშირდება. განძის დიდი ნაწილი მოსკოვის ისტორიულ მუზეუმში ინახება, მცირე ნაწილი – სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.

სტეფანწმინდა გაშენებული იყო მდინარე თერგის მარჯვენა მხარეს, ხოლო მარცხენა მხარეს მდებარეობდა სოფელი გერგეტი. საუკუნეში სტეფანწმინდა იყო ხევის ოთხი სამოურავოდან ერთ-ერთის ცენტრი. დაბის სტატუსი მიენიჭა 1966 წელს და მას შეუერთდა სოფელი გერგეტი. შეიქმნა ყაზბეგის სადაბო საბჭო, რომელშიც ასევე შევიდა სოფლები გველეთი და ცდო. საბჭოთა პერიოდში ყაზბეგში მოქმედებდა მეცხოველეობის კოლმეურნეობა, სტამბა, სამრეწველო კომბინატი, ბოტანიკის ინსტიტუტის მაღალმთის სტაციონარი.

2006 წელს დაბა ყაზბეგს დაუბრუნდა მისი ყოფილი სახელი. 2011 წელს დაიწყო ჰიდროელექტროსადგურ „ლარსი ჰესის“ მშენებლობა. ჰესის დადგმული სიმძლავრე 19 მგვტ-ია, ხოლო წლიური გამომუშავება 100 მლნ კვტ/საათს შეადგენს. ჰესი დერივაციული ტიპისაა და ექსპლუატაციაში 2014 წელს შევიდა.

ლეგენდა
ხალხური გადმოცემის მიხედვით თავდაპირველად ხალხი ყუროს გავაკებაზე ცხოვრობდა. ვინმე ღრუბელა ფიცხელაური დაქვრივების შემდეგ ბერობას შედგომია სტეფანეს სახელით. ის ჯერ ბეთლემის, შემდეგ კი ყუროს გამოქვაბულში მოღვაწეობდა. აქ ხალხმა მისთვის ააშენა „წითელი ეკლესია“. ერთ დღე ყუროდან ტალახის ნიაღვარი წამოსულა. სტეფანე ბერს ზარების რეკვით გაუფრთხილებია ხალხი, რომელსაც გახიზვნა მოუსწრია. მოვარდნილმა ტალახმა სოფელი წალეკა. ხალხმა ახალი დასახლება გააშენა და ბერის პატივსაცემად სტეფანწმინდა დაარქვა.

მოსახლეობა
ღირსშესანიშნაობები
სტეფანწმინდაში დაცულია ალექსანდრე ყაზბეგის მამისეული ორსართულიანი სახლი (ამჟამად მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი) და კარის ეკლესია. სახლის წინ მწერლის საფლავია, დგას ბიუსტი. დაბის ცენტრში აღმართულია მისივე მონუმენტი (ბრინჯაო, 1959, მოქანდაკე ი. ოჩიაური, არქ. ი. ლეჟავა).

გერგეტის უბანში შემონახულია ფეოდალური ხანის ქვის დაბალი და მასიური სახლები. აქვეა - საუკუნეების ორი კოშკი. გერგეტთან ახლოს დგას ოხარეშის წმინდა გიორგის ეკლესია, ნინოწმინდას ნიში და ყველაწმინდას (ქალების) ხატი. სტეფანწმინდიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთის მხარეს, მაღალ მთაზე მდებარეობს ქობციხე.

სტეფანწმინდას თავს დაჰყურებს გერგეტის სამების ეკლესია.
შაუმიანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი შაუმიანი შეიძლება აღნიშნავდეს:

სტეფანე შაუმიანი - პოლიტიკური მოღვაწე
შაუმიანი - სოფელი საქართველოში
შაუმიანი (ლორე) — სოფელი სომხეთში
შაუმიანი (არარატი) — სოფელი სომხეთში
შაუმიანი (არმავირი) — სოფელი სომხეთში
შაუმიანის პროვინცია — პროვინცია დე-ფაქტო მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკაში
შუმიანის რაიონი — რაიონი სომხეთის სსრ-ში
შაუმიანი

შაუმიანი (1932 წლამდე შულავერი) — სოფელი მარნეულის მუნიციპალიტეტში, ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: ახყულა, ყუდრო, ხიხანი). მდებარეობს რკინიგზის სადგურ შულავერიდან 7 კილომეტრის დაშორებით (თბილისი-გიუმრის ხაზი). ვრცელდება მდინარე შულავრის (ხრამის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირებზე. სახელი ეწოდა სტეფანე შაუმიანის პატივსაცემად.

ისტორია
1929 წლამდე ის იყო ტფილისის გუბერნიის ბორჩალის მაზრის ადმინისტრაციული ცენტრი, ხოლო 1947 წლამდე ბორჩალოს რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. დაბის სტატუსი მიიღო 1932 წელს. 2014 წლის 1 იანვრიდან შეეცვალა სტატუსი და გახდა სოფელი. მარნეულის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2021 წლის 9 თებერვლის დადგენილებით (№02) და შემდგომ, 2023 წლის 27 ივლისის რედაქციით (დადგენილება №19) შაუმიანის სტატუსი განისაზღვრება, როგორც შაუმიანის ადმინისტრაციულ ერთეულში შემავალი სოფელი შაუმიანი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 3107 ადამიანი.
შორაპანი

შორაპანი — დაბა საქართველოში, იმერეთის მხარის ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში. დაბაში ფუნქციონირებდა ქარხანა „ელექტროელემენტი“. დაბაში მოქმედებს საჯარო სკოლა.

მდებარეობა
მდებარეობს იმერეთის დაბლობის უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარეების ყვირილისა და ძირულას ხეობაში (ზღვის დონიდან 170 მ, ზესტაფონიდან 5 კმ), საქართველოს საავტომობილო მაგისტრალ ს1-სა და ხაშური-სამტრედიის სარკინიგზო ხაზზე. დაბაში არის საჯარო სკოლა. დაბაში არის საექიმო ამბულატორია.

ისტორია
შორაპანი დასახლებულია ანტიკური ხანიდან. უძველესი წერილობითი ცნობა ეკუთვნის სტრაბონს (ძვ. წ. — ახ. წ. სს). ციხე-ქალაქი შორაპანი — სარაპანისი ცნობილია კოლხეთის ისტორიაში, როგორც დიდი ნავსადგური, რომელიც მდებარეობდა მდინარე ყვირილაზე. იგი წარმოადგენდა სავაჭრო საქონელის საწყობს. აქვე იკრიბებოდნენ ვაჭრები, რომლებიც აღებ-მიცემობას აწარმოებდნენ აღმოსავლეთისა და დასავლეთის ქვეყნებს შორის. სტრაბონის მოწმობით, მდინარე ფაზისში დადიოდნენ გემები სარაპნის ციხემდე, რომელსაც თავისი სიდიდით შეეძლო მთელი ქალაქის მცხოვრებთა დატევა. ვახუშტი ბაგრატიონის მიხედვით ს-ის დასასრულს იგი არგვეთის საერისთავოს ცენტრს წარმოადგენდა. გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში იყო მცირე ქალაქი განვითარებული ვაჭრობით. შემორჩენილია ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი — შორაპნის ციხე. შორაპნის ციხესიმაგრე ლეონტი მროველის ( ს) ცნობით აგებულია ძველი წელთაღრიცხვის საუკუნეში ქართლის მეფე ფარნავაზ -ის მიერ.

1846-1930 წლებში იყო შორაპნის მაზრის ცენტრი. შორაპნის მაზრა მოიცავდა დღევანდელი საჩხერის, ზესტაფონისა და ხარაგაულის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიებს. საუკუნის მიწურულს აშენდა რკინიგზის სადგურის შენობა და რკნიგზელთა საცხოვრებელი კორპუსი. ამ პერიოდშია გაშენებული რკინიგზის თანამშრომელთა საცხოვრებელი უბანი. ის სადგურის სიახლოვესაა განლაგებული და შენარჩუნებული აქვს პირვანდელი გეგმარება. უბანი აერთიანებს საცხოვრებელ და საზოგადოებრივი დანიშნულების შენობებს: სკოლა (1909), ამბულატორია, საბავშვო ბაღი და დრამატული წრის შენობა. საცხოვრებელი კორპუსები საუკუნის მიწურულს სადგურის შენობასთან ერთად რკინიგზის მომსახურე პერსონალისთვის უნდა ყოფილიყო აშენებული. 1906 წლის იანვარში რუსეთის რევოლუციის დროს მაქსუდ ალიხანოვ-ავარსკის სადამსჯელო ექსპედიციამ გაძარცვა და გადაწვა დასახლების ყველა დუქანი და სახლი.

1938 წელს შორაპანს მიენიჭა დაბის სტატუსი. 2014 წელს დასახლებას შეეცვალა სტატუსი და გახდა სოფელი. 2017 წლიდან კვლავ დაბაა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით დაბაში ცხოვრობს 1258 ადამიანი.
შუახევი

შუახევი — დაბა, შუახევის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარეების აჭარისწყლის და ჩირუხისწყლის შესართავთან, ზღვის დონიდან 420 მ, ბათუმიდან 67 კმ. დაბის სტატუსი მიიღო 1974 წელს. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით დაბაში ცხოვრობს 797 კაცი. დაბაში არის ადმინისტრაციული, კულტურის, განათლების და ჯანდაცვის დაწესებულებები, მცირე საწარმოები.

დემოგრაფია
ჩაქვი

ჩაქვი — დაბა საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქობულეთის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (დაბა ჩაქვი, სოფლები: ბუკნარი, სახალვაშო). ჩაქვში არის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების, აგრეთვე კულტურის, განათლების და ჯანდაცვის ობიექტები. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 6720 კაცი. ჩაქვი შავი ზღვისპირა კლიმატური კურორტია. დაბაში ფუნქციონირებს საზოგადოებრივი ცენტრი.

გეოგრაფია
მდებარეობს შავი ზღვის სანაპიროზე, მდინარე ჩაქვისწყლის ნაპირებზე, ზღვის დონიდან 30 მ, ქობულეთიდან 12 კმ. დაბაში არის რკინიგზის სადგური სამტრედია-მახინჯაურის ხაზზე. დაბაში გამოვლენილია გოგირდწყალბადიანი ქლორიდულ-ჰიდროკარბონატული და ნატრიუმიან-კალციუმიანი მინერალური წყალი, დებეტი 12 000 ლ/დ.

ისტორია
ადამიანს ჩაქვში ჯერ კიდევ ქვის ხანაში უცხოვრია, აღმოჩენილია ბრინჯაოს ხანის განძი. ჩაქვი შედიოდა გურიის სამთავროში 1720-იან წლებამდე. საუკუნის შუიდან საუკუნის 20-იან წლებამდე წარმოადგენდა თავდგირიძეების საკუთრებას.

1878 წლიდან შეიერთა რუსეთის იმპერიამ. ჩაქვი ქართული მეჩაიეობის ერთ-ერთი პირველი ცენტრი იყო. 1885 წელს ინჟინერ-პოლკოვნიკმა ალექსანდრე სოლოვცოვმა ( , გ. 1896) გამოიწერა ჩაქვის სადგურის ახლოს, 1,5 ჰექტარზე გააშენა ჩაის პლანტაცია. 1890-იან წლებში რუსმა მეწარმე პოპოვმა ჩაქვში, კაპრეშუმსა და სალიბაურში 14 ჰექტარზე გააშენა ჩინური ჩაის ჯიშები. მანვე 1899 წელს ააშენა ინგლისური მანქანებით აღჭურვილი ქარხანა. 1895 წელს საუფლისწულო საზოგადოებამ ჩაქვში 16 ჰექტარზე გააშენა პლანტაცია. ჩაის სამეთვალყურეოდ ჩინეთიდან მიწვეულ იქნა 23 წლის ჩინელი ახალგაზრდა ლაო ჯონჯაო. ჯონჯაო და ჩაქვის პლანტაცია ფოტოებზე აღბეჭდა იმპერატორის კარის ფოტოგრაფმა სერგეი პროკუდინ-გორსკიმ. ფოტოები ამჟამად ამერიკის კონგრესის ბიბლიოთეკაშია შენახული.

დაბის სტატუსი მიიღო 1954 წელს. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა მეჩაიეობის და მეციტრუსეობის მეურნეობები, ჩაის ოთხი ფაბრიკა, ციტრუსების შემფუთავი ქარხანა, პოლიკლინიკა და საავადმყოფო.

დემოგრაფია
ჩოხატაური

ჩოხატაური — დაბა გურიის მხარეში, ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. დაბაში არის ადმინისტრაციული და ჯანდაცვის დაწესებულებები, ერთი საჯარო და ერთი სამრევლო სკოლა, მცირე საწარმოები, საფეხბურთო კლუბი „ბახმარო“. დაბაში შემორჩენილია ტრადიციული გურული ოდა-სახლები.

გეოგრაფია
მდებარეობს გურიის ქედის სამხრეთ კალთის ძირას, მდინარე სუფსის მარჯვნივ, ზღვის დონიდან 150 მ., თბილისიდან 310 კმ., რკინიგზის სადგურ საჯავახოდან 20 კმ-ის მანძილზე, საჯავახო-ოზურგეთი-ქობულეთის საავტომობილო გზაზე.

ისტორია
სახელწოდება „ჩოხატაურის“ ადრინდელი ფორმაა „ჩახატაური“, რომელიც ნაწარმოებია საგვარეულო სახელიდან — ჩახატარაშვილი, ჩხატარაშვილი. საუკუნის 70-იან წლებამდე ჩახატაურად იწოდებოდა ამჟამინდელი ჩოხატაურის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე დასახლება მდინარე სუფსის მარჯვნივ, თეთრიღელის ხერთვისში.

1810 წელს გურიის სამთავროსა და რუსეთის იმპერიას შორის დადებული შეთანხმების მიხედვით ჩოხატაურში დაწესდა რუსეთის ჯარის სადგომი პუნქტი.1820 წლის აპრილიდან აგვისტომდე იმერეთის აჯანყების დროს ჩახატაური წარმოადგენდა რუსეთის იმპერიის ჯარებისა და აჯანყებულ გურულებს შორის ბრძოლების ერთ-ერთ ადგილს. აჯანყების დამარცხების შემდეგ ჩახატაურში დაანგრიეს გამაგრებული კოშკები, დარჩა მხოლოდ რუსული საგუშაგო.

სამხედრო გზის გაყვანის შემდეგ ჩოხატაური ეწოდა ადგილს მდინარე სუფსის მარჯვნივ, ოსკოჯურის ღელის შესართავთან. მალე მან მოიცვა ყოფილი სოფელი ბირკნალიც, რომელიც 1873 წლის მონაცემებით ცალკე სოფლად ფიქსირდებოდა. ჩოხატაური შედიოდა ფარცხმის საზოგადოებაში. 1884 წელს სოფელში გაიხსნა ორკლასიანი სასწავლებელი, ხოლო შემდეგ ბიბლიოთეკა. საუკუნის ბოლოსთვის ჩოხატაური წარმოადგენდა ქუთაისი-ოზურგეთის გზისპირა სოფელს, სადაც მდებარეობდა კანცელარია, ფოსტა, სასამართლო, საავადმყოფო, სკოლა, აფთიაქი, დუქნები და სხვ. იყო საპოლიციო უბნის ცენტრში, სადაც იჯდა ბოქაული და მოსახლეობის აქტიური მისვლა-მოსვლის ადგილი. მოსახლეობა უჩიოდა უსუფთაობას, სიბინძურეს, ანტისანიტარიას. 1896 წლიდან ჩოხატაურის სოფლის ექიმი იყო გრიგოლ ქუთათელაძე, 1900 წლიდან — გალაქტიონ ნადირაძე. 1906 წლის თებერვალში გურიის რესპუბლიკის ჩახშობის შემდეგ კონსტანტინე კრილოვმა დაარბია აკეთი, გადაწვა 20 სახლი და ნალია.

1930 წელს გახდა ჩოხატაურის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. დაბის სტატუსი მიენიჭა 1947 წელს. ჩოატაურის სადაბო საბჭოში შევიდა აგრეთვე სოფელი გუთური. 1958 წელს გაიხსნა აკადემიკოს ნიკოლოზ ბერძენიშვილის სახელობის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი. პირველი ექსპოზიცია მოეწყო 1961 წელს. საბჭოთა პერიოდში დაბაში მოქმედებდა ქუთაისის ავტოქარხნის ფილიალი, საგრენაჟო ქარხანა, მანქანა-ტრაქტორთა სარემონტო საწარმო, ჩაის 4 ფაბრიკა, ღვინის ქარხანა, სასურსათო და პურკომბინატები, კინოთეატრი, 3 საავადმყოფო, პოლიკლინიკა.

მოსახლეობა
ცნობილი ადამიანები
ივანე სიხარულიძე (1896-1964) — ექიმი, ოფთალმოლოგი

გალერეა
ჩხოროწყუ

ჩხოროწყუ — ქალაქი საქართველოში, ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოიცავს სოფელ გარახას. მდებარეობს მდინარე ხობისწყალზე, ზღვის დონიდან 180 მ-ზე, თბილისიდან 344 კმ, რკინიგზის სადგურ სენაკიდან 36 კმ-ის მანძილზე მის ჩრდილოეთით. ქალაქში არის ადმინისტრაციული, კულტურის, განათლების და ჯანდაცვის დაწესებულებები, მცირე საწარმოები.

ეტიმოლოგია
მეგრული სიტყვა „ჩხოროწყუ“ ქართულად ცხრა წყაროს ნიშნავს. გადმოცემის თანახმად, ნიკო დადიანის სახლის მახლობლად ერთი მჟავე, ერთი ცხელი, ერთი მარილიანი და ექვსი ცივი, ანკარა წყარო ჩამოდიოდა და ადგილმაც სახელწოდება აქედან მიიღო.

გივი ფარულავას და გრიგოლ შენგელიას თავიანთ წიგნში „ჩხოროწყუს რაიონის ტოპონიმიკა“ მოყავთ ხალხური თქმულება, რომლის მიხედვითაც ოსმალებს ცხრიდან ოთხი წყარო დაუშრიათ.

ისტორია
1930 წელს გახდა ჩხოროწყუს რაიონის ცენტრი. 1960 წელს მიენიჭა დაბის სტატუსი. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო კვების მრეწველობა, მოქმედებდა ჩაის ორი ფაბრიკა, საკონსერვო, ლიმონათის, პურისა და რძის ქარხნები. 2018 წლის ნოემბერში მიენიჭა ქალაქის სტატუსი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 3141 ადამიანი.
წაღვერი

წაღვერი — დაბა ბორჯომის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: დაბა, ტიმოთესუბანი, მზეთამზე). დაბის სტატუსი მიიღო 1926 წელს. მოსახლეობა 799 ადამიანი (2014).

მდებარეობა
წაღვერი მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთებზე, ზღვის დონიდან 1020-1130 მ-ის სიმაღლეზე, ბორჯომიდან 14 კმ-ზე მის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. წაღვერზე გადის ბორჯომი-ახალქალაქის საავტომობილო გზა.

დემოგრაფია
ისტორია
ვახუშტისთან ფიგურირებს „წაღველი“. ფიქრობენ, რომ ეს ისეთივე ტოპონიმია, როგორც წაღვლი (მდებარეობს შიდა ქართლში). მათი პირველსახე წიაღველი უნდა იყოს, რაც ნიშნავს იქითა ანუ გაღმა მდებარე ველს. ს-ის 30-იან წლებში მეფის მთავრობამ პოლტავის გუბერნიიდან გადმოსახლებულთა ნაწილი აქ ჩამოასახლა. წაღვერში ნაპოვნია გვიან ბრინჯაოს ხანის სახელოსნოს ნაშთები.

კურორტი
წაღვერი კლიმატურ-ბალნეოლოგიური კურორტია. მოიპოვება მინერალური წყლები.

გალერეა
წყნეთი

წყნეთი — დაბა თბილისის შემადგენლობაში, ვაკის რაიონში.

გეოგრაფია
მდებარეობს თბილისის ცენტრიდან 8 კმ-ზე, თრიალეთის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე ვერის ხეობაში. ზღვის დონიდან 950 მ-ზე, მანგლისის საავტომობილო გზაზე. წყნეთი ადგილობრივი მნიშვნელობის მთის კლიმატური კურორტია. სამკურნალო ფაქტორია მთის ჰავა. სამედიცინო ჩვენება: ლიმფადენიტი, ქრონიკული ბრონქიტი, მშრალი პლევრიტი, რაქიტი, მეორეული სისხლნაკლებობა. სეზონი მაისი-ნოემბერი. აქ იცის თბილი ზაფხული (ივლისის საშუალო ტემპერატურა 20 °) და რბილი ზამთარი.

ისტორია
წყნეთის მიდამოებში მიკვლეულია გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის კერამიკული ნაკეთობები და სამარხები. იგი ძველთაგანვე ცნობილია როგორც სააგარაკო ადგილი. ინტენსიური სააგარაკო განაშენიანება ქვემო წყნეთში დაიწყო ს-ის ნახევარში, ზემო წყნეთში - ს-ში. შემორჩენილია - სს სამი მცირე ეკლესია. დაბის სტატუსი მიიღო 1967 წელს. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა სამკერვალო ფაბრიკა, კინოთეატრი, ბავშვთა სანატორიუმი.

დემოგრაფია
ხარაგაული

ხარაგაული (დაბა ორჯონიკიძე — 1949-1989 წლებში) — დაბა საქართველოში, იმერეთის მხარეში, ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი.

გეოგრაფია
ხარაგაული მდებარეობს მდინარე ჩხერიმელას ორივე ნაპირზე, ვიწრო და ღრმა ხეობაში, ზღვის დონიდან 280―400 მეტრზე. თბილისიდან დაშორებულია 198 კილომეტრით (რკინიგზით 160 კმ).

ხარაგაულში ზღვის სუბტროპიკული ნოტიო ჰავაა, იცის ზომერიად ცივი ზამთარი და შედარებით მშრალი ცხელი ზაფხული. საშუალო წლიური ტემპერატურაა 13,2 °, იანვარში 3,2 °, ივლისში 22,6 °, აბსოლუტური მინიმუმია -22 °, აბსოლუტური მაქსიმუმი 40 °. ნალექები 1360 მმ წელიწადში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით დაბაში ცხოვრობს 1965 ადამიანი.

ისტორია
ხარაგაულის მახლობლად ხელი მოეწერა ელაზნაურის შეთანხმებასა და გაიმართა რუსეთის იმპერიის წინააღმდეგ იმერეთის ყველაზე დიდი ბრძოლა სოლომონ -ის ჯარებსა და რუსეთის იმპერიის ჯარებს შორის ჩხერის ციხის მახლობლად.

ხარაგაული ჩაისახა როგორც რკინიგზის სადგური ს. 70-იან წლებში ფოთი-თბილისის რკინიგზის გაყვანასთან დაკავშირებით და შეიძინა ადმინისტრაციული, ხოლო შემდგომ სამეურნეო ფუნქცია. ერქვა ბელაგორი, შემდეგ მიიღო სახელი ხარაგაული. იყო თემის ცენტრი, რომელშიც შედიოდა სოფლები საკუთრივ ხარაგაული, პატარა ხარაგაული, ჯაფარაული, ჩხერი, თეთრაწყარო.

1906 წლის იანვარში რუსეთის რევოლუციის დროს მაქსუდ ალიხანოვ-ავარსკის სადამსჯელო ექსპედიციამ გადაწვა დასახლების ცენტრი და 30 მაღაზია.

დაბის სტატუსი მიიღო 1944 წელს. 1949 წლის 21 ივლისიდან ეწოდა დაბა ორჯონიკიძე. 1976 წელს მოსახლეობა შეადგენდა 3,2 ათას ადამიანს. 1989 წელს დაუბრუნდა სახელი ხარაგაული.

ეკონომიკა
ხარაგაულში მოქმედებდა ყველ-კარაქის, ღვინისა და ხილ-კენკრული ღვინის ქარხნები. დაბაში არის კულტურისა და დასვენების პარკი, საჯარო სკოლა, 2 საბავშვო ბაღი, მოსწავლეთა სახლი, საავადმყოფო, პოლიკლინიკა, ბიბლიოთეკა, კულტურის სახლი, სამუსიკო სკოლა, პოლიციის განყოფილება, ავტოსატრანსპორტო საწარმო, არქივი, კინოთეატრი. ხარაგაულში გადის რკინიგზის ცენტრალური მაგისტრალი და არის რკინიგზის სადგური.

სპორტი
ხარაგაულში არის საფეხბურთო კლუბი „ჩხერიმელა“, რომელიც დაარსდა 1983 წელს. 2010 წლიდან ასპარეზობს საქართველოს ჩემპიონატის პირველ ლიგაში, რაც გუნდისთვის თავისი ისტორიის მანძილზე საუკეთესო შედეგია. „ჩხერიმელას“ საშინაო არენაა ხარაგაულის საფეხბურთო მოედანი.

ღირსშესანიშნაობები
ხარაგაულში მდებარეობს ხუროთმოძღვრების ძეგლი კახორი. დაბაში მდებარეობს ხარაგაულის ისტორიული მუზეუმი, რომელიც დაარსდა 1978 წელს.

გალერეა
ხელვაჩაური (ბათუმი)

ხელვაჩაური — დასახლება ქალაქ ბათუმში, ყოფილი დაბა. მდებარეობს კახაბრის ვაკეზე, მდინარე ჭოროხის მარჯვენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 80 მ., ბათუმის რკინიგზის სადგურიდან 8 კმ. ხელვაჩაურში არის 2 საჯარო სკოლა.

ისტორია
ხელვაჩაური და მისი მიდამოები ადამიანს ახალი ქვის ხანიდან ჰქონდა ათვისებული. სახელწოდება ხელვაჩაძეების გვარიდან მომდინარეობს. 1948 წელს კაპანდიბის სასოფლო საბჭოს ეწოდა ხელვაჩაურის სასოფლო საბჭო. 1968 წელს მიიღო დაბის სტატუსი და გახდა ხელვაჩაურის რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრი. ამავდროულად იყო სადაბო საბჭოს ცენტრი, რომელშიც შედიოდნენ სოფლები ერგე, ზანაქიძეები, ზედა ერგე, ზემო ჯოჭო, მახვილაური, ქვემო ჯოჭო, შავლიძეები, შარაბიძეები. მოქმედებდა ჩაის და ციტრუსების შემფუთავი ფაბრიკები, სამშენებლო მასალების, პურის და ლიმონათის ქარხნები. 2011 წელს დაბა ხელვაჩაური შევიდა თვითმმართველი ქალაქ ბათუმის შემადგენლობაში. დაბის მცირე ნაწილი სოფელ ხელვაჩაურის სახით დარჩენილია ხელვაჩაურის მუნციპალიტეტში. 2013 წლის 1 იანვრიდან დაბის ტერიტორია შეერწყა ქალაქ ბათუმს.

დემოგრაფია
ხულო

ხულო — დაბა აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხულოს მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე აჭარისწყლის ხეობაში, ახალციხე-ბათუმის საავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 923 მ, ბათუმიდან 88 კმ., თბილისიდან 438 კმ. მოსახლეობა 1007 ადამიანი (2014). დაბაში არის ადმინისტრაციული, კულტურის, განათლების და ჯანდაცვის დაწესებულებები, მცირე საწარმოები.

ისტორია
სახელწოდება „ხულოს“ ძველი ფორმაა „ხულა“ და ნიშნავს სავაჭრო სახლს. შუა საუკუნეებში აქ გადიოდა სავაჭრო-საქარავნო გზა, რომელიც სამცხე-ჯავახეთს გოდერძის უღელტეხილით აჭარა-შავიზღვისპირეთთან აკავშირებდა. ოსმალთა ბატონობის ხანაში ზემო აჭარის პოლიტიკურმა ცენტრმა სხალთიდან ხულოში გადაინაცვლა. 1874 წელს მისი მოსახლეობა 100 კომლზე მეტი არ იქნებოდა ხულოში იდგა ეკლესია, რომლის ქვები ხიმშიაშვილებმა ჯამესა და სხვა შენობებზე გამოიყენეს. რუსეთ-ოსმალეთის 1877-1878 წლების ომისა და შემდგომი მუჰაჯირობის გამო ხულოს მოსახლეობა მნიშვნელოვნად შემცირდა. 1892 წელს სოფელში გაიხსნა სასწავლებელი

1924 წლიდან გახდა ხულას მაზრის ცენტრი. დაბის სტატუსი მიიღო 1964 წელს. ხულოს სადაბო საბჭო მოიცავდა სოფლებს განახლება, გოდგაძეები, გუდასახო, დეკანაშვილები, დიაკონიძეები, დუაძეები, ელელიძეები, კურცხალი, ოქრუაშვილები, უჩხო, ქედლები, ძირკვაძეები. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეთამბაქოეობა, მოქმედებდა სამკერვალო, ელექტრომექანიკური და ლიმონათის საწარმოები. 1984 წელს დადგეს ლენინის ძეგლი.

დემოგრაფია
მიუსერა

მიუსერა — დაბა საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გუდაუთის მუნიციპალიტეტში. დაბა მდებარეობს ბიჭვინთიდან სამხრეთით 8 კმ-ში, შავი ზღვის სანაპიროზე, ბიჭვინთა-მიუსერის სახელმწიფო ნაკრძალის ტერიტორიაზე.

ისტორია
1921–1949 წლებში „მისრას“ სახელწოდებით შედიოდა გუდაუთის რაიონის მგუძირხვის თემში. აფხაზეთის ასსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1987 წლის 20 ნოემბრის ბრძანებულებით (დამტკიცდა საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 30 დეკემბრის ბრძანებულებით), გუდაუთის რაიონის სოფელ მუგუძირხვიდან გამოიყო მიუსერა და ის გარდაქმნა დაბად, ასევე შეიქმნა მიუსერის სადაბო საბჭო.

ეტიმოლოგია
სახელწოდება სვანურია და „თოვლიანს“ ნიშნავს . მიუსერა გორაკზე მდებარეობს, სადაც დაბლობზე უფრო ხანგრძლივად იდო თოვლი. აქედან მომდინარეობს სახელწოდებაც.
ყორნისი

ყორნისი (1931-91 წლებში ეწოდებოდა ზნაური) — დაბა საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში. ოკუპირებულია რუსეთის მიერ. საუკუნეში ვახუშტი ბატონიშვილის მიერ დასახლება მოხსენიებულია, როგორც ტყისუბანი.

გეოგრაფია
მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე შუა ფრონის (დასავლეთის ფრონის მარცხენა შენაკადი) ნაპირზე. ზღვის დონიდან 790 მეტრი, ცხინვალიდან 25 კილომეტრი, აგარიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 22 კმ.

ისტორია
1933 წელს სახელი ეწოდა ოსი რევოლუციონერის, საბჭოთა ხელისუფლებისათვის მებრძოლი ზნაურ აიდაროვის პატივსაცემად. 1936-1991 წლებში იყო ზნაურის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 1972 წელს მიენიჭა დაბის სტატუსი და იყო ყოფილი სადაბო საბჭოს ცენტრი (შედიოდა: ალიბარი, ახალსოფელი, ზემო ოქონა, თიღვა, ისაკყაუ, ნაბაკევი, ნედლათი, სუნისი, ქვემო ოქონა, შინდარა, ხუნდისუბანი). 1991 წელს ეწოდა ყორნისი და დაკარგა რაიონული ცენტრის სტატუსი, რადგან ზნაურის რაიონი შეუერთდა ქარელის რაიონს.. 1990-იანი წლების დასაწყისიდან ოკუპირებულია რუსეთის მიერ და დე-ფაქტო აკონტროლებს სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა. სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკის ადმინისტრაციული დაყოფით შედის ზნაურის რაიონში, არის ამავე რაიონის და სადაბო საბჭოს (12 სოფელი) ცენტრი. საქართველოს კანონმდებლობით ყორნისი შედის თიღვის მუნიციპალიტეტის თიღვის ადმინისტრაციულ ერთეულში.

მოსახლეობა
რაზაყ ჰამრაევი

რაზაყ ჰამრაევი (დ. 2 მაისი, 15 მაისი, 1910, პეროვსკი, ახლანდელი ყიზილ-ორდა — გ. 5 მაისი, 1981, ტაშკენტი) — უზბეკი მსახიობი და რეჟისორი, სსრკ სახალხო არტისტი (1969).

1954 წელს დაამთავრა ტაშკენტის თეატრალური-სამხატვრო ინსტიტუტის სარეჟისორო ფაკულტეტი. 1934-იდან უზბეკეთის მ. მუყიმის სახელობის მუსიკალური დრამისა და კომედიის თეატრის (ტაშკენტი) რეჟისორი და მსახიობი (1959-იდან მთავარი რეჟისორი). დადგა სპექტაკლები: იაშენის „ორი კომუნისტი“ (1932), შილერის „ვერაგობა და სიყვარული“ (1939), ფათჰულინის და საგდულას „სამშობლოს სიყვარული“ (1957), ჰამიდ ღულამის „შეყვარებული თაშბოლთა“ (1961, ითამაშა მელიბაის როლი) და სხვა. 1945-იდან იღებდნენ კინოში. 1954-იდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. სსრკ სახეკმწიფო პრემიის ლაურეატი (1948), უზბეკეთის სსრ ჰამზას სახელობის სახელმწიფო პრემია (1972). დაჯილდოებულია 4 ორდენითა და მედლებით.
დავიდ ჰანზემანი

დავიდ იუსტუს ლუდვიგ ჰანზემანი (დ. 12 ივლისი, 1790, ფინკენვერდერი — გ. 4 აგვისტო, 1864, შლანგენბადი), პრუსიის პოლიტიკური მოღვაწე. საუკუნის 30-40 წლებში გერმანიის ლიბერალური ბურჟუაზიის ერთ-ერთი ლიდერი. ჩამოაყალიბა გერმანიის ლიბერალური ბურჟიაზიის პოლიტიკური პროგრამა: საერთოპრუსიული წარმომადგენლობითი კრების მოწვევა, გერმანიის საბაჟო კავშირის გაფართოება და განმტკიცება, იუნკერთა პრივილეგიების გაუქმება. გერმანიის 1848 რევოლუციის დროს, მარტი-ივნისი, პრუსიის ლიბერალური ბურჟუაზიის მთავრობის ფინანსთა მინისტრი, 1848 ივლისი-სექტემბერი მინისტრ-პრეზიდენტი.