iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
პიტერმარიცბურგი

პიტერმარიცბურგი (, ზულუ —) — ქალაქი სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში. კვაზულუ-ნატალის პროვინციის დედაქალაქი და მეორე უდიდესი ქალაქი. იგი დაარსდა 1838 წელს და ამჟამად შედის მსუნდუზის ადგილობრივ მუნიციპალიტეტში. ქალაქი რეგიონალურად მნიშვნელოვანი სამრეწველო ცენტრია, აწარმოებენ ალუმინის, ხის და რძის პროდუქტებს. ქალაქში განლაგებულია ბევრი სკოლა და უმაღლესი სასწავლებლები, მათ შორის კვაზულუ-ნატალის უნივერსიტეტის კამპუსი. 2011 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 223 448 ადამიანს და ინდოელი მოსახლეობის რაოდენობით ერთ-ერთი უდიდესია სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში. ქალაქის ფართობია — 126,15 კმ².

ისტორია
ქალაქი თავდაპირველად დააარსეს ბურებმა 1839 წელს და მას პიტერ მორიც რეტიფისა და გერიტ მარიცის პატივსაცემად პიტერმარიცბურგი უწოდეს. ეს ორი ადამიანი ზულუსების ლიდერ დინგანესთან სისხლიან მდინარეზე ბრძოლაში დამარცხების დროს დაიღუპა. მანამდე იმ ადგილს, სადაც დაარსდა ქალაქი, ეწოდებოდა უმგუნგუნდლოვუ (ყველაზე უფრო გავრცელებული თარგმანი ზულუს ენიდან — «სპილოს ადგილი»; დღეისათვის ამ დასახელებას ატარებს ოლქი, სადაც მდებარეობს პიტერმარიცბურგი). მცირე ხანს ქალაქი იყო ბურების რესპუბლიკის — ნატალის დედაქალაქი, ხოლო 1843 წელს დიდი ბრიტანეთის მიერ ნატალის ანექსიის შემდეგ გახდა ნატალის კოლონიის ცენტრი. 1910 წელს, როდესაც შეიქმნა სამხრეთ აფრიკის კავშირი, ნატალი გახდა მისი ოთხი პროვინციიდან ერთ-ერთი, ხოლო პიტერმარიცბურგი დარჩა ნატალის დედაქალაქად. 1994 წელს, პროვინციის ბანტუსტან კვაზულუსთან შეერთების შემდეგ, ქალაქი გახდა პროვინცია კვაზულუ-ნატალის დედაქალაქი.

მაჰათმა განდი
ქალაქი იმით არის ცნობილი, რომ ახალგაზრდობაში მას ესტუმრა მაჰათმა განდი; პიტერმარიცბურგში იგი აიძულეს დაეტოვებინა მატარებელი, რადგანაც მან უარი განაცხადა პირველი კლასის ვაგონიდან გადასულიყო მესამე კლასის ვაგონში იმის გამო, რომ ერთ-ერთი ევროპელისთვის არ აღმოჩნდა დასაჯდომი ადგილი პირველი კლასის ვაგონში (მიუხედავად იმისა, რომ განდის შეძენილი ჰქონდა პირველი კლასის ვაგონის ბილეთი). ეს ინციდენტი გახდა ერთ-ერთი მიზეზი, რომელმაც განდის დააწყებინა ბრძოლა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში ინდოელების დისკრიმინაციის წინააღმდეგ. დღეისათვის ქალაქის ცენტრში დადგმულია მაჰატმა განდის ძეგლი.

მოსახლეობა
2011 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 223 448 ადამიანს.
ნერონ კლავდიუს დრუზუსი

ნერონ კლავდიუს დრუზუს გერმანიკუსი (; დ. 14 იანვარი, ძვ. წ. 38 — გ. ზაფხული, ძვ. წ. 9 ), დაბადებისას დეციმუს კლავდიუს დრუზუსი, აგრეთვე უწოდებდნენ დრუზუს კლავდიუს ნერონს, დრუზუსს, ნერონ დრუზუსსა და დრუზუს უფროსს — ძველი რომის პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე. მამის მხრიდან იგი პატრიციულ კლავდიუსების გვარს ეკუთვნოდა, თუმცა მისი ბებია, დედის მხრიდან, პლებეური ოჯახიდან იყო. იგი იყო ლივია დრუზილას ვაჟი და ამ უკანასკნელის მეორე ქმრის, იმპერატორ ავგუსტუსის კანონიერი გერი. აგრეთვე, იმპერატორ ტიბერიუსის ძმა, კლავდიუსისა და გერმანიკუსის მამა, კალიგულას პაპა მამის მხრიდან და ნერონის დიდი პაპა დედის მხრიდან.

დრუზუსმა უხელმძღვანელა რომის პირველ მნიშვნელოვან სამხედრო კამპანიას რაინის გასწვრივ და დაიწყო გერმანიის დაპყრობა, რითაც გახდა პირველი რომაელი მხედართმთავარი, რომელმაც მდინარეებს ვეზერსა და ელბას მიაღწია. ძვ. წ. 12 წელს ილაშქრა გერმანიაში და დაიმორჩილა სიკამბრები. მოგვიანებით იმავე წელს ხელმძღვანელობდა საზღვაო ექსპედიციას გერმანული ტომების წინააღმდეგ ჩრდილოეთის ზღვის სანაპიროების გასწვრივ, დაიმორჩილა ბატავიანელები და ფრიზები და ვეზერის შესართავთან დაამარცხა ხავკები. ძვ. წ. 11 წელს დაიმორჩილა უზიპეტები და მარსები, რითაც რომის კონტროლი ზემო ვეზერამდე განავრცო. ძვ. წ. 10 წელს წამოიწყო ლაშქრობა ხატებისა და მოძლიერებული სიკამბრების წინააღმდეგ. დრუზუსმა ორივეს დამორჩილება შეძლო. მომდევნო წელს, როდესაც კონსულის თანამდებობა ეკავა, დაიმორჩილა მატიაკები და დაამარცხა მარკომანები და ხერუსკები, ეს უკანასკნელები ელბის მახლობლად, თუმცაღა მომდევნო წელს გარდაიცვალა და რომმაც თავისი ერთ-ერთი საუკეთესო სარდალი დაკარგა.
დონეცკის სახალხო რესპუბლიკა

დონეცკის სახალხო რესპუბლიკა — რუსეთის ფედერაციის არაღიარებული სუბიექტი, ჩამოყალიბებულია უკრაინის დონეცკის ოლქის ოკუპირებულ ტერიტორიაზე. 2014–2022 წლებში არსებობდა როგორც თვითგამოცხადებული რესპუბლიკა, სანამ არ მოხდა მისი ანექსია რუსეთის მიერ.

უკრაინის კონსტიტუციის თანახმად, მთელ ტერირტორიაზე, რომელზეც დსრ-ს აქვს პრეტენზია, უკრაინის სახელმწიფო სუვერენიტეტი ვრცელდება. ასევე, ტერიტორია (დონეცკის ოლქის 1/3), რომელიც 2014-2015 წლების საბრძოლო მოქმედებების შედეგად სეპარატისტების კონტროლის ქვეშ მოექცა, რუსეთის საოკუპაციო ძალების და ტერორისტული დაჯგუფებების საბოლოო გაყვანამდე უკრაინის ოკუპირებულ ტერიტორიად ითვლება.

უკრაინის ხელისუფლება დსრ-ს მიიჩნევს ტერორისტულ ორგანიზაციად, ხოლო ადამიანებს, რომლებიც ჩართულნი არიან ორგანიზაციის სამხედრო ან პოლიტიკურ ცხოვრებაში — ტერორისტებად და სეპარატისტებად. მეორე მხრივ, დსრ-ის ხელისუფლება უკრაინის ხელისუფლებას მიიჩნევს როგორც „სისხლიან რეჟიმს“, რომელიც რესპუბლიკის ტერიტორიაზე ჩადის „სამხედრო დანაშაულებს“, რასაც ეწირება მშვიდობიანი მოსახლეობა.

უკრაინის და სხვა ქვეყნების ხელისუფლებები, და ასევე ბევრი საერთაშორისო ორგანიზაცია თვლიდა, რომ 2014–2022 წლებში დსრ სამხედრო მხარდაჭერას რუსეთისგან იღებდა, მაგრამ კრემლი ამას კატეგორიულად უარყოფდა.

ისტორია
დონეცკში რესპუბლიკის შექმნა 2014 წლის 7 აპრილს გამოცხადდა, ხოლო იმავე წლის 12 მაისს ჩატარდა რეფერენდუმი, რის შედეგადაც რესპუბლიკამ უკრაინისგან დამოუკიდებლობა გამოაცხადა.

2022 წლის სექტემბერს თვითგამოცხადებულ რესპუბლიკაში ჩატარდა უკანონო რეფერენდუმი რუსეთთან შეერთების თაობაზე, რეფერენდუმის შედეგად მოხდა ე. წ. დონეცკის სახალხო რესპუბლიკის ანექსია რუსეთის მიერ.

მხარმდამჭერი ქვეყნები და დეფაქტო რესპუბლიკები
2022 წლის სექტემბრისთვის დსრ-ის დამოუკიდებლობას აღიარებდა მხოლოდ რუსეთის ფედერაცია (21 თებერვალი, 2022), სირია (29 ივნისი, 2022) და ჩრდილოეთი კორეა (13 ივლისი, 2022), ასევე ნაწილობრივ-აღიარებული/არაღიარებული ლუჰანსკის სახალხო რესპუბლიკა, სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა (27 ივნისი, 2014) და აფხაზეთის რესპუბლიკა (25 თებერვალი, 2022).

მოსახლეობა
ე. წ. რესპუბლიკის მოსახლეობა, ხელისუფლების მონაცემებით, შეადგენს 2,3 მილიონ ადამიანს, რომელთა უმრავლესობაც მართლმადიდებელი ქრისტიანია.
კიჩე

კიჩე — ამერიკის ინდიელთა ჯგუფი, მაიას ერთ-ერთი ხალხი. კიჩეს ენა მესოამერიკული ენაა და მაიას ენათა ოჯახს მიეკუთვნება.

კოლუმბამდელ ხანაში, კიჩეს მაღალმთიანი სახელმწიფოები დაკავშირებულია მაიას ცივილიზაციასთან; ძალაუფლებისა და განვითარების პიკს პოსტკლასიკურ პერიოდში მიაღწია.

სიტყვა კიჩე „ბევრ ხეს“ ნიშნავს. ნაჰუატლზე ითარგმნება როგორც კუაუტემალანი (ბევრი ხეების ადგილი), რამაც სათავე დაუდო სიტყვა გვატემალას. ამ ქვეყანაში ერთ-ერთ დეპარტამენტს კიჩე ეწოდება.

ხალხი
2011 წლის აღწერის მონაცემებით, კიჩეს ხალხი გვატემალის მოსახლეობის 11%-ს შეადგენს (1 610 013 ადამიანი).
მათი უმრავლესობა მაღალმთიან გვატემალაში ცხოვრობს, განსაკუთრებით კიჩეს დეპარტამენტში, სადაც ისინი მოსახლეობის 65,1%-ს შეადგენენ. ტოტონიკაპანის დეპარტამენტში კი კიჩეები 95,9%-ს შეადგენენ.

1524 წელს კიჩეს ხალხი ესპანელმა კონკისტადორმა პედრო დე ალვარადომ დაიპყრო. მათი უკანასკნელი მთავარსარდალი, ტეკუნ უმანი ალვარადოსა და მის მოკავშირე ადგილობრივ კაკჩიკელის ხალხს ეპიკურ ბრძოლაში შეება შელახუს ველზე, თანამედროვე ქალაქ კესალტენანგოს სიახლოვეს. კიჩეს არმია დამარცხდა, განიცადა 10 000-კაციანი დანაკლისი, მათ შორის, დაიღუპა ტეკუნ უმანიც, რომელიც მას შემდეგ კიჩეს ზეპირ გადმოცემებში ლეგენდარულ ფიგურად ცოცხლობს. ბრძოლის შემდეგ, ალვარადო კიჩეს დედაქალაქ გუმარკახში შევიდა. ალვარადოს ეჭვი ჰქონდა, რომ იქ ჯარი იყო ჩასაფრებული და ქალაქი გადაწვა. ერთ დროს დიდებული ქალაქის ნანგრევების ხილვა დღესაცაა შესაძლებელი თანამედროვე ქალაქ სანტა-კრუს-დელ-კიჩეს სიახლოვეს.

მესოამერიკის დღემდე შემონახული ერთ-ერთი ყველაზე ღირებული ლიტერატურული დოკუმენტები და ინფორმაცია მაიას საზოგადოებრივი ტრადიციების შესახებ, სწორედ საუკუნის კიჩეს ხალხს ეკუთვნის. დოკუმენტს პოპოლ-ვუჰი ეწოდება (კიჩეს ენაზე — „ღონისძიებათა წიგნი“) და დაწერილია 1550-იან წლებში. შეიცავს იმ დროის ხალხის მითოლოგიური და ეთნო-ისტორიული ნარატივების ნაზავს, რაც ურო ადრეულ, კოლუმბამდელ წყაროებსა თუ ზეპირ გადმოცემებს ეფუძნება. მოთხრობა ასევე შეიცავს ამბავს სამყაროს შექმნის მითის მათეული ვერსიის შესახებ — როგორ შექმნეს ღმერთებმა სამყარო და ადამიანები, ასევე მოთხრობილია კიჩეს ისტორია მიგრაციებიდან მათი სამშობლოს დაპყრობამდე ესპანელთა მიერ.
ისტ-ლონდონი

ისტ-ლონდონი ( — „აღმოსავლეთი ლონდონი“), , ზოგჯერ ბაფალო-სიტი (, ადგილობრივი მუნიციპალიტეტის დასახელების მიხედვით) — ქალაქი სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროზე, აღმოსავლეთ კაპლანდის პროვინციაში. მდებარეობს ინდოეთის ოკეანის სანაპიროზე. ქალაქის დიდი ნაწილი იმყოფება მდინარე ბაფალოს და მდინარე ნაჰუნის შორის. იგი ქვეყნის ერთადერთი სამდინარე პორტია. ქალაქში 2011 წლის აღწერის მონაცემებით ცხოვრობს 267 007 ადამიანი, აგლომერაციაში — 755 200 ადამიანი. მოსახლეობის მიხედვით ქალაქი პროვინციაში მეორეა ქალაქ პორტ-ელიზაბეთის შემდეგ.

ისტორია
ისტ-ლონდონი დაარსდა სამხრეთ აფრიკის ერთადერთი სამდინარო პორტის ადგილას, რომელსაც ადრე ერქვა. დასავლეთ სანაპიროზე ეს დასახლება გახდა ისტ-ლონდონის ცენტრი, რომელსაც ქალაქის სტატუსი მიენიჭა 1914 წელს. საუკუნის დასაწყისში, ბრიტანელ დასახლებულებსა და ადგილობრივ მაცხოვრებლებს შორის სასაზღვრო ბრძოლების დროს, ისტ-ლონდონი იყო პორტი, რომელიც ამარაგებდა კინგ-უილიამ-თაუნიდან 50 კმ-ის რადიუსში მდებარე ქალაქებს. 1847 წელს ამ ადგილას აშენდა ფორტი .

შემდგომში ამ რეგიონში დასახლდნენ გერმანელი კოლონისტები, რომლებმაც დასახელებები მისცეს უახლოეს დასახლებულ პუნქტებს. დღეისათვის ჯერ კიდევ საკმაოდ გავრცელებულია ბევრი გერმანული გვარი.

1870 წლიდან ქალაქში ფუნქციონირებს პორტი. 1876 წელს ქალაქში შემოიყვანეს რკინიგზა, რომელმაც იმპულსი მისცა რეგიონის შემდგომ განვითარებას.

1935 წელს მდინარე ბაფალოზე აშენდა ორსართულიანი ხიდი, რომელიც სამხრეთ აფრიკაში ერთადერთია თავისი სახეობით.

1959 წელს ქალაქში გაიხსნა ისტ-ლონდონის ფორმულა ერთის ტრასა.

2000 წელს ისტ-ლონდონი გახდა ბაფალოს ადგილობრივი მუნიციპალიტეტის ნაწილი.

მოსახლეობა
2011 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 267 007 ადამიანს.
ქაბულის ტერაქტი (ივლისი, 2016)

2016 წლის 23 ივლისს, ორმაგი აფეთქება მოხდა დეჰმაზანგის მოედანის სიახლოვეს ქაბულში, ავღანეთის დედაქალაქში, როდესაც იქ აქციის მონაწილეები, ძირითადად ეთნიკური უმცირესობა შიიტი ჰაზარელები, გამართეს მსვლელობა მთავრობის ახალი პროექტის წინააღმდეგ. ტერაქტის დროს მინიმუმ 80 ადამიანი დაიღუპა და 260 დაშავდა. პასუხისმგებლობა ტერაქტზე ისლამურმა სახელმწიფომ აიღო.

თავდასხმა, 2001 წლიდან, იყო ყველაზე სისხლიანი ქაბულში. ავღანეთის პრეზიდენტმა აშრაფ ღანიმ, პირდაპირ სატელევიზიო მიმართვაში, ტერაქტის მომდევნო დღე (24 ივლისი), ეროვნული გლოვის დღედ გამოაცხადა.
სპილენძის(II) ნიტრატი

სპილენძი ნიტრატი — არაორგანული ნივთიერება ფორმულით \{(_3)_2}, ორვალენტიანი სპილენძის და აზოტმჟავის მარილია. უწყლო სპილენძი ნიტრატი წარმოადგენს უფერო გიგროსკოპულ კრისტალებს. სინოტივის შეწოვისას ქმნის ცისფერი ფერის კრისტალოჰიდრატებს.

ბუნებაში არსებობა
სპილენძი ნიტრატი (ძირითადი მარილის ფორმით) ბუნებაში გვხვდება გერჰარდტიტის მინერალებისა და რუაიტის სახით. მინერალების თვისებები წარმოდგენილია ცხრილში:
ლუჰანსკის სახალხო რესპუბლიკა

ლუჰანსკის სახალხო რესპუბლიკა — რუსეთის ფედერაციის არაღიარებული სუბიექტი, ჩამოყალიბებულია უკრაინის ლუჰანსკის ოლქის ოკუპირებულ ტერიტორიაზე. 2014–2022 წლებში არსებობდა როგორც თვითგამოცხადებული რესპუბლიკა, სანამ არ მოხდა მისი ანექსია რუსეთის მიერ.

2014 წლიდან იყო თვითგამოცხადებული რესპუბლიკა უკრაინის აღმოსავლეთ ნაწილში, ლუჰანსკის ოლქში. ლუჰანსკის ოლქის დიდ ნაწილს 2022 წლამდე ოფიციალური კიევი აკონტროლებდა. უკრაინა და უკრაინული კონსტიტუცია 2014 წლის აპრილში ჩატარებულ „დამოუკიდებლობის“ რეფერენდუმს არ აღიარებს და ლსრ-ს უკრაინის ნაწილად თვლის, რომელიც ამ დროისთვის, რუსეთის მიერ არის ოკუპირებული.

2014 წლის 12 მაისს ლუჰანსკის სახალხო რესპუბლიკის ხელისუფლებამ გამოაცხადა, რომ იმავე წლის 11 მაისს ლუჰანსკის სახალხო რესპუბლიკის თვითგამორკვევის რეფერენდუმზე ამომრჩეველთა 96,2% ხმა მისცა რეგიონის დამოუკიდებლობას და ახალი რესპუბლიკის შექმნა. ამის შემდეგ ლსრ-ს ხელისუფლებამ რუსეთთან შეერთების და დონეცკის სახალხო რესპუბლიკასთან კონფედერაცია „ნოვორასიაში“ გაერთიანების სურვილი გამოთქვა. 2014 წლის 11 ივნისს ლსრ-მ რუსეთს და 14 სხვა სახელმწიფოს მისი დამოუკიდებლობის აღიარება სთხოვა.

ამ დროისთვის ლსრ აღიარა მხოლოდ სამხრეთ ოსეთმა და დონეცკის სახალხო რესპუბლიკამ. 2022 წლის 21 თებერვალს რუსეთმა აღიარა ლსრ-ს დამოუკიდებლობა.

უკრაინის ხელისუფლება ლსრ-ის მხარდამჭერებს ტერორისტებად და სეპარატისტებად მიიჩნევს და მათ წინააღმდეგ ანტიტერორისტულ ოპერაციას ატარებს (საერთაშორისო ჩარევით შეჩერდა 2014 წლის სექტემბერში და 2015 წლის დასაწყისში). ოპერაციის დასაწყისის პერიოდში ადგილობრივი საოლქო საბჭოს დეპუტატებმა განაცხადეს, რომ უკრაინამ პატივი უნდა სცეს ლუჰანსკში მცხოვრები ხალხის ნებას და დაახასიათეს ოპერაცია როგორც „ტერორისტული“ და თავისივე ხალხის წინააღმდეგ წარმართული.

2022 წლის სექტემბერში თვითგამოცხადებულ რესპუბლიკაში ჩატარდა უკანონო რეფერენდუმი რუსეთთან შეერთების თაობაზე, რეფერენდუმის შედეგად ე. წ. მოხდა ლუჰანსკის სახალხო რესპუბლიკის ანექსია რუსეთის მიერ.
ანტონი სკრიბე

ანტონი სკრიბე (; დ. 1 იანვარი, 1988, სენ-ჟერმენ-ან-ლე, საფრანგეთი) — ფრანგი ფეხბურთელი, „დინამო თბილისის“ მეკარე.

კარიერა
სკრიბე „მონპელიეს“ აღზრდილია, ძირითად გუნდში ითამაშა მხოლოდ ერთი მატჩი, 2008 წლის 10 აპრილს, ძირითადი მეკარის გაძევების შემდეგ „აიაჩოს“ წინააღმდეგ მოედანზე ბოლო 13 წუთი დაჰყო. 2008–2009 და 2010–2011 წლების სეზონებში იჯარით თამაშობდა საფრანგეთის დონით დაბალი ლიგის კლუბებში. 2013 წელს კონტრაქტი გააფორმა „აიაჩოსთან“. 2013–2014 წლების სეზონი მეორე გუნდში გაატარა, შემდეგ ერთი სეზონი დააწინაურეს ძირითად გუნდში, მაგრამ არცერთი მატჩი არ ჩაუტარებია. 2014–2015 წლების სეზონში კი 15 მატჩი შეუცვლელად ითამაშა. 2015–2016 წლების სეზონის მეორე ნახევარში სკრიბე ისევ დააწინაურეს ძირითად გუნდში, სადაც სრულად ჩაატარა 15 მატჩი.

2016 წლის ზაფხულის სატრანსფერო ფანჯრისას კონტრაქტი გააფორმა „დინამო თბილისთან“, რის შემდეგაც გახდა გუნდის პირველი მეკარე.

ტიტულები
აიაჩო:
ლიგა 2, მეორე ადგილი (1): 2008/2009
კაკჩიკელის ხალხი

კაკჩიკელი — მაიას ხალხების ერთ-ერთი ხალხი ცენტრალური გვატემალის მაღალმთიანეთში.

მაიას პოსტკლასიკურ პერიოდში, კაკჩიკელის ხალხის მთავარი შტოს დედაქალაქი იყო იშიმჩე. მეზობელი კიჩეს ხალხის მსგავსად, კაკჩიკელსაც ოთხი მმართველი მართავდა, რომლებიც პასუხისმგებელნი იყვნენ ადმინისტრაციულ, სამხედრო და რელიგიურ საკითხებზე. კაკჩიკელები საკუთარ ისტორიას წერდნენ წიგნში „კაკჩიკელების ანალები“.

კაკჩიკელის ენაზე მოსაუბრე კიდევ ერთი ხალხი იყო ჩახომა, რომელთა დედაქალაქიც იყო დღეს ნანგრევების სახით შემორჩენილი მიშკო-ვიეხო.

1524 წელს, ქალაქი იშიმჩე ესპანელმა კონკისტადორმა პედრო დე ალვარადომ დაიპყრო. ამ პერიოდში, კაკჩიკელები მეზობელ კიჩეს ხალხს ემტერებოდნენ და ესპანელებს მათ დაპყრობაში ეხმარებოდნენ, შემდეგ კი მათი დაპყრობის ჯერიც დადგა. 1524 წლის 25 ივლისს, იშიმჩეს სიახლოვეს დაარსდა გვატემალის პირველი კოლონიური დედაქალაქი ტეკპან-გვატემალა. კაკჩიკელის ხალხის რამდენიმე აჯანყების შემდეგ, 1527 წლის 22 ნოემბერს დედაქალაქი ანტიგუა-გვატემალის მახლობლად, ქალაქ სიუდად-ვიეხაში გადაიტანეს.

კაკჩიკელის ენაზე, რომელიც მაიას ენებს მიეკუთვნება, დღეს 400 000 ადამიანი საუბრობს. ამჟამად ისინი ძირითადად სოფლის მეურნეობით ირჩენენ თავს, მათი კულტურა კი მაიასა და ესპანური კულტურების ნაზავია.

2002 წლის აღწერის მონაცემებით, სულ 832 968 კაკჩიკელი ცხოვრობდა.
თორნიკე კირკიტაძე

თორნიკე კირკიტაძე (დ. 23 ივლისი, 1996, თბილისი) — ქართველი ფეხბურთელი, „დინამო თბილისის“ მარჯვენა მცველი.

კარიერა
ახალგაზრდული კარიერის მანძლზე ირიცხებოდა თბილისის „ლოკომოტივსა“ და გორის „დილაში“. 2014 წლიდან გადავიდა „დინამო თბილისის“ ახალგაზრდულ გუნდში. 2015-16 წლების სეზონში იჯარის წესით თამაშობდა საჩხერის „ჩიხურაში“. უმაღლესი ლიგის გათამაშებაში ჩატარებულ 12 მატჩში შეძლო 4 გოლის გატანა. 2016 წლის ზაფხულში დაბრუნდა „დინამოში“ და ოთარ კაკაბაძის „ხიმნასტიკში“ გადასვლის გამო ძირითად გუნდში დაწინაურდა.
ალექსეი ნავალნი

ალექსეი ნავალნი (; დ. 4 ივნისი, 1976, ოდინცოვკის რაიონის სამხედრო ქალაქ ბუტინში, მოსკოვის ოლქი, სსრკ – 16 თებერვალი, 2024) — რუსი პოლიტიკოსი და საზოგადო მოღვაწე ინვესტ-აქტივისტი. „კორუფციასთან ბრძოლის ფონდის“ დამაარსებელი. 2013 წლის 17 ნოემბრიდან სათავეში უდგას ლიბერალურ „პროგრესის პარტიას“. კომპანია „აეროფლოტის“ დირექტორთა საბჭოს ყოფილი წევრი. მოსკოვის მერის 2013 წლის არჩვევნებზე გავიდა მეორე ადგილზე 632 697 ხმით (ხმების 27,24%). გამარჯვება პირველივე ტურში სერგეი სობიანინს დაუთმო.

2020 წლის 20 აგვისტოს ნავალნი კომატოზურ მდგომარეობაში ომსკის საავადმყოფოში მოათავსეს და ფილტვების ხელოვნური ვენტილაციის აპარატზე მიაერთეს. მისი გუნდის განცხადებით, იგი მოწამლეს. 22 აგვისტოს გადაიყვანეს სამკურნალოდ გერმანიაში. 2020 წლის 7 სექტემბერს გამოვიდა კომიდან.

2021 წლის 11 იანვარს რუსეთში სასჯელის აღსრულების ფედერალურმა ბიურომ სასამართლოს მიმართა, რომ ნავალნის პირობითი მსჯავრი, რომელიც მან ივ როშეს საქმეზე მიიღო, რეალურით ჩაენაცვლებინა. 17 იანვარს ნავალნი მოსკოვის აეროპორტში დააკავეს, როდესაც იგი გერმანიიდან ბრუნდებოდა. დაკავებიდან მეორე დღეს პოლიციის განყოფილებაში გამართულ სასამართლო პროცესზე მას 30-დღიანი პატიმრობა შეუფარდეს. სასამართლომ სამ წელიწად-ნახევარი მიუსაჯა. სასჯელს მოაკლდა 10 თვე, რომელიც მან შინაპატიმრობაში გაატარა და საბოლოოდ 2 წელი და 8 თვე მიესაჯა. გარდა ამისა, რუსეთში ოპოზიციონერის წინააღმდეგ თაღლითობის მუხლითაც აღძრეს საქმე, რომელიც საკუთარივე ფონდებიდან ფულის გაფლანგავს ეხებოდა.

2024 წლის 16 თებერვალს, რუსეთის სასჯელაღსრულების ფედერალური სამსახურის რეგიონულმა სამმართველომ გავრცელა ნავალნის კოლონიაში გარდაცვალების შესახებ ინფორმაცია. იგი დაკრძალულია მოსკოვის ბორისოვოს სასაფლაოზე. 2026 წლის 14 თებერვალს დიდმა ბრიტანეთმა, შვედეთმა, საფრანგეთმა, გერმანიამ და ნიდერლანდებმა დაადასტურეს, რომ ნავალნი ეპიბატიდინით მოწამლეს, რაც, სავარაუდოდ, მისი სიკვდილის მიზეზი გახდა.

ადრეული ცხოვრება და კარიერა
ნავალნი რუსული და უკრაინული წარმოშობისაა. გაიზარდა ობნინკში, მოსკოვის სამხრეთ-დასავლეთით 100 კილომეტრში, თუმცა ბავშვობაში ზაფხულს ბებიასთან ატარებდა უკრაინაში, სადაც აითვისა უკრაინული ენა. მის მშობლებს, ანატოლი ნავალნისა და ლუდმილა ნავალნაიას, მოსკოვის ოლქის სოფელ კობიაკოვოში კალათების საქსოვი ქარხანა აქვთ, რომელსაც ისინი 1994 წლიდან ამუშავებენ.
არსენ ავაკოვი

არსენ ბორისოვიჩ ავაკოვი (; ; დ. 2 იანვარი, 1964, ბაქო, სსრკ) — სომხური წარმოშობის უკრაინელი სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. უკრაინის შინაგან საქმეთა მინისტრი 2014–2021 წლებში.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1964 წლის 2 იანვარს ბაქოში, სამხედრო პირის ოჯახში.

ეროვნებით სომეხი. 1966 წლიდან მუდმივად ცხოვრობს უკრაინაში. უკრაინის მოქალაქე.

1990 წელს დააარსა სს „ინვესტორი“. 2005-2010 წლებში იყო ხარკოვის საოლქო სახელმწიფო ადმინისტრაციის ხელმძღვანელი.

2011 წლის შემოდგომიდან 2012 წლის დეკემბრამდე პოლიტიკურ ემიგრაციაში იმყოფებოდა იტალიაში, ვიქტორ იანუკოვიჩის რეჟიმის მხრიდან დევნის გამო.

2012 წელს აირჩიეს უკრაინის სახალხო დეპუტატად.

2014 წლის რევოლუციის დროს იყო ევრომაიდანის ერთ-ერთი კომენდანტი.

2014 წლის 27 თებერვალს უკრაინის უმაღლესმა რადამ უკრაინის შინაგან საქმეთა მინისტრად არსენ ავაკოვი დაამტკიცა.

ავაკოვის ინიციატივით 2014 წელს შეიქმნა უკრაინის ეროვნული გვარდია და მოხალისეთა ბატალიონები. მათ შესაძლებელი გახადეს რუსეთის ფედერაციის მხარდაჭერილი სამხედრო აგრესიის შეჩერება აღმოსავლეთ უკრაინაში.

2014 წლის 7-8 აპრილის ღამეს ავაკოვი პირადად ხელმძღვანელობდა ხარკოვის საოლქო სახელმწიფო ადმინისტრაციის შენობის შტურმს, რომელიც რუსეთის მხარდაჭერილ სეპარატისტულ ჯგუფებს ეკავათ.

ავაკოვის ინიციატივით ბიომეტრიული პასპორტების დანერგვის პროცესში აქტიურად იყო ჩართული შინაგან საქმეთა სამინისტრო. აღნიშული აუცილებელ პირობას წარმოადგენდა ევროკავშირის ქვეყნებთან უვიზო რეჟიმის შემოღებისთვის.

ავაკოვი იტალიაში იცავდა უკრაინის ეროვნული გვარდიის ჯარისკაცს ვიტალი მარკივს. ავაკოვის მონაწილეობით, მილანის (იტალია) სასამართლომ მოხსნა ბრალდება მარკივისა და უკრაინის წინააღმდეგ 2014 წლის მაისში სლოვიანსკში ფოტოჟურნალისტ ანდრეა როჩელის (იტალია) და ანდრეი მირონოვის (რუსეთის ფედერაცია) დაღუპვის საქმეზე.

ავაკოვი უკრაინის შინაგან საქმეთა მინისტრი იყო 2014 წლის 24 თებერვლიდან 2021 წლის 15 ივლისამდე — მინისტრთა ხუთი კაბინეტის წევრი, ორი პრეზიდენტის დროს (პეტრო პოროშენკო და ვოლოდიმირ ზელენსკი). დამოუკიდებელი უკრაინის ისტორიაში ეს სახელისუფლებო თანამდებობაზე ყოფნის ყველაზე ხანგრძლივი პერიოდია.

სახელმწიფო ჯილდოები
უკრაინის დამსახურებული ეკონომისტი (06.22.2007)
ღირსების ორდენი ხარისხის (15.04.2016)
საპატიო ლეგიონის ორდენი (საფრანგეთი) (06.09.2022)
იგორ შუვალოვი

იგორ შუვალოვი ( დ. 4 იანვარი, 1967, ბილიბინო, სსრკ) — რუსი პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე. რუსეთის ხელისუფლების მდივნის პირველი მოადგილე 2008 წლის 12 მაისიდან. რუსეთის ფედერაციის პირველი კლასის სახელმწიფო მრჩეველი. ადრე იკავებდა რუსეთის პრეზიდენტის დამხმარის (2003-2008), რუსეთის ფედერალური ქონების ფონდის მდივნის (1998-2000), რუსეთის სახელმწიფო ქონების მინისტრის მოადგილის (1998) პოსტებს. გარდა ამისა იყო სოვკომფლოტის დირექტორთა საბჭოს მდივანი 2010 წლამდე. არის იურიდიულ მეცნიერებათა დოქტორი.
აღდამის რაიონი

აღდამის რაიონი  — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული აზერბაიჯანში. 1993 წლიდან რაიონის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილს აკონტროლებდა მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა, რომლის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფის მიხედვითაც რაიონის ტერიტორიას ინაწილებდა ასკერანის, მარტაკერტისა და მარტუნის რაიონები. გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციის მიხედვით აღნიშნული ტერიტორიები ითვლება როგორც სომხური შეიარაღებული ძალების მიერ ოკუპირებული.

ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი აღდამი, რომელსც 1993 წლიდან აკონტოლებდა მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა და ეწოდებოდა აკნა. რაიონის დროებითი ადმინისტრაციული ცენტრია სოფელი გუზანლი.
ხუშტლაუაკა

ხუშტლაუაკა — მღვიმე და არქეოლოგიური ძეგლი მექსიკაში, გერეროს შტატში; შეიცავს კედლის მხატვრობას, რომელიც დაკავშირებულია ოლმეკების იკონოგრაფიასთან. ახლომდებარე ოშტოტიტლანის მღვიმესთან ერთად, ხუშტლაუაკა მოიცავს მესოამერიკაში დღემდე ცნობილ ყველაზე ძველ, დახვეწილ მხატვრობას; ამავე დროს, ღრმა მღვიმის მხატვრობის ერთადერთი ნიმუშია მესოამერიკაში, რომელიც მაიას ხალხთან არაა დაკავშირებული.

მღვიმე
ხუშტლაუაკის მღვიმე მდებარეობს გერეროს შტატის დედაქალაქ ჩილპანსინგოდან 45 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. მღვიმეთა მთლიანი სისტემა დაახლოებით 5 კმ-ზე ვრცელდება. მღვიმეები დამთვალიერებელთათვის ღიაა, თუმცა მხოლოდ ადგილობრივი გიდის თანხლებით.

ნახატები
მღვიმის მხატვრობიდან ყველაზე უკეთ ცნობილია ნახატი 1, რომელზეც ასახულია ლაბადამოსხმული, ახმახი წვეროსანი კაცი ზოლებიანი მუნდირითა და მუზარადით. ხელები და ფეხები იაგუარის ბეწვით აქვს დაფარული. მამაკაცს სამკაპი აქვს მიშვერილი მის წინ ჩაკუზული პატარა ფიგურისკენ, ასევე ატარებს გრძელ, გველისმაგვარ ნივთს. 2 მეტრის სიმაღლის აღნიშნული ნახატი ერთ-ერთი უიშვიათესი ოლმეკური სტილის გამოსახულებაა, რომელზეც ადამიანია ასახული; ზოგიერთი მკვლევრის აზრით, კედელზე ადამიანის მსხვერპლშეწირვის სცენაა დახატული.

გარდა ამისა, მღვიმეში არსებობს წითელი ფრთოსანი გველის ნახატიც, რომელსაც მწვანე ბუმბულები აქვს, მის გევრდით კი გამოსახულია დიდთვალება, წითელი იაგუარი. ნახატები სტაგალმიტებზეა გამოსახული.

მღვიმის მხატვრობის შესახებ ინფორმაცია 1920-იან წლებში არსებობდა, თუმცა პროფესიონალურად მისი დოკუმენტირება 1960-იან წლებში პრინსტონის უნივერსიტეტის პროფესორმა და იტალიელმა ბიზნესმენმა მოახდინეს. არქეოლოგ მაიკლ კოს აზრით, ნახატები შესაძლოა ადრეულ პრეკლასიკურ პერიოდს მიეკუთვნებოდეს (ძვ. წ. 1200-900). აღსანიშნავია ისიც, რომ ხუშტლაუაკა იმ პერიოდისათვის არსებულ არც ერთ დიდ ქალაქს არ უკავშირდება. ასევე უცნობია, როგორ გაჩნდა ოლმეკების გავლენის მქონე ნახატები ოლმეკთა სამშობლოდან ასობით კილომეტრის მოშორებით.

სხვა არტეფაქტები
მღვიმეში აღმოჩენილია დიდი რაოდენობით ჩონჩხები. ზოგიერთი მათგანი ემბრიონის პოზაშია და დაფარულია სტალაქტიტების ქერქით. ნახატებიდან 80 მეტრის მოშორებით, წითელი თიხის იატაკზე მიემართება არხი, რომლის დანიშნულებაც დღემდე უცნობია.