iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
რადომის კონსტიტუცია

რადომის კონსტიტუცია — პოლონეთის სეიმის 1505 წლის დადგენილება. მიიღეს ქალაქ რადომში. რადომის კონსტიტუცია, რომელსაც სამი პირველი სიტყვის მიხედვით ეწოდება აგრეთვე კონსტიტუცია „ნიჰილ ნოვი“ („ “ – „არაფერი ახალი“), ზღუდავდა მეფის ხელისუფლებას. კანონის მიღებას უნდა დათანხმებოდა მთელი სეიმი, რომელშიც გადამწყვეტი მნიშვნელობა „საელჩო ქოხს“ (შლიახტის დეპუტატებისაგან შემდგარ პალატას) ენიჭებდა. რადომის კონსტიტუციის მიღებამ დაასრულა პოლონეთის სეიმის უმაღლეს საკანონმდებლო ორგანოდ გაფორმების პროცესი.
ფრანკო ძეფირელი

ფრანკო ძეფირელი (; დ. 12 თებერვალი, 1923, ფლორენცია — გ. 15 ივნისი, 2019) — იტალიელი კინოს, თეატრისა და ოპერის რეჟისორი, პროდიუსერი, სცენარისტი. ორჯერ ნომინირებული იყო ოსკარზე, ფილმებისა და სატელევიზიო ხელოვნების ბრიტანული აკადემიის პრემიის ლაურეატი. ორჯერ პრემია „ემის“ ლაურეატი. 1994-2001 წლებში იტალიის სენატის წევრი.

ფილმოგრაფია
1968: „რომეო და ჯულიეტა“
1979: „ჩემპიონი“
ლეგენდა მაძიებელზე (ეპიზოდების სია)

„ლეგენდა მაძიებელზე“  — ფანტასტიკური ჟანრის სათავგადასავლო ტელესერიალი, რომელიც დაფუძნებულია ტერი გუდკაინდის წიგნების სერიაზე „ჭეშმარიტების მახვილი“

სერიალი ეთერში პირველად გავიდა 2008 წლის 1 ნოემბერს. მეორე სეზონი დასრულდა 2010 წლის 22 მაისს. რის შემდეგაც გავრცელდა ინფორმაცია, რომ სერიალი დაიხურა და მესამე სეზონი აღარ გამოვა..
ამ ინფორმაციამ გამოიწვია პროტესტი სერიალის ფანებისა, რომლებმაც წამოიწყეს კამპანია ლოზუნგით „გადავარჩინოთ ჩვენი მაძიებელი“ .

ეპიზოდების სია
პირველი სეზონი (2008–2009)
პირველ სეზონში რიჩარდ საიფერი იგებს, რომ ის არის მაძიებელი და წინასწაემეტყველების მიხედვით მან უნდა დაამარცხოს ტირანი დარკენ რალი.
ამ მისიის შესრულებაში მას ეხმარებიან აღმსარებელი კალან ამნელი და პირველი რანგის ჯადოქარი ზედიკუს ზულ ზორანდერი

მეორე სეზონი (2009–2010)
მაძიებელმა დაამარცხა დარკენ რალი, თუმცა მას ახალი მტერი გამოუჩნდა ქვესკნელის მბრძანებლის სახით. მის დასამარცხებლად მაძიებელმა უნდა იპოვოს "ცრემლების ქვა".

მეორე სეზონში მაძიებლის გუნდს უერთდება კარა - მორდ-სითი, რომელიც მანამდე დარკენ რალს ემსახურებოდა.

სქოლიოს სია
:
თოვლის კარნიზი

თოვლის კარნიზი — მტკიცე თოვლის მძლავრი დაგროვება მთათა თხემებზე და მწვერვალებზე. წარმოიქმნება ციცაბო ქარპირა კალთების ზედა მხარეზე ან ძლიერი ქარბუქის შედეგად მთათა ფლატეებზე. თოვლის კარნიზი ჩვეულებრივ წარმოიქმნება მთების იმ მონაკვეთებზე, რომელთათვის დამახასიათებელია „ქარბუქი დროშები“. თოვლის კარნიზში არსებული თოვლის სიმკვრივე აჭარბებს 300 კგ/მ³. მეტად სახიფათოა, რადგან ხშირად ინგრევა და გვევლინება როგორც ზვავების ერთ-ერთი წარმომქმნელი ფაქტორი. იგი სახიფათოა თხემზე მიმავალი და აგრეთვე კარნიზის ქვეშ მყოფი ადამიანებისათვის.

ცნობილი ავსტრიელი ალპინისტი ჰერმან ბული დაიღუპა თოვლის კარნიზის ჩამოქცევის შედეგად. თოვლის კარნიზით გამოწვეული ზვავის შედეგად დაიღუპა ალპინისტი ანატოლი ბუკრეევი. დაფიქსირებულია სხვა უბედური შემთხვევებიც.
სიდნი პოლაკი

სიდნი ირვინ პოლაკი (; დ. 1 ივლისი, 1934 — გ. 26 მაისი, 2008) — ამერიკელი რეჟისორი, პროდიუსერი და მსახიობი.

სიდნი პოლაკს გადაღებული აქვს 21-ზე მეტი კინოფილმი და 10 სატელევიზიო შოუ, ითამაშა 30-ზე მეტ ფილმსა და შოუში და პროდიუსერობა გაუწია 44-ზე მეტ ფილმს. გადაღებული აქვს ფილმები „იერემია ჯონსონი“ (1972), „კონდორის სამი დღე“ (1975), „ბოროტების გარეშე“ (1981) და სხვა. მოიგო ოსკარი 1985 წლის ფილმისათვის „აფრიკიდან“; ხოლო ფილმებისათვის „ხომ ხოცავენ ქანცგაწყვეტილ ცხენებს?“ და „ტუტსი“ ოსკარის ნომინაცია მიიღო.

ბიოგრაფია
სიდნი ირვინ პოლაკი ინდიანის შტატის ქალაქ ლაფაიეტში, 1934 წლის 1 ივლისს, ებრაულ ოჯახში დაიბადა, რომელიც უკრაინიდან იყო ჩამოსული. დედა, — რებეკა პოლაკი, — პიანისტი და მომღერალი, ხოლო მამა — დევიდ პოლაკი, — ნახევრადპროფესიონალი მოკრივე და ფარმაცევტი იყო.

მიუხედავად ადრეული გეგმებისა, კოლეჯსა და სამედიცინო სკოლაში ესწავლა, სკოლის დამთავრების შემდეგ, სიდნიმ ინდიანა დატოვა და ნიუ-იორკში გადავიდა. 1952-1954 წლებში სამსახიობოზე სწავლობდა სენფორდ მეისნერთან. 1960 წელს პოლაკის მეგობარმა რეჟისორმა ჯონ ფრანკენჰაიმერმა მას ლოს-ანჯელესში ჩასვლა და ახალგაზრდა მსახიობებთან მუშაობა შესთავაზა თავის პირველ დიდ სურათში „ახალგაზრდა ველურები“. სწორედ მაშინ შეხვდა სიდნი ბერტ ლანკასტერს, რომელმაც მას რეჟისორობა ურჩია.

ფილმოგრაფია
'
დრაიკანტერი

დრაიკანტერი — ორ-, სამ- ან ოთხწახნაგა ფორმის ნატეხი ქანები, რომელიც წარმოიქმნება ქარის მიერ გადატანილი ქვიშის მოქმედების შედეგად. წარმოადგენს ეოლური რელიეფის ფორმებს, ვენტიფაქტის (ლათ. — ქარი და — გაკეთებული) სახესხვაობას. აქვს კარგად გამოხატული პირამიდის ფორმა. გვხვდება უდაბნოებში, ნახევარუდაბნოებში, სტეპებში და მყინვარების სიახლოვეს, იქ სადაც ტერიტორია მოკლებულია მცენარეულ საფარს. გვხვდება აგრეთვე პერიგლაციალური ზონის ანთროპოგენურ დანალექებში.
მაიკლ ესიენი

მაიკლ კოჯო ესიენი (; 3 დეკემბერი, 1982, აკრა, განა) — ფეხბურთელი, განის ეროვნული ნაკრების და „ჩელსის“ ნახევარმცველი

ბიოგრაფია
მაიკლ ესიენი დაიბადა ქალაქ აკრაში, განის დედაქალაქში, სადაც დაიწყო ფეხბურთის თამაში. მისი პირველი პროფესიონალური კლუბი გახდა ადგილობრივი „ლიბერტი“. მისი მომდევნო კლუბი ფრანგული „ბასტია“ გახდა. იქ ესიენს მომავალ ვიეირად თვლიდნენ. „ბასტიაში“ ის კლუბის ლიდერი გახდა, მისი დახმარებით კლუბი უეფას თასზე მოხვდა და საფრანგეთის პირველობაზე 6 გოლი გაიტანა. 2002 წელს მაიკლი „ლიონში“ 7.8 მილიონი დოლარის სანაცვლოდ გადავიდა. 2005 წლის 19 აგვისტოს კი აფრიკელი მოთამაშისთვის რეკორდულ თანხად, 26 მილიონი ფუნტის (47 მილიონი დოლარი) სანაცვლოდ „ჩელსიში“ მოხვდა. ახალ გუნდში დებიუტი „არსენალთან“ მატჩში შედგა 21 აგვისტოს. „ლიონში“, 2 სეზონის განმავლობაში, მან ორივეჯერ მოიგო საფრანგეთის ჩემპიონატი, გახდა 2005 წლის საფრანგეთის საუკეთესო მოთამაშე, ჩემპიონთა ლიგის 10 შეხვედრაში 5 გოლი გაიტანა. 2006/2007 წლის სეზონში გახდა „ჩელსის“ საუკეთესო ფეხბურთელი. 2007 წელს განელმა „ჩელსისთან“ გააფორმა ახალი 5 წლიანი კონტრაქტი. კონტრაქტის მიხედვით მისი 1 კვირის ხელფასი 90 000 ფუნტს შეადგენდა. ის განის ნაკრების ყველაზე ტიტულოვანი ფეხბურთელია.

ესიენი ფიზიკურად ძლიერი ფეხბურთელია, შეუძლია ნახევარდაცვიდან უკან დახევა და დაცვის ნებისმიერ პოზიციაზე თამაში, ხშირად და კარგად ერთვება შეტევებში და აქვს კარგი შორეული დარტყმა. მაიკლი განის ეროვნული ნაკრების კაპიტანია.

2009 წლის დეკემბერში, განელმა მუხლის უმძიმესი ტრავმა მიიღო, ამის გამო ის ნაკრებთან ერთად ვეღარ გაემგზავრა მსოფლიოს 2010 წლის ჩემპიონატზე. ესიენს კონტრაქტი „ჩელსისთან“ 2013 წლამდე ჰქონდა, მან ახალი კონტრაქტი გააფორმა და რომლის მიხედვითაც ის „სტემფორდ ბრიჯზე“ 2015 წლამდე უნდა დარჩენილიყო.

2010 წლის 4 დეკემბერს, „ევერტონთან“ შეხვედრაში, ესიენმა „ჩელსის“ რიგებში მე-200 მატჩი ჩაატარა.

2012 წლის 31 აგვისტოს, სატრანსფერო ფანჯრის ბოლო დღეს, ის განათხოვრებული იქნა „მადრიდის რეალში“. 3 ნოემბერს მაიკლმა „სამეფო კლუბის“ რიგებში გაიტანა თავისი პირველი გოლი „სარაგოსას“ კარში. იჯარის ვადის ამოწურვის შემდეგ იგი კვლავ დაუბრუნდა ჩელსის რიგებს.

2013-14 წლის პირველი ნახევარი მან ლონდონში გაატარა და 9 თამაშის ჩატარება მოასწრო იქამდე, სანამ გუნდი მას მილანში გაყიდიდა. მილანში მან 2 სეზონი ჩაატარა და ყველა ტურნირზე 22 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა.

2015 წლის 2 ივნისს, მაიკლ ესიენმა 2 წლიან კონტრაქტს მოაწერა ხელი ბერძნულ კლუბ პანათინაიკოსთან. მან სეზონის დასაწყისში 3 თვე გამოტოვა ტრავმის გამო, მაგრამ დაბრუნების შემდეგ ის გუნდის ლიდერად ჩამოყალიბდა და გოლის გატანაც მოასწრო.

საინტერესო ფაქტები
განაში თითოეული ადამიანი დიდ მნიშვნელობას ანიჭებს კვირის იმ დღეს, რომელ დღესაც დაიბადა და ხშირად ადამიანს მეორე სახელად არქმევენ კვირის იმ დღის სახელს, როდესაც დაიბადა. მაიკლ კოჯო ესიენი, სახელი კოჯო „ორშაბათს“ ნიშნავს.

ტიტულები
საკლუბო
ლიონი
ლიგა 1-ის ჩემპიონი: 2003-2004, 2004-2005
სულ: 2 თასი

ჩელსი
პრემიერ ლიგის ჩემპიონი: 2005-2006, 2009-2010
ინგლისის თასის მფლობელი: 2007, 2009, 2010, 2012
საფეხბურთო ლიგის თასის მფლობელი: 2007
ინგლისის სუპერთასის მფლობელი: 2009
ჩემპიონთა ლიგის გამარჯვებული: 2012
სულ: 9 თასი

ინდივიდუალური
-ის ვერსიით აფრიკის საუკეთესო მესამე ფეხბურთელი: 2007
„ჩელსის“ 2006-07 წლის სეზონის საუკეთესო ფეხბურთელი
აფრიკული ერის თასის ბრინჯაოს პრიზიორი: 2008
აფრიკული ერის თასის ვერცხლის პრიზიორი: 2010
ტაპა (ესტონეთი)

ტაპა — ქალაქი ესტონეთში, ლიაენე-ვირუმაას მაზრაში. მდებარეობს ტალინ-ნავრასა და ტალინ-ტარტუ-ვალგას რკინიზგების გზაჯვარედინზე. იგი მნიშვნელოვანი სატრასნპორტო ცენტრია როგორც ტვირთების, ისე მგზავრთა გადაყვანის თვალსაზრისით. ტაპა მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ესტონეთის თავდაცვის ძალების წვრთნის მხრივ.

ტაპა შეიქმნა 1917 წელს. ქალაქის სტატუსი ოფიციალურად 1926 წელს მიენიჭა. 2005 წელს შეუერთდა რამდენიმე მიმდებარე მუნიციპალიტეტი.

2004 წლის 10 ივნისს გაიხსნა ტაპას მუზეუმი, სადაც გამოფენილია ტაპას ისტორიასა და კულტურასთანდ დაკავშირებული ფოტომასალა და დოკუმენტები.

დაძმობილებული ქალაქები
აკაა, ფინეთი
პრეცი, გერმანია
დობელე, ლატვია
ტროსის მუნიციპალიტეტი, შვედეთი
კამბერლენდი, აშშ
რავენის საეგზარქოსო

რავენის საეგზარქოსო — ბიზანტიის პროვინცია აპენინის ნახევარკუნძულზე, ჩრდილო-აღმოსავლეთ იტალიაში, შეიქმნა იმპერატორ მავრიკიოსის დროს, საუკუნის დასაწყისში. დაიპყრეს ლანგობარდებმა 752 წელს. პიპინ მოკლეს ლაშქრობების შემდეგ (754, 756 წლები) რავენის საეგზარქოსოს მიწები ფრანკების ხელში გადავიდა.

რავენის საეგზარქოსო მდიდარი მიწათმფლობელი იყო და რომის ეკლესიას უწევდა კონკურენციას. რომაული და გუთური ტრაიციების რთული სინთეზის შედეგად საეგზარქოსოსში ჩამოყალიბდა თვითმყობადი კულტურა, რომელიც არ წარმოადგენდა ბიზანტიური კულტურის ეპიგონს.
რაინდთა აჯანყება

რაინდთა აჯანყება — გერმანიის დაბალი თავადაზნაურობის აჯანყება მთავართა ძალაუფლების წინააღმდეგ 1522-1523 წლებში. აჯანყების მიზეზი იყო მთავართა ძალაუფლების ზრდის გამო რაინდობის პოლიტიკური და ეკონომიკური მდგომარეობის გაუარესება. რაინდობის საერთო ინტერესები ყველაზე ფართოდ ულრიხ ფონ ჰუტენმა გამოხატა. 1522 წლის აგვისტოში, ლანდაუში გამართულ ყრილობაზე ზემორაინელებმა, შვაბიელმა და ფრანკონიელმა რაინდებმა შექმნეს საერთო საიმპერიო მნიშვნელობის რაინდული გაერთიანება, რომელსაც ფრანც ფონ ზიკინგენი მეთაურობდა. 1522 წლის სექტემბრის დამდეგს ზიკინგენის ჯარმა ტრირის არქიეპისკოპოსისა და კურფიურსტის წინააღმდეგ გაილაშქრა. საერო და სასულიერო მთავრობის გაერთიანებულმა ჯარებმა აიღეს ზიკინგენის ციხე ლანდშტული (1523 წლის აპრილი), რომლის იერიშისას ზიკინგენი სასიკვდილოდ დაიჭრა. რაინდთა აჯანყება ჩაახშეს, მისი აქტიური მონაწილეები დასაჯეს.
პილვა

პილვა — ქალაქი ესტონეთში, პილვამაას მაზრის დედაქალაქი. 2009 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 314 ადამიანს შეადგენს.

პილვა, როგორც დასახლება პირველად 1452 წლის დოკუმენტებშია მოხსენიებული. სახელი მომდინარეობს ესტორნური სიტყვიდან „“ (მუხლი), თუმცა წარმომავლობა ბოლომდე გარკვეული მაინც არაა. ლეგენდის თანახმად, წმინდა მარიამის ეკლესიაში ერთი გოგონა მუხლებზე დამდგარ პოზიციაში ცოცხლად ჩამარხეს, რათა ავი სული განედევნათ. სავარაუდოდ, სწორედ ამის გამო ეწოდა ქალაქს ეს სახელი.
კრისტიან რაუდი

კრისტიან რაუდი (; 22 ოქტომბერი 1865, ვირუ-იააგუპი, ესტლანდის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — 19 მაისი 1943, ტალინი) — ესტონელი მხატვარი, ესტონეთის ეროვნული მუზეუმის ერთ-ერთი დამაარსებელი.

ბიოგრაფია
სწავლობდა პეტერბურგისა (1892-1897 წწ.) და დიუსელდორფის (1897-1898 წწ.) სამხატვრო აკადემიებში. ტარტუში ხელმძღვანელობდა თავის მიერვე დაარსებულ სამხატვრო სტუდიას (1905-1914 წწ.). 1890-იან წლებში შექმნა ესტონელი გლეხების ცხოვრების ამსახველი ეტიუდები და ჩანახატები. განიცადა „მოდერნისა“ და სიმბოლიზმის გავლენა.
გეოსფეროები

გეოსფეროები (ბერძნ. – მიწა და – სფერო) — სხვადასხვა სიმკვრივისა და შედგენილობის კონცენტრული (დაახლოებით სფერული) გარსები, რომელთაგანაც შედგება დედამიწის სფერო. პერიფერიიდან დედამიწის ცენტრისაკენ განლაგებულია: დედამიწის ატმოსფერო, ჰიდროსფერო, დედამიწის ქერქი, დედამიწის მანტია და ბირთვი. არეს, სადაც გავრცელებულია ორგანიზმები (ატმოსფეროს ქვედა ნაწილი, მთელი ჰიდროსფერო და დედამიწის ქერქის ზედა ნაწილი), ბიოსფეროს უწოდებენ. ცენტრალური ადგილი უკავია დედამიწის სფერულ ბირთვს, რომლის რადიუსია დაახლოებით 3470 კმ. იგი იმყოფება 2900 კმ სიღრმეზე. უფრო მაღლა განლაგებულია დედამიწის მანტია, რომელიც 5-75 კმ სიღრმეზე დედამიწის ქერქს გამოეყოფა მოხოროვიჩიჩის ზედაპირით. მანტიის ზედა ნაწილთან ერთად დედამიწის ქერქი ერთიანდება დედამიწის მყარ გარსში — ლითოსფეროში. გარეგანია პლანეტის წყლის გარსი — ჰიდროსფერო და აიროვანი გარსი ატმოსფერო. პირველი წყვეტილად არის განლაგებული ატმოსფეროსა და დედამიწის ქერქს შორის; ხოლო მეორე ჰაერის გარსია და დედამიწას აკრავს ირგვლივ, ამასთანავე მასთან ერთად ბრუნავს. ორივე გარსი რთული აგებულებისაა, და იყოფიან თავის მხრივ, შემადგენელ ნაწილებად. მაგალითად, დედამიწის ქერქში არსებული მრავალწლოვანმზრალი ქანების ფენას — კრიოსფერო ეწოდება, ხოლო ხმელეთის ზედა თხელ და ნოყიერ ფენას — პედოსფერო.
პაულ რაუდი

პაულ რაუდი (; დ. 22 ოქტომბერი, 1865, ვირუ-იააგუპი, ესტლანდის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 22 ნოემბერი, 1930, ტალინი) — ესტონელი მხატვარი, კრისტიან რაუდის ტყუპისცალი.

ბიოგრაფია
სწავლობდა დიუსელდორფისა (1888-1894 წწ.)და პეტერბურგის (1911 წ.) სამხატვრო აკადემიებში. იყო ილია რეპინის მოსწავლე. პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა ტალინის სამხატვრო-სამრეწველო სასწავლებელში (1923 წლიდან) ასრულებდა ჟანრულ და პეიზაჟურ ეტიუდებს, ესტონეთის გლეხთა ეთნოგრაფიულ პორტრეტებს.

გალერეა
ელვა (ქალაქი)

ელვა — ქალაქი ესტონეთში, ტარტუმაას მაზრაში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 762 ადამიანს შეადგენს, ფართობი 9,92 კმ²-ია.

ელვაში ორი დიდი ტბა მდებარეობს. ვერევის ტბას ქვიშიანი, საკმაოდ განვითარებული პლაჟი აქვს, რომელიც ძალზედ პოპულარულია ზაფხულში, ამ დროს აქ იმართება სხვადასხვა ღონისძიება ღია ცის ქვეშ. მეორე, არბის ტბას ლელქაშიანი სანაპირო აქვს.

მას შემდეგ, რაც 1886-1889 წლებში ტარტუ-ვალგის რკინიგზა დასრულდა, მალევე ჩაეყარა საფუძლევი ელვასაც. ერთ-ერთ ესტონურ გაზეთში ის პირველად 1889 წელს იხსენიება. სახელი ეწოდა მდინარე ელვასგან. 1913 წელს გაიხსნა ორსაფეხურიანი სკოლა. 1938 წელს მიენიჭა ქალაქის სტატუსი.

დაძმობილებული ქალაქები
კემპელე, ფინეთი
კრისტინეჰამნი, შვედეთი
სალო , ფინეთი
მარტ რაუდი

მარტ რაუდი (დ. 14 სექტემბერი, 1903, ვილიანდის რაიონი — გ. 6 ივლისი, 1980, ტალინი) — ესტონელი მწერალი. საბავშვო მწერალ ენო რაუდის მამა.

1924-1925 წწ. სწავლობდა ტარტუს უნივერსიტეტში. ლექსთა პირველი კრებული „მირაჟები“ 1924 წელს გამოსცა.

პოეტური კრებულები
შორეული წრე – (1935)
საბრძოლო სიტყვა – (1943)
ახალი ხიდები – (1945)
ოქროს შემოდგომა – (1966)

რომანები
ნაჯახი და მთვარე – (1935)
ბაზარი – (1937)
ირაკლი ციციშვილი (პედიატრი)

ირაკლი ციციშვილი (დ. 12 სექტემბერი, 1922, თბილისი — გ. 19 იანვარი, 2013, თბილისი) — ქართველი ექიმი-პედიატრი, თბილისის საპატიო მოქალაქე (1999), ღირსების ორდენის კავალერი (1997).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1922 წელს თბილისში, არტილერიის ოფიცრის ოჯახში; რუსეთ-თურქეთის 1877-1878 წლების ომის გმირის, გენერალ-მაიორ მიხეილ ციციშვილის შვილიშვილი. 1937 წელს დაუპატიმრეს და დაუხვრიტეს მამა დავით ციციშვილი, ბიძა ილია ციციშვილი, დეიდა და სიძე. ამავე წელს მეგობრებთან ერთად დააარსა ორგანიზაცია, რომლის მიზანიც საქართველოს საბჭოთა კავშირისგან გამოყოფა იყო. დააპატიმრეს 1938 წელს და იმავე წელს გაათავისუფლეს. 1946 წელს დაამთავრა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიის ფაკულტეტი. ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიის კათედრაზე. 1992–1994 წლებში იყო ამავე კათედრის გამგე, 1960–1962 წლებში — პედიატრიის სამეცნიერო ინსტიტუტის დირექტორი. პარალელურად მუშაობდა ჯანდაცვის სამინისტროს მე–4 სამმართველოს კონსულტანტად. 2008 წლიდან იყო საქართველოს პედიატრიული აკადემიის პრეზიდენტი. გამოქვეყნებული ჰქონდა 100–ზე მეტი სამეცნიერო შრომა და 2 მონოგრაფია. დაჯილდოებული იყო ღირსებისა (1997) და ბრწყინვალების საპრეზიდენტო (2012) ორდენებით.
გიორგი ჯანელიძე (ფეხბურთელი)

გიორგი ჯანელიძე (დ. 25 სექტემბერი, 1989, თბილისი) — ქართველი ფეხბურთელი, ნახევარმცველი. 2022 წლიდან იცავს ქობულეთის „შუქურას“ ღირსებას.

კარიერა
გიორგი ჯანელიძემ კარიერა ვაკის საფეხბურთო სკოლაში დაიწყო, საიდანაც „ნორჩ დინამოელში“ გადავიდა. შემდეგ კარიერა განაგრძო „ვიტ ჯორჯიაში“, სადაც ყველა ასაკობრივ გუნდში ითამაშა, ბოლოს კი მთავარი გუნდის კაპიტნის სამკლავურიც დაიმსახურა. 2012–2013 წლების სეზონში იჯარით იმყოფებოდა რუსულ „ნეფტეხიმიკში“, სადაც მხოლოდ 2 მატჩი ჩაატარა. 2013 წლიდან დაბრუნდა „ვიტ ჯორჯიაში“ და თამაში ისევ ძირითად შემადგენლობაში განაგრძო. 2014 წლის იანვრიდან თბილისის „დინამოს“ ფეხბურთელია.

ეროვნულ ნაკრებში ჩაატარა მხოლოდ 1, ამხანაგური მატჩი მოლდოვის წინააღმდეგ (2:0), სადაც 86-ე წუთზე შეცვალა ზურაბ ხიზანიშვილი.

ტიტულები
უმაღლესი ლიგა ჩემპიონი (1): 2013/2014
საქართველოს თასის გამარჯვებული (2): 2009/2010, 2013/2014
საქართველოს სუპერთასის გამარჯვებული (2): 2009/2010, 2014/2015
საქართველოს სუპერთასის ფინალისტი (1): 2010/2011
ასტერიქსის ტური გალიის გარშემო

„ასტერიქსის ტური გალიის გარშემო“ — რიგით მეხუთე წიგნი ასტერიქსის შესახებ კომიქსების სერიაში. მასში მოთხრობილი ისტორიების ავტორი რენე გოსინია, ხოლო მხატვარი - ალბერ უდერზო. კომიქსი იბეჭდებოდა ჟურნალში (1963, გამოშვებები 172-213), ხოლო ალბომის სახით გამოიცა 1964 წელს, გამომცემლობის მიერ.

სიუჟეტის მიხედვით, რომაელების მხრიდან გალების სოფელზე მორიგი წარუმატებელი იერიშის შემდეგ, რომაელები აგებენ დიდ კედელს, რომელმაც გალები თითქოს უნდა მოარიდოს დანარჩენ ტერიტორიებს. მიუხედავად ამისა, ასტერიქსი და ობელიქსი მოივლიან მთელ გალიას და აგროვებენ აქა თუ იქ სტუმრობის არტეფაქტებს, რასაც მოჰყვება რომაელთა დამარცხება.
ასტერიქსი და კლეოპატრა

„ასტერიქსი და კლეოპატრა“ — რიგით მეექვსე წიგნი ასტერიქსის შესახებ კომიქსების სერიაში. მასში მოთხრობილი ისტორიების ავტორი რენე გოსინია, ხოლო მხატვარი - ალბერ უდერზო. კომიქსი იბეჭდებოდა ჟურნალში (1963, გამოშვებები 215-257), ხოლო ალბომის სახით გამოიცა 1965 წელს, გამომცემლობის მიერ.

სიუჟეტის მიხედვით, იულიუს კეისარი ხვდება კლეოპატრას. ამ შეხვედრისას იმპერატორი ეგვიპტელთა შესაძლებლობებში ეჭვს შეიტანს, რასაც მოჰყვება სანაძლეო - კლეოპატრა შეჰპირდება, რომ 3 თვეში ალექსანდრიაში ააშენებს დიდ სასახლეს. არქიტექტორი ედიფისი იპოვის გამოსავალს - იგი გალებს ესტუმრება, ჯადოსნური სასმელისათვის, რომლის დახმარებით იმედოვნებს სასახლის უმოკლეს ვადებში დასრულებას.
ხმალი და ვარდი

„ხმალი და ვარდი“ — რიგით 29-ე წიგნი ასტერიქსის შესახებ კომიქსების სერიაში. მასში მოთხრობილი ისტორიების ავტორი რენე გოსინია, ხოლო მხატვარი - ალბერ უდერზო. კომიქსი გამოიცა 1991 წელს, გამომცემლობის მიერ.

სიუჟეტის მიხედვით, გალების სოფელში სკოლის მასწავლებლის სახით ჩნდება ახალგაზრდა მაესტრია, რომელიც ასტერიქსს შეუყვარდება. მაგრამ ფემინისტი მაესტრია მთელი სოფლის ქალბატონებს მამაკაცებზე დომინირებისკენ უბიძგებს. ყველა მამაკაცი ტოვებს სოფელს. ამასობაში იულიუს კეისარი გადაწყვიტავს, სოფლის რომაელი ქალების დახმარებით დამორჩილებას. სოფელში მისული რომაელები შეხვდებიან ადგილობრივ ქალბატონებს და, ნაცვლად ბრძოლისა, დაკავებულები არიან ლუტეციის მოდის უკანასკნელი ნიმუშების შეძენით, რასაც მოჰყვება მათი სოფლიდან მშვიდობიანი წასვლა. მამაკაცები სოფელში ბრუნდებიან, ხოლო მთელი რომი კეისარს დასცინის, ვინაიდან მისი მხრიდან უკიდურეს ნაბიჯად იქცა სოფლის ქალების დახმარებით აღება.
ალექსანდრე ტუღუში

ალექსანდრე ტუღუში (დ. 15 მაისი, 1976, ოზურგეთი) — ქართველი სამხედრო ოფიცერი, საქართველოს შეიარაღებული ძალების პოლკოვნიკი, რუსეთი-საქართველოსა და ავღანეთის ომების მონაწილე.

საქართველოს შეიარაღებულ ძალებშია 1997 წლიდან. მონაწილეობდა საქართველოს მიერ საერთაშორისო სამხედრო ოპერაციებში გაგზავნილ ყველა მისიაში. იბრძოდა 2008 წელს ცხინვალის რეგიონში რუსეთის ჯარების წინააღმდეგ. 2009 და 2011 წლებში ავღანეთში მეთაურობდა საქართველოს არმიის 31-ე ბატალიონს. 2011 წლის დეკემბერში მძიმედ დაიჭრა ნაღმზე აფეთქების დროს. დაკარგა ორივე ქვედა კიდური. გადიოდა ხანგრძლივი მკურნალობისა და რეაბილიტაციის კურსს გერმანიასა და ამერიკის შეერთებულ შტატებში, სადაც მოინახულეს საქართველოს პრეზიდენტმა მიხეილ სააკაშვილმა, ამერიკის პრეზიდენტმა ბარაკ ობამამ, თავდაცვის მდივანმა ლეონ პანეტამ და სხვა მაღალჩინოსნებმა. დაჯილდოებულია ვახტანგ გორგასლის პირველი ხარისხის ორდენით (2012), წმინდა გიორგის სახელობის გამარჯვების ორდენით (2013) და სხვა სახელმწიფო და საბრძოლო ჯილდოებით. რეაბილიტაციის შემდეგ განაგრძო სამსახური საქართველოს შეიარაღებული ძალების გაერთიანებულ შტაბში.
ჰამადა

ჰამადა — უდაბნოს ქვიანი სივრცეები მეტწილად საჰარაში. უდაბნოს ლანდშაფტის ტიპია. დამახასიათებელია უნაყოფო მყარი და ქვიან-ქვიშიანი, მცენარეულობას მოკლებული ზედაპირი. გვხვდება ქვიან და კლდოვან უდაბნოებში, საჰარაში (რამდენიმე ათეულ კილომეტრზე), ავსტრალიის უდაბნოებში და ლიბიაში. ჰამადას ზოგჯერ უწოდებენ რეგს (გამოითქმის როგორც „ხალიჩა“), თუმცა ეს უკანასკნელი მიეკუთვნება უფრო ქვიან ვაკეს, ვიდრე ზეგანს. ჰამადას ზედაპირზე შეინიშნება ქვაფენილები. საჰარაში არსებული ჰამადები ცარცული, ოლიგოცენური, მიოცენური და პლიოცენური ასაკისაა, ან მეოთხეული პერიოდისა. ტერმინი „ჰამადა“ აგრეთვე იხმარება ქვიანი უდაბნოების აღსანიშნავად.
ფრანცისკო ვასკეს დე კორონადო

ფრანცისკო ვასკეს დე კორონადო ( ; დაახ. 1510, სალამანკა — 1554 წლის 22 სექტემბერი, მეხიკო) — პირველი ევროპელი, რომელმაც ფეხი დადგა აშშ-ს სამხრეთ-დასავლეთ ტერიტორიაზე და აღმოაჩინა კლდოვანი მთები და დიდი კანიონი.

ბიოგრაფია
სალამანკის მკვიდრი კორონადი ახალ ესპანეთში ჩამოვიდა 1535 წელს. მაშინ ახალი ესპანეთის ვიცე-მეფე იყო ანტონიო დე მენდოსა. კორონადომ ინდიელების აჯანყებების ჩახშობით საკუთარ თავს რეკომენდაცია გაუწია და 1538 წელს მიიღო ახალი გალისიის (მექსიკის ჩრდილო-დასავლეთი) გუბერნატორის წოდება. 1539 წელს ჩრდილოეთის მიწების გამოსაკვლევად გაუშვა მარკოს დე ნისა, რომელმაც, როდესაც დაბრუნდა, ესპანელები დაარწმუნდა სიბოლას შვიდი ქალაქის ზღაპრული სიმდიდრის შესახებ. ეს განძი ნიუ-მექსიკოს ტერიტორიაზე მცხოვრები ზუნის ხალხის ქვეყანაში იყო. შესაძლოა, ამ ჭორებს საფუძვლად აცტეკების ლეგენდები უდევს.

კორონადო ჩრდილოეთის მიწების დაპყრობის სურვილით აენთო და შეაგრივა ექსპედიცია, რომელიც შედგებოდა 320 ესპანელისა (250 მხედარი და 70 ქვეითი ჯარისკაცი) და რამდენიმე ასეული ინდიელისგან. ექსპედიციაში ასევე შედიოდა ორი ხომალდი, რომლებსაც ერნანდო დე ალარკონა მეთაურობდა. ამ ექსპედიციით კორონადო მატერიკის დასავლეთ სანაპიროს გამოსაკვლევად წავიდა.

1540 წლის ივლისში კორონადომ მიაღწია ქალაქ სიბოლას. ტუზელები მას მტრულად შეხვდნენ და კონკისტადორმა ქალაქის აღება გადაწყვიტა. ტუზელები მიხვდნენ მის განზრახვას და ზუნის ჯარი ქალაქიდან ველზე გადმოვიდა. კორონადომ ინდიელები სასტიკ ბრძოლაში გაანადგურა და მათ ქალაქისკენ დაიხიეს. ესპანელები მათ დაედევდნენ და სიბოლაში შეიჭრნენ. თქმულებები ქალაქის წარმოუდგენელი სიმდიდრის შესახებ ზღაპარი აღმოჩნდა. „აქ ჩვენ ვნახეთ ის, რასაც იმ დროისთვის ოქროსა და ვერცხლზე მეტად აფასებდნენ: ბევრი სიმინდი, ლობიო და ქათამი, რომლებიც იყვნენ ახალ ესპანეთში მოყვანილებზე უფრო დიდები, უკეთესები და ყველაზე თეთრები, რაც კი ცხოვრებაში მინახავს“, — იხსენებდა ფრანცისკო დე კორონადო.

1540 წლის აგვისტოში ალარკონმა შესცურა კალიფორნიის ყურეში, სადაც აღმოაჩინა მდინარე კოლორადოს დასაწყისი. გარსია ლოპეს დე კარდენასას რაზმი მივიდა არიზონამდე, სადაც ევროპელებ შორის პირველმა იხილა დიდი კანიონი. მოგვიანებით, შემოდგომაზე კორონადოს რაზმები შეერთდა რიო-გრანდეში (თანამედროვე სანტა-ფეს სიახლოვეს) და იქვე გაჩერდა.

ტუზელების დამარცხების შემდეგ, გაზაფხულზე, ესპანელები გამოვიდნენ ტეხასურ კანიონ პალო-დუროდან. იქ მას გაჩერება მოუწია, რადგან კორონადო 30 მხედართან ერთად გაემგზავრა ჩრდილოეთით (კანზასში), თავისი განძით სახელგანთქმული კვივირას საძებნად. რამდენად შორს წავიდა ის ჩრდილოეთით, უცნობია: შესაძლოა, გადალახა არკანზასის მდინარე და მიაღწია მისურის. ოქროს ნაცვლად ესპანელებმა არაფრით გამორჩეული ინდიური სოფლები იხილეს.

1542 წელს განძის ძებნაში დახარჯული ხარჯებით გაკოტრებული კორონადო ახალ გალისიაში დაბრუნდა. მიუხედავად იმისა, რომ მას მოუწია უპასუხისმგებლობისა და ავანტიურიზმის გამო აუდიენციის წინაშე წარდგომა, მან სიკვდილის ბოლომდე შეინარჩუნა ადგილი მეხიკოს საბჭოში.

საინტერესო ფაქტები
კორონადოს სახელი ჰქვია მთას არც თუ ისე შორს ქალაქ ლინდსბორგიდან (კანზასი) — ადგილი, სადაც ლეგენდის თანახმად, კორონადომ უარი თქვა ოქროს ძიების გაგრძელებაზე და მექსიკაში დაბრუნდა.
ფილმი „ინდიანა ჯოუნსი და უკანასკნელი ჯვაროსნული ლაშქრობა“ იწყება სცენით, სადაც ახალგაზრდა ინდიანა ცდილობს იუტაში დაეპატრონოს ჯვარს, რომელიც ოდესღაც კორონადოს ეკუთვნოდა.
Libellus de medicinalibus indorum herbis

— აცტეკური სამკურნალო წიგნი, რომელიც შეიცავს გამოსახულებებსა და აღწერებს სამკურნალო მცენარეებისა, რომლებსაც იყენებდნენ კოლუმბამდელ მექსიკაში. წარმოადგენს მარტინ დე კრუსის კოდექსის ორიგინალიდან ლათინურზე თარგმანს. წიგნი ითარგმნა 1552 წელს ხუან ბადიანოს მიერ. ორიგინალი ნაუატლზე არ შემორჩენილა.

დასახელება
ლათინური დასახელების პარალელურად, ხელნაწერი ცნობილია მთარგმნელის სახელით, აგრეთვე, როგორც კრუს-ბადიანოს კოდექსი. ლიტერატურაში ხელნაწერი მოიხსენიება, როგორც ბარბერინის კოდექსი, საუკუნეში მისი ერთ-ერთი მფლობელის სახელის — კარდინალ ფრანჩესკო ბარბერინის (1597-1679) — მიხედვით.

ისტორია
წიგნი შედგა და გადაითარგმნა დონ ფრანცისკო დე მენდოსას — ახალი ესპანეთის პირველი გუბერნატორის შვილის — შეკვეთით. მენდოსამ ხელნაწერი გაგზავნა ესპანეთში, სადაც ის სამეფო ბიბლიოთეკაში ინახებოდა. სავარაუდოდ საუკუნის დასაწყისში ხელნაწერი აღმოჩნდა მეფე ფილიპე -ის ექიმის, დიეგო დე კორტავილა-ი-სანაბრიას, ხელში. შემდეგ ხელნაწერი კარდინალ ბარბერინის კრებულში აღმოჩნდა. 1902 წელს ბარბერინის კრებული შევიდა ვატიკანის ბიბლიოთეკაში. 1990 წელს პაპმა იოანე პავლე -მ ხელნაწერი მექსიკაში დააბრუნა, სადაც ის მეხიკოში, ანთროპოლოგიის ეროვნულ მუზეუმში ინახება.

 საუკუნეში კარდინალ ბარბერინის მდივანმა — კასანო დალ პოცომ (1588-1657) გააკეთა ხელნაწერის ასლი, რომელიც მის ბიბლიოთეკასთან ერთად აჩუქეს რომის პაპ კლემენტ -ს. მისმა ძმისშვილმა მიჰყიდა ხელნაწერი დიდი ბრიტანეთის მეფე ჯორჯ -ს, ამჟამად ეს ასლი ინახება სამეფო ბიბლიოთეკაში, უინძორში.

კიდევ ერთი ასლი გააკეთა ფრანჩესკო დე სტელუჩიმ, დეი ლინჩეის ეროვნული აკადემიის წევრმა, მაგრამ ამჟამად ეს ასლი დაკარგულია.

 საუკუნეში კრუს-ბადიანოს კოდექსი დიდი პოპულარობით სარგებლობდა: ორჯერ გამოიცა ესპანურ თარგმანში (1952, 1964) და სამჯერ — ინგლისურში (1939, 1940, 2000).

თარგმანები