iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მანიკის პროვინცია

მანიკის პროვინცია  — პროვინცია მოზამბიკში.

მანიკის პროვინცია მდებარეობს მოზამბიკის დასავლეთ ნაწილში. მისგან აღმოსავლეთით მდებარეობს სოფალის პროვინცია, სამხრეთით — გაზისა და ინიამბანეს პროვინციები. მანიკის დასავლეთით გადის სახელმწიფო საზღვარი მოზამბიკსა და ზიმბაბვეს შორის. პროვინციის ჩრდილოეთით მიედინება მდინარე ზამბეზი. დასავლეთით, ზიმბაბვეს საზღვრის გაყოლებაზე, მდებარეობს მთიანი რაიონი მოზამბიკის უმაღლესი წერტილით — მთა ბინგათი (2436 მეტრი). კლიმატი პროვინციაში არის რბილი, ხშირი წვიმებით.

მანიკის პროვინციის ფართობი — 61 661 კმ². მოსახლეობა — 1 438 476 ადამიანი (2007). ადმინისტრაციული თვალსაზრისით მანიკა იყოფა 9 რაიონად და 1 ოლქად. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი შიმოიო (171 056 ადამიანი 2006 წლის მონაცემებით).

მოსახლეობა ძირითადად შედგება შონას ხალხისგან. პროვინციის ეკონომიკის საფუძველია სოფლის მეურნეობა. მთავარი კულტურებია: სიმინდი, კასავა; მნიშვნელოვან როლს თამაშობს წვრილფეხა რქოსანი საქონლის მოშენება.
მაპუტუს პროვინცია

მაპუტუს პროვინცია  — პროვინცია მოზამბიკში.

მაპუტუს პროვინცია მდებარეობს მოზამბიკის უკიდურეს სამხრეთ ნაწილში. მისგან ჩრდილოეთით მდებარეობს გაზის პროვინცია, დასავლეთით გადის მოზამბიკის სახელმწიფო საზღვარი სვაზილენდსა და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკასთან, სამხრეთით — საზღვარი სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკასთან. პროვინციას აღმოსავლეთით ესაზღვრება ინდოეთის ოკეანე. პროვინციის ტერიტორიაზე მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქი — მაპუტუ.

პროვინციის მთავარი ქალაქი — მატოლა. ადმინისტრაციული თვალსაზრისით პროვინცია იყოფა 7 რაიონად და 2 ოლქად. პროვინციის ფართობი — 25 756 კმ². მოსახლეობა — 1 233 143 ადამიანი (2007).

პროვინციის რაიონები
ბოანის რაიონი
მაგუდის რაიონი
მანიკის რაიონი
მარაკუენის რაიონი
მატუტუინის რაიონი
მოამბის რაიონი
ნამააშის რაიონი
ნამპულის პროვინცია

ნამპულის პროვინცია  — პროვინცია მოზამბიკში.

ნამპულის პროვინცია მდებარეობს მოზამბიკის ჩრდილოეთ ნაწილში. ჩრდილოეთით ის ესაზღვრება კაბუ-დელგადუს პროვინციას, ჩრდილო-დასავლეთით — ნიასის პროვინციას, სამხრეთ-დასავლეთით — ზამბეზიის პროვინციას. აღმოსავლეთიდან მას ესაზღვრება ინდოეთის ოკეანე. ფართობი — 81 606 კმ². მოსახლეობა — 4 049 082 ადამიანი (2007). ადმინისტრაციული თვალსაზრისით პროვინცია იყოფა 18 რაიონად და 5 ოლქად. მოსახლეობის უმრავლესობას შეადგენს მაკუას ხალხი.

პორტუგალიური ბატონობის პერიოდში პროვინციას თავდაპირველად ერქვა მოზამბიკი, შემდეგ ეს სახელწოდება მთელ ქვეყანაზე გავრცელდა.

პროვინციაში ვითარდება სოფლის მეურნეობის წარმოება, მათ შორის: ანანასის, ბანანის, ყავის, ბამბის, სიმინდის, მანგოსა და თამბაქოსი.

ნამპულის პროვინციის შემადგენლობაში შედის კუნძული მოზამბიკი, რომელიც 1992 წელს შევიდა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობაში.

პროვინციის რაიონები
ანგოშეს რაიონი
ერატის რაიონი
ლალაუის რაიონი
მალემის რაიონი
მეკონტის რაიონი
მეკუბურის რაიონი
მემბის რაიონი
მოჟინკუალის რაიონი
მოგოვოალასის რაიონი
მომის რაიონი
მონაპუს რაიონი
მოსურილის რაიონი
მუეკატის რაიონი
მურუპულის რაიონი
ნაკალა-ა-ველის რაიონი
ნაკაროის რაიონი
ნამპულის რაიონი
რიბაუეს რაიონი
ნიასის პროვინცია

ნიასის პროვინცია  — პროვინცია მოზამბიკში.

ნიასის პროვინცია მდებარეობს მოზამბიკის ჩრდილოეთ ნაწილში. პროვინციის ჩრდილოეთით მიედინება მდინარე რუვუმა, რომელზეც გადის სახელმწიფო საზღვარი მოზამბიკსა და ტანზანიას შორის. პროვინციის დასავლეთით ძევს ტბა ნიასა, რომელზეც გადის სახელმწიფო საზღვარი მოზამბიკსა და მალავის შორის. ნიასას ჩრდილოეთით ესაზღვრება კაბუ-დელგადუს პროვინცია, სამხრეთ-აღმოსავლეთით — ნამპულისა და ზამბეზიის პროვინციები.

ნიასის პროვინციის ფართობი — 129 056 კმ². მოსახლეობა — 1 182 393 ადამიანი (2007). ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ლიშინგა. ადმინისტრაციული თვალსაზრისით ნიასის პროვინცია იყოფა 15 რაიონად და 3 ოლქად.

ნიასის პროვინცია არის ყველაზე „მაღლამდებარე“ მოზამბიკში. ის განლაგებულია ზღვის დონიდან 700 მეტრ სიმაღლეზე (საშუალოდ). ლიშინგის პლატო, რომელიც პროვინციის დაახლოებით 1/4 ნაწილს იკავებს, მდებარეობს 1500 მეტრ სიმაღლეზე. ნიასის უმაღლესი წერტილი — ჯეზის მთა (1836 მეტრი).
სოფალის პროვინცია

სოფალის პროვინცია  — პროვინცია მოზამბიკში.

სოფალის პროვინცია მდებარეობს მოზამბიკის ცენტრალური ნაწილის აღმოსავლეთით. მისგან ჩრდილოეთით მდებარეობს ტეტეს პროვინცია, ჩრდილო-აღმოსავლეთით — ზამბეზიის პროვინცია, დასავლეთით — მანიკის პროვინცია, სამხრეთით — ინიამბანეს პროვინცია. პროვინციას აღმოსავლეთით ესაზღვრება ინდოეთის ოკეანე.

სოფალის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბეირა, სიდიდით მეორე ქვეყანაში. ბეირადან სამხრეთით 30 კმ-ში მდებარეობს ძველი ქალაქი-პორტი სოფალა. პროვინციის ფართობი — 68 018 კმ². მოსახლეობა — 1 671 864 ადამიანი (2007). ადმინისტრაციული თვალსაზრისით სოფალის პროვინცია იყოფა 12 რაიონად.

სოფალის პროვინციის ტერიტორიაზე მდებარეობს გორონგოზის ეროვნული პარკი.
ტეტეს პროვინცია

ტეტეს პროვინცია  — პროვინცია მოზამბიკში.

ტეტეს პროვინცია მდებარეობს მოზამბიკის ჩრდილო-დასავლეთით. მისგან აღმოსავლეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთით გადის სახელმწიფო საზღვარი მოზამბიკსა და მალავის შორის, ჩრდილოეთით და ჩრდილო-დასავლეთით — სახელმწიფო საზღვარი ზამბიასთან, დასავლეთით — საზღვარი ზიმბაბვესთან. ტეტეს სამხრეთით ესაზღვრება მანიკის, სოფალისა და ზამბეზიის პროვინციები.

პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ტეტე (101 984 ადამიანი 1996 წლის მონაცემებით). ტეტეს პროვინცია იყოფა 11 რაიონად და 3 ოლქად. ფართობი — 100 724 კმ². მოსახლეობა — 1 801 528 ადამიანი (2007).

პროვინციის ძირითადი ბუნებრივი ლანდშაფტია მოპანეს ტევრი და ბალახიანი მდელოები. ტეტეში მიედინება მდინარე ზამბეზი, რომელიც ქმნის მსოფლიოში ერთ-ერთ უდიდეს ხელოვნურ ტბას — კახორა-ბასას.

ადგილობრივი მაცხოვრებლების ძირითადი საქმიანობა (მოსახლეობის 3/4-ზე მეტისთვის) არის სოფლის მეურნეობა. წარსულში აქ ძირითადად ბამბა მოჰყავდათ; ამჟამად მისი ადგილი თამბაქომ დაიკავა. მხოლოდ 2003-2006 წლებში თამბაქოს წარმოება პროვინციაში 2-ჯერ გაიზარდა. ტეტეში აგრეთვე არის ქვანახშირის, ბოქსიტის, ოქროს, რკინის, ნიკელის, სპილენძის და სხვა სასარგებლო წიაღისეულების საბადოები.

ტეტეს პროვინცია ძლიერ დაზიანდა მოზამბიკის სამოქალაქო ომის დროს.
ზამბეზიის პროვინცია

ზამბეზიის პროვინცია  — პროვინცია მოზამბიკში.

ზამბეზიის პროვინცია მდებარეობს მოზამბიკის ცენტრალურ ნაწილში, მალავის საზღვარსა და ინდოეთის ოკეანის სანაპიროებს შორის. ჩრდილოეთით მას ესაზღვრება ნიასისა და ნამპულის პროვინციები, სამხრეთით — სოფალისა და ტეტეს პროვინციები. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი კელიმანე. ფართობი — 105 008 კმ². მოსახლეობა — 3 897 064 ადამიანი (2007).

პროვინციას სახელწოდება ეწოდა მდინარე ზამბეზისგან, რომელიც მას ჰყოფს სოფალის პროვინციისგან და ინდოეთის ოკეანეში ჩაედინება. ზამბეზიის ტერიტორია ოკეანის სანაპიროებზე დაფარულია მანგროს ჯუნგლებითა და ჭაობებით, უფრო შორს, კონტინენტის სიღრმეში, იწყება ტყის მასივები.

ადგილობრივი მოსახლეობის ძირითადი საქმიანობაა სოფლის მეურნეობა. ზამბეზიაში მოჰყავთ ბრინჯი, სიმინდი, შაქრის ლერწამი, ჩაი, აკაჟუს კაკალი და ბამბა. გურუეს რაიონში მდებარეობს მოზამბიკში უდიდესი ჩაის პლანტაცია. ასევე განვითარებულია მეთევზეობა, კიბორჩხალების დაჭერა. პროვინციაში მოიპოვება და მუშავდება ძვირფასი ქვები.
გოიას ლანდები

გოიას ლანდები — 2006 წლის ესპანურ-ამერიკული ფილმი, რომლის რეჟისორია მილოშ ფორმანი. ფილმი ფრანსისკო გოიას ეხება, თუმცა პერსონაჟები და გოიასთან მათი ურთიერთობა გამოგონილია.

როლებში
ხავიერ ბარდემი - ლორენცო კასამარესი
ნატალი პორტმანი - ინეს ბილბატუა
სტელან შარსგორდი - ფრანსისკო გოია
რენდი კუეიდი - კარლოს 
ხოსე ლუის გომესი - ტომას ბილბატუა
ხავიერ ბარდემი

ხავიერ ბარდემი (; 1 მარტი, 1969) — ესპანელი მსახიობი. არის ოსკარის, ოქროს გლობუსის, ბაფტას და გოიას ჯილდოების მფლობელი. ის პირველი ესპანელია, რომელიც ოსკარის ნომინანატი და გამარჯვებული გახდა.

ბიოგრაფია
ბარდემმა კარიერა დაიწყო მშობლიურ ესპანეთში. ორი ათეული როლის შესრულების შემდეგ ის საერთაშორისო დონეზე ცნობილი გახდა ჯულიან შნაბელის ფილმით „სანამ დაღამდება“, სადაც შეასრულა კუბელი ჰომოსექსუალი მწერლის, რეინალდო არენას როლი. ამ როლისთვის მან, პირველმა ესპანელთაგან, დაიმსახურა ოსკარის ნომინაცია, აგრეთვე მიიღო ვოლპის თასი. 2002 წელს მან მიიღო შეთავაზება სტივენ სპილბერგის ფილმში „განსაკუთრებული აზრი“ ვიტვერის როლზე. ეს იყო როლი აგენტისა, რომელიც პოლიციელის, ანდერტონის (ტომ კრუზი) დაჭერას ცდილობდა. ბარდემმა განაცხადა, რომ არ აპირებდა ტომ კრუზის დევნას და როლი კოლინ ფარელს დაუთმო. 2004 წელს ბარდემმა მეორედ მიიღო ვოლპის თასი ფილმში „შინაგანი ზღვა“ შესრულებული როლისთვის. აქ იგი ასახიერებდა ტეტრაფლეგიით დაავადებულ რამონ სამპედროს. 2006 წელს მან ითამაშა მილოშ ფორმანის ფილმში „გოიას ლანდები“, სადაც მისი პარტნიორი იყო ნატალი პორტმანი. აგრეთვე შეასრულა ფლორენტინო არისას როლი გაბრიელ გარსია მარკესის რომანის ეკრანიზაციაში.

ბარდემის ყველაზე დიდი წარმატება იყო 2007 წელს ძმები კოენების ფილმში „მოხუცებისთვის ადგილი არ არის“ შესრულებული ანტონ ჩიგურის როლი. ამ როლისთვის მან მიიღო ოსკარის, ოქროს გლობუსისა და ს ჯილდოები.

2008 წელს მონაწილეობა მიიღო ვუდი ალენის ფილმში „ვიკი კრისტინა ბარსელონა“,სადაც ითამაშა მომავალ მეუღლე პენელოპე კრუსთან ერთად. 2012 წელს მიიღო მონაწილეობა ჯეიმზ ბონდის სერიის ფილმში „სკაიფოლი“.

ფილმოგრაფია
პირადი ცხოვრება
2007 წლიდან ბარდემი ურთიერთობაშია ესპანელ მსახიობ პენელოპე კრუსთან. ისინი 2010 წელს დაქორწინდნენ და ყავთ შვილი ლეო ენრიკას კრუსი. ამჟამად წყვილი მეორე ბავშვს ელოდება.
მაქს ვებერი

მაქსიმილიან კარლ ემილ ვებერი ( დ. 21 აპრილი 1864 — გ. 14 ივნისი 1920) — გერმანელი სოციოლოგი, ფილოსოფოსი. დიდი გავლენა მოახდინა სოციოლოგიურ თეორიაზე, სოციოლოგიურ კვლევასა და საკუთრივ სოციოლოგიის დისციპლინაზე. ხშირად ემილ დიურკემთან და კარლ მარქსთან ერთად მოიხსენიება როგორც სოციოლოგიის ძირითადი ფუძემდებელი. ბერლინში, ფრაიბურგში, ჰაიდელბერგსა და მიუნხენში იყო პროფესორი. მაქს ვებერის სამეცნიერო მოღვაწეობის დიაპაზონი მეტად ფართო იყო. იგი არის დისციპლინათა შორისი მიდგომის მამამთავარი. მრავალი შრომის ავტორია. მისი შრომები შეეხება მეურნეობისა და სოციალური ფორმების ისტორიას, რელიგიასა და საზოგადოების სოციალურ-ეკონომიკურ სტრუქტურას, საზოგადოებრივ მეცნიერებათა ლოგიკასა და მეთოდოლოგიას. მისმა შეხედულებებმა დიდი გავლენა მოახდინა საუკუნის სოციოლოგიაზე, ფილოსოფიასა და ისტორიოგრაფიაზე. იყო ეკონომისტის და სოციოლოგის — ალფრედ ვებერის უფროსი ძმა.

მაქს ვებერმა შეიმუშავა ფილოსოფიური მიდგომა სოციალური მეცნიერებებისადმი და სოციოლოგიის თეორიის კონცეპტუალური ჩარჩოები. მისი ფილოსოფია მიჯნავს რადიკალურ განსხვავებას „ფენომენს“, ანუ გარე სამყაროს შეცნობასა და „ნოუმენს“ — აღქმით შემეცნებას შორის, რომლის საფუძველია სხვაობა ბუნებრივ და სოციალურ მეცნიერებებს შორის. მისი ნაშრომების დიდი რაოდენობიდან და მოცულობიდან ყველაზე მნიშვნელოვნად მიჩნეულია: „ეკონომიკა და საზოგადოება“, „პროტესტანტული ეთიკა და კაპიტალიზმის სული“ და „ზოგადი ეკონომიკის ისტორია“.

მაქს ვებერის მამა იყო სახელმწიფო მოღვაწე და ეროვნულ-ლიბერალური პარტიის წევრი. 1868 წელს დაიბადა მისი ძმა — ალფრედ ვებერი, რომელიც აგრეთვე ცნობილი სოციოლოგი და ეკონომისტი იყო. 1869 წელს ვებერების ოჯახი საცხოვრებლად გადავიდა ბერლინის გარეუბან შარლოტენბურგში. 4 წლის ასაკში მენინგიტი გადაიტანა. 13 წლის ასაკში კითხულობდა არტურ შოპენჰაუერის, იმანუელ კანტისა და სხვათა ნაშრომებს. იგი თავის მეუღლესთან ერთად, რომელიც ფემინისტი იყო, მიეკუთვნებოდა გერმანიის ინტელექტუალურ წრეს. ვებერები რეგულარულად მართავდნენ საკვირაო სემინარებს საკუთარ სახლში. მაქს ვებერი გარდაიცვალა 1920 წლის 14 ივნისს, პანდემიური გრიპისაგან.
მოზამბიკის რაიონები

მოზამბიკის პროვინციები დაყოფილია 128 რაიონად. რაიონები ჩამოწერილია ქვემოთ, პროვინციების მიხედვით:

კაბუ-დელგადუს პროვინცია
ანკუაბის რაიონი
ბალამის რაიონი
ჩიურის რაიონი
იბოს რაიონი
მაკომიის რაიონი
მეკუფის რაიონი
მელუკუს რაიონი
მოსიმბოა-და-პრაიას რაიონი
მონტეპუეზის რაიონი
მუედის რაიონი
მუიდუმბის რაიონი
ნამუნუს რაიონი
ნანგადის რაიონი
პალმის რაიონი
პემბა-მეტუჟის რაიონი
კისანგის რაიონი

გაზის პროვინცია
ბილენი-მასიის რაიონი
ჩიბუტუს რაიონი
ჩიკუალაკუალის რაიონი
ჩიგუბუს რაიონი
ჩოკვეს რაიონი
გიჟის რაიონი
მაბალანის რაიონი
მანჟაკაზის რაიონი
მასანჟენის რაიონი
მასინჟირის რაიონი
შაი-შაის რაიონი

ინიამბანეს პროვინცია
ფუნიალოურუს რაიონი
გოვურუს რაიონი
ომოინის რაიონი
ინიარიმის რაიონი
ინიასორუს რაიონი
ჟანგამუს რაიონი
მაბოტის რაიონი
მასინგის რაიონი
მორუმბინის რაიონი
პანდის რაიონი
ვილანკულოსის რაიონი
ზავალის რაიონი

მანიკის პროვინცია
ბარუეს რაიონი
გონდოლის რაიონი
გურუს რაიონი
მაშაზეს რაიონი
მაკოზის რაიონი
მანიკის რაიონი
მოზურიზეს რაიონი
სუზუნდენგის რაიონი
ტამბარის რაიონი

მაპუტუ
მაპუტუ

მაპუტუს პროვინცია
ბოანის რაიონი
მაგუდის რაიონი
მანიკის რაიონი
მარაკუენის რაიონი
მატუტუინის რაიონი
მოამბის რაიონი
ნამააშის რაიონი

ნამპულის პროვინცია
ანგოშეს რაიონი
ერატის რაიონი
ლალაუის რაიონი
მალემის რაიონი
მეკონტის რაიონი
მეკუბურის რაიონი
მემბის რაიონი
მოჟინკუალის რაიონი
მოგოვოალასის რაიონი
მომის რაიონი
მონაპუს რაიონი
მოსურილის რაიონი
მუეკატის რაიონი
მურუპულის რაიონი
ნაკალა-ა-ველის რაიონი
ნაკაროის რაიონი
ნამპულის რაიონი
რიბაუეს რაიონი

ნიასის პროვინცია
კუამბის რაიონი
ლაგუს რაიონი
ლიშინგის რაიონი
მაჟუნეს რაიონი
მანდიმბის რაიონი
მარუპის რაიონი
მაუის რაიონი
მავაგუაგუს რაიონი
მეკანელასის რაიონი
მეკულის რაიონი
მეტარიკის რაიონი
მუემბეს რაიონი
ნგუამის რაიონი
ნიპეპეს რაიონი
სანგის რაიონი

სოფალის პროვინცია
ბუზის რაიონი
კაიის რაიონი
შემბის რაიონი
შერინგომის რაიონი
შიბაბავას რაიონი
დუნდუს რაიონი
გორონგოსის რაიონი
მარომეუს რაიონი
მაშანგის რაიონი
მარინგუეს რაიონი
მუანზის რაიონი
ნამატანდის რაიონი

ტეტეს პროვინცია
ანგონიის რაიონი
კაორა-ბასის რაიონი
შანგარის რაიონი
შიფუნდეს რაიონი
შიუტის რაიონი
მაკანგის რაიონი
მაგოეს რაიონი
მარავიის რაიონი
მოატიზეს რაიონი
მუტარარის რაიონი
ცანგანუს რაიონი
ზუმბუს რაიონი

ზამბეზიის პროვინცია
ალტუ-მოლოკუეს რაიონი
შინდეს რაიონი
ჟილეს რაიონი
გურუეს რაიონი
ილეს რაიონი
ინასუნგეს რაიონი
ლუჟელის რაიონი
მაგანჟა-და-კოსტის რაიონი
მილანჟეს რაიონი
მოკუბის რაიონი
მოპეიის რაიონი
მორუმბალის რაიონი
ნამაკურის რაიონი
ნამაროის რაიონი
ნიკოადალის რაიონი
პებანეს რაიონი
მოსიმბოა-და-პრაიის რაიონი

მოსიმბოა-და-პრაია — რაიონი მოზამბიკში, კაბუ-დელგადუს პროვინციაში.

მოზამბიკის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტის მონაცემებით, 2007 წელს რაიონის მოსახლეობა 90 421 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 3 548 კმ²-ია, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 25.49 კაცი კმ²-ზე.

რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი მოსიმბოა-და-პრაია.
სპარტოკიდები

სპარტოკიდები — ბოსფორის სამეფოს მმართველი დინასტია ძვ. წ. 438-109 წლებში. დინასტიის დამაარსებელი იყო სპარტოკ . სპარტოკიდების დინასტიის წევრთა სახელები თრაკიული და ბერძნულია. სპარტოკიდები მსხვილი მიწათმფლობელები იყვნენ. მათ დროს ათენელებთან დადებული იყო სავაჭრო შეთანხმება, დაიპყრეს თეოდოსია, შემოიერთეს სინდები და ყუბანისპირეთის სხვა ტომები. ევმელეს მეფობის დროს (ძვ. წ. 310-304 წწ.) უკანასკნელად დაიპყრეს ზღვისპირეთის აღმოსავლეთი ნაწილი. სპარტოკ -ის (ძვ. წ. 304-284 წწ.) დროს ხმარებაში შემოვიდა ერთიანი სამეფო ტიტული - ბასილევსი. სპარტოკ -ის (დაახლ. ძვ. წ. 245-240 წწ.) შემდეგ სამეფოს მართავდა მისი ძმა ლევკონ (დაახლ. ძვ. წ. 240-220 წწ.), რომლის დროსაც პირველად მოიჭრა ბოსფორში ფული მეფის სახელით. ძვ. წ. საუკუნეში სამეფოს მართავდნენ სპარტოკ , პერისად , პერისად და სპარტოკიდების დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი პერისად (დაახლ. ძვ. წ. 125-109 წწ.), რომელიც მოკლეს სავმაკის აჯანყების დროს. შემდეგ ბოსფორის სამეფო მითრიდატე ევპატორის ბატონობის ქვეშ აღმოჩნდა.
სავმაკის აჯანყება

სავმაკის აჯანყება — სკვითების აჯანყება ბოსფორის სახელმწიფოში ძვ. წ. 107 წელს. სავმაკის აჯანყებამ იმ დროს იფეთქა პანტიკაპეონში, როდესაც მიმდინარეობდა მოლაპარაკება დიოფანტესთან ბოსფორის მეფე პერისად -ის მეფის მიერ პონტოს მეფე მითრიდატე ევპატორისათვის ხელისუფლების გადაცემის თაობაზე. პერისად მოკლა სავმაკმა, ხოლო დიოფანტემ გაქცევით უშველა თავს. აჯანყებულებმა ხელთ იგდეს ბოსფორის მთელი ევროპული ნაწილი. სავმაკის აჯანყება წინ აღუდგა პოლიტიკურ გარიგებას, რომლის მეშვეობითაც ბოსფორის მონათმფლობელური ზედაფენა ცდილობდა გამოსავალი ეპოვა მწვავე კრიზისიდან, შეენარჩუნებინა კლასობრივი ბატონობა, განემტკიცებინა რეჟიმი და გადაეცა ძალაუფლება მითრიდატე -სათვის. აჯანყებულთა ბელადი სავმაკი ბოსფორის მმართველი გახდა. მითრიდატე -მ ხანგრძლივი მზადების შემდეგ გაგზავნა დიდი დამსჯელი ექსპედიცია, დიოფანტეს მეთაურობით, მათ დაიკავეს ფეოდოსია, პანტიკაპეონი. აჯანყება ჩაახშეს, სავმაკი დაატყვევეს, ხოლო ბოსფორის სახელმწიფო მითრიდატე -ის ძალაუფლების ქვეშ მოექცა.
ნოვიციონი (ანტიპაპი)

ნოვიციონი (დ. დაახლ. 200— გ. 258) — სწავლული, მღვდელი, თეოლოგი და ანტიპაპი, რომელიც პაპის ტიტულს ატარებდა 251–258 წლებში. დამასუს -ის და პრუდენციუსის მიხედვით იქნა გადმოცემული მისი სახელი, როგორც ნოვიციონი.

ნოვიციონი 251 წელს სამი ეპისკოპოსის მიერ იქნა არჩეული პაპად, რომელსაც კანონიერ პაპ, კორნელიუსზე მყარი პოზიციებიც კი გააჩნდა. საბოლოოდ, განდევნილი ნოვიციონი სავარაუდოდ წამებით აღესრულა.
სტიუარტები

სტიუარტები — შოტლანდიისა (1371 წლიდან) და შემდეგ ინგლისის (1603-1649 და1660-1714 წწ.) სამეფო დინასტია. წარმოდგა შოტლანდიური წარჩინებულთა საგვარეულოდან, რომელსაც საუკუნეში სამეფოს მმართველის - სტიუარტის თანამდებობა ეკავა (აქედან დინასტიის სახელწოდება).

სტიუარტები განსაკუთრებით აღზევდნენ მას შემდეგ, რაც უოლტერ სტიუარტმა ცოლად შეირთო (1305 წელი) შოტლანდიის მეფის რობერტ ბრიუსის ასული, რომელთა შვილი რობერტ 1371 წელს შოტლანდიის მეფე გახდა. შოტლანდიის მეფე ჯეიმზ (1488-1513 წწ.) დაუნათესავდა ინგლისელი ტიუდორების დინასტიას (მისი შვილიშვილი იყო მარიამ (მერი) სტიუარტი). შოტლანდიის მეფე ჯეიმზ (მარიამ სტიუარტის ძე) ელისაბედ ტიუდორის ანდერძით ინგლისის, შოტლანდიისა და ირლანდიის მეფე გახდა ჯეიმზ -ის სახელით. ჯეიმზ -ის და მისი შვილის ჩარლზ -ის აბსოლუტისტურმა პოლიტიკამ ქვეყანა რევოლუციურ კრიზისამდე მიიყვანა, ჩარლზ სიკვდილით დასაჯეს (1649 წ.), ინგლისი რესპუბლიკად გამოცხადდა. მონარქიის რესტავრაციის (1660 წ.) შემდეგ სტიუარტებმა კვლავ დაიკავეს ინგლისის ტახტი. 1688-1689 წლების გადატრიალების შემდეგ ინგლისის ტახტი უილიამ ორანელმა (მეფე 1689-1702 წწ.) დაიკავა, რომელიც მართავდა თავის ცოლთან (ჯეიმზ -ის ასული) მარიამთან ერთად. ენ სტიუარტის (დედოფალი 1702-1714 წწ.) სიკვდილის შემდეგ ინგლისის ტახტი გადავიდა სტიუარტების შორეული ნათესავების – ჰანოვერების დინასტიის წარმომადგენლების ხელში.
სტოკჰოლმის სისხლიანი აბანო

სტოკჰოლმის სისხლიანი აბანო — დანიის მეფის კრისტიან -ის მიერ შვედეთის რეგენტის სტენ სტურე უმცროსის მომხრეთა დახოცვა 1520 წლის 8-9 ნოემბერს სტოკჰოლმში. კრისტიან სტოკჰოლმში შეიჭრა და უნდოდა კალმარის უნიის ძალდატანებით აღდგენა. კათოლიკე პრელატების დახმარებით წინასწარ შეთითხნილი ბრალდების საფუძველზე მწვალებლობა დასწამეს, სამეფო ციხე-დარბაზში გაასამართლეს და სიკვდილით დასაჯეს სტოკჰოლმის 100-ზე მეტი წარჩინებული აზნაური და მოქალაქე; სხვა ოლქებშიც იგივე მოხდა. მათ ქონებას კონფისკაცია გაუკეთეს.
ტუფი

ტუფი — მკვრივი ვულკანური ქანი, რომელიც წარმოიქმნება ვულკანის ამოფრქვევის დროს ამოსროლილი მასალის (ვულკანური ფერფლი, წიდა, ლაპილები და სხვა) შეცემენტების შედეგად. ზოგჯერ დანალექი ფოროვანი ქანია. აქვს სხვადასხვა ფერი. ძვირფასი საშენი მასალაა. გამოიყენება როგორც მსუბუქი საკედლე მასალა და ბეტონის შემავსებელი.

საქართველოში ცნობილია ტუფის მრავალი სახეოსხვაობა. საბადოთაგან აღსანიშნავია: თეძმის, აკაურთის (მწვანე ტუფი), გორიჯვრის, ზემო სკრის (იისფერი ტუფი), სამშვილდის (ყვითელი ტუფი) და სხვა. ყვითელი დეკორატიული ეგრეთ წოდებული ბოლნისის ტუფი პეტროგრაფიულად განეკუთვნება ტუფლავას ან ლავას. ბოლნისის ტუფის საბადო თბილისიდან 60 კმ-ზე მდებარეობს ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფლების ხატისსოფლის, მამხუტის (სარაჩლო), ტალავერის (ფახრალო), შიხალის, ქვეშის, წიფორის (ზემო გულავერი) მიდამოებში.

პროდუქტიული ფენა წარმოადგენს ზედაცარცული ასაკის ვულკანოგენური წყების ერთ-ერთ ჰორიზონტს. საბადოს ჯერ კიდევ შორეულ წარსულში ამუშავებდნენ. თეძმის ტუფი ვულკანური ფერფლისაგან შემდგარი დაახლოებით ანდეზიტური შედგენილობის ეოცენური ასაკის ნაცრისფერი, ალაგ-ალაგ მომწვანო ფერის ქანია.
სტოლბოვოს ზავი

სტოლბოვოს ზავი — სამუდამო საზავო ხელშეკრულება რუსეთსა და შვედეთს შორის, დაიდო სოფელ სტოლბოვოში 1617 წლის 27 თებერვალს. ზავის მიხედვით, შვედეთმა რუსეთს დაუბრუნა ნოვგოროდი, სტარაია-რუსა, პორხოვი, ლადოგა და გდოვი მაზრებითურთ და სუმერის თემი. შვედებს დარჩათ იჟორის მიწები (ივანგოროდი, იამი, კოპორიე, ორეშეკი) და ქ. კორელა მაზრითურთ. ამრიგად რუსეთი მოწყვეტილი აღმოჩნდა ბალტიის ზღვას. რუსეთს უნდა გადაეხადა შვედებისათვის 20 ათასი მანეთი. ორივე მხარის ვაჭრებს უფლება მიეცათ თავისუფლად ევაჭრათ მეორე მხარის ტერიტორიაზე, ამასთანავე, შვედ ვაჭრებს ეკრძალებოდათ რუსული გზით წასვლა ირანსა და აღმოსავლეთში, ხოლო რუს ვაჭრებს — შვედეთის ტერიტორიით გასვლა დასავლეთ ევროპის ქვეყნებში. დაწესდა საზღვრები, რომელიც შენარჩუნებულ იქნა ჩრდილოეთის ომამდე (1700-1721 წწ.).
მოზამბიკ-საქართველოს ურთიერთობები

მოზამბიკ-საქართველოს ურთიერთობები – წარმოადგენს ურთიერთობებს მოზამბიკსა და საქართველოს შორის. მოზამბიკთან დიპლომატიური ურთიერთობები დამყარდა 1996 წლის 13 სექტემბერს. ორ ქვეყანას შორის ხელმოწერილია ერთი დოკუმენტი: ოქმი საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროსა და მოზამბიკის რესპუბლიკის საგარეო საქმეთა სამინისტროს შორის თანამშრომლობის შესახებ.

ვიზიტები
ვიზიტები საქართველოში
1996 წლის 12-14 სექტემბერი - მოზამბიკის საგარეო საქმეთა მინისტრის ლეონარდო სანტოს სიმაოს ოფიციალური ვიზიტი საქართველოში.
ინდივიდუალიზმი

ინდივიდუალიზმი (, -სგან — განუყოფელი) — მორალური, პოლიტიკური და სოციალური მსოფლმხედველობა (ფილოსოფია, იდეოლოგია), რომელიც ხაზს უსვამს ინდივიდუალურ თავისუფლებას, პიროვნების პირველხარისხოვან მნიშვნელობას, პირად დამოუკიდებლობას და აღიარებს „საკუთარი თავის იმედად ყოფნის“ პრინციპს. ინდივიდუალიზმი უპირისპირებს საკუთარ თავს პიროვნების ჩახშობის იდეას, განსაკუთრებით თუ ეს ჩახშობა განხორციელებულია საზოგადოების ან სახელმწიფოს მიერ. ამგვარად, ინდივიდუალიზმი კომუნიზმის, სოციალიზმის, ტოტალიტარიზმის, კოლექტივიზმის, კომუნიტარიზმის, ჰოლიზმის, ეტატიზმისა და ინდივიდუუმის დამორჩილების სურვილის მქონე სხვა იდეოლოგიების საპიროსპიროა.
ჯინა ლოლობრიჯიდა

ლუიჯია (ჯინა) ლოლობრიჯიდა (; 4 ივლისი, 1927, სუბიაკო — გ. 16 იანვარი, 2023, რომი, იტალია) — იტალიელი მსახიობი, ფოტოჟურნალისტი და მოქანდაკე. 1950-იან და 1960-იან წლებში იყო ევროპის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული მსახიობი. მიიჩნევა 1950-იან წლების სექს-სიმბოლოდ. ჯინა ლოლობრიჯიდა ოქროს გლობუსის ჯილდოზე ნომინირებული იყო სამჯერ, საიდანაც მოიგო ერთი.

ჯინა ლოლობრიჯიდას დებიუტი 1946 წელს შედგა ფილმში „შავი არწივი“; პოპულარობა მოიპოვა „მის იტალიის“ (1947) სილამაზის კონკურსის შემდეგ. ჟერარ ფილიპთან ერთად ითამაშა კრისტიან ჟაკის სათავგადასავლო კომედიაში „ფანფან-ტიტა“. 1950-იანი წლების დასაწყისში მონაწილეობდა „ვარდისფერი ნეორეალიზმის“ ფილმებში, მ.შ. კომედიებში, რომლებმაც მსახიობს მსოფლიო აღიარება მოუტანა (ლუიჯი კომენჩინის „პური, სიყვარული და ფანტაზია“ და „პური, სიყვარული და ეჭვიანობა“, სადაც ლოლობრიჯიდას პარტნიორი იყო ვიტორიო დე სიკა). შემდგომში მონაწილეობდა უპირატესად გასართობი ხასიათის იტალიურ, ევროპულ და ამერიკულ ფილმებში („სოლომონი და საბაელთა დედოფალი“, „საიმპერიო ვენერა“ და სხვ.). 1970-იან წლებში, აქტიური საშემსრულებლო მოღვაწეობის დასრულების შემდეგ, ლოლობრიჯიდამ დადგა დოკუმენტური ფილმი კუბის შესახებ „ფიდელის პორტრეტი“ (1975), დაკავდა სამხატვრო ფოტოგრაფიით. სხვა ფილმებს შორისაა: „ფრთხილად, ბანდიტები!“, „ღამის ლამაზმანები“, „პროვინციელი“, „რომაელი“, „პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარი“, „ყოველ სექტემბერს“, „მშვენიერი ნოემბერი“, „მეფე, ქალი, ვალეტი“. 1980-იანი წლებიდან დაკავებული იყო ქანდაკებით.

კინოხელოვნებაში შეტანილი წვლილისა და შემოქმედებისათვის მიღებული ჰქონდა დასავლეთ ბერლინის (1986), კარლოვი-ვარის (1995) და მოსკოვის (1997) საერთაშორისო კინოფესტივალების პრემიები. დაჯილდოვებული იყო საპატიო ლეგიონის ორდენით (1995).
ანთაურები

ანთაური — ქართული გვარი. გვარის ფუძეა საკუთარი სახელი ანთა. ამავე ფუძით ნაწარმოები გვარებია: ანთაძე, ანთელავა, ანთია, ანთიძე, ანთაიძე. არსებობს მოსაზრება, რომ, ანთაი, ანთა ქართველთა წარმართული ღვთაების – ანთარის ბოლომოკვეცილი ფორმაა, რომელიც დროთა განმავლობაში საკუთარ სახელად ქცეულა. მეორე ვარაუდით, ანთები იყვნენ ქართველთა მონათესავე ტომები, რომლებსაც ეკავათ შავი ზღვის აღმოსავლეთი სანაპირო და ახლო ურთიერთობა ჰქონდათ ქართველებთან. საქართველოში 101 ანთაური ცხოვრობს. 45 კაცი და 56 ქალი. თბილისში 28, დუშეთში 20, თელავში 15.
სუკოტაი

სუკოტაი — შუა საუკუნეების ტაის სახელმწიფო. შექმნა საუკუნის პირველ ნახევარში ბელადმა პო კუნ ბანგ ტაომ (სამეფო სახელი სრი ინდრადიტია). მეფე რამაკამჰენგის დროს (განაგებდა 1279-1299 წწ.) სუკოტაის ძლიერებამ ზენიტს მიაღწია. მისის საზღვრები დასავლეთით ანდამანის ზღვამდე, სამხრეთით — მალაკის ნახევარკუნძულამდე აღწევდა.

სუკოტაის კულტურულ ცხვრებაში დიდ როლს ასრულებდა ქვეყნის სამხრეთის უძველესი მონქმერული მოსახლეობა. 1283 წელს ქმერული ანბანის გავლენით შეიქმნა პირველი ტაიური ანბანი.

სუკოტაის სახელმწიფო ეკონომიკურად ძლიერი არ იყო და მალე დაიშალა რამაკამჰენგის გარდაცვალების შემდეგ. 1378 წელს სუკტაი აიუთიის ვასალი გახდა, ხოლო 1438 წელს აიუთიამ მიიტაცა.
ფოსტენ ელი სულუკი

ფოსტენ ელი სულუკი — ჰაიტის სახელმწიფო და სამხედრო მოღვაწე. გენერალი (1843 წ.) მონა ზანგი ქალის შვილი; სიცოცხლის ბოლომდე წერა-კითხვის უცოდინარი იყო. 1793 წელს მონობიდან გაათავისუფლლეს. 1802-1803 წლებში აქტიურად იბრძოდა საფრანგეთის წინააღმდეგ ჰაიტის დამოუკიდებლობისათვის. 1847-1849 წლებში ჰაიტის პრეზიდენტია, ხოლო 1849 წლიდან იმპერატორი ფოსტენ -ის სახელწოდებით. დაამყარა სისხლიანი დესპოტური რეჟიმი. 1858 წელს მის წინააღმდეგ ჯარი აჯანყდა, ტახტიდან გადადგა და იამაიკაზე გაიქცა. დაბრუნდა 1867 წელს.