iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნოღაელები

ნოღაელები (ნოღ.: ) — თურქულენოვანი ეთნიკური ჯგუფი. ისინი ცხოვრობენ ჩრდილოეთ კავკასიაში, განსაკუთრებით ჩრდილოეთ დაღესტანში, სტავლოპოლის მხარეში, ყარაჩაი-ჩერქეზეთში და ასევე ასტრახანის ოლქში. მათი ენაა — ნოღაიური. ისინი სხვადასხვა თურქულენოვანი და მონღოლურენოვანი ტომების შთამომავალები არიან, რომლებმაც ჩამოაყალიბეს ნოღაის ურდო.
3D World

3 — ბრიტანული ჟურნალი და საიტი, რომელიც დაარსდა 2000 წელს და გამოსცემს კომპანია . ჟურნალი დაკავებულია 3 ანიმაციების, ვიზუალური ეფექტების, ვიდეო თამაშებისა და ილუსტრაციების თემებთან დაკავშირებული სტატიების წერით.

ჟურნალი გამოიცემა ყოველ ოთხ კვირაში ერთხელ, წელიწადში 13-ჯერ და იყიდება ბრიტანეთში, აშშ-ში, ევროპა, ავსტრალია, ახალი ზელანდია, სამხრეთ აფრიკასა და სხვა ქვეყნებში. ჟურნალი ასევე ვრცელდება ციფრული სახითაც.
აზერბაიჯანის ეროვნული ონკოლოგიური ცენტრი

აზერბაიჯანის ეროვნული ონკოლოგიური ცენტრი — ონკოლოგიური დაავადებების, ასევე ონკოლოგიური დაავადებების მკურნალობის კვლევის ინსტიტუტი. ცენტრი მდებარეობს ბაქოში. 1990 წლიდან ცენტრის გენერალური დირექტორი ჯამილ ალიევია.

ისტორია
დღევანდელ ონკოლოგიურ ცენტრს საფუძველი ჩაეყარა 1941 წელს, როდესაც შეიქმნა აზერბაიჯანის სახელმწიფო სამეცნიერო კვლევითი რენტგენო-რადიოლოგიის ინსტიტუტი 1940 წლის 10 დეკემბრის აზერბაიჯანის სსრ-ს სახალხო კომისრებისა და სახალხო კომისარიატის საბჭოს განკარგულებით.

1963 წელს, აზერბაიჯანის ჯანდაცვის სამინისტროს ბრძანების საფუძველზე, ინსტიტუტს ეწოდა რადიოლოგიის, რენტგენოლოგიისა და ონკოლოგიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტი. მომდევნო წელს ინსტიტუტს კიდევ 2 შენობა გადაეცა. 1988 წელს ინსტიტუტი რეორგანიზდა, რის შედეგადაც ცნობილი გახდა რესპუბლიკელთა ონკოლოგიური კვლევითი ცენტრის სახელით და გახდა აზერბაიჯანის მთავარი სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტი. 1995 წლის ოქტომბერში, რესპუბლიკური ონკოლოგიური კვლევის ცენტრს ეწოდა ეროვნული ონკოლოგიის ცენტრი.

ცენტრში 2006 წელს შეიქმნა მობილური დიაგნოსტიკური კომპლექსი, რომელშიც შედის ულტრაბგერითი გამოკვლევა, რადიოგრაფია, ენდოსკოპია, კლინიკური, ბიოქიმიური და მორფოლოგიური ლაბორატორია და სპეციალიზებული ექიმები. მობილური დიაგნოსტიკური კომპლექსის ძირითადი მიზანია ქვეყნის შორეული რეგიონების მოსახლეობის პრეამლინიტური და ნეოპლაზიური დაავადებების ადრეული გამოვლენა სკრინინგის მეშვეობით და მათი შემდგომი გადაყვანა შესაბამისი პროფილის საავადმყოფოებში.

2012 წლიდან ეროვნულ ონკოლოგიურ ცენტრში ფუნქციონირებს ბავშვთა ონკოლოგიური კლინიკა.

საერთაშორისო თანამშრომლობა
ონკოლოგიის ეროვნული ცენტრი თანამშრომლობს რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის  ნ. ბლოხინის სახელობის ონკოლოგიის კვლევით ცენტრთან და ასევე აქვს კავშირები ამიერკავკასიის, უკრაინის, უზბეკეთისა და სხვა დსთ-ს ქვეყნებში ამ სფეროში სპეციალიზებულ სხვა ორგანოებთან. კვლევები ტარდება თურქეთის, ინგლისის, გერმანიის, შვეიცარიის, ამერიკის შეერთებული შტატებისა და სხვა ქვეყნების ექიმებთან ერთად.

2012 წლის სექტემბერში ცენტრმა ხელი მოაწერა თანამშრომლობას ბელგიის ჯანდაცვის ფონდთან.

2013 წელს ცენტრმა ხელი მოაწერა თანამშრომლობის შეთანხმებას ისრაელის სახელმწიფოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს საერთაშორისო თანამშრომლობის განვითარების სააგენტოსთან.

2015 წელს ხელი მოეწერა ხელშეკრულებას კომპანია -თან თანამშრომლობის შესახებ, რომელიც არის სისტემებისა და აღჭურვილობების მსოფლიო მომწოდებელი. ამავე წელს ხელი მოეწერა შეთანხმებას გრძელვადიანი თანამშრომლობის შესახებ აზერბაიჯანის ეროვნულ ონკოლოგიურს ცენტრსა და მ. ანდერსონის სახელობის ონკოლოგიურ ცენტრს შორის.

ცენტრი არის სიმსივნესთან ბრძოლის საერთაშორისო კავშირის სრულუფლებიანი წევრი.
ჯეიმზ ბალარდი

ჯეიმზ გრემ ბალარდი (; დ. 15 ნოემბერი, 1930, შანხაი — გ. 19 აპრილი, 2009) — ინგლისელი მწერალი, ესსეისტი და მოთხრობების ავტორი, საუკუნის ინგლისური ლიტერატურის ერთ-ერთი უმსხვილესი ფიგურა, რომელიც ლიტრეტურული მიმდინარეობა სამეცნიერო ფანტასტიკის ახალი ტალღის სათავეებთან დგას პოსტაპოკლიპტური რომანებით „ქარი არსაიდან“ (1961) და „ჩაძირული მსოფლიო“. 1960-იანებში გამოსცემდა რიგ ექსპერიმენტულ მოკლე მოთხრობებს — ყველაზე მნიშვნელოვანია „ძალადობის გამოფენა“ (1970). 1970-იან წლებში გამოსცა რამდენიმე ნაწარმოები, რომელთა შორისაა გახმაურებული რომანები „შეჯახება (1973) და „ცათამბჯენი“ (1975).

ჯეიმზ ბალარდი დაიბადა 1930 წლის 15 ნოემბერს, შანხაიში, ჩინეთში, ბრიტანელი დიპლომატის ოჯახში. ომის დამთავრების შემდეგ, ბალარდი დედასთან და დასთან ერთად დაბრუნდა ბრიტანეთში. 1956 წლიდან დაიწყო სამეცნიერო ფანტასტიკური მოთხორბების გამოქვეყნება. 1961 წელს გამოსცა პირველი რომანი „ქარი არსაიდან“.

მიუხედავად იმისა, რომ ბალარდის ნამუშევრების უმეტესი ნაწილი თემატურად და სტილისტიკურად პროვოკაციულია, ის ყველაზე მეტად ცნობილი გახდა ჩვეულებრივი საომარი რომანის „მზის იმპერია“ წყალობით — ნახევრად ავტობიოგრაფიული რომანი ახალგაზრდა ბრიტანელი ბიჭებზე იაპონიის ოკუპაციის პერიოდში. გაზეთ „ “-ის თქმით — „საუკეთესო ბრიტანული რომანი მეორე მსოფლიო ომის შესახებ“. 1987 წელს რეჟისორმა სტივენ სპილბერგმა გადაიღო ამავე სახელწოდების ფილმი, რომელშიც მთავარ როლს ასრულებს კრისტიან ბეილი. მომდევნო ათწლეულებში, გარდაცვალებამდე, ბალარდი გადაერთო ტრადიციული კრიმინალური რომანების შექმნაზე. მისი რამდენიმე ნამუშევარი ადაპტირებული იქნა ფილმებში, მათ შორის დევიდ კრონენბერგის „შეჯახება“ (1996) და ბენ უიტლის „ცათამბჯენი“ (2015).
შეჯახება (ჯეიმზ ბალარდის რომანი)

შეჯახება — ინგლისელი მწერლის, ჯეიმზ ბალარდის 1973 წლის სკანდალური რომანი. სიუჟეტი ეხება სიმფოროფილიას, კერძოდ, ავტოკატასტროფების მიმართ სექსუალურ ფეტიშიზმს: რომანის მთავარი გმირი ხდება სექსუალურად აღგზნებადი ავტოკატასტროფებში მონაწილეობის მიმართ.

რომანის გამოსვლას მოჰყვა აღშფოთება საზოგადოების მხრიდან. 1996 წელს რეჟისორმა დევიდ კრონენბერგმა გადაიღო ამავე სახელწოდების ფილმი.
დენდრიტი

დენდრიტი ( — „ხე“) — ნეირონის განტოტვილი ნაწილი, რომელიც ქიმიური (ან ელექტრული) სინაფსების გავლით იღებს ინფორმაციას სხვა ნეირონების აქსონებისგან (ან დენდრიტებისა და სომებისგან) და ელექტრული სიგნალის სახით გადასცემს მას ნეირონის სხეულს (პერიკარიონს), რომლიდანაც თვითონაა გამოზრდილი. ტერმინი „დენდრიტი“ 1889 წელს შემოიღო შვეიცარიელმა მეცნიერმა ვილჰელმ ჰისმა.
მუღამის ტრიო

მუღამის ტრიო — ტრადიციული აზერბაიჯანული მუღამის ანსამბლი, რომელიც შედგება სამი ელემენტისაგან: გავალი, თარი, ქამანჩა.

შემადგენლობა
მუღამის ტრიო არის აზერბაიჯანული სახალხო მუსიკის მუღამის შემსრულებელი ჯგუფია და შედგება სამი მუსიკოსისგან და სამი მუსიკალური ინსტრუმენტისგან: ჰენანდე (ამავდროულად გავალისტი), თარის შემსრულებელი და ქემანჩის შემსრულებელი.

ჰენანდე
ჰენანდე  — მუღამის შემსრულებელი, რომელიც მუღამის ტრიოს შემადგენლობაშია. იმადროულად არის გავალის შემსრულებელი. ის მთავარი შემსრულებელია. გავალი — დასარტყამი ინსტრუმენტის ნაირსახეობაა. ეს არის მრგვალი ხის გერგვი, რომელზეც გაჭიმულია ზუთხის კანი (ხანდახან პლასტიკური გარსი), მეტალის საკიდებით, რომლებიც გამოსცემენ ხმას. ფოლკლორული მუსიკის მუღამის ჟანრის შესრულებაში აუცილებელი ელემენტია.

მეთარე
მეთარე— მუსიკალური ინსტრუმენტის თარის შემსრულებელი. თარი 11-სიმიანი ინსტუმენტია, რომელიც წარმოადგენს ამ სამი ინსტუმენტიდან საბაზოს აზერბაიჯანული მუღამის შესრულებისას. თარზე შესრულების აზერბაიჯანული ხელოვნება 2012 წელს შევიდა იუნესკოს ზეპირი და არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის შედევრების სიაში.

ქამანჩისტი
ქამანჩისტი — მუსიკალური ინსტრუმენტების ქემანჩის შემსრულებელი. ქამანჩა - სიმებიანი მუსიკალური ინსტრუმენტი, რომელიც მუღამის ტრიოს მესამე ძირითადი ელემენტია.  2017 წელს იუნესკოს ზეპირი და არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის შედევრების ნუსხაში შეტანილი იქნა ქემანჩის აზერბაიჯანული და ირანული ხელოვნების წარმოება და შესრულება.

ადგილი კულტურაში
ტრადიციებში
უძველესი ტრადიციებისა და წესების მიხედვით აზერბაიჯანულ ქორწილებში სამუღამო ტრიოს ყოფნა აზერბაიჯანულ ქორწილებში, განსაკუთრებით სამხრეთ რეგიონში, სავალდებულო იყო. როგორც წესი, შემსრულებლებს წინასწარ უსმენდნენ, ხოლო შემდეგ, როდესაც ისინი ქორწილის უფროსებისგან ღებულობდნენ თანხმობას, მათ ქორწილში პატიჟებდნენ. საუკუნის დასასრულსა და საუკუნის დასაწყისში საქორწილო მუღამის ტრიო გადაიზარდა კონცერტებში. თეატრის სცენებზე აწყობდნენ მუსიკალურ საღამოებს სხვადასხვა მუღამის ჯგუფების მონაწილეობით.

ხელოვნებაში
მუღამის ტრიო ასევე იყო ხშირი თემა აზერბაიჯანელი მხატვრებისა და მოქანდაკეების ნამუშევრებში. მაგალითად შეიძლება მოვიყვანოთ მხატვარი თოღრულ ნარიმანბეკოვის ნამუშევარი „მუღამი“, ასევე ზაქირ აჰმედოვის სკულპტურა. ამის გარდა წარმოებაში იყო ტანსაცმლის კოლექცია გავალის, თარისა და ქამანჩის სურათებით.

კინოში
 საუკუნის ბევრ აზერბაიჯანულ ფილმებში მონაწილეობას იღებენ მუღამის შემსულებლები. მაგალითად, 1956 წელს ფილმში „ეს თუ არა, ის“ საქორწილო სცენაში მონაწილეობა მიიღო ცნობილმა მუღამის ტრიომ - ჰენანდე ხან შუშინსკიმ, მეთარემ ბაჰრამ მანსუროვმა და ქამანჩისტმა თალიათ ბაქიხანოვმა.

ცნობილი მუღამის ტრიო
ეკონომიკაში
მუსიკალური ინსტრუმენტების მუღამის ტრიო — გავალი, თარი და ქემანჩა გამოსახულნი არიან 1 აზერბაიჯანულ მანათზე, რომელიც გამოიცა 2005 წელს; ასევე 1 აზერბაიჯანულ კაპიკზე, რომელიც გამოიცა 2006 წელს.
პანკი

პანკი — სუბკულტურა, რომელიც გაჩნდა 1960-იანი წლების ბოლოსა და 1970-იანი წლების დასაწყისში დიდ ბრიტანეთში, აშშ-ში, კანადასა და ავსტრალიაში. პანკი თავისთავში მოიცავს იდეოლოგიების და მოდის მრავალფეროვან მასივს, ასევე გამოხატვის სხვა ფორმებს — სახვით ხელოვნებას, ცეკვას, ლიტერატურასა და ფილმებს. ის დიდწილად ხასიათდება დადგენილი უფლებამოსილების წინააღმდეგობრივობით, პოლიტიკისა და საზოგადოების მიმართ კრიტიკული დამოკიდებულებითა და ინდივიდუალური თავისუფლების დაწესებით, რომელიც კონცენტრირებულია ხმამაღალ, აგრესიულ როკ მუსიკაზე — პანკ-როკზე. მისი მიმდევრები მოიხსენიბიან პანკებად.

არსებობს პანკური მოდის ფართო სპექტრი: განზრახ შეურაცხმყოფელი მაისურები, ტყავის ქურთუკები, . -ის ფირმის მძიმე ჩექმები, ფერადი „იროკეზული ვარცხნილობები, კოსმეტიკა, ტატუირება, საიუველირო ნაწარმები და სხეულის მოდიფიკაცია.

დღემდე შეიქმნილია დიდი რაოდენობით პანკური პოეტური და პროზაული ნაწარმოებები, პანკისადმი მიძღვნილი ჟურნალები და გაზეთები. აგრეთვე პანკურ თემებზე უამრავი ფილმი და სხვადასხვა სახის ვიდეოებია გადაღებული.
ვერონიკა თუმანიშვილი

ვერონიკა თუმანიშვილი (დ. 19 აპრილი, 1922 — გ. 30 ივლისი, 2009) — ქართველი მუსიკოსი, პიანისტი და მუსიკის დამსახურებული პედაგოგი.

ბიოგრაფია
ვერონიკა თუმანიშვილი დაიბადა 1922 წლის 19 აპრილს, თბილისში. დედა, მართა ვაჩნაძე — პროფესიით მუსიკოსი იყო. მამა —ივანე თუმანიშვილი, იურისტი, დიპლომატი და ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრი.

მშობლები ადრეულ ასაკში დაეღუპნენ. ათი წლის იყო, როდესაც დედა მოულოდნელი დაავადებით გარდაეცვალა. მამა კი 1937 წლის სტალინისტური რეპრესიებს შეეწირა. ვერონიკას აღზრდა ბებიამ და დეიდებმა ითავეს.

ექვსი წლიდან ჩაირიცხა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიასთან არსებულ ნიჭიერ ბავშთა სკოლა-ინტერნატში, (შემდგომში ზ. ფალიაშვილის სახელობის ცენტრალური მუსიკალური სკოლა), პროფ. ანა თულაშვილის კლასში, რომელიც იყო ქართული საფორტეპიანო სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი საქართველოში.

ვერონიკამ განსაკუთრებული მუსიკალური ნიჭი ადრინდელ ასაკში გამოავლინა და ბევრი გამოჩენილი მუსიკოსის ყურადღება მიიპყრო. მათ შორის რუსი პიანისტების, ჰენრიხ ნეიგაუზისა და მარია იუდინასი, რომლებმაც დიდი შეფასება მისცეს მის საშემსრულებლო ხელოვნებას.

ოსტატობის დახვეწა თბილისის კონსერვატორიაში განაგრძო პროფ. ალექსანდრე იოხელესთან. თუმცა ხელების დაავადების გამო საკონცერტო კარიერაზე უარის თქმა მოუწია და მთელი თავისი გამოცდილეობა პედაგოგიურ მოღვაწეობას მოახმარა.

ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში მუშაობდა ზ. ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ცენტრალურ სამუსიკო სკოლაში („ნიჭიერთა ათწლედი“), სადაც აღზარდა არაერთი გამორჩეული პიანისტი, რომელებიც დღეს საქართველოში და მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში მოღვაწეობენ, მათ შორის ნიუ-იორკში მოღვაწე მანჰეტენის მუსიკალური სკოლის წამყვანი პედაგოგი ნათელა მჭედლიშვილი, იერუსალიმის მუსიკისა და ბალეტის აკადემიის კონსერვატორიის დირექტორი, პროფესორი ლეა აგმონი, საფრანგეთში მცხოვრები პიანისტი მეგი სპარსიაშვილი, ამჟამად ნიდერლანდებში მოღვაწე სახელგანთქმული პიანისტი და პედაგოგი, საერთაშორისო კონკურსების და ბორლეტი–ბუიტონის პრემიის (- ) ლაურეატი, ნინო გვეტაძე, თბილისის ზ. ფალიაშვილის სახელობის ცენტრალური მუსიკალური სკოლის, „ნიჭიერთა ათწლედის“ წამყვანი პედადგოგი ლალი რჩეულიშვილი და სხვა.

მას ასევე ჰყავდა მოსწავლეები, რომელთაც მუსიკის გარდა სხვადასხვა სფეროში გაითქვეს სახელი. მაგალითად, ცნობილი ხელოვნებათმცოდნე პროფესორი დიმიტრი თუმანიშვილი, მუსიკოსი, მსახიობი და მხატვარი, ლიკა ქავჟარაძე, პოლიტიკოსი და ბიზნესმენი ნინო კობახიძე და სხვა.

ვერონიკა თუმანიშვილი სიცოცხლის ბოლომდე აქტიურ პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა. გარდაიცვალა 87 წლის ასაკში, 2009 წლის 30 ივლისს.
დამოუკიდებლობის ძეგლი ბაქოში

დამოუკიდებლობის ძეგლი მდებარეობს აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ხელნაწერთა ინსტიტუტისა და აზერბაიჯანის სახელმწიფო ეკონომიკური უნივერსიტეტის შენობებს შორის. დადგმულია აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის პატივსაცემად, რომელიც აზერბაიჯანის ეროვნულმა საბჭომ 1918 წლის 28 მაისს ტიფლისში გამოაცხადა. 1992 წლის 28 მაისიდან ეს დღე აღინიშნება რესპუბლიკის დღედ.

ძეგლის გახსნა
ძეგლი აღმართეს აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის პატივსაცემად, რომელიც ისლამურ აღმოსავლეთში პირველი დემოკრატიული რესპუბლიკა იყო.

2006 წლის 18 დეკემბერს აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა ხელი მოაწერა ბრძანებას №1838, დამოუკიდებლობის მუზეუმის შექმნისა და დედაქალაქში დამოუკიდებლობის ძეგლის დადგმის შესახებ. ბრძანების შესაბამისად, გამოცხადდა კონკურსი დამოუკიდებლობის ძეგლის შექმნისთვის და დადგინდა პრემიები.

ძეგლი 2007 წლის 25 მაისს ისთიგლალიათის ქუჩაზე გაიხსნა. გახსნის ცერემონიალს ესწრებოდა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი.

ძეგლზე, გრანიტითა და თეთრი მარმარილოთი ამოტვიფრულია, ძველი არაბული და ლათინური ანბანით დამოუკიდებლობის დეკლარაციის ტექსტი ეროვნული საბჭოს წევრების ხელმოწერებით.
აზერბაიჯანელი ხალხის ეროვნული ხსნის დღე

აზერბაიჯანელი ხალხის ეროვნული ხსნის დღე — ოფიციალური დღესასწაული აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში, რომელიც იმართება 15 ივნისს, აზერბაიჯანის ეროვნული ასამბლეის 1997 წლის 27 ივნისის განკარგულების შესაბამისად. 1998 წელს, დღესასწაულმა სახელმწიფო სტატუსი მიიღო.15 ივნისი აზერბაიჯანში არასამუშაო დღეა.

ისტორია
1991 წელს აზერბაიჯანმა დამოუკიდებლობა მოიპოვა, მაგრამ ქვეყანაში პოლიტიკური მდგომარეობა არასტაბილური იყო. 1993 წლის 4 ივნისს განჯაში, პოლკოვნიკ სურეთ ჰუსეინოვის ხელმძღვანელობით ამბოხი დაიწყო. ეს, ფაქტობრივად, სამოქალაქო ომის დასაწყისი იყო. ამ პრობლემის გადასაწყვეტად განჯაში ჩამოსული სახელმწიფო მოღვაწეები დაატყვევეს. აჯანყება გაიზარდა და ბაქოს მიაღწია. 10 ივნისს, აზერბაიჯანის პარლამენტის თავმჯდომარე ისა გამბარი გადადგა. 1993 წლის 15 ივნისს ჰეიდარ ალიევი, მაშინდელი პრეზიდენტის, აბულფაზ ელჩიბეის, მიწვევით დაბრუნდა ნახჩივანიდან ბაქოში. ნახიჩევანში ის იყო უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე. 18 ივნისს პრეზიდენტი დედაქალაქს ტოვებს. 25 ივნისს ალიევი არჩეულ იქნა აზერბაიჯანის  ეროვნული საბჭოს თავმჯდომარედ და იმავე წელს, ოქტომბერში - აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტად.

1993 წლის 15 ივნისი ჰეიდარ ალიევის ხელისუფლებაში დაბრუნების დღე აღინიშნება, როგორც ეროვნული ხსნის დღე. ეს დღე სამუდამოდ შევიდა აზერბაიჯანის ხალხის ისტორიაში, როგორც ეროვნული ხსნის დღე. ამ დღიდან აზერბაიჯანმა აიღო კურსი ურთიერთობების დამყარებასა და განვითარებაზე მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნებთან, კერძოდ მეზობელ ქვეყნებთან. ქვეყანამ გადალახა სეპარატიზმი და გადატრიალების მცდელობები. დაიწყო არმიის მშენებლობა.

უკვე რამდენიმე წელია ეროვნული ხსნის დღე ჰეიდარ ალიევის საფლავზე სტუმრობით აღინიშნება.
ფორტი № 5 — მეფე ფრიდრიხ ვილჰელმ III

ფორტი № 5 — მეფე ფრიდრიხ ვილჰელმ — სამხედრო საფორტიფიკაციო ნაგებობა კალინინგრადში, რომელიც იცავდა პილაუს გზას. მიეკუთვნება კენიგსბერგის საფორტიფიკაციო ნაგებობების რკალს. სახელი ეწოდა პრუსიის მეფის ფრიდრიხ ვილჰელმ -ის პატივისცემის ნიშნად, რომელიც ქვეყანას მართავდა ნაპოლეონთან ომების პერიოდში.

1945 წლის აპრილის დასაწყისში აიღეს საბჭოთა ძალებმა, გერმანულმა ძალებმა კაპიტულაცია გამოაცხადეს, ხოლო თავად ფორტი ძლიერ დაანგრიეს. 1979 წლიდან აქვს დიდი სამამულო ომის ისტორიის მუზეუმის სტატუსი. 2010 წლიდან გახსნილია ტურისტებისთვის. არის ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი.

მშენებლობა
მშენებლობის პერიოდია საუკუნის დასასრული. ეს არის ექვსკუთხა ნაგებობა, რომელიც აგებულია აგურისა და ბეტონისაგან. სიგრძე 215 მეტრი, ხოლო სიგანე - 105 მეტრი. შემოსაზღვრულია მიწაყრილით და ორმოთი, რომელიც წყლითაა სავსე. ფორტის კედლის სისქეა 5 მეტრი, ორმოს სიგანე 20-25 მეტრი, სიღრმე 5 მეტრი. ფორტი გარესამყაროს უკავშირდება ასაწევი ხიდით.

ფორტის გერმანული გარნიზონი მოითვლიდა 350.

გალერეა
პაულო ლინსი

პაულო ლინსი (დ. 11 ივნისი, 1958, რიო დე ჟანეირო) — ბრაზილიელი მწერალი.

ლინსი რიო-დე-ჟანეიროში გაიზარდა. შვიდი წლის ასაკში „ციდადე დე დეუშის“ ფაველაში გადასახლდა. ლინსი ძალადობის ციკლს გაექცა, რათა წარმატებული მწერალი გამხდარიყო. მისი ყველაზე ცნობილი რომანი — „ღმერთის ქალაქი“ 1997 წელს დაიბეჭდა. 2002 წელს კი ბრაზილიელმა კინორეჟისორმა, ფერანდუ მეირელისიმ წიგნის მიხედვით იმავე სახელწოდების ფილმი გადაიღო.
გენოფობია

გენოფობია ან ცოიტოფობია ( — სქესი; — შიში) — სექსუალური სიახლოვის შიში. ეს სიტყვა ასევე ჩამოყალიბდა ბერძნული არსებითი სახელიდან და ტერმინით , რომელიც გულისხმობს კოპულაციის აქტს, რა დროსაც მამრობითი რეპროდუქციული ორგანო შეიყვანება ქალის რეპროდუქციულ ტრაქტში. გენოფობიის აღწერისას შეიძლება გამოყენებული იქნას ტერმინი ეროტოფობია, რომელიც გამომდინარეობს ბერძნული ღვთაების სახელიდან ეროსი, რომელიც ბერძნულ მითოლოგიაში არის სიყვარულის ღმერთი.

გამომწვევი მიზეზები
შეიძლება არსებობდეს უამრავი მიზეზი, რასაც მოჰყვება ადამიანებში გენოფოფიის განვითარება, თუმცა ბევრ სხვა მიზეზთაგან მისი გამომწვევი ძირითადი მიზეზია სექსუალური ხასიათის ძალადობა ან გაუპატიურება, რაც მსხვერპლში იწვევს გენოფობიის განვითარებას და გამოიხატება სექსის მიმართ ფსიქიკური და ფიზიოლოგიური შიშით.

სიმპტომები
გენოფობიის სიმპტომებია: პანიკის შეტევა, ტერორის და შიშის შეგრძნება, გულისცემის აჩქარება, ჰაერის უკმარისობა, კანკალი, შფოთვა, ოფლიანობა, ხშირი ტირილი და სხვებისათვის თავის არიდება.
პოსტაპოკალიპტიკა

პოსტაპოკალიპტიკა — სამეცნიერო ფანტასტიკის, საშინელებათა ჟანრის ან სამეცნიერო ფენტეზის ქვეჟანრი, სადაც დედამიწის ცივილიზაცია განადგურებულია ან ნადგურდება. აპოკალიპსური მოვლენები შესაძლოა გამოწვეული იყოს კლიმატის ცვლილებებით, მაგალითად, იმპაქტური მოვლენით (ასტეროდის შეჯახება დედამიწასთან); ადამიანის მიერ შექმნილი — ბირთვული ჰოლოქოსტით ან დედამიწის რესურსების გამოფიტვით; სამედიცინო, როგორიც არის პანდემია, ბუნებრივი ან ადამიანის შექმნილი; ესქატოლოგიური — განკითხვის დღე, მეორედ მოსვლა, რაგნაროკი; ან წარმოსახვითი — ზომბი-აპოკალიპსი, კიბერნეტიკური აჯანყება, ტექნოლოგიური სინგულარობა, უცხოპლანეტელთა შემოჭრა და სხვა. პოსტაპოკალიპტური სიუჟეტი ხშირად მიმდინარეობს არატექნოლოგიურ მომავლის სამყაროში ან სამყაროში, სადაც დარჩენილია საზოგადოების მხოლოდ გარკვეული მიმოფანტული ნაწილი და ტექნოლოგიები.

სხვადასხვა უძველესი საზოგადოებები, მათ შორის ბაბილონელები და იუდაისტები ქმნიდნენ აპოკალიპტურ ლიტერატურასა და მითოლოგიას, სადაც მთავარი თემა სამყაროს აღსასრული იყო. ამ ნამუშევართაგან ერთ-ერთი ნათელი მაგალითია ძველი შუმერული ნაწარმოები „გილგამეშის ეპოსი“, დაწერილი დაახლოებით ძვ.წ. 2000–1500 წლებში. ასევე აღსანიშნავია 1826 წელს გამოშვებული მერი შელის აღიარებული აპოკალიპტური რომანი „უკანასკნელი ადამიანი“., რომელიც მიიჩნევა თანამედროვე აპოკალიპტური ლიტერატურის პირველ ნამუშევრად. თუმცა ლიტერატურის ამ ფორმამ პოპულარობა მხოლოდ და მხოლოდ მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ მოიპოვა, როდესაც საზოგადოება აღმოჩნდა ბირთვული იარაღით განადგურების საფრთხის წინაშე.

პოსტაპოკალიპტურ მოტივებზე შექმნილია უამრავი კინოფილმი, ტელესერიალი, ვიდეო თამაში, კომიქსი, მანგა და ასევე მუსიკალური ნაწარმოებები.
მირ მოხსუნ ნავაბი

მირ მოხსუნ ნავაბი ( დ. 1833, შუშა — გ. 1918, შუშა) — აზერბაიჯანელი მეცნიერი, მხატვარი, მუსიკათმცოდნე, პოეტი. საუკუნის აზერბაიჯანის საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
ნავაბი დაიბადა 1833 წელს შუშაში, ჰაჯი სეიდ ახმედის ოჯახში. პირველადი განათლება მიიღო სასულიერო სკოლაში, სადაც მან შეისწავლა არაბული, სპარსული და თურქული ენები. შემდგომ აბას სარაჯლი მირ მოხსუნის მედრესეში შეისწავლა ასტრონომია,მათემატიკა, ქიმია და სხვა მეცნიერებები.

შემოქმედება
ნავაბი იღებდა მონაწილეობას ქალაქის კულტურულ და საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. გამოსცა ოც წიგნზე მეტი, რომლებიც მიეძღვნა მეცნიერებისა და ხელოვნების სხვადასხვა დარგებს.
იბრაგიმ იბრაგიმოვი

იბრაგიმ იბრაგიმოვი (; დ. 28 თებერვალი 1912, ყარღაბაზარი, ელიზავეტპოლის გუბერნია (ეხლანდელი ფიზულის რაიონი, მთიანი ყარაბაღი — გ. 6 ნოემბერი 1994) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა მათემატიკოსი, აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1968), პროფესორი, ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი.

ბიოგრაფია
1935 წელს დაამთავრა ბაქოს პედაგოგიური ინსტიტუტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი. 1939 წ. — მ.ვ.ლომონოსოვის სახელობის მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასპირანტურა, სადაც გაიარა დოქტორანტურა 1945—1947 წლებში. 1939 წ. იბრაგიმ იბრაგიმოვი გახდა პირველი ვინც დაიცვა საკანდიდატო მინიმუმი აზერბაიჯანში. დისერტაციის თემა იყო: „ზოგიერთი ანალიზის ფუნქციების სისტემათა სისრულე“.

1939—1962 წწ. მუშაობდა აზერბაიჯანულ პედაგოგიურ ინსტიტუტში. 1949 წ. გახდა პროფესორი. 1957 წ. გადავიდა სამუშაოდ აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მათემატიკის ინსტიტუტში, 1959 წ. — ჩაუდგა ამ ინსტიტუტს სათავეში.

მუშაობდა ისეთ გამოჩენილ საბჭოთა მათემატიკოსებთან, როგორებიც არიან : მ. კელდიში, ს. ბერნშტეინი, ა. გელფონდი, მ. ლავრენტევი და სხვებთან.
ფრიდლანდის კარიბჭე

ფრიდლანდის კარიბჭე — კალინინგრადის შვიდი კარიბჭიდან ერთ-ერთი. მდებარეობს კალინინის პროსპექტისა და ძერჟინსკის ქუჩის გადაკვეთაზე. ესაზღვრება სამხრეთის პარკს. კარიბჭეში განთავსებულია მუზეუმი.

ისტორია
კარიბჭის სახელწოდება დაკავშირებულია ქალაქ ფრიდლანდთან, რომელსაც ამჟამად ეწოდება პრავდინსკი. ფრიდლანდის პირველი კარიბჭე ააშენეს საუკუნეში, მაგრამ იგი დღევანდელის ადგილზე არ მდებარეობდა.

ამჟამად შემონახული ფრიდლანდის კარიბჭე იყო კენიგსბერგის უკანასკნელი კარიბჭე. ზუსტი აგების თარიღი უცნობია, სავარაუდო თარიღებია 1857-1862 წლები. ასევე უცნობია ვინ არის მისი არქიტექტორი. საუკუნის დასაწყისში კარიბჭემ ქალაქის სხვა კარიბჭეებთან ერთად დაკარგა სამხედრო დანიშნულება და ქალაქის სამხედრო სამინისტრომ ყველა გაყიდა. მათი გავლით ტრანსპორტის მოძრობა აიკრძალა.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ კარიბჭე მიატოვეს დიდი ხნის მანძილზე, შემდეგ მასში განათავსეს საწყობი. 1980-იანი წლების ბოლოს სამხრეთის პარკის ტერიტორიაზე მიმდინარეობდა ტერიტორიის გასუფთავება. ამ სამუშაოების დროს აღმოაჩინეს უამრავი ძველი საგანი. ძალიან მალევე კარიბჭეში მოაწყვეს მუზეუმი, რომლის ძირითადი კოლექცია შედგებოდა პარკში აღმოჩენილი საგნებისაგან.

არქიტექტურა
ისევე როგორც კენიგსბერგის ყველა კარიბჭე, ფრიდლანდიც აგებულია ნეოგოთიკის სტილში. პროექტის ავტორი უცნობია, თუმცა ზოგჯერ მის ავტორობას მიაწერენ ფრიდრიხ შტიულერს.

კარიბჭის ფასადი ქალაქის მხრიდან იყოფა ხუთი კონტრფორსით ექვს ნაწილად. კონტრფორსები ბოლოვდება დეკორატიული კოშკებით.

კარიბჭის ორი ცენტრალური ნაწილი უკავია გასასვლელს. მათი ზომებია სიგანე 4,69 მეტრი და სიმაღლე 4,24 მეტრი. კარიბჭის ფასადი გაფორმებულია დიდი კომტურის ფრიდრიხ ფონ ცოლერნისა და დიდი მაგისტრის ზიგფრიდ ფონ ფეიხტვანგენის ფიგურებით. ქანდაკების ავტორია ვილჰელმ ლუდვიგ შტიურმერი. ამ დროისათის ქანდაკება აღდგენილია (ფეიხტვანგენის ქანდაკება აღადგინეს 2005 წელს, ხოლო ცოლერნისა - 2008 წელს).

მუზეუმი
ფრიდლანდის კარიბჭეში მუზეუმი დააარსა ალექსანდრე გიორგის ძე ნოვიკმა (1956-2001 წწ.). თავდაპირველად მუზეუმი იყო კერძო და არ ჰქონდა ოფიციალური სტატუსი. მხოლოდ 2002 წელს შეიქმნა მუზეუმი ოფიციალურად სამხრეთის პარკის დირექტორის ბრძანებით.

2007 წელს მუზეუმმა დაიკავა მეორე ადგილი მეოთხე რუსულ კონკურსში „ცვალებადი მუზეუმი ცვალებად სამყაროში“. აღნიშნულ კონკურსში მონაწილეობდა 400 მუზეუმი. ფრიდლანდის მუზეუმს აჯობა მხოლოდ ტრეტიაკოვის გალერეამ. საპრიზო ფონდი მოხმარდა მუზეუმის მოდერნიზაციას.

ამჟამად ფრიდლანდის კარიბჭე ერთადერთი მუნიციპალური მუზეუმია კალინინგრადში, რომლის ექსპოზიციაც ეძღვნება ომამდელ კენიგსბერგს.
ალექტოროფობია

ალექტოროფობია ( — „მამალი“) — ქათმებისა და წიწილების შიში.

ფობიის შესახებ
მიზეზები
ალექტოროფობიით არ იბადებიან, მას შემდეგ იძენენ. ნებისმიერი სხვა ფობიის მსგავსად, ალექტომოფობია გამოხატავს გარკვეულ ქმედებას, რომელიც გავლენას ახდენს პიროვნების ნერვულ სისტემაზე. ყველაფერს შეუძლია გამოიწვიოს მსგავსი ეფექტი - ფილმებს, მულტფილმებსა და რეკლამასაც კი.

გამოვლენა
ალექტოროფობიის გამოვლენა ხდება, ისევე, როგორც სხვა ფობიების დროს. ადამიანი თავს არაკომფორტულად გრძნობს შიშის ობიექტთან, შემდეგ ჩნდება ოფლიანობა, ხდება გულის აჩქარება, ადამიანი ვარდება პანიკაში, ხელები უკანკალებს, შესაძლებელია თავბრუსხვევა და გონების დაკარგვა.პანციენტები ხედავენ ქათამში ფარულ საფრთხეს. მათ ჰგონიათ, რომ ის შემოახტება მათ, უკბინოს ან რაიმე სახის მძიმე დაავადება გადასდოს. წყნარი ათმის დანახვისასაც კი შიშის გრძნობა ეუფლებათ, რადგან ჰგონიათ, რომ მას შეუძლია თავს დაესხას მას. მოცემული ფობია გამოიხატება რთული და ადვილი ფორმებით. ზოგ ადამინას ეშინია უბრალოდ ქათმებისა და წიწილების, სხვები თავს არიდებენ კვერცხებს, არის ისეთი კატეგორიაც, რომლებიც ვერ უყურებენ ქათმების სურათებსა თუ ფილმებს. მათ პანიკურად ეშინიათ მისი გამოსახულებისა ნებისმიერ ფორმაში.

მკურნალობა
ალექტოროფობიის მკურნალობისას კარგი შედეგები მოჰყვება ნევროლინგვისტური პროგრამების გამოყენებას. სპეციალისტები მიიჩნევენ, რომ ამ შემთხვევაში ეს ფობია სრულყოფილად იკურნება ხსენებული ტექნიკით. ჰიპნოზი და კოგნიტიური თერაპია ასევე ეფექტური საშუალებებია. წამლის თერაპია გამოიყენება იმ შემთხვევებში, როდესაც საჭიროა დაავადების სიმპტომების შეკავება.

ალექტოროფობიის მკურნალობის დროს მნიშვნელოვანია, რომ პაციენტს მხარს უჭერდნენ მისი საყვარელი ადამიანები და თავად პაციენტმა უნდა შეასრულოს ის ყველაფერი, რასაც ექიმი უნიშნავს.