ალექსეი იავლენსკი

}́ ́ ́, ); დ. 13 (25) მარტი, 1864, ტორჟოკი — გ. 15 მარტი, 1941, ვისბადენი) — რუსი და გერმანელი ფერმწერი, ექსპრესიონიზმის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, გაერთიანებების — „ლურჯი მხედარი“ და „ლურჯი ოთხეული“ წევრი. 30 წლის განმავლობაში იმყოფებოდა სამოქალაქო ქორწინებაში მარიანა ვერევკინასთან.

ბიოგრაფია
ალექსეი იავლენსკი იყო ჰუსართა პოლკოვნიკის, ეგორ (გიორგი) ნიკიფორეს ძე იავლენსკისა (1826-1885) და მისი მეორე მეუღლის, ალექსანდრა პეტრეს ასულ მედვედევას ვაჟი. დედამისი ვიშნევოლოცკის მაზრის სოფელ კუზლოვოს მამულის მემკვიდრე იყო. ალექსეი გახლდათ გენერალ-მაიორ სერგეი იავლენსკისა და ფსკოვის გუბერნატორ დიმიტრი იავლენსკის ძმა. 10 წლამდე კუზლოვოში იზრდებოდა. 1874 წლიდან დედასთან ერთად მოსკოვში ცხოვრობდა და კადეტთა კორპუსში სწავლობდა. ალექსანდრეს სამხედრო სასწავლებლის დასრულების შემდეგ (1887), კრონშტადტის მე-2 ბატალიონში პორუჩიკად მსახურობდა.

25 წლის ასაკიდან პეტერბურგის სამხატვრო აკადემიაში რეპინის კლასს თავისუფალ მსმენელად ესწრებოდა. 1896 წელს შტაბს-კაპიტანი იავლენსკი გადადგა, რათა მთელი თავისი დრო ფერწერისთვის მიეძღვნა.

იმავე წელს თავის საცოლესთან, მარიანა ვერევკინასთან ერთად მიუნხენში გადავიდა, სადაც კანდინსკისთან, კარდოვსკისთან და გრაბართან ერთად ანტონ აჟბეს სამხატვრო სტუდიაში ჩაირიცხა. გერმანიაში მან საკუთარ თავს „ფონ იავლენსკი“ უწოდა, რათა ხაზი გაესვა თავისი კეთილშობილური წარმომავლობისთვის.

18 წლის განმავლობაში, იავლენსკისა და ვერევკინას ბინა გიზელშტრასეს 23-ე ნომერში რუსული კოლონიის ერთ-ერთ ცენტრს წარმოადგენდა, სადაც ცნობილი მხატვრების გარდა სტუმრობდნენ დიაგილევი და ნიჟინსკი, ანა პავლოვა და ელეონორა დუზე. მიუნხენური რეალიზმისგან დაშორების შემდეგ, 1908 წლამდე ვან გოგის გავლენის ქვეშ იმყოფებოდა. 1807 წელს მატისისა და სხვა ფოვისტების გაცნობის შემდეგ, მან განავითარა საკუთარი ფერადოვანი სტილი, რომელიც პირველი მსოფლიო ომის დაწყებამდე შეინარჩუნა.

1894 წელს გენერალ ვერევკინის მამულში („ბლაგოდატი“, კოვნოს მახლობლად), იავლენსკი შეხვდა მფლობელთა აღსაზრდელს — 13 წლის ელენა ნეზნაკომოვას (1881-1965), რომელიც მოგვიანებით მარიანასთან მსახურობდა. 1902 წელს იავლენსკიმ წელიწადზე მეტი ბალტიისპირეთში გაატარა, სადაც ნეზნაკომოვამ მისგან ვაჟი, ანდრეი შეძინა. მიუხედავად ამისა, იავლენსკის მარიანა ვერევკინასთან ურთიერთობა 1919 წლამდე არ შეუწყვეტია.

1909 წელს მან კანდინსკისთან, ადოლფ ერბსლიოსთან, გაბრიელ მიუნტერთან, მარიანა ვერევკინასთან და სხვებთან ერთად დააფუძნა „მიუნხენის ახალი მხატვრული გაერთიანება“, რომელიც წინ უძღოდა „ლურჯ მხედარს“ (ჯგუფს, რომელიც კანდინსკიმ და ფრანც მარკმა შექმნეს და რომელსაც თავად იავლენსკიც მჭიდროდ უკავშირდებოდა). ის საკუთარ ნამუშევრებს ჯგუფის სხვა მხატვრების ნამუშევრებთან ერთად ფენდა, მათ შორის იზდებსკის საერთაშორისო „სალონებში“, რომლებიც კანდინსკის მონაწილეობით 1909-1911 წლებში რუსეთის არაერთ ქალაქში მოეწყო.

1914 წელს, ომის დაწყების შემდეგ, იავლენსკის მოუხდა გერმანიის დატოვება და შვეიცარიაში გადასახლება. აქ მან დაიწყო „ვარიაციები“ — ლანდშაფტური თემატიკისადმი მიძღვნილი ნამუშევრების ციკლი. ვერევკინასთან დაშორების შემდეგ, 1921 წელს გადავიდა ვისბადენში, სადაც ჯვარი დაიწერა ნეზნაკომოვაზე და იქ ცხოვრობდა გარდაცვალებამდე.

ვიისბადენში იავლენსკიმ გაიცნო კოლექციონერი და მეცენატი ჰაინრიხ კირხჰოფი, რომელიც მას მატერიალურ დახმარებას უწევდა. თავისი იმპრესარიოს, ემა შაიერის (მეტსახელად „გალკა“) რჩევით, ვასილი კანდინსკისთან, პაულ კლეესთან და ლიონელ ფეინინგერთან ერთად, 1924 წელს დააფუძნა გაერთიანება „ლურჯი ოთხეული“, რომელიც გამოფენებს მართავდა გერმანიასა და (უმეტესწილად) აშშ-ში.

1930 წელს მან შეიტანა განაცხადი გერმანიის მოქალაქეობის მისაღებად, რომელიც 1934 წელს მიენიჭა. 1933 წლიდან, ხელისუფლების სათავეში ნაციონალ-სოციალისტების მოსვლის შემდეგ, იავლენსკის ნახატების გამოფენა აიკრძალა.

1927 წლიდან იავლენსკის მუდმივად ტანჯავდა ართრიტი, რის გამოც 1938 წელს მან ფერწერას თავი დაანება. მისი ბოლო პერიოდის ნამუშევრებისთვის (1933-1937 წლების ათასზე მეტი ნახევრად აბსტრაქტული „მედიტაცია“) დამახასიათებელია ფართო მონასმების განზრახ უხეშობა და კონტრასტული კოლორიტის სიმკაცრე. 1937 წელს ნაცისტებმა მას 72 ნამუშევარი ჩამოართვეს, როგორც „დეგენერაციული ხელოვნება“.

ალექსეი იავლენსკი ვისბადენში, მეორე მსოფლიო ომის შუაგულში გარდაიცვალა; დაკრძალულია ქალაქის მართლმადიდებლურ სასაფლაოზე. მისი ვაჟი, ანდრეი ნეზნაკომოვი (1902-1984), ასევე მხატვარი იყო; საბჭოთა ჯარების მიერ დატყვევების შემდეგ, იგი 1955 წლამდე საბჭოთა ბანაკებში იმყოფებოდა.