iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მედავითნე

მედავითნე — მართლმადიდებლურ ეკლესიაში დაბალი რანგის საეკლესიო მსახური, საერო პირი, რომელიც მღვდელს ეხმარება ღვთისმსახურების და სხვა რიტუალების შესრულებაში, დავითნის ან სხვა წიგნების კითხვაში, გალობაში. რუსეთის იმპერიაში მედავითნეები აწარმოედბდნენ მრევლში დაბადების, გარდაცვალების და ქორწინების რეგისტრაციას.
მედასავლეთეები

მედასავლეთეები — საზოგადოებრივი მიმდინარეობა რუსეთის იმპერიაში საუკუნის შუა წლებში. მისი წარმომადგენლები იყვნენ პ. ჩაადაევი, ივანე ტურგენევი, პ. ანენკოვი, მ. კატკოვი, ტ. გრანოვსკი, ს. სოლოვიოვი და სხვები. მედასავლეთეები იბრძოდნენ ბატონყმობის გაუქმებისთვის და რუსეთისთვის აუცილებლად მიაჩნდათ განვითარების დასავლეთ-ევროპული გზა.
მოხეტიალე აბრეშუმხვევიები

მოხეტიალე აბრეშუმხვევიები  — ღამის პეპლები, რომლებიც ჩვეულებრივ განიხილებიან ქოჩორების ოჯახის ქვეოჯახად. წინა ფრთების შლილი 25–60 მმ-ია, ფერად რუხი ან მოყვითალო-რუხი, მუქი ლაქებით, დაწყობილია სახურავისებურად; უკანები უფრო ღიაა, ხშირად თეთრი. ტანი სქელია, დაფარულია თმით. ულვაშები ორმაგსავარცხლისებურია. ხორთუმი არ აქვთ. ცნობილია 80-მდე სახეობა, რომლებიც გავრცელებული არიან ევროპაში, ჩრდილოეთ აფრიკაში, ახლო აღმოსავლეთში, ინდოეთში. რომელიც აზიანებს წიწვებს, იშვიათად ფოთლებს. დედალი ცხოვრობს სულ 2–3 დღე. მუხლუხები დღისით აბრეშუმის დიდ ბუდეებში იმალებიან (ზოგჯერ მათ ფუღუროებში აკეთებენ), ხოლო ღამით გადაადგილდებიან საკვები ადგილისაკენ, ჯაჭვად ან კოლონებად, რომელიც შეიძლება შედგებოდეს ასობით წევრისაგან და სიგრძეში რამდენიმე მეტრს აღწევდეს (აქედან სახელწოდება). თუკი ლიდერი კოლონის ბოლოზე (კუდზე) მოახდენს ორიენტაციას, მოხეტიალე აბრეშუმხვევიები დიდი ხნის განმავლობაში წრეზე ივლიან. ჩვეულებრივ თმებთან ერთად, მუხლუხებს აქვთ წვრილი (0,1–0,2 მმ) „გესლიანი“ ჯაგარი, რომელიც ადვილად ტყდება და ადამიანის ან ცხოველის კანზე, თვალში, პირში და სასუნთქ გზებში მოხვედრისას იწვევს გაღიზიანებას. დაჭუპრება ხორციელდება აბრეშუმის მკვრივ ოვალურ პარკებში. ზოგიერთ სახეობას თავზე აქვს სპეციალური შეგუებულობის უნარი მის დასამალად. იზამთრებენ კვერცხის და ჭუპრის სახით. კვერცხების ნაყარი შექუჩებულია.
ფარნა ლომაშვილი

ფარნა ლომაშვილი, ოფიციალურად ფარნაოზ ლომაშვილი (დ. 14 ოქტომბერი, 1929, თიანეთი — გ. 28 ივნისი, 2017) — ქართველი ისტორიკოსი, მეცნიერი, პედაგოგი. ისტორიის მეცნიერებათა კანდიდატი (1971), ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1973), პროფესორი. ივანე ჯავახიშვილის პრემიის ლაურეატი (2002) და ღირსების ორდენის კავალერი (2000).

დაიბადა 1929 წლის 14 ოქტომბერს თიანეთში. 1953 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. 1953-1956 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასპირანტურაში. სხვადასხვა დროს მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ისტორიის ინსტიტუტში, მარქსიზმ-ლენინიზმის ინსტიტუტის საქართველოს ფილიალში, თბილისის სამხატვრო აკადემიაში, ხალხთა მეგობრობის მუზეუმში, ეროვნულ ურთიერთობათა ინსტიტუტში, საქართველოს პოლიტექნიკურ უნივერსიტეტში, თბილისის დიპლომატიურ აკადემიაში, თბილისის ჰუმანიტარულ ინსტიტუტ „გაენათში“, თბილისის სასულიერო აკადემიაში და ასევე რამდენიმე კერძო უმაღლეს სასწავლებლებში.

1973-2004 წლებში იყო ა. პუშკინის (შემდეგ სულხან-საბა ორბელიანის) სახელობის პედაგოგიური უნივერსიტეტის სსრ კავშირის ხალხთა ისტორიის, კავკასიის ხალხთა ისტორიისა და საქართველოს ისტორიის კათედრის გამგე.

გამოქვეყნებული ჰქონდა 260-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი. მათ შორის 23 მონოგრაფია და 12 სასკოლო სახელმძღვანელო.
ალექსანდრე ჯამბაკურ-ორბელიანი

ალექსანდრე ჯამბაკურ-ორბელიანი (დ. 7 ივლისი, 1847 — გ. 2 აპრილი, 1919) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, სამხედრო პირი, ქველმოქმედი. ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების დამფუძნებელი წევრი.

ალექსანდრე ჯამბაკურ-ორბელიანი დაიბადა 1847 წელს ლამისყანაში, ივანე ჯამბაკურ-ორბელიანისა და ნინო ერისთავის ოჯახში. აღზრდა-განათლება ალექსანდრემ ოჯახში მიიღო. მშობლებთან ერთად, ბავშვზე დიდ გავლენას ახდენდა პაპა თორნიკე ერისთავი.

ალექსანდრე სასწავლებლად პეტერბურგის პაჟთა კორპუსში შეიყვანეს, რომელიც 1867 წელს კორნეტის ჩინით დაამთავრა. საბოლოოდ იგი იყო შტაბს-კაპიტანი და მიღებული ჰქონდა გენერალ-მაიორის ჩინი.

1872 წელს ალექსანდრე ჯამბაკურ-ორბელიანმა ცოლად შეირთო მარიამ ვახტანგის ასული ჯამბაკურ-ორბელიანი. მარიამი ერეკლე მეფის გამორჩეულად საყვარელი შვილის, თეკლე ბატონიშვილის შვილიშვილი იყო. 1906 წელს მარიამ ჯამბაკურ-ორბელიანის მცდელობით, მის მიერვე შეკრებილი ფულით გაიხსნა პირველი ქართული ქალთა სკოლა. 1917 წლამდე ალექსანდრე და მარიამ ჯამბაკურ-ორბელიანებს არაერთი სტიპენდიატი ყავდათ ქართულ ვაჟთა სკოლაში, რუსეთის და საზღვარგარეთის უნივერსიტეტებში. 1917-1918 წლებში ალექსანდრე და მარიამ ჯამბაკურ-ორბელიანები მონაწილეობას იღებდნენ და ივანე ჯავახიშვილს მხარში ედგნენ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დაარსების საქმეში.

ალექსანდრე ჯამბაკურ-ორბელიანი გარდაიცვალა 1919 წელს და დაკრძალულია მამა-პაპის გვერდით თბილისში, სიონის ტაძარში.
ყარაბაღული ხალიჩა

ყარაბაღული ხალიჩა — ყარაბაღში შექმნილი, ამიერკავკასიის ხალიჩების ერთ-ერთი ნაირსახეობა. ყარაბახის ხალიჩების ქსოვა შეტანილ იქნა იუნესკოს ზეპირი შედევრებისა და არამატერიალური მემკვიდრეობის სიაში, როგორც აზერბაიჯანული ხალიჩების ქსოვის ნაწილი.

ისტორია
ხალიჩის ქსოვის ხელოვნება ყარაბაღში საფუძვლიანად მეცხრამეტე საუკუნის მეორე ნახევარში განვითარდა, როდესაც ყარაბაღის მრავალ რაიონში მოსახლეობა ხალიჩების ქსოვით იყო დაკავებული, ძირითადად, კომერციული მიზნით. ამ პერიოდში შუშა ყარაბაღული ხალიჩების ქსოვის ცენტრი გახდა.
შუშა ასევე ცნობილი იყო, როგორც ხალიჩების ქსოვის უძველესი ცენტრი. საუკუნის ბოლოს აღინიშნებოდა, რომ შუშაში არსებული კუსტარული წარმოების ყველა სახეობიდან პირველ ადგილს, ნაკეთობათა ხარისხისა და რაოდენობის მიხედვით, ხალიჩების ქსოვა იკავებს და, რომ ხარისხისა და რაოდენობის მიხედვით, შუშას ხალიჩებსა და პალასებს პირველი ადგილი უკავია მთელს კავკასიაში და თითქმის მთელი წარმოება ქალაქში «თავმოყრილია თათართა ოჯახებში».
 საუკუნეში ქალაქი შუშა დიდი რაოდენობის ხალიჩების გასაღების ადგილი გახდა. ამასთან დაკავშირებით, ხალიჩების წარმოება ქალაქში სავაჭრო ხასიათს ატარებდა. ხელოვნებათმცოდნე ადილა კაზიევას მონაცემების თანახმად, ქალაქში მუშაობდნენ საუკეთესო ოსტატი-ხალიჩისმქსოველები. ადგილობრივი ვაჭრების რუსეთის, ევროპისა და აზიის ქვეყნების ვაჭრებთან ყიდვა-გაყიდვის პროცესი ხელს უწყობდა ყარაბაღული ხალიჩების აღიარებასა და ფართოდ გავრცელებას.
ჯერ კიდევ საუკუნის დასაწყისში შუშაში ხალიჩების წარმოება ყველაზე კოლორიტულ საქმიანობად ითვლებოდა ყარაბაღში. იგი სანიმუშო იყო არა მარტო მთელი ყარაბაღისა და ზანგეზურისათვის, არამედ, ასევე, გიანჯასა და კაზახაში. შუშიდან ხალიჩების წარმოების ტექნიკა გავრცელდა მეზობელ სოფლებსა და რაიონებში, პირველ რიგში კი მთიანი ყარაბაღის სოფლებში.
მირზაჩული

მირზაჩული, მშიერი სტეპი — ვაკე შუა აზიაში, უზბეკეთში, ყაზახეთსა და ტაჯიკეთში. დიდწილად ტიპური ეფემერული უდაბნოა. მდებარეობს მდინარე სირდარიის მარცხენანაპირეთში, მისი ფერღანის ხეობიდან გამოსვლის ადგილზე, თურქესტანისა და ნურათაუს ქედების დასავლეთი ნაწილის შტოქედების მთისძირში.

მირზაჩული გადაჭიმულია ჩრდილოეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდინარე სირდარიის ხეობამდე, ხოლო ჩრდილო-დასავლეთით ყიზილყუმამდე. ფართობი დაახლოებით 10 ათ. კმ². სიმაღლე 230–385 მ. მდინარე სირდარიას აწყდება 6–20 მ სიმაღლის ბექით. მოსწორებულ სივრცეებს შორის ადგილ-ადგილ გვხვდება დადაბლებებიც, მათ შორის სარდობის ღრმული და სხვა. მირზაჩული განლაგებულია სირდარიის 3 ტერასაზე, რომლებიც აგებულია ლიოსისებრი თიხნარითა და ქვიშნარით, ხოლო სამხრეთ ნაწილში დროებითი ნაკადების პროლუვიური დანალექებით.

გაზაფხულზე მოუხნავ მონაკვეთებზე ჩნდება მრავალფეროვანი ბალახეული მცენარეულობა (ისლი, თივაქასრა და სხვა), რომელიც მაისისთვის ხუნდება, რჩება ცერცვეკალა, ავშანი, მლაშობურა. მირზაჩულის ათვისება მიეკუთვნება საუკუნის ბოლოს. პირველ მსოფლიო ომამდე დაიწყო საირიგაციო არხების აშენება.

სახალხო კომისარების საბჭოს 1918 წლის 17 მაისის დეკრეტით „მორწყვის სამუშაოების ორგანიზაციის შესახებ თურქმენეთში“ გათვალისწინებული იყო მირზაჩულის 500 ათ. დესეტინა მიწის მორწყვა. საუკუნეში მის ტერიტორიაზე შეიქმნა არხების ქსელი და მირზაჩული მებამბეობის ერთ-ერთ უდიდეს რაიონად იქცა. მის ფარგლებშია ქალაქები გულისტანი და იანგიერი.

უდაბნოს ადგილობრივი სახელწოდებაა მირზაჩული, სადაც „მირზა“, უზბეკურიდან — „მარზა“ ითარგმნება როგორც „მიჯნა“, „საზღვარი“, ხოლო „ჩული“ — „უწყლო სტეპი“, ესე იგი „სტეპის მიჯნა“. რუსულ ენაში ეს სახელწოდება თავისუფლად იყო კალკირებული როგორც „მშიერი სტეპი“. უფრო ჩრდილოეთით მდებარე სხვა მშიერი სტეპისგან განსასხვავებლად, ამ სტეპის სახელწოდებას ხშირად ერთვის განსაზღვრება სამხრეთი მშიერი სტეპი.
ტურფასებრნი

ტურფასებრნი  — თანაბარფრთიანი ნემსიყლაპიების ოჯახი. აქვთ ფართო, ძლიერ ფოროვანი ფრთები, რომელთა შლილი 60–75 მმ-ია. მამლის სხეულის შეფერილობა ჩვეულებრივ ლითონისებრად მბზინავი ლურჯია; სახელი ეწოდებათ ლამაზი შესახედაობის გამო. ცნობილია 170-ზე მეტი სახეობა. გავრცელებული არიან მთელ დედამიწაზე. და შეტანილია საქართველოს „წითელ ნუსხაში“. მამლებისათვის დამახასიათებელია მკვეთრად გამოხატული ტერიტორიული ქცევა წყალთან. მატლები მდინარი წყლების ბინადრები არიან.
ედუარდო გურბინდო

ედუარდო გურბინდო მარტინესი (დ. 8 ნოემბერი, 1987) — ესპანელი ხელბურთეელი. ფრანგული კლუბ „ნანტისა“ და ესპანეთის ხელბურთელთა ეროვნული ნაკრების წევრი.

ის იყო ნაკრების წევრი 2017 და 2019 წლების ხელბურთის მსოფლიო ჩემპიონატზე. 2018 წელს გახდა ევროპის ჩემპიონი. არის ევროპზის ერთგზის ვერცხლისა (2016) და ერთგზის ბრინჯაოს მედლის პრიზიორი. 2011 წელს მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი მსოფლიო ჩემპიონატზე.
თავკომბალა (მცენარე)

თავკომბალა  — მცენარეთა გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. ფესურიანი, უპირატესად მრავალწლოვანი ბალახებია. აქვთ სწორმდგომი ღეროები, რომლებიც სიმაღლეში 0,5–2 მეტრია. ფოთლები მორიგეობით განლაგებული, ფრთისებურად განკვეთილი და ეკლებით დაკბილულია, იშვიათად მთლიანი, ხშირად ფესვთანურ როზეტებში. მრავალრიცხოვანი ყვავილები ძაბრისებრი ლურჯ-მოცისფრო ან მოთეთრო გვირგვინებითაა (ერთყვავილიანი კალათები), შეკრებილია ღეროს წვერზე და მის ტოტებზე სფეროსებრ თავაკებში. ნაყოფი თესლურაა, სიგრძით 1 სმ-მდე, ქოჩრით. ცნობილია 125–130 სახეობა. გავრცელებული არიან ევრაზიისა და აფრიკის (ჩრდილო-აღმოსავლეთი და აღმოსავლეთი) გარეტროპიკულ (არქტიკისა და ტყიანი ზონის მნიშვნელოვანი ნაწილის გარდა) და სუბტროპიკულ რეგიონებში. ბევრი სახეობა კარგი თაფლოვანი მცენარეა, ზოგიერთი — დეკორატიული, კულტივირებულია დასავლეთ ევროპაში. რიგი სახეობების (ჩვეულებრივი თავკომბალა, . ; ბურთთავა თავკომბალა, . ) ნაყოფი შეიცავს ქინოლინის ალკალოიდებს, რომელთაგან ძირითადია ექინოფსინი (მოქმედების მიხედვით სტრიქნინს ჰგავს).

ქართლურად ეწოდება კოწიწბურთა; კახურად — ზღარბა-ნარი; ფშავურად — თავბურთა; მესხურად — გოლგოთინა, კოსტარდილა; მესხურად და ჯავახურად — გორგოშა-ბალახი, გოლგოთო, აბოს კვერცხი; ლეჩხუმურად — ვირიბალახი.
ქოჩორასებრნი

ქოჩორასებრნი  — ღამის პეპლების ოჯახი. ფრთის შლილი 40–60 სმ-ია (ზოგჯერ უფრო მეტიც), დაწყობილია სახურავისებურად; წინები წაგრძელებულია, მათი უკანა მხარე ხშირად კბილაკის ან ქოჩრის მსგავსი შვერილითაა (აქედან სახელწოდება); შეფერილობა რუხი ან მურაა, იშივათად კაშკაშა, შემნიღბველი. ცნობილია დაახლოებით 3000 სახეობა. გავრცელებული არიან ზომიერ და ტროპიკულ სარტყლებში. კვერცხს დებენ ფოთლებზე. მუხლუხები ჩვეულებრივ შიშველია, ტანზე ხშირად განვითარებული აქვთ გამონაზარდები, რაც მათ უცნაურ ფორმას აძლევს; იკვებებიან ხეებისა და ბუჩქების ფოთლებით; მრავალი სახეობა მონოფაგია. ჭუპრდებიან პარკებში — ხის ქერქზე, ფოთლებს შორის ან ნიადაგში. იზამთრებენ ჭუპრის ფაზაში, იშვიათად კვერცხისაში. წელიწადში იძლევიან ერთ ან ორ თაობას. ზოგიერთი ქოჩორა ზიანს აყენებს ტყის ჯიშებს.
დონალდ რამსფელდი

დონალდ რამსფელდი (დ. 9 ივლისი, 1932 — გ. 29 ივნისი, 2021) — ამერიკელი ბიზნესმენი, თანამდებობის პირი და პოლიტიკოსი. 1963-1969 წლებში – აშშ-ის წარმომადგენლობითი პალატის წევრი. 1974-1975 წლებში იყო თეთრი სახლის აპარატის უფროსი. 1973-1974 წლებში რამსფილდი იყო ამერიკის შეერთებული შტატების ელჩი ნატოში. 1970-1971 წლებში – აშშ-ის პრეზიდენტის მრჩეველი. რამსფილდი იყო აშშ-ის რიგით მე-13 სამხედრო მდივანი 1975-1977 წლებში. 2001-2006 წლებში ხელმეორედ იკავებდა აშშ-ის რიგით 21-ე სამხედრო მდივნის თანამდებობას.
ალექს დუიშებაევი

ალექს დუიშებაევი (; დ. 17 დეკემბერი, 1992) — ესპანელი ხელბურთელი. „ვივე კიელცესა“ და ესპანეთის ხელბურთელთა ეროვნული ნაკრების წევრი.

მისი დედა არის რუსული წარმოშობის. დუიშებაევის მამა, ტალანტ დუიშებაევი არის ყირგიზული წარმოშობის ყოფილი ხელბურთელი, ამჟამად მწვრთნელი. ალექსის ძმა, დანიელ დუიშებაევი აგრეთვე ხელბურთელია.
ბერნარდ ბარუხი

ბერნარდ ბარუხი (; დ. 19 აგვისტო 1870, კამდენი, სამხრეთი კაროლინა — გ. 20 ივნისი 1965, ნიუ-იორკი) — ამერიკელი ფინანსისტი, საზოგადოებრივი და პოლიტიკური მოღვაწე.

ბერნარდ ბარუხი იყო ამერიკის პრეზიდენტების ვუდრო ვილსონისა და ფრანკლინ დელანო რუზველტის მრჩეველი. 1947 წელს მან მსოფლიოში პირველმა, ოფიციალურ ვითარებაში გამოიყენა ტერმინი „ცივი ომი“.

ბიოგრაფია
დაიბადა სამხრეთ კაროლინაში სიმონ და ბელ ბარუხების ოჯახში. მამამისი, სიმონ ბარუხი (1840-1921 წწ.) იყო ებრაული წარმოშობის გერმანელი ემიგრანტი, რომელიც ამერიკაში გადასახლდა 1855 წელს.

1881 წელს მისი ოჯახი საცხოვრებლად გადავიდა ნიუ-იორკში, სადაც ბერნარდმა სწავლა გააგრძელა სიტი-კოლეჯში. კოლეჯის დასრულების შემდეგ ბროკერად დაიწყო მუშაობა . . -ის ფირმაში. 1903 წელს საკუთარი საბროკერო ფირმა დააარსა და 33 წლის ასაკში გახდა მილიონერი.

ბარუხის პოლიტიკური კარიერა იწყება 1912 წლიდან. საპრეზიდენტო კამპანიის დროს იგი მხარს უჭერდა ვუდრო უილსონის კანდიდატურას. ამის დამსახურებით უილსონმა იგი ეროვნული თავდაცვის დეპარტამენტში დაასაქმა. პირველი მსოფლიო ომის დროს გახდა სამხედრო-სამრეწველო კომიტეტის ხელმძღვანელი და მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ამერიკული მრეწველობის სამხედრო საჭიროებებისთვის გადაკეთების საქმეში. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ მუშაობდა ვერსალის კონფერენციის უმაღლეს ეკონომიკურ საბჭოში და იყო ვუდრო უილსონის პირადი ეკონომიკური მრჩეველი. ვუდრო უილსონის შემდეგ, იგი პრეზიდენტების უორენ ჰარდინგის, ჰერბერტ ჰუვერის, ფრანკლინ დელანო რუზველტისა და ჰარი ტრუმენის მუდმივ თანამგზავრად რჩებოდა. მეორე მსოფლიო ომის დროს პრეზიდენტმა რუზველტმა ბარუხი დანიშნა კაუჩუკის დეფიციტის აღმოფხვრის კომიტეტის თავმჯდომარედ. 1943 წელს ბარუხი გახდა სამხედრო მობილიზაციის დანაყოფის დირექტორის მრჩეველი.

ბარუხის გეგმა
1946 წელს პრეზიდენტმა ჰარი ტრუმენმა ბარუხი დანიშნა ამერიკის შეერთებული შტატების წარმომადგენლად გაეროს ატომური ენერგიის კომისიაში. 1946 წლის 14 ივნისს, კომისიის პირველ სხდომაზე, ბარუხმა გამოაცხადა აშშ-ის გეგმა ბირთვული იარაღის სრული აკრძალვის შესახებ, რომელიც ისტორიაში შევიდა „ბარუხის გეგმის“ სახელით.

ბარუხის გეგმას არ დაეთანხმა სსრკ, ვინაიდან მისი მიღების შემთხვევაში, იგი აშკარად შეანელებდა სსრკ-ის მოძრაობას ბირთვული პოტენციალის მიმართულებით, რაც აუცილებელად მიაჩნდათ საკუთარი უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად. ეს საჭიროება აშკარა გახდა მას შემდეგ, რაც აშშ-მა თავისი ძალა აჩვენა 1945 წლის 6 და 9 აგვისტოს, როდესაც ბირთვული ბომბები ჩამოყარა ქალაქებში ჰიროსიმასა და ნაგასაკში. ამიტომ საბჭოთა დიპლომატიამ გაეროს კონფერენციაზე წამოაყენა ატომური ენერგიის გამოყენებაზე უარის თქმის იდეა.

საბოლოოდ, გეგმა არ მიუღიათ უსაფრთხოების საბჭოში საბჭოთა ვეტოს გამო. კომისიამ 1949 წელს შეწყვიტა საქმიანობა. „ბარუხის გეგმის“ მარცხისა და საპასუხო საბჭოთა ინიციატივის შემდეგ, მსოფლიოში ბირთვული შეიარაღების შეჯიბრი დაიწყო.

დამატებითი ინფორმაცია
რამდენიმე წყაროს მიხედვით ბერნარდ ბარუხმა (და არა უინსტონ ჩერჩილმა, როგორც ამას ხშირად აღნიშნავენ) მსოფლიოში პირველად, 1947 წლის 16 აპრილს, სამხრეთ კაროლინის წარმომადგენელთა პალატაში ოფიციალური სიტყვით გამოსვლის დროს გამოიყენა ტერმინი „ცივი ომი“ აშშ-სა და სსრკ-ს შორის არსებული დაპირისპირების აღსანიშნავად.

ბარუხის სახელი მინიჭებული აქვს სიტი-კოლეჯის შემადგენლობაში შემავალ კოლეჯს ქალაქ ნიუ-იორკში.

1944 წელს გადაღებულ ამერიკულ ფილმში „ვილსონი“ ბარუხის როლს ასრულებს ფრენსის ბუშმენი.
დიმიტრი ნიკიტინი

დიმიტრი ალექსის ძე ნიკიტინი — რუსი ფოტოგრაფი.

ბიოგრაფია
დიმიტრი ნიკიტინზე მწირე ცნობები არსებობს. ცნობილია რომ, ნიკიტინმა იმსახურა ტფილისში დაახლოებით 20 წელი. 1863 წელს მუშაობს ექიმის თანაშემწედ ჰოსპიტალში, მიიწევს სამსახურეობრივ საფეხურებზე, ხდება საგანგებო დავალებათა ჩინოვნიკი, თავისუფალ დროს კი ფოტოგრაფიას უთმობს.

1874 წელს ტფილისში შეიქმნა კავკასიის სამხატვრო საზოგადოება რეგიონში სამხატვრო მოღვაწეობის განვითარების მიზნით. საზოგადოებამ დააარსა მხატვრულ ნაწარმოებთა მუდმივი გამოფენა და ითვალისწინებდა გადაღებებისთვის ფოტოგრაფიული პავილიონის მოწყობასაც. ამგვარად, პროფესიონალ ფოტოგრაფებსა და ფოტოგრაფიის მოყვარულებს გაუჩნდათ ურთიერთობის, ფოტოგრაფიის პრობლემებზე მსჯელობის, გამოფენილი ნამუშევრების შეფასებისა და გამოცდილების გაზიარების შესაძლებლობა.

დ. ნიკიტინი, ვ. ბარკანოვი და დ. ერმაკოვი მივლინებული იყვნენ კავკასიის ფრონტის რუსული ჯარების შტაბში და ქმნიდნენ 1877-1878 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომის ფოტომატიანეს. ჩანახატები და გრავიურები მათი ფოტოსურათების მიხედვით იბეჭდებოდა ილუსტრირებულ ჟურნალებში. სამხედრო სურათების ალბომებმა დ. ნიკიტინი ცნობილი გახადეს. იმ დროის ტექნიკური შესაძლებლობების გათვალისწინებით ფოტოსურათები სტატიური იყო. მაგრამ ავტორი არჩევდა ფონს რუსი ჯარისკაცების ჯგუფური სურათების გადასაღებად, მხატვრულად განალაგებდა მათ, კარგად ჩანდა ეროვნული ტანსაცმლის დეტალები, იარაღი. ის იღებდა ჯარების პოზიციებს, ცდილობდა მიეღწია მკაფიო პლანებისა და გამოსახულების სიღრმისეული სიმკვეთრისათვის. მოგვიანებით დ. ნიკიტინი დიდი წარმატებით ათავსებდა თავის ფოტოსურათებს სხვადასხვა გამოფენებზე.
ბარუხის გეგმა

ბარუხის გეგმა — ამერიკული გეგმა, რომელიც წარედგინა გაეროს ატომური ენერგიის კომისიას. გეგმის მიხედვით აშშ სთავაზობდა სხვა ქვეყნებს ეთანამშრომლათ ატომის მშვიდობიანი გამოყენების მიმართულებით. 1946 წლის 14 ივნისს გეგმა წარადგინა აშშ-ის პრეზიდენტ ფრანკლინ დელანო რუზველტის მრჩეველმა ბერნარდ ბარუხმა.

ბარუხის გეგმის მიხედვით უნდა შექმნილიყო საერთაშორისო „ატომური განვითარების სააგენტო“ და მას უნდა გადასცემოდა კონტროლი ბირთვულ წარმოებაზე და ქვეყნებს შორის გაეცვალა კვლევის შედეგები. სააგენტოს კონტროლი უნდა განეხორციელებინა ადგილზე საერთაშორისო შემოწმების ფარგლებში. გეგმა ითვალისწინებდა იმ ქვეყნების ბირთვული პროგრამების მონიტორინგის მექანიზმის შემოღებას, რომლებიც თანამშრომლობენ საერთაშორისო ინსპექტირების ფარგლებში. გაეროს ატომური ენერგიის კომისია უნდა გამხდარიყო ამ სააგენტოს ცენტრალური ორგანო. ამასთანავე იგი არ დაექვემდებარებოდა უშიშროების საბჭოს და მასში გადაწყვეტილებებს მიიღებენ ხმათა უმრავლესობით.

ბარუხის გეგმას არ დაეთანხმა სსრკ, ვინაიდან მისი მიღების შემთხვევაში, იგი აშკარად შეანელებდა სსრკ-ის მოძრაობას ბირთვული პოტენციალის მიმართულებით, რაც აუცილებელად მიაჩნდათ საკუთარი უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად. ეს საჭიროება აშკარა გახდა მას შემდეგ, რაც აშშ-მა თავისი ძალა აჩვენა 1945 წლის 6 და 9 აგვისტოს, როდესაც ბირთვული ბომბები ჩამოყარა ქალაქებში ჰიროსიმასა და ნაგასაკში. ამიტომ საბჭოთა დიპლომატიამ გაეროს კონფერენციაზე წამოაყენა ატომური ენერგიის გამოყენებაზე უარის თქმის იდეა.

საბოლოოდ, გეგმა არ მიუღიათ უსაფრთხოების საბჭოში საბჭოთა ვეტოს გამო. კომისიამ 1949 წელს შეწყვიტა საქმიანობა. „ბარუხის გეგმის“ მარცხისა და საპასუხო საბჭოთა ინიციატივის შემდეგ, მსოფლიოში ბირთვული შეიარაღების შეჯიბრი დაიწყო.
პოლიფაგია

პოლიფაგია, მრავლისმჭამელობა ( — „ბევრი“ და — „შთამნთქმელი“) — ცხოველთა კვება მრავალფეროვანი ცხოველური და მცენარეული საკვებით. მაგ., მდელოს ფარვანას მუხლუხები იკვებებიან 160 სახეობის მცენარით; ტყის წითური ჭიანჭველა ჭამს მწერებისა და სხვა უხერხემლოების ასეულობით სახეობას, აგრეთვე მრავალ მცენარეს. პოლიფაგები არიან ბაყაყები, ხვლიკები, მცირედსპეციალიზებული მტაცებელი ფრინველები — კაკაჩები, ძერები. როგორც წესი, პოლიფაგები გამოირჩევიან საჭმლის მომნელებელი სისტემის ზოგიერთი ანატომიური, ფიზიოლოგიური და ბიოქიმიური თავისებურებით (მაგ., მათი საჭმლის მომნელებელი ფერმენტები ბევრად უფრო მრავალფეროვანია, ვიდრე სტენოფაგებისა). პოლიფაგებისაგან განსხვავებით, ევრიფაგები (ანუ ყოვლისმჭამელები) ხასიათდებიან საკვების მოხმარების უკიდურესი მრავალფეროვნებით. ცალკეული სახეობის საკვების არამდგრადი მარაგების მქონე ზომიერ და მაღალ განედებში, აგრეთვე ღარიბი სახეობრივი შემადგენლობის ბიოცენოზებში მცხოვრები ორგანიზმებისთვის პოლიფაგია უზრუნველყოფს მათ არსებობას. მათ ასევე შეუძლიათ ერთი ან რამდენიმე სახეობის საკვებზე გადასვლა, რასაც მონოფაგია და ოლიგოფაგია ეწოდება.
გოგიას ციხე

გოგიას ციხე — ციხესიმაგრე ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს ბორჯომის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, მდინარე მტკვრის მარცხენა სანაპიროზე. ციხეს არქიტექტურული მონაცემების საფუძველზე -, - საუკუნეებით თარიღდება.

ისტორია
ციხე ნაგებია კლდის ქვით, დარჩენილია მისი ერთი კვადრატული ფორმის კოშკი, დანარჩენი ნაწილები, მეორე კოშკი და გალავნის კედელი დაშლილია. კოშკის სიმაღლე უდრის 8 მეტრს. კოშკი ორსართულიანია, აქვს ერთი კარი, კედლებში გამართულია სათოფურები. ციხის აგებას ადგილობრივი ფეოდალის, გოგია ავალიშვილის სახელს უკავშირებენ.

აღნიშნულ ციხესთან დაკავშირებულია ცნობილი ლეგენდა, რომლის მიხედვით, ორი ძმა მტრად გადაჰკიდებია ერთმანეთს. ძმების შერიგების მიზნით, გოგიას ციხეზე დიდი ნადიმი გამართულა და მართლაც ძმები შერიგებულან. თუმცა ღვინომ მაინც თავისი გაიტანა, ძმები წაკინკლავებულან და დაუხოცავთ ერთმანეთი.

გოგიას ციხემ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა 1828 წელს რუსეთ-ოსმალეთის ომის დროს. გოგიას ციხეში იყო რუსეთის ჯარის საგუშაგო, რომელიც დარაჯობდა იმ ვიწრო გზას, რომელიც მტერს უნდა გაევლო. 1828 წლის 21 ივლისს ციხეს თავს დაესხა ოსმალების ჯარი. ქართლის მილიციის 40-კაციანმა რაზმმა შტაბს-კაპიტან თავად ვეზირიშვილის (ვიზიროვი) მეთაურობით აიძულა თურქები უკან დაეხიათ. აღნიშნულ ქართული მილიციის თავაგანწირულ ბრძოლას დიდი შეფასება მისცა ისტორიკოსმა ვ. პოტომ და აღნიშნულ ბრძოლას ქართული მილიციის სახელოვანი ბრძოლის ერთ-ერთი ეპიზოდი უწოდა.
ვინაია-პიტაკა

ვინაია-პიტაკა — ბუდისტური რელიგური ტექსტების კრებულის, ტრიპიტაკას, ერთ-ერთი შემადგენელი ნაწილი.

დაწერილია პალიზე, ძველ ინდურ სალაპარაკო ენაზე. წარმოადგენს წესებს ბუდისტი ბერებისა და მონაზვნებისთვის მონასტრული ცხოვრების შესახებ. ასევე, ტექსტში ჩამოყალიბებულია რჩევა-დარიგებები ერისკაცებისთვის.

ვინაია-პიტაკაში ყალიბდება 227 წესი ბუდისტი ბერ-მონაზვნებისთვის და 5 წესი ჩვეულებრივი ბუდისტებითვის. ერისკაცებისთვის ეს ხუთი წესი მოიცავს: ზიანის მიყენებისგან, ტყუილის თქმისგან, სხვისი ქონების მითვისებისგან, გრძნობების არასათანადოდ გამოვლენისგან თავის შეკავებასა და ფხიზელი ცნობიერების ქონას.
ევრიფაგია

ევრიფაგია ( — „ფართო“ და — „შთამნთქმელი“), ყოვლისმჭამელობა, პანტოფაგია ( — „საყოველთაო“) — საკვები რეჟიმი იმ ცხოველებისა, რომლებიც ჭამენ ცხოველური და მცენარეული შედგენილობის სხვადასხვა საკვებს. იგი პოლიფაგიის უკიდურესი ხარისხია. ახასიათებს, მაგალითად, გარეულ ღორს, მურა დათვს, რუხ ვირთაგვას, ყორანს, უხერხემლოებიდან — ტარაკანების სინანთროპულ სახეობებს, ბევრ გველკუდას. ევრიფაგებს სხვა ცხოველებთან შედარებით უპირატესობა აქვთ, რამდენადაც შეუძლიათ მრავალნაირ გარემო პირობებში, უფრო ფართო არეალებში არსებობა. ზოგიერთი ევრიფაგი, განსაკუთრებით სინანთროპები, კოსმოპოლიტური სახეობა გახდა.
ოლიგოფაგია

ოლიგოფაგია ( — „მცირე“, „მცირეოდენი“ და — „შთამნთქმელი“) — ცხოველთა კვების რეჟიმი, როდესაც ისინი მხოლოდ რამდენიმე სახეობის საკვებს ჭამენ. ოლიგოფაგებს განეკუთვნება მრავალი ფეხსახსრიანი, რიგი ჭიაყელები, მოლუსკები, თევზები, ფრინველები (მწერიჭამიები, მარცვლეულჭამიები, ნაყოფჭამიები, მტაცებლები — თევზიჭამიები, ორნითოფაგები), ძუძუმწოვრები (ბალახიჭამიები, ნაყოფჭამიები და სხვ.). მცენარეჭამია მწერებს შორის ოლიგოფაგების ტიპური მაგალითებია თეთრულების სახეობები, რომლებიც გარკვეული ოჯახების — კომბოსტოსებრთა, პარკოსანთა და სხვათა — მცენარეებზე ვითარდებიან. ოლიგოფაგები განსაკუთრებით გავრცელებული არიან ტროპიკულ ტყეებში, სადაც სახეობებს შორის ძლიერი კონკურენციაა საკვებზე. გამოყოფენ კვებაში სპეციალიზაციის უკიდურეს ფორმას — მონოფაგიას.
ნეკროფაგია

ნეკროფაგია ( — „მკვდარი“ და  — „შთამნთქმელი“), ლეშისმჭამელობა — ცხოველთა კვების რეჟიმი, როდესაც ისინი სხვა ცხოველების ლეშით იკვებებიან. ნეკროფაგებს შორისაა მრავალი მწერი (ლეშიჭამიასებრნი, ტყავიჭამიასებრნი, ორფრთიანთა მატლები), ზოგიერთი ფრინველი (ორბი, სვავი, მარაბუ, ყორანი) და ძუძუმწოვარი (აფთარი, ტურა).

ნეკროფაგები აგრეთვე ეწოდებათ ფაგოციტებს, ისინი შთანთქავენ ქსოვილთა ნარჩენებს, რომლებიც გამუდმებით კვდებიან და ახლდებიან.
კოპროფაგია

კოპროფაგია ( — „განავალი“ და  — „შთამნთქმელი“) — ცხოველთა კვების რეჟიმი, როდესაც ისინი იკვებებიან ექსკრემენტებით. უხერხემლოებს შორის კოპროფაგია გავრცელებულია მრავალ მცირეჯაგრიან ჭიაში და განსაკუთრებით მწერებში (ფუნდურები, წყლის ხოჭოები და ორფრთიანთა მატლები, ჯავშნიანი ტკიპები და სხვ.). კოპროფაგები ასწრაფებენ ორგანული ნარჩენების დაშლას, ხელს უწყობენ ნიადაგის ჰუმიფიკაციის პროცესს. ძუძუმწოვრებს შორის კოპროფაგები არიან კურდღლისნაირნი და მრავალი მღრღნელი, რომლებიც საკუთარ ექსკრემენტებს ჭამენ; ამგვარად საკვები ორჯერ გაივლის მათ საჭმლის მომნელებელ ტრაქტს, რაც საჭმლის მონელების ეფექტურობას ზრდის. კოპროფაგიის წყალობით განავალში არსებული ნაწლავის მიკროფლორა უზრუნველყოფს ცელულოზისა და სხვა ნაერთების უფრო მეტად დაშლას, აზოტოვან ნაერთთა რეუტილიზაციას, მათ შორის მიკროფლორის მიერ გამომუშავებული ამინომჟავებისა და ვიტამინების.
დეტრიტოფაგია

დეტრიტოფაგია (დეტრიტი და  — „შთამნთქმელი“) — ცხოველთა კვება დეტრიტით. დეტრიტოფაგებს განეკუთვნებიან მრავალჯაგრიანი და მცირეჯაგრიანი ჭიები, სხვადასხვა წყლის მწერის მატლები, ნიჩაბფეხიანები, ლაყუჩფეხიანები, კრილი, გარსიანები, ორსაგდულიანები, ციბრუტელები და სხვ. ხშირად მათ ასევე მიაკუთვნებენ ნიადაგის ცხოველებს (მწერების მატლები, წვიმის ჭიები), რომლებიც საკვებად იყენებენ მკვდარ ორგანიზმებს და მცენარეებისა და ცხოველების ცხოველმოქმედების პროდუქტებს. ნაწილი სპეციალური საფილტრი აპარატის მეშვეობით ფილტრავს დეტრიტის მცირე ნაწილაკებს, მეორენი უშუალოდ ჭამენ მას.