iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გიორგი XI

გიორგი (დ. 1651 — გ. 21 აპრილი, 1709) — ქართლის მეფე 1676–1688 და 1703–1709 წლებში. ვახტანგ -ის ძე.

საისტორიო წყაროები
მისი მეფობის ხანა ხასიათდებოდა ირანთან ურთიერთობის გამწვავებით. გიორგი ცდილობდა მეფის ხელისუფლების განმტკიცებას და ირანელთა ბატონობის მოსპობას ქართლში. დახმარების მისაღებად დიპლომატიური მოლაპარაკება გამართა ოსმალეთთან. 1687 წლის 29 აპრილით დათარიღებულ წერილში თავისი და თავისი შვილის ბაგრატის სახელით ერთგულებას უცხადებს რომის პაპს ინოკენტ -ს, აცხადებს თავს კათოლიკედ და პაპს სთხოვს, რომ ბრძანება გასცეს საქართველოს მხედრობისთვის. პაპის საპასუხო წერილებიდან სჩანს, რომ იგი მას კათოლიკე მეფეთა სიაში მოიხსენებს. თუმცა პრაქტიკულ დახმარებაზე არ არის საუბარი, რადგან მართალია ვენა ამ დროს ოსმალებისაგან ახალი განთავისუფლებულია (1683), მაგრამ საფრანგეთი (ლუი ) და გერმანია (ლეოპოლდ ) უკვე ერთმანეთში ომისათვის ემზადებიან და 1688 წელს დაიწყება კიდეც პფალცის ომი. ამას ემატებოდა ინოკენტი -ისა და ლუი -ის დაძაბული ურთიერთობა. ევროპასთან ურთიერთობის მომსწრეა არა მხოლოდ გიორგი -ის ძმა ლევან ბატონიშვილი, არამედ მისი ბიძაშვილი, სულხან-საბა ორბელიანი, რომლის აღზრდაზეც გიორგის ზეგავლენა სჩანს. გიორგი სათავეს უდებს ქართლის სამეფო შტოს ერთი ნაწილის პროევროპულ პოლიტიკურ მიმართულებას საგანმანათლებლო და რელიგიური თვალსაზრისით. ინტენსიური ურთიერთობა მისიონარებთან, პაპებთან და ევროპელ მონარქებთან, რომელიც გიორგი -მ და მისმა მომხრეებმა, უპირველეს ყოვლისა, მისმა ძმამ ლევანმა და სულხან-საბა ორბელიანმა ერთად დაიწყეს, და რომელიც მკაფიოდ გამოიხატა ლევანის შვილების, ქაიხოსრო მეფისა და ვახტანგ -ის პოლიტიკაში, გასტანს საუკუნე, და დასრულდება ლევანის შვილიშვილის, ანტონ -ის სიკვდილით.

1688 წელს გიორგი ჯანყდება ირანელების წინააღმდეგ. აჯანყება მარცხით დამთავრდა, რადგან გიორგი -ს უღალატეს ადგილობრივმა ფეოდალებმა და ვერც ოსმალეთიდან მიიღო შეპირებული დახმარება. შაჰმა გიორგი ტახტიდან გადააყენა და მის ადგილზე ერეკლე დასვა (1688). გიორგი -მ იმერეთს შეაფარა თავი და ცდილობდა ტახტის დაბრუნებას. ამასობაში ირანში გაუარესდა შინაპოლიტიკური მდგომარეობა. ირანის იმპერიის შორეულ რაიონებში გაიზარდა მისწრაფება პოლიტიკური განკერძოებისაკენ. განსაკუთრებით დაძაბული ვითარება შეიქმნა ავღანეთში. შაჰ-ჰუსეინმა გადაწყვიტა შერიგებოდა გიორგი -ს, რათა მისი სამხედრო ცოდნა და ქართველთა ჯარი ავღანელთა წინააღმდეგ გამოეყენებინა. თავის მხრივ, გიორგი -ს სურდა ტახტი დაებრუნებინა და გაეგრძელებინა სამშობლოს დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლა. ამიტომ იგი დათანხმდა წინადადებას და 1696 წელს ისპაანში გაემგზავრა. შაჰმა გიორგი კვლავ დაამტკიცა ქართლის მეფედ და დაავალა ავღანელთა დამორჩილება. გიორგი -მ აჯანყებულები მალე დაიმორჩილა, მაგრამ ავღანელებმა იგი ღალატით მოკლეს.
ორშაბათი

ორშაბათი — დღე კვირადღესა და სამშაბათს შორის. ძველ რომაელებსა და ჩრდილოგერმანულ ტომებში ეს დღე ეძღვნებოდა მთვარეს (გერმანულად : - არის „მთვარის დღე“). ორშაბათი ხან კვირის პირველ დღედ მიიჩნევა (მაგალითად, თანამედროვე ევროპაში), ხან მეორე დღედ (აშშ და სხვა ქვეყნები). ეს თვალსაზრისი ძველი იუდეიდან მომდინარეობს. ამ მიზეზით ქართულში, არაბულში, ებრაულში, ბერძნულში, აგრეთვე პორტუგალიურში მისი მნიშვნელობაა — „მეორე დღე“. თანამედროვე კულტურა ორშაბათს განიხილავს, როგორც კვირის დასაწყისს, ვინაიდან უქმე დღის შემდეგ ხალხი ბრუნდება სამსახურებში და სასწავლებლებში.

ცნობილი ორშაბათები
დიდი ორშაბათი – ვნების კვირის დღე, როდესაც იესომ დაწყევლა უნაყოფო ლეღვი;

ორშაბათი ქართველურ ენებზე
მეგრული: თუთაშხა
ლაზური: თუთაჩხა
სვანური: დო̈შდიშ
ძველქართული: მთოვარისა
სამშაბათი

სამშაბათი — კვირის დღე ორშაბათსა და ოთხშაბათს შორის. ძველ რომაელებში ეს დღე ეძღვნებოდა ღვთაება მარსს, ძველ გერმანულ ტომებში — ტირუს. აშშ-ში ტრადიციულად სამშაბათს ტარდება არჩევნები. ფედერალური არჩევნები იმართება ნოემბრის პირველი ორშაბათის მომდევნო დღეს.

ცნობილი სამშაბათები
დიდი სამშაბათი – ვნების კვირის დღე, როდესაც იესომ ტაძარში ახალი მოძღვრება იქადაგა;
შავი სამშაბათი - 1929 წლის 29 ოქტომბერი, აშშ-ს საფონდო ბირჟებზე დაიწყო დიდი პანიკა;

სამშაბათი ქართველურ ენებზე
მეგრული: თახაშხა
ლაზური: იკინაჩხა
სვანური: თახა̈შ
ძველქართული: არიასი
ხუთშაბათი

ხუთშაბათი — კვირის დღე ოთხშაბათსა და პარასკევს შორის. ძველ რომაელებში ეს დღე ეძღვნებოდა ღვთაება იუპიტერს, ძველ გერმანულ ტომებში - თორს. აქედან უნდა მომდინარეობდეს ამ დღის ინგლისური სახელწოდება . ზოგიერთ ხელშეკრულებებში ხუთშაბათი არის დღე, რომელიც განსაზღვრავს კვირების ნუმერაციას: წლის პირველ კვირად მიიჩნევა ის კვირა, რომელიც შეიცავს წლის პირველ ხუთშაბათს. ტრადიციისამებრ, დიდ ბრიტანეთში არჩევნები ტარდება ხუთშაბათობით.

ცნობილი ხუთშაბათები
დიდი ხუთშაბათი – ვნების კვირის დღე, როდესაც იესომ თვითონ გაუმართა მოციქულებს სერობა, ამხილა იუდა და დაადგინა ზიარების საიდუმლო.

ხუთშაბათი ქართველურ ენებზე
მეგრული: ცაშხა
ლაზური: ჩაჩხა/უმქისერთი
სვანური: ცა̄̈შ
ძველქართული: აფროდიტისა
პარასკევი

პარასკევი — კვირის დღე ხუთშაბათსა და შაბათს შორის. უმრავლეს ქვეყნებში, სადაც მიღებულია 5-დღიანი სამუშაო კვირა, პარასკევი წარმოადგენს უკანასკნელ სამუშაო დღეს.

ძველ რომაელებში ეს დღე ეძღვნებოდა ქალღმერთ ვენერას, ძველგერმანულ ტომებში - ქალღმერთ ფრიას (ფრიგი), ამიტომ ჰქვია მას ინგლისურ ენაში „“.
ისლამში პარასკევი არის მეჩეთებში საეკლესიო მსახურის დღე.
ებრაული შაბათი იწყება პარასკევს მზის ჩასვლის შემდეგ.
პარასკევა არის ველური კაცის სახელი, რომელიც რობინზონ კრუზოს მსახური იყო.

პარასკევს მომხდარი გახმაურებული შემთხვევები
დიდი პარასკევი - ვნების კვირის დღე, როდესაც იესო აწამეს და ჯვარს აცვეს;
წითელი პარასკევი - 1925 წლის 31 ივლისი, ინგლისელ მაღაროელთა გამარჯვების დღე შახტების მფლობელებზე, რომლებიც ცდილობდნენ ხელფასების შემცირებას.
წმინდა პარასკევა - აღმოსავლურ სლავურ მითოლოგიაში წმინდანი, ქალთა და დედათა მფარველი.
პარასკევი, 13 - გავრცელებული ცრურწმენა

პარასკევი ანდაზებში
„მას კვირაში ცხრა პარასკევი აქვსო“.
„პარასკევია დღესაო, კატა ვერ შესწვდა ძეხვსაო“

პარასკევი ქართველურ ენებზე
მეგრული: ობიშხა
ლაზური: ობიჩხა/პარასკა
სვანური: უ̂ებიშ
ძველქართული: დიოსისა
შაბათი

შაბათი — კვირის დღე პარასკევსა და კვირადღეს შორის. ძველ რომაელებში ეს დღე ეძღვნებოდა ღვთაება სატურნს. ტრადიციის თანახმად, რომელიც იუდაიზმიდან მომდინარეობს, ეს კვირის ბოლო დღეა. ეს შეთანხმება ძალაში რჩება ისრაელსა და აშშ-ში, მაგრამ თანამედროვე ევროპაში მას განიხილავენ როგორც კვირის მე-6 დღეს. ქართულ ენაში, ისევე როგორც ბევრ ენაში, ამ დღის სახელწოდება მომდინარეობს იუდაისტური დღესასწაულის „შაბათის“ სახელიდან.

ცნობილი შაბათები
დიდი შაბათი - ვნების კვირის დღე, როდესაც იესო დაკრძალეს.

შაბათი ქართველურ ენებზე
მეგრული: საბატონი (შურიშხა)
ლაზური: საპ(ბ)ატონი
სვანური: საფტინ
ძველქართული: კრონოსისა
ქაიხოსრო (მეფე)

ქაიხოსრო — ქართლის მეფე 1709-1711, გიორგი -ის ძმისწული. ქაიხოსროს მამა ლევანი სპარსეთის მდივანბეგი იყო. როდესაც ლევანი შაჰმა ქართლში გაგზავნა გიორგი -ის ნაიბად (მოადგილედ), ქაიხოსრო დანიშნა სპარსეთის მდივანბეგის ნაიბად. ლევანის სპარსეთში დაბრუნების შემდეგ ქაიხოსრო შაჰის კარზე დარჩა და მის სხვადასხვა დავალებას ასრულებდა. 1707 მან ჩაახშო ისპაანში მომხდარი აჯანყება. 1709 შაჰმა ქაიხოსრო ქართლის მეფედ და სპარსეთის სპასალარად დანიშნა და თავრიზი და ბარდა უბოძა. მას აჯანყებულ ავღანელებთან ბრძოლა დაევალა. ქაიხოსრომ სძლია და გააქცია აჯანყებულთა მეთაური მირ ვეისი, მაგრამ 1711 ერთ-ერთი ბრძოლის დროს ღალატის შედეგად დამარცხდა და დაიღუპა.
გიორგი პაპაშვილი

გიორგი პაპაშვილი (დ. 23 აგვისტო, 1898, კობიაანთკარი, დუშეთის რაიონი — გ. 29 მარტი, 1978, კემბრია, კალიფორნია) — ქართველი მწერალი და მოქანდაკე.

ბიოგრაფია
1921 წელს, როცა წითელი არმია საქართველოში შემოიჭრა, გიორგი პაპაშვილი ჯარში მსახურობდა და მენშევიკებთან ერთად კონსტანტინოპოლში აღმოჩნდა. ორი წლის მანძილზე კონსტანტინოპოლში ცხოვრობდა. თხუთმეტწლიანი ხეტიალის შემდეგ, გიორგი პაპაშვილმა ცოლად ამერიკელი მწერალი ქალი ჰელენ უაიტი შეირთო. წყვილმა ჰელენის მზითევით პენსილვანიის შტატში პატარა ფერმა იყიდა და გიორგიმ მამა-პაპის ხელობას — ხვნა-თესვას მიჰყო ხელი. განსაკუთრებული წარმატება ხვდა წილად მის წიგნს „ “ („ყველაფერი შეიძლება მოხდეს“; გამოქვეყნდა 1945 წელს, ხოლო ქართულად თბილისში, 1965 წელს), რომელიც იქცა ბესტსელერად და რომლის 1,5 მილიონზე მეტი ეგზემპლარი გაიყიდა მთელ მსოფლიოში. იგივე ნაწარმოები ჰოლივუდის მიერ კინოდ ქცეული გახდა 1952 წელს, ხოსე ფერერისა და კიმ ჰანტერის მონაწილეობით. პაპაშვილი მოხვედრილია აშშ-ში საუკუნის ამერიკული მწერლობისა და ხელოვნების ანთოლოგიებში. 1961 წელს გიორგი პაპაშვილი მეუღლესთან ერთად ეწვია საქართველოს, მოინახულა მშობლიური სოფელი, ახლობლები, შეხვდა ქართველ მწერლებს.
კვირა

კვირა (კვირადღე) — კვირის დღე შაბათსა და ორშაბათს შორის. ძველ გერმანულ ტომებში ეს დღე ეძღვნებოდა მზეს, აქედანაა ინგლისური . ბევრ სლავურ ენაში კვირადღეს ჰქვია „“, ე.ი. დღე, როდესაც არ მუშაობენ („ “). კვირადღე ხშირად კვირის უკანასკნელი დღეა (განსაკუთრებით ევროპასა და სამხრეთ ამერიკაში), სხვაგან — კვირის პირველი დღე. ეს ტრადიცია მომდინარეობს ძველი ებრაელებისა და ძველი ეგვიპტელებისაგან. სტანდარტიზაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის გადაწყვეტილებით 1976 წლის 1 იანვრიდან კვირადღე დადგინდა კვირის ბოლო დღედ.

კვირადღე ქრისტიანთა უმრავლესობისათვის დასვენების დღეა. მართლმადიდებელ ქრისტიანებში ამ დღეს არ შეიძლება საოჯახო, სასოფლო-სამეურნეო და საზოგადოებრივი საქმიანობა, რაიმეს კეთება, რაც სხვისგან მოითხოვს შრომის გაწევას (მაგ. ყიდვა, მომსახურების მიღება, საზოგადოებრივი ტრანსპორტით სარგებლობა და ა.შ.). გამონაკლისს წარმოადგენს გადაუდებელი სამედიცინო და სხვა სახის მომსახურება.

კვირა ქართველურ ენებზე
მეგრული: ჟაშხა
ლაზური: ბჟაშხა
სვანური: მიშლადეღ
ძველქართული: მზისა
სევერიან ბუაძე

სევერიან ბუაძე (დ. 9 იანვარი 1894, ბუგეული ― გ. 27 თებერვალი 1934, ჰალე) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა ქუთაისის ქართული სათავადაზნაურო გიმნაზია. სწავლობდა პეტერბურგის სამხედრო-სამედიცინო აკადემიაში. შემდეგ, 1920-1925 წლებში, ჰალეს, მარბურგისა და ისევ ჰალეს უნივერსიტეტებში. სევერიან ბუაძემ ცნობილ შვეიცარიელი ფიზიოლოგთან პროფესორ ემილ აბდერჰალდენთან ერთად, რომლის ასისტენტადაც იგი ჰალეში სწავლის შემდეგ მუშაობდა, დაამტკიცა იმავე პროფესორის სახელწოდებით მედიცინაში ცნობილი აბდერჰალდენის რეაქცია. მაშინდელ სამეცნიერო სენსაციად წოდებული სტატია აბდერჰალდენმა და ბუაძემ გამოაქვეყნეს 1930 წელს, ჟურნალ „“-ის მე-11 ნომერში.

ცნობილია, რომ ჰალეს უნივერსიტეტი მას იცავდა ნაცისტების წინაშე და სევერიან ბუაძემ 1933 წელს მოიპოვა პროფესორობის უფლება. ჰალეს უნივერსიტეტის არქივში იგი მოხსენიებულია პრუსიის მოქალაქედ და კათოლიკე ქრისტიანად, რომელსაც საბჭოთა უწყებებმა 1933 წელს საქართველოში ჩასვლა აუკრძალეს. 1934 წელს სევერიან ბუაძე გარდაიცვალა ხანმოკლე ავადმყოფობის შემდეგ ფილტვების ანთებით.
ნიკო სამადაშვილი

ნიკო სამადაშვილი (დ. 19 ივლისი, 1905, ხიდისთავი, ტფილისის გუბერნია ― გ. 1 მაისი, 1963, თბილისი) — ქართველი პოეტი.

მოთხრობების პირველი კრებული 1989 წელს გამოქვეყნდა. მისი ცხოვრების პერიოდში ერთი ლექსიც არ დაბეჭდილა მიუხედავად იმისა, რომ გერონტი ქიქოძე, ვახტანგ კოტეტიშვილი და ერეკლე ტატიშვილი, თვით გალაკტიონ ტაბიძეც განსაკუთრებულ პოეტად აღიარებდნენ. ცხოვრობდა და ასწავლიდა ბორჯომის რაიონის სოფელ სადგერის დაწყებით სკოლაში. 1943 წლის 12 იანვარს დააპატიმრეს და ომის შემდეგ გამოუშვეს, თუმცა ინტრიგები, შევიწროებები და უკიდურესი სიდუხჭირე ცხოვრობის ბოლომდე სდევდა სამი შვილის მამას. მისი პირველი ლექსები დაიბეჭდა 1967 წელს „ლიტერატურულ საქართველოში“, ხოლო პირველი კრებული „ბეთანია“ გამოვიდა 1973 წელს და მომდევნო 80-იან წლებში.
გია დვალი

გიორგი (გია) დვალი (დ. 30 მაისი, 1964, თბილისი) — ქართველი ფიზიკოსი.

ბიოგრაფია
გიორგი (გია) როლანდის ძე დვალი დაიბადა 1964 წლის 30 მაისს, თბილისში. დაამთავრა თბილისის 55-ე საშუალო სკოლა და სწავლა განაგრძო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტზე. 1985 წელს დაიცვა დიპლომი ზურაბ ბერეჟიანის ხელმძღვანელობით. 1985-92 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ე. ანდრონიკაშვილის სახელობის ფიზიკის ინსტიტუტში. 1992-93 წლებში იყო თეორიული ფიზიკის საერთაშორისო ცენტრის (, ტრიესტი, იტალია), ხოლო 1993-95 წლებში — პიზის უნივერსიტეტის პოსტდოქტორანტი, 1995-97 წლებში — ბირთვული კვლევის ევროპული ცენტრის მკვლევარი, 1997-98 წლებში – -ს პროფესორი, 1998 წლიდან — ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის პროფესორი. დვალის კვლევის სფეროა ელემენტარული ნაწილაკების თეორია, კოსმოლოგია, კვანტური გრავიტაცია, ადრეული სამყაროს ევოლუცია. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი შედეგები, რომლებიც დვალმა მიიღო კოლეგებთან ერთად (ნ. არკანი-ჰამედი, ირანი, ს. დიმოპოულოსი, საბერძნეთი), ეხება სამყაროს ფარული განზომილებების თეორიას (1998).

ამ თეორიის თანახმად, სუბმილიმეტრულ მანძილებზე საჭირო ხდება ნიუტონის მსოფლიო მიზიდულობის კანონის შეცვლა, რადგან სხეულთა შორის მოქმედი მიზიდულობის ძალის დამოკიდებულება მათ შორის მანძილზე ხდება უფრო ძლიერი (და ფარული განზომილებების რაოდენობაზე დამოკიდებული), ვიდრე ნაწინასწარმეტყველებია ნიუტონის თეორიით. ამჟამად მიმდინარეობს ამ ჰიპოთეზის ექსპერიმენტული შემოწმება.

დვალს მიღებული აქვს დ. და ლ. პაკარდების (1999), ა. სლოუნის (2000), ნიუ-იორკის მერის (2001) ჯილდოები მეცნიერებასა და ტექნოლოგიაში მიღწეული წარმატებისათვის. 2007 მიიღო ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის „ვერცხლის პროფესორის“ წოდება, ხოლო 2008 წელს მიენიჭა ჰუმბოლდტის პრემია, რომელიც ნობელის პრემიის ანალოგიურია. მონაწილეობს დიდი ჰადრონული კოლაიდერის ექსპერიმენტში. იწინასწარმეტყველა, რომ ამ ექსპერიმენტში შესაძლებელია მიკროსკოპული შავი ხვრელების წარმოქმნა და გააანალიზა ამ მოვლენის შესაძლო დაკვირვებითი შედეგები. 2010 წლიდან არის მაქს პლანკის ინსტიტუტის (მიუნხენი, გერმანია) დირექტორი. დვალი ეწევა აქტიურ პედაგოგიურ მოღვაწეობას.

ავტორია 100-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომისა. მშობლიური ენის გარდა ფლობს: ინგლისურ, გერმანულ, რუსულ და იტალიურ ენებს. მეუღლე — თამუნა დვალი. ჰყავთ ქალ-ვაჟი — სოფო და დათო.
ალექსანდრე I (კახეთის მეფე)

ალექსანდრე (დაახლოებით დ. 1454-1456 — გ. 1511) — კახეთის მეფე 1476–1511 წლებში, მეფე გიორგი -ის ძე.

ცხოვრება და მოღვაწეობა
მის დროს დადგინდა ახლად ჩამოყალიბებული კახეთის სამეფოს საზღვრები. ალექსანდრე ცდილობდა მშვიდობიანი ურთიერთობა ჰქონოდა საქართველოს სხვა სამეფო-სამთავროებსა და მეზობელ ქვეყნებთან. მან საფუძველი ჩაუყარა კახეთის მეფეთა ტრადიციულ საგარეო პოლიტიკას — ყოველგვარი საშუალებით (მოხერხებული დიპლომატია, ზოგჯერ დათმობა, ფორმალური ყმობა, მცირე ხარკი და სხვ.) უზრუნველყოთ ქვეყნის მშვიდობიანი განვითარება.

1477 წელს ქართლში უზუნ-ჰასანის შემოსევის დროს, თურქმანთა ბრძოლებმა მოარბიეს ქართლის მოსაზღვრე კახეთის რაიონებიც: ხერკი, საგურამო, მარტყოფი და თიანეთი. ალექსანდრე -მა უზუნ-ჰასანს ძღვენი მიართვა, მორჩილება აღუთქვა და კახეთი აოხრებას გადაარჩინა. ისმაილის (შემდგომში პირველი სეფიანი შაჰის) შირვანში ლაშქრობის დროსაც (1501) მან მორჩილება აღუთქვა შაჰს და ეს შემოსევაც აიცდინა. ამის შემდეგ კახეთსა და ირანს შორის მშვიდობა არ დარღვეულა საუკუნის დასაწყისამდე. 1483 და 1491 ალექსანდრე -მა ელჩები გაგზავნა მოსკოვის დიდი მთავრის ივანე -ის კარზე, რითაც საფუძველი ჩაეყარა რუსეთ-საქართველოს პოლიტიკურ ურთიერთობის ახალ, მნიშვნელოვან ეტაპს. 1490 წელს, მას შემდეგ რაც ქართლის სამეფოს დარბაზმა ურჩია კონსტანტინე -ს დროებით ხელი აეღო საქართველოს გაერთიანებაზე, ალექსანდრე -მა ზავი დადო ქართლის მეფესთან. ვახუშტის მიხედვით, ამავე დროს მომხდარა სამეფოებს შორის საზღვრების დადგენაც.

კახეთის სამეფოს საგარეო საფრთხე თითქოს არ ემუქრებოდა, თუმცა სამაგიეროდ მეფესა და მის უფოს ვაჟს, გიორგის შორის იყო დაძაბული ურთიერთობა. 1511 წელს გიორგიმ მოკლა ალექსანდრე და თავი მეფედ გამოაცხადა.
ლევანი (კახეთის მეფე)

ლევანი — კახეთის მეფე 1518/1520—1574 წლებში, გიორგი -ის (ავგიორგის) ძე. 1513 წელს, როდესაც ქართლის მეფემ დავით -მ კახეთი თავის ხელისუფლებას დაუმორჩილება, მცირეწლოვანი ლევანი მისმა მომხრე კახელმა თავადებმა ოჩანის ციხეში დამალეს. მათ ისარგებლეს 1518 წელს ქართლში შაჰ ისმაილ -ის ლაშქრობით და ლევანი კახეთის მეფედ გამოაცხადეს. 1520 წელს ლევანმა დაამარცხა კახეთში შეჭრილი დავით -ის ლაშქარი. ამის შემდეგ ქართლისა და კახეთის მეფეები დაზავდნენ და იცნეს კახეთის ქართლისაგან გამოყოფა. ლევანი სეფიანთა ირანის ვასალი იყო და მშვიდობიანობის შესანარჩუნებლად შაჰისადმი ერთგულების პოლიტიკას იცავდა. 1551 წელს ის დაეხმარა შაჰ-თამაზ -ს შაქის დამორჩილებაში. ირანსა და ოსმალეთს შორის ამასიის ზავის დადების (1555) შემდეგ შაჰს არ აკმაყოფილებდა კახეთის შედარებით მსუბუქი ვასალური ვალდებულებები. ამით უკმაყოფილო ლევანი 50-60-იან წლებში შეეცადა რუსეთისაგან დახმარების მიღებას. 1563 წელს მან ელჩები გაგზავნა მოსკოვში ივანე -თან, რის შედეგადაც კახეთში ჩამოვიდა რუსთა რაზმი, რომელიც ლევანმა ციხე-სიმაგრეებში ჩააყენა. ოსმალეთისა და ირანის პროტესტმა აიძულა ლევანი ეს რაზმი მალე დაეთხოვა. ლევანის 56 წლიანი მმართველობის დროს კახეთში მტრის შემოსევები არ ყოფილა, ქვეყანა ეკონომიურად მოღონიერდა, დაწინაურდნენ ახალი ქალაქები — ბაზარი და გრემი. მასზე დიდ ხანს არცერთ ბაგრატიონს უმეფია.

1574 წელს ლევანი გარდაიცვალა და მის მემკვიდრეებს შორის ბრძოლა ატყდა ტახტის დაუფლებისათვის.
ჯანიშინი

ჯანიშინი (სპარსულად ჯანეშენ — მოადგილე, ნაცვალი) — შაჰის მიერ ირანში გაწვეული ქართლის მეფის ნაცვლად ქვეყნის გამგებლად დატოვებული პირი. ირანის სეფინი შაჰები ქართლის მეფეს ერთდროულად ირანის სპარსალარობასაც აძლევდნენ და იქვე ტოვებდნენ მოვალეობის შესასრულებლად, მის სამეფო საქმეებს კი მისივე მემკვიდრე — ჯანიშინი ასრულებდა. წყაროებში მას ნაიბი ან გამგეც ეწოდებოდა. მაგალითად, 1703 შაჰმა სულთან-ჰუსეინმა ქართლის მეფობა გიორგი -ს დაუმტკიცა და ირანის სპასალარობა და ყანდაარის ბეგლარბეგობა უბოძა, ქართლში კი მის ჯანიშინად მისივე ძმისწული ვახტანგ დანიშნა. ჯანიშინი სახელმწიფოს სრულუფლებიანი გამგებელი იყო.
გიორგი XII

გიორგი (დ. 10 ოქტომბერი, 1746 — გ. 28 დეკემბერი, 1800, თბილისი) — ქართლ-კახეთის უკანასკნელი მეფე (1798—1800), ერეკლე -ის ძე. ლიტერატურაში ზოგჯერ გიორგი -ის სახელით იხსენიება.

ბიოგრაფია
აღიზარდა სამეფო კარზე. საუკუნის 60-იანი წლებიდან მონაწილეობდა სახელმწიფო საქმეებში. 1765 წელს მხარი არ დაუჭირა ერეკლე -ის წინააღმდეგ მოწყობილი შეთქმულების მონაწილეთა მკაცრად დასჯას, რაც მამა-შვილს შორის უთანხმოების საფუძველი გახდა. ამ უკმაყოფილებას კიდევ უფრო ამწვავებდა გიორგი -ის დედინაცვალი დარეჯან დედოფალი, რომელიც გიორგი -ს საკუთარ შვილებს უპირისპირებდა. როცა ერეკლე -ის გარდაცვალების შემდეგ, 1798 წლის იანვარში, გიორგი გამეფდა, იგი უკვე მძიმე ავადმყოფი იყო.

მოღვაწეობა
მისი მეფობისას ქართლ-კახეთში მეტად რთული საშინაო და საგარეო ვითარება შეიქმნა. გიორგი ზრუნავდა ირანელთა 1795 წლის შემოსევის შედეგად დანგრეული თბილისის აღდგენაზე. მისი ბრძანებით ჩატარდა ხალხის აღწერა და შემოიღეს ფულადი გადასახადი სამეფო სასახლის ასაგებად, მაგრამ შეკრებილი თანხა ეკლესიების კეთილმოწყობაზე დაიხარჯა. დაიწყეს სტამბის აღდგენა. გიორგი ცდილობდა ერეკლეს დროინდელი მორიგე ჯარის აღდგენას, ებრძოდა ქვეყანაში შემოჭრილ ირანულ წეს-ჩვეულებებს, ფიქრობდა ქართველთა და სომეხთა სარწმუნოებრივ ერთობაზე (სომხებში მართლმადიდებლური ქრისტიანობის დანერგვით). შეეცადა მოწინააღმდეგე ბატონიშვილთა პარტიის დამორჩილებას და შინაური მოღალატეების ალაგმვას, მაგრამ ვერ შეძლო.

საგარეო პოლიტიკა
საგარეო პოლიტიკაში გიორგი რუსეთთან ტრადიციული ურთიერთობის კურსს იცავდა. იგი მოითხოვდა 1783 წლის გეორგიევსკის ტრაქტატის შესრულებას და საქართველოში რუსეთის ჯარის შემოყვანას, რომლის დახმარებით ფიქრობდა საშინაო და საგარეო პოლიტიკური სიძნელეებიდან თავის დაღწევას. მაგრამ რუსეთის ჯარის საქართველოში შემოსვლამ (1799 წლის 26 ნოემბერი) ვერ გამოაკეთა ქართლ-კახეთის შერყეული სახელმწიფოებრივი მდგომარეობა. ასეთ ვითარებაში გიორგი დათანხმდა შეეზღუდათ 1783 წლის ტრაქტატით გათვალისწინებული მეფის უფლებანი, ოღონდ მისთვის და მისი შთამომავლებისათვის მეფობა შეენარჩუნებინათ. რუსეთის მთავრობა ხედავდა ქართლ-კახეთის სამეფოში შექმნილ კრიტიკულ მდგომარეობას და ამ სამეფოს სრული გაუქმებისათვის ხელსაყრელ მომენტს ელოდა.

გიორგი გარდაიცვალა თბილისში 1800 წლის 28 დეკემბერს, დილის 11 საათზე, დასაფლავებულია სვეტიცხოველში.

მისი გარდაცვალების შემდეგ ქართლ-კახეთის სამეფო რუსეთს შეუერთდა.
კონსტანტინე I (იმერეთის მეფე)

კონსტანტინე (გ. 1327) — იმერეთის მეფე 1293-1327, დავით ნარინის ძე. ვახტანგ -ის მომდევნო ძმა. მეფობას ეცილებოდა უმცროსი ძმა მიქელი, რომელმაც დაიპყრო რაჭა-ლეჩხუმი და არგვეთი. ძმებს შორის ბრძოლა კონსტანტინე -ის გარდაცვალებამდე არ შეწყვეტილა. შინაური არეულობით ისარგებლეს მსხვილმა ფეოდალებმა (დადიანმა, შერვაშიძემ, გურიელმა) და ოდიში (სამეგრელო), აფხაზეთი, გურია ცენტრალური ხელისუფლებისაგან თითქმის დამოუკიდებელ სამთავროებად აქციეს. კონსტანტინე აღესრულა 1327 წელს. შვილი არ დარჩენია.
ალექსანდრე I (იმერეთის მეფე)

ალექსანდრე (გ. 1389), იმერეთის მეფე 1387-1389. დავით ნარინის შთამომავალი, ძე ბაგრატ -ისა, რომლის გარდაცვალების (1372) შემდეგ საქართველოს მეფე ბაგრატ დიდმა ერისთავად დანიშნა. რეზიდენცია ალექსანდრე -ს შორაპანში ჰქონდა. 1387 წელს, როდესაც თემურ-ლენგმა ბაგრატ დაატყვევა, ალექსანდრე -მა იმერეთის მეფედ გამოაცხადა თავი. ბაგრატ -ისა და მისი მემკვიდრის - გიორგის ერთგულნი დარჩნენ ოდიშის, ცხუმისა და სვანეთის ერისთავები, აგრეთვე გურიელი. ალექსანდრე -ის გარდაცვალების შემდეგ იმერეთი კვლავ საერისთავო გახდა.
წყარო
ვახუშტი, საქართველოს ცხოვრება, [ნაწ.] 2, ზ. ჭიჭინაძის გამოც. ტფ., 1913, გვ. 278-280
ალექსანდრე II (იმერეთის მეფე)

ალექსანდრე (გ. 1510), იმერეთის მეფე (1484-1510). ბაგრატ -ის ძე. მამის გარდაცვალების (1478) შემდეგ მან ვერ შეძლო იმერეთში გამეფება ოპოზიციურად განწყობილი მთავრების (შარვაშიძე, დადიანი, გურიელი, გელოვანი) წინააღმდეგობის გამო. ამით ისარგებლა ქართლის მეფემ კონსტანტინე -მ (1479-1505) და ხელთ იგდო იმერეთის ტახტი. 1484 წელს ალექსანდრე -მ შეძლო მცირე ხნით დაუფლებოდა მამისეულ ტახტს, მაგრამ ქართლის მეფე ლიხთ-იმერეთს არ თმობდა. მხოლოდ 1488 წელს სძლია ალექსანდრე -მ საბოლოოდ კონსტანტინეს და დადიან-გურიელიც შემოირიგა, შემდეგ კი თვითონ დაიწყო ბრძოლა ქართლის შემოსაერთებლად. 1509 წელს აიღო გორი და ჩრდილოეთ-დასავლეთ ქართლში გაბატონდა. მაგრამ ქართლ-იმერეთის გაერთიანების გეგმა განუხორციელებელი დარჩა. ოსმალთა შემოსევამ აიძულა იგი ქართლისათვის თავი მიენებებინა. თურქებთან დაპირისპირებიდან მალევე მეფე დასნეულდა და გარდაიცვალა. მის შემდეგ იმერეთის ტახტზე მისი 15 წლის ვაჟი, ბაგრატ ავიდა.
ალექსანდრე III (იმერეთის მეფე)

ალექსანდრე (გ. 1660) — იმერეთის მეფე 1639-1660. გიორგი -ის უფროსი შვილი. ებრძოდა გაძლიერებულ ფეოდალურ ანარქიას. მხარს უჭერდა თავის სიმამრს თეიმურაზ -ს (ცოლად ჰყავდა თეიმურაზის ქალიშვილი დარეჯანი, ზურაბ არაგვის ერისთავის ქვრივი) ირანის აგრესიის წინააღმდეგ ბრძოლაში. თეიმურაზის გავლენით ურთიერთობა დაამყარა მოსკოვის სახელმწიფოსთან და რამდენიმეჯერ (1649, 1651, 1656) გაგზავნა ელჩები. 1651 წლის 9 ოქტომბერს ხელი მოაწერა მოსკოვის ხელმწიფის ერთგულების ფიცის წიგნს.

ალექსანდრე ოცი წლის მანძილზე ებრძოდა ოდიშის მთავარ ლევან დადიანს. 1657 წელს კი, როდესაც ლევან გარდაიცვალა, გაილაშქრა ოდიშზე, გადააყენა ლიპარიტ დადიანი და მთავრად თავისი ერთგული კაცი ვამეყ დადიანი დანიშნა (1658), გურიის მთავრადაც თავისი მომხრე დემეტრე სიმონის ძე დასვა. ამით ორივე სამთავრო დაიმორჩილა და შეძლო დროებით განემტკიცებინა იმერეთის საშინაო მდგომარეობა.

გალერეა
ალექსანდრე IV

ალექსანდრე (გ. 1695), იმერეთის მეფე 1683-1690, 1691-1695. ბაგრატ -ის უკანონო შვილი.

1681 წელს, როდესაც ბაგრატ გარდაიცვალა, ალექსანდრე ქართლის მეფე გიორგი -ის კარზე იმყოფებოდა. ამით ისარგებლა გიორგი გურიელმა და იმერეთის ტახტი მიიტაცა. იმერეთის დიდებულთა და გიორგი -ის შუამდგომლობით ოსმალეთის სულთანმა იმერეთის ტახტი ალექსანდრე -ს უბოძა და იგი ახალციხის ფაშის დახმარებით ტახტზე ავიდა. პოლიტიკური მიზნით მან თავისი და დარეჯანი მიათხოვა პაატა აბაშიძეს, რომლის გავლენას მთელი ზემო იმერეთი ემორჩილებოდა. 1684 წელს როკითის ბრძოლაში ალექსანდრე -მ დაამარცხა გურიელი და მისი მომხრეები - გიორგი ლიპარტიანი, შოშიტა რაჭის ერისთავი, ბეჟან ლორთქიფანიძე და ჩიჯავაძენი. 1689 წელს, როდესაც გიორგი ირანს აუჯანყდა, ალექსანდრე -მ შაჰთან დაამყარა ურთიერთობა, რაც ოსმალეთის ვასალობაზე უარის თქმას ნიშნავდა. ამის გამო სულთანმა მას მეფობა ჩამოართვა (1690 წლის აგვისტო). ალექსანდრე ქართლში გადავიდა და გორს დადგა. ქართლში ახლად გამეფებული ერეკლე -ის მეცადინეობით ირანის შაჰმა ოსმალეთის სულთანთან იშუამდგომლა და 1691 წელს ალექსანდრე იმერეთის ტახტზე აღადგინეს.

ალექსანდრე -ის მეფობის დროს გაძლიერდა ფეოდალური ანარქია, გახშირდა ტყვეებით ვაჭრობა, მორალურად დაქვეითდა არისტოკრატია. 1695 წელს ალექსანდრე -ის წინააღმდეგ შეთქმულება მოეწყო მისივე სიმამრის გიორგი აბაშიძის თაოსნობით. შეთქმულებმა ალექსანდრე შეიპყრეს და გიორგი -ს გადასცეს, რომლის ბრძანებით იგი რუისში მოკლეს და იქვე ეკლესიაში დამარხეს.

წყარო
გორგიჯანიძე ფ., საქართველოს ისტორია, ს. კაკაბაძის გამოც., «საისტორიო მოამბე», 1925, [ტ.] 2;
ვახუშტი, საქართველოს ცხოვრება, [ნაწ.] 2, ზ ჭიჭინაძის გამოც., ტფ., 1913