ხუან ფედერიკო პონსე ვაიდესი

ხუან ფედერიკო პონსე ვაიდესი (დ. 27 მარტი, 1889 — გ. 29 იანვარი, 1956) — გვატემალელი პოლიტიკოსი და სამხედრო მოღვაწე, გვატემალის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი 1944 წლის 4 ივლისიდან 20 ოქტომბრამდე. სწორედ მისი მთავრობის წინააღმდეგ განხორციელდა 1944 წლის ეგრეთ წოდებული ოქტომბრის რევოლუცია.

ბიოგრაფია
პონსე ვაიდესი დაიბადა მაღალი ფენის მდიდარ ოჯახში, კობანში (ალტა-ვერაპასი). მამამისი იყო მარიანო პონსე კონტრერასი, ხოლო დედა ვიქტორია ვაიდეს არივილიაგა. მანუელ ესტრადა კაბრერას მმართველობის დროს ვაიდესმა მონაწილეობა მიიღო 1906 წლის ეროვნულ კამპანიაში ჰონდურასისა და ელ-სალვადორის წინააღმდეგ. ამის შემდეგ იგი გახდა კომანდანტი და პოლიტიკური ლიდერი ქვეყნის სხვადასხვა დეპარტამენტში. 1920 წელს კაბრერას დამხობის შემდეგ მან დაკარგა ძმა, რომელიც სახალხო აჯანყების დროს სიკვდილით დასაჯეს.

ხელისუფლებაში მოსვლა
ლიბერალი მწერლები ამბობდნენ, რომ უბიკო კასტანიედა 1944 წლის ივნისის მოვლენების შემდეგ გადადგა, რათა თავიდან აეცილებინა ქვეყანაში უსარგებლო სისხლისღვრა; თუმცა, მისი რეჟიმის ოპონენტები მიუთითებენ, რომ მან ეს გააკეთა გვატემალის დასასჯელად და სწორედ ამიტომ დატოვა თავის ნაცვლად თავისი შტაბის სამი ყველაზე ლოთი და არაკომპეტენტური სამხედრო: ედუარდო ვილიაგრან არისა, ბუენავენტურა პინედა და პონსე ვაიდესი.

ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ პონსე ვაიდესს არჩევნები უნდა დაენიშნა. ეს მომენტი გამოიყენეს სამოქალაქო აქტივისტებმა (რომლებიც უბიკოს დასამხობად იყვნენ მობილიზებულნი) და ასამბლეას მოსთხოვეს დროებით პრეზიდენტად დოქტორ კარლოს ფედერიკო მორას (აღიარებული უნივერსიტეტის პროფესორი) დანიშვნა. მათ სპეციალური კომისიებიც კი გაგზავნეს დეპუტატების სახლებში, რათა ქვორუმის შესაკრებად ისინი ძალით მოეყვანათ. როდესაც საჭირო რაოდენობის დეპუტატები შეიკრიბნენ და საკანონმდებლო ასამბლეის სხდომა აქტიურად მიმდინარეობდა, დარბაზში შეიჭრა ჯარისკაცთა კონტინგენტი პოლკოვნიკ ალფრედო კასტანიედას მეთაურობით და პოლიტექნიკური სკოლის კადეტთა ასეული კაპიტან ხაკობო არბენს გუსმანის მეთაურობით. მათ ყველას მოსთხოვეს დარბაზის დატოვება. ასამბლეის იძულებითი დაცარიელების შემდეგ, სამხედროებმა დეპუტატებს წასვლის უფლება არ მისცეს და მათ, დახურულ კარს მიღმა გამართულ სხდომაზე, პონსე ვაიდესი პრეზიდენტად დანიშნეს. ხელისუფლებაში მოსვლიდან რამდენიმე დღეში მან აიძულა დედაქალაქში მცხოვრები მკვიდრი მოსახლეობა (ინდიელები), კომბლებით ხელში მოეწყოთ მსვლელობა სამოქალაქო მოსახლეობის დასაშინებლად.

ალეხანდრო კორდოვას მკვლელობა
1944 წლის 1 ოქტომბრის გამთენიისას, ჟურნალისტი ალეხანდრო კორდოვა და მრეწველი ფრედი კენისბერგერი შეხვედრიდან ბრუნდებოდნენ. დაახლოებით დილის 3 საათზე ისინი გაემართნენ ვილა-დე-გვადალუპესკენ, სადაც კორდოვა ცხოვრობდა. როდესაც მანქანა შალე „გარდენიასთან“ გააჩერეს, მათ გზა შეიარაღებულმა პირებმა გადაუღობეს. ერთ-ერთმა მათგანმა უთხრა: „ორი სიტყვა“. კორდოვამ უპასუხა: „რა გინდა, მეგობარო?“. სწორედ მაშინ მათ ცეცხლი გაუხსნეს.

თავდამსხმელები გაიქცნენ პიკაპისკენ, სადაც მათ ჰუმბერტო მენდისაბალ ამადო ელოდათ. ისინი პოლიციის მესამე განყოფილებისკენ გაემართნენ და მანქანა მიატოვეს. ჯგუფის ხელმძღვანელმა პაის მადრიდმა მათ უთხრა, რომ უნდა დაშლილიყვნენ და არ დავიწყებოდათ პოლკოვნიკ ევარისტო ოროსკოსთან გამოცხადება პატაკით, რომ მისია შესრულებულია. 1944 წლის 20 ოქტომბერს პონსე ვაიდესის მთავრობის დამხობის შემდეგ ყველა შემსრულებელი დააკავეს, თუმცა მადრიდმა და დელ სიდმა ციხიდან გაქცევა მოახერხეს.

მოგვიანებით, პაის მადრიდი პოლიციასთან შეტაკებისას დაიღუპა, ხოლო კორდოვას მკვლელობის სხვა მონაწილეებს სხვადასხვა ვადით პატიმრობა მიესაჯათ: ლუის ოჩოა დელ სიდსა და ხოსე მუნიოს ჰერერას 30 წელი, ხოლო ჰუმბერტო მენდისაბალ ამადოს 20 წელი.

ვაჟთა ნორმალური სკოლა
გენერალ უბიკოს მმართველობის ბოლოს ვაჟთა ნორმალური სკოლა მილიტარიზებული იყო. მას მართავდნენ პროფესიონალი სამხედროები, რომლებიც პასუხისმგებელნი იყვნენ დისციპლინაზე, ხოლო აკადემიური ნაწილი სამოქალაქო ლექტორებს ებარათ. სკოლაში მოქმედებდა მკაცრი სამხედრო რეჟიმი და სავალდებულო პანსიონი. სტუდენტები განიცდიდნენ მუდმივ შეურაცხყოფას, ფიზიკურ დასჯას და დამქანცველ სამხედრო წვრთნებს (დღეში 3-4 საათი), რაც სწავლის დროს აკლდებოდა.

სტუდენტებმა პონსე ვაიდესს სკოლის დემილიტარიზაცია სთხოვეს 1944 წლის 15 ივლისს. ახალმა მთავრობამ თხოვნა დააკმაყოფილა: სტუდენტებს იარაღი ჩამოართვეს და სამხედრო რეჟიმი გაუქმდა. დირექტორად ხორხე ლუის არიოლა დაინიშნა. ამ მოკლე პერიოდში სკოლაში მდგომარეობა საგრძნობლად გაუმჯობესდა: შეიცვალა კვება, განვითარდა ლიტერატურული ხელოვნება და სპორტული ურთიერთობები სხვა სასწავლებლებთან.

ამ ცვლილებებმა პონსე ვაიდესის ეჭვი გამოიწვია. 1944 წლის 25 სექტემბერს მან არიოლა გადააყენა და დირექტორად ლიბერალური პარტიის წევრი კარლოს ალბერტო კინტანა დანიშნა, რომელიც სტუდენტებმა არასასურველ პირად გამოაცხადეს. პროტესტის ნიშნად მასწავლებლები გადადგნენ, ხოლო სტუდენტებმა გაფიცვა დაიწყეს და შენობა დატოვეს. ნორმალისტების ეს გაფიცვა გახდა 1944 წლის 20 ოქტომბრის რევოლუციის ერთ-ერთი გადამწყვეტი წინაპირობა.

ოქტომბრის რევოლუცია
1944 წლის 20 ოქტომბერს, ხელისუფლებაში ყოფნიდან 109 დღის შემდეგ, პონსე ვაიდესის მთავრობა დაამხო შეიარაღებულმა ხალხმა, რომელსაც მხარი დაუჭირეს სამხედროებმა „ “-ის ციხესიმაგრედან, მაიორ ფრანსისკო ხავიერ არანას მეთაურობით. პონსე ვაიდესმა თავი შეაფარა მექსიკის საელჩოს, რომელიც ეროვნული სასახლის წინ მდებარეობდა. იგი შეცვალა სამთავრობო რევოლუციურმა ხუნტამ, რომელიც შედგებოდა მაიორ არანას, კაპიტან არბენს გუსმანისა და სამოქალაქო პირის, ხორხე ტორიელიო გარიდოსგან.