სოფია რუსოვა

სოფია  რუსოვა (დ. ლინდფორსი; 1856 წლის 18 თებერვალი, ოლეშნია, ჩერნიგოვის გუბერნია - 1940 წლის 5 თებერვალი, პრაღა) — უკრაინელი მასწავლებელი, პროზაიკოსი, ლიტერატურათმცოდნე და საზოგადო მოღვაწე, უკრაინის ქალთა მოძრაობის ერთ-ერთი პიონერი.

ბიოგრაფია
სოფია რუსოვა დაიბადა ფრანგულ-შვედურ ოჯახში. მისი მამა გახლდათ გენერალი ფ. ლინფორსი. 9 წლის ასაკიდან ცხოვრობდა კიევში, სადაც დაამთავრა ფუნდუკლეის ქალთა გიმნაზია და მოხვდა ლისენკო-სტარიცკის უკრაინულ პატრიოტულ გარემოში.

1871 წლიდან, თავის დასთან, მარიასთან ერთად, ხელმძღვანელობდა კიევში მოზარდთა პირველ საბავშვო ბაღს და სკოლის გარე განათლებას.

1874-1876 წლებში  გახლდათ პეტერბურგში უკრაინული თემის წევრი. იგი ეხმარებოდა მეუღლეს 1876 წელს ტარას შევჩენკოს სრული პოეტური კრებულის, „კობზარის“ მომზადებაში პრაღაში გამოსაცემად.

შემდგომში ბორზნას მახლობლად მდებარე ფერმაში მუშაობდა მეანად და ეწეოდა კულტურულ-საგანმანათლებლო სამუშაოებს. 1879 წლიდან ასწავლიდა ოლეშნაში.

იგი დააპატიმრეს 1881 წელს რუსულ რევოლუციურ წრეებთან კავშირების გამო და მას შემდეგ მუდმივად იმყოფებოდა პოლიციის მეთვალყურეობის ქვეშ. ხშირად იდევნებოდა, იცვლიდა საცხოვრებელ ადგილს, მაგრამ ყველგან იყო ჩართული საზოგადოებრივ საქმიანობაში ("კიევსკაია გრომადაში", "ოდესის უკრაინულ გრომადაში", "ხარკოვის წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებაში", იყო "მასწავლებელთა ეროვნული კომიტეტის" თავმჯდომარე, ა.შ.), მოაწყო საჯარო სამკითხველო, მოაწყო საიდუმლო სკოლები. 1879-1883 წლებში ქმართან ერთად ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა ოდესაში. ოდესაში მან შეადგინა უკრაინული ლიტერატურის კატალოგები. იგი დააპატიმრეს ოდესის ციხეში ჩასვეს.

1909 წლიდან გახლდათ პედაგოგი და პროფესორი  ა.ვ.ჟეკულინას ქალთა უმაღლეს კურსებზე  და კიევის ფრობელის პედაგოგიურ ინსტიტუტში.

პედაგოგიური ჟურნალის „სვიტლოს“ თანადამფუძნებელი და თანამშრომელი (1910-1914 წწ.), ზოგადი სასარგებლო და იაფფასიანი წიგნების გამომცემლობის საქველმოქმედო საზოგადოების გამგეობის წევრი. 1913 წლის იანვარში სანქტ-პეტერბურგში, ქალთა პირველ რუსულ კონგრესზეს დააყენა საკითხი მშობლიურ უკრაინულ ენაზე განათლების მიღების შესახებ.

1917 წლიდან  გახლდათ უკრაინის ცენტრალური რადას წევრი. ჰეტმან სკოროპადსკის დროს, იგი ხელმძღვანელობდა განათლების სამინისტროს სკოლამდელი და სკოლის გარე განათლების განყოფილებას, აქტიური იყო სკოლების დერუსიფიკაციის საქმეში, უკრაინის კვლევების კურსების ორგანიზებაში, უკრაინული სასკოლო სახელმძღვანელოების მომზადებასა და გეგმის შემუშავებაში.  იყო უკრაინის მასწავლებელთა კავშირის თავმჯდომარე. 1919 წლის ოქტომბერში კამენეც-პოდოლსკიში დაარსდა სოციალურ-პოლიტიკური ორგანიზაცია "უკრაინელი ქალების კავშირი", რომელსაც ხელმძღვანელობდა რუსოვა.

1920 წლიდან იყო კამენეც-პოდოლსკის სახელმწიფო უკრაინის უნივერსიტეტის პედაგოგიკის ლექტორი და უკრაინის ქალთა ეროვნული საბჭოს თავმჯდომარე (1938 წლამდე). 1920 წლის ნოემბერში, უკრაინული კვლევების ორთვიანი კურსები გაიხსნა კამენეც-პოდოლსკში, სამხედრო მოსამსახურეებისთვის და მათი ოჯახებისთვის, ორგანიზებული უკრაინის არმიის გენერალური შტაბის კულტურული და საგანმანათლებლო საბჭოს მიერ; ლექციებს კითხულობდნენ პროფესორი ივან ოგიენკო, პროფესორი ბიდნოვი, სოფია რუსოვა.

1922 წლიდან ემიგრაციაში იმყოფებოდა, 1923 წლიდან პრაღაში, მიხეილ დრაგომანოვის  სახელობის უკრაინის პედაგოგიურ ინსტიტუტში, პედაგოგიკის პროფესორი გახლდათ.

სოფია  რუსოვა იყო  მრავალი უკრაინული და რუსული სამეცნიერო და პოპულარული ჟურნალის თანამშრომელი. მისი ავტორობით გამოსული სტატიები ეხებოდა პედაგოგიურ საკითხებს (კერძოდ, სკოლამდელ განათლებას), ასევე ლიტერატურას და ხელოვნებას.  იგი აგრეთვე გახლდათ  ავტორი ნაშრომებისა ტ.შევჩენკოს, გ.სკოვოროდას, რ.თაგორის შემოქმედებაზე.

სოფია რუსოვა გარდაიცვალა პრაღაში 84 წლის ასაკში. დაკრძალულია ოლსანის სასაფლაოზე.

ხსოვნა
2016 წელს სოფია რუსოვას დაბადებიდან 160 წლისთავის აღსანიშნავად, უკრაინაში მისი სახელობის სამახსოვრო მონეტა მოიჭრა.

ქალაქ რიპკის სკოლის ტერიტორიაზე დაიდგა სოფია რუსოვას ძეგლი. ოლეშნიაში, სადაც რუსოვა დაიბადა, მისი სახელობის სკოლასთან ფუნქციონირებს მოკრძალებული მუზეუმი, სადაც იმართება ხოლმე რუსოვასადმი მიძღვნილი სამეცნიერო სემინარები.