ემილია გუდრინიეცე

ემილია გურდინიეცე ( ; დ. 3 აგვისტო, 1920; რეზეკნეს საგრაფო, ლატვია — გ. 4 ოქტომბერი, 2004, რიგა, ლატვია) — საბჭოთა და ლატვიელი ორგანული ქიმიკოსი და მოტომრბოლელი. მან ყურადღება გაამახვილა ნივთიერებების პრაქტიკულ გამოყენებაზე და მოახდინა ფურაცილინის სინთეზი, რისთვისაც მიიღო სახელმწიფო პრემია. ის იყო ერთ-ერთი პირველი, ვინც აღიარა მცენარეული ზეთების ბიოსაწვავად გამოყენების პოტენციალი და სათავე დაუდო რაფსის ზეთის გადამუშავების შესწავლას ლატვიაში. რედაქტირებდა ლატვიურ ჟურნალს და გამოსცა ლატვიური ენის სახელმძღვანელო ორგანული სინთეზის მეთოდებზე.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1920 წლის 3 აგვისტოს რეზეკნეს რაიონის კაუნატის ვოლოსტის სოფელ კრომანში, გლეხის ოჯახში.

1948 წელს დაამთავრა ლატვიის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1948 წლიდან 1958 წლამდე მუშაობდა ლატვიის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მასალათმცოდნეობის და გამოყენებითი ქიმიის ფაკულტეტზე (ეტაპობრივად იყო: ლაბორანტი, მაგისტრანტი, ასისტენტი, ასოცირებული პროფესორი და დეკანი).

1958 წლიდან დაიწყო მუშაობა რიგის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში. იკავებდა სხვადასხა თანამდებობებს. იყო: ქიმიის ფაკულტეტის დეკანი (1958-1959); პრორექტორი სამეცნიერო საკითხებში (1959-1961 წწ.); პროფესორი (1961); ორგანული სინთეზისა და ბიოტექნოლოგიის განყოფილების დამფუძნებელი და გამგე (1963-1989 წწ.). 1960 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე: „ბ-დიკეტონების ნიტრაცია, სულფონაცია და აზო დაწყვილება“. მან 1963 წელს დააარსა ორგანული სინთეზისა და ბიოტექნოლოგიის დეპარტამენტი პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში და ხელმძღვანელობდა დეპარტამენტს მომდევნო 27 წლის განმავლობაში.

ემილია გუდრინიეცეს ძირითადი კვლევა ფოკუსირებული იყო ორგანულ სინთეზზე და ნივთიერებების პრაქტიკულ გამოყენებაზე მედიკამენტების, კოსმეტიკისა და მრეწველობისთვის. მან მოახდინა ფურაცილინის სინთეზი და შეიმუშავა მისი სამრეწველო მიზნებისთვის გამოყენების მეთოდი, შედეგად, მიანიჭეს ლატვიის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის პრემია 1957 წელს. მან შეისწავლა 1,3-დიკეტონის რეაქტიულობა და მათ საფუძველზე მიღებული ჰეტეროციკლების თვისებები. გამოაქვეყნა 600-ზე მეტი სამეცნიერო მოხსენება ჰეტეროციკლური და 1,3-დიკარბონილის ნაერთების თეორიული და სინთეზური ქიმიის შესახებ. მისი უახლესი ნამუშევარი ფოკუსირებული იყო რაფსის ზეთის შესწავლაზე. შეიმუშავა ახალი ანტიოქსიდანტები, ანალიტიკური რეაგენტები, წამლები და პეპტიდური სუბსტრატები. შეიმუშავა მეთოდები უჯერი ჰალოგენ-გამა-ლაქტონების წარმოებისთვის, რომლებიც ავლენენ ფუნგიციდურ თვისებებს.

იყო ერთ-ერთი პირველი, ვინც აღიარა მცენარეული ზეთების გამოყენება ბიოსაწვავისთვის .

ემილიას ხელმძღვანელობით 1968 წელს რიგის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში, შემუშავდა კატალიზური მეთოდი , --2,2-დიმეთილ-3-(ა-ამინოეთილის) ციკლობუტილძმარმჟავას და მისი ეთერების წარმოებისთვის, რომლებიც ავლენენ ანტივირუსულ მოქმედებას.

1978 წელს აირჩიეს ლატვიის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსად. 1996 წელს მიენიჭა ემიგრანტი მეცნიერის სტატუსი.

1999 წლიდან ემილია გუდრინიეცეს პრემია მიენიჭა ქიმიურ ფაკულტეტებზე აბიტურიენტების რეგულარული და წარმატებული მომზადებისთვის.

იგი გარდაიცვალა 2004 წლის 4 ოქტომბერს რიგაში და დაკრძალეს ტყის სასაფლაოზე.

2020 წელს, ემილია გუდრინიეცეს 100 წლის იუბილესთან დაკავშირებით, ლატვიის ფოსტამ გამოუშვა ახალი მარკა 50 000-იანი ტირაჟით და სპეციალური კონვერტი 1000 - იანი ტირაჟით (ავტორი ოზოლა იაუნარაია).

მოტოსპორტი
ემილია გუდრინიეცე 1949 წელს შეუერთდა სპორტულ ასოციაცია "სპარტაკს". იგი ასპარეზობდა იჟ-350 მოტოციკლებით. 1949 და 1953 წლებში გახდა ლატვიის სსრ ჩემპიონი ქალთა შორის 350 სმ³ ძრავით . 1952 წელს ემილია გუდრინიეცემ ამ სახეობაში ქალთა შორის ორი ახალი რეკორდი დაამყარა. საბჭოთა მოტოსპორტში, ემილია გუდრინიეცე გახდა პირველი ქალი, რომელმაც 350 სმ³ კლასის შედარებით მძიმე მოტოციკლით იასპარეზა. მოგვიანებით შემოღებულ იქნა დროებითი აკრძალვა ქალთა მონაწილეობის შესახებ მოტოციკლების ამ კლასში. ემილიას მოტოციკლი იჟ-350 გამოფენილია რიგის საავტომობილო მუზეუმში.