iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აბანოს კოშკების კომპლექსი

აბანოს კოშკების კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს სოფელ აბანოს განაპირას, ჩრდილო-დასავლეთით. თარიღდება საუკუნის ნახევრითა და საუკუნის დასაწყისით. კომპლექსში შედის სამი კოშკი.

სამხრეთ-დასავლეთის კოშკი
სამხრეთ-დასავლეთის კოშკი (5,95,6 მეტრი) თავდაცვითია, ხუთსართულიანია (სიმაღლე 20 მეტრი) და ზემოთკენ მკვეთრად ვიწროვდება. ნაგებია ნატეხი ქვით. ფასადების ქვები ნაკლებადაა დამუშავებული. კარგად არის ამოყვანილი შენობის კუთხეები და კარის წირთხლები. კოშკს სახურავი აღარ აქვს. შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. თაღოვანი კარი მიწიდან თითქმის 3 მეტრის სიმაღლეზეა. პირველი სართულის ნაწილი ამოვსებულია ქვებით. მეხუთე სართულის კედლებში სათოფურებია, რომელთა რაოდენობაც ქვემოდან ძემოთ მატულობს. პირველ სართულზე ოთხი სათოფურია, მეხუთეზე -- ათი. ზოგ სათოფურს ხუთი ხვრელი აქვს. სარკმლები მხოლოდ მეორე და მეოთხე სართულზეა. სართულშუა გადახურვები ხისაა. კოჭები (დიამეტრი 20-30 სანტიმეტრი) განლაგებულია ყოველ 60-80 სანტიმეტრზე. კოჭებზე გარდიგარდმო დაწყობილია ხის ღეროები (დიამეტრი 8-10 სანტიმეტრი). მათზე კი -- ქვის ბრრტყელი ფილები. ფილებზე დატკეპნილია თიხა. სართულები ერთმანეთს უკავშირდებოდა ხის მისადგმელი კიბით.

ჩრდილო-დასავლეთის კოშკი
ჩრდილო-დასავლეთის კოშკი გეგმით სწორკუთხაა (8,68,7 მეტრი). ოთხსართულიანი (სიმაღლე 15 მეტრი). იგი საცხოვრებელიცაა და სათავდაცვოც. ნაგებია ნატეხი ქვით. შენობის სახურავი და სართულშუა ხის გადახურვები ჩანგრეულია. შესასვლელი სამხრეთიდანაა, მიწიდან 2 მეტრის სიმაღლეზე. სარკმლები და სათოფურები ყველა სართულზეა. პირველი სართულის სათოფური ძალიან ვიწროა და შედარებით დაბლაა გაჭრილი. სათოფურების რაოდენობა ზემოთკენ მატულობს. თითოეულ სათოფურს რამდენიმე ვისწრო სათოფე ხვრელი აქვს. სარკმლები სწორკუთხაა, მცირე ზომის. ოთხივე სართულზე სარკმლები უშუალოდ ჭერქვეშაა გაჭრილი და ქვის ფილებით თარაზულადაა გადახურული. სარკმლების ძირი საფუხრებიანია. მეოთხე სართულს ოთხივე კედლის შუაში, თითო მაშიკულისებრი სწორკუთხა შვერილი აქვს. შვერილების იატაკში სამ-სამი ხვრელია (დიამეტრი 5-7 სანტიმეტრი), რომლებიც სთოფურებად გამოიყენებოდა.

კოშკის აღმოსავლეთის ფასადის მარცხენა კუტეში და დასავლეთის ფასადის მარჯვენა კუთხეში, თითო მოზრდილ ქვაზე, ამოჭრილია მარტივი ორნამენტი.

ჩრდილო-აღმოსავლეთის კოშკი
ჩრდილო-აღმოსასვლეთის კოშკიც გეგმით სწორკუთხაა, ისიც ნატეხი ქვითაა ნაგები. შემორჩენილია შენობის მხოლოდ პირველი სართული, რომელიც გადაკეთებულია საცხოვრებლად, შესასვლელი დასავლეთიდანაა, მიწიდან 2 მეტრის სიმაღლეზე. ოთხივე კედელში სათოფურებია.
ხურთისის ციხე-სახლი

ხურთისის ციხე-სახლი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ხურთისის ძველ უბანში, კლდოვანი მთის ფერდობზე. თარიღდება საუკუნით.

სახლი სამსართულიანია, ჩრდილოეთი ნაწილი ფერდობშია შეჭრილი და სართულებიც ერთიმეორეს მიმართ ქანების შესაბამისადაა განლაგებული, ამის გამო სამივე სართული სხვადასხვა სიღრმისაა. შენობა გეგმით სწორკუთხაა, ნაგებია ქვით. ფასადებზე გამოყენებულია რუხი, ყავისფერი და მოწითალო თლილი ქვებით. სარკმლებსა და სათოგურებზე მონაცრისფრო ქვიშაქვაა. შესასვლელი დასავლეთიდანაა, მეორე სართულზე. პირველი სართული გაყოფილია ორად ერთ სათავსს საქონლის სადგომად იყენებდნენ, საქონელი მეორე სართულიდან პანდუსით ჩაჰყავდათ. მეორე - საჭურვლის შესანახი საიდუმლო სათავსი იყო. ახლა აქ ჭირნახულს ინახავენ. ამ სათავსში ჩასასვლელიც მეორე სართულიდანაა. ორივე სათავსის სამხრეთ კედელში სარკმელ-სათოფურებია გაჭრილი.

მეორე სართული რომელასაც ზამთარში საცხოვრებლად იყენებდნენ, ყველაზე დიდია. ადრე იგი ერთანი ყოფილა, ამჟამად ტიხრებით ოთხადაა გაყოფილი. სამხრეთ კედელში ოთხი სარკმელ-სათოფურია, დასავლეთისაში — ორი. სარკმლებს ქვის კიბისებრი რაფები აქვს. პირველი და მეორე სართულის გადახურვები ეყრდნობა პირველ სართულიდან ამოყვანილ ქვის ორ სწორკუთხა ბურჯსა და ქვის ბალიშებით დასრულებულ ხის ხუთ სვეტს, რომლებზეც გადებულია დიდი მორი. ჩრდილოეთით კედლის შუაში მეორე და მესამე სართლების დამაკავშირებელი კიბეა.

მესამე სართლი ქვედა სართულებზე ვიწროა და ფერდობისკენაა გაწეული. წინ პარაპეტით შემოსაზღვრული ბანი აქვს. შედგება გრძივი მიმართლებით განლაგებული სამი ნაწილისგან. შუაში ტამბურია, რომელშიც მეორე სართულიდან ქვის კიბე ამოდის, გვერდებზე კი — თითო მოზრდილი ოთახი. ბანის მხარეს ორივე ოთახს ორ-ორი ფართო დაბალი სწორკუთხა სარკმელი აქვს. ადრე მათ ადგილას ქვედა სართულების მსგავსი სარკმლები ყოფილა, რომლებიც მოგვიანებით გაუგანიერებიათ. ბანზე კარი ტამბურიდან გამოდის. ტამბური ორივე ოთახს თითო სწორკუთხა კარით უკავშირდება.
ხურთისის ციხის ეკლესია

ხურთისის ციხის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფლის ჩრდილოეთით, კოშკის ქვემოთ მომცრო კლდოვან ბაქანზე. თარიღდება გვიანი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია გეგმით ტრაპეციის ფორმისაა, ნაგებია ტლანქად დამუშავებული ნატეხი ქვითაა და ფიქლით. კარის ღიობი და გარეთა კუთხეები ამოყვანილია შედარებით მოზრდილი ქვებით. შენობის გადახურვა ჩანგრეულია. შესასვლელი დასავლეთიდანაა, კარი დაბალია. შიგნიდან და გარედან გადახურულია ბრტყლად. ეკლესია უაფსიდოა და აღმოსავლეთისკენ ვიწროვდება. აღმოსავლეთით კედელში ერთადერთი მცირე ზომის, თარაზულად გადახურული სარკმელია, რასაც საფეხურებიანი რაფა აქვს. სარკმლის მარცხნივ ქვაზე ამოკვედილია ხელის მტევანი. კედელში ოთხი მცირე სწორკუთხა ნიშია. ერთი ნიში სამხრეთ კედელშიცაა. ჩრდილოეთით კედელი კლდეზეა მიდბული. ეკლესიას ხის კოჭებზე გამართული ორფერდა სახურავი ჰქონდა. გადურული იყო ფიქლის თხელი ფილებით.
გველეთის სემღისის ხატი

გველეთის სემღისის ხატი — საკულტო ძეგლი მდებარეობს სოფელ გველეთის დასავლეთით, მთის წვერზე, ნაგებია მოზრდილი ზომის უხეშად დამუშავებული ფიქლის — დუღაბზე. შენობა გეგმით აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ გაფართოებული ოთხკუთხედის ფორმისაა. ძეგლი გარკვეულწილად დაზიანებულია, სადაც ჩაქცეულია სახურავი და კედლების მნიშვნელოვანი ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კართან კიბეა, რომელიც შენობის შიგნით ორი საფეხურით ეშვება. სამხრეთ კედელში აღმოჩენილია სარკმლის კვალი. იატაკი მოფენილია იფქლით და გათლილი ქვებით. სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდესთან, ფასადის მხრიდან, დადგმულია ფიქლის ოთხკუთხა სასანთლე ნიში, რომელზეც ოთხი ჯვარია გამოსახული.
ჯუთის სამარხები

ჯუთის სამარხები — არქეოლოგიური ძეგლი, თარიღდება ადრიანი შუა საუკუნეებით.

1878 წელს აღმოაჩინა ავსტრიელმა მეცნიერმა ფ. ბაიერნმა, სოფლის ერთ-ერთ ეზოში. სნოს ხეობის არქეოლოგიური დაზვერვის დროს, სამარხებში აღმოჩნდა რკინის სამაჯურები, ბრინჯაოს სასაფეთქლე, რგოლები, მშვილდსაკინძი, მინისა და პასტის სხვადასხვა ფორმის მძივები. არქეოლოგიური მასალა ინახება საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.
გველეთის ყველაწმინდის ეკლესია

ყველაწმინდის ეკლესი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ გველეთის თავში, მთაზე. თარიღდება - საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (6,24,2 მეტრი), უაფსიდო, ნაგებია ნატეხი ქვით. კარის წირთხლებისა და ლავგარდნისათვის გამოყენებულია თლილი ქვა. ეკლესია დაზიანებულია, კერძოდ დანგრეულია სამხრეთ კედლის დიდი ნაწილი, ჩამონგრეულია კონქი და კამარა. ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია. თითო თაღოვანი სარკმელი აღმოსავლეთით და დასავლეთითაა. საკურთხევლის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშია. დარბაზის ცილინდრული კამარა ეყრდნობა შეკიდებულ, პილასტრებზე გადაყვანილ შუა საბჯენ თაღს (შემორჩენილია ჩრდილოეთის პილასტრი და თაღის მცირე ნაწილი) და დასავლეთ კედლის მიმდებარე საბჯენ თაღს. ეკლესიის ინტერიერი მოხატული ყოფილა. მოხატულობის (- საუკუნეები) ფრაგმენტები ამჟამად ინახება ყაზბეგის მხარდმცოდნეობის მუზეუმში.
კარლოს მარია დე ბურბონი

კარლოს მარია დე ბურბონი (, ; დ. 30 მარტი, 1848 — გ. 18 ივლისი, 1909) — ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი. კარლისტთა პარტიის პრეტენდენტი ესპანეთის სამეფო ტახტზე 1868-1909 წლებში კარლოს -ის სახელით და საფრანგეთის ტახტის ლეგიტიმური მემკვიდრე და პრეტენდენტი 1887-1909 წლებში შარლ -ის სახელით.

ბიოგრაფია
ადრეული წლები
კარლოს მარია დაიბადა 1848 წლის 30 მარტს ლიუბლიანაში, ავსტრია-უნგრეთის მფლობელობაში შემავალი კარნიოლას სამეფოში, თანამედროვე სლოვენიაში. იგი იყო მონტისონის გრაფ ხუან დე ბურბონისა და მისი მეუღლის, მარია ბეატრიქს დე ჰაბსბურგ-ესტეს უფროსი ვაჟი. მისი სრული სახელია კარლოს მარია დე ლოს დოლორეს ხუან ისიდრო ხოსე ფრანსისკო კირიკო ანტონიო მიგელ გაბრიელ რაფაელი. თავისი ბავშვობა მან ლონდონში გაატარა, სადაც დაიბადა მისი უმცროსი ძმა — ალფონსო. მას შემდეგ, რაც კარლისტთა პარტიამ მამამისს ტახტის მემკვიდრეობა ჩამოართვა, კარლოს მარია მოდენაში ცხოვრობდა ბაბუასთან, ჰერცოგ ფრანჩესკო -თან. კარლოსს კარგი ურთიერთობა ჰქონდა თავის ბიძასთან, მოდენას ახალ ჰერცოგ ფრანჩესკო -თან, რომელიც მის მსგავსად ძალიან ტრადიციული კაცი იყო. ამ ყოველივეთი იგი ძალიან განსხვავდებოდა თავისი ლიბერალი მამისაგან.

ქორწინება და შვილები
1867 წლის 4 თებერვალს, ავსტრიის ქალაქ ფროშდორფში კარლოსმა ცოლად შეირთო პარმისა და პიაჩენცის ჰერცოგ კარლო -ისა და მარი ტერეზ ლუიზ არტუელის ასული მარგერიტა დე ბურბონ-პარმელი, რომელთანაც შეეძინა ხუთი შვილი:
ბლანკა (1868-1949), ცოლად გაჰყვა ტოსკანის პრინც ლეოპოლდ სალვატორ ავსტრიელს, რომელთანაც შეეძინა შვილები;
ხაიმე (1870-1931), მადრიდის ჰერცოგი, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო;
ელვირა (1871-1929), გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო;
ბეატრისი (1874-1961), ცოლად გაჰყვა როვიანოს პრინც ფაბრიციო მასიმოს, რომელიც იყო მარია კაროლინა სიცილიელის შვილიშვილი;
ალისია (1876-1975), პირველად იქორწინა სკოინბურგ-ვალდენბურგის პრინც ფრიდრიხზე და შეეძინა შვილებიც, მასთან განქორწინების შემდეგ კი ცოლად გაჰყვა ლინო დელ პრეტეს, რომელთანაც ასევე შეეძინა შვილები.

დე ფაქტო მეფე
1868 წელს კარლისტების პარტიამ კარლოსის მამას მისი ლიბერალური შეხედულებების გამო ჩამოართვა ტახტის მემკვიდრეობა და მის ვაჟს, ანუ კარლოსს გადასცა. სწორედ ის ჩაუდგა სათავეში მესამე კარლისტურ ომს, რომელიც 1872-76 წლებში მთელი ესპანეთის მასშტაბით მძვინვარებდა. ყოველივე ამით ისარგებლეს რესპუბლიკელებმა: დაამარცხეს დასუსტებული კარლისტები, დაამხეს მეფე ამადეო და ესპანეთის პირველი რესპუბლიკაც ჩამოაყალიბეს.

დარჩენილი ცხოვრება
1893 წელს კარლოსის პირველი ცოლი, პრინცესა მარგერიტა გარდაიცვალა, თუმცა სულ ერთ წელიწადში იგი მეორედ დაქორწინდა. მას არჩევანი უნდა გაეკეთებინა ორ პრინცესას შორის: ტერეზია ლიხტენშტაინელსა და ბერტა დე როანს შორის. საბოლოოდ მან ბერტა აირჩია.

1894 წელს პრაღაში კარლოსი და მარტა დაქორწინდნენ. ბერტას ფრანგული წარმომავლობის გამო, კარლოსს ესპანელებში ავტორიტეტი დაუვარდა. ყოველივე ამის გამო ისინი ჩრდილო იტალიაში გადასახლდნენ და იქ გაატარეს სიცოცხლის უკანასკნელი წლები. სწორედ აქ, ქალაქ ვარეზეში, 1909 წელს, 61 წლის ასაკში გარდაიცვალა კარლოსი.
მარგერიტა დე ბურბონ-პარმელი

მარგერიტა დე ბურბონ-პარმელი (, ; დ. 1 იანვარი, 1847 — გ. 29 იანვარი, 1893) — ბურბონთა დინასტიის პარმის შტოს წარმომადგენელი. პარმის ჰერცოგი კარლო -ისა და ლუიზ მარი ტერეზ არტუელის უფროსი ასული. მადრიდის ჰერცოგინია როგორც კარლოს მარია დე ბურბონის პირველი ცოლი. კარლისტთა პარტიის დედოფლობის კანდიდატი ესპანეთის ტახტზე, საფრანგეთისა და ნავარის ტიტულარული დედოფალი.

ბიოგრაფია
მარგერიტა დაიბადა 1847 წლის 1 იანვარს ლუკაში, პარმას საჰერცოგოში. იგი იყო პარმის, პიაჩენცისა და გუასტალას ჰერცოგ კარლო -ისა და მისი მეუღლის, ლუიზ მარი ტერეზ არტუელის უფროსი ასული. მამის მხრიდან მისი ბებია-პაპა პარმის ჰერცოგი კარლო და მარია ტერეზა სავოიელი, ხოლო დედის მხრიდან საფრანგეთის მეფე შარლ -ის ვაჟი, ბერის ჰერცოგი შარლ ფერდინანდი და მისი ცოლი, სიცილიის მეფე ფრანჩესკო -ის ასული მარია კაროლინა სიცილიელი იყვნენ.

1867 წლის 4 თებერვალს, ავსტრიის ქალაქ ფროშდორფში მარგერიტა დაქორწინდა მადრიდის ჰერცოგ კარლოს მარია დე ბურბონზე. ამით იგი ასევე გახდა ესპანეთის, საფრანგეთისა და ნავარის პოტენციური დედოფალი.

მარგერიტა გარდაიცვალა 1893 წლის 29 იანვარს, 46 წლის ასაკში, იტალიაში.

შვილები
ბლანკა (1868-1949), ცოლად გაჰყვა ტოსკანის პრინც ლეოპოლდ სალვატორ ავსტრიელს, რომელთანაც შეეძინა შვილები;
ხაიმე (1870-1931), მადრიდის ჰერცოგი, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო;
ელვირა (1871-1929), გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო;
ბეატრისი (1874-1961), ცოლად გაჰყვა როვიანოს პრინც ფაბრიციო მასიმოს, რომელიც იყო მარია კაროლინა სიცილიელის შვილიშვილი;
ალისია (1876-1975), პირველად იქორწინა სკოინბურგ-ვალდენბურგის პრინც ფრიდრიხზე და შეეძინა შვილებიც, მასთან განქორწინების შემდეგ კი ცოლად გაჰყვა ლინო დელ პრეტეს, რომელთანაც ასევე შეეძინა შვილები.
ტყის დიდი ღორი

ტყის დიდი ღორი — ძუძუმწოვარი ცხოველი ღორისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 155–255 სმ (კუდის ჩათვლით), სიმაღლე — 110 სმ-მდე. მასა 100–275 კგ-ია. ბეწვი შავია. თავის ქალაზე, ყურებს შორის დიდი ჩაღრმავება აქვს. ქვედა ყბაზე მოკლე, ხოლო ზედაზე გრძელი ეშვები (თითო-თითო წყვილი) აქვს. ზედა ეშვები, რომლებიც 35 სმ სიგრძისაა, უკან არის მიმართული. ტახებს უზარმაზარი მეჭეჭები აქვთ თვალებს ქვემოთ. სხვადასხვა ქვეახეობის სახით გავრცელებული აფრიკაში: გვინეიდან განამდე, სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნიგერიიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთ სუდანსა და უგანდამდე, კონგოდან ეთიოპიასა და ტანზანიამდე. სქესობრივ სიმწიფეს ქუბი 1 წელში აღწევს, ტახი — 3–4 წელში. ნაშიერები წვიმის სეზონის წინ იბადებიან. მაკე ღორი თავშესაფარს იწყობს, სადაც გოჭებს ყრის. მაკეობა 155–175 დღე გრძელდება. ყრის 2–6 (მაქსიმუმ 11) გოჭს. მშობელი მათ 6,5–8 თვის განმავლობაში რძით კვებავს. ტყის დიდი ღორი ყოვლისმჭამელია, იკვებება მცენარეებით, ნაყოფებით, ფესვებითა და ლეშით.

ეს ღორები მკაცრად განსაზღვრულ ტერიტორიებზე ბინადრობენ — ყოველდღე ერთი და იმავე გზით გადაადგილდებიან. ტალახში წოლით კანის სინოტივეს ინარჩუნებენ. ურთიერთობენ ღრუტუნითა და სხვა ბგერების საშუალებით.
ალფონსო კარლოს დე ბურბონი

ალფონსო კარლოს დე ბურბონი (, ; დ. 12 სექტემბერი, 1849 — გ. 29 სექტემბერი, 1936) — ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი. სან ხაიმესა და ანჟუს ჰერცოგი. კარლისტთა პარტიის კანდიდატი ესპანეთის ტახტზე ალფონსო კარლოს -ის სახელით. საფრანგეთისა და ნავარის ტახტის ლეგიტიმური მემკვიდრე და ტიტულარული მეფე შარლ -ის სახელით.

ბიოგრაფია
ალფონსო კარლოსი დაიბადა 1849 წლის 12 სექტემბერს ლონდონში, დიდ ბრიტანეთში. იგი იყო ესპანეთის დე-ფაქტო და დევნილი მეფის, მონტისონის გრაფ ხუან დე ბურბონისა და მისი მეუღლის, მარია ბეატრიქს დე ჰაბსბურგ-ესტეს მეორე ვაჟი.

1871 წლის 26 აპრილს მან ცოლად შეირთო პორტუგალიის მეფე მიგელ -ისა და დედოფალ ადელაიდა როტენბურგელის ასული მარია დას ნევეს პორტუგალიელი. წყვილს მრავალწლიანი ქორწინებიდან მხოლოდ ერთი ბავშვი გაუჩნდა, რომელიც ჩვილობაშივე დაიღუპა. ამრიგად მათ მემკვიდრეები არ დაუტოვებიათ.

შემდგომში მის უშვილობას ჯერ მისი ძმის, შემდეგ კი ძმის შვილის უშვილოდ გარდაცვალებაც დაერთო, რის გამოც ალფონსოს მისმა მხარდამჭერმა კარლისტებმა, რომლებიც მის გამეფებას მოითხოვდნენ უღალატეს ესპანეთის მეფე ალფონსო -ის მხარეს გადავიდნენ, რომელიც მისი უახლოესი ნათესავი და მეფე ალფონსო -ის ერთადერთი ვაჟი იყო. ბევრი მიიჩნევდა, რომ კარლისტებმა მას მისი ლიბერალური შეხედულებების გამო უღალატეს. ამის შემდეგ ტრადიციონალისტები მის ასვლას უჭერდნენ მხარს პარმის ტახტზე მისივე ბიძაშვილ ხავიერის ნაცვლად, რაც არ განხორციელებულა. ამას გარდა, იგი განიხილებოდა მისი სიძის, ტოსკანის დიდი ჰერცოგის მემკვიდრედაც, თუმცა იგი ვერც ტოსკანის ტახტზე ავიდა.

ალფონსო კარლოსი გარდაიცვალა 1936 წლის 29 სექტემბერს ვენაში, ავსტრიაში, 87 წლის ასაკში.
ბლანკა ესპანელი

ბლანკა ესპანელი (, , ; დ. 7 სექტემბერი, 1868 — გ. 25 ოქტომბერი, 1949) — ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი. მადრიდის ჰერცოგ კარლოს მარიასა და მისი მეუღლის, მარგერიტა დე ბურბონ-პარმელის უფროსი ასული. 1889 წელს დაქორწინდა ტოსკანის პრინც ლეოპოლდ სალვატორ ავსტრიელზე. ბლანკას ოჯახის შტო საბოლოოდ ბიძამისის, ალფონსო კარლოსის გარდაცვალებით შეწყდა.

ბიოგრაფია
ბლანკა დაიბადა 1868 წლის 7 სექტემბერს გრაცში, ავსტრიაში. იგი იყო მადრიდის ჰერცოგ კარლოს მარიასა და მისი მეუღლის, მარგერიტა დე ბურბონ-პარმელის პირველი შვილი. ამ დროს კარლისტების პარტია მამამისს ესპანეთის ტახტის კანდიდატად აცხადებდა და მას უკვე მეფე კარლოს -ის სახელით იხსენიებდნენ. აღსანიშნავია, რომ დედის მხრიდან მისი ბებია-ბაბუა პარმისა და პიაჩენცის ჰერცოგი რობერტო და საფრანგეთის მეფე შარლ -ის შვილიშვილი ლუიზ მარი ტერეზ არტუელი იყვნენ.

1876 წელს ესპანეთის ტახტზე მისი ბიძაშვილი ალფონსო ადის თავის ცოლ მერსედეს ორლეანელთან ერთად. დედოფალი მერსედესი მალევე გარდაიცვალა, თანაც ისე, რომ ბავშვი ვერ გააჩინა, რის გამოც ალფონსომ მეორე ცოლის ძიება დაიწყო. იმისათვის რომ მეფის მომხრეებიც და კარლისტებიც გაერთიანებულიყვნენ და ესპანეთში სამოქალაქო დაპირისპირებები დასრულებულიყო, ალფონსო -ისა და ბლანკას დაქორწინება გადაწყდა. თუმცა, მოულოდნელად მეფემ განაცხადა, რომ მის გარეშეც მოიპოვებდა ხალხის მხარდაჭერას და მალევე მარია კრისტინა ავსტრიელზე დაქორწინდა.

1889 წლის 24 ოქტომბერს ბლანკა დაქორწინდა ტოსკანის პრინც ლეოპოლდ სალვატორ ავსტრიელზე, ერცჰერცოგ კარლ სალვატორისა და მარია იმაკულატა ნეაპოლელის ვაჟზე, რომელთანაც ათი შვილი შეეძინა.

ბლანკა ესპანელი გარდაიცვალა 1949 წლის 25 ოქტომბერს, 81 წლის ასაკში, ტოსკანაში.

შვილები
დოლორესი (1891-1974), ავსტრიის ერცჰერცოგინია, გარდაიცვალა გაუთხოვარი;
იმაკულატა (1892-1971), ავსტრიის ერცჰერცოგინია, ცოლად გაჰყვა დიდგვაროვან იჯინო ნერი-სერნერის;
მარგარეტა (1894-1986), ავსტრიის ერცჰერცოგინია, ცოლად გაჰყვა ფრანჩესკო მარია ტალიანი დე მარჩიოს;
რაინერი (1895-1930), ავსტრიის ერცჰერცოგი, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი;
ლეოპოლდო (1897-1958), ავსტრიის ერცჰერცოგი, პირველად იქორწინა დაგმარ ნიკოლის-პოდრინსკაზე, მისი გარდაცვალების შემდეგ კი ცოლად ალისია გიბსონი შეირთო;
მარია ანტონია (1899-1977), ავსტრიის ერცჰერცოგინია, პირველად იქორწინა დონ რამონ დე ორლანდის ი ვილალონხაზე, მისი გარდაცვალების შემდეგ კი ცოლად ლუის პერეს სუკრეს გაჰყვა;
ანტონიო (1901-1987), ავსტრიის ერცჰერცოგი, ცოლად შეირთო რუმინეთის პრინცესა ილეანა რუმინელი;
ასუნტა (1902-1993), ავსტრიის ერცჰერცოგინია, ცოლად გაჰყვა იოზეფ ჰოპფინგერს;
ფრანც იოზეფი (1905-1975), ავსტრიის ერცჰერცოგი, პირველად ცოლად შეირთო მარია ალოიზა ბომერი, მისი გარდაცვალების შემდეგ კი იქორწინა მარია ელენა ზენიგზე;
კარლ პიუსი (1909-1953), ავსტრიის ერცჰერცოგი, ცოლად შეირთო კრისტინა დე ბალვანოისი;
ფუნჯყურა ღორი

ფუნჯყურა ღორი — ძუძუმწოვარი ცხოველი ღორისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 130–195 სმ (კუდის ჩათვლით), სიმაღლე — 80 სმ. იწონის 45–120 კგ. შეფერილია მურა-წითურად; თვალის გარემო თეთრი ნიშნები აქვს, ფაფარიც თეთრია. აქვს შედარებით პატარა ეშვები, ქვედა ყბის ეშვის სიგრძე 7,5 სმ-ია. მათი დახმარებით კარგად თხრის მიწას. დიდი ყურების ბოლოებზე ბალნის ფუნჯებია. ტახებს შუბლზე აქვთ ძვლოვანი ქედი და მეჭეჭები. კუდის სიგრძე 45 სმ-მდეა, ბოლოვდება ფუნჯით. გავრცელებულია აფრიკის დასავლეთ და ცენტრალურ რეგიონებში: სენეგალიდან ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკამდე. მეღამური ცხოველია. სოროს თხრის ტყეებსა და დაჭაობებულ ადგილებში, სადაც დღის განმავლობაში ისვენებს. ცხოვრობენ ჯოგებად, სადაც მხოლოდ ერთი ტახია. სქესობრივ სიმწიფეს 18–21 თვეში აღწევენ. მაკეობა 120–127 დღე გრძელდება. ყრის 1–4 (ზოგჯერ 6) გოჭს, რომელთაც დედა 2–4 თვის განმავლობაში რძით კვებავს. ყოვლისმჭამელი ცხოველებია, იკვებებიან მცენარეებით, ნაყოფებით, ფესვებითა და ლეშით. ცხოვრობენ 20 წლამდე.
არალსორი

არალსორი — გაუდინარი მწარე-მლაშე ტბა ყაზახეთში, დასავლეთ ყაზახეთის ოლქში. მდებარეობს კასპიისპირა დაბლობზე, რინის უდაბნოს ჩრდილოეთით, ზღვის დონიდან 1.6 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 124.1 კმ². სიგრძე 34.3 კმ, სიგანე 13 კმ. აღმოსავლეთისაკენ გადაჭიმული ნიჩბისებრ-ნალისებრი მოყვანილობა აქვს. დამახასიათებელია ციცაბო და ფლატოვანი ნაპირები, რომელთა სიმაღლე ადგილ-ადგილ 6–7 მ აღწევს. მუდმივი წყლის ზედაპირი არ აქვს.

არალსორის გენეზისი დაკავშირებულია მარილ-გუმბათოვან ტექტონიკასთან. ტბის ირგვლივ მარილშემცველი ტალახია. გვხვდება ჰალოფიტები. ტბაში იმდენი მარილია, რომ გაშრობის დროს იგი თოვლიან ადგილს ემსგავსება. განვითარებულია მარილის მოპოვება. ტბის ტალახი სამკურნალოა.

არის ბუნებრივი აირის გამოსასვლელები (აირიანი და აირწყლიანი ბუნებრივი წყაროები).
ხაიმე დე ბურბონი

ხაიმე დე ბურბონი (, ; დ. 7 ივნისი, 1870 — გ. 2 ოქტომბერი, 1931) — ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი. მადრიდისა და ანჟუს ჰერცოგი. კარლისტთა პარტიის ესპანეთის მეფობის კანდიდატი ხაიმე -ის სახელით. საფრანგეთისა და ნავარის ლეგიტიმური ტახტის მემკვიდრე ჟაკ -ის სახელით.

ბიოგრაფია
ხაიმე დაიბადა 1870 წლის 7 ივნისს, შვეიცარიის ქალაქ ვევეში. იგი იყო მადრიდის ჰერცოგ კარლოს მარია დე ბურბონისა და მისი მეუღლის, მარგერიტა დე ბურბონ-პარმელის მეორე შვილი და პირველი ვაჟი. მან განათლება პარიზის იეზუიტურ სასწავლებელში მიიღო, რის შემდეგაც სწავლა უინძორის უნივერსიტეტში გააგრძელა. 1896 წელს იგი ვინერ-ნოიშტადტში ჩავიდა, სადაც რუსეთის არმიაში მცირე ხნით გაწევრიანდა, როგორც ლეიტენანტი. 1904-05 წლებში რუსეთის არმიაში მსახურობისას იბრძოდა რუსეთ-იაპონიის ომში.

1909 წლის 18 ივლისს მამამისის გარდაცვალების შემდეგ სწორედ ხაიმე გახდა მადრიდისა და ანჟუს ჰერცოგი, კარლისტთა პარტიის ესპანეთის მეფობის კანდიდატი და საფრანგეთ-ნავარის ლეგიტიმური ტახტის მემკვიდრე. მისი წინამორბედებისაგან განსხვავებით, მან ესპანეთში დიდი მხარდაჭერა მოიპოვა და ცოტა ხნით კასტილიაში, ლეონსა და არაგონში მართლაც მმართველობდა, თუმცა იგი მთელი ცხოვრების მანძილზე ცნობილი იყო, როგორც მადრიდის ჰერცოგი. რაც შეეხება მის მემკვიდრეობას საფრანგეთის ტახტზე, იგი საერთოდ არ იყო დაინტერესებული ამით და მხოლოდ ანჟუს ჰერცოგობას სჯერდებოდა.

ხაიმემ საბოლოოდ დატოვა რუსული არმია და ფროშდორფის სასახლეში, ავსტრიაში დასახლდა, ამის შემდეგ კი პარიზში, ბურბონის სასახლეში, რომელიც მას მემკვიდრეობით დედისგან ერგო. ამ წლების მანძილზე, იგი რამდენჯერმე, ფარულად ესტუმრა ესპანეთს. პირველი მსოფლიო ომის დროს (1914-18), იგი ფროშდორფის სასახლეში ყოფნისას გერმანელებმა დააკავეს.

1923 წლის 16 აპრილს ესპანეთის ელჩისა და კარლისტური პარტიის გულმოდგინე მუშაობის შედეგად ხაიმე გაანთავისუფლეს. 1931 წლის აპრილში ესპანეთის მეფე ალფონსო სამხედრო გადატრიალების შედეგად ტახტიდან ჩამოადგეს და ოჯახთან ერთად გააძევეს, რის შედეგადაც დამყარდა ესპანეთის მეორე რესპუბლიკა, რომლის სათავეშიც ფრანსისკო ფრანკო იყო. ამ დროს ხაიმემ მანიფესტი გამოაქვეყნა, იმის თაობაზე, რომ იგი პრეტენზიას აცხადებდა ესპანეთის ტახტზე. აღსანიშნავია, რომ მას პარიზში ორჯერ ეწვივნენ მეფე ალფონსო და მისი ცოლი, დედოფალი ვიქტორია ევგენია ბატენბერგელი. ამ შეხვედრების შემდეგ ალფონსო და ხაიმე შერიგდნენ, საფრანგეთის ტახტის სანაცვლოდ ხაიმემ უარი თქვა ესპანურ მემკვიდრეობაზე, რაც საბოლოოდ გახდა კარლისტული და მონარქისტული პარტიების შერიგების მიზეზი.

ამ ამბიდან სულ ერთ კვირაში, 1931 წლის 2 ოქტომბერს, 61 წლის ხაიმე გარდაიცვალა, პარიზში. ვინაიდან მას ცოლი და შვილები არ ჰყავდა, მისი მემკვიდრეობა ბიძამის ალფონსოს დარჩა, რომელმაც კვლავ განაცხადა ესპანეთის ტახტზე პრეტენზია და კვლავ განახლდა ძველი დაპირისპირება.
კარპოვსკის ხიდი

კარპოვსკის ხიდი — საფეხმავლო, ტრამვაისა და საავტომობილო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, მდინარე კარპოვკაზე, პეტროგრადის რაიონში. ერთმანეთთან აკავშირებს იოანეს შესახვევსა და სააფთიაქოს კუნძულს და ასევე ვსევოლოდ ვიშნევსკის ქუჩასა და პეტროგრადის კუნძულს. ხიდის სიგრძეა 19 მეტრი, ხოლო სიგანე — 21,5 მეტრი.

მდებარეობა
კარპოვსკის ხიდთან ახლოს მდებარეობს წმინდა იოანეს სტავროპიგიალური მართლმადიდებლური დედათა მონასტერი, რომელიც 1900 წელს დააარსა იოანე კრონშტადტელმა.

დინების ზემო მიმართულებით მდებარეობს გესლეროვსკის ხიდი, ხოლო ქვემო მიმართულებით — ბაროკოს ხიდი.

ისტორია
პირველი გადასასვლელი ამ ადგილზე ააგეს 1950 წელს. ტრამვაის ხაზის გადატანასთან დაკავშირებით კიროვის პროსპექტიდან ვიაზემსკის შესახვევისაკენ. პროექტის ავტორი იყო „“-ის ინსტიტუტის ინჟინერი ვ. ვ. ბლაჟევიჩი. მან ააგო ლითონის ხიდი ხის საფარით.

კარპოვსკის პირველი ხიდი, რომელსაც სახელი ეწოდა მდინარე კარპოვკის მიხედვით, იყო ლითონის და სამმალიანი. იმ პერიოდის მონაცემებით მისი სიგრძე იყო 32,4 მეტრი, ხოლო სიგანე — 17,2 მეტრი.

კონსტრუქცია
ხიდი ერთმალიანია, მისი ბურჯები რკინა-ბეტონისგანაა აგებული და მოპირკეთებულია გრანიტით, ხოლო მოაჯირები ლითონისგანაა დამზადებული.

ხიდი განკუთვნილია ტრამვაის, ავტოტრანსპორტისა და ფეხით მოსიარულეებისათვის. სავალი ნაწილი და ტროტუარები ასფალტ-ბეტონითაა მოპირკეთებული. ტროტუარები სავალი ნაწილისაგან გამოყოფილია გრანიტის მაღალი ფილებით.
ყალიბექი

ყალიბექი — გაუდინარი მლაშე ტბა ყაზახეთში, ჩრდილოეთ ყაზახეთის ოლქში, ქალაქ ქოქშეთაუდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 100 კმ-ში. გაწოლილია იშიმის ვაკეზე, მდინარე ირტიშის აუზში, ზღვის დონიდან 85,6 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 95,6 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 2 მ. საზრდოობს თოვლისა და წვიმის წყლით. ნაპირები დაბალია, დამრეცი. წყლის დონე მერყეობს 0,3 მ-იდან 0,5 მ-მდე წელიწადში.
ოჩხომელის ხიდი

ოჩხომელის ხიდი — საფეხმავლო და საავტომობილო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, მდინარე კარპოვკაზე, პეტროგრადის რაიონში. ერთმანეთთან აკავშირებს პეტროგრადისა და სააფთიაქოს კუნძულებს. ხიდის სიგრძეა 29,1 მეტრი, ხოლო სიგანე — 15,1 მეტრი.

მდებარეობა
მდებარეობს ოჩხომელის ქუჩის დასაწყისში.

დინების ზემო მიმართულებით მდებარეობს კარპოვსკის ხიდი, ხოლო ქვემო მიმართულებით — ახალგაზრდობის ხიდი.

სახელწოდება
ხიდმა სახელწოდება მიიღო ოჩხომელის ქუჩისაგან, რომელიც ქალაქის რუკაზე ჩნდება 1887 წლის 16 აპრილიდან. ქუჩამ თავის მხრივ სახელი მიიღო იმის გამო, რომ - საუკუნეებში აქედან კარპოვკის შესართავისაკენ მიდიოდნენ ოჩხომელები , რომლებიც ჩადიოდნენ პეტერბურგში.

ისტორია
ოჩხომელის ხიდი ააგეს 1914 წელს. მისი ძირითადი დანიშნულება იყო ტრამვაის მატარებლების გატარება ტრამვაის პარკში, რომლის მშენებლობაც ჯერ კიდევ 1917 წლის დასაწყისში დაიწყეს მდინარე კარპოვკის მარჯვენა სანაპიროზე. პარკი კი მხოლოდ 1925 წელს გაიხსნა და ეწოდა ა. კ. სკოროხოდოვის სახელი.

1960-იან წლებამდე ხიდის სავალი ნაწილი ტორსფენილი იყო, ხოლო იგი შეცვალა ასფალტ-ბეტონმა, ტრამვაის ხაზები კი ბაზალტით იყო მოკირწყლული.

ა. კ. სკოროხოდოვის სახელობის ტრამვაის პარკი 2003 წელს დახურეს. 2008 წლის დასაწყისში ოჩხომელის ხიდიდან აყარეს ტრამვაის რელსები და შეარემონტეს ხიდის საფარი.

კონსტრუქცია
ხიდი ერთმალიანია, მისი ბურჯები რკინა-ბეტონისგანაა აგებული და მოპირკეთებულია გრანიტით, ხოლო მოაჯირები მეტალისგანაა დამზადებული.

ხიდი განკუთვნილია ავტოტრანსპორტისა და ფეხით მოსიარულეებისათვის. სავალი ნაწილი ბეტონითაა დაფარული, ხოლო ტროტუარები მოასფალტებულია. ტროტუარები სავალი ნაწილისაგან გამოყოფილია მაღალი რკინა-ბეტონის ფილებით.