iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მარია პია დე ბურბონ-სიცილიელი

მარია პია დე ბურბონ-სიცილიელი (; დ. 2 აგვისტო, 1849, გაეტა, იტალია — გ. 29 სექტემბერი, 1882, ბიარიცი, საფრანგეთი) — ბურბონთა დინასტიის სიცილიური შტოს წარმომადგენელი. ორი სიცილიის მეფე ფერდინანდ -ისა და დედოფალ მარია ტერეზია ავსტრიელის ქალიშვილი. პარმის ნომინალური ჰერცოგინია როგორც რობერტო -ის პირველი ცოლი. ბულგარეთის დედოფალ მარია ლუიზა დე ბურბონ-პარმელისა და პარმის სამი ნომინალური ჰერცოგის დედა.

ბიოგრაფია
მარია პია დაიბადა 1849 წლის 2 აგვისტოს გაეტაში. იგი იყო ორი სიცილიის მეფე ფერდინანდ -ისა და მისი მეორე ცოლის, დედოფალ მარია ტერეზია ავსტრიელის ქალიშვილი. მისი უფროსი ნახევარ-ძმა იყო ორი სიცილიის უკანასკნელი მეფე, ფრანჩესკო , რომელმაც ტახტი მამის დაღუპვის შემდეგ, 1859 წელს დაიკავა, როდესაც მარია პია სულ 10 წლის იყო. ამ ამბიდან მალევე, 1861 წელს ორი სიცილიის სამეფომ არსებობა შეწყვიტა და იტალიის სამეფოს დაქვემდებარებაში შევიდა, რის გამოც მისმა სამეფო ოჯახმა თავი რომის პაპს შეაფარა.

სწორედ რომში ცხოვრებისას გაიცნო მარია პიამ თავისი ბიძაშვილი, პარმის დამხობილი ჰერცოგი რობერტო , რომელიც რომში ოჯახთან ერთად იმავე მიზეზების გამო იმყოფებოდა. ისინი მალევე დაახლოვდნენ და ბურბონთა დინასტიის ორი შტოს კავშირის განსამტკიცებლად 1869 წლის 5 აპრილს რომშივე დაიწერეს ჯვარი.

მიუხედავად ახლონათესაური კავშირისა, წყვილს თორმეტი შვილი შეეძინა, თუმცა მათ უმეტესობას ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული პრობლემები ჰქონდათ.

მარია პია 1882 წლის 29 სექტემბერს, 33 წლის ასაკში გადაჰყვა მეთორმეტე ბავშვზე მშობიარობას. ამ დროს იგი საფრანგეთში იმყოფებოდა ქმართან ერთად, თუმცა გადაასვენეს და დაკრძალეს იტალიაში, ვიარეჯოს ბაზილიკაში. ამის შემდეგ მისი ქმარი მეორედ დაქორწინდა ინფანტა მარია ანტონია პორტუგალიელზე, რომელთანაც კიდევ თორმეტი შვილი შეეძინა.

შვილები
მარია ლუიზა (1870-1899), ცოლად გაჰყვა ბულგარეთის მეფე ფერდინანდ -ს, რომელთანაც შეეძინა ოთხი შვილი, მათ შორის მომავალი მეფე ბორის ;
ფერდინანდო (1871), გარდაიცვალა ჩვილი;
ლუიზა მარია (1872-1943), გარდაიცვალა გაუთხოვარი;
ენრიკე (1873-1939), პარმის ნომინალური ჰერცოგი, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო;
მარია იმაკულატა (1874-1914), გარდაიცვალა გაუთხოვარი;
ჯუზეპე (1875-1950), პარმის ნომინალური ჰერცოგი, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო;
მარია ტერეზა (1876-1959), გარდაიცვალა გაუთხოვარი;
მარია პია (1877-1915), გარდაიცვალა გაუთხოვარი;
ბეატრიჩე (1879-1946), გარდაიცვალა გაუთხოვარი;
ელია (1880-1959), პარმის ნომინალური ჰერცოგი. ცოლად შეირთო ერცჰერცოგინია მარია ანა ავსტრიელი, რომელთანაც შეეძინა შვილები;
მარია ანასტასია (1881), გარდაიცვალა ჩვილი;
ავგუსტა (1882), გარდაიცვალა ჩვილი;

წინაპრები
მარია ანტონია პორტუგალიელი

მარია ანტონია პორტუგალიელი (, ; დ. 28 ნოემბერი, 1862, შტუტგარტი, გერმანია — გ. 14 მაისი, 1959, ბერგი, ლუქსემბურგი) — ბრაგანსის დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე მიგელ -ის ასული. პარმის ნომინალური ჰერცოგინია როგორც რობერტო -ის მეორე ცოლი. ავსტრია-უნგრეთის იმპერატრიცა ზიტა დე ბურბონ-პარმელის დედა.

ბიოგრაფია
მარია ანტონია დაიბადა 1862 წლის 28 ნოემბერს შტუტგარტში. იგი იყო პორტუგალიის დამხობილი მეფის, მიგელ -ისა და მისი ცოლის, პრინცესა ადელაიდა ფონ ლოივენშტაინ-ვერთეიმ-როზენბერგის ნაბოლარა ქალიშვილი. მამამისმა პორტუგალიის ტახტი ჯერ კიდევ 1834 წელს დაკარგა თავის ძმისწულ, დედოფალ მარია -თან ბრძოლაში, რის შემდეგაც ემიგრაციაში წავიდა გერმანიაში და იქ გაატარა ცოლ-შვილთან ერთად დარჩენილი ცხოვრება. მარია ანტონია სულ ოთხი წლისა იყო, როდესაც მამამისი დაიღუპა, რის შემდეგაც მათ ოჯახს ძალიან გაუჭირდა, თუმცა კრიზისიდან გამოსვლა მოახერხეს.

1884 წლის 15 ოქტომბერს შკლოს-ფიშორნში მარია ანტონია დაქორწინდა პარმის, პიაჩენცისა და გუასტალის დამხობილ ჰერცოგ რობერტო -ზე, რომლის პირველი ცოლი, მარია პია დე ბურბონ-სიცილიელი 1882 წელს გადაჰყვა მშობიარობას. აღსანიშნავია ისიც, რომ მარია ანტონიას თორმეტი გერი ჰყავდა და კიდევ თორმეტი შვილი გააჩინა ქმრისგან.

1907 წელს მარია ანტონია დაქვრივდა, რის გამოც იგი თავის ქალიშვილ ზიტასთან გადასახლდა ავსტრიის საიმპერატორო კარზე. აქ მან თერთმეტი წელი დაჰყო და მას შემდეგ, რაც 1918 წელს ავსტრია-უნგრეთის იმპერია დაიშალა და მონარქია დაემხო, იძულებული გახდა დაეტოვებინა ავსტრია. მონარქებისათვის სიტუაცია კიდევ უფრო გართულდა მეორე მსოფლიო ომის დროს, რის გამოც უკვე ხანში შესულმა მარია ანტონიამ თავის ქალიშვილ იზაბელასთან ერთად დატოვა ევროპა და კანადაში, კერძოდ კი კვებეკში გაიქცა და იქ დასახლდა.

მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ მარია ანტონია ევროპაში ბრუნდება და თავის ვაჟთან, ფელიჩესთან იწყებს ცხოვრებას, რომელიც ლუქსემბურგის დიდ ჰერცოგინია შარლოტაზე იყო დაქორწინებული. აქ იგი დიდი პატივით მიიღეს, რძალმა მას საცხოვრებლად ბერგის სასახლეც უბოძა და მისი 90-ე დაბადების დღე დიდი ზეიმითაც აღნიშნეს. იგი სწორედ აქ, ბერგის სასახლეში გარდაიცვალა 1959 წლის 14 მაისს, 96 წლის ასაკში. აღსანიშნავია, რომ იგი პორტუგალიის მეფე ჟუან -ის (1767-1826) შვილიშვილებიდან ბოლო გარდაიცვალა.

შვილები
მარია ადელაიდა (1885-1959), მონაზონი;
სიქსტუსი (1886-1934), ცოლად შეირთო ჰედვიგ დე ლა როშფოკოლდი, რომელთანაც შეეძინა ერთი გოგონა;
სავერიო (1889-1977), პარმის ნომინალური ჰერცოგი. ცოლად შეირთო მადლენ დე ბურბონ-ბასეტი, რომელთანაც შეეძინა შვილები;
ფრანჩესკა (1890-1978), მონაზონი;
ზიტა (1892-1989), ცოლად გაჰყვა ავსტრია-უნგრეთის იმპერატორ კარლ -ს, რომელთანაც შეეძინა შვილები;
ფელიჩე (1893-1970), ცოლად შეირთო ლუქსემბურგის დიდი ჰერცოგინია შარლოტა, რომელთანაც შეეძინა შვილები, მათ შორის მომავალი დიდი ჰერცოგი ჟანი;
რენე (1894-1962), ცოლად შეირთო პრინცესა მარგრეტე დანიელი, რომელთანაც შეეძინა შვილები, მათ შორის რუმინეთის დედოფალი ანა დე ბურბონ-პარმელი;
მარია ანტონია (1895-1977), მონაზონი;
იზაბელა (1898-1984), გარდაიცვალა გაუთხოვარი;
ლუიჯი (1899-1967), ცოლად შეირთო პრინცესა მარია ფრანჩესკა სავოიელი, რომელთანაც შეეძინა შვილები;
ენრიკეტა (1903-1987), დაბადებიდან იყო სმენადაქვეითებული, გარდაიცვალა გაუთხოვარი;
გაეტანო (1905-1958), ცოლად შეირთო პრინცესა მარგარეტ ფონ თურნ უნდ ტაქსისი, რომელთანაც შეეძინა ერთი გოგონა;
ინდოეთ-სომხეთის ურთიერთობები

ინდოეთ-სომხეთის ურთიერთობები აღნიშნავს ორმხრივ ურთიერთობებს სომხეთის რესპუბლიკასა და ინდოეთს შორის.

ისტორია
უძველესი ისტორია
ზოგიერთი მოსაზრებით, სომხები ინდოეთში ალექსანდრე მაკედონელის არმიაში ყოფნისას ჩავიდნენ. სომხებსა და ინდოელებს შორის ურთიერთობის დამადასტურებელი უძველესი დოკუმენტი ნაპოვნია კიროპედიაში, ქსენოფონტეს ნაშრომში. მისი შენიშვნით, ინდოეთში სამოგზაუროდ წასული სომხები კარგად იყვენენ გათვიცნობიერებული ინდოეთისკენ სუბკონტინენტისკენ მიმავალი სახმელეთო მარშრუტების, ზოგადი და პოლიტიკური გეოგრაფიის, სოციო-კულტურული გარემოსა და ეკონომიკური ცხოვრების საკითხებში.

შუა საუკუნეები
სომხური ქალაქები, არტაშატი, მეცბინი და დვინი შუა საუკუნეებში ბარტერული ვაჭრობის მნიშვნელოვანი ცენტრები იყო. ინდოეთი ქვების, მწვანილისა და ტექსტილის ექსპორტს ეწეოდა, ხოლო სომხეთიდან ტყავეული და საღებავი ნივთიერებები გაჰქონდათ. ინდოეთში სომხური თემი საუკუნეში მნიშვნელოვნად გაიზარდა. სომხებს მჭიდრო ურთიერთობა ჰქონდათ აღმოსავლეთ ინდოეთის კომპანიასთანაც.

კულტურული ურთიერთთანამშრომლობა
1995 წელს ხელმოწერილი ინდოეთ-სომხეთის შეთანხმება კულტურის, ხელოვნების, ტურიზმის, სპორტისა და მასმედიის სფეროში ურთიერთთანამშრომლობის შესახებ ქვეყნებს შორის კულტურული გაცვლის ჩარჩოს წარმოადგენს. ინდოეთის საელჩოს ინიციატივით, ერევნის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ინსტიტუტში ჰინიდ ისწავლება.
ერევნის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტში 200-მდე სტუდენტი იღებს განათლებას.

სომხეთის მხარდაჭერა
ინდოეთმა სომხეთს არაერთხელ აღმოუჩინა დახმარება. 1988 წელს სომხეთის საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკაში მომხდარი კატასტროფის შემდეგ ინდოეთმა სომხეთში 2.2 მილიონი აშშ დოლარი თანხის სახით და 1.1. მილიონის ღირებულების რესურსები და ინდოელი ექიმებისგან შემდგარი ჯგუფი გაგზავნა. 1994-1995 წლებში ინდოეთმა ჰუმანიტარული მხარდაჭერის მიზნით სომხეთში ექიმებით დაკომპლექტებული ორი კონტინგენტი გაგზავნა, რათა მთიანი ყარაბაღის კონფლიქტისას დაზარალებულთათვის დახმარება აღმოეჩინათ.

ეკონომიკური ურთიერთობები
ინდოეთიდან სომხეთში ექსპორტის ძირითად პროდუქტს ხორცი, ელექტრონული აღჭურვილობა, ოპტიკური ხელსაწყოები, ფარმაცევტული და ქიმიური საქონელი, მანქანები და სხვ. შეადგენს. სომხეთიდან ინდოეთში ძირითადად წიგნების, ტექსტილის და ფერადი ლითონების ექსპორტი ხდება. 2005 წელს ორმხრივი ვაჭრობის მოცულობამ 16.5, ხოლო 2010 წელს 46.7 მილიონი აშშ დოლარი შეადგინა.
კამანჩა

კამანჩა (ასევე კამანჩეჰ და კამანჩე) (სპარსულად: ‎, აზერბაიჯანულად , ქურთულად: ,კემანჩე‎) — ირანული წარმოშობის მშვილდიანი სიმებიანი ინსტრუმენტი, რომელიც გამოიყენება სპარსულ, აზერბაიჯანულ და ქურთულ მუსიკაში. ქამანჩეჰი დაკავშირებულია რებაბთან, რომელიც არის ქამანჩეს ისტორიული წინაპარი და ბიზანტიური ლირა. სიმებს არხევენ ცვალებადი დაძაბულობის მქონე მშვილდით. იგი ფართოდ გამოი

ყენება ირანის, აზერბაიჯანის, ქურთისტანის, უზბეკეთისა და თურქმენეთის კლასიკურ მუსიკაში, ინსტრუმენტის სტრუქტურის მცირედი ვარიაციებით.

2017 წელს იუნესკოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის სიაში შეიტანეს კამანჩე როგორც ირანული და აზერბაიჯანული კულტურის ნაწილი.

სახელი
სიტყვა "კამანჩეჰი" სპარსულად ნიშნავს "პატარა მშვილდს". თურქული სიტყვა კემენჩე სპარსულიდან არის ნასესხები, გამოთქმა ადაპტირებულია თურქულ ფონოლოგიაზე. იგი ასევე აღნიშნავს მშვილდ სიმან საკრავს, მაგრამ თურქული ვერსია სტრუქტურასა და ჟღერადობაში მნიშვნელოვნად განსხვავდება სპარსული კამანჩესგან. ასევე არსებობს ინსტრუმენტი, სახელწოდებით ქაბაქ ქემანე, სიტყვასიტყვით "გოგრის ფორმის მშვილდის ინსტრუმენტი", რომელიც გამოიყენება თურქულ და აზერბაიჯანულ მუსიკაში. ისინი მხოლოდ ოდნავ განსხვავდება ირანული კამანჩესგან.

სტრუქტურა
კამანჩეჰს აქვს გრძელი ყელი, თითის დაფის ჩათვლით, რომელიც აყალიბებს მოჭრილ უკუღმა კონუსს, რათა მშვილდი გადაადგილდეს ქვედა განყოფილებაში, ორივე მხარეს არის სპეციალური განყოფილებები. ტრადიციულად კამანჩეს ჰქონდა სამი აბრეშუმის სიმები, მაგრამ თანამედროვე ინსტრუმენტებს აქვთ ოთხი მეტალის სიმი. ინსტრუმენტი დამზადებულია გოგრის ან ხისგან, რომელიც ჩვეულებრივ დაფარულია ცხვრის, თხის ან ზოგჯერ თევზის ტყავისგან. მასზე იკვრება ჩელოს მსგავსად როდესაც დამკვრელი გამართულია, თუმცა ის დაახლოებით ვიოლინოს სიგრძისაა. საკრავის ბოლო შეიძლება დაიყრდნონ მუხლზე ან ბარძაყზე, დამკვრელები კი ხშირ შემთხვევაში სავარძელში სხედან. ქამანჩეს ჩვეულებრივ აყენებენ ჩვეულებრივი ვიოლინოსავით.

ეს მუსიკალური ინსტრუმენტი გავრცელებულია ბაქოში, ნახჭევანში, განჯაში, შეკში, გუბაში, ლანკორანში და სხვა ქალაქებსა და რეგიონებში. ამ ქალაქებში ასევე არსებობს საბავშვო მუსიკალური სკოლები, სადაც ბავშვებს ქამანჩაზე დაკვრას ასწავლიან.

იუნესკოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი
აზერბაიჯანის პირველი ვიცე-პრეზიდენტი, ჰეიდარ ალიევის ფონდის პრეზიდენტი, იუნესკოს და - ს კეთილი ნების ელჩი მეჰრიბან ალიევა, რომელმაც განსაკუთრებული როლი ითამაშა იუნესკოსთან აზერბაიჯანის თანამშრომლობის განვითარებაში და აზერბაიჯანული კულტურული მემკვიდრეობის დაცვასა და პოპულარიზაციაში გახდა მთავარი მიზეზი იმისა, რომ კამანჩამ არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიღო.

2017 წლის 7 დეკემბერს კუნძულ ჯეჯუზე, კორეის რესპუბლიკის არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის მთავრობათაშორისი კომიტეტის მე -12 სხდომაზე, აზერბაიჯანის რესპუბლიკამ და ირანის ისლამურმა რესპუბლიკამ ერთობლივად წარმოადგინეს კამანჩას დამზადებისა და მასზე შესრულების ტექნიკა, როგორც მთავარი კანდიდატი არამატერიალურ კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა შორის.

მსგავსი ინსტრუმენტები
მსგავსი სტილის ინსტრუმენტები სპარსულ და აზერბაიჯანულ კულტურაში ძალიან ბევრია. მათ შორისაა:

ქემანჩეჰ ტარჰუ;
შაჰკამანი;
გაიჩაქი;
რებაბი;
სორაჰი;
კემენჩე;
მაფეხაბლი

მაფეხაბლი (ადიღ.) — აული რუსეთის ადიღეს რესპუბლიკის მაიკოპის მხარეში. ის კიროვსკის სოფლის დასახლების ნაწილია.

გეოგრაფია
მაფეხაბლი მდებარეობს სტეპის მთისწინეთის ზონაში, მაიკოპიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 4 კილომეტრზე, რეგიონალური გზის მაიკოპის-კუჟორსკაიას ჩრდილოეთით.

ისტორია
კავკასიის ომის დასრულების შემდეგ, 1864 წელს, ადიღეელთა უმეტესობა დასავლეთ კავკასიის მთიანი და მთისწინეთის რეგიონებიდან ოსმალეთის იმპერიაში გაემგზავრა, დანარჩენი კი ყუბანის მარცხენა სანაპიროს დაბლობ ადგილებში გადაასახლეს.

ქალაქ მაიკოპისა და მაიკოპის რაიონის ადიღეის ავტონომიურ ოკრუგს ანექსიის შემდეგ, ადიღებმა დაიწყეს დასახლება მაიკოპში, სადაც 2002 წლისთვის ისინი მოსახლეობის 16,7% -ს შეადგენდნენ , თუმცა, მაიკოპის რაიონში ადიღებს 2002 წელს მხოლოდ 1,5% შეადგენდა. მათი უმეტესობა მაფეხაბლის აულის, რეგიონში ერთადერთი ადიღეური დასახლების მაცხოვრებელია.

1998 წლის 1 აგვისტოს ადიღე-რეპატრიანტთა ჯგუფი ადიღეაში ჩავიდა 165 ადამიანით, ყოფილი იუგოსლავიიდან, ძირითადად კოსოვოდან. მათი უმეტესობა გლეხია, რომელმაც სოფელში ცხოვრების სურვილი გამოთქვა. რეპატრიანტებმა ახალი აულისთვის ადგილი თავად აირჩიეს რესპუბლიკის ხელისუფლების მიერ შემოთავაზებული ვარიანტებისგან.

რეპატრიანტების დასახლებისთვის სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში თანხები გამოიყო, მიგრანტთა თითოეულ ოჯახს სამი ჰექტარი მიწა უფასოდ გამოუყვეს. რამდენიმე წლის შემდეგ, 2007 წელს, ახალი დასახლება ოფიციალური გახდა და მიიღო სახელი მაფეხაბლი, თარგმნილი ადიღეურიდან - „ბედნიერი აული“. რამდენიმე სხვა ქვეყნის რეპატრიანტებმაც გადაწყვიტეს ახალ აულში დასახლება, სწორედ აქ წყდება მისი მიწების გაფართოების საკითხი.

2010 წლის მონაცემებით, მასში 30-მდე კოტეჯია, კიდევ რამდენიმე შენდება . აქ აშენებულია მეჩეთი, მუშაობს პირველადი სამედიცინო დახმარების პუნქტი.

აღსანიშნავია, რომ აულის მეჩეთი ფედერალური საავტომობილო გზიდან არც ისე შორს მდებარეობს, ამიტომ ქვეყნის სხვადასხვა რეგიონიდან ყოველთვის არიან მლოცველები, დღის მიუხედავად.

მეჩეთის იმამია ჰასანი მუხამედი, რომელსაც აქვს უმაღლესი ისლამური განათლება და ამავე დროს არის აულის ადმინისტრაციის ხელმძღვანელი. ის შესანიშნავად უმკლავდება მეჩეთის იმამის მოვალეობებს, ასწავლის მათ, ვისაც სურს არაბული ენა და ისლამის საფუძვლები.

2013 წლის ბოლოს სირიიდან ადიღეელი რეპატრიანტებისთვის აულის მიმდებარე ტერიტორიაზე 550 მიწის ნაკვეთი გამოიყო .
ორჭოსანი

ორჭოსანი— არქეოლოგიური ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფელ არალში.

ორჭოსანში გათხრების შედეგად გამოვლინდა ენეოლით-ბრინჯაოს ხანის, რომაული ხანისა და შუასაუკუნების დროინდელი ძეგლები. - საუკუნეების მაჰმადიანი მესხების სამარხები, ადრე შუასაუკუნეების ნამოსახლარი, ადრე შუასაუკუნეების სამარხები, რომაული ხანის სამარხები ადრებრინჯაოს პერიოდის ორმოები და არქიტექტურული ნაშთები. ძეგლი ორჭოსანი განფენილია ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთდასავლეთით მდ.ფოცხოვისს მარჯვენა ნაპირზე, დაახლოებით 80-100 მეტრის სიმაღლის ტერასაზე, აბსოლუტური სიმაღლე 1000 მ ზღვის დონიდან. ორჭოსანის ტერასა ათვისებული ჩანს ქვედა პალეოლითიდან. ძეგლის სიახლოვეს ზედაპირულად შეგროვილი მასალა ანდეზიტისა და ბაზალტისაგან დამზადებულ ხელცულებსა და სახოკებს შეიცავს. აშკარაა, რომ ორჭოსანი და საერთოდ მდინარე ფოცხოვის ხეობა უკვე აშელის პერიოდიდან არის ათვისებული. გვიან შუასაუკუნეებში ორჭოსანის ტერიტორიაზე სამიწათმოქმედო საქმიანობა მიმდინარეობდა, რაზეც აქ არსებული ტერასები მიგვანიშნებს. ასევე განვითარებული იყო მესაქონლეობა. მეოცე საუკუნეში ამ ტერიტორიაზე საბჭოთა კავშირის სასაზღვრო ჯარის ნაწილები იყო განლაგებული. ამჟამად ორჭოსანი ერთწლიანი კულტურების სათესად და სათიბად გამოიყენება. რის გამოც ორჭოსნის ნასახლარის ზედა ფენები საკმაოდ დაზიანებულია. ეროზია, მეწყერიანობა და ნიადაგის გამოფიტვაც თავის მხრივ აზიანებდა ძეგლს.
ნინო ნაკაშიძე (პოლიტიკოსი)

ნინო ნაკაშიძე (დ. 9 ნოემბერი, 1955, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი, ფილოლოგი.

1977 წელს დაამთავრა თბილისის ილია ჭავჭავაძის სახელობის უცხო ენათა სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ინგლისური და გერმანული ენები. 1977-1980 წლებში იყო მოსკოვის მ. ტორეზის სახელობის უცხო ენათა პედაგოგიური ინსტიტუტის ასპირანტი. 1982-1985 წლებში საქართველოს ზოოტექნიკურ-სავეტერინარო სასწავლო კვლევითი ინსტიტუტის რუსული და უცხო ენების კათედრის ასისტენტი, 1985-1989 წლებში უფროსი მასწავლებელი. 1989-1993 წლებში იყო საქართველოს ზოოტექნიკურ-სავეტერინარო სასწავლო კვლევითი ინსტიტუტის კათედრის დოცენტი. 1993-1998 წლებში იყო საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ინგლისური ენის კათედრის უფროსი მასწავლებელი. 1998 წლიდან საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ინგლისური ენის კათედრის დოცენტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები“. 2008-2013 წლებში საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი ჩეხეთის რესპუბლიკაში.
შავყელა მურტალა

შავყელა მურტალა, ყურებიანი მურტალა ნისკარტი — 20–25 მმ, მასა — 300–400 გ. სიდიდესა და შეფერილობაში სქესობრივი დიმორფიზმი არ გამოიხატება. ზრდასრული ფრინველი ზაფხულში ზურგის მხარეს მურა-შავია. თავი და კისერი ზემოდან — კიდევ უფრო მუქი შავი. ყურების მიდამოებში გრძელი და წვრილი, მოყვითალო, ოქროსფერი და ქარცი ბუმბულთა კონებია. სხეულის გვერდები ქარცია, აყრია მუქი ლაქები. კუდქვეშა ბუმბულები კვამლისფერია, კისერი ქვემოდან და ჩიჩახვი შავი; დანარჩენი ქვემო მხარე — თეთრი. მეორე რიგის მომქნევი ბუმბულები და რამდენიმე შიგნითა პირველი რიგის მომქნევი თეთრია. ნისკარტი — შავი, ნესტოებთან ოდნავაა ჩაზნექილი, ხოლო წვერო ზემოთკენ წამოწეულია. ფეხები გარეთა მხრიდან მოშავოა, შიგნითა მხრიდან — წენგოსფერ-რუხი. თვალები წითელია. ზამთარში ზემო მხარე მურა-შავი ხდება, ქვემო მხარე, ყელისა და თავის გვერდების ჩათვლით — თეთრი. კისრის წინა მხარე კვამლისფერია. წაგრძელებული ბუმბულები თხემზე და ყურების მიდამოებში აღარ არის. ცურვის დროს კისერი ვერტიკელურადაა დაყენებული. ფრენის დროს შეიმჩნევა ფრთების მუქი ბოლოები. ფეხები საკმაოდ უკან აქვს განლაგებული. თითოეული თითზე შემოკრულია ფართო ლაპოტები. გამოსცემს საკმაოდ მრავალფეროვან ხმებს — მაგ., „პიიტი“ ან „უიტ“ და რაკრაკის ხმები.

ბუდობს რამდენიმე იზოლირებულ რეგიონში. მათ შორის ყველაზე ფართოდ გვხვდება ევროპის დიდ ნაწილში, მცირე, წინა და შუა აზიაში, ციმბირის სამხრეთ ნაწილში, აღმოსავლეთით მდინარე ობამდე, ჩრდილოეთით მინსკამდე, მოსკოვამდე, პერმამდე და ომსკამდე. მეორე არეალი მდებარეობს ზღვისპირეთსა და ჩრდილოეთ მანჯურიაში. ბუდობს აგრეთვე ჩრდილოეთი ამერიკის დასავლეთ ნაწილში, აფრიკის ჩრდილო-დასავლეთსა და სამხრეთ ნაწილებში, აგრეთვე ეთიოპიაში. ზამთრობს ინგლისში, ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროებზე, ამიერკავკასიაში, თურქმენეთში, ისიკ-ყულის ტბაზე, კორეაში, ჩინეთსა და იაპონიაში. ამერიკაში უმთავრესად წყნარი ოკეანის სანაპიროებზე გვხვდება — კლდოვანი მთებიდან, აღმოსავლეთით ნევადისა და ტეხასის შტატებამდე, ჩრდილოეთით ვაშინგტონამდე, ხოლო სამხრეთით — გვატემალამდე. საქართველოში ცნობილია როგორც მობინადრე ფრინველი, ანუ მთელი წლის განმავლობაში შეიმჩნევა. გვხვდება ჯავახეთის ტბებზე. ზამთარში შეინიშნება შავ ზღვაზე.

კარგად ყვინთავს. მიწაზე სიარული არ შეუძლია, მხოლოდ დაბობღავს. ბინადრობს სხვადასხვა სიდიდის დამდგარ წყალსატევებზე, თუმცა გვხვდება მდინარეებსა და მათ ყურეებშიც. სხვა მურტალებთან შედარებით ნაკლებადაა დაკავშირებული ლელიანთან. თავს არ არიდებს ღია ადგილებსაც. ზამთარში შეინიშნება ღია შიდა წყალსატევებსა და ზღვებზეც. გადაფრენის დროს — მთის მდინარეებზეც. ბუდობს უპირატესად კოლონიებად, წყლის მცენარეებისაგან აკეთებს ჩვეულებრივად მცურავ ბუდეს. მაისში დებს 3–6 კვერცხს. ნაჭუჭი მოთეთროა. მორიგეობით კრუხობს ორივე მშობელი. ინკუბაცია 20—21 დღემდე გრძელდება. წელიწადში ერთ თაობას იძლევა, იშვიათად — ორს.

შავყელა მურტალას საკვებ რაციონში თევზები ცოტაა, ისიც მხოლოდ წლის ცივ პერიოდში. გამრავლების დროს უმთავრესად იკვებება წყლის მწერებით, მოლუსკებით, კიბოსნაირებით, იშვიათად — თავკომბალებითა და მცენარეულობით. პოპულაციას საფრთხეს უქმნის წყალსატევთა დაბინძურება (მ.შ. სულფიდებით), საკვების ნაკლებობა (წყლის ტემპერატურის ცვლილების შედეგად) და სხვ. რაიმე პრაქტიკული მნიშვნელობა არ გააჩნია.

ქვესახეობები
აღწერილია 3 ქვესახეობა. საქართველოში მოიპოვება ჩვეულებრივი შავყელა მურტალა (. . ).

გალერეა
ცირკი (გროზნო)

გროზნოს ცირკი — ერთ-ერთი გამორჩეული კულტურული ცენტრი გროზნოში. აღნიშნული ცირკი გაიხსნა 1976 წელს, ეს იყო ერთ–ერთი უდიდესი ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში, გამორჩეული თავისი შენობით და დასით. თუმცა რეგიონში განვითარებული მოვლენების გამო გროზნოს ცირკის ძველი შენობა ომის დროს განადგურდა.

ისტორია
ცირკი გაიხსნა 1976 წლის 18 თებერვალს. გროზნოს ცირკის პროექტის მიხედვით ქვეყნის კიდევ ოთხ ქალაქში აშენდა ცირკი: გომელში, სტავროპოლში, ზაპოროჟიესა და კრასნოდარში. პროექტის არქიტექტორები იყვნენ მოტორინი, შულმეისტერი და კუდრიავცევი. პროექტი სპეციალურად შემუშავდა მოსკოვის სანახაობრივი შენობებისა და სპორტული ობიექტებისთვის .

შენობას, რომელიც მდებარეობს სუნჯას ნაპირზე და რომელსაც ადგილობრივი მოსახლეობა „მფრინავ თეფშს“ უწოდებდა, იმ დროისთვის ყველაზე მოწინავე ტექნიკური აღჭურვილობა ჰქონდა და დაახლოებით 2 ათასამდე მაყურებელს იტევდა. გროზნოს ცირკში გამოდიოდნენ ცნობილი საბჭოთა ცირკის მხატვრები: კარანდაში, იგორ კიო, თამერლან ნუგზაროვი, ოლეგ პოპოვი და მრავალი სხვა.

გარდა ამისა, სხვადასხვა დროს შენობაში ჩატარდა რესპუბლიკური მასშტაბის მნიშვნელოვანი ღონისძიებები: კონცერტები, გამოფენები, სპორტული შეჯიბრებები.

გროზნოს ცირკში 1984 წლის თებერვალში გაიმართა სსრკ-სა და აშშ-ს ჭიდაობის ეროვნული გუნდების ერთ-ერთი მატჩიც.

გროზნოს ცირკის შენობა ჩეჩნეთში ომის დროს განადგურდა. გროზნის ცირკი ყველაზე დიდი იყო ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში, ჰქონდა საკუთარი საცირკო სკოლა და განთქმული იყო თავისი მხედრებით.

ახალი ცირკის შენობა გაიხსნა 2014 წელს. ცირკი გათვლილია 1,2 ათას ადგილზე.

გროზნოს ცირკი ექვემდებარება „როსგოსკირკს“, რომელიც შეარჩევს პროგრამას და ჯგუფს წარმართავს გასტროლებზე, შენობის შესაძლებლობების გათვალისწინებით.

გროზნოს ცირკი ერთ დროს ცნობილი იყო არა მხოლოდ მთელ სსრკ-ში, არამედ ცნობილი იყო მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში. ჩვენი საცხენოსნო სკოლა საუკეთესო იყო რეგიონში და ერთ-ერთი საუკეთესო ქვეყანაში. გორსკაია ლეგენდის ჯგუფმა თემურლან ნუგზაროვის მეთაურობით გასტროლები მოაწყო როგორც სსრკ-ში, ასევე საზღვარგარეთ. სამწუხაროდ, გუნდი დაიშალა 90-იანი წლების დასაწყისში, როდესაც ჩვენს ქვეყანაში დესტრუქციული პროცესები დაიწყო, ”- განაცხადეს სამინისტროში.

ფილატელისტიკა
1982 წელს სსრკ-მ გამოუშვა საფოსტო ბარათი, რომელზეც გროზნოს ცირკი არის გამოსახული.
ამალია ცვაიბრიუკენ-ბირკენფელდელი

ამალია ცვაიბრიუკენ-ბირკენფელდელი (; დ. 10 მაისი, 1752, მანჰაიმი, გერმანია — გ. 15 ნოემბერი, 1828, დრეზდენი, გერმანია) — ვიტელსბახების დინასტიის წარმომადგენელი. ბავარიის მეფე მაქსიმილიან -ის და. საქსონიის დედოფალი 1769-1827 წლებში და ვარშავის ჰერცოგინია 1807-1815 წლებში როგორც ფრიდრიხ ავგუსტ -ის მეუღლე.

ბიოგრაფია
ამალია დაიბადა 1752 წლის 10 მაისს მანჰაიმში. იგი იყო მთავარ ფრიდრიხ მიხაილ ცვაიბრიუკენ-ბირკენფელდელისა და მისი მეუღლის, პფალცგრაფინია მარია ფრანცისკა ზულცბახელის შუათანა ქალიშვილი. მისი უმცროსი ძმა, მაქსიმილიან შემდეგში ბავარიის მეფე გახდა.

1769 წლის 29 იანვარს ამალია ცოლად შერთეს საქსონიის კურფიურსტ ფრიდრიხ ავგუსტ -ს. 1806 წელს საფრანგეთის იმპერატორმა ნაპოლეონმა მოკავშირეობისა და ერთგულებისათვის მის ქმარს საქსონიის მეფის წოდება მისცა, რითაც ამალია დედოფალი ხდება. მომდევნო წელს ნაპოლეონმა ასევე მათ მისცა პოლონეთის მიწებზე შექმნილი ვარშავის საჰერცოგოს ტახტიც.

ქორწინებაში დედოფალმა ამალიამ ოთხი ბავშვი გააჩინა, რომელთაგანაც მხოლოდ ერთმა გოგონამ მიაღწია სრულწლოვანებამდე, რაც რეალურად უმემკვიდრეობას ნიშნავდა, რამეთუ გერმანულ სამთავროებში ჯერ ისევ სალიკური სამართალი მოქმედებდა, რომლის მიხედვითაც ქალს არ შეეძლო ტახტზე ასვლა. აღსანიშნავია, რომ მას შემდეგ, რაც მისი მაზლის ცოლი, პრინცესა კაროლინა პარმელი დაიღუპა, სწორედ დედოფალმა ამალიამ და მისმა მეორე მაზლის ცოლმა, ერცჰერცოგინია მარია ტერეზია ავსტრიელმა იკისრეს მისი ობლების აღზრდა. ცნობილია ისიც, რომ რძლები ბავშვებს დიდი სიმკაცრითა და პასუხისმგებლობით ეპყრობოდნენ.

1827 წლის 5 მაისს ამალია დაქვრივდა, რის შემდეგაც ტახტს მისი მაზლი ანტონი იკავებს. ამ ამბიდან წელიწადნახევარში, 1828 წლის 25 ნოემბერს ამალია ცვაიბრიუკენ-ბირკენფელდელი 76 წლის ასაკში გარდაიცვალა. დაკრძალეს დრეზდენში, მეუღლის გვერდით.

შვილები
მკვდარშობილი ბავშვი (1771);
მკვდარშობილი ბავშვი (1775);
მარია ავგუსტა (1782-1863), გარდაიცვალა გაუთხოვარი;
მკვდარშობილი ბავშვი (1797);
ჩეჩნეთ-ინგუშეთის მინისტრთა საბჭოს შენობა

ჩეჩნეთ-ინგუშეთის მინისტრთა საბჭოს შენობა — აშენდა გროზნოს ცენტრში, მდინარე სუნჯას სანაპიროზე, საუკუნის დასაწყისში.

ისტორია
თავდაპირველად, შენობაში განთავსდა „გრანდ-სასტუმრო“. 1918 წელს, ასდღიანი ბრძოლის დროს, შენობაში განთავსდა წითელი არმიის ქვედანაყოფების ე.წ. შუა ფრონტის სექტორის შტაბი ფედოროვის მეთაურობით, რომელიც იცავდა ქალაქს ბიჩერახოველებისგან . 1960 წელს შენობის ფასადზე დამონტაჟდა მემორიალური დაფა შემდეგი წარწერით :

„აქ 1918 წელს, ბრძოლის დროს, განთავსებული იყო ფრონტის საშუალო სექტორის შტაბი“.

საბჭოთა პერიოდში შენობაში განთავსდა ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ასსრ მინისტრთა საბჭო. 1964 და 1975 წლებში სსრკ-ში გამოიცა შენობის ამსახველი მხატვრული მარკები კონვერტებისთვის.

შენობა განადგურდა 1995 წელს, ჩეჩნეთის პირველი ომის დროს ქალაქის შტურმის დროს. დღეს მის ადგილზე მდებარეობს ჩეჩნეთის გული, მეჩეთის პარკის ტერიტორია.