iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კონსეისანი (პარაიბა)

კონსეისანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 376 მეტრზე. მიეკუთვნება სერტან-პარაიბის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იტაპორანგის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 18 363 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 31,69 კმ²-ზე. ფართობი 579 435 კმ²-ია.
კურალ-ველიუ

კურალ-ველიუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 338 მეტრზე. მიეკუთვნება სერტან-პარაიბის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იტაპორანგის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 505 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 11,24 კმ²-ზე. ფართობი 222 957 კმ²-ია.
დიამანტი (პარაიბა)

დიამანტი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 310 მეტრზე. მიეკუთვნება სერტან-პარაიბის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იტაპორანგის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 616 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 24,58 კმ²-ზე. ფართობი 269 111 კმ²-ია.
იბიარა

იბიარა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 341 მეტრზე. მიეკუთვნება სერტან-პარაიბის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იტაპორანგის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 031 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 24,67 კმ²-ზე. ფართობი 244 485 კმ²-ია.
იტაპორანგა (პარაიბა)

იტაპორანგა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 291 მეტრზე. მიეკუთვნება სერტან-პარაიბის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იტაპორანგის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 23 192 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 49,55 კმ²-ზე. ფართობი 468 060 კმ²-ია.
პედრა-ბრანკა (პარაიბა)

პედრა-ბრანკა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 299 მეტრზე. მიეკუთვნება სერტან-პარაიბის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იტაპორანგის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 721 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 32,95 კმ²-ზე. ფართობი 112 933 კმ²-ია.
სანტა-დი-მანგეირა

სანტა-დი-მანგეირა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 350 მეტრზე. მიეკუთვნება სერტან-პარაიბის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იტაპორანგის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 331 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 13,26 კმ²-ზე. ფართობი 402 152 კმ²-ია.
სან-ჟოზე-დი-კაიანა

სან-ჟოზე-დი-კაიანა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 619 მეტრზე. მიეკუთვნება სერტან-პარაიბის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იტაპორანგის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 010 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 34,08 კმ²-ზე. ფართობი 176 327 კმ²-ია.
სერა-გრანდი

სერა-გრანდი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 593 მეტრზე. მიეკუთვნება სერტან-პარაიბის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იტაპორანგის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 975 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 35,64 კმ²-ზე. ფართობი 83 474 კმ²-ია.
ბართანგი

ბართანგი — მდინარე ავღანეთსა და ტაჯიკეთში. მიედინება ავღანეთის ბადახშანის პროვინციასა და ტაჯიკეთის მთიანი ბადახშანის ავტონომიური ოლქის ტერიტორიაზე. მდინარე ფანჯის მარჯვენა შენაკადი.

სიგრძე — 528 კმ, აუზის ფართობი 24 700 კმ². ტიპური მთის მდინარეა. ზემოთში კვეთს პამირის მთებს ძლიერ დაკლაკნილი ხეობითა და ფართო დაჭაობებული ფსკერით, რომლის სიგანე 3-5 კილომეტრია. შუა და ქვემო დინებაში ღრმა და ვიწრო ხეობაში მიედინება. ბართანგი გამოედინება ჩაქმაქთინის ტბიდან, რომელიც მდებარეობს ავღანეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ბადახშანის პროვინციაში, სადაც 30 კმ მანძილზე გაედინება.

სახელწოდება „ოქსუ“, რომელიც თურქული აქსუსაგან მომდინარეობს „თეთრ წყალს“ ნიშნავს, ხოლო მურღაბი — „მდელოს მდინარეს“. საკუთრივ ბართანგი მოიაზრება როგორც „ვიწრობში გამდინარე“ მდინარე.
ეკოსოფელი

ეკოსოფელი — დასახლება, თემი, რომლის მიზანია იყოს სოციალურად, ეკონომიკურად და ეკოლოგიურად მდგრადი, თვითკმარი და სიცოცხლისუნარიანი. მცხოვრებთა რიცხვი მეტწილად მერყეობს 50-დან 150 მოსახლემდე. ზოგიერთი ეკოსოფელი არის პატარა, ზოგიც — დიდი, 2000-ზე მეტი მოსახლით, რომლებიც ქმნიან ქსელს და იყოფიან მცირე ქვეჯგუფებად.

ეკოსოფლის მკვიდრნი გაერთიანებულნი არიან საერთო ეკოლოგიური, სოციალ-ეკონომიკური, კულტურული და სულიერი ღირებულებების ირგვლივ. ეს არის დასახლება, რომელიც არის დაფუძნებული მცხოვრებთა შორის კეთილგანწყობაზე. ეკოსოფლის თითოეულ მცხოვრებს გააჩნია იმის შეგრძნება, რომ მას შეუძლია გავლენა იქონიოს ეკოსოფლის განვითარებაზე და თავის ცოდნას, გამოცდილებას და ფიზიკურ შესაძლებლობებს არ იშურებს ამისათვის; ეკოსოფლის მცხოვრებნი თავს თვლიან ბუნების ნაწილად და გარემოს მიმართ ზრუნვით არიან განმსჭვალულნი; მათი ცხოვრება და საქმიანობა ბუნებასთან ჰარმონიაშია.

სოფელში დამკვიდრებულია ცხოვრების წესი, რომელიც ადამიანების ჯანმრთელობისა და დღეგრძელობის საფუძველია; ის ასევე ითვალისწინებს კულტურულ მემკვიდრეობაზე ზრუნვას, დადებითი ტრადიციების შენარჩუნებასა და განვითარებას; ეკოსოფლის მცხოვრებლები კულტურულ, სოციალურ და სამეურნეო საქმიანობას წარმართავენ იმ მიმართულებით, იყენებენ იმ მეთოდებს და ტექნოლოგიებს, რაც უზრუნველყოფს სოფლის მდგრად განვითარებას.
ფანჯი

ფანჯი — მდინარე ავღანეთსა და ტაჯიკეთში, ამუდარიის მარცხენა შემადგენელი. სიგრძე 921 კმ, აუზის ფართობი 114 ათ. კმ². წარმოიქმნება მდინარეების პამირისა და ვახანდარიის შეერთების შედეგად სოფელ ქალა-ფანჯის სიახლოვეს. აქედან მდინარე დასავლეთისაკენ მიედინება და საზღვარს ქმნის ავღანეთსა და ტაჯიკეთს შორის. ქალაქ ხოროგის გავლის შემდეგ, ღებულობს მდინარე ბართანგის წყლებს. ამის შემდეგ, მდინარე ვახშის შეერთების ადგილამდე უხვევს სამხრეთ-დასავლეთისაკენ და შემდეგ წარმოქმნის ცენტრალური აზიის უდიდეს მდინარე ამუდარიას.

მდინარე პამირი ზორქოლის ტბაში იღებს სათავეს. ფანჯი მიედინება ღრმა ხეობაში. მარჯვნიდან ერთვის მდინარეები: გუნტი, ბართანგი, იაზგულემი, ვანჩი და ქიზილსუ, ხოლო მარცხნიდან მდინარე ქოქჩა. მდინარე ფანჯი საზრდოობს თოვლისა და მყინვარის წყლით. საშუალო წლიური ხარჯი ქვემო დინებაში 1032 მ³/წმ. ზემოთში მკაცრი ზამთრის ფარგლებში იძგიფება. მდინარის რბილი წყალი სასმელად ვარგისი თვისებებით გამოირჩევა. საბჭოთა პერიოდში მდინარე ფანჯი სსრკ-სთვის მნიშვნელოვან სტრატეგიულ როლს ასრულებდა ავღანეთის ომის დროს.

ავღანეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთით ფანჯისა და ქოქჩის შეერთების ადგილას სოფელ შორთუღაის სიახლოვეს არქეოლოგებმა აღმოაჩინეს ჰარაპული დასახლება შორთუღაი (ძვ. წ. 2200-2000) ფართობით 2,5 ჰა.

მდინარე ფანჯის ქვემოთში გადის ორზოლიანი ავღანეთ-ტაჯიკეთის საავტომობილო ხიდი, რომლის სიგრძეა 672 მეტრი, ხოლო სიგანე 11,6 მეტრი. ტაჯიკეთის უახლოესი ქალაქია ნიჟნი-ფანჯი, ხოლო ავღანეთისა — შერხან-ბანდარი. ხიდი გაიხსნა 2007 წლის 26 აგვისტოს. ხიდის მშენებლობა დაახლოებით 40 მილიონი აშშ დოლარი დაჯდა.

აღსანიშნავია, რომ 1946 წელს საბჭოთა კავშირსა და ავღანეთს შორის დაიდო ხელშეკრულება მდინარის წყლის გამოყენებასთან დაკავშირებით, რომლის თანახმად, ავღანეთი წელიწადში იყენებდა 9 მილიონ მ³ წყალს. ამჟამად ავღანეთი მოიხმარს 2 მილიონ მ³ წყალს.

მდინარე ფანჯის სახელწოდებას (ირანულად ხუთი) ჩვეულებრივ ხსიან როგორც მინიშნებას ხუთ შენაკადზე, რომელიც მდინარე ფანჯს წარმოქმნის. მაგრამ, რამეთუ შენაკადთა რაოდენობა ბევრად მეტია, სხვადასხვა განმმარტებლები ამ ხუთეულში სხვადასხვა მდინარეს უთითებენ. ასეთი ტიპის ახსნის ხელოვნურობა აშკარაა.

უფრო მეტად დამაჯერებელი ჰიპოთეზის თანახმად, ამ უძველეს სახელწოდებაში, რომელიც ცნობილია საუკუნიდან გამოიხატება ისმაილიზმის სიმბოლოში — „გაშ­ლილი ხე­ლი“; თქმულების თანახმად, ამგვარი რამ იყო გამოსახული ამ მდინარის შესართავში არსებულ კლდეზე.
შავკათ მირზიიოევი

შავკათ მირზიიოევი (; დ. 24 ივლისი, 1957, ზაამინსკის რაიონი, ჯიზაკსკის ოლქი, უზბეკეთის სსრ, სსრკ) — უზბეკი პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე, უზბეკეთის პრემიერ-მინისტრი, ხოლო 2016 წლის 8 სექტემბრიდან უზბეკეთის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1957 წლის 24 ივლისს, უზბეკეთის ზაამინსკის რაიონში, თუმცა, სხვა მონაცემებით, ზაამინსკის რაიონში იგი მხოლოდ 1960-იან წლებში გადავიდა, დაიბადებით კი უზბეკეთის იაჰთან-იურატუბინსკის ოლქში.

1981 წელს მირზიიოევმა დაამთავრა ტაშკენტის ირიგაციის და მელიორეციის უნივერსიტეტი. არის ტექნიკურ მეცნიერებათა კანდიდატი.

1996–2001 წლებში, ისლამ ქარიმოვის ბრძანებით იყო ჯიზაქის რეგიონის ხელმძღვანელი (ჰაკიმი), ხოლო შემდეგ 2001–2003 წლებში, პრემიერ-მინისტრობამდე, იყო სამარყანდის რეგიონის ხელმძღვანელი. მისი მოადგილე გახდა ერგაშ შოისმათოვი.

2006 წლის 25 სექტემბერს მირზიიოევი შეხვდა სამხრეთ კორეის პრემიერ-მინისტრს. მათ გააფორმეს რამდენიმე შეთანხმება, მათ შორის კი იყო ერთი, რომლის მიხედვითაც უზბეკეთი სამხრეთ კორეას 2010-2014 წლებში წელიწადში 300 ტონა უზბეკურ ურანს გაუგზავნიდა. შეთანხმება გაფორმდა ამერიკული კომპანიების ზურგს უკან, რომლებიც ადრე სამხრეთ კორეასა და უზბეკეთს შორის შუამავალს წარმოადგენდნენ. სამხრეთ კორეის პრემიერი ასევე შეხვდა პრეზიდენტ ისლამ ქარიმოვს და პარლამენტის სპიკერ ერკინ ჰალილოვს. ორმა ქვეყნის პრემიერმა ასევე მიაღწია შეთანხმებას ენერგეტიკულ, სამუერნეო, არქიტექტურულ, სამშენებლო და ინფორმაციული ტექნოლოგიების სფეროში თანამშრომლობასთან დაკავშირებით. შეთანხმებების შედეგად ორ ქვეყანას შორის ვაჭრობა 40% გაიზარდა და 565 მილიონ დოლარს მიაღწია. ზოგიერთი დამკვირვებელი ფიქრობდა, რომ მირზიიოევს ჰქონდა მიდრეკილება ძალადობისკენ, თუმცა, მან განაცხადა, რომ ძალა მხოლოდ ერთხელ, ჯიზაქის რეგიონში გამოიყენა.

2016 წლის 2 სექტემბერს, ქარიმოვის გარდაცვალების შემდეგ, მირზიიოევი პრეზიდენტის დასაფლავების კომიტეტის ხელმძღვანელი გახდა, რაც იმის ნიშანი იყო, რომ მირზიიოევი გარდაცვლილი ქარიმოვის მემკვიდრე გახდებოდა. არის მოლოდინი, რომ მირზიიოევი შეძლებს ყირგიზეთთან და ტაჯიკეთთან უზბეკეთის ურთიერთობების სტაბილიზაციას.

უზბეკეთის ცესკოს განცხადების მიხედვით, მირზიიოევი 2016 წლის პრეზიდენტის ვადამდელ არჩევნებში ლიბერალურ-დემოკრატიული პარტიის კანდიდატი იყო და 88,61 %-ით მიაღწია გამარჯვებას. 14 დეკემბრიდან კი შეუდგა პრეზიდენტის უფლებების შესრულებას.

2021 წლის ოქტომბერში შავქათ მირზიოევი ხელახლა აირჩიეს უზბეკეთის პრეზიდენტად.
ბაშკირეთის რესპუბლიკის მეთაური

ბაშკირეთის რესპუბლიკის მეთაური (2015 წლის 1 იანვრამდე ეწოდებოდა პრეზიდენტი, ) — რუსეთის ფედერალური ერთეულის - ბაშკირეთის აღმასრულებელი ხელისუფლების უმაღლესი თანამდებობა. ბაშკირეთის რესპუბლიკის მეთაური ინიშნება ხუთი წლით, უნდა იყოს რუსეთის მოქალაქე და მინიმუმ 30 წლის.

ბაშკირეთის პირველი პრეზიდენტი იყო მურთაზა რახიმოვი. მა პოსტი დაიკავა 1993 წლის 12 დეკემბერს. ის ამ პოსტზე კიდევ ორჯერ: 1998 წლის 4 ივნისს და 2003 წლის 21 დეკემბერს აირჩიეს. 2006 წელს არჩევნები გაუქმდა და რესპუბლიკის მეთაურად ბაშკირეთის სახელმწიფო კრებამ, რუსეთის პრეზიდენტის ვლადიმერ პუტინის რეკომენდაციით რუსტემ ხამიტოვი დანიშნა. ხამიტოვი 2014 ლის 14 სექტემბერს მესამე ვადით აირჩიეს.

2015 წლის 1 იანვრიდან, ვლადიმერ პუტინის განკარგულებით აიკრძალა ფედერაციის სუბიექტების ხელმაძღვანელებისთვის პრეზიდენტის სტატუსის ქონა. არსებობს მოსაზრება, რომ პრეზიდენტების წოდების გაუქმება იყო არაკონსტიტუციური ქმედება.

სტატუსი და უფლებამოსილებები
ბაშკირეთის რესპუბლიკის მეთაური წარმოადგენს ბაშკირეთის რესპუბლიკის უმაღლეს აღმასრულებელ ხელისუფალს. ის არის ბაშკირეთის რესპუბლიკის მთავრობის მეთაური. ბაშკირეთის რესპუბლიკის მეთაური წარმოადგენს ბაშკირეთის რესპუბლიკას, რუსეთის პრეზიდენტთან და რუსეთის სახელმწიფო უწყებებთან, როგორც საშინაო ისე საგარეო ურთიერთობების კუთხით.

მეთაურის სტატუსს და უფლებამოსილებებს განსაზღვრავს ფედერალური კანონი რუსეთის კონსტიტუციასთან ერთად, ასევე ბაშკირეთის კონსტიტუცია და ბაშკირეთის კანონმდებლობა. მთავრობის მეთაური არის სამოქალაქო უფლებების და მოქალაქეთა თავისუფლების დაცვის გარანტი, იცავ ბაშკირეთის ეკონომიკურ და პოლიტიკურ ინტერესებს და რესპუბლიკის ფარგლებში იცავს კანონს და წესრიგს.

ბაშკირეთის მეთაური განსაზღვრავს რესპუბლიკის სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების მთავარ მიმართულებებს. აყალიბებს მთავრობას და ხელმძღვანელობს მის მუშაობას. ნიშნავს პრემიერ-მინისტრს და საჭიროების შემთხვევაში იღებს მთავრობის დათხოვნის გადაწყვეტილებას.

მთავრობის მეთაური განსაზღვრავს რესპუბლიკის მთავრობის სტრუქტურას. ნიშნავს და ანთავისუფლებთ მთავრობის ხელმძღვანელ პირებს. ის არის რუსეთის ფედერაციის სტრუქტურებში და სხვა ფედერაციული მოწყობის ერთეულებთან ურთიერთობაში ბაშკირეთის სრულუფლებიანი წარმომადგენელი.

მთავრობის მეთაური უკეთებს ახალი გადასახადების შემოღებას ინიციირებას. წარადგენს ახალ კანონებს ან აუქმებს ძველს. მონაწილეობს სოციალურ-ეკონომიკური პროგრამების შემუშავებაში. ის ასევე წარადგენს რესპუბლიკის საკონსტიტუციო სასამართლოს მოსამართლეებს, რესპუბლიკის ადამიანის უფლებათა დამცველ ომბუდსმენს, რესპუბლიკის აუდიტის სამსახურის ხელმძღვანელს. მეთაური ნიშნავს რესპუბლიკის ცენტრალური საარჩევნო კომისიის წევრებს.

რესპუბლიკის მეთაური ბაშკირეთის სახელით ხელს აწერს შეთანხმებებსა და კონტრაქტებს. ის ასევე ხელმძღვანელობს რესპუბლიკის უწყებათაშორის უშიშროების საბჭოს. ბაშკირეთის სახელით აჯილდოებს მოქალაქეებს ღისების და სხვა ორდენებით.

იმ შემთხვევაში, როდესაც რესპუბლიკის მეთაურს არ შეუძლია სრულყოფიოლად შეასრულოს თავისი მოვალეობები (ავადობის ან სხვა მიზეზის გამო), მის მოვალეობებს ასრულებს ბაშკირეთის მთავრობის პრემიერ-მინისტრი.
დიდი არალის ზღვა

დიდი არალის ზღვა, სამხრეთი არალის ზღვა ან დიდი არალი — ყოფილი არალის ზღვის აუზში არსებული ტბა, რომელიც წარმოიქმნა 1989 წელს უკანასკნელის ამოშრობის შედეგად. მდებარეობს ცენტრალურ აზიაში, ყაზახეთის და უზბეკეთის ტერიტორიებზე. დიდი არალის ზღვა წარმოადგენს გაუდინარ არეს, ბუნებრივი წარმოშობის ტბას.

2003 წელს დიდი არალის ზღვა გაიყო აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილად, რომლებიც ერთმანეთთან დაკავშირებული არიან უზუნ-არალის ვიწრო სრუტით, რომელიც ზღვის დონიდან 29 მ სიმაღლეზე მდებარეობს. ასეთი მდებარეობა ხელს უშლის ორი წყალსატევის წყლების აქტიურ შერევას. მარილიანობა 70-100 ‰.

2005 წელს მცირე არალის ზღვა დიდი ქოქარალის კაშხლიდან შემოზღუდეს. 2009 წლის მაისში აღმოსავლეთ არალის ზღვა მთლიანად გაშრა. 2010 წელს კვლავ აივსო ამუდარიის წყლით, თუმცა ოთხი წლის შემდეგ ისევ ამოშრა. ზღვის დასავლეთი სეგმენტი უმნიშვნელოდ იმსება გრუნტის წყლებით, რაც არსებითად ანელებს მის ამოშრობას.

2007 წელს დიდი არალის ზღვის დასავლეთ ნაწილში მარილიანობა შეადგენდა 70 გ/ლ-მდე, ხოლო აღმოსავლეთში 100 გ/ლ-მდე, რაც ყოველმხრივ გამორიცხავს რაიმე ტიპის სამეურნეო საქმიანობას აღნიშნულ რეგიონში. დიდი არალის ზღვის დასავლეთი ნაწილის ფართობი უდრის 3500-3800 კმ², საშუალო სიღრმე — 14-15 მ, ხოლო მაქსიმალური — 37-40 მ. მიწისქვეშა წყლები საშუალოდ წელიწადში იძლევიან 2 კმ³ წყალს. აღმოსავლეთ არალის ზღვა თითქმის მთლიანად გაშრა 2009 წლის მაისში, ხოლო 2010 წლის გაზაფხულზე აღდგა და 2014 წელს კვლავ გაშრა.

2015 წლის გაზაფხულზე დროებით დაიღვარა წყალსატევი (მთელი არალის ზღვის 10780 კმ²-დან 7300 კმ²-მდე), ხოლო 2015 წლის შემოდგომისთვის მისი წყლის ზედაპირი კვლავ შემცირდა, აღმოსავლეთ არალი ისევ გაშრა.

2007 წლის მდგომარეობით დიდი არალის ზღვა მდებარეობდა ზღვის დონიდან 2007 მ სიმაღლეზე.

მთლიანობაში, არალის ზღვის ფართობის შემცირება ჯერ კიდევ გასული საუკუნის 60-იან წლებში დაიწყო, როდესაც საბჭოთა კავშირმა გადაწყიტა, რომ მასში ჩამდინარე ორი მდინარე — ამუდარია და სირდარია სარწყავად უნდა ყოფილიყო გამოყენებული, რის გამოც დაირღვა მდინარეთა წყლის რეჟიმი და დაიწია თვით არალის ზღვის დონემაც.

არალის ზღვა მდებარეობს დედამიწის ქერქის დამრეცი როფის არეში არსებულ ღრმულში, რომელიც ტბის თანამედროვე დონეზე რამდენიმე ათეული მეტრით ქვემოთ, ძველი ალუვინითაა ამოვსებუილი. მეოთხეული პერიოდის დასაწყისში არალის ტბის ადგილას ვრცელდებოდა მდინარეების ხეტიალის შედეგად წარმოქმნილი ალუვიური ვაკე. ეს მდინარეები მიემართებოდენ უზბოისკენ და ჩაედინებოდნენ სამხრეთ-დასავლეთით.

შუამეოთხეულში დინება სამხრეთ-დასავლეთით შეწყდა და წარმოიშვა ტბის აუზი, რომელიც ამუდარიისა და სხვა მდინარეთა წყლებს იერთებდა. მხოლოდ ამუდარიის ნაწილი განაგრძობდა დენას უზბოისკენ, კასპიის ზღვაში.

დღეისათვის, მდინარე სირდარია, რომლის სიგრძეა 2212 კმ, შესართავს პოულობს მცირე არალის ზღვაში, ხოლო მდინარე ამუდარია, რომლის სიგრძეა 1415 კმ აღწევს ერთვის დიდი არალის ზღვას.

გალერეა
კაპოვის მღვიმე

კაპოვის მღვიმე ( აგრეთვე: ბელსკაია, შულგან-თაში) — კარსტული მღვიმე ბურზიანოვსკის რაიონში, ბაშკირეთის რესპუბლიკაში, რუსეთის ფედერაციაში. მდებარეობს მდინარე ბელაიასთან, იმავე დასახელების ნაკრძალში — შულგან-თაშში. მღვიმე ძირითადად ცნობილია პირველყოფილი ადამიანის მიერ კლდეზე შესრულებული ნახატებით, პალეოლითის ეპოქაში.

კაპოვის მღვიმის სიგრძე შეადგენს 3 კილომეტრს, სადაც გვხვდება დიდი დარბაზები, ტბები და მდინარე. მღვიმე 3 სართულიანია. პირველი სართული უკავია მდინარეს — „მიწიშქვეშა შულგანს“, რომელმაც წარმოქმნა სწორედ ეს მღვიმე.

მღვიმეში შესასვლელი წარმოადგენს 30 მეტრის სიმაღლის უზარმაზარ თაღს. შესასვლელისგან მარცხნივ მდებარეობს პატარა ტბა, რომლიდანაც მოედინება მდინარე შულგანი. ამ ტბის დიამეტრია 3 მეტრი, ხოლო სიღრმე — 35 მეტრი (ფაქტობრივად, ის ტბა არცაა, არამედ მდინარის კალაპოტის ვერტიკალური მონაკვეთი). ტბის წყალი სასმელად გამოუსადეგარია, თუმცა, გამოიყენება სამკურნალო აბაზანებისთვის.

მღვიმეში აღმოჩენილია ბაქტერიების, სოკოების, ხავსების სხვადასხვა სახეობები, აგრეთვე, ბაყაყები, ტრიტონები და გომბეშოები, თევზებიდან: ტაიმენი, ჰარიუსი და კვირჩხლა.
ტატიანა ქარიმოვა

ტატიანა ქარიმოვა — უზბეკი ეკონომისტი და უზბეკეთის პირველი ლედი 1991–2016 წლებში. უზბეკეთის ყოფილი პრეზიდენტის, ისლამ ქარიმოვის ქვრივი და უზბეკეთში გავლენიანი პერსონა. ელოდებიან, რომ ქარიმოვა, ეროვნული უსაფრთხოების სამსახურის ხელმძღვანელ რუსტამ ინოიათოვთან ერთად აირჩევს უზბეკეთის მომავალ პრეზიდენტს. დამკვირვებლების აზრით, თვითონ ქარიმოვა ამ პოსტის დაკავებას არ მოინდომებს. მის ოჯახს აღწერენ, როგორც გავლენიანს. ჰყავს და, თამარა სობიროვა, რომელიც მუშაობს მკვლევრად უზბეკეთის ეკონომიკისა და მეცნიერებათა აკადემიის უნივერსიტეტში.

ბიოგრაფია
ქარიმოვა უზბეკეთის პირველი პრეზიდენტის მეორე ცოლი იყო. ისლამ ქარიმოვის პირველი ცოლი იყო ნატალია კუჩმი. ისინი დაქორწინდნენ 1964 წელს, ხოლო განქორწინდნენ 1960-იანების შუა წლებში.: გულნარამ დედა „განადგურების“ მცდელობაში დაადანაშაულა, როდესაც ის (გულნარა) ცდილობდა ხელი შეეშალა ბიძამისის, აბკბარალი აბდულაევის დაპატიმრებისათვის.

ქარიმოვა ქვეყნის პირველი და ერთადერთი ლედი იყო ქვეყნის დამოუკიდებლობიდან ქარიმოვის გარდაცვალებამდე. ცნობილია, რომ იგი ჩართული იყო საქველმოქმედო და სახელმწიფოს ფინანსურ საქმეებში, თუმცა, მას დიდი გავლენა გააჩნდა ქმრის სხვა გადაწყვეტილებებზეც.

იმედოვნებენ, რომ ქარიმოვა იქნება ერთ-ერთი, ვინც ქმრის მემკვიდრეს აირჩევს, თუმცა, პირადად იგი პრეზიდენტი, სავარაუდოდ, არ გახდება. გარდა ამისა, ქარიმოვა არის ეროვნული უსაფრთხოების სამსახურის ხელმძღვანელის, რუსტამ ინოიათოვის ღია მოკავშირე. ინოიათოვი, ქარიმოვასთან ერთად, გარდაცვლილი ისლამ ქარიმოვის მემკვიდრეს აირჩევს.
ბაშკირეთის გერბი

ბაშკირეთის რესპუბლიკის გერბი — ბაშკირეთის რესპუბლიკის ეროვნული სიმბოლო, მიღებულია ოფიციალურად ბაშკირეთის პარლამენტის მიერ 1999 წლის 6 ივლისს. რუსეთის ფედერაციის სახელმწიფო ჰერალდიკური რეესტრის ჩამონათვალში უკავია 164-ე ადგილი.

აღწერილობა
ბაშკირეთის რესპუბლიკის გერბზე წრეში ჩახატულია სალავატ იულაევის ძეგლი, რომელიც გამოსახულია ამომავალი მზისა და მისი სხივების ფონზე. წრეს შიდა მხრიდან გარს აკრავს ეროვნული ორნამენტი. ძეგლის ქვემოთ გამოსახულია აყვავებული კურაია, ხალხთა სიმამაცის სიმბოლო. გერბის ქვედა ნაწილი ბოლოვდება ეროვნული დროშის ფერებში გაწყობილი ლენტით, რომლის თეთრ ნაწილზე აწერია „“. სალავატ იულაევის ძეგლი და ორნამენტი ოქროსფერია, კურაია — მწვანე, ამომავალი მზე — ღია ოქროსფერი, სხივები — ყვითელი, ძეგლსა და ორნამენტს შორის დარჩენილი ფონი — თეთრი, შიდა და გარე წრე — მუქი ოქროსფერი.

მიუხედავად იმისა, რომ სალავატ იულაევი არის ბაშკირელი ხალხის ეროვნული გმირი, გერბზე გამოსახული პირი არ ასოცირდება კონკრეტულად მის პიროვნებასთან. მისი ძეგლი არის სიმბოლო ჯიგიტი-მეომრისა, რომელიც იბრძვის თავისუფლებისა და სამართლიანობისათვის. იგი ასოცირდება მეგობრობასთან და ბაშკირი ხალხის ერთიანობასთან.

გერბის ავტორია ფაზლეტდინ ისლახოვი.
აბდულკარიმოვო (ალშეევის რაიონი)

აბდულკარიმოვო — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ალშეევის რაიონში.

2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 68 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ რაევსკიდან დაშორებულია 37 კილომეტრით. უხლოესი რკინიგზის სადგურია რაევკა, რომელიც ასევე დაშორებულია 37 კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (79%).
ახმეროვსკის ტყე

ახმეროვსკის ტყე — ფოთლოვანი ტყის მასივი რუსეთში. განლაგებულია იშიმბაის რაიონში ჩრდილო-აღმოსავლეთით ქალაქ იშიმბაიდან 21 კმ. და აღმოსავლეთით სტერლიტამაკიდან 18 კმ. (ბაშკოტროსტანი).
აღწერა
მდებარეობს პრისნოვის მთების სამხრეთ-დასავლეთით. აქვს სწორკუთხოვანი ფართობი დაახლოებით 5 კმ სიგრძით და 4 კმ. სიგანით. ახმეროვსკის ტყის ფართობი დაახლოებით 15კმ². ტყის მასივი მდებარეობს ზღვის დონიდან 180-დან 310 მ-მდე. ტყის მასივს სხვადასხვა მხარეს ჩამოუდის რამდენიმე პატარა, ნაკლებად ცნობილი მდინარე.

ტყის მასივის სამხრეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 295 მ. სიმაღლეზე მდებარეობს გეოდეზიური პუნქტი.

ტყის ჩრდილოეთით გადის ავტოსტრადა, რომლის სიახლოვეს მდებარეობს სოფელი ახმეროვო.

ტყეს კვეთს ელექტროგადამცემი ხაზი, ასევე, ახმეროვო-პეტროვსკის გრუნტის გზა.
ფლორა
ტყის მასივში იზრდება ფოთლოვანი მუხისა და ცაცხვის ხეები. 1983 წლის მონაცემებით, ხეების სიმაღლე საშუალოდ იყო 17 მ. სიმაღლე და 20 სმ. სიგანე. ტყის მასივი დაყოფილი 9 სექტორად. სამხრეთ ნაწილის სიახლოვეს იზრდება მდელოს მცენარეულობა. ჩრდილოეთით გვხვდება, მეჩხერი საშუალო ზომის ტყის მცენარეულობა.
აკბერდა

აკბერდა — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ალშეევის რაიონში.

2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 73 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ რაევსკიდან დაშორებულია 8 კილომეტრით. უხლოესი რკინიგზის სადგურია რაევკა, რომელიც ასევე დაშორებულია 8 კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას თათრები შეადგენენ (83%).
სუდოჩიე

სუდოჩიე, სუდოჩიეს ტბა ან სუდოჩიეს ყურე — ტბა უზბეკეთში, ყარაყალპაკეთის რესპუბლიკის მუინაქის რაიონის ტერიტორიაზე. მდებარეობს მდინარე ამუდარიის დელტის მარცხენა ნაწილში, ზღვის დონიდან 53 მ სიმაღლეზე. გათავთხელების შემდეგ დაიყო რიგ წყალსატევად და დღეს საუბრობენ სუდოჩიეს ტბიურ სისტემაზე.

წარსულში ტბა სუდოჩიე წარმოადგენდა მდინარე ამუდარიის დელტაზე არსებულ მსხვილ, თუმცა წყალმარჩხ აუზს, დელტის უმსხვილეს ტბას. იკავებდა აიბუგირის დაბლობს. ამ სახით სუდოჩიე აღნიშნულია უკვე ა. ბუტაკოვის საზღვაო რუკაზე (1848-1849), სადაც ჩანს დაჭაობებული ტბა აიბუგირი ან ლაუდანი. ტბა გადაჭიმული იყო 24 კილომეტრზე არალის ზღვის სანაპიროდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით (ურგის კონცხიდან სამხრეთ-დასავლეთით). ტბის დასავლეთი სანაპიროს გასწვრივ უსტიურტის პლატოს აღმოსავლეთი ჩინკია.

წარსულში ტბა სუდოჩიე იკვებებოდა ამუდარიის ფშანების — რაუშანისა და პრიემუზიაქის შედეგად და ფშანით უერთდებოდა არალის ზღვას. ტბის ზედაპირის ფართობი შეადგენს 350 კმ²-ს, ამასთან მისი სიგრძე 250 კმ, საშუალო სიგანე 15 კმ, ხოლო საშუალო სიღრმე 2 მ აღწევდა. წყლის მინერალიზაცია იცვლებოდა 0,6-1,7 ‰ შუალედში. სუდოჩიე წარმოადგენდა ნახევრადგამსვლელი თევზის სახეობების ქვირითის ადგილს, სადაც მოიპოვებოდა 2000 ტ. თევზი. 2000-2001 წლებში ადგილი ჰქონდა კატასტროფულ წყალმარჩხობას, რომლის დროსაც დიდი სუდოჩიეც კი ამოშრა.

ტბა სუდოჩიე ორნითოფაუნის მრავალფეროვნებით არის უზბეკეთის ერთ-ერთი ყველაზე მდიდარი წყალსატევი. საერთო ჯამში, აქ აღრიცხულია 230 სახეობის ფრინველი, რომელთაგან 12 სახეობა დგას გლობალური საფრთხის წინაშე და აგრეთვე 3 სახეობა საფრთხის ქვეშაა თვით უზბეკეთის ტერიტორიაზე. გადამფრენი მიგრაციის პერიოდში 20 სახეობის წყლის ფრინველი ტბაზე წარმოქმნის ჯგუფს 86 000 სახეობით.