iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
რევაზ ბალანჩივაძე

რევაზ გედევანის ძე ბალანჩივაძე (დ. 7 ნოემბერი, 1938, ქუთაისი – გ. 16 დეკემბერი, 2024) — ქართველი ფილოსოფოსი და ანთროპოლოგი. ფილოსოფიის მეცნიერებათა დოქტორი (1982), პროფესორი (1987).

ბიოგრაფია
1960 წელს დაამთავრა ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტის ისტორიულ-ფილოლოგიური ფაკულტეტი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის დ. უზნაძის სახელობის ფსიქოლოგიის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ თანამშრომელი (1961-1962), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფილოსოფიის ინსტიტუტის მეცნიერებათა თანამშრომელი (1962-1976). საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალურ კომიტეტთან არსებული პარტიის ისტორიის ინსტიტუტის მეცნიერული კომუნიზმის განყოფილების გამგე (1976-1982), გაზეთ „ახალგაზრდა კომუნისტის“ რედაქტორი (1982-1984), საქართველოს კპ ცკ-ის თანამშრომელი (1984-1986), საქართველოს რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრის და კინოხელოვნების ინსტიტუტის ფილოსოფიის კათედრის გამგე (1986-იდან). მოღვაწეობის ძირითადი სფეროები: ფილოსოფია, ანთროპოლოგია, ეთიკა, კულტუროლოგია.
ალექსანდრე ბაკურაძე

ალექსანდრე ნიკოლოზის ძე ბაკურაძე (დ. 28 ნოემბერი [ძვ. სტ. 11 დეკემბერი], 1905, სოფელი რეხა, ახლანდელი წალკის მუნიციპალიტეტი ― გ. 4 მაისი, 1987, თბილისი) — ქართველი ფიზიოლიგი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1955), მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1946), პროფესორი (1948), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1961), ივანე ბერიტაშვილის ნეიროფიზიოლოგიის სკოლის წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
1930 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი, 1934 მუშაობდა ლენინგრადში, აკადემიკოს ივანე პავლოვისა და ეფიმ ლონდონის ლაბორატორიაში. 1945-იდან გარდაცვალებამდე განაგებდა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის ფიზიოლოგიის კათედრას, 1966-იდან გარდაცვალებამდე საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფიზიოლოგიის ინსტიტუტის პრიმატების ქცევის შემსწვლელი ლაბორატორიის გამგე იყო, 1969-1975 — ამავე ინსტიტუტის დირექტორი,1952-1956 — საქართველოს ფიზიოლოგთა სამეცნიერო საზოგადოების თავმჯდომარის მოადგილე.

დაამუშავა საჭმლის მომნელებელი სისტემის ფუნქციების შესწავლის მეთოდები, შეისწავლა ამ სისტემის ნერვული სარეგულაციო მექანიზმები. შეადგინა (ივანე ბერიტაშვილთან ერთად) სახელმძღვანელო „ადამიანისა და ცხოველთა ფიზიოლოგიის პრაქტიკაში“ (1966). 1966 მიენიჭა ივანე თარხნიშვილის პრემია ნაშრომისათვის „კვების ცენტრის ფუნქციური მდგომარეობის ცვლილებები შიმშილისა და მაძღრობის დროს“ (1965, რუსულ ენაზე).

მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.
კარლო ბაკურაძე

კარლო ნიკოლოზის ძე ბაკურაძე (დ. 14 იანვარი, 1927, ტფილისი — გ. 28 ივნისი, 2002, იქვე) — ქართველი მხატვარ-რესტავრატორი. საქართველოს სსრ დამსახურებული მხატვარი (1974).

ბიოგრაფია
1952 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია ქანდაკების სპეციალობით. 1954-იდან მუშაობს მხატვარ-რესტავროტარად, ამავე წლიდან მონაწილეობს გამოფენებში. მოღვაწეობს როგორც ფერმწერი (უმთავრესად მოზაიკის დარგში) და მოქანდაკე. ბაკურაძემ გაამაგრა და აღადგინა გელათის (1957), მარტვილის (1958–1959), მანგლისის (1960), ვარძიის (1960–1961), ატენის სიონის (1960–1961, შ. აბრამიშვილთან ერთად), სამთავროს (1961), სამთავისის (1961), ბიჭვინთის (1963), ყინწვისის (1963–1965), ალავერდის (1965–1969), ტიმოთესუბნის (1969–1970), ალვანის ნათლისმცემლის (1975), ძველი შუამთის (1975), ზემო კრიხია (1977), ბეთანიის (1979–1980), ნიკორწმინდის (1991, მიწისძვრის შემდეგ), რუისპირის წმ. შიოს (1992–1993) და სხვა ეკლესიების კედლის მხატვრობა. ბაკურაძემ 4 წელი (1986–1990) იმუშავა გელათის მოზაიკის — ამ უნიკალური ძეგლის - აღდგენა-გამაგრბაზე. ბაკურაძემ შექმნა შოთა რუსთაველის (მწერალთა კავშირი, 1959), დავით აღმაშენებლის (თბილისის სასულიერო აკადემია, 1986), გიორგი ჩუბინაშვილის (საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტი, 1987) პორტრეტები (მოზაიკა), გ. ჩუბინაშვილის ბიუსტი (თსუ-ის ეზო) და სხვა. შესრულებული აქვს ფრესკის პირები. საერთაშორისო საატესტაციო კომისიამ 1979 ბაკურაძეს მიანიჭა უმაღლესი კატეგორიის მხატვარ-რესტავრატორის საპატიო წოდება.
ბალთა (სამკაული)

ბალთა, ტანსაცმლის (ჩვეულებრივ, სარტყლის) ან ცხენის აღკაზმულობის (ავშარა, აღვირი და სხვა) ლითონის სამკაული, ლითონის ფირფიტა, რომლის ზედაპირი მხატვრულადაა დამუშავებული, შემკულია სხვადასხვა გამოსახულებით, გავარსით, გრეხილით ან ფერადი თვლებით. ქვედაპირზე, ჩვეულებრივ, აქვს ყუნწი ქსოვილზე ან ტყავზე დასამაგრებლად. ზოგჯერ ამავე მიზნით ბალთას უკეთდებოდა ნახვრეტები.

საქართველოში ბალთა გვხვდება ბრინჯაოს ხანიდან. ცნობილია არმაზისხევში აღმოჩენილი ოქროს თვალედი ბალთები. ხანდახან უენო აბზინდასაც შეცდომით ბალთას უწოდებენ.
ოთარ ბაკურაძე

ოთარ მიხეილის ძე ბაკურაძე (დ. 14 იანვარი, 1926, თელავი — გ. 22 აგვისტო, 1986, თბილისი) — ქართველი ფილოსოფოსი. ფილოსოფიის მეცნიერებათა დოქტორი (1965), პროფესორი (1968), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1982).

ბიოგრაფია
1949 წელს დაამთავრა თსუ ფილოსოფიის ფაკულტეტი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფილოსოფიის ინსტიტუტის მეცნიერ თანამშრომელი და განყოფილების გამგე (1949–1970), ბათუმის პედაგოგიური ინსტიტუტის რექტორი (1970–1978), ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტის რექტორი (1978–1986), თბილისის ვ. სარაჯიშვილის სახელობის კონსერვატორიის ფილოსოფიის კათედრის გამგე (1986). მოღვაწეობის ძირითადი სფეროები — დიალექტიკური მატერიალიზმი, ისტორიული მატერიალიზმი, ფილოსოფიის ისტორია და ეთიკა.
რაიხსტაგი (ვაიმარის რესპუბლიკა)

რაიხსტაგი (, იმპერიის საბჭო) ვაიმარის რესპუბლიკის დროს იყო გერმანიის პარლამენტი, რომელიც ფლობდა ქვეყანაში უმაღლეს ძალაუფლებას, როგორც სუვერენული ერის წარმომადგენელი.

1919 წლის ვაიმარის კონსტიტუციის მიხედვით რაიხსტაგი ირჩეოდა ყოველ 4 წელიწადში საყოველთაო, თანასწორი, საიდუმლო და პირდაპირი არჩევნების საფუძველზე. რაიხსტაგში მოსახვედრად საჭირო იყო მინიმუმ 60.000 საარჩევნო ხმის დაგროვება. რაიხსტაგი იღებდა კანონებს და ადგენდა ქვეყნის ბიუჯეტს, წყვეტდა ომისა და ზავის საკითხებს და აკანონებდა სახელმწიფო ხელშეკრულებებს. რაიხსპრეზიდენტს უფლება ჰქონდა დაეთხოვა რაიხსტაგი. რაიხსკანცლერი და რაიხსმინისტრები უნდა გადამდგარიყვნენ თუ რაიხსტაგი მათ უნდობლობას გამოუცხადებდა.

ვაიმარის რესპუბლიკის კრიზისის წლებში (1931-1933) რაიხსტაგმა ფაქტობრივად დაკარგა თავისი პოლიტიკური გავლენა. 1933 წლის 23 მარტის "ძალაუფლების ჩამორთმევის კანონით" (გერმ. ) ჰიტლერმა ნულამდე დაიყვანა რაიხსტაგის გავლენა და დაამყარა ნაცისტური დიქტატურა. აკრძალულ იქნენ მემარცხენე პარტიები, ცენტრალურმა და მემარჯვენე პარტიებმა თვითლიკვიდაცია მოახდინეს და რაიხსტაგი გადაიქცა ""-ის მიერ კონტროლირებად ერთპარტიულ პარლამენტად, რომლის უკანასკნელ სხდომას ადგილი ჰქონდა 1942 წლის 26 აპრილს.

რაიხსტაგის პრეზიდენტები
პაულ ლიობე 1920-1924
მაქს ვალრაფი 1924-1925
პაულ ლიობე 1925-1932
ჰერმან გერინგი 1932-1945

ვაიმარის რესპუბლიკის რაიხსტაგის ცნობილი წევრები
ოტო ბრაუნი
ჰაინრიხ ბრიუნინგი
ჰერმან გერინგი
თეოდორ ჰოისი
ერნსტ ტელმანი
ოტო ველსი
ფილიპ შაიდემანი
გუსტავ შტრეზემანი
კურტ შუმახერი
პაულ ლიობე
მურთაზ ბაკურია

მურთაზ ვიქტორის ძე ბაკურია (დ. 13 თებერვალი, 1933, სოფ. ძველი აბაშა, აბაშის რაიონი — გ. 15 აგვისტო, 1992, თბილისი) — ქართველი ფილოსოფოსი. ფილოსოფიის მეცნიერებათა დოქტორი (1978), პროფესორი (1980).

ბიოგრაფია
1956 წელს დაამთავრა თსუ ფილოსოფიის ფაკულტეტი. 1956–1962 კომკავშირულ სამუშაოზეა,1965–1967 საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის (ახლანდელი ტექნიკური უნივერსიტეტი) ფილოსოფიის კათედრის მასწავლებელი, 1967–1979 თსუ დიალექტიკური მატერიალიზმის კათედრის დოცენტი, 1980-იდან ამავე კათედრის პროფესორი.

ბაკურიას კვლევის ძირითადი სფეროები: კატეგორიოლოგია, დიალექტიკის თეორია, დიალექტიკის ლოგიკა და თანამედროვე დასავლეთ ფილოსოფიის ანალიზი. ფილოსოფიური დისციპლინათა სისტემაში იგი ცალკე გამოყოფდა კატეგორიოლოგიას, რომელსაც მიიჩნევდა მოძღვრებად კატეგორიული განსაზღვრულობის ბუნების, მისი ისტორიული გენეზისისა და განვითარების კანონზომიერების შესახებ.
ავთანდილ ბაკურიძე

ავთანდილ ახმედის ძე ბაკურიძე (დ. 12 მარტი, 1942, ბათუმი) — ქართველი ფერმწერი. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1985).
ბიოგრაფია
1968 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია. სამხატვრო გამოფენებში მონაწილეობს 1969-იდან. შექმნა აჭარის, სვანეთის, იმერეთის, აფხაზეთის ბუნების ამსახველი სურათები, ნატურმორტები. მნიშვნელოვანი ნამუშევრები: „ეზო“ (1969), „მეთევზეთა უბანი“, „სოფლის პეიზაჟი“ (ორივე 1970), „სამშობლოს სადარაჯოზე“ (1972), „პეიზაჟი“ (1982) და სხვა.
ანატოლი ბალაბუევი

ანატოლი გიორგის ძე ბალაბუევი (დ. 3 ივლისი [ ძვ. სტ. 21 ივნისი], 1889, სოფ. მანგლისი, თბილისის მაზრა, ახლანდელი დაბა მანგლისი, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი — გ. 19 ივნისი, 1980, თბილისი) — წარმოშობით რუსი ქართველი გეოფიზიკოსი. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1941), პროფესორი (1933), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1961).

ბიოგრაფია
1914 წელს დაამთავრა კიევის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი. 1915-1916 მუშაობდა თბილისის ქალთა უმაღლეს კურსებზე. 1916-1918 იყო სამხედრო სამსახურში, შემდეგ პედაგოგიურ და სამეცნიერო მოღვაწეობას ეწეოდა თბილისის სხვადასხვა სასწავლებელსა და სამეცნიერო დაწესებულებებში. 1938-იდან მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის გეოფიზიკის ინსტიტუტში, სადაც ხელმძღვანელობდა გამოკვლევებს ატმოსფერული ფიზიკის დარგში. ბალაბუევის სამეცნიერო შრომები ძირითადად ეხება ატმოსფერული ფიზიკისა და კლიმატოლოგიას. დაამუშავა ამიერკავკასიის ჰავის გენეზისის საკითხები. ამიერკავკასიის სხვადასხვა რეგიონში ჩატარებული აქვს მნიშვნელოვანი გამოკვლევები ცალკეულ მეტეოროლოგიური მოვლენათა შესახებ. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.
ბენედიქტე ბალავაძე

ბენედიქტე კონსტანტინეს ძე ბალავაძე (დ. 25 ივნისი [ძვ. სტ. 12 ივნისი], 1909, სოფ. ღანირი, ახლანდელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტი — გ. 26 მარტი, 2010, თბილისი) — ქართველი გეოფიზიკოსი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1974; წევრ-კორესპონდენტი 1967). ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1955), პროფესორი (1956), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1962).

ბიოგრაფია
1931 წელს დაამთავრა თსუ ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი, 1931-1932 მუშაობდა საქართველოს მძიმე მრეწველობის სახალხო კომისარიატში, თბილისის გეოფიზიკის ობსერვატორიაში (მონაწილეობდა სსრკ გენერალურ მაგნიტურ აგეგმვაში). 1933-იდან - საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის გეოფიზიკის ინსტიტუტში. 1951-1953, 1972-1987 იყო ამავე ინსტიტუტის დირექტორი. 1987-იდან ინსტიტუტის დირექციის მრჩეველია. 1968-1976 იყო თსუ-ის ძიების გეოფიზიკის მეთოდების კათედრის გამგე, 1976-1989 - გეოფიზიკის კათედრის გამგე.

ბალავაძის შრომები ეხება დედამიწის ქერქის აგებულებისა და სასარგებლო წიაღისეულის გრავიმეტრიული შესწავლის მეთოდების დამუშავებას, სიმძიმის ძალის პირდაპირი და შებრუნებული ამოცანების ამოხსნას, კავკასიის ტერიტორიისა და მიმდებარე ზღვების აკვატორიების გრავიტაციული ველის გამოკვლევას. ამ რეგიონის დედამიწის ქერქის და ზედა მანტიის აგებულებისა და ფიზიკური თვისებების, დედამიწის ქერქის მიმოქცევითი დეფორმაციებისა და დინამიკის შესწავლას. დაჯილდოებულია წითელი დროშის ორდენით და მედლებით. მიღებული აქვს საქართველოს სახელმწიფო პრემია (1994).
დურსუნ ბალაძე

დურსუნ ოსმანის ძე ბალაძე (დ. 14 თებერვალი, 1930, სოფ. წყავროკა, ქობულეთის რაიონი — გ. 25 აპრილი, 2004, სტამბოლი, დაკრძ. თბილისში) — ქართველი მათემატიკოსი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1988), ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1971).

ბიოგრაფია
1956 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. თსუ ზოგადი მათემატიკის კათედრის პროფესორი (1972-1978), ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის რექტორი (1978-1991). 1991-იდან ბათუმის უნივერსიტეტის მათემატიკის კათედრის გამგე. ბალაძის ძირითადი შრომები ეხება ტოპოლოგიურ სივრცეთა ჰომოლოგიის თეორიის საკითხებს. შემოიღო კოეფივიენტის ჯგუფთა წყვილის მიმართ აღებული ჰომოლოგიები (კოჰომოლოგიები); განიხილა პარამეტრიანი ჰომოლოგიები (სადაც პარამეტრი რომელიმე ნებისმიერი კომპლექსია); შეისწავლა ნებისმიერი კომპლექსის ჰომოლოგიების (კოჰომოლოგიების) აპროქსიმაცია მისი სასრული კომპლექსების ჰომოლოგიებით (კოჰომოლოგიებით).

იყო აჭარის ასრრ და მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. მიღებული აქვს ღირსების ორდენი (2000).
ტრიფოლიატა

ტრიფოლიატა, სამყურა ფორთოხალი — გვარის ერთადერთი სახეობის მცენარე ტეგანისებრთა ოჯახისა. ძლიერ დატოტვილი ეკლებიანი ხეა, რომლის სიმაღლე 3 მ აღწევს. აქვს სამყურა ფოთლები, თეთრი, ორსქესიანი, მარტოული ან დაწყვილებული უსუნო ყვავილი, რომელიც ფოთლების გაშლამდე ჩნდება. ნაყოფი წვრილია, სფეროსებრი, მრავალთესლიანი, მცირედ შებუსული, საკმაოდ სქელკანიანი, საჭმელად უვარგისი, აქვს მომჟავო-მწარე გემო, წვენი შეიცავს 5%-მდე ლიმონის მჟავას. ტრიფოლიატა თესლით მრავლდება.

გამოირჩევა ყინვაგამძლეობით, იტანს 20—25 ° ყინვას. გაშენებულია ჩრდილოეთ ჩინეთში; ყოფილ სსრკ-ის ციტრუსოვანი კულტურების რესპუბლიკებში, იყენებენ საძირედ და ყინვაგამძლე ჯიშების გამოსაყვანად, აგრეთვე ცოცხალი ღობეების მოსაწყობად.
ტომოძი აბე

ტომოძი აბე (; დ. 26 ივნისი, 1903 — გ. 23 აპრილი, 1973) — იაპონელი მწერალი, კრიტიკოსი, მთარგმნელი.

მისი მნიშვნელოვანი ნაწარმოებია რომანი „ზამთრის თავშესაფარი“ (1936). ემხრობოდა იმ ლიტერატურულ-ესთეტიკურ მიმდინარეობას („ახალი ხელოვნების სკოლა“), რომელიც აშკარად დაუპირისპირდა პროლეტარულ ლიტერატურას. აბეს ნაწარმოებების მთავარი თემაა ინტელიგენციის სულიერი სამყარო (რომანი „ქარბუქი“, 1938), განსაკუთრებით ომის შემდგომი ახალგაზრდობის სულისკვეთება (რომანები — „გაზაფხულის ღამე“, 1949, „შავი აჩრდილი“, 1950 და სხვა.).
აკაბორი შირო

აკაბორი შირო (ასევე აკაბორი სირო) (დ. 20 ოქტომბერი, 1900 — გ. 3 ნოემბერი, 1992) — იაპონელი ორგანული ქიმიკოსი და ბიოქიმიკოსი, იაპონიის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრი 1966 წლიდან. 1925 წელს დაამთავრა ტოჰოკუს უნივერსიტეტი და ორგანულ ქიმიაში ცოდნის გასაღრმავებლად ევროპასა და ამერიკის შეერთებულ შტატებში გაემგზავრა. 1935 წლიდან ასწავლიდა ქიმიის ოსაკის უნივერსიტეტში, ხოლო 1938 წლიდან უნივერსიტეტის პროფესორად მიიჩნევა. 1958 წელს ამავე უნივერსიტეტთან ჩამოაყალიბა ცილის ინსტიტუტი, 1966 წელს აირჩა ოსაკას უნივერსიტეტის რექტორად და იაპონიის ბიოქიმიკოსთა საზოგადოების პრეზიდენტად. 1967 წლიდან ფიზიკური და ქიმიური გამოკვლევათა ინსტიტუტის პრეზიდენტის პოსტი ეკავა. ცნობილია მისი ნაშრომები: „ორგანული ქიმიის განვითარება“, „ამინომჟავა და ცილა“ და სხვა.
აკიტა უძიაკუ

აკიტა უძიაკუ , ნამდვილი სახელი ტოკუძო აკიტა (, დ. 2 თებერვალი, 1883 — გ. 12 მაისი, 1962) — იაპონელი მწერალი, კრიტიკოსი და საზოგადო მოღვაწე. იაპონიის კომუნისტური პარტიის წევრი 1947 წლიდან. პირველი ნაწარმოები გამოაქვეყნა 1907 წელს. მისი ადრეული თხზულებები ომის წინააღმდეგ იყო მიმართული — მაგალითად, მოთხრობა "პირველი განთიადი", რომელიც 1908 წელს გამოქვეყნდა და სხვა. ინდური ფილოსოფიით გატაცების პერიოდში (1914-1919 წლებში) დაწერა რამდენიმე მისტიკური დრამა ("ბუდა და ბავშვის სიკვდილი", 1920 წელი და სხვ.). 20-იანი წლების დასაწყისში მიემხრო სოციალისტურ მოძრაობას. საბჭოთა კავშირში ყოფნის (1927-1928 წლებში) შემდეგ გამოაქვეყნა ნარკვევები "ახალგაზრდა საბჭოთა რუსეთი" (1929 წელი). აკიტა უძიაკუ საბავშვო ნაწარმოებების ავტორიცაა.
ანამი კორეჩიკა

ანამი კორეტიკა (;დ. 21 თებერვალი, 1887 — გ. 15 აგვისტო, 1945, ტოკიო) — იაპონელი გენერალი. 1906 დაამთავრა სამხედრო სასწავლებელი და შემდეგ სამხედრო აკადემია ტოკიოში. 1930-1934 სარდლობდა მე-2 გვარდიულ დივიზიას. 1935-იდან იყო იმპერატორის ფლიგელ-ადიუტანტი და უმაღლესი სამხედრო საბჭოს მდივანი. 1936-1937 საპასუხისმგებლო თანამდებობები ეკავა სამხედრო სამინისტროში, 1938-1939 სარდლობდა ჩინეთში მოქმედ ქვეით დივიზიას. 1939-1941 იყო სამხედრო მინისტრის მოადგილე. 1941-1944 ჩინეთში მე-11 არმიისა და ჩრდილოეთ ფრონტის სარდალი.1945 აპრილიდან - სამხედრო მინისტრი. 1945 წლის 15 აგვისტოს სახელმწიფო გადატრიალების ცდის შემდეგ, ანამიმ სიცოცხლე რიტუალური თვითმკვლელობით - სეპუკუთი დაასრულა.
არაკი სადაო

არაკი სადაო (; დ. 26 მაისი, 1877 ― გ. 2 ნოემბერი, 1966) — იაპონიის სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე, გენერალი (1933-იდან). მეთაურობდა „ახალგაზრდა ოფიცრების“ დაჯგუფებას, რომელიც კუხარას, ნაკაძიმასა და სხვა კონცერნებთან იყო დაკავშირებული. 1931–1934 არაკი სამხედრო მინისტრი იყო, 1938—1939 — განათლების მინისტრი, 1920—1940-იან წლებში — იაპონიის იმპერიალისტური აგრესიის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი და იდეოლოგი. 1948 წელს, არაკის საერთაშორისო სამხედრო ტრიბუნალმა სამუდამო პატიმრობა მიუსაჯა. 1955 წელს გაათავისუფლეს ავადმყოფობის გამო.
ტაკეო არისიმა

არისიმა ტაკეო (; დ. 4 მარტი, 1878 ― გ. 9 ივნისი, 1923) — იაპონელი მწერალი. წარმოშობით არისტოკრატი. გატაცებული იყო ძენბუდიზმით, შემდეგ — ქრისტიანობითა და ტოლსტოის მოძღვრებით. გაეცნო კროპოტკინის, კაუცკის, ენგელსის შრომებს. სიცოცხლის მიწურულში ამტკიცებდა სოციალისტური რევოლუციის გარდაუვალობას. 1922 თავისი მიწები გლეხებს დაურიგა. 1923 წელს თავი მოიკლა.

მისი ნაწარმოებებია რომანი „ქალი“ (1913-1919) და ნოველა „კაენის შთამომავალი“ (1917). არისიმა ტაკეოს შემოქმედების მთავარი თემაა საზოგადოებისაგან გარიყული ამაყი ადამიანის ცხოვრება. მისი განდგომილი გმირების ამბოხი მარტოკაცის უნაყოფო პროტესტია. ბოლო წლებში დიდ ყურადღებას უთმობდა პუბლიცისტიკას.
ასანუმა ინეძირო

ასანუმა ინეძირო ( დ. 27 დეკემბერი, 1898 ― გ. 12 ოქტომბერი, 1960) — იაპონიის სოციალ-დემოკრატიული მოძრაობის მოღვაწე. 1923 დაამთავრა ვასედის უნივერსიტეტი. 1925-1940 ეკავა ხელმძღვანელო პოსტები იაპონიის სოციალ-დემოკრატიულ პარტიებში. ასანუმამ აქტიური მონაწილეობა მიიღო იაპონიის სოციალისტური პარტიის (ისპ) შექმნაში (1945 წლის ნოემბერი). 1948-1951, 1955-1960 წლებში იყო ისპ ცაკ-ის გენერალური მდივანი. 1951-1955 წლებში — იაპონიის მემარჯვენე სოციალისტური პარტიის ცაკ-ის თავმჯდომარე. 1935 წლიდან ცხრაჯერ იქნა არჩეული პარლამენტში. 1958-1960 წლებში იყო იაპონია-აშშ-ის „უშიშროების ხელშეკრულების“ წინააღმდეგ ბრძოლის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. გადაჭრით გამოდიოდა ამერიკის იმპერიალიზმისა და იაპონიის რეაქციის წინააღმდეგ. მოკლა ფაშისტმა ტერორისტმა.
ასიკაგა

ასიკაგა — შუა საუკუნეების იაპონიის სამხედრო ფეოდალური მმართველთა - სოგუნების მეორე დინასტია (1336 (1338) - 1573). დააარსა ასიკაგა ტაკაუძიმ. აშიკაგას დინასტიისა 15 შოგუნი იყო. აშიკაგას ძალაუფლება მტკიცე არ ყოფილა ადგილობრივი ფეოდალების (დაიმიო) გაძლიერების გამო. საუკუნის შუა ხანებიდან დაიწყო ფეოდალური შინა ომები, გაძლიერდა გლეხთა მოძრაობა, სახელმწიფო სამთავროებად დაიშალა, რამაც დაასუსტა აშიკაგას ძალაუფლება. აშიკაგას დინასტია 1573 დაამხო ოდა ნობუნაგამ.
ლეო ესაკი

ლეო ესაკი (; დ. 12 მარტი, 1925, ოსაკა) — იაპონელი ფიზიკოსი, ნობელის პრემიის ლაურეატი. 1973 წელს მყარ სხეულებში გვირაბული ეფექტის გამოკვლევისათვის აივარა ჯაიევერთან ერთად მიენიჭა ნობელის პრემია. ლეო ესაკიმ ფიზიკა ტოკიოს უნივერსიტეტში შეისწავლა, ბაკალავრის ხარისხი 1947 წელს მიიღო, ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი — 1959 წელს. 1958 წელს ჩატარებული გამოკვლევებისთვის მიიღო ნობელის პრემია. 1960 წელს საცხოვრებლად აშშ-ში გადავიდა და მუშაობა -ში გააგრძელა.
იამაბე აკაჰიტო

იამაბე აკაჰიტო (იაპ. ან ), (დ. დაახლოებით 730) — იაპონელი სახალხო პოეტი. ტანკას უბადლო ოსტატი. მისი ლექსების უმრავლესობა, რომელთა თემაა მშობლიური ქვეყნის ბუნება, შექმნილია იაპონიაში მოგზაურობის დროს და დაკავშირებულია ამა თუ იმ კონკრეტულ ადგილთან. დღესაც პოპულარულია იამაბეს ლექსი, მიძღვნილი იაპონელთა საყვარელი მთა ფუძისადმი. იამაბეს პეიზაჟური ლირიკა რეალისტურია. მისი მრავალი ლექსი შესულია "მანიოსიუში" - იაპონური პოეზიის ანთოლოგიაში. იამაბეს პოეტურმა სახეებმა და ხერხებმა, რომლებიც ოსტატურად გამოიყენეს მომდევნო თაობის პოეტებმა, ხელი შეუწყო იაპონური პოეზიის განვითარებას.
ტადასი იმაი

იმაი ტადასი (დ. 8 იანვარი, 1912, ტოკიო — გ. 22 ნოემბერი, 1991) — იაპონელი კინორეჟისორი.

სწავლობდა ტოკიოს უნივერსიტეტში, 1939-იდან მოღვაწეობს კინოში. ფილმები: „ხალხის მტრები“ (1946), „და მაინც ვცოცხლობთ!“ (1951), „უხიდო მდინარე“ (1969–1970, - სერია) და სხვ. იმაი იაპონური კინოხელოვნების დემოკრატიული ნაკადის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წარმომადგენელია. მის ფილმებში აისახა იაპონიის მნიშვნელოვანი სოციალური პრობლემები - უმუშევრობა, მსხვილი კონცერნების მაქინაციები, პოლიციის ულმობლობა და არაკანონიერი სამართალი. მშვიდობის პრემიის ლაურეატი (1951).
ტაკუბოკუ ისიკავა

ტაკუბოკუ იშიკავა (დ. 20 თებერვალი, 1885, სოფ. ტამაიამა, ივატეს პრეფექტურა — გ. 13 აპრილი, 1912) — იაპონელი პოეტი. მისი პირველი ლექსი 1902 გამოქვეყნდა, პირველი ლექსთა კრებული „მისწრაფებები“ — 1905. იყო „ახალი პოეზიის“ საზოგადოების წევრი. ავტორია ლირიკული, პეიზაჟური და პოლიტიკური ლექსებისა. ისიკავამ დემოკრატიული სულით გამსჭვალა და ხალხის სამსახურში ჩააყენა სასახლის დარბაზებში დაბადებული ტანკა. წერდა რომანებსაც („ტალანტის ბედი“, 1906; „ჩვენი ჯგუფი და იგი“, 1912).
სიოიტი იტიკავა

სიოიტი იტიკავა (დ. 20 მარტი, 1892 — გ. 15 მარტი, 1945) — იაპონიის მუშათა მოძრაობის მოღვაწე. დაამთავრა ვასედას უნივერსიტეტის ლიტერატურის ფაკულტეტი (1916). იაპონიის კომპარტიის (იკპ) წევრი 1922-იდან. იყო ჟურნალ „მუსან კაიკიუს“ („ღარიბთა კლასი“) რედაქტორი. 1923 დააპატიმრეს. 1928 კომინტერნის კონგრესზე, მოსკოვში, კომინტერნის აღმასკომის წევრად აირჩიეს, იაპონიაში დაბრუნების შემდეგ მეთაურობდა იკპ-ის ცენტრალურ კომიტეტს. 1929 აპრილს კვლავ დააპატიმრეს და 1931 მუდმივი პატიმრობა მიუსაჯეს. კომინტერნის კონგრესმა (1935) დაუსწრებლად აირჩია აღმასკომის წევრად. გარდაიცვალა საპატიმროში.
ჰიდეკი იუკავა

ჰიდეკი იუკავა (; დ. 23 იანვარი, 1907, ტოკიო — გ. 8 სექტემბერი, 1981) — იაპონელი ფიზიკოსი.

1929 წელს დაამთავრა კიოტოს უნივერსიტეტი. 1948 მიიწვიეს პერსპექტიულ გამოკვლევათა ინსტიტუტში (პრინსტონი, აშშ). იაპონიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1946-იდან). მისი უმთავრესი შრომები ეხება ბირთვული ძალების მეზონური თეორიისა და ელემენტარული ნაწილაკების თეორიის საკითხებს (კვარკების თეორია) 1935 წამოაყენა ჰიპოთეზა მეზონების არსებობის შესახებ. მიიღო ნუკლონების ურთიერთქმედების კანონი, რომელიც ხორციელდება მეზონების გაცვლით (იუკავას პოტენციალი). სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრი (1966), ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი (1963). ნობელის პრემია (1949).
იჰარა საიკაკუ

იჰარა საიკაკუ (ნამდვილი სახელი ჰირაიამა ტოგო) (დ. 1642 ― გ. 9 სექტემბერი, 1693) ― იაპონელი მწერალი.

წერდა ჰაიკუს ჟანრის სახუმარო ლექსებს. სათავე დაუდო ქალაქური ნოველის ჟანრს - „მოთხრობები წუთისოფელზე“. მისი შემოქმედების საუკეთესო ნიმუშებია რომანები „მარტოხელა კაცის სასიყვარულო თავგადასავლები“ (1682), „მარტოხელა ქალის სასიყვარულო თავგადასავლები“, მოთხრობათა კრებული „სიყვარულში გადავარდნილი ხუთი ქალი“ (ორივე 1686). იჰარა ამხელდა იაპონურ ადათ-წესების სისასტიკეს, კანონის სიმკაცრეს. ბოლო წლების თხზულებებში, ნაწილობრივ, სახელგანთქმულ კრებულში „იაპონიის საუკუნო საუნჯე“ (1688) იჰარა დაინტერესებულია მოქალაქეთა ეკონომიური და სოციალური ცხოვრებითაც. წერდა ცოცხალ სალაპარაკო ენაზე. საფუძველი ჩაუყარა ახალ სტილს იაპონურ ლიტერატურაში.
სენ კატაიამა

სენ კატაიამა (; დ. 3 დეკემბერი, 1859, სოფ. ჰადეგი, მიმასაკის პროვინცია — გ. 5 ნოემბერი, 1933, მოსკოვი) — იაპონიისა და საერთაშორისო მუშათა მოძრაობის მოღვაწე. იელის უნივერსიტეტის (აშშ) დამთავრების (1895) შემდეგ, 1896 დაბრუნდა იაპონიაში და აქტიურად ჩაება სოციალისტური და მუშათა მოძრაობის ორგანიზაციაში. 1900 დაუსწრებლად აირჩიეს ინტერნაციონალის აღმასკომის ბიუროს წევრად. 1914 პოლიციის რეპრესიების გამო აშშ-ში წავიდა, სადაც მიემხრო ამერიკის სოციალისტურ მოძრაობას, დააარსა იაპონიის მუშების პირველი კომუნისტური ჯგუფები აშშ-ში (1918). 1920 იაპონიურ ენაზე თარგმნა ვ. ი. ლენინის წიგნი "სახელმწიფო და რევოლუცია". პოლიციის დევნის გამო 1921 მექსიკაში წავიდა, იქიდან - საბჭოთა რუსეთში. 1922 აირჩიეს კომინტერნის აღმასკომის წევრად, შემდეგ კომინტერნის აღმასკომის პრეზიდიუმის წევრად. კატაიამა იყო იაპონიის კომპარტიის შექმნის ერთ-ერთი ინიციატორი (1922). მონაწილეობდა ბრიუსელისა (1927) და მაინის ფრანკფურტის (1929) ანტიიმპერიალისტურ კონგრესებში. ასევე ამსტერდამის ომის საწინააღმდეგო კონგრესში (1932). დასაფლავებულია წითელ მოედანზე, კრემლის კედელთან.
კიტამურა ტოკოკუ

კიტამურა ტოკოკუ (დ. 29 დეკემბერი, 1868, ოდავარა, კანაგავას პრეფექტურა ― გ. 16 მაისი, 1894) — იაპონელი პოეტი და პუბლიცისტი, მგზნებარე ტრიბუნი. ჟურნალ „ბუნგაკუკაის“ („ლიტერატურის სამყარო“, 1893-1898) ირგვლივ შემოიკრიბა ახალგაზრდა პოეტები. კიტამურას შემოქმედება გამსჭვალულია აბსოლუტური მონარქიის წინააღმდეგ ბრძოლის პათოსით. „მსოფლიო სევდის“ ბაირონისეული მოტივები ჟღერს მის პოემაში „ზღაპრული ქვეყნის სიმღერები“ (1891). აქვს პეიზაჟური ლექსებიც („თოვა“, 1892; „ციცინათელა“, 1893; „მძინარე პეპელა“, 1893). წერდა პუბლიცისტურ სტატიებს.
კოტოკუ დენძირო

კოტოკუ დენძირი (ლიტერატურული ფსევდონიმი - სიუსუი) (დ. 23 სექტემბერი, 1871, ნაკამურა, ჰატის მაზრა, პრეფექტურა კოტი — გ. 24 იანვარი, 1911) — იაპონიის სოციალისტური მოძრაობის მოღვაწე, პუბლიცისტი. 1901 ს. კატაიმასთან ერთად მონაწილეობდა იაპონიაში პირველი სოციალ-დემოკრატიული პარტიის (სიაკაი მინსიუტო) შექმნაში. ერთ-ერთმა პირველმა თარგმნა იაპონურ ენაზე კ. მარქსისა და ფ. ენგელსის თხზულებები. დაწერა წიგნი "სოცისლიზმის არსი" (1903), რომელშიც შეეცადა თანამიმდევრულასდ გადმოეცა მარქსისტული მოძღვრება. 1905-1906 ემიგრაციაში იყო აშშ-ში, სადაც განიციდა "მსოფლიოს ინდუსტრიულ მუშათა" ორგანიზაციის ანარქისტ-სინდიკალისტ მოღვაწეთა გავლენა. იაპონიაში დაბრუნების შემდეგ კოტოკუ გამოდიოდა რეფორმიზის წინააღმდეგ იაპონიის სოციალისტურ მოძრაობაში, მაგრამ დაუშვა ანარქისტ-სინდიკალისტური შეცდომები. კოტოკუს ცილი დასწამეს იმპერატორის წინააღმდეგ შეთქმულების მომზადებაში, დააპატიმრეს და სიკვდილით დასაჯეს.