iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კრაკ-დე-შევალიე

კრაკ-დე-შევალიე ( — რაინდთა ციხესიმაგრე, გამოითქმის: [ ], ; არაბულისა და ფრანგულის ნაზავით - ცხენოსნების ციხესიმაგრე), ყოფილი კრაკ-დე-ლ’ოსპიტალი — ჯვაროსნების ციხესიმაგრე სირიაში. წარმოადგენს შუა საუკუნეების ერთ-ერთ საუკეთესოდ შემონახულ სამხედრო ციხესიმაგრეს მთელ მსოფლიოში. საუკუნეში წარმოადგენდა ქურთების დასახლებას და ცნობილი იყო, როგორც ჰისნ ალ აკრადი, რაც „ქურთების ციხესიმაგრეს“ ნიშნავს. ციხესიმაგრის პირველი ვარიანტი 1031 წელს ალეპოს ემირმა ააშენა. პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობისას, 1099 წელს, იგი რაიმონ ტულუზელმა აიღო, მაგრამ მალევე მიატოვეს, რადგან ჯვაროსნებმა იერუსალიმისკენ მსვლელობა განაგრძეს. 1110 წელს მას იპყრობს გალილეის პრინცი ტანკარდი. 1142 წელს ტრიპოლის გრაფმა რაიმონდ -მ ციხე ჰოსპიტალიერ რაინდებს გადასცა, ვის მფლობელობაშიც რჩებოდა 1271 წელს დაცემამდე. ამ პერიოდში ციხე ცნობილი გახდა კრაკ დე ლ'ოსპიტალის სახელით, კარაკ-დე-შევალიე კი მას საუკუნეში უწოდეს.

1140 წელს ჰოსპიტალიერებმა ციხის აღდგენა დაიწყეს და 1170 წლისათვის დაამთავრეს, როდესაც ციხესიმაგრე მიწისძვრამ დააზიანა. ციხესიმაგრის მთავარ დანიშნულებას პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობის შედეგად წარმოქმნილი ტრიპოლის საგრაფოს საზღვრებზე არსებული ციხესიმაგრეების დაცვა წარმოადგენდა. კრაკ-დე-შევალიე მათ შორის ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო და ასრულებდა როგორც ადმინისტრაციული ცენტრის, ისე სამხედრო ბაზის ფუნქციას. ციხეს მეორე სამშენებლო სამუშაოები საუკუნეში ჩაუტარდა, როდესაც კრაკ-დე-შევალიე კონცენტრულ ციხედ ჩამოყალიბდა. ამ დროს აშენდა გარე გალავანი და ციხესიმაგრემ მისი თანამედროვე სახე მიიღო. საუკუნის პირველი ნახევარი კრაკ-დე-შევალიესათვის „ოქროს ხანა“ იყო. ამ დროს, მისი ძლიერების პიკზე, ციხეს დაახლოებით 2 000 კაციანი გარნიზონი იცავდა. ამხელა გარნიზონი ჰოსპიტალიერებს საკმაოდ დიდი ტერიტორიიდან ხარკის ასაკრეფად სჭირდებოდათ. 1250 წლიდან ჰოსპიტალიერ რაინდთა მდგომარეობა გაუარესდა და საბოლოოდ, 1271 წელს, მამლუქთა სულთანმა ბეიბარს -მა 36 დღიანი ალყის შემდეგ კრაკ-დე-შევალიე აიღო, სავარაუდოდ, ყალბი წერილის საშუალებით, რომლის მიხედვითაც ჰოსპიტალიერთა დიდი მაგისტრი რაინდებს დანებებისაკენ მოუწოდებდა.

 საუკუნეში ციხესიმაგრისადმი ინტერესი გაიზარდა; დაიწყო გამოკვლევები და შეიქმნა არქიტექტურული ნახაზები. საუკუნის ბოლოს ან საუკუნის დასაწყისში ციხესიმაგრის ტერიტორიაზე დასახლება გაჩნდა, რამაც მისი დაზიანება გამოიწვია. 1933 წელს 500 მოსახლის გადასვლის შემდეგ ციხე საფრანგეთის მთავრობას გადაეცა, რომელმაც გაწმენდითი და აღდგენითი სამუშაოები განახორციელა. 1946 წელს, მას შემდეგ, რაც სირიამ დამოუკიდებლობა გამოაცხადა, ციხესიმაგრის მოვლა საკუთარ თავზე აიღო. დღესდღეობით, სოფელი ალ-ჰასნი თითქმის 9 000-იანი მოსახლეობით ციხის მახლობლად მდებარეობს. კრაკ-დე-შევალიე სირიის ქალაქ ჰომსიდან დაახლოებით 40 კმ-ის დასავლეთით, ლიბანის საზღვრის მახლობლად მდებარეობს და ადმინისტრაციულად ჰომსის გუბერნიას ეკუთვნის. 2006 წელს, კრაკ-დე-შევალიე, კალათ-სალადინის ციხესთან ერთად, იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
აშშ-ის გერბი

აშშ-ის დიდი ბეჭედი  — ამერიკის შეერთებული შტატების ემბლემა. გამოიყენება აშშ-ის მტავრობის მიერ გამოცემულ დოკუმენტებზე ხელმოწერის დროს. მის ოფიციალურ მფლობელად ითვლება აშშ-ის სახელმწიფო მდივანი. დიდი ბეჭდის ნახვა შეიძლება ვაშინგტონში, სახელმწიფო დეპარტამენტის საგამოფენო დარბაზში. ბეჭდის წინა მხარეს ზოგჯერ უწოდებენ აშშ-ის გერბსაც.

ამერიკის დიდი ბეჭედი ორი სახსაგან შედგება, მაშინ როდესაც ბეჭედი ჩვეულებრივ ერთი სახლისაგან შედგება.

გერბის აღწერა
აშშ-ს გერბზე გამოხატულია თეთრთავა არწივი ფართოდ გაშლილი ფრთებით, ერთ-ერთ ბრჭყალში მას ზეთისხილის რტო უჭირავს - მშვიდობის სიმბოლო, მეორეში 13 ისარი - ომის სიმბოლო. არწივის თავი შეტრიალებულია ზეთისხილის ტოტისკენ, რაც გულისხმობს მშვიდობისკენ მისწრაფებას. მის თავზე ცამეტი ვარსკლავია, რაც პირველ ცამეტ შტატს ნიშნავს.
წყლიანი ჰორიზონტი

წყლიანი ჰორიზონტი — მიწისქვეშა წყლით გაჟღენთილი ქანთა ფენები; დანალექი ქანები, რომლებიც წარმოდგენილია ერთი ან რამდენიმე წყალგამტარი ფენით. არსებული ნაპრალები ან სხვა სიცარიელეები მიწისქვეშა წყლებითაა ამოვსებული. ერთმანეთთან ჰიდრავლიკურად დაკავშირებული წყლიანი ჰორიზონტები ქმნიან წყლისშემცველ კომპლექსს.

წყლიანი ჰორიზონტების ფენები ნაწილობრივ შედგება ფხვიერი მასალისაგან, როგორებიცაა: ხრეში, დოლომიტი, შლამი, კირქვა, მერგელი ან ქვიშა. ჰორიზონტი შემოზღუდულია ან ორი წყალგამძლე ფენით (უმთავრესად თიხით) ან წყალგამძლე ფენითა და აერაციის ზონით. წყლიანი ჰორიზონტები სხვადასხვა სიღრმეზეა წარმოდგენილი. როდესაც ისინი ახლო ზედაპირთან არიან განლაგებული, მათ ინტენსიურად იყენებენ სარწყავად, ასევე ხშირად ასეთი სახის წყლიანი ჰორიზონტები წვიმის წყლებით ივსება. მრავალი უდაბური რეგიონი შეიცავს კირქვიან ბორცვებსა და მთებს, გრუნტის წყლებთან ერთად.

ზედაპირული წყლიანი ჰორიზონტები, რომელშიც წყალი მოიპოვება, წარმოდგენილია ჩრდილოეთ აფრიკაში (ატლასი), აზიაში, ჩრდილოეთ ამერიკაში (სიერა-ნევადა). ასეთი წყლების ჭარბად მოხმარებამ შესაძლოა გამოიწვიოს გრუნტის წყლების დონის შემცირება. ასე მაგალითად: ლიბიასა და ისრაელში მოსახლეობის მატებასა და წყლების გაძლიერებულ გამოყენებას მოჰყვა მიწისქვეშა წყლების დონის შემცირება.
ნაბუკო

ნაბუკო (, შემოკლება ნაბუქოდონოსორისა, ) — ჯუზეპე ვერდის იტალიურენოვანი ოპერა. შეიქმნა 1841 წელს, ხოლო პრემიერა 1842 წლის 9 მარტს მილანში, ლა სკალას თეატრში შედგა. ოპერის ლიბრეტო ეკუთვნის თემისტოკლე სოლერას (1815-1878). ოპერის თემას ერთი მხრივ წარმოადგენს ბაბილონის ტყვეობაში მყოფი ებრაელი ერისა და მათი თავისუფლების დევნა, ხოლო მეორე მხრივ კი ნაჩვენებია სულიერი გარდატეხა მთავარი გმირისა, ნაბუქოდონოსორისა — იგი თავდაპირველად თავს ღმერთად აცხადებს და ამის გამო სიგიჟით ისჯება ღვთის მიერ, საღი გონება მას მხოლოდ მას შემდეგ უბრუნდება, რაც ებრაელთა ღმერთის უზენაესობას აღიარებს.
თურღაის ხეობა

თურღაის ხეობა – დაბალი (126-160 მ), ბრტყელფსკერიანი ეროზიულ-ტექტონიკური ღარტაფი ყაზახეთის დასავლეთ ნაწილში. გადაჭიმულია 800 კმ-ზე. სიგანე 20-75 კმ. ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ კვეთს თურღაის პლატოს და აერთებს დასავლეთ ციმბირის ვაკეს და თურანის დაბლობის ჩრდილოეთ ნაწილს.

თურღაის ხეობა შეესაბამება თურღაის როფის ღერძულ ნაწილს და აგებულია ძვ. ალუვიური და ტბიურ-ალუვიური თიხნარით. თურღაის ხეობაში ჩრდილოეთით მიედინება მდინარე თურღაი. არის უამრავი წყალმარჩხი ტბა. სტეპურ (ჩრდილოეთის) და ნახევარ-უდაბნოს (სამხრეთით) ლანდშაფტების ფონზე თურღაის ხეობაში განვითარებულია ბიცობ-მლაშობი, ბიცობ-მდელო-სტეპისა და სტეპის კომპლექსები. არის საძოვრები და სათიბები.
მაზი გონდოლენდში

მაზი გონდოლენდში — კომპანია -ს საგანმანათლებლო ანიმაციური ფილმი, რომელიც გამოვიდა 1986 წელს. მისი მიზანი იყო მაყურებლისათვის ინგლისური, როგორც მეორე ენის გაცნობა. გარდა ამისა, ფილმი გამოვიდა ესპანურ, ფრანგულ, გერმანულ, იტალიურ ენებზე. იგი ასევე ნათარგმნია ესპერანტოსა და უელსურზე. ფილმის ინგლისურ ვერსიას ახმოვანებენ: უილი რაშტონი, მირიამ მარგოლისი, სიუზენ შერიდენი, დერეკ გრიფიტსი, ჯეკ მეი და ბენჯამინ უიტროუ.

ამ პროგრამის გაგრძელება, მაზი ბრუნდება, გამოვიდა 1989 წელს.

პერსონაჟები
მაზი - ფუმფულა მომწვანო-მოლურჯო ფერების უცხოპლანეტელი (ჯეკ მეი)
მეფე - ლომი (უილი რაშტონი)
დედოფალი - კაპიბარა (მირიამ მარგოლისი)
პრინცესა სილვია - პუდელი (სიუზენ შერიდენი)
ბობი - მებაღე ვირთხა (დერეკ გრიფიტსი)
კოვექსი - მწვანე გობლინი (დერეკ გრიფიტსი)
ნორმანი - ადამიანი (ბენჯამინ უიტროუ)
კოვექსის კატა - (სიუზენ შერიდენი)
ვაჭარი - ახალგაზრდა კენგურუ (დერეკ გრიფიტსი)
თუშრათა

თუშრათა – მითანის მეფე, „უფალი ხურის ქვეყნისა“. ეგვიპტის ფარაონებთან მიმოწერა ჰქონდა ხურიულსა და აქადურ ენებზე. ეგვიპტე-|მითანის მეგობრობის დასტურად მან თავისი ასული თადუხეფა ამენჰოტეპ -ს მიათხოვა. მისი მეფობის პირველ ნახევარში მითანი წინა აზიის ერთ-ერთი ძლიერი სახელმწიფო იყო. მაგრამ ხეთებთან ბრძოლაში დამარცხდა. თუშრათა მოკლა მისმა ვაჟიშვილმა.
სალადინის ციტადელი

სალადინის ციტადელი (არაბ. ‎), საჰიუნი ან სონის ციხესიმაგრე — ციხესიმაგრე სირიაში. მდებარეობს საპორტო ქალაქ ლატაკიიდან 30 კმ-ით აღმოსავლეთით, მაღალ, მთიან ტერიტორიაზე. აღმართულია ქედზე, რომელიც ორ ღრმა ხეობას შორის მდებარეობს და გარშემო ტყეები აკრავს.

ციხესიმაგრე უძველეს პერიოდში, სავარაუდოდ ფინიკიელების მიერაა აგებული (ძვ.წ. პირველი ათასწლეულის ადრეულ წლებში). ძვ.წ. 334 წელს, ფინიკიელებმა ის ალექსანდრე მაკედონელს დაუთმეს.

ლეგენდის თანახმად, ხანგრძლივი ალყის შემდეგაც კი, მაკედონელთა ფალანგები უძლურნი აღმოჩნდნენ ციხესიმაგრის წინაშე. ამ დროს კი სასოწარკვეთილი ალექსანდრე ღმერთებს ევედრებოდა ჰერაკლეს ადგილობრივ ტაძარში. და აი, მეორე საღამოს, ჰერაკლე ალექსანდრეს გამოეცხადა და უჩვენა ცხის ახლოს მდებარე გამოქვაბული, სადაც მისი ლეგენდარული კვერთხი იმალებოდა. უმალ წამოხტა მაკედონელი საწოლიდან და მითითებულ ადგილას მართლაც იპოვა კვერთხი. მეორე დღეს, ჰერაკლეს კვერთხით შეიარაღებული ალექსანდრე ჯარს ციხესიმაგრისკენ გაუძღვა. ციხესიმაგრის ჭიშკრები უძლურნი აღმოჩნდნენ ღმერთკაცის იარაღის წინაშე და მაკედონელი მას როგორც იქნა დაეუფლა. ამის შემდეგ, ბევრი აღარაფერია ცნობილი შემდგომ განვითარებული მოვლენების შესახებ. საუკუნეში ციხეს ბიზანტიელები ეუფლებიან, ხოლო საუკუნეში ჯვაროსნები. სტრუქტურის დღეს არსებული ნაწილები სწორედ ამ პერიოდშია აშენებული.

1188 წელს, ციხესიმაგრის კედლები მუსლიმთა არმიამ გაარღვია, რომელთაც სალადინი მეთაურობდა. სწორედ მის სახელს ატარებს დღეს ნაგებობა. უკვე 1273 ციხე ეგვიპტის მამლუქი სულთნის, ბაიბარსის ხელში გადადის.

2006 წელს, სალადინის ციტადელი, კრაკ-დე-შევალიესთან ერთად, იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
აღმოსავლეთი რენელი

აღმოსავლეთ რენელი — სოლომონის კუნძულების შემადგენლობაში მყოფი კუნძულ რენელის აღმოსავლეთი ნაწილი, რომელიც 1998 წლიდან იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაშია შეტანილი.

რენელი მსოფლიოში უდიდესი მარჯნის რიფებისგან შემდგარი რელიეფის მქონე ატოლია. მისი ზომა 15 - 68 კმ-ია.

მსოფლიო მემკვიდრეობის ზონა 37 000 ჰექტარს მოიცავს კუნძულზე და დაახლოებით 3 მილის რადიუსს წყალში. ატოლის მთავარი სიმდიდრე ტეგანოს ტბაა, რომელშიც უამრავი ენდემური სახეობა ბინადრობს. ერთ დროს იგი ლაგუნა ყოფილა, ამჟამად კი მთელს ოკეანეთში ყველაზე დიდი შიგა წყლის მასაა (ფართობი 15 500 ჰა).

2013 წელს მსოფლიო მემკვიდრეობის კომიტეტმა შეიყვანა საფრთხის ქვეშ მყოფი ძეგლების სიაში.
სი-სატჩანალაი

სი-სატჩანალაის ისტორიული პარკი — ისტორიული პარკი ტაილანდში, სუხოტჰაის პროვინციაში. ტერიტორიის ფართობი 213 კმ²-ია და მოიცავს არაერთ ტაძარს, რომლებიც საუკუნეში აშენდა, მაშინ, როდესაც მეზობლად მდებარე ქალაქი სუხოტჰაი სიამის დედაქალაქი იყო. ამ არეალში ასევე მდებარეობს ქჰმერების დასახლების ნანგრევები.

ისტორიული ქალაქის ნაშთები 1961 წელს დაცულ ტერიტორიად გამოცხადდა, ხოლო 1976 წელს მისი რესტავრაციის პროექტი იქნა დამტკიცებული. 1988 წელს, პარკი ოფიციალურად გაიხსნა. უკვე 1991 წელს კი იუნესკომ იგი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

გალერეა
სუკოტაის ისტორიული პარკი

სუკოტაის ისტორიული პარკი (ტაილ. ุัิ์ุั) — ისტორიული პარკი ჩრდილოეთ ტაილანდის ქალაქ სუკოტაის სიახლოვეს. მოიცავს აღნიშნული ქალაქის ისტორიულ ნაშთებს, რომელიც - საუკუნეებში სუკოტაის სამეფოს დედაქალაქი იყო, ამჟამად კი ამავე სახელწოდების პროვინციის ცენტრია.

ძველ ქალაქს გარს 2 1.6 კმ ზომების კედელი აკრავს. ტერიტორიის ფართობი 70 კმ²-ია და წარმოდგენილია 193 ერთეული ნანგრევი. კედლის თითოეულ მხარეს, ცენტრში მდებარეობს ჭიშკარი. სამეფო სასახლის ნაშთების შემოგარენში კი 26 ტაძარი მდებარეობს.

ყოველწლიურად პარკს ათასობით ტურისტი სტუმრობს, რომლებიც გაოცებაში მოყავს ბუდას ქანდაკებებს, სასახლეებსა თუ ტაძრებს.

1962 წელს ისტორიული ქალაქი დაცულ ტერიტორიად გამოცხადდა, ხოლო 1976 წელს მისი რესტავრაციის პროექტი იქნა დამტკიცებული. 1988 წლის ივლისში, პარკი ოფიციალურად გაიხსნა. უკვე 1991 წელს კი იუნესკომ იგი კამპჰაენგ-პჰეტის ისტორიულ პარკთან და სი-სატჩანალაისთან ერთად მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა როგორც ერთი დიდი ობიექტის, „სუკოტაი და მასთან ასოცირებული ისტორიული ქალაქების" ნაწილი.

გალერეა
გეოდინამიკა

გეოდინამიკა (ბერძ. – მიწა და დინამიკა) — გეოლოგიური მეცნიერების დარგი, რომელიც მიზნად ისახავს ენდოგენური პროცესების შესწავლას. ამისათვის იგი კომპლექსურად იყენებს კვლევის გეოლოგიურ, გეოფიზიკურ და გეოქიმიურ მეთოდებს. გეოდინამიკა მჭიდროდა არის დაკავშირებული გეოფიზიკასთან, გეოქიმიასთან, პეტროლოგიასთან, ტექტონიკასთან.

იგი ემყარება საერთო ფიზიკისა და ქიმიის კანონებს. ფართოდ იყენებს ასევე პლანეტოლოგიურ ცნობებს.

გეოდინამიკამ როგორც მეცნიერებამ ჩამოყალიბება საუკუნის 50-იან წლებში დაიწყო. მის სათავეებთან იმთავითვე დადგა გერმანელი მეცნიერი ალფრედ ვეგენერი და ამერიკელი გეოლოგი ართურ ჰოლმზი. გეოდიმანიკის შემდგომ განვითარებაზე დიდად იზრუნეს ვლადიმერ მაგნიცკიმ, ვლადიმერ ბელოუსოვმა, პეტრე კროპოტკინმა და სხვებმა.

შიდა ღრმა პროცესების შესასწავლად საჭიროა მზის სისტემის პლანეტების წარმოშობისა და ევოლუციურ თეორიული კონცეფციების დამუშავება.
ამასთანავე გეოდინამიკა იკვლევს ლითოსფეროს ფილების მოძრაობის მექანიზმს, რის საფუძველზე სწავლობს დინამიკურ პირობებს.

გამოიყოფა გეოდინამიკის რამდენიმე განხრა:
ზოგადი გეოდინამიკა (ე.ი. საკუთრივ გეოდინამიკა, რომელიც სწავლობს დედამიწის შიდა გარსებს);
კერძო გეოდინამიკა (შეისწავლის დედამიწის გარეგან გარსებს);
რეგიონული გეოდინამიკა (შეისწავლის ლითოსფეროს ფილებს დედამიწის ზედაპირის კონკრეტულ ტერიტორიებზე);
ისტორიული გეოდინამიკა (ახდენს გეოლოგიურ წარსულის გეოდიმანიკური გარემოების აღდგენას).
ნარაკურტის მღვიმის ეროვნული პარკი

ნარაკურტის მღვიმე – ეროვნული პარკი ავსტრალიაში. მდებარეობს კონტინენტის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროზე. ქალაქ ნარაკურტის მახლობლად, სამხრეთი ავსტრალიის შტატის ტურისტულ რეგიონში. ეროვნული პარკი 1994 წელს, რივერსლეისთან ერთად შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში, აქ აღმოჩენილი გაქვავებული ნივთების რეკორდული მაჩვენებლების გამო. პარკის ფართობია 3.05 კმ², სადაც მდებარეობს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეტანილი 26 მღვიმე.
დიაგენეზისი

დიაგენეზისი (ბერძნ. – აქ მოქმედების დამთავრების აღმნიშვნელი წინსართი და გენეზისი) — წყლის აუზის ფსკერზე ლამიანი ნალექების ქანად გარდაქმნა. ცნება „დიაგენეზისი“ მეცნიერებაში დაამკვიდრა გერმანელმა მეცნიერმა ვილჰელმ გუმბელმა (1880).

ლამში, რომელიც შედგება ქანებისა და მინერალთა ნამტვრევებისაგან, ცოცხალი (ბაქტერიები) და მკვდარი
ორგანიზმებისაგან და მეტად გაწყლიანებულია, დიაგენეზის დროს მიმდინარეობს რთული ფიზიკურ-ქიმიური პროცესები: ბაქტერიების მიერ ლამის წყლიდან თავისუფალი ჟანგბადის შთანთქმის შედეგად დამჟანგველი გარემო აღმდგენად იქცევა; არამდგრადი მინერალები იხსნება ლამის წყალში; ორგანული ნივთიერებების ლპობის შედეგად წარმოიქმნება 2, 3, 2, 2, 4 და სხვ. აირები; იწყება ლამისა და ფსკერის წყალს შორის ნივთიერების გაცვლა და ნალექში აუტიგენური მინერალების წარმოქმნა; მიმდინარეობს ნალექის დეჰიდრატაცია, კოლოიდების დაძველება, კონკრეციების გაჩენა, ნალექების შეცემენტება და წარმოიქმნება დანალექი ქანი.
რკო თეთრი

რკო თეთრი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
რდასრული ფოთოლი საშუალო ზომის და მომრგვალოა, საკმაოდ ხშირად განივოვალური, ხუთ-სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე აბლაბუდისებრადაა შებუსული. ყვავილი მდედრობითია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ან კონუსური ფორმის, ხშირად მხრიანი, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური. მომწვანო-მოყვითალო ფერის. აქვს სქელი და მკვრივი კანი, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი წვნიანია, ტკბილი გემოთი.

რკო თეთრი საშუალო ზრდისა და უხვმოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 180-190 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის შუა რიცხვებიდან შედის. მტევნის წონა 80-150 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა 9.0-11.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.3%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 10.9 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად. ღვინო საკმაოდ ხარისხიანი და ჰარმონიულია.
ავსტრალიის საპატიმროები

ავსტრალიის საპატიმროები — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ავსტრალიაში.

სასჯელაღსრულების დაწესებულებების სია
იუნესკოს მემკვიდრეობის სიაში შეტანილი 11 სასჯელაღსრულების დაწესებულება

კოკატუს კუნძულის საპატიმრო (ახალი სამხრეთი უელსი)
ჩრდილოეთის დიდი გზა (ახალი სამხრეთი უელსი)
სიდნეის ჰაიდ-პარკი (ახალი სამხრეთი უელსი)
პარამატის ძველი მთავრობის სახლი (ახალი სამხრეთი უელსი)
კინგსტონისა და არტურის ხეობის ისტორიული ზონა (ნორფოლკი)
ბრიკენდონის და ვულმერსის მამულები (ტასმანია)
კასკადის ქალების ქარხანა (ტასმანია)
ქვანახშირის მოპოვების ისტორიული ადგილი (ტასმანია)
დარლინგტონის პრობაციის სადგური (ტასმანია)
პორტ-არტური (ტასმანია)
ფრემანტლის საპატიმრო (დასავლეთი ავსტრალია)
რკო შავი

რკო შავი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

იმერეთში „მთის ვენახსაც“ უწოდებენ, რადგანაც მთიან სოფლებში ჩრდილიან და სხვა ჯიშებისთვის შეუფერებელ ადგილებში აშენებენ.

შერეული სახით გვხვდება. ხარაგოულის, ზესტაფონის, თერჯოლის, ტყიბულის და ჭიათურის ვენახებში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომის და მომრგვალოა, იშვიათად ოვალური ან განივოვალური ფორმის. ხუთი, ზოგჯერ სამნაკვთიანი, სუსტად დანაკვთული ან თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარეს აქვს აბლაბუდისებრი და მის ქვემოიი სუსტი ჯაგრისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ან იშვიათად ცილინდრული, ან კონუსური ფორმის, ფრთიანი. ფრთა ზოგჯერ ძირითად მტევანს არ ჩამოუვარდება. კუმსი ან იშვიათად ძლიერ კუმსია. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მცირედ ოვალური, მუქი-წითელი, თითქმის შავი ფერის. კანი სქელი და მვვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით შესამჩნევად დაფარული. რბილობი წვნიანია, წვენი — შეუფერავი.

რკო შავი სუსტი ზრდა-განვითარებისა და მაღალმოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი 164-174 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის შუა რიცხვებში შედის. მტევნის წონა 125-150 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 8.5-15.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.4-20.8%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6.5-8.5 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად. ღვინო მუქი ვარდისფერია, დამახასიათებელი არომატით, თხელი და დაბალექსტრქატული.
ტჰუნგიაის ველური ბუნების ნაკრძალი

ტჰუნგიაის ველური ბუნება (ტაილ. ััุ์ั์ุ่่่) — დაცული ტერიტორია ჩრდილოეთ ტაილანდში. 1974 წელს იგი ნაკრძალად გამოცხადდა, ხოლო უკვე 1991 წელს, იუნესკომ ჰუაიკჰაკჰენდი ნაკრძალთან ერთად მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. ამავე წელს, ტჰუნგიაის ფართობი გაიზარდა და 364.000 ჰა შეადგინა, რის შედეგადაც, აღნიშნული ორი პარკი ერთად, მთელს სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში უდიდეს დაცულ ტერიტორიას წარმოადგენს.

ტაილანდის ეს ტყიანი ტერიტორია ყოველთვის სუსტად იყო დასახლებული, რის ერთ-ერთ მიზეზსაც ერთი მხრივ მალარიის გავრცელება წარმოადგენს. გავრცელებულია არაერთი გარეული ცხოველი, მათ შორისაა აზიური ვეფხვი. კლიმატი ტროპიკულია, საშუალო წლიური ტემპერატურით 15 - 35 °, ნალექების წლიური მაჩვენებელი კი 2000 მმ-ია.

ნაკრძალის ფაუნა წარმოდგენილია 120 სახეობის ძუძუმწოვრით, 400 სახეობის ფრინველით, 96 სახეობის რეპტილიით, 43 ამფიბიით და 113 თევზით. მათ შორის უამრავი უიშვიათესი სახეობაა.
დონგფაიაიენი

დონგფაიაიენი (ტაილ. ็) — მთათა სისტემა ცენტრალურ ტაილანდში. გადაჭიმულია ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ და მისი სიგრძე 230 კმ-ია, მაქსიმალური სიმაღლე ზღვის დონიდან 1 351 მ.

ერთ დროს, ეს ტერიტორია უღრანი ტყეებით იყო დაფარული, სადაც მალარია მძვინვარებდა და მისი გადაკვეთა ფაქტობრივად სიკვდილს ნიშნავდა. ტყის ძირითადი ნაწილი საუკუნის დასაწყისიდან გაიჩეხა.

დონგფაიაიენის მთებში რამდენიმე ეროვნული პარკი მდებარეობს. მათ შორის ყველაზე ცნობილია კჰაუიაის პარკი, რომელიც ტაილანდში შექმნილი პირველი ეროვნული პარკია. ყველა ამ დაცული ტერიტორიის საერთო ფართობი 6 155 კმ²-ია.

2005 წელს, დონგფაიაიენის მთებში მდებარე ტყეები იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
კამპჰაენგ-პჰეტის ისტორიული პარკი

კამპჰაენგ-პჰეტის ისტორიული პარკი — არქეოლოგიური ძეგლი ტაილანდში, კამპჰაენგ-პჰეტის პროვინციაში. სუხოტჰაისა და სი-სატჩანალაის ისტორიულ პარკებთან ერთად წარმოადგენს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლს საერთო სახელით — ქალაქი სუხოტაი და მასთან დაკავშირებული ისტორიული ქალაქები. პარკის მთავარი ღირებულება აქ წარმოდგენილი უძველესი ძეგლების არქეოლოგიური ნაშთებია.

უძველეს ქალაქ კამპჰაენგ-პჰეტს, ზეომაღნიშნული ორი ქალაქის მსგავსად, გარკვეული დაგეგმარება ჰქონია, სადაც რელიგიური ძეგლები, ქალაქის ფარგლებშიც და მის გარეთაც, ერთგვარად გამოცალკევებულად მდებარეობდა. სტრუქტურები როგორც წესი, მოცულობით ფართოა და მინერალ ლატერიტით ნაგები.

ქალაქს გარს შემორტყმული კედელი და სხვა თავდაცვითი ნაგებობები მართკუთხა ფორმას აძლევენ, რომლის სიგრძე 300-700 მ-ია, სიგანე 2 200 მ.

გალერეა
ემანუელ სენიე

ემანუელ სენიე ( დ. 22 ივნისი, 1966, პარიზი) — ფრანგი კინომსახიობი, მოდელი და მომღერალი. ცნობილი ფრანგი მსახიობის ლუის სანიეს შვილიშვილი, მსახიობ მატილდა სენიეს ალალი და და ცნობილი პოლონელი კინორეჟისორის რომან პოლანსკის მეუღლეა. ემანუელ სენიე ორჯერ იყო ნომინირებული სეზარის პრემიაზე.

ბიოგრაფია
ემანუელ სენიე დაიბადა ცნობილი ფოტოგრაფისა და ჟურნალისტის ოჯახში. 14 წლიდან დაიწყო სამოდელო კარიერა და სულ მალე, საკუთარი გარეგნობის ხარჯზე მოიპოვა საყოველთაო პოპულარობა. მისი ფოტოსურათები მრავალი ჟურნალის გარეკანზე გამოქვეყნდა. სენიეს დებიუტი კინოში შედგა 1984 წელს ფილმში „მედუზების წელი“. 1985 წელს ჟან-ლუკ გოდარმა სენიე გადაიღო ფილმში „დეტექტივი“, სადაც მასთან ერთად ითამაშა ჯონი ჰოლიდეიმ და ნატალი ბაიმ.

1988 წელს რომან პოლანსკიმ გადაიღო ცნობილი დეტექტიური თრილერი „მოუთვინიერებელი“, სადაც მთავარი როლი ჰარისონ ფორდმა შეასრულა. ამ ფილმში ეპიზოდში თამაში ხვდა წილად ემანუელ სენიესაც. 1992 წელს პოლანსკიმ ისევ გადაიღო თავის ფილმში სენიე, ამჯერად ფილმში „სასტიკი მთვარე“. მნიშვნელოვანი იყო ასევე მისტიკური ფილმი „მეცხრე კარიბჭე“, სადაც მთავარი როლი ჯონი დეპმა (დინ კორსო) შეასრულა. სენიე საკუთარ ამპლუას არ ღალატობს და ასრულებს იდუმალებით მოცული ქალის როლს, რომელიც ფილმის მთავარი გმირის (დინ კორსოს) თანამგზავრია. ფილმი მეტად ცნობილი გახდა მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში. 2007 წელს ითამაშა ფილმებში „ცხოვრება ვარდისფერ ფერებში“ და „სკაფანდრი და პეპელა“, ხოლო 2010 წელს ფილმში „გარდაუვალი მკვლელობა“.

ფილმოგრაფია
ავსტრიელები

ავსტრიელები (ან უფრო ზუსტად ავსტრიის გერმანელები; გერ. ) — გერმანულენოვანი ჯგუფის ხალხი, ქმნიან ავსტრიის ძირითად მოსახლეობას.

სახელები: თვითწოდება — ;
საერთო რაოდენობა: 10 მლნ
ენა: გერმანული, მისი ბავარიულ-ავსტრიული და ალემანური დიალექტები.
მორწმუნეები: 94 % — კათოლიკები, 6 % — პროტესტანტები.

ავსტრიელები დიდი მოყვარულნი არიან მუსიკის, ცეკვის, სიმღერის. მთელ მსოფლიოშია ცნობილი ტიროლური ხორხისმიერი სიმღერები. ავსტრია ვალსების სამშობლოა. საქვეყნოდ არიან ცნობილნი, როგორც ვალსების შემქმნელები, მამა-შვილი შტრაუსები. ვენა იყო არის და რჩება ევროპის ერთ-ერთ მუსიკალურ ცენტრად. მასთან არის დაკავშირებული არა მარტო ავსტრიელი დიდი კომპოზიტორების ჰაიდნის, მოცარტის, გლუკის, შუმბერტის, არამედ ბეთჰოვენის, ლისტის, ბრამსის შემოქმედებაც. ავსტრიელებმა დიდი წვლილი შეიტანეს მსოფლიო ლიტერატურასა და მეცნიერებაში.
ისტორიული გეოლოგია

ისტორიული გეოლოგია — გეოლოგიის დარგი, რომელიც შეისწავლის დედამიწის ქერქის განვითარებას მისი წარმოშობიდან დღემდე. ისტორიული გეოლოგიის ამოცანაა დედამიწის ქერქის ამგებელი ქანების წარმოშობის თანმიმდევრობისა (ასაკის) და ნალექების წარმოქმნის ფიზიკურ-გეოგრაფიული პირობების დადგენა, ტექტონიკური მოძრაობებისა და მაგმატიზმის (ინტრუზიულის და ეფუზიურის) ისტორიის შესწავლა. ამ ამოცანის გადასაჭრელად ისტორიული გეოლოგია ემყარება პალეონტოლოგიის, ლითოლოგიის, ფაციესური ანალიზის, პეტროგრაფიის, მინერალოგიის, ტექტონიკის, რადიოგეოლოგიისა და სხვა მონაცემებს.

დანალექი ქანები უმთავრესად სტრატიგრაფიული მეთოდით თარიღდება. ეს მეთოდი ემყარება იმას, რომ შრეები დალექვის პროცესში ერთმანეთზე ასაკობრივი თანამიმდევრობით ლაგდება; ქვევით ძველი შრეებია, ზევით — უფრო ახალგაზრდა. სხვადასხვა ადგილებში აღწერილი ჭრილების კორელაცია ახლო მანძილზე შესაძლებელია წყებების ლითოლოგიური მსგავსების მიხედვით, შორეულ მანძილზე კი პალეონტოლოგიურ მეთოდს მიმართავენ. დანალექ ქანებში დაცული ორგანიზმების ნაშთების მიხედვით გამოყოფილია ძირითადი სტრატიგრაფიული და ქრონოლოგიური ერთეულების მტკიცე იერარქიული რიგი: ჯგუფი (ერა), სისტემა (პერიოდი), ქვესისტემა (ეპოქა), სართული (საუკუნე) და ა.შ.

დედამიწის ქერქის ისტორიას ახასიათებს ფიზიკურ-გეოგრაფიული გარემოს უწყვეტი ცვალებადობა. ამიტომ პალეოგეოგრაფიული ვითარების თანამიმდევრობის აღსადგენად მიმართავენ ფაციესურ ანალიზს. ფაციესი დანალექი ქანის ლითოლოგიური და პალეონტოლოგიური თვისებების ერთობლიობაა, რომელიც ასახავს ნალექის წარმოქმნის გარემოს (ღრმა თუ თხელი ზღვის აუზი, ჭაობი, უდაბნო და სხვ.).

სინქრონულ ფაციესთა გეოგრაფიული გავრცელების მიხედვით აღადგენენ წარსული დროის პალეოგეოგრაფიას, ხოლო პალეოგეოგრაფიული რუკების თანამიმდევრობა იძლევა დედამიწის ზედაპირის გეოგრაფიული განვითარების სურათს (ზღვისა და ხმელეთის საზღვრების გადაადგილება, ზღვის ქვაბულისა და ხმელეთის რელიეფის გარდაქმნა, კლიმატური პირობების ცვალებადობა და სხვა).

ეფუზიურ და ინტრუზიულ ქანთა დათარიღების მეთოდები განსხვავებულია. ეფუზივები წარმოქმნისას, დანალექი ქანების მსგავსად, დედამიწის ქერქის
ზედაპირზეა განლაგებული და ამიტომ მათი დათარიღება უმთავრესად სტრატიგრაფიული მეთოდით ხდება. ინტრუზიული სხეულები კი შეჭრილია ქერქში და ამიტომ მათი დათარიღება შეიძლება ქვედა და ზედა ასაკობრივი საზღვრის დადგენით.

ქვედა საზღვარი ის დანალექი ქანებია (ან სტრუქტურების), რომლებშიც შეჭრილია ინტრუზიული სხეული, ზედა საზღვარი კი ის ქანებია, რომლებიც ამ ინტრუზივის გადარეცხილ მასალას შეიცავს. სტრატიგრაფიულ მეთოდს ემყარება ძირითადად მეტამორფული ქანების დათარიღებაც. ქანთა დათარიღების მიზნით ფართოდ იყენებენ აგრეთვე რადიოლოგიურ მეთოდებსაც.

ტექტონიკური მოძრაობების (დანაოჭება, ეპეიროგენეზისი) ისტორიული შესწავლაც მათ დათარიღებას გულისხმობს. ამ შემთხვევაში საჭიროა მოძრაობის (სტრუქტურის) ასაკის ქვედა და ზედა საზღვრის დადგენა. ქვედა საზღვარი ის ქანებია, რომლებიც სტრუქტურას აგებენ, ზედა — სტრუქტურაზე უთანხმოდ განლაგებული შრეებია, ხოლო ტექტონიკური მოძრაობა ზოგადად თავსდება უთანხმოდ გამოხატულ ხარვეზებში: კუთხურ უთანხმოებაში — დანაოჭება (ოროგენიული მოძრაობა), სტრატიგრაფიულ უთანხმოებაში კი — რხევითი (ეპეიროგენული) მოძრაობები.