მონტენეგროს კულტურა

მონტენეგროს კულტურა ისეთივე მრავალფეროვანი და მრავალწახნაგოვანია, როგორიც მისი ისტორია და გეოგრაფიული მდებარეობა. მონტენეგროს კულტურაზე გავლენა მოახდინა სერბეთის იმპერიამ, ბიზანტიის იმპერიამ, ძველმა საბერძნეთმა, ძველმა რომმა, ქრისტიანობამ, ოსმალეთის იმპერიამ, ვენეციის რესპუბლიკამ, ავსტრია-უნგრეთმა და იუგოსლავიამ.

ტრადიციები და ჩვეულებები
სლავა არის სერბეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მორწმუნეთა განსაკუთრებული ჩვეულება, თითოეულ ოჯახს ჰყავს ერთი მფარველი წმინდანი, რომელსაც ისინი თავიანთ დღესასწაულზე პატივს მიაგებენ. სერბეთის მართლმადიდებელი ეკლესია იყენებს ტრადიციულ იულიუსის კალენდარს, რომლის მიხედვითაც შობის დღე (25 დეკემბერი) ამჟამად მოდის გრიგორიანული კალენდრის 7 იანვარს, ამიტომ სერბები შობას აღნიშნავენ 7 იანვარს, ისევე როგორც იერუსალიმის, რუსეთის, საქართველოსა და ბერძნული ძველი კალენდარის მართლმადიდებელი ეკლესიები.
ღირებულებები და ნორმები
მონტენეგროს ტრადიცია, რომელიც კანონად აქცია მეფე ნიკოლამ თავისი მმართველობის დროს, მდგომარეობს იმაში, რომ ახალდაქორწინებულები ქორწინების დღეს რგავენ ზეთისხილის ხეს, როგორც ქორწინების სიმბოლოს.

რელიგია და რწმენა
მონტენეგროს საზოგადოება კვლავ ძალიან კონსერვატიულია. 2011 წლის აღწერის თანახმად, მონტენეგროს მოსახლეობის აბსოლუტური უმრავლესობა, 96%-ზე მეტი, თავს რომელიმე რელიგიური ორგანიზაციის წევრად აცხადებს.

მართლმადიდებელი ქრისტიანობა მონტენეგროში დომინანტი რელიგიური მიმდინარეობაა, თუმცა არსებობს კათოლიკური ქრისტიანობისა და ისლამის მიმდევართა მნიშვნელოვანი რაოდენობაც. დომინანტი ეკლესია არის სერბეთის მართლმადიდებელი ეკლესია, თუმცა შეიმჩნევა მონტენეგროს მართლმადიდებელი ეკლესიის ჩამოყალიბების კვალი.

ბადნიაკი — ხის ტოტი ან ნორჩი ხე, რომელიც შეაქვთ სახლში და ანთებენ შობის წინა საღამოს, ეს აღმოსავლეთის მართლმადიდებლური შობის დღესასწაულის ცენტრალური ტრადიციაა მონტენეგროში. ხე, რომლისგანაც ბადნიაკი იჭრება, უმჯობესია იყოს ახალგაზრდა და სწორი ავსტრიული მუხა, რომელიც ცერემონიულად იჭრება შობის წინა დილით. მოჭრა, მომზადება, შეტანა და ცეცხლზე დადება გამორჩეულია რიტუალებით, რომლებსაც მრავალი რეგიონული ვარიაცია აქვთ.

ტრადიცია
ხალხური ცეკვები
ტრადიციული ხალხური ცეკვაა წრიული ცეკვა, კოლო, რომელიც საერთოა მონტენეგროელებს, სერბებსა და მაკედონელებს შორის. ამ კოლექტიურ ცეკვაში ადამიანთა ჯგუფი (ჩვეულებრივ რამდენიმე ათეული, მინიმუმ სამი) ერთმანეთს ხელით ან წელზე ეჭიდებიან და ქმნიან წრეს (აქედან სახელწოდება), ნახევარწრეს ან სპირალს. მას ეწოდება ორო (ან „არწივის ცეკვა“) მონტენეგროში. მსგავსი წრიული ცეკვები არსებობს რეგიონის სხვა კულტურებშიც.

ეპიკური სიმღერები
მონტენეგროელების ხანგრძლივი ისტორია თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლაში განუყოფლად უკავშირდება ზეპირი ეპიკური პოეზიის ძლიერ ტრადიციებს. ტრადიციულად, მათ აუდიტორიას წარუდგენენ გუსლესთვის (ერთსიმიანი ინსტრუმენტი) შექმნილი მუსიკის თანხლებით, რომელზეც უკრავს მთხრობელი (გუსლარი). ის მღერის ან წარმოთქვამს ათმარცვლიანი ლექსით გმირებისა და ბრძოლების ამბებს. ისტორიულად, ამ სიმღერებს ჰქონდა უზარმაზარი სამოტივაციო ძალა მოსახლეობაზე. გუსლარებს ისეთივე პატივს სცემდნენ, როგორსაც რჩეულ მეომრებს. ამჟამად, ეს ტრადიციები უფრო ცოცხალია ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილებში (ასევე გაზიარებულია აღმოსავლეთ ჰერცეგოვინის, დასავლეთ სერბეთისა და ცენტრალური დალმაციის ხალხთან).

სამზარეულო
მონტენეგროს სამზარეულო მონტენეგროს გეოგრაფიული მდებარეობისა და მისი ხანგრძლივი ისტორიის შედეგია. მონტენეგროს ტრადიციულ კერძებს აქვთ გამორჩეული იტალიური გემო, რაც ჩანს პურისა და ყველის დამზადების სტილში, ხორცის დაკონსერვებაში, ასევე წარმოებულ და მოხმარებულ ღვინოებსა და სპირტიან სასმელებში.

ასევე იგრძნობა ლევანტისა და თურქეთის გავლენა: სარმა, მუსაკა, ფილავი, პიტა, ბურეკი, ჩევაპი, ქაბაბი და ტკბილეული, როგორიცაა ბაქლავა და თულუმბა და ა.შ. უნგრული კერძები წარმოდგენილია გულიაშით, სატარაშით და ჯუვეჩით.

არქიტექტურა
მონტენეგრო ში მრავლად არის მნიშვნელოვანი კულტურული და ისტორიული ძეგლები, მათ შორის მემკვიდრეობის ძეგლები პრე-რომანული, გოთიკური და ბაროკოს პერიოდიდან. მონტენეგროს სანაპირო რეგიონი განსაკუთრებით ცნობილია თავისი რელიგიური ძეგლებით, ძირითადად დაკავშირებული ვენეციურ არქიტექტურასთან, მათ შორის წმინდა ტრიფონის კათედრალი, წმინდა ლუკას ბაზილიკა (800 წელზე მეტი), ჩვენი ქალბატონი კლდეზე (შკრპიელა), სავინას მონასტერი და სხვები. ძველი ქალაქი კატარო (ახლა კოტორი) შეტანილია -ს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში, როგორც ვენეციური არქიტექტურის სრულყოფილი ნიმუში. ბიზანტიური გავლენა არქიტექტურასა და რელიგიურ ხელოვნებაში განსაკუთრებით თვალსაჩინოა ქვეყნის შიდა ნაწილში.