iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
იუტლანდიის აჯანყება

იუტლანდიის აჯანყება — დანიელი გლეხების ერთ-ერთი უდიდესი აჯანყება შუა საუკუნეებში, იუტლანდიის ნახევარკუნძულზე. მიმდინარეობდა 1441–1443 წლებში. საერთო წინაპირობა — გლეხების პროგრესული ყმად გახდომა, რომელთა მდგომარეობაც დანიის გრძელვადიანი ომების გამო გაუარესდა. აჯანყებას ბიძგი მისცა მეფე ერიკ პომერანიელის ჩამოგდებამ და ძალაუფლების ფეოდალური მაგნატების ხელში გადასვლამ. აჯანყების ცენტრი გახდა ჩრდილოეთ იუტლანდია, სადაც გლეხთა მასები ჯერ კიდევ ინარჩუნებდნენ პირად თავისუფლებას. გლეხთა არმია ერგენსბერგთან გამართულ ბრძოლაში დამარცხდა. აჯანყების დამარცხებამ გლეხთა მდგომარეობა კიდევ უფრო გააუარესა.
მაჰარამ სეიდოვი

მაჰარამ სეიდოვი (; დ. 7 სექტემბერი, 1952, ალიშარი, შარური, აზერბაიჯანის სსრ — გ. 19 იანვარი, 1990, ქარქი, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალების სამხედრო მოსამსახურე, დაიღუპა ყარაბაღის ომში.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1952 წლის 7 სექტემბერს, შარურის რაიონის სოფელ ალიშარში. იქვე, 1969 წელს დაამთავრა ნ. ნარიმანოვის სახელობის საშუალო სკოლა. მოგვინაებით, დაამთავრა ბაქოს სპეციალიზებული მილიციის სკოლა. მილიციის კაპიტნი სეიდოვი მუშაობდა მთავარ ინსპექტორად, შარურის რაიონში.

ომში მონაწილეობა
1990 წელს, როგორც სხვა რაიონებს, სადარაქის რაიონსაც თავს დაესხნენ სომხეთის შეიარაღებული ძალები. 1990 წლის 18 იანვარს, სომხურმა ძალებმა შეუტიეს სოფელ ქარქს. დაწვეს სახლები და დაიწყეს უდანაშაულო მოსახლეობაზე ძალადობა. შარურის რაიონის შინაგან საქმეთა განყოფილებაში აღნიშნული ინფორმაციის მიღებისთანავე, პოლიციის თანამშრომლები მივიდნენ შემთხვევის ადგილზე. სისხლიანი ბრძოლის დროს, ორივე მხრიდან ბევრი დაღუპული და დაჭრილი იყო. 19 იანვარს, პოლიციის ერთ-ერთი კაპიტანი აზერი ალყაში აღმოჩნდა. მისი გადარჩენა თავისთავზე მაჰარამმა აიღო, ბრძოლით მივიდა პოლიციის კაპიტანთან, მაგრამ თვითონაც ალყაში მოექცა. კაპიტნის გადარჩენა მოხერხდა, თუმცა თვითონ მაჰარამი დაიღუპა.

ოჯახი
იყო დაოჯახებული, ჰყავს ოთხი შვილი.

ჯილდოები
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის 1992 წლის 6 ივნისის, № 831 ბრძანებით, მაჰარამ სეიდოვს დაღუპვის შემდეგ მიენიჭა „აზერბაიჯანის ეროვნული გმირის“ წოდება. დასაფლავებულია შარურის რაიონის მოწამეთა ხეივანში.

ქალაქ შარურში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა, სადაც დადგმულია ბრინჯაოს ბიუსტი. იქვე მდებარე №2 საშუალო სკოლას მარაჰამ სეიდოვის სახელი მიენიჭა.
ნოფალ გულიევი

ნოფალ გულიევი (; დ. 4 ოქტომბერი, 1963, ალი-ბაირამლი, აზერბაიჯანი — გ. 13 დეკემბერი, 1991, თოდანი, გორანბოის რაიონი, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალების სამხედრო მოსამსახურე, დაიღუპა ყარაბაღის ომში.

ცხოვრება
ნოფალ ზაჰიდ ოღლუ გულიევი დაიბადა 1963 წლის 4 ოქტომბერს ქალაქ ალი-ბაირამლიში. 1981 წელს დაამთავრა საშუალო სკოლა. 1982-1983 წლებში მსახურობდა ჯარში. სამხედრო სამსახურის შემდეგ, 1984 წლიდან 1990 წლამდე მუშაობდა ქალაქ ტიუმენში. 1990 წლის დეკემბრის თვეში აზერბაიჯანის ტერიტორიული მთლიანობის დაცვაში მონაწილეობისთვის შევიდა შსს-ის სპეციალიზებული დანიშნულების მილიციის ჯგუფში.

ოჯახი
იყო დაოჯახებული. მას დარჩა ერთი ვაჟიშვილი.

ჯილდოები
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის 1992 წლის 6 ივნისის № 831 ბრძანებულების საფუძველზე აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სუვერენობისა და ტერიტორიული მთლიანობის დაცვის, მშვიდობიანი მოსახლეობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფის, გმირობისა და სიმამაცისთვის ნოფალ ზაჰიდ ოღლუ გულიევს მიენიჭა „აზერბაიჯანის ეროვნული გმირის“ წოდება.

ქალაქ ალი-ბაირამლის № 9 საშუალო სკოლა, სადაც იგი სწავლობდა, მიენიჭა მისი სახელი, სკოლის ეზოში დადგმულია მისი ბიუსტი.
ვალეჰ მუსლუმოვი

ვალეჰ ალიზაიდ ოღლუ მუსლუმოვი - აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალების სამხედრო მოსამსახურე, დაიღუპა ყარაბაღის ომში.

ცხოვრება
ვალეჰ ალიზაიდ ოღლუ მუსლუმოვი დაიბადა 1968 წლის 2 სექტემბერს ლერიკის რაიონში. 1983 წელს დაამთავრა ლერიკის რაიონის საშუალო სკოლის მერვე კლასი და შემდეგ დაამთავრა ქალაქ სუმგაითის პროფესიული სკოლა № 17 დურგალის სპეციალობით. მუშაობდა სამშენებლო ტრესტის მობილურ მექანიზირებულ ჯგუფში. 1986 წელს გაწვეული იყო სამხედრო სამსახურში. 1988 წელს სამხედრო სამსახურიდან დათხოვნის.

ოჯახი
იყო დაუოჯახებელი.

ომში მონაწილეობა
1991 წლის აგვისტოში იწყებს სამსახურს შსს-ს სპეციალიზებული დანიშნულების მილიციის ჯგუფში. იღებს მონაწილეობას შუშაში, თოვუზში და გუბადლიში საომარ ბრძოლებში . 1992 წლის 14 აგვისტოს აქტიურად მონაწილეობდა სოფელ მარგუშევანში საომარ მოქმედებებში, დაჭრილი იყო არათანაბარ ბრძოლაში, დაკარგა ბევრი სისხლი და მისი სიცოცხლის გადარჩენა ვერ მოხერხდა.

ჯილდოები
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის 1992 წლის 6 ივნისის № 831 ბრძანებულებით ვალეჰ ალიზაიდ ოღლუ მუსლუმოვს დაღუპვის შემდეგ მიენიჭა „აზერბაიჯანის ეროვნული გმირის“ წოდება.
ის დაასაფლავეს ლერიკის რაიონში.
სამპსონიევსკის ხიდი

სამპსონიევსკის ხიდი — ტრამვაის, საფეხმავლო და საავტომობილო გასახსნელი ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, მდინარე დიდ ნევკაზე. ერთმანეთთან აკავშირებს მდინარე ნევის მარჯვენა სანაპიროსა და პეტროგრადის კუნძულს. ხიდის სიგრძეა 193 მეტრი, ხოლო სიგანე — 27,7 მეტრი.

მდებარეობა
ხიდი ერთმანეთთან აკავშირებს კუიბიშევის ქუჩასა და პეტორგრადის სანაპიროს ფინეთის პროსპექტთან და პიროგოვის სანაპიროსთან.

ხიდთან ახლოს მდებარეობს გემი-მუზეუმი ავრორა, სასტუმრო „სანქტ-პეტერბურგი“ და ნახიმოვის სამხედრო-საზღვაო სასწავლებელი.

დინების ქვემო მიმართულებით მდებარეობს გრენადერის ხიდი.

უახლოესი მეტროს სადგურია „ლენინის მოედანი“ და „გორკოვსკაია“.

სახელწოდება
1784 წლიდან ეწოდება ვიბორგის ხიდი. თანამედროვე სახელწოდება მიიღო 1822 წელს სამპსონიევსკის დიდი პროსპექტის მიხედვით. ზოგჯერ ხიდს უწოდებენ ჰოსპიტალის ხიდს ახლოს მდებარე სამხედრო-ქვეითი ჰოსპიტალის მიხედვით. 1923 წლის 6 ოქტომბერს ხიდს ეწოდა თავისუფლების ხიდი, ხოლო 1991 წლის 4 ოქტომბერს დაუბრუნდა ისტორიული სახელწოდება.

ისტორია
1806 წლიდან აქ მდებარეობდა გრენადერის მცურავი ხიდი, რომელიც შემდეგ გადაიტანეს სხვა ადგილზე. 1847 წელს ააგეს ხის 13-მალიანი ხიდი. გასახსნელი იყო ვიბორგის მხრიდან მეორე მალა. ხიდის სიგრძე იყო 242 მეტრი, სიგანე — 12,7 მ. ხიდი იხსნებოვა ხელით. 1862-1871 წლებში ხიდი კაპიტალურად გარემონტდა ისე, რომ შეინარჩუნეს ძველი კონსტრუქცია. 1877 წელს ხიდი გაამაგრეს კონკის გზის გაყვანასთან დაკავშირებით.

 საუკუნის დასაწყისში ხიდი საკმაოდ მოძველებული იყო. 1907-1908 წლებში ტრამვაის ხაზის გაყვანასთან დაკავშირებით შეადგინეს მუდმივი ხიდის ორი პროექტი მეტალისა და რკინა-ბეტონის, რომლის ავტორიც იყო გ. გ. კრივოშეინი. ქალაქის კომისია დაეთანხმა მეტალის ვარიანტს. 1908 წელს დაიწყეს ხიდის მშენებლობა.

2000-[[2001] წლებში მიმდინარეობდა ხიდის კაპიტალური რემონტი. [[2012]] წლის 1 მაისიდან [[2013]] წლის 27 მაისამდე ნევის მარჯვენა სანაპიროს განახლებასთან დაკავშირებით სიმპსონიევსკის ხიდი დაკეტილი იყო ტრანსპორტისათვის.
გრენადერის ხიდი

გრენადერის ხიდი — ტრამვაის, საფეხმავლო და საავტომობილო გასახსნელი ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, მდინარე დიდ ნევკაზე. ერთმანეთთან აკავშირებს ვიბორგის მხარესა და სააფთიაქოს კუნძულს. ხიდის სიგრძეა 218,8 მეტრი, ხოლო სიგანე — 27 მეტრი.

მდებარეობა
ხიდი ერთმანეთთან აკავშირებს ჩაპაევის ქუჩასა და კარპოვკის სანაპიროს გრენადერის ქუჩასათან. ხიდთან ახლოს მდებარეობს ბოტანიკური ბაღი.

დინების ზემო მიმართულებთ მდებარეობს სამპსონიევსკის ხიდი, ხოლო ქვემო მიმართულებით — კანტემიროვის ხიდი.

უახლოესი მეტროს სადგურია „ვიბორგსკაია“.

სახელწოდება
თავისი სახელწოდება ხიდმა მიიღო 1904 წელს. გრენადერების პოლკის ყაზარმების მიხედვით, რომელიც ააშენეს 1803-1809 წლებში.

ისტორია
პირველი მოცურავე ხიდი თანამედროვე გრენადერის ხიდის რაიონში ააგეს 1758 წელს. ეს იყო ქალაქში რიგით მეხუთე მცურავი ხიდი. 1806 წელს მცურავი ხიდი გადაიტანეს თანამედროვე სამპსონიევსკის ხიდის რაიონში, ხოლო ამ ნაწილში მოაწყვეს ბორანი. 1904 წელს ინჟინერმა ი. ს. ზიბერტმა მცირე სამპსონიევსკის პროსპექტის დასაწყისში ააგო ხის ხიდი. ხიდი იყო 12-მალიანი, ხოლო შუა მალა ორფრთიანი და გასახსნელი იყო, იხსნებოდა ხელით. 1951 წელს „“-ის ინჟინრის ვ. ვ. ბლაჟევიჩის პროექტის მიხედვით ხიდი გადააკეთეს 18-მალიანად, გასახსნელი მალა ერთფრთიანი გახადეს.

1971-1975 წლებში ინჟინერ ბ. ბ. ლევინისა და არქიტექტორების ლ. ა. ნოსკოვისა და პ. ა. არეშევის პროექტის მიხედვით, დინების ქვემო მიმართულებით 90 მეტრზე, კარპოვკის სანაპიროს დასაწყისში ააგეს ახალი გრენადერის ხიდი.

2008-2009 წლებში მიმდინარეობდა სამუშაოები ტრამვაის ხაზის კაპიტალური რემონტის გამო.
კანტემიროვის ხიდი

კანტემიროვის ხიდი — საფეხმავლო და საავტომობილო გასახსნელი ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, მდინარე დიდ ნევკაზე. ერთმანეთთან აკავშირებს ვიბორგის მხარესა და სააფთიაქოს კუნძულს. ხიდის სიგრძეა 664 მეტრი, ხოლო სიგანე — 31 მეტრი.

მდებარეობა
ხიდი ერთმანეთთან აკავშირებს კანტემიროვის ქუჩასა და ვიბორგის სანაპიროს მედიკოვის ქუჩასათან და სააფთიაქოს სანაპიროსთან. ხიდთან ახლოს მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგის ტელე-ანძა.

დინების ზემო მიმართულებთ მდებარეობს გრენადერის ხიდი, ხოლო ქვემო მიმართულებით — უშაკოვის ხიდი.

უახლოესი მეტროს სადგურია „ლესნაია“.

სახელწოდება
სახელი ეწოდა ამავე სახელწოდების ქუჩის მიხედვით, რომელმაც თავის მხრივ სახელი მიიღო გერმანელი ოკუპანტების მიერ 1942 წლის დეკემბერში რკინიგზის სადგურ კანტემიროვკის გათავისუფლების პატივისცემის ნიშნად.

ისტორია
1817-1821 წლებში ამ ადგილზე ააშენეს პლაშკოუტიანი ბორანი, რომელიც დიდი ხნის განმავლობაში ფუნქციონირებდა.

ახალი ხიდის აგების აუცილებლობა დადგა ამ რაიონში შიდა სატრანსპორტო მაგისტრალის შექმნასთან დაკავშირებით. ახალი ხიდის მშენებლობა დაიწყო 1979 წელს და დასრულდა 1982 წელს. ხიდი დააპროექტა „“-ის ინსტიტუტის ინჟინრებმა ბ. ნ. ბრუდნომ, ბ. ბ. ლევინმა და არქიტექტორმა ა. ვ. გოვორკოვსკიმ. ხიდი გაიხსნა 1982 წლის 15 დეკემბერს.

კონსტრუქცია
ხიდი შედგება სამი სამდინარო მალისაგან, ორი მალა სანაპიროზე გადის და ორიც ესტაკადური ნაწილი. ხიდის სქემა ასეთია: 57+75+33,3+75+57 მ.

სავალი ნაწილი ასფალტ-ბეტონითაა დაფარული. 2002 წელს დაამონტაჟეს მხატვრული განათება.
ყანობის მთავარანგელოზთა ეკლესია

ყანობის მთავარანგელოზთა ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ყანობის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. გადმოცემით, აგებული უნდა იყოს საუკუნის 60-იან წლებში, მღვდელ ითონიშვილის დაკვეთით.

ეკლესია (11,56,4 მ) „თავისუფალი ჯვრის“ ტიპის თავისებური ვარიაციაა. ნაგებია თლილი ქვის კვადრატებით. მისი გრძივი ღერძი ბევრად აღემატება განივ ღერძს. შენობა ამჟამად სახეშეცვლილია (1920 წლიდან მას სხვადასხვა დანიშნულებით იყენებდნენ). მოსახლეობის გადმოცემით, იგი თავიდან მოხატული ყოფილა, მოგვიანებით შეუთეთრებიათ. მოუშლიათ (1930 წელს) სახურავზე დადგმული ხის პატარა ცრუ გუმბათი. ეკლესიაში შესასვლელი დასავლეთიდანაა. ნაგებობის ბირთვს ქმნის გეგმით კვადრატული გუმბათისებრი, კამარით გადახურული ნაწილი, რასაც აღმოსავლეთიდან და დასავლეთიდან ერთვის პოლასტერებითა და მათზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღებით გამოყოფილი მკლავები. ორივე მკლავი სწორკუთხოვანია და ცილინდრული კამარითაა გადახურული. აღმოსავლეთის მკლავში საკურთხეველია, მისი ბაქანი შემოჭრილია ცენტრალურ ნაწილში, დარბაზის იატაკის მიმართ 0,8 მ-ით შემაღლებულია და კიდეებში თითო საფეხური აქვს მიშენებული.

საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში, ერთ დონეზე, გაჭრილია სამი თანაბარი სიგანის თაღოვანი სარკმელი. შუა სარკმელი დანარჩენებთან შედარებით ოდნავ მაღალია. სამ-სამი ასეთივე სარკმელია ეკლესიის ცენტრალური ნაწილის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში. ისინი კედლის ნახევარწრიული თაღის არეში არიან მოქცეული. თითო ვიწრო და მაღალი თაღოვანი სარკმელი აღმოსავლეთისა და დასავლეთის მკლავების გვერდის კედლებშიცაა. საკურთხევლის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში გეგმით ნახევარწრიული თაღოვანი ნიშანია. ერთი მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია ჩრდილოეთ კედელშიც.

„გუმბათის“ საბჯენი თაღები, რომლებიც ცენტრალური ნაწილის კუთხეებიდანაა ამოყვანილი, გადაკვეთის ადგილას ქმნიან კუთხეებმომრგვალებულ სწორკუთხა პლაფონს, რომლის ცენტრში ჭაღის ჩამოსაკიდებელი წრიული ღრმულია. ეკლესიის ფასადები შელესილი და მოთეთრებულია. მხოლოდ დასავლეთის ფასადია მოპირკეთებული. მოპირდაპირე ფასადები ფორმათა აგებულებითა და არქიტექტურული გაფორმებით ერთმანეთის მსგავსია. ცენტრალურ ნაწილს სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან, თითქმის მთელ სიგანეზე ფრონტონით დასრულებული შვერილი აქვს. თითოეული ფასადის ღერძზე, ორი საფეხურით შეღრმავებული მაღალი თაღია, რომელთა არეში სარკმლები გამოდის. სარკმლებს ქვემოთ, ერთი საფეხურით შეღრმავებული სწორკუთხოვანი არეა. დასავლეთისაში მოწყობილია ეკლესიის სწორკუთხა შესასვლელი. დანარჩენ ფასადებზე თაღის ქვედა არე ყრუა. ეკლესიის აღმოსავლეთისა და დასავლეთის მკლავებს ორფერდა სახურავი აქვს, ცენტრალური ნაწილი კი გადახურულია ოთხფერდა სახურავით. მისი წვერი წაკვეთილია და მცირე კვადრატული ბაქანია შექმნილი. ეკლესიის კედლები დასრულებულია ორსაფეხურიანი ლავგარდნით, რომელსაც ოთხივე ფრონტონის ძირებთან ჰორიზონტალური შემონაკეცები აქვს. ეკლესიის დასავლეთის მკლავის სამხრეთით სარკმლის წინ დგას ქვით ნაგები კვადრატული სვეტი. სვეტსა და სარკმელს შორის, რელსზე დიდი ზარი კიდია.
ყანობის წმინდა გიორგის ხატი

ყანობის წმინდა გიორგის ხატი, კვირიკე — საკულტო ძეგლი, მდებარეობს მთავარანგელოზთა ეკლესიის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. ნაგებია ბაზალტისა და ფიქლის ქვით. წყობა მშრალია. ნიში კუბური ფორმის მასიური ნაგებობაა, დგას ფიქლითა და რიყის ქვით ნაგებ პოსტამენტზე. ნიშის მთავარი ფასადი ჩრდილოეთ-დასავლეთითაა. ამავე კედელშია თახჩაც. ნიშს თავზე ადგას ქვის ჯვარი.
შევარდნის მაცხოვრის ეკლესია

შევარდნის მაცხოვრის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ შევარდნის თავში, მთის ფერდობზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (4,33,9 მ), ნაგებია ფიქლის მოზრდილი ქვებით, შესასვლელი სამხრეთიდანაა. აღმოსავლეთ კედელში ორი ნიშია, ერთ-ერთში მცირე სარკმელია გაჭრილი. ერთი ნიში ჩრდილოეთ კედელშია. შიგნით ეკლესია გადახურულია ფიქლის თხელი ქვებით. გადახურვა ბრტყელია. შენობას გარედან თუნუქის ორფერდა სახურავი აქვს.

ეკლესიის დასავლეთით, სამიოდე მეტრზე, ხელოვნურად შექმნილ ბაქანზე, დგას ბაზალტის მოზრდილი ქვებით ნაგები კუბური ფორმის სამრეკლო, რომელსაც სამი შესასვლელი ქონია — აღმოსავლეთიდან, სამხრეთიდან (ამოშენებულია სანახევროდ) და დასავლეთიდან (ამოქოლილია). ჩრდილოეთ კედელში, შიგნით, მოზრდილი ნიშია. სამრეკლოს ცენტრში დგას ხის სვეტი, მასზე გადადებულია ზარის ჩამოსაკიდებელი ძელი. კედლებზე ალაგ-ალაგ შემორჩენილია შელესილობის კვალი. სამრეკლო გადახურულია ოთხფერდა სახურავით. სახურავის წვერზე, ქვის ბალიშზე აღმართულია ქვისავე ჯვარი, რომელზეც რუსული წარწერის კვალი შეიმჩნევა. ეკლესიის ტერიტორია შემოსაზღვრულია დაბალი გალავნით.
იახტენის ხიდი

იახტენის ხიდი — საფეხმავლო და საავტომობილო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, მდინარე დიდ ნევკაზე. ერთმანეთთან აკავშირებს პრიმორსკის რაიონის სამხრეთ სანაპიროსა და კრესტოვსკის კუნძულის ჩრდილოეთ სანაპიროს. ყველაზე გრძელი და ყველაზე მაღალი საფეხმავლო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში.

ხიდი არ იხსნება. მისი სიგრძეა 940 მეტრი, ხოლო სიგანე — 17 მეტრი. აქვს საფეხმავლო ტროტუარი, რომლის სიგანეა 2.25 მეტრი, ველოსიპედის გზა — 3,5 მეტრი სიგანის და ასევე 2 ხაზი საავტომობილო მოძრაობისათვის, განკუთვნილი მხოლოდ სპეციალური ტრანსპორტისათვის. ასევე აქვს ორი დასათვალიერებელი მოედანი ფინეთის ყურის მხარეს, ზომებით 9,2×3,25 მ.

ხიდი არის სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის მთავარი ელემენტი, რომელიც აუცილებელი იყო 2017 წლის კონფედერაციის თასისა და 2018 წლის ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატის გასამართად. ამის გამო ხიდის დაპროექტება დაიწყო 2012 წელს. პირველ ეტაპზე პროექტირებას უნდა გადაეწყვიტა ნაოსნობის საკითხი, რადგან ამ მონაკვეთზე გადიოდნენ დიდი გემები და მცირე სასეირნო იახტები. ამისათვის საპროექტო ორგანიზაცია განიხილავდა 46 მეტრი სიგანის გასახსნელ მალას, ხოლო თავად ხიდის სიგრძე იქნებოდა 500 მეტრი და გაივლიდა წყლის დონიდან 15 მეტრზე, ხიდს ექნებოდა საფეხმავლო და ველოსიპედის ტრასები, ასევე ტრანსპორტის ერთი ზოლი სამსახურებრივი მანქანებისთვის. ქალაქის ბიუჯეტის თანხების არ ქონის გამო ხიდის გეგმა გადაამუშავეს. სხვადასხვა მიზეზით, მშენებლობისათვის ინვესტორის მოზიდვა შეუძლებელი გახდა. დაიწყო ახალი კონცეფციის შემუშავება — ვარაუდობდნენ, რომ ხიდი გახსნილი ყოფილიყო ავტოტრანსპორტისათვისაც, მაგრამ გასვლა ფასიანი ყოფილიყო, ფასი 300-500 რუბლი. ამის გამო დამპროექტებლებს მოუწიათ ხიდის პროექტის გადამუშავებამ, დაამატეს კიდევ ერთი სავალი ნაწილი. ქალაქის ხელისუფლებამ ახლაც ვერ შეძლო შეთანხმება ინვესტორებთან.

იმის შიშით, რომ შეჯიბრი არ გადაეტანათ სხვა ქალაქში, სანქტ-პეტერბურგის ხუთმა უმსხვილესმა საგზაო კომპანიამ გადაწყვიტა საკუთარი სახსრებით აეშენებინათ ხიდი და შემდგომში საჩუქრად გადაეცა ქალაქისთვის. ამის შემდეგ 2016 წლის 25 თებერვალს დაიწყო ხიდის მშენებლობა. ამავე წლის 20 დეკემბერს დასრულდა ძირითადი სამშენებლო სამუშაოები, ხოლო შემდეგი დამხმარე სამუშაოები, როგორიცაა განათება, კეთილმოწყობა და სხვა დასრულდა 2017 წლის დეკემბერში. ხიდის ოფიციალური გახსნა მოხდა 2017 წლის 27 მაისს.
ჯემი

ჯემი — ხილის სქელი მურაბა, რომელიც წარმოადგენს მთლიან მასას. არსებობს სხვადასხვა ხილის ჯემი. მაგ: ატმის, გარგარის, ქლიავის, საზამთროს და სხვა.

ჯემის მომზადება
ჯემის დასამზადებლად კენკრის სეზონი წლის საუკეთესო დროა.

ის გამოიყენება კულინარიაში როგორც დამოუკიდებელი საჭმელი, ასევე ჯემის გამოყენებით ტკბილეულის მაგ: ბლინების, ტოსტების, კექსების და სხვადასხვა ნამცხვრების, ასევე ხილისგულიანი კანფეტების მოსამზადებლად.
ყვითელთავა ნარჩიტა

ყვითელთავა ნარჩიტა — ფრინველი ნარჩიტასებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 10 სმ-მდე, იწონის 5–6 გ-ს. შეფერილია მორუხო-ყვითლად; თხემი მამლებს ნარინჯისფერი, დედლებს კი ყვითელი გვერდებზე შავი ზოლებით აქვს. ბინადრობს ნაძვიან ან ფიჭვიან ტყეებში. ფართოდაა გავრცელებული ევრაზიის მრავალ რეგიონში, მათ შორის აზორისა და კანარის კუნძულებზე. საქართველოშიც მრავლად გვხვდება. თითქმის მრგვალ ბუდეს ხეების ზედა ტოტებზე იკეთებს, რომელშიც 5–10 კვერცხს დებს. ზამთარში მომთაბარეობს გუნდებად, ხშირად გვხვდება წივწივებთან ერთად. იკვებება მწერებით.
ტალალ ალ-ენეზი

თალალ ალ-ენეზი (; დ. 28 დეკემბერი, 1985) — ქუვეითელი ძიუდოისტი, რომელიც ასპარეზობდა ნახევრად-მძიმე წონაში. მან წარადგინა ქვეყანა 2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებში პეკინში. სადაც იასპარეზა 100 კილოგრამ წონით კატეგორიაში. იგი დამარცხდა ყაზახ ასხატ ჟიტკეიევთან. თუმცა ყაზახმა დოპინგ ტესტი ვერ გაიარა, ამიტომ ენეზის ბრინჯაოს მოგების საშუალება მიეცა, იგი დამარცხდა რეპეშაჟში ბოსნიელ ამელ მეკიჩთან, რომელმაც იგი იპონით დაამარცხა, შეხვედრა გაგრძელდა 3 წუთსა და 34 წამს.
ნაიიბ ბუკელე

ნაიიბ არმანდო ბუკელე ორტესი (, დ. 24 ივლისი 1981, სან-სალვადორი, სალვადორი) — სალვადორელი ბიზნესმენი და პოლიტიკოსი, 2019 წლის 1 ივნისიდან სალვადორის პრეზიდენტი. 2012–2015 წლებში იყო ნუევო-კუსკატლანი მერი; 2015 წლის 30 მაისიდან 2018 წლის 30 აპრილამდე — სან-სალვადორის მერი. მისი ამჟამინდელი პარტიის იდეოლოგია სოციალ-კონსერვატიზმი და ეკონომიკური ლიბერალიზმია.
ასპუჭაკა

ასპუჭაკა — ფრინველთა გვარი ბაღურასნაირთა რიგის ასპუჭაკასებრთა ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძეა 12–15 სმ. შეფერილობაში შეხამებულია რუხი, თეთრი, შავი და მოწითურო ტონები. რამდენიმე სახეობის მამრის შეფერვა მდედრისაგან განსხვავდება. აერთიანებს 27–28 სახეობას, რომლებიც გავრცელებული არიან ევროპაში, დასავლეთ აზიასა და ჩრდილოეთ აფრიკაში; საქართველოში გვხვდება მიმინოსებრი, რუხი, შავთავა და ბაღის ასპუჭაკები.
აბანოს ხიდი

აბანოს ხიდი — საფეხმავლო და საავტომობილო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, მდინარე პრიაჟკაზე. ერთმანეთთან აკავშირებს მატისოვისა და კოლომენსკის კუნძულებს. ხიდის საერთო სიგრძეა 35 მეტრი, ხოლო სიგანე — 15 მეტრი.

მდებარეობა
ხიდი ერთმანეთთან აკავშირებს დეკაბრისტების ქუჩასა და მატისოვის შესახვევს.

დინების ზემო მიმართულებით მდებარეობს მატისოვის ხიდი, ქვემო მიმართულებით კი — ბერდოვის ხიდი.

უახლოესი მეტროს სადგურია (2,2 კმ) „სადოვაია“.

სახელწოდება
ხიდის სახელწოდება ცნობილია 1820 წლიდან და მომდინარეობს ახლოს მდებარე მატისოვის აბანოს სახელწოდებიდან. აბანო მუშაობდა საუკუნის შუა წლებიდან 1950-იან წლებამდე. 2005 წელს იგი დაანგრიეს მშენებლობისთვის. ხიდი ასევე გამოირჩევა იმით, რომ მისთვის სახელი არასოდეს შეუცვლიათ.

პოეტი ალექსანდრე ბლოკი, რომელიც ცხოვრობდა ხიდის პირდაპირ მდებარე სახლში, ხიდს უწოდებდა „ამოოხვრის ხიდს“ ცნობილი ვენეციური ხიდის მიხედვით. არცთუ ისე იშვიათად ხიდზე მისი თაყვანისმცემლები იდგნენ და ამოიოხრებდნენ მაშინ, როდესაც პოეტს ფანჯარაში დაინახავდნენ.

ისტორია
აბანოს ხიდი თავის ისტორიას იწყებს 1821 წლიდან. ხიდი არაერთხელ გაარემონტეს ხის მასალებით. 1877 წელს გაარემონტეს მასზე კონკის გზის გაყვანასთან დაკავშირებით. ხიდი გააგანიერეს 4,3 მეტრამდე. ასევე მოხდა ხიდის რეკონსტრუქცია 1893 და 1908 წლებში. საუკუნის შუა წლებში ხიდი იყო ხის და სამმალიანი.

თანამედროვე ხიდის მშენებლობა მიმდინარეობდა 1963 წლიდან 1964 წლამდე, ინჟინერ ი. ლ. იურკოვისა და არქიტექტორ ლ. ა. ნოსკოვის პროექტის მიხედვით. ხიდი ერთმალიანია, აგებულია რკინა-ბეტონით. სანაპირო საყრდენები მოპირკეთებულია გრანიტით.
ბერდოვის ხიდი

ბერდოვის ხიდი — საფეხმავლო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, საადმირალოს რაიონში, მდინარე პრიაჟკაზე. ერთმანეთთან აკავშირებს მატისოვისა და კოლომენსკის კუნძულებს. ხიდის საერთო სიგრძეა 31 მეტრი, ხოლო სიგანე — 2,25 მეტრი.

მდებარეობა
ხიდი წარმოადგენს ხორცის ქუჩის გაგრძელებას მდინარე პრიაჟკაზე.

დინების ზემო მიმართულებით მდებარეობს აბანოს ხიდი, ქვემო მიმართულებით კი — სათვალთვალო ხიდი.

უახლოესი მეტროს სადგურებია „სადოვაია“ (2,6 კმ) და „ადმირალტეიტსკაია“ (3 კმ).

სახელწოდება
ხიდის სახელწოდება დაკავშირებულია საუკუნეში მოღვაწე მრეწველის ჩარლზ ბერდის სახელთან, რომლის მეტალის გადამამუშავებელი ქარხანა საუკუნის დასაწყისში იყო ერთ-ერთი უდიდესი ქარხანა სანქტ-პეტერბურგში. მცირე საფეხმავლო ხიდი პირდაპირ ქარხანასთან გადიოდა (ამჟამად ამ ადგილზე განთავსებულია ქარხანა „საადმირალოს ვერფი“). საუკუნის დასასრულიდან ეწოდება თუჯის ხიდი, ხოლო 1830-იანი წლებიდან „მჭედლის ხიდი“. 1849 წლიდან ხიდს თანამედროვე სახელი ეწოდება. მოსახლეობაში ასევე გავრცელებულია სახელწოდება „ნასტინის ხიდი“.

ისტორია
 საუკუნის ბოლოს ააგეს ხის სამმალიანი ხიდი. იგი ააშენეს ჩარლზ ბერდის ქარხნის პირდაპირ და აკავშირებდა მას ხორცის კუნძულთან.

1805-1806 წლებში იგი გადააკეთა უილიამ გესტემ. გადაკეთებული ხიდი წარმოადგენდა ერთ-ერთ პირველ მეტალის ხიდს სანქტ-პეტერბურგში.

თანამედროვე ხიდი ააგეს 1852 წელს ინჟინერ ე. ა. ბოლტუნოვის პროექტის მიხედვით. თანამედროვე ხიდი სამმალიანია და დგას მეტალის საყრდენებზე.

ხიდი ლიტერატურაში
რუსმა მწერალმა კონსტანტინე სტანიუკოვიჩმა ბერდოვის ხიდთან დაასახლა რომან „ერთი ცხოვრების ისტორიის“ გმირი ა. ი. ოპოლევი.
ყარანა

ყარანა, ყვითელმუცელა — ფრინველთა გვარი ყარანასებრთა ოჯახისა. მათ სხეულის სიგრძეა 10–14 სმ, იწონიან 5–12,5 გ-ს. შეფერილობა მურა ან მომწვანოა, სხეულის ქვედა ნაწილი როგორც წესი ყვითელია, რამდენიმე სახეობას თვალების ზემოთ ღია ფერის „წარბი“ აქვს. გავრცელებული არიან ევროპასა და აზიაში; 1 აზიური სახეობა ალასკამდეც აღწევს. ბინადრობენ სხვადასხვა განედებში — ბუჩქნარიანი ტუნდრიდან მუქწიწვოვან ტაიგამდე. ბუდობენ მიწაზე, ხეებზე ან ბუჩქებზე. ბუდე დახურულია, აქვს გვერდითი შესასვლელი. დებენ 4–8 წინწკლებიან ღია ფერის კვერცხს. კრუხობს უმთავრესად დედალი. ინკუბაცია 12–13 დღე-ღამე გრძელდება. იკვებებიან ობობებით, მწერებით, შემოდგომაზე ზოგჯერ კენკრითაც.
ურალის ხიდი

ურალის ხიდი — საფეხმავლო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, ვასილეოსტროვსკის რაიონში, მდინარე სმოლენკაზე. ერთმანეთთან აკავშირებს ვასილევსკისა და დეკაბრისტების კუნძულებს. ხიდის საერთო სიგრძეა 24,6 მეტრი, ხოლო სიგანე — 31 მეტრი.

მდებარეობა
ხიდი აკავშირებს ვასილევსკის კუნძულის მერვე და მეცხრე ხაზებს ურალის ქუჩასთან.

დინების ქვემო მიმართულბით მდებარეობს სმოლენსკის ხიდი.

უახლოესი მეტროს სადგურია „ვასილეოსტროვსკაია“.

სახელწოდება
1829 წლიდან ხიდს ეწოდება ღვინის ხიდი, ახლოს მდებარე ღვინის დასახლების გამო: ეს არის თხრილებით შემოვლებული ტერიტორია, სადაც განთავსებულია ღვინის მარნები. ასევე არსებობს ვერსია, რომ ღვინის დასახლებას საუკუნეში უწოდებდნენ საპყრობილეს, სადაც ლოთობის გამო გასამართლებული პატიმრები იხდიდნენ სასჯელს. თანამედროვე სახელი კი ცნობილია საუკუნის დასაწყისიდან და მიენიჭა ურალის ქუჩის მიხედვით.

ისტორია
პირველი ხის ხიდი ამ ადგილზე არსებობდა უკვე 1716 წელს. საუკუნეში ხიდი არაერთხელ გაარემონტეს: 1841, 1877 და 1883 წლებში. 1902 წელს ქალაქის საბჭო განიხილავდა ხის ხიდის შეცვლას რკინა-ბეტონის ხიდით, თუმცა გადაწყვეტილება არ მიუღიათ. 1916 წელს ხიდი გადააკეთეს. 1928 წელს ხიდი გააძლიერეს ტრამვაის ხაზის გაყვანასთან დაკავშირებით. ამ დროისათვის ხიდის სიგრძე იყო 26,2 მ, ხოლო სიგანე – 22,4 მ.

ამჟამად არსებული რკინა-ბეტონის ხიდი ააგეს 1973-1974 წლებში ინჟინერ ე. ა. ბოლტუნოვისა და არქიტექტორ ლ. ა. ნოსკოვის პროექტის მიხედვით. სამშენებლო სამუშაოების დროს ხიდის გვერდით ფუნქციონირებდა ხის ხიდი, რომელზეც დადიოდა ტრამვაი.

2002 წელს ტრამვაის მოძრაობის შეწყვეტის გამო ხიდიდან აყარეს ტრამვაის გზა და განაახლეს გზის საფარი.
სმოლენსკის ხიდი

სმოლენსკის ხიდი — საფეხმავლო და საავტომობილო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, ვასილეოსტროვსკის რაიონში, მდინარე სმოლენკაზე. ერთმანეთთან აკავშირებს ვასილევსკისა და დეკაბრისტების კუნძულებს. ხიდის საერთო სიგრძეა 30,5 მეტრი, ხოლო სიგანე — 27 მეტრი.

მდებარეობა
მდებარეობს ვასილევსკის კუნძულის მე-16 და მე-17 ხაზების დასაწყისში. ხიდთან ახლოს მდებარეობს სმოლენსკის სასაფლაო.

დინების ზემო მიმართულბით მდებარეობს ურალის ხიდი, ხოლო ქვემო მიმართულენით — ნოვო-ანდრეევსკის ხიდი.

უახლოესი მეტროს სადგურია „პრიმორსკაია“.

სახელწოდება
1798 წლიდან 1844 წლამდე ხიდს ერქვა სომხური ხიდი, ახლოს მდებარე სომხური სასაფლაოს გამო ასევე მოქმედებდა სახელწოდება გერმანული ხიდი, ახლოს მდებარე სმოლენსკის ლუთერანული სასაფლაოს გამო.

თანამედროვე სახელწოდება ცნობილია 1829 წლიდან და მიენიჭა სმოლენსკის მართლმადიდებლური სასაფლაოს გამო.

ისტორია
ხის ძელებიანი ხიდი ამ ადგილზე ააგეს 1750-იან წლებში, რათა დაკავშირებოდნენ ლუთერანულ სასაფლაოს. საუკუნეში ხიდი არაერთხელ გაარემონტეს: 1841, 1873 და 1885 წლებში. 1902 წელს ქალაქის საბჭო განიხილავდა ხის ხიდის შეცვლას რკინა-ბეტონის ხიდით, თუმცა გადაწყვეტილება არ მიუღიათ. 1916 წელს ხიდი გადააკეთეს. 1913 წელს ხიდი გადააკეთეს მე-16 და მე-17 ხაზზე ტრამვაის ხაზის გაყვანასთან დაკავშირებით. 1930 წელს ხის ბურჯები შეცვალეს მეტალის ძელებით.

ამჟამად მოქმედი ხიდი ააგეს 1959-1961 წლებში ინჟინერ ა. დ. გუტცაიტისა და არქიტექტორ ლ. ა. ნოსკოვის პროექტის მიხედვით.

2002 წელს ტრამვაის მოძრაობის შეწყვეტის გამო ხიდიდან აყარეს ტრამვაის გზა და განაახლეს გზის საფარი.