iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
წმინდა ნინოს სახელობის ქუთაისის მე-3 საჯარო სკოლა

წმინდა ნინოს სახელობის ქუთაისის 3 საჯარო სკოლა დაარსდა ქალაქ ქუთაისში 1847 წელს. ის თავდაპირველად იყო ქალთა სასწავლებელი, ხოლო მოგვიანებით აქ სწავლობდნენ როგორც გოგონები, ასევე ვაჟები. სკოლა დამთავრებული აქვს საზოგადოებისათვის არაერთ ცნობილ პიროვნებას: ვერიკო ანჯაფარიძეს, ანა კალანდაძეს, რეზო ჩხეიძესა და სხვა. 1995 წლიდან სკოლა იუნესკოს ასოცირებული წევრია.

სკოლის ისტორია
წმინდა ნინოს ქალთა საქველმოქმედო საზოგადოებამ და ქუთაისის იმ დროინდელი გუბერნატორის მეუღლემ მარიამ ესპეხომ 1847 წლის 14 მაისს ქუთაისში ქალთა სასწავლებელი დააარსა. შენობა სასწავლებლისათვის 1857 წელს შეირჩა. მას საკუთარი ხარჯებით კავკასიის მეფისნაცვლის ვორონცოვის მეუღლე ელიზავეტა აგებდა. მშენებლობა 1863 წელს დასრულდა. სასწავლებელი, რომელიც ოლღას სახელს ატარებდა, ქუთაისში დიდი მთავრის, კავკასიის მეფისნაცვლის, მიხეილ ნიკოლოზის ძის ვიზიტთან დაკავშირებით, 1876 წელს გიმნაზიად გადაკეთდა. წმინდა ნინოს სახელი გიმნაზიას 1889 წელს დაუბრუნდა. სასწავლებლის პროექტი 1899 წელს ინჟინერმა ფონ-შულცმა შეადგინა.

სკოლაში ფუნქციონირებს კლუბები
ახალგაზრდულ-შემეცნებითი კლუბი "თვალსაწიერი"
კლუბი "ბაგრატი"
კლუბი "მემატიანე"

სკოლის მოსწავლეთა მიერ გამოცემული დამხმარე სახელმძღვანელოები
"გელათი",
"ბაგრატი",
"გეგუთი",
"ვარციხე",
"მოწამეთა"
ჯეიმზ ჰედლი ჩეიზი

ჯეიმზ ჰედლი ჩეიზი (; დ. 24 დეკემბერი, 1906, ლონდონი — გ. 6 თებერვალი, 1985, შვეიცარია) — „ლიტერატურის ოსტატად“ აღიარებული მწერალი.

ჯეიმზი ლონდონში, გადამდგარი ოფიცრის ოჯახში დაიბადა. მისი ნამდვილი სახელია რენე ბარბაზონ რაიმონდი. მომავალი მწერალი როჩესტერის სამეფო სკოლაში სწავლობდა, მაგრამ 18 წლისამ სწავლაც მიატოვა და მშობლიური სახლიც.

სანამ მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი დეტექტიური მწერალი გახდებოდა, ჩეიზმა უამრავი სამუშაო გამოიცვალა, მუშაობდა წიგნების გამავრცელებელ აგენტად, წიგნების გამყიდველად და ამასობაში გადაწყვიტა, თვითონაც დაეწერა რაიმე. თავდაპირველად წერა იუმორისტული მოთხრობებით დაიწყო. მისი პირველი რომანი „არავითარი ორქიდეები მის ბლენდიშისთვის“ 1939 წელს გამოვიდა და მაშინვე ბესტსელერად იქცა, რამაც საბოლოოდ განსაზღვრა მისი კარიერა. ჯეიმზ ჰედლი ჩეიზი 80-მდე ნაწარმოების ავტორია.

ჩეიზის დეტექტივებში მოქმედება ძირითადად აშშ-ში ვითარდება, თუმცა მწერალი ამ ქვეყანაში მხოლოდ ორჯერ იყო ნამყოფი - მაიამისა და ნიუ-ორლეანში - ისიც მცირე ხნით. რეალური სურათის შესაქმნელად მწერალი ინფორმაციას ენციკლოპედიებიდან, რუკებიდან და სლენგების ლექსიკონებიდან იღებდა.

ჩეიზი ბევრს მოგზაურობდა, ძირითადად შვეიცარიაში ცხოვრობდა და იქვე გარდაიცვალა 1985 წელს.
ვირის ხიდი

ვირის ხიდი — ისტორიულ ძველ თბილისში, მდ. მტკვარზე გადებული საცალფეხო ხიდების პოპულარული სახელი.

- სს. თბილისში თითქმის ერთდროულად ორი ვირის ხიდი არსებობდა. პირველი მათგანი მტკვრის ქვედა დინებაში არსებულ, ხილ-ბოსტნეულის ბაღებით ცნობილ ორთაჭალის კუნძულს მარჯვენა ნაპირთან აკავშირებდა. ეს იყო კოფოებზე შეყენებული ხის ვიწრო ხიდი, რომელზეც ხილით სავსე გოდრები სახედრებს გადაჰქონდათ. ამიტომ შეარქვეს მას თბილისელებმა ვირის ხიდი. მტკვრის სანაპიროების მშენებლობის შედეგად მდინარის ტოტი მოისპო, კუნძული გაქრა და ხიდიც დაანგრიეს.

შემდგომში სახელი „ვირის ხიდი“ გავრცელდა ძველ მეტეხის ხიდზე, სადაც ტრანსპორტის მოძრაობა აკრძალული იყო. 1870 წელს მეტეხის კლდე მარჯვენა სანაპიროს ორი ხიდით დაუკავშირეს. ერთი ლითონის ხიდი ახლანდელი, 1951 წ. აშენებული ორმალიანი რკინაბეტონის ხიდის ადგილზე მდებარეობდა. მეორე, უფრო მცირე, ასევე ლითონის კონსტრუქციის ხიდი მის მახლობლად. დიდზე, რომელსაც ავლაბრისა ერქვა, ურმები, ეტლები და იმ დროის სხვა ტრანსპორტი მოძრაობდა, პატარაზე კი — მხოლოდ ფეხით მოსიარულენი და სახედრები და ამიტომ ვირის ხიდს უწოდებდნენ. 1951 წელს ახალი ხიდის გახსნის შემდეგ ვირის ხიდი აიღეს.
ზარგარხანა

ზარგარხანა — ოქრომჭედელთა უბნის სახელწოდება აღმოსავლეთის ქალაქებში.

ისტორიულ თბილისში ზარგარხანა (ასევე უწოდებდნენ ოქრომჭედელთა ბაზარს) ეწოდებოდა ოქრომჭედელთა რიგებს ახლანდელ ვერცხლის ქუჩასა და მიმდებარე პატარა ქუჩებზე. ერთ-ერთი ასეთ პატარა ქუჩას, რომელიც კალისტრატე ცინცაძისა და ვერცხლის ქუჩებს აკავშირებს, დღემდე ოქრომჭედელთა ქუჩა ეწოდება (1906-1960 წლებში ერქვა იუველირის შესახვევი). ოქრომჭედელთა ცალკეული სახელოსნოები და დუქნები ძველი თბილისის სხვა უბნებშიც არსებობდა.
Bleeding Me

— ამერიკული მძიმე მეტალ ჯგუფ მეტალიკის მეექვსე სინგლი და მეშვიდე სიმღერა მათივე 1996 წლის სტუდიური ალბომიდან .

სიმღერა კომერციული მიზნებისთვის არასოდეს გამოსულა როგორც სინგლი, თუმცა გამოვიდა პრომო სინგლი რადიოებისთვის შუა 1997 წელს. ამავე წელს მან მიაღწია მეექვსე ადგილს ჩარტში ცხელი მეინსტრიმული როკ ტრეკები. დისკზე წარმოდგენილია სიმღერის ორი ვერსია: პირველი - სტუდიური, ხოლო მეორე შემოკლებული (დაახლოებით 5-6 წუთი) სპეციალურად რადიოსთვის -მხარეზე. ძირითადი განსხვავება ალბომისა და რადიოს ვერსიებს შორის არის სხვადასხვა ინსტრუმენტული პასაჟები და სიმღერის ბოლოს გიტარის სოლო.

საკონცერტო შესრულება
სიმღერა დროდადრო გამოჩნდებოდა ხოლმე ჯგუფის საკონცერტო სიმღერების სიაში, მათ შორის 1999 წლის კონცერტზე ბერკლის საზოგადოებრივ თეატრში სან-ფრანცისკოს სიმფონიური ორკესტრის თანხლებით, რომელიც ჩაიწერა და გამოიცა საკონცერტო ალბომად &.

სიმღერის მნიშვნელობა
არსებობს რამდენიმე ვარაუდი იმის თაობაზე, თუ რა ნიშნავს სიმღერის ტექსტი სინამდვილეში. მიუხედავად იმისა, რომ არსებობს მოსაზრებები იმის შესახებ, სიმღერის ტექსტი „მავნე გატაცებებთან“ ბრძოლაზეა, ჯგუფის ყოფილი ბასისტი ჯეისონ ნიუსტედი მიიჩნევს, რომ იგი პიროვნებაზეა, რომელიც სულიერ წამებას განიცდის.

მეტალიკის ლიდერმა ჯეიმზ ჰეტფილდმა 2001 წლის ინტერვიუში ჟურნალ ფლეიბოისთან განმარტა სიმღერის მნიშვნელობა:

ინტერვიუში ! -სთან ჰეტფილდმა დააფიქსირა თავისი მოსაზრება იმის შესახებ, თუ ჯგუფის დანარჩენი წევრები რას განიცდიდნენ მისი ტექსტისა და მის შესახებ:

დემო
სიმღერის დემო ვერსიასაც ერქვა და ჩაიწერა იგი 1995 წლის 7 აპრილს ლარს ულრიხის სახლში მოწყობილ სტუდიაში ჰეტფილდისა და ულრიხის მიერ.

სიმღერების სია
 (რედაქტირებული ვერსია) - 5:57
 (სრული ვერსია) - 8:18

პერსონალი
ჯეიმზ ჰეტფილდი – წამყვანი ვოკალი, რიტმული გიტარა
კირკ ჰემეტი – წამყვანი გიტარა
ჯეისონ ნიუსტედი – ბასი, დამატებითი ვოკალი
ლარს ულრიხი – დასარტყმელი საკრავები
კომპლექსი

კომპლექსი (ლათ. ) — კავშირი, შეხამება საგანთა, მოვლენათა ან თვისებათა ერთობლიობა, შეხამება. მაგალითად: ინფრასტრუქტურა არის მეურნეობის იმ დარგების კომპლექსი, რომლებიც ემსახურება სამრეწველო და სასოფლო-სამეურნეო წარმოებას (გზების, არხების, ნავსადგურების); გენომი არის გენების კომპლექსი. კომპლექსის სინონიმია — სისტემა.

კომპლექსი შეიძლება აღნიშნავდეს:

ხელოვნებაში
არქიტექტურული კომპლექსი — არქიტექტურულ ფორმათა, შენობა-ნაგებობათა ერთობლიობა, გაერთიანებული ერთი ფუნქციის გარშემო.

მეცნიერებაში
გოლჯის კომპლექსი — უჯრედის ორგანოიდი, ბიოლოგია.
კომპლექსური შეერთებები
კომპლექსი (ფსიქოლოგია) — ცნება ფსიქოსლოგიაში. ქვეცნობიერი, მენტალური ფაქტორების ერთობლიობა ინდივიდის შეგნებაში, რომელიც დაკავშირებულია კონკრეტულ საგნებთან ან თემებთან და არსებით გავლენას ახდენს ინდივიდის ქცევებზე მათ მიმართ.

მათემატიკაში
კომპლექსური ანალიზი — მათემატიკის ნაწილი;
კომპლექსური რიცხვი — ნამდვილი რიცხვების გაფართოება.

როგორც სახელი
კომპლექსი (ფილმი 2005) — მოკლემეტრაჟიანი ქართული მხატვრული ფილმი. დრამა, სამ ნაწილად (24 წთ) .
კომპლექსი (ჟურნალი) — ჟურნალი მამაკაცებისთვის აშშ-ში.
კომპლექსი (მუსიკალური ჯგუფი) — მუსიკალური ჯგუფი იაპონიაში.
მიხეილის ხიდი

მიხეილის ხიდი, ვორონცოვის ხიდი — ამ სახელით - სს. თბილისში მტკვარზე გადებული ორი. ე.წ. მიხეილის დიდი და მცირე, ხიდი იყო ცნობილი. „დიდი ხიდის“ ადგილზე ახლა ჩუღურეთის ხიდია, „მცირე ხიდი“ კი ცნობილია „მშრალი ხიდის“ სახელწოდებით.

ისტორია
ამ ადგილზე ხიდის აგება 1830-იან წლებში გადაწყდა, რათა გადაეჭრათ მტკვრის მარცხენა სანაპიროზე ახლად აღმოცენებულ უბნებთან (ჩუღურეთი, კუკია, გერმანელთა დასახლება) დაკავშირების პრობლემა. შემუშავდა კაპიტალური ხიდის პროექტი. სამუშაო უნდა დაფინანსებულიყო ხიდის იჯარით გაცემით, მაგრამ საჯარო ვაჭრობა არ შედგა მსურველთა გამოუცხადებლობის გამო. მშენებლობისთვის გამოყოფილი თანხა სამხედრო მიზნებს მოხმარდა. კაპიტალური
ხიდის ნაცვლად 1840-იან წლებში ამ ადგილზე მესანგრეები აშენებდნენ დროებით ხის ხიდებს, რომელსაც რეგულარულად იტაცებდა ადიდებული მდინარე.

1840-იან წლებში მეფისნაცვალ მიხეილ ვორონცოვის დავალებით არქიტექტორმა ჯოვანი სკუდიერიმ შეადგინა ხიდის ახალი პროექტი. ნაგებობა ორი, დიდი და მცირე ხიდებისაგან შედგებოდა, მტკვრის ძირითად კალაპოტსა და მის მარჯვენა ტოტზე. მშენებლობა 1848 წელს დაიწყო, თუმცა რამდენიმეჯერ შეფერხდა, იცვლებოდნენ მოიჯარადეები. 1848 წლის 26 ნოემბერს ვორონცოვმა საზეიმო ვითარებაში ჩაუყარა საძირკველი ახალი ხიდის ბურჯებს. 1849 წელს მდინარემ წაიღო ხის ხიდი. სკუდიერიმ მხოლოდ მტკვრის მარჯვენა ტოტზე ერთმალიანი ხიდის აგება მოასწრო, ის 1851 წელს ტაძრის მშენებლობისას დაიღუპა. სკუდიერის გარდაცვალების შემდეგ დიდი ხიდის პროექტი გადაამუშავა ინჟინერმა ს. ბლიკსმა, რომელმაც ხის მალები აგურის კამარებით შეცვალა. საბოლოოდ სამმალიანი ხიდის ნაცვლად ხუთმალიანი ქვის ხიდი აშენდა, რომლის სიგრძე დაახლოებით 107 მეტრს, ხოლო სიგანე 9 მეტრს შეადგენდა. მშენებლობას სათავეში ჩაუდგა ქართველი ინჟინერი ვ. ბაგრატიონ-მუხრანსკი. მიხეილის დიდი ხიდი საზეიმოდ 1853 წელს აპრილში მიქაელ მთავარანგელოზის ხსენების დღეს გაიხსნა და იკურთხა. მშენებლობის დამთავრებიდან ერთი წლის თავზე ხიდს ოფიციალურად წმ. მიხეილის სახელი უწოდეს. მაგრამ ხალხი მას „ვორონცოვის ხიდად“ მოიხსენიებდა. ამას ხელს უწყობდა იმ გარემოებამაც, რომ დღევანდელი ზაარბრიუკენის მოედნის შუაგულში 1867 წლის 25 მარტს გაიხსნა მიხეილ ვორონცოვის 2-მეტრიანი ბრინჯაოს ძეგლი, რომლის კვარცხლბეკი ალგეთის ქვით მოაპირკეთეს (პროექტის ავტორები: პროფ. პიმენოვი და მხატვარი კრეიტანი). ხიდი იმდენად ვიწრო იყო, რომ 1883-1884 წლებში ის გადააკეთეს - ტროტუარები ლითონის კონსოლებზე გადაიტანეს.

1962 წელს ხიდს, რომელიც ქალაქის სატრანსპორტო მოთხოვნებს ვეღარ აკმაყოფილებდა, საფუძვლიანი რეკონსტრუქცია ჩაუტარდა, რომლის შედეგად მან დღევანდელი სახე მიიღო (არქიტექტორები: შოთა ყავლაშვილი, გ. მელქაძე; ინჟინერი გ. ქარცივაძე). ძველი ხიდის ბურჯები და ხუთმალიანი კონსტრუქცია შეინარჩუნეს. ხიდის გასაფართოებლად არსებულ მალებს ორივე მხრიდან მიუშენეს მათი ზომის შესაბამისი რკინაბეტონის თაღები. ამჟამად ხიდის სიგრძეა 124 მ, სიმაღლე -
15 მ, ხოლო სავალი ნაწილის სიგანე - 25 მ. ისტორიის მანძილზე ამ ხიდმა რამდენიმე ოფიციალური სახელი გამოიცვალა: კუკიის, წმ. მიხეილის, კარლ მარქსის, ჩუღურეთის, ზაარბრიუკენის.
ჩუღურეთის ხიდი

ჩუღურეთის ხიდი — ხიდი მტკვარზე, თბილისის ისტორიული უბნების კუკიისა და გარეთუბნის ზღვარზე, მშრალი ხიდის გაგრძელებაზე. აგებულია 1962 წელს. ჩაანაცვლა 1848-1853 წლებში აშენებული მიხეილის ხიდი. სხვადასხვა დროს ერქვა მიხეილის, კარლ მარქსის, ზაარბრიუკენის, ჩუღურეთის სახელი. 2022 წლის 4 ნოემბერს მიენიჭა ქართველი მწერლის გურამ დოჩანაშვილის სახელი.

ისტორია
 საუკუნის 40-იან წლებში ამ ადგილას მესანგრეები აშენებდნენ ხის ხიდს, რომელსაც რეგულარულად იტაცებდა ადიდებული მტკვარი. 40-იან წლებში მეფისნაცვლის მიხეილ ვორონცოვის დავალებით არქიტექტორმა ჯოვანი სკუდიერიმ შეადგინა ხიდის პროექტი. იგი ამავე დროს სამუშაოთა ხელმძრვანელიც იყო. ნაგებობა შედგებოდა ორი ცალკეული - დიდი (ხუთმალიანი) და პატარა (ერთმალიანი) ხიდისგან, რომლების კვეთდნენ მტკვრის ძირითად კალაპოტს და მის მარჯვენა შტოს, ორბელიანების (მადათოვის) კუნძულის ადგილას. 1851 დიდი ხიდის პროექტი გადაამუშავა ინჟინერმა ს. ბლიქსმა. მან ხის მალები აგურის კამარებით შეცვალა. მშენებლობას სათავეში ჩაუდგა ქართველთა შორის პირველი ინჟინერი ჰიდრავლიკოსი ვახტანგ მუხრანბატონი. ხუთმალიანი თაღოვანიხიდი გაიხსნა 153 და, ვორონცოვის პატივსაცემად ეწოდა მიხეილის სახელი. ამავე დროს ხიდის მიმდებარე მოედანზე 1867 დაიდგა მიხეილ ვორონცოვის ძეგლი. ხიდი იმდენად ვიწრო (მალების სიგრძე 19 მ, სიგანე 9,3 მ) იყო, რომ 1884 გადააკეთეს - ტროტუარები გაიტანეს ლითონების კონსოლებზე.

1962 ჩატარდა ხიდის საფუძვლიანი რეკონსტუქცია (არქიტექტორები: შოთა ყავლაშვილი, გივი მელქაძე; ინჟინერი გიორგი ქარცივაძე). მშენებლობისას შეინარჩუნეს ძველი ხიდის ბურჯები და ხუთმალიანი კონსტრუქცია. სავალი ნაწილი გაფართოვდა 25 მ-მდე, ტროტუარებისა 3-3 მ-მდე. თავსა და ბოლოში მოუშენეს არსებული მალის სიგრძის რკინაბეტონის თაღები. განაპირას მალის ქვეშ გადის მარცხენა სანაპირო. საბჭოთა პერიოდში კარლ მარქსის სახელს ატარებდა, შემდეგ თბილისთან დაძმობილებული ქალაქ ზაარბრიუკენის, 1994 წელს ჩუღურეთის, 2022 წელს კი გურამ დოჩანაშვილის სახელი ეწოდა.
ანგეჰი

ანგეჰი — ღვთაება სომხურ მითოლოგიაში, მამა ტორკ ანგეჰისა.

კულტი
ძველსომხურ ღმერთს, ანგეჰს ვანის ტბის მიმდებარე ტერიტორიაზე ეთაყვენებოდნენ. საფიქრებელია, რომ ამავე ტერიტორიაზე იყო გავრცელებული ტარკუს ან ტარგუს კულტი (სავარაუდოდ, მითანიურ-ხეთური წარმომავლობისა), რომელიც ნაყოფიერებისა და მცენარეულის ღმერთი უნდა ყოფილიყო. მოგვიანებით წარმოიშვა სხვა ფორმა სახელისა, ტურკი , ან ტორკი (ხალხური ეტიმოლოგიის მიხედვით, ტურკ „მადლი“). თაყვანცემის საერთო ადგილის გამო დროთა მანძილზე ტურკი გაუიგივდა ანგეჰს ან მის შთამომავლად განიხილებოდა. დამკვიდრდა მისი სახელი ტურკ ანგეჰი („ანგეჰის მადლი“). მოგვიანებით ანგეჰის ეპითეტი გაგებულ იქნა როგორც „უგვანი“ (ტგეჰ, „ულამაზო“), ტორკ ანგეჰი კი დაუკავშირეს არა ანგეჰს, არამედ გოლიათ ჰაიკს.
ტარკუ

ტარკუ, ასევე ტურგუ, ტორკი — სომხურ მითოლოგიაში მცენარეულისა და ნაყოფიერების ღმერთი. ზოგიერთი მკვლევარი მიიჩევს, რომ ტარკუ ხეთური წარმომავლობისაა.

კულტი
ტარკუს კულტი გავრცელებული იყო ვანის ტბის აუზის მიდამოში. დროთა მანძილზე მისი სახელი ტრანსფორმირდა „ტორკად“. ამ ღვთაების გავრცელების რაიონი დაემთხვა იმ ტერიტორიას, სადაც ეთაყვანებოდნენ ძვლესომხურ ღმერთს ანგეჰს. იმის გამო, რომ ორივე ღმერთის თაყვანცემის ტერიტორია ერთმანეთს ემთხვეოდა, ტორკი გაუიგივდა ანგეჰს ან მის ჩამომავალად განიხილებოდა. ტორკის ეპითეტი გახდა „ანგეჰეა“ — თარგმანში „ანგეჰის მადლი“. მოგვიანებით ეპითეტი ანგეჰეა გაიაზრეს როგორც „უგვანი“ ( ტგეღ „ულამაზო“) და ასე წარმოიშვა ახალი პერსონაჟი — ტორკ ანგეჰი, რომელსაც ჰაიკის შვილიშვილად თვლიდნენ.
რენოვაცია

რენოვაცია (ლათ. ნოვაციო – განახლება) — ფიზიკური ცვეთისა და მორალური დაძველების მიზეზით გამოუსადეგარი ძირითადი საწარმოო ფონდების ელემენტების განახლების ეკონომიკური პროცესი, მათი ლიკვიდაციისა ან ტექნიკურად უფრო სრულყოფილით შეცვლის გზით. რენოვაციაზე გაწეული დანახარჯების დაფინანსება წარმოებს ძირითადი ფონდების სრული აღდგენისათვის გამოყოფილი ამორტიზაციული გადარიცხვების ხარჯზე.
მხარე

მხარე — ტერიტორიული ერთეული საქართველოსა და რიგ ქვეყნებში. გარდა საქართველოსა, სამხარეო დაყოფა გააჩნია რუსეთის ფედერაციას, ჩეხეთსა და სლოვაკეთს.

საქართველოს მხარეები
1994-1996 წლებში საქართველოს პრეზიდენტის დეკრეტების საფუძველზე ცდას ფორმით შეიქმნა საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული ადმინისტრაციულ–ტერიტორიული ერთეულების 9 დიდი გაერთიანება (მხარე). მხარეში დაინიშნა საქართველოს პრეზიდენტის სახელმწიფო რწმუნებულები. მხარე არ წარმოადგენს ადგილობრივი თვითმმართველობის ერთეულს. სამხარეო დაყოფა დაახლოებით ემთხვევა საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიულ კუთხეებს.

2006 წელს განხორციელებული თვითმმართველობის რეფორმის თანახმად, სახელმწიფო რწმუნებულების ფუნქციად განისაზღვრა მხარეში შემავალი მუნიციპალიტეტების საქმიანობის კანონიერების სახელმწიფო ზედამხედველობა.

გურიის მხარე
იმერეთის მხარე
კახეთის მხარე
მცხეთა-მთიანეთის მხარე
რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარე
სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარე
სამცხე-ჯავახეთის მხარე
ქვემო ქართლის მხარე
შიდა ქართლის მხარე
ზემო უბანი

ზემო უბანი — შუა საუკუნეების თბილისის ბირთვის — კალას ერთ-ერთი ნაწილი, მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე. კალას ქვემო უბნისგან მას შუაბაზარი ჰყოფდა.

ზემო უბანი მდებარეობდა ახლანდელი კონსტანტინე აფხაზის (ყოფ. ლესელიძის), ბარათაშვილის ქუჩებსა და მტკვრის კალაპოტს შორის. ზემო უბნის ისტორიული ცენტრია ზემო ანუ ბატონის მოედანი (ახლანდელი ერეკლე -ის მოედანი).

ზემო უბანში განლაგებული იყო დიდი ქარვასლები, ქართული ტაძრები: სიონის, ნათლისმცემლის, ანჩისხატის, კვირაცხოვლის, წმ. გიორგის სასახლისეული, ქრისტეშობის, მეფის და მეფის ოჯახის სასახლეთა კომპლექსები, კათალიკოსის და ეპისკოპოსთა ადგილსამყოფლები, ქსნის ერისთავის, ციციშვილის, ზედგინიძის, აბაშიძის და სხვათა სახლები, სომხური ეკლესია სურბ-ნიშანი. ბატონის მოედნის სამხრეთით, გრძელი ბაზრის ქუჩაზე (რასტაბაზარი) გამოდიოდა როსტომ მეფის მიერ აგებული მეჩეთი.

ზემო უბანში, მტკვრის პარალელურად გადიოდა თბილისის უმთავრესი სავაჭრო და საზოგადოებრივი მაგისტრალი, რომლის შუაწელზე ბატონის მოედანი მდებარეობდა. ეს მაგისტრალი ემთხვევა ამჟამინდელი სიონის, ერეკლესა და შავთელის ქუჩების ხაზს.
(19367) პინკ ფლოიდი

19367 პინკ ფლოიდი , ადრე ' — მთავარი სარტყლის ასტეროიდი. სახელი ეწოდა ინგლისური მუსიკალური ჯგუფის, პინკ ფლოიდის პატივსაცემად. ის აღმოაჩინეს 1997 წლის 3 დეკემბერს. ასტეროიდი მოძრაობს ელიფსის ფორმის ორბიტაზე და მზის გარშემო ერთ ბრუნს აკეთებს 3,82 წელიწადში. მან პერიჰელიუმზე ბოლოს გაიარა 2004 წლის 23 დეკემბერს, 9:00 -ზე.

19367 პინკ ფლოიდის შესახებ მცირე ინფორმაციაა ცნობილი. მისი დიამეტრი უცნობია. სავარაუდოდ ის 3-დან 6 კმ-მდეა.

ასტეროიდის სახელი იმითაა გამორჩეული, რომ ის ორი სიტყვისგან შედგება. პიროვნებებისა და ჯგუფების სახელობის ასტეროიდებს, უმეტეს შემთხვევაში, ერთსიტყვიან სახელს არქმევენ. (თუმცა 19383 როლინგ სტოუნზის სახელიც ორსიტყვიანია.)
კოსმოგონია

კოსმოგონია ( შედგება ბერძ. სიტყვებიდან: - სამყარო და - დაბადება) — მოძღვრება სამყაროს წარმოშობის ან შექმნის შესახებ. ჰესიოდეს დროიდან ის გვევლინებოდა მრავალი ფილოსოფიური ტრაქტატის სიუჟეტად. თანამედროვე ეპოქაში კი კოსმოგონია წარმოადგენს მეცნიერების დარგს, რომელიც შეისწავლის სამყაროს ყველა ასტრონომიული ობიექტის წარმოშობასა და განვითარებას.
კოლხიდა (დაბა)

კოლხიდა — დაბა საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკის გაგრის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ალპიისკოე, გაგრაფსტა, გრუზინსკოე-უშჩელიე, ზემო ხევი, ოტრადნოე). მდებარეობს გაგრის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე, ზღვოს დონიდან 20 მ, გაგრიდან 7 კმ.

ისტორია
 საუკუნის დასაწყისიდან ფიქსირდება წყაროებში. სოფლის ტერიტორიაზე აღმოჩენილია პალეოლითური ღია ტიპის ძეგლი, პალეოლითის ხანის მასალა და ნეოლითური იარაღი. საუკუნეში აქ იყო რუსული სიმაგრე კოლხიდა და დიდი მთავრის ალექსანდრე მიხეილის ძე რომანოვის მამული „კოლხიდა“. შემდეგ შეიქმნა დასახლებული პუნქტი. ვ. კვარჭიას ცნობით, საუკუნეში აქ იყო სოფლები აძაფშ და ფსახარა. 1923 წელს გაგრის მაზრაში შედიოდა კოლხიდა-ალახაძის, ხოლო 1925 წელს — ალახაძე-კოლხიდის თემის სახელწოდებით (2 სოფლით). 1930 წელს კოლხიდის თემში შედიოდა სოფლები: ზემო კოლხიდა, ქვემო კოლხიდა ქვემო შადრევანი (ფონტანი), ხევი (უშჩელიე). დაბის სტატუსი მიენიჭა 1982 წელს. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა მეციტრუსეობის და მებოსტნეობის მეურნეობები. 1992-1993 წლების აფხაზეთის ომის შემდეგ აფხაზეთის რესპუბლიკის მიერ ეწოდა ფსახარა და დაუბრუნდა სოფლის სტატუსი.

დემოგრაფია
1959 წლის მონაცემებით, დღევანდელი დაბა კოლხიდის ტერიტორიაზე მდებარეობდა ორი სოფელი: ზემო კოლხიდა და ქვემო კოლხიდა. ზემო კოლხიდაში ცხოვრობდა 486 ადამიანი, უმეტესად სომხები, ხოლო ქვემო კოლხიდაში — 1667 ადამიანი, სომხები და ქართველები. მთლიანად კოლხიდის სასოფლო საბჭოს მოსახლეობა 8019 ადამიანი იყო. 1989 წლის აღწერით დაბა კოლხიდაში ცხოვრობდა 3102 ადამიანი, ასევე სომხები და ქართველები. 1989 წლის აღწერის მონაცემებით დაბაში ცხოვრობდა 3102 ადამიანი.

2011 წლის აფხაზეთის სეპარატისტული ხელისუფლების მიერ ჩატარებული აღწერის მიხედვით, ფსახარის სასოფლო საბჭოს მოსახლეობა შეადგენს 2492 ადამიანს, მათგან 1486 — სომეხი (59,6 %), 727 — აფხაზი (29,2 %), 170 — რუსი (6,8 %), 56 — ქართველი (2,2 %), 21 — პონტოელი ბერძენი (0,8 %), 12 — უკრაინელი (0,5 %), ხოლო 20 ადამიანი სხვა ეთნიკურობისაა (0,8 %).
თემურლენგის მეორე ლაშქრობა საქართველოში

თემურლენგის მეორე ლაშქრობა — შუააზიელი მხედართმთავრის თემურლენგის საქართველოში ლაშქრობების ერთ–ერთი ეტაპი. ლაშქრობა მიმდინარეობდა 1387 წლის განმავლობაში.

მიმდინარეობა
თემურლენგმა ტყვედ აყვანილ ბაგრატ მეფეს თავისი პირველი ლაშქრობისას ჯერ კიდევ თბილისში შესთავაზა გამაჰმადიანება, სამაგიეროდ დიდ წყალობას დაპირდა. ყარაბაღში კი, როცა ბაგრატი დარწმუნდა, რომ ამის გარეშე თავს ვეღარ დააღწევდა ტყვეობას, მოჩვენებით მიიღო მაჰმადიანობა და თემურის "წყალობაც" დაიმსახურა – დამტკიცებულ იქნა საქართველოს მეფედ. თემურმა ბაგრატ მეფე და მისი გამაჰმადიანებული ამალა საქართველოში გამოისტუმრა და მოსახლეობის გამაჰმადიანება დაავალა, თნ 12 000-იანი ლაშქარი გამოაყოლა, რომელიც ბაგრატის დამხმარე იქნებოდა ამ საქმეში. ბაგრატმა მოახერხა შიკრიკის, აზნაურ რუს ეგნატაშვილის ფარულად გაპარება ბანაკიდან. ბაგრატი შვილებს უთვლიდა, ჯარით დახვედროდნენ და გაეთავისუფლებინათ მეფე ტყვეობიდან. გიორგი ბატონიშვილი მარჯვე ადგილას ჩაუსაფრდა, მოულოდნელად თავს დაესხა თემურის ლაშქარს და მთლიანად გაანადგურა. მეფე და მისი ამალა განთავისუფლებულ იქნა.

ამ ამბების გაგებამ. ცხადია, თემურლენგი მეტად აღაშფოთა, მაგრამ შუა ზამთრის გამო გამოლაშქრება შეუძლებელი იყო. ამიტომ ზამთარი ყარაბაღში გაატარა, 1387 წლის ადრე გაზაფხულზე, მარტში, როცა ჯერ კიდევ თოვდა და წვიმდა, მთელი მისი დიდი ლაშქრით საქართველოს დასასჯელად გამოემართა. ქართველები, რა თქმა უნდა, მოელოდნენ ხელახლა შემოსევას და სათანადო სამზადისიც ჩაუტარებიათ. ხალხი ციხესიმაგრეებში და კავკასიონის მთებში გახიზნეს და ჯარიც გაამზადეს სალაშქროდ. ქართველებმა დიდი წინააღმდეგობა გაუწიეს მტერს და დიდი ზიანიც მიაყენეს, მაგრამ ბოლოს ჯარის სიმრავლემ სძლია და თემურლენგმა გაიმარჯვა. მიუხედავად ამისა თემურმა საქართველოს დაპყრობა ვერ შეძლო – ჯერ კიდევ ბევრი კარგად გამაგრებული ციხე იყო ასაღები, თანაც დარუბანდის გზით აზერბაიჯანში კვლავ შემოიჭრა თოხთამიშის ლაშქარი და თემური იძულებული გახდა საქართველოდან გასულიყო. თოხთამიშის ეს ლაშქრობა, როგორც ჩანს ქართველებთან უნდა ყოფილიყო შეთანხმებული. თემურმა თოხთამიშს თავისი ვაჟი, მირანშაჰი დაადევნა, რომელმაც თოხთამიში დაამარცხა და განდევნა ამიერკავკასიიდან. შემდეგ თემურმა ნახჭევანში კარგად გამაგრებული ალინჯის ციხის აღება სცადა, მაგრამ უშედეგოდ. ალყაშემორტყმულ ციხესთან თავისი ჯარის ნაწილი დატოვა, თავად კი შუა აზიაში დაბრუნდა. 1394 წლამდე თემური საქართველოში აღარ გამოჩენილა.
ვარლამ ლიპარტელიანი

ვარლამ ლიპარტელიანი (დ. 27 თებერვალი, 1989, ლენტეხი) — ქართველი ძიუდოისტი. ევროპის 3-გზის ჩემპიონი (2012, 2014, 2016), 4-გზის ვერცხლისა (2009, 2010, 2013, 2015) და ბრინჯაოს (2011) პრიზიორი, ასევე მსოფლიოს ვერცხლისა (2013) და ბრინჯაოს (2014, 2015) პრიზიორი. მსოფლიო თასებზე მოპოვებული აქვს ხუთი ოქროს მედალი. მსოფლიო ჩემპიონი და ევროპის 2-გზის ჩემპიონი ახალგაზრდებში.
2016 წლის რიო-დე-ჟანეიროს ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებში ლიპარტელიანმა ვერცხლის მედალი მოიპოვა.

ჰყავს მეუღლე და ორი ვაჟი.

ვარლამ ლიპარტელიანს საერთო ჯამში მოპოვებული აქვს შემდეგი ტიტულები:
ოლიმპიადის ვიცე-ჩემპიონი: 2016 (რიო დე ჟანეირო; 90კგ)
მსოფლიოს ჩემპიონი: 2008 (ტოკიო, იაპონია; გუნდური), 2013 (რიო დე ჟანეირო, ბრაზილია; გუნდური)
მსოფლიოს ვიცე-ჩემპიონი: 2013 (რიო დე ჟანეირო, ბრაზილია; 90კგ), 2017 (ბუდაპეშტი, უნგრეთი; 100კგ), 2018 (ბაქო, აზერბაიჯანი; 100კგ)
მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი: 2014 (ჩელიაბინსკი, რუსეთი; 90კგ და გუნდური), 2015 (ასტანა, ყაზახეთი; 90კგ და გუნდური)
ევროპის ჩემპიონი: 2010 (ვენა, ავსტრია; გუნდური), 2012 (ჩელიაბინსკი, რუსეთი; 90კგ და გუნდური), 2013 (ბუდაპეშტი, უნგრეთი; გუნდური), 2014 (მონპელიე, საფრანგეთი; 90კგ და გუნდური), 2016 (ყაზანი, რუსეთი; 90კგ და გუნდური)
ევროპის ვიცე-ჩემპიონი: 2009 (თბილისი; 90კგ), 2010 (ვენა, ავსტრია; 90კგ), 2013 (ბუდაპეშტი, უნგრეთი; 90კგ), 2015 (ბაქო, აზერბაიჯანი; 90კგ და გუნდური), 2019 (მინსკი, ბელარუსი; 100კგ)
ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი: 2011 (სტამბოლი, თურქეთი; 90კგ და გუნდური)
ევროპის თამაშების ვიცე-ჩემპიონი: 2015 (ბაქო, აზერბაიჯანი; 90კგ და გუნდური), 2019 (მინსკი, ბელარუსი; 100კგ)
მსოფლიო მასტერსი: 2013 (ტიუმენი), 2017 (სანქტ-პეტერბურგი), 2018 (გუანჟოუ)
მსოფლიო მასტერსის ბრინჯაოს პრიზიორი: 2019 (ცინდაო)
გრან სლემი: 2012 (რიო დე ჟანეირო), 2013 (პარიზი, ტოკიო), 2015 (პარიზი), 2018 (დიუსელდორფი), 2019 (პარიზი)
გრან სლემის ვიცე-ჩემპიონი: 2014 (პარიზი)
გრან სლემის ბრინჯაოს პრიზიორი: 2016 ,2017,2018 (პარიზი),
გრან პრი: 2011 (აბუ დაბი), 2012 (დიუსელდორფი), 2013 (დიუსელდორფი), 2014 (ჰავანა), 2015 (დიუსელდორფი)
გრან პრის ვიცე-ჩემპიონი: 2010 (როტერდამი), 2015 (თბილისი)
გრან პრის ბრინჯაოს პრიზიორი: 2010 (ტუნისი), 2017 (ზაგრები და ეკატერინბურგი)
საერთაშორისო ტურნირების ჩემპიონი: 2008 (სტამბოლი, ვენა, მოსკოვი), 2009 (თბილისი), 2010 (პრაღა), 2012 (თბილისი), 2017 (მინსკი)
საერთაშორისო ტურნირების ვიცე-ჩემპიონი: 2010 (სან პაულუ)
საერთაშორისო ტურნირების ბრინჯაოს პრიზიორი: 2008 (თბილისი)
საქართველოს ჩემპიონი: 2007, 2012, 2013
საქართველოს ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი: 2009
საქართველოს ჩემპიონი (ახალგაზრდები): 2007
მსოფლიოს ჩემპიონი (ახალგაზრდები): 2008
ევროპის ჩემპიონი (ახალგაზრდები): 2007, 2008
ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (ჭაბუკები): 2006

ვარლამ ლიპარტელიანის შედეგები 2016 წელს, რიო დე ჟანეიროს ოლიმპიადაზე
1/16: კომრონშოხ უსტოპირიუნი (ტაჯიკეთი) — მოგება (იპონი)
1/8: ოვინი უერა (ნაურუ) — მოგება (იპონი)
1/4: ლხაგვასურენგიინ ოტგონბაატარი (მონღოლეთი) — მოგება (შიდოებით)
1/2: დონ ჰან გვაკი (კორეა) — მოგება (იპონი)
ფინალი: მაშუ ბეიკერი (იაპონია) — წაგება