iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ისლამი რუსეთში

ისლამი — მეორე ყველაზე ფართოდ გავრცელებული რელიგია რუსეთში. აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის მონაცემებით, მუსლიმების საერთო რაოდენობა 14 220 000-ს ანუ მთელი მოსახლეობის 10%-ს შეადგენს. თუმცა, რუსეთის ორ ფედერალურ სუბიექტში (ჩეჩნეთი და ინგუშეთი), სადაც მუსლიმები უმრავლესობას წარმოადგენენ, არსებული სოციალური არეულობის გამო შეუძლებელია მუსლიმთა ზუსტი რაოდენობის დადგენა და შესაბამისად მონაცემები შესაძლოა განსხვავებული იყოს. მუსლიმთა შორის 6 700 000, ანუ მთელი მოსახლეობის 4,6% არ მიეკუთვნება არცერთ ისლამურ სკოლას ან მის განხრას.

კანონითა და რუსეთის პოლიტიკური ლიდერების მიერ ისლამი აღიარებულია ერთ-ერთ ტრადიციულ რელიგიად და ითვლება რუსეთის ისტორიული მემკვიდრეობის განუყოფელ ნაწილად.

ისლამის ისტორია რუსეთში
მეშვიდე საუკუნეში, მუსლიმთა მიერ ირანის დაპყრობის შემდეგ, ამ რელიგიამ დაიწყო გავრცელება კავკასიაში, რომელიც მოგვიანებით რუსეთის ნაწილი გახდა. პირველი კავკასიელი მუსლიმები დაღესტანში მცხოვრები ერები გახდნენ. საბჭოთა პერიოდში, ათეიზმის მიუხედავად, მუსლიმთა გარკვეულ რაოდენობას ჰქონდა უფლება მოელოცა მექა.

დემოგრაფია
მუსლიმ რუსთა უმრავლესობა სუნიტია, 10%-ს ანუ 2 მილიონზე მეტს შეადგენენ შიიტები. მუსლიმთა ძირითადი დასახლების არეალია ჩეჩნეთი და დაღესტანი.
აპოსტროფი

აპოსტროფი ( < ; ) — მძიმის მსგავსი სტრიქონზედა გრაფიკული ნიშანი ( ან ). ფართოდ გამოიყენება ფონეტიკურ ტრანსკრიფციაში თანხმოვანთა სილბოსა და რედუცირებული ხმოვნის აღსანიშნავად. უკანასკნელი მნიშვნელობით დამკვიდრებულია აგრეთვე ზოგიერთი ენის ორთოგრაფიულ სისტემაში, მაგალითად ფრანგულ ენაში (' < ).

მსგავსი ნიშნები
საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ჯილდოები

საქართველოს დემოკრატიული რესბუბლიკის ჯილდოები — საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ხელისუფლებას არ დაუწესებია საკუთარი სახელმწიფო ჯილდოები. ამიტომ, მათ როლს ასრულებდა რუსეთის საიმპერიო სამხედრო ჯილდო: წმინდა გიორგის ორდენთან არსებული წარჩინების ნიშანი — წმინდა გიორგის ჯვარი (არსებობდა , , და ხარისხისა), რომელთა გარკვეული მარაგი შემორჩენილი იყო სამხედრო საწყობებში. რუსეთის იმპერიის არსებობის ხანაში ხსენებული ჯვარი წარმოადგენდა მხოლოდ ჯარისკაცთათვის განკუთვნილ ჯილდოს. რუსეთის დროებითი მთავრობის გადაწყვეტილებით, ამ ჯილდოს კავალერი შეიძლებოდა გამხდარიყო ოფიცერიც, ოღონდ, თუ ის მამაცობას უშუალოდ ბრძოლის ველზე გამოავლენდა. ამ ჯილდოს ასევე გასცემდა ჯერ ამიერკავკასიის კომისარიატი და ამიერკავკასიის ფედერაციული რესპუბლიკის მთავრობა, ხოლო შემდეგ — საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სამხედრო სამინისტრო. ამ წარჩინების ნიშნით ჯილდოვდებოდნენ კონკრეტულ სამხედრო ოპერაციებში თავგამოჩენილი სამხედრო პირები. 1918 ჩოლოქთან მომხდარ ბრძოლაში ქართულმა ლაშქარმა დაამარცხა ოსმალეთის რჩეული გალიპოლის დივიზია. ბრძოლაში თავი ისახელეს ვალოდია გოგუაძის ხელმძღვანელობით მოქმედი ჯავშნოსანი მატარებლის რაზმელებმა, ძმებმა ალექსანდრე და პორფილე გორგოშიძეებმა, რისთვისაც ისინი წმინდა გიორგის ჯვრებით დაჯილდოვდნენ.

შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე იმავე წელს მიმდინარე ანტიბოლშევიკურ ბრძოლებში აქტიური მონაწილეობისათვის წმინდა გიორგის ჯვრით დაჯილდოვდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პირველი სამხედრო ხომალდის „პატარა კახის“ კაპიტანი
გ. ღოღობერიძე. წმინდა გიორგის ჯვრით მასობრივად დაჯილდოვდნენ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დაცვისათვის 1918-1919 წლების ბრძოლებში თავგამოჩენილი მეომრები, რომელთა სიებიც შემონახულია. საქართველოს სამხედრო სამინისტროს მიერ წმინდა გიორგის ჯვრით დაჯილდოებულ სამხედრო მოსამსახურეთა საერთო რაოდენობა 802-ს შეადგენს. მათგან ხარისხის ჯვრით დაჯილდოვდა — 12, ხარისხის ჯვრით — 30, ხარისხის ჯვრით — 84, ხოლო ხარისხის ჯვრით — 676 მეომარი. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პერიოდში არსებობდა ასევე მეორე სამხედრო ჯილდო — წმინდა თამარ მეფის ორდენი, რომელიც ერთჯერადად გაიცა. ეს წარჩინების ნიშანი მანამდე წარმოადგენდა გერმანიისა და მისი მოკავშირე ქვეყნების შეიარაღებული ძალების მხარდამხარ მებრძოლი ქართული ლეგიონის სამხედრო ჯილდოს, რომელსაც 1916-1918 წლებში გასცემდა საქართველოს დამოუკიდებლობის კომიტეტი. ამ ორდენებით 1918 წლის 13 დეკემბერს დააჯილდოეს იმხანად საქართველოში მყოფი გერმანელი ოფიცრები და ჯარისკაცები, რომლებსაც დამსახურება ჰქონდათ ქართული სახელმწიფოს წინაშე.

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დამფუძნებელი კრების მიერ 1921 წლის 21 თებერვალს მიღებული „საქართველოს კონსტიტუციის“ თავში — „მოქალაქის უფლებანი“ – ნათქვამი იყო: ამ მუხლით ნათელი ხდება, რომ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ხელისუფლება ცდილობდა, მიებაძა შვეიცარიის კონფედერაციისათვის, სადაც ასევე არ არსებობს სახელმწიფო ჯილდო.
ქიში-სარიობა

ქიში-სარიობა — მლაშე ტბა ყაზახეთში, აყმოლის ოლქის არშალის რაიონში, მდინარე იშიმის აუზში, სოფელ სარიობის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ზღვის დონიდან 400 მეტრზე.

სარკის ფართობი 5,2 კმ²-ია, სიგრძე — 3,4 კმ, სიგანე — 2 კმ. სანაპირო ზოლის სიგრძე — 8,6 კმ. საშუალო სიღრმე — 2 მ.

გაზაფხულობით ქიში-სარიობაში ჩაედინება პატარა მდინარე. სანაპირო ჰორიზონტალურია, სიმაღლით 2–3 მ. აკვატორია ღიაა, ნაპირიდან 100–150 მ-ის მოშორებით ვხვდებით წყალქვეშა მცენარეულობას. გაზაფხულზე, ზომიერ წლებში წყლის დონე 0,4–0,5 მ-ით იზრდება, ხოლო თბილ წლებში — 1,0–1,2 მ-ით. ყინულის სისქე 0,7–0,8 მ-ს შეადგენს, ზამთარში — 1 მ-მდე. მაღალია წყლის მინერალიზაცია.
ყიზილქოლი (აყმოლის ოლქის ტბა)

ყიზილქოლი — ტბა ყაზახეთში, აყმოლის ოლქის არშალის რაიონში, ქიში-სარიობის აუზში, სოფელ ინთიმაყიდან 2 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ზღვის დონიდან 310 მ სიმაღლეზე.

ტბის ფართობია 4 კმ², სიგრძე 3,9 კმ, სიგანე 1,7 კმ, სანაპირო ხაზის სიგრძე 9,6 კმ.

სანაპირო ზოლი უმთავრესად ბრტყელი და ღიაა. დასავლეთ და სამხრეთ სანაპიროზე იზრდება ლერწამი. იყინება ნოემბრის მეორე და ლღვება აპრილი პირველ დეკადაში. მიმდებარე ტერიტორიები გამოიყენება საძოვრებად და სათიბად.
ულქენ-სარიობა

ულქენ-სარიობა — ტბა ყაზახეთში, აყმოლის ოლქის არშალის რაიონში, მდინარე იშიმის აუზში, სოფელ სარიობადან 5 კმ-ით დასავლეთით.

ტბის ფართობია 15,17 კმ², სიგრძე 6,2 კმ, სიგანე 3,6 კმ. საშუალო სიღრმე შეადგენს 2,1 მ-ს.

 საუკუნის შუა წლებში შეუერთდა ქიში-სარიობას. გაზაფხულობით რამდენიმე მცირე მდინარე ჩადის ტბაში. წყალი სუფთაა, წყალქვეშა მცენარეულობა ნაპირიდან 50–100 მ-ის მოშორებით გვხვდება. გაზაფხულზე წყლის დონე იზრდება, ნორმალურ წლებში 0,4–0,5 მ-ით იწევს ზევით, ხოლო უხვნალექიან წლებში — 1,0–1,2 მ-ით. იყინება, ყინულის საფარი 0,7–0,8 მ-ს აღწევს, მკაცრ ზამთარში — 1 მ-ს. მაღალია წყლის მინერალიზაცია. არ გამოიყენება სასმელად.
ალექსანდრ მილიჩი

ალექსანდრ მილიჩ მილი (დ. 29 იანვარი, 1969) — სერბი კომპოზიტორი და პროდიუსერი. ჯგუფ „მილიგრამის“ დამაარსებელი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1969 წლის 29 იანვარს, ქალაქ ოსიეკში.

კარიერა
კარიერა დაიწყო 1996 წელს როდესაც ჩაწერა ალბომი სვეტლანა რაჟტანოვიჩი. იგი არის კომპოზიტორი ფილმისა „ნოჟი“. 2009 წელს დააარსა ჯგუფი „მილიგრამი“, რომელსაც ეს სახელი მის პატივსაცემად დაარქვეს.
სოფია ჰოლშანსკა

სოფია ჰოლშანსკი (; დ. 1405 — გ. 21 სექტემბერი, 1461) — ჰოლშანსკთა დინასტიის წარმომადგენელი. ბელარუსი პრინცესა. პოლონეთის დედოფალი და ლიტვის დიდი მთავარი 1422-34 წლებში როგორც ვლადისლავ -ის მეოთხე და უკანასკნელი მეუღლე. პოლონეთის ორი მეფის: ვლადისლავ -ისა და კაზიმირ -ის დედა.

ბიოგრაფია
სოფია დაიბადა 1405 წელს ბელორუსიაში. იგი იყო ადგილობრივი დიდგვაროვნის, ანდრეი ჰოლშანსკისა და მისი ცოლის, ალექსანდრა დრუცკას ასული. მათი სოციალური მდგომარეობიდან გამომდინარე, სოფია შეგვიძლია ბელორუსიის პრინცესად მივიჩნიოთ. აქედან გამომდინარე, ცხადია იგი სასურველი საცოლე იყო მთელს აღმოსავლეთ ევროპაში.

სოფიას ბიძაშვილმა, რომელსაც დიდი გავლენა ჰქონდა პოლონეთის სამეფო კარზე, მოახერხა და იგი პოლონეთის მეფე ვლადისლავ -ზე დანიშნა. წესით ეს მას უნდა გახარებოდა, თუმცა ამის გამო იგი კვირების მანძილზე ტიროდა და ღრმა დეპრესიაში ჩავარდა. საქმე იმაში იყო, რომ ვლადისლავი უკვე სამჯერ დაქვრივებული, უშვილო და 61 წლის კაცი იყო, სოფია კი 17 წლის მშვენიერი და გონიერი გოგონა გავლენიანი ოჯახიდან, რომელსაც თავისუფლად შეეძლო მეფისთვის მემკვიდრის გაჩენა. 1422 წლის თებერვალში (ზუსტი თარიღი უცნობია). აღსანიშნავია, რომ მეორე ცოლისგან ვლადისლავს ერთი ქალიშვილი ჰყავდა, რომელიც ამ დროისათვის ტახტის მემკვიდრედ მოიაზრებოდა, თუმცა სოფიამ მეფეს სამი ვაჟი გაუჩინა:
ვლადისლავ (1424-1444), პოლონეთის, ლიტვის, უნგრეთისა და ხორვატიის მეფე, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო;
კაზიმირი (1426-1427), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
კაზიმირ (1427-1492), პოლონეთისა და ლიტვის მეფე ძმის გარდაცვალების შემდეგ, უნგრეთისა და ხორვატიის ტახტი კი თავის ვაჟ ვლადისლავ -ს დაუთმო. ცოლად შეირთო ელიზაბეთ ავსტრიელი, რომელთანაც შეეძინა ხუთი ვაჟი, აქედან სამი პოლონეთის მეფე გახდა;

აღსანიშნავია, რომ ვლადისლავ -ის ასული, პრინცესა ჰედვიგია 1431 წელს, 23 წლის ასაკში გარდაიცვალა. საზოგადოდ ითვლება, რომ იგი დედოფალ სოფიას ბრძანებით მოაწამვლინეს.

1424 წლის 12 თებერვალს, კრაკოვის საკათედრო ტაძარში შედგა სოფიას პოლონეთის დედოფლად კორონაცია. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ პოლონური არისტოკრატია ვლადისლავისა და სოფიას ვაჟების უფლებას ტახტზე არ აღიარებდა. ისტორიკოსთა აზრით, სწორედ ამან აიძულა დედოფალი ჰედვიგია მოეწამლა. 1434 წელს მეფე ვლადისლავი გარდაიცვალა, რის გამოც ტახტზე მათი ვაჟი ვლადისლავ ავიდა.

დედა-დედოფალი სოფია დიდად უწყობდა ხელს ბიბლიის პოლონურად თარგმნას. 1444 წელს მივი ვაჟი ვლადისლავი გარდაიცვალა, რის გამოც ტახტზე მისი მეორე ვაჟი კაზიმირ ავიდა, რადგან თავად ვლადისლავს ცოლ-შვილი არ ჰყოლია. სოფია ჰოლშანსკა გარდაიცვალა 1461 წლის 21 სექტემბერს კრაკოვში, დაკრძალეს ვაველის კათედრალში, ვლადისლავ -ის გვერდით.
ფრიდრიხ ნაუმანის ფონდი

ფრიდრიხ ნაუმანის ფონდი თავისუფლებისთვის — გერმანული პოლიტიკური ფონდი, რომლის მიზანი მსოფლიოში ლიბერალიზმის მხარდაჭერა და ხელშეწყობაა. ფონდი 1958 წელს დააარსა გერმანიის პირველმა პრეზიდენტმა, თეოდორ ჰოისმა. ფონდის მთავარი ფასეულობებია ინდივიდუალური თავისუფლება და ლიბერალიზმი.

ფონდის მჭიდროდ დაკავშირებულია გერმანიის თავისუფალ დემოკრატიულ პარტიასთან და ევროპის ლიბერალ-დემოკრატიულ ალიანსთან. ფონდი ატარებს გერმანელი პოლიტიკისოსი, ჟურნალისტისა და თეოლოგის ფრიდრიხ ნაუმანის სახელს. საუკუნის დასაწყისში ნაუმანი იყო წამყვანი გერმანელი ლიბერალი მოაზროვნე და პოლიტიკოსი, რომელიც განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობდა სამოქალაქო განათლების აუცილებლობას. ფონდი ოპერირებს სხვადასხვა ქვეყანაში, მათ შორის ევროპაში, აზიაში, აფრიკასა და ამერიკაში.

საქართველოში, სომხეთსა და აზერბაიჯანში მოქმედებს ფონდის სამხრეთ კავკასიის ოფისი. სამხრეთ კავკასიაში ფონდი 1996 წლიდან მოქმედებს. საქართველოში ფონდი თანამშრომლობს როგორც პოლიტიკურ (რესპუბლიკური პარტია და თავისუფალი დემოკრატები), ასევე არასამთავრობო ორგანიზაციებთან (ახალი ეკონომიკური სკოლა და ევროპულ-ქართული ინსტიტუტი).
ასტარის რაიონი

ასტარის რაიონი — ადმინისტრაციული ერთეული აზერბაიჯანის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. ცენტრი — ქალაქი ასტარა.

ასტარის რაიონი შეიქმნა 1930 წლის 8 აგვისტოს. 1963 წლის 4 იანვარს გაუქმდა და ტერიტორია გადაეცა ლენქორანის რაიონს. 1965 წლის 6 იანვარს იგი აღდგა.

გეოგრაფია
ესაზღვრება ჩრდილო-დასავლეთით ლერიქისა და ჩრდილო-აღმოსავლეთით ლენქორანის რაიონებთან, აღმოსავლეთით კი კასპიის ზღვით ირეცხება, სამხრეთითა და დასავლეთით ირანის ისლამურ რესპუბლიკას ესაზღვრება.

დასავლეთის რეგიონის რელიეფი მაღალმთიანი (თალიშისა და ფეშთაზარის ქედები), აღმოსავლეთით - დაბლობები (ლენქორანის დაბლობი). მაღალმთიან რაიონებში, მწვერვალები 2000 მეტრს აღწევს. მოიპოვება თიხა, მდებარეობს რამდენიმე მინერალური წყარო.

კასპიის ზღვის სანაპიროზე არის ქვიშიანი ადგილები. რეგიონის 37,4 ჰექტარი დაფარულია ტყეებით. მცენარეებისგან გამოირჩევა წაბლის მუხა, ლენქორანული ხერკინა, აბრეშუმა აკაცია, ძელქვა, ასევე რცხილა, თხილი, კაკალი, ცაცხვი და სხვა.

ლანდშაფტი წარმოდგენილია დაბლობით, მინდვრითა და მთის ტყით. ტყეში ცხოვრობენ დათვი, ველური კატა, ჯიქები, მელიები, ტურები, მაჩვები, მგლები, გარეული ღორი და სხვა. ფრინველებიდან — ხოხბები, ყანჩები, ბატები, იხვები, მტრედები, ფაფრები და სხვა. ტერიტორიაზე მდებარეობს ჰირკანის ეროვნული პარკი.

კლიმატი
კლიმატი ზომიერად ცხელია, ზაფხული მშრალია. კლიმატი ნოტიო სუბტროპიკულია დაბლობზე და მთისწინეთში. იანვრის საშუალო ტემპერატურა -1,5 დან 4 °-მდე, 15 ივლისს - 25 °. საშუალო წლიური ნალექი არის 1200-1750 მმ. მაღალმთიან რაიონში უამრავი მთის მდინარეა.

რეგიონის ცნობილი მდინარეებია ასტარაჩაი და თანგერუდი.

მოსახლეობა
1976 წელს მოსახლეობის სიმჭიდროვე იყო 90,3 ადამიანი კმ², 2009 წელს ეს ციფრი იყო 155 ადამიანი კმ².

2009 წლის მოსახლეობის მონაცემების მიხედვით მოსახლეობის 78 % ცხოვრობდა სოფლებში.

ადმინისტრაციული მოწყობილობა
ასტარის რაიონში აღმასრულებელი ხელისუფლების 15 წარმომადგენლობა და 50 მუნიციპალიტეტია.

ეკონომიკა
საბჭოთა პერიოდში სოფლის მეურნეობა ფართოდ იყო განვითარებული, განსაკუთრებით ჩაის, ციტრუსებისა და ბოსტნეულობის მოყვანა. 1975 წელს რეგიონში 15 სახელმწიფო ფერმა მუშაობდა.

ახლა რეგიონი ეკუთვნის ლენქორანის ეკონომიკურ რეგიონს. ასტარის რაიონი ძირითადად სოფლის მეურნეობითაა ცნობილი. რაიონში ყვავის მებოსტნეობა, ჩაის მოყვანა, მებაღჩეობა, მესაქონლეობა. ასტარის რაიონში 70 საფერმერო მეურნეობა, სადაც მოჰყავთ ჩაი, მანდარინები, ლიმონი, ფორთოხალი, ფეიხოა, პომიდორი, კომბოსტო, კიტრი, ბადრიჯანი, ბრინჯი, კარტოფილი.

რაიონში 18 ავტომატური სატელეფონო სადგური და 20 საფოსტო ოფისი მდებარეობს.

კულტურა
1932 წლიდან რაიონში გამოიცემა საზოგადოებრივ-პოლიტიკური გაზეთი „ასტარა“, ასევე ჟურნალი „ალოვი“. 1930 წელს რაიონის ტერიტორიაზე დაიწყო რადიო მაუწყებლობა.

ასტრას რაიონი მდიდარია არქიტექტურული ძეგლების რაოდენობით. რაიონის ერთ-ერთ სოფელში მდებარეობს ქალაქ ქირქთურბეს ნაშთები (— სს), ასევე აჰმედ ინბ ქერიმის მავზოლეუმი, რომელიც თარიღდება 1472 წლით. გარდა ამისა რაიონში უამრავი მეჩეთია.

განათლება
2009 წლისთვის რაიონში იყო 17 სკოლამდელი დაწესებულება, 63 საშუალო სკოლა, რომელშიც 17 764 მოსწავლე სწავლობდა იმ დროისთვის, სპეციალური საშუალო სკოლა, მუსიკალური სასწავლებელი, 55 კლუბი, მუზეუმები, ხელოვნების გალერეა და 80 ბიბლიოთეკა.
გაგრა (კინოთეატრი)

კინოთეატრი „გაგრა“, აგრეთვე ცნობილი როგორც ზამთრის თეატრი — ღირსშესანიშნავი ნაგებობა ძველი გაგრის ცენტრში, აშენებული 1951 წელს. ახლოს მდებარე კოლონადასთან ერთად წარმოადგენს ქალაქის სიმბოლოს.

მონუმენტური შენობა განეკუთვნება კლასიცისტურ სტილს. მთავარი შესასვლელი გაფორმებულია კორინთული ორდერის კოლონებითა და მათზე განთავსებული ანტიკური სტილის სამკუთხა ფრონტონით. შენობის მარჯვენა ნაწილი ეთმობოდა კინოთეატრს, მარცხენა ნაწილში კი მდებარეობს სასცენო სივრცეები, სადაც მუსიკალური კონცერტები იმართებოდა.
ავესტური ენა

ავესტური ენა — ძველი ირანული ენის დიალექტი, რომელიც შემონახულია ზოროასტრიზმის საღვთო ტექსტების კრებულში — ავესტაში.

ავესტური ენა მნიშვნელოვნად განსხვავდება ე. წ. აქემენიდების ლურსმული წარწერების ენისაგან, რომელიც ძველი ირანულის მეორე დიალექტია და ძველ სპარსული ეწოდება. ძეგლის მიხედვით გამოიყოფა ორი დიალექტურ-ქრონოლოგიური ფენა: ადრეული ავესტური, რომელსაც საფუძვლად უდევს ძვ. წ. - საუკუნეების ირანულის ერთ-ერთი დიალექტი. ამ დიალექტზე შესრულებულია სალექსო საზომით დაწერილი 17 გათა (საგალობელი), რომელთაც ზარათუშტრას მიაწერენ. ამ ფენას სპეციალურ სამეცნიერო ლიტერატურაში გათურსაც უწოდებენ. გვიანი ავესტურია სასანიანების ხანაში ფანაური ანაბნით ჩაწერილი ტექსტი, რომელსაც თან ახლავს ფალაური თარგმანი და კომენტარები. დედანს საშ. სპარსულად ეწოდა („ფუძე“ ან ძირითადი ტექსტი; ახ. სპარსულით ), ხოლო დანარჩენს (ცოდნა, განმარტება). ავესტის ამ დიალექტურ-ქრონოლოგიურ ფენას მოგვიანებით ევროპილებმა უმართებულოდ უწოდეს ზენდური ენა. ავესტურ ენაზე ავესტის გარდა არაფერი შემორჩენილა. ვარაუდობენ რომ ძეგლის შექმნის ეპოქაშივე იგი უკვე მკვდარი ენა იყო. როგორც საღვთისმსახურო ენა, იგი დღემდე შემოინახეს ინდოეთში მცხოვრებმა ზოროასტრიზმის ფარსმა მიმდევრებმა.
ქრისტიანული კომუნიზმი

ქრისტიანული კომუნიზმი — რელიგიური კომუნიზმის განშტოება, რომელიც ეფუძნება ქრისტიანულ რწმენას. მისი მიმდევრები მიიჩნევენ, რომ იესო ქრისტეს ქადაგება შეესაბამება კომუნისტურ იდეოლოგიას.

იდეოლოგია
ქრისტიანული კომუნიზმი ეფუძნება ბიბლიაში არსებულ ნაწყვეტებს, რომლებიც შეესაბამება კომუნისტურ მსოფლმხედველობას.

„საქმე წმიდათა მოციქულთა“ შეიცავს მონაკვეთს, რომელშიც საუბარია ერების თანასწორობის შესახებ:

„განჰკრთეს ყოველნი და დაუკჳრდა ერთსა-ერთისა თანა და იტყოდეს: ანუ არა ესე ყოველნი არიანა, რომელნი იტყჳან გალილეველ? და ვითარ ჩუენ გუესმის კაცად-კაცადსა თჳსი სიტყუაჲ ჩუენი მათგან, რომელნი ვართ. პართნი და უჟიკნი და ელამიტელნი და მკჳდრნი შუა მდინარისანი ჰურიასტანისანი და კაბადუკიაჲსანი, პონტოჲსანი და ასიაჲსანი, ფრიგჳაჲსანი და პამფჳლიისანი, ეგჳპტისანი და ადგილისა ლუბიისანი, კჳრინით კერძონი და მოსრულნი ჰრომნი, ჰურიანი და მწირნი, კრიტელნი და არაბიელნი, გუესმის, იტყჳან რაჲ ჩუენითა ენითა დიდებასა ღმრთისასა?!“ (საქმე წმიდათა მოციქულთა 2:7-11).

„საქმე წმიდათა მოციქულთა“ ასევე შეიცავს მონაკვეთს, სადაც წერია, რომ ძველად ქრისიტიანები ცხოვრობდნენ მცირე კომუნებში კერძო საკუთრების გარეშე:

„ხოლო სიმრავლისა მის მორწმუნეთაჲსა იყო გული და გონებაჲ ერთ, და არცა ერთმან ვინ თქჳს მონაგები მისი თჳსად, არამედ იყო ყოველივე მათდა ზოგად.“ (საქმე წმიდათა მოციქულთა 4:32).

ქრისტიანი კომუნისტების აზრით, კომუნისტური იდეოლოგიის თეზისები ღრმადაა ჩადებული ქრისტიანულ რწმენაში. ისინი მიიჩნევენ, რომ იესო ქრისტეს მოძღვრება უარყოფდა კაპიტალისტური წყობისთვის დამახასიათებელ მერკანტილისტურ აზროვნებას და ღარიბების დახმარებისკენ მოუწოდებდა.
აყბულაყი (არშალის რაიონი)

აყბულაყი (; 2007 წლამდე მიჩურინო, მანამდე ვიშნიოვსკი) — სოფელი ყაზახეთში, აყმოლის ოლქის არშალის რაიონში. შედის აყბულაყის სასოფლო ოკრუგში. მდებარეობს რაიონის ცენტრ არშალიდან დაახლ. 6 კმ-ში. ატოკ კოდი — 113431100.

მოსახლეობა
1989 წლის მოსახლეობის სრულიად საკავშირო აღწერის მიხედვით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 925 კაცს, რომლის 58% ეთნიკურად რუსი იყო.

1999 წელს სოფელში ცხოვრობდა 819 ადამიანი (398 მამაკაცი და 421 ქალი). 2009 წლის აღწერის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 808 ადამიანს შეადგენს (391 მამაკაცი და 417 ქალი).
იაკობ მუსხელიშვილი

იაკობ მუსხელიშვილი (დ. 1865 — გ. 1936) — ქართველი გენერალი.

დაამთავრა თბილისის კადეტთა კორპუსი. პოდპორუჩიკი (1885), მიხეილის საარტილერიო სასწავლებელი და ოფიცერთა საარტილერიო სკოლა. ჯარში მსახურობდა 1884 წლიდან. პორუჩიკი (1889). შტაბსკაპიტანი (1895). კაპიტანი (1899). რუსეთ- იაპონიის 1904-1905 წლების ომის მონაწილე. პოდპოლკოვნიკი (1907). პოლკოვნიკი (1911, წარჩინებისთვის). 1913 წელს ყარსის ციხესიმაგრის არტილერიის - ბატარეების უფროსი. პირველი მსოფლიო ომის მონაწილე. მეთაურობდა მე-3 მძიმე საარტილერიო ბრიგადის 1-ლ დივიზიონს. დაჯილდოებული იყო ორდენებით: წმინდა ანას ხარისხის, წმინდა ანას ხარისხის ხმლებით, წმინდა სტანისლავის ხარისხის, წმინდა ვლადიმირის ხარისხის, წმინდა ვლადიმირის ხარისხის ხმლებით. 1918-1921 წლებში მსახურობდა საქართველოს შეირაღებულ ძალებში. 1918 წლიდან იყო ბათუმის ციხის არტილერიის უფროსი და მიხეილის საციხოვნო არტილერიის მეთაური. იმავე წლის თებერვალში წარმატებით განაიარაღა შავის ზღვის ფლოტის მეამბოხე ნაწილი, რისთვისაც გენერლის წოდება მიიღო. საქართველოს ოკუპაცია-ანექსიის შემდეგ ემიგრაციაში არ წასულა. რამდენჯერმე იყო დაპატიმრებული საბჭოთა სპეცამსახურების მიერ. აკრძალული ჰქონდა თბილისში ცხოვრება.
აყჟარი (არშალის რაიონი)

აყჟარი (; 2001 წლამდე ზარია,) — აული ყაზახეთში, აყმოლის ოლქის არშალის რაიონში. შედის ბულაყსაის სასოფლო ოკრუგში. მდებარეობს რაიონის ცენტრ არშალიდან დაახლ. 52 კმ-ით ჩრდილოეთით. ატოკ კოდი — 113451400.

მოსახლეობა
1989 წლის მოსახლეობის სრულიად საკავშირო აღწერის მიხედვით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 172 კაცს, რომლის 56% ეთნიკურად გერმანელი იყო.

1999 წელს აულში ცხოვრობდა 216 ადამიანი (105 მამაკაცი და 111 ქალი). 2009 წლის აღწერის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 182 ადამიანს შეადგენს (91 მამაკაცი და 91 ქალი).
აყთასთი (აყმოლის ოლქი)

აყთასთი — სოფელი ყაზახეთში, აყმოლის ოლქის არშალის რაიონში. შედის აყბულაყის სასოფლო ოკრუგში. მდებარეობს რაიონის ცენტრ არშალიდან დაახლ. 10 კმ-ით სამხრეთით. ატოკ კოდი — 113431180.

მოსახლეობა
1989 წლის მოსახლეობის სრულიად საკავშირო აღწერის მიხედვით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 462 კაცს, რომლის 32% ეთნიკურად რუსი იყო, ხოლო 22% — გერმანელი.

1999 წელს სოფელში ცხოვრობდა 360 ადამიანი (170 მამაკაცი და 190 ქალი). 2009 წლის აღწერის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 259 ადამიანს შეადგენს (132 მამაკაცი და 127 ქალი).
ანარი

ანარი — სადგური ყაზახეთში, აყმოლის ოლქის არშალის რაიონში. შედის ანარის სასოფლო ოლქში. მდებარეობს რაიონის ცენტრ არშალიდან დაახლ. 24 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით. ატოკ კოდი — 113435100.

მოსახლეობა
1989 წლის მოსახლეობის სრულიად საკავშირო აღწერის მიხედვით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 1762 კაცს, რომლის 62% ეთნიკურად რუსი იყო.

1999 წელს სადგურში ცხოვრობდა 1508 ადამიანი (758 მამაკაცი და 750 ქალი). 2009 წლის აღწერის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 1117 ადამიანს შეადგენს (515 მამაკაცი და 602 ქალი).
არნასაი (აყმოლის ოლქი)

არნასაი (; 2007 წლამდე ვიაჩესლავკა) — აული ყაზახეთში, აყმოლის ოლქის არშალის რაიონში, მდინარე იშიმის მარცხენა ნაპირზე. შედის არნასაის სააულო ოკრუგში. მდებარეობს რაიონის ცენტრ არშალიდან დაახლ. 21 კმ-ით ჩრდილო-დასავლეთით. ატოკ კოდი — 113442100.

მოსახლეობა
1989 წლის მოსახლეობის სრულიად საკავშირო აღწერის მიხედვით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 1084 კაცს, რომლის 50% ეთნიკურად რუსი იყო, ხოლო 22% — გერმანელი.

1999 წელს აულში ცხოვრობდა 1078 ადამიანი (528 მამაკაცი და 550 ქალი). 2009 წლის აღწერის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 1129 ადამიანს შეადგენს (574 მამაკაცი და 555 ქალი).
მარტინ ბიუხელი

მარტინ ბუხელი (; დ. 19 თებერვალი 1987, რუგელი, ლიხტენშტაინი) — ლიხტენშტაინელი ფეხბურთელი. თამაშობს საფეხბურთო კლუბ „რუგელსა“ და ლიხტენშტაინის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში.

კარიერა
ბიუხელმა კარიერა დაიწყო საფეხბურთო კლუბ „რუგელში“, სადაც ცხრა წელი გაატარა, პროფესიონალური კარიერა კი — 9 წლის შემდეგ, საფეხბურთო კლუბ „ვადუცში“. 2006 წელს გადავიდა „ციურიხში“. მან ამ გუნდში 6 წელი დაყო, ამ პერიოდში იმყოფებოდა იჯარით „ვადუცსა“ და „დეპორტივო ლა კორუნიას“ მეორე გუნდში. 2012 წელს ის გერმანულ „უნტერფერინგს“ შეუერთდა.

2018 წელს დაუბრუნდა „ციურიხს“. თუმცა ძირითად შემადგენლობაში ვერ დამკვიდრდა და ამჟამად „ციურიხის“ მეორე გუნდის ფეხბურთელია.

სანაკრებო კარიერა
მისი დებიუტი ეროვნულ ნაკრებში შედგა 2004 წელს.

სანაკრებო გოლები:
არშალი (აყმოლის ოლქი)

არშალი (; 1927 წლამდე ბორისოვკა, 1998 წლამდე ვიშნიოვკა) — დაბა ყაზახეთში, აყმოლის ოლქში. არშალის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი და არშალის სადაბო ადმინისტრაციის ერთადერთი დასახლებული პუნქტი. ატოკ კოდი — 113430100.

გეოგრაფია
დაბა მდებარეობს მდინარე იშიმის მარჯვენა და მარცხენა ნაპირზე, ქვეყნის დედაქალაქ ნურ-სულთანიდან (ყოფ. ასტანა) 70 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ვიშნიოვკა (4 კმ).

ისტორია
დაარსდა 1890 წელს. 2009 წლის აღწერის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 7051 ადამიანს შეადგენდა (3395 მამაკაცი და 3656 ქალი).

ეკონომიკა
დაბაში მოქმედებს სამშენებლო კონსტრუქციებისა და მასალების კომბინატი, რკინაბეტონის შპალების ქარხანა, ღორღისა და ასფალტის ქარხნები, ერბო–კარაქის ქარხანა და სხვ. არშალიში გადის ნურ-სულთანი — ყარაღანდის დამაკავშირებელი საავტომობილო და რკინიგზა.
ბრიტანეთის კინოინსტიტუტი

ბრიტანეთის კინოინსტიტუტი (, შემოკლებით ) — არაკომერციული ორგანიზაცია, რომელიც დაარსდა 1933 წელს როგორც კერძო კინოსტუდია. 1948 წლიდან შეუდგა კინოხელოვნების პოპულარიზაციას. 1983 წელს საბოლოოდ გადავიდა სახელმწიფო კონტროლის ქვეშ.

ორგანიზაციის წესდება დაამტკიცა დედოფალმა ელისაბედ -მ. კინოინსტიტუტი აქვეყნებს მონოგრაფიების სერიას გასული წლების საუკეთესო ფილმების შესახებ და აგრეთვე აფინანსებს დამწყები რეჟისორების პროექტებს.

ინსტიტუტის ეგიდით ფუნქციონირებს სხვადასხვა კულტურული დაწესებულებები: ჟურნალი „ & “, ნაციონალური კინოარქივი და ლონდონის კინომუზეუმი.

1956 წლიდან ბრიტანეთის კინოინსტიტუტი ყოველწლიურად ორგანიზებას უკეთებს ლონდონის კინოფესტივალს, რომელიც ერთ-ერთ ყველაზე მასშტაბური და გავლენიანი კინოფესტივალია მსოფლიოში.