iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბეიაზითის მოედანი

ბეიაზითის მოედანი  — მოედანი სტამბოლის ისტორიულ ნაწილში. მოედანზე მდებარეობს სტამბოლის უნივერსიტეტის მთავარი შესასვლელი, ბაიაზითის მეჩეთი და დიდი ბაზრის ჭიშკარი.

მოედანი მდებარეობს ძველი ბიზანტიური ხარების მოედნის ადგილზე, რომელიც ააგეს 393 წელს იმპერატორი თეოდოსიუს დიდის მმართველობის დროს. თანამედროვე მოედანმა სახელწოდება მიიღო ბაიაზითის მეჩეთის მიხედვით, რომელიც ააშენეს სულთან ბაიაზიდ -ის მართველობის დროს 1500-1506 წლებში.
ეგმა

ეგმა  — თურქეთის ყველაზე ღრმა მღვიმე. მდებარეობს ტაშელის პლატოზე, ანატოლიის სამხრეთ ნაწილში, ქალაქ ანამურიდან სამხრეთ-დასავლეთით 17 კმ-ში. 2010 წლის 15 მარტის მონაცემებით იგი მსოფლიოში მეთხუთმეტე ადგილზეა სიღრმის მიხედვით. მისი სიღრმეა 1 429 მეტრი, ხოლო სიგრძე 3118 მეტრი. სახელწოდება ეგმა არის მისი აღმომჩენების ევრენ გიუნაისა და მეჰმედ ალი ოზელის ინიციალების ერთობლიობა.

ამ კარსტული ძაბრის შესახებ ცნობილი გახდა 1988 წელს. გამოკვლევები დაიწყო სტამბოლის ბოგაზიჩის უნივერსიტეტის სპელეოლოგიურმა განყოფილებამ. ამ გამოკვლევების შედეგად გამოვლინდა 11 მღვიმე, რომელთაგან 2 ყველაზე ღრმაა თურქეთში. 2001 წელს დიდი ღვარცოფის შედეგად მღვიმეში 1280 მეტრზე ჩასული მეჰმედ ალი ოზელი დაიღუპა. მღვიმის ყველაზე ღრმა წერტილი 2004 წელს აღმოაჩინეს ბულგარეთის სპელეოლოგთა ფედერაციის დახმარებით.
იზთუზუს კუების სანაპირო

იზთუზუს კუების სანაპირო  — 4 კმ. სიგრძის ზღვის უბე მდინარე დალიანის ხმელთაშუა ზღვასთან შეერთების ადგილას. სანაპირო არის 120-160 მეტრი სიგანის ქვიშიანი ზოლი, რომელიც მდებარეობს მდინარე დალიანსა და ხმელთაშუა ზღვას შორის. სახელწოდება იმის გამო შეერქვა, რომ იგი ზღვის თავკომბალა კუს ერთ-ერთ საუკეთესო საქვირითო ადგილს წარმოადგენს, რომელიც წითელ წიგნშია შეტანილი, როგორც გადაშენების პირას მყოფი სახეობა. ამ ფაქტორის გათვალისწინების გამო იზთუზუს სანაპიროს 1988 წლიდან დაცული ტერიტორიის სტატუსი აქვს.
კოსმოსი: სივრცე-დროის ოდისეა

კოსმოსი: სივრცე-დროის ოდისეა — 2014 წელს შექმნილი სამეცნიერო-პოპულარული დოკუმენტური ფილმების ციკლი, რომელიც 1980 წლის კარლ სეიგანის მიერ შექმნილი სერიალის — „კოსმოსი: პერსონალურო მოგზაურობა“ გაგრძელებაა.

დოკუმენტური ფილმების ციკლის ხელახალი შექმნის ინიციატორი, ორიგინალური სერიალის შემქნელის და წამყვანის, კარლ სეიგანის მეუღლე ენ დრუიანი იყო. სერიალის ძირითადი თემები და შინაარსი ეფუძნება ორიგინალურ ვერსიას. განახლებული შოუს წამყვანი გახდა ცნობილი ამერიკელი ასტროფიზიკოსი, მწერალი და მეცნიერების პოპულარიზატორი ნილ დეგრას ტაისონი.

ფილმების ციკლი შედგება 13 ნაწილისგან და გადიოდა მრავალ ქვეყანაში ისეთ არხების მეშვეობით როგორებიცაა და .

დოკუმენტურ ფილმებში მარტივი და გასაგები ენით, უახლესი კომპიუტერული გრაფიკით, ანიმაციით და თანამედროვე მონაცემებზე დაყრდნობით, მოთხრობილია ისეთ ფენომენებზე როგორებიცაა კოსმოსი, თავისი უკიდეგანო სივრცეებით. ფილმების მთავარი თემებია გალაქტიკები, ვარსკვლავები, პლანეტები, კომეტები, შავი ხვრელები, პულსარები, კვაზარები და ა. შ.

ფილმები მხოლოდ კოსმოსის თემით არ შემოიფარგლება, ასევე აღწერილია ბუნება ატომების და მოლეკულების დონეზე, ფუნდამენტური მოვლენები, განხილულია დედამიწის შორეული წარსული, მისი შექმნიდან დღემდე და პლანეტის შესაძლო ბედი მილიონობით წლის შემდეგ. რამდენიმე ეპიზოდში გამახვილებულია ყურადღება დედამიწაზე სიცოცხლის წარმოშობის ვერსიებზე, ევოლუციაზე, მის ბიოქიმიაზე, დნმ-ზე, გენეტიკაზე, ელექტრომაგნეტიზმზე, გრავიტაციაზე და პლანეტაზე მიმდინარე უმნიშვნელოვანს მოვლენებზე,

ციკლის ყოველ ფილმში ანიმაციის საშუალებით გაცოცხლებულია ისეთი მეცნიერების და საზოგადო მოღვაწეების ბიოგრაფიები, როგორებიც იყვნენ ჯორდანო ბრუნო, ედმუნდ ჰალეი, რობერტ ჰუკი, უილიამ ჰერშელი, ისააკ ნიუტონი მაიკლ ფარადეი, ჯეიმზ მაქსველი და ა.შ.

ისევე როგორც 1980 წლის ვერსიაში, განახლებულ სერიაში დიდი როლი ენიჭება კარლ სეიგანის მიერ მოგონილ „დროის კალენდარს“ (სამყაროს არსებობის 13,7 მილიარდი წელი ჩატეულია 1 წლის კალენდარში, სადაც პირველი იანვრის პირველი წამი, ანუ 0 საათი, 0 წუთი და 1 წამი შეესაბამება დიდი აფეთქების დროს, ხოლო 31 დეკემბრის 23 საათი, 59 წუთი და 59 წამი კი დღევანდელ დღეს)

ასევე დიდი როლი ეთმობა „წარმოსახვის ხომალდს“, კარლ სეიგანის „შექმნილ“ ხომალდს შეუძლია იმოგზაუროს კოსმოსის ნებისმიერ წერტილში, გაუძლოს უკიდურეს ტემპერატურებს და წნევებს, მას შეუძლია დაპატარავდეს და ადრონების ზომის გახდეს, რათა ელემენტარულ ნაწილაკებს შორის მოხვდეს, შეუძლია შავი ხვრელის სიახლოვეში უვნებლად იფრინოს, გაუძლოს პულსარის გამანადგურებელ გამოსხივებას და ჩაყვინთოს მეთანის ზღვებში სატურნის თანამგზავრებზე.

ფილმებში მაყურებელი ეცნობა სამყაროს წარმოქმნის თეორიას, ვარსკვლავების სიცოცხლის ფაზებს, გალქტიკების მოძრაობას, სიცოცხლის შესაძლო ფორმებს შორეულ პლანეტებზე, დედამიწის ისტორიის სხვადასხვა ეპოქებს, ცოცხალი არსებების ევოლუციას, მეცნიერების განვითარებას,

სერიალი პირველად გავიდა ეთერში 2014 წლის 9 მარტს და მას საკმაოდ მაღალი რეიტინგი ჰქონდა, ნომინირებული იყო სატელევიზიო პრემია ემის 12 ნომინაციაზე,
აფეთ ინანი

აფეთ ინანი (; დ. 29 ნოემბერი, 1908, თესალონიკი — გ. 8 ივნისი, 1985, ანკარა) — თურქი ისტორიკოსი და სოციოლოგი. მუსტაფა ქემალ ათათურქის შვილობილი.

აფეთ ინანი დაიბადა სალონიკში. ბალკანეთის ომების გამო გადასახლდნენ ადაფაზარში, შემდეგ კი ანკარაში. 1915 წელს დედა გარდაეცვალა. მამა დაქორწინდა. 1920 წელს დაასრულა დაწყებითი სკოლა. 1925 წელს დაასრულა გოგონათა პედაგოგიური კოლეგია და მუშაობა დაიწყო იზმირის დაწყებით სკოლაში მასწავლებლად. ამავე წელს იზმირში შეხვდა ათათურქს. 1925 წელს მუსტაფა ქემალმა გააგზავნა ლოზანაში, რათა შეესწავლა ფრანგული ენა. თურქეთში დაბრუნების შემდეგ 1927 წელს დაინიშნა ისტორიის მასწავლებლად. 1936-1938 წლებში სწავლობს ჟენევის უნივერსიტეტში. უმაღლესი განათლების დასრულების შემდეგ მიიღო ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი. 1950 წლიდან ანკარის უნივერსიტეტის ლექტორია.

გარდაიცვალა 1985 წელს ანკარაში.
უგურ მუმჯუ

უგურ მუმჯუ (; დ. 22 აგვისტო, 1942, ქირშეჰირი — გ. 24 იანვარი, 1993, ანკარა) — თურქი ჟურნალისტი.

დაიბადა 1942 წელს ქალაქ ქირშეჰირში. სკოლა დაამთავრა ანკარაში, ხოლო შემდეგ 1965 წელს ანკარის უნივერსიტეტის სამართლის ფაკულტეტი. 1965-1969 წლებში მუშაობდა სპეციალობით. 1972 წლამდე კი ანკარის უნივერსიტეტში მუშაობს. 1971 წლის სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ დააპატიმრეს.

დაკავებული იყო ჟურნალისტური საქმიანობით, გამოსცემდა წიგნებს.

გარდაიცვალა 1993 წელს მის ავტომობილში ჩადებული ასაფეთქებელი მოწყობიობის ამოქმედების შედეგად.
ზიულფიუ ლივანელი

ზიულფიუ ლივანელი (, დ. 20 ივნისი 1946, ილგინი) — თანამედროვე თურქი მუსიკოსი, კომპოზიტორი, მწერალი, კინორეჟისორი და პოლიტიკური მოღვაწე.

 საუკუნის 70-იან წლებში, პოლიტიკური მოსაზრებების გამო იძულებული გახდა დაეტოვებინა თურქეთი. თავდაპირველად ცხოვრობდა სტოკჰოლმში, შემდეგ პარიზსა და ათენში. 1984 წელს დაბრუნდა თურქეთში სტამბოლში გამართა კონცერტი, სადაც შეასრულა სიმღერა „“ (კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება).

ზიულფიუ ლივანელი მრავალრიცხოვანი თურქული და საერთაშორისო პრემიების ლაურეატია. ავტორია 300-ზე მეტი სიმღერის და 30 კინოფილმის. დაწერა მუსიკა ბალეტისათვის და 5 თეატრალური დადგმისათვის. არის ოქროს პალმის (1989) და ოქროს ანტილოპას პრემიების ლაურეატი.

2002-2007 წლებში თურქეთის პარლამენტის დეპუტატია სახალო რესპუბლიკური პარტიის რიგებიდან.
ბოსნიის ვილაიეთი

ბოსნიის ვილაიათი (; ვილაიათ-ი ბოსნე ) ოსმალეთის იმპერიის რეგიონი, რომელიც მოიცავდა თანამედროვე ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის დიდ ნაწილს. იგი შეიქმნა 1867 წლის ადმინისტრაციული რეფორმების შემდეგ და მოიცვა ყოფილი ბოსნიის ეიალეთის დიდი ნაწილი. მისი ფართობი 46 ათას კვ. კმ-ს შეადგენდა, ხოლო მოსახლეობა 1871 წლისთვის 1 მლნ 232 ათ. კაცს.
დაყოფა
ვილაიათი იყოფოდა ხუთ სანჯაყად:
ბოსნიის სანჯაყი (ცენტრი ქ. სარაევო)
იზვორნიკის (ზვორნიკი) სანჯაყი
ჰერსექის (ჰერცეგოვინა) სანჯაყი (ცენტრი ქ. მოსტარი)
ტრავნიკის სანჯაყი
ბიჰქეს (ბიჰაჩი) სანჯაყი
ავსტრო-უნგრული ოკუპაცია
1878 წელს ავსტრია-უნგრეთმა ისარგებლა ოსმალეთის მძიმე მდგომარეობით და დაიკავა ბოსნია და ასევე კოსოვოს ვილაიათის ნოვიპაზარის სანჯაყი. ოსმალეთის არმია რამდენიმე კვირის განმავლობაში სწევდა წინააღმდეგობას, მაგრამ შემდეგ ტერიტორია დატოვა. თუმცა საერთაშორისო კანონებით ეს ტერიტორიები ოსმალეთს ეკუთვნოდა, ავსტრიის ხელმძღვანელობამ დაიწყო იქ თავისი კანონების გატარება და თავისი წესების შემოღება. ამას ადგილობრივი მოსახლეობა მტრულად შეხვდა და ამბოხება მოაწყო ჰერცეგოვინასა და აღმოსავლეთ ბოსნიაში. ავსტრიამ ადგილობრივ მოხალისეთაგან რაზმების ჩამოყალიბება სცადა, მაგრამ ისინი ამბოხებულების მხარეს გადადიოდნენ. საბოლოოდ სიტუაციის სტაბილიზაცია მოხერხდა, მაგრამ 1881 წელს შემოღებულმა სამხედრო გაწვევის კანონმა თავიდან გამოიწვია შეიარაღებული გამოსვლები. საბოლოოდ სიტუაცია 1883 წლის დასაწყისისთვის დასტაბილურდა.
ანექსია
1908 წლის 6 ოქტომბერს ფრანც იოზეფ -მა განაცხადა ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის დე-იურე შემოერთების სურვილისა და ადგილობრივებისთვის ავტონომიისა და კონსტიტუციური უფლებების მინიჭების შესახებ. ამ გადაწყვეტილების გამო დაიწყო ბოსნიის კრიზისი, რაშიც ოსმალეთისა და ავსტრიის გარდა ჩათრეული აღმოჩნდნენ რუსეთი, დიდი ბრიტანეთი, სერბეთი, იტალია, მონტენეგრო, გერმანია და საფრანგეთი. ბოსნიის ანექსიამ ოსმალეთზე მეტად სერბეთი და მისი მოკავშირე რუსეთი გაანაწყენა.
1909 წელს ბერლინში გაფორმდა შეთანხმება, რომელზეც ცნეს ბოსნიის ანექსია ავსტრიის მიერ. სერბები თვლიდნენ, რომ ბოსნია მათი საკუთრება იყო. გაჩნდა სერბული ნაციონალისტური ორგანიზაციები, რომლებიც ბოსნიის სერბეთთან შეერთებას ისახავდნენ მიზნად. საბოლოოდ კი მათი საქმიანობა სარაევოს მკვლელობითა და პირველი მსოფლიო ომით დასრულდა.
იდენტობა (ორგანიზაცია)

იდენტობა — სამოქალაქო უფლებების დაცვის ორგანიზაცია საქართველოში, რომელიც მუშაობს ლგბტ ადამიანების უფლებების დაცვაზე. მან ორგანიზება გაუწია 2013 წლის მშვიდობიან დემონტრაციას თბილისში, რომელიც დაარბიეს საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მრევლმა და სასულიერო პირებმა — 20 000-მა ულტრა-კონსერვატორმა ადამიანმა.

ორგანიზაცია დაფუძნდა 2010 წლის 8 ნოემბერს.

ორგანიზაციის მისია
1. განსხვავებული იდენტობის მქონე ადამიანთა და ჯგუფების მიმართ სიძულვილით მოტივირებული დანაშაულის და სიძულვილის ენის მიზეზების კვლევა და აღმოფხვრისკენ მიმართული კამპანიის წარმოება;

2. ლგბტ (ლესბოსელი, გეი, ბისექსუალი, ტრანსგენდერი) პირთათვის თანაბარი უფლებებისა და შესაძლებლობების უზრუნველყოფა და მათი ინტეგრაცია საზოგადოებაში. მათი ინფორმირებულობის გაზრდა ჯანსაღი სქესობრივი ცხოვრების წესის გავრცელების ხელშესაწყობად;

3. ქალთა მიმართ არსებული დისკრიმინაციის გამოვლენა, შესწავლა და აღკვეთა;

4. ზოგადი, ინსტიტუციონალიზებული და ინტერნალიზებული მიზოგინიის (ქალების მიმართ სიძულვილის) და ჰომოფობიის დაძლევა;

5. ბავშვებისა და მოზარდების, განსაკუთრებით, მზრუნველობას მოკლებული ბავშვების და კანონთან კონფლიქტში მყოფი პირების მიმართ არსებული დისკრიმინაციის გამოვლენა, შესწავლა და აღკვეთა; მათთვის თანაბარი უფლებებისა და შესაძლებლობების უზრუნველყოფა და მათი ინტეგრაცია საზოგადოებაში; მათთვის საჭირბოროტო საკითხებზე საზოგადოებისთვის სწორი ინფორმაციის მიწოდება;

6. განსხვავებული ფიზიკური და გონებრივი შესაძლებლობების მქონე პირთა მიმართ არსებული დისკრიმინაციის გამოვლენა, შესწავლა და აღკვეთა; მათთვის თანაბარი უფლებებისა და შესაძლებლობების უზრუნველყოფა და მათი ინტეგრაცია საზოგადოებაში; მათთვის საჭირბოროტო საკითხებზე საზოგადოებისთვის სწორი ინფორმაციის მიწოდება;

7. აგრესიული ეთნონაციონალიზმისა და რელიგიური ექსტერმიზმის პრობლემის, ასევე სეკულარული წყობის წინაშე არსებული გამოწვევების მიზეზთა კვლევა, ამ საკითხებზე საზოგადოების სწორი ინფორმირება;

8. რომა (ბოშათა) ჯგუფის არსებული დისკრიმინაციის გამოვლენა, შესწავლა და აღკვეთა; მათთვის თანაბარი უფლებებისა და შესაძლებლობების უზრუნველყოფა და მათი ინტეგრაცია საზოგადოებაში; მათთვის საჭირბოროტო საკითხებზე საზოგადოებისთვის სწორი ინფორმაციის მიწოდება.
აზიზ ნესინი

აზიზ ნესინი (, მეჰმეთ ნუსრეთის ერთ-ერთი ფსევდონიმი; დ. 20 დეკემბერი, 1915 — გ. 6 ივლისი, 1995) — თურქი მწერალი, დრამატურგი და პუბლიცისტი.

აზიზ ნესინი ყირიმელი თათრების შთამომავალია. დაიბადა 1915 წელს პრინცის კუნძულების კუნძულ ჰეიბელიადაზე. 1934 წელს ათათურქის რეფორმის შედეგად მიიღო გვარი ნესინი. 1939 წელს დაამთავრა სამხედრო-ტექნიკური სასწავლებელი და მიიღო უმცროსი ოფიცრის წოდება.

იგი უამრავი სტატიის, ფელეტონის, ესსეს, ნოველის, ზღაპრის, რომანისა და პიესის ავტორია.

გარდაიცვალა 1995 წელს.
ალბანეთ-თურქეთის ურთიერთობები

თურქეთ-ალბანეთის ურთიერთობები — წარმოადგენს ურთიერთობებს თურქეთსა და ალბანეთს შორის. დიპლომატიური ურთიერთობა ოფიციალურად დამყარდა საუკუნის 20-იან წლებში. ურთიერთობა ალბანეთსა და თურქეთს შორის ტრადიციულად არის მეგობრული ისტორიული და კულტურული ფაქტორების გამო. ალბანეთს აქვს საელჩო თურქეთში ანკარაში და გენერალური საკონსულო სტამბოლში. ალბანეთში კი მოქმედებს საელჩო ტირანაში.

ორივე ქვეყანა ისლამური თანამშრომლობის ორგანიზაციის, ნატოს და ხმელთაშუა ზღვის კავშირის წევრია.
ავსტრია-თურქეთის ურთიერთობები

ავსტრია-თურქეთის ურთიერთობები — წარმოადგენს ურთიერთობებს თურქეთსა და ავსტრიას შორის. ავსტრიას აქვს საელჩო თურქეთში ანკარაში. ავსტრიაში კი მოქმედებს საელჩო ვენაში.

ავსტრიასა და თურქეთს შორის ურთიერთობა დაიძაბა 2010 წლის ნოემბერში, მას შემდეგ რაც თურქეთის ელჩმა ავსტრიაში, ქვეყნის პოლიტიკური ელიტა დაადანაშაულა ქსენოფობიაში და მოუწოდა საერთაშორისო ორგანიზაციებს თავიანთი შტაბ-ბინები გადაეტანათ ვენიდან. თავისუფლების პარტიამ მოუწოდა მთავრობას შეეწყვიტა დიპლომატიური ურთიერთობები და ევროპის კავშირის გაწევრიანების მოლაპარაკებების შეწყვეტა ანკარასთან.
თურქეთ-სომხეთის ურთიერთობები

თურქეთ-სომხეთის ურთიერთობები — მიუხედავად იმისა, რომ 1991 წელს თურქეთმა ერთ-ერთმა პირველმა აღიარა სომხეთის დამოუკიდებლობა საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, ორ ქვეყანას შორის დიპლომატიური ურთიერთობა საკმაოდ დაძაბული რჩება. დაძაბულობის საბაბია სომეხთა გენოციდის, სომხეთის მიერ ყარსის ხელშეკრულების არ ცნობის და თურქეთის მიერ აზერბაიჯანის მხარდაჭერა მთიანი ყარაბაღის კონფლიქტში.

თურქეთსა და სომხეთს შორის საზღვარი დაკეტილია.
თურქეთ-რუმინეთის ურთიერთობები

თურქეთ-პოლონეთის ურთიერთობები — წარმოადგენს ურთიერთობებს თურქეთსა და რუმინეთს შორის. ორ ქვეყანას შორის არის ხანგრძლივი ისტორიული, გეოგრაფიული და კულტურული ურთიერთობები.

რუმინეთს აქვს საელჩო თურქეთში ანკარაში და გენერალური საკონსულო სტამბულსა და იზმირში. რუმინეთში კი მოქმედებს საელჩო ბუქარესტში და გენერალური საკონსულო კონსტანცაში. ორივე ქვეყანა არის ნატოსა და შავი ზღვის ეკონომიკური თანამშრომლობის ორგანიზაციის წევრი.
ციკუტა

ციკუტა — მცენარეთა გვარი ქოლგოსანთა ოჯახისა. წყლის ან ჭაობის მრავალწლოვანი ბალახებია.

10 — 20 სახეობა უმეტესად ჩრდილოეთ ამერიკაში იზრდება. საქართველოში მხოლოდ აფხაზეთში გვხვდება (შხამიანი ციკუტა). შიშველი ბალახია. ღეროს სიმაღლე 50 — 150 სანტიმეტრს აღწევს.

იზრდება დაჭაობებულ ადგილებზე. მეტად შხამიანია, განსაკუთრებით ფესურა, რომელიც შხამიან ნივთიერება ციკუტოტოქსინს შეიცავს. ამ მცენარით გაზაფხულსა და შემოდგომაზე ხშირად იწამლება მსხვილი საქონელი და ცხვარი.
თურქეთ-უკრაინის ურთიერთობები

თურქეთ-უკრაინის ურთიერთობები — წარმოადგენს ურთიერთობებს თურქეთსა და უკრაინას შორის. ორ ქვეყანას შორის არის ხანგრძლივი ისტორიული, გეოგრაფიული და კულტურული ურთიერთობები.

უკრაინას აქვს საელჩო თურქეთში ანკარაში და გენერალური საკონსულო სტამბოლში. უკრაინაში კი მოქმედებს საელჩო კიევში და გენერალური საკონსულო ოდესაში. ორივე ქვეყანა არის შავი ზღვის ეკონომიკური თანამშრომლობის ორგანიზაციის წევრი. თურქეთი ნატოს წევრია, ხოლო უკრაინა კანდიდატი.
ქოლგოსანნი

ქოლგოსანნი — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. ერთ- ან მრავალწლოვანი ბალახებია, იშვიათად — ბუჩქები და დაბალი ხეები. მორიგეობით განლაგებული დანაკვეთული ან, იშვიათად, მთლიანი ფოთლები აქვთ. ყუნწის ძირი ხალთად არის გადაქცეული. ყვავილები აქტინომორფულია, უფრო იშვიათად — ზიგმორფული, ორსქესიანი; შეკრებილია მარტივ ან რთულ ქოლგებად, ზოგჯერ — თავაკის მსგავს ყვავილებად. რთული ქოლგის ძირში ხშირად განვითარებულია რამდენიმე ფოთლისაგან შემდგარი საერთო საბურველი.

ნაყოფი ტყუპი თესლურაა. თითოეულ თესლურას ზურგზე 5 წიბო და მათ შორის ღარები აქვს. ღარები ამოვსებულია ეთეროვანი ზეთებითა და გუმფისით.

ოჯახში 280-ზე მეტი გვარის 3000-მდე სახეობაა; საქართველოში გვხვდება 73 გვარის 179 სახეობა. ამ ოჯახის ზოგიერთი წარმომადგენელი საკვებ ნივთიერებებს ძირხვენებში აგროვებს (სტაფილო). ქოლგოსანთა ზოგიერთი სახეობა მეტად შხამიანია (კონიო, ციკუტა და სხვა).
თურქეთის სახელმწიფო გადატრიალება (1960)

თურქეთის სახელმწიფო გადატრიალება — პირველი სახელმწიფო გადატრიალება თურქეთში. მოხდა 1960 წლის 27 მაისს. გადატრიალებაში მონაწილეობდა 37 ახალგაზრდა ოფიცერი, რომელთაც ხელმძღვანელობდა აფარსლან თიურქეში და გენერალი ჯემალ გიურსელი. გადატრიალება მიმართული იყო 1960 წელს დემოკრატიულად არჩეული მთავრობის წინააღმდეგ.
თურქეთის სახელმწიფო გადატრიალება (1980)

თურქეთის სახელმწიფო გადატრიალება — მესამე სახელმწიფო გადატრიალება თურქეთის ისტორიაში. მოხდა 1980 წლის 12 სექტემბერს. ხელმძღვანელობდა გენერალური შტაბის უფროსი, გენერალი ქენან ევრენი.

1980 წლის 7 სექტემბერს ქენან ევრენმა და ოთხმა უმაღლესმა მთავარსარდალმა (ნურედინ ერსინი, ნეიათ თიუმერი, თანსინ შაჰინქაია, სედათ ჯელასუნი) მიიღეს სამოქალაქო ხელისუფლების დამხობის გადაწყვეტილება. 12 სექტემბერს ეროვნული უშიშროების საბჭომ ქენან ევრენის ხელმძღვანელობით, ტელევიზიის საშუალებით გამოაცხადეს სახელმწიფო გადატრიალების შესახებ. დაითხოვეს პარლამენტი და მთავრობა, დროებით შეაჩერეს კონსტიტუციის მოქმედება, აკრძალეს პოლიტიკური პარტიების მოქმედება. 12 სექტემბერსვე ქვეყნის მეთაური გახდა ქენან ევრენი.
ბურებისტა

ბურებისტა — დაკიის მეფე ძვ. წ. 82-44 წლებში.

ძვ. წ. საუკუნეში დაკების ტომებმა განვითარების უმაღლეს წერტილს მიაღწიეს. გადავიდნენ ვაჭრობბაზე დამყარებულ მეურნეობის ახალ ტიპზე. ბერძნებთან მჭიდრო კავშირებმა განაპირობა ტომების გაერთიანება. გაერთიანების სხვა მიზეზად ითვლება თავდასხმების საფრთხე. დასავლეთით და ჩრდილო-დასავლეთით გაძლიერდნენ კელტები. აღმოსავლეთიდან სკვითები და სარმატები ახდენდნენ გავლენას დაკების ტერიტორიაზე. თუმცა ყველაზე მეტად საფრთხის შემცველი გახდა რომაელტა დაპყრობები, რომლებიც საბერძნეთ-მაკედონიის შემდეგ გაუმეზობლდნენ დაკებს. ყველა ამ ფაქტორმა განაპირობა დაკების გაერთიანება ბურებისტას მმართველობის პერიოდში. მისი გაერთიანებული სახელმწიფო მთლიანად მოიცავდა თანამედროვე რუმინეთისა და მოლდოვის ტერიტორიებს.

სტრაბონის ცნობის მიხედვით ბურებისტა გარდაიცვალა ლაშქრობის დროს. ბურებისტას გარდაცვალების შემდეგ სახელმწიფო ოთხ ნაწილად დაიყო. მისი გარდაცვალების შემდეგ ქვეყნის გაძლიერება დაიწყო ერთი საუკუნის შემდეგ გამეფებულმა დეცებალუსმა, თუმცა შექმნილი გარე პოლიტიკური სიტუაციის გამო დაკია რომის პროვინციად იქცა.
დეცებალუსი

დეცებალუსი (; დ. საუკუნე — გ. 106) — დაკიის მეფე 87-106 წლებში. არსებობს მოსაზრება, რომ დეცებალუსი არის არა საკუთარი სახელი, არამედ ტიტული.

86 წელს დაიპყრო მეზია. რომის იმპერატორმა დომიციანემ 87 წელს ტავისი არმია გააგზავნა დაკიაში. დეცებალუსმა იმპერატორის არმია დაამარცხა. 88 წელს რომის იმპერიის ახალი რაზმები დაიძრნენ დაკიისკენ. გადამწყვეტი ბრძოლა გაიმართა ტრანსილვანიაში. დეცებალუსთან რომის იმპერატორმა დადო საზავო ხელშეკრულება, რომელიც საკმაოდ დამამცირებელი იყო რომაელთათვის.

101-102 და 105-106 წლებში ებრძოდა ტრაიანეს. პირველი ლაშქრობის შემდეგ დეცებალუსმა საკმაოდ არასასარგებლო ვითარებაში ითხოვა ზავი. დეცებალუსს მოუწია დაკიაში არსებული თავდაცვითი ნაგებობების დანგრევა. მისი საგარეო პოლიტიკაც რომის დაქვემდებარებაში გადავიდა. 105 წელს მეორედ შეიჭრა ტრაიანე დაკიაში. მიზეზად დეცებალუსის მხრიდან არსებული ხელშეკრულების დარღვევა გამოიყენა. დეცებალუსი მათთან ბრძოლაში დაიჭრა და ტყვედ ჩავარდნის შიშით თავი მოიკლა. წარმატებული ლაშქრობის შემდეგ ტრაიანემ რომში სვეტი აღმართა.
რუმინეთის სამეფო

რუმინეთის სამეფო — სახელმწიფო, რომელიც არსებობდა თანამედროვე რუმინეთის, მოლდოვის და ნაწილობრივ, უკრაინისა და ბულგარეთის ტერიტორიაზე 1881-1947 წლებში. ქვეყნის დედაქალაქი იყო ბუქარესტი. ძირითადი ტერიტორიულ-ადმინისტრაციული ერთეული - ჟუდეცი.

რუმინეთის სამეფოს არსებობის განმავლობაში სახელმწიფოს საზღვრები მნიშვნელოვნად იცვლებოდა. დამოუკიდებლობის გამოცადების ეტაპზე იგი მოიცავდა ვლახეთს, მოლდოვას და დობრუჯას. სამეფოს აღმოსავლეთი საზღვარი მდებარეობდა მდინარე პრუტზე და დნესტრზე, ჩრდილოეთით კარპატები საზღვრავდა. აღმოსავლეთით შავი ზღვა ესაზღვრებოდა, დასავლეთით ბანატის მთების გასწვრივ გადიოდა, სამხრეთით კი დუნაიზე.

1913 წელს ბალკანეთის მეორე ომის შედეგად მოახდინა მანამდე ბულგარეთის ტერიტორიის, სამხრეთ დობრუჯის ანექსია. საზღვრების მასშტაბური შეცვლა მოხდა პირველი მსოფლიო ომის შედეგად ავსტრია-უნგრეთისა და რუსეთის იმპერიების დაშლის შემდეგ. იმპერიების დაშლის შემდეგ რუმინეთის შემადგენლობაში შევიდა ბანატი, ბუკოვინა, ტრანსილვანია, მარამურეში, ბესარაბია.

1918-1940 წლებში რუმინეთის სამეფომ საზღვრების მაქსიმუმს მიაღწია. 1940 წელს დაკარგა ჩრდილოეთი ტრანსილვანია (შეიერთა უნგრეთმა), ბესარაბია, ბუკოვინა (შეიერთა სსრკ-მ), სამხრეთი დობრუჯა (დაიბრუნა ბულგარეთმა). აღმოსავლეთი საზღვარი კვლავ პრუტზე და დნესტრზე გავიდა.

მოსახლეობა
მოსახლეობის რაოდენობა მკვეთრად იცვლებოდა ახალი ტერიტორიების დაპყრობის შედეგად, 1939 წლისათვის მოსახლეობა 19 900 000 იყო.

ეროვნული შემადგენლობა კი 1930 წლისათვის ასეთია:

რუმინელები - 71,9 %
უნგრელები - 7 %
გერმანელები - 4,1 %
ებრაელები - 4 %
რუსინები და უკრაინელები - 3,2 %
რუსები - 2,3 %
ბულგარელები - 2 %

ასევე ცხოვრობდნენ თურქები, გაგაუზები, ალბანელები, სომხები, პოლონელები, სლოვენიელები, ხორვატები და სხვ.
Avaz Twist Tower

(ასევე ; ავაზის კოშკი) — ცათამბჯენი ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის დედაქალაქ სარაევოში. ბალკანეთში ყველაზე მაღალი ცათამბჯენი. მაღალ ნაგებობებში ბალკანეთის ტერიტორიაზე უმაღლესი ბელგრადის ავალის ტელეანძაა. იგი ბოსნიური მედია-ჯგუფის, „ავაზის“ შტაბ-ბინაა, ასევე აქ მდებარეობს „დნევნი ავაზის“ (; ყოველდღიური ხმა) რედაქცია.

მშენებლობა
ცათამბჯენის მშენებლობა დაიწყო 2003 წელს, სარაევოს კომერციულ ცენტრში, მარიინ დვორის უბანში. არქიტექტორის, ფარუყ კაპიჯიჩის იდეის თანახმად, 38 სართულიანი შენობა 142 მ სიმაღლისა უნდა ყოფილიყო, ხოლო სახურავზე განლაგებული დამატებითი შპილი კიდევ 30 მეტრს დაუმატებდა შენობის სიმაღლეს. მშენებლობამ ხუთი წელი გასტანა და 2008 წელს დასრულდა. შენობას დაგრეხილი, ექვსკუთხედი პარალელეპიპედის ფორმა აქვს და მისი ფასადი ლურჯი მინითაა მოპირკეთებული (გარდა ბოლო ორი სართულისა, რომლებიც წრიული ფორმისაა).

ექსპლუატაცია
ცათამბჯენში განლაგებულია მედია-ჯგუფ ავაზის შტაბ-ბინა და რედაქცია, ხოლო მის გარდა ასევე სხვადასხვა ოფისები, არის ხუთვარსკვლავიანი სასტუმრო , ასევე რესტორანი 100 მეტრის სიმაღლეზე, რომელსაც აქვს აივანი ტურისტული ტელესკოპებით.
ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის ეროვნული საუნივერსიტეტო ბიბლიოთეკა

ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის ეროვნული საუნივერსიტეტო ბიბლიოთეკა (; შემოკლებით ; არაოფიციალურად ) — ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის ეროვნული წიგნსაცავი, რომელიც სარაევოში, ქალაქის რატუშის ყოფილ შენობაში მდებარეობს. სარაევოს რატუშა ნეომავრიტანულ სტილში დააპროექტა ჩეხმა არქიტექტორმა კარელ პარეკმა 1891 წელს, თუმცა მან პირადად შეწყვიტა ამ პროექტზე მუშაობა ბარონ ბენიამინ კალაის პირადი წყენის გამო. მშენებლობის დასრულების შემდეგ ეს ნაგებობა სარაევოს ყველაზე დიდი შენობა იყო და რატუშის ფუნქციას ასრულებდა.
ნაგებობის ისტორია
ალექსანდერ ვიტეკმა, ვინც მუშაობდა პროექტზე პარეკის შემდეგ, 1893 წელს ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო ვეღარ მოახერხა პროექტზე მუშაობის გაგრძელება და მომდევნო წელს გრაცში გარდაიცვალა. პროექტი ჩირილ ივეკოვიჩმა დაასრულა 1894 წელს. მშენებლობა 984 ათასი კრონა დაჯდა. შენობა ოფიციალურად გაიხსნა 1896 წლის 20 აპრილს და გადაეცა სარაევოს ქალაქის საბჭოს, რომელმაც დაიკავა იგი 1949 წლამდე. სწორედ ამ შენობასთან მოკლეს ფრანც ფერდინანდი, რაც შემდგომ პირველი მსოფლიო ომის დაწყების მიზეზი გახდა. 1949 წლიდან შენობა ეროვნულ საუნივერსიტეტო ბიბლიოთეკას მიეკუთვნა.
ბიბლიოთეკის ისტორია
სარაევოს ბიბლიოთეკა, როგორც ბოსნიური წერილობითი წყაროების ცენტრალური საცავი და ბალკანეთის ერთ–ერთი მნიშვნელოვანი კულტურული ცენტრი, უმდიდრეს საცავს ფლობდა. აქ იყო მილიონნახევარი სხვადასხვა წერილობითი დოკუმენტი, მათ შორის 155 ათასამდე უნიკალური წიგნი და ხელნაწერი, გაზეთებისა და სხვა პერიოდული გამოცემების ნომრები, წიგნების ეგზემპლარები, ასევე ქვეყნის ეროვნული არქივი და სარაევოს უნივერსიტეტის კოლექციაც.
დანაკარგი ძალიან დიდი იყო – 5 263 ხელნაწერი არაბულად, სპარსულად, ივრითსა და არებიცაზე შესრულებული, 7 ათასამდე ოსმალური პერიოდის დოკუმენტი, ბოსნიის ხუთსაუკუნოვანი ისტორიის პირველწყაროები, მეცხრამეტე საუკუნის დოკუმენტაციის დიდი ნაწილი და სხვა. ბოსნიელ სერბთა წარმომადგენლები გახსნას არ დასწრებიან.
ანტონ აჟბე

ანტონ აჟბე (; დ. 30 მაისი, 1862, დოლენჩიცე, სლოვენია — გ. 6 აგვისტო, 1905, მიუნხენი) — ავსტრია-უნგრელი მხატვარი, წარმოშობით სლოვენიელი.

დაიბადა 1862 წელს. სამხატვრო განათლება მიიღო ლიუბლიანაში. 1882 წელს გაემგზავრა ვენის სამხედრო აკადემიაში, ხოლო 1884 წელს მიუნხენში. 1891 წელს დააარსა მიუნხენის სამხატვრო სკოლა. მხატვრობაში რეალიზმის სტილის მიმდევარი იყო.

გარდაიცვალა 1905 წელს მიუნხენში.
ბორის პაჰორი

ბორის პაჰორი (; დ. 26 აგვისტო 1913, ტრიესტი – გ. 30 მაისი, 2022) — სლოვენიელი მწერალი, იტალიაში სლოვენიური უმცირესობის წარმომადგენელი.

იტალიის მიერ ტრიესტის ანექსიის (1918 წ.) შემდეგ ქალაქში აიკრძალა სლოვენურ ენაზე სწავლება. პაჰორი სწავლობდა კოპერში და გორიციაში. 1943 წელს შევიდა იუგოსლავიის განმათავისუფლებელ არმიაში. 1944 წელს დაპატიმრეს იუგოსლავიელმა კოლაბორაციონისტებმა. 14 თვე იმყოფებოდა დახაუს საკონცენტრაციო ბანაკში. ომის შემდეგ სწავლობდა პადუაში, შემდეგ კი ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას ტრიესტში.

მისი ნაწარმოებები თარგმნილია სხვადასხვა ენაზე.
დრაგო იანჩარი

დრაგო იანჩარი (; დ. 13 აპრილი 1948, მარიბორი) — სლოვენი მწერალი.

დაიბადა 1948 წელს. სწავლობდა იურისპრუდენციას. სამხედრო სამსახური მოიხადა სერბეთში. სლოვენიაში დაბრუნების შემდეგ დაუახლოვდა დემოკრატიული ფრთის მწერებს, მოგვიანებით გაიცნო ბორის პაჰორიც. წერდა კონოსცენარებს, მუშაობდა გამომცემლობაში. 1995 წლიდან სლოვენიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრია. 2000 და 2004 წლის არჩევნებში მხარს უჭერდა სლოვენიის დემოკრატიულ პარტიას.