iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მოსკოვის იოანე ნათლისმცემლის თავის კვეთის ეკლესია

}
| რელიგიური_წევრობა = რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესია
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი = მოქმედი
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| საიტი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი = კ. ორდენოვი
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი = | ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = საუკუნე
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 55.666667
| გრძედი = 37.666667
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
მოსკოვის იოანე ნათლისმცემლის თავის კვეთის ეკლესია — მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში. ტაძარი დაარსებულია საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის სამხრეთის ადმინისტრაციული ოლქის ნაგატინსკის-ზატონის რაიონში, მუზეუმ-ნაკრძალ კოლოენსკოეს ტერიტორიაზე, ყოფილ სოფელ დიაკოვოში, მდინარე მოსკოვის მარჯვენა სანაპიროზე, იქ სადაც საუკუნეში მდებარეობდა მეფის რეზიდენცია.

ტაძარი მიეკუთვნებდა რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

არქიტექტურა
ტაძარი არის ხუთი რვაკუთხა, იზოლირებული სვეტების სიმეტრიული ჯგუფი, დამოუკიდებელი შესასვლელებით და საკურთხევლით. ცენტრალური სვეტი დანარჩენებზე ორჯერ დიდია. ტაძრის საკურთხევლები ნაკურთხია ანა წინასწარმეტყველის, იოანე ნათლისმცემლის თავის კვეთის, თორმეტი მოციქულისა და მოსკოველი წმინდანების პეტრეს, ალექსისა და იონას სახელზე.

ეკლესიას გააჩნია დიდი წრიული ფანჯრები, რომლებიც ორიენტირებულია სინათლის მხარეზე.

დათარიღება
რუსმა ხელოვნებათმცოდნეებმა მოსკოვში ეჟენ ვიოლე-ლე-დიუკის ჩამოსვლის შემდეგ დაძაბული ყურადღება დაუთმეს ეკლესიებს.

ფიოდორ რიხტერმა საუკუნეში მიმდინარე ტაძრის რესტავრაციის დროს ყურადღება გაამახვილა წარწერაზე, რომელიც ეკლესიის მშენებლობას 1530 წლით ათარიღებს. მთავარი საკურთხევლის იოანე ნათლისმცემლის სახელზე კურთხევას მეცნიერები უკავშირებენ ვასილი -ის განზრახვას, მის მემკვიდრეს უწოდოს სახელი ივანე.

1534 და 1535 წლების საფლავის ქვები გამოიყენეს ტაძრის მშენებლობისას, რაც მიგვანიშნებს, რომ ტაძარი 1535 წლამდეა აგებული.

 საუკუნე
1924-1949 წლებში ეკლესია საბჭოთა ხელისუფლების მიერ დახურული იყო, ხოლო 1949-1957წლებში მასში ღვთისმსახურება მიმდინარეობდა. შემდეგ წლებში არქიტექტურის ეს გამორჩეული ნიმუში მიტოვებული გახდა. სოფელი დიაკოვო 1960 წელს გახდა მოსკოვის ნაწილი და 1980-იან წლებში პრაქტიკულად შეწყვიტა თავისი არსებობა. ეკლესიის ახლოს მდებარე სასაფლაო დაიხურა 1971 წელს, ხოლო 1980 წელს მოხდა ლიკვიდაცია. ეკლესია ხელახლა აკურთხეს 1992 წელს, ამჟამად მიმდინარეობს რეგულარული ღვთისმსახურება. მცირე ხნის წინ დასრულდა ტაძრის რესტავრაცია.
მოსკოვის სამების ეკლესია (კოჟევნიკი)

}
| რელიგიური_წევრობა = რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესია
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი = მოქმედი
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| საიტი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = საუკუნე
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 55.726944
| გრძედი = 37.64825
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
მოსკოვის სამების ეკლესია — მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში. ეკლესია დაარსებულია საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის სამხრეთის ადმინისტრაციული ოლქის დანილოვის რაიონში. ტაძართან ფუნქციონირებს სამოტივაციო საკონსულტაციო ცენტრი, რომელიც მორწუნეებს უწევს სასულიერო დახმარებას.

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

ტაძრის წინამძღვარია ოლეგ ტოგობეცკი.

აღწერა
ეკლესია არის ხუთგუმბათიანი კვადრატული ნაგებობა, რომელსაც გააჩნია სამი საკურთხეველი. მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია წმინდა სამების სახელზე, ხოლო ეგვტერები ნაკურთხია წმინდა საკვირველმოქმედნის, უვეცხლონი, კვიროსისა და იოანეს, ასევე პარასკევას სახელზე. ეკლესიის სამრეკლო წარმოადგენს რვაკუთხა ნაგებობას, რომელიც დგას ოთხკუთხედზე.

ისტორია
პირველი ხის ეკლესია სამების სახელზე ნაკურთხი, ააშენეს სლობოდაში დაახლოებით 1625 წელს. ამჟამად არსებული ნაგებობა კი შენდებოდა 1686 წლიდან 1689 წლამდე, შემდეგ 1722 წელს დააშენეს სამრეკლო, რომლის ზუსტი ავტორიც უცნობია. სავარაუდოდ იგი უნდა იყოს არქიტექტორი ივან ზარუდნი.

 საუკუნის 1920-1930-იან წლებში საბჭოთა ხელისუფლებამ ეკლესია დახურა და მისი დასრულება ვეღარ მოხერხდა. 1980-იან წლებში დაიწყო შენობის საერთო სარესტავრაციო სამუშაოები. სამუშაოების შემდეგ იგეგმებდა მისი გადაკეთება საკონცერტო დარბაზად. აღადგინეს გუმბათი და ჯვარი, აღადგინეს ფანჯრების ძველი სახეები, მოხსნეს ძველი შიდა ტიხრები. 1992 წელს ეკლესიის შენობა გადაეცა რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას და ამავე წელს აკურთხეს.
ნინო ხურციძე

ნინო ხურციძე (დ. 28 სექტემბერი, 1975 — გ. 22 აპრილი, 2018, თბილისი) — ქართველი მოჭადრაკე. საერთაშორისო დიდოსტატი (1993), საერთაშორისო ოსტატი კაცთა შორის (1996).

ბიოგრაფია
ნინო ხურციძემ მოიპოვა მსოფლიოს ჩემპიონის წოდება 16 და 20 წლის გოგონათა შორის. მონაწილეობა აქვს მიღებული 5 საჭადრაკო ოლიმპიადაზე, 3 მსოფლიოს გუნდურ ჩემპიონატზე და 7 ევროპის ჩემპიონატზე. არის მსოფლიო საჭადრაკო ოლიმპიადის სამივე სინჯის მედლის მფლობელი — ბრინჯაოს (1998), ვერცხლის (2000) და თავის დაფაზე მოიპოვა მცირე ოქროს მედალი (2000). მსოფლიოს ჩემპიონატის დასკვნითი ეტაპის მონაწილე (2004), ზონალური ტურნირების მონაწილე (1993, 1996). ქალთა შორის ევროპის გუნდური ჩემპიონატი — მეორე ადგილი, ნოვი სადი, სერბეთი (2009), ქალთა შორის მსოფლიოს გუნდური ჩემპიონატი — მესამე ადგილი, მარდინი, თურქეთი (2011), ქალთა შორის ევროპის გუნდური ჩემპიონატი — მესამე ადგილი, პორტო-კარასი, საბერძნეთი (2011). საქართველოს 6-გზის ჩემპიონი, მათ შორის მამაკაცთა შორის და ასევე საქართველოს თასის მფლობელი.

გარდაიცვალა 42 წლის ასაკში, 2018 წლის 22 აპრილს. საქართველოს ჭადრაკის ფედერაციამ 2018 წლის სექტემბერში დააწესა ნინო ხურციძის სახელობის პრიზი, რომელიც გადაეცემა ოლიმპიადაში მონაწილე 20 წლამდე ასაკის საუკეთესო მოჭადრაკე გოგონას.

2019 წლის 16-19 სექტემბერს საქართველოს ჭადრაკის ფედერაციისა და ვანის მუნიციპალიტეტის ორგანიზებით ქ. ვანში გაიხსნა ნინო ხურციძის სახელობის საჭადრაკო სკოლა და ასევე, ჩატარდა საერთაშორისო ტურნირი სწრაფ ჭადრაკში — ნინო ხურციძის მემორიალი, რომელშიც მონაწილეობა მიიღო პერსონალურად მოწვეულმა ათმა მოჭადრაკემ.

შედეგები
2009 (მეორე ადგილი) — ქალთა შორის ევროპის გუნდური ჩემპიონატი, ნოვი სადი, სერბეთი
2011 (მესამე ადგილი) — ქალთა შორის მსოფლიოს გუნდური ჩემპიონატი, მარდინი, თურქეთი
2011 (მესამე ადგილი) — ქალთა შორის ევროპის გუნდური ჩემპიონატი, პორტო-კარასი, საბერძნეთი

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
ღირსების ორდენი: 2001
მსოფლიო უნივერსიადის ჩემპიონი (პირადი): 1998
საქართველოს ჩემპიონი კაცთა შორის: 1998
მსოფლიო უნივერსიადის ჩემპიონი (გუნდური): 1996
საერთაშორისო ოსტატი კაცთა შორის: 1996
მსოფლიო ჩემპიონი (20-წლამდელთა შორის): 1995
მსოფლიო უნივერსიადის ჩემპიონი (გუნდური): 1994
მსოფლიო ჩემპიონი (20-წლამდელთა შორის): 1993
საქართველოს ჩემპიონი ქალთა შორის 1993:
საერთაშორისო დიდოსტატი ქალთა შორის 1993:
ევროპის ჩემპიონი: 1992
საქართველოს ჩემპიონი ქალთა შორის: 1989
საქართველოს ჩემპიონი ქალთა შორის: 1989
ტურაკო

ტურაკო, ბანანიჭამია — ფრინველთა გვარი ტურაკოსებრთა ოჯახისა. მოიცავს 14 სახეობას. გავრცელებულნი არიან აფრიკის ტყეებსა და სავანებში. გრძელკუდა ფრინველებია, მათი სხეულის სიგრძეა 35–45 სმ. ახასიათებთ ბუმბულისაგან წარმოქმნილი ქოჩორი თავზე. ფერად ლითონისმაგვარი მწვანე და ცისფრები არიან. დედლები მამლებისაგან არც ფერით და არც ზომებით არ განსხვავდებიან. საფრენი ბუმბული ხშირად მუქი წითელია. გამრავლების პერიოდში მამლები ქუჩრისა და საფრენი ბუმბულის დემონსტრაციით ცდილობენ დედლების მოხიბვლას. ინკუბაცია გრძელდება 3 კვირამდე, კრუხობს ორივე მშობელი და ბარტყების აღზრდაშიც თანაბრად მონაწილეობენ. იკვებებიან ახალგაზრდა ყლორტებით, მწერებით, კენკრითა და ხილით.
მოსკოვის ღვთისმშობლის შობის ტაძარი (კაპოტნია)

}
| რელიგიური_წევრობა = რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესია
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი = მოქმედი
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| საიტი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი = უცნობია
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = საუკუნე
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 55.639278
| გრძედი = 37.791833
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
მოსკოვის ღვთისმშობლის შობის ტაძარი — მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში. ტაძარი დაარსებულია საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის სამხრეთ-აღმოსავლეთის ადმინისტრაციული ოლქის კაპოტნიის რაიონში. მისამართი კაპოტნინის პირველი გასასვლელი, სახლი 10.

ტაძარი აგებულია 1860-1870-იან წლებში. ტაძრის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია ღვთისმშობლის შობის სახელზე.

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

ისტორია
ეკლესია ააგეს 1866-1870 წლებში სოფელ კაპოტნიაში. ამ პერიოდამდე ტაძრის ადგილზე იდგა ხის ტაძარი, რომელიც ცნობილი იყო 1659 წლიდან, დაზიანდა ქარიშხლის შედეგად 1804 წელს. ტაძარი აგებულია ფსევდორუსულ სტილში. ტაძრის აგების ზუსტი თარიღი და არქიტექტორი უცნობია.

საბჭოთა ხელისუფლებამ ტაძარი დახურა 1938 წელს. შენობაში კი განათავსეს ქარხანა და საწყობი. ეკლესიას მიაშენეს ნაგებობები. ასევე დაანგრიეს ტაძრიდან 50 მეტრში მვებარე ღვთისმშობლის შობის ტაძარი.

ტაძარში ღვთისმსახურება მიმდინარეობს ყოველდღიურად (გარდა ორშაბათისა), ლიტურგია კი დილის 9 საათზე. ტაძართან მოქმედებს საკვირაო სკოლა და ქველმოქმედთა ჯგუფი.

ტაძრის სიწმინდეა ღვთისმშობლის ხატი „მიცვალებულთა სასჯელი“. ტაძრის დღესასწაულია 21 სექტემბერი.
ეკატერინე მელიქიშვილი

ეკატერინე (კეკე) მელიქიშვილი-მესხი (დ. 1854, თბილისი — გ.1928, თბილისი) — ქართველი მწერალი, მთარგმნელი, გამომცემელი, წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრი, საქართველოში პირველი ფემინისტური მოძრაობის ერთ-ერთი წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
ეკატერინე დაიბადა 1854 წელს თბილისში გრიგორ მელიქიშვილის ქართველი კათოლიკის ოჯახში.მისი მშობლები ს 40 იან წლებში ახალციხიდან (მესხეთი) გადმოსახლდნენ თბილისში. ის პეტრე მელიქიშვილი და სტეფანე მელიქიშვილის და იყო, ხოლო სერგეი მესხის — ცოლი (1874 წლიდან).

ის ფუფუნებაში აღიზარდა, კარგი განათლება მიიღო და გამორჩეულ გარემოში ტრიალებდა ჯერ მშობლების, შემდეგ კი ქმრის ოჯახში. იმ დროის ქართულ საზოგადოებას ქალის განათლების მიმართ კეთილგანწყობილი დამოკიდებულება ჰქონდა და ამ პროცესის წახალისებასაც ცდილობდა. ამიტომ ის 19 წლის ასაკში ძმების და ნიკო ნიკოლაძის დახმარებითა და ხელშეწყობით უმაღლესი განათლების მისაღებად გაგზავნეს შვეიცარიაში. მან იქ დაამთავრა გიმნაზია  და შემდეგ მიიღო უმაღლესი სამედიცინო განათლება. შვეიცარიაში ეკატერინე საზოგადოება „უღელის“ წევრი გახდა, რომელიც ციურიხში მყოფმა ქართველმა სტუდენტებმა დააარსეს. ციურიხში გატარებული წლები ნაყოფიერი იყო კეკესთვის. იგი დაეუფლა გერმანულ და ფრანგულ ენებს, გაეცნო იმ დროის მოწინავე იდეებს, აქტიურად ადევნებდა თვალყურს საქართველოში მიმდინარე მოვლენებს და პარალელურად დიდი მონდომებით სწავლობდა მედიცინას.

ეკატერინე მელიქიშვილის გარდა, „უღელში“ სხვა ქართველი ქალებიც იყვნენ გაერთიანებულები: კატო და ოლიმპიადა ნიკოლაძეები, ოლგა გურამიშვილი (ნიკო ნიკოლაძის მეუღლე), პელო ნაცვლიშვილი, ბოგუმილა ზემიანსკაია. პირველი ფემინისტური ტალღა საქართველოში სწორედ ამ ქალებს უკავშირდება.

ეკატერინე მელიქიშვილი აგრეთვე იყო ოდესის უნივერსტეტში ქალთა უმაღლესი კურსების გახსნის ინიციატორი და მისი პირველი დეკანი. ხელმძღვანელობდა საოჯახო სტამბას, იყო გამომცემლობა „სხივის“ ერთ–ერთი დამაარსებელი, საზოგადოება „განათლების“ დამფუძნებელი, წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოებისა ლიტერატორ ქალთა წრის წევრი (დაარსდა 1872 წელს).

ეკატერინე მელიქიშვილი თანამშრომლობდა გაზეთ „დროებასთანაც“. ის წერდა, თარგმნიდა ინგლისურიდან, გერმანულიდან, რუსულიდან. მაგ.: მან 1871 წელს , დროებაში გამოაქვეყნა შკლარევსკის მოხრობის – „ქალის შრომის“ საკუთარი თარგმანი, 1872 წელს კი – მიმოხილვითი კვლევა – „მეთვრამეტე საუკუნის ამერიკელი ქალები“.
ალაზეა

ალაზეა — მდინარე რუსეთის ფედერაციაში, სახის რესპუბლიკაში. სიგრძე 1590 კმ, აუზის ფართობი 64,7 ათ. კმ². წარმოიქმნება ალაზეის ზეგანზე მდინარეების ნელკანის და კადილჩანის შეერთებით. მიედინება კოლიმის დაბლობზე. ერთვის აღმოსავლეთ ციმბირის ზღვას. ალაზეას აუზში 24 ათასზე მეტი პატარა ტბაა. საზრდოობს თოვლისა და წვიმის წყლით. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 320 მ³/წმ. იყინება სექტემბრის ბოლოს, ყინულძვრა — მაისის ბოლოს. მთავარი შენაკადია როსოხა.
ალაზეის ზეგანი

ალაზეის ზეგანი — ზეგანი რუსეთის ფედერაციაში, სახის რესპუბლიკაში, მდინარეების ალაზეის, კოლიმის, ინდიგირკისა და ოჟაგინის შუამდინარეთში. სიგრძე 300 კმ, საშუალო სიმაღლე 350 მ. ზეგნის ტალღოვან ზედაპირზე აღმართულია ბრტყელმწვერვალიანი მასივები და ქედები (სიმაღლე 400–954 მ). ზეგანს საფუძვლად აქვს პროტეროზოული გნაისები, რომლებსაც ზემოდან ფარავს გრანიტებით გარღვეული დევონური ვულკანოგენური დანალექი და იურული ასაკის ტუფოგენური ქანები. 450 მ სიმაღლემდე დაჭაობებული ნათელი ტყეებია (ლარიქები, ლიქენები), ხეობებში კი — ჭალის ტყეები, 600 მ-მდე — ქონდარა ფიჭვი, ხოლო უფრო ზევით — მთის ტუნდრა.
ამონიოს საკა

ამონიოს საკა (; დ. დაახლ. 175 — გ. დაახლ. 242) — ალექსანდრიელი ფილოსოფოსი. პლოტინეს, ლონგინეს, წარმართი ფილოსოფოსი ორიგენეს და, როგორც ფიქრობენ, ქრისტიან ორიგენეს მასწავლებელი, ნეოპლატონიზმის მამამთავარი. წერილობითი თხზულებები არ დაუტოვებია. პორფირიოსის გადმოცემით, ქრისტიანობა მიიღო, მაგრამ შემდეგ ისევ დაუბრუნდა წარმართობას.
ამონიოს ჰერმია

ამონიოს ჰერმია (, ; დ. 440 — გ. 520) — ძველი ქართული წყაროების მიხედვით ამონიოს ერმისი ან ერმია — საუკუნის ბერძენი ფილოსოფოსი, არისტოტელეს ცნობილი კომენტატორი. ათენში ისმენდა პროკლეს ლექციებს.

 საუკუნეში ქართულად უთარგმნიათ ამონიოს ჰერმიას ორი თხზულება: „მოსაჴსენებელი ხუთთა ხმათადმი პორფირი ფილოსოფოსისათა“ და „მოსაჴსენებელი ათთა კატიღორიათადმი არისტოტელისთა“; ეს თარგმანები შესულია კრებულში, რომლის მიზანი ყოფილა თავი მოეყარა არისტოტელეს „კატეგორიებთან“ დაკავშირებული თხზულებებისათვის. კრებულის ცხრა ხელნაწერიდან უძველესია საუკუნის ხელნაწერი (—2562). ქართველი მთარგმნელების ვინაობა უცნობია.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ამონიოსი.
ანკერიტი

ანკერიტი — მინერალი, ქიმიური შემადგენლობა [_3]_2, ზოგჯერ ^2^+ და ^2^+ მინარევით. სახელი ეწოდა ავსტრიელ მინერალოგ მ. ანკერის პატივსაცემად. ანკერიტი დოლომიტის ჯგუფის რთული კარბონატია, კრისტალდება ტრიგონულ სინგონიაში. კრისტალები რომბოედრული აქვს, აგრეგატები — მარცვლოვანი. თეთრია ან ნაცრისფერი. სიმაგრე მინერალური სკალით — 3,5, სიმკვრივე — 2900–3200 კგ/მ³. ზოგ პოლიმეტალურ და რკინის კარბონატულ მადანში თანამგზავრი მინერალია.
როჟე დიუკო

პიერ როჟე დიუკო (უკეთ ცნობილი, როგორც როჟე დიუკო; დ. 25 ივლისი, 1747 — გ. 16 მარტი, 1816) — ფრანგი პოლიტიკური ფიგურა რევოლუციისა და პირველი იმპერიის დროს, ეროვნული კონვენტისა და დირექტორიის წევრი.

რევოლუციაში
დიუკო დაიბადა მონფოტ-ენ-ჩოლოსეში (ახლა ლანდსის დეპარტამენტში) აკვიტანიაში, ის არჩიეს ლანდის დეპარტამენტის მოადგილედ. ის იჯდა კონვენციის დაბლობზე (პარტიაში, რომელიც არ აქვს მკაფიო ურთიერთობა და მსახურობდა კენჭისყრით). მან ხმა მისცა მეფე ლუი -ს გარდაცვალებას, გასაჩივრების და დაგვიანების გარეშე, მაგრამ ეს არ იყო ცნობილი კონვენციის შემდგომაც. ის იყო ხუთასთა საბჭოს წევრი, რისთვისაც იგი ხელმძღვანელობდა 18 ფრიდრიდის გადატრიალებას (1797).მისი ვადის ბოლოს ის გახდა სამართლიანობა, მაგრამ ბართლემი კატერინ იუბერტის სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ (18 ივნისს 1799), ის გახდა აღმასრულებელი დირექტორი, პოლ ბარრასის გავლენის წყალობით, რომელიც დიუკოს თავის პარტიზანად თვლიდა.

საკონსულო, იმპერია და გადასახლება
ნაპოლეონ ბონაპარტის 1799 წლის 9 ნოემბრის (18 ბრიუმერი) გადატრიალებაში დიუკოსმა მონაწილეობა მიიღო და ის გახდა ერთ-ერთი სამი დროებითი კონსულიდან (ნაპოლეონი და ემანუელ-ჟოზეფ სიეესი) და ასევე ის სტაბილური საკონსულო ფორმულის შექმნისთანავე გახდა სენატის ვიცე-პრეზიდენტი. მას არაერთხელ მიენიჭა იმპერიის პატივი, მაგრამ 1814 წელს მან დატოვა ნაპოლეონი და ხმა მისცა თავის დეპოზიციას.

ის ცდილობდა აღედგინა რესტავრაციის ხელისუფლება, მაგრამ 1816 წელს გააძევეს რეგლამენტის კანონის საფუძველზე. გარდაიცვალა 1816 წლის მარტში, ულუმში, კარეტის ავარიის დროს.
კახური მცვივანი

კახური მცვივანი — ქართული თეთრყურძნიანი ვაზის ჯიში. ეკუთვნის კახეთის ვაზთა ჯიშთა ჯგუფს. სხვებთან შედარებით საადრეო ჯიშია.

ის საუკუნის დასაწყისში ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული იყო კახეთში, თუმცა დაავადებების გამო (ვაზის ჭრაქი, ნაცარი, ფილოქსერა), მისმა ნარგავებმა მკვეთრად იკლო. მისგან დგება შესანიშნავი ქვევრის ტრადიციული ღვინო. ნაკლებსხეულიანია, თუმცა ხასიათიანი, ძალზე გამორჩეული არომატით.
ანტონინიანი

ანტონინიანი — რომაული ვერცხლის მონეტა (წონა 4,7–5,3 გ), მოჭრილი დენარის გაუფასურებასთან დაკავშირებით იმპერატორ კარაკალას მიერ (214). ანტონინიანის შუბლზე გამოსახულია რომის იმპერატორი ან დედოფალი. ზურგზე სხვადასხვა გამოსახულებაა. ანტონინიანის ემისია საუკუნის დასაწყისამდე გრძელდებოდა. საქართველოში მრავლად არის აღმოჩენილი ბიჭვინთის ნაქალაქარის ტერიტორიაზე.
არდონი (მდინარე)

არდონი — მდინარე ჩრდილოეთ კავკასიაში, ჩრდილოეთ ოსეთის რესპუბლიკაში, თერგის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 102 კმ, აუზის ფართობი 2,7 ათ. კმ². სათავე აქვს კავკასიონის მყინვარებში. ქალაქ ალაგირის ქვემოთ მოედინება ჩრდილოეთ ოსეთის ვაკეზე. იყენებენ სარწყავად. არდონის ხეობაში გადის ოსეთის სამხედრო გზა. მდინარის აუზშია სადონის ტყვიათუთიის საბადოები.
Maratus volans

— ხტუნია ობობების ერთ-ერთი სახეობა -ის გვარისა. ავსტრალიის ენდემი. გავრცელებულია კუინზლენდში, ახალ სამხრეთ უელსსა და ვიქტორიაში. მათი სხეულის სიგრძე 5 მმ აღწევს; მკვეთრადაა გამოხატული სქესობრივი დიმორფიზმი. მამრებს ახასიათებს ნათლად შეფერილი მუცელი, რომელიც წითელი, ნარინჯისფერი და ცისფერია. მათი ფეხების მესამე წყვილი გამოირჩევა სიგრძით, ამავე სქესის წარმომადგენლებს შეუძლიათ მუცლის გაბერვა და გადაადგილება („ცეკვა“) აქეთ-იქით. ერთადერთი სახეობაა ობობების რიგში, რომლის მამრი ცეკვას ასრულებს მდედრის მისაზიდად. სახეობა პირველად 1874 წელს აღწერა ოქტავიუს პიკარდ-კემბრიჯმა.
ჰამიდა მამედყულიზადე

ჰამიდა ხანუმ აჰმედ ბეგ-ყიზი მამედყულიზადე (ქალიშვილობაში ჯავანშირი; ) — აზერბაიჯანის განმანათლებლებიდან ერთ-ერთი პირველთაგანი, საზოგადო მოღვაწე, მწერლისა და პუბლიცისტის ჯალილ მამედყულიზადეს მეუღლე.

მშობლიურ სოფელ კიახრიზლში ჰამიდა-ხანუმ ჯავანშირმა გახსნა საავადმყოფო, საქსოვი ფაბრიკა, ხოლო 1909 წელს მეუღლის ჯალილ მამედყულზადეს დახმარებითა და მონაწილეობით — სკოლა 30 ბიჭისა და 10 გოგონასათვის. ჰამიდა-ხანუმ ჯავანშირი იყო კავკასიელ მუსულმან ქალთა საქველმოქმედო საზოგადოების ერთ-ერთი დამაარსებელი (1906–1917). 1912 წელს ის გამოვიდა ამიერკავკასიის ბამბის მწარმოებელთა მე-13 ყრილობაზე, სადაც წარმოების ამ მიმართულების გაუმჯობესების წინადადებით წარდგა. 1911 წელს ჰამიდა-ხანუმმა დიდი ძალისხმევა გამოიჩინა ავადმყოფობაში მყოფი პოეტის მირზა ალეკპერ საბირის გამოსაჯანმრთელებლად. ჰამიდა-ხანუმს დიდი წვლილი მიუძღვის ჟურნალ „მოლა ნასრედინის“ გამოცემაში, რომელიც ქალთა თავისუფლების პრობლემებს აშუქებდა.

საბჭოთა ძალაუფლების პირველ წლებში ჰამიდა-ხანუმ ჯავანშირი ცხოვრობდა მშობლიურ სოფელ კიახრიზლში. თავად-აზნაურული წარმომავლობის გამო მას პრობლემები შეექმნა: კუთვნილი მამული ჩამოერთვა, წაერთვა ხმის უფლება. შემდგომ ის გადავიდა ბაქოში, სადაც ცხოვრობდა სიცოცხლის ბოლომდე. მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ დაკავებული იყო მამედყულზადეს შემოქმედების პროპაგანდით, თარგმანებითა და მისი ნაწარმოებების პუბლიკაციით. დაწერა მოგონებები ჯალილ მამედყულზადეზე, საბირზე და თავის მამაზე ახმედ-ბექ ჯავანშირზე. თარგმნა აზერბაიჯანელი მწერლების, მათ შორის ჯალილ მამედყულზადეს მთელი რიგი ნაწარმოებები რუსულ ენაზე. ჰამიდა-ხანუმ ჯავანშირი ცნობილი იყო როგორც ფოლკლორისტი, აგროვებდა აზერბაიჯანული ხალხური შემოქმედების ზეპირსიტყვიერებას, მოთხრობებს ისტორიული პიროვნებების შესახებ. გარდაიცვალა 1955 წელს ბაქოში. დაკრძალულია ღვაწლმოსილ მოღვაწეთა საპატიო ხეივანში მეუღლის ჯალილ მამედყულზადეს გვერდით.
ედი გიუმბეზი

ედი გიუმბეზი ( — შვიდი გუმბათი, ან შვიდი აკლდამა) — სასაფლაო და მავზოლეუმების ჯგუფი, შირვანის შაჰების მისაძინებელი, ქალაქ შემახიდან დასავლეთით 1,5 კმ. დაშორებით, აზერბაიჯანში. შენარჩუნდა ოთხი მავზოლეუმი. სასაფლაო „ედი გიუმბეზი“ მდებარეობს გორაკზე, შახამდანის სასაფლაოდან 200 მეტრის მოშორებით. თავისი დასახელება მიიღო შვიდი მავზოლეუმისგამო, რომლებშიც განსვენებულნი არიან შემახის ხზანები — საუკუნეებში.

გადარჩენილი მავზოლეუმებიდან ყველაზე უძველესი 1810 წლით არის დათარიღებული, რაზეც მეტყველებს შესასვლელ კარებზე გამოკვეთილი წარწერა. თავის გეგმაში მავზოლეუმებს გააჩნიათ რვაკუთხა ფორმები. შიდა კიდეები მოპირკეთებულია და გადაფარებულნი არიან ისრისებური ფორით. რვაკუთხედები სტალაქტიდების მეშვეობით გარდაიქმნებიან თექვსმეტკუთხედებად, რომლებიც იზრდებიან გუმბათის წრეწირში კუთხოვანეების საშუალებით. მავზოლეუმები როგორც გარედან ასევე შიგნიდან მოპირკეთებულნი არიან თეთრი ქვით.

№ 7 მავზოლეუმი მიეკუთვნება უკანასკნელი შირვანის ხან მუსტაფა -ხანის ოჯახს. აქ დაკრძალულნი არიან მუსტაფა -ხანის შვილი აზად-ხანი და ნუხ-ბეგის ქალიშვილი (იქიდან გამომდინარე, რომ ორივენი ერთ მავზოლეუმში არიან დაკრძალულნი, ისტორიკოსი სიმა ქერიმზადე არ გამორიცხავს ნათესავურ კავშირს). მავზოლეუმის შიდა კედლებზე გაკეთებული წარწერების საფუძველზე, ქერიმზადე ვარაუდობს, რომ იგი აშენებულია 1865—1867 წლებში.

სასაფლაოზე დაკრძალულია -დასაწყისის საუკუნეების პოეტ-სატირიკოსი მირზა ალექპერ ზადე საბირი.
მუსიკოსები (კარავაჯო)

მუსიკოსები ან ახალგახრდობის კონცერტი (1595) — იტალიური ბაროკოს ოსტატის მიქელანჯელო მერიზი და კარავაჯოს (1571-1610) ფერწერული ნამუშევარი. ის 1952 წლიდან მეტროპოლიტენის ხელოვნების მუზეუმში, ნიუ-იორკში ინახება. ნამუშევარს ვრცელი აღდგენა ჩაუტარდა 1983 წელს.

სურათზე ჩანს ოთხი ბიჭი კვაზი-კლასიკურ კოსტუმში. სამი მათგანი სხვადასხვა მუსიკალურ ინსტრუმენტზე უკრავს ან მღერის, მეოთხე — კუპიდონად ჩაცმული, კი ყურძნის ასაღებად მიიწევს.
ტროგონისებრნი

ტროგონისებრნი — ფრინველთა ოჯახი ტროგონისნაირთა რიგისა. მოიცავს 6-8 გვარის 40-მდე სახეობას. მათი სხეულის სიგრძეა 20-35 სმ (გამონაკლისია კვეზალი, რომლის სიგრძე კუდთან ერთად 120 სმ-ია), მასა 60—200 გ. ფრთები მოკლე და მომრგვალებულია, გააჩნია 10-მდე საფრენი (ფრთებზე) და 12 საჭის (კუდზე) ბუმბული. ნისკარტი მოკლე და ფართოა. გავრცელებულნი არიან აზიის (სამხრეთი და სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზია), აფრიკისა (საჰარის სამხრეთით; გამონაკლისი მატერიკის უკიდურესი სამხრეთი) და ამერიკის (ტეხასიდან და არიზონიდან არგენტინამდე) ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ზონებში. ტროგონები მჯდომარე ცხოვრების წესს მისდევენ, იშვიათად ფრენენ დაბალ ხეებზე. იკვებებიან ნაყოფებით, აფრიკული სახეობები — უმთავრესად მწერებით, ხოლო აზიური — ხილითა და კენკრით (კვეზალი საკვებად იყენებს ბაყაყებს, ხვლიკისნაირებსა და გველებს). დედალი დებს 2–4 კვერცხს. ინკუბაცია 3 კვირამდე გრძელდება, კრუხობს ორივე მშობელი. ბარტყები ბუმბულის გარეშე იბადებიან და ბუდეში 15-25 დღე რჩებიან.