iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ახალსოფლის თემი

ახალსოფლის თემი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ახალსოფლის თემი — თემი გარდაბნის მუნიციპალიტეტში
ახალსოფლის თემი — თემი გუდაუთის მუნიციპალიტეტში
ახალსოფლის თემი — თემი ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში
ახალსოფლის თემი — თემი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში
ახალსოფლის თემი — თემი თიანეთის მუნიციპალიტეტში
ახალსოფლის თემი — თემი სენაკის მუნიციპალიტეტში
ახალსოფლის თემი — თემი სოხუმის მუნიციპალიტეტში
ახალსოფლის თემი — თემი ქარელის მუნიციპალიტეტში
ახალსოფლის თემი — თემი ყვარლის მუნიციპალიტეტში
ახალსოფლის თემი — თემი ხობის მუნიციპალიტეტში
ბამპი ჯონსონი

ელსუორთ რეიმონდი, ცნობილი როგორც ბამპი ჯონსონი (დ. 31 ოქტომბერი, 1905 – გ. 7 ივლისი, 1968) — ამერიკელი კრიმინალური ავტორიტეტი ქალაქ ნიუ-იორკში, ჰარლემში. მის კრიმინალურ კარიერაზე 2019 წელს გადაიღეს სერიალი სახელად „ჰარლემის ნათლია“, სადაც ბამპი ჯონსონის როლს ასრულებს მსახიობი ფორესტ უიტეკერი.

მისი კრიმინალური საქმიანობა სამ ათწლეულს გაგრძელდა, 1930-იანი წლების დასაწყისიდან გარდაცვალებამდე, 1968 წლამდე. ის თავისი ეპოქის ერთ-ერთი პირველი აფროამერიკელი იყო, რომელიც მილიონერი გახდა. თავისი სიცოცხლის 62 წლიდან 30-ზე ოდნავ მეტი გისოსებს მიღმა გაატარა. ციხეში ყოფნის დროს გაიტაცა ლექსების წერამ, ისტორიისა და ფილოსოფიის შესწავლამ. მან მოახერხა კიდეც, რომ მისი რამდენიმე ლექსი სიკვდილის შემდეგ გამოქვეყნებულიყო. გარდაიცვალა გულის შეტევით. დაკრძალულია ვუდლოუნის სასაფლაოზე.
პაოლა რუფო დი კალაბრია

პაოლა რუფო დი კალაბრია (; დ. 11 სექტემბერი, 1937, ლუკა, იტალია) — იტალიელი არისტოკრატი. ბელგიის დედოფალი 1993-2013 წლებში როგორც მეფე ალბერტ -ის მეუღლე. ბელგიის მეფე ფილიპეს დედა.

ბიოგრაფია
პრინცესა პაოლა რუფო დი კალაბრია დაიბადა 1937 წლის 11 სექტემბერს ლუკაში, იტალიაში. იგი არის ადგილობრივი მთავრის, ფულკო რუფო დი კალაბრიისა და მისი მეუღლის, პრინცესა ლუიზა გაცელი დეი კონტი დი როზანას ნაბოლარა ქალიშვილი. მისი ოჯახი სამხრეთელ იტალიელ არისტოკრატთა კლასს მიეკუთვნება, რომელთაც სავარაუდოდ ნორმანული ფესვები აქვთ. მისი წინაპრებიდან ყველაზე ცნობილია პიეტრო რუფო დი კალაბრია, რომელსაც საღვთო რომის იმპერატორ ფრიდრიხ -ის (1194-1250) კარზე მაღალი თანამდებობა ეკავა, რის შემდეგაც გახდნენ რუფოები ნეაპოლის სამეფოს ერთ-ერთი წამყვანი საგვარეულო.

პაოლამ მთელი თავისი ახალგაზრდობა რომში გაატარა. აქ მან ჰუმანისტური საშუალო სკოლა დაამთავრა, რის შემდეგაც გაიცნო ბელგიის პრინცი ალბერტი, ბელგიის მეფე ბოდუენის ძმა, მეფე ლეოპოლდ -ისა და დედოფალ ასტრიდ შვედის ვაჟი. წყვილს ერთმანეთი მალევე შეუყვარდა, ქორწინება კი მას შემდეგ კიდევ უფრო გაადვილდა, რაც გაირკვა, რომ პაოლას მამის ბებიის დედა ბელგიელი იყო. მათი ქორწინება 1959 წლის 2 ივლისს შედგა. იგი მშობლიური იტალიურის გარდა საკმაოდ მაღალ დონეზე ფლობს ფრანგულ, ინგლისურ და გერმანულ ენებს. ბელგიაში ქორწინების გამო მან მალევე ისწავლა ნიდერლანდური ენაც, თუმცა, ამის მიუხედავად იგი ხალხის კრიტიკას მაინც ვერ გაექცა.

1993 წლის 9 აგვისტოს მისი მაზლის, მეფე ბოდუენის გარდაცვალების შემდეგ ტახტი ალბერტ -მ დაიკავა, რის შემდეგაც პაოლა ბელგიის დედოფალი გახდა. გარდა თავისი წოდებრივ-წარმომადგენლობითი მოვალეობების შესრულებისა, დედოფალი პაოლა დაინტერესებული იყო ქვეყნის კულტურულ-სოციალური ასპექტებითაც. აღსანიშნავია, რომ მას ძალიან უყვარს ცურვა და ციგურაობა.

2013 წლის 21 ივლისს მისი მეუღლე, ალბერტ თავიანთი ვაჟის, მეფე ფილიპეს სასარგებლოდ გადადგა ტახტიდან, რის შემდეგაც პაოლას ბელგიის დედა-დედოფლის წოდება მიენიჭა, რომელსაც დღემდე ატარებს.

შვილები
პაოლასა და ალბერტს სულ სამი შვილი შეეძინათ:

ფილიპე (დ. 15 აპრილი, 1960), ბელგიის მეფე 2013 წლიდან დღემდე. ცოლად შეირთო დედოფალი მატილდა, რომელთანაც ოთხი შვილი შეეძინა;
ასტრიდი (დ. 5 ივნისი, 1962), ცოლად გაჰყვა ავსტრია-ესტეს ერცჰერცოგ ლორენცს, რომელთანაც შეეძინა ხუთი შვილი;
ლორენი (დ. 19 ოქტომბერი,1963), ცოლად შეირთო კლერ ლუიზ კუმბსი, რომელთანაც შეეძინა სამი შვილი;
მატილდა დ’უდეკემ დ’აკო

მატილდა დ’უდეკემ დ’აკო (; დ. 20 იანვარი, 1973, ბრიუსელი, ბელგია) — ბელგიელი არისტოკრატი. ბელგიის დედოფალი 2013 წლის 21 ივლისიდან დღემდე როგორც მეფე ფილიპეს მეუღლე. იგი ქვეყნის ისტორიაში პირველი ბელგიელი დედოფალია.

ბიოგრაფია
მატილდა დაიბადა 1973 წლის 20 იანვარს ბრიუსელში. იგი არის ადგილობრივი გრაფის, პატრიკ დ’უდეკომ დ’აკოსა და მისი მეუღლის, გრაფინია ანა მარია კომოროვსკას პირველი შვილი ხუთიდან. მამის მხრიდან იგი ბელგიელია, ხოლო დედის ხაზით პოლონელი. მას მაგისტრის ხარისხი აქვს ფსიქოლოგიაში. თავად მისი ოჯახი წარმოშობით ფლამანდიელია, თუმცა ვალონიაში ცხოვრობს. აღსანიშნავია ისიც, რომ დედის ხაზით მატილდას ბიძაშვილად ერგება პოლონეთის ყოფილი პრეზიდენტი ბრონისლავ კომოროვსკი, რომელთანაც მას დღემდე აქვს დისტანციური ურთიერთობა.

1999 წლის სექტემბერში იგი ბელგიის კრონპრინც ფილიპეზე დაინიშნა, რომელიც არის ბელგიის მეფე ალბერტ -ისა და დედოფალ პაოლა რუფო დი კალაბრიას უფროსი ვაჟი. ვინაიდან მატილდა ბელგიელია, მან ხალხის მხარდაჭერა მალევე დაიმსახურა, რამაც ხელი შეუწყო მის სამეფო კარზე ინტეგრაციას. აღსანიშნავია ისიც, რომ მატილდა ფლობს ფრანგულ, გერმანულ,იტალიურ, ინგლისურ და ნიდერლანდურ ენებს. მიუხედავად დედის წარმოშობისა, მას პოლონური არასოდეს უსწავლია.

1999 წლის 4 დეკემბერს ბრიუსელში შედგა მატილდასა და პრინცი ფილიპეს ქორწინება. ამის შემდეგ მას, როგორც მომავალ დედოფალს ბრაბანტის ჰერცოგინიის წოდება მიენიჭა. ამ პერიოდში მან ორი გოგონა და ორი ვაჟი გააჩინა, რის პარალელურადაც იგი აქტიურად იყო ჩაბმული ქვეყნის სოციალურ-კულტურულ საქმიანობასა და საქველმოქმედო საქმიანობაში.

2013 წლის 21 ივლისს მისი მამამთილი, ალბერტ ტახტიდან გადადგა ფილიპეს სასარგებლოდ, რის შემდეგაც მატილდა ბელგიის დედოფალი გახდა. დედოფლობასთან ერთად იგი ითავსებს ბელგიაში იუნისეფისა და ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის პრეზიდენტობას.

შვილები
დედოფალ მატილდას მეფე ფილიპესთან სულ ოთხი შვილი ჰყავს:

ელიზაბეტი (დ. 25 ოქტომბერი, 2001), ბელგიის ტახტის პირველი მემკვიდრე და ბრაბანტის ჰერცოგინია;
გაბრიელი (დ. 20 აგვისტო, 2003), ბელგიის ტახტის რიგით მეორე მემკვიდრე;
ემანუელი (დ. 4 ოქტომბერი, 2005), ბელგიის ტახტის რიგით მესამე მემკვიდრე;
ელეონორი (დ. 16 აპრილი, 2008), ბელგიის ტახტის რიგით მეოთხე მემკვიდრე;

აღსანიშნავია, რომ ტახტის მემკვიდრე არა მისი ვაჟი, არამედ უფროსი ქალიშვილი, პრინცესა ელიზაბეტია, რაც განპირობებულია იმით, რომ 1991 წელს ბელგიის მემკვიდრული კანონები შეიცვალა, რის მიხედვითაც მონარქიული ტახტი გადადის მონარქიდან არა უფროს ვაჟზე, არამედ უფროს შვილზე, განურჩევლად სქესისა. იგივე კანონი მოქმედებს შვედეთში, ესპანეთსა და ნიდერლანდებშიც.
ჟოზე ოსკარ ბერნარდი

ჟოზე ოსკარ ბერნარდი (; დ. 20 ივნისი, 1954, მონტი-სიანი, ბრაზილია) — ბრაზილიელი ფეხბურთელი და ფეხბურთის მწვრთნელი. თამაშობდა ცენტრალური მცველის პოზიციაზე. ფეხბურთის გულშემატკივრებში უფრო ცნობილია როგორც ოსკარი. სხვადასხვა დროს იცავდა კამპინასის „პონტე-პრეტას“, „ნიუ-იორკ კოსმოსის“, „სან-პაულუს“, იოკოჰამას „ნისან მოტორსის“ და ბრაზილიის ეროვნული ნაკრების ღირსებას. 1978 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი ბრაზილიის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში. 1982 წლის ესპანეთისა და 1986 წლის მექსიკის მსოფლიო ჩემპიონატის მონაწილე.

სანაკრებო კარიერა
1978–1986 წლებში ბრაზილიის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში 59 მატჩი ითამაშა და 2 გოლი გაიტანა.

მსოფლიო ჩემპიონატებზე
ოსკარმა მსოფლიო ჩემპიონატების 12 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა და ერთი ბურთი გაიტანა.

სტატისტიკა
საკლუბო
სანაკრებო
მიღწევები
საკლუბო
სან-პაულუ
ბრაზილიის ჩემპიონატი (სერია ): 1986
პაულისტას ჩემპიონატი: 1980, 1981, 1985, 1987

ნისან მოტორსი
იაპონიის ჩემპიონი: 1988–89, 1989–90

სანაკრებო
ბრაზილია
მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი: 1978

ინდივიდუალური
ბრაზილიის ჩემპიონატის ვერცხლის ბურთი: 1977

პერიოდიკა
გიორგი თოდაძე

გიორგი (გოგი) თოდაძე (დ. 21 თებერვალი, 1945, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ — გ. 23 იანვარი, 2020) — ქართველი მსახიობი, რეჟისორი. საქართველოს სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1982). საქართველოს შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი.

1968 წელს დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი, ხოლო 1977 წელს ამავე ინსტიტუტის სარეჟისორო ფაკულტეტი. 1968 წლიდან მუშაობდა კოტე მარჯანიშვილის თეატრში. 90-მდე სპექტაკლის დამდგმელი რეჟისორი (კოტე მარჯანიშვილის სახელობის თეატრი, ნოდარ დუმბაძის სახელობის მოზარდ მაყურებელთა თეატრი, გორის გიორგი ერისთვის სახელობის თეატრი, თავისუფალი თეატრი, თეატრი ათონელზე, ტელევიზია, სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის თეატრი, გრიბოედოვის სახელობის თეატრი, სკოლა-სტუდია „ბერიკები“, თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტი); იყო სკოლა-სტუდია „ბერიკების“ დირექტორი და სამხატვრო ხელმძღვანელი; მოსწავლე ახალგაზრდობის სასახლის სამხატვრო ხელმძღვანელი. ევროპის ახალგაზრდა შემოქმედთა სწავლების სემინარის (ქ. ანკარა) პედაგოგი; მსოფლიოს მრავალი თეატრალური ფესტივალის მონაწილე და პრიზიორი (რუსეთი, გერმანია, ინდოეთი, იაპონია, კორეა, მონაკო), მრავალი სამთავრობო და სახალხო ზეიმების რეჟისორი (თბილისობა, საახალწლო ნაძვის ხის ზეიმი და სხვ.).

ნათამაშები როლები
მარჯანიშვილის თეატრი
შალვა დადიანის „გუშინდელნი“ (ალეკო)
კონსტანტინე გამსახურდიას „მთვარის მოტაცება“ (ქელეში)
ალექსანდრე კორნეიჩუკის „ხსოვნა გულისა“ (ანტონი )
ალექსანდრე ოსტროვსკის „ტალანტები და თაყვანისმცემლები“ (ვასია)
ნიკოლოზ გოგოლის „ქორწინება“ (სტეპანი)
იაროსლავ ჰაშეკის „გულადი ჯარისკაცი შვეიკი“ ( კაპიტანი ლუკაში)
ნოდარ დუმბაძის „ნუ გეშინია დედა“ (შერბინა)
რევაზ გაბრიაძის „ფეოლა“ (ბოგოლუბოვი)

დადგმული სპექტაკლები
მარჯანიშვილის თეატრი
ჯემალ მონიავას „აღუვსებელი საწყაული“
ლაშა თაბუკაშვილის „ჭრილობა“
კიტა ბუაჩიძის „ეზოში ავი ძაღლია“
რობერტ ტომასის „რვა მოსიყვარულე ქალი“
თამაზ ჭილაძის „ბუდე მეცხრე სართულზე“ (გრიგოლ ლორთქიფანიძესთან ერთად),
ფილიპ დიუმანუას და ადოლფ ფილიპ დენერის „დონ სეზარ დე ბაზანი“
დავით კლდიაშვილის „დარისპანის გასაჭირი“ (თემურ ჩხეიძესთან ერთად)
ოტია იოსელიანის „ადამიანი იბადება ერთხელ“ (თემურ ჩხეიძესთან ერთად)
ნოდარ დუმბაძის „მარადისობის კანონი“
ალექსანდრე ჩხაიძის „ჩემი ეიფელის კოშკი“
ჟან ანუის „ევრიდიკე“
შადიმან შამანაძის „ერთხელ მხოლოდ ისიც ძილში“
ედუარდო დე ფილიპოს „ნეაპოლი - მილიონერთა ქალაქი“
რაფიელ ერისთავის „ისევ ვოდევილები“
უილიამ შექსპირის „ფოლსტაფი“
ალბერ კამიუს „კალიგულა“
ქეთევან ქუჩუკაშვილის „გოგო ხოხესია“
გიორგი ნახუცრიშვილის „ნაცარქექია“
პამელა ტრევერსის „მერი პოპინსი“

თეატრალური უნივერსიტეტი
ნოდარ დუმბაძე „ბოშები“
მიხეილ ჯავახიშვილი „კურკას ქორწილი“

თავისუფალი თეატრი
ევგენი შვარცი „თოვლის დედოფალი“
მორის მეტერლინკი „ლურჯი ფრინველი“
ანა ფრანკი „ანა ფრანკის დღიური“
ევგენი შვარცი „ჩვეულებრივი სასწაული“

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
1982: საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
ქართული მხედრული ისტორიის მუზეუმი

ქართული მხედრული ისტორიის მუზეუმი — არქიტექტურული ძეგლი, დგას გურჯაანში, შალიკაშვილების ქუჩაზე. გაიხსნა 2006 წლის 6 იანვარს, რასაც წინ უძღვებოდა მცირე მასშტაბის სარეაბილიტაციო სამუშაოები. არის ჯონ (მალხაზ) შალიკაშვილის სახელობის.

მუზეუმი განთავსებულია საუკუნეში აგებულ, თავად ანდრონიკაშვილების საგვარეულოს კუთვნილ შენობაში, რომელსაც ერთი მხრიდან ტყე-პარკი, ხოლო მეორე მხრიდან გზა ესაზღვრება. შენობაში სხვადასხვა წლებში განთავსებული იყო მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი და სამხატვრო სკოლა. შენობა ნაგებია რიყის ქვითა და კვადრატული აგურით. გარედან შელესილი და შეთეთრებულია. სახლი დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ დახრილ ადგილზე დგას. იგი ქუჩის მხარეს ერთსართულიანია, ეზოს მხარეს კი ორსართულიანი. ამ მხრიდან, მეორე სართულს, ხის გადახურული აივანი გასდევს, რომელიც აგურის ექვს სწორკუთხა ბურჯს ეყრდნობა. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარი თაღოვანია, კარს წინიდან ქვით ნაშენი ექვს საფეხურიანი კიბე ადგება. შენობის მეორე სართულზე ერთმანეთთან დაკავშირებული 6 სხვადასხვა ფართობის ოთახია, რომელთაგან 4 გამოფენისთვისაა განკუთვნილი. ყველა ოთახის კარ-ფანჯარა თაღოვანია, მაღალი და ფართო. აივნის გადახურვა ხის კოჭებზეა გამართული. აივნის სვეტებს შორის არსებული თაღები და ფიცრული მოაჯირი აჟურული სახეებითაა შემკული. შენობის ქვედა სართულზე მოწყობილია მარანი, რომელსაც შესასვლელი აღმოსავლეთიდან აქვს. მარანი ორი სხვადასხვა ფართობის სათავსისგან შედგება, რომლებიც ერთმანეთს თაღოვანი კარით უკავშირდებიან. მათგან მოზრდილი სათავსის დასავლეთ კედელში ორი ბუხარია: ერთი თაღოვანი და ერთი სწორკუთხა. მათ შორის მაღალი სწორკუთხა თახჩაა. აღმოსავლეთ კედელში ორი თაღოვანი სარკმელი და ერთი თაღოვანი კარია გაჭრილი. ოთახის შუაში მარნის გადახურვის საყრდენი აგურის სწორკუთხა ბურჯი დგას. მეორე სათავსის დასავლეთ კედელში ერთი თაღოვანი ბუხარი და ერთი სწორკუთხა თახჩაა. იატაკში სამი ქვევრია ჩაფლული. აღმოსავლეთ კედელში ორი თაღოვანი სარკმელია. შენობა გადახურულია ხის კოჭებზე გამართული თუნუქის სახურავით. მუზეუმში დაცულია საქართველოს სამხრეთის ისტორიის ამსახველი მასალა, სადაც სულ 2700 ექსპონატია. წარმოდგენილია ქართველი ხალხის მიერ - საუკუნეებში წარმოებული გმირული ბრძოლების, დამოუკიდებლობის გამოცხადების (1918 წელს), მეორე მსოფლიო ომში და პოლონეთისა და საფრანგეთის არმიებში ქართველების მონაწილეობის, აფხაზეთის 1992-1993 წლებში. ომი ამსახველი ფოტოები, დოკუმენტები. ერთი საგამოფენო დარბაზი დათმობილი აქვს შალიკაშვილების გვარის ამსახველ მასალას საუკუნიდან დღემდე. გამოფენილია ძმები შალიკაშვილების ამერიკის შეერთებული შტატებიდან გამოგზავნილი პირადი ნივთები, მათი სამხედრო მუნდირები, ჯილდოები, ფოტოსურათები და ასე შემდეგ.
გურჯაანის შინმოუსვლელთა მემორიალი

გურჯაანის შინმოუსვლელთა მემორიალი — ისტორიულ მონუმენტარული ხელოვნების ძეგლი მდებარეობს ქალაქ გურჯაანის დასავლეთ განაპირას, ფერდობზე. მემორიალი გაიხსნა 1978 წლის 9 მაისს. ეძღვნება 1941-45 წლებში ფაშიზმის წინააღმდეგ ბრძოლაში დაღუპულთა ხსოვნას. კომპოზიცია რელიეფის შესაბამისად იარუსებადაა განლაგებული. იარუსზე შერჩეული რიყის ქვის სწორი რიგებით ნაგები 5 ბურჯია, რომლებიც სიმბოლურად ომის ხანგრძლივობის 5 წელს აღნიშნავს. ბურჯებს შორის იარუსზე ასასვლელი განიერი კიბეებია. იარუსზე განლაგებულია შადრევნები და მოგებულია რკინა-ბეტონის ფილებით. იარუსს წარმოადგენს მწვანე ფერდობი მასში ჩაწერილი განიერი კიბეები მიემართება იარუსზე მდებარე მარადისობის ორიკედლისაკენ. მათ გარდა ამ იარუსზე განლაგებულია: მუზეუმი, თეატრონი ესტრადით და კინო-საპროექციო ჯიხური. მარადისობის ერთ კედელზე, რომელიც ბოლნისის ტუფითაა მოპირკეთებული, ამოკვეთილია მშვიდობიანობისა და ომის ამსახველი სცენები. ამ კედლის მეორე მხარე წარმოადგენს ეკრანს. მის წინ მოწყობილია თეატრონი ესტრადით 3500 მაყურებელზე. მარადისობის მეორე კედელი ბაზალტის ფილებით წრიულად შემოფარგლავს ტერასას, რომლის შუაში მოთავსებულია მარადიული ცეცხლი. კედელი ორივე მხარეს მოპირკეთებულია ბაზალტის ფილებით. ინტერვალით ჩართულია ბოლნისის ტუფის იმდენი ფილა, რამდენი სოფელიცაა მუნიციპალიტეტში. ფილებზე ამოკვეთილია სოფლის სახელები, ხოლო მიმდებარე ბაზალტის ფილებზე შინმოუსვლელთა გვარები და ინიციალები. კედელი უერთდება მუზეუმს, რომლის წინა მხარე მთლიანად შემინულია. მას ზემოთ გასდევს ბოლნისის ტუფით მოპირკეთებული ფრიზი, რომელზეც გამოსახულია მეორე მსოფლიო ომის სცენები. ფერდობის უმაღლეს ტერასაზე აღმართულია ბრინჯაოს მონუმენტი ჯარისკაცის მამა, რომელსაც ხელში ტანკისტის ქუდი და ჯარისკაცის ფარაჯა უჭირავს. ქანდაკება დგას შერჩეული რიყის ქვის სწორი რიგებით აგებულ ოთხკუთხა პორტამენტზე.
წითელნისკარტა მაღრანი

წითელნისკარტა მაღრანი, ბუდობს ზღვის დონიდან ნივალურ სარტყლამდე, ჩვეულებრივ დამახასიათებელია 1200–4800 მეტრ სიმაღლისთვის; მთებში სეზონურად ვერტიკალურად გადაადგილდება.

ფრენს მაღალმანევრულად. ეწევა გუნდური ცხოვრების წესს. ყოვლისმჭამელია; რაციონის ძირითად ნაწილს შეადგენს ნიადაგის მწერები, მცენარეთა თესლები (მ. შ. კულტურული მარცვლოვნების), კენკრა; ჭამს მცირე ზომის ქვეწარმავლებს, ფრინველებსა და მათ კვერცხებს, ნარჩენებს, ლეშს. ბუდობს ცალკეულ წყვილებად და კოლონიებად ციცაბო კლდეებს შორის, ნაპირის ბექებსა და შენობებში. ბუდე მასიურია, ჯამისებრი ან ფლატფორმის მსგავსი, უხვადაა ჩაფენილი ბეწვი და თმა. დედალი დებს 1–6 (ჩვეულებრივ 3–5) კვერცხს; კრუხობს 17–18 დღე; მამალი ამ პერიოდში მას კვებავს. ბარტყები ბუდეში 31–41 დღე რჩებიან.
შაქრიანის აბანო

შაქრიანის აბანო — არქიტექტურული ძეგლი ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შაქრიანში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. შემორჩენილია ნანგრევების სახით. კედლების მაქსიმალური სიმაღლე 1,5 მეტრია.

აღწერა
შენობა გეგმით ტეხილი მოხაზულობისაა, ნაგები იყო ნატეხი ქვით და აგურით — კირის ხსნარზე. შედგებოდა ორი სხვადასხვა ზომის ნაწილისგან. მოზრდილ ნაწილში ორი თანაბარი ფართობის ოთახია — საბანაო და მასთან დაკავშირებული გასახდელი, მომცროში — მოსაცდელი. საბანაო ოთახის დასავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში ფართო თაღოვანი ნიშებია. აღმოსავლეთ კედელში დატანებული გასასვლელი გასახდელ ოთახში გადის. გასახდელის ჩრდილოეთ კედელში არსებული გასასვლელი კი — მოსაცდელ ოთახში.

აბანოს შესასვლელი მოწყობილი ყოფილა მოსაცდელი ოთახის ჩრდილოეთ კედელში. ამ ოთახის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში დაბალი, მოგრძო თაროა მოწყობილი.
გრემის დროებითი სადგომი

გრემის დროებითი სადგომი — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ გრემის ჩრდილო-დასავლეთით, მშრალი ხევის მარცხენა მხარეს, გრემისა და ლაფანყურის დამაკავშირებალ გზასთან.

გაითხარა 1965 წელს კახეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის ერთ-ერთი რაზმის მიერ (ხელმძღვანელი შ. დედაბრიშვილი). დათარიღებულია ძვ. წ. ათასწლეულის ნახევრით. გათხრებმა გამოავლინა სამეურნეო ორმო რომელშიც მოპოვებულია ანგობის სქელი ფენით დაფარული, წითლად გამომწვარი სხვადასხვა ჭურჭლის ნამტვრევები. ჭურჭლებზე შემორჩენილია ნაპრალები, მოყავისფრო თხელი აპკის კვალი. ორმოდან 7 მ-ის დაშორებით გამომწვარი თიხის ზოლია (სიგრძე 3 მეტრი). აქ აღმოჩენილია ბათქაშის ნატეხები და ასევე დამწვარი თიხის ჭურჭელისა და ძელის ფრაგმენტები.
შაქრიანის კვირაცხოვლის ეკლესია

შაქრიანის კვირაცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შაქრიანის ჩრდილოეთით, ერთი კილომეტრის მანძილზე. თარიღდება - საუკუნეებით.

აღწერა
კვირაცხოვლის ეკლესია სამეკლესიიანი ბაზილიკაა, გარშემოსავლელით სამივე მხრიდან, რომლის გვერდითი ფრთები დამოუკიდებელ ეკლესიებს წარმოადგენს. ჩრდილოეთ ეკლესიას აღმოსავლეთიდან ეკვრის განცალკევებული, პატარა სათავსი, რომელიც სამკვეთლოდ გამოიყენებოდა. შენობა ნაგებია რიყის და ნატეხი ქვით, კარ-სარკმლები გამოყვანილია შირიმის სუფთად გათლილი ქვებით.

შუა ეკლესია
შუა ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს — სამხრეთი ეკლესიიდან და დასავლეთი გარშემოსავლელიდან. ორივე კარი შიგნიდან შირიმით ნაწყობი, ნახევარწრიული თაღითაა გადახურული, გარედან კი არაწესიერი ფორმის, მოზრდილი ქვით. აღმოსავლეთით ნალისებრი აფსიდია, რომელშიც გაჭრილია პარალელურწირთხლებიანი, თაღოვანი სარკმელი. ორი მსგავსი სარკმელი სამხრეთკედელშიცაა. მათი ნაწილი კამარის მრუდშია მოქცეული. აფსიდი დასრულებულია წესიერი ფორმის კონქით. მის თაღს სრული ნალის ფორმა აქვს და დაყრდნობილია აფსიდის მხრების დამაგვირგვინებელ, შირიმის მაღალ იმპოსტებზე, რომელთა პროფილს თარო და დახრილი სიბრტყე შეადგენს.
შუა ეკლესიის გრძივი კედლები ერთნაირია, დაუნაწევრებელი. ჩრდილოეთი კედლის აღმოსავლეთ კიდეში, აფსიდის კუთხესთან, ბრტყლად გადახურული კარია, რომელიც სამკვეთლოში გადის.
სამკვეთლო უაფსიდო, ცილინდრული კამარით გადახურული სათავსია, განათებულია აღმოსავლეთის პარალელურწირთხლებიანი სარკმლით. იგი შიგნიდან სწორკუთხაა, გარედან კი შირიმის ქვაში გამოკვეთილი თაღი ხურავს, რომელიც შემკულია რელიეფური, ჰორიზონტალურბოლოებიანი ვიწრო წარბით.

სამხრეთი ეკლესია
სამხრეთი ეკლესიის აღმოსავლეთ ბოლოში ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის შუაში სარკმლის ძირია შემორჩენილი.

ჩრდილოეთი ეკლესია
ჩრდილოეთი ეკლესია მოგრძო, უსარკმლო დერეფანია. აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორი კედლით.

სარეაბილიტაციო სამუშაოები
2011 წელს საერთაშორისო-საქველმოქმედო ფონდ „ქართუს“ დაფინანსებით ძეგლზე ჩატარდა სარეაბილიტაციო სამუშაოები (პროექტის ავტორი, არქიტექტორ-რესტავრატორი ზ. ქუფარაშვილი). აღდგა მთავარი და ჩრდილოეთი ეკლესიის კედლების მონგრეული ნაწილები და გადახურვა, დაკონსერვდა გარშემოსავლელის შემორჩენილი კედლები.
შაქრიანის სასახლეების კომპლექსი

შაქრიანის სასახლეების კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შაქრიანის სამხრეთ-დასავლეთით, დაახლოებით ერთი კილომეტრის მანძილზე, სასაფლაოსთან, ტყიანი მთის ფერდობზე. კომპლექსის ტერიტორია ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენაა. დაფერდებული სასახლეები ფერდობის დახრილობის შესაბამისად, სხვადასხვა დონეზე დგას, ორმოციოდე მეტრზე. ორივე მათგანი აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენაა ორიენტირებული. ორივე, როგორც ჩანს, ორსართულიანი ყოფილა. მათ მახლობლად, აღმოსავლეთით, დგას დარბაზული ეკლესია. სასახლეები, საავარაუდოდ, აგებული უნდა იყოს - საუკუნეებში. ეკლესია გვიანდელ შუა საუკუნეებს განეკუთვნება.

აღწერა
სასახლეები
ჩრდილოეთით, შედარებით უფრო მაღლა მდგარი ნაგებობიდან, აღმოსავლეთი კედლის ნაწილი და ჩრდილოეთი კედლის ნაშთებიღაა შემორჩენილი. აღმოსავლეთი კედელი შეიცავს ორ ქრონოლოგიურად განსხვავებულ ფენას, რომლებიც ერთმანეთისგან საშენი მასალით და ბათქაშის ფერით. კედლის ქვედა ნაწილი წვრილი, ნატეხი ქვითაა ნაწყობი და, ბათქაშის გამო, მოყვითალო ფერი დაჰკრავს. ზემოთა ნაწილი ბევრად უფრო მოზრდილი ქვებითაა ნაგები და რუხი ფერისაა. კედლის ქვედა ნაწილს შესასვლელის წირთხლი შემორჩა. ზედას კი, ერთი მცირე ზომის, სწორკუთხა ნიშა. სასახლის შუაში, გრძივი ღერძის გასწვრივ, ორი სვეტი მდგარა. შემორჩენილია ერთის ნაწილი და მეორის ბაზისი, მანძილი სვეტების ღერძებს შორის 14,3 მეტრია, ხოლო სვეტების ღერძებიდან განივ კედლებამდე — 7,8 მეტრი.

სამხრეთით მდგარი ნაგებობა გეგმით სწორკუთხაა და ჩრდილოეთით მდგარ ნაგებობასთან შედარებით უკეთაა შემორჩენილი. პირველი სართულის აღმოსავლეთ კედელში ფართო, თაღოვანი კარია გაჭრილი. თაღი ნახევარწრიულია და თხელი, მოგრძო, ნატეხი ქვითაა ნაწყობი. ამავე კედელში, მეორე სართულის დონეზე, მოწყობილი ყოფილა განიერი, მაღალი, თაღოვანი, ღიობები. შენობის ჩრდილოეთ კედელს, მთელ სიგრძეზე, გასდევს სართულშუა გადახურვის კოჭების საყრდენი ბუდეები, რომლებიც ერთმანეთისგან თანაბარი მანძილით არის დაშორებული. მეორე სართულის დონეზე, აღმოსავლეთი კედელი ჩრდილოეთით გრძელდება და პირველი სართულის ჩრდილოეთი კედლის ხაზს ცილდება. სავარაუდოდ, ამ მხარეს მეორე სართული გრძელდებოდა და პირველ სართულთან შედარებით უფრო მეტ
ფართობს შეიცავდა.

ნაგებობებს შორის რამდენიმე საფლავია.

ეკლესია
ეკლესია გეგმით წაგრძელებული სწორკუთხედია. ნაგებია ნატეხი ქვით. კარ-სარკმლების ღიობების, კონქის და ნაწილობრივ გარე კუთხეების წყობაში გამოყენებულია აგური . დაზიანებულია: ჩამონგრეულია კამარა და კონქის უმეტესი ნაწილი. ინტერიერი, დაახლოებით ერთი მეტრის სიმაღლეზე, ნანგრევებითა და მიწითაა ამოვსებული. მონგრეულია გარეთა კედლების ზედა ნაწილები. ჩრდილოეთი ფასადის მნიშვნელოვანი ნაწილი დაფარულია მიწით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი გარედან თაღოვანი ყოფილა. შიგნიდან კი მიჯრით დაწყობილი ხის ძელებით გადახურული. აღმოსავლეთით
ნახევარწრიული აფსიდია, რომელშიც ფართო, თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშაა. თითო სარკმელი სამხრეთით და დასავლეთითაცაა. დასავლეთი სარკმელი ორივე მხრიდან თაღოვანია. მოგვიანებით სარკმლის გარეთა თაღი აგურის წყობით შეუვსიათ და ღიობისთვის სწორკუთხა მოხაზულობა მიუციათ. აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფასადებზე, სარკმლების ზემოთ, აგურის წყობით, საფეხურებიან საფუძველზე დაყრდნობილი, შეღრმავებული ჯვარია გამოსახული. ეკლესია გადახურული იყო ღარისებრი კრამიტით.
შაქრიანის სამების ეკლესია

შაქრიანის სამების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შაქრიანის აღმოსავლეთით, 3 კილომეტრის მანძილზე, ქვიშახევისა და თხილიანისწყლების გამყოფი მთის ერთ-ერთ განშტოებაზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ნატეხი ქვითა და აგურით. 1980 წელს ადგილობრივ მოსახლეობას ეკლესიის კედლების დანგრეული ნაწილები აგურით აღუდგენია და შენობა კრამიტით გადაუხურავს. ეკლესიას სამი შესასვლელი აქვს დასავლეთიდან, სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან. სამივე კარი გარედან შეისრულია. შიგნიდან კი თარაზულად, ხის ძელებით ყოფილა გადახურული. კარების წირთხლებში მოწყობილია საურდულე ხვრელები.

აღმოსავლეთით საკურთხევლის ნახევარწრიული აფსიდია, რომელიც დარბაზისგან მარტივი პილასტრების წყვილით და მათზე დაყრდნობილი, შეისრული თაღითაა გამოყოფილი. აფსიდის ღერძზე გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი, რომლის ორივე მხარეს, სიმეტრიულად, განლაგებულია მცირე ზომის, სწორკუთხა ნიშები. მათ შორის თითო-თითო აფსიდის გვერდებშია, დანარჩენი ორი კი — მის ბოლოებში. ერთი თაღოვანი სარკმელი ეკლესიის დასავლეთ კედელშიცაა. საკურთხეველი დასრულებულია წესიერი ფორმის კონქით. მისი უმეტესი ნაწილი ნაწყობია აგურით. საკურთხეველში, სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, აგურით ნაწყობი
ტრაპეზია მიდგმული. შიგნიდან ეკლესია გადახურულია ოდნავ შეისრული კამარით.

ეკლესიის ფასადები დანაწევრებულია განიერი, საფეხურით შეღრმავებული, სწორკუთხა არეებით. განივ ფასადებზე თითო შეღრმავებაა, გრძივ ფასადებზე — ორ-ორი. განივ ფასადებზე, შეღრმავებების ზემოთა ნაწილში, მწკრივად განლაგებული ოთხ-ოთხი შეისრული თაღია მოწყობილი, გრძივი ფასადების შეღრმავებებში კი მხოლოდ თითო განიერი თაღია. შეღრმავებები დასრულებულია კუთხით შვერილი აგურებისგან გამოყვანილი ფრიზით. აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფასადებზე, ფრონტონის არეში, აგურის წყობის შეღრმავებით გამოსახულია თითო მაღალი ჯვარი. მათ შორის აღმოსავლეთი ჯვრის ქვედა ნაწილი მოქცეულია შეღრმავებულ არეში.
მუგუთის წმინდა გიორგის ეკლესია

მუგუთის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, დგას ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ საბუეს ჩრდილოეთით, 7 კმ. მანძილზე, მუგუთად წოდებულ ადგილას. სწორედ აქედან მომდინარეობს მისი სახელწოდება.

ძეგლი თარიღდება შუა საუკუნეებით, არის დარბაზული, უაფსიდო. ნაგები იყო ნატეხი ქვითა და კირის ხსნარით. დღეს-დღეობით შემორჩენილია ნანგრევების სახით. აღმოსავლეთ კედლის შუაში გაჭრილია სარკმელი, რომლის ქვემოთ, კედელზე, ტრაპეზია მიშენებული. ეკლესიის დასავლეთით, რამდენიმე მეტრის მანძილზე, ნაგებობის, ნანგრევებია. აქვე შეინიშნება რამდენიმე დიდი ზომის ქვევრის კვალი, რის საფუძველზეც, შეგვიძლია ვივარაუდოთ, რომ აქ მარანი იყო. ძეგლის გარშემო შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტი.