iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ასტრახანი

ასტრახანი — ფედერალური მნიშვნელობის ქალაქი რუსეთში, ასტრახანის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქვემო ვოლგისპირეთისა და კასპიისპირეთის უძველესი ეკონომიკური და კულტურული ცენტრი. მიეკუთვნება ისტორიული ფასეულობების მქონე რუსეთის 115 ქალაქს. მდებარეობს ვოლგის დელტის ზემო ნაწილში, კასპიისპირა დაბლობის 11 კუნძულზე. ქალაქი დაყოფილია ოთხ ადმინისტრაციულ რაიონად: კიროვის, საბჭოთა, ლენინისა და ტრუსოვის. 2014 წლის აღწერის მიხედვით, ქალაქის მოსახლეობა 530 863 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 208,7 კმ²-ია.

ქალაქი წარმოშობის სავარაუდო პერიოდად საუკუნის მეორე ნახევარია მიჩნეული. ისტორიკოსი და აღმოსავლეთმცოდნე მიგამეტ საფარგალიევი მიიჩნევს, რომ ქალაქის წარმოშობა ოქროს ურდოს მიერ რელიგიად ისლამის მიღებასა და მუსლიმი რელიგიური პირებისთვის სხვადასხვა პრივილეგიების მინიჭებას უკავშირდება. საუკუნის 60-იანი წლებიდან იყო ასტრახანის სახანოს ცენტრი. - საუკუნეებში წარმოადგენდა აზიასთან ვაჭრობის მნიშვნელოვან პუნქტს. დღესდღეობით ქალაქში 17 სხვადასხვა რელიგიური კონფესიის წარმომადგენელი ცხოვრობს.

ისტორია
ასტრახანს ძველი ქართული წყაროები „აშტრახანს“ უწოდებენ. მდებარეობდა სავაჭრო გზების გადაკვეთაზე, რის შედეგად სწრაფად განვითარდა. 1395 წელს ასტრახანი თემურლენგმა დაარბია, მალე ისევ აღორძინდა და საუკუნეში წარმოქმნილი ასტრახანის სახანოს სატახტო ქალაქი გახდა. 1556 წელს ასტრახანი ივანე მრისხანემ დაიპყრო. 1558 წელს აშენდა ახალი ციხე-გალავანი. ამ დროიდან ასტრახანი რუსეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთის სასაზღვრო ციხესიმაგრედ იქცა. ასტრახანი ერთ-ერთი კერა იყო გლეხთა ანტიფეოდალური აჯანყებისა, რომელსაც სტეფანე რაზინი ხელმძღვანელობდა. 1705-1706 წლების დასაწყისში ასტრახანში იფეთქა დიდმა აჯანყებამ.

- საუკუნეებში ასტრახანზე გადიოდა საქართველოდან მოსკოვისაკენ მიმავალი გზა. ასტრახანში დროებით შეჩერებული თუ სამუდამოდ დასახლებული ქართველი მწერლები აქ ნაყოფიერ ლიტერატურულ საქმიანობას ეწეოდნენ. ასტრახანში მნიშვნელოვანი ნაწარმოებები შექმნეს არჩილ მეფემ, მ. ბარათაშვილმა, ო. ქობულაშვილმა, ვახტანგ -მ, ნ. ორბელიანმა, ზ. გაბაშვილმა, ა. ამილახვარმა, მ. ბაგრატიონმა და სხვებმა. ასტრახანში არიან დაკრძალული ვახტანგ , თეიმურაზ , ტ. გაბაშვილი, გაიოზ რექტორი.

1901 წელს ასტრახანში ჩამოყალიბდა სოციალ-დემოკრატიული ჯგუფი, 1903 წელს — რსდმპ კომიტეტი, რომელიც ქალაქში 1905 წელს საყოველთაო გაფიცვას ხელმძღვანელობდა. 1918 წლის 25 იანვარს (7 თებერვალს) შეიარაღებული აჯანყების შედეგად ასტრახანში საბჭოთა ხელისუფლება დამყარდა.

ქალაქის ცენტრში დგას ქვის კედლებით გარშემორტყმული კრემლი (1580-1620, ოსტატები მ. ველიამინოვი, დ. გუბასტი) და მიძინების ტაძარი (1678-1710, დ. მიაკიშჩევი).

დაძმობილებული ქალაქები
ვეზირიშვილების სასახლე

ვეზირიშვილების სასახლე — მდებარეობს ხაშურის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ოსიაურში. დგას სოფლის ცენტრში, ზღუდერის წმიდა გიორგის ეკლესიისა და ოსიაურის ციხის შუაში, საჯარო სკოლის ეზოში. აქ განთავსებული იყო სკოლა. გადაკეთებულია რამდენიმეჯერ. საუკუნის ბოლოს, 1974 წლამდე მასში სკოლა იყო განთავსებული. ამჟამად გამოყენებულია საჯარო სკოლის სათავსოდ. ძლიერ დაზიანებულია. სასახლე ორსართულიანია, მისი ფასადი სამხრეთისკენაა მიმართული ჩრდილოეთის მხარეს მთელ სიგრძეზე შენობას ღია აივანი ჰქონია. დღევანდელი შუშაბანდი გვიანდელია. შენობა ნაგებია რიყის ქვითა და კვადრატული აგურით. სამხრეთის მხრიდან პირველ სართულზე მიშენებულია მთავარი შესასვლელი, რომლის ზემოთაც მოწყობილი ყოფილა ღია აივანი. პირველი სართულიდან მეორე სართულზე მოხვედრა შეიძლებოდა შიდა კიბითაც, რომელიც ამჟამად მოშლილია. ოთახების განლაგება ორივე სართულზე იდენტურია. გადმოცემით სასახლიდან ოსიაურის ციხემდე გვირაბია გაყვანილი.

ვეზირიშვილების სასახლეში თავადი ვეზირიშვილების რამდენიმე ოჯახი ცხოვრობდა. განსაკუთრებით აღსანიშნავია დიმიტრი გიორგის ძე ვეზირიშვილის ოჯახი. მისი მეუღლე იყო რომანტიკოსი პოეტის, ნიკოლოზ ბარათაშვილის და ბაბალე ბარათაშვილი. სასახლეში სიცოცხლის უკანასკნელი წლები გაატარა პოეტის მამამ, მელიტონ ბარათაშვილმა და ის ამავე სოფელში, ზღუდერის წმიდა გიორგის სახელობის ეკლესიის ეზოში, სოფლის სასაფლაოზე განისვენებს.

ვეზირიშვილების სასახლეს, 2015 წლის 3 აპრილს მიენიჭა კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი.
ტრავმატოლოგია

ტრავმატოლოგია ( და ) — მედიცინის დარგი, რომელიც შეისწავლის ორგანოთა და ქსოვილთა დაზიანებას, მის გამომწვევ მიზეზებს, მკურნალობასა და პროფილაქტიკას. ფართო გაგებით მოიცავს სხვადასხვა ქირურგიული დისციპლინის (ნეიროქირურგია და სხვ.) მრავალ საკითხს. ვიწრო გაგებით ტერმინი „ტრავმატოლოგია“ იხმარება კლინიკური მედიცინის იმ დარგის აღსანიშნავად, რომელიც შეისწავლის საყრდენ-სამოძრაო აპარატისა (ძვლები, სახსრები, კუნთები, მყესები, იოგები) და კანის დაზიანებებს.

ტრავმატოლოგია მედიცინის უძველესი დარგია. მუმიფიცირებული და მეომრების გვამების ნაშთებზე აღმოჩენილია პალმის ფოთლებით დაფიქსირებული, სწორად შეხორცებული ძვლების მოტეხილობათა ნიშნები, ქირურგიული ინსტრუმენტები ტრავმული ოპერაციებისათვის და სხვა.
იაზიდ III

იაზიდ იბნ ალ-ვალიდ იბნ აბდ ალ-მალიქი ან იაზიდ (; დ. 701 — გ. 3 ან 4 ოქტომბერი, 744) — ომაიანთა სახალიფოს ხალიფა 744 წლის 15 აპრილიდან 3 ან 4 ოქტომბრამდე, დაახლოებით 6 თვის განმავლობაში. ხალიფა ვალიდ -სა და მისი ხარჭას, სპარსი პრინცესას ვაჟი. მისი მმართველობა აღინიშნება შიდა არეულობებითა და გართულებული მდგომარეობით სახალიფოს სხვადასხვა ნაწილში. გარდაიცვალა 744 წლის 3 ან 4 ოქტომბერს ტვინის სიმსივნით. სიკვდილამდე მემკვიდრედ დაასახელა საკუთარი ძმა იბრაჰიმი.
ტრავმა

ტრავმა ( — ჭრილობა, დაზიანება) — ადამიანისა და ცხოველების ორგანიზმის დაზიანება, რომელსაც იწვევს გარე ფაქტორების ზემოქმედება. განარჩევენ მექანიკურ, თერმულ (დამწვრობა, მოყინვა ), ქიმიურ ტრავმას, ელექტროტრავმას და სხვა. ტრავმა შეიძლება იყოს მწვავე და ქრონიკული, ყოფითი, საწარმოო, სპორტული, საბრძოლო და სხვა. ტრავმა შეიძლება იყოს ღია (ჭრილობა) და დახურული, გართულებული და გაურთულებელი, იზოლირებული, მრავლობითი და შერწყმული. ტრავმას შეიძლება დაერთოს სისხლის დენა, შეშუპება, ანთებითი რეაქცია და სხვა. ტრავმის განსაკუთრებული სახეა მძიმე განცდებთან დაკავშირებული ფსიქიკური ტრავმა, რომელიც შეიძლება გართულდეს (დეპრესია, ნევროზი).
ბერვალდეს ხელშეკრულება

ბერვალდეს ხელშეკრულება — ხელი მოაწერეს 1631 წლის 23 იანვარს ბერვალდში საფრანგეთსა და შვედეთს შორის, რომელიც ამყარებდა ორმხრივ ურთიერთმოვალეობებს ოცდაათწლიანი ომის დროს.

წინარე ისტორია
1630 წელს შვედეთის მეფე გუსტავ ადოლფი ჩაერია ოცდაათწლიან ომში, ჩავიდა პომერანიაში და გამოაცხადა თავი გერმანელი პროტესტანტების დამცველად, თუმცა მას უჭირდა ჯარის მომარაგება და იგი იძულებული იყო გადასულიყო ზამთრის ბინიდან ჩრდილოეთში, რათა არ გატანჯულიყო სურსათის უკმარისობისგან. კარდინალი რიშელიე, რომელიც განსაზღვრავდა საფრანგეთის შინაგან პოლიტიკას, გადაწყვიტა მხარი დაეჭირა იმისთვის ვინც იბრძოდა საფრანგეთის მტრის - ჰაბსბურგების წინააღმდეგ.

პირობები
ბერვალდის ხელშეკრულება ეხებოდა თავისუფალ ვაჭრობას და ურთიერთმოქმედებას საფრანგეთის და შვედეთის დასაცავად. ამასთან შესაბამისად გუსტავ ადოლფი შეპირდა ჯარი გაეჩერებინა გერმანიაში, რომლის რაოდენობა იყო ოცდაათი ათასი ფეხოსანი და ექვსასი მხედარი. საფრანგეთს ნაწილობრივ ან მთლიანად უნდა აეღო თავზე გასავალი და გადაერიცხა შვედეთის ხაზინაში 15 მაისს და 15 ნოემბერს ოცი ათასი იმპერიული ტალერი. გუსტავ ადოლფი პირობას იძლეოდა, რომ გარანტირებულ თავისუფლებას მისცემდნენ კათოლიკეებს მთელ გერმანიაში, არ ეხლოთ ხელი საფრანგეთის მეგობრის მაქსიმილიან ბავარელის მიწებისთვის და არ დაედოთ სეპარატული სამშვიდობო ხელშეკრულება სულ მცირე 5 წლის განმავლობაში.

შედეგი
გუსტავ ადოლფმა აიძულა რიშელიე აეწია შეთანხმების ფასი თხუთმეტიდან ოცი ათას ტალერამდე და დაიყოლია კარდინალი წასულიყო იმაზე, რათა სახელი გაეტეხა პროტესტანტული სახელმწოფოს მორიგების გამოქვეყნებით, ასე რომ გუსტავ ადოლფი გამოვიდა არა როგორც საფრანგეთის დაქირავებული არამედ როგორც თანასწორი მოკავშირე.
ანდრონიკე III პალეოლოგოსი

ანდრონიკე პალეოლოგოსი (; დ. 25 მარტი, 1297 — გ. 15 ივნისი, 1341) — ბიზანტიის იმპერატორი 1328–1341 წლებში. მიხეილ პალეოლოგოსისა და რიტა არმენიელის ვაჟი. ტახზე ავიდა მას შემდეგ, რაც მხარდამჭერების დახმარებით აიძულა პაპა, ანდრონიკე პალეოლოგოსი ტახტიდან გადამდგარიყო. იბრძოდა ბულგარელებისა და თურქების წინააღმდეგ.
ორთოპედია

ორთოპედია ( და ) — მედიცინის დარგი, რომელიც შეისწავლის ადამიანის სხეულის ხერხემლისა და კიდურების თანდაყოლილი და შეძენილი დეფორმაციების პროფილაქტიკას და მკურნალობის მეთოდებს.

ზოგიერთ ქვეყანაში ტრავმატოლოგიასთანაა გაერთიანებული ერთ სამედიცინო დისციპლინად. მეცნიერება ორთოპედიას საფუძველი ჩაუყარა ფრანგმა ექიმმა ანდრიმ. ორთოპედიული სამკურნალო დაწესებულებები მეთვრამეტე ს-ის ბოლოს გაჩნდა. ორთოპედიის ჩამოყალიბებისას ფართოდ იყენებდნენ რედრესაციას, კიდურის დაჭიმვას მოტეხილობის დროს, თაბაშირის ნახვევს, მასაჟს, სამედიცინო ვარჯიშებს. ასეპტიკის, ანტისეპტიკის და ნარკოზის განვითარებამ შესაძლებელი გახადა ორთოპედიაში ოპერაციული მეთოდების გამოყენება.
შტეტინის ხელშეკრულება (1630)

შტეტინის ხელშეკრულება — დაიდო შვედეთსა და პომერანიის საჰერცოგოს შორის. ხელშეკრულებამ შექმნა ლეგალური ბაზა პომერანიის შვედური ოკუპაციისთვის ოცდაათწლიანი ომის დროს. ხელი მოაწერეს 1630 წლის 25 აგვისტოდან, თუმცა მოქმედად ითვლებოდა 10/20 ივლისიდან - პომერანიაში შვედების გადასხმის დღიდან.

წინარე ისტორია
1627 წელს ფრანცბურგის კაპიტულაციის საფუძველზე პომერანია ოკუპირებული იყო იმპერიის ჯარების მიერ. მხოლოდ ქალაქ შტრალზუნდმა განაცხადა უარი დამორჩილებოდა კაპიტულაციის პირობებს და მიმართა საშველად შვედეთს. შვედეთმა და შტრალზუნდმა დადეს ერთმანეთში 20 წლიანი ზავი, თუმცა შვედეთი მაშინვე ვერ მივიდოდა საშველად, რადგან დაკავებული იყო ომით რეჩ-პოსპოლიტასთან. ამ დროს იმპერიის ჯარმა დაამარცხა ლაშქარი, რომელმაც სცადა ჩარეოდა დანიის მეფის ბრძოლაში. იგი იძულებული იყო 1629 წელს ხელი მოეწერა ლიუბეკის ზავისთვის. შთაგონებული ამ წარმატებთ შთაგონებულმა იმპერატორმა დაიწყო პროტესტანტული ტერიტორიების რეკათოლიზაცია და გამოსცა რესტიტუციური ედიქტი.

1629 წლის სექტემბერში შვედეთმა და რეჩ-პოსპოლიტამ ხელი მოაწერა დროებით ზავს, რითაც გაათავისუფლა შვედეთის ჯარი. საგანგებო მომზადების შემდეგ,1630 წლის ზაფხულში შვედები გადასხეს კუნძულ უზედომზე და დაიწყეს მომზადება ოდერის შესართავთან.

პირობები
ხელშეკრულების პირველი ვარიანტი, რომელიც შეთავაზებული იყო პომერანიის საჰერცოგოს საბჭოს მიერ 20 ივლისს უარყო შვედეთის მეფემ. მეორე ვარიანტი იყო დააბრუნეს საბჭოში პირობების ჩამონათვალით, რომელსაც დაჟინებით ითხოვდა შვედეთი. 22 აგვისტოს დაიწყო შვედეთ-პომერანიის მოლაპარაკებები, რომელსაც 1 სექტემბერს შეუერთდა გუსტავ ადოლფი. კავშირს „სამუდამო დროით“ მოაწერეს ხელი 4 სექტემბერს.

ხელშეკრულების გარდა ხელი მოაწერეს ე. წ. პომერანიის დაცვის კონსტიტუციას (1630 წლის 30 აგვისტო) და „დაბინავების წესს“ (1630 წელი). შვედეთის მეფემ და მათმა გენერლებმა მიიღეს სრული კონტროლი საჰერცოგოს სამხედრო საქმეებზე. ამ დროს როდესაც პოლიტიკური და სასულიერო ხელისუფლება დარჩა ჰერცოგს, საჰერცოგოს შინაგანი საქმეებზე პასუხისმგებლობას თავზე იღებდა შვედეთი. პომერანიას უნდა გადაეხადა ყოველწლიურად კონტრიბუცია 100 000 ტალერი, ასევე ვალდებული იყო შეენახა შვედეთის ოთხი გარნიზონი.

შესრულება
ხელშეკრულების დადების შემდეგ პომერანიის ჰერცოგმა ბოგუსლავ -მ, მიწერა წერილი საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორს ფერდინანდ -ს, რომელშიც მითითებული იყო, რომ შვედეთთან კავშირი არ იყო მიმართული იმპერიის და იმპერატორის წინააღმდეგ, თუმცა საჭიროა კონსტიტუციური წესის დასაცავად. პასუხად შვედური ჯარის გამოჩენაზე, რომელიც განლაგებული იყო პომერანიაში, ფრანცბურგის კაპიტილაციის თანახმად, იმპერიის ჯარებმა დაიწყეს რეიდები და ძარცვები, რამაც გამოიწვია შვედების მხარდაჭერა პომერანიის მოსახლეობის მიერ. 1631 წლის ზაფხულში იმპერული ჯარი განდევნეს შვედებმა პომერანიიდან.
მასტარა

მასტარა — სოფელი სომხეთში, არაგაწოტნის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1750 მეტრზე. სომხეთის სსრ-ს არსებობის პერიოდში შედიოდა თალინის რაიონში. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2301 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 38 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 61,28 კმ²-ია.

ჰოვანესის ეკლესია
სოფელში შემორჩენილია სომხური არქიტექტურის ძეგლი, ჯვარ-გუმბათოვანი ეკლესია, რომელიც საუკუნის ბოლოს და საუკუნის დასაწყისს მიეკუთვნება. ეკლესია ცენტრული ნაგებობაა. მისი 11,2 მ დიამეტრის გუმბათი ეყრდნობა ტრომპებს და შვერილ აფსიდებს.
ბაჰრ-ელ-ღაზალი

ბაჰრ-ელ-ღაზალი — ისტორიული რეგიონი ჩრდილო–დასავლეთ სამხრეთ სუდანში. მისი სახელი წარმოდგება მდინარე ბაჰრ-ელ-ღაზალიდან.

გეოგრაფია
რეგიონი შედგება 4 შტატისაგან: ჩრდილოეთი ბაჰრ-ელ-ღაზალი, დასავლეთი ბაჰრ-ელ-ღაზალი, ტბები და ვარაბი. დასავლეთიდან ესაზღვრება ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა. ტერიტორია ძირითადად დაფარულია ჭაობებით. რეგიონის მოსახლეობის უმეტესობა წარმოადგენს დინკას ხალხს.
ჯონ ჰიქსი

ჯონ რიჩარდ ჰიქსი (; დ. 8 აპრილი, 1904, უორიკი — გ. 20 მაისი, 1989, ბლოკლი) — ინგლისელი ეკონომისტი. ნობელის პრემიის ლაურეატი ეკონომიკაში (1972) „ნოვატორული წვლილისთვის წონასწორობის საერთო თეორიასა და კეთილდღეობის თეორიაში“. სწავლობდა ბალიოლის კოლეჯში, ოქსფორდში. მაგისტრის ხარისხი მიიღო აქვე და შემდეგ უკვე ლექტორიც გახდა. სხვადასხვა დროს ასწავლიდა ლონდონის ეკონომიკის სკოლასა და მანჩესტერის უნივერსიტეტში.
იაკობუს აუდი

იაკობუს იოჰანეს პიტერ აუდი ( დ. 9 თებერვალი, 1890, პიურმერენდი — გ. 5 აპრილი, 1963, ვასენარი) — ჰოლანდიელი არქიტექტორი, არქიტექტურის თეორეტიკოსი, „დე სტილის“ ერთ-ერთი პირველი მიმდევარი და ფუნქციონალიზმის ერთ-ერთი მთავარი წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
აუდი დაიბადა პიურმერენდში თამბაქოს და ღვინის მოვაჭრის ოჯახში. როგორც ახალგაზრდა არქიტექტორი განიცდიდა ბერლაგეს გავლენას და გარკვეული დრო სწავლობდა თეოდორ ფიშერთან მიუნხენში. ის მუშაობდა უ.მ. დუდოკთან ერთად ლეიდენში სადაც შეხვდა თეო ვან დუსბურგს და ასე აღმოჩნდა „დე სტილის“ მოძრაობაში. 1918 და 1933 წლებში აუდი იყო როტერდამის მუნიციპალური არქიტექტორი. ამ პერიოდში ქალაქში მუშების დიდი იმიგრაცია იყო და აუდი უმთავრესად მუშაობდა სოციალური საცხოვრისის პროექტებზე. ეს მოიცავდა პროექტებს სპანგენში, კიეფჰოეკში და ვიტე დორპში. აუდი ერთი იმათგანი იყო ვინც ცდილობდა შეეჯერებინა მკაცრი, რაციონალური, მშენებლობა მომხმარებლების ფსიქოლოგიურ მოთხოვნილებებთან და მათ ესთეტიკურ მოლოდინებთან. ცდილობდა „პოეტიკური ფუნქციონალიზმის“ პრაქტიკაში დანერგვას.

1927 წელს ის იყო ერთ-ერთი იმ თხუთმეტთაგანისგან რომლებიც შეეწივნენ გავლენიან მოდერნისტულ გამოფენას ვაისენჰოფში. 1932 წლისთვის ის ითვლებოდა გამოჩენილ მოდერნისტ არქიტექტორთა ოთხეულის წევრად ლუდვიგ მის ვან დერ როესთან, ვალტერ გროპიუსთან და ლე კორბუზიესთან ერთად და წარმოჩინებული იყო ფილიპ ჯონსონის საერთაშორისო სტილის გამოფენაზე. 1945 წელს მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ მან უფლება მისცა ამერიკაში დაბეჭდილიყო მისი 1941 წელს აშენებული შელის სათავო ოფისის შენობა ჰააგაში, თუმცა არქიტექტურულმა პრესამ სარკასტულად დაგმო მის მიერ ორნამენტების გამოყენება მოდერნისტული სულის წინააღმდეგ.
მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ აუდმა დააპროექტა ჰოლანდიის ნაციონალური ომის მუზეუმი და სამხედრო სასაფლაო. შემდგომში აუდი გათავისუფლდა „დე სტილის“ გავლენებისგან. მან დააპროექტა სპაარბანკი როტერდამში, საოფისე შენობა „დე უტრეხტი“ როტერდამში და ბავშვთა ჯანმრთელობის ცენტრი არნემში. 1954 წელს მას მიენიჭა არქიტექტურის საპატიო დოქტორის წოდება დელფტის ტექნიკურ უნივესიტეტში.

აუდის ძმა, პიტერ აუდი იყო როტერდამის მერი. აუდი 1963 წელს 73 წლის ასაკში გარდაიცვალა ვასენაარში.
ნეფროლოგია

ნეფროლოგია ( და ) — მედიცინის დარგი, რომელიც შეისწავლის თირკმლის დაავადებებს ( ნეფრიტი, პიელონეფრიტი, ამილოიდოზი და სხვა), მათ ეტიოლოგიას, პათოგენეზს, მკურნალობასა და პროფილაქტიკას. ნეფროლოგიის პრობლემებს კომპლექსურად იკვლევენ კლინიცისტები, მორფოლოგები, ფიზიოლოგები, რადიოლოგები; ნეფროლოგია მჭიდროდაა დაკავშირებული უროლოგიასთან.

ცალკეული ცნობები თირკმლის დაავადებებზე ჯერ კიდევ ანტიკური მედიცინის წყაროებში გვხვდება. ნეფროლოგიაზე სწავლების ფუძემდებლად ითვლება რიჩარდ ბრაიტი, რომელმაც დაწვრილებით აღწერა ამ დაავადების მიმდინარეობის კლინიკური თავისებურებები. ამ დარგის ძირითადი პრობლემებია თირკმლის დიფუზიური და კეროვანი ანთებითი დაავადებანი, მათ შორის ტუბერკულოზი, თირკმლისმიერი ჰიპერტონია და სხვა.
რიჩარდ ბრაიტი

რიჩარდ ბრაიტი (; დ. 28 სექტემბერი, 1789 — გ. 16 დეკემბერი, 1858) — ინგლისელი ექიმი. მოღვაწეობდა ლონდონის ერთ-ერთ ჰოსპიტალში (' ). აღწერა ქრონიკული ნეფრიტი ( 1827 წელს ეწოდა ბრაიტის სნეულება). ერთმანეთისაგან განარხვავა გულის და თირკმლისმიერი წყალმანკი, შეისწავლა სიყვითლე პანკრეასის ანთების დროს და სხვა. ბრაიტის შრომებმა დიდი გავლენა იქონია თირკმლის დაავადებების შემდგომ შესწავლასა და კლასიფიცირებაზე.
აბდ ალ-მალიქი

აბდ ალ-მალიქ იბნ მარვანი (; დ. 646 — გ. 8 ოქტომბერი, 705) — ომაიანთა სახალიფოს მეხუთე ხალიფა 685-705 წლებში. დაიბადა მედინაში, ჰიჯაზში. იგი იყო განათლებული პიროვნება და მრავალი პოლიტიკური პრობლემის მიუხედავად, რომლებიც ხელს უშლიდნენ მის მმართველობას, ეფექტიანი მმართველი. მისი მმართველობისას ყველა მნიშვნელოვანი ჩანაწერი არაბულად ითარგმნა, სპეციალურად მოიჭრა ისლამურ სამყაროში პირველი ვალუტა; წარმატებით ებრძოდა ბიზანტიელებს, გაატარა სოფლის მეურნეობისა და კომერციის ხელშემწყობი მრავალი რეფორმა, არაბული ენა კი სახელმწიფო ენად გამოაცხადა. ასევე, შექმნა რეგულარული საფოსტო სერვისი. საუკუნის მუსლიმი ისტორიკოსი იბნ ხალდუნი ქებით მოიხსენიებს აბდ ალ-მალიქს და მას ერთ-ერთ უდიდეს არაბ და მაჰმადიან ხალიფას უწოდებს.
ილია მაისურაძე

ილია (ილა) მაისურაძე (დ. 1879, ცხინვალი — გ. 1 სექტემბერი, 1924) — ქართველი ანტისაბჭოთა მოძრაობის მოღვაწე.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1879 წელს ცხინვალში. მამა – ზაქარია (დ. 1846), დედა – მაშო (დ. 1849), მეუღლე – კეკე (დ. 1886) შვილები – ნიკალა (1904–1930), სონია (დ. 1911), მანია (დ. 1916), ელენა (დ. 1922).

მაისურაძე იყო რსდმპ-ის წევრი 1904 წლიდან. პირველად დააპატიმრეს 1907 წელს, როგორც წითელრაზმელი, არასაიმედო პირი, იარაღის მატარებელი და გადასახლეს ასტრახანის გუბერნიაში 1907 წლის ბოლომდე.

ილა მაისურაძე საქართველოს პირველი რესპუბლიკის პერიოდში იყო ჯავის მილიციის უფროსი. აქტიური მონაწილეობა მიიღო 1918 წლის ოსების აჯანყებების ჩახშობაში. საბჭოთა ოკუპაციის პირველივე თვეებში დაპატიმრეს, გაათავისუფლეს 1921 წლის ივნისში. 21 ივლისს კვლავ დააპატიმრეს და აღარ გაუთავისუფლებიათ, მის წინააღმდეგ ძიება დაამთავრეს 1921 წლის 21 დეკემბერს. 1923 წლის მაისში მასზე ძებნა გამოცხადდა. დახვრიტეს 1924 წლის 1 სექტემბერს ანტისაბჭოთა აჯანყების სხვა მონაწილეებთან ერთად.
ალაზანი (საფეხბურთო კლუბი)

ალაზანი — ქართული საფეხბურთო კლუბი ქალაქ გურჯაანიდან.

ისტორია
საფეხბურთო კლუბი „ალაზანი“ გურჯაანში 1962 წელს დაარსდა. თუმცა მანამდე იყო გუნდები — „ლოკომოტივი“, „კოლმეურნე“ და გურჯაანის ნაკრები გუნდი. სპორტული გაერთიანების კოორდინატორის, ნიკოლოზ ძველიშვილის გადმოცემით, იმ დროისთვის სტადიონი გურჯაანის პირველი საჯარო სკოლის ტერიტორიაზე იყო და ყველა საფეხბურთო მატჩი იქ იმართებოდა. გურჯაანის „კოლმეურნე“ იმ პერიოდში საქართველოს ჩემპიონი გახდა. ამის მერე მიიღეს მონაწილეობა საკავშირო პირველობაზე — „ოქროს თავთავის თასი“. ეს დაახლოებით 1958–59 წლებში ხდებოდა. მას შემდეგ, რაც გუნდმა საქართველოს ჩემპიონის ტიტული მოიპოვა, შვიდი ფეხბურთელი საქართველოს ნაკრებში მიიწვიეს. ყველა მათგანი უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის სიგელით იყო დაჯილდოებული, რაც იმ პერიოდში დიდ მიღწევად ითვლებოდა. სტადიონი ცხრა აპრილის ქუჩაზე 1963 წელს გადაიტანეს, რომელიც დაახლოებით 15 ათას მაყურებელზე იყო გათვლილი. იქ იმართებოდა ამხანაგური მატჩები — მინსკის „დინამოსთან“, მოსკოვის „ტორპედოსთან“, თბილისის „დინამოსთან“ და სხვა გუნდებთან.

საქართველოს სსრ ჩემპიონატებში (პირველი ჯგუფი) მონაწილეობდა 1940, 1962–63, 1971, 1973 და 1981–84 წლებში. 1964–1970 წლებში მონაწილეობდა საკავშირო ჩემპიონატის „ბ“ კლასში. ჩაატარა 250 შეხვედრა (73 მოგება, 69 ფრე, 108 წაგება, ბურთების შეფარდება 243–351).

1991 წლიდან მონაწილეობდა საქართველოს ჩემპიონატის უმაღლეს ლიგაში, სადაც საუკეთესო შედეგს მიაღწია 1992–93 წლების სეზონზე, როდესაც მე-3 ადგილი დაიკავა. ამ პერიოდში გუნდს ოთარ გაბელია ხელმძღვანელობდა.

მიღწევები
უმაღლესი ლიგა
მესამე ადგილი: 1992–93
უმარ II

უმარ იბნ აბდ ალ-აზიზი ან უმარ (; დ. 682 — გ. 720) — ომაიანთა სახალიფოს ხალიფა 717-720 წლებში. წინამორბედის, სულეიმან იბნ აბდ ალ-მალიქის ძმისა და ხალიფა აბდ ალ-მალიქის შვილის, აბდ ალ-აზიზის ვაჟი. დედის მხრიდან იყო მეორე მართლმორწმუნე ხალიფას, ომარ იბნ ალ-ხატაბის შვილთაშვილი. ხალხის სასარგებლოდ მიმართულმა მისმა რეფორმებმა უკმაყოფილება გამოიწვია ომაიან დიდგვაროვნებში. მათ მოისყიდეს ხალიფას მსახური, რომელმაც მას საჭმელში საწამლავი ჩაუყარა. უმარ -მ ამის შესახებ სიკვდილის წინ შეიტყო, თუმცა დამნაშავეები შეიწყალა. ხალიფას სიკვდილის შემდეგ ტახტზე ავიდა მისი ბიძაშვილი იაზიდ .
ვალიდ II

ვალიდ იბნ იაზიდი ან ვალიდ (; დ. 706 — გ. 17 აპრილი, 744) — ომაიანთა სახალიფოს ხალიფა 743–744 წლებში. ტახტზე ავიდა მისი წინამორბედისა და ბიძის, ჰიშამის გარდაცვალების შემდეგ. განსაკუთრებულ ყურადღებას იჩენდა უმწეოთა და ბრმების მიმართ. ალ-ტაბარის ცნობით წერდა ლექსებს. ტახტზე შეცვალა ბიძაშვილმა იაზიდ -მ.
ეკვატორია

ეკვატორია — სამხრეთი სუდანის სამხრეთი რეგიონი. თავიდან წარმოადგენდა ეგვიპტის პროვინციას და მის შემადგენლობაში შედიოდა დღევანდელი უგანდის ჩრდილოეთ ნაწილის უმეტესი ტერიტორია ტბა ალბერტის ჩათვლით.

ეკვატორია 1870 წელს ინგლისელმა მკვლევარმა სემიუელ ბეიკერმა დააარსა. 1874 წელს რეგიონის მმართველი გახდა ჩარლზ ჯორჯ გორდონი, ხოლო 1878 წელს ემინ-ფაშა. 1889 წლის მაჰდისტების აჯანყებამ რეგიონში ეგვიპტური მმართველობა დაასრულა.

ანგლო-ეგვიპტური სუდანის პერიოდში, ეკვატორია წარმოადგენდა 8 პროვინციიდან ერთ-ერთს. ბაჰრ-ელ-ღაზალი ეკვატორიას 1948 წელს გამოეყო. 1976 წელს ეკვატორია გაყვეს ორ შტატად აღმოსავლეთ და დასავლეთ ეკვატორიად. სუდანის პირველ და მეორე სამოქალაქო ომების დროს რეგიონი ძალადობამ მოიცვა.
გოშის ტბა

გოშის ტბა — ტბა სომხეთში, ტავუშის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1400 მ სიმაღლეზე, სოფელ გოშიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 2 კმ-ში. მოქცეულია დილიჯანის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. ზედაპირის ფართობი 0,008 კმ², სიგრძე — 100 მ, სიგანე — 80 მ. მაქსიმალური სიღრმე — 8 მ, წყლის მოცულობა — 1500 მ³. საზრდოობს წყაროს წყლითა და ატმოსფერული ნალექებით. ზაფხულში წყლის ზედაპირის ტემპერატურა 14° -ია. ტბაზე დაჭაობების პროცესი მიმდინარეობს, ილექება ლამი. ტბას თვალყურს ეკოლოგები ადევნებენ.
ასკალონის ბრძოლა

ასკალონის ბრძოლა — ბრძოლა ჯვაროსნებსა და ფატიმიდების სახალიფოს შორის. გაიმართა 1099 წლის 12 აგვისტოს იერუსალიმის აღებიდან ცოტა ხნის შემდეგ. ასკალონის ბრძოლას ხშირად განიხილავენ, როგორც პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობის უკანასკნელ მოქმედებას. ჯვაროსნებმა გოდფრუა ბუიონელის მეთაურობით დაამარცხეს რიცხობრივად აღმატებული მტერი და უზრუნველყვეს იერუსალიმის დაცვა.

წინარე ისტორია
იერუსალიმში თავიანთი ლაშქრობისას ჯვაროსნები მოლაპარაკებას აწარმოებდნენ ფატიმიდებთან, თუმცა სრულყოფილი შეთანხმების მიღწევა ვერ მოხერხდა — ფატიმიდები მზად იყვნენ დაეთმოთ კონტროლი სირიაზე, მაგრამ არა პალესტინაზე, ეს კი მიუღებელი იყო ჯვაროსნებისათვის, რომელთა მიზანსაც იერუსალიმის დაკავება და მაცხოვრის აღდგომის ტაძრის ქრისტიანებისათვის დაბრუნება წარმოადგენდა. 1099 წლის 15 ივლისს ხანგრძლივი ალყის შემდეგ იერუსალიმის აღების შემდეგ ჯვაროსნებმა შეიტყვეს, რომ ფატიმიდების ჯარი მათზე თავდასასხმელად მოემართებოდა.

ჯვაროსნები სწრაფად ამოქმედდნენ. ფატიმიდების ელჩები, რომლებიც ცდილობდნენ ჯვაროსნები იერუსალიმის დათმობაზე დაეყოლიებინათ უარით გაისტუმრეს. გოდფრუა ბუიონელმა კი, რომელმაც მაცხოვრის საფლავის მცველის ტიტული მიიღო, 10 აგვისტოს დარჩენილი ჯვაროსნები ქალაქიდან გაიყვანა და იერუსალიმიდან ერთი დღის სავალზე, ასკალონთან განალაგა.

ბრძოლა
ფატიმიდებს მეთაურობდა ვეზირი ალ-აფდალ შაჰანშაჰი, რომლის ჯარიც თურქ-სელჩუკების, არაბების, სპარსელების, სომხების, ქურთებისა და ეთიოპიელებისაგან შედგებოდა. იგი იერუსალიმის ალყაში მოქცევას აპირებდა, თუმცა საალყო მანქანები თან არ ჰქონდა. სავარაუდოდ, მან არ იცოდა, რომ ჯვაროსნები უკვე მოემართებოდნენ მასთან შესახვედრად. 12 აგვისტოს დილით ჯვაროსნებმა მტრის ადგილმდებარეობა შეიტყვეს. ისინი ცხრა ნაწილად გაიყვნენ და ფატიმიდებს თავს დაესხნენ. მოულოდნელობის ეფექტისა და მაჰმადიანთა არმიის ბრძოლისათვის მოუმზადებლობის გამო ხანმოკლე, თუმცა დაძაბული ბრძოლა მტრის რიცხობრივი უპირატესობის მიუხედავად, საბოლოოდ, ჯვაროსნების გამარჯვებით დასრულდა. ჯვაროსანთა დანაკარგი უცნობია, თუმცა ეგვიპტელებმა 10-12 000 ჯარისკაცი დაკარგეს, მათი ბანაკი და საგანძური კი ჯვაროსნებს ჩაუვარდათ ხელში.

ჯვაროსნები ღამით ახალი შეტევისათვის ემზადებოდნენ, თუმცა დილით გაიგეს, რომ ფატიმიდებმა ეგვიპტეში დაიხიეს, ალ-აფდალი კი გემით გაიქცა. მათ თან წაიღეს იმდენი ნადავლი რამდენის წაღებაც შეეძლოთ (ალ-აფდალის პირადი კარვის ჩათვლით) და იერუსალიმში დაბრუნდნენ.

მიუხედავად იმისა, რომ ასკალონის ბრძოლა ჯვაროსანთა გამარჯვებით დასრულდა, თავად ქალაქი კვლავ მტრის ხელში დარჩა და საკმაოდ დიდი ხნის განმავლობაში წარმოადგენდა მნიშვნელოვან ფორპოსტს მაჰმადიანთათვის იერუსალიმის სამეფოზე თავდასასხმელად.
დიასახლისი და მოახლე

დიასახლისი და მოახლე — ჰოლანდიელი მხატვრის, პიტერ დე ჰოხის ნახატი, შესრულებული დაახლოებით 1660 წელს. ჰოლანდიური ჟანრის ნიმუშია, სადაც კონცენტრირებულია დელფტის სკოლის ყველა ღირებულება. გამოწერილია ინტერიერის ყველა დეტალი. სურათზე ჩანს საპატიო ბიურგერის ცხოვრების ტიპური სცენა. სურათი ინახება სანქტ-პეტერბურგში, ერმიტაჟში.