iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
იანვარ უმბატოვი

იანვარ ორუჯის ძე უმბატოვი (; დ. 1 იანვარი, 1950, ალგეთი, მარნეული, საქართველო — გ. 4 ივლისი, 1993, აფხაზეთი, საქართველო) — აზერბაიჯანული წარმოშობის საქართველოს სამხედრო მოსამსახურე, აფხაზეთის ომის მონაწილე და ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენით დაჯილდოებული.

ადრეული წლები
იანვარ უმბატოვი 1950 წლის 1 იანვარს, მარნეულის მუნიციპალიტეტის სოფელ ალგეთში დაიბადა. მძიმე ეკონომიკური მიზეზებით, მისი ოჯახი საცხოვრებლად ქალაქ რუსთავში გადავიდა, სადაც იანვარმა მე-12 საშუალო სკოლა წარჩინებით დაასრულა. სკოლის დამთავრების შემდეგ, მან მუშაობა რუსთავის მეტალურგიულ ქარხანაში დაიწყო. პარალელურად სწავლობდა საქართველოს პოლიტექნიკური უნივერსიტეტის რუსთავის ფილიალის მეტალურგიის მიმართულებაზე. ქარხანაში მუშაობის პერიოდში იგი ქარხნის ქიმიური წარმოების ნაწილის მთავარი მექანიკოსი გახდა. სწავლის დასრულების შემდეგ, მან სამხედრო სამსახური საბჭოთა არმიის პოლონეთში განლაგებულ სარაკეტო თავდაცვის შენაერთში გაიარა, საიდანაც ლეიტენანტის წოდებით უკან საქართველოში დაბრუნდა.

დაოჯახებული იყო ფატმა ხასიევაზე, რომლისგან ორი შვილი ჰყავს: ვაჟი — ემილი და ქალიშვილი — ოფელია.

აფხაზეთის ომი
საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, საქართველოში სეპარატისტული განწყობები გააქტიურდა. 1992 წლის ბოლოსთვის, აფხაზი სეპარატისტების გააქტიურების შემდეგ, უმბატოვმა რუსთავის სამხედრო კომისარიატს მიმართა და აფხაზეთში მოხალისედ წავიდა. იბრძოდა რეგიონის ცხელ წერტილებში, როგორიცაა ტყვარჩელი, ლაბრა და შრომა.

1993 წლის 4 ივლისს, სამხედრო დავალების წარმატებულად შესრულების შემდეგ, უკან დაბრუნებისას ჩასაფრებაში მოყვა და თავისი ჯგუფის გადასარჩენად თავი გაწირა. მისი თავგანწირვის შედეგად, 25-დან 30-მდე ჯარისკაცი გადარჩა.

იანვარ უმბატოვი გმირულად დაღუპვისას 43 წლის იყო. იგი თავისი და ოჯახის ანდერძით, მარნეულის სოფელ ალგეთში დაასაფლავეს, სადაც დაიბადა.

სიკვდილის შემდეგ
1994 წლის 30 დეკემბრის საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანების შესაბამისად, იანვარ უმბატოვს „საბრძოლო ველზე გამოჩენილი გამბედაობისა და თავგანწირვისთვის“ ვახტანგ გორგასლის ორდენი მიენიჭა, რომელიც ენიჭება საქართველოს მოქალაქეს სამშობლოს დაცვისა და ერთიანობისათვის ბრძოლაში გამოჩენილი გმირული თავდადებისთვის.

თბილისში, გმირთა მოედანზე საქართველოს ერთიანობისთვის დაღუპულთათვის აღმართულ მემორიალურ დაფაზე იანვარ ორუჯის ძე უმბატოვის სახელიც წერია.

დავით მაისურაძის მიერ დაწერილ წიგნში „სამშობლოს შვილები“, რომელიც აზერბაიჯანულ-ქართულ მეგობრობას ეხება, უმბატოვს განსაკუთრებულად მოიხსენიებს. მაისურაძე წიგნში მოიხსენიებს 600-მდე საქართველოს აზერბაიჯანელს, რომლებიც საქართველოს ტერიტორიული ერთიანობისთვის იბრძოდნენ. აქედან 13 მებრძოლმა „ვახტანგ გორგასლის ორდენით“ დაჯილდოვდა.
ჯვაროსნები

ჯვაროსნები — უმეტესად დასავლეთ ევროპელი რაინდები, რომლებიც მონაწილეობდნენ ჯვაროსნულ ლაშქრობებში შუა საუკუნეების განმავლობაში. მათ სახელი ეწოდათ ტანსაცმელზე გამოსახული ჯვრის გამო.

ტერმინი „ჯვაროსნული ლაშქრობები“ არ არსებობდა საუკუნემდე; ასე რომ, „ჯვაროსანი“-ც არ არსებობდა არც ლათინურ და არც სხვა ადგილობრივ და მშობლიურ ენაზე. იგი მხოლოდ ლატერანის მეოთხე საეკლესიო კრებაზე ჩნდება 1215 წელს. მანამდე მათ მოიხსენიებდნენ, როგორც შეიარაღებულ პილიგრიმებს.
ჩინური ფერწერა

ჩინური ფერწერა — ერთ-ერთი უძველესი ტრადიციული მხატვრული სტილი მსოფლიოში. ჩინური ფერწერა დღეს ჩინურად ცნობილია როგორც „კუო ხუა“ , რაც ნიშნავს „ეროვნულ მხატვრობას“ ან „მშობლიურ ფერწერას“. ჩინური ფერწერა მკვეთრად განსხვავდება დასავლურისგან. იგი გამოირჩევა თავისი სიმშვიდით და ჰარმონიულობით. ჩინელები ნამუშევრებში ემოციებს განსხვავებულად გამოხატავენ. ამის გამო, სხვა ხალხებისთვის ჩინური ფერწერის ნიმუშების აღქმა რთულია, ხოლო ჩინელ მნახველებში დასავლური ტოვებს აგრესიისა და ქაოსის შთაბეჭდილებას.

ჩინელი მხატვრების შემოქმედება არ ეფუძნებოდა მათემატიკურ გამოთვლებს. ისინი ცდილობდნენ პიროვნების პრობლემები უკან წაეღოთ, ასევე საგნებს არ ხატავდნენ მაქსიმალური სიზუსტით.

ჟანრული მრავალფეროვნება
ჩინურ ფერწერას ახასიათებს ჟანრები:

ანიმალისტური ( — ყვავილები და ჩიტები, აგრეთვე მწერები და მცენარეები)
ყოფითი ჟანრი ( — ადამიანები და საგნები)
პეიზაჟი ( — მთები და წყლები)

ჩინეთში არ არსებობდა ნატურმორტი, რადგან ჩინელები ფიქრობდნენ, რომ უმოძრაო საგანი მკვდარი და უსულოა, ყველაზე ძალიან კი გავრცელდა პეიზაჟი, რომელსაც სუნგის დინასტიის მხატვარმა — ვან ვეიმ ჩაუყარა საფუძველი. სხვა მხატვრებმა - საუკუნეებში გადააფასეს ბუნების ესთეტიკური მხარეები, რომლის მთავარი თვისება იყო მუდმივი განახლება. დღეს ხშირია, როდესაც ერთი მხატვარი მთელი მოღვაწეობის განმავლობაში ერთსა და იმავე საგანს ხატავს, რათა სრულყოს იგი და მოიპოვოს აღიარება.

ჩინური ფერწერა და კალიგრაფია მჭიდრო კავშირშია, რადგან ხელოვნების ეს ორი დარგი მონასმებს ეფუძნება.
თამაზ ვაშაყმაძე

თამაზ ვაშაყმაძე (დ. 16 სექტემბერი, 1937, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი მათემატიკოსი, ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1987), პროფესორი (1995). მიიღო პრინციპული მნიშვნელობის მქონე შედეგები წრფივი ალგებრის გამოთვლითი მეთოდების კვლევისას, ჩვეულებრივი და კერძო წარმოებულიანი დიფერენციალური განტოლებების ამოცანებისა და უწყვეტ გარემოთა მექნიკის მატემატიკური პრობლემების გამოკვლევისას.

1968 წლიდან დღემდე არის ილია ვეკუას სახელობის გამოყენებითი მათემატიკის ინსტიტუტის უფროსი მეცნცნიერ-თანამშრომელი, განყოფილების გამგე (1973 წლიდან), მთავარი მეცნიერ-თანამშრომელი (2009 წლიდან). 1988 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორია, 2009 წლიდან კი ემერიტუს-პროფესორი. არის საქართველოს საინჟინრო აკადემიის ნამდვილი წევრი (2005). დაჯილდოებულია ივანე ჯავახიშვილის სახელობის მედლით (1977, 2009), საქართველოს ღირსების (2003) და ბრწყინვალების საპრეზიდენტო (2012) ორდენებით. მიღებული აქვს მრავალი საერთაშორისო ჯილდო.

ბიოგრაფია
თამაზ სერგოს-ძე ვაშაყმაძე დაიბადა 1937 წლის 16 სექტემბერს ქალაქ თბილისში პედაგოგ სერგო ვაშაყმაძისა და ანა დვალიშვილის ოჯახში. 1954 წელს ვერცხლის მედლით დაამთავრა თბილისის ვაჟთა მეშვიდე საშუალო სკოლა და სწავლა გააგრძელა თსუ-ს მექანიკა-მათემატიკის ფაკულტეტზე, რომლის დამთავრების შემდეგ 1959 წელს ჩაირიცხა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ასპირანტურაში, სადაც მისი ხელმძღვანელი იყო აკადემიკოსი შალვა მიქელაძე. 1962 წელს თამაზ ვაშაყმაძემ მუშაობა დაიწყო ანდრია რაზმაძის სახელობის მათემატიკის ინსტიტუტში, სადაც 1964 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია გამოთვლით მათემატიკაში. 1984 წელს შედგა მისი სადოქტორო დისერტაციის წინასწარი დაცვა ლომონოსოვის უნივერსიტეტში, ოფიციალური კი 1987 წელს მათემემატიკის ინსტიტუტში.

1968 წელს გადავიდა ილია ვეკუას სახელობის გამოყენებითი მათემატიკის ინსტიტუტში უფროს მეცნიერ-თანამშრომელად, 1973 წლიდან იყო განყოფილების გამგე, ხოლო 2009 წლიდან არის რიცხვითი მეთოდებისა და მათემატიკური მოდელირების მიმართულების ხელმძღვანელი და მთავარი მეცნიერ-თანამშრომელი. იგი 1988-2006 წლებში იყო თსუ-ს გამოყნებითი მათემატიკისა და კომპიუტერულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის პროფესორი, 2006-2009 წლებში სრული პროფესორი, ხოლო 2009 წლიდან ემერიტუს-პროფესორი და მიწვეული პროფესორი.

თამაზ ვაშაყმაძე არის 200-მდე სამეცნიერო ნაშრომის, მათ შორის 9 მონოგრაფიის ავტორი. მან აღზარდა მრავალი მეცნიერი, რომელთაგან ზოგიერთი ნაყოფიერად მუშაობდა და ახლაც მუშაობს საქართველოს საზღვრებს გარეთ. თამაზ ვაშაყმაძე მონაწილეობდა 180-ზე მეტ საერთაშორისო და რესპუბლიკური მნიშვნელობის კონფერენციისა და სხვადასხვა სახის სამეცნიერო ფორუმების მუშაობაში, სადაც წაკითხული აქვს 130-ზე მეტი სექციური ხასიათის და 30-მდე პლენარული მოხსენება. იგი არაერთხელ იყო მიწვეული ლექციების წასაკითხად და ერთობლივი სამეცნიერო მუშაობის ჩასატარებლად მსოფლიოს სხვადასხვა უნივერსიტეტებში.

ჯილდოები
2022 — ივ.ჯავახიშვილის სახ.თბილისის სახელმწ.უნივერსიტეტის ოქროს მედალი
2013 — ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენი
2009 — ივანე ჯავახიშვილის სახელობის მედალი
2003 — ღირსების ორდენი
1997 — ივანე ჯავახიშვილის სახელობის მედალი
1993 — ილია ვეკუას სახელობის პრემია
1959 — თბილისის სახელმწ.უნივერსიტეტის სტუდენტთა სადიპლომო ნაშრომების პირველი პრემია
სასიცოცხლო ციკლი

სასიცოცხლო ციკლი — ნებისმიერი სისტემა (ფიზიკური, ბიოლოგიური, ტექნიკური, ტექნოლოგიური, პოლიტიკური, ეკონომიკური, სოციალური თუ სხვა), გარკვეულ ნიადაგზე ობიექტური წინაპირობებით წარმოიქმნება. გადის განვითარების და არსებობის ფაზებს დროსა და სივრცეში, ხოლო მასზე სხვა სისტემების ზემოქმედების შედეგად, თვითონ ხდება ნიადაგი ახალი სისტემის/სისტემების წარმოსაქმნელად.

გრაფიკზე ნაჩვენებია -სისტემის -მთავარი მაჩვენებლების განვითარების სრული ციკლი, -დროში და -სივრცეში.

 - დრო;

 - სისტემის/პროცესის მთავარი მაჩვენებელი (ს/პმმ)

 - სივრცე.

 - ს/პმმ-ის განვითარების დინამიკა დროში;

 - ს/პმმ-ის განვითარების დინამიკა სივრცეში;

 - ს/პმმ-ის სრული ციკლი დროსა და სივრცეში.
ქვემო სასანდრა

ქვემო სასანდრა  — ოლქი კოტ-დ’ივუარის სამხრეთ-დასავლეთში.
ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი სან-პედრო.
ფართობი — 28 350 კმ², მოსახლეობა — 2 280 548 ადამიანი (2014 წელი).

გეოგრაფია
ქვემო სასანდრის ოლქს ჩრდილო-დასავლეთიდან ესაზღვრება მონტანის ოლქი, ჩრდილოეთიდან სასანდრა-მარაუეს ოლქი, აღმოსავლეთიდან გო-ჯიბუას ოლქი, დასავლეთიდან ლიბერია. სამხრეთიდან გარს ერტყმის გვინეის ყურის წყლები.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ქვემო სასანდრის ოლქი დაყოფილია 3 რეგიონად:
გბოკლეს რეგიონი
ნაუას რეგიონი
სან-პედროს რეგიონი
ჯეიმზ ბრაისი

ჯეიმზ ბრაისი ( დ. 10 მაისი, 1838, ბელფასტი — გ. 22 იანვარი ,1922) — ინგლისელი მოგზაური, პოლიტიკოსი, დიპლომატი.

ბიოგრაფია
განათლება მიიღო გლაზგოს უმაღლეს სკოლაში, შემდეგ გლაზგოსა და ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტებსა და ოქსფორდის კოლეჯში. ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტში ეზიარა გერმანულ ისტორიულ და იურიდიულ მეცნიერებებს და გახდა „ტევტონური თავისუფლების“ მხარდამჭერი. მისი აზრით აშშ, ბრიტანეთის იმპერია და გერმანია იყვნენ ბუნებრივი მეგობრები. როგორც ისტორიკოსმა სახელი გაითქვა 1864 წლის ნაშრომით „საღვთო რომის იმპერია“. როგორც სამოქალაქო სამართლის დარგის პროფესორი, ის გაიწვიეს ლონდონიდან ოქსფორდში, სადაც იმყოფებოდა 1870-1893 წლებში.

1872 წელს იმოგზაურა ისლანდიაში, როგორც იქაური საგების თაყვანისმცემელმა. 1876 წელს მოიარა რუსეთის იმპერია და მივიდა არარატის მთებამდე, რომელზეც ავიდა, როგორც მთამსვლელი. 1878 წელს გამოაქვეყნა წიგნი „ამიერკავკასია და არარატი. 1876 წლის შემოდგომის არდადეგების დროს შემდგარი ექსპედიციის ჩანაწერები“. 1880 წელს აირჩიეს ინგლისის პარლამენტში, რომლის წევრადაც დარჩა 1907 წლამდე. 1882 წელს ჩამოაყალიბა „ნაციონალურ-ლიბერალური კლუბი“, რომლის წევრები იყვნენ გლადსტონი, ჩერჩილი, ბერნარდ შოუ, დევიდ ლოიდ ჯორჯი. 1888 წელს დაწერა წიგნი „ამერიკული სახელმწიფო“, რამაც სახელი გაუთქვა ამერიკაში. 1892 წელს შეუერთდა გლადსტონის უკანასკნელ კაბინეტს. 1894-95 წლებში იყო „სავაჭრო საბჭოს“ პრეზიდენტი. 1897 წელს იმყოფებოდა სამხრეთ აფრიკაში და იყო მძაფრი კრიტიკოსი ბრიტანეთის რეპრესიული პოლიტიკისა ბურების წინააღმდეგ. 1907 წელს დაინიშნა ბრიტანეთის ელჩად აშშ-ში და მსახურობდა 1913 წლამდე. 1913 წელს გახდა ვიკონტი ბრაისი, ხოლო 1914 წელს ლორდთა პალატის წევრი. 1913-17 წლებში იყო ბრიტანეთის აკადემიის პრეზიდენტი. 1915 წელს ბელგიიდან იწერებოდა გერმანელთა სასტიკ საქციელზე მოქალაქეთა მიმართ,. აქტიურად გმობდა სომხების გენოციდს, 1915 წლის ივლისში მან პირველმა დასვა საკითხი ლორდთა პალატაში სომხების გენოციდის შესახებ, ხოლო 1916 წელს არნოლდ ტოინბისთა ერთად გამოუშვა „ლურჯი წიგნი“ - დოკუმენტური მასალა გენოციდის შესახებ. სიცოცხლის ბოლო წლებში მსახურობდა ჰააგის საერთაშორისო სასამართლოში და მხარს უჭერდა ერთა ლიგის დაფუძნებას.
ვალე-დუ-ბანდამა

ვალე-დუ-ბანდამა  — ოლქი კოტ-დ’ივუარის ცენტრალურ ნაწილში.
ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბუაკე.
ფართობი — 28 300 კმ², მოსახლეობა — 1 440 826 ადამიანი (2014 წელი).

გეოგრაფია
ვალე-დუ-ბანდამის ოლქს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება სავანების ოლქი, აღმოსავლეთიდან ზანზანის ოლქი, სამხრეთიდან ტბების ოლქი, სამხრეთ-დასავლეთიდან სასანდრა-მარაუეს ოლქი, ხოლო დასავლეთიდან ვორობის ოლქი.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ვალე-დუ-ბანდამის ოლქი დაყოფილია 2 რეგიონად:
გბეკეს რეგიონი
ჰამბოლის რეგიონი
ზანზანი

ზანზანი  — ოლქი კოტ-დ’ივუარის ჩრდილო-აღმოსავლეთში.
ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბონდუკუ.
ფართობი — 38 200 კმ², მოსახლეობა — 934 352 ადამიანი (2014 წელი).

გეოგრაფია
ზანზანის ოლქს ჩრდილო-დასავლეთიდან ესაზღვრება სავანების ოლქი, დასავლეთიდან ვალე-დუ-ბანდამის ოლქი, სამხრეთ-დასავლეთიდან ტბების ოლქი, სამხრეთიდან კომოეს ოლქი. ჩრდილოეთიდან ბურკინა-ფასო და აღმოსავლეთიდან განა.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ზანზანის ოლქი დაყოფილია 2 რეგიონად:
ბუნკანის რეგიონი
გონტუგოს რეგიონი
სასანდრა-მარაუე

სასანდრა-მარაუე  — ოლქი კოტ-დ’ივუარის ცენტრალურ ნაწილში.
ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი დალოა.
ფართობი — 23 950 კმ², მოსახლეობა — 2 293 304 ადამიანი (2014 წელი).

გეოგრაფია
სასანდრა-მარაუეს ოლქს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ვორობის ოლქი, დასავლეთიდან მონტანის ოლქი, სამხრეთ-დასავლეთიდან ქვემო სასანდრის ოლქი, სამხრეთიდან გო-ჯიბუას ოლქი, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან იამუსუკროს ავტონომიური ოლქი, აღმოსავლეთიდან ტბების ოლქი და ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან ვალე-დუ-ბანდამის ოლქი.

ადმინისტრაციული დაყოფა
სასანდრა-მარაუეს ოლქი დაყოფილია 2 რეგიონად:
ზემო სასანდრის რეგიონი
მარაუეს რეგიონი
გო-ჯიბუა

გო-ჯიბუა  — ოლქი კოტ-დ’ივუარის სამხრეთში.
ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი გაგნოა.
ფართობი — 15 700 კმ², მოსახლეობა — 1 605 286 ადამიანი (2014 წელი).

გეოგრაფია
გო-ჯიბუას ოლქს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება სასანდრა-მარაუეს ოლქი, დასავლეთიდან ქვემო სასანდრის ოლქი, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან ტბების ოლქი და იამუსუკროს ავტონომიური ოლქი, აღმოსავლეთიდან ლაგუნების ოლქი.

ადმინისტრაციული დაყოფა
გო-ჯიბუას ოლქი დაყოფილია 2 რეგიონად:
გოს რეგიონი
ლო-ჯიბუას რეგიონი
მონტანის ოლქი (კოტ-დ’ივუარი)

მონტანის ოლქი  — ოლქი კოტ-დ’ივუარის დასავლეთ ნაწილში.
ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი მანი.
ფართობი — 30 825 კმ², მოსახლეობა — 2 371 920 ადამიანი (2014 წელი).

გეოგრაფია
მონტანის ოლქს სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება ქვემო სასანდრის ოლქი, აღმოსავლეთიდან სასანდრა-მარაუეს ოლქი, ჩრდილოეთიდან ვორობის ოლქი, ჩრდილო-დასავლეთიდან გვინეა, დასავლეთიდან ლიბერია.

ადმინისტრაციული დაყოფა
მონტანის ოლქი დაყოფილია 3 რეგიონად:
კავალის რეგიონი
გემონის რეგიონი
ტონკპის რეგიონი
კომოეს ოლქი

კომოეს ოლქი  — ოლქი კოტ-დ’ივუარის სამხრეთ-აღმოსავლეთში.
ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი აბენგურუ.
ფართობი — 14 150 კმ², მოსახლეობა — 1 203 052 ადამიანი (2014 წელი).

გეოგრაფია
კომოეს ოლქს სამხრეთ-დასავლეთიდან ესაზღვრება აბიჯანის ავტონომიური ოლქი, დასავლეთიდან ლაგუნების ოლქი, ჩრდილო-დასავლეთიდან ტბების ოლქი, ჩრდილოეთიდან ზანზანის ოლქი, აღმოსავლეთიდან განა. სამხრეთიდან გარს ერტყმის გვინეის ყურის წყლები.

ადმინისტრაციული დაყოფა
კომოეს ოლქი დაყოფილია 2 რეგიონად:
ინდენი-ჯუაბლენის რეგიონი
სამხრეთ კომოეს რეგიონი
ლაგუნების ოლქი

ლაგუნების ოლქი  — ოლქი კოტ-დ’ივუარის სამხრეთში.
ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი დაბუ.
ფართობი — 20 450 კმ², მოსახლეობა — 1 478 047 ადამიანი (2014 წელი).

გეოგრაფია
ლაგუნების ოლქს აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება კომოეს ოლქი, დასავლეთიდან გო-ჯიბუას ოლქი, ჩრდილოეთიდან ტბების ოლქი, სამხრეთ-დასავლეთიდან ქვემო სასანდრის ოლქი, სამხრეთიდან აბიჯანის ავტონომიური ოლქი. სამხრეთ-დასავლეთიდან გარს ერტყმის გვინეის ყურის წყლები.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ლაგუნების ოლქი დაყოფილია 3 რეგიონად:
ანები-ტიასას რეგიონი
გრანდ-პონტის რეგიონი
ლა მეს რეგიონი
ტბების ოლქი

ტბების ოლქი  — ოლქი კოტ-დ’ივუარის ცენტრალურ ნაწილში.
ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი დიმბოკრო.
ფართობი — 26 100 კმ², მოსახლეობა — 1 258 604 ადამიანი (2014 წელი).

გეოგრაფია
ტბების ოლქს სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება კომოეს ოლქი, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან ზინზანის ოლქი, ჩრდილოეთიდან ვალე-დუ-ბანდამის ოლქი, ჩრდილო-დასავლეთიდან სასანდრა-მარაუეს ოლქი, სამხრეთ-დასავლეთიდან გო-ჯიბუას ოლქი, დასავლეთიდან იამუსუკროს ავტონომიური ოლქი, სამხრეთიდან ლაგუნების ოლქი.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ტბების ოლქი დაყოფილია 4 რეგიონად:
ბელიერის რეგიონი
იფუს რეგიონი
მარონუს რეგიონი
ნ'ზის რეგიონი
ბოსმანის წესი

ბოსმანის წესი — ევროკავშირის წევრ ქვეყნებში მოქმედი კანონი, რომელიც აძლევს საშუალებას ფეხბუთელებს, რომლებსაც დაუმთავრდათ კონტრაქტი კლუბთან, გადავიდნენ სხვა კლუბში კომპენსაციის გარეშე.

ისტორია
1990-იან წლებამდე მოქმედებდა წესები, რომლის თანახმადაც ნებისმიერ კლუბს შეეძლო დაებლოკა საკუთარი ფეხბურთელის ტრანსფერი, რომელსაც დაუმთავრდა კონტრაქტი. თავისუფალი აგენტის სტატუსი რეალურად არ არსებობდა, რადგან კლუბი ინარჩუნებდა ფეხბურთელზე უფლებებს კონტრაქტის დამთავრების შემდეგ ორი წლის განმავლობაში და შეეძლო მოეთხოვა სხვა კლუბში ტრანსფერის სანაცვლოდ ფულადი კონპენსაცია.

1990 წელს ბელგიურმა „ლიეჟმა“ ჟან-მარკ ბოსმანს შეთავაზა დამთვრებული კონტრაქტის გახანგრძლივება, თუმცა ახალი პირობებით მისი ხელფასი 75%-ით მცირდებობა. ბოსმანს ასევე ჰქონდა შეთავაზება ფრანგული „დიუნკერისგან“. „ლიეჟმა“ მოითხოვა მილიონი დოლარის ოდენობის კონპენსაცია ტრანსფერისთვის, რაც „დიუნკერს“ ხელს არ აძლევდა. მოლაპარაკებები შეწყდა, ბოსმანი კი კლუბის გარეშე დარჩა. ფეხბურთელი გარაჟში ცხოვრობდა, ის ასევე მიატოვა ცოლმა.

ბოსმანმა სარჩელი შეიტანა სასამართლოში. მან უეფა, ბელგიის საფეხბურთო ასოციაცია და „ლიეჟი“ სამუშაო ჯგუფის გადაადგილების თავისუფლების შეზღუდვაში დაადანაშაულა. 1995 წელს ბელგიის სასამართლომ მათ მიმართ გამამტყუნებელი განაჩენი გამოიტანა. სასამართლომ იხელმძღვანელა ევროკავშირის კანონმდებლობის დებულებით, რომელიც კრძალავს კონტრაქტის დამთავრების შემდეგ ადამიანისთვის გადაადგილების უფლების შეზღუდვას ან სამაგიეროდ კონპენსაციის მოთხოვნას. აქამდე მთელ მსოფლიოში მოქმედი სატრანსფერო სისტემა არაკანონიერად ცნეს.

ამ ინციდენტმა უეფა-ს და ფიფა-ს ხელი უბიძგა შემოეღოთ თანამედროვე სატრანსფერო ფანჯარა, რათა ბოსმანის მიმართებაში მომხდარი შემთხვევები აღკვეთილიყო. შემდეგში ბოსმანმა წამოაყენა ლეგიონერთა მიმართებაში არსებული წესების ლეგიტიმურობის საკითხიც. უეფა მივიდა დასკვნამდე, რომ ეს წესები არ შეიძლება მოქმედებდეს ევროკავშირის წევრი ქვეყნების მოქალაქეებზე, რადგან წინააღმდეგ შემთხვევაში ირღვევა რომის ხელშეკრულების პირობები. შემდეგში საკითხი კვლავ განიხილეს სიმუტენკოვის საქმის მსვლელობისას.

აგრეთვე იხილეთ
ჟან-მარკ ბოსმანი
სატრანსფერო ფანჯარა
სიმუტენკოვის საქმე
ევროკავშირი
უეფა
ვორობა

ვორობა  — ოლქი კოტ-დ’ივუარის დასავლეთში.
ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი სეგელა.
ფართობი — 31 100 კმ², მოსახლეობა — 845 139 ადამიანი (2014 წელი).

გეოგრაფია
ვორობის ოლქს სამხრეთ-დასავლეთიდან ესაზღვრება მონტანის ოლქი, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან სასანდრა-მარაუეს ოლქი, აღმოსავლეთიდან ვალე-დუ-ბანდამის ოლქი, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სავანების ოლქი, ჩრდილო-დასავლეთიდან დენგელეს ოლქი, დასავლეთიდან გვინეა.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ვორობის ოლქი დაყოფილია 3 რეგიონად:
ბაფინგის რეგიონი
ბერეს რეგიონი
ვოროდუგუს რეგიონი
სავანების ოლქი

სავანების ოლქი  — ოლქი კოტ-დ’ივუარის ჩრდილოეთში.
ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი კოროგო.
ფართობი — 40 200 კმ², მოსახლეობა — 1 607 497 ადამიანი (2014 წელი).

გეოგრაფია
სავანების ოლქს სამხრეთ-დასავლეთიდან ესაზღვრება ვორობის ოლქი, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ვალე-დუ-ბანდამის ოლქი, აღმოსავლეთიდან ზანზანის ოლქი, დასავლეთიდან დენგელეს ოლქი, ჩრდილო-დასავლეთიდან მალი, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან ბურკინა-ფასო.

ადმინისტრაციული დაყოფა
სავანების ოლქი დაყოფილია 3 რეგიონად:
ბაგუეს რეგიონი
პოროს რეგიონი
ჩოლოგოს რეგიონი
დენგელეს ოლქი

დენგელეს ოლქი  — ოლქი კოტ-დ’ივუარის ჩრდილო-დასავლეთში.
ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ოდიენე.
ფართობი — 20 900 კმ², მოსახლეობა — 289 779 ადამიანი (2014 წელი).

გეოგრაფია
დენგელეს ოლქს სამხრეთიდან ესაზღვრება ვორობის ოლქი, აღმოსავლეთიდან სავანების ოლქი, ჩრდილოეთიდან მალი, დასავლეთიდან გვინეა.

ადმინისტრაციული დაყოფა
დენგელეს ოლქი დაყოფილია 2 რეგიონად:
ფოლონის რეგიონი
კაბადუგუს რეგიონი
ჰუსეინ ჯავიდის სახლ-მუზეუმი

ჰუსეინ ჯავიდის სახლ-მუზეუმი — შედის აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის სამეცნიერო განყოფილების შემადგენლობაში. მუზეუმი შეიქმნა სახლში, რომელშიც ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა აზერბაიჯანელი პოეტი და დრამატურგი ჰუსეინ ჯავიდი.

ისტორია
ჰუსეინ ჯავიდის სახლ-მუზეუმი შეიქმნა ფილოსოფოსის, დრამატურგისა და პოეტის ჰუსეინ ჯავიდის სახელის უკვდავსაყოფად. კომუნისტური პარტიის ცენტრალურმა კომიტეტმა დიდი ლიდერის ჰეიდარ ალიევის მხარდაჭერით 1981 წლის 21 ივლისს მიიღო განკარგულება „ჰუსეინ ჯავიდის 100 წლის იუბილესთან დაკავშირებით“. აზერბაიჯანის მინისტრთა კაბინეტის გადაწყვეტილების თანახმად შეიქმნა ჰუსეინ ჯავიდის სახლ-მუზეუმი, რომელიც დაექვემდებარა აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიას.

2002 წლის 24 ოქტომბერს 120 წლის იუბილესთან დაკავშირებით, ჰუსეინ ჯავიდის სახლ-მუზეუმის გახსნის ოფიციალური ცერემონიის შემდეგ გაიხსნა ექსპოზიცია მნახველებისათვის.

განყოფილებები
მუზეუმის განყოფილებები მოიცავენ „მეცნიერულ კვლევებს“, „მეცნიერულ დასაბუთებებს“, „მეცნიერულ და მხატვრულ დიზაინს“, „მეცნიერულ ექსპოზიციებს“, „ბიბლიოთეკის მეცნიერულ ინფორმაციას“. ჰუსეინ ჯავიდი მოღვაწეობდა ეროვნული მემკვიდრეობის პროპაგანდისა და კვლევების სფეროში.

მეცნიერული ექსპოზიცია
სახლ-მუზეუმი შედგება 4 ოთახისა და ფოიესაგან. მუზეუმის საერთო ფართობი შეადგენს 245 კვ.მ. მუზეუმში ინახება 4250 ექსპონატი. ფოიეში არის ვარსკვლავის გამოსახულება, რომელსაც აქვს მინიჭებული პოეტის სახელი. მუზეუმში ასევე ინახება პოეტის ტანსაცმელი, მის მიერ გამოცემული ნაწარმოებები, სპექტაკლის აფიშები, მისი ნაწარმოების „ბოლო ზაფხულის“ (მხ. ა. ალიევი) ილუსტრაციები, ასევე პოეტის დრამის „იბლისის“ (მხ. ა. ალიევი), სიუჟეტური ხალიჩა (მხ. ა. ქერიმოვი) და სხვა მასალები.

მუზეუმის ერთ-ერთ ოთახს ეწოდება „ჯავიდის ტრაღედია“.
აბდულა შაიგის სახლი

აბდულა შაიგის სახლი — მუზეუმი აზერბაიჯანში, ბაქოში. იმყოფება აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კულტურისა და ტურიზმის სამინისტროს პატრონაჟის ქვეშ.

ისტორია
1900 წელს აბდულა შაიგი გადმოსახლდა თბილისიდან ბაქოში და ცხოვრობდა იჩერი შეჰერის რაიონში განლაგებულ მცირე ოთახში დედასთან მეხრი ხანუმთან ერთად და ძმასთან იუსუფ ზია ტალიბზადესთან ერთად. შემდგომ მან რამდენჯერმე შეიცვალა საცხოვრებელი ქალაქი სხვადასხვა რაიონში.

1916 წელს გადავიდა ვერხნი ნაგორნის ქუჩის მე-2 სართულის ხუთ ოთახიან ბინაში, (ახლანდელი. ა. შაიგის ქუჩა), რომელსაც ეწოდება „აბდულა შაიგის სახლ-მუზეუმი“, სადაც იგი სიცოცხლის ბოლომდე ცხოვრობდა.

აჰმედ ჯავადი, ჰუსეინ ჯავიდი, ჯაფარ ჯაბარლი, მიქაილ მუშფიგი, სამედ ვურგუნი და აზერბაიჯანის ინტელიგენციის სხვა წარმომადგენლები იყვნენ ამ ბინის ხშირი სტუმრები.

1990 წელს სახლ-მუზეუმი დაარსებული იქნა მისი უფროსი ვაჟის აკადემიკოს ქიამალ ტალიბზადეს მიერ.
განჯის სახელმწიფო ფილარმონია

განჯის სახელმწიფო ფილარმონია — საკონცერტო კომპლექსი განჯაში. განჯის ფილარმონიის შენობა აშენდა არქიტექტორ რამის ჰუსეინოვის პროექტის მიხედვით და მდებარეობს ჯავად-ხანის და ჰასან ბეი ზარდაბის ქუჩების კვეთაზე. განჯის ფილარმონია დაფუძნებულ იქნა უზეირ ჰაჯიბეკოვის მიერ 1935-1936 წლებში. 1949 წელს განჯის სახელმწიფო ფილარმონიამ შეწყვიტა თავისი საქმიანობა, მაგრამ 1990 წელს კვლავ განაახლა.

ისტორია
განჯის ფილარმონია დაფუძნდა უზეირ ჰაჯიბეკოვის ინიციატივით 1935-1936 წწ. დიდი სამამულო ომის მსვლელობის დროს ფიქრეთ ამიროვი დაბრუნდა განჯის ფილარმონიაში. 1946-1949 წლებში ფილარმონიას ხელმძღვანელობდა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო არტისტი მაგომედ ბურიალიევი. 1949 წელს განჯის სახელმწიფო ფილარმონიამ შეწყვიტა თავისი საქმიანობა.

1959 წელს კომპოზიტორ ხალი ჯაფაროვის მიერ განჯაში დაიწყო ფუქნციონირება ცეკვისა და მუსიკის ანსამბლმა. 1969 წელს შირინ რზაევმა შექმნა პირველი სიმფონიური ორკესტრი განჯაში. მოგვიანებით სახალხო არტისტის, ფიქრეთ ვერდიევის ხელმძღვანელობით, განჯაში დაიწყო ფუნქციონირება ცეკვისა და სიმღერის ანსამბლმა „გიოი-გიოლმა“. შემდგომ ჰეიდარ ალიევის ინიციატივით და დახმარებით ანსამბლმა „გიოი-გიოლმა“ მიიღო სახელმწიფო ანსამბლის სტატუსი. ასევე ამ პერიოდში თავისი მოღვაწეობა დაიწყო განჯის კამერულმა ორკესტრმა. 1990 წელს აღდგა განჯის სახელმწიფო ფილარმონიის საქმიანობა.

არქიტექტურა
განჯის სახელმწიფო ფილარმონია აშენდა ნიზამის რაიონში, ჯავადხანისა და ხასან-ბუხტა ზარდაბის ქუჩების კვეთაზე, სადაც ადრე განლაგებული იყო ბაქოს კინოთეატრი. ექვს სართულიანი შენობა აშენებულია კლასიციზმის სტილში.

განჯის სახელმწიფო ფილარმონიაში ასევე არის 1200 კაციანი საკონცერტო დარბაზი, საკონფერენციო დარბაზი 300 კაცზე და 1 -დარბაზი. უზეირ ჰაჯიბეკოვის, ფიქრეთ ამიროვის, ყარა ყარაევის, ნიაზისა და არიფ მელიკოვის სკულპტურები განლაგებულია ამ შენობის მესამე სართულზე. ღია ცისქვეშ აშენებულია ორსართულიანი გალერეა ორი ღია დარბაზით, საკონცერტო კოშკით, 500 ადგილიანი ავტოსადგომით და საერთო 2000 კვ.მ. ფართობით.

მოღვაწეობა
ფიქრეთ ამიროვის სახელობის განჯის სახელმწიფო ფილარმონია იმყოფება აზერბაიჯანის კულტურისა და ტურიზმის სამინისტროს დაქვემდებარებაში. 1996-2016 წლებში განჯის სახელმწიფო ფილარმონიის დირექტორი იყო აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო არტისტი, სახელმწიფო ცეკვისა და სიმღერის ანსამბლის „გიოი-გიოლის“ სამხატვრო ხელმძღვანელი — შაჰნაზ ჰაზიმოვა.
აზერბაიჯანის სახელმწიფო ისტორიისა და რელიგიის მუზეუმი

აზერბაიჯანის სახელმწიფო ისტორიისა და რელიგიის მუზეუმი — მუზეუმი აზერბაიჯანში, ბაქოში. მუზეუმში შუქდება ადგილობრივი პირველყოფილი ადამიანების რელიგიური მრწამსი. მუზეუმი იმყოფება აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კულტურისა და ტურიზმის სამინისტროს დაქვემდებარებაში.

ისტორია
1967 წელს შექმნილი იქნა აზერბაიჯანის სსრ რესპუბლიკის მინისტრთა საბჭოს ბრძანების საფუძველზე ისტორიული ათეიზმის მუზეუმი.

1990 წლის 17 სექტემბერს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 414 განკარგულების საფუძველზე მუზეუმს გადაერქვა სახელი და ეწოდა რელიგიის ისტორიის სახელმწიფო მუზეუმი. 1993 წლის ივნისში მუზეუმი გადატანილი იქნა სამუზეუმო ცენტრში.

კოლექციები
მუზეუმის ისტორიული რელიგიის მეცნიერული ფონდი შედგება სამხატვრო ნაწარმოებებისგან, გრაფიკული სახეებისგან, სკულპტურებისგან, წიგნებისგან და ხელნაწერებისგან, ფოტოგრაფიებისგან, გაზეთებისა და ჟურნალებისგან რომლებში არის გამოხატული იუდეური, ბუდისტური, ქრისტიანული და მუსულმანური დოკუმენტაციები. ფონდები მოიცავს 4 ათასს ექსპონატს.