iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
საყდრიონის მარიამწმინდის ეკლესია

საყრდიონის მარიამ წმინდის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ საყრდიონის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 3,5 კილომეტრზე, სიონის წყალსაცავის დასავლეთ სანაპიროზე, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყისა და ნატეხი ქვით. მთლიანად დანგრეულია სამხრეთ კედელი და აღმოსავლეთ კედლის სამხრეთ ნახევარი. ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლები ნაწილობრივაა შემორჩენილი. გარედან შეისრულთაღიანი, ხოლო შიგნით სწორკუთხა კარი გაჭრილია დასავლეთ კედლის ღერძზე. ღრმა ნახევარწრიული აფსიდის ჩრდილოეთ გვერდში პატარა ნიშია. ეკლესიას შემოვლებული აქვს მრუდხაზოვანი მოხაზულობის გალავანი. გალავანს ორი შესასვლელი აქვს ჩრდილო-დასავლეთიდან და აღმოსავლეთიდან. გალავნის ჩრდილოეთისა და სამხრეთის ნაწილები გამაგრებულია სამ-სამი ნახევარწრიული კონტრფორსით.
მაგრანეთის კოშკი

მაგრანეთის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მაგრანეთის განაპირას, სამხრეთით, სასაფლაოზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით. გარეთა კუთხეების წყობაში შირიმის სწორკუთხა ქვებია გამოყენებული. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია სართულშუა გადახურვები, მონგრეულია სამხრეთ-დასავლეთ კუთხე, ჩამოშლილია გარეთა კუთხეების წყობის მნიშვნელოვანი ნაწილი და კედლების ზედა ნაწილები. კოშკი გეგმით სწორკუთხაა (7 4,4 მეტრი), შემორჩენილია ორსართულნახევრის სიმაღლეზე (სიმაღლე 7 მეტრი). პირველი და მეორე სართულის გადახურვა ხის კოჭებზე ყოფილა დაყრდნობილი. ორივე სართულის ჩრდილო და სამხრეთ კედლებში, ერთმანეთის პირდაპირ, შემორჩენილია ხუთ-ხუთი საძელე ბუდე. პირველი სართულის კედლები ყრუა, მეორე სართულის ჩრდილო კედელში გაჭრილია სწორკუთხა კარი. აღმოსავლეთ კედელში ერთი სათოფურია, მესამე სართულის კედლებიდან მცირე ნაწილიღაა შემორჩენილი.
საღირაანთ ხატი

საღირაანთ ხატი — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ საყრდიონის აღმოსავლეთით, 1 კილომეტრზე. პატარა ხევის პირას. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაშენია რიყის ქვითა და ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია კამარა და კედლების ზედა ნაწილები, მთლიანად დანგრეულია დასავლეთ კედელი. სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდეში გაჭრილია შესასვლელი, რომელსაც მხოლოდ აღმოსავლეთის წირთხლი შემოჩა. ეკლესია უაფსიდოა. მისი აღმოსავლეთ კედლის ღერძზე სწორკუთხა სარკმელია, სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშია.
მაგრანეთის მონეტების განძი

მაგრანეთის მონეტების განძი — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მაგრანეთში. განძის ქრონოლოგიური ჩარჩოებია 531-660 წლები. იგი შეიძლებოდა ჩაემარხათ საუკუნის 60-იან წლებში. 1968 წელს, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ერწო-თიანეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი რ. რამიშვილი) ქუშანაანთგორაზე გათხარა ნამოსახლარი, რომლის ერთ-ერთ სათავსში თიხის ჭურჭლის ნამტვრევებს შორის აღმოჩნდა ვერცხლის 15 მონეტა. მოგვიანებით აქვს განცალკევებით ნაპოვნი 4 ცალი ვერცხლის ბიზანტიური მონეტა შესაძლოა ამავე განძის ნაწილი იყოს. განძი შერეულია, შეიცავს სასანურსა და ბიზანტიურ მონეტებს. განძის შემადგენლობა: ხოსრო სასანელი (531-579 წლები) – 2 ცალი, ჰორმიზდ (579-590 წლები) – 7, ხოსრო (591-628 წლები) – 2, ჰერაკლე და ჰერაკლე-კონსტანტინე (615-638 წლები) – 4, კონსტანტინე (641-654 წლები) – 1, კონსტანტინე (654-659 წლები) – 3. განძი ინახება ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.
გიორგი ბოტკოველი

გიორგი ბოტკოველი (დ. 2 ივნისი, 1979, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1979 წლის 2 ივნისს თბილისში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოხუმის ფილიალი, გამოყენებითი მათემატიკის სპეციალობით.

2004-2006 წლებში იყო თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონის მოსაკრებლების სამსახურის უფროსი. 2006-2007 წლებში იყო საქართველოს გარემოს დაცვის სამინისტროს გარემოს დაცვის ინსპექციაის კახეთისა და სამცხე-ჯავახეთის ბიუროების სწრაფი რეაგირების ჯგუფის უფროსი. 2007 წელს იყო საპრეზიდენტო პროგრამა „პატრიოტი“-ს საგარეჯოს ბანაკის დირექტორი. 2008 წელს იყო კახეთის მხარის სახელმწიფო რწმუნებულის-გუბერნატორის მოადგილე. 2008-2012 წლებში იყო საქართველოს კონტროლის პალატის ადმინისტრაციის უფროსი. 2012-2013 წლებში იყო კახეთის მხარეში სახელმწიფო რწმუნებულის-გუბერნატორის მოადგილე, პირველი მოადგილე. 2013-2014 წლებში – თბილისის ნაძალადევის მუნიციპალიტეტის გამგებლის მრჩეველი.

2020 წელს „ერთიანმა ნაციონალურმა მოძრაობამ“ წარადგინა თელავის, ახმეტის, ყვარლისა და ლაგოდეხის მაჟორიტარობის კანდიდატად. მან ხმების 40,43 % (35 645) მიიღო და მეორე ადგილი დაიკავა. მეორე ტურში მონაწილეობაზე და პარლამენტში პარტიული სიით შესვლაზეც უარი განაცხადა (მთლიანად ოპოზიციასთან ერთად, გაყალბებული არჩევნების მოტივით). ოფიციალურად 2020 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გაერთიანებული ოპოზიცია „ძალა ერთობაშია“.
წაწიას ხატი

წაწიას ხატი — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ საყრდიონის აღმოსავლეთით, 2,5 კილომეტრზე, ორ პატარა ხევს შორის მოქცეული ბორცვზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყისა და ნატეხი ქვით. ნაგებობის გადახურვა, სამხრეთ და დასავლეთ კედლები მთლიანად ჩამონგრეულია. ჩრდილოეთ კედლის პერანგის უმეტესი ნაწილი ჩამოშლილია. შემორჩენილია კონქისა და აფსიდის მხრების ნაწილები. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში ყოფილა. შებრტყელებული ნახევარწრის ფორმის აფსიდის ღერძზე გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი, რომლის ჩრდილოეთით, აფსიდის მხართან, პატარა სწორკუთხა ნიშია.
პეტრე სტოლიპინი

პეტრე სტოლიპინი (დ. 2 აპრილი, 1862, დრეზდენი — გ. 5 სექტემბერი, 1911, კიევი) — რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო მოღვაწე, იმპერიის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე და შინაგან საქმეთა მინისტრი 1906-1911 წლებში.

ბიოგრაფია
დამთავრა პეტერბურგის უნივერსიტეტი. 1884 წლიდან მსახურობდა შინაგან საქმეთა სამინისტროში. 1902 წელს იყო გროდნოს, ხოლო 1903-1906 წლებში სარატოვის გუბერნატორი. 1906 წლის 26 აპრილს გახდა შინაგან საქმეთა მინისტრი, ხოლო 8 ივლისიდან ამავდროულად მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე. წამოაყენა აგრარული რეფორმა და ხელმძღვანელობდა მას. ხელმძღვანელობდა 1905 წლის რევოლუციის შემდგომ რეაქციას. იწონებდა სამხედრო-საველე სასამართლოებს და სიკვდილით დასჯას. სიკვდილმისჯელბის ჩამოსახრჩობი თოკს ეწოდა „სტოლიპინის ჰალსტუხი“. 1907 წლის 3 ივნისს სტოლიპინის მთავრობამ დაითხოვა მოწვევის სახელმწიფო დუმა.
საჭურის ეკლესია

საჭურის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ საჭურეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია კამაროვანი გადახურვა, ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლების ზედა ნაწილები. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გაჭრილია გარეთკენ შევიწროებული სარკმელი, რომლის ორივე მხარეს თითო ოთხკუთხა ნიშია.
მაგრანეთის პირველი ნამოსახლარი

მაგრანეთის პირველი ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მაგრანეთის ჩრდილო-დასავლეთით, მდინარე თრანულის მარჯვენა ნაპირზე, ქუშანაანთგორაზე. განეკუთვნება - საუკუნეებს.

1967-1969 წლებში გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის, ერწო-თიანეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი რ. რამიშვილი). შემორჩენილია მოზრდილი შენობის საძირკველი, რომელიც ნაგებია რიყის ქვის ორპირი წყობით. შენობას ალიზის კედლები და ღარიანი კრამიტის სახურავი ჰქონია. არქეოლოგიური მასალისა და ძეგლის სტრატიგრაფიული მონაცემების მიხედვით, ნაგებობა საუკუნის მეორე ნახევარში უნდა იყოს გადამწვარი. ლ. რჩეულიშვილის აზრით, ქუშანაანთგორის ნაგებობა წარმოადგენდა სპარსული მაზდეანობის გავლენით აგებულ ტაძარს, რომლის თავისებური კომპოზიციური სტრუქტურა ადგილობრივი ტრადიციებით უნდა ყოფილიყო განპირობებული, რაზედაც მიუთითებს მისი გეგმის მსგავსება ქრისტიანული ბაზილიკის ქართულ ვარიაციასთან - სამეკლესიიან ბაზილიკასთან. აღმოჩენილი მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში და ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.
სახევის ეკლესია

სახევის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ სახევის სამხრეთით 1 კილომეტრზე, ტყიანი მთის წვერზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით. შემორჩენილია აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ კედლების ნაწილი. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი, რომელიც მთლიანად შირიმითაა გამოყვანილი. სარკმლის თითოეულ მხარეს თითო პატარა ნიშია.
მაგრანეთის მეორე ნამოსახლარი

მაგრანეთის მეორე ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მაგრანეთში, ჭიჩოელების უბანში. განეკუთვნება - საუკუნეებს. 1963 წელს, მცირე გათხრები ჩაატარა ისტორიის ინსტიტუტის ერწო-თიანეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი რ. რამიშვილი). ნამოსახლარზე მიწის ზედაპირიდან 0,2-0,3 მეტრ სიღრმეზე აღმოჩნდა ნაცრის ნაშთი და კლდოვანი ნიადაგი ნაცეცხლარითურთ. აქ კერა უნდა ყოფილიყო. მის ირგვლივ შემორჩენილია თიხის ჭურჭლის (ხელადა, ქილა, ქოთანი, ბადია, დერგი და სხვა) ნატეხები. სავარაუდოა, რომ ამ ადგილას ოდესღაც სამეურნეო და საცხოვრებელი ნაგებობა იდგა. იქვე აღმოჩნდა ვარდისრად გამომწვარი ქვევრის ნატეხები. აღმოჩენილი მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.
მიხეილ ცქიტიშვილი

მიხეილ ცქიტიშვილი (დ. 30 ივნისი, 1973, ზესტაფონი) — ქართველი ეკონომისტი, პოლიტიკოსი.

1996 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საინჟინრო-ეკონომიკური ფაკულტეტი. 2008-2012 წლებში იყო საქართველოს მე-7 მოწვევის პარლამენტის წევრი (წალკის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გამარჯვებული საქართველოსთვის“.
მაგრანეთის ნასოფლარი

მაგრანეთის ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მაგრანეთის დასავლეთით, 1 კილომეტრზე, მგლისზურგად წოდებულ ადგილზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. შემორჩენილია გეგმით სწორკუთხა (11 7 მეტრი, 7 5 მეტრი, 6 3 მეტრი და ასე შემდეგ) 12 ნასახლარი ბუდე. შენობების ნაშთები ნაგებია რიყის ქვით. ზოგი ნაგებობის ერთი მხარე გახსნილია (შესაძლოა ეს ნაწილი ხის კონსტრუქციებით იყო ამოყვანილი).
ჯორჯ სმიტი (ქიმიკოსი)

ჯორჯ სმიტი (; დ. 10 მარტი, 1941) — ამერიკელი ბიოლოგი და ნობელის პრემიის ლაურეატი ქიმიაში. არის ბიოლოგიის მეცნიერებების პროფესორ ემერიტუსი მისურის უნივერსიტეტში, კოლუმბიაში.

კარიერა
1941 წლის 10 მარტს დაიბადა ნორვოლქში. ჰავერფორდის კოლეჯში გახდა ბიოლოგიის ბაკალავრი, ერთი წლის განმავლობაში იყო საშუალო სკოლის მასწავლებელი და ლაბორატორიის ტექნიკოსი. მოგვიანებით ჰარვარდის უნივერსიტეტის მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი მიიღო ბაქტერიოლოგიასა და იმუნოლოგიაში. 1983-1984 წლებში რობერტ ვებსტერთან ერთად მუშაობდა დიუკის უნივერსიტეტში, იმ თემაზე, რომლითაც გახდა ნობელიის პრემიის ლაურეატი.
მაგრანეთის სამაროვანი

მაგრანეთის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მაგრანეთის ჩრდილო-დასავლეთით, მდინარე თრანულის მარჯვენა ნაპირზე, ქუშანაანთგორაზე. განეკუთვნება - საუკუნეებს. სამაროვანი 1963 და 1966 წლებში გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ერწო-თიანეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი რ. რამიშვილი). აღმოჩნდა ქვის ფილებით გადახურული ორმოსამარხები და ქვისსამარხები. ყველა დამხობილი იყო აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ. დაკრძალვის წესი ქრისტიანულია. მიცვალებულები ესვენენ უშუალოდ მიწაზე, გაშოტილი, პირაღმა, თავით დასავლეთისკენ, გულხელდაკრეფილი ან ხელებჩამოშვებული. არის როგორც ინდივიდუალური, ისე საოჯახო სამარხები. აღმოჩენილია ბრინჯაოსა და რკინის ღეროიანი საკინძები, რომლითაც აქვთ როგორც ბრინჯაოს, ისე ნახევრად ძვირფასი ქვების ან მინის თავები, ბრინჯაოს მშვილდსაკინძი და ბეჭდები, ვერცხლის ბეჭდები და საყურე, რკინის სამაჯურები და სხვა. მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.
მაგრანეთის სამაროვანი და ნამოსახლარი

მაგრანეთის სამაროვანი და ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მაგრანეთის ჩრდილო-დასავლეთით, მდინარე თრანულის მარჯვენა ნაპირზე, ქუშანაანთგორაზე. განეკუთვნება - საუკუნეებს. 1966-1968 წლებში გათხრები ჩაატარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ერწო-თიანეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი რ. რამიშვილი). გათხრილი 16 ორმოსამარხიდან 3 მდიდრული სამარხი იყო, მაშასადამე პირველი სამარხი - არმაზისხევის ერისთავთა სამარხების რანგისა. სამარხს ხის კონსტრუქციებზე დაყრდნობილი კრამიტის ორფერდა სახურავი ჰქონია. მასში აღმოჩენილია ვერცხლის ორი სურა, პინაკი, ოქროს ბეჭდები, ოქროს მონეტები და სხვა. მონაპოვარ მასალას შორის, ყურადღებას იქცევს საუკუნის მიწურულის ოქროს თვალბუდიანი ბეჭედი, რომლის თვალზეც ქრისტიანული სიმბოლო — ჯვარია ამოკვეთილი. სამაროვანს აღმოსავლეთით ებმის მისი თანადროული, საკმაოდ ვრცელი ნამოსახლარი, რომელიც ძლიერ დაზიანდა პლანტაჟის დროს. საცხოვრებელი სახლები ნაგები ყოფილა ალიზის შელესილი წნული კედლებით, რომელთა ნანგრევებს შორის მიმოფანტული იყო სამეურნეო და ყოფითი თიხის ჭურჭლის ნატეხები. არქეოლოგიური მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზასა და საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.
თალანთ მამითოვი

თალანთ მამიმთოვი (დ. 14 მარტი, 1976) — ყირგიზი პოლიტიკოსი. 2020 წლის 4 ნოემბერს აირჩიეს ჟოგორკუ-კენეშის სპიკერად. სადირ ჟაპაროვის მიერ მოვალეობის შემსრულებლის თანამდებობის დატოვეს შემდეგ, 2020 წლის 14 ნოემბრიდან 2021 წლის 28 იანვრამდე ასრულებდა ყირგიზეთის პრეზიდენტის მოვალეობას. 2010 წლიდან არის ჟოგორკუ-კენეშის წევრი.
ზეზვა გაფრინდაული

ზეზვა გაფრინდაული — ქართველი სახალხო გმირი, 1659 წლის კახეთის აჯანყების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. გაფრინდაული იყო თუშების ხელმძღვანელი, მისი მეთაურობით ქართველ მთიელთა რაზმები თავს ესხმოდნენ კახეთის ციხეებში სეფიანთა მიერ ჩაყენებულ გარნიზონებს და მომთაბარე ელებს. ბახტრიონის ბრძოლის დროს გაფრინდაული ხელმძღვანელობდა იმ რაზმს, რომელიც პირველი გადავიდა ციხის გალავანზე, დახოცა კარიბჭის მცველები და ქართველები ციხეში შეუშვა. ციხის აღების შემდეგ გაფრინდაულის რაზმმა სდია მტერს და ჩაება ალვანის ველზე გამართულ ბრძოლაში, რომელიც ქართველთა გამარჯვებით დასრულდა. შემდეგ გაფრინდაული გამაგრებული იყო თორღვას ციხეში და იქიდან აწარმოებდა საბრძოლო მოქმედებებს. სპარსელებმა გაფრინდაული შეიპყრეს ღალატით, ჯერ თბილისში ჰყავდათ დაპატიმრებული, შემდეგ კი სიკვდილით დასაჯეს.
ქნარი

ქნარი — ერთ-ერთი უძველესი მრავალსიმიანი მუსიკალური საკრავი. არსებობს ქნარის ბევრი ნაირსახეობა: ბერძნული ლირა, ქართული ჩანგი და ებანი, თანამედროვე არფა. საკრავთა ამ ჯგუფის სამშობლოა წინა აზიის უძველესი ქვეყნები (ასურეთი, შუმერი), მაგრამ განსაკუთრებული გავრცელება ჰპოვა ბერძნულმა ლირამ. ის გახდა ხელოვნების სიმბოლო, მისი სახელწოდებიდან მომდინარეობს ლიტერატურული ტერმინი ლირიკა. ქნარის ერთ-ერთი ნაირსახეობა გავრცელებუული იყო ძველ საქართველოში. სახელწოდება ხშირადაა ნახსენები ძველ ქართულ ორიგინალურ თუ ნათარგმნ ძეგლებში. თვით საკრავს ჩვენამდე არ მოუღწევია. სტეფანწმინდაში არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოჩენილია მამაკაცის პატარა ზომის ბრინჯაოს ქანდაკება ხუთსიმიანი ქნარით ხელში.
ქოანები

ქოანები — ხერხემლიანი ცხოველებისა და ადამიანის ცხვირის ღრუს შიგა ხვრელები. ქოანების კედლებს ქმნიან ქვემოდან სასის ძვლის ჰორიზონტალური ფირფიტა, გარედან ძირითადი ძვლის ფრთისებური მორჩის მედიალური ფირფიტები, ხოლო შიგნიდან სახნისის ძვლის თავისუფალი კიდე. ქოანების საშუალებით ცხვირის ღრუ უკავშირდება ცხვირხახისა და პირხახის ღრუებს.
ქობულეთის დაბლობი

ქობულეთის დაბლობი — კოლხეთის დაბლობის უკიდურესი სამხრეთი ნაწილი, მდინარეების კინტრიშისა და ნატანების ქვემო დინებებს შორის. სიმაღლე ზღვის დონიდან 0-დან 10 მეტრამდე. წარმოადგენს აკუმულაციურ ალუვიურ ვაკეს, აგებულია მცირე კავკასიონის მდინარეთა ნაფენებით, ვაკის შუა ნაწილს კვეთს მდინარე ჩოლოქი. ჰავა ზღვის ნოტიო სუბტროპიკულია, ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურაა 13,4 °, იანვრისა 4,8 °, ივლისის 22,4 °, ნალექების რაოდენობა წელიწადში 2500 მმ. დაბლობის სამხრეთ ნაწილში არის ტორფნარიანი ჭაობი ისპანი .
ბესიკ ამირანაშვილი

ბესიკ ამირანაშვილი (დ. 28 აგვისტო, 1985, თბილისი) — ქართველი თანამდებობის პირი, პოლიტიკოსი, იურისტი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1985 წლის 28 აგვისტოს. 2007 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 2007-2008 წლებში თბილისის საერთაშორისო აეროპორტის საავიაციო უშიშროების სამსახურის ინსპექტორი. 2008 წელს იყო შსს-ს თბილისის მთავარი სამმართველოს ისანი-სამგორის სამმართველოს უბნის ინსპექტორების განყოფილების უბნის ინსპექტორ-გამომძიებელი. 2008-2009 წლებში იყო შსს-ს თბილისის მთავარი სამმართველოს ისანი-სამგორის სამმართველოს პოლიციის მეორე განყოფილების უბნის ინსპექტორ-გამომძიებელი. 2009-2011 წლებში იყო შსს-ს თბილისის მთავარი სამმართველოს დეტექტივების სამმართველოს პირველი განყოფილების დეტექტივის თანაშემწე-გამომძიებელი და დეტექტივ-გამომძიებელი. 2011-2012 წლებში იყო შინაგან საქმეთა სამინისტროს მცხეთა-მთიანეთის სამხარეო მთავარი სამმართველოს დუშეთის რაიონული სამმართველოს უფროსის მოადგილე. 2012-2013 წლებში იყო საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს კახეთის სამხარეო მთავარი სამმართველოს უფროსის მოადგილე. 2013-2014 წლებში იყო შსს-ს კახეთის სამხარეო მთავარი სამმართველოს უფროსი. 2014-2015 წლებში იყო შსს-ს იმერეთის, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის სამხარეო მთავარი სამმართველოს უფროსი. 2015 წელს იყო შსს-ს აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავარი სამმართველოს უფროსი. 2015-2016 წლებში იყო შსს-ს აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის პოლიციის დეპარტამენტის დირექტორი. 2018 წლიდან არის სამცხე-ჯავახეთის მხარის გუბერნატორი.
ჩარლი და შოკოლადის ქარხანა (ფილმი)

ჩარლი და შოკოლადის ქარხანა — 2005 წლის ფენტეზის ჟანრის მუსიკალური ფილმი, რომლის რეჟისორია ტიმ ბარტონი, ხოლო სცენარის ავტორი — ჯონ აუგუსტი. ფილმი დაფუძნებულია როალდ დალის 1964 წლის ამავე სახელწოდების რომანზე. ვილი ვონკას როლს ჯონი დეპი ასრულებს, ხოლო ჩარლი ბაკეტის როლს — ფრედი ჰაიმორი. ფილმში ასევე მონაწილეობენ დევიდ კელი, ჰელენა ბონემ კარტერი, ნოა ტეილორი, მისი პაილი, ჯეიმზ ფოქსი, დიპ როი და კრისტოფერ ლი. სიუჟეტი ჩარლის შესახებაა, რომელიც ოთხ სხვა ბავშვთან ერთად იგებს ოქროს ბილეთს შოკოლადის ქარხნის დასათვალიერებლად.

„ჩარლი და შოკოლადის ქარხნის“ მეორე ეკრანიზაციის განვითარება (პირველი ფილმი „ვილი ვონკა და შოკოლადის ქარხანა“ 1971 წელს გადაიღეს) დაიწყო 1991 წელს, შედეგად კი .-მა დალს ფილმის წარმოების სრული უფლება მიანიჭა. ბარტონის პროექტში ჩართვამდე, ფილმზე მუშაობდნენ რეჟისორები — გერი როსი, რობ მინკოფი, მარტინ სკორსეზე, ტომ შედიაკი, ხოლო ვონკას როლის შესრულებისთვის განიხილავდნენ არაერთ მსახიობს, რომელთა შორის არიან ბილ მარი, ნიკოლას კეიჯი, ჯიმ კერი, მაიკლ კიტონი, ბრედ პიტი, უილ სმითი, ადამ სენდლერი და სხვები.

ბარტონმა დაიწყო თანამშრომლობა დეპთან და დენი ელფმანთან. „ჩარლი და შოკოლადის ქარხანა“ ბარტონის მიერ წარმოებული ფილმის „კოშმარი შობის წინ“ შემდეგ პირველი პროექტია, რომლის მუსიკაც ელფანმა დაწერილი სიმღერებითა და საკუთარი ხმით შექმნა. ფილმის გადაღებები მიმდინარეობდა 2004 წლის ივნისიდან დეკემბრამდე -ში, გაერთიანებულ სამეფოში. „ჩარლი და შოკოლადის ქარხანამ“ დადებითი კრიტიკული შეფასებები მიიღო და მიაღწია დიდ ფინანსურ წარმატებებს, მსოფლიოს მასშტაბით მისმა შემოსავალმა 475 მილიონ აშშ დოლარს შეადგინა.
ჯორდან ფრაი — მაიკ ტივი
ფილიპ ვიგრაცი — ავგუსტუს გლუპი
ლიზ სმიტი — ბებია ჯორჯინა
აილინ ესელი — ბებია ჯოსეფინი
დევიდ მორისი — ბაბუა ჯორჯი
ნიტინ განატრა — პრინცი პონდიჩერი
ჯეფრი ჰოლდერი — მთხრობელი

პრიკველი
2021 წლის იანვარში განაცხადეს, რომ ფილმის გაგრძელება, სახელწოდებით „ვონკა“, შემუშავების პროცესშია, ხოლო მისი გამოსვლა 2023 წლის 17 მარტს იგეგმება. აღსანიშნავია, რომ მთავარ როლს დეპი არ შეასრულებს და მის ნაცვლად განიხილებიან მსახიობები: ტომ ჰოლანდი, ტიმოთი შალამე, ბენ უიშოუ, ასა ბატერფილდი, დევ პატელი და თავად ფრედი ჰაიმორი, რომელმაც ორიგინალ ფილმში ჩარლი ბაკეტის როლი შეასრულა.
ალფა-ნაწილაკი

ალფა-ნაწილაკი (-ნაწილაკი) — ჰელიუმის ატომის ბირთვი, რომელსაც გამოასხივებს ზოგიერთი რადიოაქტიური ელემენტი.

ალფა-ნაწილაკი აგრეთვე ნეიტრონების ან დამუხტული ნაწილაკების ზემოქმედებით მიმდინარე ზოგიერთი ბირთვული რეაქციის პროდუქტია. მაგალითად პროტონებით აზოტის ატომის (^{14}) დაბომბვისას მიიღება ალფა-ნაწილაკი (^{14}{+}->^{11}{+}\). ალფა-ნაწილაკი მდგრადია და ოთხი ნუკლონისაგან (ორი პროტონისა და ორი ნეიტრონისაგან) შედგება. მისი მასა უდრის 4.00273 მასის ატომურ ერთეულს ანუ =5\10^5 „ატომურ ფენას“. ცხადია, -ნაწილაკის ასეთი დიდი რიცხვის „ატომურ ფენაში“ გავლისას მოუხდება ატომებთან მრავალჯერადი დაჯახება, ჰკარგავს თავის კინეტიკურ ენერგიას და რჩება ნივთიერებაში.
ნუგზარ წიკლაური

ნუგზარ წიკლაური (დ. 4 აგვისტო, 1968, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი, ფილოლოგი.

დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 2008-2012 წლებში იყო საქართველოს მე-7 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გამარჯვებული საქართველოსთვის“. 2012-2016 წლებში — საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — „მეტი სარგებელი ხალხს“.
თეიმურაზ წურწუმია

თეიმურაზ წურწუმია (დ. 24 ივლისი, 1962, ფოთი) — ქართველი ინჟინერ-მშენებელი, იურისტი, პოლიტიკოსი.

დაამთავრა შრომის წითელი დროშის ორდენოსანი, ვ.ი. ლენინის სახელობის საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი და სოხუმის ფიზიკა-ტექნიკის ინსტიტუტი. 2008–2012 წლებში იყო საქართველოს მე-7 მოწვევის პარლამენტის წევრი, ქალაქ ფოთის მაჟორიტარი დეპუტატი, საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გამარჯვებული საქართველოსთვის“.
ირანის კულტურა

ირანის კულტურა (სპარსეთის კულტურა) - ირანის ტრადიციების ერთობლიობა, რომელიც აერთიანებს ირანულ ანუ სპარსულ ლიტერატურას, არქიტექტურას, მუსიკას, ფილოსოფიას, პოლიტიკას, რელიგიას და ზოგად ცხოვრების წესს. ირანის კულტურა მსოფლიოში ისტორიულად ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი კულტურაა. ირანი ასევე ითვლება ცივილიზაციის ერთ-ერთ აკვანად დომინანტური გეოპოლიტიკური პოზიციისა და კულტურის გამო ირანმა დიდი გავლენა მოახდინა სხვადასხვა კულტურებსა და ხალხებზე, მათ შორის იტალიაზე, ჩრდილოეთ მაკედონიასა და საბერძნეთზე, რუსეთზე და აღმოსავლეთ ევროპაზე არაბეთის და ინდოეთის ნახევარკუნძულზე და აღმოსავლეთი აზიის ქვეყნებზე თავისი ხელოვნების, არქიტექტურის, პოეზიის, მეცნიერებისა და ტექნიკის, მედიცინის, ფილოსოფიისა და ინჟინერიის მეშვეობით.

მუსიკა
ირანის მუსიკამ დიდი გავლენა იქონია აღმოსავლეთი და სამხრეთი აზიის სხვადასხვა ქვეყნის მუსიკაზე [://..//---, მეზობელი არაბული და თურქული მუსიკალური ტერნინოლოგიის დიდი ნაწილი სპარსულიდანაა გადმოტანილი.

პრეისლამური მუსიკა
ირანში წარმოიშვა ბევრი რთული მოწყობის მუსიკალური ინსტრუმენტი, უძველესი ინსტრუმენტები ძვ.წ. ათასწლეულით თარიღდება აღმოსავლეთ ირანში აღმოაჩინეს ვერცხლის, ოქროს და სპილენძისგან დამზადებული მრავალი საყვირი, რომლებიც მიეკუთვნება ოქუსის ცივილიზაციას და თარიღდება ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 2200 - 1750 წლებს. ვერტიკალური და ჰორიზონტალური კუთხოვანი არფების გამოყენება დასტურდება მადაქტუს და კულ-შაფის არქეოლოგიური აღმოჩენებით (ძვ. წ. 650 წ. და ძვ.წ. 900–600 წწ).

ისლამური მუსიკა
სასანიდური მეფის ხოსრო - ის მმართველობა ირანული მუსიკისთვის "ოქროს ხანად" ითვლება. მსოფლიოს მრავალი მუსიკალური კულტურა შორეულ სათავეს იღებს სასანიდურ მუსიკაში. ხოსრო - ის კარზე მოღვაწეობდა არაერთი გამოჩენილი მუსიკოსი, მათ შორის აზიდი, ბამშადი, ბარბადი, ნაგიზა, რამტინი და სარქაში. ამ სახელებს შორის ბარბადს ბევრი დოკუმენტი მოიხსენიებს, როგორც გამოჩენილად ნიჭიერ მუსიკოსს.
გიორგი ჭელიძე (პოლიტიკოსი)

გიორგი ჭელიძე (დ. 14 აპრილი, 1973, სოხუმი) — ქართველი ინჟინერი, პოლიტიკოსი.

დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 2008-2012 წლებში იყო საქართველოს მე-7 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ონის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გამარჯვებული საქართველოსთვის“.