iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჭინჭრიანი გორა

ჭინჭრიანი გორა — არქეოლოგიური ძეგლი სოფ. ჭაბუკიანის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 6 კმ დაშორებით, მდ. ალაზნის მარცხენა მხარეს (ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი), ადრებრინჯაოს ხანის ყორღანი (ძვ. წ. ათასწლეულის შუა ხანები და მეორე ნახევარი). შეისწავლა საქართველოს ეროვნული მუზეუმის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვ. ზ. მახარაძე).

ყორღანი მიწაყრილიანი იყო, ძლიერ დაზიანებული (დიამეტრით – 55 მ, სიმაღლე – 2,5 მ). ყრილის ცენტრალურ ნაწილში, ძველი ზედაპირის დონეზე, გამოიკვეთა 11 მ დიამეტრის სამარხი ორმო, რომელიც მიწის ძველი ზედაპირიდან 8,5 მ. სიღრმეზე იყო ჩაშვებული. ორმოში დაფიქსირდა მუხის ძელებით ოთხ ფენად დაწყობილი გადახურვის ნაშთი. გადახურვის ცენტრალურ ნაწილში, იატაკზე, ხის ძელებით ნაგები დასაკრძალავი კამერა იყო გამართული (5 3,5 მ). მისი იატაკი ფიცრებით იყო მოგებული. კამერის იატაკის ქვეშ გამოვლინდა 1 მ. დიამეტრის 0,5 მ. სიღრმის ორმო – სავარაუდოდ, სამალავი. სამარხი გაძარცული აღმოჩნდა. მასში, ერთმანეთში არეული 4 ან 5 მიცვალებულის ჩონჩხის ნაწილები და ცხოველის ძვლები იყო. ინვენტარი გამოვლინდა დასაკრძალავი კამერის გადახურვის თავზე, იატაკზე და სამალავ ორმოში. ის წარმოდგენილი იყო კერამიკით, ბრინჯაოსა და ობსიდიან-კაჟის ისრისპირებით, სარდიონის მძივებითა და საკიდებით, მთის ბროლის მძივებით და ერთი ოქროს მძივით.
საპარლამენტო იმუნიტეტი

საპარლამენტო იმუნიტეტი — პარლამენტის წევრის სამართლებრივი ხელშეუხებლობა, რომელიც გულისხმობს სისხლის, სამოქალაქო და ადმინისტრაციულ პასუხისმგებლობის დადგომის შეუძლებლობას მაშინ, როდესაც პირს იმუნიტეტი იცავს. იმისთვის რომ დეპუტატს სამართლებრივი პასუხისმგებლობა დაეკისროს, აუცილებელია რომ მას პარლამენტმა იმუნიტეტი მოუხსნას. იმუნიტეტის მოხსნის თაობაზე წინადადების უფლების მქონე სუბიექტთა წრე სხვადასხვა სახელმწიფოში განსხვავებულია.

საქართველოს პარლამენტის წევრის საპარლამენტო იმუნიტეტი
საქართველოს პარლამენტის რეგლამენტის მე-13 მუხლი ეხება პარლამენტის წევრის მიმართ სისხლის სამართლის საქმის წარმოების პრინციპებს. საქართველოს პარლამენტის წევრის სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობაში მიცემია შეუძლია საქართველოს გენერალურ პროკურორს.

საქართველოს კონსტიტუციის 39-ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, პარლამენტის წევრის დაკავება ან დაპატიმრება, მისი საცხოვრებელი ან სამუშაო ადგილის, მანქანის ან პირადი გაჩხრეკა შეიძლება მხოლოდ პარლამენტის წინასწარი თანხმობით. გამონაკლისია დანაშაულზე წასწრების შემთხვევა, რაც დაუყოვნებლივ უნდა ეცნობოს პარლამენტს. თუ პარლამენტი 48 საათის განმავლობაში არ მისცემს თანხმობას, პარლამენტის დაკავებული ან დაპატიმრებული წევრი დაუყოვნებლივ უნდა გათავისუფლდეს.
ზემო ჯავა

ზემო ჯავა — ისტორიული სოფელი შიდა ქართლში, დიდი ლიახვის ხეობაში. იხსენიება საუკუნის ნახევრის ერთ საბუთში, სადაც აღნიშნულია, რომ ზემო ჯავის მოსახლეობა „ამოწყდა და დაუკაცურდა ოსთაგან“. ეს სოფელი უნდა იყოს ვახუშტი ბატონიშვილთან და იოანე ბატონიშვილთან მოხსენიებული „პატარა ჯავა“ (იოანე ბატონიშვილს პატარა ჯავა ლიახვის ხეობის ოსურ სოფლებს შორის აქვს დასახელებული) და იოჰან გიულდენშტედტის და საუკუნის დოკუმენტების „ჯავისთავი“.
ჯეიმზ ბრედლი

ჯეიმზ ბრედლი (; დ. 1693, შერბორნი, გლოსტერშირი — გ. 13 ივლისი, 1762, ჩელფორდი, გლოსტერშირი) — ინგლისელი ასტრონომი, ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი (1718), ოქსფორდის უნივერსიტეტის პროფესორი (1721). ვარსკვლავთა წლიური პარალაქსის ძიებაში აღმოაჩინა აბერაცია სინათლისა (1728). ალმოაჩინა დედამიწის ბრუნვის ღერძის ნუტაცია (1737) და ხანგრძლივ დაკვირვებათა შედეგად დაადგინა (1748) მისი პერიოდი. ე. ჰალეის სიკვდილის (1742) შემდეგ ბრედლი გრინვიჩის ობსერვატორიის დირექტორი იყო. 1750 წლიდან დაიწყო მერიდიანული გაზომვები, რაც აბერაციის, პრეცესიისა და ნუტაციის მუდმივების განსაზღვრისათვის საჭირო მასალას იძლეოდა და რასაც დიდი ხნის განმავლობაში ვარსკვლავთა საკუთარი მოძრაობების განსასაზღვრავად იყენებდნენ.
ბრედლის ნაპრალი

ბრედლის ნაპრალი — ნაპრალი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილოეთ ნაწილში (კვადრანტები -11, -41). სახელი ეწოდა ნაპრალის მახლობლად არსებული, ბრედლის მთების მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1964 წელს).

ბრედლის ნაპრალი გადაჭიმულია ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთის მიმართულებით 133.76 კმ-ზე, ხოლო მისი სელენოგრაფიული კოორდინატებია:
ჩრდილო-აღმოსავლეთის კიდე — ;
სამხრეთ-დასავლეთის კიდე — ;
ცენტრი — .

სატელიტური კრატერები
ზემრავალხმიანობა

ზემრავალხმიანობა — ქართული საეკლესიო გალობის ხუთ-ექვსხმიანი ფორმა, რომელიც არსებობდა საუკუნის დასაწყისამდე. ექვსხმიან გუნდში ყოველ ხმას საკუთარი სახელწოდება ჰქონდა: თქმა, მოძახილი ან კრინი, ზილი, ბანი, დაბალი ბანი (ან შემდეგი) და დვრინი. თითოეულ ხმას თითო შემსრულებელი ჰყავდა. ზემრავალხმიანი გალობის შესახებ ცნობებს გვაწვდიან იოანე ბატონიშვილი, დავით მაჩაბელი, დავით გურამიშვილი და ბესიკი.

იოანე ბატონიშვილის მიხედვით ზემრავალხმიანობა ქართულ ეკლესიაში მხოლოდ განსაკუთრებულ, საზეიმო შემთხვევებში გამოიყენებოდა. საუკუნის დასაწყისში ქართული გალობის პროფესიული სკოლის მოშლამ გამოიწვია ზემრავალხმიანობის დაკარგვა. საგალობლები ხალხში შემოინახა სამხმიან წყობაში. ქართულ ხალხურ მუსიკაში ზემრავალხმიანობა არ გვხვდება და არც რაიმე ცნობა მოგვეპოვება წარსულში მისი არსებობის შესახებ.
იზალი ზემცოვსკი

იზალი იოსების ძე ზემცოვსკი (; დ. 22 თებერვალი, 1936, ლენინგრადი) — რუსი მუსიკისმცოდნე-ფოლკლორისტი და ეთნომუსიკოლოგი. ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი (1981).

დაამთავრა ლენინგრადის უნივერსიტეტის ფილოლოგიური ფაკულტეტი (1958), ლენინგრადის ნ. რიმსკი-კორსაკოვის სახ. კონსერვატორია ერთდროულად მუსიკისმცოდნეობისა და კომპოზიციის განხრით (1961). 1960 წლიდან მუშაობდა ლენინგრადის თეატრის, მუსიკისა და კინოს ინსტიტუტში. 1994 წლიდან ძირითადად ცხოვრობს და მუშაობს ამერიკის შეერთებულ შტატებში.

ძირითადად იკვლევს მუსიკალური ფოლკლორისტიკის მეთოდოლოგიისა და მეთოდიკის, სლავური მუსფოლკლორის, ფოლკლორისა და საკომპოზიციო შემოქმედების ურთიერთობის, აგრეთვე მრავალხმიანობის (მათ შორის ქართული) საკითხებს. 1982 წლიდან დაკავშირებულია თბილისის ვ. სარაჯიშვილის სახელმწიფო კონსერვატორიასთან (2006 წლიდან საპატიო პროფესორი) და საქართველოს კომპოზიტორთა კავშირთან.
ზენონ ხანძთელი

ზენონი — საუკუნის ქართველი სასულიერო მოღვაწე, სამცხელი დიდგვაროვნის შვილი.

„გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრების“ მიხედვით სიყრმიდან მონაზვნობა ჰქონია გადაწყვეტილი, მაგრამ განზრახვის შესრულებამდე ცოტა ხნით ადრე და მოსტაცეს. შეიარაღებული ზენონი გამტაცებელს დაედევნა, თუმცა გზად გადაწყვიტა „აღთქუმა მონაზონებისა“ აღესრულებინა. შემდგომში იგი გრიგოლ ხანძთელის უახლოესი მოწაფე გახდა. თხზულებაში მოხსენიებულია როგორც „სათნოებათა საუნჯე, მონაზონებისა წესი წმიდა, კლარჯეთისა უდაბნოთა ზღუდე“. ზენონი ღრმა მოხუცებულობაში გარდაიცვალა, შერაცხულია წმინდანად, მოიხსენიება კლარჯეთის უდაბნოს ღირს მამათა და დედათა შორის 5 (18) ოქტომბერს.
ველკა-ბიტეში

ველკა-ბიტეში — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის ვისოჩინის მხარეში, ქალაქი ჟდიარ-ნად-საზავოუს რაიონში მდებარეობს. მისი ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და ჩეხეთის კულტურული ძეგლის სტატუსი აქვს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ველკა-ბიტეში 11 მუნიციპალური ერთეულისგან შედგება:

ველკა-ბიტეში (3,499)
ბეზდეკოვი
ბრჟეზკა
ჰოლუბი-ზჰორჟი
იახიმოვი
იანოვიცე
იესტრჟები
ინდრჟიხოვი
კოშიკოვი
ლუდვიკოვი
პანოვი

გეოგრაფია
ველკა-ბიტეში ჟდიარ-ნად-საზავოუდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით, დაახლოებით 35 კილომეტრში მდებარეობს, ხოლო ბრნოდან დასავლეთით 27 კილომეტრშია. მუნიციპალიტეტის ტერიტორია კრჟიჟანოვის მთიანეთშია გაშლილი. მის ტერიტორიაზე ყველაზე მაღალი წერტილის სიმაღლე 530 მეტრია ზღვის დონიდან. ველკა-ბიტეშში მიედინება მდინარე ბიტიშკა.

ეკონომიკა
ქალაქში დაფუძნებული უმსხვილესი დამსაქმებლები არიან საავტომობილო ინდუსტრიისთვის პლასტმასის პროდუქტების მწარმოებელი და საჰაერო კოსმოსური ტექნოლოგიების მწარმოებელი .

ისტორია
ველკა-ბიტეში ისტორიულ წყაროებში პირველად 1240 წელს არის მოხსენიებული, ამ წყაროს მიხედვით ქალაქის დღევანდელ ტერიტორიაზე ტაძარი იდგა. შუა საუკუნეებში ის სავაჭრო ქალაქი იყო და 1408 წელს ქალაქის სტატუსი მიანიჭეს.

ველკა-ბიტეშის ყველაზე დიდი განვითარება ჰუსიტური ომების შემდეგ მოხდა, თუმცა ქალაქი ოცდაათწლიანი ომის დროს მნიშვნელოვნად დაზიანდა და მომდევნო საუკუნეებში ნელ-ნელა აღადგინეს.

ველკა-ბიტეშში მრეწველობის აღმავლობა 1950 წელს დაიწყო, როდესაც აქ დიდი საინჟინრო კომპანია დაარსდა. ამის წყალობით მოსახლეობა მნიშვნელოვნად გაიზარდა.
ვილი ბრედელი

ვილი ბრედელი (; დ. 2 მაისი, 1901, ჰამბურგი — გ. 27 ოქტომბერი, 1964, ბერლინი) — გერმანელი მწერალი (გდრ). გერმანიის კომპარტიის წევრი 1920 წლიდან, გერმანიის ერთიანი სოციალისტური პარტიის ცკ-ის წევრი, გდრ-ის სახალხო პალატის დეპუტატი. ეროვნული პრემიის ორგზის ლაურეატი (1950, 1954).

ბიოგრაფია
მონაწილეობდა რევოლუციურ ბრძოლებში. 1929 წელს დააპატიმრეს. ციხეში დაწერა რომანები: „მანქანათსაშენი ქარხანა“ (1930), „როზენჰოფის ქუჩა“ (1931), „პარაგრაფი საკუთრების დასაცავად“ (პირველად გამოქვეყნდა რუსული თარგმანი, 1933). 1932 წელს თბილისში ჩამოვიდა გოეთეს გარდაცვალების 100 წლისთავის აღსანიშნავ სხდომაზე დასასწრებად. 1933 წელს ჰიტლერელთა საკონცენტრაციო ბანაკში მოხვდა, საიდანაც 1934 წელს გაიქცა. 1945 წლამდე სსრკ-ში ცხოვრობდა (1936-1939 წლებში მებრძოლ ესპანეთში ტელმანის სახელობის ბატალიონის სამხედრო კომისარი იყო), შემდეგ კი სამშობლოში დაბრუნდა.

მისი თხზულებები ასახავს გერმანელი მუშების კომუნისტების ცხოვრებასა და ბრძოლას (რომანები „გამოცდა“, 1935; „შენი უცნობი ძმა“, 1937; „შვილები“, 1949, ქართული თარგმანი 1959; „შვილიშვილები“, 1953, ქართული თარგმანი 1962; „ახალი თავი“, 1959; ტრილოგია „ნათესავები და ნაცნობები“, 1941-1953, ქართული თარგმანი 1956; წიგნი „ერნსტ ტელმანი“, 1948, ქართული თარგმანი 1952; ლიტერატურული რეპორტაჟი „50 დღე“, 1950, ქართული თარგმანი 1954), ესპანეთის სამოქალაქო ომის სურათებს (მოთხრობა „შეხვედრა ებროზე“, 1939). წერდა ისტორიულ ნოველებსა და მოთხრობებსაც. ბრედელის თხზულებები თარგმნილია სსრკ-ის ხალხთა ენებზე.
გერბრანდ ადრიანს ბრედერო

გერბრანდ ადრიანს ბრედერო (; დ. 16 მარტი, 1585, ამსტერდამი — გ. 23 აგვისტო, 1618, იქვე) — ნიდერლანდელი პოეტი და დრამატურგი.

ლიტერატურული მოღვაწეობა დაიწყო 1608 წლიდან. მის პირველ დრამებში („როდერიკი და ალფონსი“, 1611; „გრიანა“, 1612) ესპანური რაინდული რომანების გავლენა იგრძნობა. წერდა რეალისტურ საყოფაცხოვრებო კომედიებსაც („ესპანელი ბრაბანტელი“, 1617 და სხვ.), აგრეთვე ლირიკულ და სახუმარო ლექსებს (კრებული „სიმღერების დიდი წიგნი“, 1622).
ომარ ბრედლი

ომარ ნელსონ ბრედლი (; დ. 12 თებერვალი, 1893, კლარკი, მისურის შტატი — გ. 8 აპრილი, 1981, ნიუ-იორკი) — აშშ-ის არმიის გენერალი (1950).

ბიოგრაფია
დაამთავრა უესტ-პოინტის სამხედრო აკადემია (1915); სამხედრო სასწავლებლებში ასწავლიდა ტაქტიკას. მსოფლიო ომში, 1943 წელს იყო ჩრდილოეთ აფრიკაში მოკავშირეთა ძალების მთავარსარდლის თანაშემწე; ტუნისისა და სიცილიის ოპერაციებში სარდლობდა კორპუსს, 1944 ნორმანდიის ოპერაციაში — ამერიკულ არმიას, 1944 წლის აგვისტოდან — არმიათა მე-12 ჯგუფს ევროპაში. 1947-1949 წლებში იყო აშშ-ის არმიის შტაბის უფროსი, 1949-1953 წლებში — შტაბების უფროსთა გაერთიანებული კომიტეტისა და ნატოს სამხედრო-კომიტეტის თავმჯდომარე; გადადგომის შემდეგ (1953) — სხვადასხვა სამრეწველო კორპორაციის თავმჯდომარის პოსტები ეკავა.
ფრენსის ჰერბერტ ბრედლი

ფრენსის ჰერბერტ ბრედლი (; დ. 30 იანვარი, 1846, კლეპემი — გ. 18 სექტემბერი, 1994, ოქსფორდი) — ინგლისელი ფილოსოფოსი, აბსოლუტური იდეალიზმის წარმომადგენელი, ნეოჰეგელიანელი. დიალექტიკა ბრედლიმ გაიგო როგორც მეცნიერული შემეცნების წინააღმდეგობრიობის დასაბუთებისა და გრძნობადი მონაცემების ანალიზის საფუძველზე ზეემპირიული, ღვთაებრივი რეალობის წვდომის მეთოდი. ბრედლის „ჭეშმარიტების საფეხურების“ თეორიამ ბიძგი მისცა თანამედროვე მეტაფიზიკის აღორძინებას, სიცოცხლის ბოლო წლებში ბრედლიმ გაიზიარა პლატონის თეორია.
სარა ჰალამ დუგლასი

სარა ჰალამ დუგლასი (გ. 1773, ფილადელფია) — ინგლისში დაბადებული ამერიკელი თეატრის მსახიობი და რეჟისორი. ცნობილი იყო სახელებით: მისის ლუის ჰალამი და სარა ჰალამი.
ცხოვრება
სარას დაბადების შესახებ ინფორმაცია (თარიღი, ადგილი და გვარი) უცნობია.

იორკთონში 2 ივნისს ჩავიდნენ, ხოლო უილიამსბურგში, 16 ივნისიდან, მათი რეკლამები იბეჭდებოდა. მისი და ლუისის ვაჟი, ლუის ჰალამ უმცროსი, დედისა და მამინაცვლის დასის მსახიობი გახდა.
ელიზა ჰალამი

ელიზა ჰალამი (ქალიშვილობის გვარი: ტუკე; გ. 1817) — ამერიკელი თეატრის მსახიობი.

ელიზა ჰალამი მსახიობ სარა ტუკეს და იყო, და 1787-1806 წლებში მსახიობთა დასში „ძველი ამერიკის კომპანია“ მოღვაწეობდა. სცენაზე გამოჩენის პირველ წლებში მის შესრულებას მკაცრად აკრიტიკებდნენ. ლუის ჰალამ უმცროსზე გათხოვების შემდეგ (ლუისის პირველი მეუღლე, სარა პერი ჰალამი, 1793 წელს გარდაიცვალა), ელიზას ქმარმა ბევრი რამ ასწავლა სასცენო ხელოვნების შესახებ და ხელი შეუწყო, მთავარი როლები მიეღო, რის შედეგადაც კრიტიკოსებმა მისი მეტად დადებითად შეფასება დაიწყეს. ელიზა ჰალამის შესახებ წერდნენ:

მიუხედავად პოპულარობისა, ჰალამი ალკოჰოლიკი გახდა და დიდი სკანდალი გამოიწვია, როდესაც სცენაზე მთვრალი გამოჩნდა. ამის გამო ის ჯონ ჰოჯკინსონმა სამსახურიდან გაათავისუფლა, თუმცა, ლუისის ხალხისადმი დახმარების თხოვნის შედეგად, საზოგადოება ძლიერ განრისხდა, და ჰოჯკინსონი იძულებული გახდა ელიზა პოზიციაზე დაებრუნებინა. 1806 წელს ცოლ-ქმარი „ფილადელფიის კომპანიის“ თანამშრომლები გახდნენ.

სარა დაქვრივდა 1808 წელს, და ამ პერიოდიდან სცენაზე მოღვაწეობაც შეწყვიტა.
ენ ვესტ ბიგნალი

ენ ვესტ ბიგნალი (გ. 1805) — ამერიკელი თეატრის მსახიობი.
ბიოგრაფია
დაიბადა 1760-იანი წლების მეორე ნახევარში, მსახიობების, ტომას ვეიდ ვესტისა და მარგარეტა სული ვესტის ოჯახში. გათხოვდა მსახიობ ჯონ ბიგნალზე (გარდაიცვალა 1794 წ.) და, 1795-ში, მეორედ იქორწინა მსახიობ ჯეიმზ ვესტზე.

კარიერა
1790 წელს ოჯახთან ერთად გადასახლდა აშშ-ში. დასაქმდა დასში — „ძველი ამერიკის კომპანია“. ცოტა ხანში მამამისმა „ვირჯინიის კომპანია“ (ასევე ცნობილი, როგორც „ვირჯინიის კომიკოსები“ და „სამხრეთ კაროლინის კომპანია“) დააფუძნა, რომელიც სამხრეთ და ჩრდილოეთ კაროლინასა და ვირჯინიაში დგამდა წარმოდგენებს.

ამის შემდეგ, სიკვდილამდე, ბიგნალი აქტიურად მოღვაწეობს მშობლების დასში. ამ პერიოდში, ზემოთ ჩამოთვლილ შტატებში, მათი თეატრი ყველაზე ცნობილია, ხოლო ენი, რომელიც პიესების უდიდეს უმრავლესობაში მთავარ როლს თამაშობს, დიდი პოპულარობით სარგებლობს.

1804 წელს აარონ ბურმა მას „ამერიკის საუკეთესო მსახიობი ქალი“ უწოდა. ენის გარდაცვალების შემდეგ, გაზეთ „ “-მა ბიგნალი უნაკლო შემსრულებლის მოდელად მიიჩნია და სხვა ქალი მსახიობების შეფასებისას ათვლის წერტილად მისი სასცენო ხელოვნება ჩათვალა.
ველკე-მეზირჟიჩი

ველკე-მეზირჟიჩი — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის ვისოჩინის მხარეში, ქალაქი ჟდიარ-ნად-საზავოუს რაიონში მდებარეობს. ქალაქის ისტორიული ცენტრი და ციხესიმაგრე კარგად არის შემონახული, მათ ჩეხეთის კულტურული ძეგლის სტატუსი აქვთ.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ველკე-მეზირჟიჩის მუნიციპალიტეტი 8 მუნიციპალური ერთეულისგან შედგება:

ველკე-მეზირჟიჩი
დოლნი-რადსლავიცე
ჰრბოვი
კუსკი
ლჰოტკი
მოსტიშტე
ოლში-ნად-ოსლავოუ
სვარჟენოვი

სახელწოდება
სახელწოდება მეზირჟიჩი ქართულად ითარგმნება, როგორც „მდინარეებს შორის“. ქალაქის ტოპონიმიკა დაკავშირებულია მდინარეების შესართავთან. სახელწოდებას „ველკე“ (ანუ „დიდი“) მოგვიანებით დაემატა, რათა ის განესხვავებინათ ამავე სახელწოდების მქონე სხვა ადგილებისგან ჩეხეთში.

გეოგრაფია
ველკე-მეზირჟიჩი ქალაქ ჟდიარ-ნად-საზავოუდან სამხრეთით, დაახლოებით 23 კილომეტრში მდებარეობს, ხოლო იჰლავიდან 30 კილომეტრითაა დაცილებული. ქალაქში მდინარე ოსლავას ერთვის ბალინკა. ქალაქში რამდენიმე სათევზაო ტბორია. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მდებარე წყლის ყველაზე დიდი ობიექტია მოსტიშტეს წყალსაცავი.

ისტორია
მეზირჟიჩი ოსლავის ხეობის კოლონიზაციის დროს, საუკუნეში დაარსდა. მისი სახელწოდება წერილობით წყაროებში პირველად 1281 წელს გაჩნდა. ველკე-მეზირჟიჩის ციხესიმაგრის შესახებ ცნობები 1236 წლით თარიღდება, ის მორავიის ერთ-ერთი უძველესი ციხესიმაგრეა. ქალაქის გალავანი საუკუნეში ააგეს.

ველკე-მეზირჟიჩის წმინდა ნიკოლოზის ტაძრის შესახებ პირველი ისტორიული ცნობები 1317 წლით თარიღდება. ქალაქი სავაჭრო გზების გზაჯვარედინზე მდებარეობდა. =1/>

მას შემდეგ, რაც ველკე-მეზირჟიჩის მაცხოვრებლები აქაური მამულების მფლობელს მტრისგან ციხესიმაგრის გათავისუფლებაში დაეხმარნენ, დასახლებამ 1408 წელს ქალაქის სრული პრივილეგიები მიიღო. ჰუსიტური ომების დროს მეზირიჩი ჰუსიტების სამხედრო ბაზას წარმოადგენდა. დაახლოებით 1434 წელს ციხის გალავანი გაუმჯობესდა. 1464 წელს ციხესიმაგრე მეფე ირჟი პოდებრადელმა დაიპყრო, ხოლო 1468 წელს ქალაქი მატიაშ ჰუნიადის არმიამ გაძარცვა.

მეზირჟიჩიმ უდიდესი აღმავლობა რენესანსის ეპოქაში განიცადა. პირველი ებრაელები ქალაქში საუკუნის ბოლოს ჩავიდნენ, ხოლო ებრაული თემი საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის კეთილდღეობას ოცდაათწლიანმა ომმა დაუსვა წერტილი. ამ ომის დროს ქალაქი რამდენჯერმე გადაწვეს. საუკუნეში ქალაქის აღმავლობის ახალი პერიოდი დაიწყო.

 საუკუნეში აშენდა პირველი ქარხნები, ხოლო ქალაქის ინდუსტრიის კიდევ უფრო განვითარებას ხელი რკინიგზის მშენებლობამ შეუწყო.

ცნობილი ადამიანები
ვრატისლავ პერნშტეინელი (1530–1582) — ბოჰემიის უმაღლესი კანცლერი
ადამ ჰუბერ რიზენპახელი (1545–1613) — ფიზიკოსი
ცვი აშკენაზი (1656–1718) — ებრაელი განმანათლებელი, ამსტერდამის რაბი
ისააკ ჰირშ ვაისი (1815–1905) — ლიტერატურის ისტორიკოსი
ნათან ვაისი (1851–1883) — ნევროლოგი
არნოლდ პიკი (1851–1924) — ფსიქიატრი
რუჟენა ვაცკოვა (1901–1982) — ხელოვნების ისტორიკოსი და თეატრის კრიტიკოსი
იაროსლავა ბლაჟკოვა (1933–2017) — მწერალი

დაძმობილებული ქალაქები
ჩესკე-მეზირჟიჩი, ჩეხეთი
ტისნო, ხორვატია
ვალაშსკე-მეზირჟიჩი, ჩეხეთი
ვანსბრო, შვედეთი

გალერეა
ედუარდ უილიამ ბრეილი

ედუარდ უილიამ ბრეილი (; დ. 28 სექტემბერი, 1801, ლონდონი — გ. 1 თებერვალი, 1870, იზლინგტონი) — ინგლისელი გეოგრაფი, ბიბლიოთეკარი და სამეცნიერო ნაშრომების ავტორი.

ბიოგრაფია
ედუარდ უილიამ ბრეილი დაიბადა ლონდონში, ცნობილი ანტიკვარიატის, ედვარდ უედლეიკ ბრეილისა და მისი მეუღლის, ანას ოჯახში. მან, ადრეული განათლება, ძმების, ჰენრისა და ჰორაციოსთან ერთად, კერძოდ მიიღო. ის მკაცრად იზრდებოდა, სხვა ბავშვებთან ან სახლის გარეთ არსებულ სამყაროსთან მცირე კონტაქტით. მოგვიანებით მან სტავლა დაიწყო ლონდონის ინსტიტუტსა და სამეფო ინსტიტუტში უილიამ თომას ბრანდეს ხელმძღვანელობით.

ბრეილიმ მიატოვა მამის სურვილისამებრ მეცნიერებისადმი ადრეული მიდრეკილება. ამ პერიოდში ის აქვეყნებდა სტატიებს სხვადასხვა თემებზე რამდენიმე სამეცნიერო ჟურნალში, მათ შორის ფილოსოფიურ ჟურნალში, რომლის რედაქტორის ასისტენტიც 1823-1844 წლებში გახდა. 1829-1830 წლებში ბრეილი დაიქირავა როულენდ ჰილმა, რათა ლექციები წაეკითხა ფიზიკურ მეცნიერებებზე მის სკოლებში.

1834 წელს იგი გახდა ლონდონის ინსტიტუტის ბიბლიოთეკარი, ხოლო 1865 წელს ფიზიკური გეოგრაფიის პროფესორი. იქ ლექციებს კითხულობდა სხვადასხვა საკითხებზე, ასევე სამეფო ინსტიტუტში, ლონდონის მექანიკის ინსტიტუტსა და ბელგრეივის, რასელისა და მერილებონის ინსტიტუტებში. ლონდონის ინსტიტუტის დამხმარე თანამშრომელად მუშაობისას, მას ხშირად უწევდა ლექტორების დროებით ჩანაცვლება.

მისი სამეცნიერო ნაშრომების უმეტესობა სხვა ავტორების მიერ გამოქვეყნებული იდეების ანალიზსა და სინთეზს მოიცავდა. ბრეილი მუშაობდა სამუელ პარკსის „ქიმიური კატეხიზმის“ (1834) გამოცემაზე და ინგლისურ ციკლოპედიაში მრავალი ბიოგრაფიული და სამეცნიერო სტატია გამოაქვეყნა. ბრეილი უილიამ რობერტ გროუვის ახლო თანამშრომელი და მეგობარი იყო და აღსანიშნავია, რომ მასთან ერთად მუშაობდა გროუვის ფუნდამენტური წიგნის „ფიზიკური ძალების კორელაციის შესახებ“ (1846) გამოცემაზე. მან ასევე მონაწილეობა მიიღო ლუკ ჰოვარდის „ბარომეტროგრაფია“-ს (1847) რედაქტირებაში.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ ერთ კრატერს დაარქვეს ბრეილი.
ბრეილის ნაპრალი

ბრეილის ნაპრალი — ნაპრალი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში (კვადრანტები -11, -39). სახელი ეწოდა ნაპრალის მახლობლად არსებული, ბრეილის კრატერის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1985 წელს).

ბრეილის ნაპრალი გადაჭიმულია ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთის მიმართულებით 327.26 კმ-ზე, ხოლო მისი სელენოგრაფიული კოორდინატებია:
ჩრდილო-აღმოსავლეთის კიდე — ;
სამხრეთ-დასავლეთის კიდე — ;
ცენტრი — .
კალიპეს ნაპრალი

კალიპეს ნაპრალი — ნაპრალი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილოეთ ნაწილში (კვადრანტები -11, -05). სახელი ეწოდა ნაპრალის მახლობლად არსებული, კალიპეს კრატერის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1964 წელს).

კალიპეს ნაპრალი გადაჭიმულია ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთის მიმართულებით 40.00 კმ-ზე, ხოლო მისი სელენოგრაფიული კოორდინატებია:
ჩრდილო-აღმოსავლეთის კიდე — ;
სამხრეთ-დასავლეთის კიდე — ;
ცენტრი — .
იულიანა ვესტრეი

იულიანა ვესტრეი (დ. 1778 — გ. 1838) — ამერიკელი თეატრის მსახიობი.

იულიანა ვესტრეი ინგლისში დაიბადა. იყო მსახიობ ელენ ვესტრეის და. გათხოვდა თეატრის მენეჯერ უილიამ ბურკ ვუდზე. 1797 წელს თანამშრომლობდა ბოსტონის ჰეიმარკეტის თეატრთან, 1798—1803 წლებში „ძველი ამერიკის კომპანიის“ დასთან, 1809—1820 წლებში ჩესტნატ სტრიტის თეატრთან, 1820—1826 წლებში უოლნატ სტრიტის თეატრთან, ხოლო ბოლოს, არჩ სტრიტის თეატრთან, ფილადელფიაში. თავისი დროისათვის დიდი პოპულარობა ჰქონდა მოპოვებული და ფილადელფიის სცენის ერთ-ერთ უდიდეს ვარსკვლავად მიიჩნეოდა.
ჯეროლამო კარდანო

ჯეროლამო კარდანო (, ; დ. 24 სექტემბერი, 1501, პავია — გ. 21 სექტემბერი, 1576, რომი) — იტალიელი მათემატიკოსი, მექანიკოსი, ფილოსოფოსი და ექიმი. დაამუშავა კოსმოლოგიური სისტემა. კარდანოს ნატურფილოსოფია წარმოადგენს ასტროლოგიის, ალქიმიის, მედიცინის, ფიზიკის, მათემატიკის, საინჟინრო საქმის, ფსიქოლოგიის და სხვა დარგებში მისი მრავალმხრივი სამეცნიერო მოღვაწეობის საფუძველსა და საბოლოო სინთეზს. კარდანოს შრომებმა დიდი როლი ითამაშა ალგებრის განვითარებაში. 1545 წელს გამოაქვეყნა ნაშრომი – „დიდი ხელოვნება ანუ ალგებრული წესების შესახებ“. ეს იყო ევროპული მათემატიკის დიდი მიღწევა. ამ წიგნში პირველად მოყვანილია ტარტალის მიერ აღმოჩენილი კუბური განტოლების ამოხსნის ფორმულები. მის გამოკვლევებში პირველად გამოჩნდა წარმოსახვითი რიცხვი. შეიმუშავა მოძრაობის გადაცემის საკითხები (კარდანული გადაცემა, კარდანული მექანიზმი).

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს კარდანუსი.
კარდანუსის ნაპრალი

კარდანუსის ნაპრალი — ნაპრალი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში (კვადრანტები -10, -55). სახელი ეწოდა ნაპრალის მახლობლად არსებული, კარდანუსის კრატერის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1964 წელს).

კარდანუსის ნაპრალი გადაჭიმულია ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთის მიმართულებით 221.93 კმ-ზე, ხოლო მისი სელენოგრაფიული კოორდინატებია:
ჩრდილო-აღმოსავლეთის კიდე — ;
სამხრეთ-დასავლეთის კიდე — ;
ცენტრი — .
მარგარეტა სალი ვესტი

მარგარეტ სალი ვესტი ან მარგარეტა ვესტი (ქალიშვილობის გვარი: სალი; გ. 1810) — ამერიკელი თეატრის მსახიობი და რეჟისორი. ხელმძღვანელობდა „ვირჯინიის კომიკოსების“ დასს და წარმოადგენდა წამყვან ფიგურას ვირჯინიის შტატის თეატრალურ ბიზნესში.

ცხოვრება
მარგარეტა სალი ვესტი გათხოვდა მსახიობ ტომას ვეიდ ვესტზე, და მათ შვილი, ენ ვესტ ბიგნალი შეეძინათ. მოგვიანებით ენი აგრეთვე მსახიობ ჯონ ბიგნალს გაჰყვა ცოლად.

მარგარეტას ქმარმა, ტომას ბიგნალთან თანამშრომლობით, 1790 წელს „ძველი ამერიკის კომპანიის“ მონოპოლია მოშალა და „ვირჯინიის კომიკოსების“ დასი დააფუძნა. ამ დასმა შემდეგ ე.წ. „ვირჯინიის ციკლი“ შექმნა, და თამაშობდა რიჩმონდ-ფრედერიკსბურგ-ჩარლსტონ (1794)-ნორფოლკ (1795)-პიტერსბურგ (1796)-ალექსანდრიის (1797) გზაზე. ამ ქალაქებში მათ თეატრებიც დააარსეს.

1799 წელს, დაქვრივების შემდეგ, მარგარეტა სალი ვესტმა „ვირჯინიის კომიკოსების“ ხელმძღვანელობა ითავა, და ამით მან კონტინენტის თეატრალურ ცხოვრებაში (იქიდან გამომდინარე, რომ დასთა რაოდენობა ძალიან მცირე იყო, ხოლო მარგარეტას მათგან ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული ებარა) მნიშვნელოვანი როლიც მოიპოვა. ტომას ვიგნელსა და ოუენ მორისის დასებთან ერთად, რომლებსაც „ძველი ამერიკის კომპანია“ მიეტოვებინათ და 1791 წელს თავიანთი კომპანია დაეარსებინათ, მარგარეტა პიონერი იყო აშშ-ში თეატრალური ხელოვნების წინ წამოწევისა და გავრცელების საკითხში.
კარდანული გადაცემა

კარდანული გადაცემა (სახელწოდება მოდის ჯეროლამო კარდანოს სახელიდან) — მოწყობილობა, რომელიც წამყვანი ლილვიდან ბრუნვას გადასცემს ამყოლ ლილვს (ლილვები ერთმანეთის მიმართ კუთხითაა განლაგებული). ავტომობილებში კარდანულ გადაცემას იყენებენ ძრავასა და გადაცემათა კოლოფის (კუთხე 5°-მდე), გადაცემათა კოლოფისა და მანაწილებელი კოლოფის (კუთხე 5°-მდე), აგრეთვე გადაცემათა კოლოფის (მანაწილებელი კოლოფისა) მთავარი გადაცემის მექანიზმთან (კუთხე 15°-მდე) შესაერთებლად, საჭეურ ამძრავში და სხვა. კარდანული გადაცემის მთავარი ნაწილია ორკარდანიანი (იშვიათად ერთკარდანიანი) კარდანის ლილვი. ღილვებს შორის არსებული კუთხის შესაბამისად კარდანულ გადაცემაში შეიძლება გამოიყენონ ხისტი ან დრეკადი ნახევრად კარდანი, არატოლი კუთხური სიჩქარის ან ტოლი კუთხური სიჩქარის სრული კარდანი. უფრო მეტად გავრცელებულია სრული კარდანები. ერთი კარდანის მქკ-ია 0.985-0.99.
კარმენის ნაპრალი

კარმენის ნაპრალი — ნაპრალი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში (კვადრანტები -12, -42). სახელი ეწოდა ქალის ესპანური სახელის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1976 წელს).

კარმენის ნაპრალი გადაჭიმულია ჩრდილოეთიდან სამხრეთის მიმართულებით 15.02 კმ-ზე, ხოლო მისი სელენოგრაფიული კოორდინატებია:
ჩრდილო-დასავლეთის კიდე — ;
სამხრეთ-აღმოსავლეთის კიდე — ;
ცენტრი — .
თავფარავნის ბრძოლა

თავფარავნის ბრძოლა — ერთიანი სა­ქარ­თვე­ლოს უკანასკნელ მეფეს გიორგი -სა და სამცხის ათაბაგ ყვარყვარე ჯაყელს შორის 1465 წელს გამართული ბრძოლა, რომელსაც წინ უძღოდა ხანგრძლივი შინაფეოდალური ომები და ცენტრალური ხელისუფლების დასუსტება. ათაბაგის მოწინააღმდეგე ფეოდალებმა დახმარებისათვის მეფე გიორგის მიმართეს. მეფე ფარავნის ტბაზე დაბანაკდა. ყვარყვარემ მოახერხა მეფის ტყვედ ჩაგდება. ამასთანავე, მან მეფის ძმისწულს კონსტანტინეს გორამდე სდია. ყვარყვარეს თანამებრძოლებმა მეფის დატყვევების შემდეგ თბილისიც დაარბიეს.

გიორგი მეფის შეპყრობით ისარგებლა იმერეთის მეფემ ბაგრატმა და ქართლი დაიპყრო. გათავისუფლებული გიორგი ცდილობდა ქართლში პოზიციების აღდგენას, თუმცა საბოლოოდ იძულებული გახდა კახეთში გადასულიყო, რითაც საფუძველი დაედო კახეთის ცალკე სამეფოს.