ირემეთი

ირემეთი — ისტორიული საქართველოს ტერიტორიაზე, მაჭახელის რეგიონში მდებარე დასახლება. დღესდღეობით ის თურქეთის საზღვრებში მდებარეობს და წარმოადგენს ართვინის პროვინციის ბორჩხის რაიონის მარალქოის უბანს.

ისტორია
ირემეთი არის ქართული ტოპონიმი, რომელიც წარმოიშვა ქართული სიტყვიდან „ირემი“. ცნობილია, რომ გვარი ირემაძე და ირემეთი ერთი და იმავე მნიშვნელობისაა, რადგან ძველად „-ეთი“ სუფიქსი ასევე აღნიშნავდა გვარს. შესაბამისად, შეიძლება ითქვას, რომ ირემეთი არის სახელწოდება, რომელიც მიენიჭა ადგილს, სადაც ირემეთის ან ირემაძის გვარი ცხოვრობდა. ზემო აჭარის რეგიონში, საქართველოში, ასევე არის სოფელი სახელად ირემაძეები.

მაჭახელის რეგიონი, სადაც მდებარეობს ირემეთი, ისტორიულად საქართველოს ნაწილია. ცნობილია, რომ ირემეთში არსებული ეკლესია მიუთითებს იმაზე, რომ ეს დასახლება არსებობდა საუკუნის მეორე ნახევარში, ოსმალების დაპყრობამდე. ოსმალთა ხანგრძლივი მმართველობის შემდეგ, 1877-1878 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომის შემდეგ ბერლინის ხელშეკრულების თანახმად ირემეთი ოსმალეთის იმპერიამ რუსეთს გადასცა.

ირემეთი არ ფიგურირებს როგორც ცალკე სოფელი არც 1835 წლის ოსმალურ მოსახლეობის აღწერაში და არც 1886 წლის რუსულ აღწერაში. ამ პერიოდებში ეს დასახლება ითვლებოდა მინდიეთის სოფლის უბნად. 1835 წლის აღწერით, მინდიეთის სოფელში 97 ოჯახში დაახლოებით 670 ადამიანი ცხოვრობდა, ხოლო 1886 წლის აღწერით — 74 ოჯახში 233 ადამიანი. რუსული მოსახლეობის აღწერა ადასტურებს, რომ მინდიეთის და შესაბამისად ირემეთის მოსახლეობას ქართველები შეადგენდნენ.

მას შემდეგ, რაც ირემეთი რუსეთს გადაეცა, ორ ქვეყანას შორის ხელი მოეწერა სტამბოლის შეთანხმებას, რომელიც ორმხრივ მიგრაციას ითვალისწინებდა. ცნობილია, რომ ამ შეთანხმების შედეგად მუსლიმი ქართველები რეგიონიდან გადასახლდნენ. კერძოდ, 1835 წელს სოფელ მინდიეთში, რომელიც მოიცავდა ირემეთის უბანს, 97 ოჯახი ცხოვრობდა, ხოლო 1886 წელს სოფელში 74 ოჯახი დარჩა. 1892 წელს ქართველი ისტორიკოსი ზაქარია ჭიჭინაძე წერდა, რომ მინდიეთიდან 40 ოჯახი გადასახლდა. ცნობილია, რომ ამ მიგრაციის ნაწილი ირემეთიდან განხორციელდა.

პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ, რუსების გასვლის შემდეგ, ირემეთი გარკვეული პერიოდის განმავლობაში საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის საზღვრებში მდებარეობდა. 1921 წელს მოსკოვის ხელშეკრულების ხელმოწერის შემდეგ ის თურქეთს გადაეცა. 1922 წელს ართვინის ლივაში ჩატარებული მოსახლეობის აღწერის დროს ირემეთი იყო ბორჩხის რაიონის მაჭახელის რვა სოფლიდან ერთ-ერთი. მისი მოსახლეობა შედგებოდა 22 ოჯახში მცხოვრები 118 ადამიანისგან, რომელთაგან 52 იყო ქალი და 66 მამაკაცი. სოფლის მთელი მოსახლეობა ჩაწერილია როგორც ქართველი. ამ დროს მინდიეთის სოფელში 37 ოჯახში 326 ადამიანი ცხოვრობდა. ამ ჩანაწერიდან ჩანს, რომ ირემეთი მინდიეთში დიდი დასახლება იყო. 1925 წელს, როდესაც ართვინის პროვინციაში არათურქული სოფლების სახელები შეიცვალა, ირემეთის სახელი შენარჩუნდა. 1926 წლის მოსახლეობის აღწერაში სოფლის სახელი მოხსენიებულია როგორც ირემეთი. ამ აღწერის თანახმად, სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა 23 ოჯახში მცხოვრები 116 ადამიანისგან, რომელთაგან 64 იყო მამაკაცი და 52 ქალი.

ირემეთი ასევე ცალკე სოფლად მოიხსენიება 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში. ამ დროს ირემეთი იყო ართვინის პროვინციის ცენტრალური რაიონის მაჭახელის რვა სოფლიდან ერთ-ერთი. 1933 წლის სოფლების სიის მიხედვითაც, ირემეთი იყო ცალკე სოფელი და ეკუთვნოდა ჭოროხის პროვინციის ბორჩხის რაიონს. 1935 წლის საყოველთაო აღწერაში მისი არარსებობა მიუთითებს, რომ ამ თარიღამდე ცოტა ხნით ადრე ის კვლავ მარალქოის უბნად გადაკეთდა. მოგვიანებით მისი სახელი შეიცვალა „ურუნლუდ“, თუმცა ეს სახელი ვერ დამკვიდრდა.

ირემეთში ორი მნიშვნელოვანი ისტორიული ნაგებობაა. ირემეთის ეკლესია, რომელიც იყო ქრისტიანი ქართველების სალოცავი ადგილი, რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში იდგა, მაგრამ საუკუნის ბოლოს გზის გაყვანის სამუშაოების დროს განადგურდა. ირემეთის მეჩეთი კი არის ხის ნაგებობა, რომელიც 1851 წელს აშენდა. თავდაპირველად ხის ბოძებზე დაყრდნობილი მეჩეთის ქვეშ მოგვიანებით ქვის სართული აშენდა.