ყირიმის წინააღმდეგობა მეორე მსოფლიო ომის დროს

ყირიმის წინააღმდეგობის მოძრაობა მეორე მსოფლიო ომის დროს — სხვადასხვა დეცენტრალიზებული ჯგუფები, რომლებიც ეწინააღმდეგებოდნენ ნაცისტური გერმანიის მიერ ყირიმის ოკუპაციას მეორე მსოფლიო ომის დროს. ასევე, ეს ხშირად გულისხმობს ტერმინს ყირიმელი პარტიზანები, რომელიც წარმოადგენდა წინააღმდეგობის მოძრაობას ყირიმის ნახევარკუნძულზე და საბჭოთა პარტიზანი მოძრაობის უმნიშვნელოვანესი ნაწილი იყო მეორე მსოფლიო ომის დროს. ის მოიცავდა ნახევარკუნძულის მრავალ ეთნიკურ ჯგუფს, როგორებიც არიან რუსები, უკრაინელები, ყირიმელი თათრები და ბერძნები.

დაარსება და ადრეული მცდელობები (1941 წ.)
ოპერაცია ბარბაროსას დაწყების შემდეგ, პარტიზანული მოძრაობის დაარსებისთვის მზადება დაიწყო ყირიმის ნახევარკუნძულზე, იმ შემთხვევისთვის, თუკი ყირიმი ჩავარდებოდა გერმანული ძალების ხელში.

ყირიმის პირველი პარტიზანული ორგანიზაცია დაფუძნდა 1941 წლის ადრეულ ოქტომბერში, საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის იატაკქვეშა ცენტრში, ყირიმის აღმოსავლეთ ქალაქ ქერჩში. ივან კოზლოვი, ვასილი კოლესნიჩენკო და იე. ვ. იეფიმოვა ცენტრის ორგანიზატორები იყვნენ. ნახევარკუნძულის მასშტაბით სხვა ქალაქებში, კომუნისტური პარტიის დარჩენილი წევრები ორგანიზდნენ ქალაქებში, როგორებიცაა სევასტოპოლი, სიმფეროპოლი, ბელოგორსკი (მაშინ, ცნობილი, როგორც კარასუბაზარი) და იალტა, ისევე როგორც კრასნოჰვარდიისკის რაიონი. აქედან ფორმირდა 24 პარტიზანული რაზმი. რაზმების დაარსებიდან მცირე ხანში, საბჭოთა სამხედრო პირადი შემადგენლობის ნაკადი გამოჩნდა, რამაც გაზარდა მათი რაოდენობა.

1941 წლის 23 ოქტომბერს, ყირიმის პარტიზანული მოძრაობის მთავარი ოფისი დაფუძნდა ალექსეი მოკროუსოვის ლიდერობით. მატერიალური ხარჯებისთვის განაწილდა 2 მილიონი რუბლი. 1941 წლის 20 ნოემბერს უკვე 28 პარტიზანული რაზმი არსებობდა, რომელიც შედგებოდა 3 734 ადამიანისგან, საიდანაც, თავდაპირველად, 1 316 იყო სამხედრო პერსონალის წარმომადგენელი. დამატებით, დაახლოებით 1 000 ადამიანი იყო კომკავშირის წევრი. ყირიმის პარტიზანული მოძრაობის მთავარი ოფისი დაყოფილი იყო ხუთ რაიონად.

ყირიმის ხმელთაშუაზღვის ტყის კომპლექსის აღმოსავლეთ ნაწილი, რომელიც ორიენტირებულია სუდაკისა და სტარი-კრიმის გარშემო.
ყირიმის ხმელთაშუაზღვის ტყის კომპლექსის დასავლეთ ნაწილი, რომელიც მდებარეობს კარასუბაზარის გარშემო.
ცენტრალური ყირიმი.
ბახჩისარაი და იალტა.
სევასტოპოლი.

ამ ხუთი რაიონის გარდა, სამი პარტიზანული რაზმი მოქმედებდა ქერჩის ნახევარკუნძულზე.

პირველი კონფრონტაცია გერმანულ ძალებსა და ყირიმელ პარტიზანებს შორის მოხდა 1941 წლის 3 ნოემბერს, როცა იჩკინსკის პარტიზანი რაზმი ჩაება გერმანულ და რუმინულ ძალებთან ბრძოლაში კოკ-ასანთან, კარასუბაზარის მახლობლად. ხუთსაათიანი ბრძოლა დასრულდა პარტიზანების გამარჯვებით, რამაც საშუალება მისცა შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის რაზმს და სამხედრო საავადმყოფოს, წასულიყვნენ სანაპიროსკენ. ბრძოლის შემდეგ, ისინი გაიქცნენ ყირიმის მთებში. დღესდღეობით, არსებობს ქანდაკება, რომელიც აღნიშნავს ბრძოლის ადგილს.

ყირიმელმა პარტიზანებმა მნიშვნელოვანი დარტყმა მიიღეს 1941 წლის დეკემბერში, როცა რუმინულმა ძალებმა შეუტიეს იალტის პარტიზანულ რაზმს. მოგვიანო საბჭოთა უწყებების თანახმად, 175 პარტიზანი მოკლეს, 200 - დაჭრეს და 73 - იძებნებოდა, მათ შორის, მეოთხე რაიონის მეთაური დმიტრი ავერკინი. მოგვიანებით, ავერკინი გარდაცვლილი იპოვეს ბეშ ტეკნეს გაზაფხულზე, ყირიმის მთებში.

სადესანტო მხარდაჭერა და საჰაერო გადაზიდვები (1941–1942 წწ.)
ქერჩის ნახევარკუნძულზე ომის დროს, ვლადიმირ ლენინისა და იოსებ სტალინის პარტიზანული რაზმები უზრუნველყოფდნენ წითელი არმიის ძალების მხარდაჭერას, თავს ესხმოდნენ გერმანულ ძალებს და ცდილობდნენ მიწების შენარჩუნებას. ბასან გოროდოვიკოვის მე-15 რაზმი, რომელიც თანამშრომლობდა მე-10 რაზმთან, თავს დაესხა გესტაპოს ოფიცრებს, რომელთა შორის 64 პირი მოკლეს. ოფიცრები ტოვებდნენ ფეოდოსიას. 1942 წლის აპრილში, როდესაც გერმანიას სრულად ჰქონდა ოკუპირებული ყირიმი, აშკარა გახდა, რომ პარტიზანების აქტივობების კოორდინაცია იყო საჭირო. ივან გენოვი, პარტიზანი სამხედრო მეთაური ყირიმში რუსეთის სამოქალაქო ომის დროს, 1942 წლის აპრილში პარტიზანული მოძრაობის გაძლიერებისა და საორგანიზაციო საკითხებში ლიდერად დაინიშნა. 34 პარტიზანი ლიდერი ყირიმის ტერიტორიაზე გაიშალა, ნახევარკუნძულის ქალაქებსა და რაიონებში წინააღმდეგობის გაღვივების მიზნით. დამატებითი იატაკქვეშა პარტიული სტრუქტურები დაარსდა სიმფეროპოლში, ფეოდოსიაში და კარასუბაზარში.

1942 წლის ივლისის შუა პერიოდში, 2 217 პარტიზანი იმყოფებოდა ყირიმის მთებში. ამავე დროს, პარტიზანები ებრძოდნენ გერმანულ ძალებს ადჟიმუშკაის კარიერის დაცვისთვის. 1942 წლის შუა პერიოდში, წითელი არმიის ძალებმა დაამყარეს სტაბილური კომუნიკაცია პარტიზანებთან და საჰაერო გზით მათი მომარაგების მცდელობაც წამოიწყეს. საბჭოთა სამხედრო მეთაურებმა გახსნეს ჩრდილო კავკასიური ფრონტი, რათა პარტიზანების დახმარების პროცესი დაეწყოთ, რაც ითვალისწინებდა დაჭრილების ევაკუაციას და მარაგების შევსებას. ჩრდილოეთ კავკასიური ფრონტის მეთაურმა, სემიონ ბუდიონმა პირადად მიიღო მონაწილეობა გეგმის შემუშავებაში, რათა მოემარაგებინა ყირიმელი პარტიზანები.

დახმარების მიღების ხელშეწყობის მიზნით, პარტიზანებმა შექმნეს საჰაერო მოედანი ყირიმის მთებში, კერძოდ, კარაბი იაილას მთიანეთში. პირველი თვითმფრინავი დაეშვა 1942 წლის 28 სექტემბერს, ხოლო ფრენები გაგრძელდა მანამდე, სანამ საბჭოელებმა სრულიად არ დაიპყრეს ნახევარკუნძული. საბოლოო ჯამში, განხორციელდა 450-ზე მეტი ადამიანის ევაკუაცია და ჩამოიტანეს 240 ტონა საქონელი. ისტორიკოსებს შორის არსებობდა მნიშვნელოვანი დებატები იმის შესახებ, იყო თუ არა სწორი ეს გადაწყვეტილება.

მოკროუსოვის მოხსნის შემდეგ, ყირიმული წინააღმდეგობის მოძრაობის ლიდერობა რამდენჯერმე გამოიცვალა. 1942 წლის 3 აგვისტოს, პარტიზანული მოძრაობის ყირიმისა და ჩრდილოეთ კავკასიის ოფისები გაერთიანდა პარტიზანული მოძრაობის სამხრეთ ოფისთან პიოტრ სელეზნიოვის მეთაურობით. პარტიზანული მოძრაობის სამხრეთ ოფისში, ყირიმის რეგიონულმა კომიტეტმა ხელახლა დააარსა იატაკქვეშა ორგანიზაცია გენოვას ლიდერობით და ადრეული 1943 წლისთვის, 106 იატაკქვეშა ორგანიზაციას შორის 1 300 ადამიანი აქტიურად მონაწილეობდა წინააღმდეგობაში. 1943 წლის ივნისში, პარტიზანული მოძრაობის ყირიმის ოფისი ხელახლა დაფუძნდა. მეთაური გახდა ვლადიმირ ბულატოვი.

1943 წლის 19 ოქტომბერს, გერმანული ძალების მიერ ქერჩიდან ფართომასშტაბიანი დეპორტაციისთვის დაგეგმილ ვადებში შეიქმნა რაზმი, რომელიც შედგებოდა 130 ადგილობრივი ახალგაზრდისგან. რაზმი მოქმედებდა ქერჩ-ელტიგენის ოპერაციაში, იბრძოდა გერმანიისა და რუმინელი ჯარისკაცების წინააღმდეგ და სიცოცხლე მოუსწრაფა სულ მცირე 600 მათგანს. მიუხედავად ამისა, მათი მეთაური პ. ი. ნესტოროვი 1944 წლის თებერვალში შეიპყრეს და სიკვდილით დასაჯეს. გერმანულმა ძალებმა დამატებით დალუქეს კარიერები, სადაც პარტიზანები იმალებოდნენ და იქვე გამოამწყვდიეს. გადარჩენილი პარტიზანები შეუერთდნენ წითელ არმიას 1944 წლის 11 აპრილს. ოპერაციას ხელმძღვანელობდნენ რუმინელი გენერლები იოან დიმიტრახი და ლეონარდ მოციულში მესამე არმიიდან. რუმინული წყაროების თანახმად, ბრძოლების შედეგად დაიღუპა 3 700 პარტიზანი. გერმანული წყაროები ვარაუდობდნენ, რომ 1943 წლის ნოემბერში, დაახლოებით 7 000-8 000 პარტიზანი იმყოფებოდა ყირიმის მთებში, თუმცა საბჭოთა დოკუმენტაცია იუწყებოდა, რომ მათი რაოდენობა იყო დაახლოებით 4 000-5 000 პიროვნება. 1944 წლის 12 მაისს, გერმანელი ჯარისკაცები თითქმის მთლიანად გააძევეს ყირიმიდან, რამაც ომის დასრულება გამოიწვია ნახევარკუნძულზე.

წვლილი ომის დროს
ომის დასასრულების შემდგომ, საბჭოთა კავშირის მარშალმა ალექსანდრე ვასილევსკიმ ყირიმელი პარტიზანები შეაქო ყირიმის ოპერაციის წარმატებაში წვლილის შეტანის გამო. საბჭოთა პარტიზანი ლიდერი პანტელეიმონ პონომარენკომ აგრეთვე შეაქო პარტიზანები და აღნიშნა, რომ მათ ჩაატარეს 3 226 ოპერაცია ყირიმის ოკუპაციის წინააღმდეგ, მათ შორის, 252 ბრძოლა. წინააღმდეგობის 6 წევრი დაჯილდოვდა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდებით, 14 წევრი დაჯილდოვდა ლენინის ორდენით, ხოლო 17 დაჯილდოვდა წითელი დროშის ორდენით. წინააღმდეგობის 3 000 წევრი, მათ შორის, 1 500 პარტიზანი დაჯილდოვდა გაწეული თავდადების გამო საბჭოთა კავშირის მიერ.