iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჰილდესჰაიმის წმინდა მიქაელის ტაძარი

ჰილდესჰაიმის წმინდა მიქაელის ტაძარი — ადრეული რომანული არქიტექტურული სტილის ეკლესია გერმანიის ქალაქ ჰილდესჰაიმში. 1985 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

წმინდა მიქაელის სააბატო ეკლესია 1001 - 1033 წლებში აშენდა ეპისკოპოს ბერნვარდ ჰილდესჰაიმელის მიერ, როგორც მისი ბენედიქტური ეკლესიის კაპელა. მშენებარე ტაძარს ის მიქაელ მთავარანგელოზს უძღვნიდა, მაგრამ 1022 წელს ეპისკოპოსი გარდაიცვალა და მშენებლობა გაჭიანურდა კიდევ 11 წლით.

რეფორმაციის ეპოქაში, 1542 წელს, ტაძარი ლუთერანულად გადააკეთეს, მაგრამ ბენედიქტური სამონასტრო გადმონაშთები კვლავ რჩებოდა 1803 წლამდე, სანამ ტაძრის სეკულარიზაცია მოხდებოდა. ამჟამად ეკლესია კათოლიკურია.

მეორე მსოფლიო ომის მიმდინარეობისას, 1945 წლის 22 მარტს, წმინდა მიქაელის ეკლესია საჰაერო დაბომბვების შედეგად დაინგრა, მაგრამ კვლავ აღადგინეს 1950 - 1957 წლებში.

ტაძარი 1985 იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში ჰილდესჰაიმის წმინდა მარიამის კათედრალთან ერთად შეიტანა.
პოტსდამისა და ბერლინის სასახლეები და პარკები

პოტსდამისა და ბერლინის სასახლეები და პარკები — სასახლეებისა და პეიზაჟური ბაღების კომპლექსი გერმანიის დედაქალაქ ბერლინსა და ქალაქ პოტსდამში. ამ ტერმინით აღნიშნავენ იმ კულტურულ ანსამბლს, რომელიც 1990 წელს იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. ძეგლი აღიარებულ იქნა პრუსიის მონარქიული იდეების კონტექსტში დაპროექტებული უნიკალური ბაღების მაგალითად.

1730 - 1916 წლებში ტერიტორია მოიცავდა 500 ჰექტარსა და 150 შენობასა და ბაღს.
ლორშის მონასტერი

ლორშის სააბატო — ყოფილი საიმპერატორო სააბატო გერმანიის ქალაქ ლორშში. წარმოადგენს კაროლინგების იმპერიის ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ მონასტერს.

ბენედიქტური მონასტერი წმინდა პეტრეს სახელობისაა და 764 წელს დაარსდა. შუა საუკუნეების განმავლობაში, ის მნიშვნელოვანი კულტურული ცენტრი იყო, ფლობდა უდიდეს ბიბლიოთეკას. ეკლესიის დარბაზი რომანული არქიტექტურამდელი უმნიშვნელოვანესი ძეგლია მთელ გერმანიაში და საუკუნით თარიღდება. 1991 წელს ის იუნესკომ შეიტანა მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

თანამედროვე კათედრალის ადგილას თავდაპირველად ხის ნაგებობები მდებარეობდა. ეკლესიის მშენებლობა 774 წელს დაიწყო. დროთა განმავლობაში ის სხვადასხვა მფლობელის ხელში გადადიოდა. 1564 წელს მონასტერი დაიშალა, 1621 წელს კი ესპანელთა შემოსევისას დაიწვა.

მონასტერში არაერთი ღირებული დოკუმენტი შეიქმნა. მათ შორისაა სახარებები, კოდექსი და ა. შ.
რამელსბერგის მაღაროები

რამელსბერგი — მთა გერმანიაში, ჰარცის მთის მასივის სამხრეთ კიდეზე, ქვემო საქსონიის მხარის ქალაქ გოსლარის სიახლოვეს. მისი სიმაღლე 635 მეტრია. მთაზე მდებარეობდა ერთადერთი მაღაროები მსოფლიოში, რომლებიც 1000 წლის მანძილზე, 1988 წლამდე უწყვეატდ მუშაობდა. 1992 წელს, იუნესკომ მთა მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

მაღაროებში თავიდან ვერცხლს მოიპოვებდნენ, მოგვიანებით სპილენძს, ხოლო ბოლოს ტყვიას. 1000 წლის მანძილზე, სულ მოპოვებულ იქნა დააალოებით 30 მლნ ტონა მადანი. დოკუმენტი, რომელიც მაღაროს მუშაობას ისტროიულად ადასტურებს, 968 წელს მიეკუთვნება, მაგრამ ბოლოდროინდელი არქეოლოგიური აღმოჩენები იძლევა იმის ვარაუდის შესაძლებლობას, რომ ამ ტერიტორიაზე ჯერ კიდევ ძვ. წ. - საუკუნეებში არსებობდა მაღაროები.

1988 წლის 30 ივნისს მაღარო მადნის ამოწურვის გამო დაიხურა. დღეს მის ადგილას სამრეწველო მუზეუმია გახსნილი, სადაც მნახველებს სხვადასხვა ეპოქაში, მოპოვებით საქმიანობაში გამოყენებული იარაღების დათვალიერება შეუძიათ.
დონი (მდინარე)

დონი — რუსეთის ერთ-ერთი უმთავრესი მდინარე. სათავეს იღებს ქალაქ ნოვომოსკოვსკის სიახლოვეს, ტულადან 60 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით. მდინარის სიგრძე 1 950 კმ-ია, ჩაედინება აზოვის ზღვაში. შესართავთან წარმოქმნის 540 კმ² ფართობის დელტას. გეოგრაფიულად დონი დაბლობის მდინარეა. ნოემბრის ბოლოს ან დეკემბრის დასაწყისში მისი წყალი იყინება და ყინულით დაფარული რჩება 140 დღე ზემო დინებაში და 30-90 დღე ქვემო დინებაში.

ანტიკურ ხანაში, ძველი ბერძენი გეოგრაფების მიერ, დონი მიიჩნეოდა საზღვრად ევროპასა და აზიას შორის.
ორმაშენი

ორმაშენი — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტში (იფნარის თემი), მდებარეობს ლუკუნის მთის ჩრდილოეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 1320 მეტრზე, დმანისიდან დაშორებულია 22 კილომეტრით. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 206 კაცი.

ისტორია
სოფლის სახელწოდება „თათრული ორმაშენი“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „ .“ სახით.
პატარა გომარეთი

პატარა გომარეთი — ყოფილი სოფელი დმანისის მუნიციპალიტეტში, გომარეთის პლატოზე.

სოფელი პატარა გომარეთის სახელწოდებით ცნობილია საუკუნიდან. საბჭოთა პერიოდში ის შედიოდა გომარეთის სასოფლო საბჭოში (ცენტრი — სოფ. დიდი გომარეთი). აქ ფუნქციონირებდა გომარეთის სასუქი მეურნეობის კომპლექსი, კირის ქარხანა, პროფტექნიკური სასწავლებელი, რვაწლიანი სკოლა, ბიბლიოთეკა. ყოფილი სოფლის განაპირას აღმართულია საუკუნის ძეგლი — დარბაზული ეკლესია, რომელიც სამშენებელო წარწერის მიხედვით აგებულია საუკუნის ნახევარში ლიპარიტ ერისთავთერისთავის მიერ. 1999 წელს სოფლები დიდი და პატარა გომარეთი ადმინისტრაციულად გაერთიანდა გომარეთის სახელწოდებით; გეოგრაფიულად მათ ერთმანეთისგან მხოლოდ პატარა ხევი ყოფთ.
პატარა დმანისი

პატარა დმანისი — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტში (დიდი დმანისის თემი), მდებარეობს მდინარეების ფინეზაურისა და მაშავერის შესართავის მახლობლად. ზღვის დონიდან 900 მეტრზე, დმანისიდან დაშორებულია 20 კილომეტრით. სოფლის მახლობლად მდებარეობს დმანისის სიონი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 169 კაცი.

ისტორია
სოფლის სახელწოდება „პატარა დმანისი“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „. “ სახით.
პანტიანი (დმანისის თემი)

პანტიანი (1949 წლის 12 ივლისამდე — „არმუთლო“) — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტში (დმანისის თემი), მდებარეობს დმანისის პლატოზე. ზღვის დონიდან 1410 მეტრზე, დმანისიდან დაშორებულია 7 კილომეტრით. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 11 კაცი. ადგილობრივ მოსახლეობაში სოფელი ცნობილია სახელწოდებით არმუდლუ.

ისტორია
სოფლის სახელწოდება „ორმუთლი“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „“ სახით.
მინსაზქენდი

მინსაზქენდი — ნასოფლარი წალკის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თრიალეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 1760 მეტრი, წალკიდან 19 კილომეტრი, არჯევან-სარვანიდან 2 კმ. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა მეცხოველეობის მეურნეობა, შედიოდა ჯერ ბაშქოის, ხოლო 1978 წლიდან არჯევან-სარვანის სასოფლო საბჭოში. ამჟამად სოფელი ათწლეულებია დაცლილია.

დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.
ოზნი

ოზნი — სოფელი წალკის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს წალკის ქვაბულში. მდინარე ქციის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1600 მეტრი, წალკიდან 29 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობდა 754 კაცი. შედიოდა კუშჩის სასოფლო საბჭოში. სოფელში აღმოჩენილია ენეოლითის ხანის არქეოლოგიური ნაშთები.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 485 ადამიანი.
ბერთა (წალკის მუნიციპალიტეტი)

ბერთა (2010 წლის 16 ნოემბრამდე — „ოლიანგი“ ან გოლიანქი, ისტ. სახელწ. — მაჩვთა) — სოფელი წალკის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული ბერთა).

მდებარეობს წალკის ქვაბულში. ზღვის დონიდან 1550 მ, წალკიდან 26 კმ.

ისტორია
სოფელს წარსულში, როგორც ვახუშტი ბატონიშვილის ( ს.) რუკიდან ჩანს, მაჩვთა ერქვა. თურქეთიდან საუკუნის ნახევარში გადმოხვეწილმა და აქ დასახლებულმა ბერძნებმა შეარქვეს გოლიანქი (ნიშნავს ტბის, გუბის ეკლესიას). შედიოდა კუშჩის სასოფლო საბჭოში. 2010 წელს ეწოდა ბერთა.

სოფელში შემონახულია შუა საუკუნეების ეკლესია. თლილი ქვით შემოზღუდული გუბურის ნაწილი ეკლესიის ქვეშაა მოქცეული; მიწიდან ამოსული ნაკადული ეკლესიის ქვეშ გროვდება, შემდეგ გადმოდის ღია ნაწილში (გუბურა სავსეა კალმახებით, რის გამოც ეკლესიას „კალმახის საყდარსაც“ უწოდებენ). გუბურაზე დადგმული, გეგმით მართკუთხა, თლილი ქვით ნაშენი ეკლესია ფორმის მიხედვით ადრინდელი ქრისტიანული ხანის ძეგლებს ჰგავს. თრიალეთის მოსახლეობის რწმენით, კალმახი წმინდა თევზად ითვლება, მას დიდი მოწიწებით ეპყრობიან, სჯერათ ავადმყოფებზე მისი სასწაულებრივი ზემოქმედებისა და ხშირად მაგიურ თვისებებსაც მიაწერენ. ამჟამად აქ მამათა მონასტერია. ეკლესიიდან დაახლ. 200 მ-ზე, მეორე კალმახიანი გუბურაცაა, მის ირგვლივ ძველი ნაგებობის ნანგრევებია.

დემოგრაფია
პატარა თონეთი

პატარა თონეთი (ყოფ. დვალთა) — სოფელი საქართველოში, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში (თონეთის თემი). მდებარეობს თრიალეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ალგეთის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1110 მეტრი, თეთრიწყაროდან 41 კილომეტრი, კოდა-გოხნარის (თბილისი–ფარცხისი–წალკის) ცენტრალური საავტომობილო გზიდან — მდინარე ალგეთის მარცხენა ნაპირიდან 3 კმ–ზე.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 59 ადამიანი.

სახელწოდების შესახებ
სავარაუდოდ სოფელს ისტორიული სახელწოდება შეეცვალა საბჭოთა მმართველობის დასაწყისში, მიღებული პრაქტიკის შესაბამისად, როდესაც სოფელს მის ახლოს მდებარე შედარებით დიდი სოფლის (თონეთი) სახელს არქმევდნენ და აერთიანებდნენ ერთ კოლმეურნეობაში.
ბამბერგი

ბამბერგი — ქალაქი გერმანიაში, ბავარიაში. მდებარეობს ზემო ფრანკონიის მხარეში, მდინარე რეგნიცისა და მაინის შერწყმის ადგილზე. ბამბერგი ერთ-ერთია იმ რამდენიმე გერმანულ ქალაქს შორის, რომელიც მეორე მსოფლიო ომის დროს არ დანგრეულა და ხელუხლებლად შეინარჩუნა ისტორიული მემკვიდრეობა. ამის მიზეზი მის სიახლოვეს მდებარე საარტილერიო ქარხანაა, რომელიც გამანადგურებლებს ქალაქის დაბომბვის საშუალებას არ აძლევდა. მოსახლეობა 2009 წლის მონაცემებით 69 827 ადამიანს შეადგენს, საიდანაც 7 000 უცხოური წაერმოშობისაა, მათ შორისაა აშშ-ის არმიის 4 100 წევრი.

ბამბერგი რომის მსგავსად 7 ბორცვზე მდებარეობს, ამიტომ შუა საუკუნეებში მას „გერმანულ რომს" ეძახდნენ. ქალაქის კათედრალში დაკრძალულია რომის პაპი კლემენტ , ერთადერთი პაპი, რომელიც ალპების ჩრდილოეთით განისვენებს.

1647 წელს, ქალაქში დაარსდა ბამბერგის უნივერსიტეტი, რომელსაც იმ დროისთვის ბამბერგის აკადემია ეწოდებოდა.

1993 წელს, იუნესკომ ქალაქი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
კრისტალოგრაფია

კრისტალოგრაფია (კრისტალი და ბერძნ. – ვწერ) — მეცნიერება კრისტალებისა და ნივთიერების კრისტალური მდგომარეობის შესახებ. შეისწავლის კრისტალთა სიმეტრიას, აგებულებას, თვისებებსა და წარმოქმნას. კრისტალოგრაფია დამოუკიდებელი მეცნიერების სახით გამოიყო საუკუნის შუა წლებში. ბუნებრივ კრისტალთა დაწახნაგების გეომეტრიული კანონზომიერებების შემსწავლელ დარგად ჩამოყალიბდა გეომეტრიული კრისტალოგრაფია, რომელსაც საფუძვლად უდევს რამდენიმე ძირითადი ემპირიული კანონი.

 საუკუნის ბოლოს შემუშავდა მოძღვრება კრისტალურ მესერზე; გაღრმავდა კრისტალთა ოპტიკურ თვისებების შესწავლა; ჩაისახა კრისტალთა ქიმიური თვისებების შემსწავლელი დარგი — კრისტალთქიმია.
სტრუქტურული კრისტალოგრაფია შეისწავლის კრისტალთა აგებულებას რენტგენო-სტრუქტურული ანალიზის, ელექტრონოგრაფიისა და ნეიტრონოგრაფიის საშუალებით. გამოიყენება აგრეთვე ინფრაწითელი სპექტროსკოპიის, ბირთვული მაგნიტური რეზონანსის, ელექტრონული პარამაგნიტური რეზონანსისა და სხვა მეთოდები.
თანამედროვე კრისტალოგრაფიაში მნიშვნელოვან მიმართლებას წარმოადგენს კრისტალთა ჩასახვისა და ზრდის პროცესების თეორია და ექსპერიმენტული შესწავლა. ამ მიმართულებით კვლევისას კრისტალოგრაფია ემყარება თერმოდინამიკას და იყენებს ფაზურ გარდაქმნათა და ზედაპირულ მოვლენათა ზოგად კანონზომიერებებს.

ინტენსიურად განვითარდა რეალური კრისტალის კრისტალოგრაფია, რომელიც შეისწავლის კრისტალის რეალურ სტრუქტურას, კრისტალის ზრდის ან მასზე სხვადასხვა ზემოქმედების შედეგად წარმოქმნილ დეფექტებსა და დისლოკაციებს.
კრისტალთა მექანიკური, ოპტიკური, ელექტრულ და მაგნიტურ თვისებებს შეისწავლის კრისტალთფიზიკა.

კრისტალოგრაფია შეისწავლის აგრეთვე სხვადასხვა მიკროსკოპული აგებულების მასალათა თვისებებს და ისეთ ნივთიერებებს, რომელთაც კრისტალური ნივთიერების მსგავსად ატომური მოწესრიგებულობა ახასიათებს (თხევადი კრისტალები, პოლიმერები).
კრისტალოგრაფია აქტიურად შეიჭრა მოლეკულურ ბიოლოგიაში.

საქართველოში კრისტალოგრაფიის კურსის კითხვა თსუ-ში დაიწყო 1919 წელს ალექსანდრე თვალჭრელიძემ; მასვე ეკუთვნის ქართულ ენაზე პირველი (1920 წ.) სახელმძღვანელო გეომეტრიულ კრისტალოგრაფიაში.
მაულბრონის მონასტერი

მაულბრონის მონასტერი — საუკეთესოდ შემონახული, შუა საუკუნეების ცისტერციანული სამონასტრო კომპლექსი გერმანიაში, ბადენ-ვიურტემბერგის ქალაქ მაულბრონში.

მონასტერი დაარსდა 1147 წელს, რომის პაპ ევგენი -ის დეკრეტის საფუძველზე. მთავარი ტაძარი, რომელიც რომანულიდან გოთიკურში გარდამავალ სტილშია ნაგები, 1178 წელს აშენდა. კომპლექსს სხვა ნაგებობებო საუკუნეში მიემატა. დასავლეთის, აღმოსავლეთისა და ჩრდილოეთის შენობები, ასევე თავდაცვითი ნაგებობა და შადრევანი საუკუნეს მიეკუთვნება.

რეფორმაციის შემდეგ, 1504 წელს, მონასტერი ვიურტემბერგის ჰერცოგმა ულრიხმა დაიპყრო და და სანადირო ნაგებობად გადააკეთა. ამის შემდეგ, კომპლექსი მალევე გაიძარცვა.

1630 წელს, შეიარღებული არმიის დახმარებით, ცისტერციანელებმა მონასტერი დაიბრუნეს.

1993 წელს, იუნესკომ მონასტერი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა, 2013 წლისთვის კი, სამახსოვრო, 2 ევროიან გერმანულ მონეტაზე იგეგმება მისი გამოსახვა.
კვედლინბურგი

კვედლინბურგი — ქალაქი გერმანიაში. მდებარეობს ჰარცის მთების ჩრდილოეთით, საქსონია-ანჰალტის მხარეში. 1994 წელს, საუკუნის მოედანი და ქალაქის ძველი ნაწილი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. 2009 წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 23 220 ადამიანს.

კვედლინბურგი საუკუნეში დაარსდა და თავის სილამაზით, სულ მალე მოიპოვა გერმანიის იმპერატორების კეთილგანწყობა, რისი წყალობითაც, განვითარების მაღალ დონეს მიაღწია. გამორჩეულია ქალაქის არქიტექტურა, სასახლეების დიდი ნაწილი რომანულ არქიტექტურულ სტილშია ნაგები.

დღეისათვის, კვედლინბურგი მნიშვნელოვანი ტურისტული ქალაქია.
ფელკლინგერის მეტალურგიული ქარხანა

ფელკლინგერის მეტალურგიული ქარხანა — ერთ-ერთი უძველესი და უდიდესი ყოფილი მეტალურგიული ქარხანა ევროპაში. მდებარეობს გერმანიაში, ზაარლანდის მხარის ქალაქ ფელკლინგერში. 1994 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში და პირველი სამრეწველო ობიექტია, რომელსაც ეს სტატუსი მიენიჭა.

1873 წელს, ჯულიუს ბუშმა, ფელკლინგერის მახლობლად, მდინარე საარის სანაპიროზე, მეტალურგიული ქარხნის მშენებლობა დაიწყო, მაგრამ დაუმთავრებელი დარჩა. 1881 წელს, კარლ როხლინგმა ახალი კონსტრუქცია ააშენა და უკვე ორი წლის შემდეგ, ლითონის გამოდნობაც დაიწყო.

1986 წელს, ქარხანამ მუშაობა შეწყვიტა და დღეისათვის ის მუზეუმს წარმოადგენს, სადაც სტუმრებს ყოფილი საწარმოო არეალების დათვალიერება შეუძლიათ.
მეოთხეული გეოლოგია

მეოთხეული გეოლოგია — გეოლოგიის დარგი, რომელიც შეისწავლის მეოთხეულ სისტემას (პერიოდს). მეოთხეული გეოლოგიის გამოყოფა ცალკე დარგად განპირობებულია ამ სისტემის ნალექების ხასიათით, რაც განსაზღვრავს კვლევის მეთოდების თავისებურებებს. მეოთხეულ სისტემაში გაბატონებულია კონტინენტური წარმოშობის ნალექები: მყინვარული (მორენები და სხვ.), მყინვარულ-მდინარეული, მდინარეული, ტბიური, ეოლური და სხვ.; ზღვის სანაპიროებზე გვხვდება ზღვიური ნალექებიც. ლოკალურად (მაგ., კავკასიაში) დიდი მნიშვნელობა აქვს ვულკანურ წარმონაქმნებს.

მეოთხეული წარმონაქმნები მჭიდრო კავშირშია თანამედროვე რელიეფის განვითარებასთან და ხშირად ქმნის მის გარკვეულ ელემენტებს ან ლანდშაფტებს: მაგ., მორენული ლანდშაფტი, ალუვიური ვაკეები, ბარხანები და სხვ. ამის გამო მეოთხეული გეოლოგია მჭიდროდ არის დაკავშირებული
გეოგრაფიულ დისციპლინებთან, განსაკუთრებით გეომორფოლოგიასთან.

მეოთხეული პერიოდის ცოცხალი ბუნების თავისებურებები მეოთხეულ გეოლოგიას აკავშირებს ბოტანიკასთან, ზოოლოგიასთან, ანთროპოლოგიასა და არქეოლოგიასთან. მეოთხეულ ნალექებში პალეონტოლოგიური ნიშნების სიღარიბე ზღუდავს მეოთხეულ გეოლოგიაში პალეონტოლოგიური მეთოდის გამოყენებას, გამონაკლისია პალინოლოგიური მეთოდი, რომელიც კარგ მასალას გვაწვდის მეოთხეულ პერიოდში მცენარეული საფრისა და ჰავის ცვალებადობის შესახებ, აგრეთვე შედარებით დიდ სივრცეებზე ნალექების კორელაციისათვის.

მეოთხეული გეოლოგიის კვლევაში დიდი მნიშვნელობა ქვს არქეოლოგიურ მეთოდსაც, რადგან ნალექებში გვხვდება ადამიანის მატერიალური კულტურის ნაშთები, რომელიც სწრაფ ევოლუციას განიცდიდა. წყებების შეფარდებითი ასაკის დათარიღების, ნალექების კორელაციისა და ტექტონიკური მოძრაობების დასადგენად განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება გეომორფოლოგიურ მეთოდს.
იყენებენ აგრეთვე ტრადიციული სტრატიგრაფიულ ლითო-ფაციესურ, რადიოლოგიურსა და შედარებით ახალ, პალეომაგნიტურ მეთოდებს. მეოთხეული გეოლოგიის უმთავრეს სამეცნიერო პრობლემას გამყინვარებათა მიზეზების კვლევა წარმოადგენს.
მოხისი (თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი)

მოხისი — სოფელი საქართველოში, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში (თონეთის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს თრიალეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1360 მეტრზე, თეთრიწყაროდან 52 კილომეტრის დაშორებით. სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ე. წ. აგარაკების ტერიტორიაზე დგას - საუკუნეების სამების დარბაზული ეკლესია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1 ადამიანი.
მისაქციელი

მისაქციელი — სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: ახალუბანი, ნატახტარი). მდებარეობს მდინარე არაგვის მარჯვენა სანაპიროზე. ზღვის დონიდან 600 მეტრი, მცხეთიდან 15 კილომეტრი.

ეტიმოლოგია
სახელი სოფელს უნდა შერქმეოდა ბუნებრივი მდებარეობის გამო. ძალის-წილკნის გზა ამ ადგილზე უხვევდა, „მიუქცევდა“ არაგვის პირისაკენ, ან ნატახტარ-მცხეთისაკენ (ნ. ბერძენიშვილი).

ისტორია
მისაქციელი მოხსენიებულია 1392 წლის ქართლ-კახეთ-მესხეთის საკათალიკოსო მამულების სითარხნის გუჯარში. იგი სვეტიცხოვლის კუთვნილება იყო. და საუკუნეების მიჯნაზე მეტად გაიზარდა დარიალ-არაგვის გზის მნიშვნელობა. მდინარე არაგვის მარჯვენა ნაპირზე გამავალ გზაზე მისაქციელი ერთ-ერთ მნიშვნელოვან პუნქტად იქცა. ბერი ეგნატაშვილის ცნობით ირანში წასვლის წინ გიორგი სააკაძე და ნუგზარ არაგვის ერისთავი მისაქციელში შეხვდნენ ერთმანეთს. 1788 წელს ერეკლე -ის ვაჟმა ლევანმა მისაქციელთან სასტიკად დაამარცხა ლეკები.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2100 ადამიანი.

მეურნეობა
მეურნეობის მთავარი დარგები ყოველთვის იყო მემინდვრეობა, მებაღეობა, მევენახეობა.
მესელის ორმოები

მესელის ორმოები — მიტოვებული ორმოები გერმანიის სოფელ მესელში, ფრანკფურტიდან 35 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით. გამოირჩევა ნამარხი ნაშთების დიდი რაოდენობით, რის გამოც ეს ტერიტორია სამეცნიერო და გეოლოგიური მნიშვნელობისაა. დიდი ხნის განმავლობაში იგი ნაგავსაყრელს წარმოადგენდა, მაგრამ ამჟამად, 1995 წლიდან, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაშია შეტანილი. ორმოებში მეცნიერული აღმოჩენები ამჟამადაც გრძელდება, რის გამოც მათ მრავალი ტურისტი აწყდება.

აქ ასრებული კლოდვანი რელიეფი ეოცენის პერიოდში, 50 მლნ წლის წინ ჩამოყალიბდა. აღმოჩენილია ძუძუმწოვრების საკმაოდ კარგად შემონახული ნაშთბი, რომლებიც ხშირად მათ კუჭსაც შეიცავენ, შესაბამისად, არქეოლოგიური ძეგლი უნიკალურ ინფორმაციას იძლევა ძუძუმწოვართა განვითარების ადრეულ ეტაპებზე.
ვარტბურგის ციხესიმაგრე

ვარტბურგის ციხესიმაგრე — ციხესიმაგრე გერმანიის თიურინგიის მხარეში. მდებარეობს მთის წვერზე, ქალაქ აიზენახის მახლობლად, თიურინგიის ტყეში, ზღვის დონიდან 441 მეტრზე. 1999 წელს, იუნესკომ იგი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა როგორც „ფეოდალური პერიოდის თვალსაჩინო მონუმენტი მთლს ევროპაში".

ციხესიმაგრე 1068 წელს აშენდა. გადმოცემის თანახმად, ნაგებობის სახელის ისტორია შემდეგნაირია: როდესაც მისმა დამფუძნებელმა, ლუდვიგ დერ სპრინგერმა პირველად დაინახა მთა, რომელზეც ახლა ის მდებარეობს, გაოცებულმა წამოიძახა - ", -- !" (მოიცადე, მთაო - შენ ჩემი ციხესიმაგრე გახდები!). შესაბამისად, სახელწოდება გერმანულ სიტყვათა თამაშია - მთა და ციხესიმაგრე. დამატებით, სპრინგერმა ბრძანა, რომ მისი მიწიდან მოეტანათ თიხა, რომელიც ამ ტერიტორიაზე არ მოიპოვებოდა, აეტანათ მთის წვერზე და სიმაგრე ზედ აეშენებინათ, შედეგად მას შეეძლებოდა დაეფიცა, რომ ციხე მის მიწაზეა აშენებული.

1440 წლამდე, ციხესიმაგრე თიურინგის საგრაფოს რეზიდენციას წარმოადგენდა. ოთხი წლის ასაკში, ვარტბურგში მამამისმა ელიზაბეტ უნგრელი გაგზავნა, რომელიც მომავალში თიურინგიის მმართველის, ლუდვიგ -ის მეუღლე უნდა გამხდარიყო. იგი აქ 1211 - 1228 წლებში ცხოვრობდა და მნიშვნელოვან საქველმოქმედო საქმნიანობას ეწეოდა. როდესაც ელიზაბეტის მეუღლე გარდაიცვალა, იგი მარბურგში გადავიდა, სადაც სამი წლის შემდეგ, 24 წლის ასაკში გარდაიცვალა. კათოლიკურმა ეკლესიამ იგი წმინდანად შერაცხა.

1521 წლიდან 1522 წლის მარტამდე, ციხესიმაგრეს თავს აფარებდა მარტინ ლუთერი, როდესაც იგი რომის პაპმა ლეო -მ განკვეთა. სწორედ ამ პერიოდში, ჯუნკერ ჯორჯის სახელით, ლუთერმა გერმანულად თარგმნა სახარება, რომელიც თანამედროვე გერმანულ ენაზე პირველ თარგმანს წარმოადგენს.

1817 წლის 18 ოქტომბერს, ციხესიმაგრეში 450-მა სტუდენტმა პირველად გამართა ვარტბურგის ფესტივალი, როდესაც მათ ნაპოლეონზე გერმანიის ორი წლის წინანდელი გამარჯვება იზეიმეს.

არსებობის მანძილზე, ციხესიმაგრე არაერთხელ გადაკეთდა, იცვლებოდა ფორმები, ძველი ნაწილები იცვლებოდა და იფარებოდა ახალი სტრუქტურებით. 1952 წლიდან 1966 წლამდე, გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის ხელისუფლებამ, ციხესიმაგრეს მასშტაბური რეკონსტრუქცია ჩაუტარა და ის საუკუნის ფორმებს დაუბრუნა, განსაკუთრებით ის ოთახი, რომელშიც მარტინ ლუთერი ცხოვრობდა.
დესაუ-ვერლიცის სამეფო ბაღი

დესაუ-ვერლიცის სამეფო ბაღი — ერთ-ერთი პირველი და უდიდესი ინგლისური ბაღები გერმანიასა და მთელ კონტინენტურ ევროპაში. პარკები შეიქმნა საუკუნეში, ლეოპოლდ -ის რეგენტობით. დიდი მოგზაურობიდან დაბრუნებულმა ლეოპოლდმა, რომლის ფარგლებშიც მან იტალია, ნიდერლანდები, ინგლისი, საფრანგეთი და შვეიცარია მოიარა, ბაღების აგება თავის თავზე აიღო მეგობარ არქიტექტორთან - ფრიდრიხ ვილგერმან ფონ ერდმანსდორფთან ერთად. განმანათლებლობის იდეების ძლიერი გავლენის ქვეშ მყოფმა მეგობრებმა გადაწყვიტეს ბაროკოს სტილში აეგოთ ბუნებრივი ლანდშაფტის მსგავსი ბაღები, როგორებიც მათ ინგლისში ნახეს.

დღეისათვის, დესაუ-ვერლიცის კულტურული ლანდშაფტი 142 კმ²-ს მოიცავს და შუა ელბის ბიოსფერულ ნაკრძალში, საქსონია-ანჰალტის მხარეში მდებარეობს.

2000 წელს, იუნესკომ დესაუ-ვერლიცის სამეფო ბაღი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
რაიხენაუ (კუნძული)

რაიხენაუ — კუნძული ბოდენის ტბაში, გერმანიის ქალაქი კონსტანცის სიახლოვეს. ცნობილია თავის ბენედიქტური მონასტრით, რომელიც 742 წელს აშენდა და დღემდე სამხრეთ გერმანიის მნიშვნელოვან კულტურულ და რელიგიურ ცენტრს წარმოადგენს. 2000 წელს, იუნესკო ის მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

ჩრდილოეთ ევროპიდან იტალიაში მიმავალი თითქმის ყველა პილიგრიმი, გზად რაიხენაუს მონასტერს გაივლის. მთავარი ეკლესია აშენებულია წმინდა მარიამისა და წმინდა მარკოზის სახელზე, ხოლო მოგვიანებით აშენებული ორი ეკლესია წმინდა გიორგის, წმინდა პეტრესა და წმინდა პავლეს სახელზე. წმინდა გიორგის მონასტერი ცნობილია საუკუნის ოტონიური რენესანსის ეპოქის ფრესკებით, რომლებზეც ქრისტეს სასწაულებია ასახული.

სააბატოს მმართველთა ქვის შენობები ორი სართულისგან შედგება, რომლებზეც დაშნებულია საუკუნის ხის სტრუქტურები, ერთ-ერთი უძველესი ხის ნაგებობები მთელ სამხრეთ გერმანიაში.

დღეისათვის კუნძული ასევე ცნობილია ბოსტნეულის ვრცელი სავარგულებით.
ნიშაბური

ნიშაბური — ქალაქი ჩრდილოეთ ირანში, ხორასან-რეზავის ოსტანში. მდებარეობს ნაყოფიერ ვაკეზე, ბინამუდის მთების მთისწინეთში, რეგიონულ დედაქალაქ მაშადის სიახლოვეს. 2006 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა შეადგენდა 270 972 ადამიანს. ქალაქის სახელწოდება სანსკრიტიდან მომდინარეობს (- - ღამის ქალაქი), რადგან ერთ დროს ამ ტერიტორიას ინდოელი მმართველები მართავდნენ.

რეგიონის ეკონომიკა სოფლის მეურნეობაზეა დამყარებული. მთავარი კულტურებია მარცვლეული და ბამბა.

ნიშაპური მრავალი პოეტისა და ცნობილი ადამიანის სამშობლოა. მათ შორისაა პოეტი და მათემატიკოსი ომარ ხაიამი, რომელიც აქ 1048 წელს დაიბადა და დასაფლავებულია ქალაქიდან რამდენიმე მილში.
ცოლფერაინის სამრეწველო კომპლექსი

ცოლფერაინის სამრეწველო კომპლექსი — ყოფილი სამრეწველო არეალი გერმანიაში, ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიის მხარის ქალაქ ესენში. 2001 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

ქვანახშირის პირველი მაღარო აქ 1847 წელს გაიხსნა და მოქმედება დაიწყო 1851 წელს. მარაგის ამოწურვის გამო, მაღარო 1986 წელს დაიხურა. 1950-იანი წლებიდან დაწყებული, ორი დეკადის განმავლობაში, ამ სახის მაღაროებს შორის ის პირველი იყო ევროპაში. შახტი № 12 1932 წელს გაიხსნა და აგებულია ბაუჰაუზის სტილში. მიჩნეულია არქიტექტურულ და ტექნიკურ შედევრად და „ყველაზე მშვენიერ ქვანახშირის მაღაროდ მსოფლიოში"..
შტრალზუნდი

შტრალზუნდი — ქალაქი გერმანიის მეკლენბურგ-წინა პომერანიის მხარეში. მდებარეობს ბალტიის ზღვის სანაპიროზე, შტრელაზუნდის სრუტესთან, რომელიც კუნძულ რიუგენს კონტინენტისგან გამოყოფს. კუნძული და შტრალზუნდი ერთმანეთთან ორი ხიდითა და რამდენიმე ბორნითაა დაკავშირებული.

ქალაქის ფართობი 38.97²-ია, მოსახლეობა 58 027 (2007). ეკონომიკის მთავარ დარგებს გემთმშენებლობა, მეთევზეობა და ტურიზმი წარმოადგენს.

შუა საუკუნეებში, შტრალზუნდის არეალი დასდავლეთ სლავური რუგიის სამთავროს ნაწილი იყო, რომელიც თავის მხრივ 1168 წლიდან დანიის სამეფოს შემადგენლობაში შედიოდა. ამ დროისთვის, ქალაქის ადგილას მეთევზეთა პატარა სოფელი მდებარეობდა.

ქალაქ ვისმარის ისტორიულ ნაწილთან ერთად, 2002 წელს, იუნესკომ შტრალზუნდის ძველი ცენტრი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
ვისმარი

ვისმარი — პატარა ნავსადგური და ჰანზის კავშირის ქალაქი ჩრდილოეთ გერმანიაში, მეკლენბურგ-წინა პომერანიის მხარეში, ბალტიის ზღვის სანაპიროზე. მდებარეობს ქალაქ ლიუბეკიდან 30 კმ-ით აღმოსავლეთით. 2005 წლის მონაცემებით, ვისმარის მოსახლეობა 45 414 ადამიანს შეადგენს.

- საუკუნეებში ვისმარი ჰანზის კავშირის წარმატებული ქალაქი იყო, მუშაობდა შალის მნიშვნელოვანი საწარმოები. მიუხედავად იმისა, რომ 1376 წელს შავმა ჭირმა ვისმარის 10 000 მცხოვრები იმსხვრეპლა, საუკუნემდე ის მაინც განვითარებულ ქალაქად რჩებოდა.

იმის გამო, რომ ქალაქში მრავლადაა ჰანზის კავშირისდროინდელი აგურის ნაგებობები, მათ შორის გერმანული აგურის ეკლესიები, 2002 წელს იუნესკომ ის მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.