მარკო აურელიო სოტო

მარკო აურელიო სოტო მარტინესი (13 ნოემბერი, 1846, ტეგუსიგალპა — 25 თებერვალი, 1908, პარიზი) — ჰონდურასელი პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე, რომელიც იყო ჰონდურასის პრეზიდენტი 1876 წლის 27 აგვისტოდან 1883 წლის 19 ოქტომბრამდე. სოტო იყო ლიბერალი და ცნობილი საკუთარი რეფორმებით, მათ შორის 1880 წელს დააარსა ჰონდურასის ეროვნული ბიბლიოთეკა. ის მნიშვნელოვანი გავლენა ჰქონდა ქვეყნის განვითარებაზე იმ პერიოდში.

1873–1876 წლებში, გენერალ ხუსტო რუფინო ბარიიოსის მმართველობის პერიოდში აურელიო სოტო გვატემალის საგარეო საქმეთა და განათლების მინისტრის თანამდებობას თავის ბიძაშვილ რამონ როსასთან (1848–1893) ერთად იკავებდა. ისინი პასუხისმგებელნი იყვნენ განათლების სისტემაში განხორციელებულ პოზიტიურ რეფორმებზე.

ბარიოსის მხარდაჭერით სოტო გახდა ჰონდურასის მეოცე პრეზიდენტი 1876–1881 წლებში. მოგვიანებით, იგი კვლავ აირჩიეს ჰონდურასის ოცდამეერთე კონსტიტუციურ პრეზიდენტად 1881–1883 წლებში. თავის ბიძაშვილ რამონ როსა სოტოსთან ერთად, სოტომ ჩაატარა რევოლუციური ლიბერალური რეფორმები, რომლებიც მოიცავდა მრავალი სოციალურ-პოლიტიკურ ცვლილებას და ქვეყნის გახსნას უცხოური, განსაკუთრებით ამერიკული, ინვესტიციებისთვის.

ბიოგრაფია
მარკო აურელიო სოტო 1846 წლის 13 ნოემბერს ქალაქ ტეგუსიგალპაში, ჰონდურასის დედაქალაქში დაიბადა. მისი მშობლები დოქტორი მაქსიმო სოტო და ფრანსისკა მარტინესი იყვნენ.

ცხრა წლის ასაკში იგი მამასთან ერთად გადავიდა გვატემალაში, სადაც მიიღო დაწყებითი და საშუალო განათლება. შემდეგ სწავლა გააგრძელა სან-კარლოსის პონტიფიკალურ უნივერსიტეტში (დღევანდელი სან-კარლოსის უნივერსიტეტი). უნივერსიტეტში მის მასწავლებლებს შორის იყვნენ კოლუმბიის ყოფილი პრეზიდენტი მარიანო ოსპინა როდრიგესი და ისტორიკოსი და დიპლომატი ხოსე მილია ი ვიდაურე. მისი თანაკურსელები იყვნენ ბიძაშვილი რამონ როსა სოტო და მომავალი გვატემალის არქიეპისკოპოსი რიკარდო კასანოვა ი ესტრადა.

იურიდიული განათლების დასრულებისა და დოქტორის ხარისხის მიღების შემდეგ სოტომ იქორწინა. ახალგაზრდობიდანვე იგი გამოირჩეოდა ლიტერატურული და პოლიტიკური სტატიებით, რომლებიც შთაგონებული იყო 1871 წლის ლიბერალური რევოლუციის იდეებით, რომელსაც აქტიურად უჭერდა მხარს.

გენერალ მიგელ გარსია გრანადოსის ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ იგი დაინიშნა შინაგან საქმეთა, იუსტიციისა და საეკლესიო საქმეთა მინისტრის მოადგილედ.

მინისტრის თანამდებობები
მინისტრის არყოფნის პერიოდში სოტო დროებით ხელმძღვანელობდა შინაგან საქმეთა, იუსტიციისა და საეკლესიო საქმეთა სამინისტროებს.

1874 წელს, როდესაც ხუსტო რუფინო ბარიოსმა გვატემალის პრეზიდენტის თანამდებობა დაიკავა, სოტო და რამონ როსა დაინიშნენ საგარეო საქმეთა და საჯარო განათლების სამინისტროების ხელმძღვანელებად. განათლების სფეროში სოტომ ჩაატარა საფუძვლიანი რეფორმები, რომლებიც ეფუძნებოდა თანამედროვე და ლიბერალურ პრინციპებს. რეფორმები მოიცავდა ეკლესიისა და სახელმწიფოს საბოლოო გამიჯვნას, საეკლესიო გადასახადების გაუქმებას, სამოქალაქო ქორწინების შემოღებას, სასაფლაოების სეკულარიზაციას, სამოქალაქო რეესტრის შექმნას, საერო განათლების დანერგვას, უფასო და სავალდებულო დაწყებითი განათლების შემოღებას და უნივერსიტეტის რეორგანიზაციას, თეოლოგიური კურსების გაუქმებით.

სოტო და მისი ბიძაშვილი მონაცვლეობით ხელმძღვანელობდნენ განათლებისა და საგარეო საქმეთა უწყებებს. მათი ანტიკლერიკული და ლიბერალური შეხედულებები მკაფიოდ აისახა გვატემალაში გატარებულ რეფორმებში.

როგორც საგარეო საქმეთა მინისტრმა, სოტომ ხელი შეუწყო კუბელ მოღვაწეთა ჩამოსვლას გვატემალაში და 1875 წელს გვატემალის ხელისუფლებამ ოფიციალურად ცნო კუბის რესპუბლიკის დამოუკიდებლობა. ამის შემდეგ ქვეყანაში დასახლდნენ ცნობილი კუბელი ინტელექტუალები და პოლიტიკური მოღვაწეები.

1876 წელს სოტო დაინიშნა გვატემალის სრულუფლებიან მინისტრად და მონაწილეობდა სალვადორთან სამშვიდობო მოლაპარაკებებში. იმავე წლის 8 მაისს ქალაქ სანტა-ანაში გაფორმდა „სოტო-ულოას ხელშეკრულება“.

ჰონდურასის პრეზიდენტი
1876 წელს ჰონდურასში კონსერვატიული ხელისუფლება კრიზისში აღმოჩნდა. გვატემალის პრეზიდენტმა ბარიოსმა მხარი დაუჭირა სოტოს ჰონდურასის პრეზიდენტად გამწესებას. სოტო ჰონდურასში შევიდა ბარიოსის მხარდაჭერით და ამაპალას კუნძულზე დაიწყო თავისი ადმინისტრაცია. 1877 წლის არჩევნების შემდეგ ეროვნული ასამბლეის გადაწყვეტილებით იგი ოფიციალურად გამოცხადდა ჰონდურასის მეოცე პრეზიდენტად (1877–1881).

მისი მთავარი იდეოლოგი და მინისტრი იყო რამონ როსა, რომელთან ერთადაც სოტომ დაიწყო ფართომასშტაბიანი ლიბერალური რეფორმები. განხორციელდა ადმინისტრაციული და სამართლებრივი რეორგანიზაცია, გაფართოვდა უცხოური კაპიტალის, განსაკუთრებით შეერთებული შტატების ინვესტიციების, შემოსვლა. 1879 წელს სოტომ ნიუ-იორკელ მეწარმე ვაშინგტონ ს. ვალენტინთან ერთად დააარსა „ “.

1879 წლის 3 აპრილს დეკრეტით შემოიღეს ახალი ეროვნული ვალუტა — ვერცხლის პესო — და დაარსდა ეროვნული მონეტარული სახლი ტეგუსიგალპაში. იმავე წელს სანტა-როსა-დე-კოპანში დაარსდა დასავლეთის ეროვნული უნივერსიტეტი.

მეორე საპრეზიდენტო ვადა
1881 წელს სოტო ხელახლა აირჩიეს პრეზიდენტად, თუმცა მისი მმართველობა 1883 წელს დასრულდა. მისი ადმინისტრაციის პერიოდში გაუმჯობესდა გზები, საფოსტო და სატელეგრაფო სისტემა, გაგრძელდა სარკინიგზო მშენებლობა და განხორციელდა საგანმანათლებლო რეფორმები. ტეგუსიგალპა საბოლოოდ გამოცხადდა ქვეყნის დედაქალაქად.

თუმცა ქვეყნის ეკონომიკური სუსტი საფუძვლების გამო სტაბილურობა ვერ განმტკიცდა. გენერალ ხუსტო რუფინო ბარიოსთან დაპირისპირებამ მისი ხელისუფლება დაასუსტა და 1883 წელს, ჯანმრთელობის მდგომარეობის მიზეზით, მან კონგრესს ქვეყნის დატოვების ნებართვა სთხოვა. მოგვიანებით იგი გადადგა და ხელისუფლება მინისტრთა საბჭოს გადააბარა.