iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნანუმანგა

ნანუმანგა — ტუვალუს კუნძულების შემადგენელი კუნძული წყნარ ოკეანეში, პოლინეზიაში. ტუვალუს ადმინისტრაციული ერთეული (კუნძულოვანი საბჭო).

გეოგრაფია
ნანუმანგას აქვს ოვალის ფორმა. ფართობი — 2,78 კმ² კუნძულს აქვს სამი ლაგუნა, მათგან ყველაზე დიდია ვაიატოა, რომელსაც აქვს ოთხი კუნძული. ხმელეთი დაფარულია მშრალი მცენარეულობით, სანაპიროზე არსებობს მანგროს ტყეები.

ისტორია
ნანუმანგა 1781 წლის 5 მაისს აღმოაჩინა ესპანელმა მოვაჭრემ ფრანსისკო მაურელემ . 1986 წელს არქეოლოგებმა კუნძულზე აღმოაჩინეს გამოქვაბულები, რომლებშიც შენარჩუნებულია ნანუმანგას ისტორიამდელი მოსახლეობის ცეცხლის კვალი.

მოსახლეობა
2002 წლის აღწერის მონაცემებით ნანუმანგას მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 589 ადამიანს. კუნძულის ერთადერთი დასახლებული პუნქტებია — სოფლები ტონგა (308 ად.) და ტოკელაუ (281 ად.).
ოძინი

იმპერატორი ოძინი (; დ. 200 — გ. 310) — იაპონიის მე-15 იმპერატორი მემკვიდრეობის ტრადიციული წესის მიხედვით. ოძინი ქვეყანას 40 წელი მართავდა.

იმპერატორის ცხოვრების და მმართველობის წელი უცნობია. ადრეული ხანის იმპერატორების პირობითი სახელები არ იყო მიღებული „ტრადიციული წესით“ იმპერატორ კამუს მმართველობამდე, რომელიც იამატოს დინასტიის 50-ე მონარქი იყო.

კოძიკი და ნიჰონ შოკი წერდნენ, რომ ოძინი იმპერატორ ტიუაის და მისი მეუღლის, ძინგუს შვილი იყო. რადგანაც ტიუაი ოძინის დაბადებამდე გარდაიცვალა, ქვეყნის ფაქტობრივი მმართველი ძინგუ გახდა, რასაც საუკუნის ისტორიული წიგნიდან ვიგებთ.

მეუღლეები და შვილები
იმპერატორ ოძინის ერთი მეუღლე და 10 ხარჭა ჰყავდა:
იმპერატორის მეუღლე ნაკაცუჰიმე, რომელიც პრინცესა არატას, პრინც ოოსაძაკის და პრინც ნეტორის დედა იყო;
ტაკაკირიჰიმე, რომელიც პრინც ნუკატა ნო ონაკაცუჰიკოს, პრინც ოიამამორის, პრინც იძანომავაკას, პრინცესა ოჰარას და პრინცესა კომუკუტას დედა იყო;
ოტოჰიმე, რომელიც პრინცესა აჰეს, პრინცესა ავაძი ნო მიჰარას, პრინცესა კი ნო უნოს, პრინცესა სიგეჰარას და პრინცესა მინო ნო ირაცუმეს დედა იყო;
მიანუსიაკაჰიმე, რომელიც პრინც უძი ნო ვაკირაცუკოს, პრინცესა იატას და პრინცესა მერტორის დედა იყო;
ონაბეჰიმე, რომელიც პრინცესა უძი ნო ვაკირაცუჰიმეს დედა იყო;
ოკინაგა მავაკანაკაცუჰიმე, რომელიც პრინც ვაკანუკე ნო ფუტამატას დედა იყო;
იტოჰიმე, რომელიც პრინც ჰაიავუსავაკეს დედა იყო;
ჰიმუკა ნო იძუმი ნო ნაგაჰიმე, რომელიც პრინც იოჰაეს, პრინც ოჰაეს და პრინცესა ჰატაბი ნო ვაკაირაცუმეს დედა იყო;
კაგუროჰიმე, რომელიც პრინცესა კავარატა ნო ირაცუმეს, პრინცესა ტამა ნო ირაცუმეს და პრინც კატაძის დედა იყო;
კაცურაგი ნო ირომე, რომელიც პრინც იძანომავაკას დედა იყო;
ეჰიმე.
სირ ალ-ხათიმ ალ-ხალიფა

სირ ალ-ხათიმ ალ-ხალიფა (დ. 1 იანვარი, 1919, ედ-დუეიმი, სუდანი — გ. 18 თებერვალი, 2006) — სუდანის სახელმწიფო მოღვაწე, დიპლომატი და მასწავლებელი. სუდანის პრემიერ-მინისტრი (1964–1965 წწ.) და პრეზიდენტი 1964 წლის 16 ნოემბრიდან 3 დეკემბრამდე.

1966 წელს დანიშნეს სუდანის ელჩი იტალიაში, 1968 წლიდან დიდ ბრიტანეთში. 1973 წელს ჯაფარ ნიმეირმა განათლების მინისტრად დანიშნა. 1982 წელს დაინიშნა პრეზიდენტის მრჩევლად განათლების საკითხებში.

გარდაიცვალა 2006 წლის 18 თებერვალს.
ნიულაკიტა

ნიულაკიტა — ტუვალუს კუნძულების ყველაზე სამხრეთით მდებარე კუნძული წყნარ ოკეანეში, პოლინეზიაში. იგი მდებარეობს 270 კმ-ით სამხრეთში ფუნაფუტიდან. შედის ტუვალუს ადმინისტრაციული ერთეულის — ნიუტაოს კუნძულოვან საბჭოში.

გეოგრაფია
კუნძულს აქვს ოვალური ფორმა. სიგრძე — დაახლოებით 1 კმ. ხმელეთის ფართობია — 0,42 კმ².

ისტორია
ნიულაკიტას პირველი ევროპელი აღმომჩენი 1595 წელს გახდა ესპანელი ზღვაოსანი ალვარო მენდანია დე ნეირა და მას სახელად დაარქვა . ხელმეორედ ნიულაკიტა მხოლოდ 1821 წელს აღმოაჩინა ამერიკელმა ჯორჯ ბარეტმა . საუკუნეში კუნძულზე მოიპოვებდნენ გუანოს. 1944 წელს ბრიტანეთის იმპერიის მთავრობამ მიჰყიდა ნიულაკიტა ავსტრალიის კომპანიას. ამავე დროს კუნძულზე გადმოასახლეს ოჯახთა გარკვეული რაოდენობა ნიუტაოს კუნძულიდან, რომლებიც ნიულაკიტაზე დაკავებული იყვნენ ქოქოსის პალმის გაშენებით. დღეისათვის კუნძული ტუვალუს ნაწილია.

მოსახლეობა
2002 წლის აღწერის მონაცემებით ნიულაკიტას მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა სულ 35 ადამიანს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ნიულაკიტას კუნძული შედის ტუვალუს ადმინისტრაციული ერთეულის — ნიუტაოს კუნძულოვან საბჭოში, რომელშიც 2002 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 698 ადამიანს.
კონსტანტინე პაუსტოვსკი

კონსტანტინე პაუსტოვსკი ( დ. 31 მაისი [ძვ. სტ. 19 მაისი] 1892 — გ. 14 ივლისი, 1968) — რუსი მწერალი. სწავლობდა კიევის, შემდეგ მოსკოვის უნივერსიტეტში. ლიტერატურული მოღვაწეობა დაიწყო 1912 წლიდან. ავტორია რომანტიკული სულით გამსჭვალული მრავალი ნარკვევის, მოთხრობისა და რომანისა. ბევრს მოგზაურობდა. პაუსტოვსკიმ ორი წელი იცხოვრა საქართველოში (ფოთი, სოხუმი, ბათუმი, თბილისი). ქართულ სინამდვილეს უძღვნა 23 ნაწარმოები. მათ შორის აღსანიშნავია მოთხრობები და ნარკვევები: „წერილები ბათუმიდან“ (1922), „ზამთარი ბათუმში“ (1923), „ქართველი მხატვარი“ (1924), „მტკვარში გადახტომა“ (1925), „სად იპოვეს ოქროს საწმისი“ (1928), „ცხოვრება მუშამბაზე“ (1931), „ნახტომი სამხრეთისაკენ“ (1959-1960), „წიგნი მხატვრებზე“ (1966) და სხვა. პაუსტოვსკიმ განვლო მძიმე და საინტერესო გზა, რომელიც შემდეგ აისახა ავტობიოგრაფიულ ეპოპეაში „ამბავი ჩემი ცხოვრებისა“.
ნიუტაო

ნიუტაო — ტუვალუს კუნძულების ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე კუნძული წყნარ ოკეანეში, პოლინეზიაში. შედის ტუვალუს ადმინისტრაციული ერთეულის — ნიუტაოს კუნძულოვან საბჭოში.

გეოგრაფია
კუნძულს აქვს ჰორიზონტალურად გადაჭიმული ოვალური ფორმა. მისი სიგრძე დაახლოებით 1,6 კმ-ია. მისი ზედაპირი დაფარულია მშრალი მცენარეულობით და მცირე რაოდენობის ველური მანგროს ტყეებით. მთელი კუნძული მდებარეობს მარჯნის რიფების გარემოცვაში.

ისტორია
ნიუტაო 1825 წელს აღმოაჩინა ვეშაპდამჭერი გემის კაპიტანმა ობედ სტარბაკმა.

მოსახლეობა
2002 წლის აღწერის მონაცემებით კუნძულის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 663 ადამიანს. კუნძულზე ერთადერთი დასახლებული პუნქტებია — სოფელი კულია (224 ად.) და ტეავა (439 ად.).

ადმინისტრაციული დაყოფა
ნიუტაოს კუნძული ნიულაკიტას კუნძულთან ერთად შედის ტუვალუს ადმინისტრაციული ერთეულის — ნიუტაოს კუნძულოვან საბჭოში, რომელშიც 2002 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 698 ადამიანს.

ტრანსპორტი
კუნძულზე არსებობს სასოფლო ავტოგზების ქსელი (არც რკინიგზა და არც აეროპორტი კუნძულზე არ არსებობს).
ვაიტუპუ

ვაიტუპუ — ტუვალუს კუნძულების ყველაზე დიდი კუნძული წყნარ ოკეანეში, პოლინეზიაში. ტუვალუს ადმინისტრაციული ერთეული (კუნძულოვანი საბჭო).

გეოგრაფია
კუნძული მდებარეობს ატოლ ნუკუფეტაუდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით. უახლოესი მატერიკი — ავსტრალია, მდებარეობს 2800 კმ-ში.

ვაიტუპუ წარმოადგენს დაბლობ მარჯნულ კუნძულს, რომლის ცენტრში მდებარეობს რიფებით გარშემორტყმული ლაგუნა. კუნძულს აქვს სამკუთხედის ფორმა, დამრგვალებული კუთხეებით. ხმელეთის ფართობია — 5,60 კმ².. ვაიტუპუს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს ორი გასასვლელი: ტეფუტა და ალია-ოპეტი. ძირითადი კუნძულის გარშემო მდებარეობს რამდენიმე მომცრო კუნძული (მოტუ):
ლუასამოტუ
მოსანა
მოტუტანიფა
ტემოტუ
ტე-მოტუ-ოლეპა
ტოფია
ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის საერთო ფართობია — 5,60 კმ².

მცენარეულობიდან ატოლზე ჭარბობს ქოქოსის პალმა, რომლებიც მოჰყავთ ადგილობრივ პლანტაციებში კოპრის წარმოებისთვის. არსებობენ მანგროს ტყეები და პატარა ჭაობები კუნძულის ერთადერთი დასახლებული პუნქტია — სოფელი ასაუ.

ინფრასტრუქტურა
კუნძულზე არსებობს დაწყებითი და საშუალო სკოლა, რომლებიც 1905 წელს დააარსეს ლონდონის მისიონერული საზოგადოების წევრებმა. მოქმედებს ფოსტის განყოფილება, ერთი სასტუმრო.
ნიკოლოზ დუმბაძე

ნიკოლოზ დუმბაძე (დ. 10 ივლისი, 1854, შემოქმედი, — გ. 9 მარტი, 1927, პარიზი) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი.

ნიკოლოზ დუმბაძე იყო ცნობილი ლოტბარისა და მგალობლის, ანტონ დუმბაძის შვილი. მისი ძმები, იოსები, სამსონი, მიხეილი და ივანე აგრეთვე რუსეთის არმიის გენერლები იყვნენ. მათ შორის ყველაზე ცნობილი იყო ივანე დუმბაძე, რომელიც იალტის მთავარმმართებელი იყო.

ნიკოლოზ დუმბაძე იყო ბათუმის მიხეილის ციხე-სიმაგრის არტილერიის ბატალიონის მეთაური. 1896 წელს მიანიჭეს პოლკოვნიკის, 1906 წელს — გენერლ-მაიორის ჩინი, 1911 წლიდან ხელმძღვანელობდა მე-3 გრენადერთა დივიზიის 1-ლ ბრიგადას. გარდაიცვალა პარიზში და 1927 წლის 16 აპრილს დაკრძალეს ახალი ბულონის სასაფლაოზე,
რიტიუ

იმპერატორი რიტიუ (; დ. 336 — გ. 405) — იაპონიის მე-17 იმპერატორი მემკვიდრეობის ტრადიციული წესის მიხედვით. იმპერატორ ნინტოკუს შვილი, იმპერატორ ინგიოს ძმა და იმპერატორ იურიაკუს ბიძა. იმპერატორი ქვეყანას 5 წელი მართავდა.

იმპერატორის ცხოვრების და მმართველობის წლები უცნობია. ადრეული ხანის იმპერატორების პირობითი სახელები არ იყო მიღებული „ტრადიციული წესით“ იმპერატორ კამუს მმართველობამდე, რომელიც იამატოს დინასტიის 50-ე მონარქი იყო.

კოძიკი და ნიჰონ შოკი წერდნენ, რომ რიტიუ ნინტოკუს და ივანოჰიმეს შვილი იყო.

მეუღლეები და შვილები
იმპერატორს 2 მეუღლე და 2 ხარჭა ჰყავდა.
იმპერატორის პირველი მეუღლე კუროჰიმე, რომელიც პრინც ივასაკა ნო იტინოჰე ნო ოსიჰას, პრინც მიმას და პრინცესა აომი ნო ჰიმემიკოს დედა იყო;
იმპერატორის მეორე მეუღლე კუსაკა ნო ჰატაბი ნო ჰიმემიკო, რომელიც პრინცესა ნაკასი ნო ჰიმემიკოს დედა იყო;
ფუტოჰიმე ნო ირაცუმე;
ტაკაცურუ ნო ირაცუმე.
ჰანძეი

იმპერატორი ჰანძეი (; დ. 336 — გ. 410) — იაპონიის მე-18 იმპერატორი მემკვიდრეობის ტრადიციული წესის მიხედვით.

იმპერატორის ცხოვრების და მმართველობის წლები უცნობია. ადრეული ხანის იმპერატორების პირობითი სახელები არ იყო მიღებული „ტრადიციული წესით“ იმპერატორ კამუს მმართველობამდე, რომელიც იამატოს დინასტიის 50-ე მონარქი იყო.

კოძიკი და ნიჰონ შოკი წერდნენ, რომ ჰანძეი ნინტოკუს და ივანოჰიმეს შვილი იყო. მისი ძმის, რიტიუს გარდაცვლაების შემდეგ, ჰანძეი ქვეყანას 4 წელი მართავდა. ნიშონგი წერს, რომ მისი მმართველობის დროს ქვეყანაში მშვიდობა იყო.

იმპერატორს მის მეუღლესთან, ცუნოჰიმეს 2 ქალიშვილი კაიჰიმე და ცუბურაჰიმე ჰყავდა, ხოლო ხარჭა ოტოჰიმესთან პრინცესა ტაკარაჰიმე და პრინცი ტაკაბე.
ინგიო

იმპერატორი ინგიო (გ. 453) — იაპონიის მე-19 იმპერატორი მემკვიდრეობის ტრადიციული წესის მიხედვით. იმპერატორი ქვეყანას 41 წელი მართავდა.

იმპერატორის ცხოვრების და მმართველობის წლები უცნობია. ადრეული ხანის იმპერატორების პირობითი სახელები არ იყო მიღებული „ტრადიციული წესით“ იმპერატორ კამუს მმართველობამდე, რომელიც იამატოს დინასტიის 50-ე მონარქი იყო.

კოძიკი და ნიჰონ შოკი წერდნენ, რომ ინგიო ნინტოკუს და ივანოჰიმეს მეოთხე შვილი იყო. ინგიო ტახტზე 412 წელს ავიდა. ნიშონგი წერს, რომ მისი მმართველობის დროს ქვეყანაში მშვიდობა იყო. მისი გარდაცვალების შემდეგ, ტახტზე მისი ძმიშვილები იმპერატორი ანკო და იმპერტორ იურიაკუ ავიდნენ.

მეუღლეები და შვილები
იმპერატორის მეუღლე ვაკანუკე-ფუტამატა ნო მიკოს ქალიშვილი, ოსისაკა ნო ონაკაცუჰიმე იყო, რომელთანაც მას 9 შვილი შეეძინა:
პრინცი კინასი ნო კარუ
პრინცესა ნაგატა ნო ოირაცუმე
პრინცი საკაი ნო კუროჰიკო
პრინცი ანაჰო
პრინცესა კარუ ნო ოირაცუმე
პრინცი იაცური ნო სირაჰიკო
პრინცი ოჰაცუსე ნო ვაკატაკერუ
პრინცესა ტაძიმა ნო ტატიბანა ნო ოირაცუმე
პრინცესა საკამი
ანკო

იმპერატორი ანკო (; დ. 401— გ. 456) — იაპონიის მე-20 იმპერატორი მემკვიდრეობის ტრადიციული წესის მიხედვით. იმპერატორი ქვეყანას 3 წელი მართავდა.

იმპერატორის ცხოვრების და მმართველობის წლები უცნობია. ადრეული ხანის იმპერატორების პირობითი სახელები არ იყო მიღებული „ტრადიციული წესით“ იმპერატორ კამუს მმართველობამდე, რომელიც იამატოს დინასტიის 50-ე მონარქი იყო.

კოძიკი და ნიჰონ შოკი წერდნენ, რომ ანკო იმპერატორ ინგიოს მეორე შვილი იყო. მისი უფროსი ძმა, პრინცი კინაში ნო კარუ მამამისის მემკვიდრე იყო, თუმცა მისმა სისხლაღრევითმა ურთიერთობამ დასთან, კარუ ნო ოირაცუმესთან ტახტზე ასვლის ყველანაირი შანსი მოუსპო. მას შემდეგ, რაც ანკო მემკვიდრედ გამოცხადდა, კინაში ნო კარუ (თავის საყვარელ დასთან ერთად) გადაასახლეს რამაც ის თვითმკვლელობამდე მიიყვანა.

ანკოს მმართველობის მესამე წელს მაიოვა ნო ოკიმიმ (პრინცმა მაიოვამ) იგი პოლიტიკური მოტივით — მამამისის სიკვდილით დასჯის გამო მოკლა.
იურიაკუ

იმპერატორი იურიაკუ (დ. 418 — გ. 479) — იაპონიის 21-ე იმპერატორი მემკვიდრეობის ტრადიციული წესის მიხედვით. იმპერატორი ქვეყანას 61 წელი მართავდა.

იმპერატორის ცხოვრების და მმართველობის წლები უცნობია. ადრეული ხანის იმპერატორების პირობითი სახელები არ იყო მიღებული „ტრადიციული წესით“ იმპერატორ კამუს მმართველობამდე, რომელიც იამატოს დინასტიის 50-ე მონარქი იყო.

კოძიკი და ნიჰონ შოკი წერდნენ, რომ იურიაკუს დაბადების სახელი პრინცი ოჰაცუსე ვაკატაკე. ოჰაცუსე იმპერატორ ინგიოს მეხუთე და ყველაზე უმცროსი შვილი იყო. მას შემდეგ, რაც მისი უმვროსი ძმა ანკო მოკლეს, ოჰაცუსემ შეძლო დაემარცხებინა თავისი ძმები და ტახტზე თავად ასულიყო. იურიაკუს სამი ცოლი ჰყავდა (კუსაჰაჰატასის ჩათვლით). მისი მემკვიდრე პრინცი სირაკა (იმპერატორი სეინეი) იყო, რომელიც მას კაძურაკი ნო კარაჰიმესთან შეეძინა.

მეუღლეები და შვილები
1. იმპერატორის მეუღლე კუსაკა ნო ჰატაბიჰიმე ნო ჰიმემიკო, რომელიც სავარაუდოდ იმპერატორ ნინტოკუს და იმპერატორ რიტიუს შვილი იყო;

2. ქალბატონი კაცურაგი ნო კარაჰიმე, რომელიც კაცურაგი ნო ცუბურა ნო ოომის ქალიშვილი იყო. იურიაკუს მასთან 2 შვილი შეეძინა:
პრინცი სირაკა (იმპერატორი სეინეი)
პრინცესა ტაკუჰატაჰიმე
3. ქალბატონი კიბი ნო ვაკაჰიმე, რომელიც კიბი ნო კამიცუმიჩი ნო ომის ქალიშვილი იყო. იმპერატორს მასთან 2 ვაჟი შეეძინა:
პრინცი ივაკი
პრინცი ჰოსიკავა ნო ვაკამია
4. ქალბატონი ვანი ნო ვარავაკიმი, რომელიც იმპერატორ ნინკენის მეუღლის, პრინცესა კასუგა ნო ოირაცუმეს დედა იყო.
სეინეი

იმპერატორი სეინეი (დ. 444 — გ. 484) — იაპონიის 22-ე იმპერატორი მემკვიდრეობის ტრადიციული წესის მიხედვით. იმპერატორი ქვეყანას 4 წელი მართავდა.

იმპერატორის ცხოვრების და მმართველობის წლები უცნობია. ადრეული ხანის იმპერატორების პირობითი სახელები არ იყო მიღებული „ტრადიციული წესით“ იმპერატორ კამუს მმართველობამდე, რომელიც იამატოს დინასტიის 50-ე მონარქი იყო.

კოძიკი და ნიჰონ შოკი წერდნენ, რომ სეინეი იმპერატორ იურიაკუს და კაცურაგი ნო კარაჰიმეს შვილი იყო. მისი ღვიძლი და პრინცესა ტაკუჰატაჰიმე იყო. მისი დაბადების სახელი სირაკა იყო. გადმოცემის თანახმად, როდესაც სირაკა დაიბადა მას თმა თეთრი ჰქონდა. მამამისის გარდაცვალების შემდეგ, სეინეიმ თავისი ძმა, პრინცი ჰოსიკავა დაამარცხა და ტახტზე თავად ავიდა.

სეინეის საკუთარი შვილები არ ჰყოლია, თუმცა მოგივანებით ნაპოვნი, იაპონიის მე-17 იმპერატორის, რიტიუს 2 შვილიშვილი პრინცი ოკე და პრინცი ვოკე იმპერატორმა საკუთარ მემკვიდრეებად გამოაცხადა.
სამსონ დუმბაძე

სამსონ ანტონის ძე დუმბაძე (დ. 2 თებერვალი, 1866, შემოქმედი — გ. 1938, გორი) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი (1915).

იყო ცნობილი ლოტბარისა და მგალობლის, ანტონ დუმბაძის შვილი. მისი ძმები, იოსები, ნიკოლოზი, მიხეილი და ივანე აგრეთვე რუსეთის არმიის გენერლები იყვნენ. მათ შორის ყველაზე ცნობილი იყო ივანე დუმბაძე, რომელიც იალტის მთავარმმართებელი იყო.

განათლება მიიღო თბილისის კადეთა კორპუსში და ნიკოლაევსკის ინჟინერთა სასწავლებელში. სამხედრო სამსახურს შეუდგა 1883 წლის 31 აგვისტოდან. გაგზავნილ იქნა პირველ კავკაციურ ბატალიონში, სადაც მიიღო პოდპორუჩიკის (1884), პორუჩიკის (1888), შტაბსკაპიტნის (1891) და კაპიტნის (1894) ჩინები. ამის შემდეგ დაასრულა ნიკოლაევსკის საინჟინრო აკადემია, გახდა პოდპოლკოვნიკი (1902) და პოლკოვნიკი (1902). 1915 წელს მიიღო გენერალ-მაიორის წოდება. იმავე წლიდან მუშაობდა ქ. ომსკის სამხედრო ოლქის მთავარ ინჟინრად. იყო თეთრების მოძრაობის წევრი. დაპატიმრებული იყო რვა წლის განმავლობაში, სასჯელს იხდიდა ბუტირკის ციხეში (მოსკოვი).
იოსებ დუმბაძე

იოსებ დუმბაძე ( დ. 3 იანვარი, 1865, შემოქმედი — გ. უცნობია) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი. იყო ცნობილი ლოტბარისა და მგალობლის, ანტონ დუმბაძის შვილი. მისი ძმები, სამსონი, ნიკოლოზი, მიხეილი და ივანე აგრეთვე რუსეთის არმიის გენერლები იყვნენ. მათ შორის ყველაზე ცნობილი იყო ივანე დუმბაძე, რომელიც იალტის მთავარმმართებელი იყო.

განათლება მიიღო თბილისის კადეტთა კორპუსში. სამხედრო სამსახურს შეუდგა 1882 წლის 24 აგვისტოდან. დაამთავრა მე-3 სამხედრო ალექსანდროვკის სასწავლებელი. 1884 წელს პოდპურიჩიკის წოდებით ჩაირიცხა ყარსი-ალექსანდროვკის კორპუსში. შემდეგ მიიღო პორუჩიკის (1888), შტაბსკაპიტნის (1894), კაპიტნის (1898) და პოდპოლკოვნიკის (1904) ჩინები. მონაწილეობდა 1904–1905 წლების რუსეთ-იაპონიის ომში. იყო ვლადივასტოკის ციხე-სიმაგრის პირველი საარტილერიო ბრიგადის მეთაური. ომის შემდეგ დაასრულა ოფიცერთა საარტილერიო სკოლა. 1908 წელს მიიღო პოლკოვნიკის, 1912 წელს კი გენერლის წოდება, 1914 წელს — გენერალ მაიორის წოდება.
სოლ კრიპკე

სოლ აარონ კრიპკე (; დ. 13 ნოემბერი 1940) — ამერიკელი ფილოსოფოსი და ლოგიკოსი, ჰარვარდის უნივერსიტეტის საპატიო პროფესორი, ნიუ-იორკის საქალაქო უნივერსიტეტის საუნივერსიტეტო ცენტრისა და უმაღლესი სკოლის დამსახურებული პროფესორი. როლფ შოკის პრემიის ლაურეატი ფილოსოფიასა და ლოგიკაში (2011), გამოკითხვის მიხედვით, ბოლო ორასწლეულის 10 ყველაზე მნიშვნელოვან ფილოსოფოსს შორისაა დასახელებული.

ძირითადი ნაშრომები მათემატიკური ლოგიკაში, ენის ფილოსოფიაში, მათემატიკის ფილოსოფიაში, მეტაფიზიკაში, ეპისტემოლოგიასა და სიმრავლეთა თეორიაში აქვს. კრიპკეს ნაშრომების უმრავლესობა ჯერ კიდევ გამოუქვეყნებელია, რომლებიც აუდიოჩანაწერების ან ხელნაწერების სახითაა. მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღვის მოდალური ლოგიკის განვითარებაშიც.
კენძო

იმპერატორი კენძო (დ. 450 — გ. 487) — იაპონიის 23-ე იმპერატორი მემკვიდრეობის ტრადიციული წესის მიხედვით. იმპერატორი ქვეყანას 2 წელი მართავდა.

ლეგენდარული ამბები
პრინცი ოკა, რომელიც მოგვიანებით იმპერატორი კენძო გახდა, იმპერატორ რიტიუს შვილიშვილი და იტინობე ნო ოსივას შვილი იყო. ოკა ძალიან პატარა იქნებოდა მაშინ, როდესაც იმპერატორმა იურიაკუმ სანადირო ექსპედიციის დროს მოკლა. სწორედ ამან განაპირობა პრინცი ოკეს და მისი უფროსი ძმის, ოკას გაქცევა. მათ თავი ჰარიმას პროვინციის ქალაქ აკასის შეაფარეს.

მას შემდეგ, რაც იმპერატორი იურიაკუ მისმა შვილმა, სეინეიმ ჩაანაცვლა, იმპერატორმა ძმები სამეფო კარზე იხმო და ისინი თავიან შვილებად და მემკვიდრებად გამოაცხადა. სეინეის გარდაცვალების შემდეგ, რადგანაც მას მემკვიდრე არ ჰყავდა 2 ძმიდან ერთ-ერთი უნდა ასულიყო ტახტზე. ოკას უნდოდა, რომ მისი უფროსი ძმა გამხდარიყო იმპერატორი, მაგრამ ოკე უარზე იყო. სამეფო კარის უხუცესმა ამტკიცებდა, რომ ერთ-ერთი მათგანი აუცილებლად უნდა ასულიყო ტახტზე, მაგრამ საბოლოოდ ოკემ თავისი პოზიცია არ დათმო. ამიტომ ტახტზე პრინცი ოკა ავიდა, რომელიც იმპერატორი კენძო გახდა.

კენძო ქვეყანას საუკუნის ბოლოს მართავდა, მაგრამ მის შესახებ ძალიან მცირე რამ არის ცნობილი. დღესდღეობით არასაკმარისი რესურსია, იმისათვის, რომ შეისწავლონ მისი მმართველობის წლები.
ალ-მაჰდი

მუჰამად იბნ მანსურ ალ-მაჰდი (; დ. 744 ან 745 — გ. 785 ) — მესამე აბასიანი ხალიფა 775-785 წლებში. მამის, ალ-მანსურის მემკვიდრე. ხალიფად იგი მამამ სიკვდილის წინ გამოაცხადა. ალ-მაჰდის ათწლიანი მშვიდი მმართველობა მისი წინამორბედების პოლიტიკის გაგრძელებას წარმოადგენდა.

კულტურული და ადმინისტრაციული მოღვაწეობა
კოსმოპოლიტური ქალაქი ბაღდადი ალ-მაჰდის მმართველობის პერიოდში აყვავდა. იგი ემიგრანტებს იზიდავდა არაბეთიდან, სირიიდან, ერაყიდან, სპარსეთიდან და ავღანეთისა და ესპანეთის მსგავსი შორეული ქვეყნებიდანაც. ქალაქში, მზარდ ისლამურ მოსახლეობასთან ერთად, ცხოვრობდნენ ქრისტიანები, იუდეველები, ინდუსები და მაზდეანები. ბაღდადი მსოფლიოს უდიდესი ქალაქი გახდა.

ალ-მაჰდი განაგრძობდა აბასიანთა ადმინისტრაციის გაფართოებას. შექმნა ახალი დივნები არმიის, კანცელარიისა და საგადასახადო სისტემისათვის. დაინიშნა მრავალი მოსამართლე, სხვა ეთნიკური ჯგუფების წინააღმდეგ მიმართული კანონები კი გაუქმდა.

უდიდესი მნიშვნელობა ჰქონდა ჩინეთიდან ქაღალდის შემოტანას (751 წ., იხ. ტალასის ბრძოლა). დასავლეთში ქაღალდს ჯერ კიდევ არ იცნობდნენ. არაბები და სპარსელები პაპირუსს იყენებდნენ, ევროპელები კი — ცხოველის ტყავისაგან დამზადებულ ეტრატებს. ბაღდადი ქაღალდის წარმოებისა და ვაჭრობის ცენტრად იქცა, სადაც ქალაქის ცენტრში მთელ ქუჩაზე ქაღალდი და წიგნები იყიდებოდა. ახალი საწერი მასალის სიიაფემ და გამძლეობამ ეფექტურად გაზარდა აბასიანთა ბიუროკრატია.
ნინკენი

იმპერატორი ნინკენი (; დ. 449 — გ. 498) — იაპონიის 24-ე იმპერატორი მემკვიდრეობის ტრადიციული წესის მიხედვით. იმპერატორი ქვეყანას 10 წელი მართავდა.

ლეგენდარული ამბები
ნინკენის დაბადების სახელი პრინცი ოიოკე იყო. მას შემდეგ, რაც იმპერატორი სეინეი გარდაიცვალა, მის უმცრო ძმასთან, პრინც ვოკესთან ერთად ტახტის მემკვიდრედ გამოცხადდა, რადგან ისინი იმპერატორ რიტიუს შვილიშვილები იყვნენ.

ოიკოსე უმცროსი ძმა, რომელიც მოგვიანებით იმპერატორი კენძოს სახელით არის ცნობილი, ტახტზე მასზე ადრე ავიდა. ეს არატრადიციული თანმიმვდევორბა მათ შეთანხმების შედეგი იყო.

ნინკენის მმართველობა
როდესაც იმპერატორი კენძო გარდაიცვალა, იგი პრინცმა ოიკომ იმპერატორი ნინკენის სახელით ჩაანაცვლა.

ნინკენი მის მეორე ბიძაშვილზე და იმპერატორ იურიაკუს ქალიშვილზე, კასუგა ნო ოირაცუმე ნო ჰიმემიკოზე დაქორწინდა. მათი ქალიშვილი პრინცესა ტასირაკა მოგვიანებით მემკვიდრე კეიტაიზე დაქორწინდა და გახდა მომავალი იმპერატორის და შემდგომი იმპერატორების შთამომავლობითი წინაპარის, კიმეის დედა. მათ ასევე ჰყავდათ ქალიშვილი პრინცესა ტატიბანა, რომელიც იმპერატორ სენკას მეუღლე გახდა. ტატიბანას ქალიშვილი პრინცესა ივაჰიმე გახდა იმპერატორ კიმეის მეუღლე და იმპერატორ ბიდაცუს დედა, რომელიც იაპონიის ამჟამინდელი მონარქის შთამომავლობითი წინაპარია.

ნინკენის გარდაცვალების შემდეგ, ტახტზე მისი შვილი იმპერატორი ბურეცუ ავიდა.
ბურეცუ

იმპერატორი ბურეცუ (; დ. 489 — გ. 7 იანვარი, 507) — იაპონიის 25-ე იმპერატორი მემკვიდრეობის ტრადიციული წესის მიხედვით. იმპერატორი ქვეყანას 8 წელი მართავდა.

ლეგენდარული ამბები
იმპერატორი ბურეცუ ქვეყანას საუკუნის ბოლოს და საუკუნის დასაწყისში მართავდა.

ბურეცუ იმპერატორ ნინკენის და კასუგა ნო იურაცუმე ნო კოგიოს შვილი იყო. მისი დაბადების სახელი ოჰაცუსე ნო ვაკასაზაკი ნო მიკოტო იყო.

თუ იმპერატორმა კეიტაიმ ახალი დინასტია შექმნა, როგორც ზოგიერთი ისტორიკოსი ამტკიცებს, მაშინ ბურეცუ იაპონიის პირველი დინასტიის უკანასკნელი იმპერატორი იყო.

ბურეცუ იაპონიის ისტორიაში სუსტ ისტორიულ ფიგურად ითვლება. ნიჰონსოკი მას შანის დინასტიის იმპერატორ დი სინის ადარებს, თუმცა ამ აღვნიშნვას არ ეთანმხება კოძიკი. მისი აზრით, არსებობს რემდენიმე თეორია ამ განსხვავების შესახებ. ზოგიერთი მათგანი მიიჩინევს, რომ ეს მოსაზრება მისი მემკვიდრის, იმპერატორ კეიტაის გასამართლებლად და სადიდებლად გამოთქვეს, რომელმაც საეჭვო ვითარება წარმოშვა. მეორე მსოფლიო ომის დროს და მის შემდეგ ისტორიულ წიგნებში შეგნებულად გამოტოვილი იყო ბურეცუს შესახებ ჩანაწერები და ცნობები.
სამხრეთი დარფური

სამხრეთი დარფური — სუდანის შტატი, მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთით, დარფურის რეგიონში. შედგება 9 ოლქისაგან.

ფართობი 127 300 კმ².
მოსახლეობა 4 093 594 კაცი (2008).

ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი ნიალა.

შტატს დასავლეთით ესაზღვრება ჩადი და ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა, ხოლო სამხრთიდან სამხრეთი სუდანი. სამხრეთ სუდანთან სადავო ტერიტორიაა კაფია-კინგის რაიონი, სადაც მდებარეობს რადომის ეროვნული პარკი.
ცენტრალური დარფური

ცენტრალური დარფური — სუდანის შტატი, მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთით, დარფურის რეგიონში. შედგება 8 ოლქისაგან.

იგი შეიქმნა 2012 წლის იანვარში დარფურის რეგიონში სამშვიდობო პროცესების მიმდინარეობის პერიოდში. შტატი ჩამოყალიბდა დასავლეთი დარფურისა და სამხრეთი დარფურის ტერიტორიაზე.

ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი ზალინგეი.

შტატს დასავლეთით ესაზღვრება ჩადი და სამხრეთით ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა.
აღმოსავლეთი დარფური

აღმოსავლეთი დარფური — სუდანის შტატი, მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთით, დარფურის რეგიონში. შედგება 9 ოლქისაგან.

იგი შეიქმნა 2012 წლის იანვარში დარფურის რეგიონში სამშვიდობო პროცესების მიმდინარეობის პერიოდში. შტატი ჩამოყალიბდა სამხრეთი დარფურის ტერიტორიაზე.

ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი ელ-დაეინი.

შტატს სამხრეთით ესაზღვრება სამხრეთი სუდანი.
უჩახარხი

უჩახარხი — მთა საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიისა და რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ლენტეხის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს ეგრისის ქედისა და სვანეთის ქედის შემაერთებელ ხელერდის ქედზე, მდინარე ხელედულისა (ცხენისწყლის მარჯვენა შენაკადი) და კასლეთის (ენგურის სისტემა) სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3278 მ. უჩახარხი აგებულია იერული პორფირიტებითა და მათი ტუფეებით. მთა შემოსილია ალპური მდელოებით.
მაკურიის სამეფო

მაკურიის სამეფო (ძველნუბიური: , მაკურია; , ალ-მუქურა) — შუა საუკუნეების სამეფო დღევანდელი სუდანის ჩრდილოეთ და ეგვიპტის სამხრეთ ნაწილში. მდებარეობდა ნილოსის ზემო წელში, დაახლოებით მესამე და მეექვსე ჩანჩქერებს შორის. სამეფო აკონტროლებდა სავაჭრო გზებს, საბადოებს და ოაზსებს. მისი დედაქალაქი იყო დონგოლა, ამიტომ სამეფოს ხანდახან დედაქალაქის სახელითაც მოიხსენიებენ.

 საუკუნეში სამეფო მოექცა ქრისტიანობაზე, მაგრამ საუკუნეში ეგვიპტე დაიპყრეს მუსლიმანებმა და ნუმიბია დანარჩენი ქრისტიანული სამყაროსგან მოწყვეტილი აღმოჩნდა. მაკურიაში 651 წელს შეიჭრა არაბული ჯარი, მაგრამ მოერხდა ბაქთის სახელით ცნობილი სამშვიდობო ხელშეკრულების დადება რომელიც საუკუნემდე გრძელდებოდა. მერკურიოსის მეფობის დროს (697-722) მაკურიამ მოახერხა მისი ჩრდილოელი მეზობლის ნობატიის ანექსია. (750–1150) წლები სამეფოსთვის შედარებით მშვიდობიანი იყო, ეს პერიოდი მიიჩნევა მის ოქროს ხანად. საუკუნეში შიდა არეულობებმა და 1312 წელს ეგვიპტელი მამლუქების შემოსევამ ქვეყანას ბოლო მოუღო.
უცვეთელა

უცვეთელა — მცენარეთა გვარი ჰიდრანგეასებრთა ოჯახისა. ფოთოლმცვივანი ბუჩქებია. მათი სიმაღლე 2—3 მ აღწევს. დატოტვილი ღეროები და ზემოთ აშვერილი ყლორტები აქვთ. ფოთლები მოპირისპირედაა გაწყობილი. თეთრი ან კრემისფერი ყვავილები შეკრებილია მტევნისებრ ყვავილებად. ნაყოფი მრავალთესლიანი კოლოფია.

71 სახეობა გავრცელებულია ევროპაში, აღმოსავლეთ აზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. მრავალი სახეობა შეტანილია კულტურაში. კავკასიასა და საქართველოში ამ გვარის მხოლოდ 1 სახეობა იზრდება — კავკასიური უცვეთელა , რომელიც გვხვდება შუა სარტყლის ტყეებში, ტყისპირებსა და ბუჩქნარებს შორის. აქვს სურნელოვანი ყვავილები.

თაფლოვანი და დეკორატიული მცენარეა. მოშენებულია ბაღებსა და პარკებში. იყენებენ პარფიუმერიაში.