iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სანტა-ფე-დი-გოიასი

სანტა-ფე-დი-გოიასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, გოიასის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 304 მეტრზე. მიეკუთვნება გოიასის შტატის ჩრდილო-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ რიუ-ვერმელიუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 510 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3,42 კმ²-ზე. ფართობი 2 193 კმ²-ია.
დირაქიონის ბრძოლა

დირაქიონის ბრძოლა — ბრძოლა ბიზანტიელებსა და ნორმანებს შორის. გაიმართა 1081 წლის 18 ოქტომბერს, თანამედროვე ალბანეთის ქალაქ დურესთან ახლოს. ბიზანტიელებს ხელმძღვანელობდა ალექსი კომნენოსი, ხოლო ნორმანებს რობერტ გუისკარი. ბრძოლა დასრულდა ნორმანების გამარჯვებით.

ამ გამარჯვების შემდეგ ნორმანების მეთაურმა რობერტ გუისკარმა 1082 წლის თებერვალში აიღო დირაქიონი, დაიპყრო მთელი მაკედონია და თესალია. რობერტ გუისკარმა მიატოვა საბერძნეთი და გაეშურა რომის პაპის დასახმარებლად, რომლის სამფლობელოსაც თავს დაესხა საღვთო რომის იმპერია. ჯარებს სათავეში ჩაუდგა ბოემონდ , რომელმაც რამდენიმეჯერ დაამარცხა ალექსი კომნენოსი, თუმცა საერთო ჯამში იგი დამარცხდა ქალაქ ლარისასთან ახლოს.

ნორმანებმა იტალიაში დაბრუნების გამო დაკარგეს ყველა დაპყრობილი ტერიტორია. ბიზანტიამ შეძლო დაკარგული ტერიტორიების დაბრუნება.
ვაზგენ სარქისიანი

ვაზგენ სარქისიანი (, დ. 5 მარტი, 1959, არარატი — გ. 27 ოქტომბერი, 1999, ერევანი) — სომხეთის პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე, მწერალი. დაიღუპა სომხეთის პარლამენტში განხორციელებული ტერაქტის დროს. წიგნებისა და პუბლიკაციური ნაშრომების ავტორი. ორჯერ ეკავა სომხეთის თავდაცვის მინისტრის თანამდებობა (1991–1992 და 1995–1999 წლებში). 1999 წლის ივნის-ოქტომბერში კი ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი იყო.
ფავსტოს ბუზანდი

ფავსტოს ბუზანდი — საუკუნის სომეხი ისტორიკოსი, ტრადიციულად მიაწერენ ისტორიულ-ეპიკური ნაწარმოების „სომხეთის ისტორიის“ ავტორობას. იგი აღწერს მოვლენებს ძვ. წ. 387 წლამდე.

მისი ნაშრომი შედგება 6 წიგნისაგან, რომელთაგან პირველი ორი არ შემორჩენილა. პირველად მისი „სომხეთის ისტორია“ გამოქვეყნდა 1730 წელს სტამბოლში, შემდეგ გამოიცა ვენაში (1832, 1889 და 1933 წწ.), პეტერბურგში (1883 წ.) და თბილისში (1912 წ.). თხზულება თარგმნილია ფრანგულ, გერმანულ და რუსულ ენებზე.
მატარებლები განსაკუთრებული მეთვალყურეობის ქვეშ

მატარებლები განსაკუთრებული მეთვალყურეობის ქვეშ — 1966 წლის ჩეხური დრამატული ფილმი. ფილმი დაფუძნებულია ამავე სახელწოდების რომანზე. ფილმმა მიიღო ოსკარი საუკეთესო უცხოენოვანი ფილმისთვის.

სიუჟეტი
ახალგაზრდა მილოშ ჰრნა მიჰყვება მამის კვალს და გახდება რკინიგზის მუშაკი. მილოში რკინიგზის სადგურში სწავლობს მუშაობას და აქვს პირველი რომანი ქალთან. მილოში სოფლის რკინიგზის სადგურზე მუშაობს გერმანული ოკუპაციის დროს.

როლებში
ვაცლავ ნეკარი - მილოშ ჰრნა
ვლასტიმილ ბროდსკი - ზედნიჩეკი
იოსიფ სომრი - ჰუბიჩკა
ვლადიმირ ვალენტა - სადგურის უფროსი
ლევონ II

ლევონ (, ; კორონაციის შემდეგ ეწოდა ლევონ ; დ. 1150 — გ. 1219) — კილიკიის სომეხთა სამეფოს პირველი მეფე. განეკუთვნება რუბენიდების დინასტიას. ქვეყანას მართავდა 1187-1219 წლებში. მისი მმართველობა დაემთხვა ფრიდრიხ ბარბაროსას მიერ ორგანიზებული მესამე ჯვაროსნული ლაშქრობის ეპოქას.

ლევონ -ის მმართველობის პერიოდში კილიკიის სამეფომ ეკონომიკურ და კულტურულ აღმავლობას მიაღწია.
ჩარლი (ფილმი)

ჩარლი — რალფ ნელსონის 1968 წლის ამერიკული ფილმი. ამ ფილმში შესრულებული როლისთვის კლიფ რობერტსონმა მიიღო ოსკარი საუკეთესო მსახიობი კაცისთვის.

სიუჟეტი
ჩარლი გონებრივად ჩამორჩენილი ადამიანია. ის იბრძვის და ცდილობს გადარჩეს ამ სამყაროში. მისი მცდელობები წაიკითხოს, დაწეროს და ისწავლოს - უშედეგოა. ჩარლის მასწავლებელს, მის კინიანს ჩარლი მიჰყავს კლინიკაში, სადაც ის ექიმთა მეთვალყურეობის ქვეშ იქნება. კლინიკაში ჰყავთეალჯერნონი, საცდელი ვირთხა, რომელიც ადრე ჩამორჩენილი იყო და ოპერაციის შედეგად გამომჯობინდა, მისი ინტელექტი გაიზარდა და გამარჯვებული ხდება ხოლმე. კლინიკაში ჩარლის სახით პირველად ჰყავთ ადამიანი საცდელ სუბიექტად. ჩარლი თანდათან ხდება უფრო განათლებული და საბოლოოდ ნამდვილ გენიოსად იქცევა. საბოლოოდ ჩარლი ექსპერიმენტის შესახებ სიმართლეს შეიტყობს.

როლებში
კლიფ რობერტსონი - ჩარლი გორდონი
კლერ ბლუმი - ელის კინიანი
ლილია სკალა - დოქტორი ანა სტრაუსი
რუთ უაიტი - მისის ეპლი
დიკ ვან პატენი - ბერტი
ლეონ ჯენი - დოქტორი რიჩარდ ნემური
მონტენეგროს დემოგრაფია

სტატია ეხება მონტენეგროს მოსახლეობის ისეთ დემოგრაფიულ მონაცემებს როგორიცაა: მოსახლეობის სიმჭიდროვე, ეთნიკური შემადგენლობა, განათლების დონე, ეკონომიკური მდგომარეობა, რელიგიური კუთვნილება და სხვა მნიშვნელოვანი ასპექტები.

მოსახლეობა
მოსახლეობის აღწერი მონაცემები 1921–2011 წ.წ.
ასაკობრივი სტრუქტურა
ეთნიკური შემადგენლობა 1948–2011
მოსახლეობის დიდი უმეტესობა (90 %–ზე მეტი) არის სლავური წარმოშობის. მოსახლეობის დაახლოებით 5 % (4.9 %, 2011 წლის აღწერით) წარმოადგენს ალბანელს. მოსახლეობის 1 %–ზე ნაკლებს (0.8 %, 2011 წლის აღწერით) წარმოადგენენ ბოშები. სლავური მოსახლეობა დაყოფილია რამდენიმე ეთნიკურ ჯგუფად, მათი უმეტესობა არის მართლმადიდებელი, თუმცა არის მუსლიმანური უმცირესობაც.

ენობრივი შემადგენლობა
სერბული ენა: 393 740 (63.49 %)
მონტენეგრული ენა: 136 208 (21.96 %)
ბოსნიური ენა: 34 078 (8.28 %)
ალბანური ენა: 32 603 (5.26 %)
ხორვატული ენა: 2791 (0.45 %)
ბოშური ენა: 2602 (0.42 %)
მაკედონური ენა: 507 (0.08 %)
უნგრული ენა: 255 (0.04 %)
სლოვენური ენა: 232 (0.04 %)
გერმანული ენა: 126 (0.02 %)
სხვა: 3101 (0.5 %)
უცნობი: 13 902 (2.2 %)

რელიგიური კუთვნილება
მართლმადიდებლობა - 460 383 (74.24 %)
ისლამი - 110 034 (17.74%)
რომის კათოლიკური ეკლესია - 21 972 (3.54 %)
აგნოსტიციზმი - 2424 (0.39 %)
პროტესტანტიზმი - 383 (0.06 %)
ოკულტიზმი - 58 (0.01 %)
იუდაიზმი - 12 (0.001 %)
არც ერთი - 6003 (0.97 %)
უცნობი – 18 876 (3.04 %)
მკვდარი პოეტების საზოგადოება

მკვდარი პოეტების საზოგადოება — პიტერ უირის 1989 წლის ამერიკული დრამატული ფილმი.

სიუჟეტი
კონსერვატიული და არისტოკრატული უელტონის აკადემია აშშ-ის ჩრდილო-დასავლეთში მდებარეობს. 1959 წლს მასში სწავლებას იწყებს ინგლისური ლიტერატურის მასწავლებელი, რომელიც მოსწავლეებს სწავლების საკუთარი მეთოდებით ლიტერატურის სიყვარულს ჩააგონებს, სკოლის ადმინისტრაცია კი მას არაკომპეტენტურად აღიქვამს.

როლებში
რობინ უილიამსი — ჯონ კიტინგი
ითან ჰოუკი — ტოდ ანდერსონი
ჯონ ჩარლზი — ნოქს ვერსტრიტი
ნორმან ლოიდი — დირექტორი გეილ ნოლანი
ალეგზანდრა პაუერსი — კრის ნოელი

ჯილდოები
 საუკეთესო ფილმისთვის
 საუკეთესო მუსიკისთვის: მორის ჟარი
სეზარი საუკეთესო უცხოური ფილმისთვის
ნავაგრუდაკის ციხესიმაგრე

ნავაგრუდაკის ციხესიმაგრე — ციხესიმაგრე ბელარუსში. აგებულია საუკუნეში, თუმცა თანამედროვე სახე მიიღო საუკუნეში. იგი წარმოადგენდა ქალაქ ნავაგრუდაკის მთავარ საფორტიფიკაციო ნაგებობას.

ნავაგრუდაკის ციხესიმაგრე ერთ-ერთი უდიდესია ბელარუსში, იგი მოითვლის 7 კოშკს და აგებულია მაღალ გორაზე, საიდანაც კარგ ამინდში მოსჩანს ტერიტორია 15-20 კმ.-ის რადიუსში.

ერთ-ერთი ვერსიით ნავაგრუდაკში გაიმართა ლიტვის დიდი მთავრის მინდაუგასის კორონაცია. ზოგიერთი ცნობით ეს ციხესიმაგრე იყო მინდაუგასის რეზიდენცია.

1314 წელს ციხესიმაგრესთან თავადმა დავიდ გროდნენსკიმ დაამარცხა გერმანლი-ჯვაროსნები. 1422 წელს ციხესიმაგრეში გაიმართა პოლონეთის 73 წლის მეფის იაგაილოსა და 16 წლის სოფია ჰოლშანელის ქორწილი. ახალგაზრდა დედოფალს შეეძინა შვილი, რომელიც გახდა იაგელონების დინასტიის ფუძემდებელი.

დღესდღეობით ციხესიმაგრეში ყოველწლიურად იმართება რაინდთა ფესტივალი.
რუჟანის სასახლე

რუჟანის სასახლე  — საუკუნის არქიტექტურის ძეგლი ბელარუსის სოფელ რუჟანში. განეკუთვნებოდა საპეგების საგვარეულოს.

რუჟანის სასახლე ააგეს 1602 წელს ლიტვის დიდი სამთავროს კანცლერის ლევ საპეგის დაკვეთით. მშენებლობის დაწყების ზუსტი თარიღი უცნობია. ასევე უცნობია არქიტექტორის ვინაობაც. 1770-იან წლებში სასახლე ფაქტობრივად თავიდან ააშენეს, საქსონიელი არქიტექტორის ი. ბეკერის ხელმძღვანელობით. 1784 წელს სასახლეს სტუმრობდა პოლონეთის მეფე და ლიტვის დიდი მთავარი სტანისლავ პონიატოვსკი. პოლონეთის მესამე დანაწილების შემდეგ საპეგები გადავიდნენ მეფის ხელისუფლების ოპოზიციაში, სასახლის მშენებლობა შეწყდა. 1831 წელს, პოლონეთის აჯანყების შემდეგ სასახლე საპეგებს ჩამოერთვათ და გადაეცა ებრაელ ბიზნესმენს, რომელმაც აქ გახსნა საქსოვი ფაბრიკა.
სიმეონ პოლოცკელი

სიმეონ პოლოცკელი (დ. 12 დეკემბერი, 1629 — გ. 25 აგვისტო, 1680) — აღმოსავლეთსლავური კულტურის მოღვაწე, მწერალი, პოეტი, ენციკლოპედისტი, სასახლის ასტროლოგი, რელიგიური მოღვაწე. რუსეთის მეფის ალექსი -ის შვილების ალექსის, სოფიასა და თედორეს აღმზრდელი.

დაიბადა 1629 წელს პოლოცკში, რომელიც მაშინ შედიოდა ლიტვის დიდი სამთავროს შემადგენლობაში. გარდაიცვალა 1680 წელს.
ბელარუსის დროშა

ბელარუსის დროშა — ბელარუსის ეროვნული სიმბოლო. მიიღეს 1995 წელს და შეცვალა თეთრი-წითელი-თეთრი დროშა, რომელიც მოქმედებაში იყო 1991 წლიდან.

ბელარუსი ერთადერთი ყოფილი საბჭოთა ქვეყანაა, რომელმაც აღადგინა ყოფილი საბჭოთა დროშა (მცირე ცვლილებებით). თანამედროვე დროშა ემთხვევა ბელორუსიის სსრ-ის დროშას, თუმცა დროშიდან წაშლილია საბჭოთა სიმბოლიკა ნამგალი, ურო და ვარსკვლავი. ასევე ორნამენტი არის წითელი თეთრ ფონზე, ბელორუსიის სსრ-ის დროშას კი ჰქონდა მსგავსი ორნამენტი თეთრი წოთელ ფონზე.

მაისის მეორე კვირაში ბელარუსში აღინიშნება დროშისა და გერბის დღე.
ბელორუსიის სახალხო რესპუბლიკა

ბელორუსიის სახალხო რესპუბლიკა — პოლიტიკური გაერთიანება თანამედროვე ბელარუსის ტერიტორიაზე. დამოუკიდებლობა გამოაცხადა 1918 წლის 25 მარტს. ქვეყნის დედაქალაქი იყო მინსკი, ხოლო ოფიციალური ენა — ბელარუსული.

პირველ მსოფლიო ომში გერმანიის დამარცხების შემდეგ და კომპიენის ზავის დადების შემდეგ საბჭოთა რუსეთმა გადაწყვიტა ბრესტის ზავის გაუქმება და ტერიტორიების დაბრუნება. 1918 წლის 10 დეკემბერს გერმანიის ჯარმა დატოვა მინსკი. 27 დეკემბერს ბელორუსიის რადა გადავიდა ჯერ კიდევ გერმანიის კონტროლის ქვეშ მყოფ გროდნოში. 1919 წლის 1 იანვარს სმოლენსკში გამოცხადდა ბელორუსიის სსრ, 8 იანვარს ბელორუსიის სსრ-ის მთავრობა სმოლენსკიდან მინსკში გადავიდა, რომელიც უკვე წითელ არმიას უბრძოლველად ჰქონდა დაკავებული.

ბელორუსიის რადის წარმომადგენლებმა მოღვაწეობა განაგრძო საზღვარგარეთ. 1997 წლიდან ბელორუსიის სახალხო რესპუბლიკის რადის თავჯდომარეა (დევნილობაში) ივონკა სურვილა.
პაჰონია

პაჰონია (, , ) — ლიტვის დიდი სამთავროს გერბი საუკუნის ბოლოდან, ასევე გედიმინოვიჩების დინასტიის გერბი. ლიეტუვის სახელმწიფო გერბი (1918-1940 წწ.; 1990 წლიდან), ბელორუსიის სახალხო რესპუბლიკის (1918-1919 წწ.) და ბელარუსის (1991-1995 წწ.) გერბი. სხვადასხვა ქვეყანაში სხვადასხვა ჰერალდიკური სიმბოლოები ჰქონდა დამატებული.

გერბიწარმოადგენს მეწამულ ფარს, რომელზედაც გამოსახულია ვერცხლისფერი მხედარი ვერცხლისფერი ცხენზე ამხედრებული. მხედარს მარჯვენა ხელში ხმალი უჭირავს, მარცხენაში კი ლურჯი ფარი, რომელზედაც გამოსახულია ორმაგი, ლოთარინგიული ჯვარი.
ტროიანის მონასტერი

ტროიანის მონასტერი — ბულგარეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მესამე უდიდესი სტავროპიგიალური მამათა მონასტერი. მდებარეობს ბულგარეთის ჩრდილოეთ ნაწილში სტარა-პლანინას მთისწინეთში, ქალაქ ტროიანიდან 10 კმ-ის დაშორებით.

მონასტერი დააარსა იღუმენმა კალისტრატემ საუკუნის დასაწყისში. გადმოცემის თანახმად ათონელმა ბერებმა მონასტერში დააბრძანეს სამხელიანი ღვთისმშობლის ხატი, რომლის ორიგინალიც ამჟამად ქილანდარის მონასტერშია. აღნიშნული ხატი ტროიანის მონასტრის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა.

ტროიანის მონატერი შედის ბულგარეთის ასი ეროვნული ტურსტული ობიექტის სიაში.
სოფიას ალექსანდრე ნეველის საკათედრო ტაძარი

სოფიას ალექსანდრე ნეველის საკათედრო ტაძარი  — ბულგარეთის მართლმადიდებელი ეკლესიიის საკათედრო ტაძარი სოფიაში. მდებარეობს ალექსანდრე ნეველის მოედანზე. აგებულია 1912 წელს. პროექტის ავტორია რუსი არქიტექტორი ალექსანდრ პომერანცევი.

მთავარი გუმბათის სიმაღლეა 45 მეტრი, სამრეკლოს სიმაღლე — 53 მეტრი. ფართობია 3170 მ². ტაძარი ერთდროულად იტევს 5 000 ადამიანს.
ვარნის ნეკროპოლისი

ვარნის ნეკროპოლისი  — უძველესი ნეკროპოლისი ვარნის ტერიტორიაზე, ბულგარეთი. ვარნის ნეკროპოლისი შემთხვევით აღმოაჩინეს 1972 წელს ვარნის დასავლეთ, სამრეწველო რაიონში, დაახლოებით 500 მეტრში ვარნის ტბიდან და 4 კილომეტრში ქალაქის ცენტრიდან. ნეკროპოლისი ითვლება ნეოლითური ევროპის ერთ-ერთ უმთავრეს არქეოლოგიურ ძეგლად.

1972 წელს კაბელებზე მუშაობის დროს ექსკავატორის მძღოლმა შემთხვევით აღმოაჩინა რამდენიმე პატარა მბრწყინავი ნივთი, დეტალური დათვალიერების შემდეგ კი აღმოჩნდა უძველესი ოქროს ნივთები და კერემიკის ნაშთები.

ვარნის ნეკროპოლისი თარიღდება ძვ. წ. ათასწლეულით.
ბაბა-ვიდა

ბაბა-ვიდა — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე ქალაქ ვიდინში, ჩრდილო-დასავლეთ ბულგარეთში. ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობა.

ციხესიმაგრის მშენებლობა დაიწყო საუკუნეში, ძველი რომაული ციხესიმაგრის ბონინიის ადგილზე. ბაბა-ვიდამ გაუძლო ბიზანტიის იმპერატორ ბასილი -ის 8-თვიან ალყას, თუმცა სერიოზულად დაზიანდა და აღადგინეს ივან სრაციმირის (1356-1396 წწ.) მმართველობის დროს.

ციხესიმაგრის მნიშვნელობა კიდევ უფრი გაიზარდა ოსმალეთის იმპერიის მიერ ბულგარეთის დაპყრობის შემდეგ. ამჟამად ბაბა-ვიდა ციხესიმაგრე-მუზეუმია.
ცარევეცის ციხესიმაგრე

ცარევეცის ციხესიმაგრე — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე ქალაქ ველიკო-ტირნოვოში, ჩრდილოეთი ბულგარეთი.

პირველი ციხესიმაგრე ცარევეცის ბორცვზე ააგეს რომაელებმა. ბიზანტიელების მიერ აქ საუკუნეში აგებული ციხესიმაგრე დაანგრიეს სლავებმა. ახალი ციხესიმაგრე კი ააგეს ბულგარელებმა მეორე იმპერიის არსებობის პერიოდში. 1393 წელს სამთვიანი ალყის შემდეგ დაიპყრეს ოსმალებმა. ციხის ნანგრევები შემორჩენილია დღემდე და წარმოადგენს ადგილობრივ ღირსშესანიშნაობას.
ჭიანჭველები (რომანი)

„ჭიანჭველები“ — ცნობილი ფრანგი მწერლის, ბერნარ ვერბერის ტრილოგიის პირველი წიგნი (მომდევნო წიგნებია „ჭიანჭველების დღე“ და „ჭიანჭველების რევოლუცია“). აერთიანებს სამეცნიერო ფანტასტიკას, მისტიკას, ბიოლოგიას, სოციოლოგიას და ფილოსოფიას. ნაწარმოები ითვლება ბესტსელერად. გაყიდულია 2 მილიონზე მეტი ეგზემპლარი და თარგმნილია 30-ზე მეტ ენაზე. გამოქვეყნდა 1991 წელს. ქართულად თარგმნა და გამოსცა გამომცემლობამ „წიგნები ბათუმში“ 2015 წელს.

სიუჟეტი
რომანი აგებულია ადამიანის და ჭიანჭველების ცივილიზაციის მთავარ საკვანძო, არსებით მომენტებზე. ეს ორი ცივილიზაცია ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად არსებობს. მათი თანაკვეთა მხოლოდ რომანის დასასრულს ხდება.

მოქმედება მიმდინარეობს პარიზში, სადაც მთავარ გმირს, ჯონათან უელსს, ექსცენტრული ბიძისგან, პროფესორ ედმონდ უელსისგან მემკვიდრეობით ერგება ბინა. რომელიც მიუხედავად იმისა რომ ნახევრადსარდაფშია, ამავდროულად საკმაოდ დიდია და პარიზის ერთ-ერთ ელიტურ კვარტალში მდებარეობს. ბინას გააჩნია საიდუმლო სარდაფი, რომელშიც ბიძამ ძმისშვილს ანდერძით კატეგორიულად აუკრძალა ჩასვლა, თუმცა ეს უკანასკნელი ცხადია არ ემორჩილება, აღებს კარს და ჩადის ძალიან ღრმა, წყვდიადით მოცულ გვირაბში.

მეორე სიუჟეტურ ღერძს წარმოადგენს ბელ-ო-კანი, ჭიანჭველათა ცივილიზაციის ფედერაციის დედაქალაქი, სადაც მთავარი გმირი, #327-ე მამრი გრძნობს რომ მათი ცხოვრება სათანადოდ არ მიმდინარეობს, რაღაც ისე არ არის როგორც უნდა იყოს და რაღაც საიდუმლო იმალება მათგან. საიდუმლოს ძიებაში გადაეყრება #56-ე მდედრს, დედოფალ ბელ-ო-კიუნის ქალიშვილს, მომავალ დედოფალ შლი-პუ-ნის და მასთან ერთდ იწყებს საიდუმლოს ძიებას.
საიდუმლო კი რომანის ბოლოს იხსნება, როგორც პირდაპირი კომუნიკაცია ადამიანებს და ჭიანჭველებს შორის.

პერსონაჟები
ადამიანები
ედმონდ უელსი - პროფესორი, მეცნიერ-მირმეკოლოგი, მწერალი,
ჯონათან უელსი - პროფესორ უელსის ძმისშვილი. პროფესიით მლესავი,
ლუსი უელსი - ჯონათან უელსის მეუღლე,
ოგიუსტა უელსი - ედმონდ უელსის დედა და ჯონათან უელსის ბებია,
ნიკოლა უელსი - ჯონათან და ლუსი უელსების ვაჟი.

ჭიანჭველები
ბელ-ო-კიუნი - დედოფალი. ქალაქ ბელ-ო-კანის მმართველი და ბელ-ო-კანის ფედერაციაში შემავალი 64 ქალაქის დედა-დედოფალი,
327 - მამრი. პირველად იგი ეჭვდება საიდუმლოს არსებობაში,
56. მოგვიანებით შლი-პუ-ნი - მდედრი. ქალაქ შლი-პუ-კანის დამაარსებელი. ბელ-ო-კანის ფედერაციის მომავალი დედა-დედოფალი,
4000 - უსქესო მოხუცი მეომარი,
103683 - უსქესო მეომარი ბელ-ო-კანიდან,
801 - მამრი. შლი-პუ-ნის ვაჟი. ჩანერგილი ჯაშუში ბელ-ო-კანში.

ჭიანჭველების ქალაქები
ბელ-ო-კანი მთავარი ქალაქი. წითურა ჭიანჭველების ფედერაციის დედაქალაქი,
ლა-შოლა-კანი ფედერაციის ყველაზე დასავლეთით მდებარე ქალაქი,
ზუბი-ზუბი-კანი ფედერაციის ყველაზე აღმოსავლეთით მდებარე ქალაქი,
შლი-პუ-კანი ფედერაციის ყველაზე ახალგაზრდა, ზეტექნოლოგიური ქალაქი,
ში-გაე-პუ წითური ჭიანჭველების მტერ ჯუჯა ჭიანჭველების ქალაქი ჩრდილო-დასავლეთით,
გაეი-იოლო დროებითი სამხედრო ავანპოსტი.
ეტირის არქიტექტურულ-ეთნოგრაფიული კომპლექსი

ეტირის არქიტექტურულ-ეთნოგრაფიული კომპლექსი — მუზეუმი ღია ცის ქვეშ ქალაქ გაბროვოში. მუზეუმი არის ბულგარელების ყოფა-ცხოვრების რეკონსტრუქცია. იგი გაიხსნა 1964 წლის 7 სექტემბერს.

მუზეუმის შექმნაზე ფიქრი დაიწყო იდეისა და პროექტის ავტორმა ლაზარ დონკოვმა 1963 წელს. თავდაპირველად რესტავრაცია ჩაუტარეს წყლის წისქვილს. შემდეგ აშენდა სხვა ნაგებობებიც. მუზეუმის ფონდის შექმნა მოხდა სამი გზით: რესტავრაცია ჩაუტარეს ადგილზე არსებულ ობიექტებს, გადმოიტანეს ორიგინალური ნაგებობები და მოახდინეს შენობების ასლების გაკეთება. ოფიციალურად გაიხსნა 1964 წელს. სამი წლის შემდეგ გამოცხადდა ეროვნულ პარკად, ხოლო 1971 წელს მიენიჭა კულტურის ძეგლის სტატუსი.
სტეფან სტამბოლოვი

სტეფან სტამბოლოვი (დ. 12 თებერვალი 1854, ტირნოვო, ოსმალეთის იმპერია — გ. 18 ივლისი 1895, სოფია, ბულგარეთი) — ბულგარელი რევოლუციონერი, პოლიტიკური მოღვაწე, პოეტი და მწერალი. ბულგარეთის პრემიერ-მინისტრი, (1888–1894). მისი მოღვაწეობა არაერთგვაროვნადაა შეფასებული. თავის ისტორიოგრაფიულ ნაშრომში „თანამედროვე ბულგარეთის აღმშენებლობა“ პუბლიცისტი სიმეონ რადევი სტამბოლოვს ახასიათებს როგორც ერთ-ერთ ნათელ და თვალსაჩინო წარმომადგენელს ბულგარელ მოღვაწეებს შორის.
ფარიანები

ფარიანები — მწერების ოჯახი კოქციდიების ქვერიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 0,8—1,6 მმ აღწევს, დაფარულია ფარით, რომელიც მთლიანად მოიცავს სხეულს და ეკვრის მცენარის ზედაპირს. ფარი შედგება მწერის რამდენიმეჯერ გამონაცვალი კანისა და ცვილოვანი გამონაყოფისაგან. სხვა კოქციდებისაგან განსხვავებით, ფარიანების სხეულის ბოლო სეგმენტები შერწყმულია და ქმნის პიგიდიუმს. მასზე მდებარე ფირფიტების, სავარცხლებისა და ჯირკვლების ფორმა და რაოდენობა, აგრეთვე გამონაცვალი კანის მდებარეობა ფარზე და მათი რაოდენობა ნიშანდობლივია ფარიანების ცალკე გვარებისა და სახეობებისათვის. ცნობილია ფარიანების 1300-მდე სახეობა, რომლებიც გავრცელებულია მთელ მსოფლიოში, საქართველოში გვხვდება 80 სახეობა. ფართოდ არის ცნობილი ხეხილის მავნებელი კალიფორნიის ფარიანები, ჩხირისებრი იაპონური ფარიანები, რომლებიც აზიანებს ციტრუსებს და აგრეთვე ხეხილს.
ფარნაოზ ბატონიშვილი

ფარნაოზ ბატონიშვილი (ბაგრატიონი) (დ. 1775 — გ. 30 მარტი, 1852) — ერეკლე -ისა და დარეჯან დედოფლის შვილი. 1801 წელს თავის უფროს ძმასთან იულონთან ერთად ებრძოდა რუსეთის ხელისუფლებას საქართველოს დამოუკიდებლობისათვის. 1805 წელს ვორონეჟში გადაასახლეს. შემდეგ პეტერბურგში ცხოვრობდა, მაგრამ რუსეთის სამსახურში არ შესულა.

1843 წლის 18 ივნისს, საქართველოს სამეფო ოჯახის წევრებს (ფარნაოზი ერეკლეს ძე; გიორგის ძეები: თეიმურაზი, მიხეილი, ილია, ოქროპირი, ერეკლე; იულონის ძეები: ლუარსაბი და დიმიტრი; იოანეს შვილიშვილი - იოანე; ბაგრატ გიორგის ძის შვილები: დავითი და ალექსანდრე; კონსტანტინე დავითის ძე; იმერეთის მეფის გიორგი ალექსანდრეს ძის შვილები: ალექსანდრე და დიმიტრი), რუსეთის იმპერატორის ბრძანებით „უვადო“ პენსიაზე დაემატათ „შთამომავლობითი“ პენსიაც.

დასაფლავებულია ალექსანდრე ნეველის ლავრაში.

ოჯახი
1795 წელს ფარნაოზ ბატონიშვილი დაქორწინდა ქსნის უკანასკნელი ერისთავის გიორგის ქალიშვილზე ანაზე. ანა გარდაიცვალა სანქტ პეტერბურგში და დასაფლავებულია ალექსანდრე ნეველის ლავრაში.

ფარნაოზს ანასაგან შეეძინა ერთი ვაჟი და ხუთი ქალიშვილი:
დავითი — გარდაიცვალა ბავშვობაში;
სალომე (დ. 1797 – გ. 20 აგვისტო, 1860) — გარდაიცვალა დაუოჯახებელი სანქტ-პეტერბურგში;
სოფიო (დ. 1798 – გ. ?) — გარდაიცვალა ახალგაზრდა;
ელენე (დ. 1799 – გ. 7 ივლისი, 1867) — გარდაიცვალა დაუოჯახებელი ცარსკოე-სელოში;
ელისაბედი (დ. 4 ოქტომბერი, 1800 – გ. 21 დეკემბერი, 1819) — გარდაიცვალა დაუოჯახებელი ალექსანდრე ნეველის ლავრაში;
ნინო (დ. 28 სექტემბერი, 1802 – გ. 1 სექტემბერი, 1828) — იყო დაქორწინებული ალექსანდრე დადიანზე. თავის მცირეწლოვან შვილთან ერთად დაკრძალულია ალექსანდრე ნეველის ლავრაში.
ნანგარჰარის პროვინცია

ნანგარჰარის პროვინცია (პუშტუ ‎, დარი ) - პროვინცია ავღანეთის აღმოსავლეთ ნაწილში. ჩრდილოეთიდან მას ესაზღვრება ქუნარის პროვინცია. აქ მდებარეობდა გამაგრებული რაიონი თორა-ბორა, სადაც 2001 წელს იმალებოდა მსოფლიოს ნომერ პირველ ტერორისტად ცნობილი ოსამა ბინ ლადენი.

ადმინისტრაციული დაყოფა
მამგარჰარის პროვინცია იყოფა 22 ოლქად.

აჩინი
ბატი კოტი
ბიჰსუდი
დარა-ი-ნური
დიჰ ბალა
დურ ბაბა
გოშტა
ჯალალაბადი
კამა
ხოგიანი
კოტი
კუზ კუნარი
ლალ პური
მომანდ დარა
ნაზიანი
პაჩირ ავ აგამი
როდატი
სურკ როდი
შერზადი
შინვარი
ჩაპარჰარი
ჰიზარაკი

ისტორია
ნანგარჰარი შედიოდა მაურიების იმპერიაში. მაურიებმა აქ გაავრცელეს ახალი რელიგიები ინდუიზმი და ბუდიზმი. განსაკუთრებული თავგამოდებით ცდილობდა უფრო დიდი ტერიტორიების გაპყრობას ჩანდრაგუპტა მაურია მანამდე, სანამ არ შეეჯახა აქ მყოფ ადგილობრივ ძალებს. კერძოდ, ბერძნულ-ბაქტრიული სამეფოს მეფე სელევკე ნიკატორს. როგორც აღნიშნავენ, სელევკემ მიაღწია სამშვიდობო ხელშეკრულებას ჩანდრაგუპტასთან, ის დათანხმდა შერეულ ქორწინებებს, საჩუქრად მიიღო 500 სპილო და აღიარა მაურიების ტერიტორიად ჰინდუქუშის სამხრეთით მდებარე მიწები.

ჩანდრაგუპტა გაერთიანებული ძალებით შეეჯახა აღმოსავლეთით მდებარე ნანდას იმპერიას. ამის შესახებ მოგვითხრობენ ბუდისტური ავღანეთის მნიშვნელოვანი მატერიალური და არამატერიალური ძეგლები ფართო არქეოლოგიური აღმოჩენების შედეგად, მათ შორის, რელიგიური და მხატვრული ნივთები. ჩინელი პილიგრიმის სიუან ცზანის ინფორმაციით ჩანდრაგუპტას მიუღწევია ბალხის პროვინციამდე, ჯერ კიდევ ბუდას სიცოცხლეში (ძვ. წ. 563-483 წ.წ.).

რეგიონი საუკუნეთა მანძილზე მრავალი დამპყრობელის მსხვერპლი გამხდარა. მათ შორის, ღაზნებიდების, ღურიდების, ხალჯების, დიდ მოგოლთა და სხვა დინასტიების. 1747 წ, აჰმად შაჰ დურანმა საბოლოოდ შეუერთა იგი ავღანეთის იმპერიას.

რეგიონმა დიდი ზარალი განიცადა - საუკუნეების მანძილზე მიმდინარე ანგლო-ავღანურ ომებში.

საბჭოთა კავშირ-ავღანეთის ომამდე პროვენცია შედარებით მშვიდობიანად ვითარდებოდა. ომის პერიოდში მისი ტერიტორია ხშირად გამხდარა შეტაკების არეალი. პროდასავლური ძალები აშშ-ს მეთაურობით ცდილობდნენ მუჰამედ ნაჯიბულას პრორუსული ხელისუფლების დამხობას. განსაკუთრებით გამწვავდა სიტუაცია ავღანეთის სამოქალაქო ომის დროს, როდესაც ე.წ. მოჯაჰედებს შორის მოხდა შეტაკება. სამოქალაქო ომით ისარგებლა თალიბანის მომხრეებმა და 1996 წელს მათ კონტროლი დაამყარეს პროვინციაზე და ააგეს მამგჰარის რეგიონში ე.წ. ალ-ქაიდას საწვრთნელი ბაზა.

მიმდინარე ისტორია
90-ან წლებში ნანგჰარის პროვინციაში ძლიერი პოზიცია ეკავა ოსამა ბინ-ლადენს, რომელიც აწარმოებდა აშშს წინააღმდეგ ბრძოლას 2001 წელს თორა-ბორას კამპანიის დროს. საბოლოოდ ბინ ლადენმა თავი შეაფარა პაკისტანის ქალაქ აბოტაბადს, სადაც მოკლული იქნა 2011 წელს ამერიკული სპეცდანიშნულების რაზმის თანამშრომლების მიერ.

2001 წლის ბოლოს თალიბანის რეჟიმის განადგურების შემდეგ ჩამოყალიბდა ყარზაის ხელისუფლება. შეერთებული შტატების ხელმძღვანელობით ავღანეთის ხელისუფლებამ თანდათან აღადგინა იურიდიული წესრიგი პროვინციის ტერიტორიაზე, თუმცა ჯერ კიდევ ხშირია თალიბანის ბოევიკთა თავდასხმა ავღანეთის სამთავრობო ძალებზე.
რაიანის ქალიშვილი

რაიანის ქალიშვილი — დევიდ ლინის 1970 წლის ფილმი. ჯინ მილზმა მიიღო

სიუჟეტი
ფილმის მოქმედება ვითარდება პირველი მსოფლიო ომის დროს, ირლანდიის პატარა სოფელში, სანაპიროზე. როზი რაიანი, მკვიდრი ტრაქტორისტის ქალიშვილი და სკოლის უემოციო მასწავლებლის მეუღლე, რომანს გააბამს ახალგაზრდა ბრიტანელ ოფიცერთან, რომელიც ჩამოსულია, რომ გამოიძიოს კავშირი ირლანდიელებსა და გერმანელებს შორის.

როლებში
სარა მაილზი - როუზი რაიანი
რობერტ მიტჩემი - ჩარლზ შონესი
ტრევორ ჰოვარდი - მამა ჰიუ კოლინზი
ჯონ მილზი - მაიკლი
ლეო მაკკერნი - ტომ რაიანი
კრისტოფერ ჯოუნზი - მაიორი რანდოლფ დორიანი
ბერი ჯექსონი - კაპრალი

ჯილდოები
ოსკარი საუკეთესო მსახიობი კაცისთვის მეორეხარისხოვან როლში: ჯონ მილზი
ოსკარი საუკეთესო ოპერატურისთვის: ფრედი იანგი
იოანე რილელი

ღირსი იოანე რილელი (დ. 876, სკრინო, ბულგარეთი — გ. 18 აგვისტო, 946, რილის მონასტერი) — ბულგარელი წმინდანი. ბულგარელების მფარველი წმინდანი. ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა თანამედროვე ბულგარეთისა და მაკედონიის ტერიტორიაზე რილის მთების გამოქვაბულებში.

ბიოგრაფია
დაიბადა 876 წელს ბულგარეთის სოფელ სკრინოში. ადრეულ ასაკში დატოვა სოფელი და თავდაპირველად იგი მაღალ, შიშველ მთაზე მოსაგრეობდა და ველური მცენარეებით იკვებებოდა. მისი ქოხი ფიჩხისგან იყო აგებული. ერთხელ იოანე რილელს ავაზაკები დაესხნენ თავს და გააძევეს. ამის შემდეგ იოანემ ერთ ღრმა გამოქვაბულს შეაფარა თავი. თორმეტი წელი გაატარა წმიდანმა მღვიმეში, შემდეგ კი რილის უდაბნოში გადაინაცვლა და ხის ფუღუროში დამკვიდრდა.

გარდაიცვალა 946 წელს. ხუთი წლით ადრე მან საკუთარი ხელით დაწერა „ანდერძი მოწაფეთა მიმართ“ - ძველი ბულგარული მწერლობის ერთ-ერთი საუკეთესო ძეგლი. მისი უხრწნელი ნაწილები ქალაქ სრედეციდან (სოფია) ბულგარეთის მაშინდელ დედაქალაქ ტირნოვოში 1238 წლის 19 ოქტომბერს გადაასვენეს.
გამეტა

გამეტა ( — მეუღლე) — სასქესო უჯრედები, რომლებიც წარმოიქმნებიან სასქესო ჯირკვლებში. გამეტოგენეზი, სასქესო უჯრედების წარმოქმნის პროცესი. სომატური უჯრედებისგან განსხვავებით, მათ გააჩნიათ ქრომოსომთა ჰაპლოიდური (განახევრებული) რაოდენობა. მამრობითი სასქესო უჯრედები წარმოიქმნებიან სათესლე ჯირკვლებში, მათ წარმოქმნის პროცესს სპერმატოგენეზი ჰქვია, ანუ სასქესო უჯრედების მომწიფება და მიმდინარეობს სამ ეტაპად (ზრდის, გამრავლების, დაყოფის ფაზებად) საიდანაც ვიღებთ ოთხ საქესო უჯრედს, ანუ სპერმატოზოიდს, რომელთაც გააჩნიათ გადაადგილების უნარი და ხორციელდება ქემოტაქსისურად. რაც შეეხება მდედრობით სასქესო უჯრედებს ისინი წარმოიქმნებიან საკვერცხეებში, მისი წარმოქმნის პროცესს ეწოდება ოოგენეზი და ისიც მიმდინარეობს სამ ეტაპად. თუმცა სპერმატოგენეზისგან განსხვავებით საბოლოოდ ვიღებთ ერთ კვერცხუჯრედს, ხოლო დანარჩენი სამი მიმართულებითი ნაწილაკების სახელითაა ცნობილი და ისინი იღუპებიან. კვერცხუჯრედი დიდი სფეროსებური უჯრედია, რომელსაც გადაადგილება თავისით არ შეუძლია, ის გადაადგილდება საშვილოსნოს ლულის მიკროხაოების საშუალებით. გამეტოგენეზის მიმდინარეობა ეყრდნობა მეიოზის სქემას.