ინტიმურობის ნეიროანატომია

მიუხედავად იმისა, რომ ინტიმურობა ძირითადად მხოლოდ რომანტიკული სიყვარულისა და სექსუალური ლტოლვის ტერმინების ფარგლებში განიმარტება, ინტიმურობის ნეიროანატომიის და მისი ფუნქციების სრულად აღსაქმელად საჭიროა ინტიმურ ურთიერთობაში ჩართული კომპონენტების უფრო დეტალური გააზრება. ეს კომპონენტებია: რომანტიკული სიყვარული, ვნება, მიჯაჭვულობა და სიყვერულის უარყოფა. ნეუროლოგიის უშუალოდ ამ პროცესში ჩართული ფუნქციების ანალიზი შესაძლებელია იმ ადამიანებზე დაკვირვებით, რომლებიც ინტიმური ურთიერთობის ჩამოთვლილ ეტაპთაგან ერთ-ერთზე იმყოფებიან. ამ სისტემების კვლევითი ანალიზი ინტიმურობის ბიოლოგიური საფუძვლის ადეკვატურად შეფასების საშუალებას იძლევა; უშუალოდ ნეუროლოგიური ასპექტი კი განსაკუთრებულ ყურადღებას მოითხოვს იმდენად, რამდენადაც აქ შეიძლება აიხსნას ისეთი პრობლემური მოვლენების საფუძვლები, როგორებიცაა ძალადობა საყვარელი ადამიანის მიმართ ან სოციალურ ინტეგრაციასთან დაკავშირებული პრობლემები.

ინტიმურობისა და ნეიროანატომიის დეტალები
მიჯაჭვულობა
წყვილებისა და სოციალური მიჯაჭვულობა ძირითადად ასტიმულირებს სექსუალურ ურთიერთობებში ძლიერი პარტნიორის არჩევისა და ძუძუმწოვრებში მონოგამიურ ურთიერთობების შემთხვევებს.მონოგამიური სახეობებში პარტნიორები ერთმანეთის მიმართ განსაკუთრებულ პასუხსიმგებლობას ავლენენ და მჭიდროდ არიან დაკავშირებული თავიანთ შთამომვალობასთანაც. მალაითად, კვლევებმა, რომლებიც ჩატარდა მონოგამ მდელოს მემინდვრიებზე , აჩვენა, რომ წყვილური კავშირის ფორმირება ასტიმულირებს მეზოლიმბურ-დოფამინურ წრედს. ამ წრედში დოფამინი გამოიყოფა ვენტრალური ტეგმენტური არედან და მიემართება ცენტრალური ნერვული სისტემისა და პრეფრონტალური კორტექსისკენ, რომლებიც ნიშანს აძლევენ ვენტრალურ პალეოსტრიატუმს, რომ დაასრულოს წრედში მიმდინარე დაჯილდოვების პროცესინგი.

ორი მნიშვნელოვანი ნეიროპეპტიდი, რომელიც მონაწილეობს შეწყვილების პროცესში არის ოქსიტოცინი და არგინინ-ვაზოპრესინი . მიუხედავად იმისა, რომ ქალსაც და მამაკაცსაც ორივე მოლეკულა აქვს, ოქსიტოცინის რაოდენობა ქალებში უფრო მეტი აღმოჩნდა, ვიდრე მამაკაცებში; ვაზოპრესინის რაოდენობა კი პირიქით. ფუნქციურ-მაგნიტური რეზონანსული ტომოგრაფიის გამოყენებით ჩატარებულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მარჯვენა ვენტრალური ტეგმენტური არე აგზნებულია, როდესაც ცდის პირებს აჩვენებენ იმ ადამიანის სურათს, ვინც უყვარს. ვენტრალური ტეგმენტური არე, როგორც დაჯილდოვების მექანიზმის ნაწილი, ნიშანს აძლევს ტვინის სხვა უბენებს, როგორიცაა მაგალითად, თავის ტვინის „კუდიან ბირთვი“ , რათა გამოათავისუფლოს დოფამინი დაჯილდოვებისთვის.

ძველი კვლევების მიხედვით, სიყვარულის ემოციის არსებობას განაპირობებს ლიმბური სისტემა, რომელიც შედგება შუბლის წილის, ჰიპოთალამუსის, ამიგდალასა და ჰიპოკამპისგან. ლიმბური სისტემის ეს ფუნქციური კომპონენტები ძალიან მნიშვნელოვანი კომპონენტებია ემოციური პროცესის, მოტივაციისა და მეხსიერებისთვის.

ამასთან, არსებული კვლევები იმასაც ადასტურებენ, რომ რომანტიკული სიყვარულის ემოციაში ჰიპოთალამუსი მონაწილეობს. ჰიპოთალამუსი გამოყოფს ნეიროპეპტიდებს, ოქსიტოცინს და ვაზოპრესინს. სხვა კვლევებმა ნერვული ზრდის ფაქტორის მნიშვნელობაზე გაამახვილეს ყურადღება. რაც ნიშნავს იმას, რომ ნეიროტროფინი, რომელიც ფუნდამენტურად მნიშვნელოვანი ნივთიერებაა ნეირონების გადასარჩენად, ვითარდება ნერვულ სისტემაში რომანტიკული სიყვარულის ადრეულ სტადიაში, როცა ადამიანები ეიფორიისა და ემოციური დამოკიდებულობის ეტაპზე იმყოფებიან.

ვნება
ვნება, ასევე ცნობილი, როგორც ლიბიდო, განიმარტება როგორც სექსუალური დაკმაყოფილებისკენ სწრაფვის სურვილი. ის თავდაპირველად იმართება ენდოკრინული სისტემით, თუმცა ამ პროცესში ტვინიც აქტიურადაა ართული. ჰიპოთალამურ-ჰიპოფიზ-გონადური და ჰიპოთალამურ-ჰიპოფიზ-თირკმელზედა ჯირკვალის წრედი მნიშვნელოვან როლს თამაშობს როგორც სექსუალური ატიურობის, ისე სტრესული პასუხების მართვაში. რადგანაც სიყვარულის ემოცია დაჯილდოვების წრედით სტიმულირდება, სტეროიდული ჰორმონები (ესტროგენები, ტესტისტერონი, გლუკოკორტიკოიდები და სხვ.), სექსუალური კავშირის პროცესში ააქტიურებენ პარტნიორების პრეფერენციულობისა და სოციალური მიჯაჭვულობის სურვილს.
საპირისპიროდ, სხვა კვლევამ დაადასტურა აქტივიზაციის საგრძნობი ზრდა როგორც ვენტრალურ ტეგმენტურ არეში , ისე ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში. ამ კვლევამ საბოლოოდ აჩვენა ის, რომ უბნები, რომლებიც აქტიურდება რომანტიკული სიყვარულის ეტაპზე, ასევე აქტიურდება უარყოფილი სიყვარულის დროსაც. თუმცა, ყველაზე მნიშვნელოვანი მაინც ოქსიტოცინია, რადგან ოქსიტოცინის რაოდენობა მოქმედებს იმაზეც კი, თუ რამდენად წარმატებული მონოგამიური ურთიერთობა ექნება ახალშობილს მომავალში სხვა ინდივიდთან. აქედან გამომდინარე, წყვილთა კავშირების სიმყარე ინდივიდუალურ თვითშეფასებასთან ერთად დამოკიდებულია იმ ფსიქოლოგიურ პრობლემებზეც, რომელიც აღზრდის პროცესში შეიძლება არსებობდეს.

მიჯაჭვულობა
სიყვარული ააქტიურებს იმავე ნერვულ სქემას, რომელიც აქტიურდება ნებისმიერი ნარკოტიკული საშულების, მაგალითად, კოკაინის მიღების დროს. დოფამინის დაჯილდოვების წრედის ციკლურობა აქაც მეორდება; ამიტომ მკვლევარებს მიაჩნიათ, რომ სიყვარული იწვევს მიჯაჭვულობას. ასევე ტვინის კომპიუტერულმა ტომოგრაფიამ (- - ) აჩვენა, რომ შეყვარებული ადამიანის ბაზალურ განგლიაში ხდება დოფამინის სეკრეცია, ისვე როგორც კოკაინდამოკიდებული ადამიანის შემთხვევაში. მიუხედავად იმისა, რომ ნეიროგოლიური სქემის ანალიზი გვაძლევს იმ დაშვების საფუძველს, რომ სიყვარულს გააჩნია მიჯაჭვულობის მახასიათებლები, მისი მხოლოდ ამ სპქტრში განხილვა მართებული არ იქნება იქიდან გამომდინარე, რომ ადამიანის ემოციები სხვადასხვა გზებით და ფართო სპექტრში შეიძლება გამოიხატოს.

გენდერული განსხვავებები
ემოციები
ემოციების გარდაქმნის პროცესში მთავარი როლი ამიგდალას აქვს, რომელიც ქაცებისა და ქალების ტვინში განსხვავებული ფორმითაა წარმოდგენილი. კაცებში ემოციები უპირატესად მარჯვენა ჰემისფეროდან ფორმირდება. ქალებში _ მარცხენა ჰემისფეროდან.

ერთ-ერთ კველვაში, სადაც დადებითი და უარყოფითი მნიშვნელობის სიტყვების ემოციურ ზემოქმედებას აკვირდებოდნენ შედეგი ცალსახდ გენდერულად იყო განსხვავებული. მამაკაცებში დადებითი სიტყვები იწვევდა მარცხენა მოტორული კორტექსის, ანგულარული გირუსის, მარცხენა ჰიპოკამპის, მარცხენა შუბლისწინა არის და მარჯვენა ნათხემის აქტივაციას, მაშინ, როცა ქალებში გააქტიურდა მარჯვენა პუტამენი, მარჯვენა საფეთქლისწილი, მარცხენა სუპრამარგინალური გირუსი და მარცხენა სენსორული კორტექსი. ნეგატიური შინაარსის სიტყვებმა გამოიწვიეს კაცებში მარჯვენა სუპრამარგინალური გირუსის გააქტიურება და ქალებში მარცხენა ჰიპოკამპში ნეგატიური სტიმულების გააქტიურება. ასე რომ, რამდენადაც ქალისა და მამაკაცის ემოციების ფორმირებაზე ტვინის სხავადასხვა უბანია პასუხისმგებელი, შესაძლოა მათი ემოციური იმპულსები ინტიმურ ურთიერთობებშიც განსხვავებული იყოს.
სქესობრივი ღალატი
სქესობრივ ღალატზე საუბრისას კაცებში აქტიურდებოდა თავის ტვინის დიდი ნახევარსფეროების ქერქის ზონა კეფის წილში, რომელიც მხედველობითი ინფორმაციის გადამუშავებაზეა პასუხისმგებელი, ამიგდალა, ჰიპოკამპი და კლაუსტრუმი. ქალებში — მხედველობითი ქერქი, თალამუსი და ნათხემი. კვლევამ აჩვენა, რომ მამაკაცებში ამიგდალას სტიმულირება უფრო ინტენსიურად ხდებოდა, ქალებში კი მხედველობითი ქერქისა და თალამუსის მძლავრი აქტივაცია შეინიშნებოდა. ამ კვლევის შედეგად მამაკაცებში გამოიკვეთა ტვინის ის უბენებიც, რომლებიც აგრესიული ქცევის წარმოქმნაზეა პასუხისმგებელი. ამ უბნების შესწავლა საინტერესოა პარტნიორების მიმართ ძალადობის იმ ფაქტების გააქტუალურების შემდეგ, სადაც ძირითადად მოძალადის როლი მამაკაცებს აქვთ.

ემოციური ღალატი
ემოციურ ღალატზე საუბრისას მამაკაცებში გააქტიურდა მხედველობითი ქერქი, მედიალური და შუა ფრონტალური გირუსი, ცენტრალური გირუსი, სარტყლისებრი კორტექსი, თავის ტვინის ცენტრალური წილი, ჰიპოკამპი, თალამუსი, ჰიპოთალამუსი და ნათხემი. ქალებში შეინიშნებოდა მხედველობითი ქერქის, მედიალური და შუა ფრონტალური გირუსის, ანგულარული გირუსის, თალამუსისა და ნათხემის აქტივიზაცია. მამაკაცებში ცენტრალური გირუსის, თავის ტვინის ცენტრალური წილის (ინსულა), ჰიპოკამპის, ჰიპოთალამუსისა და ნათხემის ინტენსიური აქტივობა შეინიშნებოდა, მაშინ, როცა ქალებში მძლავრად აქტიურდებოდა მხედველობითი კორტექსის, ანგულარული გირუსისა და თალამუსის უბნები. ასე რომ, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ ქალებსა და მამაკაცებში არსებული განსხვავებული ემოციური პროცესი განაპირობებს ინტიმურ ურთიერთობებში განსხვავებულ იმპულსებსაც.