შვიდი მწვერვალი

შვიდი მწვერვალის სახელით მოიხსენიებენ შვიდივე კონტინენტის ყველაზე მაღალ მთებს. ყველა მათგანის დალაშქვრა ნამდვილი მთამსვლელების ერთგვარ გამოწვევად იქცა. პირველი მსგავსი გამოწვევა, 1985 წლის 30 აპრილს რიჩარდ ბასის მიერ შესრულდა. მან დალაშქრა შვიდივე მწვერვალი და დამატებით ჩრდილოეთ და სამხრეთ პოლუსებიც დალაშქრა. რასაც შემდგომ -ის სახელი ეწოდა, რაც შვიდივე მწვერვალის დალაშქვრას და ჩრდილოეთ და სამხრეთ პოლუსამდე მისვლას აღნიშნავს.

განმარტება
შვიდი მწვერვალი აღნიშნავს შვიდივე კონტინენტის თითოეულ უმაღლეს მწვერვალს. სხვადასხვა სიები მცირე სხვაობით გამოირჩევიან, თუმცა ძირითადი შენარჩუნებულია ცვლილებების გარეშე. აღნიშნული სხვაობები დამოკიდებულია იმაზე, როგორ განვიხილავთ კონტინენტებს. მაგალითად: ყველაზე დიდი დავა ჩნდება ევროპის უმაღლეს წერტილზე. ერთი მხარე მიიჩნევს, რომ ეს არის მონბლანი, ხოლო მეორე მხარე იალბუზს თვლის ევროპის უმაღლეს მწვერვალად. ეს წინააღმდეგობა დამოკიდებულია იმ აღქმაზე თუ სად მთავრდება ევროპა. მეორე დაპირისპირება ავსტრალიის კონტინენტს შეეხება. დასაზუსტებელია რა იგულისხმება ავსტრალიაში: მხოლოდ უშუალოდ ავსტრალიის კონტინენტი თუ მთლიანად ოკეანეთი. შესაბამისად, ავსტრალიის უმაღლეს წერტილად ითვლება მთა ჯაია ან კოსციუშკო. აღნიშნული საკითხი ხშირად გამხდარა იმის წინაპირობაც, რომ მსჯელობა დაწყებული შვიდი მწვერვალის - რვა მწვერვალად გადაქცევის შესახებ, სადაც მთა ჯაიასთან და კოსციუშკოსთან ერთად იქნებოდა დანარჩენი ექვსი კონტინენტის უმაღლესი მწვერვალები.

შემოგთავაზებთ შვიდი მწვერვალის ყველა შესაძლო ვარიანტს:

ევერესტი, აკონგაკუა, დენალი, კილიმანჯარო, ვინსონი, იალბუზი, ჯაია ( რეინოლდ მესინერის ვერსია)

ევერესტი, აკონგაკუა, დენალი, კილიმანჯარო, ვინსონი, იალბუზი, კოსციუშკო ( რიჩარდ ბასის ვერსია)

ევერესტი, აკონგაკუა, დენალი, კილიმანჯარო, ვინსონი, მონბლანი, კოსციუშკო (1950-იანი წლების მკვლევრის, ჰაკეტის ვერსია)

ევერესტი, აკონგაკუა, დენალი, კილიმანჯარო, ვინსონი, მონბლანი, ჯაია

ევერესტი, აკონკაგუა, დენალი, კილიმანჯარო, ვინსონი, მონბლანი, მთა ვილჰელმი (ვილჰელმის ვერსია)

რიჩარდ ბასი და მისი მთამსვლელი პარტნიორი ფრანკ უელსი იყვნენ პირველები, რომლებმაც ყველა კონტინენტის უმაღლესი მწვერვალი დალაშქრეს. მათი განმარტებით, აღნიშნული მიზანი მიღწეულ იქნა შემდეგი პრინციპით: დაილაშქრა მთა აკონგაკუა, როგორც სამხრეთ ამერიკის უმაღლესი მწვერვალი, დენალი - ჩრდილოეთ ამერიკა, კილიმანჯარო - აფრიკა, იალბუზი - ევროპა, ვინსონი - ანტარქტიდა, კოსციუშკო - ავსტრალია და ბოლოს ევერესტი, როგორც აზიის უმაღლესი მწვერვალი.

განმარტება ტექტონიკური ფილების მიხედვით
უდიდესი ტექტონიკური ფილაქანების გამოყენებით, ევროპა და აზია შეიძლება დაჯგუფდეს როგორც ერთი კონტინენტი - ევრაზია. ასევე, თუ გავითვალისწინებთ ძალიან დიდ - წყნარი ოკეანის ფილაქანს, მაშინ მისი უმაღლესი მწვერვალი იქნებოდა ვულკანური წარმოშობის მთა მაუნა კეა. მწვერვალი ჯაია კი სინამდვილეში იმყოფება მაოკის ფილაქანზე, რომელიც როგორც წესი, ჯგუფდება ავსტრალიის ფილაქანთან. შესაბამისად, სწორედ ჯაია შეგვიძლია მივიჩნიოთ ავსტრალიის უმაღლეს მწვერვალად. თუმცა ეს მაინც დავის საგანია და თუ მაოკის ტექტონიკურ ფილაქანს არ მივაკუთნებთ ავსტრალიის ფილების ჯგუფს მაშინ მის უმაღლეს მწვერვალად დარჩება მთა კოსჩიუშკო.

აფრიკის ფილაქანი - კილიმანჯარო

ანტარქტიდის ფილაქანი - ვინსონი

ავსტრალიის ფილაქანი - ჯაია / კოსციუსკო

ევრაზიის ფილაქანი - ევერესტი

ჩრდილოეთ ამერიკის ფილაქანი - დენალი

წყნარი ოკეანის ფილაქანი - მაუნა კეა

სამხრეთ ამერიკის ფილაქანი - აკონკაგუა

ავსტრალია
ავსტრალიის ყველაზე მაღალი მთაა კოსციუშკო, ზღვის დონიდან 2228 მეტრზე. ამასთანავე, ავსტრალიის კონტინენტის ყველაზე მაღალი მთა, რომელიც ავსტრალიასა და პაპუა-ახალი გვინეას მოიცავს, არის ჯაია, რომელიც ზღვის დონიდან 4,884 მეტრზე მდებარეობს. მთა კოსციუშკოს დალაშქვრა ძალიან მარტივია, საკმარისია მხოლოდ 4 საათი უახლოესი ავტოსადგომიდან, ხოლო ჯაია კლასიფიცირდება როგორც სამთო საექსპედიციო მიმართულება.

ზოგიერთი წყარო ირწმუნება,რომ მთა ვილჰელმი (4509 მ), რომელიც მდებარეობს პაპუა-ახალი გვინეას ბისმარკის ქედზე, ავსტრალიის უმაღლესი მწვერვალია . ამ თეორიის საწყისები იქიდან მომდინარეობს, რომ მთა ჯაია სამხრეთ აზიის მთებს მიეკუთვნება. მსგავსი განმარტება ძირითადად პოლიტიკურია და არა გეოგრაფიული.

ევროპა
ევროპაში ზოგადად აღიარებული უმაღლესი მწვერვალია იალბუზი (5.642მ ზღვის დონიდან), რომელიც კავკასიაშიმდებარეობს. ის ასევე აღნიშნულია, ბასისა და მესნერის სიებში. აზიისა და ევროპის საზღვარი არ არის ერთნაირად აღიარებული ყველა სახელმწიფოს მიერ და სწორედ ეს იწვევს დავას უმაღლეს მწვერვალთან დაკავშირებით. თუ კუმა–მანიჩის ღრმულს გამოვიყენებთ გეოგრაფიულ საზღვრად, მაშინ იალბუზი სრულად მდებარეობს აზიაში. ხოლო თუ კავკასიონის წყალგამყოფ ქედს განვიხილავთ საზღვრად, მაშინ იალბუზი სრულად ევროპაში მდებარეობს. მონბლანი (ზღვის დონიდან 4,810 მ), რომელიც საფრანგეთის და იტალიის საზღვარზე მდებარეობს გრაის ალპებში, ზოგის აზრით, არის ევროპაში ყველაზე მაღალი მთა.

ამერიკა
ჩრდილოეთ ამერიკაში მდებარეობს დენალი, ხოლო სამხრეთ ამერიკაში აკონკაგუა.