iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფრიდრიხ VII (ბადენ-დურლახის მარკგრაფი)

ფრიდრიხ მაგნუს ფონ ცერინგენი (; დ. 1647 წლის 23 სექტემბერი, იკერმუნდი, მეკლენბურგი — გ. 1709 წლის 25 ივნისი, კარლსბურგი, დურლახი) — ბადენ-დურლახის მარკგრაფი.

ფრიდრიხი იყო ფრიდრიხ -ისა და მისი მეუღლის, კრისტინა მაგდალენას მეორე შვილი. 1670 წლის 15 მაისს, 23 წლის ასაკში, ის დაქორწინდა ავგუსტა მარია ფონ ჰოლშტაინ-ჰოტორპზე.

ფრიდრიხის გარდაცვალების შემდეგ, 1709 წელს, სამარკგრაფო მემკვიდრეობით მიიღო მისმა მეორე შვილმა, კარლ ვილჰელმმა.

შვილები
ფრიდრიხ მაგნუსი (13 იანვარი, 1672 — 24 თებერვალი 1672);
ფრედერიკა ავგუსტა (21 ივნისი 1673 — 24 ივლისი 1674);
კრისტინა სოფია (17 დეკემბერი 1674 — 22 იანვარი 1676);
კლაუდია მაგდალენა ელიზაბეტა (15 ნოემბერი 1675 — 18 აპრილი 1676);
კატარინა (10 ოქტომბერი 1677 — 11 აგვისტო 1746), დაქორწინდა გრაფ იოჰან ფრიდრიხ ფონ ლაინინგენ-ჰარტენბურგზე;
კარლ ვილჰელმი (17 იანვარი 1679 — 12 მაისი 1738), ბადენ-დურლახის მარკგრაფი; დაქორწინდა მაგდალენა ვილჰელმინა ფონ ვიურტემბერგზე;
იოჰანა ელიზაბეტა (3 ოქტომბერი 1680 — 2 ივლისი 1757), დაქორწინდა ჰერცოგ ებერჰარდ ლუდვიგ ფონ ვიურტემბერგზე;
ალბერტინა ფრიდერიკა (3 ივლისი 1682 — 22 დეკემბერი 1755), დაქორწინდა ქრისტიან ავგუსტ ფონ ჰოლშტაინ-ჰოტორპზე;
კრისტოფი (9 ოქტომბერი 1684 — 2 მაისი 1723), დაქორწინდა მარია კრისტინა ფონ ლაინინგენ-დაგსბურგ-ფალკენბერგ-ჰაიდენჰაიმზე;
შარლოტ სოფია (1 მარტი 1686 — 5 ოქტომბერი 1689)
მარია ანა (9 ივლისი 1688 — 8 მარტი 1689)
ეგვიპტის მეხუთე დინასტია

ეგვიპტის მეხუთე დინასტია (ასევე დინასტია ) — ძველი ეგვიპტის სამეფო დინასტია, რომელიც ხშირად , და დინასტიებთან ერთად მოიხსენიება, როგორც ეგვიპტის ძველი სამეფოს დინასტია. მეხუთე დინასტია მეფობდა ძვ.წ. 2494 წლიდან ძვ.წ. 2345 წლამდე.
ფარაონები
მეხუთე დინასტიის ყველა ცნობილი ფარაონი წარმოდგენილია ცხრილში. ამ დინასტიის ფარაონები დაახლოებით 150 წლის მანძილზე მეფობდნენ.
ელიზე რეკლიუ

ჟან ჟაკ ელიზე რეკლიუ ( დ. 15 მარტი 1830 — გ. 4 ივლისი 1905) — ფრანგი გეოგრაფი, სოციოლოგი, პოლიტიკური მოღვაწე. ანარქიზმის ერთ-ერთი თეორეტიკოსი. ინტერნაციონალის წევრი, ემხრობოდა ბაკუნისტებს, ლუი ბონაპარტის სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ წავიდა ემიგრაციაში; ცხოვრობდა დიდ ბრიტანეთში, აშშ-ში, სამხრეთ ამერიკის ქვეყნებში. პარიზის კომუნის (1871) პერიოდში იყო ეროვნული გვარდიის მებრძოლი. რეკლიუ ტყვედ იგდეს ვერსალელებმა და დასაჯეს სამშობლოდან სამუდამო განდევნით. ცხოვრობდა იტალიაში, შვეიცარიაში, ბელგიაში.

1892-1905 წლებში იყო გეოგრაფიის პროფესორი ბრიუსელში (თავდაპირველად თავისუფალ უნივერსიტეტში, შემდეგ მისი ინიციატივით შექმნილ ახალ უნივერსიტეტში). თავის შრომებში რეკლიუმ განამტკიცა ისტორიის როლი ქვეყანათმცოდნეობაში. საყოველთაო აღიარეა მოიპოვა რეკლიუს 19 ტომიანმა შრომამ „ადამიანი და დედამიწა“ (1876-1894), რომელსაც მკვლევარი დაახლოებით 20 წელი წერდა. ამ წიგნში რეკლიუს მასალა კავკასიის შესახებ მიაწოდა ქართველმა პუბლიცისტმა იონა მეუნარგიამ. რეკლიუ საზოგადოების განვითარებაში დიდ როლს ანიჭებდა გეოგრაფიულ გარემოს, მაგრამ არ იყო გეოგრაფიული დეტერმინიზმის თანამიმდევრული მომხრე. გეოგრაფიაში „ანარქიული“ მიმართულების წარმომადგენელი იყო. 1892 წელს საფრანგეთის გეოგრაფიულმა საზოგადოებამ მიანიჭა ოქროს მედალი.
ბალტა-ლიმანის ხელშეკრულებები

ბალტა-ლიმანის ხელშეკრულებები — ორი სამშვიდობო ხელშეკრულება, რომელთაგან ერთ-ერთი გაფორმდა ოსმალეთის იმპერიასა და გაერთიანებულ სამეფოს, ხოლო მეორე ოსმალეთის იმპერიასა და რუსეთის იმპერიას შორის, პირველს ხელი მოაწერეს 1838 წელს, ხოლო მეორეს 1849 წლის 1 მაისს ბალტა-ლიმანში, კონსტანტინოპოლის მახლობლად.

1838
ბალტა-ლიმანის პირველი ხელშეკრულება დაიდო გაერთიანებულ სამეფოსა და ოსმალეთის იმპერიას შორის. იგი კომერციული ხასიათის იყო და არეგულირებდა საერთაშორისო ვაჭრობის საკითხებს. ხელშეკრულების თანახმად გაუქმდა ყოველგვარი მონოპოლიები.

1849
ბალტა-ლიმანის კონვენციას ხელი მოაწერეს 1849 წელს. ამ ხელშეკრულებამ დუნაის სამთავროებში მართვის საკითხი განსაზღვრა. მის თანახმად მოლდოვისა და ვლახეთის მთავარს ნიშნავდა სულთანი რუსეთთან შეთანხმებით 7 წლის ვადით. ბალტა-ლიმანის ხელშეკრულების მოქმედება შეწყდა 1853 წელს ყირიმის ომის დაწყებით.
ლონდონის კონვენცია სრუტეების შესახებ

ლონდონის კონვენცია სრუტეების შესახებ — კონვენცია, რომელსაც რუსეთმა, საფრანგეთმა დიდმა ბრიტანეთმა, ავსტრიამ და პრუსიამ ხელი მოაწერეს 1841 წლის 13 ივლისს ლონდონში. კონვენციის თანახმად აღდგა „ძველი წესები“, რომლის მიხედვითაც ოსმალეთის სრუტეები მშვიდობიან დროს დახურული იყო ყველა სამხედრო გემისათვის. სულტანს შეუნარჩუნდა უფლება გასცეს ბრძანება ხომალდის გატარების შესახებ. ომის პერიოდში სრუტეების სტატუსზე კონვენცია არაფერს არ ამბობდა.

კონვენციის თანახმად რუსეთმა სრუტეებზე დაკარგა პრივილეგია, რომელიც უნკიარ-ისკელესის ხელშეკრულებით მიიღო 1833 წელს, რომლის მიხედვითაც რუსეთის თხოვნით ოსმალეთი ვალდებული იყო დაეხურა ბოსფორისა და დარდანელის სრუტეები.

სრუტეების თანამედროვე სტატუსი 1936 წელს მიღებული მონტრეს კონვენციით რეგულირდება.
პარიზის ხელშეკრულება (1856)

პარიზის საზავო ხელშეკრულება, პარიზის ტრაქტატი — საერთაშორისო ხელშეკრულება, რომელსაც ხელი მოაწერეს 1856 წლის 30 მარტს პარიზის კონგრესზე. კონგრესი გაიხსნა 1856 წლის 25 თებერვალს და მასში მონაწილეობდნენ ერთი მხრივ, რუსეთის იმპერია და მეორე მხრივ ყირიმის ომის მოკავშირეები ოსმალეთის იმპერია, საფრანგეთი, ბრიტანეთის იმპერია, ავსტრია, სარდინია და ასევე პრუსია. ხელშეკრულების შედეგად დასრულდა ყირიმის ომი.

ისტორია
 საუკუნის შუა ხანებისათვის რუსეთის იმპერიისა და დასავლეთ ევროპის ქვეყნების (ინგლისის, საფრანგეთის და ავსტრიის) ბრძოლამ დასუსტებული ოსმალეთის ევროპული და აზიური სამფლობელოების გადანაწილებისა და ბოსფორ-დარდანელის სრუტეებზე კონტროლის დამყარებისათვის უაღრესად მწვავე ხასიათი მიიღო. გამწვავდა საკუთრივ რუსეთ-ოსმალეთის ურთიერთობა. 1853 წელს რუსეთსა და ოსმალეთს შორის ომი დაიწყო. ეს ომი ისტორიაში ყირიმის ომის (1853-1856) სახელით არის ცნობილი. 1854 წელს უკვე პრაქტიკულად დამარცხებული ოსმალეთის მხარეზე ომში საფრანგეთი, ინგლისი და სარდინიის სამეფოები ჩაერთნენ. ომი სამ ფრონტზე — ბალკანეთში, ყირიმის ნახევარკუნძულსა და სამხრეთ კავკასიაში მიმდინარეობდა. რუსეთის არმია დამარცხდა ბალკანეთზე და ყირიმში (1855 წელს მოკავშირეებმა სევასტოპოლი აიღეს). წარმატება მოპოვებულ იქნა მხოლოდ სამხრეთ კავკასიაში. 1853 წელს რუსეთის არმიამ ოსმალები დაამარცხა ახალციხესთან, 1854 წელს — მდინარე ჩოლოქზე. 1855 წელს ოსმალეთის ჯარებმა დაიკავეს აფხაზეთი და სამეგრელო. 1855 წლის ნოემბერში რუსეთის არმიამ ყარსის ციხე-სიმაგრე აიღო. წარმატებებმა კავკასიაში რუსეთს ვერ უშველა. დამარცხებული რუსეთის იმპერია სამარცხვინო ზავზე დათანხმდა.

საზავო ხელშეკრულება (ტრაქტატი) რუსეთს, საფრანგეთს, ინგლისს, ოსმალეთსა და სარდინიის სამეფოს შორის დაიდო პარიზში 1856 წლის 18 (30) მარტს.

პარიზის საზავო ხელშეკრულების მესამე მუხლის ძალით რუსეთს ოსმალეთისათვის უნდა დაებრუნებინა ყარსი და ასევე ომის დროს დაკავებული ოსმალეთის სხვა ტერიტორიები. მოკავშირეები დამარცხებულ რუსეთს უბრუნებდნენ ომის დროს დაკავებულ ქალაქებსა და ნავსადგურებს: სევასტოპოლს, ბალაკლავას, კამიშს, ევპატორიას, ქერჩს, ენიკალეს, კინბურნს და სხვა.

რუსეთის დანაკარგები
რუსეთმა დაკარგა ტერიტორიები დუნაის შესართავთან.
რუსეთი იძულებული გახდა უარი ეთქვა ოსმალეთის იმპერიაში ქრისტიანების დაცვაზე.
რუსეთმა დაკარგა გავლენა რუმინეთსა და სერბეთზე.
პარიზის ხელშეკრულების დადებამ და ომში მარცხმა რუსეთის მოსახლეობის მაღალი ფენები აიძულა მოეთხოვათ ძირეული რეფორმა ხელისუფლებაში და სოციალურ საკითხებში.

მონაწილე მხარეები

საფრანგეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი, გრაფი ალექსანდრე ვალევსკი.
ოსმალეთში საფრანგეთის ელჩი ფრანსუა-ადოლფ დე ბურკენე

ავსტრიის იმპერიის საგარეო საქმეთა მინისტრი კარლ ფერდინანდ ბუოლი
ი. გიუბნერი.

საგარეო საქმეთა მინისტრი, ლორდი ჯორჯ ვილერს კლარენდონი
საფრანგეთში ბრიტანეთის ელჩი ჰენრი კაული

გრაფი ალექსი ორლოვი
დიპლომატი ფილიპ ბრუნოვი.

გრაფი კამილო კავური
ს. ვილამარინა.

დიდი ვეზირი მეჰმედ ემინ აალი-ფაშა
ოსმალეთის ელჩი პარიზში ჯემილ-ბეი

ოტო თეოდორ მანტეიფელი
მ. გარცფელდტი
თოფხანის შეთანხმება

თოფხანის შეთანხმება — სამშვიდობო ხელშეკრულება ოსმალეთის იმპერიასა და ბულგარეთის სამთავროს შორის. ხელი მოაწერეს 1886 წლის 5 აპრილს.

ხელშეკრულების თანახმად ბულგარეთის გაერთიანება საერთაშორისო დონეზე იურიდიულად აღიარეს. ელჩები ერთმანეთს შეხვდნენ კონსტანტინოპოლის ერთ-ერთ უბანში, რომელსაც თოფხანა ეწოდებოდა (ამჟამად ბეიოღლუს რაიონის შემადგენლობაშია). ხელშეკრულებას ხელი მოაწერეს დიდმა ვეზირმა ქამილ-ფაშამ და ბულგარეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ილია ცანოვმა, ასევე დიდი სახელმწიფოების ელჩებმა.

ხელშეკრულების ძალით ბულგარეთის პრინცი ალექსანდრ ბატენბერგი აღიარეს აღმოსავლეთ რუმელიის გენერალ-გუბერნატორად. ასე მოხდა ბულგარეთის გაერთიანება. კომპესაციის სახით ოსმალეთმა მიიღო კირჯალის მიმდებარე ტერიტორია და ტამრაშის რესპუბლიკა, სულ 1640 კმ². ამ ხელშეკრულებით ერთიანი ბულგარეთის ფართობი გახდა 94345 კმ².
გეოგრაფიული მდებარეობა

გეოგრაფიული მდებარეობა — დედამიწის ზედაპირზე რაიმე პუნქტის ან ტერიტორიის მდებარეობა სხვა ობიექტის მიმართ. მათემატიკური გეოგრაფიის თვალსაზრისით ამა თუ იმ პუნქტის ან ტერიტორიის გეოგრაფიული მდებარეობა განისაზღვრება გეოგრაფიული კოორდინატებით; ფიზიკურ-გეოგრაფიული თვალსაზრისით — მდებარეობით კონტინენტების, ოკეანეების, მთების, მდინარეების, ტბებისა და სხვა ფიზიკურ-გეოგრაფიული ობიექტების მიმართ; ეკონომიკური და პოლიტიკური გეოგრაფია გეოგრაფიულ მდებარეობაში გულისხმობს დასახლებული პუნქტის, რაიონის, ქვეყნის თუ სხვა ობიექტის მდებარეობას ეკონომიკურ-გეოგრაფიული (გზების, ბაზრების, სამეურნეო ცენტრების და სხვა) და ფიზიკურ-გეოგრაფიული ობიექტების მიმართ. გეოგრაფიული მდებარეობა ქვეყნის, რაიონის, ქალაქის და სხვა განვითარების ერთ-ერთი პირობაა. გეოგრაფიული მდებარეობის პრაქტიკული მნიშვნელობა იცვლება სხვადასხვა სოციალურ-ეკონომიკურ ფორმაციებში. გეოგრაფიული ტაქსონების კონკრეტული შესწავლისას განასხვავებენ მიკრომდებარეობას (ლოკალური გარემოცვა სხვა გეოგრაფიულ ობიექტებთან უშუალო კონტაქტის არეალში), მეზომდებარეობას (მდებარეობა რეგიონში, ქვეყანასა და სხვა), მაკრომდებარეობას (თანაფარდობა გეოგრაფიულ გარსთან ან მთლიანად დედამიწის ზედაპირის მსხვილ მონაკვეთებთან). განსაკუთრებით გამოიყოფა აგრეთვე ფიზიკურ-გეოგრაფიული მდებარეობა, ეკონომიკურ-გეოგრაფიული მდებარეობა, სატრანსპორტო-გეოგრაფიული მდებარეობა და სხვა. „გეოგრაფიული მდებარეობის“ გაგება ცნობილია საუკუნის ბოლოდან, როდესაც დომინირებდა გეოგრაფიული დეტერმინიზმის პარადიგმა.
ინგლის-ოსმალეთის კონვენცია

ინგლის-ოსმალეთის კონვენცია — ხელშეკრულება, რომელიც 1913 წელს დაიდო გაერთიანებულ სამეფოსა და ოსმალეთის იმპერიას შორის. კონვენციის თანახმად შეიზღუდა ოსმალეთის გავლენა სპარსეთის ყურის რეგიონში დიდი ბრიტანეთისა და არაბული სამთავროების ბაჰრეინის, ქუვეითისა და კატარის სასარგებლოდ. ოსმალეთმა ასევე აღიარა დიდი ბრიტანეთის კონტროლი მდინარე შატ-ელ-არაბის ნაოსნობაზე. მოლაპარაკებები ამ საკითხთან დაკავშირებით მიმდინარეობდა 1911 წლიდან და მჭიდროდ იყო დაკავშირებული ბაღდადის რკინიგზის საკითხთან. ინგლისი დათანხმდა გაგრძელებულიყო რკინიგზი მშენებლობა ბასრამდე, იმ პირობით თუ იგი აღარ გაგრძელდებოდა სპარსეთის ყურისაკენ.

1913 წლის 29 ივლისს მოხდა კონვენციის ხელმოწერა, მაგრამ არ მომხდარა მისი რატიფიცირება. ხელშეკრულების მთავარი დამსახურება იყო ქუვეითის ფორმალური დამოუკიდებლობის იურიდიული ბაზისა შექმნა და თანამედროვე საზღვრების ჩამოყალიბება.
კვიპროსის კონვენცია

კვიპროსის კონვენცია — საიდუმლო ხელშეკრულება გაერთიანებულ სამეფოსა და ოსმალეთის იმპერიას შორის. კონვენციის თანახმად ოსმალეთმა კვიპროსი საიდუმლოდ გადასცა გაერთიანებულ სამეფოს რათა მხარი დაეჭირა ბერლინის კონგრესზე. კონვენციის პირობების შესახებ მოლაპარაკებები მიდიოდა 1878 წლის განმავლობაში და ხელი მოაწერეს ამავე წლის 4 ივნისს კონსტანტინოპოლში.
ბასილი (ტრაპიზონი)

ბასილი დიდი კომნენოსი (; გ. 6 აპრილი, 1340) — ტრაპიზონის იმპერატორი 1332-1340 წლებში. იმპერატორ ალექსი -ისა და ჯიაჯაყ ჯაყელის უმცროსი შვილი.

ბიოგრაფია
1330 წელს, როდესაც მისმა უფროსმა ძმამ ანდრონიკე -მ დაიკავა ტახტი და მოკლა თავისი ორი ძმა მიხეილი და გიორგი, ბასილი იძულებული გახდა კონსტანტინოპოლში გაქცეულიყო. ანდრონიკეს გარდაცვალების შემდეგ, მისი მცირეწლოვანი შვილის მანუელ -ის მმართველობისას, ტრაპიზონის პრობიზანტიურმა პარტიამ 1332 წლის აგვისტოში კონსტანტინოპოლიდან გამოიწვია ბასილი და ტახტზე აიყვანა. მანუელ ბერად აღკვეცეს და მონასტერში გამოკეტეს. თავისი მმართველობა ბასილმა დაიწყო იმ ქართველების რეპრესიით, რომელთაც ტრაპიზონის იმპერიაში მაღალი თანამდებობები ეკავათ. ტახტზე ასვლიდან ექვს თვეში მის წინააღმდეგ მანუელ -ის ხელმძღვანელობით აჯანყება დაიწყო. აჯანყება ჩაახშეს და 21 თებერვალს, სავარაუდოდ ბასილის ბრძანებით იოანე ევნუხმა მოკლა მანუელი.

მმართველობის პირველ წელსვე მოუწია შეიხ-ჰასანის შემოტევის მოგერიება. ბრძოლა მინთრიონის გორასთან გაიმართა და თავდასხმა მოგერიებულ იქნა. ბასილის მმართველობა მოსახლეობაში უკმაყოფილებას იწვევდა. უკმაყოფილება ისეთი დიდი იყო, რომ 1333 წლის 2 მარტს, მზის დაბნელების დროს მოსახლეობამ ქვები დაუშინა, ბასილი იძულებული გახდა დამალულიყო.

1335 წელს ბასილი დაუმოყვრდა ბიზანტიის საიმპერატორო კარს და ცოლად შეირთო ანდრონიკე -ის ასული ირინა პალეოლოგოსი. მალევე ურთიერთობა გაუფუჭდა მასთან და 1339 წელს ცოლად მოიყვანა ირინა ტრაპიზონელი. კონსტანტინოპოლის პატრიარქმა იოანე -მ ირინა ტრაპიზონელი ეკლესიიდან განკვეთა, ხოლო ტრაპიზონის მიტროპოლიტმა გრიგოლმა ბასილისა და ირინა ტრაპიზონელის ქორწინება დაგმო. ირინა ტრაპიზონელისგან ჰყავდა ბაილის შვილები ალექსი და კალო-იოანე.

ბასილი გარდაიცვალა 1340 წლის 6 აპრილს, სავარაუდოდ მოწამლა მისმა კანონიერმა ცოლმა ირინამ, რომელმაც დაიკავა იმპერატორის ტახტი.
ჯიაჯაყ ჯაყელი

ჯიაჯაყ ჯაყელი — ტრაპიზონის დედოფალი, იმპერატორ ალექსი -ის მეუღლე.

ჯიაჯაყი იყო სამცხის ათაბაგის ბექა -ის ასული. ჯიაჯაყისა და ალექსი -ის ქორწინება შედგა დაახლოებით 1300 წელს.

ოჯახი
მეუღლე: 1300 წლიდან ტრაპიზონის იმპერატორი ალექსი (1297-1330 წწ)
შვილები:
ანდრონიკე (დაახლ. 1310 - 8 იანვარი 1332), ტრაპიზონის იმპერატორი
ბასილი (მოკლეს. 6 აპრილი 1340), ტრაპიზონის იმპერატორი
მიხეილ აზახუტლუ კომნენოსი (მოკლეს. მაისი 1330), მოკლეს ძმის, ანდრონიკე -ის ბრძანებით
გიორგი აღბუღა კომნენოსი (მოკლეს. მაისი 1330), მოკლეს ძმის, ანდრონიკე -ის ბრძანებით
ანა ანახუტლუ კომნენოსი (მოკლეს. სექტემბერი 1342), ტრაპიზონის იმპერატორი
ევდოკია კომნენოსი; ქმარი: (?) ადილ-ბეგ იბნ იაკუბი.
იონ ანტონესკუ

იონ ვიქტორ ანტონესკუ (; დ. 2 ივნისი, 1882 — გ. 1 ივნისი, 1946) — რუმინეთის სახელმწიფო და სამხედრო მოღვაწე. მარშალი, პრემიერ-მინისტრი და კონდუკეტორი (ფიურერის ან დუჩეს ანალოგი ) 1940-1944 წლებში.

დაიბადა ქალაქ პიტეშტში, მსხვილი მიწათმფლობელის ოჯახში. სწავლობდა საფრანგეთის სამხედრო სასწავლებელში და კოლეჯში. ბალკანეთის მეორე ომის დროს კავალერიის დივიზიის შტაბის უფროსია. მონაწილეობდა პირველ მსოფლიო ომში და უნგრეთის საბჭოთა რესპუბლიკის ინტერვენციაში 1919 წელს. ეკავა უმაღლესი თანამდებობები რუმინეთის არმიაში. 1923 წლიდან სამხედრო ატაშეა პარიზში, ხოლო 1926 წლიდან ლონდონში.

1940–1944 წლებში რუმინეთის პრემიერ-მინისტრი და კონდუკეტორია. ქვეყანას მართავდა ფაშისტური მეთოდებით და იყო ჰიტლერთან ალიანსში.

1944 წლის 24 მარტს საბჭოთა არმია შევიდა რუმინეთში. ამავე წლის აგვისტოში იასი-კიშინიოვის ოპერაციის შედეგად რუმინეთში დაიწყო აჯანყება ხელისუფლების წინააღმდეგ. 23 აგვისტოს მიჰაი -მა გამოიძახა ანტონესკუ და მოსთხოვა ზავის დადება წითელ არმიასთან, რაზეც მან უარი განაცხადა, ამის შემდეგ ანტონ დიმიტრესკუმ იონ ანტონესკუ დააპატიმრა და 24 აგვისტოს რუმინეთმა ომიდან გასვლა გამოაცხადა. 1946 წლის 17 მაისს რუმინეთის სასამართლომ იონ ანტონესკუს სიკვდილი მიუსაჯა, 1 ივნისს განაჩენი შეასრულეს.

2006 წლის 5 დეკემბერს ბუქარესტის სააპელაციო სასამართლომ ნაწილობრივ მოახდინა ანტონესკუს რეაბილიტაცია. ადგილობრივი ნაციონალისტები და ნეოფაშისტები მას რუმინეთის ეროვნულ გმირად მიიჩნევენ.
სიმღერის რევოლუცია

სიმღერის რევოლუცია — ბალტიისპირეთის რესპუბლიკების საპროტესტო აქციების სერია 1987-1991 წლებში, რომლის მთავარი მიზანიც იყო ესტონეთის, ლატვიისა და ლიეტუვის ეროვნული სუვერენიტეტის აღდგენა.

აღნიშნულ მოძრაობას მოჰყვა მსხვერპლიც. კერძოდ, 1991 წლის 13 იანვარს ვილნიუსის მოვლენების დროს, ტელეანძის დაცვისას დაიღუპა 14 ლიეტუველი და ერთი სუკ-ის თანამშრომელი. ორი ლატვიელი პოლიციელი და სამი მოქალაქე დაიღუპა 1991 წლის 20 იანვარს რიგაში მიმდინარე მოვლენების დროს. რვა ლიეტუველი მებაჟე დახვრიტეს 1991 წლის 31 ივლისს ლიეტუვა-ბელარუსის საზღვარზე თავდასხმის დროს.

სსრკ-ის დაშლა დაიწყო 80-იანი წლების მეორე ნახევარში. ბალტიისპირეთის პირველ ანტისაბჭოთა მოძრაობას ეწოდა სიმღერის რევოლუცია, რადგანაც იგი ეყრდნობოდა ეროვნული აღორძინების რომანტიკულ იდეებს. ცნება „სიმღერის რევოლუცია“ უპირველეს ყოვლისა ესადაგება ესტონეთსა და ლატვიას, მცირე ხარისხით - ლიეტუვას. რევოლუციის სიმბოლო გახდა ბალტიისპირეთის ხალხთა სიმღერა, რომელსაც მღეროდნენ მიტინგებზე და საბჭოთა ტანკების სიახლოვეს.
ვარშავის ბრძოლა (1920)

ვარშავის ბრძოლა — პოლონეთ-საბჭოთა რუსეთის ომის ერთ-ერთი საკვანძო ბრძოლა, რომლის დროსაც პოლონეთმა შეძლო შეეჩერებინა წითელი არმიის წინსვლა და ომის მსვლელობაში მოეხდინა გარდატეხა.

ბრძოლის დროს იუზეფ პილსუდსკის შენაერთებმა დაამარცხეს რუსეთის დასავლეთის ფრონტის შენაერთები, რომელთაც მიხეილ ტუხაჩევსკი მეთაურობდა და სტრატეგიული შეტევა დაიწყეს აღმოსავლეთის მიმართულებით. დასავლეთის ფრონტის არმიის გადარჩენილმა ნაწილებმა გაქცევით უშველეს თავს. 21 სექტემბრისთვის პოლონელებმა გაანადგურეს სამხრეთ-დასავლეთ ფრონტის დარჩენილი სამი არმიაც, რითიც რუსეთის სამხრეთ-დასავლეთის ფრონტმა არსებობა შეწყვიტა. რუსეთმა სამშვიდობო მოლაპარაკებების გამართვა ითხოვა.

1920 წლის 12 ოქტომბერს მოლაპარაკებების პროცესი დაიწყო. ვარშავის ბრძოლაში გამარჯვებამ პოლონეთს დამოუკიდებლობა შეუნარჩუნა და 18 ოქტომბერს საბჭოთა რუსეთთან სამშვიდობო ხელშეკრულებას მოაწერა ხელი, რომლის ძალითაც დათმო დასავლეთ უკრაინისა და დასავლეთ ბელორუსიის ტერიტორიები. ბრძოლა ისტორიაში შევიდა სახელწოდებით „სასწაული ვისლაზე“.
ადოლფი (იულიხისა და ბერგის ჰერცოგი)

ადოლფ ფონ იულიხ-ბერგი (; დ. დაახლ. 1370 — გ. 14 ივლისი, 1437, კიოლნი) — ბერგის ჰერცოგი 1408 წლიდან, იულიხის ჰერცოგი (ადოლფ -ის სახელით) 1423 წლიდან. 1395—1402 წლებში იყო რავენსბერგის გრაფი. ადოლფი იყო ჰერცოგ ვილჰელმ ფონ ბერგისა და მისი ცოლის, ანას, პფალცის კურფიურსტ რუპრეხტ -ისა და გერმანიის მეფის, რუპრეხტ -ის დის ქალიშვილის შვილი.

ადოლფის მამამ ბავშვობიდანვე ეჭვქვეშ დააყენა მისი მემკვიდრეობის საკითხი და 1395 წელს მხოლოდ მცირე ნაწილი — ვავენსბერგის საგრაფო დაუმტკიცა.

1403 წელს ადოლფი ღია ბრძოლაში ჩაერთო მამის წინააღმდეგ, დაატყვევა და რამდენიმე ხნით დააპატიმრა. ადოლფის წინააღმდეგ გამოვიდნენ მეზობელი მთავრები, რომლებმაც მხარს უჭერდა ბიძამისი — მეფე რუპრეხტი. შედეგად, შვილი დაემორჩილა მამას და 1408 მისგან მემკვიდრეობით მიიღო ბერგის საჰერცოგო.

1414—1416 წლებში ადოლფმა გაილაშქრა თავისი ძმის, კიოლნი არქიეპისკოპოს ვილჰელმის წინააღმდეგ, თუმცა მცდელობა წარუმატებელი აღმოჩნდა.

1401 წელს ადოლფი დაქორწინდა იოლანტა ბარზე. 1415 წელს, იოლანტას ძმას, ჰერცოგ ედუარდ -ეს გარდაცვალების შემდეგ შვილი არ დარჩა, ადოლფს სურდა, რომ ბარის საჰერცოგო ტახტზე თავისი ვაჟი დაესვა. ის ჩაერთო რენე ანჟუელთან ომში, თუმცა 1422 წელს ტყვედ ჩავარდა. გასათავისუფლებლად დიდი გამოსასყიდი გადაიხადა და იძულებული გახდა უარი ეთქვა ბარის ტახტზე.

იოლანტა ფონ ბარი გარდაიცვალა 1421 წელს და 1430 წელს ადოლფმა ცოლად ელიზაბეტა ბავარიელი, ბავარია-მიუნჰენის ჰერცოგის, ერნსტის ქალიშვილი მოიყვანა. ამ ქორწინებიდან მას შვილები არ შესძენია.

1431 წელს გარდაიცვალა ადოლფის ერთად-ერთი მემკვიდრე — რუპრეხტი.

ადოლფი გარდაიცვალა 1437 წელს და დაკრძალეს ალთენბერგში. იულიხისა და ბერგის ჰერცოგი გახდა მისი ნათესავი — რავენსბერგის გრაფი გერჰარდი.
ფიზიკურ-გეოგრაფიული ქვეყანა

ფიზიკურ-გეოგრაფიული ქვეყანა — ფიზიკურ-გეოგრაფიული დარაიონების ერთ-ერთი უმაღლესი ტაქსონომიური ერთეული. წარმოადგენს დიდ ტერიტორიას, რომელიც გეოგრაფიული მდებარეობისა და ბუნებრივი პირობების მიხედვით არის გამოყოფილი. იგი კონტინენტის ნაწილია, რომელსაც ახასიათებს ვრცელ ტერიტორიაზე ერთიანი გეოსტრუქტურა (მაგალითად, ფარები, ბაქნები და სხვა) ან სტრუქტურული ელემენტების კანონზომიერი შეთანაწყობა, უახლესი ტექტონიკური მოძრაობების საერთო ტენდენცია და ამის შედეგად მაკრორელიეფის ერთგვაროვნება (ვრცელი ვაკეები, ზეგნები, მთათა სისტემები და მათი კომბინაციები). გეოგრაფიული მდებარეობა განსაზღვრავს ფიზიკურ-გეოგრაფიული ქვეყნის ატმოსფერული პროცესებისა და მაკროკლიმატის საერთო ნიშნებს (ჰავის კონტინენტურობის ხარისხი და სხვა). გეომორფოლოგიური თვალსაზრისით განასხვავებენ ვაკიან, მთიან, მთისწინეთიან და მთათაშუა-ქვაბულიან ქვეყნებს. ფიზიკურ-გეოგრაფიული ქვეყნების მაგალითებია, კავკასია, აღმოსავლეთ ევროპის ვაკე, ატლასის მთები და სხვა.
პელაიო

პელაიო (, , ; დ. დაახლ. 690 — გ. 737) — ასტურიის სამეფოს პირველი მეფე. ქვეყანას მართავდა 718-737 წლებში.

მას შემდეგ, რაც ვესტგუთების მეფე როდერიკმა არაბებთან მარცხი განიცადა, მისმა ჯარმა ასტურიისკენ დაიხია. თავდაცვისათვის ასტურიის მთები, ხეობები და გამოქვაბულები საკმაოდ ხელსაყრელი აღმოჩნდა, ვესტგუთების ჯარები უკვე მზად იყვნენ არაბებისათვის გადამწყვეტი დარტყმა მიეყენებინათ. ამასობაში გარდაიცვალა როდერიკი და ახალ მეფედ პელაიო აირჩიეს.

ასეთ რთულ სიტუაციაში ჩაიბარა ქვეყანა პელაიომ და თავდაპირველად წარმატებების მიღწევა გაუჭირდა, რადგანაც ჯარი საკმაოდ მცირე ჰყავდა. 714 წელს, არაბების მოახლოებისას პელაიომ პიკოს-დე-ეუროპის მთისწინეთისკენ დაიხია. აქ ისინი წარმატებით ებრძოდნენ მტერს. 718 წელს უკან დახეულმა პელაიომ კოვადონგის ხეობაში მტერს ბრძოლა გაუმართა. არაბები დაამარცხეს და მათი მთავარსარდალი ალკამა ბრძოლაში მოკლეს.

კოვადონგის ბრძოლაში გამარჯვებას დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა. ამ ბრძოლით დაიწყო რეკონკისტა. პელაიოს მმართველობის დასასრულს ასტურიამ აღმოსავლეთით ბასკები შემოიერთა, ხოლო დასავლეთით — გალისია.

ოჯახი
მეუღლე: გაუდიოსა
ფავილა (დაახლ. 715 — ივნისი 739), ასტურიის მეფე 737-739 წწ.
გერმესინდა (დაახლ. 725 — ?); მეუღლე: ალფონსო (დაახლ. 705—757), ასტურიის მეფე 739-757 წწ.
მარიუტი

მარიუტი — ლაგუნის ტიპის მარილიანი ტბა ჩრდილოეთ ეგვიპტეში. მდებარეობს მდინარე ნილოსის დელტის დასავლეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 4 მ-ით დაბლა. ხმელთაშუა ზღვისგან გამოყოფილია ვიწრო და ქვიშიანი ყელით, რომელზედაც დაშენებულია ქალაქ ალექსანდრიის დასავლეთი ნაწილი. გადაჭიმულია ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისაკენ; წაგრძელებული ფორმისაა. საუკუნეში ტბის ფართობი დაახლოებით 200 კმ² აღწევდა. ამჟამად მისი ფართობია 60 კმ². ნაპირებთან მოქმედებს თევზსაჭერი არტელი და მარილის მოსაპოვებელი საწარმო. მარიუტი არხით შეერთებულია მდინარე ნილოსთან. ტბის ყველაზე მაღალი დონეები ემთხვევა მდინარე ნილოსის წყალმოვარდნებს. ანტიკურ დროში ტბას „მარეოტისი“ ეწოდებოდა. ტბაში მოიპოვება ნილოსის ქორჭილა.
მანზალა

მანზალა, მენზალა ( ძველად — ტანისი) — დიდი მარილიანი ტბა ან ლაგუნა ჩრდილოეთ ეგვიპტეში. მოქცეულია მდინარე ნილოსის დელტის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე დუმიატის ტოტსა და სუეცის არხს შორის. შეერთებულია ხმელთაშუა ზღვასთან. მცირეწყლიანია. ფართობი დაახლოებით 1360 კმ². გადაჭიმულია 47 კმ-ზე, სიგანე 30 კმ. მანზალის აღმოსავლეთ ნაწილში გადის სუეცის არხი, დასავლეთით ქალაქებს დუმიატსა და ელ-მატარიას შორის, — მანზალის არხი, რომლის სიგრძე დაახლოებით 35 კმ აღწევს. განვითარებულია თევზჭერა.
ვილჰელმი (იულიხ-ბერგის ჰერცოგი)

ვილჰელმ ფონ იულიხ-ბერგი (; დ. 9 იანვარი,1454 ან 1455 — გ. 6 სექტემბერი, 1511) — ბერგისა (ვილჰელმ -ის სახელით) და იულიხის ჰერცოგი და რავენსბერგის გრაფი (ვილჰელმ -ის სახელით) 1475 წლიდან. ჰენგენბახების დინასტიის წარმომადგენელი. ვილჰელმი იყო ჰერცოგ გერჰარდისა და სოფია ფონ საქსენ-ლაუენბურგის შვილი. მამის გარდაცვალების შემდეგ მემკვიდრეობით მიიღო მისი ტიტულები და სამფლობელოები.

ვილჰელმი გარდაიცვალა 1511 წელს და მისი სიკვდილით შეწყდა იულიხის დინასტია. მისი მემკვიდრე გახდა იოჰანი, რომელმაც 1521 წელს ასევე მემკვიდრეობით მიიღო კლევის საჰერცოგო და მარკის საგრაფო.

ოჯახი
1472 წელს ვილჰელმი დაქორწინდა გრაფინია ელიზაბეტა ფონ ნასაუ-საარბიუკენზე, თუმცა ის დაახლოებით 1478 წელს გარდაიცვალა.

1481 წელს ვილჰელმი კვლავ დაქორწინდა, ამჯერად უკვე სიბილა ფონ ბრანდენბურგზე. მათ ჰყავდათ ქალიშვილი მარია (1491—1543), რომელიც 1509 წელს გათხოვდა იოჰან ფონ კლევზე.
პოსტმოდერნული ლიტერატურა

პოსტმოდერნულ ლიტერატურას — ლიტერატურა, რომელიც ძირითადად მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ იწერება. პოსტმოდერნული ლიტერატურა მიიჩნევა რეაქციად განმანათლებლობის იდეებსა და მოდერნულ ლიტერატურაზე.

პოსტმოდერნულ ლიტერატურას ახასიათებს სხვადასხვა ნარატიული ხერხები როგორიცაა ფრაგმენტაცია, პარადოქსი, არასანდო მთხრობელი, არარეალისტური სიუჟეტი, პაროდია. პოსტმოდერნისტი ავტორები არ აღიარებენ, რომ მათ ნაწარმოებებს მხოლოდ ერთი მნიშვნელობა და გაგება შეიძლება ჰქონდეს; ისინი ხაზს უსვამენ და წაახალისებენ მრავალგვარი საზრისისა და გაგების არსებობას, ზოგიერთ შემთხვევაში კი მიუთითებენ, რომ ტექსტი მთლიანად დაცლილია საზრისისაგან.

პოსტმოდერნული ლიტერატურა გამოირჩევა იმითაც, რომ ის შლის საზღვრებს „მაღალ” და „დაბალ“ ლიტერატურას შორის, აგრეთვე განსხვავებებს სხვადასხვა ჟანრებსა და თხრობის ფორმებს შორის. შესაბამისად, პოსტმოდერნული ლიტერატურა აერთიანებს ელიტურ, ფილოსოფიურ ლიტერატურას და ე.წ. გასართობ, პოპულარულ ლიტერატურას და ესწრაფვის მოსპოს განსხვავებები მათ შორის. ამის გამოვლინებაა ის რომ პოსტმოდერნულ ლიტერატურაში ფართოდ გამოიყენება პასტიში. პასტიში წარმოადგენს მანამდე არსებული ტექსტებიდან, ჟანრებიდან თუ ლიტერატურული მიმდინარეობებიდან თემებისა და იდეების სესხებას და მათი დახმარებით ახალი ტექსტის შექმნას. პასტიშის გარდა, პოსტმოდერნული ლიტერატურის სტილისტურ მახასიათებლებს შორისაა ინტერტექსტუალობა, მეტალიტერატურა, მაგიური რეალიზმი, მკითხველის ჩართულობა და ა.შ.