პრისცილას სამარხი

პრისცილას საფლავი — ძეგლოვანი საფლავი, აგებული პირველ საუკუნეში რომში, ძველ აპიუსის გზაზე, დომინე კვო ვადიზის ეკლესიის წინ. საფლავი ეკუთვნოდა პრისცილას, ტიტუს ფლავიუს აბასკანტოს ცოლს, იმპერატორი დომიციანეს სამსახურიდან გათავისუფლებულს. აბასკანტო ფლობდა დიდ ქონებას, რადგან ის იყო იმპერატორის მდივანი (იმპერიული კორესპონდენცია), მნიშვნელოვანი, რთული და საპასუხისმგებლო თანამდებობაზე დამკვიდრებული. გათავისუფლებულს ალმონეს მდინარის მახლობლად ჰქონდა მიწის ნაკვეთები და აბაზანები და, სავარაუდოდ, შეძენილი, უკვე არსებული საფლავი ამ მიწის ნაკვეთებზე, რათა იგი თავისი საჭიროებების შესაბამისად მოეწყო.

მახასიათებლები
კვადრატული ფორმის ფუძეზე, რომელიც დაფარულია ტრავერტინის ბლოკებით, ძველად აღმართული იყო ორი ცილინდრული სვეტი, აგებული ერთმანეთზე განლაგებული, ქსელოვანი ტექნიკით. ზედა დონე 13 ნიშისგან შედგება, და განკუთვნილი იყო გარდაცვლილი ღვთიურად აღიარებული ქალის ქანდაკებებისთვის. საფლავის ოთახში, რომელიც მოწყობილია ცილინდრული ჭერით, შესვლა შესაძლებელია დერეფნიდან, რომელიც ამჟამად ხელმისაწვდომია ძეგლზე მიმაგრებული ერთ-ერთი სახლის ქვედა ოთახებიდან. ოთახი შიგნიდან დაფარული იყო ტრავერტინის ბლოკებით და შეიცავდა სამ ნიშს, რომლებიც განკუთვნილი იყო სარკოფაგებისთვის.
ისტორია
ძეგლი უდავოდ იდენტიფიცირებულია რომაელი პოეტის, პუბლიუს პაპინიუს სტაციუსის მიერ, მისი ზუსტი აღწერის წყალობით, მეხუთე წიგნში, ნაწარმოებში სილვე, რომელშიც განთავსებულია ეპიკედიონ პრისკილამ აბასკანტის უქსორემ (სიმღერა პრისკილას, აბასკანტის მეუღლის, გარდაცვალების აღსანიშნავად). პოეტი აღწერს ახალგაზრდა პრისკილას ადრეული გარდაცვალების დიდებულ საფლავს. სტაციუსი აღნიშნავს, რომ პრისკილას სხეული არ დაიწვა, რომაული ტრადიციის მიხედვით, არამედ, აბასკანტის ბრძანებით მუმიფიცირდა. მუმიფიკაცია იყო იშვიათი, მაგრამ არა უცხო რომაულ სამყაროში: მეორე საუკუნის კიდევ ერთი მაგალითია გროტაროსას ახალგაზრდა მუმია.

პრისცილას სხეული გახვეული იყო ტირის მეწამულ ქსოვილებში, დაფარული სურვენოვანი საცხებლებითა და ჩასვენებული იყო ძვირფას სარკოფაგში, რომელიც მოთავსებული იყო მარმარილოს მავზოლეუმში, აპიის გზაზე, ალმონის მდინარის მიღმა. საფლავი, რომელიც განკუთვნილი იყო ასევე მისი ქმრისთვის, შიგნით გაფორმებული იყო, როგორც სახლი, ნიშებითა და ბრინჯაოს ქანდაკებებით გმირებისა და ქალღმერთების, საყვარელი პრისცილას სახის გამოსახულებით. იდენტიფიკაციის დასადასტურებლად, 1773 წელს საფლავთან აღმოაჩინეს მარმარილოს ფირფიტა, რომელიც მიძღვნილი იყო ახალგაზრდა მონა აფროდიზიოსის დაკრძალვისადმი, და დამონტაჟებული იყო ტიტუს ფლავიუს ეპაფროდიტოს, საფლავის მცველის მიერ, თავისი მფარველების, აბასკანტოსა და პრისცილას სახელით. წარწერა, ეპაფროდიტოს სახელისა და გრაფიკული ნიშნების გამო, თარიღდება ჩვენი წელთაღრიცხვის პირველი საუკუნის მეორე ნახევრით, დომიციანეს ეპოქით, რომელსაც ეკუთვნის საფლავის მშენებლობა. ფირფიტა ინახება ფერარის სამოქალაქო ლაპიდარში, სადაც 1779 წელს მოხვდა, კარდინალი ჯან მარია რიმინალდის მიერ შემოწირულობის შედეგად.

საფლავი უცნობ დროს გაძარცვეს, მოიპარეს მისი გადასაფარებლები და ბრინჯაოს ნაწილები და ნანგრევებად აქციეს; ის საუკუნიდან გამოიყენებოდა, როგორც გამაგრება: ზედა ცილინდრზე გადამუშავებული მასალისგან აშენდა ცილინდრული კოშკი („პეტროს კოშკი“). ის ტუსკულუმის გრაფებს ეკუთვნოდა, რომელთაგანაც მოგვიანებით კეტანებს გადაეცა. მეთვრამეტე საუკუნეში არასწორად სჯეროდათ, რომ ეს სციპიონის ოჯახის საფლავი იყო. ჯოვანი ბატისტა პირანეზმა შეისწავლა მისი გეგმა და ცნობილ გრავიურაზე გამოსახა.

თანამედროვე დროში მის თავზე ორი სახლი აშენდა, რომელთაგან ერთ-ერთი „აკვატაჩოს ტავერნა“ იყო, ხოლო სამარხი ყველის დასაძველებელ საწყობად გამოიყენებოდა. ის ბოლო პერიოდში აღადგინა ზედამხედველობამ; მისი მონახულება მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევებშია შესაძლებელი.