iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფატიმიდები

ფატიმიდები — არაბი ხალიფების დინასტია (909-1171 წწ.). ფატიმიდები თავს ალისა და ფატიმას, მაჰმადის ქალიშვილის, შთამომავლად თვლიდნენ (აქედან მოდის სახელწოდებაც). დინასტიის ფუძემდებელი და პირველი ხალიფაა უბაიად ალ-ლაჰ იბნ მაჰდი (909-934 წწ.). მან ბერბერების დახმარებით მოსპო აღლაბიდების და რუსტამიდების დინასტიები ჩრდილოეთ აფრიკაში და თავისი ძალაუფლება დაამყარა. საუკუნის შუა წლებში ფატიმიდებმა თითქმის მთელი ჩრდილოეთ აფრიკა და სიცილია დაიმორჩილეს, 969 წელს მათ დაიპყრეს ეგვიპტე. ძველი ფუსტატის ახლოს დააარსეს ახლანდელი კაირო (ალ-კაჰირა) და სახელმწიფოს ცენტრად აქციეს. საუკუნის ბოლოსათვის ფატიმიდების ხელისუფლებას აღიარებენ ჰიჯაზში, იემენსა და სირიაში. ფატიმიდების სახელმწიფო სამხედრო-თეოკრატიული იყო. ხალიფა ერთდროულად ისმაილიტთა იმამად ითვლებოდა. ფატიმიდების სახალიფოში მეურნეობის წამყვანი დარგი მიწათმოქმედება იყო. საუკუნის შუა წლებიდან მმართველ წრეებში უთანხმოებამ, არმიის ურჩობამ და დაპყრობილი ხალხების წინააღმდეგობამ ფატიმიდების სახალიფო დაცემის გზაზე დააყენა. 1171 წელს ძალაუფლება ხელთ იგდო სალაჰ ალ-დინმა და ფატიმიდების დინასტიამ არსებობა შეწყვიტა.

ხელისუფლების დამყარება
დინასტიის ფუძემდებელმა, უბაიად ალ-ლაჰ იბნ მაჰდიმ საუკუნის დასაწყისში ბერბერების დახმარებით მოსპო აღლაბიდების დინასტია ჩრდილოეთ აფრიკაში და თავისი ხელისუფლება დაამყარა. მისი სახელმწიფო სულ უფრო იზრდებოდა, ჯარიც კარგად გაწვრთნილი იყო, რომელიც დაქირავებული მებრძოლეებისა და მამლუქებისაგან შედგებოდა.

ეგვიპტის დამორჩილება
914 წელს ფატიმიდები შემოიჭრნენ ეგვიპტეში და დაიკავეს ალექსანდრია, მაგრამ მალე ისინი დაამარცხეს აბასიანების არმიამ.

ახალი მცდელობა გაიმართა 919 წელს თუმცა, და ახლაც არაფერი არ გამოუვიდათ. ფატიმიდი სულთნის, უბეიდალახის ფლოტი ჩაძირეს აბასიდემბა, ხოლო ქვეითი არმია, რომელმაც კიდევ ერთხელ მოახერხა ალექსანდრიის დაკავება, 920 წლის ბოლოს მაინც გამორიყეს.

936 წლის ეგვიპტის კამპანია სრული მარცხით დასრულდა უბეიდალახის შვილისთვისაც - ფატიმიდი ხალიფა ალ-ქაიმასთვის.

ეგვიპტის დამორჩილება შეძლო უბეიდალახის შვილიშვილმა - ხალიფა ალ-მუიზმა (954-975). მას შემდეგ, რაც ხელისუფლებაში, ალ მუიზი მოვიდა, დაიწყო სპეციალურ ბანაკებში ჯარის მომზადება. შეიქმნა ფლოტიც.

გაზაფხულზე 969 წელს, ასი ათასიანი ფატიმიდთა ჯარი, რომელსაც ჯაუხარი (ყოფილი მონა, ბერძნული წარმოშობის სიცილიიდან) მართავდა, შეიჭრა ეგვიპტეში. ამ ჯერად ადვილად დაამარცხეს მოწინააღმდეგე. ამის შემდეგ ჯაუხარი წავიდა ფუსტატთან და დააარსა ახალი დედაქალაქი - კაირო. ეგვიპტე ფატიმიანთა იმპერიის ნაწილი გახდა.

ფატიმიდების დამხობა
მას შემდეგ, რაც გარდაიცვალა უკანასკნელი ფატიმიდი ხალიფა აბუ მუჰამედ აბდულახ ინბ უსუფ ალ-ადიდი, ფატიმიდების დინასტიამ არსებობა შეწყვიტა, ხოლო მათ ნაცვლად ხელისუფლება დაამყარა მუსლიმმა მხედართმთავარმა სალაჰ ად-დინმა. მან დააარსა აქ აიუბიდების დინასტია, რომელიც კარგად ეომებოდა ჯვაროსნებს სირიასა და პალესტინაში.

ხალიფების სია
ალ-მაჰდი აბდულა (909—934)
ალ-ქაიმი (934—946)
ალ-მანსურ ბილაჰი (946—953)
ალ-მუიზი (953—975)
ალ-აზიზ ბილაჰი (975—996)
ალ-ჰაკიმი (996—1021)
ალი აზ-ზაჰირი (1021—1036)
ალ-მუსთანსირ ბილაჰი (1036—1094)
ალ-მუსთალი (1094—1101)
ალ-ამირი (1101—1130)
ალ-ჰაფიზი (1130—1149)
აზ-ზაფირი (1149—1154)
ალ-ფაიზი (1154—1160)
ალ-ადიდი (1160—1171)
კლინგონური ენა

კლინგონური ენა — ხელოვნური ენა, შემუშავებულია ლინგვისტ მარკ ოკრანდის მიერ დაკვეთით. ვარსკვლავურ გზაში ამ ენაზე საუბრობენ კლინგონები. კინომატოგრაფისთვის შექმნილი ენების უმრავლესობისგან განსხვავებით კლინგონურ ენას გააჩნია დეტალურად შემუშავებული გრამატიკა. არსებობს კლინგონური ენის ინსტიტუტი, გამოქვეყნებულია კლასიკური ლიტერატურის ნაწარმოებთა თარგმანები. ასევე გამოდის სამეცნიერო ჟურნალი.

ისტორია
პირველი ფრაზები კლინგონური ენისთვის მოიფიქრა ჯეიმზ დუჰანმა ჯერ კიდევ პირველ სრულმეტრაჟიან ფილმში ვარსკვლავური გზა (1979). რამდენიმე წლის შემდეგ ჰარვ ბენეტმა (პროდიუსერი ფილმისა ვარსკვლავური გზა : სპოკის ძიება) შესთავაზა მარკ ოკრანდს ენის შემუშავება, რომელზედაც ისაუბრებდნენ ფილმის გმირები.

ენის შექმნისას მარკმა გააერთიანა ჯეიმზის მიერ შექმნილი ფრაზები ინდიელთა ენასთან და სანსკრიპტთან. ენის ფონეტიკა იყენებს რიგ რთულად გამოსათქმელ ბგერებს ინდოევრუპული ენებიდან, ხასგასმული „უცხო“ ჟღერადობის შესაქმნელად.

საინტერესო ფაქტები
კლინგონური ენის ინსტიტუტი არსებიბს 1992 წლიდან, იგი გამოსცემს რამდენიმე სახელმძღვანელოს ყოველწლიურად. კვარტალში ერთხელ გამოდის ჟურნალი კლინგონურ ენაზე.

ვიკიპედიის ადრინდელ ლოგოზე (2003-2010 წ.) გამოსახული იყო კლინგონური სიმბოლო.
2004 წელს ამუშავდა ვიკიპედია კლინგონურ ენაზე, თუმცა მოგვიანებით იგი გადავიდა საიტზე ...
საძიებო სისტემა -ს გააჩნია ძიების გვერდი კლინგონურ ენაზე
არსებობს როკ-ჯგუფი, რომელიც ასრულებს სიმღერებს კლინგონურ ენაზე: , ქალაქ პორტლენდში (აშშ).
სერიალში დიდი აფეთქების თეორია 4 მთავარი გმირი საუბრობს ამ ენაზე.
სერიალ „ჩაკის“ მთავარი გმირი საუბრობს კლინგონურად.
2010 წელს ჰააგაში დადგეს ოპერა კლინგონურ ენაზე, სახელწოდებით „“, რაც თანგმანში ნიშნავს სამყაროს. ოპერა დადგა თეატრმა .
2014 წლის იანვარში ქალაქ ინდიან-ტრეილის (ჩრდილოეთ კაროლინა) ქალაქის საბჭოს წევრმა დევიდ უოდელმა განცხადება სამსახურიდან წასვლის შესახებ დაწერა კლინგონურ ენაზე.
ანელიზე მიხელი

ანელიზე მიხელი ( დ. 21 სექტემბერი, 1952 — გ. 1 ივლისი, 1976) — გერმანელი კათოლიკე ქალი, რომელიც ცნობილი გახდა როგორც ეგზორციზმის მსხვერპლი. 16 წლიდან გარდაცვალებამდე განიცდიდა ნერვულ დაავადებებს. დაიბადა 1952 წლის 12 სექტემბერს გერმანიის ქალაქ ლაიბლფინგში კათოლიკურ ოჯახში. 1968 წელს დაუსვეს ეპილეფსიის დიაგნოზი. სტაციონარული თერაპიის გავლის შემდეგ სკოლას დაუბრუნდა. მალე აღენიშნა ჰალუცინაციები. 1973 წელს დეპრესიაში ჩავარდა და ჩაესმოდა ხმები, რომ იგი წყეულია და „ჯოჯოხეთში დალპება“.
ტეთისი

ტეთისი — ძველი ოკეანური აუზი, რომელიც მეზოზოურ ერაში აერთებდა ატლანტისა და წყნარ ოკეანეებს, ყოფდა ევროპასა და აზიის კონტინენტს აფრიკისა და ინდოსტანისაგან. საკუთრივ ტეთისის გარდა, იმავე რეგიონში პალეოზოურ ერაში არსებობდა პალეოტეთისი და მეზოზოური ერის ბოლოს კონტინენტების დრეიფის გამო ტეთისის დახშობის შედეგად წარმოქმნილი ზღვიური აუზების სისტემა პარატეთისი. პალეოგენური და ნეოგენური პერიოდების განმავლობაში არსებული ამ ზღვიური აუზების სისტემის რელიქტია თანამედროვე ხმელთაშუა, შავი და კასპიის ზღვები.
ტექტონიკური რუკა

ტექტონიკური რუკა — რუკა, რომელზეც გამოსახულია დედამიწის ქერქის ან მისი ნაწილის სტრუქტურა და განვითარების ისტორია. ტექტონიკურ რუკას ადგენენ გეოლოგიური რუკის საფუძველზე, იყენებენ აგრეთვე გეოფიზიკურ და სხვა მონაცემებს. არსებობს ტექტონიკური რუკების ორი ძირითადი ტიპი: სტრუქტურული რუკები და საკუთრივ ტექტონიკური რუკები. პირველზე გამოსახულია მხოლოდ სტრუქტურული ერთეულების მორფოლოგია; მეორეზე — ამ ერთეულების ჩამოყალიბების ძირითადი ეტაპები, ტექტონიკური მოძრაობებისა და დეფორმაციების ხასიათი, აგრეთვე დანალექი და მაგმური ფორმაციები, მეტამორფული ფაციესები. ტექტონიკურ რუკაზე დანაოჭების ძირითადი ეპოქის, ასაკისა და ტექტონიკური რეჟიმის ხასიათის მიხედვით ასახულია ტერიტორია, ტექტონიკური დარაიონება, ხოლო განვითარების ძირითადი ეტაპების მიხედვით გამოყოფილია სტრუქტურული სართულები. დანიშნულების მიხედვით ტექტონიკური რუკები შეიძლება იყოს მიმოხილვითი (მასშტაბი 1:10000000 და უფრო წვრილი) და რეგიონული (მასშტაბი 1:00000-1:200000).
ფეიანები

ფეიანები — პოლიტიკური კლუბის წევრები პარიზში. დაარსდა 1791 წელს, საფრანგეთის რევოლუციის დროს (სახელი ეწოდა სხდომების ადგილის მიხედვით, რომლებიც ტარდებოდა ფეიანელთა მონაზვნური ორდენის ყოფილ შენობაში). დააარსეს კონსტიტუციურ-მონარქიული მსხვილი ბურჟუაზიისა და ლიბერალური თავადაზნაურობის წარმომადგენლებმა, რომლებიც გამოეყვნენ იაკობინელთა კლუბს, მას შემდეგ, რაც კლუბმა 1791 წლის 16 ივლისს მიიღო მეფის ჩამოგდების მოთხოვნის პეტიცია. ფეიანების ხელმძღვანელები იყვნენ ანტუან ბარნავი, ალექსანდრ ლამეთი, ადრიენ დიუპორი. ისინი გამოდიოდნენ რესპუბლიკის წინააღმდეგ. ემხრობოდნენ ცენზიანი კონსტიტუციის ფარგლებში კონსტიტუციური მონარქიის განმტკიცებას. 1792 წლის 10 აგვისტოს მონარქიის დამხობის შემდეგ ფეიანების კლუბმა არსებობა შეწყვიტა.
ფერარა-ფლორენციის საეკლესიო კრება

ფერარა-ფლორენციის საეკლესიო კრება, ფლორენციის საეკლესიო კრება — კათოლიკური ეკლესიის მსოფლიო საეკლესიო კრება, რომელიც მოიწვია პაპმა ევგენი -მ ბაზელის საეკლესიო კრების საპირისპიროდ (ფერარა-ფლორენციის საეკლესიო კრებას ლიტერატურაში ზოგჯერ ბაზელის საეკლესიო კრების გაგრძელებას უწოდებენ). 1438-1439 წლებში მიმდინარეობდა ფერარაში, ხოლო 1443-1445 წლებში რომში. ბაზელის საეკლესიო კრების ბევრმა მონაწილემ უარი თქვა ფერარა-ფლორენციის საეკლესიო კრებაში მონაწილეობაზე, არც კრებაზე მოწვეული დასავლეთ ევროპის სახელმწიფოთა მეფეები ჩამოვიდნენ. აღმოსავლეთის ქრისტიანული (მართლმადიდებელი) ეკლესიის დელეგაცია კი მრავალრიცხოვანი იყო. კრების მთავარი მიზანი იყო კათოლიკურ და მართლმადიდებელ ეკლესიებს შორის დოგმატური უთანხმოების დაძლევა და მათ შორის უნიის დადება. კრებაზე გამწვავდა კამათი დოგმატურ საკითხებზე: ფილიოკვეზე, საიდუმლოებზე, პაპის უზენაეს ხელისუფლებაზე. ლათინები კრებაზე დაშინებაზე გადავიდნენ და მოწინააღმდეგე მხარეს სიტყვის თქმის უფლებაც კი აუკრძალეს. ისინი ცდილობდნენ, ესარგებლათ ბიზანტიაში შექმნილი მძიმე მდგომარეობით და სრული საეკლესიო კაპიტულაცია მიეღოთ მათგან. კრებაზე საქართველოს დელეგაციაში შედიოდნენ – მისი ხელმძღვანელები გრიგოლ და იოანე მანგლელ-თბილელი ეპისკოპოსები, საქართველოს მეფის სპეციალური ელჩი (საერო პირი) და მისი „განსაკუთრებული მოხსენიებულნი სენატორები“. საბოლოოდ, ქართულმა დელეგაციამ ფლორენციის საეკლესიო კრება ისე მიატოვა რომ აქტზე ხელი არ მოუწერია. აქტზე ხელი არ მოაწერა ალექსანდრიის მართლმადიდებელი ეკლესიის წარმომადგენელმა წმ. მარკოზ ეფესელმაც. იგი მიიჩნევდა, რომ ლათინური ეკლესია „ერესსა და სქიზმაში“ იმყოფებოდა. თურქული საფრთხის წინაშე მყოფი ბიზანტია, რომელსაც დასავლეთ ევროპის სახელმწიფოებისგან დახმარების მიღების იმედი ჰქონდა, იძულებული გახდა უხალისოდ მიეღო ფლორენციის უნია (1439 წ.), რომლითაც იგი ცნობდა პაპის უზენაეს ხელისუფლებასა და კათოლიკური ეკლესიის დოგმატებს; ინარჩუნებდა მხოლოდ მღვდელმსახურების საკუთარ წესებს (ეს უნია არ შესულა ძალაში). რუსეთის მართლმადიდებელმა ეკლესიამ, როგორც კი უნიის დადგენილება შეიტყო, გაბრაზებულმა უარყო იგი, ეკლესიიდან განკვეთა ყველა სასულიერო პირი, ვინც ოდნავ მაინც ეთანხმებოდა მას და გამოაცხადა სრული ავტოკეფალია კონსტანტინოპოლისგან.
ტექტონიკური ციკლები

ტექტონიკური ციკლები — დედამიწის ისტორიის პერიოდები, რომლებსაც ახასიათებს ტექტონიკური და საერთოდ გეოლოგიური მოვლენების გარკვეული კანონზომიერი თანმიმდევრობა. ტექტონიკური ციკლები განსაკუთრებით მკაფიოდ ვლინდება გეოსინკლინებში. ციკლის სტადიაში მიმდინარეობს დედამიწის ქერქის დაძირვა — ღრმა ზღვიური აუზების წარმოქმნა, სტადიაში-აზევება (მთათწარმოშობა). გვიანდელი კამბრიულისწინა და ფანეროზოული დროის ევროპაში და ნაწილობრივ ჩრდილოეთ ამერიკასა და აზიაში გამოიყოფა შემდეგი ტექტონიკური ციკლები: გრენვილური (შუარიფეული), ბაიკალური (გვიანდელი რიფეულ-ვენდური), კალედონიური (კამბრიულ-დევონური), ჰერცინული (დევონურ-პერმული), კიმერიული (ტრიასულ-იურული), ალპური (იურულ-კაინოზოური).
ლოკ-საბჰა

ლოკ-საბჰა (ჰინდი ोा; ქართ. სახალხო პალატა) — ინდოეთის პარლამენტის ქვედა პალატა. ლოკ-საბჰას წევრები აირჩევიან მაჟორიტარული სისტემის საფუძველზე პირდაპირი, საყოველთაო, ფარული კენჭისყრის შედეგად. კონსტიტუციის თანახმად, ლოკ-საბჰის მაქსიმალური რაოდენობა განისაზღვრება — 552 დეპუტატით (530 შტატიდან, 20 მოკავშირე ტერიტორიიდან და 2 პრეზიდენტის მიერ დანიშნული წევრისაგან — ბრიტანული წარმოშობის ინდოელთა ინტერესების დასაცავად.) ლოკ-საბჰა ირჩევა 5 წლის ვადით, თუმცა, საგანგებო მდგომარეობის გამოცხადების პერიოდში, მისი მოქმედების ვადა შეიძლება გაიზარდოს კიდევ ერთი წლით. მე-14 ლოკ-საბჰა დაკომპლექტდა 2004 წლის აპრილ-მაისის არჩევნების საბოლოო შედეგებით. ამჟამად, მოქმედებს 2009 წელს არჩეული მე-15 ლოკ-საბჰა.

პირობები ლოკ-საბჰას დეპუტატთათვის
ლოკ-საბჰას დეპუტატი შეიძლება გახდეს ფსიქიკურად ჯანმრთელი, ინდოეთის ნებისმიერი მოქალაქე 25 წლის ასაკიდან. კანდიდატმა უნდა წარმოადგინოს, აგრეთვე, მოწმობა იმის შესახებ, რომ მის წინააღმდეგ არ არის აღძრული სისხლის სამართლის საქმე.

ლოკ-საბჰას ხელმძღვანელობა
ლოკ-საბჰას ხელმძღვენელობა შედგება შემდეგი თანამდებობის პირთაგან:

სპიკერი
ვიცე-სპიკერი
პალატის ლიდერები (ისინი თვალყურს ადევნებენ სამთავრობო კანონპროექტების მსვლელობას პალატაში)
ოპოზიციის ლიდერი
გენერალური მდივანი
ბაჰადურ შაჰ ზაფარი

ბაჰადურ შაჰ ზაფარი (სიარჯ უდ-დინ აბუ-ლ-მუზაფარი ან ბაჰადურ შაჰი ან ბაჰადურ შაჰ — ურდუ ُِ ْ ُ — დ. 24 ოქტომბერი, 1775 წელი — გ. 7 ნოემბერი, 1862 წელი, რანგუნი) — დიდ მოგოლთა მე-19 და უკანასკნელი იმპერატორი თემურიდების დინასტიიდან, 1837 წლის 28 სექტემბერიდან 1857 წლის 14 სექტემბრამდე, იმპერატორ აქბარ -ისა და მისი მეუღლის, ლალბა ბეგუმის ვაჟი.

ბიოგრაფია
1837 წლის სექტემბერში, მამის — აქბარ -ის გარდაცვალების შემდეგ ბაჰადურ შაჰი გახდა დიდ მოგოლთა უკანასკნელი იმპერატორი. სიცოცხლის დიდ მანძილზე ის არ ფლობდა რაიმე რეალურ ძალაუფლებას. ცხოვრობდა ფულით, რომელსაც უხდიდა მას ბრიტანეთის ოსტ-ინდოეთის კომპანია. ატარებდა დროს სასახლის პოეტებისა და მუსიკოსების გარემოცვაში. წერდა ლექსებს.

სიცოცხლის 82-ე წელს, დიდი მოგოლი განწირული იყო იმისთვის, რომ მნიშვნელოვანი როლი შეესრულებინა 1857—1858 წლების ინდოელი ხალხის აჯანყების მსვლელობაში. 1857 წლის 11 მაისს აჯანყებულმა სიფაებმა დაიკავეს ქალაქი დელი და აიძულეს ბაჰადურ შაჰს, ხელი მოეწერა მანიფესტზე, რომლის თანახმად, ინდოეთის საიმპერატორო ხელისუფლება ცხადდებოდა აღდგენილად და მოუწოდებდა ყველა ინდუსს სამშობლოსა და რწმენისათვის საბრძოლველად. ასე რომ, აჯანყებულთა ნებით უსუსური, დაბალი სულისკვეთების და მოხუცი სხეულის პატრონი ბაჰადური იქნა დაყენებული ანტიინგლისური აჯანყების მოთავედ. მის ვაჟებს გადაეცათ სიფაების არმიის მნიშვნელოვანი თანამდებობანი, თუმცა ვერავითარ რეალურ ძალაუფლებას ფადიშაჰი წინანდებურად ვერ ფლობდა.

მოგვიანებით, როდესაც დელიში აჯანყების დაცემის შემდეგ დაიწყო სასამართლო განხილვა, ბაჰადურ შაჰმა მისცა ჩვენება, რითაც ამტკიცებდა, რომ ის სიფაების ხელში იყო სრულიად. ის ამბობს: "ყველა დოკუმენტი, რომელსაც სიფაები თვლიდნენ აუცილებლად, იწერებოდა მათი ბრძანებით. ამის შემდეგ მოჰქონდათ ჩემთან და მაიძულებდნენ დამესვა ბეჭედი. ხშირად ისინი მაიძულებდნენ დამესვა ბეჭედი ცარიელ, შეუვსებელ კონვერტზე. ყოველ ჯერზე, როცა უფლისწულებს მირზა მოგოლს, მირზა ჰაირ სულთანს ან აბუ ბაქრს მოჰქონდათ ჩემთან პეტიციები თან ახლდნენ სიფაების მეთაურები, რომლებიც მიბრძანებდნენ, რა იყო მათთვის სასურველი უკვე დაწერილი ქაღალდის თითოეულ ფურცელზე და მაიძულებდნენ, გადამეწერა ის ჩემი ხელით. მე ვიყავი ჯარისკაცთა ნების ქვეშ და ისინი მაიძულებდნენ გამეკეთებინა ის, რაც მათ სურდათ."

1858 წლის სექტემბერში ინგლისელებმა შტურმით აიღეს დელი. უკანასკნელი მოგოლი ფადიშაჰი ბაჰადურ შაჰი ტყვედ დანებდა. მისი ორი ვაჟი — მირზა მოგოლი და მირზა ჰაირ სულთანი, აგრეთვე, შვილიშვილი მირზა აბუ ბაქრი ინგლისელთა მიერ ღალატით იქნენ მოკლული. ინგლისელებმა მოგოლთა იმპერია გაუქმებულად გამოაცხადეს. ბაჰადურ შაჰი დააპატიმრეს, გადასცეს სასამართლოს და გაამწესეს გადასახლებაში.

1862 წლის ნოემბერში, რანგუნში გარდაიცვალა 87 წლის ბაჰადურ შაჰი.

უკანასკნელი მოგოლი იმპერატორი ისტორიაში შევიდა, აგრეთვე, როგორც უდიდესი პოეტი ურდუს ენაზე.
1848 წლის რევოლუციები

1848 წელს აჯანყებებმა და საპროტესტო გამოსვლებმა მთელი ევროპა მოიცვა, რაც მთავრობებისადმი ხალხის უკმაყოფილებამ განაპირობა. ამ აჯანყებების უმრვალესობას საფუძვლად იგივე მიზეზები ედო, რაც საფრანგეთის რევოლუციას. ევროპის მრავალი ქვეყნის მოსახლეობას გაუჩნდა იმის შეგნება, რომ ხალხი უფრო მთავარია, ვიდრე „სახელმწიფო“ და მასაც უნდა ჰქონდეს სიტყვის უფლება საკუთარ მთავრობებში. აჯანყებებისა და მძაფრი პოტესტების საპასუხოდ, ზოგიერთ ქვეყნის ხელისუფლება შეეცადა, აღედგინა ძველი სახელისუფლებო სისტემები, მაგრამ 1848 წლის მოვლენებმა ცხადყო, რომ ცვლილებები გარდაუვალი იყო.

რევოლუციების მიზეზი
1848 წლის რევოლუციების ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი იყო ერთ ენაზე მოლაპარაკე ხალხის სურვილი, შეექმნათ საკუთარი ერთიანი დამოუკიდებელი სახელმწიფო. ეს განსაკუთრებით იგრნობოდა მრავალ პატარ-პატარა სახელმწიფოდ დაყოფილ იტალიაში, გერმანიასა და ავსტრიის იმპერიაში. ზოგიერთი აჯანყებების მეთაურები აყენებდნენ უფრო სოციალურ პრობლემებს — იბრძოდნენ სიღარიბის წინააღმდეგ და მიწის საკუთრების უფლებისათვის.

ჩარტიზმი
ზოგიერთ ქვეყანაში ხალხის ძირითადი მოთხოვნა საარჩევნო ხმის უფლება იყო. ეს იყო ერთ-ერთი იმ რეფორმათაგანი, რომლის გატარებასაც მოითხოვდა ბრიტანეთის ჩარტისტული მოძრაობა. „სახალხო ქარტია“ პირველად 1838 წლის მაისში გამოქვეყნდა. 1 200 000 ადამიანის მიერ ხელმოწერილი პეტიცია პარლამენტს 1839 წლის ივნისში გადაეცა, რომლებმაც იგი არ დააკმაყოფილა. 1848 წლის თებერვალში, საფრანგეთის რევოლუციის კვალდაკვალ, პეტიცია საბოლოო სახით ჩამოყალიბდა და მას ხელს აწერდა უკვე სამ მილიონ ადამიანზე მეტი. 1848 წელს 10 აპრილს ლონდონში პარლამენტისთვის პეტიციის წარსადგენად გაიმართა მასობრივი მსვლელობა. პეტიცია ისევ არ მიიღეს და ჩარტიზმმაც ძალა დაკარგა.

ბოლოდროინდელმა ცვლილებებმა აჯანყებები გაადვილა, რადგან სულ უფრო მეტმა ადამიანმა ისწავლა წერა-კითხვა და ხალხი უკვე გაზეთებიდან იგებდა, რა ხდებოდა სხვა ქვეყნებში. რადგან პოლიციური ძალები მცირერიცხოვანი იყო, მეამბოხეთა წინააღმდეგ ჯარს იყენებდნენ. 1848 წლის რევოლუციების უმეტესობამ გადაუდებელი მოთხოვნები დააყენა, მაგრამ უშედეგოდ; მომდევნო ხუთ წელიწადში გაძლიერდა ნაციონალიზმი და ბევრი ქვეყნის მთავრობა მიხვდა, რომ დემოკარტიული რეფორმების გატარება აუცლიებელი იყო.

რევოლუციური ევროპაში
საფრანგეთში ნაპოლეონ ბონაპარტის ძმისშვილმა, ლუი ნაპოლეონმა, „პრინც-პრეზიდენტის„ რანგში, მეორე რესპუბლიკა დააფუძნა. აჯანყებები გავრცელდა იტალიის სეპარატისტულ სახელმწიფოებშიც, მაგრამ წლის ბოლოსთვის ჩაახშეს. გადადგა ავსტრიის კანცელარი მეტერნიხი, ხოლო იმპერატორმა ფერდინანადმა ტახტი ფრანც იოსებს დაუთმო.

საპროტესტო გამოსვლები იყო ბერლინში, ვენაში, პრაღაში, ბუდაპეშტში, კატალონიაში, ვალახეთში, პოლონეთსა და ბრიტანეთში. გერმანიაში, ფრანკფურტში, მოიწვიეს ეროვნული კრება, ხოლო ნიდერლანდებში ძალაში შევიდა ახალი კონსტიტუცია.

ბელგიაში გამოქვეყნდა კარლ მარქსისა და ფრიდრიხ ენგელსის „კომუნისტური პარტიის მანიფესტი“. მთელ ევროპაში არმიამ და გლეხობამ თავიანთ მონარქიების მიმართ ლოიალობა შეინარჩნა. აჯანყებები ჩაახშვეს პრუსიასა და იტალიაში, თუმცა გატარდა გარკვეული რეფორმები.
ტაკასაკი

ტაკასაკი — ქალაქი იაპონიაში, კუნძულ ჰონსიუზე, მდინარე ტორიგავის ნაპირზე, გუმის პრეფექტურის ცენტრალურ ნაწილში. მოსახლეობა 375,342 კაცი (2010). არის მნიშვნელოვანი სატრანსპორტო კვანძი. მეაბრეშუმეობის რაიონის სავაჭრო ცენტრი. საფეიქრო, სამკერვალო, ქაღალდის, საფქვავი მრეწველობები. საფეიქრო მანქანათსამშენებლო და ელექტროხელსაწყოთსამშენებლო ქარხნები.
ტაიტელები

ტაიტელები — ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი აბორიგენი პოლინეზიელი ხალხი ოკეანეთში. საერთო რაოდენობა 178,133 კაცი (2007 წლის შეფასებით). ცხოვრობენ საფრანგეთის პოლინეზიაში, კუნძულ ტაიტზე და სხვა კუნძულებზე. ლაპარაკობენ ერთ-ერთ პოლინეზიურ ენაზე. უმრავლესობა ქრისტიანია (კალვინისტები, კათოლიკეები). ტაიტელების ძირითადი საქმიანობაა მიწათმოქმედება (ქოქოსის პალმა, შაქრის ლერწამი და სხვა), თევზჭერა და მეურნეობის სხვა დარგები. ინარჩუნებენ თვითმყოფად კულტურას.
ფერჰად-ფაშას ლაშქრობანი საქართველოში

ფერჰად-ფაშას ლაშქრობანი საქართველოში — ოსმალეთის სარდლის ფერჰად-ფაშას ლაშქრობა საქართველოში 1578-1590 წლების ირან-ოსმალეთის ომის დროს. ამ ომში საქართველოს მეფე-გამგებლები ირანის მოკავშირეები იყვნენ. მუსტაფა ლალა-ფაშას ლაშქრობის შედეგად ოსმალეთმა დაიპყრო ამიერკავკასიისა და საქართველოს მრავალი ტერიტორია, მაგრამ ქართველი ხალხი სიმონ -ის მეთაურობით მტერს მედგარ წინააღმდეგობას უწევდა. 1583 წლის14 ივლისს ოსმალეთის სარდალი ფერჰად-ფაშა საქართველოსკენ გამოემართა. ლაშქრის ერთი ნაწილი მან სამცხე-საათაბაგოში გაგზავნა, ხოლო თვითონ მთავარი ძალებით ლორე და დმანისი დაიპყრო. ფერჰად-ფაშას სიმონ -ის ძმა დავით (დაუთ-ხანი) დახმარებას შეპირდა. სიმონ თავს დაესხა ოსმალთა ლაშქარს და სცადა დაუთ-ხანის ხელში ჩაგდება, მაგრამ უშედეგოდ. ფერჰად-ფაშა სამცხისაკენ გაემართა. მანუჩარ პარტიზანულ ბრძოლაზე გადავიდა. ფერჰად-ფაშამ ახალციხეში ციხის გამაგრება სცადა, მაგრამ ვერ შეძლო. ქართველთა გამუდმებული თავდასხმებისაგან ოსმალთა ლაშქარი მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდა და ფერჰად-ფაშა სასწრაფოდ უკან გაბრუნდა. 1587 წლის ზაფხულში იგი კვლავ საქართველოსკენ გამოემართა. ლაშქრის ერთი ნაწილი ისევ ახალციხისკენ გაგზავნა, ხოლო თვითონ დმანისის გზით თბილისისაკენ გაეშურა. მანუჩარ -მ დახმარებისათვის სიმონ -ს მიმართა. ფერჰად-ფაშამ სიმონ -ის ლაშქრის ბორჯომის ხეობაში მომწყვდევა განიზრახა. ამის გამო სიმონ სამცხიდან ქართლში დაბრუნდა. ოსმალებმა ახალციხე დაიპყრეს. სიმონ დამპყრობელთა წინააღმდეგ ბრძოლას განაგრძობდა. 1588 წელს ფერჰად-ფაშასა და სიმონ მეფეს შორის ზავი დაიდო. სიმონ ვალდებული იყო ოსმალეთისათვის ყოველწლიურად ხარკი ეხადა. ოსმალეთმა სცნო სიმონ ქართლის მეფედ (ქრისტიანობით). აღიარა მისი მემკვიდრეობითი უფლება და ვალდებულება აიღო არ ჩარეულიყო ქვეყნის საშინაო საქმეებში. ოსმალეთი ქართლში ინარჩუნებდა მთავარ ციხე-ქალაქებს (თბილისი, გორი, ახალციხე და სხვა), ხოლო სიმონ -ის ხელისუფლება ვრცელდებოდა დანარჩენ ტერიტორიაზე.
ლეონარდ მაკ-კოი

ლეონარდ მაკ-კოი — „ვარსკვლავური გზის“ პერსონაჟი. ვარსკვლავური გზა: ორიგინალური სერიალის და სრულმეტრაჟიანი ფილმების ერთ ერთი მთავარი გმირი.

ბიოგრაფია
ლეონარდ მაკ-კოი დაიბადა 2227 წელს ატლანტაში. მამამისი უგზო-უკვლოდ დაიკარგა ხომალდ იორკთაუნთან ერთად. დედა დაეღუპა და ზრდიდა პაპა. სწორედ პაპამ, რომელიც პროფესიით ექიმი იყო, იმოქმედა მისი პროფესიის არჩევაზე.

ლეონარდის მამა გამოჩნდა რამდენიმე რლის შემდეგ, მაგრამ იგი იყო ავად განუკურნებელი სენით. ლეონარდი უვლიდა მამას. როცა ავადმყოფია ტანჯვა გახდა აუტანელი მან სთხოვა შვილს გამოერთო აპარატი. ხანგრძლივი ყოყმანის შემდეგ ლეონარდმა შეასრულა მისი თხოვნა. ამ შემთხვევამ ძლიერ იმოქმედა მასზე, რადგან 6 თვის შემდეგ აღმოაჩინეს წამალი რომელსაც შეეძლი მამამისის განკუნვა.

2253 წელს მან შეიმუშავა თავის ტვინზე ოპერაციის გაკეთების ახალი მეთოდი.

2266 წელს მაკ-კოი დაინიშნა ხომალდზე ენტერპრაიზ -1701 მთავარ ექიმად. მიუხედავად იმისა, რომ მისი აზრი ხშირად არ ემთხვეოდა კაპიტან კირკის აზრს, ისინი მალე დამეგობრდნენ. სწორედ კირკმა მისცა მას მეტსახელი ბოუნსი.

მაკ-კოი ხშირად კამათობდა მისტერ სპოკთან , ძირითადა თემაზე „ლოგიკა ემოციის წინააღმდეგ“, თუმცა საბოოლოოდ მათ შორი ჩამოყალიბდა მეგობრული ერთიერთობა.

ხუთწლიანი მისიის დასრულების შემდეგ მაკ-კოი დაბრუნდა დედამიწაზე. მან გადაწყვიტა აღარასოდეს დაბრუნებულიყო ვარსკვლავურ ფლოტში, მიუხედავად ამისა 18 თვის შემდეგ ადმირალმა ნოგურამ, გამოიყენა რა კანონი რემობილიზაციის შესახებ, დააბრუნა იგი სამსახურში. ადმირალმა კირკმა სთხოვა მას დახმარება ვიჟერის პრობლემის მოგვარებაში. კრიზისის დასრულების შემდეგ მაკ-კოი დარჩა ხომალდზე.

2285 წელს მაკ-კოი და კირკი ამზადებენ ახალ გუნდს რომელიც უნდა დაინისნოს ახალ ხომალდზე ენტერპრაიზ -1701-, როცა ხან ნუნენ სინგხი თავს ესხმის რეგულა 1_ს. სპოკი იძულებულია ხომალდის გადასარჩენად შევიდეს რეაქტორში, რომელიც სავსეა რადიაციით. იგი ასწრებს და გადასცემს თავი კატრას მაკ-კოის. კირკი რისკავს თავის კარიერას და ბრუნდება პლანეტა გენეზისსე რათა იპოვოს სპოკის სხეული.

რამდენიმე წლის შემდეგ მაკ-კოი და ჯეიმზ კირკი დაადანაშაულეს კლინგონთა კანცლერის მკვლელობაში და მუსაჯეს სამუდამო პატიმრობა, თუმცა სპოკის დახმარებით ისინი გაამართლეს და გაათავისუფლეს.

ლეონარდ მაკ-კოი აგრძელებს თავის კარიერას 24-ე საუკუნეშიც. იგი ჩანს სერიალ შემდეგი თაობის პირველ ეპიზოდში.

ალტერნატიული რეალობა
2009 წლის ფილმში გადმოცემულია ალტერნატიული რეალობა, მაკ-კოი და კირკი დამეგობრდნენ ვარსკვლავური ფლოტის აკადემიაში, სადაც მაკ-კოი შევიდა განქორწინების შემდეგ. მოგვიანებით იგი ეხმარება კირკს ენტერპრაიზზე მოხვედრაში.

2009 წლის ფილმში ლეონარდ მაკ-კოის როლს ასრულებს კარლ ურბანი.
მონტგომერი სკოტი

მონტგომერი სკოტი — „ვარსკვლავური გზის“ პერსონაჟი. ვარსკვლავური გზა: ორიგინალური სერიალის და სრულმეტრაჟიანი ფილმების ერთ ერთი მთავარი გმირი.

ბიოგრაფია
მონტგომერი სკოტი დაიბადა 2222 წელს შოტლანდიაში. იგი შევიდა ვარსკვლავურ ფლოტში 2241 წელს და დაიწყო მუშაობა როგორც ინჟინერმა. თავისი 51 წლიანი კარიერის მანძილზე იგი მსახურობდა 11 ხომალდზე.

2265 წელს სკოტი დაინიშნა ხომალდზე ენტერპრაიზ -1701 კაპიტან ჯეიმზ კირკის მეთაურობის ქვეშ, სადაც იგი ასრულებდა მეორე ოფიცრისა და მთავარი ინჟინრის მოვალეობებს.

როგორც მეორე ოფიცერი იგი იღებდა ხომალდის მეთაურობას იმ შემთხვევებში როცა კაპიტანი კირკი და სპოკი ხომალდზე ამ იმყოფებოდნენ. ასე რომ იგი ხშირად ხვდებოდა სერიოზულ სამხედრო და დიპლომატიურ სიტუაციებში.

ერთხეოლ ხომალდმა რომელზედას სკოტი იმყოფებოდა განოცადა ავარია დაისონის სფეროზე. სკოტი და მისი ამხანაგი შევიდნენ ტრანსპორტერში, ლომელიც დააყენეს განსაკუთრებულ რეჟიმში. ისინი 75 წლის შემდეგ იპოვა ხომალდმა ენტერპრაიზ , რომელრაც მეთაურობდა კაპიტანი ჟან-ლუკ პიკარი. მისი გამოცდილება დაეხმარა ხომალდის გადარჩენაში, რომელიც ცდილობდა სფეროს შიგნიდან შესწავლას.

ალტერნატიული რეალობა