თურქული ნაციონალიზმი

თურქული ნაციონალიზმი — ნაციონალიზმის ფორმა თურქეთის მოსახლეობასა და იმ პირებს შორის, რომელთა ეროვნული იდენტობა თურქულია. თურქული ნაციონალიზმი შედგება პოლიტიკური და სოციალური მოძრაობებისა და განწყობებისგან, რომლებიც გამოწვეულია თურქული კულტურის, თურქული ენისა და ისტორიის სიყვარულით, ასევე თურქეთისა და თურქი ხალხის მიმართ სიამაყის გრძნობით. მიუხედავად იმისა, რომ თურქ ერში ეროვნული ცნობიერების კვალი საუკუნეების უკან ჩნდება, ნაციონალიზმი, როგორც უპირატესი იდეოლოგია და პოლიტიკაში განმსაზღვრელ ფაქტორად ძირითადად საუკუნეში გახდა. თანამედროვე თურქული ნაციონალიზმი თანზიმათის ეპოქაში გაჩნდა. აღსანიშნავია, რომ თურქული ნაციონალიზმი რთულად ეწყობა მუსლიმურ იდენტობასთან, პანთურქიზმთან და თურანიზმთან.

ისტორი
ოსმალეთის იმპერიის დაცემის შემდეგ, ხელისუფლებაში მუსტაფა ქემალ ათათურქი მოვიდა. მან ენის რეფორმა წამოიწყო, რომლის მიზანიც თურქული ენის უცხოური (ძირითადად არაბული და სპარსული) გავლენისგან „გაწმენდა“ იყო. მან, 1930-იანი წლებიდან დაწყებული ასევე თურქეთის პოლიტიკურ და საგანმანათლებლო წრეებში თურქული ისტორიის თეზისი გაავრცელა. იმდროინდელმა თურქმა მკვლევარებმა, როგორებიც იყვნენ ჰიუსეინ ჯაჰით იალჩინი და რიფათ ოსმან ბეი, ასევე გამოთქვეს იდეა, რომ ადრეული შუმერები პროტოთურქები იყვნენ.

ადრეული თურქი ნაციონალისტები, როგორც წესი, სეკულარული მსოფლმხედველობის იყვნენ და ხშირად ზია გიოქალფის (1876–1924) გავლენის ქვეშ იყვნენ. გიოქალფის მიზანი ისლამის თურქიზაცია იყო, სადაც ყურანი არაბულიდან თურქულად უნდა ეთარგმნათ და აზანი არაბულის ნაცვლად თურქულად უნდა წაეკითხათ მინარეთებიდან. ტერმინი „ულტრანაციონალიზმი“ ხშირად გამოიყენება თურქული ნაციონალიზმის აღსაწერად.

ქემალიზმი, თუ თურქული სახელმწიფო ნაციონალიზმი
ათათურქის მიერ შემუშავებული თურქეთის რესპუბლიკის დამფუძნებელი იდეოლოგიის ექვსი პრინციპიდან ერთ-ერთი ნაციონალიზმია . 1923 წელს რესპუბლიკის გამოცხადების შემდეგ, ქემალიზმი ან „თურქული სახელმწიფო ნაციონალიზმი“

ქემალისტური რევოლუციის მიზანი იყო მრავალრელიგიური და მრავალეთნიკური ოსმალეთის იმპერიის ნარჩენებისგან ერი სახელმწიფოს შექმნა. ქემალისტური ნაციონალიზმი სათავეს იღებს სოციალური კონტრაქტის თეორიებიდან, განსაკუთრებით კი ჟან-ჟაკ რუსოსა და მისი „სოციალური კონტრაქტის“ მიერ წარმოჩენილი სამოქალაქო ნაციონალიზმის პრინციპებიდან. სოციალური კონტრაქტის ქემალისტურ აღქმაზე გავლენა იქონია ოსმალეთის იმპერიის დაშლამ, რომელიც აღიქმებოდა, როგორც ოსმალეთის „მილეთის“ სისტემის წარუმატებლობისა და ოსმანიზმის არაეფექტური პოლიტიკის პროდუქტი. ქემალისტურმა ნაციონალიზმმა, ოსმალეთის იმპერიის დაშლის შემდეგ, სოციალური კონტრაქტი თავის „უმაღლეს იდეალად“ განსაზღვრა.

1930-იან წლებში, ქემალიზმი გახდა ყოვლისმომცველი სახელმწიფო იდეოლოგია, რომელიც დაფუძნებული იყო ათათურქის გამონათქვამებსა და ნამუშევრებზე. ქემალისტური ეროვნების განმარტება ინტეგრირებული იყო თურქეთის რესპუბლიკის კონსტიტუციის 66-ე მუხლში. ეთნიკური კუთვნილების ან რელიგიის მიუხედავად, კანონით, ყველა მოქალაქე განისაზღვრება როგორც თურქი. თურქეთის მოქალაქეობის შესახებ კანონის მიხედვით, პირს, მოქალაქეობის ჩამორთმევა მხოლოდ ღალატის შემთხვევაში შეიძლება.

ქემალისტური ნაციონალიზმი პრინციპის მიხედვით, თურქეთის სახელმწიფო არის განუყოფელი მთლიანობა, რომელიც შედგება მისი ტერიტორიისა და ხალხისგან, რაც განისაზღვრება, როგორც „სახელმწიფოს ერთიანობა“.

პანთურქიზმი
„თურანისტულ“ ნაციონალიზმს საფუძველი 1839 წელს ჩაეყარა, თურანისტთა საზოგადოების შექმნით, რასაც 1908 წელს მოჰყვა თურქული საზოგადოების შექმნა, რომელიც მოგვიანებით „თურქული კერები“ გახდა და საბოლოოდ გაფართოვდა ისეთი იდეოლოგიებით, როგორიცაა თურანიზმი და პანთურქიზმი.

პანთურქიზმი , როგორც ზია გიოქალფმა აღნიშნა თავის წიგნში „თურქიზმის პრინციპები“, მისი ნაციონალისტური შეხედულების ნაწილი, რომელსაც მან „თურქიზმი“ უწოდა, როგორც თურქი ხალხების ერთიანობის იდეალი.

ახალგაზრდა თურქების რევოლუციამ, რომელმაც დაამხო სულთან აბდულჰამიდ , ოსმალეთის იმპერიის ხელისუფლებაში თურქი ნაციონალისტები მოიყვანა, რამაც საბოლოოდ გამოიწვია სამი ფაშის მიერ გვიანდელი ოსმალეთის მთავრობის კონტროლი.

ანატოლიანიზმი
ანატოლიანიზმი საწყის წერტილად მიიჩნევს იმას, რომ თურქული კულტურის მთავარი წყარო უნდა იყოს ანატოლია და ამ აზრის მთავარი საფუძველი არის ის, რომ თურქებმა 1071 წელს მანასკერტის ბრძოლაში გამარჯვების შემდეგ, ანატოლიაში ახალი ცივილიზაცია შექმნეს.

რესპუბლიკის დასაწყისში, ზოგიერთმა ინტელექტუალმა, როგორიცაა ჰილმი ზია იულქენი, მეჰმეთ რაიფ ოგანი და ნურეთინ თოფჩუ, წამოაყენა მოსაზრება, რომ თურქული ნაციონალიზმის სათავე ანატოლიაში უნდა ვეძებოთ და არა „თურანში“.

ანატოლიანიზმის ერთ-ერთი დამფუძნებელი ჰილმი ზია იულქენი ნეოოსმანიზმისა და პანისლამიზმის, ასევე თურანიზმის წინააღმდეგი იყო. 1919 წელს იულქენმა დაწერა წიგნი სახელწოდებით „ “ (ანატოლიის ამჟამინდელი მოვალეობები), მაგრამ ის არ გამოქვეყნებულა. იულქენმა და მისმა მეგობრებმა ასევე გამოსცეს პერიოდული ჟურნალი „“. ისინი მუშაობდნენ ოსმანიზმის, ისლამიზმისა და თურანიზმის ალტერნატიული ფილოსოფიის ჩამოყალიბებაზე.

თურქულ-ისლამური ნაციონალიზმი
თურქულ-ისლამური ნაციონალიზმი, ასევე ცნობილი, როგორც თურქულ-ისლამური სინთეზი , არის ისლამურ-კონსერვატიული იდეოლოგია, რომელიც აერთიანებს თურქულ ნაციონალიზმს და ისლამს.

ტერმინი 1972 წელს კონსერვატორმა ისტორიკოსმა, იბრაჰიმ ქაფესოღლუმ შემოიღო, რომელმაც თურქულ-ისლამური ნაციონალიზმი საუკუნეში, პირველ მუსლიმურ თურქულ დინასტიამდე, ყარახანიდებამდე დააკავშირა. ქაფესოღლუ თურქების უძველეს სტეპურ კულტურასა და ისლამს შორის კონტაქტს, დახვეწის პროცესად მიიჩნევდა. თურქულ-ისლამური ნაციონალიზმი 1970-იან წლებში ინტელექტუალურ კლუბ „ “-ის (ინტელექტუალების კერა) სახით იყო წარმოდგენილი, რომლის თანადამფუძნებელიც თვითონ ქაფესოღლუ იყო. ინტელექტუალური კლუბის წარმომადგენლებმა თავიანთი აზრები და კერძოდ, ისტორიის გაგება, 1973 წელს ტექსტში „ ' “ (ინტელექტუალების კერის ხედვა) ნათლად ჩამოაყალიბეს. მათი საწყისი წერტილი იყო ანტიკომუნიზმი და მარქსისტული იდეოლოგიის წინააღმდეგობის გაწევის მცდელობა, რომელიც თურქული ღირებულებების საფრთხედ აღიქმებოდა.

1970-იანი წლების არეულობის შემდეგ, რაც მემარჯვენე და მემარცხენე პოლიტიკურ ბანაკებს შორის სისხლიან შეტაკებებში გადაიზარდა და რასაც 1980 წლის თურქეთის სახელმწიფო გადატრიალება მოჰყვა, ხუნტამ, რელიგიური ფუნდამენტალიზმის მიმართ არსებული ეჭვების მიუხედავად, სცადა ისლამურ-კონსერვატიული იდეებისა და ღირებულებების წესრიგისა და ერთიანობის აღსადგენად გამოეყენებინა. 1980 წლის სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ, სამხედრო დიქტატურამ პანთურქიზმის, თურქულ-ისლამური ნაციონალიზმისა და ქემალიზმის, როგორც ოფიციალური სახელმწიფო იდეოლოგიის, კომბინაცია შექმნა. თურქულ-ისლამური ნაციონალიზმის იდეოლოგები ვარაუდობდნენ, რომ თურქები მნიშვნელოვან როლს თამაშობდნენ ისლამის გავრცელებაში და ამით ავითარებდნენ თავიანთ ეროვნულ იდენტობას, როგორც ისლამური უმმის ნაწილს. ამ კონცეფციის თანახმად, თურქობა მხოლოდ ისლამთან კავშირშია შესაძლებელი. თურქულ-ისლამური ნაციონალიზმის იდეა კვლავ ძალიან პოპულარულია მოძრაობა „“-ის წრეებში.

კვიპროსელი თურქების ნაციონალიზმი
კვიპროსელი თურქების ნაციონალიზმი მხარს უჭერს ჩრდილოეთი კვიპროსის თურქული რესპუბლიკის დამოუკიდებლობას და სურს, რომ ჩრდილოეთი კვიპროსი დამოუკიდებელი დარჩეს თურქეთისგან, ამავდროულად, ეწინააღმდეგება ბერძნების უმრავლესობაში მყოფ კვიპროსის რესპუბლიკასთან გაერთიანების იდეას.

ნეონაციზმი და ნეოფაშიზმი
ნეონაცისტური ჯგუფი 1969 წელს იზმირში არსებობდა, როდესაც რესპუბლიკური სოფლის ერის პარტიის ყოფილმა წევრებმა (ნაციონალისტური მოძრაობის პარტიის წინამორბედი პარტია) დააარსეს ასოციაცია „ეროვნული აქტივობა და ენერგიული განვითარება“. ასოციაციას ორი საბრძოლო დანაყოფი ჰქონდა. წევრები -ს ფორმებს ატარებდნენ და ჰიტლერის მისალმებას იყენებდნენ. ასოციაციის ერთ-ერთი ლიდერი (გიუნდიუზ ქაფანჯიოღლუ) 1975 წელს ნაციონალისტური მოძრაობის პარტიაში ხელახლა მიიღეს.

დღეს, ნეოფაშისტური „რუხი მგლების“ და თურქი ულტრანაციონალისტური -ის გარდა, თურქეთში არსებობს რამდენიმე ნეონაცისტური ორგანიზაცია, როგორიცაა „ატამანთა საძმო“, ან თურქეთის ნაცისტური პარტია და თურქეთის ნაციონალ-სოციალისტური პარტია, რომლებიც ძირითადად ინტერნეტ სივრცეში არსებობენ.

სეკულარული ნაციონალიზმი
ისლამურ-კონსერვატიული „სამართლიანობისა და განვითარების პარტიის“ ორი ათწლეულის განმავლობაში მმართველობის შემდეგ, ბევრი ავტორი და მეცნიერი ახლად აღმოცენებულ ტალღაზე მიუთითებს, რომელსაც უმეტესობა სეკულარულ ნაციონალიზმს უწოდებს. ამ ახალ ტალღას ჯერ კიდევ არ მიუღია ზუსტი ფორმა და დისკურსი, თუმცა, ძირითადად, ახალგაზრდების ინტერესი მიიპყრო, რომლებიც იმედგაცრუებულნი არიან მთავრობის პოლიტიკით, განსაკუთრებით კი ლტოლვილთა არარეგულირებადი შემოდინებით თურქეთში.

თურქობის შეურაცხყოფის კანონი
თურქეთის სისხლის სამართლის კოდექსის 301-ე მუხლი, რომელიც სიტყვის თავისუფლების ცნების საწინააღმდეგოდ აღიქმება, ძალაში შევიდა 2005 წლის 1 ივნისს და 2008 წლის შესწორებებით, იგი აცხადებს: „პირი, რომელიც საჯაროდ შეურაცხყოფს თურქ ერს, თურქეთის რესპუბლიკას, თურქეთის დიდ ეროვნულ ასამბლეას, თურქეთის რესპუბლიკის მთავრობას და სახელმწიფოს სასამართლო ორგანოებს, ისჯება ექვსი თვიდან ორ წლამდე თავისუფლების აღკვეთით.“ მუხლში ასევე ნათქვამია, რომ კრიტიკის მიზნით გამოთქმული აზრი არ წარმოადგენს დანაშაულს და რომ მისი გამოყენება არ შეიძლება იუსტიციის მინისტრის თანხმობის გარეშე.

ბოლო დროს არსებობს მინიშნებები, რომ თურქეთმა შეიძლება გააუქმოს ან შეცვალოს 301-ე მუხლი, მას შემდეგ, რაც ზოგიერთმა გახმაურებულმა საქმემ გამოიწვია უხერხულობა. სასამართლო სისტემაში ნაციონალისტებმა, რომლებიც თურქეთის ევროკავშირში სრულფასოვანი გაწევრიანების ჩაშლას ცდილობენ, გამოიყენეს 301-ე მუხლი ისეთი პირების წინააღმდეგ სასამართლო პროცესების დასაწყებად, როგორიცაა ნობელის პრემიის ლაურეატი თურქი რომანისტი ორჰან ფამუქი, თურქი რომანისტი ელიფ შაფაქი და მოკლული ჰრანტ დინკი, სომხების გენოციდის აღიარების გამო.

2007 წლის მაისში ძალაში შევიდა კანონი, რომელიც თურქეთს საშუალებას აძლევს დაბლოკოს საიტები, რომლებიც გამოიყენება ათათურქის შეურაცხმყოფისთვის.