მიუმხრობლობის მოძრაობა

მიუმხრობლობის მოძრაობა — საერთაშორისო მოძრაობა, აერთიანებს მსოფლიოს 120 ქვეყანას, რომელთა მიზანია არ მიიღონ მონაწილეობა სამხედრო ბლოკებში. მოძრაობა ოფიციალურად დააარსა ოცდახუთმა სახელმწიფომ ბელგრადის პირველ კონფერენციაზე 1961 წლის სექტემბერში. მოძრაობის შექმნას წინ უძღოდა ბანდუნგის კონფერენცია 1955 წელს და იოსიპ ბროზ ტიტოს, გამალ აბდელ ნასერისა და ჯავაჰარლალ ნერუს სამხრივი მოლაპარაკებები 1956 წელს.

შემადგენლობა
2009 წლის მონაცემებით მის შემადგენლობაში შედის 119 ქვეყანა, მათ შორის 1 ევროპული (ბელარუსი), 38 აზიური (მათ შორის პალესტინა, თურქმენეთი, უზბეკეთი), 53 აფრიკული, 26 სამხრეთამერიკული და კარიბის ქვეყანა.

დამკვირვებლის სტატუსი აქვს 15 ქვეყანას: სომხეთი, აზერბაიჯანი, ბოსნია და ჰერცეგოვინა, ბრაზილია, ყაზახეთი, ყირგიზეთი, ჩინეთი, კოსტა-რიკა, მექსიკა, პარაგვაი, სალვადორი, სერბეთი, მონტენეგრო, უკრაინა, ურუგვაი, ხორვატია. იმავე სტატუსს ატარებს 5 საერთაშორისო და 2 ეროვნულ-განმათავისუფლებელი ორგანიზაცია: გაერო, აფრიკის კავშირი, არაბული ქვეყნების ლიგა, ისლამური თანამშრომლობის ორგანიზაცია, კანაკის სახალხო-განმათავისუფლებელი სოციალისტური ფრონტი (ახალი კალედონია) და ახალი მოძრაობა პუერტო-რიკოს დამოუკიდებლობისათვის.

მე-14 ჰავანის კონფერენციაზე მოძრაობის წევრებად მიიღეს ჰაიტი და სენტ-კიტსი და ნევისი, წევრთა რიცხვი გაიზარდა 119-მდე.

2011 წელს ინდონეზიაში გაიმართა მიუმხრობელი ქვეყნების მორიგი კონფერენცია, რომელიც ორგანიზაციის 50 წლისთავს ეძღვნება და რომელზედაც წევრებად მიიღეს აზერბაიჯანი და ფიჯი.

ისტორია
მიუმხრობლობის მოძრაობა წარმოადგენს ფორუმს, რომელშიც მონაწილეობას იღებს 120 განვითარებადი ქვეყანა. ფორუმის მონაწილე ქვეყნები ფორმალურად არ მიეკუთვნებიან და არ ეწინააღმდეგებიან მსოფლიოს რომელიმე გავლენიან სამხედრო-პოლიტიკურ ან ეკონომიკურ ბლოკს. „მიუმხრობლობის მოძრაობა“ არის სახელმწიფოების ყველაზე დიდი გაერთიანება გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის შემდეგ. პირველად ტერმინი მიუმხრობლობის მოძრაობა 1976 წელს გამოჩნდა, სადაც მონაწილეები მოხსენიებულნი არიან, როგორც „მოძრაობის წევრები“.

ორგანიზაციის მიზანი ფიდელ კასტრომ 1979 წლის დეკლარაციაში დააფიქსირა: „ეროვნული დამოუკიდებლობა, სუვერენიტეტი, ტერიტორიული მთლიანობა და წევრი ქვეყნების უსაფრთხოება მათ ბრძოლაში იმპერიალიზმის, კოლონიალიზმის, ნეო-კოლონიალიზმის, რასიზმის, ყველა ფორმის აგრესიის, ოკუპაციის, ბატონობის, ჩარევის, ჰეგემონიისა და ძლიერი ბლოკების წინააღმდეგ.“ მიუმხრობლობის მოძრაობის წევრი სახელმწიფოები წარმოადგენენ გაეროს ქვეყნების 2/3-ს, რაც ჯამში მსოფლიო მოსახლეობის 55 %-ია. წევრები ძირითადად განვითარებადი ან მესამე სამყაროს ქვეყნებია, თუმცა მიუმხრობლობის მოძრაობაში რამდენიმე განვითარებული სახელმწიფოცაა.

მიუხედავად იმისა, რომ მიუმხრობლობის მოძრაობის წევრები საკმაოდ მჭიდრო კავშირში იყვნენ რომელიმე ზესახელმწიფოსთან და მიუხედავად წევრებს შორის რამდენიმე კონფლიქტისა, მოძრაობამ მაინც შეინარჩუნა ერთობა ცივი ომის პერიოდში. ცივი ომის დასრულების შემდეგ, მოძრაობა ძირითადად კონცენტრირდა განვითარებადი ქვეყნების ურთიერთობების გაძლიერებაზე, განსაკუთრებით გლობალური სამხრეთის შიგნით. მისი წევრების უმრავლესობა დემოკრატიის მაღალი ინდექსით არ გამოირჩევა.

წარმოშობა და ცივი ომი
მიუმხრობლობის მოძრაობა, როგორც ორგანიზაცია იუგოსლავიაში, ბრიონის კუნძულზე, 1956 წელს დაარსდა, ფორმალურად კი გაფორმდა 1956 წლის 19 ივლისს, ბრიონის დეკლარაციის ხელმოწერით. დეკლარაცია გააფორმეს იუგოსლავიის პრეზიდენტმა იოსიპ ბროზ ტიტომ, ინდოეთის პირველმა პრემიერ-მინისტრმა ჯავაჰარლალ ნერუმ და ეგვიპტის მეორე პრეზიდენტმა გამალ აბდერ ნასერმა. დეკლარაციის ერთ-ერთი ციტატაა: „მშვიდობა ვერ მიიღწევა განცალკევებით, მშვიდობა იქმნება კოლექტიური უსაფრთხოებისკენ სწრაფვითა და თავისუფლების გავრცელებით, ასევე ერთი ქვეყნის მეორეზე ბატონობის შეწყვეტით“.

ცივი ომის დროს მოძრაობა დასავლეთ და აღმოსავლეთ ბლოკებს შორის განვითარების შუალედურ კურსს უჭერდა მხარს. ეს პრინციპი პირველად გამოყენებულ იქნა გაეროში 1953 წელს ინდოელი დიპლომატის კრიშნა მენონის დოქტრინის წარმოსადგენად.

მაგრამ მალევე ეს სახელი გახდა აღმნიშვნელი იმ ქვეყნებისა, რომლებიც კონფერენციაში იღებდნენ მონაწილეობას. ტერმინი „მიუმხრობლობა“ 1953 წელს გაეროში დაფუძნდა. ნერუმ გამოიყენა ეს ფრაზა თავის გამოსვლისას შრი-ლანკაში 1954 წელს. მის სიტყვაში აღწერილი იყო 5 სვეტი, რომლებიც წარმოადგენდა სახელმძღვანელოს ჩინურ-ინდური ურთიერთობებისა; ამ პრინციპებს შემდგომ დაეფუძნა მიუმხრობლობის მოძრაობა. ეს პრინციპებია: • სახელმწიფოთა ურთიერთპატივისცემა ტერიტორიული მთლიანობისა და სუვერენიტეტისადმი • თავდაუსხმელობა • შიდა საქმეებში ჩაურევლობა • თანასწორობა და ურთიერთსარგებლობა • მშვიდობიანი თანაცხოვრება

მიუმხრობლობის მოძრაობის განვითარებაში მნიშვნელოვანი ეტაპი იყო 1955 წლის ბანდუნგის კონფერენცია, რომლის მასპინძელმა, ინდონეზიის პრეზიდენტმა სუკარნომ, დიდი წვლილი შეიტანა მოძრაობის განვითარებაში. კონფერენციამ მიიღო „დეკლარაცია მსოფლიო მშვიდობისა და თანამშრომლობის განვითარების შესახებ“ სადაც შედიოდა ზემოაღნიშნული 5 პრინციპი და კოლექტიური დაპირება „ცივ ომში“ ნეიტრალიტეტის შესახებ. ბანდუნგიდან 6 წლის შემდეგ, იუგოსლავიის პრეზიდენტის ტიტოს მეთაურობით, 1961 წელს, ბელგრადში, გაიმართა პირველი კონფერენცია წევრი ქვეყნების მეთაურებისა და მთავრობებისთვის. თავად ტერმინი „მიუმხრობლობის მოძრაობა“ კი პირველად მეხუთე კონფერენციაზე, 1976 წელს გამოჩნდა.

1970 წლის სექტემბერში, ლუსაკის კონფერენციაზე, წევრმა სახელმწიფოებმა მოძრაობის მიზნებს დაამატეს დავების მშვიდობიანი მოგვარება და დიდი სამხედრო ალიანსებში გაწევრიანებისგან თავის არიდება. კიდევ ერთი ასეთი მიზანი იყო წინააღმდეგობა სხვა ქვეყნებში სამხედრო ბაზების განთავსებაზე.

კუბის როლი
1970-იან წლებში კუბას ჰქონდა მცდელობა წარმოჩენილიყო, როგორც მიუმხრობლობის მოძრაობის ლიდერი სახელმწიფო, რომელიც ჯამში 90-ზე მეტ სახელმწიფოს აერთიანებდა. ანგოლაში კუბის საბრძოლო ჯარებმა დიდი შთაბეჭდილება მოახდინეს მოძრაობის სხვა წევრ ქვეყნებზე.

კუბამ ასევე ჩამოაყალიბა სამხედრო საკონსულტაციო მისიები და ეკონომიკური და სოციალური რეფორმების პროგრამები. 1972 წლის მიუმხრობლობის მოძრაობის კონფერენცია მიესალმა კუბის ინტერნაციონალიზმს, რომელმაც „მხარი დაუჭირა ანგოლელ ხალხს სამხრეთ აფრიკის რასისტული და ექსპანსიონისტური პოლიტიკის წინააღმდეგ“. შემდეგი კონფერენცია დაიგეგმა 1979 წლისთვის, ჰავანაში, რომელიც კუბას ფაქტობრივად ხდიდა მოძრაობის დე-ფაქტო ლიდერად. 1979 წლის სექტემბერში გამართული კონფერენცია შეფასდა, როგორც კუბის პრესტიჟის ზენიტი. დამსწრეთა უმრავლესობას სჯეროდა, რომ კუბა არ იყო საბჭოთა კავშირის პარტნიორი ცივი ომის პერიოდში. თუმცა, 1979 წლის დეკემბერში, სსრკ ავღანეთის სამოქალაქო ომში ჩაერია. იმ დროს კი ავღანეთი მიუმხრობლობის მოძრაობის აქტიური წევრი იყო. გაეროს სხდომაზე კი მოძრაობის 56 წევრმა ხმა მისცა სსრკ-ს დასჯას, 9 წინააღმდეგი იყო, ხოლო 26-მა კი თავი შეიკავა. კუბამ, რომელიც იმდროს ვალში იყო მოსკოვთან, როგორც ფინანსურად ასევე პოლიტიკურად, რეზოლუციას მხარი არ დაუჭირა, რამაც რეპუტაცია შეულახა მას. კასტრო, რომელსაც შეეძლო გამხდარიყო მოძრაობის მაღალი დონის წარმომადგენელი, მშვიდად და უმოქმედოდ დარჩა, შედეგად 1983 წელს კუბა ინდოეთმა ჩაანაცვლა, რომელმაც თავის დროზე რეზოლუციის კენჭისყრის დროს თავი შეიკავა. კუბამ დაკარგა შესაძლებლობა გამხდარიყო გაეროს უშიშროების საბჭოს წევრი და მისი გლობალური მიზნებიც ჩამოიშალა. უფრო მეტიც, მოძრაობის პოზიციები ავღანეთის ომთან დაკავშირებით გაიყო. მიუხედავად იმისა, რომ მოსკოვის მოკავშირეებმა მხარი დაუჭირეს საბჭოთა ინტერვენციას, მოძრაობის სხვა წევრებმა აღნიშნული ქმედება დაგმეს.

ცივი ომის შემდგომი პერიოდი
მიუმხრობლობის მოძრაობა ცივი ომის მიმდინარეობისას ჩამოყალიბდა, შესაბამისად, მისი დასრულების შემდეგ კავშირის მიზნები და ფუნქცია კითხვის ნიშნის ქვეშ დადგა. მას შემდეგ რაც იუგოსლავია დაიშალა, 1992 წელს მოძრაობის მინისტერიალზე მას წევრის სტატუსი შეუწყდა. იუგოსლავიის სოციალისტური ფედერალური რესპუბლიკის მემკვიდრე წევრ სახელმწიფოებს არ გამოუხატავთ ინტერესი წევრობისთვის, თუმცა სერბეთსა და ბოსნია-ჰერცეგოვინას აქვთ დამკვირვებლის სტატუსი. 2004 წელს მალტამ და კვიპროსმა დატოვეს მოძრაობა და ევროკავშირში გაწევრიანდნენ. ყველაზე ბოლოს ორგანიზაციას აზერბაიჯანი და ფიჯი შეუერთდნენ, 2011 წელს. ბოსნიისა და კოსტა-რიკის განცხადებები კი უარყოფილ იქნა 1995 და 1998 წლებში.

ცივი ომის დასრულების შემდეგ, მიუმხრობლობის მოძრაობა იძულებული გახდა ხელახლა განესაზღვრა საკუთარი როლი და მიზანი საერთაშორისო სისტემაში. მთავარი კითხვა კი მდგომარეობდა შემდეგში, შეძლებდა თუ არა მისი იდეოლოგია, რომელიც დაფუძნებული იყო ეროვნულ დამოუკიდებლობაზე, ტერიტორიულ მთლიანობაზე, კოლონიალიზმისა და იმპერიალიზმის წინააღმდეგ ბრძოლაზე, მორგებას თანამედროვე თემებზე. იმისათვის, რომ გამხდარიყო ხმა გლობალური სამხრეთისა, მოძრაობამ ხაზი გაუსვა მულტილატერალიზმს, თანასწორობას და ურთიერთთავდაუსხმელობის პრინციპებს. გარდა ამისა მიზანი იყო განვითარებულ სახელმწიფოებთან მოლაპარაკებისას, გაზრდილიყო წვერი ქვეყნების პოლიტიკური ბერკეტები და მათი პრობლემები უკეთ წარმოჩინებულიყო საერთაშორისო დონეზე. სამხრეთ ინტერესების წინსვლის მცდელობებში მოძრაობამ ხაზი გაუსვა წევრ სახელმწიფოებს შორის თანამშრომლობისა და ერთიანობის მნიშვნელობას, მაგრამ, როგორც წარსულში, გაერთიანებისთვის კვლავ პრობლემად რჩება - ორგანიზაციის ზომა, დღის წესრიგების ბუნდოვანება და მსოფლიო ალიანსებს შორის ნაკლებად მკაფიო საზღვრების წარმოქმნა.

მოძრაობის აზრით, მსოფლიოს უღარიბესი ქვეყნები კვლავ ექსპლუატაციაში არიან და მარგინალიზებულ გარემოში რჩებიან, ბიპოლარული სისტემა მულტიპოლარულით შეიცვალა, მაგრამ კვლავ საჭიროა ჰეგემონიისა და ნეოკოლონიალიზმის წინააღმდეგ გაერთიანება. მოძრაობა ეწინააღმდეგება ოკუპაციასა და ჩარევას შიდა საქმეებში, მაგრამ ის ასევე აქცენტს სვამს წვერი სახელმწიფოების წინაშე მდგარ სოციალურ-ეკონომიკურ გამოწვევებზე, რომლებიც განპირობებულნი არიან გლობალიზაციითა და ნეოლიბერალური პოლიტიკით. მიუმხრობლობის მოძრაობა ეკონომიკურ ჩამორჩენას, სიღარიბესა და სოციალურ უსამართლობას განიხილავს მშვიდობისა და უსაფრთხოების მზარდ საფრთხედ.

ორგანიზაციული სტრუქტურა და წევრობა
მოძრაობის მთავარი პრინციპია რომელიმე გეოპოლიტიკურ ან სამხედრო ორგანიზაციასთან კოალიციაში გაერთიანებაზე უარის თქმა. კავშირს არ გააჩნია ძალიან მკაცრი ორგანიზაციული სტრუქტურა. ორგანიზაციული წესდების საფუძვლები განისაზღვრა 1996 წლის კარტაგენას კონფერენციაზე, რომლის მიხედვითაც მიუმხრობლობის მოძრაობის წევრი ქვეყნების მეთაურების სამიტი არის მთავარი გადაწყვეტილების მიმღები ორგანო. მოძრაობის თავმჯდომარეობა იცვლება ყველა სამიტზე, იმისდა მიხედვით თუ რომელი ქვეყანა და მთავრობაა ორგანიზატორი.

მიუმხრობლობის მოძრაობის წევრობის მოთხოვნები ემთხვევა გაეროს მთავარ შეხედულებებს. ამჟამინდელი მოთხოვნებია, რომ კანდიდატი ქვეყანა ეთანხმებოდეს 1955 წლის ბანდუნგის პრინციპებს:

ადამიანის ფუნდამენტური უფლებებისა, გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წესდების მიზნებისა და პრინციპების პატივისცემა.
ყველა ერის სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის პატივისცემა.
ეროვნული დამოუკიდებლობის აღიარება
ყველა რასისა და ყველა ქვეყნის თანასწორუფლებიანობის აღიარება
სხვა ქვეყნის საქმეებში ჩარევისგან თავის შეკავება
თითოეული ერის უფლების პატივისცემა ცალკეულ და კოლექტიურად, გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წესდების შესაბამისად.
თავის შეკავება აგრესიისგან ან რომელიმე სახელმწიფოს წინააღმდეგ ძალის გამოყენებისგან
ყველა საერთაშორისო დავის მშვიდობიანი გზით მოგვარება, გაეროს წესდების შესაბამისად.
ერთმანეთის ინტერესების და თანამშრომლობის ხელშეწყობა.
სამართლიანობისა და საერთაშორისო ვალდებულებების პატივისცემა.

პოლიტიკა და იდეოლოგია
მიუმხრობლობის მოძრაობის თავმჯდომარეები იყვნენ ისეთი განსხვავებული ფიგურები როგორებიცაა, ანტი-კომუნისტი, მილიტარისტი ზუჰარტო და სოციალ-დემოკრატი, აპართეიდის წინააღმდეგ მებრძოლი ნელსონ მანდელა. მიუხედავად იმისა, რომ მოძრაობა საკმაოდ ჭრელია იდეოლოგიურად, მთავარი გამაერთიანებელი ფაქტორი მსოფლიო მშვიდობა და უსაფრთხოებაა. 1983 წლის მარტში გამართულ სამიტზე, ის შეფასებულ იქნა, როგორც ისტორიაში ყველაზე დიდი სამშვიდობო მოძრაობა. მოძრაობა ხაზს უსვამს განიარაღების აუცილებლობას. ბრიონში გამართულ მინისტერიალზე, 1956 წელს, იუგოსლავიის, ინდოეთისა და ეგვიპტის ლიდერებმა, დაადგინეს, რომ არსებობს კავშირი მშვიდობისთვის ბრძოლასა და განიარაღებისკენ სწრაფვას შორის.

1975 წელს ჩამოყალიბდა მიუმხრობლობის მოძრაობის ახალი ამბების სააგენტო, რომელიც 2005 წელს გადაკეთდა მიუმხრობლობის მოძრაობის ახალი ამბების კავშირად.

მიუმხრობლობის მოძრაობა მხარს უჭერს ისეთ თანამშრომლობის პოლიტიკას, რომელიც მრავალმხრივია და სარგებლის მომტანია ყველასთვის. მოძრაობის წევრთა უმეტესობა ამავდროს გაეროს წევრიცაა. ორივე ორგანიზაციას აქვს მშვიდობიანი თანამშრომლობის გამოხატული პოლიტიკა, მაგრამ მიუმხრობლობის მოძრაობის წარმატებები უგულვებელყოფილია გაეროს მიერ, რომელიც დასავლური დომინაციის ქვეშაა. აფრიკული ქვეყნების წუხილი აპართეიდის საქმეზე ასევე გამოიხატა იქნა არაბული სამყაროს შეშფოთებაში პალესტინის კონფლიქტთან დაკავშირებით, მრავალმხრივმა თანამშრომლობამ კი ამ რეგიონებში ზომიერი წარმატება მოიტანა. არსებობის მანძილზე მიუმხრობლობის მოძრაობას მნიშვნელოვანი როლი უთამაშია სხვადასხვა იდეოლოგიურ კონფლიქტებში.

ბოლოდროინდელი მდგომარეობა
აშშ-ის პოლიტიკის კრიტიკა
ბოლო წლებში ორგანიზაციამ გააკრიტიკა აშშ-ს საგარეო პოლიტიკის გარკვეული ასპექტები. მოძრაობის ნაწილმა დაგმო აშშ-ს ინტერვნეცია ერაყში, ბრძოლა ტერორიზმის წინააღმდეგ, ირანისა და ჩრდილოეთ კორეის ბირთვულ პროგრამების საქმიანობაში ჩარევა. ზემოაღნიშნული აღქმულ იქნა, როგორც მცირე ერების სუვერენიტეტის მიმართ უხეში მოპყრობის მცდელობა.

პუერტო-რიკოს თვითგამორკვევის უფლება
1961 წლიდან ორგანიზაცია მხარს უჭერდა გაეროშ პუერტო-რიკოს საქმეს თვითგამორკვევის უფლების გამოყენებასთან დაკავშირებით. სამიტზე ამ თემასთან დაკავშირებით ჰოსტოსიანის ეროვნულმა დამოუკიდებელმა მოძრაობამ წარადგინა რეზოლუცია.

დასავლეთ საჰარას თვითგამორკვევის უფლება
1973 წლიდან მოძრაობა მხარს უჭერდა დასავლეთ საჰარას თვითგამორკვევის უფლების საქმეს, რომელიც გაეროში იქნა წარდგენილი. მოძრაობამ ხელახლა დაადასტურა (2009 წელს შეხვედრაზე), რომ მხარს უჭერდა საჰრაის ხალხთა თვითგამორკვევას და მხარეებს შორის პირდაპირი დიალოგის გამართვას. ასევე ხაზი გაუსვა გაეროს პასუხისმგებლობას საჰრავის ხალხთა პრობლემაზე.

მდგრადი განვითარება
მოძრაობა აქტიურად საქმიანობს მდგრადი განვითარებისა და ათასწლეულის განვითარების მიზნების მისაღწევად, მაგრამ თვლის, რომ საერთაშორისო საზოგადოებამ არ შექმნა განვითარებისათვის ხელსაყრელი პირობები და დაარღვია თითოეული წევრი ქვეყნის სუვერენული განვითარების უფლება. ისეთი საკითხები, როგორიცაა გლობალიზაცია, საგარეო ვალები, უთანასწორო სავაჭრო პირობები, საგარეო დახმარების შემცირება და საერთაშორისო ფინანსური გადაწყვეტილების მიღებაში დემოკრატიის არარსებობა, მიიჩნევა განვითარების შემაფერხებელ ფაქტორებად.

გაეროს რეფორმები
მოძრაობა აკრიტიკებს გაეროს სტრუქტურას და ძალაუფლების დინამიკას და აღნიშნავს, რომ საერთაშორისო ინსტიტუციებს ძლიერი სახელმწიფოები იყენებენ. მიუმხრობლობის მოძრაობამ წარმოადგინა რამდენიმე რეკომენდაცია, რომლის მიხედვითაც, წევრი ქვეყნების წარმომადგენლობა და უფლებამოსილება გაიზრდება. შემოთავაზებული რეფორმები ასევე მიზნად ისახავს გაეროს გადაწყვეტილების მიღების გამჭვირვალობისა და დემოკრატიის გაუმჯობესებას. გაეროს უშიშროების საბჭო ის ელემენტია, რომელსაც მოძრაობა ყველაზე მეტად დამახინჯებულ, არადემოკრატიულ და რეფორმირების გადაუდებელი საჭიროების მქონედ მიიჩნევს.

კულტურული მრავალფეროვნება და ადამიანის უფლებები
მოძრაობა ემხრობა ადამიანის უფლებებისა და სოციალური სამართლიანობის უნივერსალურობას, მაგრამ სასტიკად ეწინააღმდეგება კულტურულ ჰომოგენიზაციას. სუვერენიტეტის შესახებ თავისი შეხედულების შესაბამისად, მოძრაობას მიაჩნია, რომ კულტურული მრავალფეროვნება, რელიგიის თავისუფლება, სოციო-კულტურული და ისტორიული სპეციფიკა დაცული უნდა იქნეს, რაც განსაზღვრავს ადამიანის უფლებებს კონკრეტულ რეგიონებში.

სამიტები
მიუმხრომლობის მოძრაობის წევრი ქვეყნების მეთაურების კონფერენცია, ხშირად მოხსენიებული როგორც სამიტი, არის ორგანიზაციის მთავარი შეხვედრა რომელიც ყოველ რამდენიმე წელიწადში ერთხელ ტარდება: