თოვლიანი მხარე

თოვლიანი მხარე იაპონელი ნობელიანტი ავტორის, იასუნარი კავაბატას რომანი. წიგნი კლასიკური იაპონური ლიტერატურის გამორჩეულ ტექსტადაა მიჩნეული და დასახელდა იმ სამ ნაწარმოებს შორის, რომელიც ნობელის კომიტეტმა კავაბატასთვის პრემიის გადაცემისას მოიხსენია, აგრეთვე სხვა ნაწარმოებთან - "ათასფრთიანი წერო".

წერის პროცესი
კავაბატამ ნაწარმოებზე მუშაობა იაპონური მილიტარიზმის ეპოქაში დაიწყო, როცა ჩინეთის წინააღმდეგ ფართომასშტაბიანი ომი უკვე თითქმის გარდაუვალი იყო. სწორედ ამ დროს კავაბატა აყალიბებს ერთგვარ ლიტერატურულ მიმდინარეობას, „ ახალი სენსორული ლიტერატურა“. ცნობილია, რომ წიგნი თავდაპირველად ნოველის სახით გამოიცა, 1935 წელს, თუმცა მომდევნო სამი წლის განმავლობაში ავტორმა მრავალი დეტალი შეცვალა და თავების დამატებით ამბავი განავრცო.

ნაწარმოების სათაურში არსებული „თოვლიანი მხარე“, რომელშიც მიმდინარეობს რომანის სიუჟეტი, ინსპირირებულია ნიიგატის პრეფექტურაში არსებული დასახლებიდან - ონსენი.

თავად კავაბატა ეწვია ონსენს (ცხელი წყაროები იაპონიაში) და რომანზე მუშაობა სწორედ ამ ადგილას დაიწყო.

სიცოცხლის ბოლოს ავტორი კიდევ ერთხელ მიუბრუნდა ნაწარმოებს და დაიწყო ნაწარმოების შემოკლებულ ვერსიაზე მუშაობა.

სიუჟეტი
რომანი იხსნება მთავარი გმირის, შიმამურას მატარებლით გამგზავრებით შორეულ ქალაქ ონსენისკენ. შიმამურა არის მდიდარი, დაოჯახებული მამაკაცი, რომელმაც სიმდიდრე მემკვიდრეობით მიიღო და, მისივე თქმით, ექსპერტია ბალეტში. მგზავრობისას იგი აკვირდება ახალგაზრდა ქალს (როგორც შემდეგ გაირკვა - იოკო), რომელიც უვლის ავადმყოფ კაცს, სახელად იუკიო. ის ქალს მატარებლის ფანჯრის ანარეკლში აკვირდება და განსაკუთრებით აღფრთოვანებულია ქალბატონის თვალებით ისევე, როგორც მისი ხმით.

შიმამურას ონსენში გამგზავრების მიზეზი ახალგაზრდა ქალთან, კომაკოსთან შეხვედრაა, რომელთანაც წინა შეხვედრაზე ცოტა ხნით გაჩერება მოუწია. გამომდინარე იქიდან, რომ პირველი შეხვედრისას კომაკო გეიშად არ მუშაობდა, სიტუაცია შეიცვალა მეორე შეხვედრისას. ახალგაზრდა კომაკო იზიდავს შიმამურას, თუმცა მათი სიყვარული დროთა განმავლობაში არათანმიმდევრული და გაურკვეველია. კომაკოს უყვარდება შიმამურა, ეს კი ეწინააღმდეგება გეიშას ტრადიციას, რომ გეიშა უნდა აკმაყოფილებდეს მოთხოვნას კლიენტის მოთხოვნას ყველანაირი ემოციური მიჯაჭვულობის გარეშე. მათი საუბრის განმავლობაში რამდენიმე რამ ირკვევა კომაკოს შესახებ - ის გეიშა, რეალურად, იუკიოს სამედიცინო უზრუნველყოფისთვის გახდა, მეტიც, ისინი ფარულად დაინიშნენ, როგორი დაძაბული ურთიერთობა ჰქონდათ შემდგომში და სხვა.

ნაწარმოების კულმინაციური მომენტი ვითარდება კომაკოს ერთ-ერთი ვიზიტის დროს შიმამურასთან. საუბრისას შიმამურა მას „კარგ ქალს“ უწოდებს, ნაცვლად „კარგი გოგოსი“. კომაკოს აღწერისთვის გამოყენებული ფორმულირების ეს ცვლილება ცხადყოფს, რომ ისინი ვეღარასდროს იქნებოდნენ ერთად, შედეგად კომაკოს იმედი შიმამურასთან ერთად უკეთესი ცხოვრების შესახებ უბრალოდ ოცნებად რჩება.

რომანის ბოლოს ხანძარი ჩნდება ქალაქის საწყობში, რომელსაც იმ დროს კინოთეატრად იყენებდნენ. შიმამურა და კომაკო მოდიან შემთხვევის ადგილზე და ხედავენ, რომ იოკო უსიცოცხლოდ ვარდება საწყობის აივნიდან. კომაკო იოკოს სხეულს აშორებს დამწვარი საწყობიდან, ხოლო შიმამურა უკან იხევს და ღამის ცას აკვირდება.

მთავარი თემები
თანამედროვე და ტრადიციული

თოვლიანი მხარე დაიწერა იაპონური იმპერიაკლიზმის დროს, შედეგად ნაწარმოებში ხშირად შევხვდებით ამ ეპოქისთვის დამახასიათებენლ გამოგონებებს, როგორებიცაა მატარებელი, თოვლსაწმენდი და ზვავის ელექტროგამაფრთხილებელი სისტემა. კავაბატა არ ხედავდა პრობლემას თანამედროვესა და ტრადიციულის ერთად თავმოყრაში და მიიჩნევდა, რომ თანამედროვე გამოგონებები ტრადიციული იაპონიის განუყოფელი ნაწილია. ეს ჩანს რომანის დასაწყისშივე, მატარებლის სცენაზე, როცა ქალი მგზავრის თვალებს აკვირდება. მატარებლის ელექტრო განათებამ ამით ხელი შეუწყო ტრადიციული ესთეტიკის გამოხატვას. სხვადასხვა თანამედროვე გამოგონება ონსენის ცხოვრების განუყოფელ ნაწილადაც კი იქცა.

სილამაზე

ეს რომანი კავაბატამ, სხვა რომანების მსგავსად, ფსიქიკური ღირებულების ესთეტიკური შეფასებით შეთხზა, ამავდროულად ის გავლენას ახდენს სილამაზისადმი მგრძნობიარე გონებაზე. რომანის მთავარი გმირი ხშირად ამოდის რეალური სამყაროდან საკუთარი გონების იდუმალ სამყაროში ეფლება, მას შემდეგ, რაც მშვენიერებას შეიგრძნობს. გარდა ამისა, ეს სილამაზე მის გარშემო არსებულ სამყაროშიც იშლება, მაგალითად მატარებელში, იოკოს თვალებზე დაკვირდების შემდეგ, ასევე, სიუჟეტის ბოლოს, ირმის ნახტომზე დაკვირვებისას და ა.შ.

ასევე შეიძლება აღინიშნოს, რომ რომანში სილამაზის ყველა ასახვა მოიცავს სევდის ელემენტს: მარტოობა ბუნების მშვენიერებაში, სევდა იოკოს მშვენიერ ხმაში, კომაკოს გაფლანგული სილამაზე, ისევე როგორც მფლანგველობითი ბუნება სასიყვარულო სფეროში.

გამოხმაურება
ედუარდ სეიდენსტიკერმა, იაპონური ლიტერატურის ცნობილმა მკვლევარმა, რომელმაც ზემოხსენებული ნაწარმოები 1956 წელს თარგმნა, ნამუშევარი აღწერა, როგორც „კავაბატას პოტენციური შედევრი“. მისი თქმით, რომანი ჰაიკუს მოგვაგონებს, როგორც მისი დელიკატურობით, ისე მოკლე სცენებით, რომელიც გრძელ ამბავს ეფექტურად აღწერს.

რომანმა დადებითი შეფასება დაიმსახურა სხვადასხვა გაზეთების მიმოხილველთაგანაც. გაზეთში თქვეს, რომ ავტორმა ამ წიგნით „შექმნა იდილია უპერპექტივო მასალისგან“. ჯეისონ ქოულიმ თოვლიანი მხარე მოიხსენია, როგორც „კავაბატას შედევრი“.