iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მუზარადი

მუზარადი — დამცავი თავსაბურავი, საბრძოლო მუზარადი თავდაცვის სხვა საშუალებებთან ერთად უძველესი დროიდანაა ცნობილი. ამზადებდნენ ხისაგან, არყის ხის ქექისაგან, წნელებისა და ტყავისაგან. უძველესი ლითონის მუზარადი (სპილენძის, ოქროსი) აღმოაჩინეს მესოპოტამიაში (ძვ. წ. ათასწლ.). ბრინჯაოსა და რკინის მუზარადს ხმარობდნენ ძველ საბერძნეთსა და რომში, რუსეთში მუზარადს (შიშაკი, შელომი) იყენებდნენ - საუკუნეებში.

საქართველოში გავრცელებული იყო სხვადასხვა სახის მუზარადი (კვერცხისებური მუზარადი, ჩაფხუტი, ჩაჩქანი, ჩაბალახი). ჰეროდოტეს ცნობით, მოსხები, კოლხები, ტიბარენები, მაკრონები და მოსინიკები მუზარადს ხისაგან ამზადებდნენ. ქსენოფონტის ცნობით მოსინიკებს ტყავის მუზარადი ეხურათ. სტრაბონის გადმოცემით, იბერიელები ტყავის მუზარადით იბრძოდნენ. თრიალეთში აღმოჩენილია ძვ. წ. ბრინჯაოს მუზარადი. პირველი მსოფლიო ომის (1914-1918) დროიდან ტყვიისა და ჭურვის ნამსხვრევებისაგან თავის დასაცავად შემოიღეს ფოლადის მუზარადი (ჩაფხუტი). ავიაციაში, სატანკო და მექანიზებულ ჯარებში დარტყმისაგან თავის დასაცავად იყენებენ ტყავის მუზარადს.
რობერტ ფულტონი

რობერტ ფულტონი (; დ. 14 ნოემბერი, 1765, ლიტლ-ბრიტენი, ახლანდელი ქ. ფულტონი, პენსილვანიის შტატი — გ. 24 თებერვალი, 1815, ნიუ-იორკი) — ამერიკელი ინჟინერი და გამომგონებელი. 1800 წელს ნაპოლეონის რეკომენდაციით მან ააგო გემი „ნაუტილუსი“, რომელიც პირველი წყალქვეშა ნავი იყო მსოფლიო ისტორიაში. 1807 წელს მან პირველმა ააგო ბორბლებიანი გემი, რომელზედაც ორთქლის მანქანა დააყენა.
მინისტრ-პრეზიდენტი

მინისტრ-პრეზიდენტი — მთავრობის თავმჯდომარე ზოგიერთ ევროპულ ქვეყანაში ან ქვეყნის რეგიონში. ის არის პრემიერ-მინისტრის ან პირველი მინისტრის ალტერნატიული ტერმინი და ძალიან ჰგავს წოდებას „მინისტრთა საბჭოს პრეზიდენტი“.

გერმანულად სიტყვა ნიშნავს „მინისტრების პრეზიდენტი“. ასე რომ „მინისტრ-პრეზიდენტი“ არის უფრო ზუსტი თარგმანი.

ავსტრია
1867-1918 წლებში მთავრობის პირველი მინისტრს ეწოდებოდა მინისტრ-პრეზიდენტი. მანამდე კი - სახელმწიფოსკანცლერი. დღეს მთავრობი მეთაურს ჰქვია ბუნდესკანცლერი (ფედერალური კანცლერი).

ბელგია
ტერმინი ასევე გამოიყენება ბელგიაში, რეგიონის ან ენობრივი საზოგადოების მთავრობის მეთაურის აღნიშვნისას.

გერმანია
მინისტრ-პრეზიდენტი არის გერმანიის ფედერალური მხარის მთავრობის მეთაური.

ზოგადად კონსტიტუციური პოზიციით მინისტრ-პრეზიდენტი ფედერალურ მხარეში ძალიან ჰგავს კანცლერს ფედერალურ დონეზე. იგი აირჩევა ლანდტაგის მიერ. იგი თავის მთავრობის რამდენიმე მინისტრთან ერთად წარმოადგენს ფედერალურ მხარეს ბუნდესრატში. აქედან გამომდინარე იგი შეიძლება იყოს ძალიან გავლენიანი ფედერალურ სტრუქტურებში.

შენიშვნა: ყველა ფედერალური მხარის მთავრობის მეთაურს ეწოდება მინისტრ-პრეზიდენტი გარდა ბერლინის, ბრემენის და ჰამბურგისა. იქ მხარის მმართველებს უწოდებენ მმართველ ბურგომინისტრს ბერლინში, ბურგომინისტრს და სენატის პრეზიდენტს ბრემენში და პირველ ბურგომინისტრს ჰამბურგში. მათ აქვთ იგივე ფუნქციები რაც მინისტრ-პრეზიდენტს.

ნიდერლანდები
ნიდერლანდებში პრემიერ-მინისტრს ოფიციალურად ეწოდება მინისტრ-პრეზიდენტი, მაგრამ ჩვეულებრივ პრემიერი გამოიყენება. მისი ფუნქციები განსაზღვრულ იქნა კონსტიტუციაში 1848 წელს (მინისტრთა საბჭოს პრეზიდენტი). წოდება მინისტრ-პრეზიდენტი ოფიციალურად გამოიყენება 1945 წლიდან.

ნორვეგია
ნორვეგიაში ვიდკუნ კვისლინგი მთავრობის თავმჯდომარე 1942-45 წლებში გერმანული ოკუპაციის დროს იწოდებოდა მინისტრ-პრეზიდენტად (ნორგეგიულად ).
გაგაუზია

გაგაუზია, გაგაუზ-ჰერი, ოფიციალურად – გაგაუზიის ავტონომიური ტერიტორიალური წარმონაქმნი (, , ) — ადმინისტრატიული გაერთიანება მოლდოვის სამხრეთით. ადმინისტრაცია შექმნილია გაგაუზებით კომპაქტურად დასახლებულ ტერიტორიებისგან.

მოსახლეობა
2006 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რიცხვი 155,7 ათასს აღწევს. მოსახლეობის უმეტესობას ეთნიკურად გაგაუზები შეადგენენ — 82 % (133,5 ათ.). ტერიტორიაზე ცხოვრობენ აგრეთვე მოლდოველები — 7,8 %, ბულგარელები — 4,8 %, რუსები — 2,4 %, უკრაინელები — 2,3 %.
მუზეუმ-ნაკრძალი

მუზეუმ-ნაკრძალი — სამეცნიერო-კვლევითი და კულტურულ-საგანმანათლებლო დაწესებულება; ბუნებისმეტყველების მატერიალური და სულიერი კულტურის ძეგლთა საცავი, რომლის შემადგენლობაში ექსპოზიციის გარდა შედის ნაკრძალის ტერიტორიაზე განლაგებული არქიტექტურული ან ისტორიული ძეგლები. მუზეუმ-ნაკრძალი შეიძლება იყოს ისტორიულ-მხატვრული (მაგ., ზაგორსკის ისტორიულ მხატვრული მუზეუმ-ნაკრძალი), ისტორიულ-არტიტექტურული (ნოვგოროდის ისტორიულ-არქიტექტურული მუზეუმ-ნაკრძალი), ისტორიულ-კულტურული (კიევ-პეჩერის ისტორიულ-კულტურული მუზეუმ-ნაკრძალი), სამხედრო-ისტორიული (ბოროდინოს სამხედრო-ისტორიული მუზეუმ-ნაკრძალი), აგრეთვე კომპლექსური (ვლადიმირ-სუზდალის ისტორიული და არქიტექტურული მუზეუმ-ნაკრძალი).

2020 წლისთვის საქართველოში კომპლექსური ისტორიულ-არქიტექტურული მხატვრული მუზეუმ-ნაკრძალებია:
დიდი მცხეთის არქეოლოგიური სახელმწიფო მუზეუმ-ნაკრძალი
ვარძიისა და ხერთვისის ციხის ისტორიულ-არქიტექტურული მუზეუმ-ნაკრძალი
უფლისციხის ისტორიულ-არქიტექტურული მუზეუმ-ნაკრძალი
ბორჯომის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი
გურიის მხარის არქეოლოგიური მუზეუმ-ნაკრძალი
გრემის მუზეუმი
სამშვილდისა და კლდეკარის მუზეუმ-ნაკრძალი
ნიკო ფიროსმანაშვილის სახელმწიფო მუზეუმი
დიდი ლიახვის ხეობის სახელმწიფო მუზეუმ-ნაკრძალი
პარმენ ზაქარაიას სახელობის ნოქალაქევის არქიტექტურულ-არქეოლოგიური მუზეუმ-ნაკრძალი
სტეფანწმინდის ისტორიული მუზეუმი
ქსნის ხეობის ისტორიულ-არქიტექტურული მუზეუმ-ნაკრძალი
უჯარმის მუზეუმ-ნაკრძალი
მუცოს მუზეუმ-ნაკრძალი
ქუთაისის ისტორიულ-არქიტექტურული მუზეუმ-ნაკრძალი
მულხრა

მულხრა, მულხურა — მდინარე საქართველოში, მესტიის მუნიციპალიტეტში, ენგურის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 27 კმ, აუზის ფართობი 435 კმ². სათავე აქვს სვანეთის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე, ტვიბერის მყინვარზე, ერთვის მდინარე ენგურს სოფელ კვანჭიანარის მახლობლად. საზრდოობს წვიმის, თოვლის, მყინვარული და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის აპრილიდან ოქტომბრამდე, წყალმცირობა - ოქტომბრიდან აპრილამდე, ნოემბრის ბოლოდან მარტის ბოლომდე - ყინულნაპირისი და თოში. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 22,5 მ³/წმ.
მუმლი მუხასა

მუმლი მუხასა — ერთ-ერთი უძველესი ქართული (კახური) ხალხური ლექსი და სიმღერა, მომდინარეობს წარმართული ხანიდან. იგი შეიქმნა მუხის, როგორც სიძლიერისა და გამძლეობის სიმბოლოს, სადიდებლად. სიმღერამ თავისი განვითარების მრავალსაუკუნოვან მანძილზე გარკვეული ცვლილებები განიცადა შინაარსის, სოციალური ფუნქციისა და მუსიკალური აღნაგობის მხრივ.

მკაფიოდ გამოხატული მეტრ-რიტმი და შესრულების ანტიფონური (ორგუნდოვანი) წესი გვაფიქრებინებს, რომ სიმღერა თავდაპირველად მუხის გარშემო ფერხულით სრულდებოდა. დროთა განმავლობაში „მუმლი მუხასა“ შეიცვალა თავისი პირვანდელი ფუნქცია და შრომის სიმღერად იქცა (სრულდება სიმინდის თოხნის დროს). საუკუნეში „მუმლი მუხასა“ საბოლოოდ დაიხვეწა და სამხმიანი სიმღერის სახით გავრცელდა. სიმღერამ სიმბოლური ხასიათი (მუხა-საქართველო, მუმლი-მტრები) და პატრიოტული ჟღერადობა შეიძინა.

„მუმლი მუხასა“ პირველად ზ. ჩხიკვაძემ გამოაქვეყნა თავის კრებულში 1896 წელს.
თავისუფლების მოედანი (თბილისის მეტრო)

თავისუფლების მოედანი (ყოფილი ლენინის მოედანი) — თბილისის მეტროპოლიტენის პირველი ხაზის ერთ ერთი სადგური, მეტროსადგურებს რუსთაველსა და ავლაბარს შორის. გაიხსნა 1967 წლის 6 ნოემბერს. არქიტექტორები ვ. ალექსი-მესხიშვილი, ქ. კობახიძე (ქვედა სადგური), რ. ბაირამაშვილი და დ. მორბედაძე (თავდაპირველი ზედა პავილიონი).

თავდაპირველი მიწისზედა პავილიონი შედიოდა უნივერმაღ „თბილისის“ კომპლექსში. მიწისქვეშა სადგური, რომელიც ზედა ვესტიბიულთან დაკავშირებულია ესკალატორით, წარმოადგენს სვეტების (კოლონების) რიგს, რომლებიც თეთრი მარმარილოთია მოპირკეთებული; გადახურვა კამაროვანია. იატაკზე დაგებულია წითელი მარმარილოს ფილები.

სადგური 2006 წელს განახლდა. ცვლილებები შეეხო მის ვიზუალურ მხარეს. დამონტაჟდა ახალი განათების სისტემა, სარეკლამო ბილბორდები და მონიტორები. განახლდა საკომუნკაციო სისტემაც. თეთრი მარმარილოთი მოპირკეთებულ სადგურში წითელი და თეთრი ფერები ჭარბობს: საქართველოს დროშისა და წითელი ვარდისგან შექმნილი კომპოზიციის შესაბამისად.

უნივერმაღ „თბილისის“ დანგრევისა და მის ადგილზე „გალერეა თბილისის“ აშენების (2017–2018) შემდეგ, მეტროსადგურ „თავისუფლების მოედნის“ ახალი ზედა პავილიონი (ძველი აღარ არსებობს) ახალაშენებული შენობის შიგნით აღმოჩნდა.

თავისუფლების მოედანი ერთ-ერთი ყველაზე ღრმად განთავსებული სადგურია თბილისის მეტროპოლიტენში და რამდენიმე მეტრით ჩამორჩება რუსთაველს.
ოკუპირებული ტერიტორიები

ოკუპირებული ტერიტორიები — საერთაშორისო სამართლით აღიარებული ტერმინი. 1907 წლის ჰააგის მეოთხე კონვენციის 42-ე პუნქტის მიხედვით ოკუპირებულად ითვლება ტერიტორია, რომელიც იმყოფება მოწინააღმდეგის შეიარაღებული ძალების ეფექტიანი კონტროლის ქვეშ.

2008 წლის 28 აგვისტოს, რუსეთ-საქართველოს ომის შემდეგ, საქართველოს პარლამენტმა დაამტკიცა კანონი სამხრეთ ოსეთის ყოფილი ავტონომიური ოლქისა და აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის რუსეთის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიებად, ხოლო რუსეთის ფედერაციის შეიარაღებულ ძალების საოკუპაციო საჯარისო შენაერთებად გამოცხადების შესახებ.
ეშმაკი და ქალბატონი პრიმი

„ეშმაკი და ქალბატონი პრიმი“ — მწერალ პაულო კოელიოს 2000 წელს გამოცემული წიგნი, რომანი სიკეთესა და ბოროტებაზე.

შინაარსი
მდიდარ მამაკაცს უპატიოსნო წარსული სტანჯავს და შოკისმომგვრელი წამოწყება აქვს განზრახული. დაბა ვისკოსის გაუხარელი მცხოვრებნი კი, სადაც ეშმაკთან გაიგივებული კაცი ჩადის, სიძუნწეში ჩაფლულან და გადაშენების პირზე არიან მისულნი. ახალგაზრდა ქალი მის პრიმი კი ბედნიერებას ეძებს. ერთი დაძაბული, მოვლენებით დატვირთული კვირის განმავლობაში წარმოუდგენელი მოვლენები განვითარდება დაბაში, სადაც ოქროს გულისთვის ყველა მზადაა სხვა გაწიროს.

მწერალს უცნაური და ერთობ საოცარი მიგნება აქვს დაბა ვისკოსის მცხოვრებთან მიმართებაში — დაბაში არც ერთი ბავშვი აღარ ცხოვრობს.
ვერონიკამ სიკვდილი გადაწყვიტა (რომანი)

ვერონიკამ სიკვდილი გადაწყვიტა — მწერალ პაულო კოელიოს რომანი.

ნაწარმოები 24 წლის ვერონიკას ცხოვრების უმნიშვნელოვანეს მონაკვეთზე აქცენტირდება, როდესაც ის ამ ცხოვრების ამაოებით დაღლილი სიკვდილს გადაწყვეტს. რომანი დაფუძნებულია კოელიოს ბევრ ცხოვრებისეულ ფაქტზე (იხ. ბიოგრაფია); რომანში ნათლადაა ნაჩვენები თუ რამდენი ნორმალური ადამიანი შეიძლება იმყოფებოდეს ფსიქიატრიული საავადმყოფოს პალატებში და ვერც წამოსვლას ახერხებდეს და ვეღარც დარჩენას.

წიგნი ამა თუ იმ პიროვნების სულიერ სამყაროს გვაცნობს და ცხოვრებისეულ სიძლიერეებს მკაფიოდ გვიშიფრავს. ვერონიკა, რომელიც საბედისწეროდ გადაურჩება სიკვდილს, შეიცნობს ნამდვილ სიგიჟეს და შეიყვარებს შეურაცხადს, რის შემდეგაც მისთვის ყველაფერი ამქვეყნიური ძვირფასი გახდება. პაულო კოელიო რომანში მოცემული იგავით მთავარ სათქმელ გადმოგვცემს: თუ გინდა სრულყოფილ ადამიანად აღგიქვან, შენც ისეთივე გიჟი უნდა იყო, როგორებიც სხვები არიან. აქ სიგიჟე წესიერებასთანაა გაიგივებული.
მუნაზარე

მუნაზარე (სპარს. < არაბ. მუნაზარა — პაექრობა, კამათი) — ლიტერატურული ჟანრი, რომელიც გულისხმობს ორი საგნისა და პირის გაპაექრებას უპირატესობის დამტკიცების მიზნით. ცნობილი იყო ჯერ კიდევ სასანიანთა ეპოქაში („თხა და ასურული ხე“). ახალ სპარსულ პოეზიაში მუნაზარე გამოიყენა ასადი ტუსიმ ( ს.). მას ეკუთვნის „დღისა და ღამის“, „დედამიწისა და ზეცის“, „შუბისა და მშვილდის“, „ცეცხლთაყვანისმცემლისა და მუსლიმანის“ და „არაბისა და აჯამის“ მუნაზარეები, რომლებიც წარმოადგენენ კასიდების შესავალს. პაექრობას მოსდევს საქები პიროვნების ხოტბა. შემდგომ საუკუნეებში ამ ჟანრმა დამოუკიდებელი არსებობის უფლება მოიპოვა და გავრცელდა მახლობელი აღმოსავლეთის სხვა ხალხთა ლიტერატურაში. გვხვდება აღორძინების ხანის ქართულ პოეზიაშიც (თეიმურაზისა და არჩილის „გაბაასებანი“).
გაბაასება

გაბაასება — დიალოგის ფორმით დაწერილი თხზულება, რომელშიც გადმოცემულია კამათი ერთმანეთის საწინააღმდეგო შეხედულებების მქონე ორ (იშვიათად რამდენიმე) პიროვნებას ან საგანს შორის. გაბაასების ჟანრის თხზულებებში ასახულია ეპოქის ეთიკურ-ესთეტიკური და სოციალურ-პოლიტიკური შეხედულებები. გაბაასება ხალხურ ზეპირსიტყვიერებაში შემუშავდა. ქართულ ლიტერატურაში იგი დაამკვიდრა თეიმურაზ -მა; არჩილ -მ, თეიმურაზ -მ, დავით გურამიშვილმა, პოეტმა ქალმა მანანამ და სხვებმა კი — განავითარეს. გაბაასება ზოგჯერ ეპიკურ ნაწარმოებშიც არის ხოლმე ჩართული. მაგ., სერაპიონ საბაშვილის მიერ გალექსილ „როსტომიანში“ ჩართულია სამსტროფიანი გაბაასება, რომელშიც ერთმანეთს ეკამათებიან სერაპიონი, რუსთაველი და ბაგრატ მუხრანბატონი.

გაბაასება პოპულარული იყო შუა საუკუნეების აღმოსავლურსა და დასავლურ ლიტერატურაში (არაბ.-სპარს. მუნაზარე, პროვანსული ტენცონა, ფრანგ. დებატი, ძვ. რუს. პრენია). გაბაასების ნიმუშები იხილეთ ბ. ქიქოძის წიგნში „გაბაასების ჟანრის ისტორიისათვის“ (ბათ., 1955).
მუნასიბი

მუნასიბი — ძველი ქართული ექსპრომტი (ილია ჭავჭვაძის ტერმინოლოგიით „სახელდახელო“), მოკლე, ჩვეულებრივ რამდენიმე სტრიქონიანი ლექსი, წარმოთქმული ან დაწერილი უცებ, წინასწარ მოუფიქრებლად რაიმე კონკრეტული შემთხვევის გამო. მუნასიბს საფუძვლად უდევს გონებამახვილური აზრი, იგი უმეტესად სახუმარო ან სატირულია, ზოგჯერ კი ვინმეს შექებაა. ცნობილია პაოლო იაშვილის მუნასიბები.

მუნასიბი განსაკუთრებით გავრცობილია ფშავში, სადაც დღეისათვის შენარჩუნებულია ზეპირი პოეტური იმპროვიზაციის ტრადიციები. იქ მას კაფიას უწოდებენ.
მუნის ტკიპები

მუნის ტკიპები , უხერხემლოთა ოჯახი ნამდვილი ტკიპების რიგისა. პარაზიტობენ ძუძუმწოვართა კანში და იწვევენ მუნს. ცნობილია მუნის ტკიპების 20-მდე სახეობა. უკეთაა შესწავლილი ჩვეულებრივი მუნის ტკიპები, რომელიც ადამიანისა და შინაური ცხოველების პარაზიტია. ადამიანის მუნის ტკიპების სიგრძე 0,2-0,45 მმ-მდეა. დედლები კანის ეპიდერმისში სასვლელებს იკეთებენ, რომლებსაც კვერცხებით ავსებენ. 4-8 დღეში მატლები იჩეკებიან; 15 დღეში ისინი გარდაიქმნებიან ზრდასრულ ფორმებად. კოპულაცია ხდება კანის ზედაპირზე.
ჰაუბიცა

ჰაუბიცა (, მისი პირველადი დანიშნულება - ქვის სროლა) — საარტილერიო იარაღის ტიპი, რომლის დანიშნულებაა დახურულ საცეცხლე პოზიციაზე იერიშის მიტანა. ჰაუბიცები შედიან საბრძოლო არტილერიის ჯგუფში, მათი კალიბრი 100 მილიმეტრი და მეტია, შედარებით მოკლე ლულა (15-30 კალიბრი), ცვალებადი ჭურვები, სროლის საკმაოდ მაღალი სიჩქარე - 0,5-1-დან 6 გასროლამდე წუთში (კალიბრიდან გამომდინარე), სროლის მანძილი 17 კმ. უმეტესი თანამედროვე ჰაუბიცები თვითმავალნი არიან, ხოლო მოძველებულ მოდელებს გააჩნიათ მექანიკური ბუქსირი.

თანამედროვე ჰაუბიცების ლულის სიგრძე არის 50 და უფრო მეტი კალიბრის, სროლის სიჩქარე 10-12 გასროლა წუთში, სროლის მანძილი 50 და მეტი კმ.

ისტორია
ევროპაში პირველი ჰაუბიცა გამოჩნდა საუკუნეში(იტალია, გერმანია) და მისი დანიშნულება იყო ქვის ბირთვის სროლა. ჰაუბიცა თანამედრო არმიის, დღემდე საარტილერიო იარაღის ძირითადი ტიპია.

რეკორდსმენები
მსოფლიოში ყველაზე დიდი ჰაუბიცა, მოსკოვის მეფე-ზარბაზანი შეყვანილია გინესის რეკორდების წიგნში. ამ იარაღის სიგრძე 5,34 მეტრია, ლულის გარე დიამეტრი - 1200 მმ, სანიმუშო საპირე სარტყელის დიამეტრი - 1340 მმ, კალიბრი - 900 მმ, მასა - 39312 კგ. ასევე არსებობს ამ იარაღის ასლი, რომელიც მდებარეობს უკრაინის ქალაქში დონეცკში.
მუნში

მუნში — მოხელე გვიანდელ ფეოდალურ საქართველოში. ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით, მუნშის თანამდებობა ქართლში დაწესდა როსტომ მეფის დროს ( ს.). ქართლი ირანის ვასალი იყო და მუნში ემსახურებოდა როგორც ირანის შაჰს, ისე ქართლის მეფეს. ქართლის მეფის, ვეზირისა და მუსტოფის დავალებით იგი მუშაობდა სპარსული საბუთების, ანგარიშებისა და წერილების შედგენაზე. ვეზირი და მუსტოფი მუნშს იყენებდნენ თავიანთ საკონტროლო საქმიანობასთან დაკავშირებითაც.
მუნჯუხი

მუნჯუხი, მუნჯუხე — მთა საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთისა და ახალგორის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს ალევის ქედზე, მდინარე ქსნის მარცხენა შენაკადის — ცხრაძმულის სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2685 მ. აგებულია იურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. აქვს დამრეცი კალთები, შემოსილია სუბალპური მდელოებით.
თერთმეტი წუთი

თერთმეტი წუთი — ბრაზილიელი მწერლის პაულო კოელიოს 2003 წელს შექმნილი ლიტერატურული ნაწარმოები. ახალგაზრდა მეძავზე დაწერილი რომანი.

შინაარსი
ამბავი ინტელექტუალური მეძავისა, რომელიც ბრაზილიიდან ევროპაში მიემგზავრება უკეთესი ცხოვრების საძებნელად. ერთი შეხედვით, ჰოლივუდურ კინოსურათს ჩამოჰგავს რომანი თავისი სიუჟეტით, თუმცა, პაულო კოელიოს ფენომენური ნიჭი ჩასწვდეს ქალი ბუნების სიღრმეებს, ნაწარმოებს სერიოზულობას და მეტ აზრიანობას სძენს.
მურაბა

მურაბა (არაბ. — მურაბბა) — შაქრის სიროფში მოხარშვის შედეგად დაკონსერვებული ხილი ან კენკრა. ხილფაფის, ჯემისა და ჟელესაგან განსხვავებით მურაბაში ხილი და კენკრა პირვანდელ ფორმას ინარჩუნებს, სიროფი კი ბლანტია და ჟელეს არ წარმოქმნის. არსებობს მურაბის მრავალჯერადი ხარშვის ხერხი, როდესაც ხილის ან კენკრის ხარშვა და მათი ბუნებრივი ან ხელოვნური გაცივება ერთმანეთს ენაცვლება, და ერთჯერადი ხარშვის ხერხი, რომლის დროს ხილსა და კენკრას გაცივების გარეშე ხარშავენ.
ზაჰირი (რომანი)

ზაჰირი — ბრაზილიელი მწერლის პაულო კოელიოს 2005 წლის რომანი, რომელიც ალქიმიკოსის დარად პილიგრიმობის თემას ეხება, თუმც ჩვენს დროში. დამატებით თემად რომანში სიყვარული, დანაკარგი და აკვიატებული აზრებია გავრცობილი.

წიგნი პორტუგალიურ ენაზე დაიწერა და პირველივე ხანებში 44 ენაზე ითარგმნა. ირანი პირველი ქვეყანა გახდა, რომელმაც წიგნი სპარსულად გამოაქვეყნა გამომცემლობა ქარავანის მიერ. ეს იმ იშვიათი შემთხვევის მაგალითია, როდესაც სხვა ენაზე უფრო ადრე გამოდის წიგნი, ვიდრე ავტორის დედნისეულ ენაზე. ირანმა ასე ნაჩქარევად იმიტომ გამოუშვა წიგნი, რომ მეკობრული ვერსიებისგან დაეცვა თავი, თუმცა პირველ ხანებში ისლამისტურ ქვეყანაში რომანი აკრძალეს და მხოლოდ თეირანის მე-18 საერთაშორისო წიგნის ბაზრობის შემდეგღა დაირთო ნება წიგნის გაყიდვა-წაკითხვაზე.

რომანის საერთაშორისო პრეზენტაციიდან მოკლე ხანში თერთმეტი წუთი ქართულ ენაზე ითარგმნა.

ნაწარმოები მეტისმეტად ავტობიოგრაფიულია, მაგრამ ტრადიციული რომანის ფაბულითაა დაწერილი.
ჩრდილოეთ გერმანიის კავშირი

ჩრდილოეთ გერმანიის კავშირი — გერმანული ფედერაციული სახელმწიფო, შეიქმნა 1866 წლის აგვისტოში როგორც სამხედრო ალიანსი ჩრდილო გერმანიის 22 სახელმწიფოს მიერ პრუსიის ლიდერობით, რომელიც 1867 წლის ივლისში გარდაიქმნა ფედერალურ სახელმწიფოდ და იყო გერმანიის იმპერიის წინამორბედი.

ჩრდილოეთ გერმანიის კავშირი მოიცავდა გერმანიის კავშირის ნაწილს მდინარე მაინიდან ჩრდილოეთით, დამატებული პრუსიის აღმოსავლეთი ტერიტორიები და შლეზვიგი, მაგრამ არ შეიცავდა ავსტრიას, ბავარიას, ვიურტემბერგს, ბადენს და ჰესენის დიდი საჰერცოგოს სამხრეთ საწილს.
მურვან ყრუს შემოსევა საქართველოში

მურვან ყრუს შემოსევა საქართველოში — არაბების ლაშქრობა 735-737 წლებში სარდალ მარვან იბნ მუჰამადის (ქართული წყაროებით მურვან ყრუ) მეთაურობით საქართველოს საბოლოო დამორჩილების მიზნით. ქართველი ხალხის გმირული წინააღმდეგობის გამო არაბების მიერ საქართველოს დაპყრობა-დამორჩილების პროცესი თითქმის მთელი საუკუნე გაგრძელდა. ამ პროცესის დასასრულად და ქართლში არაბთა ბატონობის დამკვიდრების თარიღად მიიჩნევენ მურვან ყრუს შემოსევას.

მურვანს დიდძალი ლაშქარი ჰყავდა. მან მთელი კავკასიის დაპყრობა შეძლო. მურვანმა ჯერ ქართლი ააოხრა, დასავლეთ საქართველოში გადავიდნენ არაბთა ჯარი ანაკოფიის ციხეს მიადგა, სადაც ერისმთავარი არჩილი და მირი იყვნენ გამაგრებულნი. ქართველებს ეხმარებოდა აფხაზეთის ერისთავი ლეონი. არაბებმა ციხე ვერ აიღეს და უკან დაბრუნდნენ. შეშინებული მოსახლეობა კი მთებში გაიხიზნა.

ქართლიდან მურვანი სამცხეში გადავიდა, ოძრხეს დაიბანაკა და შემდეგ ზეკარის გზით დასავლეთ საქართველოში შეიჭრა. არგვეთში მწვავე ბრძოლის შემდეგ მან ტყვედ იგდო არგვეთის მთავრები დავითი და კონსტანტინე, რომლებმაც არ მიიღეს მაჰმადიანობა. ამის გამო მურვანმა ისინი წამებით დახოცა.

შემდეგ მურვანის ლაშქარმა ეგრისის ქალაქები (განსაკუთრებით ციხეგოჯი) და სიმაგრეები დაანგრია, გადალახა „ზღუდე კლისურისა“ (მაშინდელი საზღვარი ბიზანტიის სამფლობელოებსა და საქართველოს შორის), დაიპყრო ცხუმი (ახლანდელი სოხუმი) და მიადგა ანაკოფიას. აქ მას ქართველებმა და აფხაზებმა მედგარი წინააღმდეგობა გაუწიეს. აფხაზეთის მთავარი ლეონი გამაგრებული იყო სობღის ციხესიმაგრეში (ოსეთში გადასასვლელ გზაზე) და მურვანმა მისი დამორჩილება ვერ შეძლო. ამას დაერთო სტიქიური მოვლენები (წყალდიდობა და სხვა), რომელთაც დიდად დააზარალეს არაბთა ლაშქარი. მტერმა უკან დაიხია.

მურვანის სისასტიკისა და დაუნდობლობის გამო ქართველმა ხალხმა მას „ყრუ“ შეარქვა. მურვანის შემოსევას მძიმე შედეგი მოჰყვა. „იქმნა მას ჟამსა გარყუნილ ქუეყანა ქართლისა, სომხითისა და რანისა და არღარა იპოვებოდა ნაშენები, არცა საჭამადი კაცთა და პირუტყუთა ყოვლადვე“ (ჯუანშერი). ლაშქრობის შემდეგ არაბებმა ქართლში თავისი მოხელე — ამირა დანიშნეს. ამის შემდეგ არაბებს აღარ ჰქონდათ შესაძლებლობა კიდევ მოეწყოთ ლაშქრობები და მთელი ნახევარი საუკუნის მანძილზე კმაყოფილდებოდნენ იმ ხარკით, რომელსაც მათ ქართლის ერისთავი უგზავნიდა.
მურთაზყული-ხანი

მურთაზყული-ხანი, კახეთის გამგებელი 1659-1664 წლებში. თავდაპირველად სპარსელებმა მას კახეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთი მხარე ჩააბარეს. მურთაზყული-ხანი ამავე დროს იყო ყარაბაღის სახანოს ბეგლარბეგი. მას დავალებული ჰქონდა თურქმანული ტომების (რომლებიც მას ემორჩილებოდნენ) კახეთში ჩასახლება. კახეთის აჯანყების (1659) ჩაქრობის შემდეგ კი მურთაზყული-ხანს მთელი კახეთი დაუქვემდებარეს. მურთაზყული-ხანი შეეცადა სპარსელთა ძალაუფლების აღდგენას კახეთში. ფაქტობრივად მთელი კახეთის მოსახლეობა მას ოპოზიციაში ედგა და ქართლის მეფეს ვახტანგ -ს ემორჩილებოდა. სპარსელები იძულებული გახდნენ იგი უკან გაეწვიათ, ხოლო კახეთის მეფობა ვახტანგ -ის ძის არჩილისათვის ებოძებინათ.
მური

მური შეიძლება აღნიშნავდეს:
მური — მდინარე ევროპაში
მური — დისპერსიული ნახშირბადიანი პროდუქტი
მური — არომატული გუმფისი
მური — აბრეშუმის ჭიის განვითარების ადრეული სტადია

პიროვნებები
დემი მური — ამერიკელი მსახიობი
მერიან მური — ამერიკელი პოეტი ქალი
ტომას მური — ინგლისელი პოეტი
ჯორჯ მური — ინგლისელი მწერალი
ჯორჯ მური — ინგლისელი ფილოსოფოს-იდეალისტი
ჰენრი მური — ინგლისელი მოქანდაკე
ზაარლანდის უნივერსიტეტი

ზაარლანდის უნივერსიტეტი — უნივერსიტეტი ზაარლანდის მხარეში ქალაქ ზაარბრიუკენში. უნივერსიტეტი დაარსდა 1948 წელს საფრანგეთთან თანამშრომლობის ფარგლებში და გააჩნია 8 ძირითადი ფაკულტეტი. უნივერსიტეტი ძირითადად ცნობილია კომპიუტერულ მეცნიერებებსა და კომპიუტერულ ლინგვისტიკაში კვლევისა და სწავლების კუთხით.

ფაკულტეტები:

სამართლისა და ეკონომიკის ფაკულტეტი
მედიცინის, თეორიული მედიცინია და ბიოლოგიურ მეცნიერებათა ფაკლულტეტი (ჰომბურგი)
ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტი 
ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტი 
ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტი 
ბუნებრივ მეცნიერებათა და ტექნოლოგიის ფაკულტეტი 
ბუნებრივ მეცნიერებათა და ტექნოლოგიის ფაკულტეტი 
ბუნებრივ მეცნიერებათა და ტექნოლოგიის ფაკულტეტი
ნირვანა (მრავალმნიშვნელოვანი)

ნირვანა შეიძლება ნიშნავდეს:
ფილოსოფიური ცნებები
ნირვანა — ფილოსოფიური ცნება ბუდიზმსა და ჯაინიზმში
ნირვანა (ჯაინიზმი) — სულიერი გათავისუფლების ცნება ჯაინიზმში

მუსიკა
ნირვანა (ჯგუფი) — ამერიკული როკ ჯგუფი (1987—1994)
 — ამერიკული როკ ჯგუფის ალბომი
ნირვანა (ბრიტანული ჯგუფი) — ბრიტანული როკ ჯგუფი (1967—დღემდე)

სხვა
ნირვანა (ფილმი) — 1997 წლის იტალიური სამეცნიერო ფანტასტიკა
პონტოელები

პონტოელები, ასევე პონტოელი ბერძნები (, , ; ) — ეთნიკური ბერძნების ქვეჯგუფი, რომელთა ისტორიული განსახლების ადგილი, დღევანდელი თურქეთის ტერიტორიაზე მდებარე პონტოს რეგიონია, თუმცა მათ გარკვეულ ნაწილს, თურქების მიერ მათი ეთნიკური შევიწროვების გამო მოუწია სხვა ქვეყნებისთვის თავის შეფარება. პონტოელები ძირითადად საქართველოში, სამხრეთ რუსეთში, უკრაინაში (ყირიმში), სომხეთში, ყაზახეთში და უზბეკეთში ცხოვრობენ, ბოლო პერიოდში მნიშვნელოვნად იწყეს მიგრაცია საბერძნეთსა და კვიპროსში.

წარმომავლობა
ბერძნები პონტოში ცხოვრობენ „არგონავტების, ჰეროდოტეს, ქსენოფონტეს და ათი ათასის დროიდან“. პონტოელი ბერძნები თვლიან, რომ ისინი ძველი ბერძნების შთამომავლები არიან, რომლებიც ძვ. წ. საუკუნეში ეგეოსის ზღვის კუნძულებიდან და სანაპიროდან მოსულან პონტოს რეგიონში. თუმცა, რადგან ამ რეგიონში უძველესი დროიდან ბევრი სხვა ეთნიკური ჯგუფიც ცხოვრობდა, დღევანდელი პონტოელი ბერძნები სავარაუდოდ, ასევე არიან ძველი ანატოლიელების და კავკასიელი ხალხების (როგორიცაა ელინიზებული ლაზები და სომხები) შთამომავლები. გენეტიკურმა კვლევამ აჩვენა, რომ პონტოელი ბერძნები და ლაზები გენეტიკურად ჰგვანან ერთმანეთს.

გენოციდი
მაშინ როდესაც პონტოელები ძირითადად აღმოსავლეთით საქართველოსა და სომხეთის მიმართულებით დაიძრნენ, მათი ნაწილი დასავლეთით, საბერძნეთისკენ გაეშურა. საბერძნეთში გადასვლის პერიოდში, ზოგიერთი ინფორმაციით, 353 ათასი პონტოელი დაიღუპა ოსმალეთის ხელისუფალთა ბრძანებით, ამის მიუხედავად საბერძნეთის რესპუბლიკის გარდა არც ერთმა სახელმწიფოს არ უცნია ეს ფაქტი, როგორც პონტოელთა გენოციდი.
ფუა-გრა

ფუა-გრა (ფრანგ. //, "ცხიმიანი (სქელი) ღვიძლი") არის ბატის ან იხვის ღვიძლი, რომელიც სპეციალური ტექნოლოგიით არის გასქელებული (გაცხიმოვანებული) ე.წ. ფრანგული წესით. ფუა-გრას პატეს ასევე სტრასბურგის ორცხობილას უწოდებნენ, ვინაიდან ერთ დროს ეს ქალაქი ამ პროდუქტის მთავარი მწარმოებელი იყო.

ფუა-გრა ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული და კარგად ცნობილი დელიკატესია ფრანგულ კულინარიაში და მის გემოს აღწერენ როგორც გაჯერებულს, მსუყეს და დელიკატურს, განსხვავებით ჩვეულებრივი ბატის ან იხვის ღვიძლისგან. ფუა-გრა იყიდება, როგორც მთელი, ისე მუსის, პარფეს ან პაშტეტის ფორმით მომზადებული და, როგორც წესი, სხვა საკვებთან თანმხლები პროდუქტია.
ბორჯიების ოჯახი

ბორჯიები — ესპანური წარმოშობის იტალიური დიდგვაროვანი ოჯახის წარმომადგენლები. ცნობილია, რომ ეს ოჯახი გარყვნილი წესებით მართავდა ე.წ. პაპობის ინსტიტუტს რენესანსის პერიოდში. სხვათა შორის, ისინი მიჩნეულნი არიან, როგორც „ისტორიის პირველი კრიმინალური ოჯახი“ და იტალიური მაფიის წინამორბედნი. ოჯახის მეთაური როდრიგო ბორჯია (1431-1503) გახდა ეკლესიის ეპისკოპოსი, კარდინალი და კანცლერი. მოგვიანებით ის აირჩიეს რომის პაპად, მან აირჩია სახელი ალექსანდრე და შეინარჩუნა ეს პოზიცია მინიმუმ თერთმეტი წელი. ბორჯიების ოჯახის სხვა წარმომადგენლები იყვნენ: ჩეზარე ბორჯია და ლუკრეცია ბორჯია — შესაბამისად როდრიგო ბორჯიას ვაჟი და ქალიშვილი. ამ ოჯახის წინააღმდეგ წაყენებული ბევრი ბრალდებიდან რამდენიმე არის: ინცესტი, ღალატი, მკვლელობა და სკანდალი.