iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აგოსტინიო ნეტო

ანტონიო აგოსტინიო ნეტო (; დ. 17 სექტემბერი, 1922, სოფ. იკოლუ-ი-ბენგუ, ბენგოს პროვინცია ანგოლა — გ. 10 სექტემბერი, 1979, მოსკოვი) — ანგოლის სახელმწიფო მოღვაწე, პოეტი და ანგოლის რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტი 1975-1979 წლებში. ანგოლის განთავისუფლების სახალხო მოძრაობის (მპლა) - შრომის პარტიის თავმჯდომარე.

ბიოგრაფია
დაიბადა პროტესტანტი მღვდლის — პასტორის ოჯახში. სწავლობდა ლუანდის ლიცეუმში, ხოლო შემდეგ ლისაბონის უნივერსიტეტში, სადაც გაიცნო მომავალი მეუღლე პორტუგალიელი მარია ეუჟენია და სილვა, რომელსაც მიუძღვნა თავისი საუკეთესო ლექსები.

1950-იანი წლების დასაწყისში ანგოლაში დაიწყო განმათავისუფლებელი მოძრაობა, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ნეტოს მიერ დაარსებული ორგანიზაცია - ანგოლის განთავისუფლების სახალხო მოძრაობა. 1955-1957 წლებში დაპატიმრებულ იქნა. 1958 წელს დაამთავრა სამედიცინო ფაკულტეტი პორტუგალიის ქალაქ კოიმბრას უნივერსიტეტში. 1961-1962 წლებში კვლავ პატიმრობაშია. 1975 წელს გახდა ანგოლის პირველი პრეზიდენტი და აიღო სოციალიზმის შენების კურსი.

გარდაიცვალა მოსკოვში 1979 წლის 10 სექტემბერს ონკოლოგიური ოპერაციის შემდეგ.
ანგოლის პრეზიდენტი

ანგოლის პრეზიდენტი — ანგოლის სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაური.

ისტორია
პრეზიდენტის თანამდებობა დაარსდა 1975 წელს, მას შემდეგ რაც ქვეყანამ მოიპოვა დამოუკიდებლობა პორტუგალიისაგან.

უფლებამოსილება
არის სახელმწიფოს მეთაური
ნიშნავს და ათავისუფლებს ვიცე-პრეზიდენტსა და მინისტრებს.
ნიშნავს უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეებს.
აქვს უფლება ისეთ კანონს დაადოს ვეტო, რომელიც საფრთხეს უქმნის ქვეყნის უსაფრთხოებას ან მის საერთაშორისო ინტერესებს.
არის ანგოლის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი.

ანგოლის პრეზიდენტების სია
უნიტა

უნიტა ( — ეროვნული კავშირი ანგოლის სრული დამოუკიდებლობისათვის) — მეამბოხე დაჯგუფება ანგოლაში 1975-2002 წლების სამოქალაქო ომის დროს. დააარსა ჟონას სავიმბიმ 1966 წლის 13 მარტს და ხელმძღვანელობდა გარდაცვალებამდე. 1966-1974 წლებში ანგოლის განთავისუფლების სახალხო მოძრაობასთან ერთად აწარმოებდა ბრძოლას პორტუგალიელი დამპყრობლების წინააღმდეგ. 1975-1991 წლებში აწარმოებდა ბრძოლას ხელისუფლებასთან. 1991-1994 წლებში წავიდა მოლაპარაკებებზე და მისმა ლიდერმა მონაწილეობა მიიღო საპრეზიდენტო არჩევნებში. 1994 წლიდან განაახლა საომარი მდგომარეობა. 2000 წლიდან პარტიაში დაიწყო რეორგანიზაციის პროცესი. 2002 წლიდან უკვე პოლიტიკური პარტიის სტატუსი მიიღო, ჟონას სავიმბის გარდაცვალების შემდეგ პარტიას სამი დღით სათავეში ჩაუდგა ანტონიო დემბო, ხოლო 2003 წლიდან პარტიას ხელმძღვანელობს ისაიას სამაკუვა.
ისაიას სამაკუვა

ისაიას ენრიკე ნგოლა სამაკუვა (დ. 8 ივლისი, 1946, კუნჯი, ანგოლა) — ანგოლის პოლიტიკური მოღვაწე, პარლამენტის წევრი და უნიტას პრეზიდენტი. პარტიაში გაწევრიანდა 1974 წელს, ხოლო პრეზიდენტად აირჩიეს 2003 წელს, მას შემდეგ, რაც გარდაიცვალა ჟონას სავიმბი და პარტიის ვიცე-პრეზიდენტი ანტონიო დემბო. 1989-1994 და 1998-2002 წლებში იყო უნიტას ოფიციალური წარმომადგენელი ევროპის ქვეყნებში.

2008 წლის 5-6 სექტემბრის არჩევნებში ისაიას სამაკუვა იყო საპარლამენტო სიის პირველი ნომერი, ამ არჩევნების შედეგად ეროვნულ ასამბლეაში უნიტამ მიიღო 16 ადგილი 220-დან და სამაკუვა აირჩიეს დეპუტატად. 8 სექტემბერს მან აღიარა დამარცხება და ცნო არჩევნების შედეგები.
კირილე I (მოსკოვის პატრიარქი)

პატრიარქი კირილე (, ერისკაცობაში — ვლადიმირ მიხაელის ძე გუნდიაევი, ; დ. 20 ნოემბერი, 1946, ლენინგრადი, საბჭოთა კავშირი) — რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის ეპისკოპოსი, მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქი 2009 წლიდან.

ბიოგრაფია
ერისკაცობაში - ვლადიმირ გუნდიაევი;
დაიბადა 1946 წლის 20 ნოემბერს ქ. ლენინგრადში;
1965 წელს ჩააბარა ლენინგრადის სასულიერო სემინარიაში, შემდეგ კი ლენინგრადის სასულიერო აკადემიაში;
1969 წლის 3 აპრილს აღკვეცილ იქნა ბერად და სახელად ეწოდა კირილე;
1969 წლის 7 აპრილს ხელდასხმულ იქნა ბერდიკვნად;
1969 წლის 1 ივნისს ხელდასხულ იქნა მღვდელმონოზონად;
1971 წლის 12 სექტემბერს აღყვანილია არქიმანდრიტის ხარისხში;
1976 წლის 14 მარტს ხელდასხმულ იქნა ეპისკოპოსად;
1977 წლის 2 სექტემბერს აღყვანილ იქნა მთავარეპისკოპოსის ხარისხში;
1991 წლის 25 თებერვალს აღყვანილ იქნა მიტროპოლიტის ხარისხში;

მოსკოვის პატრიარქი
2008 წლის 6 დეკემბერს ალექსი -ის გარდაცვალებიდან მეორე დღეს რუსეთის წმინდა სინოდმა კირილე პატრიარქის მოვალეობის დროებით შემსრულებლად დანიშნა. 9 დეკემბერს, ალექსი -ის დაკრძალვისას კირილეს გული წაუვიდა. 2009 წლის 27 იანვარს 700-დან 508 ხმით წმინდა სინოდმა აირჩია მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქად; 2009 წლის 1 თებერვალს შედგა ინტრონიზაცია.

ეკუმენიზმი
რომის პაპ ბენედიქტ -სთან კონტაქტების გამო რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის კონსერვატიულმა ფრთამ კირილე ეკუმენიზმში დაადანაშაულა. კირილემ საჯაროდ განაცხადა რომ დიალოგის მიზანი ეკლესიების გაერთიანება არ ყოფილა და კომპრომისზე არცერთი მხარე არ წასულა.

ტური ლათინურ ამერიკაში
2008 წელს ლათინური ამერიკის მოლოცვისას პატრიარქი კირილე კუბის კომუნისტური პარტიის პირველ მდივანს, ფიდელ კასტროს შეხვდა. კასტრომ კირილე ამერიკული იმპერიალიზმის დამარცხებაში მოკავშირედ გამოაცხადა. ჰავანაში პირველი რუსული მართლმადიდებლური ტაძრის აშენებისთვის პატრიარქმა ფიდელ კასტრო და რაულ კასტრო წმინდა დანიელ მოსკოველის ორდენით დააჯილდოვა.

ადმინისტრაციული რეფორმა
2011 წელს პატრიარქმა ტაჯიკეთში, უზბეკეთში, ყირგიზეთსა და თურქმენეთში ცენტრალური აზიის მიტროპოლიტური მხარე დააარსა, რომელმაც მეზობელი ეპარქიები გააერთიანა.

მთავრობასთან ურთიერთობები
პატრიარქ კირილეს ვლადიმერ პუტინის ადმინისტრაციასთან მჭიდრო ურთიერთობები აქვს. 2012 წელს რელიგიური ლიდერების შეხვედრაზე მან პუტინის პრეზიდენტობის ერას „ღვთის სასწაული“ უწოდა.

საჯარო სკანდალები
ბინის მტვერი
2012 წლის მარტში რუსეთის ყოფილმა ჯანდაცვის მინისტრმა იური შევჩენკომ პატრიარქთან სასამართლო დავა წააგო. კირილეს პრესტიჟული კერძო ბინის ზედა სართულზე სარემონტო სამუშაოებისას შევჩენკოს დაქირავებული მუშების შექმნილმა მტვერმა პატრიარქის ძვირფასი წიგნები დასვარა. ამის გამო ყოფილ მინისტრს კომპენსაციის სახით 20 მილიონი რუბლის გადახდა დაეკისრა. წიგნები მტვერს არ დაუზიანებია, მაგრამ პატრიარქის თქმით შევჩენკოს პატიება შეუსაბამო იქნებოდა.

ფუსი რაიოთი
რესურსები ინტერნეტში
ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიები და მათი მეთაურები
რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის ოფიციალური საიტი
ანტონიო დემბო

გენერალი ანტონიო სებასტიან დემბო (; დ. 1944, ნამბუანგონგო, ლუანდის პროვინცია — გ. 25 თებერვალი, 2002) — ანგოლის პოლიტიკური მოღვაწე, უნიტას ვიცე-პრეზიდენტი (1992-2002) და შემდეგ პრეზიდენტი (2002). პარტიის წევრი გახდა 1969 წელს. 1982 წელს აფრიკის გარშემო უნიტას სახელით მოგზაურობიდან დაბრუნების შემდეგ გახდა ჩრდილოეთის ფრონტის სარდალი, ხოლო შემდეგ ჩრდილოეთის ფრონტის შტაბის უფროსი. უნიტას ვიცე-პრეზიდენტი გახდა 1992 წელს, იმ პერიოდში, როდესაც უკვე შენელდა სამოქალაქო ომი. შეცვალა ჟერემიას ჩიტუნდა (პარტიაში რიგით მეორე პერსონა ჟონას სავიმბის შემდეგ), რომელიც 1992 წლის 2 ნოემბერს ლუანდაში მოკლა ანგოლის ხელისუფლებამ. 2002 წლის 22 თებერვალს სავიმბის მკვლელობის შემდეგ გახდა პარტიის პრეზიდენტი, მაგრამ დიაბეტის გამო უკვე საკმაოდ დაუძლურებული იყო და გარდაიცვალა რამდენიმე დღეში. მისი გარდაცვალების შემდეგ უნიტას პრეზიდენტად აირჩიეს ისაიას სამაკუვა, უნიტას ყოფილი ელჩი ევროპაში.
ციზალპური გალია

ციზალპური გალია (, ნიშნავს „გალია ალპების მხარეს“) იყო გეოგრაფიული მხარის რომაული სახელი (მოგვიანებით რომის რესპუბლიკის პროვინცია), თანამედროვე ჩრდილოეთ იტალიის ტერიტორიაზე (მოიცავს ემილია-რომანას, ფრიული-ვენეცია გიულიას, ლიგურიას, ლომბარდიას, პიედმონტს, ტრონტინო-ალტო ადიგეს და ვენეტოს), სადაც კელტები სახლობდნენ. პროვინცია იმართებოდა მუტინადან (დღევანდელი მოდენა), სადაც ძვ. წ. 73 წელს სპარტაკმა პროვინციის მმართველი გაიუს კასიუს ლონგინუსის ლეგიონი დაამარცხა.
არმენ ტიგრანიანი

არმენ ტიგრანის ძე ტიგრანიანი (დ. 26 დეკემბერი [ძვ. სტ. 14 დეკემბერი], 1879, ალექსანდროპოლი — გ. 10 თებერვალი, 1950, თბილისი) — სომეხი კომპოზიტორი, საგუნდო დირიჟორი, პედაგოგი. სომხეთის სსრ (1935) და საქართველოს სსრ (1936) ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
1902 წელს დაამთავრა თბილისის მუსიკალური სასწავლებელი (ფლეიტის კლასი), კომპოზიციაში მეცადინეობდა მ. ეკმალიანთან, შემდეგ მოღვაწეობდა ალექსანდროპოლში. 1913 წლიდან ცხოვრობდა თბილისში. იყო „სომხური მუსიკალური საზოგადოების“ წევრი (1912–1921, შემდეგში „სომხეთის ხელოვნების სახლი“). სომხური კლასიკური ოპერის „ანუშის“ ავტორი (1908–1912, რედ. 1939). დაწერა აგრეთვე სასიმღერო დრამა „ლეილი და მაჯნუნი“ (1917), ისტორიულ-პატრიოტული ოპერა „დავით-ბეგი“ (1950) და სხვა ნაწარმოებები. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით.
არტაშატი

არტაშატი — არარატის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი, მდინარე არაქსის ნაპირზე, ერევან-ჯულფის გზატკეცილზე, რკინიგზის სადგური ერევნიდან 29 კმ. უწინ დიდი სომხეთის დედაქალაქი.

ისტორია
არტაშატის ტერიტორიაზე დასახლება ჯერ კიდევ ურარტუს სახელმწიფომდე არსებობდა. ძვ. წ. 225-ძვ. წ. 190 წლებში სომხეთი დაიპყრეს სპარსელებმა. მას სელევკიდების მიერ დანიშნული ადგილობრივი მმართველი არტაშეს მართავდა. ძვ. წ. 191 წელს არტაშესმა ისარგებლა სელევკიდების რომაელებთან ბრძოლაში დამარცხებით და ძვ. წ. 189 დიდი სომხეთი და სოფენა დამოუკიდებელ სამეფოებად გამოაცხადა. მან სათავე დაუდო არტაშესიანთა სამეფო დინასტიას (თვითონ თავს ერვანდუნების გამგრძელებლად თვლიდა).
მეღრი

მეღრი (სომხ.: ) — ქალაქი სომხეთის სამხრეთით, სიუნიქის პროვინციაში, ირანის საზღვართან ახლოს. ქალაქის ეკონომიკა საკვების ინდუსტრიაზეა დაფუძნებული; აქ მდებარეობს პურის საცხობი, კონსერვების და ღვინის მწარმოებელი ქარხნები. მეღრში დანარჩენ სომხეთთან შედარებით საკმაოდ რბილი კლიმატია, რაც ხილის წარმოებას უწყობს ხელს. ქალაქთან ახლოს მდებარეობს რუსული სამხედრო ბაზა 2 000 ჯარისკაცით. ირან-სომხეთის გაზსადენი გადის მეღრზე.
ჰალი ბერი

ჰალი მარია ბერი (; დ. 14 აგვისტო, 1966) — ამერიკელი მსახიობი, ყოფილი მოდელი და სილამაზის დედოფალი. მიღებული აქვს „ემი“ და „ოქროს გლობუსი“ ფილმისათვის „გაიცანით დოროტი დენდრიჯი“. 2001 წელს კი „ოსკარიოსკარი“, ნომინაციაში საუკეთესო მსახიობი ქალი ფილმისათვის „მონსტრების მეჯლისი“. ბერი ერთადერთი აფრიკელ-ამერიკელი ოსკაროსანი მსახიობი ქალია. ის ჰოლივუდის ერთ-ერთი ყველაზე ძვირადღირებული მსახიობი და კოსმეტიკის კომპანია -ის წარმომადგენელია.

მსახიობის კარიერამდე, ბერიმ მონაწილეობა მიიღო რამდენიმე სილამაზის კონკურსში. 1986 წელს მან მოიპოვა მის აშშ-ის საპატიო ტიტული. მისი სამსახიობო დებიუტი შედგა 1991 წელს ფილმში „ჯუნგლების ციებ-ცხელება“, ამას მოჰყვა როლი ფილმში „ფლინსტონები“ (1994), „ბულვორტი“ (1998), „იქს-ადამიანები“ (2000). ჰალიმ ასევე განასახიერა „ბონდის გოგო“ - ფილმში „მოკვდი სხვა დღეს“ (2002). წარუმატებელი აღმოჩნდა ბერისთვის ფილმი „ქალი-კატა“ (2005), როდესაც ოქროს ჟოლოს დაჯილდოებაზე ყველაზე ცუდ მსახიობ ქალად დასახელდა და ჯილდო პირადად გადაეცა.

კარიერის მანძილზე ჰალი ორჯერ გასცილდა მეუღლეს. პირველი მათგანი კალათბურთელი დევიდ ჯასტისი იყო, მომდევნო კი მუსიკოსი ერიკ ბენეტი. 2005 წლის ნოემბრიდან ბერიმ სასიყვარული რომანი გააბა ფრანგ-კანადელ მოდელ გაბრიელ ობრისთან. მათი პირველი ქალიშვილი - ნალა არიელა ობრი 2008 წლის 16 მარტს დაიბადა.
მეტერნიხის სტელა

მეტერნიხის სტელა, ჰოროსის სტელა (სვეტი, „მხსნელი ქვა“) — გვიანდელი ეგვიპტური ქვის სვეტი, რომელზეც ამოკვეთილი ან დახატული იყო ოსირისის ძე, ყრმა ჰოროსი: ნიანგზე იდგა და ხელში მტერი ბიძა სეთი ეჭირა, მოგუდული ან ცოცხალი. სურათს და წარწერას (შელოცვას) მაგიური, სიმბოლური მნიშვნელობა ჰქონდა: თუ საგანგებო აუზიდან წყალს დაასხამდნენ და მერე შესვამდნენ, ადამიანებს ენიჭებოდათ ჯადოსნური ძალა, გველისა და მორიელის შხამი ვეღარას ავნებდა დაგესლილს. ქვაზე იხატებოდა ეპიზოდები ჰოროსის ცხოვრებიდან, მავნე მხეცების დამარცხების სცენები.
ჰიდრა

ჰიდრა (, , წყლის გველი) — საზარელი ურჩხული, ლერნეს ჭაობის ბინადარი, ტიფონისა და ექიდნეს ნაშიერი; ჰერას გამოზრდილი. ცხრა, ას- ან ათასთავიანი და ისეთი გესლიანი, რომ მისი ღვიძლის სისხლით მოწამლული ისრებით უკვდავნიც კი მოურჩენელი წყლულით იტანჯებოდნენ.

აღწერილობა
საერთო ტრადიციით ცხრათავიანია, მაგრამ ჰერაკლეში ევრიპიდე მირიადთავიანს უწოდებს, თუმცა, ცოტა ქვემოთ (1118) თვითონვე ასთავიანად მიიჩნევს.

მითი
ლერნეს ჭაობის ჰიდრას ჰერაკლე შეება (მეორე გმირობა). შესახტომად გამზადებულ ქვეწარმავალს ფეხი დააჭირა. გველი შემოეტმასნა (თანაც ჭაობიდან ბუმბერაზი კიბორჩხალა ამობობღდა და გმირს ჩაეჭიდა) ჰერაკლე ჰიდრას კომბლის დარტყმებით ზედიზედ აცლიდა თავებს. მაგრამ გველს ერთ მოსხეპილ თავზე ორი ამოსდიოდა. მაშინ გმირმა მეგობარ იოლაოსს უხმო, ცეცხლის დანთება უბრძანა. იოლაოსმა ჭალას ცეცხლი წაუკიდა. მოგიზგიზე მაშხალებს აწვდიდა ჰერაკლეს, გმირი კი მოსხეპილ ადგილს მაშხალით სწვავდა. ბოლოს უკანასკნელ უკვდავ თავს კლდე დააფარა და ბრძოლა დასრულდა. ეს ჰიდრა უდიდესი იყო, თუმცა, ჰიდრა სხვაც მრავალია.
შახვეტილა

შახვეტილა — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს მდინარე ილტოს (ალაზნის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე. თემის ცენტრი (სოფლები: ბუხრები, ვეძები, ნადუქნარი, საბუე, ჩაჩხრიალა, ჭართალა, ჯაბური). ზღვის დონიდან 680 მეტრი, ახმეტიდან 11 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 99 ადამიანი.
ვარდენისი

ვარდენისი (; ძველად, ვასაკაშენი; 1969 წლამდე, ბასარგეჩარი) — ქალაქი სომხეთში, რომელიც მდებარეობს სევანის ტბის სამხრეთ ნაპირებთან. ის გეღარქუნიქის პროვინციაში (მარზში) მდებარეობს. მისი მოსახლეობა 12,363 ადამიანს შეადგენს; ქალაქში 1830 წელს დასახლდა ხალხი დასავლეთ სომხეთიდან.

სპორტი
სიპან ვარდენისი - საფეხბურთო კლუბი
ჯოყოლო

ჯოყოლო — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს პანკისის ხეობაში, მდინარე ალაზნის მარჯვენა მხარეს. თემის ცენტრი (სოფლები: ბირკიანი, ძიბახევი). ზღვის დონიდან 665 მეტრი, ახმეტიდან 18 კილომეტრი. სოფლის მახლობლად არის ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი. სოფელში დგას ორი მეჩეთი ერთი სუფიური და მეორე სალაფიტური, ასევე სოფელში მეჩეთთან ახლოს დგას ეკლესია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 737 ადამიანი.
გულფი

გულფი— შვედეთის მითური მეფე.

თქმულება
მეფეს ესტუმრა ვინმე გიფეონი და საოცარი ამბავი მოუთხრო. ბრძენმა მეფემ აღუთქვა იმდენი მიწა, რამდენსაც მოხნავდა ოთხი ხარით დღე-ღამის განმავლობაში. სტუმარმა იოტუნჰაიმიდან ოთხი ბიმბერაზი ხარი-სახე შილი შეაბა გუთანში. ამ ხარებმა შვედეთს მოაგლიჯეს დიდი მიწა და ზღვაში გაიტანეს— ესაა კუნძული ზელანდია (სელანდი).
გულფიმ სტუმარს სადაურობა ჰკითხა და გაიგო, რომ იგი ძალუმ ღმერთთა აზების (ასების) მოდგმისაა. საგონებელში ჩავარდნილი მეფე აზების სამყოფელის დასადგენად კვერთხით ხელში ქვეყნის გზას დაადგა, თუმცა, ვერაფერი შეიტყო მათ შესახებ. ბოლოს, შინისაკენ მიმავალი ერთ დიდ ველზე აღმოჩნდა, სადაც ოქროს ფარებით გადახურული ციხე დაინახა. თავი მწირად გასააღა; შეიყვანეს, გაუმასპინძლდნენ.

ტახტზე იჯდა სამი მეფე: ჰარი, იანფჰარი და ტრიდიმი. ცნობისმოყვარე სტუმარს ღმერთებმა პასუხი გასცეს ყველა კითხვაზე. მათი მონათხრობიდან იქმნება ჩრდილოეთის მითის სურათი: როგორ იქმნება ქაოსიდან ქვეყნიერება, როგორ ებრძოდნენ აზები ბუმბერაზ გრიმტურსენებს, მგელ ფენრისს, გველეშაპ მიდგარდს, ცბიერ ღმერთ ლოკეს და მის შვილებს და როგორ დაიღუპა საბოლოოდ ომში ღმერთთა და ბუმბერაზთა მოდგმა. გულფიმ გაიგო ყველაფერი ეს, ბოლო იქუხა მეხმა და გულფი ისევ თავის სამეფო ტახტზე აღმოჩნდა.
ჰომეროსის ჰიმნები

ჰომეროსის ჰინმები — 34 ჰიმნი, რომელთა ავტორად, ტრადიციულად (თუკიდიდეს დროიდან) ჰომეროსს მიიჩნევენ, მაგრამ სადავოა...
ასრულებდნენ რაფსოდები (რეჩიტატივები საღვთო დღესასწაულებზე). დრო და ზუსტი ავტორები უცნობია. (დაახლოებით საუკუნე ძვ. წ. აღ.)
ჰიმნებია დელფოს და პითიის აპოლონისადმი, ჰერმესისადმი, აფროდიტესა და დემეტრეს ჰიმნები.

ღმერთების ჩამონათვალი
ჰომეროსის ჰიმნები, რომლებიც მან ღმერთებს უძღვნა, მოიცავს შემდეგ ოლიმპიელებს:

აფროდიტე
აპოლონი
არესი
ასკლეპიუსი
არტემიდე
ათენა
კიბელე
დიონისე
დემეტრე
დიოსკური, კასტორი და პოლიდევკე
გაია
ჰელიოსი
ჰერა
ჰერაკლე
ჰერმესი
ჰეფესტო
ჰესტია
პანი
პოსეიდონი
პითიელი აპოლონი
სელენე
ზევსი
ქვემო ალვანი

ქვემო ალვანი — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ქვემო ალვანი, ბაბანეური). მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, მდინარე ალაზნის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 460 მეტრი, ახმეტიდან 15 კილომეტრი. სოფელში მოქმედებს კომპიუტერული ცოდნის ცენტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2489 ადამიანი.
ანგელოს სიკელიანოსი

ანგელოს სიკელიანოსი (; დ. 28 მარტი, 1884 — გ. 19 ივნისი, 1951) — ბერძენი პოეტი და დრამატურგი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1884 წელს, კუნძულ ლევკადაზე, არისტოკრატიულ ოჯახში. 1900 წელს იგი გაუშვეს ათენში იურიდიულ ფაკულტეტზე სასწავლებლად, მაგრამ ორ წელიწადში იგი თავს ანებებს სწავლას და ლიტერატურულ ჟურნალებში თავის პირველ ლექსებს აქვეყნებს. მის ლექსებში პარნასიზმსა და სიმბოლიზმთან ერთად ინდივიდუალური ხედვაც ჩანს. სიკელიანოსი პარალელურად უერთდება კორნალისის თეატრალურ დასს, როგორც დრამატურგი და მსახიობი.

1905 წელს გაიცნო ამერიკელი ქალი ევა პალმერი, რომელიც საფრანგეთში არქეოლოგიას ასწავლიდა. მათ სიყვარულის გარდა ნოვატორული იდეები აერთიანებდათ. 1907 წელს ევამ და ანგელოსმა იქორწინეს. მალე სიკელიანოსმა დელფიური მოძრაობის წამოწყება სცადა, რომელიც გულისხმობდა დელფიური დღესასწაულების აღდგენას. 1927 წელს მისი ძალისხმევით განხორციელდა პირველი დელფიური დღესასწაულები, თუმცა უსახსრობის გამო ამან სისტემატიური ხასიათი ვერ მიიღო. ევა ამერიკაში გაემგზავრა, რათა ქმარს დახმარებოდა ფინანსურად, მაგრამ მეორე მსოფლიო ომის გამო იგი ვეღარ დაბრუნდა საბერძნეთში 1952 წლამდე. დაბრუნებიდან მცირე პერიოდში იგი გარდაიცვალა და დელფოსთან ახლოს დაკრძალეს. ევას საბერძნეთში არყოფნისას სიკელიანოსმა მეორე ცოლი მოიყვანა.

სამწერლობო ასპარეზზე სიკელიანოსი 1902 წელს გამოჩნდა. მისი მთელი პოეზია თავმოყრილია კრებულში: „ლირიკული ცხოვრება“, რომელიც იყოფა ლექსების სხვადასხვა ციკლებად. მას ეკუთვნის ასევე ტრაგედიების კრებული „სამსხვერპლო“ და „პროზაული სიტყვა“.

მის შემოქმედებაში შეიძლება გამოიყოს სამი ძირითადი ელემენტი:

სიკელიანოსისთვის პოეტი არის გმირი, ხოლო ლექსები მისი იარაღი. მას აქვს საკუთარი პოეტური იდეოლოგია. მისი ლექსები ყოველთვის კონკრეტულ მიზანს ისახავს.
სიკელიანოსის შემოქმედება ენათესავება ხალხურ სიმღერას, პოეტი ითვისებს ხალხურობას. მისი ლექსების თითოეულ სტროფში შეიგრძნობა ხალხური სიმღერისთვის დამახასიათებელი სიმსუბუქე და ლირიკულობა.
კლასიკური ტენდენციის შემოქმედებითად ათვისება და გამოყენება. მისი პოეზია ძირითადად ანტიკურობიდან აღებული სახეებით და სიმბოლოებით საზრდოობს. იგი იკვლევდა ჰომეროსს, ჰესიოდეს, პინდაროსს... მიძღვნილი აქვს მონოგრაფიები ესქილეს, სოფოკლეს და ევრიპიდესადმი. ასევე აქვს ნაშრომი პლატონზე, ნეოპლატონიკოსებზე, არისტოტელესა და პავსანიაზე. პოეტი იღებს საქვეყნოდ ცნობილ სახეებს, მათ უცვლის გარემოს და თავისი იდეების მიხედვით მიჰყავს მოქმედება.

სამწერლობო ასპრეზზე გამოჩნდა ლექსი-პოემით „სულთამხილველი“. ეს არის სხვადასხვა, ერთმანეთთან საოციაციურად დაკავშირებული ლექსებისაგან შემდგარი პოემა.

შემდეგ იბეჭდება ლექსების ციკლი „იონიის რაფსოდიები“, რომელშიც შესულია რაფსოდიები ანუ ლექს-სიმღერები.

მისი ენა გამდიდრებულია არქაული ფორმებით, ხალხური ლექსიკით, სოფლებში შემორჩენილი კილოებით. ასევე იყენებს ეკლესიის საგალობლებს და ბიზანტიური სიმღერების ლექსიკას.

ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კრებულია: „ცხოვრების პროლოგი“, რომელიც იყოფა „თვითშეგნება ჩემი მიწისა“, „თვითშეგნება ჩემი რასისა“, „თვითშეგნება ქალისა“, „თვითშეგნება რწმენისა“ და „თვითშეგნება პირადი შემოქმედებისა“.

1946 წელს სიკელიანოსი ნობელის პრემიაზე წარადგინეს. 1951 წლის 19 ივნისს ანგელოს სიკელიანოსი გარდაიცვალა.
ქვემო ხალაწანი

ქვემო ხალაწანი — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტის ხალაწანის ადმინისტრაციულ ერთეულში (კახეთის მხარე).

მდებარეობს პანკისის ხეობაში, მდინარე ალაზნის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 680 მ-ზე, ახმეტიდან 15 კმ-ში. მინიჭებული აქვს მაღალმთიანი დასახლების სტატუსი.

ისტორია
ქვემო ხალაწნის ტერიტორიაზე ადამიანის ცხოვრების კვალი ბრინჯაოს ხანას განეკუთვნება. სოფლის მიდამოებში, ადგილ „სალოცავ გორასთან“ შემთხვევით ნაპოვნია ძვ. წ. - საუკუნეების ორმოსამარხები, რომლებშიც აღმოჩნდა თიხის ჭურჭელი და ბრინჯაოს საბრძოლო იარაღები (სატევრები, შუბისპირები, ისრისპირები). სოფლის დაბლა, ალაზნის პირთან, მთების ძირში, ფეოდალური ხანის ნასოფლარია. ქვემო ხალაწნის მიდამოებში შემორჩენილია გვიანდელი შუა საუკუნეების რამდენიმე დარბაზული ეკლესიის ნანგრევები (იხ. ქვემო ხალაწნის ეკლესიები, ნაეკლესიარი „ღვთისმშობელი“).

ახლანდელი სოფელი ქვემო ხალაწანი საუკუნის ათწლეულში დააარსეს აქ ჩამოსახლებულმა წონელმა და კუდაროელმა ოსებმა. ათლწეულების მანძილზე სოფლის მოსახლეობა მონოეთნიკური (ოსური) იყო. 1990-იანი წლების ეკონომიკური კრიზისის და პანკისის ხეობაში პოლიტიკური დაძაბულობის (2001 წელს ქვემო ხალაწანში იყო ჩეჩენი მებრძოლების ერთ-ერთი ბაზა) შედეგად სოფლის დემოგრაფიული მდგომარეობა ძირეულად შეიცვალა. ადგილობრივი ოსების უმეტესობამ სოფელი დატოვა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 134 ადამიანი.
შუა ხალაწანი

შუა ხალაწანი — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტის ხალაწანის ადმინისტრაციულ ერთეულში (კახეთის მხარე).

მდებარეობს პანკისის ხეობაში, მდინარე ალაზნის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 700 მ-ზე, ახმეტიდან 19 კმ-ში. მინიჭებული აქვს მაღალმთიანი დასახლების სტატუსი.

ისტორია
სოფლებს — შუა ხალაწანს და ქვემო ხალაწანს შორის, პატარა ტერასებზე შემორჩენილია ფეოდალური ხანის ნასოფლარის ნაშთები. თანამედროვე სოფელი შუა ხალაწანი დაარსებულია საუკუნის ათწლეულში ჩაჩნეთიდან (ძირითადად ეხქი, მითხო) გადმოსახლებულების (ქისტები) მიერ.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 161 ადამიანი.
ფიჩხოვანი

ფიჩხოვანი — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში (მაღრაანის თემი). მდებარეობს მდინარე მაჭარეულის (ალაზნის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 460 მეტრი, ახმეტიდან 21 კილომეტრი. სოფელში 1960 წელს აღმოაჩინეს განძი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 286 ადამიანი.
ფიჩხოვანის განძი

ფიჩხოვანის განძი — ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფიჩხოვანში 1960 წელს აღმოჩენილი განძი. შეიცავს სასანიანთა, ომაიანთა, აბასიანთა, იდრისიდებისა და ესპანელ ომაიანთა 118 მონეტას, ანუ ცენტრალური ჩრდილოაფრიკულ, შუააზიურ, ამიერკავკასიურ და სხვა ზარაფხანების პროდუქციას, მათ შორის დღემდე უცნობ რამდენიმე მონეტას, რომლებიც მოჭრილია არმენიასა და არანში (ამიერკავკასია). განძი ჩაუფლავთ საუკუნის მეოთხედში, დაცულია სიმონ ჯანაშიას სახელობის სახელმწიფო მუზეუმში.
კიბელე

კიბელე — წარმოშობით ძველი ფრიგიული ღვთაება, დიდი დედა, მიწიერ არსთა მშობელი, ბუნების ამყვავებელი, განმანაყოფიერებლი და ამაღორძინებელი. მისი კულტი დიდად იყო გავრცელებული მცირე აზიაში და ადრევე შეერწყა ბერძნული ღმერთქალის, რეას კულტს.

მითი
იდუმალებით მოცული ძველი ფრიგიული ქალღმერთი მთის მწვერვალებზე ცხოვრობდა და დააქროლებდა ძვირფას ეტლს, რომელშიაც შებმული ჰყავდა ლომები და ჯიქები. მას შეუყვარდა ჭაბუკი ატისი, ატისმა კი მოკვდავი ქალი ამჯობინა. განრისხებული კიბელე ქორწილში გამოჩნდა და ყველა გააგიჟა. გადარეული ატისი მთაში გაიქცა და თავი მოიკლა. მისი მოსაგონებელი დღესასწაულები კი ისევ კიბელემ დააწესა.
ფრიგია

ფრიგია — ფრიგიელებით დასახლებული ძველი ქვეყანა მცირე აზიის შუაგულში, კაპადოკიასა და ლიდიას შორის, თუმცა, ესაა „დიდი ფრიგია“. მითებსა და ლეგენდებში საბერძნეთისთვის უფრო ცნობილ „მცირე ფრიგიას“ მოიხსენიებენ.

ისტორია
დასახელება ფრიგია ფრიგიელების სახელწოდებისგან წარმოსდგება, რომლებიც მაკედონიის ტერიტორიიდან აქ ძვ.წ. 1200 წელს გამოსახლებულან. უფრო აღმოსავლეთით გადასულმა ფრიგიელებმა, ადგილობრივ მოსახლეობასთან შერევით, სომხების ეთნოსი ჩამოაყალიბეს. დროთა ვითარებაში ფრიგიამ კარია, ლიდია, მიზია, გალათია, ლიკოანია და პისიდია შეიერთა.

მთიანი ფრიგიის მთავარ ქალაქებად ტირემი და ფილომელი მიიჩნეოდა. პისიდიური ფრიგიის უმთავრესი ქალაქ კი პისიდიური ანტიოქია იყო. ბიზანტიის იმპერიაში ქვეყანა ორი სახელდებით სარგებლობდა: ფრიგია პირველი და ფრიგია მეორე. თემებად დაყოფისას ფრიგიის სახელი საერთოდ ქრებოდა და ოფსიკიანისა და ანატოლიის თემებად იწოდებოდა. ფრიგიულმა ტომებმა მცირე აზიის დასავლეთი ნაწილის დასახლებით განსაკუთრებული სახელმწიფო ჩამოაყალიბა. დღემდე შემორჩენილია ფრიგიელთა მხოლოდ ორი მეფის მიდასისა და გორგის სახელები.

ჩვენს ერამდე საუკუნის დამდეგს ფრიგიის ნაწილი ლიდიის მეფე გიგესმა დაიპყრო, ამავე საუკუნის შუა წლებში კი მთელი ფრიგია კრესოსის მფლობელობაში აღმოჩნდა. მისგან ფრიგია სპარსების ხელში გადავიდა, სპარსებს კი ალექსანდრე დიდმა წაართვა. ალექსანდრეს გარდაცვალების შემდეგ ფრიგია ლიზიმაქესა და სელევკიდებს ჩაუვარდათ ხელთ. ამის მერე პერგამოსის სამეფოს შემადგენლობაშია 189 წლამდე ძვ. წ. გარკვეული პერიოდი მითრიდატე პონტოელს ეკუთვნოდა, შემდეგ კი რომაელებს. რომაელებმა თავდაპირველად ფრიგია განსაკუთრებულ პროვინციად აქციეს, შემდეგ, ჯერ კიდევ რესპუბლიკის დროს, მცირე აზიის ნაწილად. ამდროიდან ფრიგიის ისტორია მცირე ზიის ისტორიას შეერწყმის.

განვითარება
ფრიგიაში, როგორც ჩანს, მოიპოვებდნენ ოქროს, რაზეც ადგილობრივი გადმოცემები მოწმობს მეფე მიდასზე. ფრიგიელი ხალხი მეტწილად მიწათმოქმედებას მისდევდა; ძველი ფრიგიული კანონი სიკვდილით დასჯას გულისხმობდა დაკოდილი ხარის მოკვდინების ან სამიწათმოქმედო იარაღისთვის ჯადოს გაკეთების გამო. გადმოცემით, პირველი მეფე უბრალო გლეხი იყო, რომელსაც ორი დაკოდილი ხარი ჰყოლია. მიწათმოქმედებასთან ერთად, მდიდარი საძოვრების წყალობით, მესაქონლეობაც განვითარდა. ფრიგიული მატყლი და მაუდი მთელს რომის იმპერიაში იყო განთქმული.

ვაჭრობა
ვაჭრობამ განვითარება სპარსელების დროს დაიწყო, საგრძნობ დონეს კი რომის იმპერიის დროს მიაღწია. ჰიერაპოლში, ფრიგიის შიდა ნაწილში, ერთმა ფაბრიკანტმა ბრძანა, რომ მის სამარეზე წაეწერათ: ჩემს ცხოვრებაში იტალიაში 72-ჯერ ვიყავიო. სპარსეთის, მაკედონიის, ელინისტური და რომაული გავლენის მიუხედავად, რომის დროინდელ ფრიგიაში შემორჩენილი იყო ფრიგილიული ფულის ერთეული და ფრიგიული ენა ( საუკუნემდე).