ალა ტარასოვა

ალა კონსტანტინეს ასული ტარასოვა (; დ. 6 თებერვალი, 1898, კიევი — გ. 5 აპრილი, 1973, მოსკოვი) — რუსი საბჭოთა თეატრისა და კინოს მსახიობი, პედაგოგი. სოციალისტური შრომის გმირი (1973). სსრკ სახალხო არტისტი (1937). ხუთგზის სტალინური პრემიის ლაურეატი (1941, 1946 - ორჯერ, 1947, 1949).

ბიოგრაფია
იგი დაიბადა 1898 წლის 6 თებერვალს კიევში, კიევის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტის პროფესორის, კონსტანტინე პროკოფის ძე ტარასოვის (1865-1931) და ლეონილა ნიკოლოზის ასულ ტარასოვას (1870-1966) ოჯახში.

1906-1910 წლებში სწავლობდა კიევ-პეჩერსკის გოგონათა გიმნაზიაში, რომელიც მდებარეობს რეზნიცკაიას ქუჩაზე 2/34-ში; 1910-1914 წლებში - ფუნდუკლეის ქუჩაზე მდებარე ა.კ ტიტარენკოს კერძო გიმნაზიაში (ამჟამად ბ. ხმელნიცკის ქუჩა 10) .

1914 წლიდან ცხოვრობდა მოსკოვში, სწავლობდა ნ.ო. მასალიტინოვის, ნ.გ. ალექსანდროვის და ნ.ა. პოდგორნის დრამატული ხელოვნების კერძო სკოლაში, ესწრებოდა ლექციებს მოსკოვის ა. შანიავსკის სახელობის საქალაქო სახალხო უნივერსიტეტში. 1916 წელს სკოლა გადაკეთდა მოსკოვის სამხატვრო თეატრის მეორე სტუდიად.

1916 წლიდან თამაშობდა მოსკოვის სამხატვრო თეატრის სპექტაკლებში. 1919 წლიდან 1922 წლამდე სამოქალაქო ომის დროს იგი კაჩალოვის ჯგუფთან ერთად მოგზაურობდა. გარკვეული პერიოდი ცხოვრობდა აშშ- ში. 1923 წლიდან იგი თეატრალურ ჯგუფთან ერთად გადიოდა საზღვარგარეთ. 1925 წლიდან შეუერთდა მოსკოვის სამხატვრო თეატრის ჯგუფს, სადაც მსახურობდა სიცოცხლის ბოლომდე.

ტარასოვა ცნობილი გახდა 18 წლის ასაკში, როდესაც ითამაშა სპექტაკლში, რომელიც დაფუძნებულია ზ.ნ. გიპიუსის პიესაზე „მწვანე ბეჭედი“. მას განსაკუთრებული წარმატება ჰქონდა ა. ჩეხოვის პიესებზე დაფუძნებულ სპექტაკლებში.

1951 წლიდან 1955 წლამდე ალა ტარასოვა მუშაობდა მოსკოვის სამხატვრო თეატრის რეჟისორად, ხოლო 1970-1973 წლებში იყო მოსკოვის სამხატვრო თეატრის უხუცესთა საბჭოს თავმჯდომარე.

ბოლო წლებში მან თავი მიუძღვნა ახალგაზრდებთან მუშაობას და სწავლებას. 1967 წლიდან იყო მოსკოვის სამხატვრო თეატრის სკოლის მასწავლებელი (1968 წლიდან - პროფესორი).

სკკპ-ის წევრი 1954 წლიდან. სსრკ მე-3-5 მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი (1952-1960 წწ.).

გარდაიცვალა 1973 წლის 5 აპრილს მოსკოვში 76 წლის ასაკში. დაკრძალულია ვედენის სასაფლაოზე (მე-2 ნაკვეთი).

ოჯახი
ალა ტარასოვას ჰყავდა ორი ძმა, ევგენი და გორგი (1899-1974) და ორი და: ელენა, რომელიც ემიგრაციაში წავიდა რუსეთიდან 1918 წელს და ცხოვრობდა პარიზში, და ნინა (1892-1952), რომლის ქალიშვილი იყო გალინა კალინოვსკაია (1917-1997), მოსკოვის მ. გორკის სახელობის სამხატვრო თეატრის მსახიობი. რსფსრ სახალხო არტისტი (1972).

მსახიობი სამჯერ იყო დაქორწინებული. პირველი ქმარი: ალექსანდრე პეტრეს ძე კუზმინი (1891-1974). „თხუთმეტი წლის ასაკში, - თქვა გლებ სკოროხოდოვმა, - ალა კიევში შეხვდა შუამავალ ალექსანდრე კუზმინს. კუზმინს იგი სამი წლის განმავლობაში უყვარდა, და როდესაც ალა მოსკოვში ჩავიდა და მოსკოვის სამხატვრო თეატრის სკოლაში შევიდა, კუზმინმა, რომელსაც უკვე საზღვაო ლეიტენანტის წოდება ჰქონდა, შესთავაზა მას ცოლად გაჰყოლოდა და ისინი დაქორწინდნენ (1917 წლის 12 აპრილს) ნიკიტა მოწამის ეკლესიაში.“ იყო მოსკოვის სამხატვრო თეატრის თანამშრომელი 1924 წლიდან 1930 წლამდე.

ამ ქორწინებიდან მათ ჰყავდათ ვაჟი, ალექსეი კუზმინ-ტარასოვი (1920-2004).

მსახიობის მეორე ქმარი, 1932 წლიდან 1942 წლამდე, იყო ივან მიხეილის ძე მოსკვინი (1874-1946), მსახიობი, თეატრის რეჟისორი და მხატვრული სიტყვის ოსტატი (მკითხველი). სსრკ სახალხო არტისტი (1936). მოსკვინთან ქორწინების დროს ორივე მეუღლე იყო სსრკ სახალხო არტისტის საპატიო წოდების მფლობელი.

იგი მესამედ დაქორწინდა 1945 წელს ავიაციის გენერალ-მაიორ, ალექსანდრე სემიონის ძე პრონინზე (1902-1974).

ჯილდოები და აღიარება
1933 : რსფსრ დამსახურებული არტისტი
1937 : სსრკ სახალხო არტისტი
1937 : შრომის წითელი დროშის ორდენი
1938 : საპატიო ნიშანი
1941 : სტალინური პრემია (პირველი ხარისხის)
1946 : სტალინური პრემია (პირველი ხარისხის)
1946 : სტალინური პრემია (მეორე ხარისხის)
1947 : სტალინური პრემია (მეორე ხარისხის)
1949 : სტალინური პრემია (პირველი ხარისხის)
1948, 1967, 1973 : ლენინის ორდენი
1973 : სოციალისტური შრომის გმირი
1978 : ოქტომბრის რევოლუციის ორდენი
მედალი „1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში მამაცური შრომისათვის“
მედალი „მოსკოვის 800 წლისთავის სხოვნა“

ფილმოგრაფია
1923 — „რასკოლნიკოვი“ — დუნია
1927 — ვინ ხარ შენ?“ — მერი
1928 — „ვასილისას გამარჯვება“ — ვასილისა
1933 — „ჭექა-ქუხილი“ — კატერინა
1934 — „მეოცნებენი“ — ნატალია ტვოროგოვა
1937 — „პეტრე პირველი“ — ეკატერინა ;
1940 — „დედაკაცები“ — ვარვარა
1945 — „უდანაშაულო დამნაშავენი“ — კრუჩინინა
1966 — „ხანგრძლივი, ბედნიერი ცხოვრება“ — რანევსკაია (ეპიზოდი სპექტაკლიდან „ალუბლის ბაღი“)

ხსოვნა
მოსკოვში, ვლ. ნემიროვიჩ-დანჩენკოს ქ . № 5/7 სახლში, სადაც მსახიობი ცხოვრობდა 1938-1973 წლებში, დაიდგა მემორიალური დაფა.

1998 წელს, მსახიობის დაბადებიდან 100 წლისთავზე, რუსეთის ფოსტამ გამოსცა საფოსტო ბარათი ორიგინალური შტამპით. შტამპზე მხატვარმა ბ. ილიუხინმა შექმნა კომპოზიცია მსახიობის პორტრეტით ცენტრში - ტატიანა ლუგოვაიას როლში მ.გორკის პიესიდან „მტრები“ (1935). უკანა ფონზე მსახიობი მარცხნივ არის გამოსახული ოფელიას („ჰამლეტიდან“) როლში, მარჯვნივ კი მარიამ სტიუარტის როლში (ფ.შილერის ამავე სახელწოდების პიესიდან). ბარათზე გამოსახული სურათი შეიცავს კადრს რეჟისორ ვ. მ. პეტროვის ფილმიდან „უდანაშაულო დამნაშავენი" (1945), რომელშიც მსახიობმა კრუჩინინას როლი შეასრულა.

კიევში ერთ-ერთი ქუჩა ალა ტარასოვას სახელს ატარებს.

ბორის პასტერნაკის ლექსის „ვაკხანალია“-ს მნიშვნელოვანი ნაწილი მიძღვნილია ალა ტარასოვას მიერ შესრულებული მარიამ სტიუარტის როლისადმი შილერის იგივე დასახელების ტრაგედიაში (თარგმანი თავად პასტერნაკს ეკუთვნის.