iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კეიტაი

იმპერატორი კეიტაი (; დ. 450 — გ. 531) — იაპონიის 26-ე იმპერატორი მემკვიდრეობის ტრადიციული წესის მიხედვით. იმპერატორი ქვეყანას 24 წელი მართავდა.

ლეგენდარული ამბები
იმპერატორი ბურეცუ ქვეყანას საუკუნის დასაწყისში მართავდა. მის შესახებ განსხვავებულად წერენ კოძიკი და ნიჰონ სოკი.

კოძიკი წერს, რომ კაიტაის დაბადების თარიღი 485 იყო, ხოლო მისიც გარდაცვალების თარიღი 527 წლის 9 აპრილი. მის ჩანაწერებში იმპერატორი მოიხსენიება, როგორც ოდო ნო მიკოტო.

ნიჰონ სოკი კი კაიტაის დაბადების თარიღად 450 წელს ასახელებს, ხოლო გარდაცვალების თარიღად 531 ან 534 წლის 7 თებერვალს. ისტორიულ წყაროებში იგი მოიხსენება როგორც ოდო ნო კიმი, ჰიკოფუტო ნო მიკოტო და ვო ოფუ ანო ონ ჰიკო ფუდო ნო მიკოტო.

კეიტაი არ ყოფილა მისი წინამორბედის მონარქის მემკვიდრე. კოძიკის და ნიჰონ სოკის თქმით, როცა იმპერატორი ბურეცუ მემკვიდრის გარეშე გარდაიცვალა, იმპერატორ ოძინის მეხუთე თაობის შვილიშვილი მივიდა სასახლის კარზე და მისი ადგილი დაიკავა.

მეუღლეები და შვილები
იმპერატორის მეუღლე ტასირაკა ნო ჰიმემიკო, რომელიც იმპერატორ ნინკენის ქალიშვილი იყო. იმპერატორს მასთან მომავალი იმპერატორი, კიმეი შეეძინა.

მენოკოჰიმე, რომელიც ოვარი ნო მურაძი კუსაკას ქალიშვილი იყო.
იმპერატორი ანკანი
იმპერატორი სენკა

ვაკაკოჰიმე, რომელიც მიო ნო ცუნოორი ნო კიმის უმცროსი და იყო.
პრინცი ოირაცუკო
პრინცესა იძუმო

ჰიროჰიმე, რომელიც საკატა ნო ომატას ქალიშვილი იყო.
პრინცესა კამუსაკი
პრინიცესა მანტა
პრინცესა უმაგუტა

ომინოირაცუმე
პრინცესა სასაგე

სეკიჰიმე, რომელიც მანდა ნო მურაძი ომოტის ქალიშვილი იყო.
პრინცესა მანდა ნო ოირაცუმე
პრინცესა სირაკა ნო იკუჰიმე
პრინცესა ონო ნო ვაკაირაცუმე

იამატოჰიმე, რომელიც მიო ნო კიმი კატასის ქალიშვილი იყო
პრინცესა ოირაცუმე
პრინცი მაროკო
პრინცი მიმი
პრინცესა აკიჰიმე

ჰაეჰიმე
პრინცესა ვაკაიაჰიმე
პრინცესა ტუბირა ნო ირაცუკო
პრინცი აცუ

ჰიროჰიმე, რომელიც ნეს ქალიშვილი იყო.
პრინცი უსაგი
პრინცი ნაკაცუ
ანკანი

იმპერატორი ანკანი (; დ. 466 — გ. 536) — იაპონიის 27-ე იმპერატორი მემკვიდრეობის ტრადიციული წესის მიხედვით. იმპერატორი ქვეყანას 5 წელი მართავდა.

ლეგენდარული ამბები
იმპერატორის ცხოვრების და მმართველობის წლები უცნობია. ადრეული ხანის იმპერატორების პირობითი სახელები არ იყო მიღებული „ტრადიციული წესით“ იმპერატორ კამუს მმართველობამდე, რომელიც იამატოს დინასტიის 50-ე მონარქი იყო.

კოძიკი წერს, რომ ანკანი იმპერატორ კეიტაის უფროსი შვილი იყო, რომელიც ქვეყანას საუკუნის დასაწყისში მართავდა. როდესაც ანკენი 66 წლის გახდა, კეიტაიმ უარი თქვა მის ტახტზე ასვლაზე, თუმცა 531 წელს მისი გარდაცვალების შემდეგ ანკენი იაპონიის 27 იმპერატორი გახდა.

ანკანს ერთი მეუღლე და 3 ხარჭა ჰყავდა:იმპერატორ ნინკენის ქალიშვილი კასუგა ნო იამადა ნო ჰიმემიკო, კოსე ნო ოჰიტო ნო ოომის ქალიშვილი სატეჰიმე, სატეჰიმეს უმცროსი და კაკარიჰიმე და მონონონბე ნო იტაბი ონ ომურაძის ქალიშვილი იაკაჰიმე.
სენკა

იმპერატორი სენკა ასევე ცნობილია, როგორც სენკვა (; დ. 467 — გ. 539) — იაპონიის 28-ე იმპერატორი მემკვიდრეობის ტრადიციული წესის მიხედვით. იმპერატორი ქვეყანას 3 წელი მართავდა.

ლეგენდარული ამბები
იმპერატორის ცხოვრების და მმართველობის წლები უცნობია. ადრეული ხანის იმპერატორების პირობითი სახელები არ იყო მიღებული „ტრადიციული წესით“ იმპერატორ კამუს მმართველობამდე, რომელიც იამატოს დინასტიის 50-ე მონარქი იყო.

როდესაც იმპერატორი ანკენი გარდაიცვალა, რადგანაც მას შვილები არ ჰყავდა, ტახტზე მისი უმცორსი ძმა სენკა ავიდა. იმის გამო, რომ იმპერატორი სენკა ტახტზე ასაკოვანი ავიდა, მისმა მმართველობამ მხოლოდ 3 წელს გასტანა. მისი მმართველობის დროს ქვეყანას სოგა ნო ინამე მართავდა, რომელიც „დიდი მინისტრის“ სახელით არის ცნობილი.
კიმეი

იმპერატორი კიმეი (; დ. 509 — გ. 571) — იაპონიის 29-ე იმპერატორი მემკვიდრეობის ტრადიციული წესის მიხედვით. იმპერატორი კიმეი პირველი იაპონელი მონარქია, რომლის არსებობა და მეფობა დასტურდება ისტორიული წყაროებით.

ტრადიციული ამბები
რამდენიმე ქრონოლოგიური შეუსაბამობების გამო, ზოგიერთი ისტორიკოსი ფიქრობს, რომ კიმეი იმპერატორ ანკანის და სენკას მეტოქე იყო. თუმცა ტრადიციული ჩანაწერების მიხედვით, იმპერატორი კიმეი ტახტზე მისი ძმის, სენკას გარდაცვალების შემდეგ ავიდა.

ისტორიული ჩანაწერების მიხედვით, იმპერატორი სენკა 539 წელს 73 წლის ასაკში გარდაიცვალა. მისი მემკვიდრე იმპერატორი კეიტაის მესამე შვილი გახდა. იმპერიალ პრინცი იმპერატორ სენკას ძმა იყო. მოგივანებით იგი ცნობილი გახდა, როგორ იმპერატორი კიმეი. მას თავისი საკუთარი სასახლე ჰქონდა, კანაძასის სასახლე, რომელიც იამატოს პროვინციაში მდებარეობდა. ნისონკი წერს, რომ კიმეი ქვეყანას გარდაცვალებამდე, 571 წლამდე მართავდა.

იმპერატორ კიმეის მშობლები იმპერატორი კეიტაი და იმპერატორ ნინკენის ქალიშვილი პრინცესა ტასირაკა იყვნენ. მისი ცხოვრების ბოლომდე იგი ამეკუნი ოსიჰარაკი ჰირონივას სახელით იყო ცნობილი. კიმეი 6 მეუღლე და 25 შვილი ჰყავდა (16 ვაჟი და 9 ქალიშვილი).
საკაგავეა

საკაგავეა, საკაჯავეა, საკაკავეა (წარმოითქმის: [] დ. დაახლოებით 1788, თანამედროვე აიდაჰო-მონტანის საზღვრის სიახლოვე, აშშ — გ. 20 დეკემბერი, 1812, ფორტ-მანუელი, მდინარე მისური, დაკოტის ტერიტორია) — შოშონი ქალი, რომელიც იყო ლუისისა და კლარკის ექსპედიციის თანმხლები პირი, თარჯიმანი და მეგზური. ექსპედიციასთან ერთად ჩრდილოეთი დაკოტიდან დაწყებული წყნარ ოკეანემდე დამთავრებული გაიარა ათასობით მილი 1804-1806 წლებში. იგი გახდა ლიუისისა და კლარკის ლეგენდის და ამერიკელი ხალხის წარმოსახვის მნიშვნელოვანი ნაწილი. ამერიკის ეროვნული ქალთა ხმის უფლების ასოციაციამ საუკუნის დასაწყისში მიიღო იგი როგორც ქალთა ღირებულებებისა და დამოუკიდებლობის სიმბოლო და მისი რამდენიმე ქანდაკება და მემორიალური დაფა აღმართა და აგრეთვე გაავრცელა ისტორია მისი მიღწევების შესახებ. 2000 წელს აშშ-ის ზარაფხანამ მის პატივსაცემად გამოუშვა „საკაგავეას დოლარი“, სადაც გამოსახულია საკაგავეა შვილთან ჟან-ბატისტ შარბონოსთან ერთად. რამეთუ არ არსებობს საკაგავეას თანამედროვე გამოსახულება, მონეტაზე მოდელირებულია თანამედროვე შოშონი-ბანოკი ქალი სახელად რენდი’ლ ჰე-დოუ ტეტონი. 2001 წელს ბილ კლინტონმა მიანიჭა რეგულარული არმიის საპატიო სერჟანტის წოდება.

ბიოგრაფია
საკაგავეას ცხოვრების შესახებ სანდო ისტორიულო წყაროები მცირე რაოდენობითაა შემონახული. ისტორიკოსებს შორის დავის საგანია მისი დაბადებისა და გარდაცვალების თარიღების და აგრეთვე საკუთარი სახელის საკითხი. ჰიდატსაში საკაგავეა ითარგმნება როგორც „ქალი ჩიტი“, ალტერნატიულად, საკაჯავეა შოშონებში ნიშნავს „გამშვებ ნავს“. სხვები მხარს უჭერენ საკაკაკეას ფორმას. ლუისისა და კლარკის დღიურები ჩვეულებრივ, სახელის ჰიდატსა წარმოშობას უჭერენ მხარს. დაახლოებით 12 წლის ასაკში საკაგავეა დაატყვევა ჰიდატსა ტომმა მდინარე მისურის ზემო წელის სიახლოვეს დაახლოებით 1800 წელს და დაასახლეს თავიანთ სოფელში. შემდეგ საკაგავეა იყიდა ფრანგ-კანადელმა მოგზაურმა და ვაჭარმა ტუსენ შარბონომ, რის შემდეგაც საკაგავეა მისი მეუღლე გახდა დაახლოებით 1804 წელს. ისინი ცხოვრობდნენ ჰიდატსის ერთ-ერთ სოფელში. როდესაც მერიუეთერ ლუისმა და უილიამ კლარკმა მიაღწიეს მანდან-ჰიდატსის სოფლებს მათ 1804-1805 წწ. გამოსაზამთრებლად აქ მანდანის ფორტი ააშენეს და თარჯიმნად და გამყოლად შარბონო დაიქირავეს, რათა წყნარი ოკეანისკენ გამგზავრებულიყვნენ. ექსპედიციას ესაჭიროებოდა კომუნიკაცია შოშონებთან, რომ მათგან ცხენები შეეძინათ რათა მთები გადაელახათ, ხოლო შარბონო ვერ ლაპარაკობდა საკაგავეას ენაზე და შედეგად, ექსპედიციამ გადაწყვიტა ფეხმძიმე საგაკავეა თან წაეყვანა. 1805 წლის 11 თებერვალს საკაგავეას შეეძინა შვილი ჟან-ბატისტი.

7 აპრილს ექსპედიცია დაიძრა მისურისკენ და საკაგავეა ახალშობილ შვილთან ერთად გაჰყვა მათ. იგი ექსპედიციისთვის სასარგებლო აღმოჩნდა. მან მოახდინა მცენარეების იდენტიფიცირება, ეძებდა საჭმელად ვარგის ნაყოფსა და ბოსტნეულს და სხვა. 14 მაისს ერთ-ერთ მდინარეზე ჩასვლისას ექსპედიციის ნავი გადაბრუნდა, თუმცა საკაგავეამ მოახერხა და შეინარჩუნა ჟურნალები, ხელსაწყოები, წამლები და ექსპედიციისთვის საჭირო სხვა ფასეულობები. დაბრუნებისას, ლუისმა და კლარკმა ამ მდინარეს „სა-კა-გა-ვეა“ ანუ „მდინარის ქალი ჩიტი“ უწოდეს.

მისი სახელობისა მდინარე, ტბა, მწვერვალები და მყინვარი. პლანეტა ვენერაზე არის საკაჯავეას კალდერა.
ბიდაცუ

იმპერატორი ბიდაცუ (; დ. 538 — გ. 585) — იაპონიის 30-ე იმპერატორი მემკვიდრეობის ტრადიციული წესის მიხედვით.

ტრადიციული ამბები
იმპერატორის ცხოვრების და მმართველობის წლები უცნობია. ადრეული ხანის იმპერატორების პირობითი სახელები არ იყო მიღებული „ტრადიციული წესით“ იმპერატორ კამუს მმართველობამდე, რომელიც იამატოს დინასტიის 50-ე მონარქი იყო.

ბიდაცუს დაბადების სახელი ნუნაკურა ნო ფუტოტამასიკი იყო. მის სასახლეს ივარეს ოსადა ნო მია ერქვა, რომელიც იამატოს პროვინციაში მდებარეობდა.

ბიდაცუ იმპერატორ კიმეის და ისი-ჰიმეს შვილი იყო. კიმეის მმართველობის მე-15 წელს, ბიდაცუს კრონპრინცის წოდება მიანიჭეს, ხოლო 32-ე წელს როდესაც იმპერატორი გარდაიცვალა, ტახტზე ბიდაცუ ავიდა. მიუხედავად იმისა, რომ ბიდაცუს ბევრი შვილები ჰყავდა, იაპონიის იმპერატორი ვერცერთი მათგანი გახდა.
შედარება (რიტორიკა)

შედარება სტილისტიკასა და ლიტერატურაში — ტროპის ერთ-ერთი სახე. შედარების დროს ორი სხვადასხვა საგანი ან მოვლენა შეფასებულია ერთმანეთთან არა სრული მსგავსების, არამედ ერთ-ერთი რომელიმე მსგავსების საფუძველზე, მოვლენების მხატვრული გამოსახვის მიზნით:

„მაღლით ბრძლის ველს, როგორც ხელის გულს,
ისე დაჰყურებს მთავარსარდალი“.

შედარებისთვის აუცილებელია ორი ან მეტი მოვლენა - რა უნდა შევადაროთ და რას უნდა შევადაროთ. მაგალითად, წინადადებაში „თმა თოვლივით გაუთეთრდა“ შედარების ორი წევრია: თმა და თოვლი.

შედარების წევრები შედარებას ქმნიან გრამატიკული კავშირებით: ვითარცა, როგორც, თითქოს, მსგავსად; ან ნაწილაკებით: -ვით, -ებრ და სხვ.
მაღალი შუა საუკუნეები

მაღალი შუა საუკუნეები — პერიოდი ევროპის ისტორიაში, რომელიც — საუკუნეებს მოიცავს. მაღალი შუა საუკუნეების ეპოქამ ჩაანაცვლა ადრეული შუა საუკუნეების ეპოქა და წინ უძღოდა გვიან შუა საუკუნეებს. ამ პერიოდისთვის დამახასიათებელია ევროპის მოსახლეობის სწრაფი ზრდა, რომელმაც მკვეთრი ცვლილებები შეიტანა სოციალურ, პოლიტიკურ და სხვა სფეროებში.
ანიტა ეკბერგი

კერსტინ ანიტა მარიანე ეკბერგი (; დ. 29 სექტემბერი, 1931, მალმე — გ. 11 იანვარი, 2015, როკა-დი-პაპა) — შვედი მსახიობი, მოდელი და სექს-სიმბოლო. ძირითადად მოღვაწეობდა იტალიაში. სახელი გაითქვა სილვიას როლის შესრულებით ფედერიკო ფელინის ფილმში „ტკბილი ცხოვრება“ (1960).

გარდაიცვალა 2015 წლის 11 იანვარს, რომის გარეუბან როკა-დი-პაპაში, 83 წლის ასაკში.
ფაგოტი

ფაგოტი (იტალ. , სიტყვასიტყვით — კვანძი, ნასკვი) — სასულე მუსიკალური საკრავი. აქვს ლათინური -ს ფორმის კონუსური ლულა და 4 ნაწილისაგან შემდგარი ყელმილი. ლულასთან მიერთებულია -ის ფორმის ლითონის მილი. ხმოვანებს ლელქაშის ორმაგი ფირფიტის მეშვეობით, რომელსაც აცობენ ამ მილზე. ლულას აქვს 25-30 გვერდითი ხვრელი (5-6 იფარება თითებით, დანარჩენი — სარქვლებით), დიაპაზონი 1 — ², ზოგჯერ ². შეიქმნა საუკუნის 20—30 წლეებში იტალიაში. სიმფონიურ ორკესტრში დამკვიდრდა საუკუნის შუა წლებში. ფაგოტისთვის ნოტები ბანისა და ტენორის გასაღებებში იწერება.ფაგოტის ნაირსახეობაა კონტრაფაგოტი.
ჰონდურასის ყურე

ჰონდურასის ყურე — ყურე კარიბის ზღვაში, ცენტრალური ამერიკის ნაპირთან. სიღრმე 22—54 მ, შესასვლელთან — 2000 მეტრზე მეტი. წყლის საშუალო წლიური ტემპერატურა 27 გრადუსი, მარილიანობა დაახლოებით 36 პრომილე. მოქცევა შერეული, სიმაღლე 0,7 მ. ჰუდსონის ყურის ნაპირზე მდებარეობს ნავსადგურები პუერტო-კორტესი (ჰონდურასი) , პუერტო-ბარიოსი და ლივინგსტონი (გვატემალა).
იომეი

იმპერატორი იომეი (; დ. 518 — გ. 587) — იაპონიის 31-ე იმპერატორი მემკვიდრეობის ტრადიციული წესის მიხედვით. იომეი ქვეყანას 2 წელი მართავდა.

ტრადიციული ამბები
ნიჰონსოკი იმპერატორ იომეის ტატიბანა ნო ტოიოჰი ნო მიკოტოს უწოდებს. სასალხეში სადაც ცხოვრობდა პრინც იოედ და პრინც იკიებედ მოიხსენიებდნენ. იმის შემდედ, რაც მისი ნახევარ ძმის, იმპერატორ ბიდაცუ გარდაიცვალა, იომეი იაპონიის ტახტზე ავიდნენ.

სამეფო კარის გავლენიანი მოხელეები მონონობე ნო მორია და სოგა ნო უმაკო, რომლებიც იმპერატორ ბიდაცუს მმართველობის დროს იმპერატორის მრჩეველები იყვნენ, კვლავ ინარჩუნებდნენ წოდებას იომეის მმართველობის დროს.

იომეის ხანმოკლე მმართველობის გამო, ის არ იყო პასუხისმგებელი პოლიტიკის რადიკალურ ცვლილებებზე, მაგრამ მან მხარი დაუჭირა შინტოიზმს, რომელიც ეწინააღმდეგებოდა ბუდიზმის შესავალს. ნიჰო სოკი წერს, რომ იმპერატორი იომეი ორივე რელიგიის სწამდა. მორია, რომელიც შინტოიზმის ყველაზე გავლენიანი მიმდევარი იყო, იომეის ძმასთან, პრინც ანაჰობესთან ერთად შეთქმულება მოაწყო და იმპერატორის გარდაცვალების შემდეგ, მათ ტახტზე ასვლის მცდელობა ნაადრევად გამოავლინეს. თუმცა მოგვიანებით გამოაშკარავდა, რომ იმპერატორი ავადმყოფიბით გარდაცვალების მაგივრად, იგი მორიამ და პრინცმა მოკლეს.
რგო (ხელყუმბარა)

ხელყუმბარა რგო ( - ) — თავდაცვითი ქვეითსაწინააღმდეგო დარტყმით-დისტანციური ხელყუმბარა.

განკუთვნილია ცოცხალი ძალის დასაზიანებლად თავდაცვით ბრძოლაში. მიზნამდე ხელყუმბარა აღწევს მხოლოდ ჯარისკაცის ხელით გატყორცნით.

ხელყუმბარის ნამსხვრევებით დაზიანების რადიუსია 50 მეტრი, შესაძლო დაზიანების რადიუსი 100 მეტრი. საერთო ჯამში ტექნიკურ-ტაქტიკური მახასიათებლებით ფ-1 (-1) ტიპის ხელყუმბარის მსგავსია, თუმცა მისგან განსხვავებით გააჩნია კომბინირებული დარტყმით-დისტანციური ამფეთქი.

ხელყუმბარის აფეთქება ხორციელდება ყუმბარის ზედაპირთან შეხვედრისას. ამ ტიპის ხელყუმბარის ამფეთქისთვის არ აქვს მნიშვნელობა რომელი ნაწილით შეხვდა ყუმბარა ზედაპირს, არ აქვს მნიშვნელობა ზედაპირის განლაგებას (ვერტიკალური, ჰორიზონტალური, დახრილი). ერთადერთი რასაც აქვს მნიშვნელობა ესაა ზედაპირთან შეხვედრისას ყუმბარის დამუხრუჭების სიჩქარე. წყლის ან ფხვიერი თოვლის ზედაპირთან დაჯახებისას შესაძლოა ამფეთქი არ ამოქმედდეს.

ყუმბარმტყორცნელის უსაფრთხოების გასაზრდელად და ყუმბარმტყორცნელისგან ახლო მანძილზე ხელყუმარის წინაღობასთან შემთხვევითი შეხვედრისას აუფეთქებლობის უზრუნველსაყოფად ამფეთქი შეყენდება მხოლოდ 1.3-1.8 წამის შემდეგ მას შემდეგ რაც ჩამოშვებულ იქნება დამცავი ბერკეტი (ხელყუმბარა გატყორცნილია). ანუ თუ ხელყუმბარა ამ დროს რამეს დაეჯახება მყისიერი აფეთქება არ მოხდება.

თუ დამცავი ბერკეტის ჩამოშვებიდან 3.2-4.2 წამის შემდეგ არ განხორციელდება ხელყუმბარის აფეთქება დარტყმითი მოქმედების ამფეთქისგან, მაშინ ხდება ხელყუმბარის თვითგანადგურება აფეთქებით. ამ ასპექტში ყუმბარის მოქმედება ანალოგურია ფ-1, რგ-42, რგდ-5 ტიპის ხელყუმბარებისა.

მარტივად რომ ვთქვათ, ამ ხელყუმბარა „რგოს“ მოქმედება ძველი ხელყუმბარების მსგავსია, თუმცა ერთი განსხვავებით — თუ გატყორცნის მომენტიდან 1.3-1.8 — 3.2-4.2 წამებს შორის მოხდება ყუმბარის დაჯახება ზედაპირთან, ამ შემთხვევაში ამოქმედდება დარტყმითი ამფეთქი და მოხდება ხელყუმბარის დეტონაცია.

საბრძოლო ხელყუმბარა იღებება მოზეთისხილო-მონაცრისფრო ფრად. სასწავლო-იმიტაციური ხელყუმბარა იღებება შავ ფრად.
ჩრდილოეთი კორდოფანი

ჩრდილოეთი კორდოფანი — სუდანის შტატი, მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში, კორდოფანის რეგიონში. შედგება 7 ოლქისაგან.

ფართობი 221 900 კმ².
მოსახლეობა 2 920 992 კაცი (2008).

ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი ელ-ობეიდი.

2005 წელს ნაივაშის ხელშეკრულების თანახმად ჩრდილოეთ კორდოფანის შემადგენლობაში შევიდა გაუქმებული დასავლეთ კორდოფანის ჩრდილოეთი ოლქები: ენ-ნუჰუდი და ღებეიში.
სამხრეთი კორდოფანი

სამხრეთი კორდოფანი — სუდანის შტატი, მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში, კორდოფანის რეგიონში. შედგება 8 ოლქისაგან.

ფართობი 158 355 კმ².
მოსახლეობა 1 406 404 კაცი (2008).

ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი კადუგლი. სამხრეთით ესაზღვრება სამხრეთი სუდანი.

2005 წელს ნაივაშის ხელშეკრულების თანახმად სამხრეთი კორდოფანის შემადგენლობაში შევიდა გაუქმებული დასავლეთ კორდოფანის სამხრეთი ოლქები: ას-სალამი, ლაგავა და აბიეი. აბიეის ოლქის სამხრეთი ნაწილი აბიეის რაიონი წარმოადგენს სადავო ტერიტორიას სუდანსა და სამხრეთ სუდანს შორის. რაიონს რომელი ქვეყანა უნდა მართავდეს გადაწყდება რეფერენდუმით.
ბრეტანის ნახევარკუნძული

ბრეტანის ნახევარკუნძული — ნახევარკუნძული ჩრდილო-დასავლეთ საფრანგეთში. ტერიტორიის დიდი ნაწილი არმორიკის მაღლობს (სიმაღლე 391 მეტრამდე) უკავია. სანაპირო კლდოვანია და რიასულ ტიპს განეკუთვნება. ჰავა ზომიერი, ოკეანისა. ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა 800–1200 მმ წელიწადში. უმთავრესად მანანიანი და ტორფიანი ადგილებია. გვხვდება მუხისა და წიფლის ტყეები. მთავარი ნავსადგურებია ნანტი და ბრესტი.
R.E.M.-ის დისკოგრაფია

ამერიკულმა ალტერნატიულმა როკ-ჯგუფმა ... გამოუშვა 15 სტუდიური ალბომი, სამი საკონცერტო ალბომი, 14 კომპილაციური ალბომი, ერთი ალბომი რემიქსებით, ერთი საუნდტრეკი, 12 ვიდეო ალბომი, 7 , 63 სინგლი და 77 მუსიკალური ვიდეო.

ჯგუფი 1980 წელს ჩამოყალიბდა ვოკალისტ მაიკლ სტაიპის, გიტარისტ პიტერ ბაკის, ბასისტ მაიკ მილზისა და დრამერ ბილ ბერის მიერ. კოლექტივი მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია ალტერნატიული როკის განვითარებაზე. ჯგუფის მუსიკალური სტილი მნიშვნელოვან შთაგონებად იქცა სხვა ალტერნატიული როკ ჯგუფებისთვის და მუსიკოსებისთვის, ხოლო თავად ... იყო ერთ-ერთი პირველი ალტერნატიული როკის ჟანრში, რომელმაც კომერციულ წარმატებას მიაღწია.

ალბომები
სტუდიური ალბომები
საკონცერტო ალბომები
კომპილაციური ალბომები
რემიქსული ალბომები
საუნდტრეკები
ვიდეო ალბომები
-ები
სინგლები
1980-იანები
1990-იანები
2000-იანები
2010-იანები
სხვა წარმატებული სიმღერები
სხვა ჩანაწერები
მუსიკალური ვიდეოები
სუსიუნი

იმპერატორი სუსიუნი (დ. 520/521 — გ. 593) — იაპონიის 32-ე იმპერატორი მემკვიდრეობის ტრადიციული წესის მიხედვით. სუსიუნი ქვეყანას 5 წელი მართავდა.

ტრადიციული ამბები
სუსიუნის ტახტზე ასვლამდე მისი სახელი ჰაცუსებე იყო, ხოლო მისი დაბადების სახელი ჰიცუსებე ნო მიკო. ის იმპერატორ კიმეის მე-12 ვაჟი იყო. დედამისი საგას კალანის ლიდერის, სოგა ნო ინამეს ქალიშვილი, ოანე-ნო-კიმი იყო. ის ტახტზე 587 წელს, მისი ნახევარ ძმის, იმპერატორ იომეის გარდაცვალების შემდეგ ავიდა და იამატოს პროვინციაში მდებარე კურაჰასის სასახლეში ცხოვრობდა.

ის ტახტზე სოგას კლანის და სუიკოს მხარდაჭერით ავიდა, რომელიც მისი ნახევარ და და იმპერატორ ბიდაცუს ქვრივი იყო. თავდაპირველად მონონობეს კლანი, რომელიც სოგას კლანის მეტოქე იყო, კიმეის სხვა შვილთან, პრინც ანაჰობესთან გაერთიანდა და მისი ტახტზე აყვანას შეეცადა. სოგა ნო უმაკომ, რომელიც მამისი ოომის მემკვიდრე იყო, მონონობეს კლანის ლიდერი და აჯანყების მოთავე, მონონბე ნო მორია სიგისანის ბრძოლაში მოკლა. სწორედ ამის შემდეგ გამოცხადდა სუსუინი იმპერატორად.

მოგვიანებით იმპერატორი აღშფოთებული იყო უმაკოს გადამეტებული ძალაუფლებით და მისი თავიდან მოშორება სურდა. ერთხელაც მან დაინახა ტახი და განაცხადა, რომ ისევე სურდა ამ ტახის მოკვლა, როგორც სოგანო სუმაკოსი. ამ ფაქტმა იმდენად განარისხა უმაკო, რომ მან იამატო ნო აია ნო ატაიკომას გამოყენებით იმპერატორი მოკლა.

იმპერატორის ქვეყანას 5 წელი მართავდა და 72 წლის ასაკში გარდაიცვალა.
ფაეტონისებრნი

ფაეტონისებრნი — ფრინველთა ოჯახი ფაეტონისნაირთა რიგისა. ზოგიერთი წყაროს მიხედვით იგი შედის ვარხვისნაირთა რიგში. მოიცავს ერთ გვარს (ფაეტონი) და 3 სახეობას. გავრცელებულია წყნარი, ატლანტისა და ინდოეთის ოკეანეების სუბტროპიკულ და ტროპიკულ სარტყლებში. მათი სხეულის სიგრძე 30—45 სმ, საჭის ბუმბულისა — 16 სმ აღწევს. აქვთ გრძელი, ვიწრო ფრთები, მოკლე ფეხები (მიწაზე ცუდად დადიან). ფერად თეთრ-მოვარდისფრო-მონარინჯისფროა, შავი ლაქები აყრია ან გარდიგარდმო ზოლები დასდევს; ბუდობენ კოლონიებად კუნძულებზე. დებენ 1 კვერცხს, ინკუბაცია გრძელდება 41—45 დღე-ღამე. იკვებებიან თევზებით, კალმარებითა და კიბოსნაირებით. ბუდობის პერიოდის გარდა ნონადობენ ღია ოკეანეებში.
სუიკო

იმპერატორი ქალი სუიკო (დ. 554 — გ. 628) — იაპონიის 33-ე იმპერატორი მემკვიდრეობის ტრადიციული წესის მიხედვით. სუიკო ქვეყანას 36 წელი მართავდა.

სუიკო იაპონიის ისტორიაში 8 იმპერატორი ქალიდან პირველი იყო.

ტრადიციული ამბები
ტახტზე ასვლამდე სუიკოს სახელი მიკეკასია-ჰიმე-ნო-მიკოტო იყო, თუმცა მას ასევე ტოიომიკე კასიკია ჰიმე ნო მიკოტოს სახელითაც მოიხსენიებდნენ. ამასთან ერთად სუიკოს ისეთი სახელებიც ჰქონდა, როგორიც იყო პრინცესა ნუკატაბე და ტოიომიკე კასიკია. სუიკო იმპერატორ კიმეის და სოგა ნო ინამეს ქალიშვილის, სოგა ნო კიტასიჰიმეს შვილი იყო. აგრეთვე სუიკო იმპერატორ იომეის უფროსი და იყო.

სუიკო მისი ნახევარძმის, იმპერატორ ბიდაცუს მეუღლე იყო, თუმცა მას შემდეგ, რაც იმპერატორის პირველი ცოლი გარდაიცვალა, ის მისი ოფიციალური მეუღლე გახდა და ოკისაკის წოდება მიიღო (იმპერატორის ოფიციალური მეუღლე). მათ 7 ვაჟი შეეძინათ.

ბიდაცუს გარდაცვალების შემდეგ, ხელისუფლებაში სუიკოს ძმა იმპერატორი იომეი მოვიდა, რომელიც 2 წელიწადში ავადმყოფობით გარდაიცვალა. იომეის გარდაცვალებას სოგას და მონონობეს კლანებს შორის ძალაუფლებისათვის ბრძოლა მოჰყვა. ბრძოლაში სოგას კლანმა გაიმარჯვა და პრინცი ჰაცუსებე იმპერატრ სუსიუნად აიყვანა ტახტზე. თუმცა მალე კლანის ლიდერს, სოგა ნო უმაკოსა და იმპერატორს შორის დაპირისპირებამ იჩინა თავი, სადაც უმაკომ იმპერატორი მოაკვლევინა. იაპონიის ისტორიაში სუიკო პირველი ქალი იყო, რომელიც იმპერატორების ტრადიციული წესის მიხედვით აირჩიეს.

სუიკოს ტახტზე ასვლიდან ერთ წელიწადში ქვეყნის რეგენტად იმპერატორის ძმიშვილი, პრინცი სიოტოკუ დაინიშნა, თუმცა მანამდეც ქვეყნის ძალაუფლება მის და სოგა ნო უმაკოს ხელში იყო, რადგან სუიკო სახელმწიფო საქმეებში არ იყო გარკვეული. მოგვიანებით, მისი მმართველობა მისმა პოლიტიკური გადაწყვეტილებების მიღების უნარმა გადაარჩინა. იმპერატორი ქალი სუიკო ქვეყანას 35 წელი მართავდა და 74 წლის ასაკში გარდაიცვალა.
ნაივაშის შეთანხმება

ნაივაშის შეთანხმება  — სამშვიდობო შეთანხმება, რომელსაც ხელი მოაწერეს სუდანის სახალხო განმათავისუფლებელმა მოძრაობამ და სუდანმა 2005 წელს. ხელშეკრულების შედეგად დასრულდა სუდანის მეორე სამოქალაქო ომი. გარდა ამისა, ნაივაშის ხელშეკრულების შედეგად გაინისაზღვრა სამხრეთ სუდანის დამოუკიდებლობის რეფერენდუმის თარიღი.

შეთანხმების კომპონენტები
კონფლიქტის მხარეებს შორის ხელი მოეწერა შემდეგ ხელშეკრულებებს (პროტოკოლებს):

მაჩაკოსის პროტოკოლი — ხელი მოაწერეს მაჩაკოსში, კენია, 2002 წლის 20 ივლისს.
ხელისუფლების განაწილების პროტოკოლი — ხელი მოაწერეს ნაივაშაში, კენია, 2004 წლის 26 მაისს.
შეთანხმება ბუნებრივი რესურსების განაწილების შესახებ — ხელი მოაწერეს ნაივაშაში, კენია, 2004 წლის 7 იანვარს.
შეთანხმება აბიეის რაიონში კონფლიქტის დარეგულირების შესახებ — ხელი მოაწერეს ნაივაშაში, კენია, 2004 წლის 26 მაისს.
შეთანხმება სამხრეთ კორდოფანში და ცისფერ ნილოსში კონფლიქტის დარეგულირების შესახებ — ხელი მოაწერეს ნაივაშაში, კენია, 2004 წლის 26 მაისს.
შეთანხმება უსაფრთხოების ზომების შესახებ — ხელი მოაწერეს ნაივაშაში, კენია, 2003 წლის 25 სექტემბერს.
შეთანხმება ცეცხლის შეწყვეტისა და რეგიონში უსაფრთხოების ზომების შესახებ — ხელი მოაწერეს ნაივაშაში, კენია, 2004 წლის 30 ოქტომბერს.
აღსრულების შეთანხმება — ხელი მოაწერეს ნაივაშაში, კენია, 2004 წლის 31 დეკემბერს.

ნაივაშის ხელშეკრულებას ხელი მოეწერა 2005 წლის 9 იანვარს.

მხარეთა გამიჯვნის პროცესი
2007 წლის 11 ოქტომბერს სუდანის სახალხო განმათავისუფლებელი მოძრაობა გავიდა სუდანის მთავრობიდან და ხარტუმი დაადანაშაულა სამშვიდობო ხელშეკრულების დარღვევაში. კერძოდ, სსგმ ამტკიცებდა, რომ მთავრობაში კვლავ დომინირებდა ეროვნული კონგრესი და 15 000 ჯარისკაცი ჯერ კიდევ იმყოფებოდა სამხრეთი სუდანის ტერიტორიაზე. თუმცა სსგმ აცხადებდა, რომ არ სურდა ომის ვითარებაში დაბრუნება.

2007 წლის 13 დეკემბერს, სსგმ კვლავ დაუბრუნდა სუდანის მთავრობას. ხელმოწერილი შეთანხმება ადასტურება რომ ადგილები მთავრობაში როტაციის პრინციპით გადანაწილდებოდა ჯუბასა და ხარტუმს შორის ყოველ სამ თვეში ერთხელ. ასევე მიაღწიეს შეთანხმებას ჯარების საზღვრის გასწვრივ გაყვანის შესახებ.

2008 წლის 8 იანვარს სუდანის შეიარაღებულმა ძალებმა საბოლოოდ დატოვეს სამხრეთი სუდანი.
სუდანის პირველი სამოქალაქო ომი

სუდანის პირველი სამოქალაქო ომი  — სამოქალაქო ომი სუდანში ქრისტიანულ სამხრეთსა და მუსულმანურ ჩრდილოეთს შორის. 1953 წელს დიდმა ბრიტანეთმა და ეგვიპტემ დადეს ხელშეკრულება, რომელიც ითვალისწინებდა სუდანის თვითგამორკვევის უფლებას. დამოუკიდებლობისაკენ გარდამავალი პერიოდი დაიწყო 1954 წელს პარლამენტის გახსნით. ბრიტანეთ-ეგვიპტის შეთანხმების თანახმად სუდანმა დამოუკიდებლობა მიიღო 1956 წლის 1 იანვარს დროებითი კონსტიტუციით. აშშ იყო ერთ-ერთი პირველი სახელმწიფო, რომელმაც აღიარა ახალი ქვეყნის დამოუკიდებლობა.

მაგრამ ყველა სამთავრობო დაწესებულება გარდამავალ პერიოდში განთავსდა ჩრდილოეთ სუდანის ტერიტორიაზე. ბრიტანელებმა ვერ შეძლეს ხელისუფლების თანაბარი განაწილება ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნაწილებს შორის, რაც გახდა მომავალი კონფლიქტის წინაპირობა. ხარტუმში არაბებმა გადაწყვიტეს შეექმნათ ქვეყნის ფედერალური მმართველობის სისტემა, რამაც გამოიწვია სამხრეთის ქრისტიანული მოსახლეობის შეიარაღებული აჯანყება. სამხრეთელებმა თავი მოტყუებულად იგრძნეს და დაიწყეს თავდასხმა სამთავრობო ჯარებზე, რამაც გამოიწვია სამოქალაქო ომი, რომელიც მიზნად ისახავდა სამხრეთი ნაწილის დამოუკიდებლობას. ეს ომი 1955-1972 წლებში, 17 წელი მიმდინარეობდა.

ამ 17 წლის განმავლობაში სამხრეთ სუდანის ლიდერები აგიტაციას ატარებდნენ მოსახლეობაში ავტონომიის ან დამოუკიდებლობის შესახებ. სამოქალაქო ომი დასრულდა 1972 წელს ადის-აბების შეთანხმების ხელმოწერის შემდეგ. სუდანის სამხრეთმა ნაწილმა მიიღო ფართო რეგიონალური ავტონომია. სამხრეთელები მიღებული გადაწყვეტილებით უკმაყოფილოები იყვნენ, რამაც 10 წლის შემდეგ ახალი სამოქალაქო ომი გამოიწვია.
აპოპტოზი

აპოპტოზი ( — ფოთოლცვენა) — დაპროგრამებული უჯრედული სიკვდილის რეგულირებადი პროცესი, რომლის შედეგადაც უჯრედი ფრაგმენტირდება ცალკეულ აპოპტოტიკურ სხეულაკებად, რომლებიც შეზღუდულია პლაზმური მემბრანით. დაღუპული უჯრედის ფრაგმენტები, როგორც წესი, ძალიან სწრაფად (საშუალოდ 90 წუთში) ფაგოციტირდება მაკოფაგების ან მეზობელი უჯრედების მიერ, რითიც გვერდს უვლის ანთებითი რეაქციების განვითარებას. აპოპტოზის მორფოლოგიურად რეგისტრირებადი პროცესი გრძელდება 1-3 საათს. აპოპტოზის ერთ-ერთი უმთავრესი ფუნქციაა დეფექტური (დაზიანებული, მუტანტური, ინფიცირებული) უჯრედების განადგურება. მრავალუჯრედიან ორგანიზმებში აპოპტოზი აგრეთვე ამოქმედებულია დიფერენციაციასა და მორფოგენეზში, უჯრედული ჰომეოსტაზის მხარდაჭერაში, იმუნური სისტემის განვითარებისა და ფუნქციონირების მნიშვნელოვანი ასპექტების უზრუნველყოფაში. აპოპტოზი აღენიშნება ყველა ევკარიოტს, დაწყებული ერთუჯრედიანი უმარტივესებიდან უმაღლეს ორგანიზმებამდე. პროკარიოტების დაპროგრამებულ სიკვდილში მონაწილეობს აპოპტოზის ეუკარიოტული ცილების ფუნქციური ანალოგები.