iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ზურაბ სამადაშვილი

ზურაბ გიორგის ძე სამადაშვილი (დ. 29 იანვარი, 1955, თბილისი, საქართველო — გ. 30 აგვისტო, 2021, თბილისი, საქართველო) — ქართველი მწერალი და დრამატურგი.

ბიოგრაფია
ზურაბ სამადაშვილი დაიბადა თბილისში, 1955 წლის 29 იანვარს.

1972 წელს დაამთავრა თბილისის 51-ე სკოლა და იმავდროულად მუსიკალური სასწავლებელი, ხოლო 1977 წელს — საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტის ტექნოლოგიური ფაკულტეტი, ინჟინერ-ტექნოლოგის სპეციალობით.

მისი ლექსები პირველად დაიბეჭდა ჟურნალ „ნობათში“, 1983 წელს, ხოლო პროზაული დებიუტი შესდგა მოთხრობით „დუბლინელები“, 1986 წლის „მნათობის“ მე-7 ნომერში.

2010-2012 წლებში იყო გალა (ლიტერატურული პრემია) ჟიურის წევრი.

ზურაბ სამადაშვილი გარდაიცვალა თბილისში, 2021 წლის 30 აგვისტოს.

წიგნები
ორის ნახევარი (ლექსები), რედაქტორი – დათო ახობაძე, თბ. მერანი, 1990
წრე (მოთხრობები), რედაქტორი – ლია შარვაშიძე, თბ. მერანი, 1993
სველი აგური (რომანი), თბ. საარი, 1997
შეშლილი სახლი (თრილერი), თბ. "ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა", 1998, 127 გვერდი – 99928-52-10-0
ხმაურიანი დღეები (რომანი), სერია – "ქალაქური პროზა", რედაქტორი დათო აბულაძე, თბ. "საარი", 1999 – 99928-39-10-4
აქსიომა (ლექსები), თბ. მერანი, 2006
ხატვის გაკვეთილი (ლექსები), თბ. გამომცემლობა გლოსა, 2015
ექსპერიმენტი (მოთხრობები), თბ. გამომცემლობა გლოსა, 2015
მოსალოდნელი მოულოდნელობანი (რომანი), თბ. გამომცემლობა გლოსა, 2015

პიესები
კარს იქით, 1990
წრე, 1992
ობლები (გაქართულებული ვარიანტი მარტინ მაკდონაჰის პიესისა ), ილუსტრატორი ალექსანდრე სლოვინსკი, ჟურნალი „ჩვენი მწერლობა“, 6 (110) - 7(111), თბილისი, 2010. - : 1987-7730.
ხმაურიანი დღეები, გიგა ლორთქიფანიძის სახელობის რუსთავის თეატრი, 2016
ობლები, სოხუმის თეატრი, რეჟისორი გიორგი ქანთარია, 2017

თეატრი
„კარს იქით“, სანდრო ახმეტელის სახელობის თეატრი, რეჟისორი ალექსანდრე ქანთარია, 1990
„წრე“, სანდრო ახმეტელის სახელობის თეატრი, რეჟისორი ალექსანდრე ქანთარია, 1992
„ხმაურიანი დღეები“ გიგა ლორთქიფანიძის სახელობის რუსთავის თეატრი, 2016
„ობლები", სოხუმის თეატრი, რეჟისორი გიორგი ქანთარია, 2017

რადიოთეატრი
"ხმაურიანი დღეები", რეჟისორი ლევან ლორთქიფანიძე, 2002

პრემიები და ჯილდოები
საბა (ლიტერატურული პრემია) ნომინაციაში „წლის საუკეთესო რომანი“ რომანისათვის „მოსალოდნელი მოულოდნელობანი“, 2016
ღიმილი

ღიმილი — სახის გამომეტყველება, რომელიც პირის ორივე მხარეს წარმოიქმნება კუნთების მოხვრით. ღიმილი თვალების გარშემოც წარმოიქმნება. ადამიანებში, ესაა გამომეტყველება, რომელიც გამოხატავს ბედნიერებას ან სიამოვნებას, მაგრამ ზოგჯერ არის შფოთვის უნებლიე გამოხატვა; ამ შემთხვევაში ცნობილია როგორც სახის მანჭვა. ღიმილი კულტურის, რასისა და რელიგიის მიუხედავად ყველასთვის გასაგებია და საერთაშორისოდაა ცნობილი. კროს-კულტურულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მსოფლიოში ღიმილი კომუნიკაციის ერთ-ერთი საშუალებაა, მაგრამ კულტურათა მიხედვით დიდი განსხვავებაა. ეს ასევე შეიძლება იყოს სპონტანური და ხელოვნური.

ცხოვრებაში, სულ მცირედ, ერთხელ მაინც ყველას გაუღიმია და ეს არაა რაღაც, რასაც დავისწავლით — არამედ პოზიტიური გამოცდილების ბუნებრივი რეაქციაა.
კრონბორგი

კრონბორგი — ვარსკვლავის ფორმის ციხესიმაგრე დანიაში. მდებარეობს კუნძულ ზელანდიის უკიდურეს ჩრდილოეთ კიდეზე, დანიასა და შვედეთს შორის მდებარე ერესუნის სრუტის სანაპიროზე, ქალაქ ჰელსინგერის სიახლოვეს. ამ მონაკვეთში, სრუტის სიგანე მხოლოდ 4 კმ-ია. კრონბორგს, როგორც საზღვაო ციხესიმაგრეს, მეტად სტრატეგიული მნიშვნელობა ჰქონდა, იმდენად, რამდენადაც ბალტიის ზღვიდან მსოფლიო ოკეანეში გამოსასვლელი სულ რამდენიმე სრუტეს შორის ერთ-ერთის სანაპიროზე მდებარეობდა. ხიხესიმაგრე საუკუნეების განმავლობაში ჩრდილოეთ ევროპის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს რენესანსულ ციხედ რჩებოდა. 2000 წელს ის იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

ციხესიმაგრე 1420 წლით თარიღდება და მისი აგება დანიის მეფე ერიკ პომერანელს მიეწერება, რომელიც ერესუნის სრუტის გავლით ბალტიის ზღვაში შემავალი და გამომავალი გემებისგან გადასახადს იღებდა.

ციხესიმაგრემ ამჟამინდელი სახელი 1585 წელს მიიღო, როდესაც ის დანიის მეფე ფრედერიკ -მ გადააკეთა და ბრწყინვალე, რენესანსული სტილის ევროპის უზარმაზარ ციხედ აქცია.

1629 წელს ორი მუშის დაუდევრობის გამო გაჩენილმა ხანძარმა ციხესიმაგრე მნიშვნელოვნად დააზარალა. მხოლოდ 1639 წელს, მეფე კრისტიან მოახდინა მისი შეკეთება და კვლავ ძველებურ სახეს დაუბრუნდა, მაგრამ პირვანდელი ბრწყინვალება სრული სახით ინტერიერს აღარასდროს დაუბრუნებია. 1658 წელს, სიმაგრე შვედებმა დაიპყრეს. 1688-1690 წლებში მას დამატებითი დაცვითი ხაზი დაემატა, რის შემდეგაც კრონბორგი მთელს ევროპაში უძლიერეს ციხესიმაგრედ მიიჩნეოდა. 1739 - 1900-იან წლებში ის გამოიყენებოდა როგორც საპყრობილე.

კრონბორგის ციხესიმაგრე, ბევრისათვის ელსინორის სახელითაა ცნობილი, როგორც ის უილიამ შექსპირმა თავის ტრაგედია „ჰამლეტში“ მოიხსენია.
ალამოს ბრძოლა

ალამოს ბრძოლა (, , 23 თებერვალი — 6 მარტი 1836) წარმოადგენს ტეხასის რევოლუციის, ისტორიულიად გამორჩეულ ეპიზოდს. მექსიკური ტეხასის ნაწილიდან განიდევნა ტეხასის მექსიკური მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი და ამერიკის შეერთებული შტატების არმიამ ეს ბრძოლა მოიგო. მიუხედავად ამისა, ალამოს ბრძოლა ისტორიაში შევიდა, როგორც მოსახლეობის უმცირესობის მხრიდან გმირული თავდაცვის, კრიტიკულ დღეებში მაღალი სულისკვეთებისა და გამბედაობის გამოვლენის ლეგენდარული მაგალითი. მენჩაკის წიგნის« , : , , » და სხვა ისტორიული წყაროების მიხედვით 1834 წელს ტეხასში 30000 ინგლისურენოვანი და 7000 ესპანურ ენაზე მოლაპარაკე მოსახლე აღიწერება. მექსიკის პრეზიდენტი ანტონიო ლოპეს დე სანტა-ანას ხელმძღვანელობით განხორციელდა შეჭრა იმ ტერიტორიებზე, რომლებიც ადრე მის კონტროლს ექვემდებარებოდა. 23 თებერვალს მექსიკური არმია იკავებს ბექარს და იწყებს ტეხასის ჰროიზონტზე ალამოს მისიის გაშლას.

6 მარტის დილას, მექსიკის ჯარი შტურმით იკავებს ალამოს. ტეხასელები ორ შეტევას იგერიებენ და თავდაცვაზე გადადიან, მაგრამ მესამე ბრძოლა მათთვის უმძიმესი შედეგებით მთავრდება. ტეხასელი ჯარისკაცების დარჩენილი ნაწილი ორსართულიანი ქვის შენობის (ალამოს) და მისი სამრეკოლს მიდამოს პოზიციებს იკავებს. აჯანყებულთა ნაწილის მცირერიცხოვანი ჯგუფი ყაზარმებისკენ გაიქცა და ცდიოლბდნენ თავის გადარჩენას, მაგრამ ამ გზაზე მათ ცეცხლი გაუხსნა მრავალრიცხოვანმა მექსიკურმა კავალერიამ. მექსიკელი მებრძოლები, დიდი ძალისხმევით და მსხვერპლით იღებდნენ შენობის თითოეულ ოთახს. ბრძოლის დასასრულას, მრავალრიცხოვანი არმია შენობას იღებს და ამყარებს მასზე კონტროლს; მაგრამ დამარცხებულ აჯანყებულთა მხრიდან წარმოებული გმირული თავდაცვა, საბრძოლო სულისკვეთების გამოვლენის ენციკლოპედიურ, ისტორიულ ნიმუშად იქცა.

დაუზუსტებელი წყაროებით და გადმოცემით ბრძოლის დროს ხუთი თუ შვიდი ტეხასელი დანებდა და ტყვედ ჩაბარდა, მაგრამ სანტა-ანას ბრძანებით ისინი სიკვდილით დასაჯეს. ცალკეული წყაროების მიხედვით დაღუპულ ტეხასელთა რიცხოვნობა 182 - 257 დიაპაზონში ფიქსირდება, ეს მაშინ როდესაც მექსიკური ჯარის დანაკარგი 400-600 დაჭრილსა და დაღუპულს მოითვლის. ალამოს ლეგენდარული ბრძოლის შემდეგ, ტეხასის გარნიზონის მხრიდან გადარჩა ორი მეომარი, რომლებიც შეიწყალა მქსიკურმა მხარემ, ესენია რაბუ ჯო და ტეხასის არმიის დეზერტირი ბრიგიდო ჰერერო. სანტა-ანამ ასევე შეიწყალა ქალები და ბავშვები, რომლებიც გათავისუფლდნენ დაკითხვების შემდეგ.

ალამოს გმირული თავდაცვა და ეს ლეგენდარული ბრძოლა დღეს ამერიკელი მოქლაქეებისთვის წარმოადგენს, ზოგადად პრობლემების მიმართ მდრგადობის და გმირული სულისკვეთების მაგალითს. ფრაზა „გახსოვდეს ალამო!“ - რთული პრობლემების წინაშე მდგომ ადამიანთა ურთიერთ-შთაგონებას და გამხნევებას ემსახურება.

დამატებითი ინფორმაცია
მეტალოგენია

მეტალოგენია — გეოლოგიის დარგი, რომელიც იკვლევს მადნეული საბადოების ჩამოყალიბებისა და განაწილების რეგიონულ კანონზომიერებებს მაგმურ, ტექტონიკურ და ნალექთდაგროვებით პროცესებთან კავშირში. ეს პროცესი გეოსინკლინებსა და ბაქნებზე სხვადასხვაგვარად მიმდინარეობს.

გეოსინკლინის დაძირვის ეტაპზე წარმოიქმნება მაგმური ქანების 4 ფორმაცია: სპილიტ-კერატოფირული — სპილენძის, თუთიის, ზოგჯერ ტყვიის კოლჩედანური ტიპის საბადოებით; პერიდოტიტური-ქრომიტების მაგმური საბადოებით; გაბრო-პიროქსენიტ-დუნიტური — ტიტანმაგნეტიტური მადნების მაგმური საბადოებით და პლაგიოგრანიტ-პლაგიოსიენიტური — რკინისა და სპილენძის სკარნული საბადოებით.

მეტალოგენია წარმოადგენს მადნეული საბადოების პროგნოზის მეცნიერულ საფუძველს.

საქართველოსა და კავკასიაში მეტალოგენიის პრობლემები გაშუქებულია გიორგი ზარიძის, გიორგი თვალჭრელიძის, გიორგი ძოწენიძის და სხვ. შრომებში.
ფრედერიკ დიუბუა დე მონპერე

მარი-ფრედერიკ დიუბუა დე მონპერე (; დ. 28 მაისი, 1798, მოტიე, შვეიცარია — გ. 7 მაისი, 1850, იქვე) — შვეიცარიელი მოგზაური, სიძველეთა მკვლევარი და გეოლოგი. ნევშატელის აკადემიის პროფესორი.

1831-1834 წლებში იმოგზაურა შავი ზღვის ჩრდილოეთ სანაპიროზე, ყირიმსა და ამიერკავკასიაში. შედეგები გამოაქვეყნა 1839-1845 წლებში, ექვსტომიან ნაშრომში (დიდი ატლასის დართვით), რომელშიც თავმოყრილია ძვირფასი ფაქტობრივი მასალა ქვეყნის ბუნებისა და სიძველეთა შესახებ. დიუბუა დე მონპერე საქართველოს გეოლოგიის პირველი მკვლევარია. მან შენიშნა კავკასიონის კრისტალური სუბსტრატის გამოსავლები დარიალის ხეობასა და აფხაზეთში, აღნიშნა კავკასიონის ნაოჭა სისტემის ახალგაზრდა (გვიანმესამეული) ასაკი და სიმეტრიული აგებულება გარდიგარდმო ჭრილში. აღწერა საქართველოს დანალექი წყებების განამარხებული ფაუნა და შეადგინა საქართველოს პირველი გეოლოგიური რუკა.

დიუბუა დე მონპერე განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევდა ხალხთა ისტორიის საკითხებს, ქართულ და სომხურ ხუროთმოძღვრულ ძეგლებს. გამოთქვამდა მოსაზრებებს ძველი ქართული ხუროთმოძღვრების თავისებურებათა და ისტორიის განვითარების შესახებ. მისი აზრით, ქართული ხუროთმოძღვრება ბიზანტიური და სომხური ხუროთმოძღვრების განშტოება ან ანარეკლი იყო. დიუბუა დე მონპერეს თეორიის სიმცდარე დაამტკიცეს ქართველმა ხელოვნებათმცოდნეებმა. მიუხედავად იმისა, რომ დიუბუა დე მონპერეს მიერ შემუშავებული კონცეფცია არასწორი იყო, მისი ნაშრომები მნიშვნელოვანია, რადგან მათში მოცემულია შემდგომში დაღუპული ან სახეშეცვლილი ძეგლების აღწერილობები და ჩანახატები.
ფსკალი

ფსკალი — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (სომხური ათარის თემი), შავიზღვისპირა დაბლობზე, მდინარე ჭაშის ზემოთში. ზღვის დონიდან 150 მ, ოჩამჩირიდან 45 კმ. სახელწოდება ქართულია, „ფსკა“ მეგრულად „საფუტკარეს“ ნიშნავს. 1949 წლის მდგომარეობით, შედიოდა მეორე ათარის (დღევანდელი სომხური ათარა) სოფსაბჭოს შემადგენლობაში. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.
ფოქვეში

ფოქვეში — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში, სამურზაყანოს დაბლობზე, მდინარე ღალიძგის მარცხენა ნაპირას. თემის ცენტრი (სოფლები: აყვარაში, კაციჰაბლა, საჩაჩხალია, ურთა). ზღვის დონიდან 40 მ, ოჩამჩირიდან 18 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.

მოსახლეობა
ღვადა

ღვადა — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში, კოდორის ქედის სამხრეთ მთისწინეთში, მდინარე ცხენიშწყარის მარჯვენა ნაპირზე. თემის ცენტრი (სოფლები: აბააჟვახუ, მეორე ჯირღული, ღვადაახუწა). ზღვის დონიდან 200 მ, ოჩამჩირიდან 20 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.

ისტორია
წარმოშობით ქართული წარმოშობის სახელწოდებაა. მეგრულად „მსუქან, ნოყიერ მიწას“, „წყლისპირა ადგილს“ ნიშნავს. საუკუნის 30-იანი წლებიდან ხშირად იხსენიება წყაროებში (ა. ნორდმანი). 1886 წელს იგი ჯგერდის თემში შემავალი სოფელია. 1930 წელს კვლავ იგივე თემში შედიოდა. სრულიად საქართველოს ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის პრეზიდიუმის „აფხაზეთის ასსრ-ს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფის შესახებ“ დადგენილებით 1935 წლის 16 აგვისტოს ჯგერდის სასოფლოს საბჭოს გამოეყო სოფლები აბააჟვახუ, ღვადა, ჯირგული და ახუწა. შედეგად დაარსდა დღევანდელი ღვადის სასოფლო საბჭო ცენტრით სოფელ ღვადაში.
ჩაწვქითი

ჩაწვქითი — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (გუფის თემი), მდინარე ღალიძგის ხეობაში. ზღვის დონიდან 170 მ, ოჩამჩირიდან 25 კმ, აკვასკიიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 3 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ. საქართველოს უახლესი კანონმდებლობით მიეკუთვნება „რუსეთის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიებს“.
ცაგერა (ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი)

ცაგერა — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (არადუს თემი), შავიზღვისპირა დაბლობზე. ზღვის დონიდან 35 მ, ოჩამჩირიდან 10 კმ.

1940-იან წლებში აქ ლეჩხუმელი კოლმეურნეებით ჩაასახლეს და სოფელს ლეჩხუმის ადმინისტრაციული ცენტრის ცაგერის მიხედვით ცაგერა უწოდეს. 1949-1954 წლებში არსებობდა ცაგერას სასოფლო საბჭო. 1954 წლის 19 ივნისს მოქვის სასოფლო საბჭოს გამოეყო სოფლები არადუ და ჯუკმური და შეუერთდნენ ცაგერის სასოფლო საბჭოს, რომელსაც ეწოდა არადუს სასოფლო საბჭო ცენტრით სოფ. არადუში. 1960 წლის 3 აგვისტოს არადუს სასოფლო საბჭოს გამოეყო სოფ. ცაგერა და კოჩარის სასოფლო საბჭოს მიუერთდა. მოგვიანებით, სოფელი კოჩარის თემს გამოეყო და კვლავ არადუს სასოფლო საბჭოს დაუბრუნდა.
ფორამინიფერები

ფორამინიფერები — უმარტივესების რიგი ფესვფეხიანთა ქვეკლასისა. ძირითადად ზღვის ბენთოსური ცხოველები არიან, მხოლოდ 2 ოჯახია ( და ) პლანქტონური ფორმები. ფორამინიფერების ციტოპლაზმური სხეული დაფარულია მკვრივი ნიჟარით. ნიჟარები ერთ- და მრავალსაკნიანია, ზოგჯერ დატოტვილი. საკანის აგებულებასა და განლაგებაზეა დამოკიდებული ჩონჩხის ფორმა.

ზომა ძირითადად 0,1—1 მმ, ზოგისა — 20 სმ აღწევს. ნიჟარის შიგთავსი გარემოსთან დაკავშირებულია ბაგით. ფორამინიფერების საკანი დაცხრილულია
უწვრილესი ფორმებით, საიდანაც გამოდის დატოტვილი და ანასტომოზირებული ფსევდოპოდიები, რომელთა დანიშნულებაა მოძრაობა და საკვების მოპოვება.
ფორამინიფერებისათვის დამახასიათებელია ჰაპლოიდური და დიპლოიდური თაობების მორიგეობა. ზიგოტიდან ვითარდება უსქესო დიპლოიდური თაობა — აგამონტი.

მისი ბირთვის ზრდისა და მრავალჯერადი დაყოფის შემდეგ წარმოიქმნება აგამეტები, რომლებიც საწყისს აძლევენ ჰაქპლოიდურ სქესობრივ თაობას — გამონტებს, ამ უკანასკნელებისაგან კი ვითარდება გამეტები. ზოგიერთ ფორამინიფერებს აქვს ორშოლტიანი სასქესო უჯრედები — იზოგამეტები, რომლებიც წყალში კოპულირებენ სხვა ინდივიდის გამეტებთან და წარმოქმნიან დიპლოიდურ ზიგოტას.

ფორამინიფერები შედიან ზღვის დანალექი ქანების შემადგენლობაში. ნამარხი ფორამინიფერები ცნობილია კამბრიული ხანიდან. ნამარხ ფორამინიფერებს დიდი მნიშვნელობა აქვს სტრატიგტრაფიისათვის.
ჭიჩო

ჭიჩო — მთა საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთისა და თიანეთის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს ქართლის ქედის ჩრდილოეთ მონაკვეთზე, მდინარე ივრის სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3084 მ. აგებულია ზედაიურული და ქვედაცარცული ასაკის მერგელოვანი ფიქლებით. მთის კალთები ციცაბოა. დანაწევრებულია მდინარეების ფშავის არაგვისა და ივრის შენაკადებით. ჩრდილოეთ კალთაზე შემორჩენილია რამდენიმე პატარა მყინვარული ცირკი. მთის ზემო ნაწილი შემოსილია სუბალპური და ალპური ბალახეულით, ქვემო — შერეული ფართოფოთლოვანი ტყით.
დანდი

დანდი — ქალაქი გაერთიანებულ სამეფოში, შოტლანდიაში. დანდი არის საპორტო ქალაქი, მდებარეობს ჩრდილოეთის ზღვის სანაპიროზე, ფერთ-ოვ-თეის ყურეში, შოტლანდიის აღმოსავლეთ ნაპირზე. ქალაქი წარმოადგენს დანდის ოლქის ადმინისტრაციულ ცენტრს. ამჟამად მოსახლეობის რაოდენობა 143 ათას ადამიანს შეადგენს, და გარეუბანებით 170 ათას.

ერთ-ერთი ვერსიის მიხედვით, ქალაქის სახელწოდება ითარგმნება, როგორც „ცეცხლის ციხესიმაგრე", შუქურების დიდი რაოდენობის გამო. ქალაქის წარმოშობის ზუსტი თარიღი ცნობილი არ არის, აღნიშნული წერილობითი დოკუმენტებში მოიხსენიება საუკუნიდან.
ბლაენავონი

ბლაენავონი — ქალაქი სამხრეთ-აღმოსავლეთ უელსში. მდებარეობს ისტორიული მონმოუშირის საზღვრებში, გორაკის ფერდობზე. ბოლო მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 6 349 ადამიანს შეადგენს. უელსურ ენაზე მდინარის სათავეს ნიშნავს.

ბლაენავონი 1788 წელს გახსნილი რკინის საწარმოო იმ ფაბრიკის ირგვლივ განვითარდა, რომელიც დღეს მუზეუმს წარმოადგენს. ფოლადისა და ქვანახშირის მრეწველობის ზრდამ, არეალის ირგვლივ მოსახლეობის მატება გამოიწვია და იმ დროისთვის ქალაქის მოსახლეობამ 20 000 ადამიანი შეადგინა. 1900 წელს ფოლადის, ხოლო 1980 წელს ქვანახშირის საწარმოების დახურვას მოსახლეობის შემირება მოჰყვა და ამჟამად ქალაქი ძირითადად მოხუცებითაა დასახლებული.

2000 წელს, ძველი ინდუსტრიული წარსულის გამო ბლაენავონი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
ბლენჰეიმის სასახლე

ბლენჰეიმის სასახლე — მონუმენტური, სასოფლო ტიპის სასახლე ინგლისის პატარა ქალაქ ვუდსტოკში, ოქსფორდშირის საგრაფოში. ის ერთადერთი არასამეფო და არასაეპისკოპოსო სასოფლო სახლია ინგლისში, რომელიც სასახლის ტიტულს ატარებს. აშენდა 1705 - 1724 წლებში. 1987 წელს ის იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

სასახლე მადლობის ნიშნად მთელმა ერმა მარლბორუგის გრაფს - ჯონ ჩერჩილს უძღვნა, რომელიც ჰოხშტედის ბრძოლიდან, სადაც მან ფრანგებსა და ბავარიელებს სძლია და სამშობლოში სამხედრო ტრიუმფით დაბრუნდა.

სასახლე უიშვიათეს, საკმაოდ მცირე ხნის ისტორიის მქონე ინგლისური ბაროკოს სტილშია აგებული და დღეს თითქმის იგივე სახითაა შემორჩენილი, როგორც ის 1720-იან წლებში იყო.
მოძღვართ-მოძღვარი

მოძღვართ-მოძღვარი — გელათის აკადემიის რექტორი. „ხელმწიფის კარის გარიგების“ მიხედვით, იგი ძალიან პატივსაცემი პიროვნება იყო და განსაკუთრებით საპატიო ადგილი ეკავა სახელმწიფოში. იგი ეკლესიის ოთხ უმაღლეს იერარქს შორის პირველი იყო: „ამ ოთხთაგან (იგულისხმებიან მოძღვართ-მოძღვარი, ორი კათალიკოსი და მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელი) ერთი საჯდომი მარჯვენით (იგულისხმება მეფის მარჯვნივ) დაუწერია მოძღვართ მოძღვარსა“. „ხელმწიფის კარის გარიგებიდან“ ჩანს, მოძღვართ-მოძღვარი მეფისთვის ძლიერ საპატიო პიროვნება იყო. მიღების დროს პირველად მოძღვართ-მოძღვარს იწვევდნენ მეფესთან და მეფეც ყველაზე დიდი პატივით იღებდა მას.

„ხელმწიფის კარის გარიგებაში“ არაფერი არ არის ნათქვამი მოძღვართ-მოძღვარის ფუნქციების შესახებ. ექვთიმე თაყაიშვილის ვარაუდით, იგი გელათის აკადემიის რექტორი უნდა ყოფილიყო. ივანე ჯავახიშვილის ცნობით, მოძღვართ-მოძღვარს განსაკუთრებული ადგილი ეკავა სამონასტრო ცხოვრებაში, როგორც მეცნიერ ბერს, რომელსაც ჰყავდა საკუთარი მოწაფეები და რომელთანაც სხვადასხვა მხრიდან მიდიოდნენ ხოლმე სასწავლებლად. ივ. ჯავახიშვილი ასევე ამბობს, რომ მოძღვართ-მოძღვარი მოძღვრების უფროსი უნდა ყოფილიყო.

მოძღვრები საქართველოში დიდი ავტორიტეტით სარგებლობდნენ და, შესაბამისად, მათი უფროსი უფრო მეტად პატივსაცემი იქნებოდა.

მოძღვართ-მოძღვარი არ იყო სახელმწიფო ან საეკლესიო სამართლით გათვალისწინებული რომელიმე მოხელე. იგი სწავლულ ბერად ითვლებოდა. მისი სახელი — მოძღვართ-მოძღვარი — მეცნიერული წოდების აღმნიშვნელი უფრო იქნებოდა, ვიდე თანამდებობისა. მისი ავტორიტეტი და მნიშვნელობა იმაში მდგომარეობდა, რომ მას ჰყავდა საკუთარი მოწაფეები და ჰქონდა საკუთარი სკოლა.
ირლანდიური ენა

ირლანდიური ენა  — ირლანდიელების ენა, კელტური ენების ერთ-ერთი ენა, შოტლანდიურ და მენურთან ერთად ეკუთვნის ამ ჯგუფის გოიდელურ ქვეჯგუფს.

ირლანდიის რესპუბლიკის სახელმწიფო ენა. 2005 წლის 13 ივნისს მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება ევროკავშირის სამუშაო ენების რიცხვში ირლანდიურის ჩართვისა, რომელიც ძალაში 2007 წლის 1 იანვრიდან შევიდა.
კენტერბერის კათედრალი

კენტერბერის კათედრალი — ერთ-ერთი უძველესი და ცნობილი ქრისტიანული კათედრალი ინგლისში, კენტის საგრაფოს ისტორიულ ქალაქ კენტერბერიში. 1988 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. წარმოადგენს ინგლისური ეკლესიის ლიდერის - კენტერბერის არქიპეისკოპოსის საკათედრო ტაძარს და მთელი მსოფლიოს ანგლიკანური საზოგადოების სიმბოლოს.

ტაძრის მისი პირველი არქიეპისკოპოსი იყო ავგუსტინ კენტერბერიელი, რომელიც მანამდე რომში, წმინდა ანდრიას ბენედიქტური სააბატოს აბატი იყო. 597 წელს ის პაპმა გრიგოლ -მა ანგლო-საქსონიაში მისიონერად გაგზავნა. 602 წელს მან კათედრალი დააფუძნა წმინდა მხსნელის (მაცხოვრის) სახელზე. 1993 წელს, კათედრალის ქვეშ წარმოებულმა არქეოლოგიურმა გათხრებმა დაადასტურა ძველი ტაძრის არსებობა, რომელიც რომაული გზის გასწვრივ ყოფილა აშენებული.

ავგუსტინმა ქალაქის კედლების გარეთ ასევე დააფუძნა წმინდა პეტრესა და პავლეს სახელობის სააბატო, რომელიც მრავალი საუკუნის განმავლობაში არქიეპისკოპოსთა ძვალთშესალაგს წარმოადგენდა. სააბატო ასევე შესულია მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

კათედრალს საუკუნეთა განმავლობაში სხვადასხვა სტრუქტურები ემატებოდა, თუმცა თანამედროვე ფორმები - საუკუნეებში მიიღო.
წმინდა ავგუსტინის სააბატო

წმინდა ავგუსტინის სააბატო — ყოფილი სააბატო ინგლისში, კენტის საგრაფოს ქალაქ კენტერბერიში.

597 წელს, რომის პაპმა გრიგოლ -მა რომის წმინდა ანდრიას ბენედიქტური სააბატოს აბატი ავგუსტინი ანგლო-საქსონიაში მისიონერად გააგზავნა. ავგუსტინმა კენტის იმჟამინდელი მეფის, ეტელბერტის მეუღლის მხარდაჭერა მოიპოვა, რომელიც მას კენტერბერის სიახლოვეს მონასტრის დაარსებაში დაეხმარა. ამის შემდეგ, მეფემ ბრძანა აღემართათ წმინდა პეტრესა და პავლეს სახელობის ტაძარი და უზრუნველეყოთ იგი მრავალფეროვანი შემოწირულობებითა და საჩუქრებით. ამ მოვლენებს საუკუნის ქრონისტი უილიამ ტორნი აღწერს. სააბატომ შემდეგში კენეტის მეფეთა და კენტერბერის არქიეპისკოპოსთა განსასვენებელის ფუქნცია შეიძინა.

1100 წელს, ძველი, ანგლო-საქსონური ეკლესია ახალი, რომანული სტილის კომპლექსით შეცვალეს. საუკუნეში მას კიდევ გარკვეული გოთური სტილის ნაგებობები დაუმატეს. საუკუნეში ტაძარი მიწისძვრამ დააზიანა, რის შემდეგაც მას მნიშვნელოვანი სარექონსტრუქციო სამუშაოები ჩაუტარდა. უკვე საუკუნეში, გადამწყვეტი ზომები მიიღეს შუა საუკუნეების ნარჩენების შენარჩუნების მიზნით.

1988 წელს, წმინდა ავგუსტინის სააბატო კენტერბერის კათედრალთან და წმინდა მარტინის ეკლესიასთან ერთად იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
კენტერბერის წმინდა მარტინის ეკლესია

წმინდა მარტინის ეკლესია — ეკლესია ინგლისის კენტის საგრაფოს ქალაქ კენტერბერიში. მდებარეობს ქალაქის კათედრალიდან რამდენიმე კილომეტრში.

ეკლესიის აშენების ზუსტი თარიღი დღემდე უცნობია. ცნობილია, რომ ის კენტის მეფის, ეტელბერტის ცოლის - ბერტას პირადი სამლოცველო იყო. ბეტრა ფრანკი პრინცესა იყო, რომელიც ინგლისში თავის მღვდელთან, ლიუდჰარდთან ერთად მოვიდა. არსებობს ვერსია, რომ თავდაპირველად, ეკლესია წარმართული სალოცავს წარმოადგენდა, რომელიც შემდეგ, რომაულ ეპოქაში ქრისტიანულად გადააკეთეს.

1844 წელს, ეკლესიის ეზოში აღმოაჩინეს ოქროს მონეტების გროვა, რომელთაგან ერთ-ერთზე ლიუდჰარდია გამოსახული.

1988 წელს, წმინდა მარტინის ეკლესია კენტერბერის კათედრალთან და წმინდა ავგუსტინის სააბატოსთან ერთად იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
ედუარდ I-ის ციხესიმაგრეები უელსში

მეფე ედუარდ -ის ციხესიმაგრეები და ქალაქის კედლები გუინედში — ამ სახელითაა შესული იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში ობიექტი, რომელიც უელსში, გუინედის ადმინისტრაციულ ერთეულში მდებარეობს.

1986 წელს, ინგლისის მეფე ედუარდ -ის მეფობის დროინდელი ოთხი ციხესიმაგრე, რომლებიც თავდაცვითი და სამხედრო არქიტექტურის საუკუნის თვალსაჩინო ნიმუშებს წარმოადგენენ, იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

ეს ნაგებობებია:
ბომარისის ციხესიმაგრე
კერნარვონის ციხესიმაგრე
კონუის ციხესიმაგრე
ჰარლეკის ციხესიმაგრე

ედუარდ -მა უელსსში სულ რვა ციხესიმაგრე ააგო.
ივანე კახაძე

ივანე რაჟდენის ძე კახაძე (დ. 4 იანვარი, 1905 [ძვ. სტ. 22 დეკემბერი, 1904], დიდი ჯიხაიში — გ. 17 მაისი, 1955, თბილისი) — ქართველი გეოლოგი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1950). გეოლოგიურ-მინერალოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი (1946), პროფესორი (1947).

ბიოგრაფია
დაამთავრა ამიერკავკასიის სამთო-მეტალურგიული ინსტიტუტი (1930). ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტსა და საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში.

კახაძის შრომები შეეხება კავკასიის მეზო-კაინოზოური ნალექების სტრატიგრაფიისა და ტექტონიკის საკითხებს. მნიშვნელოვანი წვლილი
შეიტანა საქართველოსა და ჩრდილოეთ კავკასიის სასარგებლო წიაღისეულების (ქვანახშირი, ბარიტი, პოლიმეტალები, სამშენებლო ქვები და სხვ.) საბადოების გეოლოგიური აგებულების შესწავლის საქმეში.

დაჯილდოებლია შრომის წითელი დროშის ორდენით, აგრეთვე მედელბით.

თხზულება
საქართველოს შუა იურულის ფაუნა, 1942.
ივანე კაჭარავა

ივანე ბესარიონის ძე კაჭარავა (დ. 5 სექტემბერი [ძვ. სტ. 24 აგვისტო], 1894, საჭილაო, — გ. 4 მაისი 1977, თბილისი) — ქართველი გეოლოგი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1955). გეოლოგიურ-მინერალოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი (1944), პროფესორი (1944). საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1960).

ბიოგრაფია
1914 წელს დაამთავრა ფოთის გიმნაზია. 1914-1917 წლებში სწავლობდა კიევის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტზე საბუნებისმეტყველო განხრით, მაგრამ მძიმე სოციალურ-პოლიტიკური პირობებისა და მატერიალური ხელმოკლეობის გამო აქ მხოლოდ სამ წელიწადს დაჰყო, შემდგომი სამი წლის მანძილზე აბაშის გიმნაზიაში მათემატიკას ასწავლიდა. 1921 წელს გააგრძელა შეწყვეტილი სწავლა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ისევ საბუნებისმეტყველო განხრით. პარალელურად კი საქართველოს მუზეუმში პრეპარატორად მუშაობდა.

1924 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტი. ალექსანდრე ჯანელიძის რეკომენდაციით უნივერსიტეტში დატოვეს ახლად ორგანიზებულ გეოლოგიისა და პალეონტოლოგიის კათედრაზე პროფესორობისათვის მოსამზადებლად. 1925 წლიდან მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ალექსანდრე ჯანელიძის სახელობის გეოლოგიის ინსტიტუტში. 1969 წლიდან ხელმძღვანელობდა ამავე ინსტიტუტის პალეოგენური ნალექების პალეონტოლოგიისა და სტრატიგრაფიის განყოფილებას.

ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თსუ-სა და საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში. კაჭარავას შრომები ძირითადად შეეხება პალეოგენური ნალექების სტრატიგრაფიას და მათში განამარხებულ ფაუნას. პირველი სამეცნიერო ნაშრომი 1926 წელს გამოაქვეყნა, რომელიც სამეგრელოს გეოლოგიურ აგებულებას მიეძღვნა. შემდგომ წლებში იკვლევდა დასავლეთ საქართველოს ნეოგენურ ნალექებს. მან დაადგინა ჩოკრაკული და კარაგანული სართულების ნალექები სამეგრელოსა და რაჭაში. აღსანიშნავია მისი მონოგრაფია „რაჭა-ლეჩხუმის აუზი და მოსაზღვრე რაიონები პალეოგენის დროს“, რომელიც 1944 წელს გამოქვეყნდა. ეს იყო მისი სადოქტოროდ წარდგენილი ნაშრომი. ავტორია 100-მდე სამეცნიერო ნაშრომისა.

საქართველოს სახელმწიფო პრემია (1973). დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, „საპატიო ნიშნის“ ორდენით, აგრეთვე მედლებით.

თხზულება
რაჭა-ლეჩხუმის აუზი და მოსაზღვრე რაიონები პალეოგენის დროს, «გეოლოგიური ინსტიტუტის შრომები. გეოლოგიური სერია», 1944, ტ. 2.