iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მაჯაღვერი

მაჯაღვერი — მცენარეთა გვარი მაჯაღვერისებრთა ოჯახისა. აერთიანებს 100-მდე სახეობის მარადმწვანე ან ფოთოლმცვივან მცირედ დატოტვილ ბუჩქებს.

გავრცელებულია ევროპასა და აზიაში. საქართველოში 6 სახეობა იზრდება. უფრო ფართოდ გავრცელებულია ჩვეულებრივი მაჯაღვერი — ფოთოლმცვივანი ბუჩქი, რომლის სიმაღლე 1,5 მ აღწევს.

აქვს ვარდეისფერი, სურნელოვანი, თაფლიანი ყვავილები, რომლებიც ფოთლის გაშლამდე ან მათთან ერთად გამოაქვს და წითელი კურკიანა ნაყოფი. გვხვდება უმეტესად მთის ზედა სარტყლის ტყეებში. მეტად დამახასიათებელია სუბალპური გამეჩეხრებული ტანბრეცილი ტყეებისათვის. მისი ყველა ნაწილი შხამიანია და დეკორატიულ მცენარედ იშვიათად აშენებენ.
მაჰონია

მაჰონია, ჭყორფოთოლა — მცენარეთა გვარი კოწახურისებრთა ოჯახისა. გვარში 50-მდე (სხვა მონაცემებით 100№მდე) სახეობის მარადმწვანე ბუჩქი ან ტანდაბალი ხეა.

უმთავრესად გავრცელებულია ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ამერიკაში. რამდენიმე სახეობა გვხვდება აღმოსავლეთ აზიაშიც.

საქართველოში ინტროდუცირებულია 7 სახეობა, მეტწილად — ჭყორფოთოლა და იაპონური მაჰონია. ჩრდილოამერიკული ჭყორფოთოლა მაჰონია მარადმწვანე ბუჩქია, რომლის სიმაღლე 1 მ აღწევს. აქვს მუქი მწვანე, შემოდგომით მოწითალო-ბრინჯაოსფერი ფოთლები, კაშკაშა ყვითელი ყვავილები და ლეგა ნაფიფქიანი მოლურჯო-მოშავო კენკრა ნაყოფი.

დეკორატიული მცენარეა. იყენებენ ბაღ-პარკების მშენებლობაში. მრავლდება თესლით, ფესვის ამონაყარით, მწვანე კალმებით.
მბეჭდავი ქერქიჭამია

მბეჭდავი ქერქიჭამია — მწერი ცხვირგრძელასებრთა ოჯახისა. ხოჭო ბრჭყვიალა შავია. აქვს მოკლე ცილინდრული ბუსუსები, რომელთა სიგრძე 4-5 მმ აღწევს. მატლი თეთრია, ოდნავ მოხრილი, სიგრძით 5 მმ. კვერცხი ბრჭყვიალა თეთრია, ოვალური. მბეჭდავი ქერქიჭამია გავრცელებულია ევროპაში. საქართველოში პირველად 1952 წელს აღმოაჩინეს. შემოჰყვა გაუქერქავ ხე-ტყეს ჩრდილოეთი რაიონებიდან. ხოჭო და მატლი აზიანებს ნაძვს, ფიჭვს, სახლდება მათ ღეროებსა და ტოტებზე.

ბრძოლის ღონისძიებანი: სანიტარულ-ჰიგიენური წესების დაცვა, წაქცეული საჭერი ხეების მოწყობა და მათი ქიმიური დამუშავება ფოსფორორგანული პრეპარატებით.
მბურღავი ცხოველები

მბურღავი ცხოველები — ზღვის უხერხემლოები, რომლებიც სავალებს ან ღრმულებს აკეთებენ მერქანში, კლდეში, მარჯნის რიფებში და რკინის ხიმინჯებში. მბურღავი ცხოველებს განეკუთვნებიან ორსაგდულიანები (გემის ჭია, ლითოფაგა და სხვა), კიბოსნაირნი (ლიმნორია, სფერომა და სხვა), ღრუბლები (კლიონა), ზოგიერთი მრავალჯაგრიანი ჭია და ზღვის ზღარბი. მრავალი მბურღავი ცხოველები დიდ ზიანს აყენებს ხის გემებს, ხიმინჯებს და სხვა ჰიდროტექნიკურ ნაგებობას.
იოსებ ნონეშვილი

იოსებ ელიოზის ძე ნონეშვილი (დ. 19 აპრილი, 1920, კარდენახი, ახლანდელი გურჯაანის მუნიციპალიტეტი — გ. 18 ოქტომბერი, 1980, თბილისი) — ქართველი პოეტი, შოთა რუსთაველის პრემიის ლაურეატი, საქართველოს მწერალთა კავშირის მდივანი (1966-1980).

ბიოგრაფია
1942 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. პირველი ლექსი გამოაქვეყნა 1938 წელს ჟურნალ „ჩვენს თაობაში“. 1940 წელს გამოსცა პირველი პოეტური კრებული. 1941-1945 წლებში მსახურობდა საბჭოთა არმიაშია. მისი შემოქმედება თარგმნილია ბევრ ენაზე. წლების განმავლობაში რედაქტორობდა ჟურნალ „დილას“, გაზეთ „ლიტერატურულ საქართველოს“, არჩეული იყო მშვიდობის დაცვის რესპუბლიკური კომიტეტის თავმჯდომარედ. 1966 წლიდან სიცოცხლის უკანასკნელ დღემდე მუშაობდა მწერალთა კავშირის მდივნად, მიღებული აქვს გალაკტიონ ტაბიძის სახელობის პრემია წლის საუკეთესო ნაწარმოებისათვის. 1973 წლიდან მშვიდობის დაცვის საქართველოს რესპუბლიკური კომიტეტის თავმჯდომარე. 1981 წელს, გარდაცვალების შემდეგ, მიენიჭა შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემია.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
მგელციხე

მგელციხე — ციხესიმაგრე შუა საუკუნეების საქართველოში, ისტორიულ ჯავახეთში, ახლანდელი თურქეთის ტერიტორიაზე (თურქული წყაროებით ქურთ-კალე), მდინარე მტკვრის პირას, საქართველო-თურქეთის საზღვრის მახლობლად. აგებული უნდა იყოს - საუკუნეებში. მგელციხე მნიშვნელოვანი სიმაგრე იყო: კონტროლს უწევდა სამხრეთიდან საქართველოში მომავალ მაგისტრალურ გზას. გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში მგელციხე სამცხის ათაგბაგებს ეკუთვნოდა და მათი საყრდენი პუნქტი იყო აჯანყებული ფეოდალების წინააღმდეგ. 1578 წ. 7 აგვისტოს 2-დღიანი ბრძოლის შემდეგ აიღეს ოსმალებმა. საუკუნის დასაწყისში მგელციხე დაათვალიერა და აღწერა (რამდენიმე კოშკი, სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობანი და ეკლესია) ექვთიმე თაყაიშვილმა. ეკლესია მოხატული იყო. შემორჩენილია მცირე ფრაგმენტები. ციხის მახლობლად, მტკვრისპირა ფერდობზე, არის მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია.
მგზავრული

მგზავრული, ქართული ხალხური სამხმიანი სიმღერა. ასრულებენ მამაკაცები მგზავრობის დროს. მგზავრულს ახასიათებს ემოციური მელოდია, გამოკვეთილი რიტმი, ნათელი ფაქტურა, ომახიანი შესრულება, სტროფული ფორმა. პოეტური ტექსტი ნებისმიერია. მგზავრული ზოგჯერ მხოლოდ ცალკეული შეძახილებით („არალო“, „არალალო“) — სრულდება. უფრო ხშირად კი გზასთან დაკავშირებული ტექსტით — „გზა, სიარულში დალია, სიპი ქვა წყალთა დენამა“. მგზავრული პირველად ჩაწერა ანდრია ბენაშვილმა ქიზიყში (სიღნაღის რაიონი) და 1865 წელს გამოაქვეყნა თავის კრებულში „ქართული ხმები“.
ავა გარდნერი

ავა გარდნერი ( , დ. 24 დეკემბერი, 1922, გრაბთაუნი, ჩრდილოეთ კაროლინა, შეერთებული შტატები — გ. 25 იანვარი, 1990, ვესტმინსტერი, ლონდონი, ინგლისი) — ამერიკელი მსახიობი და მომღერალი, 1940-იანი და 1950-იანი წლების ჰოლივუდის ერთ-ერთი ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავი. ამერიკის კინოინსტიტუტის ვერსიით ჰოლივუდის ყველა დროის უდიდეს კინოვარსკვლავთა სიაში 25-ე ადგილს იკავებს.

პირადი ცხოვრება
გარდნერი იყო 18 წლის, როდესაც კინოსტუდია „“-თან კონტრაქტს მოაწერა ხელი. კონტრაქტის თანახმად დამწყებ მსახიობს კვირაში 50 დოლარს გადაუხდიდნენ. სტუდია „“-ის ერთმა ახალგაზრდა კლერკმა გარდნერი შემთხვევით აღმოაჩინა, როცა ნიუ-იორკელი ფოტოგრაფის — ლარი ტერის სახელოსნოს ჩაუარა და ვიტრინაში გამოფენილი ულამაზესი უცნობი გოგონას ფოტო შენიშნა.

1950 წელს ოცდაექვსი წლის ავა გარდნერი და ოცდაცამეტი წლის ფრენკ სინატრა ერთმანეთს პირველად შეხვდნენ. ამ დროისთვის გარდნერი უკვე ცნობილი კინოვარსკვლავი იყო და მას „მსოფლიოს ყველაზე ლამაზ მტაცებელს“ ეძახდნენ. გარდნერი მეორე ქმართან, სახელგანთქმულ კლარნეტისტ არტი შოუსთან ერთად უკვე აღარ ცხოვრობდა, თუმცა ოფიციალურად გაყრილები არ იყვნენ. გარდნერმა ფრენკ სინატრა გაიცნო ფილმის „ჯენტლმენები ქერებს ამჯობინებენ“ პრემიერაზე. სინატრამ პირველი დანახვისთანავე მოხიბლა გარდნერი. სინატრა ჰოლივუდში მექალთანედ ითვლებოდა. რეპორტიორები ფეხდაფეხ დაჰყვებოდნენ შეყვარებულებს და ფოტო-კამერების ჩხაკა-ჩხუკით ნერვებს უშლიდნენ. მათ შორის ყველაზე თავხედებს სინატრა კბილების ჩამტვრევითად კი დაემუქრა. აგვისტოს ბოლოს მექსიკიდან დაბრუნებულმა სინატრამ გამოაცხადა თავისი გადაწყვეტილების შესახებ – გაეყაროს ცოლს და დაქორწინდეს საყვარელ ქალზე – ოფიციალურად გამოაცხადებს. 7 ნოემბერს ფილადელფიაში გარდნერი და სინატრა დაქორწინდნენ.

ფილმოგრაფია
მგლინავასებრნი

მგლინავასებრნი — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. აერთიანებს 2 გვარს: მგლინავებსა და კლდეცოციებს . გავრცელებულია ევროპის, აზიის (სამხრეთით ჰიმალაის მთებამდე), ჩრდილო-დასავლეთ აფრიკისა და ამერიკის ტყეებში. საქართველოში გვხვდება 2 სახეობა: ჩვეულებრივი მგლინავა და მოკლეთითა ანუ ბაღის მგლინავა . ბუდეს იკეთებენ ხის ბზარებსა და ქერქში. დედალი 4-7 კვერცხს დებს, 2 კვირას კრუხობს. მგლინავასებრნი ობობებითა და მწერებით იკვებებიან.
ტაქსის მძღოლი (ფილმი)

ტაქსის მძღოლი — მარტინ სკორსეზეს ფილმი, რომელიც გამოვიდა 1976 წელს. ფილმში რეჟისორი თავადაც ასრულებს მცირე როლს. მონაწილეობენ: რობერტ დე ნირო, ჯოდი ფოსტერი, ჰარვი კეიტელი, სიბილ შეპარდი და სხვები. ფილმმა მიიღო ოქროს პალმის რტო, ჯოდი ფოსტერმა მიიღო საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის მეორეხარისხოვან როლში.

სიუჟეტი
ვიეტნამის ომის ვეტერანი ტაქსის მძღოლად მუშაობს ნიუ-იორკში. მის ირგვლივ მხოლოდ ძალადობა და უსამართლობაა, ამ ყოველივეს შემყურე ის მარტოხელა მონადირედ გადაიქცევა, რომელიც ცდილობს სამართლიანობის აღდგენას.

როლებში
რობერტ დე ნირო - ტრევის ბიკლი
ჯოდი ფოსტერი - აირის სტისმა
ჰარვი კეიტელი - მეთიუ
სიბილ შეპარდი - ბეტსი
პიტერ ბოილი - ოსტატი
ალბერტ ბრუკსი - ტომი
ლეონარდ ჰარისი - ჩარლზ პალანტაინი
PayPal

— ელექტრონული საგადასახადო სისტემა, რომელიც ახორციელებს თანხის გადარიცხვის ოპერაციებს ინტერნეტის საშუალებით. დღეისათვის იგი მუშაობს 190 სახელმწიფოში და ჰყავს 164 მილიონზე მეტი დარეგისტრირებული მომხმარებელი. პეიპალი მუშაობს 17 ეროვნულ ვალუტაზე. 2002 წლიდან მოყოლებული 2014 წლამდე იყო ცნობილი ინტერნეტ აუქციონის, -ს მფლობელობაში. დაარსდა 1998 წელს, როგორც პორტატიული ხელსაწყოების უსაფრთხოების პროგრამების მწარმოებელი. 2015 წლიდან არის დამოუკიდებელი კომპანია.
ცოფიანი ხარი (ფილმი)

ცოფიანი ხარი — მარტინ სკორსეზეს ფილმი, რომელიც გამოვიდა 1980 წელს. ფილმში მონაწილეობენ რობერტ დე ნირო, კეთი მორიარტი, ჯოუ პეში, ფრენკ ვინსენტი, ნიკოლას კოლასანტო, ტერესა სალდანა და სხვა. შავ-თეთრი ფილმი გადაღებულია ჯეიკ ლამოტას წიგნის მიხედვით.

სიუჟეტი
ჯეიკი – მეტსახელად ბრონქსელი ხარი – მოკრივეა საშუალო წონით კატეგორიაში. 1940-იანი წლების ნიუ-იორკში მისი კარიერა მწვერვალზეა. ის რინგზე უძლეველია, მაგრამ ძალადობით გამოირჩევა რინგის მიღმაც. მუდმივად ჩხუბობს მეუღლესთან. ჯეიკი დაამარცხებს რივზს რინგზე, თუმცა მსაჯები სადაო გადაწყვეტილებას მიიღებენ და გამარჯვებას რივზს ჩაუთვლიან, რაც ბრბოს აღაშფოთებს. ჯეკი ენდობა საკუთარ ძმას, ჯოუის. 1943 წელს დეტროიტში ის დაამარცხებს შუგარ რეი რობინსონს. რობინსონთან მესამე ბრძოლაში ის დამარცხდება. ჯეკი მოიყვანს მეორე ცოლს, ახალგაზრდა და ქერათმიან ვიკის. 1947 წელს ნიუ-იორკში ჯეკი გაანადგურებს ტონი ჯენაიროს. მას შემდეგ, რაც ვიკი სალვისთან ერთად წავა დასალევად, ჯოუ სცემს სალვის. ჯეკი კი ჯოუისა და ვიკიზე ეჭვიანობს, მათ ღალატში დაადანაშაულებს და ორივეს სცემს. ვიკისა და ჯოუიზე გადამტერებით ჯეკი გაანადგურებს საკუთარ პროფესიულ და პირად ცხოვრებას 1950-იან წლებში. რინგზე რობინსონი სასტიკად სცემს ჯეკს, თუმცა ვერ წააქცევს მას. კრივიდან წასული ჯეკი გახსნის ღამის კლუბს, სადაც საღამოები მიჰყავს. ჯეკი ბოლოს ისე დაეცემა, რომ ციხეში აღმოჩნდება. ის კედლებს ურტყავს და ტირის რომ ცხოველი არ არის. ფილმის ბოლოს ჯეკი რეპეტიციას გადის და იმეორებს მარლონ ბრანდოს პერსონაჟის ციტატას ფილმიდან „ნავსადგურში“.

როლებში
რობერტ დე ნირო — ჯეიკ ლამოტა
კეთი მორიარტი — ვიკი ტაილერი
ჯოუ პეში - ჯოუი ლამოტა
ფრენკ ვინსენტი - სალვი ბეტსი
ნიკოლას კოლასანტო - ტომი კომო
ტერესა სალდანა - ლენორა ლამოტა
ფრენკ ადონაისი — პეტსი
მარიო გალო — მარიო
კევინ მეჰონი — ტონი ჯენაირო

ჯილდოები
ოსკარი
საუკეთესო მსახიობი კაცი: რობერტ დე ნირო
საუკეთესო მონტაჟი: თელმა სქუნმეიქერი

საუკეთესო მონტაჟი: თელმა სქუნმეიქერი
მგლის სოკო

მგლის სოკო — ქუდიანი სოკო ფსათირელასებრთა ოჯახისა. აქვს ზარისებრი, მოყვითალო-მურა, ცენტრში უფრო მუქი ქუდი, რომლის დიამეტრია 3-6 სმ; დაფარულია მბზინავი ქერცლით, რომელიც მალევე ქრება. ფირფიტები ჯერ თეთრია, შემდეგ შავი. ფეხი თეთრია, იზრდება ადრე გაზაფხულიდან ზამთრის პირამდე ჯგუფებად, დამპალ ხეებზე და მათ ახლოს, აგრეთვე ნაკელიან ადგილებზე. იჭმევა ნორჩი.
მდაბიო

მდაბიო, მდაბიური, მდაბური — „დაბის“ (უმცირესი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულისა და დასახლებული ადგილის) მკვიდრი. რადგან — „დაბა“ (თავდაპირველად გვაროვნული-თემური ერთეული უნდა ყოფილიყო) ადრინდელ ფეოდალურ ხანაში სასოფლო-სამეზობლო თემს წარმოადგენდა, „მდაბიო“ ამ დროს სოციალური ტერმინი იყო და ამ „დაბაში“ მცხოვრებ მეთემეს აღნიშნავდა. ტერმინი „მდაბიო“ ჩვენამდე მოღწეულ ძეგლთაგან პირველად გვხვდება „ ევსტათი მცხეთელის მარტვილობაში“ „მდაბურის“ ფორმით და აღნიშნავს საქალაქო ეთნიკურ-რელიგიური თემის წევრს (გიორგი მელიქიშვილი).

მდაბიო დრინდელ ფეოდალურ ხანაში მატერიალური დოვლათის ძირითადი მწარმოებელი იყო, იგი ემსახურებოდა „დაბების“ მფლობელ ფეოდალს. მდაბიოთა უმთავრესი მოვალეობა იყო აგრეთვე ლაშქრობა. ამ ნიშნით სამეცნიერო ლიტერატურაში იხმარება ტერმინი მდაბიორ-მოლაშქრენი (ნიკოლოზ ბერძენიშვილი) მსუბუქად შეიარაღებულ ქვეით მეომართა აღსანიშნავად, რომლებიც მძიმედ შეჭურვილ თავიანთ „უფლებს“ ახლდნენ. - საუკუნეებში „დაბების“ ანუ სასოფლო-სამეზობლო თემების ადგილს იკავებს მთლიანად ფეოდალების მიწათმფლობელობასა და ექსპლუატაციაში შესული „სოფლები“. ამ პროცესის შესაბამისად მდაბიოთა სოციალურმა ფენამ გაქრობა იწყო და მისი ადგილი თანდათანობით „გლეხმა“ დაიჭირა, როგორც ამ სახეცვლილი გაერთიანების მკვიდრმა და თემის გარეშე მდგომმა არათავისუფალმა მწარმოებელმა.
მდადე

მდადე, მდადი — პატარძლის მაყარი ქალის ქორწილში, „დიაცი სძლის მაყარი“ (საბა). მდადეს ირჩევდნენ ნათესავთა და ახლო მეგობართა წრიდან. ევალებოდა საქორწილო რიტუალის განმავლობაში პატარძალთან ყოფნა და მისი უშუალო მფარველობა. ზოგან მის ფუნქციაში შედიოდა ქორწილის ღამეს ნეფე-დედოფლისათვის ლოგინის გაშლა, დილით კი — ალაგება. მდადე დიდი პატივისცემით სარგებლობდა როგორც ქალის, ისე ვაჟის ოჯახში.
მდგნალი

მდგნალი — ფოთოლმცვივანი ბუჩქი ან ტანდაბალი (10 მ-მდე) ხე ტირიფის გვარის. ნორჩი ყლორტები ლეგაა, ბუსუსიანი. ფოთლები — ფართოა, ელიფსური ან წაგრძელებული, ზემოდან მუქი მწვანე და შიშველი, ქვემოდან ქეჩისებრბუსუსიანი და ლეგა მწვანე.

გავრცელებულია ევროპასა და მცირე აზიაში. იზრდება მთელ საქართველოში, დაბლობიდან მოკიდებული სუბალპურ სარტყლამდე, ტყის პირებზე, მდინარეებისა და რუების გასწვრივ. თაფლოვანია. ქერქი შეიცავს ტანიდებს და იყენებენ ტყავის მოსათრიმლავად. მრავლდება თესლით და ძირკვის ამონაყარით.
კირა ნაიტლი

კირა კრისტინა ნაიტლი (, დ. 26 მარტი, 1985, ლონდონი) — ოქროს გლობუსის, -სა და ოსკარის ნომინანტი ინგლისელი კინოსა და ტელევიზიის მსახიობი.

ბიოგრაფია
როდესაც კირას ექვსი წელი შეუსრულდა, მას საკუთარი აგენტი ჰყავდა. შვიდი წლის ასაკში მას ჰქონდა დებიუტი ფილმში „სამეფო დღესასწაული“, სადაც პატარა გოგონას როლი ერგო. 11 წლის ასაკში ის არა ერთ მინი-ტელესერიალსა და ტელეშოუში იქნა გადაღებული, რომლებიც ევროპის მასშტაბით გადაიცემოდა. ამავე ასაკში მონაწილეობა ჰქონდა მიღებული პატარა როლებში ფილმებში „სასოფლო საქმე“ (1994), „საგანძურის მაძიებლები“ (1996) და „სახლში დაბრუნება“ (1998).

საერთაშორისო წარმატებას მიაღწია 2003 წელს, ფილმებით „დაარტყი როგორც ბექჰემმა“ და „კარიბის ზღვის მეკობრეები: შავი მარგალიტის წყევლა“. ამის შემდეგ ნაიტლი გამოჩნდა ჰოლივუდის ფილმებში და მოიპოვა ოსკარის ნომინაცია ელიზაბეტ ბენეტის როლის შესრულებისათვის ჯო ვრაიტის ფილმში „სიამაყე და ცრურწმენა“, რომელიც ჯეინ ოსტინის ამავე სახელწოდების რომანის მიხედვითაა გადაღებული.

ფილმოგრაფია
მდედრობითი გვიმრა

მდედრობითი გვიმრა — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ათირიუმისებრთა ოჯახისა.

გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ტყის ზონაში ტენიან დაჩრდილულ ადგილებში. საქართველოში ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ გავრცელებული ტყის გვიმრაა. კოლხეთში გვხვდება ტყის ყველა სარტყელში.

აღმოსავლეთ საქართველოში ძირითადად ტყის ზედა სარტყელშია, ნაწილობრივ შუაშიც. კარგად ხარობს ტენიან ფართოფოთლოვან და წიწოვან ტყეებში 1300-2000 მ-მდე, სადაც იგი ხშირად ბალახოვანი საფრის დომინანტია. იზრდება საქართველოს ყველა რაიონში ჯავახეთის, ქიზიყისა და გარდაბნის გარდა. მდედრობითი გვიმრა სამკურნალო (ჭიების გამომდენი საშუალება) და დეკორატიული მცენარეა.
მდევარი

მდევარი — ფეოდალური ლაშქრის სახეობა საქართველოში. სწრაფად იკრიბებოდა მტრის თავდასხმის დროს. მდევარის ძირითადი მოვალეობა იყო გაქცეული მტრის დადევნება. მდევარში შედიოდა ყველა სოციალური ფენის წარმომადგენელი. მდევრის როლი განსაკუთრებით გაიზარდა ლეკიანობასთან ბრძოლის დროს. 1772 წელს ერეკლე -ის მიერ გაცემული ბრძანებით ზემო ქართლი სამდევროებად დაიყო. არსებობდა სხვა რეგიონების სამდევროებიც. მდევარის შეკრებას სარქარდრები ხელმძღვანელობდნენ. ზემო ქართლის მდევარის საერთო ხელმძღვანელობა ამილახორსა და ერისთავს ევალებოდა. მდევარი ძირითადად ფეხოსნებისაგან შედგებოდა. მდევარში გაუსვლელობისათვის დაწესებული იყო სხვადასხვა სასჯელი. მდევარი იყო მორიგე ლაშქრის ერთ-ერთი წინამორბედი.
მდელოს მატკვარცანა

მდელოს მატკვარცანა — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე პარკოსანთა ოჯახისა. აქვს 30-100 სმ სიგრძის აღმამდგომი ან მხოხავი ღერო, მარტივი ან დატოტვილი ულვაშით დაბოლოებული რთული ფოთლები და მტევნებად შეკრებილი, კაშკაშა ყვითელი ყვავილები.

გავრცელებულია ევროპაში, მცირე, ცენტრალური და აღმოსავლეთ აზიაში, ხმელთაშუაზღვისპირეთსა და ჩრდილოეთ ამერიკაში, კავკასიაში, ციმბირსა და შუა აზიაში. საქართველოში თითქმის ყველგან გვხვდება მდელოებსა და ბუჩქნარებში, ყანებში, მთის შუა, იშვიათად ზედა სარტყელში. საქონლის საკვები მცენარეა.
მდელოს ფარვანა

მდელოს ფარვანა — მწერი ქერცლფრთიანების რაზმისა. პეპელას ფრთების შლილი 18-26 მმ. წინა ფრთები მონაცრისფრო-ყავისფერია, მოშავო-მურა ლაქები აქვს. უკანა ფრთები მურა-ნაცრისფერია. ფართოდაა გავრცელებული. საქართველოში პირველად აფხაზეთში შენიშნეს 1929 წელს. პერიოდულად მრავლდება. მატლი ძლიერ აზიანებს შაქრის ჭარხალს, ერთწლოვან და მრავალწლოვან პარკოსნებს, მზესუმზირას, ბამბას, ეთერზეთოვან და ბოსტნეულ კულტურებს, სამკურნალო მცენარეებს, სარეველა ბალახებს. საქართველოში მდელოს ფარვანა 3 თაობას იძლევა (შეიძლება მე-4 თაობის განვითარებას).

ბრძოლის ღონისძიებანი: მზრალად ხვნა. ინსექტიციდების გამოყენება მატლების წინააღმდეგ; კვერცხის დების დროს ტრიქოგრამების გაშვება.
მდივანბეგი

მდივანბეგი — უფროსი მოსამართლე, მსაჯულთუხუცესი, მდივანბეგთა სასამართლოს თავმჯდომარე. მდივანბეგობის სახელო საქართველოში საუკუნიდან შემოვიდა. „მდივანბეგი“ მოსამართლის აღნიშნული სხვა ტერმინების — „მსაჯულის“, „მოსამართლისა“ და „ბჭის“ პარალელურად იხმარებოდა.

მდივანბეგი იყო სპეციალური მოხელე — მოსამართლე, რომლის კომპეტენციაში შედიოდა მნიშვნელოვანი სისხლისა და სამოქალაქო სამართლეებრივი საქმეები. მდივანბეგის სასამართლო ჩვეულებრივ კოლეგიური იყო. სასამართლოს ესწრებოდა მდივანი, რომლის მოვალეობას შეადგენდა მხარეთა ჩვენების ჩაწერა, სამართლეებრივი წიგნის სათანადო მუხლის მოძებნა; მდივნები სასამართლოს წევრებადაც ითვლებოდნენ და მონაწილეობას იღებდნენ საქმეების გარჩევაში. მდივანბეგის სასამართლოს ექვემდებარებოდნენ იასაულები, რომელთაგან ერთი ჯგუფი საგამოძიებო, მეორე კი აღმასრულებელი ხასიათის ფუნქციას ასრულებდა. საჯარო ხელისუფლების ინიციატივით მხოლოდ მნიშვნელოვანი სისხლის სამაღტლეებრივი საქმეების ძიება იწყებოდა. სასამართლო პროცესი შეჯიბრებითი იყო. მხარეები პროცესში თანასწორი უფლებებით სარგებლობდნენ, თუ ისინი ფეოდალური იერარქიის ერთ საფეხურზე იდგნენ. სასამართლო მოისმენდა მხარეების ჩვენებას, გასინჯავდა საბუთებს, შეამოწმებდა მათს სისწორეს, დაკითხავდა მოწმეებს.

მდივანბეგს განსაკუთრებული ადგილი ეჭირა ფეოდალურ მოხელეებს შორის — იგი მეფის, სახელმწიფო მოსამართლე იყო. მდივანბეგის იურისდიქცია ფართოვდებოდა ფეოდალთა სასამართლო იმუნიტეტის შევიწროების ხარჯზე. მდივანბეგი არ ჰყავდა არც ერთ ფეოდალს, მაშინ როდესაც ცენტრალური აპარატის სხვა სახელოთა თანამოსახელე თანამდებობანი ცალკეულ საფეოდალოებშიც არსებობდა.

 საუკუნისა და საუკუნის ნახევარში ქართლის სამეფოში 4 მდივანბეგზე ნაკლები არ უნდა ყოფილიყო. საუკუნის ნახევარში ქართლ-კახეთის სამეფოში მდივანბეგთა რაოდენობა რამდენიმეჯერ გაიზარდა. მდივანბეგები იყვნენ აგრეთვე იმერეთის სამეფოში, სამეგრელოსა და გურიის სამთავროებში.
მდივანი

მდივანი — თანამდებობა, რომელსაც აქვს რანდენიმე მნიშვნელობა:

მოსამსახურე, რომელიც განაგებს საქმისწარმოებას, კერძოდ, დაწესებულების, ორგანიზაციისა თუ ცალკეული პირის (მეცნიერის, სახელმწიფო მოღვაწის, მწერლის და სხვ.) საქმიან მიმოწერას;

კრების, სხდომის ოქმის შემდგენელი. მაგ., სასამართლოს მდივანი, რომლის მოვალეობაა სასამართლოს სხდომის ოქმის შედგენა, სასამართლოს მოქმედებისა და გადაწყვეტილების, აგრეთვე სასამართლო პროცესში მონაწილე პირთა მოქმედების სრული და ზუსტი გადმოცემა;

პარტიის ან საზოგადოებრივი ორგანიზაციის არჩევითი ხელმძღვანელი (მაგ., პარტიის რაიკომის მდივანი);

თანამდებობის პირი, რომელიც ხელმძღვანელობს სამეცნიერო დაწესებულების მიმდინარე სამუშაოს (სწავლული მდივანი);

(სამართლეებრივი ისტორია) მოხელე გვიანდელ ფეოდალურ საქართველოში. ასრულებდა საკანცელარიო სამუშაოს (სხვადასხვაგვარი საბუთის შედგენა, მიმოწერა), ესწრებოდა სასამართლო სხდომას და მონაწილეობდა საქმის განხილვაში (სასამართლო პროცესის დროს მას „წინ ედვა“ სამართლეებრივი წიგნი; იგი იწერდა საჩივარს, მონახავდა და წაიკითხავდა სათანადო მუხლს და სხვ.).

მდივანი მონაწილეობას იღებდა აგრეთვე სამეფოს აღწერაში და მას საფინანსო საქმეებიც ეკითხებოდა. სამეფოში ერთდროულად რამდენიმე მდივანი იყო. საბუთებში „კარის მდივანი“, „მეფის მდივანი“, „დედოფლის მდივანი“. თავისი ფუნქციებით მდივანი ადრინდელ მწიგნობარს შეესატყვისებოდა, ამ 2 თანამდებობის სახელწოდება შეერთებულად — „მდივან-მწიგნობრის“ სახითაც გვხვდება.
ალექსანდრე ჯინჭარაძე

ალექსანდრე (საშა) დავითის ძე ჯინჭარაძე (; დ. 16 იანვარი, 1896, ხონი — გ. 17 აგვისტო, 1970, ნიუ იორკი) — ქართველი სამხედრო ოფიცერი, საფრანგეთის წინააღმდეგობის მოძრაობის მონაწილე.

ბიოგრაფია
სწავლობდა თბილისის სათავადაზნაურო გიმნაზიაში. მონაწილეობდა პირველ მსოფლიო ომში (1914-1918). 1916-1917 წლებში რიგითად იბრძოდა კავკასიის ფრონტზე და დაჯილდოვდა წმ. გიორგის ჯვრით. 1919 წელს ჩაირიცხა ქართულ სამხედრო სკოლაში კაპიტან ხოშტარიას მწყობრში. მონაწილეობდა ბრძოლებში საბჭოთა რუსეთის ჯარებთან კოჯორსა და ტაბახმელასთან (1921 წლის თებერვალი). გასაბჭოების შემდეგ ემიგრაციაში წავიდა და 1921 წელს მივლენილი იქნა საფრანგეთში სამხედრო საქმის სასწავლებლად. 1922 წელს დაამთავრა სენ-მექსანის სამხედრო სკოლა უფროსი ლეიტენანტის წოდებით და ჩაირიცხა საფრანგეთის უცხოურ ლეგიონში. 1926 წელს დაასრულა სწავლა ფონტებლოს ცხენოსანი არტილერიის სკოლაში. უცხოური ლეგიონის შემადგენლობაში მსახურობდა მარაკეშში (1927-1929), მაროკოსა და ალჟირში (1930-1940). მეორე მსოფლიო ომის დასაწყისში, 1940 წლის ივნისში ნორუაისთან ბრძოლაში კაპიტანი ჯინჭარაძე ტყვედ ჩაუვარდა გერმანელებს, თუმცა მალევე გაათავისუფლეს. 1946 წლამდე მაროკოშია. 1948 წელს მიიღო მაიორის ჩინი. 1948 წელს მაიორი ალექსანდრე ჯინჭარაძე, როგორც გაეროს სამხედრო დამკვირვებელი, მეთვალყურედ გაგზავნეს ახლო აღმოსავლეთში; მსახურობდა კაიროში, ბეირუთსა და იერუსალიმში. 1952-1954 წლებში მსახურობს ჩრდილო აფრიკული ათასეულის უფროსად ავსტრიაში. დაჯილდოებული იყო საპატიო ლეგიონის ორდენითა და საბრძოლო ჯვრით.

1954 წელს მაიორი ალექსანდრე ჯინჭარაძე გადადგა სამხედრო სამსახურიდან და სხვა ქართველ ოფიცრებთან (მიხეილ დადიანი, სიკო კობიაშვილი, ალექსი ჩხენკელი, დიმიტრი და დავით შალიკაშვილები) ერთად საცხოვრებლად ამერიკის შეერთებულ შტატებში გადასახლდა. 1955-1962 წლებში იყო ნიუ-იორკის ქართული სათვისტომოს მდივანი. ეწეოდა აქტიურ საზოგადოებრივ საქმიანობას, თანამშრომლობდა ემიგრანტულ ჟურნალ-გაზეთებთან, იყო იუნკერთა კავშირის წარმომადგენელი აშშ-ში, აგრეთვე უცხოური ლეგიონის ამხანაგობის ხელმძღვანელი. გარდაიცვალა 1970 წლის 17 აგვისტოს, ნიუ-იორკში.

მისი მეუღლე იყო ცნობილი ფირმა „ “-ს დამაარსებლის გიორგი მაჩაბლის და ნინო, ქალიშვილი – ქეთევან ჯინჭარაძე ომის წლებში ფრანგული წინააღმდეგობის მოძრაობის წევრი იყო.
ივანე ვაჩნაძე

ივანე ასლანის ძე ვაჩნაძე (დ. 10 აპრილი, 1899, სოფ. კარდანახი, ახლანდ. გურჯაანის მუნიციპალიტეტი, — გ. 23 აპრილი, 1976, სომიური, საფრანგეთი) — საფრანგეთის არმიის ოფიცერი ( '), ქართველი ემიგრანტი.

სწავლობდა ვორონეჟის კადეტთა კორპუსში, 1918 წლიდან — თბილისის იუნკერთა სასწავლებლის საცხენოსნო განყოფილებაზე. მონაწილეობდა 1921 წლის ომში საბჭოთა რუსეთთან (კოჯორ-ტაბახმელის ფრონტი). 1921 წლიდან ემიგრაციაში იყო. სწავლობდა საფრანგეთში, სენ-მექსანის სამხედრო სასწავლებელში. მსახურობდა საკავალერიო ნაწილებში, მეთაურობდა ესკადრონს. მსოფლიო ომის (1939–45) დროს ტყვედ ჩაუვარდა გერმანელებს, მაგრამ გაიქცა და 1940 წელს შეუერთდა ჩრდილოეთ აფრიკაში მყოფ საფრანგეთის წინააღმდეგობის ძალებს. 1944 წელს იბრძოდა საფრანგეთსა და გერმანიაში. 1946 წლიდან ალჟირში მეთაურობდა საფრანგეთის უცხოური ლეგიონის ქვედანაყოფს. 1951 წლიდან, სამხედრო სამსახურის დატოვების შემდეგ, ასწავლიდა სომიურის კავალერისტთა სკოლაში. საქართველოს მოქალაქეობაზე უარი არ უთქვამს. დაკრძალულია ლევილის ქართველთა სასაფლაოზე.
მდინარისპირა ტყე

მდინარისპირა ტყე — მდინარის პირას პირველ და მეორე ტერასის გადაკვეთაზე არსებული ტყე. მისთვის დამახასიათებელია საკვები ნივთიერებით მდიდარი ლამიანი ნიადაგი, პერიოდული დატბორვა, გრუნტის წყლის სიახლოვე. მდინარისპირა ტყე მრავალსართულიანია. ზედა სართული, უკავია ხვალოს, ოფს, ჭალის (გრძელყუნწა) მუხას, თელას; მეორე სართული — ტირიფს, თუთას, მაჟალოს, ნეკერჩხალს, ხოლო ქვედა სართული — სხვადასხვა სახეობის კუნელს, ზღმარტლს, შინდს, შინდანწლას და სხვა სახეობებს. სართულები ერთმანეთში ხვიარა მცენარეებითაა გადახლართული. საქართველოში ამ სახის ტყეები ფართოდ იყო გავრცელებული, ამჟამად მცირე მასივებია (ჭიაური — ალაზანზე; ყორუღი — იორზე და რუსთავი — მტკვარზე გარდაბნის მიდამოებში) შემორჩენილი. მდინარისპირა ტყის დიდი მნიშვნელობა აქვს წყალდიდობისაგან სასოფლო-სამეურნეო კულტურების დაცვისა და სანადირო ფაუნის შენარჩუნებისათვის.
მეაბჯრეთუხუცესი

მეაბჯრეთუხუცესი — სამხედრო უწყების მოხელე გაერთიანებულ ფეოდალურ საქართველოში. მეაბჯრეთუხუცესი აბჯარ-საჭურვლის მთავარი გამგე, მეაბჯრეთა უფროსი იყო და ამილახორს ემორჩილებოდა. სამოხელეო ნიშნად მას „ჴრმალი“ ეკუთვნოდა. მეფის კურთხევის დროს მეაბჯრეთუხუცესი „ჴრმალ-შემორტზმული“ იყო და მეფის აბჯრის მტვირთველის მოვალეობას ასრულებდა (ეჭირა სამეფო ფარი, ლახტი და ქარქაში).
მებოცვრეობა

მებოცვრეობა — მეცხოველეობის დარგი, რომლის დანიშნულებაა ბოცვრების მოშენება. მებოცვრეობის ძირითადი პროდუქტებია ხორცი, ტყავი, თივთიკი. მებოცვრეობა განვითარებულია საფრანგეთში, იტალიაში, აშშ-ში, ინგლისში, უნგრეთში, პოლონეთსა და ბულგარეთში. აგრეთვე რუსეთში, უკრაინასა და მოლდოვაში.

საქართველოში მებოცვრეობის განვითარება 1970-იანი წლებიდან დაიწყო. 1975-თვის მებოცვრეობის ფერმები და სანაშენე მეურნეობები 35-ს აღწევდა, სადაც 12 000 დედა ბოცვერი იყო. კარგადაა მოწყობილი მებოცვრეობის კუმისის სანაშენე მეურნეობა და ბებნისის სანაშენე ფერმა. სანაშენე ჯიშებია საბჭოური შინშილა, ნაცარა გოლიათი, თეთრი გოლიათი, ვენური ცისფერი, შავარდენი, კალიფორნიული და სხვა ბოცვერი.
მებრძოლი გუშაგი

„მებრძოლი გუშაგი“ — საქართველოს სსრ შინაგან საქმეთა სამინისტროს ყოველკვირეული ორგანო. გამოდიოდა 1965-1970 წლებში თბილისში ქართულ და რუსულ ენებზე (რუს. გამოცემას ეწოდებოდა „ბოევოი სტრაჟ“).

გაზეთი აშუქებდა საბჭოთა სამართალმცოდნეობის პრობლემებს, ადმინისტრაციული ორგანოების მუშაობას, შინაგან საქმეთა ორგანოებისა და ფართო საზოგადოებრიობის ბრძოლას სოციალისტური მართლწესრიგის განმტკიცებისათვის. რედაქტორი — ვ. ალფენიძე.