iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სოლფერინოს ბრძოლა

სოლფერინოს ბრძოლა — ავსტრია-იტალია-საფრანგეთის ომის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ბრძოლა, რომელიც მიმდინარეობდა ერთი მხრივ საფრანგეთსა და სარდინიის სამეფოს, ხოლო მეორე მხრივ ავსტრიის იმპერიას შორის 1859 წლის 24 ივნისს. ბრძოლა გაიმართა ლომბარდიაში სოფელ სოლფერინოს ახლოს. საფრანგეთის ჯარს ხელმძღვანელობდა ნაპოლეონ , ხოლო სარდინიის ჯარს ვიტორიო ემანუელე , ავსტრიის არმიას კი სათავეში ედგა იმპერატორი ფრანც იოზეფ . ბრძოლა დასრულდა იტალია-საფრანგეთის ალიანსის გადამწყვეტი გამარჯვებით.

ბრძოლის მიმდინარეობა
პიემონტის მთავრობის მეთაურმა კამილო ბენსო დი კავურმა საფრანგეთის იმპერატორ ნაპოლეონ -საგან მიიღო შემოთავაზება მხარი დაეჭირა ავსტრიის წინააღმდეგ ბრძოლაში. 1859 წლის 4 ივნისს ნაპოლეონ -ის მეთაურობით მაჯენტის ბრძოლაში ფრანგულ-იტალიური ალიანსის მიერ ავსტრიის იმპერიის დამარცხების შემდეგ ალიანსმა დაიკავა სოლფერინოს მაღლობები და წარმატებით მოიგერიეს ავსტრიელთა კონტრშეტევა, შემდეგ კი აიძულეს უკან დაეხიათ. ავსტრიის ძალების დამარცხებამ იტალიაში გამოიწვია ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის აღზევება. ბრძოლის დასრულების შემდეგ ვილაფრანკა-დი-ვერონაში ერთმანეთს შეხვდნენ ნაპოლეონ და ფრანც იოზეფ , რათა დაედოთ შეთანხმება.

გავლენა
სოლფერინოს ბრძოლასთან დაკავშირებულია წითლი ჯვრის საზოგადოების დაარსება. შვეიცარიელი მეწარმე და საზოგადო მოღვაწე ანრი დიუნანი 1859 წელს საქმიანი მოგზაურობისას იტალიაში სოლფერინოს ბრძოლის შედეგების თვითმხილველი გახდა. საკუთრი მოგონებები და განცდები ამ ინციდენტის შესახებ მან „სოლფერინოს მემუარებში“ აღწერა, რაც შემდგომში წითელი ჯვრის საერთაშორისო კომიტეტის დაარსების შთამაგონებელი ფაქტორი შეიქნა. გუსტავ მუანიესთან და სხვა თანამოაზრეებთან ერთად შექმნა ორგანიზაცია, რომელსაც შემდეგ წითელი ჯვრის საერთაშორისო კომიტეტი ეწოდა.

ხსოვნა
გამარჯვების შემდეგ პარიზში ააგეს ხიდი, რომელსაც სოლეფირნოს ბრძოლის პატივისცემის ნიშნად მისი სახელი ეწოდა. იგი ორჯერ დაინგრა და ხელახლა ააგეს. 2006 წელს კი სენეგალის პრეზიდენტის ლეოპოლდ სედარ სენგორის პატივსაცემად, მისი სახელი მიენიჭა. ამჟამად სოლფერინოს სახელს ატარებს პარიზის ერთ-ერთი ქუჩა და პარიზის მეტროპოლიტენის მე-12 ხაზის ერთ-ერთი სადგური. სოლფერინოს სახელს ატარებს საფრანგეთის რამდენიმე ქალაქის (ორლეანი, ლილი, კომპიენი, ტულუზა, რენი) ქუჩა.
დაბა (კლარჯეთი)

დაბა — ისტორიული დასახლება კლარჯეთის ცენტრალურ ნაწილში, კარცხალის ქედის განშტოებაზე, ღადოს მთის კალთებზე (ახლანდელი თურქეთის ტერიტორია). საუკუნეში ვახტანგ გორგასალმა დაბაში ტაძარი ააგო. საუკუნის 30-იან წლებში მურვან ყრუს ლაშქრობათა შედეგად კლარჯეთის სავანეებთან ერთად დაბის სანახებიც გავერანდა. გიორგი მერჩულის თანახმად, დაბის სავანე საუკუნის დასაწყისში, აშოტ დიდის დროს, სამონასტრო ცენტრად განახლებულა. აქ, მდინარე არტანუჯისწყლისა და იმერხევის შესართავთან, 730–740 წლებში გრიგოლ ხანძთელის თანამოღვაწე ბერებმა დააარსეს მონასტერი. ამ დროიდან თურქთა მფლობელობის დამყარებამდე „ათორმეტ“ სავანეთა შორის დაბის სავანეც არსებობდა. თურქთა მფლობელობის პერიოდში იგი სხვა ძეგლებთან ერთად დაინგრა. 1904 წელს ნიკო მარს სავანის ნაშთები აღარ დახვედრია, იქ მხოლოდ მთავარი ტაძრის საფუძვლის ნანგრევებიღა იყო შემორჩენილი.
გიორგი გულია

გიორგი დიმიტრის ძე გულია (; დ. 1 მარტი, 1913, სოხუმი, სოხუმის ოკრუგი, რუსეთის იმპერია — გ. 18 ოქტომბერი, 1989, მოსკოვი, დაკრძალულია სოხუმში) — რუსი მწერალი, წარმოშობით აფხაზი, დიმიტრი გულიას შვილი. საქართველოს სსრ (1943) და აფხაზეთის ასსრ (1971) ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე, თბილისის საპატიო მოქალაქე (1986).

ბიოგრაფია
გიორგი დიმიტრის ძე გულია დაიბადა 1913 წელს ქალაქ სოხუმში. ამიერკავკასიის რკინიგზების ინჟინერთა ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ მუშაობდა ინჟინრად შავი ზღვის რკინიგზის მშენებლობაზე.

გააგრძელა რა მამამისის აფხაზური ლიტერატურის ფუძემდებლის დ. გულიას გზა, მან ბევრი ბევრი გააკეთა აფხაზური კულტურის განვითარებისათვის. პირველი ნაწარმოები გამოაქვეყნა 1930 წელს. ავტორია ტრილოგიისა „საკენელი მეგობრები" (1954), რომელშიც შევიდა მოთხრობები: „გაზაფხული საკენში" (1948; საბჭოთა კავშირის სახელმწიფო პრემია, 1949; ქართული თარგმანი, 1950; ეკრანიზაცია, რეჟისორი ნიკოლოზ სანიშვილი, 1951), „კეთილი ქალაქი" (1949), „კამა" (1951). ავტორია აგრეთვე მოთხრობებისა: „შაოსანი სტუმრები" (1950), „მოთხრობები კოცონთან" (1957); მოთხრობათა კრებულებისა: „თეთრი ღამე" (1958), „წაბლისფერი სახლი" (1961); რომანებისა: „მორევი" (1959), „სანამ დედამიწა ბრუნავს..." (1962), „მეფე ეხნატონი" (1968), „კაცი ათენიდან. ქრონიკა ექვს წიგნად" (1969), „სულა" (1971), „მიხეილ ლერმონტოვის ცხოვრება და გარდაცვალება" (1973), „თქმულება ომარ ხაიამზე" (1974) და სხვ.

მწერალი გიორგი გულია ასევე ეწეოდა სახელმწიფო და ორგანიზაციულ სამუშაოებს. ოცდაათიანი წლების დამლევს მეთაურობდა აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოსთან არსებულ ხელოვნების საქმეთა სამმართველოს. 1947 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე მუშაობდა „ლიტერატურნაია გაზეტაში“, იყო მისი სარედაქციო კოლეგიის წევრი. არაერთგზის იყო არჩეული აფხაზეთის მწერალთა კავშირის გამგეობის წევრად.

გიორგი გულია გარგდაიცვალა 1989 წლის 18 ოქტომბერს.

ჯილდოები და მედლები
დაჯილდოებული იყო ორი შრომის წითელი დროშის ორდენით, სამი „საპატიო ნიშნის“ ორდენითა და მედლებით. მინიჭებული ჰქონდა ბულგარეთის სახალხო რესპუბლიკის პირველი ხარისხის კირილესა და მეთოდეს ორდენი.
დათვი

დათვი — ძუძუმწოვრების გვარი დათვისებრთა ოჯახისა. ზოგიერთი წარმომადგენლის სხეულის სიგრძეა 3 მეტრი, მასა 700 კგ-მდე. აქვთ ხშირი ბალნით შემოსილი სხეული, მძლავრი, ხუთთითა კიდურები, დიდი თავი, მოკლე კუდი. ძირითადად ტყის ბინადრები არიან. სამხრეთის სახეობები შერეული საკვებით იკვებებიან. მრავლდებიან 3–4 წლის ასაკში. მაკეობა 7 თვემდე გრძელდება. სიცოცხლის ხანგრძლივობა 30–40 წელია. გვარში 4 სახეობაა. საქართველოში ბინადრობს მურა დათვი
თორნიკე ქათამაძე

თორნიკე ქათამაძე (დ. 30 იანვარი, 2000, ბათუმი) — ქართველი სპორტსმენი (თავისუფალი ჭიდაობა), ჭაბუკებს შორის საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული (2015, თბილისი, საქართველო, 50 კგ), ჭაბუკებს შორის ევროპის ჩემპიონატის გამარჯვებული (2015, სუბოტიცა, სერბეთი, 50 კგ), ჭაბუკებს შორის საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული (2015, მინსკი, ბელარუსი, 42 კგ).

ძირითადი შედეგები
ახიზის მონასტერი

ახიზის მონასტერი — შუა საუკუნეების ქართული საეპისკოპოსო ცენტრი და მონასტერი კლარჯეთში. კლარჯეთის 12 ლავრიდან ერთ-ერთი. მდებარეობს თურქეთის ართვინის პროვინციის სოფელი ფერათლის მიდამოებში, არტანუჯისწყლის მარცხენა მხარეს, დასავლეთ ფერდობზე, ახიზის ციხესთან.

ჯუანშერის მიხედვით საუკუნეში ააშენა ვახტანგ გორგასლის ძუძუმტე არტავაზმა, ვახტანგმა კი ის საეპისკოპოსო კათედრად დაადგინა. ახიზის ეპარქია მოიცავდა მდ. არტანუჯისწყლისა და იმერხევის ხეობებს. 730-იან წლებში ახიზა მურვან ყრუს შემოსევებმა გაანადგურა. მისი ეპარქია ანჩის საეპისკოპოსოს შეუერთდა. ახიზის მონასტერი ძლიერ დანგრეულია. 1913 წელს იქ მხარეთმცოდნე ა. ფლორენსკიმ სავარაუდო საკათედრო ტაძრის ინტერიერში მოზაიკის ფრაგმენტები ნახა ორანტის გამოსახულებით. მანვე იქიდან კრამიტის ანტეფიქსები ირმების, ჯვრებისა და ასოების გამოსახულებებით თბილისში ჩაიტანა. ახიზიდან 3 ანტეფიქსი დაცულია სიმონ ჯანაშიას სახელობის მუზეუმში თუმცა არცერთზეა ასოები. ისინი თარიღდება საუკუნით. ვახტანგ ჯობაძემ 1960-იან წლებში შეისწავლა ახიზა და იქვე მდებარე რამდენიმე დანგრეული დარბაზული ეკლესიის ნანგრევი, მიწასთან გასწორებული მცირე სამლოცველოები და სხვა ნაგებობები, რომლებიც გაშენებულია მცირედ დაქანებულ ფერდობზე. ფერდობი მათ ზემო და ქვემო ბაქნებად ჰყოფს. ზემოთ ორი მათგანი ხვდება და საუკუნის ბოლო - საუკუნის ნახევრით თარიღდება. მისი თქმით საკათედრო ტაძარი მდებარეობს მონასტრის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში და დაანგრიეს განძის მაძიებლებმა. მასზე გამქრალია მორთულობა, რომელიც სტატუსიდან გამომდინარე უნდა ჰქონოდა, თუმცა ადგილობრივების გადმოცემით, დანგრევამდე კარ-სარკმლები მცენარეული ჩუქურთმებით იყო შემკული.
აბენაკები

აბენაკები, აბნაკები — ალგონკინურ ენაზე მოლაპარაკე ჩრდილოამერიკელ აბორიგენ ხალხთა (ინდიელები) ჯგუფი (კონფედერაცია). ძირითადად ცხოვრობენ კვებეკსა (კანადა) და მენში (ამერიკის შეერთებული შტატები). საერთო რაოდენობა დაახლ. 8 ათასია.

საკუთარ სამშობლოდ თვლიან სამხრეთ კვებეკსა და ამერიკის შტატებს — ვერმონტს, ნიუ-ჰემპშირს, ნაწილობრივ მენსა და ნიუ-იორკს. „აბენაკი“ სიტყვასიტყვით „აისის ხალხს“ ან „აღმოსავლელს“ ნიშნავს და ინდიელთა რამდენიმე სხვადასხვა ჯგუფის (ანდროსკოგინი, კენებეკი, მალისიტი, ურასტეგუიაკი და სხვ.) საერთო სახელწოდებაა. ამ ტომების კავშირი თავდაპირველად იროკეზების, განსაკუთრებით მოჰავკების, წინააღმდეგ შეიქმნა. საუკუნეში აბენაკები ფრანგების მოკავშირეებად გამოდიოდნენ ინგლისელების წინააღმდეგ. 1720-იან წლებში მძიმე დამარცხების შემდეგ რაოდენობრივად მნიშვნელოვნად შემცირებული აბენაკები იძულებული გახდნენ კანადაში გადასულიყვნენ და საბოლოოდ კვებეკში, ტრუა-რივიერის მახლობლად, სენ-ფრანსუა-დიუ-ლაკისა და ბეკანკურის მიდამოებში დასახლდნენ. ცხოვრობენ ასევე რეზერვაციებში მენსა (აშშ) და ნიუ-ბრანსუიკში (კანადა).
გიორგი ქაცანაშვილი

გიორგი ქაცანაშვილი (დ. 30 სექტემბერი, 1999, გარდაბანი) — ქართველი სპორტსმენი (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა). ჭაბუკებს შორის საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული (2016, ბათუმი, საქართველო, 85 კგ), ჭაბუკებს შორის საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული (2016, იზმირი, თურქეთი, 85 კგ). ახალგაზრდებს შორის საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული (2019, ბუქარესტი, რუმინეთი, 87 კგ).

ძირითადი შედეგები
ჯორჯ ჰამილტონ-გორდონ აბერდინი

ჯორჯ ჰამილტონ-გორდონი, გრაფი აბერდინი (; დ. 28 იანვარი, 1784, ედინბურგი, შოტლანდია, — გ. 14 დეკემბერი, 1860, ლონდონი) — შოტლანდიელი მემამულე, დიდი ბრიტანეთის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე, დიპლომატი. 1852-1855 წლებში იყო დიდი ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრი.

1813 წელს საგანგებო მისიით იყო მივლენილი ავსტრიის იმპერიაში და მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა ნაპოლეონის საფრანგეთის წინააღმდეგ ევროპის სახელმწიფოთა კოალიციის შექმნაში. 1828-1830 და 1841-1846 წლებში იყო დიდი ბრიტანეთის საგარეო საქმეთა მდივანი, დაასრულა ხანგრძლივი სასაზღვრო დავა ამერიკის შეერთებულ შტატებთან კანადის მონაკვეთზე. 1852 წლის 28 დეკემბერს გახდა დიდი ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრი, ხელმძღვანელობდა ე.წ. პილიტების, ვიგებისა და რადიკალების კოალიციურ მთავრობას. 1853 წელს, კონფლიქტის არიდების წარუმატებელი დიპლომატიური მცდელობების შემდეგ, ჩაება რუსეთის იმპერიის წინააღმდეგ ყირიმის ომში. საომარი მოქმედებების დროს ბრიტანელი სამხედრო მეთაურების მიერ დაშვებული შეცდომების გამო საკუთარ თავზე აიღო კონსტიტუციური ვალდებულება და 1855 წლის 29 იანვარს თანამდებობიდან გადადგა.
რალფ აბერნატი

რალფ დევიდ აბერნატი (; დ. 11 მარტი, 1926, ლინდენი, ალაბამა, აშშ, — გ. 17 აპრილი, 1990, ატლანტა, ჯორჯია, აშშ) — ამერიკელი ბაპტისტი პასტორი, სამოქალაქო უფლებების დამცველი აქტივისტი.

განათლება ალაბამას შტატის უნივერსიტეტსა და ატლანტას უნივერსიტეტში მიიღო. 1948 წელს დაადგინეს ბაპტისტ მღვდელმსახურად, ხოლო 1951 წელს გახდა ბაპტისტური ეკლესიის პასტორი მონტგომერიში. აქვე გაიცნო მარტინ ლუთერ კინგი. 1955-1956 წლებში კინგის და აბერნატის ორგანიზებით მოეწყო ქალაქის ავტობუსების სისტემის არაძალადობრივი ბოიკოტი, რამაც დასაბამი დაუდო შეერთებულ შტატებში სამოქალაქო უფლებებისათვის მოძრაობას. 1957 წელს მათ დააფუძნეს უფლებადამცველი ორგანიზაცია „სამხრეთის ქრისტიან ლიდერთა კონფერენცია“, რომლის პრეზიდენტიც გახდა აბერნატი კინგის მკვლელობის შემდეგ 1968 წელს. 1977 წელს ის ორგანიზაციის ხელმძღვანელობას ჩამოშორდა და განაგრძო პასტორად მოღვაწეობა ატლანტაში. გარდაიცვალა 1990 წელს. ავტორია ავტობიოგრაფიული შინაარსის წიგნისა „და ეცემოდა კედლები...“ ( , 1989).
აბერისტუითი

აბერისტუითი — ქალაქი დიდ ბრიტანეთში, დასავლეთ უელსში, კარდიგანის ყურის (ირლანდიის ზღვის ნაწილი) ნაპირზე. კერედიგიონის საგრაფოს უდიდესი დასახლებული პუნქტი და ერთ-ერთი ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა (2011): 13.040.

ქალაქი გაშენებულია საუკუნეში ნორმანების მიერ კლდოვან კონცხზე აგებული ციხესიმაგრის ირგვლივ. მოგვიანებით უელსის მთავარი სანავსადგურო ქალაქი და ერთდროს აქტიურად მომუშავე ტყვიის საბადოების საექსპორტო ცენტრი იყო. დღეისათვის პორტი აქტიურად აღარ გამოიყენება. ქალაქი უელსური კულტურის მნიშვნელოვანი ცენტრი, საუნივერსიტეტო ქალაქი და საზღვაო კურორტია.
აბჰაიაგირი

აბჰაიაგირი — თერავადას სკოლის ბუდიზმის ისტორიული სამონასტრო ცენტრი შრი-ლანკაში, ქალაქ ანურადჰაპურაში.

აგებულია ანურადჰაპურას სამეფოს მმართველის — ვატაგამანი აბჰაიას (ზეობდა ძვ. წ. 29-17) მიერ. თავდაპირველად გაერთიანებული იყო მეზობლად მდებარე მაჰავიჰარას მონასტერთან („მწვანე მონასტერი“), თუმცა აბჰაიაგირი შემდეგ ცალკე გამოეყო რიგ საკითხებში (მ.შ. საერო პირებთან ურთიერთობა, ლიტურგიულ ტექსტებში პალის ენის გარდა სანსკრიტის გამოყენება) უთანხმოების გამო. მონასტერმა მნიშვნელოვანი სიმდიდრე და ძალაუფლება შეიძინა მეფე გაჯაბაჰუ -ის (ახ. წ. 113-135) მფარველობის წყალობით, მსოფლიო ბუდისტური კულტურის ერთ-ერთ უმიშვნელოვანეს ცენტრად იქცა და გავლენას ინარჩუნებდა ანურადჰაპურას დაკნინებამდე საუკუნეში. მონასტერი ნაწილობრივ მოქმედებას საუკუნემდე განაგრძობდა. შემორჩენილია ნანგრევების სახით. სტუპა სრულად აღდგინეს 2015 წლისთვის.
აბჰიდჰამა-პიტაკა

„აბჰიდჰამა-პიტაკა“ (პალურ ენაზე; სანსკრ. აბჰიდჰარმა-პიტაკა; სიტყვასიტყვით: „შემდგომი სწავლების კალათა“) — თერავადას სკოლის ბუდიზმის მესამე და ქრონოლოგიურად უკანასკნელი რელიგიური ტექსტების კრებული („კალათა“). პირველ ორ კრებულთან — „სუტა-პიტაკასა“ და „ვინაია-პიტაკასთან“ ერთად შეადგენს ე.წ. პალურ კანონს („ტრიპიტაკა“). წინამორბედი ტექსტებისგან განსხვავებით „აბჰიდჰამა-პიტაკა“ მიეწერება არა თვით ბუდას, არამედ მის შემდგომდროინდელ მიმდევრებსა და ბუდისტ სწავლულებს. უადრესი ტექსტები ახ. წ. საუკუნეში უნდა იყოს შექმნილი. შინაარსობრივად შეეხება ეთიკის, ფსიქოლოგიისა და ეპისტემოლოგიის საკითხებს.
აბჰიდჰარმაკოშა

„აბჰიდჰარმაკოშა“ (სანსკრ., სიტყვასიტყვით: „უმაღლესი კანონის ტრაქტატი“) — ბუდისტური პოეტური თხზულება, რომელიც წარმოადგენს სარვასტივადის სკოლის აბჰიდჰარმის მოძღვრების შვიდი ტრაქტატის შესავალს და მათი შინაარსის ენციკლოპედიურ რეზიუმეს. დაწერილია - საუკუნეებში ჩრდილოეთ-დასავლეთ ინდოეთში მოღვაწე ბუდისტი ბერის — ვასუბანდჰუს მიერ. ნაწარმოები ახდენს სარვასტივადის მოძღვრების სისტემატიზებას, ეტყობა მაჰაიანის ზეგავლენა. „აბჰიდჰარმაკოშა“ მნიშვნელოვანი წყაროა ბუდიზმის ძველ სკოლებს შორის დოქტრინული განსხვავებების შესასწავლად.
ბავშვის უფლებათა კონვენცია

ბავშვის უფლებათა კონვენცია — სახელმწიფოთაშორისი შეთანხმება, რომლის მიზანია, უზრუნველყოს ბავშვების სრულყოფილად მომზადება საზოგადოებაში დამოუკიდებელი ცხოვრებისათვის, აღზარდოს ისინი გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წესდებაში გაცხადებული იდეალების, განსაკუთრებით კი მშვიდობის, ადამიანის ღირსების პატივისცემის, შემწყნარებლობის, თავისუფლების, თანასწორობისა და სოლიდარობის სულისკვეთებით.

ბავშვის უფლებათა კონვენცია 1989 წელს ერთხმად მიიღო გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის გენერალურმა ასამბლეამ. ის შედგება პრეამბულის, სამი ნაწილისა და 54 მუხლისაგან.

ბავშვის უფლებათა კონვენცია საქართველოში 1994 წლის 21 აპრილიდან შევიდა ძალაში.
გასამხედროებული ფორმირება

გასამხედროებული ფორმირება — საზოგადოებრივი ორგანიზაცია, რომელიც ფორმალურად სამოქალაქო პროფილისაა, მაგრამ, ფაქტობრივად, წარმოადგენს შეიარაღებულ პირთა ჯგუფს თავისი იერარქიით და ორგანიზაციული სტრუქტურით. არცთუ იშვიათად გასამხედროებული ფორმირებები წარმოადგენს კრიმინალური დაჯგუფებების თავშესაფარს. როგორც წესი, ასეთი ფორმირებები ჩნდება ისეთ ქვეყნებში, სადაც სახელისუფლებო ვერტიკალი სუსტია და ვერ აკონტროლებს სიტუაციას. საქართველოში ტიპური გასამხედროებული ფორმირება იყო მხედრიონი.

ავტორიტარული რეჟიმების დროს ასევე იქმნება რეჟიმის მხარდამჭერი გასამხედროებული ფორმირებები, რომლებიც არაოფიციალურად არსებობენ და ასრულებენ ხელისუფლების ბრძანებებს — არბევენ მიტინგებს, აშანტაჟებენ და უსწორდებიან პოლიტიკურ ოპონენტებს და ა. შ.

განვითარებულ და დემოკრატიულ სახელმწიფოებში პრინციპულად გამორიცხულია ნებისმიერი ტიპის გასამხედროებული ფორმირების არსებობა.
გაფიცვა

გაფიცვა — მუშაობის ორგანიზებული მასობრივი შეწყვეტა, რათა აიძულონ საწარმოს მეპატრონეები (ან ხელისუფლება), დააკმაყოფილონ მომუშავეთა მოთხოვნები. გაფიცვა არსებობს ეკონომიკური ან პოლიტიკური. ხშირად გაფიცვას თან ახლავს დემონსტრაციები.

გაფიცვის ორგანიზებას ხშირად ახდენენ პროფკავშირები.

გაფიცვა ოფიციალურად მიიჩნევა, როდესაც მას ფორმალურად მხარს უჭერს პროფკავშირი, ხოლო არაოფიციალურია, როდესაც მოსამსახურენი სპონტანურად მოქმედებენ, პროფკავშირის ოფიციალური მხარდაჭერის გარეშე.

გაფიცვის უფლება მიეკუთვნება ადამიანის სოციალ-ეკონომიკურ უფლებებს, თუმცა, საერთაშორისო სამართლის მიხედვით, არავინ იძულებით არ უნდა მიიღოს მონაწილეობა გაფიცვაში, ისევე, როგორც იძულებით არ უნდა გახდეს პროფკავშირის წევრი. გაფიცვის უფლება შეიძლება შეიზღუდოს კანონმდებლობით ან სასამართლოს მიერ საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვის მიზნით და საზოგადოებისათვის მნიშვნელოვანი ზარალის მიყენების თავიდან ასაცილებლად.
დემაგოგია

დემაგოგია ( < და ) — ხალხის მოტყუება ცრუ დაპირებებით, მლიქვნელობითა და განზრახ დამახინჯებული ფაქტებით.

სიტყვა „დემაგოგია“ ძველბერძნულად ნიშნავს „ხალხის ხელმძღვანელობას“, „ხალხის დამოძღვრას.“ თავდაპირველი მნიშვნელობით ეს სიტყვა აღნიშნავდა საჯარო გამოსვლების დროს ორატორული და რიტორიკული ხერხების კომბინაციას, რომელიც მსმენელთა წინასწარ განწყობაზე იყო აგებული და მათი გულის მოგებას ისახავდა მიზნად. ძველ საბერძნეთში „დემაგოგებს“ უწოდებდნენ პოლიტიკოსებს, რომლებიც თავიანთი გამოსვლებით ხალხში პოპულარობას იხვეჭდნენ. ნეგატიური მნიშვნელობა ამ სიტყვამ ცოტა მოგვიანებით შეიძინა.
ბორის გულისაშვილი

ბორის არჩილის ძე გულისაშვილი (დ. 13 მაისი, 1912, პეტერბურგი, — გ. 13 მაისი, 1977, თბილისი) — ქართველი მუსიკისმცოდნე, პედაგოგი; ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი (1971). საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1954).

1938-1960 წლებში მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში თავდაპირველად მუსიკის თეორიის კათედრაზე, 1956-1958 წლებში — თეორიულ საკომპოზიციო ფაკულტეტის დეკანად; 1960-1963 წლებში იყო ტაშკენტის, 1963-1965 წლებში — ალმა–ათის, 1966-1977 წლებში — თბილისის კონსერვატორიის პედაგოგი; კითხულობდა ჰარმონიისა და მუსიკის თეორიის სისტემების კურსს; ძირითადად მოღვაწეობდა ქართული ხალხური მუსიკისა და მუსიკალური აკუსტიკის სფეროში. ეკუთვნის გამოკვლევები შუა აზიის ხალხთა მუსიკის საკითხებზეც.
გივი გულისაშვილი

გივი ვახტანგის ძე გულისაშვილი (დ. 2 ოქტომბერი, 1913, თბილისი, — გ. 24 თებერვალი, 1995, იქვე) — ქართველი ფერმწერი, გრაფიკოსი. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1965).

დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია 1938 წელს (მოსე თოიძის კლასი). იმავე წლიდან მონაწილეობდა სამხატვრო გამოფენებში. ქმნიდა თანამედროვეობის ამსახველ სურათებს, პორტრეტებსა და პეიზაჟებს: „შემთხვევა საზღვარზე“ (1930), „ცხენების ბანაობა“ (1938), „მამაცთა შეჯიბრება“ (1953), „ქართული“ (1978), „მეფე ერეკლე“ (1983) და სხვ. შექმნა ილუსტრაციები წიგნებისთვის: ეკატერინე გაბაშვილის „მაგდანას ლურჯა“, იროდიონ ევდოშვილის „საბავშვო მოთხრობები“, ანა ხახუტაშვილის „გაზაფხულის მერცხლები“ და სხვ.
ელიზბარ გულისაშვილი

ელიზბარ ზაქარიას ძე გულისაშვილი (დ. სექტემბერი 1890, საგარეჯო, — გ. 20 მაისი, 1923, თბილისი) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, საქართველოს რესპუბლიკის არმიის პოლკოვნიკი (1919), საქართველოს ეროვნული გმირი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის ქართული სათავადაზნაურო გიმნაზია (1910) და მოსკოვის ალექსის სამხედრო სასწავლებელი (1914). მსოფლიო ომის დროს პორუჩიკის, შემდეგ შტაბს-კაპიტნის ჩინით იბრძოდა რუსეთის არმიის 95-ე ქვეითი კრასნოიარსკის პოლკის რიგებში დასავლეთის ფრონტზე. განსაკუთრებით გამოიჩინა თავის ქალაქ გროდნოს მიდამოებში ბრძოლისას 1915 წლის 21 აგვისტოს (დაჯილდოვდა გიორგის იარაღით). 1918 წლიდან საქართველოს არმიის გენერალური შტაბის ოფიცერი იყო. 1917 წლიდან გაწევრიანებული იყო საქართველოს ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიაში. საქართველოს იძულებითი გასაბჭოების შემდეგ (1921) ემიგრაციაში არ წასულა, მუშაობდა სამხედრო და საზღვაო საქმეების სახალხო კომისარიატში (ადმინისტრაციულ-სამეურნეო განყოფილების უფროსი) და, ამავდროულად, მოღვაწეობდა ანტისაბჭოთა იატაკქვეშეთში. 1922 წლიდან იყო დამოუკიდებლობის კომიტეტის სამხედრო ცენტრის, ასევე ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის არალეგალური სამხედრო ცენტრის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. 1923 წლის მარტში თბილისში, საკუთარ სახლში (მოსკოვის ქ. №15, ახლანდ. ძმები კაკაბაძეების ქუჩა) დააპატიმრეს. იმავე წლის 20 მაისს სამხედრო ცენტრის სხვა 14 წევრთან ერთად დახვრიტეს დღევანდელი ვაკის პარკის ტერიტორიაზე. დაჯილდოებული იყო წმ. სტანისლავის და , წმ. ანას და , წმ. ვლადიმერის ხარისხის ორდენებით, გიორგის ოქროს იარაღით „მამაცობისათვის“.
აბჰიჯნა

აბჰიჯნა (, „ზებუნებრივი ცოდნა“) — ბუდისტურ ფილოსოფიაში ზებუნებრივი უნარები, რომელიც მიიღწევა მედიტირებისა და სიბრძნის შეძენის გზით. მათ მიეკუთვნება: (1) ნებისმიერ მანძილზე გადაადგილების ან ნებისმიერი სასურველი ფორმის მიღების, (2) ყველაფრის დანახვის და (3) მოსმენის, (4) სხვისი აზრების კითხვის და (5) წარსული ცხოვრების შეცნობის შესაძლებლობები. მეექვსე ზებუნებრივი ძალა არის შეურყვნელი ცოდნის გზით მიღწეული თავისუფლება („გასხივოსნება“), რომელიც მხოლოდ ბუდების და არჰატების (წმინდანები) პრეროგატივაა. აბჰინჯა სულიერი პროგრესის გამოხატულებაა, მაგრამ ამ ძალების ფლობით თავის განებრივება დიდი დაბრკოლებაა „გასხივოსნების“ გზაზე.
ირმა ყიფშიძე

ირმა ყიფშიძე (დ. 19 ოქტომბერი, 1970, თბილისი) — ქართველი სპორტსმენი (მხატვრული ტანვარჯიში), გერმანიის, იუგოსლავიისა და ჩინეთის საერთაშორისო ტურნირებში გამარჯვებული, საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატი. მსოფლიოს თასის გათამაშების  მეორე პრიზიორი (1986). სსრკ ჩემპიონატის მეორე პრიზიორი პირად ჩათვლაში (1987).

ძირითადი შედეგები
აბილინი (კანზასი)

აბილინი — ქალაქი ამერიკის შეერთებულ შტატებში, კანზასის შტატში, მდინარე სმოკი-ჰილის ნაპირებზე, ქალაქ სალინის აღმოსავლეთით. 6844 მცხოვრები (2010).

დაარსდა 1858 წელს. ქალაქის მნიშვნელობა გაიზარდა მას შემდეგ, რაც გახდა სარკინიგზო ხაზის დაბოლოება და მას აქტიურად იყენებდნენ ტეხასელი საქონლის გადამრეკები. აბილინი გახდა ამერიკის „ველური დასავლეთის“ მესაქონლეობის ცენტრი. ამავდროულად ჰყვაოდა უკანონობა და ბანდიტიზმი, რომელსაც 1870-იან წლებში ებრძოდა ქალაქის მარშალი და „ველური დასავლეთის“ ცნობილი სახალხო გმირი ბილ ჰიკოკი. ამ ქალაქში გაატარა ბავშვობა აშშ პრეზიდენტმა დუაიტ ეიზენჰაუერმა, რომელიც დაკრძალულია აბილინის ეიზენჰაუერის ცენტრში (დუაიტ დ. ეიზენჰაუერის საპრეზიდენტო ბიბლიოთეკა და სახლ-მუზეუმი).
აბილინი (ტეხასი)

აბილინი — ქალაქი ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ტეხასის შტატის დასავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში. 117 063 მცხოვრები (2010). ქალაქი დაარსდა 1881 წელს როგორც სარკინიგზო სადგური ტეხასელ საქონლის გადამრეკთათვის, რითაც ჩაანაცვლა თანამოსახელე ქალაქი კანზასის შტატში. ამჟამად აბილინში განთავსებულია რამდენიმე საგანმანათლებლო დაწესებულება, დასავლეთ ტეხასის იარმარკა. აღდგენილია ქალაქის ძველი ნაწილი.
კარლ აბრაჰამი

კარლ აბრაჰამი (; დ. 3 მაისი, 1877, ბრემენი, გერმანია, — გ. 25 დეკემბერი, 1925, ბერლინი) — გერმანელი ფსიქოანალიტიკოსი, ზიგმუნდ ფროიდის მიმდევარი და თანამშრომელი.

დაიბადა ებრაულ ოჯახში. 1910 წელს მონაწილეობდა ფროიდის მიერ საერთაშორისო ფსიქოანალიზური ინსტიტუტის პირველი ფილიალის დაარსებაში. აბრაჰამი იყო ბიპოლარული აშლილობის (მანიაკურ-დეპრესიული ფსიქოზი) ფსიქოანალიზური მკურნალობის პიონერი. სწავლობდა ადამიანის ხასიათის ჩამოყალიბებასა და ფსიქიკური აშლილობების განვითარებაში ბავშვის სექსუალობის როლს. აბრაჰამი თვლიდა, რომ სქესობრივი ლტოლვა ვითარდება ექვს სტადიად, ხოლო განვითარების შეწყვეტა რომელიმე ადრეულ სტადიაზე იწვევს ფიქსაციას ამ დონეზე და, შემდგომში, მენტალურ დარღვევებს. აბრაჰამის ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაშრომია „ლიბიდოს განვითარების მოკლე ნარკვევი“ (1924).
ალმაგრო (საფეხბურთო კლუბი)

ალმაგრო — არგენტინული საფეხბურთო კლუბი ქალაქ ბუენოს-აირესიდან. ჩამოყალიბდა 1911 წლის 6 იანვარს. ასპარეზობს არგენტინის პრიმერა დივიზიონის შემდეგ სიძლიერით მეორე — არგენტინის პრიმერა ნასიონალის დივიზიონში.

ისტორია
„ალმაგროს“ ისტორია სათავეს 1911 წლის 6 იანვრიდან იღებს. კლუბი არგენტინის მეორე დივიზიონში გამარჯვების შემდეგ არგენტინის პრიმერაში პირველად 1938 წელს აღზევდა. მეორედ პრიმერა ნასიონალში 1968 წელს გაიმარჯვა, თუმცა პრიმერაში გადასასვლელ ტურნირზე წარმატება ვერ მოიპოვა. კლუბმა სეზონების უმეტესობა არგენტინის მეორე დივიზიონში, ხოლო რამდენიმე სეზონი — მესამე დივიზიონში გაატარა. 2000 და 2004 წლებში „ალმაგრომ“ ორჯერ მოახერხა არგენტინის პრიმერაში აღზევება, თუმცა ვერ შეძლო უმაღლეს დივიზიონში ადგილის შენარჩუნება და ორივეჯერ პირველივე სეზონის შემდეგ მისი დატოვება მოუწია.

2017–18 წლების სეზონზე „ალმაგრო“ ახლოს იყო უმაღლეს დივიზიონში დაბრუნებასთან. გუნდმა საფეხბურთო კლუბ „ალდოსივისთან“ ერთად ქულათა თანაბარი რაოდენობა დააგროვა, თუმცა გადამწყვეტი ე.წ. „ოქროს შეხვედრა“ დათმო ანგარიშით 1–3. უმაღლეს დივიზიონში მეორე საგზურის მოსაპოვებლად მეორე-მეცხრე ადგილოსან გუნდებს შორის პლეი-ოფი დაინიშნა. „ალმაგროს“ აღნიშნულ პლეი-ოფში ყველაზე სუსტი გუნდი პრიმერა ნასიონალის დებიუტანტი — „აგროპეკუარიო“ შეხვდა, რომელთანაც საკუთარ მოედანზე ჩასატარებელ შეხვედრაში ნახევარფინალში გადასასვლელად ფრეც ჰყოფნიდა, თუმცა მარ-დელ-პლატაში გამართული ეს მატჩი „აგროპეკუარიოს“ გამარჯვებით — 2–0 დამთავრდა და „ალმაგრო“ ამჯერადაც უმაღლესი დივიზიონის მიღმა დარჩა.

ფეხბურთელები
შემადგენლობა 2018–2019
შემადგენლობა 2019–2020
2020 წლის 6 იანვრის მონაცემებით

მიღწევები
არგენტინის მეორე დივიზიონი
ჩემპიონი: 1937
არგენტინის პრიმერა 
ჩემპიონი: 1968
ვიცე-ჩემპიონი: 2017–2018

ცნობილი ფეხბურთელები
ბარტოლომე კოლომბო (1949)
რაიმუნდო ორსი (1937)
ოსვალდო სოსა (1964–1966)
დელიო ონისი (1966–1968)
ჯონათან სანტანა (2000–2001)
ფედერიკო ნიეტო (2002–2005)

კლუბის პრეზიდენტები
რამაზ ჩოჩიშვილი

რამაზ ჩოჩიშვილი (დ. 14 ნოემბერი, 1975, გორი) — ქართველი სპორტსმენი (ძიუდო), ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (2001, პარიზი, საფრანგეთი, აბსოლუტური; 2003, დიუსელდორფი, გერმანია, აბსოლუტური). მსოფლიო უნივერსიადის ვიცე-ჩემპიონი (1999, მალიორკა, ესპანეთი, აბსოლუტური). მასტერსის ვიცე-ჩემპიონი (1998, მიუნხენი, გერმანია, 100 კგ).

ძირითადი შედეგები