რიკარდო არიასი

რიკარდო მანუელ არიას ესპინოსა (დ. 5 აპრილი, 1912, ვაშინგტონი — გ. 15 მარტს, 1993, პანამა) — პანამური პოლიტიკური ელიტის ერთ-ერთ ყველაზე თვალსაჩინო ფიგურა, რომელიც წარმატებით უთავსებდა ერთმანეთს სახელმწიფო მოღვაწისა და გავლენიანი მეწარმის ამპლუას. მას ხვდა წილად პატივი, ემართა პანამის რესპუბლიკა პრეზიდენტის თანამდებობაზე 1955 წლის 29 მარტიდან 1956 წლის 1 ოქტომბრამდე, რაც ქვეყნის ისტორიაში მნიშვნელოვანი გარდამავალი პერიოდი იყო.

ბიოგრაფია
რიკარდო მანუელ არიას ესპინოსა პანამის ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი პოლიტიკური ოჯახის წევრი იყო, რამაც მნიშვნელოვნად განსაზღვრა მისი მომავალი კარიერა. მან მიიღო ფუნდამენტური განათლება პანამაში მდებარე კათოლიკურ ლა სალის კოლეჯში, რის შემდეგაც სწავლა ამერიკის შეერთებულ შტატებში განაგრძო. იგი სწავლობდა ვირჯინიის შტატის შენანდოას ველის აკადემიაში, მოგვიანებით კი განათლების მიღება ვაშინგტონის კოლეჯის აკადემიასა და პრესტიჟულ ჯორჯტაუნის უნივერსიტეტში განაგრძო. საბოლოოდ, მან უმაღლესი განათლების კურსი ჩილეს კათოლიკურ უნივერსიტეტში დაასრულა. ამ მრავალმხრივმა აკადემიურმა მომზადებამ სხვადასხვა ქვეყნის წამყვან სასწავლებლებში მას საშუალება მისცა, ჩამოყალიბებულიყო მაღალი დონის პროფესიონალად, რაც შემდგომში მის პოლიტიკურ და სამეწარმეო საქმიანობაში აისახა.

პოლიტიკური მოღვაწეობა
არიას ესპინოსა, როგორც პანამის ერთ-ერთი ყველაზე მდიდარი და გავლენიანი საგვარეულოს წარმომადგენელი, ფართო კომერციულ ინტერესებს ფლობდა, რამაც ხელი შეუწყო მის დაწინაურებას სახელმწიფო სტრუქტურებში. მას არაერთი მაღალი თანამდებობა ეკავა, ძირითადად პირდაპირი დანიშვნის გზით. 1949 წლიდან 1951 წლამდე იგი მსახურობდა სოფლის მეურნეობის, ვაჭრობისა და მრეწველობის მინისტრად არნულფო არიას მადრიდის მთავრობაში.

მოგვიანებით, 1952-1955 წლებში, პოლკოვნიკ ხოსე ანტონიო რემონ კანტერას მმართველობის პერიოდში, მას ეკავა ქვეყნის მეორე ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობა, რასაც უთავსებდა შრომის, სოციალური დაცვისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის მინისტრის მოვალეობას. პრეზიდენტ რემონის მკვლელობის შემდეგ, 1955 წელს, არიასი პირველ ვიცე-პრეზიდენტად დაწინაურდა. ვითარება კიდევ უფრო დაიძაბა, როდესაც ხოსე რამონ გიზადო, რომელმაც რემონი შეცვალა, დააპატიმრეს მკვლელობაში თანამონაწილეობის ბრალდებით. ამ პოლიტიკური ქაოსის ფონზე, ეროვნულმა ასამბლეამ რიკარდო მანუელ არიას ესპინოსა პანამის 21-ე კონსტიტუციურ პრეზიდენტად დანიშნა, რათა მას დაესრულებინა ის საპრეზიდენტო ვადა, რომელზეც თავდაპირველად პოლკოვნიკი რემონი იყო არჩეული.

პრეზიდენტობა
ქვეყანაში არსებული არეულობის ფონზე ესპინოსამ პრეზიდენტის თანამდებობა დაიკავა. ამერიკული დაზვერვა მას აშშ-ის მეგობრად მიიჩნევდა, საელჩო კი იტყობინებოდა, რომ მას „რემონ-ეიზენჰაუერის ხელშეკრულების“ ხელმოწერის დაჩქარება სურდა. დამკვირვებელთა უმეტესობა, პანამის კეთილდღეობისა და ყელზე ამერიკული ინტერესების გათვალისწინებით, ესპინოსას ბევრად სასურველ კანდიდატად თვლიდა, ვიდრე მის უშუალო წინამორბედს, ამ უკანასკნელის ცუდი რეპუტაციისა და ანტიამერიკული წარსულის გამო. მისი აღიარების საკითხი ეჭვქვეშ არ დამდგარა, რადგან მისი მმართველობა კონსტიტუციური პროცედურების დაცვით წარიმართა.

ესპინოსამ, ამერიკის სახელმწიფოთა ორგანიზაციის მხარდაჭერით, 1956 წლის 21-დან 23 ივლისამდე უმასპინძლა ამავე ორგანიზაციის წევრი ქვეყნების მეთაურთა სამიტს. შეხვედრას ამერიკის კონტინენტის ოცი პრეზიდენტი და პოლიტიკური ლიდერი დაესწრო, რის შედეგადაც მიიღეს „პანამის დეკლარაცია“. დოკუმენტში ხაზგასმული იყო კონტინენტის ყველა ქვეყნის კეთილდღეობის ხელშეწყობის მნიშვნელობა თანამშრომლობის გზით, განსაკუთრებით განვითარებულ და ღარიბ სახელმწიფოებს შორის. მიუხედავად ამისა, შეხვედრაზე იგრძნობოდა დაძაბულობა აშშ-სთან, რაც გამოწვეული იყო ეგვიპტის პრეზიდენტ გამალ აბდელ ნასერის მიერ სუეცის არხის ნაციონალიზაციით. ამ ვითარებამ პანამაში წარმოშვა შიდა დებატები პანამის არხზე სუვერენიტეტის აღდგენის საკამათო საკითხთან დაკავშირებით.

ესპინოსას მმართველობის პერიოდში საფუძველი ჩაეყარა რამდენიმე მნიშვნელოვან ნაგებობასა და სახელმწიფო ინსტიტუტს, რომელთაგან აღსანიშნავია:
პრეზიდენტ რემონის სახელობის იპოდრომი
ხუსტო აროსემენას სასახლე
საარჩევნო ტრიბუნალი

საპრეზიდენტო ვადის შემდგომი ცხოვრება
ხელისუფლებიდან წასვლიდან მალევე, ესპინოსას სახელი გაეხვია პოლკოვნიკ რემონის მკვლელობასთან დაკავშირებულ არაერთ დაპირისპირებაში, რუბენ მიროს ბრალდებების გამო. მირო მსჯავრდებული იყო პრეზიდენტ რემონის სიკვდილში და ბრალს სდებდა ესპინოსას, თუმცა, მყარი მტკიცებულებების არარსებობისა და „ეროვნული პატრიოტული კოალიციის“ გავლენის გამო, მისთვის ბრალის წაყენება ვერ მოხერხდა. 1959 წლის ბოლოს ესპინოსა ჩართული იყო დიპლომატიურ დაპირისპირებებში, რადგან 1959 წლის 3 ნოემბერს მოხდა არაერთი ინციდენტი, რომელიც დაკავშირებული იყო პანამელების მიერ პანამის დროშის აღმართვასთან არხის ზონაში და ამერიკის შეერთებული შტატების დროშის ჩამოხსნასთან პანამაში აშშ-ის საელჩოს კანცელარიის წინ შეკრებილი ადამიანების ჯგუფის მიერ. მომხდართან დაკავშირებით, 16 ნოემბერს ესპინოსას ჰქონდა საუბარი სახელმწიფო მდივან კრისტიან ჰერტერთან. მდივან ჰერტერის ოფისში გამართული საუბრისას, ამ უკანასკნელმა განაცხადა, რომ აშშ-ის საელჩოდან იღებდა შემაშფოთებელ ცნობებს, რომლებიც მიუთითებდნენ ძალადობის გაგრძელების საფრთხეზე და რომ იგი სულ უფრო მეტად იყო შეწუხებული პანამის რესპუბლიკაში მცხოვრები აშშ-ის მოქალაქეების უსაფრთხოების გამო. მდივანმა ჰერტერმა სთხოვა ესპინოსას, გადაეცა ეს შეშფოთება თავისი მთავრობისთვის და შეახსენა, რომ „პანამის მთავრობას კვლავ ეკისრებოდა ძირითადი პასუხისმგებლობა პანამაში საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვაზე“. მდივანმა ჰერტერმა დაამატა, რომ აშშ-ის წარმომადგენლები კვლავ მზად იყვნენ არსებული პრობლემების ურთიერთხელსაყრელი გადაწყვეტილებების მოსაძებნად, მაგრამ „ეს შესაძლებელი იქნებოდა მშვიდ გარემოში“. მან განაცხადა, რომ „საჭიროების შემთხვევაში“, მზად იყო პანამაში გაეგზავნა სახელმწიფო დეპარტამენტის მაღალი რანგის მოხელე იმ საკითხების განსახილველად, რომლებზეც გაუგებრობები წარმოიშვა, იმ პირობით, თუ მოლაპარაკებები ნორმალურ პირობებში წარიმართებოდა.

1960 წელს იგი იყო რესპუბლიკის პრეზიდენტობის კანდიდატი „ეროვნული პატრიოტული კოალიციის“ სახელით. თუმცა, მისი პოლიტიკური ოპონენტების მიერ გამოყენებულმა ბრალდებებმა და კოალიციის მცირე ფრაგმენტაციამ გამოიწვია მისი დამარცხება ხმების მცირე, 6%-იანი სხვაობით. მიუხედავად იმისა, რომ მას ოფიციალური სახელისუფლებო წრეების მხარდაჭერა ჰქონდა, პანამის საზოგადოებრივი ძალების მხრიდან ჩარევას ადგილი არ ჰქონია, რის შედეგადაც ოპოზიციური „ლიბერალური კოალიციის“ კანდიდატი, რობერტო ფრანსისკო ჩიარი, გამარჯვებულად გამოცხადდა და თანამდებობა დაიკავა ძალაუფლების მოულოდნელად მშვიდობიანი გადაცემის გზით.

1964 წლის 15 დეკემბერს იგი მეორე ვადით დაინიშნა ელჩად ამერიკის შეერთებული შტატების მთავრობაში და ასრულებდა თავის დიპლომატიურ მოვალეობებს მარკო აურელიო რობლესის მმართველობის დასრულებამდე. თავისი მეორე დიპლომატიური მისიის დროს, 1967 წლის ბოლომდე, იგი იყო აშშ-სთან ახალი ხელშეკრულების მომლაპარაკებელი ჯგუფის წევრი.

დიპლომატიური მოღვაწეობის დასრულების შემდეგ, იგი იყო სხვადასხვა კერძო კომპანიის დირექტორი და ორგანიზატორი, გარდა ამისა, ეკავა პრეზიდენტის თანმდებობა „მეცხოველეობის საზოგადოებასა“ და ავიაკომპანია „ “-ში.

გარდაცვალება
სიცოცხლის ბოლო წლებში სიმსივნესთან ბრძოლის შემდეგ, რიკარდო ესპინოსა 1993 წლის 15 მარტს, 80 წლის ასაკში, ქალაქ პანამაში გარდაიცვალა. მისი გარდაცვალების დღე ქვეყანაში ეროვნული გლოვის დღედ გამოცხადდა.

ქორწინება და შთამომავლობა
ესპინოსამ ქორწინება გააფორმა ოლგა არიას ვალიარინოსთან, რომელთანაც ოთხი შვილი შეეძინა. მათ შორის არის რიკარდო ალბერტო არიასი, რომელსაც ეკავა პანამის ელჩის თანამდებობა გაერთიანებული ერების ორგანიზაციაში და ამ თანამდებობაზე 2004 წლიდან 2009 წლამდე მსახურობდა.