iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სტავროპოლის დრამატული თეატრი

სტავროპოლის დრამატული თეატრი — დრამატული თეატრი სტავროპოლში, ყველაზე ძველი რუსული თეატრი კავკასიაში, დაარსდა 1845 წელს.

ისტორია
თეატრი 1845 წლის მაისში გაიხსნა ქვის ახალ შენობაში, სადაც ორი იარუსი და გალერეა იყო განთავსებული მესამე იარუსზე. 1846-1849 წლებში კარლ ზელინსკის დასი მუშაობდა თეატრში, რომელშიც ნიკოლაი რიბაკოვი თამაშობდა.

ამ პერიოდში მაყურებელმა სცენაზე დაინახა საშინაო და უცხოური დრამატურგიის საუკეთესო ნამუშევრები, რომელთა შესანიშნავი შესრულება სრულად აკმაყოფილებდა საზოგადოების კულტურული ნაწილის მოთხოვნებს და ნაკლებად მომზადებულ მაყურებელს უნერგავდა სერიოზული თეატრის გემოვნებას. თამამად შეიძლება ითქვას, რომ რიბაკოვის სეზონებმა სტავროპოლის მოსახლეობას ასწავლა თეატრალური ხელოვნების საუკეთესო ნიმუშები და შექმნა ის ხელსაყრელი პირობები მომავალში, რომელთა წყალობით სტავროპოლის თეატრმა მოიპოვა ერთ – ერთი საუკეთესო რეპუტაცია თეატრის პროვინციაში.

1872-1875 წლებში ნემოვის ჯგუფი დადგა თეატრის სცენაზე, ხოლო 1878-1880 წლებში - პესოცკის დასი, რომელშიც მუშაობდა რუსი მსახიობი და რეჟისორი ნიკოლაი სინელნიკოვი.

1910-1914 წლებში აშენდა პასაჟის თეატრის ახალი შენობა, ივან სუდინინის დასი მუშაობდა ახალ სცენაზე. 1918 წელს რეჟისორმა ტუნელმა სტავროპოლში შექმნა პირველი საბჭოთა თეატრი. 1920 წელს თეატრს მიენიჭა სტავროპოლის პირველი თეატრის წოდება, ხოლო 1937 წელს თეატრი გაფართოვდა და რეგიონულ თეატრად იქცა.

გერმანიის ჯარების მიერ სტავროპოლის ოკუპაციის დროს თეატრი ევაკუირებული იქნა მინუსინსკში.

სტავროპოლის მოსახლეობის ინტერესი თეატრის მიმართ მუდმივად იზრდებოდა.

1964 წელს სტავროპოლის რეგიონულ დრამატულ თეატრს ეწოდა ლერმონტოვის სახელობის თეატრი გადავიდა ახალ შენობაში, სადაც ამჟამად მდებარეობს.

1994 წელს, სტავროპოლის სამხატვრო სკოლის -ის სამსახიობო განყოფილების კურსდამთავრებულების დამთავრების შემდეგ, კასონის პიესის მიხედვით, მთელი კურსი გადავიდა თეატრალურ ჯგუფში. 1995 წელს თეატრს მიენიჭა წოდება აკადემიკოსი.

მრავალი წლის განმავლობაში თეატრის მუდმივი რეჟისორი იყო რუსეთის ფედერაციის კულტურის დამსახურებული მუშაკი ევგენი ლუგანსკი. გონიერი და სამართლიანი ადამიანი, რომელსაც უყვარდა თეატრი და ზოგადად ხელოვნება. მას არ ეშინდოდა ექსპერიმენტების და გაბედული პროექტების. მხარს უჭერდა ახალგაზრდებს და ამბობდა, რომ ახალგაზრდა მხატვრები თეატრის მომავალია.

სხვადასხვა დროს, თეატრში სსრკ-ს სახალხო არტისტები მოღვაწეობდნენ, მათ შორის: მიხეილ კუზნეცოვი, რუსეთის სახალხო არტისტები ბორის დანილჩენკო, მიხეილ კაპლანი, ვლადიმერ მენშოვი, მიხეილ ნიკოლსკი, რაბოვსკაია, ვიქტორ ფომენკო, რუსეთის დამსახურებული არტისტები ბოკოვა, ვერეთელნიკოვა, გურიევი, დიმჩენკო, ზუბარევა, მალჩენკო, მიხაილიჩენკო, მიხეილ მიხაილოვი, იაკოვენკო და სხვები, მხატვრები ბარტაშოვა, კატკოვა, კოტელნიკოვა, ლიდია შაპორენკო

დღემდე, თეატრის დასში შედიან რუსეთის სახალხო არტისტი ზუბკოვა, რუსეთის დამსახურებული არტისტები ალახვერდოვი, ჟუკოვი, კოლგანოვა, ნოვაკოვი, როსტოვი, შჩერბაკოვი, ბარანნიკოვა, რუსეთის ფედერაციის დამსახურებული მოღვაწე ბიირუკოვი.

დღეისათვის თეატრის დასი 35 მსახიობისგან შედგება.
ალექსანდრე თევზაძე

ალექსანდრე თევზაძე (დ. 2 იანვარი, 1903, თბილისი — გ. 28 მარტი, 1967) — ქართველი არქიტექტორი, ინჟინერი. საქართველოს არქიტექტორთა კავშირის თავმჯდომარე (1959-1960), საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი (1964).

1930 წელს დაამთავრა საქართველოს საინჟინრო-სამშენებლო ინსტიტუტი. ჯერ კიდევ სტუდენტობის დროიდან მუშაობდა სხვადასხვა სამშენებლო და საპროექტო ორგანიზაციებში: 1941–1954 წლებში იყო საპროექტო ინსტიტუტის „თბილქალაქპროექტის“ მმართველი, 1954–1959 წლებში — თბილისის მთავარი არქიტექტორი, 1960–1967 წლებში ხელმძრვანელობდა საპროექტო ინსტიტუტის „საქგიპროტორგის“ არქიტექტურული სახელოსნოს. ძირითადი ნამუშევრები: საცხოვრებელი სახლები თბილისში (1950, თამარ ჭოველიძისა და მერაბ კოსტავას ქუჩების გადაკვეთა, არქიტექტორ ქუჩუ დგებუაძესთან ერთად. 1950 წელს — პეტრე მელიქიშვილის ქუჩა № 8, არქიტექტორ იური კასრაძესთან ერთად. 1953 წელს — თამარ მეფის გამზირი № 23/25, არქიტექტორ იური კასრაძესთან ერთად), დასასვენებელი სახლის რეკონსტრუქცია წყნეთში ( საუკუნის 50-იანი წლების დასაწყისი).
ნარდარანის ციხე

ნარდარანის ციხე (აზერბ. ) — ციხე აზერბაიჯანის სოფელ ნარდარანში, აშენებულია 1301 წელს არქიტექტორ მაჰმუდ სადის ძის მიერ აფშერონის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთით. კოშკის სიმაღლეა 12,5 მეტრი ის მდებარეობს კვადრატული ეზოს ცენტრში, გარშემორტყმული 6 მეტრი სიმაღლის ქვის კედლებით, რომელსაც აქვს კუთხის კოშკები ბარიერითა და ხვრელებით. შენობის თარიღი (ახ.წ.700 წელი) და არქიტექტორის სახელი მითითებულია მის ფასადზე ორი წარწერით.

ისტორია
კოშკის ფასადის ორი წარწერა მოთხრობილია ახ.წ 700 წელს (1301 წელი) და არქიტექტორის სახელი - მაჰმუდი, სადის შვილი (ან მაჰმუდი, სეიდის ძე) ).

ბოლო წარწერა გვაძლევს ოსტატის სახელს, რომელმაც ასევე საუკუნეში ააგო ძველი მეჩეთი და მინარეთი სოფელ შიხოვოში და ბაქოს ციხე-სიმაგრის მეჩეთი სახელწოდებით მოლა-აჰმედ-მეჩეთი, სადაც მითითებულია 1300 წლის თარიღი და ოსტატის სახელი .

სამივე ნაგებობა მეტყველებს ოსტატის არაჩვეულებრივ შესაძლებლობებზე, რომელიც კარგად იცნობდა სიმაგრეების ბუნებას და ფლობდა მხატვრულ ნიჭს, რაც აშკარად ჩანს შიხოვის მინარეთიდან, რომელიც გამოირჩეოდა ცალკეული ნაწილების შესანიშნავი პროპორციებით, მკაფიო მოხდენილი სილუეტითა და ლამაზი გისოსებით გამოკვეთილი ორნამენტით, რომელიც ამშვენებდა მინარეთის აივნის საყრდენს .

ციხის არქიტექტურა
ციხე არის 12,5 მეტრი სიმაღლე და მდებარეობს კვადრატული ეზოს ცენტრში, რომელიც გარშემორტყმულია 6 მეტრი სიმაღლის ქვის კედლებით. ამ ქვის კედელს აქვს კუთხის კოშკები ბარიერითა და ხვრელებით. სიმაღლით, კოშკი შედგება სამი იარუსისგან, დაფარულია ბრტყელი ქვის გუმბათოვანი სარდაფებით და ურთიერთდაკავშირებულია ქვის კიბეებით. კოშკი აგებულია ადგილობრივი ქვით .

მაგრამ თავად ნარდარანის კოშკის გეოგრაფიული მდებარეობა მიანიშნებს იმაზე, რომ აქ არ შეიძლებოდა მოწინავე გამაგრება. ასეთი საფორტიფიკაციო ნაგებობები აშენდა მხოლოდ იქ, სადაც შეტევა იყო მოსალოდნელი, რადგან აფშერონის ასეთი ადგილები იყო მისი დასავლეთი საზღვრები და ზღვის სანაპირო. ნარდარანის კოშკი მდებარეობს საკმაოდ შორს, როგორც აფშერონის დასავლეთი საზღვრებიდან, ასევე მისი სანაპიროებიდან.

დღეს, ნარდარანის ციხე აზერბაიჯანში ჩამოსული ტურისტებისთვის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ტურისტულ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს. ის მოქცეულია ბაქოს ტურისტული მარშუტების სიაში.
იაჰია იბნ მუჰამედ ალ-ჰაჯის მავზოლეუმი

იაჰია იბნ მუჰამედ ალ-ჰაჯის მავზოლეუმი (აზერბ. ) — საუკუნის მავზოლეუმი, რომელიც მდებარეობს ამიერკავკასიის სამხრეთით, მდინარე არაქსის მახლობლად, გორაკზე.

იურიდიულად, ისტორიული ძეგლი მდებარეობს აზერბაიჯანის ზანგელანის რაიონის სოფელ მამედბეილში, სინამდვილეში, იმ ტერიტორიაზე, სადაც მავზოლეუმი მდებარეობს, კონტროლირდება არაღიარებული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა და შედის ყაშათაღის რეგიონში (სოფელი ვარდანანცი).

ისტორია
მავზოლეუმი 1305 წელს ააშენა არქიტექტორმა ალი მაჯდ ალ-დინმა აბრეშუმის გზაზე. 1975 წელს მავზოლეუმში ჩატარდა მიწისქვეშა დასუფთავების სამუშაოები, რის შედეგადაც აღმოაჩინეს საფლავი.

არქიტექტურა
მას აქვს მართკუთხა გეგმა, ზომები 2,95 მეტრი 3,30 მეტრი. საფლავის შესასვლელი მდებარეობს დასავლეთ მხარეს. კარის სიგანე 76 სანტიმეტრი, ხოლო სიმაღლე 88 სანტიმეტრი. ისლამის წესების თანახმად, მავზოლეუმში შესასვლელი არ უნდა აღემატებოდეს 120 სანტიმეტრს, ისე რომ პირი, ვინც შემოვიდა, თაყვანს სცემდა პატივს მიცვალებულის ხსოვნას.

შუა საუკუნეებში ფეოდალური თავადაზნაურობის, ცნობილი ადამიანების საფლავებზე აშენდა ასეთი მავზოლეუმები. მავზოლეუმის ზედა ნაწილი ახლა ოდნავ განადგურებულია. რვაკუთხა პრიზმის სახით აშენებული მავზოლეუმის ზედა ნაწილს ავსებს პირამიდის ფორმის სახურავი. მისი კედლები გარედან და შიგნიდან ძალიან დალაგებულია ქვაფენილიანი ქვებით, ხოლო საფლავი შიგნით არის კვადრატი. მავზოლეუმის კარი მდებარეობს 1.8 მეტრ სიმაღლეზე. შიდა სარდაფი არის სფერული, ხოლო გარედან არის პირამიდული.

აგებულია მოსაპირკეთებელი ქვებისგან შიგნით და გარეთ. მათ შორის სივრცე დაცლილი იყო ცარიელი და შემდეგ შეავსეს ნაღმტყორცნებიდან. ასეთი კონსტრუქცია გვხვდება აზერბაიჯანის სხვა სამარხებშიც. ეს ტექნიკა ასევე გამოიყენეს საფლავის ზედა გუმბათის აშენებისას. გუმბათს აქაც აქვს ორი ფენა. შიდა გუმბათი სფერულია, ხოლო გარე გუმბათი პირამიდულია. ისინი ასევე ივსება ნაღმტყორცნებიდან. სოფლის უხუცესების თქმით, ამ ძეგლიდან სოფელ შარიფანამდე მიწისქვეშა გვირაბი იყო, რომელიც მდინარე არაქსის მეორე ნაპირზე მდებარეობს.

1975 წელს პირველად გაწმინდეს მიწისქვეშა ტერიტორია და აღმოაჩინეს საფლავი.

მის შესასვლელ კართან არაბული წარწერაა. მასში ნათქვამია: „მე ვარ ამ სტრუქტურის მეპატრონე, სუსტი მონა, რომელსაც სჭირდება ალაჰის, უზენაესის, იაჰია იბნ მუჰამედ ალ-ჰაჯის წყალობა, რომელიც ალი მაჯდ ად-დინმა ააშენა რამადანის 704 წელს“. (28.-27..1305) წარწერის დასაწყისში და ჩარჩოში ყურანის ლექსებია.

მის ინტერიერში მხოლოდ დეკორაციებია ოთხი მრგვალი მედალიონი, რომლებიც დაფარულია წარწერებით და ორნამენტებით. ეს მედალიონები მოთავსებულია მავზოლეუმის სფერული გუმბათის შიდა ზედაპირზე და შეიცავს წინასწარმეტყველ მუჰამედის, ოთხი მართალი ხალიფას სახელებს: აბუ ბაქრი, ომარი, ოსმან ალი და შიიტი იმამები ჰასანი და ჰუსეინი.
ნოდარ მგალობლიშვილი (არქიტექტორი)

ნოდარ მგალობლიშვილი (დ. 24 იანვარი, 1927, თბილისი — გ. დეკემბერი, 2000) — ქართველი არქიტექტორი, საქართველოს დამსახურებული არქიტექტორი (1976).

1952 წელს დაამთავრა მოსკოვის არქიტექტურის ინსტიტუტი. 1952-1962 წლებში იყო მოსკოვის საპროექტო ინსტიტუტის არქიტექტორი, სახელოსნოს ხელმძღვანელი. 1961-1970 წლებში — „თბილზნიიეპის“ არქიტექტორი. 1970-1977 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო პოლიტექნიკური ინსტიტუტის არქიტექტურის ფაკულტეტის დოცენტი, დეკანი, პროფესორი. 1977-1978 წლებში — თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის პრორექტორი სამეცნიერო დარგში. 1978 წელს — თბილისის მთავარი არქიტექტორი. 1993 წლიდან — თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის პროფესორი. დაჯილდოებულია: ბრნოს (ჩეხოსლოვაკია) ტექნიკური უნივერსიტეტის ოქროს მედლით (1972), ზაარბრიუკენის (გერმანია) ობერბურგომისტრის დიდი ოქროს მედლით (1979), სსრკ არქიტექტორთა კავშირის საკავშირო კონკურსის პრემიით (1986), საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის საპატიო სიგელით (1987), უნგრეთის სახელმწიფო პრემიით „პრო კულტურა ჰუნგარიკა“ (1988), სსრკ მინისტრთა საბჭოს პრემიით (1989), გერმანიის ბუნდესტაგის მედლით. გამოქვეყნებული აქვს 130-ზე მეტი ნაშრომი, წიგნები და ბროშურები.

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი
ამერიკულ-ქართული მეცნიერებათა აკადემია, აკადემიკოსი (1998-2000)
არქიტექტურის საერთაშორისო აკადემია, აკადემიკოსი (1997-2000)
თბილისის მთავარი არქიტექტურის საბჭო, წევრი
თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის დიდი საბჭო, წევრი
რუსეთის არქიტექტორთა კავშირი, საპატიო წევრი (1998-2000)
რუსეთის არქიტექტურისა და მშენებლობის მეცნიერებათა აკადემია, უცხოელი წევრი (1995-2000)
სამეცნიერო წოდებების მიმნიჭებელი საბჭო, წევრი
საქართველოს კულტურის სამინისტროს სახვითი ხელოვნების საბჭო, წევრი
საქართველოს მინისტრთა კაბინეტთან არსებული ლიტერატურის, ხელოვნებისა და არქიტექტურის სახელმწიფო პრემიების კომიტეტი, წევრი
საქართველოს საინჟინრო აკადემია, აკადემიკოსი (1996-2000)

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
1970: მედალი „შრომითი მამაცობისთვის“
1976: საქართველოს დამსახურებული არქიტექტორი
1985: იაკობ გოგებაშვილის სახელობის პრემია
1986: შრომის წითელი დროშის ორდენი
1997: ღირსების ორდენი
1998: მემედ აბაშიძის სახელობის პრემია
ალათი

ალათი (აზერბ. ) — ურბანული ტიპის დასახლება, აზერბაიჯანის ქალაქ ბაქოს ქარადაღის რაიონის ადმინისტრაციული დაქვემდებარების ქვეშ. ის არის ბაქოს ყველაზე სამხრეთული გარეუბანი. სოფელში არის ამავე სახელწოდების რკინიგზის სადგური (ხაზების კვანძი შირვანის, ბაქოს და აჯიგაბულისკენ).

ალათს ურბანული ტიპის დასახლების სტატუსი 1935 წლიდან მიენიჭა. 1960-იან წლებამდე მას ალათ-პრისტანს უწოდებდნენ. სოფელში არსებობდა სარკინიგზო ტრანსპორტის საწარმოები და მანქანების შეკეთების საწარმოც.

2014 წელს ალათში აშენდა ბაქოს პორტის საბორნე ტერმინალი. ოქტომბრიდან დაიწყო ბაქო-თურქმენბაშის საბორნე ხაზის ფუნქციონირება თურქმენეთის მიმართულებით. 2017 წლის მარტიდან დაიწყო მუშაობა საბორნე გადასასვლელი ყაზახეთში კასპიის ზღვის გავლით „ალატი - აქტაუ-პორტი“ .

2018 წელს გაიხსნა ალატის ახალი ბაქოს პორტი . 2018 წლის მაისში პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა ალათში გახსნა ბაქოს საერთაშორისო საზღვაო სავაჭრო პორტის კომპლექსი .

გადაკვეთა არის საერთაშორისო პროექტის „აბრეშუმის გზა“ (უკრაინა-საქართველო-აზერბაიჯანი-ყაზახეთი-ჩინეთი), რომელიც გვერდს უვლის რუსეთის ტერიტორიას .

დღეს ალათის მოსახლეობა შეადგენს 12 765 ადამიანს.

ეტიმოლოგია
ჰეროდოტეს თანახმად, ალათი მიდიის ერთ-ერთი მეფის სახელია. იმის გამო, რომ ალათი იცავდა მიდიიდან გაქცეულ სკვითებს, მისი სახელი გავრცელდა ადგილობრივ ტომებში.

დასავლეთ აზერბაიჯანის (ახლანდელი სომხეთი), სოფელ ალათლისა და დაღესტნის ტერიტორიაზე არსებობდა ამავე სახელწოდების წყლის ობიექტიც.

წყაროების თანახმად, საუკუნის ბოლოს და საუკუნის დასაწყისში ვოლგის რეგიონში, უზბეკეთსა და შუა აზიის სხვა ქვეყნებში არსებობდნენ და ახლაც არსებობენ ოიკონიმები, რომლებსაც ალათს უწოდებენ.

ამჟამად აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე სხვადასხვა ადგილას მდებარეობს ალატი, ალათლი, ბაშ ალატი და ა.შ. ეჭვგარეშეა, რომ ეს ოიკონიმები ეთნონიმური წარმოშობისაა.

აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე რეგისტრირებული მითოლოგიური ტოპონიმების შესწავლით ირკვევა, რომ მათი გარკვეული ნაწილი ტოპონიმებია, რომლებიც „ალ“-ს აღმოჩენასთან დაკავშირებით გაჩნდა.

როგორც ვიცით, სიტყვა „ალ“-ს წარმოებასთან ერთად „ალა“ მნიშვნელობის მდიდარი ჩრდილები აქვს და თითქმის ყველა ის სიტყვაა, რომლებიც შედის აზერბაიჯანული ენის აქტიურ ლექსიკაში. ამავე დროს, ამ ერთეულებს აქვთ ფართო სპექტრის საქმიანობა ენაზე. ჯალილოვმა გამოავლინა 500-ზე მეტი მნიშვნელობა და მნიშვნელობის ჩრდილები მორფემის „ალ“ მეტყველების 6 ნაწილში.
მასალი

მასალი (აზერბ. ) — ქალაქი აზერბაიჯანის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მასალის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მასალიმ ქალაქის სტატუსი მიიღო 1960 წელს. ის მდებარეობს ლენქორანის დაბლობში, მდინარე ვილიაშჩაიზე, მასალის რკინიგზის სადგურიდან 18 კილომეტრში და ბაქოდან 259 კილომეტრში.

ისტორია
ძველად, თანამედროვე მასალას ტერიტორია იყო მანნას, ატროპატენას. აღნიშნული ტერიტორია საუკუნის შუა წლებიდან, ლენქერანის სახანოს შემადგენლობაში შედიოდა.

ეტიმოლოგია
დასახლება დაარსდა სამხრეთ აზერბაიჯანში, მასალის მაგალის ემიგრანტების მიერ .

ირანში (გილანი) დაფიქსირებულია ადგილების სახელები მასალი, რომლებიც მდებარეობს ირანელი თალიშების საცხოვრებელ ზონაში .

სახელის მასალის წარმოშობის შესახებ სხვა ვერსიებიც არსებობს. ერთ-ერთი ვერსიით, მასალების ტომი ძველად ამ ადგილას ცხოვრობდა, რამაც დასახლებას სახელი მიანიჭა. მეორეს სიტყვიდან „მოსულუ“ . ზოგიერთი წყარო ამტკიცებს, რომ ამ ქალაქს „მასალი“ უწოდეს, რაც ნიშნავს „მაგალითად“ იმის გამო, რომ საუბრის დროს მოსახლეობამ მრავალჯერ გამოიყენა ფრაზა „მაგალითად“.

სხვა ჰიპოთეზის თანახმად, ერაყის ჩრდილოეთით მდებარე ქალაქ მოსულის მოსახლეობა მიგრირდა და დასახლდა აქ, რის შემდეგაც მათ „მოსულა“ უწოდეს. პირველად მასალის სახელი გვხვდება შუა საუკუნეების აზერბაიჯანულ ნამუშევრებში. საუკუნის დასაწყისში სეფიანთა მმართველის (სულთან ჰუსეინის) ბრძანებულებაში ნახსენები იყო სოფელი შიხლარი და მასალის სახელი (აკპერმე, მირზა აჰმედი, მირზა ხუდავერდი ოღლუ, 1882). ზოგიერთი ნაშრომის თანახმად, ეს ტერიტორია ეკუთვნოდა კაცს, სახელად მასალ ბეის.

მოსახლეობა
1856 წლის მონაცემებით, მასალიში შიიტი „თათრები“ (ანუ შიიტი აზერბაიჯანელები) ცხოვრობდნენ, რომლებიც ერთმანეთს „თათრული“ (აზერბაიჯანული) ელაპარაკებოდნენ .

1886 წლის საოჯახო სიების მიხედვით, ბაქოს პროვინციაში, მასალუში, ლანკარან უიეზდში, 727 ადამიანი ცხოვრობდა და ყველა „თათარი“-შიიტი .

2012 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემებით, მასალის რეგიონში 286 000 ადამიანი ცხოვრობს, აქედან ქალაქ მასალის მოსახლეობა 9,4 ათასი ადამიანი იყო.

კლიმატი
ზამთარში საშუალო ტემპერატურაა +7°, ზაფხულში +29°, ჰავა სუბტროპიკული ნოტიოა.

ეკონომიკა
მასალიში განვითარებულია სამშენებლო მასალებისა და პლასტმასის ნაწარმის წარმოება. აქ არის კვების მრეწველობის საწარმოები (საცხობი, მეღვინეობა და ა.შ.). ქალაქ მასალის ტერიტორიაზე ფუნქციონირებს 2 ღვინის ქარხანა, 4 ჩაის ქარხანა, ასევე არის მინერალური წყლის წარმოების ქარხანა. ამავე დროს, მასალის მიდამოებში კარგად არის განვითარებული მევენახეობა და მეღვინეობა. ქალაქში ფუნქციონირებს კარაქის, ყველის, ბოსტნეულის საკონსერვო და თამბაქოს ქარხნები. აგრეთვე აგრო ინდუსტრიული ქარხანა, ხორცის შესაფუთი ქარხანა, რძის ქარხანა და დაწნული და ქსოვის ქარხანა.

სპორტი
აქ არის ოლიმპიური სპორტული კომპლექსი, რომელიც სპეციალიზებულია სპორტის 9 სახეობაში. ასევე აქ მდებარეობს ანატოლი ბანიშევსკის სახელობის სტადიონი, რომელიც მასალის საფეხბურთო კლუბის საშინაო მოედანია.
შოთა მალაშხია

შოთა მალაშხია (დ. 17 სექტემბერი, 1962, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი.

1989 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი სამკურნალო ფაკულტეტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები “. 2008-2012 წლებში — საქართველოს მე-7 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით , საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გამარჯვებული საქართველოსთვის“. 2012-2016 წლებში — საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — „მეტი სარგებელი ხალხს“.
აზერბაიჯანის კასპიის საზღვაო კომპანია

აზერბაიჯანის კასპიის საზღვაო კომპანია (აზერბ. ) — აზერბაიჯანური საზღვაო კომპანია. სრული სახელი - დახურული სააქციო საზოგადოება „აზერბაიჯანის კასპიის საზღვაო კომპანია“.

„აზერბაიჯანის კასპიის საზღვაო გადაზიდვების კომპანიის“ სტრუქტურა მოიცავს სატრანსპორტო, სახმელეთო და მომსახურე და დამხმარე ფლოტებს, გემების სარემონტო წარმოების ასოციაციას „კასმორსუდორემონტს“, საგანმანათლებლო, მომარაგების და სააგენტოების ორგანიზაციებს.

სატრანსპორტო ფლოტი შედგება 98 ხომალდისგან, მათ შორის 34 ტანკერი, 13 ბორანი, 14 ზოგადი დანიშნულების მშრალი სატვირთო გემი, ასევე 35 ტექნიკური, მომარაგებისა და მომსახურების ხომალდი. სპეციალურ ფლოტში შედის 188 ხომალდი, მათ შორის 21 ამწე ხომალდი, 22 საბაგირო გემი, 29 სამგზავრო გემი, 2 მილის დასაყენებელი გემი, 7 მეხანძრე, 5 გეოტექნიკური ხომალდი, 11 მყვინთავი და 84 მომსახურე და დამხმარე ხომალდი.

ისტორია
სამხედრო ფლოტი კასპიის ზღვაში
კასპიის ზღვაში სამხედრო ფლოტის შექმნის პირველი მცდელობა ხდება 1667 წელს, როდესაც დაიწყო გემის არწივის და სხვა გემების მშენებლობა.

1721 წელს, ჩრდილოეთ ომში გამარჯვების შემდეგ, პეტრე -მა დაიწყო კასპიის ზღვისკენ მსვლელობისთვის მზადება რუსეთსა და აღმოსავლეთის ქვეყნებს შორის სავაჭრო ურთიერთობების გაფართოების, ბალტიის-კასპიის წყლის წყლის აღდგენისა და ამიერკავკასიის ხალხების დასახმარებლად ეროვნულ-განმათავისუფლებელ ბრძოლაში. შედგა ზღვის პირველი რუკები. საკრუიზოდ 59 გემი აშენდა.

1723 წლის სექტემბერში სანქტ-პეტერბურგში გაფორმდა სამშვიდობო ხელშეკრულება ირანთან, რომლის თანახმად დერბენტი, ბაქო მიმდებარე მიწებით, გილანის, მაზანდარანისა და ასტრაბადის პროვინციები რუსეთის კუთვნილებაში გადავიდა. კამპანიის ბოლოს ფლოტილია შედგებოდა 80 ხომალდისა და ხომალდისგან. პეტრე -ის გარდაცვალების შემდეგ საომარი მოქმედებები შეჩერდა.

1828 წლისთვის ფლოტილი შედგებოდა 14 გემისგან, 6 ტრანსპორტიდან და 12 დამხმარე გემიდან (მათგან 2 ორთქლი).

1828-1829 წლების რუსეთ-თურქეთის ომის დროს, ფლოტილიის გემებმა ამიერკავკასიაში მოქმედი რუსული ჯარისთვის კასპიის დასავლეთ სანაპიროებზე გამაძლიერებელი და ტვირთები მიიტანეს.

1867 წელს ბაქო გახდა ფლოტილიის ძირითადი ბაზა.

ახალ-ტეკინის ექსპედიციაში (1880 აპრილი - 1881 მარტი) მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა გენერალმა მიხეილ სკობელევმა, კასპიის ფლოტილიის მეზღვაურთა რაზმმა კაპიტანი მე-2 რანგის სტეფან მაკაროვის მეთაურობით. გეოკ-ტეპეს ციხესიმაგრეზე თავდასხმის დროს გამოირჩეოდნენ რაზმის მეზღვაურები, საზღვაო არტილერისტები და განადგურების ჯგუფის მაღაროელები.

საერთაშორისო საზღვაო ორგანიზაცია
საერთაშორისო საზღვაო ორგანიზაცია , რომელიც ფუნქციონირებს 1959 წელს, პასუხისმგებელია საერთაშორისო ვაჭრობაში გადაზიდვების საიმედოობისა და უსაფრთხოების გაუმჯობესებაზე და გემებიდან საზღვაო დაბინძურების თავიდან ასაცილებლად.

1995 წლიდან აზერბაიჯანი საერთაშორისო საზღვაო ორგანიზაციის წევრია.

2000 წლის იანვრიდან აზერბაიჯანის სახელმწიფო საზღვაო აკადემია საერთაშორისო საზღვაო ორგანიზაციის საზღვაო საგანმანათლებლო დაწესებულებების კატალოგში შედის მეთორმეტე ნომრით.
გრიგოლ მატარაძე

გრიგოლ მატარაძე (დ. 8 იანვარი, 1972) — ქართველი ინჟინერი, პოლიტიკოსი.

1994 წელს დაამთავრა ქუთაისის ნიკოლოზ მუსხელიშვილის სახელობის ქუთაისის სახელმწიფო ტექნიკური უნივერსიტეტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები “.
ბახვა

ბახვა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭიდან.

ივანე ჯავახიშვილის მოსაზრებით შესაძლებელია რაჭაში შემოტანილი იყოს გურიის სოლელ ბახვიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომის და მომრგვალო ფორმისაა, სამ-ხუთნაკვთიანი ფოთლის ქვედა მხარე საკმაოდაა შებუსული ქეჩისებრად. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული, კონუსური, ზოგჯერ კი ცილინდრულ-კონუსური, საშუალო სიკუმსის ან თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ღია ვარდისფერი ან თითქმის წითელი. კანი თხელი და ნაკლებად მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით სუსტად დაფარული. რბილობი წვნიანია, წვენი — შეუფერავი.

ბახვა ხასიათდება საშუალო ზრდა-განვითარებით. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სიმწიფემდე 180 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის შუა რიცხვებში შედის. მტევნის საშუალო წონა 100 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა საშალოდ 7.5 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19%-ს,ხოლო მჟავიანობა — 9.5 გ/ლ-ს.

მიიღება ცოცხალი, მსუბუქი, საშუალო გემოვნების სუფრის წითელი ღვინო.
ფერუანი

ფერუანი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭა-ლეჩხუმიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო თითქმის ოვალური, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე თითქმის შიშველია, მხოლოდ აქა-იქ ემჩნევა თხელი აბლაბუდისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი მცირე ან საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის ან კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სიმწიფეში მუქი წითელია ან შავი. კანი თხელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქიო საკმაოდ დაფარული. რბილობი წვნიანია, წვენი — შეუფერავი, გემო — სასიამოვნო.

ფერუანი სუსტი ზრდისა და მცირემოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 153 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 65-100 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი დაახლოებით 5.7 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20-24%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5-8 გ/ლ-ს.

იძლევა კარგი ხარისხის სუფრის წითელ მშრალ ღვინოს.
ქაშათაგის რაიონი

ქაშათაგის რაიონი (სომხური ) — არის ადმინისტრაციული ერთეული არაღიარებული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკაში. ადმინისტრაციული ცენტრია ბერძორი(ლაჩინი).

გეოგრაფია
ქააშათაგი ჩრდილოეთით ესაზღვრება შაჰუმიანის რეგიონს, ჩრდილო–აღმოსავლეთით მარტაკერის რეგიონს, აღმოსავლეთით ასკერანის რეგიონს, შუშის რეგიონს და ჰადრუტის რეგიონს. ირანი სამხრეთით და სომხეთი დასავლეთით.

ისტორია
ტერიტორია, რომელზეც შემდგომში ქაშათაგის მხარე შეიქმნა, იყო სომხეთის სამეფოს სიუნიქის პროვინციის ნაწილი. შუა საუკუნეებში არსებობდა სომხური სამთავრო. მდინარე აკერას ხეობაში იყო ყველაზე ცნობილი სამთავრო ქაშათაგი .

ეს ტერიტორია ძირითადად სომხეთამდე დარჩა რუსეთ-სპარსეთის ომებამდე და საუკუნეში ოსმალეთის არმიის სამხრეთ კავკასიის შემოჭრამ. რუსულმა ძალებმა მოახერხეს კასპიისპირეთის სპარსეთის პროვინციებში შეჭრა და 1723 წელს აღმოსავლეთით და დასავლეთით თურქებთან ერთდროულად ბრძოლის დროს, სპარსეთი იძულებული გახდა რუსეთის იმპერიას დაუთმო კასპიის პროვინციები. არმახეთის სომხეთის სამთავროები, მათ შორის ქაშათაგის სამთავრო, მხარს უჭერდნენ რუსეთს ომში.

კოვსაქანი სიდიდით მეორე ქალაქია ქაშათაგის მხარეში ქალაქ ბერძორის შემდეგ .

1992 წლის 18 მაისს სომხურმა შეიარაღებულმა ფორმირებმა კონტროლი დაამყარეს ქალაქ ლაჩინზე და სტრატეგიულად მნიშვნელოვან ლაჩინის დერეფანზე. 1993 წლის 1 ნოემბრისთვის სომხები აკონტროლებდნენ ქაშათაღის თანამედროვე რეგიონის მთელ ტერიტორიას.

2010 წლის შემოდგომაზე რაიონის ტერიტორიაზე განძი იპოვნეს, რომელშიც 112 ოქრო, ვერცხლი და ბრინჯაო იყო. განძი სომხეთში გადაიტანეს და იქ ეროვნული საგანძური გამოაცხადეს. ამჟამად, საგნები ინახება სომხეთის ისტორიის მუზეუმში, თუმცა ხელისუფლება აცხადებს, რომ ისინი ძვირფასი ნივთების დაბრუნებას ითხოვენ .

დემოგრაფია
ქაშათაგის რეგიონს შობადობის ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი აქვს კავკასიის მთელ რეგიონში. 2010 წელს შობადობის მაჩვენებელი იზომება 1000-ზე 29,3-ით. მეორეს მხრივ, რუსეთის ჩეჩნეთის რესპუბლიკას, რომელსაც 2011 წელს შობადობა შეადგენდა 28,9-ზე, შეეძლო მხოლოდ მეორე ადგილის მართვა .

დაბადების კოეფიციენტი: 29,3 1000-ზე
სიკვდილის მაჩვენებელი: 3.4 1000-ზე
ბუნებრივი ზრდა: 2,60% წელიწადში

ეკონომიკა
რეგიონის მოსახლეობა სოფლის მეურნეობით არის დაკავებული.

2009 წლიდან, მდინარე აჰავნოზე მდებარე ტერიტორიაზე მცირე ჰიდროელექტროსადგურების მშენებლობა მიმდინარეობს.

2011 წლის 3 იანვარს რეგიონში გაიხსნა ახალი ჰიდროელექტროსადგური.

დაგეგმილია ჯამში 6 ჰიდროელექტროსადგურის აშენება მდინარე ახავნოზე .

მოსახლეობა
2005 წლის აღწერის მონაცემებით, ამ რაიონში 9763 ადამიანი ცხოვრობს.