iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ერედვის წმინდა ელიას ეკლესია

ერედვის წმინდა ელიას ეკლესია — არქიტექტურის ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ერედვში, დასავლეთ განაპირას. აგებულია საუკუნეში.

ეკლესია ნაგებია მოწითალო, კარგად თლილი კვადრებით. წყობა სწორხაზოვა-ნია. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ფართე, ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო თაღოვანი ნიშაა.

აბსიდის მხრებზე სატრიუმფო თაღია გადაყვანილი.

გრძივი კედლები ორსაფეხურიანი პილასტრების საშუალებით ორ ნაწილად იყოფა. პილასტრებს ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი ეყრდნობა.

ასეთივე თაღი გადაყვანილია დასავლეთი კედლის კუთხის პილასტრებზე.

ეკლესია ნათდება აღმოსავლეთის, სამხრეთის და დასავლეთის სარკმლებით, აქედან დასავლეთისა წრიულია.

სამხრეთი შესასვლელი თაღოვანია. ტიმპანზე ამოკვეთილია გეომეტრიული ორნამენტი. თაღს ლილვები შემოუყვება. შესასვლელის ორივე მხარეს როზეტებია.

ეკლესიის ფასადები აქცენტირებულია კარნიზით. მისი ზედა თარო მორთულია ფესტონებით. შუა ნაწილი ლილვია, ხოლო ქვედა ნაწილში გამოკვეთილია თაღე-ბი, რომელთა შორის მოთავსებულია სამკუთხედების მოტივი. სარკმლებს ლილვები აჩარჩოებს.

ეკლესია დგას ერთსაფეხურიან ცოკოლზე.
ლაცაურის მეორე კოშკი

ლაცაურის მეორე კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ცხინვალის რაიონის სოფელ ლაცაურში, ნაკრძალის ტერიტორიაზე. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში.

სოფლის განაპირას, ნაკრძალის ტერიტორიაზე, მთის ფერდობზე დგას ზურგიანი კოშკი (5 სართულის დონეზე). კოშკი ნაგებია მოყვითალო ფერის ნათალი ქვის თა-რაზული წყობით. კედლები რამდენიმე ადგილას დაბზარულია. შემორჩენილია გადა-ხურვის ძელის ბუდეები. შიგნიდან კოშკი ამოვსებულია მიწით და ჩამოცვენილი ქვით. ძეგლზე ამოსულია მცენარეები.
წნელისის მეორე ნაგებობის ნაშთი

წნელისის მეორე ნაგებობის ნაშთი — საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ წნელისში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ნაგებობიდან შემორჩენილია დასავლეთი და აღმოსავლეთი კედლის ნაწილები. მათი სიმაღლე 40-სმ-ს აღწევს. ნაგებობის ღერძი განვითარებულია სამხრეთიდან ჩრდილოეთისაკენ. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ყორექვა.
ღრომის ეკლესია

ღრომის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, მდებარეობს ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღრომში (ამჟამად ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ). აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია სოფლიდან აღმოსავლეთით 3 კმ-ში, მთაზე მდებარეობს. ძეგლი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით, დუღაბზე. ალაგ-ალაგ წყობაში გამოყენებულია ფიქალი.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო ღრმა ნიშია. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ შე-მორჩენილია ქვის კანკელის ფრაგმენტები. აბსიდის იატაკის დონე ერთი საფეხურით მაღალია დარბაზისაზე.

ეკლესიის კამარა კოლოფაა. კამარის საბრჯენი თაღი კრონშტეინებს ეყრდნობა. ჩრდილოეთ კედელში მოთავსებულია ნიშა. ნიშის მარცხენა, ქვედა კუთხეში მცირე სარკმელია; სარკმელია დასავლეთ და სამხრეთ კედლებშიც.

სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია. შესასვლელის თავზე ლუნეტია. ეკლესიის ფასადები სადაა, ყოველგვარი დეკორის გარეშე.

კამარა და კონქი დაზიანებულია. კედლები მრავალ ადგილას დაბზარულია. მიწის დონე ძლიერ არის აწეული. სახურავი ჩამოცვენილია.
ლაცაურის მესამე კოშკი

ლაცაურის მესამე კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, დამცავი ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლაცაურში. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში.

სოფელ ლაცაურში მოსახლის კარ-მიდამოში დგას 5 სართულის დონეზე შემორჩენი — ღია ზურგიანი კოშკი. ნაგები ადგილობრივი წარმოშობისაა, მოწითალო ფერის თლილი ქვით. ქვის წყობა მშრალი და თარაზულია. არქიტრავული შესასვლელი დატანებულია დასავლეთიდან, მეორე სართულზე. ფასადი ბევრ ადგილას დაბზარულია, გადახურვა მთლიანად ჩამონგრეულია. კოშკი შიგნიდან ამოვსებულია მიწით და ჩამოცვენილი ქვით.
ფათქინეთის ეკლესიის ნანგრევი

ფათქინეთის ეკლესიის ნანგრევი — ატქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფათქინეთში, სასაფლაოზე.

სოფლის სასაფლაოზე მდებარე ეკლესიიდან შემორჩენილია დასავლეთი კედლის წყობა (სიმაღლე 80 სმ აღწევს) და ჩრდილოეთი კედლის საძირკვლის მცირე ნაწილი. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია უხეშად თლილი ქვა.
ვალიანთის ღვთისმშობლის ეკლესია

ვალიანთის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურის ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვალიანთაში. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

ეკლესია ნაგებია რიყისა და ფლეთილი ქვით, აგრეთვე ფიქალით. ფასადების კუთხეები ამოყვანილია თლილი ქვის კვადრებით.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნალისებრი აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. აბსიდის იატაკი ერთი საფეხურით მაღალია დარბაზის იატაკთან შედარებით. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. შემორჩენილია ნახევარსფერული კონქის ჩრდილოეთი ნაწილი.

გრძივი კედლები იყოფა ორსაფეხურიანი პილასტრების საშუალებით. პილასტრების გარდა ორ-ორი იმპოსტია, რომელთაც, შესაძლოა, კედლის თაღები ეყრდნობოდა.

ეკლესიას სამი მხრიდან არქიტრავული შესასვლელი აქვს. დასავლეთის შესასვ-ლელის ორივე მხარეს მაღალი ნიშებია, რომლებზეც კბილანა თაღებია გადასული.

კარის წირთხლები, სარკმლის ჩარჩოები, თაღები და პილასტრები შირიმისა და მოწითალო ტუფისაა.ინტერიერი სავსეა ჩამონაშალი ქვით.

სამხრეთი ფასადის აღმოსავლეთ ნაწილში კარის იმიტაციაა, აღმოსავლეთ სარკმელს სამმაგი ლილვი აჩარჩოებს. პირველი ლილვი გრეხილია. სარკმლის თავზე ჩადგმულ კვადრზე ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა, მის ზემოთ წარბია. აღმოსავლეთ ფასადს კედლის ნახევარწრიული ნიშები სამ ნაწილად ჰყოფს. დასავლეთ შესასვლელის ორივე მხარეს კრონშტეინებია. ტექ. მდგ. 1983 წ.

კამარა და კონქი ჩამოქცეულია, კედლები შემორჩენილია 9-10 მ. სიმაღლეზე. ფასადები ძლიერ არის დაზიანებული.
ჭურხევის ეკლესიის ნანგრევი

ჭურხევის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ წნელისში. აგებულია გარდამავალ შუა საუკუნეებში.

ყორექვით ნაგები დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, მისი დიდი ნაწილი ჩამონგრეულია. ჩრდილოეთით ნახევარწრიული ფორმის თაღოვანი ნიშია. აბსიდი დარბაზისგან გამოყოფილია განიერი შვერილებით. ჩრდილოეთ კედელს პილასტრი ორ თანაბარ ნაწილად ჰყოფს. შესასვლელი სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. დასავლეთი და სამხრეთი კედლები 0,5 მ სიმაღლეზეა შემორჩენილი. ეკლესიის კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. ინტერიერი ამოვსებულია მიწით და ჩამონაშალი ქვით.
შუა მოხისის ეკლესია

შუა მოხისის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, მდებარეობს გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ შუა მოხისში. განვითარებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით, სქელ დუღაბზე. კედლები შემორჩენილია 1 მეტრის სიმაღლეზე, ზოგან უფრო ნაკლები.

ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით. აბსიდის ჩრდილოეთით ნიშის კვალია. ჩრდილოეთით შემორჩენილია პი-ლასტრის მხრის ნაწილი და სამხრეთი შესასვლელის მარჯვენა წირთხლის ქვედა ნაწილი. ფასადებზე შემოცლილია პერანგი. ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვით.
წიფორის კოშკი

წიფორის კოშკი — საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ წიფორში. აგებული შუა საუკუნეებში. წიფორის კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით, დუღაბზე. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია წვრილი ქვით.

კოშკი გეგმით კვადრატს უახლოვდება. იკითხება ორი სართული; აქედან პირველი სართული ამოვსებულია მიწით და ჩამონაშალი ქვებით. მეორე სართულის სამხრეთ კედელში მოთავსებულია თაღოვანი ნიშები, რომლებშიც სათოფურებია გაჭრილი. დასავლეთი სათოფური ამოქოლილია.

დასავლეთ კედელში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. ჩრდილოეთი კედელი მთლიანად ჩამონგრეულია. კოშკის გარშემო მიწის დონე აწეულია.
ლაცაურის ნაგებობის ნაშთი

ლაცაურის ნაგებობის ნაშთი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ცხინვალის რაიონის სოფელ ლაცაურში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

სოფელ ლაცაურში, მოსახლის კარ-მიდამოს წინ, დანგრეული ნაგებობის ნაშთია შემორჩენილი. ნაგებობა ვითარდება აღმოსავლეთ-დასავლეთის ღერძზე. კედლები შემორჩენილია 1-1,5 მეტრის სიმაღლეზე. ნაშენია რუხი ფერის ქვით. ტერიტორია ამოვსებულია მიწით და ქვით. ძეგლი დაფარულია მცენარეებით.
ქალეთის ღვთისმშობლის ეკლესია

ქალეთის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქალეთში, სასაფლაოზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სოფლის სასაფლაოზე შემორჩენილია დარბაზული ეკლესიის ნანგრევი, ნაგები სხვადასხვა ზომის უხეშად თლილი ქვიშაქვის კვადრებით. ალაგ-ალაგ წყობაში გამოყენებულია წვრილი ქვაც.

ნაგებობა გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით. აფსიდის ჩრდილოეთით სწორკუთხა ნიშია. აფსიდის და კედლების სიმაღლე დაახლოებით 2-3 მეტრს აღწევს. ძლიერი დაზიანების გამო სარკმლები არ იკითხება.

სამხრეთი შესასვლელის მხოლოდ მარცხენა წირთხლია შემორჩენილი.

ინტერიერში და ძეგლის გარშემო ყრია დიდი ზომის ჩამონაშალი ქვა.
ხუნდისუბნის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია

ხუნდისუბნის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხუნდისუბანში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესია დგას ბორცვზე. ნაგებია რიყისა და ფლეთილი ქვით. კუთხეებში გამოყენებულია უხეშად თლილი ქვა. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული ფორმის აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია დიდი ზომის, სწორკუთხა სარკმელი. აბსიდის ცენტრში მასიური ტრაპეზის ქვა დევს. ჩრდილოეთით და სამხრეთით სწორკუთხა ნიშებია მოთავსებული. კონქი ხისაა. ხისავე სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ მოთავსებულია ხის კანკელი და ერთსაფეხურიანი სოლეა. ეკლესიის ნახევარცილინდრული კამარაც ხისაა, რომლის საბრჯენი თაღი პილასტრებს ეყრდნობა. დასავლეთი თაღი კუთხის პილასტრს ებჯინება. ეკლესია განათებულია ოთხივე კედელში დატანებული არქიტრავული სარკმლებით. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდანაა. იატაკი აგურისაა. ეკლესიის ფასადები სადაა. ერთადერთ აქცენტს წარმოადგენს აღმოსავლეთ ფასადის ფრონტონის, წყობაში ჩაძირული გოლგოთის ჯვრის გამოსახულება. ეკლესიას ეტყობა შეკეთების კვალი. ადგილობრივ მოსახლეობას ეკლესია შიფერით გადაუხურავს. ეკლესიის ინტერიერში შეინიშნება ნაწილობრივი დაზიანება.

დაზიანებულია კონქი, ნიშები, იატაკი, დასავლეთი კედელი და სარკმლის წირთხლები.
საღმრთოს ეკლესია

საღმრთოს ეკლესია — არქიტექტურის ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვალიანთიდან აღმოსავლეთით 1 კმ-ზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სოფლიდან აღმოსავლეთით 1 კმ-ზე მდებარე ეკლესია ნაგებია რიყისა და ფლე-თილი ქვით, ფასადების კუთხეები კი ამოყვანილია თლილი ქვით, რომელიც შემდეგ შეულესიათ.

ეკლესია გეგმით უაბსიდო სწორკუთხედს წარმოადგენს, რომლის ცენტრში გაჭრილია შიგნით თაღოვანი, გარედან სწორკუთხა სარკმელი.

კამარა ცილინდრულია. ინტერიერი შელესილია ბათქაშით. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდანაა.

ეკლესიის სამხრეთი მინაშენი სწორკუთხა საკურთხევლით სრულდება. აბსიდში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. ნავის ჩრდილოეთი კედლის თაღები პილასტრებს ეყრდნობა. ერთ-ერთი თაღი ეკლესიის შესასვლელის არქიტრავზე გადადის. ნავის სამხრეთ კედელში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. თაღოვანი შესასვლელი დასავლეთიდანაა.

ეკლესიას დასავლეთიდან კიდევ ერთი სწორკუთხა მინაშენი აქვს, რომელიც ნაგებია რიყისა და ფლეთილი ქვით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კედლები შემორჩენილია 2-3 მ. სიმაღლეზე. ხაზგასმულია მინაშენის ნაკერები. ჩრდილოეთი ფასადი ძირითადად რიყის ქვითაა ნაგები. კარნიზი არ ჩანს. ეკლესიის გარშემო შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები. ტექ. მდგ. 1983 წ. მინაშენი დაზიანებულია. ფასადები ბევრგან გამონგრეულია, საბურავი მოშლილია, იატაკი მიწურია.
შულაური

შულაური — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს გორის მუნიციპალიტეტის შულაურის ნასოფლარში.

მდინარე ლიახვის მარჯვენა ნაპირზე, სოფლების გაბილთასა და გნუღს შორის მთის ფერდობზე მდებარეობს ნასოფლარი შულაური. ბანიანი სახლები ტერასულად იყო განლაგებული. სახლები გეგმით კვადრატულია. მათი გადახურვა მთლიანად ჩამონგრეულია. შენობები ნაგებია ფლეთილი ქვით, წყობა მშრალია.

ნასოფლარის ქვემოთ, ფერდობის ძირას შემორჩენილია 9 აკლდამა. მცირე ზომის აკლდამები გეგმით კვადრატულია და გადახურულია ფიქალით.
ყლარსის მიქელ-გაბრიელის ეკლესია

ყლარსის მიქელ-გაბრიელის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, მდებარეობს გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყლარსიდან ჩრდილოეთით 2-3 კმ-ზე, ტყეში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვით.

გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს. აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვაა. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით სწორკუთხა ნიშებია. კონქი ნახევარსფერულია, სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ მასიური ბუნის ქვაა.

ეკლესიის კამარა ნახევარცილინდრულია. სამხრეთ კედელს ერთსაფეხურიანი ხარისხი მიუყვება.

სამხრეთი შესასვლელი ძლიერ დაზიანებულია. ინტერიერი სავსეა მიწითა და ჩამონაშალი ქვით.

ეკლესიის კედლები ჩამალულია დიდი ზომის მცენარეებში და ეკალ-ბარდებში. დასავლეთიდან და სამხრეთიდან შემორჩენილია მინაშენის ჩამონგრეული კედლები.

ეკლესიას გარშემო გალავანი შემოუყვება, რომლის სიმაღლე 1-2 მეტრს აღწევს.

ძეგლი ძლიერ არის დაზიანებული.
ღვერთეთის წმინდა გიორგის ეკლესიის ნანგრევი

ღვერთეთის წმინდა გიორგის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღვერთეთში. ეკლესია ნაგებია ფლეთილი და რიყის ქვით. ეკლესიიდან შემორჩენილია აბსიდის ჩრდილოეთი ნაწილი სწორკუთხა ნიშით და ჩრდილოეთი კედლის ფრაგმენტებით.

ნაგებობის გარშემო მიწის დონე აწეულია. ტერიტორიაზე ყრია ჩამონაშალი ქვა.
ხუნდისუბნის ღვთისმშობლის ეკლესიის ნანგრევი

ხუნდისუბნის ღვთისმშობლის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხუნდისუბანში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესიიდან შემორჩენილია დასავლეთი კედლის მცირე ნაწილი და სამხრეთ-დასავლეთი კუთხე. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია დიდი ზომის უხეშად თლილი კვადრები და ფიქალი. დასავლეთი კედლის სიმაღლე 3-4 მეტრს აღწევს. ამავე კედელში გაჭრილია შეისრულთაღიანი სარკმელი. ეკლესიის დანარჩენი კედლები დანგრეულია. ტერიტორიაზე ყრია ჩამონაშალი ქვა.
ჩანდიანის ეკლესიის ნანგრევი

ჩანდიანის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, მდებარეობს გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩანდიანში. განვითარებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესიიდან შემორჩენილია ნახევარწრიული აბსიდის ნაწილი, რომლის სიმაღლე 3-4 მეტრს აღწევს. აბსიდის სარკმელი წირთხლებმორღვეულია.

გრძივი კედლების შემორჩენილი ნაწილები ერთი მეტრის სიმაღლისაა. კედლები პერანგშემოცლილია.
ყლარსის კოშკი

ყლარსის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, თავდაცვითი ნაგებობა, მდებარეობს გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყლარსიდან სამხრეთ-დასავლეთით 1 კმ-ზე, მაღალ მთაზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

კოშკი ნაგებია დიდი ზომის ფლეთილი ქვით დუღაბზე. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია წვრილი ქვებით.

სამსართულიანი კოშკი გეგმით კვადრატს წარმოადგენს. სამხრეთით მეორე სართულზე თაღოვანი შესასვლელია, აღმოსავლეთით სწორკუთხა სარკმელი და სათოფურებია.

მესამე სართულის დიდი ნაწილი ჩამონგრეულია.

პირველი სართულის სამხრეთი კედლის აღმოსავლეთი ნაწილი ჩამონგრეულია. კოშკის კედლები დაბზარულია.
ღრომის ეკლესია (სარკინეთი)

ღრომის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღრომში (ამჟამად ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ). სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 3 კმ-ზე, ნასოფლარი „სარკინეთი“. აგებული ადრეულ შუა საუკუნეებში.

სამნავიანი ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით სქელ დუღაბზე. ალაგ-ალაგ წყობაში გამოყენებულია ფიქალი. ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით მკვეთრად მოხაზუ-ლი ნალისებრი აბსიდით. ცენტრალური ნავის აბსიდის ცენტრში გაჭრილია მაღალი, თაღოვანი სარკმელი. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. აბსიდა დარბაზისაგან გამოყოფილია მხრებით. ჩრდილოეთი ნავის აბსიდა სწორკუთხაა. ნა-ვები ორ არათანაბარ მონაკვეთად იყოფა. შიდა სივრცე მაღალი, ღია თაღების საშუა-ლებით სამ ნავად იყოფა. თაღები კუთხის პილასტრებს და თავისუფლად მდგარ მა-სიურ სვეტებს ეყრდნობა. ნავებში მოთავსებულია სამკვეთლო და სადიაკვნე. სამხრე-თი ნავი აღმოსავლეთით ნალისებრი აბსიდით სრულდებოდა. შემორჩენილია მისი მცირე ნაწილი.

არქიტრავული შესასვლელი დასავლეთიდანაა. ეკლესიაში მიწის დონე ძლიერ აწე-ულია.
დასავლეთ ფასადის ზედა წყობაში ჩაყოლებულია რელიეფური ჯვარი.

ეკლესიის კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. ფასადები თითქმის პერანგშემოცლი-ლია. კედლები დეფორმირებულია. თაღები და სარკმლები დაზიანებულია. კედლებზე მოდებულია მცენარეები.
ვანათის მაცხოვრის ეკლესია

ვანათის მაცხოვრის ეკლესია — არქიტექტურის ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვანათში. აგებულია საუკუნეში.

ეკლესია ნაგებია რიყის ქვით, წყობის ზოგიერთ რიგში ქართული აგურია გამოყენებული. ფასადების კუთხეები ამოყვანილია თლილი ქვის კვადრებით.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში თაღოვანი სარკმელია. ჩრდილოეთით და სამხრეთით მაღალი (220სმ) თაღოვანი, ღრმა ნახევარწრიული ნიშებია, რომლებსაც დატანებული აქვს თაღოვანი სარკმლები. ნახევარსფერულ კონქს თლილი ქვის ჰორიზონტალური სარტყელი აქვს. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ შემორჩენილია ქვის კანკელის ფრაგმენტები. ეკლესიის კამარა ნახევარცილინდრულია. კამარის საბრჯენი, ცენტრალური თაღი სამსაფეხურიანი პილასტრების იმპოსტებს ეყრდნობა, დასავლეთის თაღი კი კედლის შვერილებს. პილასტრების საშუალებით გრძივი კედლები ორ ტოლ ნაწილად იყოფა. კედლის თაღები პილასტრების პირველ საფეხურს ებჯინება.

ინტერიერი ნათდება აღმოსავლეთის სამი, დასავლეთის და სამხრეთის თითო თაღოვანი სარკმლით. კედლები შელესილი იყო მოსახატად. ჩრდილოეთი არქიტრავული შესასვლელი ამოშენებულია. სამხრეთი შესასვლელი თაღოვანია, რომელსაც ტიმპანის ქვა აქვს.

ეკლესიის ყველა ფასადი სადაა. კარნიზი მარტივპროფილიანია. საბურავად გამოყენებულია კრამიტი. ტექ. მდგ. 1982 წ.

ეკლესიის კამარა ჩამონგრეულია. დასავლეთი კედლის ცენტრში ღრმა ბზარია; იატაკი აყრილია; დაზიანებულია საბურავი.
წითელი ჯვრის ნაგებობის ნაშთი

წითელი ჯვრის ნაგებობის ნაშთი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის ცხინვალის რეგიონში, სოფელ წიფორში. აგებული ადრე შუა საუკუნეებში.
წმ.გიორგის ეკლესიის აღმოსავლეთით 20 მეტრის მოშორებით შემორჩენილია ნა-გებობის ნაშთი, რომელსაც “წითელ ჯვარს” ეძახიან.

ნაგებობა გეგმით სწორკუთხედს უახლოვდება. შემორჩენილია დასავლეთი და სამ-ხრეთი კედლები, რომელთა სიმაღლე ორ მეტრს აღწევს. დანარჩენი კედლები განად-გურებულია.
სამშენებლო მასალად გამოყენებულია დიდი ზომის ფლეთილი ქვა.
ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვით.
ღვერთეთის სამების ეკლესია

ღვერთეთის სამების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღვერთეთში, სოფლის ჩრდილოეთით ერთ კილომეტრში, მთაზე. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია სამხრეთი მინაშენით, ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია წვრილი ქვით.

ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს. აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით, რომლის ცენტრში თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დევს. აფსიდში ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშია. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აფსიდის მხრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ შემორჩენილია ქვის კანკელი, აქვეა ბუნის ქვაც.

გრძივი კედლები პილასტრების საშუალებით ორ ნაწილად იყოფა. პილასტრების კაპიტელებს ეყრდნობა ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი. ჩრდილოეთ, დასავლეთ და სამხრეთ კედელს ერთსაფეხურიანი ხარისხი გასდევს.

დარბაზი განათებულია სამხრეთით სწორკუთხა, ხოლო დასავლეთით თაღოვანი სარკმლებით.

სამხრეთი შესასვლელი გარეთ არქიტრავულია, შიგნიდან - თაღოვანი. კარი ნაოთხალია. ეკლესიის სამხრეთი მინაშენი გეგმით სწორკუთხაა. სამხრეთ კედელში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი და შესასვლელი.

ეკლესიის ფასადები სადაა. ეკლესიის სამშენებლო მასალა განსხვავდება მინაშენის მასალისაგან. ნაგებობის ფასადებს ეტყობა შეკეთების კვალი. მინაშენი თითქმის თავიდან არის აგებული. ამავე მასალითაა შეკეთებული ეკლესიის დაზიანებული ნაწილები.

ეკლესიის და მინაშენის საბურავად შიფერია გამოყენებული.
ზალდის წმინდა გიორგის ეკლესია

ზალდის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურის ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზალდაში, ჩრდილო-აღმოსავლეთით 2-3 კმ-ზე. აგებულია - საუკუნეებში.

ეკლესიის საკურთხევლის სარკმლის თავზე ერთსტრიქონიანი ნუსხური წარწე-რაა მოთავსებული: „ქრისტე. გიორგი შეიწყალე“. ეკლესიის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში ჩაყოლებულია ნუსხურწარწერიანი ქვა. წარწერა რვა სტრიქონიანია: „ქრისტე შე იწყალე გიორგი რპ და ი სა დადვეს საძირკველი ქრონიკონსა“.სამხრეთ-დასავლეთის კუთხეში ჩაყოლებულ ქვაზე, აგრეთვე, ერთსტრიქონიანი ნუსხური წარწერაა: „ქრისტე შეიწყალე ჯბღვლდი“.

აღწერა
ეკლესია ნაგებია მონაცრისფრო-მოთეთრო ქვიშაქვის კვადრებით, წყობა სწორხაზოვანია.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით და-სრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვაა. სამხრეთით სწორკუთხა ნიშაა. აბსიდა დარბაზისაგან გამოყოფილია შვერილებით.

გრძივი კედლები პილასტრების საშუალებით ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა. ინტერიერი ნათდება აღმოსავლეთის თაღოვანი, სამხრეთის და დასავლეთის სწორკუთხა სარკმლებით. იატაკი მოგებულია ქვის ფილებით.

თაღოვანი შესასვლელი სამხრეთიდანაა, რომელსაც ტიმპანის ქვა აქვს. აღმოსა-ვლეთ სარკმლის სათაურის ქვაზე ამოკაწრულია სამკუთხა ორნამენტები. სათაურის მარცხენა კუთხეში ჯვარია ამოკვეთილი.

სამხრეთ შესასვლელის მარჯვნივ, ქვის კვადრზე ბოლნური ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა, ხოლო მარცხნივ - მინოტავრის. მის გვერდით კონუსის ფორმის ქვაზე წმინდანის რელიეფია.

დასავლეთ ფასადის სამხრეთ ნაწილის ქვედა კუთხეში ჩაყოლებულ ქვის კვად-რზე ასომთავრული წარწერაა. ჩრდილოეთი ფასადი სრულიად სადაა. სამხრეთიდან ეკლესიას მინაშენი ჰქონდა. შემორჩენილია მინაშენის საძირკველი. ეკლესიის ჩრდილოეთით 300 მეტრზე ბუნის ქვაში ჩასმული ლომის თავის ქანდაკებაა. ძეგლის გარშემო შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები. ტექ. მდგ. 1982 წლ. ეკლესიის კამარა და კონქი ჩამოქცეულია; იატაკი აყრილია; კედლები დაბზარულია; დაზიანებულია კარსარკმლები.
ყორნისის კოშკი და სასახლე

ყორნისის კოშკი და სასახლე — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო-საცხოვრებელი ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყორნისში, მდინარე ტილიანის მარჯვენა ნაპირზე. აგებულია საუკუნის მეორე ნახევარში.

ვახუშტის მიხედვით: „ყორნისს არს ქუაბნი კლდისანი და კოშკოვანი, გარნა შემუსრეს ლეკთა“. ლეკების მიერ ყორნისის დარბევის თარიღი არ არის მითითებული. სავარაუდოდ ეს საუკუნის პირველ ნახევარში მოხდა. მემატიანე სეხნია ჩხეიძის მიხედვით საუკუნის ბოლოს ტახტს რამდენიმე დიდგვაროვანი ეცილებოდა ერთმანეთს. 1688 წელს, როდესაც მეფე ერეკლე აირჩიეს,  ქართლის მეფე გიორგი -მ ზემო ქართლისაკენ დაიხია და ყორნისში დაბანაკდა, კერძოდ რა ადგილას, არ არის ცნობილი.

ყორნისზე, როგორც მნიშვნელოვან პუნქტზე, წარმოდგენას გვაძლევს შემდეგი ცნობა: 1759 წელს რვაათასიანი ჯარით დაღესტნიდან გადმოვიდნენ კოხტა ბელადი და ჩონჩოლ-მუსა. ისინი გაემართნენ ზემო ქართლისაკენ ლიახვისა და ფრონი ხეობების გავლით. ქართლ-კახეთის მეფეებს რიცხობრივად არ აღმოაჩნდათ სათანადო ჯარი. მათ საშველად იმერეთის მეფე გამოვიდა და შეერთდნენ სიმაგრეში.

კოშკის გადარჩენილ ნაწილს თითქოს ჭრილში ჩანს. შვიდსართულიანი კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით, ხოლო თაღ-კამარა აგურით. იგი საფორტიფიკაციო ნაგებობათა ერთ-ერთ საინტერესო ნიმუშს წარმოადგენს.

კოშკი დაკავშირებულია ჩრდილოეთით მიდგმულ სასახლესთან; სასახლიდან შემორჩენილია უმნიშვნელო ნანგრევები. კოშკი შუაზეა გადახსნილი. მისი აღმოსავლეთი  მხარე მთლიანად ჩამონგრეულია. შესაძლოა, ეს მიწისძვრის შედეგი იყოს.

სოფელი ყორნისი მდინარე ფრონეს ზემო წელში ერთ-ერთ გამაგრებულ პუნქტად ითვლებოდა. იგი გაშლილ ადგილზე მდებარეობდა. ადგილობრივი ფეოდალი, თავდაცვის მიზნით, იძულებულია გაამაგროს ტერიტორია კოშკებით, ააგოს სასახლე და შვიდსართულიანი კოშკი.

ყორნისსა და მის მიდამოებში სულ რვა კოშკია. მეცხრე, რომელიც მდინარე ფრონეს მეორე ნაპირზე იდგა ასევე ანსამბლის ნაწილს წარმოადგენს. არცერთი კოშკი არ შემორჩა თავდაპირველი სახით. მეტ-ნაკლებად ყველა ნანგრევებადაა ქცეული. კოშკები ერთმანეთის მსგავსია.

კოშკის პირველი სართული ყრუა. მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედელში შემორჩენილია კარის მარცხენა წირთხლი. კართან ქვის კიბე ამოდიოდა, რომელიც შესაძლოა სასახლესა და კოშკს აკავშირებდა. ყველა სართულში თითო ბუხარია. მეოთხე სართულის აღმოსავლეთ კედელში, ბუხრის ორივე მხარეს ღრმა ნიშებია მოთავსებული.

სათოფურები მესამე სართულიდან დაწყებული, ყველა სართულში იყო მოწყობილი.

მეხუთე სართულის დასავლეთ კედელში შვერილი საპირფარეშოა, რომელიც გარედან ხის კრონშტეინებს ეყრდნობა. მეექვსე სართულის დასავლეთ კედელში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. სარკმლის ორივე მხარეს თითო სათოფურია. მეშვიდე სართულის დასავლეთ კედელზე შემორჩენილია პილასტრები. პილასტრებს კედლის თაღები ეყრდნობა. თაღების მალებში გაჭრილია სათოფურები. მეშვიდე სართულს კამაროვანი გადახურვა ჰქონდა. შემორჩენილია კამარის ჩრდილოეთის და სამხრეთის მცირე ნაწილი.

კოშკის კედლებზე შემორჩენილია სართულშუა გადახურვის კოჭის ბუდეები.

შესაძლოა დავადგინოთ, რომ ოთხკუთხა გეგმის სასახლე სამი ძირითადი ნაწილისაგან შედგებოდა. შუაში იყო დიდი დარბაზი, ოთახებს გააჩნდა კამაროვანი გადახურვა. შენობა აგებული იყო რიყის ქვით, ხოლო კონსტრუქციული ნაწილები კი აგურით.

სასახლის კომპლექსის დანარჩენი ნაგებობები არ არის შემორჩენილი.
წიფორის წმინდა გიორგის ეკლესია წიფორი

წიფორის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის ცხინვალის რეგიონში, სოფელ წიფორში. აგებული გარდამავალ ხანაში, - საუკუნეებში.

ეკლესია ნაგებია ფლეთილი ქვით და ფიქალით თხელ დუღაბზე.

ეკლესიიდან შემორჩენილია აღმოსავლეთი, ჩრდილოეთი და სამხრეთი კედლების მცირე ნაწილი. ეკლესია სწორკუთხა საკურთხევლით სრულდება, ცენტრში გაჭრილია არქიტრა-ვული სარკმელი. სარკმლის მარჯვენა მხარეს სწორკუთხა ნიშაა მოთავსებული. კონ-ქზე გადასვლა ხდებოდა ტრომპების საშუალებით. აღმოსავლეთ ფასადს ფართო ზოლად მიუყვება დიდი ზომის ფიქალის რიგი.