iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ანასეულის სუპტროპიკული კულტურების და ჩაის მრეწველობის ინსტიტუტი

სუპტროპიკული კულტურების და ჩაის მრეწველობის ინსტიტუტი (მოძვ. ანასეულის ჩაის მრეწველობის საკავშირო სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი) — სამეცნიერო ინსტიტუტი საქართველოში, ქალაქ ოზურგეთში.

1930 წელს დაარსდა ანასეულის ჩაის მეურნეობის ინსტიტუტი, რომელიც მოგვიანებით ჩამოყალიბდა ჩაისა და სუბტროპიკული კულტურათა სრულიად საკავშირო სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტად. 1938 წლიდან ინსტიტუტს დაეკისრა მუშაობა ციტრუსოვან და სხვა სუბტროპიკულ კულტურებზე. 1948 წლიდან ინსტიტუტმა დაიწყო ციტრუსოვანთა სელექცია. 1953 წელს ინსტიტუტში არსებული ჩაის განყოფილების ბაზაზე ცალკე ჩამოყალიბდა ჩაის მრეწველობის ინსტიტუტი.

ინსტიტუტი შევიდა სსრკ კვების მრეწველობის სამინისტროს ჩაის სამმართველოს ჩაის მრეწველობის სამეცნიერო-საწარმოო გაერთიანების შემადგენლობაში. ინსტიტუტში იყო 8 განყოფილება, 7 სექტორი და 3 რეგიონული ლაბორატორია (ზუგდიდში, თბილისსა და მოსკოვში). ინსტიტუტის ძირითად პროფილს წარმოადგენდა ჩაის წარმოების პროგრესული ტექნოლოგიური პროცესების დამუშავება, მაღალი წარმოებლურობის ჩაის გადასამუშავებელი მანქანებისა და ჩაის ახალი სახის პროდუქციის შექმნა, სამუშაო პროცესების მექანიზაცია, ჩაის წარმოების ეფექტურობის ამაღლება მოწინავე შრომის მეთოდებისა და წარმოების მართვის პროგრესული სისტემების დანერგვის შედეგად. შემდგომ პერიოდში, ამ ინსტიტუტების ბაზაზე, შესაბამისად 1975 და 1981 წლებში, დაფუძნდა ორი საკავშირო სამეცნიერო-საწარმოო გაერთიანება.

2006 წლიდან, რეორგანიზაციის შედეგად, ჩამოყალიბდა ჩაის, სუბტროპიკული კულტურების და ჩაის მრეწველობის ინსტიტუტი სოფლის მეურნეობის აკადემიის დაქვემდებარებაში. 2010 წლიდან ანასეულის სუბტროპიკული და ჩაის მრეწველობის ინსტიტუტი არის აგრარული უნივერსიტეტის დაქვემდებარებაში.
ალექსანდრე კონიაშვილი

ალექსანდრე კონიაშვილი (დ. 26 დეკემბერი, 1873, თბილისი, — გ. 30 აპრილი, 1951, ბუენოს-აირესი) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
დაიბადა თბილისში, ოფიცერ გრიგოლ კონიაშვილის ოჯახში. განათლება მიიღო თბილისის კლასიკური გიმნაზიასა და თბილისის იუნკერთა სამხედრო სასწავლებელში. რუსეთ–იაპონიის ომის დროს (1904–1905) ირიცხებოდა ქვეითი ჯარის ოფიცრად. 1913 წელს იყო ყუბის 155-ე ქვეითი პოლკის ოფიცერი, შტაბს-კაპიტანი. პირველი მსოფლიო ომის დროს იბრძოდა კავკასიის ფრონტზე, მონაწილეობდა სარიყამიშისა და არზრუმის ოპერაციებში. არზრუმის ციხესიმაგრის შტურმით აღებისას დაჯილდოვდა წმ. გიორგის ორდენით. 1917 წლიდან იყო პოლკოვნიკი. 1918 წლიდან იყო სახალხო გვარდიაში. 1918 წლის 29 ინვარს დაინიშნა თბილისის პოლიციის უფროსად.1918 წლის ოქტომბრიდან, სოჭის კონფლიქტის დროს დაინიშნა სოჭის ოლქისა და შავიზღვისპირეთის გარნიზონის სარდლად. 1919 წელს გახდა გენერალ–მაიორი. 1920 წელს იყო ოსეთის მიმართულების ჯარების სარდალი.

1921 წლიდან იმყოფებოდა ემიგრაციაში, ჯერ თურქეთში, შემდეგ პოლონეთში. 1923 წლიდან ირიცხებოდა პოლონეთის ეროვნულ არმიაში. 1926 წელს მიიღო ბრიგადერის სამხედრო წოდება და დაინიშნა ქვეითი ჯარის ერთ–ერთი დივიზიის მეთაურის მოადგილედ. პოლონეთის არმიაში თითქმის ოცწლიანი მოღვაწეობის მანძილზე დაიმსახურა არაერთი მაღალი ჯილდო. პოლონეთის ოკუპაციის შემდეგ სამხედრო სამსახურიდან გადადგა. ცხოვრობდა ჯერ იტალიაში, 1939 წლიდან კი არგენტინაში. გარდაიცვალა 1951 წელს ბუენოს-აირესში. დაკრძალულია იქვე.
თეთრშუბლა ბატი

თეთრშუბლა ბატი — ფრინველი იხვისებრთა ოჯახისა.

აღწერა
თეთრშუბლა ბატი გარეგნობით ახლოს დგას რუხ ბატთან, მაგრამ მასთან შედარებით მცირე ზომისაა. მისი სხეული რუხი ფერისაა, მუცელი — თეთრი, შავი ლაქებით, ხოლო ფრთების ბუმბულები რუხი და თეთრი, ნისკარტი — ვარდისფერი. ნისკარტის ძირში აქვს ღია ფერის ლაქა, შუბლზე — თეთრი, რის გამოც მიიღო სახელწოდება. მასა მერყეობს 2-დან 3,2 კგ-მდე.

გავრცელება
თეთრშუბლა ბატი გავრცელებულია ევრაზიის, გრენლანდიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ტუნდრაში. ევროპის მკვიდრი ბატები იზამთრებენ ხმელთაშუა, შავ და კასპიის ზღვებზე. მიფრინავენ აგრეთვე ცენტრალური აზიის, ინდოეთის, ჩინეთის, კორეის და იაპონიის მიმართულებით.
არჩილ ფირცხალავა

არჩილ ფირცხალავა (დ. 22 იანვარი 1944, ზუგდიდი — გ. 28 დეკემბერი 1985) — ქართველი პოეტი, რედაქტორი, კორესპონდენტი.

ბიოგრაფია
არჩილ ფირცხალავა დაიბადა 1944 წლის 22 იანვარს ზუგდიდში. სწავლობდა ზუგდიდის მე-6 საშუალო სკოლაში. დაამთავრა ამავე ქალაქის საღამოს სკოლა. 1967-1972 წლებში მუშაობდა ენგურჰესის მშენებლობაზე მებეტონედ. იყო გაზეთ „ენგურის ჩირაღდნის“ რედაქტორი და სოხუმის გაზეთ „კომუნისტური შრომის“ კორესპონდენტი. ლექსების წერა 10 წლის ასაკიდან დაიწყო. პირველი წიგნი „გარდუვალობა“ გამოსცა 1985 წელს. გამოცემულია აგრეთვე მისი კრებულები „ცისფერი სინათლე“ (1992) და „წყავის გვირგვინი“ (2003).

გარდაიცვალა 1985 წლის 28 დეკემბერს. დაკრძალულია ზუგდიდში.
დიმიტრი ეროხინი

დიმიტრი იურის ძე ეროხინი (; დ. 1 ნოემბერი, 1979, ნოვოკუზნეცკი, კემეროვოს ოლქი, რუსეთი) — რუსი ულტრამარათონელი, საზოგადოებრივი მოღვაწე, ჯანსაღი ცხოვრების აქტივისტი, რუსული გეოგრაფიული საზოგადოების წევრი.

ბიოგრაფია
დაიბადა კემეროვოს ოლქის ქალაქ ნოვოკუზნეცკში. 1979 წლის 1 ნოემბერს. ამჟამად ცხოვრობს და მოღვაწეობს მოსკოვში. 2006 წელს, 26 წლის ასაკში დაინტერესდა სპორტის სარბენი სახეობებით.

2014 წელს მან გაირბინა ისიქ-ქოლის ტბის სანაპიროზე ჯამში 350 კმ., რითაც მხარი დაუჭირა ბავშვთა კიბოს წინააღმდეგ გამართულ აქციას, რომელიც ყირგიზული ფონდის ხელმძღვანელობით გაიმართა.

2009 წლიდან იგი რუსული ვიკიპედიის აქტიური რედაქტორია, არის 5 000-ზე მეტი სტატიის ავტორი. 2015 წლიდან დაკავებულია ვიკიპედიის პოპულარიზაციით. 2017 წელს მონაწილეობა მიიღო სახალინის ვიკი-ექსპედიციაში, რომლის განმავლობაშიც 19 დღეში გაიარა 1 200 კმ და გადაიღო 500 ფოტო ვიკისაწყობისათვის.

2017 წლიდან არაკომერციული ორგანიზაციის, რუსეთის ვიკიმედიის წევრია.

2019 წელს გეგმავს ვიკიმარათონს ბაშკირეთის ტერიტორიაზე.
რობერტ ლაიელი

რობერტ ლაიელი ( დ. 1789, პეისლი — გ. 23 მაისი, 1831) — შოტლანდიელი მოგზაური და ბოტანიკოსი.

ბიოგრაფია
იყო უილიამ და ჯენეტ ლაიელების ვაჟი. სწავლობდა მედიცინას ედინბურგის უნივერსიტეტში 1807-10 წლებში. 1808 წელს ერთი წელი მუშაობდა მანჩესტერის სამეფო საავადმყოფოში ოჯახის ექიმად. 1811 წელს ლინეის საზოგადოებაში წაიკითხა მოხსენება და ნიკოლსონის ჟურნალში გამოაქვეყნა ექვსი სტატია მცენარეთა აღგზნებადობის შესახებ. 1811-12 წლებში მუშაობდა პეისლის ჰოსპიტალში ექიმად. 1815 წელს წავიდა რუსეთის იმპერიაში პეტერბურგელი დიდებულის ექიმად. რუსეთში დარჩა ოთხი წელი. 1816 წელს საიმპერატორო აკადემიამ მიანიჭა ექიმისა და ქირურგის წოდება. 1819 წელს დაქორწინდა და დაბრუნდა ბრიტანეთში. 1820 წლის მარტიდან დაბრუნდა რუსეთში, მუშაობდა მოსკოველი დიდებულის ექიმად. 1822 წლის აპრილიდან აგვისტოს ჩათვლით იმოგზაურა რუსეთის სამხრეთ პროვინციებში, ყირიმსა და კავკასიაში. იყო თბილისში, აქვს ქალაქის აღწერილობა და ჩანახატები „რომაული ხიდი მტკვარზე“, „თბილისის ციხე“, „თბილისი“ და სხვ. დაათვალიერა მუხროვანი, გომბორი, თელავი, ყვარელი, გრემი, ალვანი, ალავერდი: გარკვეული გზის ნაწილი განვლო ალ. გრიბოედოვთან ერთად. აღწერა თბილისი, მუხროვანი, თელავი და სხვა. 1823 წლის აგვისტოში დაბრუნდა ლონდონში და გამოსცა ნაშრომი „რუსების ბუნება და მოსკოვის დეტალური ისტორია“. 1825 წელს გამოვიდა მისი ორტომიანი წიგნი „მოგზაურობა რუსეთში, ყირიმში, კავკასიასა და საქართველოში“. 1827 წელს გაემგზავრა მადაგასკარზე. იქ დაკავებული იყო ბოტანიკით და საბუნებისმეტყველო ნიმუშების შეგროვებით. ადგილობრივებმა მას დააბრალეს ჯადოქრობა და 1829 წლის 29 მარტს დააპატიმრეს და კუნძულიდან გაასახლეს. ის დაბრუნდა წმინდა მავრიკის კუნძულზე პორტ ლუისში, სადაც გარდაიცვალა 1831 წლის 23 მაისს მალარიული ციებით, რომელიც მადაგასკარზე შეეყარა 1828 წელს.
ნიგარ შიხლინსკაია

ნიგარ ჰიუსეინ ეფენდის ასული შიხლინსკაია (; დ. 10 ოქტომბერი, 1871 ან 21 მარტი, 1878, თბილისი, რუსეთის იმპერია — გ. 15 აგვისტო, 1931, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ) — პირველი აზერბაიჯანელი მოწყალების მედდა, პირველი მსოფლიო ომის დროს წითელ ჯვართან არსებული ოფიცერთა საარტილერიო სკოლის ქალთა საავადმყოფოს თავმჯდომარე.

ბიოგრაფია
ნიგარ შიხლინსკაია დაიბადა თბილისში. აზერბაიჯანელი განმანათლებლის, ჰუსეინ ეფენდი გაიბოვის ქალიშვილია. დერვიშ-ბეკ ფალავანდოვის, რომელიც ფალავანდიშვილების საგვარეულოდან იყო, გარდაცვალების შემდეგ, 1909 წლის 27 ოქტომბერს, პოლკოვნიკ ალი-აღა შიხლინსკის გაყვა ცოლად და ცარსკოე-სელოში ჩასახლდა. თავის მოგონებებში შიხლინსკი წერდა: „ჩემი ცოლი ყოველთვის იყო ლაზარეთში, სადაც თავისი პირდაპირი მოვალეობის ანუ თავმჯდომარეობის გარდა, ასევე ოფიცრების ოჯახებს წერილებს წერდა რუსულად, ყაზანის თათრულად, ყაზახურად და სხვ. ჯარისკაცები მას მამაშას უწოდებდნენ“.

1914 წლის 1 აგვისტოს, რუსულმა გაზეთმა „ “ გამოაქვეყნა შიხლინსკაიას მოწოდება ჯარისკაცების მეუღლეებისათვის.

ნიგარ შიხლინსკაიას ბიძაშვილი ფარუხ გაიბოვი იყო, რომელიც პირველ აზერბაიჯანელ სამხედრო პილოტად ითვლება. გაიბოვი, 1916 წლის 12 სექტემბერს გარდაიცვალა.
არიფ მელიკოვი

არიფ ჯანგირ ოღლი მელიკოვი (; 13 სექტემბერი, 1933, ბაქო — 9 მაისი 2019, იქვე) — საბჭოთა აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი და მასწავლებელი. სსრკ-ის სახალხო არტისტი (1986).

ბიოგრაფია
1945-1954 წლებში სწავლობდა ბაქოს კოლეჯში თარზე. შემდეგ, 1955-1958 წლებში — ა.ზეინალის სახელობის აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიაში, ყარა ყარაევის კომპოზიციის კლასში. ახალგაზრდა კომპოზიტორის სადიპლომო ნამუშევარი იყო „პირველი სიმფონია“.

1958 წლიდან ასწავლიდა კონსერვატორიაში (პროფესორის ასისტენტად 1971 წლიდან, პროფესორად 1979 წლიდან, 1982 წლიდან კომპოზიციის განყოფილების უფროსად).

აზერბაიჯანის სსრ კავშირის კომპოზიტორთა კავშირის წევრი (1959). აზერბაიჯანის სსრ კინემატოგრაფისტთა კავშირის წევრი..

სსრკ-ს სახალხო დეპუტატი სალიანის ტერიტორიული საარჩევნო ოლქიდან (აზერბაიჯანის სსრ). აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის სრული წევრი . ხაზარის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი (2012, ბაქო, აზერბაიჯანი). ამჟამად ის აქტიურად ახორციელებს მასწავლებლობას და მუსიკალურ-სოციალურ საქმიანობას.

ჯილდოები
— საპატიო ნიშანი
აშრაფ აბასოვი

აშრაფ ჯალალ-ოღლუ აბასოვი ( დ. 23 მარტი, 1920, შუშა, აზერბაიჯანი — გ. 1992) — საბჭოთა და აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი. აზერბაიჯანის სსრ სახალხო არტისტი, აზერბაიჯანის სსრ დამსახურებული არტისტი (1963).

ბიოგრაფია
იგი დაიბადა 1920 წლის 23 მარტს შუშაში მკერავის ღატაკ და დიდ ოჯახში. 7 წლიანი საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ იგი აბარებს შუშას პედაგოგიურ მუშაკთა ფაკულტეტზე და ერთდროულად სწავლობს მუსიკალურ სკოლაში თარზე დაკვრის კლასში ჰამზა ალიევასთან.

1936 წელს აშჰრეფი ჩავიდა ბაქოში და აბარებს აზერბაიჯანის სახელმწიფო მუსიკის კოლეჯში. ამ დროისათვის იგი ხალხურ ინსტრუმენტების ორკესტრში ჩაირიცხა, რომელსაც ცნობილი კომპოზიტორის და დირიჟორის სეიდ რუსტამოვი ხელმძღვანელობდა. მონაწილეობა მიეღო მოსკოვში აზერბაიჯანის ლიტერატურისა და ხელოვნების პირველ დეკედაში. ახალგაზრდა აშრაფის ნიჭიდან გამომდინარე, მუსიკალური სასწავლებლის ხელმძღვანელობის დახმარებით მესამე კურსის სტუდენტი ჩაირიცხა აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიაში.

თუმცა, 1939 წლის დეკემბერში იგი წითელ არმიაში იქნა გაწვეული. ჯარში იგი იყო 345-ე ქვეითი ბრიგადის სამხედრო -მუსიკალურ ორკესტრში, რომელიც ბელორუსში დისლოცირდებოდა, სადაც სამამულო ომის დაწყებას შეხვდა. სერჟანტი აშრაფ აბასოვი სერიოზულად დაიჭრა ქალაქ იელანიას მახლობლად, სოფელ ნოვოზასკისთან. რამდენიმე თვის განმავლობაში იგი ტომსკის სამხედრო ჰოსპიტალში იმყოფება.

ავადმყოფობით დემობილიზებული, აშრაფ აბასოვი მიეკედლა თავის ნათესავებს შუშაში, სადაც მკურნალობა ორი წლის განმავლობაში. შუშაში მუშაობდა ადგილობრივი მუსიკალური სკოლის მასწავლებლად.

მალე ის დაბრუნდება ბაქოში და აგრძელებს სწავლას აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიაში, სადაც სწავლობდა ისეთ ცნობილ პროფესორებთან, როგორებიც არიან ბ. ზეიდმანი და უზეირ ჰაჯიბეკოვი.

1952 წელს დაამთავრა ჩაიკოვსკის სახელობის მოსკოვის სახელმწიფო კონსერვატორია (დაამთავრა საბაკალავრო და სამაგისტრო პროგრამა), სადაც მან დაიცვა თავისი საკანდიდატო მ. ჩულაკის ხელმძღვანელობით და ხდება პირველი აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი, რომელმაც დაიცვა სამეცნიერო ხარისხი. ამის შემდეგ იგი ბაქოში მიემგზავრება და აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიის კომპოზიციის დეპარტამენტში პროფესორის ასისტენტად მუშაობს.

სხვადასხვა წლებში ხელმძღვანელობდა შუშას მუსიკალურ სკოლას და ბაქოს-მუსიკალურ კოლეჯს, რომელიც მრავალი წლის განმავლობაში ასაფ ზინალის სახელს ატარებდა. ოთხი წლის განმავლობაში მუშაობდა კონსერვატორიის რექტორის თანამდებობაზე, ამავე დროს, 15 წლის განმავლობაში ხელმძღვანელობდა კომპოზიციის კათედრას. დაჯილდოებულია საპატიო ნიშნის ორდენით.
რაუფ ჰაჯიევი

რაუფ სოლტან ოგლუ ჰაჯიევი (; დ. 15 მაისი, 1922, ბაქო — გ. 19 სექტემბერი, 1995, იქვე) — საბჭოთა აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი და პოლიტიკოსი. სსრკ-ს სახალხო არტისტი (1978).

ბიოგრაფია
ბაქოში მდებარე სახლის კედელზე მემორიალური დაფა, სადაც ცხოვრობდა რაუფ ჰაჯიევი

რაუფ ჰაჯიევი დაიბადა 1922 წლის 15 მაისს ბაქოში. 18 წლის ასაკში მან დაწერა თავისი პირველი ნამუშევარი —ოპერეტა „სტუდენტების ტრიუკები“.

1948 წლიდან 1949 წლამდე სწავლობდა მოსკოვის კონსერვატორიაში, პროფესორ ნ.პ. რაკოვთან, 1953 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის კონსერვატორია კომპოზიციის კლასში (პედაგოგი ყარა ყარაევი).

1964 წელს გახდა ბაქოს ფილარმონიის დირექტორი და ერთი წლის შემდეგ იგი გახდა აზერბაიჯანის სსრ კულტურის მინისტრი. ამ თანამდებობაზე 1971 წლამდე მუშაობდა.

საბჭოთა ხელისუფლების ინიციატივით, ჰეიჯიევი, როგორც აფრიკის კონტინენტის ხელოვნების ზოგადი მრჩეველი, ალჟირში გაგზავნეს, სადაც 8 წელი მუშაობდა.
მონაწილეობა მიიღო ალჟირში მუსიკის, ცეკვისა და თეატრის აკადემიების შექმნაში.

მან მონაწილეობა მიიღო საკუთარ მუსიკაზე შექმნილი სამი ბალეტის დადგმაში , რომელიც გასტროლებზე პარიზში ჩატარდა.

სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ იგი გახდა აზერბაიჯანის სსრ-ს კომპოზიტორთა კავშირის თავმჯდომარე, რომელსაც იკავებდა თავის გარდაცვალებამდე.

იყო აზერბაიჯანის სსრ კინემატოგრაფთა კავშირის წევრი გარდაიცვალა 1995 წლის 18 სექტემბერს. იგი დაკრძალეს ბაქოში საპატიო დაკრძალვის ხეივანში.
ზემო როკის მეხუთე კოშკი

ზემო როკის მეხუთე კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო როკაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

კოშკი გეგმით ოთხკუთხაა. ნაშენია კარგად დამუშავებული ფლეთილი ქვით დუღაბზე. ნაგებობის მნიშვნელოვანი ნაწილი დანგრეულია, შემორჩენილია სამხრეთი კედელი ორი სართულის დონეზე.
სტირმასიგის ციხე

სტირმასიგის ციხე — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ონის მუნიციპალიტეტის სოფელ სტირმასიგში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით.

აღმოსავლეთით მეორე სართულის დონეზე გაჭრილია კარი. მთლიანად კოშკი გადარჩა 3-4 სართულის დონეზე, ჩრდილოეთი კედელი თითქმის მთლიანად დანგრეულია. კოშკის გარშემო შეინიშნება სხვა ნაგებობათა კვალი.
ქვემო როკის ნაეკლესიარი

ქვემო როკის ნაეკლესიარი — არქიტექტურის ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო როკაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

გეგმით მართკუთხა ნაგებობა დარბაზული ტიპისაა. აღმოსავლეთით გააჩნია ბრტყელი საკურთხეველი. შესასვლელი დასავლეთიდანაა დატანებული. ნაგებია რუხი ფერის ფლეთილი ქვით. ეკლესიის კედლები შემორჩენილია ერთი მეტრის სიმაღლეზე. ძეგლის გარშემო მიწის დონე აწეულია.
ზღუბირის ეკლესია

ზღუბირის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზღუბირში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ძეგლი ნაგებია ფლეთილი, ვულკანური, ფიქალისა და შირიმის ქვით. ტაძარი ანალოგიურია ჯავის რაიონში არსებული გუმბათოვანი ტაძრებისა. ჩრდილოეთით, სამხრეთით და დასავლეთით მიდგმულია კარიბჭეები. აბსიდა შვერილწახნაგოვანია. გუმბათის ყელის რვავე წახნაგზე გაჭრილია სარკმელი. ძეგლის შიდა სივრცის აზომვა და აღწერა ვერ მოხერხდა.
შავლოხოვის კოშკი

შავლოხოვის კოშკი — არქიტერტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბრითათაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ოთხკუთხა კოშკი ნაგებია საშუალო ზომის ფლეთილი ქვით კირის დუღაბზე. კარი გაჭრილია მეორე სართულის დონეზე დასავლეთით. დასავლეთ და სამხრეთ კედლებზე შემორჩა ოთხი სართულის დონე. კოშკში შესვლა და აზომვა ვერ მოხერხდა.
ხოძის მეორე კოშკი

ხოძის მეორე კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხოძში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

გეგმით ოთხკუთხა კოშკი ნაგებია ფლეთილი ქვით. შემორჩენილია ხუთი სართულის დონე. მეორე სართულზე, აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია თაღოვანი კარი. ჩრდილოეთი კედელი მთლიანად ჩამონგრეულია. აღმოსავლეთ კედელს მიჯრილი აქვს გალავნის კედლის ფრაგმენტი. კოშკის გარშემო ნაგებობათა ნაშთებია.
ზემო კორსევის კოშკი

ზემო კორსევის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო კორსევში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით. წყობა შერეულია. აღმოსავლეთი კედელი მთლიანადა ჩაქცეულია, ჩრდილოეთისა და სამხრეთის კი ნაწილობრივ. დასავლეთი კედელი სამი სართულის დონეზეა შემორჩენილი. ამავე კედელში მეორე სართულზე დატანებულია კარი. კოშკის ჩრდილო- აღმოსავლეთ მხარეს იკვეთება გალავნის კვალი.
ყოლის კოშკი

ყოლის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყოლაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

კოშკი გეგმით ოთხკუთხაა და აგებულია ფლეთილი ქვით. შემორჩენილია ოთხი სართული. პირველი სართული ამოვსებულია ჩამოცვენილი ქვით. მეორე სართულის ჩრდილოეთ კედელში არქიტრავული შესასვლელია მოწყობილი. შეინიშნება დუღაბის კვალი.
თამაგინის კოშკი

თამაგინის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ონის მუნიციპალიტეტის სოფელ თამაგინში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ნაგებობა ძლიერადაა დანგრეული. შემორჩენილია სამხრეთ კედლის ფრაგმენტი ოთხი სართულის დონეზე. ნაშენია ფლეთილი ქვით დუღაბზე.
კოშკის გარშემო მიწის დონე აწეულია, ყრია უამრავი ჩამონაშალი ქვა.
სულაიათის უბნის კოშკი

სულაიათის უბნის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ უგარდანთის, უბან სულაიათში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ნაგებობა გეგმით კვადრატს უახლოვდება. შემორჩენილია ოთხი სართული. პირველი სართული ამოვსებულია ქვით. მეორე სართულის ჩრდილოეთ კედელში გაჭრილია თაღოვანი შესასვლელი. ყველა კედელში დატანებულია სათოფურები. კოშკი ნაგებია ფლეთილი ქვით კირის დუღაბზე.
თანდელთის კოშკი

თანდელთის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ თანდელთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

კოშკი დანგრეულია. ნაგებია დიდი ზომის ფლეთილი ქვით კირის დუღაბზე. გეგმა არ იკითხება. ნაწილობრივ გადარჩა ჩრდილოეთ კედელი, აღმოსავლეთისა და დასავლეთისა ფრაგმენტულად. სამხრეთი კედელი ჩამოქცეულია. კოშკი შემორჩა სამი სართულის დონეზე.
ქვემო სბის კოშკი

ქვემო სბის კოშკი — არქიტექტურის ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო სბაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

კოშკი ნაგებია ფიქალით და ფლეთილი ქვით. შემორჩა ორი სართული. სამხრეთი კედელი მთლიანად ჩაქცეულია. დასავლეთი და აღმოსავლეთი კედლები კი ნაწილობრივ. გეგმით ოთხკუთხა უნდა ყოფილიყო. კარი და სარკმლები აღარ შეიმჩნევა.
კორსევის ჯვარი

კორსევის ჯვარი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო კორსევში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. საშუალო ზომის დარბაზული ეკლესია, შედარებით გვიანდელი, სამხრეთი მინაშენით, აგებულია შირიმით, შავი და წითელი ტუფით; გამოყენებულია ფლეთილი ქვაც. კედლების წყობა შერეულია, რაც გვიანდელი შეკეთება-რემონტის კვალს ატარებს.

სწორკუთხა გეგმის ეკლესია აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული ფორმის აბსიდით. მასში სარკმლის ორსავე მხარეს თითო ნიშია მოთავსებული. სარკმლის ძირში დგას ტრაპეზის ქვა.

მინაშენი მთლიანად დანგრეულია. შეინიშნება მხოლოდ აღმოსავლეთი და დასავლეთი კედლის ფრაგმენტები. 1982 წელს მოსახლეობას ძეგლი გადაუხურავს ხის კონსტრუქციით. ეკლესიის გარშემო მიწის დონე აწეულია.
სტირმასიგის მესამე კოშკი

სტირმასიგის მესამე კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ონის მუნიციპალიტეტის სოფელ სტირმასიგში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

კოშკი თითქმის მთლიანადაა დანგრეული. ნაწილობრივ შემორჩენილია მხოლოდ პირველი სართული. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით.

ძეგლის გარშემო და ინტერიერში ყრია მიწა და ქვა.
ქვემო სბის ზურგიანი კოშკი

ქვემო სბის ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურის ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნატებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო სბაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ზურგიანი კოშკი ნაგებია საშუალო ზომის ფლეთილი ქვით. წყობა მშრალია, ქაოსური. შემორჩა სამი სართული. ზურგი ჩრდილოეთიდან აქვს. დასავლეთი კედელი მთლიანად მონგრეულია.
თედელეთის ეკლესია (ჯუარ)

თედელეთის ეკლესია (ჯუარ) — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ თედელეთში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ნაგებობის მნიშვნელოვანი ნაწილი დანგრეულია. აღმოსავლეთი კედელი თითქმის აღარ არსებობს. შემორჩენილია ჩრდილოეთი და სამხრეთი კედლების მცირე ფრაგმენტები. ნაშენია ფლეთილი ქვით დუღაბზე.
გაგლოევების კოშკი

გაგლოევების კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო კოშკაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

გეგმით ოთხკუთხა კოშკი ნაგებია ფიქალითა და ფლეთილი ქვით კირის დუღაბზე. შემორჩენილია ოთხი სართულის დონეზე. კარი გაჭრილია ჩრდილოეთით მეორე სართულზე. სამხრეთ-დასავლეთ კუთხე მონგრეულია, შემორჩა ოთხი სართულის დონე.

კოშკი ავსებულია მიწით და ჩამონაშალი ქვით.
ჭელიათის პირველი კოშკი

ჭელიათის პირველი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭელიათში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სოფელ ჭლიათის სამხრეთ-დასავლეთით მთის ქედზე დგას ორი კოშკი. პირველი კოშკი ნაგებია საშუალო ზომის ფლეთილი ქვით. გეგმით ოთხკუთხაა. კარი სამხრეთ კედელშია გაჭრილი მეორე სართულის დონეზე. სულ შემორჩა სამი სართული
ჭოისის ეკლესია

ჭოისის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქარზმანში, ნასოფლარ ჭოისის მიდამოებში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ნაგებობა მნიშვნელოვნადაა დაზიანებული. შემორჩენილია ჩრდილოეთ კედლის ფრაგმენტი ორი მეტრის სიმაღლეზე. ნაშენი ყოფილა ფლეთილი ქვით. შეინიშნება დუღაბის კვალი.
შუა ერმანის სასაფლაო

შუა ერმანის სასაფლაო — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძველ ერმანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ძველ სასაფლაოზე განლაგებულია მრავალი ტიპური აკლდამა. ისინი გეგმით, მოცულობით და სამშენებლო მასალით აბსოლუტურად იდენტური არიან. აკლდამები ერთ პატარა მონაკვეთშია თავმოყრილი. მათი აზომვა ვერ მოხერხდა.
ხოძის მესამე კოშკი

ხოძის მესამე კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხოძში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

შემაღლებულ ადგილზე მდგარი, ფლეთილი ქვითა და კირის დუღაბით ნაგები კოშკი საგრძნობლად დაზიანებულია. ჩამონგრეულია სამხრეთი და აღმოსავლეთი კედლები. შემორჩენილია ჩრდილოეთი და დასავლეთი კედლები ოთხ მეტრ სიმაღლემდე.
ქარზმანის ეკლესია

ქარზმანის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქარზმანში. აგებულია საუკუნეში ძველი ეკლესიის გეგმაზე.

დარბაზული ტიპის ეკლესია გარშემოსავლელით მოსახლეობის მიერ ახლიდან არის აგებული. შედეგად, ძველ ეკლესიას დაკარგული აქვს თავდაპირველი სახე. ინტერიერში გრძივი კედლები დაყოფილია წყვილი პილასტრებით. შესასვლელი დატანებულია ყველა კედელში. ეკლესიის თაღ-კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. მის ნაცვლად გაკეთებულია ბრტყელი გადახურვა. კედლები, როგორც გარედან ასევე შიგნიდან, შებათქაშებულ-შეთეთრებულია.
ქასაგინის ნაეკლესიარი

ქასაგინის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ონის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქასაგინში. აგებულია საუკუნეში.

მეათე საუკუნის დიდი ეკლესიიდან მხოლოდ ორნამენტიანი და რელიეფიანი ქვებიღა შემორჩა. ეს ქვები ჩატანებულია სკოლის შენობაში. სკოლის უკან ძველი ეკლესიის კვალი ჩანს. ეკლესიის შირიმის ქვები წაღებულია ერთ-ერთ საცხოვრებელ სახლში. რელიეფები და ორნამენტიანი ქვები მეტად მნიშვნელოვანია.
თედელეთის ღვთისმშობლის ეკლესია

თედელეთის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ თედელეთში, ბორის თანდელოვის კარ-მიდამოში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ნაგებობის გეგმა იკითხება ფრაგმენტულად. შემორჩენილია საკურთხევლის ერთი მეტრის სიმაღლეზე. ნაგებია კარგად დამუშავებული შირიმის ქვით. შეინიშნება დუღაბის კვალი. ეკლესიის დანარჩენი ნაწილი დანგრეულია.
შუა ერმანის მეშვიდე კოშკი

შუა ერმანის მეშვიდე კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა, მდებარეობს ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ შუა ერმანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

საშუალო ზომის, ფლეთილი ქვით ნაგები ოთხი სართულის სიმაღლის კოშკიდან შემორჩენილია ჩრდილოეთი კედელი და ფრაგმენტულად დასავლეთი; დანარჩენი კედლები მიწის პირამდეა გასწორებული.
თლიის კოშკი

თლიის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ თლიაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

კოშკი გეგმით კვადრატს უახლოვდება. შემორჩენილია ოთხი სართულის დონე. პირველი სართული ამოვსებულია ქვებით. მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია თაღოვანი შესასვლელი. ნაგებია დიდი ზომის ყორექვით დუღაბზე.
წრუს მეოთხე კოშკი

წრუს მეოთხე კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ წრუში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სოფელ წრუში მდგარი დიდი ზომის კოშკიდან შემორჩენილია აღმოსავლეთი კედელი ორი სართულის სიმაღლეზე. სამხრეთი და ჩრდილოეთი კედლებიდან იკითხება მხოლოდ აღმოსავლეთის ფრაგმენტები. აღმოსავლეთი კედლის მეორე სართულზე დატანებულია გარედან თაღოვანი, შიგნით არქიტრავული კარი. კოშკი ნაგებია ფლეთილი ქვითა და დუღაბით.

კოშკის პირველი სართული ამოვსებულია მიწითა და ქვით. იგივე მდგომარეობაა კოშკის გარშემოც.
თლიის წმინდა გიორგის ეკლესია

თლიის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ თლიაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ძეგლი განეკუთვნება ჯავის რაიონისათვის დამახასიათებელ ჯვარ-გემბათოვან ეკლესიათა რიგს. ნაგებია ძირითადად ფლეთილი ქვით. ალაგ-ალაგ გამოყენებულია ფიქალი და შირიმი. აბსიდა შვერილწახნაგოვანია. დასავლეთით და ჩრდილოეთით შემორჩა კარიბჭის საბრჯენები. გუმბათის რვაწახნაგა ყელში ოთხი სარკმელია დატანებული. კარი გაჭრილია სამხრეთიდანაც. ძეგლზე ამოსულია მცენარეები.