iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ამიაკი

ამიაკი, ამონიაკი — ქიმიური ნივთიერება, მისი ფორმულაა 3. ნორმალურ პირობებში (ნ.პ.) უფერო აირია, მკვეთრი დამახასიათებელი სუნით. ამიაკის სიმკვრივე თითქმის ორჯერ ნაკლებია ჰაერისაზე.

ამიაკის ერთი მოლეკულა სამკუთხა პირამიდას წარმოადგენს, რომლის წვერშიც აზოტი მდებარეობს.

ამიაკის მოლეკულები −77.73° ტემპერატურაზე დნობას, ხოლო −33.34° დუღილს იწყებენ.

2014 წელს გლობალურ ინდუსტრიაში 176 300 000 ტონა ამიაკი აწარმოეს, რაც 16%-ით მეტია 2006 წლის მაჩვენებელზე (152 000 000 ტონა).

ამიაკი სუფთა სახით 1774 წელს ჯოზეფ პრისტლიმ აღმოაჩინა და „ტუტე ჰაერი“ უწოდა. 11 წლის შემდეგ კი 1785 წელს კლოდ ლუი ბერტოლმა მისი ზუსტი ქიმიური შედგენილობა დაადგინა.
შენუნცზია

შენუნცზია — ტყიანი რაიონი ჩინეთში. მდებარეობს ხუბეის პროვინციაში.

შენუნცზია მდებარეობს პროვინციის დასავლეთ ნაწილში. აქ მდებარეობს ხუბეის პროვინციის ყველაზე მაღალი მთები და მათ შორის უმაღლესი მწვერვალი შენინუნდენი (ზღ. დ. 3105 მ.).

შენუნცზია ჩინეთის იმ სამი ტერიტორიიდან ერთ-ერთია, რომელიც გამოირჩევა თავისი ბიომრავალფეროვნებით. აღნიშნულ ტერიტორიებს მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია ბოტანიკის შესწავლის ისტორიაში.

2016 წლის 17 ივლისს შენუნცზია შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
ნინო დუმბაძე

ნინო დუმბაძე (დ. 23 მაისი, 1919, ოდესა — გ. 14 აპრილი, 1983, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი და საბჭოთა ბადროს მტყორცნელი. პირველი ქართველი მსოფლიო რეკორდსმენი მძლეოსანი ქალი, საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1943), საქართველოს ფიზკულტურისა და სპორტის დამსახურებული მუშაკი (1972). საპატიო ნიშნის ორდენის (1957) შრომის წითელი დროშის ორდენისა და ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენის კავალერი (1999).

ბიოგრაფია
ნინო დუმბაძე იყო თბილისის „დინამოს“ (1938–52) წევრი. დაამთავრა საქართველოს ფიზკულტურის სახელმწიფო ინსტიტუტი (1955). იყო საბჭოთა კავშირის ათგზის (მ. შ. ორგზის ხელყუმბარის ტყორცნაში), ევროპის ორგზის (1946, 1950) ჩემპიონი ბადროს ტყორცნაში, ოლიმპიური თამაშების (ჰელსინკი, 1952) ბრინჯაოს პრიზიორი.

12 წელი მსოფლიო რეკორდსმენი იყო ბადროს ტყორცნაში. პირველი ოფიციალური მსოფლიო რეკორდი (53,25 მ ) დაამყარა მოსკოვში (1948), მეორე (53,37 მ) — გორში (1951), მესამე (57,04 მ) — თბილისში (1952).

ნომინაციაში „საუკუნის 3 საუკეთესო სპორტსმენი ქალი“ დუმბაძე დასახელდა ნონა გაფრინდაშვილისა და ნინო სალუქვაძის შემდეგ. ნინო დუმბაძეს მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

მიღწევები
ოლიმპიური თამაშების ბრინჯაოს პრიზიორი
1952 (ჰელსინკი; 46.29 მ)
ევროპის ჩემპიონი
1946 (ოსლო, ნორვეგია; 44.52 მ)
1950 (ბრიუსელი, ბელგია; 48.03 მ)
საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი
1939 (ხარკივი; 46.83 მ)
1943 (გორკი; 48.77 მ)
1944 (მოსკოვი; 49.88 მ)
1946 (დნეპროპეტროვსკი; 46.63 მ)
1947 (ხარკივი; 44.48 მ)
1948 (ხარკივი; 50.19 მ)
1949 (მოსკოვი; 52.27 მ)
1950 (კიევი; 51.02 მ)
საბჭოთა კავშირის ვიცე-ჩემპიონი
1952 (ლენინგრადი; 51.36 მ)
1954 (კიევი; 48.19 მ)
1955 (თბილისი; 53.52 მ)
საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი
1951 (მინსკი; 44.82 მ)
1953 (მოსკოვი; 46.70 მ)
სტუდენტთა მსოფლიო თამაშების ჩემპიონი
1951 (51.24 მ)
იგნოსტიციზმი

იგნოსტიციზმი ან იგთეიზმი — თეოლოგიური თვალსაზრისი, რომლის მიხედვითაც ნებისმიერი სხვა შეხედულება თეოლოგიაზე (აგნოსტიციზმის ჩათვლით) აყენებს უამრავ დაუსაბუთებელ ვარაუდს ღმერთის/ღმერთების არსებობის და ასევე თეოლოგიური კონცეპციების შესახებ. ტერმინი „იგნოსტიციზმი“ დაამკვიდრა ჰუმანიტარული იუდაიზმის დამაარსებელმა შერვინ ვაინმა. ზოგიერთი ფილოსოფოსისთვის იგნოსტიციზმი აღიქმება როგორც ათეიზმის ან აგნოსტიციზმის ერთ-ერთი სახეობა, ამავდროულად სხვები მას დამოუკიდებელ მიმართულებად აღიქვამენ. იგნოსტიკი ემხრობა იმ მოსაზრებას, რომ ის ვერ გასცემს პასუხს, კითხვაზე - სჯერა თუ არა მას ღმერთის, იქამდე სანამ, მკითხველი არ დაუკონკრეტებს ღმერთის/ღმერთების განმარტებას. წიგნში „ენა, სიმართლე და ლოგიკა“, ალფრედ აიერი ამტკიცებს, რომ არავის არ შეუძლია ილაპარაკოს ღმერთის არსებობაზე ან მისი სავარაუდო არსებობის შესახებ, რადგანაც ეს მოსაზრება არ არის დამოწმებული და აქედან გამომდინარე აზრს მოკლებულია.
ძორძორი

ძორძორი — სომხური ეკლესია ირანში მდებარეობს დასავლეთ აზერბაიჯანის ოსტანში, მდინარე ზანგმარის ნაპირზე, სოფელ ბარუნთან ახლოს.

მონასტერი აყვავების ხანას აღწევს საუკუნეში. ხოლო დაანგრიეს საუკუნეში, მას შემდეგ რაც შაჰ-აბას -მა გადაწყვიტა სომხების გადასახლება აღნიშნული ტეიტორიებიდან. სამლოცველო მონასტრის ერთადერთი დღემდე მოღწეული ნაგებობაა. იგი ჯვარგუმბათოვანი სტილისაა და თარიღდება - საუკუნეებით. სომხურ სამოციქულო ეკლესიასა და ირანის მთავრობას შორის შეთანხმების შემდეგ 1987-1988 წლებში სამლოცველო 600 მეტრით გადაადგლეს მდინარეზე კაშხალის მშენებლობის გამო.

2008 წელს იუნესკომ მონასტერი ამავე პროვინციაში მდებარე ორ სხვა სომხურ მონასტერთან (წმინდა სტეფანეს მონასტერი და წმინდა თადეოზის მონასტერი) ერთად მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შიეტანა.
ვასილ ლობჟანიძე

ვასილ ლობჟანიძე (დ. 14 ოქტომბერი, 1996, თბილისი, საქართველო) — საქართველოს მორაგბეთა ეროვნული ნაკრების მორაგბე. თამაშობს ჰავბეკის პოზიციაზე. 2015 წლიდან ფრანგული „ბრაივის“ ღირსებას იცავს.

2015 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატზე ვასილი საქართველოს მაისურით გამოვიდა. ტონგას ეროვნულ ნაკრებთან გამართულ პირველ მატჩი ის ყველაზე ახალგაზრდა მოთამაშე გახდა რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატების ისტორიაში.

2015 წლის 18 დეკემბერს ლობჟანიძემ საკუთარ კარიერაში პირველი პროფესიონალური კონტრაქტი გააფორმა „ბრაივთან“ ტოპ 14-ში.

ეროვნულ ნაკრებში ჩატარებული აქვს 51 შეხვედრა.
დინამო თბილისის სეზონი 2015-2016

დინამო თბილისის სეზონი 2015-16, იყო საფეხბურთო კლუბ „დინამო თბილისის“ ოთხმოცდამეთერთმეტე სეზონი ისტორიაში, ხოლო უმაღლეს ლიგაში 26-ე სეზონი. ამ სეზონში „დინამო თბილისმა“ შეძლო ქვეყნის ჩემპიონობასთან ერთად საქართველოს თასის და საქართველოს სუპერთასის მოპოვება. თასის ფინალში ანგარიშით 1:0 დაამარცხა გორის „დილა“, ხოლო სუპერთასის ფინალში ამავე ანგარიშით დაამარცხა ბოლნისის „სიონი“.

სამწვრთნელო შტაბი
ტურნირები
უმაღლესი ლიგა
პირველი სამეული:

თ = ჩატარებული შეხვედრა; მ = მოგებული; ფ = ფრე; წ = წაგებული; გტ = გატანილი გოლი; გშ = გაშვებული გოლი; გს = გატანილ და გაშვებულ გოლთა სხვაობა; ქ = ქულა

ბომბარდირები
ტრანსფერები
მოვიდნენ
წავიდნენ
— იჯარით
— იჯარიდან
ლიგურიელები

ლიგურიელები — იტალიის უძველესი მკვიდრი ხალხი ალპების დასავლეთით. დასახლებული იყვნენ, ასევე, საფრანგეთის სამხრეთ სანაპიროზე და ესპანეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში.

ლიგურიელები ითვლებიან ევროპის ერთ-ერთ უძველეს ხალხად, სავარაუდოდ, იყვნენ ტერამარის, ბრინჯაოს ხანის კულტურის მატარებლები, რომელიც გავრცელებული იყო ზემო იტალიაში. მათი ენის შესახებ, გარდა ადგილის დასახელებებისა, კელტურ ენასთან შერევის გამო ბევრი რამ არ არის ცნობილი. დღემდე არ არის აღმოჩენილი ლიგურიულ ენაზე შესრულებული რაიმე ხელნაწერი. ლიგურიელების მთავარი ქალაქი იყო ალბინგანიუმი, დღევანდელი ალბენგა, ჩრდილო-დასავლეთ იტალიაში. ქალაქის სახელი წარმოშობილია ლიგურიული სიტყვიდან - .

ლიგურიული ტომები იყვნენ:
აპუანერები
დეკიტები
ინგაუნები
ოქსიბიერები
სტატიელები

ძვ. წ. 700 წლიდან კელტებისგან შევიწროვებული ლიგურიელები თანდათან ტოვებენ მათი უძველესი განსახლების არეალის ძირითად ნაწილს და ინაცვლებენ იტალიის ჩრდილო-დასავლეთში. ძვ. წ. 238/236 წლიდან ექცევიან რომის რესპუბლიკის გავლენის ქვეშ. ძვ. წ. 187-175 წლებში ლიგურიელები გააფთრებით იბრძვიან რომაელების წინააღმდეგ. ლიგურიელთა დაპყრობის შემდეგ, მისი ერთ-ერთი ტომი, აპუანერები, რომაელებმა გადაასახლეს სამნიუმში. ძვ.წ. 173-172 წლებში როამელები იბრძვიან ლიგურიელთა ერთ-ერთი ტომის წარმომადგენლების, სტატიელების, წინააღმდეგ, რომლებიც დაამარცხეს და მონებად აქციეს.
მიუნხენის ტერაქტი (2016)

2016 წლის 22 ივლისს, გაისმა ორჯერ სროლის ხმა სავაჭრო ცენტრ „ოლიმპიის“ სიახლოვეს, მიუნხენის მოსახის რაიონში, გერმანიაში. გერმანული მედიის მიერ პოლიციის წარმომადგენლის ციტირებით, დაიღუპა და დაშავდა რამდენიმე ადამიანი. სროლა დაიწყო მაკდონალდსის რესტორანში, სავაჭრო ცენტრთან ახლოს. ინციდენტის შემდეგ, პოლიციის ცნობით, სულ მცირე, სამი დამნაშავე მონაწილეობდა თავდასხმაში. გვიან ღამით, პოლიციამ აღნიშნა, რომ ისინი ვერ გამორიცხავენ მხოლოდ ერთი დამნაშავის არსებობას.

მსხვერპლი
ცხრა მსხვერპლი და დამნაშავე გარდაიცვალა ინციდენტის დროს და კიდევ 36 დაშავდა. გარდაცვლილთაგან სამი ქალია და ექვსი მამაკაცი. დაღუპულები არიან:

სევდა დაღი, 45 წლის, თურქი.
ჰიუსეინ დაიჯიქი, 19 წლის, ბერძენი (თურქი წარმოშობის).
სელჩუქ ქილიჩი, 15 წლის, თურქი.
გიულიანო კოლმანი, 18 წლის, გერმანელი (წარმოშობით რუმინელი)
ჯან ლეილა, 14 წლის, თურქი.
რობერტო რაფაელი, 15 წლის, უნგრელი.
არმელა სეგაში, 14 წლის, კოსოველი.
საბინა სულაჯი, 14 წლის, კოსოველი.
დიჯამანთ ზაბერგჯა, 21 წლის, გერმანელი (წარმოშობით კოსოველი).
ჰელიოტექნიკა

ჰელიოტექნიკა — ტექნიკის დარგი, რომელიც შეისწავლის მზის რადიაციის ენერგიის გარდაქმნას ენერგიის ისეთ სახეობად, რომელიც უფრო ხელსაყრელია პრაქტიკული საქმიანობისთვის. ეს დარგი მოიცავს ჰელიოდანადგარების კვლევისა და დაპროექტების საკითხებს. მზის ფოტოელექტროგარდამქმნელებს წარმატებით იყენებენ კოსმოსურ აპარატებში. მნიშვნელოვანია, ჰელიოტექნიკის გამოყენება სოფლის მეურნეობაში მრავალრიცხოვანი მცირე ელექტროტევადობისა და განწერტებული მომხმარებლებისათვის, მაშინ, როდესაც ძვირადღირებული ელექტროგადამცემი ხაზების მშენებლობა ეკონომიკურად არახელსაყრელია. ჰელიოტექნიკით მინერალიზებული წყლის მზის ენერგიით გამტკნარება ეკონომიკურად მიზანშეწონილია. ტექნიკის ამ დარგს დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა სსრკ-ის შუა აზიის ქვეყნებში მეცხოველეობის განვითარებისთვის.
ჩაპარალი (ბუჩქნარი)

ჩაპარალი ( - ჯაგმუხის რაყა) — სუბტროპიკული ქსეროფილური, ხეშეშფოთლოვანი და მარადმწვანე ბუჩქნარი. გავრცელებულია კალიფორნიაში, მის აღმოსავლეთ შტატებსა და მექსიკაში. გავრცელებულია ზღვის დონიდან 600-2100 (ზოგან 2400) მეტრზე. ჩაპარალი ხანძრითა და ძოვებით გაჩანაგებული ხეშეშფოთლოვანი ტყეების ადგილას ჩნდება. მას წყალდაცვითი ფუნქცია აქვს.
ჩარდაში

ჩარდაში — უნგრული ხალხური ცეკვა. შეიქმნა საუკუნეში. იგი შედგება როგორც ნელი (პათეტიკური), ისე სწრაფი ნაწილებისგან. ჩარდაშს იმპროვიზაციულობა და სინკოპირებული რიტმი ახასიათებს. ჩარდაში დაამუშავა ფ. ლისტმა თავის უნგრულ რაფსოდიებში, ასევე იოჰან ბრამსმა „უნგრულ ცეკვებში“. გვხვდება დელიბის ბალეტში -„კოპელია“ და ჩაიკოვსკის ბალეტში - „გედების ტბა“. ჩარდაში საფუძვლად დაედო საუკუნეში რუსეთში გავრცელებულ ცეკვას - „ვანგერკას“.
ფერდინანდ ფონ ჰებრა

ფერდინანდ ფონ ჰებრა (დ. 7 სექტემბერი, 1816, ბრნო — გ. 5 აგვისტო, 1880, ვენა) — ავსტრიელი მეცნიერ-მედიკოსი. ვენის დერმატოლოგიური სკოლის ერთ-ერთი დამაარსებელი. ვენის უნივერსიტეტის დერმატოლოგიის პროფესორი (1876). მან პირველმა დაამუშავა კანის დაავადებები და ისინი 12 ჯგუფად დაყო, კანის რამდენიმე დაავადება აღწერა და მათ საკუთარი სახელი უწოდა. შეიმუშავა კანის დაავადებების მკურნალობის ახალი მეთოდები. გამოდიოდა ჰუმორული პათოლოგიის მომხრეთა წინააღმდეგ. ის კანის დაავადებათა განვითარებაში დიდ როლს ანიჭებდა გარეგან ფაქტორებს (ქიმიური ნივთირებები, პარაზიტი ცხოველები და სხვა).
ჰებეფრენია

ჰებეფრენია — ფსიქიკური დაავადება, შიზოფრენიის ერთ-ერთი სახე. ვითარდება სქესობრივი მომწიფების პერიოდში. ვლინდება უაზრო ქცევებით, თეატრალურობით, ზოგჯერ კი — ჰალუცინაციებით. ხშირად ჰებეფრენიით დაავადებულები კარიკატურულად დახვეწილ თავაზიანობასა და სულელურ მხიარულებას უხამებენ ერთმანეთს. მედიკამენტური მკურნალობისას დაავადების მიმდინარობისას გაუმჯობესების პერიოდების გამოვლენაა შესაძლებელი. ეს იგივეა, რაც შიზოფრენიის სხვა ფორმების დროს - ინსულინოთერაპია.
სენტი

სენტის ტაძარი — მდებარეობს სოფელ სენტაში მდინარე თებერდის სანაპიროზე შემაღლებულ ადგილას. მისი აგების დაახლოებითი თარიღია საუკუნე. სახელწოდება ქართულ სვეტს, სვეტიცხოველს უნდა უკავშირდებოდეს.

არქიტექტურა
ტაძრის არქიტექტურული აღწერა პირველად მოგვცა გერმანელმა მეცნიერმა ჯოზეფ ბერნარდცმა 1829 წელს. გეგმით ტაძარი წარმოადგენს თანაბარმკლავიან ჯვარს სამი ეკვდერით. შენობის სიგრძე და სიგანე 8 მეტრია. ნაგებია ქვიშაქვით კარგად თლილი ბლოკებით და კირხსნარით.

ტაძარი გამორჩეულია თავისი ფრესკებით. შესრულებულია თეთრი, წითელი და მუქი ყავისფერი საღებავებით. ცენტრალური ფიგურა არის ღვთისმშობელი, რომელსაც ხელები ზეცისკენ აქვს აპყრობილი. საკურთხევლის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებზე გამოსახულია წმინდანთა ორი ჯგუფი, თითოეულზე ოთხი ფიგურაა.

ტაძრის შესწავლის დროს აღმოჩნდა ბერძნულად შესრულებული წარწერა, რომელიც ქართულად ასე იკითხება:
იერუსალიმის კედლები

იერუსალიმის კედლები — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი იერუსალიმში.

1535 წელს, როდესაც იერუსალიმი შედიოდა ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში, სულთან სულეიმან -მა ბრძანა დანგრეული ქალაქის კედლებისა აღდგენა. სამუშაოებს დასჭირდა ოთხი წელი და მიმდინარეობდა 1537-1541 წლებში.

კედლების სიგრძეა 4 018 მეტრი. საშუალო სიმაღლე — 12 მ., ხოლო კედლის საშუალო სიგანე — 2,5 მ., კედელის მთელ სიგრძეზე დატანებულია 34 საყარაულო კოშკი და 7 ჭიშკარი. ორი მცირე კარიბჭე არქეოლოგებმა გახსნეს.

1981 წელს იუნესკომ იერუსალიმის კედლები შეიტანა მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
დიდნაურის ნაქალაქარი

დიდნაურის ნაქალაქარი — ნაქალაქარი დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს შირაქის ველზე, ადგილ დიდნაურზე. ნაქალაქარს იკვლევდა არქეოლოგი კიაზო ფიცხელაური.

ნაქალაქარი აღმოაჩინეს 2014 წელს. სატელიტური გადაღებების განხილვის შედეგად აღმოჩნდა მასშტაბური დასახლება – ნაქალაქარის შიდა ციხე 1,5 კმ. სიგრძის გალავნითა და 12 მეტრის სიგანის თავდაცვითი თხრილით შემოსაზღვრული. დაზვერვითი არქეოლოგიური გათხრები საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიისა და ივ. ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის წარმომადგენლებისგან დაკომპლექტებულმა ექსპედიციამ ჩაატარა. მოპოვებული კერამიკული მასალის მიხედვით, ექსპედიცია ნაქალაქარს ძვ. წ. - საუკუნეებით ათარიღებს. ნაქალაქარი მძლავრი მიწისძვრის შედეგად უნდა იყოს დანგრეული. არქეოლოგების ვარაუდით კატასტროფა ძვ. წ. საუკუნეში მოხდა.

ექსპედიციის წევრები ვარაუდობენ, რომ ის უძველესი სახელმწიფოს დედაქალაქი უნდა ყოფილიყო, რომელიც ისტორიულ წყაროებში მოხსენიებული არ არის. სპეციალისტებს ეჭვის საფუძველს სასახლის მასშტაბები, ინფრასტრუქტურა, მიმდებარე ტერიტორიაზე არსებული ნასახლარები და სამარხები აძლევს.

2020 წლის 23 ივლისს საქართველოს მთავრობის დადგენილების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორია.
მისტეიკენ-პოინტის ეკოლოგიური ნაკრძალი

მისტეიკენ-პოინტის ეკოლოგიური ნაკრძალი — უდაბური ადგილი კანადაში. მდებარეობს ნიუფაუნდლენდი და ლაბრადორის პროვინციის ავალონის ნახევარკუნძულის უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. მისტაკენ-პოინტში აღმოჩენილია ედიკარიუმის პერიოდის ნამარხი ნაშთები და ამ თვალსაზრისით არის დედამიწაზე მრავალუჯრედიანი ორგანიზმების საცხოვრისი ყველაზე ძველი ადგილი.

უძველესი ნამარხი ნაშთი ეკუთვნის -ს, რომელიც აღმოაჩინა ინდიელმა გეოლოგმა შივა ბალაკ მისრამ 1967 წლის ივნისში. ნაკრძალი დაარსდა 1987 წელს, ხოლო 2009 წელს მოხდა მისი გაფართოება, მას შემდეგ რაც მეტი ნამარხი ნაშთები აღმოაჩინეს.
ტარკვინია

ტარკვინია (; , ) — ქალაქი და კომუნა იტალიაში. ლაციოს რეგიონის ვიტერბოს პროვინციაში.

მოსახლეობა 16 401 კაცი (2008 წ.), სიმჭიდროვე 59 ად./კმ². ფართობი 280 კმ². ქალაქის მფარველად ითვლება ღვთისმშობელი.

ისტორია
ანტიკურ ეპოქაში ქალაქ ტარკვინიის ადგილზე მდებარეობდა ეტრუსკების ქალაქი, რომელიც სავარაუდოდ ეტრუსკების ქალაქების გაერთიანების ლიდერი იყო. გადმოცემის მიხედვით ქალაქი დააარსა ლიდიიდან გადმოსახლებულმა ტარქონმა. ქალაქში შემორჩენილია ტავდაცვითი კედლის ნაშთები, რომელიც ძვ. წ. - საუკუნეებს მიეკუთვნება. ტარკვინიაში დაიბადა რომის მეხუთე მეფე ლუციუს პრისკუს ტარკვინიუსი.

2008 წელს ქალაქი ტარკვინია და ეტრუსკული ნეკრეპოლისი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
გერმანიკუსი

გერმანიკუსი (დ. 24 მაისი, ძვ. წ. 15 — გ. 10 ოქტომბერი, 19) — იულიუს-კლავდიუსების დინასტიის წევრი და ადრეული რომის იმპერიის გამოჩენილი მხედართმთავარი. დაიბადა რომში, ნერონ კლავდიუს დრუზუსისა და ანტონია უმცროსის ოჯახში. მისი თავდაპირველი სახელი იყო ნერონ კლავდიუს დრუზუსი მამამისის პატივსაცემად ან ტიბერიუს კლავდიუს ნერონი ბიძის, რომის მეორე იმპერატორის, ტიბერიუსის პატივსაცემად. აგნომენი გერმანიკუსი მის სრულ სახელს ახ. წ. 9 წელს დაემატა, როდესაც ეს ტიტული სიკვდილის შემდეგ გადაეცა მამამისს გერმანიაში მოპოვებული გამარჯვებისათვის. ახ. წ. 4 წელს გერმანიკუსი ტიბერიუსმა იშვილა, როგორც საკუთარი ძე და მემკვიდრე. შედეგად გერმანიკუსი გახდა იულიუსი კლავდიუსის ნაცვლად. სახელის გადარქმევის რომაული ტრადიციის თანახმად, მან მიიღო სახელი გერმანიკუს იულიუს კეისარი.

ტიბერიუსთან არსებული კავშირის გარდა, გერმანიკუსს მჭიდრო ნათესაური ურთიერთობა აკავშირებდა იულიუს-კლავდიუსების დინასტიის დანარჩენ ოთხ იმპერატორთანაც. დედის მხრიდან იგი რომის პირველი იმპერატორის, ავგუსტუსის დისშვილიშვილი იყო; კალიგულა, ტიბერიუსის შემცვლელი, მისი ვაჟი იყო; კალიგულას შემდეგ საიმპერატორო ტახტი გერმანიკუსის უმცროსმა ძმამ, კლავდიუსმა დაიკავა; ნერონი, უკანასკნელი იმპერატორი ავგუსტუსის დინასტიიდან, დედის, აგრიპინა უმცროსის მხრიდან, გერმანიკუსის შვილიშვილი იყო.

ავგუსტუსის სიკვდილისა და ტახტზე ტიბერიუსის ასვლის შემდეგ, პანონიასა და გერმანიაში განთავსებულმა რომის ლეგიონებმა ვერ მიიღეს ავგუსტუსის მიერ აღთქმული ჯილდოები და მცირე ხნის შემდეგ, როდესაც აშკარა გახდა, რომ ახალი პრინცეპსისაგან პასუხს ვერ მიიღებდნენ, აჯანყდნენ. ამბოხების ჩასახშობად და ლეგიონების უკან დასაბრუნებლად მცირე ძალებით გაიგზავნენ გერმანიკუსი და ტიბერიუსის ვაჟი, დრუზუს იულიუს კეისარი.

აჯანყების უბრალოდ ჩახშობის ნაცვლად, გერმანიკუსი შეუერთდა ამბოხებულებს და მათ გერმანიის ტერიტორიაზე, რაინის გასწვრივ მოკლე სამხედრო კამპანიაში გაუძღვა იმის მტკიცებით, რომ რა საგანძურსაც ჩაიგდებდნენ ხელში, მათსავე ჯილდოდ ჩაითვლებოდა. რომლებიც მაშინ დაიკარგა, როდესაც რომის სამ ლეგიონსა და დამხმარე მოკავშირე ჯარებს გერმანულმა ტომებმა მუსრი გაავლეს.

გერმანიკუსმა შეძლო რომის მტრებისათვის მნიშვნელოვანი დარტყმის მიყენება, ჯარების ამბოხების ჩახშობა და დაკარგული შტანდარტების რომში დაბრუნება. ამ ქმედებებმა კიდევ უფრო გაზარდეს რომაელ ხალხში უკვე ისედაც ძალიან პოპულარული მისი სახელი და რეპუტაცია.

გერმანიიდან გამოძახების შემდეგ, გერმანიკუსმა 17 წელს ტრიუმფი იზეიმა, პირველი სრული ტრიუმფი ძვ. წ. 29 წელს ავგუსტუსის მიერ გამართულის შემდეგ. შედეგად, 18 წელს, გერმანიკუსი დაჯილდოვდა იმპერიის აღმოსავლეთ ნაწილზე კონტროლით, ისევე, როგორც მანამდე აგრიპა და ტიბერიუსი და იმპერატორის აშკარა მემკვიდრედ იქცა, თუმცა მან წელიწადზე ცოტა მეტიღა იცოცხლა. იგი აღმოსავლეთში მოგზაურობისას, ანტიოქიაში გაურკვეველ ვითარებაში გარდაიცვალა. მის სიკვდილში ადანაშაულებდნენ გნეუს კალპურნიუს პიზონს, სირიის გუბერნატორს, რომელსაც გერმანიკუსის მოწამვლას აბრალებდნენ.

გერმანიკუსს, რომელიც ხალხს ძლიერ უყვარდა, სიკვდილიდან დიდი ხნის შემდეგაც ფართოდ მიიჩნევდნენ სრულყოფილ რომაელად. რომაელი ხალხი საუკუნეთა განმავლობაში უწოდებდა მას რომის ალექსანდრე დიდს მისი ადრეულ ასაკში გარდაცვალების, სათნო ხასიათის, კოხტა გარეგნობისა და სამხედრო სახელის გამო.

წინაპრები
ჰისტიდინი

ჰისტიდინი (სიმბოლური აღნიშვნა ან ) — ამინომჟავა, აქვს ფუძე თვისებები, უამრავი ცხოველისთვის შეუცვლელი ამინომჟავაა. შედის ბევრი ფერმენტის, კერძოდ, (რიბონუკლეაზის, ტრანსკეტოლაზის) აქტიური ცენტრის შემადგენლობაში. ორგანიზმში ჰისტიდინის დაშლის საწყისი სტადიაა ამიაკის მოხლეჩა, რის შედეგადაც წარმოიქმნება უროკანინმჟავა, რომელიც შარდთან ერთად გამოიყოფა. ჰისტიდინის დეზამინირების რეაქცია შეუქცევადია. მისი კატალიზატორია ჰისტიდინ-ამიაკ-ლიაზა. ჰისტიდინის უკმარისობა იწვევს ნივთიერებათა ცვლის დარღვევას, ჰემოგლობინის სინთეზის შეკავებას. ჰისტიდინის დეკარბოქსილირებას მოსდევს ბიოლოგიურად აქტიური ამინის - ჰისტამინის წარმოქმნა.
ჰისტერეზისული ელექტროძრავა

ჰისტერეზისული ელექტროძრავა — სინქრონული ელექტროძრავა, რომლის მბრუნავი მომენტი წარმოიქმნება მაგნიტური მასალისაგან დამზადებული გულარის (რომელსაც გააჩნია ჰისტერეზისის ფართო მარყუჟი) მქონე მასიური როტორის გადამაგნიტების დროს. სხვა ტიპის სინქრონულ ელექტროძრავებთან შედარებით, უკეთესია მცირე სიმძლავრის ჰისტერეზისული ელექტროძრავა. მისი საექსპლუატაციო მახასიათებლები, ამასთან ერთად, უფრო საიმედო, ხანგამძლე და უხმაუროა. შეუძლია იმუშაოს ბრუნვის სხვადასხვა სიხშირით. ჰისტერეზისულ ელექტროძრავებს იყენებენ მცირე სიმძლავრის ელექტრულ ამძრავებსა და ავტომობილების მართვის სისტემებში.
ფრთოსანი გველი

ფრთოსანი გველი — მოწინავე ზებუნებრივი ღვთაება მესოამერიკის მრავალ რელიგიაში. აცტეკები მას კეცალკოატლს უწოდებდნენ, იუკატანის მაიას ხალხი კუკულკანს, კუკუმაცს და ტოჰილს კიჩეს მაიას ხალხი. სახელში გამოყენებული ორმაგი სიმბოლიზმი ღვთაების ორმაგი ბუნების ალეგორიაა, სადაც ფრთიანობა განასახიერებს მის ღვთაებრიობასა და ფრენის უნარს, გველი კი მის ადამიანურ ბუნებას და დედამიწაზე ხოხვის უნარს სხვა ცხოველებთან ერთად; დუალიზმი ძალზე დამახასიათებელია მესოამერიკული ღვთაებებისათვის.

ფრთოსანი გველების უძველესი გამოვლინებები შეიმჩნევა ოლმეკების კულტურაში (ძვ. წ. 1400-400). ყველაზე უკეთ იგი შემორჩენილია აცტეკების ხელოვნებაში, მაგალითად ლა-ვენტის არქეოლოგიური ძეგლის მონუმენტ 19-ში და ხუშტლაუაკის მღვიმის მხატვრობაში, სადაც ჩანს მისი წვეტიანი კუდი; ზოგჯერ მათი სხეულები ადამიანისას წააგავს. მიჩნეულია, რომ ოლმეკთა ფრთოსანი გველის ღვთაებები მრავალ შემდგომ მესოამერიკულ ღვთაებათა წინაპრები იყვნენ, მიუხედავად იმისა, რომ მკვლევართა აზრით, ისინი ოლმეკთათვის მნიშვნელოვანი კულტები არ იყვნენ.

ტეოტიუაკანის ხალხთა (ძვ. წ. 200 – ახ. წ. 700) პანთეონი ასევე გამოირჩევა ფრთოსანი გველით, რაც ძირითადად ასახულია ფრთოსანი გველის ტაძარში (ახ. წ. 150–200). ფრთისან გველთა რამდენიმე გამოვლინება წარმოდგენილია უშუალოდ ტაძრის შენობაზე, მათ შორის მთელტანიანი პროფილები და მხოლოდ თავები.

ფრთისანი გველები ასევე წარმოდგენილია გვიანდელ ტოლტეკთა (ახ. წ. 950–1150) დედაქალაქ ტულაში.

აცტეკთა ფრთოსანი გველი, ღმერთი კეცალკოატლი ცნობილია აცტეკების რამდენიმე კოდექსიდან, რომელთა შორისაა ფლორენტინის კოდექსი, ასევე ესპანელ კონკისტადორთა ჩანაწერებიდან. კეცალკოატლი იყო ცოდნის მომტანი, წიგნების გამომგონებელი ღვთაება და დაკავშირებული იყო პლანეტა ვენერასთან.

მაიას შესაბამისი ღმერთი კუკულკანი იშვიათად ჩნდება მაიას ცივილიზაციის კლასიკურ პერიოდში. თუმცა, პოპოლ-ვუჰის ჩანაწერებში, კიჩეს ხალხის ღვთაება კუკუმაცი კოსმოსის შემქმნელად მიიჩნევა.

გარდა ფრთოსანი გველებისა, მესოამერიკულ ღვთაებათა პანთეონში მსგავსი ნაკვთების მქონე სხვა მრავალი გველი ღმერთიც არსებობდა.
რევაზ იაშვილი (ექიმი)

რევაზ (რეზო) იაშვილი (დ. 26 მაისი, 1926,თბილისი — გ. 22 ნოემბერი, 1994, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი.

ბიოგრაფია
რევაზ იაშვილი დაიბადა 1926 წელს ქ. თბილისში. საშუალო განათლების მიღების შემდეგ, 1951 წელს დაამთავრა მოსკოვის პირველი სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ იგი დარჩა ქ. მოსკოვში და მუშაობდა მოსკოვის ქირურგიულ, პროქტოლოგიურ და უროგინოკოლოგიურ კლინიკებში. 1954 წელს ჩამოვიდა საქართველოში. იმავე წელს გაგზავნეს ყაზახეთში, სადაც ხელმძღვანელობდა საავადმყოფოს მშენებლობას, რომლის დამთავრების შემდეგ სათავეში ჩაუდგა იმავე საავადმყოფოს ქირურგიულ განყოფილებას.

საქართველოში დაბრუნების შემდეგ რ. იაშვილი მუშაობდა თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტში ქირურგიულ კათედრაზე ჯერ დოცენტის, ხოლო შემდეგ პროფესორის თანამდებობაზე. ბატონი რ. იაშვილი 1968 წელს სათავეში ჩაუდგა თავის მიერ ჩამოყალიბებულ პროქტოლოგიურ განყოფილებას, ხოლო 1981 წელს იგი ამავე ინსტიტუტის პროქტოლოგიის კათედრის გამგედ აირჩიეს. საბჭოთა კავშირში მას პირველს მიენიჭა პროფესორის წოდება პროქტოლოგიაში. იგი მაღალკვალიფიციური სპეციალისტი იყო, კარგად ფლობდა მუცლის ღრუს ქირურგიის ყველა ურთულესი ოპერაციის მეთოდიკასა და ტექნიკას. გამოქვეყნებული აქვს 300-ზე მეტი სამეცნიერო შრომა და 3 მონოგრაფია, იყო 25-მდე გამოგონებისა და ახალი მეთოდების ავტორი.

რევაზ იაშვილი გადაიღეს ეპიზოდურ როლში ფილმში „ქეთო და კოტე“, ხოლო ფილმში „პეტრე ბაგრატიონი“ ასრულებდა რუსეთის არტილერიის მთავარსარდლის გენერალ ლევან იაშვილის როლს.

პროფესორ რევაზ იაშვილის ხელმძღვანელობით მომზადდა 2 მეცნიერებათა დოქტორის და რამდენიმე მეცნიერებათა კანდიდატის დისერტაცია. აქტიურად მონაწილეობდა კონფერენციისა და საერთაშორისო სიმპოზიუმების მუშაობაში უნგრეთში, ინგლისში, ირლანდიასა და საფრანგეთში. დაჯილდოებული იყო აკადემიკოს გ. მუხაძის სახელობის მედლით და საპატიო სიგელებით. გარდაიცვალა 1994 წელს, 67 წლის ასაკში. დაკრძალულია საბურთალოს პანთეონში.