მოზაზავრი

მოზაზავრი (; ნიშნავს „მდინარე მაასის ხვლიკს“) — გადაშენებული ზღვის ქვეწარმავლების გვარი მოზაზავრების ოჯახიდან. ისინი ამ ოჯახის ერთ-ერთი უკანასკნელი და ყველაზე განვითარებული წარმომადგენლები იყვნენ.

მოზაზავრებს შორის ყველაზე დიდი და პირველად აღწერილი სახეობაა . ამ სახეობის ცალკეული ინდივიდები სიგრძეში 17 მეტრამდე აღწევდნენ. ისინი ცხოვრობდნენ დაახლოებით 82-66 მილიონი წლის წინ, გვიანი ცარცული პერიოდის კამპანურ და მაასტრიხტულ ხანაში.

აღმოჩენა
ეს გვარი მეცნიერებისთვის ცნობილი ერთ-ერთი პირველი მეზოზოური ზღვის ქვეწარმავალი იყო. მოზაზავრის პირველი ნამარხები (თავის ქალები) 18-ე საუკუნის მიწურულს, ნიდერლანდების ქალაქ მაასტრიხტის მახლობლად მდებარე ცარცის კარიერში აღმოაჩინეს და თავდაპირველად ისინი ნიანგები ან ვეშაპები ეგონათ. აღნიშნული ეგზემპლარი, რეგისტრირებული როგორც 7424, ამჟამად ჰაარლემის ტეილორის მუზეუმშია გამოფენილი. 1780 წელს აღმოჩენილ ერთ-ერთ თავის ქალას ცნობილი მეტსახელი — „მაასტრიხტის დიდი ცხოველი“ შეარქვეს.

1808 წელს ბუნებისმეტყველმა ჟორჟ კიუვიემ დაასკვნა, რომ ის ეკუთვნოდა გიგანტურ ზღვის ხვლიკს, რომელსაც ჰქონდა მსგავსება ვარანებთან, თუმცა სხვა მხრივ არ ჰგავდა არცერთ ცნობილ ცოცხალ ცხოველს. ეს კონცეფცია იმ დროისთვის რევოლუციური იყო და ხელი შეუწყო გადაშენების შესახებ მაშინდელი განვითარებადი იდეების განმტკიცებას. კიუვიეს ცხოველისთვის სამეცნიერო სახელი არ მიუნიჭებია. თუმცა მოგვიანებით ეს გააკეთა უილიამ დანიელ კონიბერმა 1822 წელს. მოზაზავრის ზუსტი კავშირი ქერცლიანებთან კვლავ სადავოა და მეცნიერები დღემდე მსჯელობენ, მისი უახლოესი ცოცხალი ნათესავები ვარანები არიან თუ გველები.

აღწერა
მოზაზავრს გააჩნდა ძლიერი ყბები და კუნთები, რაც მას საშუალებას აძლევდა, ათეულობით დიდი კბილის მეშვეობით ძლიერად ეკბინა მსხვერპლისთვის. მისი ოთხივე ნიჩბისებრი კიდური ცხოველს წყალქვეშ მანევრირებაში ეხმარებოდა. კუდი გრძელი ჰქონდა, საერთო სიგრძის დაახლოებით ნახევარს შეადგენდა. მოზაზავრს გააჩნდა სუსტი ყნოსვა, თუმცა, შესანიშნავი მხედველობა და მაღალი მეტაბოლიზმი, რაც მიანიშნებს, რომ ის თბილსისხლიანი ცხოველი იყო — ეს არის ადაპტაცია, რომელიც ქერცლიანებს შორის მხოლოდ მოზაზავრებში გვხვდება.

მოზაზავრის ამჟამად აღიარებულ სახეობებს შორის მნიშვნელოვანი მორფოლოგიური ცვალებადობა შეინიშნება — მასიური აგებულების . -ით დაწყებული, წვრილტანიანი და გველისებრი . -ით დამთავრებული. თუმცა ტიპური სახეობის . -ის არაზუსტმა მეცნიერულმა აღწერამ წარსულში კლასიფიკაციის არევა გამოიწვია. შედეგად, წარსულში ამ გვარს შეცდომით 50-ზე მეტი სახეობა მიაკუთვნეს. 2017 წელს ტიპური ნიმუშის ხელახალმა აღწერამ ხელი შეუწყო ტაქსონომიის საკითხის მოგვარებას და დაადასტურა გვარში მინიმუმ ხუთი სახეობის არსებობა.

პალეობიოლოგია და პალეოეკოლოგია
აღმოჩენილი ნამარხები მიუთითებს იმაზე, რომ მოზაზავრი ბინადრობდა ატლანტის ოკეანესა და მის მიმდებარე ზღვებში. მოზაზავრის ნამარხები ნაპოვნია ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში, ევროპაში, აფრიკაში, დასავლეთ აზიასა და ანტარქტიდაში. მათი საბინადრო არეალი მოიცავდა ტროპიკულ, სუბტროპიკულ, ზომიერ და სუბპოლარულ კლიმატურ ზონებს. მოზაზავრი ამ ოკეანეებში გავრცელებული დიდი მტაცებელი ცხოველი იყო და კვებითი ჯაჭვის სათავეში იმყოფებოდა. პალეონტოლოგებს მიაჩნიათ, რომ მისი რაციონი მოიცავდა პრაქტიკულად ნებისმიერ ცხოველს; ის, სავარაუდოდ, ნადირობდა ძვლიან თევზებზე, ზვიგენებზე, თავფეხფეხიანებზე, ფრინველებზე და სხვა ზღვის ქვეწარმავლებზე, მათ შორის ზღვის კუებსა და სხვა მოზაზავრებზე. როგორც ჩანს, იგი უპირატესობას ღია წყალში, ზედაპირთან ახლოს ნადირობას ანიჭებდა.

მოზაზავრი კონკურენციას უწევდა სხვა დიდ მტაცებელ მოზაზავრებს, როგორიცაა პროგნათოდონი და ტილოზავრი , რომლებიც მსგავსი საკვებით იკვებებოდნენ, თუმცა მათ შეძლეს თანაარსებობა ერთსა და იმავე ეკოსისტემაში. თუმცა მათ შორის კონფლიქტები მაინც ხდებოდა — დოკუმენტირებულია შემთხვევა, როდესაც ტილოზავრი თავს დაესხა მოზაზავრს. არაერთი ნამარხი ადასტურებს, რომ მოზაზავრები ერთმანეთს გამიზნულად ესხმოდნენ თავს, რაც მათ შორის სასტიკ კონკურენციაზე მიუთითებს. ბრძოლა, სავარაუდოდ, დინგების ჩაჭიდებით მიმდინარეობდა, როგორც ეს თანამედროვე ნიანგებში შეინიშნება.