iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სომხეთის საპრეზიდენტო არჩევნები (1996)

სომხეთის საპრეზიდენტო არჩევნები 1996 — მეორე საპრეზიდენტო არჩევნები სომხეთში, რომელიც ჩატარდა 1996 წლის 22 სექტემბერს. არჩევნები ლევონ ტერ-პეტროსიანის გამარჯვებით დასრულდა. ამ არჩევნებზე მან მოსახლეობის ხმების 51.3% აიღო, ხოლო ამომრჩეველთა აქტივობამ 60.3% შეადგინა.

ფონი
1996 წლის საპრეზიდენტო არჩევნები, რიგით მეორე საპრეზიდენტო არჩევნები იყო 1991 წელს საბჭოთა კავშირისგან დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ. 1996 წლის 18 სექტემბერს, არჩევნებამდე რამდენიმე დღით ადრე, გავლენიანმა თავდაცვის მინისტრმა ვაზგენ სარქისიანმა განაცხადა, რომ ის „სიტუაციით კმაყოფილილი“ იყო. ტერ-პეტროსიანის მომხრეებისთვის მიმართვისას მან წარმოთქვა, რომ სომხეთი „ტერ-პეტროსიანთან ერთად საუკუნეში გამარჯვებული და სტაბილური შევა“. ოპოზიციური პარტიები (სომხეთის რევოლუციური ფედერაცია, პარუირ ჰაირიკიანის ეროვნული თვითგამორკვევის კავშირი, არამ სარქისიანის დემოკრატიული პარტია) ყარაბაღის კომიტეტის წევრისა და ყოფილ პრემიერ-მინისტრის, ვაზგენ მანუკიანის ირგვლივ გაერთიანდნენ.

შედეგები
სომხეთის საპრეზიდენტო არჩევნები (1998)

სომხეთის საპრეზიდენტო არჩევნები 1998 — მესამე საპრეზიდენტო არჩევნები სომხეთში, რომელიც ჩატარდა 1998 წლის 16 მარტს. არჩევნებში გამარჯვებულის გამოსავლენად მეორე ტურის დანიშვნა გახდა საჭირო. არჩევნები დამოუკიდებელი კანდიდატის, რობერტ ქოჩარიანის გამარჯვებით დასრულდა. ამ არჩევნებზე მან მეორე ტურში მოსახლეობის ხმების 58.9% აიღო, ხოლო ამომრჩეველთა აქტივობამ პირველ ტურში 63.5%, მეორეში კი - 68.1% შეადგინა.

მიმოხილვა
არჩევნების პირველი ტური 1998 წლის 16 მარტს გაიმართა. პრემიერ-მინისტრმა და პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელმა რობერტ ქოჩარიანმა და 1974-1988 წლებში საბჭოთა სომხეთის ლიდერმა კარენ დემირჭიანმა, ამომრჩეველთა ხმების 38.5% და 30.5% მიიღეს შესაბამისად დასავლელი დიპლომატების მიერ ჩატარებულმა გამოკითხვამ აჩვენა, რომ დემირჭიანს სომხების 53% უჭერდა მხარს, ხოლო ქოჩარიანს კი მხოლოდ 36%. ის აგრეთვე უფრო სასურველი კანდიდატი იყო დასავლეთისთვის, რადგან მთიანი-ყარაბაღის კონფლიქტის დარეგულირებისადმი ზომიერი მიდგომით ხასიათდებოდა, მაშინ როცა ქოჩარიანი მკვეთრად ნაციონალისტური გამოსვლებით გამოირჩეოდა.

არჩევნების მეორე ტური ქოჩარიანსა და დემირჭიანს შორის 30 მარტს გაიმართა. ქოჩარიანმა ამომრჩეველთა ხმების 58.9%-ით გამარჯვება მოიპოვა. საბოლოო შედეგებმა აჩვენა, რომ დემირჭიანს ხმების მხოლოდ 40.1% ერგო. -ის განცხადებით, „უბრალო სომხებმა რობერტ ქოჩარიანს დაუჭირეს მხარი, რომელიც ერევნის პოლიტიკის მაფიოზურ კავშირებში არ იყო გასვრილი“, ხოლო საბოლოო ანგარიშში აღნიშნა, რომ მისიამ „სერიოზული ხარვეზები“ დააფიქსირა და არჩევნები ეუთო-ს სტანდარტებს არ შეესაბამებოდა. მიუხედავად ამისა, დემირჭიანმა არჩევნების შედეგები ოფიციალურად არ გააპროტესტა, მან არასოდეს აღიარა შედეგები დაარ მიულოცა ქოჩარიანს გამარჯვება.

შედეგები
ნუბარაშენის რაიონი

ნუბარაშენის რაიონი — სომხეთის დედაქალაქის, ერევნის 12 რაიონიდან ერთ-ერთი. ის მდებარეობს ქალაქის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. 2011 წლის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 9700 ადამიანს შეადგენს. ამით ის ბოლო ადგილზეა ქალაქში. ჩრდილოეთიდან რაიონს შენგავითისა და ერებუნის რაიონი, აღმოსავლეთიდან, სამხრეთიდან და დასავლეთიდან კი არარატის პროვინცია ესაზღვრება. ნუბერაშენი ადრე ცნობილი იყო სევატაშენის სახელით.

გალერეა
ნორქ-მარაშის რაიონი

ნორქ-მარაშის რაიონი — სომხეთის დედაქალაქის, ერევნის 12 რაიონიდან ერთ-ერთი. მდებარეობს ქალაქის ცენტრის აღმოსავლეთ ნაწილში. დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება კენტრონის რაიონი, აღმოსავლეთიდან - ნორ-ნორკი და სამხრეთიდან ერებუნი. დღეს რაიონი ორ არაოფიციალურ ნაწილად ნორკად და ნორ მარაშად იყოფა. სწორედ ამ ორი ნაწილის შეერთებით შეიქმნა 1966 წელს ნორკ-მარაშის რაიონი. 2015 წლის მონაცემებით რაიონში 11 900 ადამიანი ცხოვრობს.
გალერეა
მალათია-სებასტიის რაიონი

მალათია-სებასტიის რაიონი — სომხეთის დედაქალაქის, ერევნის 12 რაიონიდან ერთ-ერთი. მდებარეობს ქალაქის დასავლეთ ნაწილში. ჩრდილოეთიდან მას ესაზღვრება აჯაპნიაკის რაიონი, კენტრონის რაიონი - აღმოსავლეთიდან და შენგავითი სამხრეთიდან. რაიონს დასავლეთიდან არმავირის ხოლო სამხრეთ-დასავლეთიდან არარატის პროვინცია ესაზღვრება.
გალერეა
სპანდარიანის წყალსაცავი

სპანდარიანის წყალსაცავი — სიდიდით მეორე წყალსაცავი სომხეთში. სპანდარიანის წყალსაცავი ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში მდებარეობს, სიუნიქის პროვინციის ჩრდილოეთ ნაწილში. მისი მოცულობა 0,257 კმ³-ს შეადგენს. აშენებულია მდინარე არფაზე. წყალსაცავი დაახლოებით 1980 წელს აშენდა და გავრცელებული ინფორმაციით 9 მილის სიგრძის გვირაბით უკავშირდება მდინარეს. წყალსაცავის მახლობლად მდებარეობენ სოფლები: გორაიკი, ცჩუკი, სარნაკუნკი, სპანდარიანი.
სომხეთის საპრეზიდენტო არჩევნები (2003)

სომხეთის საპრეზიდენტო არჩევნები 2003 — მეოთხე საპრეზიდენტო არჩევნები სომხეთში, რომელიც ჩატარდა 2003 წლის 19 თებერვალსა და 5 მარტს. პირველ ტურში ვერცერთმა კანდიდატმა ვერ შეძლო მოქმედი პრეზიდენტის, რობერტ ქოჩარიანის დამარცხება 50%-ზე მეტი ხმის აღებით. ამის გამო საჭირო გახდა მეორე ტურის გამართვა, სადაც ქოჩარიანმა მოპოვებული ხმების 67%-იანი უპირატესობით დაამარცხა სტეფან დემირჭიანი. ოპოზიციამ და საერთაშორისო დამკვირვებლებმა ერთხმად განაცხადეს, რომ არჩევნები დიდი გაყალბებით ჩატარდა და ოპოზიცია მის საბოლოო შედეგებს არ აღიარებს.

ფონი
რობერტ ქოჩარიანი პრეზიდენტის თანამდებობა 1998 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებზე კარენ დემირჭიანის დამარცხების შედეგად დაიკავა. არჩევნები მას შემდეგ გაიმართა, რაც ლევონ ტერ-პეტროსიანმა ვადაზე ადრე დატოვა თანამდებობა მთიანი-ყარაბაღის კონფლიქტის დარეგულირების გეგმის გამო, რომლის მიღებაზეც მისმა მინისტრებმა, მათ შორის ქოჩარიანმაც უარი განაცხადეს.

2002 წლის 7 აგვისტოს სომხეთის ცენტრალურმა საარჩევნო კომისიამ განაცხადა, რომ საპრეზიდენტო არჩევნები 2003 წლის 19 თებერვალს გაიმათებოდა, ხოლო კანდიდატების დარეგისტრირება 2002 წლის 6 დეკემბრამდე უნდა მომხდარიყო. არჩევნებში მონაწილეობის მისაღებად კანდიდატებს 40 000 მხარდამჭერის ხელმოწერის მოგროვება სჭირდებოდათ.

პრეზიდენტმა ქოჩარიანმაც განაცხადა, რომ ის ხელმეორედ იყრიდა კენჭს პრეზიდენტობაზე და ოპოზიციაურმა პარტიებმაც ერთი, საერთო კანდიდატის წარდგენაზე დაიწყეს მსჯელობა რათა მოქმედ პრეზიდენტთან ბრძოლა უშედეგო არ ყოფილიყო. ყოფილი პრეზიდენტი ლევონ ტერ-პეტროსიანიც ჩაერთო საარცევნო რბოლაში, მაგრამ საბოლოოდ მაინც მოხსნა თავისი კანდიდატურა.

შედეგები
სომხეთის საპრეზიდენტო არჩევნები (2008)

სომხეთის საპრეზიდენტო არჩევნები 2008 — მეხუთე საპრეზიდენტო არჩევნები სომხეთში, რომელიც ჩატარდა 2008 წლის 19 თებერვალს. არჩევნები პრემიერ-მინისტრ სერჟ სარქისიანის გამარჯვებით პირველივე ტურში დასრულდა, მაგრამ მეორე ადგილზე გასულმა სომხეთის ყოფილმა პრეზიდენტმა ლევონ ტერ-პეტროსიანმა არჩევნების შედეგები გაასაჩივრა.

სარქისიანის კანდიდატურას სრული მხარდაჭერა გამოუცხადა ქვეყნის მოქმედმა პრეზიდენტმა რობერტ ქოჩარიანმა (რომელსაც ზედიზედ მესამე ვადით კენჭისყრა აღარ შეეძლო). დანარჩენი კანდიდატები იყვნენ ლევონ ტერ-პეტროსიანი და ეროვნული კრების ვიცე-პრეზიდენტი სომხეთის რევოლუციური ფედერაციიდან ვაჰან ჰოვჰანისიანი. უდიდესმა ოპოზიციაურმა პარტიამ, კანონის უზენაესობამ კანდიდატად ყოფილი პარლამენტის სპიკერი არტურ ბაღდასარიანი წარადგინა.

კანდიდატები
2007 წლის 6 დეკემბრის მონაცემებით, არჩევნებზე ცხრა კანდიდატი დარეგისტრირდა:
არტურ ბაღდასარიანი კანონის უზენაესობიდან
არტაშეს გეღამიანი ეროვნული ერთობიდან
არამ ჰარუთიუნიანი ეროვნული თანხმობის პარტიიდან
ვაჰან ჰოვჰანისიანი სომხეთის რევოლუციური ფედერაციიდან
ტიგრან კარაპეტიანი სახალხო პარტიიდან
ვაზგენ მანუკიანი ეროვნულ-დემოკრატიული კავშირიდან
არმან მელიქიანი
სერჟ სარქისიანი სომხეთის რესპუბლიკური პარტიიდან
ლევონ ტერ-პეტროსიანი

რაფი ჰოვანისიანი მემკვიდრეობიდან და არამ კარაპეტიანი ახალი დროებიდან ასევე ცდილობდნენ დარეგისტრირებას, მაგრამ ბოლო ათი წლის განმავლობაში ქვეყანაში არცხოვრების გამო სომხეთის პოლიციის საპასპორტო დეპარტამენტის მიერ უარი ეთქვათ. სომხეთის პარლამენტში მეორე უდიდესი ფრაქციის აყვავებული სომხეთის კანდიდატმა ბიზნესმენმენმა და ოლიგარქმა გაგიკ წარუკიანმა მხარდაჭერა სერჟ სარქისიანს გამოუცხადა.

ტერ-პეტროსიანმა საკუთარი კანდიდატურის წარდგენის შესახებ 2007 წლის 26 ოქტომბერს ერევანში სიტყვით გამოსვლისას განაცხადა. მან ქოჩარიანი „ორგანიზებულ დანაშაულთან თანამშრომლობაში“ დაადანაშაულა, რომელიც ქვეყანაში მასობრივ კორუფციაზე და ბოლო ხუთი წლის განმავლობაში „სულ მცირე სამი, ოთხი მილიარდი დოლარის“ მოპარვაზე იყო პასუხისმგებელი. მან ასევე გააკრიტიკა ქვეყნის ეკონომიკური ზრდის ტემპები და ამტკიცებდა, რომ ქოჩარიანმა და სარქისიანმა მთიანი ყარაბაღის მისამართით იმ გეგმის განხორციელებაზე დაიწყეს ლაპარაკი რომელიც ტერ-პეტროსიანმა მათ ჯერ კიდევ ათი წლის წინ გააცნო და რომლის კატეგორიული წინააღმდეგებიც იყვნენ მაშინ.

შედეგები
პროტესტი
არჩევნების შედეგების გამოცხადების შემდეგ ერევნის თავისფლების მოედანზე, ოპერის შენობის პირდაპირ ოპოზიციის საპროტესტო გამოსვლები დაიწყო. 1 მარტს მშვიდობიანი აქცია პოლიციამ და სამხედრო ძალებმა დაარბია, რომლის დროსაც სულ მცირე 10 ადამიანი დაიღუპა და პრეზიდენტმა ქოჩარიანმა 20 დღიანი საგანგებომდგომარეობა გამოაცხადა. ამ ყველაფერს თან სდევდა მასობრივი დაპატიმრებები და ოპოზიციის წევრების მიმართ ანგარისწორება, ასევე სამომავლოდ ანტი-სამთავრობო გამოსვლების დე ფაქტო აკრძალვა.
ევროტასი (სპარტა)

ევროტასი — ლაკონიის მეფე ბერძნული მითოლოგიის მიხედვით. იგი მილესი ვაჟი და ლელეგეს შვილიშვილი იყო, ითვლება ლელეგების ეპონიმურ წინაპრად. ევროტასა და მის მეუღლეს, კლეტეს მამრობითი სქესის შთამომავალი არ ჰქოლიათ, თუმცა მათ ჰყავდათ ქალიშვილი, სახელად სპარტა. ევროტასმა სამეფო ლაკედემონს ტაიგეტისა (მის პატივსაცემად დაერქვა სახელი მთა ტაიგეტის) და ზევსის ვაჟს (პაუსანიასის მიხედვით) უანდერძა, რომელიც მისი გარდაცვალების შემდეგ ავიდა სამეფო ტახტზე. ლაკედემონმა ევროტასის ერთადერთ ქალიშვილზე სპარტაზე იქროწინა და სამეფოს მეუღლის სახელი სპარტა უწოდა. თუმცა სამეფოს ზოგჯერ, ლაკედემონის სახელითაც იხსენიებდნენ.
დოჟი

დოჟი (, , ლიდერი, წინამძღოლი) — ქვეყნის მთავრის ტიტული, საზღვაო იტალიურ რესპუბლიკებში — ვენეციაში, გენუაში, ალმაფიაში, და სხვა.

ვენეციელი დოჟი
დოჟის ტიტული ვენეციის რესპუბლიკაში არსებობდა ათასწლეულის მანძილზე, საუკუნიდან საუკუნემდე. ის პირველად დაარსდა 697 წელს, იმ დროს ვენეცია ფორმალურად ბიზანტიას ემორჩილებოდა. პირველი დოჟი გახდა პაოლო ლუჩიო ანაფესტო. სავარაუდოდ პირველი დოჟებს ჰქონდათ ბიზანტიის გუბერნატორების ფუნქცია.

დოჟები იყვნენ არჩეული ვენეციის ყველაზე შეძლებული და მდიდარი ოჯახებიდან, წესით, მთელი ცხოვრების განმავლობაში, და 1032 წლამდე მათ ჰქონდათ პრაქტიკულათ შეუზღუდავი ძალაუფლება. დოჟის შემოსავალი მათ პოსტზე არ იყო დიდი, და მისი მოვალეობები დრო და დრო ხდებოდა ცერემონიალური.
ახალი ქსელები

ახალი ქსელები — სატელეკომუნიკაციო პროვაიდერი კომპანია საქართველოში.

შპს „ახალი ქსელები“ წარმოადგენს ელექტრონული საკომუნიკაციო ქსელის კერძო ოპერატორს საქართველოში. იგი თანამშრომლობს მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნის წამყვან სატელეკომუნიკაციო კომპანიებთან. კომპანია დაარსდა 1996 წლის 2 აგვისტოს. ეს იყო ახალი სიტყვა ელექტრონული კომუნიკაციების განვითარებისა და მოდერნიზაციის საქმეში. მისი ძირითადი პრიორიტეტია მომხმარებელს მიაწოდოს კავშირის მაღალი ხარისხი და მომსახურების ფართო სპექტრი.

შპს „ახალი ქსელები“ აბონენტებს სთავაზობს სატელეფონო და ინტერნეტ-მომსახურებებს. ახალი ქსელების მისიაა ხარისხიანი სატელეფონო და ინტერნეტ-სერვისების მიწოდება აბონენტებისთვის ხელმისაწვდომ ფასად.

„ახალ ქსელებში“ ხორციელდება კორპორატიული მართვა სამეთვალყურეო საბჭოს და მენეჯმენტის მიერ. კომპანიაში დასაქმებულია 700-ზე მეტი თანამშრომელი.

„ახალი ქსელები“ გაერთიანებულია (&) ჯგუფში, სადაც შედის ისეთი კომპანიები, როგორიცაა:
შპს „სისტემ-ნეტი“
შპს „ახტელი“
შპს „ფოპტნეტი“
შპს „ჯი-თი-სი“
შპს „სი-ჯი-სი“
შპს „ივერია ქსელი“
შპს „სანაპირო“

„ახტელი“ არის „ახალი ქსელების“ მიერ დაფუძნებული ერთ–ერთი კომპანია საკომუნიკაციო ქსელების ბაზარზე.
ზეარის ჭაჭა

ზეარის ჭაჭა — კომპანია ზეარის პროდუქტი. მაღალი ალკოჰოლური შემცველობის სასმელი, რომელიც ტრადიციული მეთოდებით მზადდება. კლასიფიკაციის მიხედვით მიეკუთვნება არყების ჯგუფს.

ზეარის ჭაჭის წარმოება მცირე რაოდენობით 2012 წელს დაიწყო. პროდუქტის შექმნაზე მუშაობდა მეცნიერ-ტექნოლოგების ჯგუფი ლადო უზუნაშვილის ხელმძღვანელობით. ზეარის ჭაჭა სამნახადია და მზადდება საფერავის ჯიშის დაუწურავი ყურძნისგან. ალკოჰოლის შემცხველობა 42%-ია.
ზეარის ჭაჭა სხვადასხვა ზომისა და მოცულობის ბოთლებში ისხმევა, ზოგიერთ შეფუთვას თან ახლავს ჭიქა.

ბოთლი ხელნაკეთია და მინის ბერვის ტრადიციული მეთოდით იძერწება. შიდა ჭურჭელი საფერავის ღვინითაა ავსებული და ყურძნის მტევნის ფორმა აქვს. ზოგიერთი სახის შეფუთვას თან ახლავს თემატური ჭიქა, რომელიც იმეორებს ბოთლის დიზაინს. ჭიქის ცენტრში მოთავსებული ყურძნის მტევანი ავსებულია სითხით, რომელიც გაყინვის შემთხვევაში დიდი ხნის განმავლობაში ინარჩუნებს დაბალ ტემპერატურას.

დამზადების წესი
ზეარის ჭაჭა სრული დურდოს (ტკბილისა და ჭაჭის ერთად) ქვევრებში დადუღებით, ქართული ტრადიციისამებრ. დუღილის დასრულების შემდეგ ქვევრები ილუქება ჭაჭის დასავარგებლად და გამოიხდება ადრე გაზაფხულზე. კონკრეტულად ზეარის ჭაჭა მიიღება სამჯერადი გამოხდით. პროდუქტში კარგად იგრძნობა ყურძნის ჯიშური არომატი.
ტიგრან სარქისიანი

ტიგრან სარქისიანი — სომხეთის პოლიტიკური მოღვაწე. სომხეთის ელჩი ამერიკის შეერთებულ შტატებში. 2014 წლის 3 აპრილამდე იყო სომხეთის პრემიერ-მინისტრი.

ცხოვრების ადრეული პერიოდი
ტიგრან სარქისიანი დაიბადა ვანაძორში, სომხეთის საბჭოთა სოციალურ რესპუბლიკაში.

1980-იდან, 1983 წლის ჩათვლით სწავლობდა ლენინგრადის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფინანსურ და ეკონომიკურ ფაკულტეტზე.

1998 წლის 3 მარტს დაიკავა სომხეთის ეროვნული ბანკის თავმჯდომარის თანამდებობა.

პოლიტიკა
2008 წლის 9 აპრილამდე იკავებდა ზემოთხსენებულ თანამდებობას. 9 აპრილიდან კი პრეზიდენტმა სერჟ სარქისიანმა ქვეყნის პრემიერ-მინისტრად დანიშნა.

მისი რეფორმებიდან აღსანიშნავია:
ფულადი მანქანების რეფორმა,
რამდენიმე მნიშვნელოვანი ცვლილება საგადასახადო პოლიტიკაში,
ელექტრონული ხელმოწერების სისტემა და სხვა.

ელჩობა
25 ივნისს სომხეთის პრეზიდენტმა ტიგრან სარქისიანი აშშ-ში ელჩად დაინიშნა. 15 ივლისს ის ოფიციალურად შეუდგა სამუშაოს. ახალმა ელჩმა რწმუნებათა სიგელი გადასცა ბარაკ ობამას.

პირადი ცხოვრება
ტიგრან სარქისიანი დაქორწინებულია და სამი შვილი ჰყავს: ნარინი, აბგარი და მარკოსი.
ოშინი

ოშინი (; დ. 1282 — გ. 20 ივლისი, 1320) — კილიკიის სომეხთა სამეფოს (აგრეთვე ცნობილი როგორც „პატარა სომხეთი“) მმართველი 1307 წლიდან 1320 წლამდე. იგი იყო ჰეთუმიანების დინასტიის წარმომადგენელი და ლევონ -ის შვილი. მმართველობა ლევონ -სგან მიიღო. 1320 წელს ოშინის გარდაცვალების შემდეგ ტახტზე ლევონ ავიდა, რამდენიმე ვერსიის მიხედვით ოშინი მოწამლეს.
რუბენ I

რუბენ (; დ. 1025/1035 — გ. 1095 კორმოგოლოში) — კილიკიის სომეხთა სამეფოს პირველი ლორდი, რომელსაც „მთების ლორდს“ უწოდებდნენ. მან გამოაცხადა კილიკიის დამოუკიდებლობა ბიზანტიის იმპერიისგან გამოყოფის შემდეგ და სათავე დაუდო რუბენიანების დინასტიას. კილიკიის სომეხთა სამეფოს რუბენ 1080/1081/1082 წლიდან 1095 წლამდე მართავდა, რუბენიანების დინასტია კი 1219 წლამდე.

ფონი
სომხები ნებაყოფლობით დაემორჩილნენ ბიზანტიის იმპერიას საუკუნეში. იმპერატორ მავრიკიოსის (582-602) მმართველობის დასაწყისიდან ისინი იმპერიის შეიარაღებული არმიის მნიშვნელოვან ნაწილს წარმოადგენდნენ. სომხური მოსახლეობის მიგრაცია სამხრეთ-დასავლეთით მაშინ დაიწყო, როცა არაქსის ხეობაში დასახლება სელჩუკებმა დაიწყეს და ვანის ტბა აღარ წარმოადგენდა უსაფრთხო ადგილს მოსახეობისათვის. საუკუნის შუაში სომხური მოსახლეობის დიდი ნაწილი თავმოყრილი იყო კილიკიის ტერიტორიაზე.

სომხეთს ბაგრატუნები განაგებდნენ საუკუნიდან 1045 წლამდე, როცა მათი დედაქალაქი ანისი დაეცა. 1045 წელს მეფე გაგიკ მიიწვიეს კონსტანტინოპოლში, სადაც ის ტყვედ აიყვანეს და იძულებით დაათმობინეს ტახტი კაპადოკიის მიწების სანაცვლოდ. ანისი იმპერატორ კონსტანტინე მონომახის დაქვემდებარებაში შევიდა, რომელმაც სომხების გადასახლება დაიწყო კილიკიის მიწაზე. 1079 წელს გაგიკ ბიზანტიაში მოკლეს, კაისერის მთავარეპისკოპოსის მკვლელობის შემდეგ.

სომხების კილიკიის ტერიტორიაზე დასახლებაში მნიშვნელოვანი როლი სელჩუკებმა ითამაშეს. 1071 წელს სულთან ალფ-არსლანმა აღმოსავლეთიდან ბიზანტიელები განდევნა მანასკერტის ბრძოლაში გამარჯვებით, სადაც მათ ტყვედ რომანოზ დიოგენე აიყვანეს.

კილიკიის სომეხთა სამეფოს შექმნა
რუბენმა კილიკიის დამოუკიდებლობა ბიზანტიის იმპერიიდან 1080 წელს გამოაცხადა. მეფე გაგიკ -ს ერთგული შთამომავლობასთან ერთად მან მოახერხა კილიკიის ცენტრალური ნაწილის დაკავება, დაიწყო გაბედული და წარმატებული სამხედრო კამპანია ბიზანტიელების წინააღმდეგ, მისი ბრძოლები კი ანდირინის ციხის აღებით დასრულდა, რომელიც რუბენიანების დინასტიის დასაყრდენი სიმაგრე გახდა .

ამავე დროს რუბენი თანამშრომლობდა სომხურ სამთავროსთან, რომელსაც ბერძნები ფილარეტუსს უწოდებდნენ. ფილარეტუსის გავლენა ქალაქ თარსუსიდან მდინარე ევფრატამდე ვრცელდებოდა. რუბენი მათი ვასალი გახდა. მათ ერთობლივად დაიწყეს გაფართოება ჩრდილოეთით და აღმოსავლეთით.

1086 წელს მელიქ-შაჰმა ჩრდილოეთ სირიისა და აღმოსავლეთ ანატოლიის დიდი ნაწილი დაიპყრო და იქ ახალი გუბერნატორები დააყენა, რომლებიც სომხურ მოსახლეობას გადასახადს ახდევინებდნენ. ამან კიდევ უფრო გააძლიერა სომეხი მოსახლეობის უკმაყოფილება და მათი კილიკიაში გადასახლება გამოიწვია.

1090 წელს რუბენი უკვე მოხუცი იყო, ამიტომ თავისივე სურვილით ძალაუფლება საკუთარ შვილ კონსტანდინ -ს დაუთმო, რომელმაც იმავე წელს სტრატეგიული მნიშვნელობის ფეკეს ციხე დაიპყრო.

რუბენი 60-70 წლის ასაკში გარდაიცვალა 1095 წელს. დაკრძალულია კასტალონის მონასტერში.

ცოლი და მემკვიდრე
რუბენის ცოლის სახელი უცნობია. მისი პირველი შვილი და მისი მემკვიდრე კონსტანდინ იყო, გარდა ამისა მისი შვილი იყო ტოროს ედესკიც.
რუბენ II

რუბენ (; დ. უცნობია — გ. 1170) — კილიკიის სომეხთა სამეფოს მეშვიდე ლორდი (1169-1170) ან „მთების ლორდი“, როგორც ამ ქვეყნის მმართველებს უწოდებდნენ.

რუბენი იყო თოროს -ის შვილი, რომელიც ასევე იყო კილიკიის სომეხთა სამეფოს ლორდი, მეორე ცოლისგან, რომლის სახელიც უცნობია. 1169 წელს რუბენი გადადგა და მემკვიდრეთ თოროსი დატოვა. 1170 წელს მისმა ძმამ მლეჰმა ძმის მოკვლა და ტახტის ხელში ჩაგდება სცადა. რუბენი ანტიოქიაში გაიქცა, თუმცა ჰრომგლაში (დღევანდელ თურქეთში) მოკლეს.
სომხეთის საპარლამენტო არჩევნები (1919)

სომხეთის საპარლამენტო არჩევნები 1919 — პირველი და ერთადერთი ჩატარებული საპარლამენტო არჩევნები სომხეთის დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, რომელიც 1919 წლის 21 და 23 ივნისს გაიმართა. არჩევნებში სრული უპირატესობით გაიმარჯვა სომხეთის რევოლუციურმა ფედერაციამ და 80-დან 72 ადგილი მოიპოვა. აღნიშნულ არჩევნებს ბოიკოტი გამოუცხადეს ჰუნჩაკებმა და პოპულისტებმა. არჩევნებზე ამომრჩეველთა გამოცხადებამ 71.2% შეადგინა.

არჩევნების შედეგები
რუბენიანები

რუბენიანები ან რუბენიდები — სომხური დინასტია, რომელიც მართავდა კილიკიის სამეფოს ნაწილს და დააარსა კილიკიის სომეხთა სამეფო. დინასტიამ სახელი მისი დამაარსებელი, სომხეთის პრინც რუბენ -სგან მიიღო. რუბენიანები იყვნენ კილიკიის პრინცები, შემდგომში კი მეფეები. დინასტია 1080 წლიდან არსებობდა, სანამ ისინი ჰეთუმიანებმა არ შეცვალეს საუკუნის შუა წლებში.

რუბენიანების მიერ დაარსებული ახალი სომხური სახელმწიფო მჭიდროდ თანამშრომლობდა ევროპულ ქვეყნებთან და მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა ჯვაროსნულ ლაშქრობებში. კილიკიის სომეხთა სამეფო წარმოადგენდა ქრისტიანების თავშესაფარს იერუსალიმისკენ მიმავალ გზაზე. ევროპულ ქვეყნებთან კავშირმა ხელი შეუწყო სომხური სამეფოს რელიგიის, პოლიტიკისა და კულტურის ევროპულთან მიახლოვებას.

რუბენიანები, რომლებიც სომხეთის პრინცები იყვნენ
რუბენ (1080/1081/1082 – 1095)
კონსტანდინ (1095 – 1100/1102/1103)
თოროს (1100/1102/1103 – 1129/1130)
კონსტანდინ (1129/1130)
ლევონ (1129/1130 – 1137)
თოროს (1144/1145 – 1169)
რუბენ (1169–1170)
მლეჰი (1170–1175)
რუბენ (1175–1187)
ლევონ (1187 – 1198/1199)

რუბენიანები, რომლებიც სომხეთის მეფეები იყვნენ
ლევონ (1198/1199 – 1219)
ზაბელი (1219–1252)
ჰეთუმ I

ჰეთუმ (; დ. უცნობია — გ. 1271) — კილიკიის სომეხთა სამეფოს (აგრეთვე ცნობილი როგორც „პატარა სომხეთი“) მმართველი 1226 წლიდან 1270 წლამდე. იგი იყო რუბენიანების დინასტიის ბოლო წარმომადგენლის და კილიკიის სომეხთა სამეფოს დედოფლის ზაბელის ქმარი, რომლის შემდგომ მმართველობა მის ხელში გადავიდა და მანვე დაუდო სათავე ჰეთუმიანების დინასტიას. მონღოლეთის იმპერიასთან დიპლომატიური ურთიერთობების გამო ჰეთუმმა თავად იმოგზაურა მონღოლეთში. ეს მოგზაურობა კირაკოს განძაკეცმა აღწერა ნაშრომში „პატარა სომხეთის მეფის მოგზაურობა მონღოლეთში და უკან“.
სომხეთის საპარლამენტო არჩევნები (1990)

სომხეთის საპარლამენტო არჩევნები 1990 — საპარლამენტო არჩევნები სომხეთში, რომელიც გაიმართა 1990 წლის 20 მაისს, ამომრჩეველთა დაბალი აქტივობის გამო, მოგვიანებით 3 ივნისსა და 15 ივლისს შემდეგი რაუნდები გაიმართა. დანარჩენი კანდიდატები ოფიციალურად დამოუკიდებლები იყვნენ, მაგრამ თითქმის ყველა მათგანი პან-სომხური ეროვნული მოძრაობის წევრები იყვნენ. არჩევნებზე ამომრჩეველთა გამოცხადებამ 60.2% შეადგინა.

შედეგები
ჰეთუმ II

ჰეთუმ (; დ. 1266 — გ. 17 ნოემბერი, 1307) — კილიკიის სომეხთა სამეფოს (აგრეთვე ცნობილი როგორც „პატარა სომხეთი“) მმართველი, რომელიც ტახტზე სამჯერ ავიდა (1289 წლიდან 1293 წლამდე, 1295 წლიდან 1296 წლამდე და 1299 წლიდან 1303 წლამდე). ლევონ -ს შვილი და ჰეთუმიანების დინასტიის წარმომადგენელი. მისი მეფობის პერიოდში კილიკიის სომეხთა სამეფო მონღოლეთის იმპერიის დაქვემდებარებაში შედიოდა. 1293, 1296 და 1303 წელს მემკვიდრეებად შესაბამისად შვილები თოროს , სმბატი და შვილიშვილი ლევონ დატოვა.
ბაგარანი (ძველი ქალაქი)

ბაგარანი — ერვანდუნთა დინასტიის მმართველობისას დაარსებული ანტიკური სომხეთის ქალაქი. ერთ-ერთი სომხეთის ისტორიულ დედაქალაქთაგან.

ისტორია
ანტიკური ეპოქა და შუა საუკუნეები
სომეხი ისტორიკოსის, მოვსეს ხორენაცის მიხედვით, ბაგარანი დაარსდა ძვ. წ. საუკუნეში მეფე ერვანდ -ის მმართველობისას. იგი მალევე გახდა სომხეთის რელიგიური ცენტრი და შეცვალა არმავირი, როგორც ერვანდუნთა წარმართული ტაძრების მთავარმა სასულიერო ცენტრმა. ერვანდუნთა დინასტიის დაცემისა და არტაშესიანთა დინასტიის აღზევების შემდეგ, მეფე არტაშეს -მა ბაგარამიდან ყველა წარმართული ძეგლი ახლადაშენებულ დედაქალაქ არტაშატში (დაარსდა ძვ. წ. 176 წელს) გადაიტანა.

 საუკუნის მეორე ნახევარში ბაგარამი კამსარაკანელი მთავრების საკუთრება გახდა. 624-631 წლებს შორის აგებული წმინდა თეოდორეს ტაძარი ქალაქის ერთ-ერთი მთავარი ღირსშესანიშნაობა იყო. ბაგარამის წმინდა თეოდორეს ტაძრის წარწერები შენობის მთელ ექსტერიერზე იყო განთავსებული დაწყებული დასავლეთი აფსიდის ჩრდილოეთი ფასადიდან, გაგრძელებული ჩრდილოეთი, აღმოსავლეთი და სამხრეთი ფასადებით.

 საუკუნეში ქალაქი ბაგრატუნების ხელში გადავიდა. 895 წელს, სომხეთის სამეფოს დაარსების შემდეგ, ბაგარამი გახდა დამოუკიდებელი სომხეთის დედაქალაქი მეფე აშოტ -ის მმართველობისას. მისმა მემკვიდრემ, სმბატ -მა, 890 წელს დედაქალაქი ბაგარამიდან შირაკავანში გადაიტანა. ბაგრატუნათა მმართველობისას, ბაგარამი სომხეთის სამეფოს ერთ-ერთ დაწინაურებულ ცენტრად დარჩა. მრავალი ბაგრატუნი მმართველი, აშოტ -ის ჩათვლით, სწორედ ბაგარამშია დაკრძალული.

1045 წელს ბაგარამი სომხეთის დედაქალაქ ანისთან ერთად ბიზანტიელებმა დაიპყრეს. 1064 წელს ქალაქს თურქ-სელჩუკები დაესხნენ თავს და გაანადგურეს. საუკუნეში ქალაქი შაჰ-არმენებმა აიღეს. 1211 წელს ბაგარამს ხანმოკლედ მართავდნენ მხარგრძელები 1236 წელს მონღოლთა შემოჭრამდე. ქალაქი საბოლოოდ გაანადგურა თემურლენგმა 1394 წელს.

თანამედროვეობა
 საუკუნის დასაწყისში, ბაგარანის ძველი ქალაქის მახლობლად არსებობდა სომხური სოფელი, რომლის მოსახლეობის რაოდენობაც ცოტათი აღემატებოდა 300-ს. 1920 წელს, სომხეთ-ოსმალეთის ომის შედეგად, სომხეთის დემოკრატიული რესპუბლიკის ტერიტორიები, რომლებიც მდინარე ახურიანის აღმოსავლეთით მდებარეობდა, თურქებმა მიიტაცეს. ბაგარანიდან გადარჩენილთა მცირე ჯგუფმა მდინარე გადალახა და დააარსა თანამედროვე სოფელი ბაგარანი სომხეთის საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკაში, მხოლოდ 8 კილომეტრით სამხრეთით ძველი ქალაქიდან.

სომეხი ისტორიკოსის, იოსიფ ორბელის მიხედვით, ბაგარანის წმინდა თეოდორეს ეკლესია ადრეული სომხური არქიტექტურის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ნიმუში იყო. ეკლესია 1920 წლამდე თითქმის უცლელი სახით იყო შემორჩენილი, ამჟამად კი მთლიანად განადგურებულია.
ევილინი

ევილინი — ჯეიმზ ჯოისის ნოველა, რომელიც შევიდა, ირლანდიელი მწერლის მიერ 1914 წელს გამოქვეყნებულ ნოველათა კრებულ დუბლინელებში.

ნოველა
ახალგაზრდა ქალი, დაახლოებით ცხრამეტი წლის, ზის ფანჯარასთან და უცდის იმ მომენტს როდესაც სახლს დატოვებს. გოგონა ჩაფიქრებულია და გონებით შორს არის წასული, „ცხვირში კი მტვრიანი კრეტონის სული უღიტინებს“. დედა და მისი უფროსი ძმა ერნესტი გარდაიცვალნენ. ჰარი კი, რომელიც ტაძრების მოპირკეთებაზე მუშაობს, სულ გზაზეა გაკრული. გოგონას ეშინია რომ მამა სცემს, ისე როგორც მის ძმებს სცემდა ხოლმე. ამასთანავე ის თავისი სამსახურის ერთგულიცაა. ევილინი მოჯადოვებულია ახალგაზრდა მეზღვაურით, ფრენკით, რომელიც დაპირდა რომ თან წაიყვანდა ბუენოს აირესში. თუმცა ევილინს შინაგანი ხმა ახსენეს დედისთვის გარდაცვალების წინ მიცემულ პირობას, რომ სახლზე იზრუნებდა. ნავსადგურში სადაც ის და ფრენკიი გემს უცდიან, რომლითაც გაემგზავრებიან ევილინს დიდი შინაგანი ბრძოლა აქვს. ვერ გადაუწყვეტია წავიდეს თუ არა მასთან ერთად. მიუხედავად ამისა, გოგონას სახის გამომეტყველებაზე მღელვარება საერთოდ არ ეტყობა.

მსგავსად დუბლინელების სხვა ნოველებისა, როგორიცაა მაგალითად „არაბეთი“, „ევილინშიც“ აღწერილია ე.წ. წრიული მოგზაურობა, სადაც გმირი გადაწყვეტს დაუბრუნდეს იმ საწყის წერტილს საიდანაც მისი მოგზაურობა დაიწყო. მოგზაურობა, რომლის დასასრულიც იმედისგამაცრუებელია.
მენელაე

მენელაე — ძველბერძნულ მითოლოგიაში მიკენის მეფის ატრევსის ძე, აგამემნონის ძმა, ელენეს ქმარი, შემდგომ მიკენისეული სპარტის მეფე. მენელაეს სამეფო ტახტზე ტინდარეოსის შემდეგ ავიდა, დანამდვილებით უცნობია, თუ როდის დაიწყო ან დამთავრდა მისი მმართველობა. მენელაეს შემდეგ კი სამეფო ტახტზე ორესტე ავიდა. პარისის მიერ მოტაცებული ელენეს დასაბრუნებლად მან აგამემნონთან ერთად ტროის წინააღმდეგ დაძრა აქაველები. იგი ტროის ომის ცენტრალური ფიგურა იყო. ილიადის მიხედვით ტროის ომში სწორედ მენელაე მეთაურობდა სპარტელთა ჯარს. ტროის დაცემის შემდეგ ელენესთან ერთად რვა წელი იხეტიალა აღმოსავლეთში (ეგვიპტეში, კ. კვიპროსზე) და ბოლოს მშვიდობიანად დაბრუნდა სპარტაში. როგორც ზევსის სიძე (ელენე ზევსის ასული იყო), მენელაე გარდაცვალების შემდეგ ნეტართა სამყოფელში, ელისეს მინდვრებზე მოხვდა.