iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ედუარდი (ედინბურგის ჰერცოგი)

პრინცი ედუარდი (; დ. 10 მარტი, 1964, ბაკინგემის სასახლე, ლონდონი) — ედინბურგის ჰერცოგი, გაერთიანებული სამეფოს დედოფლის, ელისაბედ -ისა და ჰერცოგ ფილიპეს უმცროსი შვილი. დღეს ედუარდი არის ტახტის მე-14 მემკვიდრე და შესაბამისად, ძალიან ცოტა შანსია იმისა, რომ ის ტახტზე ავიდეს.

მისი სამეფო უმაღლესობა პრინცი ედუარდი დაიბადა 1964 წლის 10 მარტს, ბაკინგემის სასახლეში. 1999 წლის 6 იანვარს ის დაქორწინდა სოფი რაი-ჯოუნსზე. 2023 წლის 10 მარტამდე ატარებდა უესექსის გრაფის ტიტულს, რომელიც მის ვაჟს, ჯეიმზს გადაულოცა.

2023 წლის 10 მარტს მისმა უფროსმა ძმამ მეფე ჩარლზ -მ პრინცი ედუარდი გამოაცხადა ახალ ედინბურგის ჰერცოგად, რადგანაც ტიტული მათი მამის, პრინცი ფილიპის გარდაცვალების შემდეგ (9 აპრილი, 2021) ვაკანტური იყო.

პრინც ედუარდსა და მის მეუღლე სოფის ჰყავთ ორი შვილი: პრინცესა ლუიზი (დ. 8 ნოემბერი, 2003) და პრინცი ჯეიმზი (დ. 17 დეკემბერი, 2007).
ხალებიანი ირემი

ხალებიანი ირემი — ირმისებრთა ოჯახის ჩლიქოსანი ძუძუმწოვარი. მოზრდილი მამლის სხეულის სიგრძეა 173-180 სმ, მასა 117-131 კგ. დედალი შედარებით მომცროა. ხალებიანი ირემი ზამთრობით მურა ნაცრისფერია, ზაფხულობით - ღია წითური, მუცელი და კუდის ძირის არე თეთრი აქვს, ტანზე რიგებად განლაგებული მრავალრიცხოვანი ხალები აყრია. გავრცელებულია ჩინეთში, კორეაში, იაპონიაში. ხალებიანი ირმები მცირე ჯგუფებად ცხოვრობენ ტყეში, კარგად ცურავენ. იკვებებიან ბალახეულით, ფოთლებით. მაკეობის ხანგრძლივობა 7,5 თვეა. ცოცხლობენ 11-14 წელი. აკლიმატიზებულია ევროპაში, კავკასიაში და სხვ.
ჰარი (პრინცი)

პრინცი ჰენრი (; დ. 15 სექტემბერი, 1984, ლონდონი, გაერთიანებული სამეფო), უფრო მეტად ცნობილია პრინცი ჰარის სახელით — გაერთიანებული სამეფოს ტახტის მე-5 მემკვიდრე, მეფე ჩარლზ -ისა და პრინცესა დაიანას უმცროსი შვილი, ელისაბედ -ისა და ჰერცოგ ფილიპეს შვილიშვილი.

პრინცი ჰარი დაიბადა 1984 წლის 15 სექტემბერს, ლონდონში. სწავლის დასრულების შემდეგ, მან სამხედრო კარიერა აირჩია და საკმაოდ წარმატებულიც გამოდგა. 2012-2013 წლებში, 20 თვის განმავლობაში ჰარი ავღანეთშიც იმყოფებოდა. პრინცმა საკუთარი სამხედრო კარიერა 2015 წლის ივნისში დაასრულა.

პრინცი ჰენრის სასიყვარულო ურთიერთობებზე პრესაში ყოველთვის ძალიან ბევრი იწერებოდა.

პრინცი ჰენრი დაქორწინდა 2018 წლის 19 მაისს. მისი მეუღლე გახდა მეგან მარკლი. ისინი ქორწინების შემდეგ ლონდონში, ნოტინჰემ კოტეჯში ცხოვრობდნენ, კენსინგტონის სასახლეში. 2020 წლიდან საცხოვრებლად გადავიდნენ ამერიკის შეერთებულ შტატებში და უარი თქვეს სამეფო ვალდებულებების შესრულებაზე. ჰყავთ ორი შვილი — არჩი და ლილიბეტი.

არსებობს ვერსია, რომ პრინცი ჰენრის ბიოლოგიური მამა არა მეფე ჩარლზი, არამედ ჯეიმზ ჰევითია, რომელთანაც დაიანას ურთიერთობა ჰქონდა, მაგრამ ეს ვერსია არ დასტურდება. ამას არ ადასტურებს არც თავად ჯეიმზი და იგი აცხადებს, რომ როცა დაიანას და მისი ურთიერთობა დაიწყო, ჰენრი უკვე დაბადებული იყო.

2023 წელს გამოსცა წიგნი „სათადარიგო“, რომელშიც ჰარიმ სამეფო ოჯახის წევრები მისი და მისი მეუღლის, მეგან მარკლის შეურაცხყოფაში დაადანაშაულა.
რონალდ ფრენსის აბლერი

რონალდ ფრენსის აბლერი ( დ. 30 მაისი 1939, მილუოკი, უისკონსინი, აშშ) — ამერიკელი გეოგრაფი. 1985-86 წლებში იყო ამერიკის გეოგრაფთა ასოციაციის პრეზიდენტი, ხოლო 2008-12 წლებში საერთაშორისო გეოგრაფიული კავშირის პრეზიდენტი. იყო გეოგრაფიაში სივრცითი ორგანიზაციის ტრადიციის მთავარი ტექსტის თანაავტორი (1971) და აშშ-ის მუნიციპალური რაიონების შედარებითი ატლასის რედაქტორი (1976). ეროვნული სამეცნიერო ფონდის გეოგრაფიისა და რეგიონული მეცნიერების პროგრამის დირექტორი (1984-88) და 1990 წლიდან ამერიკის გეოგრაფთა ასოციაციის აღმასრულებელი დირექტორი. მრავალრიცხოვანი სტატიებისა და წიგნების ავტორია.
უელსის პრინცი

უელსის პრინცი — ტიტული გაერთიანებულ სამეფოში, რომელსაც მეფის/დედოფლის უფროსი ვაჟი და ტახტის პირველი მემკვიდრე ატარებს. დღეს უელსის პრინცის ტიტულს მეფე ჩარლზ -ის უფროსი ვაჟი, უილიამი ატარებს.

როგორც წესი, უელსის პრინცის უფროსი ვაჟი კემბრიჯის ჰერცოგის ტიტულს ატარებს და უელსის პრინცის ტახტზე ასვლის შემდეგ, სწორედ კემბრიჯის ჰერცოგი იღებს ამ ტიტულს.

პირველად უელსის პრინცის ტიტული საუკუნეში ჩნდება, როცა უელსი დაპყრობილი ჰყავდათ ნორმანებს.
არტური (უელსის პრინცი)

პრინცი არტური (; დ. 20 სექტემბერი, 1486 — გ. 2 აპრილი, 1502) — ინგლისის პირველი ტიუდორი მეფის, ჰენრი -ისა და მისი მეუღლის, ელისაბედის უფროსი ვაჟი. მოიაზრებოდა ტახტის ერთადერთ მემკვიდრედ, ატარებდა უელსის პრინცის, ჩესტერის ერლისა და კორნუოლის ჰერცოგის ტიტულებს.

პრინცი არტური 1486 წელს დაიბადა. მამამისი მას დაბადებიდანვე მოიაზრებდა ტახტის მემკვიდრედ. როცა არტური სამი წლის გახდა, ჰენრიმ უკვე დაიწყო ფიქრი მის საცოლეზე. ხუთი წლის ასაკში არტურმა ოფიციალურად მიიღო უელსის პრინცის ტიტული. მას ასევე ჰყავდა ერთი და მარგარეტი და ერთი ძმა — იორკის ჰერცოგი ჰენრი, თუმცა პრინცი ჰენრი არტურზე ბევრად პატარა იყო და ტახტის მემკვიდრედ არ მოიაზრებოდა. 11 წლის ასაკში არტური კატალინა არგონელზე დაინიშნა.

არტურის მამა, ჰენრი ყველანაირად ცდილობდა, რომ არტურისთვის მეფის შესაფერისი განათლება მიეცა, ხოლო ჰენრის სასულიერო გზაზე დაყენებას უპირებდა. 1501 წელს არტური და ეკატერინე არგონელი დაქორწინდნენ, მაგრამ ექვსი თვის შემდეგ პრინცი არტური გარდაიცვალა. სავარაუდოდ, იგი დიაბეტმა ან ტუბერკულოზმა იმსხვერპლა.

არტურის გარდაცვალებიდან ერთი წლის შემდეგ მისი მეუღლე პრინც ჰენრიზე დაინიშნა. ჰენრი -მ ერთადერთ ვაჟს ქვეყნის მმართველობა შეასწავლა. 1509 წელს, ჰენრი -ის გარდაცვალების შემდეგ, ინგლისისა და ირლანდიის მმართველი პრინცი ჰენრი გახდა ჰენრი -ის სახელით.
ტრიატლი

ტრიატლი (ინგლ.: ) თანამედროვე ხუთჭიდის საერთაშორისო კავშირის მიერ შემოღებული სპორტის სახეობა. არის სპორტის სამი სახეობის ნაზავი, რომელიც მოიცავს სროლის, ცურვის და სირბილის კომბინაციას. შეჯიბრება იწყება 25 მეტრზე სამიზნესთან მირბენით, სადაც სპორტსმენი ახორციელებს ლაზერული პისტოლეტიდან მიზანში სროლას, რისთვისაც ეძლევა 50 წამი. რაც უფრო მალე დააზიანებს 5 სამიზნეს მით მალე შეუძლია გაიქცეს წყლისკენ, გაცუროს ასაკობრივი კატეგორიით დადგენილი მანძილი, წყლიდან ამორბენის შემდეგ უნდა ირბინოს, ასევე ასაკობრივი კატეგორიით განსაზღვრული მანძილი, შემდეგ კვლავ ისვრის, კვლავ ცურავს, კვლავ დარბის, სულ ოთხი სერია უწყვეტ რეჟიმში. გამარჯვებულად ცხადდება ის ვინც მეოთხე სერიის ბოლოს სირბილით პირველი გადაკვეთს ფინიშის ხაზს.
ტარდება მიქსიც(შერეული ესტაფეტა), ყოველი გუნდიდან მონაწილეობს ორი ქალი და ორი მამაკაცი სპორტსმენი. სტარტს იღებენ ქალები და ასრულებენ მამაკაცები. სხვა მხრივ ყველა წესი ისევეა როგორც გუნდურ ესტაფეტაში.
ასაკობრივი კატეგორიები იწყება 7 წლიდან 70 წლამდე და ზევით. ტრიატლში ტარდება ეროვნული, რეგიონული და მსოფლიო ჩემპიონატები.
საქართველოში ტრიატლში (ბიატლთან ერთად) შეჯიბრებებს ატარებს თანამედროვე ხუთჭიდის და ტრიატლონის ეროვნული ფედერაცია (პრეზიდენტი ვიაჩესლავ მალიშევი).
Patrician IV

— რეალური დროის ეკონომიკური სტრატეგია, რომლის მოქმედება ხდება შუა საუკუნეებში, როდესაც ჰანზა იყო თავის ძალაუფლების ზენიტში. მოთამაშე იწყებს პატარა ბიზნეს საწარმოთი არჩეულ ქალაქში, საიდანაც მოთამაშე უნდა გახდეს წარმატებული მაგნატი ლონდონიდან ნოვგოროდამდე. მოთამაშეს კონკურენციას გაუწევენ რვა სავაჭრო კომპანიები, რომელიც კონტროლირდება ხელოვნური ინტელექტის მიერ მოთამაშემ უნდა მოამამარაგოს ქალაქები მოთხოვნადი რესურსებით — ასევე პოლიტიკა იქნება თამაშის აურიდებელი ნაწილი, ვაჭრობის გარდა ქალაქის მაცხოვრებლებთან მოთამაშემ უნდა მოიპოვოს ნდობა. ასევე შეიძლება ქალაქებში შენობების აგება, ხმელეთზე და ზღვაში ბრძოლა, და მეკობრეობა.
ნორმანდების დინასტია

ნორმანდების დინასტია — ნორმანული წარმოშობის არისტოკრატული გვარი, რომელიც მართავდა ნორმანდიას (911-1135 წლებში) და ინგლისს (1066-1135 წლებში). დინასტია ნორვეგიელმა ვიკინგმა როლომ დააარსა, რომელმაც 911 წელს საფრანგეთის მეფისგან ნორმანდიის ტერიტორიის ნაწილი მიიღო (მოგვიანებით გახდა საჰერცოგო).

ნორმანების მიერ ინგლისის დაპყრობის შემდეგ, უილიამ დამპყრობელმა 1066 წელს ნორმანდიის დინასტიის დაქვემდებარებაში მოაქცია ინგლისის სამეფო. დინასტიის ბოლო მამრობითი სქესის წარმომადგენელი ჰენრი 1135 წელს გარდაიცვალა, მან მემკვიდრეობა თავი დისშვილს სტეფან ბლუელს დაუტოვა, რომელსაც ხანდახან ნორმანდიის დინასტიასაც კი მიაკუთვნებენ ხოლმე. მეფე სტეფანის გარდაცვალების შემდეგ 1154 წელს, ინგლისისა და ნორმანდიის მმართველად პლანტაგენეტების დინასტია მოვიდა.

მმართველების სია
ნორმანდია
როლო, რუანის გრაფი (911—927)
ვილჰელმ (ნორმანდიის ჰერცოგი), რუანის გრაფი (927—942)
რიჩარდ ,
ნორმანდიის ჰერცოგი (943—996)
რიჩარდ , ნორმანდიის ჰერცოგი (996—1026)
რიჩარდ , ნორმანდიის ჰერცოგი (1026—1027)
რობერტ (ნორმანდიის ჰერცოგი), ნორმანდიის ჰერცოგი (1027—1035)
უილიამ დამპყრობელი, ნორმანდიის ჰერცოგი (1035—1087), ინგლისის მეფე (1066—1087)
რობერტ , ნორმანდიის ჰერცოგი (1087—1106)
ჰენრი , ნორმანდიის ჰერცოგი (1106—1134), ინგლისის მეფე (1100—1134)

ინგლისი
უილიამ დამპყრობელი, ინგლისის მეფე (1066—1087)
უილიამ (ინგლისი), ინგლისის მეფე (1087—1100)
ჰენრი , ინგლისის მეფე (1100—1134)
მატილდა, ინგლისის დედოფალი (1141)

ფლანდრია
უილიამ კლიტო, ფლანდრიის გრაფი (1127—1128)
სამხრეთ კორეის შეიარაღებული ძალები

სამხრეთ კორეის შეიარაღებული ძალები (; ჰანჯა: ; დაეჰანმინგუკ გუკგუნ) — სამხრეთ კორეის აღმასრულებელი ხელისუფლების სამხედრო სტრუქტურა, რომლებიც ექვემდებარება ქვეყნის პრეზიდენტს და იმართება თავდაცვის სამინისტროს მიერ. შეიარაღებული ძალების მისიაა შეინარჩუნოს ქვეყნის სუვერენიტეტი, დაიცვას მისი სახმელეთო ტერიტორიები, საჰაერო სივრცე და მათი განუყოფელი მთლიანობა. ასევე მისი მოვალეობაა ქვეყანაში კონსტიტუციური წესრიგის დამყარება და საზოგადოებრივი უსაფრთხოების უზრუნველყოფა.
მის შემადგენლობაშია: არმია, საჰაერო ძალები, საზღვაო ძალები და საზღვაო ქვეითები

შეიარაღებული ძალების შემადგენლობაშია 630 000 ჯარისკაცი, ხოლო რეზერვშია 2 970 000 (2014). სამხრეთ კორეის საჯარისო ნაწილები, 1 389 ჯარისკაცი განლაგებულია 15 ქვეყანაში, მათ შორის ლიბანში - 316, ფილიპინებში - 297, სომალში - 299, სამხრეთ სუდანში - 290 და სხვ. 1994-2009 წლებში, სამხრეთ კორეის 88 ჯარისკაცი, გაეროს მისიის ფარგლებში, საქართველოს ტერიტორიაზე მსახურობდა.
ალამუთის ციხე

ალამუთი — მთაზე აგებული ციხე ირანში, ალამუთის რეგიონში. მდებარეობს დღევანდელი თეირანიდან დაახლოებით 200 კილომეტრში. სახელი ნიშნავს „არწივის ბუდეს“.

1090 წელს, ალამუთი ჰასან-ი საბაჰის მფლობელობაში გადავიდა; იგი ნიზარიტი ისმაილიტების სახელმწიფოს დამაარსებელი იყო. 1256 წლამდე ალამუთი წარმოადგენდა ამ სახელმწიფოს ცენტრს, რომლის შემადგენლობაში, ალამუთის გარდა, მრავალი სხვა სტრატეგიული ციხესიმაგრეც შედიოდა დღევანდელი ირანისა და სირიის ტერიტორიაზე და თითოეული მათგანი მტრულად განწყობილი სახელმწიფოებით იყო გარშემორტყმული.

ალამუთი, რომელიც ამ ციხესიმაგრეებიდან ყველაზე ცნობილია, ითვლებოდა ნებისმიერი არმიისათვის აუღებელ ციხედ და განთქმული იყო ლამაზი ბაღებით, ბიბლიოთეკითა და ლაბორატორიებით, სადაც ფილოსოფოსებს, მეცნიერებსა და თეოლოგებს ინტელექტიალური თავისუფლების პირობებში შეეძლოთ კამათი.

ციხემ მრავალი თავდასხმა გადაიტანა, მათ შორის სელჩუკთა და ხვარაზმელთა. 1256 წელს რუქნ ალ-დინ ხურშაჰი დანებდა და ალამუთი შემოჭრილ მონღოლებს ჩააბარა, რომლებმაც იგი დაანგრიეს და გაანადგურეს მისი ცნობილი ბიბლიოთეკა. ითვლება, რომ მონღოლებმა მოსპეს ალამუთში ნაზირიტების არსებობა, მაგრამ ცნობილია, რომ 1275 წელს მათ შეძლეს ციხის დაბრუნება, რითაც დაანახეს, რომ მიუხედავად რეგიონში ნაზირიტთა ფართო დევნისა და განადგურებისა, მონღოლებმა საბოლოოდ ვერ შეძლეს მათი არსებობის შეწყვეტა, რასაც ასე ძლიერ ცდილობდნენ. 1282 წელს ციხე ისევ დაეცა, იგი ჰულაგუ-ხანის უფროსი ვაჟის მმართველობაში გადავიდა. ამის შემდეგ ალამუთს რეგიონული მნიშვნელობაღა გააჩნდა და ადგილობრივ მმართველთა მფლობელობაში გადადიოდა.

დღეისათვის ალამუთი ნანგრევების სახითაა შემორჩენილი, თუმცა თავისი ისტორიული მნიშვნელობის გამო, თანდათან ვითარდება ირანის ხელისუფლების მიერ როგორც ტურისტული ობიექტი.
ხანჭკოლა

ხანჭკოლა — მცენარის გვარი პარკოსანთა ოჯახისა. უმთავრესად ერთ- და მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეებია.

სამშობლოდ ითვლება ხმელთაშუაზღვისპირეთი და ჩრდილოეთი ამერიკა. გვარში 200-ზე მეტი სახეობაა. ევროპაში ფართოდაა გავრცელებული 3 ერთწლოვანი სახეობა: წვრილფოთოლა, თეთრი და ყვითელი ხანჭკოლა, აგრეთვე 1 მრავალწლოვანი სახეობა.

აქვს სწორმდგომი დატოტვილი ღერო, რომლის სიმაღლე 1,5 მეტრს აღწევს, მთავარღერძიანი ფესვი, თათისებრ რთული ფოთოლი, ვერტიკალური მტევან-ყვავილედი, მრავალთესლიანი პარკი. ერთწლოვანთა სავეგეტაციო პერიოდი 80-155 დღეა.

კარგად იზრდება ტენიან პირობებში, შავმიწებზე, ტყის ყომრალ ნიადაგებზე და იძლევა პროტეინით მდიდარ ვეგეტატიურ მასას. იყენებენ საქონლის საკვებად, ზოგს მწვანე სასუქად. საქართველოში ნაკლებადაა გავრცელებული.
რიფსიმე დედოფალი

რიფსიმე — საქართველოს დედოფალი, მეფე ვახტანგ -ის (ზეობდა 1297/1302–1308) მეუღლე.

ჟამთააღმწერლის ცნობით, ვახტანგის ცოლი იყო „შაბურის ძის ასული“, რომელიც მას გამეფებამდე შეურთავს. მემატიანე დედოფლის სახელს არ გადმოგვცემს. იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის ერთ-ერთ აღაპის მიხედვით ვახტანგ მეფის მეუღლის სახელი რიფსიმეა. ეს აღაპი მეფე-დედოფლისთვის ჯვრის მონასტრიდან გამოძევებული ქართველი ბერების მატერიალური დახმარების სანაცვლოდ 1299 წელს განუჩენიათ.

ვახტანგს ორი შვილი ჰყავდა: დიმიტრი და გიორგი. პირველს სამფლობელოდ დმანისი ჰქონდა, მეორეს — სამშვილდე.
ლევონ VI

ლევონ (, ხშირად ლევონ დ. 1342  — გ. 29 ნოემბერი, 1393) — კილიკიის სომხეთის უკანასკნელი მეფე. ზეობდა 1374–1375 წლებში.

ლევონი იყო იოანე დე ლუზინიანის (სომხეთის რეგენტისა და კონეტაბლის) შვილი. დედამისი იყო საქართველოს მეფის გიორგი ბრწყინვალის ასული, სოლდანა (დასავლურ ქრონიკებში - სოლდანა ქართველი). 1360 წელს გახდა ხმლის ორდენის რაინდი, ხოლო 1372 წლის 17 ოქტომბერს გახდა  იერუსალიმის სენეშალი.

სომხეთის უკანასკნელი მეფე
1374 წელს ჯვაროსანი-რაინდი ლევონ დე ლუზინიანი ჩავიდა ქალაქ სისში, სადაც მეფედ აკურთხეს. კილიკიის სომხეთი მაშინ დასუსტებულ სახელმწიფოს წარმოადგენდა.

ის მალევე აიღეს მამლუქებმა. ლევონმა ჯერ კაიროს შეაფარა თავი, ხოლო შემდეგ ევროპაში ეძებდა დახმარებას. სომეხთა უკანასკნელი მეფე გარდაიცვალა პარიზში 1393 წელს.
მუგრავოვების კოშკი

მუგრავოვების კოშკი, მორავოვების კოშკი, მოურავაშვილების კოშკი — საგვარეულო კოშკი ისტორიულ დვალეთში.

ჟღელეს ხეობის აყოლებით, სოფელ თლის ზევით 7 კმ-ში არის პატარა დასახლებული პუნქტი — ქამსხო. ადგილობრივებრივთა ცნობით დასახლება ქამსხოს რევოლუციამდე ერქვა მუგრავოვ (მორავოვ), რომელიც წარმოადგენდა მოურავაშვილების გვარის სამოსახლო ადგილს. დასახლებულ ადგილას დგას მუგრავოვთა საგვარეულო ციხე-კოშკი.

ძეგლის აღწერა
კოშკი სამსართულიანია და თავისი არქიტექტურით განსხვავდება ოსური ტიპური საგვარეულო კოშკებისაგან. კოშკის საფუძვლის ზომაა 7,46,5 მ; სართული გამოიყენებოდა საცხოვრებლად, სართული სასტუმროს წარმოადგენდა, სართული ხეობის სამზერი და სამლოცველო ადგილი იყო. პირველ და მეორე სართულს სამხრეთ კედელში დატოვებული აქვს შესასვლელი თაღიანი კარი. კოშკს გარშემო ფართოდ აქვს შემოვლებული კედლები. შუაში დარჩენილია სივრცე და ამ ფარტობზე დგას რამდენიმე დაბალი და მცირე ზომის, სამეურნეო-საოჯახო დანიშნულების ნაგებობა.

ამ კოშკის ახლო — ახლად აშენებული სახლის პირველ სართულის წინა კედელში ჩატანებულ ერთ მოზრდილ ქვაზე (1,050,32 მ.), ამოკაწვრით შესრულებულია დაქარაგმებული ქართული მხედრული წარწერა:

ჩყლე=1835 წელს; სალათასშ — სალათას შვილი.

1821 წელს რუსული სამხედრო ხელისუფლების დავალებით კაპიტანი კადნიკოვი მცირე რაზმის და ვინმე ო. ჭიჭინაძის (თარჯიმანი) თანხლებით რაჭიდან მამისონის უღელტეხილით ჟღელეს ხეობაში გადავიდა. თავის 1821 წლის 22 ივნისის პატაკში ის ახსენებს სოფელ ქამსხოს «»-ს ფორმით და ასახელებს იქაურ მოსახლეს ვინმე სალათა მოურავაშვილს.

ბიზდი — მამაკაცის ოსური სახელწოდებაა და შეესატყვისება ქართულს „ბესარიონ“.

ამგვარად წარწერა შესრულებულია 1835 წელს და მასში მოხსენიებულია სალათას შვილი ბიზდი.
ყლეათა

ყლეათა — ნასოფლარი ისტორიული დვალეთის ტერიტორიაზე, ჟღელეს ხეობაში.

ეტიმოლოგია
ამ სოფელში, მთის რაჭველების გადმოცემით, ოდესღაც ფალოსის ქვის თუ ხის სვეტი ყოფილა აღმართული. საკულტო წმინდა ადგილად მიჩნეული ფალოსის ამ სვეტთან სალოცავად მიდიოდნენ უშვილო დედაკაცები, რომლებიც ღმერთს შვილიანობას და ოჯახის გამრავლებას შესთხოვნდენ. აქედან წარმომდგარა სოფლის სახელი „ყლეათა“.

ზოგიერთის მოსაზრებით ტოპონიმის ბოლოსართი — „ათა“ თურქული სიტყვაა და მამას ნიშნავს. თურქული გავლენით გვიან შემოსული ეს დანართი სიტყვა კი არ უკარგავს ტოპონიმს პირველ მნიშვნელობას, არამედ პირიქით, კიდევ უფრო მკვეთრად გამოსახავს სოფლის სახელის ფალოსურ წარმომავლობას, რაც ნათლად ცხადყოფს აგრეთვე, მამის, მამაკაცის როგორც შვილიერებისა და ოჯახის გამრავლების კულტის ფართოდ გავრცელებას ზემო რაჭისა და დვალ მთიელთა შორის.

საგულისხმოა, რომ მთის რაჭველ მამაკაცებს და დედაკაცებს ესირცხვებოდათ ხალხში დვალური სოფლის ყლეათას სახელის პირდაპირი მნიშვნელობით წარმოთქმა, ამიტომ, როცა სოფლის ხსენება იყო საჭირო ამბობდნენ „გლახასოფელა“.

სხვა ენებში ასო „ყ“-ს არ არსებობის გამო სოფლის სახელწოდება სახეცვლილად წარმოითქმის და იწერება „კლიათას“ ან „გალიათას“ სახით.
სერგეი ლუგანსკი

სერგეი ლუგანსკი (დ. 1 ოქტომბერი, 1918, ალმა-ათა — გ. 16 იანვარი, 1977, ალმა-ათა) — ავიაციის გენერალ-მაიორი (1957 წ.), ორგზის საბჭოთა კავშირის გმირი (2 სექტემბერი 1943 და 1 ივლისი 1944). სკკპ-ს წევრი 1942 წლიდან. დაამთავრა ორენბურგის მფრინავთა სკოლა 1938 წ. და სამხედრო საჰაერო აკადემია 1949 წ. მეორე მსოფლიო ომში 1941-1944 წწ. იბრძოდა სამხრეთის, ვორონეჟის, სტეპის უკრაინის და ფრონტებზე. იყო საავიაციო ესკადრილისა და გამანადგურებელი საავიაციო პოლკის მეთაური 1941-1944 და 1944-1945 წწ. მოახდინა 390 საბრძოლო გაფრენა. პირადად ჩამოაგდო მოწინააღმდეგის 37 თვითმფრინავი, ჯგუფურ ბრძოლაში 1964 წლიდან თადარიგშია. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, 5 სხვა ორდენითა და მედლებით.
პეტროს დურიანი

პეტროს დურიანი (; დ. 1 ივნისი [ ძვ. სტ. 20 მაისი], 1851, კონსტანტინოპოლი — გ. 2 თებერვალი [ ძვ. სტ. 21 იანვარი], 1872, კონსტანტინოპოლი) — სომეხი პოეტი.

ბიოგრაფია
პეტროს დურიანი (ნამდვილი გვარი ემბაიანი) დაიბადა 1851 წლის 20 მაისს კონსტანტინოპოლში, სქიუთარის რაიონში. ღარიბი მჭედლის ოჯახში. ექვსი წლის ასაკში სწავლა დაიწყო სქიუთარის სასწავლებელში, რომელიც დაამთავრა 1867 წელს. 16 წლის პეტროს დურიანი ცდილობს იშოვოს სამუშაო, რათა დაეხმაროს თავის ღარიბ ოჯახს.

პირველად პეტროსი იყო აფთიაქარის მოსწავლე, შემდეგ მდივანი და საოჯახო მასწავლებელი, თუმცა ეს არ იყო ის, რაზეც ახალგაზრდა პეტროსი ოცნებობდა. მას უნდოდა ყოფილიყო პოეტი და პოეზიით გამხდარიყო სახელოვანი. ლიტერატურამ პოეტი სკოლაშივე გაიტაცა და გადაწყვიტა სიცოცხლის ბოლომდე ეწერა ლექსები. მისი ოცნება თითქმის ახდა, როდესაც იგი დასაქმდა თეატრში, მაგრამ მიუხედავად იმისა, რომ თავის საქმით კმაყოფილი იყო თავს მაინც მარტოსულად გრძნობდა. იგი წერდა პიესებს თეატრისთვის და ხანდახან სცენაზეც გამოდიოდა. 1871 წელს პოეტს გამოაჩნდა ტუბერკულოზის პირველი ნიშნები, თავიდან პეტროსმა ამას არ მიაქცია ყურადღება და წერას განაგრძობდა, თუმცა ავადმყოფობამ იგი მაინც გატეხა. სიცოცხლის ბოლო წელი პოეტმა საწოლს მიჯაჭვულმა გაატარა.
1871 წლის 21 იანვრის ღამეს პეტროს დურიანი გარდაიცვალა.

შემოქმედება
მის კალამს ეკუთვნის შემდეგი ლექსები:

„ტბა“;
„ის“;
„ჩემი სიმშვიდე“;
„ჩემი სიკვდილი“;
„მეუბნებიან“;
„მიტოვებული გოგონა“;
„სიყვარული“;

ისტორიული ტრაგედიები:

„არტაშესი მშვიდობის მოყვარე“;
„შავი მიწები“;
„სომხეთის დედაქალაქის ანის დაპყრობა“;
„არშაკიდების დინასტიის დაცემა“;
ჯონ ფაულზი

ჯონ რობერტ ფაულზი (; დ. 31 მარტი 1926, ლი-ონ-სი, ესექსის საგრაფო — გ. 5 ნოემბერი 2005, ლაიმ-რიჯისი, დორსეტის საგრაფო) — ბრიტანელი მწერალი, რომანისტი და ესეისტი. პოსტმოდერნისტული ლიტერატურის ერთ-ერთი ნათელი წარმომადგენელი. მის შემოქმედებაზე გავლენა მოახდინეს ჟან-პოლ სარტრმა და ალბერ კამიუმ.

ოქსფორდის უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ ფაულზი საბერძნეთის ერთ-ერთ კუნძულზე ინგლისურს ასწავლიდა, ეს გამოცდილება შთაგონება იყო მისი რომანისთვის „მოგვი“ (1965). წიგნი გამოცემისთანავე ბესტსელერად იქცა, რამდენადაც სრულად ემთხვეოდა 1960-იანი წლები „ჰიპი“ ანარქიზმისა და ექსპერიმენტული ფილოსოფიის სულისკვეთებას. მას მოჰყვა „ფრანგი ლეიტენანტის საყვარელი“ 1969 წელს, პოსტმდოდერნული სტილის ისტორიული რომანი, რომელშიც მოქმედება ვიქტორიანულ ეპოქაში ხდება.

ფაულზის წიგნები არაერთ ენაზეა თარგმნილი, ზოგიერთი მათგანის მიხედვით კი კინოადაპტაციებია გადაღებული.
ზაბელი

ზაბელი (; დ. 27 იანვარი, 1216 / 25 იანვარი, 1217 — გ. 23 იანვარი, 1252) — კილიკიის სომეხთა სამეფოს დედოფალი (1219–1252).

ზაბელი დედოფალი ორი ძმის რუბენ -ისა და მლეჰის მმართველობის შემდეგ გახდა. სახელმწიფო ინტერესების გამო იძულებით გაათხოვეს ჰეთუმ -ზე, დიდი ხნის განმავლობაში ზაბელი მასთან ცხოვრებაზეც კი უარს ამბობდა, თუმცა საბოლოოდ კილიკიის სომეხთა სამეფოს მმართველი ჰეთუმ გახდა და ახალ ჰეთუმიანების დინასტიას დაუდო სათავე.
თოროს I

თოროს (დ. უცნობია — გ. 17 თებერვალი, 1129 / 16 თებერვალი, 1130 /) — კილიკიის სომეხთა სამეფოს მესამე ლორდი, რუბენიანების დინასტიის წარმომადგენელი, რომელიც კილიკიის სომეხთა სამეფოს 1100/1102/1103 წლიდან 1129/1130 წლამდე მართავდა.

პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობისას თოროსის ქრისტიანებთან კავშირმა, საშუალება მისცა მას სახელმწიფო გაეფართოვებინა. თოროსმა ბიზანტიის ტერიტორიები შემოიერთა სისიდან ანაზაბუსამდე და ახალ დედაქალაქად სისი გამოაცხადა. ასევე რამდენიმეჯერ დაუპირისპირდა მომთაბარე თურქებს, რომლებიც ჩრდილოეთიდან კილიკიაში შეჭრას აპირებდნენ, თუმცა თოროსმა მათი განდევნა მოახერხა.

თოროსმა შური იძია გაგიკ -ს მკვლელებზე. ეს ფაქტი ხშირად გამოიყენებოდა რუბენიანებსა და ბაგრატუნებს შორის კავშირის არსებობის მტკიცებულებად.

თოროსის მმართველობის დროს ის ეხმარებოდა, ფულს და საჩუქრებს სწირავდა მონასტრების მშენებლობას და განახლებას.

ცოლი და შვილები
თოროსის ცოლის სახელი უცნობია
კონსტანდინ 
ოშინი
თოროს II

თოროს (; დ. უცნობია — გ. 6 თებერვალი, 1169) — კილიკიის სომეხთა სამეფოს მეექვსე ლორდი (1144/1145 — 1169) ან „მთების ლორდი“, როგორც ამ ქვეყნის მმართველებს უწოდებდნენ.

თოროსი მამასთან და ძმასთან ერთად, 1137 წელს ტყვედ წაიყვანა კონსტანტინოპოლში, ბიზანტიის იმპერატორმა იოანე -მ. მას შემდეგ რვა წლის განმავლობაში კილიკიის მმართველობა ბიზანტიის ხელში დარჩა. მამისა და ძმისგან განსხვავებით, თოროსმა ტყვეობას თავი დააღწია და 1143 წელს კილიკიაში დაბრუნდა, სამეფოს აღმოსავლეთ ნაწილში შემოკრიბა მომხრეები და ბიზანტიელების დევნა დაიწყო. ჯვაროსნების წარუმატებლობამ ხელი შეუწყო თოროსის განძრახვის შესრულებას. ბიზანტიის იმპერატორი მანუელ კომნენოსი ცდილობდა მშვიდობიანი გზით მოეწესრიგებინა ურთიერთობა კილიკიის სამეფოსთან, თუმცა თოროსმა მოახერხა და მისი მმართველობის ბოლოს, სრულად გაათავისუფლა სომეხთა სამეფო.
კონსტანდინ I

კონსტანდინ (; დ. 1035 – 1040 / 1050 – 1055 — გ. 1100/ 24 თებერვალი 1102 / 23 თებერვალი, 1103) — კილიკიის სომეხთა სამეფოს მეორე ლორდი ან „მთების ლორდი“, როგორც ამ ქვეყნის მმართველებს უწოდებდნენ. რუბენიანების დინასტიის წარმომადგენელი. კილიკიის სომეხთა სამეფოს კონსტანდინი 1095 წლიდან 1100/1102/1103 წლამდე მართავდა. მისი მმართველობის პერიოდში სამეფოს ტერიტორია ძირითადად ტავრის მთის გარშემო ვრცელდებოდა. კონსტანდინი დიდ ყურადღებას ქალაქების აღდგენას უთმობდა. აქტიურად თანამშრომლობდა ჯვაროსნებთან, მაგალითად ანტიოქიის ალყის დროს 1097 წლის ზამთარში. კონსტანდინი სომხური სამოციქულო ეკლესიას აქტიურად უჭერდა მხარს.

შვილები
თოროს კილიკიის სომეხთა სამეფოს მესამე ლორდი (1100/1102/1103 – 1129/1130)
ლევონ კილიკიის სომეხთა სამეფოს მეხუთე ლორდი (1129/1130 – 1137)
ბეატრისი
ლევონ I

ლევონ (; დ. უცნობია — გ. 14 თებერვალი, 1140, კონსტანტინოპოლში) — კილიკიის სომეხთა სამეფოს მეხუთე ლორდი (1129/1130 – 1137), ან „მთების ლორდი“, როგორც ამ სამეფოს მმართველებს უწოდებდნენ.

ლევონმა მოახერხა ბიზანტიის იმპერიისა და ჯვაროსნების დაპირისპირება ედესის საგრაფოსა და ანტიოქიის სამთავროსთან, თავის სასიკეთოდ გამოეყენებინა. მისი წარმატება ძირითადად სწორედ ამ დაპირისპირებას უკავშირდება, რომელიც ქრისტიანების გამარჯვებით დასრულდა. ბიზანტიელების გამარჯვებით კილიკიის სომეხთა სამეფომაც იხეირა.

მან გააფართოვა თავისი სამეფო კილიკიის ვაკეებიდან ხმელთაშუა ზღვამდე. მისი მმართველობის დროს სომხებსა და ჯვაროსნებს შორის ურთიერთობა აღარ იყო ისეთივე მყარი, როგორც მანამდე. უთანხმოების მთავარი მიზეზი სადავო ტერიტორია გახდა.

საბოლოოდ ლევონი ბიზანტიის იმპერატორმა იოანე -მ დაამარცხა. სომხების ციხის აღების შემდეგ მან ლევონი და მისი ორი ვაჟი ტყვედ წაიყვანა კონსტანტინოპოლში, სადაც ლევონი მალევე დაიღუპა.

ცოლი და შვილები
ლევონის ცოლის სახელი უცნობია. (არსებობს ვერსია, რომ მას მეორე ცოლიც ჰყავდა, თუმცა ამის არცერთი წყარო არ მოიპოვება)
თოროს — კილიკიის სომეხთა სამეფოს მეექვსე ლორდი (1144/1145 – 1169)
მლეჰი — კილიკიის სომეხთა სამეფოს მერვე ლორდი (1170–1175)
სტეფანი
რუბენი
სხვადასხვა წყაროს ცნობით, ლევონს ორი ქალიშვილი ჰყავდა, თუმცა მათი სახელები უცნობია.
მლეჰი

მლეჰი (; დ. უცნობია — გ. 1175) — კილიკიის სომეხთა სამეფოს მერვე ლორდი (1170 — 1175) ან „მთების ლორდი“, როგორც ამ ქვეყნის მმართველებს უწოდებდნენ.

თოროს -მ მეფობა მლეჰის უფროს ძმას რუბენ -ს გადასცა, თუმცა მლეჰმა ძმა კილიკიიდან გააძევა და ტახტი დაისაკუთრა. მლეჰი მუსლიმების დახმარებით გახდა კილიკიის მმართველი და მეფობის დროსაც გააგრძელა ქრისტიანების განდევნა სამეფოდან. 1175 წელს მლეჰი ძმისშვილმა, რუბენ -მ დაამარცხა.

ცოლი და შვილები
მლეჰის ცოლი იყო სოფელ გარგარის მმართველ ვასილის შვილი და კათალიკოს გრეგორის და, რომლის სახელი ცნობილი არ არის.

მლეჰს მხოლოდ ერთი უკანონო შვილი ჰყავდა:
გრიგორი (? – 28 იანვარი, 1209/27 იანვარი, 1210)