iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კრაკატაუ

კრაკატაუ — ყოფილი კუნძული და მოქმედი ვულკანი ინდონეზიაში, მდებარეობს ზონდის სრუტეში, კუნძულ იავასა და სუმატრას შორის.

ვულკანის და მიმდებარე ტერიტორიის შესწავლამ გამოავლინა ძლიერი პრეისტორიული ამოფრქვევების კვალი. ვულკანოლოგების აზრით, ერთ-ერთი უძლიერესი აღმოფქვევა 535 წელს მოხდა. ამ ამოფრქვევამ მთელი დედამიწის კლიმატზე იქონია გავლენა, რაც დენდროქრონოლოგებმა აღნიშნეს პლანეტის სხვადასხვა ადგილებში უძველესი ხეების წლოვანების წრეების შესწავლისას. ზოგიერთი მეცნიერის აზრით, ამ ამოფრქვევის შედეგად მოხდა მიწის დიდი ნაწილის ჩანგრევა, რის შედეგადაც ზონდის სრუტე შეიქმნა, რომელმაც სუმატრას და იავას კუნძულები გაყო.

ძლიერი ამოფრქვევა დაფიქსირდა 1680 წ.

1883 წლის კატასტროფულმა ამოფრქვევამ კუნძულის უმეტესი ნაწილი გაანადგურა. ამოფრქვევით გამოწვეულმა ცუნამიმ, რომლის სიმაღლე 40 მ-ს აღწევდა, კუნძულის 36 ათასზე მეტი მცხოვრები იმსხვერპლა, ხოლო დედამიწის ატმოსფეროს მაღალ ფენებში გაბნეული ვულკანური ფერფლი რამდენიმე წელიწადს შენარჩუნდა.

1883 წლის ამოფრქვევა
ამოფრქვევა დაიწყო მაისის დასაწყისში. აგვისტოს ბოლომდე აფეთქებებით გამოიყო დიდი რაოდენობით ლავა, რასაც კრაკატაუს ქვეშ მიწისქვეშა კამერის დაცარიელება მოჰყვა. კულმინაციური სტადიის წინ, უკანასკნელი აფეთქება მოხდა 27 აგვისტოს. ფერფლის სვეტმა 30 კმ. სიმაღლეს მიაღწია. 28 აგვისტოს კუნძულის უდიდესი ნაწილი თავის სიმძიმის და წყლის წნეხის გამო ჩაინგრა ცარიელ სივრცეებში ზღვის დონის ქვემოთ, უზარმაზარი წყლის ოდენობის ჩათრევით, რომელმაც მაგმასთან კონტაქტის შედეგად გამოიწვია უძლიერესი ჰიდრომაგმატიკური აფეთქება. აფეთქების კვალი 500 კმ. მანძილზეც იქნა ნაპოვნი (ნამსხვრევების დაცემის ფართობი 827000 კმ² აღემატებოდა). ამოფრქვევის ნარჩენებმა სტრატოსფეროში 55 კმ. სიმაღლეზე მიაღწია. აირისა და ფერფლის ნაკადი კი 70 კმ. ზე მეტ სიმაღლეზე, მეზოსფეროში ავიდა. ფერფლი დაეშვა ინდოეთის ოკეანის აღმოსავლეთ მხარეს 4 მლნ კმ² ფართობზე მეტს. ამოფრქვეული მასალის ტევადობა 18 კმ³ აღწევდა. გეოლოგების შეფასებით, აფეთქების სიმძლავრე 200 000 ჯერ აღემატებოდა ჰიროსიმაზე ჩამოვარდნილი ბომბის სიმძლავრეს.

აფეთქების ხმა 4000 კმ. რადიუსში ისმოდა. სუმატრას და იავას სანაპიროზე ხმის დონე, მეცნიერების შეფასებით, 180 დეციბელს აღწევდა.

კუნძულისგან სამი პატარა ნაწილი დარჩა - კუნძულები რაკატა, სერგუნი, რაკატა-კეგილი.

ვულკანური ფერფლის საკმაოდ დიდი რაოდენობა წლების განმავლობაში ატმოსფეროში 80 კმ. სიმაღლეზე დარჩა და რიჟრაჟის საკმაოდ მკვეთრი შეფერილობის მიზეზიც იყო.

აფეთქების მიერ წარმოშობილმა ცუნამიმ (რომელიც 30 მ აღწევდა) მეზობელ კუნძულებზე 36000 ადამიანის სიკვდილი გამოიწვია, 295 დასახლებული პუნქტი ზღვამ წალეკა. ბევრი ამ დასახლებიდან, შესაძლებელია, ჰაერის ტალღის მიერ იქნა განადგურებული, რომელმაც ზონდის სრუტეში ეკვატორიალური ტყეების დაწოლა გამოიწვია, სახურავები ახადა, კარები შეანგრია ჯაკარტაში, რომელიც 150 კმ. აშორებდა კატასტროფის ადგილს. სრულიად დედამიწის ატმოსფერო რამდენიმე დღის განმავლობაში ამღვრეული იყო. საჰაერო ტალღამ სხვადასხვა მონაცემებით დედამიწას 7 დან 11 ჯერ მოუარა.

აგრეთვე დაფიქსირებულია უფრო სუსტი ამოფრქვევები (1927—1929, 1950—1952, 1966, 1992 წლებში და 1999 წლის 5 თებერვალს).

ახალი ვულკანი რაკატას კუნძულზე მდებარეობს, რომელიც კრაკატაუს ამოფრქვევის შემდეგ 1927 წელს წარმოიშვა ანაკ-კრაკატაუს უწოდებენ (ანაკ — შვილი).
ზამთრის ოლიმპიური თამაშები 2010

2010 წლის ზამთრის ოლიმპიური თამაშები (ასევე ზამთრის ოლიმპიადა), საერთაშორისო ასპარეზობაა ზამთრის სპორტის მრავალ სახეობაში, რომელიც 2010 წლის 12-28 თებერვალს შედგება ქალაქ ვანკუვერში, ბრიტანეთის კოლუმბია, კანადა. 2010 წლის ზამთრის ოლიმპიადა იქნება მესამე ოლიმპიური თამაშები, რომელიც კანადაში გაიმართება. კანადა ასევე მასპინძლობდა 1976 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ და 1988 წლის ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებს.

ოლიმპიური ტრადიციების თანახმად, ვანკუვერის მერმა სემ სალივანმა ოლიმპიური დროშა 2006 წლის ზამთრის ოლიმპიადის დახურვის ცერემონიისას მიიღო ტორინოში, იტალია. დროშა 2006 წლის 28 თებერვალს დაეშვა და იგი კვლავ 2010 წლის 12 თებერვალს ოლიმპიური თამაშების გახსნიით ცერემონიისას აღიმართება.

თილისმა
2010 წლის ზამთრის ოლიმპიური თამაშების ოფიციალური თილისმები არიან:
მიგა - გამოგონილი ზღვის დათვი, ნახევრად ვეშაპი, ნახევრად თეთრი ბარიბალი.
კუატჩი - თოვლისკაცი, კანადის ტყეებიდან რომელიც ჰოკეისტობაზე ოცნებობს.
სუმი - ცხოველების სული. მასში გაერთიანებულია კანადის წყნაროკეანული სანაპიროს ფაუნის მრავალი წარმომადგენელი.
მაკმუკი 

სპორტის სახეობები
სამთო-სათხილამურო სპორტი
ბიატლონი
ბობსლეი
სათხილამურო შეჯიბრი

კერლინგი
ფიგურული სრიალი
ფრისტაილი
ყინულის ჰოკეი

საციგაო სპორტი
სათხილამურო ორჭიდი
შორტ-ტრეკი
სკელეტონი

ტრამპლინიდან ხტომა
სნოუბორდინგი
საციგურაო სპორტი

მონაწილე ქვეყნები

(მასპინძელი)

კალენდარი
ნიკოლა ჟან დე დიე სულტი

ნიკოლა ჟან დე დიე სულტი, (; დ. 29 მარტი, 1769 — გ. 26 ნოემბერი, 1851) — ფრანგი გენერალი და საფრანგეთის მარშალი. მეტსახელად რკინის ხელი,მოღვაწეობდა ნაპოლეონის მმართველობისას. სამჯერ აირჩიეს საფრანგეთის სამხედრო მინისტრად (1814-1815, 1830-1834, 1840-1845) და ამდენჯერვე საფრანგეთის პრემიერ-მინისტრად (1832-1834, 1839-1840, 1840-1847).
WASP-18b

ეგზოპლანეტა -18 ერთ-ერთი უცნაური პლანეტაა. მისი ერთი წელი დედამიწის 0.94 დღეა. ის იმდენად ახლოს არის თავის ვარსკვლავთან, -18-თან, რომ მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ პლანეტა 1 მილიონ წელში ვარსკვლავს დაეჯახება. მისი მანძილი ვარსკვლავამდე 1,9 მილიონი მილია, დედამიწიდან კი 325 სინათლის წლითაა დაშორებული. აღმომჩენი პროფესორი ასტროფიზიკოსი კოელ ჰელირია, რომელიც კეელის უნივერსიტეტში მუშაობს.
რუბენ დარიო

ფელიქს რუბენ გარსია სარმიენტო ცნობილია, როგორც რუბენ დარიო (დ. 18 იანვარი, 1867, მეტაპა, დღევანდელი სიუდად-დარიო — გ.6 თებერვალი, 1916, ლეონი) — ნიკარაგუელი მწერალი, რომელიც ესპანურენოვან ლიტერატურაში მიჩნეულია მოდერნიზმის ფუძემდებლად. მან მე-20 საუკუნის ესაპნურენოვან ლიტერატურასა და ჟურნალისტიკაზე ყველაზე დიდი და ხანგრძლივი გავლენა მოახდინა. დარიოს „კასტილიური ბგერების პრინცსაც“ უწოდებდნენ. ასევე მიჩნეულია მოდერნიზმის მამამთავრად მსოფლიო ლიტერატურაში. დარიო აღიარებულია ნიკარაგუის უდიდეს დიპლომატად.
ლეონი (ნიკარაგუა)

ლეონი — ნიკარაგუის ერთ-ერთი ქალაქი; სიდიდით მეორე დედაქალაქ მანაგუას შემდეგ. ესპანელების დაარსებული ქალაქი სახელწოდებით სანტიაგო-დე-ლოს-კაბალეროს-დე-ლეონ. იგი ნიკარაგუის უძველესი ქალაქია და მეტოქეობას უწევს ქალაქ გრენადას ისტორიული სახლებისა და ეკლესიების სიჭარბით. 2005 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 175 000 კაცს აღწევს, რომელთა შორის არ იგულისხმება სტუდენტთა ის რაოდენობა, რომელიც ქალაქში ჩამოდის სწავლის დაწყების დროს. ლეონი, საუნივერსიტეტო ქალაქი, არის ლეონის დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრი.

ლეონი მდებარეობს მდინარე რიო-ჩიკიტოს ნაპირებზე მანაგუადან 50 მილის დაშორებით ჩრდილოდასავლეთით. მისგან 11 მილის მოშორებით წყნარი ოკეანის სანაპიროა. დედაქალაქთან სიახლოვის გამო, ლეონი ქვეყნის მნიშვნელოვანი კულტურული (1813 წელს დაარსებული უნივერსიტეტის წყალობით), ინდუსტრიული, აგროკულტურული (შაქრის ლერწამი, მიწის თხილი, მეცხოველეობა) და კომერციული ცენტრია.

დაძმობილებული ქალაქები
, ჰამბურგი
, ოქსფორდი
, გეთისბურგი
, ნიეუ-ჰავენი
, უტრეხტი
, ლუნდი
, ალიკანტე
ნეომავრიტანული სტილი

ნეომავრიტანული სტილი — საუკუნის ნახევრისა და საუკუნის დასაწყისის ევროპისა და ამერიკის ეკლექტიკურ არქიტექტურაში რეტროსპექტიული მიმართულება, რომელიც შუასაუკუნეების ესპანური, პორტუგალიური, მავრიტანული და ისლამური ხუროთმოძღვრების არქიტექტურული მეთოდების, განსაკუთრებით მუდეხარის, გადაფასებასა და, ხშირ შემთხვევაში, იმიტაციაში გამოიხატებოდა. მას საფუძვლად უდევს ვესტგოტების, ბერბერებისა და არაბული ხალიფატის სხვა ხალხების მხატვრული ტრადიციების სინთეზი. სტილის პოპულარობა განპირობებული იყო აღმოსავლური საგნების მიმართ ზოგადი ინტერესის გაცხოველებით, ასევე არქიტექტორების სურვილით ესესხებინათ დეკორატიული ორნამენტების მოტივები ისტორიული წყაროებიდან, რომლებიც სცილდებოდა კარგად ნაცნობ კლასიკურ და გოტიკურ ფორმებს.
მუდეხარი

მუდეხარი (ესპ. , არაბულიდან [] — მოშინაურებული, შინაური) — მუსლიმანური მოსახლეობა, რომელიც პირენეის ნახევარკუნძულზე დარჩა ესპანეთის მიერ არაბების განდევნის შემდეგ; ასევე თვითმყოფადი სტილი - საუკუნეების ესპანეთის არქიტექტურაში, ფერწერასა და დეკორატიულ ხელოვნებაში (განსაკუთრებით არაგონსა და კასტილიაში), რომლებზეც ძლიერი გავლენა იქონია მავრიტანულმა გემოვნებამ და ხელოსნობამ.

1492 წლის იანვარში გრანადის დაცემის შემდეგ მუდეხარებმა გარკვეული დროით საკუთარი დამოუკიდებელი რელიგიური სტატუსი შეინარჩუნეს. თუმცა საუკუნის შუა წლებში ისინი იძულებული იყვნენ ქრისტიანობაზე გადასულიყვნენ. იმ დროიდან მათ მორისკოებს ეძახდნენ, ვინაიდან ეჭვები მათ სრულ მოქცევაზე მაინც რჩებოდა. 1610 წელს ისინი, ვინც უარი თქვა ქრისტიანობაზე გადასულიყო, ქვეყნიდან გააძევეს. გამორჩეული მუდეხარის სტილი დღემდე შესამჩნევია რეგიონულ არქიტექტურაში, მუსიკაში, ფერწერაში და ხელოსნობაში.
ტაუერ-საბვეი

ტაუერ-საბვეი (ინგლ. , ტაუერის მიწისქვეშა გზა) — გვირაბი, აგებული 1870 წელს ტემზის ქვეშ ლონდონის ცენტრში, ლონდონის ტაუერთან სიახლოვეს. გვირაბის საერთო სიგრძე შეადგენს 411,48 მეტრს, ხოლო მანძილი გვირაბის ჭერსა და მდინარის ფსკერს შორის — 6,71 მ. გვირაბში შესასვლელის ფუნქციას ვერტიკალური მაღარო ასრულებდა, რომელიც ტაუერ-ჰილის შემაღლებაზე მდებარეობდა და 18,29 მ სიღრმის იყო.

საწყისი გეგმის მიხედვით გვირაბში 762 მმ სიგანის სარკინიგზო ლიანდაგი დააგეს. გვირაბის მცირე დიამეტრის გამო მასში მხოლოდ ერთ ვაგონს შეეძლო კურსირება, რომელიც მოძრაობაში მოდიოდა ფოლადის ტროსებით დამაგრებული ორი ორთმავლით (4 ცხენის ძალის სიმძლავრის). ერთი სადგურიდან მეორეში მგზავრობის ხანგრძლივობა 70 წამს შეადგენდა. ვაგონის მაქსიმალური ტევადობა 12 ადამიანი იყო.
ვალერიან გაბაშვილი

ვალერიან გაბაშვილი, ფსევდონიმი ნიკოლოზ გაბაონი (დ. 9 აპრილი, 1911 — გ. 1985) — ქართველი ისტორიკოსი, აღმოსავლეთმცოდნე, მწერალი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, საქართველოში აღმოსავლეთმცოდნე ისტორიკოსთა სამეცნიერო სკოლის ფუძემდებელი. მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1966).

ბიოგრაფია
ვალერიან გაბაშვილი იყო თსუ-ის აღმოსავლეთის ისტორიის კათედრის გამგე (1950-1973), ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის შუა საუკუნეების აღმოსავლეთის ისტორიის განყოფილების ხელმძღვანელი (1957-1960), აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტში ფეოდალური ხანის აღმოსავლეთის ისტორიის განყოფილების ხელმძღვანელი. იკვლევდა აღმოსავლური ფეოდალიზმის გენეზისს, ქართული და აღმოსავლეთის ქალაქებისა და საქალაქო ცხოვრების ისტორიის პრობლემებს; აგრეთვე, ქართული სამართლის, დიპლომატიკის, წყაროთმცოდნეობისა და ისტორიოგრაფიის საკითხებს. ავტორია რომანისა „აივნიანი ქალაქი“.

ვალერიან გაბაშვილის პირადი არქივი დაცულია ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში. არქივი ცენტრს შესწირა მისმა ქალიშვილმა, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორმა მანანა გაბაშვილმა 2008 წლის 13 თებერვალს.
(99942) აპოფისი

99942 აპოფისი , ადრე ' — ასტეროიდი, რომელიც დედამიწას უახლოვდება, აღმოჩენილია 2004 წელს არიზონის კიტ-პიკის ასტრონომიულ ობსერვატორიაში. სახელი ეწოდა 2005 წლის 19 ივლისს ძველეგვიპტური მითოლოგიის ღმერთის აპოპის პატივსაცემად . ვარაუდობენ, რომ 2029 წელს დედამიწასთან მოახლოებისას აპოფისი შეიცვლის თავის ორბიტას.

ორბიტა და დაახლოვება
ასტეროიდი ატონთა ჯგუფს მიეკუთვნება და -ს მონაცემებით 13 აპრილს დედამიწის ორბიტას უახლოვდება. 2029 წელს გაივლის მინიმალურ მანძილზე, რომელიც 37 500 კმ (სხვა მონაცემებით: 36 830 კმ) შეადგენს. რადარული დაკვირვების შემდეგ 2029 წელს შეჯახება გამოირიცხა. მაგრამ პირველადი მონაცემების სიზუსტის ნაკლებობის გამო 2036 წელს და შემდგომ წლებში შეჯახების ალბათობა მაღალია. სხვადასხვა მეცნიერები შეტაკების მათემატიკურ ალბათობას აფასებენ, როგორც 2.2−5 და 2.5−5. ხოლო 2036 წლის შემდგომ ალბათობა უფრო დაბალია.

ტურინის სკალის მიხედვით 2004 წელს ეს ხიფათი 4 შეფასდა, ხოლო შემდგომში 0 დაწიეს.

2008 წლის 15 აპრილს 13 წლის გერმანელმა მოსწავლემ საზოგადოებას თავისი გამოთვლები შესთავაზა, რომლებშიც აგრეთვე დედამიწის ხელოვნურ თანამგზავრებთან შეჯახებაც გათვლილი იყო რაც 2036 წლის შეჯახებას 100 ჯერ უფრო მაღალი გახადა: 1:450 ალბათობა მოცემულ 1:45000 ნაცვლად. მაგრამ 2008 წლის 16 აპრილის გამოცემაში ნასამ არ დაადასტურა ეს გამონათვალი, და აღნიშნა რომ ასტეროიდი არ გაივლის თანამგზავრების სარტყელს. ოფიციალური შეფასება ისევ 1:45000 რჩება.
სტაქოსი (სამოცდაათთაგანი)

} (სამოცდაათ მოციქულთა კრება), კათოლიკურში — 31 ოქტომბერი.

70 მოციქულთაგანი. იყო პავლე მოციქულის თანამოღვაწე. იხსენიება რომაელთა მიმართ ეპისტოლეში:

მოციქულთა მოსახსენებელში, რომელიც ერთვის გიორგი მთაწმინდელის „დიდი სვინაქსარის“ ქართულ თარგმანს, სტაქეს შესახებ აღნიშნულია: „...მასცა (სტაქეს) ჰრომაელთა მიმართ მოიჴსენიებს და ანდრია მოციქულმან პონტის ზღვაჲ რაჲ განვლო, არგუროპოლის თრაკიისასა ეპისკოპოსად ბიზანტიისა დაიდგინა ესე“.
ხელოვნებისა და მეცნიერების მსოფლიო აკადემია

ხელოვნებისა და მეცნიერების მსოფლიო აკადემია ( & , შემოკლებით ) — საერთაშორისო არასამთავრობო სამეცნიერო და სახელოვნებო ორგანიზაცია, რომელიც მოიცავს თანამედროვე მეცნიერების ყველა ძირითად მიმართულებას (საბუნებისმეტყველო, სოციალური და ჰუმანიტარული მეცნიერებები) და ხელოვნების სხვადასხვა სფეროს.

აკადემიის დაფუძნების იდეა გაჩნდა 1955 წელს და მისი ავტორები იყვნენ ალბერტ აინშტაინი, რომელიც, იმავე წელს გარდაიცვალა, რობერტ ოპენჰაიმერი, ბერტრან რასელი და თანამედროვეობის სხვა გამოჩენილი მოღვაწენი. იგი ოფიციალურად დაარსდა 1960 წლის 24 დეკემბერს. 1960–1971 წლებში აკადემიის პირველი პრეზიდენტი იყო ბიოლოგიის პროფესორი, მშვიდობის ნობელის პრემიის ლაურეატი, ლორდი ჯონ ბოიდ ორი.

დღეს აკადემია, რომლის ნამდვილი წევრობა შეესაბამება ეროვნული აკადემიების ნამდვილ წევრობას, შედგება 700–მდე ნამდვილი და ასოცირებული წევრისაგან (მსოფლიოს 86 ქვეყნიდან), რომლებსაც მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღვით მეცნიერებისა და ხელოვნების ამა თუ იმ დარგის განვითარებაში. მათ შორის არიან იუნესკო–ს ყოფილი გენერალური დირექტორი, პროფესორი ფედერიკო მაიორი (ესპანეთი), ქიმიის დარგში ნობელის პრემიის ლაურეატი პაულ კრუტცენი (გერმანია), გამოჩენილი პოლიტოლოგი და პუბლიცისტი, პროფესორი ფრენსის ფუკუიამა (აშშ), მწერალი და საზოგადო მოღვაწე ჩინგიზ აიტმატოვი (ლუქსემბურგი), ბულგარეთის ყოფილი პრეზიდენტი, აკადემიკოსი ჟელიო ჟელევი, ევროპის მეცნიერებისა და ხელოვნების აკადემიის პრეზიდენტი ფელიქს უნგერი (ავსტრია), უკრაინის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის პრეზიდენტი ბორის პატონი, მწერალი კაზუაკი ტანაჰაში (იაპონია), პროფესორი ალფრედ ფონ ლიხტენშტეინი (ავსტრია) და სხვანი. აკადემიის შტაბ–ბინა მდებარეობს სან ფრანცისკოში (აშშ). მას აქვს ამერიკისა და სამხრეთ–აღმოსავლეთ ევროპის რეგიონული განყოფილებები. აკადემიის საქმიანობას წარმართავს 20 წევრისგან შემდგარი საბჭო.

ამჟამად მისი პრეზიდენტია პროფესორი ივო სლაუსი (არჩეულია 2011 წელს). აკადემია პერიოდულად ატარებს საერთაშორისო სამეცნიერო ფორუმებს და ხელოვანთა გამოფენებს, გამოსცემს თემატურ კრებულებს და ჟურნალს. 2010 წლის ოქტომბრიდან აკადემია რომის კლუბთან ერთად გამოსცემს საერთაშორისო ჟურნალს „“.

საქართველოდან აკადემიის ნამდვილ წევრებად არჩეულნი არიან: თამაზ გამყრელიძე (2007), დავით ზუბიტაშვილი (2006), დავით ლორთქიფანიძე (2007), გიული ალასანია (2009), ლევან ურუშაძე (2004) და გიორგი ონიანი (2009).
ჩინანდეგის დეპარტამენტი

ჩინანდეგა — დეპარტამენტი ნიკარაგუაში. მდებარეობს ჰონდურასის საზღვართან. ფართობი შეადგენს 4 926 კმ²-ს, მოსახლეობა კი 441 300 (2005) კაცს აღწევს. დედაქალაქია ქალაქი ჩინანდეგა.

ჩინანდეგის ეკონომიკის წამყვანი დარგია სოფლის მეურნეობაა. აწარმოებს რომს შაქრის ლერწამისგან, ასევე ბანანს, მიწისთხილს და მარილს.

მუნიციპალიტეტები
ჩიჩიგალპა
ჩინანდეგა
კინკო-პინოსი
კორინთო
ელ-რეალეხო
ელ-ვიეხო
პოსოლტეგა
პუერტო-მორასანი
სან-ფრანსისკო-დელ-ნორტე
სან-პედრო-დელ-ნორტე
სან-ტომას-დელ-ნორტე
სომოტილო
ვილია-ნუევა
ნიკარაგუის გეოგრაფია

ნიკარაგუა არის ქვეყანა ცენტრალურ ამერიკაში, ჰონდურასსა და კოსტა-რიკას შორის, საზღვრავენ წყნარი ოკეანე და კარიბის ზღვა. იგი არის ყველაზე დიდი სახელმწიფო რეგიონში. ნიკარაგუა გადაჭიმულია 129 494 კმ²-ზე. ქვეყნის ფიზიკური გეოგრაფია იყოფა სამ ძირითად ზონად: წყნარი ოკეანის დაბლობი, ცენტრალური მარალმთიანეთი და კარიბის დაბლობი.

გეოგრაფიული კოორდინატები:

რეგიონები
წყნარი ოკეანის დაბლობი
წყნარი ოკეანის დაბლობი გადაჭიმულია 75 კილომეტრზე ქვეყნის შიდა რაიონებიდან წყნარი ოკეანის სანაპირო ზოლამდე და ფონსეკას ყურიდან ნიკარაგუის ტბამდე. ტერიტორიის დიდი ნაწილი არის დაბლობი, გარდა ახალგაზრდა ვულკანებისა, რომელთა ნაწილი დღესაც მოქმედია. ამ მწვერვალების აღმოსავლეთით მდებარეობს დიდი კრისტალური ნაპრალები და ხეობები, რომლებიც ქმნიან ვიწრო და ღრმა დეპრესიებს, რომლებიც კვეთენ სამხრეთ აღმოსავლეთით ფონსეკას ყურიდან მდინარე რიო-სან-ხუანამდე.

ცენტრალური მაღალმთიანეთი
სამკუთხოვანი სივრცე, რომელიც ცნობილია, როგორც ცენტრალური მარალმთიანეთი მდებარეობს წყნარი ოკეანის დაბლობების ჩრდილო აღმოსავლეთითა და აღმოსავლეთით. მთიანეთის უსწორმასწორო ზედაპირი იცვლება 900-დან 1800 მეტრის სიმაღლის მწვერავლებით, რომლებიც დაფარულია მუხისა და ფიჭვის შერეული ტყით. აღსანიშნავია, რამდენიმე მდინარე, რომლებიც მოედინებიან მთიანეთიდან და ჩაედინებიან დასავლეთით წყნარ ოკეანეში. შედარებით მშრალი დასავლეთის ფერდობები, ცენტრალური მთიანეთისა, დაცულია მწვერვალებით კარიბის ზღვიდან მოდენილი ტენიანი ქარებისგან.

სხვა ფაქტები
ფართობი:
საერთო-129 494 კმ²
ხმელეთი-120 254 კმ²
წყალი- 9240 კმ²

კლიმატი: დაბლობში ტროპიკული, მაღლობში ცივი
მხარეები: ატლანტის სანაპიროს ვრცელი დაბლობები მაღლდება შიდა მთიანეთისკენ. წყნარი ოკეანის სანაპიროს ვიწრო ველებს ცვლის ვულკანები. ტბა ნიკარაგუა არის სიდიდით მეორე ტბა მთელს ლათინურ ამერიკაში.

უკიდურესი წერტილები:
უდაბლესი წერტილი: წყნარი ოკეანე 0 მ
უმაღლესი წერტილი: მოგოტონი 2107 მ

ბუნებრივი რესურსები: ოქრო, ვერცხლი, სპილენძი, ვოლფრამი, ტყვია, თუთია, ხე-ტყე, თევზი
მიწები გამოიყენება:
სახნავი მიწა: 9 %
მუდმივი მოსავალი : 1 %
მუდმივი საძოვარი : 46 %
ტყეები და დაბლობი: 27 %
სხვა: 17 % (1993)

ირიგაციური მიწა: 880 კმ² (1993)

ბუნებრივი საფრთხე: დამანგრეველი მიწისძვრები, ვულკანები, მეწყერები და მოულოდნელი ქარიშხლები
ნიკარაგუის დროშა

ნიკარაგუის დღევანდელი დროშა მიიღეს 1971 წლის 27 აგვისტოს. მისი პროტოტიპი არის ცენტრალური ამერიკის შეერთებული შტატების დროშა, ხოლო არგენტინის დროშის მიბაძვით არის შექმნილი. ნიკარაგუის სახელმწიფო დროშა და გერბი თავისი სიმბოლიკით ძალზედ ჰგავს ცენტრალური ამერიკის გაერთიანებული პროვინციების დროშას. სამფეროვანი დროშა ამომავალი მზით, ვულკანებით, თავისუფლების ქუდითა და ცისარტყელათი-ეს ყოველივე გამოჩნდა ორიგინალურ ემბლემაზე. გერბის სახელწოდება არის სახელმწიფოს სახელი, ნიკარაგუის რესპუბლიკა. დროშაზე გამოსახული ხუთი ვულკანი განასახიერებს ხუთ პროვინციას, რომლებმაც თავის დროზე შექმნეს ცენტრალური ამერიკის გაერთიანებული პროვინციები, რადგანაც ნიკარაგუის დღევანდელი დროშა სწორედ ამ ისტორიული სახელმწიფოს დროში მიხედვითაა შექმნილი.

ისტორიული დროშები
ნიკარაგუის არხი

ნიკარაგუის არხი — საზღვაოსნო გზის გეგმა, რომელმაც უნდა დააკავშიროს კარიბის ზღვა წყნარი ოკეანის აუზთან ნიკარაგუის ტერიტორიის გავლით. ამ არხმა უნდა გაიაროს მდინარეებზე, რათა დაუკავშირდეს ნიკარაგუის ტბას, საიდანაც რივასის გეოგრაფიული ყელის გავლით დაუკავშირდება წყნარი ოკეანის აუზს.

ჯერ კიდევ ადრეულ კოლონიურ ეპოქაში მსჯელობდნენ საზღვაო არხის აგებაზე მდინარე რიო სან ხუანის გამოყენებით. ასეთი არხის აშენების გეგმები ჰქონდა აშშ-ს საუკუნის დასაწყისში, თუმცა მან მიატოვა საკუთარი გეგმის განხორციელება, რადგანაც საფრანგეთი უკვე ახორციელებდა პანამის არხის გაყვანას მისაღებ ფასად.
ნიკარაგუის ოკუპაცია

ნიკარაგუის ოკუპაცია 1912-1933 წლებში შეერთებულმა შტატებმა მოახდინა. სამხედრო ინტერვენციის ძირითადი მიზანი ნიკარაგუის არხის მშენებლობისთვის ხელის შეშლა იყო. აშშ არ იყო წინააღმდეგი ამ არხის მშენებლობისა, თუმცა სურდა, რომ მხოლოდ მას აეშენებინა ნიკარაგუის არხი. ნიკარაგუამ გამოაცხადა კვაზი-პროტექტორატი 1916 წელს დადებული ჩამორო-რაიანის შეთანხმებით. ოკუპაცია დასრულდა მას შემდეგ, რაც აუგუსტო სესარ სანდინო გაუძღვა გუერილას ჯარს ოკუპანტი ამერიკელების წინააღმდეგ. გარდა ამისა, ოკუპაციის დასასრულის ერთ–ერთი მიზეზი დიდი დეპრესიის დასაწყისი გახდა.

ერთადერთი ამერიკელი ჟურნალისტი, რომელმაც სანდინოსთან ჩაწერა ინტერვიუ, იყო კარლეტონ ბეალსი, გაზეთ ნეიშენის ჟურნალისტი.
ნარო-1

ნარო-1 (ასევე ცნობილი სახელით -1: — «კორეის კოსმოსური რაკატმატარებელი») — პირველი სამხრეთკორეული რაკეტმატარებელი, რომელმაც პირველი ფრენა 2009 წლის 25 აგვისტოს განახორციელა. ის ასევე პირველი რაკეტაა, რომელიც სამხრეთ კორეის ტერიტორიიდან გაუშვეს. რაკეტა აგებულია კორეის აერონავტიკის კვლევითი ინსტიტუტის "" მიერ და კოსმოსში გაშვებულ იქნა ნაროს კოსმოსური ცენტრიდან. კონფიგურაციით რაკეტას შეუძლია დაბალ ორბიტაზე 100 კგ-მდე წონის სატელიტის აყვანა. გაშვებისას რაკეტაზე გაუმართაობა წარმოიქმნა, რის გამოც მან წინასწარდასახული კურსიდან გადაუხვია. სატელიტმა ვერ შეძლო სტაბილური ორბიტისთვის მიღწევა.
რადიო

რადიო ( < ) — უსადენო კავშირის ნაირსახეობა, რომლის დროსაც სიგნალის მატარებლის სახით გამოიყენება რადიოტალღები, რომლებიც თავისუფლად ვრცელდება სივრცეში.

სიგნალის გადაცემა ხდება შემდეგი სახით: გადამცემ მხარეს ყალიბდება რადიოტალღა (სიგნალი) საჭირო სიხშირითა და ამპლიტუდით. შემდეგ გადასაცემი სიგნალის მოდულირებას ახდენს უფრო მაღალი სიხშირის რხევა (მზიდი). მიღებული მოდულირებული სიგნალი სივრცეში გამოისხივება ანტენით. მიმღებ მხარეს რადიოტალღები მოდულირებულ სიგნალს ანტენით იღებს, რის შემდეგაც მისი გაფილტვრა და დემოდულირება ხდება. დემოდულაციის შემდეგ მიიღება სიგნალი, რომელიც შესაძლოა ოდნავ განსხვავდებოდეს, თუმცა მეტწილად მსგავსია გადამცემის მიერ გაშვებული სიგნალისა.
ევროვიზიის სიმღერის კონკურსის წამყვანები

აქ წარმოდგენილია სია იმ ადამიანებისა, რომლებიც ოდესმე ყოფილან ევროვიზიის სიმღერის კონკურსის წამყვანები. 1978 წლიდან ჩვეულებად იქცა, რომ კონკურსი უნდა წაეყვანა ორ ადამიანს. ამ თარიღამდე ყველა კონკურსს ჰყავდა მხოლოდ ერთი წამყვანი და მხოლოდ რამდენიმეს 1978 წლის შემდეგ. 1999 წელი არის ერთადერთ, როდესაც კონკურსი მიჰყავდა სამ წამყვანს. 2009 წელს კი ნახევარფინალებს და ფინალს სხვადასხვა წამყვანები ჰყავდათ.

წამყვანები, რომლებსაც მონაწილეობა მიუღიათ ევროვიზიის სიმღერის კონკურსში
კორი ბროკენმა მოიგო ევროვიზია 1957 წელს.
იარდენა არაზმა წარადგინა ისრაელი ევროვიზიის სიმღერის კონკურსზე 1976 და 1988 წლებში.
ლილ ლინდფორსი წარმოადგენდა შვედეთს ევროვიზიაზე 1996 წელს.
ესე კლეველანდმა წარადგინა ნორვეგია ევროვიზიაზე 1966 წელს.
გიგლიოლა ჩინკვეტმა არის ევროვიზია 1964–ის გამარჯვებული.
ტოტო კუტუნიომ მოიგო ევროვიზია 1990 წელს.
დაფნა დეკელმა წარადგინა ისრაელი ევროვიზიის სიმღერის კონკურსზე 1992 წელს.
რენერს კაუპერსი იყო ლატვიური ჯგუფის –ის შემადგენლობაში.ამ ჯგუფმა 2000 წელს წარადგინა ლატვია ევროვიზიის სიმღერის კონკურსზე.
მარია ნაუმოვა არის ევროვიზია 2002–ის გამარჯვებული.
საკის რუვასმა წარადგინა საბერძნეთი 2004 და 2009 წლებში.
ჟელკო იოკსიმოვიჩმა წარადგინა სერბია და მონტენეგრო 2004 წელს.
ალსუმ წარადგინა რუსეთი ევროვიზიის სიმღერის კონკურსზე 2000 წელს.
თბილისის ურბანული დაგეგმარების საქალაქო სამსახური

თბილისის ურბანული დაგეგმარების საქალაქო სამსახური — ქალაქ თბილისის მერიის საქალაქო სამსახური, რომლის უფლება-მოვალეობებშიც შედიოდა არქიტექტურულ-ქალაქთმშენებლობითი პროცესების მართვა თბილისის მასშტაბით. 2008 წლის 31 დეკემბერს, უფრო ქმედითი და გამართული სამსახურის შექმნის მიზნით გაუქმდა. მისი ფუნქციები გადაიბარა სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურმა..
სპუტნიკ-5

სპუტნიკ-5 — "სპუტნიკი"-ს პროგრამის მეხუთე კოსმოსური აპარატი, რომელიც საბჭოთა კავშირმა 1960 წლის 19 აგვისტოს გაუშვა. ეს ასევე პირველი კოსმოსური გაფრენა იყო, რომელმაც ორბიტაზე ცხოველები აიყვანა და უსაფრთხოდ დააბრუნა ისინი უკან დედამიწაზე. მან გზა გაუკვალა ადამიანთა პირველ გაფრენას ორბიტაზე რვა თვის შემდეგ ვოსტოკ-1-ით. ფაქტობრივად, ეს იყო კოსმოსური ხომალდი "ვოსტოკის" მეორე საცდელი გაფრენა და, შესაბამისად, მას ხანდახან "სპუტნიკ-2"-საც უწოდებენ.
მანუელ ასანია

მანუელ ასანია (, დ. 10 იანვარი, 1880, მადრიდი ესპანეთი — გ. 3 ნოემბერი, 1940, მონტობანი, საფრანგეთი) —ესპანელი პოლიტიკოსი, ესპანეთის მეორე რესპუბლიკის მეორე და უკანასკნელი პრეზიდენტი. პრეზიდენტობამდე, რესპუბლიკის პირველი მთავრობისას (აპრილი-ივნისი 1931) ის მუშაობდა როგორც სამხედრო მინისტრი, ხოლო 1931 წლის ივნისიდან 1933 წლის სექტემბრამდე როგორც პრემიერ-მინისტრი.
ესტადო-ნოვო (პორტუგალია)

ესტადო-ნოვო (, აგრეთვე ცნობილი როგორც პორტუგალიის მეორე რესპუბლიკა) ეწოდებოდა პორტუგალიურ ავტორიტარული რეჟიმს, დაარსებული 1933 წელს 1926 წლის 28 მაისის მოვლენების შედეგად. მისი ლიდერი იყო ანტონიუ დი სალაზარი, პორტუგალიის მმართველი 1932-1968 წლებში. ესტადო ნოვოს რეჟიმის მმართველობის პერიოდში, ქვეყნის ზღვისიქითა იმპერიის მოცულობა 2,168,071 კმ2-მდე გაიზარდა.
ესპანეთის არმია

ესპანეთის არმია — ესპანეთის სახმელეთო ძალები, ესპანეთის შეიარაღებული ძალების შემადგენელი ნაწილი, რომელიც პასუხისმგებელია სახმელეთო სამხედრო ოპერაციებზე. ეს არის ერთ-ერთი უძველესი მოქმედი არმია, რომლის ისტორიაც მე-15 საუკუნიდან იწყება. ესპანეთის სახმელეთო ძალების შტაბ-ბინა მადრიდში, ბუენავისტას სასახლეში მდებარეობს. მისი უმაღლესი მხედართმთავარია ესპანეთის მეფე ფილიპე .
სუმის ოლქი

სუმის ოლქი — ოლქი ჩრდილო–აღმოსავლეთ უკრაინაში. მისი დედაქალაქია სუმი. 2006 წლის აღწერით, ოლქის მოსახლეობა შეადგენს 1,221,368 კაცს. ფართობი – 23,834 კმ²

დედაქალაქი — 1 (სუმი)
რაიონები — 18;
დასახლებები — 1526
სოფელი — 1491;
ქალაქი — 35
დაბა — 20;
ქალაქი — 15
საოლქო მნიშვნელობის — 7;
რაიონული მნიშვნელობის — 8;
სასოფლო საბჭოები — 384.
ფანი კაპლანი

ფანი კაპლანი (ფეიგა როიტბლატი , 10 თებერვალი, 1890 — 3 სექტემბერი, 1918) — რუსეთის რევოლუციის მონაწილე, გახდა ცნობილი ვლადიმერ ლენინზე თავდასხმით.

სხვადასხვა წყაროებში მოხსენიებულია სახელებით ფანი, ფანია, ფაინა, ფეიგა და დორა; გვარებით კაპლანი, როიდი, როიტბლატი და როიდმანი ასევე მამის სახელებით: ეფიმოვნა, ხაიმოვნა და ფაიველოვნა.