დომენიკო გვიდი

დომენიკო გვიდი (; დ. 6 ივნისი, 1625, ტორანო, კარა — გ. 28 მარტი, 1701, რომი) — ბაროკოს ეპოქის იტალიელი მოქანდაკე. ძირითადად მოღვაწეობდა რომში, თუმცა მისი ნამუშევრები იტალიის ფარგლებს გარეთაცაა ცნობილი.

ცხოვრება და შემოქმედება
დომენიკო დაიბადა 1625 წლის 6 ივნისს ტორანოში, რომელიც ამჟამად კარაის ნაწილია. მამამისი, ჯოვანი, მარმარილოთი ვაჭრობდა (კარაა თავისი მარმარილოს კარიერებითაა ცნობილი), დედა, ანჯელა ფინელი კი ცნობილი მოქანდაკის, ჯულიანო ფინელის და იყო.

1639 წელს დომენიკო გვიდიმ მშობლიური კარაა დატოვა და ნეაპოლში გაემგზავრა, რათა ბიძამისს ქალაქის საკათედრო ტაძრისთვის ადგილობრივი წმინდანების ბრინჯაოს ქანდაკებების შექმნაში დახმარებოდა. აქვე გრეგორიო დე როსისთან, რომელიც ფინელის მოდელების მიხედვით ყალიბებს ამზადებდა, მან ხატვის, ქანდაკებისა და მოდელირების ხელოვნება შეისწავლა.

1647 წელს, მაზანიელოს აჯანყების დროს, დომენიკო გვიდი ნეაპოლიდან გაიქცა, 1648 წლიდან კი რომში დასახლდა. ვინაიდან ბიძამისი, ჯულიანო ფინელი, ჯოვანი ლორენცო ბერნინის მტრობდა, გვიდი სხვა მოქანდაკის — ალესანდრო ალგარდის სახელოსნოში შევიდა, რომელთანაც მრავალ პროექტზე თანამშრომლობდა. იგი ალგარდისთან სხვა მოსწავლესთან, ერკოლე ფერატასთან (რომელიც მოგვიანებით ბერნინის ასისტენტი გახდა) ერთად მუშაობდა. მათ ერთობლივ ნამუშევრებს შორის აღსანიშნავია კომპოზიცია „წმინდა ნიკოლოზის გამოცხადება“ რომის სან-ნიკოლა-და-ტოლენტინოს ეკლესიისთვის, რომელიც 1655 წელს დასრულდა.

გვიდის ნამუშევრებს მაღალ შეფასებას აძლევდნენ როგორც რომში, ისე იტალიის სხვა ქალაქებში. 1651 წელს იგი რომის პრესტიჟული წმინდა ლუკას აკადემიის წევრი გახდა, 1670 და 1675 წლებში კი მის თავმჯდომარედ აირჩიეს. 1654 წელს, ალგარდის გარდაცვალების შემდეგ, დომენიკო გვიდიმ დამოუკიდებელი მოღვაწეობა დაიწყო და საკუთარი სკულპტურული სახელოსნო გახსნა. მან თავი წარმოაჩინა როგორც ნაყოფიერმა ოსტატმა და არაორდინალურმა მეწარმემ, რომლის სახელოსნოც დიდ მოგებას იძლეოდა. იგი იღებდა შეკვეთებს მთელი იტალიიდან, ასევე საფრანგეთიდან, გერმანიიდან და მალტიდან.

ჯან ლორენცო ბერნინის, ერკოლე ფერატასა და ანტონიო რაჯის გარდაცვალების შემდეგ, იგი რომის ყველაზე მოთხოვნადი მოქანდაკე გახდა. ფრანგ ფერმწერსა და დეკორატორ შარლ ლებრენთან თანამშრომლობის წყალობით, გვიდის შემოქმედებამ გავლენა მოახდინა საფრანგეთში ქანდაკების ხელოვნების განვითარებაზე. 1654 წლის შემდეგ გვიდი ასევე თანამშრომლობდა რომში მოღვაწე ფრანგ მოქანდაკე პიერ-ეტიენ მონოსთან; მათ ერთად შექმნეს სანტა-მარია-დელა-ვიტორიას ეკლესიის მარჯვენა ტრანსეპტის საკურთხეველი კომპოზიციით „წმინდა იოსების სიზმარი“ (1695-1699). აღსანიშნავია, რომ ეს ნამუშევარი იმავე ტაძარში ბერნინის შედევრის, „წმინდა ტერეზას ექსტაზის“ პირისპირ მდებარეობს.

დომენიკო გვიდიმ მეტად ნაყოფიერი შემოქმედებითი გზა განვლო. მის მნიშვნელოვან ნამუშევრებს შორის აღსანიშნავია ნატალე რონდინინის საფლავის ძეგლი (1657) რომის სანტა-მარია-დელ-პოპოლოს ეკლესიაში და საკურთხევლისზედა რელიეფი „ქრისტეს დატირება“ მონტე-დი-პიეტას კაპელაში (1667-1676).

მის ყველაზე ცნობილ ნამუშევრებს მიეკუთვნება მაღალი რელიეფი (გორელიეფი) „წმინდა ოჯახი იოანე ნათლისმცემელთან და მის მშობლებთან, ზაქარიასა და ელისაბედთან ერთად“ (1676-1683), რომელიც ნავონას მოედანზე მდებარე სანტ-ანიეზე-ინ-აგონეს ეკლესიის მთავარ საკურთხეველს ამკობს. ასევე აღსანიშნავია კომპოზიცია „მოწყალება“, რომელიც სან-ჯოვანი-დეი-ფიორენტინის ბაზილიკის აფსიდში, ორაციო ფალკონიერისა და ოტავია საკეტის აკლდამისთვის შეიქმნა.

გვიდი რომის მრავალ სამშენებლო ობიექტზე მუშაობდა. მათ შორის აღსანიშნავია ბერნინის პროექტით შექმნილი „ანგელოზი შუბით“ სანტ-ანჯელოს ხიდისთვის (1668-1669), კარლო დი მონტეკატინის ძეგლი სანტა-მარია-ინ-აკვიროს ეკლესიაში და კამილო დელ კორნოს მონუმენტი კორსოზე მდებარე იესოსა და მარიამის ეკლესიაში. მასვე ეკუთვნის „გონიერების“ (სიფრთხილის) ალეგორიული ქანდაკება და გასპარე ტიენეს ძეგლი სანტ-ანდრეა-დელა-ვალეს ბაზილიკაში.

დომენიკო გვიდის საერთაშორისო აღიარებამ საშუალება მისცა მას, ერკოლე ფერატასთან ერთად, შეესრულებინა ბრესლაუს (დღევანდელი ვროცლავი) საკათედრო ტაძრის სკულპტურული გაფორმება.

რომის ფრანგულ აკადემიაში მისმა მაღალმა ავტორიტეტმა განაპირობა მნიშვნელოვანი შეკვეთის მიღება: მან შექმნა მარმარილოს ჯგუფი, რომელიც საფრანგეთის მეფე ლუი -ს განადიდებდა. კომპოზიცია, სახელწოდებით „დიდება, რომელიც წერს მეფის ისტორიას“, ვერსალში გაიგზავნა და სასახლის პარკში განთავსდა. საარქივო დოკუმენტები ასევე ადასტურებს მის მოღვაწეობას ვერსალის ბაღების შადრევნების სკულპტურული ელემენტების შექმნაში. დომენიკო გვიდის ეკუთვნის აგრეთვე მადრიდის ესკორიალის სასახლის პანთეონში დასვენებული „ჯვარცმა“.

გალერეა