iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მამა გაბრიელი

გაბრიელი (ურგებაძე), (ერისკაცობაში გოდერძი ვასილის ძე ურგებაძე, მართლმადიდებლურ ეკლესიაში — წმ. ღირსი მამა გაბრიელი აღმსარებელი-სალოსი; დ. 26 აგვისტო, 1929, თბილისი — გ. 2 ნოემბერი, 1995, მცხეთა) — ქართველი სასულიერო პირი (არქიმანდრიტი) და მართლმადიდებელური ეკლესიის წმინდანი (ხს. დღე — 2 ნოემბერი).

ბიოგრაფია
გოდერძი ურგებაძე დაიბადა თბილისში წმინდა ბარბარეს ეკლესიის (დასაზუსტაბელია) მახლობლად. მამა, ვასილ ურგებაძე, მამუკინის (ნავთლუღის) სოფლის საბჭოს თავმჯდომარე და ამავე დროს „შინსახკომის“ წარმომადგენელი იყო. მცირეწლოვან გოდერძის მამა ადრევე გარდაცვლილა, ის 1931 წლის შეთქმულებას შეეწირა.

გოდერძიმ დაამთავრა თბილისის 24-ე საშუალო სკოლის ექვსი კლასი. 1949 წელს გაიწვიეს სამხედრო სამსახურში. იგი მსახურობდა ბათუმში. მიუხედავად არმიაში არსებული სიმკაცრისა, ახერხებდა ეკლესიაში სიარულს, სწორედ აქ შეისწავლა მან ხუცური. 1951-1955 წლებში სამხედრო სამსახურიდან დაბრუნების შემდეგ, თავის ეზოში ააგო ოთხგუმბათიანი ეკლესია. ხელისუფლება რამდენიმეჯერ ცდილობდა დაენგრია ეკლესია, მაგრამ უშედეგოდ (ეკლესია დღესაც დგას გია ბაქარაშვილის ქუჩაზე). 1954 წელს გოდერძიმ თხოვნით მიმართა ქუთათელ-გაენათელ ეპისკოპოსს მეუფე გაბრიელს დიაკვნად კურთხევასთან დაკავშირებით. 1955 წელს ქუთაისის პეტრე-პავლეს ეკლესიაში მოხდა მისი დიაკვნად კურთხევა, ხოლო 1955 წლის 23 თებერვალს მოწამეთას მონასტერში ქუთათელ-გაენათელმა ეპისკოპოსმა გაბრიელმა ის ბერად აღკვეცა და მისივე თხოვნით წმინდა გაბრიელ ათონელის პატივსაცემად გაბრიელი ეწოდა. იმავე წლის 27 თებერვალს მამა გაბრიელი მღვდელ-მონაზვნად იკურთხა. 1956 წელსმღვდელმონაზონი გაბრიელი ავადმყოფობის გამო ითხოვს საეკლესიო სამსახურიდან დათხოვნას. ამავე წლის მაისში იგი ინიშნება წმინდა ნინოს (დასაზუსტებელია) ეკლესიაში მთავარ დიაკვნად. სიცოცხლის ბოლო წლებში მამა გაბრიელი მოღვაწეობდა მცხეთაში, სამთავროს დედათა მონასტერში.

კომუნისტური რეჟიმის წინააღმდეგ
მამა გაბრიელი იყო ერთ-ერთი იმ იშვიათ შემთხვევათაგანი, ვინც კომუნისტების დროს ბერად აღიკვეცა და ააშენა ეკლესია. 1965 წელს 1 მაისს კომუნისტური აღლუმის დროს დაწვა ლენინის 12-მეტრიანი პორტრეტი. დაკითხვაზე მამა გაბრიელმა განაცხადა: „იქ უნდა ეკიდოს ქრისტეს ჯვარცმა და არა — ლენინის სურათი. კაცს რად უნდა დიდება. უნდა ეწეროს: დიდება ქრისტე ღმერთს“ მას უპირობო დახვრეტის მუხლი მიუყენეს. კომუნისტური რეჟიმის მესვეურები მისგან მოითხოვდნენ, ეღიარებინა, რომ ყოველივე ეკლესიის დავალებით ჩაიდინა, სანაცვლოდ კი სიცოცხლის შენარჩუნებას სთავაზობდნენ. ხანგრძლივი ტანჯვა-წამების მიუხედავად, გაბრიელ ბერს პოზიცია არ შეუცვლია. პირიქით, მორიგ დაკითხვაზე ლენინი კვლავ მხეცად მოიხსენია, რის გამოც ის კვლავ სცემეს და აწამეს. ეს ამბავი უცხოეთის პრესისთვის არ დარჩენილა შეუმჩნეველი და ევროპისა და ამერიკის ჟურნალ-გაზეთებით ფართოდ გავრცელდა.. მორწმუნეთა გადმოცემით, მამა გაბრიელის საფლავზე ჩაუქრობელი კანდელიდან აღებული ზეთი სასწაულებრივი კურნების თვისებით არის ცნობილი, როგორც საქართველოში, ისე მის საზღვრებს გარეთ.
უნიტარიზმი

უნიტარიზმი — სახელმწიფოს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული მართვის თვალსაზრისით მსოფლიოს ქვეყნები ძირითადად ორ ჯგუფად იყოფა: უნიტარულ და ფედერაციულ სახელმწიფოებად.

უნიტარულ ქვეყნებში არსებული ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულები უშუალოდ ემორჩილებიან ცენტრალურ ხელისუფლებას. ამ ქვეყნებში არც ერთ მის ნაწილს თითქმის არავითარი სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნის სტატუსი
არ აქვს. აქ არსებობს ერთიანი კონსტიტუცია, მოქალაქეობა და უმაღლესი ორგანოების ერთიანი სისტემა. ქვეყნის უმნიშვნელოვანესი შემადგენელი ნაწილი არის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დანაყოფი, რომელიც ძირითადად
იმართება ცენტრალური მთავრობის მიერ მიღებული კანონის საფუძველზე.

უნიტარულ სახელმწიფოში ადმინისტრაციული დაყოფა ადმინისტრაციული ფუნქციის განსახორციელებლად გამოიყენება. თანამედროვე სახელმწიფოებში უნიტარული დაყოფისას ზოგიერთ ერთეულს შესაძლებელია განსხვავებული სამართლებრივი სტატუსი ჰქონდეს ან ავტონომიით სარგებლობდეს. ასეთი ერთეულები ტერიტორიულ ავტონომიებად მოიხსენიებიან.

განასხვავებენ ცენტრალიზებულ და დეცენტრალიზებულ უნიტარულ სახელმწიფოებს.

უნიტარული ქვეყნებია: ფინეთი, საბერძნეთი, ისლანდია, შვედეთი, ჩეხეთი, ირლანდია, ირანი, სამხრეთ კორეა, სომხეთი და ა.შ. უნიტარულ სახელმწიფოთა შორის აღსანიშნავია ზოგიერთი ქვეყანა, რომელიც ხელისუფლების მმართველობის მაღალი დეცენტრალიზაციით ხასიათდება. მაგ. უკრაინა, ფილიპინები, პალაუ და ა.შ.
ალგოფობია

ალგოფობია არის არანორმალური და მუდმივი შიში ტკივილის მიმართ, რომელიც გაცილებით ძლიერია ვიდრე ნორმალური ადამიანი განიცდის.
ალგოფობია თვითგანადგურებადი ან ციკლური ფობიაა. ადამიანი რომელიც იტანჯება აგროფობიით განიცდის ფსიქოლოგიურ ტკივილს ამ ფობიისგან, რომელიც აღძვრის შიშს და იწვევს უფრო მეტ ტკივილს, და ასე გრძელდება დამანგრეველი ციკლი.
ექსპო-67

ექსპო-67 — მსოფლიო ექსპოზიცია, რომელიც 1967 წელს ჩატარდა მონრეალში, კანადა, კანადის კონფედერაციის 100 წლისთავზე. ექსპოზიცია ყველაზე წარმატებული მსოფლიო გამოფენა გახდა საუკუნეში, 50 მილიონზე მეტი დამთვალიერებელით 62 მონაწილე ქვეყნიდან. მან ასევე რეკორდი დაამყარა ერთ დღეში მოსული მნახველებით — გამოფენის გახსნიდან მესამე დღეს აქ 569 ათასი დამთვალიერებელი მოვიდა.

1967 წლის ექსპოზიციის ჩატარება თავდაპირველად საბჭოთა კავშირში იყო გამიზნული ოქტომბრის რევოლუციის 50 წლის თავზე, თუმცა რაღაც მოსაზრებების გამო საბჭოთა კავშირმა ღონისძიება გააუქმა, რის გამოც საორგანიზაციო კომიტეტმა მასპინძლად კანადა აირჩია.

გამოფენას მრავალი გამოჩენილი ადამიანი დაესწრო, მათ შორის იყვნენ ბრიტანეთის დედოფალი ელისაბედ , აშშ-ის პრეზიდენტი ლინდონ ჯონსონი, პრინცესა გრეის კელი, რობერტ კენედი და ჟაკლინ კენედი, საფრანგეთის პრეზიდენტი შარლ დე გოლი, ბინგ გროსბი და მარლენ დიტრიხი.

გამოფენის ძირითადი ღირსშესანიშნაოებები იყო საბჭოთა და ამერიკული პავილიონები. გამოფენას განსაკუთრებული ყურადღება დაუთმო საბჭოთა პრესამ და ტელევიზიამ. ექსპოზიციის დასრულების შემდეგ საბჭოთა პავილიონი თავიდან ააწყვეს და გამოფინეს ვედეენხას ტერიტორიაზე, ამერიკული პავილიონი 1970-იან წლებში ხანძარმა იმსხვერპლა, თუმცა ის მოგვიანებით აღადგინეს. საბჭოთა პავილიონი ასევე ყველაზე მეტ დამთვალიერებელს იზიდავდა (სულ 12 მილიონი).
კლასიკური იაპონური ენა

კლასიკური იაპონური ენა (იაპ. ), უფრო ზუსტად გვიანდელი ძველიაპონური — ჰაიანის პერიოდის იაპონური ენის განვითარების პერიოდი (794-1185). მან შეცვალა ძველიაპონური ენა.

თუმცა ძველიაპონური იეროგლიფებსა და დამწერლობას ჩინურისგან ითვისებს, გვიანდელ ძველ პერიოდში ორი ახალი დამწერლობის სისტემა აღმოცენდა: ჰირაგანა და კატაკანა. ამ განვითარებამ დამწერლობა გაამარტივა და ახალი ეპოქა შემოიტანა ლიტერატურაში, ისეთი კლასიკური ნაწარმოებებით, როგორიცაა გენძის ამბავი, ბამბუკის მჭრელის ამბავი, ისეს ამბები და მრავალი სხვა.
დეარგ-დუე

ჯარეგ-დუე — საზარელი ქალი-არსება ირლანდიიდან, რომლის სახელიც "სისხლის წითელ მწოველს" ნიშნავს. ვამპირის ეს ნაირსახეობა, რომელსაც კელტების ხანას უკავშირებენ, დღემდე თავზარს სცემს ადგილობრივ მოსახლეობას. ასეთი არსების სავარაუდო ადგილსამყოფელის გაუვნებელყოფის ერთადერთი საშუალებაა, საფლავზე ქვების დახვავება.

დეარგ-დუეს შესახებ ყველაზე ცნობილი თქმულებაა ლამაზი ქალის შესახებ, რომელიც სავარაუდოდ უოთერფორდშია დაკრძალული, ეკლესიის ეზოში, "წელში მოხრილი ხის" გვერდით. წელიწადში რამდენიმეჯერ იგი ამოდის საფლავიდან და თავის უნარს იმისათვის იყენებს, რომ ადამიანი შეაცდინოს და შემდეგ - მოკლას.
ინტელექტი

ინტელექტი (ლათ.  — გაგება, შემეცნება, გონება) — პიროვნების თვისება, რომელიც აზროვნების უნარის, აზროვნების ფსიქოლოგიურ საფუძველს წარმოადგენს.

ინტელექტი- არსებობს ორი სახის ადამიანური და ხელოვნური. ადამიანური ინტელექტი ენის გაგების უნარი, უნარი გადაიტანოს ვერბალური აღწერა მოქმედებაში და იმოქმედოს საკუთარი კულტურის, წესების შესაბამისად. ზოგიერთი მეცნიერი თვლის, რომ ადამიანს მრავალმხრივი ინტელექტი აქვს.

ხელოვნური ინტელექტი კომპიუტერული მეცინერებების სპეციალური სფერო, რომელიც მიმართულია ადამიანის შემეცნებითი პროცესების მოდელირებისკენ. ხელოვნურმა ინტელექტმა დიდი გავლენა იქონია კოგნიტური ფსიქოლოგიის განვითარებაზე.
იამაგატის პრეფექტურა

იამაგატა (იაპ. ) – პრეფექტურა იაპონიაში, კუნძულ ჰონსიუს სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ფართობი შეადგენს 6,1 ათას კმ²-ს, მოსახლეობა — 1,223,000 კაცს (2004 წლის მონაცემებით). ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი იამაგატა. ზედაპირი უმთავრესად ბორცვიანი და დაბალმთიანია, სიმაღლე 989 მეტრამდე. ზღვის სანაპიროზე, განსაკუთრებით პრეფექტურის სამხრეთ ნაწილში ვაკეებია. იამაგატა აგრარულ-ინდუსტრიული რაიონია. მთავარი კულტურაა ბრინჯი. მოჰყავთ აგრეთვე ქერი, პარკოსანი და ტექნიკური კულტურები. განვითარებულია მესაქონლეობა, თევზჭერა (ქალაქი სიმონოსეკი ქვეყნის ერთ-ერთი უდიდესი თევზსაჭერი ნავსადგურია). განვითარებულია ქიმიური, მეტალურგიული, მანქანათმშენბებლობის, კვების, მინა-კერამიკული მრეწველობა. ცენტრებია სიმონესეკი, უბე, ივაკუნი და სხვა.
სალმან რუშდი

აჰმედ სალმან რუშდი (, , ; დ. 19 ივნისი, 1947) — ინდური წარმოშობის ბრიტანელ-ამერიკელი რომანისტი და ესეისტი. პირველი წარმატება რუშდის მეორე რომანმა „შუაღამის შვილები“ (1981) მოუტანა, რომელმაც ბუკერის პრემია მიიღო და პრემიის ისტორიაში საუკეთესო გამარჯვებულად ორჯერ დასახელდა. მწერლის შემოქმედება, რომელიც მაგიურ რეალიზმსა და ისტორიულ პროზას აერთიანებს, აღმოსავლურ და დასავლურ ცივილიზაციებს შორის მიგრაციაზე, კავშირების გაბმაზე და მათ რღვევაზე მოგვითხრობს. მისი ნაწარმოებების უმრავლესობაში მოქმედება ინდოეთის სუბკონტინენტზე ვითარდება.

მწერლის მეოთხე რომანი „ეშმაკეული აიები“ (1988) მრავალი ქვეყნის მუსლიმთა რისხვის საგანი გახდა. აიათოლა რუჰოლა ხომეინის მიერ მასზე ფატვას (სიკვდილის განაჩენის) გამოტანის გამო მომდევნო რამდენიმე წელი მას მალვაში ცხოვრებამ მოუწია და მხოლოდ შიგადაშიგ ჩნდებოდა საზოგადოებაში.

1983 წელს რუშდი ლიტერატურის სამეფო საზოგადოების წევრი გახდა. 1999 წელს მან საფრანგეთის მთავრობისგან ხელოვნებისა და ლიტერატურის ორდენი მიიღო. 2007 წელს მწერალს ელისაბედ -ისგან ლიტერატურაში შეტანილი წვლილისთვის რაინდის წოდება მიენიჭა. 2009 წელს ჟურნალი -ის სიაში „50 საუკეთესო ბრიტანელი ავტორი 1945 წლიდან“ რუშდი ოცდამეათე ადგილზე დასახელდა.

2000 წლიდან ავტორი აშშ-ში ცხოვრობს. გარკვეული პერიოდის მანძილზე იგი ემორის უნივერსიტეტში ასწავლიდა. 2015 წელს ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის არტურ ლ. კარტერის ჟურნალისტიკის ინსტიტუტმა მას გამორჩეული მწერლის სტატუსი მიანიჭა. რუშდი ამერიკის ხელოვნებისა და ლიტერატურის აკადემიის წევრი გახდა. 2012 წელს მან გამოაქვეყნა მემუარი „ჯოზეფ ანტონი“, რომელშიც იგი იხსენებს თავისი ცხოვრების იმ პერიოდს, როცა „ეშმაკეული აიების“ გამო ფატვა გამოუცხადეს.

2022 წლის აგვისტოში, ნიუ-იორკის შტატში საჯარო ლექციის ჩატარებისას რუშდის სცენაზე თავს დაესხნენ. პირველადი მონაცემებით მწერალი დაჭრეს, ხოლო თავდამსხმელი დააკავეს.
ბიოგრაფია
ადრეული ცხოვრება
დაიბადა ბრიტანეთის ინდოეთის ქალაქ ბომბეიში. მის მამას, ანის აჰმედ რუშდს, კემბრიჯში იურიდიული განათლება ჰქონდა მიღებული, მოგვიანებით კი ბიზნესმენი გახდა. 2012 წლის მემუარში მწერალი იხსნებს, რომ მამამისმა გვარი რუშდი ავეროესის პატივსაცემად აიღო.

რუშდი ბომბეიში გაიზარდა და საშუალო განათლებასაც იქ იღებდა. იგი ლონდონში გადავიდა, სადაც სწავლა რაგბის სკოლაში განაგრძო, შემდეგ კი კემბრიჯის უნივერსიტეტის სამეფო კოლეჯში ჩაირიცხა, რომელიც ისტორიაში ხელოვნების მაგისტრის ხარისხით დაამთავრა. კემბრიჯში სწავლის დასრულების შემდეგ რუშდი ხანმოკლე დროით თავის ოჯახთან ერთად პაკისტანში ცხოვრობდა, შემდეგ კი დიდ ბრიტანეთში გადავიდა მუდმივად საცხოვრებლად.
ბერნჰარდ ფონ ბიულოვი

თავადი ბერნჰარდ ფონ ბიულოვი, სრული სახელი ბერნჰარდ ჰაინრიხ კარლ მარტინ ფონ ბიულოვი (; დ. 3 მაისი, 1849 ― გ. 28 ოქტომბერი, 1929) — გერმანელი სახელმწიფო მოღვაწე, გერმანიის იმპერიის რაიხსკანცლერი და პრუსიის მინისტრ-პრეზიდენტი 1900-1909 წლებში. 1897-1900 წლებში იყო გერმანიის იმპერიის საგარეო საქმეთა სახელმწიფო მდივანი.

ბიოგრაფია
ბიულოვის პოლიტიკა ასახავდა გერმანიის იმპერიალიზმის სწრაფვას მსოფლიოს ხელახალი გადანაწილებისათვის. 1897 წელს ბიულოვმა რაიხსტაგში განაცხადა, რომ გერმანია მოითხოვს თავისთვის „ადგილს მზის ქვეშ“. ამ პოლიტიკის ეტაპები იყო საზღვაო ფლოტის გამალებული მშენებლობა, კონცესიის მიღება ბერლინ-ბაღდადის რკინიგზის მშენებლობაზე, გერმანიის მონაწილეობა იხეტუანთა აჯანყების ჩახშობაში ჩინეთში და მაროკოს პირველი კრიზისის პროვოცირება. ბიულოვის მთავრობის პოლიტიკამ ხელი შეუწყო გერმანიის იზოლაციას, ინგლისსა და რუსეთთან წინააღმდეგობის გამწვავებას, რუსეთ-საფრანგეთ-ინგლისის დაახლოვებას და ანტანტის შექმნას.

საშინაო პოლიტიკაში ბიულოვი იცავდა ბურჟუაზიისა და იუნკრების ინტერესებს. მის მიერ შექმნილმა რეაქციულმა ძალების ბლოკმა 1907 წელს დააფინანსა მთავრობის ღონისძიებანი აფრიკაში ჰერეროს და ჰოტენტოტების ტომთა აჯანყების ჩასახშობად („ჰოტენტოტური ბლოკი“).

ბიულოვი გადადგა თანამდებობიდან 1909 წელს მას შემდეგ, რაც რაიხსტაგმა უარყო მთავრობის მომზადებული ბიუჯეტი.

იტალიაში საგანგებო ელჩის პოსტზე ყოფნისას 1914-1915 წლებში ბიულოვი უშედეგოდ ცდილობდა არ დაეშვა იტალიის გადასვლა ანტანტის მხარეს.
თეობალდ ფონ ბეთმან ჰოლვეგი

თეობალდ ფონ ბეთმან ჰოლვეგი (; დ. 29 ნოემბერი, 1856 ― გ. 2 იანვარი, 1921) — გერმანელი პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე, გერმანიის იმპერიის რაიხსკანცლერი 1909-1917 წლებში.

პოლიტიკური მოღვაწეობა
1905-07 წლებში: პრუსიის შინაგან საქმეთა მინისტრი.
1907-09 წლებში: გერმანიის იმპერიის შინაგან საქმეთა სახელმწიფო მდივანი და რაიხსკანცლერის მოადგილე.
1909-17 წლებში: გერმანიის იმპერიის რაიხსკანცლერი და პრუსიის მინისტრ-პრეზიდენტი. ეყრდნობოდა კონსერვატორებს და კათოლიკურ ცენტრისტულ პარტიას („შავ-ცისფერ ბლოკს“). აქტიური როლი შეასრულა პირველი მსოფლიო ომის მომზადებასა და გაჩაღებაში.
ფრედერიკ ბაზილი

ჟან ფრედერიკ ბაზილი (, დ. 6 დეკემბერი, 1841 — გ. 28 ნოემბერი, 1870) — ფრანგი იმპრესიონისტი.

ფრედერიკ ბაზილი დაიბადა შეძლებული პროტესტანტული ბანკირის ოჯახში. ის პროფესიით ექიმი იყო, მაგრამ მასზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა გუსტავ კურბეს ხელოვნებამ და მან გადაწყვიტა მხატვარი გამხდარიყო.
1862 წელს ის იწყებს სწავლას გლეირის სასწავლებელში, სადაც მან კლოდ მონე გაიცნო. ბაზილი ასევე კარგად მეგობრობდა პოლ სეზანთან, ალფრედ სისლეისა და ოგიუსტ რენუართან. ის პოზიორობდა მონეს ცნობილ სურათ „საუზმე მდელოზე“. ასევე ბაზილს ჰყავს გამოსახული მონე ტილოზე „იმპროვიზებული ჰოსპიტალი“.

ფრედერიკ ბაზილმა დიდი გავლენა განიცადა გუსტავ კურბეს, ეჟენ დე ლა კრუას, ჟან ბატისტ კამილ კოროსა და ედუარდ მანესი. მისი პორტრეტები გამოირჩევა კეთილშობილებითა და სულიერებით. განსაკუთრებული სიყვარულითაა შესრულებული რენუარის პორტრეტი (1867 წ.). ასევე აღსანიშნავია ტილო „ოჯახის წრეში“, სადაც მან მთელი თავისი ოჯახის წევრები შეკრიბა.
სურათ „სახელოსნო ლა კორდამინის 9-ში“ მხატვარმა გადმოსცა მეგობრული დამოკიდებულება. ტილოზე გამოსახულია მისი სახელოსნო, სადაც ის თავის მეგობრებთან ერთადაა; ერთი პიანინოზე უკრავს, დანარჩენი კი ალბათ ხელოვნებაზე საუბრობენ.
ფრედერიკ ბაზილმა მონაწილეობა მიიღო პრუსია-საფრანგეთის ომში, სადაც ის 1870 წელს დაიღუპა.

გალერეა
შიდსის მსოფლიო დღე

შიდსთან ბრძოლის მსოფლიო დღე ყოველწლიურად 1 დეკემბერს აღინიშნება და შიდსის პანდემის მიმართ საზოგადოებაში ცნობიერების ამაღლებას ემსახურება. შიდსმა მსოფლიოში 2007 წლისთვის 25 მილიონი იმსხვერპლა, ხოლო დაახლოებით 38,6 მილიონი ვირუსმატარებელია, რაც მას ყველაზე დესტრუქციულ ეპიდემიად აქცევს ისტორიაში. მიუხედავად ბოლო დროს ანტირეტროვირუსული მკურნალობის ხელმისაწვდომობის გაუმჯობესებისა მსოფლიოს მრავალ რეგიონში, 2005 წელს შიდსის ეპიდემიამ 3,1 მილიონი ადამიანი იმსხვერპლა; მათ შორის 570.000 ბავშვი იყო. შიდსი, რომელიც ადამიანის იმუნოდეფიციტის ვირუსით (აივი) გამოწვეული დაავადებაა, საუკუნის ბოლოს და საუკუნის დასაწყისში გახდა ერთ-ერთი ყველაზე გლობალური საჯარო ჯანდაცვის პრობლემა. მილიონობით ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა ამ დაავადებამ, რამაც გამოიწვია პანდემია, რომელიც დღემდე აქტუალურია. შიდსთან ბრძოლის მსოფლიო დღე, რომელიც ყოველწლიურად 1 დეკემბერს აღინიშნება, სწორედ ამ გლობალური პრობლემისადმი საზოგადოების ყურადღების მისაქცევად და მის წინააღმდეგ ბრძოლისთვის მსოფლიო თანამეგობრობის გაერთიანების მიზნით დაწესდა.

აივ ინფექცია პირველად 1981 წელს აღწერეს აშშ-ში, როდესაც ჰომოსექსუალ მამაკაცებში იშვიათი დაავადებების გაზრდილი შემთხვევები გამოვლინდა. მალევე გაირკვა, რომ დაავადების გამომწვევი მიზეზი ახალი ვირუსი იყო, რომელმაც სწრაფად გავრცელდა მთელ მსოფლიოში. შიდსის ეპიდემია განსაკუთრებით მძიმედ დაეცა აფრიკის კონტინენტს, სადაც დაავადება უპირატესად სქესობრივი გზით გადაეცემოდა.

შიდსთან ბრძოლის მსოფლიო დღის მიზნები და მნიშვნელობა

შიდსთან ბრძოლის მსოფლიო დღის დაწესების მთავარი მიზანია საზოგადოების ცნობიერების ამაღლება აივ ინფექციის საფრთხის შესახებ, სტიგმის დაძლევა, ინფიცირებული პირების მხარდაჭერა და დაავადების წინააღმდეგ ბრძოლისთვის რესურსების მობილიზება. ამ დღეს მსოფლიო მასშტაბით ტარდება სხვადასხვა სახის ღონისძიებები, რომლებიც მიმართულია აივ ინფექციის პრევენციის, მკურნალობისა და დაავადებულთა მხარდაჭერის პროგრამების პოპულარიზაციისკენ.

შიდსთან ბრძოლის გლობალური ძალისხმევა

ბოლო ათწლეულების განმავლობაში მნიშვნელოვანი პროგრესი იქნა მიღწეული შიდსთან ბრძოლაში. ანტირეტროვირუსული თერაპიის ხელმისაწვდომობის გაზრდამ შეამცირა აივ ინფექციით გამოწვეული სიკვდილიანობა და გააუმჯობესა ინფიცირებული პირების ცხოვრების ხარისხი. ამასთანავე, გაძლიერდა პრევენციული ღონისძიებები, როგორიცაა უსაფრთხო სექსის პრაქტიკის პოპულარიზაცია და ტესტირების ხელმისაწვდომობის გაზრდა.

გამოწვევები და მომავალი

მიუხედავად მიღწეული პროგრესისა, შიდსის ეპიდემია კვლავ სერიოზულ გამოწვევად რჩება. მრავალ ქვეყანაში, განსაკუთრებით განვითარებად ქვეყნებში, აივ ინფექციის მაღალი მაჩვენებელია, ხოლო მკურნალობა ხელმისაწვდომი არ არის ყველა პაციენტისთვის. ასევე, სტიგმა და დისკრიმინაცია კვლავ დიდი პრობლემაა აივ ინფიცირებული პირებისთვის.

მსოფლიო შიდსის დღის აღნიშვნის იდეა 1988 წელის შიდსის პრევენციის პროგრამით ჯანდაცვის მინისტრების სამიტზე გაჩნდა. მას შემდეგ ეს იდეა მრავალმა მთავრობამ, საერთაშორისო და საქველმოქმედო ორგანიზაციამ მიიღო მთელ მსოფლიოში.
ურიელ აკოსტა

ურიელ აკოსტა ან ურიელ და კოსტა ( ; დ. დაახ. 1585 – გ. აპრილი, 1640) — პორტუგალიელი ებრაელი ფილოსოფოსი და სკეპტიკოსი.

აკოსტას დაბადების სახელი იყო გაბრიელ და კოსტა. დაიბადა პორტოში. მისი ოჯახი იუდაიზმიდან კათოლიკობაზე მოექცა ებრაელთა დევნის თავიდან ასაცილებლად. მამამისი ღრმად მორწმუნე კათოლიკე გახდა და მღვდლად მსახურობდა. თავად ურიელ აკოსტაც თავდაპირველად სამღვდელოებას მისდევდა. თუმცა მან იცოდა საკუთარი ებრაული წარმომავლობის შესახებ და სტუდენტობის პერიოდში იუდაიზმზე დაბრუნებას ფიქრობდა. მამის გარდაცვალების შემდეგ, მან ფრთხილად დაიწყო მისი მიზნის ოჯახისთვის განდობა. შედეგად, 1617 წელს მთელმა ოჯახმა იუდაიზმზე მოქცევა გადაწყვიტა და პორტუგალიიდან ამსტერდამში გადაიხვეწა, რომელიც იმხანად სეფარდული დიასპორის ცენტრი ხდებოდა.

თუმცა ნიდერლანდებში ჩასვლისთანავე აკოსტას გული აუცრუვდა იქ გავრცელებული იუდაიზმის პრაქტიკაზე. მისი აზრით, რაბინთა მმართველობა ზედმიწევნით იყო ჩაფლული რიტუალიზმში და კანონების მიმდევრობაში. 1624 წელს გამოქვეყნებულ წიგნში "ფარისეველთა ტრადიციების კვლევა", მან სულის უკვდავობის ფუნდამენტური იდეა კითხვის ნიშნის ქვეშ დააყენა. აკოსტას რწმენით, ეს იდეა ბიბლიურ იუდაიზმში არ იყო ხაზგასმული, არამედ უფრო რაბინების ფორმულირებას ჰგავდა. ამ ნაშრომში ასევე მითითებული იყო რაბინისტული იუდაიზმის ბიბლიური იუდაიზმიდან გადახრები. მისი აზრით, რაბინისტული იუდაიზმი მექანიკური ცერემონიებისა და პრაქტიკის ნაკრები იყო და სულიერი და ფილოსოფიური კონცეფციები სრულიად გამოსცლოდა.

ამ წიგნმა საზოგადოებაში დიდი წინააღმდეგობა გამოიწვია. ის სახალხოდ დაწვეს. აკოსტა ამსტერდამის რაბინისტული მმართველობის სხდომაზე დაიბარეს იუდაიზმისა და ქრისტიანობის მკრეხელობისთვის განსასჯელად. მას მნიშვნელოვანი ჯარიმა დაეწესა იუდაიზმიდან განდევნასთან ერთად.
ერთიანი რუსეთი

ერთიანი რუსეთი ( „ედინაია როსია“) — რუსეთის ფედერაციის პოლიტიკური პარტია, რომელიც საკუთარ თავს ცენტრისტულად მოიხსენიებს. დაარსდა 2001 წლის აპრილში იური ლუჟკოვის, ევგენი პრიმაკოვისა და მინტიმერ შაემიევის პარტია „სამშობლო - სრულიად რუსეთისა“ და „რუსეთის ერთობის პარტიის“ (სერგეი შოიგუსა და ალექსანდრ კარელინის მეთაურობით) გაერთიანებით.

2003 წლის საპარლამენტო არჩევნებში „ერთიანმა რუსეთმა“ პარტიული ხმებით 37 % დააგროვა. 2005 წლის იანვრისთვის კი 450-დან 305 ადგილი ეჭირა, რაც მას კონსტიტუციური უმრავლესობის სტატუსს ანიჭებს. 2009 წელს მან ქვეყნის ადგილობრივ არჩევნებში გაიმარჯვა და სადეპუტატო მანდატების 80% მოიპოვა.
დორტმუნდი

დორტმუნდი — ქალაქი გერმანიაში, ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიაში. მდებარეობს დორტმუნდ-ემსის არხის სამხრეთით. აქვს ნავსადგური ამ არხზე. დორტმუნდი გერმანიაში სიდიდით მე-9, ხოლო მხარეში მე-3 ქალაქია. არის რურის რეგიონის საწარმოო და სატრანსპორტო ცენტრი.

ისტორია
პირველად იხსენიება 885 წელს. 1220 წელს გახდა თავისუფალი საიმპერიო ქალაქი და შემდეგ შეუერთდა ჰანზას. ვაჭრობამ აქცია მდიდარ ქალაქად, საუკუნეში ინგლისელი მონარქები გვირგვინსაც კი აგირავებდნენ სესხის სანაცვლოდ. ოცდაათწლიანმა ომმა მისი კეთილდღეობა შეამცირა. 1803 წელს დაკარგა საიმპერიო უფლებები და მისი მოსახლეობა 4000-მდე შემცირდა. ნახშირის და რკინის მოპოვებამ და 1899 წელს არხის გაყვანამ გამოიწვია ქალაქის სწრაფი ზრდა. 1894 წელს უკვე დიდი ქალაქი გახდა.

სპორტი
დორტმუნდის საფეხბურთო კლუბია „ბორუსია“, რომელიც გერმანიის მრავალგზის ჩემპიონი და უეფას ჩემპიონთა ლიგის გამარჯვებულია. მისი არენაა ვესტფალიენშტადიონი.
ფრიდონ თოდუა

ფრიდონ თოდუა (დ. 9 იანვარი, 1944, ზუგდიდი, საქართველოს სსრ — გ. 7 ოქტომბერი, 2017) — ქართველი ექიმი, თანამდებობის პირი, მეცნიერი, პოლიტიკოსი.
ბიოგრაფია
დაიბადა 1944 წელს ზუგდიდში. 1968 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1968-1991 წლებში მუშაობდა ალექსანდრე ვიშნევსკის სახელობის ქირურგიის ინსტიტუტში რიგითი ექიმიდან წამყვანი განყოფილების ხელმძღვანელამდე.

1991 წელს თბილისში დააარსა კლინიკო-დიაგნოსტიკური ცენტრი, რომელსაც შემდგომში კლინიკური მედიცინის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის სტატუსი მიენიჭა და 2017 წლამდე იყო მისი უცვლელი დირექტორი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1984), პროფესორი (1989), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (2001). 1995-2017 წლებში იყო „საქართველოს რადიოლოგთა ასოციაციის“ და „ტელემედიცინის ასოციაციის“ პრეზიდენტი, საქართველოს სამედიცინო აკადემიის აკადემიკოსი.

1998-2017 წლებში — ჟურნალ „საქართველოს რადიოლოგიის მაცნე“ მთავარი რედაქტორი, საქართველოს ჯანმრთელობის სამინისტროს რეზიდენტურის პროგრამდირექტორი სპეციალობაში „რადიოლოგია“, სახელმწიფო სამედიცინო აკადემიის და ივ.ჯავახიშვილის სახ. სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამედიცინო რადიოლოგიის კათედრების გამგე. 2001 წლიდან საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს მთავარი რადიოლოგია. 2005 წელს არჩეულია საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ვიცე-პერზიდენტად და საზოგადოებრივი ტელევიზიის სამეურვეო საბჭოს წევრად.

2008-2012 წლებში იყო საქართველოს მე-7 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ზუგდიდის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“.

ფრიდონ თოდუა ევროპის, ამერიკისა და რიგი საერთაშორისო რადიოლოგიური და ქირურგიული ასოციაციების წევრია. ასევე, საქართველოს სწავლულ ექსპერტთა საბჭოს, მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგში სახელმწიფო პრემიების მიმნიჭებელი კომიტეტის, სახელმწიფო სამედიცინო აკადემიის პროფესორთა საბჭოს, ჯანმრთელობის სამინისტროს მრჩეველთა საბჭოს, სამედიცინო ეთიკის და სხვა მრავალი საბჭოსა და კომისიის წევრი. არის რამდენიმე ქართული და უცხოური სამეცნიერო ჟურნალის სარედაქციო კოლეგიის წევრი.

500-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის, 8 მონოგრაფიის და 15 გამოგონების ავტორი. 200-ზე მეტი საერთაშორისო სამეცნიერო ფორუმის მონაწილე. 15 სადოქტორო და 44 საკანდიდატო დისერტაციის სამეცნიერო ხელმძღვანელი.

არის საბჭოთა კავშირის (1988) და საქართველოს (1996) სახელმწიფო პრემიების ლაურეატი მეცნიერების დარგში. დაჯილდოებულია მრავალი ორდენითა და მედლით. არის თბილისის საპატიო მოქალაქე.
ნიკოლოზ ჯანაშია

ნიკოლოზ (ლაშა) სიმონის ძე ჯანაშია (დ. 18 ნოემბერი, 1931, თბილისი — გ. 7 სექტემბერი, 1982, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი-წყაროთმცოდნე, არმენოლოგი და საზოგადო მოღვაწე, ისტორიის მეცნიერებათა კანდიდატი (1962), დოცენტი (1970). აკადემიკოს სიმონ ჯანაშიას შვილი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) ისტორიის ფაკულტეტი (1954) და ივ. ჯავახიშვილის სახ. ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის ასპირანტურა (1957). 1957-1970 წლებში მოღვაწეობდა ამავე ინსტიტუტის ძველი ისტორიის განყოფილებაში. 1970-1982 წლებში იყო კ. კეკელიძის სახ. ხელნაწერთა ინსტიტუტის (ამჟამად საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი) დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო დარგში. კითხულობდა ლექციებს თსუ-ის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტზე. არჩეული იყო საქართველოს საისტორიო საზოგადოების სწავლულ მდივნად, ხელნაწერთა ინსტიტუტის სამეცნიერო საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილედ, გ. წერეთლის სახ. აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის სამეცნიერო საბჭოს წევრად, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდიუმის საქართველოს ისტორიის წყაროების კომისიის წევრად და მთავარი სარედაქციო კოლეგიის თავმჯდომარის მოადგილედ, ჟურნალ „ცისკრის“ სარედაქციო კოლეგიის წევრად, საქართველოს კულტურის ძეგლთა დაცვის სამმართველოს სამეცნიერო საბჭოს წევრად. მის სახელს უკავშირდება საქართველოში კალისტრატე და ნინო სალიების ბიბლიოთეკის ჩამოტანა და ხელნაწერთა ინსტიტუტში კ. სალიას სახელობის კაბინეტის დაარსება.

ნ. ჯანაშიას სამეცნიერო მემკვიდრეობა (50-ზე მეტი სამეცნიერო სტატია და 3 მონოგრაფია) ეძღვნება საქართველოს ისტორიის წყაროთმცოდნეობის, საქართველოს ისტორიის სომხური წყაროების შესწავლის, ძველი ქართული საისტორიო მწერლობის ისტორიის მნიშვნელოვან პრობლემებს. აღსანიშნავია „შუშანიკის წამებისადმი“ მიძღვნილი ისტორიულ-წყაროთმცოდნეობითი ხასიათის მონოგრაფია (1980). ამავე საკითხებზე ჰქონდა მომზადებული სადოქტორო დისერტაცია, რომლის დაცვა არ დასცალდა. იყო „საქართველოს ისტორიის ნარკვევების“ რვატომეულის მე-2 ტომის თანაავტორი.

დაკრძალულია თბილისში, საბურთალოს საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.