iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
რას-ელ-ანუფი

რას-ელ-ანუფი — ქალაქი და ნავსადგური ლიბიაში, სურთის რაიონში. მდებარეობს სიდრის ყურის სანაპიროზე, ხმელთაშუა ზღვის სამხრეთ წერტილში. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 13,300 ათ. ადამიანი. ლიბიის ერთ-ერთი მთავარი სანავთობო ნავსადგურია. განვითარებულია ნავთობქიმიური მრეწველობა, 2 აეროდრომი. ლიბიის სამოქალაქო ომის დროს ქალაქის ტერიტორიაზე გაიმართა ბრძოლა; ლიბიელმა ამბოხებულებმა მოახერხეს მუამარ კადაფის მომხრეების დამარცხება და დაიკავეს ქალაქის ტერიტორია.
კევლიანის კვირაცხოველი

კევლიანის კვირაცხოველი — ეკლესია მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კევლიანში. მდებარეობს სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 3 კილომეტრზე, ხშირი ტყით დაფარულ მაღალ ფერდობზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (2,27 2,27 მ), ნაგებია რიყის ქვით და აგურით. წარმოადგენს პატარა სამლოცველოს, რომელიც დასავლეთ მხრიდან ღიაა, გადახურულია აგურის შესასვლელი კამარით. შიგნით, აღმოსავლეთ კედელში, სწორკუთხოვან შეღრმავებაში პატარა სწორკუთხა სარკმელია, ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში - შეისრულთაღიანი თითო ნიში.
ბნელა საყდარი

ბნელა საყდარი — ეკლესია მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კევლიანში. მდებარეობს სოფლის დასავლეთით 3-4 კილომეტრზე, ხშირი ტყით დაფარულ მთაზე. სტილისტური ნიშნებით თარიღდება ადრინდელი ფეოდალური ხანის მიწურულით.

ბნელა საყდარი სამეკლესიანი ბაზილიკაა (8,7 8,1 მ), ნაგებია რიყის ქვით. შენობის კუთხეებში და ცალკეული არქიტექტურული ელემენტებისათვის (აფსიდის მხრები, სატრიუმფო თაღი, პილასტრები, სარკმლის წირთხლები) შირიმის ქვაა გამოყენებული. შესასვლელი სამხრეთ ეკლესიიდანაა. შუა ეკლესია გვერდით ეკლესიებთან შედარებით ფართო და მაღალია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, სარკმლის ორივე მხარეს - თითო სწორკუთხა ნიშია. შუა ეკლესიის გრძივ კედლებზე თითო პილასტრია, რომლებზეც კამარის საბჯენი თაღი იყო გადაყვანილი (შემორჩენილია სამხრეთ პილასტრი და საბჯენი თაღის ნაწილი). სატრიუმფო და კამარის საბჯენი თაღების ქუსლებთან თაროსა და დახრილი სიბრტყისგან შედგენილი კაპიტელებია. სამხრეთ კედელში სწორკუთხა სარკმელია. ჩრდილოეთ კედელში ორი კარია გაჭრილი - ერთი შუა ეკლესიას აკავშირებს ჩრდილოეთ ეკლესიასთან, ხოლო მეორე - საკურთხეველს სამკვეთლოსთან. სამკვეთლოში აღმოსავლეთით ერთი სარკმელია გაჭრილი. ჩრდილოეთ ეკლესიას აღმოსავლეთით სწორკუთხა ამაღლებული საკურთხეველი აქვს. სამხრეთ ეკლესია გრძელია, გეგმით სწორკუთხა, აღმოსავლეთით ერთი სწორკუთხა სარკმელი აქვს. ჩრდილოეთ კედელში შუა ეკლესიაში გადასასვლელი კარია გაჭრილი, ხოლო სამხრეთ კედელში - სამეკლესიან ბაზილიკაში შესასვლელი. სამხრეთ ეკლესიის სარკმელს ფასადზე კონქისებური შეღრმავება აქვს, ხოლო შუა ეკლესიის საკურთხევლის სარკმლის თაღი დასრულებულია გადანაკეცებიანი რელიეფური ზოლით. ეკლესიის დასავლეთით 20 მეტრზე შემორჩენილია კედლების ფრაგმენტები.
კევლიანის ღვთისმშობლის ეკლესია

კევლიანის ღვთისმშობლის ეკლესია — ეკლესია მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კევლიანში. მდებარეობს სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ფერდობზე, ტყის პირას. თარიღდება ადრინდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (8,9 4 მ), ნაგებია რიყის და ნატეხი ქვით, ზოგან შირიმიცაა გამოყენებული. ეკლესიას სამხრეთით ნალისებრი თაღით დასრულებული ორი შესასვლელი ჰქონია. აღმოსავლეთ შესასვლელი ამოშენებულია, ხოლო დასავლეთის სწორკუთხოვნად არის გადაკეთებული. აღმოსავლეთით ვიწრო მხრებით გამოყოფილი აფსიდია, რომლის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია. სატრიუმფო თაღი აფსიდის მხრებს ეყრდნობა. თაღის ქუსლებთან მარტივი ომპოსტია, რომლის პროფილს თარო და დახრილი სიბრტყე შეადგენს. დარბაზის ნახევარწრიული კამარა (შემორჩენილია სამხრეთ ნაწილში) უშუალოდ კედლებს ეყრდნობა. დასავლეთ კედელზე ერთსაფეხურიანი შეღრმავებაა, რომელსაც კედლის შუა მესამედი უკავია. ჩრდილოეთ კედელში აფსიდის მხართან პატარა ნიშია. სამხრეთ კედელში ორი სწორკუთხა სარკმელია. ეკლესიის კედლები შელესილი ყოფილა. კლესიას სამხრეთით მინაშენი ჰქონია. შემორჩენილია კედლის ფრაგმენტი სამხრეთ-დასავლეთ კუთხესთან. აღმოსავლეთ ფასადზე სარკმლის თაღი რელიეფური რკალითა და ჯვრითაა შემკული. სამხრეთ ფასადზე შესასვლელი დასრულებულია ტიმპანით, რომლის თაღს შემოვლებული აქვს არქივოლტი.
კევლიანის წმინდა გიორგის ეკლესია

კევლიანის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კევლიანში. მდებარეობს სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 3 კილომეტრზე, ხშირი ტყით დაფარულ მაღალ ფერდობზე. სტილისტური ნიშნებით გვიანდელი ფეოდალური ხანით თარიღდება.

ეკლესია დარბაზულია (6,5 4,5 მ), ნაგებია რიყის ქვით. კონსტრუქციულ ადგილებში (კუთხეები, აფსიდის მხრები და ნიშის თაღი) შირიმის სწორკუთხა ქვებია გამოყენებული. ინტერიერში ზოგან (დასავლეთ სარკმლის თაღი, ჩრდილოეთ კედლის ნაწილი კამარის ქუსლამდე) გამოყენებულია აგურიც. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე, შეისრულთაღიან შეღრმავებაში სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ჩრდილოეთით ნახევარწრიული თაღით გადახურული ნიშია. ერთი თაღოვანი სარკმელი დასავლეთ კედელშია. ამავე კედელში, შესასვლელის გადახურვის დონეზე კარის ნაოთხალის ტოლი შეღრმავებაა. კედლები შელესილი ყოფილა. ფასადზე ფრონტონის ჩრდილოეთ ქანობზე შემორჩენილია თაროსებრი ლავგარდანი.
ცხვარიჭამიას წმინდა მარიამის ეკლესია

ცხვარიჭამიას წმინდა მარიამის ეკლესია — ეკლესია მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხვარიჭამიაში. მდებარეობს სოფლის ძველ ცენტრში. აგებულია საუკუნეში.

ეკლესია დარბაზულია (10 6 მ), ნაგებია რიყის ქვით. კუთხეებში და კარ-სარკმლების საპირეებად შირიმია გამოყენებული. ეკლესია გადაკეთებულია. სამხრეთ კედლის დასავლეთ სარკმლის ადგილას გაჭრილია შესასვლელი, ჩრდილოეთ სარკმლები ამოქოლილია. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია. საკურთხეველი დარბაზისაგან არ არის გამოყოფილი. აფსიდში ერთი თაღოვანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო თაღოვანი ნიშია. დარბაზის გრძივ კედლებში გაჭრილია ორ-ორი შიგნიდან თაღოვანი, ხოლო გარედან სწორკუთხა სარკმელი. ფასადებზე სარკმლები დასრულებულია ჰორიზონტალურ ხაზზე დაყრდნობილი თაღოვანი ზოლით. დასავლეთ ფასადზე, შესასვლელის მოჩარჩოების თაღოვან არეში რელიეფური ჯვარია გამოსახული.
ზინტანი

ზინტანი — ქალაქი ჩრდილოეთ-დასავლეთ ლიბიაში, ელ-ჯაბალ-ელ-ღარბის რაიონში. დედაქალაქ ტრიპოლიდან მდებარეობს დაახლოებით 160 კილომეტრში. გაშენებულია ნაფუსის მთებში. ქალაქისა და მისი შემოგარენის მოსახლეობა შეადგენს 50,000 ათ. ადამიანს. 2011 წელს ლიბიის სამოქალაქო ომის დროს ქალაქის ტერიტორიაზე ბრძოლა გაიმართა.
ლიბიური ფუნტი

ლიბიური ფუნტი — 1951-1971 წლებში ლიბიის ვალუტა. ფუნტი იყოფოდა 100 ქირშად და 1000 მილიემესად.

ისტორია
როდესაც ლიბია წარმოადგენდა ოსმალეთის იმპერიის ნაწილს ის იყენებდა იმპერიის ვალუტას ქირიშს და 1844 წლამდე ადგილობრივ მონეტებსაც უშვებდა. 1911 წელს როდესაც ქვეყანა იტალიამ დაიპყრო, ბრუნვაში შევიდა იტალიური ლირა. 1943 წელს ლიბია გაყო საფრანგეთის და ინგლისის სამანდატო ტერიტორიებად. ამ დროს საფრანგეთის მანდატში გამოიყენებოდა ალჟირული ფრანკი ხოლო ბრიტანულ მანდატში ტრიპოლის ლირა.

1951 წელს ბრუნვაში შევიდა ფუნტი. 1 ფუნტი უდრიდა 480 ლირას და 980 ფრანკს. ლიბიის 1969 წლის რევოლუციის შემდეგ 1971 წელს ფუნტი ჩაანაცვლა დინარმა.

მონეტები
მონეტები გამოუშვეს 1952 წელს. 1, 2, 5 მილიმეს და 1, 2 პიასტრის ნომინალებით. 1965 წელს მონეტების მეორე სერია 1, 5, 10, 20, 50 და 100 მილიმეს კუპიურებით. ეს მონეტები ბრუნვას 1975 წლამდე აგრძელებდნენ რადგან 1971 წლის შემდეგ ახალი მონეტები არ გამოშვებულა.

ქაღალდის ფული
1951 წელს გამოუშვეს 5, 10 პიასტრი და ¼, ½, 1, 5, 10 ფუნტის ქაღალდის კუპიურები. 1959 წელს ახალ სერიაში ლიბიის ცენტრალურმა ბანკმა გამოუშვა მხოლოდ ½, 1, 5, და 10 ფუნტის ნომინალის კუპიურები. 1963 წელს იგივე კუპიურების კიდევ ერთი სერია გამოვიდა.
ძეგვის ყველაწმინდა

ძეგვის ყველაწმინდა — ეკლესია მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძეგვში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთ-დასავლეთით, ბორცვის ფერდზე, წმ. გიორგის ხევის მარცხენა ნაპირზე. აღმოსავლეთ ფასადის სარკმლის ზემოთ, ფილაზე არსებული მხედრული წარწერის მიხედვით ეკლესია აუგია კათალიკოს-პატრიარქ დომენტის 1716 წელს.

ეკლესია დარბაზულია (6,5 4,25 მ), ნაგებია ნატეხი და რიყის ქვით, გამოყენებულია აგურიც (კარ-სარკმლის თაღები, წირთხლები, ლავგარდანი, სატრიუმფო თაღი). შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე ერთი სარკმელია, მის ორივე მხარეს პატარა ნიშებია. სარკმლის ქვეშ სატრაპეზო ქვა დგას. დარბაზის სამხრეთის და დასავლეთის კედლებში თითო სარკმელია. კამარა ნახევარწრიულია. ინტერიერი შელესილი ყოფილა. აღმოსავლეთ ფასადზე, ფრონტონის არეში, აგურის წყობით უხეშად და ულაზათოდ გამოყვანილია ჯვარი.
ძეგვის წმინდა თევდორეს ეკლესია

ძეგვის წმინდა თევდორეს ეკლესია — ეკლესია მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძეგვში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთ-დასავლეთით 3 კილომეტრზე. სტილისტური ნიშნებით საუკუნით თარიღდება.

ეკლესია დარბაზულია (5 3 მ), ნაგებია ნატეხი ქვიშაქვით, კონსტრუქციულ ადგილებში (სატრიუმფო თაღი) გამოყენებულია თლილი ქვა. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიულ აფსიდში ერთი სარკმელია, ხოლო მის ჩრდილოეთით ერთი ვიწრო ნიში. სარკმლის ქვეშ, კედელთან დგას კარგად გათლილი მოყვითალო ქვის სატრაპეზო, რომლის ზედაპირზე და გვერდებზე ფოსოებია ამოკვეთილი სამხრეთ ფასადზე, კარის დასავლეთით, ოდნავ ზემოთ ამოკვეთილია ტოლმკლავა ჯვრით შევსებული მედალიონი. ეკლესიას მარტივი, თაროსებრი ლავგარდანი ჰქონია.
ალ-მამუნი

აბულ-აბას აბდ ალ-ლაჰ ალ-მამუნი (დ. 15 სექტემბერი, 786 — გ. 9 აგვისტო, 833) — აბასიანთა დინასტიის ხალიფა 813–833 წლებში. ჰარუნ არ-რაშიდის ძე. 809–813 წლებში იყო ხორასნის გამგებელი. ეყრდნობოდა ირანის ფეოდალებს. აწარმოებდა ომებს ბიზანტიის წინააღმდეგ. დიდ ყურადღებას აქცევდა მეცნიერების განვითარებასა და მთარგმნელობით მუშაობას. ამ საქმიანობის ცენტრი იყო ბაღდადში მის მიერ დაარსებული „სიბრძნის სახლი.“ მის დროს სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადდა მუთაზილობა.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად მთვარის ერთ-ერთ კრატერს ეწოდა ალმანონი.
მანიშტუსუ

მანიშტუშუ მანიშტუშუ — აქადის იმპერიის მესამე მეფე. ილაშქრა ელამის ოლქების ანშანისა და შერიხუმის წინააღმდეგ; დაამარცხა ასევე სპარსეთის ყურის სანაპიროზე მდებარე 32 მცირე სამთავროს კოლაიცია. ჩვენამდე მოაღწია მანიშტუშუს მიერ შუამდინარეთის ჩრდილოეთით მდებარე თემების ტერიტორიაზე შესყიდული მიწების შესახებ შედგენილმა ხელშეკრულების ტექსტმა, რომელიც ამოკვეთილია ქვის დიდ ოთხწახნაგოვან ფილაზე. იგი გვაწვდის ძვირფას ცნობებს ძველ შუამდინარეთში არსებული მიწისმფლობელობის ფორმებსა და თემის ორგანიზაციული სტრუქტურის შესახებ. როგორც ისტორია მოგვითხრობს მანიშტუშუ მისივე სასამართლოს წევრებმა მოკლეს, რის შემდეგაც იმპერიას მისი შვილი ნარამსუენი გაუძღვა.
მანუელ I კომნენოსი

მანუელ კომნენოსი (დ. 1118, კონსტანტინოპოლი — გ. 24 სექტემბერი, 1180, იქვე) — ბიზანტიის იმპერატორი 1143–1180 წლებში. ეყრდნობოდა წვრილ და საშუალო პროვინციულ ფეოდალებსა და ქალაქებს. ხელს უწყობდა ფეოდალური მიწათმფლობელობის განმტკიცებას. 1158 წელს ეკლესიებსა და მონასტრებს აუკრძალა სამფლობელოების გაფართოება. იმპერია გაათავისუფლა მოზღვავებული ვენეციელი ვაჭრებისაგან. მანუელ ცდილობდა ბიზანტიის ბატონობის აღდგენას იტალიასა და ეგვიპტეში, მაგრამ ვერ შეძლო. აიძულა უნგრეთი (1164 წ.) და სერბია (1172 წ.) ეცნოთ ბიზანტიის სუვერენიტეტი. 1176 წლის 17 სექტემბერს მირიოკეფალონთან (მცირე აზია) დაამრცხეს სელჩუკებმა და იძულებული გახდა მათთვის დორილეონის და სუბლეონის ციხესიმაგრეები დაეთმო.
მანუელ II პალეოლოგოსი

მანუელ პალეოლოგოსი (დ. 27 ივნისი, 1350 — გ. 21 ივლისი, 1425, კონსტანტინოპოლი) — ბიზანტიის იმპერატორი 1391–1425 წლებში. მის დროს ბიზანტიის მნიშვნელოვანი ნაწილი ხელთ ეპყრათ თურქებს. ფაქტობრივად ბაიაზიდ -ის ვასალი იყო. დასახმარებლად ჯვაროსნებს მოუხმო, მაგრამ 1396 წლის 25 სექტემბერს ნიკოპოლისთან თურქებმა ჯვაროსნები დაამარცხეს. მანუელ -მ 1399-1403 წლებში დასახმარებლად მოიარა იტალია, საფრანგეთი და ინგლისი. როდესაც 1402 წელს ანკარასთან თემურლენგმა თურქები გაანადგურა, ამით ისარგებლა მანუელ -მ და 1403 წელს თესალონიკე დაიბრუნა. 1424 წელს კვლავ იკისრა თურქებისათვის ხარკის გადახდა. 1425 წელს ტახტიდან გადადგა და ბერად აღიკვეცა მათეს სახელით. მანუელ მხარს უჭერდა ჰუმანისტურ მოძრაობას, ცნობილი იყო აგრეთვე როგორც მწერალი.
ძეგვის სამების დიდი ეკლესია

ძეგვის სამების დიდი ეკლესია — ეკლესია მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძეგვში. მდებარეობს სოფლის განაპირას, ჩრდილოეთით, სასაფლაოზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (12,2 6,5 მ), აგებულია კარგად გათლილი, მოყვითალო-მოყავისფრო ქვიშაქვის კვადრებით. შესასვლელი ორი აქვს - სამხრეთით (ამოშენებულია) და დასავლეთით. დასავლეთის შესასვლელი შიგნიდან თაღოვანია, გარედან არქიტრავითაა გადახურული. აღმოსავლეთით ფართო მხრებითა და მათზე გადაყვანილი ორსაფეხურიანი სატრიუმფო თაღით გამოყოფილი ღრმა საკურთხეველია. თაღის ქუსლებთან რთულპროფილიანი (ორ ვიწრო თაროს შორის მოქცეული შეზნექილი სიბრტყე) კაპიტელებია. მათი ქვედა ნაწილი წინიდან გლუვია, ხოლო აფსიდის გვერდებზე მათ პროფილს თარო და დახრილი სიბრტყე შეადგენს. აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია. მის ჩრდილოეთით ერთი თაღოვანი ნიშია, ხოლო სამხრეთით - ორი. საკურთხეველში სწორკუთხა სატრაპეზო ქვა დგას. საკურთხევლის ბაქანი წინწამოწეულია, შუაში არდაბაგი აქვს. ეკლესიის დარბაზის გრძივ კედლებზე აფსიდის მხრებთან თითო კვადრატული არაღრმა სახატე ნიშია. სახატე ნიშებს რელიეფური კიდეები და თაღოვანი მოჩარჩოება აქვთ. ჩრდილოეთ კედელზე თაღოვან არეში გამოსახულია რელიეფური თვალი, ხოლო სამხრეთ კედელზე რელიეფური ჯვარი. დასავლეთ და გრძივ კედლებში თითო თაღოვანი სარკმელია. დარბაზი გადახურულია კამარით, რომელსაც შუაში გრძივ კედლებში ჩამაგრებული შეკიდული საბჯენი თაღი აქვს. ერთი თაღი დასავლეთის კედელთანაა. დასავლეთ ნაწილში ხის პატრონიკეა, რომელზეც ხის კიბით ადიოდნენ.

ფასადები თლილი ქვითაა მოპირკეთებული. სარკმლებს ლილვებიანი თაღოვანი საპირეები აქეს. აღმოსავლეთის ფასადზე, სარკმლის მარცხნივ შვიდსტრიქონიანი მხედრული წარწერაა, რომელშიც მოხსენიებულია კათალიკოსი ნიკოლოზ ამილახვარი, რომლის თაოსნობითაცაა აგებული ძეგვის სამების ეკლესია. ფასადები დასრულებულია მაღალი ლავგარდნით, რომელიც შედგენილია თაროსა და ლილვს შორის მოქცეული შეზნექილი სიბრტყისგან. დასავლეთ ფრონტონზე შემორჩენილია აგურით ნაგები გვიანდელი ხანის პატარა სამრეკლოს ნაწილი.
ძეგვის სამების მცირე ეკლესია

ძეგვის სამების მცირე ეკლესია —— ეკლესია მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძეგვში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 5-6 კილომეტრზე, ტყით დაფარულ მაღალი მთის წვერზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (7,9 4,8 მ), ნაგებია სხვადასხვა ზომის ტლანქად დამუშავებული ქვის კვადრებით. შიგნიდან და გარედან არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ღრმა აფსიდში ფართო თაღოვანი სარკმელია, რომლის მარჯვნივ ოთხკუთხა, ხოლო მარცხნივ ნახევარწრიული ნიშია. ერთი თაღოვანი სარკმელი ეკლესიის დასავლეთ კედლის ზედა ნაწილშია, ერთი ოთხკუთხა - კარის თავზე. დარბაზი გადახურულია შეისრული კამარით. შენობა შიგნიდან შელესილია.
მანღითები

მანღითები — ბუხარის ხანთა დინასტია 1753-1920 წლებში. რომელმაც შეცვალა აშთარხანიდების დინასტია. პირველი ემირი იყო მუჰამად რაჰიმი (1753-1758 წწ.), ემირ მუზაფარის (1860-1885 წწ.) დროს, 1868 და 1873 წლების ხელშეკრულებებით, ბუხარის სახანომ სცნო რუსეთის პროტექტორატი. მანღითების დინასტია დაემხო 1920 წელს, როდესაც გამოცხადდა ბუხარის სახალხო საბჭოთა რესპუბლიკა.
ტრიპოლიტანიური ლირა

ლირა — 1943-1951 წლებში ბრიტანეთის მიერ ოკუპირებული ლიბიის ტერიტორიის (მოგვიანებით ბრიტანეთის მანდატი) ფულის ერთეული. მას უშვებდა ტრიპოლიტანიის სამხედრო ხელმძღვანელობა და მიმოქცევაში იტალიურ ლირასთან ერთად იყო. ტრიპოლის და იტალიური ლირები 1951 წელს ჩაანაცვლა ლიბიურმა ფუნტმა შემდეგი კურსით 1 ფუნტი = 480 ლირა.

ქაღალდის ბანკნოტები
ამ ფულის ერთეულს აქ ჰქონდა მონეტები, ხოლო ქაღალდის ფულის ერთეული გამოდიოდა შემდეგი ნომინალებით: 1, 2, 5, 10, 50, 100, 500 და 1000 ლირა.
თავისუფლების კლუბი

თავისუფლების კლუბი — არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირი, რომელიც 2010 წელს დაარსდა საზოგადოებისათვის კონსერვატიული და ლიბერტარიანული იდეების გაცნობისა და განათლების დონის ამაღლების მიზნით. კლუბის მთავარი ფასეულობებია ეკონომიკური და პოლიტიკური თავისუფლება.

საქმიანობა
ორგანიზაციის საქმიანობა საგანმანათლებლო სფეროთი შემოფარგლება და გულისხმობს ისეთი პროექტების განხორციელებას, როგორიცაა:

საჯარო ლექციების მოწყობა;
დებატებისა და დისკუსიების გამრთვა;
ბანაკების ორგანიზება;
საზოგადოებაში ინფორმაციულობის დონის ამაღლება;
ლიტერატურის თარგმნა და გავრცელება;
სოციალურ-ეკონომიკურ პროექტებზე მუშაობა.

განხორციელებული პროეტები
კლუბმა უკვე მოაწყო 10-ზე მეტი საჯარო ლექცია, რომელთაც უძღვებოდნენ საქართველოსა და მსოფლიოში ცნობილი ლექტორები, წარმატებული მოაზროვნეები. ასევე 2012 წლის 11-17 თებერვალს თავისუფალი და აგრარული უნივერსიტეტის მხარდაჭერით ჩაატარა პირველი თავისუფლების ბანაკი, სადაც მონაწილეობა მიიღო 80-მდე დაინტერესებულმა სტუდენტმა.
ვაზინი

ვაზინი — ქალაქი დასავლეთ ლიბიაში, ტრიპოლიტანიაში, ნალუთის რაიონში. ქალაქ ტრიპოლიდან მდებარეობს 360 კილომერტში. 2006 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 8 541 ადამიანი. 2011 წლის 21 აპრილს ვაზინის ტერიტორიაზე გაიმართა ბრძოლა კადაფის მომხრეებსა და ოპოზიციას შორის. ქალაქი დაიპყრეს აჯანყებულებმა, ხოლო მუამარ კადაფის რეჟიმის მომხრეებმა გაქცევა მოახერხეს ტუნისში.
ქასრ-აბუ-ჰადი

ქასრ-აბუ-ჰადი — სოფელი ლიბიაში, სურთის რაიონში. მდებარეობს ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროს სიახლოვეს, ქალაქ სურთიდან სამხრეთით 20 კილომეტრში. 2006 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 4,890 ადამიანი. სოფლიდან 2 კილომეტრში მდებარეობს ღარდაბიის აეროპორტი. ქასრ-აბუ-ჰადიში დაიბადა ლიბიელი რევოლუციონერი და პოლიტიკოსი მუამარ კადაფი (1942-2011).
მაკედონური ომები

მაკედონური ომები — ომების სერია მაკედონიასა და რომის რესპუბლიკას შორის საბერძნეთსა და ელინისტურ სახელმწიფოებში ბატონობისათვის. ომები მიმდინარეობდა ძვ. წ. - საუკუნეებში. პუნიკური ომებისა და მაკედონური ომების შედეგად რომმა გაავრცელა თავისი ჰეგემონია მთელ ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე.

პირველი მაკედონური ომი
პირველი მაკედონური ომი მიმდინარეობდა ძვ. წ. 215-205 წლებში. მაკედონიის მეფემ ფილიპე -მ რომის წინააღმდეგ კავშირი შეკრა ჰანიბალთან, სცადა ილირიის დაპყრობა და მცირე აზიაში საკუთთარი სამფლობელოების გაფართოება. პირველ მაკედონურ ომს ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე მნიშვნელოვანი ტერიტორიული ცვლილებები არ მოჰყოლია. ფილიპე -მ ძვ. წ. 205 წელს დადო ზავი რომთან და ბრძოლა განაგრძო როდოსის, პერგამონისა და კარიის წინააღმდეგ.

მეორე მაკედონური ომი
მეორე მაკედონური ომი დაიწყო ძვ. წ. 200 წელს და დასრულდა ძვ. წ. 197 წელს. ეკონომიკურად და შინაპოლიტიკურად დასუსტებულმა მაკედონიამ წინააღმდეგობა ვერ გაუწია რომს და ძვ. წ. 197 წელს კინოსკეფალესთან სასტიკად დამარცხდნენ. მაკედონიამ დაკარგა ყველა სამფლობელო

მესამე მაკედონური ომი
მესამე მაკედონური ომი გრძელდებოდა ძვ. წ. 171-168 წლებში, რომელიც თავდაპირველად მაკედონელების წარმატებებით მიმდინარეობდა, მაგრამ ბოლოს, 168 წელს პიდნასთან რომაელებმა მაკედონელები გაანადგურეს.

მეოთხე მაკედონური ომი
მეოთხე მაკედონური ომი დაიწყო ძვ. წ. 150 წელს და მიმდინარეობდა 148 წლამდე. მაკედონური ომები დასრულდა საბერძნეთის დამოუკიდებლობის სრული დაკარგვით.
პირველი მაკედონური ომი

პირველი მაკედონური ომი — ომი მაკედონიასა და რომის იმპერიას შორის. მიმდინარეობდა ძვ. წ. 215-205 წლებში. მაკედონიის მეფემ ფილიპე -მ რომის წინააღმდეგ კავშირი შეკრა კართაგენთან, სცადა ილირიის დაპყრობა და მცირე აზიაში საკუთთარი სამფლობელოების გაფართოება. ამ დროს რომაელთა მთავარი ძალები ჰანიბალს ებრძოდა იტალიაში, მაკედონელებმა ვერ ისარგებლეს ამით და გაუბედავად მოქმედებდნენ. პირველ მაკედონურ ომს ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე მნიშვნელოვანი ტერიტორიული ცვლილებები არ მოჰყოლია, თუმცა რომმა მაინც შეძლო თავისი გავლენის გავრცელება საბერძნეთში. ფილიპე -მ ძვ. წ. 205 წელს დადო ზავი რომთან და ბრძოლა განაგრძო როდოსის, პერგამონისა და კარიის წინააღმდეგ.
გოროვნის ღვთისმშობლის ეკლესია

გოროვნის ღვთისმშობლის ეკლესია — ეკლესია მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ გოროვანში. მდებარეობს სოფლის განაპირას, წარწერის თანახმად აგებულია 1830 წელს.

ეკლესია დარბაზულია (10,14 5,43 მ), ნაგებია აგურითა და ნატეხი ქვით. შესასვლელი დასავლეთის მხარესაა. ნახევარწრიულ აფსიდში ერთი სარკმელი და ორი ნიშია. დარბაზი გადახურულია ცილინდრული კამარით, რომელიც მარტივი ფორმის პილასტრებზე დაყრდნობილ ორ თაღსა და დასავლეთის კედელს ეყრდნობა. ჩრდილოეთისა და სამხრეთის კედლებში ორ-ორი სარკმელია გაჭრილი. მოგვიანებით ორივე კედელზე ერთი სარკმელი გადაუკეთებიათ, ხოლო მეორე ამოუშენებიათ. ეკლესია შიგნიდან შელესილია. აფსიდის კონქში შემორჩენილია საუკუნის მხატვრობა.

დასავლეთის ფასადზე, შესასვლელის არქიტრავზე ჯვარია ამოკვეთილი. არქიტრავის ზემოთ ქვისთაღიანი სარკმელია. სარკმლის ორივე მხარეს ჩასმულია თეთრი ქვის სწორკუთხა ფილები მხედრული წარწერით, რომელშიც აღნიშნულია ეკლესიის აგების თარიღი და მოხსენიებულია ხუროთმოძღვარი (თედო). ჩრდილოეთისა და სამხრეთის ფასადებზე 0,12 მ სიღრმის სამ-სამი ნიშია. აღმოსავლეთ ფასადზე სარკმელი თაღოვანია. ეკლესიას აგურის ლავგარდანი აქვს. სახურავი ორფერდაა, გადახურულია კრამიტით. მოგვიანებით ეკლესიისათვის დასავლეთ მხარეს მცირე ზომის სამრეკლო დაუშენებიათ.
მეორე მაკედონური ომი

მეორე მაკედონური ომი — ომი მაკედონიასა და რომის იმპერიას შორის. მიმდინარეობდა ძვ. წ. 200-197 წლებში.

მეორე პუნიკურ ომში (ძვ. წ. 218-201 წწ.) კართაგენზე გამარჯვებამ რომს საშუალება მისცა აქტიურად ემოქმედა ბალკანეთში. მან დაიწყო მეორე მაკედონური ომი. მაკედონია ეკონომიკურად დასუსტებული იყო, ქვეყნის შიგნით ძლიერდებოდა ოპოზიცია მეფის წინააღმდეგ, არც რომთან ომი იყო პოპულარული. ფილიპე -მ სცადა ზავი დაედო რომთან, მაგრამ უშედეგოდ. მაკედონელები ძვ. წ. 197 წელს კინოსკეფალესთან სასტიკად დამარცხდნენ. მაკედონიამ დაკარგა ყველა სამფლობელო, იძულებული გახდა მთელი ფლოტი (6 გემის გარდა) რომისთვის გადაეცა, აგრეთვე ეკისრა ვალდებულება, რომ ჯარს 5 ათას კაცამდე შეამცირებდა და რომის მოკავშირეებს თავს არ დაესხმოდა. საბერძნეთი „თავისუფალ“ ქვეყანად გამოცხადდა, არსებითად კი რომის გავლენის ქვეშ მოექცა.
კეხიჯვრის ეკლესია

კეხიჯვრის ეკლესია — ეკლესია მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წეროვანში. მდებარეობს სოფლის განაპირას, მაღალი ქედის ფერდზე. სტილისტური ნიშნებით თარიღდება საუკუნით.

ეკლესია დარბაზულია (9,04 8,11 მ), ნაგებია ნატეხი და რიყის ქვით, კონსტრუქციულ ადგილებში თლილი ქვაა გამოყენებული, ხოლო დეკორატიული მიზნით - ღია-მომწვანო ფერის ტუფი. ეკლესიის აფსიდი ნალისებრია. სატრიუმფო თაღი სადა, მარტივპროფილიან იმპოსტებს ეყრდნობა. აფსიდში მაღალი და განიერი სარკმელია. ასეთივე სარკმლებია ჩრდილოთისა და სამხრეთის კედლებში. ეკლესიაზე ჩრდილოეთით და სამხრეთით მიშენებულია სწორკუთხა სათავსები. ჩრდილოეთის რომელშიც შესვლაც ეკლესიის დარბაზიდან შეიძლება, მოკლეა. სამხრეთს კი ეკლესიას მთელ სიგრძეზე გასდევს. აღმოსავლეთის ფასადის სარკმელი მორთულია თაღოვანი სათაურით.
მესამე მაკედონური ომი

მესამე მაკედონური ომი — ომი მაკედონიასა და რომის იმპერიას შორის. მიმდინარეობდა ძვ. წ. 171-168 წლებში.

ძვ. წ. 179 წელს ფილიპე -ის სიკვდილის შემდეგ მისი ძე პერსევსი რომთან საომრად მზადებას შეუდგა. ჩაახშო მაკედონელ დიდებულთა ოპოზიცია, გააძლიერა ქვეყანა, შექმნა 40 ათას კაციანი ლაშქარი და კავშირი დაამყარა რომისადმი მტრულად განწყობილ ქვეყნებთან (მ. შ. კართაგენთანაც). რომის სენატმა ბრალი დასდო პერსევსს ზავის პირობების დარღვევაში და დაიწყო მესამე მაკედონური ომი, რომელიც თავდაპირველად მაკედონელების წარმატებებით მიმდინარეობდა, მაგრამ ბოლოს, 168 წელს პიდნასთან რომაელებმა მაკედონელები გაანადგურეს, პერსევსი გაიქცა, შემდეგ კი ტყვედ ჩავარდა. რომმა მაკედონიის ოკუპაცია მოახდინა, გააუქმა სამეფო ხელისუფლება და ქვეყანა 4 ოლქად დაყო.
დორა მაარი კატასთან ერთად

(დორა მაარი კატასთან ერთად) — პაბლო პიკასოს 1941 წლის ტილო, რომელზეც გამოსახულია ხის სკამზე მჯდარი დორა მაარი — ფრანგი ფოტოგრაფი და პოეტი, პიკასოს მუზა.

მაარის მარჯვენა ბეჭთან არის პატარა შავი კატა, რომელიც მისკენ მიემართება. ეს ნახატი ყველაზე ძვირადღირებული ფერწერული ტილოების სიაშია, მის შემდეგ, რაც 2006 წელს სოთბის აუქციონზე საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა და ბიზნესმენმა — ბიძინა ივანიშვილმა ის 95,2 მილიონ აშშ დოლარად შეიძინა.