პენაია განილაუ

პენაია განილაუ (დ. 28 ივლისი, 1918 – გ. 15 დეკემბერი, 1993) და 16 სექტემბერს ახალი ზელანდიის მაორის წინააღმდეგ 14-4 მოგებულ მატჩში მიიღო მონაწილეობა. მეორე მსოფლიო ომის დროს ის ასეულის მეთაური იყო. 1959 წელს იგი საკანონმდებლო საბჭოს ნომინირებული წევრი გახდა, შემდგომში კი საჯარო სამსახურს დაუბრუნდა და 961 წელს ფიჯის საქმეთა მდივნის მოადგილე გახდა.

პოლიტიკური კარიერა
1963 წელს, პირველ არჩევნებში, რომელშიც ეთნიკურმა ფიჯელებმა პირდაპირი ხმა მისცეს, განილაუ საკანონმდებლო საბჭოში აირჩიეს. 1966 წლის არჩევნებში ის არ მონაწილეობდა, მაგრამ როდესაც 1967 წელს პასუხისმგებლიანი მთავრობა დამყარდა, იგი ფიჯის საქმეთა და ადგილობრივი თვითმმართველობის მინისტრად დაინიშნა, სადაც 1970 წლამდე მუშაობდა. შემდგომში 1970 წლიდან 1972 წლამდე ის შინაგან საქმეთა, მიწებისა და მინერალური რესურსების მინისტრის თანამდებობას იკავებდა, შემდეგ კი კომუნიკაციების, სამუშაოებისა და ტურიზმის მინისტრი გახდა. 1973 წელს იგი ვიცე-პრემიერ-მინისტრის თანამდებობას იკავებდა, თანამდებობა, რომელიც მას მომდევნო ათწლეულის განმავლობაში ეკავა; ამ პერიოდში ის ასევე შინაგან საქმეთა მინისტრის (1975–1983) და ფიჯის საქმეთა და სოფლის განვითარების მინისტრის (1977–1983) თანამდებობებს იკავებდა. 1983 წელს ის გენერალ-გუბერნატორი გახდა.

ბოლო გენერალ-გუბერნატორი, პირველი პრეზიდენტი
პენაია განილაუ ფიჯის უკანასკნელი გენერალ-გუბერნატორი უნდა ყოფილიყო. 1987 წელს ლეიტენანტ-პოლკოვნიკ სიტივნი რაბუკას მიერ ორი სამხედრო გადატრიალება განხორციელდა. 14 მაისს პირველი გადატრიალების შემდეგ განილაუმ კატეგორიულად უარი თქვა გენერალ-გუბერნატორის თანამდებობის დათმობაზე. კონსტიტუციის დაცვის მცდელობისას, მან სცადა ფიჯის საპარლამენტო დემოკრატიაში დაბრუნება, მაგრამ მეორე გადატრიალების შედეგად, 1987 წლის 15 ოქტომბერს, ფიჯის მონარქიის დასასრულთან ერთად, გენერალ-გუბერნატორის თანამდებობიდან გადადგომა აიძულა.

დედოფალ ელისაბედ -ისადმი გაგზავნილ გადადგომის წერილში განილაუ წერდა:

„მოკრძალებული მოვალეობით, ფიჯიში თქვენი წარმომადგენლის რანგში, მსურს, წარმოგიდგინოთ შემდეგი რჩევა. ფიჯიში პოლიტიკური და კონსტიტუციური სიტუაციის გაურკვევლობის გამო, გადავწყვიტე, თქვენს უდიდებულესობას ვთხოვო, დაუყოვნებლივ გამათავისუფლოთ გენერალ-გუბერნატორის თანამდებობიდან. ამას დიდი სინანულით ვაკეთებ, მაგრამ ჩემი მცდელობები, შემენარჩუნებინა კონსტიტუციური მმართველობა ფიჯიში, უშედეგო აღმოჩნდა და ვერ ვხედავ ალტერნატიულ გზას წინსვლისთვის. ღრმა პატივისცემით, პენაია განილაუ, გენერალ-გუბერნატორი.“

1987 წლის 8 დეკემბერს, პენაია განილაუ დაინიშნა ფიჯის ახალი რესპუბლიკის პირველ პრეზიდენტად. მან უზრუნველყო დროებითი სამოქალაქო მთავრობის დანიშვნა, რომელიც ფიჯის უხელმძღვანელებდა კონსტიტუციური ცვლილებების ხუთწლიან გარდამავალ პერიოდში. ამ პერიოდში ის ხელმძღვანელობდა ფიჯის 1990 წლის კონსტიტუციის გამოქვეყნებას. 1987 წლის კრიზისის შემდეგ პირველი საყოველთაო არჩევნები 1992 წელს ჩატარდა. ის პრეზიდენტად და სახელმწიფოს მეთაურად 1993 წელს გარდაცვალებამდე დარჩა, თუმცა ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო იძულებული გახდა ყოველდღიური ფუნქციების უმეტესი ნაწილი 1992 წელს ვიცე-პრეზიდენტისთვის, რატუ სერ კამისესე მარასთვის გადაეცა. ის ოფიციალურ პრეზიდენტად გარდაცვალებამდე დარჩა.

საპატიო წოდებები
რატუ სერ პენაია განილაუს სიცოცხლის განმავლობაში მრავალი ჯილდო მიენიჭა. მათ შორის იყო ფიჯის საპატიო დოქტორის წოდება (1956), ბრიტანული სამეფო ორდენის ორდენი (1960), -ის კომპანიონი (1968), ფიჯის ორდენის ორდენი (1970), ფიჯის ორდენის ორდენი (1974), ფიჯის ორდენის ორდენი (1982) და ფიჯის ორდენის ორდენი (1983). მან ასევე მიიღო საპატიო დოქტორის წოდება განათლების დარგში 1974 წელს.

პირადი დეტალები
ძირითადად აი სოკულას კლანის შთამომავალი, განილაუ 1988 წელს მეთოთხმეტე ტუი კაკაუდ დაინიშნა, კაკაუდროვეს პროვინციის ტრადიციული მმართველი. ამგვარად, იგი აღიარებული იყო ტოვატას კონფედერაციის უზენაეს ბელადად, რომელიც მოიცავდა ფიჯის ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ ნაწილს, რაც მას ფიჯის საპატიო წოდების სამ ყველაზე მაღალი რანგის ბელადს შორის აქცევდა.

განილაუ სამჯერ იყო დაქორწინებული და ჰყავდა ორი ქალიშვილი და ექვსი ვაჟი, რომელთაგან ერთ-ერთმა, რატუ ეპელმა განილაუმ, მის კვალს გაჰყვა და საკუთარი პოლიტიკური კარიერა აირჩია. როგორც სახელმწიფო მოღვაწე, განილაუ ზომიერ კონსერვატორად ითვლებოდა, რომელიც ინარჩუნებდა მთავარი სისტემის ტრადიციებს, მაგრამ იზიარებდა თანამედროვე პოლიტიკურ ინსტიტუტებს. იგი გარდაიცვალა 75 წლის ასაკში, 1993 წლის 15 დეკემბერს, ვაშინგტონში, სადაც სამედიცინო მკურნალობას გადიოდა.