დიმიტრი ჩუპოვსკი

დიმიტრი ჩუპოვსკი (, დ. 8 ნოემბერი, 1878 — გ. 29 ოქტომბერი, 1940, სანქტ-პეტერბურგი) — მაკედონელი საზოგადო მოღვაწე, ფილოლოგი და ლექსიკოგრაფი. მაკედონური ენის სახელმძღვანელოების ავტორი.

ბიოგრაფია
დიმიტრი ჩუპოვსკი დაიბადა სოფელ პაპრადიშტეში (ამჟამად ჩაშკის თემის შემადგენლობაში, ჩრდილოეთ მაკედონია), რომელიც იმ დროს ოსმალეთის იმპერიის ნაწილს წარმოადგენდა. მამამისი მის დაბადებამდე მოკლეს. როდესაც ჩუპოვსკი 10 წლის იყო, მისი სოფელი დაიწვა და ის ოჯახთან ერთად ქალაქ კრუშევოში გადასახლდა, სადაც დედამისი დაიბადა. სავაჭრო საქმის შესწავლის შემდეგ, ის და მისი ძმები სამუშაოს საძიებლად სოფიაში გაემგზავრნენ. ახალდაარსებული ბულგარეთის სამეფოს დედაქალაქში ჩუპოვსკი დღისით მუშაობდა, ღამით კი დამიან გრუევის, პეტარ პოპ-არსოვისა და სხვა სტუდენტების მიერ დაფუძნებულ სკოლაში დადიოდა. შემდეგ მან განათლება ბელგრადსა და სანქტ-პეტერბურგში განაგრძო. ბულგარეთის მხარდამჭერი რევოლუციონერი ხრისტო შალდევი, რომელიც იმ დროს სანქტ-პეტერბურგში ცხოვრობდა, ჩუპოვსკის რუსეთის მხარდამჭერ ადამიანად ახასიათებდა. შალდევის ცნობებით, რომელიც სანქტ-პეტერბურგის მაკედონური საიდუმლო წრისა და -ს წევრი იყო, ჩუპოვსკი ისეთი იდეოლოგების გავლენის ქვეშ იმყოფებოდა, როგორებიც იყვნენ სერბი პროფესორები სტოიან ნოვაკოვიჩი, იოვან ცვიჯიჩი და ალექსანდრე ბელიჩი.

ნოვაკოვიჩი განსაკუთრებით იყენებდა თავის დიპლომატიურ როლს სანქტ-პეტერბურგში, რათა თავისი იდეები მაკედონიის ლიტერატურული საზოგადოების (დაარსებული 1902 წელს სანქტ-პეტერბურგში) და მისი წევრების, მათ შორის ჩუპოვსკის მეშვეობით განეხორციელებინა.

1905 წელს, როდესაც ჩუპოვსკიმ ველესში პირველი პან-მაკედონური კონფერენციის ორგანიზება სცადა, ის ქალაქიდან გააძევა -ს ადგილობრივმა ლიდერმა ივანე ნაუმოვმა. მას სიკვდილითაც დაემუქრნენ მისი პრო-მაკედონური და ანტი-ბულგარული შეხედულებების გამო. ბლაჟე რისტოვსკი ამტკიცებდა, რომ ეს ადგილობრივი ბულგარული მიტროპოლიტის ინტრიგების და შალდევის მოღვაწეობის შედეგი იყო, რომელიც შემდგომში ჩუპოვსკის სერბულ აგენტს უწოდებდა. თუმცა, მოგვიანებით, თავის მემუარებში შალდევმა 1904 წელს დაწერილი ჩუპოვსკის წერილი წარმოადგინა, სადაც ის ეწინააღმდეგება „სერბულ პროპაგანდას მაკედონიაში და მის დესტრუქციულ გავლენას ხალხზე“. ზოგიერთი ბულგარელი მკვლევარი ასევე მიიჩნევს, რომ ჩუპოვსკი მარგინალური ფიგურა იყო და რუსეთის იმპერიის საგარეო საქმეთა სამინისტროს სერბი აგენტი.

1912 წელს, ბალკანეთის ომის დაწყების და ოსმალეთის მაკედონიის ტერიტორიების მართლმადიდებლური ბალკანური ალიანსის ჯარების მიერ დაკავების შემდეგ, ჩუპოვსკი 17 ნოემბერს სოფიაში ჩავიდა. აქ მან მაკედონელი ემიგრანტების ნაწილთან შეხვედრა მოაწყო, თუმცა განსაკუთრებული წარმატების გარეშე. 4 დეკემბერს ის სკოპიეში ჩავიდა, სადაც მამისმამის სახლში დარჩა და ადგილობრივ მოსახლეობასთანაც შეხვდა გამართა. მისი მცდელობა, დაერწმუნებინა ისინი თავის პრო-მაკედონურ იდეებში, კვლავ ჩავარდა — მასზე უარი საკუთარმა ნათესავებმაც კი თქვეს.

შემდეგ ის ველესში გაემგზავრა, სადაც პან-მაკედონური კონფერენცია ჩაატარა, რომელიც დე-ფაქტო -ს მემარცხენე ფრთის რევოლუციონერების შეხვედრა იყო. ჩუპოვსკი მათ ლონდონის სამშვიდობო კონფერენციაზე წარმომადგენლების გაგზავნისკენ დაიჟინებით მოუწოდებდა, რათა ყოფილი ოსმალური მაკედონიის ტერიტორიული მთლიანობა შეენარჩუნებინათ, მაგრამ ეს მცდელობაც უშედეგოდ დასრულდა. ამის შემდეგ ჩუპოვსკიმ მაკედონია დატოვა და პეტერბურგში დაბრუნდა, სადაც მან მაკედონიის ავტონომიის მემორანდუმის მიწოდების ინიციატივა აიღო. ეს დოკუმენტი გაეგზავნა დიდ სახელმწიფოებსა და ბალკანეთის ალიანსის სხვა ქვეყნებს.

დიმიტრი ჩუპოვსკი 1902 წელს სანქტ-პეტერბურგში მაკედონიის ლიტერატურული საზოგადოების ერთ-ერთი დამაარსებელი იყო და 1902-1917 წლებში პრეზიდენტის პოსტსაც იკავებდა. მან დიდი რაოდენობით სტატიები და ოფიციალური დოკუმენტები შექმნა, გამოსცემდა „მაკედონიური კოლონიის“ ბიულეტენს, ასევე დააარსა მრავალი მაკედონური ორგანიზაცია.

ჩუპოვსკი ლექსებს რუსულ და მაკედონურ ენებზე წერდა. მისი ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაშრომებიდან აღსანიშნავია: პირველი მაკედონურ-რუსული ლექსიკონი, სამეცნიერო ნაშრომები მაკედონიურ გრამატიკაზე, ენციკლოპედიური მონოგრაფია მაკედონიასა და მაკედონელებზე, ეთნოგრაფიული და გეოგრაფიული რუკა მაკედონიის. მიმა მოღვაწეობამ მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა მაკედონიური ენისა და კულტურის განვითარებაში.

1913-1914 წლებში დიმიტრი ჩუპოვსკი აქტიურად თანამშრომლობდა პეტერბურგის გაზეთ „მაკედონიული ხმა“-თან, სადაც ის და მისი მოწაფეები ამტკიცებდნენ მაკედონელი ხალხის უნიკალურობას, როგორც ცალკე ეთნოსს, რომელიც განსხვავდება ბერძნების, ბულგარელებისა და სერბებისგან. მათი პუბლიკაციები ეძღვნებოდა: მაკედონური ეროვნული იდენტობის თეორიულ დასაბუთებას, დამოუკიდებელი მაკედონიული სახელმწიფოს იდეის პოპულარიზაციას, ოსმალური ბატონობისგან გათავისუფლების მოწოდებებს. ეს გაზეთი გახდა მაკედონური ეროვნული აღორძინების მნიშვნელოვანი პლატფორმა, სადაც პირველად სისტემატურად გამოიკვეთა მაკედონელობა, როგორც ცალკე ეროვნული კონცეფცია. ჩუპოვსკის მიერ ამ პერიოდში განვითარებული იდეები მოგვიანებით დაედო საფუძვლად მაკედონიური ეროვნული მოძრაობის თანამედროვე კონცეფციებს.

პირველი მსოფლიო ომისა და რუსეთის ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ჩუპოვსკის პოლიტიკური აქტივობა შეწყდა. ის საბჭოთა რუსეთში ემიგრირდა და 1940 წლის 29 ოქტომბერს ლენინგრადში გარდაიცვალა. მისი ბოლო ნაშრომები 1942 წელს ლენინგრადის დაბომბვის დროს განადგურდა.

დიმიტრი ჩუპოვსკი მაკედონიური ეროვნული მოძრაობის ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული მოღვაწეა.