მტკიცებულება

მტკიცებულება წინადადებისთვის არის ის, რაც ამყარებს აღნიშნულ წინადადებას. იგი, როგორც წესი, განიხილება, როგორც მინიშნება იმაზე, რომ წინადადება სიმართლეა. მტკიცებულების ზუსტი განსაზღვრება და ფუნქცია განსხვავდება სხვადასხვა სფეროში.
ეპისტემოლოგიაში მტკიცებულება არის ის, რაც რწმენას ამართლებს ან რაც ამართლებინებს ადამიანს დოქსასტური პოზიციის დაჭერას. მაგალითად, ხილვითი გამოცდილება ხეზე შეიძლება ჩაითვალოს მტკიცებულებად იმისთვის, რომ ხე არსებობს. ამ კონტექსტში მტკიცებულება, როგორც წესი, განიხილება როგორც პირადი გონებრივი მდგომარეობა.
ფენომენოლოგიაში მტკიცებულება შემოიფარგლება ინტუიტიური ცოდნით, რომელიც ხშირად დაკავშირებულია სადავო მოსაზრებასთან, თითქოსდა იგი იძლევა უცილობელ წვდომას სიმართლეზე.

მეცნიერებაში, მეცნიერული მტკიცებულება წარმოადგენს ინფორმაციას, რომელიც მიღებულია მეცნიერული მეთოდით და რომელიც ადასტურებს ან უარყოფს ჰიპოთეზებს, რითაც წარმოადგენს ნეიტრალურ არბიტრს კონკურენტ მეცნიერულ თეორიებს შორის. მაგალითად, მერკურის „ანომალიური“ ორბიტის გაზომვები ითვლება მტკიცებულებად, რომელიც ადასტურებს აინშტაინის ზოგად ფარდობითობის თეორიას.
დაუდგენლობისა და თეორიაზე დამოკიდებულების პრობლემები ქმნიან ორ მნიშვნელოვან დაბრკოლებას, რომელიც საფრთხეს უქმნის მეცნიერული მტკიცებულების როლს. მეცნიერების ფილოსოფოსები მტკიცებულებას, როგორც წესი, არ განიხილავენ გონებრივ მდგომარეობად, არამედ — როგორც დამოწმებად ინფორმაციას, ფიზიკურ ობიექტად ან მოვლენად, რომელიც მიღებულია მეცნიერული მეთოდის დაცვით.

სამართალში მტკიცებულება წარმოადგენს ინფორმაციას, რომელიც მიზნად ისახავს საქმისათვის არსებითად მნიშვნელოვანი მტკიცებების დადასტურებას ან უარყოფას. მტკიცებულებად შეიძლება მოიაზრებოდეს ჩვენება, დოკუმენტური მტკიცებულება, ასევე ფიზიკური მტკიცებულება.

მტკიცებულებასა და მის მიერ მხარდაჭერილ მტკიცებას შორის არსებული კავშირი განსხვავდება სიმტკიცის ხარისხით — სუსტი კორელაციიდან დაწყებული, დაუდავ მტკიცებამდე. მტკიცებულებითი კავშირის თეორიები იკვლევენ ამ ურთიერთობის ბუნებას. პრობლემების ალბათობრივი მოდელები ამტკიცებენ, რომ ინფორმაცია მტკიცებულებად შეიძლება ჩაითვალოს იმ შემთხვევაში, თუ ის ზრდის მტკიცების ალბათობას. ჰიპოთეტიკურ-დედუქციური მოდელის მიხედვით, მტკიცებულება წარმოადგენს ჰიპოთეზის დაკვირვებით შედეგს. პოზიტიური მაგალითის მიდგომა ამტკიცებს, რომ დაკვირვების წინადადება შეიძლება გახდეს უნივერსალური მტკიცების მტკიცებულება, თუკი ის აღწერს ამ მტკიცების დადებით მაგალითს.

მტკიცებულების ბუნება
ცნება
მისი ფართო გაგებით, მტკიცებულება არის ის, რაც მხარს უჭერს გარკვეულ მტკიცებას. ტრადიციულად, ეს ტერმინი ზოგჯერ უფრო ვიწრო მნიშვნელობით გამოიყენება: როგორც ისეთი ფაქტების ინტუიციური ცოდნა, რომლებიც განიხილება როგორც უდავო.
ამ შემთხვევაში გამოიყენება მხოლოდ ერთობითი ფორმა. აღნიშნული მნიშვნელობა განსაკუთრებით გავრცელებულია ფენომენოლოგიაში, სადაც მტკიცებულება აღიარებულია ფილოსოფიის ერთ-ერთ ფუნდამენტურ პრინციპად. იგი ითვლება საბოლოო გამართლების წყაროდ, რომელიც ფილოსოფიას უნდა გადააქციოს მკაცრ მეცნიერებად.
თანამედროვე გამოყენებაში, ხშირად გვხვდება მრავლობითი ფორმაც. აკადემიურ დისკურსში, მტკიცებულებას ცენტრალური ადგილი უკავია ცნობიერების თეორიაში და მეცნიერების ფილოსოფიაში. მტკიცებულებაზე დაყრდნობა გვხვდება მრავალ სფეროში — მათ შორის მეცნიერებაში, სასამართლო სისტემაში, ისტორიაში, ჟურნალიზმში და ყოველდღიურ მეტყველებაში.
მტკიცებულების ბუნების თაობაზე სხვადასხვა მცდელობა არსებობს. ისინი ხშირად იწყება ერთი კონკრეტული სფეროდან მიღებული ინტუიციებით ან მტკიცებულების თეორიული როლის გააზრებით და შემდეგ ამ ინტუიციების განზოგადებით ცდილობენ მტკიცებულების უნივერსალური განსაზღვრების ჩამოყალიბებას.

ერთი მნიშვნელოვანი ინტუიცია გვეუბნება, რომ მტკიცებულება არის ის, რაც ამართლებს რწმენებს. ამ მიმართულებით მიდის მსჯელობა ეფისტემოლოგიაში და ცდილობს მტკიცებულება განმარტოს პირადი გონებრივი მდგომარეობების მეშვეობით, მაგალითად, როგორც გამოცდილებები, სხვა რწმენები ან ცოდნა. ეს მჭიდროდ უკავშირდება იდეას, რომ რამდენად გონივრულია ადამიანი, განისაზღვრება იმით, როგორ რეაგირებს ის მტკიცებულებაზე.

სხვა ინტუიცია, რომელიც უფრო დომინანტურია მეცნიერების ფილოსოფიაში, ფოკუსირებულია მტკიცებულებაზე, როგორც იმაზე, რაც ადასტურებს ჰიპოთეზებს და წყვეტს კონკურენტ თეორიებს შორის დავას. ამ თვალსაზრისით, გადამწყვეტია, რომ მტკიცებულება იყოს საჯარო, რათა სხვადასხვა მეცნიერის შეეძლოს ერთსა და იმავე მტკიცებულებაზე დაყრდნობა. შესაბამისად, მტკიცებულებად საუკეთესოდ მიიჩნევა ფიზიკური ობიექტები და მოვლენები, რომლებიც შეიძლება დაკვირვებით შეგვაგრძნობინონ, განსხვავებით პირადი გონებრივი მდგომარეობებისგან. მაგალითად, როცა რთული მათემატიკური განტოლების შედეგი მათემატიკოსისთვის რამდენიმე საათის დიდუქციის შემდეგ უფრო ან ნაკლებად ნათელი ხდება, ეჭვების გარეშე, ამასთან შედარებით მარტივი ფორმულა მათთვის უფრო აშკარაა.

რიოფრიომ დააფიქსირა რამდენიმე მახასიათებელი, რომლებიც თანდაყოლილია აშკარა არგუმენტებსა და მტკიცებულებებში. რაც უფრო აშკარაა მტკიცებულება, მით მეტად არის ეს მახასიათებლები მასში წარმოდგენილი. არსებობს მტკიცებულების ექვსი შიდამონაცველი მახასიათებელი:

სიმართლე იმაში მდგომარეობს, რაც აშკარაა, მაშინ როცა ტყუილი ან არარაციონალურობა, მიუხედავად იმისა, რომ ზოგჯერ აშკარად შეიძლება აღიქმებოდეს, სინამდვილეში მოკლებულია ნამდვილი მტკიცებულების არსებობას.

რაც აშკარაა, თავსებადობაშია სხვა ცოდნის მეშვეობით მოპოვებულ სიმართლეებთან. ყოველი გადაულახავი შეუთავსებლობა მიუთითებს შეცდომის ან ტყუილის არსებობაზე.

აშკარა სიმართლეები ეფუძნება აუცილებელ გონებრივ მსჯელობას.

ყველაზე მარტივი სიმართლეები ყველაზე აშკარაა — ისინი თავიანთ თავში შეიცავენ ახსნას და არ საჭიროებენ არგუმენტაციას, რათა ინტელექტმა ისინი გაიგოს. თუმცა, მათთვის, ვისაც აკლია სათანადო განათლება, ზოგიერთი უფრო რთული სიმართლე საჭიროებს რაციონალურ დისკურსს, რათა გახდეს აშკარა.

აშკარა სიმართლეები არ საჭიროებენ გამართლებას — ისინი უეჭველია. ისინი ინტუიციურად აღიქმება ინტელექტით, დამატებითი დისკურსის, არგუმენტის ან დამტკიცების გარეშე.

აშკარა სიმართლეები არის ნათელი, გამჭვირვალე და სინათლით გაჯერებული

გარდა ამისა, იმ საკითხებზე, რომლებიც მეტ-ნაკლებად აშკარაა, შეიძლება გამოვლენილ იქნას ოთხი სუბიექტური ანუ გარე მახასიათებელი:

აშკარა ცოდნა იწვევს უეჭველობის განცდას და მცოდნეს უნერგავს უსაფრთხოების სუბიექტურ შეგრძნებას, ვინაიდან იგი მიიჩნევს, რომ სიმართლესთან შესაბამისობა აქვს მიღწეული.

თავდაპირველად, აშკარა სიმართლეები აღიქმება როგორც ბუნებრივი და უშუალო რამ, როგორც ამას არისტოტელე აღნიშნავდა. ისინი თანდაყოლილია ინტელექტში, რაც განაპირობებს მშვიდობიან და ჰარმონიულ გაგებას.

შესაბამისად, აშკარა სიმართლეები ჩანს როგორც ფართოდ გაზიარებული — მჭიდროდ დაკავშირებული ჯანსაღ გონებასთან, რომელიც მოიცავს ზოგადად მიღებულ რწმენებს.

აშკარა სიმართლეები ნოყიერი ნიადაგია: ისინი ქმნიან მყარ საძირკველს, რომელზეც მეცნიერული ცოდნის სხვა დარგები წარმოსახვით ყვავის.

ამ ათმა მახასიათებელმა, რომელიც განსაზღვრავს აშკარას, რიოფრიოს საშუალება მისცა ჩამოეყალიბებინა „მტკიცებულების ტესტი“, რომელიც ადგენს, თუ რამდენად მაღალია უეჭველობა ან მტკიცებულება, რომელიც ერთ არგუმენტს ან მტკიცებულებას შეიძლება ჰქონდეს. უილიამსონის მიხედვით, ცოდნის მთელი მოცულობა და მხოლოდ ის წარმოადგენს მტკიცებულებას. კონი და ფელდმანი კი ფიქრობენ, რომ მტკიცებულებად უნდა ჩაითვალოს მხოლოდ გონების მიმდინარე მდგომარეობები.

ეპისტემოლოგიაში
იმ ძირითადი ინტუიციის მიხედვით, რომელიც ეპისტემოლოგიაში არსებობს მტკიცებულების როლის შესახებ, ის არის ის, რაც ამართლებს რწმენებს. მაგალითად, ფიბის სმენითი გამოცდილება მუსიკისგან ამართლებს მის რწმენას, რომ სათქმელები ჩართულია. იმისათვის, რომ მტკიცებულება ითამაშოს ეს როლი, აუცილებელია, რომ ის თავად მორწმუნეს ჰქონდეს გააზრებული ან ფლობდეს მას.
ზოგჯერ ამტკიცებენ, რომ ერთი მენტალური მდგომარეობის ფლობა, რომელსაც შეუძლია გაამართლოს სხვა რწმენა, არ არის საკმარისი იმისათვის, რომ თავად გამართლება შედგეს. ამ მსჯელობის უკან არსებული იდეა არის ის, რომ გამართლებული რწმენა უნდა იყოს დაკავშირებული ან დაფუძნებული იმ მენტალურ მდგომარეობაზე, რომელიც მტკიცებულებას წარმოადგენს. ამდენად, ფიბის რწმენა, რომ სათქმელები ჩართულია, არ არის გამართლებული მხოლოდ იმით, რომ მას აქვს სმენითი გამოცდილება, თუ ეს რწმენა არ ეფუძნება სწორედ ამ გამოცდილებას. ასე იქნებოდა, მაგალითად, იმ შემთხვევაში, თუკი ფიბის ჰქონდა როგორც ეს გამოცდილება, ასევე შესაბამისი რწმენა, მაგრამ არ ჰქონდა გააზრებული, რომ მუსიკა სწორედ სათქმელებიდან მოდის.

ხანდახან ითვლება, რომ მხოლოდ წინადადებითი მენტალური მდგომარეობები შეუძლიათ შეასრულონ მტკიცებულების როლი — შეხედულება, რომელიც ცნობილია როგორც „წინადადებიობა“. მენტალური მდგომარეობა ითვლება წინადადებით, თუკი ის წარმოადგენს განწყობას, რომელიც მიმართულია წინადადებითი შინაარსისკენ. ასეთი განწყობები ხშირად გამოიხატება ზმნებით, როგორიცაა წარმოდგენა და თან ერთვის "რომ"-ის შემცველი წინადადება, მაგალითად: „რობერტს სჯერა, რომ კუთხის მაღაზიაში რძე იყიდება.“
ეს შეხედულება უარყოფს იმას, რომ გრძნობის შთაბეჭდილებები შეიძლება ითვლებოდეს მტკიცებულებად. სწორედ ეს ხშირად გამოიყენება აღნიშნული შეხედულების საწინააღმდეგო არგუმენტად, ვინაიდან შთაბეჭდილებები ტრადიციულად განიხილება როგორც მტკიცებულება ეს ხდება მაშინ, როდესაც ჩვენ ვფლობთ შეცდომაში შემყვან მტკიცებულებებს. მაგალითად, ფილმში მატრიცა ნეოსთვის გონივრული იყო სჯეროდა, რომ ის ცხოვრობდა საუკუნეში, რადგან მის რწმენას მხარს უჭერდა ყველა მის ხელთ არსებული მტკიცებულება, მიუხედავად იმისა, რომ ეს მტკიცებულება მოტყუებული იყო და სიმულირებულ რეალობას ეკუთვნოდა.
მტკიცებულებისა და გონივრულობის ეს ახსნა ასევე ვრცელდება სხვა დოქსასტიიურ განწყობებზე, როგორიცაა ურწმუნოება და რწმენის შეჩერება. შესაბამისად, გონივრულობა არ მოითხოვს მხოლოდ იმას, რომ დავიჯეროთ რაღაც, როდესაც გვაქვს გადამწყვეტი მტკიცებულება მის სასარგებლოდ; ის ასევე მოითხოვს, რომ არ დავიჯეროთ რაღაც, როდესაც გვაქვს გადამწყვეტი მტკიცებულება მის წინააღმდეგ, და რომ რწმენა შევაჩეროთ, თუკი ორივე მხარეს გვაკლია შესაბამისი მტკიცებულება.
ეს განსხვავდება ე.წ. ცარიელი ინტენციებისგან, როდესაც პიროვნება მიუთითებს კონკრეტულ ფაქტობრივ მდგომარეობაზე გარკვეული მოსაზრებით, თუმცა ინტუიციური წარმოდგენის გარეშე. ეს არის მიზეზი იმისა, თუ რატომ ასოცირდება მტკიცებულება ხშირად სადავო თეზასთან, რომლის მიხედვითაც იგი წარმოადგენს სიმართლის უშუალო წვდომის საშუალებას. ამ გაგებით, აშკარად მოცემული ფენომენი თავადვე გარანტიას აძლევს საკუთარ სიმართლეს და შესაბამისად, განიხილება როგორც უეჭველი. მტკიცებულების ამ განსაკუთრებული ეპისტემოლოგიური სტატუსის გამო, იგი ფენომენოლოგიაში მიჩნეულია ფილოსოფიის საწყის პრინციპად. მტკიცებულებაზე დაფუძნებული ეს მეთოდი მიზნად ისახავს, ფილოსფიას მისცეს შესაძლებლობა დაძლიოს ტრადიციულად გადაუწყვეტელი უთანხმოებები და შესაბამისად, გადაიქცეს მკაცრ მეცნიერებად.ფენომენოლოგიის ეს შორსმიმავალი პრეტენზია, რომელიც ეფუძნება აბსოლუტურ დარწმუნებულობას, წარმოადგენს ერთ-ერთ მთავარ სამიზნეს მისი მოწინააღმდეგეებისთვის. ამგვარად, მრავალმა ფილოსოფოსმა დაასაბუთა, რომ თვით ყველაზე აშკარა ინტუიციურ ცოდნაზეც კი შესაძლებელია შეცდომა. ეს ჩანს, მაგალითად, იმაში, რომ თვით ფენომენოლოგებს შორისაც კი არსებობს მნიშვნელოვანი უთანხმოებები გამოცდილების ფუნდამენტურ სტრუქტურებზე.

მეცნიერებაში
მეცნიერებებში, მტკიცებულებად მიიჩნევა ის, რაც მეცნიერულ ჰიპოთეზებს ადასტურებს ან უარყოფს.ტერმინი „დადასტურება“ ზოგჯერ სინონიმურად გამოიყენება „მტკიცებითი მხარდაჭერის“ მნიშვნელობით. მაგალითად, მერკურის „ანომალიური“ ორბიტის გაზომვები განიხილება როგორც აინშტაინის ფარდობითობის ზოგადი თეორიის დამადასტურებელი მტკიცებულება. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ერთმანეთის კონკურენტ თეორიებს შორის არჩევნისას. ამ კონკრეტულ შემთხვევაში, მტკიცებულება ასრულებს ნიუტონისა და აინშტაინის მზიდველობის თეორიებს შორის „ნეიტრალური არბიტრის“ როლს. ეს კი მხოლოდ მაშინ არის შესაძლებელი, როდესაც მეცნიერული მტკიცებულება არის საჯარო და კონტრავერსიისგან თავისუფალი, ისე რომ კონკურენტ მეცნიერთა შორის არსებობს თანხმობა, თუ რა მტკიცებულება გვაქვს ხელთ. ამ მოთხოვნებიდან გამომდინარე, მეცნიერული მტკიცებულება არ უნდა განისაზღვროს როგორც პირადი მენტალური მდგომარეობა, არამედ როგორც საჯარო ფიზიკური ობიექტი ან მოვლენა. მაგალითად, მეცნიერული ყოველდღიური გამოცდილებით მიღებული მტკიცებულება მძიმეობის შესახებ ერთნაირად ადასტურებს როგორც ნიუტონის, ისე აინშტაინის თეორიებს და, შესაბამისად, ვერ უზრუნველყოფს მეცნიერთა შორის კონსესუსის მიღწევას. თუმცა ასეთ შემთხვევაში ხშირად მტკიცებულების თანდათანობითი დაგროვება იწვევს კონსენსუსის ჩამოყალიბებას. მტკიცებულებაზე დაფუძნებული ეს პროცესები კონსესუსისკენ მიყვანისაკენ, ერთ-ერთ დამახასიათებელ ნიშნად მიიჩნევა მეცნიერებისათვის და განსხვავდება სხვა დისციპლინებისგან.

კიდევ ერთი პრობლემა, რომელიც დაკავშირებულია მტკიცებულების ცნებასთან, როგორც ჰიპოთეზების დადასტურების საშუალებასთან, ისაა, რომ ის, რასაც ზოგიერთი მეცნიერი მტკიცებულებად მიიჩნევს, ხშირად მოიცავს ისეთ თეორიულ წინაპირობებს, რომლებიც სხვა მეცნიერებს არ იზიარებენ. ეს ფენომენი ცნობილია როგორც თეორიულად განპირობებულობა. ზოგიერთი შემთხვევა თეორიულად განპირობებულობისა შედარებით საკამათო არ არის, მაგალითად, როდესაც მოსაზომი აპარატის მიერ ნაჩვენები რიცხვები საჭიროებს დამატებით პირობებს იმის თაობაზე, როგორ მოქმედებს აღნიშნული აპარატი და რა იქნა ზომილი, რათა მათი ინტერპრეტაცია მტკიცებულებად გახდეს შესაძლებელი. სხვა შემთხვევები უფრო სადავოა, მაგალითად, იდეა, რომ სხვადასხვა ადამიანები ან კულტურები სამყაროს აღიქვამენ განსხვავებული, პარადიგმატული ცნობიერების საშუალებით, რაც იწვევს შთაბეჭდილებების ძლიერ განსხვავებას იმაზე, თუ რა ხდება რეალურად და რა შეიძლება ჩაითვალოს მტკიცებულებად. თეორიულად განპირობებულობა საფრთხეს უქმნის მტკიცებულების როლს, როგორც ნეიტრალურ არბიტრს, რადგან ეს დამატებითი წინაპირობები შესაძლოა თეორიების ერთ მხარეს მიანიჭონ უპირატესობა. ამას ასევე შეუძლია ხელი შეუშალოს კონსესუსის ჩამოყალიბებას, ვინაიდან განსხვავებული მხარეები ვერ თანხმდებიან იმაზე, თუ რა არის მტკიცებულება. თუ ეს თეორიულად განპირობებულობა განიმარტება ყველაზე ფართო მნიშვნელობით, მაშინ საკამათო არ არის, რომ მისი გარკვეული ფორმა ნამდვილად არსებობს. თუმცა საკითხავია, წარმოადგენს თუ არა ის სერიოზულ საფრთხეს მეცნიერული მტკიცებულებისთვის, თუკი სწორედ ამ მნიშვნელობით გავიგებთ მას.

მტკიცებულებით კავშირის ბუნება
ფილოსოფოსებმა საუკუნეში დაიწყეს მტკიცებულებით კავშირის — იმ კავშირის კვლევა, რომელიც მტკიცებულებასა და მის მიერ მხარდაჭერილ წინადადებას შორის არსებობს. მტკიცებულებით კავშირის ბუნების საკითხი გულისხმობს კითხვას იმაზე, თუ როგორი უნდა იყოს ეს კავშირი, რომ ერთმა რამემ გაამართლოს რწმენა ან დაადასტუროს ჰიპოთეზა. მაგალითად, დაკვირვება, რომ „ეს გედი თეთრია“, წარმოადგენს ჰიპოთეზის — „ყველა გედი [[თეთრი ფერი|თეთრია]“ — დადებით მაგალითს. აღნიშნული მიდგომა შესაძლებელია ზუსტად ფორმულირდეს [[პირველი დონის ლოგიკა|პირველი დონის ლოგიკის]] საშუალებით: წინადადება წარმოადგენს ჰიპოთეზის მტკიცებულებას მაშინ, როდესაც იგი იწვევს ჰიპოთეზის [[განვითარება (ლოგიკა)|განვითარებას]].

მტკიცების ტვირთი
„[[მტკიცების ტვირთი]]“ აღნიშნავს იმ [[ვალდებულება|ვალდებულებას]], რომელიც ეკისრება ერთ მხარეს [[დაპირისპირება|დაპირისპირებაში]] ან [[დავა|დავაში]] — მოიტანოს საკმარისი [[მტკიცებულება]], რათა შეცვალოს მეორე მხარის ან მესამე მხარის [[რწმენა]] მათი საწყისი პოზიციიდან. მტკიცების ტვირთი მოითხოვს როგორც დამადასტურებელი [[მტკიცებულება|მტკიცებულებების]] წარმოდგენას, ისე საწინააღმდეგო მტკიცებულებების უარყოფას. მტკიცებულებაზე დაყრდნობით მიღებული [[დასკვნა|დასკვნები]] შესაძლოა გახდეს [[კრიტიკა|კრიტიკის]] საგანი იმ შემთხვევაში, თუკი ვერ დაკმაყოფილდა მტკიცების ტვირთის მოთხოვნა.

ორი მთავარი საკითხი, რომლებიც მტკიცების ტვირთის განსაზღვრისას განიხილება, არის:
ვიზე ვრცელდება [[მტკიცების ტვირთი]]?
რა ხარისხით უნდა იყოს მტკიცება გამყარებული სარწმუნო [[მტკიცებულება|მტკიცებულებით]]?
მეორე კითხვა დამოკიდებულია იმ საკითხის ბუნებაზე, რომლის ირგვლივაც არსებობს დავა და განსაზღვრავს იმ [[მტკიცებულება|მტკიცებულებების]] რაოდენობასა და ხარისხს, რომლებიც აუცილებელია მტკიცების ტვირთის შესასრულებლად.

[[შეერთებული შტატები|შეერთებულ შტატებში]] [[სისხლის სამართლის პროცესი|სისხლის სამართლის პროცესში]], მაგალითად, [[ბრალმდებელი]]ს ეკისრება მტკიცების ტვირთი, ვინაიდან [[ბრალდებული]] ითვლება [[უდანაშაულობის პრეზუმფცია|უდანაშაულოდ]], ვიდრე არ დადგინდება მისი [[დანაშაული]] [[გონივრული ეჭვი|გონივრული ეჭვის]] ფარგლებს გარეთ. ანალოგიურად, უმეტეს [[საჯარო სამართალი|სამოქალაქო პროცესებში]], [[მომჩემი]]ს ეკისრება მტკიცების ტვირთი და მას ევალება დაარწმუნოს [[მოსამართლე]] ან [[ნაფიცი მსაჯული]], რომ [[მტკიცებულება|მტკიცებულებების]] წონა მის მხარეს არის.

სხვა [[მტკიცების სტანდარტი|მტკიცების იურიდიულ სტანდარტებს]] შორის განასხვავებენ: „[[გონივრული ეჭვი|გონივრულ ეჭვს]]“, „[[სავარაუდო საფუძველი|სავარაუდო საფუძველს]]“ (როგორიცაა [[დაკავება]]ს შემთხვევა), „[[პრივა ფასე]] [[მტკიცებულება|მტკიცებულებას]]“, „[[სარწმუნო მტკიცებულება|სარწმუნო მტკიცებულებას]]“, „[[სათანადო მტკიცებულება|სათანადო მტკიცებულებას]]“ და „[[ცხადი და დამაჯერებელი მტკიცებულება|ცხად და დამაჯერებელ მტკიცებულებას]]“.

მტკიცებულების კონკრეტული ტიპები
[[ციფრული მტკიცებულება]]

[[პირადი გამოცდილება]]

[[ფიზიკური მტკიცებულება]]

[[ურთიერთობის მტკიცებულება]]

[[სამეცნიერო მტკიცებულება]]

[[მოწმის ჩვენება|მოწმის მტკიცებულება]]

[[ნაკვალევის მტკიცებულება]]