მარიანო პარედესი

მარიანო პარედესი ( დ. 1800 — გ. 1856) — გვატემალის პრეზიდენტი 1849 წლის 1 იანვრიდან 1851 წლის 6 ნოემბრამდე, როგორც კომპრომისული სახელმწიფოს მეთაური. პარედესი ხელისუფლებაში მოვიდა მას შემდეგ, რაც რაფაელ კარერა უეფექტო აღმოჩნდა აღმოსავლეთ გვატემალაში აჯანყებების ჩახშობისას, ხოლო ხანმოკლე მთავრობებმა ვერ შეძლეს წესრიგის აღდგენა. თუმცა, მარიანო პარედესმაც ვერ შეძლო გვატემალის გაკონტროლება.

პრეზიდენტობა
თავისი პირველი საპრეზიდენტო ვადის განმავლობაში (1844-1848), რაფაელ კარერამ ქვეყანა გადაჭარბებული კონსერვატიზმიდან ტრადიციულ გარემოში დააბრუნა; თუმცა, 1848 წელს ლიბერალებმა შეძლეს აეძულებინათ რაფაელ კარერა დაეტოვებინა თანამდებობა მას შემდეგ, რაც ქვეყანა რამდენიმე თვის განმავლობაში არეულობაში იყო. კარერა გადადგა საკუთარი ნებით და მექსიკაში გაემგზავრა. ახალი ლიბერალური რეჟიმი აისინენას ოჯახს დაუკავშირდა და სასწრაფოდ მიიღო კანონი, რომლითაც ხაზგასმით ბრძანეს კარერას სიკვდილით დასჯა, თუ იგი გაბედავდა გვატემალის მიწაზე დაბრუნებას. მისი არყოფნისას, კეცალტენანგოელმა ლიბერალმა კრიოლიოებმა (კოლონიზატორთა შთამომავლები) — გენერალ აგუსტინ გუსმანის ხელმძღვანელობით, რომელმაც ქალაქი მას შემდეგ დაიკავა, რაც მარიანო პარედესი მეხიკოში პრეზიდენტის თანამდებობის ჩასაბარებლად გამოიძახეს — 1848 წლის 26 აგვისტოს გამოაცხადეს, რომ ლოს-ალტოსი კვლავ დამოუკიდებელი სახელმწიფო იყო; ახალ სახელმწიფოს მხარს უჭერდა ვასკონსელოსის რეჟიმი ელ-სალვადორში და ვისენტე და სერაპიო კრუსების პარტიზანული არმია, რომლებიც გენერალ კარერას მტრებად იყვნენ გამოცხადებულნი. დროებით მთავრობას თავად გუსმანი ხელმძღვანელობდა, ხოლო კაბინეტის წევრებად ფლორენსიო მოლინა და მღვდელი ფერნანდო დავილა ჰყავდა. 1848 წლის 5 სექტემბერს, ალტენსელმა კრიოლიოებმა აირჩიეს ოფიციალური მთავრობა ფერნანდო ანტონიო მარტინესის მეთაურობით.

რაფაელ კარერას დაბრუნება
ამასობაში, კარერამ გვატემალაში დაბრუნება გადაწყვიტა და უუეტენანგოს გავლით შემოვიდა, სადაც შეხვდა ადგილობრივ ლიდერებს და უთხრა, რომ გამარჯვებისთვის უნდა გაერთიანებულიყვნენ; ლიდერები დათანხმდნენ და ნელ-ნელა სეგეგირებულმა მკვიდრმა თემებმა კარერას წინამძღოლობით ახალი ინდიელთა იდენტობის განვითარება დაიწყეს. ამავდროულად, გვატემალის აღმოსავლეთ ნაწილში, ხალაპას რეგიონი სულ უფრო საშიში ხდებოდა; ყოფილი პრეზიდენტი მარიანო რივერა პასი და ამბოხებულთა ლიდერი ვისენტე კრუსი ორივე იქ მოკლეს 1849 წელს, კორეგიდორის (ოლქის მმართველი) თანამდებობის დაკავების მცდელობისას.

როდესაც გაიგო, რომ ოფიცერი ხოსე ვიქტორ სავალა სუჩიტეპეკესის კორეგიდორად დაინიშნა, კარერამ თავის 100 იაკალტეკოელ მცველთან ერთად გადაკვეთა იაგუარებით სავსე სახიფათო ჯუნგლები ყოფილ მეგობართან შესახვედრად. შეხვედრისას სავალამ იგი არა მხოლოდ არ დააპატიმრა, არამედ დათანხმდა მის ბრძანებებს დამორჩილებოდა, რითაც ძლიერი მესიჯი გაუგზავნა როგორც ლიბერალებს, ისე კონსერვატორებს ქალაქ გვატემალაში; ისინი მიხვდნენ, რომ იძულებულნი იყვნენ კარერასთან მოლაპარაკება ეწარმოებინათ, წინააღმდეგ შემთხვევაში ორ ფრონტზე — კეცალტენანგოსა და ხალაპაში — მოუწევდათ ბრძოლა. კარერა დაბრუნდა კეცალტენანგოს რაიონში, ხოლო სავალა ტაქტიკური მანევრის სახით სუჩიტეპეკესში დარჩა. კარერას ესტუმრა პარედესის კაბინეტის წევრი, რომელსაც მან უთხრა, რომ აკონტროლებდა მკვიდრ მოსახლეობას და დაარწმუნა პარედესი, რომ მათ დაშოშმინებულს ამყოფებდა. როდესაც ემისარი ქალაქ გვატემალაში დაბრუნდა, პრეზიდენტს ყველაფერი უამბო, რაც კარერამ თქვა და დასძინა, რომ მკვიდრთა ძალები შთამბეჭდავი იყო.

აგუსტინ გუსმანი, ალტენსელთა ლიდერი, ანტიგუა გვატემალაში გაემგზავრა პარედესის ემისართა სხვა ჯგუფთან შესახვედრად; ისინი შეთანხმდნენ, რომ ლოს-ალტოსი კვლავ შეუერთდებოდა გვატემალას, ხოლო ეს უკანასკნელი დაეხმარებოდა გუსმანს მისი საძულველი მტრის დამარცხებასა და წყნარ ოკეანეზე პორტის აშენებაში. გუსმანი ამჯერად დარწმუნებული იყო გამარჯვებაში, მაგრამ მისი გეგმა გაქარწყლდა, როდესაც მისი არყოფნისას კარერამ და მისმა მკვიდრმა მოკავშირეებმა კეცალტენანგო დაიკავეს; კარერამ კორეგიდორად ინიასიო ირიგოიენი დანიშნა. გამოსვლისას ირიგოიენმა მეგობარს მიუჩურჩულა: „ახლა ის მართლაც ინდიელთა მეფეა!“.

შემდეგ გუსმანი ხალაპაში გაემგზავრა, სადაც ამბოხებულებთან გარიგება დადო, ხოლო ლუის ბატრეს ხუაროსმა დაარწმუნა პრეზიდენტი პარედესი, კარერასთან დაეჭირა საქმე; გუსმანმა ამბოხების ლიდერებისგან — ლეონ რაიმუნდოსგან, რობერტო რეიესისგან და აგუსტინ პერესისგან — მხოლოდ დროებითი ზავის მიღწევა შეძლო; თუმცა, ზავი ხანმოკლე აღმოჩნდა, რადგან ამბოხებულებმა 3 და 4 ივნისს ხალაპა გაძარცვეს. ამის შემდეგ გუსმანი ელ-სალვადორში გაემგზავრა, საიდანაც გარკვეული პერიოდის შემდეგ ცენტრალური ამერიკის დანარჩენ ლიბერალ ლიდერებს გაუგზავნა წერილი, რომელშიც თავს ესხმოდა „ველური“ რაფაელ კარერას ამორალურობასა და ბოროტებას. გუსმანი და აგუსტინ რეიესი გვატემალაში მოგვიანებით იმავე წელს შეიჭრნენ; კარერა და მისი ოფიცერი მათ დაედევნენ; ამბოხებულებმა გაქცევა შეძლეს და გაემართნენ ქალაქ გვატემალისკენ, რომელიც მცირე გარნიზონის გამო თითქმის დაუცველად იყო დატოვებული. გუსმანმა და რეიესმა კარერას სახლს ცეცხლი წაუკიდეს, შემდეგ კი ეროვნული სასახლისკენ გაემართნენ ხელისუფლების ხელში ჩასაგდებად, მაგრამ მათ ცეცხლითა და ზარბაზნით შეხვდნენ, რამაც მათი ძალები გაანადგურა და დაჭრა გუსმანი, რომელიც მალევე გარდაიცვალა.

ლა-არადას ბრძოლა
მას შემდეგ, რაც რაფაელ კარერა 1849 წელს გადასახლებიდან დაბრუნდა, ვასკონსელოსმა თავშესაფარი მისცა გვატემალელ ლიბერალებს, რომლებიც გვატემალის მთავრობას სხვადასხვა ფორმით ავიწროებდნენ: ხოსე ფრანსისკო ბარუნდია ამას აკეთებდა ლიბერალური გაზეთის მეშვეობით, რომელიც სპეციალურად ამ მიზნით იყო დაარსებული; ვასკონსელოსი მთელი წლის განმავლობაში მხარს უჭერდა ამბოხებულ ფრაქცია „ “-ს აღმოსავლეთ გვატემალაში, აწვდიდა და ურიგებდა მათ ფულსა და იარაღს. 1850 წლის ბოლოს ვასკონსელოსს მოთმინება გამოელია გვატემალასთან ომის ნელი პროგრესის გამო და გადაწყვიტა ღია თავდასხმა დაეგეგმა. ამ ვითარებაში, სალვადორის სახელმწიფოს მეთაურმა წამოიწყო კამპანია გვატემალის კონსერვატიული რეჟიმის წინააღმდეგ და მიიწვია ჰონდურასი და ნიკარაგუა ალიანსში მონაწილეობის მისაღებად; მხოლოდ ჰონდურასის მთავრობა, ხუან ლინდოს მეთაურობით, დასთანხმდა.

ამავდროულად, გვატემალაში, სადაც შემოჭრის გეგმები კარგად იყო ცნობილი, პრეზიდენტმა პარედესმა სიტუაციისთვის მოსამზადებლად სიფრთხილის ზომების მიღება დაიწყო, ხოლო გვატემალის არქიეპისკოპოსმა, ფრანსისკო გარსია პელაესმა, არქიეპარქიაში მშვიდობისთვის ლოცვის ბრძანება გასცა.

1851 წლის 4 იანვარს, დოროტეო ვასკონსელოსი და ხუან ლინდო შეხვდნენ ოკოტეპეკეში, ჰონდურასში, სადაც ხელი მოაწერეს ალიანსს გვატემალის წინააღმდეგ. სალვადორის არმიას ჰყავდა 4,000 კაცი, სათანადოდ გაწვრთნილი და შეიარაღებული, არტილერიის მხარდაჭერით; ჰონდურასის არმია 2,000 კაცს ითვლიდა. კოალიციური არმია განლაგდა მეტაპანში, ელ-სალვადორში, გვატემალისა და ჰონდურასის საზღვრებთან სიახლოვის გამო.

1851 წლის 28 იანვარს ვასკონსელოსმა წერილი გაუგზავნა გვატემალის საგარეო საქმეთა სამინისტროს, რომელშიც მოითხოვდა გვატემალის პრეზიდენტისგან ძალაუფლების დათმობას, რათა ალიანსს დაენიშნა ლიბერალებისადმი ლოიალური სახელმწიფოს ახალი მეთაური, ხოლო რაფაელ კარერა გაძევებულიყო და სალვადორული პოლკის თანხლებით გვატემალის ნებისმიერ სამხრეთ პორტში გადაეყვანათ. გვატემალის მთავრობა არ დაეთანხმა პირობებს და მოკავშირეთა არმია გვატემალის ტერიტორიაზე სამი სხვადასხვა ადგილიდან შევიდა. 29 იანვარს, 500-კაციანი კონტინგენტი შევიდა პინიუელასის, აგუა-ბლანკასა და ხუტიაპას გავლით, გენერალ ვისენტე ბაკეროს მეთაურობით, თუმცა დამპყრობელი ძალების უმეტესობა მეტაპანიდან დაიძრა. მოკავშირეთა არმია შედგებოდა 4,500 კაცისგან ვასკონსელოსის, როგორც მთავარსარდლის მეთაურობით. სხვა მეთაურები იყვნენ გენერალი ხოსე სანტოს გუარდიოლა, გენერალი რამონ ბელიოსო, გენერალი ხოსე ტრინიდად კაბანიასი და გენერალი ხერარდო ბარიოსი. გვატემალამ შეძლო 2,000 კაცის შეგროვება, რომელთაც ხელმძღვანელობდა გენერალ-ლეიტენანტი კარერა.

კარერას სტრატეგია იყო უკანდახევის ინსცენირება, რათა მტრის ძალები აეძულებინა „უკანდახეულ“ ჯარებს გაჰყოლოდნენ მის მიერ წინასწარ შერჩეულ ადგილას; 1851 წლის 1 თებერვალს ორივე არმია ერთმანეთის პირისპირ იდგა, მათ შორის მხოლოდ მდინარე სან-ხოსე იყო. კარერამ გაამაგრა ლა-არადას მთისწინეთი, რომლის მწვერვალი მდინარის დონიდან დაახლოებით 50 მეტრზე (160 ფუტი) იყო. გორაკსა და მდინარეს შორის 300 მეტრის (980 ფუტი) სიღრმის მდელო მდებარეობდა, ხოლო მდელოს გასწვრივ შაქრის ლერწმის პლანტაცია იყო. კარერამ თავისი არმია სამ ნაწილად დაყო: მარცხენა ფრთას სერნა და სოლარესი მეთაურობდნენ; მარჯვენა ფრთას — ბოლანიოსი. იგი პირადად ხელმძღვანელობდა ცენტრალურ ბატალიონს, სადაც განათავსა თავისი არტილერია. ხუთასი კაცი დარჩა ჩიკიმულაში ქალაქის დასაცავად და შესაძლო უკანდახევისას დასახმარებლად, რითაც მხოლოდ 1,500 გვატემალელი დარჩა 4,500 მტრის წინააღმდეგ.

კარერას სტრატეგიამ სრულყოფილად იმუშავა: მოკავშირეთა დანაკარგების საბოლოო რაოდენობა იყო 528 დაღუპული, 200 ტყვე, 1,000 თოფი, 13,000 ვაზნა, მრავალი სასაპალნე ცხოველი და ბარგი, 11 დოლი და შვიდი საარტილერიო იარაღი. კარერამ მოახდინა თავისი არმიის გადაჯგუფება და გადაკვეთა სალვადორის საზღვარი, რის შემდეგაც დაიკავა სანტა-ანა, სანამ მიიღებდა ბრძანებას პარედესისგან გვატემალაში დაბრუნების შესახებ, რადგან მოკავშირეები ცეცხლის შეწყვეტასა და სამშვიდობო ხელშეკრულებას ითხოვდნენ.

გარდაცვალება
ლა-არადაში გამარჯვების შემდეგ, კარერა გვატემალის პრეზიდენტად დასახელდა, ხოლო 1854 წელს სამუდამო პრეზიდენტადაც კი. პარედესი მაშინ მისი არმიის ერთგული წევრი იყო. 1856 წელს პრეზიდენტმა კარერამ გენერალი პარედესი ნიკარაგუაში გაგზავნა, რათა მონაწილეობა მიეღო ნიკარაგუის ეროვნულ ომში უილიამ უოკერის წინააღმდეგ, როგორც არმიის ნაწილის ცენტრალური მოკავშირე და გვატემალის ექსპედიციის მეთაური. მან თავისი ჯარები ნიკარაგუის ტერიტორიაზე წაიყვანა და შემდეგ შეუერთდა პოლკოვნიკ ხოსე ვიქტორ სავალას კოლონას, რომელთან ერთადაც გაემართა კოხუტეპეკესკენ და მოიპოვა დამაჯერებელი გამარჯვება. თუმცა, იქ იგი ქოლერით დაავადდა და გარდაიცვალა ისე, რომ ვერ შეძლო თავისი მისიის დასრულება; სავალამ სარდლობა ჩაიბარა და საბოლოოდ დაეხმარა ცენტრალური ამერიკის მოკავშირე არმიას უოკერის დამარცხებაში.