iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გრიგოლ ერემოვი

გრიგოლ არტემის ძე ერემოვი (დ. 11 სექტემბერი, 1912, დაბა სურამი, ახლანდ. ხაშურის მუნიციპალიტეტი, — გ. 22 ივნისი, 2002, თბილისი) — ქართველი იურისტი, სახელმწიფო და ადმინისტრაციული სამართლის სპეციალისტი. საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1974).

თსუ-ის იურიდიულ მეცნიერებათა დოქტორი (1963), პროფესორი (1964). ერემოვის ნაშრომები ეხება საქართველოს კონსტიტუციის განვითარების ეტაპებს, კანონიერების განხორციელებას და სხვ. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1997).
ფრიდრიხ ერენდორფერი

ფრიდრიხ ერენდორფერი (; დ. 26 ივლისი, 1927, ვენა, — გ. 28 ნოემბერი, 2023, იქვე) — ავსტრიელი ბიოლოგი, ბოტანიკოსი, მცენარეთა სისტემატიკოსი.

ვენის უნივერსიტეტში სწავლობდა ბიოლოგიას, ბოტანიკას, პალეონტოლოგიასა და ფილოსოფიას (1945–1949). ვენის უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი (1955–65), გრაცის უნივერსიტეტის პროფესორი, ბოტანიკის სისტემატიკის ინსტიტუტის ხელმძღვანელი, ბოტანიკური ბაღის დირექტორი (გრაცი, 1965–1970), ვენის უნივერსიტეტის პროფესორი, ბოტანიკური ინსტიტუტის ხელმძღვანელი და ბოტანიკური ბაღის დირექტორი (1970–95). ერენდორფერის სამეცნიერო კვლევა მოიცავს მცენარეთა სინთეზურ სისტემატიკას (ციტოგენეტიკის, ევოლუციურ და ფილოგენეზის ურთიერთკავშირი), 25 წელი ხელმძღვანელობდა თავისსავე დაარსებულ ჟურნალს „ ”. არჩეული იყო საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის უცხოელ საპატიო წევრად (1996).
ერზინჯანის დროებითი ზავი

ერზინჯანის დროებითი ზავი — დაზავება ოსმალეთის იმპერიასა და ამიერკავკასიის კომისარიატს შორის პირველი მსოფლიო ომის დროს. დაიდო ქალაქ ერზინჯანში (აღმოსავლეთი თურქეთი) 1917 წლის 5 (ახ. სტ. 18) დეკემბერს.

1917 წლის ოქტომბერში პეტროგრადში ხელისუფლების ხელში ჩაგდების შემდეგ რუსეთის ახალმა ბოლშევიკურმა მთავრობამ მსოფლიო ომი იმპერიალისტურად გამოაცხადა და გამოვიდა დაზავების მოთხოვნით „ანექსიისა და კონტრიბუციის გარეშე“. 1917 წლის 26 ოქტომბერს სრულიად რუსეთის საბჭოების ყრილობაზე მიიღეს „დეკრეტი მშვიდობის შესახებ“. ამ დროისთვის რუსეთის ჯარების საბრძოლო მორალი და ორგანიზებულობა კავკასიის ფრონტზე საფუძვლიანად იყო შერყეული. საომარი მდგომარეობის დასრულებით დაინტერესებულნი იყვნენ ასევე ამიერკავკასიის დროებითი კოალიციური მთავრობა — ამიერკავკასიის კომსიარიატი — და ოსმალეთის ხელისუფლება, რომელსაც იმავდროულად ბრძოლა უწევდა დიდი ბრიტანეთის ჯარებთან მესოპოტამია-პალესტინის ფრონტზე.

1917 წლის 17 ნოემბერს კავკასიის ფრონტის სარდლობამ მიიღო ოსმალეთის კავკასიის არმიის სარდლის ვეჰიბ-ფაშას წინადადება, დაეწყო მოლაპარაკება დაზავების შესახებ. 21 ნოემბერს ეს წინადადება განხილულ იქნა ამიერკავკასიის კომისარიატის სხდომაზე. ქალაქ ერზინჯანში გაიგზავნა ამიერკავკასიის 5-კაციანი დელეგაცია, რომელსაც ხელმძღვანელობდა კავკასიის არმიის შტაბის უფროსი გენერალ-მაიორი ე. ვიშინსკი. ოსმალეთის დელეგაციის ხელმძღვანელი იყო ოსმალეთის კავკასიის არმიის შტაბის უფროსი პოლკოვნიკი ომერ ლუთფი-ბეი. 4-დღიანი მოლაპარაკების შემდეგ, 1917 წლის 5 დეკემბერს, მხარეებს შორის დაიდო უვადო დროებითი ზავი და დადგინდა სადემარკაციო ხაზი. ამ დროისთვის, 2 დეკემბერს უკვე ხელმოწერილი იყო დროებითი ზავი ცენტრალურ სახელმწიფოებსა და საბჭოთა რუსეთს წარმომადგენლებს შორის ბრესტ-ლიტოვსკში, სადაც ამიერკავკასიის კომისარიატის წარმომადგენლები მიწვეული არ ყოფილან.

ერზინჯანის დროებითი ზავი ოსმალეთისთვის დიპლომატიური წარმატება აღმოჩნდა. დაზავების პირობების თანახმად, ოსმალებს უფლება არ მიეცათ, გადაეყვანათ ჯარები მესოპოტამიის ფრონტზე. ამან ოსმალებს საშუალება მისცა გაეძლიერებინათ კავკასიის არმია და საჭირო დროს შეტევა დაეწყოთ. ამასთან ამიერკავკასიის დელეგაცია დათმობაზე წავიდა და მიიღო ოსმალთა წინადადება: მხარეებისათვის სავალდებულო ყოფილიყო ბრესტის კონფერენციის გადაწყვეტილებები. ამან საშუალება მისცა ოსმალეთს ბრესტის ზავის თანახმად ამიერკავკასიის კომისარიატისაგან მოეთხოვა ყარსის, არტაანისა და ბათუმის ოლქების გადაცემა. 1918 წლის იანვარში ოსმალეთმა ისარგებლა შეცვლილი სამხედრო-პოლიტიკური რეალობით და რუსეთის კავკასიის ფრონტის სრული მოშლით და 30 იანვარს დაიწყო მასშტაბური შეტევითი ოპერაცია ერზრუმის, ვანის და ზღვისპირა მიმართულებებზე.
დონალდ გლეიზერი

დონალდ ართურ გლეიზერი (; დ. 21 სექტემბერი, 1926, კლივლენდი, აშშ — გ. 28 თებერვალი, 2013, ბერკლი, აშშ) — ამერიკელი ფიზიკოსი. ნობელის პრემიის ლაურეატი (1960).

ბიოგრაფია
1949 წელს დაამთავრა მიჩიგანის უნივერსიტეტთან არსებული კლივლენდის ტექნოლოგიური უნსტიტუტი. 1959 წლიდან კალიფორნიის უნივერსიტეტის პროფესორია. 1952 წელს გამოიგონა ბუშტოვანი კამერა.
ჟორჟეტა ღამბაშიძე

ჟორჟეტა ღამბაშიძე (დ.1903 — გ.1981) — ქართველი ჰუმანიტარი

ბიოგრაფია
საქართველოდან ემიგრირების შემდეგ სტამბოლის მახლობლად ქალთა ამერიკულ კოლეჯში სწავლობდა. კოლეჯის დასრულებისთანავე შეუერთდა საფრანგეთში ემიგრირებულ ოჯახს. 1927 წელს იქორწინა გიორგი ნიკოლაძეზე და 1928-1931 წლებში კვლავ საქართველოში ცხოვრობდა. გიორგი ნიკოლაძის გარდაცვალების შემდეგ დატოვა ქვეყანა. 1937 წელს ხელმეორედ იქორწინა შოტლანდიელ პოლკოვნიკ რობერტ ნილ სტიუარტზე და კინლოხმოიდარტში, სტიუარტების საგვარეულო მამულში, გადავიდა საცხოვრებლად. მათი სახლის ეზოშია დასაფლავებული ექიმი და საზოგადო მოღვაწე ვახტანგ ღამბაშიძე.
ედუარდ ბელამი

ედუარდ ბელამი (; დ. 26 მარტი, 1850, ჩიკოპი-ფოლზი, მასაჩუსეტსის შტატი, აშშ — გ. 28 მაისი, 1898, იქვე) — ამერიკელი მწერალი, ჟურნალისტი, საზოგადო მოღვაწე. სახელი გაითქვა სოციალურ-უტოპიური რომანით „2000 წლიდან 1887 წლისკენ მოხედვა“ (1888), რომელშიც წარმოსახულია თანასწორუფლებიანობის პრინციპზე დაფუძნებული იდეალური საზოგადოება; მისი გაგრძელებაა რომანი „თანასწორობა“ (1897). სხვა ნაწარმოებებიდან აღსანიშნავია რომანი „მისის ლუდინგტონის და“ (1884), ნოველების კრებული „ბრმა კაცის სამყარო და სხვა მოთხრობები“ (1898), ისტორიული რომანი „სტოკბრიჯის ჰერცოგი“ (გამოქვეყნდა 1901).
შარლ ბელანჟე

შარლ ბელანჟე (; დ. 27 მაისი, 1805, პარიზი — გ. 18 ნოემბერი, 1881, სენ-პიერი) — ფრანგი ნატურალისტი პონდიშერის სამეფო ბოტანიკური ბაღის დირექტორი. 1825-1829 წლებში იმოგზაურა კავკასიაში, ირანსა და ინდოეთში. ამიერკავკასიაზე შეგროვილ, უმეტესად ეკონომიკური ხასიათის მასალას თავი მოუყარა წიგნში „მოგზაურობა აღმოსავლეთ ინდოეთში“, რომელშიც საყურადღებო ცნობებია ქართველების, ჩერქეზების, ინგუშების, ოსების, ლეკების, სომხებისა და სხვათა ყოფაზე; ბელანჟე აღწერს თბილისს, მცხეთას, ანისს, ერევანს და სხვ. საყურადღებოა სტატისტიკური მონაცემები თბილისის და ამიერკავკასიის შესახებ. წიგნს დართული აქვს სურათები – თბილისი, თბილისის ბაზარი, ქართველი ქალი და მამაკაცი, სასოფლო-სამეურნეო იარაღი, მუსიკალური საკრავები და სხვ.
ფრედ შატლზუორთი

ფრედ შატლზუორთი ( ; დ. 18 მარტი, 1922, მაუნტ-მეიგზი, ალაბამა — გ. 5 ოქტომბერი, 2011, ბირმინგემი, ალაბამა) — ამერიკელი პასტორი, სამოქალაქო უფლებებისათვის მებრძოლი. მარტინ ლუთერ კინგთან და სხვებთან ერთად დააარსა საზოგადოებრივი ორგანიზაცია „სამხრეთის ქრისტიანული ხელმძღვანელობის კონფერენცია“ . მუშაობდა სამხრეთ შტატებში სეგრეგაციის შეწყვეტისათვის.

იყო უფროსი ვაჟი. სიღარიბეში გაიზარდა მამინაცვლის ფერმაში (ალაბამა). საშუალო სკოლის დასრულების შემდეგ მუშაობდა სატვირთოს მძღოლად. შემდგომ გადაწყვიტა ცხოვრება ეკლესიასთან დაეკავშირებინა. სელმის უნივერსიტეტსა (ხელოვნების ბაკალავრი, 1951) და ალაბამის შტატის კოლეჯში (ახლანდ. ალაბამის შტატის უნივერსიტეტი; მეცნიერების ბაკალავრი, 1952) სწავლის დროს მასწავლებლად მუშაობდა სელმის პირველ ბაპტისტურ ეკლესიაში. 1952 წელს სელმა დატოვა და გადავიდა ბირმინგემის ბეთელის ბაპტისტურ ეკლესიაში პასტორად.

ბირმინგემში კიდევ უფრო აქტიურად ჩაება სამოქალაქო უფლებებისათვის ბრძოლაში. თანამშრომლობდა ისეთ ორგანიზაციებთან, როგორიც იყო ეროვნული სამოქალაქო ლიგა და ფერადკანიანი მოსახლეობის წინსვლის ეროვნული ასოციაცია, რომლებიც მუშაობდნენ, მათ შორის, აფროამერიკელი მოქალაქეების საამომრჩევლო რეგისტრაციის გაზრდისათვის. 1956 წელს დააარსა ალაბამის ქრისტიანული მოძრაობა ადამიანის უფლებებისათვის. ორგანიზაცია იღწვოდა ბირმინგემში სეგრეგაციის კანონების გაუქმებისათვის. მომდევნო წელს მონაწილეობდა სამხრეთის ქრისტიანული ხელმძღვანელობის კონფერენციის დაარსებაში. თავისი აქტიურობის გამო მრავალჯერ მოჰყვა ფიზიკური თავდასხმის ქვეშ, 1956 წლის შობა დღეს კი მისი სახლი კუ-კლუქს-კლანმა ააფეთქა.

1961 წელს გადავიდა ცინცინატიში, სადაც 1966 წელს დააარსა „დიადი ახალი ნათელის ბაპტისტური ეკლესია“. 1965 წელს მონაწილეობდა სელმიდან მონტგომერამდე ხმის უფლების მოპოვებისათვის გამართული ისტორიული მარშის ორგანიზებაში. ღარიბების საცხოვრისით უზრუნველყოფის მიზნით 1980-იან წლებში ცინცინატიში დააარსა „შატლზუორთის საცხოვრისით უზრუნველყოფის ფონდი“. 2001 წელს ბილ კლინტონისგან მიიღო მოქალაქის საპრეზიდენტო მედალი, ქვეყნის მეორე უმაღლესი სამოქალაქო ჯილდო. ხუთი წლის შემდეგ საეკლესიო თანამდებობას ჩამოშორდა.
ერთი მსახიობის თეატრი

ერთი მსახიობის თეატრი „ვერიკო“ — თეატრი თბილისში, შეიქმნა 1987 წელს კოტე მახარაძის ინიციატივითა და თაოსნობით. თეატრი თავდაპირველად არსებობდა დარეჯანის სასახლის „სამლოცველო საჩინოში”, შემდგომ ბინა დაიდო ვერიკო ანჯაფარიძისა და მიხეილ ჭიაურელის მუზეუმში ფიქრის გორაზე და ორი დარბაზი დაიკავა. ექსპოზიციის ნაწილი შეიცვალა, მაგრამ კედლებზე გამოფენილი სურათები და ფოტომასალა შენარჩუნებულ იქნა.

თეატრი აგებული იყო ლიტერატურული თეატრის პრინციპზე. დაარსების პირველივე დღეებიდანვე თეატრში კოტე მახარაძე და სოფიკო ჭიაურელი მონოსპექტაკლებს წარმოადგენდნენ. აქ, მათ გარდა, მაყურებელს თავიათ შემოქმედებას აცნობდნენ მსახიობები მურმან ჯინორია, გიორგი გეგეჭკორი, მარინა ჯანაშია, დუტა სხირტლაძე და სხვები. დადგმულ სპექტაკლებს შორისაა: „მარტოობის ბინადარი“ (რეჟ. ნანა მჭედლიძე), „დედა დედოფალი“ (რეჟ. თენგიზ კოშკაძე), „სიყვარულის სულთათანა“ (რეჟ. თემურ ჩხეიძე), „ილია“, „ბაგრატიონები“, „რაც მტრობას დაუნგრევია“, „მონატრება“, „პლანეტების დაბადება“, „თავო ჩემო, ბედი არ გიწერია!“, „გამოიღვიძე ქნარო“, „კარმენ!“, „ღამე და თუთიყუში“ (რეჟ. დიმიტრი ხვთისიაშვილი), „ეს რა წიგნი გვქონია“ (რეჟ. ივანე ხუციშვილი), „ლიფტი“, „დიდოსტატის ნადიმი“ და სხვა.

თეატრი მართავდა შემოქმედებით საღამოებს, გასტროლებს, აწყობდა შეხვედრებს ხელოვნების გამოჩენილ მუშაკებთან. აღებული აქვს ფესტივალების პრიზები: 1996 წ. კიევში სპექტაკლი „ბაგრატიონები“ დაჯილდოვდა გრან-პრით, 1999 წელს კიშინიოვში მარინა ჯანაშიამ (სპექტაკლი „კარმენი“) მიიღო ფესტივალის უმაღლესი ჯილდო „ოქროს იონი“.

კოტე მახარაძის გარდაცვალების (2002) შემდეგ თეატრის ხელმძღვანელობა სოფიკო ჭიაურელმა ითავა. ამ უკანასკნელის გარდაცვალების (2008) შემდეგ თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელი ნიკუშა შენგელაია გახდა, თუმცა 2009 წლიდან უსახსრობის გამო თეატრმა ფუნქციონირება შეწყვიტა. 2019 წლიდან თეატრმა აკაკი ხორავას სახელობის მსახიობის სახლში განაგრძო სპექტაკლების დადგმა.
ერთხმიანობა

ერთხმიანობა, მონოდია — მუსიკის ისეთი წყობა, რომელშიც მხოლოდ ერთი ხმა — მელოდია არსებობს.

მსოფლიოს მრავალი ერის მუსიკალურ-სააზროვნო სისტემას ერთხმიანობა წარმოადგენს. ერთხმიანი მუსიკალური ნაწარმოები სრულდება ერთი ხმის — მომღერალ-სოლისტის მიერ, შესაძლოა საკრავის თანხლებით. ერთხმიანი სიმღერა ორგვარია — ინდივიდუალური (სოლო) და გუნდური (უნისონი). ქართულ ხალხურ მუსიკაში ერთხმიანობა ძირითადად ინდივიდუალურია (გამონაკლისია სიმღერები „დალაჲ“, „გელინო“), რამდენიმე მომღერლის მონაწილეობა მაშინვე წარმოქმნის მრავალხმიანობის რომელიმე სახეს.

ინდივიდუალური ერთხმიანობა ახასიათებს „ნანას“, „ურმულს“, „ოროველას“ და დატირების ზოგიერთ ვარიანტს. გუნდური (უნისონური) ერთხმიანობა გვხვდება საქართველოს ისეთ რეგიონებში, სადაც შეიმჩნევა მეზობელი ხალხების კულტურის ზეგავლენა ან მრავალხმიანობის გაქრობის კვალი (მესხეთ-ჯავახეთი, ლაზეთი, ქვემო ქართლი).
მსოფლიო ჩემპიონატი ძიუდოში

მსოფლიო ჩემპიონატი ძიუდოში — საერთაშორისო შეჯიბრება ძიუდოში. სპორტის ამ სახეობაში არის უმაღლესი რანგის ტურნირი ოლიმპიურ თამაშებთან ერთად. ჩემპიონატი იმართება ყოველწლიურად (გარდა იმ წლებისა, როდესაც ტარდება ოლიმპიადა) ძიუდოს საერთაშორისო ფედერაციის მიერ და კვალიფიციური ძიუდოისტები ასპარეზობენ თავიანთ კატეგორიებში, როგორც თავიანთი ქვეყნის წარმომადგენლები. გუნდური შეჯიბრებები 1994 წლიდან იმართება. ჩემპიონატი მამაკაცებს შორის დაიწყო 1956 წელს, თუმცა ტურნირის ფორმატი და პერიოდულობა დროთა განმავლობაში იცვლებოდა.

ისტორია
ძიუდოს პირველი მსოფლიო ჩემპიონატი 1956 წელს, იაპონიის დედაქალაქ ტოკიოში ჩატარდა. ამ პერიოდში წონითი კატეგორიები არ არსებობდა და იაპონელი ძიუდოისტი შოკიჩი ნაცუი გახდა პირველი მსოფლიო ჩემპიონი ისტორიაში. მან ფინალში თანამემამულე იოშიჰიკო იოშიმაცუ დაამარცხა. მორიგი მსოფლიო ჩემპიონატი ასევე ტოკიოში, ორი წლის შემდეგ გაიმართა, სადაც შეჯიბრების ფინალში კვლავ იაპონელები გავიდნენ. 1961 წელს ჩემპიონატი პირველად ჩატარდა იაპონიის გარეთ, კერძოდ კი პარიზში, სადაც ჰოლანდიელმა ძიუდოისტმა ანტონ გეისინკმა დაამარცხა წინა მსოფლიო ჩემპიონი კოჯი სონე და გახდა პირველი არაიაპონელი მსოფლიო ჩემპიონი.

1965 წლის მსოფლიო ჩემპიონატი ჩატარდა რიო-დე-ჟანეიროში და პირველად შემოიღეს წონითი კატეგორიები: −68 კგ, −80 კგ და +80 კგ. ძიუდო გახდა ოლიმპიური სპორტი 1964 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე, რომელიც გაიმართა ტოკიოში. ტურნირი არ ჩატარებულა 1968 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე, ხოლო 1972 წლიდან მუდმივი ოლიმპიური სპორტია.

1980 წლიდან ტარდება ტურნირი ქალებს შორის. პირველი ქალთა მსოფლიო ჩემპიონატი ჩატარდა ნიუ-იორკში 1980 წელს. 1987 წლამდე მამაკაცთა და ქალთა მსოფლიო ჩემპიონატები ცალ-ცალკე ტარდებოდა. შერეული ჩემპიონატები 1987 წლიდან იმართება. 2005 წელს კაიროში, მსოფლიო ჩემპიონატის დებიუტი შედგა აფრიკის კონტინენტზე.

მედლების ცხრილი
განახლებულია 2025 წლის ჩემპიონატის შემდეგ
იური ჩიკვაიძე

იური ჩიკვაიძე (დ. 12 სექტემბერი, 1934, თბილისი — გ. 26 ნოემბერი, 2004) — ქართველი არქიტექტორი, მხატვარი, რეჟისორი და სცენარისტი. შემოქმედებითი ჯგუფის „სამეული“ ერთ-ერთი შემქმნელი და წევრი.

ბიოგრაფია
იური დაიბადა თბილისში, 1934 წლის 12 სექტემბერს. სწავლობდა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში, არქიტექტურის ფაკულტეტზე, რომელიც დაამთავრა 1959 წელს. 1957 წელს, ოლეგ ქოჩაკიძესა და ალექსანდრე სლოვინსკისთან ერთად შექმნა შემოქმედებითი ჯგუფი „სამეული“. 1976-1992 წლებში მარჯანიშვილის სახელობის თეატრში მთავარ მხატვრად მუშაობდა. 1993 წლიდან ცხოვრობდა და მუშაობდა აშშ-ში, სადაც 2004 წლის 26 ნოემბერს გარდაიცვალა.

ფილმოგრაფია
„კონკურენცია“ (ანიმაციური, 1970)
„ჯადოსნური კვერცხი“ (ანიმაციური, 1974)
„სადა ხარ ჩემო სავანა?“ (ანიმაციური, 1975)
„ოქრო“ (ანიმაციური, 1966)
„კონკურენცია“ (ანიმაციური, 1970)
ვაჟა ერიაშვილი

ვაჟა მიხეილის ძე ერიაშვილი (დ. 2 სექტემბერი, 1939, თბილისი) — ქართველი ფარმაცევტი. ფარმაციის მეცნიერების დოქტორი (1992), პროფესორი (1995).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ფარმაციის ფაკულტეტი (1966). 1966-1968 წლები მუშაობდა ი. ქუთათელაძის სახელობის ფარმაკოქიმიის ინსტიტუტში, 1868-1978 წლებში — პერინატალური მედიცინისა და მეანობა-გინეკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში სხვადასხვა თანამდებობებზე. მისი ხელმძღვანელობით ამავე ინსტიტუტში ჩამოყალიბდა ბიოფარმაციის ლაბორატორია, რომელიც 1989 წელს გადაკეთდა ბიოფარმაციის სამედიცინო ცენტრად. პარალელურად, 1978–1993 წლებში, იყო თსსი-ის წამალთა ტექნოლოგიის კათედრის თანამშრომელი; 1997-2017 წლებში კი თსსი-ის სოციალური და კლინიკური ფარმაციის კათედრის, შემდეგ — დეპარტამენტის ხელმძღვანელი. ერიაშვილის სამეცნიერო მუშაობის ძირითადი სფეროა წამალთა ტექნოლოგია.
ნანა ახვლედიანი

ნანა ახვლედიანი (დ. 4 იანვარი, 1955, თბილისი) — ქართველი არქიტექტორი, მეცნიერი, პედაგოგი.

ბიოგრაფია
1979 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის არქიტექტურის ფაკულტეტი, არქიტექტურის სპეციალობით.

1980-1993 წლებში მუშაობდა წამყვან არქიტექტორად სახელმწიფო საპროექტო ინსტიტუტ „თბილქალაქპროექტში“. 1992 წლიდან ასწავლიდა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში. 2004 წელს მიენიჭა დოცენტის სამეცნიერო-პედაგოგიური წოდება არქიტექტურის სპეციალობით. არის არქიტექტურის ფაკულტეტის ასოცირებული პროფესორი. 2014 წელს საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის არქიტექტურის, ურბანისტიკისა და დიზაინის კათედრაზე დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე — „საქართველოს ბალნეოლოგიური კურორტების ქალაქთმშენებლობითი განვითარების ტენდეციები“ და მიენიჭა არქიტექტურის დოქტორის აკადემიური ხარისხი. გამოქვეყნებული აქვს სამეცნიერო ნაშრომები და სტატიაბი. არის მრავალი საერთაშორისო კონფერენციის, სიმპოზიუმის, გამოფენის, ფორუმისა და კონკურსის მონაწილე. 1985 წელს გაიმარჯვა არქიტექტურის საერთაშორისო კონკურსში და მიენიჭა ლაურეატის წოდება. აშშ-ში ბოსტონის არქიტექტორთა ასოციაციის მიწვევით იმყოფებოდა ჰარვარდისა და სხვა ცნობილ არქიტექტურულ ინსტიტუტებში, სადაც კითხულობდა ლექციებს საქართველოს არქიტექტურასა და ხელოვნებაზე.

2023 წლის 31 აგვისტოს საქართველოს ვიცე-პრემიერმა, ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრმა ლევან დავითაშვილმა საქართველოს დამსახურებული არქიტექტორის წოდება მიანიჭა.
ლეონიდე მამალაძე

ლეონიდე მამალაძე (დ. 16 აგვისტო, 1910, შემახა — გ. 24 აპრილი, 1982) — ქართველი არქიტექტორი, მოქანდაკე, მხატვარი.

ბიოგრაფია
1936 წელს დაამთავრა თბილისის ინდუსტრიული ინსტიტუტის არქიტექტურის ფაკულტეტი.

1936-1940 წლებში, პედაგოგად მუშაობდა თბილისის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში. კინემატოგრაფიის სფეროში მხატვრად მოღვაწეობდა ორ კინოსტუდიაში: ჯერ 1941-1946 წლებში „ქართულ ფილმში“, შემდეგ კი 1946-1951 წლებში „მოსფილმში“. 1951-1954 წლებში, იყო საკავშირო სასოფლო-სამეურნეო გამოფენის საქართველოს სსრ პავილიონის მთავარი მხატვარი. 1954 წლიდან კვლავ დაუბრუნდა „ქართულ ფილმს“, ხოლო 1967-1971 წლებში უკვე ამ სტუდიის მთავარი მხატვრის თანამდებობას იკავებდა.

1958 წლიდან საქართველოს სსრ სახალხო მეურნეობის მიღწევათა გამოფენის მთავარი მხატვარ-არქიტექტორი იყო. მნიშვნელოვანი ნამუშევრები: მონუმენტები „გონების აღმაფრენა", რომელიც 1960-1961 წლებში შეიქმნა, და „შემოქმედება", რომელიც 1971 წელს დასრულდა. ორივე მონუმენტი გამოფენის ტერიტორიაზე მდებარეობს. ასევე აღსანიშნავია საქართველოს სსრ სახალხო მეურნეობის მიღწევათა გამოფენის პავილიონის პროექტი მოსკოვში, რომელიც 1960 წელს გიორგი ლეჟავასთან ერთად შექმნა.

გააფორმა მრავალი კინოფილმი: „გიორგი სააკაძე", რომლის პირველი და მეორე სერია 1943 წელს გამოვიდა და რომელზეც რევაზ მირზაშვილთან და მიხეილ გოცირიძესთან ერთად იმუშავა. „დავით გურამიშვილი", რომელიც 1946 წელს შეიქმნა ქრისტესია ლებანიძესთან და ა. უტკინთან თანამშრომლობით. 1946 წელს „ფიცი". 1949 წელს, ორსერიანი ფილმი „სტალინგრადის ბრძოლა". „ოთარაანთ ქვრივი", რომელიც 1958 წელს გამოვიდა. 1956 წელს „აბეზარა". 1956 წელს „ორი ოკეანის საიდუმლოება". 1957 წელს „მე ვიტყვი სიმართლეს". „შეხვედრა მთაში", რომელიც 1966 წელს შეიქმნა. „ტარიელ გოლუა" 1968 წლიდან და სხვ.

ჯილდოები
1967 - საქართველოს სახალხო მხატვარი
1950 - სსრკ სახელმწიფო პრემია ( ფილმის სტალინგრადის ბრძოლა (1-2 სერია) გაფორმებისთვის)
საპატიო ნიშნის ორდენი
საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
დავით ანდრიაძე

დავით ანდრიაძე (დ. 4 ივლისი, 1958, თბილისი) — ქართველი მეცნიერი, პედაგოგი, ფილოსოფოსი, ხელოვნების მუშაკი.

ბიოგრაფია
1982 წელს დაასრულა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1983-1987 წლებში სწავლა განაგრძო ამავე უნივერსიტეტის ფილოსოფიისა და ფსიქოლოგიის ფაკულტეტის ასპირანტურაში, ესთეტიკისა და კულტურის ფილოსოფიის მიმართულებით.

1986-1989 წლამდე თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ესთეტიკის კათედრაზე მეცნიერ-თანამშრომლის პოზიცია ეკავა. 1989-1990 წლებში დაწინაურდა უფროს მეცნიერ-თანამშრომლად. 1990-დან 1995 წლამდე ესთეტიკის კათედრაზე დოცენტად მუშაობდა. 1995-1999 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის შოთა რუსთაველის სახელობის ლიტერატურის ინსტიტუტის თეორიის განყოფილებაში წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომლის თანამდებობა ეკავა. 1999 წლიდან სურათების ეროვნული გალერეის საერთაშორისო საგამოფენო დირექტორის პოზიცია დაიკავა. 1997-2005 წლამდე თბილისის კულტურისა და ხელოვნების სახელმწიფო უნივერსიტეტში მრავალმხრივ მოღვაწეობდა: ხელმძღვანელობდა ფილოსოფიისა და კულტუროლოგიის კათედრას, მართავდა კულტურის ისტორიისა და თეორიის სამეცნიერო-კვლევით ცენტრს და ასრულებდა პროფესორის მოვალეობას. 2003-2008 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორად მუშაობდა. 2005-2007 წლებში საქართველოს ეროვნული გალერეის არტდირექტორისა და სამხატვრო ხელმძღვანელის თანამდებობას იკავებდა. 2008 წელს ჟურნალ „არტიფაქტის" მთავარი რედაქტორი გახდა. 2008-2012 წლამდე აპოლონ ქუთათელაძის სახელობის თბილისის სამხატვრო აკადემიაში პროფესორად მოღვაწეობდა. 2008-2015 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ასოცირებული პროფესორის პოზიცია ეკავა. 2013 წლიდან საქართველოს უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორია. 2015 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში მოწვეულ პროფესორად აგრძელებს მუშაობას. 2018 წლიდან ჟურნალ „თეატრის" მთავარი რედაქტორის პოსტს იკავებს. 2019-2023 წლებში საზოგადოებრივი მაუწყებლის ანალიტიკური გადაცემის „დღის კოდი" ავტორი და წამყვანი იყო. 2003 წელს მოიპოვა ფილოსოფიის მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი და პროფესორის წოდება.

1990 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „მხატვრული დროის კატეგორია სახვითი ხელოვნების ონტოლოგიაში.“
2003 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ხელოვნების ქმნილების ქრონოტოპი.“

ჯილდოები
2024 - კოტე მარჯანიშვილის სახელობის პრემია
ევტიხი გაბუნია

ევტიხი გაბუნია (დ. 19 აპრილი, 1903, ქუთაისი — გ. 14 მარტი, 1973) — ქართველი გეოლოგი, ინჟინერი.

ბიოგრაფია
ევტიხი გაბუნია დაიბადა 1903 წელს, ქუთაისში. 1934 წელს დაამთავრა ამიერკავკასიის ინდუსტრიული ინსტიტუტი. 1932–1952 წლებში იყო საქართველოს გეოლოგიური სამმართველოს გეოლოგიური პარტიების უფროსი; 1954–1957 წლებში პოლიმეტალების სექტორის უფროსი; 1957–1963 წლებში საწარმოო–გეოლოგიური განყოფილების უფროსი, 1963 წლიდან პირველაღმომჩენთა სარევიზიო პარტიის უფროსი. მისი საწარმოო გამოკვლევები ეხება საქართველოს არამადნეულ და მადნეულ საბადოთა გეოლოგიურ, აგრეთვე საინჟინრო-გეოლოგიურ საკითხებს. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

ჯილდოები
1961 - საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი
1951 - სსრკ სახელმწიფო პრემია, საქართველოს ბარიტის საბადოს შესწავლისათვის
პლატონ წულუკიძე

პლატონ წულუკიძე (დ.1870, ამბროლაური, ბუგეული — გ.1957) — ქართველი პედაგოგი, საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
სწავლობდა ქუთაისის კლასიკურ გიმნაზიაში, შემდგომ 1893 წელს, დაამთავრა თბილისის სამასწავლებლო ინსტიტუტი. სასწავლებლის დამთავრებისთანავე გაიგზავნა მასწავლებლად ნახჭევანის სამოქალაქო სკოლაში. 1894 წლის 14 მაისს მონაწილეობდა ქუთაისის გუბერნიის სათავადაზნაურო არჩევნებში. 1898 წელს ნახჭევანიდან სამუშოდ გადმოდის ჯერ ბათუმის, შემდეგ სენაკის ქართულ სკოლებში და ქუთაისის სამოქალაქო სასწავლებელში.

1898 წლის 21 ივნისის გაზეთ „კვალში“ დაიბეჭდა პლატონ წულუკიძის წერილი „ქუთაისის გუბერნიის თავად-აზნაურთა საყურადღებოდ“ 1900-1917 წლებში. მასწავლებლად მუშაობდა ქუთაისის კლასიკურ გიმნაზიაში და ქალთა საშუალო სასწავლებლებში. 1951 წლამდე მუშაობდა ქუთაისის 26-ე რუსული საშუალო სკოლის დირექტორად. მას ეკუთვნის მთელი რიგი სტატიები სწავლა-აღზრდის, უმთავრესად კი რუსული ენის სწავლების მეთოდიკის საკითხებზე. მასვე აქვს შედგენილი არითმეტიკის სახელმძღვანელოები საშუალო სკოლის კლასებისათვის და რუსული ენის სახელმძღვანელო „ “ ქართული სკოლის მოსწავლეთათვის, სახალხო განათლების კომისარიატის დავალებით შეადგინა სახელმძღვანელო „ “ კლასის მოსწავლეთათვის.

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
ლენინის ორდენი
საქართველოს დამსახურებული მასწავლებელი
ლაშა გურული (მოკრივე)

ლაშა გურული (დ. 27 აგვისტო, 1996) — ქართველი მოკრივე. მსოფლიოსა და ევროპის პრიზიორი. საერთაშორისო ტურნირის სამგზის ჩემპიონი (ბელარუსი, 2018, 64 კგ; საქართველო, 2018 და 2019, 64 კგ). ახალგაზრდებს შორის ევროპის ჩემპიონი (რუმინეთი, 2018, 64 კგ). 2024 წლის პარიზის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ბრინჯაოს მედალოსანი. ეს დამოუკიდებელი საქართველოს ისტორიაში კრივში პირველი ოლიმპიური მედალია.

2025 წლის სექტემბერში ლივერპულში ჩატარებულ მსოფლიო ჩემპიონატში ლაშა გურული 65 კგ წონით კატეგორიაში ასპარეზობდა. ტურნირის ნახევარფინალში გავიდა და ბრინჯაოს მედალი გაინაღდა. ჩემპიონატს ტრავმის გამო ჩაეხსნა.

ძირითადი შედეგები
ჯილდოები და აღიარება
2024 : ღირსების ორდენი
ნოდარ შენგელია

ნოდარ შენგელია (დ. 10 იანვარი, 1932 — გ. 2024) — ქართველი მეცნიერი, თურქოლოგი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. 1960-1979 წლებში საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიის და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი, 1979-2008 წლებში ივ. ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი, 1982-1986 წლებში ამავე უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტის დეკანი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1932 წლის 10 იანვარს. 1951-1956 წლებში სწავლობდა და დაასრულა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტი. 1957-1959 წლებში დაასრულა თბილისის ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ასპირანტურა.

1961 წელს ნოდარ შენგელიამ დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე „ოსმალური გადასახადები და საგადასახადო სისტემა გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის მიხედვით“, რამაც პრაქტიკულად განსაზღვრა მისი შემდგომი სამეცნიერო მოღვაწეობა. დოკუმენტური და ნარატიული ძეგლების გარდა მისი ინტერესის სფეროში სულ უფრო იკვეთებოდა საქართველოს სელჩუკებთან და ოსმალებთან ურთიერთობების ისტორიის პრობლემები და 1968 წელს, ნოდარ შენგელიამ დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე „სელჩუკები და საქართველო საუკუნეში“.

არის 13 მონოგრაფიისა და 204 სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი. ქართულის გარდა ფლობდა რუსულ, თურქულ, აზერბაიჯანულ და ფრანგულ ენებს.

გარდაიცვალა 2024 წლის აგვისტოში.