iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბეღლის ცხვირგრძელა

ბეღლის ცხვირგრძელა — ხოჭო ცხვირგრძელასებრთა ოჯახისა. სასოფლო-სამეურნეო კულტურების მავნებელია. საქართველოში თითქმის ყველგანაა გავრცელებული ბეღლებსა და საწყობებში. მისი სხეულის სიგრძე, ხორთუმიანად, დაახლოებით 3–5 მმ-ია. ფერად მოშავო-ყავისფერია, წინა ზურგზე აქვს წერტილოვანი ღრუბლები, რომელთაც შუაზე ჰყოფენ გასწვრივი ვიწრო ხაზები. ფრთები სიფრიფანა და განუვითარებელია, რის გამოც ფრენის უნარი არ აქვს. ზედა ფრთებზე ახასიათებს ღრმა გასწვრივი ღარები. მატლი სიგრძით 3 მმ-მდეა. მისი სხეული რკალივითაა მოღუნული და მონაცრისფრო-თეთრი ფერისაა, თავი ყავისფერია. არ აქვს ფეხები. ზამთარს ატარებს თავისი განვითარების ყველა ფაზაში. დებს 40-დან 300-მდე კვერცხს, ძირითადად სასოფლო-სამეურნეო კულტურათა მარცვლებში, დედალი ხოჭოს მიერ ამოღრღნილ ხვრელებში. ემბრიონული განვითარება 10–12 დღეს გრძელდება. ერთი თაობის განვითარებას ცხვირგრძელა 28–30 დღეს ანდომებს. დიაპაუზაში გადადის 3°–ზე, 12%-იანი ტენიანობის შემთხვევაში გამრავლება ბრკოლდება, იღუპება −15°-ზე. წელიწადში დაახლოებით 5 თაობას იძლევა.

ცხვირგრძელას მატლები იკვებებიან მაკარონით, ფქვილით, სიმინდის, ქერის, ჭვავის, ფეტვის, წიწიბურას, ბრინჯის და სხვა მარცვლებით. მათი განვითარება და კვება მიმდინარეობს მარცვალში, რის შედეგადაც მარცვლისგან მხოლოდ კანი რჩება. გარდა ამისა, მავნებლის მიერ დაზიანებულ მარცვლებზე ადვილად სახლდებიან სხვადასხვა ტკიპები, რაც იწვევს მარცვლის ჩახურებას და მასში გუდაფშუტის სპორების გავრცელებას.

ებრძვიან სხვადასხვა მეთოდით: მარცვლებს აშრობენ მზეზე, ათბობენ 50–55° ტემპერატურაზე, აციებენ −15°-მდე, შენახვამდე მარცვლებს ამუშავებენ ქიმიურად.
მარცვლეულის ჩრჩილი

მარცვლეულის ჩრჩილი, სიმინდის ჩრჩილი — მწერი ქერცლფრთიანების რიგისა. ფართოდაა გავრცელებული საქართველოში. მისი სიგრძე გაშლილი ფრთებით 11–16 მმ-ია. ფერად ჟანგისფერი ყვითელია, ფრთები და თავი დაფარულია თეთრი ქერცლით. წინა ფრთების წამახვილებულ ბოლოში ორი ლაქა ახასიათებს. უკანა, წვეროსკენ ამონაკვთულ ფრთებზე აქვს ნაცრისფერი ფოჩები. ზამთარს ატარებს საწყობებში, ბეღლებსა და სასიმინდეებში, ძირითადად პეპლის ფაზაში. დებს 50–150 ცალს კვერცხს, სიმინდის ტაროებზე, ხორბლის, შვრიის, ჭვავისა და წიწიბურას თავთავებზე. ემბრიონული განვითარება მნიშვნელოვნადაა დამოკიდებული ჰიდროთერმულ პირობებზე და 4-დან 28 დღემდე გრძელდება. ახლადგამოჩეკილი მატლი იჭრება მარცვალში, მიყვება მას საწყობში და იქვე ამთავრებს განვითარებას, რის შემდეგაც ხდება დაჭუპრება. მანამდე მატლი ღრღნის პეპლის გამოსაფრენ ხვრელს და აბლაბუდის ძაფისაგან იკეთებს დასაჭუპრებელ აკვანს ხვრელის კედლებში. 10–12°-ზე მატლი გადადის დიაპაუზაში, 10–11%-იანი ტენიანობის შემთხვევაში მისი დიდი ნაწილი იღუპება. მავნებელი წელიწადში დაახლოებით 4–6 თაობას იძლევა. ჩრჩილის მატლები იკვებებიან აღნიშნული სასოფლო-სამეურნეო კულტურათა მარცვლებით, რის შედეგადაც პროდუქცია კარგავს როგორც საწარმოო, ისე კვებით ღირებულებას.

ებრძვიან სხვადასხვა მეთოდით: ბეღელში შენახვამდე მარცვალში არეგულირებენ ტენიანობას (< 14%) ან წმენდენ მექანიკურ სანიავებელ მანქანებში, იყენებენ პესტიციდებსაც.
თეთრი კლიტოციბე

თეთრი კლიტოციბე — სოკოს სახეობა ტრიქოლომასებრთა ოჯახისა. 2015 წლამდე ეს სახეობა კლიტოციბეს გვარში ერთიანდებოდა.

ძლიერ შხამიანია. შეიცავს მუსკარინს. ფართოდაა გავრცელებული ევრაზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. იზრდება ფოთლოვან და შერეულ ტყეებში, ზაფხულ-შემოდგომით

სოკო პირველად აღწერა გერმანელმა მიკოლოგმა და ბოტანიკოსმა კრისტიან ჰენდრიკ პერსონმა 1801 წელს როგორც . მიმდინარე ბინომიალური სახელწოდება მიანიჭა იტალიელმა მიკოლოგმა ალფრედო ვიცინიმ 2015 წელს.

აღწერა
ზრდასრული სოკოს ქუდის დიამეტრი 1-4 სმ-მდე აღწევს, ნორჩობაში ბრტყლად ამოზნექილი, შემდეგ ბრტყელი, ასაკთან ერთად ჩაზნექილი ხდება. ზედაპირი დაფარულია მოთეთრო ცვილისებრი ნაფიფქით, რომელიც ასაკთან ერთად ქვრება. ფერი — მკრთალ-მონაცრისფროდან მკრთალ-მოწითალომდე, კიდეებთან ახლოს თეთრი.

ფირფიტები ხშირია, ფეხთან შეზრდილი, თითქმის დაღმავალი, მოთეთრო ან მკრთალი კრემისფერი.

რბილობი — ჰიგროფანური, მონაცრისფრო-მოთეთრო, წყალწყალა, ახასიათებს პომიდვრის ფოთლების მსგავსი მძაფრი სუნი და უსიამოვნო მძაღე ან მომწარო გემო.

ფეხის სიგრძე — 2-4 სმ, სისქე — 0,2-0,4 სმ, ცილინდრული ან მოხრილი ძირით, მოვარდისფრო ან მონაცრისფრო-მოთეთრო, თითქმის ქუდისფერი, ძირში ზოგჯერ მუქია, თითქმის ტიტველი ან ბოჭკოვანი.

სპორების ფხვნილი თეთრი ფერისაა, სპორები 4,5-7×2,5-4 მკმ, ელიფსისებრი, გლუვი ზედაპირით. ბაზიდიუმი ოთხსპორიანი, 19-29×5-7 მკმ.

შხამიანობა
თეთრი კლიტოციბე გვარის ერთ-ერთი ყველაზე შხამიანი წარმომადგენელია, რომელიც შეიცავს მუსკარინს. იწვევს ნერვიული სისტემის დამბლას.

მსგავსი სახეობები
 იზრდება ჯირკებსა და ხექცეულებზე. ასევე განსხვავდება ფართო ზომის სპორებითა და ფქვილის სუნით.
 იზრდება მხოლოდ დრიადის ქვეშ სკანდინავიაში, უფრო მუქი შეფერილობის.

გავრცელება და ეკოლოგია
ფართოდაა გავრცელებული ევრაზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. იზრდება ნიადაგზე, ფოთლოვან (მუხა და წიფელი) და შერეულ ტყეებში, იშვიათად წიწვოვან ტყეებში, ასევე ბაღებსა და მდელოებზე. ძირითადად დიდ ჯგუფებად.

სამეცნიერო სინონიმები

გალერეა
ბაღჩის ბუგრი

ბაღჩის ბუგრი — მწერი ბუგრისებრთა ოჯახისა. მავნებელია, კულტურულ და ველურ გოგროვანი მცენარეების — ნესვის, კიტრის, გოგრისა და სხვათა ფოთლების ქვედა მხარეს სახლდება და ქსოვილებიდან წუწნის მცენარის წვენს, რის გამოც ფოთლის ძარღვები ზიანდება და იკრუნჩხება. გარდა ფოთლებისა, ყლორტებს (ლართხს) და ყვავილების ყუნწსაც აზიანებს და ნაყოფი (ნასკვი) ვეღარ ვითარდება. პირველ ხანებში, როდესაც მცენარე ნაზია და დიდი რაოდენობის წვენს შეიცავს, ბუგრები ხარბად იკვებებიან და დიდი რაოდენობით გამოყოფენ ტკბილ თხიერ ექსკრემენტებს. ეს ექსკრემენტები საუკეთესო სუბსტრატია -ის გვარის საპროფიტული სოკოებისათვი. ასეთი მცენარეები, როგორც წესი, ჭიანჭველებს, ბუზებს, კრაზანებს და სხვა მწერებს ძალიან იზიდავენ.

ევრძვიან სხვადასხვა ხერხით: ებრძვიან სარეველა მცენარეებს, მიმართავენ თესლბრუნვას, ზომიერ რწყვას, ნათესის დამატებით გამოკვებას, იყენებენ პესტიციდებს.
ნივრის ოთხფეხა ტკიპა

ნივრის ოთხფეხა ტკიპა — მწერი ტკიპების ქვეკლასისა. აზიანებს ნიორს, დაზიანება უფრო მეტად საწყობის პირობებშია შესამჩნევი. ასეთი ნივრის ბოლქვები ზამთრის მეორე ნახევარში ხმება და გაზაფხულისათვის უვარგისი ხდება. ტკიპა საწყობში ბოლქვებზე იზამთრებს. გაზაფხულზე ბოლქვების კბილებთან ერთად მინდორში ხვდება და განვითარებას იქ განაგრძობენ, შემდეგ მცენარის ზრდასთან ერთად გადადის ფოჩებზე, რომლებიც ხშირად ყვითლდება და იღუპება კიდეც, შემდგომში უკვე მცენარე იღუპება. მინდვრად (ბოსტანში) ნივრის მოსავლის აღებისა და საწყობში შეტანისას ბოლქვებს თან მისდევს ტკიპაც, რომელიც ამ დროს ბოლქვების კბილების ქერქლის ქვეშ არის ჩამალული. შემდეგ ტკიპები ჩანასახის ირგვლივ იყრიან თავს და კვერცხის დებას იწყებენ. დაზიანების შედეგად ქერქლის ქვეშ რბილობზე ჩნდება ჩაზნექილი ყვითელი ლაქები, კბილები ყვითლდება, ჭკნება და ბოლოს სრულიად იფიტება.

ებრძვიან სხვადასხვა მეთოდით: არჩევენ და რგავენ დაუზიანებელ ბოლქვებს, საწყობში იცავენ ბოლქვების შენახვის ოპტიმალურ პირობებს, საწყობს გოგირდის შეხრჩოლებით უტარებენ დეზაკარიზაციას, დასარგავ მასალაზე გოგირდის გზით ახორციელებენ ფუმიგაციას (1 მ²-ზე 50 გ გოგირდის დაწვით), დარგვამდე ნაკვეთის გასუფთავებას ანარჩენებისაგან, იყენებენ პესტიციდებს.
მიხეილ მიშუსტინი

მიხეილ მიშუსტინი (; დ. 3 მარტი, 1966) — რუსი პოლიტიკოსი და ეკონომისტი. არის რუსეთის პრემიერ-მინისტრი 2020 წლის 16 იანვრიდან. მანამდე 2010-2020 წლებში ეკავა ფედერალური საგადასახადო სამსახურის უფროსის თანამდებობა.

პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა დიმიტრი მედვედევისა და რუსეთის მთავრობის გადადგომის შემდეგ თანამდებობაზე მიშუსტინი წარადგინა. 2020 წლის 16 იანვარს დამტკიცებული იქნა თანამდებობაზე. მისი მოადგილე, ანდრეი ბელოუსოვი ასრულებდა პრემიერის მოვალეობას 2020 წლის აპრილიდან მაისამდე, მას შემდეგ რაც მიშუსტინს დაუდასტურდა კორონავირუსი.

პრემიერად არჩევა
2020 წლის 16 იანვარს რუსეთის სახელმწიფო დუმამ კენჭი უყარა მიხაილ მიშუსტინის პრემიერ-მინისტრად დანიშვნას. რუსეთის სახელმწიფო დუმამ მხარი დაუჭირა მიშუსტინის პრემიერ-მინისტრად არჩევას.
დილმუნის ყორღანები

დილმუნის ყორღანები  — იუნესკოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი ბაჰრეინში. ყორღანები განეკუთვნება უმ-ალ-ნარის არქეოლოგიურ კულტურას და თარიღდება ძვ. წ. 2200-1750 წლებით. მოიცავს კუნძულის დასავლეთ ნაწილში მდებარე 21 არქეოლოგიურ ძეგლს. 2019 წელს დილმუნის ყორღანები იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში შეიტანეს.

დანიელი არქეოლოგების ჯგუფმა 1950-იან წლებში დაიწყეს ბრინჯაოს ხანის არქეოლოგიური ძეგლის, კალათ-ალ-ბაჰრეინის შესწავლა. მალევე მათ აღმოაჩინეს ყორღანები და საგნები, რომლებიც თარიღდებოდა ძვ. წ. 4100-3700 წლებით. მოგვიანებით გათხრებს სხვა მეცნიერებიც შეუერთდნენ, რომლებსაც დანიელების აღმოჩენის წყალობით უკვე ჰქონდათ წარმოდგენა რეგიონის ყორღანების სტრუქტურაზე.

ყველა ყორღანი შედგებოდა ცენტრალური დასაკრძალი დარბაზისაგან, რომელიც ჩასმულია კედლებში და დაფარულია მიწაყრილით. ყორღანების ზომა განსხვავებულია, მათი უმრავლესობა 4,5-9 მეტრი დიამეტრისაა, ხოლო სიმაღლით 1-2 მეტრი. მცირე ზომის ყორღანები, როგორც წესი, მხოლოდ ერთ დარბაზს შეიცავს. დარბაზი მართკუთხა ფორმისაა, რომელსაც ჩრდილო-აღმოსავლეთით ერთი ან ორი ნიშა აქვს.
ჭარხლის ჩვეულებრივი ცხვირგრძელა

ჭარხლის ჩვეულებრივი ცხვირგრძელა  — მწერი ცხვირგრძელასებრთა ოჯახისა. საქართველოს თითქმის მთელ ტერიტორიაზე გვხვდება მეტნაკლები რაოდენობით, ჩვეულებრივ იქ, სადაც მოჰყავთ ჭარხლის კულტურა. ზრდასრული ხოჭოს სიგრძე 1,2–1,6 სმ-ია. მისი ხორთუმი ბლაგვია, ბოლოში ცოტა გაგანიერებული, სიგრძივი კილი მკაფიოდ ემჩნევა. ულვაშები მუხლისებურია, მიმაგრებული თავის ფუძესთან. მკერდის ფარს სწორად განლაგებული ტლანქი წერტილების სიგრძივი რიგები მისდევს. ხოჭოს სხეული შავი ფერისაა, თუმც, უფერული ქერცლის გამო, ერთი შეხედვით ნაცრისფრად მოჩანს. მატლი სიგრძით 20 მმ-მდეა, უფეხოა, თეთრი ფერის და რკალივითაა მოღუნული. თავი მურა ფერის აქვს. მატლის სხეული 12 რგოლისაგან შედგება.

ძირითადად ზამთრობს იმაგოს ფაზაში, მცირე ნაწილი — მატლისა და ჭუპრისაშიც, თუმცა მათი უმრავლესობა ყინვების შედეგად იღუპება. ხოჭო ზამთრს ნიადაგში ატარებს, სხვადასხვა სიღრმეზე, რაც დამოკიდებულია ნიადაგის ტიპსა და რაიონის აგრო ეკოლოგიურ თავისებურებებზე. ერთი ნაწილის გამოზამთრება ხდება გაზაფხულზე, როდესაც ნიადაგის ზედა ფენაში ტემპერატურა 9–10°-ს მიაღწევს. მეორე ნაწილი ხანგრძლივ დიაპაუზას განიცდის და დაახლოებით 1–2 წლის განმავლობაში რჩება ნიადაგში. მეზამთრეობიდან გამოსული ხოჭოები კვერცხის ფორმირებისათვის საჭიროებენ დამატებით კვებას და იკვებებიან როგორც ჭარხლის ნათესებით, ისე სხვადასხვა სარეველა ბალახით. მავნებელი წელიწადში ერთ ან ორ თაობას იძლევა; შეწყვილების შემდეგ ცხვირგრძელა 100-დან 750-მდე კვერცხს დებს საკვებ მცენარესთან ახლოს. მნიშვნელოვან საფრთხეს წარმოადგენს ჭარხლის კულტურისათვის: ხოჭოები აზიანებენ მის ფოთლებს, მატლები კი — ძირხვენებს. ხოჭოების მოქმედება განსაკუთრებით დამღუპველია მაშინ, როდესაც მცენარე ახალი აღმოცენებულია. ამ დროს ხოჭო ღრღნის აღმონაცენს ლებნის ქვევით, რის შედეგადაც მცენარე იღუპება. ჭარხალს მსგავს ზიანს აყენებს ჭარხლის რუხი ცხვირგრძელა.
ედგარ ლი მასტერზი

ედგარ ლი მასტერზი (დ. 23 აგვისტო, 1869, კანზასის შტატი — გ. 5 მარტი, 1950, ფილადელფია) — ამერიკელი მწერალი, პოეტი და ბიოგრაფი. პირველი კრებული „ლექსების წიგნი“ გამოაქვეყნა 1898 წელს, 1902 წელს გამოაქვეყნა დრამა „მაქსიმილიანი“. ეკუთვნის ლექსების 10 კრებული, ავტობიოგრაფიული წიგნი „მდინარე სპუნის გადაღმა“ (1936), უოლტ უიტმენისა (1937) და მარკ ტვენის ბიოგრაფიები.
ჭარხლის ბუზი

ჭარხლის ბუზი  — მწერი ორფრთიანების რიგისა. საქართველოში ძირითადად აღმოსავლეთ ნაწილში გვხვდება, კერძოდ ქართლში. ზრდასრული მწერის სიგრძეში 7–8 მმ-ია. მამალი უფრო მცირე ზომისაა. მისი მუცელი მოყვანილია, დედლისა კი — განიერი. შუა ზურგი და მუცელი მურა-ნაცარა ფერისაა, ზოგჯერ წითელი ფერიც გადაჰკრავს. მუცელზე ზედა მხრიდან სიგრძივი ზოლი გასდევს. თავი თითქმის სამკუთხოვანია, საცეცები — სამნაწევრიანი. ზრდასრული მატლის სიგრძე 7–8 მმ-ია. სხეული მკრთალი-ყვითელი ფერისაა. ფეხები არ აქვს. სხეულის წინა პოლუსი წაწვეტებულია, ბოლოში კი მკაფიოდ მოჩანს ორი კაუჭი. უკანა პოლუსი გაგანიერებულია და მთავრდება სამკუთხოვანი კბილებით. სხეულის სეგმენტებზე პატარ-პატარა ფართობები წვრილი ქაცვებით არის დაფარული, რომელთა დახმარებითაც მატლი მოძრაობს. მავნებლის პუპარიუმი სიგრძით 4,5–5 მმ-მდეა, ოვალური. განვითარების პირველ პერიოდში იგი ყვითელია, შემდეგ კი მურა და მურა-შავი.

ზამთრობს ნიადაგის ზედა ფენებში და მცენარეული საფარის ქვეშ, პუპარიუმის სახით. გამოფრენა იწყება გაზაფხულზე, როდესაც ჰაერის ტემპერატურა ±10–11°-ს მიაღწევს. გამოფრენიდან რამდენიმე დღის შემდეგ იწყებს კვერცხდების პროცესს. კვერცხს დებს ჯგუფებად, მკვებავი მცენარეების ფოთლებზე. ემბრიონის განვითარებას გაზაფხულზე დაახლოებით 5 დღე სჭირდება, ზაფხულში — უფრო ნაკლები. მავნებლის კვერცხის რაოდენობა გაზაფხულზე 40–50 ცალია, ზაფხულის თაობებში კი მათი რაოდენობა იზრდება. ახლად გამოჩეკილი მატლები იჭრებიან ნაღმის პარენქიმაში და იკვებებიან მისი რბილობით. მამლის ფაზის ხანგრძლივობა სამი კვირით განისაზღვრება. მატლის ფაზაში მავნებელი ოთხჯერ იცვლის კანს. ზრდის დასრულების შემდეგ იგი ან ნაღმშივე ჭუპრდება, ანდა ნიადაგში ჩადის, პუპარიუმის ფაზაში გადადის და იზამთრებს. საქართველოს პირობებში ჭარხლის ბუზს 3–4 თაობა ახასიათებს. მავნებლის მატლების მოქმედების შედეგად ფოთლის დიდი ნაწილი ნაღმებით იფარება. ნაღმის ფართობი დამოკიდებულია თითოეულ ჯგუფში დადებული კვერცხების რაოდენობაზე. დაზიანებული ფოთოლი სრულყოფილად ვერ ასრულებს თავის ფუნქციას, რაც უარყოფითად აისახება როგორც მოსავლის რაოდენობაზე, ისე მის ხარისხზე.
მაფრის სასახლე

მაფრის სასახლე — ბაროკოსა და ნეოკლასიციზმის არქიტექტურული სტილით აგებული სასახლე-მონასტერი პორტუგალიაში. მდებარეობს ლისაბონიდან 28 კილომეტრში, ქალაქ მაფრაში. ნაგებობა ყველაზე დიდი სასახლეა პორტუგალიაში და აგებულია მეფე ჟუან -ისა და მისი ცოლის ანა ავსტრიელისათვის. მშენებლობა მიმდინარეობდა 1717 წლიდან 1730 წლამდე, იტალიელების, პორტუგალიელებისა და გერმანელების მეთვალყურეობით. პროექტის ავტორია პორტუგალიელი არქიტექტორი ჟოან ფრედერიკო ლიუდოვიჩე. სასახლის ანსამბლის შემადგენლობაში შედის ბაზილიკა, სამეფო ბიბლიოთეკა და ფრანცისკანული მონასტერი. ნაპოლეონის ომების დროს სასახლეში განთავსებული იყო ჯერ ჟან ანდოშ ჟიუნოს, ხოლო შემდეგ ართურ უელსლი ველინგტონის შტაბი. 1910 წლის 5 ოქტომბერს, პორტუგალიაში სამეფო ხელისუფლების დაცემის შემდეგ, მთელი კომპლექსი გამოცხადდა ეროვნულ მუზეუმად. თუმცა ნაგებობის ნაწილი დაიკავეს სამხედროებმა და დახურულია საზოგადოებისათვის. 2007 წლის ოქტომბერში სასახლეში გაიმართა ევროკავშირის სამიტი.

2019 წელს მაფრის სასახლე იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში შეიტანეს.
სან-ფერნანდო (ლა-უნიონი)

სან-ფერნანდო (ოფიციალურად ქალაქი სან-ფერნანდო; ტაგ: ) − მესამე კლასის შემადგენელი ქალაქი ლა-უნიონის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2015 წლის აღწერით, სან-ფერნანდოს მოსახლეობა 121 812 ადამიანს შეადგენს.

სან-ფერნანდო ლა-უნიონის პროვინციის ფინანსური, სამრეწველო და პოლიტიკური ცენტრია და ილოკოსის რეგიონის ( რეგიონი) რეგიონული ცენტრის ფუნქციასაც ასრულებს.

გეოგრაფია
ქალაქს ჩრდილოეთიდან სან-ხუანი ესაზღვრება, სამხრთიდან - ბაუანგი, აღმოსავლეთიდან − ბაგულინი და ნაგუილანი, ხოლო დასავლეთიდან - სამხრეთ ჩინეთის ზღვა. ქალაქის ფართობი 10 272 ჰექტარია.

სან-ფერნანდო ეროვნული დედაქალაქის რეგიონიდან 269 კმ-თაა დაშორებული.

ბარანგაები
სან-ფერნანდო 59 ბარანგაიდ იყოფა.

ეკონომიკა
სან-ფერნანდოს ეკონომიკის წამყვანი დარგია სოფლის მეურნეობა (ბრინჯი, ფოთლოვანი ბოსტნეული, ფესვეული კულტურები, სიმინდი, თამბაქო). სანაპირო ზოლში მოსახლეობა მეთევზეობას მისდევს. ქალაქის ადგილობრივი დელიკატესია პატოპატი, რომელიც აგდაპილისგან (შაქრის ლერწამი) მზადდება.

დაძმობილებული ქალაქები
ანსანი, სამხრეთი კორეა
კოაცაკოალკოსი, მექსიკა
ნაგა, ფილიპინები
ვალენსუელა, ფილიპინები
ალამინოსი (პანგასინანი)

ალამინოსი (ოფიციალურად ქალაქი ალამინოსი; ტაგ: ) ― მეოთხე კლასის ქალაქი პანგასინანის პროვინციაში, ფილიპინებში. ცნობილია ასი კუნძულის ეროვნული პარკით, რომელიც ლუკაპის ბარანგაის სანაპიროს მახლობლად მდებარე 124 კუნძულისგან შედგება. 2015 წლის აღწერით, ქალაქის მოსახლეობა 89 708 ადამიანს შეადგენს. ქალაქს სახელი ეწოდა ფილიპინების გენერალ-გუბერნატორის, ხუან ალამინოს ი ვივარის პატივსაცემად.

ისტორია
თავდაპირველად ალამინოსი სამბალესის ყოფილი მუნიციპალიტეტის, ბოლინაოს შემადგენლობაში იყო. 1747 წელს ის დამოუკიდებელ ქალაქად გამოცხადდა.

1968 წლის 26 დეკემბერს დულაკაკის ბარანგაიში ხოსე მარია სისონის ხელმძღვანელობით ფილიპინების კომუნისტური პარტია დაარსდა.

2001 წლის 5 მარტს პრეზიდენტმა გლორია მაკაპაგალ-აროიომ ხელი მოაწერა 9025-ე რესპუბლიკურ აქტს, ხოლო 28 მარტს ჩატარებული პლებისციტისას მოსახლეობის 85%-მა მისი რატიფიცირება მოახდინა და ალამინოსს ქალაქის სტატუსი მიენიჭა.

2009 წლის მაისში ალამინოსს ტაიფუნი ემონგი დატყდა თავს და დიდად დააზარალა.

ბარანგაები
ალამინოსი 39 ბარანგაიდ იყოფა.

ფესტივალები
ქალაქში ყოველწლიურად 16-დან 21 მარტამდე გალილის ასი კუნძულის ფესტივალი იმართება, რომლის დროსაც ასი კუნძულის სათავგადასავლო რბოლაც ეწყობა.
კომბოსტოს ფოთოლჭამია

კომბოსტოს ფოთოლჭამია — ფართოდ გავრცელებული მავნებელი ფოთლიჭამიასებრთა ოჯახისა. ბინადრობს ევროპაში. კვერცხის ფორმისაა, ლურჯი ან წითელი ფერის. მამრის სიგრძე 3–3,5 მმ-ია, მდედრისა — 4–4,5 მმ, მატლები 5,5 მმ სიგრძისაა, ფერად მუქი-ყვითელი, შავი თავით. იზამთრებენ მცენარულ ნარჩენებში, გაზაფხულზე იკვებებიან კომბოსტოს ნათესში გავრცელებული სარეველებით, შემდეგ გადადიან კულტურულ მცენარეებზე, მათ შორის რაფსზეც. კვერცხს დებენ პატარა ორმოებში. ემბრიონალური განვითარება 8–12 დღე გრძელდება. წელიწადში ერთხელ მრავლდებიან.
ბატაკი

ბატაკი (ოფიციალურად ქალაქი ბატაკი) — მეხუთე კლასის ქალაქი ჩრდილოეთ ილოკოსის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2015 წლის აღწერით, ქალაქის მოსახლეობა 55 201 ადამიანს შეადგენს.

ისტორია
ბატაკი ავგუსტინელებმა 1587 წელს დააარსეს. იგი ჩრდილოეთ ილოკოსის პროვინციაში ავგუსტინელების მიერ დაარსებული მეორე უძველესი ქალაქია. ხალხური თქმულებით, თავდაპირველად ბატაკი ორი სოფლისგან შედგებოდა. ერთ-ერთი იტნეგებით იყო დასახლებული, ხოლო მეორე - ქრისტიანებით.

9047-ე რესპუბლიკური აქტის მიხედვით, ბატაკის მუნიციპალიტეტი ჩრდილოეთ ილოკოსის პროვინციის შემადგენელ ქალაქად გამოცხადდა და ქალაქი ბატაკი ეწოდა. 2007 წლის 23 ივნისს გამართულ პლებისციტზე მოსახლეობამ დადგენილების რატიფიცირება მოახდინა.

გეოგრაფია
ბატაკი კუნძულ ლუსონიდან ჩრდილო-დასავლეთით, სამხრეთ-ჩინეთის ზღვიდან 11 კმ-ის დაშორებით მდებარეობს. ქალაქი ეროვნული დედაქალაქის რეგიონიდან 470 კმ-ით, ხოლო პროვინციული დედაქალაქიდან, ლაოაგიდან 17 კმ-თაა დაშორებული. ქალაქს ბანის, კურმაოს, პაოაოს, პინილის, სარატის, მარკოსისა და სან-ნიკოლასის მუნიციპალიტეტები ესაზღვრება.

ბარანგაები
ბატაკი პოლიტიკურად 43 ბარანგაიდ იყოფა, რომელთაგან 14 პობლაკიონია.

ტურიზმი
ქალაქის ცენტრში მარკოსის მუზეუმი და მავზოლეუმი მდებარეობს. მავზოლეუმში ყოფილი პრეზიდენტის, ფერდინანდ მარკოსის ცხედარია დასვენებული. ქალაქში ორი ფესტივალი იმართება: ფერმერთა და ემპანადის ფესტივალი. ფერმერთა ფესტივალი ყოველწლიურად მასისი პირველ კვირაში იმართება და უხვ მოსავალსა და ფერმერებს ეძღვნება. ემპანადის ფესტივალი ყოველწლიურად ქალაქის დაარსების დღეს, 23 ივნისს იმართება.

ცნობილი ადამიანები
კანდონი

კანდონი (ოფიციალურად ქალაქი კანდონი) ― მეოთხე კლასის ქალაქი სამხრეთ ილოკოსის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2015 წლის აღწერით, ქალაქის მოსახლეობა 60 623 ადამიანს შეადგენს.

კანდონს ხშირად „ფილიპინების თამბაქოს დედაქალაქს“ უწოდებენ, რადგანაც ქვეყნის მასშტაბით ვირჯინიის ტიპის თამბაქოს უდიდესი მწარმოებელია.

გეოგრაფია
კანდონი სამხრეთ ილოკოსის პროვინციის ქვემო ცენტრალურ ნაწილში მდებარეობს. ქალაქს „“-ის მოყვანილობა აქვს და ზღვის დონიდან 10-500 ფუტის სიმაღლეზე მდებარეობს. კანდონი ეროვნული დედაქალაქის რეგიონიდან 346 კმ-ის, ხოლო ვიგანიდან 61 კმ-ის დაშორებით მდებარეობს.

კლიმატი
ქალაქის კლიმატი ოქტომბრიდან მაისამდე მეტწილად მშრალია. უკიდურეს სამხრეთ ნაწილი მთელი წლის მანძილზე უფრო ტენიანი და წვიმიანია, ხოლო აღმოსავლეთი ნაწილი უფრო მშრალია და მცირე ნალექიანობით გამოირჩევა. ყველაზე ნალექიანი თვე აგვისტოა, ხოლო ყველაზე მშრალი — იანვარი და თებერვალი. ქალაქის საშუალო ტემპერატურა 27 °-ა (81 °). ყველაზე ცივი თვე იანვარია.

ბარანგაები
კანდონი 42 ბარანგაიდ იყოფა.
ატმის ბუგრი

ატმის ბუგრი, ატმის მწვანე ბუგრი, თამბაქოს ბუგრი  — მავნე მწერი ბუგრისებრთა ოჯახისა. მცენარეთა მავნებელია, თუმცა გარდა მათი დაზიანებისა, ვირუსულ დაავადებასაც ავრცელებს. საქართველოში იგი სახლობს ატამზე, გარგარზე, ალუბალზე, ბალზე, ლეღვზე, მსხალზე, თამბაქოზე, კარტოფილზე, ჭარხალზე და სხვა. ამ კულტურებს თითქმის ყველა მწვანე ორგანოს უზიანებს. ატმის საფოთლე კვირტების გაშლისთანავე გამოზამთრებული კვერცხებიდან იწყება მატლების გამოჩეკვა, რომლებიც ამ კულტურის ფოთლებით და ყლორტებით იკვებებიან და 3–4 უფრთო პართენოგენურ თაობას იძლევიან. ივნისის ბოლოს ან ივლისის დასაწყისში ბუგრის კოლონიებში ჩნდებიან ფრთიანი ფორმები, რომლებიც სხვა ხეხილოვან და ბალახოვან მცენარეებზე გადადიან, იქ შემოდგომამდე რჩებიან და მრავლდებიან. მწერის ცხოვრებაში არსებითი მნიშვნელობა აქვს ჰაერის ტენიანობას და მკვებავი მცენარის ფოთლის მდებარეობას, რითაც უნდა აიხსნას ის გარემოება, რომ ატმის ბუგრი მიგრირებს კურკოვანი კულტურებიდან ბალახოვნებზე, ბოსტნეულ და ტექნიკურ კულტურებზე, რომლებიც ამ დრიოსათვის მისი კვებისა და გამრავლებისათვის უფრო ხელსაყრელია. ბუგრი აღმოსავლეთ საქართველოში, ზაფხულთან შედარებით, გაზაფხულსა და შემოდგომაზე უფრო ინტენსიურად მრავლდება. შავი ზღვის სანაპიროზე კი პირიქით — ბუგრის განვითარებისა და გამრავლებისათვის ყველაზე ხელსაყრელი პერიოდია ზაფხული, განსაკუთრებით კი მისი მეორე ნახევარი.

ებრძვიან სხვადასხვა მეთოდით: სასარგებლო მწერების მოსაზიდად ნექტარის მომცემ მცენარეებს თესენ ნაკვეთის ირგვლივ, იყენებენ პესტიციდებს.
მსხლის ფსილა

მსხლის ფსილა, მსხლის ფოთოლრწყილი  — მავნე მწერი ფოთოლრწყილისებრთა ოჯახისა. მოზამთრე ინდივიდები ფერად მუქი-მურაა, შუა ზურგის ზოლი მონაცრისფრო-ბრინჯაოსფერია. წინა ფრთები გამჭირვალეა, აქვს შავი ძარღვები. ზაფხულის თაობისა უფრო ღია ფერისაა. მკერდი ნარინჯისფერ-ყვითელია, მუცელი — მომწვანო ყვითელი. სხეული წაგრძელებულია, მუცელი მოიისფერო ან მომწვანო ლურჯი, ასეთივე ფერისაა ზურგის გასწვრივი ზოლი. კვერცხი მოგრძოა, მოკლე წანაზარდით, რძისებრ-თეთრი ან ღია-ყვითელი ფერისაა. ფსილა როგორც პირდაპირ, ისე არაპირდაპირ ზიანს იწვევს. მწერის მიერ დაზიანების შემთხვევაში ყლორტები არ იზრდება, ნაყოფი არ სრულდება და მურა ლაქებით იფარება, რის გამოც იგი შეუხედავია. მსხლის ფსილის მთავარი მკვებავი მცენარეა მსხალი (როგორც კულტურული, ისე ტყის), იშვიათად ვაშლი. იმავე ქერქის ქვეშ, მის ნაპირებში, ჩამოცვენილ ფოთლებქვეშ და სხვა თავშესაფრებში იზამთრებს. მარტის ბოლოს ან აპრილში გამოზამთრებული ფსილები დამატებითი კვების შემდეგ კვერცხის დებას იწყებენ ყლორტებზე და კვირტის ფუძესთან. მატლები მცენარის წვენს წუწნიან კოკრებიდან, ახალგაზრდა ფოთლებიდან, მწვანე ყლორტებიდან, ყვავილის და ნაყოფის ყუნწიდან. გამოჩეკიდან ზრდის დასრულებამდე 30–40 დღე სჭირდება. აღსანიშნავია, რომ ჭარბი ტენიანობა ამა თუ იმ ხარისხით ამუხრუჭებს მწერის განვითარებასა და გამრავლებას, რაც დასტურდება დასავლეთ საქართველოსთან შედარებით, აღმოსავლეთ საქართველოში მისი ინტენსიური გამრავლებით.
ინგულეცი

ინგულეცი , პატარა ინგული — მდინარე უკრაინაში, დნეპრის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 549 კმ, აუზის ფართობი 13,7 ათ. კმ². სათავეს იღებს და დიდწილად მიედინება დნეპრისპირეთის მაღლობზე, ქვედა წელი შავიზღვისპირა დაბლობზეა. უპირატესად იკვებება თოვლის წყლით. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავში 12,3 მ³/წმ. გაყინულია დეკემბრის მეორე ნახევრიდან მარტის მეორე ნახევრამდე. ძირითადი შენაკადია ვისუნი (მარჯვენა). ინგულეცის აუზშია 15 ტბა და წყალსაცავი საერთო ფართობით 9,4 კმ² და 709 ტბორი საერთო ფართობით 22,8 კმ². სანაოსნოა შესართავიდან 109 კმ მანძილზე. იყენებენ სარწყავად (ინგულეცის სარწყავი სისტემა). მდინარეზეა ქალაქები: ოლექსანდრია, კრივი-რიჰი, სნიჰურივკა.
სან-კარლოსი (პანგასინანი)

სან-კარლოსი (ოფიციალურად ქალაქი სან-კარლოსი; ტაგ: ) ― მესამე კლასის ქალაქი პანგასინანის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2015 წლის აღწერით, ქალაქის მოსახლეობა 188 571 ადამიანს შეადგენს. სან-კარლოსი პანგასინანისა და მთელი ილოკოსის რეგიონის მასშტაბით პირველ ადგილზეა მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით.

ისტორია
წინაკოლონიურ ხანაში სან-კარლოსში მდიდარი თემი ცხოვრობდა. თავდაპირველად მას ბინალატონგანი ეწოდებოდა, რომელიც ლუიაგ-ნა-კაბოლოანის, ანტიკური სამეფოს დედაქალაქი იყო (მის შემადგენლობაში დღევანდელი ტარლაკის, სამბალესის, ნუევა-ესიხას, ლა-უნიონის, პანგასინანისა და ბენგეტის პროვინციებიც შედიოდა). ამ პერიოდში პანგასინანი იაპონიასთან, ჩინეთთან და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის სხვა ქვეყნებთან დამოუკიდებლად ვაჭრობდა.

1960-იან წლებში სან-კარლოსის მუნიციპალიტეტი ორ უბნად გაიყო. 1965 წელს მცირე უბანი ბაისტის მუნიციპალიტეტის შემადგენლობაში შევიდა. 1966 წელს, 4487-ე რესპუბლიკური აქტის მიღების შემდეგ დიდი უბანი ქალაქ სან-კარლოსად გამოცხადდა.

2007 წლის 28 აპრილს სან-კარლოსის ყოფილი მერი, ხულიან ვ. რესუელო ქალაქის მთავარ მოედანზე გამართულ ღონისძიებაზე მოკლეს.

ბარანგაები
სან-კარლოსი 86 ბარანგაიდ იყოფა.
ვორსკლა

} და ) — მდინარე რუსეთსა და უკრაინაში, დნეპრის მარცხენა შენაკადი. ჩაედინება კამიანსკეს წყალსაცავში. სიგრძე 464 კმ, აუზის ფართობი 14,7 ათ. კმ². სათავეს იღებს შუა რუსეთის მაღლობის დასავლეთ კალთებზე. კალაპოტში უხვადაა ჩქერები და ცელები. ფართო ჭალა ძირითადად უკავია ველებს, რომლებიც ენაცვლება ფოთლოვან ტყეებსა და, ზოგჯერ, ნამდინარევებსა და ჭაობებს. ძირითადად იკვებება თოვლის წყლით. საშუალო წლიური ხარჯია 28,5 მ³/წმ. გაყინულია ნოემბრის ბოლოდან – დეკემბრის დასაწყისიდან მარტის ბოლომდე. მთავარი შენაკადებია: მერლა, კოლომაკი (მარცხენა), ვორსკლიცა (მარჯვენა). ვორსკლი აუზშია 451 ტბა და წყალსაცავი, მათი საერთო ფართობია 22,8 კმ²; მარჯვენა ნაპირზეა ნაკრძალი „ტყე ვორსკლაზე“. მდინარეზეა ქალაქები: გრაივორონი (რუსეთი), პოლტავა, კობელიაკი (უკრაინა).