iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფანასკერტელები

ფანასკერტელები — წარჩინებული ფეოდალური საგვარეულო — საუკუნეების საქართველოში, ასპანისძეთა განშტოება და ციციშვილების წინამორბედი. გვარის სახელწოდება წარმოდგება მისი სამამულე ციხე-ქალაქ ფანასკერტიდან (ტაოშია). გვარის ფუძემდებელი გახდა შავში აზნაური ზაქარია ასპანისძე, რომელსაც თამარ მეფემ უწყალობა ფანასკერტი და ტაოს ერისთავობა. - საუკუნეებში ზემო ქართლის უძლიერესი ფეოდალები და გამგებლები იყვნენ. ასპანისძეთა ფეოდალურ სახლს არ შეუწყვეტია არსებობა ფანასკერტელთა გამოყოფის შემდეგაც. მათი საფეოდალო შავშეთში არსებობდა საუკუნემდე, ვიდრე მას ბეენაშვილები არ დაეპატრონენ.

ფანასკერტელების სამფლობელოები კიდევ უფრო გაფართოვდა — საუკუნეებში ორბოძლელ-ჩიჟავაძეებისა და ჯავახიშვილების მამულების ხარჯზე შიდა ქართლში. ამ მხარეში მათ ეკუთვნოდათ: ხვედურეთი, კეხიჯვარი, ქვახვრელი, უფლისციხე, კარალეთი, ძამის ციხე და ყინწვისისა და სამწევრისის ეკლესიები. ჰქონდათ ყმა-მამული ქვემო ქართლშიც, რაზეც მიუთითებს სოფელ წერაქვის ეკლესიის საამშენებლო წარწერა.

 საუკუნის შუა ხანებში გამწვავდა ბრძოლა ჯაყელების სამთავრო სახლსა და მეფის მომხრე ფანასკერტელებს შორის. სამცხედან განდევნილი ზაზა ფანასკერტელი - მეფის მეჭურჭლეთუხუცესი - შიდა ქართლში დამკვიდრდა და საფუძველი ჩაუყარა შემდგომში სათავადოს, რომელიც შემდგომში საციციანოდ იქცა. ქართლში დაფუძნებული ფანასკერტელ-ციციშვილები დაუნათესავდნენ მეფეებსა და ქართლის თავადებს. საუკუნეში ერთხანს ფანასკერტელებს სამეფო ქალაქის— ატენის მოურავობა ეპყრათ.

ფანასკერტელთა ერთი შტო თავის ძველ მამულში - ტაო-შავშეთში დარჩა და ჯაყელებს ეყმო. მესხური მატიანის მიხედვით, ფანასკერტელ იობის ძე ჯარასონი ყვარყვარე ჯაყელის ერთგული ყოფილა და 1576 წ. ფეოდალთა შეთქმულების დროს იგი დაღუპვისგან გადაურჩენია.

ფანასკერტელები მონაწილეობდნენ აგრეთვე საქართველოს კულტურულ ცხოვრებაში. აშენებდნენ ეკლესია-მონასტრებს, მატერიალურ დახმარებას წევდნენ ქართულ კულტურულ კერებს, როგორც საქართველოში, ისე მის ფარგლებს გარეთ. საუკუნის ნახევარში გრიგოლ ფანასკერტელს იერუსალიმის ჯვრის მონასტრისთვის ჯერ 7 000, ხოლო შემდეგ — 30 000 თეთრი გაუგზავნია. ასევე დიდი მატერიალური დახმარება (8 000 თეთრი) გაუწია ჯვრის მონასტერს თაყა ფანასკერტელის (— საუკუნეების მიჯნა) ცოლმა — დემეტრე თავდადებულის ასულმა რუსუდანმა. ზაზა ფანასკერტელმა სამშენებლო მუშაობა ჩაატარა ყინწვისის ეკლესიაში, ხოლო მისმა შვილმა — მერაბმა — სამწევრისში, რასაც გვამცნობს ამ ეკლესიების ეპიგრაფიკული ძეგლები. ზაზა ფანასკერტელმავე შეადგინა „სამკურნალო წიგნი — „კარაბადინი“.

წყარო
ბასილი ეზოს მოძღუარი, ცხოვრება მეფეთ-მეფისა თამარისი, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 2 თბ.1959;
ისტორიანი და აზმანი შარავანდელთანი, იქვე;
ჟამთააღმწერელი, იქვე
ქართლის ცხოვრების გაგრძელებები, იქვე;
იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის აღაპები, წგნ.: მეტრეველი ე., მასალები იერუსალიმის ქართული კოლონიის ისტორიისათვის (— სს.), თბ., 1962;
სამხრეთ საქართველოს ისტორიის მასალები (— სს.), ქრ. შარაშიძის გამოც., თბ., 1961
მოაგარაკე

„მოაგარაკე“ — მოთხრობა. ნობელის პრემიისა და სხვადასხვა ლიტერატურული პრემიების ლაურეატი, გერმანელი მწერალი ჰერმან ჰესე მოთხრობაში „დამსვენებელი“ (მოაგარაკე) ბევრ ისეთ პრობლემას წამოჭრის, რომლის გადაჭრასაც მოგვიანებით ტრამალის მგელში 1927 წ. შეეცდება. ესაა სულსა და გუნებას, პიროვნებასა და კოლექტივს, ისდეასა და მის გამოვლინებას შორის არსებული კონფლიქტი, რომელიც აგრერიგად მტანჯველი იყო მწერლისათვის სიცოცხლის არსზე დაფიქრების ჟამს.
დეკამერონი

დეკამერონი (; დაახ. 1350-დან დაახ. 1353-მდე) — მწერალ ჯოვანი ბოკაჩოს მოთხრობათა კრებული, რომელიც შედგება 101 ნოველასგან. სახელი წარმოქმნილია ორი ბერძნული სიტყვის შეერთებით: – ათი და – დღე. „დეკამერონი“ დაიწერა 1350-1353 წლებში. ბოკაჩომ ის გადაამუშავა და გადაწერა 1370–1371 წლებში. „დეკამერონი“ გამოქვეყნდა 1471 წელს. კრებული გამოირჩევა ეროტიკული სცენებით. ნაწარმოები სრული სახით 1471 წელს გამოქვეყნდა. კრებულს თანამედროვეებმა „ადამიანური კომედია“ უწოდეს.

ნოველების უმეტესობა აღმოსავლური წარმოშობისაა, თუმცა, მწერალმა გამოაქვეყნა ფრანგული ფაბლიოც, მიმართა აპულეუსს, შუა საუკუნეების ლათინურ კრებულებს. მან გააცოცხლა ფრანგული და იტალიური ნოველების ნიღბები და მათ ინდივიდუალური ხასიათი მიანიჭა. შექმნა დიდვაჭრების, ხელოსნების, მედუქნეების, მღვდლების, ხელოსნების ბედნიერი თუ უბედური მიჯნურების სამყარო, რომლის მთავარი მამოძრავებელი ღერძი სიყვარულია, თუმცა, ეს სიყვარული ძალზე დაშორებულია პლატონურ კონცეფციას. „დეკამერონის“ მრავალი ნოველა ნამდვილი ზნე-ჩვეულების კომედიაა. მათ შორის გვხვდება გულისამაჩუყებელი პათეტიკური დრამაც. დეკამერონის ზოგიერთი ნოველა გადაამუშავეს ჩოსერმა, შექსპირმა, მარგარიტ ნავარელმა, ლაფონტენმა, ლესინგმა, მისემ და სხვა.

„დეკამერონის“ პერსონაჟები ბოკაჩოს ადრინდელ ნაწარმოებებში ჩნდებიან. ასევე ადრე „ფილოკოლოში“ ჩნდება ფაბულა. „ამეტოში“ ფაბულა მეორდება: ნიმფები რიგრიგობით ჰყვებიან მოთხრობებს.

სიუჟეტი
მოქმედება ხდება ფლორენციაში, მაშინ როდესაც ქალაქში შავი ჭირი მძვინვარებდა. ათი ახალგაზრდა (შვიდი ქალი და სამი ვაჟი) გადაწყვეტს, გაექცეს ფლორენციაში გამეფებულ ჭირს და დრო ქალაქგარეთ, ვილაში გაატაროს. ათი ახალგაზრდა ათი დღის განმავლობაში ათ მოთხრობას ყვება. თითოეული დღის ათ მოთხრობას (რამდენიმეს გამოკლებით) აქვს თავისი გამიზნული შინაარსი.

დევნა
ანტიკლერიკალური და ანტიასკეტური ტენდენციების გამო „დეკამერონს“ დევნა დაუწყეს.

1362 წელს თავად ბოკაჩომ კინაღამ გაანადგურა თავისი შედევრი კარტეზიელი ბერის, ვინმე ჯოაკიმე ჩიანის მოთხოვნით, რომელმაც მოუთხრო იმ ტანჯვის შესახებ, რაც საიქიოში ელოდა თუ ურჯულო თხზულების დაწერას არ მოინანიებდა. ბოკაჩო მზად იყო, გაენადგურებინა საკუთარი თხზულებები, ხელი აეღო მწერლობაზე და გაეყიდა ბიბლიოთეკა. ამ ქმედების ჩადენა მას პეტრარკამ გადაათქმევინა.

1497 წელს სავონაროლამ საჯაროდ დაწვა ის. კათოლიკურმა ეკლესიამ კი აკრძალულ წიგნთა ინდექსში შეიტანა. შემდგომში, რაკი ნაწარმოების სრული აკრძალვა შეუძლებელი გახდა, მისი შესწორება მოინდომეს, მაგრამ პირვანდელი შეურყვნელი ტექსტი ჯერ კიდევ საუკუნეში გასცდა იტალიის საზღვარს და მალე მთელი კულტურული კაციობრიობის საკუთრებად იქცა.

ქართული თარგმანი
„დეკამერონი“ ქართულად თარგმნა და ორ წიგნად გამოსცა თედო სახოკიამ 1928 წელს.
ტაქსი

ტაქსი (ფრანგულიდან „ფასის მრიცხველი“, მოგვიანებით დაერქვა თვით მანქანასაც) — საზოგადოებრივი ტრანსპორტის საშუალება, ავტომობილი, რომელიც გამოიყენება მგზავრების გადასაყვანად და ტვირთის გადასატანად ნებისმიერ მითითებულ ადგილას მანქანის მრიცხველზე (ტაქსინეტრი) ნაჩვენები საფასურის გადახდით. ხანდახან ფასზე მოლაპარაკება წინასწარ ხდება მძღოლთან.
სათვალთვალო ბორბალი

სათვალთვალო ბორბალი (პოპულარულად „ეშმაკის ბორბალი“) — ატრაქციონი, დიდი ზომის ვერტიკალურად აღმართული ბორბალის სახით, რომლის გარსზე მიმაგრებულია კაბინები მგზავრთათვის. სათვალთვალო ბორბალი, როგორც წესი, გასართობი პარკების განუყოფელი ნაწილია.

მსოფლიოს უდიდესი სათვალთვალო ბორბალია 165 მეტრი სიმაღლის „სინგაპურის მფრინავი“, სინგაპურში. ამუშავდა 2008 წლის 11 თებერვალს, ხოლო საჯაროდ გაიხსნა იმავე წლის 1 მარტს. მანამდე რეკორდსმენი იყო 160 მეტრით „ნანჩანის ვარსკვლავი“, ქალქ ნანჩანში, ძიანსის პროვინცია, ჩინეთი, რომელიც 2006 წლის მაისში გაიხსნა. უფრო ადრე კი - ლონდონის თვალი 135 მ-ით. გაიხსნა 1999 წლის 31 დეკემბერს, ახალი ათასწლეულის მიჯნაზე.

მსოფლიოს უმაღლესი სათვალთვალო ბორბლები დროის განმავლობაში
პერიოდი
ლონდონის თვალი

ლონდონის თვალი (ინგლ. , აგრეთვე ცნობილი როგორც – ათასწლეულის ბორბალი) — ყველაზე მაღალი სათვალთვალო ბორბალია ევროპაში (135 მ) და ყველაზე პოპულარული ფასიანი ტურისტული ღირსშესანიშნაობა გახდა დიდ ბრიტანეთში, რომელსაც წელიწადში 3 მილიონი ადამიანი სტუმრობს.

1999 წელს აგების მომენტში ლონდონის თვალი ყველაზე მაღალი ეშმაკის ბორბალი იყო მსოფლიოში, თუმცა 2006 წლის მაისში მას ჯერ ნანჩანის ვარსკვლავმა (160 მ), ხოლო 2008 წლის თებერვალში კი სინგაპურის მფრინავმა (165 მ) გაუსწრო. თუმცა მისი ოპერატორები მას დღემდე მოიხსენიებენ, როგორც მსოფლიოს უმაღლეს ცალმხრივად დამაგრებულ სათვალთვალო ბორბალს (ვინაიდან მთელი კონსტრუქცია ეყრდნობა -ფორმის საბჯენებს ცალი მხრიდან).

ლონდონის თვალი მდინარე ტემზის სამხრეთ სანაპიროზე დგას უესტმინსტერისა და ჰანგერფორდის ხიდებს შორის.
დაიან ფონ ფურშტენბერგი

დაიან ფონ ფურშტენბერგი ( ; დაბ. სახელი დიან სიმონ მიშელ ჰალფინი; დ. 31 დეკემბერი, 1946, ბრიუსელი, ბელგია) — ებრაელი ამერიკელი მოდის დიზაინერი, განთქმული მისი ხელწერის შემოსახვევი კაბით.

დაიაბადა მდიდარი ებრაელის ოჯახში. მამამისი ლეონ ჰალფინი წარმოშობით რუსი-ებრაელი იყო, რომელმაც მეორე მსოფლიო ომი შვეიცარიაში გაატარა, დედამისი კი წარმოშობით ბერძენი-ებრაელი ლილიან ნამიასი, რომელიც ჰოლოკოსტს გადაურჩა. დაიან ფონ ფურშტენბერგი ეკონომიკას სწავლობდა ჟენევის უნივერსიტეტში.
პტოლემე IV

პტოლემე ფილოპატორი — ეგვიპტის მმართველი პტოლემეების დინასტიიდან ქვეყანას მართავდა ძვ. წ. 221-204 წწ. ძვ. წ. 221-217 წწ. სელევკიდებთან ომი პტოლემე -სთვის გამარჯვებით დასრულდა. რაფიასთან ფარაონმა გაანადგურა ანტიოქ დიდის არმია (ძვ. წ. 223-187 წწ.), თუმცა შემდეგ სირიის მეფემ რამდენიმეჯერ დაამარცხა იგი და პალესტინაზე საკუთარი მმართველობა დააწესა. შესაბამისად, სელევკიდებთან ომის პერიოდში პტოლემეოსმა სირიის თითქმის ყველა სამფლობელო დაკარგა.
ანტიოქე III დიდი

ანტიოქე დიდი (ძვ. წ. 242 - 187) – სელევკიდების ელინისტური სახელმწიფოს – სირიის მეფე. სელევკე -ის ძე. მეფობდა ძვ. წ. 223 წლიდან. მის დროს სელევკიდების სამეფომ ჯერ დიდ პოლიტიკურ ძლიერებას მიაღწია, შემდგომ კი დაკნინდა. ძვ. წ. 220 წელს ჩაახშო მიდიის სატრაპის მოლონისა და მისი ძმის ალექსანდრეს აჯანყება. ძვ. წ. 219-217 წლებში იბრძოდა ეგვიპტის წინააღმდეგ, დაიპყრო ფინიკია და პალესტინა, მაგრამ რაფიასთან ბრძოლაში (ძვ. წ. 217 წ.) დამარცხდა და დაკარგა ყველა მონაპოვარი. ძვ. წ. 212-205 წლებში ილაშქრა აღმოსავლეთში და თავის გავლენას დაუმორჩილა პართიისა და ბაქტრიის სამეფოები. ძვ. წ. 203 წელს მაკდონიის მეფე ფილიპე -სთან ერთად ეგვიპტეს წაართვა პალესტინა; შეეცადა მცირე აზიის ქალაქებისა და თრაკიის დამორჩილებასაც, რამაც მის წინააღმდეგ აამხედრა პერგამონის სამეფო და როდოსი. კოალიციას მიემხრო რომის რესპუბლიკა (სირიის ომი ძვ. წ. 192-188 წწ.) ანტიოქე დამარცხდა ჯერ საბერძნეთში, ხოლო ძვ. წ. 190 წელს მცირე აზიაში, ქალაქ მაგნესიასთან. ძვ. წ. 188 წელს, რომსა, მის მოკავშირეებსა და ანტიოქეს შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომელმაც ძალზე დაასუსტა სელევკიდების სამეფო და მეორეხარისხოვან სახელმწიფოდ აქცია. ანტიოქე მოკლეს ელემაისში ადგილობრივი ტაძრის გაძარცვის დროს.
ჟაკერია

ჟაკერია (, -იდან „გულუბრყვილო ჟაკი“, ასე ეძახდნენ გლეხებს დაცინვით თავად-აზნაურები) — გლეხთა დიდი ანტიფეოდალური აჯანყება ჩრდილოეთ საფრანგეთში 1358 წლის მაისსა და ივნისში. ჟაკერიის მიზეზი იყო ეკონომიკური კოლაფსი, გამოწვეული ასწლიანი ომის შედეგად, საგადასახადო ტვირთი და ასევე შავი ჭირის ეპიდემია, რომელმაც იმსხვერპლა მოსახლეობის მესამედზე მეტი.

წინარე ისტორია
ჟაკერიას წინ უსწრებდა საფრანგეთის მეფე ჟან კეთილის პუატიეს ბრძოლაში, ინგლისელთა მიერ მისი დატყვევება და პარიზის აჯანყება (1357-1358 წწ.), რომლის შედეგადაც დედაქალაქში 1358 წლის თებერვლიდან ძალაუფლება ხელთ იგდეს შეძლებულმა მოქალაქეებმა ვაჭართა პრევოს ეტიენ მარსელის მეთაურობით. საფრანგეთის დროებითი განმგებელი პარიზიდან გაქცეული დოფინი შარლი მშიერ ბლოკადაში აქცევდა რევოლუციურ პარიზს. ჟაკერიის უშუალო მიზეზად მეფის ტყვეობიდან გამოსყიდვის მიზნით შემოღებული ახალი ფულადი გადასახადი და ციხესიმაგრების არდგენასთან დაკავშირებული ბეგარა იქცა.

აჯანყების მსვლელობა
აჯანყება დაიწყო 1358 წლის 28 მაისს ბოვეზის ოლქში მდებარე სოფ. სენ-ლე-დ’ესერანში და მოიცვა ილ-დე-ფრანსი, პოკარტიე, პონტიე, ქვემო ნორმანდია, შამპანი და სხვა. ქალაქების დემოკრატიული ფენები თანაუგრძნობდნენ ჟაკერიას, მაგრამ შეძლებული მოქალაქეები, რომელთაც ქალაქებში ძალაუფლება ეპყრათ, გლეხთა აჯანყებას მტრულად შეხვდნენ და მას მხარი არ დაუჭირეს. უდიდეს სიძლიერეს ჟაკერიამ მიაღწია ბოვეს ოლქსა და ქალაქების კლერმონის, კომპიენისა და სანლისის მიდამოებში, სადაც მოქმედებდა ამბოხებულთა უდიდესი რაზმი ბოვეს ოლქის სოფელ მელოს მცხოვრების გილიომ კალის მეთაურობით. მოძრაობა სტიქიურ ხასიათს ატარებდა, ხალხი ცუდად იყო შეიარაღებული. გილიომ კალმა დახმარებისათვის მიმართა პარიზის აჯანყების ხელმძღვანელს ეტიენ მარსელს, რომელმაც გლეხებს ყოველგვარი დახმარება აღუთქვა, მაგრამ მას შემდეგ, რაც პარიზელთა რაზმებმა გლეხებთან ერთად რამდენიმე ციხე დაანგრიეს, პარიზელები უკან დაბრუნდნენ და ბედის ანაბარა მიატოვეს გლეხები.

1358 წლის 10 ივნისს სოფელ მელოსთან მოხდა გადამწყვეტი ბრძოლა გილიომ კალის რაზმსა და საფრანგეთის თავადაზნაურობის მიერ მიმხრობილი შარლ ბოროტის ფრანგი და ნავარელი ვასალების და დაქირავებული ინგლისელი ჯარისკაცებისაგან შემდგარ რაზმებს შორის. ბრძოლის წინ გილიომ კალი ფეოდალებმა ვერაგულად დაატყვევეს და უმეთაუროდ დარჩენილი რაზმი გაანადგურეს. ფეოდალებმა საშინელი სისასტიკით ჩაახშეს აჯანყება.
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2008: ფინალი

უეფა ევრო 2008–ის ფინალი — ევრო 2008-ის ფინალური ტურნირის დასკვნითი მატჩი. გაიმართა 2008 წლის 29 ივნისს ერნსთ–ჰაპელის სტადიონზე, ვენაში, ავსტრია და გამოვლინდა უეფა ევრო 2008–ის გამარჯვებული. ევროპის 2008 წლის საფეხბურთო ევროპის ჩემპიონატის ფინალურ მატჩში ესპანეთის ნაკრებმა გერმანიის ეროვნულ ნაკრები 1:0 დაამარცხა და 1964 წელს მოგებული ფინალის შემდეგ, ჩემპიონობა მეორედ იზეიმა. ლუის არაგონესის გუნდის ფეხბურთელებმა მთელი ტურნირი დაუმარცხებლად განვლეს, ეს კი 1984 წლის ჩემპიონატის შემდეგ, როდესაც ტრიუმფს საფრანგეთმა მიაღწია, პირველად მოხდა.

გზა ფინალამდე
ფინალი
ესპანეთის ნაკრებმა ჯგუფში რუსეთს, შვედეთსა და საბერძნეთს აჯობა, ფინალამდე კი გზიდან იტალია და იგივე რუსეთი ჩამოიტოვ. მათი უპირატესობა ევრო-2008-ს ფინალურ მატჩშიც აშკარა იყო, როდესაც მათ გერმანიის ეროვნულ გუნდს აშკარად აჯობეს. გერმანიამ ვერცერთი საგოლე მომენტი ვერ შექმნა. ჩემპიონატის ბომბარდირის, დავიდ ვილიას არყოფნაში, არაგონესმა ერთადერთ გამოკვეთილ ფორვარდად ფერნანდო ტორესი გაამწესა, თუმცა, ამით ესპანელთა შეტევებს სიმწვავე არ დაჰკლებია. იგი თანაგუნდელთა ლამის ყველა პასს იღებდა და არცთუ დამაჯერებლად მოთამაშე გერმანელი მცველები მუდმივ დაძაბულობაში ჰყავდა. მოგვიანებით ფინალის საუკეთესო მოთამაშედ დასახალებული ტორესის დაუცხრომლობამ შედეგი მატჩის 33-ე წუთზე გამოიღო, როდესაც მან ლამი უკან მოიტოვა, შემდეგ კი აშკარად დაუფიქრებლად გამოსულ ლემანსაც აჯობა და ბურთი კარში გადაგზავნა.

ყველანაირი ლოგიკით, გოლის შემდეგ ლიოვის ფეხბურთელებს უფრო აქტიური თამაში უნდა გაეჩაღებინათ, თუმცა, გერმანიამ ეს ვერ შეძლო. მე-2 ტაიმის დასაწყისში ისინი ტერიტორიულ უპირატესობას კი დაეუფლნენ, თუმცა კასილასის კარამდე მიახლოება ძველებურად უჭირდათ.

ტრავმირებული ბალაკი კარგად ვერ თამაშობდა, ჰიცლშპერგერისა და ფრინგსის მონდომება კი იმისთვის საკმარისი არ აღმოჩნდა, რომ შედარებით აქტიური შვაინშტაიგერისთვის მხარი აებათ. ამის ფონზე ხავისა და ინიესტას კომბინაციურმა თამაშმა აჯობა გერმანელების ნახევარდაცვას. ესპანელმა ჩამშლელმა მარკოს სენამ ფინალშიც უდიდესი სამუშაო გასწია და პირველი წარმოშობით ბრაზილიელი ფეხბურთელი გახდა, რომელმაც ევროპის ჩემპიონობა იზეიმა. მცველმა სერხიო რამოსმა საკუთარი აქტიურობის წყალობით, მარჯვენა ფლანგიდან არაერთი ხიფათი შექმნა გერმანიის კართან.

თამაშის დეტალები
სტატისტიკა
პირველი ტაიმი

მეორე ტაიმი

საერთო
გენერალი

გენერალი  — უმაღლესი ოფიცრების სამხედრო წოდება არმიაში.

ტერმინი სათავეს იღებს ლათინური სიტყვიდან (მთავარი, უფროსი), პირველად შემოიღეს საფრანგეთში მეთექვსმეტე საუკუნეში.

საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში დაწესებულია გენერალთა წოდებები: ბრიგადის გენერალი, გენერალ-მაიორი, გენერალ-ლეიტენანტი და არმიის გენერალი. ყოფილ საბჭოთა კავშირში დაწესებული წოდებები იყო: გენერალ-მაიორი, გენერალ-ლეიტენანტი, გენერალ-პოლკოვნიკი და არმიის გენერალი.

არმიის გენერლის ნიშნები
მოსკოვის ქართული სტამბა

მოსკოვის ქართული სტამბა — მოსკოვის ჯვართამაღლების მონასტრის ქართული სტამბა, რომელიც დააარსა მიტროპოლიტმა ათანასე თბილელმა 1762 წელს. სტამბაში ძირითადად ქართული საეკლესიო-საღვთისმსახურო წიგნები იბეჭდებოდა. 1763 წელს აქ დაისტამბა „დაუჯდომელი“, 1764 წელს — „დავითნი“, 1765 წელს — „სამოციქულო“, 1766 წელს — „სახარება გამოკრებული“, 1767 წელს — „პარაკლისი“, 1768 წელს — „დავითნი“, „ლოცვანი“ და „ჟამნი“. ეს წიგნები გამოირჩევა მაღალმხატვრული ტექნიკური გაფორმებით; ფერადი საღებავებით ნაბეჭდი დეკორატიული თავი ასოები, ორ-, სამოთოლა ყვავილებიან ჩარჩოებში ჩასმული გვერდები, ბიბლიურ პირთა ესტამპები და სხვა მოსკოვის ქართული სტამბაში დაბეჭდილი წიგნების მაღალ საგამომცემლო კულტურაზე მეტყველებს. ათანასე თბილელის გარდა აქ მოღვაწეობდნენ ცნობილი ქართველი მწიგნობრები აბრამ ურიაყოფილი, დიმიტრი ციციშვილი და სხვები. სტამბამ საუკუნის 70-იან წლებამდე იარსება.
მოსხები

მოსხები — ისტორიულ სამხრეთ საქართველოში მცხოვრები ერთ-ერთი ძველი ქართველი ტომი. ამ ფორმით ეს სახელი გვხვდება ანტიკური ხანის ავტორებთან (ჰეკატეოს მილეტელიდან, ძვ. წ. საუკუნიდან, მოყოლებული). მოსხებს თვლიან ძველ აღმოსავლურ (ასურულ, ურარტულ) წყაროებში მოსხენიებული მუშქების შთამომავლებად და უფრო გვიანდელი მესხების წინაპრებად. მიჩნეულია, რომ მუშქების სამეფოს (ანუ ფრიგიის) დაცემის შემდეგ (ძვ. წ. 676) ამ ტომებმა ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთისკენ გადაინაცვლეს და სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში დამკვიდრდნენ. ძვ. წ. საუკუნეში მოსხები სამხრეთ-აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთის სხვა ტომებთან ერთად (ტიბარენები, მაკრონები, მოსინიკები, მარები) აქემენიდთა სპარსეთის სატრაპიაში შედიოდნენ. მოსხები მონაწილეობდნენ სპარსეთის მეფის ქსერქსეს ლაშქრობაში საბერძნეთზე. ამ დროს ისინი შეიარაღებული ყოფილან მცირე ფარებით და შუბებით (ასევე იყვნენ შეიარაღებული ტიბარენები, მაკრონები და მოსინიკები).

მოსხების სახელი ეწოდება, ანტიკური მწერლობის ცნობით, მცირე კავკასიონის ერთ-ერთ განშტოებას („მოსხური მთები“). სტრაბონის ( საუკუნე) ცნობით, კოლხეთის სამეფო მდებარეობდა კავკასიონსა და მოსხურ მთებს შორის.
მოფიცარი

მოფიცარი — ფეოდალურ საქართველოში სასამართლო პროცესის მონაწილე, რომელიც ფიცით ადასტურებდა სასამართლოსათვის მნიშვნელოვან ფაქტს. უმრავლეს შემთხვევაში მოფიცარი ამაგრებდა სასამართლო პროცესში მხარის სახით მონაწილე პირის ფიცს. მოფიცარი იგივე თანამოფიცარი იყო. თანამოფიცარს, რომელსაც პროცესში მონაწილე მხარე თავისი სურვილით ირჩევდა, „შეუგდებელი“ მოფიცარი ერქვა. სასამართლოს მითითებით შერჩეული თანამოფიცარი კი „შეგდებულ“ მოფიცრად იწოდებოდა. აუცილებელი არ იყო, რომ თანამოფიცარი სადავო ფაქტის თვითმხილველი ყოფილიყო. თანამოფიცრად ჩვეულებრივ ხანშიშესული, ღვთის მორწმუნე და უმწიკვლო სახელის მქონე კაცი უნდა გამოსულიყო. ქალი თანამოფიცრად არ დაიშვებოდა.
დენიელ რედკლიფი

დენიელ რედკლიფი (; დ. 23 ივლისი, 1989) — ინგლისელი მსახიობი, რომელმაც სახელი გაითქვა ჰარი პოტერის ფილმების სერიის მთავარი პერსონაჟის, ჰარი პოტერის თამაშით. მისი დებიუტი ათი წლის ასაკში, 1999 წელს შედგა -ის ფილმში „დევიდ კოპერფილდი“. მსახიობი ჰარი პოტერის როლზე 11 წლის ასაკში შეარჩიეს. როლის ათწლიანი თამაში 2011 წელს დასრულდა და ხსენებული პერსონაჟის განსახიერებამ რედკლიფს მსოფლიო პოპულარობა და 100 მილიონ ამერიკულ დოლარზე მეტი მოუტანა.

„ჰარი პოტერი“
2000 წელს, პროდუსერმა დევიდ ჰეიმენმა, პატარა დენიელს ურჩია ბედი ეცადა და „ჰარი პოტერი და ფილოსოფიური ქვის“ ქასტინგზე მისულიყო. ხსენებული ფილმის გადაღება ჯოან როულინგის წიგნის მიხედვით იგეგმებოდა. მიუხედავად იმისა, რომ მომავალ მსახიობს ხსენებული წიგნი წანაკითხი არ ჰქონდა, ის ქასტინგზე მაინც მივიდა. რეჟისორ კრის კოლამბუსს, რომელსაც დენიელი 1999 წლის -ის ფილმში უკვე ენახა, მოეწონა პატარა მსახიობი. რეჟისორმა მას რამდენიმე სცენის გათამაშება სთხოვა, საბოლოოდ კი ფილმის მთავარი პერსონაჟის შემსრულებელ მსახიობად დაამტკიცა. ჰარის როლის დენიელის მიერ განსახიერება ასევე ძალიან მოეწონა თავად წიგნის ავტორსაც, რომელმაც აღნიშნა, რომ „კოლამბუსი უკეთეს ჰარის ვერც იპოვიდა“.

ფილმი „ჰარი პოტერი და ფილოსოფიური ქვა“ (ამერიკული ვერსიით: ჰარი პოტერი და ჯადოქრის ქვა - ' ) 2001 წელს გამოვიდა და გადაღებებზე დახარჯული თანხა რამდენიმე დღეში გამოიმუშავა. „ფილოსოფიურმა ქვამ“ უამრავი ბავშვისა და ზრდასრულის მოწონება დაიმსახურა. ფილმს ასევე დადებითად შეხვდნენ კრიტიკოსებიც და ფენტეზის ჟანრში ერთ-ერთ საუკეთესო შედევრად აღიარეს. პირველ ფილმს წლების მანძილზე მომდევნო შვიდი ფილმიც მოჰყვა, რომლებმაც მსახიობს უფრო და უფრო მეტი წარმატება, შემოსავალი და მსოფლიო პოპულარობა მოუტანა.

პირადი და საჯარო ცხოვრება
რედკლიფი ფილმების გადაღებების პარალელურად სკოლაში სწავლობდა. მართალია კლასში ის საკმაოდ ნიჭიერი ბავშვი იყო, მაგრამ ძირითად დროსა და ყურადღებას მაინც ყოველთვის გადასაღებ მოედანს უთმობდა და სწავლის მიმართ განსაკუთრებული სიბეჯითე არასდროს გამოუვლენია. რედკლიფმა ჰარი პოტერის ქასტინგზე გაიცნო თავისი საუკეთესო მეგობრები: რუპერტ გრინტი, ემა უოტსონი და ტომ ფელტონი. მიუხედავად იმისა რომ მსახიობს ჰქონდა რამდენიმე რომანი, ის ჯერჯერობით დაუქორწინებელია. რაც შეეხება მის რელიგიას, მისი დედა ინგლისელი ებრაელია, მამა კი ინგლისელი პროტესტანტი. თავად დენიელმა კი 2012 წელს ინტერვიუში განაცხადა, რომ მართალია მშობლების რელიგიას პატივს სცემს, მაგრამ თავად ათეისტია.

აღსანიშნავია, რომ რედკლიფი შემოსავლის გარკვეულ ნაწილს ქველმოქმედებაშიც ხარჯავს. ის ხშირად ეხმარება ბავშვთა ჰოსპისებსა და სხვადასხვა არასამთავრობო ორგანიზაციებს.

ფილმოგრაფია
თეოლოგია

თეოლოგია, ან ღვთისმეტყველება  — მოძღვრება ღმერთის არსისა და ყოფის შესახებ. ღვთისმეტყველება წარმოიქმნება მხოლოდ ისეთი სწავლების ფარგლებში, როგორიცაა თეიზმი. ამიტომ, თეოლოგიაზე საუბრისას, იგულისხმება აბრაამისეული რელიგიები (იუდაიზმი, ქრისტიანობა და ისლამი). ძველი ტრადიციები, როგორიცაა, მაგალითად, ვედები, აგრეთვე განეკუთვნება თეიზმს. ქრისტიანული თეოლოგიის ძირითად დებულებათა სისტემატიზატორია ნეტარი ავგუსტინე.
დეიზმი

დეიზმი ( — „ღმერთი“) — ფილოსოფიური პოზიცია და რაციონალისტური თეოლოგია, რომელიც შემოქმედი ღმერთის არსებობას აღიარებს, მაგრამ თვლის, რომ იგი შორსაა ქმნილებისაგან და მის ცხოვრებასა და არსებობაში აღარ ერევა. დეისტები ზოგადად უარყოფენ გამოცხადებას როგორც ღვთის შეცნობის წყაროს და ამტკიცებენ, რომ ემპირიული მსჯელობა და სამყაროზე დაკვირვება ლოგიკური და საიმედო გზაა უზენაესი არსების, როგორც სამყაროს შემოქმედის არსებობის დასადგენად. დეიზმი თეიზმისგან განსხვავებით უარყოფს პერსონიფიცირებულ ღმერთს, ღვთის განგებას, რელიგიურ სასწაულებს და საერთოდ, ყოველგვარ ღვთისმეტყველურ, დოგმატურ მოძღვრებებს. დეისტების უმრავლესობა მიიჩნევს, რომ სამყაროს შექმნის შემდეგ ღმერთი არ ერევა ბუნებისა და ადამიანის ცხოვრებაში; სხვა დეისტები თვლიან, რომ ღმერთი მაინც ახდენს გავლენას მოვლენებზე, თუმცა ბოლომდე არ მართავს მათ. დეიზმის შიგნით მრავალი მიმართულებაა და მისი საზღვრების ზუსტად დადგენა შეუძლებელია, რადგან თვითონ დეიზმის კონცეპცია არ სთავაზობს მკაცრ კანონებს. დეიზმი დიდად აფასებს ადამიანის გონებასა და თავისუფლებას და ცდილობს მეცნიერებისა და ღვთის არსებობის იდეის ჰარმონიაში მოყვანას და არა ღვთისა და მეცნიერების დაპირისპირებას.

დეიზმმა დიდი მნიშვნელობა და საუკუნეებში, განმანათლებლობის ეპოქაში მოიპოვა, განსაკუთრებით ბრიტანეთში, საფრანგეთში, გერმანიასა და აშშ-ში. იგი პოპულარული იყო, ინტელექტუალებში რომლებიც აღზრდილნი იყვნენ, როგორც ქრისტიანები და სწამდათ ერთი ღვთის, მაგრამ არ ემხრობოდნენ ორგანიზებულ რელიგიას და არ სწამდათ ზებუნებრივი მოვლენები, ისეთები როგორებიცაა სასწაული, წმინდა წერილების შეუცდომლობა ან სამება. დეისტურ იდეებს გავლენა ჰქონდათ ამერიკული და ფრანგული რევოლუციის რამდენიმე თვალსაჩინო ლიდერზე. ამჟამად არსებობს დეიზმის ორი მთავარი ფორმა: კლასიკური და თანამედროვე დეიზმი.
გიორგი ალექსიძე

გიორგი დიმიტრის ძე ალექსიძე (დ. 7 იანვარი, 1941, თბილისი — გ. 23 ივნისი, 2008, თბილისი) — ქართველი მოცეკვავე, ბალეტმაისტერი, პედაგოგი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1989). ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენის კავალერი (2021).

ბიოგრაფია
დაიბადა ცნობილი ქართველი რეჟისორი დიმიტრი ალექსიძის ოჯახში. 1960 წელს დაამთავრა მოსკოვის ქორეოგრაფიული სასწავლებელი (პედაგოგი ა. მესერერი). 1961–1962 წლებში იყო თბილისის ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი. 1966 წელს დაამთავრა ლენინგრადის საბალეტმაისტერო განყოფილება (პედაგოგი ა. ლოპუხოვი). ამავე წელს შედგა მისი, როგორც ბალერმაისტერის, დებიუტი ლენინგრადის ფილარმონიაში (ერთაქტიანი ბალეტები რამოს, ბრიტენის, დებიუსის მუსიკაზე). 1966–1974 წლებში ალექსიძემ არაერთი ბალეტი დადგა ლენინგრადის ოპერისა და ბალეტის თეატრში. პარალელურად 1967–1978 წლებში ეწეოდა პედაგოგიურ მღვაწეობას ლენინგრადის კონსერვატორიის საბალეტ-მაისტერო განყოფილებაზე. 1973 წლიდან იყო ზ. ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრის მთავარი ბალეტმაისტერი, ხოლო 1980–1983 წლებში პერმის პ. ჩაიკოვსკის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრის მთავარი ბალეტმაისტერი. 1983–1985 წლებში ლენინგრადში მოღვაწეობდა. იყო ლენინგრადის კონსერვატორიის პედაგოგი (დოცენტი) და საოპერო სტუდიის მთავარი ბალეტმაისტერი. 1985 წლიდან ალექსიძე კვლავ თბილისის ზ. ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრის მთავარი ბალეტმაისტერია.

სპექტაკლები
ბ. კვერნაძის „ბერიკაობა“ (1973);
ს. ცინცაძის „ანტიკური ესკიზები“ (1974);
ი. ს. ბახის „ჩაკონა“ (1974);
ლ. დე ლიბის „კოპელია“ (1975);
ს. ცინცაძის „დალი და მონადირე“ (1976);
რ. გაბიჩვაძის „მედეა“ (1978);
ფ. შოპენის „ვარიაციები მოვარტის თემაზე“ (1975);
ი. ფალკოს „ორესტეა (1968, 1973)“;
ს. პროკოფიევის „კლასიკური სიმფონია“ (1973, 1974), „უძღები შვილი“ (1978, 1986), „კონკია“ (1980);
ა. ვივალდის „წელიწადის დრონი“ (1986);
პ. ჩაიკოვსკის „მაკნატუნა“ (1977), „გერია“ (1980, 1986);
ა. შნიტკეს „კონექსიონი“;
ი. სიბელიუსის „ტუონელის გედი“;
გ. ყანჩელის სიმფონია (1989, ცეკვის საერთაშორისო ფესტივალი, მონპელიე, საფრანგეთი);
ვ. კახიძის „ამორძალები“ (1990);
ს. უბაიდულინას „მერწყულის ერა“ (1991, სანქტ-პეტერბურგის მარიამის თეატრში, პრემიერა გაიმართა გენუაში, დირიჟორი მ. როსტროპოვიჩი);
ფ. მანინის „კოლუმბიდან—ბროდვეიმდე“ (1992, 1993, პრემიერა თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეტრში);
ერთმოქმედებიანი ბალეტები: ბახის, შოპენის, მოცარტის, გლაზუნოვის, დელიბის, სტრავინსკისა და სხვების მუსაკაზე. ცეკვებს დგამს აგრეთვე დრამატულ თეატრებსა და კონოფილმებში.

ალექსიძის შემოქმედებისათვის დამახასიათებელია ახალი ქორეოგრაფიული ფორმებისა და სტრუქტურების ძიება კამერული ბალეტების ჟანრში.