გაია (ინდოეთი)

გაია ― ქალაქი, მუნიციპალური კორპორაცია და ამავე სახელწოდების მქონე ოლქია და მაგადჰის დანაყოფის ადმინისტრაციული ცენტრი ინდოეთის შტატ ბიჰარში. გაია შტატის დედაქალაქ პატნადან 116 კმ-ით სამხრეთით მდებარეობს. ქალაქის მოსახლეობა 470 839 ადამიანს შეადგენს და მეორე უდიდესი ქალაქია შტატში. გაია სამი მხრიდან პატარა, კლდოვანი მთებითაა (მანგლა-გაური, შრინგა-სთჰანი, რამ-შილა და ბრაჰმაიონი) შემოსაზღვრული, ხოლო აღმოსავლეთით მდინარე ფალგუ ჩამოუდის.

ქალაქი ისტორიული მნიშვნელობისაა და ერთ-ერთი მთავარი ტურისტული დანიშნულების ადგილია ინდოეთში. გაია ჯაინიზმის, ინდუიზმისა და ბუდიზმის წმინდა ადგილია. გაიის რაიონი მოხსენიებულია ისეთ ეპოსებში, როგორებიცაა: რამაიანა და მაჰაბჰარატა. ქალაქი ის ადგილია, სადაც რამა, სიტასთან და ლაქშმანასთან ერთად ჩამოვიდა და დაშარათჰას პინდა შესთავაზა. ბოდჰ-გაია, სადაც გადმოცემის თანახმად, ბუდა გასხივოსნდა, ბუდიზმის ოთხ წმინდა ადგილს შორის ერთ-ერთია.

გაია ერთ-ერთია კულტურული მემკვიდრეობის 12 ქალაქს შორის, რომლებიც ინდოეთის მთავრობამ კულტურული მემკვიდრეობის ქალაქთა განვითარების გეგმაში ჩართო, რაც ურბანული დაგეგმარების, ეკონომიკური ზრდისა და კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის პროქტების განხორციელებას გულისხმობს.

ბოდჰ-გაიაზე მდებარეობს მაჰაბოდჰის ტაძრის კომპლექსი, რომელიც იუნესკოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა დაცვის სიაშია შეტანილი.

გაიის რაიონი 4 ქვედანაყოფს მოიცავს: გაია-სადარს, შერგჰატის, ტეკარისა და ნეემჩაკ-ბათჰანის.

ეტიმოლოგია
გაიას სახელი ეწოდა დემონ გაიასურას (ნიშნავს დემონ გაიას) პატივსაცემად, რომელიც ამ ტერიტორიაზე ტრეტა-იუგას დროს დასახლდა. გადმოცემის მიხედვით, გაიასურას სხეული კლდოვან მთებად იქცა, რომელზეც შემდეგში გაია გაშენდა.

მართვა
1864 წლამდე გაია ბეჰარისა და რამგარჰის რაიონის (ამჟამად ჯარხანდის შტატი) ნაწილი იყო. 1865 წლის 3 ოქტომბერს იგი ბიჰარის რაიონის ნაწილი გახდა. 1981 წლის მაისში ბიჰარის შტატის მთავრობამ მაგადჰის დანაყოფი შექმნა, რომელიც გაიის რაიონსაც მოიცავდა ნავადის, აურანგაბადისა და ჯეჰანაბადის რაიონებთან ერთად, რომლებიც გაიის რაიონის შექმნის დროისთვის ქვედანაყოფები იყვო. აურანგაბადი და ნავადა გაიის ტერიტორიას 1973 წელს გამოეყვო, ხოლო ჯეჰანაბადი ― 1988 წელს. გაიის რაიონის ფართობი 4 976 კმ²-ია. გაიის მუნიციპალური კორპორაცია შედგება დემოკრატიულად არჩეული წევრებისგან, რომელთაც მერი თავმჯდომარეობს. 2021 წლისთვის კორპორაციის მერი ვირენდრა კუმარია, ხოლო მერის მოადგილე ― მოჰან შრივასტავა.

კულტურა
ბოდჰ-გაია
გაიის ტერიტორიაზე მდებარეობს მაჰაბოდჰის ტაძრის კომპლექსი, რომელიც 2002 წლის 26 ივნისს, იუნესკოს 26-ე სესიაზე მსოფლიო მემკვიდრეობის კომიტეტმა მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

სატაძრო კომპლექსის ცენტრში მდებარეობს 50 მეტრის სიმაღლის მაჰაბოდჰის ტაძარი პირველად იმპერატორ აშოკას დროს აშენდა, ძვ.წ. საუკუნეში. თანამედროვე ნაგებობის ძირითადი ნაწილი - საუკუნეებით თარიღდება. იგი ერთ-ერთი უძველესი და კარგად შემონახული ბუდისტული ტაძარია, რომელიც მთლიანად აგურებისგანა ნაშენი გუპტას იმპერიის გვიან პერიოდში. კომპლექსში ყველაზე წმინდა ადგილია ბოდჰის ხე , რომლის ქვეშაც, გადმოცემის თანახმად, ზიდჰარტა გაუტამა გასხივოსნდა და ბუდად იქცა.

კლიმატი
გაია სამი მხრიდან მთებითაა გარშემორტყმული, ხოლო მეოთხე მხრიდან მდინარე ჩამოუდის. ქალაქის კლიმატი სეზონურია. ხასიათდება შედარებით მაღალი ტემპერატურითა და მთელი წლის მანძილზე თანაბრად განაწილებული ნალექიანობით. კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაციით, გაია სუბტროპიკულ ოკეანურ კლიმატურ სარტყელშია მოქცეული.

დემოგრაფია
ქალაქის მოსახლეობის პირველი აღწერა 1872 წელს ჩატარდა. ამ დროისთვის მოსახლეობა 66 843 ადამიანს შეადგენდა. 2011 წლის აღწერის მიხედვით, გაიის ურბანული აგლომერაციის მოსახლეობა 470 839 ადამიანს შეადგენს. გაიის ურბანული აგლომერაცია მოიცავს გაიის მუნიციპალურ კორპორაციას, კალერსა და პაჰარპურს. გაიის მუნიციპალური კორპორაციის მოსახლეობა 468 614 ადამიანს (247 572 კაცი და 221 042 ქალი) შეადგენს. 59 669 ადამიანი 5 წლამდე ასაკობრივ ჯგუფს მიეკუთვნება. სქესობრივი თანაფარდობაა: 986 ქალი 1 000 კაცზე. 7 წელზე უფროსი ასაკის მოსახლეობის წერა-კითხვის ცოდნის დონე 85.74%-ს უდრის.