ქალი ხავერდის ყელსაბამით

ქალი ხავერდის ყელსაბამით — ალექსანდრე დიუმა უფროსის რომანი, რომელიც ცნობილი გერმანელი მწერლისა და კომპოზიტორის, ერნსტ თეოდორ ამადეუს ჰოფმანის დრამატულ და მისტიკურ ისტორიას მოგვითხრობს. რომანი 1850 წელს საფრანგეთში გამოქვეყნდა. წიგნი აგრეთვე დიდი ფრანგი მწერლის, შარლ ნოდიეს ხსოვნას ეძღვნება და მისივე მონათხრობს ეფუძნება.

რომანის სიუჟეტი 1793 წელს, რევოლუციურ საფრანგეთში, ვითარდება. ნაწარმოების ცენტრში 18 წლის ერნსტ ჰოფმანია, რომელიც მანჰაიმში ცხოვრობს. მანჰაიმის ღვთისმშობლის ეკლესიის კიბეებზე ერთ დღეს იგი დაინახავს მაესტრო გოტლიბ მურის ულამაზეს ქალიშვილს, 17 წლის ანტონიას, და უმალ სიგიჟემდე უყვარდება. ჰოფმანი მოახერხებს მაესტროსა და მის ქალიშვილთან დაახლოებას, ანტონიასგან საპასუხო სიყვარულსა და გოტლიბისგან შვილზე დაქორწინების უფლებას მიიღებს, თუმცა ვერც მეგობარ ზაქარია ვერნერისადმი მიცემული პირობის დავიწყებას მოახერხებს და დაპირებისამებრ პარიზისკენ გაემგზავრება. ეს მოგზაურობა მის ცხოვრებას თავდაყირა აყენებს.

სიუჟეტი
რომანის მოქმედება მანჰაიმში იწყება. სწორედ გერმანიის ამ ქალაქში ცხოვრობს რომანის მთავარი პერსონაჟი, 18 წლის ერნსტ თეოდორ ამადეუს ჰოფმანი, რომლის ცხოვრებისეულ ისტორიასაც ავტორი თავიდანვე გვაცნობს. ჰოფმანი კენიგსბერგში დაიბადა და ხელოვანების ოჯახში იზრდებოდა. მცირე ასაკიდანვე მისთვის საკმაოდ ახლო იყო ვიოლინოსთან და მუსიკასთან ურთიერთობა. თუმცა, რამდენიმე წლის შემდეგ, საუბედურო შემთხვევათა წყალობით, ჰოფმანს მარტოდმარტო მოუწია საცხოვრებლად დარჩენა ვექილ ბიძასთან, რომლის პედანტურ ხასიათთან შეგუებაც ვერ მოახერხა სახლიდან გაიქცა. მან გეზი ჰაიდელბერგისკენ აიღო, სადაც მისი ბავშვობის მეგობარი, პოეტი ზაქარია ვერნერი, იღებდა განათლებას. ჰაიდელბერგიდან კი მათ ერთად მიაშურეს მანჰაიმს, სადაც ჰოფმანი მხატვრის, პოეტის, მუსიკოსისა და არისტოკრატისთვის დამახასიათებლად მოწყობილ პატარა ოთახში დასახლდა.

მეგობრებს დიდი ხნის განმავლობაში აწუხებდათ საფრანგეთში მოგზაურობის სურვილი, თუმცა ორი ახალგაზრდა შემოქმედის მატერიალური შესაძლებლობები მათ სურვილს ვერ შეეფერებოდა. ერთ დღესაც, ერნსტმა და ზაქარიამ გადაწყვიტეს საჭირო თანხის შოვნა კაზინოში ეცადათ. ჰოფმანს ბედმა გაუღიმა და მათ პარიზში მოგზაურობისთვის საჭიროზე ბევრად დიდი თანხა ჩაიგდეს ხელში, თუმცა აზარტული თამაშებისგან მომავალი საფრთხის შესახებ უცნობი იდუმალი მამაკაცის გაფრთხილებამ ჰოფმანი ძალიან დააფიქრა და მოგებით შექმნილი ბედნიერი განწყობა გაუფუჭა.

ახალგაზრდა შემოქმედმა მხოლოდ მაშინ მოახერხა ხსენებული მამაკაცისა და მისი გაფრთხილების თავიდან ამოგდება, როდესაც მოულოდნელად მისი ოთახის ფანჯრიდან მოპირდაპირე მხარეს მდებარე ღვთისმშობლის ეკლესიის კიბეებზე 17 წლის ანტონია შენიშნა. ანტონიას სილამაზემ ჰოფმანი გააქვავა და დაადუმა. მან ბავშვობის მეგობარ ზაქარია ვერნერს რამდენიმე წუთის წინ დანახული ანტონიას გამო პარიზში გამგზავრებაზეც კი უარი უთხრა და გადაწყვიტა, მანჰაიმში დარჩენილიყო და ეს ულამაზესი გოგონა მოეძებნა. გოგონას ვინაობა და მისი წარმომავლობა კი ერნსტმა სწორედ ვერნერისგან შეიტყო - არსება, რომელმაც მას წამში სიყვარული აგრძნობინა მანჰაიმის თეატრის დირიჟორის, მაესტრო გოტლიბ მურის, ქალიშვილი გახლდათ. ვერნერისგან ჰოფმანმა მათი მისამართიც შეიტყო და მაესტროს სახელზე სარეკომენდაციო წერილიც დააწერინა. მეორე დღეს ახალგაზრდა მუსიკოსი წერილითურთ მაესტროს სახლს ეწვია იმ იმედით, რომ ანტონიას შეხვდებოდა. მას იმედი მალევე გაუმართლდა. ჰოფმანის ვიოლინოზე დაკრულის მოსმენამ ანტონიაშიც აღძრა საპასუხო გრძნობა, რის შემდეგაც მამასა და სტუმარს შეუერთდა. სწორედ ამ მომენტში შედგა წყვილის საბედისწერო პირველი შეხვედრა, რომელიც ალესანდრო სტრადელას " "-ის ტრიოში შესრულებით დასრულდა. ამ შესრულებით ჰოფმანმა მაესტროს სიმპათია და ანტონიას კიდევ უფრო დიდი სიყვარული დაიმსახურა და მეორე დღიდან ოჯახის ჩვეულ სტუმრად იქცა.

რამდენიმე თვის განმავლობაში ჰოფმანი ყოველდღე სტუმრობდა მაესტროსა და მის ქალიშვილს. 7 თვის თავზე კი, ბიჭმა ძლივს გაბედა და ანტონიას სიყვარულში გამოუტყდა. რათქმაუნდა, მისი სიყვარულის ცალმხრივი არ ყოფილა და მან თანხმობა როგორც ანტონიასგან, ისე მამამისისგან მიიღო. თუმცა, ერთადერთი დაბრკოლება, რაც მათ სიყვარულს წინ ედგა, ჰოფმანის მიერ ზაქარია ვერნერისადმი მიცემული პირობა გახლდათ, რომლის თანახმადაც იგი პარიზში აუცილებლად ჩააკითხავდა მეგობარს. ანტონიამ დაარწმუნა გულისსწორი, რომ მეგობრისთვის მიცემული დაპირება უნდა აესრულებინა და საბოლოოს გადააწყვეტინა პარიზში მოგზაურობა, რომლის შემდეგაც ისინი დაქორწინდებოდნენ. გამგზავრების წინ კი, ანტონიამ ჰოფმანისგან 2 ფიცი მიიღო: ერნსტი მუდამ იქნებოდა მისი ერთგული და აღარასდროს ითამაშებდა აზარტულ თამაშებს. გოგონამ სატრფოს სიყვარულის ნიშნად მედალიონიც გაატანა და პარიზში გაუშვა.

პარიზში ჩასვლამდე ჰოფმანს უამრავი ბიუროკრატიული პროცედურის გავლა უწევს, საბოლოო დაბრკოლება კი რევოლუციური დედაქალაქის შესასვლელში გამაგრებული მესაზღვრეები აღმოჩნდებიან. ახალგაზრდა ყველა წინაღობას მარტივად გადალახავს და საბოლოოდ ყვავილების სანაპიროზე მდებარე სასტუმროს ცივ და ღარიბულ ოთახში დაბინავდება.

ჰოფმანის მოლოდინების გაცრუება პარიზში ჩასვლის მეორე დღიდანვე იწყება. ხელოვანი ჰოფმანი დილით გადაწყვეტს ლუვრის მუზეუმს ეწვიოს, რომელიც დაკეტილი ხვდება. შემდეგ სამეფო ბიბლიოთეკისკენ გაეშურება, რომელიც, როგორც აღმოჩნდება, ლუვრის ბედს იზიარებს. კულტურული დაწესებულებები რევოლუციონერთა აზრით მონარქიული სისტემის გადმონაშთსა და კორუფციის წყაროს წარმოადგენდა, რის გამოც მათ ბოქლომი დაედოთ. იმედგაცრუებული ჰოფმანი შუადღისას თავის პატარა ოთახში ბრუნდება, რომლის ფანჯრიდანაც სულ მალე შემზარავი სანახაობის მომსწრე ხდება. იგი დაინახავს, როგორ გამოჰყავთ სასამართლოდან ურიკებით სიკვდილმისჯილი კაცები, ქალები და მოზარდები, რაც მას სასტიკად დათრგუნავს, თუმცა, მიუხედავად ამისა, მაინც იმ ბრბოს რიგებში აღმოჩნდება, რომელიც სიკვდილმისჯილებს რევოლუციის მოედნამდე, გილიოტინამდე, მიაცილებს. ამ გზაზე იგი დაინახავს თეთრებში შემოსილ ქალს, რომელიც ლუი -ის საყვარელი მადამ დიუ ბარი აღმოჩნდება. ქალბატონის სიკვდილისწინა ისტერიკა და შემდგომში მისი თავის მოკვეთის სცენა ჰოფმანზე სასტიკად დამთრგუნველ გავლენას მოახდენს და დარდის გასაქარვებლად პარიზის ოპერის თეატრს მიაშურებს. ბრილიანტებით მორთულ და არისტოკრატებით სავსე ოპერაში დადგმული წარმოდგენა "პარისის სამსჯავრო" მის დაინტერესებას ვერ იწვევს და ახალგაზრდას დიუ ბარის სიკვდილის სულისშემძვრელ სცენას ვერ ავიწყებს. ფიქრებში გართული ჰოფმანი უეცრად მის გვერდით საკმაოდ საინტერესო გარეგნობის ჩია ექიმს შეამჩნევს, რომელიც შავ ფრაკშია ჩაცმული და გვერდს ბრილიანტის თავის ქალის გამოსახულებიანი სათუთუნე უმშვენებს. ჰოფმანი შეამჩნევს ექიმის უცნაურ ენთუზიამსა და იდუმალ შარმს, მისი პიროვნებით ინტერესდება და მასთან გამოლაპარაკებას გადაწყვეტს. მოქმედებებს შორის შესვენებისას უეცრად ექიმი ვინმე არსენს ახსენებს და ეს სახელი ჰოფმანის დაინტერესებასაც გამოიწვევს. სულ მალე კი იწყება მეორე მოქმედება და სცენაზე გამოდის ნიმფას როლის შემსრულებელი მსახიობი, ზამოხსენებული არსენი - ქალი ხავერდის ყელსაბამით. ქალს შავი ხავერდის ყელსაბამი ამშვენებს, რომელიც გილიოტინის ფორმის შესაკრავით არის შეკრული. არსენის გამოჩენა ჰოფმანს თავდავიწყებაში აგდებს, უზარმაზარი ხორციელი ვნებით აღავსებს და მის საყვარელ ანტონიას ავიწყებს. ბიჭი მოხიბლული ხდება არსენით და თან ფიქრობს, რომ მის გვერდით მჯდომი ექიმი არსენთან თვალებით იდუმალ კონტაქტს ამყარებს. სწორედ ექიმისგან იგებს იგი, რომ არსენს უმდიდრესი საყვარელი ჰყავს და ეს საყვარელი რევოლუციონერი ჟორჟ ჟაკ დანტონი გახლავთ. ამის გაგება ჰოფმანს დიდ დარტყმას მიაყენებს, რის გამოც გადაწყვეტს დარბაზი დატოვოს და არსენს მსახიობთა შესასვლელთან დაუდარაჯდეს. თუმცა, არსენი გამოსვლისთანავე მდიდარი საყვარლის ეტლში ჯდება და ჰოფმანსაც აღარაფერი დარჩენია, თუ არა დანტონის ეტლს ფეხით გაეკიდოს.

ჰოფმანი ვერ უძლებს ცდუნებას და მეორე დღესვე გადაწყვეტს ოპერაში დაბრუნებას. თუმცა, ამჯერად დარბაზი ბევრად უფრო უბრალო და ნაკლებად მომხიბლავი ეჩვენება, ვიდრე წინა შემთხვევაში, მითუმეტეს რომ სცენაზე არსენს ვეღარ ხედავს. სულ მალე ოპერას მისი ნაცნობი ჩია ექიმიც ესტუმრება, რომლის სათუთუნე ამჯერად, რატომღაც, არა ბრილიანტის, არამედ სპილენძისაა და მისი ფრაკიც ბევრად უბრალოდ. სწორედ ექიმისგან იგებს იგი, რომ არსენმა თეატრთან თანამშრომლობა შეწყვიტა, ვინაიდან მისმა მდიდარმა საყვარელმა იეჭვიანა უცნობ ახალგაზრდაზე, რომელსაც იგი თითქოს სცენიდან უცნაურად უყურებდა და რომელიც მათ ეტლს ქუჩაში გამოეკიდა. სწორედ არსენის არყოფნა ჩათვალა ჰოფმანმა იმ უცნაური მოვლენის მიზეზად, რომ საგნები თეატრში ამჯერად ბევრად უფერული და განსხვავებული იყო, ვიდრე წინა შემთხვევაში.

არსენის დაკარგვამ ბიჭი ძალიან დათრგუნა. იგი რამდენიმე დღის განმავლობაში განუწყვეტლივ ეძებდა არსენს, თუმცა უზარმაზარ პარიზში, რასაკვირველია, მას ვერ აგნებდა. ერთ დღესაც ჰოფმანს კიდევ ერთხელ შეხვდა ნაცნობი ექიმი და აუწყა, რომ არსენი საკუთარი პორტრეტის დასახატად მხატვარს ეძებდა. ეს კი იდეალურ შესაძლებლობას წარმოადგენდა თეოდორისთვის შეხვედროდა მისი დაუცხრომელი ვნების ერთადერთ ობიექტს. ექიმმა მიიყვანა ჰოფმანი არსენის ბინაში და თავად უცაბედად გაუჩინარდა. ქალმა კი მისი სრულიად შიშველი პორტრეტის დახატვა ისურვა და ჰოფმანსაც, როგორც მხატვარს, ურთულესი მოვალეობა დაეკისრა. ხავერდის ყელსაბამის ამარა დარჩენილი არსენი მხატვარმა ტახტზე მიაწვინა და მისი პორტეტის შესრულებას შეუდგა, თუმცა ამ პროცესმა დიდ ხანს ვერ გასტანა, ჰოფმანმა ცდუნებას ვერ გაუძლო, არსენს ეცა, მის მხარს ტუჩებით დაეკონა და ანტონიასთვის მიცემული პირველი ფიციც დაარღვია. მოსამსახურე ქალმა და არსენმა ერთობლივი ძალებით სახლიდან უმალ გააგდეს ჰოფმანი, რომელსაც ბუდუარში მოლბერტი, სახატავი დაზგა და ქუდი დარჩა.

არსენის სახლიდან გამოგდებული მხატვარი უდიდესმა სევდამ და კიდევ უფრო დიდმა უიმედობამ შეიპყრო. მან იცოდა, რომ ხავერდის ყელსაბამიანი ქალის გულისკენ გზა ფულზე გადიოდა, თუმცა არ იცოდა როგორ უნდა ეშოვნა იმდენი ფული, რომ რევოლუციონერი დანტონის სიმდიდრე და ძალაუფლება დაეჩრდილა. და უიმედოდ დარჩენილმა ჰოფმანმა გადაწყვიტა ანტონიასთვის მიცემული მეორე ფიციც დაერღვია და კაზინოს მიაშურა. 40 ლუიდორით მისული ჰოფმანი კაზინოდან ტოტალური მარცხით და სრულიად ხელცარიელი გამოდიოდა, რა დროსაც ანტონიას მიერ გამოტანებული მედალიონი გაახსენდა. თავიანთი სიყვარულის ერთადერთი ბეჭედი მან ვალუტის გადამცვლელ გერმანელ კაცს ჩააბარა და სანაცვლოდ მისგან 3 ლუიდორი მიიღო. მაგრამ ჰოფმანს ამჯერად გაუმართლა და ეს 3 ლუიდორი უთვალავ ლქროდ აქცია, რომელიც არსენის გულის მოგებას აუცილებლად ეყოფოდა. მან კაზინო უმალ დატოვა და გაეშურა ქალის სახლისკენ იმედით, რომ არსენის გულს ოქროთი გამოისყიდდა. თუმცა, მის ბინაში მისული შემაძრწუნებელ მოცემულობას შეეჯახა: ჟაკ დანტონი დაეკავებინათ, ხოლო არსენი სახლიდან გაქცეულიყო და იმალებოდა. დაღონებული ჰოფმანი შუაღამისას პარიზის ქუჩებს დაუყვა და ვერც გააცნობიერა, ისე აღმოჩნდა რევოლუციის მოედანზე. ჰოფმანი მიუახლოვდა გილიოტინას და უეცრად მის გვერდით, მიწაზე მჯდარი, მხრებმოშიშვლებული, მუხლებზე დაყრდნობილი არსენი დაინაცა. გაოცებული ჰოფმანი ქალს გამოელაპარაკა და გაიგო, რომ იგი აქ თავისი ნებით მოსულიყო და სიკვდილს ელოდა. ბიჭმა გადაწყვიტა შეშინებული და შეციებული არსენი მდიდრულ სასტუმროში წაეყვანა და ქალიც მას დათანხმდა. თბილ და მდიდრულ სასტუმროს ოთახში მათ ივახშმეს და ბევრი დალიეს. უეცრად ჰოფმანი იქვე მდგარ ფორტეპიანოს მიუჯდა და დაკვრა დაიწყო. მუსიკა ცოტა ხანში ცეკვად გადაიზარდა და მალე წყვილი ხორციელ განცხრომას მიეცა.

მეორე დილით ჰოფმანს არსენის უსიცოცხლო სხეულის გვერდით გაეღვიძა. აღმოაჩინა თუ არა, რომ მისი პარტნიორი ყინულივით ცივი იყო და არ სუნთქავდა, გაგიჟებული და სასოწარკვეთილი თეოდორი ყვირილით გავარდა ოთახიდან. კიბეებზე იგი ისევ ნაცნობ ექიმს შეეჩეხა, რომელსაც უმალ აცნობა არსენის სიკვდილის ამბავი. თუმცა, ექიმისთვის ეს ახალი მოვლენა სულაც არ იყო. მან იცოდა, რომ არსენი წინა დღეს დაესაჯათ სიკვდილით გილიოტინაზე და მის თავს მხრებზე მხოლოდ ნაწარმოების სათაურში ნახსენები ხავერდის ყელსაბამი აჩერებდა. ექიმმა არსენის ეს ამბავი უამბო ჰოფმანს, რომელმაც ვერ დაიჯერა ეს გამაოგნებელი ისტორია და ვერც იმას მიხვდა, როგორ გაატარა ჯადოსნური ღამე გარდაცვლილ ადამიანთან. თუმცა, ჰოფმანმა საკუთარი თვალით იხილა ყელსაბამის მოხსნის შემდეგ მიწაზე გართხმული არსენის თავი და ამან ის სრულიად გააგიჟა. ჰოფმანი ქუჩაში გავარდა და შლეგივით სირბილს მოჰყვა, რამაც, რასაკვირველია, რევოლუციური პარიზის მოსახლეობის გაკვირვება გამოიწვია. ბრბროს სიტუაცია ჰოფმანის სიკვდილით დასჯისკენ მიჰყავდა, თუმცა ნაცნობმა ექიმმა ბიჭს კიდევ ერთხელ უშველა და შეკრებილი ხალხი მის ფსიქიკურ გაუწონასწორებლობაში დაარწმუნა.

ანტონიას მედალიონის გამოსყიდვა კი ჰოფმანს მხოლოდ ექიმთან გამომშვიდობების შემდეგ გაახსენდა. მიაშურა იმ ვალუტის გადამცვლელ ჯიხურს, რომელშიც მედალიონი ჰქონდა დატოვებული. მედალიონი ჰოფმანმა გამოისყიდა, თუმცა სწორედ აქ გაიგო მან ის უდიდესი ტრაგედია, რომელმაც ბევრი ადამიანის ცხოვრება თავდაყირა დააყენა. ვალუტის გადამცვლელი გერმანელი მამაკაცი მაესტრო გოტლიბ მურის ნაცნობი გამოდგა, რომელმაც ჰოფმანს შეატყობინა, რომ ანტონია რამდენიმე დღის წინ, შუადღის 3 საათზე, არფაზე დაკვრისას მომკვდარიყო - სწორედ მაშინ, როდესაც ჰოფმანმა მისთვის მიცემული პირველი ფიცი დაარღვია და არსენს მხარზე აკოცა. სულ მალე ჰოფმანი მანჰაიმისკენ მიმავალ ეტლში იჯდა, რათა მაესტრო გოტლიბ მურის დასაფლავებისთვის ჩაესწრო, რომლის უკანასკნელი სურვილის თანახმადაც, იგი ერთადერთი ქალიშვილის გვერდით უნდა დაეკრძალათ.

პერსონაჟები
ერნსტ ჰოფმანი - მთავარი პერსონაჟი, 18 წლის პოეტი, მხატვარი და მუსიკოსი.
ანტონია - 17 წლის ქალიშვილი, ჰოფმანის პირველი სიყვარული და მაესტრო გოტლიბ მურის ქალიშვილი.
ზაქარია ვერნერი - ჰოფმანის საუკეთესო მეგობარი, პოეტი.
იდუმალი ექიმი - უცნაური ჩია კაცი, რომელსაც ჰოფმანი ოპერაში ხვდება.
არსენი - ქალი ხავერდის ყელსაბამით.

შექმნის ისტორია
ნაწარმოებს თან ახლავს ავტორის ვრცელი ბოლოსიტყვაობა, რომელსაც თან ერთვის მარი ნოდიესადმი მიწერილი წერილი და რომლიდანაც ვიგებთ, რომ ავტორმა ეს რომანი ფრანგ მწერალსა და პოეტს, შარლ ნოდიეს, მიუძღვნა. ბოლოსიტყვაობაში ჩანს ავტორის უდიდესი პატივისცემა ნოდიესადმი, რომლის არსენალში გატარებულმა საღამოებმა დიუმას უდიდესი ცხოვრებისეული გამოცდილება მისცა. სიკვდილის წინ კი ნოდიემ უკანასკნელად დაიბარა ალექსანდრე დიუმა და მოუყვა ამბავი, რომლის რომანად ქცევაც მას დაავალა. სწორედ ეს ამბავი გახლდათ იდუმალი ისტორია ხავერდის ყელსაბამიანი ქალის შესახებ, რომელიც დიუმამ რომანად აქცია და 1850 წელს გამოსცა.