iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბეშბარმაკის სიმაგრეები

ბეშბარმაკის ციხესიმაგრეები — თავდაცვითი ნაგებობა აზერბაიჯანში, კასპიის ზღვის სანაპიროზე, რომელიც გილგილჩაის სიმაგრეებთან ერთად ბლოკავს კასპიის ველს.

ბეშბარმაკის სიმაგრეები, როგორც კასპიის ზღვაზე თავდაცვის სტრუქტურების ნაწილი, აზერბაიჯანში იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში დასამატებლადაა შემოთავაზებული. სიმაგრეები კვეთს ხეობას სოფელ ზარატთან და აღწევს ბეშბარმაკის მთამდე.

სახელწოდება მომდინარეობს ამავე სახელწოდების მთის სახელიდან. სახელწოდება „ბეშბარმაკი“ ნიშნავს „ხუთ თითს“, რადგან მთის კონტურები ხელის ხუთ თითს წააგავს.
მირზა ჰასან თაჰირზადე

მირზა ჰასან თაჰირზადე (; დ. 30 მაისი, 1837, შუშის მაზრა — გ. 21 ივნისი, 1893, ტფილისი, რუსეთის იმპერია) — აზერბაიჯანელი რელიგიური პირი და მასწავლებელი. კავკასიის მუსლიმთა სამმართველოს უფროსი (1885-1893 წწ.).

ბიოგრაფია
მირზა ჰასან თაჰირზადე 1837 წლის 30 მაისს ჯავანშირის მაზრის სოფელ ქანგარლში დაიბადა. დაწყებითი განათლება მამისგან მიიღო, შემდეგ სწავლა თავრიზის ტალიბიეს მედრესეში განაგრძო. რელიგიური მოღვაწეობა 1859 წელს მშობლიურ სოფელში დაიწყო.

1878 წლის 23 სექტემბერს თაჰირზადე სპარსული ენის სამოქალაქო მასწავლებლად აირჩიეს.

1878 წლის 16 ოქტომბერს მირზა ჰასან თაჰირზადე სპარსული ენის ლექტორის პოსტზე აირჩიეს. ამ თანამდებობაზე მუშაობდა 1879 წლის აგვისტომდე. შემდეგ კი, ავადმყოფობის გამო, დატოვა უნივერსიტეტი და სამუდამოდ წავიდა სამშობლოში, ქალაქ შუშაში.

1885 წელს ამიერკავკასიის მუსლიმთა სულიერი ადმინისტრაციის თავმჯდომარედ აირჩიეს და შეიხ-ულ-ისლამის სულიერი წოდება მიიღო.

1893 წელს გარდაიცვალა. დაკრძალულია ტფილისში.
ნიგარ რაფიბეილი

ნიგარ რაფიბეილი (; დ. 23 ივნისი, 1913, ელიზავეტპოლი — გ. 9 ივლისი, 1981, ბაქო) — აზერბაიჯანელი პოეტი. აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის ჯანდაცვის პირველი მინისტრის ხუდადათ-ბეკ რაფიბეკოვის ქალიშვილი, აზერბაიჯანის სახალხო პოეტის რასულ რზას მეუღლე და აზერბაიჯანის სახალხო მწერლის ანარ რზაევის დედა.

ბიოგრაფია
ნიგარ რაფიბეილი დაიბადა ქირურგის, ხუდადათ-ბეკ რაფიბეკოვის ოჯახში, რომელიც განჯის პროვინციის გუბერნატორად მსახურობდა აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობის წინა პერიოდში (1918-1920). ის იყო აზერბაიჯანელ პოლიტიკურ მოღვაწეთა შორის, რომლებიც ბოლშევიკებმა მასობრივად სიკვდილით დასაჯეს 1920 წლის ივნისში კუნძულ ბოიუქ-ზირაზე.

მშობლიურ განჯაში საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ ნიგარ რაფიბეილი ბაქოს პედაგოგიურ კოლეჯში ჩაირიცხა. 1928 წელს ჟურნალ „ “ (ამომავალი ვარსკვლავი) მისი პირველი ლექსი სახელწოდებით „ფარდა“ გამოქვეყნდა. სწავლა განაგრძო მოსკოვის პედაგოგიურ ინსტიტუტში. ამასობაში 1934 წელს ბაქოში მისი პირველი ლექსების კრებული გამოიცა.

მოსკოვიდან დაბრუნების შემდეგ ნიგარ რაფიბეილი გამომცემლობა „უშაგნეშრის“ (ბავშვთა გამომცემლობის) მხატვრული ლიტერატურის განყოფილებაში რედაქტორად მუშაობდა. 1940 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე რაფიბეილი ლექსებს წერდა და სსრკ-ს ხალხთა პოეტებისა და მწერლების ნაწარმოებებს აზერბაიჯანულად თარგმნიდა. შემოქმედებითი სამსახურისთვის დაჯილდოვდა ღირსების სამკერდე ორდენით.

ბაქოს ერთ-ერთ ცენტრალურ ქუჩას რაფიბეილის სახელს ატარებს. ქალაქ განჯაში, ხანის პარკში, ნიგარ რაფიბეილის ძეგლიც დგას.

გარდაიცვალა 1981 წელს ბაქოში. მისი საფლავი ბაქოს საპატიო დაკრძალვის ხეივანშია.
სუმგაითის ბულვარი

სუმგაითის ბულვარი — ქალაქ სუმგაითის ერთ-ერთი ღირსშესანიშნაობა, რომელიც გადაჭიმულია 4,2 კმ ზღვის სანაპიროზე და მდებარეობს 106 ჰექტარზე.

ბულვარის მშენებლობა 2015 წლის ოქტომბერში დაიწყო. კომპლექსი გაიხსნა 2016 წლის 27 სექტემბერს, სადაც პრეზიდენტ ილჰამ ალიევიც მონაწილეობდა. ტერიტორიაზე დროშის მოედანიც აშენდა. დაირგო 100 ათასი ხე, 500 ათასზე მეტი სხვადასხვა ბუჩქი, დამონტაჟდა 10 ათასი სკამი. გაყვანილია საფეხმავლო ბილიკი 12 ათასი ხაზოვანი მეტრის სიგრძით. ტერიტორიაზე ორი საბავშვო გასართობი ცენტრი აშენდა და 10 ატრაქციონი დამონტაჟდა.
სუმგაითის სანაპირო

სუმგაითის სანაპირო — პლაჟი, რომელიც მდებარეობს ქალაქ სუმგაითის სანაპირო ზოლზე კასპიის ზღვის გასწვრივ.

სანაპირო კორატის დასახლებიდან იწყება  და სარიგაიაბაშის კონცხის ზონამდე გრძელდება.

პლაჟი იზიდავს ქალაქის მაცხოვრებლებს ზაფხულის თვეებში. მიუხედავად წყლის გამწმენდი ნაგებობების მშენებლობისა და განახლებისა, პლაჟის ეკოლოგიური ბალანსი არ აღდგა.

სუმგაითის ბულვარის მშენებლობასთან ერთად, სანაპიროს ჩრდილოეთ ნაწილში რესტორნები, კაფეები, სასტუმროები და ფასიანი პლაჟები მდებარეობს.
ზეითინლიქი (არდეშენის რაიონი)

ზეითინლიქი — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 48 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 3 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 158 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა მამალა.

ისტორია
ძველი სახელი სოფელი ზეითინლიქის იყო მამალა. მამალას მდებარე ლაზეთის რეგიონი, ანტიკურ ხანაში, კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ 1461 წელს, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს. თუმცა, ძველ ჩანაწერებში იგი სოფლად არ მოიხსენიება. ცნობილია, რომ იგი იყო სოფელი სიფათის უბანი, რომელიც გვიან პერიოდში სოფლად გადაკეთდა. მაგალითად, 1990 წლის საყოველთაო აღწერისას პირინჩლიკი იყო სოფელი რიზეს პროვინციის არდეშენის რაიონის ცენტრალურ თემში, 1148 მცხოვრებით. თუმცა, ამ დროისთვის ზეითინლიქი სოფელი ჯერ არ იყო დაარსებული.
იეშილთეფე (არდეშენის რაიონი)

იეშილთეფე — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 51 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 12 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 178 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა მამალა.

ისტორია
სოფლის ხალხურ მეტყველებაში გამოყენებული თანამედროვე ლაზური სახელია „შანგული“.
გიუნდოღანი (არდეშენის რაიონი)

გიუნდოღანი — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 60 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 14 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 178 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის სახელი, 1681 წლით დათარიღებულ ავარიზის დოკუმენტებში მოიხსენიება როგორც იოვანვატი, რაც ლაზურად ნიშნავს „იოვანის ადგილს“, ხოლო 1842 წლით დათარიღებულ ფრანგულ წყაროში და 1916 წლით დათარიღებულ თურქულ წყაროში - როგორც მუთაფი. ლაზურად მტ'ა-მტ'კა ნიშნავს „ტყეს“, ტ'აფონი კი - „ორმოს“. მტ'ა-ფონი ნიშნავს „ტყიან ორმოს“. მე-19 საუკუნეში სოფელში არსებობდა ნიკოლა სახელის უბანი. სოფლის მოსახლეობა დღესაც იყენებს მუტტაფის სახელს ყოველდღიურ ცხოვრებაში. სოფელში არის ეთნოგრაფიული მუზეუმი სახელწოდებით ბაბუაჩემის სახლი. დაარსების პერიოდში მუზეუმის კოლექციაში მხოლოდ დურგალ ფაიკ კულეჯის ნივთები იყო გამოფენილი, მაგრამ 15 წლის განმავლობაში კოლექციას დაემატა ადგილობრივი ხის ნაწარმი, სპილენძის ჭურჭელი, იარაღი, კანაფის ძაფის დაზგა და გალიპოლის ბრძოლის ისტორიული ნაშთები. 250 წლის ისტორიულ ლაზურ სახლში მდებარე მუზეუმს ამჟამად ფაიკ კულეჯის შვილიშვილი მართავს.
გიუნეი (არდეშენის რაიონი)

გიუნეი — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 71 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 22 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 46 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის სახელი, 2009 წლით დათარიღებულ ლაზური ტოპონიმების ლექსიკონში მოხსენიებულია როგორც ომჯორე, რაც ლაზურად ნიშნავს „მზიანს“. სოფელი, თავდაპირველად, იყო თუნჯას სოფლის მეზრა (პატარა დასახლება). 1640-1665 წლებში ის გადაიქცა მუდმივ დასახლებად და სოფლად ჩამოყალიბდა.
ჰოშდერე (არდეშენის რაიონი)

ჰოშდერე — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 59 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 13 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 248 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის სახელი 2009 წლის ლაზური ადგილის სახელების ლექსიკონში მოხსენიებულია როგორც ჩერანა, რაც ლაზურ ენაზე ნიშნავს „ქარხანას“. სახელის წარმოშობა, სავარაუდოდ, დაკავშირებულია ამ რეგიონში არსებულ კირის საამქროებთან.
ქირაზლიქი (არდეშენის რაიონი)

ქირაზლიქი — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 66 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 17 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 327 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის სახელი, 2009 წლის ლაზური ტოპონიმების ლექსიკონში, მოხსენიებულია როგორც ჯელაისქურ, რაც ლაზურად ნიშნავს „ჯელაის ხეობას“.
ქიოფრუქოი (არდეშენის რაიონი)

ქიოფრუქოი — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 29 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 13 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 327 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის სახელი, 1928 წელს გამოცემულ თურქულ წყაროში, მოხსენიებულია როგორც თიმისვატი, რაც ლაზურად ნიშნავს „თიმონის სამოსახლოს“. სოფელმა მისცა თავისი სახელი ფირთინის მდინარეზე აშენებულ იმავე სახელწოდების ხიდს.
ქუჩუქოი (არდეშენის რაიონი)

ქუჩუქოი — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 59 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 13 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 177 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის სახელი 2009 წლის ლაზური ტოპონიმების ლექსიკონში მოხსენიებულია როგორც „სუხულეტი“ ან „ცხულეტი“, რაც ლაზურად ნიშნავს მსხლიანს.
ქურთულუში (არდეშენის რაიონი)

ქურთულუში — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 53 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 7 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 106 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის სახელი, 2009 წელს გამოცემულ ლაზური ადგილთა სახელების ლექსიკონში, ლაზურად „ბორცვის“ მნიშვნელობით, მოხსენიებულია როგორც ზურხა.
ბოწორისი

ბოწორისი, ჭვინტის მონასტერი, ელიაწმინდა — შუა საუკუნეების ხუროთმოძღვრული ძეგლი ისტორიულ სამცხეში, ახლანდ. ახალციხის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ელიაწმინდის ჩრდილოეთით, დაახლ. 1 კმ-ზე, ღრმა ტყიან ხეობაში, ქედის კეხზე.

ბოწორისი ერთნავიანი ეკლესიაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდა აქვს. ჩრდილოეთით აკრავს მისივე თანადროული აფსიდიანი პატარა ეგვტერი, რომელშიც შესვლა მხოლოდ ეკლესიიდან შეიძლება. სამხრეთ შესასვლელის ერთადერთი კარიბჭისგან მხოლოდ უმნიშვნელო ფრაგმენტებია დარჩენილი. ინტერიერში სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედელზე თითო პილასტრია, რომელთა პროფილირებულ კაპიტელზე კამარის საყრდენი თაღია ამოყვანილი. ნავის კამარა ქვაყორე დუღაბისაა, შენობის დანარჩენი ნაწილები — თლილი ქვისა. აქა-იქ შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები, გარედან ეკლესია შემოსილი იყო სუფთად გათლილი, კარგად ნაწყობი ქვის პერანგით, რომელიც დღეისათვის თითქმის შემოძარცულია. ფასადები მარტივია, მორთულობის გარეშე. კედლებში თითო სარკმელია. საერთო პროპორციებით, ხუროთმოძღვრული დეტალებითა და შესრულების ხარისხით შენობა სამცხის – საუკუნეების უგუმბათო ტაძრების ჯგუფს მიეკუთვნება.
ზურაბ ელიზბარაშვილი

ზურაბ ალექსანდრეს ძე ელიზბარაშვილი (დ. 3 ოქტომბერი, 1930, ბორჯომი, — გ. 30 მაისი, 2013) — ქართველი აგრარიკოს-ეკონომისტი. ეკონომიიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1954), პროფესორი (1986).

დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი (1960). 1960-1976 წლებში იყო საქართველოს სოფლის მეურნეობის მექანიზაციისა და ელექტრიფიკაციის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-მუშაკი, ეკონომიკის განყოფილების გამგე, 1976-2006 წლებში — საქართველოს სახელმწიფო აგრარული უნივერსიტეტის ეკონომიკური კიბერნეტიკის კათედრის გამგე, 2006 წლიდან — პროფესორ-კონსულტანტია. მისი სამეცნიერ შრომები ეხება სოფლის-მეურნეობის წარმოების მექანიზაციისა და ელექტრიფიკაციის ეკონომიკურ-ორგანიზაციულ პრობლემებს, საწარმოო და ეკონომიკურ სიტუაციათა ოპტიმიზაციის საკითხებს. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1999).
მელორ ელიზბარაშვილი

მელორ იროდიონის ძე ელიზბარაშვილი (დ. 13 ნოემბერი, 1939, ბორჯომი) — ქართველი ფიზიკოსი. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1999), პროფესორი (2001).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი (1964). მუშაობდა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის რადიოტექნიკის კათედრაზე, 1965-1980 წლებში ლენინგრადის მეტროლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის თბილისის ფილიალში, 1980 წლიდან — საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის რადიოტექნიკის კათედრაზე. იკვლევს უწყვეტი ერთ და მრავალგანზომილებიანი სიგნალების ორთოგონალური გაშლის ოპერატორების გამოთვლითი მდგრადობის საკითხებს.
ნოდარ ელიზბარაშვილი

ნოდარ კლიმენტის ძე ელიზბარაშვილი (დ. 28 ივლისი, 1959, ბათუმი) — ქართველი გეოგრაფი. გეოგრაფიის მეცნიერებათა დოქტორი (2003), პროფესორი (2004).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი (1982). 1985 წლიდან კითხულობდა ლექციებს თსუ-ში და ს.-ს. ორბელიანის სახელობის პედაგოგიურ ინსტიტუტში. 1998–2006 წლებში იყო თსუ-ის საქართველოს გეოგრაფიის კათედრის გამგე, 2005–2006 წლებში — ვახუშტი ბაგრატიონის სახ. გეოგრაფიის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე (შეთავსებით), 2006–2008 წლებში — განყოფილების გამგე. ელიზბარაშვილის შრომები ეხება მთიანი ტერიტორიების ლანდშაფტურ-ეკოლოგიური დაგეგმარების საფუძვლებს, გამოიკვლია და დააფუძნა ლანდშაფტური დაგეგმარების მეთოდოლოგია საქართველოში.
ალექსანდრე ელიოზაშვილი

ალექსანდრე ელიოზაშვილი (გ. 1883) — ქართველი პოლიტიკური აქტივისტი, რევოლუციურ-ხალხოსნური მოძრაობის მონაწილე, განათლებით აგრონომი.

1870-იან წლებში, შვეიცარიაში სწავლის დროს, ქართველი ახალგაზრდობის რევოლუციური საზოგადოების „უღლის“ წევრი იყო. იცავდა რუსეთის რევოლუციაში ქართველების მონაწილეობის იდეას, წინააღმდეგი იყო რუსეთისაგან კავკასიის გამოყოფისა. 1880-იანი დამდეგს აქტიურად მონაწილეობდა თბილისის ნაროდოვოლელთა წრის საქმიანობაში, რისთვისაც დააპატიმრეს. თავდებით დროებით გაათავისუფლეს. გამოძიების დასრულების შემდეგ მიუსაჯეს რუსეთის ერთ-ერთ შორეულ გუბერნიაში გადასახლება, მაგრამ როდესაც, 1883 წლის დეკემბერში, ჟანდარმებმა გადასახლებაში გადასაგზავნად მიაკითხეს, თავი მოიკლა.
იოსებ ელიოზიშვილი

იოსებ ელიოზიშვილი, ელიოზოვი (გ. 1879) — ქართველი მსახიობი, დრამატურგი.

ელიოზიშვილი იყო გიორგი ერისთავის თეატრის დასის წევრი დაარსების დღიდან დახურვამდე (1850–1856). შემდეგ მონაწილეობდა სცენისმოყვარეთა წარმოდგენებში. 1867 წელს მაღალდაძის ფსევდონიმით ითამაშა ზურაბ ანტონოვის კომედიაში „ტივით მოგზაურობა ლიტერატორთა“. ელიოზიშვილი აქტიურად თანამშრომლობდა ჟურნალ „ცისკართან“, სადაც 1869 წლიდან გამოაქვეყნა კომედია „ჩემი ქმარი სხვას ირთავს“, მოთხრობები „კუკიის ძველი და ახალი მდგომარეობა“, „აი, დედაკაცი“ და სხვ. განსაკუთრებული პოპულარობით სარგებლობდა ელიოზიშვილის დამუშავებული „ეთერიანი. მოთხრობა აბესალომ და ეთერისა (ცოლ-ქმართ ტრფობის სურათი)“, რომელიც 6-ჯერ დაიბეჭდა ცალკე წიგნად (პირველად — 1869, უკანასკნელად — 1914).
კონსტანტინე ელიოზიშვილი

კონსტანტინე (კოტე) მალხაზის ძე ელიოზიშვილი (დ. 14 დეკემბერი, 1874, სოფ. ქვემო ნიქოზი, ახლანდ. გორის მუნიციპალიტეტი, — გ. 20 ოქტომბერი, 1954, გორი) — ქართველი ექიმი, საქართველოს დამსახურებული ექიმი (1945).

დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი (1899). 1900 წლიდან მუშაობდა თბილისისა და საქართველოს სხვადასხვა რაიონის სამკურნალო დაწესებულებებში. პირველი მსოფლიო ომის (1914-1918) წლებში იყო სამხედრო ექიმი. 1924 წლიდან გარდაცვალებამდე იყო გორის რაიონული საავადმყოფოს მთავარი ექიმი და თერაპიული განყოფილების გამგე. დაჯილდოებული იყო საპატიო ნიშნის (1945) და ლენინის (1951) ორდენებით, მედლებით „შრომითი მამაცობისთვის“ (1946) და „კავკასიის დაცვისთვის“ (1948). მისი სახელი ეწოდა გორის ერთ-ერთ ქუჩას.
გრინდომეტრი

გრინდომეტრი — ხელსაწყო, რომელიც გამოიყენება სუსპენზიების ნაწილაკების ზომის გასაზომად, როგორც წესი ბეჭდვისას ან საღებავებში გამოყენებული მელნისა.

გრინდომეტრი შედგება ფოლადის ბლოკისგან, რომელშიც არხია დამუშავებული სხვადასხვა სიღრმით, რომელიც იწყება შესაფასებელი საკიდის ტიპისთვის მოსახერხებელ სიღრმეზე და მცირდება, სანამ არ დასრულდება ბლოკის ზედაპირზე. ღარის სიღრმე გვერდით გრადუირებული მასშტაბით არის მონიშნული. შესამოწმებელი სუსპენზია შეედინება ღარის ღრმა ბოლოში და ბრტყელი ლითონის საფხეკით იდევნება უმცირესი ზედაპირისკენ. იმ ადგილას, სადაც ღარის სიღრმე გაუტოლდება სუსპენზიის უდიდეს ნაწილაკებს, ხილული ხდება დარღვევები (მაგალითად, მელნის ნიმუშში ნახვრეტები). დაღვევების ადგილი წარმოადგენს საზომი სუსპენზიის ნაწილაკების სიდიდეს გამოსახულს მიკრომეტრებში.

ამ მეთოდის უპირატესობები ისაა, რომ გამოიყენება გასაზომი ნიმუშის მცირე ოდენობა და შედეგები მიიღება რეალურ დროში მეყვსეულად.

გრინდომეტრებისთვის გამოიყენება შემდეგი სტანდარტები: 1210, 1316, 5600-2-5, 1524, 1524, 3900-6
გრადუირება

გრადუირება ( < ), ტარირება — მეტროლოგიური ოპერაცია, რომლის მიზანია საზომ საშუალებათა (ზომის ან საზომი ხელსაწყოების) აღჭურვა სკალით ან მაგრადუირებელი ცხრილით (მრუდით). სკალის ნიშნული საჭირო სიზუსტით უნდა შეესაბამებოდეს გასაზომი სიდიდის მნიშვნელობებს, ხოლო ცხრილი (მრუდი) საჭირო სიზუსტით ასახავდეს ხელსაწყოს გამოსავალზე მიღებული ეფექტის კავშირს მის შესავალზე მიყვანილ სიდიდესთან (მაგალითად, პირომეტრის თერმოწყვილის ემძ-ის დამოკიდებულებას მისი მომუშავე ნარჩილის ტემპერატურაზე. ). გაზომვის ზუსტი საშუალებები გრადუირდება ინდივიდუალურად, ნაკლებად ზუსტისათვის კი იყენებენ წინასწარ დაბეჭდილ ტიპობრივ სკალას ან გრადუირების სტანდარტულ ცხრილს (მრუდს). ტიპობრივი სკალების ან სტანდარტული დაგრადუირებული ცხრილების გამოყენების დროს გაზომვის საშუალებათა ცდომილებების დადგენილ ნორმამდე დაყვანის მიზნით ზოგჯერ საჭირო ხდება მათი რეგულირება.
ლოგარითმული სახაზავი

ლოგარითმული სახაზავი, საანგარიშო სახაზავი, საანგარიშო შიმშა — ხელსაწყო, რომელსაც მარტივი გამოთვლებისათვის იყენებენ. მისი მეშვეობით ოპერაციები რიცხვებზე (შეკრება, გამოკლება, გამრავლება, გაყოფა, ახარისხება, ამოფესვა და სხვა) იცვლება ოპერაციებით ამ რიცხვთა ლოგარითმებზე. ლოგარითმული სახაზავი შედგება კორპუსის, ძვრიასა და გამჭვირვალე მორბედისაგან, რომელსაც აქვს სამიზნებელი ხაზი.

ლოგარითმული სახაზავი საკმაოდ დელიკატური ინსტრუმენტია. მისი სიზუსტის უზრუნველსაყოფად საჭიროა მისი შესაბამის ბირობებში შენახვა და პერიოდული მომსახურება. ნებისმიერი ტემპერატურული თუ მექანიკური დეფორმაცია იწვევს მოძრავი ნაწილების რთულ გადაადგილებას და წვრილი სკალების უზუსტობას. ხისგან დამზადებულ ლოგარითმულ სახაზავს სჭირდება მუდმივად მშრალ გარემოში შენახვა, რათა არ მოხდეს მისი ნესტით დეფორმირება. სახაზავის აქტიური გამოყენებისას წარმოქმნილი რთული მოძრაობა უნდა შემოწმდეს მტვრის არსებობაზე, ასევე საჭიროა სპეციალური (არა წყლის) საშუალებით სახაზავის პაზების გაწმენდა და პარაფინით დამუშავება, მოძრავი ნაწილების უკეთ გადასაადგილებლად.

საბჭოთა პერიოდში ცნობილი იყო ლოგარითმული სახაზავი „პრომეთე“ და „რიტცი“ .

მუშაობის პრინციპი
შეკრება-გამოკლება
თუ ავიღებთ ფარგალს და სახაზავზე მოვნიშნავთ 3 სმ-ს, შემდეგ კი მოზომილი ფარგლით თუ გადავზომავთ მანძილს 4 სმ-დან, მაშინ მეორე ბოლო მივა 7 სმ-ზე. შესაბამისად მარტივი შეკრება 3+4=7 აქაც მარტივად და გამართულად მუშაობს. სწორედ ესაა ამოსავალი ლოგარითმულ სახაზავში შეკრებასა და გამოკლებაში.

შეკრება-გამოკლებისათვის მოძრავ და უძრავ სახაზავებზე ათვლა 0-დან უნდა იწყებოდეს. მათი თითო წანაცვლებით მარტივად წარმოსადგენია ზედ ასახული რიცხვების შეკრება და გამოკლება.
შეკრება-გამოკლების სახაზავთა სკალა იდენტურია ჩვეულებრივი სახაზავისა და ახასიათებთ თანაბარზომერებად დაყოფა მის ერთეულებს შორის.

გამრავლება-გაყოფა
გამრავლების ანუ ლოგარითმული სკალის აღნაგობას საკუთარი თავისებურებები გააჩნია. მაგალითად თუ ავიღებთ ზედა სახაზავზე მონაკვეთს 1-დან 2-მდე და საწყის ციფრს ქვედა სახაზავზე მივუსადაგებთ 1-იანს, ვნახავთ, რომ ზედა და ქვედა მონაკვეთები ერთმანეთს დაემთხვევიან (დაიწყება 1-დან და დასრულდება 2-ზე).

თუ იმავე ზედა სახაზავის მონაკვეთი საწყის წერტილს მივიტანთ ქვედას 2-იანის ნიშნულზე, მაშინ გამრავლების შემთხვევაში უნდა გვაჩვენოს არა 3 არამედ 4. ასევე ზედა მონაკვეთის საწყისი წერტილის 4-ზე მიტანით, 2-იანი უნდა უწევდეს არა 5-ზე არამედ 8-ზე. შემდეგი ციფრები კი ლოგიკურად უნდა შეესაბამებოდეს 16-ს, 32-ს, 64-ს...

გამრავლება-გაყოფის მოძრავ და უძრავ სახაზავებზე ათვლა 1-დან (ან 0.1-დან, 10-დან, 100-დან) უნდა იწყებოდეს.
გამრავლება-გაყოფის ლოგარითმულ სახაზავთა სკალა არათანაბარია და განსხვადება შეკრება-გამოკლების სკალისაგან.

სხვა შესაძლებლობები
სახაზავზე გამოყენებისდა მიხედვით შეიძლება იყოს ახარისხების, ამოფესვის, ასევე ტრიგონომეტრიული მნიშვნელობის გამოსათვლელი და სხვა მათემატიკური ფუქციების ლოგარითმული სკალები. ისინი ისვენაირადაა შედგენილი, როგორც გამრავლება-გაყოფის სკალები და იძლევა შესაბამისი სიზუსტის პასუხებს.
მეექსვსე გრძნობა

მეექვსე გრძნობა (ინგლ. ) — 1999 წლის ამერიკული ფსიქოლოგიური თრილერის ჟანრის ფილმი, რომლის რეჟისორი და სცენარის ავტორია ნაით შიამალანი. ფილმში მთავარ როლებს ასრულებენ ბრიუს უილისი და ჰეილი ჯოელ ოსტმენტი. ფილმმა მოიპოვა კრიტიკოსთა საყოველთაო აღიარება და ნომინირებული იყო ოსკარის ექვს ჯილდოზე, მათ შორის საუკეთესო ფილმისა და რეჟისორის კატეგორიაში.

სიუჟეტი
ფილმი მოგვითხრობს კოულ სირის, (ჰეილი ჯოელ ოსტმენტი) პრობლემური, იზოლირებული ბიჭის, შესახებ, რომელსაც შეუძლია მიცვალებულთა დანახვა. ფსიქოლოგი მალკოლმი (ბრიუს უილისი) კი ცდილობს დაეხმაროს მას.
კოაქსიალური კაბელი

კოაქსიალური კაბელი ( <  და ) — კაბელი, რომელშიც ელექტრული წრედის ორივე გამტარი 2 თანაღერძული ცილინდრია. გამტართა ასეთი განლაგება უზრუნველყოფს კოაქსიალური კაბელის მაგნიტური ველის თავმოყრას მათ შორის სივრცეში, ე. ი. გარე მაგნიტური ველი არ არსებობს. ამიტომ კოაქსიალური კაბელის ირგვლივ სივრცეში გამოსხივებისას დანაკარგი არ არის. ამასთან, გარე გამტარი ელექტრომაგნიტური ეკრანიცაა. იგი იცავს ელექტრულ წრედს გარე ზემოქმედებისაგან. კოაქსიალური კაბელი დაბრკოლებამდგრადია. ასეთი კაბელით გადაცემული სიგნალების ენერგიის დანაკარგი უმნიშვნელოა. კოაქსიალურ კაბელს იყენებენ შორეული კავშირგაბმულობის ხაზებზე ელექტრული სიგნალების გადასაცემად. რადიოელექტრონული და სატელევიზიო აპარატურის საანტენო-საფიდერო მოწყობილობებში და ა. შ. კოაქსიალური კაბელი გამოიგონა და დააპატენტა ბრიტანელმა ფიზიკოსმა ო. ჰევისაიდმა 1880 წელს.
კავკასიის გამაგრებული ხაზი

კავკასიის გამაგრებული ხაზი — სიმაგრეთა სისტემა, რომელიც ააგო რუსეთის ჯარმა კავკასიის ომების დროს. შედგებოდა ციხესიმაგრეებისა და სტანიცებისაგან (მოზდოკი, გროზნაია, ვლადიკავკაზი, გეორგიევსკაია, ეკატერინოდარი და ა. შ.), რომელთა შორის 25-30 კმ დაშორებით, განლაგებული იყო ფორტები, ყოველ 3-5 კმ-ზე საგუშაგოები.

კავკასიის გამაგრებული ხაზის მშენებლობა დაიწყო 1735-1739 წლებში, როცა ყიზლარი დაარსდა და მდინარე თერგზე აიგო სიმაგრეები. 1785 წელს ძირითადად დასრულდა კავკასიის გამაგრებული ხაზის აგება. შემდეგ იგი დაიყო მარცხენა ფლანგად, ცენტრად, მარჯვენა ფლანგად და შავი ზღვის ხაზად. 1830 წელს დაღესტანსა და კახეთს შორის (ყვარელ-ზაქათალა) აიგო ლეკეთის ხაზი, 1837-1839 წლებში შავიზღვისპირეთის ხაზი (ანაპა-სოხუმი). 1860 წელს კავკასიის გამაგრებული ხაზი გაუქმდა.
ლეკეთის ხაზი

ლეკეთის ხაზი — სიმაგრეთა სისტემა, რომელიც ააგო რუსეთის ჯარმა კავკასიის ომების დროს აღმოსავლეთ ამიერკავკასიაში კავკასიონის მთების ძირში მდინარეების იორისა და ალაზნის გასწვრივ.

ისტორია
ლეკეთის ხაზის შემუშავება დაიწყო 1830 წელს, რათა დაეცვა საქართველო, რომელიც იმ დროისთვის რუსეთის იმპერიის ნაწილი იყო, დაღესტნის მთიელთა, ძირითადად სამურის ოლქის მთიელთა თარეშისგან. ხაზი შედგებოდა მთებიდან ყველაზე მოსახერხებელი გასასვლელების მოპირდაპირედ განლაგებული სიმაგრეებისგან. მისი მთავარი პუნქტები იყო სოფლები ზაქათალა და ბელაქანი.

გაზაფხულზე, რუსული ჯარები კონცენტრირდნენ ამ პუნქტებში და, რაზმებად დაყოფით, მთელი ზაფხულის განმავლობაში წავიდნენ მთის ექსპედიციებში გვიან შემოდგომამდე.

ლეზგინის ხაზი იყოფოდა მარჯვენა და მარცხენა ფლანგებად, რომლებიც თავს იყრიდნენ ლაგოდეხთან. მარჯვენა ფლანგზე შვიდი საფორტიფიკაციო ნაგებობა იყო (კარათუბანი, საცხენისი, ყვარელი, საბუე და ნათლის-მცემელი), მარცხნივ — სამი (ბელაქანი, ზაქათალა და ნუხა). მარჯვენა და მარცხენა ფლანგების მეთაურები იყვნენ დამსახურებული სამხედრო პოლკოვნიკები ან გენერლები. 1850-იან წლებში ხაზის ჯარები შედიოდნენ კავკასიის გრენადერთა დივიზიის შემადგენლობაში.

მთის ლეკეთის რაზმის პერსონალიდან ჯარები გამოიყო ფლანგის მეთაურებზე, რომლებმაც ეს ნაწილები განათავსეს ხაზის კორდონების გასწვრივ, სადაც სამსახური იყო გარნიზონი, ან გაგზავნეს სამთო ექსპედიციებში, სადაც ხშირად იმართებოდა შეიარაღებული შეტაკებები.

1860 წლის 20 აპრილს ლეკეთის ხაზი გაუქმდა.

ლეკეთის ხაზის მეთაურები
ნიკოლაი ლაჩინოვი
იოსიფ ანრეპი
გიორგი შვარცი
ბორის ჭილაევი
გრიგოლ ჯამბაკურ-ორბელიანი
ალექსანდრე ვრანგელი
იპოლიტ ვრევსკი
ლევან მელიქოვი
ნანა მამაცაშვილი

ნანა მამაცაშვილი (დ. 12 მარტი, 1937, თბილისი, საქართველო სსრ) — ქართველი მეცნიერი, გეოლოგი, გეოლოგია-მინერალოგიის მეცნიერებათა კანდიდატი. 1964 წელს მისი ინიციატივით დაარსდა საქართველოში პირველი პალინოლოგიური ლაბორატორია, რომელსაც თავად ხელმძღვანელობდა. თავისი მოღვაწეობის პერიოდში გამოქვეყნებული აქვს 100-მდე სამეცნიერო ნაშრომი.

ბიოგრაფია
დაიბადა თბილისში, 1937 წლის 12 მარტს. 1961 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი ინჟინერ-გეოლოგის სპეციალობით, ხოლო 1962 წლიდან დაიწყო მუშაობა ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტში, რომელშიც შემდგომ დააარსა პალინოლოგიური ლაბორატორია. ლაბორატორიამ საფუძველი ჩაუყარა საქართველოს ტერიტორიაზე მღვიმური ნალექების პალინოლოგიურ შესწავლას. 1975 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია: „ კოლხეთის მეოთხეული კონტინენტური ნალექების პალინოლოგიური დახასიათება“. 1991 წელს გამოსცა ნაშრომი „ “, რომელშიც გურიის ძველ-ევქსინური ფლორა აღწერა.
ილია ივანოვი

ილია ივანეს ძე ივანოვი (; დ. 1 აგვისტო, 1870 — გ. 20 მარტი, 1932) — რუსი საბჭოთა ბიოლოგი, მუშაობდა ხელოვნური განაყოფიერებისა და განსხვავებული ჯიშის ცხოველების ჰიბრიდების მიღებაზე. ცნობილია თავისი საკამათო ექსპერიმენტით, შეექმნა ადამიანისა და შიმპანზეს ნაჯვარი, რა დროსაც მან მამაკაცის სპერმით სამი დედალი შიმპანზეს განაყოფიერება სცადა.