ლუიზა ბურჟუა

ლუიზა ბურჟუა (; დ. 25 დეკემბერი, 1911 — გ. 31 მაისი, 2010) — ფრანგი-ამერიკელი ხელოვანი. ცნობილია ქანდაკებებითა და არტ-ინსტალაციებით, თუმცა ასევე ფერმწერი და გრავიურისტი იყო. ხელოვნების სფეროში ხანგრძლივი მოღვაწეობის მანძილზე ბურჟუამ მრავალი თემა შეისწავლა, ოჯახიდან, სექსუალობიდან და სხეულიდან დაწყებული, სიკვდილითა და ქვეცნობიერით დამთავრებული. ბურჟუა ფორმალურად არც ერთ ხელოვნების მიმდინარეობასთან არაა აპელირებული. მისი ნამუშევრები, რომლებიც აბსტრაქტული ექსპრესიონისტების ნამუშევრებთან ერთად გამოიფინება, ასევე ახლოსაა სიურრეალიზმთან და ფემინისტურ ხელოვნებასთან.

ბიოგრაფია
ადრეული ცხოვრება და განათლება
ლუიზა ბურჟუა 1911 წლის 25 დეკემბერს პარიზში, ჟოზეფინ ფორიოსა და ლუი ბურჟუას ოჯახში დაიბადა. იგი მშობლებისთვის მეორე შვილი იყო. მას უმცროსი ძმა და უფროსი და ჰყავდა. ბურჟუას მშობლები გალერეას ფლობდნენ, რომელშიც ძირითადად ანტიკური ხანის გობელენები გამოიფინებოდა. ლუიზას დაბადებიდან რამდენიმე წლის შემდეგ მისი ოჯახი პარიზიდან შუაზი-ლე-რუაში გადავიდა, სადაც გობელენების სარესტავრაციო სახელოსნო მოაწყვეს.

1930 წელს ბურჟუა სორბონის უნივერსიტეტში ჩაირიცხა, სადაც მათემატიკასა და გეომეტრიას სწავლობდა. 1932 წელს დედამისი გარდაიცვალა, რამაც უბიძგა, რომ მათემატიკისთვის თავი მიენებებინა და ხელოვნების სწავლა დაეწყო. ხელოვნების ერთ-ერთ გაკვეთილზე ბურჟუას ნამუშევრები ფერნარდ ლეჟერმა იხილა, რომელმაც მას უთხრა, რომ არა მხატვარი, არამედ მოქანდაკე იყო.

ბურჟუამ სორბონის უნივერსიტეტში სწავლა 1935 წელს დაასრულა. იგი პარიზში ხელოვნებას ჯერ ნატიფი ხელოვნების სკოლაში, შემდეგ კი ლუვრის სკოლაში სწავლობდა, ხოლო 1932 წლის შემდეგ მონპარნასისა და მონტმარტრის დამოუკიდებელ აკადემიებში იღებდა განათლებას. ბურჟუა, რომელიც პირველადი გამოცდილების მიღებისკენ ისწრაფვოდა, ხშირად სტუმრობდა პარიზის სახელოსნოებს და ხელოვანებისგან სხვადასხვა ტექნიკურ ხერხებს სწავლობდა, ასევე ეხმარებოდა მათ გამოფენების ჩატარებაში. ზოგადად, ბურჟუას შემოქმედება მისი წარსულის პრობლემებს უკავშირდება, რის გამოც იგი ხელოვნებას თერაპიულ პროცესად მიიჩნევდა. ბავშვობის წლების დროებითი კათარზისი და მამის მხრიდან განცდილი ძალადობა ხელოვანისთვის შთაგონების წყარო იყო. 1945 წელს ბურჟუამ პირველი სოლო გამოფენა ჩაატარა. 1951 წელს, როცა მისი მამა გარდაიცვალა, იგი აშშ-ის მოქალაქე გახდა.

1954 წელს ბურჟუა ამერიკელ აბსტრაქტულ ხელოვანთა დაჯგუფებას შეუერთდა. ამ პერიოდში იგი ვილემ დე კუნინგს, ჯექსონ პოლოკსა და მარკ როთკოს დაუმეგობრდა. როგორც აბსტრაქტულ ხელოვანთა დაჯგუფების წევრმა, ბურჟუამ სამუშაო მასალა შეიცვალა და მარმარილოს, თაბაშირისა და ბრინჯაოს სკულპტურების გამოკვეთა დაიწყო. თავისი ნამუშევრების საშუალებით იგი სხვადასხვა გრძნობებს, მათ შორის შიშს, დაუცველობასა და კონტროლის დაკარგვას იკვლევდა. ცხოვრებაში არსებული პრობლემები მოქანდაკეს საკუთარი გამოცდილების უნიკალურ ხელოვნების ფორმად გარდაქმნაში ეხმარებოდა. 1958 წელს ბურჟუა მეუღლესთან ერთად მანჰეტენში, ჩელსის უბანში გადავიდა, სადაც მთელი დარჩენილი ცხოვრება გაატარა. ბურჟუამ თავისი შემოქმედების გენდერულობის თემატიკაზე დაწერა: „ჩემი ნამუშევრები პრეგენდერული პრობლემების ასახვას ემსახურება, მაგალითად, ასეთია ეჭვიანობა, რომელიც არც მამაკაცური თვისებაა და არც ქალური.“ ფემინისტური მოძრაობის ზრდასთან ერთად, ბურჟუას შემოქმედებამ ფართო გამოხმაურება ჰპოვა. მიუხედავად მისი განცხადებისა, 1976 წელს ლიუსი ლიპარდის წიგნის ცენტრიდან: ფემინისტური ესეები ქალთა ხელოვნებაზე გარეკანზე დაიბეჭდა და ფემინისტური ხელოვნების მოძრაობის საკულტო ნამუშევარი გახდა.