iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
იკეია-სეკის კომეტა

იკეია-სეკის კომეტა, ( (/1965 1)) — კომეტა, რომელიც 1965 წლის 18 სექტემბერს ერთმანეთისაგან დამოუკიდებლად აღმოაჩინეს იაპონელმა დამკვირვებლებმა კაორუ იკეიამ და სეკი ცუტომუმ. აღნიშნულ დღეს იგი წარმოადგენდა მე-8 ვარსკვლავიერი სიდიდის დიფეზურ ობიექტს. გაიარა თითქმის პარაბოლურ ორბიტაზე. ეკუთვნის მცირე პერიჰელიუმის მანძილის მქონე კომეტებს; იკეია-სეკის კომეტამ 1965 წლის 21 ოქტომბერს გაიარა მზის გვირგვინში, ზედაპირიდან 500,000 კმ მანძილზე. მზის სიახლოვისას დღისითაც მოჩანდა, პერიჰელიუმში გავლის შემდეგ კი გათენებისას ჩანდა საკმაოდ ბრწყინვალე ობიექტის სახით და ჰქონდა ათეულობით გრადუსის სიგრძის კუდი. სპექტრი მდიდარი იყო ლითონთა გამოსხივების ხაზებით და ჰგავდა მეტეორთა სპექტრს.
იკვის წმინდა გიორგის ეკლესია

იკვის მონასტერი — საუკუნის ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, წმინდა გიორგის სახელობის ტაძარი მდინარე შაბწყალას (თეძმის შენაკდი) ხეობაში, შიდა ქართლის მხარეში კასპის მუნიციპალიტეტში. თვით სოფელი იკვი აღარ არსებობს, მოსახლეობა გადასახლდა სამგორში. სამხრეთ-დასავლეთის თაღის ქვეშ, ნიშის მარცხნივ ფილაზე აყვავებული ჯვრის რელიეფური გამოსახულება და ასომთავრული წარწერაა, რომელშიც ნახსენებია ქტიტორი მამამთავარი არსენი. წარწერის პალეოგრაფიული და ნაგებობის სტილისტური ანალიზით ეკლესია თარიღდება საუკუნის ნახევრით. 1939–1940 წლებში ეკლესიაზე სარესტავრაციო სამუშაოები მიმდინარეობდა. რესტავრაციისას აღადგინეს ფასადები და გუმბათის ყელი, ნაგებობას სამხრეთით შეუქმნეს სუბსტრუქცია, ჩრდილოეთით მთის ფერდობი კედლით გაამაგრეს.

გეგმით წაგრძელებული ჯვრის ტიპის გუმბათოვანი ტაძარი ნაგებია სუფთად გათლილი კვადრებით. აღმოსავლეთი ნაწილში არის სამკვეთლო და სადიაკვნე. გუმბათის ყელის დასაყრდნობად აფრებია გამოყენებული. ინტერიერში ნათლად იკითხება ჯვრის ფორმა, რადგან სადიაკვნე და სამკვეთლო არ ერწყმის შიგა სივრცეს; ისინი დაბალი, ვიწრო გასასვლელებით უკავშირდება ძირითად მოცულობას. ტაძრის გეგმა ნათლად მჟღავნდება გარე მასებშიც ოთხივე ფასადი შემკულია ორმაგლილვიანი თაღედის სისტემით. ტაძარს აქვს ფართო მოჩუქურთმებული საპირეებითა და ტიმპანებით შემკული ორი შესასვლელი. ინტერიერში შემორჩენილი მოხატულობის ფრაგმენტები საუკუნეს მიეკუთვნება.

ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ვერდერი (საფეხბურთო კლუბი)

ვერდერი — გერმანული საფეხბურთო კლუბი ქალაქ ბრემენიდან. გერმანიის ოთხგზის ჩემპიონი და შვიდგზის ვიცე-ჩემპიონი, გერმანიის თასის ექვსგზის მფლობელი და ოთხგზის ფინალისტი, გერმანიის სუპერთასის სამგზის მფლობელი და ფინალისტი (1991), ევროპის თასების მფლობელთა თასის მფლობელი.

ისტორია
კლუბი ჩამოყალიბდა 1899 წლის 4 თებერვალს. რეგიონულ დონეზე თასის მოპოვებისა და სხვადასხვა წარმატებების შემდეგ, კლუბის პირველ დიდ წარმატებად 1961 წლის გერმანიის თასის მოპოვება ითვლება.

ტიტულები
გერმანიის ბუნდესლიგა
ჩემპიონი: (4) 1965, 1988, 1993, 2004
ვიცე-ჩემპიონი (7): 1968, 1983, 1985, 1986, 1995, 2006, 2008
ბრინჯაოს პრიზიორი (5): 1989, 1991, 2005, 2007, 2010
გერმანიის თასი
თასის მფლობელი: (6) 1961, 1991, 1994, 1999, 2004, 2009
ფინალისტი (4): 1989, 1990, 2000, 2010
გერმანიის ლიგის თასი
თასის მფლობელი: 2006
ფინალისტი: 1999, 2004
გერმანიის სუპერთასი
თასის მფლობელი (3): 1988, 1993, 1994
ფინალისტი: 1991
ევროპის თასების მფლობელთა თასი
თასის მფლობელი: 1992
უეფა-ს სუპერთასი
ფინალისტი: 1992
უეფა-ს ინტერტოტოს თასი
თასის მფლობელი: 1998
უეფა-ს ევროპა ლიგა
ფინალისტი: 2008–09
ილარიონი (რუსეთი)

ილარიონი – რუსი საეკლესიო მოღვაწე და მწერალი. პირველი რუსი მიტროპოლიტი კიევში (1051 წლიდან; მანამდე მიტროპოლიტებად ბერძნები იყვნენ). ავტორია საეკლესიო-საზეიმო ქადაგებისა „სიტყვა კანონსა და მადლზე“ (დაახლოებით 1037-1050 წლები), რომლის მთავარ მიზანს შეადგენდა ქრისტიანული სარწმუნოების ქადაგება-იდეალიზაცია და რუსეთის სახელმწიფო პოლიტიკის და საეკლესიო დამოუკიდებლობის დაცვა ბიზანტიისაგან.
ილარიონ ქართველის ცხოვრება

„ილარიონ ქართველის ცხოვრება“ — საუკუნის ქართველი სასულიერო მოღვაწის ილარიონ ქართველის ცხოვრებისა და მოღვაწეობის ამსახველი ქართული ჰაგიოგრაფიული თხზულება. დღემდე მოღწეულია მისი ხუთი რედაქცია: ვრცელი ათონური (ხელნაწერი თარიღდება 1074), მეტაფრასული (ხელნაწერთა უმრავლესობა საუკუნით თარიღდება), მოკლე (-, სს.), ძველი სვინაქსარული ( ს-დან) და გვიანდელი სვინაქსარული ( ს-დან) რედაქციები. მათი წარმომავლობისა და ურთიერთმიმართების შესახებ ორი ვარაუდია გამოთქმული:

1. ვრცელი ათონური რედაქცია ექვთიმე მთაწმიდლის მიერ ბერძნულ ენაზე დაწერილი ხოტბა-ენკომიის თავისებურად გადმოკეთებას, ხოლო მეტაფრასული რედაქცია, რომლის ავტორად თეოფილე ხუცესმონაზონი არის მიჩნეული, ათონური რედაქციის გადამუშავებას უნდა წარმოადგენდეს (კ. კეკელიძე). მოკლე რედაქცია ამ ვარაუდის გამოთქმის დროს (1919-1920) არ ყოფილა გათვალისწინებული (ხელნაწერი აღმოჩნდა 1946).

2.„ილარიონ ქართველის ცხოვრება“ ქართულ ენაზე დაიწერა (ბ. კილანავა, მ. დოლაქიძე); მისი ვრცელი ათონური და მეტაფრასული რედაქციები ერთმანეთისაგან დამოუკიდებლად შეიქმნა, თუმცა წყარო — თხზულების მოკლე რედაქცია — საერთო აქვთ. იგივე რედაქცია უდევს საფუძვლად სვინაქსარულსა (ე. გაბიძაშვილი). ამ ვარაუდის თანახმად ექვთიმე მთაწმიდლისა და თეოფილე ხუცესმონაზონის ავტორობის საკითხი საბოლოოს გადაწყვეტილად ვერ ჩაითვლება.

„ილარიონ ქართველის ცხოვრებაში“ აღწერილია ილარიონ ქართველის სამონასტრო მოღვაწეობა კახეთში, მისი მოგზაურობა პალესტინაში, რომში, კონსტანტინოპოლში, თესალონიკესა და ბითვინიის ოლიმპზე. თხზულება საყურადღებოა ქართული სამონასტრო კოლონიზაციის ისტორიის შესწავლის თვალსაზრისით. ეს ერთადერთი წყაროა, რომელიც გვაწვდის საუკუნეში ბითვინიის ოლომპზე ქართველთა მოღვაწეობისა და კონსტანტინოპოლის მახლობლად პრომანის (რომანის) ქართველთა მონასტრის დაარსების შესახებ. თხზულების მეტაფრასული რედაქცია გამოსცა მ. საბინინმა (1882). ვრცელი ათონური — მ. ჯანაშვილმა (1901), ძვ. სვინაქსარული — კ. კეკელიძემ (1919) და სხვა. რუსულად თარგმნეს ა. მურავიოვმა (1860) და მ. საბინინმა (1872), ლათინურად — პ. პეეტერსმა (1913).
მატა ჰარი

მატა ჰარი (დ. 7 აგვისტო, 1876, ლეუვარდენი, ნიდერლანდები — გ. 15 ოქტომბერი, 1917, ვენსენი, პარიზთან) — მარგარიტა გერტრუდა ზელეს სცენური სახელი, ეროტიკული ცეკვების შემსრულებელი, კურტიზანი ქალი და პირველი მსოფლიო ომის ერთ-ერთი ყველაზე განთქმული ჯაშუში ქალი.

1931 წელს, რეჟისორმა ჯორჯ ფიცმორისმა გადაიღო ფილმი მატა ჰარის ცხოვრებაზე.
ყაზანის სახანო

ყაზანის სახანო (, , ) — ფეოდალური პოლიტიკური ერთეული, რომელიც წარმოიქმნა ოქროს ურდოს დაშლის შედეგად ვოლგის ბულგარეთის ტერიტორიაზე, ვოლგა-კამის მხარეში 1438-1552 წლებში. მოიცავდა თანამედროვე თათრეთს, მარი-ელს, ჩუვაშეთს, მორდვეთს, უდმურტეთისა და ბაშკირეთის ნაწილს. დედაქალაქი იყო ყაზანი.

დააარსა ოქროს ურდოს ხანმა ულუ-მუჰამედმა (მართავდა 1437-1445 წლებში), თუმცა ყაზანის ხანად თავდაპირველად გამოცხადდა მისი შვილი მაჰმუთექი, რომელმაც 1445 წელს მოკლა ყაზანელი „უფლისწული“ ალი. სახანოს საზღვრებში მოექცა ვოლგის ბულგარელთა, მარიელთა, ჩუვაშთა და უდმურტთა მიწები, ნაწილობრივ მორდველთა და ბაშკირთა მიწებიც. მოსახლეობა ძირითადად მიწათმოქმედებას მისდევდა (გავრცელებული იყო სამმინდვრიანი სისტემა), მესაქონლეობას დამხმარე მნიშვნელობა ენიჭებოდა. ქალაქებში განვითარებული იყო ხელოსნობა. ყაზანის სახანოს სავაჭრო ურთიერთობა ჰქონდა რუსეთთან, ციმბირთან, კავკასიასთან და აღმოსავლეთის ქვეყნებთან.

ფოდალურ ზედაფენას შეადგენდნენ ემირები, რომელთა შორის გამოირჩეოდა 4 მთავარი ემირი — ყარაჩები (შირინის, ბარღინის, არღინის და ყივჩაყის საგვარეულოები). დანარჩენები სულთნები იყვნენ, მათ მოსდევდნენ მურზები (აზნაურები, სიტყვასიტყვით „ცემირის შვილები“). წვრილი მიწათმფლობელები იყვნენ ოღლანები (მსახურეული სამხედრო ხელისუფალნი). ფეოდალურად დამოკიდებულ მწარმოებლებს ქშილარები ერქვათ. იყვნენ თავისუფალი გლეხებიც („შავი ადამიანები“), რომლებიც ღალას უხდიდნენ ფეოდალებს და სახელმწიფოს. ადმინისტრაციულად ყაზანის სახანო ტარუღებად (ოლქებად) და ულუსებად (ვილაიეთებად) იყოფოდა. სახელმწიფოს მეთაური იყო ხანი, მის კარზე არსებობდა მსხვილ ფეოდალთა დივანი. დიდი გავლენით სარგებლობდა მუსლიმური სასულიერო იერარქია, რომლის მეთაური „ნაკიბ-ელ-ეშრაფის“ ტიტულს ატარებდა. მნიშვნელოვანი საკითხების გადასაწყვეტად იწვევდნენ ფეოდალთა საერთო კრებას — ყურულთაის. ყაზანის სახანო რუსეთის ვასალურ ქვეყნად იქცა 1487 წლიდან, როცა მოსკოვის მთავარმა ივანე -მ ხანად დასვა თავისი მომხრე მუჰამედ ემინი (გ. 1518). 1521 წლიდან ხანი გახდა მუჰამედ ემინის ძმა საჰიბ გირეი, რომელმაც კავშირი შეკრა ასტრახანისა და ყირიმის სახანოებთან და რამდენჯერმე დაესხა თავს რუსეთს. მას ზურგს უმაგრებდა ოსმალეთი. 1524 წელს ყაზანის სახანომ თავი ცნო ოსმალეთის ვასალად, ტახტზე დამკვიდრდა საფა-გირეი და მისი მემკვიდრეები. 1545-1552 წლებში ივანე -მ რამდენჯერმე გაილაშქრა ყაზანის სახანოს წინააღმდეგ. 1552 წელს მან აიღო ყაზანი და სახანომაც შეწყვიტა არსებობა.
სოიუზ ტმა-11

სოიუზ ტმა-11 (რუს. -11) — მიმდინარე კოსმოსური მისია, რომელიც სოიუზის კოსმოსურ საფრენ ხომალდს იყენებს კოსმონავტების გადასაყვანად დედამიწიდან საერთაშორისო კოსმოსურ სადგურზე და პირიქით. მისი დაიწყო 2007 წლის 10 ოქტომბერს ბაიკონურის კოსმოდრომიდან სოიუზ ფგ სასატარტო გამშვები მექანიზმით. მან სადგურზე აიყვანა საერთაშორისო ექსპედიცია 16-ის ორი წევრი და ბორტის ექიმი შეიხ მუზაფარი, პირველი მალაიზიელი კოსმოში. ტმა-11 სავარაუდო დედამიწაზე დაბრუნების თარიღია 2008 წლის აპრილი, ამ პერიოდისთვის მას შეცვლის სოიუზ ტმა-12.
მაქსიმილიან რობესპიერი

მაქსიმილიან ფრანსუა მარი ისიდორ დე რობესპიერი (, თანამედროვეებისთვის ცნობილი როგორც „მოუსყიდავი“ დ. 6 მაისი, 1758, არასი — გ. 28 ივლისი, 1794, პარიზი) — დიდი ფრანგული რევოლუციის ერთ-ერთი ლიდერი, იაკობინელების მეთაური. საკანონმდებლო ყრილობის (1789 წლიდან) და კონვენტის (1792 წლიდან) წევრი. 1793 წელს ფაქტობრივად მართავდა საზოგადოებრივი გადარჩენის კომიტეტს და რევოლუციის მტრების წინააღმდეგ ტერორი გამოაცხადა. 1794 წლის 27 ივლისს ჩამოაგდეს, ხოლო მომდევნო დღეს კი თანამებრძოლებთან ერთად გილიოტინაზე თავი მოკვეთეს.
ილემი

ილემი — ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზედა ილემისა და ქვედა ილემის ძველი სახელწოდება.

ილემი საუკუნის დამლევიდან მოიხსენიება: იმერთა მეფე გიორგის აქაური აზნაურებისათვის გოგია და გოგნია მაჭავარიან-სიქდურიშვილებისათვის განუახლებია სოფლების ზოვრეთის, წევისა და ილემის შეწირულება. ქვედა ილემის ტერიტორიაზე დგას გვიანი შუა საუკუნეების ეკლესია — „შემოქმედი“.
ილია ჭავჭავაძის მწვერვალი

ილია ჭავჭავაძის მწვერვალი — კლდოვანი მწვერვალი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარეების ხდისა და არმხის წყალგამყოფის — შავანის ქედის სამხრეთ ნაწილში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3800 მ. 1938 წელს მდინარე ხდის ხეობიდან მწვერვალზე ავიდა ქართველ ალპინისტთა ჯგუფი ალექსანდრა ჯაფარიძის ხელმძღვანელობით და მას ილია ჭავჭავაძის სახელი უწოდა.
ილიონი (ჟურნალი)

„ილიონი“— ქართული ყოველთვიური მხატვრულ-ლიტერატურული ჟურნალი. გამოდიოდა 1922–1923 წლებში თბილისში. სცემდა „ილიონის“ მწერალთა ჯგუფი. გამოვიდა: 1922 - №№ 1, 2, 3; 1923 - № 4. ჟურნალში დაბეჭდილია კ. გამსახურდიას, ვ. გორგაძის, დ. აგლაძის, ა. ჭუმბაძის, ს. ფაშალიშვილისა და სხვათა მხატვრული ნაწარმოებები, პუბლიცისტიკა, ლიტერატურული და ბიბლიოგრაფიული სტატიები. რედაქტორი - კ. გამსახურდია. ის ჟურნალის ფურცლებზე პროპაგანდას უწევდა ნიცშეს, შპენგლერის და ექსპრესიონიზმის იდეებს.
ჰამბურგი (საფეხბურთო კლუბი)

ჰამბურგი — გერმანიის საფეხბურთო კლუბი ამავე სახელწოდების ქალაქიდან.

ტიტულები
გერმანიის ჩემპიონი: 7
1922 (არაოფიციალური), 1923, 1928, 1960, 1979, 1982, 1983
გერმანიის თასი: 3
1963, 1976, 1987
გერმანიის ლიგის თასი: 2
1973, 2003
გერმანიის სუპერ თასი: 2
1972, 1973 (არაოფიციალური)
ჩემპიონთა ლიგის გამარჯვებული: 1
1983
თასების თასი: 1
1977
ინტერტოტოს თასი: 2
2005, 2007
ილორობა

ილორობა — წმინდა გიორგის სახელობის დღესასწაული. იმართებოდა 20 ნოემბერს (დ. ბაქრაძის მიხედვით 10 ნოემბერს) სოფ. ილორში (ოჩამჩირის რაიონი) წმინდა გიორგის ეკლესიაში ( ს.). - საუკუნეების მონაცემებით, დღესასწაულის წინა საღამოს სამეგრელოს მთავარი სამღვდელოებისა და დიდებულების თანხლებით, შემოუვლიდა ეკლესიის გალავანს, მის შემოგარენს და შესასვლელს საკუთარი ბეჭდით დაბეჭდავდა. მეორე დილით, ისევ მხლებლების თანხლებით, მთავარი თვითონვე ხსნიდა საბეჭდავს. მლოცველებს ეშოში ხვდებოდა ხარი (ხალხური წარმოდგენით წმ. გიორგის სახელობის ცხოველი), რომელიც თითქოს ღამით სასწაულებრივად შეჰყავდა წმინდანს. ხარს კლავდნენ და ხორცის ნაჭრებს მლოცველებს ურიგებდნენ. მორწმუნეები მას დიდი სასოებით ინახავდნენ როგორც ბოროტისა და ავი სენისაგან დამცველი. გადმოცემით, ძველად ხარის მაგივრად ტაძარში შემოდიოდა სამსხვერპლო ირემი. ილორის წმ. გიორგისა და მისი დღეობის ძალა აღიარებული ყოფილა მთელს დასავლეთ საქართველოში და რიგ მეზობელ ხალხებში.
ილტო

ილტო, ირტოს ხევი (ისტორიულ წყაროებში) — მდინარე აღმოსავლეთ საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს კახეთის ქედის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2129 მ. ალაზნის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 43 კმ, აუზის ფართობი 337 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა გაზაფხულზეა, წყალმცირობა - ზამთარში. ზაფხულსა და შემოდგომაზე იცის წყალმოვარდნა. საშუალო ხარჯი 6,5 მ³/წმ. ილტოდან გაყვანილია მატნის არხი, რომელიც 1190 ჰა ფართობს რწყავს.
ილტოს არქეოლოგიური ძეგლები

ილტოს არქეოლოგიური ძეგლები — ადრინდელი და შუა ბრინჯაოს ხანის ნამოსახლარი და სამაროვანი, გვიანდელი ბრინჯაოს, გვიანდელი ანტიკური ხანის სამარხები ქალაქ ახმეტის დასავლეთით 4 კმ-ზე, მდინარე ილტოს მარცხენა ნაპირას. გაითხარა 1965-1967 წლებში (შ. დედაბრიშვილი).

ნამოსახლარი მთის ფერდობზე ტერასებად იყო განლაგებული. არქეოლოგიურად შესწავლილია 4 კულტურის ფენა. ფენა ადრინდელი ბრინჯაოს ხანისაა. მასში აღმოჩნდა გეგმით სწორკუთხა, თიხატკეპნილიატაკიანი ნაგებობების ნაშთები, სამეურნეო დანიშნულების ორმოები და ამავე ხანის რამდენიმე პრმოსამარხი. მიცვალებულებს ჩატანებული ჰქონდათ თიხის ჭურჭელი.

 ფენა შეიცავდა ადრინდელი ბრინჯაოსა და შუა ბრინჯაოს ხანის ნაშთებს. ფენაში იყო მხოლოდ შუა ბრინჯაოს ხანის კერამიკა. - ფენები ძვ. წ. ათასწლეულის ნახევარი - და ათასწლეულის მიჯნით თარიღდება. ამ დროს ნამოსახლარი მნიშვნელოვან დასახლებულ პუნქტს წარმოადგენდა. ზედა, ფენა შეიცავდა ერთმანეთში შერეულ სხვადასხვა დროს (ადრინდელი და შუა ბრინჯაოს, ადრინდელი რკინის, ანტიკური და ფეოდალური ხანის) კერამიკას. აღმოჩენილი ჭურჭელი 2 ძირითად ჯგუფად იყოფა: 1. მოყავისფრო ან მურა ფერის მრავალრიცხოვანი სამზარეულო, უხეშად ნაძერწი ჭურჭელი; 2. სუფრის ან პარადული სხვადასხვა ზომის და დანიშნულებისჭურჭელი. ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის მასალა ე. წ. მტკვარ-არაქსის კულტურის სფეროს განეკუთვნება, შუა ბრინჯაოს ხანის მასალა კი თრიალეთის კულტურის მასალის მსგავსია.

აქვე გამოვლინდა კენოტაფი, რომელიც შუა ბრინჯაოდან გვიანდელი ბრინჯაოს ხანაზე გარდამავალ ეტაპს ეკუთვნის, გათხრილი აგრეთვე გვიანდელი ბრინჯაოს ადრეული საფეზურისა და გვიანდელი ანტიკური ხანის ორმოსამარხები. მიცვალებულები ესვენენ გვერდზე, ხელფეხმოკეცილნი. ჩატანებული ჰქონდათ თიხის ჭურჭელი, ანტიკური ხანის სამარხებში - ბრინჯაოს საკაულიც.
იმამყული-ხანი

იმამყული-ხანი (დ. ს. უკანასკნელი მეოთხედი — გ. 1633) — ირანის ჯარის ყულარაღასი, გამოჩენილი სარდალი. ქართველი, ირანის პირველი ყულარაღასის ალავერდი-ხან უნდილაძის შვილი.

ცხოვრება და მოღვაწეობა
მისი მეთაურებით ირანელებმა პორტუგალიელები განდევნეს კ. ჰორმუზიდან (1623). იმამყული-ხანმა ირანში დიდი საირიგაციო და სამშენებლო სამუშაოები ჩაატარა (გაიყვანა გზები, არხები, ააგო, ხიდები, კაშხლები). იგი ძალზე გონიერი და მწიგნობარი კაცი იყო, აინტერესებდა პლატონისა და არისტოტელეს თხზულებებიც. დანათესავებული იყო ქართველ ფეოდალებთან ირანსა თუ საქართველოში (მისი ერთი ქალიშვილი ანდუყაფარ ამილახორის ცოლი იყო და საქართველოში ცხოვრობდა, მეორე დაუდ-ბეგ გურჯზე იყო გათხოვილი, ხოლო მესამე ალიყილი-ბეგს, როსტომ-ხან სააკაძის ძმას ჰყავდა ცოლად). იმამყული-ხანის შესახებ საინტერესო ცნობებია სპარსულ, ქართულ და ევროპულ წყაროებში, სადაც იგი დადებით პიროვნებადაა წარმოდგენილი. პიეტრო დელა ვალე ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ იმამყული-ხანი მფარველობდა ქეთევან დედოფალს, ლუარსაბ -ს, თეიმურაზის შვილებს. იმამყული-ხანის ცხოვრებასა და მოღვაწეობაზე სპარსულად მხატვრული ნაწარმოებებიც დაიწერა („ჯანგნამეი ყეშმ“, „ფარუხნამე“). მნიშვნელოვანი ადგილი ეთმობა იმამყული-ხანის პიროვნებასა და მოღვაწეობას თეიმურაზ -ის პოემაში „წამება ქეთვან დედოფლისა“. იმამყული-ხანს დაბრალდა თავისი ძმის, დაუდ-ხან უნდილაძის, აჯანყებაში მონაწილეობა და ოჯახთან ერთად შაჰ-სეფი -ის ბრძანებით სიკვდილით დასაჯეს.
გაიოზ იმედაშვილი

გაიოზ იოსების ძე იმედაშვილი (დ. 11 თებერვალი, 1906, სოფელი ხაშმი, ახლანდელი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი, — გ. 13 თებერვალი, 1995, თბილისი) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1961), მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1969).

ბიოგრაფია
დაიბადა მწერალ იოსებ იმედაშვილისა და ანნა ჟურული-იმედაშვილის ოჯახში. 1929 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტი. 1935 წლიდან მუშაობდა შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ისტორიის ინსტიტუტში. იმედაშვილის კვლევის საგანი ძველი ქართული საერო და სასულიერო მწერლობის, უპირატესად ვეფხისტყაოსნის პოეტიკისა და სტილის საკითხებია. მის წიგნში „რუსთველოლოგია“ (1941) ისტორიულ-კრიტიკულ მიმოხილვასთან ერთად შეჯამებულია კვლევის ძირითადი ისტორიული ეტაპები და უმთავრესი პრობლემატიკა. იმედაშვილის ფუნდამენტური ნაშრომი „რუსთველოლოგიური ლიტერატურა“ (1957) შეიცავს 1712-1956 წლების ბიბლიოგრაფიულ ანოტაციებს. მისი მუშაობის შედეგები განზოგადებულია გამოკვლევაში „ვეფხისტყაოსანი და ქართული კულტურა“ (1968). აღსანიშნავია იმედაშვილის მონოგრაფიები: „ქართული საგალობლის პოეტიკის საკითხები“ (1960), „რაინდული რომანი ქართულ მწერლობაში“ (1965) და გამოკვლევები ძველ ქართულ ეპიკურ ძეგლებზე („ამირანდარეჯანიანი“, სეილანიანი, „სირინოზიანი“).
იმედი (გაზეთი)

„იმედი“ — ქართული ყოველკვირეული პოლიტიკური და ლიტერატურული გაზეთი სოციალურ-დემოკრატიული მიმართულებისა. გამოდიოდა თბილისში 1908 წელს გაზეთ „ეკლის“ ნაცვლად. გამოვიდა სულ 14 ნომერი. გაზეთში სხვა მასალებთან ერთად დაბეჭდილია ლევ ტოლსტოის ზოგიერთი მოთხრობა და სტატიები. დაიხურა თბილისის გენერალ-გუბერნატორის განკარგულებით. რედაქტორი-გამომცემელი — ი. გაჩეჩილაძე.
იმედი (ჟურნალი)

„იმედი“ — ქართული ხალხოსნების ყოველკვირეული ლიტერატურული და პოლიტიკური ჟურნალი; გამოდიოდა თბილისში 1881 წლის იანვრიდან 1883 წლის ივნისამდე. სულ დაიბეჭდა 29 ნომერი 22 წიგნად. "იმედი" განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევდა გლეხობის ყოფა-ცხოვრების ასახვას თანამედროვეობასა და ისტ. წარსულში, იცავდა კლასობრივი ბრძოლის არსებობის აზრს წარსულშიც და აწმყოშიც, მოითხოვდა აგრ. საკითხების გადაწყვეტას სახელმწიფოებრივი სისტემის შეცვლის საფუძველზე. ჟურნალი მკვეთრად გაემიჯნა ლიბერ. შეხედულებებს. იბეჭდებოდა სტეფანე ჭრელაშვილის, მ. გურგენიძის, ანტონ ფურცელაძის და სხვათა წერილები, სოფრომ მგალობლიშვილის, ზაქარია გულისაშვილის და სხვათა მოთხრობები, ვაჟა-ფშაველას ადრინდელი შემოქმედების ნიმუშები, დ. აბდუშელიშვილის ბიბლიოგრაფიები. რედაქტორი-გამომცემელი — მიხეილ გურგენიძე.

სულ გამოვიდა შემდეგი ნომრები:

1881: № 1, 2,3-4,5, 6, 7-8, 9, 10-11-12, თითო 64-80 გვ.
1882: №№ 1, 2,3, 4,5, 6, 7-8, 9-10, 11-12
1883: №№ 1-3
ტულუზა

ტულუზა ( (გამოითქმის [] სტანდ. ფრანგულად, და [] ადგილობრივ აქცენტზე; , გამოითქმის []) — ქალაქი სამხრეთ-დასავლეთ საფრანგეთში, მდინარე გარონაზე. საფრანგეთის სიდიდით მე-4 ქალაქი (პარიზის, მარსელისა და ლიონის შემდეგ). 2021 წლის მონაცემებით, ქალაქში 504 078 ადამიანი ცხოვრობს, ალგომერაციის ტერიტორიაზე კი — 1 490 640. ტულუზა საფრანგეთის 22 მეტროპოლიდან ერთ-ერთის ცენტრია. 2014-2020 წლებში ტულუზის ალგომერაცია საფრანგეთის ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფად მზარდი იყო იმ აგლომერაციებს შორის, რომელთა მოსახლეობა 500 000-ს აღემატებოდა.

ტულუზა ევროპის საჰაერო ინდუსტრიის ცენტრია. აქ მდებარეობს -ის, -ის თანამგზავრული სისტემისა და -ის შტაბ-ბინები, ასევე ტულუზის კოსმოსური ცენტრი, რომელიც ევროპის უდიდესი ეროვნული კოსმოსური ცენტრია. გარდა ამისა, აქვე მდებარეობს ნატოს კოსმოსური ცენტრი, ასევე საფრანგეთის კოსმოსური სარდლობა და აკადემია.

გეოგრაფია
ტულუზაში გავრცელებულია ზომიერი კლიმატი.
იოსებ იმედაშვილი

იოსებ ზაქარიას ძე იმედაშვილი (დ. 20 აპრილი, 1876, ხაშმი — გ. 5 მაისი, 1952, თბილისი) — ქართველი მწერალი, საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
ბავშვობა მწყემსობაში გაატარა. სწავლობდა თბილისის სახელოსნო სასწალებელში. 1890-იანი წლებიდან ეწეოდა რევოლუციურ აგიტაციას თბილისის ქარხნებსა და რკინიგზის სახელოსნოებში, ავრცელებდა არალეგალურ ლიტერატურას. 1903 წლიდან რსდმპ-ია წევრი იყო. 1906 წელს აირჩიეს სახელმწიფო სათათბიროს ამომრჩევლად. 1905-1906 წლებში ხელმძღვანელობდა ივრის ხეობის, ე. წ. გარეკახეთის ერთობის, რევოლუციურ მოძრაობას, იყო სოფელ ხაშმის მამასახლისი. 1905 წელს თბილისში გლეხთა რაზმთან ერთად პროტესტით წარუდგა მეფის ნაცვლის მოადგილეს გურიაში აჯანყებისჯარით დათრგუნვის წინააღმდეგ.1910 წელს რევოლიციურ-პროპაგანდისტული მუშაობისათვის 4 წლის კატორღა მიუსაჯეს, რაც ავადმყოფობის გამო მეტეხის ციხეში პატიმრობით შეუცვალეს. 1918 წელს მოხალისედ მონაწილეობდა სომხეთ-საქართველოს ომში.

იმედაშვილი ნაყოფიერად იღვწოდა ლიტერატურისა და კულტურის სარბიელზე. ბეჭდვა დაიწყო 1895 წლიდან. 1893 ავჭალის, ხოლო 1902 წელს ავლაბრის მუშათა თეატრების დამაარსებელთაგანი და პირველი რეჟისორი იყო. შეადგინა და გამოსცა ორიგინალური და თარგმნილი პიესების ორი კრებული — „ცხოვრების სარკე“ (1899, 1901). 1902 წელს გამოსცა მაქსიმ გორკის მოთხრობათა პირველი ქართული თარგმანების კრებული. 1903 წლიდან გამოაქვეყნა ურბანისტული შინაარსის მოთხრობები, სატირული რომანი „აახ-ვაახ“, ლექსთა რამდენიმე წიგნაკი („სიყვარულის ძალა“, 1904; „პროლეტარიატის ჰიმნი“, 1905; „წითელი დროშა“, 1904) და სხვა. 1904 წელს გამოსცა პირველი „უცხო სიტყვათა ლექსიკონი“ (, გამოც. 1918, 1928). რედაქტორობდა ჟურნალს „თეატრი და ცხოვრება“, გაზეთებს „ხალხის ერთობა“, შემდეგ „ხალხის თავისუფლება“. ავტორია რომანებისა „განახლებული სიცოცხლე“ (1919-1921) და „ციბრუტი“ (1940). 1920-იან წლებში ცალკე წიგნებად გამოიცა იმედაშვილის პიესები („ნამუსიანი ხალხი“, „ალების ცეკვა“, „მზე ჩაწსვება“ და სხვა) და პოემები („მზეთა-მზე“, „მშვენიერა“). მას ეკუთვნის აგრეთვე პიესები „იოსებ ლაღიაშვილი“ (1920), „უკანასკნელი დედოფალი“ (1929). ისტორიულ-ბიოგრაფიული ნარკვევები ლადო აღნიაშვილისა და ივანე როსტომაშვილზე. ლიტერატურული და თეატრალური წერილები, მოგონებები, თარგმანები სომხური და აზერბაიჯანული ენებიდან. შეადგინა „ქართველ მოღვაწეთა ლექსიკონი“ (ძვ. წ. — ახ. წ. სს., გამოქვეყნება დაიწყო მხოლოდ 2019 წელს).

მეუღლესთან, ანა ჟურულთან (მსახიობი, საზოგადო მოღვაწე; დ. 1884 — გ. 1927) ერთად იოსებ იმედაშვილი დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მათი შვილი იყო ლიტერატურათმცოდნე გაიოზ იმედაშვილი.
კობა იმედაშვილი

კობა იოსების ძე იმედაშვილი (დ. 18 აპრილი, 1935, თბილისი — გ. 3 დეკემბერი, 2022) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, კრიტიკოსი.

ბიოგრაფია
1958 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. პირველი მოთხრობა 1950 წელს გამოაქვეყნა, პირველი კრიტიკული წერილი — 1955 წელს, პირველი მონოგრაფია „ადამიანი და დრო“ – 1967 წელს. ავტორია წიგნებისა „ჩიორა“ (1969), „ოცდაათი წლის შემდეგ“ (1977), „კონსტანტინე ლორთქიფანიძის პროზა“ (რუსულ ენაზე, 1979), ლიტერატურულ-კრიტიკული წერილებისა საუკუნის ქართული ლიტერატურის საკითხებზე.
იმერეთი (გაზეთი)

„იმერეთი“ — ქართული ყოველდღიური გაზეთი ეროვნულ-დემოკრატიული მიმართულებისა; გამოდიოდა 1912 წლის 26 სექტემბრიდან 1915 წლის 4 აგვისტომდე ქუთაისში, გაზეთ „კოლხიდის“ ნაცვლად. რედაქტორი-გამომცემლები — გრიგოლ ჭელიძე (1912—1913; 1914-ის №№ 1—86; 1915); ბესარიონ ჯაიანი (1914 №№ 87–150). 1914 წლის 22 აგვისტოდან გამოვიდა „გაზეთ „იმერეთის“ დეპეშები“. დღეში ორჯერ, დილა-საღამოს, ქართულ და რუსულ ენებზე. „იმერეთში“ თანამშრომლობდნენ ნ. ლორთქიფანიძე, ვასილ წერეთელი, დ. ჩიანელი, გ. გველესიანი, ს. ქვარიანი, ა. პაპავა, ვ. კაკაბაძე, ი. გოგია, ტ. ჯაფარიძე და სხვა. გაზეთის დაარსება დაემთხვა რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო სათათბიროს არჩევნებს. არჩევნებში გაზეთი მხარს უჭერდა სოციალისტ-ფედერალისტების კანდიდატებს, რადგან ეროვნულ-დემოკრატები არჩევნებში არ მონაწილეობდნენ.
იმერეთის დაბლობი

იმერეთის დაბლობი — კოლხეთის დაბლობის აღმოსავლეთი ნაწილი, მდინარე ცხენისწყლის 65 კმ, მაქსიმალური სიგანე 35 კმ. ზღვის დონიდან 15-150 მ. ოდნავ დახრილი აკუმულაციური ვაკეა. აგებული მეოთხეული ალუვიური ნაფენებით. იმერეთის დაბლობზე ზღვის ნოტიო სუბტროპიკული ჰავაა, იცის რბილი, თბილი ზამთარი და ცხელი ზაფხული. ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა 11,5-14,6 °-ია, აბსოლუტური მინიმალური — 17-20 °, აბსოლუტური მაქსიმალური 38-42 °. ნალექები 1300-1800 მმ წელიწადში. დაბლობის ძირითად ნაწილში ნოტიო სუბტროპიკული ვაკე-დაბლობის ლანდშაფტია კოლხური მცენარეულობით და ალუვიური და ეწერი ნიადაგებით. მცირე ფართობი უჭირავს მუხნარიან და ეწერ ნიადაგებიან ვაკე-დაბლობს, აგრეთვე ჭალებს, სადაც კოლხური მდელო-ტყის მცენარეულობა და ალუვიური ნიადაგებია.