iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლაციო

ლაციო — რეგიონი ცენტრალური იტალიის დასავლეთ ნაწილში. იგი წარმოადგენს ძველი ლათინების განსახლების არეალს ძვ.წ. ს-დან. რომაელები ცხოვრობდნენ ძვ.წ. ს-დან. დაახლოებით 5,7 მლნ მცხოვრებითა და 170 მლრდ მშპ-ით, ლაციო ქვეყნის მესამე ყველაზე დასახლებული და მეორე ყველაზე მდიდარი რეგიონია. იგი მოიცავს რომს, იტალიის დედაქალაქსა და უმსხვილეს ქალაქს.

გეოგრაფია
ლაციოს ფართობი 17 236 კმ²-ია და ესაზღვრება ქვეყნის სხვა რეგიონები: ტოსკანა, უმბრია და მარკე — ჩრდილოეთით, აბრუცი და მოლიზე — აღმოსავლეთით, კამპანია — სამხრეთით, ხოლო დასავლეთით კი ტირენიის ზღვა. რეგიონის რელიეფი ძირითადად დაბლობი და გორაკ-ბორცვიანია, პატარა მთიანი არეალებით აღმოსავლეთ და სამხრეთ რაიონებში.

ლაციოს სანაპირო ზოლი ძირითადას ქვიშიანი პლაჟებისგან შედგება. სამხრეთ სანაპიროს გასწვრივ მდებარეობს პონციანის კუნძულები, რომლებიც ადმინისტრაციულად ლაციოს შემადგენლობაში შედის. ჩრდილოეთით, სანაპირო ზოლს მიღმა, გადაჭიმულია მარემას სანაპირო ვაკე, რომელიც კომუნა ჩივიტავეკიასთან ტოლფის მტებით (616 მ) წყდება. რეგიონის ცენტრალური ნაწილი უჭირავს რომის კამპანას — 2 100 კმ² ფართობის ვრცელ ალუვიურ ვაკეს, რომელიც გარს ერტყმის დედაქალაქ რომს. სამხრეთის რაიონები ხასიათდება აგრო-პონტინოს ვაკეებით, რომლებიც ერთ დროს ჭაობიანი და მალარიის გავრცელების არეალი იყო, რომელიც საუკუნეთა განმავლობაში წყალს გამოსტაცეს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ლაციოს რეგიონი ადმინისტრაციულად 5 პროვინციად იყოფა:
ლიგურია

ლიგურია — ჩრდილო-დასავლეთ იტალიის სანაპირო რეგიონი გენუის ყურესთან. წარმოადგენს იტალიის მესამე ყველაზე პატარა რეგიონს. დედაქალაქია გენუა. მოიცავს იტალიური რივიერის კურორტებს, რომლებიც პოპულარულია ტურისტებში თავის ულამაზესი პლაჟებით, თვალწარმტაცი პატარა ქალაქებითა და კარგი სამზარეულოთი.

გეოგრაფია
ლიგურიას დასავლეთით საფრანგეთი ესაზღვრება, ჩრდილოეთით — პიემონტის რეგიონი, აღმოსავლეთით — ემილია-რომანია და ტოსკანა. გადაჭიმულია ლიგურიის ზღვის სანაპიროზე და წარმოადგენს ხმელეთის ვიწრო ზოლს, რომელსაც ესაზღვრება ზღვა და ალპებისა და აპენინის მთები, რომელთა ზოგიერთი მწვერვალიც სიმაღლეში 2000 მეტრს აღწევს.

ლიგურიის ფართობი მხოლოდ 5 422 კმ²-ია, რაც მთელი იტალიის ფართობის 1.18%-ია. აქედან, 3 524,08 კმ² მთიანია (65%) და 891,95 კმ² გორაკ-ბორცვიანი (35%). ლიგურიის ბუნებრივი ნაკრძალები რეგიონის 12%-ს მოიცავს ( 60 000 ჰა) და შედგება ერთი როვნული ნაკრძალის, ექვსი მოზრდილო პარკის, ორი მცირე პარკის და სამი ბუნების ნაკრძალისგან.

კონტინენტური შელფი საკმაოდ ვიწროა და ფრიალო კლდეები პირდაპირ ზღვაში ეშვება მისი 315 კმ-იანი სანაპირო ზოლის გასწვრივ. დიდი მდინარეების შესართავებთან, გადაჭიმულია პატარა პლაჟები, მაგრამ არსადაა ღრმა უბეები და ბუნებრივი ნავსადგურები, გარდა გენუისა და სპეციისა.

გორაკების რკალი გადაჭიმულის სანაპირო ზოლის მიღმა, რომელიც ზღვასთან ერთად რბილ კლიმატს განაპირობებს მთელი წლის მანძილზე. ზამთრის საშუალო ტემპერატურაა 7 — 10 ° (45 50 °), ზაფხულის კი 23 — 24 ° (73 75 °). საკმაოდ უხვად მოდის ნალექები, რისი მიზეზიც სანაპიროსთან ძალიან ახლოს მდებარე მთებია, რაც ოროგრაფიულ ეფექტს ქმნის. გენუისა და ლა-სპეციის ნალექების საშუალო წლიური მაჩვენებელი 2 000 მმ-ია, დანარჩენ ადგილებში კი შეიმჩნევა ნალექების ნორმალური, ხმელთაშუაზღვიური ნორმა 500 — 800 მმ-ით წელიწადში.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ლიგურიის რეგიონი ადმინისტრაციულად 4 პროვინციად იყოფა:
მარკე

მარკე — რეგიონი იტალიის ცენტრალურ ნაწილში, ადრიატიკის ზღვის სანაპიროზე. ჩრდილოეთით ესაზღვრება ემილია-რომანიის რეგიონი და სან-მარინოს რესპუბლიკა, დასავლეთით — უმბრია, სამხრეთით — აბრუცი და ლაციო, აღმოსავლეთით კი ადრიატიკის ზღვა. გარდა მდინარის ხეობებისა და ძალიან ვიწრო სანაპირო ზოლისა, მისი ტერიტორია გორაკ-ბორცვიანია. საუკუნეში, რეგიონის მთელი სანაპირო ზოლის გასწვრივ აშენდა ბოლონია-ბრინდიზის დამაკავშირებელი რკინიგზა. მარკეს შიდა, მთიანი ბუნება დღემდე თითქმის გაუვალია, გარდა რამდენიმე უხეში გზისა, რომლებიც უღელტეხილებზე გაივლის.

ადმინისტრაციული დაყოფა
მარკეს რეგიონი ადმინისტრაციულად 5 პროვინციად იყოფა:
მოლიზე

მოლიზე — სასოფლო-სამეურნეო რეგიონი ცენტრალური იტალიის სამხრეთში, წარმოადგენს ქვეყნის მეორე ყველაზე პატარა რეგიონს. 1963 წალმდე შედიოდა აბრუცი-ე-მოლიზეს რეგიონის შემადგენლობაში. მისი ფართობი 4 438 კმ²-ია, მოსახლეობა კი 2010 წლის მონაცემებით დაახლოებით 300 000 ადამიანს შეადგენს. შედგება ორი პროვინციისაგან: კამპობასოსა და იზერნიისგან.

ადმინისტრაციული დაყოფა
პიემონტი

პიემონტი — რეგიონი იტალიის ჩრდილოეთში. მისი ფართობი 25 402 კმ²-ია, მოსახლეობა კი 2010 წლის მონაცემებით დაახლოებით 4,4 მლნ ადამიანს შეადგენს. დედაქალაქია ტურინი. მთავარი ადგილობრივი ენაა პიემონტური. კუენოსა და ტურინის პროვინციებში მდებარე ოქსიტანის ხეობაში ასევე ლაპარაკობენ ოქსიტანურ ენაზე.

პიემონტს სამი მხრიდან გარს ალპები არტყავს. ესაზღვრება საფრანგეთსა და შვეიცარიას, ასევე იტალიის შემდეგ რეგიონებს: ლომბარდიას, ლიგურიას, ვალ-დ-აოსტას და ძალიან მცირე საზღვრით ემილია-რომანიას. რეგიონის ტერიტორიის 43,3% მთიანია, 30,3% გორაკ-ბორცვებს უჭირავს, 26,4% კი ვაკეებს. პიემონტი იტალიის რეგიონებს შორის სიდიდით მეორეა, სიცილიის შემდეგ.

პიემონტში მდებარეობს პოს ნაყოფიერი ხეობა, აქ განვითარებულია მანქანათმშენებლობის ინდუსტრია (ფიატი).

სახელის წარმოშობა
პიემონტის სახელი მოდის შუა საუკუნეების ლათინური სიტყვიდან ან , ანუ, , რაც ნიშნავს „მთის ძირს“ (იგულისხმება ალპები); ეს სახელი დასტურდება საუკუნის ბოლო პერიოდის დოკუმენტებში.

ადმინისტრაციული დაყოფა
პიემონტის რეგიონი ადმინისტრაციულად 8 პროვინციად იყოფა:
ტოსკანა

ტოსკანა — რეგიონი ცენტრალურ იტალიაში. მისი ფართობი 23 000 კმ²-ია, მოსახლეობა კი 3 75 მლნ ადამიანი. რეგიონული დედაქალაქია ფლორენცია. ტოსკანური დიალექტი ლიტერატურული იტალიურის საფუძველია.

ტოსკანა ცნობილია თავის თვალისმომჭრელი ლანდშაფტით, ხელოვნების მდიდარი მემკვიდრეობით და მისი დიდი გავლენით მაღალ კულტურაზე. ტოსკანა მიჩნეულია იტალიური რენესანსის დაბადების ნამდვილ ადგილად და წარმოადგენს ხელოვნებასა და მეცნიერებაზე უდიდესი გავლენის მომხდენი ადამიანის სამშობლოს, ისეთების, როგორებიც არიან პეტრარკა, დანტე, ბოტიჩელი, მიქელანჯელო, ლეონარდო და ვინჩი, გალილეო გალილეი, ჯორდანო ბრუნო, ლუკა პაჩოლი და პუჩინი. აქედან გამომდინარე, რეგიონში გახსნილია რამდენიმე მუზეუმი (მათ შორის უფიცის, პიტის, ჩანსიანოს). ტოსკანას უნიკალური კულინარიული ტრადიციები გააჩნია, ცნობილია თავის ღვინოებით.

ტოსკანიდან ექვსი ობიექტი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაშია შეტანილი: ფლორენციის ისტორიული ცენტრი (1982), სიენის ისტორიული ცენტრი (1995), პიზის კათედრალის მოედანი (1987), სან-ჯიმინიანოს ისტორიული ცენტრი (1990), პიენცის ისტორიული ცენტრი (1996) და ვალ-დ’ორჩა (2004). გარდა ამისა, ტოსკანას გააჩნია 120-მდე დაცული ბუნების ნაკრძალი. ამ ყოველივეს შედეგად, ტოსკანა და მისი დედაქალაქი ფლორენცია ძლიერ პოპულარული ტურისტული ღირსშესანიშნაობებია, რომლებიც ყოველწლიურად მილიონობით ტურისტს იზიდავს. თავის მხრივ ფლორენცია წელიწადში 10 მლნ ტურისტს იღებს და მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე მონახულებადი ქალაქია.

ტოსკანა ადრე იყო რომაული ეტრურია, დასახლებული ეტრუსკებით ძვ.წ. 500 წელს. შუა საუკუნეებში გაყოფილი იყო ორ პატარა სახელმწიფოდ, რომლებიც - საუკუნეებში ფლორენციის მმართველობის ქვეშ გაერთიანდნენ. 1861 წელს ტოსკანა იტალიის ნაწილი გახდა.

გეოგრაფია
ტოსკანას უხეში სამკუთხედის მოხაზულობა აქვს და მდებარეობს ტირენიის ზღვის ჩრდილოეთ ნაწილთან, ცენტრალურ აპენინებში. გარს არტყავს და გადაკვეთს მთავარი მთაგრეხილები, ცოტაა (მაგრამ ძლიერ ნაყოფიერი) დაბლობები, საბოლოო ჯამში რელიეფი გორაკ-ბორცვიანია. მეურნეობის ძირითადი დარგია სოფლის მეურნეობა.

მთებს უკავია რეგიონის ტერიტორიის 25 % — 5770 კმ², ვაკეებს კი 8,4 %, რომელთა უმრავლესობაც ემთხვევა მდინარე არნოს ველებს.

რეგიონის კლიმატი სანაპირო არეალებში რბილია, შიდა ნაწილებში კი უფრო უხეში და ნალექიანი, ტემპერატურის მნიშვნელოვანი რყევით ზამთარსა და ზაფხულს შორის, რასაც განაპირობებს აქტიური ფრიზი, რაც ერთ დროს განაპირობებდა რეგიონის ყველაზე უხვმოსავლიანობას ძველ რომში.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ტოსკანის რეგიონი ადმინისტრაციულად ათ პროვინციად იყოფა:
უმბრია

უმბრია — რეგიონი ცენტრალურ იტალიაში. ქვეყნის ერთ-ერთი ყველაზე პატარა და ამავე დროს ერთადერთი რეგიონი, რომელსაც არც ზღვაზე გასასვლელი აქვს და არც რომელიმე ქვეყანას ესაზღვრება. დედაქალაქია პერუჯა.

უმბრიას დასავლეთით ესაზღვრება ტოსკანა, აღმოსავლეთით — მარკე, სამხრეთით კი ლაციო. რეგიონი ძირითადად მთიანი და გორაკ-ბორცვიანია, მის ტოპოგრაფიაში დომინანტია აპენინის მთები და მდინარე ტიბრის ხეობის აუზი.

ადმინისტრაციული დაყოფა
უმბრიის რეგიონი ადმინისტრაციულად ორ პროვინციად იყოფა:
ვალე-დ’აოსტა

ვალე დ'აოსტა (, , ადგ. დიალექტზე ') — ავტონომიური რეგიონი იტალიის ჩრდილო-დასავლეთში. ძველად აქ სალასების კელტური ტომი სახლობდა. რომაელებმა აოსტის ხეობა დაიპყრეს ძვ. წ. 25 წელს. შემდეგ მას მართავდნენ გოთები, ლანგობარდები, ბურგუნდები, ბოლოს კი — სავოიელების დინასტია.

რეგიონს დასავლეთით ესაზღვრება საფრანგეთი, ჩრდილოეთით — შვეიცარია, სამხრეთით და აღმოსავლეთით კი პიემონტის რეგიონი. მისი ფართობი 3 263 კმ²-ია, მოსახლეობა კი დაახლოებით 130 000 ადამიანი (2011) და წარმოადგენს იტალიის ყველაზე პატარა და ყველაზე ნაკლებ დასახლებულ რეგიონს. ის ამავე დროს ქვეყნის ერთადერთი რეგიონია, რომელსაც არცერთი პროვინცია არ გააჩნია. დაყოფილია 74 კომუნად. პროვინციულ ადმინისტრაციულ ფუნქციებს ახორციელებს რეგიონული მთავრობა.

ფართობი — 3 263 კმ²
მოსახლეობა — 128 000 (2011 წ)
ადმინინისტრაციული ცენტრი — აოსტა
ენები — აოსტელები ძირითადად ფრანგულ-პროვანსულ დიალექტზე ლაპარაკობენ. იტალიური და ფრანგული რეგიონში ოფიციალური ენებია.
სარდინია

სარდინია — მთიანი კუნძული, იტალიის ავტონომიური რეგიონი. სარდინია ხმელთაშუა ზღვაში სიდიდით მე-2 კუნძულია, აქვს ტურისტული ზონა კოსტა-სმერალდა (ზურმუხტოვანი სანაპირო).

უცხოელთა მრავალსაუკუნოვანი მმართველობის შემდეგ, სარდინია 1720 წელს შეურთდა პიემონტს და ეს ორმაგი სამეფო 1861 წელს გაერთიანებული იტალიის საფუძველი გახდა. იტალიურის გარდა აქ სარდინიულადაც ლაპარაკობენ.

სარდინიის ფართობი 23 821 კმ²-ია, მის დასავლეთით გადაჭიმულია ბალეარის ზღვა, აღმოსავლეთით კი ტირენიის ზღვა. კუნძულის სანაპიროები (სიგრძე 1 849 კმ) უმეტესად მაღალი და კლდოვანია, გამოირჩევა ბევრ თვალსაჩინო კონცხით, რამდენიმე ფართო, ღრმა უბით, რიებით და მრავალგვარი პატარა კუნძულით.

კუნძულს უძველესი გეოფორმაცია გააჩნია და სიცილიისა და კონტინენტური იტალიისგან განსხვავებით, არ ახასიათებს მიწისძვრები. მისი კლდეები პალეოზოური პერიოდით თარიღდება (500-ზე მეტი მლნ წლის წინ). მაღალმთიანეთს ამჩნევია ხანგრძლივი ეროზიული პრეცესების კვალი. უმაღლესი მწვერვალია პუნტა-ლა-მარმორა (1834 მ).

სარდინიაზე გაედინება ხუთი მთავარი მდინარე, რომელთა შორისაც უდიდესია ტრისო (151 კმ). წარმოქმნილია 54 ხელოვნური ტბა, რომელთა მთავარი ფუნქციაც წყალმომაგარება და ელექტროენერგიის წარმოებაა. მათ შორის უმთავრესებია ომოდეოსა და კოგინასის ტბები. ერთადერთი ბუნებრივი, მტკნარი ტბაა ლაგო-დი-ბარაცი.

კუნძულის კლიმატი ტიპური ხმელთაშუაზღვიურია. წელიწადის განმავლობაში 300 დღე მზიანია, ნალექების ძირითადი რაოდენობა შემოდგომა-ზამთრის სეზონზე მოდის. საშუალო ტემპერატურაა 11 — 17 °. გაბატონებული ქარია მისტრალი, რომელიც ჩრდილო-დასავლეთიდან უბერავს მთელი წლის განმავლობაში, განსაკუთრებით ზამთარსა და გაზაფხულზე, მაგრამ ის როგორც წესი მშრალი და ცივია.

ადმინისტრაციული დაყოფა
სარდინიის რეგიონი ადმინისტრაციულად რვა პროვინციად იყოფა:
სიცილია

სიცილია — ყველაზე დიდი კუნძული ხმელთაშუა ზღვაში, იტალიის ავტონომიური რეგიონი .

რეგიონის შემადგენლობაში შედის აგრეთვე რამდენიმე მცირე კუნძული. ვულკანი ეტნა ყველაზე დიდია ევროპაში (3.323 მ). უკანასკნელად იგი 1971 წელს ამოიფრქვა.

სიცილიას მდიდარი და უნიკალური კულტურა გააჩნია, განსაკუთრებით ხელოვნება, მუსიკა, ლიტერატურა, სამზარეულო, არქიტექტურა და ენა. სიცილიური ეკონომიკა დივერსიფიცირებულია. მნიშვნელოვანია აგრარული სექტორი, განსაკუთრებით მეხილეობა (ძირითადად ფორთოხალი და ლიმონი), ზეთისხილისა და ზეითუნის ზეთის წარმოება, მევენახეობა-მეღვინეობა. კუნძულისთვის ეკონომიკურად მნიშვნელოვანია ტურიზმი და უძრავი ქონება. სიცილიაზე მდებარეობს უმნიშვნელოვანესი არქიტექტურული და უძველესი ძეგლები, რომელთა შორისაა პანტალიკის ნეკროპოლისი, ტაძრების ხეობა და სელუნინტი.

გეოგრაფია
კუნძულს უხეშად სამკუთხედის მოყვანილობა აქვს. აღმოსავლეთით, კონტინენტური იტალიისგან (კონკრეტულად კალაბრიის რეგიონისგან) გამოყოფილია მესინის სრუტით და მათ შორის მანძილი 3 კმ-ია ჩრდილოეთ ნაწილში, სამხრეთში კი 16 კმ.

სიცილიის შიდა ნაწილი ძირითადად გორაკ-ბორცვიანია და ინტენსიურად კულტივირებული, სადაც კი ეს შესაძლებელია. ჩრდილოეთ სანაპიროს გასწვრივ გადაჭიმულია მადონიეს (2000 მ), ნებროდის (1800 მ), და პელორიტანის (1300 მ) მთაგრეხილები, რომლებიც კონტინენტურ ნაწილზე არსებული აპენინის მთების გაგრძელებას წარმოადგენს. აღმოსავლეთ სანაპიროსთან გამოირჩევა ვულკან ეტნას კონუსი. სამხრეთ-აღმოსავლეთით განფენილია შედარებით დაბალი იბლეის მთები (1000 მ). საუკუნეში, ენასა და კალტანისეტის რაიონები ლიდერობდნენ გოგირდის წარმოებით, მაგარამ 1950-იანი წლებიდან მარაგი მნიშვნელოვნად შემცირდა.

სიცილია და მის გარშემო მდებარე პატარა კუნძულები მაღალი ვულკანური აქტივობით გამოირჩევიან. მათ შორისაა კუნძულის აღმოსავლეთ სანაპიროსთან მდებარე ეტნას მთა, რომელიც 3 320 მეტრი სიმაღლით ერთ-ერთი უმაღლესი აქტიური ვულკანია ევროპაში და ერთ-ერთი ყველაზე აქტიური მთელ მსოფლიოში. ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროსთან, ტირენიის ზღვაში მდებარე ლიპარის კუნძულები შეიცავს ვულკანურ კომპლექსს, რომელთა შორისაცაა სტრომბოლი. ბოლო დროს ასევე გააქტიურდა მიძინებული ვულკანები: ვულკანო, ვულკანელო და ლიპარი. სამხრეთ სანაპიროს სიახლოვეს, მდებარეობს წყალქვეშა ვულკანი ფერდინანდეია, უფრო ფართო ემპედოკლესის ვულკანის ნაწილი, რომელიც ბოლოს 1831 წელსა ამოიფრქვა. იგი აგრიჯენტოს სანაპიროსა და კუნძულ პანტელერიის (რომელიც თავის მხრივ მიძინებული ვულკანიცაა) შორის მდებარეობს, ფლეგრაენის წყალქვეშა მინდორზე სიცილიის სრუტეში.

ადმინისტრაციული დაყოფა
სიცილიის რეგიონი ადმინისტრაციულად ცხრა პროვინციად იყოფა:
ტრენტინო-ალტო-ადიჯე

ტრენტინო-ალტო-ადიჯე — ავტონომიური რეგიონი ჩრდილოეთ იტალიაში. მოიცავს ორ პროვინციას — ტრენტოს და სამხრეთ ტიროლს. იტალიის გაერთიანებამდე (1919) რეგიონი შედიოდა ავსტრია-უნგრეთისა და მისი წინამორბედების შემადგენლობაში: ჯერ ავსტრიის იმპერიის და შემდეგ საღვთო რომის იმპერიის. ავსტრიის შტატ ტიროლათან ერთად ის წარმოადგენს ევრორეგიონ ტიროლ-სამხრეთ ტიროლ-ტრენტოს.

რეგიონის ერთ-ერთ მთავარ თავისებურებას წარმოადგენს ის, გარემოება, რომ ეს ავტონომური რეგიონი თავის თავში მოიცავს ტრენტინოს და ბოლცანოს პროვინციებს, რომელთაც თავის მხვრივ ასევე გააჩნიათ ავტონომიური ხასიათი.

ტრენტინო-ალტო-ადიჯეს რეგიონული ორგანოები
საკანონმდებლო ორგანო
რეგიონის საკანონმდებლო ორგანოა რეგიონული პარლამენტი რომელიც ახორციელებს საკანონმდებლო უფლებამოსილებას რეგიონისათვის მიკუთვნებულ საკითხებზე და ასევე სხვა ფუნქციებს, რომელიც დადგენილია კონსტიტუციით, რეგიონის სტატუტითა და იტალიის რესპუბლიკის სხვა კანონებით.

რეგიონიული პარლამენტი შედგება ტრენტოს პროვინციის ლანდტაგის წევრებისა და ბოლცანოს პროვინციის ლანდტაგის წევრებისაგან. მის შემადგენლობაში 70 წევრია. მათ შორისაა 34 ტრენტოს ლანდტაგის წევრი, ტრენტოს პროვინციის პრეზიდენტი და ბოლცანოს ლანდტაგის 35 წევრი.

რეგიონული პარლამენტს ხელმძღვანელობს რეგიონული პარლამენტის პრეზიდენტი.

რეგიონული პარლამენტის პრეზიდენტს, ორ ვიცე-პრეზიდენტსა და მდივნებს თავის წევრთაგან ირჩევს რეგიონული პარლამენტი. პრეზიდენტისა და ვიცე-პრეზიდენტების უფლებამოსილების ვადა შეადგენს ორწელიწად ნახევარს. რეგიონული პარლამენტის საქმიანობის პირველი 30 თვის განმავლობაში პრეზიდენტი აირჩევა იტალიურ ენოვანი რეგიონული პარლამენტის წევრთაგან, ხოლო მომდევნო პერიოდის განმავლობაში გერმანულენოვანთაგან.

მთავრობა
რეგიონის აღმასრულებელი ორგანოა - რეგიონის მთავრობა. მთავრობას ხელმძღვანელობს პრეზიდენტი, რომელიც მთავრობის სხვა წევრებთან ერთად აირჩევა რეგიონის პარლამენტის მიერ ფარული კენჭისყრით ხმათა აბსოლუტური უმრავლესობით. რეგიონული მთავრობის (ჯუნტას) შემადგენლობა პროპორციული უნდა იყოს რეგიონულ პარლამენტში წარმოდგენილი ენობრივი ჯგუფების. ამასთან ერთი ვიცე-პრეზიდენტი უნდა განეკუთვნებოდეს იტალიურ ენაზე მოლაპარაკე ჯგუფს, ხოლო მეორე გერმანულ ენაზე მოლაპარაკეს.

პრეზიდენტი და რეგიონული მთავრობის წევრები თანამდებობაზე განმწესდებიან რეგიონული პარლამენტის უფლებამოსილების ვადით. აღნიშნული ვადის ამოწურვის შემდეგ ისინი ანხორციელებენ მხოლოდ მიმდინარე, გადაუდებელ ადმინისტრაციულ საქმიანობას, მანამდე სანამ ახალი რეგიონული პარლამენტის მიერ არ იქნება არჩეული ახალი პრეზიდენტი და მთავრობის ახალი წევრები.

ადმინისტრაციული დაყოფა
რეგიონი შედგება ორი პროვინციისაგან: იტალიურენოვანი ტრენტო და გერმანულენოვანი ბოლცანო (ბოლზენი). ეს უკანასკნელი ტიროლის ნაწილია, რომელიც 1919 წელს იტალიამ და ავსტრიამ გაიყვეს. ადიჯეს ხეობა მიემართება ალპებისაკენ, რომელიც ბრენერის უღელტეხილით უკავშირდება ავსტრიას.
ფრიული-ვენეცია-ჯულია

ფრიული-ვენეცია-ჯულია — იტალიის ავტონომიური რეგიონი, მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო–აღმოსავლეთ ნაწილში. დედაქალაქია ტრიესტი. რეგიონის ფართობი 7 858 კმ²-ს შეადგენს, მოსახლეობა კი 2011 წლის მონაცემებით დაახლოებით 1,2 მლნ ადამიანია. გააჩნია გასასვლელი ადრიატიკის ზღვაზე, რომელსაც მრავალი ცენტრალურ ევროპული ქვეყანა იყენებს, ამიტომაც მას კადაკვეთს ბევრი მნიშვნელოვანი სატრანსპორტო გზა. მოიცავს ისტორიულ-გეოგრაფიულ რეგიონ ფრიულის და გეოგრაფიულ რეგიონ ვენეცია-ჯულიას, რომელთაც საკუთარი, ერთმანეთისგან განსხვავებული ისტორია, ტრადიციები და იდენტობა გააჩნიათ.
ქართული

ტერმინი ქართული შეიძლება გამოხატავდეს საქართველოსა და ქართველებთან დაკავშირებულ ან მათთვის დამახასიათებელ სხვადასხვა ცნებებს, როგორებიცაა:

ქართული ენა
ქართული დამწერლობა
ქართული მართლმადიდებელი ეკლესია
ქართული ღვინო
ქართული სამზარეულო
ქართული ხალხური ცეკვები
ქართული ცურვა
ქართული ლიტერატურა
ქართული თეატრი
ქართული (უნიკოდის ჯგუფი)
კონრად ადენაუერი

კონრად ადენაუერი (; დ. 5 იანვარი, 1876, კიოლნი ― გ. 19 აპრილი, 1967, რენდორფი, ბონის მახლობლად) — გერმანიის სახელმწიფო მოღვაწე, განათლებით იურისტი, გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაის პირველი ბუნდესკანცლერი.

1917-33 წლებში იყო კიოლნის ობერბურგომისტრი, 1920–1932 — პრუსიის სახელმწიფო საბჭოს თავმჯდომარე, კათოლიკური პარტია „ცენტრის“ ერთ-ერთი ლიდერი. 1933 წელს თანამდებობიდან გადაყენებულ იქნა ნაცისტური მთავრობის მიერ. შემდგომი პერიოდი გაატარა კათოლიკურ მონასტერში. მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ დაუბრუნდა პოლიტიკურ მოღვაწეობას. ქრისტიანულ-დემოკრატიული კავშირის პარტიის დამაარსებელი და მისი თავმჯდომარე 1950–1966 წლებში. აქტიურად მონაწილეობდა დასავლეთ გერმანიის სახელმწიფოს (გფრ) ჩამოყალიბებასა და მისი კონსტიტუციის შემუშავებაში. ადენაუერი მჭიდროდ იყო დაკავშირებული გერმანიისა და უცხოეთის მონოპოლიებთან. 1949–1963 იყო ბუნდესკანცლერი, ერთდროულად 1951–1955 საგარეო საქმეთა მინისტრი. 1955 ეწვია სსრ კავშირს. ამ ვიზიტს მოჰყვა დიპლომატიური ურთიერთობის დამყარება სსრკ-სა და გფრ-ს შორის. ადენაუერის მთავრობამ ხელი მოაწერა პარიზის შეთანხმებას (1954). ამ მთავრობის პოლიტიკამ ხელი შეუწყო გფრ-ის ეკონომიკური და სამხედრო ძლიერების აღორძინებას. ადენაუერის ინიციატივით აიკრძალა გერმანიის კომუნისტური პარტიის (1956) საქმიანობა. ადენაუერის მთავრობა ესწრაფოდა მსოფლიო ომის შემდგომ ევროპაში დადგენილი საზღვრების გადასინჯვას, ერთიანი გერმანიის სახელმწიფოს აღდგენას 1937 საზღვრებში. აშშ-ის პოლიტიკურ წრეებთან ერთად მომხრე იყო „ძალის პოლიტიკის“ გატარებისა სსრკ-სა და სოციალისტური ბლოკის სხვა სახელმწიფოების მიმართ. მისი თაოსნობით 1958 ბუნდესტაგმა მიიღო გადაწყვეტილება, რომელიც გფრ-ის მთავრობას ანიჭებს უფლებას აღჭურვოს ბუნდესვერი ატომური და რაკეტული იარაღით.
ცენტრალური ფედერალური ოკრუგი

ცენტრალური ფედერალური ოკრუგი — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ფორმირება რუსეთის ცენტრალურ ნაწილში. შეიქმნა რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტის 2000 წლის 13 მაისის ბრძანებულებით.

მოსახლეობა - 35,9 მლნ. ფართობი - 653 ათასი. მთავარი ქალაქია მოსკოვი. რეგიონი მოიცავს ფედერაციის 18 სუბიექტს:

ფედერალური ქალაქი:

1. მოსკოვი

ოლქები:

2. ბელგოროდის ოლქი
3. ბრიანსკის ოლქი
4. ვლადიმირის ოლქი
5. ვორონეჟის ოლქი
6. ივანოვოს ოლქი
7. კალუგის ოლქი
8. კოსტრომის ოლქი
9. კურსკის ოლქი
10. ლიპეცკის ოლქი
11. მოსკოვის ოლქი
12. ორიოლის ოლქი
13. რიაზანის ოლქი
14. სმოლენსკის ოლქი
15. ტამბოვის ოლქი
16. ტვერის ოლქი
17. ტულის ოლქი
18. იაროსლავლის ოლქი
ჩრდილო-დასავლეთის ფედერალური ოკრუგი

ჩრდილო-დასავლეთის ფედერალური ოკრუგი — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ფორმირება რუსეთის ევროპული ნაწილის ჩრდილოეთში. შეიქმნა რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტის 2000 წლის 13 მაისის ბრძანებულებით.

მოსახლეობა - 13,9 მლნ. ფართობი - 1.678 ათასი. მთავარი ქალაქია სანქტ-პეტერბურგი. მოიცავს ფედერაციის 11 სუბიექტს:

რესპუბლიკები:

კარელიის რესპუბლიკა
კომის რესპუბლიკა

ოკრუგი:

ნენთა ავტონომიური ოკრუგი

ოლქები:

არხანგელსკის ოლქი
ვოლოგდის ოლქი
კალინინგრადის ოლქი
ლენინგრადის ოლქი
მურმანსკის ოლქი
ნოვგოროდის ოლქი
ფსკოვის ოლქი

ფედერალური ქალაქი:

სანქტ-პეტერბურგი
დემოგრაფიული მონაცემები
ფედერაციული ერთეულები
ოკრუგი მოიცავს: ჩრდილოეთ, ჩრდილო-დასავლეთ, კალინნგრადის ეკონომიკურ რეგიონებს და თერთმეტ ფედერალურ ერთეულს.
სამხრეთის ფედერალური ოკრუგი

სამხრეთი ფედერალური ოკრუგი — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ფორმირება რუსეთის ევროპული ნაწილის სამხრეთით. შეიქმნა რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტის 2000 წლის 13 მაისის ბრძანებულებით. დიმიტრი მედვედევის 2010 წლის 19 იანვრის ბრძანებით მას გამოეყო ჩრდილოეთ კავკასიის ფედერალური ოკრუგი.

მოსახლეობა — 13,8 მლნ. ფართობი — 416 840 კმ². ადმინისტრაციული ცენტრია დონის როსტოვი. უდიდესი ქალაქი — კრასნოდარი. რეგიონი მოიცავს ფედერაციის 6 სუბიექტს:
ვოლგისპირეთის ფედერალური ოკრუგი

ვოლგისპირეთის ფედერალური ოკრუგი (რუს. ) — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ფორმირება რუსეთის ევროპული ნაწილის ცენტრში. შეიქმნა რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტის 2000 წლის 13 მაისის ბრძანებულებით.

მოსახლეობა - 31,1 მლნ. ფართობი - 1.036 ათასი. მთავარი ქალაქია ნიჟნი ნოვგოროდი. რეგიონი მოიცავს ფედერაციის 16 სუბიექტს:

რესპუბლიკები:

ბაშკირეთის რესპუბლიკა
თათრეთის რესპუბლიკა
მარეთის რესპუბლიკა
მორდოვეთის რესპუბლიკა
უდმურტეთის რესპუბლიკა
ჩუვაშეთის რესპუბლიკა

ოკრუგი:

კომი-პერმელთა ავტონომიური ოკრუგი

ოლქები:
კიროვის ოლქი
ნიჟნი ნოვგოროდის ოლქი
ორენბურგის ოლქი
პენზის ოლქი
პერმის ოლქი
სამარის ოლქი
სარატოვის ოლქი
ულიანოვსკის ოლქი

ფედერალური ქალაქი:

ნიჟნი ნოვგოროდი
ურალის ფედერალური ოკრუგი

ურალის ფედერალური ოკრუგი — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ფორმირება რუსეთის ურალის ნაწილში. შეიქმნა რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტის 2000 წლის 13 მაისის ბრძანებულებით.

მოსახლეობა - 12,2 მლნ. ფართობი - 1.788 ათასი. მთავარი ქალაქია ეკატერინბურგი. რეგიონი მოიცავს ფედერაციის 6 სუბიექტს:

ავტონომიური ოკრუგები:
ხანტი-მანსის ავტონომიური ოკრუგი
იამალ-ნენთა ავტონომიური ოკრუგი

ოლქები:
კურგანის ოლქი
სვერდლოვსკის ოლქი
ტიუმენის ოლქი
ჩელიაბინსკის ოლქი
ციმბირის ფედერალური ოკრუგი

ციმბირის ფედერალური ოკრუგი — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული რუსეთის ციმბირის ნაწილში. შეიქმნა რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტის 2000 წლის 13 მაისის ბრძანებულებით.

მოსახლეობა შეადგენს 2010 წლის მონაცემებით შეადგენს 19,256,426 ადამიანს. ფართობი 5,114,800 კმ². მთავარი ქალაქია ნოვოსიბირსკი. რეგიონი მოიცავს ფედერაციის 12 სუბიექტს:
შორეული აღმოსავლეთის ფედერალური ოკრუგი

შორეული აღმოსავლეთის ფედერალური ოკრუგი — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ფორმირება რუსეთის ციმბირის ნაწილში. შეიქმნა რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტის 2000 წლის 13 მაისს ბრძანებულებით.

მოსახლეობა — 6,8 მლნ. ფართობი - 6.180 ათასი. მთავარი ქალაქია ხაბაროვსკი. რეგიონი მოიცავს ფედერაციის 10 სუბიექტს:

ოკრუგის შემადგენლობა
რესპუბლიკა:
რესპუბლიკა სახა (იაკუტია)

ავტონომიური ოლქი:

ებრაელთა ავტონომიური ოლქი

ავტონომიური ოკრუგი:

ჩუკოტკის ავტონომიური ოკრუგი

მხარეები:

ხაბაროვსკის მხარე
პრიმორიეს მხარე
კამჩატკის მხარე

ოლქები:

ამურის ოლქი
მაგადანის ოლქი
სახალინის ოლქი
ბავარია

ბავარია (გერმ. ) — მხარე გერმანიაში. მდებარეობს რაინის აუზში. 1918 წელს იგი რესპუბლიკად გამოცხადდა, როდესაც ბავარიის უკანასკნელი მეფე ლუდვიგ გადადგა ტახტიდან.

ფართობი - 70.549 კმ²,
მოსახლეობა - 12,843,514 (2015).
ქალაქები (2012) – მიუნხენი 1,388,308, ნიურნბერგი 495,121, აუგსბურგი 272,699.
ცნობილი ადამიანები – რიხარდ შტრაუსი, ფრანც-იოზეფ შტრაუსი.
თავისებურებები – ეკონომიკური ცენტრია მიუნხენი, სადაც განლაგებულია ბმვ და სიმენსი. ფრანკონიის რაიონს (ცენტრი ნიურნბერგში) აქვს ფედერაციის სუბიექტად გახდომის სურვილი.

დემოგრაფია
ბავარიის მოსახლეობა შეადგენს: 12,843,514 (2015)
ბავარიაში სახლობენ შემდეგი ეროვნული უმცირესობები:

მთავარი ქალაქები
საქსონია

საქსონია  — მხარე გერმანიაში. სახელი ეწოდა საქსების გერმანული ტომის მიხედვით. ამ ტომებმა შემდგომში ინგლისი დაიპყრეს და შეერივნენ ადგილობრივ მოსახლეობას. აქედან მომდინარეობს ტერმინი ანგლო-საქსები.

ფართობი — 18,4 ათასი კმ2,
მოსახლეობა — 4.640 ათასი.
ქალაქები (ათ.) — ლაიფციგი (488), დრეზდენი (დედაქალაქი, 478), ხემნიცი (279), ცვიკაუ (107).
ისტორია: 792 წელს დაიპყრო შარლემანმა. იყო მძლავრი გერმანული საჰერცოგო. საქსონიის მმართველები ამავე დროს პოლონეთის მეფეები იყვნენ 1697—1763 წლებში. 1946-90 წლებში შედიოდა გდრ-ის შემადგენლობაში.
შლეზვიგ-ჰოლშტაინი

შლეზვიგ-ჰოლშტაინი — მხარე გერმანიაში.

ფართობი — 15,7 ათასი კმ².
მოსახლეობა — 2.814 ათასი, პროტესტანტი 87 %, კათოლიკე 6 %.
ქალაქები (ათ.) — კილი (233), ლიუბეკი (212), ფლენსბურგი (86), ნოიმიუნსტერი (79).
ისტორია: 1460 წლიდან შლეზვიგი და ჰოლშტაინი იყო დანიის მმართველობის ქვეშ მყოფი ორი საჰერცოგო. მოსახლეობის უმრავლესობას გერმანელები შეადგენდნენ. 1815 წელს ჰოლშტეინი რაინის კონფედერაციის წევრი გახდა. 1866 წელს პრუსიამ მიიერთა ორივე საჰერცოგო. 1920 წლის პლებისციტის საფუძველზე შლეზვიგის ჩრდილოეთი გადავიდა დანიის გამგებლობაში ჰადერსლევისა და ააბენრაას პროვინციების სახით.