ხუან ბაუტისტა სებალიოსი

ხუან ბაუტისტა სებალიოსი (დ. 13 მაისი, 1811– გ. 20 აგვისტო, 1859) — მექსიკელი პოლიტიკოსი, რომელიც მუშაობდა კონგრესსა და უზენაეს სასამართლოში. იგი მცირე ხნით გახდა პრეზიდენტი მას შემდეგ, რაც პრეზიდენტი მარიანო არისტა 1853 წელს გადადგა რევოლუციის შედეგად, რომელიც „ხალისკოს გეგმის“ სახელითაა ცნობილი. მან ვერ შეძლო აჯანყებულებთან შეთანხმების მიღწევა, დაახლოებით ერთთვიანი მმართველობის შემდეგ გადადგა და უზენაეს სასამართლოში თავის ადგილს დაუბრუნდა. მას შემდეგ, რაც ხელისუფლებაში დაბრუნებულმა სანტა-ანამ იგი სასამართლოდან დაითხოვა, მან ქვეყანა დატოვა და 1859 წელს პარიზში გარდაიცვალა.

ადრეული წლები
ხუან ბ. სებალიოსი დაიბადა დურანგოში 1811 წელს. მისი ოჯახი საცხოვრებლად ვალადოლიდში (მორილია) გადავიდა, როდესაც ის ძალიან პატარა იყო. განათლება იქ მიიღო და 1835 წელს სან-ნიკოლასის კოლეჯში სამართლის ხარისხი დაიცვა. კოლეჯში სწავლისას იგი დაუახლოვდა მელჩორ ოკამპოსა და სანტოს დეგოლიადოს. ამერიკა-მექსიკის ომის დროს ის კონგრესში იყო, ხოლო 1852 წელს შტატებმა იგი უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარედ აირჩიეს. თავისი მოღვაწეობის პერიოდში იგი ცნობილი გახდა იმით, რომ არაკონსტიტუციურად გამოაცხადა პრეზიდენტის დეკრეტი, რომელიც პრესას ზღუდავდა.

როდესაც პრეზიდენტმა მარიანო არისტამ დაკარგა ქვეყნის უმეტესი ნაწილის მხარდაჭერა რევოლუციური „ხალისკოს გეგმის“ გამო (რომელიც პირველად 1852 წლის ივნისში გამოცხადდა), მან გადაწყვიტა გადამდგარიყო, რაც ოფიციალურად 1853 წლის 5 იანვარს გააფორმა. იმავე ღამეს, შუაღამისას, ხუან ბ. სებალიოსი ეროვნულ სასახლეში დაიბარეს და აცნობეს, რომ პრეზიდენტის პოსტი მას გადაეცა. ყოფილმა პრეზიდენტმა არისტამ სასახლე დილის ნახევარ ოთხზე დატოვა.

პრეზიდენტობა
კომპრომისის ძიება
სებალიოსმა ფიცი 1853 წლის 6 იანვარს დადო და მთავრობის ფორმირებას შეუდგა. გენერალი ბლანკო დაინიშნა სამხედრო მინისტრად, ხ.ა. დე ლა ფუენტე — საგარეო საქმეთა მინისტრად, ლოდრონ დე გევარა — იუსტიციის მინისტრად, ხოლო ხ.მ. ურდიკი — ფინანსთა მინისტრად.

კონგრესმა სებალიოსს სამი თვის ვადით საგანგებო უფლებამოსილება მიანიჭა იმ პირობით, რომ არ შეცვლიდა მმართველობის ფორმას, არსებულ ხელშეკრულებებს და არ ჩაერეოდა საეკლესიო საქმეებში, კერძო საკუთრებასა და სახელმწიფო პრივილეგიებში. ვინაიდან არისტას გადადგომა და სებალიოსის დანიშვნა რევოლუციონერებთან მშვიდობიანი კომპრომისის მიზნით მოხდა, სებალიოსმა გაათავისუფლა პოლიტპატიმრები, გამოაცხადა ამნისტია, მოუწოდა გუბერნატორებს საომარი მოქმედებების შეწყვეტისკენ და გააუქმა ის ცვლილებები ტარიფებზე, რომლებიც არისტამ ყურის პორტებში დააწესა. მან ასევე შესთავაზა აჯანყებულთა მიერ დანიშნული პირების აღიარება და იმ მოხელეების აღდგენა, რომლებიც არისტამ უსამართლოდ გაათავისუფლა.

კონგრესის დათხოვნა
კონგრესი ამ რეფორმებში თანამშრომლობაზე უარს ამბობდა, ბევრი წევრი სხდომებსაც კი არ ესწრებოდა. საბოლოოდ, სებალიოსმა გადაწყვიტა დაჰყოლოდა აჯანყებულთა მოთხოვნებს, რათა თავად ჩდგომოდა მოძრაობას სათავეში. 19 იანვარს ქვედა პალატაში წარადგინეს კანონპროექტი, რომელიც ითვალისწინებდა ეროვნული კონვენტის მოწვევას ფედერალური კონსტიტუციის შესაქმნელად და პრეზიდენტის ასარჩევად. ამან დეპუტატების დიდი პროტესტი გამოიწვია, რადგან მათ ფაქტობრივად საკუთარი უფლებამოსილების გაუქმებას სთხოვდნენ. სებალიოსი და მისი მინისტრები ღალატში დაადანაშაულეს და მათი გასამართლებით იმუქრებოდნენ. ამის საპასუხოდ სებალიოსმა კონგრესი დაითხოვა.

ამის შემდეგ კონგრესის წევრები კერძო სახლში შეიკრიბნენ, რათა სებალიოსის იმპიჩმენტი მოეხდინათ და ახალი პრეზიდენტი აერჩიათ. აირჩიეს პუებლას გუბერნატორი მუგიკა ი ოსორიო, რომელმაც უარი თქვა თანამდებობაზე. შემდეგ აირჩიეს მარსელინო კასტანიედა, უზენაესი სასამართლოს ვიცე-პრეზიდენტი. მან მიიღო შეთავაზება, მაგრამ პუებლას საკანონმდებლო ორგანომ იგი ქალაქში არ შეუშვა სენატის ავტორიზაციის გარეშე, რის გამოც კასტანიედა იძულებული გახდა უკან დაეხია.

ამასობაში სებალიოსმა შეიტყო კონგრესის ამ პოლიტიკური ინტრიგების შესახებ და მათი შეხვედრები ძალის გამოყენებით აღკვეთა. ამის საპასუხოდ მისმა მინისტრებმა პროტესტის ნიშნად თანამდებობები დატოვეს, თუმცა ბლანკო თანამდებობაზე დარჩა და რევოლუციონერთა ლიდერი ურაგა მოლაპარაკებაზე მიიწვია.

დამხობა
სებალიოსმა, რომელიც თავს გაძლიერებულად გრძნობდა, ისარგებლა შემთხვევით, რათა სესხი აეღო და ტარიფები გაეზარდა. თუმცა, გამსესხებლები უფრთხოდნენ ამ ნაბიჯს, რადგან მთავრობის დამხობა გარდაუვალი ჩანდა და ამ პროცესს მხოლოდ აჯანყებულებს შორის არსებული უთანხმოება აფერხებდა. ზოგიერთი რევოლუციონერი ლიდერი ფედერალური სისტემის შენარჩუნებას ცდილობდა, სხვები — „ტაკუბაიას საფუძვლების“ აღდგენას, ზოგს სანტა-ანას ხელისუფლებაში მოყვანა სურდა, ხალხში კი მონარქისტული განწყობებიც კი ისმოდა.

ყოფილმა სამხედრო მინისტრმა, გენერალმა რობლეს პესუელამ, რომელიც ახლა გვადალახარაში სამთავრობო ჯარებს მეთაურობდა, გუანახუატოში დაიხია და გუბერნატორ ლედოსთან (ზომიერი ლიბერალი კონსერვატიული კავშირებით) შეთანხმებას მიაღწია. მათ გადაწყვიტეს ძალების გაერთიანება ურაგასთან და 1853 წლის 4 თებერვალს, კერეტაროს მახლობლად, აროიოსარკოში, ახალი რევოლუციური გეგმა მიიღეს. ეს გეგმა ურაგას უფლებას აძლევდა, დაენიშნა „გამოჩენილ პირთა ხუნტა“, რომელსაც უნდა აერჩია დიქტატორული უფლებამოსილების მქონე პრეზიდენტი. ეს უკანასკნელი იმუშავებდა მანამ, სანამ ერთი წლის ვადაში მოწვეული კონგრესი ახალ კონსტიტუციას არ გამოსცემდა.

სებალიოსმა, დაინახა რა, რომ ახალი გეგმით მთელ თავის ავტორიტეტს კარგავდა, უარყო იგი, თუმცა მას აღარ გააჩნდა ძალა ამ გადაწყვეტილების აღსასრულებლად. მინისტრი ბლანკო ახლა უკვე ლომბარდინის მხარეს გადავიდა, რომელიც მეხიკოს გარნიზონს მეთაურობდა. შტატების მხარდაჭერის მოსაპოვებლად, „აროიოსარკოს გეგმა“ შეიცვალა: დიქტატორის არჩევის უფლება შტატების საკანონმდებლო ორგანოებს მიეცათ. დაემატა პუნქტიც, რომელიც კანდიდატებს შორის გადასახლებაში მყოფი მოქალაქეების ყოფნას უშვებდა — ეს აშკარა ხრიკი იყო სანტა-ანას ასარჩევად.

სებალიოსმა გააცნობიერა გარდაუვალი მარცხი და რადგან არ სურდა სანტა-ანას რესტავრაციაში მონაწილეობა, 1853 წლის 7 თებერვალს გადადგა და უზენაეს სასამართლოში თავის ძველ თანამდებობას დაუბრუნდა. აჯანყებულებმა მის მემკვიდრედ ლომბარდინი აირჩიეს.

შემდგომი ცხოვრება
ხელისუფლებაში დაბრუნებულმა სანტა-ანამ სებალიოსი სასამართლოდან დაითხოვა, რის შემდეგაც იგი ემიგრაციაში წავიდა. როდესაც 1855 წელს სანტა-ანა ლიბერალურმა მოძრაობამ დაამხო, სებალიოსს ბევრი მხარდამჭერი გამოუჩნდა, რომელთაც მისი პრეზიდენტად ხილვა სურდათ. თუმცა, სებალიოსს აღარ სურდა საზოგადოებრივ ცხოვრებაში დაბრუნება და საფრანგეთში დასახლდა. იგი მძიმედ დაავადდა; სასიკვდილო სარეცელზე მას საფრანგეთში მცხოვრები გამოჩენილი მექსიკელები სტუმრობდნენ. ხუან ბაუტისტა სებალიოსი პარიზში, 1859 წლის 20 აგვისტოს გარდაიცვალა.