სამხრეთი ზამბოანგა

სამხრეთი ზამბოანგა (ტაგ: ; სებ: ) — პროვინცია ფილიპინებში, ზამბოანგის ნახევარკუნძულის რეგიონში, მინდანაოში. პროვინციის დედაქალაქია პაგადიანი. გეოგრაფიულად ქალაქი ზამბოანგა პროვინციის შემადგენლობაში შედის, მაგრამ მისგან დამოუკიდებლად იმართება. პროვინციას ჩრდილოეთიდან ჩრდილოეთი ზამბოანგა ესაზღვრება, დასავლეთიდან — ზამბოანგა-სიბუგაი, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან — აღმოსავლეთი მისამისი, ხოლო აღმოსავლეთიდან — ჩრდილოეთი ლანაო. პროვინციის სამხრეთით მოროს ყურე მდებარეობს.

ეტიმოლოგია
ზამბოანგა ტერმინის (ასევე გამოითქმება როგორც ; ხოლო სუბანურ ენაზე როგორც — ) ესპანიზირებული ფორმაა, რაც „დასამაგრებელ ადგილს“ ნიშნავს. ტერმინის ფუძეა სიტყვა („დასამაგრებელი ბოძი“). თავდაპირველად ქალაქი ზამბოანგა სამბოანგანად იწოდებოდა, საიდანაც მთელმა ნახევარკუნძულმა მიიღო სახელი. სამბოანგანი კარგადაა დამოწმებული ესპანელი, ფრანგი, გერმანელი და ამერიკელი ისტორიკოსების ჩანაწერებში ჯერ კიდევ საუკუნიდან.

ერთი ვერსიით, ზამბოანგის სახელწოდება დაკავშირებულია ინდონეზიურ სიტყვასთან („ქვაბს“ ან „ჯამს“ აღნიშნავს), რომლის მიხედვითაც ზზამბოანგის ეთნიკური ჯგუფები მალაიური წარმოშობის არიან. თუმცა ეს ვერსია 1960-იან წლებამდე არცერთ ისტორიულ წყაროში გვხვდება.

ისტორია
დამოუკიდებელ პროვინციად ჩამოყალიბებამდე სამხრეთი ზამბოანგა ზამბოანგის პროვინციის შემადგენლობაში შედიოდა. პროვინციის ადრეული ისტორია დაკავშირებულია ქალაქ ზამბოანგასთან, რომელიც მინდანაოს ცენტრს წარმოადგენდა, განსაკუთრებით ამერიკული მმართველობის დროს. 1936 წლის 12 ოქტომბერს, როდესაც ზამბოანგა ჩარტერული ქალაქი გახდა, ის ზამბოანგის ნახევარკუნძულის სამხრეთ ნაწილსა და კუნძულ ბასილანს მოიცავდა და იმ დროისთვის მსოფლიოში უდიდესი ქალაქი იყო ფართობის მიხედვით.

1952 წლის 6 ივნისს მიღებული 711-ე რესპუბლიკური აქტის მიხედვით ზამბოანგის პროვინცია ორ დამოუკიდებელ პროვინციად: ჩრდილოეთ და სამხრეთ ზამბოანგად გაიყო. სამხრეთ ზამბოანგა ფილიპინების 52-ე პროვინცია იყო და თავდაპირველად 11 ქალაქს მოიცავდა, რომლებიც შემდეგ 42 მუნიციპალიტეტად და ერთ ქლაქად, პაგადიანად დაიყო.

2001 წლის თებერვალში სამხრეთ ზამბოანგის პროვინციაში ტერიტორიული ცვლილებები მოხდა. მისმა მოსახლეობამ ახალი პროვინციის შექმნას დაუჭირა მხარი, რის შედეგადაც ზამბოანგა-სიბუგაი შეიქმნა.

გეოგრაფია
სამხრეთ ზამბოანგის ფართობი 4 499.46 კმ²-ია. იგი დასავლეთ მინდანაოში, ზამბოანგის ნახევარკუნძულის სამხრეთ ნაწილში მდებარეობს. პროვინცია აღმოსავლეთის 122° 30"" გრძედსა და ჩრდილოეთის 7° 15"" განედს შორისაა მოქცეული. ქალაქ ზამბოანგის ჩათვლით პროვინციის ფართობი 5 914.16 კმ²-ია. პროვინციის ჩრდილოეთით ჩრდილოეთი ზამბოანგა მდებარეობს, დასავლეთით — ზამბოანგა-სიბუგაი, ჩრდილო-აღმოსავლეთით — აღმოსავლეთი მისამისი, აღმოსავლეთით — ჩრდილოეთი ლანაო, სამხრეთ-აღმოსავლეთით — ილანის ყურე, ხოლო სამხრეთით — მოროს ყურე.

ტოპოგრაფია
პროვინციის სანაპირო დაბლობები სამხრეთიდან დასავლეთით კიდევ უფრო ფართოვდება ბაგანიანის ნახევარკუნძულამდე. რეგიონის უგრძესი მდინარე სიბუგაი სამხრეთ ზამბოანგის მთებში იღებს სათავეს და სიბუგეს ყურეში (ამჟამად ზამბოანგა-სიბუგაის შემადგენლობაშია) ჩაედინება. პროვინციის მდინარეებს შორის აღსანიშნავია: კუმალარანგი, დინასი და სალუგი.

კლიმატი
პროვინციის საშუალო წლიური ნალექიანობის მაჩვენებელი 1 599-დან 3 500 მმ-დეა. ჰავა მთელი წლის მანძილზე თბილია — 22 35 ° (72 95 °).

ადმინისტრაციული დაყოფა
სამხრეთი ზამბოანგა 26 მუნიციპალიტეტისგან და 1 შემადგენელი ქალაქისგან შედგება. ისინი სამ საკანონმდებლო რაიონად იყოფა. პროვინცია 681 ბარანგაის მოიცავს. სამხრეთ ზამბოანგის ტერიტორიაზე მდებარეობს მაღალურბანიზებული ქალაქი ზამბოანგა, თუმცა ის პროვინციისგან დამოუკიდებლად იმართება.

დემოგრაფია
2015 წლის აღწერით სამხრეთ ზამბოანგის მოსახლეობა 1 010 674 ადამიანს შეადგენს. მოსახლეობის სიმჭიდროვის მაჩვენებელი 220 ადამიანია 1 კვ. კმ-ზე. ქალაქ ზამბოანგის ჩათვლით პროვინციის მოსახლეობის რაოდენობა 1 872 473 ადამიანს უტოლდება, ხოლო მოსახლეობის სიმჭიდროვე 317 ადამიანს 1 კვ. კმ-ზე.

პროვინციის მოსახლეობისთვის სალაპარაკო ენა სებუანურია, ხოლო ქალაქ ზამბოანგაში უმრავლესობა ჩავაკანურ ენაზე საუბრობს. მოსახლეობის დიდ ნაწილს ტაგალური და ინგლისური ენები ესმის. უმცირესობის ენებს შორისაა სუბანენური, საუსუგის, მარანაოს და ირანუნის ენები.

მმართველობა
პროვინციის აღმასრულებელი ხელისუფლების მეთაური გუბერნატორია. საკანონმდებლო ორგანოს პროვინციული საბჭო წარმოადგენს, რომელსაც ვიცე-გუბერნატორი ხელმძღვანელობს, რომელიც გუბერნატორის დროებითი ვაკანსიის დროს აღმასრულებელი ხელისუფლების მეთაურის უფლებამოსილებასაც ასრულებს. მერი, ვიცე-მერი და პროვინციული საბჭო სამი წლის ვადით აირჩევა და ზედიზედ სამჯერ შეიძლება იქნენ არჩეული. პროვინციის ამჟამინდელი გუბერნატორი ვიქტორ იუა, ხოლო ვიცე-გუბერნატორი — როსელერ არიოსა.