კიტარო ნიშიდა

ნიშიდა კიტარო (, ნიშიდა კიტარო; დ. 19 მაისი, 1870 — გ. 7 ივნისი, 1945) — იაპონელი მორალური ფილოსოფოსი, მათემატიკისა და მეცნიერების ფილოსოფოსი, ასევე რელიგიური მკვლევარი. იგი იყო ე.წ. კიოტოს ფილოსოფიური სკოლის დამფუძნებელი. დაამთავრა ტოკიოს უნივერსიტეტი მეიჯის პერიოდში, 1894 წელს, ფილოსოფიის ხარისხით. 1899 წელს დაინიშნა ისიკავას პრეფექტურის მეოთხე უმაღლესი სკოლის პროფესორად, ხოლო შემდგომში გახდა კიოტოს უნივერსიტეტის ფილოსოფიის პროფესორი. ნიშიდა პენსიაზე გავიდა 1927 წელს. 1940 წელს მიენიჭა კულტურის ორდენი (, ბუნკა კუნშო). 1940 წლიდან მონაწილეობდა ჩიბის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის დაარსებაში.

ნიშიდა კიტარო გარდაიცვალა 75 წლის ასაკში თირკმლის ინფექციის შედეგად. მისი კრემირებული ნეშტი სამ ნაწილად გაიყო და სხვადასხვა ადგილას დაიმარხა. ერთი ნაწილი დაკრძალულია ნიშიდას ოჯახის საფლავში მის სამშობლოში — უნოკეში, ისიკავაში. მეორე საფლავი მდებარეობს ტოკეიჯის ტაძარში კამაკურაში, სადაც მისმა მეგობარმა დ. ტ. სუზუკიმ მოაწყო მისი დაკრძალვა და შემდგომში თავადაც დამარხეს მიმდებარედ. მესამე საფლავი მდებარეობს რეიუნინში (, რეიუნინ), ტაძარში მიოშინჯის კომპლექსში კიოტოში.

ბიოგრაფია
მეიჯის პერიოდის მესამე წელს დაბადებულმა ნიშიდამ მიიღო უნიკალური შესაძლებლობა, განეხილა აღმოსავლური ფილოსოფიური საკითხები იმ ახალი განათლების ფონზე, რომელსაც დასავლური ფილოსოფია სთავაზობდა. მისი ორიგინალური და შემოქმედებითი აზროვნება აერთიანებდა ძენისა და დასავლური ფილოსოფიის იდეებს და მიზნად ისახავდა აღმოსავლეთისა და დასავლეთის ფილოსოფიური ტრადიციების დაახლოებას.

ცხოვრების განმავლობაში ნიშიდამ გამოაქვეყნა მრავალი წიგნი და ესე, მათ შორის „კეთილის შესწავლა“ და „არაფრის ადგილის ლოგიკა და რელიგიური მსოფლმხედველობა“. მისი ინტელექტუალური მემკვიდრეობა მთლიანობაში გახდა კიოტოს ფილოსოფიური სკოლის საფუძველი და შთააგონა მის მოწაფეებს დამოუკიდებელი და ორიგინალური აზროვნება.

ფილოსოფია
ნიშიდას ფილოსოფიის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი კონცეფციაა „ბაშოს ლოგიკა“ (, ჩვეულებრივ ითარგმნება როგორც „ადგილი“ ან „ტოპოსი“). ეს არის არადუალისტური, კონკრეტული ლოგიკა, რომლის მიზანია, დაძლიოს არისტოტელეს სუბიექტური ლოგიკისა და იმანუელ კანტის პრედიკატული ლოგიკისთვის დამახასიათებელი სუბიექტ–ობიექტის დაყოფა და აჩვენოს გამოცდილება როგორც ერთიანი, წინარერეფლექსიური მთლიანობა.

ნიშიდა ამტკიცებდა იმას, რასაც იგი უწოდებდა „აბსოლუტურად წინააღმდეგობრივ თვითიდენტურობას“ — დინამიკურ დაძაბულობას საპირისპიროებს შორის, რომელიც, გ. ვ. ფ. ჰეგელის დიალექტიკური ლოგიკისგან განსხვავებით, არ იხსნება სინთეზში. პირიქით, დაძაბულობა ინარჩუნებს თავის სტრუქტურას და ქმნის აზროვნების ახალ პერსპექტივას, რომელიც მუდმივ ფილოსოფიურ თვითრეფლექსიასა და კრიტიკულ გააზრებას მოითხოვს.

დევიდ ა. დილუორთის შეფასებით, ნიშიდას სადებიუტო წიგნში „კეთილის შესწავლა“ განხილულია გამოცდილება, რეალობა, სიკეთე და რელიგია. ნიშიდა ამტკიცებს, რომ გამოცდილების ყველაზე ღრმა ფორმაა „სუფთა გამოცდილება“, სადაც სუბიექტისა და ობიექტის დაყოფა ჯერ არ მომხდარა და ცნობიერება უშუალო მთლიანობაში ვლინდება.

მასაო აბეს თანახმად, მეორე მსოფლიო ომის დროს მემარჯვენე მოაზროვნეები აკრიტიკებდნენ ნიშიდას, როგორც ანტინაციონალისტს დასავლური ფილოსოფიისა და ლოგიკის დაფასების გამო, ხოლო ომის შემდეგ მემარცხენე მოაზროვნეები მის ფილოსოფიას ნაციონალისტურად მიიჩნევდნენ არაფრის ტრადიციული ცნების ხაზგასმის გამო, რაც მის ნაშრომთა წინააღმდეგობრივ და მრავალშრიან ინტერპრეტაციას ასახავს.

ნიშიდა მიიჩნევდა ღმერთს „აუცილებლად და გადამწყვეტად“, როგორც აბსოლუტურ რეალობას, რომელიც აზროვნებისა და არსებობის საბოლოო საფუძვლად გვევლინება.

ძირითადი ნაშრომები
იაპონურ ენაზე
„კეთილის შესწავლა“ , 1911
„თვითშეგნებაში ინტუიცია და ასახვა“ , 1917
„შეგნების პრობლემები“ , 1920
„ხელოვნება და მორალი“ , 1923
„მოქმედიდან მხედველისკენ“ , 1927
„უნივერსალიების სისტემა თვითშეგნების მიხედვით“ , 1930
„არაფრის განსაზღვრა თვითშეგნებით“ , 1932
„ფილოსოფიის ფუნდამენტური პრობლემები“, ტ. 1: მოქმედების სამყარო , 1933
„ფილოსოფიის ფუნდამენტური პრობლემები“, ტ. 2: „დიალექტიკური სამყარო“ , 1934

მემკვიდრეობა
ნიშიდა კიტარო ფართოდ არის მიჩნეული თანამედროვე იაპონიის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ფილოსოფოსად. მისი იდეები გახდა კიოტოს ფილოსოფიური სკოლის თეორიული საფუძველი და მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა საუკუნის იაპონურ და საერთაშორისო ფილოსოფიურ აზროვნებაზე.

რესურსები
ნიშიდა კიტარო — სტენფორდის ფილოსოფიის ენციკლოპედია
ნიშიდა კიტარო — ბრიტანიკის ენციკლოპედია