iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
არნოლდ ეშერი

არნოლდ ეშერი ( ; დ. 8 ივნისი, 1807, ციურიხი — გ. 12 ივლისი, 1872, ციურიხი) — შვეიცარიელი გეოლოგი. ჰანს კონრად ეშერ ფონ დერ ლინთის (1767-1823) შვილი.

დაიბადა და გაიზარდა ქალაქ ციურიხში. 1825-1827 წლებში სწავლობდა ჟენევის, ხოლო 1827-1828 წლებში ციურიხის უნივერსიტეტებში. კვალიფიკაციის ასამაღლებლად გაეშურა გერმანიაში, ავსტრიასა და იტალიაში. 1856-1872 წლებში იყო ციურიხის უნივერსიტეტის გეოლოგიის პროფესორი. ალპების გეოლოგიის კვლევის ერთ-ერთი ფუძემდებელია. არნოლდ ეშერმა შექმნა შვეიცარიის ალპების გეოლოგიური რუკა. პირველმა აღწერა ალბის მთები, რომელსაც უწოდა კონგლომერატი. კოლეგასთან ერთად 1855-1870 წლებში მოგზაურობდა ალპებში. პედაგოგიური და სამეცნიერო მოღვაწეობის გარდა ეშერი დაკავებული იყო მთამსვლელობით.

1842 წლის 8 აგვისტოს დაიპყრო მწვერვალი ლაუტერაარჰორნი (4042 მ). მისი მოწაფე იყო ალპების გეოლოგიის ცნობილი მკვლევარი ალბერტ ჰაიმი (1849-1937). ეშერის სახელობისაა მწვერვალი.
ილია ციონი

ილია ფადეის ძე ციონი ( დ. 25 მარტი [ძვ. სტ. 13 მარტი], 1842, პანევეჟისი, ლიტვა — გ. 5 ნოემბერი [ძვ. სტ. 23 ოქტომბერი], 1912, პარიზი) — რუსი ფიზიოლოგი. 1864 წელს დაამთავრა ბერლინის უნივერსიტეტი. პეტერბურგის უნივერსიტეტისა (1870 წლიდან) და სამედიცინო-ქირურგიული აკადემიის (1872 წლიდან) პროფესორი.

1867 წელს ანატომიასა და ფიზიოლოგიას ასწავლიდა პეტერბურგის უნივერსიტეტში, სადაც ფიზიოლოგიის ლაბორატორიას ხელმძღვანელობდა. 1877 წელს ქალაქ პარიზში გადავიდა საცხოვრებლად. აქვე მიიღო საფრანგეთის მოქალაქეობა. თავის ძმასთან, მ. ციონთან ერთად ექსპერიმენტულად დაამტკიცა გულზე სიმპათიკური ინერვაციის ამაჩქარებელი გავლენა. გერმანელ ფიზიოლოგ კარლ ლუდვიგთან ერთად აღმოაჩინა აორტის რკალიდან გამომავალი ცენტრისკენული (დეპრესორული) ნერვი და დაამტკიცა, მისი ცენტრის ბოლოს გაღიზიანება იწვევს სისხლის წნევის დაცემას ძარღვთა გაფართოების გამო (1866). შეისწავლა ზურგის ტვინის წინა ფესვების აგზნებადობის ცვლილოება მისი უკანა ფესვების გადაჭრის შემდეგ. აღმოაჩინა გულის მოქმედების ამაჩქარებელი ნერვები; გამოიკვლია გულის შეკუმშვის ძალასა და რიტმზე ტემპერატურის ცვალებადობის, აგრეთვე ჟანგბადისა და ნახშირორჟანგის გავლენა და სხვ.
Trybuna Ludu

( „ხალხის ტრიბუნა“) — პოლონეთის გაერთიანებული მუშათა პარტიის ბეჭვდითი ორგანო. პოლონეთის სახალხო რესპუბლიკის ერთ-ერთი უმსხვილესი გაზეთი. გამოდიოდა 1948 წლის 16 დეკემბრიდან. მუშაობა შეწყვიტა 1990 წლის 28 იანვარს. შეიქმნა პოლონეთის სოციალისტური პარტიის „რობოტნიკისა“ და პოლონეთის სახალხო პარტიის „გლოს ლუდუს“ გაზეთების შერწყმის შედეგად და ამ პარტიების გაწევრიანებით პოლონეთის გაერთიანებულ მუშათა პარტიაში.

პოლონეთში დემოკრატიული გარდაქმნის პერიოდში გაზეთს ეწოდებოდა „ტრიბუნა კონგრესოვა“ . 1981 წლისათვის ტრიბუნა ლუდუს ტირაჟი შეადგენდა 1 მლნ. ეგპემპლარს, 1984 წლისათვის დაახლოებით 800 ათას ეგზემპლარს. პოლონეთის გაერთიანებული მუშათა პარტიის დაშლის შემდეგ გაზეთი ოფიციალურად დაიხურა.

მთავარი რედაქტორები
პოტამოლოგია

პოტამოლოგია ( — მდინარე,  — მოძღვრება) — ჰიდროლოგიის დარგი, რომელიც შეისწავლის მდინარეებსა და მათთან დაკავშირებულ ფიზიკურ, ქიმიურ და ბიოლოგიურ საკითხებს. პოტამოლოგიის კვლევის საგანია: მდინარეების ჰიდროლოგიური პროცესების, მდინარეთა აუზების მორფომეტრიის, მდინარეთა ქსლის აგებულების, კალაპოტური პროცესების, მდინარეთა შესართავისპირა მხარეების, მდინარეთა აუზებში წყლის აორთქლებისა და ინფილტრაციის, მდინარეთა წყლის, თერმული და მყინვარული რეჟიმების, მდინარეთა ნაყარის, მდინარეთა წყაროებისა და ზოგადად კვების, მდინარეებში სხვადასხვაგვარი ქიმიური და ფიზიკური პროცესების შესწავლა და აღწერა.

ტერმინი „პოტამოლოგია“ მეცნიერებაში დაამკვიდრა გერმანელმა გეომორფოლოგმა ალბრეხტ პენკმა 1898 წელს. პოტამოლოგია ხმელეთის ჰიდროლოგიის დარგია. დისციპლინის სინონიმია: მდინარეთა ჰიდროლოგია.
წიგნი დაბადებისა

წიგნი დაბადებისა, დაბადება (ებრ. ְִֵּׁ‎, ბერეშით — ”თავდაპირველად”; ლათ. - გენეზისი; ძვ.ბერძ. — გენესის - ღენესეოს; აგრეთვე ”მოსეს პირველი წიგნი”) — ხუთწიგნეულის (თორას), ძველი აღთქმისა და მთლიანი ბიბლიის პირველი კანონიკური წიგნი. წიგნი მოგვითხრობს სამყაროს შექმნის, კაცობრიობის უძველესი ისტორიისა და ებრაული ერის წარმოშობის შესახებ. გადმოცემა იწყება სამყაროსა და ადამიანის შექმნით და თავდება ეგვიპტეში იოსების სიკვდილით. შედგება ხუთი თავისგან.

დასახელება
წიგნის ებრაული დასახელება, ისევე როგორც თორას სხვა წიგნებისა, აღებულია პირველი სიტყვიდან. თალმუდისტურ ლიტერატურაში ამ წიგნს ხშირად მოიხსენიებენ როგორც « » (სეფერ მაასე ბერეშით) — ”წიგნი არსებობის დასაწყისისა”, საიდანაც წარმოდგება ამ წიგნის სახელწოდება ბიბლიის მრავალ თარგმანში. თალმუდში ჰქვია ასევე ”სეფერ ა-შარ” (სიტყვასიტყვით ”პირდაპირი წიგნი”), იმ პატრიარქების პატივსაცემად, რომლებიც იყვნენ ”პირდაპირები” (ანუ მართლები ადამიანებთან და ღმერთისთვის თავდადებულები). ზოგიერთ შუა საუკუნეების ხელნაწერში ვხვდებით ასევე სახელწოდებას ”სეფერ რიშონ” (”პირველი წიგნი”) ან ”სეფერ ბრიათ ა-ოლამ” (”წიგნი სამყაროს შექმნისა”).

წიგნის შინაარსი
წიგნი შედგება ორი მთავარი ნაწილისგან:
კაცობრიობის ისტორია პატრიარქებამდე (თავები 1-11), შეიცავს მსოფლიო ისტორიის უნივერსალურ შესავალს, რადგან ეხება მთელი კაცობრიობის პირველყოფილი ისტორიის საწყისებს.
პატრიარქებისა და მათი ოჯახების ისტორია (თავები 12-50), გადმოგვცემს ებრაული ერის ჩასახვის ისტორიას მისი მამამთავრების აბრაამის, ისააკისა და იაკობის სახით.

წიგნის დაყოფა დაუყოფავ თავებად
ბერეშით (1:1-6:8)
ნოაჰ (6:9-11:32)
ლეჰ ლეჰა (12:1-17:27)
ვეერა (18:1-22:24)
ხაეი სარა (23:1-25:18)
თოლდოტ (25:19-28:9)
ვაეცე (28:10-32:3)
ვაიშლაჰ (32:4-36:43)
ვაეშევ (37:1-40:23)
მიქეც (41:1-44:17)
ვაიჰაშ (44:18-47:27)
ვაეხი (47:28-50:26)
პარაგვაი-საქართველოს ურთიერთობები

პარაგვაი-საქართველოს ურთიერთობები – წარმოადგენს ურთიერთობებს პარაგვაისა და საქართველოს შორის. პარაგვაისთან დიპლომატიური ურთიერთობები დამყარდა 2010 წლის 9 მარტს.

ეკონომიკური თანამშრომლობა
პარაგვაისა და საქართველოს შორის 2010 წელს ექსპორტის ღირებულებამ შეადგინა 44,2 ათასი აშშ დოლარი, ხოლო 2007 წელს იმპორტმა
138,8 ათასი აშშ დოლარი შეადგინა.
სკვითინები

სკვითინები — ძველი დასავლურ-ქართველური ტომი, უძველესი და ყველაზე სრული ცნობები სკვითინების შესახებ დაცულია ბერძენი ისტორიკოსის ქსენოფონტის „ანაბასისში“. სკვითინები ბინადრობდნენ მდინარე ჭოროხის დასავლეთით, პონტოს ტავრის სამხრეთ კალთებზე, ტრაპეზუნტის ხაზამდე. სკვითინების სახელი დაცულია პონტოს ტავრის ამ ნაწილის უძველეს სახელწოდებაშიც — „სკვიდისში“. ტერმინი „სკვითინები“ საფუძვლად უდევს ზანური (მეგრულ-ჭანური) რიცხვითი სახელი შქვითი (შვიდი). ბერძნულში „შ“ ბგერის უქონლობის გამო თავკიდური ბგერა „სკვითინები-ს“ შესაბამისი ბერძნული სიგმითაა გადმოცემული. სტრაბონის „გეოგრაფიაში“ მოცემულია სკვიდისის კალთებზე მცხოვრებთა სახელწოდების ბერძნული შესატყვისი — ჰეპტაკომეტაი, რაც შვიდსოფლელებს ნიშნავს, ხოლო თურქულ გეოგრაფიის ნომენკლატურაში შემონახულია ამ ადგილის სახელი კურა სებაა, რაც ასევე 7 სოფელს ნიშნავს. ეთნიკური სახელის სკვითინების წარმოშობა დაკავშირებული უნდა იყოს 7 ეთნიკურ-სოციალური ერთეულის გაერთიანებასთან ერთ დიდ ეთნიკურ-პოლიტიკურ ერთეულად (ძვ. წ. საუკუნის დასასრული). ამ გაერთიანების სათავეში ერთი მმართველი იდგა. ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი გვიმნიასი. „ანაბასისში“ გვიმნიასი მოხსენიებულია დიდ, მდიდარ და ხალხმრავალ ქალაქად (ასეთი ეპითეტებით ქსენოფონტი მცირე აზიის მრავალ ქალაქთაგან მხოლოდ 3-ს იხსენიებს). იქვე ჩამოთვლილია ჭირნახულით მდიდარი სოფლებიც. როგორც ჩანს, სკვითინების სახელმწიფოს ტიპის გაერთიანება იყო, რომელმაც დიდხანს ვერ იარსება. გვაინდელი წყაროები ასეთ ერთეულს აღარ ასახელებენ.
მალი-საქართველოს ურთიერთობები

მალი-საქართველოს ურთიერთობები – წარმოადგენს ურთიერთობებს მალისა და საქართველოს შორის. მალისთან დიპლომატიური ურთიერთობები დამყარდა 2012 წლის 9 მაისს. დიპლომატიური ურთიერთობების დამყარების შესახებ ერთობლივ კომუნიკეზე ხელმოწერის ცერემონიალი გაიმართა ქალაქ ნიუ-იორკში, საქართველოს მუდმივ წარმომადგენლობაში გაერთიანებული ერების ორგანიზაციასთან.
გაიანა-საქართველოს ურთიერთობები

გაიანა-საქართველოს ურთიერთობები – წარმოადგენს ურთიერთობებს გაიანასა და საქართველოს შორის. გაიანასთან დიპლომატიური ურთიერთობები დამყარდა 2012 წლის 23 აპრილს. დიპლომატიური ურთიერთობების დამყარების შესახებ ერთობლივ კომუნიკეზე ხელმოწერის ცერემონიალი გაიმართა ქალაქ ნიუ-იორკში, საქართველოს მუდმივ წარმომადგენლობაში გაერთიანებული ერების ორგანიზაციასთან.

4 დეკემბერს ბრაზილიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანმა ელჩმა (რეზიდენციით ქ. ბრაზილია) ოთარ ბერძენიშვილმა რწმუნებათა სიგელები გადასცა გაიანის კოოპერატიული რესპუბლიკის პრეზიდენტს დონალდ რამოტარს.
შალვა ცინცაძე

შალვა რაჟდენის ძე ცინცაძე (დ. 21 ნოემბერი [ძვ. სტ. 8 ნოემბერი], 1900, ლანჩხუთი — გ. 14 სექტემბერი, 1937) — ქართველი ქიმიკოსი და აგროქიმიკოსი. ქიმიის მეცნიერებათა დოქტორი [ანალიზური ქიმია, 1929 (გერმანია), აგროქიმია, 1932 (საფრანგეთი), 1936 (სსრკ)], პროფესორი (1936).

ბიოგრაფია
დაიბადა ოზურგეთის მაზრის შეძლებული გლეხის ოჯახში. მისი ძმა იყო ექიმი და პოლიტიკური მოღვაწე იოსებ ცინცაძე. 1923 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი და იქვე დაიწყო მუშაობა პროფესორ პეტრე მელიქიშვილის ხელმძღვანელობით. შემდგომში პეტრე მელიქიშვილის ინიციატივით და ხელშეწყობით 1924-1927 წლებში მივლინებული იქნა მოსკოვის კლიმენტ ტიმირიაზევის სახელობის სასოფლო-სამეურნეო აკადემიის აგრონომიული ქიმიისა და მცენარეთა ფიზიოლოგიის ლაბორატორიაში აკადემიკოს დიმიტრი პრიანიშნიკოვთან. პარალელურად შალვა ცინცაძე მეცნიერულ კვლევას აწარმოებს მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიოლოგიური და ორგანული ქიმიის ლაბორატორიაში აკადემიკოს ნიკოლოზ ზელინსკის ხელმძღვანელობით. 1927-1930 წლებში გერმანიის (ბერლინისა და ბრესლაუს უნივერსიტეტები), 1930-1933 წლებში საფრანგეთის (პარიზის უნივერსიტეტი), 1933-1934 წლებში ინგლისის (ლონდონის უნივერსიტეტი), 1934-1935 წლებში ამერიკის შეერთებული შტატების (რატგერსის უნივერსიტეტი, ჯონ ჰოპკინზის უნივერსიტეტი, კალიფორნიის უნივერსიტეტი) სამეცნიერო დაწესებულებებში.

გერმანიაში ყოფნისას სწავლობდა ბერლინისა და ბრესლაუს უნივერსიტეტებში. აქვე დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია ანალიზურ ქიმიაში თემაზე: „ფოსფორისა და დარიშხანის მჟავების კოლორიმეტრიული განსაზღვრის მეთოდი“.

1935 წელს დაბრუნდა საქართველოში. იმავე წლიდან იყო თსუ-ის ანალიზური ქიმიის კათედრის პროფესორი და პეტრე მელიქიშვილის სახელობის ქიმიის ინსტიტუტის ანალიზური ქიმიის განყოფილების გამგე. 1936 წლიდან თსუ-ის ქიმიის ფაკულტეტის დეკანი. 1936 წლიდან სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში დააარსა აგროქიმიური კათედრა.

ცინცაძის შრომები ძირითადად ეხება ანალიზური ქიმიის და აგროქიმიის საკითხებს. ფართოდაა ცნობილი ცინცაძის ნაზავი, ცინცაძის რეაქტივი, მის მიერ შემუშავებულია კალიუმის განსაზღვრის კოლორიმეტრიული მეთოდი, ორიგინალური კონსტრუქციის ქიმიური აპარატურა და სხვ. პროფესორი შალვა ცინცაძე შეეწირა 1937 წლის რეპრესიებს. იგი დახვრიტეს 1937 წლის 14 სექტემბერს. 1957 წელს სსრკ უმაღლესი სასამართლოს სამხედრო კოლეგიის მიერ მიღებული დადგენილების საფუძველზე შალვა ცინცაძე რეაბილიტირებულია.
პარაგვაი-ურუგვაის ურთიერთობები

პარაგვაი-ურუგვაის ურთიერთობები — საგარეო ურთიერთობები პარაგვაისა და ურუგვაის შორის.

ორ ქვეყანას შორის დიპლომატიური ურთიერთობები 1845 წლის 6 აპრილს დამყარდა. ორივე ქვეყანას ერთმანეთის დედაქალაქებში გახსნილი აქვს საელჩო.

სამთა ალიანსის ომის დროს, რომელშიც ურუგვაი პარაგვაის წინააღმდეგ მებრძოლი კოალიციის ყველაზე პატარა წევრი იყო, ამ ორი ქვეყნის ძალები ერთმანეთს რამდენიმე გადამწყვეტ ბრძოლაში შეეტაკნენ.

ურუგვაიც და პარაგვაიც რამდენიმე საერთაშორისო ორგანიზაციის სრულუფლებიანი წევრები არიან, მათ შორისაა მერკოსური, რიოს ჯგუფი, ლათინური კავშირი, ამერიკის სახელმწიფოთა ორგანიზაცია და ა. შ.
ესპანეთ-პარაგვაის ურთიერთობები

ესპანეთ-პარაგვაის ურთიერთობები — საგარეო ურთიერთობები ესპანეთსა და პარაგვაის შორის.

1811 წლამდე, ანუ დამოუკიდებლობის მოპოვებამდე, პარაგვაი ესპანეთის იმპერიის შემადგენელი ნაწილი იყო. ორმა ქვეყანამ დიპლომატიური ურთიერთობა 1880 წლის 10 სექტემბერს დაამყარა. პარაგვაის საელჩო აქვს მადრიდში, გენერალური საკონსულო — ბარსელონაში, საკონსულო კი მალაგაში. თავის მხრივ, ესპანეთს საელჩო აქვს ასუნსიონში.

ორივე ქვეყანა რამდენიმე ორგანიზაციის სრულუფლებიანი წევრია, მათ შორისაა ლათინური კავშირი, ესპანური ენის აკადემიის ასოციაცია და იბერო-ამერიკულ სახელმწიფოთა ორგანიზაცია.
ასუნსიონის ხელშეკრულება

ასუნსიონის ხელშეკრულება — ხელშეკრულება არგენტინას, ბრაზილიას, პარაგვაისა და ურუგვაის შორის, რომელსაც 1991 წლის 26 მარტს ასუნსიონში მოაწერეს ხელი. ხელშეკრულების მიზანი იყო მონაწილე სახელმწიფოთა შორის ერთობლივი ბაზრის შექმნა, რომელსაც მერკოსური უწოდეს (სამხრეთის ერთობლივი ბაზარი). მოგვიანებით, ამ ხელშეკრულების დამატების სახით ხელი მოეწერა ოურუ-პრეტუს ხელშეკრულებას, რომლის თანახმადაც ასუნსიონის ხელშეკრულება ლეგალური და საერთაშორისო დონეზე აღიარებული ორგანიზაცია იყო.

ხელშეკრულების ფარგლებში შეიმუშავეს პროგრამა, რომლის მიზანიც იყო იმპორტ-ექსპორტის ბეგარის თანდათანობითი გაუქმება და თავისუფალი კომერციული ზონის შექმნა 1994 წლის ბოლოსთვის. თუმცა, პროგრამა ვადებში ვერ ჩაჯდა და თავისუფალი ზონა ვერ შეიქმნა.
ნიკოლოზ ბუში

ნიკოლოზ ადოლფის ძე ბუში ( დ. 10 ნოემბერი [ძვ. სტ. 29 ოქტომბერი], 1869, სლობოდსკი — გ. 7 აგვისტო, 1941, ბელოზერსკი) — რუსი ბოტანიკოსი. რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1920 წლიდან). სწავლობდა ყაზანის უნივერსიტეტში და შემდეგ პეტერბურგის სატყეო ინსტიტუტში. 1895 წლიდან მუშაობს იურევის (ტარტუს) უნივერსიტეტში, 1902 წლიდან პეტერბურგის ბოტანიკურ ბაღში, 1912-1931 წლებში პეტერბურგის ბოტანიკურ მუზეუმში, ხოლო 1931 წლიდან სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ბოტანიკის ინსტიტუტში.

ნიკოლოზ ბუშის ძირითადი შრომები ეხება კავკასიის, აგრეთვე ციმბირისა და შორეული აღმოსავლეთის ფლორისა და მცენარეულობის საკითხებს. აღწერა კავკასიის ფლორის არაერთი სახეობა. შეადგინა ჩრდილოეთ ოსეთის და სხვა მხარეების ბოტანიკურ-გეოგრაფიული რუკები. 1894-1911 წლებში მოგზაურობდა კავკასიაში. ერთხელ ექსპედიციაში ყირიმში იმყოფებოდა. ციმბირის ტერიტორია დაყო ბოტანიკურ-გეოგრაფიულ ოლქებად.

მეცნიერებაში შეტანილი წვლილისთვის რუსეთის გეოგრაფიულმა საზოგადოებამ ბუში დააჯილდოვა პრჟევალსკის სახელობის მედლით.

თხზულება
 , 2 ., ., 1944.
ავაის ბრძოლა

ავაის ბრძოლა — იყო შეტაკება ამავე სახელწოდების ნაკადულზე, რომელიც 1868 წელს პარაგვაის ტერიტორიაზე, პარაგვაული ომების დროს მოხდა, პარაგვაისა და სამთა ალიანსის ძალებს შორის.

შეტაკება დეკემბერში გამართული იმ ბრძოლათა სერიების ნაწილი იყო, რომლებშიც გამარჯვებას კაშიასის მარკიზმა ლიმა-ი-სილვამ მიაღწია.

1868 წლის 10 დეკემბრის ღამეს, ბრაზილიის არმიის 9 000 ჯარისკაცი პარაგვაის ტერიტორიაზე, იპანემა-პორტოსთან დაბანაკდა. მარკიზმა მათ ქალაქ ვილიეტისკენ მსვლელობა უბრძანა, სადაც ხიდთან იგივე რაოდენობის პარაგვაელები იყვნენ დაბანაკებული. გამარჯვების შემდეგ, ბრაზილიელთა ძალები დანარჩენ ვილიეტაშიც შევიდნენ.

შეტაკების დროს მდეგრად იბრძოდნენ პარაგვაის ძალები, მაგრამ მათ მტერმა ტყუილი მანევრებით გზა აუბნია და გაანადგურა. გაქცევა მხოლოდ ასმა პარაგვაელმა შესძლო, რომელთაც გენერალი ბერნარდინო კაბალიერო ხელმძღვანელობდა. ზეპირი გადმოცემების თანახმად, ამ შეტაკებაში პარაგვაელ მებრძოლთა მხარდამხარ ასობით ქალიც იბრძოდა.
იტალიის ჩემპიონები ფეხბურთში

იტალიის ჩემპიონები ფეხბურთში არიან იტალიის უმაღლესი საფეხბურთო ლიგის გამარჯვებულები, რომელსაც ამჟამად ეწოდება სერია . ჩემპიონატი 1898 წლიდან ტარდება.

ყველაზე მეტჯერ ჩემპიონატი მოგებული აქვს ტურინის „იუვენტუსს“, რომელიც 34-ჯერ გახდა ქვეყნის ჩემპიონი. მას 18-18 ჩემპიონობით მოყვებიან მილანური გრანდები – „მილანი“ და „ინტერი“.

ჩემპიონები
პრიმა კატეგორია (1898–1922)
პრიმა დივიზიონე (1921–1926)
დივიზიონე ნაციონალე (1926–1929)
სერია (1930–)
სტატისტიკა კლუბების მიხედვით
ქალაქების მიხედვით
რეგიონების მიხედვით
სკვითური ენა

სკვითური ენა — განეკუთვნება ირანულ ენათა ჯგუფის ჩრდილო-აღმოსავლურ შტოს. აერთიანებს სკვითურ-სარმატულ დიალექტებს, რომლებიც გავრცელებული იყო დუნაიდან კასპიისზღვისპირეთამდე ძვ. წ. საუკუნიდან ახალი წ. საუკუნამდე. სკვითური ენაზე ტექსტებს ჩვენამდე არ მოუღწევია. შემონახულია მხოლოდ ეპიგროფიკული ძეგლები და საკუთარი სახელები. სკვითური ენის მემკვიდრეა თანამედროვე ოსური ენა.
სკვირეთი

სკვირეთი — ძველი ქართლის სამეფოს ერთ-ერთი ადმინისტრაციული ერთეული — ხევი, რომელიც სამშვილდის საერისთავოში შედიოდა და მას ჩრდილოეთიდან საზღვრავდა. მოიცავდა დაახლოებით ახლანდელ მდინარე ვერის ხეობას. სკვირეთის უძველესი ცენტრი საკურეთის ციხე პირველად მოიხსენიება საუკუნის სომხურ წყაროებში. აქედანვე მიიღო ხევმა სახელწოდება „სკვირეთი“. საუკუნეში სკვირეთი (სკორეთის ხევი) დემეტრე თავდადებულის მეუღლის მამული იყო. ვახუშტი ბაგრატიონი ( საუკუნე) სკვირეთში რამდენიმე ციხეს ასახელებს: წვერის ციხეს, ლასტის ციხესა და რკინის ციხეს. სკვირეთში შედიოდა აგრეთვე ბეთანიის მონასტერი და ლურჯი მონასტერი (ამჟამად თბილისის ფარგლებშია).
კარლო გუჯაბიძე

კარლო გუჯაბიძე (დ. 15 ივლისი

, 1946, თბილისი — გ. თებერვალი, 2012, იქვე) — საქართველოს პრეზიდენტის რწმუნებული-გუბერნატორი გურიის მხარეში 1998-2003 წლებში.

ბიოგრაფია
1969 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის მექანიკა-მანქანათმშენებლობის ფაკულტეტი. მუშაობდა თბილისის ვაგონშემკეთებელ ქარხანაში , შემდეგ კი თბილისის ლენინის (ნაძალადევის) რაიონში რაიკომის პირველ მდივნად. 1995-1998 წლებში იყო ლანჩხუთის რაიონის გამგებელი. 1998-2003 წლებში იყო პრეზიდენტის რწმუნებული გურიის მხარეში. გარდაიცვალა 2012 წლის 23 თებერვალს.
კურუსუს ბრძოლა

კურუსუს ბრძოლა გაიმართა 1866 წლის 1 და 3 სექტემბერს, პარაგვაული ომების ფარგლებში.

1866 წლის 24 მაისს მოკავშირეთა მიერ მოგებული ტუიუტის ბრძოლის შემდეგ, რეზერვის მეთაურმა მიტრემ პორტუ-ალეგრეს ბარონის მიერ გამოგზავნილი ათი ათასი კაცი კურუსუსა და კურუპაიტის ციხესიმაგრეებზე შეტევისკენ მიმართა, რომლებიც უმაიტის სამხრეთით, მდინარე პარაგვაის ორივე მხარეს მდებარეობდა.

1 სექტემბრის დილის 7:30-ზე, ბრაზილიური ძალები კურუსუს ფორტს მიადგნენ, ამას ემატებოდა ხის გემები კუნძულ პალმარის მიმართულებიდან. სროლამ ციხიდან და ნავებიდან ერთმანეთის მიმართულებით, 4 საათს გასტანა. ამასობაში, ხის ნავებიდან ჩაკოში 800 ჯარისკაცი გადავიდა, რათა ის ცეცხლსასროლი დანადგარები და არტილერია გაენადგურებინათ, საიდანაც პარაგვაელები ბრაზილიელთა საბრძოლო ხომალდებს ესროდნენ. მწუხრისას, ცეცხლი შეწყდა.

მეორე დღის 14:00 საათზე, საბრძოლო გემმა რიო-დე-ჟანეირომ ორ მაღაროს დაარტყა და უმალ ჩაიძირა მეთაურ ამერიკო ბრაზილიო სილვადოსტან და 50-ზე მეტ ჯარისკაცთან ერთად. ერთი საათის შემდეგ, პორტუ-ალეგრის ბარონს მიწაზე უკვე გადასხმული ჰყავდა 8 000 კაცი, მათ შორის იყვნენ არასრულწლოვნები, კავალერია, არტილერია და განმაღმველები. მიუხედავად წინააღმდეგობისა, მათ პარაგვაელები მაინც დაამარცხეს და მეორე დღეს სახმელეთო შეტევისთვის მოემზადნენ.

3 სექტემბერს, იერიში მიიტანეს ციხესიმაგრეზე, რომელსაც გენერალი ხიმენესი მეთაურობდა. ციხის გარშემო არსებული ჭაობებისა და ბუჩქების წყალობით, მისი დამცველები უპირატესობას ფლობდნენ. მძიმე დაბომბვების შემდეგ, ციხესიმაგრე მოკავშირეებმა აიღეს, პარაგვაის არმია კი განდევნილ იქნა.
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2020

ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2020 (ან უბრალოდ ევრო 2020) — უეფა-ს მიერ ჩატარებული რიგით მე-16 საფეხბურთო ჩემპიონატი ევროპის ქვეყნის ნაკრებ გუნდებს შორის. ტურნირზე ჩატარდა 51 შეხვედრა, გახსნითი შეხვედრა 12 ივნისს, ხოლო ფინალი 2021 წლის 12 ივლისს. გამარჯვებულ გუნდს გადაეცა 10 მილიონი ევრო, ფინალისტს — 7 მილიონი ევრო, ნახევარ-ფინალისტს — 5 მილიონი ევრო, მეოთხედ ფინალისტს — 3 250 000 ევრო, ჯამში სატურნირო პრიზებისათვის გამოყოფილი იყო 34 მილიონი ევრო.

მასპინძლები
ჩემპიონატის მასპინძელი ქვეყანა 2014 წლის დასაწყისში გახდა ცნობილი. მასპინძლობაზე განაცხადები შეტანილი ჰქონდათ თურქეთს, ირლანდია-შოტლანდია-უელსს და საქართველო-აზერბაიჯანს. მაგრამ უეფას გადაწყვეტილებით ჩემპიონატი ევროპის სხვადასხვა ქვეყნის 13 ქალაქში გაიმართება:

მერვედფინალები: ამსტერდამი, დუბლინი, ბუქარესტი, კოპენჰაგენი, ბილბაო, ბუდაპეშტი, ბრიუსელი, გლაზგო
მეოთხედფინალები: მიუნხენი, რომი, სანქტ-პეტერბურგი, ბაქო
ნახევარფინალები და ფინალი: ლონდონი
სუნთქვა

სუნთქვა — ადამიანის, ცხოველების, მცენარეებისა და მრავალი მიკროორგანიზმის დისიმილაციის ძირითადი ფორმა. სუნთქვა არის: ფიზიოლოგიურ პროცესთა ერთობლიობა, რომლის შედეგადაც ორგანიზმი იღებს ჟანგბადს და ათავისუფლებს ნახშირორჟანგს. იგი მოიცავს ჰაერის ცვლას ატმოსფეროსა და ფილტვის ალვეოლებს შორის (ფილტვის ვენტილაცია), აირთა ცვლას ფილტვის ალვეოლების ჰაერსა და ალვეოლების სისხლძარღვებში მიმდინარე სისხლს შორის (აირთა დიფუზია ფილტვებში, გარეგანი სუნთქვა), სისხლის მიერ აირთა ტრანსპორტს (ჟანგბადისა — ფილტვებიდან ქსოვილებში, ხოლო ნახშირორჟანგისა — ქსოვილებიდან ფილტვებში), აირთა ცვლას დიდი წრის კაპილარებში სისხლსა და ქსოვილებს შორის (აირების დიფუზია ქსოვილებში).

ქსოვილებში ჟანგბადი მოიხმარება საყუათო ნივთიერებების დასაჟანგავად (ქსოვილთა სუნთქვა), რის შედეგადაც თავისუფლდება ენერგია და წარმოიშობა ნახშირორჟანგი.

სასუნთქ მოძრაობათა საშუალებით ხდება ფილტვების ვენტილაცია, ე.ი. ფილტვების ალვეოლებში ჰაერის განახლება, რათა ალვეოლურ ჰაერში 2-ის პარციალური წნევა იყოს მეტი, ხოლო ნახშირორჟანგისა — ნაკლები, ვიდრე მათი წნევა ალვეოლების ირგვლივ კაპილარებში გამავალ ვენურ სისხლში.
კაშხალი

კაშხალი — ჰიდროტექნიკური ნაგებობა, რომელიც გადატიხრავს მდინარეს (ან სხვა წყალსადინარს) დინების ზემო ნაწილში წყლის დონის ასაწევად, ნაგებობის მდებარეობის ადგილზე წყლის დაწნევის გასაზრდელად ან/და სხვადასხვა დანიშნულების წყალსაცავის შესაქმნელად. ძველად კაშხალს უმეტესად სარწყავად აშენებდნენ. ამჟამად კი კაშხლები გამოიყენება როგორც სარწყავი წყლის დასაგროვებლად, ასევე ჰესებისათვის, წყალდიდობისგან დაცვის მიზნით და სხვა.

კაშხლის მშენებლობის შესახებ ცნობები დაცულია ეგვიპტეში (ძველი წელთაღრიცხვის 4000), ინდოეთში (ძველი წელთაღრიცხვის 4000), ჩინეთში და სხვ. ძველად მას უმთავრესად მიწისგან ან ხისგან აგებდნენ და მცირე სიმაღლე ჰქონდა. კაშხლების მშენებლობა ფართოდ გაიშალა ახალი წელთაღრიცხვის - საუკუნეებში, განსაკუთრებით კი — საუკუნის ნახევრიდან, როდესაც დაიწყეს ჰიდროელექტროსადგურების აგება.

დანიშნულების მიხედვით არსებობს წყალსაცავი და წყალსაწევი კაშხლები. არის აგრეთვე ყრუ და წყალგადასაშვები კაშხლები. ძირითადი საშენი მასალის მიხედვით კაშხალი შეიძლება იყოს მიწის, ქვის, შერეული, ბეტონის, რკინაბეტონის და სხვა.

მიწაყრილი კაშხალი – უძველესია და ყველაზე ფართოდაა გავრცელებული.
ქვის კაშხალი – შენდება ქვის, ღორღის ან ხრეშის დაყრით.
შერეული ტიპის კაშხალი – ქვაყრილისა და გრუნტის, ან ქვაყრილისა და ბეტონისაგან შედგება.
ბეტონისა და რკინაბეტონის კაშხალი – შეიძლება იყოს 3 ტიპის: გრავიტაციული, თაღოვანი და კონტრფორსებიანი.
ხის კაშხალი – ჩვეულებრივ წყალგადასაშვები ხასიათისაა.

ხშირად მდინარეზე შენდება მცირე სიმაღლის (ანუ დაბალზღურბლიანი) წყალსაშვიანი დასაშლელი კაშხლები.

საქართველოში არსებული კაშხლებიდან აღსანიშნავია ენგურის თაღოვანი კაშხალი.

კაშხლებზე მომხდარი უმსხვილესი კატასტროფები
გალერეა
კურუპაიტის ბრძოლა

კურუპაიტის ბრძოლა — პარაგვაული ომის გადამწყვეტი ბრძოლა.

1866 წლის 22 სექტემბრის დილას, ბრაზილიის იმპერიის, არგენტინისა და ურუგვაის გაერთიანებულმა ძალებმა კურუპაიტის სანგრებში გამაგრებულ პარაგვაელებს შეუტიეს. ამ უკანასკნელთ გენერალი ხოსე დიასი ხელმძღვანელობდა. პოზიცია ეჭირა 5 000 კაცსა და 49 ზარბაზანს, რომელთაგან ზოგიერთი თავდამსხმელთა თვალისთვის მოფარებულ ადგილას იყო განლაგებული. ბრაზილიის ფლოტმა მხარდასაჭერად 20 000 მებრძოლი გამოგზავნა, მაგრამ გემებმა უმაიტის ციხესიმაგრისგან გარკვეული დისტანცია დაიკავეს, საიდანაც მათ ცეცხლს უხსნიდნენ. ბრაზილიის ფლოტის მარცხი გადამწყვეტი აღმოჩნდა, რაც შემდეგ შედეგზეც აისახა.

პარაგვაელებმა ასევე წარმატებით განახორხიელეს მათი ძალების დამაბნეველი მანევრები: სანგრები ბრაზილიელთა ცეცხლმა გაანადგურა, მაგრამ პარაგვაელები სხვაგან იყვნენ განლაგებულნი. მოკავშირეთა ძალების (ბრაზილიელები და არგენტინელები) დანაკლისი შეტაკებაში თითქმის 20% იყო, სულ 20 000 კაციდან. პარაგვაიმ კი ასზე ნაკლები კაცი დაკარგა. მარცხმა მოკავშირეთა სარდლობაში ცვლილებები გამოიწვია. პარაგვაის ეს უდიდესი წარმატება საბოლოო ჯამში გამანადგურებელ პარაგვაულ ომში ამით შემოიფარგლა, რადგან სამხედრო ლიდერმა ფრანსისკო სოლანო ლოპესმა დამარცხებულ მოკავშირეებზე კონტრშეტევა არ განახორციელა. საბოლოო ჯამში, კურუპაიტის ბრძოლა მხოლოდ დროებითი წარმატება იყო იმ ომში, რომელშიც პარაგვაის მოსახლეობა თითქმის მთლიანად ამოსწყდა.
ესტერო-ბელიაკოს ბრძოლა

ესტერო-ბელიაკოს ბრძოლა — პარაგვაული ომის (1865–1870) ყველაზე სისხლიანი ბრძოლა, რომელშიც არგენტინის რესპუბლიკა, ბრაზილიის იმპერია და ურუგვაის აღმოსავლური რესპუბლიკა ერთიანი ძალებით გამოდიოდნენ პარაგვაის წინააღმდეგ, რომელსაც მარშალი ფრანსისკო სოლანო ლოპესი მართავდა.

ბრძოლა 1866 წლის 2 მაისს გაიმართა. პარაგვაის არმიამ 2000 კაცი დაკარგა, 300 კი მოკავშირეთა ძალებს ტყვედ ჩაუვარდა.

ესტერო-ბელიაკოს ესტუარი პარაგვაიში, ნიეემბუკუს დეპარტამენტში მდებარეობს.
იტოროროს ბრძოლა

იტოროროს ბრძოლა — პარაგვაული ომის ერთ-ერთი შეტაკება.

1868 წლის 6 დეკემბრის დილას, ბრაზილიის არმიის მარშალი, კაშიასის მარკიზი ლუიშ ალვიშ დი ლიმა ი სილვა ორ დანაყოფად დანაწილებულ 13 000 კაცთან ერთად პარაგვაის ქალაქ ვილიეტის ასაღებად გაემართა, საიდანაც პარაგვაის არმიაზე შემდგომ შეტევებს გეგმავდა უკნიდან. თუმცა, პარაგვაის პრეზიდენტმა და არმიის მთავარსარდალმა ფრანსისკო სოლანო ლოპესმა მოკავშირეთა შემოსვლია ამბავი და მათი გეგმები შეიტყო.

მოკავშირეთა ნელი სვლის გამო მან უპირატესობა მოიპოვა და პატარა მდინარე იტოროროს ვიწრო გადმოსასვლელზე მტრის შესაჩერებლად პოლკოვნილი ბერნარდინო კაბალიერო გაგზავნა. კაბალიერომ თავისი ძალები ისე განალაგა, რომ მარკიზის ჯარებს მხოლოდ ერთი გასასვლელით გაევლო (ხიდზე) მძიმე სასტიკი ცეცხლის ქვეშ. გასასვლელის ყოველ მხარეს მან ოთხი ზარბაზანი განათავსა. სხვა დანაყოფი ასევე ოთხი ზარბაზნით ახლომდებარე ბორცვზე განლაგდა.

ბრძოლა გვიან დილას დაიწყო და ხიდის გასაკონტროლებლად მიმართული შეტევებითა და კონტრშეტევებით ხასიათდებოდა. შუადღის 1 საათზე, მძვინვარე ბრძოლის შემდეგ, მოკავშირეებმა ხიდი აიღეს და ვილიეტისკენ მიაშურეს.