ნიკოლაი ჩარუშინი

ნიკოლაი ჩარუშინი (, დ. 23 დეკემბერი, 1851 (4 იანვარი, 1852), ორლოვი — გ. 6 მარტი, 1937, კიროვი) — რუსი ლიტერატორი, გამომცემელი და ფოტოგრაფი. ის იყო „ნაროდნიკი“, „დიდი პროპაგანდისტული საზოგადოების“ წევრი, ხოლო მოგვიანებით – სოციალისტი.

ბიოგრაფია
ნიკოლაის მამა საოლქო სამმართველოს მწერალი (საქმისმწარმოებელი) იყო, ხოლო დედა – გაკოტრებული ვაჭრების, იუფერევების ოჯახიდან გახლდათ. ნიკოლაი თავდაპირველად სამრევლო და საუწყებო სასწავლებლებში სწავლობდა. 1862 წელს მშობლებმა ის ვიატკის გიმნაზიის პირველ კლასში ჩარიცხეს. 1871 წელს გიმნაზიის დასრულების შემდეგ, მან ზემსტვოს სტიპენდიით სწავლის გაგრძელების შესაძლებლობა მიიღო სანქტ-პეტერბურგის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში, თუმცა სწავლა ვერ დაამთავრა. იმავე წლის ოქტომბერში, ნ. ლოპატინის მეშვეობით, მას შესთავაზეს გაწევრიანებულიყო „ჩაიკოველთა“ წრეში და დეკემბრიდან მან დაიწყო პროპაგანდისტული საქმიანობა სანქტ-პეტერბურგის მუშებს შორის.

1874 წლის 5 იანვარს ნიკოლაი ჩარუშინი დააპატიმრეს და თავდაპირველად ლიტვის ციხის (ლიტოვსკის სასახლის) საიდუმლო საკანში მოათავსეს, შემდეგ კი პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრეში გადაიყვანეს. ოთხწლიანი პატიმრობის განმავლობაში, მას ძმასთან შეხვედრა მხოლოდ ერთხელ — 1877 წლის ბოლოს დართეს. 1878 წლის 12 თებერვალს, წინასწარი პატიმრობის სახლის ეკლესიაში, მან ჯვარი დაიწერა თავის თანამებრძოლზე, ა. კუვშინსკაიაზე.

კატორღა
1878 წლის მაისში, „193-ის პროცესზე“, ნიკოლაი ჩარუშინს 9-წლიანი კატორღა მიესაჯა. ის იყო ერთ-ერთი, ვინც „რევოლუციური ანდერძით“ მიმართა საზოგადოებას: „ძველი ენერგიითა და გაორმაგებული შემართებით ვიაროთ იმ წმინდა მიზნისკენ, რომლის გამოც დევნას ვექვემდებარებით და რომლისთვისაც მზად ვართ ვიბრძოლოთ და ვიტანჯოთ უკანასკნელ ამოსუნთქვამდე.“ კატორღისკენ მიმავალ გზაზე ის ტიფით დაავადდა და ირკუტსკის ციხეში უგონო მდგომარეობაში მიიყვანეს. გამოჯანმრთელების შემდეგ, ის მეუღლესთან ერთად ნიჟნე-კარიის ციხეში გადაგზავნეს. 1879 წლის გაზაფხულზე, ჩარუშინი „თავისუფალ გუნდში“ (სამუშაო ჯგუფში) გადაიყვანეს და სამთო უწყების აღმრიცხველად (ტაბელშიკად) მუშაობდა.

1881 წლის 1 იანვარს „თავისუფალი გუნდები“ გაუქმდა და ჩარუშინი ციხეში დააბრუნეს, სადაც მონაწილეობდა ჟურნალების „კარა“ და „კარა და კუკიში“ გამოცემაში.

გადასახლება
1881 წლის აპრილში ნიკოლაი ჩარუშინი მეუღლესა და ქალიშვილთან ერთად გადასახლებაში (ნებაყოფლობით დასახლებაში) წავიდა. 1882 წელს ის ნერჩინსკში გადავიდა, სადაც ბავშვების სწავლებასა და ფოტოგრაფიას ეწეოდა. 1886 წელს ოჯახთან ერთად კიახტაში გადასახლდა, სადაც ფოტოსტუდია დააარსა. სხვა გადასახლებულებთან ერთად მან გახსნა ბიბლიოთეკა, ეთნოგრაფიული მუზეუმი და რუსეთის გეოგრაფიული საზოგადოების განყოფილება. 1888 წელს, გ. პოტანინის ექსპედიციის ფარგლებში, ჩარუშინი მონღოლეთის დედაქალაქ ურგას (დღევანდელი ულან-ბატორი) ეწვია, საიდანაც მონღოლების ამსახველი ფოტოების მდიდარი კოლექცია ჩამოიტანა. 1895 წლის აგვისტოში, ხელისუფლების ნებართვით, ის ვიატკაში გაემგზავრა.

გადასახლებიდან დაბრუნების შემდეგ
1905 წელს ნიკოლაი ჩარუშინმა „ვიატკის დემოკრატიული კავშირი“ შექმნა, რომელიც 1906 წელს სახალხო სოციალისტების პარტიას შეუერთდა. ის მონაწილეობდა 1905-1907 წლებში სრულიად რუსეთის გლეხთა კავშირის შექმნაში. ამ პერიოდში ის გამოსცემდა გაზეთებს: „ვიატსკაია ჟიზნ“, „ვიატსკი კრაი“ და „ვიატსკაია რეჩ“ .

1917 წლის ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ, ჩარუშინი შევიდა გუბერნიის უმაღლესი მმართველობის საბჭოში, რომელმაც უარი თქვა ბოლშევიკების ხელისუფლების აღიარებაზე და ვიატკის გუბერნია დამოუკიდებელ რესპუბლიკად გამოაცხადა.

ის დააპატიმრეს 1918 წლის 22 ოქტომბერს. 1918 წლის 14 დეკემბერს ვიატკის გუბერნიის საგანგებო კომისიამ მას განაჩენი გამოუტანა, თუმცა საქმე დანაშაულის ნიშნების არარსებობის გამო შეწყდა და ის მალევე გაათავისუფლეს. მოგვიანებით ის განმეორებით დააკავეს, მაგრამ თავდებით გამოუშვეს. 1922 წლის ნოემბრიდან ჩარუშინი პოლიტკატორღელთა და გადასახლებულთა საზოგადოების წევრი გახდა. ის ეწეოდა ლიტერატურულ საქმიანობას და იყო ა. გერცენის სახელობის ვიატკის სამეცნიერო ბიბლიოთეკის განყოფილების გამგე.

ოჯახი
ნიკოლაი ჩარუშინს ყავდა ორი ძმა:
ი. ჩარუშინი — ცნობილი არქიტექტორი;
არკადი ჩარუშინი(1856–1922) — ჩინოვნიკი და პუბლიცისტი. იგი დაიბადა ვიატკის გუბერნიის ქალაქ ორლოვში, დაამთავრა ვიატკის გიმნაზია და სანქტ-პეტერბურგის უნივერსიტეტი. იყო ტომსკის გუბერნიის გადასახლების განყოფილების გამგე (1888), შინაგან საქმეთა სამინისტროს გადასახლების სამმართველოსთან არსებული განსაკუთრებული დავალებების ჩინოვნიკი (1897, 1910).
1912 წლიდან მუშაობდა სახელმწიფო მიწის ქონების დეპარტამენტში. სამსახურებრივი საქმეებით მოგზაურობდა ჩრდილოეთ გუბერნიებსა და ციმბირში. არის ავტორი ნარკვევებისა ხალხურ ყოფასა და ზნე-ჩვეულებებზე. მისი ავტობიოგრაფიული მოთხრობა „ურჟუმოვის ძმები“ დაიბეჭდა ჟურნალში „კატორღა და გადასახლება“.

ნიკოლაი ჩაროშინის პირველი მეუღლე (1878 წლიდან 1909 წლამდე) იყო მღვდლის ქალიშვილი, ანა კუვშინსკაია (დ. 1851, იარანსკის მაზრის სოფელი ქოქშაგა — გ. 1909, ღვთისმეტყველების სასაფლაო). მათ ჯვარი დაიწერეს 1878 წელს, სანქტ-პეტერბურგის წინასწარი პატიმრობის სახლის ციხის ეკლესიაში.

ნიკოლაი ჩარუშინს ორი შვილი ჰყავდათ: ლეონიდ ჩარუშინი სამთო ინსტიტუტის სტუდენტი იყო. დაიღუპა 1903 წლის აგვისტოში, კავკასიაში, ბაქოს სტეპში მიმდინარე გეოლოგიური ექსპედიციის დროს;

ვლადიმირ ჩარუშინი — აგრონომი იყო. დაამთავრა მოსკოვის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 1919 წელს, ვიატკაში, დაქორწინდა პეტროგრადის მკვიდრ ოლგა ნიკოლაევაზე (დ. 1897). დააპატიმრეს 1938 წელს, ანტისაბჭოთა იატაკქვეშა ორგანიზაციასთან კავშირის ბრალდებით. მას დახვრეტა მიუსაჯეს, თუმცა სსრკ უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კომისიის დადგენილებით, უმაღლესი სასჯელი ათწლიანი თავისუფლების აღკვეთით შეიცვალა. გარდაიცვალა გადასახლებაში, კრასნოიარსკის მხარეში, 1952 წელს.

მეორე მეუღლე ოლგა კოშკარევა (1889-?) ეკონომისტი იყო. ქორწინება ოფიციალურად დარეგისტრირდა 1932 წლის 1 მარტს ვიატკაში (როგორც აქტშია მითითებული, „ფაქტობრივად ქორწინებაში იყვნენ 1918 წლიდან“).