ბიზანტიის სენატი

ბიზანტიის სენატი — ბიზანტიის იმპერიის უმაღლესი სამთავრობო ორგანო, რომის სენატის პირდაპირი გაგრძელება. საუკუნეში იმპერატორმა კონსტანტინე დიდმა დააარსა და ათას წელზე მეტი ხნის განმავლობაში არსებობდა, თუმცა მისი უფლებამოსილებები თანდათან შემცირდა და საუკუნისთვის მისი პოლიტიკური მნიშვნელობა მთლიანად გაქრა.

კონსტანტინოპოლის სენატი შედგებოდა რომაელი სენატორებისგან, რომლებიც ახალ დედაქალაქში დასახლდნენ, ასევე იმპერატორის მიერ დანიშნული თანამდებობის პირებისგან. არისტოკრატიის მოსაზიდად, კონსტანტინე -მა ახალმოსახლეებს მიწის გრანტები და საკვების პრივილეგიები მისცა. თავდაპირველად, სენატი დიდი ქალაქების მუნიციპალურ საბჭოებს ჰგავდა, მაგრამ იმპერატორ კონსტანტინე -ის დროს ის სრულფასოვანი საიმპერატორო ორგანოს სტატუსამდე ამაღლდა და მისი შემადგენლობა დაახლოებით ორ ათასამდე გაიზარდა კარისკაცებისა და პროვინციული თავადაზნაურობის ჩართვით. სენატში წევრობა ტრადიციულად მემკვიდრეობითი იყო და მისკენ მიმავალი ერთ-ერთი მთავარი გზა მაგისტრატობა, კერძოდ, პრეტორის თანამდებობა იყო. დროთა განმავლობაში პრეტორობა გადაიქცა საპატიო, მაგრამ ძვირადღირებულ თანამდებობად, რომელიც დაკავშირებული იყო საჯარო ღონისძიებების დაფინანსებასთან, ხოლო იმპერატორს შენარჩუნებული ჰქონდა სენატორების საკუთარი შეხედულებისამებრ დანიშვნის უფლება.

სენატში მკაცრი კლასობრივი იერარქია არსებობდა. ზედა კლასს შეადგენდნენ („ცნობილი“), რომლებიც იკავებდნენ სამთავრობო მნიშვნელოვან თანამდებობებს და ქმნიდნენ სენატის აქტიურ ბირთვს. საშუალო კლასს — („პატივცემული“) — მოიცავდა პროვინციის ადმინისტრატორებს და სამხედრო გუბერნატორებს. ქვედა კლასს — („ყველაზე ცნობილი“) — შეადგენდა უფრო დაბალი თანამდებობის პირები. საუკუნის ბოლოსთვის ორი ქვედა კატეგორიის წარმომადგენლები ფაქტობრივად გამორიცხულნი იყვნენ პროცესებში მონაწილეობისგან და იმპერატორ იუსტინიანე -ის დროს შემოიღეს ახალი, უფრო მაღალი წოდება („ცნობილი“), რაც ასახავდა სასამართლო იერარქიის შემდგომ ევოლუციას.

შეზღუდული უფლებამოსილებების მიუხედავად, სენატი მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა იმპერიულ პოლიტიკურ სისტემაში. მას შეეძლო დადგენილებების მიღება, რომლებიც იმპერატორის მიერ დამტკიცების შემთხვევაში კანონის ძალას იძენდა და ასევე საკონსულტაციო ორგანოს და ღალატის საქმეებზე უმაღლეს სასამართლოს წარმოადგენდა . ფორმალურად, სენატის როლი იმპერატორის დამტკიცებაშიც შენარჩუნებული იყო, თუმცა პრაქტიკაში ძალაუფლება უფრო ხშირად მემკვიდრეობით გადაეცემოდა. 446 წელს იმპერატორმა ვალენტინიანე -მ დაადგინა წესი, რომ ახალი კანონები დამტკიცებამდე სენატს უნდა განეხილა.

ისტორიის განმავლობაში სენატი არაერთხელ ეწინააღმდეგებოდა იმპერიულ ხელისუფლებას, ცდილობდა შეენარჩუნებინა თავისი პოლიტიკური მნიშვნელობა. კერძოდ, ნიკას აჯანყების დროს, ზოგიერთმა სენატორმა მხარი დაუჭირა იუსტინიანე -ის წინააღმდეგ აჯანყებას. 608 წელს სენატმა მხარი დაუჭირა იმპერატორ ფოკას წინააღმდეგ აჯანყებას, რამაც მისი დამხობა გამოიწვია. 641 წელს, ჰერაკლიუსის გარდაცვალების შემდეგ, სენატმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა იმპერატრიცა მარტინას თანამდებობიდან გადაყენებასა და არასრულწლოვანი კონსტანს -ისთვის რეგენტობის დამყარებაში.

სენატის თანდათანობითი დაკნინება საუკუნეში დაიწყო: ის პოლიტიკური ინსტიტუტიდან ტიტულოვანი დიდებულების კლასად გარდაიქმნა. იმპერატორების ბასილი -ისა და ლეონ -ის რეფორმებმა მნიშვნელოვნად შეზღუდა მისი ფუნქციები და კომნენოსების დინასტიის დროს სენატის გავლენა პრაქტიკულად გაქრა და თავად სენატორის ტიტული შესყიდვის საგანი გახდა. სენატის ბოლო მნიშვნელოვან პოლიტიკურ აქტად ითვლება ნიკოლოზ კანავას იმპერატორად არჩევა 1204 წელს მეოთხე ჯვაროსნული ლაშქრობის დროს. პალეოლოგოსების დინასტიის დროს სენატორის ტიტული კვლავ შენარჩუნებული იყო, მაგრამ საუკუნის შუა პერიოდისთვის სენატმა მთლიანად შეწყვიტა არსებობა.

კონსტანტინოპოლში სენატის ორი შენობა ფუნქციონირებდა: ერთი მდებარეობდა ავგუსტაიონში, დიდი საიმპერატორო სასახლის გვერდით, ხოლო მეორე კონსტანტინეს ფორუმის ჩრდილოეთ მხარეს. საუკუნეში სენატმა დაკარგა საკუთარი შენობები და მისი სხდომები პირდაპირ სასახლეში ტარდებოდა, რაც სიმბოლურად გამოხატავდა ამ ინსტიტუტის საიმპერატორო ხელისუფლებისადმი საბოლოო დაქვემდებარებას.