თაფსირი

თაფსირი (; განმარტება) — ყურანის განმარტება. თაფსირი ეწოდება როგორც მეცნიერებას ყურანის განმარტებას შესახებ, ასევე ამ თემაზე შექმნილ ნაშრომებს. მეცნიერს, რომელიც თაფსირის თემატიკითაა დაკავებული, მუფასირი ეწოდება.
ეტიმოლოგია
სიტყვა თაფსირი სამთანხმოვნიანი ძირისგან „ფასარა“ წარმოდგება, რაც ახსნას, განმარტებას, გაცხადებას ნიშნავს.

თაფსირის სახეები
თაფსირის მეთოდოლოგია სამ ჯგუფად შეიძლება დაიყოს, ესენია:
თაფსირი თავად ყურანისა და ჰადისების საფუძველზე, რომელსაც ეწოდება ათ–თაფსირ ბი რ–რივაია , ან ათ–თაფსირ ბი ლ–მა'სურ .
თაფსირი ლოგიკისა და საკუთარი ინტერპრეტაციების საფუძველზე, ამგვარ თაფსირს ათ–თაფსირ ბი რ–რაი ჰქვია.
თაფსირი ეზოთერული ცოდნისა და ფარული მნიშვნელობებისა, რომელსაც ეწოდება ათ–თაფსირ ბი ლ–იშარი . ამ უკანასკნელს ძირითადად სხვადასხვა მიმდინარეობების (მუ'თაზილლა, ბატინია, სუფი და ა.შ.) მიმდევრები იყენებენ.
შინააარსის მიხედვით, თაფსირები შემდეგ ჯგუფებად იყოფა:
ანალიტიკური . თაფსირის ტრადიციული სახე, სადაც ფართოდ და დაწვრილებით იხსნება აია, მისი გარდმოვლენის მიზეზი და მისი მნიშვნელობა როგორც რელიგიურად, ასევე ლექსიკურად.
მოკლე . ანალიტიკური თაფსირის შემოკლებული ვარიანტია, სადაც მსჯელობა დაწვრილებით და ფართოდ არ განიხილავს ყოველ აიას. ასეთ თაფსირებს ახასიათებს უნივერსალურობა და ლაკონიური სტილი.
შედარებითი . თაფსირის სახეობა, სადაც მოყვანილია ერთი და იგივე აიის სხვადასხვა ინტერპრეტაციები, შემდგომ კი რელიგიური მტკიცებულებების საფუძველზე ირჩევა მათგან საუკეთესო.
თემატური . თაფსირი, სადაც ირჩევა ერთი ან რამდენიმე თემა და ყურანის (ან მისი რომელიმე ნაწილის) პოზიცია ამ თემის მიმართ.
მუფასირის კვალიფიკაცია
კლასიკური ისლამის სწავლულის, ჯალალუდ-დინ ას-სუიუტის მიხედვით, მუფასირს, რომელსაც სურს ყურანის განმარტება, მოეთხოვება სრულყოფილი ცოდნა შემდეგი სფეროებისა:
კლასიკური არაბული ენა მთელი მისი ლექსიკური მარაგითა და ომონიმებით, არაბული ფილოლოგია, მორფოლოგია, გრამატიკა, ძირები და ფორმები, იდიომები და მჭევრმეტყველება.
მრწამსის საფუძვლები.
ისლამური სამართლის საფუძვლები.
აიების გარდმოვლენის მიზეზები.
გაუქმებული და გამაუქმებელი აიები.
ჰადისები და სუნნა.
განმარტება
კლასიკური მუფასირები ყურანის აიებს შემდეგი წყაროების საფუძველზე განმარტავენ, შემდეგი ქრონოლოგიით:
აია — როდესაც ყურანის ესა თუ ის ადგილი შეიძლება აიხსნას და განიმარტოს სხვა ადგილით.
ჰადისი — აია განიმარტება ჰადისით, რომელიც იმ აიის შესახებ არის გადმოცემული.
ასარი — ისლამის სწავლულები იკვლევენ მუჰამმადის უახლოესი თანამიმდევრებისა და მათი მოსწავლეების შეხედულებებს და ამის მიხედვით განმარტავენ ამ აიას.
განმარტება ლექსიკური მნიშვნელობით — აიას არაბული მნიშვნელობის განმარტება.
იშარი თაფსირი, რომელსაც ადგენენ სხვადასხვა მიმდინარეობის ლიდერები, რომლებიც პრეტენზიას აცხადებენ ეზოთერულ ცოდნაზე, შესაძლოა აიას როგორც ლექსიკური, ასევე რელიგიური მნიშვნელობის სრულიად საწინააღმდეგო მნიშვნელობას შეიცავდეს. ასეთი თაფსირი კლასიკურ ისლამში მიუღებელია, რადგან ჰადისის მიხედვით, მუჰამმადმა თქვა:

ცნობილი ნაშრომები
ყურანის პირველი განმმარტებლები ისლამის ისტორიაში იყვნენ მუჰამმადის უახლოესი თანამიმდევრები 'აბდულლაჰ იბნ მას'უდი (გარდ. ჰიჯრით 32/653 წ.) 'აბდულლაჰ იბნ 'აბბასი (გ. — 68/687) 'უბაი იბნ ქა'ბი (გ. — 30/650), ზაიდ იბნ საბითი (გ. — 45/665), აბუ მუსა ალ–აშ'არი (გ. — 46/666) და 'აბდულლაჰ იბნ აზ–ზუბაირი (გ. — 73/692).
სუნიტური
თანვირ ალ-მიყბას მინ თაფსირ იბნ 'აბბას , რომელიც შეადგინა აბუ ტ–ტაჰირ ალ–ფაირუზაბადიმ (გ. — 816/1414). მან შეკრიბა და კოდიფიცირება მოახდინა იბნ 'აბბასიდან გადმოცემული განმარტებებისა.
ჯამი' ალ–ბაიან 'ან თა'ვილ აი ალ–ყურან , რომელიც მუჰამმად იბნ ჯარირ ატ–ტაბარის (გ. — 310/923) ეკუთვნის.
მა'ალიმ ათ–თანზილ , ჰუსაინ ალ-ბაღავის (გ. — 516/1122) ავტორობით.
ალ–მუჰარრარ ალ–ვაჯიზ ფი თაფსირი ლ–ქითაბი ლ–'აზიზ , რომელიც 'აბდულ–ჰაყყ ალ–ანდალუსის (გ. — 541/1146) ნაშრომია.
თაფსირ ალ–ყურან ალ–'აზიმ , ისმაილ ალ–ბუსრავის (გ. — 774/1373) ავტორობით.
თაისირ ალ–ქარიმუ რ–რაჰმან ფი თაფსირ ქალამუ ლ–მანნან , რომელიც 'აბდურ-რაჰმან ას-სა'დის (გ. — 1376/1956) კალამს ეკუთვნის.
თაფჰიმუ ლ–ყურან , აბუ ლ-ა'ლა ალ-მავდუდის (გ. — 1399/1979) ავტორობით, ურდუ ენაზე.
ში'იტური
თაფსირი მუჰამმად იბნ მას'უდ ალ–'აიაშის (გ. — 320/932) ავტორობით.
რაუდ ალ–ჯინან ვა რუჰ ალ–ჯინან , აბუ ლ–ფუთუჰ არ–რაზის (გ. — 381/991) ავტორობით, სპარსულ ენაზე.
თაფსირი , რომელიც 'ალი ალ–ყუმმის (გ. — 328/939) ნაშრომია.
ალ–მიზან ფი თაფსირი ლ–ყურან , მუჰამმად–ჰუსაინ ატ–ტაბატაბა'ის (გ. — 1402/1981) ავტორობით.
სხვა
ალ–ქაშშაფი მაჰმუდ აზ–ზამახშარის (გ. — 538/1144) ავტორობით. აზ–ზამახშარი იზიარებდა ი'თიზალის ზოგიერთ პოზიციას.
რისალე–ი ნურ , რომლის ავტორია საიდ ნურსი (გ. — 1379/1960). თაფსირი თურქულადაა შედგენილი და თემატური თაფსირის კლასიკური ვარიანტია. საიდ ნურსი თვითგანათლებული იყო და მის თაფსირს თან გასდევს მისი პერიოდის იდეოლოგიების გავლენები.
ფი ზილალი ლ–ყურან საიდ ყუტბის (გ. — 1385/1966) ავტორობით. ყუტბიც თვითგანათლებული იყო და მის თაფსირსაც ემჩნევა მისი ცხოვრების სხვადასხვა იდეოლოგიების გავლენები და ფილოსოფიური მიდგომები.