iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ავარაირის ბრძოლა

ავარაირის ბრძოლა (, აგრეთვე ცნობილი როგორც ვარტანანცის ბრძოლა, ) — სომხეთის ისტორიაში ერთ-ერთი უდიდესი ბრძოლა (26 მაისი, 451).

ბრძოლა წარმოებდა ავარაირის ველზე ვასპურაკანში სომეხ აჯანყებულებსა და მათ სასანიანთა მმართველებს შორის. სომხებს წინამძღოლობდა ვარდან მამიკონიანი, სპარსელებს — მუშკან ნისალავურტი. მიუხედავად იმისა, რომ ბრძოლაში სპარსელებმა გაიმარჯვეს, სომხებმა რელიგიური აღმსარებლობის თავისუფლება მოიპოვეს.
ნესტორ ხერგიანი

ნესტორ ხერგიანი (დ. 20 ივლისი, 1975, მესტია) — ქართველი ძიუდოისტი. ღირსების ორდენის კავალერი.

ოლიმპიადის ვიცე-ჩემპიონი (2004, ათენი), მსოფლიოს ჩემპიონი (2006, პარიზი, გუნდური; 2008, ტოკიო, იაპონია, გუნდური). მსოფლიოს ვიცე-ჩემპიონი (2002, ბაზელი, შვეიცარია, გუნდური; 2007, რიო დე ჟანეირო, ბრაზილია). მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (1999, ბირმინგემი, ინგლისი). ევროპის ჩემპიონი (1998, ოვიედო, ესპანეთი; 2002, მარიბორი, სლოვენია, გუნდური; 2003, დიუსელდორფი, გერმანია; 2003, ლონდონი, ინგლისი, გუნდური; 2007, მინსკი, ბელარუსი, გუნდური). ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (1996, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთი, გუნდური); 1999, ბრატისლავა, სლოვაკეთი; 2000, ვროცლავი, პოლონეთი; 2001, პარიზი, საფრანგეთი; 2002, მარიბორი, სლოვენია; 2006, ბელგრადი, სერბეთი, გუნდური; 2007, ბელგრადი, სერბეთი; 2008, ლისაბონი, პორტუგალია; 2009, თბილისი). მსოფლიო უნივერსიადის ბრინჯაოს პრიზიორი (1999, მალიორკა, ესპანეთი). საერთაშორისო ტურნირების ჩემპიონი (2003, მოსკოვი, რუსეთი; 2003, თბილისი; 2005, თბილისი; 2007, ბუქარესტი, რუმინეთი; 2008, სტამბოლი, თურქეთი). საერთაშორისო ტურნირების ვიცე-ჩემპიონი (1997, მოსკოვი, რუსეთი; 1997, თბილისი; 1998, ლეონდინგი; 1999, მიუნხენი, გერმანია; 2000, თბილისი; 2000, მაგნიტოგორსკი, რუსეთი, გუნდური; 2003, ჰამბურგი, გერმანია; 2006, ბაქო, აზერბაიჯანი; 2009, თბილისი). საერთაშორისო ტურნირების ბრინჯაოს პრიზიორი (2002, თბილისი; 2002, მოსკოვი, რუსეთი; 2002, ბუქარესტი, რუმინეთი; 2005, პარიზი, საფრანგეთი; 2006, პრაღა, ჩეხეთი; 2007, ერევანი, სომხეთი; 2009, ვარშავა, პოლონეთი). ოლიმპიური სოლიდარობის სტიპენდიატი 2001 წლის აგვისტოდან. 2004 წლის ათენის ოლიმპიურ თამაშებზე მოიპოვა ვერცხლის მედალი.

ნესტორ ხერგიანის შედეგები 2004 წელს, ათენის ოლიმპიადაზე:
1/16: კენჯი უემაცუ (ესპანეთი) — მოგება
1/8: ბაზარბეკ დონბაი (ყაზახეთი) — მოგება
1/4: ევგენი სტანევი (რუსეთი) — მოგება
1/2: მასუდ ჰაჯი ახონზადე (ირანი) — მოგება
ფინალი: ტადაჰირო ნომურა (იაპონია) — წაგება
ფათჰ ალ-ისლამი

ფათჰ ალ-ისლამი — სუნისტური რადიკალური ტერორისტული დაჯგუფება, დაფუძნებული დამასკოში მოქმედი პალესტინური ორგანიზაცია ფათჰ-ინტიფადას ყოფილი წევრების მიერ. მოძრაობაში, რომელსაც შაქერ ალ-აბსი წინამძღოლობს, ამჟამად 200-მდე გამოცდილი ბოევიკი ჰყავს, რომლებიც ჩრდილოეთ ლიბანის ლტოლვილთა დასახლება ნაჰრ ელ-ბარიდში არიან დაბანაკებული.
SN 2006gy

2006 — განსაკუთრებით მძლავრი ზეახალი ვარსკვლავი, ზოგჯერ მოხსენიებული როგორც ჰიპერახალი ან კვარკული ახალი ვარსკვლავი, რომელიც 2006 წლის 18 სექტემბერს იქნა აღმოჩენილი. პირველი დამკვირვებლები იყვნენ რ. კუიმბი და პ. მონდოლი, შემდეგ კი — ასტრონომთა რამდენიმე ჯგუფი ჩანდრას, ლიკისა და კეკის ობსერვატორიებიდან. 2007 წლის 7 მაისს ნასამ და რამდენიმე ასტრონომმა ამ ზეახალი ვარსკვლავის პირველი დეტალური ანალიზი გამოაქვეყნეს, უწოდეს რა მას „ოდესმე დაფიქსირებული ყველაზე კაშკაშა ციური აფეთქება“. 2007 წლის ოქტომბერში კუიმბიმ გამოაცხადა, რომ 2005 ზეახალმა ვარსკვლავმა 2006-ის რეკორდი, ოდესმე დაფიქსირებული ყველაზე კაშკაშა ზეახალი ვარსკვლავი, ჩამოართვა. ჟურნალმა ტაიმმა 2006-ის აღმოჩენას მესამე ადგილი არგუნა სიაში „2007 წლის ათი უდიდესი მეცნიერული აღმოჩენა“.
ლომბარდიის რკინის გვირგვინი

რკინის გვირგვინი — მნიშვნელოვანი რელიკვია და ერთ-ერთი უძველესი სამეფო გვირგვინი ევროპაში. დაცულია მონცას საკათედრო ტაძარში მილანთან, თანამედროვე ლომბარდიის დედაქალაქში.

ანტიკურობა
რკინის გვირგვინის სახელწოდება წარმოდგება მასში ჩასმული დაახ. 1 სმ-ის სიგანის რკინის სარტყლისგან, რომელიც გადმოცემით იესო ქრისტეს ჯვარცმისას გამოყენებული ერთ-ერთი ლურსმნისგან არის გამოჭედილი. ტრადიციის მიხედვით, ეს ლურსმანი პირველად იმპერატორ კონსტანტინე -ს დედამისმა მისცა, რომელმაც თავის მხრივ ეს ჯვარი აღმოაჩინა.

თუ როგორ ჩაუვარდა ეს ლურსმანი ლომბარდის მეფეებს, ჩრდილოეთ იტალიის გერმანელ დამპყრობლებს, გაურკვეველია. ერთ-ერთი ლეგენდის თანახმად მის აღმოჩენასთან დაკავშირებულია თეოდელინდა, ლანგობარდთა დედოფალი. შემდგომში ეს გვირგვინი ლომბარდიის მეფეთა, მოგვიანებით კი შუასაუკუნეების იტალიის სამეფოს სიმბოლო გახდა.

გვირგვინის გარე სარტყელი ექვსი ჭედური ოქროსა და მინანქრის სეგმენტისგან შედგება, რომელიც გარშემო ძვირფასი ქვებითაა მოჭედილი ჯვრებისა და ყვავილების რელიეფური ფორმებით. სარტყლები ერთმანეთზე მცირე ზომის ანჯამებითაა დამაგრებული.

გვირგვინის მცირე ზომა და ანჯამური კონსტრუქცია მიანიშნებს იმაზე, რომ თავდაპირველად იგი გაცილებით დიდი უნდა ყოფილიყო. მკვლევარების ვარაუდით გვირგვინის ორი სეგმენტი დაკარგული უნდა იყოს.
მერილინ მონრო

მერილინ მონრო (, დაბადების სახელი: ნორმა ჯინ მორტენსონი, ინგლ. ; დ. 1 ივნისი, 1926 — გ. 5 აგვისტო, 1962) — ოქროს გლობუსის მფლობელი ამერიკელი მსახიობი, მომღერალი, მოდელი, ჰოლივუდის ერთგვარი „ხატი“, კულტისა და ყველა დროის სიმბოლო, მშვენიერებისა და მოდის იდეალი, ასევე სექს-სიმბოლო. მერილინ მონრო არის ერთადერთი ქალი წარმომადგენელი ჟურნალ ფორბსის „ყველაზე შემოსავლიანი გარდაცვლილი გამოჩენილი ადამიანების“ სიაში.

ბიოგრაფია
მერილინ მონრო დაიბადა ლოს-ანჯელესის საავადმყოფოს საქველმოქმედო პალატაში. ბიოგრაფ ფრედ ლავრენს გილზის თანახმად, მისმა ბებიამ დელა მონრო გრეინჯერმა ის აიმე სემპლ მაკფერსონს მოანათვლინა როგორც ნორმა ჯინ ბეიკერი. მიუხედავად იმისა რომ 1946-ში მან სასცენო სახელად მერილინ მონრო აიღო, მას მაინც არ შეუცვლია ლეგალურად თავისი სახელი 1956 წლის 23 თებერვლამდე. მონროს დედა გლედის პირლ მონრო ბეიკერი იყო. წლების მანძილზე სჯეროდათ, რომ გლედისის მეორე ქმარი მარტინ ედვარდ მორტენსენი (დ. 1897 - გ. 1981)იყო მერილინის მამა. ასევე, მონროს დაბადების მოწმობაშიც სწორედ მისი სახელი და გვარი ეწერა.

ის იყო ცნობილი თავისი კომედიური ხასიათის როლებითა და ეკრანებზე ხშირი გამოჩენით. მონრო გახდა ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული კინოვარსკვლავი 1950-იანი და ადრეული 1960-იანი წლებისა. თავისი კარიერის შედარებით გვიან „საფეხურებზე“ ის სერიოზულ როლებზე მუშაობდადა მისი წარმატება მისივე დროის ყველა დანარჩენი მსახიობისას აღემატებოდა.

მერილინის ნაადრევი სიკვდილი შესაძლო თვითმკვლელობად იქნა მიჩნეული. უამრავ პიროვნებას, ჯეკ კლემონსის ( , პოლიციის ოფიცერი, რომელიც ყველაზე პირველი მივიდა მერილინის გარდაცვალების ადგილზე) ჩათვლით სჯეროდათ, რომ მონრო მოკლეს.

ფილმოგრაფია
ენტონი გორმლი

ენტონი მარკ დევიდ გორმლი (; დ. 30 აგვისტო, 1950) — ინგლისელი მოქანდაკე. მის საუკეთესო ნამუშევართა შორის არის „ “ („ჩრდილოეთის ანგელოზი“) გეიტსჰედში (1998) და „ “ („სხვა ადგილი“) კროსბი ბიჩზე ლივერპულთან.

ბიოგრაფია
შვიდი შვილიდან ყველაზე უმცროსი გორმლი შეძლებულ ოჯახში გაიზარდა ჰამპსტედში, ინგლისი. სწავლობდა ამლფორზ კოლეჯში, იორკშირში. 1968–1971 წლებში სწავლობდა ტრინიტი კოლეჯში, კემბრიჯი, სანამ ინდოეთში და შრი-ლანკაში წავიდოდა ბუდიზმის შესასწავლად (1971–1974).

1974 წლიდან ლონდონის რამდენიმე კოლეჯში სწავლობდა, და საბოლოოდ ხარისხს სლეიდის ხელოვნების სკოლაში (ლონდონის უნივერსიტეტის კოლეჯი) იღებს, სკულპტურის განხრით 1979 წელს.

მის ნამუშევრებში ძირითადი სუბიექტი ადამიანის სხეულია, რომელთა უმრავლესობაში ის საკუთარ სხეულს იყენებს, როგორც ბაზას ლითონის ჭედვაში. თავად გორმსი მის ნამუშევრებს ახასიათებს როგორც „ადგილის მატერიალიზაციის მცდელობა სხვა კუთხით იქ სადაც ჩვენ ვცხოვრობთ“.

გორმლის მიღებული აქვს ტერნერის პრემია 1994 წელს სკულპტურისთვის — „“ („ველი“).

2006 წლის სიდნეის ბიენალეზე წარმოდგენილი იყო გომლის „ “ („აზიური ველი“), ინსტალაცია, რომელიც შედგებოდა 180.000 მცირე ზომის თიხის ფიგურისგან, რომელიც 350 ჩინელმა სოფლის მცხოვრებმა გამოძერწა 5 დღეში წითელი თიხის 100 ქვისგან.
გიორგი წერეთელი (მწერალი)

გიორგი ექვთიმეს ძე წერეთელი (დ. 26 მაისი [ძვ. სტ. 14 მაისი], 1842, გორისა, ახლანდელი საჩხერის მუნიციპალიტეტი — გ. 24 იანვარი [ძვ. სტ. 12 იანვარი], 1900, თბილისი) — ქართველი მწერალი, პუბლიცისტი, საზოგადო მოღვაწე. მისი შვილი ირაკლი წერეთელი იყო ცნობილი პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
დაიბადა შეძლებული აზნაურისა და სახელმწიფო მოხელის ოჯახში. დედა ადრე გარდაეცვალა და მამა იძულებული გახდა გაეძიძებინა. ასე მოხვდა ყმაწვილი სამეგრელოში, სადაც გაატარა ბავშვობა. სწორედ ამან განაპირობა მისი ფსევდონიმი — „მაზაკვალის“ (მზაკველი-გამთვალავი) არჩევა.

ქუთაისის გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ (1860) სწავლობდა პეტერბურგის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მეთემატიკის ფაკულტეტზე. პირადად იცნობდა ნ. ჩერნიშევსკის. სტუდენტთა არეულობაში მონაწილეობისათვის 1861 წელს რამდენიმე თვით დააპატიმრეს, ჯერ პეტრე-პავლეს ციხეში, შემდეგ კი კრონშტადტის საპყრობილეში. მას მხოლოდ ერთი წლის შემდეგ დართეს სწავლის გაგრძელების ნებართვა.

1960-იან წლებში გამოვიდა საზოგადოებრივ ასპარეზზე და გახდა „თერგდალეულების“ ერთ-რთი ფუძემდებელი. იყო პედაგოგი, პოეტი, დრამატურგი, თეატრალური კრიტიკოსი, ესტეტიკოსი, ფილოლოგი და სხვა. იყო მეორე დასის ერთ-ერთი ლიდერი. 1890 წლიდან დაიწყო სოციალიზმის იდეების გაზიარება. 1893 წელს საფუძველი ჩაუყარა სამეცნიერო ლიტერატურულ გაზეთ „კვალს“. წერეთელმა პირველმა უწოდა ქართველი მარქსისტების ჯგუფს მესამე დასი და 1894 წელს მათვე გადასცა გაზეთი„ კვალი“.

წერეთლის თხზულებებს მიეკუთვნება: „პირველი ნაბიჯი“, „გულქანი“, „რუხი მგელი“, ავტობიოგრაფიული მოთხრობა „ჩვენი ცხოვრების ყვავილი“.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
დიდი წმენდა

დიდი წმენდა, დიდი ტერორი, სტალინური რეპრესიები — საბჭოთა კავშირში განხორციელებული მასობრივი რეპრესიები კიროვის მოკვლის მომენტიდან (1 დეკემბერი, 1934) იოსებ სტალინის გარდაცვალებამდე (5 მარტი, 1953). უფრო ადრინდელი სამოქალაქო ომისა და 1920-იანი წლების რეპრესიებისგან გამოირჩეოდა თვით მმართველი პარტიის წევრების (სკპ) მოსობრივი განადგურებით (პოლიტიკური და ფიზიკური). რეპრესიების უნებლიე თუ ნებაყოფლობით მონაწილეებად გახდა კომპარტიისა და სსრკ-ის პრაქტიკულად ყველა უმაღლესი ხელმძღვანელი, ვინაიდან ყველა იყო იძულებული, როგორც მინიმუმ, კენჭი ეყარა „ხალხის მტრის“ დაგმობის მხარდასაჭერად, რასაც ხშირად თან ახლავდა შესაბამისი დოკუმენტების ხელმოწერაც.

რეპრესიების ზოგიერთი აქტიური ორგანიზატორი (გ. იაგოდა, ნ. იეჟოვი, ნ. კრილენკო, პ. პოსტიშევი, ვვ. აბაკუმოვი) თავად გახდნენ მათი მსხვერპლი, სხვები (ლავრენტი ბერია, ვ. დეკონოზოვი და შსს-სა და სუკ-ის თანამშრომელთა სხვა ჯგუფი) გასამართლებულ იქნენ უკვე სტალინის სიკვდილის შემდეგ. საბჭოთა კავშირის ხელმძღვანელობა რეპრესიების ორგანიზატორთა ფართომასშტაბანი დევნით დაინტერესებული არ იყო, ვინაიდან თავად იყო მასში მონაწილე. 1956 წლის შემდეგ რეპრესიებში თანამონაწილეობის ბრალდება შეიძლება გამოყენებულიყო მსხვილი პარტიული ლიდერის თანამდებობიდან გადასაყენებლად პოლიტიკურ ბრძოლაში, თუმცა, ასეთი შემთხვევები განკერძოებული იყო, ხოლო 1964 წლიდან ამგვარი პრეცედენტი აღარ განმეორებულა.

დიდ წმენდას მრავალი ქართველის სიცოცხლე შეეწირა, ბევრი ციხეებსა და გადასახლებაში მოყვა; მათ შორის იყვნენ: სანდრო ახმეტელი, თამარ წულუკიძე, პეტრე ოცხელი, პლატონ კორიშელი, ია ქანთარია, ივანე აბაშიძე, ბუჟუჟა შავიშვილი, გიორგი ჟორდანია, ხათუნა ჭიჭინაძე, ივანე ლაღიძე, ვახტანგ ვაჩნაძე (გარიკი), ელგუჯა ლორთქიფანიძე, ნინა ღვინიაშვილი, გრიგოლ კოსტავა, გივი ბარამიძე, ალექსადრე მაღლაკელიძე, კუკური პატარიძე, ვახტანგ აბაშიძე, ევგენი მიქელაძე, სერგო ამაღლობელი და სხვა.
ვლადიმერ აქსიონოვი

ვლადიმერ ვიქტორის ძე აქსიონოვი (რუს. ) (* 1 თებერვალი 1935, სოფ. გიბლიცი, რიაზანის ოლქი, სსრკ) - სსრკ-ის მფრინავ-კოსმონავტი № 36. კოსმოსური ხომალდების "სოიუზ-22"-ის და სოიუზ ტ-2"-ის ბორტინჟინერი. ორგზის საბჭოთა კავშირის გმირი.

ბიოგრაფია
1953 : დაამთავრა მანქანათმშენებლობის ტექნიკუმი.
1953-1956 : სწავლობდა ჯერ სამხედრო საავიაციო პირველდაწყებით სასწავლებელში, შემდეგ კი მფრინავთა სამხედრო საავიაციო სასწავლებელში ქ. ჩუგულევსკში.
1957 : მუშაობა დაიწყო საკონსტრუქტორო ბიუროში. მონაწილეობას იღებდა კოსმოსური ხომალდების "ვოსტოკიის", "ვოსხოდის", "სოიუზის" და კოსმოსური სადგურის "სალიუტის" შემუშავებასა და გამოცდაში.
1959 : შევიდა სკკპ-ის რიგებში.
1963 : დაამთავრა საკავშირო დაუსწრებელი პოლიტექნიკური ინსტიტუტი.
1973 : აქსიონოვი კოსმონავტი გახდა.
1976 : 15-23 სექტემბერი - მან კოსმონავტ ბიკოვსკისთან ერთად თავისი პირველი კოსმოსური ფრენა შეასრულა "სოიუზ-22"-ზე. აქსიონოვი ხომალდის ბორტინჟინერი იყო. ამ ფრენისათვის აქსიონოვს "საბჭოთა კავშირის გმირის" წოდება მიენიჭა და დაჯილდოვდა "ოქროს ვარსკვლავით" (№ 11278)
1980 : 5-9 ივლისი - აქსიონოვმა კოსმონავტ მალიშევთან ერთად თავისი მეორე კოსმოსური ფრენა შეასრულა "სოიუზ ტ-2"-ზე, რომლის დროსაც მისი ხომალდი ორბიტალურ სამეცნიერო-საკვლევ კომპექსს "სალიუტ-6" და კოსმოსურ ხომალდ "სოიუზ-36"-ს (პოპოვი, რიუმინი) შეხვდა. ფრანის ბრწყინვალედ ჩატარებისათვის ვლადიდმირ აქსიონოვი მეორე "ოქროს ვარსკვლავისთ" დაჯილდოვდა.

ჯილდოები
აქსიონოვი დაჯილდოებულია 2 ლენინის ორდენით და მედლებით. აგრეთვე უცხო ქვეყნის ორდენებით და ოქროს მედლით "მეცნიერების განვითარებაში შეტანილი ღვაწლისა და კაცობრიობის წინაშე დამსახურებისათვის" (ჩეხოსლოვაკია).
კანის კინოფესტივალი

კანის საერთაშორისო კინოფესტივალი  — ერთ-ერთი ყველაზე პრესტიჟული კინოფესტივალი მსოფლიოში. პირველად ჩატარდა 1946 წლის 20 სექტემბრიდან 5 ოქტომბრამდე საკურორტო ქალაქ კანში, საფრანგეთის სანაპიროზე. მას შემდეგ ყოველწლიურად ტარდება მაისის თვეში.

ყველაზე საპატიო პრიზი „ოქროს პალმის რტო“ ენიჭება საუკეთესო ფილმს. არსებობს სხვა ჯილდოებიც: გრან-პრი, ჯილდო საუკეთესო მსახიობ ქალსა და მამაკაცს, რეჟისორსა და სცენარისტს, ჟიურის პრიზი, „ოქროს პალმის რტო“ მოკლემეტრაჟიანი ფილმისთვის და „ოქროს კამერა“ საუკეთესო დებიუტისთვის.
კრისტიან მუნჯუ

კრისტიან მუნჯუ (; დ. 27 აპრილი, 1968) — რუმინელი კინორეჟისორი.

დაამთავრა იასის უნივერსიტეტი ინგლისური ლიტერატურის სპეციალობით, 1998 წელს ბუქარესტის უნივერსიტეტში კინოს განრხით სწავლობდა. მისი პირველი სრულმეტრაჟიანი ფილმის, „დასავლეთის“, დებიუტი შედგა 2002 წელს.

მუნჯუ გახდა კანის კინოფესტივალის პირველი რუმინელი გამარჯვებული, როდესაც მისმა 2007 წლის ფილმმა „4 თვე, 3 კვირა და 2 დღე“ „ოქროს პალმის რტო“ მოიგო. 2012 წლის ფილმისათვის „გორაკებს მიღმა“, კანის კინოფესტივალზე მუნჯუმ მოიგო პრიზი საუკეთესო სცენარისათვის.
4 თვე, 3 კვირა და 2 დღე

4 თვე, 3 კვირა და 2 დღე — რუმინული მხატვრული ფილმი, გამოსული 2007 წელს, დადგმული კინორეჟისორი კრისტიან მუნჯუს მიერ. ფილმი გახდა კანის მე-60 კინოფესტივალის პრემიის „ოქროს პალმის რტო“ ლაურეატი.

სიუჟეტი
ფილმში მოქმედება მიმდინარეობს 1987 წელს, ნიკოლაე ჩაუშესკუს მმართველობის ბოლო წლებში. მთავარი გმირი ქალები არიან უნივერსიტეტის მეგობრები, რომელთაგან ერთ-ერთი ფეხმძიმედაა და არალეგალური აბორტის გაკეთებას გადაწყვეტს.

როლებში
ანამარია მარინეკუ
ლაურა ვასილიუ
ვლად ივანოვი
ადი ჩერეულიანუ
ლუმინიტა გეორგიუ
ალექსანდრუ პროტოჩეან

ჯილდოები
2007 — „ოქროს პალმის რტო“ კანის კინოფესტივალი.
2007 — პრიზი ფიპრესი კანის კინოფესტივალზე.
ერწოს ველის არქეოლოგიური ძეგლები

ერწოს ველის არქეოლოგიური ძეგლები — ერწოს ველზე (თიანეთის რაიონი) აღმოჩენილი სხვადასხვა დროის ნამოსახლარები და სამაროვნები, ეკლესიის, საკულტო და სამეურნეო ნაგებობათა ნანგრევები.

აღრიცხულია 200-მდე არქეოლოგიური ძეგლი. მათ შორის ჯერჯერობით ყველაზე ადრინდელია სოფ. თრანის "რკინის კალო" (ითხრებოდა 1963-1965 და 1969). იგი მდებარეობს მდ. თრანულის მარჯვენა ნაპირზე და წარმოადგენს 1 მ სისქის ქვაყრილს, რომელიც ძვ. წ. - საუკუნეებში ორმოსამარხების თავზეა წარმოქმნილი. ქვაყრილში ჩაშვებულია ძვ. წ. - საუკუნეების სამარხები. მათში დაკრძალვის წესი კარგად არაა გარკვეული. არქაულ ორმოსამარხებში კი (სიღრმე - 1,2-1,5 მ) მიცვალებულები ესვენა გვერდზე, კიდურებმოხრილი, თავით უმეტესად სამხრეთისაკენ. სამარხებში აღმოჩნდა ბრინჯაოსა და რკინის იარაღი, ბრინჯაოს სამკაული და მცირე ზომის ქანდაკებები, აგრეთვე ძვლის ისრიპისპირები სარდიონის მძივები და მრავალნაირი ფორმის თიხის ლეგა ჭურჭელი.

გვაინდელ ანტიკურ ხანაში ერწოს ველი მჭიდროდ ყოფილა დასახლებული. ამ დროის ძეგლებს შორის შესწავლილია სოფ. მაგრანეთის ქუშანაანთ გორის ნამოსახლარი და სამაროვანი. აქ რიგითი ორმოსამარხების გვერდით აღმოჩნდა არმაზისხევის ტიპის მდიდრული სამარხების ჯგუფი, რომელთაგან გამოირჩევა № 1 სამარხი. 1 მ სიღრმის ორმოში დაკრძალული იყო ერთი მიცვალებული, ზურგზე მწოლი, გაშოტილი, თავით დასავლეთისაკენ. სამარხი გადახურილი იყო ხის კონსტრუქციაზე დაყრდნობილი კრამიტის ორფერდა სახურავით, შიგ აღმოჩნდა ოქროსა (ბეჭდები, საყურეები) და ვერცხლის (არმაზულ-წარწერიანი თასი, 2 სურა, ქამრის ნაწილები, ბეჭდები) ნივთები, მინის ჭურჭელი, გიშრის მძივები და სხვა.

ქუშანაანთ გორის სამაროვანი გაბატონებულ სოციალურ ფენას განეკუთუვნბეა, სოფ. მაგრანეთი კი გვიანდელი ანტიკური ხანის ერწოს პოლიტიკური ცენტრი უნდა ყოფილიყო.

ადრინდელ ფეოდალურ ხანაში ერწოს ველი კვლავ აღმავლობას განიცდიდა. ნამოსახლართა და სამაროვანთა სიმრავლე და მრავალფეროვანი მასალა იმ ხანის ეკონომიკური და კულტურული ცხოვრების დაწინაურებაზე მიუთითებს. ამ მხრივ საყურადღებოა თრანის სამაროვანი, სადაც შირიმის ფილებით ნაგებ ქვის სამარხებში რკინისა და ბრინჯაოს სამკაულების გვერდით გვხვდება ოქროსთავიანი საკინძებიც. ადრინდელი ფეოდალური ხანის ძეგლთა შორის მნიშვნელოვანია ქუშანაანთ გორის ნამოსახლარი და ქრისტიანული ხუროთმოძრვრების რამდენიმე ძეგლი (ბენწეწურების ეკლესია, არჩილის მონასტერი, საყრდიონის ეკლესია და სხვა). შუა ფეოდალურ ხანაში ერწოს ველი პოლიტიკურად "ჟალეთის ქვეყანას" ეკუთვნოდა. იმ ხანის ძეგლები მრავლადაა აღმოჩენილი. აბას -ის შემოსევის შემდეგ ერწოს ველზე ინტენსიური ცხოვრება დიდი ხნით შეწყდა.
ერწოს ტბა

ერწოს ტბა — კარსტული ტბა საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე ყვირილის აუზში, ზღვის დონიდან 1710 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 0,31 კმ². საშუალო სიღრმე 2,1 მ, მაქსიმალური სიღრმე 19 მ. აუზში განვითარებულია საშუალომთიანი რელიეფი. ტბას ერთვის 3 მუდმივი შენაკადი.

ტბა მოქცეულია ერწო-წონის ქვაბულის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. აქვს განედური მიმართულებით გადაჭიმული არასწორი ოვალური ფორმა. ტბის წყლით გამოვსებულია 4 კარსტული ძაბრი, მათი შემჩნევა მახლობელი მთებიდანაც შეიძლება. საზრდოობს წვიმისა და თოვლის წყლით. მიწისქვეშა წყლების როლი ტბის მომარაგებაში შედარებით მცირეა. ტბის წყლით საზრდოობს მდინარე ყვირილის ერთ-ერთი მდგენელი ერწოსწყალი. ტბის მაქსიმალური დონე მაის-ივნისშია, უმცირესი — აგვისტო-სექტემბერში. ზაფხულში კარგად თბება. წყალი სუსტად მინერალიზებულია. ზამთარში იყინება თითქმის 5 თვის განმავლობაში. ტბაში თევზი არ იცის. ერწოს ტბა შეტანილია „საქართველოს წითელ წიგნში“. ტბის აღმოსავლეთით განლაგებულია სოფელი ერწო.
ტროპიკანა (კლუბი)

ტროპიკანა — მსოფლიოში განთქმული კაბარე და კლუბი კუბის დედაქალაქ ჰავანაში. გაიხსნა 1939 წელს ჰავანის მარიანოს უბნის ერთ-ერთ კერძო მამულში (24 ჰა).

ტროპიკანას თვალისმომჭრელი წარმოდგენების დამდგმელი ქორეოგრაფი როდერიკო „როდნი“ ნეირა იყო. მთავარ შემსრულებლებს შორის სხვადასხვა დროს იყვნენ ხავიერ კუგა, კარმენ მირანდა, ნატ კინგ კოული და ჯოზეფინ ბეიკერი. მეტსახელით „სამოთხე ვარსკვლავების ქვეშ“ ტროპიკანამ სახელი გაითქვა მისი მოცეკვავე გოგონებით, კონგას ხმებით, დომინოს ტურნირებით და თვალისმომჭრელი წარმოდგენებით. ცნობილ ხალხთა შორის, რომლებიც ტროპიკანას სტუმრობდნენ იყვნენ ედიტ პიაფი, ერნესტ ჰემინგუეი, ჯიმი დურანტე და მარლონ ბრანდო. 1956 წლიდან კუბანა ეარლაინსის ტროპიკანა სპეშიალ ტურს კლუბის სტუმრები და კლიენტები ჩამოჰყავდა მაიამიდან ტროპიკანაში და უკან ფლორიდაში მიყჰავდა ისინი მეორე დილის 4 საათზე.

გავლენა
ტროპიკანამ ხელი შეუწყო კუბის კულტურის საზღვარგარეთ პოპულარიზაციას. ნიუ-იორკის ამავე სახელწოდების დაწესებულება ლათინური მუსიკის კლუბი იყო, რომელიც 1945 წელს ორმა კუბელმა რესტორანის მფლობელმა წამოიწყეს, და რომელიც მალე ბრონქსში ყველაზე განთქმული ღამის კლუბი გახდა. სატელევიზიო სერიალში „მე მიყვარს ლუსი“ , მოქმედი გმირი რიკი რიკარდო (რომელსაც კუბაში დაბადებული დეზი არნაზი თამაშობს) მანჰეტენის გამოგონილი ღამის კლუბი ტროპიკანას მომღერალი და ბენდლიდერი იყო. 2004 წელს ატლანტიკ-სიტის ტროპიკანამ გახსნა ახალი უბანი, რომელიც ცდილობს 1940-იანი წლების ძველი ჰავანის არქიტექტურა, ატმოსფერო და სამზარეულო გაიმეოროს.
ბეისბოლი

ბეისბოლი (ინგლ. , სიტყვებისგან „ბაზა, საფუძველი“ და „ბურთი“) — გუნდური სპორტული თამაში ბურთითა და კეტით. შეჯიბრში მონაწილეობს ორი გუნდი, თითოეულში ცხრა (ან ათი) მოთამაშით.

ბეისბოლი აშშ-ში გაჩნდა საუკუნის დასაწყისში. ითვლება, რომ თამაშს საფუძვლად დაედო ინგლისური „რაუნდერსი“. პირველი ოფიციალური მატჩი გაიმართა ნიუ-იორკში 1820 წელს. 1845 წელს შეიქმნა პირველი პროფესიული კლუბი. თამაში გავრცელებულია აშშ-ში, კანადაში, მექსიკაში, ლათინურ ამერიკასა და კარიბებზე, ავსტრალიაში, იაპონიაში, კორეაში და სხვაგან. ამჟამად ბეისბოლს თამაშობენ 120 ქვეყანაში. ყველაზე მეტად პოპულარულია აშშ-ში, კუბაში, იაპონიაში, ჩინეთსა და კორეაში.

აშშ-ში, იაპონიაში, ჩეხეთსა და რამდენიმე სხვა ქვეყანაში გავრცელებულია ასევე სოფტბოლი — ბეისბოლის გამარტივებული ვარიანტი — მისი თამაში დახურულ შენობაში და მცირე ზომის მოედანზეც შეიძლება. ბეისბოლის სათამაშო მოედანს რომბის ფორმა აქვს.

ბეისბოლის მონათესავე თამაშებია კრიკეტი, პესაპოლო ფინეთში, ოინა რუმინეთში და ლაპტა რუსეთში.
ესკიზი

ესკიზი — მხატვრული ნაწარმოების (სურათი, ქანდაკება, არქიტექტურული პროექტი, თეატრის ან კინოს დეკორაცია და სხვა) ან მისი რომელიმე ნაწილის ჩანახატი. ესკიზი სრულდება გრაფიკულად, ფერწერულად ან სკულპტურულად. ესკიზში გადმოცემულია ავტორის ძირითადი აზრი, მომავალი ნაწარმოების არსებითი და მნიშვნელოვანი მხარეები, კომპოზიცია, კოლორიტი, პროპორციები, რიტმი.

დიდი მხატვრების ესკიზები მაღალი მხატვრული ღირსების არის (მიქელანჯელო, რემბრანდტი, რუბენსი, დელაკრუა და სხვა). ფართო მნიშვნელობით ესკიზი ეწოდება სახვითი ხელოვნების დაუმთავრებელ ნაწარმოებს, რომელიც შესრულებულია წარმოსახვით ან ნატურიდან. ქართველ მხატვართაგან აღსანიშნავია პეტრე ოცხელის, ლადო გუდიაშვილის, სერგო ქობულაძის, აპოლონ ქუთათელაძის, სულიკო ვირსალაძის, დიმიტრი ერისთავის ესკიზები მონუმენტურ-დეკორატიული მხატვრობის, ილუსტრაციების, თეატრალური და კინო-დეკორაციებისათვის, დაზგური ფერწერისა და გრაფიკული ნიმუშებისათვის.

ინჟინერული თვალსაზრისით, ესკიზი წარმოადგენს რაიმე დეტალის ხელით, სახაზავი ხელსაწყოების გარეშე, შესრულებულ ნახაზს, რომელზეც, ასევე, მოცემულია მის დასამზადებლად აუცილებელი ინფორმაცია (ზომები, მასალა, დაშვებები და ა.შ.).
ზეგანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ზეგანი შეიძლება აღნიშნავდეს:

ზეგანი — დედამიწის ვრცელი მოსწორებული და ამაღლებული მონაკვეთი
ზეგანი — სოფელი გაგრის მუნიციპალიტეტში
ზეგანი — სოფელი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში
ზეგანი — სოფელი მესტიის მუნიციპალიტეტში
ზეგანი — სოფელი სოხუმის მუნიციპალიტეტში
ზეგანი — ბაღდათის მუნიციპალიტეტის სოფლების ძველი სახელწოდება
ზეგანი — ეკლესია დღევანდელი თურქეთის ტერიტორიაზე
ოქროს პალმის რტო

ოქროს პალმის რტო  — კანის კინოფესტივალის მთავარი პრემია. პრემიას ეს სახელი 1955 წლიდან აქვს. 1946-54 წლებში უმაღლეს ჯილდოს „გრან-პრი“ (  — დიდი პრიზი) ერქვა. ითვლება ერთ-ერთ ყველაზე პრესტიჟულ ჯილდოდ კინოს სამყაროში.

ისტორია
1954 წლამდე კანის კინოფესტივალის ჟიური საუკეთესო ფილმის რეჟისორს აჯილდოვებდა „გრან პრით“. ჯილდო წარმოდგენილი იყო თანამედროვე, იმ წელს მოდაში მყოფი მხატვრის ქმნილებით. შესაბამისად ჯილდო ყოველ წელს განსხვავებული იყო. 1954 წლის დასასრულს ფესტივალის დირექტორთა საბჭომ მოიწვია რამდენიმე იუველირი რათა წარმოედგინათ პალმის რტოს დიზაინი, რომელიც იყო ქალაქ კანის სამხედრო მუნდირის დამახასიათებელი ნიშანი.

1955 წელს პირველი ოქროს პალმის რტო გადაეცა დელბერტ მანს ფილმისთვის მარტი და წარმოადგენდა ფესტივალის უმაღლეს ჯილდოს 1964 წლამდე, მანამ, სანამ ფესტივალი დროებით არ დაუბრუნდა „გრან პრით“ დაჯილდოების ტრადიციას, ოქროს პალმის რტოსთან დაკავშირებით არსებული საავტორო უფლებების დაცვის პრობლემის გამო. 1975 წელს ოქროს პალმის რტოთი დაჯილდოება კვლავ განახლდა და ფესტივალის სიმბოლოდაც იქცა. იგი წარმოდგენილი იყო წითლ წმინდა მაროკოს ტყავის კოლოფში, რომელსაც სარჩულად თეთრი ნატი ჰქონდა დატანებული.

მისი დიზაინი 1975 წლის შემდეგ რამდენიმეჯერ შეიცვალა. საბოლოოდ კი საყრდენი, რაზეც დამაგრებულია თვითონ რტო, რომელიც 1980 წლისთვის მრგვალი ფორმის იყო, 1984 წლისათვის მისი ფორმა პირამიდისებურით შეიცვალა. 1992 წელს პიერ დე ბურკენსმა დიზაინი შეცვალა და საყრდენი ხელით ნაკვეთი ბროლით შეცვალა. კიდევ რამდენიმე ცვლილების შემდეგ მან მიიღო ისეთი სახე, როგორიც დღეს აქვს. იგი გაკეთბულია 24 კარატიანი ოქროთი და მოთავსებულია ახლა უკვე ლურჯ მაროკოს ტყავში.

კანის კინო ფესტივალის თითქმის სამოცდათწლიანი ისტორიის მანძილზე ქალ რეჟისორს ოქროს პალმის რტო მხოლოდ ერთხელ გადაეცა. ეს იყო ჯეინ კემპიონი ფილმისთვის პიანინო 1993 წელს.

ლაურეატები
ორჯერ გამარჯვებულები
ალფ სიობერგი (1946, 1951)
ფრენსის ფორდ კოპოლა (1974, 1979)
შოჰეი იმამურა (1983, 1997)
ემირ კუსტურიცა (1985, 1995)
ბილი აუგუსტი (1988, 1992)
ლუკ და ჟან-პიერ დარდენები (1999, 2005)
მიხაელ ჰანეკე (2009, 2012)
რუბენ იოსტლუნდი (2017, 2022)
ესპარცეტი

ესპარცეტი — ბალახოვანი და ეკალბუჩქოვანი მცენარის გვარი პარკოსანთა ოჯახისა. აერთიანებს 80-მდე სახეობას.

გავრცელებულია ევროპაში, ჩრდილოეთ აფრიკასა და დასავლეთ აზიაში. ფესვი მთავარღერძიანია, ღერო სწორმდგომი ან გართხმული, 40-80 სმ სიმაღლისა. ფოთოლი რთული კენტფრთისებრია. მოწითალო-ვარდისფერი ყვავილები შეკრებილია მტევნებად. ნაყოფი ერთთესლიანი პარკია, ნაპირებზე დაკბილული ან სადა, პარკი არ იხსნება.

ესპარცეტს თესავენ შემოდგომაზე ან ადრე გაზაფხულზე უსაფროდ ან ხორბლისა და ქერის საფარქვეშ. ფართოდ იყენებენ ხელოვნური ბალახთესვისათვის როგორც წმინდა, ისევე სხვა მრავალწლოვან ბალახებიანი ნარევის სახით, განსაკუთრებით ტენით ნაკლებად უზრუნველყოფილ ადგილებში.

ითიბება მეორე წელს. სეზონზე შეიძლება გაითიბოს 2-ჯერ. თივის მოსავალი ჰა-ზე 50-90 ც. იყენებენ პირუტყვის საკვებად. მწვანე მასა შეიცავს (მშრალ მასაზე %-ობით): 24 პროტეინს, 8 ცხიმს, 20 უჯრედისს; თივა — 22 პროტეინს, 3 ცხიმს, 25-იდან 30-მდე უჯრედისს. საქართველოში დარაიონებულია ესპარცეტი ახალქალაქური და სისიანური 34. მრავალი სახეობის ესპარცეტი თაფლოვანი მცენარეა.