iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
არსოსი (ლიმასოლი)

არსოსი — სოფელი, რომელიც მდებარეობს კვიპროსში, ლიმასოლის რაიონში.

ისტორია
არსოსი საუკუნეების განმავლობაში მეღვინეობის სოფელი იყო. იგი თავისი ვენახებით ჯერ კიდევ საუკუნეში იყო ცნობილი, ხოლო 1572 წლის ოსმალეთის აღწერის ჩანაწერები მიუთითებს, რომ სოფელს მეღვინეობის ხანგრძლივი ტრადიცია ჯერ კიდევ ვენეციურ პერიოდში ჰქონდა. საუკუნის ბოლოს იგი ასევე წარმოადგენდა ვაჭრობის ერთადერთ ცენტრს ევდიმუს ნაჰიაში (ადმინისტრაციული ერთეული). სოფელში კვირაში ერთხელ ბაზრობა იმართებოდა. 1572 წლის აღწერის მიხედვით, სოფელში ცხოვრობდა მთლიანად ქრისტიანული მოსახლეობა, რომელიც 250 კომლსა და 26 დასაოჯახებელ მამაკაცს შეადგენდა. ამრიგად, იგი რეგიონის უდიდესი სოფელი და სიმდიდრით მეორე იყო (ყოველწლიურად იხდიდა 22,394 აქჩეს), რადგან პანო ევდიმუზე ნაკლებ გადასახადს იხდიდა. მისი შედარებით დიდი ზომის გამო, არსოსი ოთხ უბნად იყოფოდა: აგიოს აპოსტოლი, აგიოს ანდრონიკო, აგიოს პერეშკოგა და აგიოს ფილიპოსი, როგორც ეს ოსმალეთის ჩანაწერებიდანაა ტრანსკრიპირებული. თავად არსოსის სახელი დაფიქსირებული იყო როგორც არჩუ. ოსმალეთის ადმინისტრაციის პირობებში, სოფლის შემოსავლის წყაროს მარცვლეულის კულტივაცია და ყურძნის წვენის გაყიდვა წარმოადგენდა; მართლაც, არსოსი ყურძნის წვენის უდიდესი მწარმოებელი იყო რეგიონში.
აპესია

აპესია — სოფელი კვიპროსში, ლიმასოლის რაიონში, რომელიც კორფიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 3 კილომეტრში მდებარეობს. მიუხედავად იმისა, რომ ბერძნული სიტყვა „“ როდესაც მახვილი შუა მარცვალზეა „მახინჯს“ ნიშნავს, სოფლის სახელი სულ სხვაგვარად წარმოითქმის როდესაც მასში მახვილი ბოლო მარცვალზე გადადის, რაც მნიშვნელობას სრულიად ცვლის.

აპესია მსოფლიო ამბებში 2014 წლის ოქტომბერში მოხვდა მას შემდეგ, რაც გავრცელდა ინფორმაცია ედგარ დეგას ექვსმილიონიანი ევროს ღირებულების ნახატის მოპარვის შესახებ.
ასგატა

ასგატა — სოფელი კვიპროსში, ლიმასოლის რაიონში, რომელიც მდებარეობს მონაგრულიდან 6 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 190 მეტრის სიმაღლეზე, ხეობის შუაგულში. იგი მიიჩნევა ლიმასოლის რაიონის ყველაზე აღმოსავლეთით მდებარე სოფლად, რომელიც ქალაქის ცენტრიდან 26 კმ-ითაა დაშორებული.

სახელწოდების წარმოშობა
სოფლის სახელის წარმოშობასთან დაკავშირებით რამდენიმე ვერსია არსებობს, თუმცა მათ შორის ორი ყველაზე მეტად გამორჩეულია.
სიმოს მენანდროსი წერს, რომ სახელი წარმოადგენს ლათინურ საფუძველზე შექმნილი შუა საუკუნეების დაბოლოება — -ს (რაც ნიშნავს მფლობელობას) და -ს კომბინაციას — ეს უკანასკნელი ადგილობრივი ტოპონიმია უმსხვილესი მიწათმფლობელისთვის.
კოსტას პირუსის ვერსიით, რომელიც სოფლის ერთ-ერთი უმსხვილესი ქველმოქმედი და ასგატიტონის ამერიკული ასოციაციის პრეზიდენტი იყო: „ასგატა დასახლებული იყო ისტორიული ეპოქის დასაწყისიდანვე, დიდი ხნით ადრე, სანამ კვიპროსში ატიკურ დიალექტს დორიული ჩაანაცვლებდა. აქედან გამომდინარე, ჩვენ შეგვიძლია უდავოდ დავამტკიცოთ, რომ ასგატას სახელი მომდინარეობს შემდეგი ორი დორიული სიტყვიდან: „“ და „“; „“ ძველ ბერძნულად ნიშნავს „მდე“, ხოლო „“ ნიშნავს „ფერმერს“. ამრიგად, თეორიის თანახმად, ძველი ასგატა დასახლებული იყო ფერმერებით, რომლებიც სოფლის მეურნეობის პროდუქციით ამარაგებდნენ ვაჭრებს“.

ასგატას ასოციაცია
ასგატას ასოციაცია დაარსდა 1934 წელს და ის ერთ-ერთი უძველესი კვიპროსული ასოციაციაა ამერიკის შეერთებულ შტატებში. ასოციაცია მიზნად ისახავს კვიპროსელი ამერიკელებისთვის ელინისტური კვიპროსული კულტურის შენარჩუნებას და თავისუფალი და გაერთიანებული კვიპროსის შექმნაში დახმარებას.
აპსიუ

აპსიუ — სოფელი კვიპროსში, ლიმასოლის რაიონში. იგი მდებარეობს გერასადან აღმოსავლეთით 2 კილომეტრში, ხოლო ქალაქ ლიმასოლიდან 20 კილომეტრის დაშორებით.

ისტორია
ფრანგი ისტორიკოსის, ლუი დე მას ლატრის თანახმად, აფსიუ იმ სოფელთა რიცხვს მიეკუთვნებოდა, რომლებიც დიდ კომანდერიას ექვემდებარებოდნენ. ისტორიულ წყაროებში ასევე მოხსენიებულია სოფლის ღვთისმშობლის ეკლესია, რომელიც 1740 წელს აშენდა. გარდა ამისა, თემის ადმინისტრაციულ საზღვრებში შედის პანაგია ამირუსის მონასტერიც.

ეკონომიკა
მოპოვებითი მრეწველობა
აფსიუს ტერიტორიაზე წარსულში რამდენიმე მაღარო და კარიერი მოქმედებდა, თუმცა დღესდღეობით არცერთი მათგანი აღარ ფუნქციონირებს. აქ მდებარეობდა პირიტის (1934–1954 წწ.) და ქალკოპირიტის საბადოები. სოფელში ასევე იყო თიხა-მიწის ორი კარიერი: ერთი გამოიყენებოდა კრამიტისა და აგურის წარმოებისთვის, ხოლო მეორე ფილებისა და კერამიკული ჭურჭლის დასამზადებლად.
ავდიმუ

ავდიმუ — პატარა სოფელი კვიპროსის სამხრეთ სანაპიროზე, რომელიც ნაწილობრივ მდებარეობს ბრიტანეთის ზღვისიქითა ტერიტორიის — აკროტირისა და დეკელიის ფარგლებში. 1974 წლამდე იგი დასახლებული იყო უმეტესად კვიპროსელი თურქებით, თუმცა თურქეთის შეჭრის შემდეგ კვიპროსელმა თურქმა მაცხოვრებლებმა მოახდინეს ევაკუაცია ჩრდილოეთით. ჩრდილოეთიდან დევნილმა კვიპროსელმა ბერძნებმა, რომლებიც იძულებით იყვნენ ევაკუირებულნი, ჩაანაცვლეს კვიპროსელი თურქი მაცხოვრებლები.

ისტორიულად სოფლის შემოსავლის მთავარ წყაროს სოფლის მეურნეობა წარმოადგენდა, ძირითადად ადგილობრივი ვაზის, ზეთისხილისა და კარაბის (რქის ხის) პლანტაციები. თუმცა, ახალგაზრდა თაობები გადადიან „თეთრსაყელოიანთა“ დასაქმებაზე ახლომდებარე ქალაქ ლიმასოლში.
მარიკა სამანიშვილი

მაია (მარიკა) სამანიშვილი (დ. 24 ივლისი, 1958, ქუთაისი) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1990). საქართველოს ღირსების ორდენის კავალერი (2003).

ბიოგრაფია
1979 წელს დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი. 1979 წლიდან ქუთაისის თეატრის მსახიობია. მის მიერ შესრულებული როლებიდან აღსანიშნავია: ნანი (გ. ბათიაშვილის „ვალი“), მარტირიო (ფ. გარსია ლორკას „ბერნარდა ალბას სახლი“), რუქაია (ალ. სუმბათაშვილი „ღალატი“), მონიკა (ფ. დიურენმატის „ფიზიკოსები“), ჟენია (ბ. ვასილიევის „განთიადი კი აქ წყნარია“), ყამარი (შ. შამანაძის „ღია შუშაბანდი“), მაია (აკ. გეწაძის „წმინდანები ჯოჯოხეთში“); ირინკა, მეგი, ნია (ლ. თაბუკაშვილის „შენკენ მავალი გზები“, „ათვინიერებენ მიმინოს“, „მერე რა, რომ სველია, სველი იასამანი“), ცეზონია (ალბერ კამიუს „კალიგულა“), ლამზირა (ო. იოსელიანის „გამოქვაბულში“), მარკიზა (რ. გაბრიაძის „მარშალ დე ფანტიეს ბრილიანტები“), ნუნუ ექიმი, მერი (ნ. დუმბაძის „საბრალდებო დასკვნა“, „მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი“), კესო (ი. ჭავჭავაძის „ოთარაანთ ქვრივი“), მზეთვალა (ლ. გოთუას „დავით აღმაშენებელი“) და სხვა. თეატრალურ სარდაფში განასახიერა ქალი (კობო აბეს „ქალი ქვიშაში“), თავისუფალი თეატრის მონოსპექტაკლში — ემილი დიკენსონი (უ. ლიუსის „ამჰერსტის მშვენება“).

მარიკა სამანიშვილი გადაღებულია კიმოფილმებში: „თბილისი და თბილისელები“ (გოგონა), სატელევიზიო ფილმში „ჯერ შეიცადეთ“ (დეზი), „ჩემი ცოლის დაქალები“ (მადონა), „ბამბაზიის სამოთხე“ (ელენე).

2018 წელს ქუთაისში, დრამატული თეატრის წინ მარიკა სამანიშვილის ვარსკვლავი გაიხსნა.

ჯილდოები და აღიარება
1990 : საქართველოს დამსახურებული არტისტი
2003 : ღირსების ორდენი
ვერიკო ანჯაფარიძის სახელობის პრემია
სკს-ექსპედიცია 41

სკს-ექსპედიცია 41 — საერთაშორისო კოსმოსური სადგურის 41-ე ექსპედიცია. ის დაიწყო 2014 წლის 10 სექტემბერს, სოიუზ -12-ის დოკიდან გამოსვლით, რითაც ექსპედიცია 40-ის ეკიპაჟი დედამიწაზე დააბრუნეს.

ექსპედიცია დასრულდა სოიუზ -13-ის დოკიდან გამოსვლით 2014 წლის 10 ნოემბერს. ექსპედიცია 41-ის ეკიპაჟის დარჩენილი წევრები შეუერთდნენ ექსპედიცია 42-ს.

ეკიპაჟი
ექსპედიცია 40-ის ეკიპაჟის წევრები იყვნენ:
დორა (კვიპროსი)

დორა — სოფელი კვიპროსში, ლიმასოლის რაიონში, რომელიც მალიიდან სამხრეთ-დასავლეთით 6 კილომეტრში მდებარეობს. ზღვის დონიდან 600 მეტრზე მეტ სიმაღლეზე გაშენებული დორა ორ მდინარეს ჰასა და დირიზოს შორის „იზრდება“. ისტორიული წყაროების მიხედვით, აღნიშნული დასახლება თურქების მიერ განხორციელებულ თანმიმდევრულ თავდასხმებამდეც არსებობდა. ამჟამად სოფელი გადაჭიმულია კორდილასის მთის კალთებზე. ამბობენ, რომ ეს მთა ფორმით ძველკარიელთა თავსაბურავს წააგავს, რაც, შესაძლოა, სიმბოლურად უკავშირდებოდეს დორას პირველ მოსახლეებს დორიელებს, რომლებიც კვიპროსზე მცირე აზიიდან, კერძოდ კი კარიის მხრიდან მოვიდნენ.

სიმაღლე
დორა ზღვის დონიდან 616 მეტრ სიმაღლეზე მდებარეობს. სოფლის ტერიტორიაზე მდებარე მთის, როკ-დორას სიმაღლე კი 730 მეტრს აღწევს.

ისტორია
სავარაუდოდ, სოფელი ამ რეგიონში არსებული სხვა უძველესი დასახლებების დაშლის შედეგად ჩამოყალიბდა, რომელთა ნაშთებიც სხვადასხვა ადგილას არის აღმოჩენილი. ისტორიულ წყაროებში სოფლის შესახებ ყველაზე ადრეული წერილობითი ცნობები ფრანკთა ბატონობის პერიოდს განეკუთვნება. ლუი დე მას ლატრის თანახმად, დორა წარმოადგენდა სამეფო მამულს, რომელიც მეფე ჯეიმზ -მ თავის პირად ექიმს, დიდგვაროვან გაბრიელ ჯენტილეს უბოძა. ჯენტილეს გარდაცვალების შემდეგ, დედოფალმა ეკატერინე კორნარომ სოფელი ფილიპ პოდოკატაროს გადასცა.
დოროსი (კვიპროსი)

დოროსი — სოფელი კვიპროსში, ლიმასოლის რაიონში, რომელიც მონაგრიდან ჩრდილოეთით 1 კილომეტრში მდებარეობს.

სოფელი გაშენებულია 470 მეტრის სიმაღლის ბორცვზე. იგი თითქმის შეუმჩნეველია, რადგან გარშემორტყმულია ნუშის ხეებითა და ვენახებით. დოროსი ლიმასოლიდან 25 კილომეტრითაა დაშორებული და ტროოდოსის მთებისკენ მიმავალი მთავარი გზის მარცხენა მხარეს მდებარეობს.

სახელწოდება „დოროსი“ უკავშირდება ძველბერძნულ სიტყვას , რაც ტყეს ნიშნავს. სოფლის დაახლოებით 150 მცხოვრები ძირითადად ფერმერობითაა დაკავებული ისინი უვლიან პირუტყვს და ხილის ბაღებს.

ისტორია
2002 წლის ივლისის დასაწყისში სოფელში აღმოაჩინეს უძველესი სამარხი, რომელიც სიძველეთა დეპარტამენტს გადაეცა.

ისტორიკოსი ფლორიო ბუსტრონიუსი აღნიშნავს, რომ 1464-1468 წლებში დოროსი, როგორც ფეოდი (სამფლობელო), ფილიპ პოდოკატაროს გადაეცა. თუმცა, გიორგი ბუსტრონიუსის ცნობით, რამდენიმე წლის შემდეგ სოფელი პოდოკატაროს ჩამოართვეს. ვენეციურ რუკებზე სოფელი მოხსენიებულია სახელწოდებით .
ეფთაგონეია

ეფთაგონეია — სოფელი კვიპროსში, ლიმასოლის რაიონში, რომელიც კელაკიდან ჩრდილოეთით 4 კილომეტრში მდებარეობს. იგი ქალაქ ლიმასოლიდან 28 კილომეტრითაა დაშორებული.

სოფელი გაშენებულია პაპუცას მთის ძირში, ნახევრად მთიან ზონაში და მიეკუთვნება პიცილიას გეოგრაფიულ რეგიონს. იგი ესაზღვრება ლიმასოლის რაიონის სოფლებს: არაკაპასს, კელაკის, აკაპნუს და ასევე ლარნაკის რაიონის სოფლებს მელინისა და ორას.

ეტიმოლოგია
სოფლის სახელწოდება რთული სიტყვაა და ორი ბერძნული სიტყვისგან შედგება: „ეპტა“ ( — შვიდი) და „გონია“ ( — კუთხე). იმის შესახებ, თუ რატომ ეწოდა სოფელს ეს სახელი, ორი ვერსია არსებობს:

რეგიონის ტერიტორიის ფორმირება მრავალი კუთხით ხასიათდება.
სოფელს წარსულში შვიდი უბანი ჰქონდა.

ისტორია
ეფთაგონეის შესახებ ყველაზე ადრეული წერილობითი ცნობები ფრანკთა ბატონობის ხანით თარიღდება. იგი იყო ერთ-ერთი მამული, რომელსაც კვიპროსზე ტამპლიერთა ორდენი (ტაძრის რაინდები) ფლობდა. ორდენის დაშლის შემდეგ სოფელი ჰოსპიტალიერთა ორდენის (იოანიტების) კონტროლქვეშ გადავიდა, რომელთა შტაბ-ბინაც კოლოსის ციხესიმაგრეში მდებარეობდა. ამგვარად, ეპტაგონია „დიდი კომანდერიის“ ნაწილი გახდა.
ფოინი

ფოინი — სოფელი კვიპროსში, ტროოდოსის მთებში. სოფელი განსაკუთრებით ცნობილია თავისი ტრადიციული მეთუნეობით (კერამიკით). მის მახლობლად მდებარეობს დაბა კატო პლატრესი.

ბუნება
ტროოდოსის მწვერვალებიდან მომავალი მრავალი ნაკადული პირდაპირ სოფლის ცენტრში იყრის თავს. ფოინი მდებარეობს მდინარე დიარიზოსის სათავეებთან. ამ მდინარის ერთ-ერთი წყარო სწორედ ფოინიშია, ხოლო მეორე სოფელ კამინარიაში.

ფოინის ველური ბუნება მდიდარი ფლორითა და კვიპროსისთვის დამახასიათებელი ფაუნით გამოირჩევა. ტერიტორია ძირითადად დაფარულია ფიჭვნარით, ვერხვებითა და კედრებით. მდინარის ნაპირებთან კი გვხვდება სეზონური ყვავილების ფართო სპექტრი, მათ შორის ველური ვარდები.
გერასა (კვიპროსი)

გერასა — სოფელი კვიპროსში, ლიმასოლის რაიონში, რომელიც პარამიტადან ჩრდილოეთით 5 კილომეტრში მდებარეობს.

ისტორია
გერასა იყო ერთ-ერთი იმ სოფელთაგან, რომლებიც დიდ კომანდერიას ეკუთვნოდა. ამ ტერიტორიების ადმინისტრაციული ცენტრი კოლოსის ციხესიმაგრეში მდებარეობდა.

რელიგია
სოფელში სამი ეკლესიაა. მათგან ორი წმინდა გიორგის სახელობისაა, რომელთაგან ერთი თემის მთავარ ტაძარს წარმოადგენს და იქ რეგულარულად ტარდება ღვთისმსახურება. მესამე ეკლესია კი მცირე ზომის სამლოცველოა (კაპელა), რომელიც მიქაელ მთავარანგელოზის სახელზეა აგებული.
ათენის აჯანყება (1909)

ათენის აჯანყება (1909) — ათენის გარნიზონის აჯნყება 1909 წლის 28 აგვისტოს. სათავეში ედგა ნაციონალისტური ორგანიზაცია „სამხედრო ლიგა“. აჯანყების მიზეზი გახდა საბერძნეთის მთავრობის გადაწყვეტილება, მხარი არ დაეჭირათ კრეტის პარლამენტისთვის კუნძულის საბერძნეთთან შერთების შესახებ. სამხედრო ლიგა ითხოვდა რეფორმების გატარებას და სამეფო საგვარეულოს წარმომადგენლების შეზღუდვას. აჯანყებას მხარი დაუჭირეს რეგიონებშიც. მეფე იძულებული გახდა დაეკმაყოფილებინა ლიგის ზოგიერთი მოთხოვნა.
ათენის საყოველთაო გაფიცვა 1943

ათენის საყოველთაო გაფიცვა 1943 — 1943 წლის თებერვალ-მარტში ათენში მომხდარი მესამე რაიხის ოკუპაციის საწინააღმდეგო საყოველთაო გაფიცვა. გაფიცვის მიზეზი გახდა გერმანიის საიდუმლო მითითება 30 იანვარს საბერძნეთის ქალაქების მოსახლეობის ბულგარეთში იძულებით სამუშაოზე გაყვანის შესახებ. 24 თებერვლის დემონსტრაციაში მონაწილეობდა 100 ათასზე მეტი ადამიანი, კიდევ უფრო დიდი დემონსტრაციები იყო 5 მარტს ათენსა და პირეოსში. დემონსტრანტების წინააღმდეგ გამოვიდა პოლიცია და საოკუპაციო ჯარები. გაფიცულებმა შტორმით აიღეს შრომის სამინისტრო და გაანადგურეს გასაგზავნთა სიები. გამოსვლები იყო სალონიკში, სპარტაში და სხვაგან. დაიღუპა 22 და დაიჭრა 200-ზე მეტი ადამიანი.შედეგად გერმანიის ხელისუფლებამ უარი თქვა გეგმაზე.
დიერონა

დიერონა — ნახევრად მთიანი სოფელი კვიპროსში, ლიმასოლის რაიონში, რომელიც მდებარეობს არაკაპასიდან 2 კმ-ით სამხრეთით, ტროოდოსის მთების წინამთებში.

ბოლო აღწერით, მოსახლეობა, 250 ადამიანზე ოდნავ მეტს შეადგენს.

სოფელი მდებარეობს კომანდარიის ზონის ღვინის მარშრუტებთან ახლოს, ზღვის დონიდან 461 მეტრის (1512.47 ფუტი) სიმაღლეზე.

აქ არის ვენეციური თაღოვანი დიერონას ხიდი, მთავარანგელოზ მიქაელის ეკლესია, მანდარინის ბაღები, კაკლის ხეები და ტყით დაფარული მთის პეიზაჟი.

სოფელი თანაბრადაა დაშორებული როგორც მთებიდან, ასევე ლიმასოლში მდებარე ამათუსის სანაპიროდან. იქ მოხვედრა მარტივადაა შესაძლებელი თანამედროვე ორზოლიანი გზით.

ახლომდებარე ვიკლაში მდებარეობს გოლფის და ე.წ ქანთრი კლუბი.
თბილისის დენდროლოგიური პარკი

თბილისის დენდროლოგიური პარკი — დენდროლოგიური პარკი თბილისის წყალსაცავის („თბილისის ზღვის“) მიმდებარე ტერიტორიაზე. გაშენდა 1956–1970 წლებში მეტყევე-ინჟინრის იოსებ ჩოდრიშვილის ინიციატივით 300 ჰა ფართობზე.

თბილისის დენდროლოგიური პარკის გაშენების დროს მსოფლიო პარკმშენებლობის პრაქტიკაში პირველად, გამოიყენეს დიდ ფართობზე 15–20-წლიანი 1 × 1 მ-ზე მიწისგუნდიანი ხეები და ბუჩქები, რომლებიც შემოიტანეს საქართველოს ყველა სატყეო მეურნეობიდან და კავკასიის ბოტანიკური ბაღებიდან. პარკში მსოფლიოს ყველა გეოგრაფიული სარტყლის 700-ზე მეტი სახეობის მცენარეა, მ. შ. წიწვოვნებიდან: ჩვეულებრივი უთხოვარი, კავკასიური სოჭი, ორნაკვთიანი გინკგო, ატლასისა და ჰიმალაის კედარი, ბიჭვინთისა და ელდარის ფიჭვი, მარადმწვანე სეკვოია და გიგანტური სეკვოიადენდრონი, ზეთისხილის ხეები და სხვ.; ფოთოლმცვენებიდან: ქართული მუხა და ქართული ნეკერჩხალი, რცხილაფოთოლა ძელქვა, აღმოსავლური წიფელი, ხეტიტა (ლირიოდენდრონი), ქვამუხა და სხვ. პარკი მდიდარი იყო სამკურნალწამლო მცენარეებით. ფუნქციონირებდა სანერგე და სასათბურე მეურნეობა. პარკში, წყალსაცავის სანაპიროსთან, არსებობდა „მეგობრობის ხეივანი“, სადაც საპატიო სტუმრები თავიანთი სახელობის ხის ნერგებს რგავდნენ.

1990-იან წლების კრიზისის დროს პარკი გაჩანაგდა. 2006 წელს საქართველოს სატყეო მეურნეობის სახელმწიფო დეპარტამენტის ბალანსზე არსებული თბილისის დენდროლოგიური პარკი დაცული ტერიტორიების შემადგენლობიდან ამოიღეს და ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს გადასცეს, 2011 წლის დეკემბერში კი თბილისის მუნიციპალიტეტის საკუთრება გახდა. 2021 წლისთვის პარკის ფართობი 160 ჰა-მდე იყო შემცირებული. ამავე წელს თბილისის მერიამ წარადგინა დენდროლოგიური პარკის რეაბილიტაციის პროექტი, რომელიც დაახლოებით 2 წელში უნდა დასრულებულიყო.
ჯოვანი ანდრეა ანსალდო

ჯოვანი ანდრეა ანსალდო (; 1584 – 18 აგვისტო, 1638) — იტალიელი მხატვარი, რომელიც ძირითადად გენუაში მოღვაწეობდა.

ცხოვრება
ანსალდო დაიბადა ვაჭრის ოჯახში, ვოლტრიში, რომელიც დღეს გენუის ნაწილია. სწავლობდა ორაციო კამბიასის ხელმძღვანელობით და შესაძლოა თანამშრომლობდა ბერნარდო სტროცისთან.

მისი მოსწავლეები იყვნენ ჯუზეპე ბადარაკო და ბარტოლომეო ბასი. ბარტოლომეო ბასის ზოგიერთი ნამუშევარი კვადრატული ტექნიკის გამოყენებითაა შექმნილი. ანსალდოს ერთ-ერთი შთამომავალი იყო ინოჩენცო ანსალდო პეშჩადან (12 თებერვალი, 1734 – 16 თებერვალი, 1816).

იგი გარდაიცვალა გენუაში და სავარაუდოდ დაკრძალულია ანუნზიატას ეკლესიაში.

შემოქმედება
ანსალდოს ნამუშევართა მხოლოდ მცირე ნაწილი არის დათარიღებული ან დოკუმენტურად დადასტურებული, თუმცა ბევრი მათგანი აღწერილია ადრეული ხელოვნებათმცოდნის, რაფაელო სოპრანის 1768 წლის ნაშრომში გენუელი მხატვრების, მოქანდაკეებისა და არქიტექტორების ცხოვრება და დღემდეა შემონახული. მისი შემოქმედება მოიცავს დაახლოებით 20-წლიან პერიოდს.

ანსალდოს სტილი ტიპურია საუკუნის დასაწყისის გენუის ეკლექტიზმისთვის და მასზე გავლენა მოახდინეს ისეთმა ფლამანდიელმა მხატვრებმა, როგორიცაა რუბენსი და ანტონი ვან დეიკი, ასევე მილანელმა ოსტატებმა — ჯოვანი ბატისტა კრესპი, ჯულიო ჩეზარე პროკაჩინი და პიერ ფრანჩესკო მაძუკელი (ილ მორაცონე).

ანსალოდმ გენუაში მდებარე ვასტატოს ყოვლადწმინდა ხარების ბაზილიკის გუმბათის ფრესკული დეკორაცია 1635–1638 წლებში, მის გარდაცვალებამდე ცოტა ხნით ადრე მოხატა. მისი მახარობლის ფრესკა ერთ-ერთი გამორჩეული ნამუშევარია. ამ ფრესკის დიდი მნიშვნელობა, რომელიც ასახავს მიძინების საიდუმლოს, იმაში მდგომარეობს, რომ ის გენუაში პირველი ჭეშმარიტად ბაროკოს სტილის ნამუშევარია.
არქიტექტურული პერსპექტივების რთული ურთიერთქმედების გზით, ფრესკა ასახავს ბერძნული ჯვრის გეგმის მქონე ეკლესიის ინტერიერს: მაღალი დრამის დონეზე ჩანს ოთხი წაგრძელებული ნავი. ფრესკაზე გუმბათის შიდა ნაწილში იხსნება ოთხი დიდი თაღი და ერთ-ერთი მათგანის მეშვეობით ღვთისმშობელი ზეცად მაღლდება, სადაც მას მამა ღმერთი ელის და მზადაა გვირგვინი დაადგას.

კომპლექსური ტექნიკის გამოყენებით, იგი ქმნის ბერძნული ჯვრის გეგმის მქონე ტაძრის ილუზორულ ინტერიერს, სადაც ღვთისმშობელი ზეცისკენ აღზევდება და მას გუმბათის ცენტრში ელოდება მამა ღმერთი.

ანსალდომ საკურთხევლის მოხატულობა აგრეთვე შეასრულა სეგოვიის კათედრალში. მისი ჯვრიდან გარდამოხსნა დაცულია გენუის ლინგვისტიკის აკადემიაში.
მიქელანჯელო ანსელმი

მიქელანჯელო ანსელმი (; დაახლოებით 1492 – დაახლოებით 1554) — იტალიელი რენესანსისა და მანერიზმის მხატვარი, რომელიც ძირითადად პარმაში მოღვაწეობდა.

ბიოგრაფია
იგი, როგორც ჩანს, დაიბადა ტოსკანაში, ლუკაში დაიბადა, თუმცა წარმოშობით პარმული ოჯახიდან იყო — ანსელმების გვარიდან, რომელსაც ლანგობარდული ფესვები ჰქონდა. დაახლოებით 1500 წელს გადავიდა სიენაში, სადაც პირველად 1511 წელს მოიხსენიება როგორც მხატვარი. იგი იყო ილ სოდომასა და დომენიკო ბეკაფუმის მოწაფე.

ის პარმაში დაახლოებით 1515 წელს გადავიდა. აქ მან დახატა რამდენიმე ფრესკა, მათ შორის სან ჯოვანი ევანგელისტას რამდენიმე დეკორაცია და დუომოს საკურთხეველი. დაახლოებით 1530 წელს მან დახატა ღვთისმშობელი წმინდა სებასტიანთან და წმინდა როხთან ერთად (ამჟამად დაცულია პარმის ეროვნულ გალერეაში).

მან დახატა ქრისტეს ნათლობის სცენა რეჯო-ემილიაში მდებარე სან-პროსპეროს ეკლესიისთვის. თავის თანამედროვე რონდანისთან ერთად მან დახატა ნარატიული ფრესკების სერია ღვთისმშობლის ცხოვრებაზე პარმაში, ორატორიო დელა კონჩეციონესთვის. ანსელმიმ ასევე დახატა „წმინდა ოჯახი წმინდა ბარბარესთან ერთად“ (დაახლ. 1540; ამჟამად პარმის ეროვნულ გალერეაშია დაცული).

1541 წელს მან პარმაში, სტეკატას ეკლესიის აფსიდა მორთო არა პარმიჯანინოს, რომელიც ოდესღაც ამ საქმეზე იყო დასაქმებული, არამედ ჯულიო რომანოს პროექტის მიხედვით. მან ასევე დახატა „მოგვთა თაყვანისცემა“, რომელიც ანსელმის გარდაცვალების შემდეგ ბერნარდინო გატიმ დაასრულა.
ელექტროვაგონშემკეთებელი ქარხანა

სააქციო საზოგადოება „ელექტროვაგონშემკეთებელი ქარხანა“, ყოფ. თბილისის ელექტროვაგონშემკეთებელი ქარხანა — რკინიგზის ტრანსპორტის ერთ-ერთი უძველესი საწარმო საქართველოსა და, ზოგადად, სამხრეთ კავკასიაში.

დაარსდა 1883 წელს როგორც ამიერკავკასიის რკინიგზის თბილისის მთავარი სახელოსნოები, რომელსაც საბჭოთა პერიოდში, 1926 წელს მიენიჭა იოსებ სტალინის სახელი და 1928 წელს გადაკეთდა ორთქლმავალვაგონშემკეთებელ ქარხანად. რკინიგზებზე ელექტრული წევის დანერგვასთან დაკავშირებით 1933 წელს ქარხაბაში ელმავლების შემკეთებელი საამქრო გაიხსნა (მის ბაზაზე შემდგომ შეიქმნა ახლანდელი „ელმავალმშენებელი“). 1933-1936 წლებში საწარმო დროებით გაყოფილი იყო 2 დამოუკიდებელ — ორთქლმავალშემკეთებელ და ვაგონშემკეთებელ ქარხნებად. მეორე მსოფლიო ომის დროს ქარხანა ამზადებდა სამხედრო საჭურველს.

1970 წელს საწარმომ პროფილი შეიცვალა — ორთქლმავლების ნაცვლად მთლიანად გადავიდა ელექტრომავლების შეკეთებაზე და ეწოდა თბილისის ელექტროვაგონშემკეთებელი ქარხანა. 1976 წლიდან დაიწყო მეტროპოლიტენის ვაგონების შეკეთებაც. საწარმო მთელ საბჭოთა კავშირში წარმოადგენდა რკინიგზის მოძრავი შემადგენლობის შემკეთებელ ერთ-ერთ ძირითად ინდუსტრიულ ბაზას. 1883–1983 წლებში აქ შეკეთდა 11 687 ორთქმავალი, 25 215 სამგზავრო ვაგონი, 103 268 სატვირთო ვაგონი, 249 ელმავალი, 1 353 ელექტროსექცია, 5 თბომავალი, მეტროპოლიტენის 60 ვაგონი და სხვ. 1974–1992 ქარხანაში ჩატარდა გენერალური რეკონსტრუქცია, განახლდა შენობა-ნაგებობები და დაზგადანადგარები. 1999 წელს საწარმო ჩამოყალიბდა სააქციო საზოგადოებად „ელექტროვაგონშემკეთებელი ქარხნის“ სახელწოდებით. მისი 100% კერძო საკუთრება გახდა. მომდევნო წლებში ქარხანაში მიმდინარეობდა სამგზავრო ვაგონების, ელექტრომატარებლების და სატვირთო ვაგონების კაპიტალურ-აღდგენითი შეკეთება-მოდერნიზაციის სამუშაოები, ასევე სატვირთო ვაგონების, მ. შ. ნავთობმზიდი ცისტერნების, ხორბალმზიდების, ნახევრადვაგონებისა და პლატფორმების მშენებლობა.

2000-იანი წლების შუა ხანებიდან საწარმოსთან და მის მართვასთან დაკავშირებით ხშირი იყო სამართლებრივი და ფინანსური დავები. 2008 წლიდან „ელექტროვაგონშემკეთებელი ქარხანა“ გაკოტრების რეჟიმში მუშაობდა. 2026 წლის აპრილის მდგომარეობით საქართველოს სტატისტიკური ბიზნეს-რეგისტრის მონაცემებით ელექტროვაგონშემკეთებელი ქარხანას აქვს არააქტიური ეკონომიკური სტატუსი.
ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (აბაშიძის 11)

ბათუმის საცხოვრებელი სახლი — ისტორიული ძეგლი საქართველოში, ბათუმში. სახლი გამორჩეულია საინტერესო საფასადო გადაწყვეტით, კარგი სამშენებლო ტექნიკითა და თავისი მასშტაბითა და პროპორციებით გამართულადაა ჩაწერილი ქუჩის განაშენიანებაში.

არქიტექტურა
ორსართულიანი შენობა საუკუნის დასაწყისშია აგებული. მისი პირველი სართული ფართო მართკუთხა ღიობებითაა დანაწევრებული. მასთან შედარებით მეორე სართული ბევრად მეტადაა დეკორატიულად გაფორმებული. ფასადი ამ დონეზე სიმეტრიულად ნაწევრდება, სადაც ცენტრალური ნაწილი უჭირავს კარ-სარკმელთა ოთხ ღიობს. მათ პროფილირებული საპირე შემოუყვებათ, ხოლო ზემოთ მცენარეულმოტივიან კრონშტეინებზე დაყრნობილი სანდრიკი ამშვენებთ. ამ ცენტრალური ნაწილის შუაში ლითონის აჟურულმოაჯირებიანი და წინფრიანი აივანია გადმოკიდული. ფასადის ეს ცენტრალური ნაწილი და შენობის კიდურა ნაწილები აივანზე გამომავალი მართკუთა ღიობებითაა დანაწევრებული. ეს ღიობები დეკორატიული შემკულობითაა აქცენტირებული. კერძოდ, ღიობი ფლანკირებულია ორი კანელურებიანი პილასტრით, რომლებსაც იონიური კაპიტელები ამშვენებთ, ეს ორი პილასტრი ზედა ნაწილში თარაზული, პროფილირებული ფრიზითაა გაერთიანებული, რომლის ქვეშაც ოვალურ ფორმაში მზის სხივების იმიტირების რელიეფური გამოსახულებაა მოცემული. თავის მხრივ ღიობთა ეს ერთგვარი პორტალი ჩაწერილია რუსტირებულ პილასტრებს შორის.
ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (მოედნის 3)

ბათუმის საცხოვრებელი სახლი — ისტორიული ძეგლი საქართველოში, ბათუმში. შენობა მნიშვნელოვანია ისტორიული განაშენიანების, ქალაქგეგმარებითი თვალსაზრისით.

არქიტექტურა
ორსართულიანი სახლი აშენებულია 1929 წელს. ის ქვითა და აგურითაა ნაშენი და მისი მთავარი, გრძივი ფასადი მოედნის მიმართულებით გამოდის. შენობის პირველი სართულის მარჯვენა ნაწილი სახეცვლილია. თავდაპირველი სახითაა დარჩენილი შენობის მარცხენა ნაწილი, სადაც ერთმანეთის გვერდითაა მოწყობილი ეზოში შემავალი გვირაბი და სადარბაზო. შესასვლელთა თაღოვანი ღიობები რუსტირებულია და საჭექი ქვებითაა აქცენტირებული. ამ ნაწილში ჯერ კიდევ შემორჩენილია სართულების გამმიკნავი პროფილირებული ფრიზი. შედარებით ხელუხლებლადაა მოღწეული შენობის მეორე სართული. კედელი მცირედ გამოწეული კანელურებიანი პილასტრებით ოთხ ნაწილადაა დაყოფილი. მარცხენა ორ სეგმენტში თითო განიერი, თაღოვანი ღიობია, ხოლო დანარჩენ ნაწილებში სამ-სამი, ვიწრო თაღოვანი ღიობებია. მათ გადანაკეცებიანი თავსართი ასრულებს და გადაბმულად მიუყვება ფასადის მთელს ზოლს. შენობას მთელ ფასადზე ლითონის აჟურულმოაჯირიანი აივანი გაუყვება. სახლი კბილანებიანი ლავგარდანითაა დასრულებული. სახლი და ასევე მის გვერდით, ი. ჭავჭავაძის №15-ში მდგარი სახლი მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ მოედნისა და ქუჩათა განაშენიანებაში,