iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მარტინ ვან ბურენი

მარტინ ვან ბურენი ( დ. 5 დეკემბერი 1782 — გ. 24 ივლისი 1862) — ამერიკის შეერთებული შტატების რიგით მე-8 პრეზიდენტი 1837–1841 წლებში. ენდრიუ ჯექსონის პრეზიდენტობის დროს იგი იყო აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტი (1833–1837) და სახელმწიფო მდივანი (1829–1831). 1829 წელს იყო ნიუ-იორკის შტატის გუბერნატორი. იგი იყო პირველი პრეზიდენტი, ვინც ბრიტანული (ე. ი. ინგლისელი, უელსელი, შოტლანდიელი ან ირლანდიელი) წარმოშობის არ იყო – მისი წინაპრები ნიდერლანდელები იყვნენ. ვან ბურენი იყო ერთადერთი აშშ-ის პრეზიდენტებს შორის ვისთვისაც ინგლისური მშობლიური ენა არ იყო, მისი მშობლიური ენა იყო ნიდერლანდური. იგი ასევე იყო პირველი პრეზიდენტი, ვინც აშშ-ის დამოუკიდებლობის დეკლარაციის მიღების შემდეგ დაიბადა და პირველი, ვინც ნიუ-იორკიდან იყო.

ვან ბურენი იყო ერთ-ერთი ცენტრალური ფიგურა თანამედროვე პოლიტიკური ორგანიზაციების განვითარების საქმეში. ენდრიუ ჯექსონის ადმინისტრაციაში მოღვაწეობის დროს იგი იყო წამყვანი ფიგურა ჯექსონის დემოკრატიის ორგანიზაციული სტრუქტურის მშენებლობაში, განსაკუთრებით ნიუ-იორკის შტატში. თუმცა, მისი პრეზიდენტობის დროს ქვეყანას ეკონომიკური სიძნელეები ჰქონდა. არუსტუკის უსისხლო ომის დროს მნიშვნელოვნად დაიძაბა ურთიერთობა ბრიტანეთთან და მის კოლონია კანადასთან. 1840 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში იგი ვიგების კანდიდატმა უილიამ ჰენრი ჰარისონმა დაამარცხა.

აშშ-ის ისტორიაში მხოლოდ მარტინ ვან ბურენი და თომას ჯეფერსონი იყვნენ სხვადასხვა დროს პრეზიდენტიც, ვიცე-პრეზიდენტიც და სახელმწიფო მდივანიც.
მარბლ არჩი

მარბლ არჩი — კარარას მარმარილოთი აშენებული მონუმენტი, რომელიც დგას სპიკერს კორნერთან ჰაიდ პარკში ოქსფორდ სტრიტის დასავლეთ ბოლოში.

თაღი აგებულ იქნა 1828 წელს არქიტექტორ ჯონ ნეშის მიერ. ნიმუშად აღებულ იქნა კონსტანტინეს თაღი რომში. თავდაპირველად იგი იდგა ბაკინგემის სასახლის შესასვლელთან მოლზე და რადგან სატრანსპორტო საშუალებებისათვის ძალზე ვიწრო აღმოჩნდა გადატანილ იქნა დღევანდელ ადგილზე.

არკა დგას ლონდონის ცნობილ ტაიბერნის სახრჩობელებთან ახლოს. იქ სადაც 1388-1793 წლებში ხდებოდა დამნაშავეთა საჯარო ჩამოხრჩობა.

მახლომდებარე მეტროპოლიტენის სადგური არკის სახელს „მარბლ არჩს“ ატარებს.
თოფქაფის სასახლე

თოფქაფის სასახლე ( — „სათოფე სასახლე“, ახლომდებარე კარიბჭის სახელით) მდებარეობს სტამბოლში (კონსტანტინეპოლი). იყო ოსმალეთის იმპერიის ადმინისტრაციული ცენტრი 1465–1853 წლებში. თოფქაფის სასახლის მშენებლობა სულთანი მეჰმედ -ის ბრძანებით დაიწყეს 1459 წელს, დასრულდა 1465 წელს. სასახლე მდებარეობს სარაგლიოს კონცხზე, ოქროს რქასა და მარმარისის ზღვას შორის, წარმტაცი ხედით ბოსფორზე. შედგება უამრავი მცირე ზომის შენობისა და ოთხი დიდი მოედნისაგან.

პირველი მოედანი მთელ სარაგლიოზეა გადაჭიმული და მაღალი გალავნითაა შემორტყმული. მთავარ ჭიშკარს ბაბ-ი-ჰიუმაიუნ (- - იმპერიული კარიბჭე) ჰქვია. თოფქაფის სასახლის გარდა პირველ მოედანზე ასევე საიმპერიო ზარაფხანა მდებარეობს (1727), ჰაგია ეირენეს ეკლესია და არქეოლოგიური მუზეუმი (მე-19 საუკუნე), ურიცხვ შადრევანთან, პავილიონთან და პარკთან (მათ შორის გულჰანის ბაღჩა, ყოფილი საიმპერატორო ვარდების ბაღი) ერთად.

სალამის დიდ კარიბჭეს მთავარი სასახლისკენ და მეორე მოედნისკენ მივყავართ. ეს მოედანი პარკია შემორტყმული სასახლის ჰოსპიტალით, საცხობით, მცველთა საგომით, საჯინიბოთი, საიმპერატორი ჰარამხანითა და სავეზიროთი ჩრდილოეთით, ხოლო სამზარეულოებით კი სამხრეთით.

ამაოებათა კარიბჭეს შევყავართ მესამე მოედანზე, რომელიც სასახლის შუაგულს წარმოადგენს - წარმტაც ბაღს გარს ერტყმის უმაღლესი პალატის დარბაზები , რომელშიც მოთავსებულია ოსმალეთის იმპერიის დროინდელი საუცხოო საგანძური, მცირე ჰარამხანა, რამდენიმე პავილიონი და აჰმედ -ის ბიბლიოთეკა ცენტრში.

მეოთხე მოედანი სულთანის პირადი ბაღი იყო და შედგება რამდენიმე პავილიონის, ბაღისა და ტერასისგან.

თოფქაფის სასახლეში ასევე არის მართლმსაჯულების კოშკი, წმინდა მანტიის პავილიონი, რომელშიც წინასწარმეტყველი მუჰამედის წმინდა ნივთებია და პირველი კალიფსი, სატახტო ოთახი ჰარამხანაში, რომელსაც სულთანი იყენებდა უცხო სტუმრებისა და ელჩების მისაღებად, ასევე მურად -ის აშენებული ბაღდადის პავილიონი მეოთხე მოედანზე.

1853 წელს სულთან აბდულმეჩითმა გადაწყვიტა თავისი რეზიდენცია ახლად აშენებულ და თანამედროვე დოლმაბაჰჩის სასახლეში გადაეტანა. ამჟამად თოფქაფი გადაკეთებულია იმპერიული ერის მუზეუმად და სტამბოლის ერთ-ერთ უმთავრეს ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს.

მიუხედავად იმისა, რომ სასახლეში თავის დროს მსოფლიოს უძლიერესი მმართველები ცხოვრობდნენ სხვა სამეფო სასახლეებისგან (შენბრუნის სასახლე და ექსტრავაგანტური ვერსალი) განსხვავებით ის გამოირჩევა ჰუმანური პროპორციებით, სადა ინტერიერითა და მიზნობრივი განლაგებით.
შიდა ლონდონი

შიდა ლონდონი — ეწოდება დიდი ლონდონის ცენტრალურ ნაწილს, რომელიც მოიცავს შემდეგ უბნებს : მოსახლეობა 2021 წლისთვის 3,535,700 ადამიანია.

ქემდენი,
სიტი ოვ ლონდონი
სიტი ოვ ვესტმინსტერი
გრინვიჩი
ჰაკნი
ჰემერსმით ენდ ფულემი
ისლინგტონი
კენსინგტონ ენდ ჩელსი
ლემბეთი
ლუიშემი
ტაუერ ჰემლეტსი
ვენდსუორთი

ეს უბნები 1889-1965 წლებში „დიდი ლონდონის“ დაარსებამდე ლონდონის საგრაფოს შეადგენდნენ. შიდა ლონდონის სატელეფონო კოდია 020-7-.
ჰაკნი

ჰაკნი  — ლონდონის უბანი ქალაქის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ლონდონის ერთ-ერთი უღარიბესი უბანია და ერთადერთი უბანი, რომელზეც მეტროპოლიტენი არ გადის.

ჰაკნის ფართობია 19,06 კმ², მოსახლეობა — 210.213 კაცი. აქედან : 54% — თეთრკანიანი, 24,7% — შავკანიანი, 8,6% — სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიელი და 1,2% — ჩინელი.

ჰაკნის უბნები
ცნობილი პიროვნებები
ნიკო მაკბრეინი
ჯეიმზ პარკინსონი
ტონი ბლეერი
დანიელ დეფო
ედგარ ალენ პო
სიდ ვიშიუსი
კენსინგტონი და ჩელსი

კინგსტონი და ჩელსი, კენსინგტონ-ენდ-ჩელსი — ლონდონის უბანი ქალაქის ცენტრის დასავლეთ ნაწილში.

„სამეფო უბანი“ ეწოდა იმის გამო, რომ იგი ინგლისის სამეფო სახლის კუთვნილება იყო და არ გაიცემოდა ვასალებზე. უბანი ბრიტანეთის ყველაზე მჭიდროდ დასახლებულ პუნქტს წარმოადგენს — 13.608 კაცი კმ²-ზე. მისი ფართობია — 12,13 კმ.², მოსახლეობა — 165.069 კაცი. აქედან 78,6% — თეთრკანიანი, 7,0% — შავკანიანი, 4,9% — სამხრეთაზიელი და 1,6% ჩინელი.

კენსინგტონი და ჩელსის უბნები
ღირსშესანიშნაობები
ჰაიდ-პარკი
კენსინგტონის ბაღები
ბუნების ისტორიის მუზეუმი
მეცნიერების მუზეუმი
ვიქტორიასა და ალბერტის მუზეუმი
ალბერტ-ჰოლი
სლოან-სტრიტი
საიმპერიო კოლეჯი
მუსიკის სამეფო კოლეჯი
ნოტინგ-ჰილი
გრანტ ვუდი

გრანტ ვუდი ( ; 13 თებერვალი, 1891 — 12 თებერვალი, 1942) — ამერიკელი ფერმწერი. დაიბადა ანამოსაში, აიოვა. მის ფერწერულ ტილოებზე ძირითადად შუადასავლეთის პროვინციელი ამერიკელებია ასახული.

ვუდის ყველაზე ცნობილია ნამუშევარია ფერწერული ტილო „ამერიკული გოთიკა“ (1930). ტილოზე გამოსახული ორი ადამიანი იყვნენ ვუდის და, ნან ვუდ გრაჰამი, და ოჯახის სტომატოლოგი, ექიმი ბაირონ მაკკიბი. კოტეჯი უკანა ფონზე მდებარეობს ელდონში, აიოვა. ნახატი პირველად გამოფენილ იქნა ჩიკაგოს ხელოვნების ინსტიტუტში სადაც მან $300-იანი პრიზი მიიღო. ნამუშევარმა მყისიერი აღიარება ჰპოვა მას შემდეგ რაც მისი შექმნის ისტორია მთელი ყვეყნის გაზეთებმა დაწერეს. ბოლო დროს ეს ნამუშევარი ხშირად სატირიზებულია კრიტიკოსთა მიერ, თუმცა ის მაინც რეგიონალიზმისა და ამერიკული ხელოვნების თვალსაჩინო ნიმუშად რჩება.

ვუდმა 1933 წელს მის მშობლიურ ქალაქთან სტოუნ სიტის ხელოვნების კოლონია დააფუძნა. თავის ნამუშევრებში ის რეგიონალიზმის დიდი პროპონენტი გახდა და ქვეყნის მასშტაბით ამ თემაზე ლექციებს კითხულობდა. ის ხელოვნებას ასწავლიდა აიოვას უნივერსიტეტში.

2004 წელს მისი დიზაინით შეიქმნა აიოვას შტატის ოცდახუთცენტიანი მონეტა.

რჩეული ნამუშევრები
ბერნჰარდ ვინდშაიდი

ბერნჰარდ ვინდშაიდი ( დ. 26 ივლისი, 1817, დიუსელდორფი — გ. 26 ოქტომბერი, 1892, ლაიფციგი) — გერმანელი იურისტი.

ვინდშაიდი სამართალმცოდნეობას ბერლინისა და ბონის უნივერსიტეტებში სწავლობდა. 1838 წელს დოქტორის ხარისხი მიენიჭა ბონის უნივერსიტეტში. 1847 წლიდან მოღვაწეობდა სხვადასხვა უნივერსიტეტებში პროფესორის თანამდებობაზე. კერძოდ, ბაზელში (1847-1852), გრაიფსვალდში (1852-1857), მიუნხენში(1857-1871), ჰაიდელბერგსა(1871-1874) და ლაიფციგში(1874-1892).
1874-1883 წლებში ვინდშაიდი იყო გერმანიის სამოქალქო სჯულდების პირველი სარედაქციო კომისიის წევრი. გერმანიის სამოქალაქო სჯულდების პროექტის პირველი ვარიანტზე მნიშვნელოვანი ზეგავლენა იქონია ვინდშაიდის „პანდექტური სამართლის სახელმძღვანელომ“. ვინდშაიდი არის საუკუნის მეორე ნახევარში განვითარებული ფიქციის თეორიის მიმდევარი, რომლის მიხედვითაც, იურიდიული პირი არის მოჩვენებითი სუბიექტი. ვინდშაიდი ასევე, იურიდიულ პირს მიაწერდა დელიქტუნარიანობას.
ორაკული

ორაკული (, — ვამბობ, ვთხოვ) — პიროვნება ან ინსტიტუტი, რომელიც წინასწარმეტყველების ან ბრძნული რჩევის წყაროდ აღიქმებოდა ძველ ბერძნებსა და აღმოსავლეთის კულტურებში; ხშირად სპირიტულ ხასიათს ატარებდა და შეუმცდარ ავტორიტეტად ითვლებოდა. ძველ სამყაროში ბევრმა ადგილმა მოიხვეჭა ორაკულისეული სიბრძნის გადმოცემის რეპუტაცია: ეს ადგილებიც ორაკულები ხდებოდა თავად იმ მჭევრმეტყველ პიროვნებებთან ერთად.

ორაკულები ცნობილი იყო ანტიკური ხანის ყველა ცივილიზაციისთვის. ჩინეთში ორაკულის ძალების გამოყენებას შანგის დინასტიამდე (ძვ. წ. 1600 - ძვ. წ. 1046) მივყავართ. ჩინგი („ცვლილებათა წიგნი“) ქრონოლოგიურად დალაგებულ ნიშანთა კრებულია, რომელიც ორაკულად გამოიყენებოდა იმ პერიოდში. გარდა ორაკულისა „ ჩინგს“ დიდი გავლენა ჰქონდა ჩინეთის ფილოსოფიაზე, ლიტერატურასა და სახელმწიფოებრიობაზე ჟუს დინასტიიდან მოყოლებული (ძვ. წ. 1122 - ძვ. წ. 256).

კლასიკურ საბერძნეთში უმთავრესი ორაკული - სიბილა (ან პითია) დელფოს აპოლონის ტაძარში იმყოფებოდა. ორაკულს მნიშვნელოვანი გავლენა ჰქონდა ბერძნულ კულტურაში; ბერძნები მას რჩევას ეკითხებოდნენ მნიშვნელოვანი წამოწყებების - ომების, კოლონიების დაფუძნების და ა.შ. განხორციელებამდე. ნახევრად ბერძნული ქვეყნები საბერძნეთის გარშემო, როგორებიცაა მაკედონია, ლიდია, ცარია და ეგვიპტეც კი დელფოს ორაკულის წინ ქედს იხრიდნენ. ლიდიის მმართველი კრესოსი დელფოს ორაკულს დაეკითხა რჩევას სპარსეთზე შეტევის წამოწყების წინ და ჰეროდოტეს მიხედვით ამგვარი პასუხი მიიღო: „შენ გაანადგურებ უდიდეს იმპერიას“. ირწმუნა რა, რომ პასუხი მისთვის სასარგებლო იყო, კრესოსმა სპარსეთს ომი გამოუცხადა, თუმცა საბოლოოდ საკუთარი იმპერია გაუნადგურდა.

ორაკულს, გადმოცემის თანახმად, სოკრატე საბერძნეთის უბრძენეს ადამიანად შეურაცხავს, რაც სოკრატეს ასე აუხსნია - ის ყველაზე ბრძენი იყო, ვინაიდან სხვებისგან განსხვავებით მხოლოდ თავად აღიარებდა საკუთარ უმეცრებას. საუკუნეში ორაკულმა (შესაძლოა ქრთამის მეშვეობით) გამოაცხადა, რომ ამიერიდან ღმერთი მას აღარ დაელაპარაკებოდა.

კრეტაზე მდებარეობდა მეორე მნიშვნელოვანი ორაკული, რომელიც აპოლონს ემსახურებოდა. მას საბერძნეთში ყველაზე ზუსტ ორაკულად თვლიდნენ.

ეგვიპტეში, ამონის ტაძარში იმყოფებოდა ორაკული, რომელსაც ბერძნები ზევსს უკავშირებდნენ. ალექსანდრე დიდს ერთხელ მოუნახულებია იგი და გადმოცემით ორაკულს ის ამონის ვაჟად შეურაცხავს, რასაც უფრო განუმტკიცებია ალექსანდრესთვის წარმოდგენა საკუთარი ღვთიური წარმოშობის შესახებ.

ტიბეტში ორაკულებს, ისევე როგორც წარსულში, ამჟამადაც მნიშვნელოვანი როლი უჭირავთ რელიგიასა და პოლიტიკაში. სიტყვა ორაკული ტიბეტელებისთვის მიუთითებს სულზე, რომელიც საჭიროებისამებრ მედიუმი ადამიანის სხეულში ისადგურებს. მედიუმები, ცნობილი არიან, როგორც კუტენი, რაც ფიზიკურ ბაზისს ნიშნავს. დალაი-ლამა, რომელიც გახიზნულია ტიბეტიდან და ჩრდილოეთ ინდოეთში ცხოვრობს, დღესაც ეკითხება რჩევას ნეჩუნგის ორაკულს, რომელიც ტიბეტის მთავრობის ოფიციალურ სახელმწიფო ორაკულად ითვლება. ტრანსისა და დასაკუთრების პროცესი მას სრულად აქვს აღწერილი წიგნში „თავისუფლება გადასახლებაში“.
ქსენოფობია

ქსენოფობია (ბერძნ. - „უცხოს შიში“, — ქსენოს — „უცხო“ და ფობოს — „შიში“) — უცხოს ან უჩვეულოს მიმართ შიში. ტერმინი ხშირად გამოიყენება უცხოელთა ან განსხვავებულ ადამიანთა მიმართ შიშის მინიშნებად. მაგ. რასიზმი ხშირად ქსენოფობიის ერთ-ერთ ფორმად განიხილება. მეცნიერულ ფანტასტიკაში ქსენოფობია უცხოპლანეტელთა ან არადედამიწური წარმოშობის საგანთა მიმართ შიშს ნიშნავს. ქსენოფობია ემყარება რწმენას, ცრუს ან ნამდვილს, რომ განხილვის სუბიექტი (ან ობიექტი) რაღაცით უცხოა.

არსებობს ფუნდამენტალისტურ-შოვინისტურ დოგმებზე დამყარებული რელიგიურ-კულტურული ქსენოფობია, როდესაც ერთი რელიგიური ჯგუფი განიცდის შიშს და სიძულვილს მისგან განსხვავებული რელიგიური ფასეულობების მქონე ადამიანთა მიმართ.

არსებობს რელიგიურ-ანთროპოცენტრისტული ქსენოფობია, რომელიც ამტკიცებს, რომ ადამიანთა რასა არის „ღმერთის“ მიერ შექმნილი უმაღლესი რასა, ხატი უზენაესი ძალისა, რომელსაც (თუ იგი დაიცავს მცნებებს) საიქიო ცხოვრებაში ელის ცათა სასუფეველში ნეტარება „ღმერთთან“, ხოლო ყველა სხვა ანთროპომორფული ჰუმანოიდური რასები (დემონები, უცხოპლანეტელები, დაცემული ანგელოზები, ნიფილიმები ე.ი. დაცემულ ანგელოზთა და ადამიანთა გენეტიკური და სულიერი ჰიბრიდები და ა.შ.) წარმოადგენენ სულის არმქონე და ცხონების პერსპექტივის არმქონე პრიმიტიულ და საშიშ, ბინძურ, „ღვთაებასთან“ დაპირისპირებულ ძალებს, რომელთაც არ აქვთ სიცოცხლის უფლება, არ შეუძლიათ „სამოთხეში“ მოხვედრა და რომელთათვისაც საუკეთესო შემთხვევაში გამზადებულია სამუდამო სატანჯველი ე.ი. ჯოჯოხეთი იგივე გეენა (ან ტარტაროზი). ქსენოფობიის ეს ტიპი ყველა არაადამიანურ სიცოცხლის ფორმას განიხილავს უღვთო და უსჯულო ბოროტ ძალად და სასიკვდილო საფრთხედ, რომელსაც შეუძლია ადამიანის გადაყვანა „ცხონების“ გზიდან „სულიერი დაღუპვის“ გზაზე. ქსენოფობიის ეს იდეური სისტემა ახდენს კულტურულ-რელიგიური იზოლაციონიზმის და ექსტრემისტული შოვინიზმის პროპაგანდირებას და აგიტირებას მასებში. ქსენოფობიის ერთ-ერთი ფორმაა – გნოსეოფობია ანუ უცხო ე.ი. ტრადიციული რელიგიური დოგმებისგან განსხვავებული (მეცნიერული, ფილოსოფიური და ა.შ.) ცოდნის პარანოიდალური და ისტერიული შიში.

ქსენოფობიაში ფობიის ორი ობიექტია. პირველია საზოგადოებაში მოსახლეობის გარკვეული ჯგუფი, რომელიც ამ საზოგადოების წევრად არ მიიჩნევა. ხშირად ესენი არიან ახალი იმიგრანტები, თუმცა ქსენოფობია შეიძლება მიმართული იყოს ამ საზოგადოებაში საუკუნეების განმავლობაში არსებული ჯგუფის წინააღმდეგაც. ამ ფორმის ქსენოფობია შეიძლება მიზეზი გახდეს ისეთი ძალადობრივი რეაქციებისა, როგორიცაა იმიგრანტთა მასობრივი დევნა, ან უარეს შემთხვევაში, გენოციდი.

ქსენოფობიის მეორე ფორმა ძირითადად კულტურულ განსხვავებებს ეყრდნობა და ფობიის ობიექტი კულტურული ელემენტებია, რომელიც საზოგადოების მიმართ უცხოდ მიიჩნევა. ყველა კულტურა გარე სამყაროს ზეგავლენის ქვეშ იმყოფება, თუმცა კულტურული ქსენოფობია ხშირად სპეციფიურია, მაგ. უცხო სიტყვათა სესხება ეროვნულ ენაში. ის იშვიათად იწვევს ადამიანთა წინააღმდეგ აგრესიას, თუმცა შეიძლება საფუძველი გახდეს პოლიტიკური კამპანიებისა კულტურული და ლინგვისური სიწმინდის დაცვისთვის.

ქსენოფობია მწვავე პრობლემა იყო პირველი და მეორე მსოფლიო ომების შემდეგ დასავლეთ ევროპასა და ამერიკაში, როდესაც დაბრუნებულ ომის ვეტერანებს სამსახურისა და საცხოვრებელი ადგილისთვის უცხოელებთან მოუწიათ კონკურენცია. მას შედეგად ამბოხი, რასობრივი კონფლიქტები და საერთო არასტაბილურობა მოჰყვა.
ფრიდრიხ II დიდი

ფრიდრიხ დიდი მეტსახელად ბებერი ფრიცი (; დ. 24 იანვარი, 1712, ბერლინი — გ. 17 აგვისტო, 1786, პოტსდამი) — პრუსიის მეფე და სამხედრო მოღვაწე, განათლებული აბსოლუტიზმის თვალსაჩინო წარმომადგენელი და გერმანული სახელმწიფოებრიობის ფუძემდებელი.

პრუსიის მეფე 1740 წლიდან 1786 წლამდე. ფრიდრიხის მეფობის 46 წელი იყო ჰოენცოლერნების დინასტიის წარმომადგენლის ყველაზე ხანგრძლივი მმართველობა. ფრიდრიხ დიდის ყველაზე დიდი მიღწევები იყო პრუსიის ჯარის რეორგანიზაცია, სამხედრო წარმატებები სილეზიის ომებსა და პოლონეთის დანაწილების დროს, ხელოვნების პატრონაჟი და განმანათლებლობის მხარდაჭერა. იგი იყო უკანასკნელი ჰოენცოლერნი, რომელიც ატარებდა ტიტულს მეფე პრუსიაში, რომელიც მან პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის ნაწილის ანექსიის შემდეგ შეცვალა პრუსიის მეფის ტიტულით. ფრიდრიხის მეფობის პერიოდში პრუსიამ გაზარდა საკუთარი ტერიტორია და ევროპის წამყვანი სამხედრო ძალა გახდა. მოგვიანებით გერმანელმა ერმა მას ფრიდრიხ დიდი და ზედმეტსახელად („ბებერი ფრიცი“) შეარქვეს.

ფრიდრიხი საკუთარ თავს „სახელმწიფოს პირველ მსახურად“ მიიჩნევდა და არის განათლებული აბსოლუტიზმის თვალსაჩინო წარმომადგენელი. მან სრულიად განაახლა და გაათანამედროვა პრუსიის ბიუროკრატიული და საჯარო სამსახურები, ხოლო იურიდიული სისტემის რეფორმის მთავარი გამოხატულება გახდა არა-არისტოკრატიული წარმომავლობის ადამიანების დაშვება მოსამართლეთა და სხვა მაღალ თანამდებობებზე. გამოირჩეოდა მიგრანტებისადმი კეთილგაწნყობით და რელიგიური შემწყნარებლობით, თუმცა, ამავე დროს, უშვებდა მკაცრ რეპრესიულ ზომებს, რომლებიც მიმართული იყო პოლონელი კათოლიკეების წინააღმდეგ. ფრიდრიხი პატრონაჟს უწევდა ხელოვნებასა და ფილოსოფოსებს, ასევე უშვებდა პრესის თავისუფლებას.

ითვლება გერმანული კულტურის დამახასიათებელი ფრაზის ' ავტორად.
ფრიდრიხ ვილჰელმ I (პრუსია)

ფრიდრიხ ვილჰელმ მეტასახელად "ჯარისკაცთა მეფე" (; დ. 14 აგვისტო, 1688, ბერლინი — გ. 31 მაისი, 1740, პოტსდამი) — "მეფე პრუსიაში" 1713-1740 წლებში ჰოენცოლერნების დინასტიის წარმომადგენელი. ფრიდრიხ -ის ძე, ფრიდრიხ დიდის მამა. საფუძველი ჩაუყარა პრუსიის მილიტარიზმს, გაზარდა ბიუროკრატიული აპარატი. ისტორიულ ლიტერატურაში ცნობილია სახელით „ფელდფებელი ტახტზე“.
ფრიდრიხ I (პრუსია)

ფრიდრიხ (; დ. 11 ივლისი, 1657, კენიგსბერგი — გ. 25 თებერვალი, 1713, ბერლინი) — ბრანდენბურგის კურფიურსტი ფრიდრიხ -ის სახელით 1688 წლიდან და პირველი „მეფე პრუსიაში“ 1701-1713 წლებში.

ბიოგრაფია
ფრიდრიხ დაიბადა ქალაქ კიონიგსბერგში ბრანდენბურგის კურფიურსტის ფრიდრიხ ვილჰელმისა და მისი მეუღლის ლუიზა ჰენრიეტა ორანელის ოჯახში. ვილჰელმი დაბადებიდანვე სუსტი ბავშვი და მისი გადარჩენის შანსები ძალიან დაბალი იყო, ამას ზედ დაერთო ერთი წლის ასაკში მომხდარი უბედური შემთხვევა, რომლის დროსაც იგი დამახინჯდა კიდეც. თუმც მისმა ორგანიზმა კრიზისი გადაიტანა და ფრიდრიხი გადარჩა. მამის გარდაცვალების შემდეგ იგი ბრანდენბურგის კურფიურსტი გახდა ფრიდრიხ -ის სახელით.

მან შეძლო თავისი 4 ნახევარძმისათვსი ჩამოერთმია მამის მიერ დატოვებული მემკვიდრეობები და ამით შეენარჩუბნებინა ქვეყნის ერთიანობა. 1707 წელს მან კიონიგსბერგში თავი მეფედ გამოაცხადა და სახელად „ფრიდრიხ “ მიიღო, ამასთანავე როგორც კალვინისტი იგი ნოშატელის ფიურსტადაც იქნა არჩეული.

მეფობის ტიტულის აღიარების სანაცვლოდ მან იმპერატორ კარლ -ს 2.000.000, ხოლო გერმანელ კლერიკალებს 600.000 ოქროს ტალერი გადაუხადა. გარდა ამისა ფრიდრიხი მოვალე იყო ესპანური მემკვიდრეობისათვის ომში კარლ -ის მხარეზე რამდენიმე ათასი ჯარისკაცი გამოეყვანა. ამასთანავე ფრიდრიხს უფლება არ ჰქონდა თავისი თავისათვის ეწოდებინა „პრუსიის მეფე“ (გერმ.: ), არამედ უნდა დაკმაყოფილებული ტიტულით „მეფე პრუსიაში“ (გერმ.: ), ვინაიდან მისი სამფლობელოების დიდი ნაწილი საღვთო რომის იმპერიის საზღვრებში არ იყო და პრუსიის მხოლოდ აღმოსავლეთ ნაწილს მოიცავდა. დასავლეთი ნაწილი (ე.წ. სამეფო პრუსია) პოლონეთის სამეფოს შემადგენლობაში იყო 1772 წლამდე.
მოჰამედ რეზა ფეჰლევი

მოჰამედ რეზა-შაჰ ფეჰლევი (; დ. 26 ოქტომბერი 1919, თეირანი, ირანი — გ. 27 ივლისი, 1980, კაირო, ეგვიპტე) — ირანის ბოლო შაჰი, ქვეყანას მართავდა 1941-1979 წლებში. ფეჰლევის დინასტიის მეორე და უკანასკნელი წარმომადგენელი. ხელისუფლებას ჩამოაშორეს ირანის ისლამური რევოლუციის შედეგად. შაჰი იძულებული იყო ემიგრაციაში წასულიყო და გარდაიცვალა კაიროში.

ბიოგრაფია
განათლება მიიღო ირანში და საზღვარგარეთ. 1938 წელს დაამთავრა სამხედრო აკადემია თეირანში. ტახტზე ავიდა 1941 წლის სექტემბერში, მამის რეზა-შაჰ ფეჰლევის გადადგომის შემდეგ. 1943 წელს ომი გამოუცხადა ფაშისტურ გერმანიას.

1953 წლის აგვისტოში, აშშ-ს ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტო-ს უშუალო ორგანიზებით, ოპერაცია "აიაქსი"-ს ფარგლებში დამხობილ იქნა პრემიერ-მინისტრი მოჰამედ მოსადეყის მთავრობა. შაჰი ემიგრაციიდან დაბრუნდა და ავტორიტარული მმართველობა დაამკვიდრა.

ირანის საიდუმლი პოლიციური სტრუქტურების ფორმირება დაიწყო 1955 წ. აშშ-ს სამხედრო ექსპერტებისა და სპეცსამსახურების სპეციალისტების ხელშეწყობით. ირანში თავისი „ექსპერტები“ გააგზავნა ასევე ისრაელმა, ერთ-ერთი მათგანი იყო პოლკოვნიკი იაკობ ნიმროდი. შაჰის ოფიცრები გადიოდნენ ინტენსიურ მომზადებას დიდ ბრიტანეთში, ისრაელში და აშშ-ში. „“-სა და „სავაქ“-ის მჭიდრო თანამშრომლობის შესახებ ინფორმაცია ფართოდ გახდა ცნობილი მხოლოდ 1970-იანი წლების მეორე ნახევარში .

1955 წლის მარტში, აშშ-ს არმიის პოლკოვნიკის მისია შეიცვალა ამერიკის „“-ს ინსტრუქტორებით (მისია შედგებოდა სულ 5 ოფიცერისგან, რომლებიც იყვნენ ექსპერტები ფარული ოპერაციებისა, ინფორმაციის ანალიზისა და კონტრდაზვერვის სფეროში). შაჰის სპეცსამსახურების ჩამოყალიბებაში დიდი წვლილი მიუძღვის ამერიკელ გენერალს გერბერტ ნორმან შვარცკოფს, რომელმაც „გაწვრთნა სავაქ-ის პერსონალის პირველი თაობა“ .

1956 წლის დეკემბერში შაჰმა და მისმა მთავრობამ გადაწყვიტა, რომ დადგა დრო ირანმა დააფუძნოს დაზვერვის ორგანიზაცია. „სავაქ“-ის შექმნის კანონპროექტი შემოღებულ იქნა მეჯლისის მიერ 1957 წლის 20 იანვარს, და შემდგომ სენატის მიერ დამტკიცდა.

1957 წელს აშშ-სა და ისრაელის სპეცსამსახურების დახმარებით შაჰმა დააარსა დაზვერვისა და სახელმწიფო უშიშროების სამსახური — სავაქი.
გერჰარდ შრედერი

გერჰარდ ფრიც კურტ შრედერი (; დ. 7 აპრილი 1944, მოსენბერგ-ვიორენი (დღ. ბლომბერგი), ჩრდილოეთი რაინ-ვესტფალია) — გერმანელი იურისტი და პოლიტიკური მოღვაწე, გერმანიის ბუნდესკანცლერი 1998-2005 წლებში. 1990-1998 წლებში იყო ქვემო საქსონიის მინისტრ-პრეზიდენტი. სოციალ-დემოკრატიული პარტიის თავმჯდომარე 1999-2004 წლებში.

ბიოგრაფია
ოფიციალური საიტი
მეგრული ენა

მეგრული ენა (მეგრ. მარგალური ნინა) — ქართველურ ენათა ოჯახის ზანურ ენათა ჯგუფის ენა. ამასთან, მეგრული და ლაზური უფრო ახლოსაა ქართულთან, ვიდრე თითოეული მათგანი — სვანურთან.

1989 წლის მონაცემებით, ქართულთან ერთად მეგრულს მშობლიურ ენად თვლის თითქმის 500 000 ქართველი, რომელთა უმრავლესობა საქართველოში სამეგრელოს მხარეში ცხოვრობს. მხარე შედგება ოდიშის ზეგნისა და კოლხეთის დაბლობისაგან შავი ზღვის სანაპიროდან სვანეთის მთებამდე ჩრდილო-აღმოსავლეთით და მდ. ცხენისწყლამდე აღმოსავლეთით. მეგრულენოვანი მოსახლეობის გარკვეული რაოდენობა (40 000-ზე მეტი ადამიანი) სახლობს აფხაზეთის მხარეშიც. მეგრულენოვანი მოსახლეობის საკმაოდ დიდი რაოდენობა (100 000 ადამიანზე მეტი) ცხოვრობს საქართველოს დედაქალაქში. აფხაზეთის კონფლიქტის შემდეგ, აფხაზეთიდან დევნილი მეგრულენოვანი მოსახლეობის ნაწილი (დაახლ. 50 000 ადამიანი) წავიდა რუსეთში და დღესაც იქ ცხოვრობს. იუნესკომ მეგრული შეიყვანა გაქრობის საშიშროების წინაშე მდგარი ენების სიაში.

მეგრული ქართული ანბანით იწერება და მასში იხმარება მხედრული ანბანის 33-ვე ასო-ბგერა, და აგრეთვე ყრუ ბგერა „ჸ„ (მაგ. ჸუდე - სახლი, ჸორადილი - დამპალი, ჸუჯი - ყური და ა.შ.) და ირაციონალური ხმოვანი „ჷ“; უძველესი შემორჩენილი ტექსტები ძირითადად ეთნოგრაფიული ლიტერატურაა. 1930-38 წლებში რამდენიმე გაზეთი, მათ შორის „ყაზაყიში გაზეთი“, „კომუნა“, „სამარგალოშ ჩაი“, „სამარგალოშ თუთუმი“, „მახორხალი“ იბეჭდებოდა მეგრულად. მოგვიანებით ენის აღორძინებისთვის გარკვეული სამუშაო ჩატარდა. ოთარ ქაჯაიას მიერ გამოიცა მეგრულ-ქართული ლექსიკონი და მეგრულ-გერმანული ლექსიკონი (ჰაინც ფენრიხთან ერთად). ასევე გივი ელიავას მიერ გამოიცა მეგრულ-ქართული ლექსიკონი. მეცხრამეტე საუკუნის 60-იან წლებში კაკა ჟვანიას მიერ ნათარგმნი და გამოცემულ იქნა „ვეფხისტყაოსანი“ მეგრულად. ლაშა გახარიას, გური ოტობაიას და გიორგი სიჭინავას მიერ გამოიცა წიგნები მეგრული პოეზიით. 2000 წელს გიორგი სიჭინავას რედაქტორობით დაიბეჭდა მეგრული ლიტერატურული „ჟურნალი ირიათონი“, ხოლო 2006 წელს გაზეთი „მაფშალია“, რომელსაც უძღვებოდა რამაზ კუპრავა.

ენის ისტორია
მეგრული ენა ყველაზე უფრო ახლოს დგას ლაზურთან, რომელსაც ისტორიული პროცესების გამო ბოლო 1000 წლის წინ გამოეყო.

ყველაზე ძველი მეგრული ტექსტების ჩანაწერი საუკუნეს ეკუთვნის. 1880 წელს პეტერბურგის უნივერსიტეტის პროფესორმა ალექსანდრე ცაგარელმა გამოაქვეყნა თავისი მეცნიერული ნაშრომი „მეგრული ეტიუდები“.

მეგრული ანბანი
ლექსიკა
გამარჯობა - გომორძგუა
ნახვამდის - ძირაფაშა(ხ)
მე/შენ/ის - მა/სი/თინა
დიახ, ჰო - ქო
არა - ვარ

რიცხვები

დიალექტური დიფერენციაცია
მეგრულის მთავარი დიალექტებია:
ზუგდიდი-სამურზაყანოს ან ჩრდილო-დასავლეთის დიალექტი
ზუგდიდი, ჯვარი, გალი, ოჩამჩირე
სენაკის ან სამხრეთ-აღმოსავლეთის დიალექტი
სენაკი, ჩხოროწყუ
მარტვილი-ბანძა
აბაშა
კომპიუტერი

კომპიუტერი — მოწყობილობა, რომლის დაპროგრამების მეშვეობით ხდება არითმეტიკული ან ლოგიკური ოპერაციის ავტომატური შესრულება. ვინაიდან ოპერაციების თანმიმდევრობა შეიძლება შეიცვალოს, კომპიუტერს შეუძლია ერთდროულად რამდენიმე მათგანის შესრულება.

როგორც წესი, კომპიუტერი შედგება სულ ცოტა, ერთი პასუხისმგებელი მოწყობილობისგან, რომელი, პროცესორისგან და კომპიუტერული მეხსიერების რამე სახის ფორმისგან. პროცესორი აწარმოებს არითმეტიკული და ლოგიკური ოპერაციების შესრულებას.მიმდინარეობების და კონტროლის მოწყობილობა ცვლის ოპერაციების თანმიმდევრობას შენახული ინფორმაციის თანახმად. პერიფერიული მოწყობილობებით ხდება ინფორმაციის მოპოვება გარე წყაროდან, შემდეგ კი - ოპერაციების შედეგების შენახვა და შემდგომი მოძიება.

მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში საომარი ოპერაციებისთვის გამოიყენებოდა მექანიკური ანალოგური კომპიუტერი. ამ პერიოდში შეიქმნა პირველი ელექტრონული ციფრული კომპიუტერები. თავდაპირველად ასეთი კომპიუტერი დიდი ოთახის ზომის იყო და მოიხმარდა ელექტროენერგიას, რომლის რაოდენობა უდრის დღევანდელი რამდენიმე ასეული პერსონალური კომპიუტერის მიერ მოხმარებულ ენერგიას.

თანამედროვე კომპიუტერები, რომლებიც ეფუძნება ინტეგრირებულ წრედებს, მილიონიდან მილიარდამდე უფრო მეტად უნარიანია, ვიდრე ადრეული მანქანები და იკავებენ მცირე სივრცეს. მარტივი კომპიუტერები თავსდება მობილურ მოწყობილობებში. მობილური კომპიუტერები იკვებება მცირე ზომის ბატარეებით. პერსონალური კომპიუტერები, სხვადასხვა სახით, წარმოადგენენ საინფორმაციო ეპოქის სიმბოლოს და იმას, თუ რას წარმოიდგენენ ადამიანები სიტყვა კომპიუტერის ხსენებისას. თუმცა, რაოდენობით ინტეგრირებული კომპიუტერები უფრო მეტია - ციფრული აუდიო პლეერებიდან საბრძოლო საფრენ ტექნიკამდე და სათამაშოებიდან ინდუსტრიულ რობოტებამდე.