iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სალვა კიირი

სალვა კიირი (; დ. 1 იანვარი, 1951) — სამხრეთი სუდანის პოლიტიკური მოღვაწე, ქვეყნის პირველი პრეზიდენტი, სუდანის განმათავისუფლებელი სახალხო არმიის ხელმძღვანელი, დინკას ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენელი. 2005-2011 წლებში ეკავა სუდანის პირველი ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობა.

თავისი პირველი ოფიციალური ვიზიტი საზღვარგარეთ განახორციელა ისრაელში 2011 წლის 20 დეკემბერს. ვიზიტის ფარგლებში შეხვდა პრემიერ-მინისტრ ბენიამინ ნეთანიაჰუს, პრეზიდენტ შიმონ პერესს, საგარეო საქმეთა მინისტრს ავიგდორ ლიბერმანს და თავდაცვის მინისტრს ეჰუდ ბარაკს. შეხვედრებზე განიხილეს საკითხი ისრაელში სამხრეთ სუდანის საელჩოს გახსნის შესახებ. ისრაელი იყო ქვეყანა, რომელმაც დამოუკიდებლობის გამოცხადებისთანავე 2011 წლის 9 ივლისს, სცნო ქვეყნის დამოუკიდებლობა და დაამყარა მასთან დიპლომატიური ურთიერთობა.
ემულგატორი

ემულგატორი (სურსათის ეტიკეტზე ხშირად აღნიშნავენ სიმბოლოთი) — ნივთიერება, რომელიც ხელს უწყობს ემულსიის წარმოქმნას და აგრეთვე ადიდებს მის მდგომარეობას. ემულგატორებია:საპონი, ჟელატინი და მრავალი სხვა, მათ შორის სინთეზური ნაერთები.

ემულგატორები საკვებდანამატების ერთ-ერთი ჯგუფია. მათი დამატების შედეგად შექმნილი ემულსიის საშუალებით საკვები ხდება გემრიელი, დიდხანს შენახვადი, პლასტიკური. - სიმბოლოთი აღნიშნული ემულგატორები დაშვებულია ევროკავშირში და აგრეთვე საქართველოშიც.
დედოფალი თეოფანია

ნეტარი დედოფალი თეოფანია — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენება ძვ.სტ. - 16 დეკემბერი (ახ. სტ. - 29 დეკემბერი). იგი დიდგვაროვანი მშობლების შვილი იყო. თეოფანია სიყრმიდანვე გამოირჩეოდა გულისხმიერებითა და ღვთისმოშიშებით. ამიტომაც ბიზანტიის იმპერატორმა ბასილი -მა (867-886 წწ.) თავისი მემკვიდრის - ლეონის მეუღლედ გამოარჩია, შემდგომში ბიზანტიის იმპერატორი ლეონ (886-912 წწ.)

ჯვრისწერიდან ცოტა ხანში ბასილი -ს ბოროტმა ენებმა მიუტანეს ამბავი, თითქოს მისი შვილი მის მოკვლას და ტახტის ხელში ჩაგდებას აპირებდა. იმპერატორმა დაიჯერა ეს ამბავი და თავისი შვილი, მეუღლესთან ერთად, საპყრობილეში ჩააგდო. ნეტარი თეოფანია მოთმინებით, ლოცვითა და მარხვით იტანდა განსაცდელს. სამი წლის მერე იმპერატორს გული მოუბრუნდა შვილზე და ის გაათავისუფლა.

ბასილი -სგარდაცვალების შემდგომ ტახტზე ლეონ ავიდა. თუმცა ნეტარი დედოფალი არ მოხიბლულა ძალაუფლებით. ის ძველებურად ლოცულობდა. ჭამდა მხოლოდ პურსა და გამხმარ მწვანილს. მთელ თავის ქონებას და ძვრფასეულობას ქვრივ-ობლებას და გლახაკებს ურიგებდა. მძიმე ავადმყოფობის შემდეგ ნეტარმა დედოფალმა მშვიდობით შეჰვედრა სული უფალს.
არმაზის წმინდა გიორგის ეკლესიის წარწერა

არმაზის წმინდა გიორგის ეკლესიის წარწერა — ძველი ქართული ასომთავრული წარწერა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ არმაზის წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიის სამხრეთ ფასადზე. დაზიანებული წარწერა აღმოაჩინა გიორგი ჩუბინაშვილის ხელმძღვანელობით ჩატარებულმა ექსპედიციამ 1935 წელს.

წარწერა
წარწერა რვა სტრიქონიანია:
ქ. სხ~ლთ
ა ღთისაჲ
თა მე გ
...
მმს~ხლნ დ...
ე წ~ჲ ეკ~სჲ რკ ა
პ~დ ჴლ~მწფსა
...სა

ანუ:
ქ. სახელით–
ა ღმრთისაჲ–
თა მე, გ[იორგი?]
[არმაზაელმან]
მამასახლისმან დ[ავიწყ]–
ე წმიდაჲ ეკლესიაჲ [ქ]რონიკონ[ს]ა
პ~დ, ჴელმწიფებასა
[გიორგის?]სა.

დათარიღება
წარწერა თარიღიანია. ქრონიკონი პ~დ = 84, რასაც ემატება 780. შესაბამისად წარწერა 864 წლით განისაზღვრება. ამ წელს დაუწყიათ ეკლესიის მშენებლობა.
წმინდა მარინი

წმინდა მოწამე მარინი — ქრისტიანული ეკლესიის წმინდანი. ხსენება ძვ.სტ. - 16 დეკემბერი (ახ. სტ. - 29 დეკემბერი). წმინდა მოწამე მარინი ეწამა რომში დაახლოებით 283 წელს. სხვა ცნობებით 217-218 წლებში. მან უარი განაცხადა წარმართული კერპებისათვის მსხვერპლის შეწირვაზე. შემდეგ ლოცვის ძალით შემუსრა ისინი. რისთვისაც ის უსჯულოებმა სასტიკად აწამეს, შემდეგ კი თავი მოჰკვეთეს.
ახალსოფლის ეკლესიის წარწერა

ახალსოფლის ეკლესიის წარწერა — ძველი ქართული ასომთავრული წარწერა, რომელიც თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალსოფლის ეკლესიის გალავანში ჩატანებულ ქვაზე აღმოჩნდა, დაახლოებით, - საუკუნეებისა.

წარწერა
წარწერა სამსტრიქონიანია:
† წ~ო მოწ~ო ბგრ~ტ ად~დე ბგ~რტ აფ...
თა მფ~ე და ად~ე სლი გრდ~ხტ დ~დ
ფსი წე~ ღთ~სა დკ~ბე თლ~ი ბტ~სი მწ~სა მრნ~ს

ანუ:
† წმიდაო მოწამეო ბაგრატ, ადიდე ბაგრატ აფ[ხაზ]–
თა მეფე და ადიდე სული გურანდუხტ დედ–
ოფლისაი წინაშე ღმრთისა, დაუტკბე თული ბაგრატისი მიწასა მირიანს.

დახასიათება
პალეოგრაფიული თვალსაზრისით წარწერა ხასიათდება იმით, რომ მასში ლ გრაფემა ნუსხურია (შდრ. ფიის წმინდა თევდორეს ეკლესიის წარწერა). ენობრივი თვალსაზრისით საყურადღებოა ისტორიული /აჲ/ დიფთონგის აი გრაფემათა მიმდევრობით გადმოცემა. გვხვდება საინტერესო ფრაზეოლოგიზმი: თუალისა დატკბობა.

დათარიღება
ექვთიმე თაყაიშვილი თვლიდა, რომ წარწერა ბაგრატ -ს მეფობის ხანით (1027–1072) თარიღდება. ა. ბაქრაძისა და ს. ბოლქვაძის აზრით, წარწერაში მოხსენიებული ბაგრატი ბაგრატ -ა. ისინი წარწერას 975–1014 წლებისად მიიჩნევენ. ნ. შოშიაშვილი ფიქრობს, რომ წარწერა საუკუნის ბოლო მეოთხედს განეკუთვნება.
დიდი ატენის ნათლისმცემლის ეკლესია

დიდი ატენის ნათლისმცემლის ეკლესია – ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიდი ატენის მახლობლად ატენის სიონის მოპირდაპირე მხარეს, მდინარე ტანის მარჯვენა ნაპირზე, მთის ტყიან ფერდობზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანის გარდამავალი პერიოდით.

ეკლესია დარბაზულია (7,3 4 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით. ეკლესიის თაღოვანი შესასვლელები სამხრეთით და დასავლეთითაა. ნახევარწრიულ აფსიდში ვიწრო სარკმელია. ასეთივე სარკმელია დასავლეთ კედელში. აფსიდში მოგვიანებით გაჭრილი ვიწრო თაღოვანი შესასვლელი (ამოქოლილია) ეკლესიას ჩრდილოეთ მინაშენთან აკავშირებდა. დარბაზი გადახურულია ცილინდრული კამარით. ლავგარდანი თაროსებრია, აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფასადებზე ჰორიზონტალური შემონაკეცები აქვს. ეკლესია მთლიანად იყო მოხატული. ფერადოვანი ლაქები შეიმჩნევა კამარაში, სარკმლის ჭრილში, შესასვლელის ლუნეტში.

მოხატულობის ფრაგმენტები შემორჩენილია საკურთხეველში და დარბაზის კედლებზე. საკურთხევლის მოხატულობა სამ რეგისტრად იყოფა. პირველ რეგისტრში (კონქში) წარმოდგენილი ვედრების კომპოზიცია გავრცობილი სქემისაა: მთავარი პერსონაჟების გარდა გამოსახულია ექვსფრდედები და ანგელოზები. მეორე რეგისტრში წარმოდგენილია მოციქულები. მესამე რეგისტრში გაირჩევა ეკლესიის მამათა მოწითალო-აგურისფერი აბრისები. საკურთხევლის სარკმლის წირთხლები შემკულია მცენარეული ორნამენტით. დარბაზის კედლებზე დარჩენილია სიუჟეტური კომპოზიციათა ფრაგმენტები: სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ მონაკვეთზე - ხარება; ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ მონაკვეთში, პეიზაჟის ფონზე - ანგელოზის ფიგურა. კამარაში კომპოზიციები გაყოფილია ვიწრო ორნამენტული ზოლით. კოლორიტში ჭარბობს ლაჟვარდოვანი ცისფერი, მოწითალო-აგურისფერი, მოწითალო-ოქროსფერი და ოქროსფერი ოქრა.
დიდი ატენის ღვთისმშობლის მცირე გუმბათოვანი ეკლესია

დიდი ატენის ღვთისმშობლის მცირე გუმბათოვანი ეკლესია ან ორბელიანების ეკლესია – ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიდი ატენის ცენტრში. სტილისტური ანალიზით თარიღდება - საუკუნეებით.

ჯვარგუმბათოვანი ეკლესია (7,2 7,9 მ) გეგმით წარმოადგენს მარტივ თანაბარმკლავიან ჯვარს. ნაგებია რიყის ქვით, ფასადებზე ზოგან გამოყენებულია მწვანე ტუფის ქვაც. შესასვლელები სამხრეთით და დასავლეთითაა. ეკლესიის სამი მკლავი სწორკუთხაა, მეოთხე, აღმოსავლეთისა, აფსიდით მთავრდება. გარედან მკლავების კედლები ქმნიან არათანაბარგვერდებიან ტრაპეციას. ყოველ მკლავში თითო სარკმელია, რვაწახნაგიანი გუმბათის ყელში - ოთხი. გუმბათის ყელის სიგანე, ჯვრის მკლავებთან შედარებით, ერთნახევარჯერ მეტია, რაც ზრდის გუმბათქვეშა კვადრატის სივრცეს. გუმბათქვეშა კვადრატიდან გუმბათის ყელზე გადასვლა ტრომპების ორი რიგით ხდება. აღმოსავლეთის ფასადზე საკურთხევლის ფანჯარა დასრულებულია თლილ ქვაში ამოკვეთილი ნალისებრი თაღით. სამხრეთ ფასადის ფრონტონზე, სარკმლის ორივე მხარეს, სიმეტრიულად, ორი საკმაოდ ღრმა ნახევარწრიული ნიშია. კარის დეკორირებულ ტიმპანში და ნიშებში მოგვიანებით მომწვანო ქვები ჩაუსვავთ. ქვებზე ამოკვეთილი წარწერები დაზიანებულია და მათი წაკითხვა შეუძლებელია. დასავლეთის ფასადის კარის ტიმპანზე ამოკვეთილია რელიეფური კომპოზიცია და ასომთავრული წარწერა: საფიქრებელია, რომ რატი ერისთავმა საუკუნეში განაახლა „სახლი ღმრთისაი“ და თავისი თავი აღმშენებლად გამოაცხადა. ამავე საუკუნეში გუმბათის ყელი მოუპირკეთებიათ მომწვანო ტუფით და ზედ წარწერაც ამოუკვეთიათ. გუმბათი გადახურულია კარგად გამოყვანილი ქვის ლორფინებით. დასავლეთის მინაშენი (5,7 3,9 მ), სამხრეთის კარის არქიტრავზე მოთავსებული მხედრული წარწერის თანახმად, 1870 წელს აუგია მღვდელს დავით დავიდოვს.

ორბელიანების ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
დიდი ატენის კვირაცხოვლის ეკლესია

დიდი ატენის კვირაცხოვლის ეკლესია – ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიდი ატენის დასავლეთ ნაწილში, სასაფლაოზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (7 5 მ), ნაგებია არაწესიერი ფორმის თლილი ქვით, ლავგარდნისათვის გამოყენებულია აგურიც. ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს ჩრდილოეთით და დასავლეთით. ორივე გარედან სწორკუთხაა, შიგნიდან თაღოვანი. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიულ აფსიდში, ერთი ვიწრო თაღოვანი სარკმელი და ორი პატარა კვადრატული ნიშია. დანარჩენ კედლებშიც თითო თაღოვანი სარკმელია. სამხრეთ სარკმელი მოგვიანებით გაუფართოებიათ და გადაუკეთებიათ. აფსიდის ორივე მხარეს, კედელში, პატარა აფსიდიანი სამკვეთლო და სადიაკვნეა. ორივე აღმოსავლეთით თითო ვიწრო სარკმელი აქვს. დასავლეთის შესასვლელის გვერდებზე და ჩრდილოეთ კედლოს აღმოსავლეთ ნაწილში თითო ოთხკუთხა ნიშია. საკურთხევლის ბაქანი დარბაზის იატაკიდან ორი საფეხურით არის ამაღლებული. დარბაზში და საკურთხეველში იატაკი კვადრატული აგურისაა. ეკლესია გადახურულია შეისრული ამარით. სახურავი კრამიტისაა, ორფერდა. აღმოსავლეთ კედლის ფრონტონის თავზე დაშენებულია გეგმით კვადრატული, ოთხივე მხარეს თაღებით გახსნილი პირამიდულსახურავიანი აგურის სამრეკლო. ეკლესიის ეზოს შემოვლებული ჰქონია სწორკუთხა გალავანი (შემორჩენილია ფრაგმენტები).
ატენის წარწერები

ატენის წარწერები — ძველ ქართულ ასმოთავრულ, ნუსხურ და მხედრულ წარწერათა ერთობლიობა, რომელიც გამოვლენილია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ატენის ტერიტორიაზე და ატენის ხეობაში. წარწერები აღმოჩენილია:
დიდი ატენის ნათლისმცემლის ეკლესიაში — იხ. ატენის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესიის წარწერა (დაახლოებით - სს.); მოხსენიებულია ვეჟან ატენელი მამასახლისი. მას აღუმართავს ჯვარი იოანე ნათლისმცემლის ეკლესიაში.
დიდი ატენის ღვთისმშობლის მცირეგუმბათიან ეკლესიაში — იხ. ატენის ღვთისმშობლის მცირეგუმბათიანი ეკლესიის წარწერა (დაახლოებით 982–989 წწ.); მოხსენიებულია კლდეკარის ერისთავი რატი, ლიპარიტის ძე. წარწერიდან ირკვევა, რომ ღვთისმშობლის ეკლესია რატი ერისთავს აუშენებია.
ატენის სიონში — იხ. ატენის სიონის წარწერები.
ამ წარწერებს, განსაკუთრებით კი ატენის სიონის წარწერებს, უდიდესი მნიშვნელობა აქვთ, როგორც ქართული პალეოგრაფიისა, სალიტერატურო ენის ისტორიისა და პოეზიის შესწავლის, ასევე შუასაუკუნეების საქართველოს ისტორიის რეკონსტრუქციის თვალსაზრისით.
ატენის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესიის წარწერა

ატენის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესიის წარწერა ან ვეჟან ატენელის წარწერა — ძველი ქართული ასომთავრული წარწერა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიდი ატენის ეკლესიიდან, დაახლოებით - საუკუნეებისა. წარწერა იპოვა ეკლესიაში, ჯვრის კვარცხლბეკზე ივანე ჯავახიშვილმა 1907 წელს.

წარწერა
წარწერა რვა სტრიქონიანია. ბოლოში მცირედ დაზიანებულია, მაგრამ შინაარსი კარგად იკითხება:
ესე ჯ~ი ქტ~სჲ მე ვეჟან ატნლ მხ~ლნ
აღვმართე შესავედრებელად და ს
აჴსრად სულისა ჩემისა და
ყ~ლთათჳს თავყუანისმცე
მელთა ქ~ტჲსთა ქ~ტე ყ~ლნი შეგ
ჳწყალენ ძ~თა ჯ~ია შ~ნჲთა ა~ნ
ი~ყნ და რ~თა აღმოიკითხოთ მე ვე
...ლი ლოცვას მ...ნე

ანუ:
ესე ჯუარი ქრისტეჲსჲ მე, ვეჟან ატენელ[მან] მამასახლისმან,
აღვმართე შესავედრებელად და ს–
აჴსრად სულისა ჩემისა და
ყოველთათჳს თავყუანისმცე–
მელთა ქრისტეჲსთა. ქრისტე, ყოველნი შეგ–
ჳწყალენ ძალითა ჯუარისა შენისაჲთა, ამენ,
იყავნ. და რომელთა აღმოიკითხოთ, მე, ვე[ჟან
ცოდვი]ლი, ლოცვას[ა] მო[მიჴს]ენე[თ].

დათარიღება
ივ. ჯავახიშვილი წარწერას ათარიღებს საუკუნის ბოლოთი, ან საუკუნით, ნ. შოშიაშვილი - საუკუნით.

დახასიათება
წარწერა საინტერესოა პალეოგრაფიული და ენობრივი თვალსაზრისით: ბ თავგახსნილია, ყ მხოლოდ ერთ შემთხვევაში არის თავგახსნილი.

ჲ ნახმარია /ი/-ს გამომხატველად: ქტ~სჲ. ქ~ტჲსთა უნდა გავხსნათ ასე: ქრისტეჲსითა, რაც წარმოადგენს იმის საფუძველს, რომ პირველი სტრიქონი ქტ~სჲ ქარაგმიანი ფორმა წავიკითხოთ როგორც ქრისტეჲსი. საინტერესოა აღვმართე, რაც მიღებულია აღვჰმართე ფორმისაგან ჰ-ს დაკარგვით. ეს წარწერა წარმოგვიდგენს ამ ტიპის ფორმებში ჰ-ს გაუჩინარების ყველაზე ადრინდელ ნიმუშს.

ამ წარწერაში, ისევე როგორც სხვა ეპიგრაფიკულ ძეგლებში, დასტურდება დაქარაგმების უაღრესად საინტერესო შემთხვევები: მხ~ლნ = მამასახლისმან, ძ~თა = ძალითა, ჯ~ია = ჯუარისა.

ვეჟან ატენელის წარწერის მონაცემები კიდევ ერთხელ გვარწმუნებენ, რომ საუკუნის ქართლის ცოცხალი მეტყველება ჰაემეტ ფორმებს უკვე აღარ იყენებდა.

მოსალოდნელი იყო:
აღჰუმართე
აღმოჰიკითხოთ
არის:
აღვმართე
აღმოიკითხოთ
დიდი ატენის წმინდა ბარბარეს ეკლესია

დიდი ატენის წმინდა ბარბარეს ეკლესია – ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიდი ატენის ჩრდილო-დასავლეთით, მაღალ მთაზე. თარიღდება განვითარებული ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (5,7 × 4,2 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია — მთლიანად ჩანგრეულია კამარა. სწორკუთხა შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. ნალისებრ აფსიდში ვიწრო სწორკუთხა სარკმელი და ორი ასეთივე ნიშია. სამხრეთ კედელშიც სწორკუთხა სარკმელია.
დიდი ატენის წმინდა გიორგის ეკლესია

დიდი ატენის წმინდა გიორგის ეკლესია – ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიდი ატენის ძველ უბანში. ასომთავრული წარწერის მიხედვით აგებულია 1060-1072 წლებში.

ეკლესია დარბაზულია (7,45 4,5 მ), ნაგებია ნატეხი და რიყის ქვით. დაზიანებულია ფასადები, სახურავი და ლავგარდანი. თაღოვანი შესასვლელი სამხრეთითაა. აფსიდის ღერძზე სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშია. სარკმელი სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილშიცაა. აფსიდის იატაკი, დარბაზის იატაკთან შედარებით, სამი საფეხურით მაღალია. დარბაზი გადახურულია ცილინდრული კამარით. სატრიუმფო თაღი თაროსებრ კაპიტელებს ეყრდნობა. კედლებს შიგნით გასდევს ქვის საფეხური. ეკლესია შელესილი ყოფილა. აღმოსავლეთ ფასადის სარკმელს ტუფის ქვის ნახევარწრიული თავსართი და სწორკუთხა არშია აქვს. ქვაზე ამოკვეთილია რამდენიმე ასომთავრული ასო. დასავლეთ ფასადის ფრონტონში ჩასმულ ქვაზე კი შვიდსტრიქონიანი, ძლიერ დაზიანებული ასომთავრული წარწერაა, რომლის მიხედვით ეკლესია აგებული უნდა იყოს ბაგრატ -ის მიერ. ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში შემორჩენილია თავდაპირველი თაროსებრი ლავგარდნის გადანაკეცი ხოლო სამხრეთ ფასადზე - ორი ლილვითა და წრეთარგით შედგენილი, გვიანდელი ლავგარდნის ფრაგმენტები.
ოქროიანთ საყდარი

ოქროიანთ საყდარი — ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიდი ატენის მახლობლად. ატენის სიონის ტაძრის ჩრდილო-დასავლეთით, მისგან 150 მეტრის დაშორებით, კლდის ქიმზე. შედგება ორი ერთმანეთზე მიდგმული ეკლესიისაგან. ეკლესიები თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ორივე ეკლესია ნაგებია ქვიშაქვის კვადრებით. თავდაპირველად ააგეს სამხრეთით მდგარი დარბაზული ეკლესია (3,9 2,7 მ). შენობის სწორკუთხა შესასვლელი ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, რომლის ჩრდილოეთით პატარა ნიშია. სატრიუმფო თაღი ნახევარწრიული ფორმისაა. მოგვიანებით კედლის ქიმი ხელოვნური ბაქნით გაზარდეს და სამხრეთის ეკლესიას ჩრდილოეთიდან მიუშენეს მეორე დარბაზული ეკლესია (5,3 3,8 მ), რომლის შებრტყელებული ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია. სარკმლის ორივე მხარეს, სხვადასხვა სიმაღლეზე, სამ-სამი ნიშია, სატრიუმფო თაღი შეისრული ფორმისაა.
ატენის ღვთისმშობლის მცირეგუმბათიანი ეკლესიის წარწერა

ატენის ღვთისმშობლის მცირეგუმბათიანი ეკლესიის წარწერა — ძველი ქართული წარწერა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიდი ატენის ღვთისმშობლის ეკლესიაზე, დაახლოებით, საუკუნის ნახევრისა. წარწერა, რომელიც კარგადაა შენახული, 1940 წელს იპოვა ლ. რჩეულიშვილმა. წარწერიდან ირკვევა, რომ ღვთისმშობლის ეკლესია რატი ერისთავს აუშენებია.

წარწერა
წარწერა თორმეტ სტრიქონიანია:
ქ~ე ადიდე ორსა
ვე ცხოვრებასა
აქა ჴორციელებ
რ და წ~ე შ~ნსა სოლ
იებრ რატ ერისთ
ავი ძე იგი ლპ~რტ
ერისთვისაი რ~ლნ
აღაშენა ესე სახ–
ლი ღ~თისაი და ბჭეი
ცათაი წ~ი ეკლესი
აი სალოცველად
სულისა მათისა

ანუ:
ქრისტე, ადიდე ორსა–
ვე ცხოვრებასა –
აქა ჴორციელებ–
რ და წ~ე შ~ნსა სულ–
იე(რე)ბრ რატ ერისთ–
ავი, ძე იგი ლიპარიტ
ერისთვისაი, რომელმან
აღაშენა ესე სახ–
ლი ღმრთისაი და ბჭეი
ცათაი – წმიდაი ეკლესი–
აი სალოცველად
სულისა მათისა

დახასიათება
წარწერაში გვხვდება აი, ეი გრაფემათმიმდევრობანი, რომლებიც გამოხატავენ /აი/, /ეი/ ხმოვანთკომპლექსებს (ერისთვისაი, ღმრთისაი, ბჭეი, ცათაი, ეკლესიაი). ეს მოვლენა ასახავს დამავალ დიფთონგთა ადგილას ორი სრული ხმოვნის ჩამოყალიბებას, რაც მოხდა ქართული ენის გავრცელების გარკვეულ არეალში.

ენობრივი თვალსაზრისით საყურადღებოა აგრეთვე: სალოცველად სულისა მათისა. ამ შემთხვევაში დამწერმა გამოიყენა პატივისცემის მრავლობითი. ეს სტილისტური ხერხი საუკუნიდან გვხვდება ქართულ წერილობით ძეგლებში.

დათარიღება
წარწერაში მოხსენიებულია კლდეკარის ერისთავი რატი, ლიპარიტის ძე, რომელსაც კლდეკარი (და შესაძლოა, ატენიც) ჩამოართვა ბაგრატ -მ. ამ ისტორიულ ცნობაზე დაყრდნობით, ნ. შოშიაშვილი წარწერას 982–989 წლებით ათარიღებს, რაც არსებითად ეთანხმება ლ. რჩეულიშვილისეულ დათარიღებას – საუკუნის ნახევარი. წარწერიდან ირკვევა, რომ ღვთისმშობლის ეკლესია რატი ერისთავს აუშენებია.
ბასილი I (ბიზანტია)

ბასილი მაკედონელი (დ. 811–836 წლებს შორის — გ. 29 აგვისტო, 886) — ბიზანტიის იმპერატორი 867-886 წლებში. ის იყო უბარალო გლეხების შვილი. თუმცა იზრდებოდა საიმპერატორო პალატებში. მან მოახერხა იმპერატორ მიხეილ -ის კეთილგანწყობის მოპოვება. რომელმაც იგი თანამმართველად დანიშნა. ამის შემდეგ მან მოაკვლევინა მიხეილ და გახდა იმპერიის ერთპიროვნული მმართველი. საფუძველი დაუდო მაკედონელთა დინასტიას ბიზანტიის იმპერიის ტახტზე.
მიხეილ III (ბიზანტია)

მიხეილ ლოთი (; დ. 19 იანვარი, 840 — გ. 23/24 სექტემბერი 867) — ბიზანტიის იმპერატორი 842–867 წლებში. ის ტრადიციის მიხედვით ითვლება ამორეული დინასტიის მესამე და უკანასკნელ წევრად.

ცხოვრება და მმართველობა
მიხეილი იყო იმპერატორ თეოფილესა და დედოფალ თეოდორას უმცროსი შვილი. ის მამამისმა თითქმის დაბადებისთანავე გამოაცხადა თანამმართველად. ხოლო დაბადებიდან 2 წლის ასაკში გახდა ერთპიროვნული იმპერატორი. მისი მცირე ასაკის გამო ქვეყნის მმართველობა დედამისის დედოფალ თეოდორას ხელში იყო. მისი მმართველობის პერიოდში ხატმებრძოლეობა საბოლოოდ აიკრძალა ბიზანტიის იმპერიაში. მის მიერვე თანამმართველად დანიშნულმა ბასილიმ 867 წელს მოაწყო მისი მკვლელობა და ტახტზე ავიდა, როგორც იმპერატორი ბასილი .
როკი მარჩიანო

როკი მარჩიანო (დ. 1 სექტემბერი, 1923, მასაჩუსეტსი — გ. 31 აგვისტო, 1969, აიოვა) — წარმოშობით იტალიელი ამერიკელი მოკრივე, მსოფლიო ჩემპიონი.

ბიოგრაფია
როკი მარჩიანო აშშ-ში, მასაჩუსეტსში დაიბადა. ჯერ კიდევ ბავშვი იყო, როდესაც ბიძამისმა კრივი ასწავლა, ხოლო მეორე მსოფლიო ომის დროს არმიის კლუბის სახელით გამოდიოდა. 1946 წელს მან შეიარაღებული ძალების სამოყვარულო შეჯიბრში გაიმარჯვა, მომდევნო წელს კი პროფესიონალი მოკრივე გახდა და გამარჯვებას გამარჯვებაზე აღწევდა.

მარჩიანო მძიმეწონოსან მოკრივეებს მიაკუთვნეს. მიუხედავად იმისა, რომ მოწინააღმდეგეთა უმეტესობაზე გაცილებით ნაკლებს იწონიდა, სიმტკიცისა და უხეში სტილის წყალობით 49 მატჩში 49-ჯერ გაიმარჯვა, აქედან 43 - ნოკაუტით. 1952 წლის სექტემბერში მარჩიანო მძიმეწონოსანთა შორის მსოფლიო ჩემპიონი გახდა და მაშინდელი ჩემპიონი - ჯერსი ჯო უოლკოტი მეცამეტე რაუნდში დასცა.

ტიტულის დაცვა მომდევნო წელს მარჩიანოს კვლავ უოლკოტთან შეხვედრისას მოუხდა. მან მოწინააღმდეგე პირველივე რაუნდში გამოთიშა პაექრობიდან და ჩემპიონობას 1956 წლამდე დაუმარცხებლად ინარჩუნებდა. 1969 წელს მარჩიანო ავიაკატასტროფაში დაიღუპა.
დედოფალი თეოდორა

მართალი დედოფალი თეოდორა ( — ღვთის საჩუქარი; დ. 815 — გ. 867) — ხატმებრძოლი იმპერატორის თეოფილეს მეუღლე იყო (830-842 წლებში). დაქვრივების შემდგომ შვილის მიხეილ -ის მცირეწლოვანების გამო 855 წლამდე ქვეყნის ფაქტობრივი მმართველი იყო. მისი ინიციატივით 842 წელს მოწვეული იქნა საეკლესიო კრება, სადაც ანათემას გადასცეს ხატმებრძოლები. საზეიმოდ აღდგენილი იქნა წმინდა ხატების თაყვანისცემა. ამ და სხვა ღვაწლისათვის მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ დედოფალი კანონიზებული იქნა წმინდანად.
იმრან ხანი

იმრან ხანი (დ. 5 ოქტომბერი, 1952) — პაკისტანელი პოლიტიკოსი, პაკისტანის კრიკეტის გუნდის ყოფილი კაპიტანი. პაკისტანი ეროვნული ასამბლეის წევრი 2002-2007 წლებში და 2013 წლიდან დღემდე. პაკისტანის პრემიერ-მინისტრი 2018 წლის 18 აგვისტოდან 2022 წლის 10 აპრილამდე.

ბიოგრაფია
იმრან ხანი კრიკეტის ხელოვნებას ჯერ პაკისტანში, ლაჰორში ეუფლებოდა, შემდეგ ინგლისში, ვუსტერში. ოქსფორდის უნივერსიტეტში სწავლისას კი, 1974 წელს, იქაური კრიკეტის გუნდის კაპიტანი გახდა. შემდეგ ვუსტერშირის და სასექსის გუნდებში თამაშობდა.

პაკისტანის ნაკრებში საერთაშორისო დებიუტი 1971 წელს ჰქონდა, 1982 წელს კი გუნდის კაპიტანი გახდა. მან თავისი ქვეყნისთვის 75-ჯერ ითამაშა და მსოფლიოში მესამე მოთამაშეა, რომელმაც 3 000 ქულაზე მეტი დააგროვა და 300 კარი აიღო. 1983 წელს მეორე მოთამაშე გახდა, ვინც მატჩში ასეული გააკეთა და ათი კარი აიღო. მაღალი ლიგის კრიკეტში მან 16 000 ქულა დააგროვა და 1 200 კარი აიღო.

იმრან ხანი ჯავედ მაინდადთან ერთად ერთადერთია, ვინც მსოფლიო თასის პირველ ხუთ გათამაშებაში მონაწილეობდა. ხანმა მსოფლიო თასის მატჩებში რეკორდული – 34 კარი აიღო.
ესოჯეს წმინდა გიორგის ეკლესია

ესოჯეს წმინდა გიორგის ეკლესია — მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელი ციხისძირიდან 2 კმ-ზე, მთაში, თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით. კომპლექსში შედის ეკლესია, კარიბჭე, სხვადასხვა დანიშნულების რამდენიმე ნაგებობა და გალავანი. ყველა ნაგებობა ნაშენია მოზრდილი ზომის ნატეხი ქვით.

ეკლესია დარბაზულია. დგას გალავნიანი ეზოს შუაგულში. ეკლესიას სამხრეთიდან გვიანდელი მინაშენი ეკვრის, რომელიც მასზე რამდენადმე მოკლეა. ეკლესიას შესასვლელი სმახრეთიდან, მინაშენიდან აქვს. მეორე კარი ამოშენებულია.

კარიბჭე ორსართულიანია გეგმით თითქმის კვადრატული. ჩართულია გალავნის აღმოსავლეთ კედელში. ძლიერ დაზიანებულია.

ეკლესიის დასავლეთით სხვადასხვა დანიშნულების ორი ნაგებობის ნაწილია შემორჩენილი. მესამე ნაგებობის ნანგრევები ეკლესიის სამხრეთ დასავლეთ კუთხესთანაა შემორჩენილი.

გალავანი გეგმით წრიულია. მის ჩრდილოეთ კედელში მოწყობილი ყოფილა ვიწრო შესასვლელი. მისგან მხოლოდ კვალია შემორჩენილი.
დანახვისის წმინდა გიორგის ეკლესია

}
| რელიგიური_წევრობა =საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =შიდა ქართლის მხარე
| რაიონი =გორის მუნიციპალიტეტი
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| ვებ-გვერდი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =დარბაზული
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = ადრინდელი შუა საუკუნეები
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი =41.891389
| გრძედი =44.118333
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
დანახვისის წმინდა გიორგის ეკლესია – ეკლესია შიდა ქართლში, ატენის ხეობაში. მდებარეობს გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ გარდატენის სამხრეთ-დასავლეთით 7 კილომეტრზე, დანახვისის მთის წვერზე (1641 ზ. დ., თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე).

ეკლესია არქეოლოგიურად შეუსწავლელია. თარიღდება ადრინდელი ფეოდალური ხანით. ვახუშტი ბატონიშვილის ( ს.) ცნობით: „დანახვისი დგას მაღალს მთასა ზედა, ეკლესია წმიდის გიორგისა, მჭურეტი ქართლისა“.

ეკლესია დარბაზულია (6 3,6 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით. შიგნიდან თაღოვანი, გარედან არქიტრავით გადახურული შესასვლელი სამხრეთითაა. ნალისებრი აფსიდის ღერძზე შიგნიდან თაღოვანი და გარედან ოთხკუთხა სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო ოთხკუთხა ნიშია. ერთი ოთხკუთხა სარკმელი სამხრეთ კედლის ზედა ნაწილშიცაა. ეკლესიას სამხრეთით მთელ სიგრძეზე ეკვრის მინაშენი, რომლის დასავლეთ ნაწილში შემორჩენილია კამაროვანი გადახურვის კვალი. მინაშენის შესასვლელი სამხრეთითაა, ეკლესიის შესასვლელის პირდაპირ. ეკლესიას სამხრეთით და აღმოსავლეთით მცირე ზომის ხელოვნური ბაქანი აქვს. დასავლეთ ფასადზე, კედლის გასამაგრებლად, მიშენებულია თვალური კონტრფორსი.