iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ომი (მდინარე)

ომი — მდინარე რუსეთში, დასავლეთ ციმბირში, მიედინება ომსკის და ნოვოსიბირსკის ოლქებში, ირტიშის მარჯვენა შენაკადი.

გეოგრაფია
სათავე მდებარეობს ვასიუგინის ვაკეზე, სათავეს იღებს ტბა ომსკოედან, რომელიც მდებარეობს ვასიუგინის ჭაობებში. შემდეგ მიედინება ბარაბინსკის დაბლობზე დასავლეთის მიმართლებით. ქალაქ ომსკთან მარჯვენა მხრიდან უერთდება ირტიშს, ირტიშის შესართავიდან 1831 კმ-ში.

ომზე განლაგებულია ქალაქები კალაჩინსკი, კუიბიშევი, და ომსკი, რომელმაც სახელი მდინარის მიხედვით მიიღო.

ნოვოსიბირსკის ოლქში მიედინება უბინსკოეს, კუიბიშევის, ჩანის, ვენგეროვოს, ტატარსკისა და უსტ-ტარკის რაიონების ტერიტორიაზე.

ომსკის ოლქში — ნიჟნაია-ომკის, კალაჩინსკის, კარმილოვკისა და ომსკის რაიონებისაზე.

ჰიდროლოგია
მდინარის სიგრძეა 1091 კმ, წყალშემკრები აუზის ფართობი 52,600 კმ², საშუალო წლიური ხარჯი 64 მ³ / წმ, მაქსიმალური ხარჯი 814 მ³ / წმ. საბჭოთა პერიოდში სანაოსნო იყო შუა წელზე ქალაქ კუიბიშევიდან უსტ-ტარკის ნავმისადგომამდე (საერთო ჯამში 369 კმ). ახლა მდინარე არ შედის რუსეთის ფედერაციის შიდა წყლის გზათა ჩამონათვალში .

ომის მთავარი შენაკადებია: აჩაირკა, იჩა (ომის ზემო შენაკადი), იჩა (ომის ქვემო შენაკადი), უგურმანკა, უზაკლა, კამა, ტარკა, ტარტასი, ტარბუგა.

ზედა დინაბაში მდინარის ხეობა ბუნდოვნადაა გამოკვეთილი, მისი ფერდობები შეუმჩნევლად ერწყმის მიმდებარე ტერიტორიას. შუა და ქვედა წელზე იგი ტრაპეციულია, ზოგჯერ ასიმეტრიული. მისი სიგანე 200 მეტრიდან 18 კმ-მდე მერყეობს. ზედა წელზე მდინარის ხეობის ფერდობები დამრეცია, ხოლო ქვედა წელზე — ციცაბო, ზოგჯერ ფლატეებიანი .

ჭალა უპირატესად ორმხრივია, ადგილ-ადგილ ჭაობიანი, ქვემო წელში ცალმხრივია. მისი უმცირესი სიგანეა 250 მ, უდიდესი — 16,5 კმ .

წყალმცირობის დროს კალაპოტის სიგანე 40—84 მეტრია, ადგილ-ადგილ კლაკნილებში 110—220 მ. ჩქერებში წყლის სიღრმე შეადგენს 0.,3—1,5 მ, ლუბრმებში 2,0—4,1 მ. დინების საშუალო სიჩქარე ლუმბრებში 0,1-დან 0,6 მ / წმ-მდე მერყეობს, ჩქერებში – 0,3-დან 1,0 მ / წმ-მდე .

დინების საშუალო სიჩქარე არაუმეტეს 0,3-0,4 მ / წმ-ია, მაქსიმალური — 1,4 მ / წმ-მდე. იკვებება ძირითადად თოვლის წყლით. წყალდიდობა მაისიდან ივლისამდე იცის, ზოგჯერ აგვისტომდე. გაძვიფვა ოქტომბრის მეორე ნახევარში — ნოემბრის პირველი ნახევარი ახასიათებს, ყინულის დნობა — აპრილში — მაისის დასაწყისში. წყალმცირობის სანაპიროები ღიაა და დაფარულია 2–10 მეტრის სიმაღლის ბუჩქებით. შესართავში საშუალო წლიური ხარჯია 52 მ³ / წმ .

მდინარის კალაპოტი სათავიდან 5 კილომეტრზე აშკარად არ არის გამოხატული და წარმოადგენს რიგ მცირე ზომის ტბის მსგავს გაგანივრებებს, რომლებიც ერთმანეთთან არის დაკავშირებული. ქვემო წელზე კარგად გამოხატულია, ძლიერ დაკლაკნილი, არაგანშტოებული .

ზემოთში მდინარის სიგანე მერყეობს 15-დან 25 მეტრამდე, შუა წელზე 150-180 მეტრამდე აღწევს, ხოლო ქვემოთში — 220 მ-მდე. სიღრმეები მერყეობს 0,2-დან 3,0 მ-მდე ზემოთში და 0,5-დან 5,5 მ-მდე ქვემოთში.

სახელი
სახელწოდება "ომი" ერთი ვერსიის მიხედვით მოდის თურქული სიტყვიდან — "მშვიდი". მდინარის ადგილობრივი სახელწოდება ირტიშისპირეთსა და სოფელ ბარაბაში არის კნინობითი ფორმა — ომკა.
ფრანცისკა დონერი

ფრანცისკა მარია ბარბარა დონერი (; დ. 15 ივნისი, 1900, ვენა, ავსტრია — გ. 19 მარტი, 1992, სეული, სამხრეთი კორეა) — სამხრეთი კორეის პირველი ლედი 1948-1960 წლებში როგორც სამხრეთი კორეის რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტის, ლი სინ მანის მეუღლე.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
ფრანცისკა დონერი დაიბადა 1900 წლის 15 ივნისს ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის დედაქალაქ ვენაში, კერძოდ კი ინცერსდორფის მუნიციპალიტეტში. მისი მშობლების ვინაობა უცნობია, თუმცა ცნობილია, რომ ისინი სოდისა და მარილის ინდუსტრიაში იყვნენ ჩაბმულნი. მან წარმატებით დაამთავრა ვენის უნივერსიტეტის ლინგვისტიკის ფაკულტეტი, რის შემდეგაც მუშაობა დაიწყო ჟენევაში მდებარე ერთა ლიგის ორგანიზაციაში დიპლომატად. სწორედ ამის შემდეგ, 1933 წელს შეხვდა იგი თავის მომავალ მეუღლეს, კორეელ პოლიტიკოს ლი სინ მანს. ამ დროისათვის ლი სინ მანი აშშ-ში ცხოვრობდა, თუმცა ჟენევაში ოფიციალური ვიზიტით იმყოფებოდა. ვიზიტის დასრულების შემდეგ იგი ამერიკაში დაბრუნდა, თუმცა სულ მალე ჩავიდა ვენაში, სადაც ფრანცისკას ცოლობა სთხოვა. დონერი შემოთავაზებას დასთანხმდა და წყვილი აშშ-ში გაემგზავრა, სადაც 1934 წელს, ნიუ-იორკში დაქორწინდნენ. ორივე მათგანისთვის, ეს მეორე ქორწინება იყო, თუმცა ფრანცისკას პირველი ქმრის ვინაობა უცნობია.

პირველი ლედი
ქორწინების პირველი წლების მანძილზე დონერი და სინ მანი ნიუ-იორკში ცხოვრობდნენ, რადგან ამ პერიოდისათვის კორეა იაპონიის იმპერიის დაქვმდებარებაში იყო და სინ მანი პოლიტიკურ ემიგრაციაში იყო წასული. ამავდროულად, დონერი თავისი ქმრის მდივნად იწყებს მუშაობას.

1945 წელს, მეორე მსოფლიო ომში იაპონიის დამარცხების შემდეგ, გამარჯვებულმა ამერიკელებმა ლი სინ მანი და მისი მეუღლე პირადი თვითმფრინავით ჩაიყვანეს სეულში. ამერიკელებმა მთავრობის მეთაურად ლი სინ მანი დანიშნეს, კორეის გაყოფის შემდეგ, 1948 წელს კი იგი სამხრეთი კორეის პირველი პრეზიდენტი გახდა, რითაც ფრანცისკა დონერი პირველ ლედიდ გვევლინება.

1948-1960 წლებში, პირველ ლედად ყოფნის პირობებში, ფრანცისკა თავის ქმარს ყოველთვის თან დაჰყვებოდა ოფიციალური და სახალხო გამოსვლებისას.

1960 წელს ლი სინ მანი იძულებული გახდა თანამდებობიდან გადამდგარიყო და კვლავ ემიგრაციაში წასულიყო. სინ მანი და დონერი ამჯერად ჰავაიზე გაიქცნენ. სწორედ აქ გაატარა მან უკანასკნელი წლები, რა დროსაც დონერი ზრუნავდა მეუღლეზე, რომელიც 1965 წელს ჰონოლულუში გარდაიცვალა. დაქვრივებული ფრანცისკა მესამედ აღარ გათხოვილა და მშობლიურ ავსტრიაში დაბრუნდა.

დარჩენილი ცხოვრება
ავსტრიაში გატარებული ხუთი წლის შემდეგ, 1970 წელს ფრანცისკა დონერი კვლავ სამხრეთ კორეაში დაბრუნდა და სეულში დასახლდა, სადაც გაატარა ცხოვრების დარჩენილი 30 წელი. აქ იგი ლი სინ მანის სახლში ცხოვრობდა თავის გერთან, ლი იენსუსა და მის ოჯახთან ერთად (რომელიც მის ქმარს პირველი ცოლისგან ჰყავდა). იგი გარდაიცვალა 1992 წლის 19 მარტს სეულში, 91 წლის ასაკში.
სპორტი ავღანეთში

სპორტს ავღანეთში წარმოადგენს ავღანეთის სპორტის ფედერაცია. ქვეყანაში ყველაზე პოპულარული სპორტის სახეობებია კრიკეტი და ფეხბურთი. ავღანეთის ტრადიციული და ეროვნული სპორტია ბუზკაში. ავღანეთის სპორტის ფედერაცია ხელს უწყობს ქვეყანაში კრიკეტის, ფეხბურთის, კალათბურთის, ფრენბურთის, გოლფის, ხელბურთის, კრივის, ტაეკვონდოს, ძალოსნობის, ბადიბილდინგის, სირბილის, თხილამურებუთ სრიალის, ბოულინგის, სნუკერის, ჭადრაკის და სხვა სპორტის სახეობების განვითარებას.

კრიკეტი
კრიკეტი ავღანეთში ყველაზე პოპულარული სპორტის სახელობაა; ეს არის ერთ-ერთი მთავარი სპორტის სახეობა, რომელშიც ავღანელები მონაწილეობენ და უყურებენ ტელევიზორს. ეროვნულ დონეზე, კრიკეტის მატჩები იმართება პროვინციებს შორის (ძირითადად, ქვეყნის სამხრეთ და აღმოსავლეთ პროვინციებს შორის). ადგილობრივების თქმით, კრიკეტი დაეხმარა ავღანეთს ერთიანობის მოპოვებაში.

ავღანეთის კრიკეტის ეროვნული ნაკრები ჩამოყალიბდა 2001 წელს.

ფეხბურთი
როგორც მსოფლიოს ბევრ სხვა ქვეყანაში, ფეხბურთი ქვეყანაში ყველაზე პოპულარული სპორტი იყო, რომელსაც თამაშობდა და უყურებდა ავღანელი ხალხი, თუმც შემდგომ მისი პოპულარობა კრიკეტმა გადაფადა. ავღანეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები ჩამოყალიბდა 1922 წელს, ფიფას 1948, ხოლო აზიის საფეხბურთო კონფედერაციას 1954 წელს შეუერთდა. ეროვნული სტადიონი, რომელიც მეფე ამანულა ხანის მეფობის დროს აშენდა, გამოიყენებოდა პროვინციებისა ან მეზობელი ქვეყნებიდან ჩამოსულ გუნდებს შორის ფეხბურთის თამაშების ჩასატარებლად. ქვეყანაში ეროვნულ დონეზე ტარდება თამაშები პროვინციებსა და მეზობელ ქვეყნებს შორის. ავღანეთის ქალთა ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები ჩამოყალიბდა 2007 წელს. 2011 წლის ჩემპიონატის დროს ავღანეთის ნაკრებმა პირველი გამარჯვება მოიპოვა ნეპალის წინააღმდეგ გამართულ შეხვედრაში.

კალათბურთი
ავთანეთში კალათბურთი პირველად 1936 წელს ითამაშეს. 1966 წელს ავღანეთის ეროვნულმა ოლიმპიურმა კომიტეტმა , ინდოეთიდან და პაკისტანიდან გამოწვევების მიღების შემდეგ, დააფუძნა ავღანეთის კალათბურთის ეროვნული ნაკრები. ნაკრების პირველი მწვრთნელი ამერიკელი მშვიდობის კორპუსის წარმომადგენელი და ჰაბიბიას საშუალოს სკოლის მწვრთნელი, ტომ გოუტიერი გახდა. კალათბურთს თამაშობდნენ (თამაშობენ) როგორც ავღანელი კაცები, ასევე ქალები.

შერეული საბრძოლო ხელოვნება
ავღანელები ბოლო დროს შერეული საბრძოლო ხელოვნებით დაინტერესდნენ. ავღანეთში არის რამდენიმე სპორტული დარბაზი, რომლებიც ხელს უწყობენ სპორტის განვითარებას და ჰყავთ მებრძოლები. სიარ ბაჰადურზადა არის ჩერეული საბრძოლო ხელოვანი, რომელიც „ “-ში ასპარეზობს. ისინი კარგად არიან ცნობილნი პროფესიონალური ბროლების წინ ავღანეთის დროშის ხელით ტარებით.

ტაეკვონდო
როჰულაჰ ნიკპაი იყო პირველი ავღანეთის წარმომადგენელი სპორტსმენი, რომელმაც ქვეყნის სახელით ოლიმპიადაზე მედალი მოიპოვა. მან ბრინჯაოს მედლები 2008 დ 2012 წლების ოლიმპიადებში მოიგო (მხოლოდ ეს ორი მედალი აქვს მოპოვებული ავღანეთს). ბოლო პერიოდში, ეს სპორტი ავღანეთში მისი გავლენით აყვავდა.

ნიკპაის მედლების რეზიუმე ოლიმპიადაში:
ბრინჯაო 2008 წლის ოლიმპიადიდან
ბრინჯაო 2012 წლის ოლიმპიადიდან
შრი-ლანკის პარლამენტი

შრო-ლანკის პარლამენტი — შრი-ლანკის დემოკრატიული სოციალისტური რესპუბლიკის უმაღლესი საკანონმდებლო ორგანო.

ისტორია
ცეილონის (შრი-ლანკის) უმაღლესი საკანონმდებლო ორგანოს ისტორია სათავეს იღებს 1833 წლის 13 მარტიდან, როდესაც კოლბრუკ-კემერონის კომისიის რეკომენდაციით ცეილონის გუბერნატორთან დაარსდა ცეილონის აღმასრულებელი საბჭო და ცეილონის საკანონმდებლო საბჭო. ორივე საბჭო თავდაპირველად ასრულებდა გუბერნატორის სათათბირო ორგანოს ფუნქციას (რომელსაც შეეძლო მათი რეკომენდაცია არ მიეღო) და მის შემადგენლობაშ შედიოდნენ მხოლოდ კოლონიალური ადმინისტრაციის ბრიტანელი თანამდებობის პირები, მაგრამ შემდგომში ადგილობრივი ხელისუფლების წარმომადგენლების შეყვანაც დაიწყეს. საკანონმდებლო საბჭოში თავდაპირველად შედიოდა 16 არჩეული წევრი, მოგვიანებით მათი რიცხვი გაფართოვდა 49-მდე, მაგრამ ხმის მიცემის უფლება ყველა მათგანს არ ჰქონდა.

1931 წელს ძველი საკანონმდებლო საბჭო დაიშალა და შეიცვალა უფრო გავლენიანი ცეილონის სახელმწიფო საბჭოს მიერ. ეს უკანასკნელი კი უკვე 101 ადამიანის შემადგენლობით იყო, რომელიც საყოველთაო არჩევნების გზით მოხვდნენ მის რიგებში, რაც გათვალისწინებული იყო დონომორის კონსტიტუციით.

მეორე მსოფლიო ომში ბრიტანეთის იმპერიის მონაწილეობის ფონზე და ცეილონის, როგორც რეგიონში მისი წარმომადგენლის მთავარი როლის გამო, ცეილონის ეროვნული კონგრესის პარტია 1942 წლისდან ცდილობს ბრიტანეთის ხელისუფლებასთან განიხილოს ცეილონისათვის დამოუკიდებლობის მინიჭების საკითხი. 1944 წლიდან ეს საკითხები, ცეილონისთვის კონსტიტუციის შემუშავებასთან ერთად, განიხილეს კომისიამ, რომელსაც ლორდი სოლსბერი ხელმძღვანელობდა. კომისიის სხდომები დასრულდა ბრიტანული მოდელის მიხედვით ორპალატიანი პარლამენტის დაარსებით. პირველ პალატას ეწოდა წარმომადგენელთა პალატა და მისი შემადგენლობა 101 კაცით განისაზღვრა და ირჩევდნენ საყოველთაო არჩევნების საფუძველზე, ხოლო მეორე პალატას ეწოდა სენატი, რომლის წევრთა რაოდენობაც იყო 30, რომელის ნახევარს ირჩევდნენ წარმომადგენელთა პალატის დეპუტატები, ხოლო მეორე ნაწილს გენერალ-გუბერნატორი. პარლამენტის მუშაობა ამ ფორმით 1948 წლის 4 თებერვლიდან, ბრიტანეთის თანამეგობრობის ფარგლებში ცეილონის დამოუკიდებლობის მიღებიდან ქვეყანაში რესპუბლიკური მმართველობის დაწყებამდე გაგრძელდა.

სენატი დაიშალა 1971 წლის 2 ოქტომბერს და პარლამენტი ერთპალატიან მოდელს დაუბრუნდა. 1972 წლის 22 მარტს მიღებული შრი-ლანკის რესპუბლიკის ახალი კონსტიტუციით კი წარმომადგენელთა პალატას ეწოდა ეროვნული სახელმწიფო ასამბლეა, სადაც ირჩევდნენ 168 დეპუტატს. საბოლოოდ, 1977 წლის კონსტიტუციის მიღების შემდეგ, რომელმაც გააფართოვა შრი-ლანკის პრეზიდენტის უფლებამოსილებები, ასამბლეა გადაკეთდა შრი-ლანკის პარლამენტად.

შრი-ლანკის პარლამენტის საკანონმდებლო ხელისუფლების სიმბოლო საუკუნის შუა ხანებიდან არის საპარლამენტო კვერთხი, რომელიც დიდი ბრიტანეთის თემთა პალატამ აჩუქა ცეილონის წარმომადგენელთა პალატას. საპარლამენტო კვერთხის მასაა 13 კგ და სიგრძე 122 სმ.
გელათის ქუჩა

გელათის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ისნის რაიონში (ავლაბარი); ავლაბრის ქუჩიდან ალაზნის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნეში. ადრე ერქვა სურბ-მინასის შესახვევი. სახელწოდება უკავშირდებოდა მახლობლად მდებარე სურბ-მინასის ეკლესიას. შეტანილია თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში. 1923 წელს გესია გელფმანის ქუჩა დაერქვა, 1938 წელს — გელათის ქუჩა (აგრეთვე არსებობს სოფლები ტყიბულსა და ლაგოდეხში). შემონახულია საუკუნის დასასრულის საცხოვრებელი სახლები. აქვს 2 ჩიხი.
ავლაბრის ქუჩა

ავლაბრის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ისნის რაიონში (ავლაბარი). ივრის ქუჩიდან ვარდის მოედნამდე. ქუჩა დააპროექტა მიწისმზომელმა ტოვარნიცკიმ 1833–1835 წლებში. თბილისის 1851 წლის გეგმაზე დატანილია ავლაბრის ქუჩის სახელით, შემდეგ ავლაბრის ქუჩა დაერქვა. შემონახულია საუკუნის საცხოვრებელი სახლები. აქვს 2 ჩიხი.

ავლაბრის შესახვევი
ავლაბრის შესახვევი — შესახვევი თბილისში, ისნის რაიონში (ავლაბარი). არმაზის ქუჩიდან ლადო მესხიშვილის ქუჩამდე. შემონახულია საუკუნის საცხოვრებელი სახლები.
ავლაბრის გასასვლელი
ავლაბრის გასასვლელი — გასასვლელი თბილისში, ისნის რაიონში (ავლაბარი). ავლაბრის შესახვევიდან ლადო მესხიშვილის ქუჩამდე.
მარშალ გელოვანის გამზირი

მარშალ გელოვანის გამზირი — გამზირი თბილისში, საბურთალოს რაიონში (საბურთალო, დიღომი); იური გაგარინის ქუჩიდან დავით აღმაშენებლის ხეივნამდე. საქართველოს სამხედრო გზის მონაკვეთს 1985 წელს მარშალ არჩილ გელოვანის სახელი ეწოდა. გამზირზეა ყოფილი მებაღეობის, მევენახეობისა და მეღვინეობის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის შენობა.
აღმოსავლეთ ტიმორის ოკუპაცია ინდონეზიის მიერ

აღმოსავლეთ ტიმორის ოკუპაცია ინდონეზიის მიერ — ინდონეზიის რესპუბლიკის შეიარაღებული ძალების მიერ აღმოსავლეთ ტიმორის დემოკრატიული რესპუბლიკის ტერიტორიის 1975-1999 წლებში დაპყრობა და შემდგომში დაკავება. 1974 წელს პორტუგალიაში მომხდარი მიხაკების რევოლუციის შემდეგ დაიწყო პორტუგალიური ტიმორის დეკოლონიზაციის პროცესი, რამაც ქვეყანაში არასტაბილურობა გამოიწვია. ხანმოკლე სამოქალაქო ომის შედეგად გაიმარჯვა რევოლუციურმა ფრონტმა , რომელმაც 1975 წლის 28 ნოემბერს გამოაცხადა აღმოსავლეთ ტიმორის დამოუკიდებლობა.

ინდონეზიის სამხედროებმა, ვითომდა აღმოსავლეთ ტიმორის ლიდერების მიმართვის საფუძველზე 1975 წლის 7 დეკემბერს ქვეყანაში შეიყვანეს ჯარი და მოახდინეს აღმოსავლეთ ტიმორის ოკუპაცია. ინდონეზიამ დროებითი საკამათო მთავრობის შემდეგ აღმოსავლეთი ტიმორი თავის 27-ე პროვინციად გამოაცხადა.

ოკუპაციიდან ძალიან მალევე გაეროს გენერალურმა ასამბლეამ და გაეროს უშიშროების საბჭომ მიიღეს რეზოლუცია, რომელიც გმობდა ინდონეზიის ქმედებებს და ითხოვდა მის მიერ ტიმორის გათავისუფლებას. მიუხედავად ამისა ავსტრალიის, დიდი ბრიტანეთისა და აშშ-ის მთავრობებმა ინდონეზიის მოქმედებებს მხარი დაუჭირეს და მხარს უჭერდნენ მთელი ოკუპაციის განმავლობაში. პორტუგალიამ კი ანექსიის დღესვე დიპლომატიური ურთიერთობა გაწყვიტა ინდონეზიასთან. სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნების ასოციაციიის ქვეყნები შეთანხმდნენ, რომ ხმა მიეცათ გაეროს ყველა რეზოლუციის წინააღმდეგ. მხოლოდ თავად ინდონეზია და ავსტრალია აღიარებდნენ აღმოსავლეთ ტიმორს ინდონეზიის პროვინციად, რომლებმაც ანექსიის შემდეგ დაიწყეს მოლაპარაკებები ტიმორის ზღვაში რესურსების გაყოფის შესახებ. ზოგიერთმა სხვა ქვეყანამაც დაუჭირა მხარი ინდონეზიის მიერ ქვეყნის ოკუპაციას. მათ შორის იყვნენ კანადა, მალაიზია და იაპონია. აღმოსავლეთ ტიმორში შეჭრა იყო ინდონეზიისათვის სერიოზული დარტყმა და რეპუტაციის შელახვა მსოფლიოს თვალში. ქვეყანამ საერთაშორისო ნდობა დაკარგა.

ინდონეზიის ოცდაოთხწლიანი მმართველობის განმავლობაში აღმოსავლეთ ტიმორელმა ხალხმა გადაიტანა უამრავი ტრაგედია, სასამართლოს გარეშე ხალხის დასჯა, მასობრივი მკვლელობები და დაგეგმილი მასობრივი შიმშილი. სანტა-კრუშის მასობრივმა მკვლელობამ 1991 წელს გამოიწვია მსოფლიოს აღშფოთება.

ინდონეზიის მთავრობის წინააღმდეგობა ძლიერი იყო. 1996 წელს ნობელის პრემია მშვიდობის განმტკიცების დარგში მიენიჭა აღმოსავლეთ ტიმორის ორ მოქალაქეს კარლუშ ბელუსა და ჟოზე რამუშ-ორტას, მათი მცდელობისათვის მშვიდობიანი გზით მოეგვარებინათ ოკუპაციის საქმე. 1999 წლის რეფერენდუმმა, რომელსაც უნდა განნესაზღვრა აღმოსავლეთ ტიმორის ბედი, აჩვენა, რომ კუნძულის მოსახლეობის დიდი ნაწილი გამოდიოდა დამოუკიდებლობის მოთხოვნით. რეფერენდუმის საფუძველზე 2002 წლის 20 მაისს აღმოსავლეთ ტიმორმა დამოუკიდებლობა გამოაცხადა.

რეფერენდუმის დასრულების შემდეგ, სამხედრო დაჯგუფებებმა, რომლებიც ინდონეზიის მთავრობასთან თანამშრომლობდნენ, განახორციელეს ძალადობის ახალი ტალღა, რომლის დროსაც სახელმწიფოს ინფრასტრუქტურა მთლიანად განადგურდა. ავსტრალიის მეთაურობით შექმნილმა აღმოსავლეთ ტიმორის საერთაშორისო ძალებმა ქვეყანაში წესრიგი აღადგინეს და გააგრძელეს ინდონეზიის ჯარების გაყვანა.

სამართლიანობის დამყარებისა და შერიგების კომისიის მონაცემებით შიმშილისაგან გარდაიცვალა 90 800-დან 202 600-მდე ადამიანი. კომისიამ მკვლელობების 70 %-ზე პასუხისმგებლობა დააკისრა ინდონეზიის ჯარებს.
ებრაელები ჩინეთში

ებრაელები ჩინეთში — ებრაელების პირველი დიდი ნაკადი ჩინეთში ჯერ კიდევ საუკუნეში ჩნდება. თანგ-ის ეპოქის ჩინეთი მსოფლიოს ხალხთათვის გახსნილი იყო. არაბების, სპარსების, ხორაზმელებისა და სხვათა დიასპორების არსებობა ჩინეთში უკვე ჩვეულებრივი მოვლენა გახლდათ. ცალკეულ მეცნიერთა აზრით, ჯერ კიდევ ძვ. წ. - საუკუნეებში, ანუ ჭოუ-ს ეპოქაში, ებრაელები იოუთაი ჩინეთში უკვე იმყოფებიან, მაგრამ, სამწუხაროდ, ამის შესახებ წერილობითი ცნობები არ არსებობს.

სამხრეთ სუნგ-ის დინასტია ებრაელებს ყველა პირობას უქმნიდა, რათა თავი უცხოელებად არ ეგრძნოთ. მათ აქ ჰქონდათ საცხოვრებელი სახლები, საწარმოები, სასულიერო სასწავლებლები და რაბინთა ინსტიტუტი, საკულტო ტაძრები, სადაც ებრაელთა
წესისამებრ აღესრულებოდა მსახურება, ვერცხლის რიგები, სავაჭროები და რა თქმა უნდა მიწები.

ებრაელები ჩინეთში მისდევდნენ სოფლის მეურნეობას, უფლებამოსილნი იყვნენ ესწავლათ როგორც სახელმწიფო, ასევე კერძო სასწავლებლებში. სახელმწიფო გამოცდების ქეძუეს ჩაბარების შედეგად სახელმწიფო მოხელეთა თანამდებობებსაც იკავებდნენ.

აღსანიშნავია, რომ ებრაელთა რელიგიას ჩინეთში დევნა არ განუცდია.

ჩინეთში ებრაელები მოიხსენიებიან ორი სახელით სამარიტელები და „შავი ებრაელები“.

პირველად 1163 წელს ქალაქს ქაიფენ-ში აგებულ იქნა ებრაელთა სამლოცველო ტაძარი, თუმცა საუკუნის დასაწყისში კი ტაძარი მომთაბარე ტომების შემოსევისას დაინგრა, მაგრამ იმავე საუკუნის 20-იან წლებში ტაძარი აღადგინეს და მონღოლთა მმართველობის იუანის დინასტიის არსებობის განმავლობაში ტაძარში მსახურება არ შეწყვეტილა, ხოლო საუკუნის დამდეგს იუანის დინასტიის წინააღმდეგ აჯანყებისას ტაძარი კვლავ დაინგრა, თუმცა იგი მალევე აღადგინეს.

- სუკუნეები ებრაელთათვის ჩინეთში დიდი აღმავლობის ხანად ითვლება. სწორედ ამ პერიოდში ფართოვდება მათი დასახლების ადგილსამყოფელი ქალაქ ქაიფენში. მოგვიანებით ამ ქალაქს შეემატა ქალაქები ხენანი და შენსი.
იმ პერიოდში ქალაქ ქაიფენში ებრაელთა 500 ოჯახი დაახლოებით 6000 სულს მოითვლიდა.

ებრაელების ასეთი წინსვლა-განვითარება ჩინეთში ბუნების მოვლენებმა დაასრულა. 1642 წელს მდინარე ხუანხე ადიდდა, ნაპირებს გადავიდა, გარღვეული ჯებირებიდან გადმოხეთქილმა წყლის უზარმაზარმა ნაკადმა კი ებრაელთა დასახლებები მთლიანად დატბორა, რასაც მრავალი ებრაელის სიცოცხლე შეეწირა. ზოგმა გაქცევით უშველა თავს.

 საუკუნეში საბოლოოდ განადგურდა ქალაქ ქაიფენის ებრაული ტაძარი. მისი ადგილი დაიჭირა ახალმა ნაგებობებმა და ქუჩებმა.

 საუკუნის ბოლოს იწყება ებრაელების ახალი ნაკადის შემოსვლა ჩინეთში, კერძოდ ქალაქ შანხაიში, შედარებით ნაკლები რაოდენობით ქალაქ უხანში, ქალაქ თიენწინსა და ქალაქ ხარპინში, რაც ძირითადად უკავშირდება მსოფლიოში მიმდინარე ეკონომიკურ ძვრებს.
ლონგიუ

იმპერატორის ქვრივი ლონგიუ , აგრეთვე ცნობილია როგორც იმპერატორის მეუღლე სიაოდინგჯინგი (; დ. 28 იანვარი, 1868 — გ. 22 თებერვალი, 1913) — ჩინელი არისტოკრატი. ჩინეთის იმპერატორ გუანგსუს მეუღლე და მისი კონსორტი 1889-1908 წლებში.

ბიოგრაფია
იეჰე ნარა ჯინგფენი დაიბადა 1868 წლის 28 იანვარს, ჩინეთში, იმპერატორ ტონგჟის მმართველობის 27-ე წელს. იგი იყო ადგილობრივი დიდგვაროვნის, გუისიანგისა და მისი ცოლის, აისინ გიოროს ქალიშვილი. მას ორი და და ორი ძმა ჰყავდა. მისი ერთი მამიდა იყო ჩინეთის იმპერატორის მეუღლე ცისი, ხოლო მეორე მამიდა, ვანჟენი, იმპერატორ გუანგსუს დედა იყო. ამის გათვალისწინებით, იეჰე ნარა ჯინგფენი ბავშვობიდანვე იზრდებოდა საიმპერატორო კარზე.

1889 წლის 16 იანვარს, აკრძალულ ქალაქში საზეიმოდ გამოცხადდა იმპერატორ გუანგსუს თავის ბიძაშვილ ჯინგფენზე დანიშვნის ამბავი. ამას მოჰყვა 1889 წლის 26 თებერვალს მათი ქორწინება, რითაც ჯინგფენი იმპერატორის მეუღლე და მისი კონსორტი გახდა, რის გამოც სახელი გადაერქვა და სიაოდინგჯინგი ეწოდა.

აღსანიშნავია, რომ ეს ქორწინება იმპერატორის რეგენტისა და სიაოდინგჯინგის მამიდის, იმპერატორის ქვრივ ცისის ინიციატივით შედგა. თავად იმპერატორ გუანგსუს ტატარას კლანის წარმომადგენელ ჟენზე დაქორწინდება სურდა, თუმცა რეგენტის ნების წინააღმდეგ წასვლა ვერ გაბედა. ამის გამო, იმპერატორს მთელი ცხოვრება ეზიზღებოდა საკუთარი მეუღლე.

სიაოდინგჯინგს პოლიტიკაზე გავლენა თითქმის საერთოდ არ ჰქონდა, თუმცა 1898 წელს იგი აშკარად შეეწინააღმდეგა იმპერატორის მიერ გატარებულ „ასი დღის“ რეფორმას, რის გამოც ცისიმ იგი ზაფხულის სასახლეში გააგზავნა. აღსანიშნავია, რომ სიაოდინგჯინგი უფრო ცისის ჯაშუში იყო, ვიდრე იმპერატორის მეუღლე, რადგან იგი ცისის გუანგსუს ყველა გეგმის შესახებ უყვებოდა.

1900 წლის ბოსერის აჯანყების დროს, სიაოდინგჯინგი იმპერატორთან და რეგენტთან ერთად გაიქცა სიანში, რა დროსაც პეკინის ოკუპაცია გაერთიანებული რვა ერის (იაპონია, საფრანგეთი, ბრიტანეთი, აშშ, რუსეთი, გერმანია, ავსტრია-უნგრეთი და იტალია) ძალებმა მოახდინა. სწორედ ამ დროს გარდაიცვალა იმპერატორის ფავორიტი — ჟენი, რომელიც აკრძალული ქალაქის ჭაში იპოვნეს დამხრჩვალი.

1908 წლის 14 ნოემბერს გარდაიცვალა იმპერატორი გუანგსუ. ეს ამბავი ვერ გადაიტანა იმპერატორის ქვრივმა ცისიმ, რომელიც მეორე დღეს, 15 ნოემბერს გარდაიცვალა 72 წლის ასაკში. ვინაიდან გუანგსუს მემკვიდრე არ დარჩენია, ტახტი მისმა შორეულმა ნათესავმა, იმპერატორმა პუიმ დაიკავა, რომელმაც გუანგსუს ქვრივს ლონგიუ უწოდა და იმპერატორის ქვრივობაც მიანიჭა.

მიუხედავად იმისა, რომ გარდაცვალებამდე ცისიმ შემოიღო ახალი კანონი, რომლის მიხედვითაც ქალებს ერთმეოდა ქვეყნის მართვის უფლება, პუის საიმპერატორო კარზე ლონგიუ მაინც მთავარ ფიგურად დარჩა, რომელიც იმპერატორს მთავარ საკითხებთან დაკავშირებით უწევდა კონსულტაციას. ეს იმით იყო გამოწვეული, რომ იმპერატორი ძალიან ახალგაზრდა იყო, მისი რეგენტი კი პოლიტიკაში ცუდად ერკვეოდა.

ცინის დინასტიის მმართველობა 1912 წელს, ჩინეთის რესპუბლიკის გამოცხადებით დასრულდა. დინასტიის დაცემიდან სულ რამდენიმე თვეში, 1913 წლის 22 თებერვალს, ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ იმპერატორის ქვრივი ლონგიუ აკრძალულ ქალაქში გარდაიცვალა, 45 წლის ასაკში. იგი ჩინეთის ერთადერთი კონსორტია, რომლის კუბოც მატარებლით მიიტანეს საფლავამდე. მის დაკრძალვაზე სიტყვით გამოვიდა ჩინეთის ვიცე-პრეზიდენტი ლი იუანჰონგი, რომელმაც ლონგიუს „ქალთა შორის ყველაზე შესანიშნავი“ უწოდა. იგი დაკრძალეს იმპერატორ გუანგსუს გვერდით, ჩონგის მავზოლეუმში.
გერგეტის ქუჩა

გერგეტის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, მთაწმინდის რაიონში (სოლოლაკი); დანიელ ჭონქაძის ქუჩიდან ამაღლების ქუჩამდე, წარმოიქმნა საუკუნის ნახევარში. იყო კონსულის ქუჩის (ახლანდელი პეტრე ჩაიკოვსკის ქუჩა) გაგრძელება და თავდაპირველად ერქვა კონსულის შესახვევი; 1908 წელს, რუსი პოეტის ვასილი ჟუკოვსკის დაბადებიდან 125 წლის გამო ეწოდა მისი სახელი. 1923 წელს ვაჟა-ფშაველას სახელი დაერქვა. 1948 წელს გერგეტის ქუჩა ეწოდა.
კორეის პროვინციები

პროვინციები (დო) იყო კორეის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულები კორიოს დინასტიის მმართველობიდან, მას წინ უძღოდა დაყოფა „ჩუ“ და „მოკი“, რომელმაც სათავე სილას პერიოდში დაიდო.

ისტორია
სილას სახელმწიფოს არსებობისას, 668-935 წლებში, კორეა ცხრა „ჩუდ“ იყო დაყოფილი. სიტყვა ჩუ ჩინური ენიდანაა გადმოსული, რომელშიც ის პროვინციის აღმნიშვნელად გამოიყენება. ძველ კორეაში ეს სიტყვა აღნიშნავდა როგორც პროვინციებს, ასევე პროვინციათა დედაქალაქებს.

935-936 წლებში, როცა კორიომ სილა და პექჩე დაიპყრო, ახალი სამეფო დაიყო ერთ სამეფო და თორმეტ ადმინისტრაციულ რაიონად, რომელიც შემდგომში ათ პროვინციად („დო“) იქნა დაყოფილი. 1009 წელს სამეფოში განხორციელებული ცვლილებების შედეგად გაჩნდა ხუთი პროვინცია და ორი რაიონი, ხოლო სამეფო რაიონი კვლავ შენარჩუნდა. სახელი „დო“ ნასესხებია ჩინურისგან.

1392 წლიდან ქვეყანის მართვა ჩოსონის დინასტიამ დაიწყო და 1413 წელს, კორეა კვლავ რვა პროვინციად დაიყო. პროვიციათა საზღვრები მთლიანობაში ემთხვეოდა კორეის გეოგრაფიულ და დიალექტურ რეგიონებს. ახლა ისინი ცნობილია კორეის რვა პროვინციის სახელით. 1895 წელს, კაბოს რეფორმის შემდეგ, ქვეყანა დაიყო ოცდასამ რაიონად („ბუ“), რომელიც შემდეგ ცამეტ პროვინციად იქცა.

კოგურიოს პროვინციები
892 წელს კიონ ჰვონმა დააარსა სამეფო, რომელიც დღეს ჰუპექჩეს სახელითაა ცნობილი (სილას სამხრეთ-დასავლეთით). 918 წელს კი მეფე ვანგონმა კორიოს სამეფო დააარსა (დედაქალაქის ჩრდილო-დასავლეთით). 935 წელს კორიომ დაიპყრო სილას დარჩენილი ნაწილი და 936-ში კი ჰუპექჩე. სონაკი ძალიან გაიზარდა და კოგურიო დაერქვა. ტეჩომ კოგურიოს სამეფოს ტერიტორიის დაპყრობით კორიო გააფართოვა კორეის ნახევარკუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთამდე. კედელი იყო აშენებული მდინარე იალუცზიანის ჩრდილო-დასავლეთიდან იაპონიის ზღვამდე სამხრეთ-აღმოსავლეთით, კოგურიოსა და ჩრდილო-აღმოსავლეთის ტერიტორიების საზღვართან.

ქვეყნას ერთი დედაქალაქი და სამი ქალაქი ჰქონდა: ტონგიონი - თანამედროვე კიონჯუ და სილას ყოფილი დედაქალაქი, ნამიონი - სეული და სოიონი - ფხენიანი.

თავიდანვე ქვეყანა გაყოფილი იყო ერთ სამეფო და თორმეტ ადმინისტრაციულ რაიონად.

მალევე თორმეტი რაიონი ათ პროვინციად გადანაწილდა. კვანედო მოიცავდა შემდეგ რაიონებს: იანჯუ, ჰვანჯუ, კვანჯუ და ჰედუ; ჩონვონდოში შედიოდა ჩონჯუ და ჩჰუნჩონი; ჰანამდო შეცვალა კონჯუმ; კანამდო გახდა ჩონჯუ; იონამდო - სანჯუ; სანამდო - ჩინჯუ და ჰეიანდო ჩაანაცვლა ნაჯუ და სონჯუ; დანარჩენი სამი პროვინცია იყო იონდონდო, პანბანდო და პესოდო.

1009 წელს ათი პროვინცია შეიცვალა ხუთად და ორ ოლქად.

ჩოსონის პროვინციები
1413 წელს, კორეა, რომელსაც იმ დროს ჩოსონი ეწოდებოდა, დაყოფილი იყო რვა პროვინციად:

1895 წელს, კორეა დაიყო ოცდასამ რაიონად, რომელთაგან თითოეულს საკუთარი დედაქალაქის სახელი დაერქვა. მიუხედავდ ამისა, მომდევნო წელს პროვინციების სისტემა კვლავ იქნა აღდგენილი.

1896 წელს, პროვინციების სისტემა აღდგა და მანდ 1945 წლამდე იარსება. ხუთი პროვინცია კი სამხრეთ და ჩრდილოეთ ნაწილებად გაიყო: ჩოლადო, ჰამგიონდო, პჰიონანდო, კიონსანდო და ჩჰუნჩჰონდო.

ცამეტი პროვინცია: კანვონდო, კიონგიდო და სხვა.