iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვისოლ ჯგუფი

ვისოლ ჯგუფი — ერთ-ერთი მსხვილი ბიზნესჯგუფი საქართველოში. მოღვაწეობს ენერგეტიკის, სამშენებლო, სარეკლამო, სასტუმროების, სუპერმარკეტების, სწრაფი კვების რესტორნების და საცალო ვაჭრობის სფეროში. დაარსდა 2000 წელს [აქციონერები: „ვისოლ პეტროლიუმი“ (შვეიცარია), „სილკ როუდ ჯგუფი“ (საქართველო) და კერძო პირები].

ჯგუფში შემავალი შვილობილი კომპანიებია: სააქციო საზოგადოება „ვისოლ პეტროლიუმ ჯორჯია“, რომელიც ეწევა ნავთობპროდუქტების იმპორტსა და დისტრიბუციას), უძრავი ქონებისა და სამშენებლო კომპანია „ველაჯიო“, სარეკლამო კომპანია „ალმა“, სუპერმარკეტების ქსელი „სმარტი“, ამერიკული რესტორნების ქსელი „ვენჯორჯია“ ('), ავტომომსახურების ცენტრების ქსელი „ვიანორ ჯორჯია“.
ლუციუს ვიტელიუსი

ლუციუს ვიტელიუსი (; დ. დაახლ. ძვ. წ. 5 — გ. დაახლ. ახ. წ. 51) — რომაელი პოლიტიკური მოღვაწე, იმპერატორ ავლუს ვიტელიუსის მამა.

რომის იმპერატორ ტიბერიუსის (14–37) დროს იყო სირიის ლეგატი, აქტიურად უჭერდა მხარს ტიბერიუსის აღმოსავლურ პოლიტიკას. რამდენჯერმე იყო არჩეული კონსულად. 34 წელს ვიტელიუსის უშუალო მხარდაჭერით იბერიის მეფის ფარსმან -ის ძმამ — მითრიდატემ დიდი სომხეთის ვაკანტური ტახტის დაკავება შეძლო. ვიტელიუსმა ლეგიონების მობილიზაციითა და მესოპოტამიის პართიის სამფლობელოებში შეჭრის მუქარით აღკვეთა პართიის მეფის არტაბან -ის (13–38) დაგეგმილი ლაშქრობა დიდ სომხეთში და დიპლომატიური სვლებით აიძულა იგი, სამეფო დაეტოვებინა და ჰირკანიაში გაქცეულიყო. პართელ დიდებულთა დახმარებით არტაბანმა კვლავ დაიბრუნა ტახტი. ტიბერიუსის პრინციპატის ბოლო წლებში მდ. ევფრატზე დაიდო შეთანხმება ვიტელიუსსა და არტაბანს შორის, რომლის თანახმად, პართიის მეფე ცნობდა დიდ სომხეთში მითრიდატე იბერიელის მეფობას.

იმპერატორმა გაიუს კალიგულამ (37–41) ვიტელიუსი აღმოსავლეთიდან რომში გაიწვია. როგორც კონსული, მხარს უჭერდა კალიგულას და მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა რომის პოლიტიკაში. ვიტელიუსს პოლიტიკური გავლენა არც კლავდიუსის დროს (41-54) დაუკარგავს. ერთხანს ცენზორადაც იყო დანიშნული. გარდაიცვალა მოულოდნელად.
ვიტრუვიუსი

ვიტრუვიუსი — ძვ. წ. საუკუნის რომაელი არქიტექტორი და ინჟინერი.

ვიტრუვიუსის ცხოვრების შესახებ თითქმის არაფერია ცნობილი. მისი ათწიგნიანი ნაშრომი „არქიტექტურის შესახებ“ ერთადერთი ანტიკური არქიტექტურული ტრაქტატია, რომელმაც ჩვენამდე სრული სახით მოაღწია. ტრაქტატში განხილულია იმდროინდელი არქიტექტურული ცოდნის თითქმის ყველა ასპექტი — სამშენებლო, საინჟინრო-ტექიკური და სამხატვრო საკითხები. თხზულება ეფუძნება ავტორის პირად გამოცდილებას, ასევე ელინისტური ხანის ბერძენი ავტორების, კერძოდ ჰერმოგენეს, ნაშრომებს.

აღსანიშნავია ვიტრუვიუსის მოსაზრება არქიტექტურული ნაწარმოების ტექნიკური, ფუნქციური და ესთეტიკური ასპექტის ერთიანობის შესახებ (ნაგებობა უნდა იყოს გამძლე, სარგებლიანი და ლამაზი). ვიტრუვიუსის ტრაქტატი შუა საუკუნეებში თითქმის სრულიად მიივიწყეს, მაგრამ ევროპული რენესანსის დროიდან დაიწყეს მისი შესწავლა და თარგმნა მრავალ ენაზე. მან დიდი როლი ითამაშა – საუკუნეების არქიტექტურული ორდერის კანონიკური ფორმების გამომუშავებაში. ვიტრუვიუსის მოძღვრება პროპორციების შესახებ საფუძვლად დაედო ლეონარდო და ვინჩის ნახატს „ვიტრუვიუსის ადამიანი“ (1490). ვიტრუვიუსის ნაშრომში აღწერილია ძველი კოლხური სახლი — პროტოტიპი შემდეგდროინდელი ქართული ტრადიციული დარბაზისა.
თამარ ვიხოდცევა

თამარ მიხეილის ასული ვიხოდცევა (დ. 23 დეკემბერი, 1907, თბილისი, — გ. 2 სექტემბერი, 1993, იქვე) — ქართული ბალეტის მსახიობი, კლასიკური ცეკვის პედაგოგი. საქართველოს დამსახურებული მასწავლებელი (1961).

1917–1920 წლებში სწავლობდა თბილისში ა. ინოჩენცის, 1920–1921 წლებში — მ. მორდკინის კერძო საბალეტო სტუდიებში, ხოლო 1921–1926 წლებში — მ. პერინის საბალეტო სკოლა-სტუდიაში. 1924–1937 წლებში იყო თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი მოცეკვავე, 1936–1991 წლებში — თბილისის ვ. ჭაბუკიანის სახელობის ქორეოგრაფიული სასწავლებლის კლასიკური ცეკვის პედაგოგი. მის აღზრდილთა შორის არიან: ნინო ანანიაშვილი, ლილიანა მითაიშვილი, ლ. ბაბკოვა, თ. სანაძე, ი. ზელენსკი და სხვ.
მნემე (მუზა)

მნემე  — მეხსიერების მუზა ბერძნულ მითოლოგიაში. სამი "უფროსი მუზიდან" ერთ-ერთი..

ჰესიოდე ცეკვა-თამაშსაც მუზების წყალობად თვლიდა. შემდეგ მუზათა ფუნქციები უფრო განივრცო, მაგრამ ჰესიოდისეული ვერსია, რიცხვი და სახელები მტკიცედ დარჩა, თუმცა იყო სხვა ვერსიებიც. ზოგი სამს ასახელებს: მელეტე (ფიქრი, ჩაფიქრება, აზროვნება), მნემე (მეხსიერება), აიდე (სიმღერა) — ამ სამეულის მსახურება დააწესეს ჰელიკონზე გმირებმა ოტოსმა და ეფიალტესმა.

მის სახელს ატარებს პლანეტა იუპიტერის თანამგზავრი მნემე.
პასანგ ლამუ შერპა აკიტა

პასანგ ლამუ შერპა აკიტა (დ. 1984) — ნეპალელი შერპა ალპინისტი. პირველი ნეპალელი ქალი, რომელიც ნეპალში გახდა ალპინიზმის ინსტრუქტორი და ერთ-ერთი პირველი ნეპალელი ქალი, რომელმაც მწვერვალი 2 დალაშქრა. 2016 წელს, -ის მიერ წლის ავანტიურისტად დასახელდა და გადაეცა 45-ე საერთაშორისო ალპური სოლიდარობის ჯილდო იტალიის ქალაქ, პინზოლოში.

ექსპედიცია
2006 წელს, აკიტა გახდა პირველი ქალი, რომელიც ავიდა გოსუმ -ზე. 2007 წელს, ავიდა ევერესტზე, 14 წლით ადრე მისივე სეხინია, პასანგ ლამუ შერპა, გახდა პირველი ნეპალელი ქალი რომელიც ევერესტზე ავიდა, თუმცა გზაში გარდაიცვალა.

2014 წელს, ნეპალელი ალპინისტებისგან შემდგარმა სამქალიანმა გუნდმა, ისტორიაში პირველად დალაშქრა 2, რომლის შემადგენლობაშიც აკიტა შედიოდა. აკიტასთან ერთად ასვლა მაია შერპა და დავა იანგზუმ შერპა; ისინი შეიოდნენ შედარებით დიდი ექსპედიციის გუნდში სადაც მათთან ერთად მამაკაცებიც იყვნენ.

აქტივიზმი
2013 წელს, აკიტა შეუერთდა -ის, სამედიცინო სერვისს ჰიმალაის შორეული რეგიონებისთვის. 2015 წლის აპრილში ნეპალში მომხდარი მიწისძვრის ცენტრში, ის მოხალისეობრივად შეუერთდა სამედიცინო დახმარების ცენტრს, აკიტა ეხმარებოდა უსახლკაროებს თავშესაფრის აშენებაში და მათ ამარაგებდა საჭირო საყოფაცხოვრებო ნივთებით, კოორდინაციას უწევდა დაზარალებურებს და მათთვის მოაწყო სამედიცინო დახმარების ცენტრი. აკიტა ხელს უწყობს განათლების ფონდის განვითარებას, რომლის მთავარი მიზანიც ნეპალელი ქალების განათლების დონის ამაღლებაა.

პირადი ცხოვრება
აკიტა დაიბადა ხუმჯუნგში და გაიზარდა ლუკლაში. მამამისი გარდაიცვალა როდესაც ის ჯერ კიდევ არასრულწლოვანი იყო, ის და მისი და დაობლდნენ მას შემდეგ რაც დედამისი გარდაიცვალა, როდესაც აკიტა 15 წლის იყო. საცხოვრებლად კატმანდუში გადავიდნენ სადაც მიიღო საშუალო განათლება და მუშაობა დაიწყო მთამსვლელად. ოთხი წლის შემდეგ, აკიტამ ჩააბარა კონრად ანკერის ხუმბოს ალპინისტთა ცენტრში. აკიტამ მთამსვლელის დიპლომი აიღო სათხილამურო და მთამსვლელობის სკოლაში , ჩამონში.

მისი ოჯახი ფლობს რესტორანს ლუისვილში, სადაც ის შეთავსებით მუშაობდა მთამსვლელობის ექსპედიციებს შორის.

მისი პირველი სახელი, პასანგი, ნეპალური სიტყვაა და პარასკევს ნიშნავ, ის სწორედ ამ დღეს დაიბადა. მას სრული სახელი დაარქვეს ადრინდელი პასანგ ლჰამუ შერპას, პირველი ნეპალელი ევერესტზე ასული ქალის, საპატივსაცემოდ, რომელსაც იგი სამაგლითო ადამიანად უყურებს. გვარი, აკიტა, მომდინარეობს მისი მეუღლისგან, იაპონური წარმოშობის ნეპალში მომუშავე ფიზიოთერაპევტისგან, რომელსაც იგი შეხვდა ბარძაყზე მკურნალობის კურსის გავლის დროს და დაქორწინდა 2010 წელს.

ჯილდო
2016 წელი - ჯორჯ მელორის ჯილდო - სამთო კინოფესტივალი
გევორგ არუთუნიანი

გევორგ არუთუნიანი (, დ. 7 სექტემბერი, 1928 — გ. 10 იანვარი, 2002) — საბჭოთა და სომეხი დრამატურგი, მწერალი, თეატრის მოღვაწე და სცენარისტი. სომხეთის სსრ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1979), სომხეთის მწერალთა კავშირის გაბრიელ სუნდუკიანის პრემიის და „არტავაზდის“ პრემიის მფლობელი, სომხეთის სსრ დამსახურებული არტისტი (1975).

ბიოგრაფია
საწყისი პერიოდი
გევორგ არუთუნიანი დაიბადა 1928 წლის 7 სექტემბერს სომხეთის სსრ-ში. დაწყებითი განათლების მიღების შემდეგ ჩაირიცხა ერევნის სამედიცინო კოლეჯში. 1946 წელს მან წარმატებით დაასრულა სწავლა კოლეჯში. 1950-1965 წლებში მუშაობდა სხვადასხვა სამედიცინო დაწესებულებაში, პარალელურად სწავლობდა ერევნის სამედიცინო ინსტიტუტში, რომელიც დაამთავრა 1962 წელს. 1964 წელს გახდა სსრკ ლიტერატურული ფონდის სომხური ფილიალის კლინიკის მთავარი ექიმი. ერთი წლის შემდეგ მან სამუდამოდ მიატოვა მედიცინა.

შემოქმედებითი საქმიანობა
1965 წელს გევორგ არუთუნიანი დაინიშნა სსრკ ლიტერატურული ფონდის სომხური ფილიალის დირექტორის პოსტზე, რომელსაც იკავებდა 1995 წლამდე. არუთუნიანი მრავალი კომედიისა და პიესის ავტორია, რომელთაგან ზოგიერთი დაიდგა როგორც სომხეთში, ისე მის ფარგლებს გარეთ. მწერლის ნაწარმოებები თარგმნილია მრავალ ენაზე. ლიტერატურის დარგში დამსახურებისთვის ის მიიღეს სომხეთის მწერალთა კავშირის კომიტეტის შემადგენლობა. გარდა ამისა, გევორგ არუთუნიანი იყო მრავალი ცნობილი პიესის ავტორი, ასევე არაერთი საბჭოთა ფილმის სცენარისტი. მადლობის ნიშნად დაჯილდოვდა სომხეთის რესპუბლიკის „გაბრიელ სუნდუკიანის“ სახელობის სახელმწიფო პრემიით და თეატრალური პრემიით „არტავაზდი“. არაერთი პუბლიკაცია და კვლევა მიეძღვნა გევორგ არუთიუნიანს. ერთ-ერთი მათგანია დრამატურგის ჟირირ ანანიანის ნაწარმოები „გევორგ არუთუნიანი“ (ერევანი, 1981 წ.). ასევე კიდევ ერთი ცხოვრებისეული კვლევა ნაშრომი „იუმორის რაინდი“ (ერევანი, 1999), რომელიც სომხეთის რესპუბლიკის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსის სევაკ არზუმანიანის მიერ არის დაწერილი.

გევორგ არუთუნიანი გარდაიცვალა 2002 წლის 10 იანვარს.

ხსოვნა
დრამატურგის გარდაცვალებიდან ერთი წლის შემდეგ, 2003 წელს, მისი დაბადებიდან 75 წლის იუბილესთან დაკავშირებით, გამოიცა არუთუნიანის მანამდე გამოუქვეყნებელი ნაწარმოებების კრებული. 2005 წელს, მისი ქალიშვილის, გაიანე არუთუნიანის ძალისხმევით, გამოიცა ანთოლოგია „მოვიდა, გაკვირვებული, წავიდა“, რომელშიც შეგროვდა მისი ცნობილი თანამედროვეების მოგონებები მის შესახებ. 2006 წელს გამოქვეყნდა ლიტერატურული კრიტიკის მეცნიერებათა კანდიდატის ვაჩაგან გრიგორიანის ნაშრომი „გევორგ არუთუნიანის დრამა“. 2008 წლის ბოლოს, გევორგ არუთუნიანის დაბადებიდან 80 წლის იუბილესთან დაკავშირებით, მუსიკალური კომედიის ა. პარონიანის სახელობის თეტრში, სახალხო არტისტმა ერვანდ კაზანჩიანმა დადგა თავისი ბოლო სპექტაკლი „ბატონი შმო და მეგობრები“. ასევე სომხეთის სსრ სახელმწიფო პრემიით, გაბრიელ სუნდუკიანის სახელობის სომხეთის მწერალთა კავშირის პრემიით და თეატრალური პრემია "არტავაზდით".
იუსუფ ზუეინი

იუსუფ ზუეინი ( , დ. 1931, აბუ ქამალი, სირიის სამანდატო ტერიტორია — გ. 10 იანვარი, 2016, სტოკჰოლმი, შვედეთი) — სირიელი სახელმწიფო მოღვაწე, ბაასის პარტიის წევრი 1957 წლიდან. ორჯერ იყო სირიის პრემიერ-მინისტრი (1965 და 1966-1968 წლებში).

ბიოგრაფია
განათლება მიიღო დამასკოს უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტზე. შემდეგ მოხალისედ წავიდა ალჟირის განმათავისუფლებელ ომში, იბრძოდა ჰუარი ბუმედიენის რაზმში. 1957 წელს სირიაში დაბრუნების შემდეგ მისი ყურადღება მიიპყრო ბაასის პარტიის მიერ გამოცხადებულმა სოციალისტურმა და პანარაბულმა იდეებმა და გახდა მისი წევრი.

1963 წლის 8 მარტის ბაასის პარტიის მიერ ორგანიზებული გადატრიალების შემდეგ, დაიკავა სოფლის მეურნეობის მინისტრის თანამდებობა: მისი მთავარი ამოცანა გახდა აგრარული რეფორმის განხორციელება, რომელიც ითვალისწინებდა მსხვილი მემამულეების მიწის ფართომასშტაბიან კონფისკაციას და ამ მიწების გადაცემას ღარიბი და გაჭირვებული სოფლის ფენებისთვის.

შიდაპარტიულ ბრძოლაში, რომელიც მალე დაიწყო გამოცდილ, სამოქალაქო ზომიერ ფრთას შორის, რომლის ლიდერები იყვნენ მიშელ აფლიაკი და სალაჰ ალ-დინ ბიტარი, და ახალგაზრდულ ფრთას, რომელიც ძირითადად სამხედროებისგან შედგებოდა (მისი მთავარი ლიდერები იყვნენ სალაჰ ჯადიდი და ჰაფეზ ალ-ასადი). პოლიტიკოსმა ამ უკანასკნელის მხარე დაიკავა.

1965 წლის სექტემბერში იგი დაინიშნა სირიის პრემიერ მინისტრად. გამოაცხადა რადიკალური სოციალური რეფორმების ამბიციური პროგრამა სირიის სოციალისტური ტრანსფორმაციის მიმართულებით და საგარეო პოლიტიკა, რომელიც ეფუძნებოდა სსრკ-სა და -ს ქვეყნებთან თანამშრომლობას. 1966 წლის 23 თებერვლის შიდაპარტიული გადატრიალების შემდეგ, რის შედეგადაც ჯადიდი და ასადი მოვიდნენ ხელისუფლებაში, იუსუფ ზუეინი კვლავ პრემიერ მინისტრად დაინიშნა.

ხსენებული პოსტი ეკავა 1967 წლის არაბეთ-ისრაელის ომის დროს, თუმცა დიდი კრიტიკა დაიმსახურა სახელმწიფო საქმეების არასაკმარისად ოსტატურად მართვასთან დაკავშირებით. პრემიერ-მინისტრის მიმართ კრიტიკა ომის შემდეგ გაიზარდა, ამჟამად უკვე იმ მძიმე ეკონომიკური მდგომარეობის გამო, რომელშიც ქვეყანა აღმოჩნდა. 1968 წლის ოქტომბერში იგი იძულებული გახდა გადამდგარიყო.

იუსუფ ზუეინი დაახლოებული იყო სალაჰ ჯადიდთან, ამიტომ მისი დამხობის და ჰაფეზ ასადის ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ 1970 წლის 13 ნოემბერს. პოლიტიკოსი დააპატიმრეს. მან ციხეში 11 წელი გაატარა. გაათავისუფლეს 1981 წელს და მიეცა საშუალება გამგზავრებულიყო გაერთიანებულ სამეფოში სამკურნალოდ. გამოჯანმრთელების შემდეგ ის გარდაცვალებამდე ცხოვრობდა უნგრეთში, შემდეგ კი შვედეთში.

იუსუფ ზუეინი გარდაიცვალა 2016 წლის 10 იანვარს ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ სტოკჰოლმში, შვედეთში 84 წლის ასაკში.
გულზარილალ ნანდა

გულზარილალ ნანდა (, დ. 4 ივლისი, 1898, სიალკოტი, პენჯაბი, ბრიტანეთის ინდოეთი — გ. 15 იანვარი, 1998) — ინდოელი ეკონომისტი და საზოგადო მოღვაწე, ინდოეთის პრემიერ- მინისტრი (1964-1966).

ბიოგრაფია
დაიბადა პენჯაბის ინდუიზთა ოჯახში. განათლება მიიღო ლაჰორში, ამრიცარში, აგრაში. დაამთავრა ალაჰაბადის უნივერსიტეტი.

1920-1921 წლებში მუშაობდა ალაჰაბადის უნივერსიტეტში შრომის პრობლემების მკვლევრად, ხოლო 1921 წელს გახდა ბომბეის (მუმბაი) ეროვნული კოლეჯის ეკონომიკის პროფესორი. ამ წლებში იგი აქტიურად მონაწილეობდა ანტიკოლონიალურ მოძრაობაში. 1922 წელს დაინიშნა აჰმადაბადი ტექსტილის მუშაკთა ასოციაციის მდივნად და ამ პოსტს იკავებდა 1946 წლამდე. 1932 წელს დააპატიმრეს და 1942 წლიდან 1944 წლამდე ის პატიმრობაში იმყოფებოდა.

ბრიტანეთის კოლონიური ადმინისტრაციის დროს 1937 წელს აირჩიეს ბომბეის საკანონმდებლო ასამბლეაში, ხოლო 1937 წლიდან 1939 წლამდე იყო საპარლამენტო მდივანი (შრომისა და აქციების) ბომბეის მთავრობაში. შრომის მინისტრად ბომბეის მთავრობაში 1946 წლიდან 1950 წლამდე ყოფნისას მან წარმატებით აამუშავა კანონპროექტი შრომით დავების შესახებ. ის ასევე იყო კასტურბა განდის მემორიალური ფონდის მეურვე (რომელიც მაჰათმა განდის ცოლს ეკუთვნოდა), ინდოეთის შრომისა და სოციალური კეთილდღეობის ორგანიზაციის მდივანი და ბომბეის საბინაო საბჭოს თავმჯდომარე. იყო ეროვნული დაგეგმარების კომიტეტის წევრი. მან მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ინდოეთის ეროვნული პროფკავშირების კონგრესის ორგანიზებაში და მოგვიანებით გახდა მისი პრეზიდენტი.

1947 წელს ინდოეთის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ იგი გაგზავნეს ჟენევაში (შვეიცარია), როგორც შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის მთავრობის დელეგატი. ის მუშაობდა თავისუფლების ასოციაციის კომიტეტში და ეწვია შვედეთს, საფრანგეთს, შვეიცარიას, ბელგიასა და გაერთიანებულ სამეფოს ამ ქვეყნებში სამუშაო და საცხოვრებლის პირობების შესასწავლად.

1950 წლის მარტში დაინიშნა ინდოეთის დაგეგმარების კომისიის თავმჯდომარის მოადგილედ. 1951 წლის სექტემბერში დაინიშნა ინდოეთის მთავრობაში დაგეგმვის მინისტრად. ამ თანამდებობაზე ის იმყოფებოდა 1952 წლიდან 1957 წლამდე. პარალელურად ის ასევე იყო ირიგაციისა და ენერგეტიკის მინისტრი. იგი ხელმძღვანელობდა ინდოეთის დელეგაციას დაგეგმვის საკონსულტაციო კომიტეტში, რომელიც გაიმართა 1955 წელს სინგაპურში და ასევე ხელმძღვანელობდა 1959 წელს ჟენევაში გამართულ შრომის საერთაშორისო კონფერენციას.

1964 წლის 27 მაისიდან 9 ივნისამდე და 1966 წლის 11 იანვრიდან 24 იანვრამდე იგი იკავებდა ინდოეთის პრემიერ-მინისტრის მოვალეობის შემსრულებელის პოზიციას, პრემიერ-მინისტრების ჯავაჰარლალ ნერუს და ლალ ბაჰადურ შასტრის გარდაცვალების შემდეგ. გულზარილალ ნანდი იყო მაჰათმა განდის იდეების მგზნებარე მხარდამჭერი.

1997 წელს ინდოეთის მთავრობამ იგი დაჯილდოვდა -ს ორდენით, ასევე — პადმა ბჰუშანის ორდენით.

ნანდა გარდაიცვალა 1998 წლის 15 იანვარს 99 წლის ასაკში.

ოჯახი
მან ცოლად შეირთი ლაკშმი და ქორწინებიდან ორი ვაჟი და ქალიშვილი შეეძინა.
ბოლუს მუზეუმი

ბოლუს მუზეუმი — მუზეუმი ბოლუში, თურქეთი. ბოლუ ანტიკურ პერიოდში ბითინიის სამეფოს წამყვანი ქალაქი იყო.

მდებარეობა
მუზეუმი მდებარეობს ბოლუს სტადიუმის ქუჩაზე, ეს არის ორსართულიანი შენობა და ბოლუს კულტურული კომპლექსის ნაწილი.

ისტორია
მუზეუმი გაიხსნა 1981 წლის 14 ნოემბერს. იგი დაზიანდა 1999 წლის დუზჯეს მიწისძვრის შედეგად. აღდგენის შემდეგ, იგი ხელახლა გაიხსნა 2006 წლის 18 მაისს.

ექსპონატები
პირველ სართულზე არქეოლოგიურ განყოფილებაში გამოფენილია ნეოლითის, ბრინჯაოს, ფრიგიული, ურარტუს, ლიდიის, ელინისტური, რომაული, ბიზანტიური ხანის ნივთები. ზოგიერთი მათგანი მარმარილოს, მინის, მეტალის და ტერაკოტის ნაწარმია. ასკლეპიოსის, ჰიგეას, ტელესფორის (სებენ ჩელთიქდერის გათხრებიდან) და ჰერაკლეს (ბოლუს) ქანდაკებები, ჰერმესის ბიუსტი, გლადიატორის სტელა არის ყველაზე მნიშვნელოვანი ნივთები. არქეოლოგიის განყოფილებაში სულ 1678 ნივთია

ეთნოგრაფიის განყოფილებაში, რომელიც მდებარეობს ზედა სართულზე, გამოფენილია ოსმალეთის იმპერიის დროინდელი ნივთები, როგორიცაა რელიგიური ნამუშევრები, იარაღი, ორნამენტები, ტანსაცმელი და მეტალის იარაღები. ამ განყოფილებაში ასევე გამოფენილია ნაქარგები მუდურნუს რეგიონიდან. ეთნოგრაფიულ ნაწილში გადმოცემულია ბოლუს სახლის ცხოვრება.

გალერეა
ინდერ კუმარ გუჯრალი

ინდერ კუმარ გუჯრალი ( დ. 4 დეკემბერი, 1919 — გ. 30 ნოემბერი, 2012) — ინდოელი სახელმწიფო მოღვაწე და პოლიტიკოსი (1999-1999).

ბიოგრაფია
ინდერ კუმარ გუჯრალი დაიბადა 1919 წლის 4 დეკემბერს ჯელამში ბრიტანეთის ინდოეთში, დღევანდელ პენჯაბში, პაკისტანში, წარმოშობით ჰატრას ტომიდან. მისი მშობლები იყვნენ მებრძოლები ბრიტანული კოლონიალიზმის წინააღმდეგ. მან თავისი ცხოვრება პოლიტიკაში საკმაოდ ადრე დაიწყო — უკვე თერთმეტი წლის ასაკში პირველად დააკავა და სასტიკად სცემა პოლიციამ, მის მშობლიურ ქალაქ ჯელამში ბავშვთა ანტისამთავრობო მოძრაობის ორგანიზებისთვის.

ინდერ კუმარ გუჯრალის ჰობი იყო პოეზია. მისი მეუღლე შეილა გუჯრალი, ცნობილი პოეტი, გარდაიცვალა 2011 წლის 11 ივლისს ავადმყოფობის შემდეგ. წყვილს ჰყავდა ორი ვაჟი: ნარეში და ვიშალი. წყვილს ასევე ჰყავს ორი შვილიშვილი.

პოლიტიკური მოღვაწეობა
1956-1964 წლებში ის იყო ნიუ-დელის მუნიციპალური კომიტეტის ვიცე-პრეზიდენტი, ხოლო 1964 წლიდან 1976 წლამდე — რაჯა-საბჰის, ინდოეთის პარლამენტის ზედა პალატის წევრი. 1975 წლის ივნისში იგი დაინიშნა ინფორმაციისა და კომუნიკაციების მინისტრად ინდირა განდის მთავრობაში. 1976-1980 წლებში ინდერ კუმარ გუჯრალი იყო ინდოეთის რესპუბლიკის ელჩი საბჭოთა კავშირში.

1980-იანი წლების შუა ხანებში მან დატოვა ინდოეთის ეროვნული კონგრესი და შეუერთდა ჯანატა დალის პარტიას. ის იყო ინდოეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი ვიშვანათ პრატაპ სინგჰის (1989-1990) და ჰარადანაჰალი დოდე დევე გივდას (1996-1997) კაბინეტებში. 1997 წლის აპრილში ინდოეთის პრემიერ-მინისტრად არჩევამდე, იგი სხვადასხვა სამთავრობო თანამდებობას იკავებდა.

ინდოეთის პრემიერ-მინისტრი
გუჯრალის მთავრობა კონგრესსა და გაერთიანებულ ფრონტს შორის საპარლამენტო კომპრომისის შედეგი იყო, რომელსაც არ სურდა ვადამდელი საპარლამენტო არჩევნები, დევე გივდას მთავრობის გადადგომის შემდეგ. თუმცა, კომპრომისი დიდხანს არ გაგრძელებულა: მას შემდეგ რაც საჯარო გახდა სამხრეთ ინდოეთის ერთ-ერთი მხარის კავშირის დამადასტურებელი დოკუმენტები თამილ ილამის განმათავისუფლებელ ვეფხვებთან, რომლებიც პასუხისმგებელნი იყვნენ რაჯივ განდის მკვლელობაზე, კონგრესმა მოითხოვა მინისტრების გადადგომა. მაგრამ მინისტრები არ გადადგენენ და 1997 წლის 28 ნოემბერს კონგრესმა გააუქმა გუჯრალის მთავრობის მხარდაჭერა, რის შემდეგაც იგი გადადგა. ახალი საყოველთაო არჩევნები დაინიშნა 1998 წლის თებერვალ-მარტში. 1998-1999 წლებში ინდერ კუმარ გუჯრალი იყო ინდოეთის პარლამენტის ქვედა პალატა წევრი, ჯალანდარის ამომრჩეველთა ოლქიდან.

ჯილდოები
იგი დაჯილდოვებულია მეგობრობის ორდენით (2000 წლის 25 სექტემბერი, რუსეთი) — რუსეთ-ინდოეთის ურთიერთობების განვითარებაში შეტანილი დიდი წვლილისთვის და რუსეთის ფედერაციისა და ინდოეთის რესპუბლიკის ხალხებს შორის მეგობრობის განმტკიცებისთვის. ასევე მიღებული აქვს საერთაშორისო პრემია „ცივილიზაციათა დიალოგი“ (2002).
ზემო ხანახის ციხე

ზემო ხანახის ციხე — ციხესიმაგრე ქალაქ ხანახის (ხანაკი) სამხრეთ-დასავლეთით მეგალითური ციხე-სიმაგრეების ნაშთებშია შემორჩენილი. მდებარეობს არტაანის პროვინციაში, თურქეთის რესპუბლიკა. სოფლის თანამედროვე სახელწოდება ავლაჯირი, თუმცა ძველად მას ზემო ხანახი ერქვა, რის გამოც სოფლის სანახებში მდებარე ციხე-სიმაგრეს ზემო ხანახის ციხის სახელით მოვიხსენიებთ.

ტოპონიმი
ზემო ხანახის ციხის ავთენტური სახელის დადგენის კუთხით საინტერესოა თავად აღნიშნული სოფლის ძველი სახელწოდების მოძიება. ასევე მნიშვნელოვნად მიგვაჩნია საკუთრივ ტოპონიმის, "ავჯილარი", განმარტება. მკვლევრების განმარტებით, თანამედროვე სოფელ ავლაჯილარს ძველად ზემო ხანახი ერქვა, ხოლო თანამედროვე ქალაქი ხანახი კი წარსულში შუა ხანახის სახელით ყოფილა ცნობილი. სახელი ავჯილარი რომ სოფლის ძველი სახელწოდების თანამედროვე თურქული დასახლებაა ნათელია. იგი არ ფიქსირდება თვით ოსმალურ აღწერებშიც. ხანახი კი ცნობილი სოფელია.

შესწავლის ისტორია
ზემო ხანახის ციხე მეტ-ნაკლდებად შემონახულ ძველ ციხე-სიმაგრეებს წარმოადგენს, თუმცა მისი დეტალური შესწავლა, ჩვენს ხელთ არსებული ინფორმაციით, არავის უცდია. აღნიშნული ციხე-სიმაგრე თავისი დებარეობიდან გამომდინარე არაერთხელ მოექცა ადგილობრივების ყურადღების ცენტრში, თუმცა თურქულ ენაზე დაწერილი სპეციალური სამეცნიერო ნაშრომი ზემო ხანახის ციხე-სიმაგრის შესახებ ჩვენ ვერ მოვიძიეთ. თურქ ავტორებს ციხის მოკლე აღწერილობა აქვთ გამოქვეყნებული. ყარსის მუზეუმის დაზვერვითმა ექსპედიციამ 1997 წელს სოფლის ტერიტორიაზე გარკვეული სახის არქეოლოგიური მასალა დააფიქსირა, რომელიც ხალკოლითისა და რკინის ხანას მიეკუთვნეს. ციხის ერთ-ერთი უკანასკნელი მოკლე აღწერილობა ტოპოგრაფიულ გეგმასთან ერთად სამი პიტაჯის ეკუთვნის.
ვობი

ვობი — ჭექა-ქუხილის, მეხთატეხის ღვთაება სვანურ მითოლოგიაში. იგი ქართველური ტომების წარმართული პანთეონის ერთ-ერთი უძველესი სახეა.

ტერმინი „ვობი“ სვანურსა და მეგრულში აღნიშნავს პარასკევ დღეს (სვანური „ვებ-იშ“, მეგრული „ვობი-შხა“). ძველ სვანეთში, მოსახლეობის გარკვეულ ნაწილში, იგი უქმედ ითვლებოდა და ყოველგვარი საქმიანობა აკრძალული იყო. ამავე დროს, სიტყვა „ვობი“ გამოიყენება რაიმე განსაკუთრებულის აღსანიშნავად, მაგ.: „ხოლა ვობ ესგენე“ — „ცუდი ამბავი, დღე დააწია“ (არაპირდაპირი თარგმანი). მისი ეტიმოლოგია უცნობია.
ალექსანდრე ვოლობუევი

ალექსანდრე ვიქტორის ძე ვოლობუევი (; დ. 8 ნოემბერი, 1907, ქ. ყარსი, — გ. 18 ოქტომბერი, 1963, სოხუმი) — საქართველოში მოღვაწე არქიტექტორი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1961).

დაამთავრა თბილისის ამიერკავკასიის მიმოსვლის გზათა ინჟინრების ინსტიტუტი (1933). 1938–1941 წლებში მუშაობდა მოსკოვში (მონაწილეობდა საბჭოების სასახლის დაპროექტებაში), შემდეგ — თბილისის საპროექტო ინსტიტუტებში („თბილქალაქპროექტი”, „საქკომუნპროექტი” და სხვ.), ხოლო 1954 წლიდან გარდაცვალებამდე — სოხუმში („საქქალაქმშენსახპროექტის” სოხუმის ფილიალი).

მისი პროექტებით აშენებულია საცხოვრებელი და საზოგადოებრივი ნაგებობები თბილისში, ბათუმში, ჭიათურაში, ცხინვალში, სოხუმში, მიუსერასა და გუდაუთაში, მ. შ. თბილისის ფუნიკულიორის ზედა სადგური (1938; თანაავტორი, ავტორები: ზ. და ნ. ქურდიანები), საჰაერო დაცვის საუწყებო სანატორიუმის საძილე კორპუსი, სოხუმის მთის ტყე-პარკის ობიექტები (1950-იანი წლები; თ. თელიასთან, ლ. ლითანიშვილთან, თ. მაჭარაშვილთან, ლ. მუშკუდიანსა და ს. ცინცაბაძესთან ერთად) და სხვ.
კანეკო კენტარო

გრაფი კანეკო კენტარო (დ. 4 თებერვალი, 1853 — გ. 16 მაისი, 1942) — იაპონელი სახელმწიფო მოღვაწე, დიპლომატი და იურიდიული მეცნიერი მეიძის პერიოდის იაპონიაში.

ჰარვარდის სამართლის სკოლის კურსდამთავრებული, მან გამოიყენა თავისი კავშირები ამერიკულ იურიდიულ საზოგადოებაში თავისი ხანგრძლივი იაპონური პოლიტიკური კარიერის განმავლობაში. მას დიდი როლი აქვს შეტანილი იაპონიის განვითარებაში მეიძის რესტავრაციის დროს. რუსეთ-იაპონიის ომის დროს იგი მოღვაწეობდა შეერთებულ შტატებში და წვლილი შეიტანა იაპონიის გამარჯვებაში.

კანეკო იყო იმპერიულ იაპონიაში იაპონურ-ამერიკული ალიანსის ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი მომხრე. სიცოცხლის ბოლო წლებში ის ეწინააღმდეგებოდა და მუშაობდა წყნარი ოკეანის ომის თავიდან ასაცილებლად, მაგრამ მისი მცდელობები წარუმატებელი აღმოჩნდა.

ის იყო პირველი ადამიანი, ვინც თარგმნა ედმუნდ ბურკი იაპონურად და ითვლება პირველ ბურკეან კონსერვატორად იაპონიაში.

ადრეული ცხოვრება
კანეკო დაიბადა ფუკუოკას დომენის სამურაების ოჯახში. 9 წლის ასაკში მან სწავლა დაიწყო შუიუკან ჰანის სკოლაში. 19 წლის ასაკში იგი აირჩიეს ივაკურას მისიის სტუდენტად და გაემგზავრა შეერთებულ შტატებში. ის დარჩა ამერიკაში, მიუხედავად იმისა რომ სხვები ევროპაში გაემგზავრნენ განათლების მისაღებად. თავდაპირველად, საზღვაო კარიერას უნდა მიყელოდა და აპირებდა ამერიკის საზღვაო აკედემიაში სწავლას, მაგრამ ექიმმა შეაფასა მისი ფიზიკური მდგომარეობა და ურჩია სამხედრო კარიერაზე უარი ეთქვა. 1876 წელს, გადაწყვიტა ჩაებარებინა ჰარვარდის უნივერსიტეტში იურიდიულზე. იგი ემზადებოდა რთული სასწავლო გეგმისთვის მომავალი უზენაესი სასამართლოს მოსამართლის ოლივერ ვენდელ ჰოლმს უმცროსის პირადი მეურვეობის მოძიებით. ჰარვარდში კანეკომ იაპონელ თანამემამულე სტუდენტთან და მომავალ კოლეგა-დიპლომატთან კომურა ჯუტაროსთან ერთად იცხოვრა. მან ასევე შექმნა კონტაქტების ფართო წრე ამერიკაში, სადაც იყვნენ იურისტები, მეცნიერები, ჟურნალისტები და მრეწველები.

1878 წელს ჰარვარდის დამთავრების შემდეგ კანეკო დაბრუნდა იაპონიაში ტოკიოს უნივერსიტეტის ლექტორად.

პოლიტიკური კარიერა
1880 წელს კანეკო დაინიშნა გენროინში მდივნად, ხოლო 1884 წელს შეუერთდა ინსტიტუტების გამოძიების ოფისს, გენროინის მიერ ორგანიზებულ ორგანოს, რათა შეესწავლა სხვადასხვა დასავლური ერის კონსტიტუცია, ახალი იაპონიის კონსტიტუციის შესაქმნელად. 5 წლიანი მუშაობის შემდეგ, 1889 წელს, მეიძის კონსტიტუცია გამოქვეყნდა. მას მჭიდრო კონტაქტი ჰქონდა იტო ჰირობუსმითან, მოგვიანებით კი მისი მდივანი გახდა როდესაც იტო პირველ მინისტრად დაინიშნა.

1898 წელს დაინიშნა ვიცე მინისტრად, იტოს მესამე ადმინისტრაციაში. მას მიენიჭა საპატიო დოქტორის წოდება (..) ჰარვარდის მიერ 1899 წელს მეიძის კონსტიტუციაზე მუშაობისთვის.

1900 წელს კანეკო დაინიშნა იუსტიციის მინისტრად მეოთხე იტოს ადმინისტრაციის დროს და 1907 წელს გახდა ბარონი (დანშაკუ) კაზოკუს თანატოლთა სისტემაში.