iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფლორესი

ფლორესი — მცირე ზონდის არქიპელაგში შემავალი კუნძული. ფართობი შეადგენს 14 300 კმ²-ს. აღმოსავლეთით მდებარეობს ინდონეზიის კუნძული იავა. მოსახლეობა 1 5 მილიონ ადამიანს შეადგენს და უდიდესი დასახლებული პუნქტია მაუმერე. ფლორესი შედის ინდონეზიის აღმოსავლეთი მცირე ზონდის კუნძულების პროვინციის შემადგენლობაში.

კუნძული მდებარეობს სუმბავას და კომოდოს აღმოსავლეთით და ლემბატას და ალორის არქიპელაგის დასავლეთით. სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობს ტიმორი. ფლორესი სუმბას სრუტითაა გამოყოფილი სუმბას კუნძულს და გარს აკრავს ფლორესის ზღვა.

 საუკუნიდან ეს ტერიტორია შედის მაჯაპაჰიტის შემადგენლობაში. 1544 წლიდან იწყება ევროპელთა მოგზაურობები ამ კუნძულზე, პირველები პორტუგალიელები იყვნენ. სწორედ პორტუგალიის კოლონია გახდა ფლორესი. მოგვიანებით უკვე ამ კუნძულს ჰოლანდიის იმპერია აკონტროლებდა.

1992 წლის 12 დეკემბერს, აქ მოხდა 7.8 ბალის სიმძლავრის მიწისძვრა, ამ მიწისძვრას 2,500 ადამიანი შეეწირა.

ეტიმოლოგია
სახელი "ფლორესი" მომდინარეობს პორტუგალიური სიტყვიდან, შინაარსობრივად კი კავშირშია სიტყვა "ყვავილთან".

ფლორა და ფაუნა
კუნძული მდიდარია თავისი ფლორის და ფაუნის მრავალფეროვნებით. ამ რეგიონში ცხოვრობს მსოფლიოში უნიკალური კომოდოს დრაკონი, ეს ცხოველი ძირითადად კომოდოს ეროვნულ პარკში სახლობს, ეს პარკი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობად აღიარა. აქვე მდებარეობს კუნძულის მეორე პარკი კელიმუტუს ეროვნული პარკი.
დაუნინგ-სტრიტი

დაუნინგ სტრიტი — ქუჩა ლონდონში, რომელზეც ორ საუკუნეზე მეტია ცხოვრობს გაერთიანებული სამეფოს კაბინეტის ორი უმთავრესი მინისტრი: ხაზინის პირველი ლორდი, ანუ გაერთიანებული სამეფოს პრემიერ-მინისტრი და ხაზინის მეორე ლორდი, ანუ ფინანსთა მინისტრი. ქუჩის ყველაზე ცნობილი მისამართი არის დაუნინგის ქუჩა 10, ხაზინის პირველი ლორდის ანუ თანამედროვე დროში, პრემიერ-მინისტრის რეზიდენცია. შესაბამისად, ტერმინები დაუნინგის ქუჩა ან ნომერი 10 ხშირად გამოიყენება პრემიერ-მინისტრის ან მისი ადმინისტრაციის აღსანიშნავად. მსგავსად, ნომერი 11 იხმარება ფინანსთა მინისტრის ან მისი ადმინისტრაციის შესახებ საუბრისას. დაუნინგის ქუჩა მდებარეობს უაიტჰოლზე, ცენტრალურ ლონდონში, ბრიტანეთის პარლამენტიდან რამდენიმე წუთის ფეხით სავალ დისტანციაზე. პრემიერ-მინისტრს, ფინანსთა მინისტრს და მთავარ უიპს აქვთ რეზიდენციები ქუჩის მარჯვენა მხარეს. ქუჩის მოპირდაპიე მხარეს მდებარე ბინები კი ბრიტანეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს ეკუთვნის, რომელმაც ისინი მეცხრამეტე საუკუნეში გამოცვალა.

ისტორია
ქუჩა აშენებული იქნა 1860 წელს, სერ ჯორჯ დაუნინგის, პირველი ბარონეტი (1632-1689) მიერ. უწინ დაუნინგ სტრიტის ადგილას იდგა ჰემპდენ ჰაუსი. დაუნინგი იყო სამხედრო და დიპლომატი, რომელიც ოლივერ კრომველსა და მეფე ჩარლზ -ს ემსახურებოდა. დაუნინგი უძრავი ქონების ინვესტორი იყო, რითაც მან საკმაოდ დიდი სიმდიდრე დააგროვა. 1654 წელს, მან შეიძინა წმინდა ჯეიმზის პარკის სამხრეთით მდებარე მიწა, რომელიც პარლამენტიდან ფეხით სავალ დისტანციაზე იყო განთავსებული.
თაბასარანული ენა

თაბასარანული ენა (თვითდასახელება: ) — ნახურ-დაღესტნურ ენათა ოჯახის ლეზგიურ ენათა ჯგუფის ერთ-ერთი ენა.

გავრცელებულია სამხრეთ დაღესტანში, თაბასარანისა და ხივის რაიონებში. თაბასარანულ ენაზე ლაპარაკობს 128 900 კაცი. გამოიყოფა 2 დიალექტი: სამხრეთისა და ჩრდილოეთის.

თაბასარანულ ენაში გარჩეულია ხმოვნები: , , , , , ფარინგალიზებული , , მოკლე ხმოვნები უმახვილო ხმოვანთა დასუსტების შედეგია, გრძელი — სხვა ფონეტიკური ცვლილებებისა. მახვილი სუსტია, დინამიკური, ზოგჯერ გრამატიკული მნიშვნელობაც აქვს. თანხმოვანთა სისტემაში გვაქვს დენტოლაბიალიზებული შიშინა ფონემები. ბილაბიალიზაცია წარმოდგენილია სამხრეთის დიალექტში, ჩრდილოეთის დიალექტში დაკარგულია. ხშულთა სისტემა ოთხეულებრივია, სპირანტთა — სმეულებრივი (სამხრეთის დიალექტში — წყვილეულებრივი).

თაბასარანულ ენაში გარჩეულია 2 — ადამიანისა და ნივთის — გრამატიკული კლასი (სამხრეთის დიალექტის ზოგიერთი კილოკავის ზმნა უკვე აღარ განარჩევს კლასებს). ძირითადი ბრუნვებია სახელობითი, ერგატივი, მიცემითი, ნათესაობითი, ადგილობითი. ბრუნვები წარმოდგენილია 7 (კილოკავებში — 8) სამ-სამ ბრუნვიანი სერიით. პირის ნაცვალსახელებში გარჩეულია ინკლუზივისა და ექსკლუზივის ფორმები.

ზმნა იცვლება გრამატიკული კლასებისა და პირის მიხედვით (კლასოვან-პიროვანი უღვლილება). პირის ნიშნები ნაცვალსახელური წარმოშობისაა. გარდამავალი ზმნა პოლიპერსონალურია; პრეფიქსული კლასნიშანი გამოხატავს უახლოეს ობიექტს, სუფიქსური პირის ნიშანი — სუბიექტს. გვარი მორფოლოგიურად დიფერენცირებული არაა. ზმნა დაირთავს ლოკატიურ პრევერბებს.

სინტაქსური კონსტრუქციებია: ერგატიული — გარდამავალ ზმნასთან, ნომინატიური — გარდაუვალ ზმნასთან, დატიური — გრძნობა-აღქმის გამომხატველ ზმნებთან.

თაბასარანული ენა სამწერლობო ენაა. სალიტერატურო ენა სამხრეთის დიალექტს ეფუძნება. დამწერლობა შემოღებულია 1932 წლიდან, თავდაპირველად ლათინური გრაფიკის, 1938 წლიდან კირილიცაზე.
თაბასარანელები

თაბასარანელები (საკუთარი სახელწოდება: ) — დაღესტნის სამხრეთ-აღმოსავლეთში მცხოვრები ხალხი. 2002 წლის აღწერის მიხედვით, რუსეთის ფედერაციის ტერიტორიაზე 131 785 თაბასარანელი ცხოვრობს. ლაპარაკობენ თაბასარანულ, აგრეთვე ლეზგიურ, აზერბაიჯანულ და რუსულ ენებზე. არიან მუსლიმანი სუნიტები. კულტურითა და ყოფით ახლოს დგანან ლეზგებთან. თაბასარანელების უმრავლესობა დასაქმებულია სოფლის მეურნეობაში (მიწართმოქმედება, მესაქონლეობა). განვითარებულია ხელოსნობა, განსაკუთრებით მეხალიჩეობა.
დარგუელები

დარგუელები, დარგოელები (საკუთარი სახელწოდება დარგან) — დაღესტნის ახუშის, დახადაევის, ხაიდაყის, ლევაშის და სხვა რაიონებში მცხოვრები ხალხი. რუსეთის ფედერაციაში, ყოფითა და კულტურით ახლო მდგომ ხაიდაყებსა და ყუბაჩელებთან ერთად 510,156 კაცი (2002). დარგუული ენა დაღესტნის ერთ-ერთი სამწერლობო ენაა. რელიგიით მუსლიმანი სუნიტები არიან.

 საუკუნის პირველ ნახევრამდე „თავისუფალ თემებად“ ცხოვრობდნენ. ემორჩილებოდნენ ხაიდაყის უწმიას, საფეოდალოს. მოსახლეობის ძირითად მასას თავისუფალი მეთემეები — უზდენები შეადგენდნენ. იყვნენ ყმებიც — რაიათი და ყული — მონები.

 საუკუნის დასაწყისამდე ძირითადი საქმიანობა იყო მესაქონლეობა და მცირე მასშტაბის მთური მიწათმოქმედება. მამაკაცთა უმრავლესობა ხელოსნობას მისდევდა. ამზადებდნენ ოქროს, ვერცხლისა და სპილენძის იშვიათ სამკაულებს და ნივთებს, ქალები — ქეჩას. ამჟამად მხატვრული ხელოსნობის ცენტრია კუბაჩი.
ნზოია

ნზოია – მდინარე კენიაში. იგი საკმაოდ გრძელი მდინარეა, მისი სიგრძე შეადგენს 257 კილომეტრს. სათავეს იღებს ელგონის მთაზე. მდინარე მიემართება სამხრეთით, შემდეგ დასავლეთით და საბოლოოდ ერთვის ვიქტორიას ტბას.

ეს მდინარე საკმაოდ მნიშვნელოვანია დასავლეთ კენიისათვის, სადაც იგი მიედინება, რადგან ამ რეგიონის მოსახლეობა 1,5 მლნ-ზე მეტია. მისი წყალი გამოიყენება საირიგაციოდ მთელი წლის განმავლობაში. მდინარის წყალი ტბორავს დაბლობებს, რაც ნაყოფიერ მიწასთან ერთად საკმაოდ კარგ სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციას იძლევა.

ვინაიდან ნზოია გაივლის ერთ-ერთ ინდუსტრიულ რეგიონს, რომლის ცენტრიცაა ვებუიე, შაქრისა და ქაღალდის ფაბრიკებიდან მდინარეში დაბინძურებული წყალი ჩაედინება. ამ მდინარეზე მდებარეობს რამდენიმე ულამაზესი ჩანჩქერი. ამავე დროს, ნზოიას გააჩნია საკმაოდ დიდი ჰიდროელექტრული პოტენციალი.
კენიის პროვინციები

კენიის პროვინციები – კენიის პირველი დონის ადმინისტრაციული ერთეული. ადმინისტრაციულად ქვეყანა იყოფა 8 პროვინციად, რომლებიც თავის მხრივ იყოფიან 46 რაიონად და 262 დივიზიონად.

პროვინციები
ცენტრალური პროვინცია
სანაპირო პროვინცია
აღმოსავლეთი პროვინცია
ნაირობის პროვინცია
ჩრდილო-აღმოსავლეთი პროვინცია
ნიანზის პროვინცია
რიფტ-ველის პროვინცია
დასავლეთი პროვინცია
ოქტომბრის რევოლუციის კუნძული

ოქტომბრის რევოლუციის კუნძული — უდიდესი კუნძული ჩრდილოეთის მიწის კუნძულების ჯგუფში. ეკუთვნის რუსეთს.

კუნძულის ფართობი შეადგენს 14 170 კმ², მას მსოფლიოს კუნძულებს შორის 59-ე ადგილი უკავია ფართობის მხრივ ამ ტერიტორიის უმაღლესი წერტილი შეადგენს 965 მეტრს, ეს არის მთა კარპინსკი. კუნძულის დიდი ნაწილი ყინულებს უკავია, ყინულები ზღვამდე აღწევს. ამ ტერიტორიის ნაწილი სწორედ ყინულის უდაბნებს უკავია. ეს ადგილები პირველად გამოკვლეული იქნა გიორგი უშაკოვის და ნიკოლაი ურავანცენის მიერ 1930-32 წლებში.

ოქტომბრის რევოლუციის კუნძულის სანაპიროებს დასავლეთიდან ესაზღვრება კარის ზღვა, ხოლო აღმოსავლეთიდან საზღვრავს ლაპტევების ზღვა. სამხრეთით არსებული ბოლშევიკის კუნძულისგან გამოყოფილია შოკალსკის სრუტით, სრუტის სიგრძე შეადგენს 20-38 კილომეტრს. ჩრდილოეთით არსებულ კუნძულ კომსომოლეცისგან გამოყოფილია წითელი არმიის სრუტის მეშვეობით, სრუტის სიგრძე შეადგენს 3-18 კილომეტრს. კუნძულზე მიედინება საკმაოდ გრძელი მდინარეები, ყველაზე გრძელი მდინარეა ოზიორნაია (64 კმ) (ეს მდინარე ყველაზე გრძელია მთელს არქიპელაგში), აქ მიედინება ასევე: უშაკოვი (58 კმ) და მდინარე დიდი (42 კმ). ოქტომბრის რევოლუციის კუნძულზე აგრეთვე მდებარეობს ტბებიც, ყველაზე დიდი ტბაა ფოროდვოე (57 კმ²).

ამ კუნძულის პირველი სახელი იყო წმინდა ალექსანდრა. მას შემდეგ რაც ქვეყნის სათავეში ბოლშევიკები მოვიდნენ მას ოქტომბრის რევოლუციის კუნძული დაერქვა.
სუმბავა

სუმბავა — ინდონეზიის კუნძული, რომელიც შედის მცირე ზონდის არქიპელაგის კუნძულების ჯგუფში. სუმბავას სიახლოვეს მდებარეობს კუნძული ლომბოკი, დასავლეთიდან სრუტის მეშვეობითაა გამოყოფილი ფლორესს, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს კუნძული სუმბა. ეს ტერიტორია შედის დასავლეთი მცირე ზონდის კუნძულების პროვინციაში.

სუმბავას ფართობი შეადგენს 15 448 კმ², ცხოვრობს 1,5 მილიონი ადამიანი. აქ რამდენიმე მოქმედი ვულკანი მდებარეობს, მათგან ყველაზე დიდია ტამბორა (2850 მ), ისტორიაში ამ ვულკანის ყველაზე დიდი ამოფრქვევა 1815 წელს დაფიქსირდა. ამ ამოფრქვევას დაემატა 1833 წელს იავაზე ვულკან კრაკატაუს ამოფრქვევები. ამ ორი ვულკანის ამოფრქვევას 72 000 ადამიანი შეეწირა.

კუნძული შედიოდა მაჯაპაჰიტის იმპერიის შემადგენლობაში. ნიდერლანდელები კუნძულზე პირველად 1605 წელს მივიდნენ, რამდენიმე წლის შემდეგ სუმბავა, ინდონეზიის სხვა კუნძულებთან ერთად ნიდერლანდების იმპერიის კოლონია გახდა.

ტრანსპორტი
სუმბავაზე არის ცუდად განვითარებული საგზაო ინფრასტუქტურა. სუმბავას ლომბოკთან აკავშირებს ხშირად მოძრავი საბორნე ხაზი, ხოლო ფლორესსთან ასევე მოძრაობს საბორნე ხაზი თუმცა იშვიათად. კუნძულის უდიდეს ქალაქ ბიმას აქვს იავასთან როგორც საბორნე ასევე ავტობუსის ხაზიც.
ჩრდილო-აღმოსავლეთის მიწა

ჩრდილო-აღმოსავლეთის მიწა — მეორე უდიდესი კუნძული შპიცბერგენის არქიპელაგში, ნორვეგია. კუნძულის ფართობი შეადგენს 14 443 კმ². სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობს დასავლეთი შპიცბერგენი. მისგან ჩრდილო-აღმოსავლეთის მიწა გამოყოფილია ჰინლოპენის სრუტით. კუნძულის მნიშვნელოვანი ნაწილი უკავია მყინვარებს, მათგან ფართობით ყველაზე დიდია აუსტფონა და ვესტფონა. კუნძულის ძირითადი ნაწილი, მოქცეულია ტუნდრაში. ჩრდილო-აღმოსავლეთის მიწა, ჩრდილოური ირემის და მორჟის საცხოვრებელი ადგილია. შპიცბერგენის არქიპელაგის ეს მიდამოები სრულიად უკაცრიელია. კუნძული დაუსახლებელია.

კუნძულის უმაღლესი წერტილი შეადგენს 700 მეტრს.
ქიმიური მოვლენა

ქიმიური მოვლენა, (ან ქიმიური რეაქცია) ეწოდება ისეთ მოვლენას როდესაც ხდება ერთი ნივთიერების გარდაქმნა მეორეთი. ქიმიური მოვლენის პროცესისას, ფიზიკურისაგან განსხვავებით ყოველთვის ხდება ერთი ნივთიერების გარდაქმნა მეორეთი.

ცდა
თუ წყალში ჩადებულ ელექტროდებში დენს გავატარებთ, რომლებზედაც დაფარებულია სიჟარები, ცოტა ხნის შემდეგ ვნახავთ რომ სინჯარებში სხვადასხვა როადენობის აირები დაგროვდება. თუ კი იმ სინჯარაში სადაც ნაკლები აირია მივიტანთ მბჟუტავ ასანთს ის უცებ აალდება, ეს იმის მაჩვენებელია რომ ეს — ჟანგბადია. ხოლო იქ სადაც მეტი აირია მივიტანთ ანთებულ ასანთს მაშინ აირი აალდება, ეს — წყალბადია. ამ შემთხვევაში მოხდა მოვლენა (რეაქცია) როდესაც წყლიდან წარმოიქმნა 2 ნივთიერება — ჟანგბადი და წყალბადი.

ქიმიური რეაქცია, მისი ნიშნები, წარმოშობის პირობები და მიმდინარეობა
ქიმიური მოვლენა იგივეა რაც ქიმიური რეაქცია ნივთიერებები რომლებიც შედიან რეაქციაში ეწოდებათ - რეაგენტები ან საწყისი ნივთიერებები, ხოლო რომლებიც მიიღება მათ რეაქციის პროდუქტები ეწოდებათ.

ქიმიური მოვლენის (რეაქციის) ნიშნები
ქიმიურ მოვლენას (რეაქციას) თან ახლავს ერთი ან რამდენიმე ფიზიკური ეფექტი: ფერის ცვლა, სუნის წარმოქმნა ან გაქრობა, ნალექის წარმოქმნა, გაზის გამოყოფა, სითბოს გამოყოფა ან შთანთქვა, სინათლის გამოსხივება, ელექტროდენის წარმოქმნა და ა.შ. ყველა ეს ნიშნები მაჩვენებელია იმისა რომ მიმდინარეობს ქიმიური მოვლენა (რეაქცია). მაგალითად:
ცდა
თუკი ალში შევიტანთ მაგნიუმის ლენტს, ის აალდება და დაიწვება, კაშკაშა სინათლისა და დიდი სითბოს გამოყოფით. და ამასთან მაგნიუმი გარდაიქმნება თეთრ ფხვნილად - მაგნიუმის ოქსიდად. ამ რეაქციაში გარდა ახალი ნივთიერების წარმოქმნისა არის კიდევ 2 ნიშანი - სინათლისა და სითბოს გამოყოფა. თუკი მაგნიუმის წვისას საჭიროა გახურება მხოლოდ რეაქციის დასაწყისში ხოლო შემდეგ მიმდინარეობს თვითონ, მალაქიტის დაშლისას ყველაფერი ხდება საწინააღმდეგოდ. ის გახურებას საჭიროებს არა მარტო რეაქციის დასაწყისში არამედ მთელი პროცესის განმავლობაში, რადგან რეაქციის პროცესში ხდება სითბოს შთანთქვა. ასე რომ რეაქციის წარმოქმნისა და მიმდინარეობის ერთ ერთი მნიშვნელოვანი პირობა უმეტესწილად არის მისი გახურება განსაზღვრულ ტემპერატურამდე.

სხვა საჭირო პირობებია - ნივთიერებების არევა და დაქუცმაცება. ამით ხდება ნივთიერებების უფრო მჭიდრო ურთიერთშეხება.

ქიმიური რეაქციების მნიშვნელობები
ქიმიური რეაქციის მეშვეობით ხდება პრაქტიკულად ყველა მნიშვნელოვანი ნივთიერების მიღება, რომლებიც ბუნებაში შედარებით მცირე რაოდენობით არსებობენ, მაგ. აზოტიანი სასუქები ან საერთოდ არ არსებობენ მაგ. სინთეთიკური წამლის პრეპარატები, პლასტმასები. ქიმია იძლევა იმის შესაძლებლობას სინთეზირებულ იქნას ახალი (უცნობი) და ბუნებრივი ნივთიერებები, ადამიანის სიცოცხლის საჭიროებისათვის. ამასთანავე აღსანიშნავია რომ ინტენსიური ქიმიური ზემოქმედება გარემოზე შეიძლება გამოიწვიოს მდგრადი ბუნებრივი ქიმიური ციკლების დარღვევა, რის გამოც აქტუალური ხდება ეკოლოგიური პრობლემები. რაც ართულებს ბუნებრივი რესურსების რაციონალურ გამოყენებას და სიცოცხლი ბუნებრივი გარემოს შენარჩუნებას.
კენიის დროშა

კენიის დროშა – კენიის ეროვნული სიმბოლო. წარმოადგენს სწორკუთხა ნაჭერს პროპორციით 2:3. მიღებულია 1963 წლის 12 დეკემბერს.

კენიის დროშა შედგება სამი ჰორიზონტალური ზოლისაგან, რომელთა ფერებია:შავი, წითელი და მწვანე. მათ შორის კი ორი თეთრი ვიწრო გამყოფი ზოლია. დროშის ცენტრალურ ნაწილში მდებარეობს მასაის შავ-წითელ-თეთრი ფარი, შუბი და ისრები.

ფერებს აქვთ შემდეგი სომბოლური დატვირთვა:

შავი ფერი აღნიშნავს აფრიკის მოსახლეობას.
წითელი ფერი კენიის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის დროს დაღვრილი სისხლის ასოციაციაა.
მწვანე ფერი აღნიშნავს ქვეყნის სოფლის მეურნეობას და ქვეყნის ბუნებრივ სიმდიდრეს.
თეთრი ფერი მშვიდობის აღმნიშვნელია.

მასაის ფარი, შუბი და ისრები ასოცირდება მშვიდობის დაცვასთან.
საუნივერსიტეტო ქალაქი (მექსიკა)

საუნივერსიტეტო ქალაქი მექსიკაში (ესპ. ) — მექსიკის ეროვნული ავტონომიური უნივერსიტეტის მთავარი საუნივერსიტეტო ქალაქი, რომელიც მდებარეობს პატარა ქალაქ კოიოაკანში, დედაქალაქ მეხიკოს სამხრეთ ნაწილში. დაპროექტებულ იქნა არქიტექტორების – მარიო პანის და ენრიკე დელ მორალის მიერ. კომპლექსი მოიცავს ოლიმპიურ სტადიონს, 40-მდე ინსტიტუტს, კულტურულ ცენტრს, ეკოლოგიურ ნაკრძალს, ცენტრალურ ბიბლიოთეკას და რამდენიმე მუზეუმს. მშენებლობა დაიწყო 1950 წელს და დამთავრდა 1954 წელს.

მიუხედავად იმისა, რომ მექსიკის ეროვნულ ავტონომიურ უნივერსიტეტს აქვს სხვა შენობებიც მეხიკოში, მექსიკის სხვა შტატებში და სხვა ქვეყნებშიც კი (კანადა, აშშ) ეს საუნივერსიტეტო ქალაქი ყველასთვის მის მთავარ სიმბოლოდ აღიქმება.

2007 წელს, საუნივერსიტეტო ქალაქი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
კენიის გერბი

კენიის გერბი — კენიის ეროვნული სიმბოლო. ორ ლომს უჭირავს მასაის ფარი და ისრები. ფარი შეფერადებულია ეროვნულ ფერებში, რომელთაც ასეთი დატვირთვა აქვთ:

შავი ფერი აღნიშნავს აფრიკის მოსახლეობას.
წითელი ფერი კენიის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის დროს დაღვრილი სისხლის ასოციაციაა.
მწვანე ფერი აღნიშნავს ქვეყნის სოფლის მეურნეობას და ქვეყნის ბუნებრივ სიმდიდრეს.
თეთრი ფერი მშვიდობის აღმნიშვნელია.

ფარის წითელ ველზე გამოსახულია მამალი, რომელსაც ნაჯახი უკავია. ფარი და ლომები დგანან კენიის მთაზე, რომელიც ფერდობებზეც გამოსახულია. ყავა, აგავა, ჩაი, სიმინდი და ანანასი.

გერბის წითელ ბაფთაზე სუაჰილის ენაზე აწერია , რაც ითარგმნება, როგორც „ყველა ერთისათვის“.
კისუმუ

კისუმუ — სიდიდით მესამე ქალაქი კენიის დასავლეთ ნაწილში. 2009 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 388 311 ადამიანს. ქალაქი წარმოადგენს ნიანზის პროვინციის ადმინისტრაციულ ცენტრს. ვიქტორიის ტბაზე მდებარე პორტი რკინიგზის ხაზის საშუალებით უკავშირდება მომბასის პორტს (ინდოეთის ოკეანეზე). ქალაქთან ახლოს მდებარეობს უმსხვილესი შაქრის ქარხანა. ქალაქის სიმაღლე ზღვის დონიდან შეადგენს 1131 მეტრს.

ქალაქი დაარსდა 1901 წელს, როგორც ტერმინალი უგანდის რკინიგზაზე და თავდაპირველად პორტ-ფლორენსის სახელს ატარებდა (რკინიგზის მშენებლობის ხელმძღვანელის რ. ო. პრესტონის ცოლის — ფლორენს პრესტონის პატივსაცემად). ქალაქის სტატუსი მიიღო 1996 წელს. კისუმუ სასოფლო-სამეურნეო რაიონის ცენტრია (შაქრის ლერწამი, მარცვლეული კულტურები, მესაქონლეობა). მოქმედებს ტექსტილის, (ბამბის ქსოვილები), ტყავის ფეხსაცმელების, საკვები (შაქრის წარმოება, თევზის გადამუშავება) მრეწველობის საწარმოები. მიმდინარეობს გემთმშენებლობა და მათი რემონტი, განვითარებულია თევზჭერა.

ქალაქიდან შორიახლოს მდებარეობს რამდენიმე ბუნების დაცვის ობიექტი (კისუმუს ნაკრძალი, ნდერეს კუნძულის ეროვნული პარკი), სადაც შეიძლება შევხვდეთ ბაბუინებს და ბეჰემოთებს.

აშშ-ის პრეზიდენტის ბარაკ ობამას ბებია — სარა ობამა ცხოვრობს ქალაქიდან 60 კმ-ში მდებარე სოფელ კოგელოში.

1980 წელს ქალაქში გაიხსნა კისუმუს მუზეუმი.
ტერკუელი

ტერკუელი – მდინარე კენიაში. სათავეს იღებს ელგონის მთაზე და ერთვის ტურკანის ტბას. აღსანიშნავია, რომ სათავეში მდინარეს სუემი ჰქვია და იგი იწყება უგანდიდან. შემდეგ მას უერთდება კიდევ ერთი მდინარე და მხოლოდ ამის შემდეგ ატარებს იგი სახელს – ტერკუელი. ეს სახელი მომდინარეობს ტურკანას ენიდან და ნიშნავს “ბევრი თევზის მდინარეს”.

1990 წელს, კენიის მთავრობამ, მიუხედავად დიდი სჯა-ბაასისა, საფრანგეთის დახმარებით მდინარეზე ააშენა ტერკუელის ჰიდროელექტროსადგური. მშენებლობის დასაწყისში, პროექტის ღირებულებად დასახელდა 4 მლრდ კენიური შილინგი, მაგრამ საბოლოოდ მას 20 მლრდ კენიური შილინგი დასჭირდა. მიუხედავად ამისა, კენიის ამ მშრალ მხარეში, წყლის არასაიმედოობის გამო, სადგური ძალიან მცირე სიმძლავრის ელექტროენერგიას გამოიმუშავებს.
ჯონ რასელი

ჯონ რასელი, პირველი გრაფი რასელი 1861 წლამდე აგრეთვე ცნობილი როგორც ლორდი ჯონ რასელი (დ. 18 აგვისტო, 1792 — გ. 28 მაისი, 1878) — ინგლისელი ვიგი და ლიბერალი პოლიტიკოსი, რომელმაც ორგზის იმსახურა ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრის პოსტზე. იგი იყო გამოჩენილი ფილოსოფოსის და მათემატიკოსის ბერტრან რასელის პაპა.

წარმოშობა და განათლება
რასელი ბრიტანული არისტოკრატიის უმაღლეს ეშელონში დაიბადა. რასელთა ოჯახი მეჩვიდმეტე საუკუნიდან მოყოლებული ვიგების ერთ-ერთ მთავარ დინასტიას წარმოადგენდა და ბრიტანეთის ყველაზე მდიდარ მიწათმფლობელ არისტოკრატიულ ოჯახთა შორის იყო. თუმცა, როგორც მეექვსე თავადი ბედფორდის უმცროს ვაჟს, ჯონ რასელს მემკვიდრეობით ოჯახის უძრავი ქონება არ მიუღია. რასელი სწავლობდა უესტმინსტერის სკოლასა და ედინბურგის უნივერსიტეტში, საიდანაც მას დიპლომი არ აუღია.
ტარსტონი

ტარსტონი — ყველა მხრიდან ყინულით დაფარული კუნძული ანტარქტიდაში, რომელსაც უშუალოდ ზღვაზე გასასვლელი არ გააჩნია.

გეოგრაფია
მდებარეობს ელსუორტის მიწიდან დაახლოებით ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროზე. ტარსტონის სიგრძე შეადგენს 215 კილომეტრს, ხოლო სიგანე 90 კილოემეტრს, კუნძულის ფართობია 15 700 კმ². იგი მესამეა ფართობით ანტარქტიდაში ალექსანდრეს მიწის და ბერკნერის შემდეგ. კონტინენტის სანაპიროსთან დაკავშირებულია აბოტის შელფური მყინვარის მეშვეობით.

ისტორია
კუნძული 1940 წლის 27 თებერვალს ჰაერიდან აღმოაჩინა კონტრ-ადმირალმა რიჩარდ ბერდმა, რომელმაც მას სახელი ნიუ-იორკის ქსოვილების მწარმოებლის, ქარდამცავი ტანსაცმლის — « »-ის დიზაინერის და ანტარქტიდის ექსპედიციების სპონსორის ვ. ჰარი ტარსტონის პატივსაცემად დაარქვა.

კუნძული თავიდან რუკებზე დატანილი იყო, როგორც ნახევარკუნძული, მხოლოდ 1960 წელს აღმოაჩინეს სრუტე, რომელიც მას გამოყოფს კონტინენტისგან.
ახალი კალედონიის გეოგრაფია

ახალი კალედონია — კუნძულების ჯგუფი სამხრეთ წყნარ ოკეანეში, მისგან დასავლეთით მდებარეობს ავსტრალია, ხოლო აღმოსავლეთით ოკეანეთის ქვეყნები. ახალი კალედონიის ტერიტორია განსაკუთრებული სტატუსის მქონე საფრანგეთის ზღვის გადაღმა ტერიტორიების ნაწილია. წარმოადგენს ერთ დიდ კუნძულ გრანდ-ტერს რამდენიმე პატარა კუნძულებით და კლდეებით.

გეოგრაფია
ახალი კალედონიის კუნძულების ფართობი შეადგენს 19 060 კმ²-ს, აქედან 485 კმ² წყალს უკავია. კუნძულის სანაპირო ხაზის სიგრძე შეადგენს 2254 კილომეტრს.

სანაპირო ზოლი ძირითადად ვაკე ტერიტორიას უკავია, თუმცა კუნძულის ცენტრალური ნაწილი ძირითადად მთიან რელიეფს უკავია. უმაღლესი მწვერვალია — მთა პანე, 1628 მეტრი სიმაღლით. ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთამდე გადის ცენტრალური ქედი. სანაპირო ძლიერ დაგრეხილია და აქვს ბევრი მოსახერხებელი უბე, რომელთანაც მიახლოება გართულებულია მარჯნის რიფებით. ახალი კალედონიის კუნძულებს გარს აკრავს ახალი კალედონიის ბარიერული რიფი, ძირითადად ჩამოყალიბებულია ოფიოლითური კომპლექსებით.

კუნძულებზე ბევრი მდინარეებია, მაგრამ ისინი მოკლეებია და ჩაედინებიან მარჯნის ზღვაში. ჭარბობს ნაყოფიერი წითელმიწიანი ნიადაგი.

კლიმატი
კლიმატური პირობები საკმაოდ კარგია. საშუალო წლიური ტემპერატურაა — +23-24,5 °. ახალი კალედონია მოქცეულია ტროპიკულ სარტყელში, აქ არის მუდმივი პასატები. კლიმატი ცხელი მაგრამ ტენიანია. ამ გარემოებამ ხელი შეუწყო ახალი კალედონიის ევროპელ გადასახლებულთა კოლონიად გადაქცევაში.

სასარგებლო წიაღისეული
კუნძულის ძირითადი სასარგებლო წიაღისეულია: ნიკელი, ქრომი, რკინა, კობალტი, მანგანუმი, ვერცხლი, ოქრო, ტყვია და სპილენძი.

ფლორა და ფაუნა
1993 წლის მონაცემებით აქ ტერიტორიის 12 % საძოვრებს, ხოლო 39 % ტყიან რელიეფს ეკავა. დღეისთვის ვითარება მნიშვნელოვნად შეცვლილია, ტყე კუნძულის ტერიტორიის 15 %-ს მოიცავს. სამხრეთ-დასავლეთი ნაპირი უპირატესად საძოვრებიანია, ალაგ-ალაგ გვხვდება მანგროს ტყეები. იზრდება მთელი რიგი ძვირფასი ხის ჯიშები, მათ შორის წიწვოვანი აგათისის და არაუკარიის (ახალი კალედონიის გერბზე გამოსახულია ) სხვადასხვა სახეობები.

ახალი კალედონიის ფაუნა შედარებით ღარიბია, მიუხედავად ამისა არსებობენ ენდემები. კუნძულებზე ბინადრობენ ძალიან დიდი რაოდენობით .
ჰალმაჰერა

ჰალმაჰერა — უდიდესი კუნძული მოლუკის არქიპელაგში. შედის ინდონეზიის ჩრდილოეთის მოლუკის პროვინციაში.

ჰალმაჰერას ფართობი შეადგენს 17,780 კმ² (6,865 კვ.მი), ხოლო მოსახლეობა 1995 წლის მონაცემებით 162,728 ადამიანს. კუნძული მოქცეულია ეკვატორულ კლიმატურ სარტყელში, ყოველწლიური საშუალო ტემპერატურა შეადგენს 25-28 °. ნალექების რაოდენეობა საშუალოდ აქ 2000-3000 მმ-ს შეადგენს. კუნძულის ტერიტორიის მნიშვნელოვანი ნაწილი ტყებს უკავია, აქ მრავლადაა ქოქოსის პლანტაციები, ქოქოსი მოსახლეობის ერთ-ერთი მთავარი შემოსავლის წყაროა. აქ არის ოქროს, ნიკელის და კობალტის საბადოები. მოსახლეობის უმრავლესობა აღმსარებლობის მიხედვით მუსლიმანია, თუმცა აქ აგრეთვე ცხოვრობენ ქრისტიანებიც.

ეს ტერიტორია შედიოდა ჰოლანდიის იმპერიიაში რიგითი კოლონიის სტატუსით. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ეს ადგილი ოკუპირებული იქნა იაპონელების მიერ.

ინტერენეტ რესურსები
ბანანალი (კუნძული)

ბანანალი – დიდი კუნძული მდინარე ამაზონის შენაკადის მდინარე არაგუას ტერიტორიაზე, ტერიტორიულად მდებარეობს ტოკანტინსის შტატში, ბრაზილია. ბანანალი მსოფლიოში პირველი კუნძულია ფართობის მხრივ, რომელიც მდებარეობს მდინარეში. კუნძულის სიგრძე შეადგენს 350 კილომეტრს ხოლო სიგანე 55 კილომეტრს, მისი ფართობია19,162.25 კმ². ფართობით ეს კუნძული აღებატება ისეთ ქვეყნებს როგორებიცაა ლიბანი და იამაიკა.
ჯომო კენიატა

ჯომო კენიატა (; დ. 1894, გატუნდუ, კენია — გ. 22 აგვისტო, 1978, მომბასა, კენია) — კენიის პოლიტიკური მოღვაწე, კენიის პრემიერ-მინისტრი 1963–1964 წლებში და პრეზიდენტი 1964–1978 წლებში. უწოდებენ "კენიელების მამას".

ეკუთვნის კიკუიოს ტომს. ახალგაზრდობაში ერქვა ნგენგი კამაუ, 23 წლის ასაკში მიიღო ქრისტიანობა და დაირქვა ჯონსტონ კამაუ, ხოლო ამის შემდეგ მიიღო სახელწოდება ჯომო კენიატა. 1920-იან წლებში მუშაობდა კენიის უზენაეს სასამართლოში თარჯიმნად. 1928 წელს დაიწყ პოლიტიკური კარიერა და გახდა კიკუიოს ცენტრალური ასოციაციის მდივანი. 1929 წლიდან ცხოვრობს ევროპაში, მეორე მსოფლიო ომის დროს კი – ინგლისში და ეწევა სოფლის მეურნეობას. 1946 წელს ბრუნდება კენიაში და ხდება კენიის აფრიკელთა ეროვნული კავშირის თავმჯდომარე. 1952 წელს აპატიმრებენ და უსჯიან 7 წლით თავისუფლების აღკვეთს მაუ-მაუს აჯანყების ორგანიზებისათვის.

იბრძოდა კენიის დამოუკიდებლობისათვის. ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ ქვეყანაში დაამყარა ერთპარტიული მმართველობა. გარდაიცვალა თანამდებობაზე. მისი შემცვლელი გახდა ვიცე-პრეზიდენტი დანიელ არაპ მოი.
კენიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები

კენიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები წარადგენს კენიას საერთაშორისო ასპარეზზე. მართავს კენიის ფეხბურთის ფედერაცია. არასოდეს გამოსულა ფიფა-ს მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფინალურ ეტაპზე.

ისტორია
კენია გამოდის აფრიკის ეროვნებათა თასზე, თუმცა მეორე რაუნდისათვის არასოდეს მიუღწევია. 1974 წელს ნაკრები პირველად გამოვიდა მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპზე, თუმცა ფინალურ ეტაპზე არასოდეს გასულა.

2004 წლის ფიფა-ს ბლოკირება
2004 წელს კენიის მთავრობის მიერ კენიის ფეხბურთში ჩარევისათვის ფიფა-მ ნაკრები სამი თვით ყველა საფეხბურთო გათამაშებიდან მოხსნა. ბლოკირება მოხსნეს მას შემდეგ, რაც ქვეყანამ ახალი ღონისძიებები გაატარა.

2006 წლის ფიფა-ს საერთაშორისო ბლოკირება
2006 წლის 25 ოქტომბერს კენიის ნაკრები კიდევ ერთხელ დაიბლოკა 2006 იანვრის ხელშეკრულების შეუსრულებლობის გამო, რომელიც კენიის ფეხბურთის ფედერაციაში პრობლემების აღმოფხვრას ითვალისწინებდა. ფიფა-მ განაცხადა, რომ ბლოკირება ძალაში იქნებოდა მანამ, სანამ ფედერაცია ხელშეკრულების პირობებს არ შეასრულებდა.

კენიის საფეხბურთო მიღწევები
-ს თასი :
გამარჯვებული (5-ჯერ) (1975, 1981, 1982, 1983, 2002).
ფინალისტი (4-ჯერ).

აფრიკის ეროვნებათა თასი