ბელგრადის მათემატიკური გიმნაზია

მათემატიკური გიმნაზია — სპეციალიზებული საშუალო სკოლა ბელგრადში, სერბეთი, რომელიც განკუთვნილია განსაკუთრებულად ნიჭიერი მოსწავლეებისთვის. სკოლას აქვს საკუთარი სასწავლო პროგრამა, რომელიც გულისხმობს მათემატიკის, ფიზიკის, საინფორმაციო ტექნოლოგიების და სხვა ტექნიკურ დისციპლინების გაღრმავებულ სწავლებას.

ისტორია
იუგოსლავიაში ვუნდერკინდთათვის ცალკე სკოლის შექმნის პროექტი შეიმუშავა მათემატიკოსების, ფიზიკოსებისა და პედაგოგების ჯგუფმა აკადემიკოს ვოინ დაიოვიჩის ხელმძღვანელობით, რომელიც ბელგრადის უნივერსიტეტის საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ფაკულტეტის ყოფილი ლექტორი იყო. მათ საფუძვლად აიღეს მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტთან არსებული ა. კოლმოგოროვის სახელობის სკოლის მოდელი. პროექტი წინააღმდეგობაში მოდიოდა იმდროინდელ სოციალისტურ იდეოლოგიასთან, რომლებიც მის ავტორებს ელიტარიზმში ადანაშაულებდნენ. მიუხედავად ამისა, 1966 წელს ბელგრადის საქალაქო საბჭომ მაინც დაამტკიცა სპეციალური მათემატიკური გიმნაზიის გახსნა, რომელმაც სექტემბრიდან დაიწყო ფუნქციონირება 1929 წელს აგებულ პერსიდა და რისტა მილენკოვიჩების ზადუჟბინას შენობაში. პირველ სასწავლო წელს საჭირო გახდა სამი შესარჩევი გამოცდის ჩატარება, რის შედეგადაც შეირჩა 56 მოსწავლე.

1977-1989 წლების პერიოდში მათემატიკური გიმნაზია განიცდიდა სირთულეებს ზოგადსახელმწიფოებრივი განათლების რეფორმების გამო, რომლის შედეგადაც იგი ფაქტობრივად ინტეგრირდა საშუალო პროფესიული განათლების საერთო სისტემაში და ამით მნიშვნელოვნად დაკარგა თავისი უნიკალურობა. მაშინდელი დირექტორი მილან რასპოპოვიჩი ყველაფერს აკეთებდა იმისათვის, რომ სკოლას დაებრუნებინა სპეციალური სტატუსი და მიეღო საკუთარი საგანმანათლებლო პროგრამის უფლება. ამ ძალისხმევის შედეგად 1988 წელს გიმნაზიას ოფიციალურად დაუბრუნეს თავდაპირველი ამოცანა, მიანიჭეს „ექსპერიმენტული" განათლების სასწავლო დაწესებულების სტატუსი, ხოლო წელიწადნახევრის შემდეგ ოფიციალურად გამოქვეყნდა ახალი სასწავლო გეგმა.

„ექსპერიმენტულობა" დოკუმენტებიდან გაუქმდა მხოლოდ 1995 წელს, როდესაც განათლების სამინისტრომ მიანიჭა მას მათემატიკაში, ინფორმატიკაში, ფიზიკასა და სხვა ბუნებრივ მეცნიერებებში განსაკუთრებული ნიჭით დაჯილდოებული მოსწავლეებისათვის სპეციალიზებული სკოლის სტატუსი. ამავე დროს იგი იქნა აღიარებული განსაკუთრებული ეროვნული მნიშვნელობის სკოლად და გახდა ყოფილი იუგოსლავიის ტერიტორიაზე პირველი ამგვარი სკოლა.

სწავლება
მათემატიკურ გიმნაზიაში მიიღებიან დაწყებითი ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლების მოსწავლეები 11-12 წლის ასაკში, მაგრამ ამისათვის მათ საჭიროა საკმაოდ რთული საშედეგო გამოცდები ჩააბარონ. მოსწავლეთა უმრავლესობა აქ უფასოდ ღებულობს განათლებას, მაგრამ არსებობს ასევე დამატებითი ფასიანი ადგილები, რომლებიც დაახლოებით აბიტურიენტთა საერთო რაოდენობიდან 20%-ს შეადგენს. ყოველწლიურად აქ სწავლობს დაახლოებით 550 სტუდენტი, 2011 წლის მდგომარეობით გიმნაზიამ გამოპუშა 8000-ზე მეტი სტუდენტი, მათგან 250-მა შემდგომში მიიღო მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი და 400-მა მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხი. საგნებს ასწავლის დაახლოებით 160 მასწავლებელი, მათგან ბევს ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი აქვს. მნიშვნელოვანია, რომ პროფესორთა უმრავლესობა თავად არის ამ სასწავლო დაწესებულების კურსდამთავრებული. შტატში მყოფი ლექტორებისა გარდა, სასწავლო პროცესის განხორციელებისათვის ხშირად იწვევენ უმაღლესი სასწავლებლების ლექტორებს, კერძოდ ბელგრადის უნივერსიტეტის, ბელგრადის ფიზიკური ინსტიტუტის, სერბეთის მეცნიერებათა და ხელოვნების აკადემიის მათემატიკური ინსტიტუტის ლექტორებს.

გიმნაზიის მოსწავლეები წარმატებით მონაწილეობენ მოსწავლეთა საერთაშორისო ოლიმპიადებში მათემატიკაში, ფიზიკაში, ასტროფიზიკაში, ინფორმატიკაში, ასტრონომიასა და გეოლოგიაში. თავისი მრავალწლიანი ისტორიის განმავლობაში სკოლამ საერთაშორისო დონეზე მოიპოვა 400-ზე მეტი სხვადასხვა ღირებულების მედალი, რითაც ამ მაჩვენებლით მსოფლიოში პირველ ადგილებს იკავებს.

გიმნაზიაში სწავლის დამთავრების შემდეგ მოსწავლეთა უმრავლესობა ღებულობს განათლებას პრესტიჟული უცხოური უნივერსიტეტებში, რომლებთანაც სკოლას აქვს თანამშრომლობის შეთანხმებები. მაგალითად, სკოლის პარტნიორებია ისეთი სასწავლო დაწესებულებები, როგორიცაა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ბირთვული კვლევების გაერთიანებული ინსტიტუტი, ლონდონის უნივერსიტეტის კოლეჯი, კოლუმბიის უნივერსიტეტი, სტენფორდის უნივერსიტეტი, მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტი, კალიფორნიის უნივერსიტეტი ბერკლში და სხვ. მიუხედავად ამისა, უმეტესობა იღებს სტიპენდიას ბელგრადის ადგილობრივ უნივერსიტეტში სწავლის გასაგრძელებლად

მნიშვნელოვანი მოვლენები
1999 წლის 30 მაისს, ნატოს ავიადარტყმების შედეგად, ვარვარინის ხიდზე დაიღუპა მათემატიკური გიმნაზიის ერთ-ერთი საუკეთესო მოსწავლე — 15 წლის საოცრად ნიჭიერი გოგონა, სანია მილენკოვიჩი, რომელიც მრავალგზის გამარჯვებული იყო მათემატიკის, ფიზიკისა და ქიმიის ოლიმპიადებზე. მისმა სიკვდილმა საზოგადოებაში დიდი მღელვარება გამოიწვია და ძლიერი დარტყმა აღმოჩნდა გიმნაზიის სხვა მოსწავლეებისთვის. მოგვიანებით, ჰააგის საერთაშორისო ტრიბუნალზე, ქვეყნის პრეზიდენტმა სლობოდან მილოშევიჩმა იგი „მათემატიკურ გენიოსად“ მოიხსენია და მისი ისტორია ბომბარდირების მსხვერპლთა მაგალითად მოიყვანა.

მათემატიკურ გიმნაზიაში სწავლობდნენ ისეთი გავლენიანი პიროვნებები, როგორებიც იყვნენ სერბეთის პატრიარქები პავლე და ირინეოსი, ქვეყნის პრეზიდენტი ბორის ტადიჩი, პრემიერ-მინისტრი ზორან ჯინჯიჩი და იუგოსლავიის მემკვიდრე პრინცი ალექსანდრე კარაგეორგიევიჩი. გიმნაზიის 30-ე და 40-ე იუბილეებისადმი მიძღვნილი საზეიმო კონცერტები ეროვნული თეატრის სცენაზე გაიმართა პრემიერ-მინისტრ ვოისლავ კოშტუნიცას ფინანსური მხარდაჭერით.