iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სავა-ბოჰინკა

სავა-ბოჰინკა - სავას სათავე მდინარე ჩრდილო-დასავლეთ სლოვენიაში. ის 41 კილომეტრში რადოვლიცასთან უერთება სავას მეორე სათავე მდინარე სავა-დოლინკას. სავა-ბოჰინკა სათავეს იღებს ზღვის დონიდან 805 მეტრზე, კომარჩას ქედზე. მის სათავეს წარმოადგენს ტრიგლავის ტბების ხეობაში მდებარე პატარა წყარო სავიცა ( - სავას კნინობითი ფორმა), რომელიც გზად 60 მეტრის სიმაღლის სავიცას ჩანჩქერებს ქმნის. შემდეგ ის ჩედინება ტბა ბოჰინაში საიდანაც მას უკვე სავა-ბოჰინკა ეწოდება.
რომან იაკიჩი

რომან იაკიჩი (დ. 1967, ლიუბლიანა) — სლოვენი პოლიტიკოსი. სლოვენიის თავდაცვის მინისტრი 2013 წლიდან.

ბიოგრაფია
რომან იაკიჩი დაიბადა 1967 წელს ლიუბლიანაში, იუგოსლავია. 1990 წელს დაამთავრა ლიუბლიანას უნივერსიტეტის ხელოვნების ფაკულტეტი. მალევე შევიდა პოლიტიკურ პარტიაში სლოვენიის ლიბერალური დემოკრატია. 2000–2004 წლებში იყო სლოვენიის ეროვნული ასამბლეის წევრი. იაკიჩმა ამის შემდეგ სპორტულ სფეროში გადაინაცვლა და სხვადასხვა დროს იყო სლოვენიის ოლიმპიური კომპიტეტის აღმასრულებელი საბჭოს წევრი, სლოვენიის მძლეოსნობის ფედერაციის პრეზიდენტი, სლოვენიის პარალიმპიური კომიტეტის თავკაცი. 2011 წელს კვლავ აირჩიეს ქვეყნის ეროვნულ ასამბლეაში. 2013 წლიდან სლოვენიის თავდაცვის მინისტრია.
ბესიკ შეროზია

ბესიკ შეროზია (დ.12 ივნისი, 1961) — ქართველი მწვრთნელი, წვრთნიდა ფოთის „კოლხეთს“, ხობის „კოლხეთს“ და ზუგდიდის „ბაიას“. 2014 წლის იანვრიდან თავკაცობდა ქობულეთის „შუქურას“, მან ვალერი ჩხარტიშვილი ჩაანაცვლა. ამავე წლის აგვისტოდან მისი ადგილი ამირან გოგიტიძემ დაიკავა. 2014 წლის ოქტომბრიდან საფეხბურთო კლუბ „ზუგდიდის“ მწვრთნელი იყო, 2015 წლის ნოემბრამდე. მან ნესტორ მუმლაძე ჩაანაცვლა. 2019 წლიდან არის „ეგრისის“ მთავარი მწვრთნელი.
ლე-მანის 24 საათი

ლე-მანის 24 საათი — მსოფლიოში უძველესი აქტიური ავტორბოლა გამძლეობის დასადგენად, რომელიც იმართება ყოველწლიურად 1923 წლის შემდეგ ქალაქ ლე-მანის მახლობლად, საფრანგეთში, და ითვლება ყველაზე პრესტიჟულ ავტორბოლად მსოფლიოში. რბოლას ხშირად მოიხსენიებენ როგორც „გრან-პრის გამძლეობისა და ეფექტურობისთვის“. გუნდებმა უნდა ეძებონ ბალანსი ავტომობილის სიჩქარესა და მის საიმედოობას შორის, რათა მათ გაძლონ 24 საათი მექანიკური დაზიანებების გარეშე, ასევე რაციონალურად გამოიყენონ სახარჯი მასალები, როგორებიცაა საწვავი, საბურავები და სამუხრუჭე ხუნდები. მძღოლების ამტანობის შემოწმებაც მიდის პარალელურად, რომლებმაც ორ საათი უნდა გაატარონ საჭესთან, სანამ მათი პარტნიორი არ შეენაცვლებათ მათი გუნდიდან. თავიანთი რიგის ლოდინში მძღოლები ასწრებენ წახემსებას და მცირე დასვენებას. მიმდინარე წესებით, თითო გუნდს შუძლია ჰყავდეს სამი მძღოლი თითო ავტომობილისთვის.
ნორმანდია

ნორმანდია — ისტორიული ოლქი ჩრდილო-დასავლეთ საფრანგეთში, თანამედროვე ეტაპზე იყოფა ორ რეგიონად: ზემო ნორმანდია და ქვემო ნორმანდია. ცნობილია თავისი ფერმებით, ვაშლის პლანტაციებით და რძის მრეწველობით, განსაკუთრებით ცნობილია ნორმანდიული ყველის სახეობები: კამამბერი, ლივარო და პონ-ლ’ევეკი.

მოსახლეობის საერთო რაოდენობა შეადგენს 3,2 მლნ ადამიანს. ძირითადი ქალაქებია: კანი, შერბური, ევრე, რუანი, ჰავრი, დიეპი.
კალიფორნიის რესპუბლიკა

კალიფორნიის რესპუბლიკა — არაღიარებული ქვეყანა ჩრდილოეთ ამერიკაში. არსებობდა ერთ თვეზე ნაკლები დროის განმავლობაში.

1846 წლის 13 მაისს დაიწყო ომი ამერიკასა და მექსიკას შორის. მეორე დღეს კალიფორნიაში მცხოვრები ამერიკელი კოლონისტები აჯანყდნენ მექსიკის წინააღმდეგ ჯონ ფრიმონტის მეთაურობით. აჯანყებულები გამაგრდნენ მექსიკის კომენდანტის ციხეში და გამოაცხადეს დამოუკიდებელი რესპუბლიკა დედაქალაქით სონომაში. რესპუბლიკის პრეზიდენტი გახდა ვილიამ იდი. 7 ივლისს კალიფორნიაში შევიდა ამერიკის შეერთებული შტატების არმია, 9 ივლისს რესპუბლიკის მესვეურებმა რესპუბლიკის ლიკვიდაცია გამოაცხადეს.

რესპუბლიკის დროშა ოდნავი სახეცვლილებით კალიფორნიის შტატის სიმბოლო გახდა, ხოლო ორიგინალი 1906 წელს სან-ფრანცისკოს მიწისძვრის შედეგად გაჩენილი ხანძრის დროს დაიწვა.
ატმოსფერო

ატმოსფერო ( — ორთქლი და  — სფერო) — აირისებრი გარსი, რომელიც ციურ სხეულებს ირგვლივ აკრავს გრავიტაციის გამო. რადგან არ არსებობს მკვეთრი საზღვარი ატმოსფეროსა და პლანეტათაშორის სივრცეს შორის, ჩვეულებრივ, ატმოსფეროდ ითვლება ციური სხეულის ირგვლივ არსებული არე, სადაც აიროვანი გარემო ბრუნავს მასთან ერთად როგორც ერთიანი მთელი. ზოგიერთი პლანეტის ატმოსფეროს სიღრმე, რომელიც შედგება ძირითადად აირებისაგან, შესაძლოა იყოს ძალიან დიდი. ატმოსფეროს მახასიათებელი დამოკიდებულია მოცემული ციური სხეულის ზომაზე, მასაზე, ტემპერატურაზე, ბრუნვის სიჩქარეზე და ქიმიურ შედგენილობაზე. დედამიწის ატმოსფერო ძირითადად აზოტისა და ჟანგბადისაგან შედგება, იუპიტერისა და სატურნის ატმოსფეროები კი უმთავრესად წყალბადსა და ჰელიუმს შეიცავენ. ასევე განსხვავდება დედამიწის ატმოსფერო ნახშირორჟანგით მდიდარი მარსისა და ვენერას ატმოსფეროებისაგან. ატმოსფერო გააჩნია ყველა მასიურ სხეულს დედამიწის ტიპის პლანეტებსა და აიროვან გიგანტებს. დაბალტემპერატურიანი აიროვანი გიგანტები — იუპიტერი, სატურნი, ურანი და ნეპტუნი ინარჩუნებენ უმთავრესად დაბალი მოლეკულური მასის აირებს — წყალბადსა და ჰელიუმს. მაღალტემპერატურიანი აიროვანი გიგანტები — როგორებიცაა 209458 ან 51 პირიქით, მას ვერ ინარჩუნებენ და მათი ატმოსფეროს მოლეკულები სივრცეში იბნევა.

ატმოსფერული წნევა ატმოსფეროს ჰიდროსტატიკური წნევაა, რომელსაც ყოველი საგანი განიცდის ატმოსფეროსაგან. ატმოსფერული წნევა ყოველ წერტილში დამოკიდებულია ჰაერის სვეტის წონაზე, რომლის სიმაღლე ატმოსფეროს საზღვრამდე ვრცელდება. ატმოსფერული წნევა კლებულობს სიმაღლიდან აირის რაოდენობის შემცირების გამო.
პეტრო პოროშენკო

პეტრო პოროშენკო ( დ. 26 სექტემბერი, 1965, ბოლგრადი) — უკრაინელი სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე, ბიზნესმენი, მილიარდერი. ქვეყნის პრეზიდენტი 2014-2019 წლებში. -ის უკანასკნელი მონაცემებით (მარტი 2014), უკრაინის უმდიდრეს ადამიანებს შორის მას მე-7 ადგილი უჭირავს $1,3 მილიარდით. მოწვევის უკრაინის სახალხო დეპუტატი, უფრაქციო. „უკრპრომინვესტის“ დამაარსებელი და საპატიო პრეზიდენტი. მართლმადიდებელი.

უკრაინის სახალხო დეპუტატი 1998-2005 და 2006- 2007 წლებში. ეროვნული უსაფრთხოებისა და თავდაცვის საბჭოს მდივანი 2005 წლის თებერვალ-დეკემბერში. უკრაინის ეროვნული ბანკის თავმჯდომარე 2007-2012 წლებში. უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრი 2009-2010 წლებში. ეკონომიკური განვითარებისა და ვაჭრობის მინისტრი 2012 წლის მარტ-დეკემბერში.

პოლიტიკური კარიერა დაიწყო 1998 წელს როდესაც გახდა უმაღლესი რადის წევრი. 2014 წელს ევრომაიდანის დროს მხარი პროტესტანტებს დაუჭირა. მონაწილეობა მიიღო 2014 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში, რომელშიც წინასწარი მონაცემების საფუძველზე გამარჯვებას მიაღწია. 2019 წელს მეორე ტურში დამარცხდა ვოლოდიმირ ზელენსკისთან.

პირადი ცხოვრება
ჰყავს მეუღლე მარინა პოროშენკო და ოთხი შვილი: ალექსეი (1985), ევგენია (2000), ალექსანდრა (2000) და მიხეილი (2001). ევგენიას და ალექსანდრას ნათლიები არიან ვიქტორ იუშჩენკო და ოქსანა ბილოზირი.
ლიონის ეკლესია

ლიონის სენ-ჟანის ეკლესია — საუკუნის ეკლესია ლიონში. საუკუნემდე ის იყო ლიონის მთავარი კათოლიკური ეკლესია. მდებარეობს ძველი ლიონის სენ-ჟანის კვარტალში. იგი ლიონის მთავარეპისკოპოსის საკათედრო ტაძარია. ეკლესიაში მდებარეობს საუკუნის ასტრონომიული საათი. ეკლესიის მახლობლად მდებარეობს არქეოლოგიური ბაღი, რომელიც საფრანგეთის რევოლუციის დროს დანგრეული, საუკუნის ორი ეკლესიისაგან შედგება.

ტაძრის მშენებლობა დაიწყო 1180 წელს მეროვინგების ეპოქის ძველი ეკლესიის ადგილზე დაიწყო. მთავარი ფასადის მშენებლობა დასრულდა საუკუნეში, ხოლო მთლიანად 1481 წელს დასრულდა. 1562 წელს ტაძარი ჰუგენოტებმა დაანგროიეს, მოგვიანებით მოხდა მისი აღდგენა. 1982 წელს მოახდინეს ფასადის, ხოლო 1986 წელს - აფსიდის რესტავრაცია.
დიუნკერკის ბრძოლა

დიუნკერკის ბრძოლა — მეორე მსოფლიო ომის ბრძოლა მოკავშირეებისა და გერმანიის ძალებს შორის. მიმდინარეობდა 1940 წლის 26 მაისიდან 4 ივნისამდე, ვერმახტის ფრანგული კამპანიის დროს.

უცნაური ომის შემდეგ ეს იყო საფრანგეთისათვის პირველი რეალური ბრძოლა მეორე მსოფლიო ომის განმავლობაში. გერმანიის ძალებმა ნიდერლანდების დაპყრობის შემდეგ გეზი ბელგიისკენ აიღეს. ფრანგი მხედართმთავრის, მორის გამელენის აზრით, გერმანელები შეჩერდებოდნენ მაჟინოს ხაზის მახლობლად. გერმანიის ძალებმა გადალახეს საფრანგეთის საზღვრები სედანთან, ხოლო შემდეგ გაემართნენ ჩრდილო-დასავლეთით ლა-მანშისაკენ. მოკავშირეების ძალები ფაშისტთა რაზმებს 20 მაისს მდინარე სომის ოკეანესთან შეერთების ადგილზე დახვდნენ. მათ შეძლეს ბრიტანელების დამარცხება, თუმცა ჰიტლერის ბრძანების მიხედვით შეჩერდნენ. 4 ივნისს მოკავშირეებმა მოახდინეს ძალების ევაკუაცია ბრიტანეთის კუნძულებზე.
სლოვენიის ეკონომიკა

სლოვენია ამჟამად განვითარებული ქვეყანაა, სტაბილურად ზრდადი ეკონომიკით. 2014 წლის მონაცემებით, ქვეყნის მშპ 56.5 მილიარდ ამერიკულ დოლარს შეადგენს. 2004 წელს ქვეყანა ევროკავშირში გაწევრიანდა. 2007 წლიდან ეროვნული ვალუტა ევროა. 2010 წლიდან ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციიის წევრია.

ქვეყანა გამოირჩევა განათლებული სამუშაო ძალითა და განვითარებული ინფრასტრუქტურით. მდებარეობს რამდენიმე მთავარი სატრანსპორტი გზის გადაკვეთის ადგილზე. თუმცა, მეორე მხრივ, გამოირჩევა პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების სიმცირით. სლოვენიის ეკონომიკას მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა 2000-იან წლებში დაწყებულმა ევროზონის კრიზისმა. დასაქმებულთა ორი მესამედი მომსახურების სფეროში მუშაობს.
ფარსმანდუკი

ფარსმანდუკი — მრავალწლოვანი ბალახების გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. აერთიანებს დაახლოებით 150-მდე სახეობას.

გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყელში, უმთავრესად მთაში და ხმელთაშუაზღვისპირეთში. ფარსმანდუკი ფართოდ არის გავრცელებული მთელ საქართველოში. საქართველოში გვხვდება 13 სახეობა, მათგან ერთი — — საქართველოს ენდემია. საქართველოში სახეობების უმეტესობა იზრდება ტყისა და სუბალპური სარტყლის მდელოებსა და ბუჩქნარებში, მცირე ნაწილი — დაბლობზე და მთის ქვედა სარტყელში.

თაფლოვანი მცენარეებია. ჩვეულებრივი ფარსმანდუკი და სხვა სახეობა შეიცავს ეთერზეთებს, მთრიმლავ ნივთიერებებს, ვიტამინს. ხმარობენ სისხლდენის შესაჩერებლად და ჭრილობის შესახორცებლად, ღვიძლის დაავადების სამკურნალოდ. იყენებენ მწარე ლიქორის, ნაყენისა და ეგრეთ წოდებული მადის მომგვრელი ჩაის დასამზადებლად.
ჩრდილოეთი მაგნიტური პოლუსი

ჩრდილოეთი მაგნიტური პოლუსი — დედამიწის ზედაპირზე არსებული პირობითი წერტილი, სადაც დედამიწის მაგნიტური ველი მკაცრად ქვემოთ არის მიმართულია. აღსანიშნავია, რომ ფიზიკური თვალსაზრისით, ჩრდილოეთი მაგნიტური პოლუსი „სამხრეთულია“. ჩრდილოეთი მაგნიტური პოლუსის განლაგება არ ემთხვევა გეოგრაფიულ ჩრდილოეთ პოლუსს. დაახლოებით საუკუნის დასაწყისიდან პოლუსი განლაგებულია ამჟამინდელი კანადის არქტიკის ფარგლებში, პაკური ყინულების ქვეშ. ამას მოჰყვება ის, რომ კომპასის ისარი ჩრდილოეთს მიახლოებით უჩვენებს. ყოველდღე პოლუსი მოძრაობს ელიფსური ტრაექტორიით, გარდა ამისა, გადაადგილდება ჩრდილოეთ და ჩრდილო-დასავლეთ მიმართულებით დაახლოებით 10 კმ სიჩქარით წელიწადში, რის გამოც, მისი ნებისმიერი კოორდინატი დროებითია და არაზუსტი. საუკუნის მეორე ნახევრიდან პოლუსი საკმაოდ სწრაფად მოძრაობს ტაიმირის მიმართულებით. 2009 წელს ჩრდილოეთი მაგნიტური პოლუსის მოძრაობის სიჩქარემ შეადგინა 64 კმ წელიწადში. ჩრდილოეთი მაგნიტური პოლუსის საწინააღმდეგოა სამხრეთი მაგნიტური პოლუსი, რომელიც განლაგებულია ანტარქტიკაში. დედამიწის მაგნიტური ველის ასიმეტრიულობასთან დაკავშირებით, მაგნიტური პოლუსები არ წარმოადგენენ ანტიპოდურ წერტილებს. ჩრდილოეთი მაგნიტური პოლუსი 1831 წელს აღმოაჩინა ჯეიმზ კლარკ როსმა ჩ.გ. 70°05' 17" და დ.გ. 96°’46'45"-ზე.
პალავა

პალავა — პალავების სახელმწიფო მდებარეობდა ინდოეთის ტერიტორიაზე, ჩრდილოეთ ტამილნადში – ს.ს. პალავების გვარი ჩნდება ს. ბოლოს პრაკრიტულ წყაროებში, როგორც სატავაჰანების დინასტიის ვასალები. თანდათანობით მათ შექმნეს საკუთარი სახელმწიფო ანანდადეშა დედაქალაქით კანჩიპურამში.

პალავების სისხლისმიერი ნათესაური კავშირების შესახებ არსებული ცნობები და ქრონოლოგია ძალზედ ურთიერთგამომრიცხავია. დიდი კამათია მათი ეთნიკური წარმომავლობის შესახებაც. რამდენადაც პალავების ქვედა ფენის წარმომადგენლები მიეკუთვნებოდნენ დრავიდულ ტომებს, იმდენად მმართველმა პალავებმა საკმაოდ ადრე მიიღეს თამილური ტრადიციები და კულტურა.

 ს. მმართველ ნარასიმჰა პალავების სახელმწიფომ მიაღწია განვითარების ზენიტს. აქედან მიედინებოდა ექსპედიციები სამხრეთ–აღმოსავლეთ აზიის კოლონიზაციისათვის, რომლებმაც იმ შორეულ მხარეებში შეიტანეს ჯაინიზმი, ბუდიზმი და ინდუიზმი. განხორციელდა წარმატებული შეჭრა კუნძულ ცეილონზე.

მიუხედავად პალავების ფართო საერთაშორისო კავშირებისა (მმართველ სიმხავიშნუს დედა სავარაუდოდ, ქრისტიანი იყო), მათ ძირითად საფრთხეს წარმოადგენდნენ უახლოესი მეზობლები — თავდაპირველად დასავლეთი ჩალუკია ვატაპიდან, ხოლო შემდეგ ჩოლას დინასტია დაახლ. 880 წელს ჩოლები დაეუფლნენ პალავების მთელ ტერიტორიას, რომელსაც ს.–მდე მართავდნენ.

პალავების დინასტია
ძველი პალავები
სიმხავარმან , ანანდადეშის მაჰარაჯა 315—345
სკანდავარმან , ანანდადეშის მაჰარაჯა 345—350
შუა პალავები
ვიშნუგუპტავარმან, სკანდავარმან –ის ვაჟი, ანანდადეშის მაჰარაჯა 350—355
კუმარუვიშნუ , ანანდადეშის მაჰარაჯა 355—370
სკანდავარმან , ანანდადეშის მაჰარაჯა 370—385
ვირავარმან, ანანდადეშის მაჰარაჯა 385—400
სკანდავარმან , ვირავარმანის ვაჟი, ანანდადეშის მაჰარაჯა 400—436
სიმხავარმან , სკანდავარმან –ის ვაჟი, ანანდადეშის მაჰარაჯა 436—458
ტრილოჩანა სკანდავარმან , სიმხავარმან –ის ვაჟი, ანანდადეშის მაჰარაჯა 458—488
ნანდივარმან , სკანდავარმან –ის შვილიშვილი, ანანდადეშის მაჰარაჯა 488—500
კუმარუვიშნუ , ნანდივარმან –ის ვაჟი, ანანდადეშის მაჰარაჯა 500—520
ვიჯაია ბუდჰავარმან, ანანდადეშის მაჰარაჯა 520—540
კუმარუვიშნუ , ანანდადეშის მაჰარაჯა 540—550
სიმხავარმან , კუმარუვიშნუ –ის ვაჟი, ანანდადეშის მაჰარაჯა 550—574
გვიანდელი პალავები
სიმხავიშნუვარმან, სიმხავარმან –ის ვაჟი, ანანდადეშის მაჰარაჯა 574—600
მაჰინდრავარმან , სიმხავიშნუვარმანის ვაჟი, ანანდადეშის მაჰარაჯა 600—630
მაჰამალა ნარასიმხავარმან , მაჰინდრავარმან –ის ვაჟი, ანანდადეშის მაჰარაჯა 630—642, ანანდადეშის მაჰარაჯადჰირაჯა 642—668
მაჰინდრავარმან , ნარასიმხავარმან –ის ვაჟი, ანანდადეშის მაჰარაჯადჰირაჯა 668—670
პარამეშვარავარმან , მაჰინდრავარმან –ის ვაჟი, ანანდადეშის მაჰარაჯადჰირაჯა 670—695
ნარასიმხავარმან , პარამეშვარავარმან –ის ვაჟი, ანანდადეშის მაჰარაჯადჰირაჯა 695—722
პარამეშვარავარმან , ნარასიმხავარმან –ის ვაჟი, ანანდადეშის მაჰარაჯადჰირაჯა 722—733
მაჰინდრავარმან , ნარასიმხავარმან –ის ვაჟი, ანანდადეშის მაჰარაჯადჰირაჯა 733
პალავამალა ნანდივარმან , ჰირანიას ვაჟი, ანანდადეშის მაჰარაჯადჰირაჯა 733—795
დანტივარმან, ნანდივარმან –ის ვაჟი, ანანდადეშის მაჰარაჯადჰირაჯა 795—830
ნანდივარმან , დანტივარმანის ვაჟი, ანანდადეშის მაჰარაჯადჰირაჯა 830—854
ნრიპატუნგავარმან, ნანდივარმან ის ვაჟი, ანანდადეშის მაჰარაჯადჰირაჯა 854—879
აპარაჯიტავარმან, ნანდივარმან ის ვაჟი, ანანდადეშის მაჰარაჯადჰირაჯა 879—898
იულიუს ნეპოტიანუსი

იულიუს ნეპოტიანუსი (; დ. უცნობია — გ. 30 ივნისი, 350) — რომის უზურპატორი იმპერატორი 350 წლის 3 ივნისიდან 30 ივნისამდე. კონსტანტინიანების დინასტიის წარმომადგენელი. მართავდა ქალაქ რომს 28 დღის განმავლობაში, რის შემდეგაც მოკლა მეორე უზურპატორმა მაგნეციუსმა.

ნეპოტიანუსი იყო იმპერატორი კონსტანციუს ქლორუსის შვილის, ეუტროპიას და ვირიუს ნეპოტიანუსის შვილი. ნეპოტიანუსის დაბადების თარიღი უცნობია.
უზურპაცია

უზურპაცია — ხელისუფლების მითვისება კანონის დარღვევით, ძალადობრივი გზით, განხორციელებული ერთი პირის ან ჯგუფის მიერ. უზურპაცია ასევე ხდება არჩევნების უხეში დარღვევით და გაყალბებით. ზოგიერთ შემთხვევაში უზურპაცია ხდება ძალაუფლების გადამეტების გზით.

ცნობილი უზურპატორები
იულიუს კეისარი
ოქტავიანე ავგუსტუსი
რადამისტი
ვან მანი
პროკოპიუსი
ფლავიუს ევგენიუსი
პიპინ მოკლე
ჰენრი 
ეკატერინე 
ნაპოლეონ 
გეორგიოს პაპადოპულოსი
აუგუსტო პინოჩეტი
ფუტკარი მეთაფლია

მეთაფლია ფუტკარი, შინაური ფუტკარი — მწერი ფუტკრის გვარისა, ბინადრობს ოჯახებად. მისი სამშობლოა სამხრეთი აზია, საიდანაც მთელ მსოფლიოში გავრცელდა. მრავლდება ნაყარით. სხვადასხვა ბუნებრივ-ეკოლოგიურ პირობებში ჩამოყალიბდა ფუტკრის სხვადასხვა ჯიში: იტალიური, შუა რუსული, კარპატის, უკრაინული, კავკასიური და სხვა. კავკასიის ფუტკრებში გაერთიანებულია დაბლობის ყვითელი და ქართული ფუტკარი. ამ უკანასკნელმა პოპულარობა მოიპოვა თვინიერებით, პროდუქტიულობითა და ხორთუმის სიგრძით (6-8-7,2 მმ).

ფუტკრის ოჯახი შედგება ერთი დედის, მრავალი ათასი მუშა და რამდენიმე ათასი მამალი ფუტკრისაგან. დედა ფუტკარს აქვს დიდი ტანი (20-25 მმ, მასა 200-250 მგ), მოკლე ხორთუმი, მკვეთრად განვითარებული სასქესო ორგანოები; არ აქვს ცვილის გამომყოფი ჯირკვლები და მტვრის შემგროვებელი აპარატი, დაკარგული აქვს ფიჭის შენების ინსტინქტი. ის ერთადერთი სრულყოფილი დედალია, რომელიც ნაყოფიერდება მამლისაგან და განაყოფიერებელ კვერცხს დებს. კვერცხის რაოდენობა სეზონის აქტიურ პერიოდში დღე-ღამეში 1500-2000 ც აღწევს. დედა ფუტკრის სიცოცხლის ხანგრძლივობა 4-5 წლამდე გრძელდება, თუმცა მისი პროდუქტიული ნაყოფიერება 1-2 წლით განისაზღვრება.

მუშა ფუტკარი სქესობრივად მდედრია; აქვს განუვითარებელი სასქესო ორგანოები, გრძელი ხორთუმი, სამტვრე კალთები, გამომყოფი ჯირკვლები. მისი ტანის სიგრძე 12-14 მმ, მასა 100 მგ აღწევს. აქვს ფიჭის შენების ინსტინქტი და სხვა. ასრულებს ბევრნაირ ფუნქციას: აგროვებს და გადაამუშავებს საკვებს, ზრდის ახალ თაობას, იცავს ბუდეს და სხვა. მისი სიცოცხლის ხანგრძლივობა გაზაფხულ-ზაფხულის აქტიურ პერიოდში 1-1,5 თვით განისაზღვრება, ხოლო შემოდგომა-ზამთარში — 4-6 თვით.

მამალი ფუტკარი გაზაფხულზე ჩნდება და ზაფხულის ბოლომდე ოჯახშია. ღალიანობის დამთავრების შემდეგ მამალ ფუტკრებს ოჯახიდან აძევებენ და ხოცავენ. მათ მხოლოდ გამანაყოფიერებელი ფუნქცია აქვთ. ტანად დიდები არიან, მოკლეხორთუმიანები. არა აქვთ მუშაობის უნარი, სამტვრე კალათები, ცვილის გამომყოფი ჯირკვლები და სხვა. ვითარდებიან პართენოგენეზურად, გაუნაყოფიერებელი კვერცხიდან.

დედა, მუშა და მამალი ფუტკრების თანაცხოვრება წარმოქმნის ბიოლოგიურად ერთ მთლიან ოჯახს, რომლისთვისაც დამახასიათებელია საკვების დაგროვების, ფიჭის შენების, გამრავლებისა და გარემოსთან ურთიერთკავშირის რთული ინსტინქტები. მეთაფლია ფუტკარი ბინადრობს პრიმიტიულ ან სტანდარტულ სკებში, ვერტიკალურად განლაგებულ ფიჭებზე. წლის სხვადასხვა პერიოდში ფუტკრის ოჯახი სხვადასხვა სიძლიერისაა. ამ პერიოდებში შესაბამისად თაფლის, ბარტყისა და ჭეოს რაოდენობაც სხვადასხვა აქვს.
სემიუელ პიპსი

სემიუელ პიპსი (, ; 23 თებერვალი, 1633, ლონდონი – 26 მაისი, 1703, კლეპემი, ლონდონიდან სამხრეთით) — ინგლისელი საზღვაო მეთაური, სამეფო საზოგადოების პრეზიდენტი, მსოფლიო მოსამართლე, და პარლამენტის წევრი, რომელიც ცნობილია თავისი დღიურის გამო, რომელსაც იგი ინახავდა ათწლეულის განმავლობაში, როდესაც ჯერ კიდევ შედარებით ახალგაზრდა იყო. მიუხედავად იმისა, რომ პიპსს არ ჰქონდა საზღვაო გამოცდილება, ის გაიზარდა ორივე მეფე ჩარლზ -ის და შემდგომში მეფე ჯეიმზ -ის პატრონაჟით, შრომისმოყვარეობის და ტალანტის გამოსამუშავებლად ადმინისტრირებისთვის, რათა გამხდარიყო საადმირალოს მთავარი მდივანი.

პიპსის რეფორმები და გავლენა საადმორალოზე მნიშვნელოვანი იყო სამეფო ფლოტის პროფესიონალიზაციის დასაწყისში.

პიპსი თავის დეტალურ პირად დღიურს ინახავდა 1660 წლიდან 1669 წლამდე, ხოლო პირველად მე-19 საუკუნეში დაიბეჭდა და ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი პირველადი წყაროა სტიუარტების რესტავრაციის პერიოდიდან. იგი იძლევა ერთმანეთს უთავსებს პირად გულახდილობასა და ისეთი დიდი მოვლენების თვითმხილველთა ჩვენებებს, როგორებიცაა დიდი ჭირიანობა ლონდონში, ჰოლანდიის მეორე ომი და დიდი ხანძარი ლონდონში. დღიურში უკანასკნელი ჩანაწერი 1669 წლის 31 მაისს გაკეთდა.
გიორგი ნადირაძე

გიორგი ნადირაძე (დ. 14 მარტი, 1992, თბილისი) — ქართველი ფეხბურთელი, მეკარე.

კარიერა
გიორგი ნადირაძე თბილისის „დინამოში“ 2006 წელს ჩაირიცხა. „დინამოს“ აკადემიაში ერთი წლით უფროს ასაკში სინჯებზე მისულმა მეკარემ ჯერ აკადემიის პერიოდი გაირა, შემდეგ დუბლებში გამოდიოდა, 2011–12 წლების სეზონისთვის კი ძირითადი შემადგენლობის განაცხადში გამოჩნდა. მისი დებიუტი შედგა საქართველოს ჩემპიონატის მე-15 ტურის გადადებულ მატჩში, სადაც „დინამო“ ქვეყნის მოქმედ ჩემპიონ „ზესტაფონთან“ 5–1 დამარცხდა.

2012 წელს ცხინვალის „სპარტაკში“ გადავიდა და ძირითადში ადგილი დაიმკვირდა. საქართველოს თასის 2012–13 წლების გათამაშების მერვედფინალში, „სპარტაკი“ „ვიტ ჯორჯიას“ შეხვდა, განმეორებით შეხვედრაში საქმე პენალტებამდე მივიდა, სადაც გიორგი ნადირაძემ ზედიზედ სამი 11-მეტრიანი მოიგერია და გუნდს მეოთხედფინალში გასვლაში დაეხმარა.

გამოდიოდა საქართველოს 19 და 21-წლამდელთა ნაკრებებში. 2014 წელს საუდის არაბეთის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ გასამართი ამხანაგური მატჩისთვის იძულებითი ცვლილება განხორციელდა, თემურ ქეცბაიამ ნუკრი რევიშვილის მაგივრად გიორგი ნადირაძე გამოიძახა.

მიღწევები
უმაღლესი ლიგა მეორე ადგილი: 2010–11
მარჩელო ლიპი

მარჩელო ლიპი (; დ. 12 აპრილი, 1948, ვიარეჯო) — მსოფლიო ჩემპიონი იტალიელი მწვრთნელი და ყოფილი ფეხბურთელი. ამჟამად ჩინეთის კლუბ „გუანჯოუ ევერგრანდის“ მთავარი მწვრთნელი.

სამწვრთნელო სტატისტიკა
ტიტულები
კლუბი
იუვენტუსი:
სერია (5): 1994-95, 1996-97, 1997-98, 2001-02, 2002-03
იტალიის თასი: 1994-95
იტალიის სუპერთასი (4): 1995, 1997, 2002, 2003
უეფას ჩემპიონთა ლიგა: 1995-96
უეფას სუპერთასი: 1996
საკონტინენტთაშორისო თასი: 1996

გუანჯოუ ევერგრანდი:
ჩინეთის სუპერ ლიგა (2): 2012, 2013
ჩინეთის თასი: 2012
აზიის ჩემპიონთა ლიგა: 2013

სანაკრებო
იტალია:
მსოფლიო ჩემპიონატი: 2006

ინდივიდუალური
სერია -ს წლის საუკეთესო მწვრთნელი: 1997, 1998, 2003
 მსოფლიოს საუკეთესო სანაკრებო მწვრთნელი: 2006
 მსოფლიოს საუკეთესო საკლუბო მწვრთნელი: 1996, 1998
 ' წლის საუკეთესო მწვრთნელი: 1997
იტალიის ფეხბურთის დიდების დარბაზი: 2011
ჩინეთის ჩემპიონატის წლის საუკეთესო მწვრთნელი: 2013
უკრაინის საპრეზიდენტო არჩევნები (2014)

უკრაინის საპრეზიდენტო არჩევნები — უკრაინის პრეზიდენტის არჩევნები თავდაპირველად დაგეგმილი იყო 2015 წელს, მაგრამ ქვეყანაში მიმდინარე პოლიტიკური კრიზისის გამო პრეზიდენტ ვიქტორ იანუკოვიჩს უზენაესმა რადამ მოუხსნა უფლებამოსილება და საპრეზიდენტო არჩევნებიც 2014 წლის 25 მაისისთვის დაინიშნა. უკრაინის ცენტრალურმა საარჩევნო კომისიამ რეგისტრაციაში მიიღო 46 განცხადება, რომელთაგან 23-ს უარი უთხრეს არჩევნებში მონაწილეობაზე.

შედეგები
ძმები მონგოლფიეები

ჟოზეფ-მიშელ მონგოლფიე (დ. 26 აგვისტო, 1740 — გ. 26 ივნისი, 1810) და ჟაკ-ეტიენ მონგოლფიე (დ. 6 იანვარი, 1745 — გ. 2 აგვისტო, 1799) — საჰაერო ბუშტის გამომგონებელი ფრანგი ძმები.

საჰაერო ბუშტის პირველი საჯარო ჩვენება მოხდა 1783 წელს, იგი დამზადებული იყო ტილოსაგან და ქაღალდისაგან.

1883 წელს, ძმების მშობლიურ ქალაქ ანონეში მათი ძეგლი აღმართეს.
ქალთა უფლებები

ტერმინი ქალთა უფლებები დაკავშირებულია ყველა ასაკის ქალთა და გოგონათა უფლებებთან და თავისუფლებებთან. ქალის უფლებების ცალკე გამოყოფა ნაკარნახევი იყო ქალისადმი ისტორიულად ჩამოყალიბებული სტერეოტიპული დამოკიდებულებით, გენდერული ასიმეტრიისა და გენდერული უთანასწორობის დაძლევის სურვილით. ქალთა უფლებები ითვალისწინებს ქალის რეპროდუქციულ, პოლიტიკურ-ეკონომიკურ-სოციალური გადაწყვეტილებების მიმღებ სტრუქტურებში მონაწილეობის, განათლების, დასაქმების, სუფთა გარემოს, სამშვიდობო პროცესში ჩართვის უფლებებს.

საერთაშორისო სამართალში მიღებულია რამდენიმე საერთაშორისო აქტი, რომლებიც განსაზღვრავენ ქალთა სტატუსს. ქალთა უფლებების დასკვნასთან დაკავშირებით ფუნდამენტური პრინციპია ქალთა დისკრიმინაციის აკრძალვის პრინციპი, რომელიც განმტკიცებულია ადამიანის უფლებათა თითქმის ყველა საერთაშორისო ხელშეკრულებით. სხვა საერთაშორისოსამართლებრივ აქტებთან ერთად ქალთა და მამაკაცთა თანასწორობის პრინციპი გათვალისწინებულია: ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციაში (1948 წ.), საერთაშორისო პაქტში სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების შესახებ (1966 წ.), საერთაშორისო პაქტში ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ (1966 წ.), აგრეთვე შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის კონვენციაში შრომისა და დასაქმების სფეროში დისკრიმინაციის შესახებ (1958 წ.), იუნესკოს კონვენციაში განათლების სფეროში დისკრიმინაციის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ (1960 წ.), კონვენციაში მამაკაცთა და ქალთა მიერ თანაბარი სამუშაოს შესრულებისათვის თანაბარი ანაზღაურების შესახებ (1951 წ.).

ქალთა სტატუსს აწესრიგებს ისეთი მნიშვნელოვანი ხელშეკრულებებიც, როგორებიცაა: კონვენცია ქალთა პოლიტიკური უფლებების შესახებ (1952 წ.) და კონვენცია გათხოვილ ქალთა მოქალაქეობის შესახებ (1957 წ.). განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს 1979 წლის 19 ნოემბრის კონვენციას ქალთა დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ: იგი ითვალისწინებს ქალთა ფუნდამენტურ უფლებებს და ქმნის სახელმწიფოს მიერ ამ უფლებათა შესრულების ზედამხედველობის მექანიზმს. გაეროს ფარგლებში მოქმედებს კომისია ქალთა მდგომარეობის შესახებ, რომელიც გაეროს ეკონომიკური და სოციალური საბჭოს დამხმარე ორგანოა.
ინდოეთის პარლამენტი

ინდოეთის პარლამენტი — ინდოეთის უმაღლესი ფედერალური საკანონმდებლო ორგანო. შედგება პრეზიდენტისა და ორი პალატისაგან: ქვედა პალატა - ლოკ-საბჰა (სახალხო პალატა) და ზედა პალატა - რაჯია-საბჰა (შტატების საბჭო). პარლამენტის რეზიდენცია სანსად-ბჰავანი მდებარეობს ნიუ-დელიში. კანონპროექტებს იღებენ პარლამენტის ორივე პალატის დამტკიცებისა და პრეზიდენტის მოწონების შემდეგ.

ლოკ-საბჰა შედგება 552, ხოლო რაჯია-საბჰა 250 დეპუტატისაგან.