iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
იმერეთის მაღლობი

იმერეთის მაღლობი, ზემო იმერეთის მაღლობი (პლატო) — საქართველოს მთათაშორისო ბარის ამაღლებული ნაწილი ზესტაფონის, ხარაგაულის, საჩხერის, ჭიათურის, ხაშურის ტერიტორიებზე და ყოფილ ზნაურის რაიონზე. გეოლოგიურად ემთხვევა ძირულის კრისტალურ მასივს — კავკასიონისა და მცირე კავკასიონის ნაოჭა ზონებს შორის მოქცეულ შუალედურ მასივს, რომელიც აგებულია პალეოზოური გრანტოიდებით, კრისტალური ფიქლებით და ნაწილობრივ დაფარულია სუსტად დანაოჭებული მეზო-კაინოზოური დანალექი ქანებით. გეომორფოლოგიურად იყოფა ორ ძირითად ნაწილად: გაშიშვლებული კრისტალური სუბსტატის არეში (სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილი) გაბატონებულია საშუალმთიაბნი ეროზიული რელიეფი (აბსოლუტური სიმაღლე 150 მ) ძვ. პენეპლენიზებული ზედაპირის ნაშთებით (ლიხის ქედის თხემზე, გედსამანიის ქედზე და სოფ. გეზრულის მიდამოებში) და მეზოკაინოზოური დანალექი წყებებით აგებულ არეში (ჩრდილოეთი ნაწილი) განვითარებულია სუსტად დანაწევრებული პლატო კანიონისებრი ხეობებითა და კარსტით ზედაცარცულ კირქვებში (აქაა მღვიმეები — დევისხვრელი, ამაშუკეთი, ნიგოზეთი, გვარჯილასკლდე, მღვიმევი და სხვა, კარსტული ძაბრები, უწყლო ხეობები). პლატოზე ამართულია გორასძირის ორი ვულკანური კონუსი. ჰავა — ზღვიური ნოტიო სუბტროპიკულია, იცის შედარებით ცივი და უხვნალექიანი ზამთარი. მთავარი მდინარეების ყვირილა, ძირულა, ჩხერიმელა. გაშიშვლებული კრისტალური სუბსტრატის არეში გავრცელებულია კოლხური ტიპის ფოთლოვანი ტყეები; დანალექი ქანებით აგებულ ნაწილში ტყე გაჩეხილია, შემორჩენილია მხოლოდ ხეობათა ციცაბო ფერდობებზე. იმერეთის მაღლობზეა ქალაქები: ჭიათურა, საჩხერე, დაბა ხარაგაული.
იმერული ბალიშა ცრუფარიანა

იმერული ბალიშა ცრუფარიანა , მწუწნავი მწერი კოქციდების ქვერიგისა. ვაზის და სხვა მცენარეების მავნებელია. პოლიმორფული სახეობაა. დედლის სხეულის სიგრძეა 3—11 მმ. ჭრელია, კვერცხის დების პერიოდში გამოყოფს თეთრ საკვერცხე ჩანთას (ოვისაკს). 1955 წელს პირველად აღწერეს საქართველოში (კერძოდ, იმერეთში), შემდეგ — საფრანგეთსა და იტალიაში. იმერული ბალიშა ცრუფარიანა საქართველოს ვაზის საშიში მავნებელია. მის მოსასპობად იყენებენ ფოსფორორგანოების პრეპარატებს, რომლებსაც შემოდგომაზე ასხურებენ მცენარეს.
იოახიმ ლევი

იოახიმ ლევი (; დ. 3 თებერვალი 1960, შვარცვალდის შენაუ, დასავლეთ გერმანია) — გერმანელი სპორტსმენი. გერმანიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების მთავარი მწვრთნელი 2006 წლიდან 2021 წლამდე

აქტიური სპორტული კარიერა ბრწყინვალე არ ჰქონდა, იყო აინტრახტის, ფრაიბურგის, შტუტგარტის, კარლსრუეს, შაფჰაუზენის, ვინტერტურის, ფრაუნფელდის ნახევარმცველი. გერმანიის ახალგაზდურ ნაკრებში კი ოდენ 4 მატჩს მოუყარა თავი. სამწვრთნელო კარიერა კი უფრო წარმატებული აქვს: 1997 წელს შტუტგარტს გერმანიის თასი მოაგებინა, 2002 წელს კი ტიროლი ავსტრიის ჩემპიონი გახადა. იყო ფენერბაჰჩეს და ვენის აუსტრიის დამრიგებელიც. 2004-2006 წლებში იყო გერმანიის ნაკრების მთავარი მწვრთნელის იურგენ კლინსმანის თანაშემწე. კლინსმანის გადადგომის შემდეგ კი 2006 წლის ივლისიდან გერმანიის ნაკრებს ხელმძღვანელობს. 2014 წელს გერმანელებთან ერთად იზეიმა მსოფლიო ჩემპიონატის მოგება.
გუშ-დანი

გუშ-დანი (ივრ. ) — მეტროპოლია ისრაელის ხმელთაშუაზღვისპირეთზე, რომელიც მოიცავს თელ-ავივ-იაფოს და მის ქალაქ სატელიტებს, როგორებიცაა რამათ-განი, ხოლონი, ბათ-იამი, რამათ-ჰაშარონი, გივათაიმი, ბნეი-ბრაკი, ჰერცლია, ორ-იეჰუდა, გივათ-შმუელი და კირიათ-ონო. ზემოთ ჩამოთვლილ ქალაქებს მიაკუთვნებენ გუშ-დანის შიდა წრეს. ეს ქალაქები წარმოადგენენ უწყვეტ მეტროპოლურ ზოლს და ხშირად რთული გასარჩევია მათი საზღვრები. გუშ-დანის შიდა წრეს გარს ეკვრის ე.წ. გარე წრე, ასევე უწყვეტი ქალაქების ზოლი. გარე წრის ქალაქებია: პეთახ-თიკვა, ჰოდ-ჰაშარონი, კფარ-საბა, რაანანა, იეჰუდი, რამლა, ლოდი, რიშოდ-ლეციონი, ნეს-ციონა და რეხოვოთი. ზემოთ ჩამოთვლილი ქალაქების გარდა გუშ-დანში შედის რიგი დაბები. გუშ-დანის მოსახლეობა დაახლოებით 3 მილიონია და ეს არის ისრაელის უდიდესი მეტროპოლური არე.
იმერული ცხვარი

იმერული ცხვარი — ძველი ქართული ცხვრის შთამომავალი. ტანად პატარაა, აქვს თხელი, წაგრძელებული სხეული, მოკლე კონუსისებრი კუდი, მაგარი კიდურები, ხმელი კოსტიტუცია. უფრო ხშირად თეთრია, ზოგჯერ ჭრელი ან ფერადი. ნერბის ცოცხალი მასაა 29,2 (უდიდესი 39) კგ, ვერძისა 34,9 (უდიდესი 45) კგ. მატყლი წმინდა და გარდამავალბეწვიანია, მქისე ბეწვიც ურევია, რბილია. ნერბის კულულის სიგრძეა 13,3 სმ (თივთიკის სართული 10), ვერძისა 17,4 სმ (თივთიკის სართული 11,6). ნერბის ნაპარსია 1,53 კგ, ვერძისა 2,7 კგ. ხორცი გამოსავლიანია, საუკეთესო გემოსი, სპეციფიკური სუნი არ აქვს. იმერული ცხვარი სწრაფად იზრდება და ადრე მწიფდება, მაგ., 6 თვის თოხლი წონით უკვე ზრდასრული ცხვრის 75%-ს აღწევს, 4 თვისა — სქესობრივად მომწიფებულია; 11-13 თვისა 2-5 ბატკანს იგებს, რომელთაგან 2-ს დაუხმარებლად ზრდის. პოლიესტრულია, ე. ი. მრავლდება წლის ყველა სეზონში. მოშენებულია ცალკეულ უბნებში, საუკუნეების მანძილზე ხალხური სელექცია მიმართული იყო 2 წელიწადში 5 დოლისა და მრავალნაყოფიერი თაობის მისაღებად. იმის გამო, რომ ადრეულია, პოლიესტრული და მრავალნაყოფიერი, თაობათა სწრაფი ბრუნვა ახასიათებს, მაგ., 3 წლის ერთი ნერბის შთამომავალი ხშირად 10-20 სულს აღწევს, ხოლო რეკორდული ნერბის შთამომავლობამ 3½ წელში 76 სულს მიაღწია.

სოფლის გასადევრების შემცირების გამო იმერული ცხვრის არეალიც მცირდება. ამჟამად შემორჩენილია იმერეთში, რაჭაში, ლეჩხუმში, სვანეთში. უკანასკნელი 40 წლის მანძილზე დასავლეთ საქართველოში შეიყვანეს თუშური, ჰემფშინური, ყარაჩაული და სხვა ჯიშის ერკემლები, რამაც გააუარესა იმერული ცხვრის ჯიშური თვისებები. დიდი მნიშვნელობა აქვს მისი უნიკალური გენოფონდის გამოყენებას ინდუსტრიულ მეცხვარეობაში.
იმერული ხეჭრელი

იმერული ხეჭრელი — კოლხური რელიქტური მცენარე ხეჭრელისებრთა ოჯახისა. 1,5-4 მ სიმაღლის ბუჩქი ან ხეა. ფოთლის ქვედა მხარე მონაცისფრო ხავერდისებრია, ზედა კი — მუქი მწვანე და თითქმის შიშველი. ზარისებრი ყვავილები ფოთლის იღლიაში შეკრებილია კონებად. ნაყოფი მომრგვალო შავი კურკიანაა.

გავრცელებულია დასავლეთ საქართველოში, აღმოსავლეთ საქართველოს დასავლეთ ნაწილსა (შიდა ქართლი, მესხეთი) და თურქეთის მომიჯნავე რაიონებში (ართვინის პროვინცია და სხვა). იზრდება ქვეტყედ ფოთლოვან და წიწვოვან ტყეებსა და ტყისპირებზე მთის შუა სარტყლიდან ზღვის დონიდან 2000 მ-მდე. დეკორატიულია.
იმერხევი (მდინარე)

იმერხევი — მდინარე შავშეთისწყლის (ახლანდელი სახელწოდება ბერთა, თურქეთი) მეორე სახელწოდება. იმერხევი ერქვა აგრეთვე ტერიტორიულ რეგიონსაც, რომელიც ისტორიულ შავშეთში შედიოდა. ვარაუდობენ, რომ ფეოდალურ ხანაში ადმინისტრაციული ერთული იყო. საუკუნეში იგი საქართველოს სხვა მიწებთან ერთად ოსმალეთმა მიიტაცა. ქართული მოსახლეობით დასახლებული ეს მხარე ახლა თურქეთის ფარგლებშია.
არნოლფო დი კამბიო

არნოლფო დი კამბიო ( დ. 1245 — გ. 8 მარტი, 1310) — იტალიელი მოქანდაკე და არქიტექტორი, პროტორენესანსის წარმომადგენელი. მისი შექმნილი კარდინალი დე ბრეის სამარხი აკლდამა (1228), სან-დომენიკოს ეკლესია ორვიეტოში (1282), სანტა კროჩეს ბაზილიკა (მშენებლობა დაიწყო მე-13 ს-ში). მისი ერთ-ერთი საუკეთესო ნამუშევარია შესრულებული მამა-შვილ პიზანოებთან — ფონტე მაჯორეს შადრევანი პერუჯის მოედანზე (1278), რომელსაც მრავალი ქანდაკება და რელიეფური გამოსახულება ამშვენებს. შადრევნისთვის შესრულებული ფიგურები ფრაგმენტების სახითაა შემორჩენილი.
იმიერკავკასიის ვაკე

იმიერკავკასიის ვაკე — ვაკე ჩრდილოეთ კავკასიაში, კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის ჩრდილოეთით, აზოვის ზღვიდან (დასავლეთი) კასპიის ზღვამდე (აღმოსავლეთი), ჩრდილოეთიდან შემოფარგლულია კუმა-მანიჩის ღრმულით. გადაჭიმულია დაახლოებით 900 კმ-ზე, სიგანე 300 კმ-მდე. იმიერკავკასიის ვაკის დიდი ნაწილი ეპიჰერცინულ ბაქანზე მდებარეობს. მდინარეების ყუბანისა და თერგის ქვემოთი ალპური გეოსინკლინის კიდური როფის ქვაბულია. იმიერკავკასიის ვაკე სამ ნაწილად იყოფა - დასავლეთი იმიერკავკასიის ვაკე მოიცავს ყუმბან-აზოვისპირა დაბლობს, ყუბანის დელტასა და ტამანის ნახევარკუნძულს; შუა ნაწილშია სტავროპოლის მაღლობი, თერგ-სუნჯის მაღლობი; აღმოსავლეთ იმიერკავკასიის ვაკეში შედის თერგ-კუმის დაბლობი (კასპიისპირა დაბლობის სამხრეთ-დასავლეთი კიდე). იმიერკავკასიის ვაკის შუა და დასავლეთ ნაწილებში მნიშვნელოვანი სასოფლო-სამეურნეო რაიონებია. აღმოსავლეთ ნაწილში გაბატონებულია ნახევარუდაბნოს ლანდშაფტი. სასარგებლო წიაღისეულიდან მოიპოვება ნავთობი და აირი.
იმირის გორა

იმირის გორა — ადრინდელი სამიწათმოქმედო კულტურის (ძვ. წ. ათასწლეული) გორანამოსახლარი სოფელ იმირის სამხრეთ-დასავლეთით, მდინარე ხრამის მარჯვენა ნაპირას (მარნეულის მუნიციპალიტეტი). გაითხარა 1966-1971 წლებში (ა. ჯავახიშვილი, ო. ჯაფარიძე).

ნამოსახლარი წარმოადგენს 4-5 მ სიმაღლისა და 90 მ დიამეტრის ბორცვს, რომელიც წარმოიქმნა ალიზის ნაგებობათა ნგრევისა და პერიოდული განახლების შედეგად. 5 მ-ზე მეტი სისქის კულტურის ფენაში დადგენილია 7 სამშენებლო ჰორიზონტი. საცხოვრებელი კომპლექსები შედგება საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობებისა და მათ შორის მოქცეული სამეურნეო ეზოსაგან. ცრუგუმბათოვან ნაგებობათა უმრავლესობა წრიულგეგმიანია. აღნიშნული კომპლექსები ერთმანეთთან დაკავშირებულია მორკალული კედლებით და წრიულადაა განლაგებული ცენტრალური მოედნის გარშემო. იმირის გორის მოსახლეობა ბინადარი იყო, მისდევდა მიწათმოქმედებას, მესაქონლეობას, ნადირობასა და თევზჭერას. იმირის გორის ქვედა ჰორიზონტებში აღმოჩენილია ჭდეული ორნამენტით და კონუსური კოპებით შემკული უხეშად ნაძერწი ჭურჭელი; ობსიდიანისა და კაჟის ნაწარმი და ძვლის ნაკეთობანი. ზედა ჰორიზონტებში ნაპოვნია სხვადასხვა სახის რელიეფური ორნამენტით შემკული უხეშად ნაძერწი და შედარებით უკეთ ნაძერწი მოვარდისფროზედაპირიანი თიხის სადა ჭურჭელი, ძვლის თოხები, ირმის რქისაგან დამზადებული სხვადასხვა დანიშნულების იარაღი, თიხის რამდენიმე ანთროპომორფიული ქანდაკების ფრაგმენტი. იმირის გორა შულავერ-შომუთეფეს კულტურის ადრეული საფეხურის ტიპური ძეგლია.

ადრინდელი ბრინჯაოს ხანიდან იმირის გორა სამაროვნად გამოუყენებიათ. გორის ცენტრალურ ნაწილში გაითხარა მტკვარ-არაქსის კულტურისა და ადრინდელი და შუა ბრინჯაოს ხანის სამარხები, გვიანდელი ბრინჯაო-ადრინდელი რკინის ხანის სამარხები, ფეოდალური ხანის (- სს.) 3 მდიდრული სამარხი.
იმნათის ტბა

იმნათის ტბა — ტბა საქართველოში, ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს გურიის დაბლობზე, ზღვის დონიდან 0,6 მ სიმაღლეზე. სარკის ფართობი 0,06 კმ², აუზის ფართობი 0,48 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 2 მ. წყალი მტკნარია, საზრდოობს წვიმის წყლით. ტბაში ბინადრობს ლოქო, წვერა, ქორჭილა და სხვა. ტბასთან ახლოს მდებარეობს იმნათის ტორფის საბადო.
ჯენტრიფიკაცია

ჯენტრიფიკაცია ან ურბანული ჯენტრიფიკაცია — ფენომენი, რომელშიც იაფი, ფიზიკურად დეგრადირებული უბნები ფიზიკურ განახლებასა და უძრავი ქონების ფასების ზრდას განიცდის, და რომელსაც თან სდევს ამ უბნებში შეძლებული მოქალაქეების გადმოსვლა, რაც იქიდან ძველი, ხელმოკლე, ოჯახების გასახლებას იწვევს.

ჯენტრიფიკაციის მხარდამჭერები ხაზს უსვამენ ურბანული განახლების სარგებლობას, მათ შორის ფიზიკურად მოძველებულ უბნებში განახლებულ ინვესტიციებს, სასეხო კაპიტალის ხელმისაწვდომობის გაუმჯობესებას იპოთეკის დაბალშემოსავლიან მაძიებელთათვის, ვინაიდან მათი ქონების ფასი მატულობს, უმცირესობებისთვის და ბინების პირველად მყიდველებისთვის გაზრდილი სესხების რაოდენობას, ასევე დამქირავებელთათვის გაუმჯობესებულ ფიზიკურ პირობებს და მისთ. ჯენტრიფიკაციას, რომელიც ხშირად კერძო კაპიტალით იწყება, უკავშირებენ კრიმინალის დონის შემცირებას, უძრავი ქონების ზრდას, კულტურულ, ეთნიკურ და სექსუალურ უმცირესობებთან ტოლერანტობის გაზრდას, ისევე როგორც განახლებულ საზოგადოებრივ აქტიურობას.

ჯენტრიფიკაციის მოწინააღმდეგეები ხშირად ხაზს უსვამენ ჯენტრიფიკაციის მიერ უბნის დაბალშემოსავლიანი მოქალაქეებისთვის მინიჭებულ ჰუმანურ ზარალზე. მათი მტკიცებით გადასახადების ზრდა იწვევს უბნის მცხოვრებლების გაფანტვას ქალაქის სხვა უფრო იაფ რაიონებში, ვინაიდან მათთვის ეს ადგილი უკვე ხელმიუწვდომი ხდება. მათი აზრით, ამ პროცესში კრიმინალი კი არ იკლებს, ის უბრალოდ სხვა უბნებზე ნაწილდება.

ეფექტები
არტემ ღვალაძე

არტემ ფრიდონის ძე ღვალაძე (დ. 1862, სოფელი სვერი, დღევანდელი ჭიათურის მუნიციპალიტეტი - გ. 1918, იქვე) იყო ქართველი მანგანუმის მრეწველი და საზოგადო მოღვაწე, მეფის რუსეთის არმიის კავალერიის გადამდგარი როტმისტრი. თვალსაჩინო ადვოკატის, 1920-30-იანი წლების ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერის ევგენ ღვალაძის (1900-1937) მამა. იყო იმერეთის მეფის დავით -ის ასულის, - ატატო ბაგრატიონის შთამომავალი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა ქუთაისის რეალური სასწავლებელი და კავალერიის უმცროს ოფიცერთა სკოლა. 1884-1905 წლებში მსახურობდა ცარისტული რუსეთის არმიის კავალერიაში. იყო რუსეთ-იაპონიის ომის (1904-1905) მონაწილე. მხედრული მამაცობისათვის მიღებული ჰქონდა წმ. გიორგის მე-4 ხარისხის ორდენი, წმ. გიორგის პირველი ხარისხის მედალი და სხვა საბრძოლო ჯილდოები. სამხედრო სამსახურიდან გადადგა 1905 წლის დამლევს და დაბრუნდა ჭიათურაში. 1906-1918 წლებში იყო მანგანუმის მრეწველი, შედიოდა ჭიათურის შავი ქვის მრეწველთა საბჭოში. ეწეოდა საქველმოქმედო მოღვაწეობასაც: მისი თაოსნობით სოფ. სვერში გაიხსნა სამკითხველო, ფინანსურ დახმარებას უწევდა სვერის სკოლას და ჭიათურის სამოქალაქო სასწავლებელს. ახლო ურთიერთობა ჰქონდა გიორგი ზდანოვიჩთან (მაიაშვილი), კიტა აბაშიძესთან, ივანე გომელაურთან, გიორგი დეკანოზიშვილთან და სხვა ცნობილ მოღვაწეებთან. მისი ახლო ნათესავები იყვნენ ვასილ და მიხაკო წერეთლები.
იუზა ღვალაძე

იუზა სერგის ძე ღვალაძე (დ. 1930, ჭიათურა — გ. 2006, თბილისი) — ქართველი მეცნიერი, ფიზიკოსი, ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1993).

ბიოგრაფია
დაამთავრა ჭიათურის მე-2 საშუალო სკოლა (1948) და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი (1953). 1953-1957 წლებში მუშაობდა უკრაინის ერთ-ერთ სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში. 1957-იდან მოღვაწეობდა სოხუმის ფიზიკა-ტექნიკის ინსტიტუტში. 1994 წლიდან ინსტიტუტი დევნილობაშია და გადატანილია თბილისში. იყო ინსტიტუტის ჯერ უმცროსი, შემდეგ კი უფროსი და მთავარი მეცნიერ თანამშრომელი. 1972 წელს ხარკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტში დაიცვა საკანდიდატო, ხოლო 1993 წელს თსუ-ში - სადოქტორო დისერტაციები. მოღვაწეობდა პლაზმის ფიზიკის დარგში. გამოაქვეყნა 50-მდე სამეცნიერო ნაშრომი, მათ შორის მონოგრაფია. 1977 წელს მიენიჭა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პრემია "წლის საუკეთესო სამეცნიერო ნაშრომისათვის". იყო არაერთი საერთაშორისო სამეცნიერო ფორუმის მონაწილე (1965 - ინგლისი, 1975 - იტალია და ა.შ.).
პლატონ ღვალაძე

პლატონ ზაქარიას ძე ღვალაძე (დ. 1898, სოფელი მორძგვეთი, ჭიათურის რაიონი — გ. 1975, ჭიათურა) — ქართველი აგრონომი, სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა კანდიდატი (1962), საქართველოს დამსახურებული აგრონომი (1970). ცნობილი პედაგოგის ელეფთერ ღვალაძისა და ბიოქიმიკოსის, პროფესორ ვარლამ ღვალაძის ძმა.

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აგრონომიული ფაკულტეტი (1924). მოღვაწეობდა საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროში, საქართველოს მევენახეობა-მეღვინეობის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში, ჭიათურის მეურნეობის მთავარ აგრონომად. გამოქვეყნებული აქვს რამდენიმე ათეული სამეცნიერო შრომა, მათ შორის რამდენიმე წიგნი აგრონომიის სხვა და სხვა საკითხზე.
კარაჩი

კარაჩი — საპორტო ქალაქი პაკისტანის სამხრეთში, ქვეყნის უდიდესი ქალაქი და ერთ-ერთი უმსხვილესი ქალაქი მსოფლიოში 24 მილიონი მცხოვრებით, სინდის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. კარაჩი არის პაკისტანის უმთავრესი ფინანსური, საბანკო, სამრეწველო და სავაჭრო ცენტრი. ქალაქი სამხრეთ აზიაში და ისლამურ სამყაროში უმაღლესი განათლების უმნიშვნელოვანესი ცენტრია.

კარაჩი დამოუკიდებელი პაკისტანის პირველი დედაქალაქი იყო (1958 წელს დედაქალაქი გადაიტანეს რავალპინდში). დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ ქალაქის მოსახლეობა მკვეთრად გაიზარდა, რაც ძირითადად ინდოეთიდან და აღმოსავლეთი პაკისტანიდან ასობით ათასი ურდუ ენაზე მოლაპარაკე მიგრანტის გადმოსახლებამ გამოიწვია.

ქალაქში დაიბადა და აქვეა დაკრძალული პაკისტანის დამაარსებელი მუჰამედ ალი ჯინა.
შალკე 04 (საფეხბურთო კლუბი)

შალკე 04 — გელზენკირხენის საფეხბურთო კლუბი. ის კლუბის წევრების ოდენობით მეორე სპორტული კლუბია გერმანიაში, ხოლო შემოსავლების მიხედვით - მესამე. „შალკემ“ საერთაშორისო სარბიელზე წარმატება მოიპოვა 1997 წელს, როდესაც მოიგო უეფა-ს თასი. შალკე დაარსდა 1904 წელს და ამ დროის განმავლობაში მოიგო 7-ჯერ გერმანიის ჩემპიონატი
5-ჯერ--,ერთხელ - და ერთხელ უეფას თასი. უეფას 2018 წლის მონაცემებით "შალკე" 14 საუკეთესო გუნდში შედის.

შემადგენლობა
ტიტულები
გერმანიის ჩემპიონი: 7
1934, 1935, 1937, 1939, 1940, 1942, 1958
გერმანიის თასი: 4
1937, 1972, 2001, 2002
გერმანიის ლიგის თასი: 1
2005
უეფას თასი: 1
1997
ინტერტოტოს თასი: 2
2003, 2004
ფსიქოდინამიკა

ფსიქოდინამიკა არის თერმოდინამიკის პრინციპთა გამოყენების შედეგი ფსიქოლოგიაში. უფრო დეტალურად, ფსიქოდინამიკა წარმოადგენს ადამიანის ქცევის შესწავლის მეთოდს, მოტივაციისა და -ის (აღმძვრელი, მამოძრავებელი, მასტიმულირებელი) საფუძველზე; ეს მიდგომა განზოგადებულია ნებისმიერი პიროვნების, ნებისმიერ დროს განხორციელებულ ქცევაზე. ინდივიდი ფსიქოდინამიკაში განიხილება, როგორც გენეტიკური კონსტიტუციისა და გარემო პირობების ურთიერთქმედების პროდუქტი. სამედიცინო პრაქტიკაში ფსიქოდინამიკა განსაზღვრულია, როგორც შესწავლის სისტემატიზირებული მეთოდი ფსიქოლოგიური ფაქტორებისა, რომელიც საფუძვლად უდევს ადამიანის ქცევას; განსაკუთრებით არაცნობიერ და ცნობიერ მოტივთა ურთიერთქმედებისა და ემოციის ფუნქციონალური მნიშვნელობის თველსაზრისიდან.

ფსიქოდინამიკის პირველი კონცეფცია განავითარა ზიგმუნდ ფროიდმა, რომელმაც დაიწყო თერმოდინამიკის (ჰერმან ფონ ჰელმჰოლცის) გაბატონებულ პრინციპთა გამოყენება ფსიქოლოგიაში. ფროიდმა პირველმა ივარაუდა ფსიქიკურ პროცესთა ენერგიის მსგავსად გააზრების პრინციპი; მან დააფუძნა ფსიქოდინამიკა, როგორც საფუძველი ფსიქოლოგიური ენერგიის(რომელსაც მან ლიბიდო უწოდა) წარმოშობისა და ფუნქციის შემსწავლელი საბაზისო სისტემა.
სერებრიანი დოჟდი

სერებრიანი დოჟდი (ვერცხლის წვიმა) — რუსული -რადიოსადგური, რომელიც მაუწყებლობას 1995 წლის 4 ივლისს შეუდგა 100,1 მჰც სიხშირეზე. რადიოსადგური არის ყოველწლიური ჯილდოს ”ვერცხლის კალოშის” დამაარსებელი, რომელიც ”შოუ-ბიზნესში ყველაზე საეჭვო დამსახურებებისთვის” გადაეცემა. ამ ჯილდოს შედარება ”ოქროს ჟოლოსთან” შეიძლება.
პირველი რადიო (საქართველო)

პირველი რადიო — პირველი დამოუკიდებელი სტერეო რადიოსადგურია საქართველოში. "პირველი რადიო" ეთერში გავიდა 1994 წლის 15 სექტემბერს, 106.4 სიხშირეზე და მას შემდეგ, ფორმატში "ყველა დროის საუკეთესო მუსიკა" მაუწყებლობს. მისი მიღების არეალია თბილისი და მისი გარეუბნები; გორი და შემოგარენი და კახეთის რეგიონი მთლიანად. რადიოსადგურის აუდიტორია 20-დან 45 წლამდე ადამიანებია.
ნოდარ კაკაბაძე

ნოდარ მეთოდეს ძე კაკაბაძე (დ. 23 სექტემბერი, 1923, თბილისი — გ. 23 სექტემბერი, 2007, იქვე) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, გერმანისტი და პედაგოგი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1968), პროფესორი (1971). ეკუთვნის ნაშრომები ქართულ-გერმანულ ლიტერატურულ ურთიერთობათა საკითხებზე („კავკასია და საქართველო გერმანულ ლიტერატურაში“, 1963, თანაავტორი ნ. რუხაძე; „საქართველოს რეცეფცია გდრ-ის ლიტერატურაში“, 1978; „ფიქრები საქართველოს შესახებ“, 1979, რუსულ ენაზე; „შოთა რუსთაველი და ვოლფრამ ფონ ეშენბახი“, 1980, გერმანულ ენაზე და სხვა). იკვლევს ჰაინრიხ მანისა და თომას მანის შემოქმედებას („ჰაინრიხ მანის ცხოვრება და შემოქმედება“, 1956; "თომას მანი", 1967; "თომას მანი და ნიცშე", 1971, რუსულ ენაზე; „თომას მანი და დოსტოევსკი“, 1976, ქართულ, რუსულ და გერმანულ ენებზე; „თომას მანის რომანების ძირითადი თავისებურებანი“, 1978, გერმანულ ენაზე და სხვა). ეკუთვნის აგრეთვე „ნარკვევები საუკუნის გერმანული ლიტერატურიდან“ (1964), „პორტრეტები და სილუეტები“ (1973) და სხვა. ქართულ ენაზე თარგმნა ანა ზეგერსის, ერვინ შტრიტმატერის, ფრანც კაფკას, ნელი ზაქსის, ინგებორგ ბახმანისა და სხვათა ნაწარმოებები.

დაკრძალულია თბილისში, საბურთალოს საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.
ქეთევან ლომთათიძე

ქეთევან ბესარიონის ასული ლომთათიძე (დ. 11 თებერვალი, 1911, სოფელი ხიდისთავი, ახლანდელი ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი — გ. 22 სექტემბერი, 2007, თბილისი) — ქართველი ენათმეცნიერი. ქართველურ და აფხაზურ-ადიღურ ენათა სპეციალისტი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1979), ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1945), პროფესორი (1950); საქართველოს სსრ მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1962); აფხაზეთის ასსრ მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1961).

ბიოგრაფია
1931 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის საენათმეცნიერო განყოფილება (1931). სამეცნიერო-პედაგოგიური მოღვაწეობას ეწევა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიასა (ენათმეცნიერების ინსტიტუტის დირექტორი 1953-1963 წლები და 1975 წლიდან) და თსუ-ში (კავკასიურ ენათა კათედრის პროფესორი).

ქეთევან ლომთათიძე იკვლევდა აფხაზურ-ადიღური, აგრეთვე ქართველური ენების გრამატიკის სტრუქტურისა და ისტორიის საკითხებს. საფუძველი ჩაუყარა აფხაზური ენისა და მისი დიალექტების ისტორიულ-შედარებითი მეთოდით შესწავლას; ქეთევან ლომთათიძის ნაშრომებიდან აღსანიშნავია მონოგრაფიები „აფხაზური ენის ტაპანთური დიალექტი“ (1944), „აშხარული დიალექტი და მისი ადგილი სხვა აფხაზურ-აბაზურ დიალექტებს შორის“ (1954), „აფხაზური და აბაზური ენების ისტორიულ-შედარებითი ანალიზი. ფონოლოგიური სისტემა და ფონეტიკური პროცესები“ (1976), „ლოკალურ პრევერბთა ძირითადი სახეობანი აფხაზურსა და აბაზურში“ (1982).

ქართველურ ენათა სტრუქტურისა და ისტორიის საკითხებს ეძღვნება წერილები „თბება“ ტიპის ზმნების ისტორიისათვის ქართულში» (1952), „ზმნის ინფინიტური წარმოების კვალი ძველ ქართულში“ (1958); ქეთევან ლომთათიძის ხელმძღვანელობით მომზადდა აკადემიური „რუსულ-ქართული ლექსიკონი“ (ტ. 1-3, 1956-1959). მონაწილეობდა „ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონის“ (ტ. 1-8, 1950-1960) მომზადებაში, როგორც მთავარი რედაქციის წევრი და ტომის ერთ-ერთი რედაქტორი, რისთვისაც სხვა რედაქტორებთან ერთად მიენიჭა საქართველოს სსრ სახელმწიფო პრემია (1971). სსრკ , მოწვევათა უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.

გარდაიცვალა 2007 წლის 22 სექტემბერს.

ჯილდოები
2000 — საქართველოს სახელმწიფო პრემია
1996 — ღირსების ორდენი
1987 — თბილისის საპატიო მოქალაქე
1981 — ოქტომბრის რევოლუციის ორდენი
1962 — საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე
1961 — აფხაზეთის ასსრ მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე
1960 — ლენინის ორდენი
1953 — საპატიო ნიშნის ორდენი
დავით იმნაიშვილი

დავით სილიბისტროს ძე იმნაიშვილი (დ. 18 მარტი, 1914, სოფ. შუხუთი, ლანჩხუთის რაიონი — გ. 21 აგვისტო, 1978, თბილისი) — ქართველი ენათმეცნიერი, კავკასიოლოგი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1964).

ბიოგრაფია
1937 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ენათმეცნიერების ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი (1941), იკვლევდა ნახურ (ჩაჩნურ, ინგუშურ, ბაცბურ) და დიდოურ ენებს.
რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2007

რაგბის მეექვსე მსოფლიო ჩემპიონატი ჩატარდა საფრანგეთში 2007 წლის 7-20 ოქტომბერს. ტურნირის ორგანიზების უფლება საფრანგეთს მიენიჭა 2003 წლის აპრილში რაგბის საერთაშორისო კავშირის სხდომაზე. საფრანგეთის განაცხადმა ინგლისის განაცხადს გაუსწრო საბჭოს წევრების კენჭისრყაში (18 - 3-ის წინააღმდეგ). ისევე, როგორც ევროპაში ადრე ჩატარებულ ჩემპიონატებში, მატჩების ნაწილი მასპინძელი ქვეყნის ფარგლებს გარეთ ჩატარდა, ამ შემთხვევაში შოტლანდიასა და უელსში.

ქვეყნები
შედეგები
საათები მოცემულია საფრანგეთის დროით (+2)

ჯგუფი 
ჯგუფი 
ჯგუფი 
ჯგუფი 
პლეი-ოფი
მეოთხედფინალი
----

----

----

ნახევარფინალი
----

ბრინჯაოს ფინალი
ფინალი
ეტიენ მორის ფალკონე

ეტიენ მორის ფალკონე (ფრანგ. ; 1716 - 1791), აღიარებული პირველი რანგის ფრანგული როკოკოს სტილის მოქანდაკე, რომელსაც მადამ დე პომპადური პატრონობდა.

დაიბადა ხელმოკლე ოჯახში პარიზში. თავდაპირველად შეგირდად ჰყავდა აყვანილი ხელოსანს, თუმცა ზოგიერთმა მისმა თიხის ფიგურამ, რომელთაც ის თავისუფალ დროს ქმნიდა, მალე მოქანდაკე ჟან-ბატისტ ლემოინის ყურადღება მიიპყრო, რომელმაც ის თავის მოსწავლედ აიყვანა. მისი ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული სკულპტურა იყო კროტონის მიო, რომელმაც მას ბოზ-არტის აკადემიის წევრობის საშვი მისცა 1754 წელს.

საზოგადოებაში ცნობილი გახდა 1755-57 წლის სალონებში გამოფენილი მისი ამურისა და ნიმფას ქანდაკებით, რომელიც ამჟამად ლუვრშია.
გლუკოზა

გლუკოზა ( — „ტკბილი“, „ყურძნის შაქარი“) — ორგანული ნივთიერება ქიმიური ფორმულით 6126. არის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული მონოსაქარიდი ჰექსოზების ჯგუფიდან. გვხვდება ხილისა და კენკრის მრავალი სახეობის წვენში, მათ შორის, ყურძნისაშიც. სწორედ ამ უკანასკნელიდან მომდინარეობს შაქრის ამ სახეობის სახელწოდება. გლუკოზა ექვსატომიანი შაქარია (ჰექსოზა). იგი ცოცხალი უჯრედის ენერგიის უმნიშვნელოვანესი წყაროა. გლუკოზა ასევე გვხვდება თაფლში დიდი რაოდენობით. გლუკოზა მედიცინაში ფართოდ გამოიყენება სხვადასხვა დაავადების სამკურნალოდ.