iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სმოლენსკი

სმოლენსკი (; ; ; ; ) — რუსეთის ოლქის სმოლენსკის ადმინისტრაციული ცენტრი, რომელიც გაშენებულია მდინარე დნეპრის სანაპიროზე. ქალაქიდან 360 კილომეტრში, ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქი მოსკოვი. ეს ქალაქი მდებარეობს რუსეთის ოფიციალური საზღვრის სიახლოვეს, მას სტრატეგიული ადგილი უკავია სწორედ ამის გამო აქ იმართებოდა დიდი ბრძოლები ნაპოლეონთან და ჰიტლერთან. სწორედ ამ დაპყრობლებმა დაანგრიეს ქალაქის ირგვლივ აგებული გალავანი.

მოსახლეობა: 325,137 (2002 აღწერით); 341,483 (1989 აღწერით). საშუა სიმჭიდროვე კმ²-ზე შეადგენს 1,097 ადამიანს.

2009 წლის მარტიდან ქალაქის მერია ედუარდ ალექსის ძე კაჩანოვსკი.

ისტორია
სმოლესნსკი დაარსდა 863 წელს. თავდაპირველად ეს ქალაქი შედიოდა კიევის რუსეთის შემადგენლობაში, მოგვიანებით სმოლენსკს მონღოლები აკონტროლებდნენ. საუკუნიდან უკვე ეს ტერიტორია შედის გაძლიერებული რუსეთის სამეფოს შემადგენლობაში, მაგრამ უკვე როდესაც ის სუსტდება სმოლენსკი, შედის პოლონეთ-ლიტვის სახელმწიფოს შემადგენლობაში. 1632 წელს რუსეთის სამეფოსა და პოლონეთ-ლიტვის სახელმწიფოს შორის სწორედ სმოლენსკთან გაიმართა ბრძოლა, ამ ბრძოლის შედეგად რუსეთს კვლავ დაუბრუნდა ეს ტერიტორია. ამ პერიოდიდან უკვე სმოლენსკში ცოცხლდება კულტურული ცხოვრება, იგება მრავალი შენობა და მართლმადიდებლური ეკლესია.

სმოლენსკს სტრატეგიულად მნიშვნელოვანი ტერიტორია უკავია, სწორედ ამ გზებით ხდება დედაქალაქ მოსკოვთან დაკავშირება უმოკლესი გზებით. სწორედ ამის გამო უკვე მოგვიანებით სმოლენსკის ტერიტორრიაზე ცნობილმა დამპყრობლებმა გაიარეს. 1812 წელს რუსეთში ნაპოლეონის შეჭრა სწორედ სმოლენსკის გზებით განხორციელდა. 1812 წლის 6 ოქტომბერს, ნაპოლეონს მოუხდა მოსკოვის დატოვება. საფრანგეთის ჯარს მოუწია მის მიერვე გაჩანაგებულ სმოლენსკის გზით უკან დახევა.

სმოლენსკის მხარეში უდიდესი ბრძოლები უკვე მოგვიანებით მეორე მსოფლიო ომშიც გაიმართა. 1941 წელს გერმანიასა და საბჭოთა კავშირს შორის ერთ-ერთი პირველი ბრძოლა სწორედ აქ მოხდა. ამ ბრძოლაში საბჭოთა კავშირი დამარცხდა, სწორედ ამის გამო გერმანელებს გზა უკვე მოსკოვისკენ გაეხსნათ.

2010 წლის 10 აპრილს— ქალაქის სიახლოვეს მდებარე სმოლენსკის აეროპორტზე, პოლონეთის მთავრობის თვითმფრინავი ტუ-154, დაჯდომისას აფეთქდა. აფეთქების დროს პოლონური დელეგაციის წარმომადგენლები დაიღუპნენ, მათ შორის იყო პრეზიდენტი ლეხ კაჩინსკი.

დაძმობილებული ქალაქები
1981 ტიული, საფრანგეთი.
1985 ჰაგენი, გერმანია.
1993 კოლორადო-სპრინგზი, აშშ.
1998 ქერჩი, უკრაინა.

ცნობილი ხალხი სმოლენსკიდან
ალექსანდრე ბელიაევი - მწერალი
მიხეილ გლინკა - კომპოზიტორი
სერგეი კონიონკოვი - მოქანდაკე
სემიონ ლავოჩკინი - თვითმფრინავის კონსტრუქტორი
ანატოლი ლუკიანოვი - პოლიტიკოსი
გრიგორი მაქსიმოვი - პოლიტიკოსი
გრიგორი პოტიომკინი - სახელმწიფო მოღვაწე
ალექსანდრ ტვარდოვსკი - მწერალი
ედუარდ ჰილი - მომღერალი
კატინი

კატინი — სოფელი, სმოლენსკის ოლქში, რუსეთი. 2002 წლის აღწერის მიხედვით აქ ცხოვრობს 1,737 ადამიანი. კატინიდან 20 კილომეტრში მდებარეობს ოლქის ადმინისტრაციული ცენრი სმოლენსკი, ხოლო 60 კილომეტრში მდებარეობს რუსეთ-ბელარუსის ოფიციალური საზღვარი. კატინზე გადის საერთაშორისო სარკიზნიგო მაგისტრალი ბერლინი-ვარშავა-მინსკი-მოსკოვი.

მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში, 1940 წელს ამ სოფლის ტერიტორიაზე შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის მიერ დახვრიტილი იქნა პოლონური სამხედრო ნაწილების წარმომადგენლები. შემდგომ დაღუპულთა გვამები კატინის ტყეებში დამარხეს.
მიხეილ ჩიქოვანი

მიხეილ იასონის ძე ჩიქოვანი (დ. 25 მარტი, 1909, სოფ. ცხუკუშერი (ცაგერის რაიონი) — გ. 24 ოქტომბერი, 1983, თბილისი) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, ფოლკლორისტი, ქართული ფოლკლორის პოპულარიზატორი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1947), პროფესორი (1950), მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1961), საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1987), ნარატიული ფოლკლორის საერთაშორისო სამეცნიერო საზოგადოების წევრი (1972).

ბიოგრაფია
მიხეილ ჩიქოვანმა 1932 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1933 წელს ნიკო მარის რეკომენდაციით ჩაირიცხა ასპირანტურაში და მივლინებული იქნა პეტერბურგში, ენისა და აზროვნების ინსტიტუტში. 1936-1983 წლებში ხელმძღვანელობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის შოთა რუსთაველის სახ. ქართული ლიტერატურის ისტორიის ინსტიტუტის ფოლკლორის განყოფილებას და არქივს, ეწეოდა ინტენსიურ სამეცნიერო-კვლევით, საექსპედიციო-შემკრებლობით, საგამომცემლო და პედაგოგიურ საქმიანობას.

იკვლევდა ზოგადი და კერძო ფოლკლორისტიკისა და ლიტერატურულ-ფოლკლორულ ურთიერთობათა პრობლემებს („ხალხური ვეფხისტყაოსანი“, 1936-37; „საქართველოს სამეფო კარის მგოსნები“, 1949; „იაკობ გოგებაშვილი და ზეპირსიტყვიერება“, 1950; „დავით გურამიშვილი და ხალხური პოეზია“, 1955; „ვაჟა-ფშაველა და ხალხური პოეზია“, 1956; „აკაკი წერეთელი და ხალხური სიტყვიერება“, 1958; „სულხან-საბა ორბელიანი და ხალხური შემოქმედება“, 1959; „შოთა რუსთაველი და ქართული ფოლკლორი“, 1966; „ილია ჭავჭავაძე და ხალხური შემოქმედება“, 1989), ქართულ ეპოსს („მიჯაჭვული ამირანი“, 1947; „ეთერიანი“, 1954; „ქართული ეპოსი“, -, 1959-65; „ამირანის თქმულება“, 1961) და მითოლოგიას („ბერძნული და ქართული მითოლოგიის საკითხები“, 1971), ფოლკლორის თეორიის საკითხებს („ხალხური შემოქმედების ისტორიისა და თეორიის საკითხები“, 1986); ავტორია სახელმძღვანელოებისა („ქართული ფოლკლორი“,1946; „ქართული ხალხური სიტყვიერების ისტორია“, 1952, 1956, 1975).

იგი არის „ქართული ხალხური პოეზიის“ (-, 1972-84) კორპუსის გამოცემის ინიციატორი, შემდგენელი და მთავარი რედაქტორი. მისი რედაქტორობით გამოქვეყნდა „ქართული ფოლკლორის სერია“, (-, 1936-40), პეტრე უმიკაშვილის „ხალხური სიტყვიერება“ (-, 1964), თედო რაზიკაშვილის მიერ ფშავში და თუშეთში შეკრებილი ლექსები (1953), ქართლ-კახეთში და ფშავში შეკრებილი ზღაპრები (-1951, -1952), კათოლიკე მისიონერის ბერნარდო ნეაპოლიტანელის მიერ საუკუნეში ჩაწერილი ქართული ზღაპრების კოლექცია (1961), „ხალხური სიტყვიერება“ ( -, 1950-1956), „ხალხური სიბრძნე“ ( - ,1963-65), „ქართული ფოლკლორი. მასალები და გამოკვლევები“ (-, 1964-83), „ქართული ფოლკლორის ლექსიკონი“ ( -, 1974-75), ვაჟა-ფშაველას (-, 1960-64) და ვასილ ბარნოვის (-,1961-64) თხზულებათა ტომეულები და სხვა. დაიწყო „ქართული ხალხური პროზის“ ოცტომიანი კორპუსის გამოსაცემად მომზადება, რომლის პირველი ხუთი ტომი თავად შედგინა.

მისი გამოკვლევები და შედგენილ-რედაქტირებული ქართული ფოლკლორის კრებულები თარგმნილია რუსულ, ინგლისურ, გერმანულ, ფრანგულ, უნგრულ, ჩეხურ და ბულგარულ ენებზე.

ხელმძღვანელობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფოლკლორის საკოორდინაციო საბჭოს, იყო საქართველოს ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიისა და ფოლკლორის სამეცნიერო საზოგადოების ვიცე-პრეზიდენტი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
სმოლენსკის ავიაკატასტროფა

2010 წლის 10 აპრილს, თვითმფრინავ ტუ-154-ს, პოლონური დელეგაციის წევრები გადაჰყავდა რუსეთის ქალაქ სმოლენსკში. მაშინ, როდესაც თვითმფრინავი ჯდებოდა ქალაქ სმოლენსკის აეროპორტში, მან განიცადა ავიაკატასტროფა. ამ ავიაკატასტროფას შეეწირა პოლონეთის პრეზიდენტი ლეხ კაჩინსკი, პრეზიდენტის მეუღლე, პოლონეთის გენერალური შტაბის და პოლონური არმიის ოფიცრები, ცენტრალური ბანკის მმართველი, პოლონეთის ეროვნული ხსოვნის ინსტიტუტის პრეზიდენტი იანუშ კურტიკა და სხვა მაღალი თანამდებობის პირები. პოლონური მაღალი თანამდებობის პირები მიემგზავრებოდნენ სოფელ კატინში, 1940 წელს ნკვდ-ს მიერ პოლონური სამხედრო ნაწილების დახვრეტილთა ხსოვნისადმი პატივის მისაგებად.

ამ რეისის შესრულების დროს ქალაქ სმოლენსკში საკმაოდ ცუდი ამინდი და ხილვადობა იყო. პილოტს შეეძლო თვითმფრინავი მინსკში ან მოსკოვში დაესვა, მაგრამ მან სმოლენსკის აეროდრომი არჩია დასაჯდომად. ტუ-154–ის მიწაზე ძლიერი დაცემის შედეგად თვითმფრინავს კუდის ნაწილი მოტყდა, რის შემდეგაც ხანძარი გაჩნდა.

ავიაკატასტროფის შედეგად დაიღუპა 96 ადამიანი.
აინტრახტი ფრანკფურტი (საფეხბურთო კლუბი)

აინტრახტი ფრანკფურტი — გერმანული სპორტული კლუბი. მდებარეობს ფრანკფურტში. ამჟამად თამაშობს ბუნდესლიგაში. დაფუძნდა 1899 წელს. გუნდს უმაღლეს დივიზიონში ჯამში 54 სეზონი აქვს გატარებული.

ტიტულები
გერმანიის ჩემპიონი: 1
1959
გერმანიის თასი: 5
1974, 1975, 1981, 1988, 2018
უეფა-ს თასი: 2
1980, 2022
ინტერტოტოს თასი: 1
1967
მეორე ბუნდესლიგა: 1
1997–98
პრუდნიკი

}, ) — ქალაქი პოლონეთის სავოევოდო ოპოლესში. პუდნიკის ფართობი შეადგენს 20,50 კმ². ხოლო მოსახლეობა 26 400 ადამიანს (2005 წლის აღწერით).
1945 წლამდე ეს ქალაქი იყო გერმანელების, მას ერქვე ნოიშტადტი.

დაძმობილებული ქალაქები
ნორტჰეიმი, გერმანია, 26 მარტი, 1990
ბოჰუმინი, ჩეხეთი, 2000
ნადვირნა, უკრაინა, 2000
კრნოვი, ჩეხეთი, 2000
სან-ჯუსტიონი, იტალია, 2000
ჯოზეფ პრისტლი

ჯოზეფ პრისტლი (; დ. 13 მარტი, 1733 — გ. 6 თებერვალი, 1804) — საუკუნის ინგლისელი ქიმიკოსი, თეოლოგი, ფილოსოფი.

ამ მეცნიერის სახელი შევიდა ქიმიის ისტორიაში ძირითადად ჟანგბადის აღმოჩენასა და შესწავლის გამო. თუმცა პრისტლის ყურადღებას მარტო ჟანგბადი როდი იქცევდა მას სხვადასხვა აირები აინტერესებდა.

იგი ხუმრობით ჰყვებოდა, რომ ეს ინტერესი ერთმა შემთხვევამ გაუღვიძა. პრისტლი რამდენიმე წელი ლუდის მხდელის გვერდით ცხოვრობდა. ამიტომ ხშირად დაუნახავს დიდრონი კასრები, რომლებშიც ლუდი ღვივდებოდა და დუღილის შემდეგ დიდი რაოდენობით გამოიყოფოდა ნახშიროჟანგის აირი. ჰაერზე ბევრად მძიმე, იგი უხილავი ღრუბლებივით გროვდებოდა სითხის თავზე. ლუდსახდელში მიმსვლელებს ხუმრობით სთავაზობდნენ, კასრზე დახრილებს ლუდისთვის ეყნოსათ. ნახშირორჟანგი აღიზიანებდა სასუნთქ გზებს და ძალიან ძლიერ ხველას იწვევდა.

ამ ხუმრობის მსხვერპლი პრისტლიც შეიქმნა. იგი დაინტერესდა გასაოცარი აირით. ნედლეული იაფი, მისაწდომი და ნებისმიერი რაოდენობის იყო. ნახშირბადის წყალში ხსნადობის შესწავლისას პრისტლიმ მიიღო ხსნარი, რომელსაც დღეს სოდიან წყალს უწოდებენ.
აღულური ენა

აღულური ენა (თვითდასახელება: ) — ნახურ-დაღესტნურ ენათა ოჯახის ლეზგიურ ენათა ქვეჯგუფის ერთ-ერთი ენა.

გავრცელებულია დაღესტნის რესპუბლიკაში, მდინარე ჩირახჩაის სათავეში, აღულისა (21 სოფელი) და ქურახის (5 სოფელი) რაიონებში. აღულურ ენაზე ლაპარაკობს დაახლოებით 28 300 კაცი (2002). აღულურ ენაზში გამოიყოფა რამდენიმე თქმა: საკუთრივ აღულური, ქერენული, ბურკიხანული, ყოშანური და ფიტას თქმა. ახლო მონათესავე ენათაგან აღულური ენა ყველაზე მეტ სიახლოვეს ავლენს თაბასარანულთან.

აღულური ენის ხმოვანთა სისტემაში წარმოდგენილია ოთხი მარტივი ხმოვანი ა, ე, ი, უ და პალატალიზებული შუა რიგირს მაღალი აწეულობის უ. თანხმოვანთა სისტემა რთულია: წარმოდგენილია ხშულთა ოთხეულებრივი და სპირანტების სამეულებრივი სისტემები. ორი სოფლის (ბურშალისა და არსუღის) მეტყველებაში შემონახულია დენტოლაბიალიზებული თანხმოვნები. დაკარგვის გზაზეა მჟღერი აფრიკატები (უკვე დაკარგულია ძ).

თანამედროვე აღულურ ენაში გრამატიკული კლასის სისტემა აღარ არის; გაქვავებული კლასნიშნების მიხედვით აღდგება ოდინდელი ოთხკლასიანი სისტემა. არსებითი სახელი იბრუნვის „ორი ფუძის“ პრინციპით: სახელობითი ბრუნვის ფორმა საფუძვლად უდევს ერგატივს, ერგატივის ფორმაზე კი იგება ირიბ ბრუნვათა ფორმები. აღულურ ენაში 28 ბრუნვაა: ოთხი ძირითადი და სამ-სამბრუნვიანი 8 სერია. ზმნა შედარებით ღარიბია მორფოლოგიური კატეგორიებით. კლასოვანი უღვლილება არ განვითარებულა. დროთა წარმოება ანალიზურია. თვლის სისტემა ათობითია, ზოგ თქმაში — ოცობითი. სინტაქსი მარტივია; მსაზღვრელ-საზღვრულს შორის შეთანხმება არაალ ზმნა მართავს სახელს: რეალური სუბიექტი გარდაუვალ ზმნასთან სახელობით ბრუნვაშია, გარდამავალთან — ერგატივში. არაა განვითარებული ჰიპოტაქსი.

აღულური ენის ლექსიკაში დაცულია საერთოლეზგიური ძირი. მრავლადაა ნასესხები სიტყვები არაბული, სპარსული, თურქული ენებიდან. თანამედროვე აღულური ენის ლექსიკაში ინტენსიურად მკვიდრდება რუსული ენიდან შეთვისებული სიტყვები.

აღულური ენა უმწერლობო ენაა. სატომთაშორისო ენად აღულები იყენებენ ლეზგიურს.
ფალუნი

ფალუნი — შვედეთის ქალაქი დალარნას პროვინციაში . ეს ქალაქი არის მთავარი ადგილი ქვეყნის ამავე სახელწოდების თემისა. ფალუნი არის ცნობილი თავისი საბადოებით, რომელიც მუშათა დასახლებებითა და სამრეწველო ლანდშაფტით იუნესკოს მსოფლიო კულტურულ მემკვიდრეობას მიეკუთვნება.

ისტორია
ქალაქი ვითარდებოდა სპილენძის მთის საბადოს განვითარების კვალად, რომელიც ისტორიულად საუკუნეში ტისკასიებერგთან დასტურდება. ამ საბადოზე სამუშაოებს თავდაპირველად გლეხები ასრულებდნენ. საუკუნეში მდინარე ფელუანის ქვედა დინებასთან ალაგ-ალაგ, დროგამოშვებით სახელდახელოდ ეწყობოდა მცირე ვაჭრობები, რომლებიც მოგვიანებით სავაჭრო მოედნებად ჩამოყალიბდა, ხოლო ამ მოედნების ირგვლივ კი ნელ-ნელა პატარა დასახლებები ჩნდებოდა.

ფალუნის საბადოს სულ უფრო მზარდ მნიშვნელობასთან ერთად იზრდებოდა დასახლება ისე, რომ 1641 წელს ამ დასახლებული პუნქტს უკვე ქალაქის სტატუსი მიენიჭა. ქალაქი ფალუნი ამ დროსათვის 6 000 მცხოვრებს ითვლიდა და წარმოადგენდა შვედეთის ერთ-ერთ დიდ ქალაქს. აქ, ფალუნის მაღაროებიდან მსოფლიო პროდუქციის დაახლ. 2/3 იწარმოებოდა. წიაღისეულის სიმდიდრის მოპოვება დაუგეგმავად მიმდინარეობდა, რის გამოც 1687 წელს მაღაროს დიდი ნაწილი ჩაიქცა. ეს ნგრევა გახდა პირველი სიგნალი ფალუნის აყვავების დასასრულისა.

1761 წელს ხანძარმა ორჯერ გაანადგურა ძირათიდად ხისგან ნაშენები ქალაქის 2/3 ნაწილი. მოგვიანებით აღდგენილი იქნა ქვის მნიშვნელოვანი შენობები, მაგრამ მოსახლეობის რიცხვი დღითი დღე მცირდებოდა. 1850 წელს ქალაქში ცხოვრობდა მხოლოდ 4 000 კაცი.

რკინიგზის მშენებლობამ ახალი სიცოცხლე შესძინა ქალაქს. ფალუნს ორი სარკინიგზო ხაზი დაუკავშირდა. გაჩნდა ახალი ფაბრიკები. სამთო-სამადნო სეგმენტმა საუკუნეში მთლიანად ამოწურა თავისი შესაძლებლობები. 1992 დაიხურა ბოლო შახტი. გასულ საუკუნეში ქალაქი ფალუნი სულ უფრო იქცეოდა ქვეყნის ადმინისტრაციულ და სასკოლო-საგანმანათლებლო ცენტრად.

 საუკუნის ნახევარში ქალაქის ცენტრს იერი შეუცვალეს, თუმცა ისტორიული მნიშვნელობის შენობები შენარჩუნებული იქნა.
ქალაქის სამი მუშათა დასახლება, რომელიც საუკუნეში ხანძარს გადაურჩა, ისევე როგორც მაღაროების ირგვლივ არსებული სამრეწველო და საყოფაცხოვრებო-კულტურული ლანდშაფტი 2001 წლიდან მსოფლიო მემკვიდრეობის საგანძურს მიაკუთვნეს.

ფალუნს ისტორიულად აქვს ზამთრის სპორტული სახეობების მდიდარი ტრადიცია.

ფალუნის საბადომ ასახვა ჰპოვა მრავალი მწერლის შემოქმედებაშიც.

პარტნიორი ქალაქები
ფალუნს განსაკუთრებული ეკონომიკური და კულტურული ურთიერთობები აკავშირებს ევროპის რამდენიმე ქალაქთან. ამ პარტნიორი, ანუ დაძმობილებული ქალაქები რიცხვშია ჰამინა ფინეთში, რეროსი ნორვეგიაში, გიუტერსლო გერმანიაში, და გრუჯიონძი პოლონეთში.
შჩეცინი

შჩეცინი (; ; ) — ქალაქი პოლონეთში, დასავლეთ პომერანიის სავოევოდოს ადმინისტრაციული ცენტრი. უმნიშვნელოვანეს როლს ასრულებს, მთელს ამ რეგიონში, აქ მდებარეობს პოლონეთის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი პორტი. გაშენებულია ბალტიის ზღვის სანაპიროზე. 2012 წლის აღწერის მიხედვით აქ ცხოვრობდა 409 211 ადამიანი. შჩეცინი მდებარეობს მდინარე ოდრას ორივე ნაპირზე, ქალაქის სამხრეთით მდებარეობს შჩეცინის ლაგუნა, ხოლო ჩრდილოეთით — შჩეცინის ყურე. ამ ადგილების სიახლოვეს მდებარეობს ტბა დაბი. შჩეცინიდან რამდენიმე კილომეტრშია ქალაქი პოლიცე.

შჩეცინი უძველესი დროდან შედიოდა პომერანიის შემადგენლობაში, ის დაარსდა 1243 წელს. მოგვიანებით ეს ტერიტორიები შევიდა პრუსიის შემადგენლობაში, სადაც იმართებოდა შუა საუკუნეების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ბრძოლები, მათგან აღსანიშნავია ოცდაათწლიანი ომის პერიოდში გამართული ბრძოლები. 1729 წელს აქ დაიბადა რუსეთის იმპერატორი ეკატერინე , შჩეცინიდან იყო აგრეთვე პავლე -ის მეორე მეუღლე მარია თეოდორეს ასული. 1945 წელს გამართული პოტსდამის კონფერენციის შემდეგ, ეს ქალაქი მდინარე ოდრის აღმოსავლეთი სანაპიროთი გადაეცა პოლონეთს.

დაძმობილებული ქალაქები
ბიდგოშჩი

ბიდგოშჩი (, , ) — ქალაქი ჩრდილოეთ პოლონეთში, ის გაშენებულია მდინარეების ბრდას და ვისლას ნაპირებზე. აქ მცხოვრებთა რაოდენობა 2009 წლის ივნისის აღწერის შემდეგ შეადგენს 358 029 ადამიანს, აგლომერაციაში კი ცხოვრობს 460 000 ადამიანი, მოსახლეობით ბიდგოშჩის მე-8 ადგილი უკავია პოლონეთში. ეს ქალაქი შედის კუიავო-პომერანიის სავოევოდოში.

ბიდგოშჩი ჯერ კიდევ 1238 წელს დაარსდა ანრი -ის მმართველობის პერიოდში, ეს დასახლებული პუნქტი ქალაქად იწოდება უკვე 1346 წლიდან. ერთიანი პოლონეთის დაშლის შემდეგ ბიდგოშჩი ექცევა ვარშავის საჰერცოგოს შემადგენლობაში. გერმანიის იმპერიის გაძლიერების შემდეგ უკვე, იმპერიის შემადგენლობაში მოექცა, ბიდგოშჩი შევიდა დასავლეთ პრუსიის ტერიტორიაზე. პირველ მსოფლიო ომის შემდეგ ეს ტერიტორია დამოუკიდებელ პოლონეთს უბრუნდება, უკვე მეორე მსოფლიო ომში ბიდგოშჩი კვლავ იქნა ოკუპირებული გერმანელების მიერ. აქ მცხოვრები ებრაული მოსახლეობა უმძიმეს მდგომარეობაში აღმოჩნდა.

1945 წელს ბიდგოშჩი გათავისუფლებული იქნა საბჭოთა არმიის მეშვეობით, იალტის კონფერენციის შემდეგ ბიდგოშჩი კვლავ აღმოჩნდა პოლონეთის შემადგენლობაში.

ქალაქში კულტურული ცხოვრება საკმაოდაა განვითარებული, აქ მრავალი ისტორიული შენობა თუ ეკლესია მდებარეობს. აქ არის კაზმირ დიდის უნივერსიტეტი, ოპერის შენობა და მრავალი მუზეუმი, ხოლო ქალაქის სიახლოვეს მდებარეობს ბიდგოშჩის აეროპორტი, აქედან ხორციელდება როგორც ქვეყნის შიდა ასევე ქვეყნის გარე რეისები.

მოსახლეობა
ქალაქის მოსახლეობის დიაგრამა, 1600 წლიდან დღემდე

გალერეა
საერთაშორისო ურთიერთობები
დაძმობილებული ქალაქები
ბიდგოშჩის დაძმობილებული ქალაქები:

მეგობრული დამოკიდებულებები
ბიდგოშჩი ყოველთვის იჩენს მეგობრულ დამოკიდებულებას ამ ქალაქებთან:
ხაიმე როლდოს აგილერა

ხაიმე როლდოს აგილერა (; 5 ნოემბერი, 1940, გუაიაკილი, ეკვადორი — 24 მაისი, 1981, ლოხის პროვინცია, ეკვადორი) — ეკვადორის პრეზიდენტი 1979 წლის 10 აგვისტოდან 1981 წლის 24 მაისამდე. თავისი ხანმოკლე პრეზიდენტობის განმავლობაში იგი ცნობილი გახდა ადამიანის უფლებებისადმი გამძაფრებული დამოკიდებულებით. მისი სიკვდილის მიზეზად ავიაკატასტროფაში სწორედ მის მოღვაწეობას ასახელებენ და ფიქრობენ რომ იგი საიდუმლო მოლაპარაკების შედეგად დაიღუპა.

გარდაცვალება
1981 წლის 24 მაისს, ვერტმფრენი, რომელშიც იმყოფებოდა პრეზიდენტი, მისი მეუღლე მარტა ბუკარამი, თავდაცვის მინისტრი მარკო სუბია მარტინესი მეუღლითურთ, ორი სამხედრო ოფიცერი და კიდევ სამი მგზავრი, შეეჯახა ეკვადორის ლოხის პროვინციაში მდებარე უაირაპუნგის მთას. დაიღუპა ყველა მგზავრი.
მარია კაჩინსკა

მარია კაჩინსკა (; დ. 21 აგვისტო, 1942 — გ. 10 აპრილი, 2010) — პოლონეთის პირველი ლედი 2005 წლიდან 2010 წლამდე, ლეხ კაჩინსკის მეუღლე (1978–2010).

ბიოგრაფია
მარია კაჩინსკა დაიბადა 1942 წლის 21 აგვისტოს ფაშისტური გერმანიის მიერ ოკოპირებულ პოლონურ სოფელში.

ბავშვობაში მარია, მშობლებთან ერთად გადავიდა საცხოვრებლად ჩრდილოეთ პოლონეთში. სწავლის დასრულების შემდეგ, 1966 წელს მან დაიწყო მუშაობა საზღვაო ინსტიტუტში გდანსკში, სადაც 1976 წელს გაიცნო პოლონეთის მომავალი პრეზიდენტი ლეხ კაჩინსკი. 1978 წელს ისინი დაქორწინდნენ. 1980 წელს მათ შეეძინათ ქალიშვილი მარტა. მარია კაჩინსკაია ფლობდა ინგლისურ, ფრანგულ და ცოტა ესპანურ და რუსულ ენებს.

2010 წლის 10 აპრილს, მარია კაჩინსკა მეუღლესთან ერთად ავიაკატასტროფაში დაიღუპა.
შოჩიმილკო

შოჩიმილკო — მექსიკის დედაქალაქ მეხიკოს 16 რაიონიდან ერთ–ერთი, მდებარეობს ქალაქის ცენტრიდან 18 კილომეტრის დაშორებით, ჩრდილოეთით მას ესაზღვრება კოიოკანის, ტლალპანის და იცტალპალის, დასავლეთიდან — ტლახუაკის, სამხრეთ–დასავლეთიდან — მილპა-ალტას რაიონები. რაიონის ფართობია 122 კმ², იგი ფართობით მესამეა მეხიკოს რაიონებს შორის.

შოჩიმილკო მთელ მსოფლიოში ცნობილია აცტეკების არხებით. იგი ერთ-ერთი საყვარელი ადგილია ტურისტებისათვის. 1987 წელს შოჩიმილკოს არხები შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
ოახაკა-დე-ხუარესი

ოახაკა-დე-ხუარესი, ოახაკა — ქალაქი მექსიკაში, მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში. ოახაკის შტატის ადმინისტრაციული ცენტრი. დე-ხუარესი ეწოდა მექსიკის ეროვნული გმირის, პრეზიდენტ ბენიტო ხუარესის პატივსაცემად.

ქალაქის მახლობლად მდებარეობს არქეოლოგიური ძეგლი მონტე-ალბანი, რომელთანაც ერთად ქალაქის ისტორიული ცენტრი შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
აკანსეხი

აკანსეხი, — მაიას ცივილიზაციის ნანგრევები მექსიკაში. მდებარეობს იუკატანის შტატში. თანამედროვე ქალაქი აკანსეხი, სადაც განთავსებულია ნანგრევები, მდებარეობს იუკატანის შტატის დედაქალაქ მერიდიდან 21 კმ-ზე.

ქალაქი დაარსდა 200 და 300 წწ. შორის, გვიანკლასიკურ პერიოდში. ძველ ქალაქს უკავია 4 კმ² და აღმართულია დაახლოებით 400 ნაგებობა. დღესდღეობით აღდგენილია 3 შენობა და გახსნილია საზოგადოებისათვის.
კინტანა-როოს შტატი

კინტანა-როო — შტატი მექსიკაში. მდებარეობს იუკატანის ნახევარკუნძულზე. მისი მოსაზღვრე შტატებია: ჩრდილოეთით და დასავლეთით იუკატანი და კამპეჩე, აღმოსავლეთით – კარიბის ზღვა და სამხრეთით – ბელიზი. შტატს ძალიან პატარა საზღვარი აქვს გვატემალასთანაც.

შტატის ტერიტორიაზე მრავლადაა მაიას ცივილიზაციის ნაკვალევი. დედაქალაქია ჩეტუმალი.
ნაიარიტის შტატი

ნაიარიტი — შტატი მექსიკაში, ქვეყნის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში, წყნარი ოკეანის სანაპიროზე. ფართობის მიხედვით, იგი მექსიკის ერთ-ერთი უმცირესი შტატია. ნაიარიტის მოსაზღვრე შტატებია: ჩრდილო-დასავლეთით – სინალოა, ჩრდილოეთით – დურანგო, სამხერთ-აღმოსავლეთით – საკატეკასი, სამხრეთით – ხალისკო.

შტატის მნიშვნელოვანი ქალაქებია: ტეპიკი, იქსტლან-დელ-რიო, ხალისკო, აკაპონეტა და ა. შ. დედაქალაქია ტეპიკი.
სიცილით გარდაცვლილები

სიცილით სიკვდილი — იშვიათი და სპეციფიკური შემთხვევა, რომლის დროსაც ხანგრძლივი და არაკონტროლირებადი სიცილი გვევლინება ადამიანის სიკვდილის მიზეზად. უმეტეს შემთხვევაში ხანგრძლივი სიცილი გულის მწვავე უკმარისობის მიზეზად იქცევა. სიცილით სიკვდილის შემთხვევები ცნობილია ანტიკური საბერძნეთის დროიდან.

ისტორიული შემთხვევები
ლეგენდის თანახმად, ძველ საბერძნეთში ქურუმსა და წინასწარმეტყველს კალქასს ზუსტად ეუწყა გარდაცვალების დღე. როდესაც ეს დღე დადგა, ხოლო სიკვდილი არ აპირებდა მობრძანებას, კალხასმა ისეთი ძლიერი სიცილი დაიწყო, რომ თან გადაყვა.

ძვ. წ. საუკუნეში ძველბერძენი ფილოსოფოსი ქრისიპე, ერთი ვერსიით, საკუთარ ხუმრობაზე სიცილით მოკვდა: უყურებდა, თუ როგორ ჭამდა ვირი ლეღვის; ამ დროს მონას უთხრა, რომ ვირისთვის სუფთა ღვინო მიეცა, რათა ლეღვზე მიეყოლებინა. ამ ხუმრობაზე ისე გაეცინა, რომ სიცილით მოკვდა.

1410 წელს მოკვდა მეფე მარტინ არაგონელი, მას სიცილის დროს ასფიქსია დაემართა..

ამბობენ, რომ ბირმის მეფე ნანდაბაინი 1599 წელს სიცილით მოკვდა მას შემდეგ, რაც მასთან სტუმრად მყოფმა იტალიელმა ვაჭარმა მოახსენა, რომ ვენეცია იყო თავისუფალი სახელმწიფო მეფის გარეშე.

1793 წლის 7 ნოემბერს, კუბელი პოეტი ხულიან დელ კასალი თავის მეგობრებთან ერთად სადილობდა, როდესაც ერთ-ერთმა მათგანმა ანეკდოტი მოყვა, რის შემდეგაც დელ კასალს დაეწყო უკონტროლო სიცილის შეტევა, აორტის ანევრიზმა და სისხლდენა, რამაც სიკვდილი გამოიწვია.
ტექსტოლოგია

ტექსტოლოგია — ისტორიულ-ფილოლოგიური დისციპლინა, რომელიც კრიტიკულად შეისწავლის ისტორიულ დოკუმენტებსა და ლიტერატურულ ნაწარმოებებს ტექსტის შედგენის ისტორიის შესწავლისა და მათი მეცნიერულად გამოცემის მიზნით. ტექსტოლოგიას ჯერ კიდევ ანტიკურ ეპოქაში ჩაეყარა საფუძველი. როგორც მეცნიერული დისციპლინა, იგი საუკუნეში იღებს სათავეს. ტერმინი „ტექსტოლოგია“ კი პირველად გამოიყენა რუსმა ლიტერატურათმცოდნემ ბორის ტომაშევსკიმ. ტექსტოლოგია მჭიდროდაა დაკავშირებული წყაროთმცოდნეობასთან, პალეოგრაფიასა და სპეციალურ ისტორიულ დისციპლინებთან.
ნუევო-ლეონის შტატი

ნუევო-ლეონი — შტატი მექსიკაში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო აღმოსავლეთით. ესაზღვრება შტატები: ჩრდილოეთით და აღმოსავლეთით – ტამაულიპასი, სამხრეთით – სან-ლუის-პოტოსი, დასავლეთით – კოაუილა. ჩრდილოეთით, ნუევო-ლეონს აქვს 15 კილომეტრიანი საზღვარი აშშ-თან, კონკრეტულად ტეხასის შტატთან.

შტატის დედაქალაქია მონტერეი. სხვა მნიშვნელოვანი ქალაქებია: გვადალუპე, სანტა-კატარინა და სან-ნიკოლას-დე-ლოს-გარსა.
ოახაკის შტატი

ოახაკა — შტატი მექსიკაში. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში, ტეუანტეპეკის ყელზე. მისი მოსაზღვრე შტატებია: დასავლეთით – გერერო, ჩრდილო-დასავლეთით – პუებლა, ჩრდილოეთით – ვერაკრუსი, აღმოსავლეთით – ჩიაპასი. სამხრეთით კი შტატს ესაზღვრება წყნარი ოკეანე.

ოახაკას ტერიტორიაზე სახლობდნენ საპოტეკის და მიქსტეკის ხალხები. დღეისათვის, ამ შტატის ტერიტორიაზე ცხოვრობს ყველაზე მეტი ადგილობრივთა ენაზე მოპალარაკე ხალხი, ვიდრე მექსიკის სხვა შტატების ტერიტორიაზე.

ფართობის მხრივ, ოახაკა მექსიკის ხუთი ყველაზე დიდი შტატის სიაში შედის (95,364 კვ.კმ)

შტატის დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქია ოახაკა.
კერეტაროს შტატი

კერეტარო — შტატი მექსიკაში. მდებარეობს ქვეყნი ცენტრალურ ნაწილში. კერეტარო მოსაზღვრე შტატებია: ჩრდილოეთით – სან-ლუის-პოტოსი, დასავლეთით – გუანახუატო, აღმოსავლეთით – იდალგო, სამხრეთ-აღმოსავლეთით – მეხიკოს შტატი.

შტატის სახელწოდება მოდის ოთომის ხალხთა ენიდან და ნიშნავს „ბურთის სათამაშო ადგილს“.

შტატის დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქია სანტიაგო-დე-კერეტარო.
მექსიკის ადმინისტრაციული დაყოფა

მექსიკა ადმინისტრაციულად იყოფა 31 შტატად და ერთ ფედერალურ რაიონად , ერთობლიობაში მათ ეწოდებათ ფედერაციის სუბიექტები . შტატები თავის მხრივ იყოფიან მუნიციპალიტეტებად .

ყველა შტატს გააჩნია თავისი კონსტიტუცია. მართავს გუბერნატორი, რომელსაც ირჩევენ საერთო პირდაპირი კენჭისყრის საფუძველზე.

ფედერალური რაიონი — განსაკუთრებული პოლიტიკური ერთეულია, მოიცავს მეხიკოს აგლომერაციის ცენტრალურ ნაწილს. 1997 წლიდან დედაქალაქის მოსახლეობა ირჩევს რაიონის მთავრობის მეთაურს, რომელსაც გააჩნია ნაკლები უფლებები, ვიდრე შტატების გუბერნატორს.
პალენკე

პალენკე (, მაიას ენაზე ლაკამ-ჰა) — პირობითი სახელწოდება მაიას ცივილიზაციის უდიდესი ქალაქის ნანგრევებისა. მდებარეობს ჩრდილო-აღმოსავლეთ მექსიკაში, ჩიაპასის შტატში. მაიას ცივილიზაციის პოლიტიკური და კულტურული ცენტრი - სს. ბააკულის სამეფოს დედაქალაქი. შემონახულია: სასახლის ნანგრევები (92 68 მ) — ნაგებობათა ჯგუფი, რომელიც მდებარეობს ორი დიდი და ორი პატარა ეზოს გარშემო; „მზის ტაძარი“, „ჯვრის ტაძარი“, „წარწერების ტაძარი“. პალენკე შესაძლოა განადგურდა საუკუნეში მექსიკის ყურის სანაპიროდან ტომების შემოსევის შედეგად.

1987 წელს შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.