წმინდა ლუკას საავადმყოფო

წმინდა ლუკას საავადმყოფო — ყოფილი ზოგადი საავადმყოფო, რომელიც მდებარეობს გვარდამანჯას ბორცვზე, პიეტაში, მალტაში.
ისტორია
წმინდა ლუკას საავადმყოფოს საძირკველი ჩაეყარა 5 აპრილს, 1930, მალტის გუბერნატორის, ჯონ დუ კეინის მიერ, იმჟამინდელი პრემიერ-მინისტრის, ჯერალდ სტრიკლანდის თანდასწრებით.

მშენებლობის პროცესი შეფერხდა ტექნიკური სირთულეების გამო. 1939 წლისთვის, მეორე მსოფლიო ომის დაწყებისას, მშენებლობა კვლავ დაუსრულებელი იყო და სამუშაოები შეჩერდა.

მალტის უნივერსიტეტთან კავშირი
წმინდა ლუკას საავადმყოფო ემსახურებოდა მალტის უნივერსიტეტის სამედიცინო და ჯანმრთელობის მეცნიერებების ფაკულტეტის სტუდენტებს. კლინიკის შენობაში განთავსებულია სამედიცინო სკოლის არქივი, რომელიც ინახავს 1965 წლამდე გამოცემულ მონოგრაფიებსა და სამედიცინო/საექთნო ჟურნალების სრულ ნაკრებს.

ჩანაცვლება
2007 წლის ივნისში, წმინდა ლუკას საავადმყოფომ შეწყვიტა მალტის მთავარი ზოგადი კლინიკის ფუნქციონირება და იგი მატერ დეის საავადმყოფომ ჩაანაცვლა.

არქიტექტურა და კულტურული მემკვიდრეობა
წმინდა ლუკას საავადმყოფო წარმოდგენილია მალტის კოლონიური პერიოდის ფუნქციური სამედიცინო არქიტექტურის ტიპურ ნიმუშად. კლინიკის კომპლექსი აშენებულია გვარდამანჯას ბორცვზე, რაც მას როგორც გეოგრაფიულ, ისე ურბანულ თვალსაზრისით სტრატეგიულ პოზიციას ანიჭებდა.

შენობა აგებულია ტრადიციული მალტური კირქვით, რომელიც გამოირჩევა გამძლეობითა და თბოიზოლაციური თვისებებით. ფასადზე იკითხება კლასიცისტური ელემენტები — სიმეტრიული განლაგება, თაღოვანი სარკმლები და პილასტრები. ინტერიერში გათვალისწინებულია მაღალი ჭერები და ბუნებრივი ვენტილაცია, რაც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სამედიცინო დაწესებულებებისთვის 20-ე საუკუნის დასაწყისში გავრცელებული ჰიგიენური სტანდარტების ფონზე.

მიუხედავად იმისა, რომ მშენებლობა დაწყებულ იქნა 1930 წელს, იგი დიდწილად შეფერხდა მეორე მსოფლიო ომის გამო. 1940-იან წლებშივე, საავადმყოფოს ინფრასტრუქტურა ნაწილობრივ დასრულდა და გაფართოებულ იქნა 1948 წლისთვის, რადიოლოგიის განყოფილების ამოქმედებით.

2012 წლის 28 დეკემბერს, წმინდა ლუკას საავადმყოფო შეტანილი იქნა მალტის კულტურული მემკვიდრეობის ეროვნული ინვენტარიზაციის სიაში, რაც მოწმობს მის განსაკუთრებულ არქიტექტურულ და ისტორიულ ღირებულებას. ამ სტატუსით შენობას მიენიჭა იურიდიული დაცვა, რაც ითვალისწინებს მის შენარჩუნებასა და მომავალში მხოლოდ შესაბამისი პროექტების ფარგლებში გამოყენებას.

დღეს შენობის დიდი ნაწილი მიტოვებულია და საჭიროებს რეაბილიტაციას. მალტის არქიტექტორთა პალატა და კულტურული მემკვიდრეობის სააგენტო პერიოდულად ატარებენ მონიტორინგს შენობის სტრუქტურული მდგრადობისა და არქიტექტურული დეტალების მდგომარეობის შესახებ.

ასევე მიმდინარეობს კონსულტაციები შენობის რეკონვერსიის შესაძლებლობაზე — განიხილება მისი გამოყენება სამედიცინო მუზეუმად, ან ჯანდაცვის ადმინისტრაციულ ცენტრად. ეს ინიციატივა ემსახურება როგორც შენობის კონსერვაციას, ასევე მის საზოგადოებრივ-საგანმანათლებლო ფუნქციის გაძლიერებას.

წმინდა ლუკას საავადმყოფო არ წარმოადგენს მხოლოდ არქიტექტურულ ობიექტს — იგი არის მალტის სამედიცინო ისტორიის ნაწილი, რომელმაც მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ქვეყნის ჯანდაცვის სისტემის ფორმირებაში და სამედიცინო განათლების განვითარებაში. მისი შენარჩუნება აუცილებელია როგორც პროფესიული მეხსიერების, ისე ეროვნული მემკვიდრეობის დაცვის კუთხით.

სოციალური როლი და სამედიცინო მემკვიდრეობა
წმინდა ლუკას საავადმყოფო მალტის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ისტორიაში არა მხოლოდ ინფრასტრუქტურულად, არამედ სოციალური დატვირთვითაც განსაკუთრებულ ადგილს იკავებს. მისი დაარსების მიზანი იყო ფართო მოსახლეობისთვის ხელმისაწვდომი და თანამედროვე სამედიცინო სერვისების შეთავაზება, რაც შესაბამისობაში იყო 1921 წლის თვითმმართველობის კონსტიტუციის]] შემდეგ ჩამოყალიბებულ სოციალურ პოლიტიკასთან.

ერთ-ერთ მთავარ განხილვის საგანს წარმოადგენდა შენობის რეკონვერსია ისეთ საზოგადოებრივ ფუნქციად, რომელიც შენარჩუნების პარალელურად ახალ სიცოცხლეს შესძენდა ისტორიულ კომპლექსს. განიხილებოდა პროექტები, როგორიცაა სამედიცინო მუზეუმის შექმნა, ჯანდაცვის ადმინისტრაციული ოფისების გადატანა ამ სივრცეში ან კლინიკის ნაწილის მობილიზება სპეციალიზებული საზოგადოებრივი სერვისებისთვის — მათ შორის მენტალური ჯანმრთელობის ცენტრიც.

2021 წელს მალტის ჯანდაცვის სამინისტრომ წამოიწყო წინასწარი კვლევები, რომლებიც მიზნად ისახავდა შენობის ტექნიკური მდგომარეობის შეფასებასა და რესტავრაციის სავარაუდო ღირებულების განსაზღვრას. კვლევებში მონაწილეობდა არქიტექტორთა, კონსერვატორების, ისტორიკოსებისა და სამედიცინო ადმინისტრატორების მრავალპროფილური ჯგუფი.

ერთ-ერთი პროექტის კონცეფცია მოიცავდა შენობის ფუნდამენტური არქიტექტურული ელემენტების (მაგალითად, მთავარი კარის არქივოლტი, ცენტრალური ვესტიბიული, ორიგინალი სარკმლები და კიბის უჯრედები) შენარჩუნებას და პარალელურად თანამედროვე სერვისებისთვის საჭირო სივრცეების ინტეგრაციას. ეს მიიჩნეოდა ადაპტური გამოყენების ერთ-ერთ მოდელურად მაგალითად, რომელიც აერთიანებს ძეგლის შენარჩუნებასა და თანამედროვე მოთხოვნების დაკმაყოფილებას.

ასევე შემოთავაზებული იყო კლინიკის ტერიტორიის ნაწილის გარდაქმნა საზოგადოებრივ პარკად, რომელიც დააკავშირებდა შენობის კულტურულ ღირებულებას ურბანული განაშენიანების ეკოლოგიურ მიდგომებთან. ეს იდეა ემყარებოდა პრინციპს, რომ ყოფილი სამედიცინო სივრცე შეიძლება იქცეს ჯანმრთელობისა და განათლების ცენტრად ფართო საზოგადოებისთვის.

მიუხედავად ინტერესისა და გარკვეული კვლევების ჩატარებისა, ჯერაც არ არსებობს საბოლოოდ დამტკიცებული პროექტი. თუმცა, სხვადასხვა პროფესიული და სამოქალაქო ჯგუფების აქტიურობა, მათ შორის მალტის სამედიცინო ასოციაციის, აშკარად მიუთითებს იმაზე, რომ წმინდა ლუკას საავადმყოფოს მომავალი კვლავ საზოგადოებრივ დღის წესრიგში რჩება.