ლემპა (კვიპროსი)

ლემპა არის სოფელი კვიპროსში, რომელიც ქალაქ პაფოსიდან ჩრდილოეთით დაახლოებით 4 კილომეტრში (2.5 მილი) მდებარეობს. ხშირად იწერება როგორც „ლემბა“, რაც უფრო ახლოსაა სწორ გამოთქმასთან. მისი მეზობელი სოფლებია ემპა, კისონერგა და ხლორაკა.

სოფელი გაშენებულია ციცაბო კლდის თავზე, საიდანაც ხედი ხმელთაშუა ზღვაზე იშლება. იგი კვიპროსის ერთ-ერთი ყველაზე ნაყოფიერი მხარეა. ამ ტერიტორიაზე მოჰყავთ ციტრუსი, ზეთისხილი, პომიდორი და სხვადასხვა ბოსტნეული. გარდა ამისა, ეს არის ევროპის იმ მცირერიცხოვან ადგილთაგანი, სადაც ბანანის კომერციული წარმოებაა შესაძლებელი.

ეს სოფელი ერთ-ერთი ყველაზე ძველია კვიპროსში და 1976 წლიდან აქ ედინბურგის უნივერსიტეტის არქეოლოგიის სკოლა აწარმოებს უწყვეტ არქეოლოგიურ გათხრებს. მიიჩნევა, რომ ლემპა პირველად დასახლდა ენეოლითის პერიოდში (დაახლ. ძვ. წ. 3800 – დაახლ. ძვ. წ. 2500 წწ.) და ნაპოვნია ამ პერიოდის ქვაში გამოკვეთილი არაერთი ჯვრისებრი ქალის ფიგურა. 1982 წელს, როგორც არქეოლოგიური პროექტი, დაარსდა „ლემპას ექსპერიმენტული სოფელი“, რათა ხელახლა შექმნილიყო ენეოლითის ხანის სოფელი და მისი მეშვეობით განხორციელებულიყო არაერთი ისტორიული აქტივობა, მათ შორის სამშენებლო მასალების გამოყენება, პიროტექნოლოგია, კერამიკის გამოწვა და პრეისტორიული კულინარიული მეთოდები. კვიპროსის სიძველეთა დეპარტამენტის, ასევე ლემპას მერისა და სოფლის მცხოვრებლების თანამშრომლობით, პროექტი გადაიქცა მნიშვნელოვან ტურისტულ ღირსშესანიშნაობად, ისევე როგორც ექსპერიმენტული არქეოლოგიის მრავალი ასპექტის კვლევის ადგილად.

ჩანს, რომ ლემპა დასახლებული იყო კვიპროსის კაცობრიობის ისტორიის უდიდესი ნაწილის განმავლობაში და იქ ნაპოვნია გაცილებით გვიანდელი არქეოლოგიური ნაშთებიც, მათ შორის შუა საუკუნეების პერიოდის კერამიკის ფრაგმენტები და მონეტები.

1958 წელს, თემთაშორისი დაპირისპირებების შემდეგ, ლემპას მცხოვრებთა უმრავლესობა იძულებული გახდა აფანიაში გაქცეულიყო. ხოლო 1959 წელს ლემპას მცხოვრებლები დაუბრუნდნენ თავიანთ სახლებს, უშუალოდ მანამ, სანამ ბრიტანეთის კოლონიური მთავრობა კვიპროსის რესპუბლიკის დაარსებაზე დათანხმდებოდა.

1963 წლამდე ლემპა თურქული სოფელი იყო, თუმცა 1964 წლის 2 იანვარს თემთაშორისი ძალადობის შემდეგ, თურქულმა მოსახლეობამ დატოვა ლემპა და პაფოსში დასახლდა. 1974 წელს კვიპროსში თურქეთის შეჭრის შემდეგ, თურქული მოსახლეობა კვიპროსის ჩრდილოეთით გადავიდა, ძირითადად მორფუში, ჩრდილოეთ ნიქოზიაში, ფამაგუსტასა და კირენიაში, სოფელი კი სრულად მიატოვეს, გარდა მცირე რაოდენობის ბერძენი ლტოლვილებისა. მოგვიანებით იგი ჩრდილოეთიდან დევნილმა კვიპროსელმა ბერძნებმა დაასახლეს.

1981 წელს ლემპა კვიპროსის ხელოვნების კოლეჯის სახლი გახდა. კვიპროსელი ხელოვანის, სტას პარასკოსის ხელმძღვანელობით, კოლეჯმა მოახდინა სკოლის ყოფილი შენობის რესტავრაცია მხატვრების სტუდიებად გამოსაყენებლად. პირველი ხელოვანი, რომელმაც ეს შენობა გამოიყენა, იყო ბრიტანელი ფერმწერი იუან აგლოუ. კოლეჯის კვალდაკვალ სოფელში არაერთი სხვა ხელოვანი გადავიდა, რის შემდეგაც იგი საერთაშორისოდ ცნობილ ხელოვანთა კოლონიად იქცა.

2008 წელს, ლემპაში ხელოვანების, არქეოლოგებისა და ხელოვნების კოლეჯის არსებობის შედეგად, კვიპროსის მთავრობამ გამოაცხადა, რომ სოფელი მიიღებდა მნიშვნელოვან დაფინანსებას „კულტურულ სოფლად“ ჩამოსაყალიბებლად. ეს პროექტი ითვალისწინებდა როგორც არქეოლოგიური ძეგლის, ისე კოლეჯის ინფრასტრუქტურის გაუმჯობესებას და ახალი ობიექტების მშენებლობას ლემპას სტუმრებისთვის. თუმცა, ეს საკითხი საკამათო აღმოჩნდა, რადგან კვიპროსის მთავრობას თხუთმეტი წელი დასჭირდა განვითარებაზე მუშაობის დასაწყებად და სამუშაოების დასრულების შემდეგ მთავრობამ გადაწყვიტა, რომ სტას პარასკოსის კვიპროსის ხელოვნების კოლეჯს აღარ მიეცეს ამ ტერიტორიით სარგებლობის უფლება.