iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დოროთი ჰაიმენი

დოროთი ჰაიმენი (დ. 9 მაისი, 1941) — ინგლისელი ყოფილი სპრინტერი. მან იასპარეზა 1960 და 1964 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე 100 მ, 200 მ და 4 × 100 მ დისტანციებზე, სადაც მოიგო სამი მედალი. მან ასევე მოიგო ინდივიდუალური 100 მ სპრინტის ოქრო და ვერცხლი 200 მეტრის დისტანციაზე 1962 წლის ევროპის ჩემპიონატზე ბელგრადში და ინგლისის წარმომადგენლობით, 1962 წლის თანამეგობრობის თამაშებზე დაასრულა 100/220 იარდის (91/200 მეტრი) სპრინტის დუბლი.

არის 1963 წლის -ის წლის სპორტული პიროვნების ჯილდოს გამარჯვებული, მის პატივსაცემად მშობლიურ სოფელ კუდვორტში სტადიონი გაიხსნა.

ადრეული ცხოვრება
ჰაიმენი დაიბადა 1941 წლის 9 მაისს კუდვორტში, იორკშირის დასავლეთ რიდინგში, ხუთსულიან ოჯახში. მისი მამა ნახშირის მაღაროელი იყო და სწორედ მან შეამჩნია მისი ბუნებრივი ნიჭი სპრინტში.

ჰაიმანი მომდევნო რამდენიმე წლის განმავლობაში ჩამოყალიბდა ინგლისის ერთ-ერთ საუკეთესო მომავალ სპრინტერად. იგი გახდა უმცროსი ჩემპიონი ყველა ასაკობრივ ჯგუფში.

მოგვიანებით, 1958 წელს, მან იასპარეზა ევროპის მძლეოსნობის ჩემპიონატში და მოიპოვა ვერცხლის მედალი ინგლისის ქალთა 4 × 100 მ ესტაფეტის გუნდის შემადგენლობაში. ეს იყო შედეგი, რომელმაც შექმნა პლატფორმა 1960 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებში გლობალურ დონეზე ასპარეზობისთვის.

მიუხედავად იმისა, რომ ჰაიმანს არ ელოდნენ, რომ ოლიმპიურ თამაშებზე მედალოსანთა შორის ადგილს დაიკავებდა და, სავარაუდოდ, ფინალამდეც კი ვერ მიაღწევდა, მან პირველი ადგილი დაიკავა 100 მეტრზე სპრინტში ნახევარფინალში. ფინალში ის რბოლის დიდ ნაწილს ლიდერობდა, სანამ ამერიკელმა ვილმა რუდოლფმა გაასწრო. მან შეჯიბრი მეორე ადგილზე დაასრულა ვერცხლის მედლით. ჰაიმანმა ასევე მედალი მოიპოვა 200 მეტრზე, სადაც მესამე ადგილი დაიკავა.

1962–1963 წწ
1962 წელს, დოროთი ჰაიმანმა დაადასტურა თავისი სტატუსი, როგორც მსოფლიოს ერთ-ერთმა საუკეთესო სპრინტერმა. 1962 წლის თანამეგობრობის თამაშებზე, პერთში, მან სპრინტის დუბლი მოიგო. გარდა ამისა, მან ვერცხლის მედალი მოიპოვა ინგლისის 4 × 100 მ ესტაფეტის გუნდის შემადგენლობაში.

1962 წლის ევროპის ჩემპიონატზე ჰაიმანმა განაგრძო იგივე ფორმით ასპარეზობა, მოიგო ოქრო 100 მ, ვერცხლი კი 200 მ სპრინტში და დაეხმარა ინგლისის გუნდს ბრინჯაოს მოპოვებაში 4 × 100 მ ესტაფეტაში. ჰაიმანის გამარჯვების დრო (11,3 წმ) 100 მეტრზე იქნებოდა ახალი ევროპული რეკორდი, თუმცა იგი არ ჩაითვალა ქარის მაღალი დონის გამო.

1963 წელს არ ყოფილა საერთაშორისო ჩემპიონატები, მაგრამ ჰაიმანი დომინირებდა ეროვნულ შეჯიბრებებში, დაუმარცხებელი იყო 100 მ დისტანციაზე და დაამყარა თავისი პირადი საუკეთესო 11.3 წამი, რითაც გაუთანაბრდა ევროპის რეკორდს და მხოლოდ 0.1-ით ჩამორჩა მსოფლიო რეკორდს. იგი ასევე გახდა ბრიტანეთის ახალი რეკორდსმენი, 23.2 წამით 200 მეტრზე და კიდევ ერთხელ ხელი შეუწყო მსოფლიო რეკორდის დამყარებას 4 × 100 მ ესტაფეტაში, სადაც დააფიქსირა 45.2 წმ 5 აგვისტოს.
მერსედეს კასტილიელი

მერსედეს კასტილიელი ამერიკელი მწერლის, ჯეიმზ ფენიმორ კუპერის 1840 წლის ისტორიული რომანი. წიგნის სიუჟეტი მე-15 საუკუნის ევროპაში გვაბრუნებს და მოგვითხრობს კოლუმბის მზადებასა და ექსპედიციაზე დასავლეთისკენ, ახალ სამყაროში. რომანის სრული ხელნაწერი ინახება კლიფტონ უოლერ ბარეტის ამერიკულ ლიტერატურულ ბიბლიოთეკაში, ვირჯინიის უნივერსიტეტში.

ფონი
თავისი ცნობილი პენტალოგიის მესამე ნაწილზე ჯაშუში (1840) მუშაობისას, კუპერმა მიიღო შემოთავაზება თავისი ინგლისელი გამომცემლის, რიჩარდ ბენტლისგან, დაეწერა წიგნი ქრისტეფორე კოლუმბისა და ამერიკის აღმოჩენის შესახებ. იგი მყისვე დაინტერესდა ამ იდეით და მას შემდეგ, რაც წაიკითხა უილიამ ჰიკლინგ პრესკოტის „ფერდინანდისა და იზაბელას მეფობის ისტორია“, უმალვე შეუდგა ახალ ნაწარმოებზე მუშაობას. რომანის მთავარ თემას წარმოადგენს კოლუმბის პირველი მოგზაურობა დასავლეთისკენ (1492-1493 წწ.), სათაურში ნახსენები პიროვნება კი მარკიზა მერსედეს დე ვალვერდეა, რომელიც უყვარს კოლუმბის კომპანიონს, გრაფ ლუი დე ბობადილას, თავად ლუი კი ესპანელთა მიერ აღმოჩენილ კუნძულ ჰაიტის მშვენიერ მკვიდრ ოზემას შეუყვარდება.

რეაქცია
რომანი, თავდაპირველად, 1840 წლის ნოემბერში გამოიცა აშშ-ში, ხოლო ერთი თვის შემდეგ დიდ ბრიტანეთში. მასზე ცივად რეაგირებდნენ როგორც მკითხველები, ისე კრიტიკოსები. ერთ-ერთმა რეცენზენტმა განაცხადა, რომ კუპერის ახალი რომანი წმინდა ისტორიული ნაშრომია და მხატვრული ლიტერატურისგან ძალიან შორსაა. იმავე აზრზე იყო ცნობილი ამერიკელი ავტორი ედგარ ალან პოც. მიმომხილველთა მსგავს კრიტიკას თავად ავტორის კომენტარიც დაერთო, რომელმაც აღნიშნა, რომ წიგნი მის შემოქმედებაში ერთგვარ ჩავარდნას წარმოადგენდა და რომ სიუჟეტი „ზედმეტად ნაცნობი აღმოჩნდა მკითხველისთვის“.

ნიუ-იორკ თაიმზის მიმოხილვაში აღნიშნეს, რომ ამ გამორჩეული ამერიკელი მწერლის ახალი ნაშრომი „მის დიდებასა და სახელს არ შეესაბამებოდა“. აქვე აღინიშნა, რომ წიგნი არ შეიცავდა იმდენად დიდ „რომანტიკას“, რამდენადაც ყურადღება გამახვილებული იყო ისტორიულ ელემენტებზე. 1978 წელს კრიტიკოსი კენედი უილიამსი დაეთანხმა ამ მოსაზრებას და აღნიშნა, რომ რომანი კარგად და ზუსტად იყენებს ისტორიულ წყაროებს, თუმცა კუპერის მცდელობა, ისტორიული პასაჟები ჭეშმარიტ მხატვრულ ლიტერატურასთან ჰარმონიულად შეეთავსებინა, კრახით დასრულდა.
შერიკა ჯექსონი

შერიკა ჯექსონი (დ. 16 ივლისი, 1994) — იამაიკელი სპრინტერი, რომელიც ასპარეზობს 100 მ, 200 მ და 400 მეტრ დისტანციებზე. ის არის მსოფლიოში ყველაზე სწრაფი ქალი და ყველა დროის მეორე ყველაზე სწრაფი ქალი 200 მეტრზე სპრინტში 2022 წლიდან.

ჯექსონმა კარიერა 400 მეტრის სპრინტით დაიწყო. მან 2016 წლის რიოს ოლიმპიადაზე, 2015 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე და 2019 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე ბრინჯაოს მედლები მოიპოვა. ამავე შეჯიბრებებზე მან შესაბამისად ვერცხლის, ოქროს და ბრინჯაოს მედლები მიიღო 4400 მეტრ ესტაფეტაზე. მან ასევე ოქროს მედალი მოიპოვა 4100 მ ესტაფეტაზე 2019 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე.

მას შემდეგ, რაც ჯექსონი 2021 წელს მოკლე სპრინტებზე გადავიდა, მან ბრინჯაო მოიპოვა 100 მ დისტანციაზე 2020 წლის ტოკიოს ოლიმპიადაზე. ამასთანავე, მან მიიღო ოქროსა და ბრინჯაოს 4100 მ და 4400 მ ესტაფეტებზე. იმ წელს მან დააფიქსირა პერსონალური რეკორდები: 100 მ სპრინტზე 10.8, ხოლო 200 მეტრზე დაახლოებით 22 წამში. ამასთან ერთად 400 მ დისტანციაზე მან დააფიქსირა 49,5 წამზე ნაკლები დრო და გახდა ერთ-ერთი იმ იშვიათ ქალთაგან, ვინც ასეთ შედეგებს მიაღწია ყველა ამ ღონისძიებაზე ერთდროულად. 2022 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე ჯექსონმა მოიგო ვერცხლი 100 მეტრზე, ხოლო ოქრო 200 მეტრზე და დაამყარა ეროვნული რეკორდი. ასევე მოიპოვა ვერცხლი 4100 მ ესტაფეტაზე. ის იყო 2022 წლის -ის ჩემპიონი 200 მეტრზე სპრინტში.

კარიერა
2008 წლიდან შერიკა ჯექსონი იგებდა ოქროს მედლებს სხვადასხვა ასაკობრივ კატეგორიებში კარიბის თავისუფალი ვაჭრობის ასოციაციის თამაშებზე, შემდეგ კი ცენტრალური ამერიკისა და კარიბის ზღვის აუზის ახალგაზრდულ ჩემპიონატზე მძლეონობაში. მან 2010 წლის ახალგაზრდული ოლიმპიადის, 2011 წლის ახალგაზრდული მსოფლიო ჩემპიონატის (მე-3) და 2012 წლის ახალგაზრდული მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალებში იასპარეზა 200 მეტრის დისტანციაზე.

მისი უფრო დიდი პროგრესი 400 მეტრზე მოვიდა 21 წლის ასაკში 2015 წელს, როდესაც ივნისში პირველად 51 წამზე ნაკლები და აგვისტოში 50 წამზე ნაკლები დრო დააფიქსირა. 200 მეტრზე მან ვერ შეძლო ნახევარფინალში გასვლა მას შემდეგ, რაც ფინიშის ხაზამდე შეანელა და ჩამორჩა დალია ქადარს. იგი საკვალიფიკაციო დროს ოთხი მეათასედი წამით ჩამორჩა. მისი დრო, 23.26 წმ, არ იყო საკმარისად სწრაფი იმისთვის, რომ ადგილი მოეპოვებინა.

2022
ჯექსონი აგრძელებდა შთაბეჭდილების მოხდენას მოკლე სპრინტებში 2022 წლის სეზონის განმავლობაში და მოიგო 3 მედალი იუჯინში, ორეგონის მსოფლიო ჩემპიონატზე. იამაიკის შესარჩევ ეტაპზე მან მოიგო სპრინტის დუბლი, 100 მეტრზე 10,77 წამით და 200 მეტრზე 21,55 წამით; მისი 21,55 წამიანი გარბენი მესამე საუკეთესო შედეგია ისტორიაში.
კემბა ნელსონი

კემბა ნელსონი (დ. 23 თებერვალი, 2000) — იამაიკელი სპრინტერი, რომელიც ასპარეზობს ორეგონ დაქსში, ამერიკული კოლეგიატის სპრინტში. ის არის 60 მეტრზე 7,05 წამით ქალთა კოლეჯის რეკორდსმენი. ეს გარბენი მან დააფიქსირა ათლეტიზმის კოლეგიატის ეროვნული ასოციაციის დივიზიონის პირველი შიდა ჩემპიონატის ფინალში გამარჯვების დროს, 2021 წლის მარტში.

მძლეოსნობის კარიერა
მაუნტ ალვერნიას სკოლა და ტექნოლოგიური უნივერსიტეტი
ნელსონმა პირველად დაიწყო ასპარეზობა მძლეოსნობაში მაუნტ ალვერნიას საშუალო სკოლაში, მონტეგო ბეიში, იამაიკაში. ეს სკოლა არ არის ცნობილი თავისი მძლეოსნობის პროგრამით. მას წვრთნიდა ლოურენს მენდესი თავის პირველ წელს, შემდეგ კი ენდრიუ ჰენრი. სკოლის ბოლო წელს (2017) იგი მეორე კლასში (15-16 წლის ასაკობრივი კატეგორია), გოგონებში, 100 მეტრზე მეორე, ხოლო 200 მეტრზე მეოთხე იყო. ამ დროს მან მონაწილეობა მიიღო იამაიკის საშუალო სკოლის მოსწავლე ვაჟთა და გოგონათა ჩემპიონატზე.

შემდეგ ნელსონმა ჩააბარა იამაიკაში ტექნოლოგიურ უნივერსიტეტში , 2018-დან 2020 წლამდე, სადაც მას წვრთნიდა პოლ ფრენსისი -ში.

2019 წელს მან მოიპოვა კვალიფიკაცია, რათა წარედგინა იამაიკა 20-წლამდელთა კატეგორიაში კარიბის თავისუფალი ვაჭრობის ასოციაციის თამაშებზე. მან მესამე ადგილი დაიკავა ქალებში 100 მეტრზე. იგი შეუერთდა 100 მეტრზე სპრინტის ჩემპიონ ბრიანა უილიამსს, კიმონე რიდს და 100 მეტრში დაბრკოლებებზე ხტომის ჩემპიონს აკერა ნუჯენტს 4×100 მ ესტაფეტაში. იგი მეოთხე მორბენალი იყო და გუნდს ოქრო მოუტანა. იამაიკის 20-წლამდელთა ჩემპიონატზე მან მოიგო ქალთა სპრინტი 100 მეტრზე და 200 მეტრზე 11.49 და 23.57 წამით.

გადასვლა ორეგონში და 2021 წლის შიდა სეზონი
-19 პანდემიის გამო, ნელსონმა თითქმის ვერ ასპარეზობდა და 2020 წლის უმეტესი ნაწილი გაატარა ტრავმებისგან რეაბილიტაციაში. 2021 წლის 30 იანვარს -ში მის პირველ დახურულ შეხვედრაზე მან მეორე ადგილი დაიკავა 200 მეტრზე 23,53 წამით (პირადი საუკეთესო დრო), შემდეგ კი დაამარცხა 2019 წლის დივიზიონის პირველი ჩემპიონი და კოლეგიის ლიდერი ტვანიშა ტერი 60 მეტრზე (7,19 წმ).

13 მარტს 2021 წლის დივიზიის შიდა ჩემპიონატზე მან გააუმჯობესა ქალთა 60 მეტრზე სპრინტი ნახევარფინალში (7,13 წმ), თუმცა ტერი დარჩა ფავორიტად მას შემდეგ, რაც მან ასევე გააუმჯობესა თავისი პირადი მაქსიმუმი 7,09 წამამდე. თუმცა, ნელსონმა კვლავ დაამარცხა ტერი ფინალში კოლეგიური რეკორდით 7.05 წამი, მეორე ყველაზე სწრაფი დრო მსოფლიოში იმ წელს. მან იასპარეზა ამერიკის ძალოსნობის გრან პრიზე ორეგონის უნივერსიტეტის განახლებულ ჰეივარდ ფილდზე 24 აპრილს, მოიგო 100 მეტრის სპრინტის ნახევარფინალი ქარის დახმარებით (+2.4 მ/წმ ქარის სიჩქარე). მან დააფიქსირა 11,08 წამი, რომლითაც უსწრებს ოლიმპიურ ჩემპიონებს ალისონ ფელიქსს და ტიანა ბარტოლეტას. ფინალში ნელსონმა მეხუთე ადგილი დაიკავა 11,22 წამით, რამდენიმე მეტრით ჩამორჩა ბლესინგ ოკაგბარეს, რომელმაც მოიგო 10,97 წამით. ნელსონი არ ელოდა, რომ მოიგებდა და შეჯიბრს „ძალიან, ძალიან კარგი გამოცდილება“ უწოდა.

პირადი ცხოვრება
ნელსონი არის ორეგონის უნივერსიტეტის ბაკალავრი, რომელიც სწავლობს გამოყენებით ეკონომიკას, ბიზნესა და საზოგადოებას და გეგმავს ფინანსების მაგისტრის კურსზე სწავლას.
ლაიოშ ტარდი

ლაიოშ ტარდი (; დ. 28 ივლისი, 1914, ბუდაპეშტი — გ. 10 იანვარი, 1990, ბუდაპეშტი) — უნგრელი ისტორიკოსი, მწერალი, მთარგმნელი, ფილოლოგი, ქართველოლოგი.

ბიოგრაფია
ლაიოშ ტარდი დაიბადა 1914 წელს ბუდაპეშტში. 1932 წელს დაამთავრა კლასიკური გიმნაზია, 1936 წელს – ბუდაპეშტის პეტერ პაზმანის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 1937-1938 წლებში მსახურობდა ჯარში. სამხედრო სამსახურის შემდეგ მუშაობდა სხვადასხვა იურიდიულ ფირმაში. მეორე მსოფლიო ომის დროს გაიწვიეს აღმოსავლეთის ფრონტზე, სადაც საბჭოთა ტყვეობაში ჩავარდა. ტყვეობიდან 1947 წელს გაანთავისუფლეს. სახლში დაბრუნების შემდგომ მუშაობდა უნგრეთის სახალხო რესპუბლიკის იუსტიციის სამინისტროში მრჩევლის თანამდებობაზე.

50–იან წლებში ლაიოშ ტარდი გახდა რაკოშის სისტემის მსხვერპლი და გარკვეული პერიოდი დაჰყო საპატიმროში. 1957-58 წლებში მუშაობდა დამოუკიდებელ იურისტად. 1960 წლიდან 1969 წლამდე იყო ბუდაპეშტის სეჩენის სახელობის სახელმწიფო ბიბლიოთეკის მეცნიერ–თანამშრომელი.

ლაიოშ ტარდის ქართველოლოგიური მოღვაწეობა იწყება 50–იან წლების დასასრულს. მისი პირველი ქართველოლოგიური ნაშრომი „იაკობ რეინეგსისა და იანოშ კოჰარის მოღვაწეობა კავკასიაში ს. მეორე ნახევარში“ გამოქვეყნდა 1957 წელს. 60–იანი წლებიდან იგი ინტერესდება უნგრეთ–საქართველოს ურთიერთობით. ამ მიზნით იგი მუშაობდა რომის, მილანის, ფლორენციის, ვენის, პარიზისა და სხვა ქალაქების ბიბლიოთეკებსა და არქივებში, აგროვებდა სათანადო ისტორიულ წყაროებს. 1965 წელს ბუდაპეშტში დაიბეჭდა ლაიოშ ტარდის წიგნი „უნგრეთ–საქართველოს ურთიერთობის ისტორიიდან“, რომელიც ქართულად ითარგმნა 1968 წელს. ტარდი უნგრეთის მეცნიერებათა აკადემიის მივლინებით საქართველოში ჩამოვიდა ქართული ენის შესწავლის მიზნით. 1973 წელს თბილისში დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე: „შუაევროპული საზოგადოებრივი აზრი საქართველოზე და საქართველო–უნგრეთის ურთიერთობა საუკუნეში“.

1977 წლიდან ლაიოშ ტარდი, ქ. სეგედის ატილა იოჟეფის სახელობის უნივერსიტეტში კითხულობდა ლექციებს აღმოსავლეთის ხალხების (მათ შორის ქართველების) ისტორიის შესახებ. 1980–1981 წლებში მიჰყავდა კურსი „კავკასიის სახელმწიფოთა, კერძოდ, საქართველოს შუა საუკუნეების ისტორია“. მასვე ეკუთვნის 1962 წელს დაწერილი რომანი „იაკუბ ბეი“, რომელიც ერეკლე მეორის ეპოქას ეძღვნება. მის სახელს უკავშირდება „სიბრძნე ბალავარის“ 1830 წელს შესრულებული უნგრული თარგმანის გამოვლენა, რომელიც მიჩნეულია პირველ უნგრულ თარგმანად ქართული ენიდან.

1987 წელს ლაიოშ ტარდი კვლავ ეწვია საქართველოს ი. ჭავჭავაძის დაბადების 150–ე წლისთავისადმი მიძღვნილ საიუბილეო ღონისძიებაზე დასასწრებად. მან ამ მოვლენას მიუძღვნა თავისი წიგნი „კავკასიურ–უნგრული სარკე“, რომელიც 1988 წელს გამოვიდა.

1988 წელს ლაიოშ ტარდის თაოსნობით უნგრეთში შეიქმნა რუსთაველის საზოგადოების ასოციაცია – პირველი საზღვარგარეთის ასოციაცია ევროპის ცენტრში, რომლის პრეზიდენტიც თავად გახდა.

ლაიოშ ტარდი გარდაიცვალა 1990 წლის 10 იანვარს, ქ. ბუდაპეშტში.
შალვა კეღოშვილი

შალვა კეღოშვილი (დ. 1946, ხიზაბავრა, ასპინძის რაიონი) — ქართველი მსახიობი, პედაგოგი, პოეტი, ჟურნალისტი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თბილისის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტი, მსახიობის სპეციალობით; გორის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტი ქართული ენისა და ლიტერატურის განხრით.

იგი დიდხანს მოღვაწეობდა ახალციხისა და გორის სახელმწიფო თეატრებში. იგი რამდენიმე წლის განმავლობაში ჟურნალისტად მუშაობდა, ბოლოს კი პედაგოგის პროფესია აირჩია, იგი დიდხანს მოღვაწეობდა სამცხე-ჯავახეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, კითხულობდა ლექციებს; 1988 წელს დაინიშნა ადიგენის რაიონის კულტურის განყოფილების გამგედ და ოცდასამი წლის განმავლობაში უძღვებოდა მისადმი მინდობილ საქმეს. ის ორი პოეტური კრებულის ავტორია: "ცოტაც დაქალდი და მერე..." (1997), "ვაზს ცრემლები ვინ სწმინდოს?" (2007).
გოგლო ყაზახაშვილი

გიორგი (გოგლო) ყაზახაშვილი (დ. 18?? ― გ. ოქტომბერი, 1908) ― ქართველი პოეტი და პედაგოგი.

ასწავლიდა ქართულ ენასა და ლიტერატურას. ქართული პრესის თანამშრომელი. ლექსებს ბეჭდავდა „ივერიაში“, „ცნობის ფურცელსა“ და სხვ. პეტერბურგში სწავლისას დაუახლოვდა ივანე ჯავახიშვილს, და სხვებს.

მონაწილეობდა ქართველ სტუდენტთა სათვისტომოს კულტურულ საქმიანობაში; გაზეთ „ივერიის“ 1893 წლის № 85-ში დაიბეჭდა მისი „ლექსი ნ. ბარათაშვილზედ“.

გამოქვეყნებული აქვს ლექსები: „უდროოდ დამიქრა ვარსკვლავი“, „სურათი“, „სიმღერა“, „ფანტურს“, „ალექსამდრე ყაზ(ი)ბეგს“, „მგონი აჩრდილი იყო“ (ლექსი პროზად).
შალვა ყიასაშვილი

შალვა ყიასაშვილი (დ. 1908, თბილისი — გარდაცვალების თარიღი უცნობია) — ქართველი ინჟინერი, სპორტსმენი.

1931 წელს დაამთავრა ამიერკავკასიის საინჟინრო სამელიორაციო ინსტიტუტი.

1931 წელს მუშაობა დაიწყო კურორტ აბასთუმნის საავტომობილო გზის მშენებლობაზე; საქართველოს კვების მრეწველობის სამინისტროს სისტემაში სხვადასხვა პოზიციებზე — მწარმოებლად, უბნის უფროსად, სამშენებლო სამმართველოს უფროსად, სამშენებლო ტრესტის მმართველად; 1950 წლიდან მუშაობდა საქართველოს წყალთა მეურნეობის სამინისტროს სისტემაში სამშენებლო სამმართველოს უფროსად; დიდი წვლილი აქვს შეტანილი წყალსამეურნეო ობიექტების მშენებლობაში; მისი მონაწილეობითა და ხელმძღვანელობით განხორციელდა წყალსამეურნეო ობიექტების მშენებლობა, როგორებიცაა: ტაშისკარის, თეძამისა და კავთისხევის სარწყავი სისტემები, ტირიფონისა და ხალთვის სარწყავი სისტემების რეკონსტრუქცია; ახალგაზრდობაში იყო თბილისის დინამოს კალათბურთელთა გუნდის ერთ-ერთი წამყვანი მოთამაშე; დიდი წვლილი აქვს შეტანილი საქართველოში კალათბურთის განვითარების საქმეში; დაჯილდოებული იყო სახელმწიფო ორდენებითა და მედლებით.
ალექსანდრა კავკასიძე

ალექსანდრა კავკასიძე (დ. 1908, თბილისი — გ. 16 აპრილი, 1994) — ქართველი ბიბლიოგრაფი, ფილოლოგი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პედაგოგიური ფაკულტეტი ენისა და ლიტერატურის სპეციალობით 1928 წელს.
1937-1942 წლებში შეთავსებით მუშაობდა საქართველოს ალკკ ცეკასთან არსებულ პიონერხელმძღვანელთა რესპუბლიკურ სკოლაში ქართული ენისა და ლიტერატურის მასწავლებლად; 1942 წლიდან კ. მარქსის სახელობის რესპუბლიკურ ბიბლიოთეკაში დარბაზების განყოფილების გამგედ; 1954 წლიდან ამავე ბიბლიოთეკის დირექტორის მოადგილედ სამეცნიერო ნაწილში, ხოლო 1968-1984 წლებში ბიბლიოთეკის დირექტორად. მისი რედაქტორობით დაისტამბა „ქართული პერიოდული გამოცემების ანალიტიკური ბიბლიოგრაფიის“ რამდენიმე ტომი, რომელიც შემდგომში ქართველ მეცნიერთა სამაგიდო წიგნი გახდა.
ტრისომია

ტრისომია — ანეუპლოიდიის სახე, ქრომოსომათა ერთ წყვილში ერთი ქრომოსომით მეტი რაოდენობა (2+1).

ტრისომია ხდება როგორც აუტოსომებში, ასევე სასქესო ქრომოსომებში. როგორც ადამიანებში, ასევე მცენარეებსა და ცხოველებშიც აღინიშნება და გამომწვევი ძირითადი მიზეზი მეიოზის პროცესში (ანაფაზა) ქრომოსომათა განურიდებლობაა. ასევე ტრისომიის მიზეზი შეიძლება იყოს ტრანსლოკაცია.

სასქესო ქრომოსომის ტრისომიით გამოწვეული დაავადებები:
კლაინფელტერი 44+
ქალებში 44+
მამაკაცებში 44+

არასასქესო ქრომოსომის ტრისომიით გამოწვეული დაავადებები:
დაუნის სინდრომი — 21-ე ქრომოსომის ტრისომია(47)
ედვარდსის სინდრომი — 18-ე ქრომოსომის ტრისომია(47)
პატაუს სინდრომი — 13-ე ქრომოსომის ტრისომია(47)

არსებობს დაუნის სინდრომის სხვა შემთხვევა, ტრანსლოკაციით გამოწვეული მოზაიციზმი.
მავაში

მავაში — — ნაჭრის სახვევი, რომელსაც სუმოს მებრძოლები ატარებენ ვარჯიშისა და შეჯიბრების დროს.

პროფესიული სუმოს ორივე ელიტური დივიზიონის — ჯურიოსა და მაკუუჩის — მებრძოლები (სეკიტორები) შეჯიბრებების დროს ასპარეზობენ სხვადასხვა ფერის აბრეშუმის მავაშებით. გაშლილ მდგომარეობაში მავაშის სიგრძე 9 მეტრს აღწევს, სიგანე — 60 სანტიმეტრს, ხოლო წონა — 4-5 კილოგრამს. მას რამდენჯერმე ახვევენ სუმოისტს ტანზე და წელთან მსხვილად უნასკვავენ. მავაშის წინა მხარეს ამაგრებენ ხოლმე საგარის. ეს არის აბრეშუმისგანვე დამზადებული წვრილი, ხისტი სხივები, რომელთა რაოდენობა 13-დან 25-მდეა. სუმოისტი ყოველთვის კენტი რაოდენობის საგარის ატარებს ხოლმე. ისინი აღნიშნავენ (ფარავენ) მავაშის იმ ერთადერთ ნაწილს, სადაც მოწინააღმდეგეს ხელის ჩავლება ეკრძალება. მავაშის ეს ნაწილი სუმოისტის სასქესო ორგანოს ფარავს. ორთაბრძოლის დროს საგარი ხშირად მოსძვრებათ ხოლმე სუმოისტებს. გიოჯი პირველივე ხელსაყრელ შემთხვევაში ძირს დავარდნილ საგარის ხელით იღებს და დოჰიოს მიღმა მოისვრის.

სუმოისტები მავაშის ხშირად იყენებენ ტაქტიკური მიზნებისთვის. მას იმგვარად შემოიხვევენ ხოლმე, რომ მოწინააღმდეგის მიმართ უპირატესობა მოიპოვონ. ეს დამოკიდებულია იმაზე, თუ რომელი სტილის მიმდევარია რიკიში. მაგალითად, იოცუ-ძუმოს მიმდევრები მავაშის ოდნავ მოშვებულ მდგომარეობაში იკეთებენ, ხოლო ოში-ძუმოს წარმომადგენლები ძალიან მჭიდროდ იხვევენ მას.
მირტა დიას-ბალარტი

მირტა დიას-ბალარტი გუტიერესი (; დ. 30 სექტემბერი, 1928 — გ. 6 ივლისი, 2024) — ფიდელ კასტროს პირველი მეუღლე. დაოჯახდნენ 1948 წელს, ყავდათ ერთი საერთი ვაჟი, განქორწინდნენ 1955 წელს.

ბიოგრაფია
მირტა დიას-ბალარტი გუტიერესი იყო ამერიკელი გუტიერესისა და რაფაელ ხოსე დიას-ბალარტის, გამოჩენილი კუბელი პოლიტიკოსისა და კუბის ქალაქ ბანესის მერის ქალიშვილი. ის იყო ჰავანის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტის სტუდენტი, როდესაც გაიცნო და დაქორწინდა ფიდელზე.
კასტრო და დიას-ბალარტი დაქორწინდნენ 1948 წლის 11 ოქტომბერს, თაფლობის თვის გასატარებლად გაემგზავრნენ ნიუ-იორკში და განქორწინდნენ შვიდი წლის შემდეგ 1955 წელს (მაშინ როცა კასტრო ციხეში იმყოფებოდა მონკადას ყაზარმზე წარუმატებელი თავდასხმის შემდეგ). მათ თანაცხოვრების განმავლობაში შეეძინათ ერთი შვილი, ვაჟი, ფიდელ ანხელ „ფიდელიტო“ კასტრო დიას-ბალარტი (1949–2018). განქორწინების შემდეგ კასტროს შვილის მეურვეობა არ მიუღია. სამაგიეროდ, ფიდელ უმცროსი დაშორდა მამას, სანამ მექსიკაში ვიზიტის შემდეგ მასთან არ დარჩებოდა, სანამ მამა დაბრუნდა კუბის რევოლუციის სათავეში.

1956 წელს დიას-ბალარტი დაქორწინდა ემილიო ნუნეზ ბლანკოზე (1925–2006), გაეროში კუბის ყოფილი ელჩის, ემილიო ნუნეზ პორტუონდოს ვაჟზე. წყვილი შვილებთან ერთად ცხოვრობდა ჰავანის სანაპირო კურორტ ტარარაში.

დიას-ბალარტი 1959 წლის შემდეგ ოჯახთან ერთად ესპანეთში, მადრიდში ცხოვრობდა, იმ წელს, როდესაც კასტროს რევოლუცია წარმატებული იყო. მას მრავალი წლის განმავლობაში ჩამოერთვა შვილის კომპანია, რადგან ის სწავლობდა კუბასა და საბჭოთა კავშირში. აცხადებდა 2000 წელს, რომ ის ჯერ კიდევ ესპანეთში ცხოვრობდა და რომ პერიოდულ ვიზიტებს კუბაში აწყობდა რაულ კასტრო, მისი ყოფილი სიძე. 2018 წლისთვის, როდესაც მისმა ვაჟმა ფიდელიტომ თავი მოიკლა, ის კვლავ ცხოვრობდა კუბაში 90 წლის ასაკში.
შალვა ვარდიძე

შალვა ვარდიძე (დ. 1885, სოფ. არალი, ახლანდ. ადიგენის მუნიციპალიტეტი, — გ. 20 დეკემბერი, 1958, ქ. ბეირუთი) — ქართველი კათოლიკე მღვდელი, მეცნიერი, მთარგმნელი, მწერალი.

განათლება მიიღო სტამბოლში, სადაც განაგრძო მოღვაწეობა ფერიქოის უბანში სტამბოლის ქართველ კათოლიკეთა უმანკო ჩასახების მონასტერში. თანამშრომლობდა ევროპაში არსებულ "საქართველოს დამოუკიდებლობის ეროვნულ კომიტეტთან", ხოლო 20-იანი წლებიდან — პარიზში დაარსებულ "თეთრი გიორგის" ორგანიზაციასთან. 1921 წლიდან დიდ დახმარებას უწევდა ქართულ ემიგრაციას სტამბოლში. მსოფლიო ომის (1939-1945) დროს თურქეთის ხელისუფლებამ ქვეყნიდან გააძევა. ვარდიძე ლიბანში გადასახლდა. იყო ბეირუთის სან-ჟოზეფის ფრანგული უნივერსიტეტის პროფესორი. სიცოცხლის ბოლო წლები ბეირუთთან ახლომდებარე ლიბანის მთის ერთ-ერთ მონასტერში გაატარა. გარდაიცვალა 1958 წელს. დაკრძალულია ბეირუთში, ზეითუნის ლათინთა სასაფლაოზე.

ვარდიძემ ფრანგულიდან ქართულად თარგმნა და სტამბოლში გამოსცა ევგენი დალეჯიო დ'ალესიოს წიგნი „ქართველები კონსტანტინეოპოლში“ და რ. ჟანენის წიგნი „ქართველები იერუსალიმში“ (ორივე 1921 წელს). მისი შრომები სისტემატურად იბეჭდებოდა უცხოურ ჟურნალ-გაზეთებში. გარდა სამეცნიერო ნაშრომებისა მას ეკუთვნის პატრიოტული ხასიათის ლექსები „ჩემი ლოცვა“ (1950), „წმინდა ნინოს“ (1951). ბეირუთში არაბულ ენაზე გამოსცა 2 ბროშურა საქართველოს შესახებ.
ანდრეი პლატონოვი

ანდრეი პლატონის ძე პლატონოვი (; ნამდვილი გვარი კლიმენტოვი, ; დ. 28 აგვისტო, 1899 — გ. 5 იანვარი, 1951) — რუსი ფილოსოფოსი, დრამატურგი და პოეტი. მიუხედავად იმისა, რომ პლატონოვი თავს კომუნისტად თვლიდა, მისი ძირითადი ნაშრომები სიცოცხლის განმავლობაში გამოუქვეყნებელი დარჩა კოლექტივიზაციისა და სტალინისტური პოლიტიკის მიმართ სკეპტიკური დამოკიდებულების გამო. მისი ცნობილი ნაწარმოებებია ჩევენგური, ქვაბული, ჯანი და სხვა .

ადრეული ცხოვრება და განათლება
პლატონოვი დაიბადა ვორონეჟის გარეუბანში, ჩერნოზემის რეგიონში. მამა რკინიგზის საამქროში მუშაობდა, დედა კი ადგილობრივი მესაათის შვილი იყო. პლატონოვი სწავლობდა ადგილობრივ სამრევლო სკოლაში, დაამთავრა ოთხწლიანი დაწყებითი განათლება საქალაქო სკოლაში და მუშაობა დაიწყო 13 წლის ასაკში, სადაზღვევო კომპანიაში. 1917 წლის რევოლუციის შემდეგ სწავლობდა ვორონეჟის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში ელექტრო ტექნოლოგიებს.

ადრეული კარიერა
1918-1921 წლებში პლატონოვი ინტენსიურად აქვეყნებს ლექსებს, მოთხრობებს, სტატიებსა და ესეებს ისეთ თემატიკებზე როგორიცაა: პოლიტიკა, ფილოსოფია, რელიგია, ეკონომიკა, მეცნიერება და სხვა. 1920 წელს შეუერთდა კომუნისტ ჟურნალისტთა კავშირს და მუშაობდა რედაქტორად ადგილობრივი რკინიგზის მუშათა კავშირის გაზეთში. 1920 წელს პლატონოვი აირჩიეს ვორონეჟში ახლად ჩამოყალიბებულ პროლეტარ მწერალთა კავშირის დროებით გამგეობაში. 1920 წლის ივლისში პლატონოვი მიიღეს კომუნისტურ პარტიაში მისი მეგობრის ლიტვინის (მოლოტოვის) რეკომენდაციით. ის ესწრებოდა პარტიის შეხვედრებს, მაგრამ 1921 წლის 30 ოქტომბერს გარიცხეს პარტიიდან, როგორც „არასტაბილური ელემენტი“.
ღანირის წმინდა გიორგის ეკლესია

ღანირის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი სამტრედიის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღანირში. ეკლესიის მშენებლობა დაახლოებით 1780 წელს დაუწყიათ და 1804 წელს საბოლოოდ დასრულებულა.

არქიტექტურა
ეკლესია ერთნავიანია, ირგვლივ ხის ლამაზი სვეტებით და დერეფნითაა დამშვენებული. წინათ ყავრით ყოფილა გადახურული, ხოლო გასული საუკუნის დასაწყისში თუნუქით გადაუხურავთ. ეკლესია ეყრდნობა წაბლის ხის 6 სვეტს. ეკლესიის შენობა, რომლის სიგრძე 33 მ, სიგანე 10 მ, სიმაღლე - 10 მეტრია ოვალური ფორმისაა, აგებულია თელისა და წაბლის ფიცრებისგან ყოველგვარი ლურსმნის გარეშე. გადმოცემის თანახმად, მშენებლები იყვნენ გვარად — კაკაბაძეები, ეკლესიის საშენი მასალა კი შესწირა ვინმე ელისბარ გოგიბერიძემ. შენობის ირგვლივ ქვის დიდი ფილებით მოპირკეთებული დახურული აივანია. ღანირის წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია მისი სიძველით მთელს საქართველოშია ცნობილი. ამჟამად არსებული ტაძრის აშენებამდე აქ ყოფილა ქვითკირის პატარა ეკლესია, რომლის ნაშთებიც ახლაც არის შემორჩენილი.

სიწმინდეები
ტაძრის უნიკალურობას კიდევ უფრო ზრდის აქ შემონახული ხელოვნების უძველესი ნიმუშები — წარწერები და ხატები, რომლებიც განსაკუთრებით დიდი მხატვრულ-ისტორიული ღირებულებისააა, ვერცხლის უძველესი ჭედული ხატი - წმ. გიორგის გამოსახულებით - საუკუნით თარიღდება. წმინდა გიორგის ხატი 3025 დაფერილია ოქროს წყალში, (გარდა აშიებისა) და შემკულია 7 თვლით (აკლია ორი თვალი) რომელთაგან ერთს (ზემოთა აშიაზე მჯდომარეს) აქვს წარწერა. ქვედა აშიაზე ხატს აქვს წარწერა ხატი ამჟამად საქართველოს ხელოვნებს მუზეუმში ინახება. ტაძარი შიგნიდან თითქოს ნოეს კიდობანს წააგავს. გარედან კოდობნის ნიშნები არ ეტყობა, ასეთი არქიტექტურის მქონდე ერთადერთი ტაძარია საქართველოში. ტაძარში ინახებოდა ნათლობის ემბაზი, რომელზეც შემდეგ წარწერას ამოიკითხავდით: ემბაზი დაიკარგა 2021 წელს ტაძრის გაძარცვის შემდეგ. ტაძარში ინახება უდიდესი წმინდანის გიორგის მუხლის ნაწილი. 2008 წლის 10 მაისს კანკელს ჩაუტარდა სარემონტო სამუშაოები შეიცვალა მთლიანი კანკელი, გაკეთდა კაკლის ხის ახალი კანკელი.