სამხრეთ უკრაინის კამპანია

}
28 თებერვალს რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ განაცხადა, რომ რუსულმა ძალებმა დაიკავეს ენერჰოდარი, გარდა ზაპორიჟიის ატომური ელექტროსადგურის მიმდებარე ტერიტორიისა. თუმცა, ენერჰოდარის მერმა დიმიტრი ორლოვმა უარყო, რომ ქალაქი და ქარხანა დაიპყრო. მოგვიანებით გავრცელდა ვიდეო, რომელშიც ადგილობრივი მშვიდობიანი მოქალაქეები რუსულ კოლონას ენერჰოდარში შესვლაში ხელს უშლიდნენ, ბარიკადები ჰქონდათ აღმართული და აიძულებენ ქალაქი დაეტოვებინათ. უკრაინის ოფიციალურმა პირებმა რუსები ხერსონის მიმდებარე სოფლებიდან შეკრებილი მშვიდობიანი მოსახლეობის ცოცხალ ფარად გამოყენებაში დაადანაშაულეს, ისინი ხერსონის ხიდზე გადასასვლელად სჭირდებოდათ. რუსული ჯარები ხერსონიდან მიკოლაივისკენ დაიძრნენ, მიაღწიეს ქალაქის გარეუბანს და 11:00 საათზე შეტევა დაიწყეს. ბერდიანსკის მერის, ოლექსანდრ სვიდლოს ცნობით, რუსულმა ძალებმა ქალაქი დატოვეს, თუმცა აქ სამხედრო პოლიციის რაზმი დატოვეს. რუსეთის ჯარი მარიუპოლისკენ წინსვლას კვლავ აგრძელებდა. მარიუპოლამდე მიღწევით მათ სახმელეთო კავშირი დაამყარეს ოკუპირებულ ყირიმსა და დონბასს შორის. უკრაინული მასობრივი ინფორმაციის საშუალებების თანახმად, რუსული დივერსიულ-სადაზვერვო ჯგუფების სამხედროები, რომლებმაც საწყობებიდან უკრაინული სამხედრო ფორმები მოიპარეს და გადაიცვეს, მელიტოპოლიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით ქალაქ ტოკმაკში უკრაინელებთან ჩაებნენ ბრძოლებში. უკრაინის სპეციალური კავშირისა და ინფორმაციის დაცვის სახელმწიფო სამსახურის მონაცემებით, მათი იდენტიფიცირება მოხერხდა იმ ჯავშანშილეტებით, რომლებსაც იყენებს რუსეთის და არა უკრაინის არმია. ცნობების მიხედვით, მოწინააღმდეგემ დიდი დანაკარგები განიცადა და ქალაქის სამხრეთ გარეუბნებისკენ დაიხია.

1 მარტის, დილით ადრე, რუსულმა ძალებმა ხერსონზე შეტევა დაიწყეს დასავლეთიდან, ხერსონის საერთაშორისო აეროპორტიდან მიკოლაივის გზატკეცილის მიმართულებით. მათ შეძლეს ქალაქის გარს შემორტყმა და მეზობელ დასახლება კომიშანის მიაღწიეს. მოგვიანებით, რუსეთის ჯარები ხერსონში შევიდნენ. მელიტოპოლის მერმა ივან ფედოროვმა განაცხადა, რომ რუსებმა ქალაქი დაიკავეს. შეერთებული შტატების თავდაცვის დეპარტამენტის ოფიციალურმა წარმომადგენელმა ასევე დაადასტურა აღნიშნული. რუსულმა ძალებმა ცეცხლი გახსნეს ბაშტანკისა და მიკოლაივის მიმართულებით. მოგვიანებით უკრაინის ოფიციალურმა პირებმა იტყობინებოდნენ, რომ უკრაინული ძალები ღამით ბაშტანკის მახლობლად თავს დაესხნე დიდ რუსულ კოლონას და დაამარცხეს იგი, რითაც აიძულეს მეზობელ ქალაქ ნოვი-ბუჰისკენ დაეხიათ. მათი ცნობით, თავდასხმის შედეგად განადგურდა „რამდენიმე ათეული [რუსული] ჯავშანმანქანა“. მიკოლაიცის განცხადებით, ოპერაციის დროს განადგურდა უკრაინული ვერტმფრენი, მაგრამ მისი პილოტები გადარჩნენ. უკრაინის ოფიციალურმა პირებმა გაავრცელეს ინფორმაცია, რომ 14:00 საათისკენ რუსულმა ძალებმა ალყა შემოარტყეს ენერჰოდარს და რუსული კოლონა ქალაქისკენ მიიწევდაე.

2 მარტის დილას რუსულმა ძალებმა დაიკავეს ხერსონის ნაწილი, მათ შორის ქალაქის ცენტრალური მოედანი. იმავე საღამოს, კოლიხაევმა გამოაცხადა, რომ მან ქალაქი მოწინააღმდეგეს გადასცა და რუსი სარდალი სამხედრო ადმინისტრაციის შექმნას აპირებდა. დილით ცეცხლის სამიზნე გახდა ვოზნესენსკიც, სადაც მდებარეობს მდინარე სამხრეთის ბუგზე გადასასვლელი ხიდი. რუსი მედესანტეები ტყით შემოსილ ქედზე გადმოსხდნენ, ჯავშანსატანკო კოლონა კი ქალაქს მიუახლოვდა. საზღვაო ქვეითი ჯარის 126-ე ბრიგადის მებრძოლებმა ვერ შეძლეს მათთან შეერთება, რადგან ადგილამდე მიღწევის მცდელობის დროს თავდასხმაში მოყვნენ. მოგვიანებით, უკრაინის თანამდებობის პირმა ანტონ ჰერაშჩენკომ განაცხადა, რომ მარიუპოლში რუსეთის მხრიდან გახსნილი ცეცხლის სამიზნე აღმოჩნდა მრავალი სახლი, დაიღუპა ოთხი ადამიანი.

საღამოს, დაუდგენელი რაკეტა მოხვდა -ს, ბანგლადეშურ სატვირთო გემს, რომელიც შეჭრის დაწყების დღიდან პორტში იდგა ოლბიასთან ახლოს, მიკოლაივის ოლქში, დაიღუპა ინჟინერი.

3 მარტს დადასტურდა, რომ ხერსონი რუსებს ჰქონდათ დაკავებული. მძიმე წინააღმდეგობა კვლავ მიდიოდა ქალაქ მარიუპოლში. მარიუპოლის ოფიციალური პირები ამტკიცებდნენ, რომ 3 მარტისთვის ასობით მშვიდობიანი მოქალაქე იყო დაღუპული. ამასობაში ორლოვმა განაცხადა, რომ ენერჰოდარში რუსული დიდი კოლონა შევიდა. მოგვიანებით რუსულმა ძალებმა ზაპორიჟიის ატომურ ელექტროსადგურზე დაიკავეს. გააფთრებული შეტაკებების დროს ცეცხლი გაუჩნდა ძირითადი კომპლექსის გარეთ მდებარე საცდელ კორპუსს, ხანძარი მალევე ჩააქრეს. დაზიანდა სადგურის მიმდებარე სხვა მონაკვეთები. პირველადი ინფორმაციით, რადიაციის დონე ამ დროის განმავლობაში ნორმალური იყო და ხანძარს არ დაუზიანებია ძირითადი აღჭურვილობა. თუმცა, მეხანძრე-მაშველებმა ცეცხლის კერასთან დროულად მისვლა ვერ შეძლეს. უკრაინის შეიარაღებულმა ძალებმა და ადგილობრივმა მოხალისეებმა დღის განმავლობაში ვოზნესენსკიდან მოწინააღმდეგის ჯარების უკუგდება შეძლეს და დაახლ. 65 კმ-ით აღმოსავლეთით დაახევინეს, ზოგიერთებმა თავი ახლომდებარე ტყეებს შეაფარეს, რომელთაგან 10 მოგვიანებით დაატყვევეს. უკრაინის ოფიციალური პირების განცხადებით, რუსებმა ბრძოლაში 30 მანქანა დაკარგეს, დაიღუპა 100-მდე ჯარისკაცი. მშვიდობიან მოსახლეობაში მსხვერპლმა 10 ადამიანი შეადგინა. დილით, მას შემდეგ, რაც დაადასტურეს, რომ რადიაციის დონის ცვლილება არ მომხდარა, რუსულმა ძალებმა მთლიანად დაიკავეს ენერჰოდარი და ზაპორიჟიის ატომური ელექტროსადგური. უკრაინამ სარკინიგზო ხიდი ააფეთქა დნესტრისპირეთის საზღვარზე, რათა მოლდოვის სეპარატისტულ ტერიტორიაზე დისლოცირებული 1400 რუსი ჯარისკაცი უკრაინაში არ გადასულიყო.

5 მარტს ორლოვმა განაცხადა, რომ რუსული ძალები აკონტროლებდნენ ენერჰოდარის პერიმეტრსა და ელექტროსადგურს, თუმცა ადგილობრივ ხელისუფლებას ქალაქის მართვის უფლება მიეცა. რუსეთის შეიარაღებული ძალები მცირე ხნით შევიდნენ ქალაქ ჰულიაიპოლეში (რომელსაც, უკრაინული მხარის მონაცემებით, სროლისა და ავიადარტყმების ფონზე ღამით შეუტიეს), თუმცა დამცველებმა უკუაგდეს.

7 მარტს უკრაინის ზაპორიჟიის ოლქის სამხედრო ადმინისტრაციამ განაცხადა, რომ რუსულმა ძალებმა ამ დრომდე დაიკავეს ოლქის ქალაქები: ბერდიანსკი, ენერჰოდარი, მელიტოპოლი, ვასილივკა, ტოკმაკი და პოლოჰი. უკრაინის შეიარაღებული ძალების ცნობით, მათ ჩაძირეს საპატრულო გემო „ვასილი ბიკოვი“, რომელიც დღის განმავლობაში ოდესასთან ახლოს თავს დაესხა კუნძულ ზმეინის. სოციალურ ქსელში გამოქვეყნებულ ვიდეოებში ჩანდა, რომ საბრძოლო ხომალდი სამიზნეში იყო ამოღებული. თუმცა, 16 მარტს ხომალდი სევასტოპოლის პორტში შევიდა და რაიმე დაზიანება არ აღენიშნებოდა. უკრაინის შეიარაღებულმა ძალებმა დღის განმავლობაში დარტყმა მიაყენეს ხერსონის საერთაშორისო აეროპორტში განთავსებულ სამხედრო ბაზას. ოფიციალური პირების თანახმად, მათ 30 რუსული შვეულმფრენი გაანადგურეს, თუმცა თანამგზავრული ფოტოების მიხედვით მათი რაოდენობა უფრო ნაკლები იყო. უკრაინის გენერალური შტაბის 10 მარტის ცნობით, რუსეთმა მიკოლაივის მიმართულებით გადაისროლა ბალტიის ფლოტის 336-ე საზღვაო ქვეითი ბრიგადის ბატალიონი. მიკოლაივის ჩრდილო-დასავლეთით, ვოზნესენსკში, ერთმანეთს დაუპირისპირდნენ რუსული და უკრაინული ძალები. ომის შემსწავლელი ინსტიტუტის მიხედვით, „რუსულ ძალებს, სავარაუდოდ, ჩრდილო-დასავლეთით, მდინარე ინგულის გაღმა წინსვლა უჭირდათ“. საღამოს მიკოლაივი ძლიერი ცეცხლის სამიზნე გახდა, რამაც რამდენიმე ხანძარი გამოიწვია. ვიტალი კიმმა განაცხადა, რომ „აქტიური საომარი მოქმედებები მიდიოდა გურიივკის მახლობლად“, ქალაქის ჩრდილოეთით. ზაპორიჟიისათვის ბრძოლებში დაიღუპა პოლკოვნიკი სერჰი კოტენკო, მე-9 ცალკეული მოტოქვეითი ბატალიონის მეთაური.

ჩიხი და უკრაინელთა კონტრთავდასხმები
მიკოლაივის უკრაინელი სარდლის თქმით, რუსული ძალები დაბალი ტემპერატურისა და მომარაგების სირთულეების გამო სატრანსპორტო საშუალებებს ტოვებდნენ და დემორალიზებულნი იყვნენ. მიკოლაივის მერის 11 მარტის ცნობით, უკრაინულმა ძალებმა მოწინააღმდეგეს აღმოსავლეთით 15–20 კმ-ით დაახევინეს უკან, ასევე ალყაში მოაქციეს რამდენიმე ნაწილი, რომლებთანაც კაპიტულაციაზე მოლაპარაკებებს ახორციელებდნენ. უკრაინული ძალების მიხედვით, 12 მარტს დღისით სკადოვსკის რაიონში გაანადგურეს ორი რუსული შვეულმფრენი, პილოტებიდან ერთ-ერთი გადარჩა. სოციალურ ქსელებში გამოქვეყნდა ვიდეო, რომელშიც ერთ-ერთი განადგურებული შვეულმფრენი ჩანდა. იაკოვლევის განცხადებით, სკადოვსკი გათავისუფლდა რუსული ჯარებისგან, რომლებმაც ქალაქი 10 მარტს დატოვეს, თუმცა მის გარეუბნებში გამაგრდნენ.

ზაპორიჟიის ოლქის გუბერნატორის, ოლექსანდრ სტარუხის 13 მარტის ცნობით, დნიპრორუდნეს მერი ევჰენ მატვეევი რუსმა სამხედროებმა დააკავეს. მანამდე, 27 თებერვალს იგი რეგიონის რუსული ოკუპაციის წინააღმდეგ გამართულ „ცოცხალი ფარის“ პროტესტებს შეუერთდა. ამავდროულად, საოკუპაციო ძალები ხერსონის ოლქის მათ მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე მკაცრი რეჟიმის დამყარებას ცდილობდნენ. ნოვა-კახოვკაში, კახოვკასა და ტავრიისკში შემოიღეს კომენდანტის საათი, მოქალაქეებს აეკრძალათ ჯგუფური შეკრება, იარაღი დაექვემდებარა ჩამორთმევას და სასჯელი შემოიღეს რუსი სამხედროების ფოტოებისა და ვიდეოების გავრცელებისათვის. მერის თანახმად, დღის მეორე ნახევარში რუსების სამხედრო კოლონა კვლავ შევიდა სკადოვსკში და გარეუბანში ერთ-ერთ საბავშვო ბანაკის ტერიტორიაზე მოეწყო.

მიკოლაივის ოლქის გუბერნატორის ვიტალი კიმის თანახმად, მელიტოპოლთან 200-მდე სატრანსპორტო საშუალება გაანადგურეს და ალყაში მოაქციეს. თუმცა ანტონ ჰერაშჩენკო აცხადებდა, რომ ეს ვასილივკასთან მოხდა და უკრაინულმა ძალებმა მელიტოპოლთან დისლოცირებული 200 სატრანსპორტო საშუალება არტილერიის დახმარებით გაანადგურეს. დასძინა, რომ მათი შტაბიც განადგურდა.

საგანგებო სიტუაციების სამსახურის მონაცემებით, 14 მარტს 06:00 საათზე სნიჰურივკაზე მიტანილი ავიაიერიშების შედეგად დაიღუპა ერთი მშვიდობიანი მცხოვრები და დაიჭრა ხუთი. მარიუპოლის საქალაქო რადის თანახმად, ალყის დროს დაღუპული იყო 2357 ადამიანი.

რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს 15 მარტის განცხადებით, მათ ხერსონის ოლქის მთელი ტერიტორია დაიკავეს. მოგვიანებით უკრაინის შეიარაღებულმა ძალებმა იერიში მიიტანეს ხერსონის საერთაშორისო აეროპორტის ავიაბაზაზე და რამდენიმე რუსული შვეულმფრენი გაანადგურეს.

დნეპროპეტროვსკის ოლქის ტერიტორიული თავდაცვის ძალების შტაბის უფროსის განცხადებით, ხერსონისა და ზაპორიჟიის ოლქებისაგან განსხვავებით, რეგიონი რუსული ჯარების თავდასხმისათვის მზად იყო. ასევე დასძინა, რომ მოწინააღმდეგის ძალები დისლოცირებული იყო დასახლებულ პუნქტებში: ველიკა-ოლექსანდრივკა, ნოვოვორონცოვკა და არხანჰელსკე. ამავდროულად, ოდესის სანაპიროებს მიუახლოვდა რუსეთის სამხედრო-საზღვაო ფლოტის ხომალდთა სამი ჯგუფი, მ.შ. „ივან გრენის“ ტიპის სადესანტო გემი „პეტრე მორგუნოვი“. უკრაინის ხელისუფლების განცხადებით, დღის განმავლობაში რუსული გამანადგურებლები და სამხედრო ხომალდები ოდესის ოლქის დასახლებულ პუნქტებს უტევდნენ. დილით ერთ-ერთ დასახლებაზე თავდასხმის შედეგად დაიჭრა ორი ადამიანი.

უკრაინელთა კონტრშეტევა
16 მარტს, უკრაინის მთავრობის ინფორმაციით, მათი ჯარები მიკოლაივთან კონტრშეტევაზე გადავიდნენ და გაათავისუფლეს სოფელი პოსად-პოკროვსკე. დამოუკიდებელი წყაროების მიერ აღნიშნული 5 დღის შემდეგ დადასტურდა. 16 მარტსვე, ოლექსანდრ სტარუხის ცნობით, რუსულმა ძალებმა პირველი იერიში მიიტანეს ზაპორიჟიის მშვიდობიან მოქალაქეებზე. რაკეტები დაეცა რკინიგზის სადგურს. ქალაქი მარიუპოლიდან დევნილებისთვის უსაფრთხო თავშესაფრად იქცა. დღისით რუსმა სამხედროებმა დააკავეს სკადოვსკის მერი ოლექსანდრ იაკოვლევი. თუმცა რამდენიმე საათის შემდეგ თვითონვე განაცხადა, რომ გაათავისუფლეს. ამავდროულად გაათავისუფლეს მელიტოპოლის მერიც, ივან ფედოროვი.

20 მარტისთვის რუსულმა ნაწილებმა ქვეითი ჯარით მთლიანად ალყაში მოაქციეს მარიუპოლი და მისი ჩაბარება მოითხოვეს, რაზეც მკაცრი უარი მიიღეს. 24 მარტს რუსეთის ჯარები მარიუპოლის ცენტრში გამოჩნდნენ. დაიკავეს ღვთისმშობლის ტაძარი. ქალაქის ადმინისტრაციის განცხადებით, ისინი მოსახლეობის დემორალიზებას ცდილობდნენ — სახალხოდ ყვიროდნენ რუსების გამარჯვებების შესახებ, მათ შორის ოდესის „დაპყრობის“ თაობაზეც. 27 მარტს უკრაინაში შეჭრის მეორე ფაზა დაიწყო. უკრაინის პრემიერ-მინისტრის ოლჰა სტეფანიშინას სიტყვებით, მარიუპოლი „უბრალოდ აღარ არსებობდა“ და რუსეთის მიზანს „არაფერი საერთო ადამიანობასთან არ ჰქონდა“. მისივე ცნობით, „მათ (მარიუპოლელებს) არ ჰქონდათ წვდომა არც წყალთან, არც რაიმე მარაგთან. ქალაქის 85%-ზე მეტი კი დანგრეული იყო“.

10 აპრილისთვის უკრაინულმა ძალებმა მნიშვნელოვან წარმატებებს მიაღწიეს და ხერსონის მიმართულებაზე უკუაგდეს მოწინააღმდეგ, წინ წაიწიეს სოფელ ოსოკორკივკისა და დაბა ოლექსანდრივკისკენ. რუსებმა კონტრშეტევები წამოიწყეს, მაგრამ ვერ შეძლეს დაკარგულ ტერიტორიებზე შესვლა. ამავდროულად, უკრაინა აგრძელებდა აეროდრომებზე შემაწუხებელ თავდასხმებს. უკრაინის კონტრშეტევებმა მოწინააღმდეგე სამხრეთ უკრაინაში თავდაცვაზე გადაიყვანა და მას აიძულა გაემაგრებინა ხერსონი და გაეუმჯობესებინა ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვა. რუსულ სამიზნეებზე თავდასხმები დაიწყეს პარტიზანებმაც, ერთ-ერთი ჯგუფი, ცნობების თანახმად, მელიტოპოლში მოქმედებდა. ორი დღის შემდეგ რუსული ძალები კონტრშეტევაზე გადავიდნენ და უმნშვნელო წარმატებას მიაღწიეს ოლექსანდრივკასთან.