iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აგოსტინიო ნეტოს მავზოლეუმი

აგოსტინიო ნეტოს მავზოლეუმი — მონუმენტი ლუანდაში, რომელიც ეძღვნება ანგოლის რესპუბლიკის პირველ პრეზიდენტს, აგოსტინიო ნეტოს, აქვეა მისი ნეშტი დაკრძალული.

აღწერა
8 ჰექტარზე გადაჭიმული მემორიალური კომპლექსი მდებარეობს პრაია-დუ-ბიშპუში, ლუანდა, ანგოლა. მისი მთავარი მახასიათებელია 120 მეტრი სიმაღლის ბეტონის შპილი, რომელიც აგებულია ბრუტალისტურ-კონსტრუქტივისტულ სტილში და მეტსახელად „“ (რაც ნიშნავს „კოსმოსურ რაკეტას“) ეწოდება. „ფოგეტაო“ შეიქმნა აგოსტინიო ნეტოს ლექსის, „ “ (გზა ვარსკვლავებისკენ) მიხედვით. მის გვერდითა მხარეს თვალსაჩინოდაა გამოსახული ანგოლის დროშის ემბლემა: მაჩეტე, კბილანა და ვარსკვლავი.

შპილის ძირში მდებარე პირამიდა მოიცავს დოქტორ ნეტოს სარკოფაგსა და ნეშტს, რომელიც იმავე ორგანიზაციამ დააბალაზამა, რომელიც ვლადიმერ ლენინის მუმიფიცირებაზე იყო პასუხისმგებელი.

მთავარ შესასვლელში განთავსებულია ბრინჯაოს ნამუშევრებისა და სამახსოვრო დაფების გალერეა, მათ შორის ნეოსოციალისტური რეალიზმის სტილში შესრულებული თორმეტი ქანდაკება, ორმოცდარვა ფილა სახოტბო ტექსტებითა და ციტატებით მისი გამოსვლებიდან, და ნეტოს ხელმოწერის გრავიურა, რომლის გვერდებზეც მისი ლექსებია „გზა ვარსკვლავებისკენ“ და „დამშვიდობება განშორების მომენტში“. 2020 წელს, -19-ის პანდემიის დროს, მემორიალმა თავისი ხელოვნების კოლექცია ონლაინ დაათვალიერების რეჟიმში გახადა ხელმისაწვდომი.

ისტორია
მას შემდეგ, რაც აგოსტინიო ნეტო 1979 წლის სექტემბერში მოსკოვში (რუსეთი) ბუნებრივი სიკვდილით გარდაიცვალა, მისი მემკვიდრის, ჟოზე ედუარდო სანტუშის მთავრობამ სსრკ-ს დაუკვეთა მისთვის გრანდიოზული მავზოლეუმის აშენება. 1980 წელს საბჭოთა დიზაინერებმა დაიწყეს მუშაობა პროექტზე. მემორიალის საძირკველში პირველი ქვები 1982 წლის 17 სექტემბერს ჩაიყარა, რაც დოქტორ ნეტოს 60 წლის იუბილეს დაამთხვიეს. 1980-იანი წლების ბოლოს მავზოლეუმის პროექტზე მუშაობა შეჩერდა რამდენიმე ეკონომიკური და პოლიტიკური ფაქტორის გამო, მათ შორის ანგოლის სამოქალაქო ომის გარშემო პირობების გაუარესებისა და საბჭოთა კავშირის დაშლის გამო. ნეტოს დაბადებიდან 90-ე წლისთავზე.

მავზოლეუმის პროექტის ღირებულებამ დაახლოებით 40 მილიონი აშშ დოლარი შეადგინა და იგი დააფინანსა ანგოლის მპლა-მ ჩრდილოეთ კორეის მთავრობასთან პარტნიორობით. მავზოლეუმი არის ერთ-ერთი იმ ორი ანგოლური მონუმენტიდან, რომელიც ჩრდილოეთ კორეაში ბაზირებულმა კომპანიამ -მა ააგო (მეორე არის მშვიდობის მონუმენტი ლუენაში).

დასრულების მომენტში მავზოლეუმი იყო ყველაზე მაღალი ნაგებობა ლუანდაში 2018 წლამდე, ვიდრე 145 მეტრი სიმაღლის აშენდებოდა. ასევე ყოფილი პრეზიდენტის, დუშ სანტუშის გამოსამშვიდობებელი ცერემონია 2022 წელს.
ყრუ გადამყვანი

ყრუ გადამყვანი — რკინიგზის ლიანდაგების ისრების გარეშე, თარაზოში ერთ დონეზე გადამკვეთი, რაც გამორიცხავს მოძრავი შემადგენლობის გადასვლას ერთი ლიანდაგიდან მეორეში. ამასთან ლიანდაგში არსებულ ყრუ გადამყვანებს შეიძლება ქონდეთ სხვადასხვა ლიანდაგის სიგანე. გეომეტრიულ გეგმაში ლიანდაგები შეიძლება გადაიკვეთოს, როგორც პერპენდიკულარულად, ასევე სხვადასხვა კუთხით.

ყრუ გადამყვანები არიან პოტენციური საფრთხის წყაროები, რადგანაც მათზე შესაძლებელია მოხდეს მატარებელთა შეჯახება, ამიტომ ყრუ გადამყვანზე გავლა რეგულირდება რკინიგზის სიგნალიზაციით. ასევე შესაძლებელია მატარებლების რელებიდან აცდენა და ლიანდაგებში ჩავარდნა.

ყრუ გადამყვანები საკმაოდ გავრცელებულია აშშ-ში. ეს იმასთანაა დაკავშირებული, რომ სხვადასხვა კომპანიების საკუთრებაში მყოფი რკინიგზების გადაკვეთისას არ იყოს აუცილებლობა მატარებლების ერთი ლიანდაგიდან მეორეში გადასვლის შესაძლებლობის უზრუნველყოფაში. პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში კი ყრუ გადამყვანები წკინიგზის ქსელში გვხვდება საკმაოდ იშვიათად (ყველაზე უფრო ხშირად ისინი შეიძლება არსებობდნენ დიდ საკვანძო სადგურებში, სადაც ისინი ისრულ გადამყვანებთან ერთად ქმნიან საისრე ქუჩებს, ასევე ორმაგი საისრე ჩანართების კომპონენტების სახით უფრო მცირე სადგურების ყელში და მოძრავი შემადგენლობის ურიკების შემცვლელ სადგურებში, სადაც თავს იყრიან სხვადასხვა სიგანის ლიანდაგები). პოსტსაბჭოთა სივრცეში ჩვეულებრივ ყრუ გადამყვანებს შორის ყველაზე უფრო მეტად გავრცელებულია ჯვარედინები მარკით 90° (მართი), 2/11 და 2/9, თუმცა იშვიათად გვხვდება განსაკუთრებული ირიბკუთხა ჯვარედინებიც. საქართველოს რკინიგზებზე ყრუ გადამყვანები გამოიყენება მხოლოდ დიდ სადგურებში, ზემოთ ჩამოთვლილი სამივე მარკის.

ყრუ გადამყვანები თითქმის არ გვხვდება მეტროპოლიტენის ლიანდაგებში, რადგან იქ, მატარებელთა მოძრაობის გადატვირთული გრაფიკის გამო, გადამკვეთი ლიანდაგების გვირაბები მდებარეობენ თარაზოში სხვადასხვა დონეზე, იმ შემთხვევაშიც კი, როდესაც ისინი გადიან ერთი სამშენებლო კამერის გავლით (მაგალითად, ნოვოსიბირსკის მეტროპოლიტენის ლენინის და ძერჟინსკის ხაზები). გამონაკლისია — ჩიკაგოს მეტროპოლიტენი. ერთადერთი ყრუ გადამყვანი საბჭოთა კავშირის მეტროპოლიტენების ხაზებზე იყო მოსკოვის მეტროს გამშვებ მონაკვეთზე სადგურ „ოხოტნი რიადის“ რაიონში. არბატ-პოკროვსკის ხაზის კიროვ-ფრუნზეს (დღევანდელი სოკოლნიჩესკაია) ხაზიდან გამოყოფის შემდეგ ყრუ გადამყვანი დაიშალა და გაუქმდა.

მთელ მსოფლიოში ქუჩების გზაჯვარედინებზე საკმაოდ გავრცელებულია ტრამვაის ხაზების ყრუ გადამყვანები. მთელ რიგ დასახლებულ პუნქტებში გვხვდება ყრუ გადამყვანები რკინიგზისა და ტრამვაის ლიანდაგებს შორის (თანაც ჩვეულებრივ ტრამვაის ხაზები იკვეთება სამრეწველო საწარმოების მისასვლელი ლიანდაგებით, რომლებსაც არ გააჩნიათ ელექტროფიკაცია), თუმცა თანამედროვე რეგლამენტაციები კრძალავენ მათ.
კურარინოს სინდრომი

კურარინოს სინდრომი (ასევე ცნობილი, როგორც კურარინოს ტრიადა) — გავის ძვლის, სწორი ნაწლავისა და რბილი ქსოვილების თანდაყოლილი სტრუქტურული ანომალია. კურარინოს სინდრომის დროს აღინიშნება სწორი ნაწლავისა და ანალური ხვრელის მალფორმაცია (მაგალითად, ანალური ხვრელის თანდაყოლილი არარსებობა), გავა-კუდუსუნის ძვლოვანი დეფექტი და პრესაკრალური (გავის მიდამოს წინა) პათოლოგიური წარმონაქმნი (მაგ. წინა საკრალური მენინგოცელე (ყველაზე ხშირი), ტერატომა ან დერმოიდული/ეპიდერმოიდული კისტა). გამომწვევი მიზეზია 1 გენის მუტაცია. კლინიკური გამოვლინებები მოიცავს ყაბზობას, შარდის გამოყოფის შეკავებას, განავლის შეუკავებლობას, ქვედა კიდურებისა და ზურგის ქვედა ნაწილის მიდამოში დაბუჟების შეგრძნებას/მგრძნობელობის დაქვეითებას.
დიდი შატლე

დიდი შატლე — ციხესიმაგრე პარიზში, რომელიც შუა საუკუნეებში იცავდა მდინარე სენაზე გადადებულ გრან-პონის (დიდი ხიდი) მისასვლელებს; მოგვიანებით — პარიზის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ციხე (საპატიმრო).

ისტორია
ფრანგული დასახელება შატლე მომდინარეობს ლათინური სიტყვიდან , რაც ციხესიმაგრეს, კოშკს ნიშნავს. საუკუნემდე პარიზს მხოლოდ ხის ციხე-გალავანი ჰქონდა კუნძულ სიტეზე. ორ ხიდს, რომლებიც კუნძულ სიტეს მიმდებარე ტერიტორიასთან აკავშირებდა, უძველესი დროიდან ორი ხის კოშკი იცავდა. მას შემდეგ, რაც საუკუნის ბოლოს პარიზს ნორმანები დაესხნენ თავს, სენაზე გადებული ძველი რომაული ქვის ხიდი (ამჟამინდელი ნოტრ-დამის ხიდის ადგილას) შეიცვალა სხვა, ახალი ხიდით, რომელიც დინების მიმართულებით 150 მეტრით ქვემოთ აშენდა (გრან-პონი, ამჟამინდელი ცვლის (მენიალის) ხიდი). მის მახლობლად, სიტეს ჩრდილოეთით, აღიმართა ციხესიმაგრე, რომელმაც მიიღო სახელწოდება გრან-შატლე (დიდი შატლე). სიტეს სამხრეთით კი, პატარა ხიდთან (პეტი-პონი), აიგო მცირე შატლე (პეტი-შატლე).

300 წლის შემდეგ, საუკუნის დასაწყისში, მეფე ფილიპ აგვისტოს ბრძანებით, პარიზის გარშემო ახალი თავდაცვითი გალავანი აღიმართა. ამის გამო „გრან-შატლემ“ თავისი სტრატეგიული მნიშვნელობა დაკარგა. მეფემ მისი ძველი შენობა განაახლა და პარიზის პრევოს განკარგულებაში გადასცა, რომელმაც ციხესიმაგრეში საქალაქო მართლმსაჯულების სამმართველო და თავისი რეზიდენცია განათავსა. შემდგომ წლებში გრან-შატლე ასევე გამოიყენებოდა დამნაშავეთა პატიმრობის ადგილად (საპატიმროდ).

დიდი შატლე წარმოადგენდა კვადრატული ფორმის შენობას, რომელსაც შუაში დიდი ეზო ჰქონდა, ხოლო გარეუბნების მხარეს ორი კოშკი გადაჰყურებდა. 1783 წლის მაისში გრან-შატლეს საპატიმროში 305 პატიმარი იმყოფებოდა, 1790 წლის მაისში კი — 350; ისინი ცნობილნი იყვნენ, როგორც საშიში სისხლის სამართლის დამნაშავეები. როდესაც 1789 წლის 13 ივლისს პარიზში აჯანყებულმა ხალხმა სამეფო ციხეებზე იერიში მიიტანა, გრან-შატლე ხელუხლებელი დარჩა. 1790 წლის 25 აგვისტოს გრან-შატლეს სასამართლო დაითხოვეს, მისი მუშაობა კი საბოლოოდ 1791 წლის 24 იანვარს დასრულდა. ამავდროულად, მასში არსებული საპატიმრო შენარჩუნებულ იქნა. 1792 წლის სექტემბრის რევოლუციური ტერორის ტალღის დროს, აქ 269 პატიმარი იმყოფებოდა, რომელთაგან 215-220 სიკვდილით დასაჯეს. ყველა მათგანი სისხლის სამართლის დამნაშავე იყო და საერთო არაფერი ჰქონდათ არისტოკრატ-კონტრრევოლუციონერებთან.

დიდი შატლეს ციხე 1802 წელს, ნაპოლეონის მითითებით დაანგრიეს. განთავისუფლებულ ადგილზე დღეს შატლეს მოედანი მდებარეობს.
ჟანგბადით მოწამვლა

ჟანგბადით მოწამვლა (ასევე ცნობილი, როგორც ჟანგბადის ტოქსიკურობა) — ცენტრალური ნერვული სისტემისა და სასუნთქი სისტემის დაზიანება, გამოწვეული მაღალი კონცენტრაციის ჟანგბადით სუნთქვით. მწვავე მოწამვლის დროს ძირითადად აღინიშნება ცენტრალური ნერვული სისტემის პათოლოგიები, ხოლო ქრონიკული მოწამვლისას - სასუნთქი სისტემის. ტოქსიკურობის მიზეზია ჟანგბადის რეაქტიული სახეობების (ინგ. ) წარმოქმნა: მაგ. სუპეროქსიდის ანიონი, წყალბადის ზეჟანგი და ჰიდროქსილის რადიკალი, რომლებიც აზიანებს უჯრედთა დნმ-ს, რნმ-ს, ლიპიდებსა და სხვა მოლეკულებს. მოწამვლის კლინიკური გამოვლინებები მოიცავს თავის ტკივილს, გაღიზიანებადობას, დისორიენტაციას, სლოკინს, დაღლილობას, გულყრას, კომას (რაც უმეტესად ლეტალურია), გულისრევას, ღებინებას, თავბრუსხვევას, მხედველობისა და სმენის დაქვეითებას, დელირიუმსა და კუნთების სპაზმს. ხოლო სასუნთქი სისტემის მხრივ ვლინდება დისპნეა, ცხელება, ფილტვების შეშუპება, სუნთქვისას წვის შეგრძნება, ხველება, ჰემოპტიზი (სისხლიანი ნახველი). ჟანგბადით მოწამვლის მიმართ განსაკუთრებით მგრძნობიარეა ჰიპოკამპის მიტოქონდრიები, რის გამოც ზოგიერთ შემთხვევაში აღინიშნება მისი მოცულობის შემცირება ან პათოლოგიური კერები (მაგ. ჰიპოკამპის სკლეროზი).
ჭიანჭველამჟავით მოწამვლა

ჭიანჭველამჟავით მოწამვლა (ინგ. . ასევე ცნობილი, როგორც ჭიანჭველამჟავის ტოქსიკურობა) — მულტისისტემური დაზიანებები, გამოწვული ჭიანჭველამჟავის ტოქსიკური ეფექტებით. აღნიშნული პათოლოგიის დროს განსაკუთრებით ზიანდება ცენტრალური ნერვული სისტემა (მათ შორის მხედველობის ნერვი), გული და თირკმელები, გამომდინარე მიტოქონდრიების ელექტრონთა გადამტანი ჯაჭვის მოქმედების დარღვევით. ჭიანჭველამჟავით მოწამვლის კლინიკური გამოვლინებები მოიცავს თავის ტკივილს, თავბრუსხვევას, გულისრევას, ღებინებას, ხველას, მხედველობის დარღვევებს, მეხსიერების პრობლემებს, დაბნეულობას, კონცენტრაციის დაქვეითებას, დისორიენტაციასა და კანზე გამონაყარს.
მართლმსაჯულების სასახლე (პარიზი)

მართლმსაჯულების სასახლე — შენობა პარიზის ოლქში, კუნძულ სიტეზე. ის კეტავს დოფინის მოედნის აღმოსავლეთ ნაწილს. ადრე ცნობილი იყო როგორც სიტეს სასახლე .

უფრო ძველ ნაგებობებთან — სამეფო სამლოცველოსთან (სენტ-შაპელი) და ყოფილ სამეფო ციხესიმაგრესთან, მოგვიანებით კი საპატიმრო კონსიერჟერისთან ერთად — ის ქმნის არქიტექტურულ კომპლექსს, რომელსაც კუნძულის მესამედზე მეტი ფართობი უკავია.

თანამედროვე შენობა სამეფო სასახლის ტერიტორიაზე 1857-1868 წლებში აშენდა არქიტექტორების — ჟოზეფ-ლუი დიუკისა და ონორე დომეს პროექტით (თავად პროექტი ჯერ კიდევ 1840-იან წლებში იყო შემოთავაზებული, თუმცა 1848 წლის რევოლუციის გამო გადაიდო). სასახლის ფასადი ნეორენესანსის სტილშია დაპროექტებული. შენობას ამკობს ჟან-მარი ბონასიეს სკულპტურები. 1868 წლის ოქტომბერში შედგა სასახლის საზეიმო გახსნა, რომელსაც ბარონი ოსმანი ხელმძღვანელობდა. 1871 წლის 24 მაისის ღამეს, პარიზის კომუნის დროს, მართლმსაჯულების სასახლეში ხანძარი გაჩნდა. განადგურდა შენობის დიდი ნაწილი, რომელიც მოგვიანებით აღადგინეს.

დღემდე სასახლეში აგრძელებენ მუშაობას საფრანგეთის სასამართლო დაწესებულებები, მათ შორის საკასაციო და სააპელაციო სასამართლოები. მთავარი შესასვლელი განთავსებულია აღმოსავლეთ ფასადზე.

სასამართლო პროცესები
საფრანგეთში სასამართლო პროცესები საჯაროა და ხშირად უამრავ ადამიანს იზიდავს. მართლმსაჯულების სასახლეში გამართული ყველაზე ხმაურიანი პროცესებია:

1880 წელი — პროცესი სარა ბერნარის წინააღმდეგ იმის გამო, რომ მან გააუქმა უვადო კონტრაქტი „კომედი ფრანსეზთან“ (-);

1893 წელი — პანამის სკანდალი (ფართომასშტაბიანი კორუფციული საქმე);

1898 წელი — პოლიტიკური პროცესი ემილ ზოლას წინააღმდეგ მისი სახელგანთქმული პამფლეტისთვის — „მე ბრალს ვდებ“ (');

1906 წელი — დრეიფუსის გამართლება;

1917 წელი — ჯაშუშობაში ბრალდება და სიკვდილით დასჯა მიესაჯა მოცეკვავესა და ჯაშუშ მატა ჰარის;

1932 წელი — საფრანგეთის პრეზიდენტ პოლ დუმერის მკვლელობისთვის სიკვდილით დასჯა მიესაჯა რუს ემიგრანტს, პავლე გორგულოვს;

1945 წელი — მარშალ პეტენის სასამართლო პროცესი კოლაბორაციონიზმისთვის.
იამზე თამერტი

იამზე თამერტი (დ. 4 იანვარი, 1971, თბილისი, დაბადების სახელი — იამზე თვაური) — წარმოშობით ქართველი გერმანელი მოჭადრაკე. 2014 წლის აგვისტოში ფიდემ მიანიჭა საერთაშორისო ოსტატის წოდება ქალთა შორის.

კარიერა
საქართველოში მოღვაწეობისას, იამზე აქტიურად მონაწილეობდა საქართველოს და თბილისის ჩემპიონატებში. მან სამჯერ მოიპოვა თბილისის ჩემპიონის ტიტული (1988, 1990, 1992). იამზე თამერტი 2002 წლიდან გამოდის გერმანიის ქალთა საჭადრაკო ბუნდესლიგაში „ბადენ-ბადენის“ ( -) სახელით. ამ კლუბთან ერთად იგი მრავალჯერ გახდა გერმანიის გუნდური ჩემპიონატის გამარჯვებული ქალთა შორის: 2003, 2004, 2005, 2008, 2009, 2011, 2012, 2013, 2015, 2016 და 2018 წლებში.

რეიტინგი
მისი კარიერის საუკეთესო რეიტინგი იყო 2335 პუნქტი (2017 წლის დეკემბერი). 2026 წლის იანვრის მონაცემებით, მისი რეიტინგი 2233-ს შეადგენს.
თვითშამათი

თვითშამათი (ასევე უკუშამათი; , ) — საჭადრაკო კომპოზიციის ერთ-ერთი სახეობა (არაორთოდოქსული კომპოზიცია), სადაც თეთრები იწყებენ და აიძულებენ შავებს, საკუთარი (თეთრი) მეფის დაშამათებას. შავები კი ყველანაირად ცდილობენ, რათა თეთრებს ჩაუშალონ ჩანაფიქრი.

შავები იძულებულნი ხდებიან დააშამათონ თეთრი მეფე ორიდან ერთ-ერთი მიზეზის გამო:
ისინი იმყოფებიან ცუგცვანგში;
ისინი თავს იცავენ ქიშისაგან (როდესაც ერთადერთი თავდაცვა თეთრი მეფის დაშამათებაა).

ეს ჟანრი კომპოზიტორისგან დიდ ოსტატობას მოითხოვს, რადგან თეთრების ამოცანაა არა საკუთარი გამარჯვება, არამედ საკუთარი თავის დამარცხება აიძულონ მეტოქეს, რომელიც ამას ყოველნაირად ეწინააღმდეგება.

მაგალითები
ამოხსნა:
1. მ3! — მუქარა 2. ლ6+ მფ:6#
თეთრების სვლები აიძულებს შავებს, თავდაცვის მიზნით დააშამათონ თეთრი მეფე:
1…ლ:5+ 2. მ5+ მფ:5#
1…ე8+ 2. მ6+ მფ:6#
1…კ4 2. ლ:7+ მფ:7#
1…ე6 2. ლ7+ მფ:7#
1…ე:5+ 2. მ5+ მფ:5#
1…ლ6, ლ6 2. მ6+ მფ:6#
(1…მ:3 2. ლ6+ მფ:6#)
სამსვლიანი ამოცანა

სამსვლიანი ამოცანა (ასევე სამსვლიანი; ) — საჭადრაკო ამოცანა, რომლის ამოხსნაც 3 სვლას მოითხოვს.

ორთოდოქსულ კომპოზიციაში — ამოცანა პირობით: თეთრები იწყებენ და აშამათებენ შავებს 3 სვლაში. ორთოდოქსული სამსვლიანი ამოცანა საჭადრაკო კომპოზიციის ისტორიულად ჩამოყალიბებული ჟანრია; ნაგულისხმევად, ტერმინი „სამსვლიანი ამოცანა“ სწორედ ორთოდოქსულ სამსვლიანს ნიშნავს.
არაორთოდოქსულ კომპოზიციაში:
ამოცანა კოოპერაციულ შამათზე: შავები იწყებენ და ეხმარებიან თეთრებს შავების მეფის დაშამათებაში 3 სვლაში;
ამოცანა უკუშამათზე: თეთრები იწყებენ და აიძულებენ შავებს, დააშამათონ თეთრი მეფე 3 სვლაში.
ზღაპრულ ამოცანებში — თამაშის მიზანი შეიძლება იყოს 3 სვლაში პატის მიღწევა (პირდაპირი პატი, კოოპერაციული პატი, უკუპატი), ასევე შესაძლებელია თამაშის ახალი წესების ან ზემოთ ჩამოთვლილთა სხვადასხვა კომბინაციების გამოყენება.

იხილეთ ასევე
საჭადრაკო ამოცანა
ორსვლიანი ამოცანა
მრავალსვლიანი ამოცანა
მრავალსვლიანი ამოცანა

მრავალსვლიანი ამოცანა — საჭადრაკო ამოცანა, რომლის ამოხსნაც მოითხოვს 4 ან მეტ სვლას. ჩეხური სკოლა ოთხსვლიან და უფრო ხანგრძლივ ამოცანებს სხვადასხვა ჟანრებად განიხილავს.

ორთოდოქსულ კომპოზიციაში — ამოცანა პირობით: თეთრები იწყებენ და აშამათებენ შავებს 4 ან მეტ სვლაში. ორთოდოქსული მრავალსვლიანი ამოცანა საჭადრაკო კომპოზიციის ისტორიულად ჩამოყალიბებული ჟანრია; ნაგულისხმევად, ტერმინი „მრავალსვლიანი ამოცანა“ სწორედ ორთოდოქსულ მრავალსვლიანს ნიშნავს.
არაორთოდოქსულ კომპოზიციაში:
ამოცანა კოოპერაციულ შამათზე: შავები იწყებენ და ეხმარებიან თეთრებს შავებისავე მეფის დაშამათებაში 4 ან მეტ სვლაში;
ამოცანა თვითშამათზე: თეთრები იწყებენ და აიძულებენ შავებს, დააშამათონ თეთრი მეფე 4 ან მეტ სვლაში.
ზღაპრულ ამოცანებში — თამაშის მიზანი შეიძლება იყოს 4 ან მეტ სვლაში პატის მიღწევა (პირდაპირი პატი, კოოპერაციული პატი, უკუპატი), ასევე შესაძლებელია თამაშის ახალი წესების ან ზემოთ ჩამოთვლილთა სხვადასხვა კომბინაციების გამოყენება.

მრავალსვლიანი ამოცანები ჯერ კიდევ შატრანჯის ეპოქაში იყო პოპულარული (იხილეთ „მანსუბა“). — საუკუნეებში მას განსაკუთრებით ინტენსიურად ამუშავებენ ჩეხური, ლოგიკური და სტრატეგიული სკოლები. სვლათა დიდი რაოდენობის შემთხვევაში მრავალსვლიანი ამოცანა ხშირად ფორმით საჭადრაკო ეტიუდს უახლოვდება.

იხილეთ ასევე
ორსვლიანი ამოცანა
სამსვლიანი ამოცანა
ფრუქტუოსო რივერა

ფრუქტუოსო რივერა (დ. 17 ოქტომბერი, 1784 — გ. 13 იანვარი, 1854) — ურუგვაელი გენერალი და პატრიოტი, რომელიც იბრძოდა ბანდა ორიენტალის ბრაზილიის მმართველობისგან გასათავისუფლებლად. იგი სამჯერ იკავებდა ურუგვაის პრეზიდენტის პოსტს და იყო ურუგვაის ხანგრძლივი სამოქალაქო ომის ერთ-ერთი სულისჩამდგმელი. იგი ასევე ითვლება „კოლორადოს პარტიის“ დამფუძნებლად, რომელიც ურუგვაის შეუწყვეტლად მართავდა 1865 წლიდან 1958 წლამდე. მან მიიღო წინააღმდეგობრივი გადაწყვეტილება ადგილობრივი „ჩარუას ტომის“ თითქმის სრული განადგურების შესახებ 1831 წლის სალსიპუედესის ჟლეტის დროს.

ცხოვრება
ხოსე ფრუქტუოსო რივერა თავდაპირველად მეცხოველე იყო, რომელიც ხოსე ხერვასიო არტიგასის არმიას 1810 წელს შეუერთდა და საბოლოოდ გენერლის წოდებას მიაღწია. მას შემდეგ, რაც გაერთიანებულმა სამეფომ ბანდა ორიენტალის ოკუპაცია მოახდინა და დამარცხებული არტიგასი 1820 წელს დევნილობაში წავიდა, რივერა ახლად შექმნილ სისპლატინის პროვინციაში დარჩა. მოგვიანებით, 1825 წელს, იგი ხუან ანტონიო ლავალეხას შეხვდა მოვლენისას, რომელიც ისტორიაში „აბრასო დელ მონსონის“ სახელით შევიდა. იმავე წელს მან მონაწილეობა მიიღო ბრაზილიის იმპერიის წინააღმდეგ ბრძოლაში, თუმცა ბოლომდე ნათელი არ არის, არგენტინელებს ნებაყოფლობით შეუერთდა თუ იძულებით. იგი მალე გახდა მნიშვნელოვანი სამხედრო ფიგურა სისპლატინის ომში, თუმცა სხვა ლიდერებთან კონფლიქტის გამო 1827 წელს იტუსაინგოს ბრძოლაში მონაწილეობა არ მიუღია.

1828 წელს ურუგვაის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, რივერასა და ლავალეხას შორის დაპირისპირება გამწვავდა, თუმცა რივერამ მაინც მოახერხა პრეზიდენტის პოსტის დაკავება 1830 წლიდან 1834 წლამდე. ამ პერიოდში მან გადაურჩა მკვლელობის მცდელობასა და სამხედრო გადატრიალებას. საკუთარ მემკვიდრედ მან მანუელ ორიბეს დაუჭირა მხარი, თუმცა მათ შორის მალევე დაიწყო განხეთქილება. 1838 წელს რივერამ ორიბე დაამარცხა და აიძულა იგი ბუენოს-აირესში გაქცეულიყო. სწორედ ამ კონფლიქტის დროს გაჩნდა პოლიტიკური დაყოფა „კოლორადოებსა“ (წითლები) და „ბლანკოებს“ (თეთრები) შორის, რაც მომავალში პარტიულ სისტემად ჩამოყალიბდა. რივერა მეორედ გახდა პრეზიდენტი 1839 წლიდან 1843 წლამდე.

ორიბესა და არგენტინელი ხუან მანუელ დე როსასის გაერთიანებულმა ძალებმა ურუგვაიში შეჭრით საფუძველი ჩაუყარეს ხანგრძლივ სამოქალაქო ომს. 1842 წელს აროიო გრანდეს ბრძოლაში დამარცხების შემდეგ, რივერას ძალაუფლება მხოლოდ ალყაში მოქცეულ მონტევიდეოზე ვრცელდებოდა. 1847 წელს იგი იძულებული გახდა ბრაზილიაში წასულიყო, სადაც რამდენიმე წელი დაჰყო. 1853 წელს, პრეზიდენტ ხიროს დამხობის შემდეგ, რივერა ვენანსიო ფლორესთან და ლავალეხასთან ერთად მმართველი ტრიუმვირატის წევრი გახდა. თუმცა, მან მონტევიდეომდე მიღწევა ვერ შეძლო – იგი 1854 წლის 13 იანვარს, გზაში გარდაიცვალა.

გვიანდელი მემკვიდრეობა
რივერას მემკვიდრეობა ურუგვაის პოლიტიკურ ისტორიაში, განსაკუთრებით კი „კოლორადოს პარტიის“ წევრებს შორის, მყარ პერსონალურ ლიდერობასთან ასოცირდება. პარტიის შიგნით დიდი ხანია არსებობს „რივერისტული“ მიმდინარეობა (რომელსაც, სხვებთან ერთად, ხორხე პაჩეკო არეკო და ბორდაბერის ოჯახი წარმოადგენდნენ), რომელიც ერთგვარ საპირწონეს ქმნის „ბატლისტური“ და სხვა ფრაქციებისთვის.
ფაკიჰი

ფაკიჰი (- „მცოდნე“) — ისლამური თეოლოგი და იურისტი, ფიყჰის (ისლამური სამართლის) მცოდნე.

„ფაკიჰის“ კონცეფცია გაჩნდა საუკუნის მეორე ნახევარში და დაკავშირებულია ერაყსა და ჰიჯაზში ადრეული თეოლოგიური და იურიდიული სკოლების საქმიანობასთან, რომლებიც ყურანსა და სუნაზე დაფუძნებული ისლამური ცხოვრების წესის ნორმების შემუშავებით იყვნენ დაკავებულნი. პირველი ფაკიჰები, როგორც წესი, ქალაქური წარმომავლობის წარმომადგენლები იყვნენ - ვაჭრები და ხელოსნები. თავდაპირველად, თეოლოგიური სწავლება არ იყო მათი ძირითადი პროფესია და აღიქმებოდა, როგორც რელიგიური მოვალეობის შესრულებისა და ღვთისმოსავი პრაქტიკის ფორმა.

იურიდიული მეცნიერების განვითარებასთან ერთად, ფაკიჰების საქმიანობა თანდათან პროფესიულ საქმიანობად ჩამოყალიბდა. გამოჩნდნენ სპეციალისტები, რომლებიც ასწავლიდნენ ფიყჰს, ადგენდნენ ოფიციალურ დოკუმენტებს და სასამართლო საქმეებს ამუშავებდნენ. ისლამური სამართლის საფუძვლიანი ცოდნა გახდა წინაპირობა მოსამართლეებად (ყადიებად) და მთავრობის წარმომადგენლებად დანიშვნისთვის.

 საუკუნისთვის ფაკიჰები ქალაქის საზოგადოებაში გავლენიან პირებად იქცნენ. მათ მოსაზრებებს მმართველები ითვალისწინებდნენ და მათი რანგის წევრები ხშირად სამთავრობო თანამდებობებს იკავებდნენ, რაც მნიშვნელოვან გავლენას ახდენდა ისლამური სახელმწიფოების პოლიტიკურ და სოციალურ ცხოვრებაზე.

თანამედროვე ფაკიჰები არ სარგებლობენ განსაკუთრებული სოციალური პრივილეგიებით და შეუძლიათ თეოლოგიური და იურიდიული საქმიანობის სხვა პროფესიულ საქმიანობასთან შერწყმა.
შაქი (გაზეთი)

„შაქი“ — რეგიონული გაზეთი, რომელიც 1920 წლიდან გამოიცემა აზერბაიჯანში.

გაზეთი თავდაპირველად გამოდიოდა სახელწოდებით „შაკი ფაჰლასი“ („შაქის მუშა“). მოგვიანებით მისი სახელწოდება შეიცვალა და სხვადასხვა პერიოდში იწოდებოდა „ნუხა იშჩისი“ და „ნუხა ფაჰლასი“ (ნუხის მუშა). 1962 წლის 6 მაისამდე გაზეთი იყო აზერბაიჯანის კომუნისტური პარტიის ნუხას საქალაქო კომიტეტისა და მშრომელთა დეპუტატების რაიონული საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის ოფიციალური ორგანო.

1962 წლის 8 მაისიდან 1965 წლის 30 ივნისამდე გაზეთი გამოდიოდა სახელწოდებით „ლენინ ბაირაღი“ (ლენინის დროშა) და მოქმედებდა როგორც რაიონთაშორისი გამოცემა. თავდაპირველად კვირაში ოთხჯერ გამოდიოდა, მოგვიანებით კი სამჯერ.

1965 წლის 2 ივლისიდან გაზეთს კვლავ დაუბრუნდა სახელწოდება „ნუხა ფაჰლასი“. იმავე პერიოდში რედაქტორი მაჰიადინ აბასოვი იყო.

1968 წლის 18 მარტს, მას შემდეგ, რაც ქალაქ ნუხას და ნუხას რაიონს „ქალაქი შაქი“ და „შაქის რაიონი“ ეწოდა, გაზეთსაც სახელი შეეცვალა და „შაქის ფაჰლასი“ გახდა.

1991 წლიდან გაზეთი გამოდის სახელწოდებით „შაქი“.
ხოსე იგნასიო დე მარკესი

ხოსე იგნასიო დე მარკეს ბარეტო (დ. 7 სექტემბერი, 1793 — გ. 21 მარტი, 1880) — კოლუმბიელი სახელმწიფო მოღვაწე, იურისტი და პროფესორი. მარკესს თავდაპირველად ახალი გრანადის რესპუბლიკის ვიცე-პრეზიდენტის პოსტი ეკავა (მას შემდეგ, რაც 1832 წელს კონგრესის წინაშე ფიცი დადო) ფრანსისკო დე პაულა სანტანდერის პრეზიდენტობის პერიოდში, შემდგომში კი არჩეულ იქნა ახალი გრანადის რესპუბლიკის პრეზიდენტად 1837–1841 წლების საპრეზიდენტო ვადით.

ბიოგრაფია
მარკესი დაიბადა რამირიკიში (ბოიაკას დეპარტამენტი) და გარდაიცვალა ბოგოტაში (კუნდინამარკის დეპარტამენტი) 86 წლის ასაკში.

ადრეული წლები
მარკესი სწავლობდა ბოგოტაში მდებარე წმინდა ბართლომეს უმაღლესი კოლეჯი , სადაც დაეუფლა იურისპრუდენციას და 20 წლის ასაკში იურისტის ხარისხი მიიღო. მარკესმა დაამარცხა მოქმედი პრეზიდენტის მიერ მხარდაჭერილი კანდიდატი.

მარკესის პრეზიდენტობის პერიოდი აღინიშნა მნიშვნელოვანი ეკონომიკური და საგანმანათლებლო რეფორმებით, აგრეთვე „უზენაესთა ომით“ , რომელიც პასტოში (ნარინიოს დეპარტამენტი) დაიწყო.
სუბაბას მავზოლეუმი

სუბაბას მავზოლეუმი — ისტორიული და არქიტექტურული ძეგლია, რომელიც მდებარეობს აზერბაიჯანის ყუბის რაიონის სოფელ ალპანში. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 2001-ლი წლის 2 აგვისტოს №132 დადგენილებით, იგი შეტანილია ადგილობრივი მნიშვნელობის უძრავი ისტორიული და კულტურული ძეგლების სიაში.

მავზოლეუმი ტრადიციული გუმბათოვანი მემორიალური ნაგებობაა. ამჟამად ძეგლი ავარიულ მდგომარეობაშია: კედლები და გუმბათი ნაწილობრივ დანგრეულია რესტავრაციის ხანგრძლივი არარსებობის გამო. შემდგომი დაზიანების რისკი კვლავ არსებობს.

ისტორია
წყაროები მშენებლობის სხვადასხვა თარიღს ასახელებენ, კერძოდ, - საუკუნეების პერიოდს. გავრცელებული ვერსიით, მავზოლეუმი საუკუნეში, სეფიანთა დინასტიის მეფობის დროს, შაჰ ისმაილ -ის ერთ-ერთი სამხედრო ლიდერის, სუფი მიქაილის საფლავზე აღიმართა. ლეგენდის თანახმად, იგი დერბენტის ლაშქრობის დროს სოფელ ალფანის გადაკვეთისას გარდაიცვალა.

ძეგლის სახელი დროთა განმავლობაში შეიცვალა: თავდაპირველად მას „სუფიბაბა“ ერქვა, შემდეგ „სუფბაბა“ და „სუბბაბა“, სანამ ამჟამინდელი სახელი „სუბაბა“ დამკვიდრდებოდა.

1918 წლის მარტში სოფელი ალფანი სომხურ-აზერბაიჯანული შეიარაღებული კონფლიქტის ეპიცენტრში მოექცა. საბრძოლო მოქმედებების შედეგად მავზოლეუმი დაიწვა. ნაგებობის გარშემო არსებულ სასაფლაოზე არსებულ საფლავის ქვებს ამ პერიოდიდან მოყოლებული დაზიანების კვალი ემჩნევა.