დომიციანეს სტადიონი

დომიციანეს სტადიონი, ასევე ცნობილია როგორც — სტადიონი, მდებარეობდა დღევანდელი პიაცა ნავონას ქვეშ, რომელიც მიჰყვება მის კონტურს და აერთიანებს მის დანარჩენ ნაწილებს, ძველი კამპუს მარციუსის ჩრდილოეთით რომში, იტალიაში. სტადიონი დაკვეთილ იქნა დაახლოებით 80 წელს, იმპერატორ ტიტუს ფლავიუს დომიციანუსის მიერ, როგორც საჩუქარი რომის ხალხისთვის, და გამოიყენებოდა თითქმის მთლიანად სპორტული შეჯიბრებებისთვის. ქრისტიანულ ტრადიციაში, რომის აგნესი აქ ეწამა.

ისტორია
კონსტრუქცია და დიზაინი
დომიტიანეს სტადიონი აიგო 86 წელს, როგორც იმპერიული მშენებლობის პროგრამის ნაწილი კამპუს მარციუსზე, 79 წელს ცეცხლის შედეგად შენობების უმეტესობის დაზიანების ან განადგურების შემდეგ. ეს იყო რომის პირველი მუდმივი ადგილი კონკურენტული სპორტული ღონისძიებებისთვის, აგებული დომიციანეს მიერ, კაპიტოლინის თამაშების აღსანიშნავად. ის აგებული იყო ბერძნული სტადიონების მსგავსად და იტევდა დაახლოებით 30 000 ადამიანს. ძირითადი ნაწილები და საყრდენები დამზადებული იყო აგურისა და ბეტონისგან – მყარი, ცეცხლგამძლე და უფრო იაფი მასალისგან – რომელიც მოპირკეთებული იყო მარმარილოთი. სტილის მიხედვით, სტადიონის ფასადები ჰგავდა კოლოსეუმის ფასადებს; გეგმა იყო ბერძნული სტადიონების დამახასიათებელი იყო, ჰქონდა მსგავსი ნახევარწრიული ბოლო. კოლინი (1943) აფასებს სტადიონის სიგრძეს დაახლოებით 275 მეტრამდე, ხოლო სიგანეს 106 მეტრამდე. ხოლო გვიანდელი წყაროები აღნიშნავენ მისი გარე პერიმეტრის სკამების სიმაღლეს 30 მ (100 ფუტი) დედამიწის ზედაპირიდან და შიდა პერიმეტრის სკამების სიმაღლეს 4,5 მ (15 ფუტი) არენის იატაკიდან. ეს განლაგება უზრუნველყოფდა ტრასის კარგად გამოჩენას უმეტესი ადგილიდან. ტიპიურმა ბერძნულმა განლაგებამ სტადიონს მისცა მისი ლათინიზებული ბერძნული სახელი - აგონეს (კონკურსების ადგილი ან ადგილი). გაბრტყელებული ბოლო დალუქული იყო ორი ვერტიკალურად გადახლართული შესასვლელი გალერეით, ხოლო პერიმეტრი გადახურული იყო არკადებით სკამების დონეზე, ტრავერტინის პილასტრებით მის კავიებს (დახურვები) შორის. არსებობს ვარაუდი, რომ არენის გაგრძელებული ტრასა შექმნილი იყო ამაღლებული სპინა ან ზოლის საშუალებით.

დომიციანეს სტადიონი იმ დროს კამპუს მარციუსზე მდებარე საზოგადოებრივი შენობების სერიის ჩრდილოეთით მდებარეობდა. მის სამხრეთით იდგა დომიციანეს უფრო მცირე ოდეონი, რომელიც გამოიყენებოდა რეციტალიების, სიმღერებისა და ქადაგებებისთვის. კამპუსის სამხრეთის ბოლოს მდებარეობდა პომპეის თეატრი, რომელიც დომიციანემ აღადგინა იმავე რეკონსტრუქციის პროგრამის ფარგლებში.
გამოყენება
სტადიონს თითქმის მთლიანად იყენებდნენ სპორტული შეჯიბრებებისთვის.  რამდენიმე წლის განმავლობაში, კოლოსეუმის ცეცხლით დაზიანების შემდეგ, 217 წელს, იგი გლადიატორთა შოუებისთვის გამოიყენებოდა.ავგუსტუსების ისტორიის მიხედვით, იმპერატორ ელაგაბალუსის დროს, არკადები გამოიყენებოდა პროსტიტუციისთვის, ხოლო იმპერატორ სევერუს ალექსანდრემ სტადიონის აღდგენა ნაწილობრივ იმ გადასახადების ხარჯზე განახორციელა, რომლებიც მოგვიანებით მიიღო. ქრისტიანული მოწამეთა ლეგენდის თანახმად, წმინდა აგნესი იქ მოწამეობდა იმპერატორ დიოკლეტიანეს მმართველობის დროს, ერთ-ერთ არკადაში.  იმპერიისა და მისი შემდგომი ეპოქების ეკონომიკური და პოლიტიკური კრიზისების გამო, სტადიონს თავისი წინა დანიშნულება დაეკარგა; არკადები ღარიბების საცხოვრებლად იქცა, ხოლო ასპარეზი შეხვედრების ადგილად.  იგი, შესაძლოა, მჭიდროდ ყოფილიყო დასახლებული: „ქალაქის დაცემისა დაბარბაროსთა შემოსევების შემდეგ, სწრაფად მცირდებოდა მოსახლეობა, რომელიც თანდათან ტოვებდა გარშემო მდებარე მთებს და ფეხმოკიდებული იყო კამპუს მარციაში, რომელიც რომის ძირითად ნაწილს წარმოადგენდა მეცხრამეტე საუკუნის ახალი განვითარებამდე.“ სტრუქტურის მნიშვნელოვანი ნაწილები გადარჩა რენესანსის ეპოქამდე, როდესაც ისინი გადამუშავდა და გამოყენებული იქნა სამშენებლო მასალად.

მემკვიდრეობა
ნავონას მოედანი სტადიონის შიდა არენაზე მდებარეობს. შენობების მრავალფეროვნება, რომელიც პიაცას გარს არტყამს, სტადიონის თავდაპირველ ქვედა არკადებს მოიცავს. მათ შორისაა აგონეს სანტ-ანიეზეს ეკლესიის უახლესი რეკონსტრუქცია, რომელიც პირველად მეცხრე საუკუნეში დაარსდა, წმინდა აგნესის მოწამეობრივი სიკვდილის ტრადიციულ ადგილას.