iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სკნელი

სკნელი — უძველესი ქართული მითოლოგიური წარმოდგენით, სამყაროს შემადგენელი ნაწილი, რომელიც ასახავს სამყაროს დაყოფას ვერტიკალურ და ჰორიზონტალურ სივრცეებად. ქართულ ზღაპრულ ეპოსში ასახულ წარმართულ კოსმოგონიაში, სამყარო შედგება რამდენიმე ურთიერთდაკავშირებული შრისგან, რომელთაგან ძირითადია სამი ვერტიკალური დონე: ზესკნელი, შუასკნელი და ქვესკნელი.

ქართულ მითოლოგიაში სამყაროს ვერტიკალური დაყოფა იერარქიულ ხასიათს ატარებს და განსაზღვრავს სხვადასხვა არსებათა სამყოფელს:

ზესკნელი — უზენაესი სამყარო, ღვთისა და ზებუნებრივ არსებათა (ანგელოზების, წმინდა სულების) ადგილსამყოფელი. ხალხური რწმენით, აქ მოიპოვება „მზის პირის ნაბანი“ — მკვდრის მაცოცხლებელი წყალი. ზღაპრული გმირები ზესკნელში სწორედ ამ წყლის მოსაპოვებლად მიდიან. ზესკნელის სიმბოლური განმასახიერებელი ხშირად არის ფრინველი.

შუასკნელი — რეალური სამყარო, ადამიანთა საცხოვრებელი გარემო. მას ასევე უწოდებენ „სამზეოს“. შუასკნელის განმასახიერებლად მიიჩნევა ადამიანი.

ქვესკნელი — დედამიწის შუაგულში მოთავსებული ქვედა ქვეყანა, რომელიც მკვდართა სამეფოდ ითვლება. წარმოდგენილია როგორც უწყლო და უნაყოფო ადგილი, სადაც ადამიანები გაჭირვებით ცხოვრობენ. ქვესკნელს მეფეც ჰყავს, თავისი ვეზირებითა და მსახურებით. ქვესკნელის სიმბოლური განმასახიერებელია გველი.

გარდა ვერტიკალური ღერძისა, ქართული მითოლოგია იცნობს ჰორიზონტალურ სივრცეებსაც. გარესკნელი სამყაროს შემადგენელი ნაწილია, რომელიც აღნიშნავს გარეთა წრეს, გარემოსა და ბუნებას ადამიანის კულტურულ გარემოსთან მიმართებაში. აქ სუფევს მარადიული წყვდიადი. ტრადიციულ წარმოდგენებში ასევე გვხვდება წინასკნელი და უკანასკნელი.

სკნელებს შორის არსებობს მუდმივი კავშირი, რომელსაც განასახიერებს ვერტიკალურად აღმართული ობიექტები (მთა, ხე, ცეცხლი, კიბე ან ხიდი). სკნელებს შორის გადაადგილება ხორციელდება ცოცხალი არსებებით (მითოსური არწივი, ფასკუნჯი, ციყვი) ან ჯადოსნური საგნებით (მფრინავი ხალიჩა ან ფასკუნჯის ფრთა, რომელსაც გმირი ფრინველისგან მადლიერების ნიშნად იღებს საჩუქრად).
ეგედალის მუნიციპალიტეტი

ეგედალის მუნიციპალიტეტი — მუნიციპალიტეტი (დანიურად — ) დანიის აღმოსავლეთ ნაწილში, კუნძულ ზელანდიაზე, დედაქალაქის რეგიონში. მუნიციპალიტეტის ფართობი 125.79 კმ²-ია, მოსახლეობა 45,563 ადამიანს შეადგენს (2025), ხოლო მოსახლეობის სიმჭიდროვე 362.2 ადამიანია კმ²-ზე. მუნიციპალური საბჭო 21 წევრისგან შედგება, რომლებსაც 4 წლის ვადით ირჩევენ.
ფრედენსბორგის მუნიციპალიტეტი

ფრედენსბორგის მუნიციპალიტეტი — მუნიციპალიტეტი (დანიურად — ) დანიის აღმოსავლეთ ნაწილში, კუნძულ ზელანდიაზე, დედაქალაქის რეგიონში. მუნიციპალიტეტის ფართობი 112.13 კმ²-ია, მოსახლეობა 42,186 ადამიანს შეადგენს (2025), ხოლო მოსახლეობის სიმჭიდროვე 376.3 ადამიანია კმ²-ზე. მუნიციპალური საბჭო 27 წევრისგან შედგება, რომლებსაც 4 წლის ვადით ირჩევენ. მუნიციპალიტეტის მერია თომას ლიკე პედერსენი. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მდებარეობს დანიის სამეფო ოჯახის საგაზაფხულო და საშემოდგომო რეზიდენცია ფრედენსბორგის სასახლე.
ფრედერიკსბერგის მუნიციპალიტეტი

ფრედერიკსბერგის მუნიციპალიტეტი — მუნიციპალიტეტი (დანიურად — ) დანიის აღმოსავლეთ ნაწილში, კუნძულ ზელანდიაზე, დედაქალაქის რეგიონში. მუნიციპალიტეტი ანკლავია და კოპენჰაგენის მუნიციპალიტეტითაა შემოსაზღვრული. მუნიციპალიტეტის ფართობი 8.7 კმ²-ია, მოსახლეობა 105,840 ადამიანს შეადგენს (2025), ხოლო მოსახლეობის სიმჭიდროვე 12,000 ადამიანია კმ²-ზე. მუნიციპალური საბჭო 29 წევრისგან შედგება, რომლებსაც 4 წლის ვადით ირჩევენ.
ფრედერიკსუნის მუნიციპალიტეტი

ფრედერიკსუნის მუნიციპალიტეტი — მუნიციპალიტეტი (დანიურად — ) დანიის აღმოსავლეთ ნაწილში, კუნძულ ზელანდიაის ჩრდილოეთ ნაწილში, დედაქალაქის რეგიონში. მუნიციპალიტეტის ფართობი 250.6 კმ²-ია, მოსახლეობა 47,052 ადამიანს შეადგენს (2025), ხოლო მოსახლეობის სიმჭიდროვე 187.7 ადამიანია კმ²-ზე. მუნიციპალური საბჭო 23 წევრისგან შედგება, რომლებსაც 4 წლის ვადით ირჩევენ. 2014 წლის 1-ელი იანვრიდან მუნიციპალიტეტის მერია ჯონ შმიდტ ანდერსენი.
ახირება (1913)

„ახირება“ — 1913 წლის ამერიკული მუნჯი ფილმი, ჯეიმს სირლ დოულის რეჟისორობით. მთავარ როლს ასრულებს მერი პიკფორდი. პროდიუსერები იყვნენ ადოლფ ცუკორი და დანიელ ფრომენი. გადაიღო სტუდიამ, „ “. ფილმი დღეს-დღეობით დაკარგულია.
ისტორია
1880-იან წლებში ამავე სცენარის პიესას ახალგაზრდა მინი მადერნ ფისკე ასრულებდა. ეს ერთ-ერთი პირველი დადგმა იყო, რომელმაც ფისკეს აშშ-ის ყურადღება მიაპყრო. კინოადაპტაცია მერი პიკფორდს საშუალებას აძლევდა, გამოემჟღავნებინა საკუთარი ნიჭი, და გვერდზე გადაედო პოპულარული, სახასიათო როლები.
გადაღების პროცესი
მიუხედავად იმისა, რომ ადოლფ ცუკორმა საკუთარი ჯიბიდან გაიღო თანხა, რომ ფილმი დაეფინანსებინა, დისტრიბუცია გადამღები სტუდიის მიერ განხორციელდა ( ჯერ არ არსებობდა).
როლებში
მერსი ბაქსტერი — მერი პიკფორდი;
ჯეკ ჰენდერსონი — ოუენ მური;
უოლი ჰენდერსონი — ერნესტ ტრუექსი;
ჯიმ ბაქსტერი — ოგდენ კრეინი;
მისტერ ჰენდერსონი — ჯეიმს გორდონი;
ედით ჰენდერსონი — ბუთს ვალი;
ლუიზა ჰაფი (უსახელო როლი);
ჰოვარდ მისიმერი (უსახელო როლი);
ჯონ სტეპლინგი (უსახელო როლი);
ფურესეს მუნიციპალიტეტი

ფურესეს მუნიციპალიტეტი — მუნიციპალიტეტი (დანიურად — ) დანიის აღმოსავლეთ ნაწილში, კუნძულ ზელანდიაზე, დედაქალაქის რეგიონში. მუნიციპალიტეტის ფართობი 56.8 კმ²-ია, მოსახლეობა 42,540 ადამიანს შეადგენს (2025), ხოლო მოსახლეობის სიმჭიდროვე 748.8 ადამიანია კმ²-ზე. მუნიციპალური საბჭო 21 წევრისგან შედგება, რომლებსაც 4 წლის ვადით ირჩევენ.
ახალგაზრდობის იარაღები

„ახალგაზრდობის იარაღები“ — 1913 წლის გერმანული მუნჯი ფილმი, ფრედრიხ მულერის რეჟისორობით. მონაწილეობდნენ გერტრუდა გრაბნერი, კურტ მალერი და ჰანს შტაუფენი.

სცენარის ავტორ რობერტ ვინეს პირველი კინოპროექტი. ვინე მოგვიანებით ერთ-ერთი წამყვანი სცენარისტი გახდა. ზოგი წყაროს მიხედვით, შესაძლოა ის ამ ფილმის თანარეჟისორიც ყოფილიყო. „ახალგაზრდობის იარაღები“ დაკარგულია. მისი შინაარსის ან, თუნდაც, ჟანრის შესახებ, არავითარი ინფორმაცია არ მოგვეპოვება.
როლებში
გერტრუდა გრაბნერი;
კურტ მალერი;
ჰანს შტაუფენი;
კონრად ვინე;
ფლორესი (გვატემალა)

ფლორესი — მუნიციპალიტეტი პეტენის დეპარტამენტში, გვატემალაში. დეპარტამენტის დედაქალაქი. 2022 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 44 706 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობია 4347.5 კმ². ქალაქის ძველი ნაწილი პეტენ-იცის ტბაში მდებარე კუნძულზე მდებარეობს, რომელიც კონტინენტურ ნაწილს მცირე ხიდით უკავშირდება. წინაკოლუმბიურ ხანაში ფლორესის ადგილას მაიას ცივილიზაციის ქალაქი ნოხპეტენი მდებარეობდა.

კლიმატი
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 637

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 637 მიღებულია 1989 წლის 27 ივლისს. რეზოლუციების 530 (1983) და 562 (1985), აგრეთვე გენერალური ასამბლეის მრავალი რეზოლუციის გახსენების შემდეგ, უშიშროების საბჭომ დადებითად შეაფასა ცენტრალურ ამერიკაში მშვიდობისკენ სწრაფვა და აღნიშნა ცენტრალური ამერიკის ქვეყნების პრეზიდენტების მიერ 1988 და 1989 წლებში მიღებული ერთობლივი დეკლარაცია.

რეზოლუცია შემდგომში გამოხატავდა მხარდაჭერას ესკიპულასის სამშვიდობო შეთანხმებისა და ერთობლივი დეკლარაციების მიმართ და მოუწოდებდა პრეზიდენტებს გაეგრძელებინათ ძალისხმევა ცენტრალურ ამერიკაში მტკიცე და ხანგრძლივი მშვიდობის მისაღწევად. ამასთანავე, იგი მიმართავდა იმ ქვეყნებს, რომლებსაც რეგიონთან კავშირები და ინტერესები აქვთ, მხარი დაეჭირათ ამ ძალისხმევისთვის, მათ შორის მოუწოდებდა იმ ქვეყნებსაც, რომლებიც მხარს უჭერენ არარეგულარულ შეიარაღებულ ძალებსა და აჯანყებულ მოძრაობებს რეგიონში, დაუყოვნებლივ შეეწყვიტათ ასეთი დახმარება, ჰუმანიტარული დახმარების გამოკლებით.

საბჭომ ასევე გამოხატა მხარდაჭერა გენერალური მდივნის ძალისხმევის მიმართ და სთხოვა მას, რეგულარულად ეცნობებინა საბჭოსთვის ვითარებაში არსებული განვითარებების შესახებ.
ლა-ლიბერტადი (პეტენი)

ლა-ლიბერტადი — მუნიციპალიტეტი პეტენის დეპარტამენტში, გვატემალაში. 2022 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 86 171 ადამიანს შეადგენს, ხოლო ფართობი 5,272 კმ²-ია. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე უხვი რაოდენობითაა ნავთობის რეზერვები, რომელთა გამოყენებაც საერთაშორისო ნავთობკომპანიებმა 1980-იანი წლებიდან დაიწყეს.

კლიმატი
კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაციით, ლა-ლიბერტადი ტროპიკული მუსონური კლიმატის სარტყელში მდებარეობს.
Schweppes

— უალკოჰოლო სასმელების ბრენდი, რომელიც დაარსდა ჟენევაში 1783 წელს გერმანელი საათის ოსტატისა და მოყვარული მეცნიერის, იოჰან იაკობ შვეპეს მიერ. იგი იწარმოება, ისხმება და ვრცელდება მთელ მსოფლიოში სხვადასხვა საერთაშორისო კონგლომერატის მიერ, ლიცენზიისა და რეგიონის მიხედვით, რომლებიც უალკოჰოლო სასმელებს აწარმოებენ და ყიდიან. იყო ერთ-ერთი ყველაზე ადრეული უალკოჰოლო სასმელი და თავდაპირველად წარმოადგენდა ჩვეულებრივ გაზიან წყალს, რომელიც შეიქმნა 1783 წელს.
ეპიფიზის კისტა

ეპიფიზის კისტა — ეპიფიზის უსიმპტომო და კეთილთვისებიანი (უმეტესად) კისტა. შესაძლოა იყოს თანდაყოლილი ან წარმოიქმნას სქესობრივი მომწიფების ასაკში, როდესაც ეპიფიზი განიცდის ინვოლუციას (უკუგანვითარება). არსებობს მიდრეკილება მდედრობითი სქესის მიმართ (3-ჯერ ხშირია მამრობით სქესთან შედარებით). იშვიათად, როდესაც ეპიფიზის კისტა დიდი ზომისაა, შესაძლოა მოახდინოს ზეწოლა ოთხგორაკზე და გამოიწვიოს პარინოს სინდრომი (თვალების მოძრაობის დარღვევა) ან/და ოკლუზიური ჰიდროცეფალია. როდესაც კისტის შიგნით ვითარდება ჰემორაგია, პათოლოგიურ წარმონაქმნს ეწოდება ეპიფიზის აპოპლექსია. საჭიროების შემთხვევაში, შესაძლებელია კისტის ნეიროქირურგიული ამოკვეთა.
რობერტ გრინი (მწერალი)

რობერტ გრინი (; დ. 14 მაისი, 1959, ლოს-ანჯელესი) — ამერიკელი მწერალი. წიგნების ავტორი სტრატეგიაზე, ძალაუფლებასა და ცდუნებაზე. მას ეკუთვნის შვიდი საერთაშორისო ბესტსელერი, მათ შორის „ძალაუფლების 48 კანონი“, „ცდუნების ხელოვნება“, „ომის 33 სტრატეგია“, „50-ე კანონი“ (რეპერ 50 ცენტთან ერთად), „ოსტატობა“, „ადამიანური ბუნების კანონები“ და „ყოველდღიური კანონები“.

გრინი კლასიკურ მეცნიერებებს სწავლობდა და სხვადასხვა სამსახურში მუშაობდა 1998 წლამდე, სანამ მისი პირველი წიგნი გამოიცემოდა. გრინი ხშირად ეყრდნობა წარსული ისტორიული პირებისა და მოვლენების ანალიზს თავის ნაშრომებში. გრინის ნაშრომებს მოიხსენიებენ სხვადასხვა ცნობილი სახეები, პოლიტიკური ფიგურები და სამოქალაქო უფლებების დამცველები. ის არის ყველაზე ხშირად აკრძალული ავტორი შეერთებული შტატების ციხეებში, სადაც უსაფრთხოების მიზნით კრძალავენ მის წიგნებს.

ბიოგრაფია
ებრაელი მშობლების უმცროსი ვაჟი, გრინი გაიზარდა ლოს-ანჯელესში. დაამთავრა პალისეიდსის საშუალო სკოლა და სწავლობდა კალიფორნიის უნივერსიტეტში, ბერკლში, სანამ ვისკონსინ-მედისონის უნივერსიტეტში დაამთავრებდა კლასიკურ მეცნიერებებში ბაკალავრის ხარისხით. მწერლად გახდომამდე გრინი ვარაუდობს, რომ დაახლოებით 50 სამუშაოზე მუშაობდა, მათ შორის მშენებელ მუშად, მთარგმნელად, ჟურნალის რედაქტორად და ჰოლივუდის კინოსცენარისტად. 1995 წელს გრინი მუშაობდა მწერლად იტალიის ხელოვნებისა და მედიის სკოლაში და შეხვდა წიგნების შემფუთავ იოსტ ელფერსს. ელფერსმა ჰკითხა, ჰქონდა თუ არა იდეა, რომ წიგნი დაეწერა და გრინს ორი წლის განმავლობაში ნაშრომის დაფინანსება შესთავაზა. გრინმა დაწერა სცენარი, რომელიც საბოლოოდ გახდა „ძალაუფლების 48 კანონი“. ეს მისი ცხოვრების გარდამტეხ მომენტად შეიძლება ჩაითვალოს.
რატკეს ჯიბის კისტა

რატკეს ჯიბის კისტა (ასევე ცნობილი, როგორც შუამდებარე ნაწილის კისტა ან რატკეს ნაპრალის კისტა) — თავის ტვინის კეთილთვისებიანი კისტა, რომელიც შემოსაზღვრულია ეპითელური ქსოვილით და შეიცავს რატკეს ჯიბის ემბრიოლოგიურ ნარჩენებს. კისტა უმეტესად არის მცირე ზომის და არ იწვევს კლინიკურ გამოვლინებებს, თუმცა, როდესაც დიდი ზომისაა, შეიძლება გამოხატული იყოს მხედველობის დარღვევები (გამომდინარე ახლომდებარე მხედველობის ჯვარედინზე კომპრესიიდან), ჰიპოფიზის დისფუნქცია და თავის ტკივილი. ის ასევე მოიხსენიება, როგორც "შუამდებარე ნაწილის კისტა", ვინაიდან მდებარეობს ჰიპოფიზის წინა (ადენოჰიპოფიზი) და უკანა (ნეიროჰიპოფიზი) ნაწილებს შორის.
ტარლოვის კისტა

ტარლოვის კისტა (ინგ. . ასევე ცნობილი, როგორც პერინევრალური კისტა) — ზურგის ტვინის უკანა ფესვის კვანძის მფარავი გარსის თავ-ზურგტვინის სითხით სავსე გაფართოება. ტარლოვის კისტა გვხვდება პოპულაციის 4.6%-ში და ჩვეულებრივ, უსიმპტომოდ მიმდინარეობს, თუმცა, ზოგჯერ შეიძლება გამოიხატოს მენჯის ან პერინეალური ტკივილი/დისკომფორტი, სექსუალური დისფუნქცია, ნეიროგენული კლაუდიკაცია (ქვედა კიდურების დროგამოშვებითი ტკივილი). აღსანიშნავია, რომ კისტის კედლები შეიცავს ნერვულ ბოჭკოებს, რითაც განსხვავდება სხვა მენინგეალური კისტებისგან. დიაგნოზის დასასმელად გამოიყენება მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულება.
იურის ჯაჭვი

იურის ჯაჭვი — კრატერების ჯაჭვი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა მამაკაცის რუსული სახელის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1976 წელს).

ჯაჭვის აღწერა
იურის ჯაჭვის სიგრძე 4.52 კმ-ია. იგი გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთიდან — სამხრეთ-აღმოსავლეთის მიმართულებით. იურის ჯაჭვის უკიდურესი სელენოგრაფიული კოორდინატებია: ჩრდილო-დასავლეთი და სამხრეთ-აღმოსავლთი .
დეივის ჯაჭვი

დეივის ჯაჭვი — კრატერების ჯაჭვი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა, ჯაჭვის მახლობლად არებული დეივის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1976 წელს).

ჯაჭვის აღწერა
დეივის ჯაჭვის სიგრძე 52.34 კმ-ია. იგი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან — სამხრეთ-დასავლეთის მიმართულებით. დეივის ჯაჭვის უკიდურესი სელენოგრაფიული კოორდინატებია: ჩრდილო-აღმოსავლეთი და სამხრეთ-დასავლეთი .
კლარენს ოგასტეს ჩანტი

კლარენს ოგასტეს ჩანტი (; დ. 31 მაისი, 1865, ჰაგერმანს კორნერსი, ონტარიო, კანადა — გ. 18 ნოემბერი, 1956, რიჩმონდ ჰილი, ონტარიო, კანადა) — კანადელი ასტრონომი, ფიზიკოსი და მათემატიკოსი.

ბიოგრაფია
კლარენს ოგასტეს ჩანტი დაიბადა 1865 წლის 31 მაისს, ონტარიოში. განათლება მიიღო ტორონტოს უნივერსიტეტსა და ჰარვარდის უნივერსიტეტში და 1891-1935 წლებში ასწავლიდა ტორონტოს უნივერსიტეტში. 1892 წლიდან კანადის სამეფო ასტრონომიული საზოგადოების წევრი იყო, ხოლო 1904-1907 წლებში — პრეზიდენტი.

მან მონაწილეობა მიიღო მზის სრული დაბნელების დასაკვირვებლად ხუთ ექსპედიციაში, რომელთაგან ყველაზე მნიშვნელოვანი 1922 წელს ავსტრალიის ექსპედიცია იყო, სადაც მან შეისწავლა სინათლის სხივების გადახრა მზის გრავიტაციულ ველში, ფარდობითობის თეორიის შესაბამისად. როგორც ფიზიკოსმა, მან აღმოაჩინა კანის ეფექტი ელექტრულ ოსცილატორებში.

მისი ძალისხმევისა და მეწარმე დევიდ დანლაპის ოჯახის ფინანსური მხარდაჭერით, 1935 წელს ტორონტოს უნივერსიტეტში გაიხსნა დევიდ დანლაპის ობსერვატორია, რომელშიც განთავსებული იყო 74 დიუმიანი ტელესკოპი, რომელიც დღემდე საუკეთესოა კანადაში.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად,
მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ჩანტი;
მთავარი სარტყლის ერთ-ერთ ასტეროიდს დაარქვეს (3315) ჩანტი.
განკითხვის დღის საათი

„განკითხვის დღის საათი“ — ჩიკაგოს უნივერსიტეტის „ატომური მეცნიერების ბიულეტენის“ პროექტი, რომლის ათვლაც 1947 წელს პირველი ამერიკული ატომური ბომბის შემქმნელებმა დაიწყეს.

პროექტის პერიოდული გამოცემის გარეკანზე პერიოდულად გამოსახულია საათი, რომლის საათისა და წუთის ისრებიც შუაღამემდე რამდენიმე წუთით/წამით ადრე მიუთითებს. შუაღამემდე დარჩენილი დრო საერთაშორისო ვითარების დაძაბულობას და ბირთვული იარაღის განვითარების პროგრესს განასახიერებს. თავად შუაღამე ბირთვული კატასტროფის მომენტს განასახიერებს.

საათის ისრების შეცვლის გადაწყვეტილებას ჟურნალის დირექტორთა საბჭო იღებს მოწვეული ექსპერტების დახმარებით, მათ შორის 18 ნობელის პრემიის ლაურეატის დახმარებით.

2020 წლამდე საათი წუთებში ითვლებოდა. 2017 წელს საათი პირველად წუთის მეასედზე დაარეგულირეს. 2020 წლიდან შუაღამემდე უკუთვლა წამის ისრის გამოყენებით ხორციელდება.

2026 წლის 27 იანვარს, საათმა კიდევ გადაიწია და მხოლოდ 85 წამი დარჩა — უმოკლესი მანძილი „განკითხვის დღის საათის“ ისტორიაში.

ისტორია
პროექტის 78-წლიანი ისტორიის განმავლობაში, საათის ისრებმა პოზიცია 27-ჯერ შეიცვალა, მათ შორის 1947 წელს თავდაპირველად დაყენებული შვიდი წუთი. კუბის სარაკეტო კრიზისის (1962) დროს მსოფლიო ბირთვული ომისგან ორი ნაბიჯით იყო დაშორებული. თუმცა, კრიზისის სწრაფად (38 დღეში) მოგვარების გამო, საათს რეაგირების დრო არ ჰქონდა და მისი ჩვენებები უცვლელი დარჩა. 1960-1963 წლებში საათი შვიდ წუთს აჩვენებდა (1963 წელს ეს დრო თორმეტ წუთამდე გაიზარდა).
კოლოიდური კისტა

კოლოიდური კისტა — თავის ტვინის მესამე პარკუჭში მდებარე თანდაყოლილი, კეთილთვისებიანი კისტა. ჩვეულებრივ, კლინიკური გამოვლინებები არ გვხვდება - იშვიათად ვითარდება ოკლუზიური ჰიდროცეფალია და თავის ტკივილი მონროს არხის დახშობის გამო. კისტა წარმოიქმნება პრიმიტიული ნეიროეპითელიუმის (პარაფიზის) არასწორი ფოლდინგის შედეგად და შეიცავს მუცინს, სისხლის ნარჩენებს (ჰემოსიდერინი), ქოლესტერინს, იონებს, ხოლო გარედან დაფარულია ცილინდრული ეპითელიუმის ერთი შრით, რომელიც წარმოქმნის მუცინს. დიაგნოზის დასმა ხდება კომპიუტერული ტომოგრაფიისა და მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულების საფუძველზე. მძიმე კლინიკური გამოვლინებების შემთხვევაში შეიძლება კისტის ნეიროქირურგიული რეზექცია ენდოსკოპიური ან ღია ქირურგიული მეთოდით.
შიზენცეფალია

შიზენცეფალია — ნერვული სისტემის თანდაყოლილი ანომალია, რა დროსაც აღინიშნება რუხი ნივთიერებით ამოფენილი ნაპრალი თავის ტვინში. გამომწვევი მიზეზი შეიძლება იყოს როგორც ნეირონული მიგრაციის დარღვევა ემბრიონული განვითარების პერიოდში, ისე თავის ტვინის ინსულტი მუცლადყოფნისას. არსებობს შიზენცეფალიის ღია (ინგ. -) და დახურული (ინგ. -) ტიპები, რომელთაგან ღია უფრო ხშირია და ამ დროს ნაპრალი ვრცელდება პარკუჭიდან ქერქამდე (შესაბამისად, ეპენდიმალური უჯრედებიდან თავის ტვინის რბილ გარსამდე). დახურული ტიპის დროს ნაპრალის სიგრძე ნაკლებია და ქერქიდან იწყება, თუმცა, არ აღწევს პარკუჭამდე. გარდა ამისა, აღსანიშნავია, რომ ცალმხრივი შიზენცეფალია უმეტესად არის დახურული ტიპის, ხოლო ორმხრივი - ღია. რუხი ნივთიერება, რომელიც ამოფენს ნაპრალს, უმეტესად არის ანომალური და ხასიათდება პოლიმიკროგირიით.
ჰოლოპროზენცეფალია

ჰოლოპროზენცეფალია (ინგ. - ) — ნერვული სისტემის თანდაყოლილი ანომალია, გამოწვეული თავის ტვინის ორ ნახევარსფეროდ არასრული გაყოფით. გამოიყოფა 3 ტიპი: აწილოვანი (ალობარული), ნახევარწილოვანი (სემილობარული) და წილოვანი (ლობარული), შესაბამისად, სიმძიმის კლებით. კლინიკური გამოვლინებები მოიცავს სახის შუამდებარე ნაწილის ანომალიებს: პრობოსკი (ხორთუმი - ანომალიური წარმონაქმნი ცხვირის მიდამოში), ციკლოპია (ერთი თვალბუდე ერთი თვალით სახის შუა ნაწილში), გაპობილი სასა/ტუჩი, ოკულარული ჰიპოტელორიზმი (თვალებს შორის მანძილის შემცირება). გარდა ამისა, აღინიშნება გენიტალური დეფექტები, პოლიდაქტილია, ხერხემლის პათოლოგიები, დიდი ზომის არტერიების ტრანსპოზიცია. წილოვანი ჰოლოპროზენცეფალიის დროს აღინიშნება ჰემისფეროთაშორისი ნაპრალი და თალამუსები ერთმანეთისგან განცალკევებულია, ნახევარწილოვანის დროს კი თალამუსები შერწყმულია. აწილოვანი ფორმა ხასიათდება ყველაზე მაღალი სიხშირითა და მძიმე მიმდინარეობით და ამ დროს ჰემისფეროების განცალკევების სრული დარღვევის გამო თავის ტვინის შუამდებარე სტრუქტურები განიცდის უკუგანვითარებას.
კოლპოცეფალია

კოლპოცეფალია — თავის ტვინის სტრუქტურული პათოლოგია, გამოწვეული გვერდითი პარკუჭების კეფის რქის ანომალიური, არაპროპორციული გაფართოებით. გამომწვევი მიზეზი შეიძლება იყოს თეთრი ნივთიერების განუვითარებლობა, ჰიდროცეფალია ან ნეირონული მიგრაციის დარღვევა. კლინიკური გამოვლინებები მოიცავს მოძრაობის დარღვევებს, გონებრივ ჩამორჩენას, მხედველობის პათოლოგიებსა და გულყრას. კოლპოცეფალიის დიაგნოზის დასასმელად საჭიროა, რომ ფარდობა გვერდითი პარკუჭის კეფისა და შუბლის რქების სიგანეებს შორის (/, ანუ კეფის რქის სიგანე/შუბლის რქის სიგანე) იყოს 3-ის ტოლი ან მეტი.
ლას-კრუსესი (გვატემალა)

ლას-კრუსესი — მუნიციპალიტეტი პეტენის დეპარტამენტში, გვატემალაში. 2022 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 39 188 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტი 2011 წელს გამოეყო ლა-ლიბერტადს. მუნიციპალიტეტის ჩრდილოეთითა და აღმოსავლეთით ლა-ლიბერტადი მდებარეობს, დასავლეთით ― ოკოსინგო (მექსიკა), სამხრეთით კი ― საიასჩე.
რომბენცეფალოსინაფსი

რომბენცეფალოსინაფსი — თავის ტვინის თანდაყოლილი სტრუქტურული ანომალია, რა დროსაც აღინიშნება ნათხემის შუა ნაწილის - ჭიის - არარსებობა, რის გამოც მისი ჰემისფეროები პირდაპირ ერთმანეთს უერთდება. რომბენცეფალოსინაფსის გამომწვევ მიზეზად მიიჩნევა ინფარქტი გესტაციის 28-44 დღეებს შორის. კლინიკური გამოვლინებები მოიცავს ატაქსიას, თვალის მოძრაობის დარღვევებს, მოტორულ პათოლოგიებს. დაავადება უმეტესად ლეტალურია ბავშვობის ან ახალგაზრდობის ასაკში. დიაგნოზის დასმა ხდება მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულების საფუძველზე, სადაც აღინიშნება "იხვი დონალდის ნიშანი".
მელჩორ-დე-მენკოსი

მელჩორ-დე-მენკოსი — მუნიციპალიტეტი პეტენის დეპარტამენტში, გვატემალაში, ბელიზის საზღვართან. 2022 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 30 682 ადამიანს შეადგენს. ფართობია 2,098 კმ². დაარსდა 1962 წელს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მდებარეობს მაიას ცივილიზაციის არქეოლოგიური ძეგლი ლა-ბლანკა.

კლიმატი
ჰემიმეგალენცეფალია

ჰემიმეგალენცეფალია (ინგ. - . ასევე ცნობილი, როგორც უნილატერალური მეგალენცეფალია) — თავის ტვინის თანდაყოლილი ანომალია, რა დროსაც ერთი ნახევარსფეროს ყველა სტრუქტურა განიცდის ზომაში პათოლოგიურ ზრდას მეორე ნახევარსფეროსთან შედარებით. გამომწვევი მიზეზი შეიძლება იყოს ნერვული უჯრედების როგორც პროლიფერაციის გაზრდა, ისე - აპოპტოზის შემცირება. კლინიკური გამოვლინებები მოიცავს გულყრას, განვითარების შეფერხებას, ჰემიპარეზს, მხედველობის დარღვევებს, მაკროცეფალიას. გულყრა უმეტესად მედიკამენტებს არ ემორჩილება, რის გამოც ხშირად ტარდება ჰემისფერექტომია (პათოლოგიური ნახევარსფეროს ამოკვეთა ან კავშირების გაწყვეტა ჯანმრთელ ნახევარსფეროსთან).
პოპტუნი

პოპტუნი — მუნიციპალიტეტი პეტენის დეპარტამენტში, გვატემალაში. 2022 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 69,437 ადამიანს შეადგენს, ხოლო ფართობი 1,766 კმ²-ია. მუნიციპალიტეტის მერია ხოსე ობდულიო პინტო ვიდესი.

გეოგრაფია
პოპტუნი ქალაქ გვატემალიდან 385 კმ-ის დაშორებით მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ჩრდილოეთით დოლორესის მუნიციპალიტეტი მდებარეობს, სამხრეთით ― სან-ლუისი, აღმოსავლეთით ― ბელიზი, დასავლეთით კი ― საიასჩე.
ჰიდრანენცეფალია

ჰიდრანენცეფალია — თავის ტვინის ჰემისფეროების ქსოვილის სიკვდილი და მისი ჩანაცვლება თავ-ზურგტვინის სითხითა და ქერქის/თეთრი ნივთიერების ნარჩენებით სავსე პარკით. გამომწვევი მიზეზი შეიძლება იყოს მუცლადყოფნის პერიოდის ინფარქტი, ჰიპოქსიურ-იშემიური დაზიანებები, ინფექცია. ჰიდრანენცეფალიის მსუბუქი ფორმაა პორენცეფალია, რა დროსაც თავის ტვინის მცირე ნაწილის ჩანაცვლება ხდება კისტური წარმონაქმნით. რადიოლოგიურ კვლევებზე (კომპიუტერული ტომოგრაფია, მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულება) აღინიშნება ლიქვორითა და ქერქის/თეთრი ნივთიერებების ნარჩენებით სავსე პარკი, თუმცა, შენარჩუნებულია ისეთი სტრუქტურები, როგორიცაა თალამუსი, სისხლძარღვოვანი წნული, ბაზალური განგლია, ტვინის ღერო, მენინგეალური გარსი.
ლიზენცეფალია

ლიზენცეფალია — ნერვული სისტემის თანდაყოლილი პათოლოგია, რა დროსაც აღინიშნება თავის ტვინის ანომალიურად გლუვი ზედაპირი. დაავადების განვითარების მექანიზმია ნეირონული მიგრაციის დარღვევა, რისი გამომწვევი მიზეზი შეიძლება იყოს მუცლადყოფნის პერიოდის ინფექცია (ვირუსული), ინფარქტი ან სისხლის მიწოდების დარღვევა. გარდა ამისა, აღმოჩენილია და მე-17 ქრომოსომის გენები, რომელთა მუტაცია ასოცირებულია ლიზენცეფალიასთან. კლინიკური გამოვლინებები მოიცავს განვითარების დარღვევებს, ჰიპოტონიას, გულყრას, დისფაგიას (ყლაპვის გაძნელება). არსებობს ლიზენცეფალიის 2 ტიპი , რომელთაგან ტიპი ხასიათდება უფრო მძიმე კლინიკური გამოვლინებებით.
ჰიპოლიმნიონი

}ძველი ბერძნული სიტყვიდან , რომანიზებული: , სიტყვასიტყვით „ტბა“. ეს არის ფენა, რომელიც თერმოკლინის ქვემოთ მდებარეობს.

როგორც წესი, ჰიპოლიმნიონი ზაფხულში ტბის ყველაზე ცივი ფენაა, ხოლო ზამთარში ყველაზე თბილი. ღრმა, ზომიერ ტბებში ჰიპოლიმნიონის ყველაზე ქვედა წყლების ტემპერატურა, როგორც წესი, მთელი წლის განმავლობაში 4°-ს უახლოვდება. ჰიპოლიმნიონი შეიძლება გაცილებით თბილი იყოს უფრო თბილ განედებზე მდებარე ტბებში. სიღრმეში ყოფნის გამო, ზაფხულში ის იზოლირებულია ზედაპირული ქარის შერევისგან,და, როგორც წესი, ფოტოსინთეზისთვის არასაკმარის გამოსხივებას (სინათლეს) იღებს.

ჟანგბადის დინამიკა
ჰიპოლიმნიონის ღრმა ნაწილებს ხშირად უფრო დაბალი ჟანგბადის კონცენტრაცია აქვთ, ვიდრე ზედაპირულ წყლებს (ანუ ეპილიმნიონს). მიუხედავად იმისა, რომ ჟანგბადს, როგორც წესი, შეუძლია ზედაპირულ წყლებსა და ატმოსფეროს შორის გაცვლა (ანუ ყინულის საფარის არარსებობის შემთხვევაში), ფსკერის წყლები შედარებით იზოლირებულია ატმოსფერული ჟანგბადის შევსებისგან. კერძოდ, თერმული სტრატიფიკაციის პერიოდებში, ეპილიმნიონსა და ჰიპოლიმნიონს შორის გაზის გაცვლა შეზღუდულია ამ ორ ფენას შორის სიმკვრივის სხვაობით. შესაბამისად, წყლის სვეტსა და ნალექებში ორგანული ნივთიერების დაშლამ შეიძლება გამოიწვიოს ჟანგბადის კონცენტრაციის შემცირება ჰიპოქსიის (დაბალი ჟანგბადი) ან ანოქსიის (ჟანგბადის არარსებობა) წერტილამდე. დიმიქტურ, ევტროფულ ტბებში, ჰიპოლიმნიონი ხშირად ანოქსიურია სტრატიფიცირებული პერიოდის უმეტესი ნაწილის განმავლობაში. თუმცა, ჰიპოლიმნიონის ჟანგბადის კონცენტრაციები აღდგება შემოდგომაზე და ზამთრის დასაწყისში ბევრ ზომიერ ტბაში, რადგან ტბის ბრუნვა საშუალებას იძლევა შეერიოს ჟანგბადის ზედაპირული წყლები და ანოქსიური ფსკერის წყლები.

აღსანიშნავია, რომ ზომიერი კლიმატის ტბებში ანოქსიურ პირობებს შეუძლია შექმნას დადებითი უკუკავშირი, რის შედეგადაც მოცემული წლის განმავლობაში ანოქსია იწვევს ანოქსიის სულ უფრო მწვავე და ხშირ შემთხვევებს მომავალ წლებში. ანოქსიამ შეიძლება გამოიწვიოს ნალექიდან საკვები ნივთიერებების გამოყოფა, რაც ხელს უწყობს ფიტოპლანქტონის ზრდის გაძლიერებას. ფიტოპლანქტონის ზრდის გაძლიერება შემდგომში ზრდის დაშლას, რაც იწვევს ჰიპოლიმნეზური ჟანგბადის შემცირებას. ამ დადებითი უკუკავშირის ეფექტს ეწოდება ანოქსია, რომელიც ანოქსიის უკუკავშირს იწვევს.

ჰიპოლიმნიური აერაცია
ევტროფულ ტბებში, სადაც ჰიპოლიმნიონი ანოქსიურია, ჰიპოლიმნიონში ჟანგბადის დასამატებლად შეიძლება გამოყენებულ იქნას ჰიპოლიმნიური აერაცია.სისტემაში ჟანგბადის დამატება აერაციის გზით შეიძლება ძვირი დაჯდეს, რადგან ეს მოითხოვს ენერგიის მნიშვნელოვან რაოდენობას.
სან-ანდრესი (გვატემალა)

სან-ანდრესი — მუნიციპალიტეტი პეტენის დეპარტამენტში, გვატემალაში. მდებარეობს პეტენ-იცის ტბის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროზე. 2022 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 35 465 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობია 8,874 კმ². შეიქმნა 1962 წელს. 1990-იან წლებში მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის 93%-ზე მეტი ცენტრალურმა მთავრობამ დაცულ ნაკრძალად გამოაცხადა.

კლიმატი