iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
რიო-კოკო

რიო კოკო, რომლის უწინდელი სახელი იყო რიო საგოვია, არის მდინარე სამხრეთ ჰონდურასსა და ჩრდილოეთ ნიკარაგუაში. მოსკიტო ინდიელებისთვის, რომლებიც სახლობენ მდინარის გასწვრივ, რიო კოკოს უწოდებენ უანკი ან უანკების მდინარეს. მდინარე სათავეს იღებს სან მარკოს დე კოლონის მთებში, ჰონდურასში და 750 კმ-ის სიგრძის კალაპოტის გავლის შემდეგ ჩაედინება კარიბის ზღვაში. მდინარის შუა და ქვემო წელი ემთხვევა ნიკარაგუისა და ჰინდურასის სახელმწიფო საზღვარს.

2007 წლის 7 სექტემბერს რიო კოკო 11 მტრით გადმოვიდა კალაპოტიდან. ორი დღის შემდეგ ქარიშხალმა ფელიქის გამო მდინარის ხეობაში მეწყერი ჩამოწვა.
რიო-გრანდე-დე-მატაგალპა

რიო-გრანდე-დე-მატაგალპა — მდინარე ნიკარაგუაში. იგი სათავეს იღებს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში, მატაგალპას მახლობლად და 450 კილომეტრის სიგრძის კალაპოტის გავლის შემდეგ ერთვის კარიბის ზღვას, სამხრეთ ატლანტიკის ავტონომიური რეგიონის ჩრდილოეთ მხარეს. რიო-გრანდე-დე-მატაგალპა ნიკარაგუის სიგრძით მეორე მდინარეა. სახელწოდება დაერქვა ქალაქისა და დეპარტამენტის ლა-კრუს-დელ-რიო-გრანდეს გამო.
ნიკარაგუის მდინარეები

ნიკარაგუის მდინარეების უმეტესობა მოედინება კარიბის ზღვის სანაპიროსთან და მოეკუთვნებიან კარიბის ზღვის აუზს. რიო სან ხუანი არის ნიკარაგუის ერთ-ერთი უმთავრესი და მნიშვნელოვანი მდინარე. იგი ჩაედინება კარიბის ზღვაში და ნიკარაგუის ტბას აკავშირებს კარიბის ზღვასთან. ნიკარაგუის ტერიტორიაზე უნდა გაკეთებულიყო სამდინარო გზა, რომელიც ცნობილია ნიკარაგუის არხის სახელით, რომელსაც უნდა დაეკავშირებინა ატლანტისა და წყნარი ოკეანეები. 2007 წლიდან აღნიშნული პროექტის განხორციელებაზე ფიქრი კვლავ დღის მთავარი თემაა.

რიო გრანდე და მისი შენაკადები არის ყველაზე დიდი სამდინარო სისტემა ნიკარაგუაში. რიო ესკონდადო კი კარიბისა და წყნარი ოკეანის სანაპიროების ძირითადი დამაკავშირებელი სამდინარო გზაა, რიო კოკო კი საზღვრავს ნიკარაგუასა და ჰონდურასს და არის ცენტრალური ამერიკის უდიდესი მდინარე. სხვა მთავარ მდინარეთა შორის აღსანიშნავია მდინარე ტიპიტაპა ნიკარაგუისა და მანაგუის ტბების დაამაკავშირებელი.

ნიკარაგუის მდინარეების სია
რიო ამაკა
რიო ბომბანა
რიო ბოკაი
რიო კოკო
რიო ესკონდიდო
რიო გრანდე დე მატაგალპა
რიო სან ხუანი
რიო კუკულაია
რიო კურინუასი
რიო მიკო
რიო პაპატურო
რიო პრინსაპოლკა
რიო სიქუია
რიო ტიპიტაპა
რიო ტუმა
რიო უაუა
მრავალძალი (ონის მუნიციპალიტეტი)

მრავალძალი (ყოფ. მთისკალთა) — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი. მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 1840 მეტრზე, ქალაქ ონიდან დაშორებულია 30 კილომეტრით. წყაროებში პირველად მოხსენიებულია საუკუნეში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 7 ადამიანი.
ლაგვანთა

ლაგვანთა — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ონის მუნიციპალიტეტში, საკაოს თემში, მდებარეობს მდინარე საკაურის (რიონის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1120 მეტრზე, ქალაქ ონიდან დაშორებულია 4 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 72 ადამიანი.
გრანადის კუნძულები

გრანადის კუნძულები, მდებარეობს ნიკარაგუის ტბაში ქალაქ გრანადიდან სამხრეთ აღმოსავლეთით, ნიკარაგუაში. ისინი ასესეს ნახევარკუნძულთან არიან თავმოყრილი. 365 კუნძულისგან შემდგარი არქიპელაგი ვულკანური წარმოშობისაა. ისინი მაშინ გაჩნდნენ ტბაში, როდესაც ამოიფრქვა ვულკანი მომბაჩო 20 000 წლის წინ. კუნძულების უმეტესობა დაფარულია საუცხოო მცენარეული საფარით და მდიდარია ჩიტების სახეობებით.

მათი უმეტესობა დასახლებულია. ზოგიერთი მათგანი კერძო საკუთრებაშია. ძირითადად ეკუთვნის სანატორიუმებისა და სასტუმროების მფლობელებს. კუნძულებზე არის სასტუმროები და მაღაზიები ტურისტებისთვის და ეწყობა სანაოსნო ტურები ტბის გარშემო.

ციხე კუნძულებზე
ერთ-ერთ კუნძულზე მდებარეობს სან პაბლოს ციხე. იგი აშენდა საუკუნეში ქალაქ გრანადის მეკობრეთა თავდასხმებისგან დასაცავად. თავდაცვითი ნაგებობა მრავალი ბრძოლისა და შეტაკების მოწმე გამხდარა, რომლებიც კოლონიურ ეპოქაშიც გრძელდებოდა.
ბრილიანტის რიფები

ბრილიანტის რიფები — 18 რიფის ერთობლიობა, რომელიც მდებარეობს ბრილიანტის ლაგუნიდან 35 კმ-ის მოშორებით, კარიბის ზღვაში, ნიკარაგუის ტერიტორიულ წყლებში. იგი არის ჩრდილოეთ ატლანტიკის ავტონომიური რეგიონის შემადგენლობაში. ბრილიანტის რიფები დაფარულია მცენარეული საფარითა და თეთრი ქვიშებით. ისინი არის ზღვის კუების საბუდარი.
მიეშკო I

მიეშკო , მეჩისლავ (, დ. დაახლ. 935 — გ. 25 მაისი 992, პოზნანი, პოლონეთი) — პოლონეთის ისტორიულად დადასტურებული პირველი მთავარი (960-992), პიასტების დინასტიის წარმომადგენელი. ნახევრადლეგენდარული თავადის ზემომისლის შვილი. დედის სახელი უცნობია. მის დროს დაიწყო პოლონეთის სამეფოს ჩამოყალიბება. ებრძოდა ლუტიჩებს პომორიესათვის, ბოჰემიას — სილეზიისა და მცირე პოლონეთისათვის. ბოჰემიის მთავარ ბოლესლავთან ერთად ცდილობდა საღვთო რომის იმპერიის დასუსტებას. 966 წელს შემოიღო ქრისტიანობა. 968 წელს დააარსა პირველი პოლონური საეპისკოპოსო ქალაქ პოზნანში.

ქორწინება და შვილები
965 წელს ბოჰემიის თავად ბოლესლავ -ის ქალიშვილ დუბრავკასთან ქორწინების შედეგად:
ბოლესლავ მამაცი, პოლონეთის თავადი (993—1024) და მეფე (1024—1025).
სვიატოსლავა (გ. დაახლ. 1014 .), შვედეთის მეფე ერიკ -ის ცოლი, მოგვიანებით — დანიის მეფე სვენ -ის ცოლი.
979 წელს ჩრდილოეთის მარკის მარკგრაფის ქალიშვილ ოდასთან ქორწინების შედეგად:
მეშკო (გ. 992 წლის შემდეგ)
სვიატოპოლკი (გ. 992 წლის შემდეგ)
ლამბერტი (გ. 992 წლის შემდეგ)
მამაო ჩვენო

მამაო ჩვენო, მამაო ჩუენო (, ან , ) — მთავარი ლოცვა ქრისტიანულ რელიგიაში, სახარების თანახმად, „მამაო ჩვენო“ თვით იესომ მისცა საკუთარ მოწაფეებს, მათივე თხოვნით. ლოცვის ტექსტი მოცემულია მათესა (6:9—13) და ლუკას (11:2—4) სახარებებში.

ლოცვის ტექსტები
ტექსტი ბერძნულად
ტექსტი ლათინურად
ტექსტი არამეულად
ქართული ტექსტი
გალერეა
რამის რიფი

რამის რიფი — კუნძული ბლუეფილდსის ლაგუნაში ნიკარაგუის აღმოსავლეთ სანაპიროზე. მე-17-18 საუკუნეებში ყველაზე ძლევამოსილმა მოსკიტომ რამის რიფი გადასცა რამას ხალხს ნიშნად მათი ერთობლივი წინააღმდეგობისა ტერაბა ინდიელებისადმი.

როდესაც, მორავიული სამისიონერო დამკვიდრდა კუნძულზე 1857 წელს. რამას ხალხმა დაიწყეს ინგლისურ ანბანზე შედგენილი კრეოლური ენის გამოყენება, ნაცვლად მათი მშობლიური რამული ენისა.
ვიტორია-გასტეისი

ვიტორია-გასტეისი — ქალაქი ჩრდილოეთ ესპანეთში. ბასკეთის ავტონომიური რეგიონისა და ალავის პროვინციის დედაქალაქი. სიდიდით მეორე ქალაქი ბასკეთში ბილბაოს შემდეგ. თანამედროვე ესპანეთში იგი ცნობილია ესპანური და ბასკური "კომბინირებული" სახელწოდებით -.

დაძმობილებული ქალაქები
ანაჰეიმი, (აშშ)
ანგულემე, (საფრანგეთი)
კოგო, (ეკვატორული გვინეა)
დაირა, (დასავლეთი საჰარა)
ქუთაისი, (საქართველო)
ვიქტორია, (აშშ)
ვიტორია, (ბრაზილია)
ოვიედო

ოვიედო (, , ) — ქალაქი ესპანეთში. ასტურიის ავტონომიური რეგიონისა და ოვიედო რაიონის დედაქალაქი. დაარსდა 761 წელს და წარმოადგენდა ასტურიის სამეფოსა და რეკონკისტის ცენტრს.

„ფორმულა 1“-ის ორგზის ჩემპიონის ფერნანდო ალონსოს სამშობლო.

მოსახლეობა
დაძმობილებული ქალაქები
ვალპარაისო , 1976
ბოხუმი , 1979
ბუენოს-აირესი , 1983
ვერაკრუსი , 1983
კლერმონ-ფერანი , 1988
ტამპა , 1991
სანტიაგო დე კომპოსტელა , 1993
სანტა-კლარა , 1995
ჯერსი-სიტი , 1998
სამორა , 2001
ტორევიეხა , 2004
ვალენსია-დე-დონ-ხუანი , 2006
ხანჩჯოუ 2006
ოვიედო , 2006
ვიზეუ , 2007
სოლენტინამეს კუნძულები

სოლენტინამეს კუნძულები — არქიპელაგი ნიკარაგუის ტბის სამხრეთ ნაწილში, ნიკარაგუაში, რიო სან ხუანის დეპარტამენტში. ის შედგება ოთხი დიდი კუნძულისაგან, რომელნიც თითოეული რამდენიმე კილომეტრისაა, და 32 პატარა კუნძულისაგან. დიდი კუნძულების სახელებია (დასავლეთიდან სამხრეთის მიმართულებით): მანკარონსიტო, მანკარონი, სან ფერნანდო და ლა ვენადა. რაც შეეხება პატარა კუნძულებს მათ კლდოვანი კონცხები აქვთ, სადაც თავს აფარებენ წყლის ფრინველები. კუნძულები ვულკანური წარმოშობისაა. ყველაზე მაღალი წერტილი კუნძულებზე მდებარეობს კუნძულ მანკარონზე ზღვის დონიდან 257 მეტრ სიმაღლეზე. სოლენტინამეს კუნძულები არის ეროვნული ძეგლი. ისინი ნიკარაგუის დაცულ ტერიტორიებში არის გაერთიანებული.

სახელწოდება
საკამათოა თავად კუნძულის სახელწოდების წარმომავლობა. ერთი მოსაზრებით სახელი მომდინარეობს ნაუატის სიტყვიდან, რაც უნდა ნიშნავდეს "მწყერების საბუდარი". მეორე მოსაზრებით, გასაღები არის ნაუატის სიტყვა , რაც ნიშნავდა "უამრავი სტუმრის ადგილი".

აღწერა
არქიპელაგი ტროპიკული ბუნებითაა დაფარული. აქ ხარობს ტროპიკული ხეები, კლიმატი გარდამავალია სველიდან მშრალისკენ. არქიპელაგი არის საბინადრო არაერთი ფერადი ჩიტისა, მათ შორისაა თუთიყუშისნაირნი და ტუკანისებრნი. საერთო ჯამში კი მათი რიცხვი 76 აღწევს. კუნძულის წყლები მდიდარია თევზით. ლა ვენადას კუნძული ცნობილია თავისი ირმებით, რომლებსაც უწოდებენ (ესპანურად-ირემი). ნალექების წლიური რაოდენობა კუნძულებზე აღწევს 1400-დან 1800 მმ-ს. ნალექები ძირითადად მაისიდან დეკემბრამდე მოდის. საშუალო ტემპერატურა არის 26 °.

კუნძულების მშვიდი და მრავადფერადი გარემო თავის ნაპირებთან იზიდავს მხატვრებსა და ხელოვანებს. არქიპელაგის მოსახლეობა 1000 კაცს აღწევს, ხოლო მისი ფართობი 38 კმ²-ს შეადგენს. ფუფუნების თანამედროვე საგნები, როგორიცაა ელექტრობა და მილსადენი, იშვიათობაა კუნძულზე.

მანკარონი არქიპელაგის ყველაზე დიდი კუნძულია. ეს ის ადგილია, სადაც აღმოჩნდა მღვდლისა და პოეტის ერნესტო კარდენალის ისტორიული მრევლი. მამა კარდენალი კუნძულზე 1966 წელს ჩავიდა. 1970-იან წლებში დააარსა ხელოვანთა თემი, რომელიც დღემდე არსებობს. საზოგადოება განვითარდა თავისი პრიმიტივიზმით, რომელიც დაფუძნებული იყო ადგილობრივ ხალხურ ფორმებზე.

იქვე არის გალერეა, სადაც მხატვრები და ოსტატები გამოფენენ თავიანთ ნაშრომებს: ნახატებს, მოძრავ ქანდაკებებს, ამოკვეთილს ადგილობრივ მცენარე ბალსაზე.

გარდა ამისა, სოლენტინამეს კუნძულები არის ობიექტი ეკოტურიზმისა. თუმცა ისინი ჯერ კიდივ არ არის დაფასებული რიგიანად. კუნძულებზე მხოლოდ სამი სასტუმროა და ორი მათგანი ახალი გახსნილი. იქვე არის მნიშვნელოვანი არქეოლოგიური ძეგლები (სან ფერნანდოს ნახატები), ლოს გუატუსოს თავშესაფარი, 400 კმ²-ის ფართობის მდინარის გასწვრივ არსებული ჭაობი. არქიპელაგი არის რეპტილიებისა და მაიმუნების სახლი.

კუნძულების სამეურნეო საქმიანობის პროდუქტი არის ავოკადო, ბამბა, ჯუნჯუთი, სიმინდი, ყავა და კაკაო.
ომეტეპე

ომეტეპე — ვულკანური წარმოშობის კუნძული ნიკარაგუის ტბაში, ნიკარაგუაში.მდინარე რიო-სან-ხუანით ნიკარაგუის ტბა უკავშირდება კარიბის ზღვას. ტბის ნაპირებთან გაშენებულია ქალაქი გრანადა და წყნარ ოკეანესთან იმდენად ახლოსაა, რომ მისი სანაპიროებიდან ჩანს კუნძულ ომეტეპეს (ნიკარაგუის ტბის კუნძული) ვულკანური მთები. მისი სახელწოდება მომდინარეობს ნაუატური სიტყვიდან -ორი, -მთა, ორი მთა. ორი ვულკანი კონსეფსიონი და მადერასი შეერთებულია ვიწრო გეოგრაფიული ყელით.

მისი ფართობი შეადგენს 276 კმ²-ს და ყველაზე დიდი კუნძულია ნიკარაგუის ტბაში. სიგრძით 31 კმ-ისაა, სიგანით 5-10 კმ-დე. კუნძული დასახლებულია 35 000 მაცხოვრებლით. განვითარებულია მეცხოველეობა, მეურნეობა და ტურიზმი. მოჰყავთ ბანანი.
სომოტო (მადრისი)

სომოტო (ნიშნავს ბატების ველს) — ქალაქი ჩრდილოეთ ნიკარაგუის მთიანეთში, ქალაქ ოკოტალიდან 20 კმ-ის მოშორებით სამხრეთ-დასავლეთით. იგი გაერთიანებულია მადრისის დეპარტამენტში. 1867 წელს დაარსებული ქალაქი 1936 წლამდე იყო მადრისის დედაქალაქი. სომოტოში მდებარეობს სომოტოს კანიონი, რომელიც დიდი პოპულარობით სარგებლობს ტურისტებში. ქალაქის მოსახლეობა არის 40, 000. მათ შორის 15, 000 ცხოვრობს ურბანულ ნაწილში, დანარჩენი 25, 000 მიმდებარე 48 რაიონში.

ღირსსახსოვარი ხალხი სომოტოდან არიან, კარლოს მეხია გოდოი და ლუი მეხია გოდოი-ნიკარაგუელი მომღერლები. აგრეთვე, სომოტოს ჰყავს საკუთარი მადრისის რეალის საფეხბურთო გუნდი.

ისტორია
ესპანელების გამოჩენამდე, სომოტოში ცხოვრობდნენ მექსიკიდან ემიგრირებული ოლმეკები და აცკეტები. 1992 წელს ქალაქი სომოტო გახგა ქალაქ მერცედის ტყუპი ქალაქი.
ცისარტყელა

ცისარტყელა — ატმოსფერული ოპტიკური და მეტეოროლოგიური მოვლენა, რომელიც ხშირად წვიმის შემდეგ ჩნდება. ეს თავისებური რკალია ან წრეხაზი, რომელიც ფერების სპექტრისგან შედგება. ცისარტყელა შედგება შვიდი ფერისგან: წითელი, ნარინჯისფერი, ყვითელი, მწვანე, ცისფერი, ლურჯი, იისფერი.

ცენტრი წრისა, რომელსაც ცისარტყელა შემოწერს, ძევს წრფეზე, რომელიც გადის დამკვირვებელსა და მზეს შორის, ამავდროულად ცისარტყელას დანახვისას მზე ყოველთვის მდებარეობს დამკვირვებლის ზურგს უკან, შესაბამისად, სპეციალური ოპტიკური ხელსაწყოების გარეშე შეუძლებელია ერთდროულად ცისარტყელასა და მზის დანახვა. ხმელეთზე მდებარე დამკვირვებლისთვის ცისარტყელას, როგორც წესი, აქვს რკალის, წრის ნაწილის, ფორმა. რაც უფრო მაღალია დაკვირვების წერტილი — მით უფრო სრულია ეს რკალი (მთიდან ან თვითმფრინავიდან შესაძლებელია მთლიანი წრის დანახვაც). როდესაც მზე აღიმართება ჰორიზონტიდან 42 გრადუსზე უფრო მაღლა, ცისარტყელა დედამიწის ზედაპირიდან უხილავია.
სამხრეთ ატლანტიკის ავტონომიური რეგიონი

სამხრეთ ატლანტიკის ავტონომიური რეგიონი — ერთ-ერთი ორ ავტონომიურ რეგიონს შორის, ნიკარაგუაში. მისი ფართობია 27,407 კმ². მოსახლეობა კი აღწევს 382,100 (2005) ადამიანი. მისი დედაქალაქი არის ბლუეფილდსი.
მუნიციპალიტეტები
ბლუეფილდსი
ბოკან-დე-პაიუასი
მარცვლეულის კუნძულები
დესემბუცადურა-დე-ლა-კრუს-დე-რიო-გრანდე
ელ-აიოტე
ელ-რამა
ელ-ტორტუგერო
კუკრა-ჰილი
ლა-კრუს-დელ-რიო-გრანდე
მარგალიტის ლაგუნა
მუელე-დე-ლოს-ბუეიესი
ნუევა-გუინეა
ვიეხა-გუინეა
მწვადი

მწვადი — კავკასიელ და აზიელ ხალხთა კერძი. ტრადიციულად მზადდება ბატკნის ან ღორის ხორცისგან ლითონის ან ხის შამფურებზე. ამ კერძის მომზადებას დიდი ისტორია აქვს.

მწვადი ერთ-ერთ ყველაზე ადრეულ თერმულად დამუშავებულ კერძად ითვლება. ადამიანისთვის ნაცარ-ნაღვერდალში ხორცის შეწვა შედარებით მარტივ ხერხს წარმოადგენს და აქედან გამომდინარე მწვადს თითქმის ყველა ქვეყანაში აქვს ანალოგი და ყველა ერი თავის ეროვნულ კერძებს შორის ასახელებს, თუმცა ამის მიუხედავად ის კავკასიელი და აზიელი ხალხის ტრადიციულ კერძადაა მიჩნეული.

მწვადი საქართველოში
თუკი სხვაგან ბატკნისა და ხბოს მწვადი უფროა აღიარებული, საქართველოში ყველაზე პოპულარულად ღორის ხორცის მწვადი ითვლება, განსაკუთრებით — ქართული ჯიშის ღორისგან მომზადებული. მწვადის შეწვის მეთოდი სხვადასხვანაირია — იწვება ლითონის ან ხის შამფურებზე, თონეში, ტაფაზე, ღუმელში ან მაყალზე.

ქართულ გასტრონომიულ კულტურაში განსაკუთრებული ფენომენს კახური მწვადი წარმოადგენს. მწვადისთვის ხორცი აუცილებლად კახური ჯიშის ღორისა უნდა იყოს, ნაკვერჩხალი კი, რომელზედაც იწვება, — წალმის (ვაზის ნასხლავი) ან დეკის (ბუჩქოვანი მცენარე), რომელიც ასეთი წესით შემწვარ ხორცს განუმეორებელ გემოსა და სირბილეს ანიჭებს, განსაკუთრებით მაშინ, როცა კახური ქვევრის ღვინით ან ბროწეულის წვენით იცვარება.

„ლუკმა-ლუკმა“ დაჭრილ ხორცის „ჩირებს“ აასხამენ შამფურზე და მარილმოყრილს ნაკვერჩხალზე ატრიალებენ. კარგ მწვადს უნდა ჰქონდეს ჭენჭი (საბა), მწვეთი (გუდ. მთ.), მცვარი (ერწო), (აქედან: „ცვრიანი მწვადი“ — შეწვის დროს მწვადიდან განადენი ქონის წვეთები). სუფრაზე შამფურით მიიტანენ და ხელით ჩაცლიან ჯამებში. იციან აგრეთვე, ნაცარ-ნაღვერდალში შეწვა. ხორცის შეწვის ეს მარტივი ხერხი ადამიანთა მოდგმისთვის საერთოა და ალბათ, ამიტომაც მწვადს თითქმის ყველა ერი თავის ეროვნულ კერძად მიიჩნევს. ნანადირევის მწვადების შეწვა ადგილზე, სიპზე სცოდნიათ, ან „დეკას“ ფოთოლს დაანაცრებენ, დეკის ტარისგან შამფურს გააკეთებენ და შეწვავენ. კახელები წალმის ნაკვერჩხალზეც წვავენ.

სახელწოდება
რუსულად „შაშლიკ“ . ბერძნულად „სუვლაკი“ , სომხურად „ხოროვაწი“ .
ლუტიჩები

ლუტიჩები, ველეტები (; ; ) — დასავლეთსლავური მოდგმის ტომთა კავშირი, განეკუთვნებიან ელბისპირა სლავთა შტოს (პოლაბებს). - სს-ში ბინადრობდნენ ბალტიის ზღვის სამხრეთ სანაპიროზე, მდინარე ოდრასა (ოდერი) და ლაბას (ელბა) შორის. ლუტიჩებს შეტაკებები და ომები ჰქონდათ მეზობლად მცხოვრებ საქსებთან. მათ ეომებოდა კარლოს დიდი, რომელმაც დაიმორჩილა ლუტიჩები. კაროლინგთა იმპერიის დაშლისა და მისგან აღმოსავლეთ ფრანკთა ოლქების გამოყოფის შემდეგ ლუტიჩებს უხდებოდათ გერმანელების განუწყვეტელ შემოტევათა მოგერიება. 983 წლის აჯანყების შედეგად გათავისუფლდნენ გერმანელთა უღლისაგან, მაგრამ საუკუნეში გერმანელებმა საბოლოოდ სძლიეს მათ და სხვა ლაბისპირა სლავებს. ალბრეხტ დათვმა ლუტიჩების მიწები შეუერთა ჩრდილოეთის ანუ ბრანდენბურგის მარკის სამფლობელოებს. ლუტიჩებმა სრული ასიმილაცია განიცადეს.
მალავის რეგიონები

მალავი ადმინისტრაციულად იყოფა სამ რეგიონად, რომლებიც თავის მხრივ დაყოფილია 28 რაიონად.

მალავის რეგიონებია:

ცენტრალური რეგიონი (ყვითლად) -
მოსახლეობა: 4,814,321 (2003)
ფართობი: 35,592 ²
დედაქალაქი: ლილონგვე
ჩრდილოეთი რეგიონი (წითლად)
მოსახლეობა: 1,389,475 (2003)
ფართობი: 26,931 ²
დედაქალაქი:მზუზუ

სამხრეთი რეგიონი (მწვანედ)
მოსახლეობა: 5,345,045 (2003)
ფართობი:31,753 ²
დედაქალაქი: ბლანტირე.
მალავის რაიონები

მალავის სამი პროვინცია იყოფა 28 რეგიონად
მალავის რაიონებია:

ცენტრალური რეგიონი
1 დედზა
2 დოვა
3 კასუნგუ
4 ლილონგვე
5 მჩინჯი
6 ნხოტაკოტა
7 ნტჩეუ
8 ნტჩისი
9 სალიმა

ჩრდილოეთი რეგიონი
10 ჩიტიპა
11 კარონგა
12 ლიკომა
13 მზიმბა
14 ნხატა ბაი
15 რუმფი

სამხრეთი რეგიონი
16 ბალაკა
17 ბლანტირე
18 ჩიკუაუა
19 ჩირაძულუ
20 მაჩინგა
21 მანგოჩი
22 მულანჯე
23 მვანზა
24 ნსანე
25 ტიოლო
26 ფალომბე
27 ზომბა
28 ნენო
18 ბრიუმერის გადატრიალება

18 ბრიუმერის გადატრიალება — სახელმწიფო გადატრიალება საფრანგეთში, რომელიც მოხდა 18 ბრიუმერს, რესპუბლიკის მერვე წელს (გრიგორიანული კალენდრით 1799 წლის 9 ნოემბერს). 18 ბრიუმერი ისტორიაში უსისხლო გადატრიალებად არის შესული. ბრიუმერი არის დრო 22 ოქტომბრიდან 20 ნოემბრამდე, სწორედ ამიტომ ეწოდა 9 ნოემბერს 18 ბრიუმერი.

1799 წლის ოქტომბერში ნაპოლეონმა მოულოდნელად მიატოვა თავისი არმია ეგვიპტეში და დაბრუნდა პარიზში, სადაც ჩაერთო დაგეგმილი სახელმწიფო გადატრიალების პროცესში.1799 წლის 9 ნოემბერს გეგმა განხორციელდა. ამ დღეს, ნაპოლეონის თანამოაზრე და მეგობარი, იოახიმ მიურატი, გრენადერების ქვედანაყოფთან ერთად „ხუთასთა საბჭოში“ შეიჭრა და დეპუტატები კაბინეტიდან გამოაძევა. ამას მოჰყვა დირექტორიას დამხობა და საკონსულო კომისიის შექმნა, რომელშიც შევიდა სამი კონსული: ნაპოლეონ ბონაპარდი, ემანუელ-ჟოზეფ სიიესი და როჟე დიუკო. ძალაუფლება ფორმალურად სამი კონსულის, ფაქტობრივად კი „პირველი კონსულის“ — ბონაპარტეს ხელში გადავიდა. ახალმა კონსტიტუციამ პირველი კონსული თითქმის შეუზღუდავი ძალაუფლებით აღჭურვა.

ხელისუფლების სათავეში მოსვლისას, ყოფილმა იაკობინელმა, რევოლუციონერმა და რესპუბლიკელმა პირველმა კონსულმა განაცხადა: საკანონმდებლო ხელისუფლების ფუნქცია მთავრობის კანონპროექტების დამტკიცებით შემოიფარგლა. თვით წარმომადგენლობითი ორგანოს შემადგენლობასაც პრაქტიკულად ნაპოლეონი ადგენდა (ახალი საარჩევნო წესის თანახმად, ხალხის მიერ არჩეულ ამომრჩევლებს მხოლოდ დეპუტატობის კანდიდატების წარდგენის უფლება ჰქონდათ. წარდგენილი კანდიდატებიდან დეპუტატებს სენატი ირჩევდა. სენატი, თავის მხრივ, სამუდამოდ დანიშნული პირებისაგან შედგებოდა). მოსამართლეებს, მოხელეებსა და ოფიცრებს ასევე პირადად პირველი კონსული ნიშნავდა. მაგრამ ნაპოლეონისთვის, როგორც ყოფილი იაკობინელისთვის, მაინც მნიშვნელოვანი იყო ხალხის უშუალო მხარდაჭერა. ამიტომ შენარჩუნდა პლებისციტის ინსტიტუტი. სწორედ ამ სახალხო რეფერენდუმმა 1802 წელს თითქმის ერთხმად დაუჭირა მხარი ნაპოლეონის „სამუდამო პირველ კონსულად“ დანიშვნას, ორი წლის შემდეგ კი „ფრანგების იმპერატორად“ კურთხევას.
მატაგალპა

მატაგალპა — ქალაქი ნიკარაგუაში, არის მატაგალპის დეპარტამენტის დედაქალაქი. ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 109 100 (2005) ადამიანს მაშინ, როდესაც დეპარტამენტის მოსახლეობა არის 480 000. მატაგალპა არის ნიკარაგუის სიდიდით მეხუთე ქალაქი. იგი მანაგუის შემდეგ ეკონომიკური მნიშვნელობით მეორე ქალაქია რესპუბლიკაში. მას "მუდმივი გაზაფხულის მხარესა" და "ჩრდილოეთის მარგალიტს" უწოდებენ.

სახელის წარმომავლობა
მატაგალპელი ენათმეცნიერის კათოლიკე მღვდლის გილერმო კიენეს (ცხოვრობდა 1898 -1959 წლებში) მიხედვით, სიტყვა მატაგალპა მომდინარეობს სუმოს ენიდან, რაც ნიშნავს "წავიდეთ იქ, სადაც მთებია".

ამავდროულად არსებობს მეორე მოსაზრება. სიტყვა მატაგალპა უნდა ნიშნავდეს "მდინარის შემდეგ" და "მთებს შორის" ( " " "). ეს აღწერილობა ემთხვევა მატაგალპის მდებარეობას - იგი მართლაც მდინარე რიო გრანდე დე მატაგალპის შემდეგ ამწვანებულ მთებს შორისაა მოქცეული.

ისტორია
კოლონიამდელი ისტორია
მატაგალპა თავდაპირველად ადგილობრივი მკვიდრების სოფელი იყო. მატაგალპელ ინდიელენს ჰქონდათ თავისი ენა, მაგრამ 1875 წლის შემდეგ იგი გაქრა. მატაგალპური ენით შედგენილი 92 სიტყვიანი დოკუმენტი აღმოაჩინა დანიელ ბრიტონმა ფილადელფიის ფილოსოფიური ბიბლიოთეკაში.

კოლონიის შემდგომი ეპოქა
მატაგალპა დააარსეს 1554 წელს ესპანელებმა "ჩრდილოეთის ზღვის" - კარიბის ზღვის ძებნის დროს.

მატაგალპა მდებარეობს კონტინენტურ წყალგამყოფზე კარიბის ზღვასა და წყნარ ოკეანეს შორის. მატაგალპაში ოქრო პირველად აღმოაჩინეს 1850 წელს. ესპანელებისა და მეტისების გარდა ოქრომ გერმანელი ახალმოსახლეები მიიზიდა. იმ პეროდი ორი ყველაზე ცნობილი გერმანელი იყო ლუდვიგ ელსტერი და მისი ცოლი კატერინა ბრაუნი. მათ დათესეს ყავის პირველი პლანტაციები, და ცერცვი, რომელიც გერმანიაში გაიგზავნა გასაყიდად. ყავამ ქალაქში მიიზიდა 120-მდე ევროპელი ემიგრანტი, რომლებიც დაოჯახდნენ ადგილობრივ მაცხოვრებელ ქალებზე. მათი შთამომავლები დღესაც ცხოვრობენ მატაგალპაში. 1930 წელს გამოჩნდნენ დანიელი ემიგრანტებიც და დასახლდნენ მთისწინეთში. თუმცა მათი უმეტესობა დაბრუნდა დანიაში, მას შემდეგ რაც ინდიელები აჯაყდნენ და აიღეს მატაგალპა. მხოლოდ გრიონებისა და მიულერების ოჯახები დარჩნენ.

მატაგალპა გადაიქცა ავანტიურისტ ულიამ უოლკერისგან დევნილთა თავშესაფრად. აჯანყებულმა პატრიოტებმა უოლკერის(რომელმაც თითქმის მთელი ნიკარაგუა დაიმორჩილა) წინააღმდეგ ჩამოაყალიბეს "ჩრდილოეთის რაზმი". მათ გაიმარჯვეს სან ხაკინტოს ბრძოლაში,

ეკონომიკა
მატაგალპა მრავალფეროვანი მხარეა. აქ მოჰყავთ და გააქვთ ხორცი, ყველი, ყავა, კაკაო, ხახვი, პომიდორი, სხვადასხვა სახის ხილი და ბოსტნეული კულტურები. საკუთარი მოხმარებისთვის კი აწარმოებენ ხეს, სიმინდს, ხილს, ყვავილებს. მატაგალპა ცნობილია მთებით, რომლებიც ეკოტურიზმისთვის არის შესაფერისი. უკანასკნელ წლებში, გერმანული მთავრობის მხარდაჭერით აშენდა სასმელი და გამდინარე წყლის სისტემა. თითქმის დასრულებულია მანაგუა-სებაკოს გზატკეცილის მშენებლობა. ყოველივე ეს დადებითად აისახება ქალაქის განვითარებაზე.

კლიმატი
მატაგალპაში, ისევე, როგორც ხინოტეგაში, მუდმივი გახაფხუილი დგას. ზღვის დონიდან 700 მეტრ სიმაღლეზე მდებარე ქალაქში საშუალო ტემპერატურა არის 26 ° - 28 °, ხოლო შეფარდებითი ნესტიანობა 75%-85%-მდე მერყეობს. ნალექების წლიური რაოდენობა არის 1200-1900 მმ.

გალერეა
პალმა (ქალაქი)

პალმა — ქალაქი ესპანეთში, კუნძულ მალიორკაზე. ქვეყნის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ტურისტული ცენტრი. მოსახლეობა 413,781 კაცი (2008 წ).

პალმა ძველმა რომაელებმა დააარსეს როგორც თავიანთი ბანაკი, რომელიც კუნძულზე მდებარე მეგალითურ ნაგებობებზე იყო განთავსებული. რომის იმპერიის დაღმასვლის წლებში ის არაერთხელ გამხდარა ვანდალთა შემოსევის საგანი. შემდეგ იყო ბიზანტიურ დაპყრობა, რომელსაც აქ მავრების კოლონიის დაარსება მოჰყვა, ბოლოს კი, თანამედროვე სახით ქალაქი ჰაიმე -მა არაგონელმა დააარსა.
რივასის დეპარტამენტი

რივასი — დეპარტამენტი ნიკარაგუაში. ფართობი 2,155 კმ², მოსახლეობა კი აღწევს 174 589 ადამიანს (2012). დეპარტამენტის დედაქალაქი არის რივასი.

რივასის დეპარტამენტში დაიბადა ნიკარაგუის ერთადერთი ქალი პრეზიდენტი ვიოლეტა ბარიოს დე ჩამორო.

მუნიციპალიტეტები
ალტაგრასია
ბელენი
ბუენოს-აირესი
კარდენასი
მოიოგალპა
როტოსი
რივასი
სან-ხორხე
სან-ხუან-დელ-სური
ტოლა
კაროლინგების დინასტია

კაროლინგების დინასტია — სამეფო და საიმპერატორო დინასტია ფრანკთა იმპერიაში. მისი დაცემის შემდეგ კი დასავლეთ ფრანკთა სამეფოს, აღმოსავლეთ ფრანკთა სამეფოს იტალიისა და სხვა პატარა სახელმწიფოების დინასტია. მისი დასახელება მომდინარეობს კარლოს მარტელისაგან .

კაროლინგები სახელმწიფოს სათავეში 751 წელს მოვიდნენ, როდესაც კარლოს დიდის მამა პიპინ მოკლე, მეროვინგების დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი, სენ-დენის ბაზილიკაში მეფედ ეკურთხა. 787 წელს მისმა მემკვიდრემ კარლოს დიდმა დააარსა ქალაქი აახენი (დღევანდელი გერმანიის ტერიტორია).

ფრანკთა იმპერიის დაცემის შემდეგ კაროლინგები მართავდნენ იტალიას (905 წლამდე), აღმოსავლეთ ფრანკთა სამეფოს (911 წლამდე), დასავლეთ ფრანკთა სამეფოს (987 წლამდე).
რივასი

რივასი შეიძლება აღნიშნავდეს:

ტოპონიმები:
რივასი (ქალაქი) — ქალაქი ნიკარაგუაში
რივასის დეპარტამენტი — ნიკარაგუა
რივასი (სოფელი) — სოფელი კოსტა-რიკაში
რივას-ვასიამდრიდი — მადრიდი, ესპანეთი

ხალხი:
ანტონიეტა რივას მერჩადო — მექსიკელი ფემინისტი მწერალი
ანტონიო რივას მერჩადო — მექსიკელი არქიტექტორი
კარლოს ლედერ რივასი — კოლუმბიელი ნარკო ვაჭარი და კონტრაბანდისტი
ნელსონ რივასი — კოლუმბიელი ფეხბურთელი
დანიელ ლუის რივასი — ამერიკელი მსახიობი
ლიმი რივასი — კოლუმბიელი ჭოკით მხტომელი
ოსკარ რივასი — კოლუმბიელი მოკრივე
პატრისიო რივასი — ნიკარაგუის პრეზიდენტი
რამონ რივასი — კოსტა-რიკელი კალათბურთელი
წმინდა მარინუსი

წმინდა მარინუსი — ითვლება მსოფლიოში უძველესი რესპუბლიკის — სან-მარინოს (301) დამაარსებლად. ტრადიციულად მიღებულია, რომ იგი იყო დაქირავებული კალატოზი რაბის კუნძულიდან (დღევანდელი ხორვატია). ის გახდა დიაკვანი, შემდეგ კი რიმინის ეპისკოპოსად დანიშნეს. შემდეგ ის დაადანაშაულა ერთმა შეშლილმა ქალმა. მან თქვა, რომ წმინდა მარინუსი მისი ყოფილი ქმარია. ამის მერე მარინუსი მწირი გახდა და მონტე-ტიტანოს მთასთან დასახლდა.ლეგენდის თანახმად ის 336 წელს ზამთარში გარდაიცვალა. სანტო მარინოს ხსენების დღე 3 სექტემბერია. ასევე ეს დღე სან მარინოს დაარსების თარიღადაც ითვლება.
რივასი (ქალაქი)

რივასი — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი სამხრეთ ნიკარაგუაში, რივასის დეპარტამენტის დედაქალაქი. მდებარეობს . ქალაქში ცხოვრობს 28,000 ადამიანი. რივასი მდებარეობს ზღვის დონიდან 70 მეტრის სიმაღლეზე, წყნარი ოკეანის სანაპიროსთან რივასის გეოგრაფიულ ყელზე. ქალაქი დაარსდა საუკუნეში.

საერთაშორისო ყურადღება
რივასის ადგილობრივმა სასამართლომ მიიპყრო მსოფლიოს ყურადღება, რადგან ამერიკელმა ჟურნალის გამომცემელმა ერიკ ვოლცმა მოკლა და გააუპატიურა თავისი ყოფილი მეგობარი გოგონა. დორის ივანია ხიმენესი 2006 წლის 21 ნოემბერს თავის მაღაზიაში მოკლული იპოვეს. რივასის სასამართლომ ერიკ ვოლცი 30 დღით დააპატიმრა.