ჯავშანდრეზინა

ჯავშანდრეზინა, ავტოჯავშნიანი დრეზინა — სპეციალური სარკინიგზო საბრძოლო მანქანა, ჯავშან (ჯავშნიანი) ძრავიანი დრეზინა (მოტოდრეზინა ან ავტოდრეზინა) და ჯავშანავტომანქანა გადაკეთებული რკინიგზის ლიანდაგებზე სამოძრაოდ ბორბლებზე სვლით და გამორთული საჭის მართვით.

ჯავშნიანი და ავტოჯავშნიანი დრეზინები განკუთვნილები იყვნენ საჯარისო დაზვერვისათვის, რკინიგზის ლიანდაგის გასწვრივ ტერიტორიის დაცვისათვის, ჯავშანმატარებლის ზურგის დაცვისათვის, რკინიგზის ლიანდაგის სტრატეგიულ მონაკვეთებზე დაცვის სამსახურის განხორციელებისათვის, განსაკუთრებით მცირე ომის ოპერაციებში, ასევე ჯავშანმატარებლის მაგივრად (და დამოუკიდებელი საბრძოლო ამოცანებისთვის) ახლო საბრძოლო მოქმედებისათვის. ჯავშანდრეზინები ფართედ გამოიყენებოდა ბევრი ქვეყნის მიერ რკინიგზაზე საუკუნის პირველ ნახევარში, შემდგომში გამოიყენებოდნენ იშვიათად. ავტობრონირებული დრეზინები მიმაგრებულები იყვნენ ჯავშანმატარებლებზე ან მოქმედებდნენ დამოუკიდებლად.

შემადგენლობა
ჯავშანდრეზინის ეკიპაჟი, როგორც წესი, შედგება 3-7-დან (რუსული და საბჭოთა ჯავშანდრეზინები პირველი მსოფლიო და სამოქალაქო ომი) 9 (საბჭოთა მძიმე ჯავშანდრეზინა) ადამიანამდე. შეიარაღება — ტყვიამფრქვევური და/ან ტყვიამფრქვევურ-ქვემეხური ჯავშნიანი კორპუსები და/ან ერთი ან, იშვიათად, ორი კოშკურით; ამასთან ერთად, მანქანებს აიარაღებდნენ კავშირგაბმულობის საშუალებებით (მათ შორის ზოგიერთებს რადიოსადგურებით), ცეცხლმაქრებით და სასიცოცხლოდ აუცილებელი ნივთებით.

კლასიფიკაცია
სხვადასხვა ქვეყნის შეიარაღებულ ძალებში არსებობდა ჯავშანდრეზინების სხვადასხვა კლასიფიკაცია.

რუსეთში და საბჭოთა კავშირში, დამოკიდებული შეიარაღების შემადგენლობაზე ან დანიშნულებაზე, ჯავშანდრეზინები კლასიფიცირდებოდნენ, როგორც მსუბუქები და მძიმეები.

რუსეთი
რუსეთის იმპერია
რუსეთის იმპერიაში ჯერ კიდევ პირველ მსოფლიო ომამდე გაჩნდა რელსებზე სამოძრაოდ ჯავშანავტომობილის მორგების იდეა ავტოჯავშნიანი დრეზინის სახით. ჰუნხუზებისგან თავის დასაცავად ამურის რკინიგზის დაკვეთით გერმანული ფირმა --ის რუსეთის განყოფილებაში 1911—1912 წლებში შემუშავდა და აშენდა ჯავშანიანი ავტომობილი-დრეზინა, რომელიც წარმოადგენდა ტყვიამფრქვევიან ჯავშანავტომობილს რკინიგზის ლიანდაგებზე მოძრაობის შესაძლებლობით. ლიტერატურაში ეს მანქანა მოიხსენიება, როგორც „„ბენცის“ დაჯავშნული ავტობუსი“, „ბენცის ჯავშანავტობუსი“ ან ჯავშანდრეზინა „-“. ამ ჯავშანავტომობილ-დრეზინის გამორჩეული თავისებურებაა ჯავშნიანი ფურცლების რაციონალური განლაგების ფართო გამოყენება დახრილობის დიდი კუთხეებით.

პირველი მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე ჯავშანდრეზინების გამოყენების იდეამ რუსეთის იმპერიის არმიაში მიიღო ახალი იმპულსი. ძრავიანი ჯავშანდრეზინები იქმნებოდა რკინიგზის ჯარების მიერ.

საბჭოთა კავშირი
შემდგომში ჯავშანდრეზინებმა მიიღეს ფართო გავრცელება და მისით შეიარაღებული ქვედანაყოფები შედიოდნენ ცალკეულ ჯავშანმატარებლებში, ჯავშანმატარებლების დივიზიონებში და საბჭოთა რუსეთის და საბჭოთა კავშირის წითელი არმიის ჯავშანტანკიანი და მექანიზირებული ჯარების → ავტოჯავშანსატანკო ჯარის → ჯავშანძალების → ჯავშანდრეზინების ერთადერთ ბატალიონში.

ომებსშუა პერიოდში, თავდაცვითი წარმოების შესაძლებლობების ზრდასთან დაკავშირებით, საბჭოთა კავშირში დაიწყეს თანამედროვე ჯავშანდრეზინების პროექტირება და დამზადება წითელი არმიის ავტოჯავშანსატანკო ჯარებისთვის.

დირენკოვის საგამოცდო-საკონსტრუქტორო და საცდელ ბიუროში 1931 წლის აგვისტოში დაიწყო დამუშავება და 1932 წელს დამზადდა ჯავშანდრეზინა -37.

1933 წელს შრომისა და თავდაცვის საბჭომ მიიღო დადგენილება, რომელშიც, ძრავჯავშანვაგონებთან ერთად, დამტკიცდა რკინიგზის ისეთი საბრძოლო მანქანების ტიპი, როგორებიცაა სადაზვერვო დრეზინები.

1934 წლისთვის საბჭოთა კავშირში თავდაცვითმა წარმოებამ შეიმუშავა და შეიარაღებაში მიიღო ჯავშანდრეზინების ოთხი ტიპი:
ჯავშანდრეზინა -37 (ერთი),
მძიმე ჯავშანდრეზინა (ხუთი),
დრეზინა-ტრანსპორტიორი (ხუთი),
საშტაბო დრეზინა (ერთი).
წითელი არმიის ავტოჯავშანსატანკო ( და ) ჯარებში, ზემოთ ჩამოთვლილთა გარდა, არსებობდნენ ჯავშანავტომობილ-დრეზინები — გადაკეთებული ჯავშანავტომობილების (სტანდარტული ჯავშანმანქანები, მაგრამ სარკინიგზო სვლაზე), შემდეგი მოდელები:
-1 (ერთი);
-2 (ერთი);
 (ცხრა);
-20 (61) და -20 (74), რომელთაც გააჩნიათ დემულტიპლიკატორი — რევერს-რედუქტორი ორივე მიმართულებით მოძრაობისათვის თითქმის ერთი და იგივე სიჩქარით, სიჩქარე რკინიგზაზე 90 კმ/სთ-მდე, სვლის მარაგი — 430-540 კმ. მასა -20 სარკინიგზო ვარიანტში გაიზარდა 2,78 ტონამდე;
-64, -3, -6, -10 (66-ზე მეტი).

1940 წლის შემოდგომისათვის, წითელი არმიის ავტოჯავშანსატანკო ჯარებს, საბჭოთა კავშირის თავდაცვის სახალხო კომისარიატის 1940 წლის 24 ოქტომბრის № 0283 ბრძანების საფუძველზე, საბჭოთა კავშირის შეიარაღებულ ძალებში ორგანიზაციულ-საშტატო ცვლილებების შედეგად, ყავდა ჯავშანდრეზინების ცალკეული ბატალიონი (ქონდა 4 მძიმე ჯავშანდრეზინა, 1 საშტაბო ჯავშანდრეზინა, 9 ჯავშანავტომობილი-დრეზინა და 22 -6), 9 ჯავშანმატარებლის ცალკეული დივიზიონი (ჯავშანმატარებლების გარდა ქონდა 4-14 ჯავშანავტომობილი-დრეზინა -20, -6 და -10) და 17 ცალკეული ჯავშანმატარებელი (ჯავშანმატარებლების გარდა ქონდა 3-მდე ჯავშანავტომობილი-დრეზინა -20 და -6).

წითელი არმიის ავტოჯავშანსატანკო ჯარის შეიარაღებაში იმყოფებოდნენ ჯავშანდრეზინების მოდელები:
ჯავშანდრეზინა მძიმე -26-ის კოშკურით (ხუთი);
ჯავშანდრეზინა-ტრანსპორტიორი (ხუთი);
ჯავშანდრეზინა საშტაბო (ერთი);
ჯავშანდრეზინა -37 (ერთი);
ლენინგრადის ჯავშანდრეზინა (ერთი).

ომისშემდგომ პერიოდში საბჭოთა კავშირის სარკინიგზო ჯარების შეიარაღებაში, ჯავშანდრეზინების სახით გამოყენებისათვის იმყოფებოდნენ ჯავშანტრანსპორტიორი-დრეზინები -40, რელსებზე გადაადგილებისთვის განკუთვნილი მოწყობილობები — ფოლადის ბორბლების კომპლექტებით შიდა ქიმებით, რომლებიც მაგრდებიან ჯავშანკორპუსზე დასაკეცი ბერკეტების მეშვეობით ზამბარიანი ამორტიზატორებით. ჯავშანტრანსპორტიორი-დრეზინების რელსებზე მოძრაობა უზრუნველყოფილი იყო ძირითადი ბორბლებით, ხოლო გვერდითი მდგრადობა — ბორბლების ქიმებით. დრო რელსებზე მოძრაობაზე გადასასვლელად ან უკან დასაბრუნებლად, 3−5 წუთი, რომელიც დამოკიდებულია საბრძოლო მანქანის ეკიპაჟის ცოდნაზე.

რუსეთის ფედერაცია
რუსეთის ფედერაციის სარკინიგზო ჯარების შეიარაღებაში ჯავშანდრეზინების სახით ასევე გამოიყენება „ურალის“ ჯავშანმანქანები რკინიგზის ლიანდაგზე სამოძრაო მოწყობილობებით.

სხვა ქვეყნები
ჩეხოსლოვაკია
ომთაშორის პერიოდში ჩეხოსლოვაკია აწარმოებდა საკუთარ ჯავშანდრეზინა 18-ს. მის ორღერძიან ჩარჩოზე მუხის ფიცრებიანი ბაქანი სისქით 40 მმ ოთხტაქტიანი ორცილინდრიანი ჰაერის გამაცივებელი ბენზინიანი ძრავით „ტატრა“ 11 სიმძლავრით 12 ცხ. ძალა. ტრანსმისიაში გადაცემათა გადართვის ყუთი, რომელიც უზრუნველყოფს ორ სიჩქარეს წინ და ერთს უკან, სიმძლავრეების გადაცემას ჯაჭვური ამძლავრის მეშვეობით. წამყვანი უკანა ღერძი. ჯავშანდრეზინა შეიძლება იმართოს წინა ან უკანა პოსტებისგან; ამისათვის არსებობს ორი მძღოლის ადგილი. მართვის ორგანოები გვაგონებენ თანამედროვე ორპედლიან ავტომობილებს: სიჩქარის და მუხრუჭის.

ივარაუდებოდა მანქანების მოდერნიზაცია — აღჭურვა „ტატრა“ 14/52-ის ახალი ძრავებით სიმძლავრით 26 ცხ. ძალა კორპუსის სიგრძის გაზრდისას 3800 მმ-მდე, ორი ქვემეხის დაყენება წინა ნაწილში და კიჩოზე. მაგრამ ასეთი პროექტი უცნობი მიზეზების გამო არ განხორციელდა.

პოლონეთი
1926 წელს პოლონეთმა ჩეხოსლოვაკიაში შეუკვეთა 12 ჯავშანდრეზინა. პოლონეთში 18 ჯავშანდრეზინებს ეძახდნენ „“-ს („ხოჭო“) მისი მცირე გაბარიტების გამო. სულ ჩეხოსლოვაკიამ გამოუშვა 12 ჯავშანდრეზინა 18, რაც მაშინვე გადაისროლეს დივიზიონების კომპლექტაციისთვის უნგრეთისა და დასავლეთ უკრაინის საზღვარზე.

არსებობს მონაცემები, რომ ჯავშანდრეზინები მონაწილეობდნენ ვერმარხტთან ბრძოლებში 1939 წლის სექტემბერში, მათი ნაწილი ხელში ჩაიგდო გერმანელებმა და გადასცა სარკინიგზო ნაწილებს.

1925-26 წლებში პოლონეთმა ჩეხოსლოვაკიაში შეიძინა 12 მსუბუქი ჯავშანდრეზინა 18 „“, რომლებიც, ტანკეტ --ის ბაზაზე ჯავშანდრეზინებთან და ---ის (ორი ჯავშანდრეზინა ტანკეტის ბაზაზე და ერთი ტანკ -17-ის ბაზაზე რკინიგზის ბაქნებზე ტანკის ძრავების ამძრავით) კომბინირებული შემადგენლობებთან ერთად, გამოიყენებოდა 1939 წლის სექტემბერში მეორე მსოფლიო ომის დასაწყისში და თითქმის ყველა განადგურდა ან ხელში ჩაიგდო მესამე რეიხმა და წითელმა არმიამ.

იაპონია
1933-45 წლებში იაპონიაში გამოიყენებოდა ჯავშანავტომობილი-დრეზინები სუმიდა .2593 და ჯავშანდრეზინები — მუხლუხებიანი ჯავშანტრანსპორტიორები სო-კი.

გერმანია
1940-45 წლებში მესამე რაიხის შეიარაღებულ ძალებში გამოიყენებოდა 43 ჯავშანდრეზინა ..204 ტროფეული ფრანგული 178 ჯავშანმანქანების ბაზაზე.

იტალია
 43 (16 ერთეული) ( შემოკლებული სიტყვა იტალიური -დან ანუ ჯავშანდრეზინა) — იტალიური წარმოების მეორე მსოფლიო ომის დროინდელი სარკინიგზო ჯავშანდრეზინა (თვითმავალი ჯავშანვაგონი). გამოიყენებოდა იტალიური და გერმანული ჯარების მიერ ოკუპირებულ იუგოსლავიაში, რკინიგზის ქსელის პარტიზანებისგან დასაცავად.

სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა
აპართეიდის დაცემამდე ცოტა ხნით ადრე სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში პოლიციის საჭიროებისთვის შეიქმნა თანამედროვე ჯავშანდრეზინა — გაზრდილი ნაღმმედეგობის ჯავშანავტომანქანის სარკინიგზო ანალოგი.