iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აპიუსის გზა

აპიუსის გზა, აპიუსის ძველი გზა — პირველი რომაული მოკირწყლული გზა. საერთო სიგრძე — 580 კმ. მშენებლობა დაიწყო ცენზორ აპიუს კლავდიუსის დროს (აქედან სახელწოდება) ძვ. წ. 312 წელს. რომაელები მას „ყველა გზის დედოფალს“ უწოდებდნენ, რითაც ხაზს უსვამდნენ მის განსაკუთრებულ მნიშვნელობას, რადგან რომისა და სამხრეთ აპენინის დამაკავშირებელი მნიშვნელოვანი სავაჭრო და სტრატეგიული გზა იყო. თავდაპირველად მიდიოდა კაპუამდე (212 კმ), ძვ. წ. 244 წლიდან — პორტ ბრუნდიზიუმამდე (ახლანდ. ბრინდიზი). სიგანეში 4–4,5 მეტრს აღწევდა. გრუნტში ამოჭრილი ტრანშეა შევსებული იყო ქვიშის, ხრეშის, თიხისა და ღორღის რამდენიმე ფენით, რომელიც იფარებოდა გათლილი ქვიშაქვისა და გრანიტის ფილებით.

აპიუსის გზის უძველესი მონაკვეთის (რომთან ახლოს) გარშემო ვილები ააგეს რომაელმა პატრიციებმა (კვინტილიუსების ვილა, საუკუნე, და სხვ.); გზის გასწვრივ მდებარეობდა წარჩინებული მოქალაქეების საფლავის ძეგლები, საკურთხევლები და აკლდამები, მ.შ. ცეცილიუს მეტელუსის მავზოლეუმი (ძვ. წ. საუკუნის ბოლო, მონუმენტური ცილინდრული ნაგებობა, დიამეტრით 20 მ, 1302 წელს გადაკეთდა თავდაცვით კოშკად), ვალერიუს კოტას მავზოლეუმი (ახ. წ. საუკუნის დასაწყისი).

წმინდა პეტრესა და იესო ქრისტეს შეხვედრის ადგილზე (აპოკრიფული ტექსტი „პეტრეს საქმენი“) აღმართულია ადრექრისტიანული ბაზილიკა „ ?“ („უფალო, ვიდრე ჰხვალ?“); ქვა, რომელზეც აღბეჭდილია ქრისტეს ნატერფალი — მდებარეობს სან-სებასტიანოს ეკლესიასთან ( ს.; აქ დაკრძალულია წმინდა სებასტიანე; ორივე ეკლესია გადაკეთებულია საუკუნეში) ახლოს. აპიუსის გზის მიმდებარე ტერიტორიაზეა მაქსენციუსის ცირკი (306–312) და ადრექრისტიანული კატაკომბები: სან-კალისტო (– სს., და – სს.-ების მოხატულობის ფრაგმენტები), სან-სებასტიანო და სხვ.

გალერეა
ეტიენ ჟოფრუა სენტ-ილერი

ეტიენ ჟოფრუა სენტ-ილერი (; დ. 15 აპრილი, 1772, ეტამპი — გ. 19 ივნისი, 1844, პარიზი) — ფრანგი ზოოლოგი, ევოლუციონისტი, ჩარლზ დარვინის ერთ-ერთი წინამორბედი, საფრანგეთის ინსტიტუტის წევრი (1807). 1791–1801 წლებში მონაწილეობდა ეგვიპტის ექსპედიციაში, რის შედეგადაც აღწერა ძუძუმწოვრების, ამფიბიების, ქვეწარმავლებისა და თევზების მრავალი ახალი გვარი და სახეობა. ხერხემლიან ცხოველთა ცალკეული კლასების შიგნით შედარებით-ანატომიური გამოკვლევების საფუძველზე ამტკიცებდა ორგანიზმთა აღნაგობის ერთიანობას. ხერხემლიანთა სხვადასხვა კლასს შორის მორფოლოგიური ერთიანობის დასადგენად სწავლობდა ჩანასახების შედარებით მორფოლოგიას, რითაც საფუძველი ჩაუყარა ევოლუციურ ემბრიოლების მტკიცებებს, ბიოგენეზურ კანონს, „ანალოგების თეორიას“. შეიმუშავა ე. წ. სინთეზური მორფოლოგია, რომელიც გამოიყენა თავის „ანატომიის ფილოსოფიაში“ (ტ. 1, 1818); ცდილობდა რა ცხოველთა აღნაგობის ერთიანი გეგმის მოძღვრების დასაბუთებას, ჟოფრუა სენტ-ილერმა დაუშვა მთელი რიგი სერიოზული შეცდომები (მაგ., ფეხსახსრიანთა გარეგანი ქიტოვანი ჩონჩხი გააიგივა ხერხემლიანი ცხოველების შინაგან ძვლოვან ჩონჩხთან). ჟოფრუა სენტ-ილერის მოძღვრება ცხოველთა სამყაროს ყველა ტიპის ორგანიზაციის ერთიანი გეგმის შესახებ მეტაფიზიკური იყო, მაგრამ ხელი შეუწყო წარმოშობის ერთიანობის იდეის განმტკიცებას. 1830 წელს გაილაშქრა ჟორჟ კიუვიეს მოძღვრების წინააღმდეგ სახეობათა უცვლელობის შესახებ. მკაცრად გააკრიტიკა კიუვიეს თეორია ცხოველთა სამყაროს აგებულების 4 იზოლირებული ტიპის შესახებ. 1831 წელს ჟოფრუა სენტ-ილერი გამოვიდა ევოლუციური იდეის დასაცავად, რისთვისაც გამოიყენა ემბრიოლები, პალეონტოლები, შედარებითი ანატომიური და სისტემატიკის მონაცემები. მას შექმნა თეორია სიმახინჯეებზე, როგორც ბუნებრივ მოვლენებზე („ანატომიის ფილოსოფია“, ტ. , 1822). საფუძველი ჩაუყარა ტერატოლოგიას, ცხოველთა აკლიმატიზაციას.
საროსკიპო

საროსკიპო ან ბორდელი — დაწესებულება, სადაც პროსტიტუციული მომსახურება ხორციელდება.

ბევრ ქვეყანაში, მათ შორის საქართველოშიც, ბორდელის არსებობა უკანონოდ ითვლება და სუტინიორების წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმე იღვძრება, რაც არ ნიშნავს მათ არ არსებობას. სამაგიეროდ ქვეყანათა მთელ რიგში საროსკიპოებს ოფიციალური სტატუსი აქვს.

საროსკიპოები ორ ათას წელზე მეტია არსებობენ. 1862 წ. პომპეის გათხრებისას იყო აღმოჩენილი ძველ რომაული ლუნაპარი (ითარგმნება  — ძუ მგელი, ხალხში ძუკნა > როსკიპი). 2006 წელს ამონათხარს გაუკეთეს რესტავრაცია და იგი მუზეუმად იქცა.

- სს. ბევრ პრესტიჟულ დაწესებულებას ჰქონდა თავისი ბორდელი. ზუსტად ამიტომ გახდა საქვეყნოდ ცნობილი კაბარე მულენ რუჟი.

ბორდელები საქართველოში
მეცნიერების ვარაუდობით, როგორც ყველგან ასევე საქართველოშიც ელინისტურ ხანაში არაერთი ბორდელი იყო, მიუხედავად ამისა არ იყო ნაპოვნი არანაირი არქეოლოგიური მტკიცება. თუმცა ცნობილია, რომ საქართველოს ტერიტორიაზე საუკუნეში უკვე არსებობდნენ ”სპარსული ბორდელები”, ასევე არის ვარაუდი, რომ ერთ-ერთი ყველაზე დიდი საროსკიპო არსებობდა თამარის დროს ქ. გორთან, სადაც ძირითადად მუშაობდნენ ბიზანტიელი, რომაელი, სომეხი და სპარსი ქალები.

ამჟამად პროსტიტუცია საქართველოში არის უკანონო.

ცნობილი ბორდელები
ლე შაბანე (პარიზი)
ლუი ჟუვე

ლუი ჟუვე (დ. 24 დეკემბერი, 1887, კროზონი — გ. 16 აგვისტო, 1951, პარიზი) — ფრანგი რეჟისორი, მსახიობი, პედაგოგი. სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო 1911 წელს. 1913 წლიდან მუშაობდა თეატრ „ვიე კოლომბიეში“, 1922-34 წლებში — „ელისეს მინდვრების კომედიაში“ (1924 წლიდან თეატრის ხელმძღვანელი), ხოლო 1934 წლიდან გარდაცვალებამდე (1941-45 წლების გამოკლებით) — თეატრ „ათენეიში“. ფრანგული თეატრის ისტორიაში ჟუვე შევიდა, როგორც კნოკის როლის (რომენის „კნოკი“) უბადლო შემსრულებელი. წარმატებით ასრულებდა აგრეთვე დონ ჟუანის, ტარტიუფის (მოლიერის „დონ ჟუანი“, „ტარტიუფი“), მერკურის ჰექტორის (ჟიროდუს „ამფიტრიონი 38“, „ტროის ომი არ შედგება“) და სხვა როლებს. განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობდა თანამედროვეობის ამსახველ დრამატურგიას. 1913 წლიდან მოღვაწეობდა კინოში. იყო პარიზის კონსერვატულ-დრამატული კლასის პროფესორი.
ანჩის ოთხთავი

ანჩის ოთხთავი, ანჩის სახარება — სახარების ხელნაწერი, რომელიც — საუკუნეებითაა დათარიღებული და საქართველოს ეროვნული არქივში ინახება. ანჩის სახარება შესრულებულია ეტრატზე, ნუსხური დამწერლობით. სახარება წინა მხრიდან შეჭედილია ვერცხლით, შემკულია მწვანე მინით. წმინდა წიგნს ახლავს მათე მახარებლის ფერადი მინიატურა. თავდაპირველი ყდა, რომელიც დაკარგულია, მოჭედილი ყოფილა ბექა ოპიზრის მიერ. სახარება 269 გვერდისგან შედგება, მათ შორის 3 გვერდი დაუწერელია.

ხელნაწერს ბოლოში აქვს მინაწერი, სადაც სახარების გადამწერი ანჩელი მთავარეპისკოპოსი თევდორე მოიხსენიებს დავით სოსლანს, თამარ მეფეს, ლაშა-გიორგისა და ოქროსმქანდაკებელ ბექას.

ხელნაწერი წყაროსთავის ეკლესიიდან (კლარჯეთი) ჩამოუტანიათ თამარ მეფის ბრძანებით და ანჩისხატის ტაძარში დაუსვენებიათ. უნიკალური ისტორიული ძეგლის რესტავრაცია სულიერების, მეცნიერებისა და კულტურის აღორძინებისა და განვითარების სრულიად საქართველოს კათალიკოს-პატრიარქის საერთაშორისო საქველმოქმედო ფონდმა დააფინანსა 2008 წელს.

ამავე დროს, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროში ანჩის სახარებას გამოკვლევა ჩაუტარდა. ექსპერტიზის შედეგად დაზუსტდა სახარების გადაწერის პერიოდი და ტყავის გარეკანზე არსებული მწვანე თვალის სახეობა.

ანჩის სახარება 1923 წელს საისტორიო არქივისთვის წალკაში მცხოვრებ მოქალაქეს გადაუცია.
კატო სვანიძე

ეკატერინა (კატო) სვიმონის ასული სვანიძე-ჯუღაშვილი (დ. 14 აპრილი, [ძვ. სტ. 2 აპრილი], 1885 — გ. 5 დეკემბერი [ძვ. სტ. 22 ნოემბერი], 1907) — იოსებ სტალინის პირველი მეუღლე და მისი ვაჟის, იაკობ ჯუღაშვილის დედა.

ბიოგრაფია
დიდგვაროვნის სვიმონ სვანიძისა და სეპორა დვალის ასული. ჰყავდა ძმა ალიოშა (1886) და ორი და საშიკო (1878) და მარიკო (1889). მუშაობდა მედღეურედ: მრეცხავად და მკერავად.

1904 წელს ცოლად გაჰყვა იოსებ ჯუღაშვილს. ჯვრისწერა ჩატარდა წმ. დავითის ტაძარში.

გარდაიცვალა 22 წლის ასაკში მუცლის ტიფისაგან. დაკრძალულია თბილისის კუკიის სასაფლაოზე.
გლაუკიას ტაულანტიელი

გლაუკიასი  — ილირიული ტომის, ტაულანტიელების მეფე. ძვ. წ. 335 წელს ის და დარდანელების მეფე კლიტოს ილირიელი აპირებდნენ შეჭრას მაკედონიის სამეფოს ტერიტორიაზე, თუმცა დამარცხდნენ ალექსანდრე დიდთან ბრძოლაში, რომელიც გაიმართა ციხესიმაგრე პელიუმთან. პლუტარქეს მიხედვით, 20 წლის შემდეგ, როდესაც ეპიროსის მეფე აეკიდესი გააძევეს ქვეყნიდან, გლაუკიასმა თავშესაფარი მისცა მის შვილს, პიროს ეპიროსელს, რომელსაც შემდეგ მისი ცოლი ბეროა ზრდიდა. მაკედონიის მეფემ კასანდრემ გლაუკიასს მოსთხოვა პიროსის გადაცემა 200 ტალენტის სანაცვლოდ. უარის მიღების შემდეგ ის შეიჭრა ილირიაში და დაამარცხა გლაუკიასი, თუმცა შემდეგ მათ შორის ზავი დაიდო და პიროსი ისევ გლაუკიასთან დარჩა. ძვ. წ. 307 წელს ეპიროსში აჯანყება დაიწყო. აჯანყებულებმა მეფე ალკატეს მოკლეს. ამით ისარგებლა გლაუკიასმა და 12 წლის პიროსს მისი კუთვნილი ტახტი დაუბრუნა. ამის შემდეგ გლაუკიასის სამეფოს ტერიტორიები აპოლონიამდე გაფართოვდა. მისი სიკვდილის შესახებ ცნობები არ მოიპოვება, თუმცა პლუტარქეს პარალელური ბიოგრაფიების მიხედვით, ძვ. წ. 302 წელს ის ჯერ კიდევ მეფობდა.
პიერ ჟან ჟუვი

პიერ ჟან ჟუვი (დ. 11 ოქტომბერი, 1887, არასი – გ. 8 იანვარი, 1976, პარიზი) — ფრანგი მწერალი, მის პირველ პოეტურ ნაწარმოებებს სიმბოლიზმის გავლენა ეტყობა. შემდეგ უნანიმიზმის თეორიებმა გაიტაცა, მეცნიერულ-ტექნიკური პროგრესით დაინტერესდა. პირველი მსოფლიო ომის პერიოდის ლექსები პაციფისტური ხასიათისა იყო. 20-იან წლებში ჟუვის შემოქმედებაში გაძლიერდა რელიგიური, ფროიდისტული ტენდეციები და მისტიკურ-თეოლოგიური მოტივები (რომანების სერია: "პაოლინა 1880" (1925), "უდაბური სამყარო" (1927), "სისხლიანი ამბები" (1932) და სხვა). მეორე მსოფლიო ომის პერიოდის ნაწარმოებებში (ესეების კრებულები "დაცვა და დიდება" (1943), "პარიზის ღვთისმშობელი" (1944) იგი წინააღმდეგობის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან პოეტად და პუბლიცისტად გვევლინება; ომის შემდეგ გამოაქვეყნა ლექსთა კრებულები: "ჰიმნი" (1947), "დიადემა" (1949), "ენა" (1952), "ლირიკული" (1956) და სხვა.
ხოსე ბერგამინი

ხოსე ბერგამინი (, დ. 30 დეკემბერი, 1895, მადრიდი – გ. 28 აგვისტო, 1983, ფუენტერაბია) — ესპანელი მწერალი და კრიტიკოსი. მშვიდობის მსოფლიო საბჭოს წევრი. 1936 - 39 წწ. იყო ანტიფაშისტური ინტელიგენციის კავშირის პრეზიდენტი. ბერგამინი წერდა სატირულ ლექსებს, დრამებს, ნარკვევებს. იგი ავტორია დრამებისა „ღვთის ასული“ (1942) და „პარტიზანი ქალიშვილი“ (1945), რომელიც მიუძღვნა ზოია კოსმოდემიანსკაიას გმირობას, აგრეთვე შრომებისა ესპანური თეატრის, კალდერონის, სერვანტესის, გოიასა და სხვ. შესახებ.
კლიტოს შავი

კლიტოს შავი - (ძვ. წ. 375-ძვ. წ. 328) ალექსანდრე დიდის გენერალი და მისი ახლო მეგობარი. ის იყო დროპიდეს ძე და ალექსანდრეს გამზრდელის ლანიკეს ძმა. ის შევიდა მაკედონურ სამხედრო სამსახურში და იყო ალექსანდრეს ელიტარული, ჰეტაირების კავალერიის ოფიცერი და მეფის პირადი დაცვის, აგემას მეთაური.ძვ. წ. 334 წელს გრანიკოსის ბრძოლისას მან მოკლა სპითრიდატესი, რითაც ალექსანდრე სიკვდილისგან იხსნა. ძვ. წ. 331 წელს გავგამელას ბრძოლაში კლიტოსი ხელმძღვანელობდა აგემას. ძვ. წ. 330 წელს ჰეტაირების მეთაურის ფილოტას დასჯის შემდეგ, ელიტარული კავალერიის მეთაურად დაინიშნნენ კლიტოსი და ალექსანდრეს უახლოესი მეგობარი, ჰეფესტიონი. ძვ. წ. 328 წელს სოგდიანას ალყის შემდეგ ალექსანდრემ კლიტოსი ბახტრიის სატრაპად დანიშნა. ამავე წელს შემოდგომაზე მარაკანდაში დიოსკურებისთვის მიძღვნილ წვეულებაზე, ნასვამ ალექსანდრესა და კლიტოსს შორის კამათი წარმოიქმნა, რაც საბოლოოდ იმით დამთავრდა, რომ ალექსანდრემ ერთ-ერთი მცველის შუბით გამოასალმა კლიტოსი სიცოცხლეს. როდესაც ალექსანდრე საღ აზრზე მოვიდა, მიხვდა, რომ ცხოვრებაში ყველაზე დიდი შეცდომა დაუშვა და სამი დღის განმავლობაში კლიტოსს გლოვობდა.

ოლივერ სტოუნის ფილმში ალექსანდრე (2004) კლიტოსის როლს თამაშობს ბრიტანელი მსახიობი გარი სტრეჩი.
ზოია კოსმოდემიანსკაია

ზოია კოსმოდემიანსკაია ( დ. 13 სექტემბერი, 1923, ოსინოვიე-გაი, რსფსრ — გ. 29 ნოემბერი, 1941, პეტრიშჩევო, რსფსრ) — საბჭოთა პარტიზანი ქალიშვილი. დაიბადა მოსამსახურის ოჯახში. სწავლობდა მოსკოვის 201-ე საშუალო სკოლაში. 1941 წლის ოქტომბერში კლასის მოსწავლე მოხალისედ შევიდა პარტიზანულ რაზმში. 1941 წლის ნოემბრის ბოლოს გერმანელების მიერ ოკუპირებულ სოფელ პეტრიშჩევოში საბრძოლო დავალების შესრულების დროს შეიპყრეს ფაშისტებმა. მიუხედავად არაადამიანური, მხეცური წამებისა, კოსმოდემიანსკაიამ არ გასცა თანამებრძოლები და არ გაამჟღავნა თავისი ვინაობა. 1941 წლის 29 ნოემბერს გერმანელმა ფაშისტებმა იგი ჩამოახრჩვეს. 1942 წლის 16 თებერვალს კოსმოდემიანსკაიას მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება სიკვდილის შემდეგ. მინსკის გზატკეცილზე, სოფელ პეტრიშჩევოსთან ახლოს, დადგმულია კოსმოდემიანსკაიას ძეგლი და აღმართულია მემორიალური დაფა. 1942 წელს კოსმოდემიანსკაიას ნეშტი გადაასვენეს ნოვოდევიჩის სასაფლაოზე, მოსკოვში.
გალაპაგოსის კუნძულები

გალაპაგოსის კუნძულები — ვულკანური კუნძულების არქიპელაგი წყნარ ოკეანეში, სამხრეთ ამერიკის კონტინენტის დასავლეთით, სანაპიროდან 965 კილომეტრის დაშორებით. 1832 წლის 12 თებერვლიდან, კუნძულები ეკუთვნის ეკვადორს, მას შემდეგ რაც ამ ქვეყანამ მათი ანექსია მოახდინა.

1535 წელს, გალაპაგოსის კუნძულები აღმოაჩინა პანამის ეპისკოპოსმა ტომას დე ბერლანგამ. კუნძულები პირველად გერჰარდ მერკატორისა და აბრაჰამ ორტელიუსის რუკებზე გამოჩნდა, დაახლოებით 1570 წელს. მას შემდეგ არაერთი ექსპედიცია ეწვია გალაპაგოსს, მაგრამ ყველაზე მნიშვნელოვნად შეიძლება ჩაითვალოს 1835 წლის ევროპელი მეცნიერების ექსპედიცია, რომელთა რიგებშიც შედიოდა ახალგაზრდა ბრიტანელი ბიოლოგი ჩარლზ დარვინი. აქ გატარებული დროის განმავლობაში, დაკვირვებებზე დაყრდნობით, მოგვიანებით მან გამოაქვეყნა თავისი გახმაურებული ნაშრომი „სახეობათა წარმოშობა“. სწორედ ჩარლზ დარვინის ნაშრომების შედეგად გახდა ეს კუნძულები საქვეყნოდ ცნობილი. 1956 წელს, ექსპედიციამ თურ ჰეიერდალის მეთაურობით, დაამტკიცა, რომ მათ ვიზიტამდე ბევრად ადრე, ინდიელები კარგად იცნობდნენ კუნძულებს.

გეოგრაფია
გალაპაგოსის კუნძულები შედგება ხუთი დიდი კუნძულისა (ფერნანდინა, ისაბელა, სან-კრისტობალი, სანტა-კრუსი, სანტიაგო) და 14 საშუალო კუნძულისაგან, ასევე 42 ჯუჯა კუნძულისგან, რომელთა საერთო ფართობია 8000 კმ².

კუნძულები ვულკანური წარმოშობისაა და მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე აქტიურ ვულკანურ რეგიონს წარმოადგენს. უკანასკნელი ამოფრქვევა კუნძულ ისაბელაზე 2005 წელს დაფიქსირდა.

ტურიზმი
გალაპაგოსის კუნძულები მთელ მსოფლიოში ტურისტებისათვის ერთ-ერთ ყველაზე მიმზიდველ ადგილს წარმოადგენს. აქ არსებულ ფლორას და ფაუნას სხვაგან ვერსად შეხვდებით, სწორედ ეს ფაქტორი იზიდავს ტურისტებს ასე ძალიან. მცენარეთა და ცხოველთა უამრავი სახეობა კუნძულისათვის ენდემურია. ეკვადორის მთავრობამ გალაპაგოსი ეროვნულ პარკად გამოაცხადა. არსებობს ასეთი გამოთქმა, რომ „გალაპაგოსის კუნძულებზე დრო გაჩერებულია“. აქ შეხვდებით სხვადასხვა სახის რეპტილიებს, რომელთა შორის განსაკუთრებით აღსანიშნავია გალაპაგოსის გიგანტური კუ, რომელიც ყველასათვის გალაპაგოსის კუნძულებთან ასოცირდება. აქედან მომდინარეობს თვითონ კუნძულების საერთო სახელიც ( – ესპანურად კუების მიწა). ფართოდაა გავრცელებული ხვლიკი იგუანა.

ტურისტულ ტურებში მთავრობის მიერ დაწესებულია გარკვეული შეზღუდვები, მაგალითად, ერთ ტურში არ შეიძლება შედიოდეს ოცზე მეტი ადამიანი. ასევე, გალაპაგოსის კუების გამრავლების პერიოდში, ტურისტების შესვლა კუნძულებზე საერთოდ აკრძალულია.

კუნძულებზე მოქმედებს ორი საშუალო ზომის აეროპორტი. ტურისტებს შორის ძალზე პოპულარულია კუნძულებს შორის გემით ან იახტით გადაადგილება. ზოგიერთ კუნძულთან, არსებობს წყალქვეშა პარკები, სადაც შესაძლებელია წყალქვეშა ფლორისა და ფაუნის დათვალიერება. აღსანიშნავია, რომ უამრავ მცირე პარკსა თუ ტურისტულ ობიექტს, ჰქვია ჩარლზ დარვინის სახელი.

ყველაზე მთავარი, რაც ტურისტებმა უნდა გაითვალისწინონ, არის ის, რომ კუნძულების მოსანახულებლად საუკეთესო პერიოდი, ეგრეთ წოდებული ცხელი სეზონი არის იანვრიდან აპრილამდე, როდესაც იქ ზაფხულია, რათა მთელი სრულყოფილებით შეიგრძნონ გალაპაგოსის სილამაზე.

მსოფლიო მემკვიდრეობა
1978 წელს გალაპაგოსის კუნძულები პირველი მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი გახდა. 2007–2010 წწ იგი სიიდან წაშლის საფრთხის ქვეშ იდგა, თუმცა იუნესკოს 2010 წლის სესიაზე, რომელიც ბრაზილიაში გაიმართა საფრთხის ქვეშ მყოფი ძეგლების სიიდან ამოიღეს.

გალერეა
ელ-ჯაუფის მუჰაფაზა

ელ-ჯაუფის მუჰაფაზა — იემენის მუჰაფაზა. მდებარეობს იემენის ჩრდილოეთ ნაწილში. მის ტერიტორიაზე გადის იემენისა და საუდის არაბეთის ოფიციალური საზღვარი. ელ-ჯაუფს ესაზღვრება 5 მუჰაფაზა: საადა, ელ-დალი, სანა, მარიბი და ჰადრამავთი.

ელ-ჯაუფის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრია ელ-ჯაუფი. ფართობი შეადგენს 30,620 კმ²-ს. 2011 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა უდრიდა 532,000 ადამიანს. მუჰაფაზაში ყველაზე გავრცელებული ენაა არაბული.
ელ-მაჰვიტის მუჰაფაზა

ელ-მაჰვიტის მუჰაფაზა — იემენის მუჰაფაზა. მდებარეობს იემენის დასავლეთ ნაწილში. ესაზღვრება 4 მუჰაფაზა: ამრანი, ჰოდეიდა, სანა და ჰაჯა.

ელ-მაჰვიტის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრია ელ-მაჰვიტი. ფართობი შეადგენს 2,858 კმ²-ს. 2011 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა უდრიდა 597,000 ადამიანს. მუჰაფაზაში ყველაზე გავრცელებული ენაა არაბული.
ჯეინ ჯეიკობსი

ჯეინ ჯეიკობსი ( , , .; დ. 4 მაისი, 1916 — გ. 25 აპრილი, 2006) — დაბადებით ამერიკელი, კანადელი ურბანისტი, მწერალი და აქტივისტი. ყველაზე უკეთ ცნობილი წიგნით „დიდი ამერიკული ქალაქების სიკვდილი და სიცოცხლე“ (1961), აშშ-ში 1950-იანი წლების ურბანული განახლების პოლიტიკის მწვავე კრიტიკა. წიგნი მნიშვნელოვნად გაცდა ქალაქგეგმარების თემებს და ამ დროის პოპულარულ მსოფლმხედველობაზე მოახდინა გავლენა.

საყოველთაოდ ცნობილი ნაბეჭდი წიგნების გარდა ჯეიკობსი ასევე კარგად ცნობილია სამოქალაქო საპროტესტო აქციებით, რომლებსაც ის აწყობდა ურბანული განახლების პროექტების ბლოკირებისათვის. მისმა ძალისხმევამ გადამწყვეტი როლი შეასრულა ქვემო მანჰეტენის გზატკეცილის პროექტის საბოლოო დასამარებაში, ხოლო 1968 წელს კანადაში გადასახლების შემდეგ, ასეთივე გავლენა იქონია სპადინას გზატკეცილის გეგმისა და მასთან დაკავშირებული ავტოსტრადების მშენებლობის გაუქმებაში.
დამარის მუჰაფაზა

დამარის მუჰაფაზა — იემენის მუჰაფაზა. მდებარეობს იემენის დასავლეთ ნაწილში. ესაზღვრება 6 მუჰაფაზა: ჰოდეიდა, რაიმა, სანა, ელ-ბეიდა და იბი.

დამარის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი დამარი. ფართობი შეადგენს 9,495 კმ²-ს. 2011 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა უდრიდა 1,603,000 ადამიანს. მუჰაფაზაში ყველაზე გავრცელებული ენაა არაბული.
ჰაჯის მუჰაფაზა

ჰაჯის მუჰაფაზა — იემენის მუჰაფაზა. მდებარეობს იემენის დასავლეთ ნაწილში. ესაზღვრება 4 მუჰაფაზა: საადა, ამრანი, ელ-მაჰვიტი და ჰოდეიდა.

ჰაჯის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ჰაჯა. ფართობი შეადგენს 10,141 კმ²-ს. 2011 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა უდრიდა 1,782,000 ადამიანს. მუჰაფაზაში ყველაზე გავრცელებული ენაა არაბული.
იბის მუჰაფაზა

იბის მუჰაფაზა — იემენის მუჰაფაზა. მდებარეობს იემენის დასავლეთ ნაწილში. ესაზღვრება 5 მუჰაფაზა: ჰოდეიდა, დამარი, ელ-ბეიდა, ელ-დალი და თაიზი.

იბის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი იბი. ფართობი შეადგენს 6,484 კმ²-ს. 2011 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა უდრიდა 2,560,000 ადამიანს. მუჰაფაზაში ყველაზე გავრცელებული ენაა არაბული.
მარიბის მუჰაფაზა

მარიბის მუჰაფაზა — იემენის მუჰაფაზა. მდებარეობს იემენის ცენტრალურ ნაწილში. ესაზღვრება 5 მუჰაფაზა: ელ-ჯაუფი, სანა, ელ-ბეიდა, შაბვა და ჰადრამავთი.

მარიბის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრია მარიბი. ფართობი შეადგენს 20,023 კმ²-ს. 2011 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა უდრიდა 288,000 ადამიანს. მუჰაფაზაში ყველაზე გავრცელებული ენაა არაბული.
დემოტური დამწერლობა

დემოტური დამწერლობა — ჰიერატიკული დამწერლობისაგან წარმომდგარი ეგვიპტური შრიფტი, რომელმაც ძვ. წ. საუკუნიდან წინა პლანზე წამოიწია და დემოტური ენისათვის გამოიყენებოდა. დამწერლობა კურსივი სახისაა.

ტერმინ დემოტურს (ბერძნულად სახალხო) იყენებს ჰეროდოტე, ხოლო პორფირიოსი ეგვიპტური დამწერლობის ამ სახეს ეპისტოლოგრაფიულს უწოდებს, რასაც იგივე მნიშვნელობა აქვს, რაც სიტყვა დემოტურს. დაახლოებით 1000 წლის მანძილზე გამოიყენებოდა დემოტური, როგორც ყოველდღიური ხმარების შრიფტი, სანამ სალაპარაკო ენა სხვა მხრივ არ განვითარდა. ამ დროის განმავლობაში იეროგლიფები მხოლოდ ძეგლების, შენობების მოსაკაზმად გამოიყენებოდა, დემოტური კი უფრო მეტად საღვთო და რელიგიური დანიშნულების ტექსტებში გვხვდება.

დემოტურით შესრულებული ტექსტი რთულია წასაკითხად, რადგან იგი ბევრ მსგავს ნიშანსა და ლიგატურას შეიცავს. ასევე თავდაპირველი ფორმები შეცვლილია სწრაფი წერისა გამო; ნიშანთა მოხაზულობები სხვადასხვა ხელნაწერებში ინდივიდუალურია და კალიგრაფიაზეცაა დამოკიდებული.

წერის სისტემა ეგვიპტური იეროგლიფების მსგავსია. არის ფონოგრამები, რომელთაგან ზოგი ბევრ თანხმოვანს გადმოგვცემს, ზოგიც რამდენიმეს. იეროგლიფებისაგან განსხვავებით, ზოგიერთი ერთ თანხმოვნიანი ნიშნების სპეციალური ფორმები სიტყვის დასაწყისშიც გვხვდება. იეროგლიფებისაგან დემოტური იმითაც განირჩევა, რომ ნიშნები ხმოვნებისთვისაც შეიძლება იყოს ჩასმული სიტყვაში, განსაკუთრებით კი უცხოურ სიტყვებში. თანხმოვან –ს ხშირად იყენებენ ხმოვნების ო და უ–ს ჩასაწერადაც, ასევე -ს – ი–ს ჩასაწერად. იეროგლიფების მსგავსად დემოტურშიც გვხვდება დეტერმინატივები. ნიშნების ზუსტი რაოდენობა ჯერ კიდევ არაა გარკვეული, თუმცა დაახლოებით ასამდეა. ბევრი ნიშანი მრავალმნიშვნელოვანია, რადგან ისინი სხვადასხვა იეროგლიფისაგან არიან მიღებულნი. რომეულ პერიოდშიც დემოტური დამწერლობის ანბანური ნიშნების გამოყენება ჯერ კიდევ ფართო იყო, ამ დროს ნიშნების მოხაზულობა თანდათან დაპატარავდა.

დეშიფრაცია
ცხრილში ნაჩვენებია ეგვიპტურის, დემოტურის და კოპტურის მსგავსება.
ძველი ესპანური დამწერლობები

ძველი ესპანური დამწერლობები — ზოგადი სახელწოდება დამწერლობის სისტემებისა, რომლებიც რომაული მმართველობის დამყარებამდე იბერიის ნახევარკუნძულზე გამოიყენებოდა. ტიპოლოგიურად მათი უმეტესობა უჩვეულო და იშვიათია, წარმოადგენენ გარდამავალ შრიფტებს ნახევრად სილაბურსა და ანბანს შორის, თუმცა ისინი ფინიკიური დამწერლობისაგან განვითარდნენ.

ძველი ესპანური დამწერლობები ძვ. წ. საუკუნიდან, ზოგიერთი მეცნიერის აზრით კი საუკუნიდან ძვ. წ. ან ახ. წ. საუკუნემდე გამოიყენებოდა და მთავარ საშუალებას წარმოადგენდა იმდროინდელი ძველი ესპანური ენებისათვის. ზოგი მკვლევარი ფიქრობს რომ ისინი მხოლოდ ფინიკიური ანბანისაგან შეიქმნენ, მაშინ როდესაც, ზოგიერთს მიაჩნია, რომ ბერძნულმა დამწერლობამ დიდი როლი ითამაშა მათს განვითარებაში.

დამწერლობები
ძველი ესპანური დამწერლობები მოიცავს სამ ძირითად სისტემას: სამხრეთის, ჩრდილოეთისა და გრეკო–იბერიული. ეს ძირითადი დამწერლობები ერთმანეთისაგან როგორც ასოთა მოხაზულობით, ისე მათი გამოთქმებით განსხვავდება.

სამხრეთ ესპანური დამწერლობის ნიმუშები ძირითადად იბერიის ნახევარკუნძულის სამხრეთ ნაწილშია ნაპოვნი და დღემდე აღმოჩენილი ესპანური დამწერლობების მხოლოდ 5 %–ს წარმოადგენს. ძირითადად იწერება მარჯვნიდან მარცხნივ. მოიცავს შემდეგ შრიფტებს:
ესპანიკას დამწერლობა (ცნობილია მხოლოდ ერთი თიხის ფირფიტითა და ერთადერთი დამამტკიცებელი საბუთით ანბანის რიგის შესახებ).
ტარტესული, ანუ სამხრეთ ლუზიტანიური დამწერლობა, აგრეთვე ცნობილი როგორც სამხრეთ–დასავლური.
სამხრეთ-აღმოსავლური იბერიული დამწერლობა, აგრეთვე ცნობილი როგორც მერიდიონალური.

ჩრდილოური წარწერები ძირითადად იბერიის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთის მეოთხედშია ნაპოვნი და აღმოჩენილი ძველესპანური დამწერლოებბის ნიმუშების 95 %–ს წარმოადგენს. ძირითადად იწერება მარცხნიდან მარჯვნივ. მოიცავს შემდეგ ქვეჯგუფებს:
ჩრდილო-აღმოსავლეთ იბერიული დამწერლობა, აგრეთვე ცნობილი როგორც ლევანტინიური
ორობითი ვარიანტი
არაორობითი ვარიანტი
კელტიბერიული დამწერლობა
აღმოსავლური ვარიანტი
დასავლური ვარიანტი

გარდა ამისა არსებობს
გრეკო-იბერიული ანბანი
ეს უკანასკნელი პირდაპირ ბერძნული დამწერლობის იონური ვარიანტისაგან წარმოიშვა და გამოიყენებოდა ხმელთაშუა ზღვის სანაპირო რეგიონებში, დღევანდელი ალიკანტესა და მურსიის პროვინციების ტერიტორიაზე.

სამხრეთის დამწერლობები ფინიკიურის მსგავსად მარჯვნიდან მარცხნივ იწერებოდა, ხოლო ჩრდილოეთისები მარცხნიდან მარჯვნივ, როგორც ბერძნული დამწერლობა.
სირიული დამწერლობა

სირიული დამწელობა — შედგება 22 ასოსგან, რომელიც არის წარმოშობილი არამეული დამწერლობიდან. დამწერლობა არის კონსონანტური, იწერება მარჯვნიდან მარცხნივ.

დამწერლობის ვარიანტები
დამწერლობის ის ტიპი რომელზეც წერდნენ საუკუნემდე კლასიკურ სირიულ დამწერლობად არის მოხსენიებულიმ, ან ესტრანგელო. ამის მერე, როგორც კი დაიყო აღმოსავლეთის ასურული ეკლესია ორ ნაწილად (ნესტერიანელებსა და სირო-იაკობიტებზე), დაიყო დამწერლობაც. თითოეულმა ახალმა ეკლესიამ გამოიმუშავა თავისი შრიფტი სირიული დამწერლობის საბუძველზე.

1 -ის ან -ის შემდეგ ’̄ იღებს ჩვეულებრივ ფორმას, და არა დაბოლოების.

ლიგატურები
გალერეა
გვადელუპა

გვადელუპა — არქიპელაგი სამხრეთ კარიბის ზღვაში, კოორდინატებით . მისი ფართობი — 1628 კვ. კმ-ია. გვადელუპა საფრანგეთის ზღვისიქითა დეპარტამენტია, ასევე 26-დან ერთ-ერთი რეგიონი. 2007 წლიდან, იგი რესპუბლიკის ხელშეუვალი ნაწილია.

საფრანგეთთან ერთად, გვადელუპა ევროპის კავშირის წევრია. როგორც ევროკავშირის უმეტეს ქვეყანაში, აქაც ვალუტა ევროა. მიუხედავად ამისა, გვადელუპა არ იმყოფება შენგენის ხელშეკრულების ქვეშ. გვადელუპას პრეფექტურა არის ბას-ტერი. 1493 წელს, ქრისტეფორე კოლუმბმა ამ კუნძულს უწოდა სანტა მარია დე გვადელუპა, მარიამ ღვთისმშობლის პატივსაცემად.

გვადელუპა მოიცავს ხუთ კუნძულს. ესენია: ბას-ტერი, გრანდ-ტერი (გამოყოფილია ბას-ტერისაგან ვიწრო ზღვის არხით, სალტ-რივერით), ლა–დეზირადე, ლეს–დე–სენსი და მერი-გალანტი.

გვადელუპა იყოფა 2 ოლქად. ესენია: ბას-ტერი და პუენტ-ა-პირტი. თავად ოლქები იყოფიან 40 კანტონად, ხოლო კანტონები — 32 კომუნად.

2017 წელს, მშპ ერთ სულ მოსახლეზე იყო 23 152 €.

დემოგრაფია
2021 წლის მონაცემების მიხედვით გვადელუპის მოსახლეობა 384 315 კაცია. აქედან 19,2 % 14 წლამდე ასაკის გოგონები და 15,6 % ბიჭები არიან, 54,0 % — 15 წლიდან 60 წლამდე ასაკის ქალები და 55,8 % იმავე ასაკის კაცები, ხოლო 26,8 % — 60-ს გადაცილებული ქალბატონები და 28,6 % მამაკაცები. სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა მამაკაცებში 74,91 წელია, ქალებში — 81,37 წელი, ორივე სქესის საშუალო მაჩვენებელი კი — 78,06 წელია.

კლიმატი