ბრომბენზილციანიდი

ბრომბენზილციანიდი (, ბრომობენზილ ციანიდი, შემოკლებით , სამხედრო ტერმინოლოგიაში ცნობილი სახელით კამიტი) — მოძველებული ცრემლსადენი აგენტი, რომელიც პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში შემოიღეს მოკავშირე მხარეებმა და გამოიყენეს, როგორც სტანდარტული ცრემლსადენი საშუალება ქიმიური ომის სამსახურში, ქლორაცეტოფენონთან ერთად. ითვლებოდა, რომ ეს აგენტი 1930-იან წლებში ეტაპობრივად ამოიღეს გამოყენებიდან, თუმცა არსებობს ბრალდებები, რომ 2025 წელს ის კვლავ იქნა გამოყენებული: არსებული ცნობების მიხედვით, საქართველოს ხელისუფლებამ იგი ანტისამთავრობო საპროტესტო აქციების დასაშლელად გამოიყენა. ბრომბენზილ ციანიდი აღწერილია როგორც ზედმეტად ტოქსიკური არასასიკვდილო მასობრივი შემაკავებელი აგენტის სტატუსით.

2025 წლის პროტესტების მონაწილეთა წინააღმდეგ გამოყენება
მიუხედავად იმისა, რომ ბრომბენზილ ციანიდი ძველი და პრაქტიკიდან ამოღებულ ქიმიურ-სამხედრო აგენტად ითვლება, არსებობს ცნობები, რომ იგი შესაძლოა გამოყენებული ყოფილიყო საქართველოში 2024–2025 წლებში გამართული პროევროპული და ანტისამთავრობო ქუჩის აქციების დროს. -ის საგამოძიებო დოკუმენტურმა ფილმმა და თანმხლებმა სტატიამ 2025 წლის დეკემბერში ვარაუდი გააჟღერა, რომ სამხედრო სახელწოდებით კამიტე ცნობილი აგენტი შეიძლება დამატებული ყოფილიყო წყლის ჭავლებში, რომლებიც თბილისში პარლამენტის მიმდებარე ტერიტორიაზე პროტესტის მონაწილეთა დასაშლელად გამოიყენეს. -ისა და ადგილობრივი მედიის ცნობით, ეს დასკვნა ემყარება ქიმიური იარაღის ექსპერტებთან, საქართველოს სპეცრაზმის ყოფილ თანამშრომლებთან და ექიმებთან ჩატარებულ ინტერვიუებს, ასევე ქიმიური ნიმუშების ლაბორატორიულ ანალიზებსა და დაზარალებულთა გამოკითხვას.

-ის ერთ-ერთი რესპონდენტი, პედიატრი და აქტივისტი კონსტანტინე ჩახუნაშვილი, აღწერდა, რომ წყლის ჭავლით დასველების შემდეგ კანის ძლიერი წვა რამდენიმე დღის განმავლობაში არ უქრებოდა და გაძლიერდა წყალში დაბანისას. მის მიერ სოციალურ ქსელში გავრცელებულ ონლაინ-გამოკითხვას თითქმის 350 მონაწილემ უპასუხა; მათგან თითქმის ნახევარმა აღნიშნა, რომ სხვადასხვა სიმპტომი — სუნთქვის გაძნელება, ხველა, გულისრევა, სისუსტე, გულის რიტმის დარღვევა — ერთ თვეზე მეტხანს გრძელდებოდა.

ადგილობრივმა უფლებადამცველმა ორგანიზაციებმა, მათ შორის საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციამ და სხვა ჯგუფებმა, უკვე 2024 წლის ნოემბერ–დეკემბერში მოითხოვეს განმარტება, თუ რომელი ქიმიური ნაერთები იყო დამატებული წყლის ჭავლებსა და გაზის ბალონებს, რადგან მათი შეფასებით, გამოყენებული საშუალებები ჩვეულებრივ ცრემლმდენ აგენტებზე გაცილებით ძლიერ და ხანგრძლივ ზემოქმედებას იწვევდა და პროტესტის მონაწილეთა მიმართ არასამართლებრივ, არასათანადო და ზოგ შემთხვევაში „არადამიანურ და დამამცირებელ მოპყრობას“ უტოლდებოდა.

გამოყენება
ისტორიულად ბრომბენზილ ციანიდი გამოიყენებოდა როგორც ძალიან ძლიერი ცრემლმდენი და გამღიზიანებელი ქიმიური აგენტი. იგი პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში დაინერგა როგორც „შინაგანი ზემოქმედების“ გაზი და გარკვეული დროის განმავლობაში შედიოდა სამხედრო ცრემლსადენი საშუალებების სტანდარტულ ნაკრებიაში, მოგვიანებით კი აღწერილია როგორც ზედმეტად ტოქსიკური საშუალება არასასიკვდილო საშუალებების კატეგორიისთვის.

თანამედროვე პირობებში ბრომბენზილ ციანიდი უფრო მეტად განიხილება როგორც კვლევითი და სინთეზური რეაგენტი, ვიდრე პრაქტიკული ცრემლმდენი გაზი. ორგანულ ქიმიაში იგი გამოიყენება როგორც ციანირების აგენტი სხვადასხვა არომატული ნიტრილის მისაღებად, ანუ ნაერთებისთვის, რომლებსაც შეიცავენ −≡ ჯგუფს.

ბრომბენზილ ციანიდის ერთ-ერთი კლასიკური გამოყენებაა ჰოხის სინთეზში, როდესაც მიიღება დიფენილაცეტონიტრილი. ამ მეთოდში ფენილაცეტონიტრილი ჯერ ბრომირდება და წარმოიქმნება ბრომბენზილ ციანიდი, შემდეგ კი იგი ბენზოლთან რეაგირებს ალუმინის ქლორიდის კატალიზატორის თანდასწრებით, რის შედეგადაც სინთეზდება დიფენილაცეტონიტრილი, რომელიც თავის მხრივ მნიშვნელოვან შუალედურ ნაერთად გამოიყენება ორგანულ სინთეზში.

გალერეა