iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ალოფონები

ალოფონები ( „სხვა, სხვანაირი“ და „ხმა“) — ფართე გაგებით რომელიმე ქვეყნის მოსახლეობა, რომლისთვისაც მოცემული სახელმწიფოს ტერიტორიაზე მშობლიურ ენად ითვლება არასახელმწიფოებრივი (არაოფიციალური) ენა. როგორც წესი, მოსახლეობის ასეთი ჯგუფები ყალიბდება უახლოესი მასობრივი იმიგრაციის დროს ქვეყანაში.

კანადური კონტექსტი
კანადური საზოგადოების უფრო ვიწრო კონტექსტში მოიხმარება, როგორც დემოგრაფიული ტერმინი ქვეყნის იმ მაცხოვრებლების აღსანიშნავად (რომლებიც 2001 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენდნენ მოსახლეობის 17,1 %-ს), რომლებისთვისაც არც ინგლისური და არც ფრანგული ენა არ არის მშობლიური (ეს ორი ენა ოფიციალურია კანადაში). ტერმინი გამოიყენება ინგლისურ ენაზე (ანგლოფონები) (59,2 %) და ფრანგულ ენაზე მოლაპარაკე (ფრანკოფონები) — 23,7 % მოლაპარაკე ჯგუფების საწინააღმდეგოდ. ტერმინი ფართედ გამოიყენება კანადის ორივე ოფიციალურ ენაში, განსაკუთრებით ფრანგულში, ასევე მთელ მსოფლიოში (მაგალითად, „“, „“ და ა. შ).

ასიმილაცია
დროთა განმავლობაში კანადის ალოფონების დიდი ნაწილი გადადის ქვეყნის ერთ-ერთ ოფიციალურ ენაზე (ზოგიერთ შემთხვევაში ორივეზე). ოფიციალურად ფრანგულენოვანი კვებეკის პროვინციის ფარგლებს გარეთ ალოფონების 97,0 %-მდე დროთა განმავლობაში მთლიანად ან ნაწილობრივ გადადის ინგლისურ ენაზე. ესენია ეგრეთ წოდებული ანგლოტროპები, ანუ ალოფონები, რომლებიც უპირატესობას აძლევენ ინგლისურ ენას. მათ როგორც წესი მიეკუთვნება აშშ-ის და დიდი ბრიტანეთის ყოფილი კოლონიებიდან ჩამოსულები (ინდოეთი, პაკისტანი, ფილიპინები).

იშვიათ გამონაკლისს (3,0 %) შეადგენენ ზოგიერთი უახლოეს პერიოდში ჩამოსული აფრიკული, ფრანკო-ანტილური და ლათინოამერიკული წარმოშობის ალოფონები ორენოვან ქალაქებში — ონტარიოს პროვინციის ოტავაში და ნიუ-ბრანსუიკის პროვინციის მონქტონში, ანუ იქ, სადაც არსებობენ ფრანგულენოვანი უნივერსიტეტები. თვითონ კვებეკის პროვინციაში, სადაც ერთადერთი ოფიციალური ენა 1977 წლიდან არის ფრანგული, ალოფონების ენობრივი პრეფერენცია უფრო მრავალფეროვანია; ისინი თანდათანობით იხრებიან ფრანგული ენისკენ. თუ 1970-იანი წლების დასაწყისში ფრანკოტროპები შეადგენდნენ ალოფონების მხოლოდ დაახლოებით 20 %-ს, ხოლო ანგლოტროპების წილი აღწევდა 80 %-ს, 2006 წლის აღწერის მონაცემებით, ახალი ემიგრანტების 75 %-მდე ირჩევს ფრანგულ ენაზე გადასვლას, ხოლო ინგლისურს უპირატესობას ანიჭებს მხოლოდ 25 % და ეს წილი კიდევ უფრო ეცემა. ასეთი ცვლილება კარგად აიხსნება უნიკალური კვებეკ-კანადის საიმიგრაციო შეთანხმებით, რომელიც პროვინციამ დადო ფედერალურ მთავრობასთან 1991 წელს.
ლევან დათუნაშვილი

ლევან დათუნაშვილი (დ. 18 იანვარი, 1983, თბილისი, საქართველო) — საქართველოს მორაგბეთა ეროვნული ნაკრების მეორეხაზელი.

კარიერა
დღეისათვის დათუნაშვილი საფრანგეთის კლუბ „ორიკას“ ღირსებას იცავს. საქართველოს ეროვნული ნაკრების მაისურით 75 კეპი და 20 ქულა აქვს მოპოვებული. ლევანის დებიუტი 2004 წლის 22 თებერვალს, საქართველო — ესპანეთის მატჩის დროს შედგა, რომელიც ფრედ 6:6 დასრულდა. დათუნაშვილი 2007 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატზე საქართველოს შემადგენლობაში იყო.
ქართული ძალა

ქართული ძალა — ქართული ნაციონალისტური ორგანიზაცია საქართველოში 2015 წლიდან. ქართული ძალის წარმომადგენლების თქმით, ისინი მკაცრად აპროტესტებენ საქართველოში რუსული სპეცსამსახურების პოლიტიკის გატარებას, ამავდროულად ეწინააღმდეგებიან დასავლეთიდან ლიბერალური ფასეულობების შემოტანასაც.

ისტორია
ორგანიზაცია დაფუძნდა 2015 წლის 31 ივლისს. 19 აგვისტოს, ბათუმის ცენტრში ქართულმა ძალამ გამართა გაცნობითი ხასიათის მარში. 29 სეექტემბერს, სოხუმის დაცემის წლისთავზე გმირთა მოედანზე და თბილისის პარლამენტის შენობის წინ გაიმართა მდუმარე აქცია ჩირაღდნებით, ლოზუნგით „აფხაზეთი და სამაჩაბლო საქართველოა!“. იმავე წლის 27 ნოემბერს გაიმართა მიტინგი რუსთაველის ძეგლთან, რომლის მთავარი მოთხოვნაც თბილისში ქართველი გენერლის, გიორგი მაზნიაშვილის ძეგლის დადგმა იყო. აქტივისტებმა ამ საქმის შესასრულებლად ხელმოწერების შეგროვებაც დაიწყეს.

2016 წლის 3 აპრილს გაიმართა მცირე მსვლელობა-მარში რუსთაველის გამზირიდან გერმანიის საელჩოს მიმართულებით. საპროტესტო აქცია საპატრულო პოლიციის თანამშრომლების თანხლებით წარიმართა, პროტესტის მოტივი კი სირიიდან და ერაყიდან, სირიის სამოქალაქო ომის მიზეზით წამოსულ ლტოლვილთა მიღების თემის წინ წამოწევა იყო.

2016 წლის 17 მაისს „ქართული ძალის“ აჭარელი აქტივისტების მონაწილეობით „ოჯახის სიწმინდისა და ტრადიციული ღირებულებების დაცვის დღის“ აღსანიშნავად მოეწყო მსვლელობა ბათუმში, ილია ჭავჭავაძის ძეგლიდან საკათედრო ტაძრის მიმართულებით.

2016 წლის 27 სექტემბერს „ქართული ძალის“ წევრებმა თბილისის „დინამოს“ ულტრასებთან ერთად სოხუმის დაცემის დღეს მოაწყვეს მსვლელობა თბილისის დავით აღმაშენებლის გამზირზე, რომელიც თურქული მაღაზიების და ბარების დარბევით დასრულდა. აქციაზე წარმოდგენილი იყო თეთრი ნაციონალიზმის სიმბოლიკა.
ბარდაჩა

ბარდაჩა — ტბებსა და ჭაობების კომპლექსი ბოსნია და ჰერცეგოვინაში. მდებარეობს სერბთა რესპუბლიკის ქალაქ სრბაცის მუნიციპალიტეტში. კომლექსში შედის ჭაობები, დატბორილი ტერიტორიები, ტყე, სასოფლო-სამეურნეო მიწები და დასახლებული პუნქტები.

ტბა მდებარეობს ბანია-ლუკიდან 45 კმ-ის დაშორებით. ზღვის დონიდან 100 მ-ზე. ტბის სგრძეა 5,5 კმ, ხოლო სიგანე — 1,7 კმ. მაქსიმალური სიღრმეა 2,5 მ., ხოლო ფართობი — 7,32 კმ². ტბა და მიმდებარე კომპლექსი დაცულია და წარმოადგენს ბუნების ძეგლს.

ტბების კომპლექსის ტერიტორიაზე გაედინება სამი მდინარე: მატურა, სტუბლაია და ბრზაია.

ტბის გარშემო მდებარეობს ქალაქები: გრადიშკა — 25 კმ-ში, ლაკტაში — 30 კმ-ში და ბანია-ლუკა — 45 კმ-ში.

ტბაში გვხვდება 280 სახეობის მცენარე, 178 სახეობის ფრინველი და 26 სახეობის თევზი.
სემერუ

სემერუ — მოქმედი ვულკანი ინდონეზიაში, კუნძულ იავაზე. სიმაღლე 3676 მ. წარმოადგენს კუნძულ იავის უმაღლეს წერტილს. მკვეთრად არის აზევებული აღმოსავლეთ იავის სანაპირო ვაკეების ფონზე. მაარები შეიცავს კრატერულ ტბებს. სემერუ გაწოლილია ტენგერის ვულკანური კომპლექსის სამხრეთით.

გეოლოგიურად მდებარეობს მეოთხეული ვულკანური სარტყელის ფარგლებში, კუნძულის შუა სტრუქტურულ ზონაში. აგებულია ბაზალტებითა და ანდეზიტებით. მეტად მდიდარია სემერუს ამოფრქვევების ისტორია. დაწყებული 1818 წლიდან მოხდა სულ მცირე 55 ამოფრქვევა, რომელთაგან 10 უბედური შემთხვევით დამთავრდა. ამოფრქვევებს თან ახლდა ლავური და პიროკლასტური ნაკადები. ყველა ისტორიულ ამოფრქვევას ჰქონდა ვულკანური ექსპლოზიური ინდექსი 2 ან 3.

სემერუ 1967 წლიდან მოყოლებული დღემდე არის თითქმის მუდმივი ამოფრქვევის მდგომარეობაში. დროგამოშვებით, მცირე ამოფრქვევები ხდება ყოველი 20 წუთის განმავლობაში. სემერუზე რეგულარულად ადიან ტურისტები, ჩვეულებრივ, სვლას იწყებენ სოფელ რანუდან, თუმცა არატექნიკური აღჭურვილობა შესაძლოა სახიფათოც იყოს. 2014 წლისათვის სემერუს მთის ეროვნულ პარკში იყო 25 არაადგილობრივი მცენარე, რომლებიც ემუქრებიან ენდემურ, ლოკალურ მცენარულობას.

არაადგილობრივი მცენარეები შემოიტანა ნიდერლანდელმა ბოტანიკოსმა ვან სტეენისმა კოლონიალურ ერაში; ეს მცენარეებია: დიდი კამა , ბრაზილიური ვერბენა , და . კალთებზე ხშირი ტროპიკული ტყეებია. სემერუ მოქცეულია ბრომო-ტენგერ-სემერუს ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. მთისძირში მდებარეობს ტბა რანუ-კუმბოლო.

სემერუ ცნობილია აგრეთვე როგორც მაჰამერუ, რაც „დიად მთას“ ნიშნავს. სახელწოდება მიღებულია ინდუს-ბუდისტური მითური მთის მერუს ან სემერუს სახელწოდებისგან, როგორც ღმერთების საცხოვრებელი ადგილი. აღსანიშნავია, რომ ინდონეზიელი პოლიტიკოსი სოე ჰოკ გიე (17 დეკემბერი 1942 — 16 დეკემბერი 1969) სემერუზე ფეხით მოგზაურობის დროს შხამიანი გაზის ჩასუნთქვის შედეგად დაიღუპა.
ბრანდბერგი

ბრანდბერგი ( — ცეცხლოვანი მთა) — ნამიბიაში მდებარე ინზელბერგი, ნამიბის უდაბნოს კიდეზე. მდებარეობს ზღვის დონიდან 2573 მეტრ სიმაღლეზე.

1920 წელს ორმა გერმანელმა ტოპოგრაფმა რ. მააკმა და გ. შულცმა გარემოს გადაღების სამუშაოების დროს აღმოაჩინეს, რომ მთის კედლები დაფარული იყო პეტროგლიფებით. მათზე გამოსახული იყო შუბებით და მშვილდებით მორბენალი ადამიანების და ანტილოპების ფიგურები. მათ ასევე, იპოვეს „თეთრი მანდილოსანის“ გამოსახულება. ნახატების თავდაპირველი შეფასებით, მისი ასაკი დაახლოებით, — 3500 წელს შეადგენს.

გალერეა
დავით ქუბრიაშვილი

დავით ქუბრიაშვილი (დ. 3 დეკემბერი, 1986, თბილისი, საქართველო) — საქართველოს მორაგბეთა ეროვნული ნაკრების პირველხაზელი. დღეისათვის დავითი ფრანგული „მონპელიეს“ ღირსებას იცავს „ტოპ 14-ში“. რაგბის 2011 და 2015 წლების ჩემპიონატებზე ქუბრიაშვილი საქართველოს ნაკრების შემადგენლობაში იყო.

საკლუბო კარიერა
საფრანგეთში ჩასული დავითი თავდაპირველად გუნდ „მასიში“ მხვდა, საიდანაც მალევე ტოპ 14-ის გუნდ „მონპელიეში“ გადავიდა. თუმცა იმის გამო, რომ სათამაშო დროის სიმცირის გამო, „ტულონში“ გადაბარგება არჩია, სადაც 120-ზე მეტი თამაში ითამაშა და პროფესიონალ მორაგბედ ჩამოყალიბდა.

მოგვიანებით 2 წლით „საფრანგეთის სთეიდში“ ითამაშა, 2015 წლიდან კი „მონპელიეში“ დაბრუნდა.

საერთაშორისო კარიერა
საქართველოს ეროვნული ნაკრების მაისურით ქუბრიაშვილის დებიუტი 2008 წელს პორტუგალიის წინააღმდეგ შედგა. სულ ნაკრების შემადგენლობაში 40 კეპი და 5 ქულა მოიხვეჭა.

2011 წელს დავითი ოფიციალურად გახდა პირველი ქართველი, რომელმაც „ბარბაროსების”, მსოფლიოს სხვადასხვა გუნდების საუკეთესო მორაგბეებისგან შემდგარი ნაკრების შემადგენლობაში ითამაშა.
ერონგოს მთები

ერონგოს მთები  — ვულკანური წარმოშობის მთიანი წარმონაქმნი ნამიბიაში. ერონგოს მთები მდებარეობს ყოფილ ბანტუსტან დამარალენდში, ქალაქ ომარურუს დასავლეთით, ამავე დასახელების მდინარედან სამხრეთით და ვულკანიდან აღმოსავლეთით.

დღემდე თანამგზავრულ სურათზე შეიძლება დავინახოთ ძველი ვულკანური წარმონაქმნის დიდი რგოლური სტრუქტურა დიამეტრით დაახლოებით 30 კმ სამი სწორი აუზით.

ღირსშესანიშნაობები
მთიანი ჯაჭვის ყველაზე უფრო მაღალი ადგილები — ქვის კლდეები მთიანი ჯაჭვის სამხრეთ-დასავლეთში, სიმაღლით 2319 მეტრი და ერონგოს მთა სამხრეთ-აღმოსავლეთში, სიმაღლით 2216 მეტრი. ადამიანებით დასახლებული ყველაზე უფრო მაღალი ადგილი ნამიბიაში მდებარეობს «»-ს ფერმაში, რომლის სიმაღლეა 1792 მეტრი. ნამიბიის ამ ადმინისტრაციული ერთეულის სახელწოდება მოდის ერონგოს მთების და ერონგოს მთის გეოგრაფიული დასახელებიდან.

ერონგოს მთებში მიმდინარეობს მინერალების მოპოვება, ძირითადად აკვამარინის.

«»-ის ფერმის ტერიტორიაზე მდებარეობს ფილიპის გამოქვაბული, რომელიც დაცულია მისი სამეცნიერო მნიშვნელობის თვალსაზრისით, რადგანაც იქ ნაპოვნია გამოქვაბულში მხატვრობის ელემენტები.
მიმინგის პლატო

მიმინგის პლატო — მთიანი პლატო ავსტრიაში, მდებარეობს ტიროლში, ზღვის დონიდან 850-1000 მეტრზე, მინინგის ქედის სამხრეთით. იგი მოიცავს ვილდერმიმინგის, მიმინგის, ობშტაიგისა და მეცის მუნიციპალიტეტებს.

პლატო შედგება ვიურმული ეპოქას მორენებისა და ხრეშისაგან. სამხრეთით ტერასას ესაზღვრება ახბერგის ქედი.

პლატოს სიგრძეა 14 კმ, ხოლო სიგანე 4 კმ.

პლატოზე გადის მრავალი საფეხმავლო, ხოლო ზამთარში სათხილამურო მარშრუტი და იგი წარმოადგენს დასვენებისათვის პოპულარულ ადგილს.
ინზელბერგი

ინზელბერგი ( — „კუნძული“ და  — „მთა“) ან კუნძულოვანი მთა — იზოლირებული, ხშირად გუმბათის მსგავსი კრისტალური ქანების შვერილი სიმაღლით 100-დან 2000 მეტრამდე, რომელიც მდებარეობს მოსწორებულ ტერიტორიებს შორის.

ტერმინი ჩვეულებრივ მიეკუთვნება წარმონაქმნებს, რომლებიც მდებარეობენ ცხელ გვალვიან რაიონებში, განსაკუთრებით აფრიკის დაბლობების სავანებში. ინზელბერგი შეიძლება იყოს მოწმე მეზობელი მაღლობების დაშლის შედეგად (ასეთები ბევრია საჰარაში) ან უახლესი ტექტონიკით ამოწეული, მაგალითად, ხიბინები კოლის ნახევარკუნძულზე.
ლეოპოლდ VI

ლეოპოლდ დიდებული (; დ. 1176 — გ. 28 ივლისი, 1230) — შტირიის ჰერცოგი 1194 წლიდან და ავსტრიის ჰერცოგი 1198 წლიდან გარდაცვალებამდე. ბაბენბერგების დინასტიის წარმომადგენელი.

ლეოპოლდ იყო ავსტრიისა და შტირიის ჰერცოგის ლეოპოლდ -ისა და ელენა არპადის უმცროსი შვილი. 1194 წელს მამის გარდაცვალების შემდეგ გახდა შტირიის ჰერცოგი, ხოლო 4 წლის შემდეგ გარდაიცვალა მისი უფროსი ძმა ფრიდრიხ და გახდა ავსტრიის ჰერცოგი.

1216 წელს ლეოპოლდ გაემგზავრა ეგვიპტეში მეხუთე ჯვაროსნული ლაშქრობის ფარგლებში და მიიღო მონაწილეობა დამიეტის ალყაში.

ლეოპოლდ -ის მმართველობა იყო შუა საუკუნეების ავსტრიის საჰერცოგოს დროებითი აყვავების პერიოდი.
სერბთა რესპუბლიკის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი

სერბთა რესპუბლიკის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი — მხატვრული გალერეა, სერბთა რესპუბლიკის თანამედროვე ხელოვნების მთავარი სამუზეუმო დაწესებულება. ფუნქციონირებს 2004 წლიდან ქალაქ ბანია-ლუკაში, სერბი გმირების მოედანზე, რკინიგზის სადგურის ყოფილ შენობაში. მუზეუმის მისიაა დაიცვას - საუკუნეების სერბთა რესპუბლიკის ხელოვნება. აწყობს თანამედროვე შემოქმედების გამოფენებს.
შთენილი

შთენილი, ბიუტი  — გეოლოგიაში: მთის ქანების იზოლირებული მასივი, რომელიც შემორჩა უფრო არამდგრადი ქანების ნგრევის შემდეგ რაიმე ეგზოგენური ფაქტორებით — გამოქარვით, ეროზიით, წყლის ზემოქმედებით და ა. შ.

განასხვავებენ:
დენუდაციური შთენილები — გამოქარვის და დენუდაციის წინააღმდეგ უფრო მედეგი ქანები;
მოწმე შთენილები ან მაგიდა მთები — ყოფილი პლატოების შენარჩუნებული მონაკვეთები;
გარშემომვლელი შთენილები — წარმოქმნილი მდინარის მიერ თავისი კალაპოტის გარღვევის შემდეგ და ბუნებრივი ნაპირის დანაწევრებით.
ანისის ქართული ეკლესია

ანისის ქართული ეკლესია — ქართული ეკლესიის ნანგრევები თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე მდებარე ისტორიულ ქალაქ ანისში. მდებარეობს ლომების კარიბჭის პირდაპირ, ცეცხლის ტაძრის სიახლოვეს.

ეკლესია იყო დარბაზული ტიპის, ნაგები კარგად ნათალი ქვის კვადრებით. ინტერიერი 3 ნაწილად იყოფა ლილვებითა და თაღნარით. ამჯერად ეკლესია მთლიანად დანგრეულია დარჩენილია მხოლოდ ჩრდილოეთი კედელი. ეკლესია გათხარა და მოგვიანებით გამოაქვეყნა ნიკო მარმა. სამხრეთ კედლის ნანგრევებში მან 1912 წელს აღმოაჩინა ვრცელი წარწერა, რომელიც ახლა დაკარგულია. 30 სტრიქონიანი წარწერა ეკუთვნოდა ეპიფანე მცხეთის კათალიკოსს. წარწერა 1218 წლით თარიღდება და ამის გამო ეკლესიის მშენებლობის პერიოდადაც საუკუნე იყო მიჩნეული. თუმცა ეს წარწერა არ შეიცავს მშენებლობის შესახებ არანაირ ცნობას და დამათარიღებლად ვერ გამოდგება. ზოგიერთი ისტორიკოსის მოსაზრებით ეკლესია საუკუნის მეორე ნახევარში უნდა აეგოთ. ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელზე, თაღებს ქვეშ ორი ფიგურული კომპოზიციაა, ქვაში ნაქანდაკევი, ელისაბედის და მარიამის შეხვედრა და ხარება, თეთრი საღებავით მიწერილი აქვს ასომთვრულად განმარტებითი წარწერები. ასომთავრული მინაწერები ეკლესის გარე ფასადზეც არის.
დანილო ლუის და სილვა

დანილო ლუის და სილვა (; დ. 15 ივლისი, 1991, ბიკასი, ბრაზილია) — ბრაზილიელი ფეხბურთელი, „იუვენტუსისა“ და ბრაზილიის ეროვნული ნაკრების მცველი. ფეხბურთის გულშემატკივრებში უფრო ცნობილია როგორც — დანილო. 2018 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის მონაწილე ბრაზილიის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში.

კარიერა
საკლუბო კარიერა
დანილომ კარიერა დაიწყო „ამერიკა მინეიროში“, საიდანაც 2010 წელს „სანტოსში“ გადავიდა. 2012 წლის იანვარში 13 მილიონი ევროს სანაცვლოდ დანილო „პორტუში“ ჩაირიცხა. ის პორტუგალიურ გუნდს კარგად მოერგო და სხვა ევროპული გრანდების ყურადღება მიიქცია. 2015 წლის ზაფხულში დანილოს რამდენიმე შემოთავაზება ჰქონდა, საიდანაც მან მადრიდის „რეალი“ აირჩია. მის სანაცვლოდ სამეფო კლუბმა 31.5 მილიონი ევრო გადაიხადა.

სანაკრებო კარიერა
იცავდა ბრაზილიის 20 წლამდე და 23 წლამდე საფეხბურთო ნაკრების ღირსებას. 2011 წლიდან ბრაზილიის ეროვნული ნაკრების ღირსებას იცავს, რომლის შემადგენლობაში 22 შეხვედრა ჩაატარა.

მსოფლიო ჩემპიონატზე
დანილომ 2018 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის ერთ შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა შვეიცარიის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ.

ტიტულები
საკლუბო
სანტოსი:(2)
პაულისტას ჩემპიონატი: 2011
ლიბერტადორესის თასი: 2011

პორტუ:(2)
პრიმეირა ლიგა: 2011–12, 2012–13

რეალ მადრიდი:(5)
პრიმერა დივიზიონი (1): 2016–17
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა (2): 2015–16, 2016–17
უეფა-ს სუპერთასი (1): 2016
ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი (1): 2016

მანჩესტერ სიტი:(6)
პრემიერ ლიგა (2): 2017–18, 2018–19
ინგლისის ლიგის თასი (2): 2017–18, 2018–19
ინგლისის ასოციაციის თასი (1): 2019
ინგლისის სუპერთასი (1): 2018

სანაკრებო
ბრაზილია
ნიკოლას ლეოსის თასი: 2011, 2014
ოლიმპიური თამაშების ვერცხლის პრიზიორი: 2012
ინდივიდუალური
მინეიროს ჩემპიონატის საუკეთესო ახალგაზრდა ფეხბურთელი: 2010
პეტროგლიფები

პეტროგლიფები, კლდის მხატვრობა ( და ) — ქვაზე ამოკვეთილი გამოსახულება. აქვთ სხვადასხვანაირი თემატიკა — რიტუალური, მემორიალური, ნიშნობრივი ყველა შესაძლო ურთიერთგადაკვეთებით. (შეადარეთ გეოგლიფებს).
ტრადიციულად პეტროგლიფებს ეძახიან უძველეს დროში ქვაზე ამოკვეთილ ყველანაირ გამოსახულებებს — პალეოლითის ხანიდან შუა საუკუნეების ჩათვლით, მათი გამოკლებით, რომლებშიც დანამდვილებით შეინიშნება კარგად შემუშავებული ნიშნების სისტემა. აბსოლუტურად ერთმნიშვნელოვანი განსაზღვრება არ არსებობს. პეტროგლიფებს ეძახიან, როგორც პირველყოფილ მღვიმის კლდის მხატვრობას, ასევე უფრო გვიანდელს, მაგალითად, სპეციალურად დადგმულ ქვებზე, მეგალითებზე ან «ველურ» კლდეებზე.

მსგავსი ძეგლები სადღაც ერთ ადგილზე კი არ არიან თავმოყრილები, არამედ ვრცლად არიან გაფანტულები ჩვენი პლანეტის მთელ ზედაპირზე. ისინი ნაპოვნი არიან ყაზახეთში (ტამგალი), კარელიაში, ესპანეთში (ალტამირის მღვიმე), საფრანგეთში (ფონ-დე-გომის მღვიმეები, მონტესპანი და სხვ.), ციმბირში, დონზე (კოსტიონკი), იტალიაში, ინგლისში, გერმანიაში, ალჟირში, სადაც ახლახან აღმოჩენილი იქნა და მთელ მსოფლიოში სენსაცია გამოიწვია ტასილინ-აჯერის მთიანი პლატოს გიგანტურმა მრავალფეროვანმა ნახატებმა საჰარაში, უდაბნოს ქვიშებს შორის.

ძირითადად, ეს ცხოველების — ირმების, ბიზონების, გარეული ღორების, ველური ცხენების გამოსახულებებია; მათ შორის არიან ისეთებიც, რომლებიც დღეისათვის დედამიწაზე უკვე აღარ ბინადრობენ — გრძელბეწვიანი მამონტები, ხმალკბილა ვეფხვები. მხოლოდ იშვიათად გვხვდება ადამიანის ფიგურების და თავების ფიგურები, რიტუალური ნიღბები. მხოლოდ მოგვიანებით, ნეოლითის ხანაში, დაიწყეს პირველყოფილი ტომების ცხოვრების სცენების გამოხატვა — ნადირობის, ბრძოლის, ცეკვის და რაიმე ძნელად მისახვედრი წეს-ჩვეულებების. ასეთი კომპოზიციები დაახლოებით თარიღდება — ათასწლეულით ჩვენს წელთაღრიცხვამდე. ხოლო ყველაზე ადრეული გამოსახულებები, სადაც ჭარბობს ცხოველების «პორტრეტები», მიეკუთვნება ზედა პალეოლითის ხანას, ანუ შეიქმნა 40—20 ათასი წლის წინ.
თადა გოგუა

თადა მაშურიას ძე გოგუა (დ. 1859, ჩხოროწყუ, ხაბუმე — გ. 1963) — ქართველი ლოტბარი, მომღერალი.

ბიოგრაფია
თათა გოგუა მჭედლის ოჯახში გაიზარდა. მას საშუალო განათლება არ მიუღია. წერა-კითხვა მამის სამჭედლოში შეგირდად ყოფნისას სოფლის სკოლის მოსწავლეებისგან ისწავლა. დ. გოგუამ ბავშვობიდანვე შეიყვარა ქართული ხალხური სიმღერა. იგი მცოდნეთაგან სწავლობდა ამა თუ იმ ნიმუშს და შემდეგ დაინტერესებულ ახალგაზრდებს ასწავლიდა. 1919 წელს, ზუგდიდში გოგუა შეხვდა ცნობილ ლოტბარს — ძუკუ ლოლუას. მისგან მრავალი სიმღერა შეისწავლა და როგორც მომავალი გუნდის ხელმძღვანელმა სასარგებლო რჩევები მიიღო. 1922 წელს ზუგდიდში სიმღერის მასწავლებლებად მიიწვიეს ცნობილი გურული შემსრულებლები — სამუელ ჩავლეიშვილი და ვარლამ სიმონიშვილი. მათგან გოგუას თორმეტამდე ნიმუში შეუსწავლია.

1928 წელს, 70 წელს მიტანებული დ. გოგუა დაბა ჩხოროწყუში აყალიბებს მომღერალთა გუნდს, რომლის წევრებიც არიან: დათიკო ფაცაცია, ძუკუ აფშილავა, სამსონ და კალისტრატე შენგელიები, ერა პაპავა, ლუბა წურწუმია, ჩიტო ჩხარჩხალია და სხვები. გუნდი მართავდა კონცერტებს რაიონის სხვადასხვა სოფელში, რითაც ხალხური სიმღერისადმი ადგილობრივთა ინტერესს აღვივებდა.

დ. გოგუას გუნდი ყოველთვის გამოირჩეოდა სიმღერების სწორი, ბუნებრივი შესრულების იმ მანერით, როგორიც ძველ ჩხოროწყუელ მომღერლებს ახასიათებდათ, ამაშია ამ გუნდის დიდი დამსახურება. 1930-იან და 40-იან წლებში გუნდის შესრულებით სიმღერები ჩაიწერეს გრიგოლ კოკელაძემ და ვლადიმერ ახობაძემ.

1932 წელს ქ. ზუგდიდში გამართულ ხალხური სიმღერის რაიონთაშორისო ოლიმპიადაზე გოგუას გუნდმა შეასრულა: „ოჸონური“, „ხემხვარიელი“, „კუჩხი ბედინერი“, „უჩარდია-უჩა კოჩი“, „დისერ დო ვავოთინა“, „ნწარე ჸოროფა“, „ქერული“, „ხუჯიში ოსხაპური“ და „ჰარირა“ — ცეკვით. გუნდი დასაჩუქრდა მედლით, სიგელით და 300 მანეთით. აღინიშნა სიმღერების სწორი, ეთნოგრაფიული თვალსაზრისით საუკეთესოდ შესრულება. წარმატებით ფრთაშესხმული ლოტბარი ამის შემდეგ ზედიზედ კონცერტებს მართავს ფოთში, სენაკში, გალში, ოჩამჩირესა და სოხუმში.

გოგუას გუნდმა მოწონება დაიმსახურა 1937 წლის ხალხური სიმღერისა და ცეკვის სრულიად საქართველოს ოლიმპიადაზე, თბილისის საოპერო თეატრში. განსაკუთრებული აღტაცება გამოიწვია სცენაზე თოხებით შესრულებულმა „ოდოიამ“, რომელიც სახკინმრეწვმა, როგორც მუსიკალური ფოლკლორის ერთ-ერთი მეტად საინტერესო ნიმუში, ფირზე გადაიღო. ოლიმპიადაზე გუნდმა მეორე ჯილდო მიიღო.

სიცოცხლის ბოლო წლებში, ხანდაზმულობის გამო ლოტბარმა გუნდის ხელმძღვანელობა მისი გუნდის ერთ-ერთ წევრს, დათიკო ფაცაციას გადააბარა. თავად ბოლომდე დარჩა ხალხური სიმღერის დიდ ქომაგად.

დ. გოგუა გარდაიცვალა 1963 წელს, 104 წლის ასაკში.

ნოტირებული ნიმუშები დ. გოგუას გუნდის შესრულებით გამოქვეყნებულია კრებულში „ქართული ხალხური მუსიკა, სამეგრელო“, ტომი (შემდგ. კუკური ჭოხონელიძე), თბ., „საქართველოს მაცნე“, 2003.
ეს სიმღერებია: „დისერუ დო ვოვოთინა“ , გვ. 76, „ალილო“ , გვ. 107, „მწარე ჸოროფა“, გვ. 159, „დიელოსა“, გვ. 172, „ჰეი რანინა“, გვ. 174, „კუნტა ბედინერა“ , გვ. 212.
ფრინველთა ბაზარი

ფრინველთა ბაზარი, ფრინველთა მთები — მეზღვია ფრინველების (ქარიშხალასნაირთა, ჩვამების, თოლიების, ალკების, ზოგჯერ პინგვინების) მასობრივი კოლონური ბუდობის ადგილები. ჩვეულებრივ განლაგებული არიან ევროპის, აზიის, სამხრეთ აფრიკის, ჩრდილოეთ სამხრეთ ამერიკის, ახალი ზელანდიისა და სამხრეთ ნახევარსფეროს ოკეანურ კუნძულებზე, ციცაბო კლდეებზე. ზოგიერთი ფრინველთა ბაზარი გადაჭიმულია ათეულ კმ-ზე და მოიცავს ათეული ათასობით ფრინველს. ფრინველთა ბაზრები განლაგებულია ზღვის ისეთ რაიონებში, რომლებიც გამოირჩევიან ბიოლოგიურ პროდუქტიულობით, წყლის გაძლიერებული ვერტიკალური ცირკულაციით, პლანქტონისა და თევზის ძლიერი გამრავლებით, ფრინველებისათვის მოსახერხებელი და უსაფრთხო ნაპირებით. ფრინველთა ბაზარში, ჩვეულებრივ, აღსანიშნავია იმ სახეობათ თანაცხოვრება, რომელთაც აქვთ განსხვავებული საბუდარი უბნები, საკვები და მისი მოპოვების საშუალებები. ფრინველთა ბაზარში ბუდობას თავისი უპირატესობებიც აქვს: ნაკლებია კვერცხების მოტაცება მტაცებელთაგან. მეტია სინქრონულობა გამრავლების ვადებში. ყოფილ სსრკ-ში ფრინველთა ბაზარს სახელმწიფო იცავდა.
გეოგლიფი

გეოგლიფი — მიწაზე გამოსახული გეომეტრიული ან ფიგურული გამოსახულება, როგორც წესი, სიგრძით 4 მეტრზე მეტი. ბევრი გეოგლიფი იმდენად დიდია, რომ მათი დანახვა მხოლოდ ჰაერიდან არის შესაძლებელი (ყველაზე უფრო ცნობილი მაგალითი — ნასკას ხაზები).

არსებობს გეოგლიფების შექმნის რამდენიმე საშუალება: ნიადაგის ზედა ფენის მოხსნის გზით ნახატის მთელ პერიმეტრზე, ღორღის იმ ადგილას დაყრის გზით, სადაც უნდა გაიაროს ნახატის მოხაზულობამ, ნახატის შექმნა ხეების დარგვის გზით. გეოგლიფების გამოყენება მხატვრული დანიშნულებით ჩვენს დროშიც მიმდინარეობს.

გავრცელება
ყველაზე უფრო მეტად ცნობილი გეოგლიფებია — ნასკას ხაზები, რომელიც მდებარეობს სამხრეთ ამერიკაში, პერუში. ამ გეოგლიფების შექმნის კულტურული მნიშვნელობა დღემდე რჩება ამოუცნობი, მიუხედავად ბევრი ჰიპოთეზისა. მისი უახლოესი ანალოგი, რომელიც ნასკადან დაახლოებით 30 კმ მანძილზე მდებარეობს, არის შედარებით ნაკლებად ცნობილი პლატო პალპა, ასევე „ატაკამის გოლიათი“ და პარაკასის ნახევარკუნძულზე მდებარე „კანდელაბრი“.

ჩრდილოეთ ამერიკაში, კალიფორნიის შტატის ქალაქ ბლაიტთან ახლოს არსებობს ბლაიტის ფიგურების მცირერიცხოვანი გეოგლიფები.

დასახელებულ გეოგლიფებთან ერთად დიდი ზომის ნახატები მიწაზე ნაპოვნია ინგლისში (ისტორიამდელი «უფინგტონის თეთრი ცხენი» და შედარებით უახლესი „კერნ აბასის გიგანტი“), ურალში (გეოგლიფი „ლოსი“ „ზიურატკულის“ ეროვნულ პარკში, ჩელიაბინსკის ოლქში), ალთაიში, აფრიკაში (ვიქტორიის ტბის სამხრეთით და ეთიოპიაში).

თანამედროვე გეოგლიფები
თანამედროვე გეოგლიფებითაა მორთული პერუს ბევრი მთის ფერდოები. ეს ძირითადად სხვადასხვა შინაარსის ტექსტებია — ქალაქ კუსკოს ფერდოებთან მდებარე ლოზუნგიდან „გაუმარჯოს პერუს!“, საარჩევნო მოწოდებებამდე ან რეკლამებამდე.

უპირობოდ, თანამედროვე გეოგლიფებს მიეკუთვნება ავსტრალიური ადამიანი მარი.

ბოგდოს მთის მასივზე, რომელიც მდებარეობს მონღოლეთის დედაქალაქ ულან-ბატორის სიახლოვეს, 2009 წელს გაიხსნა უდიდესი გეოგლიფი ჩინგიზ-ყაენის თავის გამოსახულებით.
ალბერტინა

ალბერტინა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება მინას-ჟერაისის შტატის სამხრეთ და სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პოსუს-დი-კალდასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 913 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 50,22 კმ²-ზე. ფართობი 58 010 კმ²-ია.
ანდრადასი

ანდრადასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 913 მეტრზე. მიეკუთვნება მინას-ჟერაისის შტატის სამხრეთ და სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პოსუს-დი-კალდასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 37 270 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 79,4 კმ²-ზე. ფართობი 469 370 კმ²-ია.
ბანდეირა-დუ-სული

ბანდეირა-დუ-სული — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 989 მეტრზე. მიეკუთვნება მინას-ჟერაისის შტატის სამხრეთ და სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პოსუს-დი-კალდასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 338 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 113,41 კმ²-ზე. ფართობი 47 067 კმ²-ია.
ბოტელიუსი

ბოტელიუსი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 1000 მეტრზე. მიეკუთვნება მინას-ჟერაისის შტატის სამხრეთ და სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პოსუს-დი-კალდასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 14 920 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 44,66 კმ²-ზე. ფართობი 334 089 კმ²-ია.
კალდასი (მინას-ჟერაისი)

კალდასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 1100 მეტრზე. მიეკუთვნება მინას-ჟერაისის შტატის სამხრეთ და სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პოსუს-დი-კალდასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 13 633 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 19,16 კმ²-ზე. ფართობი 711 414 კმ²-ია.