iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ყანობის პირველიკოშკური სახლი

ყანობის პირველი კოშკური სახლი -არქიტექტურული ძეგლი დგას სოფელ ყანობში. თარიღდება ს-ით. ნაგებია ნატეხი ქვით. დაზიანებულია: დანგრეულია მეორე სართულის სამხრეთ-დასავლეთი მხარე. ბანი და სართულშუა ხის გადახურვა არ შემორჩენილა. პირველი სართული მოგრძოა, გეგმით სწორკუთხა (13 9 მ). იგი დამხმარე სათავსი უნდა იყოს. შესასვლელი სამხრეთ კედელშია. კარი თაღოვანია. აღმოსავლეთ კედელში ერთი სათოფურია, ჩრდილოეთ კედელში-ერთი მცირე ნიში. სათავსი დიდია. აღმ.-დას. ღერძზე შემორჩენილია ხის ორი სვეტი და მოგრძო კედელი. ასეთივე სვეტი და პილონის მსგავსი კედელი მეორე სართულზედაცაა. თაღოვანი კარი აქ აღმოსავლეთ კედელშია გაჭრილი. ამავე კედელში სამი თაღოვანი სარკმელი და ერთი სათოფურია. ორი თაღოვანი სარკმელი და ერთი სათოფური შემორჩენილ სამხრეთ კედელშიცაა. სარკმელები დაბალია. იქვე სწორკუთხა ნიშია.

ჩრდილოეთი კედელი მთისკენაა მიქცეული და ყრუა. ფასადის ქვები რიგებადაა დაწყობილი. რიგები ყოველთვის თანაბარი და ჰორიზონტალური არ არის, მაგრამ გარკვეული სისტემა მაინც შეიმჩნევა. ფასადზე კარის წირთხლები ამოყვანილია დიდი ქვებით, თაღი შედგენილია ორი ქვით. თაღის ქვაზე ამოჭრილია მარტივი ჯვარი. ქვებზე, რომლებიც სარკმელთა თაღოვან გადახურვას ქმნის, რკალები და წრეებია ამოკვეთილი. სახლი ეკუთვნის ჯუღა კობიაშვილს.
გარბანის მინდვრის წმინდა გიორგის ხატი

გარბანის მინდვრის წმინდა გიორგის ხატი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა. მდებარეობს წმინდა გიორგის ეკლესიის დასავლეთით.

ხატი ფიქლის დიდი ნათალი ქვის მშრალი წყობით ნაშენი და კირით შეთეთრებული კედელია, რომელზეც დევს დიდი ზომის ფიქლის ოთხკუთხა ქვა. ქვაზე დადგმულია ქვის ჯვარი, რომელზეც გველეშაპთან მებრძოლი წმინდა გიორგია გამოსახული. კომპოზიციის ზემოთ, მოჩუქურთმებული თაღოვანი არშიაა, არშიის ზემოთ კი — ჯვარი. კედელს ებჯინება მშრალად ნაგები და შეთეთრებული მეორე კედელი, რომელსაც ზემოდან ადევს ფიქლის ქვა. კედლის დასავლეთით პირუტყვის „სასაკლაოა“ — მოზრდილი სწორკუთხა ქვა, რომელსაც შუაში მრგვალი ღრმული აქვს. აღმოსავლეთით, ხატის კედლის გასწვრივ, მოწყობილია საუფროსო. ხატის გვერდით ოთხკუთხა საჯარეა. იგი ნაგებია დიდი ნაწილობრივ დამუშავებული ქვით. წყობა მშრალია. შენობას დასავლეთის მხარე ღია აქვს. ჩრდილოეთ კედელში გაჭრილია ოთხკუთხა სარკმელი, რომლის ქვემოთ ორი პატარა ნიშია. სარკმლის წინ მოწყობილია კერა. საჯარის შიგნით თქვის მაგიდა და სკამებია. საჯარე გადახურულია თუნუქით.

ხატის ტერიტორიაზე კიდევ რამდენიმე ტოლმკლავებიანი, კირით შეთეთრებული ქვის ჯვარი დგას.
ტეფის კოშკი

ტეფის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფლის განაპირას, ჩრდილოეთით. კოშკი გეგმით სწორკუთხაა, ზემოთკენ შევიწროებული. ნაგებია ნატეხი ქვით, კარი ამოყვანილია თლილი ქვით. ფასადების ქვები შედარებით დაუმუშავებელია. შემორჩენილია მხოლოდ პირველი სართული. შესასვლელი სამხრეთიდანაა, მიწიდან 3 მეტრის სიმაღლეზე. კარის საპირე ქვებზე ამოკვეთილი რელიეფები განადგურებულია.
ზემო ოქროყანის კოშკების კომპლექსი

ზემო ოქროყანის კოშკების კოპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს მდინარე მნაისისწყლის ორივე ნაპირზე, მდინარის მარცხნივ მდებარე ოთხი კოშკიდან სამი თითქმის დანგრეულია. მათგან შემორჩენილი მხოლოდ სამხრეთით მდგარი კოშკი, რომელიც საუკუნით თარიღდება.

შენობა გეგმით კვადრატულია (6,16,1 მ), ზემოთკენ შევიწროებული, ნაგებია მოწითალო ფერის ნატეხი ქვით. ფასადზე ქვები მოსწორებულია. შემორჩენილია ოთხი სართული და მეხუთე სართულის მცირე ნაწილი, ჩანგრეულია სართულშუა გადახურვები. კოშკს თაღოვანი შესასვლელი აღმოსავლეთიდან აქვს მეორე სართულის დონეზე. პირველი სართული ყრუა. იგი დამხმარე სათავსი იყო. მეორე სართულის სამ კედელში თითო-თითო სათოფურია. მესამე სართულზე ერთი სათოფური დასავლეთ კედელშია, ხოლო ჩრდილოეთში სამი. მეოთხე სართულზე ოთხივე მხარეს ორ-ორი სათოფურია. კოშკი ცოკოლზე დგას.
გაიბოტენის კვირაცხოველის ეკლესია

გაიბოტენის კვირაცხოველის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფლის განაპირას, დასავლეთით. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

შენობა გეგმით სწორკუთხაა (75 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით, გადახურულია ფიქლით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი სწორკუთაა. ეკლესიის შიდა სივრცე ქვის კანკელით გაყოფილია ორ არათანაბარ ნაწილად. კანკელს ორი გასასვლელი აქვს. საკურთხევლის მხარეს კი ერთი ნიში. საკურთხეველი სწორკუთხაა. მის აღმოსავლეთ, ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში თითო ნიშია, აღმოსავლეთ კედელში — სწორკუთა სარკმელი. საკურთხევლის ცენტრში დგას ქვის ოთხკუთხა ტრაპეზი. ერთი სწორკუთხა სარკმელი მლოცველთათვის განკუთვნილი ნაწილის დასავლეთ კედელშია. ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებს დაბალი საფეხური (სიმაღლე 0,3 მეტრი) გასდევს. ეკლესია შიგნით და გარედან შეთეთრებულია. ფასადები დასრულებულია ორსაფეხურიანი თაროსებრი ლავარდნით. სახურავი ორფერდაა. ეყრდნობა ხის ნივთებს.
გარბანის სამაროვანი

გარბანის სამაროვანი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა. მდებარეობს მდინარე ტერხენის ნაპირზე, ეკლესიის ეზოში. თარიღდება შუა საუკუნეებით. ნაგებობა, 1965 წელს შეისწავლა ხევის არქოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი გერმანე გობეჯიშვილი). აკლდამები საოჯახო საძვალეები გეგმით სწორკუთხაა, ნაგებია ნატეხი ქვით, დამხრობილია აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ, ხოლო მიცვალებულთა ძვლები უმეტესად არეულია. სამარხეული ინვენტარი არ აღმოჩნდა.
გარბანის ციხემცავი ანგელოზი

გარბანის ციხემცავი ანგელოზი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა. მდებარეობს სოფელ გარბანში, მდინარე ტერხენის ხევის მარცხენა ნაპირზე. სალოცავი გეგმით სწორკუთხა და ზემოთკენ შევიწროებული მასიური ნაგებობაა. ნაშენია მოწითალო და თეთრი ქვებით. გარედან შეთეთრებულია კირით. დაზიანებულია. ნაწილობრივაა შემორჩენილი ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლები. დასავლეთ კედელში პატარა, ზემოთ შევიწროებული შეღრმავებაა. ხატში ზეიმობენ გიორგობას.
გაიბოტენის კოშკი

გაიბოტენის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფლის ცენტრში. თარიღდება გვიანი შუა საუკუნეებით.

კოშკის ქვედა ნაწილი, რომელიც მთლიანად მიწითა და ქვებითაა ამოვსებული, ზურგიანი (7,55 მეტრი; სიმაღლე 4,5 მეტრი), ნაგებია დიდი ზომის ნატეხი ქვებით. წყობა მშრალია. ზურგიანი კოშკის თავზე დაშენებულია შედარებით მცირე ზომის ნატეხი ქვით ნაგები ოთხკუთხა კოშკი (5,65 მეტრი), რომლისგანაც მხოლოდ ორი სართულია შემორჩენილი. სართულ შუა გადახურვა ჩანგრეულია. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. პირველი სართულის დასავლეთ კედელში ორი სათოფურია, სამხრეთისაში — ერთი. მეორე სართულის დასავლეთისა და სამხრეთის კედლებში ორ-ორი სათოფურია, აღმოსავლეთისაში — ერთი. კოშკის ქვედა ნაწილს სამხრეთით, აღმოსავლეთით და ჩრდილოეთით სამეურნეო დანიშნულების თითო ნაგებობა ჰქონდა მიდგმული, რომელთაგან მხოლოდ სამხრეთი ნაგებობაა შემორჩენილი. შენობა ორსართულიანია (სიმაღლე 3,8 მეტრი), გეგმით ოთხკუთხა (54,2 მეტრი). ორივე სართულს სამხრეთიდან ცალ-ცალკე შესასვლელი აქვს. პირველი სართულის სამხრეთ კედელში ერთი სწორკუთხა ნიშანია. ეს სართული საქონლის სადგომი იყო. მეორე სართულს ჭირნახულისა და სამეურნეო ინვეტარის შესანახავად იყენებდნენ.
სტეფანწმინდის ამაღლება-აღდგომის ხატი

სტეფანწმინდის ამაღლება-აღდგომის ხატი — საკულტო ძეგლი, მდებარეობს დაბა სტეფანწმინდის განაპირას, სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მთის ფერდობზე.

შენობა გეგმით ოთხკუთხა ფორმისაა, აგებულია ფიქლით, შიგადაშიგ გამოყენებულია მთის ბროლიც. წყობა მშრალია. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი შეისრული თაღითაა გადახურული. კარის თავზე, კედლიდან გამოშვერილი ფიქლებით მოწყობილია თარო, რომელზეც მთის ბროლის ქვები (ბურბუხჭელები) აწყვია და პატარა თეთრი დროშებია ჩამაგრებული. თაროს ზემოთ სწორკუთხა სარკმელია. ერთი ასეთი ვიწრო და მაღალი სარკმელი აღმოსავლეთ კედელშიცაა, რომლის წინ კუბური ფორმის საკურთხეველია. სამხრეთ და დასავლეთ კედლების გასწვრივ, ფიქლის ქვით მოწყობილია ჩამოსაჯდომი საფეხური. ნაგებობის შუაში კერაა, რომელსაც ბრტყელი ფიქლი აფარია. შენობა გადახურულია დიდი, ბრტყელი ფიქლის ქვებით, რომლებიც თავხეს ეყრდნობა. იატაკიც ფიქლისაა. დასავლეთის ფასადი შეთეთრებულია კირით. სახურავი ორფერდაა. მასზე აწყვია მთის ბროლის დიდი ქვები. შენობა შემოზღუდულია ფიქლის გალავნით. ხატის სამხრეთით, ხელოვნურად გავაკებულ ადგილზე, მოწყობილია საოფრუსო — ოვალურად დაწყობილი ფიქლის სკამების წინ დგას ფიქლისავე მაგიდა, ხოლო ჩრდილოეთით კერაა. იქ იკვლებოდა საკლავიც. ხატი ქუშეშვილების, შადურებისა და ქავთარაშვილების სალოცავი იყო.
ყანობის მეორე კოშკური სახლი

ყანობის მეორე კოშკური სახლი — არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს სოფელ ყანობის ცენტრში, ფერდობზე, ხელოვნურად მოსწორებულ მოედანზე. თარიღდება საუკუნით. სახლი აგებულია ითონიშვილების დაკვეთით და შიგ დღესაც მათი მოგვარეები სახლობენ. შენობა შედგება კოშკისა და საცხოვრებელი ნაწილისაგან. ნაგებია ნატეხი ქვით, ზოგან თლილი ქვაა გამოყენებული. გადაკეთებულია: საცხოვრებელი სახლის მესამე სართულის დიდი დარბაზი დაყოფილია ოთახებად, გაგანიერებულია სარკმელები. კოშკის ზედა სართული მონგრეულია და სახლის სახურავთანაა გაერთიანებული.

სახლი გეგმით სწორკუთხაა (10,4 9 მ), სამსართულიანი. პირველი და მეორე სართული თავდაპირველი სახითაა შემორჩენილი. მესამე სართული გადაკეთებულია. შესასვლელი პირველ სართულზეა დასავლეთიდან. სართული გრძივი კედლით შუაზეა გაყოფილი და განკუთვნილია საქონლის სადგომად. სათავსები ერთმანეთს სწორკუთხა კარით უკავშირდება. მეორე და მესამე სართული საცხოვრებელია. მეორე სართულის შესასვლელიც დასავლეთიდანაა. კარი აქაც თაღოვანია. სართულის ოთხივე კედელში სათოფურები და მცირე სწორკუთხა სარკმლებია გაჭრილი.

აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში ორ-ორი ბრტყლად გადახურული მცირე სარკმელი და თითო ცალმაგი სათოფურია. სამხრეთ კედელში — სამი სარკმელი და ერთი სათოფური. ჩრდილოეთ კედელში კი — ორი სარკმელი და ორი სათოფური. სართულებშუა გადახურვა ხისაა, ეყრდნობა პირველი სართულის გრძივ კედელზე დაშენებულ ქვის სწორკუთხა ერთ ბურჯსა და ხის ორ სვეტს. კოშკიც გეგმით სწორკუთხაა (4,9 3,5 მ), სამსართულიანი. საცხოვრებელ ნაგებობაზე მიდგმულია დასავლეთიდან, ისე რომ მათი ჩრდილოეთი კედლები ერთ ხაზზეა. კოშკის პირველი სართულის სწორკუთხოვანი შესასვლელი დასავლეთიდანაა, საცხოვრებელი ნაწილის შესასვლელის მოპირდაპირედ. სართულის დანარჩენი კედლები ყრუა. კოშკის მეორე სართულს შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარი თაღოვანია. შესასვლელის წინ ექვსსაფეხურიანი ქვის კიბეა. დასავლეთ კედელში საშუალო ზომის სწორკუთხა სარკმელია, რომელიც გარეთკენ ოდნავ ვიწროვდება

ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში ხის შიდა კიბეა მოწყობილი, იგი მესამე სართულზე ადის. კოშკის მესამე სართულის დასავლეთ და ჩრდილო კედლებში თითო სარკმელია. ამ სართულს სამხრეთიდან მთელ სიგანეზე ხის აივანი ეკვრის, რომელსაც სართული ფართო სწორკუთხა კარით უკავშირდება.
ყაზბეგის სამაროვანი

ყაზბეგის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი. მდებარეობს ალექსანდრე ყაზბეგის სახლ-მუზეუმის ეზოში. თარიღდება ძველი წელთაღრიცხვით - საუკუნეებით.

აღმოაჩინეს 1879 წელს, რუსეთის არქეოლოგიური კომისიის წევრებმა ვ. ანტონოვიჩმა, კ. ოლშევსკიმ, ა. და პ. უვაროვებმა. 1877-78 წელს ჩატარებული გათხრების შედეგად, გამოავლინეს ქვის სამი სამარხი. ჩონჩხები ძლიერ იყო დაზიანებული. მიცვალებულები ესვენა ზურგზე, თავით სამხრეთისაკენ, ოდნავ მოკეცილი კიდურებით. სამაროვანში გამოვლინდა ბრინჯაოს მშვილდსაკინძები, სამაჯურები, ბეჭდები, ჯაჭვები, ვერცხლის თავშეუკრავი რგოლები, ოქროს დიდი და პატარა ნატვიფრი ბალთები, ერთხვიიანი საყურე, ფუყე მძივები, რკინის ბეჭდები, მოხრილი დანა და ლურსმნები.

სამაროვნის მიმდებარე ტერიტორიაზე აღმოაჩინეს ოქროს, ვერცხლის, ბრინჯაოს სამკაულები, ქვისა და მინის მძივები, ბრინჯაოს ზარები, რკინის იარაღი, კერამიკა (მცირე რაოდენობით). მასალა ინახება საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმსა და საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმში.
გერგეტის კვირიკეს ნიში

გერგეტის კვირიკეს ნიში, ქობის ბეთლემი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა. მდებარეობს გერგეტის მოპირდაპირე მხარეს, ნასოფლარ ქობის ტერიტორიაზე, კლდეზე. შენობა გეგმით ოთხკუთხაა, ნაგებია თეთრი ქვით, წყობა მშრალია. ნაგებობა დაზიანებულია, კერძოდ ჩამოქცეულია სახურავი და კედლების ზედა ნაწილი. ჩრდილოეთის კედლის ზედა ნახევარში მოწყობილია ორი ნალისებური თახჩა. მათგან მარჯვენას გარს ევლება ორი რელიეფური ზოლი. თახჩებს ზემოთ, შუაში, ბოლნური ჯვრის გამოსახულებაა. მარცხენა თახჩაში კი ტოლმკლავა ჯვარია ამოღარული. ნიშის წინ პატარა შემაღლებული მოედანია, რომელიც დიდი ქვებითაა გამაგრებული. მოედანზე ქვის სკამები დგას.

ნიშის ზემოთ იდგა გერგეტის კვირიკეს ძველი ნიში, რომელიც ამჟამად ქვების გროვადაა ქცეული.
გერგეტის კოშკი

გერგეტის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა. მდებარეობს გერგეტის სამხრეთ-დასავლეთით. თარიღდება - საუკუნეებით. ნაგებია ფიქლით.

კოშკი (გარე ზომები 7,4 მ 7.1 მ) ზურგიანია. შემორჩენილია მხოლოდ პირველი სართული, რომელიც მიწის დონიდან 6 მეტრ სიმაღლეზეა. შესასვლელი აღმოსავლეთიდანაა. კედლები მთელ სიმაღლეზე შეკრულია ყოველ 1 მეტრში ფიქლის წყობაში დატანებული ლასტებით.
სტეფანწმინდის ახალიწლის ნიში

სტეფანწმინდის ახალიწლის ნიში — საკულტო ძეგლი, მდებარეობს სტეფანწმინდის ცენტრში, ხეთაგურების უბანში, ნაეკლესიარზე.

შენობა გეგმით ოთხკუთხაა. ნაგებია ფიქლით. წყობა მშრალია. გარედან შეთეთრებულია კირით. ნიში შედგება ორი ნაწილისაგან. მთავარი ფასადი ჩრდილოეთითაა. აქვე. კედელში, დატანებულია ოთხკუთხა თახჩა, რომლის ქვემით დამაგრებულია პატარა სპილენძის ჯვარი. ნიშს თავზე ადგას ქვის ჯვარი და აწყვია მთის ბროლის ქვები (ბურბუხჭელები). ნიში ხეთაგურების სალოცავია. ლეგენდის თანახმად, მომხდურებთან ბრძოლაში თავი უსახელებია ვინმე იასე ხეთაგურს. მეფეს მისი დაჯილდოება განუძრახავს, მაგრამ იასეს ჯილდოზე უარი განუცხადებია და სანაცვლოდ უთხოვია, რომ ყოველ ახალ წელს, დღეობისას, როცა გერგეტის სამებიდან დროშებს გამოტანდნენ, მის კარზე ჩაეტარებინათ, ეს უბრალო გლეხისთვის უდიდესი პატივი იქნებოდა. ასეც მომხდარა. მას შემდეგ ხეთაგურები საკლავითა და პურ-მარილით ხვდებოდნენ გერგეტელებს, უმასპინძლებდნენ მთელ სოფელს. ახალწლის ნიში მოხსენიებულია გერგეტის სამების სულთა მატიანეშიც.
შევარდნის საცხოვრებელი სახლი

შევარდენის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფლის განაპირას, სამხრეთით. თარიღდება საუკუნის დასაწყისით. ნაგებია ნატეხი ქვით. კედლები შიგნით შელესილია ნაკელნარევი თიხით.

შენობა ორსართულიანია (სიმაღლე 6 მ). პირველი სართული (ბოსელი) გეგმით წაგრძელებულია. კარი ჩრდილოეთ კედელშია გაჭრილი. კარის წინ ცხენების სადგომია, რომელიც სამი მხრიდან შემოზღუდულია ქვის კედლებით, აღმოსავლეთით კი გახსნილია. პირველი სართული, განივი კაპიტული კედლით გაყოფილია ორ არათანაბარ ნაწილად. მომცრო ნაწილში ხარების, მოზვრებისა და დეკეულების სადგომია. მოზრდილი ნაწილიც ლასტის ტიხრით, გრძივი მიმართულებით ორად არის გაყოფილი. აღმოსავლეთით საძროხეა, დასავლეთით — საცხვრე. აქვეა კარტოფილის შესანახი ორმო. აღმოსავლეთ კედელში ორი სარკმელია. იატაკზე ფიქლის ფილებია მოგებული. ცხენების სადგომი გადახურულია ბანით, რომელიც მეორე სართულის ტერასაა. ტერასაზე ასასვლელი ფიქლის კიბე სადგომის ჩრდილოეთ კედელზე გარედანაა მიშენებული.
მეორე სართული ქვის განივი კედლით გაყოფილია ორად. ოთახები ერთმანეთს განივ კედელში მოწყობილი სწორკუთხა კარით უკავშირდება. ჩრდილოეთ სადგომი, თავის მხრივ ლასტით ორ ნაწილადაა გაყოფილი. დასავლეთ ნაწილში სასტუმრო ოთახია, აღმოსავლეთში — საცხოვრებელი. სასტუმროს სამხრეთ კედელში დიდი სწორკუთხა ნიშანია. ჩრდილოეთისაში ორი მცირე სარკმელია. სასტუმროს წინ ტერასაა, რომელზეც საცხოვრებელი ნაწილის სწორკუთხა კარი გამოდის. სამხრეთ ოთახი ჩრდილოეთ ოთახს ფართობით თითქმის ერთნახევარჯერ აღემატება. ოთახის აღმოსავლეთ კედელში სამი სარკმელია გაჭრილი. ერთი სარკმელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშიცაა. სართულები ერთმანეთთან დაკავშირებულია ერდოთი.

სართულშუა გადახურვა და სახურავი მოწყობილია ხის კოჭებზე. კოჭები ქვის ბალიშებთან ხის სვეტებს ეყრდნობა. სახურავი ბრტყელია, მიწურბანიანი.
გაიბოტენის მთავარანგელოზის ხატი

გაიბოტენის მთავარანგელოზის ხატი — საკულტო ძეგლი, ბავშვების (ბიჭების) მფარველი ხატი, მდებარეობს სოფლის განაპირას. ნაგებია ფიქლით, წყობა მშრალია. დანგრეულია. შემორჩენილია ქვის ჯვარი ადამიანის გამოსახულებით. იქვე დგას ყოჩის ქანდაკება. ხატში ინახებოდა თუნუქგადაკრული ხის ჯვარი. ამ ჯვრით ხელში ბავშვები (ყველიერში, ხუთშაბათ დღეს) კარდაკარ დადიოდნენ და ოჯახებს ლოცავდნენ. სანაცვლოდ უხვად საჩუქრდებოდნენ ყველით, კვერცხით, სასმელით, ფულით და სხვა.
სტეფანწმინდის ელიას ხატი

სტეფანწმინდის ელიას ხატი, ხედენიშის წმინდა გიორგი — საკულტო ძეგლი, მდებარეობს სტეფანწმინდიდან აღმოსავლეთით, ხედენიშის ხეობაში, მთაზე.

შენობა გეგმით ოთხკუთხაა, ნაგებია ფიქლით. წყობა მშრალი. შეთეთრებულია კირით. მთავარი ფასადი დასავლეთითაა. ამავე კედელშია მოწყობილი ოთხკუთხა სასანთლე თახჩა. სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში ჩატანიებულია ფიქლის ბრტყელი გახვრეტილი ქვები, რომელშიც დროშებს ამაგრებდნენ. დღეობას იხდიან 20 ივლისს. დღესასწაულობენ პეტრე-პავლობასაც. ხატს ჰქონდა საყანე მიწა, რომელსაც დეკანოზები ამუშავებდნენ.
გაიბოტენის ნიშთანა

გაიბოტენის ნიშთანა — ქვის ჯვარი, საკულტო ძეგლი. მდებარეობს სოფლის ჩრდილოეთით, კლდეზე, ბაზალტის დიდ ოთხკუთხა ლოდზე. ითვლება ზვავისგან დამცველ ხატად. ჯვრის წინა მხარეს, შუაში, ამოკვეთილია პატარა ჯვარი, უკანა მხარეს — ადამიანის გამოსახულება. ადგილობრივი მკვიდრნი ხატს ევედრებოდნენ სოფლის დაცვას ზვავისგან. დღეობა იმართებოდა ზამთარში, ხუთშაბათ დღეს.
სტეფანწმინდის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია

სტეფანწმინდის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სტეფანწმინდიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მდინარე თერგის მარჯვენა ნაპირზე, მიუვალ კლდეზე.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ფიქლით. აღმოსავლეთ კედელი მიშენებულია კლდეზე, ხოლო ჩრდილოეთ კედლად თავად კლდეა გამოყენებული. წყობა მშრალია, დაზიანებულია. ჩაქცეულია სახურავი და დასავლეთ კედელი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი დაბალია, ოთხკუთხა. აღმოსავლეთით აფსიდია, რომლის კედელში, მთელ სიგრძეზე, თაროა მოწყობილი. სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში პატარა ოთხკუთხა სარკმელია. აფსიდში და სამხრეთ კედელზე შეიმჩნება მოხატულობის კვალი. სამხრეთ კედელთან საკურთხევლის ქვა ძევს.
ალექსანდრე ყაზბეგის ძეგლი

ალექსანდრე ყაზბეგის ძეგლი — მონუმენტური, ხელოვნების ძეგლი. დგას სტეფანწმინდის ცენტრში. გაიხსნა 1960 წელს (ავტორები მოქანდაკე ირაკლი ოჩიაური, არქიტექტორი გიორგი ლეჟავა). ძეგლი ბრინჯაოსია. მარმარილოს კვარცხლბეკზე (სიმაღლე 5 მეტრი) აღამრთულია მწერლის ნაბადწამოსხმული ფიგურა. ძეგლის უკან მოხევეთა ეთნოგრაფიული ყოფის ამსახველი ჰორელიეფური პანოა. კვარცხლბეკს აწერია „ალექსანდრე ყაზბეგი“.
სტეფანწმინდის იოანე ნათლისმცემლის ხატი

სტეფანწმინდის იოანე ნათლისმცემლის ხატი — საკულტო ძეგლი, მდებარეობს სტეფანწმინდიდან ჩრდილო-დასავლეთით მთაზე. შედგება ორი ნიშისაგან.

ორივე მათგანი სვეტისმაგვარი მასიური ნაგებობაა. პირველი ნიში დასავლეთთაა. ნაგებია ფიქლით. გარედან შელესილია კირით. მთავარი ფასადი ჩრდილო - დასავლეთითაა. რომელშიც მოწყობილია დიდი ოთხკუთხა სასანთლე თახჩა. თახჩის უკანა კედელზე მხედრული წარწერაა ამოკვეთილი (ძნელად იკითხება). ნიშს თავზე ქვის ჯვარი ადგას და მთის ბროლის ქვები აწყვია. იქვე დევს ქვა. მასზე ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. ნიშის წინ დიდი ბრტყელი ქვაა. ნიშს ირგვლივ ყორის გალავანი აქვს შემოვლებული, რომელსაც შსასვლელი დასავლეთიდან აქვს.

ხატის მეორე ნიშიც კირითაა შელესილი. თავზე ადევს ორი დიდი ქვა. დასავლეთ კედელში მოწყობილია მოგრძო, ოთხკუთხა თახჩა, რომლის თავზე ჯვარია ამოკვეთილი. თახჩის წინ დევს მცენარეული ორნამენტით შემკული ქვა. ნიშს თავზე ადგას ქვის ჯვარი. მის გარშემო დროშებია ჩამაგრებული, ხატი მირიანაშვილების საგვარეულო სალოცავია. ნიშს სახადისაგან ბავშვების მფარველ ხატად თვლიდნენ რეობა იმართება 29 სექტემბერს.
ძველი უბნის საცხოვრებელი სახლი

ძველი უბნის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურის ძეგლი, დგას ძველ უბანში, დაბა სტეფანწმინდის აღმოსავლეთ ნაწილში. თარიღდება - საუკუნით.

შენობა (9,5 15,2 მეტრი) ორსართულიანია, ძველი საცხოვრებელი სახლის ტიპისა. ნაგებია არათანაბარი ზომის ქვიშაქვითა და ფიქლით. ორივე სართულზე დასავლეთ კედელში თაღოვანი შესასვლელებია გაჭრილი. პირველ სართულზე ბოსელია (ქოითაი), რომელიც გატიხრულია სათავსებად (საძროხე, სახბორე, საბერწე — ხარებისა და მოზვრების სადგომი, საცხვრე და საბატკნე). ამ სართულის დიდ ნაწილს ზამთრობით საცხოვრებლად იყენებდნენ. დასავლეთის კედელში, კარის მარცხნივ, ორი სწორკუთხა სარკმელია. სარკმლები ფასადზე ვიწრო სწორკუთხა ხვრელების სახით გადის. მესამე სარკმელი ჩრდილოეთ კედელში, სართულშუა გადახურვის ძირშია გაჭრილი. იატაკი მიწისაა. ბოსელს წინიდან, მთელ სიგრძეზე ეკვრის მინაშენი (ქოით დარიფანი), რომელიც შედგება საცხენისა და მისგან კედლით გამოყოფილი სათავსისგან. ეს სათავსი თავდაპირველად ახლად დაქორწინებულთა დროებითი (ერთ წლამდე) სადგომი (საწვლაი-საწოლი) იყო. შემდგომ - საქონლის მომვლელის მუდმივ საძინებელ ოთახად იქცა. საცხენე სათავსს უკავშირდება სწორკუთხა კარით, ბოსელს - თაღოვანი კარით.

მეორე სართული (ზაით სახლი) ზემოთკენ თანაბრად ვიწროვდება, რითაც შენობა კოშკურ სახლს ემსგავსება. სართული გაყოფილია რამდენიმე სათავსად: კარსუკენაი, სადაც ინახებოდა სასოფლო-სამეურნეო ინვენტარი, ხელსაწყო-იარაღები, ცხენის აღკაზმულობა; კუთხი, სამატყლაი — ტყავისა და მატყლის შესანახი; სენა, სადაც ინახავდნენ სურსათს და სამყოფო - ყველაზე დიდი სათავსი - ოჯახის საცხოვრებელი ოთახი. კუთხისა და სენის ჭერში თითო სარკმელია გაჭრილი, დასავლეთ კედელში — სამი. დასავლეთ სარკმელები მცირე ზომისაა და ჭადრაკულადაა განლაგებული. კარსუკანა - კუთხისა და სამყოფიო სენის გამტიხრავი ხაზი ემთხვევა გადახურვის მთავარი კოჭის ხაზს. სახლის განივ კედლებთან, პირველი სართულიდან მეორე სართულის ჭერამდე, ამოყვანილია ქვის ბურჯი (კულა), რომელსაც ეყრდნობა მთავარი ჭაღის ერთი ბოლო. სახლი განსხვავდება ხევის ამავე ტიპის საცხოვრებელი სახლებისგან, სადაც ბურჯი ხის დგარებს შორის დგას. გადასახურავი მალის შუაში ხის ორი საყრდენი დგარია (დიამეტრი-25 სანტიმეტრი), რომლებიც დამკვიდრებულია პირველი სართულის იატაკზე. დგარები შეჭრილია სართულშუა გადახურვაში და ასრულებს მეორე სართულის ჭერის მთავარი კოჭის დამხმარე დგარების დანიშნულებას. პირველი სართული მეორეს უკავშირდება ქვის კიბით, ასვლა შეიძლება პირველი სართულის ერდოდანაც ხის მისადგმელი კიბით. დასავლეთის ფასადზე სარკმლები მოჩარჩოებულია საგანგებოდ შერჩეული შედარებით ღია ფერის ქვებით. სახლს ხის კოჭოვანი ბანური გადახურვა აქვს. სახლი ეკუთვნის ნ. ღუდუშაურს.
გერგეტის ყველაწმინდის ძეგლი

გერგეტის ყველაწმინდა (ქალების ხატი) — საკულტო ძეგლი, მდებარეობს სოფელ გერგეტიდან დასავლეთით, მაღალი მთის დავაკებაზე. ხატი შედგება ფიქლის მშრალი წყობით ნაშენი, ოთხკუთხა სვეტის ფორმის ორი პატარა ნაგებობისაგან. ნაგებობები გვერდიგვერდ დგანან. ერთი მათგანი შედარებით მოზრდილია და მთავარი ფასადი დასავლეთით აქვს. ამ კედელში, მიწის პირას, სასანთლე თახჩაა. მეორე შენობის შემორჩენილი კედლები ყრუა.
ცოცოლთის კვირას ხატი

ცოცოლთის კვირას ხატი — საკულტო ძეგლი, მდებარეობს თხასეტის გორაზე, ნასოფლარში. სალოცავი ოთკუთხა სვეტის ფორმის, ვიწრო და მაღალი (სიმაღლე 1,7 მ), მასიური ნაგებობაა, ნაშენია ბაზალტით, გამოყენებულია ფიქალიც. შეთეთრებულია კირით. სამხრეთ-აღმოსავლეთ კედელში დატანებულია მცირე თახჩა. ნაგებობას თავზე ადგას ბაზალტას ქვაში გამოკვეთილი ჯვარი. სალოცავთან ქვიშ ყოჩი დგას. ხატს საყანე მიწები ჰქონდა. დღეობა იმართებოდა ახალ წელს და აღდგომას. ხატის აღმოსავლეთით საქვაბეა, ისიც ბაზალტითაა ნაგები. წყობა შრალია. შენობა გეგმით ოთკუთხაა. დაზიანებულია: ჩაქცეულია სახურავი, დანგრეულია კედლების მნიშვნელოვანი ნაწილი.აღმოსავლეთ კედელში მცირე სწორკუთხა ნიშია. ნიშის ქვემოთ, ბაზალტის ქვაზე ძევს ფიქალი (კერა). ჩრდილოეთ კედელზე დგას ქვისგან გამოკვეთილი ყოჩი.
გაიბოტენის საცხოვრებელი კომპლექსი

გაიბოტენის საცხოვრებელი კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს შუა სოფელში. შედგება კოშკის, საცხოვრებელი სახლისა და სამეურნეო სათავსებისაგან. თარიღდება შუა საუკუნეებით. საცხოვრებელი სახლი და სამეურნეო სათავსეები აგებულია - საუკუნის მიჯნაზე. ყველა ნაგებობა ნაშენია ნატეხი ქვით.

კოშკი (4,87,15 მეტრი) ზურგიანია. გადმოცემით იგი ოთხსართულიანი ყოფილა. შემორჩენილია 6 მეტრ სიმაღლეზე და ამოვსებულია მიწითა და ქვებით. კოშკზე დასავლეთიდან მიშენებულია გეგმით სწორკუთხა (5,515,5 მეტრის) საცხოვრებელი სახლი, რომლის გადახურვა ჩანგრეულია. სახლის სამხრეთ კედელში სწორკუთხა შემოსასვლელია. შესასვლელის ორივე მხარეს, სიმეტრიულად ორ-ორი სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. დანარჩენი კედლები ყრუა. შენობის ბოლოში, დასავლეთით ყრუკედლებიანი სამეურნეო სათავსია (45,2 მეტრი), რომელსაც შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონდა. კოშკზე სამხრეთიდან მიდგმული, გეგმით სწორკუთხა (4,22,5 მეტრი) სამეურნეო ნაგებობისგან კედლების მხოლოდ მცირე ნაწილებია შემორჩენილი.
კავთის წმინდა გიორგი

კავთის წმინდა გიორგი — საკულტო ძეგლი, დგას სოფელ ფანშეტიდან სამხრეთ-დასავლეთით, მთაზე. ნაგებია ფიქლითა და რიყის ქვით. წყობა მშრალია. შეთეთრებულია კირით. გადმოცემით, წმინდა გიორგის ხატი სოფელ კავთისხევიდან გადმოუსვენებიათ და ნიში აუგიათ. ნაგებობის მთავარი ფასადი ჩრდილოეთიდანაა. კედელში მოწყობილია პატარა თახჩა. ერთი თახჩა სამხრეთ-აღმოსავლეთითაა. დასავლეთ კედელში ჩადგმულია მრგვალღრმულიანი ოთხკუთხა ქვა, რომელშიც ჩამაგრებულია ქვის ჯვარი. ნიშის ჩრდილო-დასავლეთით საუფროსოა.