ბელაპაისის სააბატო

ბელაპაისის სააბატო (ასევე იწერება როგორც ბელაპაისი) რაც მიუთითებს, რომ იგი შესაძლოა ემსახურებოდა კირენიის ეპისკოპოსს როგორც რეზიდენცია და თავშესაფარი არაბების შემოსევების დროს და საუკუნეებში. პირველი ცნობილი დასახლება მონასტრის ტერიტორიაზე ან მის მახლობლად იყო წმინდა სამარხის კანონიკების, რომლებიც იერუსალიმიდან იძულებით გამოემგზავრნენ 1187 წელს სალადინის მიერ ქალაქის აღების შემდეგ. ისინი ადრე იყვნენ წმინდა სამარხის ტაძრის მცველნი.

მონასტერი დააარსა აიმერი დე ლუზინიანი, ხოლო პირველი შენობები აგებული იყო 1198-1205 წლებში. იგი იკურთხა როგორც „მთის წმინდა მარიამის სააბატო“.

დღეს არსებული მთავარი შენობა აშენდა ჰუგო -ის მეფობისას (1267–1284). ჰუგო -ის დროს (1324–1359) აშენდა სარეფექტორო დარბაზი და მონასტრის გალავანი. ჰუგო ბელაპაისის სააბატოში ცხოვრობდა და მასში საკუთარი აპარტამენტებიც მოაწყო.

1373 წელს გენუელებმა დაარბიეს კირენია და თითქმის გაანადგურეს კირენიის ციხესიმაგრე. მათ ბელაპაისის მონასტერიც გაძარცვეს — წაიღეს ყველაფერი, რაც პორტატული და ფასიანი იყო.

1489 წელს ვენეციელებმა აიღეს კვიპროსი. მათი მმართველობისას ბერებმა უარი თქვეს პრესმონსტრატელთა წესზე — არსებობდა ცნობები, რომ ისინი ქორწინდებოდნენ და სააბატოში მხოლოდ საკუთარ შთამომავლებს იღებდნენ.

1571 წელს ოსმალებმა აიღეს კირენია და ციხესიმაგრე და განდევნეს პრესმონსტრატელები. მათ ბელაპაისი გადასცეს კვიპროსის მართლმადიდებელ ეკლესიას, რომელსაც ოსმალებმა ქრისტიანული ეკლესიის ერთადერთი კანონიკური სტატუსი მიანიჭეს. ეკლესიამ ვერ შეძლო მონასტრის შენარჩუნება და ის ნელ-ნელა დაეცა. მიუხედავად ამისა, სააბატოს ეკლესია გადაიქცა მიმდებარე სოფლის საკრებულო ეკლესიად. სოფლის მაცხოვრებლებმა შესაძლოა მონასტრის ქვები სამშენებლო მასალადაც გამოიყენეს.

1878–1960 წლებში ბრიტანეთის მიერ კვიპროსის მმართველობისას, ბელაპაისი თავდაპირველად გადავიდა ბრიტანული არმიის ხელში. 1878 წელს მათ რეფექტორიუმის იატაკი მოაპირკეთეს და იგი ჰოსპიტლად აქციეს. სამწუხაროდ, ჯარისკაცებმა იარაღიც გამოიყენეს შიგნით და დღემდე შემორჩენილია ტყვიის კვალი აღმოსავლეთის კედელზე. 1912 წელს ჯორჯ ჯეფრი, კვიპროსის ძეგლების მუზეუმის კურატორი, შეუდგა ნანგრევების რესტავრაციას.

სტრუქტურა
ბელაპაისის მონასტერი მოიცავს ეკლესიას და გალავანს. გალავნის ირგვლივ განლაგებულია მონასტრული შენობები. ბრიტანეთში ასეთი შენობები, ჩვეულებრივ, ეკლესიის სამხრეთით შენდებოდა ჩრდილოეთის ცივი ჰავისგან დასაცავად, მაგრამ ბელაპაისში მონასტრული კორპუსები განთავსებულია ჩრდილოეთით — სავარაუდოდ, გრილი კლიმატისთვის.

მთავარი შესასვლელი სამხრეთითაა და იგი მოიცავს გამაგრებულ კარიბჭესა და კოშკს (მოგვიანებით დამატებულს), რომელიც ცვლის ადრინდელ ხიდს.

ეკლესია, რომელიც საუკუნით თარიღდება, მოიცავს ეზოს და კომპლექსის ყველაზე კარგად შემონახული ნაწილია. მას აქვს ბრტყელი სახურავი და ზარების კოშკი, რომელშიც ერთი ზარია შემორჩენილი. ეკლესია შედგება ცენტრალური ნავისგან, ორი განივი სარტყლისგან, გუნდსა და საკურთხევლის ოთახისგან. შენარჩუნებულია წვრილად ნაკვეთი ამბიონი, ეპისკოპოსის ტახტი და ხუთი ბარაქა.

ეზოდან გალავანში შესასვლელად გადის 18 თაღი. ჩრდილოეთ მხარეს ორი რომაული სარკოფაგია, რომელიც ბერებს ერთ დროს სარეცხად ჰქონდათ გამოყენებული. ზედა სარკოფაგი მოხატულია, ქვედა — უბრალო. წყალი ზედიდან ქვემოთ მოედინებოდა და შემდეგ მიედინებოდა ბაღის მიმართულებით.

სარკოფაგების უკან არის კარი, რომელიც გადის სარეფექტორო დარბაზში. ამ კარის ლენტელზე გამოსახულია კვიპროსის, იერუსალიმის და ლუზინიანების გერბები. სარეფექტორო გოთიკურ სტილშია შესრულებული — მასშია კედელზე გაშვერილი ამბიონი, ჩრდილოეთ კედელზე — ექვსი ფანჯარა, ასევე აღმოსავლეთ კედელზე მდებარე ვარდისფერი ფანჯარა. დარბაზი 30 მეტრი სიგრძისა და 10 მეტრი სიგანეა, მასში შვიდი სვეტია, რომლებიც გვერდითა კედლებიდან ჭერისკენ მიემართება. დასავლეთ კედელზე მდებარე კარი უკავშირდება სამზარეულოს და სარდაფს.

თავის სახლი და სარდაფი გალავნის აღმოსავლეთ მხარეს მდებარეობს. თავის სახლი წარმოადგენდა სააბატოს ადმინისტრაციულ ცენტრს, ხოლო სარდაფი გამოიყენებოდა სახელოსნოდ. თავის სახლში მოთავსებულია უნიკალური გოთიკური ქვის ფიგურები: მამაკაცი ორმაგი კიბით ზურგზე, მეორე მამაკაცი ორ სირენას შორის, ქალი წიგნით, მხეცების მიერ თავდასხმული კაცი, ქალი ღვედით, ხის ქვეშ კატა და მაიმუნი და კაცი ფარით, ასევე ტანისამოსში ჩაცმული ბერი.

მონასტრის ეზოდან რამდენიმე კიბე ადის სახურავზე. სამხრეთ მხარეს მდებარე კიბე აერთიანებს კარიბჭესთან მიმდებარე ხაზინას, რომელიც მონასტრის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში მდებარეობს.