iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბოვისწყარო

ბოვისწყარო ოვისკარო – სოფელი გურჯისტანის ვილაიეთის ახალციხის ლივის ასპინძის ნაჰიეში. სერგი ჯიქია მას სოფლების ინთორას, ასკილვანას, ყარტასად ატამალას სიახლოვეს მოიაზრებს. იგი ასევე ასახელებს აღნიშნულ სოფელს არქივისეულ სიაში. დამახინჯებულ ფორმად მიაჩნია: ბოზღარა.

დავთრის მიხედვით სოფელში ცხოვრობდა 5 კომლი. ყველა იყო ისფენჯის გადამხდელი, ანუ ქრისტიანი. მურახასიეს გადასახადის მიხედვით იდგა 6 სახლი. კომლთა უფროსების უმეტესობას ერქვა ქართველებისათვის/ქრისტიანებისათვის დამახასიათებელი სახელი: აღდგომელ, დემეტრე,
მანავ. მამის სახელებად გვხვდება: ბასილი, ოქრო, მახარებელი, ზედელა.
ბოქთასყური

ბოქთასყური – სოფელი გურჯისტანის ვილაიეთის ხერთვისის ლივის ტყიანი ჯავახეთის ნაჰიეში.

დავთრის მიხედვით სოფელში ცხოვრობდა 4 კომლი. კომლთა უფროსების გარკვეულ ნაწილს ერქვა ქართველებისათვის / ქრისტიანებისათვის დამახასიათებელი სახელი: ელია, ლაშქარა. ორგან კი მითითებულია მხოლოდ ნათესაური კავშირი: “ავგაროზის შვილიშვილი”, “ძე მისი”. მამის სახელად გვხვდება: სიმონი.

სოფლის მეურნეობის ძირითადი დარგი იყო მემარცვლეობა და ამით იგი ემსგავსება ნაჰიეს სოფლების უმეტესობას. მასზე მოდიოდა სამეურნეო გადასახადების 85%-ზე მეტი. მეცხოველეობიდან კი განსაკუთრებით დაწინაურებული მეცხვარეობა ჩანს. მასზე გაწერილი იყო მეცხოველეობის გადასახადის ½-ზე მეტი.
ბუზმარეთის ნაჰიე

ბუზმარეთის ნაჰიე – მცირე ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული გურჯისტანის ვილაიეთის ხერთვისის ლივაში. ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთიდან ესაზღვრებოდა ხერთვისის ლივის ხერთვისის ნაჰიე. ჩრდილოეთ-დასავლეთიდან ახალციხის ლივის ჭაჭარაქის ნაჰიე, ხოლო სამხრეთიდან ახალქალაქის ლივის ნიალისყურის ნაჰიე. ბუზმარეთის ნაჰიეს ეკავა 84 კმ² ფართობი (ლივის საერთო ფართობის 11.3%).

ნაჰიეში შედიოდა 8 სოფელი და 4 ნასოფლარი. საკუთარ სახელთა ოსმალურად ჩაწერისა და შემდეგ მისი ამოკითხვის სიძნელეების მიუხედავად, შესაძლებელი გახდა ტოპონიმთა უმეტესობის (დაახლოებით 83%) ქართულობის დადგენა. იგივე ითქმის ანთროპონიმებზეც. ნაჰიეს 8 სოფელში კომლთა უფროსების უმეტესობას ერქვა ქართველებისათვის / ქრისტიანებისათვის დამახასიათებელი სახელი.

ნაჰიეში ცხოვრობდა 67 კომლი, რაც დაახლოებით 335-400 მცხოვრებია, ანუ ნაჰიეში ცხოვრობდა ლივის მთელი მოსახ- ლეობის 6.9%. მოსახლეობის უმეტესობა იყო ქრისტიანი: ისფენჯი ქრისტიანებზე გაწერილი გადასახადი ჯამურად შეადგენდა 1675 ახჩას ანუ რელიგიური ნიშნით დაწესებული გადასახადების 64.9%. ეკლესიისა და მღვდლის შესანარჩუნებლად დაწესებულ გადასახადზე (მურახასიე) გაწერილი იყო 56 ახჩა. ამ გადასახადს იხდიდა 3 სოფელი (რელიგიური გადასახადის საერთო რაოდენობის 5.2%).
ნაჰიეში წლიური გადასახადების ჯამი შეადგენდა 84 065 ახჩას, რითაც მას ლივაში ადგილი ეკავა.

დაწინაურებული დარგები იყო: მემარცვლეობა, მეცხოველეობა. ასევე, მისდევდნენ მებოსტნეობასა და მეფუტკრეობას. მემარცვლეობაზე (ხორბალი, ქერი და ჭვავი) იხდიდნენ 54 120 ახჩას, რაც ნაჰიეში გაწერილი გადასახადის თითქმის 82%-ს შეადგენდა. მარცვლეულის სამივე ტიპის გადასახადი გაწერილი იყო ბუზმარეთის ყველა სოფელზე. ბუზმარეთის ნაჰიეში მებოსტნეობაზე გაწერილი იყო გადასახადი ყველა სოფელზე და იგი შეადგენს ჯამურად 756 ახჩას. მეცხოველეობის განვითარების მაჩვენებელია გადასახადები: იალაღზე, იათაღზე, იონჯასა და თივაზე. ასევე ნაჰიეში მისდევდნენ ცხვრისა და ღორის მოშენებას. ყველა მათგანზე ჯამურად იხდიდნენ 4634 ახჩას. ყველაზე მაღალი გადასახადი მოცემული იყო ცხვარზე (1930 ახჩა), რაც მეცხოველეობაზე გაწერილი გადასახადის 42%-ია. მისდევდნენ მეფუტკრეობასაც.
ბურდოსან ბოზორგი

ბურდოსან ბოზორგი (ვარდოსან ბოზორგი დიდი ბურდოსა-ნი) სოფელი გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი არტაანის ლივის მიშეს ნაჰიეში. იგი შეესაბამება „გურჯისტანის დავთრის-1595”-ის სოფელს, რომლის სახელი ნაწილობრივაა ამოკითხული (დიდი ?).

მ. ბერიძის აზრით, სოფლის სახელი დაიშლება ასე: ბურდ-ო-ს-ა-ნ-ი. მკვლევარი ფიქრობს, რომ ბურდ- ფუძე გვხვდება ქართულ გვარში ბურდ-ულ-ი, ასევე ცნობილია ბურდ-ი, მიმღეობაში და-ბურდ-ულ-ი. ბურდოსანში ბურდო არის საკუთარი სახელი. -ს ნათესაობითი ბრუნვის ნიშანი, -ა სავრცობი, ხოლო -ნ მრავლობითობის ნიშანი. სოფელი ბურდოსანი დადასტურებულია ბორდუსან ფორმითაც.

დავთრის მიხედვით სოფელში ცხოვრობდა 113 კომლი. მოსახლეობა მთლიანად ქრისტიანი იყო. კომლთა უფროსების გარკვეულ ნაწილს ერქვა ქართველებისათვის / ქრისტიანებისათვის დამახასიათებელი სახელი: ბათურა, გოგიჩა, მიქელ.

მ. ბერიძე შენიშნავს, რომ თურქი მეცნიერის, მეჰმედ დოღრუს, აღწერით: “ბურდოსანის საზაფხულო საძოვრებზე არის ეკლესია, ხოლო ეკლესიის ეზოში არის ქრისტიანული საფლავები”.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 685

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 685 მიღებულია 1991 წლის 31 იანვარს, მას შემდეგ, რაც საბჭომ გაიხსენა რეზოლუციები: 598 (1987), 618 (1988), 631 (1989), 642 (1989), 651 (1990), 671 (1990) და 676 (1990), და განიხილა გენერალური მდივნის, ხავიერ პერეს დე კუელიარის მოხსენება გაეროს ირან-ერაყის სამხედრო დამკვირვებელთა ჯგუფის შესახებ, საბჭომ გადაწყვიტა:

გაეგრძელებინა გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ირან-ერაყის სამხედრო დამკვირვებელთა ჯგუფის მანდატი კიდევ ერთი თვით, 1991 წლის 28 თებერვლამდე;
ეთხოვა გენერალური მდივნისთვის, რომ ორივე მხარესთან გამართული დისკუსიების შემდეგ, 1991 წლის თებერვლის განმავლობაში წარედგინა მოხსენება დამკვირვებელთა ჯგუფის მომავლის შესახებ თავის რეკომენდაციებთან ერთად.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 689

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 689 მიღებულია 1991 წლის 9 აპრილს, მას შემდეგ, რაც საბჭომ გაიხსენა რეზოლუცია 687 (1991), გაეცნო გენერალური მდივნის მოხსენებას და გადაწყვიტა დაეფუძნებინა გაეროს ერაყ-ქუვეითის სადამკვირვებლო მისია, რათა მონიტორინგი გაეწია ერაყსა და ქუვეითს შორის არსებული დემილიტარიზებული ზონისთვის, რომელიც ცნობილია როგორც ერაყ-ქუვეითის ბარიერი.

გაეროს წესდების თავის საფუძველზე მოქმედმა საბჭომ მისია თავდაპირველად ექვსი თვის ვადით ჩამოაყალიბა და გადაწყვიტა, რომ მისი შეწყვეტის საკითხს ყოველ ექვს თვეში ერთხელ გადახედავდა. მისიის ყოფნის მიზანი იყო საზღვრის დარღვევების აღკვეთა და ერთი ქვეყნის მიერ მეორის წინააღმდეგ მიმართული ნებისმიერი მტრული ან პოტენციურად მტრული ქმედების კონტროლი.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 691

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 691 მიღებულია 1991 წლის 6 მაისს, მას შემდეგ, რაც საბჭომ გაიხსენა რეზოლუციები: 637 (1989), 644 (1989) და 675 (1990), მხარი დაუჭირა გენერალური მდივნის მოხსენებას და გადაწყვიტა, რომ გაეროს დამკვირვებელთა ჯგუფის მანდატი ცენტრალურ ამერიკაში კიდევ ექვსი თვით, 1991 წლის 7 ნოემბრამდე გაეგრძელებინა.

რეზოლუციაში აღნიშნული იყო დამკვირვებელთა ჯგუფის ფინანსური ხარჯებისადმი სიფხიზლის შენარჩუნების აუცილებლობა, გაეროს სამშვიდობო ძალებზე გაზრდილი მოთხოვნის გათვალისწინებით. საბჭომ ასევე სთხოვა გენერალურ მდივანს, რომ მიმდინარე მანდატის ამოწურვამდე წარედგინა ანგარიში დამკვირვებელთა ჯგუფის საქმიანობის ყველა ასპექტის შესახებ.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 694

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 694 მიღებულია 1991 წლის 24 მაისს, მას შემდეგ, რაც საბჭომ კვლავ დაადასტურა რეზოლუცია 681 (1990) და მიიღო ინფორმაცია 1991 წლის 18 მაისს ისრაელის მიერ ოკუპირებული ტერიტორიებიდან ოთხი პალესტინელის დეპორტაციის შესახებ, საბჭომ დაგმო აღნიშნული დეპორტაციები, როგორც ომის დროს სამოქალაქო პირთა დაცვის შესახებ ჟენევის მეოთხე კონვენციის დარღვევა.

რეზოლუციამ მწუხარება გამოთქვა მომხდარი ქმედების გამო და კიდევ ერთხელ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ისრაელმა თავი უნდა შეიკავოს პალესტინელთა შემდგომი დეპორტაციისგან და უზრუნველყოს დეპორტირებულთა უსაფრთხო და დაუყოვნებლივი დაბრუნება.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 695

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 695 მიღებულია 1991 წლის 30 მაისს, მას შემდეგ, რაც საბჭომ განიხილა გენერალური მდივნის მოხსენება გაეროს დაშორიშორების ზედამხედველობის ძალების შესახებ, საბჭომ აღნიშნა მათი მცდელობები ახლო აღმოსავლეთში ხანგრძლივი და სამართლიანი მშვიდობის დასამყარებლად.

რეზოლუციამ გადაწყვიტა, მოეწოდებინა დაინტერესებული მხარეებისთვის რეზოლუცია 338-ის (1973) დაუყოვნებლივ შესრულებისკენ; მან კიდევ ექვსი თვით, 1991 წლის 30 ნოემბრამდე გააგრძელა დამკვირვებელთა ძალების მანდატი და სთხოვა გენერალურ მდივანს, აღნიშნული პერიოდის ბოლოს წარედგინა მოხსენება არსებული ვითარების შესახებ.
აეროფლოტის ღია პირველობა

აეროფლოტის ღია პირველობა — ყოველწლიური ღია საჭადრაკო ტურნირი, რომელიც იმართება რუსეთის ჭადრაკის ფედერაციისა და რუსეთის სპორტის სამინისტროს ერთობლივი ძალისხმევით, ავიაკომპანია „აეროფლოტის“ სპონსორობით. ტურნირი ტარდება მოსკოვში და მოიცავს როგორც საერთაშორისო ღია ტურნირს, ისე რუსეთის ახალგაზრდულ თასს — „ - “.

აეროფლოტის ღია პირველობა დაარსდა 2002 წელს, როგორც 9-ტურიანი შვეიცარიული სისტემის ტურნირი. 2003 წლიდან დამკვიდრდა ტრადიცია, რომლის მიხედვითაც, გამარჯვებული იმავე წელს დორტმუნდის საჭადრაკო ტურნირის საგზურს იღებს. 2013 წელს ტურნირი დროებით სწრაფი ჭადრაკისა და ბლიცის შეჯიბრებად გარდაიქმნა. პირველ გათამაშებაში დაახლოებით 80-მა დიდოსტატმა მიიღო მონაწილეობა, ხოლო მეორეში მათმა რაოდენობამ 150-ს მიაღწია. მთავარი ტურნირის ( ჯგუფი) გარდა, ასევე ტარდება და კლასის ტურნირები.

2026 წლის გათამაშება ჩატარდა 28 თებერვლიდან 5 მარტამდე მოსკოვში, სასტუმროში . ტურნირის გამარჯვებული იან ნეპომნიაშჩი გახდა.

გამარჯვებულები
გამარჯვებულის სახელი გამოყოფილია მუქი შრიფტით, რადგან ზოგიერთ გათამაშებაში რამდენიმე მოთამაშემ დააგროვა ქულების თანაბარი რაოდენობა.

შედეგები
2024
„აეროფლოტის ღია პირველობა შეტანილი იყო 2024 წლის ფიდეს მნიშვნელოვანი ტურნირების სიაში.

ქულების თანაბარი რაოდენობის შემთხვევაში, ადგილები განაწილდებოდა შემდეგი პრიორიტეტით: 1. შავებით ჩატარებული პარტიების რაოდენობა; 2. მოწინააღმდეგეთა საშუალო რეიტინგი (უმაღლესი და უდაბლესი მაჩვენებლების გამოკლებით).

ტურნირი 9 ტურად ჩატარდა. ქვემოთ მოცემულია საუკეთესო ოცი შედეგის მქონე მოჭადრაკეთა სია:

2025
აეროფლოტის ღია პირველობა შეტანილი იყო 2025 წლის ფიდეს წლიურ ტურნირებში. ტურნირი ცხრა ტურად ჩატარდა. პირველი ოცი ადგილი შემდეგმა მოჭადრაკეებმა დაიკავეს:

2026
აეროფლოტის ღია პირველობა შეტანილი იყო 2026–2027 წლების ფიდეს ყოველწლიური ტურნირების სიაში. პირველი ოცი ადგილი შემდეგმა მოჭადრაკეებმა დაიკავეს:
თამაზ თამაზაშვილი

თამაზ ალექსანდრეს ძე თამაზაშვილი (დ. 2 თებერვალი, 1957, სოფ. ქვემო მაჩხაანი, ახლანდ. სიღნაღის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი თანამდებობის პირი, პოლიციის გენერალ-მაიორი (2000).

დაამთავრა მოსკოვის მილიციის უმაღლესი სკოლის თბილისის ფაკულტეტი (1985). დაკავებული იყო სპორტით, იყო სპორტის ოსტატი ძიუდოში (1978) და საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი ხუთჭიდში (1982). მუშაობდა შინაგან საქმეთა ორგანოებში. 1996-2001 წლებში იყო საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს კახეთის სამხარეო სამმართველოს უფროსი, 2001-2002 წლებში — შინაგან საქმეთა სამინისტროს საგზაო პოლიციის მთავარი სამმართველოს უფროსის მოადგილე, 2002-2004 წლებში — საქართველოს ავტოინსპექციის უფროსის მოადგილე. მინიჭებული აქვს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს დამსახურებული მუშაკის წოდება (2000), დაჯილდოებულია ვახტანგ გორგასლის (1998) და (2000) ხარისხის ორდენებით.

2011 წლის ოქტომბერში დააკავეს იარაღის უკანონოდ შეძენა-შენახვის ბრალდებით. 2012 წლის აპრილში თამაზაშვილს თბილისის საქალაქო სასამართლომ 3 წლით და 6 თვით პატიმრობა მიუსაჯეს. 2012 წლის სექტემბერში, როდესაც საპყრობილეებში პატიმრების წამების ვიდეომასალა გავრცელდა, შინაგან საქმეთა სამინისტრომ განაცხადა, რომ თამაზ თამაზაშვილი ციხის მაღალჩინოსნებს პატიმართა წამებასა და წამების ვიდეოფირზე აღბეჭდვას უკვეთავდა, თუმცა ამ საქმეზე თამაზაშვილი სამართალდამცავებს არ დაუკითხავთ და მისთვის არც ბრალი წაუყენებიათ. 2012 წლის ოქტომბრის საპარლამენტო არჩევნებში კოალიცია „ქართული ოცნების“ გამარჯვების შემდეგ (კოალიციის წევრები იყვნენ თამაზაშვილის შვილი ალექსანდრე და სიძე ირაკლი ღარიბაშვილი, შემდგომში საქართველოს პრემიერ-მინისტრი) თამაზაშვილი გათავისუფლდა ბრალის აღიარების გარეშე პროკურატურასთან საპროცესო შეთანხმების საფუძველზე.
ადოლფ ჰურვიცი

ადოლფ ჰურვიცი (დ. 26 მარტი, 1859 – გ. 18 ნოემბერი, 1919) — გერმანელი მათემატიკოსი, რომელიც მუშაობდა ალგებრის, ანალიზის, გეომეტრიისა და რიცხვთა თეორიის სფეროებში.

ადრეული ცხოვრება
ადოლფი დაიბადა ჰილდესჰაიმში, რომელიც იმ დროს ჰანოვერის სამეფოს ნაწილი იყო, ებრაულ ოჯახში, და გარდაიცვალა ციურიხში, შვეიცარიაში. ადოლფის მამა, სალომონ ჰურვიცი, იყო ვაჭარი. დედა, ელიზა ვერტჰაიმერი, გარდაიცვალა, როდესაც ჰურვიცი სამი წლის იყო.

ჰურვიცი 1868 წელს შევიდა ჰილდესჰაიმის რეალგიმნაზიუმ ანდრეანუმში. იქ მათემატიკას ასწავლიდა ჰერმან შუბერტი. სწორედ შუბერტმა დაარწმუნა ჰურვიცის მამა, რომ შვილს უნივერსიტეტში სწავლა უნდა გაეგრძელებინა, და მოაწყო, რომ ჰურვიცი მიუნხენში ფელიქს კლაინთან ესწავლა.

1880 წლის ოქტომბერში ფელიქს კლაინი გადავიდა ლაიფციგის უნივერსიტეტში. ჰურვიცი კლაინს გაჰყვა და ფელიქსის ხელმძღვანელობით გახდა დოქტორანტი, 1881 წელს ადოლფ ჰურვიცმა დაიცვა დისერტაცია ელიფსურ მოდულარულ ფუნქციებზე.

გიოტინგენის უნივერსიტეტში ორი წლის გატარების შემდეგ, 1884 წელს ჰურვიცი მიიწვიეს კენიგსბერგის ალბერტუსის უნივერსიტეტში, პროფესორის თანამდებობაზე, იქ ადოლფი შეხვდა ახალგაზრდა დავიდ ჰილბერტსა და ჰერმან მინკოვსკის, რომლებზეც ჰურვიცს მნიშვნელოვანი გავლენა ჰქონდა.
ფრობენიუსის წასვლის შემდეგ, 1892 წელს ჰურვიცი გახდა ციურიხის ფედერალური პოლიტექნიკური ინსტიტუტის (დღევანდელი ) პროფესორი

მართვის სისტემებისა და დინამიკური სისტემების თეორიაში ადოლფ ჰურვიცმა 1895 წელს გამოიყვანა რაუთ–ჰურვიცის სტაბილურობის კრიტერიუმი, რომელიც გამოიყენება იმის დასადგენად, არის თუ არა ხაზოვანი სისტემა სტაბილური. ადოლფმა ეს შედეგი დამოუკიდებლად მიიღო ედვარდ ჯონ რაუთისგან, რომელმაც შედეგი უფრო ადრე განსხვავებული მეთოდით მიიღო. თეორიაში ჰურვიცმა დაამტკიცა ჰარის ზომის არსებობა ლის ჯგუფებზე.

ოჯახი
1884 წელს, კენიგსბერგში ყოფნის დროს, ჰურვიცი შეხვდა და იქვე იქორწინა იდა სამუელზე, რომელიც სამედიცინო ფაკულტეტის პროფესორის ქალიშვილი იყო. წყვილს ეყოლა სამი შვილი.

შერჩეული პუბლიკაციები
ჰურვიცი, ა., 1898. კვადრატული ფორმების კომპოზიციის შესახებ ნებისმიერი რაოდენობის ცვლადისთვის. გიოტინგენის მეცნიერებათა საზოგადოების ცნობები, მათემატიკურ-ფიზიკური კლასი, 1898, გვ. 309–316.

ლექციები ზოგად ფუნქციათა თეორიასა და ელიფსურ ფუნქციებზე (= მათემატიკური მეცნიერებების საფუძვლები, ტომი 3). რედაქტორი და დამატებების ავტორი (გეომეტრიული ფუნქციათა თეორიის ნაწილით) რიხარდ კურანტი. შპრინგერი, ბერლინი, 1922 (მე-4 გაფართოებული გამოცემა ჰელმუტ რერლის დანართით, 1964).

მათემატიკური ნაშრომები. გამოცემულია ციურიხის ფედერალური ტექნიკური უნივერსიტეტის მათემატიკისა და ფიზიკის დეპარტამენტის მიერ. 2 ტომი. ბირკჰოიზერი, ბაზელი, 1932–1933 (ერნსტ მაიზნერის მიერ დაწერილი ჰურვიცის მემუარით).

სავარჯიშოები რიცხვთა თეორიაში. 1891–1918 (= ბიბლიოთეკის სერია, ტომი 32). თარგმანი ბარბარა აკვილინოს მიერ. გამოცემულია როგორც რეპროდუქცირებული ხელნაწერი, რედაქტორები ჰერბერტ ფუნკი და ბეატ გლაუსი. ბიბლიოთეკა, ციურიხი, 1993.

ლექციები რიცხვთა თეორიაში. გამოსაცემად მოამზადა ნიკოლაოს კრიტიკოსმა. თარგმანი (გერმანულიდან) უილიამ . შულცის მიერ დამატებითი მასალით. შპრინგერი, ნიუ-იორკი, 1986.

კარლ ვაიერშტრასი: შესავალი ანალიზური ფუნქციების თეორიაში. ბერლინის ლექციები, 1878 (= მათემატიკის ისტორიის დოკუმენტები, ტომი 4). ჩანაწერი ადოლფ ჰურვიცის მიერ. რედაქტორი პეტერ ულრიხი. ფივეგი, ბრაუნშვაიგი, 1988.
ხოლოდნი იარის რესპუბლიკა

ხოლოდნი იარის რესპუბლიკა (1919–1922; უკრაინულად: ) — თვითგამოცხადებული სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნი და პარტიზანული მოძრაობა, რომელიც არსებობდა ყოფილი უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის ტერიტორიაზე, ჩიგირინის მაზრაში, თანამედროვე ჩერკასის ოლქის ფარგლებში, ხოლოდნი იარის ტყის მასივის მიდამოებში.

მისი დედაქალაქი იყო სოფელი მელნიკი.

რესპუბლიკას ჰყავდა დაახლოებით 15,000-კაციანი არმია, რომელიც შედგებოდა გლეხებისა და უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის არმიის ჯარისკაცებისგან, რომლებიც ადრე თეთრმა არმიამ პოდოლიაში დაამარცხა.

ისტორია
1918–1922 წლებში მართლმადიდებლური მოტრონინსკის მონასტერი უკრაინული აჯანყებითი მოძრაობის ცენტრად იქცა ოკუპანტთა — გერმანელი ძალებისა და რუსული „თეთრი“ და „წითელი“ სამხედრო ფორმირებების წინააღმდეგ. მოძრაობას ხელმძღვანელობდნენ ჩუჩუპაკების ძმები.

გადატრიალებისა და არასტაბილური ვითარების გამო, იღუმენის თხოვნით, სოფელ მელნიკის მცხოვრებლებმა მონასტრის დასაცავად შექმნეს თვითდაცვის რაზმი, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ოლექსი ჩუჩუპაკი და რომელიც 22 ადამიანისგან შედგებოდა.

მოგვიანებით, 1919 წელს, ეს რაზმი პოლკად ჩამოყალიბდა, ხოლო მის მეთაურად აირჩიეს ვასილ ჩუჩუპაკი. მანამდე იგი რუსეთის საიმპერატორო არმიის პრაპორშჩიკი იყო, უფრო ადრე კი — სოფლის მასწავლებელი. მისი ძმა, პეტრო ჩუჩუპაკი, პოლკის შტაბის უფროსი გახდა.

უკრაინის ტერიტორიაზე დენიკინის ჯარების ოკუპაციის პერიოდში პოლკმა მონაწილეობა მიიღო მათი ჩერკასიდან განდევნაში. სამხედრო ძალა მუდმივად იზრდებოდა და მისმა რიცხოვნობამ 2,000 ადამიანს მიაღწია.

შემდგომში ჩამოყალიბდა ხოლოდნი იარის რესპუბლიკა. მისი ტერიტორია მოიცავდა 25-ზე მეტ მიმდებარე სოფელს და დაახლოებით 15,000-კაციან გლეხურ აჯანყებით არმიას, რომლის მებრძოლები საკუთარ თავს კაზაკებს უწოდებდნენ, ხოლო მეთაურებს — ატამანებს.

1919 წლის ნოემბერში ხოლოდნი იარში ჩავიდა კატერინოსლავისა და ხერსონის რეგიონების ატამანი ანდრიი ჰული-გულენკო.

ხოლოდნი იარის მთავარი ატამანი იყო ვასილ ჩუჩუპაკი.

მას ექვემდებარებოდნენ ატამანები:
ჰერასიმ ნესტერენკო-ორელი
ტრიფონ გლადჩენკო
მიხაილო მელაშკო
სირკო
ოკო
შავი ყორანი
მეფოდი გოლიკ-ზალიზნიაკი
სემენ ვოვკი
ოლექსა კოციუბენკო
კალიუჟნი
დ. კანატენკო

ვასილ ჩუჩუპაკის გარდაცვალების შემდეგ რესპუბლიკას სათავეში ჩაუდგა მთავარი ატამანის მოადგილე ივან დერკაჩი, რომელიც 1920 წლის გაზაფხულსა და შემოდგომაზე ანტისაბჭოთა აჯანყებისას ხოლოდნი იარის შეიარაღებულ ძალებს ხელმძღვანელობდა.

1920 წლის მარტში უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის არმიის სტეპის დივიზიამ, რომლის რიცხოვნობაც 12,000–18,000 კაცს შორის მერყეობდა, ბოლშევიკებისგან გაათავისუფლა ხერსონი და დასავლეთის მიმართულებით წარმატებული შეტევა განავითარა.

1920 წლის, 24 სექტემბერს მედვედივკაში გაიმართა ხოლოდნი იარის ატამანთა ყრილობა, სადაც კოსტია ბლაკიტნი აირჩიეს ყველა აჯანყებული რაზმის მთავარ ატამანად.

რესპუბლიკის გავლენა ჩერკასის რეგიონს სცდებოდა და მას ცნობდნენ დნეპრისპირა სოფლებიც.

რესპუბლიკის დაცემა
ხოლოდნი იარის რესპუბლიკის ლიკვიდაციის მიზნით ჩეკამ დაიწყო სპეციალური ოპერაცია, რომლის ერთ-ერთი ეტაპი იყო ე.წ. „ამნისტია“ იმ აჯანყებულებისთვის, ვინც ნებაყოფლობით ჩაბარდებოდა.

2018 წლის იანვარში უკრაინის არმიის 93-ე მექანიზებული ბრიგადას საპატიო სახელწოდებად მიენიჭა „ხოლოდნი იარი“, რაც პირდაპირ უკავშირდებოდა ხოლოდნი იარის პარტიზანულ მოძრაობას.

ხელოვნებაში
ხოსე მარია ლემუსი

ხოსე მარია ლემუსი (დ. 22 ივლისი, 1911 – გ. 31 მარტი, 1993) — სალვადორის პრეზიდენტი 1956 წლის 14 სექტემბრიდან 1960 წლის 26 ოქტომბრამდე. პრეზიდენტად გახდომამდე, იგი თავდაცვის მინისტრის მოადგილედ და შინაგან საქმეთა მინისტრად მუშაობდა.

ცხოვრება და კარიერა
ის დაიბადა მოკრძალებული წარმომავლობის ოჯახში, ლა უნიონში, სალვადორში.1948-1949 წლებში ის თავდაცვის მინისტრის მოადგილედ მუშაობდა. როგორც პრეზიდენტ ოსკარ ოსორიოს მიერ პრეზიდენტის მემკვიდრედ არჩეული, მან ბევრი გაანაწყენა კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლით. 1956 წლის სადავო არჩევნებში გამარჯვების შემდეგ, მან თავის მთავრობაში გამოჩენილი სამოქალაქო პირები დანიშნა და ბევრ დევნილს ქვეყანაში დაბრუნების უფლება მისცა.

ის იყო დემოკრატიული გაერთიანების პარტიის წევრი. მან განაგრძო წინამორბედის სოციალურ-ეკონომიკური რეფორმები, მაგრამ მუშათა კლასის ცხოვრების დონე არ გაუმჯობესებულა. მან გამოსცა „მოიჯარის შესახებ კანონი“, რომელიც იცავს სახლების ან „მესონეს“ (ასევე ცნობილი როგორც „ვესინდადეს“) დამქირავებლების უფლებებს.კანონი, რომელიც ითვალისწინებდა, რომ მეიჯარეებს არ შეეძლოთ ყოველწლიურად ქირის 10%-ზე მეტად გაზრდა, სავალდებულო გახადა სახლებში ქირის ხელშეკრულების დადება დამქირავებლის დაცვის მიზნით.

მისმა მთავრობამ გააუქმა ანტი-სამთავრობო კანონები, რითაც გაანაწურა სამხედროები. მისი მთავრობის გადაწყვეტილებამ ყავის წარმოების კონტროლის შესახებ საზოგადოება აღაშფოთა. კუბის რევოლუციის შემდეგ მალევე დაიწყო ფართომასშტაბიანი სტუდენტური პროტესტი. შემდგომში მოხდა დისიდენტებისა და მომიტინგეების დაკავება.

დამხობა და სიკვდილი
ამ გაურკვევლობების შემდეგ, იგი უსისხლო გადატრიალებით დაამხეს და ჩამოყალიბდა ახალი, ხანმოკლე ხუნტას მთავრობა, რომელიც შედგებოდა სამი სამხედროსგან (მიგელ ანხელ კასტილიო, სეზარ იანეს ურიასი, რუბენ ალონსო როსალესი) და სამი სამოქალაქო პირისგან (რიკარდო ფალია კასერესი, ფაბიო კასტილიო ფიგეროა, რენე ფორტინ მაგანია).

გადასახლების შემდეგ, ის ნიუ-იორკში ცხოვრობდა სიკვდილამდე, სან-ხოსეში, კოსტა-რიკაში. გარდაიცვალა ჰოჯკინის ლიმფომათი, რის შედეგადაც დარჩა ცოლი და რვა შვილი.
სულხან თამაზაშვილი

სულხან თამაზაშვილი (დ. 10 იანვარი, 1983, ქობულეთი) — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი. აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობის თავმჯდომარე 2025 წლის 7 აპრილიდან 2026 წლის 21 აპრილამდე. 2026 წლის 21 აპრილიდან საქართველოს შს მინისტრი. პოლიციის გენერალ-მაიორი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი (2006). 2008-2018 წლებში მუშაობდა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს (შსს) თბილისის მთავარ სამმართველოში, შემდეგ თბილისის პოლიციის დეპარტამენტში სხვადასხვა პოზიციაზე (უბნის ინსპექტორი, დეტექტივ-გამომძიებელი, სამმართველოს უფროსი). 2018-2021 წლებში იყო შსს იმერეთის, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის პოლიციის დეპარტამენტის დირექტორი, 2021-2025 წლებში — შსს თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის დირექტორი. თორნიკე რიჟვაძის გადადგომის შემდეგ, 2025 წლის 7 აპრილიდან არის აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობის თავმჯდომარე.

„ქართული ოცნების“ მთავრობის პრეზიდენტის მიხეილ ყაველაშვილის მიერ დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (2025). 2025 წელს, საქართველოში ადამიანის უფლებების კრიზისთან დაკავშირებით, თამაზაშვილი სანქცირებულია ესტონეთის, ლიეტუვისა და გაერთიანებული სამეფოს მთავრობების მიერ.
ნინო თამამშევა

ნინო გიორგის ასული თამამშევა (დ. 15 იანვარი, 1905, თბილისი, — გ. 26 იანვარი, 1971, იქვე) — საქართველოში მოღვაწე სომეხი ფერმწერი. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1966).

1930 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია. მისი რეალისტური ნამუშევრები გამოირჩევა დახვეწილი კოლორიტითა და ფერწერულობით. მნიშვნელოვანი ნამუშევრები: „ქართული სუფრა“ (1946), „ბროწეულები“ (1947), „ნატურმორტი მამლით“ (1954, სამივე საქართველოს ხელოვნების მუზეუმი, თბილისი); „მწყემსი“ (1938), „ოლიმპიადა“ („ჩონგურზე დამკვრელები“, 1939), „ხალხთა მეგობრობა“ („უკრაინელი კოლმეურნეები სტუმრად ქართველ კლომეურნეებთან“, 1941) და სხვ.
ვასილ თამამშევი

ვასილ მიხეილის ძე თამამშევი (დ. 26 ივლისი, 1859, თბილისი, — გ. 1 მარტი, 1932, საფრანგეთი) — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი (1913), თბილისელი სომეხი.

დაიბადა 1-ლი გილდიის ვაჭრის მიხეილ თამამშევის ოჯახში. 1878 წელს დაამთავრა თბილისის ქვეით იუნკერთა სასწავლებელი. მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთის ომში (1877–1878). 1882–1901 წლებში მსახურობდა კავკასიის სამხედრო ოლქის ჯარების სარდალთან დავალებათა ოფიცრად, 1903-1913 წლებში — კავკასიის სამხედრო ოლქის შტაბში. 1907 წელს მიიღო პოლკოვნიკის, 1913 წელს — გენერალ-მაიორის წოდება. 1914–1917 წლებში მსახურობდა კავკასიის არმიის მთავარსარდლის დავალებათა გენერლად, ასევე იყო პირველი მსოფლიო ომის ლტოლვილთა მოწყობის სამმართველოს მთავარი რწმუნებული. 1917 წლიდან ირიცხებოდა კავკასიის სამხედრო ოლქის შტაბის რეზერვში.

სამხედრო სამსახურის პარალელურად ეწეოდა აქტიურ საზოგადოებრივ საქმიანობას. 1908 წლიდან იყო თბილისის სახაზინო თეატრის დირექტორი, 1910 წლიდან — თბილისის გუბერნიის ციხეების მზრუნველთა კომიტეტის საპატიო წევრ-დირექტორი. ასევე იყო თბილისის საცხენოსნო საზოგადოების მმართველობის წევრი და კავკასიის სახვითი ხელოვნების საზოგადოების ვიცე-თავმჯდომარე. 1918 წლიდან იმყოფებოდა ემიგრაციაში საფრანგეთში, სადაც გარდაიცვალა. დაჯილდოებულია წმინდა ვლადიმირის ხარისხის, წმინდა ანას ხარისხის, წმინდა სტანისლავის და ხარისხის ორდენებით, ასევე სპარსეთის „ლომისა და მზის“ ხარისხის ორდენით, იტალიის „გვირგვინის“ კავალერთა ჯვრით (1891), ბუხარის „ამომავალი მზის“ ხარისხის ორდენით (1893).
გაბრიელ თამამშევი

გაბრიელ ივანეს ძე თამამშევი — საუკუნის სომეხი კომერსანტი, ქველმოქმედი.

თამამშევი იყო 1-ლი გილდიის ვაჭარი, თბილისისა და სტავროპოლის საპატიო მოქალაქე, ჰქონდა კომერციის მრჩევლის წოდება. სტავროპოლში მან დააფინანსა წყალსადენის მშენებლობა (1838-1840). თამამშევის სახსრებით 1846-1851 წლებში თბილისში, ერევანსკის (ახლანდ. თავისუფლების) მოედანზე არქიტექტორ ჯოვანი სკუდიერის პროექტით ააშენეს სახაზინო თეატრი, რომელის შენობის ნაწილშიც მთავრობამ თამამშევს უფლება მისცა, განეთავსებინა როგორც საცხოვრებელი ოთახები, ასევე სავაჭრო სივრცეები. ეს ე. წ. თამამშევის ქარვასლა-თეატრი დაიწვა 1874 წელს (1879 წელს ქარვასლა აღადგინეს თეატრის გარეშე, შენობის საბოლოოდ დემონტაჟი მოხდა 1934 წელს).
მისის ედვარდ ნაიტი

მისის ედვარდ ნაიტი (დ. 1804 – გ. 1861) — ინგლისელ-ამერიკელი მომღერალი და ოპერის მსახიობი.

ნაიტი დაიბადა ბირმინგემში, ინგლისში. ის გამოდიოდა პარკის თეატრში და აღწერდნენ, როგორც განსაკუთრებულად ნიჭიერს კომედიურ ოპერაში. 12 წლის ასაკში ნაიტმა დაიწყო მსახიობობის პროფესიონალურად შესწავლა და მისი, როგორც მომღერლის დებიუტი შედგა დრური ლეინის თეატრში 1817 წელს.

1826 წელს იქორწინა წმინდა პანკრასის ეკლესიაში, მუსიკოს ედვარდ ნაიტზე. მათი ერთადერთი ქალიშვილი 1845 წელს გარდაიცვალა. ოთხი წლის შემდეგ, მისის ნაიტი ინგლისში დაბრუნდა, მას შემდეგ, რაც ნაწილობრივ დაბრმავდა ხშირი ტირილით გამოწვეული გართულებების შედეგად. გარდაიცვალა 1861 წლის ოქტომბერში, ბრომპტონში, ინგლისში.