iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ოხერი

ოხერი (სამართლის ისტორია) — მიტოვებულ-გაუკაცრიელებული უძრავი ქონება ძველ საქართველოში. ასეთი ქონების სახელად იხმარებოდა აგრეთვე „ნაოხარი“, „ოხერქმნილი“ და პარტახიც, რომლის კანონიერად დასაკუთრება მხოლოდ განსაზღვრულ პირობათა დაცვით, სახელდობრ, ხანგრძლივი და „მიუმძლავრებელი“ მფლობელობის („უფლებულების“) გზით შეიძლებოდა.
ოხრახუში

ოხრახუში — მცენარის გვარი ქოლგოსანთა ოჯახისა. ერთ ან ორწლოვანი ბალახია. მისი სამშობლოა ხმელთაშუაზღვისპირეთი. გავრცელებულია თითქმის ყველგან.

ცნობილია ოხრახუშის 3 სახეობა, კულტურაშია ერთი — ბოსტნის ოხრახუში , ორწლოვანია, პირველ წელს ივითარებს ფოთლებსა და ძირხვენას, მეორე წელს — საყვავილე ღეროსა (75 - 150 სმ) და თესლს. ყინვაგამძლეა, თესენ გვიან შემოდგომით, ზამთარში ან ადრე გაზაფხულზე. თესლი 2-3 ° ტემპერატურაზე ღივდება, ტენს ზომიერად მოითხოვს. ოხრახუში მდიდარია ვიტამინებით, მინერალური ნივთიერებებითა და ეთერზეთებით.

იყენებენ ნედლად და გამხმარს კულინარიასა და საკონსერვო მრეწველობაში, მედიცინაში (შარდმდენ საშუალებად). ოხრახუშის 2 სახესხვაობაა ძირხვენა ოხრახუში და ფოთლოვანი ოხრახუში. ეს უკანასკნელი ფართოდაა გავრცელებული საქართველოში „ქუთაისურის“ სახელწოდებით.
ბალიქესირის პროვინცია

ბალიქესირის პროვინცია — პროვინცია თურქეთში, ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში. აღმოსავლეთით გასასვლელი აქვს ეგეოსის ზღვაზე, ჩრდილოეთით ესაზღვრება მარმარილოს ზღვასა და ჩანაქკალეს პროვინციას. მოიცავს 19 რაიონს. ბალიქესირში დაახლოებით ერთი მილიონი ადამიანი ცხოვრობს, საიდანაც 250.000 იმავე სახელწოდების ადმინისტრაციული ცენტრის — ბალიქესირის მაცხოვრებელია.
ტრაიანეს სვეტი

ტრაიანეს სვეტი — იმპერატორ ტრაიანეს მიერ 113 წელს იტალიის დედაქალაქ რომში დადგმული ძეგლი. არქიტექტორი ბერძენი აპოლოდორე დამასკელი. იგი იმპერატორ ტრიანეს სამხედრო ტრიუმფის აღსანიშნავად დაიდგა. 38 მეტრის სიმაღლის თეთრი მარმარილოს სვეტი 34 ნაჭრისაგან შედგება, სვეტი შიგნით ფუღუროა და 184-საფეხურიანი ხვეული კიბე აქვს დატანებული. კიბეს ერთ დროს მნახველები სვეტის წვერზე აჰყავდა. თავდაპირველად ტრაიანეს სვეტს ბრინჯაოს არწივი აგვირგვინებდა, შემდგომ — ტრაიანეს ქანდაკება, ხოლო 1587 წლიდან — პეტრე მოციქულის ქანდაკება. სვეტი დაფარულია სპირალურად განლაგებული ბრწყინვალედ შესრულებული რელიეფებით (საერთო სიგრძე 244 მ, სიმაღლე 1,2 მ), რომელიც იმპერატორის მიერ დაკიაში (დღევანდელი რუმინეთი) გამართული ბრძოლების სცენებს ასახავს. (შეიცავს 2500 ადამიანის ფიგურას).
შმაგი ცხენის ქანდაკება

შმაგი ცხენის ქანდაკება — მშენებარე კლდეში ნაკვეთი მონუმენტი სამხრეთ დაკოტაში, რომელსაც ცხენზე ამხედრებული ოგლალა ლაკოტას მეომრის ფორმა ექნება.

ისტორია
1939 წელს სიუს ხალხმა მოიწვია ამერიკელი მოქანდაკე კორჩაკ ციოლკოვსკი თავისი ბელადის, შმაგი ცხენის ქანდაკების ასაგებად. 1948 წელს ციოლკოვსკი მუშაობას შეუდგა სამხრეთ დაკოტაში, შავ მთებში. ქანდაკების სიმაღლე 172 მეტრია, ხოლო სიგრძე — 195 მეტრი. ქანდაკების ასეთი დიდი ზომების გამო, ბელადის თავზე მუშაობისას საბაგირო გზა ააგეს, რომლითაც მოქანდაკეს შრომის იარაღებს აწვდიდნენ. ციოლკოვსკი 1982 წელს გარდაიცვალა, ქანდაკებაზე მუშაობა კი მისმა ოჯახმა განაგრძო. როგორც მოსალოდნელია ქანდაკების დასრულებას კიდევ მრავალი წელი დასჭირდება

დასრულების შემთხვევაში, მონუმენტი მსოფლიოში უდიდესი ქანდაკება იქნება.
დინამიტი

დინამიტი — მაღალბრიზანტული ფეთქებადი ნივთიერება, რომელიც წარმოადგენს ნიტროეთერების და ფლეგმატიზატორების ნარევს. 1859 წელს შექმნა ალფრედ ნობელმა, ტრინიტროგლიცერინის და კაჟმიწის (კიზელგურის) შერევის შედეგად. გამოიყენებოდა სამხედრო და სამთო-მომპოვებელ საქმეში. დღესდღეობით, პრაქტიკული გამოყენებიდან გამოდევნილია ამონიტების მიერ, რომელთა წარმოებაც გაცილებლად იაფი ჯდება.

შემადგენლობა და დამზადება
სტანდარტული დინამიტი 62% ტრინიტროგლიცერინი ან მისი ნარევი ეთილენგლიკოლდინიტრატთან, დაბალაზოტიანი ნიტროცელულოზა-3%, კალიუმის ან ნატრიუმის ნიტრატი-27%, ხის ფქვილი-8%.

დინამიტი ცეცხლსაშიშ მაღაროებში მუშაობისთვის (ცეცხლჩამქრობი დანამატით სუფრის მარილით)-10% ტრინიტროგლიცერინი ან მისი ნარევი ეთილენგლიკოლდინიტრატთან, დაბალაზოტიანი ნიტროცელულოზა-1%, ამონიუმის ნიტრატი-58%, ნატრიუმის ქლორიდი 18%.

დამზადებისას ჯერ იღებენ „მგრგვინავ ლაბას“, რომელიც წარმოადგენს ნიტროეთერების და კოლოქსილინის ნარევს, ინგრედიენტების გამხსნელში გახსნით და გამხსნელის აორთქლებით (ხშირად გამხსნელი ეთილის სპირტის და დიეთილის ეთერის 1-1-ზე ნარევია მასებით),
შემდეგ მგრგვინავ ლაბას ფლეგმატიზატორებს ურევენ.

დეტონატორი
მიუხედავად იმისა, რომ უმრავლეს შემთხვევაში დინამიტი ჟელესებრი მასაა, თხევადი ნიტროეთერების თვისებების გამო (კერძოდ დეტონაციის ორი რეჟიმის ქონა), მისი დეტონაციისთვის ძლიერი დეტონატორების გამოყენებაა მიზანშეწონილი. ძირითადად იყენებენ -8 (კაფსულ-დეტონატორი 8).
ტკბილი ნოემბერი (2001 წლის ფილმი)

ტკბილი ნოემბერი — 2001 წლის რომანტიკული მელოდრამა, კიანუ რივზისა და შარლიზ ტერონის მონაწილეობით. ფილმი ეფუძნება ძველ ვერსიას, რომელიც 1968 წელს არის გადაღებული. ფილმი ნომინირებული იყო ოქროს ჟოლო 2001-ზე, როგორც „ყველაზე ცუდი გადამუშავებული ვერსია, ან გაგრძელება“, რივზი და ტერონი კი შესაბამისად — ყველაზე ცუდ შემსრულებლებად.

სიუჟეტი
ნელსონ მოსი (კიანუ რივზი) — ტიპური ბიზნესმენი, რომელიც პირად ცხოვრებას მსხვერპლად სწირავს კარიერას. იგი ხვდება სარას (შარლიზ სტერონი), რომელიც არ ჰგავს ყველა იმ ქალს, ვინც კი მანამდე შეხვედრია. მათი შემთხვევითი ნაცნობობა გრძელდება სარას ინიციატივით, რომელიც ცოტა უცნაური, მხიარული და უდარდელია. ის ცვლის ნელსონის ცხოვრებას. გოგონა ჩამოაშორებს კარიერულ ერთფეროვნებას, აჩვენებს ცხოვრებას და მისით ტკბობის საშუალებას.

ნოემბრის ყოველ დღესთან ერთად, რომელსაც ისინი ატარებენ, ნელსონს უფრო და უფრო უყვარდება სარა. მის გამო უარს ამბობს ძველ მოსაწყენ ცხოვრებასა და კარიერაზე.ნელსონი ხვდება, რომ იპოვნა ის ერთადერთი გოგო, რომელთანაც ბედის დაკავშირება შეუძლია. იგი ხელს სთხოვს სარას. ამ დროს იგებს, რომ სარა კვდება კიბოთი. გოგონა სთხოვს ნელსონს წავიდეს, რათა მის მეხსიერებაში ძლიერი და ხალისიანი დარჩეს. ამ ფორმით მას უკვდავების მოპოვება სურს.

როლებში
კიანუ რივზი — ნელსონ მოსი
შარლიზ სტერონი — სარა დივერი
ჯეისონ აიზეკსი — ჩეზი
გრეგ გერმანი — ვინსი
ლორენ გრეხემი — ანჟელიკა
ლაია ეიკენი — ებნერი
ფრენკ ლანჯელა — ედგარ პრაისი
მაიკლ როზენბაუმი — ბრენდანი / ბრენდი
ლამაზმანი (ფილმი)

„ლამაზმანი“ — 1990 წლის ამერიკული მხატვრული ფილმი, მელოდრამა. „ლამაზმანი“ მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული და შემოსავლიანი რომანტიკული კომედიაა. 463 მილიონ დოლარზე მეტი შემოსავლით „ლამაზმანი“ ყველაზე შემოსავლიანი რომანტიკული კომედიაა კინოისტორიაში.

სიუჟეტი
ფინანსურ მაგნატს ედვარდ ლუისს ღამის ქალაქში გზა აებნევა. იგი შემთხვევით ხვდება ლამაზ ქალთან. ვივიანი მეძავია, რომელიც მხოლოდ ნაღდი ფულის გადახდის შემთხვევაში თანხმდება დახმარებაზე. ერთი ღამის შემდეგ ედვარდი ხვდება, რომ ვივიანთან განშორება არ სურს. ამიტომაც დამატებითი ჰონორარით ითანხმებს მას 1 კვირით დარჩენაზე. ამ დროის განმავლობაში ვივიანი ფუფუნებასა და სიყალბეში ცხოვრობს. იგი ყველაფერს ითმენს, რადგან შეყვარებულია. ედვარდს მხოლოდ ძვირფასი სათამაშოს როლის შეთავაზება შეუძლია, რაც ვივიანს არ აკმაყოფილებს. იგი ოცნებობს ზღაპრულ უფლისწულზე, რომელიც თეთრ რაშზე ამხედრებული გამოჩნდება მის დასახსნელად. ედვარდი დასძლევს ყოველგვარ შიშს და საყვარელ ქალს სანუკვარ ოცნებას აუხდენს.

როლებში
რიჩარდ გირი - ედვარდ ლუისი
ჯულია რობერტსი - ვივიან უორდი
რალფ ბელამი - ჯეიმზ მორსი
ემი იასბეკი - ელისაბედ სტაკი
ჯეისონ ალეგზანდერი - ფილიპ სტაკი

გადაღება
თავდაპირველად დაგეგმილი იყო, რომ ფილმი პროსტიტუციის პრობლემებსა და მეძავების ყოფა-ცხოვრების შესახებ იქნებოდა. მთავარ გმირს, ვივიენს, მთელი კვირა თავი უნდა შეეკავებინა კოკაინის მიღებისგან მდიდარი კლიენტის გამო. სათაური „სამი ათასი ფოლარი“ უნდა ყოფილიყო. ფილმის პროდუსერებმა სცენარის შეცვლა მოითხოვეს. მათი აზრით, მაყურებელს სიყვარულის ზღაპარული ისტორია უფრო დააინტერესებდა, ვიდრე მეძავთა ტრაგიკული ცხოვრება.

ედვარდ ლუისის როლზე განიხილებოდნენ დენიელ დეი-ლუისი, დენზელ ვაშინგტონი და ალ პაჩინო. ალ პაჩინომ „ნათლიმამას“ მესამე ნაწილზე დაიწყო მუშაობა და ამის შემდეგ რიჩარდ გირი აიყვანეს. ასევე სხვადასხვა მსახიობები განიხილებოდა ვივიანის როლზე. გერი მარშალის რჩეული მეგ რაიანი იყო, თუმცა მან უარი თქვა როლზე. უინონა რაიდერი და ჯენიფერ კონელი მარშალმა დაიწუნა ახალგაზრდობის გამო. მიშელ პფაიფერს კი თავად არ მოეწონა სცენარი. საბოლოოდ როლი შეხვდა ნაკლებად ცნობილ, 21 წლის ჯულია რობერტსს, რომელიც ცნობილი იყო მხოლოდ ერთი ოსკაროსანი როლით ფილმში „ფოლადის მაგნოლიები“ (1989). რობერტს მხოლოდ 300 ათასი დოლარი გადაუხადეს. ამ ფილმმა ის მსოფლიო ვარსკვლავად და ერთ-ერთ ყველაზე ძვირადღირებულ მსახიობად აქცია.

ჯილდოები
ჯულია რობერტსმა მიიღო ოქროს გლობუსი საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის მიუზიკლსა ან კომედიაში და ოსკარის ნომინაცია საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის.

გალერეა
აფიონყარაჰისარის პროვინცია

აფიონ-ყარაჰისარის პროვინცია — პროვინცია (ილი) დასავლეთ თურქეთში, ეგეოსის რეგიონში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი აფიონ-ყარაჰისარი. მოიცავს 18 რაიონს.

გეოგრაფია
აფიონ-ყარაჰისარის პროვინციას ესაზღვრება კონიის, ესქიშეჰირის, ქუთაჰიის, უშაქის, დენიზლის, ბურდურის და ისფართის პროვინციები.

მოსახლეობა
მოსახლეობა 812 ათ. ადამიანი 2007 წლის შეფასებით. უდიდესი ქალაქია: აფიონ-ყარაჰისარი (128,5 ათ. ადამიანი, 2000).
იჩქარე შეიყვარო (ფილმი)

იჩქარე შეიყვარო — ადამ შერკმანის მიერ 2002 წელს გადაღებული ფილმი, რომელიც წარმოადგენს ნიკოლას სპარქსის რომანის ეკრანიზაციას.

სიუჟეტი
ლენდონ კარტერი (შეინ უესტი), ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული ბიჭია სკოლაში. ჯეიმი სალივანი (მენდი მური) კი - ადგილობრივი მღვდლის (პიტერ კოიოტი) უბრალო ქალიშვილი. ლენდონს მორიგი დანაშაულისას აიძულებენ ითამაშოს პიესაში. ამისთვის მას სჭირდება ჯეიმზის დახმარება, რომელსაც მთელი სკოლა უარყოფს. ჯეიმზი მზადაა დაეხმაროს ლენდონს, მხოლოდ ერთი პირობით, რომ არ შეიყვარებს. ლენდონი დაუფიქრებლად თანხმდება, მაგრამ პირობის შესრულებას ვერ ახერხებს.

როლებში
შეინ უესტი — ლენდონ კარტერი
მენდი მური — ჯეიმი სალივანი
პიტერ კოიოტი — ღირსი სალივანი
დერილ ხანა — სინტია კარტერი
ლოურენ გერმანი — ბელინდა
კლეინ კროუფორდი — დინი
პას დე ლა ხიორტა — ტრეისი
ელ ტომფსონი — ერიკი
ჯონათან პარქს ჯორდანი — უოლკერი
დევიდ ლი სმიტი — ექიმი კარტერი
შემოდგომა ნიუ-იორკში (ფილმი)

„შემოდგომა ნიუ-იორკში“ — რეჟისორ ჯოან ჩენის მიერ 2000 წელს გადაღებული ფილმი. 2001 წელს წარდგენილ იქნა „ოქროს ჟოლოზე“.

სიუჟეტი
უილ კეინი გაიცნობს 22 წლის შარლოტს, როდესაც იგი აღნიშნავს დაბადების დღეს მის რესტორანში. შარლოტი უილს შვილად ერგება. უილს მოულოდნელად ძლიერი გრძნობა უჩნდება. შარლოტი მას აცნობებს, რომ გულის დაავადება სჭირს და დიდი ხნის სიცოცხლე არ აქვს დარჩენილი. მაქსიმუმ 1 წელი და კატეგორიულად წინააღმდეგია ოპერაციის გაკეთების. კეინი ნახავს ქირურგს და შარლოტსაც დაარწმუნებს, მაგრამ ოპერაცია ვერ შველის. შარლოტი მაინც იღუპება.

როლებში
რიჩარდ გირი — უილ კეინი
უინონა რაიდერი — შარლოტ
ენტონი ლაპალია — ჯონი
ელენ სტრიჩი — დოლი
დანიელა ვან გრაასი — ჯოზი
ანთაქია

ანთაქია (, ძველი ანტიოქია , ) – ქალაქი თურქეთის სამხრეთ ნაწილში, ჰათაის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა 145 ათასი ადამიანი (2000). მდებარეობს მდინარე ორონთზე.

ისტორია
უძველეს დროში ანთაქია (იგივე ანტიოქია) იყო სელევკიდების სამეფოს მთავარი პოლიტიკური და კულტურული ცენტრი. 1198–1268 წლებში იგი ჯვაროსნების მიერ შექმნილი ანტიოქიის სამთავროს დედაქალაქი იყო. 1516 წელს დაიპყრეს თურქებმა. 1918 წელს შევიდა სირიის შემადგენლობაში. 1938 წლიდან კი თურქეთის შემადგენლობაშია. აქვე იყო ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესიის ცენტრიც, მანამ სანამ მას გადაიტანდნენ დამასკოში.
ანტონ რუბინშტეინი

ანტონ გრიგოლის ძე რუბინშტეინი ( დ. 28 ნოემბერი [ძვ. სტ. 16 ნოემბერი], 1829, სოფელი ვიხვატინეცი, პოდოლსკაია გუბერნია — გ. 20 ნოემბერი [ძვ. სტ. 8 ნოემბერი] 1894, პეტერჰოფი) — რუსი-ებრაელი კომპოზიტორი, პიანისტი, დირიჟორი, პირველი რუსული კონსერვატორიის დამფუძნებელი (1862). ნიკოლოზ რუბინშტეინის ძმა.

რუბინშტეინის ნაწარმოებებს შორის არის 4 სულიერი ოპერა (ორატორია): „დაკარგული სამოთხე“, „ბაბილონის გოდოლი“, „მოსე“, „ქრისტე“ და ერთი ბიბლიური სცენა 5 სურათად — „სულამიფი“, ასევე 13 ოპერა, მათ შორის „დიმიტრი დონელი“, „დემონი“, „ნერონი“, „თუთიყუში“, „ციმბირელი მონადირეები“, „ხაჯი-აბრეკი“ და სხვა. რამდენიმე სიმფონია (ყველაზე განთქმულია მეორე, სახელად „ოკეანე“), საფორტეპიანო, ვიოლონჩელის, სავიოლინო კონცერტები, ასევე სონატები, ტრიოები, კვარტეტები და სხვა კამერული მუსიკა.

გალერეა
ოხუნჯი

„ოხუნჯი“ — ქართული ლიტერატურულ-იუმორისტული ჟურნალი, გამოდიოდა თბილისში 1907 წელს. გამოიცა კრებულის სახით 2 ნომერი. რედაქტორი — აკაკი წერეთელი; გამომცემელი — თ. ბაქრაძე. ჟურნალში დაბეჭდილია პოლიტიკური სატირა და კარიკატურები, რომლებიც როტერს (ოსკარ შმერლინგს) ეკუთვნის. თანამშრომლობდნენ ნესტორ კალანდაძე და დ. ხანდამაშვილი.
ოხურეი

ოხურეი — მდინარე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს კოდორის ქედის სამხრეთ მთისწინეთში, ზღვის დონიდან 215 მ-ზე. ანარიის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 23,7 კმ, აუზის ფართობი 67,4 კმ². საზრდოობს წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალმცირეა ზაფხულში. ახასიათებს წყალმოვარდნა. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 2,43 მ³/წმ.
ალექსანდრე ორბელიანი

ალექსანდრე ორბელიანი (ჯამბაკურ-ორბელიანი) (დ. 24 მაისი, 1802 — გ. 28 დეკემბერი, 1869) — ქართველი პოეტი, პროზაიკოსი, დრამატურგი, პუბლიცისტი, ისტორიკოსი, ქართველ რომანტიკოსთა უფროსი თაობის წარმომადგენელი. ერეკლე მეფის შვილიშვილი, თეკლე ბატონიშვილის ვაჟი. იყო 1832 წლის შეთქმულების ერთ-ერთი ორგანიზატორი, მემარჯვენე მიმართულების ლიდერი.

ბიოგრაფია
ალექსანდრე სწავლობდა თბილისის კეთილშობილთა სასწავლებელში, შემდეგ პეტერბურგის სამხედრო სასწავლებელში ეწეოდა თვითგანვითარებას. 1828 წელს აირჩიეს თბილისის მაზრის თავადაზნაურობის წინამძღოლად. ალექსანდრე მონაწილეობდა სპარსეთისა და ოსმალეთის წინააღმდეგ ბრძოლებში. 1829 წელს მსახურობდა მრჩეველის თანამდედობაზე გუბერნიის სამმართველოში. იგი იყო 1832 წლის შეთქმულების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი და ორგანიზატორი, რისთვისაც დააპატიმრეს და გადაასახლეს ორენბურგში. სამშობლოში დაბრუნებისთანავე 1840 წელს ჩაება საზოგადოებრივ ცხოვრებაში: მონაწილეობდა ჟურნალ „ცისკრის“ აღდგენაში (რომელშიც აქვეყნებდა თავის თხზულებებს), ზრუნავდა ქართული თეატრის აღორძინების, ჟურნალ-გაზეთების დაარსების, სკოლების გახსნაში.

ალექსანდრე ორბელიანი ავტორია ლექსების, მოთხრობების, დრამების, მემუარებისა და პუბლიცისტური წერილებისა. მისი პირველი ლექსი, „მთოვარე“, გამოქვეყნდა 1832 წელს ჟურნალში — „სალიტერატურონი ნაწილნი ტფილისის უწყებათანი“. ალექსანდრე იყო ურითმო ლექსის ერთ-ერთი პირველი ავტორი ახალ ქართულ პოეზიაში. მისი საკმაოდ მრავალფეროვანი ლიტერატურული მემკვიდრეობა თემატურად თითქმის ერთ საკითხს ეხება, ესაა ქართველთა „დაცემული ვინაობის“ გარკვევა. მწერლის მზერა საქართველოს წარსულისკენ იყო მიპყრობილი. წარსულის იდეალიზაცია, მისი სიდიადის წარმოჩენა იყო ალექსანდრეს მთავარი მიზანი.

ყურადღებას იმსახურებს ალექსანდრე ორბელიანის „მემუარები“, რომელშიც გადმოცემულია მწერლის თანადროული საქართველოს ვითარება, მაშინდელი საზოგადოებრივი ცხოვრების დამახასიათებელი სურათები და ეთნოგრაფიული ხასიათის ნაშრომი „ივერიანელების გალობა, სიმღერა და ღიღინი“. 60-იანი წლების დასაწყისში მან მხარი დაუჭირა ერთიანი სალიტერატურო ენის დამკვიდრებას და მოითხოვა ძველი ქართული სალიტერატურო ენის აღდგენა, რათა იგი დასდებოდა საფუძვლად თანადროული მწერლობის განვითარებას.

ალექსანდრე ორბელიანის ისტორიული ხასიათის ნაწარმოებებიდან აღსანიშნავია: „1829 წლის არეულობა საქართველოში“, „საქართველოს მეფის ირაკლის ძე ლევან“, „დაღესტნიდან ლეკების გადმოსვლა საქართველოში“, „შეთქმა მეფის ირაკლის მეორეზე საქართველოში“, „მოგონებანი“, „აღა-მაჰმად-ხანის შემოსვლა ქ. ტფილისში“ — რომელშიც, მართალია, ზოგიერთი ტენდენციურობით, მაგრამ საყურადღებო ფაქტების მითითებით, აღწერილია კრწანისის ბრძოლა და იმდროინდელი პოლიტიკური ვითარება აღმოსავლეთ საქართველოში.

ალექსანდრე ვახტანგის ძე ჯამბაკურ-ორბელიანი გარდაიცვალა 1869 წელს.
გიორგი ორბელიანი (პოეტი)

გიორგი ორბელიანი — ქართველი პოეტი, მთარგმნელი და „საქართველოს მოამბის“ თანამშრომელი.

ბიოგრაფია
გიორგი ორბელიანი დაიბადა 1818 წელს. 1862-1863 წწ. ცხოვრობდა ქუთაისში, 70-იანი წლებიდან თბილისში. დაახლოებული იყო თანამედროვე მოწინავე ადამიანებთან. მონაწილეობდა ქვეყნის საზოგადოებრივ საქმეებშიც. 1879 წელს გიორგი იყო საადგილმამულო ბანკის შემფასებელი კომისიის თავმჯდომარე. მისი პირველი ლექსი „ჰე, საყვარელო..“ გამოქვეყნდა 1852 წელს ჟურნალ „ცისკარში“. 60-70-იან წწ. პოეტის სატრფიალო და პატრიოტული ლექსები ქვეყნდებოდა „მნათობსა“ და „ცისკარში“. თარგმნილი აქვს კრილოვის „მელა და ყურძენი“ (1863), ბერანჟეს „შეგირდი“, „ბებია“, ბაირონის „სიბნელე“.
სტამბოლის პროვინცია

სტამბოლის პროვინცია — პროვინცია დასავლეთით ესაზღვრება თექირდაღის პროვინცია, აღმოსავლეთით ქოჯაელის პროვინცია, ჩრდილოეთით შავი ზღვა და სამხრეთით მარმარილოს ზღვა. ბოსფორის სრუტე მას ჰყოფს ორ ნაწილად: ევროპულ მხარედ და აზიურ მხარედ. 2009 წლის მონაცემებით, 12,9 მილიონი მოსახლიდან დაახლოებით 8 მილიონი ცხოვრობდა ევროპულ მხარეს, ხოლო 5 მილიონი აზიურ მხარეს.

2004 წლიდან, სტამბოლის მეტროპოლიურ მუნიციპალიტეტს იგივე საზღვრები ჰქონდა, რაც პროვინციას.

რაიონები
დავით მაჩაბელი

დავით ბარძიმის ძე მაჩაბელი (დ. 1814, სოფ. თამარაშენი, ახლანდელი ქურთის მუნიციპალიტეტი — გ. 22 ოქტომბერი [ძვ. სტ. 10 ოქტომბერი], 1873, იქვე) — ქართველი პოეტი, მუსიკის მკვლევარი.

ბიოგრაფია
დავით მაჩაბელი დაიბადა 1814 წელს. სწავლობდა თბილისის გიმნაზიაში. იგი იყო ერთ-ერთი ინიციატორი „თბილისის გიმნაზიის ყვავილის“ და ხელნაწერი ანთოლოგიის გამოცემისა. დავით მაჩაბელი მონაწილეობდა 1832 წლის შეთქმულებაში. გიმნაზიის დასრულების (1835) შემდეგ უბრალო მოხელედ მსახურობდა თბილისის მთავარმმართველობაში, შემდეგ სამხედრო სამსახურში იყო 1839 წლამდე. მისი პირველი ლექსი „თოვლი“ გამოქვეყნდა 1832 წელს ჟურნალში „სალიტერატურონი ნაწილნი ტფილისის უწყებათენი“. მისი შემოქმედების მთავარი თემები იყო სიყვარული და პატრიოტიზმი. იგი ავტორია ისტორიული პოემისა „მთიული“, რომელშიც აღწერილია რუსეთის ჯარების მიერ ადლერის აღება. აღსანიშნავია დაუმთავრებელი თხზულება „ქართველო ზნეობა“ (1864), რომელშიც ავტორი ახასიათებს ქართულ ხალხურ სიმღერებს, მიმოიხილავს მის ისტორიას და ქართული გალობის საკითხებს. მეგობრობდა ნიკოლოზ ბარათაშვილთან და მიხეილ თუმანიშვილთან.

დავით მაჩაბელი გარდაიცვალა 1873 წელს თბილისში.
დოგმატიკა

დოგმატიკა — ქრისტიანული სასულიერო მწერლობის დარგი, მოძღვრება საღვთისმეტყველო დოგმების შესახებ. მასში გადმოცემულია ქრისტიანობის ფილოსოფიურ-თეოლოგიური არსი. დოგმატიკის წარმოშობა განაპირობა რელიგიათაშორის და თავად ქრისტიანობის წიაღში არსებულმა აზრთა სხვადასხვაობამ და დაპირისპირებამ. მისი მიზანი იყო დომინანტური მოძღვრების დაცვა და განმტკიცება.

ქრისტიანულ რელიგიაში დოგმატიკა თავს იჩენს პირველივე საუკუნეებში. მისი პირველი ერთგვარი შემაჯამებელი ნაშრომია იოანე დამასკელის „მართლმადიდებელი სარწმუნოების ზედმიწევნითი გადმოცემა“ ( საუკუნე).
დოგმატიკა საქართველოში
დოგმატიკა ქართული სასულიერო მწერლობის მნიშვნელოვანი დარგია. დოგმატიკური თხზულებების ქართულად თარგმნა დაიწყო ადრინდელ შუა საუკუნეებში.

– საუკუნეებში დოგმატიკური მწერლობა თავიანთი შემოქმედებით გაამდიდრეს ექვთიმე და გიორგი მთაწმიდელებმა, თეოფილე ხუცესმონაზონმა, ეფრემ მცირემ, არსენ იყალთოელმა. ამ უკანასკნლემა თარგმნა ბიზანტიური დოგმატიკის საუკეთესო ნიმუშები და შეადგინა ორიგინალური კრებული „დოგმატიკონი“, რომელმაც დიდი გავლენა იქონია შემდგომი ხანის ქართულ სასულიერო მწერლობაზე.

– საუკუნეებში საქართველოში იწერებოდა „კატეხიზმოს“ ტიპის სახელმძღვანელოები [მ. შ. სულხან-საბა ორბელიანის „საქრისტიანო მოძღვრება“ („სამოთხის კარი“)].
საქარიის პროვინცია

საქარიის პროვინცია — პროვინცია (ილი) ჩრდილო–დასავლეთ თურქეთში, მარმარილოს ზღვის რეგიონში. ადმინისტრაციული ცენტრი – ქალაქი ადაფაზარი. მოიცავს 16 რაიონს.

გეოგრაფია
ჩრდილოეთით ესაზღვრება შავი ზღვა, აღმოსავლეთით – ბოლუს და დუზჯეს პროვინციები, დასავლეთით ქოჯაელის, ხოლო სამხრეთით – ბურსისა და ბილეჯიქის პროვინციები.

მოსახლეობა
მოსახლეობა 756 ათ. ადამიანი (2007), უდიდესი ქალაქებია: ადაფაზარი (284 ათ. ადამიანი, 2000), ყარასუ.
შანლიურფის პროვინცია

შანლიურფის პროვინცია — პროვინცია (ილი) თურქეთში, სამხრეთ ანატოლიის რეგიონში, ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი შანლიურფა. მოიცავს 11 რაიონს.

გეოგრაფია
პროვინციას ესაზღვრება სამხრეთით სირია და გაზიანთეფის, ადიამანის, დიარბაქირისა და მარდინის პროვინციები.

მოსახლეობა
მოსახლეობა 1,700 ათ. ადამიანი (2007), უდიდესი ქალაქია: შანლიურფა (1,237 ათ. ადამიანი, 2007). მოსახლეობის ძირითადი ნაწილი არის ქურთი, მაგრამ ასევე არიან გარკვეული ნაწილი თურქების, სომხების და ებრაელების.
ანბანთქება

ანბანთქება — აკროსტიქის ნაირსახეობა, ანბანის რიგის, თანმიმდევრობის მიხედვით გაწყობილი ლექსი. უაღრესად პოპულარული იყო - საუკუნეებში, ნაწილობრივ მეცხრამეტეშიც. შინაარსობრივად ამ ყაიდის ლექსები ზოგჯერ საგანმანათლებლო, სამოძღვრო, დიდაქტიკურ მიზნებს ემსახურებოდა. ანბანთქებანი ჰქონდათ თეიმურაზ -ს, არჩილს, ვახტანგ მეექვსეს, თეიმურაზ მეორეს, ბესიკს და ზოგიერთ სხვა პოეტს. დავით გურამიშვილმაც კი მოუხადა ხარკი ამ მოდურ გატაცებას.

აღნაგობა
აღნაგობის თვალსაზრისით ლექსის ამ სახეობის შემდეგი ძირითადი ტიპეში შეიქმნა:
ლექსის პირველი სტროფის ოთხივე სტრიქონი იწყება ა ასოთი, მეორე სტროფის ბ ასოთი და ასე ბოლომდე;
ლექსის პირველ სტროფში ყოველი სიტყვა იწყება ა ასოთი, მეორეში ბ ასოთი და ასე შემდეგ.
ლექსის პირველი სტრიქონის ყოველი სიტყვა იწყება ა ასოთი, მეორე სტრიქონისა — ბ ასოთი, მესამისა გ ასოთი და ასე ბოლომდე.
აკროსტიქი

აკროსტიქი (კიდურწერილობა) — ლექსი, რომლის სტრიქონთა დასაწყისი ასოები შეადგენს რაიმე სიტყვას ან ფრაზას, ზოგჯერ ტექტსაც. ლექსის ეს სახეობა ბერძნულიდან გადმოინერგა და დიდად პოპულარული იყო ქართველ ჰიმნოგრაფთა შორის (იოანე-ზოსიმე, მიქელ მოდრეკილი, ეზრა, ფილიპე, სტეფანე სანანოისძე, გიორგი ათონელი, ეფრემ მცირე, არსენ იყალთოელი, იოანე პეტრიწი). მათ ლექსებში აკროსტიქად გამოყენებულია საკუთრივ ლექსის ავტორის ან საგალობლის შემკვეთის სახელი, საგალობლის ხასიათი და სახელწოდება.

აკროსტოკული ლექსი - საუკუნეთა პოეზიაში საკმაოდ პოპულარული იყო. ამგვარი ლექსები აქვთ არჩილს, ვახტანგ მეექვსეს, თეიმურაზ მეორეს და თვით დავით გურამიშვილსაც კი.
ოჯალეში

ოჯალეში — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან.

სახელწოდება
ოჯალეში სამეგრელოს ერთ-ერთი უძველესი ჯიშია. „ჯა“ მეგრულად ხეს ნიშნავს, ხოლო „ოჯა-ლეში“ ხეზე ასაშვებ ანუ სახეივნო ვაზს. ერმილე ნაკაშიძის მიხედვით „ბჟა“ ნიშნავს მზეს, ხოლო ბჟალეში გაცხელებულს, გახურებულს, მზისგან დამწვარს. ხოლო ოჯალეში არის ობჟალეშის სახეცვლილი ფორმა. სამეგრელოშო ოჯალეშს „შონურს“ ანუ „სვანურს“ უწოდებენ, მაგრამ შონური, ოჯალეშთან დიდი მსგავსების მიუხედავად, დამოუკიდებელი ჯიშია. ოჯალეშის ნარგავები ძირითადად მარტვილის, აბაშისა და ზუგდიდის მუნიციპალიტეტებშია გავრცელებული.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ განივოვალური ფორმის, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე სქლადაა დაფარული მონაცრისფრო აბლაბუდისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალოზე მცირე ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ხშირად ფრთიანი. ფრთის სიგრძე ზოგჯერ მტევნის ნახევარს აღწევს, საშუალო სიკუმსისაა. მარცვალი საშუალო ან საშუალოზე მცირე ზომისაა, ოდნავ ოვალური, მუქი ლურჯი, თითქმის შავი. სქელკანიანია. რბილობი ხორციანია, სასიამოვნო ჯიშური არომატითა და მდიდარი გემოთი.

ოჯალეში საშუალო ან საშუალოზე ძლიერი ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 175-215 დღეა. სამეგრელოში ყურძენი ნოემბრის შუა რიცხვებში მწიფდება. მტევნის საშუალო წონა 112 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.0-6.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში შაქრიანობა აღწევს 20-23%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8-9 გ/ლ-ს.

ოჯალეშის ღვინო
ოჯალეშის ღვინოს სამეგრელოს ღვინოთა შორის უპირველესი ადგილი უჭირავს. ის მიიჩნეოდა ერთ-ერთ საუკეთესო ღვინოდ მთლიანად საქართველოში. ოჯალეშის ღვინოს მაღალ შეფასებას აძლევდა ჟან შარდენი. ოჯალეში გამოიყენება ინტენსიურად შეფერილი, მეტად მაღალხარისხიანი სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად. მისი ღვინო გამოირჩევა მუქი წითელი ფერით, ალკოპოლისა და მჟავიანობის ნორმალური შეფარდებით, ხავერდოვნებით, დიდი სხეულით, სრული ჰარმონიულობით და მდიდარი ჯიშური არომატით. სიძველეში ღვინო ივითარებს სასიამოვნო ბუკეტს. ის ახლოს დგას ბურგუნიის და პორტუს ღვინოებთან, ინახება დიდხანს და კარგად უძლებს ტრანსპორტირებას.

მდინარე ტეხურის ხეობის მიკროზონაში მოყვანილი ოჯალეშიგან დგება ადგილწარმოშობის დასახლების წითელი მშრალი ღვინო სალხინოს ოჯალეში.

ოდიშის მთავრების ვენახებში სალხინოს ბაღში ოჯალეშის ღვინოს აყენებდნენ შონურის ჯიშისგან.

საქართველოს სსრ-ში ოჯალეშისგან ძირითადად ამზადებდნენ წითელ ნახევრადტკბილ ღვინოს.
ოჯაქლიქი

ოჯაქლიქი ( — კერა), აღნიშნავს:

მემკვიდრეობითი ფეოდალური სამფლობელოები ოსმალეთის ზოგიერთ ვილაიეთში. შუა საუკუნეების თურქული წყაროებით (სიგელები, ისტორიკოსთა თხზულებანი, ჯაბა დავთრები) ოჯაქლიქების არსებობა დამოწმებულია სამცხე-საათაბაგოს ტერიტორიაზე დაარსებული ადმინისტრაციული ერთეულის ჩილდირის ვილაეთის ფარგლებში. ოჯაქლიქის მფლობელებს ბეგის ტიტული ჰქონდათ, სარგებლობდნენ შეუვალობით. ოჯაქლიქი ფორმდებოდა სულთნის წყალობის სიგელის, ბერათის საფუძველზე, რომელიც ადასტურებდა ადგილობრივი ფეოდალის უფლება-მოვალეობებს. დროდადრო საჭირო ხდებოდა მფლობელობის უფლების განახლება.

ქართული პოლიტიკური ერთეულები, რომელნიც ოსმალეთის აგრესიის გარკვეულ ეტაპზე იძულებული ხდებოდნენ თავი სულთნის მოხარკედ ეცნოთ. მათ ზოგჯერ ოჯაქლიქი — ჰუქუმეთს უწოდებდნენ, ხოლო მათ განმგებელ მეფეს ან მთავარს — ბეგლარბეგს, ხანს ან ამირას.
ოჯოლის განძი

ოჯოლის განძი, გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის დასასრულისა და ადრინდელი რკინის ხანის (ძვ. წ. - სს.) ბრინჯაოს ნივთების განძი, რომელიც შემთხვევით აღმოჩნდა 1960 წელს სოფელ ოჯოლაში (ტყიბულის მუნიციპალიტეტი). 1 მ სიღრმეზე მიწაში დაფლულ ბრინჯაოს ჭურჭელში კოლხური კულტურისათვის დამახასიათებელი ნივთები . განძის შემადგენლობაში ზოდების არსებობის გამო იგი ხელოსნის განძადაა მიჩნეული. ინახება ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.