iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბერტა კარლიკი

ბერტა კარლიკი (გერმ. ; 1904–1990) —ავსტრიელი ფიზიკოსი,  ვენის უნივერსიტეტის პირველი ქალი პროფესორი.

ბიოგრაფია
ბერტა კარლიკი დაიბადა 1904 წლის 24 იანვარს ვენაში, ავსტრია-უნგრეთი.

დაწყებითი განათლება სახლში მიიღო. ეუფლებოდა ფორტეპიანოზე დაკვრს, ინგლისურ, ფრანგულ და ჰოლანდიურ ენებს. 1919-1923 წლებში სწავლობდა - გიმნაზიაში, რის შემდეგაც ჩაირიცხა ვენის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტზე, სადაც სწავლობდა 1928 წლამდე და მიიღო დოქტორის ხარისხი.

უნივერსიტეტში სწავლის პერიოდში მუშაობდა შვედი ფიზიკოსის ჰანს პეტერსონის (გერმ. ) კვლევით ჯგუფში -ში (გერმ. ), დაჯილდოვდა უნივერსიტეტის ქალთა საერთაშორისო ფედერაციის სტიპენდიით. ფიზიკის ხარისხის მიღების შემდეგ ასწავლიდა გიმნაზიაში, სადაც თავად სწავლობდა.

1930 წელს მან დაიწყო მუშაობა უილიამ ჰენრი ბრეგის ლაბორატორიაში ლონდონში. იგი დაკავებული იყო კრისტალოგრაფიის კვლევებით, კერძოდ, რენტგენის სხივების გამოყენებით კრისტალების სტრუქტურის შესასწავლად. ბერტას მუშაობამ რადიოფიზიკაში მიიპყრო ქალი კრისტალოგრაფების ელი კნაგსის და ჰელენ გილქრისტის ყურადღება. მათ შექმნეს საკუთარი სამეცნიერო ჯგუფი, მოინახულეს მარი კიურის ლაბორატორია პარიზში, რამაც დაიწყო მათი ხანგრძლივი მიმოწერა ერთმანეთთან. კარლიკი ასევე მიმოწერას აწარმოებდა სხვა ქალ მეცნიერებთან  —  ელენ გლედიჩთან და ევა რემტედტთან (ევა რესმტედტი), რომელთაც იგი ახლოდან იცნობდა. იგი შეხვდა ავსტრიელ ფიზიკოსს და რადიოქიმიკოსს ლიზ მაიტნერს, რომელიც მუშაობდა, კერძოდ, ბირთვული დაშლის სფეროში.

პარიზსა და ლონდონში სამეცნიერო მოღვაწეობის შემდეგ, 1930-იანი წლების დასაწყისში, კარლიკმა დაიწყო მუშაობა ვენის რადიუმის კვლევის ინსტიტუტში, სადაც 1937 წლიდან კითხულობდა ლექციებს და წინ წაიწია ინსტიტუტის წოდებებში. მან განაგრძო მუშაობა ჰანს პეტერსონის ჯგუფში, იკვლევდა ზღვის წყლის რადიოაქტიურობას. მეორე მსოფლიო ომის დროს მან გააკეთა თავისი ყველაზე მნიშვნელოვანი აღმოჩენა იმის შესახებ, რომ ელემენტი 85 ატომური ნომრით —  ასტატი ( ყველაზე იშვიათი ელემენტი ბუნებაში აღმოჩენილ ყველა ელემენტებს შორის) —  არ გვხვდება რადიოაქტიურ მინერალებში, როგორც ამას ზოგიერთი მეცნიერი ვარაუდობდა, არამედ წარმოადგენს ბუნებრივ დაშლის პროდუქტს.

ამ აღმოჩენისთვის ბერტა კარლიკს 1947 წელს ავსტრიის მეცნიერებათა აკადემიის მიერ მიენიჭა ჰაიტინგერის პრემია ქიმიაში. მან შეისწავლა ასტატის გამოყენება სხივურ თერაპიაში კიბოს უჯრედების მიმართ. ბერტა კარლიკი მუშაობდა ვენის უნივერსიტეტში. იგი პენსიაზე გავიდა 1973 წელს, მაგრამ ინსტიტუტში კვლავ აგრძელებდა მუშაობას და სამეცნიერო საქმიანობას. ბერტა კარლიკი გარდაიცვალა 1990 წლის 4 თებერვალს.

ჯილდოები
1954 წელს დაჯილდოვდა ვილჰელმ ექსნერის მედლით.

1967 წელს გუსტავ ორტნერთან ერთად გამოქვეყნებული ნაშრომისთვის მას მიენიჭა ერვინ შროდინგერის პრემია.
კეიტ მილეტი

კეტრინ მიურეი მილეტი (ინგლ. ; დ. 14 სექტემბერი, 1934, სენტ-პოლი, მინესოტა, აშშ — გ. 6 სექტემბერი, 2017, ოლქი, პარიზი, საფრანგეთი) — ამერიკელი მწერალი, ფემინისტი, სოციალური აქტივისტი და მხატვარი. ცნობილია, როგორც ავტორი წიგნისა "სქესის პოლიტიკა".  ფემინიზმის მეორე ტალღის ერთ-ერთი ცენტრალური ფიგურა.

ბიოგრაფია
კეტრინ მიურეი მილეტი დაიბადა 1934 წელს ჯეიმზ და ჰელენ მილეტების ოჯახში. ქეითის თქმით, მამამისი ალკოჰოლიკი იყო და ხშირად სცემდა. მოგვიანებით მამამ ოჯახი მიატოვა, რის შემდეგაც ოჯახი სრულ სიღარიბეში აღმოჩნდა. გოგონას დედა მასწავლებელი გახლდათ. 1956 წელს მილეტმა მინესოტას უნივერსიტეტი დაამთავრა, მიიღო ბაკალავრის ხარისხი ინგლისურ ლიტერატურაში, ხოლო 1958 წელს  — სენტ ჰილდას კოლეჯი მაგისტრის ხარისხით.

1961 წელს მილეტი გაემგზავრა იაპონიაში. აქ იგი ასწავლიდა ინგლისურ ენას ვასედას უნივერსიტეტში და ეუფლებოდა სკულპტურის ხელოვნებას. მან გაიცნო მოქანდაკე ფუმიო იოშიმურა. ისინი ერთად გადავიდნენ ამერიკის შეერთებულ შტატებში 1963 წელს და 1965 წელს დაქორწინდნენ . 1964 წლიდან მილეტი ასწავლიდა  ინგლისური ენას და ფილოსოფიას ბარნარდის კოლეჯში. იგი გამოდიოდა ფემინიზმისა და პაციფიზმის მხარდასაჭერად. 1968 წელს აქტიურობის გამო გაათავისუფლეს. 1970 წელს  მიიღო დოქტორის ხარისხი ფილოსოფიაში კოლუმბიის უნივერსიტეტიდან. იმავე წელს გამოსცა წიგნი „გენდერის პოლიტიკა“, რომელიც ეყრდნობოდა სადოქტორო დისერტაციას. წიგნმა, რომელშიც მილეტმა ისაუბრა ძალაუფლებაზე, პატრიარქატზე და სექსუალობაზე, დიდი წარმატება ხვდა წილად. ამ გამოცემის შემდეგ იგი გახდა ფემინიზმის მეორე ტალღის წამყვანი აქტივისტი და იდეოლოგი. იგი გახლდათ ერთ-ერთი პირველი ავტორი, რომელმაც შემოიტანა პატრიარქატის თანამედროვე კონცეფცია როგორც  ყველა ქალის დაქვემდებარებული  დამოკიდებულება საზოგადოებაში. მისი ფოტო ჟურნალ -ის გარეკანზე გამოჩნდა.

წიგნების წერის გარდა, მილეტი მხატვარი იყო. 1963 წლიდან მისი ნამუშევრები დემონსტრირებული იყო სხვადასხვა გამოფენებზე ტოკიოსა და ნიუ-იორკში. 1971 წელს იგი გახდა ბრინ მარ კოლეჯის პროფესორი. გამოვიდა როგორც ბისექსუალი 1970-იანი წლების ბოლოს. 1977 წელს მან გამოაქვეყნა თავისი ავტობიოგრაფია , სადაც აღწერა სირთულეები, რომელთა გადატანა მოუწია მისი შეხედულებებისა და სექსუალობის გამო. მან ასევე დაწერა წიგნები სილვია ლიკენსის მკვლელობისა და ირანში რუჰოლა მუსავი ჰომეინის მმართველობის შესახებ. 1979 წელს მილეტი და კანადელი ჟურნალისტი სოფია კეირი ჩავიდნენ  თეირანში 8 მარტის მიტინგში მონაწილეობის მისაღებად, რომელიც ეხებოდა ქალთა უფლებების შეზღუდვას. ბევრი დემონსტრანტი სცემეს და დაემუქრნენ მჟავით. მილეტი და კირი ირანიდან პარიზში თვითმფრინავით გაიყვანეს.

კეტრინ მილეტი  ასევე გამოდიოდა ძალადობის წინააღმდეგ ფსიქიატრიის სფეროში. თავად ორჯერ გადაიყვანეს იძულებით ფსიქიატრიულ კლინიკაში. მილეტი უარყოფდა ისეთი დაავადებების არსებობას, როგორებიცაა შიზოფრენია და ბიპოლარული აშლილობა, თვლიდა  სტიგმად იმ ადამიანებისთვის, რომლებიც ავლენენ სოციალურად მიუღებელ ქცევას. მილეტი და იოშიმურა 1985 წელს განქორწინდნენ. მოგვიანებით იგი ერთსქესიანთა ქორწინებაში შევიდა სოფია კეირთან. 2001 წელს მილეტმა გამოაქვეყნა წიგნი დედამისის შესახებ . კეიტ მილეტი 2017 წელს 83 წლის ასაკში გარდაიცვალა.
ანტიატლასი

ანტიატლასი — ქედი მაროკოში. ატლასის მთების სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილი. აღმოსავლეთ-ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან დასავლეთ-სამხრეთ-დასავლეთისაკენ გადაჭიმულია 670 კმ-ზე, ხოლო ჩრდილო-ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ 180 კმ-ზე. სამხრეთით საზღვარი გადის საჰარასთან. მაქსიმალური სიმაღლე 3304 მ (მთა ჯებელ-სირვა).

გაბატონებული სიმაღლეები 2500–2700 მ. ჩრდილოეთით გაწოლილია პლატო (1700–1800 მ), ხოლო სამხრეთით საჰარის მთიანეთი (700 მ). ძლიერაა დანაპრალიანებული, განსაკუთრებით სამხრული მიმართულებით. ანტიატლასის აღმოსავლეთი გაგრძელებაა ჯებელ-საგროს ქედი, ხოლო ჩრდილოეთი ჯებელ-სირვა, რომელიც უერთდება მაღალი ატლასის გარკვეულ ნაწილს. ანტიატლასის სამხრეთი ნაწილის გასწვრივ გადაჭიმულია შედარებით დაბალი ქედი ჯებელ-ბანი.

ანტიატლასის ფუნდამენტი კრისტალური, მეტამორფული და დანალექი ქანების რთულ ერთობლიობას წარმოადგენს. აგებულია კამბრიუმამდელი გრანიტებითა და ქვიშაქვებით და ქმნის აფრიკის ფილის ნაწილს. პალეოზოური და მეზოზოური დანალექი ქანები გავრცელებულია ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. დასავლეთ სექტორშია ბელტური და მოწმე მთები, ასიმეტრიული სერები, აღმოსავლეთით ჭარბობს მაგიდა პლატოები.

ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში იცის მშრალი ხმელთაშუაზღვიური კლიმატი. ატმოსფერული ნალექების წლიური რაოდენობა 100–300 მმ. სამხრეთ და აღმოსავლეთ ნაწილშია არიდული ან საჰარული ხმელთაშუაზღვიური კლიმატი. ნალექების რაოდენობა 150 მმ-ზე ნაკლებია.

გვხვდება ქვამუხის, არგანიას და ღვიის იშვიათი კორომები; სამხრეთი კალთები გაცილებით მშრალია და დაფარულია ღორღის ნაყარით. უადებშია სარწყავი მიწათმოქმედება.

ანტიატლასი ბერბერებითაა დასახლებული, კერძოდ, შილჰას ხალხით. მთავარი ქალაქია თაფრაუთი, რომელიც აღწერილია როგორც „მაროკოს ბერბერების ცენტრი“.

გარკვეულ კონტექსტში, ანტიატლასი, პრეფიქსის „ანტი“ (ე.ი. საპირისპირო) გარემოებებიდან გამომდინარე განირჩევა როგორც ატლასის მთათა სისტემის დამოუკიდებელი ნაწილი.
მალმა

მალმა, ქვის გოჭალა, მუცლისა და ანალური ფარფლების წინა სხივები ღიაა. ზრდასრული თევზის კუდის ფარფლი ოდნავაა ამოკვეთილი.

გავრცელებულია წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილში. აზიის ნაპირებზე გვხვდება ბერინგის ზღვიდან კორეამდე (მდინარე იალუ) და სამხრეთ იაპონიამდე, ამერიკის ნაპირების გასწვრივ ბინადრობს ალეუტის კუნძულებთან და ალასკასთან, აღწევს კალიფორნიამდე. ცხოვრობს ზღვაში, სანაპირო მონაკვეთებში, საიდანაც შემოდგომით ქვირითის დასაყრელად შედის მდინარეებსა და ტბებში. არსებობს მდინარეული, ტბიური და ტბიურ-მდინარეული ფორმებიც; მდინარის მალმა მუდმივად მთის პატარა ცივ მდინარეებში ცხოვრობს.

2–4 წლამდე მდინარეში ცხოვრობს. სქესობრივად მწიფდება სიცოცხლის მე-5–6 წელს. ტოფობს აგვისტოდან დეკემბრამდე (გავრცელების ადგილის მიხედვით), როგორც სწრაფ, ისე მდორე მდინარეებში. ქვირითს (დიამეტრი 4 მმ-მდე) ყრის წვრილი ხრეშით დაფარულ ფსკერზე, ბუდეში. დაყრის შემდეგ ზღვაში ბრუნდება. ნაყოფიერება — 1–8 ათასი ცალი. ქვირითის განვითარება რამდენიმე კვირას გრძელდება.

იკვებება წყლის მწერების (კოღოები, რუისელები, ერთდღიურები და სხვ.) მატლებითა და ჭუპრებით, კიბოსნაირებით (მდინარეში — ღორტავასებრნი, ზღვაში — ღორტავასებრნი, მიზიდები, კრევეტები), მოლუსკებით, წყალში მოხვედრილი მწერებით. ორაგულების ტოფობის ადგილებში დიდი რაოდენობით ქვირითსა და ლიფსიტას ჭამს. ბუნებრივი მტერია სელაპი (ლარგა). ზამთარში შანტარის კუნძულებზე დიდი რაოდენობით ნადგურდება წავების მიერ.

ადგილობრივი და სპორტული თევზჭერის ობიექტია. ძირითადად ამარილებენ, თუმცა ნედლადაც მოიხმარენ. კამჩატკაზე იყენებენ შესაბმელი ძაღლების საკვებად. ხორცი წყლიანი და მჭლეა (2% ცხიმი).
ნონა დოლიძე

ნონა დოლიძე (დ. 11 სექტემბერი, 1958, ბათუმი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1980 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1980–1984 წლებში მუშაობდა მორფოლოგიის ინსტიტუტში, რკინიგზის საავადმყოფოში. 1984–1994 წლებში თერაპიის სამეცნიერო კვლევი ინსტიტუტში. 1994 წლიდან გადაუდებელი კარდიოლოგიის ცენტრის თანამშრომელია. ავტორია 16 სამეცნიერო ნაშრომის, რომლებიც ეხება ნეკროზის ზონაზე ლაზერის სხივების გავლენას მიოკარდიუმის მწვავე ინფარქტის დროს.

1998 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ჰელიუმ–ნეონის ლაზერის სხივების გავლენა მიოკარდიუმის მწვავე ინფარქტის დროს ნეკროზის ზონის შემოფარგვლის მიზნით.“
უკანასკნელი ფოთოლი

უკანასკნელი ფოთოლი ამერიკელი მწერლის, ო. ჰენრის მცირე მოთხრობა, რომელიც პირველად 1905 წელს, ნიუ-იორკის გაზეთში გამოჩნდა, თუმცა სრული სახით ის ორი წლის შემდეგ, 1907 წელს გამოქვეყნდა. მოთხრობის სიუჟეტი ნიუ-იორკის ე.წ. გრინვიჩის ხელოვანთა კოლონაში მიმდინარეობს, რომელიც გასული საუკუნის ამერიკული ხელოვნების ერთ-ერთ საკულტო კვარტლად იყო მიჩნეული.

სიუჟეტი
ორი ახალგაზრდა ქალი, სიუ და ჯონსი, ნიუ-იორკში ერთად ქირაობდნენ ოთახს ცნობილ გრინვიჩ-ვილიჯის უბანში, სადაც, როგორც წესი, ხელოვანი ადამიანები იდებდნენ ბინას. მათი პაწაწინა თავშესაფარი უკანასკნელ სართულზე იყო, სახურავის ქვეშ. სარკმლიდან მოჩანდა კედელი, რომელსაც ხვიარას ფოთლები ალამაზებდა.

შემოდგომაზე, ნოემბრის ცივ და წვიმიან დღეებში, ჯონსს ფილტვების ანთება დაუდგინდა. ავადფმყოფობამ სძლია ქალიშვილს, სიცოცხლის წყურვილი დაუკარგა, გოგონა თვალსა და ხელს შუა დნებოდა. ექიმის დასკვნაც არაფერს კარგს უქადდა ავადმყოფს: „მხოლოდ ერთი შანსია ათიდან, რომ გადარჩება. თუ მთელი ძალით მოინდომებს გამოჯანმრთელებას და ავადმყოფობას მძაფრ წინააღმდეგობას გაუწევს, მაშინ, იმედია, გადარცება“. ჯონსი კი სრულ აპათიაში იყო არ სვამდა, არ ჭამდა, არაფერი აინტერესებდა, მხოლოდ მიშტერებოდა ხვიარას, ფანჯრიდან რომ მოჩანდა, თვალს ადევნებდა, როგორ ფარფატებდნენ ჰაერში ქარისგან მოწყვეტილი მისი ფოთლები და იმედგადაწყვეტილი ირწმუნებოდა, უკანასკნელ ფოთოლს რომ მოგლეჯს ქარი, მეც მოვკვდებიო.

იმავე სახლში, პირველ სართულზე, მოხუცი მხატვარი ბერმანი ცხოვრობდა. ბერმანი მთელი სიცოცხლე ოცნებობდა შედევრის შექმნაზე, მაგრამ მუდმივად უკმაყოფილო იყო თავისი ნამუშევრებით. სიუ მოუყვა ბერმანს ჯონსის მძიმე ავადმყოფობასა და უცნაურ ახირებაზე, რომ ხვიარას უკანასკნელ ფოთოლთან ერთად მისი სიცოცხლეც გაფრინდებოდა. მოხუცი მხატვარი იმდენად შეაწუხა ამ ამბავმა, რომ ხატვის სეანსზე უარიც კი უთხრა სიუს, რომელსაც სურდა, მეზობელი ოქროსმაძიებელი განდეგილის მოდელად გამოეყენებინა.

ფოთლები თითქმის სულ შემოეძარცვა ხვიარას და დადგა დღე, როდესაც მას ერთადერთი, ნახევრად გაყვითლებული ფოთოლიღა შერჩა. ჯონსი მონუსხული უყურებდა, როგორ ებრძოდა ეს უკანასკნელი ფოთოლი ზუზუნა ქარის შემოტევას. ჩამობნელდა, ღამით ძლიერი თქეში წამოვიდა და ჯონსი დარწმუნებული ყიო, რომ უკანასკნელი ფოთოლიც გაქრებოდა. მაგრამ იგი შეცდა: მამაცი ფოთოლი კვლავ გააფთრებით ებრძოდა ავდარს. ავადმყოფს საკუთარი თავის შერცხვა: იგი ხომ ასე ადვილად დანებდა სნეულებას. ქალიშვილში სიცოცხლის წყურვილმა იფეთქა. ექიმს არ გამოჰპარვია ქალიშვილის მდგომარეობის გაუმჯობესება, სიუ დაარიგა, როგორ მოევლო მეგობრისთვის და თანაც ერთი სამწუხარო ამბავი შეატყობინა: ბერმანი საშინლად გაციებულიყო, მასაც ფილტვების ანთება დაუდგინდა, მაგრამ მოხუცის ორგანიზმი ვერ ებრძვის ავადმყოფობას და მხატვრის გადარჩენის შანსი აღარ არსებობსო.

ჯონსი გამოჯანმრთელდა. მის სიცოცხლეს საფრთხე აღარ ემუქრება. სიუსგან შეიტყო გოგონამ ბერმანის სიკვდილის შესახებ: იგი გაცივდა ქარ-წვიმიან ღამეს, როდესაც ხვიარამ თავისი უკანასკნელი ფოთოლი დაკარგა. მოხუცმა შექმნა თავისი შედევრი: მუშამბაზე დახატა ნახევრად ყვითელი ფოთოლი ისე, რომ ნამდვილისგან ვერ გაარჩევდი, და მაგრად მიამაგრა იგი ხვიარას ტოტს იმ თავსხმაში. ეს სწორედ ის ფოთოლი იყო, ჯონსი რომ გადაარჩინა.
ევრაზიის ფილა

ევრაზიის ფილა — ტექტონიკური ფილა, რომელიც არაბეთის სუბკონტინენტისა და ჩერსკის მთაგრეხილის გამოკლებით მოიცავს ევრაზიის კონტინენტის დიდ ნაწილსა და ინდოეთის სუბკონტინენტს, ამას გარდა, აერთიანებს დასავლეთისაკენ შუაატლანტიკურ ქედამდე და ჩრდილოეთისაკენ გაკელის ქედამდე გადაჭიმულ ოკეანურ ქერქს.

დასავლეთით, ჩრდილოეთითა და ჩრდილო-აღმოსავლეთით ესაზღვრება ჩრდილოეთ ამერიკის ფილა. დასავლეთით და ჩრდილოეთით ეს საზღვარი დივერგენტულია, რომელზედაც წარმოიქმნა შუაატლანტიკური ქედი. აღმოსავლეთით საზღვარი კონვერგენტულია. ჩრდილოეთით შვედეთის ტერიტორია და სამხრეთი ნორვეგია დაემორჩილა უწყვეტ აზევებით მოძრაობას დაახლოებით 1.5 მლრდ. წლის განმავლობაში. აზიის კონტინენტის ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილი ეკუთვნის ჩრდილოეთ ამერიკის ფილას, მაშინ როდესაც კორიაკთა მთიანეთისა და კამჩატკის ტერიტორია ევრაზიის ფილას; თუმცა საზღვრის პროცესი არ არის საკმარისად შესწავლილი.

ევრაზიის ფილის სამხრეთი საზღვარი გადის აფრიკის, ანატოლიის, არაბეთისა და ინდოეთ-ავსტრალიის ფილებთან დაახლოებით 12 ათ. კმ სიგრძის ალპურ-ჰიმალაიური ნაოჭა სარტყლის სახით, რომელიც გიბრალტარის სრუტით უკავშირდება ატლასის მთების ალპურ სტრუქტურებსა და ალპურ ქედებს აზიაში. ეს საზღვარი მოიცავს ატლასს, პირენეებს, ალპებს, აპენინებს, კარპატებს, როდოპებს, კავკასიონს, ტიან-შანს, ტიბეტს, ჰიმალაებს მიანმარამდე და ანდამანის ზღვას.

დამახასიათებელია რთული გეოლოგიური აგებულება; მისი დასავლეთი ნაწილი ცნობილია „ევროპის ფილის“ სახელწოდებით. კონვერგენტულ აღმოსავლეთ საზღვარში შეიცავს სუბდუქციის ზონას.

ანატოლიისა და ევროპის ფილების კოლიზიის შედეგად წარმოიქმნა კავკასიონი, ხოლო საქართველო მოქცეულია ევრაზიისა და არაბეთის ფილების კონტინენტური კოლიზიის ვრცელ არეში, რომელიც მაღალი სეისმურობითა და ტექტონიკური პროცესების მიმდინარეობით განირჩევა.
აიუ

აიუ — თევზი აიუსებრთა ოჯახისა. თავის გვარისა და ოჯახის ერთადერთი წარმომადგენელი. სხეულის სიგრძე 30 სმ-ია. მოხდენილი და მოძრავი თევზია, ზურგი მუქი მწვანეა, მუცელი თეთრი; სალაყუჩე სარქვლის უკან ნარინჯისფერი ლაქაა; ფარფლები მკვეთრი ყვითელია, ზედა ყბა თეთრი, ქვედა ყბა მწვანე, თვალის ზედა მხარე ნარინჯისფერი. ზურგის ფარფლი მუცლის ფარფლის ზემოთ მდებარეობს. ქერცლი წვრილია. გავრცელებულია კორეის, ჩინეთისა და იაპონიის ნაპირებთან. ქვირითის დასაყრელად შედის მდინარეებში. ტოფობის შემდეგ იღუპება. წებოვან ქვირითს ქვებზე ყრის. 14–20 დღის შემდეგ იჩეკებიან ლიფსიტები, რომლებიც მაშინვე ზღვაში შედიან. იკვებება პლანქტონით, ცოცხლობს 2–3 წელს. ძვირად ფასობს, როგორც საკვები პროდუქტი, განსაკუთრებით — იაპონიაში. იჭერენ კავიანი მოწყობილობებით, მახეებით, გაწვრთნილი ჩვამებით (კისერზე უკეთებენ რგოლს, რათა ნადავლი ვერ გადაყლაპოს).
უცხოური აგენტების კანონი

რუსეთის უცხოური აგენტების კანონი — რეპრესიული, ადამიანის უფლებებს დამრღვევი კანონი, რომელიც რუსეთში მიიღეს. კანონი მოითხოვს, რომ ყველა ადამიანი ან იურიდიული პირი, რომელიც რუსეთის საზღვრებს გარედან იღებს „მხარდაჭერას“ ან არის „გავლენის ქვეშ“ დარეგისტრირდეს შესაბამის რეესტრში და გამოაცხადოს თავი „უცხოურ აგენტად“. რეგისტრაციის შემდეგ ფიზიკური ან იურიდიული პარი ექვემდებარება დამატებით აუდიტს და ვალდებულია ყველა საკუთარ პუბლიკაციას გაუკეთოს 24-წანამძღვარი, რომელშიც აღნიშნულია პუბლიკაციის ავტორის „უცხოური აგენტობა“.

ფრაზას „უცხოური აგენტი“ გააჩნია მძლავრი კავშირი კომუნისტური პერიოდის ტერმინოლოგიასთან და მისი გამოყენება უაღრესად საკამათოა. ვენეციის კომისიის დასკვნის მიხედვით, კომუნისტურ პერიოდში გამოყენებული ტერმინოლოგიის დაბრუნება სტიგმას აკრავს სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებს, აკნინებს მათ რეპუტაციას და მნიშვნელოვნად ხელს უშლის მათ საქმიანობას. ვენეციის კომისია, აქედან გამომდინარე, ტერმინზე უარის თქმის მომხრეა. კანონი მწვავედ გააკრიტიკეს როგორც რუსეთში, ასევე საერთაშორისო დონეზე, როგორც ადამიანის უფლებების დამრღვევი და რუსეთში სამოქალაქო საზოგადოებისა და პრესის თავისუფლების დასათრგუნად გამოყენებული ინსტრუმენტი, განსაკუთრებით ვლადიმერ პუტინის მოწინააღმდეგე ჯგუფებისთვის.

საქართველო
2022 წელს მმართველ ქართულ ოცნებასთან დაახლოებულმა ანტიდასავლურმა მოძრაობა „ხალხის ძალამ“ „უცხოური გავლენის აგენტებზე“ კანონპროექტი დააინიცირა.

მათ მიერ დაინიცირებული კანონით, „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის უზრუნველყოფის მიზნით“, შეიქმნება „უცხოური გავლენის აგენტების“ რეესტრი, სადაც დარეგისტრირდება ყველა ის არასამეწარმეო იურიდიული პირი და მედიასაშუალება, რომელთა შემოსავლების 20 პროცენტზე მეტი ფინანსდება უცხოური ძალების მიერ.

სახელმწიფო დეპარტამენტმა ასევე უარყო განცხადებები იმის შესახებ, რომ ეს კანონპროექტი დაფუძნებულია შეერთებულ შტატებში არსებული უცხოეთის აგენტების რეგისტრაციის აქტზე და ხაზი გაუსვა, რომ ქართული კანონპროექტი ეფუძნება მსგავს რუსულ და უნგრულ კანონმდებლობას.
ორესის მთები

ორესის მთები — ქედი ჩრდილოეთ აფრიკაში, ალჟირსა და ტუნისში. საჰარის ატლასის აღმოსავლეთი გაგრძელება. მაქსიმალური სიმაღლე 2328 მ (მთა ჯებელ-შელია).

აგებულია მეტამორფული და დანალექი ქანებით. მთისძირში 1000 მ-ზე მეტი სიღრმის სინკლინია. დამახასიათებელია სწორი და გრძელი თხემი, რომელიც მიემართება ჯერ სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთისაკენ, ხოლო შემდეგ მკვეთრად აღმოსავლეთისაკენ.

დანაწევრებულია ღრმა ხეობებით, რომლებიც მრავალი ნაყოფიერი უადითაა წარმოდგენილი, რომელთა შორის გამოიყოფა საჰარისკენ მიქცეული ელ-აბიოდი და ელ-აბდი.

ორესის მთების ზედა კალთები შემოსილია ფიჭვის, კედარისა და მუხის ტყეებით, ხოლო ქვედა კალთები ქსეროფიტული მცენარეულობით. ქალაქ ბათნის სიახლოვეს, ელ-კანტარის უღელტეხილზე გადადის რკინიგზა და გზატკეცილი. ქედის ფარგლებში შემორჩენილია მრავალი ძველრომაული ნანგრევები. დასახლებულია ბერბერებით, კერძოდ შაუიას ხალხით და არაბი მომთაბარეებით.
ერთეულთა სისტემები

ერთეულთა სისტემები — ფიზიკური სიდიდეების ძირითად და წარმოებულ საზომ ერთეულთა ერთობლობანი, რომლებიც მოიცავენ გაზომვათა გარკვვულ არეს (მექანიკურ, ელექტრულ, სითბურ გაზომვებს და ა. შ.).

ძირითად ერთეულად ირჩევენ დამროუკიდებელ ერთეულებს, რომელთა აღწარმოება შეიძლება ზუსტი ეტალონების სახით. წარმოებულ ერთეულებს განსაზღვრავენ ძირითადებიდან იმ განტოლებათა საშუალებით, რომლებიც ფიზიკურ კანონების მათემატიკურ ჩანაწერს წარმოადგენენ. იმასთან დაკავშირებით, რომ ყველა ფიზიკური მოვლენა მიმდინარეობს სივრცესა და დროში, ძირითად ერთეულებად, პირველ რიგში იღებენ სიგრძისა და დროის ერთეულებს. მესამე ძირითად ერთეულად, როგორც წესი, იღებენ მასის ერთეულს (ერთეულთა გაუსის სისტემა, ერთეულთა სისტემა), მაგრამ არის ერთეულთა სისტემები, სადაც ძირითად ერთეულად აღებულია სხვა სიდიდეების, მაგალითად, ძალის ერთეული (ერთეულთა სისტემა). ერთეულთა სისტემებს სიგრძის, მასისა და დროის საზომი ძირითადი ერთეულებით ეწოდება აბსოლუტური (ვიწრო აზრით), ელექტრულ გაზომვათა არეში მეოთხე ძირითადი ერთეულია ამპერი (ერთეულთა სისტემა), ფოტომეტრიაში — კანდელა და ა. შ. ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში, რომელიც მოიცავს ფიზიკურ გაზომვათა ყველა არეს, დადგვნილია 7 ძირითადი ერთეული (მ, კგ, წმ, ა, , კდ, მოლ). ძირითადი ერთეულების სიდიდეს ისე ირჩევენ, რომ პრაქტიკაში მოსახერხებელი იყოს მთელი ერთეულთა სისტემების გამოყენება.

განხილული ტიპის ერთეულთა სისტემების გარდა არსებობს ე. წ. ერთეულთა ბუნვბრივი სისტემები, რომლებიც უნივერსალურ ფიზიკურ მუდმივებზე — სამყაროულ კონსტანტებზეა დაფუმნებული.
ერთეულთა აბსოლუტური პრაქტიკული სისტემა

ერთეულთა აბსოლუტური პრაქტიკული სისტემა — ერთეულთა სისტემა, რომელიც დადგენილ იქნა ელექტრიკოსთა საერთაშორისო კონგრესზე 1881 წელს პრაქტიკული ელექტრული გაზომვებისათვის იმასთან დაკავშირებით, რომ აბსოლუტური სისტემის ზოგიერთი ელექტრული ერთეული მეტისმეტად მცირე და მოუხერხებელი იყო პრაქტიკული გაზომვებისათვის. ერთეულთა აბსოლუტურ პრაქტიკულ სისტემაში ელექტრული წინაღობისა (ომი) და პოტენციალთა სხვაობის (ვოლტი) ერთეულებს ადგენდნენ, როგორც სისტემის შესაბამისი ერთეულების ჯერადს (ომი=109 ერთ., ვოლტი=108 ერთ.). დანარჩენ ერთეულებს: ამპერს, ჯოულს, ვატს და სხვა ღებულობდნენ, როგორც წარმოებულ ერთეულებს ომისა და ვოლტისაგან.

 საუკუნის 30-იან წლებში ერთეულთა აბსოლუტურ პრაქტიკულ სისტემას უწოდებდნენ მექანიკურ და ელექტრომაგნიტურ სიდიდეთა საზომი ერთეულების სისტემას, რომელიც ემყარებოდა 4 ერთეულს: მეტრს, კილოგრამს, წამსა და ამპერს — ე. წ. ერთეულთა სისტემა („გოსტ“ 7664-55 და 8033-56). ამჟამად ერთეულთა აბსოლუტური პრაქტიკული სისტემამ დაკარგა დამოუკიდებელი მნიშვნელობა და შევიდა ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში.
თამარ ჩილაშვილი

თამარ ჩილაშვილი (დ. 1 მაისი, 1921, ახალციხე — გ. 1993) — ქართველი ჟურნალისტი.

ბიოგრაფია
1937 წელს დაამთავრა ახალციხის №1 საშუალო სკოლა და იქვე დაიწყო მუშაობა უფროს პიონერხელმძღვანელად. 1942 წელს მიიღეს კომუნისტური პარტიის რიგებში და გადაიყვანეს პარტიის ახალციხის რაიკომის აგიტაცია-პროპაგანდის განყოფილების ინსტრუქტორად. წლების განმავლობაში მუშაობდა ახალციხის მხარეთმცოდნის მუზეუმის დირექტორად, რაისაბჭოს აღმასკოვის მდივნად, ახალციხის საბავშვო სახლის სასწავლო ნაწილის გამგედ. 1950-1952 წლებში მუშაობდა ახალციხის რაიონის კულტურულ-საგანმანათლებლო დაწესებულებათა განყოფილების გამგედ.

1949 წლიდან გაზეთის „წითელი დროშა“ რედაქციაში მუშაობდა მდივნად, შემდეგ ლიტმუშაკად, ხოლო 1954 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე იყო მშრომელთა წერილების განყოფილების გამგე. თამარ ჩილაშვილს, ახალციხის რაიონული გაზეთის „წითელი დროშა“ განყოფილების გამგეს 1981 წელს მიენიჭა „საქართველოს სსრ კულტურის დამსახურებული მუშაკის“ საპატიო წოდება მასობრივი ინფორმაციის ორგანოებში ნაყოფიერი მუშაობისათვის და ბეჭვდითი სიტყვის დღესთან დაკავშირებით. დასახელებული წოდების მინიჭება დიდი სითბოთი და სიყვარულით გაითავისეს მისმა კოლეგებმა. გაზეთის „წითელი დროშა“ ფურცლებზე ვკითხულობთ: „ეს საპატიო წოდება სავსებით დროული და დამსახურებულია ჩვენი თანამშრომლისა და კოლეგისთვის. რედაქციის მუშაკთაგან გაზეთში მოღვაწეობით პატივცემული თამარი ყველაზე ხნიერი და ამასთანავე ყველაზე ახალგაზრდა თავისის გასაოცარი მეხსიერებით.“

ადრეული წლები
თამარ ჩილაშვილის ე.წ ჟურნალისტიკური საქმიანობა სათავეს მოსწავლეობის პერიოდიდან იღებს. თამარი როდესაც მეათე კლასში იყო, ოთხ მეგობარს: ელენე დიდიმამიშვილს, ნინო მელიქიძეს, როზა პანიატოვსკის და თვით თამარ ჩილაშვილს მოუმზადებიათ და გამოუციათ კლასის ხელნაწერი ჟურნალი, რომლის სახელწოდებაა „ახალგაზრდა ლიტერატორი“ ეს ჟურნალი კლასს და მასწავლებელ ალექსანდრე დანელიასთან ერთად დაუდგენია. მაგრამ ოთხი მეგობრის ჟურნალისთვის თვითნებურად „განთიადი“ უწოდებია და მხოლოდ ოთხი ნომრის გამოცემა მოუხერხებიათ. თამარ ჩილაშვილმა რედაქტირებაში მუშაობის დროს „გასაოცარი მეხსიერებისა და გულმოდგინების წყალობთ შეადგინა დიდტანიანი ფერადი ფოტოალბომი, ქრონოლოგიური თანმიმდევრობითა და შესაბამისი ტექსტებით, სადაც თვალსაჩინოდ არ არის ასახული გაზეთ „წითელი დროშის“ რედაქციის მრავალმხრივი მუშაობა.“
Vae victis

(ლათინურად ნიშნავს „ვაი დამარცხებულს” ან „ვაი დაპყრობილს”.) — ფრაზა გულისხმობს იმას, რომ ბრძოლაში დამარცხებულები მთლიანად თავიანთ დამპყრობლებზე არიან დამოკიდებულნი და არ უნდა ელოდონ შეწყალებას.

არსებული ცნობების თანახმად, ძვ. წ. 390 წელს გალების არმიამ ბრენუსის მეთაურობით შეუტია რომს და დაიპყრო მთელი ქალაქი, გარდა კაპიტოლიუმის ბორცვისა. ბრენუსს ბორცვისთვის ალყა ჰქონდა შემორტყმული მანამ, სანამ რომაელებმა გამოსასყიდის გადახდა არ შესთავაზეს ქალაქის დასახსნელად. მან 329კგ ოქრო მოითხოვა და რომაელებიც დასთანხმდნენ ამ პირობას. გალებმა თავად უზრუნველყვეს სასწორი და საწონები, მაგრამ რომაელებმა ბრენუსს შესჩივლეს, რომ ისინი გაყალბებული იყო. საპასუხოდ ბრენუსმა ხმალი აიღო, სასწორის პინაზე დააგდო და წამოიძახა: „ !“ ამგვარად, რომაელებს კიდევ უფრო მეტი ოქროს მოტანა დასჭირდათ.