iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
არკადია (საბერძნეთი)

არკადია  — ნომი საბერძნეთში, პელოპონესის პერიფერიაში.

ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ტრიპოლი.

მოსახლეობა — 100,611 ადამიანი.
ფართობი — 4,419 კმ².
გეოგრაფია
არკადია ჩრდილოეთით ესაზღვრება აქაიას, დასავლეთით ელიდას, სამხრეთით მესინიას და ლაკონიას, აღმოსავლეთით არგოლიდას და სამი მმხრიდან გარშემორტყმულია მთებით, რომელთაგან ყველაზე მნიშვნელოვანია: კილენე (ახლა ზირია) ჩრდილო აღმოსავლეთით, ერიმანტოსი (ახლა ოლონოსი) ჩრდილო-დასავლეთით, ლიკეონი (ახლა დიაფორტი) სამხრეთ-დასავლეთით და არტემიზიონი (ახლა მალევო) აღმოსავლეთით.

მხოლოდ აღმოსავლეთში არის დაბლობები, სადაც ოდესღაც მდებარეობდა ქალაქები: ტეგეია და მანტინეია. მდინარეებს შორის ყველაზე მნიშვნელოვანია ალფეოსი და ლადონი.

ისტორია
არკადია — ერთადერთი ნომია პელოპონესის პერიფერიაში, რომელსაც არ შეხებია დორიული გადასახლება; მან შეინარჩუნა მისი უძველესი მკვიდრნი პელასგები, რომლებიც ძირითადად ცხოვრობდნენ მესაქონლეობით და სოფლის მეურნეობით, ნაკლებად ან საერთოდ არ იცნობდნენ მრეწველობას, ხელოვნებას (გარდა მუსიკისა) და მეცნიერებას. არკადიელმა მწყემსებმა სიმღერით ფანტასტიკური შელამაზებით შექმნეს პასტორალის ჟანრის პოეზია.

პოლოიტიკური თვალსაზრისით არკადია უძველეს დროში დაიშალა დიდი რაოდენობით ცალკეულ ქვეყნებად, რომლებმაც მოკლე ხნით ერთმანეთისგან დამოუკიდებლებმა შექმნეს ძალიან სუსტი კავშირი. ასეთი არასაკმარისი ერთობა გახდა საფუძველიუ იმის, რომ არკადია, მიუხედავად მრავალრიცხოვნობისა და თავისი ხალხის სამხედრო გმირობებისა, არ უთამაშია არც ერთი გავლენიანი როლი საბერძნეთის ისტორიაში. ერთადერთი მცდელობა ერთიანი ცენტრალიზებული სახელმწიფოს შექმნის ჰქონდათ ძვ. წ. 371 წელს ეპამინონდის ქალაქ მეგალოპოლის (დიდი ქალაქი) დამაარსებლის მეთაურობით. მაგრამ ეს მცდელობა წარუმატებლად დასრულდა და ახალი დედაქალაქი საომერი შეტაკებების შედეგად ერთი მხრივ არკადიის ანტიცენტრალისტური პარტიის, ხოლო მეორე მხრივ სპარტელების მხრიდან მთლიანად განადგურდა და მას ხუმრობით «დიდი უდაბნო» უწოდეს.

მუნიციპალიტეტები
პერიფერიული ერთეული არკადია იყოფა 5 მუნიციპალიტეტად.
ბორის გუსაკოვი

ბორის გუსაკოვი (; დ. 1 იანვარი, 1938, მოსკოვი — გ. 27 დეკემბერი, 1970, მოსკოვი) — საბჭოთა სერიული მკვლელი და მოძალადე. 1963-1968 წლებში განახორციელა 15 თავდასხმა გოგონებზე, რომელთაგან 5 მკვლელობით დამთავრდა. გამოირჩეოდა განსაკუთრებული სისასტიკით.

ბორის გუსაკოვი დაიბადა 1938 წელს. ბავშვობიდან განიცდიდა სხვადასხვა სახის ფსიქიკურ დაავადებებს. ავადმყოფობის ერთ-ერთი მიზეზთაგანი გახდა ის, რომ გუსაკოვი ალკოჰოლიზმით დაავადებულთა ოჯახში დაიბადა. 1955 წელს მან სკოლა დაამთავრა. უმაღლესი განათლება არ მიუღია. გატაცებული იყო ფოტოგრაფიით. სამუშაოდ სწორედ ფოტოგრაფად მოეწყო ბავშვთა თავშესაფარში.
1958 წელს დაქორწინდა. თუმცა მოგვიანებით საკუთარ ცოლს ცხოვრება ჯოჯოხეთად უქცია.

1963 წლის დეკემბრის ბოლოს 25 წლის გუსაკოვმა განახორციელა თავისი პირველი თავდასხმა. თუმცა მკვლელობა ვერ განახორციელა.
თავის პირველი მკვლელობა გუსაკოვმა 1964 წლის 21 ივნისს ჩაიდინა. მსხვერპლი 11 წლის სკოლის მოსწავლე გახდა. გუსაკოვი თავს დაესხა მას, გააუპატიურა იგი და შემდეგ მოკლა. მკვლელმა მსხვერპლს ბლაგვი საგნით მიაყენა 7 უძლიერესი დარტმა. 1965 წლის 4 სექტემბერს მან მოკლა თავის მეორე მსხვერპლი. მკვლელობას ისევ გაუპატიურება მოჰყვა. მსხვერპლი ქალი იყო.

1968 წლის 11 მარტს გუსაკოვმა გააუპატიურა და შემდეგ მოკლა მოსკოვის ენერგეტიკის ინსტიტუტის ორი პირველკურსელი. მკვლელობაში ეჭვმიტანილები უპირველეს ყოვლისა გახდნენ დაღუპულების თანაკურსელები და მათი მეგობარი ბიჭები.

1968 წლის აპრილში კვლავ თავდასხმა განახორციელა. ამჯერად იგი თავს ესხმის შეყვარებულ წყვილს. თავდასხმისას გუსაკოვმა ბლაგვი საგნით დარტყმა მიაყენა მამაკაცს, ხოლო შემდეგ მოკლა და გააუპატიურა საკუთრივ ახალგაზრდა ქალი. თუმცა მამაკაცი გადარჩა და პოლიციაში მოახერხა თავდამსხმელის აღწერა. დაზარალებულის ნაამბობი არ აღმოჩნდა სრულყოფილი.

1968 წლის 15 მაისს გუსაკოვმა გაიცნო ორი 17 წლის გოგონა, რომლებიც ქალაქგარეთ, საკუთარ სახლში დაპატიჟა. გუსაკოვმა სტუმრებს ჩაითა და ტკბილეულით გაუმასპინძლდა, რომელიც მოწამლული აღმოჩნდა. გარკვეული დროის შემდეგ, გუსაკოვი მათ თავს დაესხა, თუმცა გოგოებმა შეძლეს თავის დაღწევა. მოგვიანებით დაზარალებულებმა პოლიციელი შენიშნეს, რომელმაც უმალ შეძლო მოძალადის დაკავება. მკვლელი განყოფილებაში წაიყვანეს, დაკითხეს, თითის ანაბეჭდები აუღეს და გაარკვიეს, რომ ბორის გუსაკოვმა 5 წლის განმავლობაში განახორციელა 5 სასტიკი მკვლელობა.

განაჩენი
1968 წელს ბორის გუსაკოვს მიესაჯა სასჯელის უმაღლესი ზომა — დახვრეტა.
რენე მიდის ჰოლივუდში

რენე მიდის ჰოლივუდში — ალეკო ცაბაძის 2010 წელს გადაღებული სიურრეალისტური ფილმი. მთავარ როლს ასრულებს ნიკა თავაძე.

სიუჟეტი
37 წლის რენე დადიანი სტუდენტებს კინოს გადაღებას ასწავლის და თავადაც იღებს ფილმს. ამავდროულად რენე ბუნებრივი აირის ბალონების დისტრიბუტორად მუშაობს, რადგან სურს, ყველაფერი გამოსცადოს ცხოვრებაში. ფილმის დასაწყისში რენე ფსიქოანალიტიკოსს სტუმრობს კითხვით: როგორ გაიმდიდროს წარმოსახვის უნარი? ექიმი მას ურჩევს, დაივიწყოს რეალობა და ფიქრი სასურველისკენ მიმართოს. რენეს ბალონის მიტანა ქალაქის უბან „ნალექებში" უხდება, სადაც საზოგადოების „ნალექი“ ფენა, იაჰუები ცხოვრობს. მათი ცხოვრების წესი რენეში ზიზღს იწვევს. მას საზოგადოების გაჯანსაღების იდეა უჩნდება და იაჰუების ერთ-ერთ ლიდერს, ვაცას კლავს. იაჰუებშივე გაიცნობს რენე პატარა ბიჭს, ტუბერკულოზით დაავადებულ უჩას, რომელსაც დაუმეგობრდება და მასზე ზრუნვას იწყებს.

რენე დადიანი ფილმის მსვლელობისას ექიმის თეორიის განხორციელებას იწყებს. ის თანდათან ეფლობა საკუთარ ფანტაზიებში და სულ უფრო იშლება ზღვარი რეალობასა და ილუზიას შორის.

როლებში
ნიკა თავაძე - რენე დადიანი
ზურა ბეგალიშვილი - ვაცა
ვიქტორ ბარბაქაძე - უჩა
მიშა გომიაშვილი - ავი
თინა ალექსიშვილი - მეგი
ნიკო გომელაური -თომა

შეფასება
კინოფილმების მონაცემთა ინტერნეტ-ბაზის 61 მომხმარებლის შეფასებით ფილმმა მიიღო საშუალო 5.5 ქულა მაქსიმალური 10-დან. ფილმის შესახებ რეცენზიები დაიბეჭდა ქართულ პრესაში. აღინიშნა მსახიობების კარგი თამაში და გამართული ტექნიკური მხარე (გადაღება, ფერები და ა.შ.). ფილმი გააკრიტიკა გაზეთმა „პრაიმტაიმმა“, რომელმაც თავადური წარმომავლობისა და ილია ჭავჭავაძესთან სულიერი კავშირის მქონე რენე დადიანის მიერ ერთ-ერთი იაჰუს მკვლელობა და იაჰუებისადმი მტრული დამოკიდებულება ქსენოფობიასა და შოვინიზმის შეადარა.. ჟურნალმა „ტაბულამ“ ფილმი დადებითად შეაფასა და მას მიანიჭა 4 ქულა შესაძლო 5-დან, ხაზი გაუსვა რა ფილმში გამოყენებულ ალეგორიებს, სიურრეალისტურ კადრებსა და პარალელებს.
ბაზაქლო

ბაზაქლო — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტში (ამამლოს თემი). მდებარეობს მდინარე ყარასუს (მდინარე დმანისის შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1250 მეტრზე, დმანისიდან დაშორებულია 8 კილომეტრით. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 763 კაცი.

ისტორია
სოფლის სახელწოდება „ბეზაქლო“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „“ სახით. სხვადასხვა დროს ეწოდებოდა ბეზაკლო, ქვემო ბეზაკლო, ბეზაქლო. 2012 წელს ეწოდა ბაზაქლო.
განთიადი (დმანისის მუნიციპალიტეტი)

განთიადი (1949 წლის 12 ივლისამდე — „ყალამშა“) — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: განთიადი, ჯავახი, ტნუსი). მდებარეობს დმანისის პლატოზე. მდინარე მაშავერის ნაპირებზე. ზღვის დონიდან 1060 მეტრზე, დმანისიდან დაშორებულია 5 კილომეტრით. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 816 კაცი.

ისტორია
სოფლის სახელწოდება „კალამშა“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „“ სახით.

გალერეა
ღირსშესანიშნაობები
სოფელში შემორჩენილია - საუკუნეების ეკლესია, რომელიც მრავალჯერ გადაუკეთებიათ. კედლებში ჩაყოლებულია წარწერიანი ლოდები, ერთი — აგების დროინდელია, ორი — - საუკუნეებისაა. ახლანდელი ქართული მოსახლეობა საუკუნეში ჯავახეთიდან არის მოსული.
ბოსლები

ბოსლები — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტში (დიდი დმანისის თემი), მდებარეობს დმანისის პლატოზე. მდინარე კაკლიანის (მდინარე მაშავერის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 1020 მეტრზე, დმანისიდან დაშორებულია 12 კილომეტრით. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 667 კაცი.

ისტორია
მოხსენიებულია ვახუშტი ბატონიშვილის „საქართველოს გეოგრაფიასა“ და იოანე ბატონიშვილის 1794-1799 წლების „ქართლ-კახეთის აღწერაში“. სოფელს იცნობდა ი. გიულდენშტენდტიც. სოფლის სახელწოდება „ბოსლები“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „“ სახით.

ღირსშესანიშნაობები
სოფლის მახლობლად დგას ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი ბოსლების სამების ეკლესია, რომელიც არქიტექტურული ფორმებითა და ჩუქურთმებით საუკუნის ნახევარს მიეკუთვნება. ორ საფეხურად განლაგებულ ცოკოლზე აღმართულ დარბაზული ტიპის ერთნავიან ეკლესიას ჩრდილოეთიდან ეკვრის ნახევარწრიული აფსიდით დასრულებული ეგვტერი, რომელსაც შესასვლელი კარი დასავლეთის მხრიდან აქვს, მეორე კარით კი ეკლესიასთან არის დაკავშირებული. ძეგლი დაზიანებულია. შემორჩენილია მხოლოდ აღმოსავლეთის და დასავლეთის კედელი. შენობა შიგნით და გარედან შემოსილი იყო მომწვანო ფერის სუფთად გათლილი ქვის პერანგით. ნათდებოდა ხუთი სარკმელით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ეკლესიის ფასადები უხვად ყოფილა მოჩუქურთმებული. აღმოსავლეთ ფასადზე შემორჩენილია აჟურულთაღებიანი სამკუთხა ნიშები, სარკმლებს ჩუქურთმებიანი საპირეები ამკობდა. მოგვიანებით ეკლესია შეულესავთ და მოუხატავთ.
ბახჩალარი

ბახჩალარი — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტში (იფნარის თემი), მდებარეობს მდინარე გეტის (მდინარე მაშავერის შენაკადი) სათავეში. ზღვის დონიდან 1180 მეტრზე, დმანისიდან დაშორებულია 17 კილომეტრით. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 149 კაცი.

ისტორია
სოფლის სახელწოდება „ბახჩალარი“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „“ სახით.

ღირსშესანინაობები
ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი საუკუნის, დიდი და კარგად ნაშენი ეკლესია, რომლისაგანაც მხოლოდ ფრაგმენტებია შემორჩენილი. კარის არქიტრავის შუაზე გაპობილ ქვაზე 1018 წლის ამოკვეთილ წარწერაზე მოხსენიებულია ეკლესიის მაშენებელი „ცოდვილი მიქელი“.
განახლება (დმანისის მუნიციპალიტეტი)

განახლება ( საუკუნემდე — „ერქუშაანთსოფელი“; საუკუნიდან-1949 წლამდე — „ამბარლო“) — სოფელი საქართველოში, დმანისის მუნიციპალიტეტში (სარკინეთის თემი), მდებარეობს გომარეთის პლატოს სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ზღვის დონიდან 1340 მეტრზე, დმანისიდან დაშორებულია 27 კილომეტრით.

ისტორია
 საუკუნეში აქ დასახლდნენ ოსმალეთის იმპერიიდან გადმოსახლებული ბერძნები, რომლებმაც სოფელს ამბარლო დაარქვეს. სოფლის სახელწოდება „ამბარლო“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „“ სახით. საუკუნემდე „ერქუშაანთსოფელი“ ერქვა. „განახლება“ ეწოდა 1949 წლის 12 ივლისს. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა მეცხოველეობის მეურნეობა.

ღირსშესანიშნაობები
შემონახულია ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლები: - საუკუნეების ამაღლების ეკლესია და წმინდა ელიას ეკლესია — „ელიაობა“. ეკლესიის სამხრეთი კარის ბალავრის თავზე ამოკვეთილ ასომთავრულ წარწერებში მოცემულია მნიშვნელოვანი ისტორიული ცნობები, რომელთა მიხედვით იგი 1032 წელს არის აშენებული. გეგმით სწორკუთხედში ჩახაზული აფსიდით დამთავრებული ერთნავიანი ნაგებობის გადამხურავი კამარა საბჯენი თაღების მეშვეობით წყვილ პილასტრს ებჯინება. შემოსილია თლილი ქვით. აღმოსავლეთისა და დასავლეთის სარკმლებს ამკობს დეკორატიული მორთულობა, რომელიც ადგილობრივი ოსტატის მიერაა შესრულებული. შენობას მთელ სიგრძეზე, სამხრეთიდან მიდგმული აქვს გვიანდელი მინაშენი, რომლის კედლის ტლანქ წყობაში გამოყენებულია საფლავის ქვები და ძველი კანკელის ფრაგმენტები.
დიდი გომარეთი

დიდი გომარეთი — ყოფილი სოფელი დმანისის მუნიციპალიტეტში, გომარეთის პლატოზე.

ისტორია
დიდი გომარეთი მოხსენიებულია ვახუშტი ბატონიშვილის ( საუკუნე) შრომაში „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“ ზურტაკერტის აღწერის დროს: სოფლის სახელწოდება „დიდი გომარეთი“ ასევე აღნიშნულია 1898 წლის რუსეთის იმპერიის ერთვერსიან რუკაზე „. “ სახით. საუკუნეში იყო სასოფლო საბჭოს (შემდეგ თემის) ცენტრი (სოფლები: დიდი გომარეთი, კაკლიანი, მამულა, პატარა გომარეთი). საბჭოთა პერიოდში ფუნქციონირებდა მერძევეობა-მეკარტოფილეობის მეურნეობა, საშუალო სკოლა, საბავშვო ბაღი, კულტურის სახლი, ბიბლიოთეკა, საავადმყოფო, აფთიაქი, კავშირგაბმულობის განყოფილება. 1999 წელს სოფლები დიდი და პატარა გომარეთი ადმინისტრაციულად გაერთიანდა გომარეთის სახელწოდებით; გეოგრაფიულად მათ ერთმანეთისგან მხოლოდ პატარა ხევი ყოფთ.
ყვედრეში

ყვედრეში — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ლენტეხის მუნიციპალიტეტში (რცხმელურის თემი), მდინარე ცხენისწყლის მარჯვენა მხარეს, ცაგერ–ლენტეხის საავტომობილო გზაზე. ზღვის დონიდან 700 მეტრი, ლენტეხიდან 16 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 110 ადამიანი.
ყორულდაში (ლენტეხის მუნიციპალიტეტი)

ყორულდაში — სოფელი საქართველოში, ლენტეხის მუნიციპალიტეტის ცანის ადმინისტრაციულ ერთეულში (რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარე).

მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდ. ყორულდაშის (მდ. ზესხოს მარჯვენა შენაკადი, ცხენისწყლის აუზი) ხეობაში, მდინარის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 1940 მ-ზე, დაბა ლენტეხიდან 60 კმ-ში. მინიჭებული აქვს მაღალმთიანი დასახლების სტატუსი.

სოფლის სახელწოდების ფუძეა სვანური „ყორ“, ე. ი., „კარი“ („-ულდ“ კნინობითის მაწარმოებელი სუფიქსია, „-ში“ — ნათესაობითი ბრუნვის ნიშანი). სოფლის მიდამოებში საბჭოთა პერიოდში იყო დარიშხანის საბადო (დაიხურა 1986 წელს) და გადამამუშავებელი საწარმო (დაიხურა 1993 წელს), რომლის ტერიტორია მნიშვნელოვნად დაბინძურებულია სამრწველო ნარჩენებით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში მუდმივი მოსახლეობა არაა.
გორა (დმანისის მუნიციპალიტეტი)

გორა (1949 წლის 12 სექტემბერამდე — „ჯარაიორი“) — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტში (საკირეს ადმინისტრაციული ერთეული), მდებარეობს ლოქის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე მოშევანის (მდინარე მაშავერის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1330 მეტრზე, დმანისიდან დაშორებულია 25 კილომეტრით. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 38 კაცი.

ისტორია
სოფლის სახელწოდება „ჯარაერი“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „“ სახით.

გალერეა
ხუროთმოძრვრების ძეგლები
სოფელ გორაში დგას ძველი, შემდეგში განახლებული ღვთისმშობლის ეკლესია, მის მახლობლად — ბერძნების მიერ საუკუნეში აგებული წმიდა ილიას ეკლესია. გორას ახლანდელი მოსახლეობა საუკუნეში გადმოსახლდნენ არზურმის (თურქეთი) მხრიდან.
დალარი (დმანისის მუნიციპალიტეტი)

დალარი (ყოფ. შინდალარი) — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტში (ოროზმანის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს დმანისის პლატოზე, მდინარე მაშავერის მარჯვენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 1160 მეტრზე. დმანისიდან დაშორებულია 4 კილომეტრით, კაზრეთიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) — 25 კმ-ით.

ისტორია
სოფლის სახელწოდება „კადირკული“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „“ სახით. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა დმანისის სადაბო საბჭოში, განვითარებული იყო მეკარტოფილეობა, მერძევეობა.

მოსახლეობა
}
ახალი გედაგდაღი

ახალი გოდაგდაგი, გედაგდაღი — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტში (ყარაბულაღის თემი), მდებარეობს გომარეთის პლატოს სამხრეთ ნაწილში. ზღვის დონიდან 1450 მეტრზე, დმანისიდან დაშორებულია 15 კილომეტრით. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 362 კაცი.

ისტორია
1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე დასახლებული პუნქტი სოფლის მიდამოებში არაა დაფიქსირებული.
ილისოსი

ილისოსი — მდინარე საბერძნეთში. თავდაპირველად ერთვოდა მდინარე კიფისოსს, ხოლო დღეისათვის მნიშვნელოვნად არის მიმართული მიწისქვეშ. ამჟამად მოთავსებულია მილებში.

ანტიკურ დროში ილისოსი ძველი ათენის საქალაქო კედლის ფარგლებში მიედინებოდა და წარმოადგენდა ათენის აგროპოლისის ერთ-ერთ ბუნებრივ საზღვარს.
 საუკუნის შუა წლებში მდინარე გაედინებოდა მიხალოკოპულუსა და კალიროისის ქუჩების გასწვრივ. უფრო გვიან მდინარე ამოშენებულ იქნა.

გაზაფხულზე დამახასიათებელია წყლის ადიდება. დღეისათვის კი ილისოსი ზედაპირზე მხოლოდ მცირე მონაკვეთზე გაედინება. მდინარის ნაპირზე აშენებული იყო მცირე ტაძარი, რომელიც წააგავდა ნიკი აპტეროსის ტაძარს.
ჟან რენო

ჟან რენო , ნამდვილი სახელი - ხუან მორენო ი ერერა-ხიმენესი (; დ. 30 ივლისი 1948, კასაბლანკა, მაროკო) — ესპანური წარმოშობის ფრანგი მსახიობი.

განსაკუთრებული სახელი მოუტანა როლებმა ლუკ ბესონის ფილმებში.

ბიოგრაფია
ესპანური წარმოშობის ფრანგი მსახიობი ჟან რენო დაიბადა კასაბლანკაზე 30 ივლისს, 1948 წელს. 1960 წელს მორენოს ოჯახი ევროპაში დაბრუნდა (საიდანაც ადრე მაროკოში გენერალ ფრანკოს რეჟიმს გაექცნენ) და საფრანგეთში დასახლდნენ. რენოს მოუწია ფრანგულ ჯარში მსახურობა, იმისათვის რომ მოქალაქეობა მიეღო.

ფილმოგრაფია
პირადი ცხოვრება
რენო ყოველთვის დიდი პოპულარობით სარგებლობდა ქალებში. იყო სამჯერ დაქორწინებული. პირველი მეუღლისგან ჰყავს ქალიშვილი სანდრა (1978) და ვაჟი მიკაელი (1980).

მეუღლეები დაშორდნენ, როდესაც რენოს დაეწყო რომანი პოლონელ მოდელ ნატალია დიშკევიჩთან. ნატალიასგან ჰყავს ვაჟი ტომი (1996) და ქალიშვილი სერენა (1998). მეორე ქორწინება დაიშალა 2001 წელს.

2006 წლის ივლისში ჟანმა ცოლად შეირთო რუმინელი მოდელი და მსახიობი სოფი ბორუკა (დ. 1971). მეჯვარე ქორწილში იყო მისი მეზობელი და მეგობარი ნიკოლა სარკოზი, რომელსაც იმ დროს საფრანგეთის შინაგან საქმეთა მინისტრის თანამდებობა ეკავა.

რენოს აქვს სამი სახლი: პარიზში, ლოს-ანჯელესსა და მალაიზიაში.

ჯილდოები
13 ივლისი, 1999 — საპატიო ლეგიონის ორდენის კავალერი.
14 მაისი, 2003 — ეროვნული დამსახურებების ორდენის ოფიცერი.
23 ნოემბერი, 2007 — ხელოვნებებისა და ლიტერატურის ორდენის იფიცერი.
11 ივლისი, 2008 — საპატიო ლეგიონის ორდენის ოფიცერი.
პინიოსი

პინიოსი — მდინარე საბერძნეთში. თესალიის უდიდესი მდინარე. სიგრძე დაახლოებით 205 კმ, აუზის ფართობი 10 700 კმ². სათავეს იღებს პინდოსის მთებში. ერთვის ეგეოსის ზღვის თერმეკოსის ყურეს. სათავეში მთის მდინარეა, დაახლოებით ქალაქ ტრიკალამდე აქვს სამხრული მიმართულება, შემდეგ ძირითადად მოიხრება აღმოსავლეთისაკენ, ქვემო დინებაში მდინარის ნაპირზე გაშენებულია ქალაქი ლარისა, აქ მდინარეს ფართო ხეობა აქვს.

პინიოსი შუა და ქვემო დინებაში მარჯვნიდან რამდენიმე მნიშვნელოვან შენაკადებს ღებულობს და შეერთვის თერმეკოსის ყურეს კარიცის ჩრდილოეთით. ქვემო დინებაში ხეობა ვიწროა, მისგან სამხრეთით აღმართულია მთა ოსა (1978 მ).

სახელი ეწოდა ღმერთ პენეიოსის მიხედვით. შუა საუკუნეებში ეწოდებოდა სალამბრიასი და სალაბრიასი.
ენიპეასი

ენიპეასი — მდინარე ცენტრალურ საბერძნეთში, მდინარე პინიოსის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს ფთიოტიდის ნომის ჩრდილოეთ ნაწილში. სიგრძე 84 კმ.
მიედინება უმეტესად ჩრდილო-დასავლეთისაკენ, თესალიის ტერიტორიაზე.

გაედინება ქალაქებს ფარსალასა და ფილოს მიდამოებში და შეერთვის მდინარე პინიოსს ფარკადონასთან ახლოს.
ტიტარისიოსი

ტიტარისიოსი — მდინარე საბერძნეთში. მიედინება თესალიის ტერიტორიაზე. სათავე აქვს ოლიმპოს მთის დასავლეთ ნაწილში. სიგრძე 70 კმ. მიედინება დასავლეთისაკენ, შემდეგ უხვევს სამხრეთ-დასავლეთისაკენ და ერთვის მდინარე პინიოსს მარცხენა მხრიდან. შესართავი მდებარეობს ზღვის დონიდან 65 მ სიმაღლეზე. მდინარის სანაპიროებზე ხარობს მცენარეების მრავალი სახეობა. მდიდარია თევზით.
ერიდანი

ერიდანი — ნაკადული საბერძნეთში. გაედინება საბერძნეთის დედაქალაქის ათენის ტერიტორიაზე. ერთვის მდინარე ილისოსს.
ერიდანი ათენის წყალმომარაგების მნიშვნელოვანი ობიექტი იყო.

მდინარე აღწერილი აქვთ ძველ ბერძენ გეოგრაფებს სტრაბონსა და პავსანიუსს.
ითვლებოდა, რომ ერიდანი ჩავარდა მითურ ფაეტონში, ამასთანავე მიიჩნეოდა, რომ ერიდანს ჰყავდა საკუთარი ღმერთი.

მდინარის საპატივცემულად არაერთ ობიექტს ეწოდა მისი სახელი, მათ შორის ცის სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედს.

მდინარე ერიდანს ადარებდნენ პოს, ევფრატს, დასავლეთის დვინას.
არიანე

ფლავიუს არიანე ( , ; დ. დაახლ. 95 – გ. 175) — ძველი ბერძენი ისტორიკოსი და ფილოსოფოსი, დაიბადა ბითინიის ქ. ნიკომედიაში. ფილოსოფოს ეპიქტეტეს მოწაფე. კარგად იცნობდა ბერძნულ და რომაულ ლიტერატურას.

ეკავა მაღალი სამხედრო თანამდებობები. 131–137 წლებში კაპადოკიის მმართველი იყო. ადმინისტრაციულ ფუნქციებთან ერთად დაკისრებული ჰქონდა იმპერიის საზღვრების დაცვაც. ამ მიზნით 131 ახლო ხანებში იმპერატორ ადრიანეს დავალებით მოიარა შავი ზღვის აღმოსავლეთი სანაპირო. თავისი საინსპექციო მოგზაურობის შედეგებზე არიანემ იმპერატორის გაუგზავნა ოფიციალური ანგარიში, რომელსაც იგი „ლათინურ წერილს“ უწოდებს. შემდეგ მან ეს მოხსენება ლიტერატურულად გადაამუშავა და უწოდა „მოგზაურობა შავი ზღვის გარშემო“ („ “). „მოგზაურობის“ ნაწილში არიანე აღწერს შავი ზღვის სანაპიროს ტრაპეზუნტიდან დიოსკურიამდე, ჩამოთვლის აქ მოსახლე ტომებს (სანები, მაკრონები, ჰენიოხები, ზიდრიტები, ლაზები, სანიგები, აფშილები, აბაზგები), იხსენიებს აქაურ „მეფეებს“ და ახასიათებს მათ დამოკიდებულებას რომთან. აქვე აღწერს სანაპიროზე არსებულ ციხესიმაგრეებს (აფსაროსი, ფაზისი, სებასტოპოლისი), ასახელებს მდინარეებსა და აღნიშნავს მათს შესართავებს შორის არსებულ მანძილებს. „მოგზაურობის“ პირველი ნაწილი ძირითადად ემყარება არიანეს მიერ პირადად შეკრებილ მასალას. იგი ძვირფასი წყაროა საუკუნის კოლხეთის სოციალურ-ეკონომიკური ისტორიის, პოლიტიკის ვითარების, რომთან დამოკიდებულების, მოსახლეობის ეთნიკური შემადგენლობის, ისტორიის, გეოგრაფიის და სხვა საკითხების შესასწავლად. ნაკლები მეცნიერული ღირებულება აქვს — „მოგზაურობის“ და ნაწილებს, რომლებიც დაწერილია წერილობითი წყაროებისა და ზეპირი გადმოცემების საფუძველზე. მათში აღწერილია შავი ზღვის სანაპირო ხაზი ბოსფორიდან ტრაპეზუნტამდე და სებასტოპოლისიდან ბიზანტიონამდე.

არიანე როგორც კაპადოკიის მმართველი, დიდ როლს ასრულებდა მეზობელ სამეფოებთან ურთიერთობის მოგვარებაში და ალანთა შემოსევებისაგან იმპერიის აღმოსავლეთი საზღვრების დაცვაში. საფიქრებელია, რომ მან მონაწილეობა მიიღო ალანთა საკითხებზე გამართულ მოლაპალაკებაში იბერიის მეფე ფარსმან -თან და ამავე დროს დაათვალიერება კასპიის კარი (დარიალი) მისი გამაგრების მიზნით. ალანთაგან თავდაცვას ეხება აგრეთვე არიანეს თხზულებები :„ალანთა ისტორია“ და „ტაქტიკა“. მასვე ეკუთვნის ნაშრომები „ძაღლებით ნადირობისათვის“, „ინდოეთი“, „მოგონებანი ეპიქტეტეზე“ და სხვა. არიანეს საუკეთესო შრომად ითვლება „ალექსანდრეს ანაბასისი“ (– წიგნი), რომელიც ერთ-ერთი ძირითადი წყაროა ალექსანდრე მაკედონელის ლაშქრობათა ისტორიისათვის.

თხზულება
მოგზაურობა შავი ზღვის გარშემო, ნ. კეჭაყმაძის გამოცემა, თბ., 1961.
ჩიხარეში

ჩიხარეში — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ლენტეხის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ახალშენი, ბენიერი, ლაშხარაში, მარგვიში, მახაში, მელე, ნაცული, ღობი, შკედი). მდებარეობს მდინარე ცხენისწყლის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1200 მეტრი, ლენტეხიდან 34 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 158 ადამიანი.
ცანა

ცანა — სოფელი საქართველოში, ლენტეხის მუნიციპალიტეტის ცანის ადმინისტრაციულ ერთეულში (რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარე).

მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდ. ყორულდაშის (მდ. ზესხოს მარჯვენა შენაკადი, ცხენისწყლის აუზი) ხეობაში, ზღვის დონიდან 1700 მ-ზე, დაბა ლენტეხიდან 56 კმ-ში. მინიჭებული აქვს მაღალმთიანი დასახლების სტატუსი.

ისტორია
სოფლის ისტორიული სახელია ცენა. ის წერილობით წყაროებში პირველად იხსენიება 1503 წლით დათარიღებულ დოკუმენტში „წიგნი ალექსანდრე მეფისა სვანთა მიერ ჯაფარიძეთა სასისხლოს გადახდაზე“. ე. თაყაიშვილის წაკითხვით ცენა ასევე მოხსენიებულია ჟიბიანის მთავარანგელოზის ხატის წარწერაში, რომელსაც ის - საუკუნეებით ათარიღებს: „წმიდაო მთავარანგელოზო, შეიწყალე მაშენებელი შენი სოფელი ესე ცენა“.

ცენიდან უშგულში ზაგარის უღელტეხილით გადასასვლელის გზით ცხენისწყლის ხეობა ენგურის ხეობას უკავშირდებოდა. გადმოცემით თანახმად, ისტორიული ცანა გავერანებულა ცანელების და ზესხველების ურთიერთმტრობის შედეგად. საუკუნის ბოლოს ცანა უშგულიდან გადმოსახლებულებმა დაასახლეს. 1886 წლის „საოჯახო სიებით“ აქ 12 კომლი (127 სული) ცხოვრობდა. 2014 წლის აღწერის დროს სოფელში მუდმივი მოსახლეობა აღარ იყო.

სოფლის სამხრეთით, გორაკზე, ძველი ქვის ეკლესიის ნანგრევებზე აგებულია მაცხოვრის სახელობის ეკლესია (2003 წ.). ცანის მიდამოებში არის დარიშხანის საბადო, რომლის მადნის გადამუშავება 1938–1991 წლებში ხდებოდა ცანის სამთო-ქიმიურ კომბინატში. 1990-იანი წლების დასაწყისში მადნის ამოღების შეწყვეტის, საწარმოს დახურვისა და დაშლის შემდეგ მისი ტერიტორია დაბინძურებულია მომწამლავი საწარმოო ნარჩენებით. 2023 წელს ტერიტორია შეისყიდა საქართველოს ეკონომიკის სამინისტრომ დარიშხანშემცველი ნარჩენების სარკოფაგის მოწყობის მიზნით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.
ცხუმალდი

ცხუმალდი — ნასოფლარი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ლენტეხის მუნიციპალიტეტში (ხელედის თემი), მდინარე ხელედულის (ცხენისწყლის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1220 მეტრი, ლენტეხიდან 27 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.
ხელედი

ხელედი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ლენტეხის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ბავარი, ლესემა, მანანაური, ფაყი, ცხუმალდი, წანაში, ხაჩეში). მდებარეობს მდინარე ხელედულის (ცხენისწყლის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 850 მეტრი, ლენტეხიდან 7 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 258 ადამიანი.
ხაჩეში

ხაჩეში — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ლენტეხის მუნიციპალიტეტში (ხელედის თემი), მდინარე ხელედულის (ცხენისწყლის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1000 მეტრი, ლენტეხიდან 14 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 18 ადამიანი.
ხოფური

ხოფური — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ლენტეხის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ლამანაშური, მაზაში, ნანარი, წიფლაკაკია). მდებარეობს მდინარე ცხენისწყლის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 680 მეტრი, ლენტეხიდან 12 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 102 ადამიანი.