iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მუხურა

მუხურა — სოფელი საქართველოში, ტყიბულის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს რაჭის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ძუსის ზემოთში. ზღვის დონიდან 640 მეტრი, ტყიბულიდან 9 კილომეტრი. წყაროებში პირველად მოხსენიებულია საუკუნეში. სოფელში არის საჯარო სკოლა. სოფელში არის ჩანჩქერი, მოდის მინერალური წყლები.

დემოგრაფია
1830-იან წლებში დიუბუა დე მონპერეს ცნობით მუხურა მხარეში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სოფელი იყო და აქ 200 კომლი სახლობდა.

ისტორიული ძეგლები
სოფელში დგას შუა საუკუნეების „ელდათის“ ეკლესია და ადრეული შუა საუკუნეების ციხე „შეუპოვარი“.
ნაბოსლევი

ნაბოსლევი — სოფელი საქართველოში, ტყიბულის მუნიციპალიტეტში (ორპირის თემში). მდებარეობს იმერეთის ჩრდილოეთ მთისწინეთში. მდინარე წყალწითელის ხეობაში. ზღვის დონიდან 370 მეტრი, ტყიბულიდან 23 კილომეტრი. წყაროებში პირველად მოხსენიებულია 1545 წელს. სოფელში გადის ტყიბული-ქუთაისის საავტომობილო გზა. რუსეთის იმპერიის პერიოდში შედიოდა კურსების სასოფლო საბჭოში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 412 ადამიანი.
ნაძვა

ნაძვა — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ტყიბულის მუნიციპალიტეტში, გურნის თემში. მდებარეობს იმერეთის ჩრდილოეთ მთისწინეთში. მდინარე ჭალის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 560 მეტრი, ტყიბულიდან 30 კილომეტრი. წყაროებში პირველად მოხსენიებულია 1660 წელს. სოფელში გადის შიდასახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის გზა ტყიბული-ქუთაისი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 20 ადამიანი.
ორპირი (ტყიბულის მუნიციპალიტეტი)

ორპირი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ტყიბულის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ზედა ჭყეპი, კოკა, ლაფეთი, მანდიკორი, ნაბოსლევი, ოხომირა, ქვედა ჭყეპი, შუყერი, ჯონია).

მდებარეობს მდინარე წყალწითელას ნაპირებზე. ქუთაისი-ტყიბულის სარკინიგზო და საავტომობილო გზაზე. ზღვის დონიდან 300 მეტრი, ტყიბულიდან 22 კილომეტრი. 1926 წლისთვის ორპირის თემი შედგებოდა 21 სოფლისგან და მისი მოსახლეობა შეადგენდა 5173 ადამიანს, ხოლო ფართობი 115,2 კმ²-ს.

სოფელში არის საექიმო პუნქტი, საბავშვო ბაღი, საჯარო სკოლა და თამარ მეფის სახელობის ეკლესია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 936 ადამიანი.
ოხომირა

ოხომირა — სოფელი საქართველოში, ტყიბულის მუნიციპალიტეტში, ორპირის თემში. მდებარეობს მდინარე წყალწითელის ხეობაში. ზღვის დონიდან 400 მეტრი, ტყიბულიდან 25 კილომეტრი.

ისტორია
სოფელი დასახლებული იყო ანტიკური ხანიდან. სოფლეთან ახლოს მდებარეობს ცუცხვათის ციხე. რუსეთის იმპერიის პერიოდში შედიოდა კურსების სასოფლო საბჭოში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 21 ადამიანი.

ეკონომიკა
სოფელში მოიპოვება ტეშენიტი. მოქმედებს ქვის დამამუშავებელი საწარმო.
ოჯოლა

ოჯოლა — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ტყიბულის მუნიციპალიტეტში (ჯვარისის თემში), მდებარეობს ჩრდილოეთ იმერეთის მთისწინეთში. მდინარე ღვაღვანის ხეობაში. ზღვის დონიდან 500 მეტრი, ტყიბულიდან 30 კილომეტრი. სოფელში არის საჯარო სკოლა.

1960 წელს სოფელში აღმოჩნდა ბრინჯაოს ნივთების განძი — ოჯოლის განძი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 140 ადამიანი.
ნაქალაქევი

ნაქალაქევი — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ასპინძის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: თმოგვი, მირაშხანი, ფია). მდებარეობს მდინარე მტკვრის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1360 მეტრზე. ასპინძიდან დაშორებულია 24 კილომეტრით. სოფლის მიდამოებში იყო ძველი ქალაქი წუნდა. სოფელში არის ტეშენიტის საბადო.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 426 კაცი.

კურორტი
სოფელი ბალნეოლოგიური კურორტია.
სამკურნალო საშუალებაა: თბილი (33 °) რადიოაქტიური წყაროების წყალი; იყენებენ აბაზანებისათვის.
სამედიცინო ჩვენება: სამოძრაო ორგანოების, გულსისძარღვთა, ნერვული სისტემის, გინეკოლოგიური და კანის დაავადებანი.
სეზონი მაისიდან ივნისამდე.
ოთა (ასპინძის მუნიციპალიტეტი)

ოთა — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ასპინძის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი. მდებარეობს ახალციხის ქვაბულის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე ოთის ნაპირას. ზღვის დონიდან 1400 მეტრზე, ასპინძიდან დაშორებულია 7 კილომეტრით. სოფელში დგას ოთის ციხე, მიდამოებში — შორეთის ხუროთმოძღვრული კომპლექსი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 324 კაცი.
ორგორა

ორგორა — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ასპინძის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფელი: საყუდაბელი). მდებარეობს ერუშეთის მთიანეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე მტკვრის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1240 მეტრზე. ასპინძიდან დაშორებულია 9 კილომეტრით. სოფლის მახლობლად არის ბაზალტისა და ვულკანური წიდის საბადოები.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 117 კაცი.
პავლე II

პავლე (, ერისკაცობაში— პიეტრო ბარბო, ; დ. 23 თებერვალი, 1417, ვენეცია — გ. 26 ივლისი, 1471) — რომის პაპი 1464 წლის 30 აგვისტოდან 1471 წლის 26 ივლისამდე.

პიეტრო ბარბომ 1440 წელს მიიღო კარდინალის წოდება. ებრძოდა საეკლესიო კრებას, პაპობაზე სუპრემაციის (ზემდგომობის) მომხრეებს. რომში პავლე ებრძოდა ჰუმანისტებს. 1470 წელს დაადგინა საიუბილეო წლის ყოველ 25 წელიწადში ერთხელ აღნიშვნა.
ქვიშხეთის აღდგომის ეკლესია

ქვიშხეთის აღდგომის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვიშხეთში, დგას სოფლის ცენტრში. თარიღდება საუკუნით.

ეკლესია დარბაზულია (11,68,65 მ), ნაგებია რუხი ქვიშაქვის კვადრებით. შესასვლელი სამხრეთით და დასავლეთითაა. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გაჭრილი თაღოვანი სარკმლის გვერდებზე ნიშებია.

სამხრეთის კედელში ორი სარკმლიდან ერთი მრგვალია. ჩრდილოეთისაში სამი თაღოვანი სარკმელია. დარბაზის ცილინდრული კამარის საბჯენი თაღი გრძივი კედლების კაპიტელიან პილასტრებს ეყრდნობა. სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებზე სამ-სამი კედლის დეკორატიული თაღია. დასავლეთის კედელში დატანებულია კიბე, რომელიც პატრონიკეზე ადის და კიდევ უფრო ზევით გრძელდება.

სამხრეთ ფასადზე შესასვლელს შემოვლებული აქვს სამმაგლილვიანი ჩარჩო, რომლის გვერდით მკლავები ქმნის ჯვარს. ზედა ლილვს თავზე სწორკუთხედში ჩასმული ჯვარი ადგას.
ხოაკინ სავალა

ხოაკინ სავალა სოლისი (დ. 30 ნოემბერი, 1835, მანაგუა, ნიკარაგუა — გ. 30 დეკემბერი, 1906, მანაგუა, ნიკარაგუა) — ნიკარაგუის მე-14 და 22-ე პრეზიდენტი. ხოაკინ სავალა იყო ნიკარაგუის კონსერვატული პარტიის წევრი.

ხოაკინ სავალა ყველაზე მეტად ცნობილი გახდა იმით, რომ ცდილობდა ხელი შეეშალა ახალგაზრდა რუბენ დარიოსთვის, რომელიც შემდგომში გახდა ყველაზე ცნობილი ესპანურენოვანი პოეტი მსოფლიოში. წასულიყო ევროპაში განათლების მისაღებად სახელმწიფოს დაფინანსებით. 1882 წელს 15 წლის დარიო უკითხავდა თავის პოეზიას პრეზიდენტს, რომელიც საყვედურობდა: „ჩემო შვილო, თუ კი ახლა წერ შენი მშობლების რელიგიისა და სამშობლოს საწინააღმდეგოს, რა გამოვა შენგან, თუ წახვალ ევროპაში და ისწავლი უარესის კეთებას?“
ქვიშხეთის კოშკი

ქვიშხეთის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვიშხეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, რომაშვილების უბანში. აგებულია საუკუნეში.

კოშკი ცილინდრულია (დიამეტრი 7,6 მ), ნაგებია ძირითადად რიყის ქვით, ფასადებზე გამოყენებულია თლილი ქვა, ინტერიერში — აგური. ზედა ნაწილი დანგრეულია, შემორჩენილია მხოლოდ 4 სართული. სართული შიგნით ცილინდრულია, ზედა სართულები ოთკუთხა. კოშკს შესასვლელი სართულზე აქვს. სართულზე 3 სარკმელია, 2 თ ხჩ და 6 ცალგამი და ორმაგი სათოფურია. ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ კედელში დატანებულია ნახმარი წყლის გადასაღვრელი კერამიკული მილი, რომელსაც წინ ამოღარული შვერილი ქვა აქვს მიდგმული. მეორე კერამიკული მილი, სავარაუდოა, ღვინისა და წყლისათვის იყო განკუთვნილი. იატაკში ჩ ფლული ყოფილა ქვევრები. და სართული საცხოვრებელი და სათავდაცვო სათავსებია. სართულზე ბუხარი ნიშები და ორი სარკმელია, სართულზე - ბუხარი და სათოფურები. სართულის დანგრეულ კედლებში შეიმჩნევა თითო სარკმლისა და სათოფურების კვალი.
მე ვხედავ მზეს (ფილმი)

მე ვხედავ მზეს — 1965 წლის ქართული საბჭოთა ფილმი. გადაღებულია ცნობილი რეჟისორის - ლანა ღოღობერიძის მიერ. პირველი ჩვენება საკავშირო ეკრანებზე შედგა 1966 წელს.

როლებში
გელა ჭიჭინაძე — სოსოია
ლეილა ყიფიანი — ხატია
ზურაბ (კუკური) ლაფერაძე — ბეჟანა
ლია ელიავა — ქეთო
გლებ სტრიჟენოვი — ანატოლი
იპოლიტე ხვიჩია — ბეგლარა
ალექსანდრე ომიაძე — ბესარიონი
სპარტაკ ბაღაშვილი — ლუკაია
გრიგოლ (გიგოლა) თალაკვაძე — კოწია
გრიგოლ ტყაბლაძე — ბაბილო
დუდუხანა წეროძე — კაკანო
აკაკი (კაკო) კვანტალიანი — ქიშვარდი
კაპიტონ აბესაძე — ზოსიმე
ალექსანდრე (სანდრო) ჟორჟოლიანი — ედემიკა
თენგიზ არჩვაძე — დათიკო
ელენე ყიფშიძე — ქსენია
სესილია თაყაიშვილი — აკვირინე
ირინე მაღალაშვილი
ეკატერინე ვერულეიშვილი — თხის პატრონი
რობერტო საკასა

რობერტო საკასა სარია (დ. 1840–გ. 1896), იყო ნიკარაგუელი მედიკოსი, პოლიტიკოსი და ნიკარაგუის 44-ე პრეზიდენტი. ხოსე ვისენტე იყო ნიკარაგუის კონსერვატული პარტიის წევრი.

იგი იყო ხუან ბატისტა საკასა მენდესისა და კასიმირა სარია მონტეალეგრეს შვილი. საკასა იყო ნიკარაგუის მე-17 და 67-ე პრეზიდენტების სილვესტრე სელვა საკასასა და ბენხამინ ლაკაიო საკასას ნათესავი.

პოლიტიკური კარიერა
საკასას, რომელიც იყო კონსერვატული პარტიის წევრი, ჰქონდა არაერთი პრობლემა. ამათგან ყველაზე მთავარი იყო განხეთქილება კონსერვატული პარტიის რიგებში. 1893 წელს იფეთქევს ამბოხი ყოფილი პრეზიდენტის ხოაკინ სავალას წამოწყებით, რომელსაც გაუძღვება ლიბერალი ხოსე სანტოს სელაია. ამბოხება გაიმარჯვებს და დასრულდება კონსერვატორების 35 წლიანი მმართველობა ნიკარაგუაში.

ქორწინება და შთამომავლობა
რობერტო საკასა დაქორწინდება თავის ბიძაშვილზე, ანხელა საკასა კუადრაზე და ჰყავდა შვილები:
ხუან ბატისტა საკასა საკასა, ნიკარაგუის 63-ე პრეზიდენტი
დოლორეს საკასა საკასა. იგი დაქორწინდა რამონ სევილა კასტეელონზე და შეეძინა:
გილერმო სევილა საკასა

კასიმირა საკასა საკასა. დაქორწინდა ლუის დებაილე პალაისზე და შეეძინათ:
ბლანკა დებაილე საკასა-დაქორწინდა ნესტორ პორტოკარერო გროსზე და შეეძინათ
ოპე პორტოკარერო დებაილე დაქორწინდა თავის ბიძაშვილზე და ნიკარაგუის 73-ე და 76-ე პრეზიდენტის ანასტასიო სომოსა დებაილეზე და ჰყავდათ შვილები:
ნესტორ პორტოკარერო დებაილე

სალვადორა დებაილე საკასა, ნიკარაგუის 65-ე და 69-ე პრეზიდენტის ანასტასიო სომოსა გარსიას მეუღლე.
კოდექს ალიმენტარიუსი

„კოდექს ალიმენტარიუსი“ (ლათინურიდან , რაც „საკვების კოდექსს“ ნიშნავს) არის საერთაშორისოდ აღიარებული სტანდარტების, ნორმების, სახელმძღვანელო მითითებების და რეკომენდაციების კრებული სურსათის შემადგენლობის, სურსათის წარმოების და უვნებლობის სფეროში.

კოდექს ალიმენტარიუსის ტექსტებს შეიმუშავებს, ინახავს და ავრცელებს სპეციალური კომისია — კოდექს ალიმენტარიუსის კომისია, რომელიც 1963 წელს დაფუძნდა სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაციის და მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის მიერ. კომისიის მთავარ მიზანს სურსათის მომხმარებელთა ჯანმრთელობის დაცვა წარმოადგენს. მისი მიზნებია აგრეთვე სამართლიანობის და საერთაშორისო ვაჭრობის დაცვა.
ემილიანო ჩამორო ვარგასი

ემილიანო ჩამორო ვარგასი (ესპ. , დ. 11 მაისი, 1871, აკოიაპა — გ. 26 თებერვალი, 1966, მანაგუა) — ნიკარაგუის 33-ე და 38-ე პრეზიდენტი.

ემილიანოს მშბოლები იყვნენ სალვადორ ჩამორო ორეამუნო და გრეგორია ვარგას ბაესი. დედის მშობლები იყო დიონისიო ჩამორო ალფარო და მერსედეს ორეამუნო. ასევე მისი ახლო წინაპრები იყვნენ ჩამოროს პოლიტიკური ოჯახის წარმომადგენლები პედრო ხოაკინ ჩამორო ალფარო — ნიკარაგუის 39-ე პრეზიდენტი, ფერნანდო ჩამორო ალფარო, ფრუტო ჩამორო პერესი — ნიკარაგუის 30-ე და 31-ე პრეზიდენტი.

ემილიანო პოლიტიკაში პირველად გამოჩნდა 1893 წელს, როდესაც მონაწილეობა მიიღო პრეზიდენტ ხოსე სანტოს სელაიას წინააღმდეგ მიმართულ წარუმატებელ რევოლუციაში. 1909 წელს, როდესაც სელაიას მმართველობა დასრულდა ხუან ხოსე ესტრადას აჯანყების შემდეგ, ემილიანო გახდა დამფუძნებელი ასამბლეის თავმჯდომარე და ნიკარაგუის კონსერვატული პარტიის ხელმძღვანელი.

ადოლფო დიასის წინააღმდეგ მიმართული ამბოხის დასამხობად გაწეული სამსახურისთვის ემილიანო ჩამორომ ჯილდოდ მიიღო ნიკარაგუის ელჩობა შეერთებულ შტატებში. 1914 წელს იგი მონაწილეობას იღებდა ბრაიან-ჩამოროს შეთანხმებაში, რომლის ძალითაც ნიკარაგუა დასთანხმდა აშშ-ს აეშენებინა ნიკარაგუის არხი.

1916 წელს ნიკარაგუაში დაბრუნებული აირჩიეს პრეზიდენტად. მთავრობაში ყოფნის დროს მან მთელი ძალა მოახმარა ნიკარაგუის კრედიტორების გასტუმრებას. 1923 წლის არჩევნებში იგი დაამარცხა კარლოს ხოსე სოლორსანომ. 1926 წელს მან მოაწყო სახელმწიფო გადატრიალება სოლორსანოს წინააღმდეგ. თუმცა მისი მთავრობა დღემოკლე აღმოჩნდა არ ჰქონდა რა აშშ-ს მხარდაჭერა.

შემდგომ წლებში ემილიანო ჩამორო იყო სხვადასხვა ევროპულ ქვეყანაში ნიკარაგუის ელჩი. პრინციპულად ეწინააღმდეგებოდა სომოსას დიქტატორიას და საბოლოოდ 1950 წელს მიაღწია შეთანხმებას (გენერლების პაქტი), რომლის ძალითაც კონსერვატულმა პარტიამ მიიღო რამდენიმე ადგილი კონგრესში.
როსენდო ჩამორო

როსენდე ჩამორო ორეამუნო იყო ნიკარაგუელი პოლიტიკოსი და ნიკარაგუის 35-ე პრეზიდენტი. იგი ფლობდა პარიზის უნივერსიტეტის დოქტორის ხარისხს.

1923 წელს იგი დაინიშნა ნიკარაგუის შინაგან საქმეთა მინისტრად. პრეზიდენტ დიეგო მანუელ ჩამოროს გარდაიცვალების შემდეგ როსენდო ჩამორო გახდა დროებითი პრეზიდენტი, სანამ ვიცე-პრეზიდენტმა ბართოლომე მარტინესმა არ დადო ფიცი კონგრესის შენობაში.

როსენდო იყო დიეგო მანუელის ბიძაშვილი და ემილიანო ჩამორო ვარგასის ბიძა.
ხოსე სან-მარტინი

ხოსე დე სან-მარტინი (; 25 თებერვალი 1778 — 17 აგვისტო 1850) – ესპანეთის ამერიკულ კოლონიებში დამოუკიდებლობისათვის ომის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი, არგენტინის ეროვნული გმირი. დამოუკიდებელი პერუს პირველი პრეზიდენტი.

ბიოგრაფია
დაიბადა პატარა ქალაქ იაპეიუში, რომელიც თანამედროვე არგენტინის კორიენტესის პროვინციაში მდებარეობს. მამამისი ესპანეთის კოლონიური არმიის კაპიტანი იყო. როდესაც ხოსე 6 წლისა იყო მისი მშობლები გადავიდნენ საცხოვრებლად ესპანეთში, სადაც 1785 წელს შეიყვანეს პრესტიჟულ მადრიდის სემინარიაში, სადაც მან სამხედრო განათლება მიიღო.1808-1812 წლებში მონაწილეობდა ესპანელი ხალხის ბრძოლაში ფრანგი დამპყრობლების წინააღმდეგ.

1812 წელს, სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ, ესპანელთა ბატონობის წინააღმდეგ საბრძოლველად სხვებთან ერთად შექმნა პატრიოტული ორგანიზაცია. 1816 წელს, რიო-დე-ლა-პლატის გაერთიანებული პროვინციების დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, არმიის სარდალი გახდა. 1817 წელს, სან მარტინმა მოაწყო ურთულესი გადასვლა ანდების მთებზე და გაათავისუფლა ჩილე.

1820-1821 წლებში გაათავისუფლა ქვემო პერუ და გამოაცხადა მისი დამოუკიდებლობა. სან-მარტინი ხელმძღვანელობდა პერუს პირველ მთავრობას, მან თავი გამოიჩინა როგორც ნიჭიერმა რეფორმატორმა.1822 წელს ბოლივართან მომხდარი უთანხმოების გამო სან-მარტინი ნებაყოფლობით ჩამოსცილდა სამხედრო და პოლიტიკურ საქმიანობას და გადასახლდა საფრანგეთში, სადაც 1850 წელს გარდაიცვალა.
არანისი

არანისი — სოფელი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ჟინვალის სადაბო თემი. მდებარეობს მდინარე არაგვის მარჯვენა მხარეზე, ზღვის დონიდან 1000 მ სიმაღლეზე, საქართველოს სამხედრო გზის მახლობლად. დუშეთიდან დაშორებულია 13 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 70 ადამიანი.
ლუის მენა

ლუის მენა (ესპ. ) ნიკარაგუელი პოლიტიკოსი და ნიკარაგუის 29-ე პრეზიდენტი. 1910 წელს ხოსე სანტოს სელაიას მთავრობის დამხობის შემდეგ გაპრეზიდენტდა. თუმცა მოგვიანებით მას კიდევ მიეცემა შესაძლებლობა გაძღოლოდა ნიკარაგუის მთავრობას 1912 წელს. იგი იყო ლიბერალური პარტიის წევრი. ლიბერალ ხოსე ხუან ესტრადასა და კონსერვატორ ემილიანო ჩამოროსა და ადოლფო დიასთან ერთად შექმნა კოალიციური მთავრობა.
ხუან ხოსე ესტრადა

ხუან ხოსე ესტრადა მორალესი (ესპ. , დ. 1 იანვარი, 1872, მანაგუა — გ. 11 ივლისი, 1967, მანაგუა)— ნიკარაგუელი პოლიტიკოსი და ნიკარაგუის 30-ე პრეზიდენტი. ესტრადა იყო კონსერვატურლი პარტიის წევრი. 1909 წელს ესტრადა მეთაურობდა ხოსე სანტოს სელაიას წინააღმდეგ მიმართულ აჯანყებას. სელაია მალე დანებდა და ესტრადა გახდა ნიკარაგუის პრეზიდენტი კონსერვატორთა რიგებიდან, რომელთაც მხარს უჭერდა შეერთებული შტატები. კონსერვატორების პრეზიდენტობის დროს, რომელიც გაგრძელდა 15 წელი, აშშ-ის საზღვაოები შევიდნენ ნიკარაგუაში.
ტომას მარტინესი

ტომას მარტინეს გუერერო ( დ. 21 დეკემბერი, 1820, ნაგაროტე — გ. 12 მარტი, 1873, ლეონი) — ნიკარაგუელი პოლიტიკოსი და ნიკარაგუის მე-9 პრეზიდენტი.

მარტინესმა ძალაუფლება მიიღო 1857 წელს უილიამ უოლკერის წინააღმდეგ ბრძოლის დროს. პრეზიდენტობის დროს მისი მთავარი მიზანი იყო წესრიგის დამყარება სამოქალაქო ომის შემდეგ. მისი, როგორც კონსერვატული პარტიის წევრის, გაპრეზიდენტებით დაიწყო კონსერვატორების 35 წლიანი მმართველობის ხანა ნიკარაგუაში.

იგი დაქორწინებული იყო ხეტრუდის სოლორსანო სავალაზე და შეეძინათ ერთი ქალიშვილი:
ხერტრუდის მარტინეს სოლორსანო- ნიკარაგუის 41-ე პრეზიდენტის ადან კარდენასის მეუღლე.
პედრო ხოაკინ ჩამორო ალფარო

პედრო ხოაკინ ჩამორო ალფარო (დ. 21 ივნისი, 1818, გრანადა — გ. 7 ივნისი, 1890, გრანადა) — ნიკარაგუელი პოლიტიკოსი და ნიკარაგუის მე-13 პრეზიდენტი.

პედრო ხოაკინის მშობლები იყვნენ პედრო ხოსე ჩამორო არგუიელო და ხოსეფა მარგარიტა ალფარო მონტეროსო. ფერნანადომ ადრეულ ასაკში მიატოვა სწავლა და თავის ძმა დიონისიოსთან ერთად ხელი მიჰყო მამამისის მამულის მოვლა-პატრონობას, თავისი ნახევარძმის ფრუტო ჩამოროს მეურვეობის ქვეშ.

1849 წელს პედრო ხოაკინი გახდა გარანადის მერი. 1854 წელს კი მონაწილეობას იღებდა გრანადის დაცვაში მასიმო ხერესის წინააღმდეგ და იბრძოდა უილიამ უოლკერის წინააღმდეგ. 1862 წელს ჩაერთო პოლიტიკაში და თავი წარადგინა გრანადის დეპარტამენტის სენატორად. 1869 წელს სამთავრობო ხუნტის წევრი ხდება. 1871 წელს ოთხი წლის ვადით ირჩევენ ნიკარაგუის პრეზიდენტად და 1885 წელს ხელმეორედ მოდი მთავრობაში, ისევ ხუნტის წევრად. პედრო ჩამორო თავის პირად და საზოგადოებრივ ცხოვრებაშიც, ერთსადაიმავე დროს იყო პროგრესული და ოპორტუნისტი პიროვნება. როდესაც კონსერვატორები იცავდნენ "" იგი წარმოადგენდა გრანადის ოლიგარქიას და მტკიცედ იცავდა კონსერვატულ პრინციპებს. მას ცენტრალური ამერიკა წარმოედგინა ვაჭრობაზე დაფუძნებული ფეოდალური ეკონომიკის რეგიონად. იგი დაეხმარა ნიკარაგუას შეენარჩუნებინა თავისი ბუნებრივი რესურსები, რომელთაც რამდენიმე დიდგვაროვანი ოჯახი, მათ შორის ჩამოროს ოჯახი და კიდევ სხვები, რომლებსაც დღესაც აქვს გავლენა ნიკარაგუის ეკონომიკაზე, აკინტროლებდა. ჩამორო პოლიტიკურ გავლენას სიკვდილამდე ინარჩუნებდა.

მისი პირველი ცოლი იყო ნ. გუადამუსი და მეორე იყო მარია დე ლა ლუს ბოლანიოს ბენდანია.
ადან კარდენასი

ადან კარდნას დელ კასტილო (დ. 1836, გრანადა — გ. 1916, გრანადა) — ნიკარაგუელი პოლიტიკოსი, ექიმი და ნიკარაგუის მე-15 პრეზიდენტი. ადან კარდენასი იყო ნიკარაგუის კონსერვატული პარტიის წევრი.

კარდენასი დაიბადა ნიკარაგუის ტბის ნაპირას მდებარე ქალაქ გრანადაში. იგი და მისი მშობლები 1852 წელს წავიდენენ ევროპაში. ამ დროს კარდენასმა მიიღო დოქტორის ხარისხი მედიცინაში პიზის უნივერსიტეტში. 1862 წელს კი ნიკარაგუაში დაბრუნდა.

აკრდენასს ცოლად ჰყავდა ხერტრუდის მარტინეს სოლორსანო, ნიკარაგუის 36-ე პრეზიდენტ ტომას მარტუნეს გუერეროს შვილი.
ევარისტო კარასო

ევარისტო კარასო არანდა (დ. 24 ოქტომბერი, 1812, რივასი — გ. 1 აგვისტო, 1889, გრანადა) — ნიკარაგუელი პოლიტიკოსი და ნიკარაგუის მე-16 პრეზიდენტი კონსერვატორთა რიგებიდან.

ევარისტოს მშობლები იყვნენ ლორენსო კარასო ალვარადო და მარია დელ როსარიო არანდა მუნიოსი. ცოლად ჰყავდა ენგრასია ურტადო.

გარდაიცვალა მანაგუაში, თანამდებობაზე ყოფნის დროს.
კლარნეტი

კლარნეტი (, , , — „მკაფიო ბგერა“) — ხის ენაკიანი ჩასაბერი საკრავი. მიეკუთვნება ხის სასულე საკრავთა ოჯახს. წარმოიშვა სალამურისაგან. თანამედროვე კლარნატს შავი ეკალმუხისაგან, აბაჭონის ხის ან ებონიტისაგან ამზადებენ. საკრავის ზემო ნაწილში ნისკარტისებური, ირიბად თავწაჭრილი სატუჩეა (მუნდშტუკი), რომელზეც მიმაგრებული ლერწმის თხელფირფიტა მთლიანად ხურავს ჰაერის ჩასაბერ ხვრელს. სატუჩეს ეკვრის პატარა კასრი. კლარნეტის ტანზე მოთავსებულია ყველა სახმო და სათითური. საკრავი თავდება ყელმილით. დიაპაზონია მცირე ოქტავის მი-დან მე-3 ოქტავის სოლ-ამდე, კლარნეტის ნაირსახეობებია: ალტის ანუ ტენორის კლარნეტი (ბასეტჰორნი), ბას-კლარნეტი, კონტრაბასკლარნეტი.
ფრანსისკო მირანდა

ფრანსისკო დე მირანდა (სრული სახელი ; დ. 28 მარტი, 1750, კარაკასი — გ. 14 ივლისი 1816, სან-ფერნანდო, ესპანეთი) — ესპანეთის ამერიკულ კოლონიებში დამოუკიდებლობისათვის ომის ხელმძღვანელი სამხრეთ ამერიკაში. რევოლუციონერი, ვენესუელის ეროვნული გმირი. ვენესუელის დროშის ავტორი.

დაიბადა კარაკასში, ვაჭრის ოჯახში. 1771 წელს გაემგზავრა ესპანეთში სამხედრო კარიერის შესაქმნელად. პატრიოტულ მოძრაობაში ჩაბმული მირანდა ესპანელთაგან დევნას განიცდიდა, რის გამოც გაიქცა აშშ-ში. 1792 წლიდან იმყოფებოდა საფრანგეთში, მონაწილეობდა საფრანგეთის რევოლუციაში. იგი რევოლუციური რმიის გენერალი გახდა.

1806 წელს მირანდამ ვენესუელის გასათავისუფლებლად ორი ექსპედიცია მოაწყო, მაგრამ დამარცხდა. 1810 წელს დაბრუნდა ვენესუელაში და ჩაერთო პატრიოტული საზოგადოების საქმიანობაში. ვენესუელის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ მიენიჭა ვენესუელის არმიის გენერალისიმუსის წოდება, გადაეცა დიქტატორის უფლებები. 1812 წელს მირანდა დამარცხდა ესპანელებთან ბრძოლაში, ჩავარდა ტყვედ. გარდაიცვალა ესპანეთში.
რიო-დე-ლა-პლატის ვიცე-სამეფო

რიო-დე-ლა-პლატა – ესპანეთის ვიცე-სამეფო სამხრეთ ამერიკაში. მოიცავდა თანამედროვე არგენტინის, ურუგვაის, პარაგვაისა და ბოლივიის ტერიტორიებს. დაარსდა 1776 წელს მას, შემდეგ, რაც პერუს ვიცე-სამეფო ორად გაიყო. არსებობდა 1810 წლამდე, როდესაც აჯანყებულმა პატრიოტებმა ვიცე-მეფე მაისის რევოლუციის შედეგად დაამხეს.
ლეოპოლდო ო’დონელ ი ხორისი

ლეოპოლდო ო’დონელ ი ხორისი (; დ. 12 იანვარი, 1809, სანტა-კრუს-დე-ტენერიფე, ესპანეთი — გ. 5 ნოემბერი, 1867, ბიარიცი, ესპანეთი) — ესპანეთის სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე. კარლისტურ ომში (1833–1840) იბრძოდა კარლისტების წინააღმდეგ. ბალდომერო ესპარტეროს სახელმწიფოს სათავეში მოსვლის (1840) შემდეგ ემიგრაციაში წავიდა საფრანგეთში; 1843 დაბრუნდა ესპანეთში. 1854 წლის 7 ივლისს გამოაქვეყნა ე. წ. მანსანარეისის მანიფესტი, რომელშიც ჩამოყალიბებული იყო ესპანეთის 1854–1856 რევოლუციის დროს ლიბერალური ბურჟუაზიის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები. 1854 წლის დამლევს სათავეში ჩაუდგა ლიბერალურ კავშირს (მემარჯვენე ლიბერალური პარტია). პრემიერ-მინისტრი 1856, 1858–1863, 1865–1866 წლებში.

ლეოპოლდო ო’დონელ ი ხორისმა დაშალა რევოლუციის დროს შექმნილი ეროვნული მილიცია, ნებადართულად გამოაცხადა 1835 წელს აკრძალული იეზუიტების მოღვაწეობა, ჩაახშო აჯანყება ანდალუსიაში (1861). ესპანეთ-მაიორკის ომის (1859–1860) დროს სარდლობდა მაროკოს ტერიტორიაზე მოქმედ ესპანეთის ჯარებს. 1861 წელს დადო შეთანხმება დიდი ბრიტანეთისა და საფრანგეთის მთავრობებთან მექსიკაში ინგლის-საფრანგეთ-ესპანეთის ერთობლივი სამხედრო ინტერვენციის შესახებ.
გასპარ დე გუსმან ოლივარესი

გასპარ დე გუსმან ოლივარესი - (; 6 იანვარი 1587, რომი, იტალია - 22 ივლისი 1645, ტორო, ესპანეთი) — ესპანეთის სახელმწიფო მოღვაწე, გრაფი, ჰერცოგი (1621 წლიდან), ფილიპე -ის ფავორიტი.

1621-163 წწ. პირველი მინისტრი. ხელთ იგდო განუსაზღვრელი ძალაუფლება. ეკონომიკური და პოლიტიკური დაცემის პირობებში ცდილობდა ადმინისტრაციული აპარატის განმტკიცებას, ახშობდა პროვინციების სეპარატისტულ მისწრაფებებს. მისი ინიციატივით ესპანეთი ჩაება ოცდაათწლიან ომში (1618-1648), აგრეთვე განაახლა ომი შეერთებული პროვინციების რესპუბლიკასთან (1621 წ.). მისი მმართველობის დროს დაიწყო აჯანყება კატალონიაში (1640 წ.), იმავე წელს პორტუგალია გამოეყო ესპანეთს. 1643 წელს გასპარ ოლივარესი გადააყენეს.
ფრანსისკო დე ორელიანა

ფრანსისკო დე ორელიანა (, დ. 1505 ან 1511, ტრუხილიო — გ. 1546, მდინარე ამაზონი) — ესპანელი მოგზაური და კონკისტადორი. 1537 წელს აღადგინა ინდიელების მიერ დანგრეული ფორტი გუაიაკილი. 1541 წელს გადალახა ანდები, მდინარე ნაპო, ჩაუყვა მდინარე ამაზონს და გადავიდა ატლანტის ოკეანესთან (1542 წლის აგვისტო). ორელიანამ გადალახა სამხრეთი ამერიკა, მატერიკის ყველაზე განიერ ნაწილში.
ოსტგუთები

ოსტგუთები, ოსტგოთები, ოსტროგოთები, გროიტუნგები — ძველი გერმანელი ტომის გუთების აღმოსავლური შტო. ახ. წ. საუკუნეში დამკვიდრდნენ ჩრდილოეთ შავიზღვისპირეთში, დნეპრსა და დონს შორის, ნაწილობრივ ყირიმში. საუკუნის ნახევარში ოსტგუთებმა ერმანარიხის მეთაურობით შექმნეს ტომთა დიდი გაერთიანება, რომლებშიც გერმანელ ტომებთან ერთად სკვითურ-სარმატული და სლავური ტომებიც შედიოდნენ. 375 წელს ჰუნებმა დაიმორჩილეს ოსტგუთები და მათი ძირითადი მასა ჰუნებთან ერთად დასავლეთისაკენ დაიძრა. ჰუნების იმპერიის დაშლის შემდეგ (453) ოსტგუთები დასახლდნენ პანონიაში აღმოსავლეთ რომის იმპერიის სუვერენობით. 488 წელს იმპერატორმა ზენონმა ოსტგუთები იტალიელი გამგებლის ოდოაკრის წინააღმდეგ მიმართა. ოსტგუთებმა თეოდორიხის წინამძღოლობით გაანადგურეს ოდოაკრის დაქირავებული ჯარი და 493 წელს შექმნეს თავიანთი სამეფო (დედაქალაქი - რავენა). ოსტგუთების სამეფო მოიცავდა იტალიას, სიცილიას, ალპების მთისწინეთს, დალმაციასა და პროვანსს. მსოფლიო მონათმფლობელობის ყოფილ ცენტრში ოსტგუთების დასახლებამ დააჩქარა ოსტგუთებში თემურ-გვაროვნული წყობილების რღვევა და მონათმფლობელი არისტოკრატიის წარმოშობა. თეოდორიხის შემდეგ ბიზანტიის ორიენტაციის პოლიტიკას ატარებდა მისი ქალიშვილი ამალასუნთა, რომლის მკვლელობა იმპერატორმა იუსტინიანე -მა ოსტგუთების წინააღმდეგ ომის საბაბად გამოიყენა (535). მიუხედავად ოსტგუთების და მათი მეფეების (ვიტიგისი, 536-539; ტოტილა, 541-552; ტეია, 552) მედგარი წინააღმდეგობისა ბიზანტიის ჯარებმა ჯერ ველისარიუსის, შემდეგ კი ნარსესის სარდლობით გაანადგურეს ოსტგუთების სამეფო და მის დასახმარებლად მოსული ფრანკ-ალემანთა ლაშქარი (554).

ოსტგუთების მეფეთა სია
თეოდორიხ დიდი - 489-526
ათალარიხი 526-534
თეოდატი 534-536
ვიტიგესი 536-540
ილდიბადი 540-541
ერარიხი 541
ტოტილა 541-552
ტეია 552-553
წმინდა ანტონინა

წმინდა მოწამე ანტონინა — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 1 მარტი და 13 ივნისი, ახალი სტილით — 14 მარტი და 26 ივნისი. ეწამა ნიკეაში, იმპერატორ მაქსიმინუსის მიერ ქრისტიანთა დევნის დროს (284-305). სასტიკი ტანჯვის შემდეგ წმიდა ანტონინა საპყრობილეში ჩააგდეს, მაგრამ ვერაფრით აიძულეს ქრისტეს უარყოფა. გადმოცემით წმინდანს ანგელოზები გამოეცხადნენ და გაამხნევეს. წმინდა ანტონინა გახურებულ რკინის გრდემლზე დააწვინეს, მაგრამ უვნებლად გადარჩა. მრავალი ტანჯვა-წამების შემდეგ წმინდა მოწამე ტომარაში ჩასვეს და ტბაში გადააგდეს.