iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
უსტ-სლავიანკა

უსტ-სლავიანკა — ისტორიული რაიონი ნევის რაიონში, სანქტ-პეტერბურგში. მდებარეობს ნევის მარჯვენა სანაპიროზე, მდინარე სალავიანკასა და დაბა მეტალოსტროის შორის.

ისტორია
უსტ-სლავიანკა მდინარე ნევაზე მდებარე ერთ-ერთი უძველესი რუსული დასახლებაა. ჯერ კიდევ რუსეთ-შვედეთის ომის დროს - საუკუნეებში ცნობილი იყო, როგორც „სლავიანსკაია-მიზა“, მეურნეობა, რომელიც საუკუნის დასაწყისში მის ტერიტორიებზე წარმოებული საომარი მოქმედებების შედეგად განადგურდა.

 საუკუნის რუკებზე მდინარე სლავიანკაზე, მდებარეობდა ორი სლავიანკა: ერთი მდინარის შესართავთან, ხოლო მეორე მდინარის შედარებით ზემო დინებაში. მოგვიანებით, საუკუნეში „ქვემო“ სლავიანკას, სხვა მდინარის შესართავებთან მდებარე სოფლების მსგავასად, სახელში დაემარა უსტ ( — შესართავი). სახელწოდება სლავიანკა ზოგიერთი ინფორმაციით მომდინარეობს მდინარე ნევის ნაპირას განსახლებული სლავებიდან. სახელწოდება დატანილია ბერგენგეიმის 1676 წლით დათარიღებულ რუკაზე, ამავე რუკაზე უსტ-სლავიანკას მაგივრად მდებარეობდა სოფელი გუდილოვა.
იმენი-სვერდლოვა

იმენი-სვერდლოვა — დაბა ვსევოლოჟსკის რაიონში, ლენინგრადის ოლქში, სვერდლოვის საქალაქო დასახლების ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 9 260 ადამიანს შეადგენდა.

დაბას სახელი რევოლუციონერ იაკოვ სვერდლოვის პატივსაცემად დაერქვა. 1961 წელს დაბაში სვერდლოვის სახელობის აგურის ქარხნის აშენების შემდეგ, მას სახელი შეეცვალა და ეწოდა — იმენი-სვერდლოვა.

ისტორია
იმენი-სვერდლოვას ადგილზე არსებული პირველი დასახლება ნახსენებია ჯერ კიდევ საუკუნის ინგერმანლანდიის შვედრუ რუკაზე. ბერგენგეიმის 1676 წლის რუკაზე ნახსენებია, როგორც სოფელი „“ (ქართულად — ნადელის საზღვარი). მოგვიანებით, 1696 წელს დასახლებას „“, ხოლო 1701 წლისთვის „“ ერქვა.
პეპლის ეფექტი

პეპლის ეფექტი — ტერმინი საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებში, აღნიშნავს ზოგიერთი ქაოსური სისტემის თვისებას. სისტემაზე უმნიშვნელო გავლენამაც კი შეიძლება იქონიოს დიდი და არაპროგნოზირებადი შედეგები სადღაც სხვაგან და სხვა დროს.

ტერმინის ისტორია
დეტერმინურ-ქაოსური სისტემები მგრძნობიარეა პატარა ზემოქმედებებზე. ქაოსურ სამყაროში ძნელია წინასწარ განსაზღვრო, თუ რა ვარიაციები შეიქმნება კონკრეტულ დროს და კონკრეტულ ადგილას, შეცდომები და განუსაზღვრელობა დროის დინებასთან ერთად ექსპონენციალურად იზრდება. ედუარდ ნორტონ ლორენცმა ამ მოვლენას „პეპლის ეფექტი“ უწოდა: პეპელამ, რომელიც ფრთებს აქნევს აიოვაში, შეიძლება გამოიწვიოს ეფექტების ზვავი, რომელმაც უმაღლეს წერტილს შეიძლება მიაღწიოს ინდონეზიაში წვიმების სეზონზე („პეპლის ეფექტი“ იწვევს ალუზიას რეი ბრედბერის 1952 წლის მოთხრობასთან ჭექა-ქუხილის ხმა, სადაც შორეულ წარსულში პეპლის სიკვდილი ცვლის გვიანდელი მომავლის სამყაროს).
მასინისა

მასინისა (დ. დაახლ. ძვ. წ. 240 — გ. ძვ. წ. 149) — ნუმიდიის მეფე. აღმ. ნუმიდიის მეფის ძე. აღიზარდა და განათლება მიიღო კართაგენის კარზე. ცოლად ჰყავდა ჰასდრუბალის ასული. წლების მანძილზე გარდამავალი უპირატესობით ეომებოდა დასავლეთ ნუმიდიის მეფეს — სიფაკს. ამ პერიოდში კართაგენის ერთგული იყო, მაგრამ მოგვიანებით სციპიონებს დაუახლოვდა და მთელი ცხოვრების მანძილზე რომის მოკავშირე იყო კართაგენის წინააღმდეგ ბრძოლაში. რომაელთა დახმარებით ძვ. წ. 202 წელს ზამის ბრძოლაში კართაგენის დამარცხების შემდეგ დასავლეთ ნუმიდიაც შეიერთა.
უნგრეთის სამთავრო

უნგრეთის სამთავრო — ყველაზე ადრეული დოკუმენტირებული უნგრული პოლიტიკური ერთეული შუა დუნაის დაბლობის ტერიტორიაზე, რომელიც საუკუნეში უნგრელების მიერ შუა დუნაის დაბლობის დაპყრობის შედეგად 895 ან 896 წელს წარმოიქმნა.

მადიარების ტომების გაერთიანებულმა ბელადმა არპადმა საუკუნის ბოლოს შექმნა უნგრეთის სამთავრო. ისინი მოვიდნენ ეტელკოზიდან, რომელიც მდებარეობდა კარპატების აღმოსავლეთით.

იმ პერიოდის ბიზანტიურ წყაროებში მას მოიხსენიებდნენ აგრეთვე როგორც: დასავლეთ თურქია. დაახლოებით 960 წლის ხაზარების ებრაულ ენოვან წყაროებში ტერიტორია მოიხსენიება როგორც უნგრელების მიწა.

უნგრული ისტორიოგრაფია 896-1000 პერიოდს მოიხსენიებს სამთავროს საუკუნედ. სამთავრო 1000 წელს ჩაანაცვლა ქრისტიანულმა უნგრეთის სამეფო, რომელსაც სათავეში ედგა მეფე - იშტვან .
სამ საათსა და ათ წუთზე იუმასკენ (2007 წლის ფილმი)

სამ საათსა და ათ წუთზე იუმასკენ — 2007 წლის ვესტერნი. წარმოადგენს ამავე სახელწოდების 1957 წელს გამოსული ფილმის რიმეიკს. გადაღებულია ნიუ-მექსიკოში.

სიუჟეტი
არიზონას პატარა ქალაქში იჭერენ ცნობილ დამნაშავეს, ბენ უეიდს (რასელ კროუ). ის უნდა მიიყვანონ მატარებლის სადგურამდე, საიდანაც სამ საათსა და 10 წუთზე მატარებელი იუმას მიმართულებით გავა. იუმაში კი უეიდს სასამართლოს გადასცემენ. უეიდის ბანდა ლიდერის გათავისუფლებას ცდილობს. რანჩოს მეპატრონე დენ ევანზი (კრისტიან ბეილი), რომელიც ვალებში იხრჩობა, გადაწვეტს, 200 დოლარის სანაცვლოდ შეუერთდეს გუნდს, რომელმაც სადგურამდე უნდა მიიყვანოს ბენ უეიდი. თუმცა თანადათანობით გუნდს წევრები აკლდება, ზოგს კლავენ, ზოგი კი ნებდება და დანიშნულების ადგილზე ჩასული ევანზი მარტო აღმოჩნდება უეიდისა და მისი ბანდის პირისპირ.

როლებში
რასელ ქროუ — ბენ უეიდი
კრისტიან ბეილი — დენ ევანზი
პიტერ ფონდა — ბაირონ მაკელროი
ლოგან ლერმანი — უილიამ ევანზი
ბენ ფოსტერი — ჩარლი პრინსი
ვილჰელმ ლაიბლი

ვილჰელმ მარია ჰუბერტუს ლაიბლი (; დ. 23 ოქტომბერი, 1844, კიოლნი, — გ. 4 დეკემბერი, 1900, ვიურცბურგი) — გერმანელი ფერმწერი. სწავლობდა მიუნხენის სამხატვრო აკადემიაში (1864–1869). მიუნხენის რეალისტი მხატვრების ჯგუფის მოთავე. ქმნიდა უმთავრესად პორტრეტებსა და გლეხთა ცხოვრების ამსახველ ჟანრულ სურათებს. ლაიბლმა შემოქმედების დასაწყისში განიცადა ფრანგული რეალისტური ფერწერის გავლენა („მოხუცი ბატონი პალენბერგი“, 1871, ვალრაფ-რიხარცის მუზეუმი, კიოლნი). შემდგომში მხატვარმა მიმართა გერმანული აღორძინების ხელოვნების ტრადიციებს („სამი ქალი ეკლესიაში“, 1878–1882, კუნსტჰალე, ჰამბურგი). ლაიბლის ბოლო პერიოდის ტილოები ახლოა იმპრესიონიზმთან („მრთველი“, 1892, სახვითი ხელოვნების მუზეუმი, ლაიფციგი).
ძალთა ბალანსი (საერთაშორისო ურთიერთობები)

ძალთა ბალანსი ან ძალთა წონასწორობა — ერთ–ერთი უძველესი და უმთავრესი კონცეფცია საერთაშორისო ურთიერთობათა თეორიაში. იგი მჭიდროდ უკავშირდება პოლიტიკურ რეალიზმს და გამომდინარეობს საერთაშორისო სისტემის ანარქიული სტრუქტურიდან.

ამ კონცეფციის მიხედვით, იმის გამო, რომ საერთაშორისო სისტემა ანარქიულია, თითოეული სახელმწიფოს ძირითადი ამოცანაა ბრძოლა თვითგადარჩენისა და თვითდამკვიდრებისათვის. ამის აუცილებელი პირობა კი უსაფრთხოება და დამოუკიდებლობაა. თავიანთი დამოუკიდებლობისა და უსაფრთხოების შესანარჩუნებლად სახელმწიფოები, ჩვეულებრივ, ერთად მოქმედებენ ხოლმე, რათა დაუპირისპირდნენ იმ სახელმწიფოს (ან სახელმწიფოთა ჯგუფს), რომელიც საფრთხეს უქმნის მათ უსაფრთხოებასა და სუვერენიტეტს. ამგვარად, საერთაშორისო სისტემა დაყოფილია სახელმწიფოთა რამდენიმე ჯგუფად, რომლებიც დაახლოებით თანაბარი ძალისანი არიან და მათ შორის არსებული ძალთა ბალანსი (წონასწორობა) არის მშვიდობისა და წესრიგის მთავარი გარანტია საერთაშორისო სისტემაში, ამ სისტემის მდგრადობის ძირითადი პირობა. ხელსაყრელ შემთხვევაში სახელმწიფოები თავიანთი სურვილით აყალიბებენ კავშირს, რომელიც იცავს თითოეული მათგანის ეროვნულ ინტერესებს, ამასთან, არ არის მათი უფლებების შემლახველი. სხვა შემთხვევაში სახელმწიფო თავისი უსაფრთხოების დაცვის მიზნით იძულებულია მიეტმასნოს დომინანტ სახელმწიფოს, რაც ხშირად ეროვნული ინტერესების ნაწილის დათმობას იწვევს.

საერთაშორისო საზოგადოებაში ძალთა ბალანსი სახელმწიფოებსა და სახელმწიფოთა ჯგუფებს შორის ურთიერთობათა მთავარი რეგულატორია, რომელიც განსაზღვრავს ამ ურთიერთობათა ხასიათს. ევროპაში ძალთა ბალანსის კლასიკური მაგალითებია 1648-1789 წლები (ვესტფალიის ზავის პირობები) და პერიოდი 1815 წლიდან საუკუნის ბოლომდე (ვენის კონგრესის შედეგები). ძალთა ბალანსისათვის ბრძოლა ს–ის საერთაშორისო სამართალშიც იჩენს თავს – იქმნება ნორმები, რომლებიც საშუალებას არ აძლევდნენ არც ერთ დიდ სახელმწიფოს ან ბლოკს, იურიდიულად მოეპოვებინათ უპირატესობა სხვა სახელმწიფოს ან ბლოკის მიმართ. ამ საქმეში განსაკუთრებული როლი შეასრულა გაერომ და მისმა უშიშროების საბჭომ, რომელშიც მოქმედებს ერთხმივობის პრინციპი, ასევე ნატომ და ვარშავის ხელშეკრულების ორგანიზაციამ.
ყარა-იუსუფი

ყარა-იუსუფი (გ. 1420) — დასავლეთის ოღუზი თურქმანების მომთაბარე ტომთა ერთ-ერთი გაერთიანების — ყარა-ყოიუნლუს ბელადი. ყარა-იუსუფმა დაამარცხა ჯალაირიდების სახელმწიფოს გამგებელი აჰმედი და 1410 წელს საფუძველი ჩაუყარა ყარა-ყოიუნლუს სახელმწიფოს, რომელსაც 1420 წლამდე განაგებდა. ყარა-იუსუფს შირვანზეც ეჭირა თვალი და მის დამორჩილებას აპირებდა. შირვანშაჰმა იბრაჰიმმა საქართველოს მეფე კონსტანტინეს და შაქის გამგებელს სიდი აჰმედს სთხოვა დახმარება. მოკავშირეებსა და ყარა-იუსუფის ლაშქარს შორის ბრძოლა გაიმართა მტკვრის მარცხენა ნაპირზე 1412 წლის დეკემბერში. გამარჯვება ყარა-იუსუფს დარჩა. ბრძოლაში ბევრი ქართველი დაიღუპა, მეფე კონსტანტინე ტყვედ ჩავარდა და ყარა-იუსუფის ბრძანებით სიკვდილით დასაჯეს 300 ქართველ აზნაურთან ერთად. ამიერკავკასიის გაერთიანებული ძალების დამარცხების შემდეგ ყარა-იუსუფმა ყურადღება თემურიდთა ირანის სამფლობელოებზე გადაიტანა. შაჰრუხთან (განაგებდა 1405-1447 წწ.) ომის დროს ყარა-იუსუფი მოკვდა.
ყარაღაჯის განძი

ყარაღაჯის განძი — საუკუნის ნახევრის უკანასკნელი ჰულაგუიანების ვერცხლის მონეტების განძი. 1940 და 1949 წელს შემთხვევით აღმოჩნდა სოფელ ყარაღაჯში (სიღნაღის მუნიციპალიტეტი) მიწის სამუშაოების დროს. შეიცავს 214 ვერცხლის დირჰემსა და ნახევარ დირჰემს, რომლებიც მოჭრილია ირანის ილხანების სულეიმანისა (1339-1343 წწ.) და ანუშირვანის (1343-1356 წწ.) სახელებით სხვადასხვა ზარაფხანაში. აღსანიშნავია, რომ განძის 15 მონეტა თბილისშია მოჭრილი, 2 - ყარაღაჯში, ხოლო 2 - ანისში. განძის ყველაზე ადრინდელი მონეტა თარიღდება 1345 წლით, უგვიანესი - 1355 წლით. ყარაღაჯის განძი დაფლული უნდა იყოს 1356 წლის შემდეგ. დაცულია სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმსა და ერევნის ისტორიულ მუზეუმში.
ლაპერუზის სრუტე

ლაპერუზის სრუტე — სრუტე კუნძულებს სახალინსა (რუსეთი) და ჰოკაიდოს (იაპონია) შორის. აკავშირებს იაპონიისა და ოხოტის ზღვებს. უმცირესი სიგანე 43 კილომეტრი, სიღრმე 51-118 მეტრი. ახასიათებს ძლიერი მიმოქცევითი დინება. ზამთრობით დაფარულია ყინულით. ვლადივოსტოკს აკავშირებს ოხოტის, ბერინგის ზღვებისა და წყნარი ოკეანის ნავსადგურებთან. სახელი ეწოდა ფრანგი ზღვაოსნის ჟან ფრანსუა ლაპერუზის პატივსაცემად.
ლუვიური ენა

ლუვიური ენა — ინდოევროპულ ენათა ანატოლიური (ხეთურ-ლუვიური) ჯგუფის ერთ-ერთი მკვდარი ენა. გავრცელებული იყო ძველი ანატოლიის სამხრეთ ოლქებში. ლუვიური ენის უძველესი ნიმუშები შემორჩენილია სოლისებრი დამწერლობით შესრულებულ რიტუალური ხასიათის ხეთურ ტექსტებში (ძვ. წ. - საუკუნეები). ცალკეული ტექსტები ლივიურ ენაზე დაწერილია აგრეთვე სპეციფიკური იეროგლიფური დამწერლობით (ძვ. წ. საუკუნე), რომელსაც უფრო ადრე იეროგლიფურ ხეთურს უწოდებდნენ.
სტეპის წითელი ჯიში

სტეპის წითელი ჯიში — მსხვილი რქოსანი საქონლის სარძეო მიმართულების ჯიში. გამოყვანილია საუკუნის ბოლოს უკრაინის სტეპის ნაცარა და წითელი საქონლის შეჯვარებით წითელ ოსტფრისლანდიურ და სხვა ჯიშებთან. ყოფილ სსრკ-ში ფართოდ იყო გავრცელებული, ფერად წითელია, მკვრივი აგებულება და კარგი გამძლეობა აქვს. ფურის საშუალო წლიური წველადობა სანაშენე ფერმებში არის 4000-4500 კგ რძე (ცხიმიანობა 3,6—3,8%). ცოცხალი მასა ფურისა 420—540 კგ (უდიდესია 700 კგ), კუროსი — 700—1000 კგ (უდიდესი 1200 კგ). გასუქებული ცხოველის ნაკლავის გამოსავლიანობა 50-55%.

სტეპის წითელი ჯიში მოშენებულია საქართველოს დაბლობი ზონის იმ რაიონებში, რომელთა დანიშნულებაა მოუხდელი რძის წარმოება. 1980 წელს საქართველოს კოლმეურნეობებსა და საბჭოთა მეურნეობებში მისი რაოდენობა ჯიშიან ცხოველთა მთელი სულადობის 12,7% შეადგენდა.
ქართველები კანადაში

ქართველები კანადაში — ეთნიკური ქართველები კანადაში, მათი რაოდენობა დაახლოებით 500 ადამიანის ფარგლებში მერყეობს, უმრავლესობა ცხოვრობს ქვეყნის დიდ ქალაქებში. 2004 წლის 12 სექტემბრიდან ქ. ტორონტოში გაიხსნა პირველი ქართული საკვირაო სკოლა, სადაც ქართველი მასწავლებლები სასწავლო პროცესს მშობლიურ ქართულ ენაზე წარმართავენ, გაკვეთილები ანტიბეს საზოგადოებრივ ცენტრში ტარდება. ქართველებს ასევე აქვთ საკუთარი რადიო სადგური „მამული“, 2005 წლის 5 მარტს ტორონტოში დიაპაზონის 1430 მეგაჰერც სიხშირის ტალღაზე ქართული რადიო პირველად გავიდა ეთერში. რადიო „მამული“ ყოველ კვირა საღამოს 11 საათიდან 12 საათამდე მაუწყებლობს. 2006 წლის იანვრიდან კი რადიო „მამულმა“ კანადის ერთ-ერთ უდიდეს ქალაქში — ვანკუვერშიც დაიწყო მაუწყებლობა. გადაცემა ყოველ ხუთშაბათს დიაპაზონის 1470 მეგაჰერც სიხშირის ტალღაზე საღამოს 7 საათიდან 8 საათამდე მიმდინარეობს. მომავალში დაგეგმილია რადიო მაუწყებლობის დაწყება კანადის ჩრდილოეთ სპორტულ დედაქალაქში კალგარიში. საქართველოში ამ რადიოგადაცემის პირდაპირ ეთერში მოსმენა შესაძლებელია ყოველ ორშაბათს ინტერნეტის მეშვეობით. კანადაში ასევე არსებობს ქართულ-კანადური ფოლკლორული ანსამბლი „დარბაზი“, კანადელებით დაკომპლექტებული, ქართული ხალხური ფოლკლორის შემსრულებელი 10 წევრიანი სასიმღერო კოლექტივიდან ეროვნებით ქართველი მხოლოდ ორი წევრია — ანსამბლს ხელმძღვანელობს შალვა მახარაშვილი და ვახტანგ ქაჩიბაია.

2012 წლის აგვისტოში ტორონტოში გამოიცა პირველი ქართული გაზეთი "მამული" რომლის რედაქტორი და გამომცემელია ალეკო ჩაჩანიძე. გაზეთი ვრცელდება ტორონტოში, ოტავაში, მონრეალში, კალაგრსა და ნიუიორკში. 2013 წლის აგვისტოში ვანკუვერში მცხოვრები ქართველების თაოსნობით გაიხსნა გაზეთ "მამულის" ვანკუვერის ბიურო, რომელსაც დავით ხუფენია ხელმძღვანელობს.
ყარახანიდები

ყარახანიდები, ილექ-ხანები — თურქთა მუსლიმანური დინასტია; მართავდა ყარახანიდების სახელმწიფოს (927-1212 წწ.) სახელწოდება მომდინარეობს პირველი ხანის აბდულქარიმ სათუქ ყარახანიდან (გ. 955 ან 956). ამ დინასტიის თვალსაჩინო წარმომადგენლები იყვნენ ნასრი ( საუკუნის დასასრული), იბრაჰიმი (1046/1047 – 1068 წწ.), არსლანი (1102-1130 წწ.). უკანასკნელი ხანი კლიჩ-არსლანი 1212 წელს მოკლა ხვარაზმის შაჰმა მუჰამადმა.
ყარახანიდების სახელმწიფო

ყარახანიდების სახელმწიფო (, ყარახანიან ან , ხაკანია, , ) — ადრინდელი ფეოდალური სახელმწიფო, რომელიც ჩამოყალიბდა აღმოსავლეთ თურქესტანის, შვიდმდინარეთსა და სამხრეთ ტიანშანისპირა ტერიტორიაზე საუკუნის 90-იან წლებში. იგი შექმნეს თურქმა ტომებმა - უმთავრესად ყარლუყებმა, ჩიღილიმ, იაღმამ. ამ უკანასკნელთაგან წარმოიშვა ყარახანიდების დინასტია, რომელიც მართავდა სამეფოს. საუკუნის შუა წლებში ზემოჩამოთვლილ ტომებში გავრცელდა ისლამი. თურქების დაპყრობით პოლიტიკას მავერანაჰრში მოჰყვა სამანიდების სახელმწიფოს სწრაფი დაცემა. 992 წელს ყარახანიდების სახელმწიფოს მეთაურმა ბოღრა-ხან ჰარუნმა დაიპყრო ბუხარა, მისი მემკვიდრე ნასრ მთელ მავერანაჰრს დაეუფლა 996-999 წლებში. ყარახანიდების სახელმწიფო საუფლისწულოებად იყოფოდა, ცენტრალური ხელისუფლება მოისუსტებდა. სხვადასხვა დროს ყარახანიდების სახელმწიფოს დედაქალაქი იყო ქაშგარი. მიწის მფლობელობის უმთავრეს ფორმად დარჩა იქტა. საუკუნის 60-70-იან წლებში დაიწყო ყარახანიდების სახელმწიფოს შეჯახება სელჩუკებთან, რასაც მოჰყვა დეცენტრალიზაცია და შინაფეოდალური ომები. დასუსტებული ყარახანიდების სახელმწიფოს სულთან სანჯარის (1118-1157 წწ.) დროს სელჩუკებმა დაიმორჩილეს. საუკუნის 30-40-იან წლებში ყარახანიდების სახელმწიფოში შეიჭრნენ და გაბატონდნენ ყარახატაელები. 1212 წელს ყარახანიდების სახელმწიფოს ნარჩენები ხვარაზმის შაჰმა მუჰამედმა შეიერთა.
ყარახატაელების სახელმწიფო

ყარახატაელების სახელმწიფო — ფეოდალური სახელმწიფო ცენტრალურ აზიაში (დაახლ. 1140-1213 წწ.). დედაქალაქი - ხუსიორდო (ბალასაღუნი) მდინარე ჩუზე. დააარსა კიდანების (მონღოლური ჯგუფის ხალხი) იმპერიის ტომთა კავშირის მეთაურმა - ელიუი დაშიმ, რომელმაც 1124 წელს მიიღო გურხანის ტიტული. 1125 წელს ჯურჯენების მიერ კიდანის იმპერიის განადგურების შემდეგ ელიუი დაში თავის მომხრეთა ჯგუფთან ერთად გაიქცა ჩრდილოეთში. აქ ადრე დასახლებული კიდანების დახმარებით დაიპყრო მთელი თურქესტანი და 1141 წელს იმპერატორი გახდა. გურხანებმა კიდანების ფულის ნიმუშის მიხედვით თავისი ფულიც გამოუშვეს, მაგრამ მხარის ეკონომიკასა და საშინაო ცხოვრებაზე მნიშვნელოვანი გავლენა ვერ მოახდინეს, ისინი ვასალებისაგან (ბალხი, ხვარაზმი, გაოჩანი და სხვა) ხარკის აღებით კმაყოფილდებოდნენ. ყარახატაელების სახელმწიფოს ორჯერ მართავდა ქალი. სახანოს ეკავა ტერიტორია ამუდარია და ბალხაშის ტბიდან - კუნლუნი და მთიან ბეიშანამდე. 1218 წელს მას ჩინგიზ-ყაენი დაეუფლა.
ნიზამი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ნიზამი (არაბული სიტყვა „წესრიგი“, „დისციპლინა“, აგრეთვე — „სისტემა“ ) — ტერმინი შესულია მრავალ ენაში.

ნიზამი განჯელი — სპარსელი პოეტი და ჰუმანისტი
ნიზამ ალ-მულქი — შუა საუკუნეების ცნობილი მწერალი
ნიზამ-ი ჯედიდი — სელიმ -ისა და მაჰმუდ -ის რეფორმები
ნიზამი — ტიტული დიდ მოგოლთა იმპერიაში
ნიზამ-ელ-აალემი და ნიზამ-ელ-მულქი — „დიდი ვეზირის“ ტიტული აღმოსავლური ქვეყნების კანცელარიაში
ნიზამი — კავკასიის იმამატის სამართლის ნორმები
ნიზამი — იურიდიული ძალის მქონე დოკუმნეტი საუდის არაბეთის სამეფოში
ნიზამი — ინდოეთში აღმოჩენილი ბრილიანტის ქვა (440 კარატი).
აზერბაიჯანი
ნიზამი — ბაქოს ერთ-ერთი რაიონი
ნიზამი — სოფელი აზერბაიჯანში, გორანბოის რაიონში
ნიზამი — სოფელი აზერბაიჯანში, საბირაბადის რაიონში

სომხეთი
ნიზამი — სოფელი სომხეთში, არარატის პროვინციაში
ჰოლკონდის სასულთნო

ჰოლკონდის სასულთნო — ცენტრალური ინდოეთის ერთ-ერთი მუსლიმური სასულთნო. წარმოიქმნა 1518 წელს. სასულთნოს სათავეში იდგა კუტბ შაჰის დინასტია, რომელიც ყარა-ყოინლუს თურქმანი ტომებიდან მოდის. სასულთნოს დედაქალაქი კარგად გამაგრებული ქალაქი ჰოლკონდა

ჰოლკონდის სასულთნო თავისი აყვავების პერიოდში მოიცავდა ტერიტორიებს მდინარეებს — გოდავარსა და კრიშნას შორის თვით ბენგალის ყურემდე. უმდიდრესი ალმასის საბადოების წყალობით, რომლითაც მთელი აზია მარაგდებოდა, ჰოლკონდის სულთნებმა შეძლეს უდიდესი არმიის შექმნა. ჰოლკონდის შახტებში იქნა მოპოვებული ცნობილი ქვები — კოჰინური და იაკობის ალმასი.

საბადოების მარაგის ამოწურვის შემდეგ ჰოლკონდის კეთილდღეობა შემცირდა. 1687 წელს სასულთნო დაიპყრო იმპერატორმა აურანგზებმა. მისი სიკვდილის შემდეგ ჰოლკონდა გამოეყო დიდ მოგოლთა იმპერიას და ჩამოყალიბდა ჰაიდარაბადის სამთავროდ.
ჰოლკონდის ციხესიმაგრე

ჰოლკონდა ან ჰოლკანდა — ძველი ინდური ციხესიმაგრე. განლაგებულია ანდჰრა-პრადეშის შტატში, ქ. ჰაიდარაბადის ცენტრიდან დასავლეთით 11 კმ. 1512-1687 წლებში იგი იყო იმავე სახელწოდების მქონე ჰოლკონდის სასულთნოს დედაქალაქი.

კომპლექსი კარგად არის შემონახული. განლაგებულია გრანიტის 120 მ. სიმაღლის გორაზე. ჰოლკონდა შედგება ოთხი სხვადასხვა ციხესიმაგრისგან, რომელთა ბასტიონების საერთო რაოდენობა შეადგენს 87 ერთეულს. ზოგიერთი მათგანი დღემდე ზარბაზნებით არის აღჭურვილი. გარდა ამისა, ციხესიმაგრეებს აქვთ რვა შესასვლელი კარი, ოთხი ასაწევი ხიდი, მრავალი არისტოკრატიული სასახლე, დარბაზი, ტაძარი, მეჩეთი, განძსაცავი, თავლა და სხვა. ერთ-ერთი ციხესიმაგრე ადრე წარმოადგენდა ბრიტანულ-ინდური ვასალური სახელმწიფოს ჰაიდარაბადის სახელმწიფო საპატიმროს და განძეულის საცავს.

თავისი არქიტექტურით ჰოლკონდა იძლევა საინტერესო აკუსტიკური ეფექტების შესაძლებლობებს. მაგალითად, რომელიმე ჭიშკართან ცხენების ჭიხვინი შესაძლოა გავიგონოთ ერთი კილომეტრის მოშორებით ციხესიმაგრის ყველაზე მაღალ წერტილში. ეს გამიზნული იყო სიფრთხილისათვის საშიშროების შემთხვევაში. კედლების სიახლოვეს განლაგებულია გრანიტის მაღალთაღებიანი 18 მავზოლეუმი, რომლებშიც დაკრძალულია ქუთბ შაჰის დინასტიის მმართველები. მათზე გამოსახულია მშვენიერი ბარელიეფები, ხოლო გარშემო ულამაზესი ლანდშაფტები აკრავს.

ძველად ჰოლკონდა თავისი ალმასებით იყო ცნობილი, რომელსაც მოიპოვებდნენ და გადაამუშავებდნენ რეგიონში. ცნობილი ალმასები კოჰინური, დერიანური, ჰოუპა და რეგენტა სწორედ აქ იყო მოპოვებული. თვით ჰოლკონდა წარმოადგენდა ერთ უზარმაზარ ბაზარს, სადაც ყიდდნენ და ყიდულობდნენ ალმასებს. მეტნაკლებად მდიდარი მაღაროები, სადაც აღმოაჩინეს მსხვილი ისტორიული ქვები მდებარეობს მდინარე კისტნას სიახლოვეს.

ალმასის მაღაროები ქმნიდნენ ჰაიდარაბადის ნიზამთა სიმდიდრეს, რომლებიც მართავდნენ ოლქს 1724-1948 წლებში, როცა ჰაიდარაბადი ანექსირებულ იქნა ინდოეთის მიერ. ის, როგორც ადმინისტრაციული ერთეული ჰაიდარაბადის ძველი სახელმწიფოს ადგილას შეიქმნა 1956 წელს. ჰოლკონდა აღმოჩნდა ანდჰრა-პრადეშის შტატთან მიერთებული ქალაქი.

ციხესიმაგრის სახელწოდება წარმოდგა ტელუგური სიტყვათა ნაერთიდან „ჰოლა-კონდა“, რაც ნიშნავს „მწყემსთა გორას“. პირველი ევროპელი, რომელმაც აქ იმოგზაურა იყო რუსი ვაჭარი და მოგზაური ათანასე ნიკიტინი. ჰოლკონდის განძსაცავის აღწერილობა კი შემოგვინახა საუკუნის ფრანგმა მოგზაურმა ჟან ბატისტ ტავერნიემ
ყარჩიხა-ხანი

ყარჩიხა-ხანი (გ. 25 მარტი, 1625) — შაჰ აბას -ის ერთ-ერთი გამოჩენილი სარდალი, ერევნელი სომეხი. ბავშვობაში ტყვედ წაიყვანეს, შემდეგ ჩარიცხეს შაჰ აბას -ის ღულამთა რიგებში, სადაც დაწინაურდა, გახდა თოფანქჩიების სარდალი და თოფხანის ამირა. მიიღო სარდლისა და სპასალარის ხარისხი. იყო ქალაქ მეშჰედის მმართველი. ყარჩიხა-ხანი სარდლობდა ყიზილბაშთა იმ ლაშქარს, რომელსაც დავალებული ჰქონდა ქართლ-კახეთის ამოწყვეტა და აყრა-გადასახლება. 1625 წლის 25 მარტს ყარჩიხა-ხანი შვილთან ერთად მოკლა გიორგი სააკაძემ მარტყოფის ველზე.
მეზენი (მდინარე)

მეზენი — მდინარე რუსეთში, არხანგელსკის ოლქსა და კომის რესპუბლიკაში. სიგრძე 966 კილომეტრი, აუზის ფართობი 78 ათასი კმ². სათავე აქვს ტიმანის ჭიუხის დასავლეთ კალთების ჭაობებში. ერთვის თეთრ ზღვას. ზემოთში ხეობის ნაპირები მაღალი და კლდოვანია, შუაწელში კალაპოტი დაკლაკნილია, ქვემოთში ბევრია თავთხელი და ჩქერი. ზღვის მოქცევა ვრცელდება შესართავიდან 64 კილომეტრზე. შერეული საზრდოობის მდინარეა; ჭარბობს თოვლის წყალი. წყლის საშუალო წლიური ხარჯი 886 მ³/წმ, მაქსიმალური 9530 მ³/წმ. წყალდიდობა იცის მაის-ივლისში. იყინება ოქტომბერ-ნოემბერში, ყინულძვრაა აპრილ-მაისში. სანაოსნოა შესართავიდან 201 კილომეტრზე, გაზაფხულზე 681 კილომეტრზე. შესართავიდან იჭერენ თევზს. მდინარის ნაპირზეა ქალაქი მეზენი.
ყაჯარები

ყაჯარები — დინასტია ირანში 1796-1925 წლებში. დინასტიის დამაარსებელია აღა-მაჰმად-ხან ყაჯარი, გამოხატავდა ირანის ფეოდალური არისტოკრატიის ინტერესებს. ყაჯარების დინასტიის შაჰები ხელს უწყობდნენ ირანში უცხოური კაპიტალის შეჭრას, რაც ქვეყანას სანახევროდ კოლონიურ მდგომარეობაში აყენებდა. შაჰების თვითნებობამ და მძიმე უღელმა გამოიწვია მასობრივი სახალხო მოძრაობები, რამაც დაასუსტა დინასტიის ხელისუფლება და მოამზადა მისი დამხობის პირობები. 1907 წელს, ყაჯარების წარმომადგენელმა, მუჰამედ ალი შაჰმა, დაითხოვა პარლამენტი. 1925 წლის ოქტომბერში მეჯლისის გადაწყვეტილებით, 12 დეკემბრიდან ირანში ფეჰლევიანების დინასტია გაბატონდა.

წარმომადგენლები
აღა-მაჰმად-ხანი (1794-1797)
ფათალი-შაჰი (1797-1834)
მუჰამედ-შაჰ ყაჯარი (1834-1848)
ნასერ ალ-დინ შაჰი (1848-1896)
მოზაფარ ალ-დინ შაჰი (1896-1907)
მუჰამედ ალი შაჰი (1907-1909)
აჰმედ შაჰ ყაჯარი (1909-1925)
ეზრი დაქსი

ჯაძია დაქსი — „ვარსკვლავური გზის“ პერსონაჟი. მონაწილეობს სერიალში ვარსკვლავური გზა: ღრმა კოსმოსი 9.

ინფორმაცია პერსონაჟზე
ეზრი დაქსი პირველად გამოჩნდა მეშვიდე სეზონის პირველ სერიაში. იგი იყო ტრილი რომელიც მსახურობდა ვარსკვლავურ ფლოტში. აკადემიის დასრულების შემდეგ იგი დაინიშნა ხომალდზე ხომალდის მრჩევლის თანაშემწედ.

როცა კაპიტან-ლეიტენანტი ჯაძია დაქსი მოკლულ იქნა სადგურზე ღრმა კოსმოსი 9, დაქსის სიმბიოტი ექიმმა ბაშირმა გადაარჩინა და იგი გაგზავნილ იქნა სამშობლოში ხომალდზე . გზად მისი მდგომარეობა გაუარესდა და რადგან ერთადერთი ტრილი ხომალდზე იყო ეზრი, მას სთხოვეს სიმბიოტთან შეერთება მის გადასარჩენად. ეზრი დაქსის მეცხრე მატარებელია.

ამის შემდეგ ეზრი დაქსმა მიიღო დანიშნულება სადგურზე ღრმა კოსმოსი 9 და ლეიტენანტის წოდება. მან დაიწყო მუშაობა მრჩევლად.

ჯაძია დაქორწინებული იყო კაპიტან-ლეიტენანტ ვორფზე. თავდაპირველად ეზრის და ვორფს უჭირდათ ერთმანეთთან ურთიერთობა, თუმცა დროთა განმავლობაში ისინი დამეგობრდნენ.

სერიალის ბოლოს ეზრისა და ექიმ ჯულიან ბაშირს შორის იწყება რომანი.

კასტინგი
ეზრის პერსონაჟი სერიალში გამოჩნდა ტერი ფარელის წასვლის შემდეგ (ჯაძია დაქსი მოკლულ იქნა დუკატის მიერ). ნიკოლ დე ბოიერი მონაწილეობდა სინჯებში 1998 წელს. იმ დოისთვის იგი ითვლებოდა პერსპექტიულ მსახიობად. ის იწერდა სინჯებს საკუთარი კამერით. დე ბოიერმა აღიარა რომ თავდაპირველად არც კი იცოდა რა არის ტრილი. თუმცა მან ნახა სერიალის ყველა წინა სერია, რათა თვალყური მიედევნებინა ჯაძიას პერსონაჟის განვითარებისათვის.