iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აღმოსავლეთ სასექსი

აღმოსავლეთ სასექსი არის ტერიტორიული ერთეული სამხრეთ-აღმოსავლეთ ინგლისში. მას ესაზღვრება კენტი ჩრდილო-აღმოსავლეთით, დასავლეთ სასექსი დასავლეთით, სურეი ჩრდილო-დასავლეთით და ლა-მანშის სრუტე სამხრეთით. ყველაზე დიდი დასახლებაა ქალაქი ბრაიტონი და ჰოუვია, ხოლო მთავარი საგრაფო ქალაქი არის ლუესი.

საგრაფოს ფართობია 1,792 კვადრატული კილომეტრი და მოსახლეობა შეადგენს 822 947 კაცს. ადგილობრივი ხელისუფლება აღმოსავლეთ სასექსს აღიარებს არამიტროპოლიტულ საგრაფოდ, ხუთი ოლქითა და ბრაიტონისა და ჰოვის თვითმმართველი ქალაქებით. აღმოსავლეთ სასექსი და დასავლეთ სასექსი ისტორიულად ქმნიდნენ ერთიან საგრაფოს, სასექსს.

ისტორია
აღმოსავლეთ სასექსი არის სასექსის ისტორიული საგრაფოს ნაწილი, რომელსაც ფესვები აქვს სამხრეთ საქსების ძველ სამეფოდან, რომლებიც იქ დამკვიდრდნენ ქრისტეს შობიდან საუკუნეში, რომაელთა წასვლის შემდეგ. არქეოლოგიური ნაშთები მრავლადაა, განსაკუთრებით მაღალმთიან რაიონებში. ვინაიდან ბრიტანეთი კუნძულია, მტრებს პირველი იერიშები სასექსზე მიჰქონდათ, მათ შორის რომაელები და მოგვიანებით ნორმანები იყვნენ, უილიამ დამპყრობლის მიერ ინგლისის არმიის დამარცხების შემდეგ ჰასტინგსის ბრძოლაში 1066 წელს.

გეოგრაფია
გეოლოგიურად, აღმოსავლეთ სასექსი არის უილდის სამხრეთ ანტიკლინის ნაწილი. ჩრდილოეთით არის პარალელური ხეობები და ქედები, რომელთაგან ყველაზე მაღალია თავად უელდი (ჰასტინგსის ზეგანი და ველდენ კლეი). ტერიტორია შეიცავს ფიქლის ნავთობის მნიშვნელოვან მარაგს, საერთო ჯამში 4,4 მილიარდ ბარელ ნავთობს.

კლიმატი
აღმოსავლეთ სასექსში, ისევე როგორც სამხრეთ სანაპიროს ოლქების უმეტესობაში მზის ნათების საშუალო 1750 საათია. ეს გაცილებით მეტია, ვიდრე საშუალო 1340 საათი.

ტურიზმი და კულტურა
აღმოსავლეთ სასექსში მრავლადაა თეატრები, მათ შორის სამეფო თეატრი ბრაიტონში, ბრაიტონის გუმბათი, სასექსის უნივერსიტეტის კრეატიული ხელოვნების ცენტრი ატენბორო, სამეფო იპოდრომის თეატრი, დევონშირის პარკის თეატრი ისტბორნში და თეთრი როკის თეატრი ჰასტინგსი. გლინდბურნის ფესტივალის ოპერა ყოველწლიურად ტარდება გლინდბურნში, ლუესის მახლობლად. ბრაიტონის ფესტივალი არის დიდი მრავალმხრივი ფესტივალი, რომელიც ტარდება ყოველ მაისს.

ტრადიციები
სასექსში ყოველწლიურად აღნიშნავენ "კოცონის ზეიმს", რომელიც იმართება გაი ფოქსის ღამეს და ამ ზეიმზე აღნიშნავენ 1605 წელს დენთის შეთქმულების აღმოჩენას და იხსენებენ მეიფილდიდან ჩვიდმეტი პროტესტანტი მოწამის ხსოვნას, რომლებიც დაწვეს კოცონზე 1555-1557 წლებში. მას აქვს რელიგიური ანტაგონიზმისა და ანტიპოპერიის ისტორია, მათ შორის რომის პაპის ფიგურის დაწვა. ღონისძიება ყოველწლიურად ათიათასობით მაყურებელს იზიდავს. ასევე არსებობს მრავალი სხვა კოცონის საზოგადოება აღმოსავლეთ სასექსში.
ეშბა

საკუთარი სახელი ეშბა შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:

ეფრემ ეშბა — ბოლშევიკი რევოლუციონერი, საბჭოთა პოლიტიკური მოღვაწე
ვიაჩესლავ ეშბა — აფხაზი სეპარატისტების სამხედრო მეთაური
თარასხან ეშბა — ანტისაბჭოთა რაზმის მეთაური
თომა ეშბა — პედაგოგი
მარინა ეშბა — მოქანდაკე
ნელი ეშბა — რეჟისორი
რაულ ეშბა — პოლიტიკური მოხელე
ჯანი ვერსაჩე

ჯოვანი მარია "ჯანი" ვერსაჩე (დ. 2 დეკემბერი, 1946 – გ. 15 ივლისი, 1997) – იტალიელი მოდის დიზაინერი, ბიზნესმენი. დააფუძნა ვერსაჩე — საერთაშორისო მოდის სახლი, რომელიც აწარმოებს აქსესუარებს, სუნამოებს, მაკიაჟს, სახლის ავეჯს და ტანსაცმელს.

ბიოგრაფია
დაიბადა 2 დეკემბერს, 1946 წელს, რეჯო-დი-კალაბრიაში, იტალია. გაიზარდა მის უფროს ძმასთან, სანტო ვერსაჩესთან და უმცროს დასთან, დონატელა ვერსაჩესთან ერთად. ყავდა ასევე უფროსი და თინა, რომელიც 12 წლის ასაკში არასწორად დამუშავებული ინფექციის გამო გარდაიცვალა. მამა ფინანსისტი, დედა კი მკერავი. ვერსაჩემ მოდის დიზაინზე მუშაობა ადრეული ასაკიდან დაიწყო, დედის სამკერვალოში. იგი არქიტექტურით იყო დაინტერესებული მანამ, სანამ 26 წლის ასაკში იგი მილანში გადავიდა მოდის დიზაინზე სამუშაოდ. 1973 წელს კი იგი გახდა ""
წარმატებული დიზაინერი. რამდენიმე წლის შემდეგ, თავისი წარმატებით წახალისებულმა ვერსაჩემ წარმოადგინა თავისი პირველი ხელმოწერის კოლექცია ქალებისთვის, მილანის ხელოვნების მუზეუმში. მისი პირველი ჩვენება მოხდა იმავე წლის სექტემბერში. მისი პირველი ბუტიკი კი გაიხსნა მილანის -ში 1978 წელს. გარდაიცვალა 15 ივლისს, 1997 წელს, მაიამიში, ამერიკა.

მოდის იმპერია
1978 წელს მილანის ბუტიკის გახსნის შემდეგ, ვერსაჩე სწრაფად გახდა სენსაცია საერთაშორისო მოდის სცენაზე. მის დიზაინში გამოიყენებოდა ნათელი ფერები, თამამი პრინტები და სექსუალური ჭრილები. 1978 წელს ვერსაჩემ ააშენა კომპანია მისი ოჯახის მხარდაჭერით, დასაქმებული იყო მისი და დონატელა ვიცე-პრეზიდენტად და მისი ძმა სანტო კომპანიის პრეზიდენტად. 1989 წელს ფირმა გაფართოვდა მაღალ მოდაში -ს გამოშვებით. ვერსაჩე ცნობილი გახდა იმით, რომ ცნობილ სახეებს ასაქმებდა თავის მარკეტინგულ კამპანიებში და მათი მოდის ჩვენების პირველ რიგებში ათავსებდა. მისი გარდაცვალებისას ვერსაჩეს კომპანია 807 მილიონ დოლარად იყო შეფასებული და მოიცავდა 130 ბუტიკს მთელ მსოფლიოში.

პირადი ცხოვრება
ვერსაჩემ თავისი პარტნიორი ანტონიო დ'ამიკო, მოდელი, 1982 წელს გაიცნო. მათი ურთიერთობა ვერსაჩეს გარდაცვალებამდე გაგრძელდა. ამ დროის განმავლობაში კი ვერსაჩეს ყურის კიბო დაუდგინეს.
გენერალი და ზიზილები

„გენერალი და ზიზილები“ — 1963 წლის საბჭოთა ფილმი, რომლის რეჟისორია მიხეილ ჭიაურელი. ფილმი გადაღებულია ნ. შპანოვის რომანის - „ქარიშხალი“ მიხედვით. მისი პრემიერა შედგა 1964 წლის 23 ნოემბერს.

სიუჟეტი
ევროპის მილიტარისტული წრეები პროვოკაციის მოწყობას ცდილობენ საბჭოთა კავშირის წინააღმდეგ. რადისტი ლენოვსკი ყველაფერს აკეთებს იმისათვის, რომ ამხილოს პროვოკაცია.

ფილმი გადაღებები დაემთხვა კარიბის კრიზისს. სცენარისტ ა. ფილიმონოვის გადმოცემით, ის „მაღალ ინსტანციებში“ სასაუბროდ დაიბარეს და დავალება მისცეს, დაეწერა სცენარი მნიშვნელოვან პოლიტიკურ თემაზე. ფილმის ეკრანზე გამოსვლის მომენტში კრიზისი უკვე მთავრდებოდა და დასავლეთთან ურთიერთობაში „დათბობის“ პერიოდი დაიწყო. სურათი, რომელიც წარმატებით გადიოდა, ეკრანებიდან მოიხსნა და მივიწყებულ იქნა.

როლებს ასრულებენ
ბრუნო ოია — ვლადეკ ლეხოვსკი
ვერიკო ანჯაფარიძე — მარტა ფუნკი
სოფიკო ჭიაურელი — ზოსია
ანდრეი აბრიკოსოვი — მებაღე
ნიკოლოზ ბოგოლიუბოვი — მარშალი
ვლადიმერ დრუჟნიკოვი — დობროვი
ჰელმუტ ზომერი — გენერალი ჰოიხლერი
ალფრედ ვიდენიექსი — გენერალი დონალდი
არტურს დიმიტერსი — სენატორი დარკი
სერგეი კარნოვიჩ-ვალუა — ცვეიგელი
ოლევ ესკოლა — შნორკე
ალექსანდრე სმირნოვი — ვოლფგანგ ფუნკი
ოთარ კობერიძე — შტურმანი რანერ პეტერი
ვიაჩესლავ ეშბა

ვიაჩესლავ ახმეტის ძე ეშბა (დ. 13 მარტი, 1949, დურიფში, ახლანდ. გუდაუთის მუნიციპალიტეტი, — გ. 26 აგვისტო, 2023) — აფხაზი მფრინავი, აფხაზეთის სეპარატისტული რეჟიმის სამხედრო და პოლიტიკური მოხელე.

დაამთავრა იეგორიევის საავიაციო-ტექნიკური სასწავლებელი (1970), კრემენჩუგის საფრენოსნო სასწავლებელი (1973), ლენინგრადის სამოქალაქო ავიაციის აკადემია (1983). მუშაობდა მფრინავად სამოქალაქო ავიაციაში. მონაწილეობდა აფხაზეთის ომში (1992-1993) სეპარატისტული ძალების მხარეზე. 1993-2009 წლებში იყო ე. წ. აფხაზეთის სამხედრო-საჰაერო ძალების მეთაური, იმავდროულად, 2003-2004 წლებში — დე-ფაქტო რეჟიმის თავდაცვის მინისტრი, 2009 წლიდან — სოხუმის აეროპორტის გენერალური დირექტორი.
ღუდუშა არველაძე

ღუდუშა არველაძე (დ. 27 თებერვალი, 1940, აბაშა, საქართველო, — გ. 2011) — ქართველი მათემატიკოსი, მეცნიერი.

ბიოგრაფია
დაიბადა აბაშაში. 1965 დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მექანიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი მათემატიკის სპეციალობით. 1966 წელს მუშაობა დაიწყო ჰიდრომეტეოროლოგიის ინსტიტუტში. 1968-1970 წლებში იყო სტაჟიორ-მკვლევარი ობნინსკის ექსპერიმენტული მეტეოროლოგიის ინსტიტუტში. 1971-1973 წლებში კი სწავლობდა და დაამთავრა სრულიად რუსეთის სასოფლო-სამეურნეო მეტეოროლოგიის კვლევითი ინსტიტუტის ასპირანტურა. 1980-1991 წლებში მუშაობდა კუბის მეცნიერებათა აკადემიაში. შემდეგ მუშაობა გააგრძელა ჰიდრომეტეოროლოგიის ინსტიტუტში აგრომეტეოროლოგიური პროცესების მათემატიკური ლაბორატორიის გამგედ. მუშაობს მრავალწლიანი სასოფლო-სამეურნეო კულტურების მოსავლის ფორმირების მათემატიკურ მოდელირებაზე. გამოქვეყნებული აქვს 45-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი, მათ შორის, მონოგრაფიები. მიღებული აქვს საქართველოს მინისტრთა საბჭოს საპატიო დიპლომი, საკავშირო სასოფლო-სამეურნეო გამოფენის ბრინჯაოს მედალი, კუბის მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო დიპლომი, ობნინსკის ექსპერიმენტული მეტეოროლოგიის საკავშირო ინსტიტუტის საპატიო დიპლომი და მეორე ხარისხის პრემია. ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი. საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „საქართველოში ჩაის კულტურის პროდუქტიულობაზე აგრომეტეოროლოგიური პირობების გავლენის პროცესების მათემატიკური მოდელირება“, დაიცვა 1975 წელს.
სადოქტორო დისერტაციის თემა — „მრავალწლიანი კულტურების მოსავლის ფორმირების აგრომეტეოროლოგიური პროცესების მათემატიკური მოდელირება და მათი წარმოების ტექნოლოგიის ოპტიმიზაცია“, დაიცვა 1999 წელს.
თარასხან ეშბა

თარასხან დიმიტრის ძე ეშბა (დ. 1886, სოფ. ბედია, ახლანდ. გალის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1923) — აფხაზი აზნაური, ანტისაბჭოთა დაჯგუფების მეთაური აფხაზეთში.

ჰქონდა 2 კლასის განათლება. 1917 წლის რევოლუციის შემდეგ სამურზაყანოს კომისარი იყო. 1918 წელს მონაწილეობდა აფხაზეთში ბოლშევიკური გამოსვლების ჩახშობაში. 1920-1921 წლებში მეთაურობდა აფხაზეთის კომისარიატის სოხუმის საგანგებო რაზმს (შედგებოდა 20-მდე წევრისგან), რომელმაც დიდი სამსახური გაუწია საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობას აფხაზეთის ტერიტორიაზე იატაკქვეშა ბოლშევიკური ორგანიზაციის გამოვლენასა და განეიტრალებაში. საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ (1921) ერთხანს მთავრობის წევრებთან ერთად დევნილობაში იყო კონსტანტინეპოლში. 1922 წლის აგვისტოში ეშბა მალულად დაბრუნდა აფხაზეთში და საბჭოთა ხელისუფლების წინააღმდეგ საბრძოლველად სამურზაყანოს ტერიტორიაზე შექმნა პარტიზანული დაჯგუფება (20-მდე კაცი), რომელიც მალე ძირითადად ყაჩაღებით შეივსო და კრიმინალურ ბანდად გადაიქცა. 1923 წლის ივლისისთვის საბჭოთა საგანგებო კომისიამ მოახერხა ბანდის წევრების უმეტესობის ლიკვიდაცია, თავად ეშბა კი სოფელ ბედიაში, საკუთარ სახლში დააპატიმრეს და თბილისში გაგზავნეს. მალევე დახვრიტეს.
თომა ეშბა

თომა ქრისტეფორეს ძე ეშბა, ეშიბაია (დ. 22 ივნისი, 1856, სოფ. აგუბედია, ახლანდ. ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1928, ოჩამჩირე) — ერთ-ერთი პირველი აფხაზი პედაგოგი, პუბლიცისტი.

დაამთავრა ამიერკავკასიის სამასწავლებლო სემინარია ქალაქ გორში (1880). სხვადასხვა დროს მასწავლებლობდა აფხაზეთის სხვადასხვა სოფელში (ახალი ათონი, ლიხნი, ბედია და სხვ.), 1891 წლიდან ხელმძღვანელობდა 2-კლასიან დაწყებით სასწავლებელს ოჩამჩირეში. ავტორია ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ნარკვევისა „დაბა ოჩამჩირი, სოფელი ილორი და ბესლახუბი“ (1891), არითმეტიკული ამოცანების პირველი კრებულისა აფხაზურ ენაზე (1907). მონაწილეობდა „აფხაზური ანბანის“ შედგენაში (რუსულ და აფხაზურ ენებზე, თბ., 1906).
მარინა ეშბა

მარინა ეფრემის ასული ეშბა (დ. 20 ივლისი, 1924, ლონდონი, — გ. 17 მაისი, 2002, სოხუმი) — აფხაზი მოქანდაკე. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1981).

ბოლშევიკი რევოლუციონერის ეფრემ ეშბას ქალიშვილი. დაამთავრა მოსკოვის დეკორატიული და გამოყენებითი ხელოვნების ინსტიტუტი (1951). 1951 წლიდან მონაწილეობდა სამხატვრო გამოფენებში. 1962-1972 წლებში იყო აფხაზეთის ასსრ მხატვართა კავშირის თავმჯდომარე. მნიშვნელოვანი ნამუშევრები: ეფრემ ეშბას ძეგლი (1973, სოხუმი); „1905 წელი”, ბარელიეფი (1955, რევ. მუზეუმი, მოსკოვი); ა. პუშკინის პორტრეტი (1956; სოხუმის სურათების გალერეა); ავტორია მედლებისა: „მოსკოვი” (1957), „პირველი თანამგზავრი” (1958), „26 ბაქოელი კომისარი” (1958) და სხვ.
ლოდის ბრძოლა

ლოდის ბრძოლა — 1796 წლის 10 მაისს, საფრანგეთის პირველი რესპუბლიკისისა და ავსტრიის ჯარებს შორის მომხდარი ბრძოლა, იტალიის პირველი კამპანიის ფარგლებში. ლომბარდიაში, ქალაქ ლოდისთან გამართული ეს ბრძოლა, ნაპოლეონ ბონაპარტის მეთაურობით, ფრანგების გამარჯვებით დასრულდა.

ქალაქი ლოდი ავსტრიელებს კარგად არ ჰქონდათ გამაგრებული, ორ მხარეს შორის ძირითადი შეტაკება ხიდთან მოხდა. ფრანგების პოზიციებს მდინარის შორეული ნაპირიდან იცავდა ქვეითი ჯარის ცხრა ბატალიონი, რომლებიც განლაგებული იყო ორ ხაზზე და ჰქონდათ თორმეტი ზარბაზანი. ავსტრიელებისა და მათი გენერლის განკარგულებაში იყო კავალერიის ოთხი ქვედანაყოფი, საერთო ჯამში 6 577 მეომრის ოდენობით, მაგრამ ეს სამხედრო ნაწილი არ იყო ბოლომდე ბრძოლისუნარიანი და ორგანიზებული, შედგებოდა დაღლილი ჯარისკაცებისგან, რომლებსაც დროზე ადრე მოუწიათ ამ დაპირისპირებაში ჩართვა.

თავდაპირველად, ავსტრიელები შეეცადნენ ხიდის განადგურებას, მაგრამ ფრანგებმა მოახერხეს მათი შეჩერება. თავად ხიდი 200 იარდის სიგრძის, ხისგან ნაგები კონსტრუქცია იყო და საჭიროების შემთხვევაში ადვილი უნდა ყოფილიყო მისი უბრალოდ დაწვა.

საფრანგეთის მოწინავე გვარდიას, პირველ ეტაპზე, არ გააჩნდა საკმარისი ძალა ხიდზე გადასასვლელად, ისინი უნდა დალოდებოდნენ დამატებითი ძალების მოსვლას. როცა ფრანგული არტილერია გამოჩნდა დაპირიპსირების ადგილას, მათ ქვემეხების გამოყენებით ცეცხლი გაუხსნეს მდინარის მეორე მხარეს მყოფ ავსტრიელებს.

ცეცხლი რამდენიმე საათის განმავლობაში არ შეწყვეტილა, ამის შემდეგ, დაახლოებით საღამოს 6 საათზე, ფრანგები მზად იყვნენ შეტევაზე გადასასვლელად. როდესაც მათ დაიწყეს წინსვლა ხიდზე, ავსტრიელებს უკვე აღარ შეეძლოთ მათი შეკავება, ბოლო საათების განმავლობაში მიმდინარე განუწყვეტელმა შეტევებმა დიდი ზარალი მიაყენა მათ, დაღლილობას ემატებოდა მორალური ფაქტორიც, ფრანგულ კავალერიას მიეცა საშულება ისინი საერთოდ მოეწყვიტა მთავარი ავსტრიული არმიისთვის.

ლოდის ბრძოლა ფრანგების გამარჯვებით დასრულდა, ავსტრიელები იძულებულნი გახდნენ უკან დაეხიათ და დაეტოვებინათ პოზიციები. ამ დაპირისპირებაში ავსტრიული მხარის ზარალი დაახლოებით 5 200 მეომარი იყო, ამას ემატებოდა 12 ზარბაზანი და სხვა სამხედრო აღჭურვილობა, რომელიც, ასევე, მოწინააღმდეგეს ჩაუვარდა ხელში. ფრანგებმა დაკარგეს 1 000 კაცამდე. მიუხედავად იმისა, რომ ავსტრიული არმიის დიდმა ნაწილმა გაქცევა მოახერხა, ლოდის ბრძოლას მაინც ჰქონდა მნიშვნელობა ნაპოლეონისთვის, როგორც იტალიური კამპანიის ფარგლებში მოპოვებული მორიგი გამარჯვებისა.
ნელი ეშბა

ნელი რაჟდენის ასული ეშბა (დ. 25 აპრილი, 1928, ოჩამჩირე, — გ. 15 მარტი, 2015) — აფხაზი რეჟისორი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1971).

დაამთავრა საქართველოს შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის სარეჟისორო ფაკულტეტი (1961). 1961 წლიდან სოხუმის ს. ჭანბას სახელობის სახელმწიფო დრამატული თეატრის აფხაზური დასის რეჟისორი იყო, 1963-1964 წლებში — მთავარი რეჟისორი. 1963-1964 წლებში სტაჟირებას გადიოდა პეტერბურგის მ. გორკის სახელობის აკადემიურ დიდ თეატრში გ. ტოვსტონოგოვის ხელმძღვანელობით. 1964-1968 წლებში რეჟისორად მუშაობდა თბილისის ა. გრიბოედოვის სახელობის დრამატულ თეატრში. 1968-1974 წლებში იყო სოხუმის სახელმწიფო თეატრის დირექტორი და აფხაზური დასის მთავარი რეჟისორი. 1973 წლიდან მუშაობდა რუსეთის სხვადასხვა თეატრში, მ. შ. 1974-1977 წლებში იყო ასტრახანის თეატრის დირექტორი და მთავარი რეჟისორი, 1988 წლიდან — მისივე თაოსნობით მოსკოვში შექმნილი თეატრ „ვრემიას“ დირექტორი და მთავარი რეჟისორი. საუკეთესო დადგმები: დ. გულიას „აჩრდილები”, პ. კოჰოუტის „როცა ასეთი სიყვარულია”, რ. ებრალიძის „თანამედროვე ტრაგედია”, ე. შვარცის „შიშველი მეფე”, მ. გორკის „მოაგარაკენი”, ა. დიუმას „კლოდის ცოლი”, დ. ჟოტევის „ვენერას შემოსვა”, ბ. შინკუბას „სიმღერა კლდეზე”, ფ. შილერის „დონ კარლოსი” და სხვ.
ლიპარიტ აგამირზიანი

ლიპარიტ აგამირზიანი (დ.1916, თბილისი, საქართველო, გ.1980) — ქართველი ინჟინერი, მათემატიკოსი, მეცნიერი, პედაგოგი.

ბიოგრაფია
დაიბადა თბილისში. 1941 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი. უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ გაწვეული იქნა ჟუკოვსკის სახელობის სამხედრო-საჰაერო აკადემიაში და 1942-1946 წლებში იმსახურა სხვადასხვა ავიაკომპანიაში თვითმფრინავების ელექტრომოწყობილობის ინჟინრის თანამდებობაზე. 1945 წლიდან მუშაობდა თბილისის რკინიგზის ტრანსპორტის ინჟინერთა ინსტიტუტში თეორიული მექანიკის კათედრის ასისტენტად. 1959 წლიდან - საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის თეორიული მექანიკის კათედრაზე. მისი მეცნიერული კვლევის ძირითადი მიმართულებაა - რხევათა თეორია, ანკერული საძირკვლების მდგრადობის და გადაადგილების საკითხები. შრომათა დიდი ციკლი მიეძღვნა პლასტიკურობის თეორიის სასაზღვრო ამოცანებს. მის მიერ შემუშებულია რთულ გზაჯვარედინებზე ტრანსპორტის ნაკადის შუქნიშნებით რეგულირების ოპტიმალური რეჟიმის გათვლის დაზუსტებული მეთოდიკა. ავტორია თეორიული მექანიკის სრულის კურსის ლექციათა კონსპექტისა (ოთხ ნაწილად). ტექნიკურ მეციერებათა კანდიდატი - 1948, ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი - 1959, პროფესორი - 1960.
კრაწაშვილ-მოლაშვილის დაჯგუფება

კრაწაშვილ-მოლაშვილის დაჯგუფება — შეიარაღებული დაჯგუფება 1920-იანი წლების საბჭოთა საქართველოში.

ჩამოყალიბდა 1922 წლის გაზაფხულზე მას შემდეგ, რაც დაჯგუფების ხელმძღვანელები — ივანე (ვანო) კრაწაშვილი (ყოფილი მენშევიკი, სიღნაღის ერობის თავმჯდომარის მოადგილე) და სტეფანე მოლაშვილი ქაქუცა ჩოლოყაშვილმა კრიმინალური მიდრეკილებების გამო თავისი რაზმიდან გააძევა. დაჯგუფება ძირითადად მოქმედებდა სიღნაღის მაზრის ტერიტორიაზე, თავს ესხმოდა ხელისუფლების წარმომადგენლებს, ასევე ბოლშევიკური მთავრობის მომხრე ადგილობრივებს, თუმცა არ ერიდებოდა ყაჩაღობას და ძარცვასაც. სხვადასხვა დროს დაჯგუფებაში 20-დან 40 კაცამდე იყო გაერთიანებული. საქართველოს საბჭოთა ხელისუფლების მიერ მიიჩნეოდა პოლიტიკურ-კრიმინალურ ბანდად. დაჯგუფებას მისი არსებობის პერიოდში მიეწერებოდა 22 მკვლელობა, 5 დაჭრა, 10 ძარცვა, ხელისუფლების წარმომადგენლებზე 16 თავდასხმა და ცემა და სხვ.

1922 წლის შემოდგომაზე „ჩეკამ“ რამდენჯერმე სცადა დაჯგუფების განადგურება, თუმცა უშედეგოდ. 1923 წლის იანვარში „ჩეკას“ აგენტებმა მოკლეს კრაწაშვილი, ივლისში დააპატიმრეს და დახვრიტეს მოლაშვილი. დაჯგუფების სხვა წევრების დიდი ნაწილი შეტაკებებში მოკლეს ან შეიპყრეს და დახვრიტეს, რამდენიმე ყაჩაღი შემოირიგეს. ბანდის ცალკეული წევრების დევნა-ლიკვიდაციის ღონისძიებები 1927 წლამდე გაგრძელდა.
ძოხოევის დაჯგუფება

ძოხოევის დაჯგუფება — შეიარაღებული კრიმინალური დაჯგუფება საქართველოში 1916-1924 წლებში.

დაჯგუფება 1916 წელს შექმნეს რუსეთის არმიის რიგებიდან გაქცეულმა დიანოზ ძოხოევმა და გურგენა გულარაშვილმა. ბანდა ძირითადად დუშეთის მაზრის ტერიტორიაზე მოქმედებდა, გამოირჩეოდა განსაკუთრებული სისასტიკით და დაუნდობლობით, თავს ესხმოდა სოფლებს, ყაჩაღობდა საქართველოს სამხედრო გზაზე. 1918 წლიდან ბანდის დევნაში ხელისუფლებასთან თანამშრომლობდა და აქტიურად მონაწილეობდა მოხალისე ნიკოლოზ ბედოშვილი, რომელსაც ყაჩაღებმა რამდენიმე ნათესავი მოუკლეს.

1921 წლის დასაწყისში დაჯგუფება ჩრდილოეთ კავკასიაში (ძირითადად ტერის ოკრუგში) გადავიდა. იმავე წლის თებერვალში გურგენ გულარაშვილი წითელ არმიას შემოჰყვა საქართველოში და დუშეთის მილიციაში დაიწყო მუშაობა. 1923 წლის მარტში ბედოშვილმა ძოხოევს ვლადიკავკაზში მიაგნო, დააპატიმრა და დუშეთში გაგზავნა, თუმცა ყაჩაღმა გაქცევა მოახერხა. მას შეუერთდნენ მილიციელი გულარაშვილი და სხვა თანამზრახველები. დაჯგუფებასთან ბრძოლა ბედოშვილის მოხალისეთა რაზმთან ერთად ამჯერად საბჭოთა „ჩეკამ“ განაგრძო. ბანდის საბოლოო ლიკვიდაცია მხოლოდ 1924 წლის დეკემბერში მოხერხდა, როდესაც დაპატიმრების მცდელობისას ცალ-ცალკე მოკლეს ძოხოევი და გულარაშვილი.

ძოხოევის დაჯგუფება საუკუნის საქართველოს ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე საშიში, მოუხელთებელი და სასტიკი კრიმინალური ბანდა იყო. მის მოქმედებას პოლიტიკური მოტივი და მიზნები არ ჰქონია. დაჯგუფების წევრებს მიეწერებათ 1916-1924 წლებში ჩადენილი 114 მკვლელობა, 21 დაჭრა, 25 გაუპატიურება, 47 ძარცვა და სხვ.
ვასო კასრაძის დაჯგუფება

ვასო კასრაძის დაჯგუფება — შეიარაღებული დაჯგუფება 1920-იანი წლების საბჭოთა საქართველოში.

შექმნა 1921 წლის ზაფხულში ვასილ (ვასო) კასრაძემ, რომელიც 1918-1920 წლებში აქტიური კრიმინალი იყო, შემდეგ საქართველოს რესპუბლიკის ხელისუფლებამ ცხინვალში წესრიგის აღდგენაში დახმარების სანაცვლოდ შეიწყალა. 1921 წლის მაისში ის საბჭოთა რეჟიმის პირობებში ცხინვალის მილიციის უფროსად მუშაობდა, შემდეგ კი ადგილობრივი ხელისუფლების წარმომადგენლებთან კონფლიქტის გამო ტყეში გავიდა.

სხვადასხვა დროს კასრაძის ჯგუფში 50-მდე ადამიანი მონაწილეობდა. ძირითადად გორის მაზრის ტერიტორიაზე მოქმედებდა. საბჭოთა ხელისუფლება მას ერთ-ერთ ყველაზე საშიშ პოლიტიკურ ბანდად თვლიდა და ენერგიულად ცდილობდა მის ლიკვიდაციას, თუმცა გორის მაზრის მოსახლეობაში კასრაძის ავტორიტეტის გამო საბოლოოდ ეს მხოლოდ შეძლო 1923 წლის ნოემბერში, როდესაც სოფ. რველში გორის პოლიტბიუროს რაზმი დევდარიანის მეთაურობით შემთხვევით შეხვდა კასრაძის დაჯგუფებას და ორმხრივ სროლაში მოკლა თავად კასრაძე და მისი რამდენიმე თანამზრახველი. დაჯგუფების დარჩენილი წევრების დევნა-ლიკვიდაციის ღონისძიებები 1924 წლის აპრილამდე გაგრძელდა. დაჯგუფებას მიეწერებოდა 10 მკვლელობა, 11 ძარცვა, ხელისუფლების წარმომადგენლებზე თავდასხმისა და მათი განიარაღების არაერთი ფაქტი და სხვ.
კანიადის რეგიონი

}
კანიადა ― რეგიონი ოახაკის შტატში, მექსიკაში. რეგიონის ფართობი დაახლოებით 4 300 კმ²-ია. მოიცავს ორ რაიონს: ტეოტიტლანსა და კუიკატლანს. მთავარი ადმინისტრაციული ცენტრია ტეოტიტლან-დე-ფლორეს-მაგონი, მაგრამ ყველაზე მნიშვნელოვან კულტურულ ცენტრად უაუტლა-დე-ხიმენესი მიიჩნევა.

რეგიონს სახელი ეწოდა კანიადა-დე-კუიკატლანის, ცხელი კანიონის შესაბამისად, რომელიც სამხრეთით მდებარე ოახაკის ხეობას ჩრდილოეთით პუებლის შტატის ტეუაკანის ხეობასთან აკავშირებს. კანიადა ორი ხეობის დამაკავშირებელი მთავარი მარშრუტი იყო კოლუმბამდელ ხანაში. დაახლოებით ძვ.წ. 300 წელს რეგიონი საპოტეკებმა დაიპყრეს.

რეგიონში რბილი და თბილი კლიმატია. კანიადაში ნაყოფიერი ნიადაგია მანგოს, ნესვისა და ავოკადოს მოყვანისთვის. მეტწილად დაბლობებს მოიცავს. მთავარი მდინარეებია სალადო და ტომელინი.
ტეოტიტლანის რაიონი

ტეოტიტლანის რაიონი ― რაიონი კანიადის რეგიონის ჩრდილოეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში, მექსიკაში.

მუნიციპალიტეტები
რაიონში შედის შემდეგი მუნიციპალიტეტები:

ელოსოჩიტლან-დე-ფლორეს-მაგონი
უაუტეპეკი
უაუტლა-დე-ხიმენესი
მასატლან-დე-ვილია-დე-ფლორესი
სან-ანტონიო-ნანაუატიპამი
სან-ბარტოლომე-აიაუტლა
სან-ფრანსისკო-უეუეტლანი
სან-ხერონიმო-ტეკოატლი
სან-ხოსე-ტენანგო
სან-ხუან-კოაცოსპამი
სან-ხუან-დე-ლოს-კუესი
სან-ლორენსო-კუაუნეკუილტიტლა
სან-ლუკას-სოკიაპამი
სან-მარტინ-ტოსპალანი
სან-მატეო-იოლოსოჩიტლანი
სან-პედრო-ოკოპეტატილიო
სანტა-ანა-ატეისტლაუაკა
სანტა-კრუს-აკატეპეკი
სანტა-მარია-ჩილჩოტლა
სანტა-მარია-ისკატლანი
სანტა-მარია-ლა-ასუნსიონი
სანტა-მარია-ტეკომავაკა
სანტა-მარია-ტეოპოსკო
სანტიაგო-ტესკალსინგო
ტეოტიტლან-დე-ფლორეს-მაგონი
კუიკატლანის რაიონი

კუიკატლანის რაიონი ― რაიონი კანიადის რეგიონის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში, მექსიკაში. რაიონში შედის 20 მუნიციპალიტეტი და ჯამში 233 დასახლებას მოიცავს.

მუნიციპალიტეტები
კუიკატლანის რაიონი მოიცავს შემდეგ მუნიციპალიტეტებს:

ჩიკიუიტლან-დე-ბენიტო-ხუარესი
კონსეპსიონ-პაპალო
კუიამეკალკო-ვილია-დე-სარაგოსა
სან-ანდრეს-ტეოტილალპამი
სან-ფრანსისკო-ჩაპულაპა
სან-ხუან-ბაუტისტა-კუიკატლანი
სან-ხუან-ბაუტისტა-ტლაკოაცინტეპეკი
სან-ხუან-ტეპეუსილა
სან-მიგელ-სანტა-ფლორი
სან-პედრო-ხალტეპეტონგო
სან-პედრო-ხოკოტიპაკი
სან-პედრო-ტეუტილა
სანტა-ანა-კუაუტემოკი
სანტა-მარია-პაპალო
სანტა-მარია-ტესკატიტლანი
სანტა-მარია-ტლალისტაკი
სანტიაგო-ნაკალტეპეკი
სანტოს-რეიეს-პაპალო
ვალერიო-ტრუხანო
მისტეკის რეგიონი

მისტეკის რეგიონი ― რეგიონი ოახაკის შტატში, მექსიკაში. შედის უფრო ფართო რეგიონის, ლა-მისტეკის შემადგენლობაში, რომელიც მოიცავს პუებლის, გერეროსა და ოახაკის შტატის ნაწილებს. რეგიონი მოიცავს შვიდ რაიონს: ხუსტლაუაკას, სილაკაიოაპამს, უახუაპანს, კოისტლაუაკას, ტეპოსკოლულას, ტლასიაკოსა და ნოჩისტლანს. უდიდესი ქალაქებია უახუაპან-დე-ლეონი და ტლასიაკო.
ალმანდინი

ალმანდინი , ალაბანდინი, ალმანტინი — მინერალი გრანატების ჯგუფისა. ქიმიური შედგენილობა 32[4]3. ხშირად შეიცავს და სხვა მინარევებს. კრისტალდება კუბურ სინგონიაში. ალმანდინის კრისტალები დოდეკაედრებია. აქვს წითელი, მურა-წითელი ან მოიისფრო-წითელი ფერი. სიმაგრე მინერალოგიური სკალით — 7-7.5, სიმკვრივე — 4100-4300 კგ/მ³. არ იტკეჩება. გვხვდება მეტამორფულ ქანებსა და პეგმატიტებში. იყენებენ სანახელავო ქვად და აბრაზიულ მასალად.
უკანასკნელი მასკარადი

„უკანასკნელი მასკარადი“ — 1934 წლის ისტორიული ფილმი, რომლის რეჟისორია მიხეილ ჭიაურელი. ფილმის პრემიერა შედგა 1934 წლის 25 ოქტომბერს.

სიუჟეტი
ფილმი პირველი მსოფლიო ომის, საქართველოში აჯანყების, მენშევიკური ხელისუფლების გაქცევისა და ბოლშევიკების შემოსვლის პერიოდს ეხება.

როლებს ასრულებენ
ალექსანდრე ჯალიაშვილი — მიტო
დუდუხანა წეროძე — მარო
ნატო ვაჩნაძე — თამარი
ოლღა ლეჟავა — მიტოს დედა
გიორგი ქუჩიშვილი — მიტოს მამა
სერგო ზავრიევი — დიომიდე
მიხეილ გელოვანი — როსტომი
აბო ზარდიაშვილი — ნიკო
ვიქტორ გამყრელიძე — მიხო
შალვა გედევანიშვილი — ვოვა
ალექსანდრე (სანდრო) ჟორჟოლიანი — მდივანი
კოტე მიქაბერიძე — გალიფელი
გიორგი გაბელაშვილი — ვარდენი
შალვა ღამბაშიძე — მდიდარი ვაჭარი
ლევან ხოტივარი — მენშევიკი ოფიცერი
არკადი ხინთიბიძე — ენაბლუ ტუსაღი
პეტრე მორსკოი — ბოლდირევი
თამაზ ბოხუა

თამაზ ბოხუა (დ. 14 ივლისი, 1937, თბილისი — გ. 10 აპრილი, 2001) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი

ბიოგრაფია
დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი 1960 წელს; 1962-1965 წლებში იყო ენერგეტიკის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ასპირანტი "სამშენებლო მექანიკისა და დრეკადობის თეორიის" სპეციალობით.
1966-1978 წლებში უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; 1978-1986 წლებში მუშაობდა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის თეორიული მექანიკის კათედრაზე; 1986 წლიდან - თბილჰიდროპროექტში, სადაც 1991 წლიდან ხელმძღვანელობდა პერსპექტიული დაგეგმარების განყოფილებას. მისი ნაშრომები უმთავრესად მიძღვნილია თაღოვანი კაშხალების სიმტკიცისა და საიმედოობის საკითხებისადმი; მან შეიმუშავა და დანერგა თაღოვანი კაშხალების საიმედოობის შეფასების მეთოდი სეისმური ზემოქმედების გათვალისწინებით, რომელიც დაფუძნებულია გარსთა თეორიის სტოქასტიკურ სასაზღვრო ამოცანის ამოხსნის ბუბნოვ-გალიორკინის მეთოდზე. მოღვაწეობდა სამეცნიერო-პოპულარული ლიტერატურის ჟანრში.