iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ქორი

ქორი — მტაცებელი ფრინველი, აქვს გრძელი ბასრი ბრჭყალები, ნისკარტი — მოკლე და კაუჭა. იკვებება უპირატესად ფრინველებით.

საქართველოში ქორი გვხდება თითქმის ყველგან როგორც მობინადრე ფრინველი. ვერტიკალურად ვრცელდება 2500 მ – მდე.

ქორი ბინადრობს ტყეში, თუმცა სარჩოს მოსაპოვებლად ღია ადგილებშიც დანავარდობს. ბუდეს იკეთებს მაღალ ხეზე. მარტის დამლევს დებს 3 – 4 კვერცხს. კრუხობა გრძელდება 35 დღემდე. კრუხად ჯდება და ბარტყების აღზრდაში მონაწილეობს ორივე მშობელი. იკვებება ფრინველებით, რომელთაც ჰაერში ფრენისას აიძულებს დასხდნენ ხეზე, სახლის თავზე, მიწაზე და შემდეგ მათ იჭერს ბრჭყალებით. ხშირად იგი თავს ესხმის ხეზე ან მიწაზე მჯდომს, ან მიწაზე მორბენალ ცხოველს. თავის მსხვერპლს ქორი ბრჭყალებით კლავს და შემდეგ გლეჯს. ქორი მნიშვნელოვანი რაოდენობით ანადგურებს სასარგებლო ფრინველებს (გნოლს, კაკაბს, ხოხობს, მგალობელ ბეღურასნაირებსა და სხვ.), რითაც ზიანი მოაქვს სახალხო მეურნეობისათვის. ცნობილია ქორის რამდენიმე ქვესახეობა, რომელთაგან საქართველოში გვხვდება კავკასიური ქორი – .
ჩრდილოეთ მაკედონიის ენები

____
ჩრდილოეთ მაკედონიის ენები განსხვავებულ ოფიციალურ სტატუსს ფლობს.

სახელმწიფო ენა
ჩრდილოეთ მაკედონიაში სახელმწიფო და ყველაზე მეტად გავრცელებული ენა არის მაკედონური, რომელიც წარმოადგენს მშობლიური ენას როგორც მაკედონელებისთვის, ასევე სუბეთნოსებისთვის, კერძოდ, ტორბეშებისთვის. მაკედონურ ენაზე საუბრობს ქვეყნის 1 300 000 მცხოვრები.

ეთნიკური უმცირესობების ენები
ჩრდილოეთ მაკედონიის კონსტიტუცია არ კრძალავს ეთნიკური უმცირესობების ენების გამოყენებას. 2001 წლის ოჰრიდის შეთანხმებამ მნიშვნელოვნად გააფართოვა ალბანური ენის სტატუსი როგორც საშუალო, ასევე უმაღლეს განათლებაში.

ჩრდილოეთ მაკედონიის ძირითადი ენები მოყვანილია ქვემოთ.

სტატუსი
უმცირესობათა ენები ოფიციალურ ენებად ითვლება ზოგიერთ ქალაქსა და ადმინისტრაციულ ერთეულში (თემში).

უცხო ენები
რესპუბლიკის მრავალი მცხოვრები საუბრობს უცხო ენაზე. უფროსი თაობა, რომელიც იუგოსლავიაში ცხოვრობდა, იყენებს სერბულ ენას. ახალგაზრდობამ იცის ინგლისური ენა. ასევე სკოლის მოსწავლეებისა და სტუდენტების გარკვეული რაოდენობა შეისწავლის ფრაგულ, გერმანულ, იტალიურ და რუსულ ენებს.
შავი ძერა

შავი ძერა — ფრინველი შავარდნისნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძეა 55–60 სმ, ფრთების შლილი 160–180 სმ, მასა 630–941 გ. გავრცელებულია ევროპაში, აზიაში, აფრიკასა და ავსტრალიაში. საქართველოში ბინადრობს, ზამთარში ნომადობს. ბუდეს იკეთებენ ხეზე, კლდეზე ან ხრამში. აპრილ-მაისში დებენ 2-4 კვერცხს, რომელთა ინკუბაცია 1 თვეს გრძელდება. კრუხობს ორივე მშობელი. იკვებებიან მღრღნელებით, ქვეწარმავლებით, ლეშით, იშვიათად თევზითა და წვრილ-წვრილი ფრინველებით.
პრილეპის სამეფო

პრილეპის სამეფო — ერთ-ერთი იმ სახელმწიფოთაგანი, რომელიც საუკუნის დასასრულს მაკედონიის ტერიტორიაზე სტეფან დუშანის იმპერიის დაშლის შემდეგ ჩამოყალიბდა.

სამეფოს სათავეში ედგა სერბული წარმოშობის დიდებული ვუკაშინ მრნიავჩევიჩი, რომელსაც 1350 წლიდან ეკავა პრილეპის ჟუპანის თანამდებობა. 1355 წელს, სტეფანე დუშანის გარდაცვალების შემდეგ, ვუკაშინმა მხარი დაუჭირა მეფე სტეფან უროშ -ს, რომელმაც მას უბოძა დესპოტის ტიტული. 1365 წელს უროშმა იგი გამოაცხადა თავის თანამმართველად და მეფედ. 1366 წელს ვუკაშინი უკვე დამოუკიდებელი მმართველია..

1371 წელს ვუკაშინის გარდაცვალების შემდეგ ტახტზე ადის მისი უფროსი შვილი მარკო მრნიავჩევიჩი. ქვეყნის დედაქალაქი გახდა პრილეპი. 1395 წელს, მარკოს სიკვდილის შემდეგ, სამეფოს ანექსირება მოახდინა ოსმალეთის იმპერიამ ბაიაზიდ -ის ხელმძღვანელობით.
პონციუს პილატე

პილატე პონტოელი — რომის იმპერიაში შემავალი იუდეის პროვინციის მეხუთე პრეფექტი, იმპერატორ ტიბერიუსის დროს. 26-36 წ.წ. მის შესახებ ცნობებს იძლევიან პირველი საუკუნის მოღვაწეები ტაციტუსი და ფლავიუსი. ისინი მას მოიხსენიებენ როგორც პროკურორს, თუმცა 1961 წელს არქეოლოგების მიერ კესარიაში აღმოჩენილი ფილაზე ის მოიხსენიება როგორც პრეფექტი. ამ თანამდებობაზე დანიშვნა მიანიშნებს, რომ ის რომაელთა ერთ-ერთი პრივილეგირებული ფენის, ეკვიტების წარმომადგენელი იყო.

ფილონ ალექსანდრიელის გადმოცემით პილატე იუდეის მოსახლეობას მასიურად, ყოველგვარი გასამართლების გარეშე , უკანონოდ დევნიდა და სჯიდა, ასევე არ ერიდებოდა მათი რელიგიური გრძნობების შეურაცხყოფას.

პილატე პონტოელი ისტორიაში უმთავრესად ცნობილია, როგორც ქრისტეს მსაჯული. იესოს ჯვარცმა სწორედ მისი პრეფექტობის პერიოდს დაემთხვა. თანამდებობიდან გამომდინარე, იუდეაში ადამიანის სიკვდილით დასჯის გადაწყვეტილების მიღება მხოლოდ მას შეეძლო.

სახარების მიხედვით, პილატეს არ სურდა იესოს სიკვდილით დასჯა. მან მღვდელმთავრებს განუცხადა რომ ვერ ხედავს დანაშაულ მის ქმედებებში. თუმცა ხალხი მტკიცედ მოთხოვდა სინედრიონის გადაწყვეტილების შესრულებას, ქრისტეს ჯვარცმას. პილატე ცდილობდა გადაერწმუნებინა ისინი და შეახსენა რომ პასექის დღესასწაულის გამო მას ისედაც უნდა შეეწყალებინა ერთი დამნაშავე. პასუხად ხალხმა ქრისტეს ნაცვლად ვინმე ბარაბას განთავისუფლება მოითხოვა. საბოლოოდ პრეფექტი დაჰყვა შეკრებილთა ნებას, თუმცა თვითონ აიღო თასი და წყლით ხელები დაიბანა თან განუცხადა მათ: უბრალო ვარ ამ მართალის სისხლისგან, თქვენ იცით. მან ბრძანა იესოს გაშოლტვა, შემდეგ კი - გადასცა ხალხს, ჯვარზე გასაკვრელად.

პილატე პონტოელი 36 წელს სამარიტანელთა დარბევის შემდეგ რომში გაიწვიეს. ამის შემდეგ მასზე რაიმე სარწმუნო ისტორიული ცნობები აღარ მოიპოვება. მიუხედავად ამისა არსებობს უამრავი ლეგენდა, რომელიც მის შემდგომ ცხოვრებას უკავშირდება.
თორნიკე გრიგალაშვილი

თორნიკე გრიგალაშვილი (დ. 28 იანვარი, 1993, ქუთაისი) — ქართველი ფეხბურთელი, მცველი.

გრიგალაშვილმა საფეხბურთო კარიერა დაიწყო საფეხბურთო კლუბ „ზესტაფონში“, სხვადასხვა დროს იცავდა საჩხერის „ჩიხურას“, - “-ისა და ქუთაისის „ტორპედოს“ ღირსებას.

მისი დებიუტი საქართველოს ეროვნულ ნაკრებში შედგა 2017 წლის 25 იანვარს, იორდანიის ნაკრების წინააღმდეგ გამართულ ამხანაგურ მატჩში.

ტიტულები
საკლუბო
ზესტაფონი
უმაღლესი ლიგა ჩემპიონი (1): 2011/2012
უმაღლესი ლიგა მეორე ადგილი (1): 2013/2014
საქართველოს თასის ფინალისტი (1): 2011/2012
საქართველოს სუპერთასის გამარჯვებული (2): 2011/2012, 2012/2013.
თეთრი კარპატები

თეთრი კარპატები — ქედი დასავლეთ კარპატებში, ჩეხეთსა და სლოვაკეთში. მაქსიმალური სიმაღლე 970 მ (მთა ველკა-იავორჟინა). ქედის სიგრძეა 75 კმ, სიგანე 20-30 კმ. აგებულია ქვიშაქვებითა და ფიქლებით. მწვერვალების მოსწორებული ზედაპირები გადადის ციცაბო კლდეებში. სამხრეთ-აღმოსავლეთით შემოზღუდულია მდინარე ვაგის გრძივი ხეობით. გვხვდება მუხისა და წიფლის ტყეები. არის საძოვრები.
თედორე გრიგალაშვილი

თედორე გრიგალაშვილი (დ. 12 მაისი, 1993, თბილისი) — ქართველი ფეხბურთელი, საფეხბურთო კლუბ „ზესტაფონისა“ და საქართველოს 21 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრების მცველი.

ტიტულები
უმაღლესი ლიგა ჩემპიონი (1): 2011/2012
უმაღლესი ლიგა მეორე ადგილი (1): 2013/2014
საქართველოს თასის ფინალისტი (1): 2011/2012
საქართველოს სუპერთასის გამარჯვებული (2): 2011/2012, 2012/2013.
მაკედონიის ფლორა

მაკედონიის რესპუბლიკის ფლორა წარმოდგენილია მცენარეთა დაახლოებით 210 ოჯახით, 920 გვარითა და 3 700 სახეობით. მცენარეთა შორის, მაკედონიის ტერიტორიაზე, დაახლოებით 3 200 სახეობით, ყველაზე გავრცელებულია ყვავილოვანი მცენარეები. ასევე საკმაოდ უხვადაა ხავსები (350 სახეობა) და გვიმრები (42 სახეობა).

ბუნების მსოფლიო ფონდისა და ევროპის გარემოს დაცვის სააგენტოს ევროპის ეკოლოგიური რეგიონების ციფრული რუკის მიხედვით, მაკედონიის ტერიტორიაზე შეიძლება გამოიყოს ოთხი ეკორეგიონი: პინდოსის მთიანეთის შერეული ტყეები, ბალკანეთის შერეული ტყეები, როდოპების შერეული ტყეები და ეგეოსის სკლეროფილები და შერეული ტყეები.

მცენარეთა ოჯახების, გვარებისა და სახეობების რიცხობრივი განაწილება
მაკედონიის ტერიტორიაზე აღმოჩენილი ყველა მცენარის გვარისა და სახეობის შესახებ ინფორმაცია შეტანილი ნაშრომში „მაკედონიის რესპუბლიკის ფლორა“ (მაკედონურად ), რომლის ავტორი აკადემიკოსი და მაკედონიაში ბოტანიკური მეცნიერების ერთ-ერთი ფუძემდებელი კირილ მეცევსკია.
მალხაზ გაგოშიძე

მალხაზ გაგოშიძე (დ. 20 თებერვალი, 1993, საქართველო) — ქართველი ფეხბურთელი, პოზიციით მცველი. ამჟამად იცავს საფეხბურთო კლუბ გორის „დილას“ ღირსებას. არის საქართველოს სამგზის ჩემპიონი.

ტიტულები
საქართველოს ჩემპიონი (3): 2010/2011, 2011/2012, 2021
უმაღლესი ლიგა, მეორე ადგილი (1): 2013/2014, 2020
საქართველოს თასის ფინალისტი (1): 2011/2012
საქართველოს სუპერთასის გამარჯვებული (2): 2011/2012, 2012/2013.
ლევან შარიქაძე

ლევან შარიქაძე (დ. 16 ივლისი, 1989, თბილისი) — ქართველი ფეხბურთელი, საფეხბურთო კლუბ „ზესტაფონის“ ნახევარმცველი.

ტიტულები
უმაღლესი ლიგა ჩემპიონი (1): 2011/2012
უმაღლესი ლიგა მეორე ადგილი (1): 2013/2014
საქართველოს თასის გამარჯვებული (1): 2010/2011
საქართველოს თასის ფინალისტი (1): 2011/2012
საქართველოს სუპერთასის გამარჯვებული (2): 2011/2012, 2012/2013.
კორიუაირაჩინა

კორიუაირაჩინა ( - ადგილი, სადაც ქარი ოქროს აწრთობს) — ინკების წარსულში უცნობი დასახლება პერუში, რომელიც 2001 წელს აღმოაჩინეს. უძველესი მაღაროების სიახლოვეს, ინკების დასახლებებში, აღმოჩენილია 200-ზე მეტი ქვის სტრუქტურა.

აღმოჩენა
1999 წელს, ბრიტანელმა ფოტოგრაფმა და მკვლევარმა პიტერ ფროსტმა სოფლისაკენ მიმავალი ბილიკი აღმოაჩინა. 2001 წელს ამ ტერიტორიაზე მან არქეოლოგთა ჯგუფი წაიყვანა. მათ აღმოაჩინეს 6 კმ² ტერიტორია, რომელიც მოიცავდა სასოფლო-სამეურნეო ტერასებს, მარცვლეულის ბეღლებს, სამარხებს, სასაფლაოს კოშკებს, 100-ზე მეტ წრიულ შენობას, პირამიდის ძირი და 8 კმ სიგრძის საირიგაციო არხი. რელიგიურ და ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა ღია მოედანი, რომლის ქვეშაც სამარხი მდებარეობდა.

კორიუაირაჩინაში არექოლოგთა მოსვლის დროს, ქალაქი უკვე გაძარცვული იყო. საფლავებში პოულობდნენ ჩონჩხებს, მაგრამ ყოველგვარი ჩატანებული ნივთების გარეშე. ნაპოვნი კერამიკა და ქვის იარაღები ორ განსხვავებულ პერიოდს მიეკუთვნება. სავარაუდოდ, დასახლება ადრეულ საუკუნეს მიეკუთვნება, რომელიც შემდეგ მიატოვეს, მოგვიანებით კი კვლავ დასახლდნენ.
კოტოში

კოტოში — არქეოლოგიური ძეგლი პერუში, ქალაქ უანუკოს სიახლოვეს; გამორჩეულია ქვიანდელი არქაული პერიოდის ტაძრით. ძეგლისგან სახელი ეწოდა კოტოშის რელიგიურ ტრადიციას, რაც პერუში ძვ. წ. 2300—1200 წლებში, გვიანდელ არქაულ ეპოქაში არსებობდა. კოტოშის ხალხს მოჰყავდა მოსავალი, იყენებდა ზღვის რესურსებს, აგებდა მუდმივ დასახლებებს და მრავალსართულიან საცერემონიო ნაგებობებს.

კოტოშის ტაძრის იკონოგრაფიისათვის დამახასიათებელია გადაჯვარედინებული ხელები. კოტოში ასევე მოიცავს გვიანდელი წარმოშობის არტეფაქტებს, რომელიც ძირითადად ჩავინის კულტურას მიეკუთვნება.
დოლენჯიშვილები

დოლენჯიშვილები — ქართული ფეოდალური საგვარეულო, წარმოშობით სამცხიდან. ცნობილია საუკუნის პირველი მეოთხედიდან. 1576 წელს სამცხე-საათაბაგოში ომიანობის დროს მხარს უჭერდნენ ჯაყელებს შალიკაშვილებისა და სხვა აჯანყებული საგვარეულოების წინააღმდეგ ბრძოლაში. საუკუნის 20-იან წლებში დოლენჯიშვილების ნაწილი ქართლში გადასახლდა. საგვარეულოს ამ შტომ მიიღო თავადობა და მამულები ქვემო ქართლში, დმანისის ხეობაში. ქართლის სამეფო კარზე მცირე სახელოებს ფლობდნენ. 1680-იან წლებში ზაალ დოლენჯიშვილს ებოძა ყაიყულის „საბალახოს მკრეფელობა“; არსენ დოლენჯიშვილი თან ახლდა გიორგი -ს ავღანეთში, შემდეგ კი მანგლისის ეპისკოპოსი იყო; საუკუნის მეორე ნახევარში იოთამ დოლენჯიშვილი იყო მოლარეთუხუცესი. 1780-იან წლებში მისი გარდაცვალების შემდეგ ქართლში დოლენჯიშვილთა სათავადო ფაქტობრივად გაუქმდა; მათი მამულები საგინაშვილებსა და ამილახვრებს გადაეცათ.
პრედრაგ რუსევსკი

პრედრაგ რუსევსკი (; დ. 27 აგვისტო, 1982, სკოპიე, მაკედონიის სოციალისტური რესპუბლიკა, იუგოსლავია) — მაკედონელი ყოფილი პროფესიონალი ჩოგბურთელი, მსოფლიოს ყოფილი 242-ე ჩოგანი. კარიერის განმავლობაში, იგი ძირითადად -ის ჩელენჯერის და -ის მამაკაცთა ტურნირებზე იღებდა მონაწილეობას.

-ის ჩელენჯერის & -ის მამაკაცთა ტურნირების ფინალები
ერთეულები: 11 გამარჯვება
წყვილები: 12 გამარჯვება
არგიენდ ბექირი

არგიენდ ბექირი (, ; დ. 3 აპრილი, 1974, ტეტოვო) — ალბანური წარმოშობის მაკედონელი ფეხბურთელი. თამაშობდა თავდამსხმელის პოზიციაზე. ბექირიმ მაკედონიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების შემადგენლობაში 16 მატჩი ჩაატარა და 2 გოლი გაიტანა.

ჯილდოები
სლოგა იუგომაგნატი
მაკედონიის პირველი ლიგა: 1999, 2000, 2001

მაკედონიის საფეხბურთო თასი: 1996, 2000, 2004
ალბერტ კოუპი

ალბერტ კოუპი (; დ. 1878 – გ. 1930) — ინგლისელი სნუკერისტი. მონაწილეობდა სნუკერის პირველ მსოფლიო ჩემპიონატში, სადაც ნახევარფინალურ მატჩში დამარცხდა თანამემამულე ჯო დეივისთან, რომელიც საბოლოოდ ტურნირის გამარჯვებული გახდა. მიუხედავად მარცხისა, ალბერტმა ამ ჩემპიონატზე გააკეთა ტურნირის უმაღლესი ბრეიკი — 60 ქულა. მომავალი სეზონის მსოფლიო ჩემპიონატზე კოუპს არ გაუმართლა, იგი პირველივე რაუნდში დამარცხდა ალეკ მენთან (14:9). ამის შემდეგ მას მსოფლიო ჩემპიონატში მონაწილეობა აღარ მიუღია.

გამოსვლების სტატისტიკა
სულ შეხვედრები: 3; გამარჯვება: 1

ტურნირები, რომლებზეც ალბერტმა მონაწილეობა მიიღო:
მსოფლიო ჩემპიონატი სნუკერში — 1927 (3-4 ადგილი), 1928 (6-7 ადგილი)

შეხვედრები:
ალბერტ კოუპი 9:14 ალეკ მენი
ალბერტ კოუპი 7:16 ჯო დეივისი
ალბერტ კოუპი 8:6 ალეკ მენი
სკოპიეს მიწისძვრა (1963)

მიწისძვრა სკოპიეში , მაკედონიის დედაქალაქში — 1963 წლის 26 ივნისის მიწისძვრა, რომლის მაგნიტუდა შეადგენდა 6,1-ს (რიხტერის სკალით დაახლოებით 6,9 ბალი). მიწისძვრამ ქალაქის უდიდესი ნაწილი გაანადგურა. მის შედეგად დაიღუპა 1 070 ადამიანი, ხოლო 3 000-ზე მეტი დაიჭრა. საცხოვრებელი სახლების დაახლოებით 75% განადგურდა ან სერიოზულად დაშავდა.

მიწისძვრის შემდეგ 80-მდე ქვეყანამ იუგოსლავიაში გაგზავნა მაშველები, ფინანსური და ჰუმანიტარული დახმარება. იმავე წლის 14 ოქტომბერს გაეროს გენერალურმა ასამბლეამ მიიღო რეზოლუცია №1882, რომელშიც აღნიშნა, რომ „სკოპიეს აღდგენა გახდა ხალხთა დამეგობრებისა და ძმობის ჭეშმარიტი სიმბოლო“.

სეისმური მდგომარეობა რეგიონში
მაკედონიის სამხრეთი, მდინარე ვარდარის რეგიონი, ცნობილია, როგორც მაღალი სეისმური აქტივობის ზონა. სკოპიეს ისტორიაში საუკუნემდე ცნობილია ორი გამანადგურებელი მიწისძვრა: 518 წელს და 1555 წელს. მიუხედავად ამისა, ქალაქის დაგეგმარებისა და შენობების აგებისას არასდროს ითვალისწინებდნენ მონაცემებს სეისმური აქტივობის შესახებ. ახალი მუზეუმის ერთ-ერთი მთავარი ექსპონატი გახდა პაბლო პიკასოს სურათი „ქალის თავი“, რომელიც ქალაქს მხატვარმა აჩუქა.
პელაგონია

პელაგონია (; ; ასევე პრილეპის-ბიტოლის-ლერინის ველი, ზოგჯერ უბრალოდ ველი) — ყველაზე დიდი ქვაბული მაკედონიის გეოგრაფიულ რეგიონში, რომელიც გაყოფილია მაკედონიასა (ჩრდილოეთი ნაწილი) და საბერძნეთს შორის (სამხრეთი).

გეოგრაფია
პელაგონიის სახელწოდება გაჩნდა ანტიკურ ეპოქაში და აერთიანებს სამ ველს: პრილეპისა და ბიტოლის მაკედონიაში და ლერინის საბერძნეთში.

ქვაბულს ოვალური ფორმა აქვს და გადაჭიმულია ჩრდილოეთისა და სამხრეთის მიმართულებით.

რეგიონის მთავარი წყლის არტერია — მდინარე ცრნა.

პრილეპისა და ბიტოლის ველები სამხრეთითაა დახრილი, ხოლო ლერინის — ჩრდილოეთით.

ქრისტიანობა
ოლქმა სახელწოდება მისცა ღვთისმშობლის ხატს — პელაგონიტისას.
უშოლთის მღვიმე

უშოლთის მღვიმე — მღვიმე საქართველოში, ონის მუნიციპალიტეტში, შქმერის თემში, სოფელ უშოლთიდან 2,5 კმ. მდებარეობს რაჭის ქედზე, მდინარე ბნელეთურის (ხეორის მარცხენა შენაკადი) აუზში, ზღვის დონიდან 1840 მ. გამომუშავებულია ბარემულ კირქვებში, ჯამური სიგრძე 2150 მ. მდიდარია ქიმიური ნაღვენთებით, განსაკუთრებით დარბაზები „თბილისის უნივერსიტეტი“, „ვახუშტი“ და სხვა. მღვიმიდან გამოდის ნაკადული.

გალერეა
ჭერმის კლდეები

ჭერმის კლდეები — ფსევდოკარსტი საქართველოში, მდებარეობს მცხეთის მუნიციპალიტეტში, თბილისიდან მე-17 კილომეტრზე, სოფლებს: მუხათგვერდისა და დიღომს შორის, ზღვის დონიდან 550-600 მ სიმაღლეზე. ზემო ავჭალის ჰიდროელექტროსადგურის მოპირდაპირე მხარეზე.

დახასიათება
მტკვრის ხეობის მარჯვენა ფერდობის კლდეებზე, რომლებიც აგებულია ოლიგოცენ-მიოცენის არკოზული ქვიშაქვებით, ატმოსფერული ფაქტორების მოქმედების შედეგად წარმოქმნილა თავისებური ფსევდოკარსტული ფორმები. სახელწოდება „ჭერმის კლდეები“ მიგვითითებს ძველ სოფელ ჭერემზე, რომელიც, დიღმელი მოხუცების ცნობით, არსებობდა წინათ ამ ადგილზე.

ყურადღებას იპყრობს ბუნებრივი კამარა, რომელიც ადგილობრივ მოსახლეობაში „ჩაკიდულის“ სახელითაა ცნობილი. იქვეა რამდენიმე ათეული ქვაბისებური ფორმის ჩაღრმავება, რომელთა დიამეტრი 0,5 -1,5 მ უდრის. ცოტა მოშორებით, მშრალ ხევში შენახულია 3 მ სიგრძის ბუნებრივი ხიდი. ყველა ეს ფორმა გამომუშავებულია წვიმის წყლისა და ქარის მიერ ერკოზული ქვიშაქვების დაშლით და მარცვლების გატანით. ჭერმის კლდეების ორიგინალური ფორმების სახით ჩვენ ვხედავთ ცრუ კარსტის, ანუ ფსევდოკარსტის კარგ მაგალითს.
ქუაქანცალია

ქუაქანცალია — კირქვული ლოდი წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში, ყვირას კირქვულ მასივზე მდინარე ინწრის სათავეებთან, ზღვის დონიდან 1800 მ სიმაღლეზე. თითქმის სუბალპურ უტყეო ზონაში ამაღლებულ კვარცხლბეკზე „ზის“. მისი ზედაპირი წყალს გამოუხრავს. ზომები 1,8*2*1,6 მ-ს აღწევს და დაახლოებით 10-12 ტონას იწონის. ლოდი განსაკუთრებულ ყურადღებას იქცევს იმით, რომ მის ერთ-ერთ წიბოზე ხელის ოდნავი დაწოლით ქვის ეს ვეება მასა ქანაობას იწყებს და კაკუნის ხმას გამოსცემს. მას 4 საყრდენი წერტილი აქვს, რომელთაგან 1 ყოველთვის ჰაერშია, რაც ლოდის მოძრაობას იწვევს; ასეთი მოქანავე ლოდები მრავალ ქვეყანაში გვხვდება, მაგრამ მათი უმეტესობა მაგმურ ვულკანურ ქანებშია გამომუშავებული, ეს კი კირქვული ლოდია და კარსტულ მასივზე მდებარეობს.
ბოდორნის სვეტი

ბოდორნის სვეტი — კლდის სვეტი საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე არაგვის ხეობის მარჯვენა მხარეს, სოფელ ბოდორნასთან, გზიდან 70–80 მ-ზე, სიმაღლე 15 მ. მისი დიამეტრი 4 მ აღწევს.

ბოდორნის ეკლესიის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 150 მეტრის დაშორებით, ფლატის შვერილზე აღმართულია „დუნუდაციური მოწმე“, რომელიც ლიტერატურაში ბოდორნის სვეტის სახელითაა ცნობილი, ხოლო ადგილობრივი მოსახლეობა „წოწოლა კლდეს“ უწოდებს („წოწოლა“ მაღალსა დაწაწვრილებულს ნიშნავს).

ბოდორნის სვეტი გარეგნული ფორმითა და სიდიდით ძლიერ წააგავს კავკასიონის მთიანეთში მოდარაჯე კოშკებს. „კლდის კოშკები“, ანუ კლდის სვეტები, როგორც დაცვის ობიექტი, „საქართველოს წითელ წიგნშია“ შეტანილი. მიუხედავად იმისა, რომ ბუნების ძეგლთან მისვლა საკმაოდ რთულია. 1979 წელს ძეგლი შეისწავლა ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტის ექსპედიციამ ლევან მარუაშვილის ხელმძღვანელობით. ბოდორნის სვეტი ბუნების ძეგლია.
საირმის მეწყერი

საირმის მეწყერი — სოფ. ჭრებალოსა და ალპანას შორის მდ. რიონის მარჯ. მხარეს ზ.დ. -დან 800მ სიმაღლეზე მდებარე სოფ. საირმესთან ერთმანეთზე მიწყობილ რამდენიმე კლდოვან მასივს პირამიდის ფორმა მიუღია. გეოლოგები მათ ბლოკურ სტრუქტურულ მეწყერს უწოდებენ.
კლდეებს კოშკისებრი, რქისებური, სამკუთხედისებური ფორმები აქვს. მათი შეფარდებითი სიმაღლე რამდენიმე ათეული მეტრია.
საირმესთან რიონი ქმნის კანიონს, რომლის სიმაღლე 100მ-მდეა.
მაკედონიზმი

მაკედონიზმი ან მაკედონური ნაციონალიზმი — პოლიტიკური დოქტრინა და იდეოლოგია, რომელიც ამტკიცებს მაკედონიის ეროვნული და ეთნიკური იდენტურობის წარსულსა და აწმყოს, მაკედონური ენის, ნაციისა და კულტურის დამოუკიდებლობასა და მნიშვნელობას. ისტორიულად მიმდინარეობა ეწინააღმდეგება ინტერნაციონალიზმს (მათ შორის იუგოსლავიზმსა და ტიტოიზმს), ასევე ბულგარულ, ბერძნულ და სერბულ ნაციონალიზმებს. მაკედონისტური იდეოლოგია მაკედონიის ოფიციალურ დოქტრინად ითვლება.

ისტორია
მაკედონიზმი, როგორც დამოუკიდებელი იდეა, საუკუნის მეორე ნახევარში გაჩნდა. ტერმინი მაკედონისტი პირველად გამოიყენა ბულგარელმა პუბლიცისტმა, პეტკო რაჩევ სლავეიკოვმა თავის სტატიაში „ “, რომელიც გამოქვეყნდა ჟურნალ „მაკედონიაში“ 1871 წელს. მასში კრიტიკას ექვემდებარებიან 1860-იანი წლების მაკედონისტები.

მაკედონელი სლავების მასობრივი მაკედონიზაციის პროცესი დაიწყო ტიტოს ინიციატივით 1940-იან და 1950-იან წლებში.
ეროვნულ-გამათავისუფლებელი ფრონტი (მაკედონია)

ეროვნულ-გამათავისუფლებელი ფრონტი (აბრევიატურა ) , ასევე ცნობილი, როგორც სახალხო გამათავისუფლებელი ფრონტი — კომუნისტური პოლიტიკური და სამხედრო ორგანიზაცია, რომელიც შეიქმნა მაკედონური უმცირების მიერ საბერძნეთში. ორგანიზაცია მოქმედებდა 1945-1949 წლებში, მეტწილად საბერძნეთის სამოქალაქო ომში. ამ ორგანიზაციის მონაწილეობა საბერძნეთის სამოქალაქო ომში უფრო ნაციონალისტური ხასიათის იყო, ვიდრე კომუნისტურის და მიზნად ისახავდა საბერძნეთისგან გამოყოფას.
ვარდარის ბანოვინა

ვარდარის ბანოვინა  — პროვინცია (ბანოვინა) იუგოსლავიის სამეფოში 1929-1941 წლებში.

გეოგრაფია
ვარდარის ბანოვინა მდებარეობდა სამეფოს უკიდურეს სამხრეთ ნაწილში, თანამედროვე მაკედონიის რესპუბლიკის, სამხრეთ სერბეთისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთი კოსოვოსა და მეტოხიის ტერიტორიაზე. ჩრდილოეთით ბანოვინას ესაზღვრებოდა ზეტისა და მორავის ბანოვინები, დასავლეთით, სამხრეთითა და აღმოსავლეთით — ალბანეთი, საბერძნეთი და ბულგარეთი შესაბამისად.

ბანოვინამ თავისი სახელწოდება მდინარე ვარდარის გამო მიიღო. მის ადმინისტრაციული ცენტრად ითვლებოდა ქალაქი სკოპლე (სკოპიე).

გაყოფა
1941 წელს, მეორე მსოფლიო ომის დროს, ნაცისტური ბლოკის ქვეყნებმა ვარდარის ბანოვინის ოკუპირება მოახდინეს და გაყვეს ბულგარეთს, გერმანელების მიერ ოკუპირებულ სერბეთსა და ალბანეთს შორის, რომელიც მაშინ იტალიელთა ოკუპაციაში იყო მოქცეული.

ომის შემდეგ რეგიონი შევიდა იუგოსლავიის სოციალისტურ ფედერაციულ რესპუბლიკაში: რეგიონის სამხრეთი ნაწილი გახდა მაკედონიის სოციალისტური რესპუბლიკა, ხოლო ჩრდილოეთი — სერბეთის სოციალისტური რესპუბლიკის ნაწილი.
ჩრდილოეთ მაკედონიის პარლამენტი

ჩრდილოეთ მაკედონიის პარლამენტი — ჩრდილოეთ მაკედონიის რესპუბლიკის საკანონმდებლო და წარმომადგენლობითი ორგანო (პარლამენტი).

პარლამენტი ერთპალატიანია და დეპუტატების რაოდენობა ჩრდილოეთ მაკედონიის კონსტიტუციის თანახმად განსაზღვრულია 123 დეპუტატით. დეპუტატებს ირჩევენ 4 წლის ვადით, ფარული კენჭისყრის საფუძველზე.

ძირითადი უფლება-მოვალეობანი
ცვლის მაკედონიის კონსტიტუციას
იღებს და განმარტავს კანონებს
ამტკიცებს სახელმწიფო ბიუჯეტს
ახდენს საერთაშორისო ხელშეკრულებების რატიფიკაციას
აცხადებს ომს და დებს ზავს
ამტკიცებს რესპუბლიკის საზღვრებს
ნიშნავს რესპუბლიკის მთავრობას
აცხადებს ამნისტიას

ჩრდილოეთ მაკედონიის პარლამენტის სპიკერები
სტოიან ანდოვი (1991—1996)
ტიტო პეტკოვსკი (1996—1998)
სავო კლიმოვსკი (1998—2000)
სტოიან ანდოვი (2000—2002)
ნიკოლა პოპოვსკი (2002—2003)
ლიუპჩო იორდანოვსკი (2003—2006)
ლიუბიშა გეორგიევსკი (2006—2008)
ტრაიკო ველიანოსკი (2008-)
რაიან ბაბელი

რაიან გუნო ბაბელი(; დ. 19 დეკემბერი, 1986) — ნიდერლანდელი ფეხბურთელი. პოზიციით თავდამსხმელი. ამჟამად თამაშობს არაბეთის „ალ აინში“.

კარიერა
რაიანის კარიერა „აიაქსში“ დაიწყო, პირველ გუნდში გატარებული 3 სეზონის შემდეგ ბაბელი „ლივერპულმა“ შეიძინა, თუმცა ინგლისში მისი კარიერა ვერ აეწყო, „ლივერპულის“ შემდეგ ის თამაშობდა „ჰოფენჰაიმში“, „აიაქსსა“ და „ქასიმფაშაში“. ამჟამინდელ კლუბს 2015 წელს შეუერთდა.

ნიდერლანდების ნაკრებში მისი დებიუტი 2005 წელს შედგა, მონაწილეობა მიიღო 2006 და 2010 წლის მსოფლიო ჩემპიონატებზე.
ჩრდილოეთ მაკედონიის ტელეკომუნიკაციები

ტელეკომუნიკაციები ჩრდილოეთ მაკედონიაში მოიცავს დაახლოებით 550,000 მთავარ სატელეფონო ხაზს (2005 წლის მონაცემებით), 2 079 000 ფიჭურ ტელეფონს (2008), 49 რადიო სადგურს: — 29, — 20, დაახლოებით 410 000 რადიომიმღებს, 52 ტელეკომპანიას (2007), 136 სატელევიზიო სამაუწყებლო სადგურს (1997), 1 890 000 ტელევიზორსა (2008) და 20 ინტერნეტ-პროვაიდერსა (2005). 2009 წლის მონაცემების მიხედვით ჩრდილოეთ მაკედონიაში 1,115,166 ინტერნეტ მომხმარებელია, რაც საერთო მოსახლეობის 52%-ია. ქვეყნის კოდი ინტერნეტის პირველადი დომენისთვის არის ..
ბუქარესტის საზავო ხელშეკრულება (1913)

ბუქარესტის საზავო ხელშეკრულება — ხელშეკრულება, რომელსაც ხელი მოაწერეს 1913 წელს ბუქარესტში ერთი მხრივ, სერბეთის, ჩერნოგორიის, რუმინეთისა და საბერძნეთის, მეორე მხრივ ბულგარეთის წარმომადგენლებმა. ხელშეკრულებამ დაასრულა ბალკანეთის მეორე ომი. ბულგარეთი, როგორც ომში დამარცხებული მხარე, იძულებული გახდა ბალკანეთის პირველი ომის დროს დაპყრობილი ტერიტორიის დიდი ნაწილი დაეთმო გამარჯვებულებისათვის. სამხრეთი დობრუჯა დაუთმო რუმინეთს, მაგრამ შეინარჩუნა გასასვლელი ეგეოსის ზღვაზე. ხელშეკრულება განიხილეს კომიტეტების სხდომაზე და დაამტკიცა დელეგატების ასამბლეამ.

თურქეთი არ იყო ჩართული ხელშეკრულების ხელმოწერის პროცესში, თუმცა მან შემდეგში დადო ბულგარეთთან კონსანტინოპოლის ხელშეკრულება.
ლოს-პინჩუდოსი

ლოს-პინჩუდოსი — ჩაჩაპოიას კულტურის კლდეში გამოკვეთილი, ოსტატურად გაკეთებული საფლავების კომპლექსი პერუში, ჩრდილოეთ ანდების ნისლიან ტყეებში. მდებარეობს რიო-აბისეოს ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. თიხისა და ქვის საფლავებს ხის თავსახურები აქვს, რომლებიც მოხატულია წითელ, ყვითელ, შავ და თეთრ ფერებში. ანთროპომორფული ნახატებზე გამოსახულია დიდი ფალოსები, რის გამოც ეწოდა ძეგლს აღნიშნული სახელი.

სეისმური აქტივობების შედეგად გუარესებული გარემო პირობების გამო, საფლავები დაუცველია მკაცრი ტროპიკული კლიმატისა და ტურისტებისაგან. შედეგად, მსოფლიო მონუმენტთა ფონდმა ლოს-პინჩუდოსი მეთვალყურეობის ქვეშ მყოფ 2000 მსოფლიო მონუმენტის სიაში შეიტანა. 2000 წელს, კომპანია -მა კონსერვაციისა და სტრუქტურული სტაბილიზაციის პროექტისთვის ფონდს 47 000 აშშ დოლარი გამოუყო. პროექტმა წარმატებით ჩაიარა, თუმცა ძეგლს კვლავ სჭირდება დამატებითი ყურადღება და მუდმივი მენეჯმენტის გეგმა.
იუგოსლავიის სახალხო-გამათავისუფლებელი ომი

იუგოსლავიის სახალხო-გამათავისუფლებელი ომი (, , , ), უფრო მეტად ცნობილია, როგორც იუგოსლავიის ხალხის სახალხო-გამათავისუფლებელი ბრძოლა ან უბრალოდ სახალხო-გამათავისუფლებელი ბრძოლა (, , , ) — იუგოსლავიის პარტიზანების ომი, რომელშიც იუგოსლავიის მოკავშირეები იყვნენ საბჭოთა ჯარები (1944 წლიდან) და რომლის მთავარი მიზანიც იყო იუგოსლავიის განთავისუფლება გერმანელი, იტალიელი, უნგრელი ოკუპანტებისა და მათი მოკავშირე-კოლაბორაციონისტებისგან. იწარმოებოდა 1941 წლის 4 ივლისიდან 1945 წლის 15 მაისამდე და დამთავრდა იუგოსლაველი პარტიზანების სრული გამარჯვებითა და ქვეყნის ოკუპაციისაგან განთავისუფლებით.

იუგოსლავიის სახალხო-გამათავისუფლებელი ომი წარმოადგენს მთელ ევროპაში წინააღმდეგობის მოძრაობის განუყოფელ ნაწილს: იუგოსლაველი პარტიზანებისა და მათი მოკავშირეების მოქმედება ბალკანეთში ბოჭავდა გერმანიის ჯარის მნიშვნელოვან ნაწილს და ვერმახტს საშუალებას არ აძლევდა, დამხმარე ჯარები გაეგზავნა როგორც დასავლეთ, ასევე აღმოსავლეთ ფრონტზე; ეს პარტიზანული მოძრაობა რაოდენობრივად მხოლოდ სსრკ-ს პარტიზანულ მოძრაობას უთმობდა. იუგოსლავიის ისტორიაში ეს ომი იკავებს ზუსტად ისეთივე ადგილს, როგორსაც დიდი სამამულო ომი სსრკ-სა და რუსეთის ისტორიაში.