iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სიფილისი

სიფილისი , ათაშანგი — სქესობრივი გზით გადამდები დაავადება, რომელსაც იწვევს გრძელი, სპირალურად დახვეული ბაქტერია – . ევროპაში იგი 1493 წლამდე ცნობილი არ იყო. ფაქტია, რომ კოლუმბის ეკიპაჟის ზოგიერთი წევრი აქტიურად მონაწილეობდა ფრანგი მეფის, შარლ -ის იტალიაში შეჭრაში 1494 წელს და სწორედ ამ დროს, ამ ქვეყანაში დაიწყო აღნიშნული დაავადების ეპიდემია.

ეპიდემიოლოგია
სიფილისი ტიპური ანთროპონოზური დაავადებაა. ავადდებიან მხოლოდ ადამიანები, რომლებიც ბაქტერიის რეზერვუარს წარმოადგენენ. აღნიშნული ბაქტერია ორგანიზმში ჩვეულებრივ შეიჭრება სქესობრივი აქტის დროს. შესაძლებელია აგრეთვე შემთხვევითი დასენიანებაც არაპირდაპირი გზით, მაგალითად კოცნისას.

დაავადების განვითარება
სიფილისი გადის განვითარების 3 სტადიას. პირველადი სიფილისის დროს, დასენიანებიდან 10–30 დღის შემდეგ, გარეგან სასქესო ორგანოებზე წარმოიქმნება ზედაპირული, მცირე ზომის წყლული. დაავადების მეორე სტადიაზე ვლინდება კანზე და ლორწოვან გარსზე ჩნდება გამონაყარი. ამ პერიოდში ავადმყოფი ძალზე სენგადამდებია. მესამეული სიფილისის დროს სხვადასხვა ქსოვილებსა და ორგანოებში ვითარდება გუმი. აღნიშნულ სტადიაზე განსაკუთრებით ხშირად ზიანდება ცენტრალური ნერვული სისტემა, რასაც საბოლოო ჯამში ავადმყოფი მიჰყავს დამბლამდე და ფსიქიკის მოშლამდე.
მარიდაანთ კოშკი

მარიდაანთ კოშკი – კოშკი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ გომში, მარიდაანთ უბანში.

კოშკი ნაგებია რიყის ქვით. თარიღდება - საუკუნეებით, ხოლო საუკუნეში საბრძოლო კოშკი წისქვილად გადაუკეთებიათ. ნაგებობა დაზიანებულია: პირველი სართულის ცილინდრული კამარა ჩანგრეულია, სართული მიწითაა ამოვსებული; მეორე სართულზე ჩრდილოეთ კედელი გამონგრეულია; აღარ არსებობს მეორე და მესამე სართულების ხის გადახურვა; მესამე სართულის მხოლოდ ფრაგმენტებია შემორჩენილი.

კოშკი გეგმით სწორკუთხაა (5,2 6,95 მ). შესასვლელი პირველი სართულის დასავლეთ კედელშია. აღმოსავლეთ კედელში ორი სათოფურია, სამხრეთისაში ბუხარი და ორი სათოფური. ჩრდილოეთ კედელში დატანებულია მეორე სართულზე ასასვლელი ქვის კიბე. მეორე სართულზე, სამხრეთ კედელში ჩაშენებულია ბუხარი. მის ორივე მხარეს, ბრტყელ ნიშებში სათოფურებია. ასეთივე სათოფურებია აღმოსავლეთ და სამხრეთ კედლებშიც. კოშკის დასავლეთ ფასადზე ჩასმულია ქვიშაქვის ფილა მხედრული წარწერით. წარწერა დაზიანებულია; იკითხება მხოლოდ ამშენებლის გვარი - „შაქარაშვილი“.
ხოსრო I

ხოსრო ანუშირვანი (; დ. 496, არდესტანი — გ. 31 იანვარი, 579, ქტესიფონი) — სასანიდური ირანის 22-ე შაჰინშაჰი 531-579 წლებში, კავად -ის ვაჟი, პეროზ -ის შვილიშვილი. ის ითვლება სასანიანთა დინასტიის ყველაზე გამოჩენილ წარმომადგენლად.

შაჰინშაჰის ტიტულის მიღებისთანავე, ტახტის მოცილეთა მოშორების მიზნით, სიკვდილით დასაჯა თავისი უფროსი და უმცროსი ძმები. ის ასევე სასტიკად გაუსწორდა ამბოხებულ მაზდაკელებს, რომლებიც იმპერიაში მძვინვარე ქაოსის დამკვიდრებას ცდილობდნენ.

ხოსროს მეფობა მამამისის (488–531 წწ.) მმართველობის გაგრძელება იყო. მის დროს ცენტრალური ხელისუფლება საგრძნობლად განმტკიცდა,
იმპერია დაიყო 4 პროვინციად, კუსტებად, რომლებსაც შაჰის მიერ დანიშნული ერთგული მოხელეები, მარზპანები მართავდნენ. ის პირადად ნიშნავდა მოსამართლეებსა და ქურუმებსაც. ხოსროს დროს შეიქმნა კარგად ორგანიზებული მიწისა და სულადობრივი გადასახადების სისტემა, რომლის მიხედვითაც ნატურალური გადასახადი ფულით ჩანაცვლდა. მოხდა არმიის რეორგანიზაცია, სახელმწიფოს ჯარის მეომრებს ჯამაგირსაც კი უხდიდნენ. ხოსრო -მა სოფლებში დააარსა სამხედრო რაზმები, ე.წ „დეჰყანები,“ რომლებიც არმიის დამხმარე ძალას აყალიბებდნენ საზღვრებზე. ხოსროს ბრძანებით ქალაქ გუნდეშაბურში დაარსდა მედიცინისია და ფილოსოფიის სკოლა. მის დროს ირანში ინდოეთიდან გავრცელდა ჭადრაკი. გადმოცემით, ამავე პერიოდში დაიწყეს სპარსეთში ნარდის თამაშიც.

ხოსრომ მოახერხა იემენის დაპყრობა, რომელიც იმ დროს უმნიშვნელოვანესი სავაჭრო გზების გასაყარი იყო. 554 წელს კი საბოლოოდ დაამარცხა ამბოხებული ეფთალიტები. ანუშირვანმა გაახშირა საომარი მოქმედებები ბიზანტიასთან. 540 წელს ანტიოქია აიღო, მაგრამ მათთან წინააღმდეგ გამართულ ბრძოლებში საბოლოოდ დამარცხდა. 532 და 562 წლებში იუსტინიანე -თან დადო ე.წ. „საუკუნო ზავები.“ (532 წლის საუკუნო ზავი და დარას ზავი) ორ იმპერიას შორის დაპირისპირება ყველაზე მეტად, ლაზიკის ტერიტორიაზე გამძაფრდა, ეგრისის დიდი ომის დროს, რომლის შედეგადაც ბიზანტიელებმა მოახერხეს ლაზიკიდან სპარსელების განდევნა, რასაც 572 წელს მოჰყვა ირანიდან სომხეთისა და ქართლის გამოყოფა.

ხოსრო გარდაიცვალა 48 წლიანი მმართველობის შემდეგ, 579 წლის 31 იანვარს, 83 წლის ასაკში. ის შეცვალა მისმა ვაჟმა, ჰორმიზდ -მ. ხოსროს მეფობის დროს სასანიდურმა ირანმა მიაღწია განვითარების უმაღლეს მწვერვალებს, რის გამოც ეს პერიოდი ირანის ისტორიის „ოქროს ხანადაა“ ცნობილი.
გაშერბრუმ II

გაშერბრუმ (ასევე კ4) — დედამიწის სიმაღლით მე-13 მწვერვალი. მისი სიმაღლეა 8035 მ. გაშერბრუმი ადგილობრივ ბალტის ენაზე ითარგმნება როგორც „მბრწყინავი მთა“. გაშერბრუმ მდებარეობს ყარაყორუმის მთათა სისტემის გაშერბრუმის მასივში, გაშერბრუმ -ის მახლობლად, პაკისტანის პროვინცია გილგიტ-ბლტისტანში. პაკისტანისა და ჩინეთის საზღვართან. პირველი ასვლა გაშერბრუმ -ზე განხორციელდა ავსტრიული ექსპედიციის მიერ 1956 წლის 8 ივლისს. ექსპედიციის წევრები იყვნენ: ფრიც მორავეცი, იზეფ ლარხი და ჰანს ვილენპარტი.
შიშა-პანგმა

შიშა-პანგმა (ჩინ. , ) — მწვერვალი ჩინეთში. წარმოადგენს დედამიწის ერთ-ერთ უმაღლეს მწვერვალს. მისი სიმაღლეა 8027 მ. ამ მაჩვენებლით იგი მე-14 ადგილზეა მსოფლიოს ყველაზე მაღალ მწვერვალებს შორის. ის რვაათასიანების ბოლო მწვერვალია. ტიბეტური სახელი „ში შა სბანგ მა“ სიტყვასიტყვით ითარგმნება, როგორც „მწვერვალი ბალახიანი ვაკეების თავზე“. შიშა-პანგმა მდებარეობს სამხრეთ-ცენტრალურ ტიბეტში, ნეპალის საზღვრიდან რამდენიმე კილომეტრში. იგი ერთადერთი რვაათასიანია, რომელიც მთლიანად ჩინეთის ტერიტორიაზეა. პირველი ასვლა შიშა-პანგმაზე განახორციელეს ჩინელმა ალპინისტებმა 1964 წლის 2 მაისს. ეს იყო ბოლო რვაათასიანი, რომელიც ადამიანმა დალაშქრა.
იიდამი

იიდამი, იდამი ან იშთჰადევა[ტა]( შენთი, ), შემოკლება ტიბეტურ ჲიდ-კჲი-დამ-წიგ-იდან) არის სრულად გასხივოსნებული არსება, რომელიც ფოკუსია მედიტირებისთვის. იიდამებთან დაკავშირებულია მედიტაციები, გამოსახულებები, ქანდაკებები და მანტრები. არიან ბრძენი, მშვიდობიანი და მრისხანე თვისებების განსხვავებული ფორმებით, ხშირად უამრავი ხელით, ფეხით, თავითა და თვალებით.

ტანტრის პრაქტიკოსი ბუდისტისთვის, იიდამი გამოსახავს გასხივოსნებულ გონებას, ბუდას თვისებას, რომლის გამოსახულებაზეც ყურადღებას აფოკუსირებენ მედიტაციის, გალობისა და ლოცვის დროს ან მთელი ცხოვრების განმავლობაში. აქედან გამომდინარე, იიდამის პოპულარული სახელები პირადი ღვთაება ან მედიტაციის ღვთაება, არც ისე კორექტულია. იიდამი არის იდეალური ფორმა მედიტაციისთვის, რომ გამოაღვიძო საკუთარი ბუდას ბუნება. ამ ფორმასთან შეჩვევა ეხმარება გონიერების შენარჩუნებაში, რასაც ბარდოს მდგომარეობაში ღრმა მედიტაციისას ან სიკვდილისას პრაქტიკოსი მიჰყავს რეალიზაციის მიღწევამდე.

იიდამები ბოდჰისატვების სხვადასხვა ფორმას იღებენ, მაგ: თანაგრძნობის განსახიერებების (ავალოკიტეშვარა ან მანჯუშრი), ოსტატების (პადმასამბჰავა, კარმაპა...), მცველების მრისხანე ფორმების (როგორბიც არიან ჰაჲაგრივა, ვაჯრაკილაჲა, ვაჯრაპანი, ჰევაჯრა, მაჰაკალა ან პალდენ ლჰამო). მაგ., არსებობს ავალოკიტეშვარას ოთხხელიანი და თერთმეტთავიანი ფორმა, ამასთანავე მისი ათასხელა ფორმაც. იიდამები იღებენ განსხვავებულ ფორმებს, მშვიდსა და მრისხანეს, ცალკე და კავშირში, შეუძლიათ იყვნენ მთასავით დიდები და მტვერივით პატარები. მაგრამ მათი არსი ყოველთვის ერთია - პრაქტიკოსის ბუდას ბუნებასთან დაკავშირება. ხშირად იიდამები ჲაბ-ჲუმის სახით გამოისახებიან.

იიდამებთან მედიტაცია ხდება მკაცრად გამომუშავებული რიტუალით. იიდამებთან მუშაობის აუცილებელი მოთხოვნილება ბოდჰისატტვათა აღთქმების მიღებაა, აუცილებლობა ყველა ცოცხალი არსებისთვის გასხივოსნების მიღწევა და სიცარიელის პრინციპის თუნდაც მცირედი გაგება. იიდამებთან მუშაობისთვის საჭიროა ლამისგან აუცილებელი ინიციაციების მიღება (ვანგი), რომელშიც შედის რიტუალი ტექსტების წაკითხვით (ლუნგი) და პრაქტიკის ახსნა (თრი).

ამგვარად, იიდამებს არ აქვთ რამე კავშირი ქრისტიანულ, იუდაისტურ ან ისლამურ დემონებთან, ანგელოზებთან ან რამე სახის მფარველებთან. იიდამი, უფრო ზუსტად, არის ფორმა, რომლის საშუალებითაც პრაქტიკოსს შეუძლია გახდეს ბუდა.

ესა თუ ის იიდამი „პირად ღვთაებად“ ირჩევა ადამიანის ფსიქიკის, მიდრეკილებებისა და ხასიათის მიხედვით.

ჲიდ-კჲი-დამ-წიგ ზუსტად ნიშნავს გონების ფორმირებას (სამაჲა), გონების გამაგრება შინაგანი თავისუფლებისა და სიცხადის მდგომარეობაში.

იიდამები
ავალოკიტეშვარა
გუჰიასამაჯა
ვაჯრაიოგინი
ვაჯრაკილაია
ვაჯრასატვა
იამანტაკა
მანჯუშრი
მაჰაკალა
პალდენ ლჰამო
ჩაკრასამვარა
ჰაიაგრივა
გარიყულის კოშკი

გარიყულის კოშკი – კოშკი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ გარიყულას დასავლეთით სამ კილომეტრზე, მდინარე თეძმის მარჯვენა ნაპირზე დგას კოშკი, რომელიც თარიღდება საუკუნის შუა ხანებით. ნაგებია ნატეხი ქვით. კოშკი ცილინდრულია (დიამეტრი 8 მეტრამდე), ოთხსართულიანი. დაზიანებულია. შესასვლელი მეორე სართულზეა, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან. პირველ სართულს ხის გადახურვა ჰქონია. კედლებში დატანებულია ნიშები და სათოფურები. მეორე სართული, დანარჩენებისაგან განსხვავებით, გადახურულია სფერული კამარით, რომლის ძირას ორი სარკმელია. ბუხარი სამხრეთითაა. მესამე სართულსაც ხის კოჭოვანი გადახურვა ჰქონია (ამჟამად ჩამონგრეულია). კედლებში ღრმა ნიშებია ორ-ორი სათოფურით. სათოფურებია ნიშების გარეთაც. სართულები ერთმანეთს კედელში დატანებული კიბით უკავშირდებოდა. მეოთხე სართული მაღალკედლებიანი საბრძოლო ბანი ყოფილა. იქვე ახლოს მდგარა მეორე ანალოგიური კოშკი. შემორჩენილია მხოლოდ ნანგრევები.
კოშკების კოშკი

კოშკების კოშკი – კოშკი მდებარეობს გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ კოშკების სამხრეთით, მდინარე სკრის მარჯვენა ნაპირას, ფერდობზე. თარიღდება საუკუნით. მიეკუთვნება ე.წ. ზურგიანი კოშკების ტიპს. პირით მდინარისაკენ დგას, ზურგით - მთისკენ (6,8 8,1 მ; სიმაღლე 16,5 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით. კედლის ქვედა ნაწილში ქვები დიდი ზომისაა და შედარებით უკეთ არის დაწყობილი. კოშკო ძლიერ დაზიანებულია, არ ხერხდება სართულიანობის დადგენა (მოღწეულია ექვსი სართული); თითქმის მთლიანად დანგრეულია სამხრეთ და აღმოსავლეთ კედლები; ძლიერ დაზიანებულია დასავლეთ კედელი. ყველაზე უკეთ შემორჩენილია ჩრდილოეთ კედელი. შესასვლელი დასავლეთითაა, მეორე სართულზე, ხეობის მხარეს. პირველი სართული დამხმარე სათავსია და მას ერთი სარკმელი აქვს. ზედა სართულები სათავდაცვო და საცხოვრებელია. მეორე სართულზე, კარის გარდა, ორი სარკმელიცაა, მესამეზე ბუხარი და ცალმაგი სათოფურებია. მეოთხე სართულზე - სათოფურები და ერთი სარკმელი, მეხუთე სართულზე - სათოფურები და დასავლეთის სწორ კედელში, შვერილ აივანზე გასასვლელი კარი. მეექვსე სართულის კედლებში სათოფურები და განიერი სარკმელია. სართულშუა გადახურვა ყველგან ხის იყო, კოჭოვანი.
სიკვდილის ველი

სიკვდილის ველი — მთათაშორისი ღრმული აშშ-ში, კალიფორნიის შტატში, მოხავეს უდაბნოსა და დიდი აუზის რაიონებს შორის, სიერა-ნევადას მთათა სისტემის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. ველის ტერიტორიაზე მდებარეობს ჩრდილოეთ ამერიკის ყველაზე დაბალი წერტილი (სიმაღლე ზღვის დონიდან -86 მეტრი). სიკვდილის ველის ტერიტორიაზე 1913 წელს დაფიქსირდა დასავლეთ ნახევარსფეროს ყველაზე მაღალი ტემპერატურა +56.7 °. ვერცერთი მეცნიერი ვერ ხსნის გასაოცარ ფაქტს, რომელიც სიკვდილის ველის სამხრეთ ნაწილში მდებარე დამშრალი ტბის ფსკერზე ხდება. სიკვდილის ველი ეს არის ასევე ნაკრძალი აშშ-ში, რომელიც მდებარეობს კალიფორნიის აღმოსავლეთ ნაწილში და არის ყველაზე ცხელი წერტილი დედამიწაზე. სიკვდილის ველის სამხრეთ ნაწილში მდებარეობს დამშრალი ტბის რეისტრეკ-პლაიას თიხის ფსკერი, რომელსაც იქ არსებული ფენომენის გამო უწოდებენ მოძრავი ქვების ველს. ამ დამშრალი ტბის ფსკერზე მოძრაობს 30 კილოგრამიანი და მეტი წონის მქონე ქვები, რომლებიც მინიმუმ 10 მეტრი სიგრძის კვალს ტოვებენ.

ერთ-ერთი ჰიპოთეზა ამ მოვლენის შესახებ გახდა მაგნიტური ველის თეორია, თუმცა უფრო დამაჯერებელი ვერსია არის ის რომ, ამ ქვებს გადააადგილებენ ქარები. ეს თეორია წამოაყენა პროფესორმა პაულა მესინამ. მისი გამოკვლევები ატმოსფერო-გეოლოგიური პროცესების შესახებ, რომელიც ხდება სიკვდილის ველზე, გახდა მისი დისერტაციის თემა. აქ მან წარმოადგინა დამშრალი ტბის ფსკერზე ჰაერის მასების გადაადგილების მოდელი: ქარბუქის შემდეგ ქარები ორ მხარეს გადაადგილდება, რაც გამოწვეულია იმ ადგილის რელიეფის გამო. პროფესორის ვარაუდით, ზუსტად ეს არის ქვების გადაადგილების მიზეზი. ამ ტბის მიდამოებში არის პატარ-პატარა ტორნადოებიც და ესეც ხელს უწყობს ამ საოცარ ფენომენს. ეს მოვლენა სრულად არ არის შესწავლილი და ზემოთ აღნიშნული მსჯელობები მხოლოდ თეორიებია. ასე რომ მეცნიერებს წინ კიდევ ბევრი სამუშაო ელოდებათ.
ბალტოროს მყინვარი

ბალტოროს მყინვარი — ერთ-ერთი უდიდესი მყინვარი დედამიწაზე პოლარული ტერიტორიების გარეთ. მდებარეობს პაკისტანში. მისი სიგრძე შეადგენს 62 კმ-ს. ფართობი კი — 750 კმ²-ს. ფირნის ველის ხაზის საზღვარი გადის 5100 მ-ზე. იგი მდებარეობს ცენტრალურ ყარაყორუმში, ბალტორო-მუზტაგისა (ჩრდილოეთით) და მაშერბრუმის (სამხრეთით) ქედებს შორის. იგი წარმოადგენს მთავარ მისასვლელ გზას ყარაყორუმის თითქმის ყველა უმაღლეს მწვერვალამდე.

ბალტოროს მყინვარის სიგრძე 62 კმ. იანგარიშება მის შენაკადთან ერთად, რომელსაც ეწოდება სამხრეთი გაშერბრუმი. ის სათავეს იღებს 7200 მ სიმაღლის პლატოზე, გაშერბრუმ (7946 მ.) და გაშერბრუმ (7932 მ.) მწვერვალებს შორის. გაშერბრუმ -ის დასავლეთით, ბალტოროს მყინვარს, დაახლოებით 4600-4650 მ სიმაღლეზე, უერთდება მსხვილი შენაკადი გოდვინ ოსტენი (- ). მათი შეერთების შედეგად წარმოქმნილ ფართო და სწორ სივრცეს უწოდებენ კონკორდიას . კონკორდიას ქვემოთ მყინვარი მიედინება თითქმის მკაცრად დასავლეთით და მთავრდება 3400 მ სიმაღლეზე. ის სათავეს აძლევს მდინარე შიგარს, რომელიც წარმოადგენს მდინარე ინდის შენაკადს.

გალერეა
საქაშეთის კოშკი

საქაშეთის კოშკი – კოშკი შიდა ქართლში, გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ საქაშეთის ცენტრში. თარიღდება საუკუნით. შესასვლელის თავზე, მარმარილოს ფილაზე ამოკვეთილი მხედრული წარწერის თანახმად კოშკი 1792 წელს აუგია გორის ციხის გარნიზონის უფროსს (მინბაშს) დიმიტრი დიასამიძეს.

კოშკი ცილინდრულია (დიამეტრი 7,6 მ), ოთხსართულიანია, ნაგებია რიყის ქვით, კედლები შიგნით შელესილია, გარეთ მობათქაშებული. დაზიანებულია, განსაკუთრებით, მეოთხე სართული. შესასვლელი ჩრდილო-დასავლეთითაა, მეორე სართულზე. პირველი სართული დამხმარე სათავსია. მის კედლებში ორი სარკმელი და სამი სათოფურია. მეორე და მესამე სართულები საბრძოლო და საცხოვრებელია. ყველა სართულზე, სარკმლებისა და სათოფურების ფარდა, ნიშებიც არის. მესამე სართულის კამარაზე დეკორატიული რომბებია გამოყვანილი. სათავსი უფრო ნათელია. კოშკის სამივე სართული გადახურულია კონუსური კარებით. მეოთხე სართული მაღალკედლებიანი საბრძოლო ბანი იყო. მის კედლებში სათოფურები, სალოდეები და საზარბაზნეებია გაჭრილი. სართულები ერთმანეთს უკავშირდება კედელში დატანებული კიბით.
ფხვენისის კოშკი

ფხვენისის კოშკი – კოშკი შიდა ქართლში, გორის მუნიციპალიტეტის, სოფელ ფხვენისის ცენტრში. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

კოშკი ცილინდრულია (დიამეტრი 6,8 მ), ორსართულიანი. ნაგებია რიყის ქვითა და კვადრატული აგურით. შიგნიდან შელესილია. შენობა დაზიანებულია: ჩამონგრეულია კედლების ზედა ნაწილი. ნაგებობას შესასვლელი სამხრეთ-დასავლეთით, პირველ სართულზე აქვს. კარის ორივე მხარეს თითო ორმაგი სათოფურია. ჩრდილოეთის კედელში ჩაშენებულია ოთხკუთხა ბუხარი, რომლის გვერდებზე ორმაგი სათოფურებია. აღმოსავლეთ კედელში მეორე სართულზე ასასვლელი კიბეა. მეორე სართულის აღმოსავლეთით ერთი ერთმაგი, დანარჩენ სამ მხარეს კი თითო ორმაგი სათოფური აქვს. ყველა სათოფური თახჩიანია. ნაგებობას შემოვლებული აქვს რიყის ბრტყელი ქვის თევზიფხურად ნაწყობი სარტყელი. შენობის გადახურვა გუმბათოვანია, ნაწყობია კვადრატული აგურით.
სკრის ბრძოლა

სკრის ბრძოლა — ბრძოლა გამართული 1756 წელს ახლანდელ სოფელ სკრის მახლობლად. 1755 წელს, ყვარლის ციხესთან დამარცხების შემდეგ ავარიის ხანის ნურსალ-ბეგის მრავალრიცხოვან რაზმებად დაშლილი ლაშქარი ქართლის სოფლებში დათარეშობდა. ერთ-ერთ ასეთ სამათასიან რაზმს სოფელ ნიჩბისთან შეება ქართველი მეფეების თეიმურაზ -ისა და ერეკლე -ის მეწინავე რაზმი. გაქცეულმა მტერმა აიღო კარალეთის ციხე. ქართველთა მეწინავე რაზმი ლეკებს სკრასთან დაეწია და გაუმართა ბრძოლა, რომელიც ქართველების გამარჯვებით დამთავრდა.
სიკვდილის ველის ეროვნული პარკი

სიკვდილის ველის ეროვნული პარკი — ყველაზე მშრალი ეროვნული პარკი შეერთებული შტატებში. მდებარეობს სიერა-ნევადის მთათა სისტემის აღმოსავლეთით, კალიფორნიის შტატში და ასევე მცირე ანკლავი ნევადის შტატში. პარკის ტერიტორიის ფართობი შეადგენს 13,629კმ² და მოიცავს სალინის ველს, პანამინტის ველის დიდ ნაწილს, თითქმის მთლიანად სიკვდილის ველს და რამდენიმე მთათა სისტემის ტერიტორიას. ის მოიცავს უდაბნოს, მლაშობებს, ქვიშიან დიუნებს, მთებს და კანიონებს, რაც მას ერთ-ერთ ყველაზე მრავალფეროვან ლანდშაფტად აქცევს.

ისტორია
სიკვდილის ველის პირველი მკვიდრები იყვნენ ტიმბიშა შოშონების ტომი, რომლებიც დაახლოებით 1000 წლის წინ ცხოვრობდნენ ამ რეგიონში. მიუხედავად მკაცრი კლიმატისა, ისინი ადაპტირდნენ და იყენებდნენ მთებში არსებულ წყაროებსა და მცენარეებს.

პირველი ევროპელები, რომლებიც სიკვდილის ველში შევიდნენ, 1849 წლის კალიფორნიის ოქროს ციებ-ცხელების მონაწილეები იყვნენ. ერთ-ერთი ექსპედიცია შეცდომით აღმოჩნდა ამ უკიდურესად ცხელ რეგიონში, სადაც ბევრი მათგანი დაიღუპა. გადარჩენილებმა ადგილი „სიკვდილის ველი“ უწოდეს.
კლდოვანი მთები — პარკის უმაღლესი წერტილი ტელესკოპის პიკი , 3 366 მეტრი სიმაღლით. ამ უდაბნოს მთის ზემოდან შესაძლებელია ასზე მეტი მილის მანძილზე გაშლილი ლანდშაფტის ხილვა მრავალი მიმართულებით, მათ შორის დასავლეთით უიტნის მთამდე და აღმოსავლეთით ჩარლსტონ პიკამდე. მთას სახელი ეწოდა მისი მწვერვალიდან მხედველობის არეში მოქცეული განსაკუთრებით დიდი მანძილიდან გამომდინარე.

მდინარეები და ხეობები — მიუხედავად იმისა, რომ რეგიონის უმეტეს ნაწილში მუდმივი წყლის ნაკლებობაა, აქ არის რამდენიმე სეზონური მდინარე და კანიონი.

პარკში უკიდურესად მშრალი და ცხელი კლიმატია. ზაფხულში ტემპერატურა ხშირად აღემატება 50°-ს. 1913 წლის 10 ივლისს ფურნეს კრიკის მიდამოებში დაფიქსირდა 56.7°, რაც მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი ტემპერატურაა. ნალექების რაოდენობა საშუალოდ 50 მმ-ს არ აღემატება წელიწადში.
ევროვიზიის სიმღერის კონკურსი 1999

ევროვიზიის სიმღერის კონკურსი 1999 იყო 41-ე ევროვიზიის სიმღერის კონკურსი, რომელიც ჩატარდა 1999 წლის 29 მაისს იერუსალიმში, ისრაელი. ისრაელმა მანსპინძლობის უფლება მიიღო 1998 წელს ჩატარებულ ევროვიზიის სიმღერის კონკურსზე, როდესაც ისრაელელმა მომღერალმა დანა ინტერნეიშენელმა სიმღერით „დივა“ ქულათა უმრავლესობა მოიპოვა.

შედეგები
კარლო კოლოდი

კარლო ლორენცინი (დ. 24 ნოემბერი, 1826 — გ. 26 ოქტომბერი, 1890), უფრო მეტად ცნობილი ფსევდონიმით კარლო კოლოდი — იტალიელი მწერალი, განთქმული ზღაპრით „პინოქიოს თავგადასავლები. ხის თოჯინას ამბავი“. მწერლის ფსევდონიმი მომდინარეობს ტოსკანას ერთ-ერთი პატარა სოფლისგან, სადაც დაიბადა მისი დედა.

მწერალს პირველი პოპულარობა მოუტანა რომანმა რომანი მატარებელში . 1881 წელს საბავშვო გაზეთში ( პირველად დაიბეჭდა პინოქიოს თავგადასავლები. 1883 წელს იგი ცალკე წიგნის სახით გამოიცა. საბჭოთა კავშირში მისმა პოპულარობამ შთააგონა ალექსანდრე ტოლსტოის საკუთარი ვერსია, ოქროს გასაღები, ანუ ბურატინოს თავგადასავლები შეექმნა.

კოლოდი დასავლავებულია ფლორენციაში, სან მინიატო ალ მონტეს ეკლესიის ეზოში.
იეზდიგერდ II

იეზდიგერდ (სპარსულიდან „ღვთის მიერ შექმნილი“) — სასანიდური ირანის მე-16 შაჰინშაჰი (438–457), ბაჰრამ -ის შვილი.

ხელისუფლებაში მოსვლის თანავე დაიწყო მასიური საომარი მოქმედებები აღმოსავლეთ რომის იმპერიის წინააღმდეგ, მაგრამ 441 წელს რომის იმპერატორმა თეოდოსიუს -მ (408-450) ზავზე დაითანხმა და იეზდიგერდმა შეწყვიტა ომი.

რომთან ზავის დადების შემდეგ იეზდიგერდმა სპარსეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან შეუტია ჰუნებს, რომლებიც მაშინ მის უკიდურეს ტერიტორიებს აოხრებდნენ. სპარსეთის შაჰმა კვლავ გაიმარჯვა და მომთაბარეები ამუდარიის ჩრდილოეთით განდევნა.

თავისი ლაშქრობების მსვლელობისას, იეზდიგერდმა დაადანაშაულა ქრისტიანები და იუდეველები ღალატში.

მალევე ცენტრალურ ხელისუფლებას აუჯანყდნენ სომხები. 451 წლის 26 მაისს ვასპურაკანის ტერიტორიაზე გაიმართა ბრძოლა, სადაც სომხების მთავარსარდალი ვარდან მამიკონიანი იყო. სპარსეთის 220 ათასიანმა ჯარმა გაანადგურა სომეხთა 60 ათასიანი არმია.
ვარიანის კოშკი

ვარიანის კოშკი – კოშკი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვარიანის დასავლეთით, 0,4-0,5 კილომეტრზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

კოშკი ცილინდრულია (დიამეტრი 6,7 მეტრი), საცხოვრებელ-სათავდაცვო. ნაგებია რიყის ქვით. სართულშუა გადახურვებში და კარ-სარკმლების წირთხლებში გამოყენებულია აგური. კოშკს შეისრულთაღიანი შესასვლელი აღმოსავლეთით აქვს. კარი გარედან მოქცეულია ირიბად შეჭრილი სწორკუთხა შეღრმავებაში, რომელიც დასრულებულია აგურის საფეხურიანი ფრიზით. პირველი სართული შიგნიდან წრიულია, მეორე - სწორკუთხა. კედელში, შესასვლელის გვერდებზე, თითო ფართო შეისრული ნიშია, რომლებშიც თითო მცირე სწორკუთხა სარკმელია: მათ ქვემოთ თითო სათოფურია. დასავლეთ კედლის ცენტრში, ნახევარწრიულ ბუხარში გაჭრილია ერთი სარკმელი-სათოფური. ბუხრის ორივე მხარეს თითო სათოფურიანი და შეისრული თაღით დასრულებული ნიშია. ჩრდილოეთ კედლის ცენტრში იატაკიდან იწყება დიდი შეისრულთაღიანი ნიში, რომელშიც მცირე სწორკუთხა სარკმელია. სარკმლის ქვემოთ მცირე ნიშია. შეისრულთაღიანი და სათოფურიანი თითო ნიში ამავე კედლის კიდეებშიცაა, ხოლო ერთი შეისრულთაღიანი და შეწყვილებულსათოფურიანი ნიში - სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში. ამავე კედელშია დატანებული მესამე სართულზე ასასვლელი კიბე. მესამე სართული წრიულია. შემორჩენილ კედლებში შეისრულთაღიანი სამი სარკმელი (საზარბაზნეები), ერთი ნახევარწრიული ბუხარი და რამდენიმე სათოფურიანი ნიშია. კოშკის შესასვლელის ზემოთ, აგურის წყობაში გამოსახულია შეღრმავებული ჯვარი. ყველა სართული გადახურული იყო გუმბათოვანი კამარით.
დიდი ატენის კოშკები

დიდი ატენის კოშკები – კოშკები გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიდი ატენის მახლობლად.

პირველი კოშკი დგას სოფლის გარეთ, აღმოსავლეთით, მდინარე ტანის მარცხენა ნაპირას, კლდეზე. თარიღდება საუკუნით. კოშკი გეგმით სწორი ოთხკუთხედია (7,2 4,8 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით. კარის წირთხლებზე გამოყენებულია თლილი ქვა. კოშკი დაზიანებულია: ჩაქცეულია სართულშუა ხის გადახურვები. შემორჩენილია სამი სართული. შესასვლელი პირველ სართულზეა. კოშკთან მისასვლელად კლდეში ამოკვეთილია საფეხურები. პირველი სართულის დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში ორ-ორი სათოფურია, აღმოსავლეთისაში - ერთი. მეორე სართულის სამი კედელი ყრუა. მეოთხეში, აღმოსავლეთისაში, ორი სათოფურია. მესამე სართულის გრძივ კედლებში ორ-ორი სათოფურია, განივში - თითო.

მეორე კოშკი დგას სოფლის სამხრეთით 0,5 კილომეტრზე, მდინარე ტანის მარცხენა ნაპირზე, კლდეზე. თარიღდება - საუკუნეებით. კოშკი ოთხკუთხაა (7 4 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით. დაზიანებულია - ჩამონგრეულია სართულშუა გადახურვები შემორჩენილია მხოლოდ ორი სართული. კოშკს შესასვლელი ჩრდილოეთით აქვს. მეორე სართულის აღმოსავლეთ, დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში ორ-ორი სათოფურია.
დიდი წერეთის კოშკები

დიდი წერეთის კოშკები — კოშკები გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიდი წერეთის მახლობლად.

პირველი კოშკი დგას სოფლის დასავლეთით, ხეობაში, ძველ ნასახლარებთან. თარიღდება - საუკუნეებით. კოშკი ცილინდრულია (შიდა დიამეტრი 3,5 მეტრი, კედლის სისქე 1,4 მეტრი), ზევით ოდნავ ვიწროვდება, ნაგებია ნატეხი ქვით. დაზიანებულია: შემორჩენილია ოთხი სართული და მეხუთე სართულის (თუ ბანის) კედლების მცირე ფრაგმენტები. ჩანგრეულია სართულშუა ხის გადახურვები. შესასვლელი სამხრეთით, მეორე სართულზეა, მიწიდან ოთხიოდე მეტრზე. კარის სწორკუთხაა. ამ სართულს აქვს ერთი სარკმელი და ხის აივანი. კოშკის პირველი სართული ნანგრევებით არის სავსე. მესამე სართულზე, სამხრეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთით თითო პატარა სარკმელია. მეოთხე სართულს ერთმანეთისგან თანაბრად დაშორებული ოთხი სარკმელი აქვს.

მეორე კოშკი დგას სოფლის ჩრდილოეთით. სავარაუდოდ ესეც თარიღდება - საუკუნეებით. კოშკი პირამიდულია, გეგმით კვადრატული. ნაგებია ნატეხი ქვით. დაზიანებულია — ჩანგრეულია ზედა ნაწილი, სამხრეთ კედელი, სართულშუა ხის გადახურვები. შემორჩენილი კედლების მიხედვით კოშკი სამსართულიანი უნდა იყოს.
ზემო ხვითის კოშკი

ზემო ხვითის კოშკი – ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ხვითის სამხრეთ-აღმოსავლეთით ერთ კილომეტრზე, ადგილ გალავნებში.

კოშკი საკუთარ მამულში კოშკი აუგია მდივან სულხან თუმანიშვილის ვაჟს ესავ თუმანიშვილს. მისი მშენებლობა ერეკლე -დროს დაწყებულა და 1800 წელს განახლებულა.

კოშკი ცილინდრულია (დიამეტრი 7,5 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით და კვადრატული აგურით. შემორჩენილია პირველი სართული, რომლის გადახურვა გუმბათოვანი ყოფილა. კოშკში შესასვლელი ჩრდილო-დასავლეთითაა. კარის ზედა ნაწილები ჩამონგრეულია შესასვლელის გვერდზე, აღმოსავლეთით, კედელში დატანებულია მეორე სართულზე ასასვლელი კიბე. კარის დასავლეთით ღრმა თაღოვანი თახჩაა. კოშკის სამხრეთით ორი ორმაგი, ხოლო აღმოსავლეთითა და დასავლეთით თითო ერთმაგი გარეთ შევიწროებული, თახჩიანი სათოფური აქვს. შენობა შიგნით შელესილია.
ჯინა დეივისი

ვირჯინია ელიზაბეთ „ჯინა“ დეივისი ( ნამდვილი სახელი და გვარი ვირჯინია ელიზაბეტ დეივისი; დ. 21 იანვარი 1956, უორჰემი, მასაჩუსეტსი) — ამერიკელი კინომსახიობი, პროდიუსერი, მწერალი; ოსკარისა და ოქროს გლობუსის პრემიის ლაურეატი, წარსულში ფოტომოდელი.

ბიოგრაფია
ჯინა დეივისი დაიბადა მასაჩუსეტსის შტატის ქალაქ უორჰემში 1956 წლის 21 იანვარს, დედამისის ლუსილისა და მამამისის უილიამ დეივისის ოჯახში. ჯინას ჰყავს ძმა — დენი. ჯინა დეივისი ბავშვობაში მუსიკით იყო გატაცებული. თუმცა პატარა ასაკშივე მსახიობობაზე ოცნებობდა. სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლა დაიწყო კოლეჯში, რის შემდეგაც სწავლა ბოსტონის უნივერსიტეტში გააგრძელა. 1978 წელს დაამთავრა ბოსტონის უნივერსიტეტი, საიდანაც ნიუ-იორკში გადავიდა საცხოვრებლად.

კარიერა დაიწყო 23 წლის ასაკში. ნიუ-იორკში კონტრაქტი გააფორმა სამოდელო სააგენტოსთან „“ და მოდელად დაიწყო მუშაობა. ჯინა დეივისი პირველად შეამჩნია რეჟისორმა სიდნი პოლაკმა, რომელმაც იგი მიიწვია ფილმში „ტუტსი“. თავდაპირველად ტელესერიალებში იღებდნენ, ხოლო 1986 წელს მიიღო როლი ფანტასტიკურ კინოფილმში „ბუზი“. შემდეგ იყო ასევე წარმატებული კომედიური ჟანრის ფილმი „ბითლჯუისი“. 1988 წელს ითამაშა ფილმში „შემთხვევითი ტურისტი“. სწორედ ამ ფილმმა მოუპოვა ჯინას ოსკარის პრემია. შემდეგი წლების კინონამუშევრებიდან აღსანიშნავია „თელმა და ლუიზა“, „ხანგრძლივის კოცნა ძილის წინ“, „სტიუარტ ლიტლი“ და სხვა.

2009 წელს ითამაშა კომედიურ დრამაში „უსიამოვნებები“, ხოლო 2013 წელს კომედიურ ფილმში „სამყაროში...“.

ფილმოგრაფია