ვილა გუარდამანჟა

ვილა გუარდამანჟა ( ნიშნავს „შეხედე“ და „შეჭამე“) — ისტორიული ქალაქი, ვილა გუარდამანჟაში, პიეტას რაიონში, მალტაზე. მისი ადრინდელი სახელწოდება იყო კასა მედინა, ხოლო ზოგჯერ მოიხსენიებოდა როგორც კასა გუარდამანჟა.

ვილა მოიცავს დაახლოებით ფართობს და განსაკუთრებულად ცნობილია იმით, რომ 1949–1951 წლებში იგი გამოიყენებოდა სამეფო რეზიდენციად პრინცესა ელიზაბეტის, ედინბურგის ჰერცოგინიის (შემდგომში — დედოფალი ელიზაბეტი ) და პრინცი ფილიპის, ედინბურგის ჰერცოგის, მიერ. იმ პერიოდში ფილიპი მსახურობდა მალტაზე ბრიტანეთის სამეფო საზღვაო ძალებში.

ისტორია
ვილების ტერიტორია დაახლოებით 1814 წელს, ბრიტანეთის მიერ მალტის კოლონიზაციის დასაწყისში, ეკუთვნოდა კათოლიკე მღვდელს. მიიჩნევა, რომ ნაგებობა აშენდა საუკუნის შუა წლებში. მოგვიანებით, საუკუნეში, ვილა ეკუთვნოდა მალტის რამდენიმე გამოჩენილ ოჯახს, მათ შორის: სანტ ფურნიეს, ბარტოლოსა და შკემბრის საგვარეულოებს. შენობას არსებული არქიტექტურული იერსახე მიეცა დაახლოებით 1900 წელს,როდესაც მისი მფლობელი იყო სერ აუგუსტო ბარტოლო, და ვილა იმ პერიოდში ცნობილიყო სახელით კასა მედინა. თავდაპირველად კი იგი გლეხური სახლი იყო.
შენობა შეიცავდა საცხოვრებელი ნაწილის 18 ოთახს, ცხოველების სადგომებს, დიდ ბაღს სასეირნო ბილიკითა და ომის დროინდელ თავშესაფარს.

დაახლოებით 1929 წელს ვილა პირველად იჯარით აიღო ლორდ ლუის მაუნტბატენმა, რომელიც დაინტერესებული იყო ამ ადგილით მარსასთან სიახლოვის გამო — სადაც მდებარეობდა ცხენების სარბენი ბილიკი და გოლფის მოედანი, რაც შეესაბამებოდა მის მდიდრულ ცხოვრების სტილს. იმ დროს ვილა ცუდ მდგომარეობაში იყო და დაყოფილი იყო რამდენიმე აპარტამენტად, პრინცესა ელისაბედი (მოგვიანებით — ელისაბედ ) და მისი მაშინდელი საქმრო, ლეიტენანტი ფილიპ მაუნტბატენი (ყოფილი საბერძნეთისა და დანიის პრინცი), პირველად ვილა გუარდამანჯაში 1946 წელს დარჩნენ.

წყვილი მალტაში არაერთხელ დაბრუნდა 1952 წლამდე, ამ პერიოდში ფილიპი მსახურობდა სამეფო საზღვაო ძალებში, ხოლო ელისაბედი აქტიურად იყო ჩართული ჯარისკაცების, მეზღვაურების და ავიატორების ოჯახების ასოციაციაში , რომლის შტაბი კასტილიას აბერჟში მდებარეობდა. მოგვიანებით ლორდმა მაუნტბატენმა ვილა გადასცა სამეფო წყვილს, და ისინი მასში 1949–1951 წლებში უწყვეტად ცხოვრობდნენ. ზოგიერთი წყაროს თანახმად, სწორედ ვილა გუარდამანჯაში ჩაისახა მათი უფროსი შვილი — ჩარლზ .

ელისაბედ მალტას სახელმწიფო ვიზიტით 1992 წელს ეწვია და ვილა გუარდამანჯასაც ესტუმრა. 2007 წელს მან და ედინბურგის ჰერცოგმა თავიანთი 60 წლის ქორწინების იუბილე სწორედ ამ ვილაში აღნიშნეს. 2013 წელს მალტამ ლონდონში ელისაბედს საჩუქრად გადასცა ვილა გუარდამანჯას გამოსახულებით შესრულებული ნახატი.

2015 წელს, თანამეგობრობის ლიდერთა შეხვედრისას, დედოფალმა გამოთქვა სურვილი კიდევ ერთხელ ენახა ვილა, თუმცა საკუთრების სამართლებრივი დავის გამო მისმა მაშინდელმა მფლობელებმა — ჯუზე შკემბრის ოჯახმა — მყისიერად უარი განაცხადეს.

შენობა გასაყიდად გაიტანეს 2019 წელს, საწყისი ფასი იყო 5.9 მილიონი ევრო. იმავე წლის სექტემბერში ვილაში დაცული ავეჯი, ხელოვნების ნიმუშები და ანტიკვარული ნივთები აუქციონზე გაიყიდა.

საზოგადოების მოთხოვნის საფუძველზე, რომ შენობა აღდგენილიყო და გახსნილიყო ფართო საზოგადოებისთვის, 2019 წლის ოქტომბერში ვილა შეისყიდა მალტის მთავრობამ და მის აღდგენაზე პასუხისმგებლობა დააკისრა ორგანიზაცია ჰერიტიჯ მალტას.

შენობა და ბაღები
ვილა მდებარეობს ვალეტას გარეუბანში, გუარდამანჯას პატარა დასახლებაში, ქუჩის მყუდრო და ჩუმ ნაწილში, ბორცვის წვერზე. იგი გაიგივებულია „სასახლის ფორმის“ ნაგებობასთან, რომელიც გადაჰყურებს მარსამშეტის ყურეს. დედოფალმა იგი ერთხელ აღწერა როგორც „ქალაქური სახლი“. ვილა წარმოადგენს ტრადიციული მალტური საცხოვრებლის ტიპს და აგებულია მარჯანი-ქვით — ე.წ. „ყვითელი ქვა“, როგორც მას დედოფალი უწოდებდა. შენობაში გამოირჩევა ფართო და ნათელი ინტერიერები.

ვილას ორი შესასვლელი აქვს — ერთ-ერთი პირდაპირ ქუჩიდან, მეორე კი გადის დეკორატიული შესასვლელი პორტიკით კიბის გავლით. ედინბურგის ჰერცოგმა და ჰერცოგინიამ ვილაში გადასვლისას ბრიტანეთიდან წამოიღეს საკუთარი ავეჯი და პირადი ნივთები, რაც მათ საშუალებას აძლევდა, ელეგანტურ საცხოვრებელ სივრცეში კომფორტულად ეცხოვრათ. იმ პერიოდში ვილაში ასევე მსახურობდნენ ბრიტანელი მოახლეები.

ვილას ბაღები ჩაკეტილია და მიტოვებულია. დედოფალი მას აღწერდა, როგორც „პატარა ბაღს ვილა გუარდამანჯაში“. ბაღები და მათი გარემო თავად ელისაბედმა გააფორმა თავისი გემოვნებისა და ცხოვრების სტილის მიხედვით, თუმცა ბაღის მოვლის ძირითად სამუშაოებს მებაღე ასრულებდა.

ბაღის მთავარი ღია სივრცე გახლდათ გრძელი ტერასა, რომელიც გადიოდა ვილის შენობიდან ბაღის მოპირდაპირე მხარეს. ტერასის შუაგულში განთავსებული იყო სკამი, სადაც სამეფო წყვილისა და სტუმრების მრავალი ისტორიული ფოტო არის გადაღებული. ფოტოები ასევე არის გადაღებული ვილის სახურავის ტერასაზე, აგრეთვე ფასადზე, როცა წყვილი კიბეებზე ადიოდა. ბაღს, გარდა დეკორატიული ფუნქციისა, ჰქონდა პრაქტიკული დანიშნულებაც — მასში მოყავდათ ყვავილები, რომლებიც განსაკუთრებით მოსწონდა პრინც ფილიპს, და იყენებდა მათ თავის კაიუტასა და ოფიცერთა დარბაზში.

ამჟამინდელი მდგომარეობა
ვილა გუარდამანჯა მალტის გარემოსა და დაგეგმარების უწყების მიერ კლასიფიცირებულია როგორც კატეგორიის მემკვიდრეობის ძეგლი. ამჟამად იგი ძლიერ დაზიანებულია. არაკომერციულმა ორგანიზაციამ მოუწოდა სახელმწიფოს, დაეწყო ვილის აღდგენა, რის შედეგადაც მალტის მთავრობამ დაიწყო მისი ჩამორთმევის (ექსპროპრიაციის) და შემდგომი რესტავრაციის პროცედურა. ამ პროცესის ფარგლებში ვილის მაშინდელი მფლობელები დაადანაშაულეს განზრახ უყურადღებობაში, რაც ხელს უწყობდა შენობის დანგრევისა და შემდგომი განვითარებისთვის მომზადებას.

ვილა განიხილება, როგორც მომავალი ტურისტული ღირსშესანიშნაობა. 2015 წელს ჩატარებული ონლაინ გამოკითხვის შედეგად, მონაწილეთა 84%-მა განაცხადა, რომ აუცილებლად ეწვევოდა ვილას, თუ იგი რესტავრირდებოდა და გახსნილი იქნებოდა საზოგადოებისთვის. ვილა გუარდამანჯა გავრცელებული და ცნობილი მონუმენტია, რომელიც დაკავშირებულია ბრიტანეთის სამეფო ოჯახთან. აღსანიშნავია, რომ ბრიტანულმა გამოცემამ შეცდომით ვილა გუარდამანჯას უკანა ფასადად წარადგინა ვილა ლუგინსლენდის ფოტო რაბათში.

ვილა გუარდამანჯა მარკა შკემბრისა და მისი და-ძმების საკუთრება იყო.2019 წლის ივნისში იგი გაიყიდა 6 მილიონ ევროდ (დაახლოებით 5.3 მილიონი ფუნტ სტერლინგი), თუმცა საბოლოოდ შეისყიდეს 5 მილიონ ევროდ. 2019 წლის ოქტომბრიდან ვილა ოფიციალურად ეკუთვნის მალტის მთავრობას, და მისი მფლობელობა გადაეცა -ს — მალტის ეროვნული კულტურული მემკვიდრეობის სააგენტოს — რომელიც ამჟამად ახორციელებს ფართომასშტაბიან რესტავრაციას.

2024 წლის 9 ოქტომბერს, ვილას ესტუმრნენ პრინცი ედუარდი, ედინბურგის ჰერცოგი, და მისი მეუღლე სოფი, ედინბურგის ჰერცოგინია. ისინი არიან პირველი სამეფო ოჯახის წარმომადგენლები, ვინც 1951 წლის შემდეგ ეწვივნენ ვილას. ვიზიტი დაემთხვა მალტის დამოუკიდებლობის 60 წლის იუბილეს.

სურათები