iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მაზოვია

მაზოვია — ისტორიული რეგიონი პოლონეთის ცენტრში. მთავარი ქალაქია — ვარშავა.

კონრად -ის მმართველობის დროს მაზოვიის ტერიტორიაზე ჩამოყალიბდა მაზოვიის სამთავრო. 1526 წლამდე მას პიასტების დინასტია მართავდა. სიგიზმუნდ -მა შემოუერთა პოლონეთს.

პოლონეთის მესამე დაყოფის შემდეგ 1795 წელს, მაზოვია პრუსიას ერგო, ხოლო 1807 წელს ვარშავის საჰერცოგოს შემადგენლობაში შევიდა. 1814 წლიდან პოლონეთის სამეფოს შემადგენლობაშია.
მაზურია

მაზურია — ისტორიული რეგიონი პოლონეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ვისლის დაბლობსა და რუსეთ-ბელარუსის საზღვარს შორის. რეგიონის ტერიტორიაზე 2000-მდე ტბაა. გეოგრაფიულად შედის ილავის და მაზოვიეცის ტბის ოლქის, ხოლო ადმინისტრაციულად ვარმინო-მაზურის სავოევოდოს შემადგენლობაში. მთავარი ქალაქია — ოლშტინი.

- საუკუნეებში რეგიონში დასახლდნენ პრუსიელები.
ისლანდიური დამწერლობა

თანამედროვე ისლანდიური ანბანი შედგება 32 ასოსგან:

დაფუძნებულია ლათინურ ანბანზე დიაკრიტიკებით, []ი და რუნული []ი დამატებით. და ითვლება ჩვეულებრივ ასოებად და არა დიაკრიტიკებად.

ხშირად, ხელით წერისას, გლიფები მარტივდება, მაგ: -ს წერენ -დ.

ისტორია
თანამედროვე ისლანდიური ანბანის სტანდარტი ჩამოყალიბდა ს-ში დანიელ ლინგვისტ რასმუს რასკის მიერ. ის ეყრდნობა ს-ში უცნობი ავტორის მიერ შექმნილი პირველი გრამატიკული ტრაქტატის ორთოგრაფიულ სტანდარტებს. სტანდარტი განკუთვნილი იყო საერთო სკანდინავიური ენისთვის, იგივე ძველი ნორვეგიული.

ანბანის ძირითადი მახასიათებლები, რომლებიც ჩამოყალიბდა ძველ ტრაქტატში:

მახვილის ხმარება (ორიგინალურად, ხმოვნის სიგრძის ანიშვნისთვის).
-ს გამოყენება.

რასმუს რასკის მოგვიანო სტანდარტი ძირითადად იყო ძველი ტრაქტატის რე-ანონიზირება მცირე ცვლილებებით, -ს ნაცვლად -ს უფრო ექსკლუზიურად ხმარება. -ს მსგავს გამოსახულებებს მოგვიანო საუკუნეებში იშვიათად ვხვდებით.

გვიანი ს-ის ასანიშნავი ცვლილებებია -ს შემოღება -ს ნაცვლად და 1973-ში -ს შემოღება.

ასოთა სახელები
ასოთა სახელებია:

ამოშლილი ასო
ასოთა გამოყენების სიხშირე
პოლონეთის რესპუბლიკის სენატი

სენატი პოლონეთის პარლამენტის ზედა პალატა. ირჩევა საყოველთაო არჩევნებით და მას ხელმძღვანელობს სენატის მარშალი .

ისტორია
სენატის ისტორია დაახლოებით 500 წლის წინ სამეფო მრჩევლებიდან იღებს სათავეს. თავადაზნაურობის დემოკრატიის პერიოდში სენატი უფრო საიდუმლო საბჭო იყო ვიდრე სეიმის ზედა პალატა, რომელიც შედგებოდა სამეფო კაბინეტისა, სამეფო სასამართლოს წევრებისგან, ვოივოდებისგან და პრეფექტებისაგან. სენატის წევრებს მეფე და კათოლიკე ეპისკოპოსი ნიშნავდა.

პოლონეთის მეორე რესპუბლიკის პერიოდში, სენატორები ირჩეოდა საყოველთაო არჩევნებით. მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ შექმნილ პოლონეთის სახალხო რესპუბლიკაში კომუნისტური რეჟიმის მიერ ჩატარებული 1946 წლის რეფერენდუმის საფუძველზე სენატი გაუქმდა. სენატი მხოლოდ 1989 წელს კომუნისტებსა და სოლიდარობას შორის მიღწეული შეთანხმების საფუძველზე აღდგა.
გეოლოგიური ფორმაცია

გეოლოგიური ფორმაცია — დედამიწის ქერქის სტრუქტურული ერთეულების განვითარების გარკვეულ სტადიაზე მსგავს პირობებში წარმოქმნილ ქანთა ბუნებრივი და კანონზომიერი ასოციაციები. სისქე რამდენიმე ასეული მეტრიდან ათას მეტრამდეა.

ნიკოლოზ შატსკის მიხედვით, გეოლოგიური ფორმაცია არის ქანების ბუნებრივი ასოციაციები, რომელთა ცალკეული ნაწილები პარაგენეტურად მჭიდროდ არის ერთმანეთთან დაკავშირებული როგორც დროში (დაშრევება, თანანმიმდევრობა), ისე სივრცეში (ფაციესური ჩანაცვლებები და სხვა). თუ მინერალები ელემენტების პარაგენეზისებია, ხოლო ქანები — მინერალებისა, მაშინ ფორმაციები ქანების პარაგენეზისებად უნდა მივიჩნიოთ. გეოლოგიური ფორმაციის შატკისეული გაგება ფართოდაა გავრცელებული. არსებობს აგრეთვე გეოლოგიური ფორმაციის გენეტური და სტრატიგრაფიული გაგება.

მოძღვრება გეოლოგიური ფორმაციის შესახებ ფართოდ განავითარეს ნიკოლოზ შატსკიმ, ნიკოლოზ ვასოევიჩმა, ნიკოლოზ სტრახოვმა, ლევ რუხინმა და სხვა.
სერაფიმ როუზი

სერაფიმ როუზი (დაბადების სახელი იუჯინ დენის როუზი; დ. 13 აგვისტო, 1934 — გ. 2 სექტემბერი, 1982) — ამერიკელი მღვდელმონაზონი, რომელიც მსახურობდა რუსულ მართლმადიდებლურ ეკლესიაში აშშ-ში. იგი არის პლატინაში (კალიფორნია, აშშ) მდებარე წმინდა გერმანე ალასკელის მონასტრის ერთ-ერთი დამფუძნებელი. მის მიერ შექმნილმა ნაშრომებმა ხელი შეუწყვეს მართლმადიდებლობის გავრცელებას დასავლეთში. ეს ნაშრომები ფარულად ვრცელდებოდა საბჭოთა რუსეთშიც. როუზი დღემდე პოპულარულია მთელ მართლმადიდებელ სამყაროში.

როუზი ცნობილი იყო მისი უარყოფითი დამოკიდებულებით მართლმადიდებლების ეკუმენურ მოძრაობაში ჩართვის მიმართ და „საზვერეების თეორიის“ ადვოკატირებით. ამის გამო მას კონფლიქტი ჰქონდა საუკუნის მართლმადიდებლობის მნიშვნელოვან პირებთან. მისი მოსაზრებები დღემდე წინააღმდეგობრივად რჩება მართლმადიდებლურ წრეებში. მიუხედავად ამისა, იგი დიდი პატივისცემით სარგებლობს სხვადასხვა მართლმადიდებლურ საზოგადოებებში. მის მიმართ ლოცულობენ, გამოსახავენ იკონოგრაფიაში და ეპყრობიან როგორც წმინდანს, მიუხედავად იმისა რომ როუზის კანონიზაცია ამ დრომდე არ მომხდარა არც ერთი მართლმადიდებლური სინოდის მიერ.

როუზის მონასტერი 2010 წლისთვის იმყოფება სერბული მართლმადიდებლური ეკლესიის მფარველობის ქვეშ და აგრძელებს მის მისიონერულ და პუბლიცისტურ საქმიანობას.
ინვესტიტურა

ინვესტიტურა (ლათ. , ვმოსავ) – შუა საუკუნეების ევროპაში სენიორის მიერ თავისი ვასალისთვის მიწის ან რაიმე თანამდებობის გადაცემა სათანადო ცერემონიის შესრულებით.

ძველ გერმანულ საზოგადოებაში უძრავი ქონების გადასვლა ერთი მფლობელიდან მეორესთან სიმბოლურად განმტკიცებული იყო რაიმე საგნის, მაგალითად, ბალახის ღეროს სიმბოლური გადაცემით. - საუკუნეებში ამ ჩვეულებიდან ახალი წესი განვითარდა – განსაზღვრული სიმბოლიზებული საგნის საჯაროდ გადაცემა ერთი პირიდან მეორე, მასზე იერარქიულად დაბლა მდგომ პირზე. ეს მოქმედება ნიშნავდა ძალაუფლების, უფლებამოსილების ნაწილისა და აგრეთვე მასთან დაკავშირებული მიწის, შემოსავლისა და უფლებების გადაცემას. ამ აქტმა მიიღო ინვესტიტურის სახელწოდება. გერმანიის იმპერატორი საერო მთავრებს ინვესტირებდა (გადასცემდა) ჩვეულებრივ, დროშებს, საეკლესიო მთავრებს კი ბეჭედსა და კვერთხს. ყოველ ახალ დანიშნულ ეპისკოპოსს ეს საგნები აუცილებლად მეფის ხელიდან უნდა მიეღო ან მისი წარმომადგენლისგან. შემდეგ მათ საეკლესიო კურთხევის მსვლელობის დროს ხელახლა გადასცემდნენ.

 საუკუნის ბოლოსა და საუკუნის დასაწყისში ურთიერთობა პაპებსა და იმპერატორებს შორის გამწვავდა და ინვესტიტურის საკითხთან დაკავშირებულ კონფლიქტში გადაიზარდა.
მარიო ვარგას ლიოსა

ხორხე მარიო ვარგას ლიოსა (; დ. 28 მარტი, 1936 — გ. 13 აპრილი, 2025) — პერუელი მწერალი, პოლიტიკოსი, ჟურნალისტი, ესეისტი და 2010 წელს ნობელის პრემიის ლაურეატი. ასწავლიდა მსოფლიოს ცნობილ უნივერსიტეტებში, როგორც მიწვეული პროფესორი. მარიო ვარგას ლიოსა ლათინური ამერიკის ერთ-ერთი ყველაზე გამოჩენილი რომანისტი და ესეისტია. ზოგიერთ კრიტიკოსის აზრით, მან ლათინოამერიკელთაგან ყველაზე დიდი გავლენა მოახდინა საერთაშორისო საზოგადოებრიობაზე. 2010 წელს ნობელის პრემია „სიძლიერის სტრუქტურის მისეული შედგენისა და ინდივიდუალური წინააღმდეგობის, ამბოხისა და გამარჯვების მკვეთრი სურათებისთვის“ მიანიჭეს.

სწორედ მან, 1990 წელს, მექსიკის ტელევიზიის ეთერით განაცხადა, რომ „მექსიკაში აბსოლუტური დიქტატურაა“. ეს განცხადება მომდევნო ათწლეულში ფრთოსან ფრაზად იქცა და მსოფლიო შემოიარა.

ბიოგრაფია
მარიო ვარგას ლიოსა 1936 წლის 28 მარტს, საშუალოშემოსავლიან ოჯახში დაიბადა პერუს პროვინცია არეკიპაში. ის ერთადერთი შვილია ერნესტო ვარგას მალდონადოსა და დორა ლუისა ურეტას ოჯახში (დორა ავტობუსის მძღოლად მუშაობდა. ის კრეოლური ოჯახიდან იყო). ოჯახი მომავალი მწერლის დაბადებამდე რამდენიმე თვით ადრე დაინგრა. მარიოს დაბადებიდან მოკლე ხანში მამამისმა განაცხადა, რომ გერმანელ ქალთან ჰქონდა ურთიერთობა. შედეგად, მარიოს ორი ნახევარძმა - ენრიკე და ერნესტო - ჰყავს.
სპარტელები

სპარტა დააარსეს დორიელებმა ძვ. წ. საუკუნეში პელოპონესის დიდი ნაწილის დაპყრობის შედეგად. მათ აქ დაიმორჩილეს ჯერ ლაკონიკის, შემდეგ კი მესენიის ოლქიც (ძვ. წ. – საუკუნეები) იგი საბერძნეთის ყველაზე დიდი პოლისი გახდა. სპარტელები (; დაახლ. 10 000 კაცი) სამხედრო ელიტად ჩამოყალიბდნენ. მათ „თანასწრებს“ უწოდებდნენ, რადგან ყველას ერთი ზომის მიწის ნაკვეთი ჰქონდა. ამ მიწებს ამუშავებდნენ სპარტელთა მიერ დამორჩილებული ადგილობრივები — ჰილოტები (დაახლ. 200 000) კაცი. მათ სპარტის მოქალაქეებად არ თვლიდნენ. იყვნენ სრულიად უუფლებონი, მაგრამ სპარტელებს მათი მოკვლის ან გაყიდვის უფლება არ ჰქონდათ. ისინი სპარტელებს უხდიდნენ მოსავლის ნახევარს. მეორე ჯგუფი ადგილობრივებისა — პერიეკები (დაახლ. 60 000 კაცი) ქალაქის განაპირას მცხოვრები ვაჭარ-ხელოსნები, თავისუფლები იყვნენ, მაგრამ არ ჰქონდათ პოლიტიკური უფლებები. სპარტელთა საზოგადოებრივი წყობილების ჩამოყალიბება და კანონების შექმნა უკავშირდება მათი ლეგენდარული მეფის — ლიკურგოსის სახელს.

წყარო
ქსენოფონტე, სპარტელთა კონსტიტუცია.
სპინალური ანესთეზია

სპინალური ანესთეზია- ამ დროს ანესთეტიკი შედის ზურგის ტვინის მახლობელ სივრცეში. შედეგად ტკივილის აღმქმელი იმპულსები მანამდე ითრგუნება, ვიდრე თავის ტვინს მიაღწევს. ზურგის ტვინი, ერთ-ერთი უმთავრესი ინსტანციაა, რომლის საშუალებითაც სხეულის სხვადასხვა ნაწილზე განლაგებული ნერვული დაბოლოებებიდან ტკივილის იმპულსები თავის ტვინს გადაეცემა, სადაც ფორმირდება კიდეც ტკივილის შეგრძნება. სწორედ ამიტომ სპინალური ანესთეზიისას ზურგის ტვინის გარემომცველ სივრცეში, კერძოდ, იმ ზონაში, საიდანაც ოპერაციის ზომის შესაბამისი ნერვული წნული გამოდის, თხევადი ანესთეტიკი შეჰყავთ. პრეპარატი აღწევს ნერვულ ბოჭკოებში და ბლოკავს ნერვული იმპულსის გადაცემას.

გაუტკივარების ეს სახე ყველაზე ხშირად მენჯის ღრუს ორგანოებისა და ქვედა კიდურების ოპერაციისას გამოიყენება. ანესთეზიისას პაციენტი გვერდზე წევს ან ზის. ნემსის შეყვანა აბსოლუტურად უმტკივნეულია, რადგან კანში წინასწარ შეჰყავთ ადგილობრივი ანესთეტიკი.
ოპერაციისას პაციენტს, სურვილისამებრ, შეუძლია იყოს გონზე და არ განიცდიდეს არავითარ ტკივილს ან დაიძინოს.
ომანის ყურე

ომანის ყურე (არაბ. ُ) წარმოადგენს ერთგვარ სრუტეს, რომელიც ჰორმუზის სრუტესთან ერთად, სპარსეთის ყურეს აერთებს არაბეთის ზღვასთან. როგორც წესი, მას უფრო სპარსეთის ყურის ნაწილად მოიაზრებენ, ვიდრე არაბეთის ზღვისა. ყურის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარეობს პაკისტანი და ირანი, სამხრეთ სანაპიროზე კი ომანი — აღმოსავლეთით და არაბთა გაერთიანებული საამიროები დასავლეთით.
აკაბის ყურე

აკაბის ყურე (არაბ. ‎) — წითელი ზღვის საკმაოდ ფართო ყურე. ყურე მოქცეულია სინაის ნახევარკუნძულის აღმოსავლეთ და არაბეთის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილის დასავლეთ სანაპიროებს შორის. სრუტის სანაპიორზე მდებარეობს სახელმწიფოები: ეგვიპტე, ისრაელი, იორდანია და საუდის არაბეთი. მაქსიმალური სიღრმეა 1 850 მ; სიგანე 24 კმ; სიგრძე 160 კმ.

აკაბის ყურე, როგორც წითელი ზღვის განაპირა ნაწილი, წარმოადგენს მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე მიმზიდველ ადგილს დაივინგის მოყვარულთათვის. განსაკუთრებით მდიდარია მარჯნით და სხვა წყალქვეშა ორგანიზმებით. ასევე მრავლადაა ჩაძირული გემები.
ჭრილობა

ჭრილობა — კანის, ლორწოვანი გარსისა და ღრმად მდებარე ქსოვილების დაზიანებაა. ჭრილობას ყოველთვის მექანიკური დაზიანება იწვევს და დეფექტთან ერთად მის გარშემო არსებული ქსოვილების მეტ-ნაკლები დაზიანებაც აღინიშნება.

დახასიათება
ჭრილობას ახასიათებს სამი ძირითადი ნიშანი: პირღიაობა, ტკივილი და სისხლდენა. სისხლდენა დამოკიდებულია დაზიანებული სისხლძარღვების რაოდენობასა და სახეობაზე. ქსოვილთა დაზიანების ხასიათის მიხედვით არჩევენ ნაჩხვლეტ, ნაკვეთ, დაჟეჟილ, ცეცხლნასროლ, ნაკბენ, მოწამლულ, დაჩეჩქვილ, და სხვა ჭრილობებს. ჭრილობა შეიძლება იყოს შემავალი და არაშემავალი.

ნაჩხვლეტ ჭრილობას იწვევს წვეტიანი იარაღი: ნემსი, ლურსმანი, ხიშტი, სადგისი, ხანჯლის წვერი, ლითონის ჩხირი და სხვა. ასეთი ჭრილობა მეტად სახიფათოა ქსოვილების სიღრმესა და ღრუებში (გულმკერდის, მუცლის ღრუს) მდებარე ორგანოების დაზიანების თვალსაზრისით. ასეთი სახის ჭრილობის გარეგნული სახე ხშირად არ იძლევა საჭირო მონაცემებს დიაგნოზის დასადგენად. ასეთი ავადმყოფები დაუყოვნებლივ უნდა გადაიგზავნონ საავადმყოფოში. გაპობილ ჭრილობას იწვევს გამპობი იარაღი, ნაჯახი, ხმალი და სხვა. ასეთი სახის ჭრილობები მეტად პირღიაა და ზოგჯერ ძვლამდეც აღწევს. ჭრილობის კიდეების არეში ქსოვილები დაჟეჟილი და დაჩეჩქვილია, რის გამოც მისი მკურნალობა საკმაოდ რთულია. ცეცხლნასროლ ჭრილობებს ცეცხლსასროლი იარაღი იწვევს. ასეთ ჭრილობებს ტყვიით მიყენებული ჭრილობების გარდა მიეკუთვნება ყუმბარისა და ნაღმის ნამსხვრევებით გამოწვეული ჭრილობები. მოწამლულ ჭრილობას იწვევს ჭრილობაში მოხვედრილი გველის, მორიელის, ფუტკრის, კრაზანას შხამი და სხვა მომწამვლელი ნივთიერებები). ნაკბენი ჭრილობა გამოწვეულია ცხოველისა (ძაღლის, მგლის, ცხენის და სხვა) და ადამიანის კბილებით. მძიმე დაზიანებას იწვევს ცხოველის ეშვები. ნაკბენი ჭრილობა ყოველთვის ინფიცირებულია ნერწყვით. სწრაფად ვითარდება ანთებითი რეაქცია. ჭრილობის შეხორცება ყოველთვის ჭიანურდება. ცოფიანი ძაღლის ნაკბენი იწვევს მძიმე დაავადებას — ცოფს, ვირთაგვას ნაკბენი — ზოგჯერ სოდოკუს დაავადებას და სხვა.

მკურნალობა
დღეს პირველ პლანზე ჭრილობის ქირურგიული (ოპერაციული) მკურნალობა დგას, მედიკამენტური მკურნალობა დამხმარე მეთოდად გადაიქცა. მომავალში კი ჭრილობის მკურნალობა უფრო სრულყოფილი გახდება — ოპერაციული მკურნალობის სისტემა ხელმეორედ გადაინაცვლებს უკანა პლანზე და ადგილს დაუთმობს მედიკამენტური მკურნალობის სისტემას. მედიცინისა და ბიოლოგიის განვითარების მონაცემები აშკარად მიუთითებს, რომ ჭრილობის მკურნალობის მომავალი სწორედ ამ გზით წარიმართება
ადენის ყურე

ადენის ყურე (არაბ. ‎) — ყურე არაბეთის ზღვაში, იემენს (არაბეთის ნახევარკუნძულის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილს) და სომალის (აფრიკის რქას) შორის. ჩრდილო-დასავლეთით, ბაბ-ელ-მანდების სრუტის საშუალებით უკავშირდება წითელ ზღვას. ხმელთაშუა ზღვიდან, სუეცის არხისა და წითელი ზღვის გამოვლით, ყურეში ყოველწლიურად 21 000 გემი გაივლის.

არსებული მეკობრული საქმიანობის საკმაოდ მაღალი მაჩვენებლის გამო, ადენის ყურეს ხშირად „მეკობრეთა ხეივანსაც“ უწოდებენ.
არაბეთის ზღვა

არაბეთის ზღვა (არაბ. ‎) წარმოადგენს ინდოეთის ოკეანის ნაწილს. ესაზღვრება: აღმოსავლეთით — ინდოეთი, ჩრდილოეთით — პაკისტანი და ირანი, დასავლეთით — არაბეთის ნახევარკუნძული. ზღვის ძველი სახელწოდებებია სინდჰის ზღვა და ერიტრეის ზღვა.

არაბეთის ზღვის ზედაპირის ფართობია 3 862 000 კმ². მაქსიმალური სიგანე შეადგენს 2 400 კმ-ს, მაქსიმალური სიღრმე — 4 652 მეტრს. ყველაზე დიდი მდინარე, რომელიც ამ ზღვაში ჩაედინება, არის ინდი. სხვა მდინარეთაგან აღსანიშნავია: ნეტრავატჰი, შარავატჰი, ნარმადა, ტაპტი, მაჰი და ინდოეთის შტატ კერალას სხვა მრავალი მდინარე.

არაბეთის ზღვა მოიცავს ორ მნიშვნელოვან განშტოებას — ჩრდილო-დასავლეთით ადენის ყურეს, რომელიც თავის მხრივ ბაბ-ელ-მანდების სრუტით დაკავშირებულია წითელ ზღვასთან და ჩრდილო აღმოსავლეთით — ომანის ყურეს, რომელიც თავის მხრივ დაკავშირებულია სპარსეთის ყურესთან.

არაბეთის ზღვის უდიდესი კუნძულებია სოკოტრა (აფრიკის რქასთან), მასირა (ომანის სანაპიროსთან), ასევე ლაქშადვიპის არქიპელაგი ინდოეთის სანაპიროსთან.

ზღვის სანაპირო ზოლზე მდებარეობს სახელმწიფოები: სომალი, ჯიბუტი, იემენი, ომანი, ირანი, პაკისტანი, ინდოეთი და მალდივები.
სომალის ნახევარკუნძული

სომალის ნახევარკუნძული იგივე აფრიკის რქა — ნახევარკუნძული აღმოსავლეთ აფრიკაში, რომელიც რამდენიმე ასეულ კილომეტრზეა შეჭრილი არაბეთის ზღვაში, ხოლო მისი ჩრდილოეთი სანაპირო ადენის ყურის სამხრეთ სანაპირო ზოლს წარმოადგენს. აფრიკის რქა მთლიანად აფრიკის კონტინენტის ყველაზე აღმოსავლეთი პორციაა. მოიცავს ერიტრეას, ჯიბუტის, ეთიოპიას და სომალის. მისი ფართობი შეადგენს დაახლოებით 2 000 000 კმ²-ს, ხოლო მოსახლეობა 100,2 მლნ-ს (ეთიოპია 75 მლნ, სომალი 10 მლნ, ერითრეა 4,5 მლნ, ჯიბუტი 0,7 მლნ).

ნახევარკუნძული თანაბარი მანძილითაა დაშორებული როგორც ეკვატორისგან, ისე კიბოს ტროპიკისაგან. რეგიონი საკმაოდ მთაგორიანია.
საზარდულის თიაქარი

საზარდულის თიაქრებს ყოფენ ირიბ (თიაქრის პარკი მდებარეობს საზარდულის არხში სათესლის ბაგირაკის ელემენტებს შორის) და სწორ (თიაქრის პარკი მდებარეობს სათესლე ბაგირაკიდან შიგნით) თიაქრებად. ირიბი და სწორი თიაქრების დიფერენცირება ხდება შემდეგი ნიშნებით: ირიბი თიაქრები განსაკუთრებით ხშირია ახალგაზრდებში, უფრო ხშირად ცალმხრივია, დროთა განმავლობაში შესაძლებელია ჩამოვიდნენ სათესლე პარკში. სწორი თიაქრები ხშირად წარმოიქმნება ხანდაზმულებში, არის ორმხრივი, სათესლე პარკში არ ეშვებიან. ირიბი თიაქრები შესაძლებელია იყოს თანდაყოლილი. იგი შეიძლება წარმოიქმნას ნებისმიერ ასაკში. საზარდულის თიაქრის დროს დიფერენციალური დიაგნოზი ტარდება სათესლისა და სათესლე ბაგირაკის წყალმანკთან, ბარძაყის თიაქართან.

მკურნალობა
საზარდული თიაქრის მკურნალობა ოპერაციულია. საზარდულის თიაქრის ნებისმიერი სახის დროს უპირველეს ყოვლისა ზიანდება საზარდულის არხის უკანა კედელი. თიაქრის სახეობისა და საზარდულის არხის ფურცლის ხასიათის მიხედვით რეციდივები 4-20%-ს შეადგენს.
იუზეფ პილსუდსკი

იუზეფ პილსუდსკი ( [' ']; დ. 5 დეკემბერი, 1867 — გ. 12 მაისი, 1935) — პოლონელი სამხედრო, სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. პოლონეთის რესპუბლიკის პირველი მეთაური 1918-1922 წწ. პოლონეთის არმიის დამაარსებელი, პოლონეთის მარშალი.

ბიოგრაფია
1885 წელს ჩაირიცხა ხარკოვის სამედიცინო უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტზე, საიდანაც ერთ წელიწადში გაირიცხა სტუდენტურ მოძრაობების წევრობისა და არეულობებში მონაწილეობისთვის. 1887 წელს ძმასთან და ტერორისტული ჯგუფის სხვა წევრებთან ერთად დააპატიმრეს ალექსანდრე -ის მკვლელობის მცდელობის ბრლადებით და 5 წლით ციმბირში გადასახლება მიუსაჯეს. სასჯელს იხდიდა ირკუტსკის ციხეში. სასჯელის მოხდის შემდეგ, 1896 წლიდან ცხოვრობდა ლონდონში, სადაც მონაწილეობდა ინტერნაციონალის კონგრესის მუშაობაში. 1899 წლიდან ცხოვრობდა ვილნოში, შემდეგ კი ლოძში, სადაც აგრძელებდა აქტიურ პუბლიცისტურ მოღვაწეობას. 1900 წელს ისევ დააპატიმრეს და მოათავსეს ვარშავის ციხეში, საიდანა მოახერხა გაქცევა. რუსეთის 1905 წლის რევოლუციის დროს აქტიურად მუშაობდა პოლონეთის ლეგიონის შექმნისთვის. მსოფლიო ომის წინ გალიციაში ჩამოაყალიბა პოლონელ პატრიოტთა სამხედრო ჯგუფები, ხოლო ომის საწყის ეტაპზე, 1914 წლის ოქტომბერში, შექმნა საიდუმლო სამხედრო ორგანიზაცია, რომელმაც დაუმორჩილებლობა გამოუცხადა გერმანიის ხელისუფლებას. გერმანიის მთავრობამ ორგანიზაცია დაშალა, ხოლო პილსუდსკი დაიჭირა და მაგდებურგის ციხეში ჩასვა. ციხიდან გათავისუფლდა 1918 წლის 8 ნოემბერს და ტრიუმფით დაბრუნდა ვარშავაში. 22 ნოემბერს შეიქმნა დამოუკიდებელი პოლონეთის მთავრობა, ხოლო პილსუდსკი 1919 წლის იანვარში აირჩიეს სახელმწიფოს მეთაურად. 1919-21 წლებში, პოლონეთ-საბჭოთა რუსეთის ომის დროს პილსუდსკის ეკავა პოლონეთის შეიარაღებული ძალების უმაღლესი მთავარსარდლის თანამდებობა. 1926 წლის 31 მაისს არჩეულ იქნა პოლონეთის პრეზიდენტად, რაზეც უარი განაცხადა. 1934 წლიდან მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა გაუარესდა. გარდაიცვალა 1935 წლის 12 მაისს ღვიძლის სიმსივნით. მისი გული დაკრძალულ იქნა ვილნოში, ხოლო სხეული — კრაკოვში.

თანამდებობები
1918–1922 – პოლონეთის რესპუბლიკის მეთაური.
1926–1928 – პოლონეთის პრემიერ-მინისტრი.
1930 – კვლავ პრემიერ-მინისტრი.
1926–1935 – პოლონეთის შეიარაღებული ძალების გენერალ-ინსპექტორი და პოლონეთის სამხედრო მინისტრი.
ვისლა

ვისლა — მდინარე პოლონეთში. ბალტიის ზღვის აუზის ყველაზე გრძელი და წყლიანობით მეორე (ნევის შემდეგ) მდინარე. სიგრძე 1068 კმ, აუზის ფართობი 198,500 კმ². სათავეს იღებს დასავლეთ კარპატებში, 1065 მ სიმაღლეზე. ჩაედინება გდანსკის ყურეში. ზემოთში (60 კმ) მთის მდინარეა, კრაკოვის ქვემოთ უხვწყლიანია; კალაპოტის სიგანე დუნაეცის შესართავს ქვემოთ 200 მ, სანის ქვემოთ–600-1000 მ. შუა და ქვემო დინებაში ვაკის მდინარეა და უმეტესად განიერ, დატერასებულ ხეობაში მიედინება. კალაპოტი დაკლაკნილი აქვს. ზღვიდან 50 კმ-ზე ვისლა იტოტება და აჩენს ვრცელ დელტას. შესართავთან მდებარეობს საზღვაო ნავსადგური გდანსკი. მთავარი შენაკადებია: დუნაეცი, ვისლოკა, სანი, ვიეფში, ბუგი (მარჯვენა); პილიცა, ბრდა (მარცხენა). გაზაფხულზე თოვლის დნობის დროს იცის წყალდიდობა, ზაფხულში და ზამთარში – წყალმოვარდნები, რაც ხშირად გამოწვეულია ყინულხერგილებით. საშუალო წლიური ხარჯი კრაკოვთან – 84 მ³/წმ, ვარშავასთან – 590 მ³/წმ, ტჩევთან (შესართავის მახლობლად) – 1030 მ³/წმ. ყინულსაფარი, განსაკუთრებით ზემო დინებაში, არამდგრადია. სანაოსნოა მდინარე ფშემშის შესართავამდე (940 კმ) წელიწადში 200-250 დღეს 200-500 ტ წყალწვის გემებისათვის. ჩამონადენის რეგულირებისათვის ვისლასა და მის შენაკადებზე შექმნილია წყალსაცავები. დნეპრ-ბუგის არხით ვისლა შეერთებულია მდინარე დნეპრთან, ბიდგოშჩის არხით - მდინარე ოდრასთან. ვისლის ნაპირზეა ქალაქები: კრაკოვი, ვარშავა, პლოცკი, ტორუნი.
ჯეიმზ კევიზელი

ჯეიმზ პატრიკ კევიზელი (ინგლ. , სფა ; დ. 26 სექტემბერი 1968, მაუნტ-ვერნონი, ვაშინგტონი, აშშ) — ამერიკელი კინომსახიობი. სახელი გაითქვა მას შემდეგ, რაც განასახიერა იესო ქრისტეს სახე კინოფილმში „ქრისტეს ვნებანი“.

ბიოგრაფია
ჯეიმზ კევიზელი დაიბადა ვაშინგტონის შტატში, საკმაოდ დიდ ოჯახში. მსახიობის ოჯახი ცხოვრობდა მკაცრი კათოლიკური წესებით. მას სამი და და ერთი ძმა ჰყავს. ჯეიმზის მამა ერთი შტოთი სლოვაკია, ხოლო დედა ირლანდიელია. ჯეიმზ კევიზელი ღვთისმოშიში კათოლიკეა. 2005 წლის 19 მარტამდე კევიზელი მთავარი მოქადაგე იყო კათოლიკეების პირველი კონფერენციის დროს ბოსტონში. ადრეულ ასაკში იგი დაკავშირებული იყო სპორტთან და რელიგიასთან. მთელი მისი ოჯახი სპორტულ სფეროში იყო ჩაბმული. მისი და და ძმა კალათბურთით იყვნენ გატაცებულები. თვით ჯეიმზ კევიზელიც ფიქრობდა კალათბურთელი გამხდარიყო, თუმცა ჩანაფიქრი არ აუსრულდა, რადგან ფეხის ტრავმა მიიღო. კოლეჯის დამთავრების შემდეგ მიიღო პირველი როლი ნილ საიმონის პიესაში. 1990 წელს მომავალი მსახიობი ლოს-ანჟელესში გადავიდა საცხოვრებლად, სადაც 1994 წლამდე დარჩა. აქ იგი ოფიციანტად მუშაობდა.

თავდაპირველად სერიალებში იღებდა მონაწილეობას, ხოლო 1990-იანი წლების შემდეგ კინოფილმებში დაიწყო გადაღება. მისი კინოკარიერა ათვლას 1990-იანი წლებიდან იწყებს.

1991 წელს გამოდის გას ვან სენტის ფილმი „ჩემი პირადი შტატი აიდაჰო“, სადაც კევიზელთან ერთად ითამაშა იმ დროს უცნობმა კიანუ რივზმა. შემდეგ როლი მიიღო დიდბიუჯეტიან ფილმში „უაიტ ერპი“. ამ პერიოდში მხოლოდ მსუბუქ დრამებში და სპორტულ-საოჯახო კინოფილმებში გამოდიოდა. ეპიზოდურ როლში გვევლინება ცნობილ კინოფილმში „კლდე“. აღსანიშნავია აგრეთვე ფილმი „წვრილი წითელი ხაზი“, სადაც სიუჟეტის ცენტრში ამერიკელი ჯარისკაცების ქვედანაყოფის ისტორიაა მოთხრობილი. 2000 წელს გამოდის ფილმი „რადიოტალღა“, ფანტასტიკური დრამა, სადაც მოთხრობილია მამა-შვილის ისტორია. 2004 წელს გამოვიდა მელ გიბსონის გახმაურებული კინოფილმი „ქრისტეს ვნებანი“, სადაც იესოს სახე განასახიერა. 2011-2016 წლებში გადიოდა სერიალი „ინტერესის ობიექტი“, სადაც კევიზელმა ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს ყოფილი აგენტის, ჯონ რიზის როლი შეასრულა.

ფილმოგრაფია
აპენდექტომია

აპენდექტომია — ანთებითი ჭიაყელა დანამატის ქირურგიული მოცილება.
კლასიკური აპენდექტომია მაკბურნეის, იგივე დიაკონოვ-ვოლკოვიჩის განაკვეთით კეთდება. იჭრება კანი, კანქვეშა ცხიმოვანი ქსოვილი, გარეთა ირიბი კუნთის აპონერვოზი, შიგნითა ირიბი და განივი კუნთები ღრმად ითიშება, ორ პინცეტს შორის ამოიღებენ და გაჩრიან პერიტონიუმს. მუცლის ღრუში მოინახება აპენდიქსი, რომელზეც მაკრომორფოლოგიურად აღინიშნება კატარული ანთება (ამავდროულად დაათვალიერებენ თეძო-ნაწლავსაც, რათა გამოირიცხოს მეკელის დივერტიკულის არსებობა). ამის შემდეგ ხდება ჯორჯლის გამოყოფა და ლიგირება, ჭიანაწლავის მოჭრა და გადანაჭრელი ადგილის ანუ თაკვის დამუშავება. აპენდიქსის ფუძეზე ედება ქისისებული და ზეტისებური ნაკერი, რის შემდეგაც მუცელის ღრუ დაიხურება შრეებად.
გაბრიელ ნარუტოვიჩი

გაბრიელ ნარუტოვიჩი (; დ. 17 მარტი, 1865, ტელშიაი, ლიეტუვა — გ. 16 დეკემბერი, 1922, ვარშავა) — პოლონელი პოლიტიკური მოღვაწე. პოლონეთის პრეზიდენტი, თანამდებობა ეკავა სულ 5 დღის განმავლობაში 11-16 დეკემბერი. ციურიხის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის პროფესორი, ჰიდროინჟინერი. პრეზიდენტად არჩევამდე ეკავა ჯერ საზოგადოებრივი მუშაობის მინისტრის (1920-1921), ხოლო შემდეგ პოლონეთის საგარეო საქმეთა (1922) მინისტრის თანამდებობა.
ბიოსინთეზი

ბიოსინთეზი (ბერძ. "ბიოს" - "სიცოცხლე", "სინთეზის" - "შეერთება") — ცოცხალ ორგანიზმში შედარებით მარტივი ნივთიერებებიდან რთული ორგანული ნივთიერების წარმოქმნის პროცესია.

ბიოსინთეზის სახეობები
ცილის ბიოსინტეზი მიმდინარეონს ენდოპლაზმური ბადის მემბრანაზე განლაგებულ რიბოსომებში, ხოლო სინთეზირებული ცილების მოლეკულები ენდოპლაზმური ბადის ცისტერნების და არხების მეშვებოთ გადაიტანება გოლჯის აპარატში, საიდანაც უჯრედის ამა თუ იმ ნაწილში გადადის ან უჯრედგარე სივრცეში გამოიყოფა.
გლუვი ენდოპლაზმური ბადე მონაწილეობს ლიპიდებისა და რთული ნახშირწყლების სინთეზში.
უჯრედის ჩანართები

უჯრედის ჩანართები არის ის სტრუქტურები, რომელთაც უჯრედი შეიცავს. ისინი, ძირითადად, სხვადასხვა ნივთიერების მარაგს წარმოადგენს. ამიტომ უჯრედის არსებობის სხვადასხვა სტადიაში ჩანართები შესაძლოა იყოს დიდი რაოდენობითაც ან საერთოდ არ არსებობდეს.
დახასიათება
ჩანართები, ძირითადად, სხვადასხვა ზომის წვეთებისა და მარცველის სახით გვხვდება. ცხიმები განსხვავებული ზომის წვეთებად გროვდება, ნახშირწყლები და ცილები კი - მარცვლების სახით.

ცხიმის წვეთები დიდი რაოდენობითაა მცენარეთა თესლების, აგრეთვე ცხოველთა კანქვეშა ცხიმოვან უჯრედებში და სხვა. ნახშირწყლების მარაგი მცენარეულ უჯრედებში ძირითადად სახამებლის მარცვლების სახით გროვდება, ცხოველურ უჯრედებში კი - გლიკოგენის მარცვლების სახით. ცილოვანი ჩანართები განსაკუთრებით უხვადაა ცხოველთა კვერცხუჯრედში, მცენარეთა თესლების უჯრედებში და ორივე შემთხვევაში ჩანასახის საკვებს წარმოადგენს.

წყარო
"ბიოლოგია" სახელმძღვანელო მე-7 კლასელთათვის. თბილისი. 1998. გვ -46-47 - ავტორები: პროფ. გ.თუმანიშვილი, ბიომეცნ. დოქ. ი.ლაზრიშვილი, პროფ. ნ. მითაგვარია, დოც. ი .ქორქია, პროფ. გ. ღვალაძე, პროფ. ს .ცაგარელი.