iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
რენე ვივიენი

რენე ვივიენი (დაბადების სახელი პაულინ მერი ტარნი; დ. 11 ივნისი, 1877 – გ. 18 ნოემბერი, 1909) — ბრიტანელი, რომელიც წერდა ფრანგულ ენაზე სიმბოლიზმის და პარნასის სტილში. მშვენიერი ეპოქის პარიზის გამორჩეული ფიგურა. ბოლო დროს საფოს ლექსების მიმართ ინტერესის განსაკუთრებულმა ზრდამ მისი ნამუშევრების მიმართაც მეტი ყურადღება გამოიწვია. მიმართ ინტერესიც გაიზარდა. მისი ლექსების უმეტესობა ავტობიოგრაფიულია, რომლის თემატიკაც ძირითადად ეხება უკიდურეს რომანტიზმის და ხშირად სასოწარკვეთის ბოდელარულ თემებს. ის იყო მისი მეგობრის კოლეტის ლიტერატურული პორტრეტის საგანი.

ადრეული ცხოვრება
რენე ვივიენი დაიბადა ლონდონში და მისი დაბადების სახლელი იყო პაულინ მერი ტარნი. დედამისი იყო ამერიკელი, ხოლო მამა მდიდარი ბრიტანელი ჯონ ტარნი. ჯონმა ქონება უძრავ ქონებაში ინვესტირებით დააგროვა. 1886 წელს მამამიის გარდაცვალებამდე ვივიენი პარიზში დადიოდა სკოლაში. მამის გარდაცვალების შემდეგ ვივიენი ლონდონში მამის მიერ დატოვებული მემკვიდრეობის მისაღებად ბრუნდება.

პარიზის ბოჰემურ წრეებში ვივიენის როგორც ლექსები ასევე ჩაცმულობა და ცხოვრების სტილი მუდმივი განხილვის საგანი იყო.

გამოქვეყნებული ნამუშევრები
ვივიენი მხოლოდ ფრანგულად წერდა, ზოგიერთი მისი ნამუშევარი ნათარგმნია ინგლისურად.

მან პირველად 1901 წელს გამოაქეყნა ლექსების კრებული: . ცხოვრების მანძილზე მან კიდევ 12 ასეთი კრებული გამოსცა. მან ასევე თარგმნა სოფოს ლექსები ბერძნულიდან (ბერძნული მან სპეციალურად ამ მიზნით ისწავლა). ფემინისტები მიიჩნევენ მას ერთ ერთ პირველ ქალად რომელიც ღიად წერდა ლესბოსურ ლექსებს.

ვივიენმა თავის საყვარელ ჰელენ ვან ზუილენთან ერთად ფსევდონიმის: -ის გამოყენებით გამოსცა რამდენიმე ერთობლივი პოეტური და პროზაული ნაწარმოები. ამ ნაწარმოებების ავტორობა რომელს ეკუთვნის ზუსტად არ არის ცნობილი თუმცა ზოგიერთი მკვლევარი მიიჩნევს, რომ ისინი მხოლოდ ვივიენის დაწერილია. ზოგოერთი ჟულიენის ავტორობით გამოცემული წიგნიც კი შეიძლება ვივიენის ნაწარმოები იყოს.

მისი ხანმოკლე ცხოვრების მანძილზე ვივიენი იყო უაღრესად ნაყოფიერი პოეტი. ყვავილების მიმართ მისის სიყვარულის გამო მას: "იისფერი მუზას" უწოდებდნენ. იების მიმართ (ასევე იისფერის) მისი გამორჩეული სიყვარული გამოწვეული იყო მისი ბავშვობის მეგობრის ვიოლეტ შილიტოს მოგონებით.

ის იყენებდა პარმნასის და სიმბოლისზმის მანერულ სტილს და ერთ ერთი ბოლო პოეტი იყო რომელიც ამ სტილს ერთგულებდა. მისი ნაშრომები მოიცავს: სონეტებს; ჰენდეკასულებს და პროზაული პოეზიას.

ყველა მისი ლექსი დაწერილი იყო ფრანგულად და წარმოადგენდა ავტობიოგრაფიულს.

ავადმყოფობა და სიკვდილი
ვივიენი ყველაფერთან ერთად სიკვდილის რომანტიზებასაც ადენდა. 1908 წელს ლონდონში ვიზიტისას, მძიმე ფინანსური მდგომარეობის გამო ლაუდანუმის დალევით სცადა თავის მოკვლა. ის დივანზე წამოწვა იების თაიგულით ხელში. თვითმკვლელობის მცდელობა წარუმატებელი იყო, თუმცა ინგლისში ყოფნისასა პლევრიტი დაემართა. პარისში დაბრუნების სემდეგ სწრაფად დასუსტდა. ბოგრაფი ჯეან-პაულ გუჯონის მიხედვით, ალკოჰოლის და ქლორო-ჰიდრატის მრავალი წლის განმავლობაში ბოროტად გამოყენების გამო მას ქრონიკული გასტრიტიც აწუხებდა. ბოლოს ვივიენი ჭამაზე უარს აცხადებდა.

ვივიენი პარიზში 1909 წლის 18 ნოემბერს 32 წლის ასაკში გარდაიცვალა. გარდაცვალების მიზეზად "ფილტვების შეშუპება" დასახელდა, თუმცა სავარაუდოდ გამოწვეული იყო ალკოჰოლიზმით, ნარკო-დამოკიდებულებით და ანორექსიით გართულებული პნევმონიით.
სილეზიის მაღლობი

სილეზიის მაღლობი — მაღლობი სამხრეთ პოლონეთში. ადმინისტრაციულად ვრცელდება ოპოლეს, სილეზიისა და მალოპოლსკის სავოევოდოების ტერიტორიაზე. წარმოადგენს სილეზია-კრაკოვის მაღლობის სამხრეთ ნაწილს. ჩრდილოეთით ესაზღვრება ოპოლსკის დაბლობი და ვოზნიკ-ვიელუნის მაღლობი, აღმოსავლეთით კრაკოვ-ჩენსტოხოვის მაღლობი, სამხრეთით ოსვენციმის ქვაბული და ოსტრავის ქვაბული, დასავლეთით რაციბორსკის ქვაბული და ვროცლავის პრადოლინა. ფართობი 3929 კმ². გაბატონებულია მდინარეთა ხეობებით დანაწევრებული 200–300 მ სიმაღლის პლატო. უმაღლესი წერტილის სიმაღლეა 408 მ (მთა სვენტეი-ანი). დამახასიათებელია მოგლუვებული მორენული რელიეფი. მაღლობის ფუნდამენტს ქმნის მძლავრი ქვანახშირის დანალექების წყება. მდინარე ბიალა-ფჟემშის ორივე მხარეზე ვრცელდება ბლედოუს ქვიშიანი უდაბნო. ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა წელიწადში 700–800 მმ. ანთროპოგენული ფაქტორებით შეცვლილია ადგილობრივი კლიმატი. სილეზიის მაღლობის ისტორიული დასავლეთი ნაწილი მიეკუთვნება ზემო სილეზიას, ხოლო აღმოსავლეთი — მცირე პოლონეთს. მთავარი მდინარეებია: ვისლა, ოდრა, ფჟემშა და ბრინიცა. ტერიტორიის დიდ ნაწილს წყლით უზრუნველყოფს გოჩალკოვიცეს წყალსაცავი. ურბანიზებული ტერიტორიაა. სილეზიის მაღლობის ფარგლებშია ზემო სილეზიის ქვანახშირის აუზის დიდი ნაწილი.
ჰალის ხიდი

ჰალას ხიდი — ხიდი თურქეთში, სოფელ ჰალაში. ადგილობრივი მოსახლეობა მას ზოგჯერ ჰალაქოფრუს სახელითაც მოიხსენებს. ხიდი ერთთაღიანია. მას ნახევარწრიული ფორმის მოყვანილობა აქვს. თაღის ორივე მხარის რკალისათვის განკუთვნილი მოგრძო ფორმის ქვები საგულდაგულოდაა დამუშავებული. ისინი ერთმანეთზეა მიწყობილი. მათ შემაკავშირებლად გამოყენებულია დუღაბის თხელი მასა. თაღის ბოლოები აქაც კლდოვან ქანზე დაშენებულ ბურჯებს ეყრდნობა. ხიდს თაღის ქუსლებში დატანილი აქვს ქარგლის ორ-ორი ბუდე. ეს ხიდი მოგვიანებით არის განახლებული. მას მარცხენა მხარეს დამატებით მიშენებული აქვს სავალი ნაწილი. ასევე შეკეთებული და განახლებულია ხიდის ბორდიურები და მათ შორისი სავალი ბილიკიც. ხიდის საერთო სიგრძე 22-40 მეტრია, ბურჯებს შორის მანძლი 16-20 მეტრია, მალის სიგანე 15 მეტრია, სავალი ბილიკის სიფართე 2,65 მეტრია, მანძილი ზედაპირიდან თაღის ქუსლებამდე 8,50 მეტრია.
მარჯორი სტეფენსონი

მარჯორი სტეფენსონი ბიო, სსწ (დ. 24 იანვარი, 1885 — 12 დეკემბერი, 1948) — ბრიტანელი ბიოქიმიკოსი. 1945 წელს იგი იყო ერთ-ერთი პირველი ქალი, რომელიც ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრად აირჩიეს.

1930 წელს მარჯორი სტეფენსონმა ბაქტერიული მეტაბოლიზმი დაწერა, რომელიც შემდეგ სამჯერ გამოიცა და მიკრობიოლოგთა თაობებისთვის სტანდარტულ სახელმძღვანელოდ იქცა. სტეფენსონმა დააარსა ზოგადი მიკრობიოლოგიის საზოგადოება, რომლის მეორე პრეზიდენტიც თავად იყო. 1953 წელს საზოგადოებამ მეცნიერის სახსოვრად მარჯორი სტეფენსონის პრიზი დააწესა.

ოჯახი და განათლება
სტეფენსონი კემბრიჯშირში, ფენსის მახლობელ სოფელ ბარველში დაიბადა. მამამისი რობერტ სტეფენსონი (1847-1929) ფერმერი და ცემენტის მწარმოებელი კომპანიის მფლობელი იყო. დედას სარა როჯერსი (1848-1925) ერქვა. რობერტ სტეფენსონი ადგილობრივ თემში გამოჩენილი პიროვნება იყო და კემბრიჯშირის ლეიტენანტის მოადგილისა და მშვიდობის დამცველის პოზიცია ეკავა. იგი იყო ოლქის საბჭოს წევრიც და ადგილობრივთაგან მრავალი თავის კომპანიაში ჰყავდა დასაქმებული. სტეფენსონის ორივე ბაბუა: რობერტ მეთიუ სტეფენსონი (1815-1870) და სემუელ როჯერსი ნიუმარკეტში, დოღის მთავარ ცენტრში, სადოღე ცხენების მწვრთნელები იყვნენ. სემუელ როჯერსი მწვრთნელად გახდომამდე ჟოკეი იყო.

სტეფენსონს მეცნიერებისადმი ინტერესი პირველად ანნა ჯენი ბოთვრაითთან, ბანგელი ხალიჩებით მოვაჭრის ქალიშვილთან სწავლისას გაუჩნდა. შემდეგში სტეფენსონი ბერქჰემსტიდის გოგონათა სკოლაში სწავლობდა, ჰერტფორდშირში.

1903 წელს სტეფენსონმა ნიუნჰემის კოლეჯში ჩააბარა. ერთ-ერთი და, ალისა მერი სტეფენსონი იმავე კოლეჯში ისტორიას სწავლობდა და შემდეგში ლონდონში ფრენსის ჰოლანდის სკოლის უფროსი მასწავლებელი გახდა. მარჯორის ძმამ პემბროკის კოლეჯი დაასრულა. სტეფენსონი ქიმიის, ფიზიოლოგიისა და ზოოოლოგიის კურსებზე დადიოდა. ომისდროიდელი გამოცდილების შედეგად, სტეფენსონი პაციფისტი გახდა. შემდეგში იგი კემბრიჯის მეცნიერთა ომის მოწინააღმდეგეთა ჯგუფის აქტიური წევრი იყო.
ქოროღლის ძეგლი

ქოროღლის ძეგლი — აზერბაიჯანული ხალხური ეპოსის გმირის, ქოროღლის ძეგლი, რომელიც აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში ამავე გმირის სახელობის პარკში დგას. ძეგლის ავტორია აზერბაიჯანის სახალხო მხატვარი თოქაი მამედოვი. ქოროღლის ძეგლის დადგმის განკარგულება 2009 წელს გაიცა. გაიხსნა 2012 წლის 21 თებერვალს. გახსნის ცერემონიალს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი ესწრებოდა.
ალექსი ზორბასის ცხოვრება

ალექსი ზორბასის ცხოვრება — ბერძენი მწერლის ნიკოს კაზანძაკისის რომანი, გამოქვეყნდა 1946 წელს. ნაწარმოები მოგვითხრობს ახალგაზრდა მწერლის შესახებ, რომელიც საკუთარი ინტელექტუალური ცხოვრებისგან გაქცევის მიზნით კრეტაზე მიემგზავრება და იქ მურა ნახშირის საბადოს ქირაობს. იგი გაიცნობს და დაუმეგობრდება ალექსი ზორბასს, რომელიც წარუშლელ კვალს დატოვებს მის პიროვნებაზე. 1964 წელს რომანის ეკრანიზაცია შედგა, რომელმაც სამი ოსკარის ჯილდო მოიპოვა. ნაწარმოების მიხედვით აგრეთვე დაიდგა სასცენო მიუზიკლი და -ის რადიოპიესა.
ქრისტეს უკანასკნელი ცდუნება

ქრისტეს უკანასკნელი ცდუნება — ბერძენი მწერლის, ნიკოს კაზანძაკისის, ისტორიული რომანი, გამოქვეყნდა 1955 წელს. ნაწარმოები ასახავს იესო ქრისტეს ცხოვრებას და მის ბრძოლას სხვადასხვა ცდუნებებთან, მათ შორისაა შიში, ეჭვი, მცონარობა და ვნება.

გამოცემისთანავე წიგნი დაგმო, როგორც კათოლიკურმა, ასევე საბერძნეთის მართლმადიდებლურმა ეკლესიამ, რის შემდეგაც რომანს არაერთი ქრისტიანული დაჯგუფება და მემარჯვენე ორგანიზაცია დაუპირისპირდა. 1988 წელს რეჟისორმა მარტინ სკორსეზემ რომანის კინოადაპტაცია გადაიღო, რომელმაც ასევე აზრთა სხვადასხვაობა გამოიწვია.
ნისლქმნილი

ნისლქმნილი — ამერიკელი მწერლის, ბრენდონ სანდერსონის, ფენტეზი ჟანრის ეპიკური რომანების სერია. პირველი ტრილოგია, რომელიც 2006-2008 წლებში გამოქვეყნდა, შემდეგ წიგნებს მოიცავს: „უკანასკნელი იმპერია“, „აღზევების წყარო“ და „ეპოქათა გმირი“. 2011-2016 წლებში გამოქვეყნდა სერიის მეორე ნაწილი, ტეტრალოგია , რომელშიც მოქმედება 300 წლის შემდეგ ვითარდება, ხოლო მესამე ტრილოგიის გამოქვეყნება 2025-2027 წლებში იგეგმება.
კალექოის ხიდი

კალექოის ხიდი — ხიდი თურქეთში. ფორტუნასუს ხეობის სათავეში, მდინარის კალაპოტის ერთ-ერთ ყველაზე შევიწროვებულ ადგილას. ძეგლი ზღვის დონიდან 1800 მ სიმაღლეზეა, ალპური საძოვრების ზონაში. აქ გადიოდა სწორედ ძველი გზა, რომელიც ზღვისპირეთს ერზრუმთან და სხვა მხარეებთან აკავშირებდა. ამ ხიდისა და გზის მნიშვნელობა იმდენად დიდია, რომ მას აკონტროლებდა სწორედ ხიდთან ახლოს შემაღლებულ კლდოვან კონცხზე აგებული საკმაოდ მოზრდილი კალექოის ციხე.

ხიდი მცირე ზომისაა. მისი თაღი ნახევარწრიული მოყვანილობისაა. თაღის ქუსლები ორივე მხრივ კლდეში შესმულ ბურჯებშია ჩართული. იგი მსუბუქი და დახვეწილი პროპორციებით გამოირჩევა. ძველი ხიდის გვერდით, თანამედროვე რკინა-ბეტონის ხიდიცაა აშენებული. ძველ ხიდს არ აქვს მოაჯირი. სავალი ნაწილი დაფენილია ბრტყელი ფორმის ქვებით. ხიდის მთლიანი სიგრძე 17 მ-ია.
ესთერ ლედერბერგი

ესთერ მირიამ ციმერ ლედერბერგი (დ. 18 დეკემბერი, 1922 ― გ. 11 ნოემბერი, 2006) ― ამერიკელი მიკრობიოლოგი და ბაქტერიული გენეტიკის პიონერი. მან აღმოაჩინა ბაქტერიული ვირუსი და -პლაზმიდი, პირველმა დანერგა რეპლიკის მეთოდი და სპეციალიზებული ტრანსდუქციის მეშვეობით ბაქტერიებს შორის გენების გადაცემის შესახებ ცოდნა გააღრმავა.

ლედერბერგმა სტენფორდის უნივერსიტეტში დააფუძნა და ხელმძღვანელობდა ამჟამად გაუქმებულ პლაზმიდის რეფერენსირების ცენტრს, სადაც შექმნა, დასახელება შეურჩია და გაანაწილა სხვადასხვა სახის პლაზმიდი, რომელთა შორის იყო ანტიმიკრობული წინაღობის, მძიმე ლითონების წინაღობის, ბაქტერიული კონიუგაციის, ტრანსპოზონებისა და სხვა უცნობი ფაქტორის ტიპები.

მამაკაცი მეცნიერებით დომინირებულ სფეროში ნობელის პრემიის ლაურეატის, ჯოშუა ლედერბერგის მეუღლე, ესთერ ლედერბერგი პროფესიული აღიარებისთვის იბრძოდა. მიკრობიოლოგიაში ფუნდამენტური აღმოჩენების მიუხედავად, მისთვის უნივერსიტეტში მუდმივი სამუშაო არასდროს შეუთავაზებიათ. სახელმძღვანელოებში მისი ნაშრომები ხშირად უგულებელყოფილია და ესთერის მიღწევებსაც მის ქმარს მიაწერენ.

ადრეული წლები
ესთერ მირიამ ციმერი რუმინელი იმიგრანტის, დევიდ ციმერისა და პაულინ გელერ ციმერის პირველი შვილი იყო. იგი 1922 წლის 18 დეკემბერს ბრონქსში დაიბადა. მისი ძმა, ბენჯამინ ციმერი, 1923 წელს დაიბადა. ციმერის ბავშვობა დიდი დეპრესიის პერიოდს დემთხვა და მისი ლანჩი ხშირად პურის ნაჭრისა და ტომატის საწებლისგან შედგებოდა. ციმერმა ებრაული ისწავლა, რასაც ფესახის სედერისთვის იყენებდა. სტიპენდიის მოპოვების შემდეგ ნიუ-იორკ-სითის ჰანთერის კოლეჯში დაიწყო სწავლა. 1942 წელს, 19 წლის ასაკში. 1944 წელს სტენფორდის უნივერსიტეტის წევრი გახდა, სადაც ჯორჯ ბიდლთან და ედუარდ ტეიტემთან ასისტენტად მუშაობდა. ლედერბერგი იელის ოსბორნის ბოტანიკურ ლაბორატიაში გადავიდა, შემდეგ კი უისკონსინის უნივერსიტეტში, სადაც მისი ქმარი პროფესორად მუშაობდა. ტრანსდუქციასა და ლამბდა ფაგის ლიზოგენურ პროცესს შორის ურთიერთკავშირის შესახებ ადრეული კვლევები ჩაატარა, ლუიჯი ლუკა კავალი-სფორცასთან ერთად -პლაზმიდი აღმოაჩინა (საბოლოოდ გამოქვეყნდა ჯოშუა ლედერბერგთან ერთად), პირველმა დანერგა რეპლიკის მეთოდი (ჯოშუა ლედერბერგთან ერთად) და სპეციალიზებული ტრანსდუქციის გენეტიკური მექანიზმები აღმოაჩინა. ლედერბერგის აღმოჩენებმა საფუძველი ჩაუყარა გენეტიკაში სამომავლო კვლევებს მეოცე საუკუნის მეორე ნახევარში. მისი ღვაწლის გამო ბაქტერიული გენეტიკის პიონერად მიიჩნევა. 1956 წელს ბაქტერიული გენეტიკის ფუნდამენტური კვლევებისთვის ესთერ და ჯოშუა ლედერბერგები ილინოისის ბაქტერიოლოგთა საზოგადოებამ პასტერის მედლით დააჯილდოვა.

სხვა ინტერესები
ესთერ ლედერბერგი მუსიკის მოტრფიალე იყო და შუა საუკუნეების, რენესანსისა და ბაროკოს მუსიკას ორიგინალურ ინსტრუმენტებზე უკრავდა. იგი ბლოკფლეიტაზე უკრავდა და 1962 წელს - დააარსა, რომელშიც საუკუნიდან დღემდე შექმნილ კომპოზიციებს უკრავდნენ.

ლედერბერგს ჩარლზ დიკენსისა და ჯეინ ოსტინის ნაწარმოებები უყვარდა. გაწევრიანებული იყო საზოგადოებებში: პალო ალტოს დიკენსის საზოგადოება და ჯეინ ოსტინის საზოგადოება, რომლებიც ამ ორი ავტორის შემოქმედების კვლევას ისახავს მიზნად.

პირადი ცხოვრება
1946 წელს იგი ჯოშუა ლედერბერგზე დაქორწინდა. წყვილი 1968 წელს განქორწინდა.
დევიდ ლაგერკრანცი

დევიდ ლაგერკრანცი (დ. 4 სექტემბერი, 1962) — შვედი ჟურალისტი და მწერალი. ცნობილია ბიოგრაფიული წიგნით „მე ვარ ზლატან იბრაგიმოვიჩი“ და სტიგ ლარსონის მილენიუმის სერიის გაგრძელებით, რომელსაც მან სამი რომანი შემატა: „გოგონა ობობას ქსელში“, „გოგონა, რომელიც სამაგიეროს ყველას უხდის“ და „გოგონა, რომელიც უნდა მომკვდარიყო“.
სულების სახლი

სულების სახლი — ისაბელ ალიენდეს სადებიუტო რომანი. 1982 წელს ბუენოს-აირესში გამოქვეყნებამდე, ტექსტი არაერთი ესპანურენოვანმა გამომცემლობამ დაიწუნა. რომანი გამოსვლისთანავე ბესტსელერად იქცა და კრიტიკული აღიარებაც მოიპოვა. „სულების სახლი“ 1982 წელს ჩილეში წლის საუკეთესო რომანად გამოცხადდა, მისთვის მწერალმა ეროვნული ლიტერატურული პრემია მიიღო. ნაწარმოები ოცზე მეტ ენაზეა თარგმნილი.

რომანის დაწერის იდეა ალიენდეს მაშინ დაებადა, როცა შეიტყო, რომ მისი ასი წლის ბაბუა სიკვდილის პირას იმყოფებოდა. მან ბებიას სულიერად გასამხნევებლად წერილი დაუწერა, რომელიც „სულების სახლისთვის“ დაწერილი პირველი ტექსტი გახდა.

რომანი საუკუნეში ჩილეში მომხდარი ისტორიული და სოციალური ძვრების ფონზე ტრუებას ოჯახის ოთხი თაობის შესახებ მოგვითხრობს, რომლის წევრებიც ზებუნებრივი ნიჭით არიან დაჯილდოებულნი. ტექსტი ნაწილობრივ ავტობიოგრაფიულია, რამდენადაც მისი პერსონაჟების პროტოტიპებად მწერლის ოჯახის წევრები გვევლინებიან, მათ შორის ჩილეს პრეზიდენტი სალვადორ ალიენდე.

„სულების სახლში“ მრავლად ვხვდებით მაგიური რეალიზმის დეტალებს. მასზე დიდი გავლენა მოახდინა გაბრიელ გარსია მარკესის რომანმა „მარტოობის ასი წელიწადი“.

1993 წელს რომანის კინოადაპტაცია შედგა, რომელშიც მთავარ როლებს ჯერემი აირონსი, მერილ სტრიპი, ვაინონა რაიდერი, გლენ კლოუზი და ანტონიო ბანდერასი ასრულებენ.
კუნძულ ზმეინის ბრძოლა

კუნძულ ზმეინისთვის ბრძოლა (ან გველების კუნძულისთვის ბრძოლა) — საბრძოლო შეტაკება რუსეთის ფედერაციისა და უკრაინის ჯარებს შორის. გაიმართა 2022 წლის 24 თებერვალს კუნძულ ზმეინიზე 2022 წლის უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დროს.

დაახლოებით 18:00 საათზე, უკრაინის სახელმწიფო მესაზღვრეებმა განაცხადეს, რომ 2022 წლის რუსეთის უკრაინაში შეჭრის პირველ დღეს კუნძულ ზმეინის თავს დაესხა რუსული გემები. თავდასხმაში მონაწილეობდნენ კრეისერი მოსკვა და საპატრულო გემი ვასილი ბიკოვი, რომლებმაც თავდასხმისას ხომალდებზე არსებული შეიარაღება გამოიყენეს.

უკრაინსკა პრავდას მიერ გამოქვეყნებული აუდიოჩანაწერის თანახმად, როდესაც რუსულმა ხომალდებმა კუნძულის დამცველებს დანებებისკენ მოუწოდეს, მათ რუსულად უპასუხეს: „ , !“. 13 მესაზღვრე, რომლებიც შეადგენდნენ კუნძულის მთელი გარნიზონი დაიღუპა ბრძოლის დროს. პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ ყველა მებრძოლს სიკვდილის შემდეგ უკრაინის გმირის წოდება მიანიჭა.

ჟურნალმა კუნძულის დამცველების ფრაზა შეადარა საუკუნეში ალამოს ბრძოლაში წარმოთქმულ ფრაზას „გახსოვდეთ ალამო“.
მიხეილ გაფრინდაშვილი

მიხეილ გაფრინდაშვილი (დ. 21 იანვარი, 1927, ჭაბუკიანი, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი — გ. 25 იანვარი, 1999) — ქართველი ისტორიკოსი, ლიტერატურათმცოდნე, მეცნიერი. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
1946 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი, ხოლო 1949 წელს ასპირანტურა ისტორიის — სპეციალობით.

1948-1955 წლებში მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, 1955-1961 წლებში იყო პარტიულ სამუშაოზე; 1961-1964 წლებში იყო შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ისტორიის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე; 1964 წლიდან ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიის და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, 1983 წლიდან დირექტორის მოადგილე; 1972-1976 წლებში მუშაობდა საქართველოს ტელერადიოკომიტეტში; 1976-1983 წლებში საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში კათედრის გამგედ; იყო საქართველოს ისტორიის ნარკვევების ერთ-ერთი ავტორი (მე-4 და მე-5 ტომები), რისთვისაც მიენიჭა სახელმწიფო პრემია. მ. გაფრინდაშვილის უკანასკნელი ნაშრომი "ქართული საზოგადოებრივი აზროვნების ისტორია უძველესი დროიდან მეოცე საუკუნემდე", ხელნაწერის სახით დარჩა და გამოიცა მისი გარდაცვალების შემდეგ. იკვლევდა ქართული კულტურის, ისტორიის, საზოგადოებრივი აზროვნების ისტორიისა და თეორიის პრობლემებს.

ჯილდოები
1982 — საქართველოს სახელმწიფო პრემია
ჰელენ ვან ზუილენი

ბარონესა ჰელენ ვან ზუილენი ვან ნიჟეველტი ვან დე ჰაარი ან ჰელენ დე ზულიენ დე ნიეველტ დე ჰაარი (დ. 21 აგვისტო, 1863 – გ. 17 ოქტომბერი, 1947) — როტშილდების ბანკირების ოჯახის ფრანგული ფრთის წევრი. მწერალი რომელიც თავის პარტნიორ რენე ვივიენთან კოლაბორაციაში ქმნიდა მოთხრობებს და პოეზიას. ხანხახან ფსევდონიმ: -ის ქვეშ. ის იყო სალომონ ჯეიმზ დე როტშილდის ერთადერთი შვილი, თუმცა დედამ ქონება კათოლიკეზე ქორწინების გამო ჩამოართვა, რომელიც იყო ბარონი ეტიენ ვან ზუილენი ვან ჰეიველტი ძველი ნიდერლანდული გვარის ვან ზუილენი ვან ჰეიველტების წარმომადგენელი.

ჰელენი იყო მშვენიერი ეპოქის სამი ფრანგი ქალიდან ერთ ერთი მოტო პიონერი. ის მონაწილეობას ღებულობდა 1898 წლის პარიზი-ამსტარდამი-პარიზი ავტომობილებით გარბენში და არის პირველი ქალი რომელმაც შეძლო საერთაშორისო ავტო რბოლის დასრულება.

პირადი ცხოვრება
ჰელენ ბეტი ლუის კაროლინ დე როტშილდი იყო ბარონ სალომონ ჯეიმზ დე როტშილდის და ადელ ჰანნა შარლოტ დე როტშილდის (რომელიც სოლომონის გერმანელი ბიძაშვილის მაიერ კარლ ვონ როტშილდის შვილი იყო). ქალიშვილი და ერთადერთი შვილი. ის სასტუმრო სოლომონ დე როტშილდში იზრდებოდა, რომელიც პარიზის გულში მე-8 ოლქში -ს მახლობლად მდებარეობდა. დედამისმა არჩია ქონება საფრანგეთის სახვითი ხელოვნების მთავრობისთვის ეანდერძა ვიდრე საკუთარი ერთადერთი შვილისთვის, რადგან ჰელენმა გადაწყვიტა კათოლიკეზე დაქორწინებულიყო.

მოტოციკლი
კამილ დუ გასტთან და ჰერცოგინია ანა დე როშუარ დე მორტემარტისთან ერთად ბარონესა ჰელენ ზუილენი იყო მშვენიერი ეპოქის პირველი მოტო პიონერი. ის მონაწილეობას ღებულობდა 1898 წლის პარიზი-ამსტერდამი-პარიზის ავტო გარბენაში ფსევდონიმით "ლოკოკინა" და გახდა პირველი ქალი რომელმაც შეძლო საერთაშორისო საავტომობილო რბოლის წარმატებით დასრულება.

მისი ნიდერლანდელი მეუღლე იყო საფრანგეთის საავტომობილო კლუბის პრეზიდენტი (...) და 898 წლის პარიზი-ამსტერდამი-პარიზის ავტო გარბენის მთავარი ორგანიზატორი. გარბენი მიმდინარეობდა 7–13 ივლისში, მონაწილეებმა დაფარეს 1431 კილომეტრი. მანძილი 33:04:34 საათში დაფარა და გამარჯვებული გახდა ფერნარდ ჩარონი, რომელიც -ს მართავდა. რეტროსპექტივაში მას ზოგჯერ მოიხსენიებენ როგორც: '.

1901 წელს ვან ზუილენი ჩერთო პარიზი-ბერლინი რბოლაში, თუმცა პირველივე დღეს ტექნიკური პრობლმების გამო ჩამოშორდა რბოლას. მეორ ერთადერთი ქალი 122 მონაწილეშ იყო კამილია დუ გასტი რომელმაც 33-ე ადგილზე დაასრულა რბოლა.
თაკო ჩხეიძე

თამარ (თაკო) ჩხეიძე (დ. 26 აპრილი, 1981, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი მოდელი და ხელოვნების მუშაკი.

დაიბადა 1981 წელს თბილისში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დასავლეთ ევროპისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი ინგლისური ენის სპეციალობით.

1995 წელს დაიწყო სამოდელო საქმიანობა სააგენტო „ნატალიში“. მუშაობდა ნიუ-იორკის სამოდელო სააგენტო „“-ში და პარიზის სააგენტო „ვივაში“.

2006 წელს სათავეში ჩაუდგა სამოდელო სააგენტო „გეომოდელსს“, რომელიც თვითონ დააარსა.
მარინე რაზმაძე

მარინე რაზმაძე (დ.8 მაისი, 1963, ტყიბული) — ქართველი ექიმი და მეცნიერი.

1987 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1987-1992 წლებში იყო მოსკოვის ცენტრალური ექიმთა და ხელოვნების ინსტიტუტის №1 თერაპიის კათედრის ორდინატორი და ასპირანტი, ბაზა-ბოტკინის სახელობის საავადმყოფოს კარდიოლოგიური განყოფილება. არის 15-მდე სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი, რომლებიც ეხება სადღეღამისო ეკგ მონიტორირებით იშემიური ცვლილებების დიაგნოსტიკას, ექოკარდიოგრაფიის როლის გულის თანდაყოლილი და შეძენილი მანკების დიაგნოსტიკაში, კალციუმის ანტაგონისტების გავლენას დიასტოლურ ფუნქციაზე. კარდიოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „იშემიური ცვლილებები სადღეღამისო ეკგ მონიტორირებით და ანტიანგინალური პრეპარატების ეფექტის ანალიზი“, დაიცვა 1992 წელს.

რესურდები ინტერნეტში
ანომალისტური თვე

ანომალისტური თვე — დროის შუალედი პერიგეუმზე მთვარის ორ თანმიმდევრულ გავლას შორის. მთვარის ორბიტის პერიგეუმის სისტემური გადაადგილების გამო ანომალისტური თვე განსხვავდება დედამიწის ირგვლივ მთვარის გარემოქცევის პერიოდისაგან. იგი 1900 წლის დასაწყისში შეადგენდა 27,554551 საშუალო მზისმიერ დღე-ღამეს და ყოველ 100 წელიწადში 0,095 წამით მცირდება.
მილოსი

მილოსი , მელოსი — კუნძული ეგეოსის ზღვის სამხრეთ ნაწილში, კიკლადების არქიპელაგში. საბერძნეთის ტერიტორია. ფართობი 158 კმ². ჩრდილოეთ ნაპირზე ღრმა უბეებია, დანარენები სწორხაზოვანია. აგებულია კრისტალური და ვულკანური ქანებით. დაბლობებს ცვლის ბორცვები და დაბალმთიანეთები (სიმაღლე 773 მ-მდე). დაფარულია ხმელთაშუაზღვიური ბუჩქოვანი მცენარეულობით. განვითარება მიწათმოქმედება (ხორბალი, სიმინდი, ზეთისხილის დამუშავება), თევზჭერა. მოიპოვებენ მარმარილოს. დასახლებული პუნქტები — მილოსი, ადამასი.

ფინიკიაში ობსიდიანის ექსპორტის წყალობით კუნძულმა შეძლო გამხდარიყო ადრეული ეგეოსის ცივილიზაციის ერთ-ერთი მთავარი ცენტრი. კუნძულის 50–100 მეტრის სიღრმის უბე წარმოადგენს დატბორილ კრატერს, რომელიც ჩამოყალიბდა ვულკანის ძლიერი ამოფრქვევის შედეგად, რამაც სამხრეთით დაახლოებით 2,4 კილომეტრის სიგანის ყელი შექმნა. მილოსი, კუნძილის დედაქალაქი და მთავარი ქალაქი, მდებარეობს ადამასიდან, მთავარი პორტიდან, ჩრდილოეთით. ქალაქიდან სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობს კატაკომბები, სადაც კონტინენტური საბერძნეთიდან ადრეულმა ქრისტიანებმა თავშესაფარი ჰპოვეს. ადამასის აკროპოლისში 1820 წელს აღმოაჩინეს ცნობილი ვენერა (აფროდიტე) მილოსელი.

ათენის ბრიტანულმა სკოლამ მელოსთან 1896–1899 წლებში გათხარა კლიმოსის აკროპოლისი (ძვ. წ. 1000–800 წწ.). აღმოაჩინეს სასახლე, სატანვარჯიშო დარბაზი და უფრო გვიანი დროის რომაული თეატრი. თუმცა, ბრიტანული სკოლის მიერ მილოსზე აღმოჩენილი ყველაზე მნიშვნელოვანი ძეგლია ფილაკოპი, რომელიც აპოლონიასთან, მილოსის მეორე პორტთან, ახლოს მდებარეობს, პლაკას კონცხზე. ფილაკოპი ბრინჯაოს ხანის ბოლოს მეზობელ თერაზე (სანტორინიზე) ვულკანის ამოფრქვევამდე აყვავებული დასახლება იყო. 1974 წელს ფილაკოპიში აღმოჩენილმა მტკიცებულებებმა შეცვალა ადრინდელი ვარაუდები იმის შესახებ, რომ ამოფრქვევამ კუნძული გაანადგურა: ცხოვრების უწყვეტობაში წყვეტა არ დაფიქსირებულა. უძველესი ქალაქი თარიღდება ძვ. წ. 2300–2000 წლებით. ამავე ადგილზე გაიზარდა მეორე ქალაქიც (2000–1550 წწ.). მესამე ქალაქი (1550–1100 წწ.), რომელიც უპირატესად მიკენურ ცივილიზაციას მიეკუთვნება, მილოსზე კიკლადური ცივილიზაციის ყველაზე სრულ განვითარებას წარმოადგენს. დაახლოებით ძვ. წ. 1100 წელს ფილაკოპი დორიელმა ახალმოშენეებმა დაანგრიეს.

პელოპონესის ომის დროს კუნძულის მცხოვრებთა ნეიტრალიტეტის გამო ათენელებმა ყველა მამაკაცი გაჟლიტეს (ვ. წ. 416). ამ ხოცვა-ჭლეტვამ დრამატურგ ევრიპიდეს შთააგონა დაეწერა და თავის თანამემამულე ათენელებისათვის წარედგინა ტრაგედია „ტროელი ქალები“ — ომის საწინააღმდეგო ნაწარმოები. ისტორიკოს თუკიდიდეს თავის „მელოსურ დიალოგში“ შემონახული აქვს ათენელებსა და მელოსელებს შორის სამხედრო მოქმედებებამდ გამართულ მოლაპარაკებებზე წარმოთქმული სიტყვები. სპარტელმა მხედართმთავარმა ლისანდრემ კუნძული ისევ დორიელებს დაუბრუნა, თუმცა მელოსმა უწინდელ აყვავებას ვეღარ მიაღწია. ფრანგთა ბატონობის დროს იგი ნაქსოსის საჰერცოგოს შემადგენლობაში შედიოდა.

კლასიკურ ხანაში გოგირდის, შაბისა და ობსიდიანის საბადოთა წყალობით კუნძულმა ფართო კომერციული ცნობადობა შეიძინა. მხატვრები აქაურ მიწას პიგმენტად იყენებდნენ. ცნობილია ძვ. წ. საუკუნის მოხატული ლარნაკებითა და საიუველირო ხელოვნებით. დღეს ექსპორტზე გააქვთ ბენტონიტი, პერლიტი, კოალინი, ბარიუმი, თაბაშირი, დოლაბები, მარილი; მოჰყავთ ფორთოხალი, ზეთისხილი, ყურძენი, ბამბა, ქერი.