iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
თერმოსფერო

თერმოსფერო ( და ) — დედამიწის ატმოსფეროს ფენა, რომელშიც ტემპერატურა მატულობს სიმაღლესთან ერთად. მდებარეობს ეგზოსფეროს, მეზოსფეროსა და მეზოპაუზას შორის. იწყება დაახლოებით 80 კმ სიმაღლიდან და ვრცელდება 500 კმ-მდე. ამ დონეების მდგომარეობა იცვლება ± 10-20% ფარგლებში. თერმოსფეროსთვის დამახასიათებელია ტემპერატურის დადებითი გრადიენტი. მეზოპაუზაში იგი ნულს უდრის, მაქსიმალური მნიშვნელობა აქვს 100-იდან 200 კმ-მდე და ნულის მაჩვენებელს კვლავ უბრუნდება ეგზოსფეროს სიახლოვეს. აქ ატმოსფერო თითქმის იზოთერმული ხასიათისაა. მეზოპაუზიდან ეგზოსფერომდე ტემპერატურა დაახლოებით იცვლება 200 -იდან 1000-2000 -მდე. ტემპერატურის განსაკუთრებული ვარიაციები ეგზოსფეროს საფუძველთანაა. თერმოსფეროს სიმჭიდროვე საშუალოდ განისაზღვრება 1,8 ×10^(-8) გ/სმ³-იდან (80 კმ-მდე) 1,8×10^(-15) გ/სმ³-მდე (500 კმ-მდე).

120 კმ სიმაღლეზე იწყება აირების დიფუზიური გაყოფა. 200-300 კმ-ზე თავს იჩენს უპირატესად რბილი ატომური ჟანგბადი. 500 კმ-ზე ზევით კიდევ უფრო რბილი ელემენტების შეფარდებითი კონცენტრაციებია: წყალბადისა ან ჰელიუმის სახით. მოლეკულების ნაწილაკები და ატომი თერმოსფეროში იონიზირებულ მდგომარეობაშია და თავმოყრილაი რამდენიმე ფენებში.
ეგზოსფერო

ეგზოსფერო ( და ) — დედამიწის ატმოსფეროს ფენა; მისი ყველაზე გარეგანი ფენა. დამახასიათებელია ნეიტრონული ატომების დაბალი კონცენტრაცია (ნაწილაკების კონცენტრაცია 07სმ−3). მისი ქვედა სფერო თერმოსფეროა. ეგზოსფეროში ნაწილაკების თავისუფალი გარბენის სიგრძე იმდენად დიდია, რომ ნაწილაკები დისიპაციას პლანეტშორის სივრცეშიც განიცდიან. ამასთანავე მოძრაობენ უმეტესწილად ბალისტიკური მიმართულებით. ჰაერის „მასა“ ეგზოსფეროში უტოლდება 10¾10 ატმოსფერულ მასას. ყველაზე მეტად დისიპაციას ექვემდებარება რბილი აირები. ეგზოსფერო იწყება 450-800 კმ სიმაღლეზე.

შედგება იონიზირებული აირისაგან (პლაზმები). ქვედა და შუა ნაწილი ძირითადად შედგება და ატომებისაგან. სიმაღლის მატებასთან ერთად სწრაფად იზრდება რბილი აირების შეფარდებითი კონცენტრაცია, განსაკუთრებით — იონიზირებული წყალბადისა. ეგზოსფეროში აირკინეტიკური ტემპერატურა უტოლდება 1500-3000 -ს. მასზე გავლენას ახდენს დედამიწის მაგნიტური ველი, გარდა ამისა ეგზოსფეროშია თავმოყრილი დედამიწის რადიაციული სარტყლები.
ნერესუნბიუ

ნერესუნბიუ — ურბანული არეალი დანიაში, ოლბორგის მუნიციპალიტეტის ნაწილი. მდებარეობს ქალაქ ოლბორგის ჩრდილოეთით. 2012 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 21 671 ადამიანს შეადგენს.

ოლბორგთან დაკავშირებულია საგზაო და სარკინიგზო ხიდებით.

ნერესუნბიუში მდებარეობს გერმანიკული რკინის ხანისა და ვიკინგების დროინდელი დასახლებისა და სამარხის ნაშთები, სადაც ფუნქციონირებს მუზეუმი.
რინგსტედი

რინგსტედი — ქალაქი დანიაში, კუნძულ ზელანდიაში, რინგსტედის მუნიციპალიტეტში. 2012 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 21 412 ადამიანს შეადგენს, მთლიანი მუნიციპალიტეტის კი 31 000-ს.

რინგსტედი დედაქალაქ კოპენჰაგენიდან დაახლოებით 60 კილომეტრითაა დაშორებული.

რინგსტედი დანიის ერთ-ერთი ყველაზე გადატვირთული და დაკავებული ქალაქია. იგი ზელანდიის შუაგულში მდებარეობს და კუნძულის სამხრეთ ნაწილს, კუნძულ ფუნენსა და იუტლანდიას კოპენჰაგენთან აკავშირებს.
მეზოპაუზა

მეზოპაუზა (მეზო... და ლათ. – შეწყვეტა, შეჩერება) — დედამიწის ატმოსფეროს გარდამავალი ფენა მეზოსფეროსა და თერმოსფეროს შორის. ვრცელდება დაახლოებით 80-90 კმ სიმაღლეზე. მეზოპაუზის ფარგლებში მოქცეულია ტემპერატურის მინიმუმი, რომელიც შეადგენს დაახლოებით –100°-სს (ტემპერატურა მუდმივია ან გრადიენტული). მის ზევით (დაახლოებით 400 კმ-მდე) ტემპერატურა ისევ იწყებს ზრდას. მეზოპაუზაში არსებული ტემპერატურა დედამიწის ატმოსფეროში ყველაზე ცივია. საინტერესო თავისებურება არის ის, რომ ზაფხულში არსებული ტემპერატურა უფრო ცივია ვიდრე ზამთარში. ხშირად ეს გარემოება ცნობილია მეზოპაუზის ანომალიის სახელწოდებით. ამ სიმაღლეზე შეინიშნება ატმოსფეროს ფენომენის — ვერცხლისფერი ღრუბლების არსებობა. დაკვირვებების შედეგად გამოირკვა, რომ მეზოპაუზაში ტემპერატურა კლებას განიცდის, ამასთანავე ამ ცვლილების საკითხზე მიმდინარეობს კვლევითი სამუშაოები. აღნიშნულ ფენომენთან დაკავშირებული კვლევების მოდელირება აგრეთვე შესრულებულია.
სტიქსი (თანამგზავრი)

სტიქსი (აგრეთვე ცნობილი როგორც /2012 (134340) 1 ან 5) — პლანეტა პლუტონის პატარა ბუნებრივი თანამგზავრი, რომლის არსებობაც მეცნიერებმა 2012 წლის 11 ივლისს გამოაცხადეს. იგი პლუტონის მეხუთე დადასტურებული თანამგზავრია და აღმოჩენილ იქნა პლუტონის მეოთხე თანამგზავრის, /2011 1-ის პოვნიდან 1 წლის შემდეგ.

აღმოჩენა
თანამგზავრი აღმოჩენილ იქნა 2012 წლის 26 ივნისსა და 9 ივლისს ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპის 3-ით გადაღებული ფოტოების შედეგად. აღმოჩენა წინ უსწრებდა კოსმოსურ ზონდ -ის ჩამოსვლას, რომელიც გზაშია და ჯერ კიდევ პლუტონის სისტემაში იმყოფება.

ამ ახალი მთვარის აღმოჩენამ გააჩინა ვარაუდი, რომ მზის სისტემის ამ ნაწილში სხვა მრავალი პატარა სხეულიცაა, რომელთა აღმოჩენა რთულია, რადგან შესაძლოა სისტემაში გავლისას მათ ზონდი დააზიანონ.

ფიზიკური მახასიათებლები
თანამგზავრის დიამეტრი დაახლოებით 10—25 კილომეტრია. ფუგურა შორსაა ვარსკვლავიერი სიდიდისგან და მისი ალბედო სავარაუდოდ 0,35 — 0,04 შეადგენს.

სტიქსის ორბიტული პერიოდი 20,2 ± 0,1 დღეა.
თერმოპაუზა

თერმოპაუზა (ბერძნ. – და – შეწყვეტა, შეჩერება) — დედამიწის ატმოსფეროს ზედა ფენა, რომელიც ვრცელდება თერმოსფეროს ზედა ნაწილში. დამახასიათებელია მუდმივი ტემპერატურისკენ გადასვლები. უფრო ზევით მდებარეობს ეგზოსფერო. თერმოპაუზის განლაგება დამოკიდებულია მზის აქტივობის დონეზე და შესაძლოა ირყეოდეს 400-იდან 800 კმ-მდე ფარგლებში. ტემპერატურა უდრის 500-2000 -ს, რაც აგრეთვე დამოკიდებულია წელიწადის დროებსა და მზის აქტივობაზე.
ტურბოპაუზა

ტურბოპაუზა — დედამიწის ატმოსფეროს ფენა, რომლის ქვემო ნაწილში გაბატონებულია ტურბოლენტური დინება. ტურბოპაუზის ქვედა ფენა ცნობილია ჰომოსფეროს სახელწოდებით, სადაც ატმოსფეროს ქიმიური შედგენილობა უცვლელი რჩება. ზედა ფენას ჰეტეროსფერო ეწოდება, სადაც ჭარბობს მოლეკულური დიფუზია და ატმოსფეროს ქიმიური შედგენილობა სიმაღლის მომატებასთან ერთად იცვლება. ატმოსფეროს ყველაზე მაღალი ფენები შედგება უმეტესწილად წყალბადისა და ჰელიუმისაგან. ტურბოპაუზა მდებარეობს მეზოპაუზის სიახლოვეს, მეზოსფეროსა და თერმოსფეროს საზღვარზე, დაახლოებით 100 კმ სიმაღლეზე.
ეკონომიკური ეფექტიანობა

ეკონომიკური ეფექტიანობა — წარმოების (ან მომსახურების) პროცესის სასარგებლო შედეგის (ეფექტის) შეფარდება გაწეულ ხარჯებთან (ან გამოყენებულ რესურსებთან). ეფექტიანობის საკითხს მრავალი მეცნიერული დისციპლინა შეისწავლის და მათ შორის ეკონომიკური ეფექტიანობა მრავალი ავტორის დაკვირვების საგანია, შესაბამისად, განსხვავებული არგუმენტაციებით მოიცემა. ეკონომიკური ეფექტიანობის გაანგარიშება სპეციფიკურ მიდგომებს საჭიროებს მრეწველობაში, სოფლის მეურნეობაში, მშენებლობაში, ვაჭრობაში, მომსახურების სხვა სფეროებში, შესაბამისად, გარკვეულ გაანგარიშებით სირთულეებთან გვაქვს საქმე ეფექტიანობის კრებსითი მაჩვენებლების განსაზღვრისას. ეფექტიანობის საკითხებზე (ზოგადთეორიული, დარგობრივ-მიკროეკონომიკური, ფინანსური და ეკონომიკურ-მათემატიკური ასპექტები) გამოქვეყნებულია ქართველი მეცნიერ-ეკონომისტების (ავთანდილ გუნია, ვლადიმერ პაპავა, ლეო ჩიქავა, ავთანდილ სილაგაძე, ნოდარ ხადური, რამაზ აბესაძე, ნოდარ ჭითანავა, მიხეილ ჯიბუტი, ელგუჯა მექვაბიშვილი, იაკობ მესხია, იური ანანიაშვილი, როლანდ სარჩიმელია, ნიკოლოზ ბაკაშვილი, სლავა ფეტელავა, ლოიდ ქარჩავა, გიორგი შიხაშვილი, დავით ჩლაიძე და სხვ) შრომები.

იტალიელი ეკონომისტის — ვილფრედო პარეტოს მიხედვით, იდეალიზებულ ვარიანტში ეფექტიანია წარმოების შესაძლებლობათა გრაფიკის მხოლოდ ზღვრული სარგებლიანობის სიტუაციები. ეკონომიკური ეფექტიანობის საკითხზე ევროკომისიის ექსპერტთა მეთოდოლოგიის სრულყოფის საფუძველზე, ქართველი ეკონომისტი — რევაზ ლორთქიფანიძე განმარტავს, რომ ეკონომიკაში ზღვრული ეფექტიანობის მისაღწევად, როცა ზღვრული ხარჯები მინიმალური ხდება, საჭიროა განვითარდეს ეკონომიკის ის სტრუქტურული ძვრები, რომლებიც ყველაზე რენტაბელური იმ დარგების ეკონომიკურ ზრდას გამოიწვევს, რომლებსაც ბაზარზე, ამავდროულად, შედარებით მეტი სეგმენტი უჭირავს.
ეკონომიკური კონკურენცია

ეკონომიკური კონკურენცია — შეჯიბრი სამეწარმეო საქმიანობის სხვადასხვა სფეროში. ზოგადად, კონკურენცია ინსტინქტურად იწყებს მოქმედებას ნებისმიერი ორი მაკრო თუ მიკრო სუბიექტის ურთიერთობისას, მათ შორის ეკონომიკაში. კონკურენციის საკითხების შესწავლა განსაკუთრებით აქტუალურია ბიოლოგიაში, ეკოლოგიაში, სოციოლოგიაში, სხვა მრავალ მეცნიერულ დისციპლინაში. ეკონომიკური კონკურენცია ეკონომიკური ეფექტიანობის (განვითარების) საფუძველია. იგი აიძულებს სხვადასხვა სუბიექტს ნაკლებად ხარჯტევადი და უკეთესი ხარისხის პროდუქტი (ან მომსახურება) შესთავაზოს ბაზარს. კონკურენტულობის დონის შეფასებისათვის ბაზარზე, მრავალი საინტერესო მეთოდოლოგია არსებობს.

ეკონომიკური გარემოს კონკურენტულობის დონის შესაფასებლად გამოიყენება ჰერფინდალ–ჰირშმანის ბაზრის კონცენტრაციის ინდექსი , რომელიც შემოთავაზებულია განისაზღვროს, როგორც ბაზარზე ყველა მოქმედი მიმწოდებლის წილთა კვადრატების ჯამი. ქართველი ეკონომისტი - რევაზ ლორთქიფანიძე, ეკონომიკური კონკურენციის კანონში განმარტავს, რომ, ერთგვაროვანი პროდუქციის (ან მომსახურების) ბაზარზე რაც უფრო მეტია (მიზანშეწონილ ზღვრამდე) მიმწოდებელთა რაოდენობა და მათი საერთო მიწოდება და ნაკლებია უმსხვილესი მიმწოდებლის (შესაძლოა, მონოპოლისტის) მიწოდება და არარეალიზებული პროდუქციის საერთო ოდენობა, მით მეტია ეკონომიკური კონკურენციის ძალის მნიშვნელობა და, შესაბამისად, უფრო თავისუფალია ხსენებული ბაზარი.
ნინტოკუ

იმპერატორი ნინტოკუ (; დ. 257 — გ. 399) — იაპონიის მე-16 იმპერატორი მემკვიდრეობის ტრადიციული წესის მიხედვით. ნინტოკუ ქვეყანას 86 წელი მართავდა.

ლეგენდარული ამბები
იმპერატორის ცხოვრების და მმართველობის წელი უცნობია. ადრეული ხანის იმპერატორების პირობითი სახელები არ იყო მიღებული „ტრადიციული წესით“ იმპერატორ კამუს მმართველობამდე, რომელიც იამატოს დინასტიის 50-ე მონარქი იყო.

ნიჰონ შოკის წერდა, რომ იმპერატორი ნინტოკუ იმპერატორ ოძინის და იმპერატორ კეიკოს შვილთაშვილის, ნაკაცუჰიმე ნო მიკოტოს მეოთხე შვილი იყო. აგრეთვე, ნინტოკუ იმპერატორების რიტიუს, ჰანძეის და ინგიოს მამა იყო.

ისტორიკოსების აზრით, ნინტოკუ იმპერატორ ტენმუს და იმპერატორ ძიტოს მმართველობის დროს გახდა ცნობილი. იმ დროს ის „იამატოს დიდი მეფის“ სახელით იყო ცნობილი.

მეუღლეები და შვილები
იმპერატორ ნინტოკუს 2 მეუღლე და 3 ხარჭა ჰყავდა.
იმპერატორის პირველი მეუღლე პრინცესა ივა, რომელიც იმპერატორ რიტიუს, იმპერატორ ჰანძეის და იმპერატორ ინგიოს დედა იყო;
იმპერატორის მეორე მეუღლე იატანოჰიმემიკო;
ჰიმუკა ნო კამინაგაჰიმე, რომელიც პრინც ოკუსაკას და პრინცესა კუსაკას დედა იყო;
უძი ნო ვაკირაცუმე;
კუროჰიმე.

ნინტოკუს სამარხი
ნინტოკუს სამარხი დიდი პირამიდებისა და ტერაკოტის მეომრების შემდეგ უდიდესია. იგი მდებარეობს იაპონიის ქალაქ ოსაკაში. სამარხი, რომელიც, როგორც ფიქრობენ, იმპერატორს ნინტოკუს ეკუთვნის, სიგრძეში 486 მეტრს, ხოლო სიმაღლეში 35 მეტრს აღწევს და გიგანტური კლიტის ჭუჭრუტანის ფორმის მიწაყრილისა და მის გარშემო მდებარე სამი თხრილისაგან შედგება. იმპერატორი, სავარაუდოდ, მიწაყრილის ცენტრში დაკრძალეს, ხოლო მასთან მისასვლელი ვიწრო გვირაბი ამოქოლეს. საუკუნეში არქეოლოგებმა მიწაყრილი გათხარეს და სარკოფაგში (ქვის კუბოში) უამრავი განძეული აღმოაჩინეს, მათ შორის, მოოქროული იარაღი, მუზარადი და ხმალი.
ფიუნი

}
| მდებარეობა = ბალტიის ზღვა
| კუნძულთა რაოდენობა =
| მთავარი კუნძული =
| ფართობი_კმ2 = 2 984
| სია = 163
| სიგრძე_კმ =
| სიგანე_კმ =
| სანაპიროს სიგრძე =
| სანაპიროზოლი_კმ =
| უმაღლესი მთა =
| სიმაღლე_მ =
| ქვეყნის სახელი =
ფიუნი — დანიის მესამე უდიდესი კუნძული ზელანდიისა და ნევსიუსელ-ტის შემდეგ, მსოფლიოში სიდიდით 163-ე. მისი ფართობი 2 984 კმ²-ს შეადგენს. ფიუნი ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში მდებარეობს და მისი მოსახლეობა 454 358 ადამიანს შეადგენს (2010). მთავარი ქალაქია ოდენსე, რომელიც ზღვასთან არხითაა დაკავშირებული; ამ არხს ახლა იშვიათად იყენებენ. ქალაქში ფუნქციონირებდა გემთსაშენი, რომელიც მის ფარგლებს გარეთ გადაიტანეს.

ადმინისტრაციულად ფიუნი სამხრეთ დანიის რეგიონს ეკუთვნის. 1970–2006 წლებში კუნძული სხვა მიმდებარე კუნძულებთან ერთად ფიუნის საგრაფოში შედიოდა.

ფიუნი დანიის უდიდეს კუნძულ ზელანდიასთან დაკავშირებულია დიდი ბელტის ხიდით.
რემე

}
| მდებარეობა = ვატოვის ზღვა
| კუნძულთა რაოდენობა =
| მთავარი კუნძული =
| ფართობი_კმ2 = 129
| სია =
| სიგრძე_კმ =
| სიგანე_კმ =
| სანაპიროს სიგრძე =
| სანაპიროზოლი_კმ =
| უმაღლესი მთა =
| სიმაღლე_მ =
| ქვეყნის სახელი =

რემე — დანიის კუნძული ვატოვის ზღვაში. მიეკუთვნება ტენდერის მუნიციპალიტეტს. 2011 წლის მონაცემებით მოსახლეობა 650 ადამიანს შეადგენს და მოიცავს 129 კმ² ტერიტორიას. რემე და მისი პლაჟები ყოველწლიურად უამრავ ტურისტს იზიდავს.

ამჟამად, რემე ვატოვის ზღვაში მდებარე დანიის უკიდურესი სამხრეთის კუნძულია (მანამდე მიიჩნეოდა კუნძული იორსანდი, რომელიც 1999 წელს ჩაიძირა). კონტინენტურ დანიას უკავშირდება ზღვაში გაკეთებული დამბის გზით. მისგან 3 კმ-ში მდებარეობს გერმანიის კუნძული ზილტი, რომელსაც ბორნით უკავშირდება.

1864—1920 წლებში რემე გერმანიას მიეკუთვნებოდა და პრუსიის პროვინცია შლეზვიგ-ჰოლშტაინში შედიოდა.
ფანე

}
| მდებარეობა = ვატოვის ზღვა
| კუნძულთა რაოდენობა =
| მთავარი კუნძული =
| ფართობი_კმ2 =
| სია =
| სიგრძე_კმ = 16
| სიგანე_კმ = 5
| სანაპიროს სიგრძე =
| სანაპიროზოლი_კმ =
| უმაღლესი მთა =
| სიმაღლე_მ =
| ქვეყნის სახელი =

ფანე — დანიის კუნძული ჩრდილოეთის ზღვაში, სამხრეთ-დასავლეთ დანიის სანაპიროსთან, ვატოვის ზღვაში მდებარე დანიის უკიდურესი ჩრდილოეთი კუნძული.

ფანე კონტინენტური დანიისგან ვატოვის ზღვითაა გამოყოფილი, დაახლოებით 5 კილომეტრით. კუნძულის სიგრძე 16 კმ-ია, სიგანე 5 კმ.

კუნძულის ბუნება მრავალფეროვანია, ძირითადად დაფარულია ქვიშით. მნიშვნელოვანია ტურიზმი, რომელზეც დიდადაა დამოკიდებული კუნძულის ეკონომიკა. ყოველ ზაფხულს ფანეს 30 000-მდე ტურისტი სტუმრობს.
მანე (კუნძული)

}
| მდებარეობა = ვატოვის ზღვა
| კუნძულთა რაოდენობა =
| მთავარი კუნძული =
| ფართობი_კმ2 = 7,63
| სია =
| სიგრძე_კმ =
| სიგანე_კმ =
| სანაპიროს სიგრძე =
| სანაპიროზოლი_კმ =
| უმაღლესი მთა =
| სიმაღლე_მ =
| ქვეყნის სახელი =
მანე — დანიის კუნძული ვატოვის ზღვაში, იუტლანდიის ნახევარკუნძულის სამხრეთ-დასავლეთ სანაპიროსთან. კუნძულის ფართობი 7,63 კმ²-ია, მოსახლეობა 62 ადამიანი. უძველეს ქალაქ რიბეს მანე დაშორებულია 12 კმ-ით.

მანე კონტინენტურ დანიას დაკავშირებულია ოთხი კმ სიგრძის მოუასფალტებელი ყრილი გზით. კუნძულს გარს ერტყმის ტალახიანი ჭაობები, რომლებიც შესანიშნავი ადგილებია ფრინველთა და სხვა ორგანიზმთა საკვებად. მოჰყავთ მარცვლეული და მისდევენ მეცხვარეობას.
ანჰოლტი

}
| მდებარეობა = კატეგატის სრუტე
| კუნძულთა რაოდენობა =
| მთავარი კუნძული =
| ფართობი_კმ2 = 22
| სია =
| სიგრძე_კმ =
| სიგანე_კმ =
| სანაპიროს სიგრძე =
| სანაპიროზოლი_კმ =
| უმაღლესი მთა =
| სიმაღლე_მ =
| ქვეყნის სახელი =
ანჰოლტი — დანიის კუნძული კატეგატის სრუტეში, იუტლანდიის ნახევარკუნძულსა და შვედეთს შორის. 2010 წლის მონაცემებით მისი მუდმივი მოსახლეობა 171 ადამიანს შეადგენს. სიგრძე დაახლოებით 11 კმ-ია, სიგანე 6 კმ, მთლიანი ფართობი კი 21,75 კმ². ადმინისტრაციულად მიეკუთვნება ჩრდილოეთ იუტლანდიის რეგიონს.

კუნძულზე არსებული სახლები ძალიან ძველია, უმრავლესი მათგანი ხისგანაა აგებული. არსებული ეკლესია 1819 წელსაა აშენებული, იმ ეკლესიის ადგილას, რომელიც კუნძულის ბრიტანული ოკუპაციის დროს დაანგრიეს. თუმცა, ძველი ეკლესიის საძირკვლის ნაშთები კვლავაც შეიმჩნევა.

ფუნქციონირებს 9 კლასიანი სკოლა, რომელიც 1917 წელს გაიხსნა.

ყოველწლიურად, ანჰოლტს 60 000-მდე ტურისტი სტუმრობს. ზაფხულში იხსნება რესტორნები და მაღაზიები, თუმცა მთავარი ღირსშესანიშნაობა მაინც ბუნებაა — სუფთა წყალი, სიმშვიდე, სიკოხტავე და სუფთა ჰაერი.
კატეგატი

კატეგატი — სრუტე იუტლანდიის ნახევარკუნძულსა და სკანდინავიის ნახევარკუნძულის სამხრეთ-დასავლეთ ნაპირებს შორის. სკაგერაკის სრუტის გავლით, ჩრდილოეთის ზღვას აკავშირებს ბალტიის ზღვასთან, თუმცა მანამდე საჭიროა ერესუნის, მცირე ბელტისა და დიდი ბელტის სრუტეების გავლაც. სიგრძე 200 მეტრია, სიგანე 60 კმ. სიღრმე 10-30 მეტრია, ჩრდილოეთ ნაწილში კი 50 მ.

სრუტეში ჩაედინებიან მდინარეები: გეტა-ელვი, ლაგანი, ნისანი, ეტრანი და ვისკანი შვედეთიდან და გუდენო დანიიდან.

უდიდესი კუნძულებია: სამსე, ურუსტი, ლესე და ანჰოლტი. უკანასკნელ ორს ხშირად დანიის „უდაბურ მინდორსაც“ უწოდებენ, მშრალი ზაფხულის გამო.

სახელი კატეგატი ჰოლანდიურიდან მომდინარეობს, — კატა და — ხვრელი. ეს სახელწოდება სათავეს შუა საუკუნეებიდან იღებს, როდესაც ერთ კაპიტანს მრავალი მეჩეჩის გამო გამოწვეული მისი სივიწროვე „კატის ხვრელისთვის“ შეუდარებია.
ვილფრედო პარეტო

ვილფრედო პარეტო (, დ. 15 ივლისი, 1848 — გ. 19 აგვისტო, 1923) — იტალიელი მეცნიერი. მისი კვლევების ინტერესის საგანს წარმოადგენს საინჟინრო საქმე, ფილოსოფია, სოციოლოგია და განსაკუთრებით ეკონომიკა. ზოგადთეორიული თვალსაზრისით, აღსანიშნავია ეკონომიკური ეფექტიანობა პარეტოს მიხედვით. პარეტოს თეორიული ინტერპრეტაციით, იდეალიზებულ ვარიანტში ეფექტიანია წარმოების შესაძლებლობათა გრაფიკის მხოლოდ ზღვრული სარგებლიანობის სიტუაციები. პარეტოს ოპტიმუმი გულიხმობს ისეთ მდგომარეობას, როდესაც შეუძლებელია რაიმე კეთილდღეობის მიღწევა სხვა ინდივიდის დაზარალების გარეშე
ართურ ოკუნი

ართურ მელვინ „არტ“ ოკუნი (დ. 28 ნოემბერი, 1928 — გ. 23 მარტი, 1980) — ამერიკელი ეკონომისტი.

ოპტიმალური დასაქმების მიზნით ეკონომიკაში, ჩამოაყალიბა სტატისტიკურად არგუმენტირებული ე. წ. ოკუნის კანონი, რომლის მიხედვით: რეალური მთლიანი ეროვნული პროდუქტის ყოველწლიური მატება დაახლოებით 2,7%–ის დონეზე, უმუშევრობის დონის სტაბილურ შენარჩუნებას უზრუნველყოფს ანუ ასეთ დროს სიტუაცია ამ მხრივ არ უარესდება; მთლიანი ეროვნული პროდუქტის მატების ყოველი დამატებითი 2 პროცენტული პუნქტი ამცირებს უმუშევრობის დონეს 1 პროცენტული პუნქტით; ანალოგიურად, მთლიანი ეროვნული პროდუქტის შემცირების ყოველი დამატებითი 2 პროცენტული პუნქტი ადიდებს უმუშევრობის დონეს 1 პროცენტული პუნქტით და ა.შ.
ლეხურის ხეობა

ლეხურის ხეობა — მდინარე ლეხურის ხეობა. მდებარეობს მცხეთა-თიანეთისა და შიდა ქართლის მხარეებში. ხეობა მოიცავს ორ მუნიციპალიტეტს, ქვემო ნაწილი სოფელ საკორინთლომდე მიეკუთვნება კასპის მუნიციპალიტეტს, ზემო კი, ქოლოთის ციხემდე ახალგორის მუნიციპალიტეტს, რომელიც 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.

დასავლეთით ლეხურის ხეობას ესაზღვრება ტირიფონის ვაკე, აღმოსავლეთით – ქსნის ხეობა, ჩრდილოეთით – კავკასიონის კალთები და სამხრეთით – მდინარე მტკვარი.

ლეხურის ხეობის სიგრძე დაახლოებით 45 კმ-ია. იგი ერთვის მტკვარს კასპთან.
კრისტიან დანიელ ლედესმა

კრისტიან დანიელ ლედესმა (; დ. 24 სექტემბერი, 1982, მორონი, არგენტინა) — არგენტინელი ფეხბურთელი. თამაშობდა ცენტრალური ნახევარმცველის პოზიციაზე.

მას აქვს არგენტინის და იტალიის ორმაგი მოქალაქეობა.

კარიერა
საკლუბო კარიერა
საკლუბო კარიერის განმავლობაში თამაშობდა სხვადასხვა იტალიურ, ბრაზილიურ, ბერძნულ და შვეიცაროულ საფეხბურთო კლუბებში. მათ შორის ყველაზე დიდ წარმატებას „ლაციოს“ რიგებში გამოსვლისას აღწევს. ამ კლუბთან ერთად ლედესმა იტალიის თასის ორგზის და იტალიის სუპერთასის მფლობელი ხდება.
სანაკრებო კარიერა
2010 წლის 17 ნოემბერს ერთი საერთაშორისო ამხანაგური შეხვედრა ჩაატარა იტალიის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში რუმინეთის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ.

მიღწევები
ლაციო
იტალიის თასი: 2008–09, 2012–13
იტალიის სუპერთასი: 2009
დავიდ სილვა

დავიდ ხოსუე ხიმენეს სილვა (დ. 8 იანვარი, 1986) — ესპანელი ფეხბურთელი. „რეალ სოსიედადის“ შემტევი ნახევარმცველი.

კარიერა
ეროვნულ ნაკრებში თამაშობდა 20 წლის ასაკიდან. მონაწილეობდა ევროპის 2008, მსოფლიოს 2010 და ევროპის 2012 წლების ჩემპიონატებზე.

სილვამ პროფესიონალურ კარიერაში ექვსი წელი დაჰყო „ვალენსიაში“, სადაც 150 მატჩში მიიღო მონაწილეობა და მოიგო კოპა დელ რეი, 2010 წელს კი გადავიდა ინგლისურ „მანჩესტერ სიტიში“. ის გახდა კლუბის ძირითადი შემადგენლობის ფეხბურთელი და მეტსახელად შეარქვეს მერლინი, კარგი პასების და ბურთის ფლობის თვისებების გამო. „სიტიში“ გადასვლის შემდეგ ორ სეზონში 100-ზე მეტ მატჩში მიიღო მონაწილეობა. 2010-2011 წლების სეზონში მოიგო ინგლისის ასოციაციის თასი და პრემიერ ლიგა 2011-2012 წლების სეზონში.

კარიერის სტატისტიკა
საკლუბო
ტიტულები
საკლუბო
ვალენსია:(1)
ესპანეთის თასი: 2007–08

მანჩესტერ სიტი:(12)
პრემიერ ლიგა (4): 2011–12, 2013–14, 2017–18, 2018–19
ინგლისის ლიგის თასი (4): 2013–14, 2015–16, 2017–18, 2018–19
ინგლისის ასოციაციის თასი (2): 2011, 2019
ინგლისის სუპერთასი (2): 2012, 2018

სანაკრებო
ესპანეთი:(3)
მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი: 2010
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი: 2008, 2012
ასო (ვულკანი)

ასო — მოქმედი სუპერვულკანი იაპონიაში, კუნძულ კიუსიუზე. სიმაღლე 1592 მ. ამოფრქვევათა რაოდენობით ერთ-ერთი პირველია მსოფლიოში. ცნობილია 70-მდე ამოფრქვევა. წარმოადგენს დიდ დამრეც ლავურ კონუსს ვრცელი ვულკანური კრატერით, რომლის შიგნით რამდენიმე ახალგაზრდა ვულკანური კონუსია აღმართული. კრატერში დასახლებული პუნქტები და სასოფლო-სამეურნეო მინდვრებია. ვულკანს გააჩნია მსოფლიოში ერთ-ერთი უდიდესი კალდერა, რომელიც გადაჭიმულია ჩრდილოეთიდან-სამხრეთისაკენ 25 კმ-ზე, ხოლო აღმოსავლეთიდან-დასავლეთისაკენ 18 კმ-ზე. ვულკანი ასო მოქცეულია ასო-კუჯუს ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. ასოს ცენტრალური ჯგუფის კონუსი შედგება 5 პიკისაგან. ჩრდილოეთი კრატერი აქტიური იყო 70 წლის მანძილზე — 1974, 1979, 1984-1985, 1989-1991, 2009 და 2011 წლებში. არის გეოთერმული წყაროები. კრატერი გადაკვეთილია გზებითა და რკინიგზის ხაზით. განვითარებულია ტურიზმი.
ნაქალაქოი

ნაქალაქოი — კლდეში ნაკვეთი სამონასტრო კომპლექსი ტაო-კლარჯეთში, დღევანდელი თურქეთის ტერიტორიაზე. საქართველო-თურქეთის საზღვრიდან 25 კმ-ში. კომპლექსი არის შვიდსართულიანი, 150–200 მეტრზე გადაჭიმული თავისი ეკლესიებით, დარბაზებით, გვირაბებით, კედლებით, რომელთა წყობა კვლავაც შენარჩუნებულია. წინასწარი ვარაუდით კომპლექსი - საუკუნეებს უნდა განეკუთვნებოდეს.

სამონასტრო კომპლექსს მიაკვლიეს ექსპედიციის წევრებმა (პარმენ მარგველაშვილი, ნინო და გიორგი ბაგრატიონები, გია შერვაშიძე, მარიამ მარგველაშვილი), რომელთა მიზანი იყო საქართველოს სამხრეთ საზღვრებს მიღმა არსებული 100-მდე ხუროთმოძღვრული ძეგლის სამგანზომილებიანი, მრავალწერტილიანი სფერულ-პანორამული ფოტოების გადაღება და მათ შესახებ საცნობარო-საილუსტრაციო მონაცემების ელექტრონულ ბაზაში განთავსება (პროექტის ხელმძღვანელია რევაზ გაჩეჩილაძე). ექსპედიცია მოეწყო 2012 წლის 13-17 მაისს.
ანდერმატი

ანდერმატი — სამთო-სათხილამურო კურორტი ცენტრალურ შვეიცარიაში, ურის კანტონში. 2006 წლისათვის ანდერმატის ფართობი იყო 62,2 კმ², რომელთაგან 40,8% გამოყენებულია სასოფლო-საამეუნრეო მიზნებისათვის, ხოლო 5,5% ტყეებს უკავია. დანარჩენი 1,7% გზებსა და შენობებზე მოდის, 52% კი — მდინარეებით, მყინვარებითა და მთებითაა დაკავებული. გაშენებულია მაღალმთიან ურზერენტალის ხეობაში, ლეპონტის ალპებში, ზღვის დონიდან 1447 მ სიმაღლეზე.

არქეოლოგიური მონაცემების თანახმად, ურზერენტალის ხეობა ნეოლითის დროიდან ყოფილა დასახლებული. რომის იმპერიის ეპოქაში აღნიშნული ალპური ხეობა სავარაუდოდ კელტებით უნდა ყოფილიყო დასახლებული. 1885 წლიდან დაწყებული ანდერმატი შვეიცარიის ფედერალური არმიის ქალაქ-გარნიზონად გადაიქცა. 1951 და 1975 წლების ზამთარში დაფიქსირდა ძლიერი თოვლზვავი, რომელსაც მსხვერპლი მოჰყვა. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით ანდერმატის მოსახლეობა შეადგენდა დაახლოებით 1,300 ადამიანს. განვითარებულია ტურიზმი.
ქორღალჟინის ნაკრძალი

ქორღალჟინის ნაკრძალი  — ნაკრძალი ყაზახეთში, 2008 წლიდან შედის იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლის სარიარკა — ჩრდილოეთ ყაზახეთის სტეპი და ტბის შემადგენლობაში ნაურზუმის ნაკრძალთან ერთად.

მდებარეობს ქალაქ ასტანიდან სამხრეთ-დასავლეთით 130 კმ-ის დაშორებით. ქორგალჟინის ნაკრძალი ჩამოყალიბდა 1968 წელს, უნიკალური ჭარბტენიანი ტერიტორიების დაცვის მიზნით. 1976 წელს თენგიზ-ქორგალჟინის ჭარბტენიანი ტერიტორიები შეიტანეს რამსარის სიაში.. 2012 წელს ნაკრძალს შეიტანეს იუნესკოს პროგრამის ადამიანი და ბიოსფერო, სიაში.
ნაურზუმის ნაკრძალი

ნაურზუმის ნაკრძალი  — ნაკრძალი ყაზახეთში, 2008 წლიდან შედის იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლის სარიარკა — ჩრდილოეთ ყაზახეთის სტეპი და ტბის შემადგენლობაში ქორგალჟინის ნაკრძალთან ერთად.

მდებარეობს კოსტანაის ოლქში ყაზახეთის ჩრდილოეთ ნაწილში. ნაურზუმის ნაკრძალი ჩამოყალიბდა 1931 წელს. 1951 წელს დაიხურა, ხოლო კვლავ აღდგა 1966 წელს.
კური

კური (, , , ) — ქალაქი აღმოსავლეთ შვეიცარიაში. მდებარეობს მდინარე პლესურის ნაპირზე, მისი რაინთან შეერთების მახლობლად, ზღვის დონიდან 593 მ სიმაღლეზე. უკავია 28,09 კმ², რომელთაგან 18,8% გამოიყენება სასოფლო-სამეურნეო მიზნებში, 52% ტყეებზე მოდის, ხოლო 25,1% შენობებსა და გზებს უკავია. პროცენტული მაჩვენებლით ყველაზე ცოტა — 4,1% მდინარეებზე, მყინვარებსა და მთებზე მოდის. გარშემორტყმულია ალპების კალთებით. ქალაქი კური პირველად მოიხსენიება 452 წელს როგორც ეპარქიის ადგილსამყოფელი, ხოლო შუა საუკუნეებში გახდა ტიპური საეპისკოპოსო ქალაქი. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობდა 33,756 ადამიანი.

2000 წლის მონაცემებით, 81,0% საუბრობდა გერმანულ ენაზე, 5,4% რეტორომანულად, ხოლო 5,1% იტალიურად. ინდუსტრიის ძირითადი წყაროა ტურიზმი. გარდა ამისა, განვითარებულია კვების მრეწველობა, მეტალის დამუშავება და სხვ. ბევრია ღირსშესანიშნავი ობიექტი.

დაძმობილებული ქალაქები
მაირჰოფენი, ავსტრია
ტერაჩინა, იტალია
ლოლანი

}
| მდებარეობა = ბალტიის ზღვა
| კუნძულთა რაოდენობა =
| მთავარი კუნძული =
| ფართობი_კმ2 = 1 243
| სია =
| სიგრძე_კმ =
| სიგანე_კმ =
| სანაპიროს სიგრძე =
| სანაპიროზოლი_კმ =
| უმაღლესი მთა =
| სიმაღლე_მ =
| ქვეყნის სახელი =
ლოლანი — დანიის სიდიდით მეოთხე კუნძული. მდებარეობს ბალტიის ზღვაში. ფართობი 1 243 კმ²-ია, მოსახლეობა კი 2010 წლის მონაცემებით 65 764 ადამიანს შეადგენს.

კუნძული საკმაოდ ბრტყელია, უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან მხოლოდ 25 მეტრზე მდებარეობს. მეორე მსოფლიო ომის დროს, ლოლანი გერმანელთათვის მნიშვნელოვან საკომუნიკაციო როლს ასრულებდა. კუნძულზე ისტორიულად იზრდება შაქრის ჭარხალი და დღესაც, ინდუსტრიის მთავარი კომპონენტი კვლავ შაქარია.

ლოლანის უდიდესი ქალაქია ნაკსკოვი 15,500 მოსახლით. სხვა მნიშვნელოვანი ქალაქებია: მარიბო (6 000 მცხოვრები) და რედბი (2 500).