iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ალბიგოელები

ალბიგოელები — ქრისტიანულ-ბიურგერული მწვალებლობის მიმდევრები — საუკუნეებში სამხრეთ საფრანგეთში, კათარების შტო. ალბიგოელების მოძრაობის ცენტრი იყო ქალაქი ალბი, ამიტომ სავარაუდოა, სახელწოდებაც სწორედ აქედან მოდიოდეს. ალბიგოელებს ყოველივე ამქვეყნიური ეშმაკის საქმედ მიაჩნდათ, უარყოფდნენ სამების დოგმას, ჯოჯოხეთს, სალხინებელს, წყლით ნათლობას. ჰქონდათ საკუთარი სკოლები, ჰყავდათ სწავლულები. მწვალებლობა გავრცელდა სამხრეთ საფრანგეთში ბიურგერთა და ხელოსანთა შორის, გლეხობის, რაინდებისა და არისტოკრატთა ერთ ნაწილში, რომელთაც სურდათ საეკლესიო მიწების სეკულარიზაცია. ალბიგოელებს მიემხრო ტულუზის გრაფი რაიმუნდ (1194—1222). კათოლიკური ეკლესია მათ წინააღმდეგ ქადაგებით ვერაფერს გახდა და პაპმა ინოკენტი -მ ჯვაროსნული ომი გამოუცხადა, რომელმაც 20 წელს გასტანა (1209—1229). ლაშქრობაში მონაწილეობდნენ ჩრდილოეთ საფრანგეთის სენიორები და რაინდები სიმონ დე მონფორის მეთაურობით. ჯვაროსნებმა აიღეს და დაარბიეს ქალაქი ბეზიე, ქალაქი კარკასონი და სხვა ქალაქები. მათმა სისასტიკემ (პაპის ლეგატის მოწოდება: „დახოცეთ ყველანი, ღმერთი თავისიანს იცნობს“) გამოიწვია სამხრეთ საფრანგეთის ხალხისა და ფეოდალების დიდი წინააღმდეგობა. ტულუზის გრაფის მხარეზე ომში ჩაება არაგონის მეფე პედრო (1196—1213). მონფორმა 1213 წელს გაიმარჯვა მიურესთან (სადაც დაიღუპა პედრო ), დაიპყრო ტულუზა (1215) და მონტობანი. ლატერანის საეკლესიო კრებამ (1215) რაიმუნდ მწვალებლად გამოაცხადა, ხოლო მისი სამფლობელო გადასცა სიმონ დე მონფორს, მაგრამ მონფორის მოკვლის შემდეგ (1218) ალბიგოელები შეტევაზე გადავიდნენ. მათ ხელმძღვანელობდა გრაფი რაიმუნდ (1222—1249), რაიმუნდ -ის შვილი. მეფე ლუი (1223—1226). მეფის ჯარმა აიღო ავინიონი (1226) და სამხრეთ საფრანგეთის სხვა ქალაქები. პარიზის ზავით (1229) ლანგედოკი შეუერთდა საფრანგეთის დომენს. ტულუზუს საგრაფო გადაეცა საფრანგეთის მეფის ლუი -ის ძმას, ალფონს პუატიელს, რომელმაც ცოლად შეირთო რაიმუნდ -ის ასული. ალფონს პუატიელის უმემკვიდრეოლდ გარდაცვალების შემდეგ ტულუზის საგრაფო შეუერთდა საფრანგეთის მეფის დომენს (1271). 1229 წელს ინკვიზიციამ ალბიგოელები საბოლოოდ გაანადგურა. ალბიგოელების ნაწილი პიემონტში გაიქცა და ვალდენსებს შეუერთდა.
კათარები

კათარები (ბერძნ. — სპეტაკი, სუფთა) — ქრისტიანულ–ბიურგერული მწვალებლების მიმდევრები — საუკუნეებში სამხრეთ საფრანგეთში, იტალიაში, ფლანდრიასა და დასავლეთ ევროპის სხვა ქვეყნებში. გამოხატავდნენ ქალაქის ღარიბი ფენების (უმთავრესად ხელოსნების) და გლეხობის ნაწილის პროტესტს ფეოდალური ჩაგვრის წინააღმდეგ. კათარების დოგმატიკას საფუძვლად ედო მანიქეისტურ-დუალისტური მოძღვრება სამყაროს ორსაწყისიანობის შესახებ. ყოველივე მიწიერისა და ხორციელის დაგმობას კათარები მიჰყავდა უკიდურესი ასკეტიზმისაკენ. ისინი უარყოფდნენ ქორწინებას, საეკლესიო საიდუმლოებებს, წმინდათა თაყვანისცემას, ინდულგენციებს. არ ჭამდნენ ხორცს. ამხელდნენ კათოლიკურ სამღვდელოების მანკიერებას (რომის პაპს თვლიდნენ სატანის მოადგილედ), მოითხოვდნენ საეკლესიო მიწათმფლობელობის ლიკვიდაციას, უარს ამბობდნენ საეკლესიო მეათედის გადახდაზე, დასაშვებად მიაჩნდათ თვითმკვლელობა. მათ რელიგიურ ორგანიზაციებს სათავეში ედგნენ დამრიგლებლები „სრულყოფილნი“ , რომლებიც ვალდებული იყვნენ ასკეტურად ეცხოვრათ. ეკლესია და საერო ხელისუფლება უმოწყალოდ დევნიდნენ კათარებს. ამის შედეგად საუკუნის დამლევსა და საუკუნის ნახევარში ისინი თითქმის მთლიანად განადგურდნენ. კათარის ერთ-ერთ შტოს წარმოადგენდნენ ალბიგოელები.
ალაედინ-ფაშა

ალაედინ-ფაშა — ოსმალეთის იმპერიის პირველი დიდი ვეზირი 1320-1331 წლებში, სულთნების ოსმან -ისა და ორჰან -ის დროს.

ბიოგრაფია
ალაედინ-ფაშა იყო ოსმალეთის პირველი სულთნის ოსმან -ის შვილი. მამის გარდაცვალების შემდეგ ცდილობდა დაეკავებინა მისი ადგილი, მაგრამ სულთნის ტახტი დაიკავა მისმა უმცროსმა ძმამ ორჰანმა. ალაედინ-ფაშას ეს არ გაუპროტესტებია, რათა თავიდან აეცილებინა სამოქალაქო ომი და გააგრძელა დიდი ვეზირის მოვალეობის შესრულება ძმის მმართველობის დროსაც.

გარდაიცვალა 1331 წელს ბურსაში და დაკრძალულია ორჰანთან ერთად.
ჰადიმ სულეიმან-ფაშა

ჰადიმ სულეიმან-ფაშა (, ; 1467 — სექტემბერი 1547) — ოსმალეთის იმპერიის 34-ე დიდი ვეზირი 1541-1544 წლებში, სულთან სულეიმან -ის დროს.

დაიბადა 1467 წელს. ბავშვობაში გაყიდეს სულთნის სასახლეში, სადაც სწავლობდა ენდერუნეში. სავარაუდოდ უნგრული წარმოშობისაა. ისტორიაში ცნობილია ვეზირი-საჭურისის სახელით ( — საჭურისი).

1524 წელს დანიშნეს დამასკოს ბეილერბეიდ. 1525 წელს აჰმედ-ფაშას აჯანყების შემდეგ იბრაჰიმ-ფაშამ დანიშნა ეგვიპტის ბეილერბეიდ. ამ თანამდებობაზე დარჩა 10 წლის განმავლობაში. 1539 წელს სულეიმან-ფაშა გამოიძახეს დედაქალაქში და დანიშნეს ვეზირად, ხოლო 1541 წელს ლიუთფი-ფაშას გადაყენების შემდეგ დიდი ვეზირი გახდა. 1544 წელს სულეიმან-ფაშასა და ხუსრევ-ფაშას შორის დივანის სხდომაზე მოხდა შეკამათება სულთან სულეიმან -ის თვალწინ. შედეგად ორივემ დატოვა თანამდებობა. ხუსრევ-ფაშამ შიმშილობა გამოაცხადა და 17 დღეში გარდაიცვალა, ხოლო სულეიმან ფაშა გაიგზავნა მალკარაში. გარდაიცვალა იქვე 1547 წელს 80 წლის ასაკში.
ექვთიმე თაყაიშვილის მუზეუმი

ექვთიმე თაყაიშვილის მუზეუმი — ექვთიმე თაყაიშვილის მემორიალური მუზეუმი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლიხაურში. გაიხსნა 2010 წელს.

მუზეუმი წარმოადგენს გურული ტიპის სტილიზებულ ოდა-სახლს, რომელიც შემოსაზღვრულია ქვის გალავნით. მუზეუმს ოთხი საექსპოზიციო დარბაზი აქვს. მასში დაცულია ექვთიმე თაყაიშვილის ფოტომასალა, წიგნები, პირადი ნივთები.
დვაბზუს ეთნოგრაფიული მუზეუმი

შალვა რადიანის სახელობის დვაბზუს ეთნოგრაფიული მუზეუმი — ეთნოგრაფიული მუზეუმი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ დვაბზუში.

ისტორია
სოფელ დვაბზუში 1985 წლის 20 ოქტომბერს დაარსდა შალვა რადიანის სახლ-მუზეუმი, მისივე სახლში. შენობა წარმოადგენს ძველებურ ოდას ჩუქურთმებიანი მოაჯირით. რადიანის მუზეუმის ბაზაზე 2009 წელს დაფუძნდა ეთნოგრაფიული მუზეუმი. მუზეუმისათვის შეძენილი იქნა გურული კარ-მიდამოსათვის დამახასიათებელი დამხმარე ნაგებობები: სამზადი სახლი, ბეღელი, ნალია. ოდა-სახლი, მარანი და ჭა.

ამ სახლში ცხოვრობდა ნინო ივანეს ასული ლესელიძე-შეწირულისა (გენერალ კონსტანტინე ლესელიძეს მეუღლე).

ექსპონატები
მუზეუმში წარმოდგენილია გურიისთვის დამახასიათებელი ეთნოგრაფიული და ყოფითი კულტურის ამსახველი მასალა, საყოფაცხოვრებო ნივთები, ავეჯი, ჭურჭელი, სამეურნეო იარაღები: ოჯინჯალა, ჩეჩო, კერია, კეცი, ფილი, სპილენძის თუნგი, კარდალა, ხის გობი, ხის ჯამები, აკვანი, საჩეჩელი, ორშიმო, გოდორი, კალათი, სკამ-ლოგინა, შუაცეცხლზე ჩამოსაკიდი ჯაჭვი, კოპე, ორკოპე, ხის მაგიდა სამფეხა სკამებით, ჩამური და სხვ. მუზეუმის ტერიტორიაზე იმართება კულტურულ-საგანამანთლებლო ღონისძიებები. მუზეუმში დაცულია აგრეთვე შალვა რადიანის პირადი ნივთები და ფოტოები.
ჯანეტ იელენი

ჯანეტ იელენი (; დ. ) — ამერიკელი ეკონომისტი, აშშ-ს ფედერალური სარეზერვო სისტემის ხელმძღვანელი 2014 წლის 1 თებერვლიდან.

ადრეული წლები და განათლება
ჯანეტ ლუის იელენი დაიბადა ეთნიკური ებრაელების ოჯახში ბრუკლინში, ნიუ იორკში. იგი სწავლობდა ფორტ ჰამილტონის საშუალო სკოლაში და იყო გამორჩეული ბევრ საგანში. იგი ასევე იყო თავისი სკოლის გაზეთის რედაქტორი და სკოლის დამამთავრებელ კლასში, 1963 წელს, მან წარმოთქვა გამოსამშვიდობებელი სიტყვა. საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ, ჯანეტმა სწავლა განაგრძო ეკონომიკის განხრით ბრაუნის უნივერსიტეტში, სადაც 1967 წელს ბაკალავრის ხარისხი მიიღო. 1971 წელს მან დაიცვა ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი იელის უნივერსიტეტში, ჯეიმზ ტობინის და ჯოზეფ სტიგლიცის ხელმძღვანელობით.

ჯანეტი დაქორწინებულია ეკონომისტ ჯორჯ აკერლოფზე, რომელიც კალიფორნიის უნივერსიტეტის პროფესორია ბერკლიში. აკერლოფი 2001 წელს, ჯოზეფ სტიგლიცთან და მაიკლ სპენსთან ერთად, ნობელის პრემიის ლაურეატი გახდა ეკონომიკის დარგში, საბაზრო ანალიზებისათვის ასიმეტრიულ ინფორმაციაზე დაყრდნობით. მათი შვილი, რობერტ აკერლოფი ეკონომიკას ასწავლის უორვიკის უნივერსიტეტში.

კარიერა
იელენის პირველი პოსტი იყო ფედერალურ რეზერვში 1970 წელს, როგორც ეკონომისტი, მანამ სანამ არ დაბრუნდა აკადემიაში. იელენი რამდენიმე წლის განმავლობაში იყო ასისტენტ პროფესორი ჰარვარდის უნივერსიტეტში. შემდეგ ის მუშაობდა ფედერალურ რეზერვში 1977-1978 წლამდე და შემდეგ გახდა პროფესორი კალიფორნიის უნივერსიტეტში.1978 წლიდან 1980 წლამდე იგი ცხოვრობდა საზღვარგარეთ, და გახდა ლონდონის ეკონომიკისა და პოლიტიკური მეცნიერებების სკოლის ლექტორი. შემდეგ იგი იყო კალიფორნიის უნივერსიტეტში. იელენმა აიღო შვებულება 1990 წელს, რათა ემუშავა ფედერალური რეზერვის მმართველთა საბჭოში. 1997 წლიდან 1999 წლამდე მან იმუშავა თეთრი სახლის საბჭოს ეკონომიკურ მრჩევლად ფრეზიდენტ ბილ კლინტონთან. 2004 წელს იგი გახდა პრეზიდენტი და აღმასრულებელი დირექტორი ფედერალური სარეზერვო ბანკის სან ფრანცისკოში. 2010 წელს იელენი აირჩიეს ფედერალური სარეზერვო მმართველთა საბჭოს ვიცე-პრეზიდენტად. პრეზიდენტმა ბარაკ ობამამ დაასახელა ის საბჭოს თავმჯდომარედ 2013 წლის ოქტომბერში.
ოზურგეთის სახვითი ხელოვნების ცენტრი

ოზურგეთის სახვითი ხელოვნების ცენტრი — ხელოვნების მუზეუმი და სურათების გალერეა ქალაქ ოზურგეთში. ოზურგეთის სამხატვრო გალერეა ჩამოყალიბდა 1989 წლის 10 ოქტომბერს. ცენტრში დაცულია ქართველ მხატვართა ნამუშევრების კოლექცია (ლ. გუდიაშვილი, ელ. ახვლედიანი, ა. ვარაზი, გია ბუღაძე, მ. ცეცხლაძე, ნ. ცეცხლაძე, ა. თავართქილაძე, ბ. შველიძე, ჯ. გამბინო, კ. შენჰოფუსი, ე. კრეტასი და სხვ.), ხალხური რეწვის ნიმუშები (ხეზე კვეთილობა და ნაქარგობა, ფარდაგები, გობელენი). არსებობს ოზურგეთელ მხატვართა შემოქმედების ამსახველი კატალოგი; შექმნილია მხატვრების მონაცემთა ბაზა. მუზეუმის მისამართია ოზურგეთი, რუსთაველის ქ. 6
ქალთა სულთანატი

ქალთა სულთანატი — პერიოდი ოსმალეთის იმპერიის ისტორიაში, როდესაც ქალებს დიდი გავლენა ჰქონდათ სახელმწიფო საქმეებში. მიიჩნევენ, რომ ქალთა სულთანატის პერიოდი დაიწყო 1550 წელს და დასრულდა 1656 წელს.

ტერმინი „ქალთა სულთანატი“ პირველად გამოიყენა თურქმა ისტორიკოსმა აჰმედ რეფიქ ალთინაიმ 1916 წელს ამავე სახელწოდების წიგნში, სადაც იგი აღნიშნულ პერიოდს განიხილავდა ოსმალეთის იმპერიის დაქვეითების ერთ-ერთ მთავარ მიზეზად.

ოსმალეთის იმპერიაში, განსხვავებით სხვა მონარქიებისაგან ქალები არ ერეოდნენ ქვეყნის მართვაში. ამასთანავე სულთნები კანონიერ ქორწინებას ამჯობინებდნენ ხარჭის ყოლას, სავარაუდოდ ეს ხდებოდა იმ მიზნით, რომ სულთანი დაეცვათ მეტისმეტი გავლენისაგან. სულეიმან -მა ეს წესი დაარღვია, როდესაც კანონიერ ცოლად შეირთო ჰიურემ სულთანი. ჰიურემი ორმა ჰასეკიმ შეცვალა, ორივე შემდეგ გახდა ვალიდე: ჯერ ნურბანუ, შემდეგ კი საფიე (რომელიც არ ყოფილა კანონიერი ცოლი), რომელთაც დიდი გავლენა ჰქონდათ ჯერ მეუღლეებზე (სელიმ და მურად ), ხოლო შემდეგ მცირეწლოვან შვილებზე (მურად და მეჰმედ ), რომელთა რეგენტებიც იყვნენ მათ სრულწლოვნებამდე. ითვლება, რომ მიჰრიმაჰიც ახდენადა გავლენას ძმაზე. ქალთა სულთანატის პიკი იყო ქიოსემ სულთნის მმართველობა, იგი ორი შვილის (მურად და იბრაჰიმ ), ხოლო შემდეგ შვილიშვილის (მეჰმედ ) სულთნობის პერიოდში აქტიურად ერეოდა ქვეყნის საქმეებში. ქალთა სულთანატი დასრულდა ქიოსემ სულთნის მკვლელობით. ქიოსემის შემდეგ ვალიდე-სულთანი გახდა თურჰან ჰატიჯე სულთანი, რომლის ბრძანებით 1656 წელს დიდ ვეზირად დაინიშნა მეჰმედ-ფაშა. სწორედ ეს დანიშვნა გახდა ქალთა სულთანატის დასრულების მიზეზი.

ქალთა სულთანატის წარმომადგენელი ვალიდე სულთნები
ჰიურემ სულთანი (გარდაიცვალა შვილის სელიმ -ის ტახტზე ასვლამდე, ამიტომ არ მიუღია ვალიდეს ტიტული, თუმცა ჰქონდა უდიდესი ძალაუფლება ქმრის, სულეიმან -ის მართველობის დროს, როგორც ჰასეკ სულთანს)
მიჰრიმაჰ სულთანი (იყო სელიმ -ის და, თუმცა ასრულებდა ვალიდე სულთნის მოვალეობას)
ნურბანუ სულთანი
საფიე სულთანი
ჰალიმე სულთანი
ჰანდან სულთანი
მაჰფეიქერ ქიოსემ სულთანი (ძალაუფლების პიკში იმპერიას პირადად მართავდა რეგენტის ტიტულით 1623-1632 და 1640-1648 წლებში. ასევე შვილიშვილის მეჰმედ -ის მართველობის დროს, 1648-1651 წლებში, როგორც „დიდი ვალიდე“)
თურჰან ჰატიჯე სულთანი
მაკედონი (მითოლოგია)

მაკედონი ან მაკედნოსი — ძველი მაკედონელების ეპონიმური წინაპარი, რომელიც ბერძნულ მითოლოგიაში იხსენიება. უმეტეს შემთხვევაში ის წარმოადგენს ემიგრანტ ლიდერს რომლის სახელიც ეწოდა მაკედონიას და რომელიც მანამდე იწოდებოდა ემათიად ან თრაკიად.

გენეალოგია
სხვა და სხვა წყაროების მიხედვით ის მოიხსენიება სხვა და სხვა ღმერთების: ზევსის, ეოლის, ოსირისის და ასევე ანტიკური არკადიის მეფის ლიკაონის შვილად.
დებარი

დებარი — ქალაქი ჩრდილოეთ მაკედონიის დასავლეთში, სამხრეთ-დასავლეთ რეგიონში. დებარის თემის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 14 561 კაცი. მოსახლეობის უმრავლესობას შეადგენენ ალბანელები, ასევე ცხოვრობენ თურქები, ბოშები და მაკედონელები.

ისტორია
ქალაქი პირველად მოიხსენიება პტოლემეს რუკაზე დებორუსის სახელით. ქალაქში დაიბადა იოანე დებარელი, ოჰრიდის საარქიეპისკოპოსოს პირველი ხელმძღვანელი.
კრივა-პალანკა

კრივა-პალანკა — ქალაქი ჩრდილოეთ მაკედონიის ჩრდილოეთში, ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. ოსოგოვოს მთიანი მასივის მახლობლად. მდინარე კრივა-რეკას ორივე ნაპირზე.

2002 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 14 558 ადამიანი.

ისტორია
ქალაქი დაარსდა 1633 წელს ბაირამ-ფაშას ბრძანების საფუძველზე.

ღირსშესანიშნაობა
ქალაქის ცენტრიდან 2 კმ-ის მოშორებით დგას შუა საუკუნეების არქიტექტურისა და ისტორიის შესანიშნავი ძეგლი — ოსოგოვოს მონასტერი.
ოსოგოვოს მონასტერი

ოსოგოვოს წმინდა იოაკიმეს მონასტერი — მართლმადიდებლური მონასტერი მაკედონიის აღმოსავლეთით. მონასტერი არის მაკედონიის მართლმადიდებელი ეკლესიის დაქვემდებარებაში. ბულგარელები მონასტერს მიიჩნევენ ეროვნულ ისტორიულ მემკვიდრეობად.

მდებარეობს ოსოგოვოს მთების ხეობაში, ქალაქ კრივა-პალანკიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 2 კილომეტრში.

ისტორია
იოაკიმე ოსოგვოელის ცხოვრების მიხედვით მონასტერი დაარსდა მანუელ კომნენოსის მმართველობის პერიოდში. დიდი თურქული ომის პერიოდში 1690 წელს მონასტერი მნიშვნელოვნად დაზარალდა.
დემოკრატიული კავშირი ინტეგრაციისთვის

დემოკრატიული კავშირი ინტეგრაციისთვის  — უმსხვილესი პოლიტიკური პარტია, რომელიც ასახავს ალბანელთა ინტერესს მაკედონიაში.

იდეოლოგია და სიმბოლიკა
პარტიის ემბლემაზე გამოსახულ ექვს ვარსკვლავს უკავშირებენ დიდი ალბანეთის ექვს ნაწილს — ჰიპოთეზურ ტერიტორიას, რომლის პოლიტიკური გაერთიანებასაც საკუთარ ვალდებულებად მიიჩნევენ ალბანელი ნაციონალისტები.

ალბანეთი;
ულცინი სამხრეთ-აღმოსავლეთ მონტენეგროში;
კოსოვო;
პრეშევის ველი (პრეშევოს, მედვეჯისა და ბუიანოვაცის მუნიციპალიტეტი) სამხრეთ სერბეთში;
მაკედონიის დასავლეთი რაიონები;
ჩამერია — ჩრდილო-დასავლეთი საბერძნეთი.
მაჰმუდ ღაზნევი

მაჰმუდ ღაზნევი ან იამინ ად-დაულა მაჰმუდი (დ. 2 ნოემბერი, 971 — გ. 30 აპრილი, 1030, ღაზნი) — ღაზნევიდების სახელმწიფოს სულთანი 998–1030 წლებში, ნიჭიერი მხედართმთავარი და პოლიტიკოსი. სასტიკად ახშობდა სახალხო მოძრაობას. მაჰმუდ ღაზნევის დროს ღაზნევიანთა სახელმწიფომ პოლიტიკურ ძლიერებას მიაღწია. მაჰმუდ ღაზნევმა მოაწყო მრავალი დამპყრობლური ლაშქრობა, მან 17-ჯერ ილაშქრა ჩრდილოეთ ინდოეთში (1000–1027). ხელს უწყობდა მეცნიერებისა და კულტურის განვითარებას.
დემირ-ჰისარი

დემირ-ჰისარი — ქალაქი ჩრდილოეთ მაკედონიის სამხრეთ-დასავლეთში, პელაგონიის რეგიონში. დემირ-ჰისარის თემის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 2 593 კაცი და არის ქვეყნის ყველაზე პატარა ქალაქი.

ისტორია
 საუკუნის 90-იან წლებში სოფელი მურგაშევო გახდა ქალაქი და ისტორიული ოლქის მიხედვით, რომელშიც იგი მდებარეობს, ეწოდა დემირ-ჰისარი.
ვილკასუამანი

ვილკასუამანი (; , წმინდა შევარდენი) — ქალაქი პერუში, ვილკას-უამანის პროვინციის დედაქალაქი. მდებარეობს ანდების აღმოსავლეთ კალთებზე, ზღვის დონიდან 3 490 მეტრზე, უძველესი არქეოლოგიური ძეგლის ტერიტორიაზე.

ვილკასუამანი ინკების ადმინისტრაციული ცენტრი იყო, მას შემდეგ, რაც ინკებმა ჩანკასისა და პოკრასის ხალხი დაიპყრეს. ჟამთააღმწერლების ცნობით, ვილკასუამანში 40 000 ადამიანი ცხოვრობდა. ქალაქი გაშენებული იყო დიდი მოედნის გარშემო, სადაც მსხვერპლშეწირვის ცერემონიები იმართებოდა. მოედნის გარშემო აღმართული იყო ქალაქის ორი უმთავრესი შენობა: მზის ტაძარი და უშნუ, რომელიც დღემდე შემორჩა. მიჩნეულია, რომ ქალაქს შევარდნის ფორმა ჰქონდა, რომლის თავის ადგილას უშნუ მდებარეობდა.

უშნუ წარმოადგენს წაკვეთილ პირამიდას. მის ზედა პლატფორმა მოზრდილი ქვაა უნიკალური ორნამენტებით, სადაც ინკა (იმპერატორი) ჯდებოდა. ვარაუდობენ, რომ ერთ დროს ის ოქროს ფურცლებით ყოფილა დაფარული.
ვიტკოსი

ვიტკოსი — არქეოლოგიური ძეგლი პერუში, კუსკოს რეგიონში. მიჩნეულია, რომ დევნილობის დროს ის იმპერატორმა მანკო ინკა იუპანკიმ ააშენა, ესპანელების მიერ პერუს დაპყრობის დროს. მდებარეობს მთების ჩრდილოეთით, თანამედროვე სოფელ უანკაკალესა და პუკიარას შორის. სამხრეთით მდებარეობს ჩუკიპალტა, ნახატებიანი უზარმაზარი ქვა, რასაც ინკების ორაკულის სახელით იცნობენ. მას მოსდევს ტერასები, სადაც ბაღები ყოფილა გაშენებული.

კუსკოდან და ოლიანტაიტამბოდან გაქცევის შემდეგ, მანკო ინკა ამჟამინდელი კუსკოს რეგიონის ტერიტორიაზე დასახლდა, გაუვალი ტყეებით დაფარულ რაიონში, სადაც ასევე მდებარეობს მაჩუ-პიქჩუ, ჩოკეკირაო და ვილკაბამბა. არსებობს თეორია, რომ ვინაიდან ქალაქ ვილკაბამბის კლიმატი ტროპიკული ჯუნგლების ტიპისაა, რაც ძლიერ განსხვავდება ანდების ცივი კლიმატისგან, მანკო ინკა მას ვერ შეეგუა და ვიტკოსის აგება ბრძანა, რათა მას და მის თანმხლებებს დაახლოებით ისეთი კლიმატის თავშესაფარი ჰქონოდათ, როგორსაც მიჩვეულნი იყვნენ.

მეორე თეორიის თანახმად, მაჩუ-პიქჩუს ამშენებლად მიჩნეულმა პაჩაკუტიმ ასევე ააგო ვიტკოსი, როგორც საზაფხულო სასახლე. მისი გარდაცვალების შემდეგ ის მამულის შემადგენელი ნაწილი გახდა და მანკო ინკა ვიტკოსს მხოლოდ და მხოლოდ დევნილობის პერიოდში იყენებდა, სწორედ ზემოთ ნახსენები კლიმატური პირობების გამო. თითოეულ ამ თეორიას თავისი დამამტკიცებელი მასალები აქვს, თუმცა მეცნიერთა უმეტესობა თანხმდება, რომ ვიტკოსი იმდენად დახვეწილი ნაგებობაა, როგორიც პერუს დაპყრობის პერიოდში აგებული არცერთი ძეგლი არაა.

ცნობილია, რომ მანკო ინკა ვიტკოსში, განდგომილ კონკისტადროთა ჯგუფმა მოკლა.
ჩრდილოეთ მაკედონიის გერბი

ჩრდილოეთ მაკედონიის გერბი — ჩრდილოეთ მაკედონიის რესპუბლიკის ეროვნული სიმბოლო დროშასთან და ჰიმნთან ერთად. მიიღეს 1947 წლის 27 ივლისს. გერბის დიზაინი დაფუძნებულია სსრკ-ის გერბზე. გერბი დაფუძნებულია მხოლოდ პეიზაჟურ მახასიათებლებზე და არ შეიცავს არანაირ ისტორიულ სიმბოლოებს.

გერბზე გამოსახულია ჩრდილოეთ მაკედონიის უმაღლესი მწვერვალი – მთა კორაბი, წყალი (მდინარე) და მზე; ასევე ის კულტურები, რომლებიც მაკედონიაში იზრდება (ხორბალი, ყაყაჩო, თამბაქო და ბამბა). ქვედა ნაწილში კი გამოსახულია ლენტი ეროვნული ორნამენტებით.

1991 წელს, მას შემდეგ, რაც ჩრდილოეთ მაკედონიამ დამოუკიდებლობა გამოაცხადა, საუბარი დაიწყეს ახალ გერბზე, მაგრამ ყველა ვარიანტი დაიწუნეს და შეინარჩუნეს სოციალისტური მაკედონიის გერბი. 2009 წელს მიიღეს გადაწყვეტილება გერბიდან მოეშორებინათ ხუთქიმიანი ვარსკვლავი, როგორც კომუნიზმის სიმბოლო.

გერბის ისტორია
სობეხოტეპ II

ხაანხრა სებეხოტეპი (ასევე სებეხოტეპ , სებეხოტეპ ) — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) მეცამეტე დინასტიიდან, რომელიც მეფობდა მეორე გარდამავალი პერიოდის დროს. კიმ რაიჰოლტისა და დერელ ბეიკერის მიხედვით ხაანხრა სებეხოტეპი იყო მეცამეტე დინასტიის მეცამეტე ფარაონი, რომელმაც იმეფა მცირე ხნით ძვ.წ. 1735 წლისთვის. თუმცა ფონ ბეკერათის მიხედვით სებეხოტეპი მეცამეტე დინასტიის მეთექვსმეტე ფარაონი იყო.
ვალანდოვო

ვალანდოვო — ქალაქი ჩრდილოეთ მაკედონიის სამხრეთ-აღმოსავლეთში, სამხრეთ-აღმოსავლეთ რეგიონში. ვალანდოვოს თემის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 4 402 ადამიანს.

ისტორია
ისტორიულ დოკუმენტებში პირველად მოიხსენიება სტეფან დუშანის ბოძების სიგელში 1349 წელს, ალავანდოვოს სახელით.
პეხჩევო

პეხჩევო  — ქალაქი ჩრდილოეთ მაკედონიის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე პისაზე, ბულგარეთის საზღვართან ახლოს. პეხჩევოს თემის ადმინისტრაციული ცენტრი.

მოსახლეობა
2002 წლის აღწერის მონაცემების ქალაქში ცხოვრობდა 3237 ადამიანი.

პიროვნებები
გეორგი კიოსევი (? — 1915), ბულგარელი რევოლუციონერი
სტოიან კანტუროვი (1884—1959), ბულგარელი რევოლუციონერი
ატანას რაზდოლოვი (1872—1931), პოეტი და მაკედონისტი
გარაგაი

გარაგაი — ჩავინის კულტურის არქეოლოგიური ძეგლი პერუში. მდებარეობს მდინარე რიმაკის ხეობაში, ლიმის საქალაქო ზონაში.

გარაგაის შესწავლაში დიდი წვლილი მიუძღვის არქეოლოგ როჯერ რავინიესს, რომელიც ძეგლს 1975 წელს იკვლევდა.

პრობლემას წარმოადგენს ძეგლის დაცვა, რაც შესაბამისი უწყებების მხრიდან უყურადღებობის ბრალია. გარაგაის საფრთხეს უქმნის კლიმატის ცვლილება და ინდივიდუალური ბარბაროსული აქტები. ბოლო პერიოდში მის ტერიტორიაზე მდებარეობდა აგურის ქარხანა, ამის შემდეგ კი უძველესი არქეოლოგიური ძეგლი მაღალი ძაბვის გადამცემი ბოძების საყრდენს წარმოადგენდა. 1985 წლის 12 აგვისტოს, არქეოლოგიურ ზონაში შეიჭრა 850 უსახლკარო ოჯახი და დროებითი საცხოვრებლები მოაწყვეს. იძარცვებოდა მონუმენტიც. მათი გასახლების ყოველი მცდელობა უშედეგოდ დასრულდა.

მონუმენტი სამი მთავარი ობიექტისაგან შედგება. ფორმით ისინი ასო -ს ჰგავს და ჩამწკრივებულია დიდი მოედნის გარშემო. ნაგებობათა ასეთი განლაგება დამახასიათებელი იყო პერუს ცენტრალური სანაპირო ზოლისთვის, ძვ. წ. მეორე ათასწლეულში. ცენტრალურ ტაძარზე შეიმჩნევა მცირე რაოდენობის ბარელიეფი-ნახატები, მათ შორის გამოსახულნი არიან ადამიანები და ცხოველები.
მავროვოს ეროვნული პარკი

მავროვოს ეროვნული პარკი  — სიდიდით მესამე ეროვნული პარკი ჩრდილოეთ მაკედონიაში. მისი ფართობი — 73 088 ჰა.

პარკის ტერიტორია დაცულია 1948 წლის შემდეგ. პარკის საზღვრებში მდებარეობს მთის მასივები: კორაბი (2764 მ), დეშატი (2375 მ), ნახილობრივ პარკში შედის: შარის მთის მასივი (2747 მ), ჩრდილოეთ მაკედონიის კიდევ ერთ-ერთი უმაღლესი — ბისტრის მასივი (2163), ხოლო პარკის ჩრდილოეთ ნაწილში — კრჩინის მასივი.

პარკის ცენტრალური ნაწილი მდინარე რადიკის ხეობაშია მოქცეული. ეროვნული პარკის ქვედა ნაწილში მდებარეობს მავროვოს ტბა.

პარკის საზღვრებში გვხვდება მრავალი სხვადასხვა მორფოლოგიური წარმონაქმნი და რელიეფის ნაწილი: მდინარის ხეობები, ჩანჩქერები, კარსტული წარმონაქმნები, გამოქვაბულები და სხვა. პარკის ტყეები ძირითადად წიფლისგან შედგება.

პარკთან ახლოს მდებარეობს ამავე სახელწოდების სამთო-სათხილამურო კურორტი „მავროვო“.

ფლორა და ფაუნა
აქ იზრდება 1000-მდე უმაღლესი მცენარის ჯიში, რომლიდანაც 38 ხისებრია, ხოლო 600-მდე — ენდემური, გადაშენების პირას მყოფი ან იშვიათი. მავროვოს ეროვნული პარკი წარმოადგენს მცენარეთა 7 ჯიშის ზრდა-განვითარების კლასიკურ ადგილს. იგი ერთადერთი ადგილია ჩრდილოეთ მაკედონიაში, სადაც შესაძლებელია მცენარეთა 12 იშვიათი ჯიშის ნახვა. ასევე პარკის საზღვრებში გავრცელებულია მცენარეთა 33 ჯიში, რომლებიც იშვიათად გვხვდება მაკედონიის სხვა ადგილებში.

მავროვოს ეროვნული პარკის ფაუნა გამოირჩევა თავისი მრავალფეროვნებით. აქ გვხვდება 140-ზე მეტი ჯიშის ფრინველი, მათ შორისაა შავარდენი, ბეგობის არწივი და მთის არწივი, ასევე 11 ჯიშის ამფიბია, 12 ჯიშის ქვეწარმავალი და 38 ჯიშის ძუძუმწოვარი (მათ შორის დათვი, ფოცხვერი, არჩვი და ტყის კატა).
კორაბი

კორაბი — ქედი ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე, ალბანეთსა და ჩრდილოეთ მაკედონიაში. წარმოადგენს მდინარეების რადიკის და შავი დრინის წყალგამყოფს. უმაღლესი წერტილია — მწვერვალი კორაბი (2764 მ).

კორაბის მახლობლად, მთათა სისტემაში არის 10 მწვერვალი, რომელთა სიმაღლეც 2000 მეტრს აღემატება. მთის ფერდობებზე მყინვრული ტბებია. კორაბის მთა გამოსახულია მაკედონიის გერბზე.
გალიჩიცის ეროვნული პარკი

გალიჩიცის ეროვნული პარკი  — ჩრდილოეთ მაკედონიის სამი ეროვნული პარკიდან ერთ-ერთი. მდებარეობს რესენისა და ოჰრიდის თემების ტერიტორიაზე, ჩრდილოეთ მაკედონიის უდიდეს ტბებს — ოჰრიდსა და პრესპას შორის. ეროვნულ პარკთან ახლოს მდებარეობს ქალაქები ოჰრიდი და რესენი.

ტერიტორია, რომელზეც პარკი მდებარეობს, დაცულია სახელმწიფოს მიერ 1952 წლის შემდეგ. 1958 წელს მას მიენიჭა ეროვნული პარკის სტატუსი. პარკის ფართობი შეადგენს 22 750 ჰექტარს. პარკის უმაღლესი წერტილია მწვერვალი მაგარო (2254 მ).

გალიჩიცის ეროვნული პარკი განსაკუთრებით გამოირჩევა ფლორის სიმდიდრით. ამჟამად მის ტერიტორიაზე ნაპოვნია მცენარის 1000-ზე მეტი ჯიში, რომელთაგან უმეტესობაც ენდემური, გადაშენების პირას მყოფი ან იშვიათია. მათგან 12 იზრდება მხოლოდ პარკის ტერიტორიაზე.

პარკის ტერიტორიაზე მდებარეობს 18 სოფელი, რომელთაგან 14 (ელშანი, კონსკო, ტრპეიცა, ლიუბანიშტა, პეშტანი, რაჩა, ველესტვო, რამნე, შიპოკნო, ლაგადინი, დოლნო კონსკო, ისტოკი, ელეშეცი და ჩრდ. სტეფანი) ეკუთვნის ოჰრიდის თემს, ხოლო დანარჩენი 4 (ოტეშევო, ლესკოეცი, სტენიე და კონსკო) რასენისას. მოსახლეობის საერთო რაოდენობა, 2001 წლის აღწერის მონაცემების მიხედვით, შეადგენს დაახლოებით 5400 ადამიანს. ადგილობრივი მცხოვრებლების ძირითადი საქმიანობა მესაქონლეობა და მიწათმოქმედებაა, ასევე ტურისტებისთვის სხვადასხვა მომსახურების გაწევა.
ჩრდილოეთ მაკედონიის ადმინისტრაციული დაყოფა

ჩრდილოეთ მაკედონიის ადმინისტრაციული დაყოფა ― ჩრდილოეთ მაკედონია არის უნიტარული სახელმწიფო. ის მოიცავს 80 თემს, მათგან 10 თემი შედის ქალაქ სკოპიეში. ამგვარი დაყოფა მოქმედებს 2004 წლიდან. დედაქალაქ სკოპიეს საქალაქო თემებია: აეროდრომი, ბუტელი, გაზი-ბაბა, გიორჩე-პეტროვი, კარპოში, კისელა-ვოდა, სარაი, ცენტარი, ჩაირი და შუტო ორიზარი. საქალაქო თემებს გააჩნია საკუთარი და ქალაქის ხელისუფლებასთან ერთად საზიარო უფლებამოსილებები. ასეთი საზიარო უფლებამოსილებებია ქონების გადასახადი, გზების მოვლა-პატრონობა, ურბანული დაგეგმვა და მშენებლობის ნებართვები.

მოსახლეობის მიხედვით უდიდესია კუმანოვოს თემი — 98 104 ადამიანი, ხოლო უმცირესი — ზრნოვცის თემი — 2086 ადამიანი. ფართობის მიხედვით უდიდესია პრილეპის თემი — 1194 კმ², ხოლო უმცირესი — ჩაირის თემი — 3,5 კმ². 2013 წელს 4 თემი შეერწყა კიჩევის თემს და თემების რაოდენობა შემცირდა 84-დან 80-მდე.

თემის საბჭო აირჩევა პირდაპირი არჩევნებით 4 წლის ვადით. საბჭოს წევრების რაოდენობა დამოკიდებულია მუნიციპალიტეტის მოსახლეობის რაოდენობაზე. ქალაქისთავი ირჩევა ასევე პირდაპირი წესით 4 წლის ვადით. ის არ შეიძლება ამვე დროს იყოს საბჭოს წევრი.

ჩრდილოეთ მაკედონიის რესპუბლიკის თემების სია
სტატისტიკური რეგიონები
ჩრდილოეთ მაკედონიის რესპუბლიკა ასევე იყოფა 8 სტატისტიკურ რეგიონად: ვარდარის, აღმოსავლეთი, პელაგონიის, პოლოგის, ჩრდილო-აღმოსავლეთი, სკოპიეს, სამხრეთ-აღმოსავლეთი და სამხრეთ-დასავლეთი რეგიონები. სტატისტიკურ რეგიონებს არ გააჩნია იურიდიული სტატუსი და მმართველობის საკუთარი ორგანოები და რეგიონებად დაყოფა გამოიყენება სტატისტიკური მიზნებისთვის.