ბენგეტი

ბენგეტი (ოფიციალურად ბენგეტის პროვინცია; ილოკ: ; ფილიპ: ) — ჩაკეტილი პროვინცია ფილიპინებში, კუნძულ ლუსონზე, კორდილიერის ადმინისტრაციული რეგიონის სამხრეთ ნაწილში. პროვინციის დედაქალაქია ლა-ტრინიდადი.

ბოსტნეულის დიდი რაოდენობით წარმოების გამო მთიანი პროვინცია ცნობილია როგორც „ფილიპინების სალათის თასი“.

ბენგეტის შემადგენლობაშია მაღალურბანიზებული ქალაქი ბაგიო, რომელიც ადმინისტრაციულად პროვინციისგან დამოუკიდებელია.

გეოგრაფია
ბენგეტის ფართობი 2 769/08 კმ²-ია. პროვინცია კორდილიერის ადმინისტრაციული რეგიონის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს. თუკი გეოგრაფიული მიზნით პროვინციას ქალაქ ბაგიოსაც მივაკუთვნებთ, ბენგეტის საერთო ფართობი 2 826.59 კმ²-ია.

ბენგეტის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მთის პროვინცია და იფუგაო მდებარეობს, სამხრეთ-აღმოსავლეთით — ნუევა-ვისკაია, სამხრეთით — პანგასინანი, დასავლეთით — ლა-უნიონი, ხოლო ჩრდილო-დასავლეთით — სამხრეთი ილოკოსი.

პროვინციის ძირითადი ნაწილი კორდილიერის მთიანეთს მოიცავს. ლუსონის უმაღლესი წერტილი, პულაგის მთა კაბაიანის შემადგენლობაშია მოქცეული. მთებში არაერთი მდინარე იღებს სათავეს, მათ შორის: აგნო, ამბურაიანი, ბედი, ბაკუნი, ბალილი და ასინი.

პროვინციის ჰინტერლანდებში უამრავი პატარა ტბა მდებარეობს. მათგან ყველაზე დიდები კაბაიანში მდებარე „ოთხი ტბაა“: ბულალაკაო, დეტეპნგეპოსი, ინკოლოსი და ტაბეიო.

პროვინციაში რამდენიმე საკონსერვაციო სივრცე მდებარეობს. მათ შორის უდიდესია ზემო აგნოს აუზის ნაკრძალი, პულაგის მთის ეროვნული პარკი, დატის მთის ეროვნული პარკი და ქვემო აგნოს წყალგამყოფი სატყეო ნაკრძალი.

კლიმატი
კიოპენის კლიამტის კლასიფიკაციით ბენგეტის დიდი ნაწილი სუბტროპიკული მთიანეთის კლიმატურ სარტყელშია მოქცეული. საშუალო ტემპერატურა აპრილში 25.3 °-ს (77.5 °) აღწევს, ხოლო იანვარში 13.3 °-ს (55.9 °).

დეკემბრიდან მარტის ჩათვლით პროვინციაში (განსაკუთრებით ზღვის დონიდან მაღლა მდებარე ქალაქებში: ატოკში, ბუგუიასში, მანკაიანსა და კიბუნგანში) ხშირია თრთვილი, რაც მოსავალს აზიანებს. 2007 წლის თებერვალში ბენგეტში ტემპერატურა 7 °-მდე (45 °) დაეცა, რამაც მოსავალი გააფუჭა.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ბენგეტი შედგება 13 მუნიციპალიტეტისგან, რომლებიც ორ საკანონმდებლო რაიონში ერთიანდება. მაღალურბანიზებული ქალაქი ბაგიო პროვინციისგან დამოუკიდებლად იმართება. ბაგიო ლა-ტრინიდადის, იტოგონის, საბლანისა და ტუბის მუნიციპალიტეტებითაა გარშემორტყმული. ბაგიო პროვინციის ნაწილი უნდა ყოფილიყო, მაგრამ 1909 წელს მიღებული ქარტიის შესაბამისად დამოუკიდებელ ქალაქად გამოცხადდა.

13 მუნიციპალიტეტი 140 ბარანგაის მოიცავს. 2010 წლის აღწერით ყველაზე მეტი მოსახლეობა ლა-ტრინიდადში მდებარე პიკოს ბარანგაის ჰყავდა, ხოლო ყველაზე მცირე კაბაიანში მდებარე ანჩოქეის ბარანგაის.

დემოგრაფია
2015 წლის აღწერით ბენგეტის მოსახლეობა 446 224 ადამიანს შეადგენს. მოსახლეობის რაოდენობით იგი პირველ ადგილზეა რეგიონის მასშტაბით. მოსახლეობის სიმჭიდროვის მაჩვენებელი 160 ადამიანი 1 კვ. კმ-ზე. მაღალურბანიზებული ქალაქის, ბაგიოს ჩათვლით პროვინციის მოსახლეობა 791 590 ადამიანს შეადგენს, ხოლო მოსახლეობის სიმჭიდროვის მაჩვენებელი 1 კვ. კმ-ზე 280 ადამიანს უტოლდება.

2000 წლის აღწერით ბენგეტის მოსახლეობა 330 129 ადამიანს უდრიდა. 1995 წელთან შედარებით მოსახლეობის რაოდენობა 16 296 ადამიანით გაიზარდა. საშუალო წლიური მატების მაჩვენებელი 1.09% იყო, რაც საშუალო ეროვნულ მაჩვენებელზე ნაკლებია (2.43%). პროვინციაში რეგისტირებული შინამეურნეობების რაოდენობა 63 123-ს უდრიდა. შინამეურნეობების საშუალო ზომა 5.2-ს უდრიდა, რაც საშუალო ეროვნულ მაჩვენებელს (4.99) მცირედ აღემატებოდა.

ეთნოსი
ბენგეტის ადგილობრივი მოსახლეობა სამი ეთნოლინგვისტური ჯგუფისგან შედგება. კანკანაიები ჩრდილო-დასავლეთ მუნიციპალიტეტებში დომინირებენ, იბალოები სამხრეთ-აღმოსავლეთით არიან კონცენტრირებული, ხოლო კალანგუიაები ძირითადად აღმოსავლეთ ნაწილში ცხოვრობენ.

2000 წლის აღწერით მოსახლეობის 42.96%-ს (141 434 ადამიანი) კანკანაები შეადგენდნენ, 29.15%-ს (95 968 ადამიანი) — იბალოები, 3.69%-ს (12 147 ადამიანი) — კალანგუიები. დაბლობების ეთნიკური ჯგუფებიდან პროვინციის მოსახლეობის 13.36%-ს (43 984 ადამიანიუ) ილოკანოები შეადგენდნენ, ხოლო 2.36%-ს (7 773 ადამიანი) — ტაგალები. ილოკანოები პროვინციაში მას შემდეგ დასახლდნენ, რაც პრეზიდენტმა მარკოსმა ჩრდილოეთ ლუსონში მისი მმართველობის გასამყარებლად ილოკანოების მიგრაციის შესახებ ბრძანება გამოსცა, რასაც ილოკანოების მიერ ადგილობრივთა მიწების მიტაცება მოჰყვა.