iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
წამწამიანი ჭიები

წამწამიანი ჭიები, ტურბელარიები — ბრტყელი ჭიების კლასი; ორმხრივ-სიმეტრიული ცხოველების ყველაზე პრიმიტიული ჯგუფი. აქვთ თითისტარის, წვეთის, ფოთლის ან თასმისებური ფორმის სხეული, რომლის სიგრძე მმ-ის მერამდენიმე ნაწილიდან 35 სმ აღწევს. დაფარულია წამწამოვანი ეპითელიუმით. მარტივი ფორმები მოძრაობენ წამწამებით, მსხვილი — კუნთების შეკუმშვით. სხეულის ღრუ არა აქვთ, შინაგან ორგანოთა შორის არეები პარენქიმითაა ამოვსებული. პირის ღრუ მოთავსებულია მუცლის მხარეზე, სხეულის შუაში, წინა ან უკანა ბოლოზე. პრიმიტიულ ფორმებში საჭმლის მონელება განსაკუთრებულ საჭმლის მომნელებელ უჯრედებსა ან პარენქიმის განსაკუთრებულ ღრუებში. დანარჩენ წამწამიანი ჭიებს აქვთ ტომრისებრი ან განტოტვილი ნაწლავი. უკანა ხვრელი არ გააჩნიათ. სუნთქავენ კანით.
რეშიცა

რეშიცა — ქალაქი სამხრეთ-დასავლეთ რუმინეთში, კარაშ-სევერინის ჟუდეცში. 2011 წლის მდგომარეობით ქალაქში ცხოვრობდა 65,509 ადამიანი. რეშიცაშია ქვეყნის ერთ-ერთი უდიდესი და უძველესი მეტალურგიული კომბინატი. მსხვილი სამრეწველო ცენტრი და სატრანსპორტო კვანძია. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ მეტალურგიული ქარხანა და მეტალურგიული კომბინატი მოდერნიზებული იქნა. ქალაქის გავლით გადის საავტომობილო გზები და რკინიგზა.
მედიაში

მედიაში — ქალაქი რუმინეთის ცენტრალურ ნაწილში, სიბიუს ჟუდეცში. მდებარეობს ტრანსილვანიის ცენტრალურ ნაწილში, ზღვის დონიდან 330 მ სიმაღლეზე, მდინარე ტირნავა-მარეს ნაპირას. 2011 წლის მდგომარეობით ქალაქში ცხოვრობდა 44,169 ადამიანი. დააარსეს გერმანელმა კოლონისტებმა საუკუნეში რომაული ბანაკის — „მედიას“ ადგილას. მნიშვნელოვანი სამრეწველო ცენტრია. მოიპოვებენ ბუნებრივ აირს. ქალაქშია საუკუნის წმინდა მარგარიტას სახელობის ეკლესია. მიდამოებში არის ვენახები.
იუსტინე (რუმინეთის პატრიარქი)

პატრიარქი იუსტინე (, ერისკაცობაში იუსტინ მოისესკუ, ; დ. 5 მარტი, 1910, კინდეშტი, რუმინეთი — გ. 31 ივლისი, 1986, ბუქარესტი, რუმინეთი) — რუმინეთის რელიგიური მოღვაწე, სრულიად რუმინეთის პატრიარქი (1977–1986).

დაიბადა 1910 წელს არჯეშის ჟუდეცის სოფელ კინდეშტში, სოფლის მასწავლებლის ოჯახში. სწავლობდა ათენის უნივერსიტეტის ღვთისმეტყველების ფაკულტეტზე. 1977 წელს აირჩიეს რუმინეთის პატრიარქად.

გარდაიცვალა 1986 წლის 31 ივლისს 76 წლის ასაკში.
ტურნეფსი

ტურნეფსი, საკვები თალგამი — ორწლოვანი მცენარე კომბოსტოსებრთა ოჯახისა. დათესვის წელს ივითარებს ფესვთანური ფოთლების როზეტს და მსხვილ ხორცოვან ფესვებს. დარგული მცენარეების ძირხვენებიდან მე-2 წელს ვითარდება ღეროები, ყვავილედი და თესლიანი ნაყოფები.

გავრცელებულია კულტურული მიწათმოქმედების რაიონებში. მოჰყავთ ყველა სასოფლო-სამეურნეო ცხოველის საკვებად, ფოთლებს ასილოსებენ. 100 კგ შეიცავს დაახლოებით 9 საკვებ ერთეულს, 0,7 მონელებად პროტეინს. თესავენ გაზაფხულზე ან შემოდგომაზე, ნაწვერალზე თესვისას — ზაფხულში. სამხრეთ რაიონებში იყენებენ როგორც მოზამთრე კულტურას.

ძირხვენის მოსავალი 1 ჰა-ზე 400—500 ც შეადგენს. ინახავენ საცავებში, ზვინებად და თხრილებში.
მერკურია-ჩუკი

მერკურია-ჩუკი — ქალაქი ცენტრალურ რუმინეთში, ჰარგიტის ჟუდეცის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე ოლტის ხეობაში, ზღვის დონიდან 662 მ სიმაღლეზე. 2002 წლის მდგომარეობით ქალაქში ცხოვრობდა 42,029 ადამიანი. 1952-1968 წლებში შედიოდა უნგრეთის ავტონომიური ოლქის შემადგენლობაში. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ გატარდა ინდუსტრიალიზაცია. აშენდა ტრაქტორის ქარხანა, ტექსტილის ფაბრიკა და ლუდსახარში ქარხანა.
ტუჩოსანნი

ტუჩოსანნი — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. ერთწლოვანი ან მრავალწლოვანი ბალახები, ნახევრად ბუჩქები, უფრო იშვიათად — ლიანები ან პატარა ხეები. ღერო მეტწილად ოთხწახნაგოვანია, ფოთლები — მარტივი და უთანაფოთლო. ყვავილები ორსქესიანი და ზიგომორფულია, შეკრებილია ყვავილედებად, იშვიათად მარტოულია; გვირგვინი შეზრდილფურცლებიანია, ორტუჩა, ზოგჯერ ზუჩები სუსტადაა გამოხატული. ნაყოფი მომწიფებისას ერთთესლიან კაკლუჭად იშლება.

ფართოდ გავრცელებული ოჯახია, განსაკუთრებით მრავლადაა ხმელთაშუა ზღვის სანაპირო ქვეყნებში. ოჯახი აერთიანებს 200-ზე მეტი გვარის 3500 სახეობას. საქართველოში 37 გვარის 160 სახეობაა. ეთერზეთოვანი მცენარეებია, იყენებენ პარფიუმერიაში (ლავანდი, როზმარინი), მედიცინაში (შავბალახა, პიტნა, სამკურნალო სალბი, ბეგქონდარა და სხვა), სუნელ-სანელებლად (მაიორანი, რეჰანი, ქონდარი და სხვა). ცხიმოვანი ტექნიკური ზეთების მისაღებად მოჰყავთ პერილა და ლალემანცია. დეკორატიის მიზნით — სალბი, კოლეუსი და სხვა. ტუჩოსანთა შორის ბევრი კარგი თაფლოვანი მცენარეა.
ტირგუ-ჟიუ

ტირგუ-ჟიუ — ქალაქი სამხრეთ-დასავლეთ რუმინეთში, გორჟის ჟუდეცის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე ჟიუს ნაპირას, ზღვის დონიდან 225 მ სიმაღლეზე. დასახლება დაარსდა 1406 წელს, ხოლო საქალაქო უფლება აქვს 1597 წლიდან. 1748-1764 წლებში ქალაქში აშენდა მართლმადიდებლური ტაძარი. არის უნივერსიტეტი. მიმდინარეობს ნახშირის მოპოვება. განვითარებულია აგრეთვე ტექსტილის წარმოება და სხვა.
რუმინეთის ისტორიული ოლქები

საუკუნის ბოლოს და საუკუნეში რუმინეთი მოიცავდა შემდეგ ოლქებს:

ვლახეთი:
მუნტენია ან დიდი ვლახეთი: როგორც ვლახეთის ნაწილი რუმინეთს შეუერთდა 1859 წელს, შედის დღევანდელი რუმინეთის შემადგენლობაში;
ოლტენია ან მცირე ვლახეთი: როგორც ვლახეთის ნაწილი რუმინეთს შეუერთდა 1859 წელს, შედის დღევანდელი რუმინეთის შემადგენლობაში;

მოლდოვა:
დასავლეთი მოლდოვა: შეუერთდა ვლახიას 1859 წელს, შედის დღევანდელი რუმინეთის ტერიტორიაში; ჰერცას მხარე შედის უკრაინის შემადგენლობაში;
ბუკოვინა: შედიოდა რუმინეთის შემადგენლობაში 1918 წლიდან მეორე მსოფლიო ომამდე, დღეს გაყოფილია რუმინეთსა და უკრაინას შორის;
აღმოსავლეთი მოლდოვა (ბესარაბია ბუჯაკის ჩათვლით): შედიოდა რუმინეთის შემადგენლობაში 1918 წლიდან მეორე მსოფლიო ომამდე, დღეს გაყოფილია მოლდოვასა და უკრაინას შორის.

დობრუჯა:
ჩრდილოეთი დობრუჯა (კუნძულ ზმეინის ჩათვლით): დღეს რუმინეთის შემადგენლობაში (ზმეინი კუნძულის გამოკლებით, რომლებიც 1948 წლიდან გახდა უკრაინის საბჭოთა რესპუბლიკის ტერიტორია, ხოლო 1991 წლიდან უკრაინის);
სამხრეთი დობრუჯა: რუმინეთის ტერიტორია 1913-1940 წლებში, დღეს ეკუთვნის ბულგარეთს.

ვლახეთს, დასავლეთ მოლდავიას და დობრუჯას ხანდახან უწოდებენ რუმინეთის ძველ სამეფოს, რადგან ისინი შეადგენდნენ ძველ სამეფოს პირველ მსოფლიო ომამდე.

ტრანსილვანია (და პარციუმი):
ტრანსილვანიის ყოფილი საგრაფო: რუმინეთის შემადგენლობაშია 1918 წლიდან;
ბანატი (ისტორიული პარციუმის ნაწილი): 1918 წლიდან გაყოფილია რუმინეთსა სერბეთსა და უნგრეთს შორის;
კრიშანა (ისტორიული პარციუმის ნაწილი): 1918 წლიდან გაყოფილია რუმინეთსა და უნგრეთს შორის;
მარამურეში (ისტორიული პარციუმის ნაწილი): 1918 წლიდან მისი სამხრეთი ნაწილი რუმინეთის შემადგენლობაშია, ხოლო ჩრდილოეთის ნაწილი უკრაინის შემადგენლობაში.

მეორე მსოფლიო ომის განმავლობაში ან მას შემდეგ რუმინეთმა მისი ტერიტორიების ნაწილი დაკარგა: სამხრეთი დობრუჯა 1940 წელს, ჩრდილოეთი ბუკოვინა და ჰერცა 1940 წელს, კუნძული ზმეინი 1948 წელს, ბესარაბია 1940 წელს.
ტუხტი

ტუხტი — ერთ ან მრავალწლოვან ბალახოვან მცენარეთა გვარი ბალბისებრთა ოჯახისა.

ტუხტის 12-მდე სახეობა გავრცელებულია ევრაზიის ზომიერ სარტყელში. საქართველოში 4 სახეობა გვხვდება, მნიშვნელოვანია სამკურნალო ტუხტი , მისი სიმაღლე 1,5 მ აღწევს. იზრდება ტენიან ადგილებში, მდელოზე, მდინარისპირა ბუჩქნარში. თაფლოვანი და სამკურნალო მცენარეა.

მისი ფესვებიდან დამზადებულ ფხვნილს, ნაყენს ან ნახარშს იყენებენ სასუნთქი გზების დაავადებების დროს დამარბილებელ და ამოსახველებელ საშუალებად, იხმარება საშარდე გზების ანთების დროსაც.
აკოსტის მუნიციპალიტეტი (მონაგასი)

აკოსტის მუნიციპალიტეტი — მუნიციპალიტეტი ვენესუელაში, მონაგასის შტატში, წარმოადგენს მონაგასის შტატის 13 მუნიციპალიტეტიდან ერთ-ერთს. დედაქალაქია სან-ანტონიო-დე-კაპაიაკუარი, ფართობი 957 კმ². ვენესუელის ეროვნული სტატისტიკის ინსტიტუტის 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით აკოსტის მუნიციპალიტეტში ცხოვრობდა 19 138 ადამიანი. მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 25,6 ადამიანს 1 კვადრატულ კილომეტრზე.
აგუასაის მუნიციპალიტეტი

აგუასაის მუნიციპალიტეტი — მუნიციპალიტეტი ვენესუელაში, მონაგასის შტატში, წარმოადგენს მონაგასის შტატის 13 მუნიციპალიტეტიდან ერთ-ერთს. დედაქალაქია აგუასაი, ფართობი 2 581 კმ². ვენესუელის ეროვნული სტატისტიკის ინსტიტუტის 2011 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით აგუასაის მუნიციპალიტეტში ცხოვრობდა 11 771 ადამიანი. მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 3,8 ადამიანს 1 კვადრატულ კილომეტრზე.
ბოლივარის მუნიციპალიტეტი (მონაგასი)

ბოლივარის მუნიციპალიტეტი — მუნიციპალიტეტი ვენესუელაში, მონაგასის შტატში, წარმოადგენს მონაგასის შტატის 13 მუნიციპალიტეტიდან ერთ-ერთს. დედაქალაქია კარიპიტო, ფართობი 270 კმ². ვენესუელის ეროვნული სტატისტიკის ინსტიტუტის 2011 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ბოლივარის მუნიციპალიტეტში ცხოვრობდა 51 934 ადამიანი. მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 0,19 ადამიანს 1 კვადრატულ კილომეტრზე.
კარიპეს მუნიციპალიტეტი

კარიპეს მუნიციპალიტეტი — მუნიციპალიტეტი ვენესუელაში, მონაგასის შტატში, წარმოადგენს მონაგასის შტატის 13 მუნიციპალიტეტიდან ერთ-ერთს. დედაქალაქია კარიპე, ფართობი 529 კმ². ვენესუელის ეროვნული სტატისტიკის ინსტიტუტის 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით კარიპეს მუნიციპალიტეტში ცხოვრობდა 51 353 ადამიანი. მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 97,08 ადამიანს 1 კვადრატულ კილომეტრზე.
სედენიოს მუნიციპალიტეტი (მონაგასი)

სედენიოს მუნიციპალიტეტი — მუნიციპალიტეტი ვენესუელაში, მონაგასის შტატში, წარმოადგენს მონაგასის შტატის 13 მუნიციპალიტეტიდან ერთ-ერთს. დედაქალაქია კაიკარა-დე-მატურინი, ფართობი 1 695 კმ². ვენესუელის ეროვნული სტატისტიკის ინსტიტუტის 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით სედენიოს მუნიციპალიტეტში ცხოვრობდა 37 385 ადამიანი. მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 16,4 ადამიანს 1 კვადრატულ კილომეტრზე.
ესეკიელ-სამორას მუნიციპალიტეტი

ესეკიელ-სამორას მუნიციპალიტეტი — მუნიციპალიტეტი ვენესუელაში, მონაგასის შტატში, წარმოადგენს მონაგასის შტატის 13 მუნიციპალიტეტიდან ერთ-ერთს. დედაქალაქია პუნტა-დე-მეტა, ფართობი 151 კმ². ვენესუელის ეროვნული სტატისტიკის ინსტიტუტის 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ესეკიელ-სამორას მუნიციპალიტეტში ცხოვრობდა 97 528 ადამიანი. მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 645,88 ადამიანს 1 კვადრატულ კილომეტრზე.
ლიბერტადორის მუნიციპალიტეტი (მონაგასი)

ლიბერტადორის მუნიციპალიტეტი — მუნიციპალიტეტი ვენესუელაში, მონაგასის შტატში, წარმოადგენს მონაგასის შტატის 13 მუნიციპალიტეტიდან ერთ-ერთს. დედაქალაქია ტომბლადორი, ფართობი 3 500 კმ². ვენესუელის ეროვნული სტატისტიკის ინსტიტუტის 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ლიბერტადორის მუნიციპალიტეტში ცხოვრობდა 50 783 ადამიანი. მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 12,4 ადამიანს 1 კვადრატულ კილომეტრზე.
მატურინის მუნიციპალიტეტი

მატურინის მუნიციპალიტეტი — მუნიციპალიტეტი ვენესუელაში, მონაგასის შტატში, წარმოადგენს მონაგასის შტატის 13 მუნიციპალიტეტიდან ერთ-ერთს. დედაქალაქია მატურინი, ფართობი 13 352 კმ². ვენესუელის ეროვნული სტატისტიკის ინსტიტუტის 2011 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით მატურინის მუნიციპალიტეტში ცხოვრობდა 542 259 ადამიანი. მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 40,61 ადამიანს 1 კვადრატულ კილომეტრზე.
პიარის მუნიციპალიტეტი (მონაგასი)

პიარის მუნიციპალიტეტი — მუნიციპალიტეტი ვენესუელაში, მონაგასის შტატში, წარმოადგენს მონაგასის შტატის 13 მუნიციპალიტეტიდან ერთ-ერთს. დედაქალაქია არაგუა-დე-მატურინი, ფართობი 1 001 კმ². ვენესუელის ეროვნული სტატისტიკის ინსტიტუტის 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით პიარის მუნიციპალიტეტში ცხოვრობდა 50 891 ადამიანი. მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 38,9 ადამიანს 1 კვადრატულ კილომეტრზე.
პუნსერესის მუნიციპალიტეტი

პუნსერესის მუნიციპალიტეტი — მუნიციპალიტეტი ვენესუელაში, მონაგასის შტატში, წარმოადგენს მონაგასის შტატის 13 მუნიციპალიტეტიდან ერთ-ერთს. დედაქალაქია კირიკირე, ფართობი 541 კმ². ვენესუელის ეროვნული სტატისტიკის ინსტიტუტის 2011 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით პუნსერესის მუნიციპალიტეტში ცხოვრობდა 28 069 ადამიანი. მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 44,8 ადამიანს 1 კვადრატულ კილომეტრზე.
სანტა-ბარბარას მუნიციპალიტეტი (მონაგასი)

სანტა-ბარბარას მუნიციპალიტეტი — მუნიციპალიტეტი ვენესუელაში, მონაგასის შტატში, წარმოადგენს მონაგასის შტატის 13 მუნიციპალიტეტიდან ერთ-ერთს. დედაქალაქია სანტა-ბარბარა (მონაგასი), ფართობი 299 კმ². ვენესუელის ეროვნული სტატისტიკის ინსტიტუტის 2001 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით სანტა-ბარბარას მუნიციპალიტეტში ცხოვრობდა 7 694 ადამიანი. მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 25,7 ადამიანს 1 კვადრატულ კილომეტრზე.
სოტილიოს მუნიციპალიტეტი

სოტილიოს მუნიციპალიტეტი — მუნიციპალიტეტი ვენესუელაში, მონაგასის შტატში, წარმოადგენს მონაგასის შტატის 13 მუნიციპალიტეტიდან ერთ-ერთს. დედაქალაქია ბარანკასი, ფართობი 1 939 კმ². ვენესუელის ეროვნული სტატისტიკის ინსტიტუტის 2008 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით სოტილიოს მუნიციპალიტეტში ცხოვრობდა 27 482 ადამიანი. მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 10,5 ადამიანს 1 კვადრატულ კილომეტრზე.
ურაკოის მუნიციპალიტეტი

ურაკოის მუნიციპალიტეტი — მუნიციპალიტეტი ვენესუელაში, მონაგასის შტატში, წარმოადგენს მონაგასის შტატის 13 მუნიციპალიტეტიდან ერთ-ერთს. დედაქალაქია ურაკოა, ფართობი 2 105 კმ². ვენესუელის ეროვნული სტატისტიკის ინსტიტუტის 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ურაკოის მუნიციპალიტეტში ცხოვრობდა 11 251 ადამიანი. მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 6,86 ადამიანს 1 კვადრატულ კილომეტრზე.
ბოლივარის მუნიციპალიტეტი

საკუთარი სახელი ბოლივარის მუნიციპალიტეტი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ გეოგრაფიულ ობიექტს:
ბოლივარის მუნიციპალიტეტი — მუნიციპალიტეტი ფალკონის შტატში.
ბოლივარის მუნიციპალიტეტი — მუნიციპალიტეტი არაგუის შტატში.
ბოლივარის მუნიციპალიტეტი — მუნიციპალიტეტი ბარინასის შტატში.
ბოლივარის მუნიციპალიტეტი — მუნიციპალიტეტი მონაგასის შტატში.
ტყავიანი კუ

ტყავიანი კუ — ქვეწარმავალი ზღვის კუების რიგისა. თანამედროვე კუებს შორის ტანად ყველაზე დიდია. მისი სხეულის სიგრძეა 2 მ, მასა — 600 კგ-მდეა. კიდურები ფარფლების ტიპისაა, გაშლილი 3 მ-ს აღწევს. ზურგის ფარი შედგება რამდენიმე ასეული წვრილი ძვლოვანი ფირფიტისაგან, რომლებიც არ არის დაკავშირებული ხერხემალსა და ნეკნებთან. ზედა ყბის ყოველ მხარეზე თითო მახვილი კბილია. გავრცელებულია ყველა ტროპიკულ ზღვაში, სადაც ტიპურ პელაგიურ ცხოვრებას ეწევა. იკვებება ზღვის ცხოველებითა და მცენარეებით. გასამრავლებლად ხმელეთზე ამოდის. აქვს გემრიელი ხორცი, თუმცა არის მისგან მოწამვლის შემთხვევები. უსისტემო ნადირობის გამო ამჟამად ტყავიანი კუ საკმაოდ იშვიათად გვხვდება.
ნაცარგორა (ხაშური)

ნაცარგორა — არქეოლოგიური ძეგლი, მრავალფენიანი ნამოსახლარი და სამაროვანი შიდა ქართლში, ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნაცარგორის ჩრდილო-დასავლეთით 300 მეტრში.

ნამოსახლარ ბორცვზე გათხრები დაიწყო 1984 წელს. 1985–1989 წლებში ითხრებოდა ადრებრინჯაოს ხანის ნამოსახლარი და სამაროვანი, პარალელურად გვიანბრინჯაო-ადრერკინის ხანის სამაროვანი. 1990–1992 წლებში ძირითადი საველე სამუშაოები მიმდინარეობდა ანტიკური ხანის სამაროვანზე.

2011-2012 წლებში მიმდინარეობდა ქართულ-იტალიური საერთაშორისო პროექტი „შიდა ქართლის ადრე ბრინჯაოს ხანის ძეგლების შესწავლა“. ექსპედიციას ხელმძღვანელობდა ბიძინა მურვანიძე (საქართველოს ეროვნული მუზეუმის, ოთარ ლორთქიფანიძის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრი) და პროფესორი ელენა როვა (ვენეციის კა-ფოსკარის უნივერსიტეტი). 2012 წელს საქართველოს ეროვნული მუზეუმის და ვენეციის კა-ფოსკარის უნივერსიტეტის საერთაშორისო ექსპედიციამ ნაცარგორაში არქეოლოგიური კვლევის შედეგად ძვ. წ. ათასწლეულის საცხოვრებელი და სამეურნეო კომპლექსი გამოავლინა.

ნამოსახლარ ბორცვზე საველე სამუშაოები დაიწყო ჩრდილო-დასავლეთ სექტორში, სადაც გამოვლინდა გვიანბრინჯაოს ხანის ხუთი, ხოლო დასავლეთის ფერდის გაწმენდისას, ადრებრინჯაოს ხანის ექვსი საამშენებლო ჰორიზონტი. 1986 წელს, ნამოსახლარი ბორცვის თავზე, დასავლეთ სექტორში, დამთავრდა გვიანბრინჯაოს ხანის კულტურული ფენის გათხრა და დაიწყო ამავე პერიოდის ფენის შესწავლა აღმოსავლეთ სექტორში. გვიანბრინჯაოს ხანის კულტურულ ფენაზე დაკვირვებიდან გამომდინარე, შეიძლება ითქვას, რომ ცხოვრება აქ იწყება გვიანბრინჯაოს ადრეულ ეტაპზე.

ბორცვის ჩრდილო-დასავლეთ სექტორში გამოვლინდა დიდი ზომის მართკუთხა ნაგებობა, რომლის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში საკურთხეველია გამართული. ნაგებობაში გაიწმინდა 0,5 მ სისქის, ბათქაშისა და კერამიკის შემცველი ნახანძრალი ფენა. მნიშვნელოვანი იყო ასევე სამხრეთ-დასავლეთ სექტორში აღმოჩენილი ჯარგვალის ტიპის ხის ნაგებობა, რომელიც მასალის მიხედვით გვიანბრინჯაოს განვითარებული პერიოდით თარიღდება.

ბორცვის აღმოსავლეთ სექტორში ძირითადად შესწავლილ იქნა გვიანბრინჯაო-ადრერკინის ხანის ფენა, სადაც აღმოაჩინეს ქვის კედლებიანი ნაგებობის ნაშთი, საკურთხეველი და დამწვარი მარცვლეული. ერთ ასეთ ნაგებობაში დაფიქსირდა პურის საცხობი ღუმელი. 1986 წელს ბორცვის სამხრეთით გამოავლინეს ორი სადაზვერვო თხრილი. აქ გამოვლენილი მასალა ანტიკური ხანისაა.

ნაცარგორის ნამოსახლარი ბორცვიდან ჩრდილო-დასავლეთით 1,5 კმ-ში გაითხარა, როგორც მტკვარ-არაქსული ისე ბედენური ტიპის კერამიკის შემცველი სამეურნეო ორმოები.

ნაცარგორის ნამოსახლართან ერთად მნიშვნელოვანია მის მოშორებით მიკვლეული სამაროვანი. აქ გათხრილი 514 სამარხიდან მხოლოდ 26 სამარხის ინვენტარი შეიცავდა ადრებრინჯაოს ხანის, მხოლოდ მტკვარ-არაქსის კულტურისათვის დამახასიათებელ არტეფაქტებს.

ნაცარგორის ნამოსახლარის ტერიტორიაზე აღმოჩენილია თიხის ანთროპომორფული ჰორელიეფი, რომელსაც თვალების ადგილზე ჩასმული აქვს ოფსიდიანის ქვები.

ნაცარგორის ნამოსახლარი ერთ-ერთი პირველია იმ ძეგლებს შორის, რომელზეც დადასტურდა ადრებრინჯაოს ხანის მტკვარ-არაქსული კულტურის, ე. წ. ადრეყორღანული ანუ მარტყოფისა და ბედენური პერიოდის ძეგლების ურთიერთობა. ამ ფაქტის დადასტურება დიდად მნიშვნელოვანია, რადგან ადრებრინჯაოს ხანის იმ ძეგლთა რაოდენობა, სადაც სახეზე გვაქვს ამგვარი თანაარსებობა ძალზე მცირეა.
ტყავფრთიანები

ტყავფრთიანები, ყურბელები — მწერების რიგი, რომელთაც არასრული გარდაქმნა ახასიათებთ. აქვთ წაგრძელებული (3,5—30 მმ-მდე), მოქნილი სხეული, მუცლის ბოლოზე დანამატი წყვილი მარწუხის სახით. წინა (ზედა) ფრთები მკვრივია, დამოკლებული, უკანა — სიფრიფანა, რომელიც მოსვენებისას ზედა ფრთების ქვეშ არის შეკეცილი. რიგში 1200-მდე სახეობაა. გავრცელებულია მთელ დედამიწაზე. უმთავრესად ღამის მწერებია, ნესტისა და სითბოს მოყვარული. ძირითადად ცხოველური ან მცენარეული ნარჩენებით იკვებებიან, ზოგჯერ თავს ესხმიან პატარ-პატარა მწერებს, ობობებს, ჭიებს, ზოგი სოფლის მეურნეობის მავნებელია.
სკერიშოარის მღვიმე

სკერიშოარის მღვიმე — ყინულოვანი მღვიმე რუმინეთში, ალბის ჟუდეცში. მდებარეობს დასავლეთ რუმინეთის მთებში, ზღვის დონიდან 1165 მ სიმაღლეზე. მიჩნეულია რუმინეთის ერთ-ერთ ბუნებრივ საოცრებად. გამომუშავებულია ცარცულ ნალექებში. სიღრმე დაახლოებით 100 მ, სიგრძე 720 მ, სიმაღლე 26 მ. ფაუნა ღარიბია. პირველად მოიხსენიება 1863 წელს ავსტრიელი გეოგრაფის არნოლდ შმიდლის მიერ, რომელმაც ამასთანავე შექმნა მღვიმის პირველი რუკა. საუკუნის 20-იან წლებში მღვიმე შეისწავლა რუმინელმა სპელეოლოგმა ემილ რაკოვიცემ. მკვლევარ ემილ პოპის მიხედვით, სკერიშოარის მღვიმე შეიქმნა 3500 წლის წინათ მყინვარულ ეპოქაში.
კეილე-ნერეი-ბეუშნიცის ეროვნული პარკი

კეილე-ნერეი-ბეუშნიცის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი რუმინეთში, კარაშ-სევერინის ჟუდეცში. დაარსდა 2000 წელს. ფართობი 362 კმ². არის მღვიმეები, კანიონები, ხეობები, ჩანჩქერები და სხვა. მრავალფეროვანია ფლორა და ფაუნა, რომელთაგან ზოგიერთი ენდემურია. დამახასიათებელია ზომიერად კონტინეტური კლიმატი, ზომიერი ზამთრითა და თბილი ზაფხულით. უხვნალექინია.
მოლდოვა (რუმინეთი)

მოლდოვა — ოლქი ჩრდილო-აღმოსავლეთ რუმინეთში, აღმოსავლეთ კარპატებსა (დასავლეთის მხრიდან) და მდინარე პრუტს (აღმოსავლეთის მხრიდან) შორის. თანამედროვე ადმინისტრაციული დაყოფით მოიცავს შემდეგ ჟუდეცებს (მაზრებს): ბაკეუ, ვასლაუ, ვრანჩა, გალაცი, ნიამცი, იასი და ბოტოშანისა და სუჩავის მაზრების ნაწილს.

მოსახლეობა
2011 წლის აღწერის მიხედვით რეგიონში 4,178,694 (რუმინეთის მოსახლეობის - 20.7%) ადამიანი სახლობს. მაცხოვრებლების 98% წარმოადგენს რუმინელს, ხოლო 1,3% ბოშებს, 0,7% დანარჩენი ეთნიკური ჯგუფები.

2011 წლის მონაცემებით ყველახე მსხვილი ქალაქებია:
იასი (290,422)
გალათი (249,432)
ბაკეუ (144,307)
ბოტოშანი (106,847)
პიატრა-ნიამცი (85,055)
ფოკშანი (79,315)
ბირლადი (55,837)
პიატრა-კრაიულუი

პიატრა-კრაიულუი — ქედი რუმინეთში, სამხრეთ კარპატებში. მაქსიმალური სიმაღლე 2238 მ (მთა ლა-ომი). მეტწილად აგებულია კირქვებით. განვითარებულია კარსტული ლანდშაფტი, სადაც გამომუშავებულია ღრმა ხეობები. არის მღვიმეები. შედის პიატრა-კრაიულუის ეროვნული პარკის შემადგენლობაში. ზამთარში და გაზაფხულზე დამახასიათებელია ზვავი.
ბუჩეჯის სფინქსი

ბუჩეჯის სფინქსი — გეოლოგიური ფორმაცია, რუმინეთში, ბუჩეჯის მასივზე. მდებარეობს ზღვის დონიდან 2216 მ სიმაღლეზე. ფორმით წააგავს ეგვიპტის სფინქსს, საიდანაც მოდის სახელწოდება. შექმნილია ქარისმიერი ეროზიით, რომელიც ხანგრძლივი დროის განმავლობაში მიმდინარეობდა. წარმოქმნასთან დაკავშირებით არსებობს სხვა მოსაზრებაც. მნიშვნელოვანი ტურისტული ცენტრია. „ბუჩეჯის სფინქსი“ კლასიფიცირდება როგორც უნიკალური ბუნებრივი წარმონაქმნი. ყველაზე ახლოს მდებარეობს ქალაქი ბუშტენი.
პრეშოვის მხარე

პრეშოვის მხარე — მხარე სლოვაკეთში. ადმინისტრაციული ცენტრი პრეშოვი. ფართობი 8 981 კმ², მოსახლეობა — 814 527 ადამიანი (2011). პრეშოვის მხარე მდებარეობს სლოვაკეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ჩრდილოეთით ესაზღვრება პოლონეთი, აღმოსავლეთით უკრაინა, სამხრეთით კოშიცეს მხარე, ხოლო დასავლეთით ბანსკა-ბისტრიცისა და ჟილინის მხარეები. შეიქმნა ადმინისტრაციული დაყოფის რეორგანიზაციის პროცესში 1996 წლის 1 ივლისს, როდესაც ყოფილი აღმოსავლეთ სლოვაკეთის მხარე გაიყო კოშიცეს (ჩრდილოეთით) და პრეშოვის (სამხრეთით) მხარეებად.
კარაშ-სევერინის ჟუდეცი

კარაშ-სევერინის ჟუდეცი — ჟუდეცი სამხრეთ-დასავლეთ რუმინეთში, ტრანსილვანიის ოლქში. მოქცეულია მეტწილად ბანატის მთების ფარგლებში. ფართობი 8520 კმ². მოსახლეობა 274 277 ადამიანი (2011). ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი რეშიცა. სამხრეთ-დასავლეთით ესაზღვრება სერბეთი, აღმოსავლეთით ჰუნედოარისა და გორჟის ჟუდეცები, ჩრდილოეთით ტიმიშის ჟუდეცი, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთით მეჰედინცის ჟუდეცი. კარაშ-სევერინის ჟუდეცის ფარგლებშია ქალაქი და ბალნეოლოგიური კურორტი ბეილე-ერკულანე, რომლის წყაროებით სარგებლობდნენ ჯერ კიდევ ძველი რომაელები. არის ღირსშესანიშნავი ობიექტები.
ტირნავა-მარე

ტირნავა-მარე — მდინარე რუმინეთში. სათავე აქვს აღმოსავლეთ კარპატებში, ზღვის დონიდან 1455 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 221 კმ, აუზის ფართობი 3606 კმ². ქალაქ ბლაჟთან უერთდება მდინარე ტირნავა-მიკე, რის შედეგადაც წარმოიქმნება მდინარე ტირნავა, რომელიც თავის მხრივ, შეერთვის მდინარე მურეშს მარცხნიდან. მდინარის ნაპირზეა ქალაქები: ოდორჰეი, სიგიშოარა, მედიაში, ბლაჟი. წყლის საშუალო ხარჯი 14,5 მ³/წმ.
იალომიცა

იალომიცა — მდინარე რუმინეთში, დუნაის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 414 კმ, აუზის ფართობი 8900 კმ². სათავე აქვს სამხრეთ კარპატებში, ბუჩეჯის მასივზე, ზღვის დონიდან 2160 მ სიმაღლეზე. შუა და ქვემო დინებაში მიედინება ქვემო დუნაის ვაკეზე. მარცხნიდან ერთვის მდინარე პრაჰოვა. დამახასიათებელია გაზაფხულის წყალდიდობა და წვიმებით გამოწვეული წყალმოვარდნები ზაფხულში. ზამთრის ჩამონადენი დაბალია. წყლის საშუალო ხარჯი 70 მ³/წმ. მდინარის წყალი გამოიყენება სარწყავად. მდინარის ნაპირზეა ქალაქები ტირგოვიშტე, სლობოზია და სხვა.
პიატრა-ნიამცი

პიატრა-ნიამცი — ქალაქი აღმოსავლეთ რუმინეთში, ნიამცის ჟუდეცის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე ბისტრიცის ნაპირზე, ზღვის დონიდან 310 მ სიმაღლეზე. 2011 წლის აღწერით ქალაქში ცხოვრობდა 85,055 ადამიანი. დოკუმენტებში პირველად მოიხსენიება საუკუნეში როგორც პიატრა-ლუი-კრეჩუნი, ან კამენა. 1497-1498 წლებში შტეფან დიდის მიერ ქალაქში აშენდა ეკლესია, რომელიც წარმოადგენს მდიდარი მოლდავური არქიტექტურის კლასიკურ მაგალითს. საუკუნის დასაწყისში ქალაქის სიახლოვეს აშენდა ბისტრიცის მონასტერი. არის სახელმწიფო თეატრი და სხვა. ქალაქის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდინარე ბისტრიცის ხეობაში არის დიდი ფაბრიკები.
ბობსლეი

ბობსლეი — ციგაობის ნაირსახეობა; საჭიანი ციგით მთიდან სწრაფდაშვება საგანგებოდ მოწყობილ ტრასაზე. მოკვერცხილი ფორმის ლითონის ციგა შედგება სახსრულად შეერთებული ნაწილებისაგან: წინა მოძრავ ნაწილს აქვს საჭე, უკანას, უძრავს — მუხრუჭი. არსებობს 2- და 4-ადგილიანი ციგები. შეჯიბრების ჩასატარებელი ტრასა წარმოადგენს 1500-2000 მ სიგრძის, 5-, 8-ვირაჟიან ყინულის ღარს. სიჩქარე დაშვებისას აღემატება 100 კმ/სთ. ბობსლეი როგორც სპორტის სახეობა, ჩაისახა საუკუნის ბოლოს შვეიცარიაში, შემდეგ გავრცელდა შვედეთში, რუმინეთში, პოლონეთში, აშშ-ში. 1888 წელს შვეიცარიაში ინგლისელმა ტურისტმა უილსონ სმითმა ორი ციგა ფიცრით შეაერთა და ასეთი მარხილით იმოგზაურა სანქტ-მორიციდან ჩელერინამდე. საუკუნის დამლევს სწორედ სანქტ-მორიცში ჩამოყალიბდა მსოფლიოში პირველი ბობსლეის სპორტული კლუბი, სადაც შემუშავდა შეჯიბრების ძირითადი წესები. პირველი ჩემპიონატები მოეწყო ავსტრიასა (1908) და გერმანიაში (1910). 1923 წელს შეიქმნა ბობსლეისა და ტობოგანის საერთაშორისო ფედერაცია. 1924 წლიდან შეტანილია ოლიმპიური თამაშების პროგრამაში: 1924-იდან — კაცები, 2002-იდან — ქალები. ბობსლეისტ ქალთა ოლიმპიური დებიუტი 2002 წელს მოეწყო სოლტ-ლეიკ-სიტიში. გაიმარჯვეს ამერიკელებმა — ჯილ ბაკენმა და ვონეტა ფლაუერსმა (2-ადგილიანი).
ჰუნედოარის ჟუდეცი

ჰუნედოარის ჟუდეცი  — ჟუდეცი რუმინეთში, ტრანსილვანიის ოლქში. მდებარეობს სამხრეთი კარპატების, დასავლეთ რუმინეთის მთებისა და პოიანა-რუსკეს მთების მიჯნაზე. ფართობი 7063 კმ², მოსახლეობა 396 253 ადამიანი (2011). ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი დევა. რელიეფი მეტწილად მთიანია. მდინარე მურეში ჟუდეცს კვეთს აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ. ჟუდეცის ფარგლებშია რეტეზატის ეროვნული პარკი. მთავარი სამრეწველო ცენტრია ჰუნედოარა და პეტროშანი.

ჟუდეცის ტერიტორიაზეა აგრეთვე დაკიის ციხესიმაგრეები, რომელიც შეტანილია იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.
ჰარგიტის ჟუდეცი

ჰარგიტის ჟუდეცი — ჟუდეცი ცენტრალურ რუმინეთში, ტრანსილვანიის ოლქში, კარპატებში. ფართობი 6639 კმ², მოსახლეობა 304 969 ადამიანი (2011). ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი მერკურია-ჩუკი. ჟუდეცის ტერიტორიაზე სათავეს იღებენ მდინარეები ოლტი და მურეში. არის კურორტები, რომლებიც განლაგებულია მინერალური წყაროების სიახლოვეს. ტუშნადის სიახლოვეს მდებარეობს ვულკანური ტბა სფინტა-ანა. იღებენ სპილენძისა და რკინის მადანს. მოჰყავთ ქერი, ხორბალი, სიმინდი, ჭვავი, შაქრის ჭარხალი, მისდევენ მებაღეობას და მებოსტნეობას. განვითარებულია სოფლის მეურნეობა და მესაქონლეობა.