iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
პეტრე ლარაძე

პეტრე გიორგის ძე ლარაძე (დ. 1770 — გ. 1837) — ქართველი პოეტი, კალიგრაფი.

განაგებდა თბილისის სამეფო წიგნსაცავს. მონაწილეობდა პოლიტიკურ დაჯგუფებაში. 1803-1810 წლებში თეიმურაზ ბატონიშვილთან ერთად სპარსეთს იყო გადახვეწილი. 1810 წლიდან პეტერბურგში ცხოვრობდა. 1820-იან წლებში საქართველოში დაბრუნდა. ლარაძეს ეკუთვნის ლირიკული ლექსების კრებული „მრავალფერყვავილოვანი“, პოემები „საქართველოს ძველი დროის თავგადასავალი“, „დილარიანი“, „სახე-მგოსანი“ და სხვა. ლარაძის პოემაშიაისახა ყველა ის საკითხი, რომელიც აღელვებდა - საუკუნეების მიჯნის ქართულ მწერლობას.
ნეშვილი

ნეშვილი — აშშ-ის შტატის, ტენესის დედალაქი. მდებარეობს დევიდსონ ქაუნტიში მდინარე კამბერლენდზე შტატის ჩრდილო-ცენტრალურ ნაწილში; მნიშვნელოვანი ცენტრია ჯანდაცვის დაწესებულებებისა და საგამომცემლო ინდუსტრიებისთვის.

2006 წლის ცენზით ნეშვილის მოსახლეობა 613,856 ადამიანს შეადგენს და შტატის სიდიდით მეორე ქალაქია მემფისის შემდეგ. ნეშვილის აგლომერაციის საერთო მოსახლეობა 1,486,695-ს შეადგენს და უდიდესია ტენესის შტატში.
ხოსია ლაშხიშვილი

ხოსია ლაშხიშვილი (გ. დაახლოებით 1671), ლეჩხუმის მფლობელი საუკუნის 60-იან წლებში. 1661 ქართლის მეფეს ვახტანგ -ს უჭერდა მხარს ვამეყ დადიანის წინააღმდეგ ბრძოლაში. მან მოაწყო ვამეყ დადიანის მკვლელობა სვანეთში. 1668 წელს ლაშხიშვილი ერთხანს ემხრობოდა ოსმალეთის მხარდაჭერით იმერეთის ტახტზე ასულ დარეჯან დედოფალს (თეიმურაზ -ის ასული, იმერეთის მეფის ალექსანდრე -ის მეუღლე), შემდეგ კი აქტიურად მონაწილეობდა მის წინააღმდეგ მოწყობილ შეთქმულებაში და თვითონვე მოკლა დარეჯან დედოფალი. ლაშხიშვილი მხარს უჭერდა დემეტრე გურიელს, იმერეთის სამეფო ტახტზე ასვლაში, შემდეგ მონაწილეობდა შეთქმულებაში, რომლის შედეგად ბაგრატ -მ იმერეთის ტახტი დაიბრუნა. უკანასკნელად მოხსენებულია 1669 წლის დეკემბრით დათარიღებულ ბაგრატ -ის წერილში.
ლეონტი მროველი

ლეონტი მროველი — „ქართლის ცხოვრების“ ერთ-ერთ მინაწერში მოხსენიებული პირი, რომელსაც მიეწერება ამ კრებულში შესული თხზულებები: „მეფეთა ცხოვრება“, „არჩილის წამება“ და „ნინოს მიერ ქართლის მოქცევა“. ზოგი მკვლევარი ზემოხსენებულ ლეონტი მროველს აიგივებს ლეონტი რუისის ეპისკოპოსთან. იგი იხსენიება 1066 წლით დათარიღებულ წარწერაში, რომელიც 1957 წელს ქარელის მახლობლად, სოფ. თრეხვში აღმოაჩინეს, აგრეთვე მოიხსენიება როგორც მთავარეპისკოპოსი, ათონის ერთ-ერთ ხელნაწერში და ამჟამად ეროვნულ ბიბლიოთეკაში დაცულ საუკუნის ხელნაწერში.

იმავე „ქართლის ცხოვრების“ სხვა მინაწერის მიხედვით, აგრეთვე დასახელებულ ნაწარმოებთა ენობრივ-სტილისტური და ისტორიული ანალიზის შედეგად ბევრი მკვლევარი შეუძლებლად თვლის მათ ავტორად საუკუნის მოღვაწის მიჩნევას: „ნინოს მიერ ქართლის მოქცევა“ „ქართლის ცხოვრებაში“ თითქმის სიტყვასიტყვით გადმოწერილია კრებულ „მოქცევაჲ ქართლისაჲში“ დამოწმებული ტექსტიდან. „მეფეთა ცხოვრება“, თვით „ქართლის ცხოვრებაში“ დაცული ერთ-ერთი მინაწერის თანახმად „ჟამითი ჟამად“ (ე. ი. დროდადრო) იწერებოდა, ხოლო „არჩილის წამების“ ავტორ ლეონტი მროველს ამ ნაწარმოების საუკუნის მეტაფრასტული რედაქციის უცნობი ჰაგიოგრაფი თვით არჩილის თანამედროვედ ( საუკუნის მოღვაწედ) მიიჩნევს. ამიტომაც, ზოგიერთი მკვლევრის აზრით, საუკუნის მოღვაწე ლეონტი მროველი ამ თხზულების მხოლოდ რედაქტორი ან გადამწერია. მკვლევართა ნაწილი კი ამ თხზულებებს საუკუნით ათარიღებს და შესაბამისად მათ ავტორად სხვა, საუკუნეში მოღვაწე ლეონტი მროველს მიიჩნევს. უკანასკნელი გამოკვლევებითაც დასტურდება, რომ დასახელებული თხზულებები საუკუნეშია დაწერილი.
გიორგი I ლიპარტიანი

გიორგი ლიპარიტიანი (გ. 1620-იანი წლებში) — ოდიშის სამთავროს რეგენტი 1611-1616 წლებში, მამია დადიანის ძე და ლევან დადიანის ბიძა, მამა ვამიყ დადიანისა. ლევანის მცირეწლოვანების დროს განაგებდა სამთავროს. როგორც სალიპარტიანობის გამგებელი და ოდიშის სამთავროს უმაღლესი მოხელე, ატარებდა ლიპარტიანის ტიტულს. რეგენტობის შემდეგაც ერთხანს აქტიურად მონაწილეობდა ოდიშის სამთავროს საქმეებში. თავი გამოიჩინა როგორც ნიჭიერმა გამგებელმა. გიორგი ლიპარიტიანს სამი ცოლი ჰყავდა– დადიანის ასული ანა, ამილახვარის ასული თაჯი და ნესტან–დარეჯან ჭილაძე. დაახლოებით 1622 წელს გიორგის ნესტან–დარეჯანი ლევან დადიანმა წაართვა და საკუთარი ბიცოლა ცოლად შეირთო. გიორგი ლიპარტიანი მალევე გარდაიცვალა.
ბერთაუკა ლოლაძე

ბერთაუკა ლოლაძე — საუკუნის ნახევრის ქართველი ოქრომჭედელი. ლოლაძის ხელმძღვანელობით მოიჭედა ანჩის ხატი (მაცხოვრის ხატის) კარების გარე პირი. მისი ნამუშევარის სახარების სცენები: „ლაზარეს აღდგენა“, „იერუსალიმში შესვლა“, „ღვთისმშობლის მიძინება“, „თომას ურწმუნოება“, „საიდუმლო სერობა“, „სულიწმინდის მოფენი“. ყველა გამოსახულება და მთლიანად კარები ფართო ორნამენტულ არშიებშია ჩასმული. მრავალფიგურიანი კომპოზიციები ძალიან გადატვირთულია.
ოდიში (მხარე)

ოდიში — ისტორიული მხარე დასავლეთ საქართველოში, გვიანდელი შუა საუკუნეების ხანის სამეგრელოს ძირითადი ნაწილი (სამეგრელოს სამთავროს მეორე სახელწოდება).

ერთი ვარაუდით, სახელწოდება „ოდიში“ წარმართული ღვთაება ოდის სახელისაგან მოდის (ე.ი. ოდის ქვეყანა). წყაროებში პირველად მოხსენიებულია საუკუნეში, ცალკეულ წყაროთა არაპირდაპირი ცნობებით, საუკუნისთვის ოდიში მოიცავდა მდინარეებს კელასურსა და ტეხურს შორის მდებარე ტერიტორიას. საუკუნის დასაწყისში, სამურზაყანოს წარმოქმნის შემდეგ, ოდიშს უწოდებენ ტერიტორიას მდინარეებს ენგურსა და ტეხურს შორის.
მაკარი ლეთეთელი

მაკარი ლეთეთელი — საუკუნის ქართველი მწიგნობარი, გიორგი გრძელის ძე. წარმოშობით ქართლიდან უნდა ყოფილიყო, ქარელის ახლოს მდებარე სოფელ ლეთეთიდან, რომელიც საუკუნის ისტორიის საბუთებშიც იხსენიება. სავარაუდებელია, რომ იყო მაწყვერელი ეპისკოპოსის ეფრემის ნათესავი და გრიგოლ ხანძთელის მოწაფე. მოღვაწეობდა იერუსალიმში, საბას ლავრაში. მაკარი ლეთეთელი პირველი ქართული თარიღიანი ხელნაწერის „სინური მრავალთავის“ (864) შექმნის ინიციატორი და ალბათ მისი ერთ-ერთი გადამწერი იყო. ტექსტის ის ნაწილი, რომლის გადამწერადაც ივარაუდება მაკარი ლეთეთელი, მარტივად და უსამკაულოდ არის შესრულებული. ტექსტი განაწილებულია ორ სვეტად, ნაწერი ფართოა და მკაფიო, დაწერილია თანაბარი მრგლოვანი ასოებით.
მამნე

მამნე, ქართველი ოქრომჭედელი. მოღვაწეობდა საუკუნის პირველ ნახევარში, როგორც ირკვევა, თავდაპირველად სამცხის ათაბაგთა კარზე, შემდეგ - იმერეთში.

ჩვენამდე მოაღწია მის მიერ მოჭედილმა რამდენიმე ძეგლმა. მ.შ. ყველაზე მნიშვნელოვანის სამცხის ათაბაგის ყვარყვარე -ისა და მისი მეუღლის ანას შეკვეთიტ მოჭედილი კანკელის წინ დასადგმელი (230107 სმ) სადგერის დიდი ჭედური ჯვარი, რომელიც მასზე გაკეთებული წარწერების თანახმად, 1522/1523-1529 წლებით თარიღდება. ჯვარზე გამოსახულია რელიგიური დღესასწაულები (13 კომპოზიცია) და წმ. გიორგის ცხოვრების ამსახველი სცენები. მოჭედილია (მაღალი რელიეფით) მოოქრული ვერცხლის სქელი ფირფიტებით, რომლებიც შემდეგ დაკრულია ხის ჯვარზე. მამნე ჯგუფური სცენების დიდი ოატატია. მისი კომპოზიციები შეკრული, ერთიანი და დინამიკურია, ფიგურები - ოდნავ დაგრძელებული და მონიმენტური. ოსტატი ზოგჯერ მოცულობის გამოვლენასაც ახერხებს. მამნეს შემდეგი პერიოდის ნამუშევარი, ბარაკონის კანკელის წინ დასადგმელი ჯვარი (213105 სმ) იმერეთში უნდა იყოს შესრულებული (ინახება ქუთაისის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მუზეუმში). მამნე ბარაკონის ჯვრის კომპოზიციებში ოსტატურად იყენებს ორნამენტსაც.

მამნეს ნამუშევარია აგრეთვე გელათისა და ხონის საწინამძღვრო ჯვრები (პირველი საქართველოს ხელოვნების მუზეუმში ინახება, მეორე - ქუთაისის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მუზეუმში), რომელთა მიხედვით მამნე ორნამენტის საკმაოდ დახვეწილ ოსტატად გვევლინება. მამნეს მოუჭედავს შემოქმედის ხატი, რომელიც ჯერ კიდევ 1920-თვის დაკარგული იყო.

მამნე ოქრომჭედელი მაღალი რანგის ოსტატი იყო, მისმა შემოქმედებამ მნიშვნელოვანი კვალი დატოვა გვიანდელი ხანის ქართულ ოქრომჭედლობაში. - საუკუნეების ქართული ოქრომჭედლობის აღორძინება სწორედ მამნეს დამსახურებაა.
მარიამ დედოფალი (საქართველო)

მარიამ დედოფალი — ერთიანი საქართველოს დედოფალი, საქართველოს მეფის გიორგი -ის მეუღლე, ვასპურაკანის მეფის სენექერიმ ჰოვანეს არწრუნის ასული, ბაგრატ -ის დედა, საუკუნის მოღვაწე.

მარიამი მცირეწლოვანი ბაგრატის მეფობის დროს აქტიურად მონაწილეობდა ქვეყნის მართვაში. შეეცადა ბოლო მოეღო დაუცხრომელი შინაფეოდალური ბრძოლებისათვის, რითაც სარგებლობდა ბიზანტია და ცდილობდა მიწები წაეგლიჯა საქართველოსათვის. 1030 წელს კონსტანტინოპოლში საზავო მოლაპარაკებას აწარმოებდა იმპერატორ რომანოზ არგირუსთან. იმპერატორმა მას აღუთქვა საქართველოში მშვიდობის დამყარება, ბაგრატ -ს უბოძა კურაპალატის წოდება და თავისი ძმის, ბასილის, ქალი ელენე მიათხოვა.

მარიამი 1031-1032 წლებში შეეცადა შემოერიგებინა ბაგრატ -ის ნახევარძმა დემეტრე, რომლის გამეფება მეფის მოწინააღმდეგე დიდ აზნაურებს სურდათ. 1045 წელს უმეფოდ დარჩენილი ქალაქი ანისი ქალაქის ბერებმა ბაგრატ -სა და მარიამს გადასცეს. მარიამმა ანისში ერისთავი აბუსერი დააყენა გამგებლად. 1052 წელს ბიზანტიაში გაჰყვა თავის შვილს, ბაგრატ -ს, რომელიც ლიპარიტ -მ შეავიწროვა. მარიამი კონსტანტინოპოლში ყოფნისას დიდ დახმარებას უწევდა ათონის ივერთა მონასტერს. იგი განსაკუთრებული ღვაწლისათვის მონასტრის აღაპებში გათანაბრებულია ათონის ივერთა მონასტრის მაშენებლებთან.

ბიზანტიაში ყოფნისას მარიამი დაემოწაფა გიორგი მთაწმიდელს, რომელმაც იგი მონაზვნად აღკვეცა. მარიამის დახმარებით, გიორგი მთაწმიდელმა იმპერატორისაგან მიიღო შავ მთასა და იერუსალიმში წასვლის ნებართვა. მარიამმა მას გაატანა მდიდრული შესაწირავი, რომელიც იერუსალიმის მონასტრის წინამძღვარმა პროხორემ ჯვრის მონასტრის აგებას მოახმარა. 1057 წელს მარიამი საქართველოში დაბრუნდა. იგი ფიქრობდა ქვეყნის კულტურის აღორძინებაზე, გიორგი მთაწმინდელს იწვევდა საქართველოში საეკლესიო საქმეების მოსაწესრიგებლად. მარიამი ცოცხალი იყო ბაგრატ -ის გარდაცვალების (1072) შემდეგაც. 1103 წლის რუის-ურბნისის საეკლესიო კრების ძეგლისწერაში იგი მიცვალებულად იხსენიება.
პიუს VIII

პიუს ერისკაცობაში ფრანჩესკო სავერიო კასტილიონი ('; დ. 20 ნოემბერი 1761, ჩინგოლი, იტალია – გ. 1 დეკემბერი 1830, რომი) — რომის პაპი 1829-1830 წლებში.

ბიოგრაფია
ფრანჩესკო კასტილიონი იტალიერი არისტოკრატის ოჯახში დაიბადა. თეოლოგიური განათლება კანონიკური სამართლის განხრით მან ქალაქ ოზიმოს "კოლეჯო კამპანაში" და ქალაქ ბოლონიის "კოლეჯო მონტალტოში" მიიღო. 1785 წლის 17 დეკემბერს იგი რომში მღვდლად აკურთხეს. 1786 წელს იგი პისტოაში გამართულ სინოდის მდივანი იყო. სხვადასხვა ეკლესიებში გენერალვიკარად მსახურის შემდგომ დაინიშნა ჩინგოლის ტაძრის წინამძღვრად.

1800 წლის 10 ოქტომბერს პაპმა პიუს -ემ იგი მონტალტოს ეპისკოპოსად დანიშნა. მისი ეპისკოპატი იტალიაში ნაპოლეონის შემოჭრას დაემთხვა. დამპყრობელთა წინააღმდეგ გამოჩენილმა შეურიგებლობამ და სიმამაცემ ფრანჩესკო კასტილიონს დიდი პოპულარობა და სახელი მოუხვეჭა ადგილობრივ მოსახლეობაში. 1808 წლის ივლისში იგი დაპატიმრებულ იქნა მილანში. საფრანგეთის ჯარების მიერ იტალიის დატოვების შემდეგ 1814 წელს კასტილიონი გაათავისუფლეს და 1816 წლამდე ჩინგოლის ეპისკოპოსი იყო.

1816 წლის 8 მარტს ფრანჩესკო კასტილიონი ჩეზენას ეპისკოპოსად დაინიშნა და კარდინალი გახდა. 1822 წელს იგი ფრასკატის ეპისკოპოსი გახდა. პიუს -ის სიკვდილის სემდგომ იგი პაპობის ერთ-ერთ გავლენიან კანდიდატად ითვლებოდა, თუმც პირველ კონკლავზე იგი დამარცხდა და პაპი ლეო -გახდა. ლეო -ის სიკვდილის შემდეგ 1829 წლის 10 თებერვალს ახალი კონკლავი შეიკრიბა. 1829 წლის 31 მარტს კასტილიონი პაპად იქნა არჩეული. 5 აპრილ იგი პიუს -ეს სახელით რომის პაპად აკურთხეს. ამ დროისთვის ახალი პაპის ჯანმრთელობა საკმაოდ იყო შერყეული და 1830 წლის 1 დეკემბერს იგი გარდაიცვალა კიდეც.
მარიამ-მაკრინა

მარიამ-მაკრინა, (დ. დაახლოებით 1696/1698 ― გ. 1744 შემდეგ) — ქართველი პოეტი, ერეკლე -ის (ნაზარ-ალი-ხანის) ასული, ედიშერ ჩოლოყაშვილის მეუღლე, მალე დაქვრივდა, 1761-იდან მონაზონი გახდა და მაკრინად იწოდა.

მოღვაწეობდა ალავერდის წმ. ნიკოლოზის ტაძარში. მარიამ-მაკრინა დაახლოებული იყო კახეთის სამეფო კართან. ძმების — კახეთის მეფეების — დავალებით შეუდგენია სამეფო დოკუმენტები (მაგ., ე.წ. „ღვთაების გუჯარი“ და სხვა), რომელიც თავისი მხატვრულობით გამოირჩევა სხვა ანალოგიური საბუთებისაგან. მარიამ-მაკრინას ლიტერატურული მემკვიდრეობიდან ცნობილია იოსებ ალავერდელისადმი მიძღვნილი 2 ჰიმნოგრაფიული კანონი, ამავე წმინდანი სვინაქსარული ცხოვრება და ღვთისმშობლისადმი მიძღვნილი აკროსიქული შესხმა.
ივ მონტანი

ივ მონტანი (, ნამდვილი სახელი ივო ლივი; დ. 13 ოქტომბერი, 1921 — გ. 9 ნოემბერი, 1991) — იტალიური წარმოშობის ფრანგი მსახიობი და მომღერალი.

ბიოგრაფია
დაიბადა იტალიის ქალაქ მონსუმანო ალტოში. დაბადებიდან რამდენიმე თვეში მონტანის ოჯახი იტალიიდან საფრანგეთში გადადის საცხოვრებლად. მონტანი მარსელში გაიზარდა, სადაც ახალგაზრდობაში მისი დის სადალაქოში მუშაობდა, მოგვიანებით კი დოკერად, ქალაქის პორტში. შოუ-ბიზნესში კარიერა მიუზიკ-ჰოლის მომღერლად დაიწყო. 1944 წელს ედიტ პიაფმა აღმოაჩინა პარიზში და საკუთარ დასშო აიყვანა, და მისი მენტორი და საყვარელი იყო.

მონტანს საერთაშორისო აღიარება მრავალრიცხოვან ფილმებში გადაღებულმა როლებმა მოუტანა. 1951 წელს ცოლად ირთავს მსახიობ სიმონა სინიორეს, რის შემდეგაც ისინი ერთობლივად მონაწილეობენ რამდენიმე ფილმში მთელი კარიერის განმავლობაში. ქორწინება საკმაოდ ჰარმონიული იყო და სიმონის გარდაცვალებამდე გრძელდებოდა (1985), მიუხედავად მონტანის გახმაურებული სასიყვარულო ურთიერთობებისა, მათ შორის მერილინ მონროსთან, რომელთ ერთადაც მონტანს მონროს ერთ-ერთ ბოლო ფილმში, „სიყვარულით გატაცებული“, აქვს როლი შესრულებული.

1986 წელს, იმ დროს როდესაც მისი პოპულარობა მნიშვნელოვნდა დაცემული იყო, 65 წლის მონტანი ასრულებს მის ერთ-ერთ საუკეთესო როლებს ორ-ნაწილიან ფილმში: „ჟან დე ფლორეტი“, ჟერარ დეპარდიესთან ერთად და „მანონი წყაროდან“, ემანუელა ბეართან. ფილმმა მსოფლიო კრიტიკოსთა უმაღლესი შეფასება მიიღო და მონტანის პოპულარობა მნიშვნელოვნად გაზარდა.

მისი ერთადერთი შვილი, ვალენტინ მონტანი, მისი თანაშემწის კეროლ ამიელის ვაჟი, 1988 წელს დაიბადა. ცხოვრების ბოლო წლებში პროვანსში ცხოვრობდა. დაკრძალულია პერ-ლაშეზის სასაფლაოზე, პარიზში, საფრანგეთი.

ფილმოგრაფია
მარტვირი ქართველი

მარტვირი ქართველი, საბაწმინდელი — – საუკუნეების ქართველი მოღვაწე, მისტიკოსი. შემონახულია მისი ასკეტიკურ-მისტიკური შინაარსის თხზულება „სინანულისათჳს და სიმდაბლისა“. გადმოცემის თანახმად, მარტვირი ქართველი ყოფილა მამასახლისი საბა განწმენდილის (გარდაიცვალა 532) ლავრისა პალესტინაში. აღნიშნულ თხზულებაში განხილულია შემდეგი ასკეტური თემები: ლოცვა, სინანული, სიმდაბლე, მორჩილება, ძმათა სამსახური, მოღვაწეობა, მოთმინება. მარტვირის მიერ გამოთქმულ აზრთა შორის ბევრია ისეთი, რომელიც ახალი დროისათვისაც საინტერესოა.
ზვიად მარუშიანი (თრიალეთის ერისთავი)

ზვიად მარუშიანი — დასავლეთ საქართველოს დიდი ფეოდალი, — საუკუნეების მიჯნაზე ბაგრატ -ის მოხელე — თრიალეთის ერისთავი საუკუნის 80-იან წლებში (დაახლოებით 988 მეფემ კლდეკარი ჩამოართვა რატი ბაღვაშს და თრიალეთის ერისთავად დანიშნა ზვიად მარუშიანი, რასაც გვამცნობს ლივადის ეკლესიის წარწერა).

1014 მარუშიანმა ფანასკერტიდან (ტაო) ბედიაში გადაასვენა ბაგრატ -ის ცხედარი. 1020-იან წლებში, ბიზანტიასთან ომის დროს, მარუშიანი სარდლობდა ქართველთა მეწინავე ლაშქარს. დროის მოგების მიზნით გიორგი -მა მას დაავალა ბიზანტიელებთან საზავო მოლაპარაკების გამართვა. ზვიად ერისთავი მოხსენებულია ზარზმის ხატის განმაახლებლის წარწერაში (რომელსაც გ. ჩუბინაშვილი საუკუნით ათარიღებს). მეწინავე ლაშქრის სარდლობა (მეწინავეობა მესხებს ჰქონდათ საქართველოს ლაშქარში) და ზარზმის ხატის წარწერაში მოხსენიება საფუძველს გვაძლევს ვივარაუდოთ, რომ მარუშიანი იყო სამცხის ერისთავიც. შემდეგში მარუშიანს გიორგი -თან კონფლიქტი მოსვლია, რის გამოც მეფეს ის შეუპყრია (ამას გვაცნობს გომარეთის წარწერა). შესაძლოა, სწორედ ამის შემდეგ დაბრუნდნენ ბაღვაშები თრიალეთში. სავარაუდოა, რომ მარუშიანი იყო შვილიშვილი ჯავახეთის ერისთავის ზვიად მარუშიანისა და შვილი ჯავახეთის ერისთავის ვაჩესი.
ივანე მარუშისძე

ივანე (იოანე) მარუშისძე — დასავლეთ საქართველოს დიდი ფეოდალი საუკუნეში, აფხაზთა მეფის - ქართლის ერისთავი საუკუნის 70-იან წლებში.

975 წელს, როდესაც კახელები უფლისციხეს შემოეწყვნენ, ქართლის ერისთავს დახმარება წესისამებრ საკუთარი მეფისათვის უნდა ეთხოვა, მაგრამ მარუშისძემ იცოდა, რომ ერთადერთი ადამიანი, რომელსაც საქართველოს გაერთიანების საქმის გაგრძელება და ბოლომდე მიიყვანა შეეძლო, ჰქონდა საამისო ძალაცა და ავტორიტეტიც იყო დავით ბაგრატიონი, რომელიც ტაოელ ბაგრატიონთა შტოს ეკუთვნოდა. „მატიანე ქართლისაი“ მოგვითხრობს, რომ იოანე მარუშის ძემ მოციქული გაუგზავნა დავით -ს და შესთავაზა ქართლში გამოლაშქრება და ამ მხარის დაკავება. 975 წელს დავით კურაპალატი ქართლში შემოვიდა. ამან კახელები აიძულა უფლისციხისათვის ალყა მოეხსნათ და უკან გაბრუნებულიყვნენ. 976 წელს მარუშისძემ დავით კურაპალატს შესთავაზა ან თვითონ შემოეერთებინა ქართლი, ან თავისი შვილობილი ბაგრატ გურგენის ძე დაესვა მის გამგებლად. დავითმა, მართლაც, ქართლის გამგებლად დასვა ბაგრატი. მარუშისძეს ამ შემთხვევაში ამოძრავებდა საკუთარი ფეოდალური და სამოხელეო ინტერესები: ქიშპი ქართლის გამგებლობისათვის „ქართლის უფლებთან“ - ტბელებთან და კახეთის ქორეპისკოპოსთან. 978 წელს მარუშისძემ ბაგრატი, როგორც აფხაზთა მეფის შვილიშვილი დედის მხრიდან, აფხაზთა (დასავლეთ საქართველოს) მეფედ დასვა. ამით მან პროგრესული როლი ითამაშა საქართველოს გაერთიანებისათვის ბრძოლის პროცესში, ხელი შეუწყო ამ პროცესის დაჩქარებას. 978 წელს სწორედ მისი ინიციატივითა და დავით კურაპალატის თანხმობით გახდა შესაძლებელი ბაგრატის დასავლეთ საქართველოში გადაყვანა და ქუთაისში მეფედ კურთხევა. ამის შემდეგ მარუშისძე არცერთ
წყაროში აღარ მოიხსენიება.
სიმონ მაყაშვილი

სიმონ მაყაშვილი (დ. 1752) — ქართველი დიპლომატი, თეიმურაზ -ისა და ერეკლე -ის ელჩი მოსკოვში ათანასე თბილელთან ერთად 1752-1754 წლებში. იგი იყო ძე ხასფოლად გურგენის ძე მაყაშვილის.

სვიმონ მაყაშვილს ერეკლე აძლევს სიგელს, რომელშიც ეუბნება: „...პაპა ჩვენს მეფეს ირაკლის პაპაშენი გურგენ ისპაჰანს თანახლებოდა და ხევისთაობა ებოძებინა და მეორედ რომ წაბრძანებულიყო მაშინაცა კიდევ თანახლებოდა და შეძლებისაებრ ერთგულად ემსახურა და იქ მიცვალებულიყო ჭეშმარიტის ჩვენის სარწმუნოებით და მამაშენი ხასფოლად ბიძაჩვენს მამადყულიხანს ბრძოლაში წინ მოკვდომოდა...“

სიმონ მაყაშვილი იყო გიორგი -ის ეშიკაღასბაში და გამზრდელი, ლალა, პლატონ იოსელიანი წერს „...წელსა მეოთხესა მიუჩინეს მას ლალად თავადი კახეთისა სიმონ მაყაშვილი...; სიმონ მაყაშვილი კახეთის სოფელ რუისპირის ციხის თავადი იყო და დღესაც მისი ჩამომავლები მის აშენებულ სახლში ცხოვრობენ“.
ლეო X

ლეო (, ერისკაცობაში ჯოვანი დი ლორენცო დე' მედიჩი , ; დ. 11 დეკემბერი 1475, ფლორენცია, იტალია — გ. 1 დეკემბერი 1521, რომი) — რომის პაპი 1513-1521 წლებში.

ბიოგრაფია
ლეო იყო ლორენცო შესანიშნავის (მედიჩის) ვაჟიშვილი. იგი ებრძოდა მედიჩების მოწინააღმდეგეებს. იტალიური ომების დროს (1494-1559 წწ.) მონაწილეობდა სხვადასხვა კოალიციებში. ლეო -ის მისწრაფებას გამდიდრებისა და თავის სამფლობელოების გაფართოებისაკენ მოჰყვა ნეპოტიზმის გაფურჩქვნა. ინდულგენციებით უსირცხვილო ვაჭრობამ ლეო -ის დროს დააჩქარა რეფორმაციის დაწყება. 1516 წელს ლეო -მ ბოლონიის კონკორდატი დადო საფრანგეთის მეფე ფრანსუა -თან. 1520 წელს მან ბულით ეკლესიიდან განკვეთა მარტინ ლუთერი და რეფორმაციის ყველა მონაწილე.
ალავერდის ეპარქია

ალავერდის ეპარქია — საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ერთ-ერთი ეპარქია. მოიცავს თელავის და ახმეტის მუნიციპალიტეტებს.

ისტორია
ალავერდის მონასტერი, რომელიც საუკუნის კახეთის მთავრების ძირითადი სალოცავი იყო, საუკუნიდან ეპარქიის ცენტრად და კახეთის მეფეთა საძვალედ იქცა. ალავერდის ეპარქია კახეთის მეფეთა მძლავრი პოლიტიკური დასაყრდენი იყო. 1104 წელს, კახეთის შემოერთების შემდეგ, დავით აღმაშენებელმა ეპარქია სრულიად საქართველოს სამსახურში ჩააყენა. ალავერდის ეპარქიის საზღვრები იყო: ჩრდილოეთით და აღმოსავლეთით - კავკასიონის ქედი და მდინარე სტორი, სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდინარე თურდო, დასავლეთით და სამხრეთ-დასავლეთით - კახეთისა და ცივგომბორის ქედები. მთიანეთიდან ალავერდის ეპარქიაში შედიოდა: თუშეთი. საყმო მამულთა უმეტესობა ალავერდის ტაძრის ირგვლივ მდებარეობდა, ნაწილი კი სხვადასხვა სოფლებში იყო გაფანტული. ალავერდის ეპარქიას ეკუთვნოდა: ძველი შუამთის ყოვლადწმინდის საწინამძღვრო ეკლესია. ორმეოცთა საყდარი ოჟიოში, ყოვლადწმინდის საყდარი ხორხელში, მთლიანად ან ნაწილობრივ - მერე, კაკაბეთი, ვარდისუბანი, არბუხი, ღანუხი, ჩიბინიანი, ალავერდული, ახატელი, იყალთო, აწყვერი, თიანეთი, კისისხევი, უტო, კონდოლი, წინანდალი, ველისციხე და სხვა სოფლები.

ალავერდელი ეპისკოპოსები მონასტრის მამადაც (წინამძღვრადაც) ითვლებოდნენ, ამიტომ ატარებდნენ ამბის ზედწოდებას. საუკუნიდან ალავერდელმა ეპისკოპოსებმა მიტროპოლიტის ტიტული მიიღეს. საუკუნის უკანასკნელ მეოთხედში კახეთის მეფე ალექსანდრე -მა განაახლა მტრისაგან დარბეული ალავერდი და უხვად უბოძა ყმა-მამული. მალე ალავერდის ეპარქიამ პირველობა მოიპოვა მთელ კახეთში და მცხეთისაგან გამოყოფაც სცადა, მაგრამ მცხეთის კათალიკოსმა აღკვეთა ეს ცდა. 1616 ალავერდი და მისი მამულები დაარბია აბას -მა. საუკუნის შუა წლებში თურქმანთა მომთაბარე ტომებმა მისი ადგილ-მამულები საძოვრად გადააქციეს, შენობა კი ციხესიმაგრედ. 1659 აჯანყებულმა კახელებმა თურქმანები განდევნეს, მაგრამ მტრისაგან მიყენებული ზარალი იმდენად დიდი იყო, რომ საუკუნის დასასრულამდე ეპარქია ვეღარ აღდგა. - საუკუნეების მიჯნაზე ალავერდი ლეკებმა დაარბიეს. 1735 წლის 21 ოქტომბერს კი თამაზ-ხანმა ააოხრა. ალავერდისა და მცხეთის კათედრების გაერთიანებამ ( საუკუნის 80-იან წლებში) ხელი შეუწყო ალავერდის ეპარქია სამეურნეო-ეკონომიკურ აღორძინებას. 1811 ალავერდის ეპარქიაში ირიცხებოდა 113 ეკლესია, ხოლო ყმა-გლეხთა რიცხვი 342 კომლს აღწევდა.

ალავერდელი მღვდელთმთავრების სია
პიროსი (ოქროპირიძე) (16 სექტემბერი, 1917 - 28 აპრილი, 1922)
დავითი (კაჭახიძე) (1924)
მელქისედეკი (ფხალაძე) (14 ოქტომბერი, 1925 - 17 ოქტომბერი, 1927)
დავითი (მახარაძე) 1993 წლიდან
ტაბაკინის მონასტერი

ტაბაკინის წმინდა გიორგის მონასტერი — არქიტექტურული ძეგლი, იმერეთის მხარის ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტაბაკინში.

ისტორია
- საუკუნეების ტაბაკინის წმინდა გიორგის სახელობის მამათა მონასტერი გამოირჩევა არქიტექტურით, საუკუნის მოხატულობით და მდიდარი ისტორიით. მონასტერს, სადაც ერთ დროს 70 ბერი აღავლენდა წირვა-ლოცვას, ქვეყნის ისტორიაში დიდი წვლილი მიუძღვის. აქ გაატარა ბავშვობის გარკვეული პერიოდი საუკუნის გამოჩენილმა მოღვაწემ, სოლომონ -ის (იმერეთის მეფე) მოძღვარმა წმ. ილარიონ ქართველმა (ყანჩაველი) (დ. 1776 — გ. 1864).

კომუნისტური ათეიზმის პერიოდში ტაძარი და მისი მოხატულობა დაზიანდა.

 საუკუნის ბოლოს, 1992 წელს ტაბაკინში აღდგა სამონასტრო ცხოვრება; აქ მოღვაწე ბერების შრომით სამონასტრო კომპლექსს თორმეტი მოციქულის სახელობის ტაძარი (2000 წ.), ხის სენაკები, სატრაპეზო და სხვა დამხამერე ნაგებობები შეემატა. იქვე გამოსაცემად მომზადდა მრავალი წიგნი. ამ მონასტერში დაბინავდა ბერი იაკობი (ჭოხონელიძე); მისი თაოსნობით, მრევლის შეწევნით აიგო სენაკები ბერებისათვის, მოხდა მონასტრის წყლითა და ელექტროენერგიით მომარაგება. საძმო თანდათან გაიზარდა, მამა იაკობს გვერდში ამოუდგნენ მღვდელ-მონაზვნები ვარაქიელი და მათე; ბოლო წლებში ისინი სხვა მონასტრებში გადაიყვანეს სამოღვაწეოდ. დღეს მონასტერში მოღვაწეობს წინამძღვარი იღუმენი იაკობი (ჭოხონელიძე), ბერი პავლე (მაჩიტაძე), მორჩილები: მამუკა კიკნაველიძე, გიორგი ბერაძე, ალექსანდრე ბუსკივაძე და ილია ფორჩხიძე.

არქიტექტურა
სამონასტრო კომპლექსში შედის - საუკუნეების ორნავიანი ტაძარი, კრიპტითა და მინაშენით, რომელსაც საუკუნის, შემდგომ კი საუკუნის აღდგენის კვალი ემჩნევა. საუკუნის 20-იან წლებში დანგრეული მონასტერი განაახლა და ტაძარი მოახატვინა ქუთათელმა ეპისკოპოსმა გერასიმე ჩხეტიძემ. ეკლესიაში შემონახულია ქტიტორის — იმერეთის მეფე ბაგრატ -ის (1510-1565) გამოსახულება; მასთან ახლოს დგას უფრო გვიანი პერიოდის სამრეკლო. 1980-1986 წლებში ტაძარი გადაიხურა და ჩაუტარდა რესტავრაცია.

თანამედროვეობა
 საუკუნის 90-იან წლებში აღდგა სამონასტრო ცხოვრება, აიგო ბერების საცხოვრებელი სახლი ეზოთი, ამ ეზოში 2000 წელს აიგო თორმეტი მოციქულის სახელობის ერთნავიანი ტაძარი და მოიხატა.

1992 წელს მონასტერთან დაარსდა კავკასიური ნაგაზის ძაღლსაშენი „ტაბაკინი“. ამ ხნიდან მოყოლებული, ძაღლსაშენში მიმდინარეობს ინტენსიური სელექციური მუშაობა. ძაღლსაშენ „ტაბაკინს“ კავშირები აქვს რუსეთის და საქართველოს ცნობილ ძაღლსაშენებთან.
ჯონ ტერი

ჯონ ჯორჯ ტერი (; დ. 7 დეკემბერი, 1980, ლონდონი) — ინგლისელი ფეხბურთელი, საფეხბურთო კლუბ „ჩელსის“, „ასტონ ვილას“ და ინგლისის ეროვნული ნაკრების ყოფილი კაპიტანი. 2018 წლიდან „ასტონ ვილას“ მთავარი მწვრთნელის ასისტენტი.

ბიოგრაფია
ტერი დაიბადა 1980 წლის 7 დეკემბერს, აღმოსავლეთ ლონდონის ერთ-ერთ უბანში, ბარკინგში. „ჩელსიმდე“ „სერნაბში“ თამაშობდა.

2003–04 წლის სეზონში ჯონ ტერიმ თავი გამოიჩინა, როგორც ძლიერმა და მოტივრებულმა ფეხბურთელმა, ამიტომ მარსელ დესაის არყოფნისას მწვრთნელმა კლაუდიო რანიერიმ მას კაპიტნის სამკლაური გადასცა. ფრანგი ლეგიონერის წასვლის შემდეგ ტერიმ საბოლოოდ დაიკავა მისი ადგილი. 2004–05 წლის სეზონში „ჩელსის“ მთავარ მწვრთნელად ჟოზე მოურინიო დაინიშნა. ამ სეზონში ტერიმ 8 გოლი გაიტანა და სეზონის ბოლოს წლის საუკეთესო ფეხბურთელად დაასახელეს.

ინგლისის ეროვნულ ნაკრებში ტერის დებიუტი შედგა 2003 წელს, სერბია-მონტენეგროს ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ გამართულ მატჩში. მონაწილეობა მიიღო 2004 წლის ევროპის ჩემპიონატზე. პოლონეთის ნაკრებთან თამაშისას ჯონ ტერიმ პირველად მოირგო ინგლისის ნაკრების კაპიტნის სამკლაური. 2005 წელს ტერი დაასახელეს უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის საუკეთესო მცველად. მან 4 გოლი გაიტანა, მათ შორის უმნიშვნელოვანესი, გადამწყვეტი გოლი „ბარსელონასთან“.

თავისი კარიერის დასაწყისში ჯონ ტერი გარეული იყო ერთ ინციდენტში, რომელიც მოხდა დასავლეთ ლონდონში მდებარე ერთ-ერთ ღამის კლუბში. მას ბრალი ედებოდა თავდასხმაში და ხულიგნობაში, მაგრამ ეს ბრალდებები მოეხსნა. სწორედ ამიტომ ვერ მიიღო მონაწილეობა 2002 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე.

პირადი ცხოვრება
ტერი ამჟამად თავის ცოლთან, ტონი პულთან ერთად ცხოვრობს სარის საგრაფოში. ჯონის უფროსი ძმა პოლ ედვარდ ტერიც პროფესიონალი ფეხბურთელი იყო.

მიღწევები
საკლუბო
ჩელსი:(17)
პრემიერ ლიგა (5): 2004–05, 2005–06, 2009–10, 2014–15, 2016–17
ინგლისის ლიგის თასი (3): 2004–05, 2006–07, 2014–15
ინგლისის ასოციაციის თასი (5: 1999–2000, 2006–07, 2008–09, 2009–10, 2011–12
ინგლისის სუპერთასი (2): 2005, 2009
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა (1): 2011–12 ფინალისტი: 2007–08
უეფა-ს ევროპის ლიგა (1): 2012–13