iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აკაკი ასათიანი

აკაკი თორნიკეს ძე ასათიანი (დ. 22 ოქტომბერი, 1953, თბილისი, საქართველო) — ქართველი პოლიტიკოსი. ქართველ ტრადიციონალისტთა კავშირის თავმჯდომარე (ქტკ), საქართველოს რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე 1991 წლის 18 აპრილიდან — 1992 წლის 6 იანვრამდე. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი, საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველო“, 1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ქართველ ტრადიციონალისტთა კავშირი“ და 1999-2004 წლებში იყო მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი, პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს აღორძინება“. ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1953 წლის 22 ოქტომბერს, თბილისში, მოსამსახურის ოჯახში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტი. 1978-1984 წლებში ეწეოდა სასწავლო, მთარგმნელობით და ლიტერატურულ საქმიანობას: ი.ნიკოლაძის სახ. თბილისის სამხატვრო სასწავლებლის ქართული ლიტერატურის მასწავლებელი (1978-1979წწ); საქინფორმის (საინფორმაციო სააგენტო „საქართველო“) მთარგმნელი (1979-1982წწ, 1984-1990წწ); საქართველოს სსრ კულტურის სამინისტროს კულტურულ-საგანმანათლებლო დაწესებულებების სამმართველოს მხატვრული თვითშემოქმედების სარეპერტუარო-სარედაქციო კოლეგიის რედაქტორი (1982-1984წწ).

1989 წლის აპრილში მონაწილეობდა საქართველოს კონსერვატიული (მონარქისტული) პარტიის შექმნაში, მასში განხეთქილების შემდეგ კი დააფუძნა და სათავეში ჩაუდგა ქართველ ტრადიციონალისტთა კავშირს, რომელიც გაწევრიანდა ბლოკში მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველო. საქართველოს უმაღლესი საბჭოს მრავალპარტიული არჩევნების შემდეგ — თავმჯდომარის მოადგილე, 1991 წლის 18 აპრილიდან — საქართველოს რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე. ფორმალურად იკავებდა ამ პოსტს, სანამ უმაღლესი საბჭო არ განიდევნა საქართველოდან სახელმწიფო გადატრიალების დროს, თუმცა 1991 წლის ოქტომბერში უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარეობიდან გადადგა ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო, მისი საქმიანობა კი მოადგილემ, ნემო ბურჭულაძემ გააგრძელა.
ლეიდენის ქილა

ლეიდენის ქილა — პირველი ელექტრული კონდენსატორი. მოწყობილობა, რომლითაც შესაძლებელია რომ „შევინახოთ“ ელექტრული ველი ორ ელექტროდს შორის, რომელნიც მოთავსებულნი არიან ქილაში. ის შედგება ჩვეულებრივი ქილის შიდა და გარე ზედაპირზე დახვეული მეტალის ფოლგებისგან.

ის ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად შექმნეს გერმანელმა ევალდ გეორგ ვონ კლეისტმა 1745 წლის 11 ოქტომბერს და ნიდერლანდელმა მეცნიერმა პიტერ ვან მუშენბრუკმა 1745-1746 წლებში, ქალაქ ლეიდენში. სწორედ აქედან მოდის მისი დასახელებაც — ლეიდენის ქილა.
ვიკინგები გალისიაში

ვიკინგები გალისიაში - საუკუნეებში თარეშობდნენ. ამ პერიოდში მათ მიაღწიეს ზღვებზე ბატონობას და აწარმოებდნენ ატლანტიკის ოკეანის სანაპიროზე არსებულ დასახლებებზე თავდასხმებს. ისინი ატლანტიკის ოკეანის გავლით აღწევდნენ ხმელთაშუა ზღვაში და გზად გალისიასსაც არბევდნენ. იმ დროის ტექსტებში ვიკინგები მოხსენიებული არიან როგორც: ან .

ვიკინგების ესპანეთის ტერიტორიაზე ყოფნა დამოწმებული წერილობითი წყაროებით, ასევე აღმოჩენილია ვიკინგების გემების არქეოლოგიური ნაშთები. მდინარეების გასწვრივ აღმოჩენილია ირლანდიაში არსებული ლონგპორტების ანალოგიური ხის ციხე-სიმაგრეები, რომლებსაც ვიკინგები გემთმშენებლობისთვის იყენებდნენ.

პირველი შეჭრა
გალისიაში ვიკინგების პირველი შეჭრა ბერტინალის ანალების მიხედვით 844 წლის აგვისტოში მოხდა. ვიკინგებმა სანაპირო ზოლში მდებარე რამდენიმე სოფლის გაძარცვის რის შემდეგ მათ წინააღმდეგ ასტურიის მეფე რამირო ჯარი გააგზავნა. ქრონიკების მიხედვით 844 წელს დღევანდელ ხიხონსა და ლა-კორუნიასთან მათ შორის მოხდა ორი მცირე შეტაკებება. რამირო -ის ჯარმა შეძლო ვიკინგების შეტევების მოგერიება, რის შემდეგაც მათ გზა ლისაბონისკენ გააგრძელეს. ამ პერიოდს ეკუთვნის ლეგენდა მღვდელმთავარ გონსალოზე, რომელის ლოცვის შემდეგაც მდინარე მასიმაში შემოსული ვიკინგების გემების უმეტესობა ჩაიძირა.

მეორე შეჭრა
ვიკინგები გალისიაში 859 წელს ორდონიო -ის მეფობის დროს დაბრუნდნენ.

გალერეა
ჩიმედიინ საიხანბილეგი

ჩიმედიინ საიხანბილეგი (; დ. 17 თებერვალი, 1969) — მონღოლეთის პრემიერ-მინისტრი 2014-2016 წლებში და დემოკრატიული პარტიის წევრი.

ბიოგრაფია
საიხანბილეგი დაიბადა 1969 წელს დორნოდში, მონღოლეთი. მან განათლება მიიღო მონღოლეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტში და ჯორჯ ვაშინგტონის უნივერსიტეტის სამართლის სკოლაში.

1996 წელს აირჩიეს დიდი ხურალის დეპუტატად. ორი თვის შემდეგ იგი გახდა განათლების მინისტრი, ამ თანამდებობაზე მუშაობდა 2 წლის განმავლობაში. 2008—2012 წლებში საიხანბილეგი იყო დემოკრატიული პარტიის ლიდერი პარლამენტში.

2014 წლის 21 ნოემბერს აირჩიეს მონღოლეთის პრემიერ-მინისტრად.
მონღოლეთ-საქართველოს ურთიერთობები

მონღოლეთ-საქართველოს ურთიერთობები — წარმოადგენს ურთიერთობებს მონღოლეთსა და საქართველოს შორის. მონღოლეთთან დიპლომატიური ურთიერთობები დამყარდა 1992 წლის 12 მაისს.

საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკაში მამუკა გამყრელიძე აკრედიტებულია მონღოლეთში 2012 წლის 20 მარტიდან.
მონღოლეთის კულტურა

მონღოლეთის კულტურა მრავალფეროვანია და მრავალსაუკუნოვან პერიოდს მოიცავს. მათ შემქნეს სრულიად ორიგინალური და დამოუკიდებელი კულტურა, რომელიც სტეპების მცხოვრებთა ტრადიციებს ასახავს. აქაური კულტურა განიცდიდა ადგილობრივი მესაქომლე ტომების ცხოვრების გავლენას. საუკუნიდან დაწყებული ის მჭიდროდ დაუკავშირდა ჩინურ და ტიბეტურ კულტურებს. მის საბოლოო ჩამოყალიბებაში დიდი გავლენა იქონია მონღოლების მიერ ბუდიზმის მიღებამ. მე-20 საუკუნეში მან განიცადა რუსული კულტურის ძლიერი გავლენა და მისი საშუალებით ასევე, ევროპული კულტურის გავლენა.

დღესასწაულები
ქვეყნის ძირითადი ფესტივალია ნაადამი, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში იმართება. ნაადამი შედგება სამი ტრადიციული მონღოლური სპორტისაგან:მშვილოსნობის, ჯირითისა და ჭიდაობისაგან. ფესტივალი ტარდება 11-13 ივლისს, რითაც პატივს მიაგებენ ნაციონალურ დემოკრატიულ რევოლუციას.

განათლება
სოციალისტური რეჟიმის დროს მონღოლეთში განათლებას დიდი ყურადღება ექცეოდა.წერა-კითხვის უცოდინრობა ნაწილობრივ აღმოფხვრილ იქნა მომთაბარე ბავშვებისათვის სეზონური სკოლების გახსნით.თუმცა 1990 წელს სეზონურ სკოლებს დაფინანსება შეუწყდათ.
დაწყებითი და საშუალო განათლება მონღოლეთში 10 წელს გრძელდებოდა, მოგვიანებით კი 11 წლამდე იქნა გაზრდილი.2008-2009 წლებში ოფიციალურად შემოღებულ იქნა 12 წლიანი სასწავლო წელი. სწავლება შეეხოთ პირველკლასელებს, რაც ნიშნავს იმას, რომ სისტემური ცვლილების შედეგს მონღოლეთში 2019-2020 წლებში მიიღებენ.ქვეყნის ძირითადი სახელმწიფო უნივერსიტეტებია:მონღოლეთის ნაციონალური უნივერსიტეტი და მონღოლეთის მეცნიერებისა და ტექნოლოგიის უნივერსიტეტი.
1990-იანი წლების ლიბერალიზაციას მოჰყვა კერძო უმაღლესი სასწავლებლების რაოდენობის ზრდა, თუმცა ხშირად მათ ექმნებათ პრობლემები უნივერსიტეტის სტატუსთან დაკავშირებით.

მონღოლური დამწერლობა
მე-13 საუკუნეში მონღოლებმა გადმოიღეს უიღურული დამწერლობა (წერენ ზემოდან ქვემოთ და მარჯვნიდან მარცხნივ). მე-14 ს-ში ბუდისტური ტექსტების ზუსტად გადმოცემის მიზნით უიღურული დამწერლობა მონღოლებმა გადაახალისეს და ”გალიკი” უწოდეს. მე-17 საუკუნის შუა წლებში იორათმა მეცნიერმა ზაია-პანდიტამ რამდენადმე გადაასხვაფერა მონღოლური დამწერლობის ზოგიერთი სიმბოლო, დაუმატა დიაკრიტიკული ნიშნები და ჩამოაყალიბა ე.წ. ”ნათელი დამწერლობა” იორათული სალიტერატურო ენისათვის.

მონღოლური ენა
მონღოლური ენა განეკუთვნება მონღოლური ენების ჯგუფს.სალიტერატურო ენა ემყარება ხალხა დიალექტს. 1941 წლიდან დამწერლობას საფუძვლად უდევს რუსული გრაფიკა. მონღოლეთში დაცულია სინჰარმონიზმი. აქვს მოკლე და გრძელი ხმოვნები, დიფთონგები. გრძელი ხმოვნები ორთორგაფიულად გადმოიცემა ხმოვანთა ორმაგი დამწერლობით.
ძველი ბაზარი (სკოპიე)

ძველი ბაზარი — ძველი სკოპიეს სავაჭრო უბანი. მდებარეობს მდინარე ვარდარის აღმოსავლეთ სანაპიროზე. ეს ადგილი საუკუნიდან ქალაქის მნიშვნელოვანი სავაჭრო ცენტრია.

ძველმა ბაზარმა თავის განვითარების უმაღლეს წერტილს ოსმალურ ეპოქაში მიაღწია, როდესაც მის გარშემო იყო 30 მეჩეთი, რამდენიმე ტაძარი და ქარვასლა. ამჟამად ძველი ბაზარი ეროვნული კულტურული ნაკრძალის სტატუსს ატარებს.
აშიშა

აშიშა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ როზარიუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 11 407 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 56,15 კმ²-ზე. ფართობი 203 153 კმ²-ია.
ბაკაბეირა

ბაკაბეირა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ როზარიუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 14 925 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 24,25 კმ²-ზე. ფართობი 615 589 კმ²-ია.
კაშუეირა-გრანდი

კაშუეირა-გრანდი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ როზარიუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 446 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 11,97 კმ²-ზე. ფართობი 705 645 კმ²-ია.
იკატუ

იკატუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 12 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ როზარიუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 25 145 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 17,36 კმ²-ზე. ფართობი 1 448 კმ²-ია.
მორუსი

მორუსი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ როზარიუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 17 783 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 10,37 კმ²-ზე. ფართობი 1 715 კმ²-ია.
პრეზიდენტი-ჟასელინუ

პრეზიდენტი-ჟასელინუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ როზარიუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 11 541 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 32,54 კმ²-ზე. ფართობი 354 696 კმ²-ია.
როზარიუ (მარანიანი)

როზარიუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 14 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ როზარიუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 39 576 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 57,77 კმ²-ზე. ფართობი 685 036 კმ²-ია.
სანტა-რიტა (მარანიანი)

სანტა-რიტა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 28 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ როზარიუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 32 366 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 45,82 კმ²-ზე. ფართობი 706 385 კმ²-ია.
ამაპა-დუ-მარანიანი

ამაპა-დუ-მარანიანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გურუპის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 431 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 12,8 კმ²-ზე. ფართობი 502 402 კმ²-ია.
ბოა-ვისტა-დუ-გურუპი

ბოა-ვისტა-დუ-გურუპი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გურუპის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 949 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 19,7 კმ²-ზე. ფართობი 403 460 კმ²-ია.
კანდიდუ-მენდისი

კანდიდუ-მენდისი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გურუპის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 18 505 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 11,33 კმ²-ზე. ფართობი 1 632 კმ²-ია.
კარუტაპერა

კარუტაპერა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გურუპის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 22 006 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 17,86 კმ²-ზე. ფართობი 1 232 კმ²-ია.
სენტრუ-დი-გილიერმი

სენტრუ-დი-გილიერმი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გურუპის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 12 565 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 11,7 კმ²-ზე. ფართობი 1 074 კმ²-ია.
სენტრუ-ნოვუ-დუ-მარანიანი

სენტრუ-ნოვუ-დუ-მარანიანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გურუპის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 17 622 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2,13 კმ²-ზე. ფართობი 8 258 კმ²-ია.
გოდოფრედუ-ვიანა

გოდოფრედუ-ვიანა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გურუპის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 635 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 15,75 კმ²-ზე. ფართობი 675 168 კმ²-ია.
გოვერნადორ-ნუნის-ფრეირი

გოვერნადორ-ნუნის-ფრეირი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გურუპის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 25 401 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 24,49 კმ²-ზე. ფართობი 1 037 კმ²-ია.
ჟუნკუ-დუ-მარანიანი

ჟუნკუ-დუ-მარანიანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გურუპის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 020 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 7,24 კმ²-ზე. ფართობი 555 088 კმ²-ია.
ლუის-დომინგისი

ლუის-დომინგისი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გურუპის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 510 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 14,03 კმ²-ზე. ფართობი 464 060 კმ²-ია.
მარაკასუმე

მარაკასუმე — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გურუპის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 19 155 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 30,44 კმ²-ზე. ფართობი 629 306 კმ²-ია.
მარანიანზინიუ

მარანიანზინიუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გურუპის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 14 065 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 14,46 კმ²-ზე. ფართობი 972 617 კმ²-ია.
ტურისაუ

ტურისაუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გურუპის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 33 933 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 13,16 კმ²-ზე. ფართობი 2 578 კმ²-ია.
ტურილანდია

ტურილანდია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გურუპის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 22 846 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 15,11 კმ²-ზე. ფართობი 1 511 კმ²-ია.
ჰუმანიტარული განათლება

ჰუმანიტარული განათლება — საზოგადოებრივ მეცნიერებათა (ფილოსოფია, ისტორია, ფილოლოგია, სამართალი, ეკონომიკა, ხელოვნებათმცოდნეობა და სხვა) დარგებში ცოდნისა და უნარ-ჩვევების მიღების სისტემა, მსოფლმხედველობის ჩამოყალიბების უმთავრესი საშუალება; დიდ როლს თამაშობს პიროვნების ყოველმხრივ განვითარებაში, ადამიანის გონებრივ, ზნეობრივ და იდეურ აღზრდაში.

განარჩევენ ზოგად და პროფესიულ ჰუმანიტარულ განათლებას. ზოგადი ჰუმანიტარული განათლება მიიღება საშუალო ზოგადასაგანმანათლებლო სკოლებში, ხოლო პროფესიული კი უმაღლეს სასწავლებლებსა და სპეციალურ სასწავლებლებში.
ფერსათი

ფერსათი, ღადო, პირსაგათი — მთა საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ადიგენის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარეებს ოცხესა და ქვაბლიანს შორის მდებარე ფერსათის ლავურ პლატოზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2372 მ. აგებულია ზედაპლიოცენური ანდეზიტ-ბაზალტებითა და დაციტებით. ემჩნევა გამყინვარების კვალი. შემოსილია სუბალპური მდელოებით.
ჰუკერის კუნძული

ჰუკერის კუნძული — კუნძული ჩრდილოეთ ყინულოვან ოკეანეში, ფრანც იოსების მიწის არქიპელაგის სამხრეთ ნაწილში. ფართობი დაახლოებით 508 კმ², სიმაღლე 576 მ. ჰუკის კუნძულის დიდი ნაწილი დაფარულია მყინვარებით. ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე მყუდრო უბეში 1913-1914 წლებში გამოიზამთრა ჩრდილოეთ პოლუსისაკენ მიმავალმა გ. სედოვის ექსპედიციამ. სახელი ეწოდა ინგლისელი ბოტანიკოსის ჯოზეფ დოლტონ ჰუკერის პატივსაცემად.
უილიამ ჯექსონ ჰუკერი

უილიამ ჯექსონ ჰუკერი (დ. 6 ივლისი, 1785, ნორიჯი — გ. 12 აგვისტო, 1865, ლონდონი) — ინგლისელი ბოტანიკოსი. ჯოზეფ დოლტონ ჰუკერის მამა.

გლაზგოს უნივერსიტეტის პროფესორი (1820 წლიდან). 1841–1865 წლებში კიუს ბოტანიკური ბაღის დირექტორი. მის სახელთანაა დაკავშირებული ამ ბაღის გადაქცევა მსოფლიოს ფლორის შემსწავლელ უდიდეს ბოტანიკურ ცენტრად. ჰუკერი თავისი დროის უდიდესი სისტემატიკოსია. გამოაქვეყნა მრავალრიცხოვანი შრომა ინგლისის, ამერიკის და აფრიკის ფლორის შესახებ, მონოგრაფია გვიმრანაირებზე. დააარსა მრავალი ჟურნალი და სერია, მათ შორის „ “ (1836).
ჰუკბალაჰაპი

ჰუკბალაჰაპი ( — სახალხო ანტიიაპონური არმია) — სახალხო არმია რომელიც შეიქმნა 1942 წლის 29 მარტს კომპარტიის ხელმძღვანელობით ფილიპინებზე პარტიზანული რაზმების გაერთიანების შედეგად. 1944 წლის დასასრულს ითვლიდა დაახლოებით 10 ათას მეომარს. მოქმედებდა იაპონური ოკუპანტების, ფილიპინელი მემამულე-კოლაბორაციონისტებისა და მარიონეტული რეჟიმის ჟანდარმერიის წინააღმდეგ. 1945 წლის სექტემბერში, მსოფლიო ომში (1939-1945) იაპონიის კაპიტულაციის შემდეგ ჰუკბალაჰაპი დაიშალა. მისმა მებრძოლებმა შექმნეს ჰუკბალაჰაპის ვეტერანტა ლიგა, რომელიც მოითხოვდა დემოკრატიულ-აგრარული რეფორმების გატარებას. მთავრობასთან ჰუკბალაჰაპის ხელმძღვანელობის მოლაპარაკებები (1946-1947) საკამათი საკითხების მშვიდობიანი მოწესრიგების თაობაზე უშედეგოდ დამთავრდა. კომპარტია სათავეში ჩაუდგა შეიარაღებულ ბრძოლას მთავრობის წინააღმდეგ. ჰუკბალაჰაპი გარდაიქმნა და ქვეყნის განთავისუფლების არმია (ქგა) ეწოდა. 1952 წლის დასასრულს ქგა-ს ძირითადი ძალები მთავრობის ჯარებმა გაანადგურეს.
ჰუდსონის სრუტე

ჰუდსონის სრუტე — სრუტე ლაბრადორის ნახევარკუნძულსა და კუნძულ ბაფინის მიწას შორის. ჰუდსონის ყურეს აკავშირებს ატლანტის ოკეანესთან. სიგრძე დაახლოებით 806 კმ, სიგანე 115-407 კმ. საშუალო სიღრმე 200-600 მ. სამხრეთ-აღმოსავლეთით ფართოვდება და ქმნის უნგავის ყურეს. წელიწადში დაახლოებით 8 თვე ჩახერგილია მოდრეიფე ყინულით, რაც ართულებს ნაოსნობას. 1517 წელს პირველად ინახულა ზღვაოსანმა ს. კაბოტმა. სახელი დარქმეულია ჰენრი ჰუდსონის პატივსაცემად.
ტომას ჰუდი

ტომას ჰუდი (, დ. 23 მაისი, 1799, ლონდონი — გ. 3 მაისი, 1845, იქვე) — ინგლისელი პოეტი.

დიდი პოპულარობა მოიპოვა მისმა იუმორისტულმა ლექსებმა „ახირებანი და უცნაურობანი“ (1826-1827), რომელთაც თავისავე კარიკატურებს ურთავდა. 1843-1845 წლების ნაწარმოებებში ასახავდა ინგლისელ პროლეტართა ცხოვრებას. დიდი წარმატება ჰქონდა, განსაკუთრებით ჩარტისტებს შორის, მის ლექსს „სიმღერა პერანგზე“ (1843). 1844-1845 წლებში გამოსცემდა „ჰუდის ჟურნალს“ (' ); სოციალურ უსამართლობას უძღვნა ლექსები „ოხვრათა ხიდი“, „ლედის სიზმარი“, „მუშის სიმღერა“ (1844).

ჰუდის სიმღერა პერანგზე ქართულად თარგმნა ი. ევდოშვილმა (ჟურნალი „კვალი“ №15, 1901).
დავორ შუკერი

დავორ შუკერი (; დ. 1 იანვარი, 1968, ოსიეკი) — ხორვატი ყოფილი ფეხბურთელი. 1998 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე გახდა ტურნირის საუკეთესო ბომბარდირი. მონაწილეობა მიიღო მუნდიალი 1990-ზე როგორც იუგოსლავიის ნაკრების წევრმა, ასევე ევრო 1996-ზე და მსოფლიოს 1998 და 2002 წლის ჩემპიონატებზე როგორც ხორვატიის ნაკრების წევრმა. არის ხორვატიის ყველა დროის საუკეთესო მეგოლე. 2012 წლიდან დღემდე არის ხორვატიის ფეხბურთის ფედერაციის პრეზიდენტი. 1999 წელს -ის ვერსიით საუკუნის 100 საუკეთესო ფეხბურთელს შორის 95-ე ადგილზე დასახელდა.

მიღწევები
ინდივიდუალური
ფიფა-ს ასეული ( 100): 2004
ხუნუ

ხუნუ (ჩინური: , ფინინი: ) — მომთაბარე ტომების გაერთიანება, რომლებიც დომინირებდნენ აზიის მდელოზე ძვ. წ. საუკუნიდან საუკუნემდე. ჩინურ წყაროების მიხედვით მათ ძვ. წ. 209 წელს, მოდუ შანიუს ხელმძღვანელობით იმპერია შექმნეს. იმპერიამ იარსება დაახლოებით სამი საუკუნე (ძვ. წ. 209 — 93) და აღემატებოდა დღევანდელი მონღოლეთის საზღვრებს. ძვ. წ. საუკუნეში იუეჩჟების დამარცხების შემდეგ ისინი ცენტრაური და სამხრეთი აზიის მდელოზე მთავარ ძალად იქცნენ. მათი გავლენის ქვეშ იყო მოქცეული: სამხრეთი ციმბირი, დღევანდელი მონღოლეთი, შიდა მონღოლეთი, განსუ, სინძიანი. მათ რთული ურთიერთობა ჰქონდათ სამხრეთით არსებულ ჩინურ დინასტიებთან, რომელიც ხშირად საომარ მოქმედებებშიც გადადიოდა.

ზოგიერთი მეცნიერი მათ ევრაზიულ ველზე დასავლეთით მაცხოვრებელ ხალხებთან აიგივებს. ხუნუს ჯგუფის ეთნიკურ კუთვნილების დადგენას ართულებს ჩინურ წყაროებში შემორჩენილი სიტყვების მცირე რაოდენობა, რომლებიც ძირითადად ადგილების ან ადამიანების სახელებს წარმოადგენენ. მეცნიერები დასაშვებად მიიჩნევენ მათ: ირანულ, მონღოლურ, ტოხარულ, თურქულ, ურალურ, ენისეიურ ან შერეულ ეთნიკურ წარმომავლობას. სიტყვა ხუნუ შეიძლება წარმოადგენდეს ჰუნის მონათესავე სიტყვას.
გიორგი (დავით VII-ის ძე)

გიორგი ბატონიშვილი (გ. 1270, თბილისი) — დავით ულუს ძე.

 საუკუნის 70-იან წლებში სიბაზე გაჩენილა მუცლის ავადმყოფობა. ამ ავადმყოფობას ჟამთაამწერელი „მუცლის სალმობას“ უწოდებს. მეფე ულუ დავითი და მისი შვილი გიორგი ამ ავადმყოფობის მსხვერპლნი გამხდარან. გიორგი ბატონიშვილს „მუცლის სალმობა“ თბილისში შეჰყრია.
მოზაფარ ალ-დინ შაჰი

მოზაფარ ალ-დინ შაჰ ყაჯარი (; დ. 23 მარტი, 1853 — გ. 3 იანვარი, 1907) — ირანის მეხუთე შაჰი ყაჯართა დინასტიიდან, 1896-1907 წლებში. მუჰამედ-შაჰ ყაჯარის მემკვიდრის, ნასერ ალ-დინ შაჰის ვაჟი.

დაიბადა 1853 წელს, თეირანში, მამამისის, ნასერ ალ-დინ შაჰის მმართველობის პერიოდში.

1861 წელს, 8 წლის ასაკში, მამამისმა იგი გააგზავნა აზერბაიჯანის ჩრდილოეთ პროვინციაში, რათა ემართა ის და მიეღო მმართველობის კარგი გამოცდილება. მან აზერბაიჯანში, სანამ ტახტზე ასვლის ბედნიერება ხვდებოდა წილად, გაატარა 35 წელი. ამ პერიოდში მას ნასერ ალ-დინ შაჰთან სახარბიელო ურთიერთობა არ ჰქონია. ის ტახტზე ავიდა 1896 წლის 1 მაისს, მამის გარდაცვალების შემდეგ.

მისი ტახტზე ასვლის დროს, ირანს ჰქონდა ფინანსური კრიზისი. წლიური ხარჯები, ბევრად აღემატებოდა ხაზინის შემოსავალს, რადგან მის წინამორბედს ჰქონდა აღებული ვალები რუსეთისა და ინგლისისგან. სწორედ ამიტომ, მას არც ის შეეძლო, რომ ხაზინის რეფორმა გაეტარებინა და იძულებული გახდა, რუსეთთან წასულიყო პოლიტიკურ დათმობაზე, რათა შემსუბუქებულიყო მისი ვალი.

1906 წელს, მან შექმნა „ეროვნული საკონსულტაციო ასამბლეა“, რასაც მოჰყვა ხალხისა და მაღალი წოდების პირების პროტესტი. „ეროვნული საკონსლუტაციო ასამბლეის“ მიღების შედეგად, მოზაფარ ალ-დინ შაჰმა, ძალიან შეამცირა შაჰის ძალა და დიდი უფლებები აღმოჩნდა პარლამენტის ხელში. სწორედ ამან გამოიწვია ხალხის პროტესტი და აჯანყება მოზაფარ ალ-დინ შაჰის კარზე.

მოზაფარ ალ-დინ შაჰი გარდაიცვალა 1907 წლის 3 იანვარს გულის შეტევით.

მას ჰყავდა 6 ვაჟი და 8 ქალიშვილი. მისი გარდაცვალების შემდეგ, ტახტზე ავიდა მისი 1-ლი ვაჟი მუჰამედ ალი მირზა (მუჰამედ ალი შაჰი).
ფერხული

ფერხული — უძველესი ქართული ხალხური (უპირატესად მამაკაცთა) ცეკვა. აღბეჭდილია თრიალეთის გათხრების შედეგად ნაპოვნ ვერცხლის სასმისზე (ძვ. წ. ათასწლეული). შინაარსის მიხედვით არსებობს პატრიოტული, საბრძოლო (მეომრულ-ლაშქრული) და საყოფახოვრებო ფერხულები. ფორმის მიხედვით — წრიული, წრე წრეში ჩასმული და სართულიანი (ორსართულა ან ზემყრელო). მუსიკალური ზომა 3/4. დღეისათვის საფერხული რეპერტუარით ყველაზე მდიდარია სვანეთი. აქ შემონახულია უძველესი წარმართული ფერხულები. ფერხული გავრცელებულია აგრეთვე რაჭაში, გურიაში, სამეგრელოსა და მესხეთში. ზოგიერთი ფერხული შედგება ნელი და ჩქარი ნაწილებისაგან. მუსიკალური ზომა 4/4.
Irmandades da Fala

ენის საძმო (გალისიური: ) — 1916-1936 წლებში მოქმედი გალისიური ნაციონალისტური ორგანიზაცია. ის ყო პირველი პოლიტიკური ორგანიზაცია გალისიაში, რომელიც მხოლოდ გალისურ ენას იყენებდა.

წარმოშობა
1915 წელს, მადრიდში მცხოვრები გალისიელი მწერალი აურიელო რიბალტა გალისიური ენის დაცვის მოწოდებით გამოვიდა. 1916 წლის 5 იანვარს, გაზეთში , ანტონ ვილარ პონტემ დაიწყო გალისიური ენის მეგობრების ლიგის დაფუძნების კამპანია. 1916 წლის მარტში მან გამოსცა: გალისიური ნაციონალიზმი: ჩვენი რეგიონალური აღიარება, სადაც ის გამოდიოდა გალისიური ენის დაცვის აღიარების და გამოყენების მოთხოვნით.

პოლიტიკური პროგრამა
1918 წლის ნოემბრის ლუგოს კონგრესზე მათ მიიღეს პროგრამა:
ძირითადი მიზნები:
გალისიის სრული ავტონომია.
მუნიციპალური ავტონომია.
გალისიის ერთა ლიგაში შესვლა.
პორტუგალიასთან ფედერაციული კავშირის შექმნა.
გალისიის მიზნები:
საკანონმდებლო ხელისუფლება ხალხის მიერ არჩეულ გალისიის პარლამენტს.
საკანონმდებლო სამართალი ყოველთვის სრულდებოდეს გალისიელების მიერ.
გალისიის საგადასახადო კანონმდებლობაში არ ერეოდეს ცენტრალური მთავრობა.
გალისიაში გალისიური და ესპანური იყოს ოფიციალური ენები.
ქალისა და კაცის ერთნაირი უფლებები.
პროვინციული დეპუტაციის აკრძალვა.