iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კოლაუ ჩერნიავსკი

კოლაუ ჩერნიავსკი (დ. 1892, აკერმანი, ბესარაბიის გუბერნია – გ. 1947) — ქართველი პოეტი, მწერალი, კრიტიკოსი და მთარგმნელი, თბილისური ავანგარდის წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
დაიბადა პოლონური წარმომავლობის სათავადაზნაურო ოჯახში. მამა ანდრეი, 1904 წელს ცოლის გარდაცვალების შემდეგ, სამი მცირეწლოვანი ვაჟიშვილით გადმოსახლდა თბილისში. 1912-1914 წლებში იყო თბილისის გუბერნატორი. კვლავ ქორწინდება და ცოლად ირთავს ალექსანდრე ყაზბეგის ბიძაშვილის შვილს, მომღერალ ოლგა დოლგოვას. 1917 წელს ილია და კირილე ზდანევიჩებთან, ლადო გუდიაშვილთან, ზიგა ვალიშევსკისთან, ყარადარვიშთან, ალექსეი კრუჩონიხთან ერთად, აყალიბებს ჯგუფს „ფუტურისტული სინდიკატი“. კოლაუ ჩერნიავსკი 1918 წელს რუსულენოვან გაზეთ „რესპუბლიკაში“ აქვეყნებს წერილს კირილე ზდანევიჩზე: „კირილე ზდანევიჩის გამოფენა“ . კოლაუ ჩერნიავსკი სწავლობდა თბილისში ვაჟთა გიმნაზიაში. სწავლას აგრძელებს ყაზანის უნივერსიტეტში. მისი ლექსები დაბეჭდილია 1917-1919 წლებში „ფანტასტიკური სამიკიტნოს“ მიერ გამოცემულ ცნობილ კრებულში, ძირითადი ნაწილი კი დაკარგულია. 1918-1920 წლებში ილია ზდანევიჩის მიერ დაფუძნებული ფუტურისტული ჯგუფის „41°“-ის აქტიური წევრია. ამ რადიკალურ ავანგარდულ ჯგუფში ყოფილი „ფუტურისტული სინდიკატის“ თითქმის ყველა წევრი გადმოდის. კოლაუ ჩერნიავსკი ზაუმის პოეტია. სერიოზულადაა დაინტერესებული ნიკო მარის ენის თეორიით,
თარგმნის ტექნიკით, ისტორიული ქრონიკებით. ილია ზდანევიჩთან ერთად მუდმივად ეძებს ნიკო ფიროსმანაშვილის ნამუშევრებს, წერს ე.წ. „ორკესტრულ ლექსებს“. 1926 წელს თბილისში გამოცემულ სამენოვან (ქართული, რუსული, ფრანგული) წიგნში, „ნიკო ფიროსმანაშვილი“, იბეჭდება მისი ფრანგულენოვანი ტექსტი. „ფანტასტიკური სამიკიტნოს“ საღამოების მუდმივი თანამონაწილე,
ექსპერიმენტატორი ავანგარდისტი პოეტი, არაჩვეულებრივად ერკვეოდა ხელოვნებაში, უყვარდა ფიროსმანაშვილი.
იყო საინტერესო კრიტიკოსი და მშვენიერი მთარგმნელი. რუსულად თარგმნა დემნა შენგელაიას „სანავარდო“, ნიკოლო მიწიშვილის „ეპოპეა“, რაჟდენ გვეტაძის ნოველები, ტიციან ტაბიძის „როალდ ამუნდსენ“, მიხეილ ჯავახიშვილის „ლამბალო და ყაშა“, სიმონ ჩიქოვანის ლექსები; სომხურიდან რუსულად თარგმნა ფუტურისტი ყარა-დარვიშის ლექსები და სხვა. წერდა სტატიებს და აქვეყნებდა სხვადასხვა გაზეთებსა და ჟურნალებში.
ყაზახური არხარმერინოსი

ყაზახური არხარმერინოსი — სახორცე-სამატყლე მიმართულები წმინდამატყლიანი ცხვარი. გამოყვანილია 1934–1950 წლებში ყაზახეთის სსრ-ში. ერთადერთი ჯიშია, რომელიც სახეობათაშორისი ჰიბრიდიზაციის მეთოდითაა გამოყვანილი (მერინოსთან არხარის ჰიბრიდაციით). ერკემალი დიდტანიანია, აქვს მაგარი კონსტიტუცია, მკვრივი ძვლები, ჰარმონიულად აგებული სხეული. კარგად დადის მკვეთრად დასერილ რელიეფზე, კარგად ეგუება მთის პირობებს. ერკემლის ცოცხალი მასაა 90–115 კგ, ნერბისა 55–65 კგ. ერკემლის მატყლის ნაპარსი 7–8 კგ-ია, ნერბისა 3,2–3,5 კგ. მატყლი ძირითადად 64-ე ხარისხისაა, კულულის სიგრძე 7–10 სმ-ია. წმინდა მატყლის გამოსავალი 50–55% შეადგენს. ნაყოფიერება 110–120 ბატკანია 100 ნერბზე. ყაზახური არხარმერინოსებს აჯვარებენ უხეშმატყლიან ცხვრებთან. გავრცელებულია ალმათის, აღმოსავლეთ ყაზახეთისა და პავლოდარის ოლქებში.
მარია კურსოვა

მარია კურსოვა (, ; დ. 3 იანვარი, 1986, სევეროდვინსკი, რსფსრ, სსრკ) — რუსი-სომეხი ჭადრაკის დიდოსტატი. 1996 წელს გახდა მსოფლიოს 10-წლამდელთა ჩემპიონი, ხოლო 2001 წელს 16-წლამდე გოგონათა ევროპის ჩემპიონის ტიტული მოიპოვა. 2003 წელს გავიდა ქალთა 18-წლამდელთა ჭადრაკის ევროპის ჩემპიონატის ფინალში სადაც დამარცხდა ნატალია პოგონინასთან და დაიკავა მეორე ადგილი. 1998 წელს მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი 12-წლამდე გოგონათა ევროპის ჩემპიონატზე. 2011 წლიდან ასპარეზობს სომხეთის სახელით. 2012 წელს გახდა სომხეთის ჩემპიონი ქალთა შორის. თამაშობს სომხეთის ნაკრებში, აქ თამაშის პერიოდში მონაწილეობა მიიღო 2012 და 2014 წლების ჭადრაკის ოლიმპიადაზე, 2011 და 2015 წლების მსოფლიოს ჩემპიონატსა და 2011 და 2013 წლების ევროპის ჩემპიონატზე. 2016 წელს ინდივიდუალურად მიიღო მონაწილეობა ევროპის ჩემპიონატზე და დაამარცხა ორი მოჭადრაკე, მაგრამ შემდეგ იოვანკა ჰუსკასთან დამარცხდა. დაქორწინებულია ჭადრაკის დიდოსტატ არმან პაშიკიანზე.
რაშიდ ბეიბუთოვის ძეგლი

რაშიდ ბეიბუთოვის ძეგლი — აზერბაიჯანელი მომღერლის რაშიდ ბეიბუთოვის ძეგლი აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში, რაშიდ ბეიბუთოვის ქუჩაზე, მისივე სახელობის აზერბაიჯანის სიმღერის სახელმწიფო თეატრის წინ. რაშიდ ბეიბუთოვის ქუჩის მოპირდაპირე მხარეს მდებარეობს აზერბაიჯანის ეროვნული ბიბლიოთეკა.

ძეგლის ავტორია აზერბაიჯანის სახალხო მხატვარი ფუად სალაევი. ძეგლი დაიდგა 2016 წლის 11 ივნისს. გახსნის ცერემონია შედგა იმავე წლის 4 ოქტომბერს. ცერემონიას დაესწრო აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი.
აზიხანტროფი

აზიხანტროფი — ჰომონიდების ოჯახის წარმომადგენელი, რომლის ქვედა ყბის ნაწილი აღმოაჩინეს აზერბაიჯანელმა მეცნიერებმა მამედალი ჰუსეინოვის მეთაურობით 1968 წელს აზიხის გამოქვაბულში, აზერბაიჯანის სსრ-ის მთიანი ყარაბაღის ავტონომიური ოლქის ჰადრუთის რაიონის ტერიტორიაზე. მიეკუთვნება ე. წ. პრენეანდერტალელს (უფრო სწორედ პრენეანდერტალელის ჰაიდელბერგის ტიპს).

ნამარხები თარიღდება ძვ. წ. 450 ათასიდან 50 ათას წლამდე. რადიონახშირბადის ანალიზის მონაცემები დღემდე არ არის ცნობილი, რადგან ანალიზის ეს მეთოდი 40–50 ათას წელზე მეტი ხნის ნახშირბადის შემცველი მასალის ასაკის განსაზღვრის საშუალებას არ იძლევა. მიიჩნევა, რომ აღმოჩენილი ყბა ეკუთვნოდა 18–22 წლის ქალბატონს.
ტოფიკ ბაჰრამოვი

ტოფიკ ბაჰრამოვი (; დ. 29 იანვარი, 1925, ბაქო — გ. 26 მარტი, 1993, იქვე) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა ფეხბურთის არბიტრი, რომელიც ცნობილი გახდა 1966 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალში ჩათვლილი გოლის წყალობით.

საფეხბურთო კარიერა ტოფიკ ბაჰრამოვმა დაიწყო 1940 წელს ადგილობრივ საბავშვო კლუბში „სპარტაკი“. შემდეგ გადავიდა კლუბ „მენავთობე“-ში. გამოდიოდა მხოლოდ აზერბაიჯანის სსრ-ის პირველობის დონეზე. ფეხბურთელის კარიერა ვერ წარიმართა, რადგან მიიღო ფეხის უმძიმესი ტრავმა და გადაიტანა ოპერაცია.

მსაჯობა დაიწყო 1951 წელს. ემსახურებოდა სსრკ-ის ჩემპიონატთა მატჩებს.

ტოფიკ ბაჰრამოვის დებიუტი საერთაშორისო არენაზე შედგა 1964 წელს. 1966 წელს იგი მსაჯობდა მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალურ მატჩს ინგლისში ხაზის მსაჯის რანგში.

1966 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალის გარდა, ბაჰრამოვი მსაჯობდა 1970 წლის მსოფლიო ჩემპიონატსაც. ჯამურად ორ ჩემპიონატზე მან ჩაატარა ორი მატჩი მთავარი არბიტრის და ექვსი მატჩი ხაზის არბიტრის რანგში, მათ შორის კიდევ ერთი ლეგენდარული მატჩიც „ბრაზილია — ურუგვაი“ 1970 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის ნახევარფინალში.

სიცოცხლის ბოლო წლებში იკავებდა აზერბაიჯანის საფეხბურთო ფედერაციის ასოციაციის გენერალური მდივნის თანამდებობას.
ნახჩივან-თეფე

ნახჩივან-თეფე — ძველი ქალაქი აზერბაიჯანის ქალაქ ნახჩივანში, ნახჩივანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში. მდებარეობს ნახჩივანჩაის ველზე, ბუნებრივი ბორცვის მწვერვალზე. თარიღდება ძვ. წ. 5000 წლით..

გამოკვლევები
არქეოლოგიური გამოკვლევები ნახჩივან-თეფეში 2017 წელს დაიწყო აზერბაიჯანის ეროვნული მეცნიერებათა აკადემიის ნახიჩევანის განყოფილების მიერ ველი ბახშალიევის ხელმძღვანელობით.

სამხრეთ კავკასიასა და ახლო აღმოსავლეთის (მესოპოტამიის ჩათვლით) კულტურათა შორის არსებული კავშირები მრავალი წლის განმავლობაში იპყრობდა მკვლევართა ყურადღებას. რაუფ მუნჩაევი, ოსმან აბიბულაევი, თუფან ახუნდოვი და სხვა მკვლევარები საუბრობდნენ კულტურათა გავრცელებაზე ახლო აღმოსავლეთიდან სამხრეთ კავკასიაში. ზოგიერთი მონაპოვარი ამტკიცებს ამ კავშირის არსებობას. გარდა ამისა, კავშირის არსებობა დამტკიცებულია არქეოლოგიური მასალების კომპლექსით, მათ შორის ნახჩივან-თეფედან, რომლისთვისაც დამახასიათებელია კერამიკა „დალმათეფე“.

ნახჩივან-თეფეს მოსახლენი აშენებდნენ ოთახებს, რომლებიც ნაწილობრივ მიწაში იყო ჩათხრილი, ხოლო ნაწილობრივ თიხის აგურებისგან აგებული. გათხრების დროს მსგავსი ოთახები აღმოჩნდა სხვა დასახლებებშიც (ოვჩულარ-თეფესი — მონადირეთა ბორცვი და იენი-იოლი — ახალი გზა). ოთახებში ფერფლის ჭარბი დაგროვების მიუხედავად ხის ნახშირი საკმაოდ იშვიათად მოიპოვება. ეს ნიშნავს იმას, რომ მერქანი ძალიან იშვიათად გამოიყენებოდა გათბობის საშუალებად. ძეგლზე განთავსებულ არქეოლოგიურ მასალას ძირითადად შეადგენს კერამიკა და ობსიდიანის ნაფოტები. უნიკალურ საგნებად შეიძლება დასახელდეს სალესი ქვა, კაჟის ნაკეთობა და ძვლის იარაღი. ინსტრუმენტების უმრავლესობა დამზადებულია ობსიდიანისგან. მათ შორის არის რამდენიმე ნამგლისპირი, რომელიც გვაძლევენ ინფორმაციას მაშინდელი ეკონომიკის შესახებ.
აზერბაიჯანის საგანგებო სიტუაციების სამინისტრო

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის საგანგებო სიტუაციების სამინისტრო - ცენტრალური აღმასრულებელი ორგანო, რომელიც პასუხისმგებელია მოსახლეობის ბუნებრივი და ადამიანური კატასტროფებისგან დაცვა. სამინისტროს ხელმძღვანელობს ქამალედდინ ჰეიდაროვი.

სტრუქტურა
სამინისტროს სტრუქტურა მოიცავს:

სახელმწიფო სახანძრო სამსახურს
სახელმწიფო სახანძრო კონტროლის სამსახურს
სამოქალაქო თავდაცვის ძალებს
მატერიალური ინვენტარის სახელმწიფო სააგენტოს
სამშენებლო უსაფრთხოების კონტროლის სახელმწიფო სააგენტოს
სამრეწველო და სამთო კონტროლის სფეროში უსაფრთხო მუშაობის სააგენტოს
სახელმწიფო ინსპექტორი დაბალი სიმძლავრის გემებისთვის
სახელმწიფო სამაშველო სამსახურს წყლებში
მილიტარიზებული უსაფრთხოების სამსახურს
კასპიის სამაშველო სამსახურს
კრიზისების მართვის ცენტრს
ბირთვული და რადიაციული საქმიანობის რეგულირების სახელმწიფო სააგენტოს

მოღვაწეობა
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის საგანგებო სიტუაციების სამინისტრო პასუხისმგებელია შემდეგ სფეროებში:

სამოქალაქო თავდაცვა

- ბუნებრივი და ანთროპოგენური სიტუაციებისაგან მოსახლეობის დაცვა

ბუნებრივი კატასტროფები:

- საგანგებო სიტუაციების თავიდან აცილება და მათი შედეგების ლიკვიდაცია;

- ცეცხლის უსაფრთხოება;

- ხალხის უსაფრთხოება წყლებში;

- მცირე გემების ოპერაციების უსაფრთხოება;

- ტექნიკური უსაფრთხოება ინდუსტრიაში და სამთო ოპერაციებში;

- მშენებლობის უსაფრთხოება;

-სახელმწიფო პოლიტიკის შემუშავება და სახელმწიფო მატერიალური რეზერვების სახსრების რეგლამენტი;

- მენეჯმენტი, კოორდინაცია და ზედამხედველობა შესაბამის სფეროებში;

- საგანგებო სიტუაციების შემთხვევაში სტრატეგიული ობიექტების დაცვა

საერთაშორისო ურთიერთობები
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის საგანგებო სიტუაციების სამინისტრო თავის საქმიანობაში განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებს საერთაშორისო პრაქტიკას.

სამინისტრო ითანამშრომლებს შემდეგ საერთაშორისო ორგანიზაციებთან: გაერო, ნატო, დსთ, სუამი, , , ბისეკი. საგანგებო სიტუაციების სფეროში მათი უნარ-ჩვევების გაუმჯობესების მიზნით, სამინისტროს თანამშრომლები სწავლობენ რუსეთში, უკრაინაში, ბელარუსში, გერმანიაში.

სამინისტრო თანამშრომლობს შემდეგ ქვეყნებთან: რუსეთის ფედერაცია, აშშ, იორდანია, თურქეთის რესპუბლიკა, უკრაინა, ბელარუსი, საფრანგეთი, გერმანია და სხვა.

2007 წლის 24 სექტემბრიდან 27 სექტემბრამდე ბაქოში, საგანგებო სიტუაციების სამინისტრომ საერთაშორისო მეცნიერებათა აკადემიასთან თანამშრომლობით ჩაატარა საერთაშორისო სიმპოზიუმი თემაზე "ბუნებრივი კატასტროფები და თანამედროვე ცივილიზაციის გლობალური პრობლემები".
დარკვეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

დარკვეთის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფელ დარკვეთში, აგებულია – საუკუნეების მიჯნაზე. თავდაპირველად იგი ერთნავიანი ყოფილა, შემდეგ გარსშემოსავლელი მიუშენებიათ. ეკლესია მაღალია და ფართო, პროპორციები — მოხდენილი. შიგნით შელესილია. ეკლესიის შიგა სივრცე დანაწევრებულია ორი წყვილი პილასტრითა და მათზე დაყრდნობილი კამარის საბჯენი თაღების მეშვეობით. ინტერიერში მორთულობა არ გვხვდება, ჩუქურთმა ძირითადად ფასადებზე, სარკმელთან და შესასვლელებთანაა თავმოყრილი. ფასადის დეკორატიულ მორთულობაში მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს რელიეფურ, ასომთავრულ წარწერებს. ერთ-ერთ მათგანში მოხსენიებული არიან ეკლესიის მშენებლებიც (ვინმე გოლიათის შვილები): გოდალბრი, ლიპარიტ და კ-ე. აღსანიშნავია აღმოსავლეთ ფასადის სარკმელი, რომლის სასინათლო ხვრელი პატარა ბოძით ორად იყოფა.

ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ტოლენსის რეაგენტი

ტოლენსის რეაგენტი — ქიმიური რეაგენტი, რომლის საშუალებით ხდება ალდეჰიდების, ალფა-ჰიდროქსი კეტონების და არომატული ალდეჰიდების ფუნქციონალური ჯგუფების აღმოჩენა. მისი ფორმულაა [(3)2]. ამ რეაგენტის ხსნარი შედგება ამიაკში გახსნილი ვერცხლის ოქსიდისაგან. რეაგენტს სახელი ეწოდა გერმანელი ქიმიკოსის ბერნჰარდ ტოლენსის პატივსაცემად, რომელმაც აღმოაჩინა ეს რეაგენტი. მაგალითისათვის, როდესაც ტოლენსის რეაგენტი რეაქციაში შედის ალდეჰიდთან, ალდეჰიდი დაიჟანგება მის შესაბამის კარბონმჟავამდე, ხოლო მეტალური ვერცხლი დაილექება არა სინჯარის ფსკერზე, არამედ სინჯარის კედელს გადაეკრება თხელ ფენად. ამიტომაც ამ რეაქციას ასევე ვერცხლის სარკის რეაქციასაც უწოდებენ.

=ლაბორატორიაში მიღება=

პირველ ეტაპზე ვერცხლის ნიტრატის და ნატრიუმის ჰიდროქსიდის ხსნარებს ურევენ ერთმანეთს. მიიღება ნატრიუმის ნიტრატი, გამოიყოფა წყალი, ხოლო ვერცხლის ოქსიდი, რომელიც არის ყავისფერი ფერის დაილექება ჭურჭლის ფსკერზე.

რეაქცია 1:
2 3 + 2 → 2 + 2 3 + 2

მეორე ეტაპზე ამატებენ ამიაკს. ამდროს ხსნარი შეიცავს [(3)2]+ კატიონს, რომელიც ტოლენსის რეაგენტის მთავარი კომპონენტია. რეაქციის შედეგად ასევე გამოიყოფა ნატრიუმის ჰიდროქსიდი

რეაქცია 2:
2 + 4 3 + 2 3 + 2 → 2 [(3)2]3 + 2 

სხვაგვარად შეიძლება ამიაკის ხსნარს დაემატოს ვერცხლის ნიტრატის ხსნარი, ალკინების ტესტისთვის, მაღალი ხარისხის ტელესკოპის ოპტიკური ლინზების დასამზადებლად

ტელესკოპური სარკეების დამზადების მეთოდი ასევე მოიცავს სხვა დანამატებსაც როგორიცაა ტარტარმჟავა და ეთანოლი.
ჰისარული ცხვარი

ჰისარული ცხვარი — სახორცე-საქონე მიმართულების უხეშმატყლიანი დუმიანი ცხვრის ჯიში. გამოყვანილია ტაჯიკეთში ხალხური სელექციის გზით. ერკემლის სიმაღლე მინდაოში შეადგენს 80–85 სმ-ს, ნერბისა — 75–80 სმ-ს. ცოცხალი მასა ერკემლისა 130–140 სმ-ია, უდიდესი 190 კგ-მდე, ნერბისა — 80–90 კგ, უდიდესი 150 კგ-მდე; მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ზომის ცხვარია. მაგარი კონსტიტუციისაა, მკერდი ფართო და ღრმაა, წინ აქვს გამოწეული მკერდის ძვალი. თავი მასიურია, ცხვირკუზიანი; ყურები გრძელი და ჩამოწეულია; უმეტესად ქოლიკი ცხვარია (ურქო). აქვს დიდი დუმა (18–20 კგ), სადაც ცხიმი გროვდება. ფერად მურაა. ადვილად იტანს ერთი მთის საძოვრიდან მეორეზე გადარეკვას 400–500 კმ-ზე. გამოირჩევა მალმწიფადობით. 6 თვის ბატკნის მასა 60 კგ-სა და მეტს აღწევს ნაკლავის გამოსავალი 58–60%-ს შეადგენს. მატყლი უხეშია, ბევრია გამხმარი და მკვდარი თმა. იყენებენ ქეჩა-ნაბადისა და უხეში ქსოვილის მისაღებად. ერკემლის ნაპარსი 1,3–1,6 კგ-ია, ნერბისა 1,0–1,4 კგ. ნაყოფიერება 115–120%-ია. ამტანი ცხვარია, შეგუებულია ზამთარ-ზაფხულ საძოვარზე ყოფნას. მოშენებულია ტაჯიკეთსა და უზბეკეთში.
აგრესიული მიმიკრია

აგრესიული მიმიკრია — მიმიკრიის ფორმა, რომელსაც მტაცებლები, პარაზიტები და პარაზიტოიდები იყენებენ. აგრეიული მიმიკრიის დროს გამოყენებული სიგნალები მტაცებლებს, პარაზიტებსა და პარაზიტოიდებს ნადავლის ხელში ჩაგდების შესაძლებლობას აძლევს ისე, რომ მსხვერპლი ან მასპინძელი მათ ზუსტ იდენტიფიცირებას ვერ ახდენს. ზოოლოგები ამ სტრატეგიას ხშირად „მგელი ცხვრის ტყავში“ იდიომას ადარებენ. აგრესიული მიმიკრია ექსპლუატაციის სხვადასხვა ფორმას მოიცავს. მიმიკრიის ამ ფორმას ზოგჯერ პეკჰემის მიმიკრიას უწოდებენ (ჯორჯ და ელიზაბეთ პეკჰემების პატივსაცემად), მაგრამ შედარებით იშვიათად გამოიყენება.

კონტრასტი თავდაცვით მიმიკრიასთან
სემანტიკურად აგრესიული მიმიკრია თავდაცვითი მიმიკრიისგან განსხვავდება, სადაც მსხვერპლი იმგვარად ინიღბება, რომ მტაცებლებს ატყუებს. თავდაცვითი მიმიკრია მოიცავს ბეიტსისებური და მიულერული მიმიკრიის ფორმებს, რომლის დროსაც მიმიკრიისას სახეობი გამაფრთხილებელ შეფერილობას იღებენ. თავდაცვით მიმიკრიაში ნაკლებადაა ცნობილი მერტენსონური მიმიკრია ფა ვავილოვანური მიმიკრია. თავდაცვითი მიმიკრიის დროს, სახეობები სხვა სახეობებთან სახიფათო ურთიერთქმედებას თავს არიდებენ და გამოკვეტილი სიგნალების გამოყენება შეიძლება არ გახდეს საჭირო. აგრესიული მიმიკრია კი ურთიერთქმედებისკენაა მიმართული.

კლასიფიკაცია
საკვების გარეგნობა
აგრესიული მიმიკრიის ბევრი ფორმა მსხვერპლისთვის მნიშვნელოვან საკვებთან მიმსგავსებას გულისხმობს. კარგად შენღბული ჩასაფრებული მტაცებელია. ამ კუს ენა ადვილად შესამჩნევ ვარდისფერ ნივთიერებას შეიცავს, რომლითაც ჭიაყელებს ემსგავსება. თევზები, რომლებიც ამ „ჭიაყელის“ შეჭმას ცდილობენ, თავად კუს საკბილო ხდებიან. მსგავსად ზოგიერთი სახეობის გველი თავის კუდს ან ენას იყენებს პატარა ხერხემლიანების მისატყუებლად.

აგრესიული მიმიკრიის ეს ფორმა დამახასიათებელია ობობებისთვის, თუმცა თავად ობობებიც შეიძლება გახსნენ იმავე სტრატეგიის მსხვერპლი.

ბიბლოგრაფია
მტაცებლობა

მტაცებლობა — ბიოლოგიური ურთიერთქმედება, რომლის დროსაც ერთი ორგანიზმი, მტაცებელი კლავს და ჭამს მეორე ორგანიზმს, მსხვერპლს. მტაცებლობა კვების ქცევათა ერთ-ერთ ოჯახში შედის პარაზიტიზმთან, მიკრომტაცებლობასთან (ჩვეულებრივ მასპინძლის მოკვლას არ გულისხმობს) და პარაზიტოიდიზმთან ერთად (საბოლოოდ აუცილებლად კლავს მასპინძელს). მართალია ბევრი მტაცებელი ლეშს ჭამს, მაგრამ მტაცებლობა საფროფაგიისგან განსხვავდება.

მტაცებლები შეიძლება აქტიურად ეძებდნენ მტაცებელს ან ისხდნენ და ელოდნენ. როდესაც მსხვერპლი აღმოჩენილია, მტაცებელი საზღვრავს თუ როგორ შეუტიოს. ეს პროცესი ჩასაფრებულ მტაცებლობას ან დევნით მტაცებლობას მოიცავს. თუ ნადირობა წარმატებული აღმოჩნდება, მტაცებელი კლავს მსხვერპლს, საკვებად უვარგის ნაწილებს აშორებს და ჭამს მას.

მტაცებლები ნადირობაში ადაპტირებულები და სპეციალიზებული არიან და განვითარებული აქვთ ისეთი გრძნობები, როგორიცაა მხედველობა, სმენა და ყნოსვა. ყველა მტაცებელს, როგორც ხერხემლიანებს, ისე უხერხემოოებს ბასრი კლანჭები და ყბები აქვთ მსხვერპლის მოსაკლავად და დასანაწევრებლად. ნადირობის ეფექტურობას ზრდის ისეთი ადაპტაცა, როგორიცაა აგრესიული მიმიკრია.

კამბრიული პერიოდის შემდეგ მტაცებლობა ევოლუციის მიმართულების მთავარი მსაზღვრელია.

განსაზღვრება
მტაცებელები კლავენ და ჭამენ სხვა ორგანიზმებს. ამასთან, ცნება მტაცებლობა ფართოა, კონტექსტის შესაბამისად სხვადასხვანაირად განმარტავენ და კვების სხვადასხვა მეთოდს მოიცავს. ურთიერთობათა ნაწილი, რომელიც მსხვერპლის სიკვდილით სრულდება, მტაცებლობად არ მოიხსენიება. -ის სუპეროჯახის ერთ-ერთი პარაზიტოიდი კვერცხების დასადებად მასპინძელს იყენებს. ლარვა გამოჩეკის შემდეგ მასპინძელს ჭამს, რომელიც საბოლოოდ კვდება. ზოოლოგები ამას პარაზიტიზმის ფორმად მიიჩნევენ, მიუხედავად იმისა, რომ პარაზიტები თავიანთ მასპინძლებს არ კლავენ.

საპროფაგები, ორგანიზმები, რომლებიც უკვე მკვდარ ორგანიზმებს ჭამენ, მტაცებლები არ არიან, თუმცა ზოგიერთი მტაცებელი, როგორიცაა ტურა და აფთარი, ლეშითაც იკვებება. უხერხემლოთა შორის კრაზანების ერთ-ერთი სახეობა მონადირეცაა და ლეშიჭამიაც.

სპეციალიზაცია
ფიზიკური აადაპტაციები
ბუნებრივი გადარჩევის პროცესში მტაცებლებს მსხვერპლის აღმოჩენისთვის, მოკვლისა და შეჭმისთვის სხავდასხვა ფიზიკური ადაპტაცია განუცითარდათ. ადაპტაციებს შორისაა სისწრაფე, მოქნილობა, ბასრი კლანჭები, ბრჭყალლები და შესაბამისი მომნელებელი სისტემა.

მსხვერპლის აღმოსაჩენად მტაცებლებს კარგად განვითარებული მხედველობა, ყნოსვა და სმენა აქვთ.ზოგიერთ მტაცებელს, მაგალითად ბუებსა და მხტუნავ ობობებს ამორჩეული მხედველობა აქვთ. მელიებს ყნოსვის მეშვეობით თოვლის ან მიწის ქვეშ 60 სმ-ის სიღრმეზე დამალული მსხვერპლის პოვნა შეუძლიათ. ბევრ მტაცებელს ყველაზე მეტად სმენა აქვს განვითარებული, როგორც ღამურებს და ბგერათა აქტიური ან პასიური გამოყენების მეშვეობით ნადირობს.

„დიდ კატებს“, მტაცცებელ ფრინველებს და ჭიანჭველებს ძლიერი ყბები, ბასრი კლანჭები და კბილები აქვთ, რასაც მსხვერპლის მოსაპოვებლად და შესაჭმელად იყენებენ. ზოგიერთი მტაცებელი, მაგალითად გველები ან თევზისმჭამელი ფრინველები (ყანჩისებრნი, ჩვამასებრნი) ნანადირევს მთლიანად ყლაპავენ. გველებს ყბების დაშორებით დიდი ზომის მსხვერპლის შეჭმა შეუძლიათ, ხოლო თევზისმჭამელ ფრინველებს გრძელი, შუბისებრი ნისკარტი აქვთ, რომლითაც სწრაფადმოძრავი ან პრიალა თევზების დაჭერა შეუძლიათ. თევზებსა და სხვა მტაცებლებს მოლუსკების ნიჟარების დასამტვრევად და გასახსნელად სხვადასხვა შესაძლებლობა აქვთ განვითარებული.
ედილბაევის ცხვარი

ედილბაევის ცხვარი, ედილბაევური ცხვარი ან ედილბაის ცხვარი — სახორცე-საქონე მიმართულების დუმიანი უხეშმატყლიანი ცხვრის ჯიში. გამოყვანილია ნახევარუდაბნოსა და სტეპის საძოვრების პირობებში ვოლგისა და ურალის შუამდინარეთში (დღ. ყაზახეთი) საუკუნის ბოლოს მესაქონლე ყაზახების მიერ ხალხური სელექციის გზით — ყაზახური დუმიანი ცხვრების შეჯვარებით ასტრახანულ უხეშმატყლიან ცხვრებთან. შემდეგ შეირჩა ის ცხოველები, რომლებიც უფრო შეეგუვნენ მომთაბარე მეცხვარეობის ბუნებრივ-კლიმატურ პირობებს. ერკემალიც და ნერბიც ქოლიკია. ერკემალი იწონის 100–120 კგ-ს, ზოგჯერ 160 კგ-მდე; ნერბი — 65–75 კგ-მდე, ზოგჯერ 115 კგ-მდე. აქვს დიდი ცხვირკუზიანი თავი, გრძელი კისერი, ფართო და ღრმა ტანი დიდი დუმით. ერკემალი ზრდის დიდი ენერგიითა და მალმწიფადობით გამოირჩევა. ნაკლავის გამოსავალია 50–55%; 6–7 თვის ბატკნის ხორცი ქონის გარეშე 20–25 კგ-ია. მატყლი უპირატესად წითური, მურა, შავია; გვხვდება თეთრ- ან რუხმატყლიანი ცხვრები. თივთიკის სიგრძეა დაახლ. 15 სმ, მატყლი შეიცავს 52–56% თივთიკს; ერკემლის ნაპარსი ორ კრეჭვაზე 3,5 კგ-ია, ნერბისა 2,3–2,6 კგ; იყენებენ ხალიჩების მოსაქსოვად. ნაყოფიერება 110–120 ბატკანია 100 ნერბზე. წლიური მონაწველი 160 ლ, რძის ცხიმიანობა 5,8%. ძირითადად აშენებენ ყაზახეთის ტერიტორიაზე, ქვემო ვოლგისპირეთსა და ყალმუხეთში.
აყბულაყის სასოფლო ოკრუგი (აყმოლის ოლქი)

აყბულაყის სასოფლო ოკრუგი — ადმინისტრაციულ ტერიტორიული ერთეული ყაზახეთში, აყმოლის ოლქის არშალის რაიონში. ადმინისტრაციული ცენტრი — სოფ. აყბულაყი.

მოსახლეობა — 1067 (2009). 1989 წელს ოკრუგის ტერიტორიაზე ცხოვრობდა 1563 კაცი, 1999 წელს კი — 1179.

ადრე სასოფლო ოკრუგს ცილინის სოფსაბჭო ეწოდებოდა. მის შემადგენლობაში შედიოდა ანარის სოფსაბჭოს ტერიტორიის ნაწილი (სოფ. აყთასთი, დაბა ასაქცევი 45). მოგვიანებით სოფ. აყბულაყი (სხვა აყბულაყი და არა ადმ. ცენტრი) და ასაქცევი 45 გაუქმდა.

შემადგენლობა
ანარის სასოფლო ოკრუგი

ანარის სასოფლო ოკრუგი — ადმინისტრაციულ ტერიტორიული ერთეული ყაზახეთში, აყმოლის ოლქის არშალის რაიონში. ადმინისტრაციული ცენტრი — სოფ. ანარი.

მოსახლეობა — 1537 (2009). 1989 წელს ოკრუგის ტერიტორიაზე ცხოვრობდა 2346 კაცი, 1999 წელს კი — 2073.

ანარის სოფსაბჭოს ტერიტორიის ნაწილი აყბულაყის სასოფლო ოკრუგის შემადგენლობაში შევიდა (სოფ. აყთასთი, დაბა ასაქცევი 45).

შემადგენლობა
ელენა მეკლენბურგ-შვერინელი

ელენა მეკლენბურგ-შვერინელი (, ; დ. 24 იანვარი, 1814 — გ. 17 მაისი, 1858) — ორლეანის ჰერცოგინია 1837-42 წლებში როგორც საფრანგეთის მეფე ლუი-ფილიპ -ის ვაჟის, ფერდინანდ ფილიპის მეუღლე და მისი ორი შვილის დედა.

ბიოგრაფია
ელენა დაიბადა 1814 წლის 24 იანვარს ლუდვიგშლაცის სასახლეში. იგი იყო მეკლენბურგ-შვერინის დიდი ჰერცოგის, ფრიდრიხ ლუდვიგისა და მისი მეუღლის, კაროლინა ლუიზა საქსენ-ვეიმარ-ეიზენახელის ასული.

1837 წლის 30 მაისს ლუიზა დაქორწინდა საფრანგეთის მეფე ლუი-ფილიპ -ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ მარია ამალია ნეაპოლელის უფროს ვაჟზე, ორლეანის ჰერცოგ ფერდინანდ ფილიპზე, რომელთანაც შეეძინა ორი შვილი:
ლუი ფილიპი (1838-1894), პარიზის გრაფი, ცოლად შეირთო თავისი ბიძაშვილი მარია იზაბელა ორლეანელი;
რობერ ფილიპი (1840-1910), შარტრის ჰერცოგი, ცოლად შეირთო თავისი ბიძაშვილი ფრანსუაზ ორლეანელი;

1842 წლის 13 ივლისს ელენას ახალგაზრდა მეუღლე ფერდინანდ ფილიპი სრულიად მოულოდნელად გარდაიცვალა ვარჯიშისას. ყოველივე ამან დინასტიური რიგის ცვლილება გამოიწვია, რის გამოც მეფის დაღუპვის შემდეგ ტახტზე მისი მცირეწლოვანი შვილიშვილი ავიდოდა, ამისათვის კი საჭირო იყო რეგენტის წინასწარ არჩევა. თავდაპირველად რეგენტის თანამდებობაზე ელენა განიხილებოდა, თუმცა საბოლოოდ მის მაზლზე, ნემურის ჰერცოგ ლუიზე შეაჩერეს არჩევანი.

1848 წელს საფრანგეთში რევოლუცია მოხდა, რა დროსაც დაამხეს მეფე ლუი ფილიპი. თავდაპირველად სცადეს ტახტზე ელენას უფროსი ვაჟის დასმა, თუმცა წარუმატებლად, რის გამოც სამეფო ოჯახს საფრანგეთის დატოვება მოუხდა, თუმცა 1851 წელს ელენასა და მის ვაჟებს საფრანგეთის საპატიო მოქალაქეების წოდება მიანიჭეს.

თავდაპირველად ელენა თავის შვილებთან ერთად დედის მშობლიურ მხარეში, ეიზენახში გაიქცა, სადაც მალევე ძალიან პოპულარული გახდა. იგი ზრუნავდა ღარიბებზე და ადგილობრივ ხელისუფლებასთან ერთად აღადგინა არაერთი სასახლე და ტაძარი. მისი საოცარი ერთგულების გამო თიურინგიისადმი, მასზე შემდგომში მწერალმა მარია რაშმა რამდენიმე ზღაპარი დაწერა. აგრეთვე ცნობილია, რომ მას ძალიან მეგობრული და ახლო ურთიერთობა ჰქონდა ეიზენახის ჰერცოგინიასთან.

მიუხედავად იმისა, საბოლოოდ მას მოუწია გერმანიის დატოვება და ლონდონში, ინგლისში გადასახლება თავის დედამთილ-მამამთილთან, რომლებიც დედოფალ ვიქტორიას მფარველობის ქვეშ იყვნენ. ელენა მეკლენბურგ-შვერინელი სწორედ აქ გარდაიცვალა, 1858 წლის 17 მაისს, 44 წლის ასაკში, გრიპის ეპიდემიისგან.