iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლუჟნიკის სტადიონი

ლუჟნიკის სტადიონი (; 1992 წლამდე - ვ. ი. ლენინის სახელობის ცენტრალური სტადიონის დიდი სპორტული არენა) — საფეხბურთო სტადიონი რუსეთში. მდებარეობს დედაქალაქ მოსკოვში, ვორობიოვოს მთების სიახლოვეს. განთავსებულია ოლიმპიურ კომპლექს „ლუჟნიკის“ ცენტრალურ ნაწილში.

ისტორია
1954 წლის 23 დეკემბერს საბჭოთა ხელისუფლებამ ლუჟიკებში „მოსკოვის დიდი სტადიონის“ მშენებლობა გადაწყვიტა. ვ. ი. ლენინის სახელობის ცენტრალური სტადიონის შემადგენლობაში შემავალი დიდი სპორტული არენის პროექტირება 1955 წლის იანვარში დაიწყო, მშენებლობა კი იმავე წლის აპრილში. სამშენებლო პროცესს სკკპ-ის მოსკოვის საქალაქო კომიტეტის პირველი მდივანი ეკატერინა ფურცევა კურირებდა.

თავდაპირველად, სტადიონი და მთლიანი კომპლექსი ვლადიმერ ლენინის სახელს ატარებდა. (ვ. ი. ლენინის სახელობის ცენტრალური სტადიონი ეწოდებოდა არა თავად სტადიონს, არამედ მთლიან სპორტულ კომპლექსს.) მისი საზეიმო გახსნა 1956 წლის 31 ივლისს მოხდა. მას შემდეგ სტადიონს რამდენჯერმე ჩაუტარდა რეკონსრუქცია.

1973 წლიდან სტადიონზე გამართულ მატჩებზე დიქტორად იური ლევიტანი და ვალენტინ ვალენტინოვი მუშაობდნენ.

1980 წელს სტადიონი მთავარი ოლიმპიური არენა გახდა, რომელიც ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ერთ-ერთი მთავარი ადგილი იყო.

1982 წელს მოსკოვის „სპარტაკისა“ და ჰოლანდიის ჰარლემს შორის გამართულ საფეხბურთო მატჩზე ლუჟნიკების ტრაგედია მოხდა. ჭყლეტვის დროს 66 ადამიანი დაიღუპა.

1990 წლის 24 ივნისს სტადიონზე ჯგუფ „კინოს“ ბოლო კონცერტი გაიმართა. ღონისძიებას 70 000 მაყურებელი ესწრებოდა.

1992 წლის გაზაფხულზე სახელმწიფო საწარმოს და მასში შემავალი სპორტკომპლექსის პრივატიზირება მოხდა, რის შემდეგაც ახალი სახელი „ოლიმპიური კომპლექსი „ლუჟნიკი“ მიიღო, ხოლო ივნისისთვის კი სახელწოდებიდან სრულად მოშორდა ლენინის ხსენება.

1996-1997 წლებში გადახურვის დამონტაჟების გამო სტადიონს რეკონსტრუქცია ჩაუტარდა.

1998 წელს უეფას მიერ სტადიონი ევროპის ხუთვარსკვლავიანი სტადიონების სიაში შევიდა (2006 წლიდან 4 კატეგორიის სისტემა გამოიყენება).

1999 წლის 12 მაისს სტადიონმა უეფას თასის ფინალს უმასპინძლა, რომელშიც იტალიური პარმა და ფრანგული მარსელის ოლიმპიკი დაუპირისპირდნენ ერთმანეთს. ეს ფინალი რუსეთში გამართული ევროპული საკლუბო ტურნირის პირველი ფინალი იყო.

2008 წლის 21 მაისს ლუჟნიკის სტადიონზე პირველად გაიმართა უეფას ჩემპიონთა ლიგის ფინალური მატჩი. შეხვედრაში ერთმანეთს ინგლისური ჩელსი და მანჩესტერ იუნაიტედი დაუპირისპირდნენ. 22 მაისს უეფამ „ლუჟნიკის“ „ელიტური“ სტადიონის წოდება მიანიჭა.

2017 წლის 11 ნოემბერს ხანგრძლივი რეკონსტრუქციის შემდეგ სტადიონი რუსეთისა და არგენტინის ნაკრებების მატჩით გაიხსნა. შეხვედრაში, მასპინძლები 0:1 დამარცხდნენ. განახლებულ სტადიონზე მატჩის ერთადერთი გოლი არგენტინელმა სერხიო აგუერომ გაიტანა.

2018 წელს სტადიონზე მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის 7 მატჩი გაიმართება (ჯგუფური ეტაპის 4 მატჩი, მერვედფინალური მატჩი, ერთი ნახევარფინალი და ფინალი).

2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი
გავაზის კვირაცხოვლის ეკლესია

გავაზის კვირაცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ გავაზში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესია სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით 1 კმ-ზე, მდ. ჭურთულას ხეობაში მდებარეობს. ძეგლი ადგილობრივი წარმოშობის ქვითაა ნაგები. კედლები შემორჩენილია 1,5 -2 მეტრის სიმაღლეზე. აღმოსავლეთით აქვს სწორკუთხა საკურთხევალი. შესასვლელი სამხრეთ კედელშია მოთავსებული.
გავაზის ღვთისმშობლის კომპლექსი

გავაზის ღვთისმშობლის კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ გავაზში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სოფლიდან დასავლეთით 0,5 კმ-ზე მდებარე კომპლექსი მთლიანად დანგრეულია. არც ერთი ნაგებობის გეგმა არ იკითხება. ქვები იმდენად დაშლილია, რომ რაიმეს თქმა შეუძლებელია. კომპლექსის სახელწოდება „ღვთისმშობელი“, უკავშირდება აქვე არსებული ეკლესიის სახელს.
ცხავათის ლომთის ეკლესია

ლომთის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავათში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

მცირე ზომის სწორკუთხასაკურთხევლიანი დარბაზული ეკლესია საშუალო ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. კარი გაჭრილია სამხრეთით. გადახურვა და კედლების ნაწილი მთლიანად ჩაქცეულია. მიწის დონე აწეულია დაახლოებით ერთ მეტრზე. ეკლესიაში ამოსულია ორი დიდი მუხა. დანგრეულია ჩრდილოეთი და აღმოსავლეთი კედლები.
ცხავათის წმინდა ბარბარეს კოშკი

ცხავათის წმინდა ბარბარეს კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავათში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ჩხავათის ხევი მდინარის მარჯვენა ნაპირის გაყოლებით უფრო იყო დასახლებული, ვიდრე მარცხენა. ძველი გზაც ამ მხარეს შეიმჩნევა. სწორედ ამ გზის პირას, სოფლიდან ჩრდილო-დასავლეთით 1 კმ-ზე, მდ. ცხავატურას გაღმა დგას წმ. ბარბარეს ზურგიანი კოშკი. კოშკი საშუალო ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები და მთლიანად ბუნებრივ ქანზე დგას. ძეგლი ზურგიანი კოშკის ტიპის საინტერესო ნიმუშს წარმოადგენს. კერძოდ, კოშკი გარედან ზურგიანია, შიგნიდან კი სწორკუთხა გეგმისაა. შეიმჩნევა ხუთი სართულის კვალი, რომელთაგან ყველაზე დასრულებული მეორე სართულია. სამხრეთით - მდინარის მხარეს კარის ღიობი და ორი სარკმელ-სათოფურია. ჩრდილოეთით მესამე სართულის ერთ-ერთ კედლის მთელ სიმაღლეზე მოწყობილია კონქისებურად დასრულებული ნიშა. მეოთხე სართულზე ინტერიერში უკვე გარკვეული სიმრუდე შეიმჩნევა. ძეგლმა ჩვენამდე დაზიანებული სახით მოაღწია. მთლიანად ჩაქცეულია კოშკის სართულშუა გადახურვა და აღმოსავლეთ კედელი. დანარჩენი კედლებიც დაზიანებულია. ბევრ ადგილზე წყობაც გახსნილია. კოშკს დასავლეთიდან მინაშენი ჰქონია, რომელიც ამჟამად მთლიანად დანგრეულია.
ცხავათის მაცხოვრის ეკლესია

ცხავათის მაცხოვრის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავათში. აგებულია - საუკუნეებში.

ექვთიმე თაყაიშვილის მიხედვით „მაცხოვრის“ ეკლესიაში უნახავს ორი ჯვარი: ჯვარი — წინა მხარე ოქროსია. გამოსახულია ქრისტე და არის ასომთავრული წარწერა..... „ქ.ქ-ა ქ-“ უკანა მხარე ვერცხლისაა და არის – სს მხედრული წარწერა: „ქ. მაცხოვარი ცხავატისა ქვენიფნეველს: რიზია ერისთავს: შემწირავს: ორი საკომლო მამული ზენუბანს: მამული: მთითა:. და ბარითა. ცხავატის: ყ ლად: წმინდისათვის: ბასიანში: დავტყვევდი:. და:. შენის:. საქონლითა:. თავი დავიხსენ: არა მებატონემ:ო.“ ჯვარი — მთლიანად ვერცხლისაა. გამოსახულია ღვთისმშობელი ყრმით. ქვემოთ მის ფერხთით ჯვარცმა. გვერდებზე ანგელოზები. უკანა მხარეს გამოსახულია წმ. გიორგი ხუცური წარწერით. წარწერა დათარიღებულია არა უძველს საუკუნისაა.

„ჩუმაანთუბანში“ მდებარე საშუალო ზომის დარბაზული ეკლესია ფლეთილი ქვითა და ქართული აგურითაა ნაგები. შიგნიდანაც და გარედანაც შეთეთრებულია. შიდა სივრცე საკმაოდ მაღალია. იატაკზე დაგებულია ქართული აგური. საკურთხეველთან ორსაფეხურიანი სოლეაა. ძეგლზე აშკარად შეიმჩნევა ს. გადაკეთებები — გაგანიერებულია სამხრეთი და ჩრდილოეთი სარკმლები; ეკლესიის დასავლეთ კეხზე დადგმული სამრეკლო და სხვა. საკურთხეველთან მიდგმულია გაძარცვული რუსული იკონოსტასი. სახურავი გაბზარულია გრძივ ღერძზე. აღმოსავლეთ სარკმლის თავსართად ჩასმულია შირიმის ქვაზე ამოკვეთილი ტოლმკლავა ჯვარი. კარნიზიც შირიმისაა. ფრონტონის მარცხენა ნაწილში ჩადგმულია ქვის მართკუთხა ფორმის კვადრი ასომთავრული წარწერით: „ქ. ხატო ღ(მრ)თ(აები)ს(ა)ო ა(დი)დ(ე)ნ ე/რი ცხავატიდა ინა კა/ლატ(ო)ზი ა(მე)ნ. შ(ეიწყალ)ე ნაფენაი.“ სამხრეთ სარკმლის თავზე თითქმის მთელი კედლის სიგრძეზე გაუყვება თარო. დასავლეთ ფასადი სადაა. კარის ზემოთ სახატე ნიშია. ჩრდილოეთ ფასადზე შეიმჩნევა კამარის ქუსლი. საფიქრებელია, ეკვდერის არსებობა, თუმცა არქეოლოგიის გარეშე რაიმეს თქმა შეუძლებელია. ეკლესიის გარშემო ყორე გალავანია, მის გარეთ საფლავის ქვებია.
ცხავათის ეკლესია

ცხავათის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავათში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სოფლიდან ჩრდილოეთით ხუთიოდე კმ-ზე, ადგილ ვაკიჯვარში მდებარე მცირე დარბაზული, სწორკუთხასაკურთხევლიანი ეკლესია, დასავლეთიდან მინაშენებითაა გართულებული. ძეგლი ფლეთილი ქვითაა ნაგები. დარბაზის გადახურვა ჩაქცეულია. საკურთხევლის სამივე კედელში თითო პატარა ნიშაა. დასავლეთ კედელში გაჭრილია კარი, რომელიც მინაშენს უკავშირდება. კარის ზემოთ არქიტრავული სარკმელია. ასეთივე სარკმელია საკურთხეველში. მინაშენი უფრო დაბალია. მინაშენის გადახურვა კამაროვანია. კედლებში პატარა თაროებია გამოღებული. დაახლოებით ერთ მეტრის სიმაღლის გალავანი კარგადაა შემონახული; მას ოვალური მოხაზულობა აქვს.
დერვიში (ერივანი)

დერვიში — საუკუნის აზერბაიჯანელი მხატვრის მირზა ქადიმ ერივანის ფერწერული ტილო (მხატვრის ადრინდელი პერიოდს მიკუთვნილი ტილო). იგი შესრულებულია ზეთით შუშაზე. ინახება ბაქოში, აზერბაიჯანის ეროვნული ხელოვნების მუზეუმში.

აღწერა
ხელოვნების მუზეუმის საინვენტარო წიგნში ეს ნამუშევარი შეცდომით ჩაიწერა, როგორც „მამაკაცი“. დღეს გამოფენილია „დერვიშის“ სახელწოდებით. დერვიში გამოსახულია მთელი სიმაღლით მწვანე ფონზე. დერვიშის ტორსი გამოხატულია ფასში, ხოლო სახე — სამმეოთხედში, ფეხები კი — მთლიან პროფილში. დერვიშის სახე ახალგაზრდაა, წვერის გარეშე და ხალით მარჯვენა ლოყაზე. ხელოვნებათმცოდნე ქალბატონ ნატალია მიკლაშევსკაიას თქმით მას გააჩნია გარკვეული მსგავსება ერივანის ამავე პერიოდის სხვა ნამუშევარზე გამოსახულ მოცეკვავეს სახესთან. სახეს გამოხატულებას ანიჭებს დერვშის გამოხედვა. დერვიშს თმები დაცარცხნილი და დაშვებული აქვს მხრებამდე.

დერვიში ჩაცმულია წითელ ჯუბეშში. საყელო, ჩექმები და წვეტიანი ქუდი მწვანე ფერშია გადაწყვეტილი; სამოსი და ქუდი მოოქროვილია. დერვიშის მარჯვენა ხელზე გადმოკიდებულია ზოლიანი ყელსახვევი, რომელშიც უკავია „თებერზინი“. მეორე ხელში კი — „კეშკული“. ეს ნივთები წარმოადგენენ დერვიშის აუცილებელ ატრიბუტს. ქუდზე არაბულად აწერია სიტყვა „ალაჰი“.

როგორც არნიშნავს მიკლაშევსკაია „დერვიშის“ შესრულების ტექნიკა ანალოგიურია ერივანის მიერ შესრულებულ „მოცეკვავესთან“. ნამუშევარი კარგად არის შენახული.
წინაგარის ეკლესია

წინაგარის ეკლესია — არიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ წინაგარში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

საშუალო ზომის დარბაზული ეკლესია რიყის, ფლეთილი და შირიმის ქვითაა ნაგები. აბსიდი ნახევარწრიულია. ძეგლი აღდგენილია ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ. ინტერიერში აბსიდის სატრიუმფო თაღის გარდა უნდა ყოფილიყო კამარის საბრჯენი თაღი, ასევე ორი თაღი. გრძივი კედლები დანაწევრებული იყო პილასტრებით. ერთ-ერთი პილასტრი შერჩენილია სამხრეთ კედელზე. სარკმლები გაჭრილია დასავლეთ, ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ კედლებში. კარი სამხრეთიდანაა.
კრესტოვსკის სტადიონი

კრესტოვსკის სტადიონი (; ოფიციალურად - სანქტ-პეტერბურგის სტადიონი, აგრეთვე ზენიტ არენა) — მრავალფუნქციური სტადიონი რუსეთში. მდებარეობს კრესტოვსკის კუნძულზე ქალაქ სანქტ-პეტერბურგში.

სტადიონის მშენებლობა 2007 წელს დაიწყო. თავდაპირველი ვარაუდით სტადიონის მშენებლობაზე 6,7 მილიარდი რუბლი უნდა დახარჯულიყო, თუმცა საბოლოოდ ეს თანხა 48 მილიარდამდე გაიზარდა. 2017 წელს სტადიონმა კონფედერაციის თასის მატჩებს უმასპინძლა, 2018 წელს მასზე მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის 7 შეხვედრა გაიმართება, ხოლო 2020 წელს ევროპის ჩემპიონატს უმასპინძლებს.

2018 წლის 15 თებერვალს „ზენიტმა“ და ქალაქის მთავრობამ შეთანხმება გააფორმეს, რომელიც 49 წლის ვადით კრესტოვსკის სტადიონის საფეხბურთო კლუბ ზენტისთვის გადაცემას ითვალისწინებს.

გალერეა
2017 წლის ფიფას კონფედერაციის თასი
2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი
უეფას ევრო 2020
2014 წლის 19 სექტემბერს უეფამ კრესტოვსკის სტადიონი ევრო 2020-ის მასპინძელ ქალაქებს შორის დაასახელა. სტადიონი ჩემპიონატის 4 მატჩს უმასპინძლებს.
გაგარინის ძეგლი ლენინის გამზირზე

გაგარინის ძეგლი — ძეგლი რუსეთის დედაქალაქ მოსკოვში. ნამუშევარი მოქანდაკე პაველ ბონდარენკოს ეკუთვნის და 1980 წლის 4 ივლისს გაიხსნა. ძეგლი დამზადებულია ტიტანის მასალისაგან. აღსანიშნავია, რომ სწორედ ეს ლითონი გამოიყენება კოსმოსური ხომალდების დასამზადებლად. გაგარინის ძეგლს მინიჭებული აქვს კულტურული მემკვიდრეობის გამოვლენილი ძეგლის სტატუსი.

აღწერა
გაგარინის ძეგლი ლენინის გამზირზე 1980 წელს ზაფხულის ოლიმპიადისთვის დაიდგა. ძეგლის ავტორები არიან: მოქანდაკე პაველ ბონდარენკო, არქიტექტორები იაკობ ბელოპოლსკი, ფ. გაჟევსკი, კონსტრუქტორი ა. სუდაკოვი. მაღალ კვარცხლბეკზე დამონტაჟებულია ტიტანისაგან დამზადებული იური გაგარინის ძეგლი. მისი სიმაღლე - 42,5 მეტრი, ხოლო წონა 12 ტონას შეადგენს. გაგარინის მოედანი მოსკოვში ერთ-ერთი უდიდესია. არქიტექტორების ჩანაფიქრით ძეგლის დანახვა მოსკოვის წრიული საავტომობილო გზიდანაც უნდა ყოფილიყო შესაძლებელი.

გაგარინის ძეგლი მიმართულია ცისკენ. მაღალი კვარცხლბეკი კომპოზიციის მნიშვნელოვანი ნაწილია და კოსმოსური რაკეტის სტარტს გამოხატავს. ძეგლზე გაკეთებული წარწერა გვამცნობს:
დიდების მონუმენტი (სამარა)

დიდების მონუმენტი — ძეგლი რუსეთის ქალაქ სამარაში. მდებარეობს ლენინის რაიონში, დიდების მოედანზე. წარმოადგენს სამარის ერთ-ერთ მთავარ სიმბოლოს.

ისტორია
კუიბიშევში (სამარის იმდროინდელი სახელწოდება) დიდების მონუმენტის აგება 1968—1971 წლებში მიმდინარეობდა და 1971 წლის 5 ნოემბერს ის საზეიმოდ გაიხსნა. ძეგლი ეძღვნება დიდი სამამულო ომის დროს კუიბიშების ავიამრეწველობის მუშების უდიდეს დამსახურებას. პროექტის ავტორები იყვნენ მოქანდაკე პაველ ბონდარენკო (კოლექტივის ხელმძღვანელი), მოსკოველი არქიტექტორი ა. სამსონოვი და მოქანდაკე ოლეგ კირიუხინი. ძეგლის დასადგმელად საჭირო ფინანსების შეგროვება მთელი ქალაქის მასშტაბით მიმდინარეობდა. კუიბიშევის ქარხნებისა და ფაბრიკების თითოეულმა მუშამ 1 მანეთი შესწირა მშენებლობას. ძეგლის მშენებლობისათვის შერჩეული ადგილი კუიბიშევის საქალაქო აღმასრულებელმა კომიტეტმა გამოყო.

უხვადლეგირებული ფოლადისგან დამზადებული დიდებული მონუმენტი, წარმოადგენს 40-მეტრიან კვარცხლბეკზე მდგომ, სახით მდინარე ვოლკისაკენ მიმართულ მუშის 13-მეტრიან ქანდაკებას. მაღლა აღმართულ ხელებში მუშას დიდი დახრილი ფირფიტები უჭირავს, რომელიც კუიბიშევში გამოშვებული სამხედრო თვითმფრინავების ფრებს ასახიერებს. მუშის ფიგურა მშრომელს გამოსახავს, ხოლო კვარცხლბეკი ცისკენ მიმავალ ნათელ სხივს. ძეგლის ახლოს დგას ამავე ავტორების მიერშექმნილი მემორიალური კომპლექსი „დამწუხრებული დედა“ და მარადიული ცეცხლი. ვოლგის სანაპიროდან და ვოლგის გამზირიდან დიდების მონუმენტამდე კიბე მიუყვებოდა.

ოფიციალურთან ერთად ძეგლმა ხალხში არაოფიციალური სახელიც მიიღო, მაგალითად, რომან „ოქროს ხბოს“ პერსონაჟის საპატივმცემლოდ „პანიკოვსკი ბატით“ და „ფრთები“. ხანდახან ეს
ძეგლი გაგარინის ძეგლში ეშლებათ.
გეორგიევსკის კოშკი

გეორგიევსკის კოშკი — ნიჟნი-ნოვგოროდის კრემლის ერთ-ერთი ყველაზე აღმოსავლეთით მდებარე კოშკი. მდებარეობს ბორისოგლებისა და პოროხოვოის კოშკებს შორის, ვოლგის ნაპირზე, ვალერი ჩკალოვის ძეგლის ახლოს, ჩკალოვის კიბის დასაწყისში.

ისტორია
კოშკი ააგეს საუკუნეში. სახელი ეწოდა გვერდით მდებარე წმინდა გიორგის ეკლესიის სახელის მიხედვით, რომელიც აღარ შემორჩენილა, ან ქალაქის დამაარსებელი იურის ვსევეოლოდის ძის სახელობის გეორგიევსკის კოშკის მიხედვით, რომელიც მდებარეობდა მის სასახლეში.

1785-1786 წლებში მიაშენეს სათავსოები.

1943 წელს დაიწყეს და 1949 წელს დაასრულეს მონუმენტალური ჩკალოვის კიბის მშენებლობა, რომელიც იწყებოდა კოშკიდან და მთავრდებოდა ვოლგის ნაპირზე.

1953 წელს მიმდინარეობდა კოშკის სარესტავრაციო სამუშაოები.

აღწერა
კოშკი არის კვადრატული ფორმისა და ოთხსართულიანი. ქვედა სართული ამჟამად განთავსებულია თითქმის მთლიანად მიწის ქვეშ, რომელიც ზედა სართულთან დაკავშირებულია შიდა კიბით.

კოშკის ცენტრალური სათავსო არნიშნული შიდა კიბისაგან იზოლირებულია და არის გამჭოლი გასასვლელი. კარიბჭე დაცულია რთული შესასვლელი სისტემით, მტერს აუცილებლად უნდა გადაელახა გრძელი ხის ხიდი, შემდეგ 5,3 მეტრის სიმაღლის ასაწევი ხიდი, რომელიც იკეტებოდა 3,52 მეტრის სიმაღლის კარით. ასაწევი ხიდი შემონახულია ჩვენს ეპოქამდე თითქმის უცვლელად. მთავარი სართულის კუთხის კედლებში შემონახულია სათოფურები.

მესამე სართულზე ოთხი საბრძოლო კამერაა, მეოტხეზე კი საბრძოლო ქონგურებია.
ბორისოგლების კოშკი

ბორისოგლების კოშკი — ნიჟნი-ნოვგოროდის კრემლის აღმოსავლეთით მდებარე კოშკი. მდებარეობს გეორგიევსკისა და ზაჩატევის კოშკებს შორის.

ისტორია
ბორისოგლების კოშკი თარიღდება საუკუნით. 1620 წელს გადააკეთეს. გადაკეთების შედეგად კოშკს მიაშენეს კონტრფორსტები. კოშკმა სახელი მიიღო მეზობლად მდებარე წმინდა ბორისისა და გლების სახელობის ეკლესიისაგან, რომელიც არ არის შემონახული დღევანდელ ეპოქამდე. კოშკის მეორე სახელია დუხოვსკის კოშკი. აღნიშნული სახელი მიღებულია დუხოვსკის მონასტრისაგან, რომელიც ასევე არ არის შემონახული თანამედროვე ეპოქამდე.

1785 წელს ბორისოგლების კოშკი ზაჩატევის კოშკთან ერთად დაანგრიეს და ისინი ჩაანაცვლეს მაღალი კედლით. 1833 წელს კედელი გადაიტანეს.

1966 წელს კოშკის ნანგრევები (პირველი სართულის ნარჩენები) გათხარეს, ხოლო1974 წელს კოშკი კვლავ აღადგინეს თავდაპირველი მდებარეობის მიხედვით.

აღწერა
სვიატოსლავ აგაფონოვი თავის წიგნში „ნიჟნი-ნოვგოროდის კრემლი. არქიტექტურა, ისტორია, რესტავრაცია“ წერს: „ზომების მიხედვით ბორისოგლების კოშკი მრგვალია და ახლოს დგას კლადოვოის და პოროხოვოის კოშკებთან. ყველა სხვა კოშკების მსგავსად ბორისოგლების კოშკიც ოთხ იარუსიანია. მეორე იარუსი პირველის ანალოგიური იყო. მესამე იარუსს უფრო სქელი კედლები ჰქონდა და ბრტყელი გადახურვა. ზემო იარუსზე რვა საბრძოლო ფანჯარა ჰქონდა. ზედა იარუსზე თერთმეტი ქონგურია.

ბორისოგლების კოშკი აგებულია ნიჟნი-ნოვგოროდის კრემლის სხვა კოშკების კონსტრუქციების მსგავსად“.
ზაჩატევის კოშკი

ზაჩატევის კოშკი — ნიჟნი-ნოვგოროდის კრემლის სწორკუთხა კოშკი. მდებარეობს თეთრი და ბორისოგლების კოშკებს შორის. სახელი მიიღო კედელთან არსებული ზაჩატევის მონასტრის მიხედვით. კოშკი დაანგრია მეწყერმა. ნიჟნი-ნოვგოროდის გუბერნატორ ივან რებინდერის ბრძანებით დაშალეს და მისი მასალები გამოიყენეს 1785-1787 წლებში მიმდინარე კრემლის სარესტავრაციო სამუშაოებისთვის. ზაჩატევის კოშკის რეკონსტრუქცია მოხდა 2012 წელს.

ისტორია
ნიჟნი-ნოვგოროდის კრემლის ქვედა ნაწილი მდებარეობს ჰიდროგეოლოგიურად არასაიმედო ადგილზე. რის გამოც კოშკს რამდენჯერმე ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები. პირველი ცნობილი დიდი რემონტი კრემლს ჩაუტარეს 1620 წელს, სარესტავრაციო სამუშაოებს ხელმძღვანელობდა მოსკოვიდან გაგზავნილი პერვუშა დანილოვი. მან კრემლის მთიან ნაწილს მიაშენა მრავალ კონტრფორსი. მაგრამ უკვე 1621-1622 წლის ჩანაწერთა წიგნები იტყობინება კედლების ცუდ მდგომარეობაზე. ამავე პერიოდის ჩანაწერებით ზაჩატევის კოშკი ორიარუსიანია. თუმცა კოშკის თავდაპირველი სახე უცნობია. 1646 წელს ვოევოდა დ. ლოდგინი იუწყება, რომ კოშკი და კედლები დანგრეულია.

 საუკუნეში კოშკის დანგრევა და განადგურება კვლავ გრძელდება. 1785-1787 წლებში ზაჩატევისა და ბორისოგლების კოშკების სრული დანგრევის შემდეგ გუბერნატორმა ივან რებინდერმა დაიწყო მათი და ზოგადად კრემლის მთიანი ნაწილის სარესტავრაციო სამუშაოები, რომელიც მიმდინარეობდა 1787-1790 წლებში.

1965 წელს ცნობილი არქიტექტორისა და რესტავრატორის სვიატოსლავ აგაფონოვის მიერ დაიწყო კოშკის გამოკვლევა. გაწმინდეს მისი ნაშთები. კულტურულ ფენაში გაწმინდეს მნიშვნელოვანი ორმო. 2012 წელს კოშკი ხელახლა ააშენეს. მასში განათავსეს სამუზეუმო ექსპონატები. კოშკის მეორე სართულზე განთავსებულია ნიჟნი-ნოვგოროდის კრემლის გათხრების დროს აღმოჩენილი არქეოლოგიური ნივთები.
საძეგურის ეკლესია

საძეგურის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ საძეგურში. აგებულია გვიანი შუა საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში გაჭრილია ასევე სწორკუთხა სარკმელი. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო ნიშაა.

ჩრდილოეთ კედელში მოწყობილია არქიტრავული შესასვლელი. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. კედლები გარღვეულია. იატაკი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვითა და მიწით.
გორიჯვარის ეკლესია

გორიჯვარის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, ხუროთმოძღვრული ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტში, ახალგორში, ოქტომბრის ქუჩაზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სასაფლაოს ტერიტორიაზე მდებარე ეკლესია ქართული აგურითა და რიყის ქვითაა ნაგები. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, რომელიც აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით.

არქიტრავული შესასვლელი დასავლეთ კედელშია გაჭრილი, რომელიც აქცენტირებულია აგურის ტიმპანით. თაღის თავზე მოთავსებულია ვიწრო, სწორკუთხა სარკმელი. დასავლეთ ფასადის ზედა ნაწილში, წყობაში ჩაძირული ჯვრის ქვედა მკლავია შემორჩენილი. შესასვლელის მარჯვნივ თაღოვანი ნიშაა. მის თავზე ჩასმულია ქვის ფართო კვადრი, რომელზეც მხედრული წარწერა იკითხება.

კამარა და კონქი ჩამონგრეულია, კედლების დიდი ნაწილი განადგურებულია. ინტერიერი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით.
ჩიგოიანის მესამე ზურგიანი კოშკი

ჩიგოიანის მესამე ზურგიანი კოშკი - არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია - საუკუნეებში.

მდ. ქსნის მარცხენა ნაპირზე დგას კოშკი, რომელიც შემორჩენილია სამი სართულის დონეზე. ზურგი აღმოსავლეთითაა მიმართული. არქიტრავული შესასვლელი მეორე სართულის დასავლეთ კედელშია გაჭრილი. კოშკისათვის სამშენებლო მასალად გამოყენებულია უხეშად დამუშავებული ქვა.
ჩიგოიანის მეოთხე ზურგიანი კოშკი

ჩიგოიანის მეოთხე ზურგიანი კოშკი - არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია - საუკუნეებში.

მთის ბორცვზე დგას კოშკი, რომელსაც ჩრდილოეთით მომრგვალებული ზურგი აქვს. მისი ინტერიერი ამოვსებულია მიწით და ქვით. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი ქვა. კედლები შემორჩენილია 3-3,5 მეტრის სიმაღლეზე. სპეციალური გათხრა-გაწმენდის გარეშე აზომვა ვერ ხერხდება.
ლომისის მესამე აკლდამა

ლომისის მესამე აკლდამა — არქეოლოგიური ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ელოიანის მიდამოებში, ლომისის ნასოფლარში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

აკლდამა მოთეთრო-მოყვითალო ფერის ადგილობრივი წარმოშობის ქვითაა ნაგები. აღმოსავლეთ კედელში მოთავსებულია ღიობი. დასავლეთი მხარე მიწაშია ჩაფლული. ნაგებობას ბანური გადახურვა აქვს.
ნიჟნი-ნოვგოროდის სახელმწიფო ბანკი

ნიჟნი-ნოვგოროდის სახელმწიფო ბანკი — ნეორუსულ სტილში შესრულებული არქიტექტურული ძეგლი ნიჟნი-ნოვგოროდში. მდებარეობს ბოლშაია-პოკროვსკაიის ქუჩაზე ნომერ 26-ში, ქართველების ქუჩის კუთხეში. მშენებლობა მიმდინარეობდა 1911-1913 წლებში და მიეძღვნა რომანოვების დინასტიის სამეფო ტახტზე 300 წლის მეფობის წლისთავს.

ანსამბლის შემადგენლობაში შედის მთავარი შენობა, საცხოვრებელი სახლი თანამშრომლებისათვის, ყალბი ღობე კარიბჭეებით, საათი-სამრეკლო და საცავი.

ისტორია
1911 წელს ბანკის საბჭომ გამოაცხადა კონკურსი ბანკის შენობის ასაგებად. პირველი პრემია და მშენებლობის ხელმძღვანელობა მოიგო არქიტექტორმა ვლადიმირ პოკროვსკიმ. მისი დამხმარეები კი იყვნენ ალექსი შჩუსევი, ალექსანდრ გოგენი და ნ. ვეშნიაკოვი.

შენობის ისტორიული პროტოტიპები არიან როსტოვის მიტროპოლიტის სასახლე. მოსკოვის კრემლის ტერემნის სასახლის აივანი, ნოვგოროდ-ფსკოვის არქიტექტურა - საცხოვრებელი სახლი.

მშენებლობა დაიწყო 1911 წლის 5 მაისს. საზეიმოდ საფუძველი ჩაუყარეს 1911 წლის 1 ივნისს, ხოლო გახსნა მოხდა 1913 წლის 14 მაისს. მთავარი კორპუსის აგება დაჯდა 398 832 რუბლი. საათი-სამრეკლო 1 744 რუბლი.

ძეგლის ამჟამინდელი მდგომარეობა კარგია, დანაკარგი უმნიშვნელოა რუსეთის გერბი ფრონტონზე, შეცვალა საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირის სახელმწიფო გერბმა.

შენობა გამოიყენება თავდაპირველი დანიშნულებით, მასში განთავსებულია რუსეთის ცენტრალური ბანკის ნიჟნი-ნოვგოროდის მთავარი სამმართველო.

საინტერესო ფაქტები
1913 წლის 17 მაისს შენობაში სტუმრად იყო რუსეთის უკანასკნელი იმპერატორი ნიკოლოზ , რომელიც მოგზაურობდა ვოლგის გასწვრივ. ამის შესახებ მან დღიურში ჩაწერა:
სისტრუმი

სისტრუმი — დასარტყამი, ჟღარუნა საკრავი, ხის, ლითონის ან თიხის ჩარჩოთი, ხმას გამოსცემს დარტყმის და ქნევისას. სახელური მიმაგრებულია ჩარჩოზე.

ძველ ეგვიპტეში აღმოჩენილია სისტრუმის წინამორბედი. გავრცელებული იყო რომის იმპერიაში. თბილისში ჩატარებული არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოჩენილია ძვ. წ. საუკუნით დათარიღებული შუმერული სისტრუმი. კოპტური და ეთიოპიის ეკლესიების ლიტურგიაში დღესაც იხმარება. მათ ასევე იყენებენ დასავლეთ აფრიკასა და ორ ამერიკულ ტომში.
კიროვის ხიდი (სამარა)

კიროვის ხიდი — ბონდის ხიდი რუსეთში. მდებარეობს ქალაქ სამარაში მდინარე სამარაზე. გაიხსნა 2014 წელს. ხიდი ქალაქს კიროვის გამზირით უკავშირდება.

მშენებლობის მთავარი მენარდე დახურული სააქციო საზოგადოება „ვოლგასპეცსტროი“ იყო. „ვოლგასპეცსტროის“ გაკოტრების პროცესის დაწყების შემდეგ მშენებლობა შპს. „სამარატრანსსტროიმ“ გადაიბარა. ხიდის გახსნა რამდენჯერმე გადაიდო.

2014 წლის 10 ოქტომბერს სამარის ოლქის გუბერნატორმა ნიკოლაი მერკუშკინმა და რუსეთის ფედერაციის ტრანსპორტის მინისტრმა მაქსიმ სოკოლოვმა ხიდის გახსნიც ცერემონიაში მიიღო მონაწილეობა. ხიდის დასრულების შემდეგ მოძრაობა კიროვის გამზირიდან ბელოზერკი-ჩერნოვსკი-ნიკოლაევკა მიმართულებით გაიხსნა.

ორი წლის შემდეგ დასრულდა ვოლგის რაიონში სამარის შემოვლითი გზისა და ხიდის დამაკავშირებელი საგზაო კვანძის მშენებლობა.

2017 წლის ზაფხულისთვის კიროვის ხიდის საპროექტო დოკუმენტაციიდან გადახვევის გამო, მისი ექსპლუატაციაში გაშვება გადაიდო. „როსტეხნადზორმა“ რამდენჯერმე მიმართა სასამართლოს, რომელმაც სამარის ოლქის ტრანსპორტის სამინისტრო დაუსრულებელი პროექტის გამო დააჯარიმა.

ეკოლოგიური შედეგები
სამარის ოლქის ტრანსპორტისა და საავტომობილო გზების სამინისტრომ ხიდის მშენებლობის შედეგად გარემოსთვის მიყენებული ზიანი შეაფასა. ზარალმა 208 236 კობრის ლიფსიტა და 63 048 ცქვრინის ლიფსიტა შეადგინა.