iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
საყვარელი (1992 წლის ფილმი)

საყვარელი — 1992 წლის რომანტიკული დრამა, რომლის რეჟისორია ჟან-ჟაკ ანო. დაფუძნებულია მარგარეტ დიურასის 1984 წლის ნახევრადავტობიოგრაფიულ რომანზე. ფილმი, რომელშიც მოქმედება 1929 წლის ფრანგულ ინდოჩინეთში ხდება, მოზარდი ფრანგი გოგონასა და შეძლებული ჩინელი მამაკაცის უკანონო ურთიერთობის შესახებ მოგვითხრობს.

ფილმმა მოიპოვა სეზარის ჯილდო საუკეთესო ორიგინალური მუსიკისთვის.
ისტორიული მატერიალიზმი

ისტორიული მატერიალიზმი, ასევე ცნობილი, როგორც ისტორიის მატერიალური გაგება — მარქსისტული ფილოსოფიის თეორია, რომლის მიხედვითაც ისტორიის მანძილზე საზოგადოების ცხოვრებას, მის მოძრაობა-განვითარებას მატერიალური ფაქტორები წარმართავს. ფაქტობრივად ესაა ისტორიული თეორია, რომლის მიხედვითაც წარმოების საშუალებების, მარქსისტული ტერმინოლოგიით, საწარმოო ძალებისა და წარმოებითი ურთიერთობების ერთიანობის, მატერიალური პირობები ფუნდამენტურად განსაზღვრავს საზოგადოების ორგანიზებასა და განვითარებას. ისტორიული მატერიალიზმი მარქსისა და ენგელსის მეცნიერული სოციალიზმის ფუნდამენტური ასპექტია, რომლის მიხედვოთაც კაცობრიობის ისტორიისთვის სამეცნიერო ანალიზის მორგება ავლენს კაპიტალისტურ სისტემაში არსებულ წინააღმდეგობებს, რომლის გადაჭრაც შესაძლებელია ძალაუფლებაში პროლეტარიატის მოსვლისა და სოციალიზმის დანერგვის პროცესის დაწყებით.
იტალიის საექსპედიციო კორპუსი რუსეთში

იტალიის საექსპედიციო კორპუსი რუსეთში (იტალ. ) — იტალიის სამეფო არმიის საექსპედიციო კორპუსი, რომელმაც იბრძოლა მეორე მსოფლიო ომში, აღმოსავლეთის ფრონტზე. კორპუსის შექმნა ბენიტო მუსოლინის ბრძანებით მოხდა, რომელსაც ამით სურდა, თანადგომა გამოეცხადებინა გერმანიისთვის ოპერაცია ბარბაროსას წამოწყებისას.

იტალიური კორპუსის მეთაური იყო გენერალი ჯოვანი მესე, რომელიც მუდამ უკმაყოფილო იყო იტალიელთა აღჭურვილობითა და სახელმწიფოს მხრიდან მხარდაჭერის ნაკლებობით, ასევე ზამთრისთვის შესაფერისი აღჭურვილობის უქონლობით.

თავდაპირველად იტალიელები ემორჩილებოდნენ მე-11 გერმანულ არმიას გენერალი ეუგენ რიტერ ფონ შობერტის სარდლობით. 1941 წლის აგვისტოში იტალიური კორპუსი შეუერთეს გერმანულ პირველ სატანკო დაჯგუფებას, რომელსაც ევალდ ფონ კლაისტი ხელმძღვანელობდა. 1941 წლის 25 ოქტომბერს პირველ სატანკო დაჯგუფებას ეწოდა პირველი სატანკო არმია. იტალიური კორპუსი ამ არმიის შემადგენლობაში დარჩა 1942 წლის 14 აგვისტომდე, როცა ის მეჩვიდმეტე გერმანულ არმიას შეუერთდა. 1942 წლის ივლისში კორპუსი შეუერთეს უფრო დიდ, ახლად შექმნილ იტალიურ არმიას რუსეთში, როგორც ოცდამეთხუთმეტე კორპუსი.

იტალიური საექსპედიციო კორპუსი, რომელიც საბჭოთა კავშირში, კერძოდ, სამხრეთ რუსეთში, საბრძოლველად გაიგზავნა, ჩამოყალიბდა, როგორც მსუბუქი ქვეითებისა და ცხენოსნებისგან შემდგარი მობილური შენაერთი. მასში ირიცხებოდა დაახლოებით 3,000 ოფიცერი და 59,000 ჯარისკაცი, 5,500 მოტორიზებული სატრანსპორტო საშუალება, 220 საარტილერიო დანადგარი, 92 ტანკსაწინააღმდეგო ქვემეხი, 83 აეროპლანი და 4,600 ცხენი და ჯორი.

ბრძოლები
იტალიური კორპუსი გერმანელთა მიერ უკრაინაში სამხრეთ მიმართულებაზე წარმოებულ შეტევაში იღებდა მონაწილეობას. 1941 წლის აგვისტოში, მე-11 გერმანული არმიის შემადგენლობაში ყოფნისას, იტალიელები პირველად დაუპირისპირდნენ წითელ არმიას. ისინი დაედევნენ უკან დახეულ საბჭოელებს სამხრეთის ბუგსა და დნესტრს შორის. როცა მე-11 არმიას ოდესა ჰქონდა ალყაში მოქცეული, იტალიელები გერმანელთა პირველ სატანკო დაჯგუფებას მიამაგრეს და მათ წარმატებული ოპერაციები განახორციელეს: აიღეს ქალაქები და სხვა დასახლებული პუნქტები და გაიმარჯვეს პეტრიკოვკის ბრძოლაში, რომელიც ითვლება პირველ სერიოზულ შეტაკებად იტალიურ კორპუსსა და წითელ არმიას შორის მეორე მსოფლიო ომში. ამ ბრძოლაში იტალიელებმა წითელი არმია ალყაში მოაქციეს და 10,000 ჯარისკაცი დაატყვევეს, ასევე ხელში ჩაიგდეს დიდი რაოდენობით იარაღი და ცხენი. თავის მხრივ, იტალიელებმა ამ ბრძოლაში 291 კაცი დაკარგეს. ამ წარმატებების ფონზე იტალიელთა კორპუსის მიმართ გერმანელებს დადებითი დამოკიდებულება გაუჩნდათ.

1941 წლის ოქტომბერში იტალიურმა საექსპედიციო კორპუსმა და გერმანელთა 49-ე სამთო კორპუსმა აიღეს დიდი ინდუსტრიული ქალაქი სტალინო, ახლანდელი დონეცკი, წითელი არმიის ძლიერი წინააღმდეგობის მიუხედავად. 2 ნოემბერს იტალიელებმა აიღეს ქალაქი გორლოვკაც.

იტალიურ კორპუსს უშუალო მონაწილეობა არ მიუღია ქალაქ ოდესის ალყასა და აღებაში, თუმცა ისინი იყვნენ ოდესის ტერიტორიის საოკუპაციო ძალების ნაწილი ქალაქის დაცემის შემდეგ. ზამთრის მოსვლასთან ერთად იტალიელები თავდაცვით პოზიციებზე გადაეწყვნენ და გერმანული პირველი სატანკო არმიის დახმარებით წითელარმიელთა კონტრშეტევაც მოიგერიეს.
ომარ მხეიძე

ომარ მხეიძე (დ. 25 აპრილი, 1935, სხვავა, ახლანდ. ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი — გ. 17 ივლისი, 2023)) — ქართველი მოცეკვავე. ფაზისის საერო აკადემიის ნამდვილი წევრი აკადემიკოსი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1971).

ბიოგრაფია
ომარ მხეიძე დაიბადა სოფელ სხვავაში, ამბროლაურის რაიონში. 1975 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი (ეკონომიური). 1953 წლიდან იყო საქართველოს ხალხური ცეკვის ანსამბლის წამყვანი სოლისტი (ხელმძღვანელი ჯანო ბაგრატიონი); 1954 წლიდან იყო საქართველოს ხალხური ცეკვის ანსამბლის მოცეკვავე (ხელმძღვანელები ნინო რამიშვილი, ილიკო სუხიშვილი), სადაც 30 წელი იღვაწა. იყო კინოკომპანია „ჯიმ შვანთეს“ ერთ-ერთი დამფუძნებელი; 1984–1989 წლებში თბილისის სადღესასწაულო რიტუალების სასახლის დირექტორი; ექვთიმე თაყაიშვილის სახელობის კულტურისა და ხელოვნების სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქორეოგრაფიული კათედრის კონსულტანტი; ქართული რეპერტუარი: „ხევსურული სიუიტა“, „მხედრული“, „შეჯიბრი“, „მუხამბაზი“, „მთიელ ვაჟთა ცეკვა“, „ქაჯეთის აღება“; გასტროლები: 87 ქვეყანა ანსამბლთან ერთად.

მიღებული აქვს არაერთი წოდება, მათ შორის: „წლის ადამიანი“ (გაზეთი „რაეო“, 2005), „ქართული კულტურის ამაგდარი“ (ქ. თბილისის მერია, 2009), „ქართული კულტურის რაინდი“ (საქართველოს მწერალთა შემოქმედებითი კავშირი, 2013), საპატიო სიგელი „სახალხო სიყვარული“, როგორც ორი საუკუნის ქართული ცეკვის ლეგენდა (საერთაშორისო ორგანიზაცია „სახალხო დიპლომატია“, 2014), „საუკუნის მოცეკვავე“ (საქართველოს ქორეოგრაფიის მოღვეწეთა შემოქმედებითი კავშირი, 2014), „ხელოვნების ქურუმი“ (საქართველოს კულტურის სამინისტრო, 2015), პატრიარქ ილია მეორის ინიციატივით, ფონდმა „ქართული გალობა“, 2016 წლის 8 ივნისს, ქართული ხალხური ცეკვის პოპულაპიზაციაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისათვის მიანიჭა — „ღვაწლმოსილი მოცეკვავის წოდება“. 2011 წელს თბილისის დიდ საკონცერტო დარბაზთან გაიხსნა მისი სახელობის ვარსკვლავი.

ომარ მხეიძე 2023 წლის 17 ივლისს 88 წლის ასაკში გარდაიცვალა.

ჯილდოები
2015 — საპატიო ბათუმელის წოდება მიენიჭა
2012 — საქართველოს ეროვნული პრემია
2000 — თბილისის საპატიო მოქალაქე
1996 — ღირსების ორდენი
1971 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
1963 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
ქუთაისის საპატიო მოქალაქე
ფოთის საპატიო მოქალაქე

ფილმოგრაფია
1981 — გამოაღეთ ფანჯრები — ნოდარი (რეჟ. დევი აბაშიძე)
სარეწი გემი

სარეწი გემი — გემი, რომლითაც იჭერენ და ამუშავებენ თევზს, ვეშაპებს, ზღვის ცხოველებსა და სხვ. განირჩევა ორი სახის სარეწი გემი — საჭერი (ტრაულერი და სეინერი, ვეშაპსახოცი და სხვ.) და დამამუშავებელი (კიბორჩხალ- და თევზსაკონსერვო მცურავი ბაზები, ვეშაპთბაზები და სხვ.). თევზის, ვეშაპებისა და სხვა საჭერი და გადასამუშავებელი მოწყობილობის გარდა სარეწი გემების უმრავლესობას აქვს საცივებელი სატვირთო სათავსები. მრავალი ტიპის სარეწი გემისათვის ცურვის რაიონის შეუზღუდაობა და დიდი ავტონომიურობა. სარეწი გემის წყალწყვა რამდენიმე ათას ტონას აღწევს.
სეინერი

სეინერი ( < — ქისისებრი ბადე) — თევზსარეწი გემი, რომელიც ჭერას ახორციელებს სასროლი (ქისისებრი) ბადეებით. ერთანძიანი გემია; აქვს ქიმისკენ გაწეული ზედნაშენი, ბადის ამოსაწევი და დასაკეცი მოწყობილობები, თევზის გასაცივებელი და დასამუშავებელი მანქანები, თევზსაძებნი აპარატურა (მაგ. ექოლოტი). სეინერის კიჩოზე არის ბადის შესანახი და დასამუშავებელი სივრცე და საბრუნი ბაქანი, საიდანაც ბადე წყლიდან ამოაქვთ. თევზის ჭერისას ბადის ერთი ბოლო დამაგრებულია დამხმარე ძრავიან ნავზე. ქისისებრი ბადით თევზჭერის სეზონურობასთან დაკავშირებით, როგორც წესი, სეინერებს იყენებენ სხვა დამხმარე იარაღებით (ტრალი, დრიფტული ბადეები და ა.შ.) თევზჭერაშიც. ქისისებრი სარეწი მოწყობილობების ტრალურთან შეხამებით შესაძლებელი ხდება სეინერის გამოყენება როგორც პელაგური, ისე ფსკერის თევზების ჭერისათვის, იხსნება სეზონური შეზღუდვები, მაღლდება ჭერის ეფექტურობა. როგორც წესი, სეინერის წყალწყვა არ აჭარბებს 500 ტონას, სიგრძე — 50 მეტრს, სიჩქარე — 12 კვანძს.
არალის წმინდა ნინოს ეკლესია

არალის წმინდა ნინოს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფელ არალში.

გიორგი ბოჭორიძის აღწერით:

გიორგი ბოჭორიძის მიერ აღწერილი ეკლესიის ნანგრევებმა ჩვენამდე ვერ მოაღწია. ნაეკლესიარზე სოფელ არალის მკვიდრის თემურ თათეშვილის დახმარებით წმინდა ნინოს სახელზე აიგო ახალი ტაძარი. იქვე, ეკლესიის სამხრეთით სამრევლო სკოლაა. სამნავიანი ბაზილიკა შვერილაფსიდიანია, დარბაზი სწორკუთხა კვეთის ოთხი წყვილით სამ ნავადაა გაყოფილი. ტაძრის ცოკოლი შემოსილია ბაზალტით. შესასვლელი ორია — დასავლეთიდან და სამხრეთიდან. ღიობებოის წინ რამდენიმე საფეხურით ამაღლებული ბაქანია. ოთხწახნაგა შვერილი აფსიდის წახნაგები დაფარულია შეწყვილებული ლილვებით. ასევე შეწყვილებული ლილვებით დანაწევრებულია ბაზილიკის სხვა ფასადებიც.

2010 წლის 29 იანვარს, ნათლისღების დღეს ეკლესია აკურთხა ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის მიტროპოლიტმა მეუფე თეოდორემ. 2011 წელს აქ მონასტერი დაარსდა.

გალერეა
სართავი კულტურები

სართავი კულტურები, საფეიქრო კულტურები — მცენარეები, რომლებიც მოჰყავთ ბოჭკოს მისაღებად. ასეთია სხვადასხვა ბოტანიკური ოჯახის ერთ- ან მრავალწლოვანი მცენარეები. ზოგ სართავ კულტურას ბიჭკო აქვს თესლზე (მაგ., ბამბა), ზოგს — ნაყოფზე (სეიბა), ღეროში (სალაფნე კულტურები), ფოთოლში (აგავა, ახალზელანდიური სელი). მსოფლიო მიწათმოქმედებაში უდიდესი ფართობი უკავია ბამბას, ჯუთს, კანაფს, სელს, კენაფს. ბევრი სართავი კულტურა აგრეთვე ზეთოვანი მცენარეა, შეიცავენ 24-დან 40%-მდე და უფრო მეტ ზეთს, რომელსაც იყენებენ სასურსათო და ტექნიკური მიზნებისათვის.
ზედა ბუზმარეთის ეკლესია

ზედა ბუზმარეთის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე.

 საუკუნის 30-იან წლებში ბუზმარეთის ეკლესია გიორგი ბოჭორიძეს მოუნახულებია. მეცნიერი მასზე წერს, რომ ეკლესია დგას სოფელ წყისეს სამხრეთით მთის მაღალ კალთაზე. ამ დროისათვს ეკლესია ერთნავიანი შენობაა (4,8×3 მ), ნაგები თლილი ქვისაგან და კირისაგან. იდგა მარტო კედლები, თაღი კი დაქცეულია და ქვები საკურთხეველში ყოფილა ჩაყრილი. ქვები ასევე ეყარა ეკლესიის გარშემო. კარი ჰქონია სამხრეთით და ფანჯრები არ შერჩენია

დღევანდელი ამაღლების ტაძარი თავდაპირველი ეკლესიის საფუძველზეა აგებული. ნაგებია გათლილი მოწითალო ფერის ტუფით (გარე ზომებია 4,76×6,70 მ). მარტივი გეგმა, საკმაოდ განიერი კედლები, თავდაპირველი ეკლესიის საკმაოდ დიდი ზომის ქვები დასავლეთის ფასადზე (მაგ: ერთი ქვის ზომაა 87×75 სმ) და ინტერიერში დასავლეთის კედელზე ტაძრის აგების ადრეულ პერიოდზე მიგვანიშნებს. კანკელი, ქვის ფრაგმენტებზე ამოკვეთილი რელიეფის მიხედვით, საუკუნეში უნდა გამოეკვეთათ. შემოსასვლელი ერთია, სამხრეთიდან, საკურთხევლის ჩრდილოეთ ნაწილში თაროიანი თაღჩაა გაკეთებული. სკურთხეველი აწეულია ორი საფეხურით, კანკელის ქვები თავდაპირველ სავარაუდო ადგილზეა აღმართული. ტაძრის საკურთხეველი და ცილინდრული კამარა მოხატულია (ფერმწერი რამაზ კორშია). ტაძრის სამხრეთ დასავლეთით გრძელდება სამონასტრო მშენებლობა. მონასტერი წმინდა ანთიმოზ ივერიელის სახელობისაა.
ფოლკლორისტიკა

ფოლკლორისტიკა ― ანთროპოლოგიის დარგი, რომელიც ფოლკლორს შეისწავლის. ტერმინი მის სინონიმებთან ერთად 1950-იან წლებში დამკვიდრდა, რათა ტრადიციული კულტურის აკადემიური შესწავლა თავად ფოლკლორული არტეფაქტებისგან განესხვავებინა.

მიმოხილვა
ფოლკლორისა და ფოლკლორული კვლევების მნიშვნელობა საერთაშორისოდ 1982 წელს აღიარეს იუნესკოს დოკუმენტში „რეკომენდცია ტრადიციული კულტურისა და ფოლკლორის დაცვის შესახებ“. 2003 წელს იუნესკომ გამოაქვეყნა კონვენცია არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის შესახებ. 1976 წელს, დამოუკიდებლობის მოპოვებიდან ორი ასწლეულის აღნიშვნის პარალელურად ამერიკის შეერთებული შტატების კონგრესმა მიიღო ამერიკული ფოლკლორის დაცვის აქტი (.. 94-201).
სერგი ჭილაია

სერგი ჭილაია (დ. დეკემბერი, 1912 სოფ. სერგიეთი, მარტვილის რაიონი — გ. იანვარი, 1993) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, მწერალი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1960), პროფესორი (1963).

ბიოგრაფია
დაიბადა მარტვილის რაიონის სოფელ სერგიეთში. 1936 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი.

1941-1944 წლებში — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის დეკანი.

1944-1949 წლებში — საქართველოს კპ ცკ-ის ლიტერატურისა და ხელოვნების სექტორის გამგე.

თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში კითხულობდა ლექციებს უახლესი ქართული ლიტერატურის ისტორიაში. 1968 წლიდან იყო თსუ-ს უახლესი ქართული ლიტერატურის ისტორიის კათედრის გამგე.

1951 წლიდან საქართველოს მწერალთა კავშირის მდივანია, ხოლო 1973 წლიდან — პირველი მდივანი. სკკპ წევრი 1939 წლიდან, საქართველოს სსრ - მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. საქართველოს კპ სარევიზიო კომისიის წევრი.

ოჯახი
მეუღლე: მარიამ სანადირაძე;

შვილები: გურამი, დალი, ლალი.

შემოქმედება
ლიტერატურული წერილებისა და საუკუნის ქართული მწერლობის რთული და საინტერესო ლიტერატურული პროცესის სისტემატიზაციის პირველი მეცნიერული მცდელობის გარდა აქტიურად მოღვაწეობდა მხატვრულ პროზაშიც. მისი ნაწარმოებები ნათარგმნია რუსულად და სსრკ-ის სხვა ხალხთა ენებზე.

2013 წელს საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტროს მხარდაჭერით გამოიცა მწერლის 100 წლის იუბილესადმი მიძღვნილი წიგნი „სერგი ჭილაია—100“

ჯილდოები და აღიარება
შრომის წითელი დროშის ორდენი
„საპატიო ნიშნის“ ორდენი
ხალხთა მეგობრობის ორდენი
1973 — საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე
ოუენ ვეინდალი

ოუენ ვეინდალი (დ. 28 ნოემბერი, 1999) — ნიდერლანდელი ფეხბურთელი. ნიდერლანდური „აზ ალკმარიისა“ და ნიდერლანდების ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების მარცხენა მცველი. იყო ნაკრების წევრი 2020 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე. ნათამაშები აქვს ნიდერლანდების 15, 16, 17, 18, 19, 20 და 21 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრებებში.
სახდელის ციხე

სახდელის ციხე — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ მაჭარწყალში.

ნაციხრის ცენტრს წარმოადგენს ნაკოშკარი, რომელის მცირე ზომის ციცაბო ფერდობებიან ბორცვზეა აგებული. იგი თითქმის მთლიანადაა დანგრეული. ჩანს მისი საძირკვლის ფრაგმენტები და სამხრეთ-აღმოსავლეთი კუთხე. ნაშენია ადგილობრივი ჯიშის რუხი ფერის ქვებით. კოშკს სამი მხრიდან გარს ერტყმოდა გალავანი. ჩრდილოეთიდან მას ესაზღვრება ციცაბო, ძალზედ ღრმა, კლდოვანი ხრამი და ამ მხრიდან საშიშროება ავტომატურად მოხსნილია. დასავლეთიდან გალავანი მთლიანად განადგურებულია. გალავნის სამხრეთი კედლიდან აღმოსავლეთის ნახევარია შემორჩენილი, იგი ძლიერ დაზიანებულია. შედარებით კარგად შემოინახა გალავნის აღმოსავლეთი ნაწილი. იგი ციხის ეზოს დონიდან ეშვება 8-9 მეტრის სიღრმეზე და დაშენებულია კლდოვან მასაზე. გალავნის ზედა ცენტრალურ ნაწილში შემორჩენილია შესასვლელის ნაშთი - ქვედა ზღურბლი (როგორც ჩანს ამ მხრიდან მისადგმელ კიბეს ხმარობდნენ). გალავანი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ადგილობრივი ჯიშის ქვებისაგან.
სამხედრო ნადავლის პარკი

სამხედრო ნადავლის პარკი — 2020 წლის შემოდგომაზე მთიან ყარაბაღში მიმდინარე სამხედრო მოქმედებების დროს აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალების მიერ ხელში ჩაგდებული სამხედრო ნადავლის პარკი. განლაგებულია აზერბაიჯანის დედაქალაქში, ქალაქ ბაქოში, კასპიის ზღვის სანაპიროზე, 8 ნოემბრის პროსპექტის გასწვრივ.

პარკის გახსნა და აქ წარმოდგენილი ექსპონატები, პირველ რიგში ჩაფხუტები, და სომეხი ჯარისკაცების ფიგურები უსაზღვრო აღშფოთებას იწვევს სომხეთში და თვითონ აზერბაიჯანში სერიოზული დისკუსიის თემას წარმოადგენს.

შინაარსი ისტორია
2020 წლის 27 სექტემბერს დაიწყო მსხვილმასშტაბიანი სამხედრო მოქმედებები ერთი მხრიდან აზერბაიჯანის სამხედრო ძალებსა და მეორე მხრიდან არ აღიარებული მთიანი-ყარაბაღის რესპუბლიკის და სომხეთის სამხედრო ძალებს შორის, რაც 44 დღე გაგრძელდა და ყველაზე ხანგრძლივი და სისხლისმღვრელი აღმოჩნდა 1994 წლის ყარაბაღის ომის დამთავრების შემდგომ პერიოდში. 2020 წლის 9 ნოემბერს აზერბაიჯანის, სომხეთისა და რუსეთის ლიდერებმა ხელი მოაწერეს შეთანხმებას ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ, რაც სომხეთში შეფასებული იყო, როგორც ეროვნული დამცირება. ინფორმაცია იმის შესახებ, რომ აზერბაიჯანის ხელისუფლება ბაქოში გახსნიდა მთიან ყარაბაღში კონფლიქტის მიმდინარეობის პროცესში მიღებული სამხედრო ნადავლის პარკს, ჯერ კიდევ 2021 წლის თებერვალში გავრცელდა. საინფორმაციო წყაროებმა გაავრცელეს ინფორმაცია, რომ განკუთვნილ ტერიტორიაზე მიმდინარეობს სამშენებლო სამუშაოები, და სამხედრო ნადავლი ტექნიკის სახით უკვე ადგილზეა მიტანილი. ბრძოლაში დატოვებული ზოგიერთი ნივთი ჯერ კიდევ 10 დეკემბერს გამართულ ბაქოში გამარჯვების აღლუმზე იქნა დემონსტრირებული.

მთელი ექსპოზიციის შექმნას დაახლოებით სამი თვე დასჭირდა. პარკის გახსნაში მონაწილეობდა აზერბაიჯანის პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი, რომელმაც თავის სიტყვაში განაცხადა, რომ «თითოეული, ვინც მოინახულებს სამხედრო ნადავლის პარკს, დაინახავს ჩვენი არმიის ძლიერებას, ჩვენს ნებისყოფას და იმას, თუ რა ძნელი იყო გამარჯვების მიღწევა». ასევე პარკში წარმოდგენილია კომპლექსური ოპერატიულ-ტაქტიკური რაკეტების (ოტრკ) "ისკანდერის" ფრაგმენტები, რომლებიც აზერბაიჯანის რესპუბლიკის განაღმვის სააგენტოს (არგს) შეტყობინების საფუძველზე, მთიანი ყარაბაღის ტერიტორიაზე იქნა აღმოჩენილი. მუზარადების შესახებ მოცემული იყო განმარტება, რომ ისინი სომხების სამხედრო ძალების მიერ მიტოვებულნი იქნენ ბრძოლის ველზე. პარკის შესასვლელთან პარკში დადგმულია პარკის მთავარი ექსპონატი — აზერბაიჯანის არმიის მიერ ომის მიმდინარეობის პროცესში ნადავლის სახით მოპოვებული ორი ათასზე მეტი სამხედრო ავტომობილის სანომრო ნიშნებისაგან გაკეთებული უზარმაზარი ფარი.

პარკში სკამები ჭურვების შესანახი ყუთებისაგან არის გამოჭედილი, განათების ელემენტები გადამდნარი ნაღმებისაგან არის ჩამოსხმული, ხოლო ურნები – სატანკო ჭურვების გილზებისაგან.
ფატი თამლიანის დარბაზ-მაჩუბი

ფატი თამლიანის დარბაზ-მაჩუბი — არქიტექტურული ძეგლი საქართველოში, მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფელ წვირმში.

დარბაზ-მაჩუბი სამხრეთ-დასავლეთ განაპირას მდებარე უბან ქვემო ჩობანში, მჭიდროდ განლაგებულ ნაგებობათა კომპლექსის დასავლეთ კიდეში დგას. სახლი რომელიც გვიან პერიოდშია აგებული, ჩრდილოეთის ფასადით ნაწილობრივ მიდგმულია არსენა თამლიანის დარბაზ-მაჩუბზე, ხოლო ფატი თამლიანის დარბაზ-მაჩუბი მისგან სამხრეთ მხარეს არის წამროდგენილი. დარბაზ-მაჩუბი ნაგებია ნატეხი ქვით კირ-დუღაბზე და გადახურვისთვის ყავარია გამოყენებული. ამ მომენტში საფასადე ნალესობა მთლიანად ჩამორეცხილია. ის დასავლეთით დაქანებულ რელიფეზე დგას, ამიტომაც აღმოსავლეთის ფასადის პირველი სართული მიწით არის დაფარული და მხოლოდ მეორე სართულის დარბაზის ფასადს აღვიქვამთ, საიდანაც დარბაზის ინტერიერში ვხვდებით ხის მორებით აწყობილი პანდუსის მეშუეობით. ასევე აღმოსავლეთ ფასადზე ოთხკუთხა ფორმის სარკმელია გაჭრილი. დანარჩენი ფასადები - სამხრეთი და დასავლეთი სრულიად ყრუა, მხოლოდ ჩრდილოეთის ფასადზეა გაჭრილი კარი, რომლითაც მაჩუბში ვხვდებით. დარბაზ-მაჩუბის ფასადები დამაკმაყოფილებელ მდგომარეობაშია, ნალესობის ჩამორეცხვის გარდა ფასადებზე მხოლოდ მცირედი ზომის ქვის ჩამოშლის ადგილები შეინიშნება, ფატი თამლიანის დარბაზ-მაჩუბი საკამოდ თავშეკავებული და სადა ნაგებობაა, რომლის ფასადები მინიმალურად არის დანაწევრებული, მხოლოდ ინტერიერში შესასვლელ ორ კარს და ერთ სარკმელს ვხედავთ. ის გამოირჩევა ზომიერი პროპორციებით, მორგებულია რელიეფს და საკმაოდ ორგანულად ეწერება ქვემო ჩობანის საერთო განაშენიანებაში.
ფიზულის მოედანი

ფიზულის მოედანი (; წარსულში კუბის მოედანი) — აზერბაიჯანის დედაქალაქში, ქალაქ ბაქოში, აზერბაიჯანის სახელმწიფო დრამატული თეატრის შენობის წინ მდებარე მოედანი. იგი საუკუნის გამოჩენილი პოეტის მუჰამედ ფიზულის სახელს ატარებს და შესაბამისად მოედანზე მისი ძეგლი დგას. ბაქოს ძირეულ მაცხოვრებლებისათვის ცნობილია მოედნის ძველი სახელი «კუბინკა» (მოედნის ძველი სახელი — კუბის).

ისტორია
მოედანი შეიქმნა საუკუნის შუა წლებში. ჯერ კიდევ ქალაქი ბაქოს დაგეგმარების საწყის პერიოდში მას კუბის მოედანი ეწოდებოდა. იმის გათვალისწინებით, რომ ამ მოედანზე განლაგებული იყო ბაზარი (ე. წ. "კუბის ბაზარი"), მოედანს კიდევ ერთი სახელით მოიხსენიებდნენ - ბაზრის მოედანის სახელით. ის მთელ ქალაქში ყველაზე სიცოცხლით სავსე მოედანი იყო და მდებარეობდა შემახანისა (ამჟამად ჯაფარ ჯაბარლის ქუჩა) და ბალახანის (ამჟამად ფიზულის ქუჩა) კვეთაზე. აქ ძირითადად განლაგებული იყო ერთსართულიანი სახლები დახლებითა და მაღაზიებით.

კუბის მოედანი რუსეთის იმპერიის მიერ მოწყობილი ხილის ბაზრის გახსნაზე. საფირმო მაღაზიები და დახლები მსხვილ ვაჭრებს ამ ბაზრობაზე არ გააჩნდათ. ძირითადად აქ ვაჭრობდა აქ მცხოვრებთა უღარიბესი ნაწილი, რომლებიც მოსახლეობის უმრავლესობას წარმოადგენდა. ამასთან დაკავშირებით ქალაქის მმართველები მცირე ყურადღებას აქცევდნენ კუბის მოედანს, რითაც საშუალებას აძლევდნენ ვაჭრებს სავაჭრო ნაგებობები შეექმნათ. 1902 წელს მოედანზე ვინმე ქალბატონ რილსკაიას სახსრებით აშენდა მთავარანგელოზი მიხეილის სახელობის პატარა ეკლესია 1960 წელს არქიტექტორი გ. მ. ალიზადეს პროექტით კუბის მოედანზე აშენდა მეშადი აზიზბეკოვის სახ. აზერბაიჯანის დრამატული თეატრის შენობა. ამის შედეგად კუბის მოედანი ფაქტობრივად თეატრალური და საზოგადოებრივი ცენტრი გახდა ძველი ფორშტადტ-შემახინის მოედნისა. ამ დროიდან მოყოლებლი მოედანი ცნობილია როგორც ფიზულის მოედანი.
ლევან ფირცხელიანის სახლი და დარბაზ-მაჩუბი

ლევან ფირცხელიანის სახლი და დარბაზ-მაჩუბი — არქიტექტურული ძეგლი მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფელ წვირმში.

მას სამხრეთიდან ტრისტან ფირცხელიანის სახლი მაჩუბი აქვს მიდგმული, ხოლო აღმოსავლეთის ფასადის ჩრდილოეთ მონკავეთში ბიქტორ ფირცხელიანის მაჩუბი დგას. ლევან ფრიცხელიანის სახლი და დარბაზ-მაჩუბი არა ნაგებობით შემოსაზღვრულ ეზოში დგას, არამედ მისი აღმოსავლეთი, სამხრეთი და დასავლეთი ფასადები ქუჩისკენ არის მოქცეული. დარბაზ-მაჩუბი და სახლი ნაგებია ნატეხი ქვით კირ-დუღაბზე, ამ მომენტში გადახურულია თუნუქით. ნაგებობა გვიან არის გადაკეთებული საცხოვრებელ სახლად. აღმოსავლეთ ფასადზე აქვს კარ-სარკმლის წყობა ორივე სართულზე და ხის ფართო აივანი, რომელიც ამ მომენტში დაზიანებულია და მორღვეული აქვს მოაჯირი. ჩრდილოეთის ფასადი ყრუა, აღენიშნება ვერტიკალური ბზარები, მარჯვენა ნაწილი კი მორღვეულია აქვს და ხის მორებით ახლად ამოყვანილი კედელია. დასავლეთის კედელზე მხოლოდ პირველი სართულის დონეზე მაჩუბში შესასვლელი კარია გაჭრილი. სამხრეთის ფასადი კი ნაწილობრივ იფარება ლევან ფირცხელიანის მაჩუბით, რომელზეც შეინიშნება შეკეთების კვალი და ასევე სამი მცირე ზომის ოთხკუთხა ფორმის სარკმელია ალაგ-ალაგ გაჭრილი.

ნაგებობის ინტერიერშიც ვხედავთ საცხოვრებელ სახლად სივრცის მორგების სურვილს, ორივე სართულის ჩრდილოეთ მონაკვეთები საცხოვრებელ სახლად არის გადაკეთებული, სამხრეთი ნაწილები გადატიხრულია და დატოვებულია მაჩუბი და დარბაზი. ორივე სართული საკმაოდ მძიმე მდგომარეობაშია, სახლის ნაწილში შემორჩენილია ნალესობის კვალი, მაგრამ აღინიშნება მრვალაი ბზარი. მაჩუბში შემორჩენილია პირვანდელი საქონლის ხის სადგომი ლეჭუნდირი, რომელიც ასევე მძიმე მდგომარეობაშია. სართულშუა გადახურვა არ არის გამოცვლილი და ოდნავ დაწეულია. მეორე სართული პირველ სართულთან შედარებით ბევრად მძიმე მდგომარეობაშია, კედელბზე მრავლობითი ვერტიკალური ბზარებია, ჩამოცვენილია ნალესობა. გადახურვა ამ მომენტში გამოცვლილია, მაგრამ შეინიშნება წყლის ჩამოსვლის კვალი. ლევან ფირცხელიანის მაჩუბი საკმაოდ მძიმე მდგომარეობაშია, მაგრამ ერთ-ერთ ტიპურ ნაგებობას წარმოადგენს. გადაკეთებებიდან გამომდიანრე, მას არ აქვს პირვანდელი პროპროციები დაკარგული და ამის გათვალისწინებით ის ორგანულად ეწერება უბნის საერთო განაშენიანებაში.
შალვა ზაქაიძის საცხოვრებელი სახლი

შალვა ზაქაიძის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კაიშაურნში.

ორსართულიანი საცხოვრებელი სახლი, რომლისგან დღეს მხოლოდ კედლებია შემორჩენილი, გეგმით სწორკუთხაა. სახურავი და სართულშუა გადახურვა ჩაქცეულია. აშენებულია ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. მეორე სართულის კარებისა და ფანჯრების საპირეებისათვის გამოყენებულია ანდეზიტის დამუშავებული ქვები. სამხრეთით მიმართული მთავარი ფასადი სიმეტრიულადაა დანაწევრებული კარ-ფანჯრების ღიობებით. პირველ სართულზე გაჭრილია ერთი კარი და ორი ფანჯარა. მეორე სართულზე ოთხი ფანჯარა და ერთი კარი. სამხრეთ და დასავლეთ ფასადებზე შემორჩენილია აივნის საყრდენი კონსტრუქციის ჩასამაგრებელი ფოსოები. ორივე ფასადს ერთიანი ღია აივანი შემოუყვებოდა, რომლისგან დღეს აღარაფერია შემორჩენილი. ჩრდილოეთ კედელი ყრუა. აღმოსავლეთ ფასადის პირველი სართულიც ყრუა, ხოლო მეორეზე განთავსებული იყო ორი სწორკუთხა ფანჯარა. ერთი შენარჩუნებულია, მეორე კი ჩამოშლილი. პირველი სართულის კარ-ფანჯრებზე გადებულია ხის არქიტრავი. მეორე სართულის კარ-ფანჯრებს გარედან აქვს ანდეზიტის თლილი ქვის საპირეები შუაში საჭექი ქვით, ხოლო შიგნიდან ნატეხი ქვით შექმნილი ზღუდარები. ინტერიერში ჩრდილო-აღმოსავლეთ კედელზე პირველ სართულზე დატანებულია ორი თახჩა (არქიტრავული გადახურვით) და ბუხარი. სახლი ადგილობრივების გადმოცემით 1967 წელს მურღულებმა შეიძინეს კაიშურებისგან. შემდგომ კი, მათგან შეიძინა შალვა ზაქაიძემ. 1990-იან წლებში სახლის უმეტესი ნაწილი ხანძარმა გაანადგურა.