iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სტეფანე რაზინის ხიდი

სტეფანე რაზინის ხიდი — საფეხმავლო და საავტომობილო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, შემოვლით არხზე, საადმირალოს რაიონში. ერთმანეთთან აკავშირებს სტეფანე რაზინის ქუჩასა და ლიფლიანდის ქუჩას.

უახლოესი მეტროსადგური არის „ნარვსკაია“ რომელიც მდებარეობს ხიდიდან 1075 მეტრში.

სახელწოდება
ხიდმა თავისი სახელწოდება მიიღო სტეფან რაზინის ქუჩის მიხედვით. აღნიშნული სახელწოდება მიენიჭა 1939 წლის 22 თებერვალს. მანამდე კი ხიდს ერქვა სტენკა რაზინის ხიდი (1923 წლიდან 1939 წლამდე), ხოლო უფრო ადრე ესტლიანდის ხიდი (1914 წლიდან).

ისტორია
პირველი ხიდი დღევანდელის ადგილზე 1914 წელს ააგეს. იგი იყო ხის, ხუთმალიანი და ძელებიანი, რომელიც გათვალისწინებული იყო სატვირთო ტრანსპორტისთვის. ამ ფორმით ხიდი მოქმედებდა თითქმის ნახევარი საუკუნის განმავლობაში. იგი აკავშირებდა ლიფლიანდისა და ესტლიანდის ქუჩებს და სახელიც ერთ-ერთი მათგანის მიხედვით უწოდეს — ესტლიანდის ხიდი.

1977-1979 წლებში იგი მთლიანად გადააკეთეს „“-ის ინსტიტუტის ინჟინერ ა. დ. გუტცაიტისა ა არქიტექტორ ვ. მ. ივანოვის პროექტის მიხედვით. ხიდი გადააკეთეს რკინაბეტონის კონსტრუქციაში და გახდა ერთმალიანი.

კონსტრუქცია
თავისი კონსტრუქციით ხიდი ჰგავს ნოვო-კამენის ხიდს.

ტროტუარები მოწყობილია ისე რომ სავალ ნაწილზე მაღლა მდებარეობს. სავალი ნაწილი და ფეხით მოსიარულეთა გზა ასფალტ-ბეტონითაა დაფარული. ხიდის სიგრძეა 38,3 მეტრი, ხოლო სიგანე — 20 მეტრი, საიდანაც 14 მეტრი სავალი ნაწილია, ხოლო 3-3 მეტრი უკავია ორ ტროტუარს.
ვიგონოვსკოეს ტბა

ვიგონოვსკოეს ტბა, ვიგონოშჩანსკოე — ტბა ბელარუსში, ბრესტის ოლქის ივაცევიჩის რაიონში.

ტბის ფართობია 26 კმ², წყალშემკრები აუზისა — 87,1 კმ², სანაპირო ხაზის სიგრძე — 21 კმ, მაქსიმალური სიღრმე — 2,3 მ, საშუალო — 1,2 მ. წყლის მოცულობა — 32,1 მლნ მ³.

ფსკერი ბრტყელია, დაფარულია საპროპელით, სანაპირო ტორფიანია, ხეობა დაჭაობებული. ტბა მდიდარია თევზით, ყველაზე მეტად გავრცელებულია წერი, ქორჭილა, ნაფოტა, ჩიქვი, გვხვდება წერი, ლოქორია, ფარფლწითელა, ფიტოპლანქტონი წარმოდგენილია 106 სახეობით.

ტბა მდებარეობს ქალაქ ივაცევიჩიდან 37 კმ-ის, ხოლო საქალაქო დასახლება ტელეხანიდან 17 კმ-ის დაშორებით, მდენარეების — შჩარასა და იასელდის (ნემანისა და დნეპრის აუზი) წყალგამყოფზე. ტბის გავლით 1767–1783 წლებში აშენდა ოგონსკის არხი, ამჟამად გამოუყენებელი. 1968 წელს ტბა და წყალშემკრები აუზის ნაწილი გამოცხადდა ჰიდროლოგიურ აღკვეთილად „ვიგონოშანსკოე“ (ფართობი 43 ათ. ჰექტარი). 2003 წლიდან ამავე დასახელების რესპუბლიკური ლანდშაფტური აღკვეთილის შემადგენლობაში. ტბა აგრეთვე შედის სატყეო სამონადირეო მეურნეობის, „ვიგონოვსკოეს“ შემადგენლობაში, რომელიც ბელოვეჟის ტევრის ნაწილს წარმოადგენს.
კრასნოოქტიაბრსკის ხიდი

კრასნოოქტიაბრსკის ხიდი — საფეხმავლო და საავტომობილო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, შემოვლით არხზე, საადმირალოს რაიონში. ერთმანეთთან აკავშირებს უსახელო კუნძულს და შემოვლითი არხის მარცხენა სანაპიროს.

მდებარეობა
მდებარეობს როზენშტეინის ქუჩის დასაწყისში.

ხიდთან ახლოს განთავსებულია 1911-1912 წლებში არქიტექტორ ნ. ვ. დმიტრიევის მიერ აგებული წითელარმიელთა სახლი, რომელიც მოდერნისტული არქიტექტურის ნიმუშია.

დინების ზემო მიმართულებით მდებარეობს ნოვო-პეტერგოფსკის ხიდი, ხოლო ქვემოთ — ტარაკანოვსკის ხიდი.

უახლოესი მეტროსადგური არის „ბალტიისკაია“, რომელიც მდებარეობს ხიდიდან დაახლოებით 350 მეტრში.

სახელწოდება
ხიდს, რომელიც აქ არსებობდა 1914 წლიდან 1925 წლამდე, ერქვა ლეიხტენბერგის ხიდი, ლეიხტენბერგის ქუჩის მიხედვით. არსებული სახელი კი ხიდმა მიიღო 1958 წელს.

ისტორია
აღნიშნულ ადგილზე პირველი ხიდი ააგეს 1909 წელს. 1925 წელს მოძველებული ხიდი დაშალეს.

1957-1958 წლებში ახლოს მდებარე ნოვო-პეტერგოფსკის ხიდის განტვირთვის მიზნით და შემოვლით არხზე თბოსადენის მილების გაყვანისათვის ააგეს რკინა-ბეტონის ხიდი. თავდაპირველად იგეგმებოდა აეშენებინათ საფეხმავლო ხიდი-თბოსადენი, თუმცა დაპროექტებისას გეგმა შეიცვალა. ხიდის პროექტი შეიმუშავა „“-ის ინსტიტუტის ინჟინერმა ვ. ვ. ბლაჟევიჩმა.

კონსტრუქცია
ხიდი რკინა-ბეტონითაა აგებული და მონოლითურია. განკუთვნილია საავტამობილო ტრანსპრტისა და ფეხით მოსიარულეებისათვის. სავალი ნაწილი შედგება სამი ზოლისაგან და ტროტუარების მსგავსად ისიც ასფალტ-ბეტონითაა მოპირკეთებული. ხიდის სიგრძეა 32,44 მეტრი, ხოლო სიგანე — 18,8 მეტრი.
გეორგ ათარბეგოვი

გეორგ ალექსანდრეს ძე ათარბეგოვი (; დ. 1892 — გ. 22 მარტი, 1925, თბილისი) — სომეხი საბჭოთა პარტიული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
1918 წელს იყო სოხუმი საოლქო რევკომის წევრი და აფხაზეთის რევკომი თავმჯდომარის მოადგილე. 1918 წლის ოქტომბრიდან საგანგებო კომისიი წევრი. 1919 წლი 1 თებერვლიდან ბოლშევიკთა კასპიისპირეთი-კავკაიის ფრონტის რევკომის პოლიტგანყოფილების წევრი. 1920 წლიდან ბოლშევიკთა მე-9 არმიის განსაკუთრებული განყოფილების უფროსი, სრულიად რუსეთის საგანგებო კომისიის ყუბან-შავიზღვისპირეთის, შემდგომში კი ბაქოს ოლქის საგანგებო რწმუნებული. 1921 წლიდან სომხეთის ჩრდილოეთ რაიონების რევკომის თავმჯდომარე. ამიერკავკასიის ფოსტის და ტელეგრაფის სახალხო კომისარი. დაიღუპა 1925 წლის 22 მარტს ავიაკატასტროფაში.
ვასილი ხარლამოვი

ვასილი ხარლამოვი ( დ. 1875 — გ. 1957) — რუსი პოლიტიკოსი, რევოლუციონერი, ისტორიკოსი.

ბიოგრაფია
1906 წლიდან იყო კადეტთა პარტიის წევრი. იყო რუსეთის დამფუძნებელი კრების წევრი, დუმის ოთხივე მოწვევის დეპუტატი დონის კაზაკთა ჯარების ოლქიდან. თებერვლის რევოლუციის შემდეგ დროებითი მთავრობის მიერ დაინიშნა ამიერკავკასიის განსაკუთრებული კომიტეტის, ოზაკომის თავმჯდომარედ. ოქტომბრის გადატრიალების შემდეგ იყო დონის ჯარების მთავრობის ეკონომიკური საბჭოს თავმჯდომარე. 1918 წლიდან თანამშრომლობდა გენერალ ალექსეევისა და დენიკინის სამხრეთ რუსეთის მთავრობასთან. თეთრი მოძრაობის დამარცხების შემდეგ წავიდა ემიგრაციაში 1920 წელს.
თაბრიზ ხალილბეილი

თაბრიზ ხალილ რზა-ოღლუ ხალილბეილი (; დ. 12 თებერვალი, 1964, ბაქო, აზერბაიჯანი — გ. 31 იანვარი, 1992, ნახიჩევანლი, ხოჯალი, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალების სამხედრო მოსამსახურე, დაიღუპა ყარაბაღის ომში. აზერბაიჯანელი პოეტი ხალილ რზას შვილი.

ცხოვრება
თაბრიზ ხალილბეილი დაიბადა 1964 წლის 12 თებერვალს, ქალაქ ბაქოში. 1981 წელს დაამთავრა ქალაქ ბაქოს მ.მუშფიგის სახელობის №18 საშუალო სკოლა. 1982 წელს შევიდა აზერბაიჯანის ხელოვნების სახელმწიფო ინსტიტუტში. გააგრძელა განათლების მიღება და იმავე დროს მუშაობდა ჯ.ჯაბარლის სახელობის კონოსტუდია „აზერბაიჯან ფილმ“-ში. 1992 წლის 31 იანვარს იყო ტაბრიზ ხალილბეილის ბოლო ბრძოლა. ის დაიღუპა შუშის ალყის მოხსნისთვის ორგანიზებული ოპერაცია „დაშალთი“-ს დროს.

ოჯახი
იყო დაოჯახებული. მისგან დარჩა ორი ქალიშვილი დასაფლავებულია გმირთა ხეივანში ქალაქ ბაქოში. ქალაქ ბაქოში და სალიანის რაიონში ერთ-ერთ ქუჩას მიენიჭა მისი სახელი. მისი საცხოვრებელი სახლის წინ დამონტაჟებულია სამახსოვრო დაფა.
სააფთიაქო ხიდი

სააფთიაქო ხიდი — საფეხმავლო და საავტომობილო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, მდინარე კარპოვკაზე, პეტროგრადის რაიონში. ერთმანეთთან აკავშირებს პეტროგრადისა და სააფთიაქოს კუნძულებს. ხიდის სიგრძეა 22,1 მეტრი, ხოლო სიგანე — 96 მეტრი. სიგანით მეორე ხიდია სანქტ-პეტერბურგში ლურჯი ხიდის შემდეგ.

მდებარეობა
მდებარეობს მდინარის სათავესთან, გრენადერების ხიდთან ერთად ქმნის ხიდის წინა მოედანს. აკავშირებს სააფთიქოსა და პეტროგრადის სანაპიროებს, ჩაპაევის ქუჩასა და კარპოვკის სანაპიროს. ხიდთან ახლოს მდებარეობს ბოტანიკური ბაღი.

დინების ქვემოთში მდებარეობს პეტროპავლოვსკის ხიდი.

უახლოესი მეტროს სადგურია „ვიბორგსკაია“.

სახელწოდება
ხიდის სახელწოდება ცნობილია 1798 წლიდან და მომდინარეობს სააფთიაქოს ბოსტნის მიხედვით, რომელიც ბოტანიკური ბაღის ადგილზე მდებარეობდა საუკუნეში.

ისტორია
ხის ხიდი, რომელიც სააფთიაქოს ბოსტანს აკავშირებდა ქალაქთან, ამ ადგილზე არსებობდა 1737 წლიდან. იგი იყო სამმალიანი, ძელებზე აგებული და არაერთხელ მოხდა მისი გარემონტება. 1889 წელს გაამაგრეს ბურჯები და ხიდთან ახლოს მდებარე დამბა, გამოცვალეს ზეწრები. 1914 წელს მიმდინარეობდა კიდევ ერთი სარემონტო სამუშაოები. 1946 წელს შუა მალა გადახურეს მეტალის მალთაშორისი ნაგებობით. ხიდის ბურჯები კვლავ ხის დარჩა. ხიდის სიგრძემ შეადგინა 26,6 მეტრი, ხოლო სიგანე — 12,7 მეტრი. 1974-1975 წლებში გრენადერების ხიდის გადაკეთებასთან დაკავშირებით, ააგეს ერთმალიანი რკინა-ბეტონის ხიდი კომბინირებული სისტემით (ამის გამო ძველი სააფთიაქო ხიდის მოედანი გაფართოვდა თითქმის ორჯერ). პროექტის ავტორი იყო ინჟინერი ბ. ბ. ლევინი და არქიტექტორები ლ. ა. ნოსკოვი და პ. ა. არეშევი.

კონსტრუქცია
ხიდი ერთმალიანია, აგებულია კომბინირებული სისტემით. მისი ბურჯები მასიური რკინა-ბეტონის ბლოკებისაა, მოპირკეთებულია გრანიტით.

ხიდი განკუთვნილია ავტოტრანსპორტისთვის, ტრამვაისთვისა და ფეცხით მოსიარულეებისათვის. სავალი ნაწილიც და ტროტუარებიც ასფალტ-ბეტონისაა. ტროტუარები სავალი ნაწილისაგან გამოყოფილია გრანიტის ფილებით.
სილინის ხიდი

სილინის ხიდი — საფეხმავლო და საავტომობილო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, მდინარე კარპოვკაზე, პეტროგრადის რაიონში. ერთმანეთთან აკავშირებს პეტროგრადისა და სააფთიაქოს კუნძულებს. ხიდის სიგრძეა 36,88 მეტრი, ხოლო სიგანე — 25,58 მეტრი.

მდებარეობა
მდებარეობს კამენოოსტროვსკის პროსპექტის დასაწყისში.

დინების ზემო მიმართულებით მდებარეობს პეტროპავლოვსკის ხიდი, ხოლო ქვემო მიმართულებით — გესლეროვსკის ხიდი.

უახლოესი მეტროს სადგურია „პეტროგრადსკაია“.

სახელწოდება
1798 წლიდან ხიდს ეწოდება სილინის ხიდი მიწის ნაკვეთის მფლობელის გვარის მიხედვით. 1934 წლის 9 ივლისს უწოდეს პიონერის ხიდი. სახელწოდება მოქმედებდა 1991 წლის 4 ოქტომბრამდე, რის შემდეგაც ხიდს დაუბრუნდა ისტორიული სახელწოდება.

ისტორია
მცურავი ხიდი აქ ააგეს ჯერ კიდევ საუკუნის 60-იან წლებში ადრე აქ არსებული გადასაზიდის ადგილზე. 1776 წელს ააგეს მუდმივი ხის ხიდი. იგი არაერთხელ გაარემონტეს, მაგრამ კვლავ რჩებოდა, როგორც ხის ნაგებობა. 1876 წელს ხიდი გაამაგრეს კონკის გზის გაყვანასთან დაკავშირებით. 1902 წელს ქალაქის საბჭო განიხილავდა საკითხს ხის ხიდის რკინაბეტონით შეცვლის შესახებ, მაგრამ გადაწყვეტილება ვერ მიიღეს.

ამჟამად მოქმედი რკინა-ბეტონის ხიდი ააგეს 1936 წელს ინჟნერ ა. დ. საპერშტეინისა და არქიტექტორ კ. მ. დმიტრიევის პროექტის მიხედვით. 1974 წელს მიმდინარეობდა ხიდის კაპიტალური რემონტი.
შიოვგიარ აბდულაევი

შიოვგიარ ჯამილის ძე აბდულაევი (; დ. 5 აპრილი, 1969, ნარიმანლი, ბასარგეჩარი, სომხეთის სსრ — გ. 27 აგვისტო, 1992, ჰეივალი, ქალბაჯარი, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალების სამხედრო მოსამსახურე, აზერბაიჯანის ეროვნული გმირი, დაიღუპა ყარაბაღის ომში.

ოჯახი
მამა — ჯამილ აბდულაევის. არის ტექნიკურ მეცნიერებათა კანდიდატის, მალიქ აბდულაევის ძმისშვილი.

ჯილდოები
აზერბაიჯანის პრეზიდენტის 1993 წლის 5 თებერვლის №457 ბრძანებით, შიოვგიარ აბდულაევს დაღუპვის შემდეგ, მიენიჭა „აზერბაიჯანის ეროვნული გმირის“ წოდება.

დაასაფლავეს ქალაქ ბაქოში, გმირთა ხეივანში, 1992 წლის 29 აგვისტოს.
შირლი ჩისჰოლმი

შირლი ანიტა ჩისჰოლმი (; დ. 30 ნოემბერი, 1924 — გ. 1 იანვარი, 2005) — ამერიკელი პოლიტიკოსი, განმანათლებელი და მწერალი. 1968 წელს გახდა პირველი აფრო-ამერიკელი ქალი, რომელიც აირჩიეს აშშ-ის კონგრესში. ის 1969-1983 წლებში 7 ვადის განმავლობაში ნიუ-იორკის მე-12 საარჩევნო რაიონს წარმოადგენდა. 1972 წელს ჩისჰოლმი გახდა პირველი შავკანიანი საპრეზიდენტო კანდიდატი, რომელიც მთავარმა პარტიამ წამოაყენა და პირველი ქალი, რომელიც დემოკრატიული პარტიის საპრეზიდენტო ნომინაციისთვის იბრძოდა.
ფიოდორ გადაევი

ფიოდორ გადაევი (; დ. 9 ივლისი, 1858 — გ. 5 იანვარი, 1896, კისლოვოდსკი, რუსეთის იმპერია) — რუსი პროფესიონალი ფოტოგრაფი, მოღვაწეობდა კისლავოდსკსა და პიატიგორსკში.

ბიოგრაფია
1894 წლის ლიონის საერთაშორისო გამოფენაზე დაჯილდოვდა ვერცხლის მედლით. 1890 წლების ბოლოს უშვებდა სტერეოსკოპულ ფოტოებს „კავკასიის ხედები ფ. გადაევისა კისლავოდსკიდან“, . 1904 წლის კავკასიის გზამკვლევი იუწყება, რომ კისლავოდსკში საუკეთესო ფოტოგრაფებად ითვლებიან ფიოდორ გადაევი და გრიგორი რაევი.

გადაევის ფოტოშემოქმედება დაცულია ძირითადად პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში და კერძო კოლექციებში.
პეტროპავლოვსკის ხიდი

პეტროპავლოვსკის ხიდი — საფეხმავლო და საავტომობილო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, მდინარე კარპოვკაზე, პეტროგრადის რაიონში. ერთმანეთთან აკავშირებს პეტროგრადისა და სააფთიაქოს კუნძულებს. ხიდის სიგრძეა 19,9 მეტრი, ხოლო სიგანე — 24,3 მეტრი.

მდებარეობა
ხიდი მდებარეობს დიდი პროსპექტის დასაწყისში.

დინების ზემო მიმართულებით მდებარეობს სააფთიაქო ხიდი, ხოლო ქვემო მიმართულებით — სილინის ხიდი.

უახლოესი მეტროს სადგურია „პეტროგრადსკაია“.

სახელწოდება
ხიდს სახელი უწოდეს პეტროპავლოვსკის ქუჩის მიხედვით, რომელმაც თავის მხრივ სახელი მიიღო საუკუნის 80-იან წლებში ახლოს მდებარე პეტროპავლოვსკის საავადმყოფოს მიხედვით (ამჟამად ფ. ფ. ერისმანის საავადმყოფო).

ისტორია
პირველი ხის ხიდი ამ რაიონში ააგეს 1904 წელს. იგი იყო სამმალიანი, მისი სიგრძე შეადგენდა 27,7 მეტრს, ხოლო სიგანე — 11,9 მეტრს.

ამჟამად მოქმედი ხიდი ააგეს სააფთიაქოს კუნძულზე სწრაფი ავტომაგისტრალის მშენებლობასთან დაკავშირებით. 1966-1967 წლებში „“-ის ინჟინრების პ. პ. რაიაზანცევისა და არქიტექტორ ლ. ა. ნოსკოვის პროექტის მიხედვით ხის ხიდის ადგილზე ააგეს ერთმალიანი რკინა-ბეტონის ხიდი. ხიდი მოძრაობისათვის გაიხსნა 1966 წლის სექტემბერში.

1982 წელს, დიდ ნევკაზე კანტემიროვის ხიდის აშენების შემდეგ, პეტროპავლოვსკის ხიდი გახდა ჩქაროსნული ავტომაგისტრალის უმთავრესი ელემენტი, რომელიც აკავშირებდა პეტროგრადის, ვიბორგისა და კალინინის რაიონებს.

კონსტრუქცია
ხიდი ერთმალიანია, მისი ბურჯები მასიური რკინაბეტონისგანაა აგებული და მოპირკეთებულია გრანიტით. ხიდის მოაჯირები თუჯისგანაა დამზადებული

ხიდი განკუთვნილია ავტოტრანსპორტისთვის და ფეხით მოსიარულეებისათვის. სავალი ნაწილი ასფალტბეტონითაა დაფარული, ხოლო ტროტუარები ბეტონით. ტროტუარები სავალი ნაწილისაგან გამოყოფილია გრანიტის ფილებით.
გესლეროვსკის ხიდი

გესლეროვსკის ხიდი — საფეხმავლო და საავტომობილო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, მდინარე კარპოვკაზე, პეტროგრადის რაიონში. ერთმანეთთან აკავშირებს პეტროგრადისა და სააფთიაქოს კუნძულებს. ხიდის სიგრძეა 22,2 მეტრი, ხოლო სიგანე — 27 მეტრი.

მდებარეობა
ხიდი მდებარეობს ჩკალოვის პროსპექტის დასაწყისში. დინების ზემო მიმართულებით მდებარეობს სილინის ხიდი, ხოლო ქვემო მიმართულებით — კარპოვსკის ხიდი.

უახლოესი მეტროს სადგურია „პეტროგრადსკაია“ (525 მეტრი).

სახელწოდება
1904 წლის 17 ივნისს მიენიჭა გესლეროვსკის ხიდის სახელი. სახელწოდება მომდინარეობს გესლეროვსკის შესახვევიდან (ამჟამად ჩკალოვის პროსპექტი), რომელმაც სახელი თავის მხრივ მიიღო პავლე -ის გარდერობმეისტერის, გესლერის მიხედვით, რომელიც მიწებს ფლობდა პეტროგრადის კუნძულზე.

ისტორია
პირველი გადასასვლელი მდინარე კარპოვკაზე ცნობილია 1887 წლიდან. ეს იყო ხის სამმალიანი ძელებიანი ხიდი. იგი არაერთხელ გაარემონტეს და გადააკეთეს. 1940 წლისათვის მას ჰქონდა სიგრძე 30,1 მეტრი, ხოლო სიგანე — 13,5 მეტრი.

1965 წელს „“-ის ინჟინერ პ. პ. რიაზანცევისა და არქიტექტორ ლ. ა. ნოსკოვის პროექტის მიხედვით ხის ხიდი გადააკეთეს ერთმალიან რკინა-ბეტონის კონსტრუქციად. ხიდის მშენებლობას აწარმოებდა ტრესტი „ლენხიდმშენი“, მთავარ ინჟინერ კ. ვ. უჩაევისა და სამუშაოს მწარმოებელ ი. ე. ლივშიცის ხელმძღვანელობით.

კონსტრუქცია
ხიდი ერთმალიანია, მისი ბურჯები რკინა-ბეტონისგანაა აგებული და მოპირკეთებულია გრანიტით, ხოლო მოაჯირები თუჯისგანაა დამზადებული.

ხიდი განკუთვნილია ავტოტრანსპორტისთვის და ფეხით მოსიარულეებისათვის. სავალი ნაწილი ასფალტბეტონითაა დაფარული, ხოლო ტროტუარები ბეტონით. ტროტუარები სავალი ნაწილისაგან გამოყოფილია მაღალი გრანიტის ფილებით.
ნიკოლაი იუდენიჩი

ნიკოლაი იუდენიჩი (; დ. 1862 — გ. 1933) — რუსი სამხედრო მოღვაწე, გენერალი, თეთრი მოძრაობის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა გენერალური შტაბის აკადემია. 1887 წლიდან იყო შტაბს-კაპიტანი. 1892 წლიდან იყო თურქესტანის სამხედრო ოლქის შტაბის უფროსი ადიუტანტი და პოდპოლკოვნიკი. 1896 წლიდან გახდა პოლკოვნიკი. 1900 წლიდან იყო თურქესტანის პირველი მსროლელი ბრიგადის შტაბს-ოფიცერი. 1902 წლიდან მე-18 მსროლელი პოლკის მეთაური. 1907 წლიდან კავკასიის სამხედრო ოლქის შტაბის გენერალ-კვარტერმეისტერი. 1912 წლიდან გენერალ-ლეიტენანტი და კავკასიის სამხედრო ოლქის შტაბის უფროსი. 1915 წლიდან ინფანტერიის გენერალი. 1916 წელს არზრუმისა და ტრაპიზონის წარმატებული ოპერაციების გამო დაჯილდოვდა გიორგის ხარისხის ჯვრით. თებერვლის რევოლუციის შემდეგ უნდობლობა გამოუცხადა დროებით მთავრობას, გადადგა და დატოვა კავკასიის ფრონტი. 1918 წლის ბოლოდან იყო თეთრგვარდიელების ერთ-ერთი ლიდერი ჩრდილოეთ რუსეთსა და ბალტიისპირეთში. პეტროგრადზე განხორციელებული რამდენიმე უშედეგო ოპერაციის შემდეგ, 1920 წლის დასაწყისში, დატოვა ქვეყანა და წავიდა ემიგრაციაში.
მიხაილ ბღაჟბა

მიხაილ ბღაჟბა (დ. 1915 — გ. 1993) — აფხაზი საბჭოთა სახელმწიფო და პარტიული მოღვაწე, პუბლიცისტი. 1945 წლიდან იყო სხვადასხვა სახელმწიფო და პარტიულ თანამდებობებზე. 1957 წლამდე იყო საქართველოს კომუნისტური პარტიის აფხაზეთის საოლქო კომიტეტის მდივანი, 1957-1958 წლებში აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე, 1958-1965 წლებში საქართველოს კომუნისტური პარტიის აფხაზეთის საოლქო კომიტეტის პირველი მდივანი.
კაჩაისკოე

კაჩაისკოე — ტბა ბელარუსში, ბრესტის ოლქის განცევიჩის რაიონში. მდებარეობს 5 კმ-ით სამხრეთ-დასავლეთით ქალაქ განცევიჩიდან და 10 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთით სოფელ ხოტინიჩიდან, კაჩაის ჭაობსა და იაზვინოს მიჯნას შორის. მიეკუთვნება მდინარე ცნის აუზს.

ტბის ზედაპირის ფართობია 0,17 კმ², სიგრძე — 0,5 კმ, სიგანე — 0,45 კმ. მაქსიმალური სიღრმე — 2,3 მ, საშუალო — 1,44 მ. სანაპირო ხაზის სიგრძე — 1,51 კმ. წყლის მოცულობა — 0,24 მლნ მ³.

ტბა მრგვალი ფორმისაა. სანაპირო ქვიშიანია, დაბალი, გავრცელებულია ბუჩქნარი და მეჩხერი ტყე. ტბის გავლით მიედინება მდინარე ვიდრანკა, რომელიც კაჩაისკოეს აერთებს გორნოეს ტბასთან. მცენარეულობით ზომიერადაა დაფარული.

ტბაში გავრცელებულია ქორჭილა, ნაფოტა, კაპარჭინა, წერი, ლოქორია და სხვა თევზის სახეობები.
ფანშეტის ყოვლადწმინდის ხატი

ფანშეტის ყოვლადწმინდის ხატი — საკულტო ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ფანშეტის ჩრდილოეთით, მთის წვერზე.

სალოცავი ოთხწახნაგა პრიზმის ფორმის მასიური ნაგებობაა. ნაშენია ფქლით, წყობა მშრალია. შეთეთრებულია კირით. მთავარი ფასადი დასავლეთიდანაა. კედლის წყობაში დატანებულია მცირე ზომის ოთხკუთხა თახჩა. იქვე დევს დიდი ფიქლის ქვა — თახჩის სარქველი. ხატის სახურავზე დევს ქვა, რაშიც დროშის ჩასამაგრებელი ღრმულია ამოკვეთილი. ნაგებობის ქვემოთ, ფიქლის ქვით შემოღობილ დავაკებაზე საუფროსოა, ქვის მაგიდით და ქვისავე სკამებით.
კართსოფლის კოშკური სახლი

კართსოფლის კოშკური სახლი — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ კართსოფლის ცენტრში. თარიღდება საუკუნით. ნაგებია ნატეხი ქვით. ფასადებზე ქვები ნაწილობრივაა დამუშავებული. კარის წირთხლებისა და თაღისათვის გამოყენებულია თლილი ქვა. შენობა ამჟამად მხოლოდ ორი სართულის სიმაღლეზეღაა შემორჩენილი. ჩანგრეულია სართულშუა გადახურვა. პირველი სართული ქვებითაა ამოვსებული. შენობა გეგმით თითქმის კვადრატულია (6,66,9 მ) და ზემოთკენ ოდნავ ვიწროვდება. შესასვლელი მეორე სართულზეა, დასავლეთით. კარს წირთხლებში სარდულე ხვრელები აქვს. ეს სართული საცხოვრებლად იყო განკუთვნილი. ჩრდილოეთ კედელში ერთი სათოფურია, სამხრეთისა და დასავლეთისაში — ორ-ორი. დასავლეთით მდებარე კედლის სათოფურები ერთმანეთისგან დაშორენბულია, სამხრეთ კედელში კი — პირიქით, ერთმანეთთან ახლოსაა გაჭრილი.
გველეთის ციხესიმაგრე

გველეთის ციხესიმაგრე — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ გველეთის ჩრდილოეთით, 1,5 კილომეტრზე, დარიალის ციხის აღმოსავლეთით, მდინარე თერგის მარჯვენა სანაპიროზე.

თარიღდება საუკუნის პირველი მეოთხედით. ნაგებია ნატეხი ქვით (ზოგან გამოყენებულია აგურიც). დაზიანებულია და დანგრეულია ციხის სამხრეთი ნაწილი, გადარჩენილი სხვა ნაწილები საკმაოდ დაზიანებულია. ციხის აგება უკავშირდება საქართველოს სამხედრო გზის გაყვანას და რუსული ჯარის ჩაყენებას 1808 წელს. შენობა ევროპული სიმაგრის ტიპისაა. გეგმის მიხედვით, აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ წაგრძელებული ქვაკუთხედია (5624 მ), რომლის კუთხეებში აგებულია გალავნის აბრისს გარეთ გასული წრიული კოშკები. შესასვლელი გალავნის აღმოსავლეთ კედელშია, კარიბჭეს ოდნავ შეისრული თაღი აქვს, იგი გალავანზე მაღალია და შესასვლელს საზეიმო იერს ანიჭებს. კარიბჭე გარედან მოპირკეთებულია თლილი ქვის კვადრატებით, დასრულებული იყო ორფერდა სახურავით.

ციხის ოთხი კოშკიდან შემონახულია მხოლოდ ორი, მათი დიამეტრი ფუძის დონეზე 4,8 მეტრია, ხოლო სიმაღლე 8,4 მეტრია. შესასვლელები კოშკებს ეზოს მხრიდან აქვს. პირველი სართულის დონეზე, ორივე კოშკის კედლებში ცენტრის მიმართ, თანაბრად გადანაწილებული შვიდ-შვიდი ვიწრო და მაღალი სათოფურია გაჭრილი. მათგან სამის ზემოთ კიდევ კვადრატული ფორმის სათოფურებია. სართული გადახურულია აგურით ნაწყობი დადაბლებული ფორმის გუმბათოვანი კამარით. კოშკების მეორე სართული ღიაა. სართულს გარსშემოუყვება თაღოვანი სალოდეები, რომლებიც გარედან კედლის მიმართ გადმომჯდარ გვირგვინს ქმნის. ერთ-ერთ სალოდეში (ეზოს მხრიდან), სართულზე ამოსული კიბეა მოწყობილი. კოშკები, როგორც კარიბჭე მოპირკეტებულია თლილი ქვის კვადრატებში. ციხის ეზოში განლაგებული იყო სხვადასხვა დანიშნულების რამდენიმე ერთსართულიანი ნაგებობა, რომლებიც ამჟამად დანგრეულია.

გალავანი
გალავანი ნაგებია ასევე ნატეხი ქვით, მისი შემორჩენილი კედლები, როგორც კოშკები, თლილი ქვით ნაგებ მაღალ (1,4 მეტრის სიმაღლის) ცოლოკზე დგას. გალავნის კედლებში დატანებულია ვიწრო სარკმლები, რომლებიც ციხის ეზოსკენ ფართოვდება. გალავნის კედლები დასრულებული იყო პროფილის ტაროსებრი ლავგრადნით.
გიმარის დასავლეთი კოშკი

გიმარის დასავლეთი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ გიმარის განაპირას, დასავლეთით. თარიღდება საუკუნით.

კოშკი გეგმით კვადრატულია (55 მ), ზემოთ ოდნავ ვიწროვდება, ნაგებია კლდის ნაფლეთი ქვებით. კოშკი დაზიანებულია, სადაც შემორჩენილია პირველი და მეორე სართულების აღმოსავლეთი და სამხრეთი კედლები. გარედან თაღოვანი, შიგნიდან სწორკუთხა შემოსასვლელი აღმოსავლეთითაა, მეორე სართულზე. კარის თაღი შედგენილია ორი საგანგებოდ გამოთლილი ქვით. წირთხლებად კარგად დამუშავებული ქვაა გამოყენებული. პირველი სართული ყრუკედლებიანი დამხმარე სათავსეა. მეორე სართულის შემორჩენილ კედლებში თითო-თითო სათოფურია.
სიონის აკლდამები

სიონის აკლდამები — არქეტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ სიონის ეკლესიის ეზოში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. 1972 წელს ჟინვალის არქეოლოგიური ექსპედიციის ყაზბეგის რაზმმა გათხარა ორი აკლდამა. ორივე დამხრობილია ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისკენ. ორივე გეგმით წაგრძელებული ოთხკუთხედია. ნაგებია ნატეხი ქვით. გამოყენებულია დუღაბიც და მშრალი წყობაც.
კეტრისის კოშკი

კეტრისის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, დგას თერგის მარცხენა ნაპიზე. ძველ კეტრისში. აგებულია - საუკუნეებში, კოშკი გეგმით კადრატულია (5,65,7 მ) ექვსსართულიანი (სიმაღლე 13 მეტრი), ზემოთკენ ვიწროვდება. ნაგებია ფიქლის დიდი ქვებით. აქა-იქ გამოყენებულია ტუფის კვადრატებიც. კოშკის სართულშუა ხის გადახურვები ჩაქცეულია,

პირველი სართული ყრუკედლებიანია. კოშკში შესასვლელი, სამხრეთიდანაა მეორე სართულზე. კარი გადახურულია ორი მოზრდილი ქვით. წირთხლებში საურდულე ხვრელებია. კარის ქვემოთ გამოშვერილია სამი ფიქლის ქვა, რომლებსაც ხის კიბე ეყრდნობოდა. კარის თავზე მცირე ოთხკუთხა ნიშია. აღმოსავლეთით მდებარე კედელში ორი სათოფურია, სამხრეთით და დასავლეთით კედლებში — თითო-თითო.

მესამე სართულის სამხრეთ, დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში სამ-სამი სათოფურია, აღმოსავლეთისაში — ერთი. მეოთხე სართულზე, სამხრეთ კედელში, სამი სათოფურია, აღმოსავლეთისაში — ორი, ჩრდილოეთ კედელში — ერთი. მეხუთე სართულის ოთხივე კედლის ღერძზე სალოდეებია მოწყობილი. აღმოსავლეთ, დასავლეთ და ჩრდილოეთ სალოდეების გვერდებზე ორ-ორი სათოფურია. ერთი სათოფური სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ კიდეშია. მეექვსე სართული ბანია, რომლის კედელზე დაწყობილი ფიქლის ფილები გარედან თროსებრ შვერილს ქმნის.
კობის კოშკი

კობის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ კობის მოპირდაპირე მხარეს. თერგის გაღმა. თარიღდება საუკუნის ნახევრით.

კოშკი გეგმით სწორკუთხაა (8,88,2 მ). ზემოთკენ შევიწროებული. ნაგებია ნატეხი ქვით. ქვედა სართულებისა და კუთხეების ქვები უკეთაა დამუშავებული. შემორჩენილია კოშკის სამხრეთი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც ჩანს, რომ შენობა ხუთსართულიანი ყოფილა. ოთხი სართული საცხოვრებელიც იყო და სათავდაცვოც. მეხუთე — საბრძოლო ბანი. შემორჩენილ კედლებში, პირველ და მეორე სართულზე, სამხრეთით თაღოვანი შესასვლელებია. პირველი სართულის დანარჩენი კედლები ყრუა. მეორე სართულის სამხრეთ კედელში ორი სათოფურია, აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში კი — თითო-თითო. აღმოსავლეთ კედელში ერთი მცირე სარკმელიცაა. მას საფეხურებად დამუშავებული რაფა აქვს. სათოფურების რაოდენობა ზედა სართულებში მატულობს. მესამე სართულზე ხუთი სათოფურია. მ. შ. სამი სამხრეთ კედელშია, თითო-თითო — აღმოსავლეთით და დასავლეთით მდებარე კედლებში. სამხრეთ კედლის ზედა ნაწილში მცირე ზომის სწორკუთხა სარკმელია. მეოთხე სართულის სამხრეთ კედელში ექვსი სათოფურია, ერთი აღმოსავლეთ კედელში. სამხრეთ კედლის შუაში მოზრდილი ოთხკუთხა ნიშია, ნიშს გარედან სწორკუთხა შვერილი აქვს, რომლის იატაკშ მოწყობილია თოფის გასაყოფი წვრილი ხვრელები.
ტეფის მეორე ციხე-სახლი

ტეფის მეორე ციხე-სახლი — სახლი, არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ტეფის სამხრეთ მონაკვეთში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

შენობა გეგმით ოთხკუთხაა (7,16,5 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით. შემორჩენილია ორი სართული. სართულშუა გადახურვები ჩაქცეულია. შესასვლელები პირველი და მეორე სართულის სამხრეთ კედლებშია გაჭრილი. კარის წირთხლებში საურდულე ხვრელებია. პირველი სართულის საქონლის სადგამი იყო, მეორე — საცხოვრებელი. მეორე სართულის დასავლეთ კედელში ერთი სათოფური ხვრელია. შემორჩენილი ბუდეების მიხედვით, სართულშუა გადახურვები ხის კოჭებზე ყოფილა გამართული. შენობას მიწურბანიანი სახურავი ჰქონია. სახლს აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება მეორე ციხე — სახლი. მისგან მხოლოდ ჩრდილოეთ კედლის ნაწილიღაა (სიმაღლე 2 მეტრი) შემორჩენილი.