iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კვირიას ხატი (ორხევი)

კვირიას ხატი — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ორხევის განაპირას, სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით. მთლიანად ჩამონგრეულია გადახურვა, დანგრეულია დასავლეთ კედელი და სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნახევარი, კონქისგან და ჩრდილოეთ კედლიდან მხოლოდ ნაწილი შემორჩა. შესასვლელი, რომლის აღმოსავლეთ წირთხლიღაა შემორჩენილი, სამხრეთიდანაა. ღრმა ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გაჭრილია შიგნით სწორკუთხა, გარედან თაღოვანი სარკმელი, რომლის ორივე მხარეს თითო მცირე ზომის სამკუთხათაღიანი ნიშია. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, შემორჩენილია ტრაპეზის ნაწილი. აფსიდი დასრულებულია მოგვიანებით ნაწყობი, არაწესიერი ფორმის კონქით. აფსიდის ორივე მხარში კოჭის თითო ბუდეა.

ეკლესიას სამხრეთიდან სწორკუთხოვანი მინაშენი ეკვროდა. შემორჩენილია მისი აღმოსავლეთ კედელი და კამარის მცირე ნაწილი. აღმოსავლეთ კედლის ღერზძე გაჭრილია სარკმელი, რომელსაც გადახურვა ჩამოშლილი აქვს.
ალიას ციხე

ალიას ციხე — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩაბანოს ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მდინარე საგამის მარჯვენა ნაპირზე, განეკუთვნება გარდამავალ ხანას. კოშკი ზურგიანია, დგას ფერდობზე და პირით ხეობისკენაა მიმართული. ნაგებია მოზრდილი ზომის, უხეშად დამუშავებული ნატეხი ქვის თარაზული რიგებით. ძლიერ დანგრეულია: შემორჩენილია სართული, სართულის ზურგისა და გვერდის კედლების მნიშვნელოვანი ნაწილი და მეორე სართულის ზურგის კედელი. შესასვლელი პირველი სართულის სწორი კედლის ღერძზეა გაჭრილი. კარი სწორკუთხა. სართულის შუაში დგას მძლავრი სვეტი, საიდანაც კედლებისკენ გადაყვანილია ოთხი, თითქმის ნახევარწრიული ფორმის შეკიდებული საბჯენი თაღი, რომლებსაც სხმული კამაროვანი გადახურვა ეყრდნობა. თაღები შედგმულია კონსოლებზე, რომელთა გვერდებზე, როგორც სვეტში, ისე კედელში, თითო პატარა და ღრმა სწორკუთხა ღრმულია, რომლებიც, როგორც ჩანს, კამარის ქარგილის საყრდენად გამოიყენებოდა. კოშკის სართულის შემორჩენილი ნაწილი მთლიანად ნანგრევებითაა ამოვსებული. სართულის გვერდით კედელში გარეთკენ შევიწროებული მოზრდილი ზომის სწორკუთხა სარკმელია. სართულის კედელი, სართულის კედელთა შედარებით, შიგნიდან რამდენადმე შემაღლებულია, რაც სართულშუა გადახურვის კოჭების საყრდენ საფეხურს ქმნის. სართულის ზურგის კედელში მოზრდილი სწორკუთხა ნიშია. ეს სართულიც, -ის მსგავსად, ხის ბრტყელი ჭერით იყო გადახურული.
თელეთის წმინდა გიორგის პირველი ეკლესია

თელეთის წმინდა გიორგის პირველი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ბადიაურის ზემოთ (ჩრდილოეთით), სამიოდე კილომეტრზე, თელეთის გორაზე.

ეკლესია დარბაზულია (5,64,9 მეტრზე). შესასვლელი ჩრდილოეთიდან აქვს, აღმოსავლეთით კი ნახევარწრიული აფსიდი, რომელშიც გაჭრილია მცირე ზომის, თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ორივე მხარეს თითო ოთხკუთხა ნიშაა. ქვემოთ კი — ოთხწახნაგა ტრაპეზი, რომელიც კედელზეა მიყრდნობილი. დარბაზი კვადრატულია (3,13,1 მეტრზე), გადახურულია ნახევარცილინდრული კამარით.

 საუკუნის დასაწყისში ადგილობრივმა მოსახლეობამ ეკლესია თვითნებურად, სპეციალისტებთან შეთანხმების გარეშე გაარემონტა. რომლის დროსაც კედლები შიგნით გაჯით, ხოლო გარედან ცემენტისა და ქვიშის ხსნარით შელესა. ამის გამო ძეგლს ისტორიული ღირებულება დაეკარგა.
ორხევის ნასახლარი

ორხევის ნასახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ორხევის ბოლოს, სამხრეთით, მდინარე ივრის მარცხნივ, მაღალი ტერასის ჩრდილოეთ ფერდობზე. თარიღდება ძვ. წ. ათასწლეულის ნახევრით. ნასახლარი 1986-1988 წლებში გათხარა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგის კვლევითი ცენტრის ივრის ხეობის კომპლექსურმა ექსპედიციამ. (ხელმძღვანელი გ. მირცხულავა).

დაზვერვითი თხრილებით დადგენილია, რომ ნასახლარს ერთ ჰექტარზე მეტი ფართობი ეკავა, გათხრილია დაახლოებით 600 კვადრატული მეტრი. ნასახლარი ძლიერ არის დაზიანებული მეწყერითა და მის ზემოთ არსებული გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის ქვის შენობების ჩამონაშალით. გამოვლენილი და შესწავლილია ერთმანეთისგან 5 მეტრით დაშორებული ორი შენობის ნაშთი. პირველი შენობა ოთხი მეტრით მაღლაა მეორეზე. პირველი შენობის ზემოთ სადაზვერვო თხრილებით დადასტურდა შენობათა თიხის იატაკის ფრაგმენტები. სოფელი ტერასებად ყოფილა განლაგებული. შენობები ოთხკუთხაა, კუთხეებმომრგვალებულია, სარ-ლასტის კარკასზე ნაგები და თიხით ორმხრივ შელესილი, რასაც მოწმობს დიდი რაოდენობის ბათქაშის ნატეხები. შენობათა ფართობია 12-15 კვადრატული მეტრი. ორივე შენობაში აღმოჩნდა სამქიმიანი თიხის სტაციონალური კერა. მეორე შენობაში, კერიდან 0,8 მეტრის დაშორებით არის დედაბოძის ორმო, რომელშიც შემორჩენილია ბოძის გასამაგრებელი ქვები. შენობას ბანური გადახურვა უნდა ჰქონოდა. კედლის გადარჩენილი საძირკველი სქლად არის შელესილი. კედლების გასწვრივ ბაქანია. იგი მთლიანად შემოუყვება გადარჩენილ კედლებს. მასსზე თიხის ჭურჭელი ელაგა. ბაქნის წინა მხარე კარგად არის შელესილი და სპირალური ორნამენტებითა და სვასტიკებითაა შემკული. შესაძლებელია ეს საკურთხევლისმაგვარი ნაგებობა იყოს. თიხალესილი იატაკის სისქეა 1,5 სანტიმეტრი. გათხრილ ფართობზე ნასახლარი ერთფენიანია და დიდი ხანძრით ჩანს განადგურებული. მოპოვებული მასალა ძირითადად კერამიკულია. არის როგორც შავპრიალა, ვარდისფერსარჩულიანი, ისე მოყავისფროლაქებიანი და ღია ფერის ჭურჭლის ნატეხები. შემკულობა სადაა, არის ნაკაწრი და პატარა შვერილები. იგრძნობა ფორმათა მრავალსახეობა.

მასალა ინახება არქეოლოგიის კვლევითი ცენტრის ივრის ხეობის კომპლექსური ექსპედიციის ბაზაში, დაბა სიონში.
ჩაბანოს პირველი ეკლესია

ჩაბანოს პირველი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩაბანოს სასაფლაოზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით. შენობის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლები თითქმის მთლიანად დანგრეულია, ჩამოქცეულია კონქი და კამარა. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლები 2,3 მეტრ სიმაღლეზეა შემორჩენილი. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. ღრმა ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი, რომლის ჩრდილოეთით სწორკუთხა ნიშია.
ჩაბანოს მეორე ეკლესია

ჩაბანოს მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩაბანოს ჩრდილოეთით, სასაფლაოსთან ახლოს. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით. აღმოსავლეთ კედელი და აფსიდი თითქმის მთლიანად დანგრეულია, შემორჩენილია მხოლოდ ნახევარწრიული აფსიდის მხრების წყობის რამდენიმე ქვა, ჩამონგრეულია გადახურვა და ჩრდილოეთ კედლის ზედა ნაწილი, სამხრეთით თაღოვანი შესასვლელია, დასავლეთით ერთი სწორკუთხა სარკმელი. ეკლესიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, რამდენიმე ნაბიჯზე, თანადროული კოშკის ნანგრევებია. შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 1,5 მეტრს არ აღემატება. ეკლესიას და კოშკს შემოვლებული ჰქონია წრიული გალავანი.
ბურდიანის სამაროვანი

ბურდიანის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ბურდიანის განაპირას დასავლეთი. გამოვლინდა ხუთი ორმოსამარხი, რომლებიც საუკუნის შუა ხანებში შეისწავლა არქეოლოგმა ნინო ბერძენიშვილმა. ერთ-ერთ სამარხში აღმოჩნდა თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოს შუბისპირი და სატევარი. გამოვლენილი მასალის მიხედვით, სამარხი ძვ.წ. ათასწლეულის ნახევარს განეკუთვნება.

მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმში.
ჩაბანოს მესამე ეკლესია

ჩაბანოს მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩაბანოს ჩრდილოეთით, 0,5 კილომეტრზე, ტყიანი მთის ძირას. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია სახურავის საფარი და კამარის დასავლეთ ნახევარი, სამხრეთ კედლის პერანგი და კარის გადახურვა. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. შებრტყელებული ნახევარწრის ფორმის აფსიდის ღერძზე გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშია. ერთი სარკმელი დასავლეთითაა. კონქის თაღი შეისრული ფორმისაა, მსგავსი ფორმისაა კამარაც.
ორხევის ორმოსამარხები

ორხევის ორმოსამარხები — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ორხევის სამხრეთ განაპირას, მდინარე ივრის პირველ ტერასაზე. განეკუთვნება ძვ. წთ. ათასწლეულის დასასრულს. ძეგლი 1983 წელს გათხარა ისტორიის, არქეოლოგიის და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიის კვლევითი ცენტრის ივრის ხეობის კომპლექსურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი გ. მირცხულავა).

სამარხები გამოჩნდა ნიაღვრის შედეგადად დახრამული ტერასის კალთაზე. ორმოს სიღრმეა დაახლოებით 0,8-0,9 მეტრი. სამარხები ინდივიდუალურია. შემორჩენილი ძვლების ფრაგმენტებით დაკრძალვის პოზის დადგენა არ ხერხდება, აღმოჩენილია, ვარდისფერსარჩულიანი ნატეხები. ერთი ბადია და ორი ცილინდრულყელიანი სასმისი. მასალა ინახება არქეოლოგიის კვლევითი ცენტრის ივრის ხეობის კომპლექსური ექსპედიციის ბაზაში, დაბა სიონში.
ჩეკურაანთგორის ეკლესია

ჩეკურაანთგორის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩეკურაანთგორის სასაფლაოზე. განეკუთვნება - საუკუნეებს. ნაგებია ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. ეკლესიის თითქმის კვადრატული (6,56 მეტრზე) მოხაზულობის გეგმა შეიცავს ორ ნავს, რომლებიც ერთმანეთს უკავშირდება სვეტზე დაყრდნობილი ორი ფართო თაღით. ჩრდილოეთის ნავი სამხრეთისაზე ერთნახევარჯერ განიერია და აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდითაა დასრულებული. სამხრეთის ნავი სწორკუთხაა. ეკლესია ძლიერ დაზიანებულია: მთლიანაა ჩამონგრეული ნავების კამაროვანი გადახურვა და გამყოფი თაღები; მონგრეულია კედლების ზედა ნაწილები; ეკლესიის აღმოსავლეთ ჩრდილო და დასავლეთ კედლების შემორჩენილ ნაწილს გარედან მიწაყრილი ფარავს. შესასვლელი სამხრეთის ნავის სამხრეთ კედელშია, მისგან მხოლოდ აღმოსავლეთ წირთხლის ქვედა ნაწილია შემორჩენილი. აფსიდის ღერძზე გაჭრილია მაღალი, გარეთკენ შევიწროებული სწორუთხა სარკმელი, რომლის მარჯვნივ მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. შემორჩენილია კონქის თაღის ჩრდილო ქუსლი. ნავების გამყოფი თაღების საყრდენი სვეტი გეგმით წრიულია. ნაწყობია ნატეხი ქვით, დასრულებულია ქვიშაქვის ორი ფილისგან შედგენილი კაპიტელით. სამხრეთის ნავის აღმოსავლეთ ბოლოში ნახევარცილინდრული კამარით გადახურული საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში, როგორც ჩანს, მცირე ზომის სარკმელი ყოფილა. ამჟამად კედლის ნაწილი განგრეულია და სარკმლის კვალი აღარ ჩანს. კედლის მთელ სიგრძეზე ნატეხი ქვით ნაგები ტრაპეზია მიშენებული, რომელშიც ერთი მცირე ზომის ნიშია. ერთი პატარა კვადრატული ნიშია საკურთხევლის სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ კიდეში. გარედან ეკლესიის შემორჩენილი კედლები მოკლებულია ყოველგვარ მორთულობას.
ბურდიანის ღვთისმშობლის ეკლესია

ბურდიანის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ბურდიანის ზემოთ, ჩრდილოეთით, ოთხასიოდე მეტრზე.

ეკლესია დარბაზულია, უაფსიდოა. შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონია. კედლები დაახლოებით 1,7 მეტრ სიმაღლეზეა შემორჩენილი.

 საუკუნის დასაწყისში ადგილობრივი მოსახლეობას აქ მდგარი ეკლესის ადგილზე აუგია ახალი ეკლესია, რომლის კედლები, არსებული ეკლესიის კედლებზე, გარედანაა მიშენებული.
ადგილის დედა (ასკილაური)

ადგილის დედა — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ასკილაურის ჩრდილო-დასავლეთით, ექვსასიოდე მეტრზე ტყით დაფარულ მთაზე. სავარაუდოდ განეკუთვნება გვიანდ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (5,25 3,42 მ.) ნაგებია სხვადასხვა ზომის სრულიად დამუშავებული ქვიშაქვით. წყობაში ალაგ-ალაგ, მოზრდილი, თხელი ქვებიცაა ჩართული, რომლებიც ბრტყელი პირით ფასადის მხარესაა მიქცეული. კედლების ზედაპირი გასწორებულია ბათქაშით. წყობა ძირითადად ქაოსურია. ეკლესია ძლიერ დაზიანებულია, კერძოდ, ჩამოქცეულია გადახურვა, არსებული კედლებიდან, ყველაზე ნაკლები დანაკარგებით, ჩრდილოეთ კედელია შემორჩენილი. სამხრეთ კედლის დიდი ნაწილი დანგრეულია, აღმოსავლეთით კედლის დარჩენილი ნაწილი კი მთელ სიმაღლეზეა გახეთქილი. ინტერიერში და კედლებზე ამოსულია ხეები. ერთადერთი შესასვლელი (შემორჩენილია აღმოსავლეთ წირთხლი) ეკლესიას სამხრეთიდან ჰქონია. აღმოსავლეთით აფსიდია, რომელიც დარბაზის კედლებიდან მოკლე მხრებითაა გამოყოფილი. აფსიდში გაჭრილია გარეთკენ შევიწროვებული სარკმელი, გადახურვა ჩამოშლილი აქვს. აფსიდის სამხრეთ გვერში მცირე ზომის ოთხკუთხა ნიშაა.
ბურდიანის წმინდა გიორგი მეორე ეკლესია

ბურდიანის წმინდა გიორგი მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ბურდიანის ზემოთ, ღვთისმშობლის ეკლესიიდან ოცდაათიოდე მეტრზე.

ეკლესია დარბაზულია, უაფსიდოა. ნაგები ყოფილა რიყის ქვითა და აგურით. შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონია.

 საუკუნის ბოლო მეოთხედში ეკლესია თვითნებურად, სათანადო პროექტის შექმნის გარეშე აღუდგენიათ რის გამოც ძეგლის თავდაპირველ ფორმებს ნაწილობრივ ცვლილები განუცდია. შიგნით იგი გადაუხურავთ ფიცრის უსახური კამარით. საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედლის აღდგენილ ნაწილში მოუწყვიათ უსახურივე, ოთხკუთხა სარკმელი. კედლები კი ცემენტის და ქვიშის ხსნარით შეულესავთ.
ორხევის სამაროვანი

ორხევის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ორხევის განაპირას, სამხრეთით, მდინარე ივრის მარცხენა ტერასაზე, ირმისსალოკელაზე. თარიღდება ძვ. წ. ათასწლეულის დასასრულითა და ათასწლეულის პირველი მეოთხედით. ძეგლი 1979-1983 წლებში გათხარა ისტორიის, არქეოლოგიის და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიის კვლევითი ცენტრის ივრის ხეობის კომპლექსურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი გ. მირცხულავა).

სამაროვანი მჭიდროა და მრავალიარუსიანი, განფენილია დამრეც რელიეფზე და სტრატიგრაფიის დადგენა საკმაოდ რთულია. ეს არის ქვაყრილიანი ორმოსამარხები რომელთა კამერაში სავარაუდოა ხის კონსტრუქციის არსებობა. სამარხთა უმეტესი ნაწილი ინჰუმაციურია, ორიენტირებულია ძირითადად სამხრეთიდან, ჩრდილოეთისაკენ. მიცვალებული დაკრძალულია ძირითადად მარჯვენა გვერდზე, ხელ-ფეხმოკეცილი. არის როგორც ინდივიდუალური, ასევე კოლექტიური სამარხები, სადაც ორი ან სამი მიცვალებულის ნაშთი ჩანს. ძვლები ცუდად არის შემონახული, გათხრილია რამდენიმე კენოტაფი, შეიმჩნევა კრემაციის კვალი. სამარხებში ხშირად არის მსხვილფეხა საქონლის ძვლები. სამარხეულის ინვენტარი საკმაოდ მრავალრიცხოვანია, კერამიკა მორუხო-მონაცისფროა, ძალზე ცუდადაა გამომწვარი, კეცი იფშვნება, შემკულობა მწირია. არის უყურო და ორყურა ქოთნები, სასმისები, ქილები. გვხვდება პასტისა და სარდიონის მძივები. ლითონი წარმოდგენილია მასრიანი შუბისპირებით, სატევრებით, ზოომორფულთავიანი მასიური სამაჯურებით, საყურეებით, კირკალით და სხვა.

აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა ინახება არქეოლოგიის კვლევითი ცენტრის ივრის ხეობის კომპლექსური ექსპედიციის ბაზაში, დაბა სიონში.
ლაშარის ჯვრის ნიში

ლაშარის ჯვრის ნიში — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ იხინჭის ტერიტორიაზე (სოფელ ჟებოტის მიდამოები), მშრალი ხევის მარჯვენა ნაპირზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ნაგებია მოზრდილი ზომის ნატეხი ქვით, გეგმით თითქმის კვადრატული. მასიური ნაგებობის სამხრეთ-აღმოსავლეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ წახნაგებში თითო სწორკუთხა ნიშია. სახურავი ქვისაა, ორფერდა.

სალოცავს შემოვლებული აქვს ნატეხი ქვით ნაგები დაბალი გალავანი.
გიორგიწმინდის სამაროვანი

გიორგიწმინდის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ გიორგიწმინდასა და საგარეჯოს შორის. განეკუთვნება ძვ.წ. ათასწლეულის ნახევარს.

ძეგლი აღმოაჩინეს 1939 წელს. სამაროვანზე არქეოლოგიური გათხრები ჩაატარა ისტორიკოსმა სტეფანე მენთეშაშვილმა. ორმოსამარხებში მიცვალებულები ესვენა მარჯვენა ან მარცხენა გვერდზე, კიდურებმოხრილი. სამარხებში აღმოჩნდა თიხის ჭურჭელი, რკინის საბრძოლო იარაღი და ლითონის სამკაული.

მასალა დაცულია საქართველოს ეროვნული მუზეუმის სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმში.
ანთოკის წმინდა კვირიკეს ეკლესია

ანთოკის წმინდა კვირიკეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ანთოკის ჩრდილო-დასავლეთით, დაახლოებით 500 მეტრზე. სავარაუდოდ თარიღდება გვიანდ შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (3,8 2,7) მეტრი. ნაგებია რიყის ქვითა და მოყვითალო ფერის კირის ხსნარით. ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. აღმოსავლეთ კედელში ვიწრო, ოთხკუთხა სარკმელია გაჭრილი. რომლის ქვემოთ კედელზე რიყის ქვით ნაშენი კუთხეებმომრგვალებული ტრაპეზია მიდგმული. სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების აღმოსავლეთით თითო მცირე ოთხკუთხა ნიშაა. შიგნით ეკლესია გადახურულია ერთიანი ნახევარცილინდრული კამარით. 2008 წელს ადგილობრივმა მაცხოვრებლებმა ეკლესია თვითნებურად, სათანადო პროექტის შედგენის გარეშე შეაკეთეს. მათ კედლების დანგრეული ნაწილები აღდგენილია რიყის ქვით, აგურით და ცემენტის ხსნარით. შესასვლელი გარედან გადაუხურავთ აგურის შეუსაბამო თაღით. კედლებს აღარ აქვს ლავგარდანი.
ჟებოტის მეხუთე ეკლესია

ჟებოტის მეხუთე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჟებოტას, ნასოფლარ იხინჭის განაპირას, სამხრეთით, ტყეში. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ეკლესია ნაგები ყოფილა ნატეხი ქვით. თითქმის მთლიანად დანგრეულია. შემორჩენილია მხოლოდ ჩრდილოეთ კედლის ნაწილი და აფსიდის ჩრდილოეთ ნახევარი მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშით.
გიორგიწმინდის ღვთისმშობლის მესამე ეკლესია

გიორგიწმინდის ღვთისმშობლის მესამე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ გიორგიწმინდის ჩრდილოეთით, სასაფლაოზე. აქვე მდგარ ღვთისმშობლის ეკლესიის გვერდით. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (53,4 მეტრზე), უაფსიდოა. ნაგებია რიყის წვრილი ქვითა და აგურით. კედლები ძირითადად რიყის ქვითაა, რომლებშიც ერთმანეთს ენაცვლება სხვადასხვა მხარეს დახრილი ქვებით გამოყვანილი რიგები. კედლების ზედაპირი კი დუღაბითაა გასწორებული. კამარა და შესასვლელი ღიობი გამოყვანილია აგურით. კუთხეებში აგურისა და მოზრდილი, რიყის ქვის შერეული წყობაა (მონაცვლეობით). ფასადებისაგან განსხვავებით შიგნით კედლების წყობის ხარისხი რამდენამდე დაბალია.

ძეგლი ძლიერაა დაზიანებული: ჩამოშლილია სახურავის საფარი, მონგრეულია ჩრდილოეთ ფასადის ზედა ნახევარი, ჩრდილოეთ-დასავლეთ კუთხე (მთელ სიმაღლეზე) და დასავლეთ კედლის ზედა ნაწილი, ჩამოქცევის პირასაა მისული კამარა.

შესასვლელი სამხრეთიდანაა. საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში რიყის მოზრდილი ქვით ნაწყობი, თითქმის პარალელურწირთხლებიანი სარკმელია, რომელსაც ძირი თარაზული აქვს და გარეთკენ საფეხურებად დაბლდება იმდენად, რომ სარკმლის გარეთა ღიობი ფორმით კვადრატს უახლოვდება. საკურთხევლის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო, პატარა სწორკუთხა ნიშაა.
გიორგიწმინდის წმინდა გიორგის მეორე ეკლესია

გიორგიწმინდის წმინდა გიორგის მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ გიორგიწმინდის ჩრდილოეთით, 3 კილომეტრზე, ტყეში. სავარაუდოდ აგებულია გვიანდელ შუა საუკუნეებში.

ეკლესია დარბაზულია (6,62×4,75 მეტრზე), ნაგებია რიყისა და ნატეხი ქვით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფისდია, რომელშიც გაჭრილია დაბალი, თარაზულად გადახურული სარკმელი. აფსიდში, კედელზე მიდგმულია ოთხწახნაგა ტრაპეზი. სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ კიდეში პატარა ოთხკუთხა ნიშაა.აფსიდის და დარბაზის სამივე კედელს საფეხური გასდევს.

ეკლესია შიგნით გადახურულია დადაბელებული პროპორციების, სხმული კამარით. დადაბლებული პროპორციებისაა კონქიც.

ეკლესიას თაროსებრი ლავგარდანი აქვს.
ასკილაურის პირველი ეკლესია

ასკილაურის პირველი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ასკილაურის ჩრდილო-დასავლეთით დაახლოებით 1,3 კილომეტრზე, ტყეში. სავარაუდოდ განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (5,824,67) ნაგებია მოზრდილი ზომის რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. შიგნითა კედლების წყობაში ნატეხი ქვაცაა ჩართული. გარეთა კუთხეები ძირითადად გამოყვანილია არცთუ ისე სუფთად დამუშავებული შირიმის ბლოკებით. საპირე ქვებს შორის დარჩენილი არეები როგორც გარედან ისე შიგნიდან ამოვსებულია დუღაბით. ნაგებობა ძლიერ დაზიანებულია: კედლებიდან ყველაზე დიდ სიმაღლეზე დასავლეთ კედელი დგას, თუმცა ფრონტონის მნიშვნელოვანი ნაწილი მონგრეულია. დანარჩენი კედლებიდან აღმოსავლეთისა და ჩრდილოეთის გარედან თითქმის მთლიანად მიწითაა დაფარული. სამხრეთის კი დაახლოებით 1,8 მეტრ სიმაღლეზეა შემორჩენილი ეკლესიის აღმოსავლეთ ნახევრის დიდი ნაწილი ამოვებულია ქვებითა და მიწით. შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთიდან ჰქონია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომელსაც შუა ნაწილი განგრეული აქვს. აფსიდის ჩრდილოეთ თბილისში საშუალო ზომის ოთხკუთხა ნიშაა. აბსიდი, დარბაზის შესაბამის კედლებიდან, გამოყოფილია მხრებით. რომელთა დიდი ნაწილი შირიმის ქვითაა გამოყენ გამოყვანილი. დასავლეთ კედლის ზედა ნაწილში, დასავლეთ კედლის ზედა ნაწილში ჯგუფად განლაგებული მცირე ზომის, ხუთი კვადრატული მუშაა. მასშასადამე ოთხი ერთ დონეზეა. წყვილ-წყვილად, ხოლო მეხუთე მარცხენა წყვილის თავზე. ეკლესია შვილი გადახურული იყო სხმული კამარით. აბსიდი კი კონქით. კონქიდან მხოლოდ ჩრდილოეთ ნახევარია დარჩენილი. კამერიდან კი მთელ სიგრძეზე ჩრდილოეთ გვერდის ნაწილი.
ბიპაშა ბასუ

ბიპაშა ბასუ (ინგლ. , ჰინდი िाा ाु, დ. 7 იანვარი, 1979) ასევე ცნობილია როგორც ბიპაშა ბასუ სინგჰ გროვერი —ინდოელი მსახიობი და მოდელი.

ბიოგრაფია
ბიპაშა ბასუ დაიბადა 1979 წლის 7 იანვარს დელიში, ბენგალურ ოჯახში. სახელი "ბიპაშა" შეიძლება ითარგმნოს როგორც "ძლიერი ბნელი სურვილი“.მოგვიანებით, ოჯახი საცხოვრებლად კალკუტაში გადავიდა, სადაც ბიპაშამ პირველი წარმატებული ნაბიჯები გადადგა სამოდელო ბიზნესში. ბიპაშას ორი და ჰყავს - ბიდიშა და ბიჯოეტა. ბავშვობაში კანის მუქი ფერის გამო შეუხედავს უწოდებნდენ. მსახიობი სრულყოფილად  ფლობს ჰინდის, ინგლისურ და ბენგალურ ენებს.

სკოლაში გატაცებული იყო კალათბურთით. ოცნებობდა ექიმობაზე. სკოლის დამთავრების შემდეგ მუშაობდა ვაჭრობის სფეროში. დაკავდა ბუღალტერრით. კალკუტაში მენეჯმენტის საფუძვლების შესწავლაც კი დაიწყო, თუმცა კალკუტის სასტუმროში ბიპაშას იღბლიანმა შეხვედრამ აგენტ მეჰრ ჯესიასთან, რომელსაც თავის ნათლიად თვლის,  სრულიად შეცვალა მისი გეგმები.

16 წლის ასაკში ბიპაშამ გაიმარჯვა მოდელების   კონკურსში.

17 წლის ასაკში მონაწილეობა მიიღო ფლორიდაში გამართულ მოდელების საერთაშორისო კონკურსში , სადაც მესამე ადგილი დაიკავა. ბიპაშა მიიწვიეს ნიუ-იორკში.  აქ მან  მონაწილეობა მიიღო ავტომობილ ფორდის სარეკლამო კამპანიაში და მისი ფოტოები გამოჩნდა პრიალა ჟურნალების გარეკანზე.

ბიპაშას შეეძლო გამხდარიყო საერთაშორისო კლასის  ტოპმოდელი, მაგრამ სამშობლოსადმი ნოსტალგიის გამო ინდოეთში დაბრუნდა, სადაც განაგრძო რეკლამებში მონაწილეობა და პოდიუმზე გამოსვლა.

ბოლივუდის კინემატოგრაფიაში ბიპაშა სრულიად შემთხვევით მოხვდა, მაგრამ პირველივე ფილმი „უცნობი მზაკვარი“,( 2001, რეჟ.აბას მასტანი) მისთვის იღბლიანი გამოდგა. მსახიობმა მიიღო  ჯილდო ქალის როლის საუკეთესო სადებიუტო შესრულებისათვის.

მსახიობობის გარდა, ბიპაშა გატაცებულია ფიტნესით.  2006 წელს მან ფიტნეს ინსტრუქტორ მარკ ენტონისთან ერთად გამოუშვა ფიტნეს პროგრამით.

2015 წელს გამოვიდა საშინელებათა ფილმი „მარტოობაში“, 2007 წლის ამავე სახელწოდების ტაილანდური ფილმის რიმეიკი მასში ბასუ თამაშობდა სიამის ტყუპებს, რომელთაგან ერთი გარდაიცვალა განცალკევების ოპერაციის დროს.

პირადი ცხოვრება
ფილმის გადასაღებ მოედანზე მსახიობმა გაიცნო ყოფილი ტელე და იმ დროისათვის კინომსახიობი კარან სინგჰ გროვერი, ფილმის გადაღების შემდეგ მათ დაუწყეს ურთიერთობა და 2016 წლის 30 აპრილს იქორწინეს. გროვერისთვის ეს მესამე ქორწინებაა, თავად ბიპაშასთვის კი პირველი.

მედია რეიტინგი
2011 წელს -ს მონაცემებით ბიპაშა ბასუ ინდოეთის 50 ყველაზე სასურველი ქალების რეიტინგში მე -8 ადგილზე დაიკავა, 2012 წელს მე -13, ხოლო 2013 წელს- მე -7 . ბრიტანულმა ჟურნალმა  2005 და 2007 წლებში დაასახელა "აზიის ყველაზე სექსუალურ ქალად".
ატაპეუს პროვინცია

ატაპეუს პროვინცია — ლაოსის პროვინცია, რომელიც მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. მას აქვს ხუთი რაიონი: სამაკკიქსაი, ქსაიეთა, სანამქსაი, სანქსაი და ფოუვონგი, რომელთა ფართობი საერთო ჯამში 10 320 კვადრატულ კილომეტრს შეადგენს. პროვინციაში 127 285 ადამიანი ცხოვრობს. პროვინციის დედაქალაქი არის ატაპეუ (მუანგ სამაკიქსი).

პროვინცია ცნობილი იყო როგორც „გმირობის მიწა“. ბიომრავალფეროვნების ორი რაიონი მდებარეობს ატაპეუს პროვინციაში: დონგ ამფამის ტყე და ქსეპეინის ტყე. პროვინციის დიდ ნაწილს მართავს დონგ ამფამის ეროვნული ბიომრავალფეროვნების დაცვის რეგიონი.

ისტორია
პროვინცია ლანსანგის სამეფოს ნაწილი იყო, როდესაც მას საისეთათირათი მართავდა. ადრე ატაპეუ იყო გარეული კამეჩების ჰაბიტატი, რომელიც ცნობილი იყო „იდკაბუე“ (ითარგმნება როგორც „კამეჩის ვარდნა“), რომელიც საფრანგეთის კოლონიურ რეჟიმში „ატაპეუ“ გახდა. რევოლუციური ომის დროს ფრანგების წინააღმდეგ პროვინცია იყო ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტის შტაბი. ომის დასრულების შემდეგ, ტერიტორიის დიდი ნაწილი განადგურდა, რომლის ნაშთები ახლაც ჩანს ჰო ჩი მინის გზის ზოგიერთ მონაკვეთზე.
დაცული ტერიტორიები
დონგ ამფამის ბიომრავალფეროვნების დაცვის ეროვნული ტერიტორია არის დაცული ტერიტორია, რომელიც მდებარეობს ატაპეუს პროვინციაში (ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში) და სეკონგის პროვინციაში (სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში). ეს არის ლაოსის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში, ვიეტნამის საზღვარზე. ძლიერ ტყიანია და მოიცავს დაახლოებით 200,000 ჰექტარს. ის დაარსდა 1993 წელს, ეს არის ლაოსის 23 ეროვნული ბიომრავალფეროვნების კონსერვაციული რეგიონიდან ერთ-ერთი. დონგ ამფამში მდებარეობს „დაბალ და ტროპიკული ტყეების ბოლო ხელუხლებელი ადგილები, რომლებიც დარჩენილია სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის მატერიკებში“.

71,400 ჰექტარი ატაპუს ვაკე არის მნიშვნელოვანი ფრინველთა ტერიტორია , რომელიც მდებარეობს -სთან. მისი ტოპოგრაფია მოიცავს ჭარბტენიან ტერიტორიებს, როგორიცაა ქსე ხამანისა და ქსე ხოუს მდინარეები, ასევე მტკნარი წყლის ტბები და აუზები.

ადმინისტრაციული დანაყოფები
პროვინცია შედგება შემდეგი რაიონებისაგან:

ვიეტნამთან სიახლოვის გათვალისწინებით, ეს პროვინცია ტრადიციულად იყო ვიეტნამის მიმდებარე რეგიონებისთვის ნედლეულისა და ტყის პროდუქტების წყარო.

სულ ცოტა ხნის წინ ვიეტნამური კომპანიების ნაწილი გაფართოვდა ატაპეუს პროვინციაში. -მა მოიპოვა პროვინციაში რეზინის ხეების მოშენების უფლება. კომპანია ასევე გეგმავს ინვესტიციების ჩადებას ელექტროენერგიის წარმოებაში, შაქრის გადამუშავებასა და ორგანული სასუქების წარმოებაში. შაქრის პროექტის ღირებულება 100 მილიონი აშშ დოლარია, რომლის წარმოებაც 2011 წლის ნოემბერში დაიწყო.