iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დურგა

დურგა (სანსკ. ु्ा ”ძნელად შესაცნობი”) — ინდუიზმის ყველაზე მთავარი ქალღმერთი, გამანადგურებელი ღვთაება შივას მეუღლე.

დურგა არა მხოლოდ ყველა სულიერის დედაა, იგი თვით ღმერთების მშობელიცაა. ავ სულთა შემმუსვრელი და გასაჭირში მყოფთა მფარველი ქალღმერთის კულტი ძლიერ გავრცელებულია ინდუიზმის მიმდევრებს შორის, დურგასი ეშინიათ და უყვართ იგი. ყველა სხვა ღვთაებათა თაყვანისცემამდე მას როგორც „მშობელ დედას“ (მა) ეთაყვანებიან.
მშვილდოსანი (ასტროლოგია)

}

მშვილდოსანი (') — ზოდიაქოს ნიშანი. იგი არის რიგით მეცხრე ასტროლოგიური ნიშნების სისტემაში. ზოდიაქოს პრინციპების მიხედვით, მზე ამ ნიშანში იმყოფება დაახლოებით 22 ნოემბრიდან 21 დეკემბრამდე.

მშვილდოსნის ზოდიაქო განსხვავდება მშვილდოსნის თანავარსკვლავედისგან, სადაც მზე 18 დეკემბრიდან 19 იანვრამდე მოძრაობს. ასტროლოგიური თვალსაზრისით, მშვილდოსნის მმართველია — იუპიტერი. თანამმართველია — ნეპტუნი. მშვილდოსნის ზოდიაქოში „ეგზალტირებულია“ — კეტუ (მთვარის დაღმავალი კვანძი), „დაცემულია“ — რაჰუ (მთვარის აღმავალი კვანძი), „გამოძევებულია“ — მერკური. მინეროლოგიური თვალსაზრისით, მშვილდოსნის ძირითადი მინერალია: ტოპაზი. მას ასევე შეესაბამება: სარდონიქსი, ქარვა, ობსიდიანი, სარდიონი.
მერწყული

}

მერწყული (') — ზოდიაქოს ნიშანი. იგი არის რიგით მეთერთმეტე ასტროლოგიური ნიშნების სისტემაში. ზოდიაქოს პრინციპების მიხედვით, მზე ამ ნიშანში იმყოფება დაახლოებით 20 იანვრიდან 18 (ან 19) თებერვლამდე. მერწყულის ზოდიაქო განსხვავდება მერწყულის თანავარსკვლავედისგან, სადაც მზე 16 თებერვლიდან 11 მარტამდე მოძრაობს. ასტროლოგიური თვალსაზრისით, მერწყულის მმართველია — ურანი. თანამმართველია — სატურნი. მერწყულის ზოდიაქოში „ეგზალტირებულია“ — ნეპტუნი, „დაცემულია“ — პლუტონი, „გამოძევებულია“ — მზე. მინეროლოგიური თვალსაზრისით, მერწყულის ძირითადი მინერალია: იაგუნდი. მას ასევე შეესაბამება: მარგალიტი, ამაზონიტი, ონიქსი, ტურმალინი.
თხის რქა (ასტროლოგია)

}

თხის რქა (') — ზოდიაქოს ნიშანი. იგი არის რიგით მეათე ასტროლოგიური ნიშნების სისტემაში. ზოდიაქოს პრინციპების მიხედვით, მზე ამ ნიშანში იმყოფება დაახლოებით 21 დეკემბრიდან 20 იანვრამდე. თხის რქის ზოდიაქო განსხვავდება თხის რქის თანავარსკვლავედისგან, სადაც მზე 20 იანვრიდან 15 თებერვლამდე მოძრაობს. ასტროლოგიური თვალსაზრისით, თხის რქის მმართველია — სატურნი. თანამმართველია — ურანი. თხის რქის ზოდიაქოში „ეგზალტირებულია“ — მარსი, „დაცემულია“ — იუპიტერი და ნეპტუნი, „გამოძევებულია“ — მთვარე. მინეროლოგიური თვალსაზრისით, თხის რქის ძირითადი მინერალია: ქრიზოპრაზი. მას ასევე შეესაბამება: ქალცედონი, აქატი, ლაზურიტი.
ინდრა

ინდრა ( — — „ხელმწიფე“) — ინდუისტური უძველესი ვედური ღვთაება, წვიმის მწირავი და ღმერთთა მეფე. ძველ ინდოეთში ინდრას კულტი ძლიერად იყო გავრცელებული, რომელიც შემდგომში ტრიმურტით და სხვა უფრო პოპულარული ღვთაებებით შეიცვალა. ბუდიზმში ის არის მფარველი ღვთაება. ჯაინიზმში უმაღლესი ზეცის მეფე სახელად - საუდდჰარმაკალპა მისი მითოლოგია და ძალები შეესაბამება ევროპული მითოლოგიის ისეთ გმირებს როგორიცაა: ზევსი, იუპიტერი, პერუნი, თორი და ოდინი.
ტრიმურტი

ტრიმურტი (სანსკ. ्िू्ि „სამი სახე“) — სამი ღმერთის-ბრაჰმას, ვიშნუს და შივას (იგივე რუდრას) ერთიანობა, ერთება ტრიმურტი არის ერთი და იმავე ღვთაების სამი გამოვლინება, სამი სხვადასხვა ფორმა, სამი გვამი. მაჰაბჰარატას დამატებაში-გარივანშაში ვკითხულობთ: „ის, ვინც არის ვიშნუ, არის იმავდროულად შივა; ის, ვინც არის შივა, არის ბრაჰმა. არსებით ერთია, მაგრამ სამი ღმერთია: შივა, ვიშნუ, ბრაჰმა.“ ტრიმურტი აერთიანებს სამ კოსმიურ პრინციპს-შემოქმედებას, ნგრევას და შენარჩუნებას. შემოქმედია ბრაჰმა, დამანგრეველი-შივა, ხოლო მცველი ანუ შემნარჩუნებელი-ვიშნუ. სამივე არსებობს ერთ ღვთაებაში და თითოეული სამებაში. ტრიმურტს გამოსახავენ სამთავიან არსებად: შუაში ბრაჰმა, მარჯვნივ ვიშნუ და მარცხნივ შივა.
თელეთის ქედი

თელეთის ქედი — ქედი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის გარდაბნის მუნიციპალიტეტში და თბილისში. წარმოადგენს თრიალეთის ქედის სამხრეთ-აღმოსავლეთ შტოქედს. აღმოსავლეთით მტკვრის ხეობამდე ეშვება, სამხრეთიდან საზღვრავს თბილისის ქვაბულს. ქედს განედური მიმართულება აქვს და გადაჭიმულია 13-14 კმ-ზე. დაბალმთიანია (1100 მ-მდე). თელეთის ქედზეა მწვერვალი შავნაბადა და აზეულა. აქვს მოსწორებული თხემი და მშრალი ხევებით დანაწევრებული კალთები. აგებულია შუაეოცენური ვულკანოგენური ქანებით. შემოსილია უმეტესად ჯაგეკლიანი ბუჩქნარით. კალთების ქვემო ნაწილში ხელოვნურადაა გაშენებული ტყეები, მ. შ. ფიჭვნარი. ქედის დასავლეთ თხემურ ნაწილში მდებარეობს სოფ. ტაბახმელა, სამხრეთ კალთაზე — სოფლები ახალწყარო, ზემო თელეთი, მუხრან-თელეთი, ქვემო თელეთი და წალასყური.
თელეთობა

თელეთობა — ქრისტიანული დღესასწაული, რომელიც იმართებოდა თბილისის მახლობლად, სოფ. თელეთში, წმინდა გიორგის ეკლესიის კარზე ამაღლების დღეს. აქ შესაწირავითა და ღამის თევით მოდიოდნენ თელეთელები და კახეთიდან ჩამოსული მლოცველები, აგრეთვე თბილისელი და ახლომახლო რაიონების სომხები. თელეთობა თავისი საწყისებით დაკავშირებულია წინაქრისტიანული ხანის დღეობასთან.
თელისებრნი

თელისებრნი — ორლებლიან მცენარეთა ოჯახი. ფოთოლმცვივანი ან მარადმწვანე ხეები და ბუჩქებია. მორიგეობით განლაგებული ფოთლები ასიმეტრიული, დაკბილული ან კიდემთლიანია. ქარით მტვერია ყვავილები ერთ- ან ორსქესიანია, შეკრებილია კონებად ან მჭადასებრ ყვავილედებად. ყვავილსაფარი მარტივი და ჯამისებრია; ნაყოფი — ფრთიანი კაკლუჭა ან კურკიანა.

ოჯახი აერთიანებს 15-მდე გვარს და 150-ზე მეტ სახეობას, რომლებიც ძირითადად გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ და ტროპიკულ ზონაში, ნაწილობრივ ტროპიკულ და სუბტროპიკულ მთებში. მნიშვნელოვანი გვარებია თელა,ძელქვა, ტრემა , გირონიერა და სხვა. საქართველოში ველურად იზრდება 2 გვარი: თელა (5 სახეობა) და ძელქვა (1 სახეობა).

სახეობათა დიდი ნაწილი მშრალი და უტყეო რაიონების გასამწვანებლად გამოიყენება. ინტროდუცირებულია აღმოსავლეთ-აზიური 2 თითოსახეობიანი გვარი. მერქანს იყენებენ მშენებლობისა და საავეჯე წარმოებაში. თელისებრნი ევოლუციურად ერთ-ერთი უძველესი ოჯახია.
თელოვნის განძი

თელოვნის განძი - გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის (ძვ. წ. - სს.) არქეოლოგიური ძეგლი. შემთხვევით აღმოჩნდა 1910 წელს თელოვნის ხეობაში (ბორჯომის მუნიციპალიტეტი). შეიცავს 4 სეგმენტისებრ იარაღს, თოხს და გაურკვეველი დანიშნულების ნივთის ნატეხს. იქვე აღმოჩნდა კოლხური ცულის ჩამოსასხმელი ბრინჯაოს ყალიბი. მასალა დაცულია ბორჯომის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.
თერგდალეულები

„თერგდალეულები“ — საუკუნის 60-იანი წლების ქართული საზოგადოებრივი, პოლიტიკური და ლიტერატურული მიმდინარეობა. „თერგდალეულებს“ უწოდებდნენ კონსერვატორი მოწინააღმდეგენი რუსეთში განათლებამიღებულ ქართველ ახალგაზრდებს, ქართველ განმანათლებლებს, რომელთაგან ზოგი ჯერ კიდევ 60-იან წლებამდე იჩენდა ნახევრადფარულ ოპოზიციურ დამოკიდებულებას ძველისადმი და საზოგადოებრივ ცხოვრებაში ახლის დანერგვას მოითხოვდა. 1861-1862 წლებიდან „თერგდალეულების“ ნაწილი აშკარად შეებრძოლა კონსერვატორებს ჟურნალ „ცისკრისა“ და „საქართველოს მოამბის“ ფურცლებზე. ბრძოლა ახალ („თერგდალეულთა“) და ძველ („მტკვარდალეულთა“) თაობებს შორის დაიწყო ქართული ენისა და ლიტერატურის საკითხებზე. ილია ჭავჭავაძის წერილით „ორიოდე სიტყვა თავად რევაზ შალვას ძის ერისთავის მიერ კაზლოვის „შეშლილის თარგმნაზედა“ („ცისკარი“, 1861, № 4), რომელმაც დიდი გამოხმაურება ჰპოვა და დასაბამი მისცა ე. წ. „მამებისა“ და „შვილების“ ბრძოლას.

თერგდალეულთა პროგრამა ითვალისწინებდა ქართველი ხალხის როგორც ეროვნულ, ისე სოციალურ განთავისუფლებას. ისინი კარგად იცნობდნენ რუსეთისა და ევროპის პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწეების ნააზრევს; იყვნენ მსოფლიოში მიმდინარე პოლიტიკური პროცესების კურსში. მათი პროგრამით, თავდაპირველ ამოცანას წარმოადგენდა რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში ავტონომიის მოპოვება, ხოლო შემდეგ დამოუკიდებელი ეროვნული სახელმწიფოს შექმნა.

თერგდალეულთა მიერ გამოცემულ ჟურნალებში განიხილებოდა საქართველოს ისტორიასა და კულტურასთან, თანადროულ პოლიტიკურ, სოციალურ და ეკონომიკურ პრობლემატიკასთან დაკავშირებული საკითხები.

თერგდალეულთა მოღვაწეობა დაემთხვა რუსიფიკაციის პოლიტიკის გაძლიერებას. რუსულმა ხელისუფლებამ ტერმინ „საქართველოს“ აკრძალვაც კი მოინდომა და პრესაში შეიძლებოდა მხოლოდ თბილისისა და ქუთაისის გუბერნიების მოხსენიება.

ილია ჭავჭავაძემ და მისმა მომხრეებმა ამ რთულ პერიოდშიც მოახერხეს ეროვნული საქმის გაგრძელება. მათი თაოსნობით თბილისისა და ქუთაისის გუბერნიების სათავადაზნაურო ბანკები დაარსდა. ბანკის მიერ გაღებული თანხის უდიდესი ნაწილი ქართული სკოლებისა და თეატრის დაფინანსებას მოხმარდა. 1879 წელს შეიქმნა „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოება“ (პირველი თავმჯდომარე დიმიტრი ყიფიანი). საზოგადოების მეცადინეობით გაიხსნა სკოლები, გამოიცა სახელმძღვანელოები და სხვა სახის ნაშრომები, შეგროვდა ძველი ხელნაწერები და ფოლკლორული მასალა, დაიწყო ისტორიულ ძეგლებზე ზრუნვა.

70-იან წლებში თერგდალეულები ორ ჯგუფად გაიყვნენ. ილია ჭავჭავაძისა და მისი მომხრეების ჯგუფს (აკაკი წერეთელი, იაკობ გოგებაშვილი, ვაჟა-ფშაველა, ალექსანდრე ყაზბეგი და სხვები) „პირველი დასი“ ეწოდა, ხოლო ნიკო ნიკოლაძის გიორგი წერეთლის სერგეი მესხის და სხვათა ჯგუფს, რომლებიც მთავარ ყურადღებას სოციალური და ეკონომიკური ხასიათის პრობლემებზე ამახვილებდნენ — „მეორე დასი“.
კურო (ასტროლოგია)

}

კურო (') — ზოდიაქოს ნიშანი. იგი არის რიგით მეორე ასტროლოგიური ნიშნების სისტემაში. ზოდიაქოს პრინციპების მიხედვით, მზე ამ ნიშანში იმყოფება დაახლოებით 21 აპრილიდან 20 (ან 21) მაისამდე. კუროს ზოდიაქო განსხვავდება კუროს თანავარსკვლავედისგან, სადაც მზე 14 მაისიდან 19 ივნისამდე მოძრაობს. ასტროლოგიური თვალსაზრისით, კუროს მმართველი პლანეტაა — ვენერა. კუროს ზოდიაქოში „ეგზალტირებულია“ — მთვარე, „დაცემულია“ — ურანი, „გამოძევებულია“ — მარსი და პლუტონი. მინეროლოგიური თვალსაზრისით, კუროს ძირითადი მინერალია: საფირონი. მას ასევე შეესაბამება: აქატი, ავანტიურინი, ლაზურიტი, ფირუზი, ქრიზოპრაზი.
თერგული ცხენი

თერგული ცხენი — საჯდომი ცხენის ჯიში. გამოყვანილია თერგისა და სტავროპოლის ცხენსაშენებში ძირითადად სტრელცოვკური და არაბული ჯიშების შეჯვარებით. ფერად უფრო ხშირად ლურჯაა, ზოგჯერ ქურანა. ამტანია, კარგადაა შეგუებული ადგილობრივ პირობებს. იყენებენ სატრანსპორტო სამუშაოებზეც. ფაშატის განაზომია (სმ-ობით): სიმაღლე მინდაოში — 155, ტანის ირიბი სიგრძე -— 155, გულმკერდის ირგვლივი — 180; ნების ირგვლივი — 19. თერგული ცხენი გამაუმჯობესებელი ჯიშია ამიერ- და ჩრდილოეთ კავკასიის მთიანი ზონის ცხენების.
თერიოლოგია

თერიოლოგია (ბერძნ.  — ნადირი და ...ლოგია) — ზოოლოგიის დარგი, რომელიც შეისწავლის ძუძუმწოვრებს. ამ ცხოველთა სისტემატიკას, ანატომიას, ბიოლოგიას და მათ მნიშვნელობას სახალხო მეურნეობაში. იგივეა რაც მამალიოლოგია, მამალოგია (გვიანდ. ლათ.  — ძუძუმწოვრები და …ლოგია). დასავლეთში ტერმინ „მამალიოლოგია“ ფართოდ იხმარება, ყოფილ სსრკ-ში კი უფრო ხშირად თერიოლოგიას ხმარობდნენ.
მარჩბივი (ასტროლოგია)

}

მარჩბივი (') — ზოდიაქოს ნიშანი. იგი არის რიგით მესამე ასტროლოგიური ნიშნების სისტემაში. ზოდიაქოს პრინციპების მიხედვით, მზე ამ ნიშანში იმყოფება დაახლოებით 21 (ან 22) მაისიდან 21 ივნისამდე. მარჩბივის (ტყუპის) ზოდიაქო განსხვავდება ტყუპის თანავარსკვლავედისგან, სადაც მზე 20 ივნისიდან 20 ივლისამდე მოძრაობს. ასტროლოგიური თვალსაზრისით, ტყუპის მმართველი პლანეტაა — მერკური. ტყუპის ზოდიაქოში „ეგზალტირებულია“ — რაჰუ (მთვარის აღმავალი კვანძი), „დაცემულია“ — კეტუ (მთვარის დაღმავალი კვანძი), „გამოძევებულია“ — იუპიტერი და ნეპტუნი. მინეროლოგიური თვალსაზრისით, ტყუპის ძირითადი მინერალია: ქალცედონი. მას ასევე შეესაბამება: ზურმუხტი, ოპალი, აქატი, ტურმალინი, მალაქიტი.
ლომი (ასტროლოგია)

}

ლომი (') — ზოდიაქოს რიგით მეხუთე ასტროლოგიური ნიშანი. ზოდიაქოს პრინციპების მიხედვით, მზე ლომის ნიშანში იმყოფება დაახლოებით 23 ივლისიდან 22 (ან 23) აგვისტომდე. ლომის ზოდიაქო განსხვავდება ლომის თანავარსკვლავედისგან, სადაც მზე 10 აგვისტოდან 15 სექტემბრამდე მოძრაობს. ასტროლოგიური თვალსაზრისით, ლომის მმართველია — მზე. ლომის ზოდიაქოში „ეგზალტირებულია“ — პლუტონი, „დაცემულია“ — ნეპტუნი, „გამოძევებულია“ — ურანი და სატურნი. მინეროლოგიური თვალსაზრისით, ლომის ძირითადი მინერალია: სარდონიქსი. მას ასევე შეესაბამება: ლალი, ცირკონი, ციტრინი, ჟადეიტი.
სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციები

სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციები (სგგი), იგივე ვენერული დაავადებები — ინფექცია, რომელიც გადაედება ერთი ადამიანიდან მეორეს სქესობრივი კონტაქტის/თანაცხოვრების დროს. დღეისათვის ცნობილია 30-ზე მეტი სგგი, მათგან ყველაზე გავრცელებულია სიფილისი, გონორეა (ტრიპერი), ტრიქომონიაზი, ქლამიდიოზი, გენიტალური ჰერპესი, გენიტალური მეჭეჭი, მიკოპლაზმოზი, სოკოვანი ინფექცია, აივ/შიდსი და სხვა.

სიმპტომები
სგგი-ების უმეტესობა დაინფიცირებიდან 3-10 დღეში ავლენს სიმპტომებს და ისინი სხვადასხვანაირად ვლინდება ქალებსა და კაცებში. ყველაზე ხშირ სიმპტომებს შორისაა:
წვის შეგრძნება შარდვის დროს;
სიწითლე სასქესო ორგანოების მიდამოებში;
გამონაყარი სასქესო ორგანოებზე, კანზე და ლორწოვან გარსებზე — მაგალითად, პირის ღრუში, საშოში;
გამონადენი;
ქავილი;
ტკივილი მუცლის ქვედა არეში.

აღნიშნული სიმპტომების არსებობა საკმარისი მიზეზია, რათა დაუყოვნებლივ მიმართოთ ექიმს.

გადაცემის გზები
გადაცემის პირობაა ყველა სახის სქესობრივი კონტაქტი — ანალური, ვაგინალური, ორალური — განურჩევლად გენდერისა. შესაძლებელია ადამიანი დაინფიცირდეს საყოფაცხოვრებო გზით (მაგ. დაინფიცირებულის თეთრეულის, პირსახოცის ხმარებით), მაგრამ გადაცემის ეს გზა იშვიათია. შესაძლებელია სგგი-ს გადაცემა ვაგინალური ანუ მამაკაცის სასქესო ორგანოს საშოში შეღწევა; ანალური ანუ მამაკაცის სასქესო ორგანოს უკანა ტანში შეღწევა; ორალური; დაავადებული დედიდან ნაყოფზე ორსულობის, მშობიარობის ან ძუძუთი კვების დროს.

თუ შესაბამისი მკურნალობა ჩატარებული არ არის, სგგი-ს მიმდინარეობა ხანგრძლივი და ტალღისებურია, ხშირად გარეგნული ნიშნების გარეშე. თუ ადამიანი დაინფიცირებულია ნებისმიერი სახის სგგი-თ, თვითგანკურნება შეუძლებელია, ანუ სპეციალური მკურნალობის გარეშე ადამიანი ვერ განიკურნება.

რაც უფრო ადრე მიმართავს დაინფიცირებული ადამიანი ექიმს, მით უფრო ადვილია განკურნება და რაც მთავარია, თავიდან იქნება აცილებული სხვადასხვა გართულებები, რომლებიც შეიძლება მოჰყვეს სგგი-ს.

გართულებები
სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციები ხანდახან მიმდინარეობს ფარულად ანუ ადამიანი ვერ გრძნობს, რომ იგი ინფიცირებულია რაიმე კონკრეტული დაავადებით. ნიშნები ჩნდება უკვე გართულებების პერიოდში. დაავადება შეიძლება გადავიდეს ქრონიკულ სტადიაში, რაც ართულებს მკურნალობას დაავადება შეიძლება გადავიდეს შარდ – სასქესო სისტემაზე და გამოიწვიოს ანთებითი დაავადებები, იმპოტენცია
როგორც ქალებში, ისე მამაკაცებში შეიძლება გახდეს უნაყოფობის ძირითადი მიზეზი შეადგენს იმ გინეკოლოგიური პრობლემების 40%, რომლებსაც ესაჭიროება სტაციონარული მკურნალობა (გინეკოლოგიური დაავადებები, ორსულობის შეწყვეტა, საშვილოსნოსგარე ორსულობა და ა.შ) წარმოადგენს აივ-ისა და ჰეპატიტის გადაცემის ერთ-ერთ რისკ - ფაქტორს.

თვითნებურად ჩატარებული მკურნალობა მხოლოდ გაართულებს მდგომარეობას.

თავდაცვის საშუალებები
მუდმივი ერთი სქესობრივი პარტნიორის ყოლა;
პრეზერვატივის გამოყენება ყველა სახის შემთხვევითი სქესობრივი კავშირის დროს;
პარტნიორების ერთდროული მკურნალობა, წინააღმდეგ შემთხვევაში მკურნალობა არაეფექტური იქნება;
მკურნალობის დასრულებამდე სქესობრივი ცხოვრებისგან თავის შეკავება ან დროს კონდომის გამოყენება ყოველი სქესობრივი კონტაქტისას.
თერო

თერო — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე პარკოსანთა ოჯახისა. აქვს 25-100 სმ-მდე სიმაღლის კარგად შეფოთლილი ღერო, მეწამული წითლი სურნელოვანი ყვავილები.

გავრცელებულია ჩრდილოეთ და შუა ევროპაში, მცირე აზიაში, ხმელთაშუაზღვისპირეთსა, შუა აზიაში, ციმბირსა და კავკასიაში. საქართველოში თითქმის ყველგანაა. იზრდება მდელოებზე, ბუჩქნარებში, მდინარეთა ტერასებზე, ნათესებში და რუდერალურ ადგილებზე დაბლობიდან მთის შუა სარტყლამდე.

საქონლის კარგი საკვებია. ნორჩ ფოთლებს ზოგან სალათად იყენებენ. თაფლოვანია. ხმარობენ ხალხურ მედიცინაში.
მურუგანი

მურუგანი სკანდა, კარტიკეია (ტამილი: ு௫்) — ინდუისტური ღვთაება შივას და მისი მეუღლე დურგას შვილი, ომის ღმერთი.

არსებობს მის დაბადებასთან დაკავშირებული რამდენიმე ერთმანეთის გამომრიცხველი ლეგენდა, რაც იმაზე მეტყველებს, რომ ამ ღვთაებაში არიული სკანდა, იგივე კარტიკეია და დრავიდული მურუგანი ერთ პიროვნებაში გაერთიანდა.

პარადოქსულია, რომ ომის ღვთაების კულტი სამხრეთ ინდოეთის მშვიდობამოყვარე ხალხებში ძლიერ არის გავრცელებული (მსოფლიოს ამ რეგიონში ისტორიას დიდი ომები არ ახსოვს).
თერომორფები

თერომორფები — ამომწყდარი ქვეწარმავლების ქვეკლასი. ცხოვრობდნენ გვიან კარბონულსა და შუა იურულ პერიოდში. პალეოზოური ერის დასასრულის ყველაზე გავრცელებული და მაღალორგანიზებული ხმელეთის ხერხემლიანები იყვნენ. თერომორფების უმრავლესობა მტაცებელი იყო, ზოგი — მცენარისმჭამელი. შესაძლოა უმაღლესი თერომორფები თბილსისხლიანებიც იყვნენ. თერომორფების მრავალრიცხოვანი ნაშთები ნაპოვნია ყველა მატერიკზე, გარდა ავსტრალიისა, ყოფილ სსრკ-ში ევროპის ნაწილის ჩრდილოეთ ნახევარში. ქვეკლასში 2 ინფრაკლასია — პელიკოზავრები და თერაფსიდები. თერომორფებს დიდი მნიშვნელობა აქვთ ძუძუმწოვრების ევოლუციის შესწავლისათვის.
თესლოვანი გვიმრები

თესლოვანი გვიმრები — გადაშენებული უმაღლეს მცენარეთა კლასი. გარეგნულად ემსგავსებოდნენ თანამედროვე ხისებრ გვიმრებს, მაგრამ მათგან განსხვავებით, ღეროში ჰქონდათ მეორეული ქსილემა, ტრაქეიდებში — წერტილოვანი ფორები, ქერქში — მხოლოდ მათთვის დამახასიათებელი მექანიკური ბოჭკოების ბადისებრი სისტემა.

მათი დიდი ფოთლები გვიმრის ფოთლებს წააგავდა, მაგრამ ეპიდერმისის, ბაგეებისა და ფოთლის ყუნწებია ანატომიური აგებულებით მათგან განსხვავდებოდა. ფოთლებზე განლაგებული ჰქონდათ სხვადასხვა აგებულების თესლი. თესლოვანი გვიმრები ქარითმტვერია მცენარეები იყო. მათ თავდაპირველად ნამარხ გვიმრებს აკუთვნებდნენ.

1905 ინგლისელმა ბოტანიკოსებმა ფრენსის ოლივერმა და დიუკინფილდ სკოტმა დაადგინეს, რომ თესლოვანი გვიმრებში გაერთიანებულია გვიმრებისა და შიშველთესლოვნების ნიშნები. თესლოვანი გვიმრების ძირითადი ოჯახებია და , მათ აკუთვნებენ აგრეთვე კეიტონიალეებს. თესლოვანი გვიმრები ყველაზე მეტად გავრცელებული იყვნენ კარბონულ პერიოდში და მოაღწიეს ქვედა ცარცულამდე. ზოგი ბოტანიკოსი და პალეობოტანიკოსი ნამარხი მცენარეების ამ ჯგუფს პტერიდოსპერმებს უწოდებენ.
თესლოვანი მცენარეები

თესლოვანი მცენარეები, სპერმატოფიტები — უმაღლესი მცენარეები, რომლებიც თესლით მრავლდებიან და ვრცელდებიან. განეკუთვნება შიშველთესლოვნები და ფარულთესლოვნები (ანუ ყვავილოვანი მცენარეები).

თესლოვანი მცენარეებში თაობათა მორიგეობა მკვეთრად არ არის გამოხატული; გამეტოფოტი (სქესიანი თაობა) ძალზე ღედუცირებულია და ვითარდება სპოროფიტზე (უსქესო თაობა). თესლით გამრავლება სპორებით გამრავლებასთან შედარებით მცენარეთა პროგრესულ შეგუებად ითვლება. ევოლუციურ პროცესში თესლოვანი მცენარეები წარმოიშვნენ სპოროვანი მცენარეებისაგან, რასაც ცხადყოფს მათი და უმაღლესი სპოროვანი მცენარეების გამრავლების ორგანოების ჰომოლოგია. ტიპური თესლოვანი მცენარეების წინაპრები ალბათ გადაშენებული პრომიტიული თესლოვანი ლიკოპოდიუმები და გვიმრები იყო. თესლოვანი მცენარეები მცენარეთა დიდი ჯგუფია. სახეობათა რაოდენით იგი ბევრად აღემატება სპოროვან მცენარეებს, დიდი მნიშვნელობა აქვს დედამიწაზე მცენარეული საფრის შექმნისა და ადამიანის სამეურნეო საქმიანობაში. ადრე, როდესაც ჯერ კიდევ კარგად არ იცნობდნენ მცენარეთა სქესობრივ პროცესს, თესლოვანი მცენარეებს, სპოროვანი მცენარეებისაგან — ე. წ. ფარულმექორწინეებისაგან განსხვავებით, ცხადმექორწინეებს უწოდებდნენ.
თეძამი

თეძამი — მდინარე საქართველოში, გორის და კასპის მუნიციპალიტეტებში, სათავე აქვს ზღვის დონიდან 2080 მ სიმაღლეზე, თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. ერთვის მტკვარს მარჯვნიდან, სოფ. მეტეხის მახლობლად. სიგრძე 51 კმ, აუზის ფართობი 394 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა – ზამთარსა და ზაფხულ-შემოდგომაზე. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 2,32 მ³/წმ. ზამთრობით ჩნდება ყინულნაპირისი, თოში. გაძგიფვა დეკემბრიდან მარტამდე. წყალი სუფთა და გამჭვირვალეა. გამოსადეგია სასმელად. იყენებენ სარწყავად.
კვადრატული კილომეტრი

კვადრატული კილომეტრი (აღნიშვნა: ', ') — ფართობის საზომი ერთეული სი სისტემაში.

1 კმ² უდრის:

კვარდატის ფართობს, რომლის ყოველი გვერდის ზომაა 1 კილომეტრი;
1 000 000 მ²;
100 ჰექტარს;
0,386 102 კვადრატულ მილს;
247,105 381 აკრს.

პირიქით:

1 მ² = 0,000 001 კმ²
1 ჰექტარი = 0,01 კმ²
1 კვადრატული მილი = 2,589 988 კმ²
1 აკრი = 0,004 047 კმ²
სკარლეტ იოჰანსონი

სკარლეტ იოჰანსონი (; დ. 22 ნოემბერი, 1984) — ამერიკელი მსახიობი, მოდელი და მომღერალი. მან პოპულარობა 1998 წლის ფილმით „ცხენებთან მოჩურჩულე“ და ამას მოყოლებული კრიტიკოსების ქება დაიმსახურა როლებისთვის ფილმებში „აჩრდილთა სამყარო“, „თარგმანში დაკარგული“, „გოგონა მარგალიტის საყურით“ და „შავი გეორგინი“. მსახიობი ოთხჯერ იყო ნომინირებული ოქროს გლობუსის ჯილდოზე, მათ შორის ორჯერ 2003 წელს.

ოჯახი
სკარლეტ იოჰანსონი დაიბადა ნიუ-იორკში, 1984 წლის 22 ნოემბერს. სკარლეტის მამა, — კარსტენ იოჰანსონი, — დანიური წარმოშობის არქიტექტორია კოპენჰაგენიდან, ხოლო ბებია მამის მხრიდან, — ეინერ იოჰანსონი, — სცენარისტი და რეჟისორი იყო. მსახიობის დედა, — მელანი სლოენი, — ბრონქსის ებრაული ოჯახიდან იყო და მისი წინაპრები მინსკიდან იყვნენ ემიგრირებულნი. სკარლეტს ჰყავს უფროსი და ვანესა (ასევე მსახიობი), უფროსი ძმა ედრიენი, ტყუპისცალი ძმა ჰანტერი და უფროსი ნახევარძმა კრისტიანი (მისი მამის პირველი ქორწინებიდან).

ფილმოგრაფია
ტელევიზია
თეატრი
დისკოგრაფია
სტუდიური ალბომები
საუნდტრეკებში მონაწილეობა
მონაწილეობა ალბომებში
თეძმის ტუფი

თეძმის ტუფი — ვულკანური ფერფლისაგან შემდგარი დაახლოებით ანდეზიტური შედგენილობის ეოცენური ასაკის ნაცრისფერი, ალაგ-ალაგ მომწვანო ფერის ქანი. თეძმის ტუფი ნაწილობრივ გათიხებული და გაცეოლითებულია. ადვილად იფიტება. იყენებენ სამშენებლო მიზნებისთვის, გავრცელებულია თეძმის ხეობაში. აქ გვხვდება ანდეზიტ-ბაზალტური შედგენილობის მოიისფრო და მომწვანო ფერის ტუფებიც, რომლებიც სასიამოვნო შესახედავია. გამოყენებულია ქართლის ისტორიულ ძეგლებსა (მაგ., სვეტიცხოვლის ტაძრის გუმბათი) და თანამედროვე ნაგებობებში, (მაგ., სასტუმრო „ივერია“ თბილისში, რეკონსტრუქციამდე) როგორც შესამოსი მასალა.
ჰანუმანი

ჰანუმანი — მაიმუნების ღვთაება, შემდეგ კი რამას ერთგული თანაშემწე და თანამებრძოლი რამაიანას ინდუისტურ ეპოსში.

რამაიანა მოგვითხრობს, რომ ქარის ღვთაების და მაიმუნის შთამომავალი ჰანუმანი რამას ეხმარება სიტას რავანასგან დახსნაში: ჰანუმანი მეფის სუგრივას ვეზირია და მისი ბრძანებით მაიმუნთა ლაშქარი ხიდს აშენებს ბოროტ დემონ რავანას სატახტომდე (ლანკადან შრი ლანკამდე), რათა რამამ შესძლოს ამ ქალაქზე სალაშქროდ გასვლა. ცეცხლმოკიდებული კუდით იგი ხტება შრი-ლანკას კუნძულზე და რავანას ქალაქში ხანძარს აჩენს.

ჰანუმანის კულტი ძირითადად ვიშნუს (კრიშნას და რამას) თაყვანისცემლებშია გავრცელებული.

ჰანუმანს თაყვანს სცემენ ასევე როგორც დემონებზე (მაგ. დაიტი), ნეხევარ-ღმერთებზე (მაგ. კინარი), ეშმაკისეული სულებზე (მაგ. პიშაჩი) და სხვა ნეგატიური ძალებზე გამარჯვებულს (მაგ. დაკინი).
ჯაგანნათა

ჯაგანნათა (სანსკრ. ्ा „მსოფლიოს განმგებელი“) — ინდუისტური ღვთაება კრიშნას დაუმთავრებელი გამოსახულება ქ. პურის (ორისა, ინდოეთი) ჯაგანნათას ტაძარში.

გადმოცემით ჯაგანნათა კრიშნას ძვლებზე აგებული უზარმაზარი ქანდაკება უნდა ყოფილიყო, მაგრამ მის დამთავრებას ადგილობრივი ხელისუფლის მოუთმენლობამ ხელი შეუშალა.

ჯაგანნათა კრიშნას მიმდევრებისთვის, როგორც რელიკვია, დიდ როლს თამაშობს. წელიწადში ერთხელ პურიში მას ეტლზე ათავსებენ, რომელსაც მორწმუნეთა ხალხმრავალი პროცესია თოკებით ექაჩება. ამ რიტუალის დროს ყველაზე ფანატიკური მიმდევრები ეტლს ბორბლებქვეშ უვარდებიან, ვინაიდან ამგვარად გარდაცვლილთა სულები მაშინვე „მსოფლიოს განმგებლის“ ადგილსამყოფს აღწევენ.
თვის ბოლოკი

თვის ბოლოკი — ბოსტნეული მცენარე კომბოსტოსებრთა ოჯახისა. განასხვავებენ ერთწლოვან თვის ბოლოკს (ევროპული ჯიშები), რომელიც დათესვის წელსვე იკეთებს ძირხვენასა და თესლს, და ორწლოვან თვის ბოლოკს (ე. წ. საშემოდგომო ჯიშები), რომელიც ძირხვებას იმავე წელს იკეთებს, თესლს კი — მეორე წელს.

საქართველოში მოჰყავთ ყველგან, მაღალმთიან ზონაშიც. მისი მოყვანა კვალსათბურშიც შეიძლება. თესავენ მობნევით. თესვის ნორმა 20-25 კგ ჰა-ზე. თუ ნალექი საკმარისი არ არის, ნიადაგზე 2-3-ჯერ უნდა მოირწყას. არის თვის ბოლოკის მრავალი ჯიში. საქართველოში თვის ბოლოკის საადრეო ჯიშებიდან (სავეგეტაციო პერიოდი 23-25 დღე) გავრცელებულია საქსი, რუბინი, ვარდისფერი და წითელი თეთრკუდა; საშუალო ჯიშებიდან (28-30 დღე) — ვიურცბურგი, ტაშკენტი; საგვიანო ჯიშებიდან (38-40 დღე) — დუნგანი, წითელი გოლიათი, ყინულის ლოლუა და სხვა. თვის ბოლოკის ძირითადი მავნებელია ბოსტნის რწყილი, რომლის წინააღმდეგაც იყენებენ „ბი-58-ის“ 0,15%-იან ხსნარს.