iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჯავშანტრანსპორტიორი

ჯავშანტრანსპორტიორი (ჯტრ) — საბრძოლო მანქანა, რომლის მიზანია ფრონტამდე უსაფრთხოდ მიიყვანოს ქვეითები და საჭიროების შემთხვევაში ბრძოლაში ჩაერთოს კიდეც. ჯავშანტრანსპორტიორი აგრეთვე შეიძლება მოხმარებულ იქნას როგორც სადაზვერვოდ, საპატრულოდ და დაცვითი საქმიანობისთვის.
ჯავშანტრანსპორტიორები უმეტესად შეიარაღებული არიან მხოლოდ ტყვიამფრქვევებით თუმცა მას ხანდახან უყენებ ტანკსაწინააღმდეგო რაკეტებს ასევე ნაღმტყორცნებს და უკუგორებითი ქვემეხები მისი ჯავშანი კი გამიზნულია მცირე კალიბრის ტყვიების შესაჩერებლად, ჯავშანტრანპორტიორს აქვს ან მუხლუხებიანი შასი ან ბრობლებიანი, მუხლუხებიანია: ამერიკული 113, 432 და სხვა. ხოლო ბორბლებიანი საბჭოთა -ის ყველა მოდელი (-50-ის გარდა).

ისტორია და ტექნოლოგია
პირველ მსოფლიო ომში როდესაც გამოჩნდნენ პირველი ტანკები ინგლისური რომელსაც მიჰყავდა არა მხოლოდ ეკიპაჟი არამედ დამატებითი სამხედროები და სწორედ ამის შემდეგ შეიქმნა მსოფლიოში პირველი ჯავშანტრანსპორტიორი 1918 წელს.
მეორე მსოფლიო ომში ჯავშანტრანსპორტიორებმა შეასრულეს დიდი როლი ბლითსკრიკის დროს როდესაც სწრაფად მიმავალ ტანკებს უკან მოჰყვებოდნენ ჯავშანტრანსპორტიორები ქვეითებით დატვირთული რომელსაც 251 ერქვა, გერმანელები გარდა ჯავშანტრანპორტიორებს იყენებდნენ ამერიკელები რომელსაც საკუთარი ჰყავდათ 3 ხოლო ინგლისელებს კი თავიანთი უნივერსალური ჯავშანტრანსპორტიორი, მხოლოდ საბჭოელები იყვნენ უჯავშანტრანსპორტიოროდ რის გამოც ქვეითებს უხდებოდათ ტანკებზე ასვლა რა დროსაც ორჯერ მეტი სამხედრო იღუპებოდა თუმცა ტანკებს მოწინააღმდეგის ჭურვებისგან საკმაოდ ეფექტურად იცავდა თუმცა მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ გამოუშვეს 251 მსგავსი -152.
მეორე მსოფლიო ომის-ის შემდეგ ამერიკამ და საბჭოთა კავშირმა გამოუშვა თავიანთი ჯავშანტრანსპორტიორები: ამერიკელებმა უნივერსალური 113 რომელსაც მთელი ცივი ომის დროს იყენებდნენ ხოლო საბჭოთა კავშირმა კი -40, -152, -60, -70, -80.
ამ ჩამოთვლილ -ებს თავ-თავიანთი პრობლები ჰქონდათ:

-40, -152 - ეს ჯავშანტრანსპორტიორები არ იყო გადახურული რის გამოც პრაღის გაზაფხულის დროს არაერთი განადგურდა რადგან ქალაქში ბრძოლის დროს მოლოტოვის კოკტეილებს პირდაპირ სადესანტო ნაკვეთურში უგდებდნენ,ასევე ცივი ომის დროს დიდი საშიშროება იყო ატომური ომის ხოლო ეს ჯავშანტრანსპორტიორები კი რადგან გადახურული არ იყო ეკიპაჟი განწირული იყო დასხივებისგან.

-60: ავღანეთის ომში ნათლად გამოჩნდა რომ ჯავშანტრანსპორტიორს გამოსასვლელი უნდა ჰქონდეს არა მარტო ზემოდან არამედ გვერდებიდანაც რაც ამ ბტრს არ ჰქონდა ასევე მისი პრობლემა ძრავა იყო რადგან მას ბენზინის ჰქონდა როდესაც ბენზინი ადვილად აალებადია რის გამოც არაერთი სამხედრო დაღუპულა

-70: -60-სგან განსხვავებით მისი ყველა პრობლემა აღმოფრქვილი იყო მას ჰქონდა დამატებითი კარები გვერდიდან და დიზელის ძრავა თუმცა გვერდიდან გამოსასვლელის სივიწროვის გამო ხშირად სამხედროები ბრობლებში ვარდებოდნენ.
შედარებით კარგი ჰქონდათ ამერიკელებს თუმცა მისი პრობლემა ნელა მოძრაობა იყო და წონა.

ცივი ომის შემდეგ ორივე ქვეყანამ გამოუშვა თანამედროვე ჯავშანტრანსპორტიორები, ამერიკელებმა , ხოლო რუსებმა -90.

ჯავშანტრანსპორტიორის ბაზაზე შეიქმნა ქვეითთა საბრძოლო მანქანა.
ქვეითთა საბრძოლო მანქანა

ქვეითთა საბრძოლო მანქანა (ასევე ფეხოსანთა საბრძოლო მანქანა) – შეჯავშნული მუხლუხიანი და მცურავი მანქანა, რომელიც განკუთვნილია მოტოფეხოსნების მიერ საბრძოლო მოქმედებათა საწარმოებლად და პირადი შემადგენლობის გადასაადგილებლად. ჯავშანტრანსპორტიორთან შედარებით ქვეითთა მანქანას გააჩნია გაცილებით მძლავრი შეიარაღება და ჯავშანი; ბრძოლის ველზე გამოირჩევა მაღალი მანევრირებით.
ლენინის ორდენი

ლენინის ორდენი — უმაღლესი ჯილდო სსრკ-ში. დააწესა სსრკ-ის ცენტრალურმა აღმასრულებელმა კომიტეტმა (ცაკი) 1930 წლის 6 აპრილს. ლენინის ორდენით სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმი აჯილდოებს სსრკ ცალკეულ მოქალაქეებს, კოლექტივებს, დაწესებულებებს, საწარმოებსა და საბჭოთა ორგანიზაციებს სოციალისტურ მშენებლობაში განსაკუთრებული დამსახურებისათვის. ლენინის ორდენს აძლევენ იმ პირებსაც, რომელთაც მიენიჭათ სსრკ გმირისა და სოციალისტური შრომის გმირის წოდება. ლენინის ორდენით აჯილდოებენ აგრეთვე საბჭოთა არმიასა და სამხედრო საზღვაო ფლოტში ან მრეწველობაში, სოფლის მეურნეობასა თუ სახელმწიფო მმართველობის მთელ რიგ დარგებში ნამსახურობისათვის.

1953 წლამდე ლენინის ორდენი დამზადებული იყო ოქროსაგან, ხოლო შუაგულში ლენინის გამოსახულება — პლატინისაგან. ატარებენ მკერდის მარცხენა მხარეს.

სსრკ-ის დაშლამდე ლენინის ორდენი თითქმის 460.000-ჯერ იქნა გადაცემული.

ლენინის ორდენით დაჯილდოვებულნი არიან:
გაგარინი, იური — რუსი კოსმონავტი მფრინავი.
ვარაზი, ვასილ — ქართველი ბიოქიმიკოსი და პათოლოგფიზიოლოგი.
მერეცკოვი, კირილ — რუსი სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე.

საქართველოს სსრ
ლენინის ორდენით დაჯილდოებული საქართველოს სსრ კოლექტივები არიან:
1936 — შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული დრამატული სახელმწიფო თეატრი.
1937 — თბილისის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრი.
1944 — თბილისის მხატვრული ფილმების კინოსტუდია.
1948 — ტრესტი „ხრამჰესმშენი“.
1949 — წინანდლის მევენახეობის საბჭოთა მეურნეობა.
1966 — ტრესტი „ჭიათურმარგანეცი“; „თბილგვირაბმშენი“; „ამიერკავკასიის მეტალურგმშენებლობის“ ტრესტი №1.
1967 — კოლმეურნეობა „დურიფში“, გუდაუთის რაიონი, აფხაზეთის ასსრ, ინგირის ჩაის საბჭოთა მეურნეობა, ზუგდიდის რაიონი; სოფ. ხუცუბნის კოლმეურნეობა, ქობულეთის რაიონი, აჭარის ასსრ; სოფ. ზემო მაჩხაანის კოლმეურნეობა, წითელწყაროს რაიონი.
1971 — ვარკეთილის მევენახეობის საბჭოთა მეურნეობა, გარდაბნის რაიონი; სოფ. ხაბუმეს ლენინის სახელობის კოლმეურნეობა, ჩხოროწყუს რაიონი.
1972 — ვ. ი. ლენინის სახელობის საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი.
1979 — საქართველოს ალკკ.
პეტრე ოცხელი

პეტრე გრიგოლის ძე ოცხელი (დ. 25 სექტემბერი/8 ოქტომბერი, 1907, ქუთაისი — გ. 2 დეკემბერი, 1937) — ქართველი თეატრის მხატვარი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ცნობილი ქუთაისელი კათოლიკეების ოჯახში. იოსებ ოცხელი იყო პეტრეს ბიძა.

1914 წელს ოჯახი გადასახლდა მოსკოვში, სადაც პეტრეს მამამ კავკასიური მაუდის ფაბრიკა გახსნა. ბავშვები ფრანგულ სასწავლებელში მიაბარეს. პეტრე ოცხელის მამა შეძლებული ადამიანი იყო, იგი ხშირად უწევდა დახმარებას საქართველოდან ჩამოსულ ახალგაზრდებს. ოცხელების ოჯახში, რომელიც სტუმართმოყვარებით გამოირჩეოდა, თავს იყრიდა საინტერესო საზოგადოება, სრულდებოდა მუსიკალური ნაწარმოებები, ნაწყვეტები ოპერებიდან, იდგმებოდა სპექტაკლები.

პეტრე მხოლოდ შვიდი წლის იყო, როდესაც ოჯახი მოსკოვში დამკვიდრდა, მაგრამ ბავშვზე ამგვარი გარემო გარკვეულ კვალს ტოვებდა. მხატვრის დედას ხშირად დაჰყავდა შვილები თეატრში, სადაც ბავშვები მთელ ლოჟას იკავებდნენ და დიდი გულისყურით ადევნებდნენ თვალს სპექტაკლს. მხატვრის და ნინო იგონებდა დედის სიტყვებს, რომ პატარა პეტრე ნანახი სპექტაკლების ჩანახატებს ასრულებდა..

მემკვიდრეობა
ქართველი ხელოვნებათმცოდნე, სცენოგრაფიის სპეციალისტი, პროფესორი ქეთევან კინწურაშვილი თვლის, რომ ოცხელი „არ ძველდება იმიტომ, რომ ხარისხი ძალიან მაღალია. თანაც, ამ დარგში საუკეთესოა ქართულ ხელოვნებაში: პეტრე ოცხელი დამაარსებელია ქართული სცენოგრაფიული სკოლისა, რომელსაც მარჯანიშვილმა ჩაუყარა საფუძველი. იგი კონსტრუქტივიზმის წარმომადგენელია, მიმდინარეობისა, რომელიც რევოლუციის შემდეგ ერთადერთი მნიშვნელოვანი მიმდინარეობაა, რომელიც რუსეთმა მისცა მსოფლიოს.“

გალერეა
ბეშქენ I ჯაყელი

ბეშქენ ჯაყელი — სამხრეთ საქართველოს წარჩინებული ფეოდალი საუკუნის შუა წლებში. წყაროებში მოხსენებული პირველი ჯაყელი. თუხარისის (ციხე-ქალაქი ტაოში) ერისთავი, ჯაყის (ციხე სამცხეში) მემამულე. სავარაუდოა, რომ მასვე ეკუთვნოდა სამცხის უძველესი ადმინისტრაციული ცენტრი - ციხე-ქალაქი ოძრხე.

ჯაყელმა ფარსმან თმოგველთან ერთად მხარი დაუჭირა ლიპარიტ ბაღვაშს საქართველოს მეფის ბაგრატ -ის (1027-1072) წინააღმდეგ ბრძოლაში. სამცხის მეორე დიდმა ფეოდალმა სულა კალმახის ერისთავმა კი (სამხრეთ საქართველოს სხვა ფეოდალებთან ერთად) მეფეს უერთგულა და შეპყრობილი ლიპარიტი მიჰგვარა. ჯილდოდ ბაგრატ -მ მას უწყალობა ოძრხე და ციხისჯვარი. ამის შემდეგ ციხისჯვარელთა საგვარეულო ეცილება ჯაყელებს პირველობას სამცხეში. მიუხედავად ამისა, ჯაყელებმა, როგორც ჩანს, ამის შემდეგაც შეინარჩუნეს თავიანთი წარჩინებული მდგომარეობა და ჯაყის მფლობელობა საუკუნის 80-იან წლებამდე.
ბეშქენ II ჯაყელი

ბეშქენ ჯაყელი (გ. 1118) — სამხრეთ საქართველოს წარჩინებული ფეოდალი საუკუნის ბოლოს და საუკუნის დასაწყისში. ჯაყის (სამცხის ციხე) მემამულე, დავით აღმაშენებლის (1089-1125)მოხელე, ჯავახეთის გამგებელი. სავარაუდოა, რომ თუხარისის ერისთავის ბეშქენ ჯაყელის შვილიშვილი და ყველის ერისთავის მურვან ჯაყელის შვილი იყო. დაიღუპა ჯავახეთში შემოჭრილ თურქებთან ბრძოლაში.
ბოცო ჯაყელი

ბოცო ჯაყელი — სამხრეთ საქართველოს წარჩინებული ფეოდალი საუკუნის 80-იან წლებში. თამარ მეფემ (1184-1213) მას სამცხის ერისთავისა და სპასალარის ხელი უწყალობა. ჯაყელი სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოს ერთ-ერთი მონაპირე ერისთავი იყო. გუზან აბულასანისძე ტაოელთან ერთად მან უკუაქცია კარნუ-ქალაქიდან და შამიდან (სირია) შემოჭრილი თურქები. 80-იან წლებში ჯაყელი მიემხრო თამარ მეფის პირველი ქმრის გიორგი რუსის (იური ანდრიას ძის) გასამეფებლად აჯანყებულ დასავლეთ საქართველოს ფეოდალებს, რის გამოც თამარმა ჩამოართვა სამცხის ერისთავობა და სპასალარობა, აგრეთვე ჯაყის ციხე. ამის შემდეგ როგორც ჯაყელები (ე. ი. სამცხის ციხის ჯაყის მემამულეები), ისე სამცხის ერისთავები და სპასალარები ხდებიან ციხისჯვრელები, ბოცოს შთამომავლობა ამიერიდან იწოდება ბოცოსძეებად.
სამოქალაქო სამართალი

სამოქალაქო სამართალი — სამართლის დარგი, რომელიც არეგულირებს სამართლებრივად თანასწორი სუბიექტების (ფიზიკური და იურიდიული პირების) ურთიერთობებს. სამოქალაქო სამართალი სამართლის ერთ-ერთი დარგია და განსხვავდება საჯარო სამართალისა და სისხლის სამართლისაგან. სამოქალაქო სამართლის ერთ-ერთი ძირითადი ცნებაა გარიგება

საქართველოს სამოქალაქო სამართალი
საქართველოში სამოქალაქო სამართლებრივ ნორმებს შეიცავს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, რომელიც "არეგულირებს კერძო სამართლებრივი ხასიათის ქონებრივ და არაქონებრივ ურთიერთობებს"

:
დავით სარაჯიშვილი

დავით ზაქარიას ძე სარაჯიშვილი (დ. 28 ოქტომბერი, 1848, თბილისი — გ. 20 ივნისი, 1911, იქვე) — ქართული კონიაკის წარმოების ფუძემდებელი, საზოგადო მოღვაწე. ქიმიისა და ფილოსოფიის მეცნიერებათა დოქტორი. სახელი გაითქვა, როგორც მრეწველმა და ქველმოქმედმა.

ბიოგრაფია
დაიბადა სოვდაგრის ოჯახში. 1866 წელს დაამთავრა თბილისის კლასიკური გიმნაზია და შევიდა სანქტ-პეტერბურგის უნივერსიტეტის საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტზე. სარაჯიშვილს არ მოეწონა სანქტ-პეტერბურგში სწავლა და ცხოვრება და ერთი წლის შემდეგ გადავიდა გერმანიაში, მიუნხენის უნივერსიტეტში. ევროპაში ის გადადიოდა სხვადასხვა უნივერსიტეტებში, სწავლობდა ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტში, რომელიც 1871 წელს დაამთავრა და მიიღო ქიმიისა და ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი. 1872-1878 წლებში ჰოფენჰაიმისა და ჰალეს უნივერსიტეტებში სწავლობდა სასოფლო-სამეურნეო მეცნიერებას. 1878 გაემგზავრა საფრანგეთში მევენახეობისა და მეღვინეობის თეორიული და პრაქტიკული საფუძვლების შესასწავლად.

სამშობლოში დაბრუნებიდან ორი წლის შემდეგ შეირთო ეკატერინე ივანეს ასული ფორაქაშვილი. მათი ცოლ-ქმრობა, თუმცა უშვილო მაგრამ მშვიდობიანი და ბედნიერი იყო.

საფრანგეთში ყოფნისას სარაჯიშვილი დაინტერესდა კონიაკის წარმოებით. აქ შეძენილმა ცოდნამ და პრაქტიკულმა გამოცდილებამ იგი იმ დასკვნამდე მიიყვანა, რომ საქართველო ნიადაგურ-კლიმატური გარემო და ვაზის მრავალი ჯიში კარგ პირობებს ქმნის კონიაკის წარმოებისათვის. 1884 წელს სარაჯიშვილმა ხელი მიჰყო მრეწველობას და კავკავში არყის ქარხანა შეიძინა. არყის ხდას მოჰყვა ჯერ ლიქიორის ხოლო შემდეგ კონიაკის დაყენება. კონიაკის დაყენება რუსეთის იმპერიაში პირველად დავით სარაჯიშვილმა დაიწყო და გაუკვალა გზა ამ ახალ მრეწველობას. 1885 სარაჯიშვილმა თბილისში ააგო კონიაკის ცენტრალური საწყობი, სადაც აძველებდა საკონიაკე სპირტს. 1888 თბილისში შეიქმნა სარაჯიშვილის კონიაკის ქარხანა, რომელიც მუშაობდა სამამულო ნედლეულის ბაზაზე. იმავე წელს მისივე ინიციატივით მწყობრში ჩადგა ლიქიორის ქარხანა. სარაჯიშვილის ფირმა აერთიანებდა 5 სარექტიფკაციო, 1 არყის, 1 ლიქიორისა და 7 კონიაკის ქარხანას, აგრეთვე მრავალ საწყობს თბილისში, მოსკოვში, პეტერბურგსა და სხვა ქალაქებში. 1900 წლისთვის სარაჯიშვილის ფირმამ გამოუშვა 218200 ბოთლი კონიაკი. 1889-1913 სარაჯიშვილის ფირმის კონიაკმა (განსაკუთრებით „ძველისძველმა“) და ლიქიორმა რუსეთსა და საერთაშორისო დეგუსტაციებსა და გამოფენებზე მიიღო ოქროს (9), ვერცხლის (5) და ბრინჯაოს მედლები. სარაჯიშვილის ქარხნის ბაზაზე შეიქმნა თბილისის კონიაკის ქარხანა.1905 წლის ოქტომბრის ბოლოს იყო წევრი დეპუტაციისა მეფისნაცვალთან, რომელიც მიზნად ისახავდა აჯანყებულ გურიაში რეპრესიების შეჩერებას

ქველმოქმედება
სარაჯიშვილის სახელი დაკავშირებულია „ქართველი გლეხობის აღმდგენელი კომიტეტის“, სამუსიკო სასწავლებლის, ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოებისა და სხვა ეროვნული წამოწყებების ჩამოყალიბებასა და შექმნასთან.

სარაჯიშვილი აფინანსებდა ქართულ სოციალ-დემოკრატიულ მოძრაობას და პირადად ნოე ჟორდანიას. მას მიაჩნდა, რომ ქართული ბურჟუაზია არ არსებობდა, თავად-აზნაურობის მმართველობის დრო წასული იყო, ამიტომ ქვეყანას სათავეში მუშათა და გლეხთა პარტია უნდა ჩადგომოდა. ამიტომ აფინანსებდა სოციალ-დემოკრატებს და ამ საკითხის გამო პოლემიკა ჰქონდა მემარჯვენე ინტელიგენციასთან (ილია ჭავჭავაძე, ნიკო ცხვედაძე და სხვ.)
კრავაი ჯაყელი

კრავაი ჯაყელი, კრავაჲ ჯაყელი — საუკუნის ნახევრის საქართველოს პოლიტიკური მოღვაწე, დიდგვაროვანი ფეოდალის სამძივრის დედა. ყუთლუ-არსლანის პოლიტიკური დასის გამოსვლის დროს თამარ მეფემ კრავაი ჯაყელი და ხუაშაქ ცოქალი გაგზავნა აჯანყებულებთან მოსალაპარაკებლად. საპატიო მანდილოსნებმა დავალება წარმატებით შეასრულეს.
მურვან ჯაყელი

მურვან ჯაყელი — სამხრეთ საქართველოს წარჩინებული ფეოდალი საუკუნის ნახევარში. წყაროებში მოხსენებულ ჯაყელთა საგვარეულოს მეორე წარმომადგენელი ბეშქენ ჯაყელის შემდეგ, შესაძლოა მისი შვილიც. ყველის (ციხე-ქალაქი ჯავახეთში) ერისთავი. მისი სახელი უნდა იკითხებოდეს ჯაყელთა საგვარეულო სამარხის — ალის წმ. გიორგის ეკლესიის ეკვტერის საუკუნის სამშენებლო წარწერის დაზიანებულ ნაწილში, როგორც ამ ეკვტერის ამშენებლისა. ამავე წარწერაში მოხსენებული არიან ჯაყელთა საგვარეულოს სხვა წარმომადგენლებიც: ერისთავთერისთავი ბოცო, ივანე და ბეშქენი. „მატიანე ქართლისა“ გვამცნობს, რომ საუკუნის 60-იან წლებში, ბაგრატ -ის ბრძანებით, ჯაყელი თავისი ლაშქრით ივანე ლიპარიტის ძესთან და ნიანია ქვაბულიძესთან ერთად, დაედევნა ქართლში შემოჭრილ განძისა ამირა ფადლონს და გააქცია.
ინდოჩინეთი

ინდოჩინეთის ნახევარკუნძული ან უბრალოდ ინდოჩინეთი — რეგიონი სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. მდებარეობს ინდოეთის აღმოსავლეთით და ჩინეთის სამხრეთით. ტერმინი პირველად იხმარა დანიური წარმოშობის ფრანგმა გეოგრაფმა მალთე კონრად ბრუუნმა 1810 წელს პარიზში გამოქვეყნებული წიგნში „ “.

ინდოჩინეთის სახელით მოიხსენიებენ შემდგომ ქვეყნებს: ტაილანდი, ლაოსი, ვიეტნამი, კამბოჯა და მიანმარი (იგ. ბირმა).

ისტორიულად, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნები ყოველთვის განიცდიდნენ ინდოეთისა და ჩინეთის გავლენას. მაგალითად, კამბოჯა, ლაოსი, მიანმარი და ტაილანდი ინდური კულტურის გავლენის სფეროა და მცირე ზომით ჩინური. რაც შეეხება ვიეტნამს, აქ ჩინური კულტურის გავლენა იგრძნობა და ინდურის ნაკლებად.

რეგიონის ქვეყნებს, კოლონიალური წარსულიდან გამომდინარე, ასევე ყოფენ დასავლური კულტურის გავლენის სფეროებად, მაგალითად, ფრანგულ ინდოჩინეთად მოიხსენიებენ: კამბოჯას, ლაოსსა და ვიეტნამს.
გაიოზ ჯაყელი

გაიოზ აკაკის ძე ჯაყელი (დ. 8 დეკემბერი, 1926, ბათუმი ― გ. 21 ნოემბერი, 1983, სოხუმი) ― ქართველი ინჟინერი ხიდებისა და გვირაბების მშენებლობის დარგში. საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი (1971). სკკპ წევრი 1961-დან.
ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის ვ. ი. ლენინის სახელობის რკინიგზის ტრანსპორტის ინჟინერთა ინსტიტუტი (1949). ახალი ათონის კომპლექსის კეთილმოწყობისათვის სპეციალისტების ჯგუფთან ერთად (1977) მიენიჭა სსრკ სახელმწიფო პრემია. აფხაზეთის ასსრ - მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის 2 ორდენითა და მედლებით.
მალაქია II გურიელი

მალაქია გურიელი — გურიის მთავარი 1684-1685 წლებში და 1689 წელს, ქაიხოსრო გურიელის ძე.

1658 წელს იყო შემოქმედელი მიტროპოლიტიი. მისი მამის, ქაიხოსრო გურიელის მკვლელობის შემდეგ მალაქია ძმასთან, გიორგისთან ერთად ახალციხის ფაშას შეეკედლა.

გურიის მთავრად დასვა იმერეთის მეფე ალექსანდრე -მ. 1685 წელს ტახტიდან ჩამოაგდო ძმისწულმა — ქაიხოსრო გურიელმა. მალაქია გურიელი ახალციხის ფაშასთან გაიქცა. ფაშამ იგი გურიაში დააბრუნა, ხოლო ქაიხოსრო -ს ფიცი დაადებინა, რომ მალაქია გურიელს არაფერს ავნებდა, მაგრამ ქაიხოსრომ ფიცი გატეხა და მალაქია გურიელი დააბრმავა. ახალციხის ფაშამ ქაიხოსრო შავშეთის ბეგს მოაკვლევინა, ხოლო მალაქია გურიელი 1689 წელს კვლავ დასვა სამთავრო ტახტზე. დაბრმავებულმა მალაქიამ სამთავროს მართვა ვეღარ შეძლო და გურიის ფეოდალებმა იმავე წელს მთავრად მისი ძმისწული მამია გურიელი მიიწვიეს. ახალმა მთავარმა მალაქია გურიელი ხელახლა აღკვეცა მონაზვნად და შემოქმედის ეპისკოპოსად დანიშნა. 1703 წლისთვის მალაქია კვლავ ეპისკოპოსი იყო. მამია გურიელმა შემდეგ მალაქია შემოქმედის ეპისკოპობიდანაც გადააყენა და მიტროპოლიტად მღვდელმთავარი იოანე დასვა.
ბრილიანტი

ბრილიანტი — ალმასი, რომელსაც დამუშავების, ე.წ. ბრილიანტური დაწახნაგების საშუალებით აძლევენ სპეციალურ ფორმას. ბრილიანტური დაწახნაგება მაქსიმალურად გამოავლენს ქვის ბუნებრივ ელვარებას. დაწახნაგებული ბრილიანტი ორი შეთავსებული პირამიდის ფორმისაა, მათგან ერთი (ზედა) წაკვეთილია. გვირგვინისა და პავილიონის წახნაგები განლაგებულია რამდენიმე რიგად. გავრცელებულია წახნაგთა სამრიგოვანი განლაგება (ე. წ. სამმაგი ბრილიანტური დაწახნაგება). კლასიკური დაწახნაგების დროს ბრილიანტს 56 გვერდითი წახნაგი აქვს. წახნაგები იმგვარადაა განლაგებული, რომ სხივთა კონა, რომელიც ქვის ზედაპირს ეცემა, სრულ შინაგან არეკვლას განიცდის და ალმასში მაღალი დისპერსიის გამო სპექტრის ფერად სხივებად იშლება. ამიტომ არეკვლილ სინათლეში ბრილიანტი ნაირფერად ელვარებს. ბრილიანტის მასას ზომავენ კარატებით. დამუშავებულ ქვებს იყენებენ სამკაულად.
კულინანი

კულინანი (ინგლ. ) 1905 წლის 25 ივნისს იპოვა „პრემიერ დაიმონდ მაინინგ კომპანის“ მთავარმა ინტენდანტმა ფრედერიკ უელსმა კულინანში, გოტენგი, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა. ეს არის აქამდე ნაპოვნ ალმასთა შორის უდიდესი დაუმუშავებელი ქვა სუფთა ალმასის წონით 621.35 გრ. (3.106,75 კარატი). თუმცა კარბონადოს ალმასი, ნაპოვნი ბრაზილიაში, უფრო მეტს იწონიდა - 720 გრ. (3.600 კარატი), მისგან სუფთა ალმასის გამოთლა ვერ მოხერხდა. ძვირფას ქვას სახელი სერ თომას კულინანი, ალმასების მაღაროს მფლობელის პატივსაცემად დაერქვა.

შემდგომში ეს ქვა შეისყიდა ტრანსვაალის მთავრობამ და საჩუქრად მიართვა მეფე ედუარდ -ს. მოგვიანებით ქვა სამ დიდ ნაწილად გაიყო ძმები აშერების მიერ ამსტერდამში, ხოლო საბოლოოდ კი თერთმეტ დიდი ზომის ალმასის ქვებად და რამდენიმე მცირე ფრაგმენტად. ამ ქვის უდიდეს დამუშავებულ ბრილიანტს შეარქვეს კულინან ანუ აფრიკის დიდი ვარსკვლავი (ინგლ. ) და 530.2 კარატი (106.04 გრ.) ზომით უდიდესი დამუშავებული ალმასი იყო მსოფლიოში 1985 წლამდე, როდესაც იგივე მაღაროელი კომპანიის მიერ ალმასი ოქროს იუბილე (ინგლ. ) (545.67 კარატი) იქნა აღმოჩენილი.

კულინენ ამჟამად ბრიტანეთის სამეფო (წმ. ედუარდის) სკიპტრის თავზეა დამაგრებული. კულინანის ქვის სიდიდით მეორე ალმასი, კულინენ , მსოფლიოში სიდიდით მეორე დამუშავებული ალმასია და ასევე წარმოადგენს ბრიტანეთის სამეფო გვირგვინის ბრილიანტთა ნაწილს; დამაგრებულია იმპერიულ სამეფო გვირგვინზე. ორივე ალმასი გამოფენილია ლონდონის ტაუერში, ბრიტანეთის სხვა დანარჩენ სამეფო ბრილიანტთა შორის.

1905 წელს ალმასის სამხრეთ აფრიკიდან ინგლისში ტრანსპორტირება საკმაოდ პრობლემატური აღმოჩნდა მისი უსაფრთხოების თვალსაზრისით. ლონდონის დეტექტივები მოთავსებულ იქნენ თბომავალ გემზე, რომელზეც ჭორით ალმასი უნდა გადაეტანათ, თუმცა ეს თვალისამხვევი ტაქტიკა აღმოჩნდა. ამ გემზე ატანილი ალმასი ნამდვილი არ იყო და მხოლოდ მისი მოპარვის მსურველების მისაზიდად იყო გამიზნული. ნამდვილი ალმასი ინგლისში ჩვეულებრივი ამანათით ფოსტის მეშვეობით გაიგზავნა.

წლების განმავლობაში ჭორები ვრცელდებოდა კულინანის ალმასის მეორე ნახევრის არსებობის შესახებ, ვინაიდან გარკვეული ნიშნები მიუთითებენ, რომ ეს ალმასი გაცილებით უფრო დიდი კრისტალის ნაწილი უნდა ყოფილიყო. როგორც ამბობენ, სანამ ფრედერიკ უელსი ქვას სერ თომას კულინანს მიჰყიდიდა მან ამ ქვას ნაწილი, წონით დაახლოებით 300 გრ. (2000 კარატამდე), მოტეხა. თუ ეს ჭორი სინამდვილეს შეესაბამება, მაშინ თავდაპირველი კულინანის ალმასი წონით დაახლოებით 1 კგ (5000 კარატი) იქნებოდა.
ტრანსვაალი

ტრანსვაალი (აფრ. ; ქართ. „ვაალს იქით“) სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის პროვინცია იყო 1910–1994 წლებში. პროვინცია უკვე აღარ არსებობს და მისი ტერიტორია მთლიანად ან ნაწილობრივ ქმნის პროვინციებს — გაუტენგი, ჩრდილო-დასავლეთი, ლიმპოპო და მპუმალანგა.

ისტორია
ტრანსვაალი კოლონიზებულ იქნა ბურთა მიერ, რომელნიც ბრიტანელთა მიერ დომინირებული კაპის კოლონიიდან წამოვიდნენ 1830 და 1840-იან წლებში. მათ ადვილად დაიმორჩილეს ადგილობრივი აბორიგენები და რამდენიმე რესპუბლიკა ჩამოაყალიბეს დიდი ბრიტანეთის კონტროლს გარეთ. 1850-იან წლებში, ბრიტანეთთან შეთანხმების შედეგად ჩამოყალიბდა დამოუკიდებელი სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა (ზარი) დღევანდელი ტრანსვაალის ტერიტორიაზე. ბრიტანეთმა ზარის ანექსია მოახდინა 1877 წელს, საკუთარი თავდაცვის მოსაზრებით, თუმცა ზარი ისევ ახერხებს დამოუკიდებლობის აღდგენას 1881 წელს ბურების პირველი ომის შემდეგ. 1885 წლიდან, ვიტვატერანდში ოქროს უზარმაზარი საბადოს აღმოჩენამ ტრანსვაალში უცხოელთა დიდი ნაკადის გადმოსახლება გამოიწვია. ბრიტანელთა ანექსიის შიშით ბურებმა თავად მიიტანეს იერიში მათზე 1899 წელს. ბურების მეორე ომი დასრულდა ტრანსვაალის ბრიტანეთის იმპერიაში გაერთიანებით 1900 წელს. 10 წლით გვიან კი ბურების რესპუბლიკა შეუერთდა კაპის კოლონიას სამხრეთ აფრიკის კავშირის სახით.

1961 წელს, სამხრეთ აფრიკის პირველი საყოველთაო არჩევნების შემდეგ, ყოფილი პროვინციები და რეგიონები აღდგენილ იქნა და ტრანსვაალის პროვინცია, როგორც ასეთი აღარ არსებობს.

გეოგრაფია
ტრანსვაალის პროვინცია მდებარეობდა მდინარე ვაალის სამხრეთ და მდინარე ლიმპოპოს ჩრდილოეთით (მიახლ. 22 ½ და 27 ½ ს, და 25 და 32 ა). სამხრეთით ის ესაზღვრებოდა ორანჯის თავისუფალი შტატისა და ნატალის პროვინციებს, დასავლეთით კაპის პროვინციას და ბეჩუანალანდის პროტექტორატს (ბოტსვანა), ჩრდილოეთით როდეზიას (ზიმბაბვე), აღმოსავლეთით პორტუგალიურ აღმ. აფრიკას (მოზამბიკი) და სვაზილენდს.

ტრანსვაალის ქალაქები:

ჰაიდელბერგი
იოჰანესბურგი
მესინა
ნელსპრუიტი
პიტერსბურგი
პრეტორია
ვერეენიგინგი
მელქისედეკი (გელათელი)

მელქისედეკი (საყვარელიძე), პირველი გელათელი — გელათის ეპისკოპოსი მიტროპოლიტის წოდებით. მელქისედეკი იყო იმერეთის მეფის ბაგრატ -ის (1510-1565) პოლიტიკური თანამებრძოლი დასავლეთ საქართველოს ერთ სამეფოდ გაერთიანებისათვის. მელქისედეკმა თავისი სახსრებით გააკეთებინა გელათის ღვთისმშობლის ეკლესიაში ქვის კანკელი, საკურთხეველში მღვდელმთავართა საჯდომი — „საყდარი“ და სამკვეთლოში ქვის მაგიდა — „ტრაპეზი“. ამ ტაძრის კედლებზე შემონახულია მელქისედეკის მოღვაწეობის ამსახველი წარწერები და მისი პორტრეტული გამოსახულება.
შარლ V ბრძენი

შარლ ბრძენი (; დ. 21 იანვარი, 1338, ვენსენი, საფრანგეთი — გ. 16 სექტემბერი, 1380, ნოჟან-სიურ-მარნი, საფრანგეთი) — საფრანგეთის მეფე 1364–1380 წლებში. ვალუას დინასტიის წარმომადგენელი. 1356–1360 და 1364 წლის დამლევს - საფრანგეთის რეგენტი (მამის — ჟან კეთილის ინგლისელებთან ტყვედ ყოფნის პერიოდში). ეძებდა სახსრებს ომის გასაჩაღებლად და მამის ტყვეობიდან დასახსნელად, გააუფასურა მონეტა. პარიზის აჯანყების (1357–1358 ) დაწყების შემდეგ გაიქცა პარიზიდან და დედაქალაქს შიმშილის ბლოკადა მოუწყო. ჟაკერიის ჩახშობისა და პარიზის დიდკაცობის ღალატის წყალობით 1358 წლის ზაფხულში აიღო პარიზი. 1369 წელს განაახლა საომარი მოქმედება ინგლისელთა წინააღმდეგ და 70-იანი წლების ბოლოსათვის თითქმის მთლიანად განდევნა ისინი საფრანგეთიდან.
სახელმწიფო

სახელმწიფო — საზოგადოებრივ-პოლიტიკური ორგანიზაციის ფორმა, რომელიც განსაკუთრებული აპარატისა და საჯარო ხელისუფლების მეშვეობით ახორციელებს თავის სუვერენულ უფლებამოსილებას, უზრუნველყოფს ქვეყნის ერთიანობას და მთლიანობას, ამყარებს საზოგადოებრივ წესრიგს, სამართალს ანიჭებს საყოველთაო სავალდებულო მნიშვნელობას, რომელიც არის მოქალაქეთა უფლებებისა და თავისუფლებების, კანონიერებისა და მართლწესრიგის გარანტი.

ციტატები
მირიან I

მირიან , მირვან — ქართლის (იბერიის) მეფე ძვ. წ. საუკუნის ბოლოს ან საუკუნეში. საურმაგის ძე (ფარნავაზის შვილიშვილი), მეფე მამის შემდგომ. „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“-ს ცნობით მას აღუმართავს ქალღმერთი დანინას კერპი (ლეონტი მროველი კი ამ კერპის აღმართვას საურმაგს) და აუშენებია არმაზი „ქართლის ცხოვრება“ მოგვითხრობს, რომ მირვანი ებრძოდა კავკასიელ მთიელებს (განსაკუთრებით დურძუკებს). დურძუკნი და ჭართალელნი ჩრდილოეთიდან კახეთს შემოესივნენ. მირიანმა ისინი სასტიკად დაამარცხა, დარიალის კარი გაიარა, დურძუკეთი და ჭართალი დაიმორჩილა, დარიალის გადმოსასვლელნი ქვის ციხე-ზღუდეებით ჩაჰკეტა და ჩარაზა. ამ ჭიშკარს შემდეგს საუკუნეებში რომაელი მწერლებიც იხსენიებენ.
შარლ VII (საფრანგეთი)

შარლ დე ვალუა მეტსახელად ძლევამოსილი (დ. 22 თებერვალი, 1403, პარიზი, საფრანგეთი — გ. 22 ივლისი, 1461, მეენ-სიურ-იევრი, საფრანგეთი) — საფრანგეთის მეფე 1422–1461 წლებში. მამის შარლ -ის სიკვდილის შემდეგ, მიუხედავად ტრუის ხელშეკრულებისა (1420 წელი), თავი საფრანგეთის მეფედ გამოაცხადა. ჟანა დ’არკის დახმარებით შარლ 1429 წელს რეიმსში მეფედ ეკურთხა და 1437 წელს პარიზში შევიდა. მან გაატარა მთელი რიგი რეფორმები მეფის ხელისუფლების გასამტკიცებლად.1439 წელს დააარსა მუდმივი არმია, დააწესა პირდაპირი გადასახადი — ტალია. 1435 წლიდან შეწყვიტა გენერალური შტატების რეგულარული მოწვევა. გამოსცა პრაგმატული სანქცია. ჩაახშო დიდებულთა აჯანყება — პრაგერია (1440 წელი).