iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლიეტუვის კონსტიტუცია

ლიეტუვის კონსტიტუცია — ლიეტუვის რესპუბლიკის ძირითადი კანონი. მოქმედი კონსტიტუცია მიღებულია საერთო სახალხო რეფერენდუმზე 1992 წლის 25 ოქტომბერს.

მოქმედი კონსტიტუცია
კონსტიტუცია შედგება 4 თავის, 154 მუხლისა და დასკვნითი ნაწილისაგან. კონსტიტუცია აწესრიგებს ლიეტუვის რესპუბლიკის სახელმწიფო მოწყობის საკითხებს.

ისტორია
ლიეტუვაში საუკუნის განმავლობაში მოქმედებდა რამდენიმე დროებითი თუ მუდმივი კონსტიტუცია:

2 ნოემბერი 1918 - სახელმწიფო საბჭოს პრეზიდიუმმა მიიღო დროებითი კონსტიტუცია, რომლის მიხედვით საკანონმდებლო ხელისუფლება გადავიდა სახელმწიფო საბჭოს ხელში, ხოლო აღმასრულებელი - პრეზიდიუმის ხელში.
1919 - დროებითი კონსტიტუცია.
10 ივნისი 1920 - დამფუძნებელმა სეიმმა მიიღო დროებითი კონსტიტუცია.
1 აგვისტო 1922 - მიირეს პირველი მუდმივი კონსტიტუცია, რომლის მიხედვით სკანონმდებლო ხელისუფლების ორგანოდ აღიარებულ იქნა სეიმი, აღმასრულებელი ხელისუფლება გადაეცა - პრეზიდენტსა და მთავრობას, სეიმისა და პრეზიდენტის უფლებამოსილების ვადა განისაზღვრა 3 წლის ვადით.
15 მაისი 1928 - მიიღეს მეორე მუდმივი კონსტიტუცია, რომელმაც იურიდიულად გააფორმა 1926 მომხდარი გადატრიალების შემდეგ შექმნილი ავტორიტარული რეჟიმი.
12 მაისი 1938 - მიიღეს მესამე კონსტიტუცია.
25 აგვისტო 1940 - მიიღეს ლიტვის სსრ-ს "სტალინური" კონსტიტუცია.

1990 წლის 11 მარტამდე ლიეტუვაში მოქმედებდა სსრკ-ს 1977 წლისა და ლიტვის სსრ-ს 1978 წლის კონსტიტუციები. ლიტვის სსრ-ს უმაღლესმა საბჭომ 1990 წლის 11 მარტს მიიღო კანონი საბჭოთა კონსტიტუციის შეჩერებისა და 1938 წლის კონსტიტუციის აღდგენის შესახებ.
ლიეტუვის შეიარაღებული ძალები

ლიეტუვის შეიარაღებული ძალები — ლიეტუვის რესპუბლიკის ჯარების ერთობლიობა, რომელიც მოწოდებულია სახელმწიფოს თავისუფლების, დამოუკიდებლობისა და ტერიტორიული მთლიანობის დასაცავად. შედგება სახმელეთო, სამხედრო-საზღვაო და სამხედრო-საჰაერო ძალებისგან. ცნება „ლიეტუვის შეიარაღებული ძალები“ გამოიყენება ლიეტუვის რესპუბლიკის შეიარაღებული ძალების მიმართ, რომელიც 1990 წლიდან არსებობს, როდესაც ქვეყანამ სსრკ-ს დაშლის შემდეგ დამოუკიდებლობა მოიპოვა. ლიეტუვაში არსებულ შეიარაღებულ ძალებს 1236-1251 და 1263-1569 წწ. ლიტვის დიდი მთავრის ჯარები ეწოდებოდათ , 1569-1795 წწ — პოლონეთის გვირგვინის რესპუბლიკისა და ლიტვის დიდი სამთავროს ჯარები , 1918-1940 წლებში — ლიეტუვის ჯარები (ლიეტუვ. ).

შეიარაღებული ძალების შემადგენლობა
სამხარეო დაცვის სამინისტრო და მისი სამსახური
თავდაცვის შტაბი
ლიტვის დიდი მთავრის გედიმინასის სახელობის შტაბის ბატალიონი 
სამხედრო მღვდლები 
საფინანსო და ქონებრივი სამსახური
სამხედრო ვალდებულების მართვის სამსახური
სამობილიზაციო დეპარტამენტი
ინფრასტრუქტურის გაფართოების დეპარტამენტი
კავშირისა და საინფორმაციო სისტემათა სამსახური
ვილნიუსის ოფიცერთა სახლი
ოპერატიული სამსახურების მე-2 დეპარტამენტი
სამხედრო პოლიცია 

სახმელეთო ძალები
სამხედრო-საჰაერო ძალები
სამხედრო-საზღვაო ძალები
სპეცოპერაციათა შეერთება

სოძ-სპეცოპერაციების ძალები 
სპეცრაზმი 
ლიტვის დიდი მთავრის ვიტაუტასის სახელობის მეტყევეთა ბატალიონი 
სამხედრო მოცურავეთა სამსახური 
სპეცოპერაციების რგოლი 

მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფის ძალები

მართვა სწავლება და დოქტრინა

სამხედრო-საინჟინრო სკოლა
პლაკოდონტები

პლაკოდონტები — ზღვის ნამარხი ქვეწარმავლები სინაპტოზავრების ქვეკლასისა. მათი სხეულის (წაგრძელებული, კუსმაგვარი) სიგრძე 2,5 მ აღწევდა. ზურგი და მუცელი ჯავშნით ჰქონდათ დაფარული. ქალა მასიური, საკმაოდ მაღალი, წაგრძელებული ამ სამკუთხა, კიდურები — ფარფლებისებრი, დამოკლებული ფალანგებით, სამტვრევი ტიპისა. ცხოვრობდნენ ტრიასულ პერიოდში. მათი ნაშთები ნაპოვნია დასავლეთ ევროპაში.
პლატიბელოდონი

პლატიბელოდონი — ძუძუმწოვრების გადაშენებული გვარი ხორთუმიანების ჯგუფისა. გარეგნულად ბეჰემოთს ჰგავდა. ქვედა ყბის წინა ნაწილი და ეშვებად ქცეული საჭრელი კბილები ნიჩბისებურად ჰქონდა განლაგებული და მომარჯვებული იყო მცენარეული საკვების ამოსაგლეჯად. ცოვრობდნენ მდინარისა და ტბის პირას. მათი ნაშთები ცნობილია ჩრდილოეთ კავკასიასა და ცენტრალურ აზიის (ჩინეთი, მონღოლეთი) შუამიოცენური ნალექებიდან.
პლატიოფსი

პლატიოფსი — ნამარხი ამფიბიების გვარი ლაბირინთოდონტების ზერიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 1 მ აღწევდა. ჰქონდათ სამკუთხა ფორმის ქალა, სახის ნაწილი წაგრძელებული და ვიწრო. ყბების გაგანიერებულ წინა ბოლოზე 10-მდე დიდი კბილი იყო განლაგებული, ნესტოები თვალბუდეებისაკენ გადანაცვლებული, უკანა კიდურები წინაზე გრძელი იყო, მუცელი ერთმანეთზე კრამიტისებურად დაწყობილი ოვალური ქერცლების ჯავშნით ჰქონდა დაფარული. ბინადრობდნენ მტკნარ წყალსატევებში. იკვებებოდნენ თევზით. ცხოვრობდნენ გვიანდელ პერმულ ეპოქაში.
მინდაუგასი

მინდაუგასი მინდოვგი ( — ფიქრი, — ბევრი, , , ; დ. დაახლ 1200 — გ. 12 სექტემბერი, 1263) — ლიტვის დიდი მთავარი 1235–1263 წლებში. პირველი და ერთადერთი ლიტველი მეფე 1253 წლიდან.

ისტორია
გააერთიანა ლიტვის მიწები და დაიმორჩილა რუსეთის ქალაქები:ნოვგოროდოკი, სლონიმი, ვოლკოვისკი. 1244 წელს გაილაშქრა ლივონიის ორდენის წინააღმდეგ, მაგრამ დამარცხდა და იძულებული გახდა ზავი დაედო მასთან (1250 წ.), მიეღო კათოლიკობა (1250 წ.), ამის შემდეგ პაპის სახელით დიდ მთავრად აკურთხეს, მაგრამ იგი ლივონიის ორდენთან ომის განახლებისათვის ემზადებოდა. 1253 წელს მინდაუგასი დაუკავშირდა და დაუმოყვრდა გალიჩის მთავარს - დანიელს, აგრეთვე ვლადიმირ-სუზდალის დიდ მთავარს ალექსანდრე ნეველს. არმიამ დაამარცა ლივონიის ორდენი, მინდაუგასმა უარყო კათოლიკობა. მალე იგი ფეოდალთა შეთქმულების მსხვერპლი გახდა.
ლიტვა-ბელარუსიის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა

ლიტბელი (', ', ') — საბჭოთა რესპუბლიკა, სახელმწოფოებრივი წარმონაქმნი, თანამედროვე ბელარუსისა და ლიეტუვის ტერიტორიებზე. შეიქმნა წითელი არმიის მიერ 1919 წლის თებერვალში და გაუქმდა ამავე წლის აგვისტოში. რესპუბლიკის დროშა წარმოადგენდა მართკუთხა წითელი ფერის ქსოვილს. ლიეტუვისა და ბელორუსიის გაერთიანების თაობაზე გადაწყვეტილება მიიღეს 1919 წლის 27 თებერვალს.
იაგაილო

იაგაილო (ვლადისლავ იაგაილო; , , ; (დ. დაახლოებით 1351 — გ. 1 ივნისი, 1434) — ვიტებსის მთავარი; ლიტვის დიდი მთავარი (იაგაილო, 1377–1381) კეისტუტთან ერთად (პირველად), (1382–1392, მეორედ); პოლონეთის მეფე (ვლადისლავ იაგაილო) - 1386–1434) - იაგელონების დინასტიის ფუძემდებელი.

გედიმინასის შვილიშვილი, ოლგრედისა და მართლმადიდებელი თავადის ქალის იულიანა ტვერსკოის საყვარელი შვილი. ჯერ კიდევ ახალგაზრდობაში, ზოგიერთი მკვლევრის მოსაზრებით, მან მიიღო მართლმადიდებლობა და სახელი იაკობი (ამ სახელით მართავდა ვიატებსს); ისტორიკოსთა ნაწილი კი მიიჩნევს, რომ ის იყო წარმართი, მოგვიანებით მიიღო კათოლიციზმი და სახელი ვლადისლავი.

ბრძოლა ძალაუფლებისთვის
იაგაილო მამის (ოლგრედი 1377წ.) გარდაცვალების შემდეგ დიდი მთავარი გახდა. მან ბრძოლა წამოიწყო კეისტუტისთან, რომელიც ბიძამისი იყო. იაგაილომ იგი ეშმაკურად მიიტყუა შეხვედრაზე და კრევსის ციხესიმაგრეში გამოკეტა, სადაც კეისტუტისი, ზოგიერთი ცნობებით დარდისგან დაიღუპა. არსებობს სხვა ვარაუდიც, რომ იგი გაგუდეს იაგაილოს ბრძანებით. ამბობენ, რომ იაგაილომ მისი მეუღლის ბირუტუს დახრჩობის ბრძანებაც გასცა. იაგაილოს ბიძაშვილი ვიტოვტი, მამასთან ერთად, კრევსის ციხესიმაგრეში იყო დატყვევებული. მან თავს ტევტონთა ორდენის მაგისტრთან გაქცევით უშველა და იაგაილოს წინააღმდეგ საბრძოლველად კავშირი გერმანელ რაინდებთან დაამყარა. ვიტოვტმა მდ. დუბისაზე შეთანხმებას მიაღწია. მან იაგაილო აიძულა უარი ეთქვა ჟმუდზე და 4 წლის განმავლობაში კათოლიკური სარწმუნოება მიაღებინა(1384).

საოჯახო ხე
ზურაბ მამალაძე

ზურაბ მამალაძე (დ. 2 ოქტომბერი 1982, თბილისი) — ქართველი ფეხბურთელი, მარტვილის „მერანის“ მეკარე.

კარიერა
საკლუბო
ზურაბ მამალაძემ საკლუბო კარიერა 1997 წელს, 15 წლის ასაკში უმეტესი ქართველი ფეხბურთელის მსგავსად თბილისის „დინამოში“ დაიწყო. ერთი წლის შემდეგ საფეხბურთო კლუბ „თბილისში“ ჩაირიცხა. შემდეგ სეზონში კი წნორის „მილანში“. 2004 წელს იგი ისევ თბილისის „დინამოში“ დაბრუნდა და სწორედ ამ დროს დაიწყო მისი კარიერული აღმასვლა. 2004 წელს დინამომ უეფა-ს თასზე თამაშის უფლება მიოპოვა და მამალაძესაც შანსი მიეცა მაღალ დონეზე ეთამაშა. „დინამოს“ მაშინდელმა მწვრთნელმა გია გეგუჩაძემ „ნიუკასლ იუნაიტედის“ წინააღმდეგ ძირითად შემადგენლობაში დააყენა, თუმცა ზურა, ისევე როგორც ბევრი მაშინდელი „დინამოელი“ გამოუცდელი იყო ასეთი მაღალი დონის თამაშებისთვის და ორი უპასუხო გოლი გაუშვა საკუთარ კარში. ზურაბ მამალაძემ ორი კვირის შემდეგ, ლისაბონის „სპორტინგის“ წინააღმდეგაც ითამაშა, თუმცა ამ მატჩში „დინამოს“ მეკარემ ოთხი უპასუხო გოლი გაუშვა.

2005 წელს ზურამ „დინამოსთან“ ერთად საქართველოს ჩემპიონობა მოიპოვა, მაგრამ ახალი სეზონიდან უმაღლეს ლიგაში ახალგადმოსულ „ბორჯომში“ გააგრძელა კარიერა. აქ გატარებული ერთი წლის შემდეგ ახლა საჩხერის „ჩიხურაში“ გადავიდა, შემდეგ ბოლნისის „სიონში“, სულ ბოლოს კი აზერბაიჯანში, საფეხბურთო კლუბ „გაბალაში“ ითამაშა. 2008 წელს ზურა საქართველოში, ზუგდიდის „მგლებში“ დაბრუნდა, სადაც ნახევარი სეზონი გაატარა და 2009 წლის იანვრიდან 2013 წლის იანვრამდე საფეხბურთო კლუბ „ზესტაფონში“ ირიცხებოდა. შემდეგ ითამაშა გორის „დილაში“ და საფეხბურთო კლუბ „ზუგდიდში“, 2014 წლის იანვრიდან მარტვილის „მერანის“ ფეხბურთელია.

სანაკრებო
ზურაბ მამალაზემ სანაკრებო კარიერა 2004 წელს, კვიპროსის ოთხთა ტურნირზე დაიწყო. მისი პირველი მატჩი იყო სომხეთთან, რომელიც ქართველმა ფეხბურთელებმა 2:0 დათმეს. და საერთოდ, იმ ტურნირზე საქართველოს ნაკრებმა ძალიან ცუდი შთაბეჭდილება დატოვა. ახალი მწვრთნელის მოსვლის შემდეგ ზურას საერთოდ აღარ ეძლეოდა ნაკრები თამაშის შანსი. მხოლოდ 2009 წელს, ექტორ რაულ კუპერმა შეამჩნია ეს მეკარე და ნაკრებში გამოიძახა, თუმცა ამ პერიოდში მხოლოდ 1 მატჩის ჩატარების შანსი მიეცა.

ტიტულები
საქართველოს ჩემპიონი (3): 2004/2005, 2010/2011, 2011/2012,
უმაღლესი ლიგა ფინალისტი (1): 2012/2013
საქართველოს თასის ფინალისტი (1): 2011/2012
საქართველოს სუპერთასის გამარჯვებული (1): 2011/2012
საქართველოს სუპერთასის ფინალისტი (1): 2012/2013
გრიუნვალდის ბრძოლა

გრიუნვალდის ბრძოლა (გერმანულ ლიტერატურაში — ბრძოლა ტანენბერგთან) — „დიდი ომის“ (1409-1411) გადამწყვეტი ბრძოლა, რომელშიც პოლონეთ-ლიტვა-რუსეთის ჯარებმა 15 ივლისს ტევტონთა ორდენის ჯარები გაანადგურეს. მოკავშირეთა არმია (სარდალი პოლონეთის მეფე ვლადისლავ იაგაილო; 32 ათასი კაცი) შედგებოდა პოლონელთა, ლიეტუველთა, რუსთა (მათ შორის უკრაინელები და ბელარუსები), უნგრელები, ვლახელების, ჩეხ-მორავიელებისა და თათართა რაზმებისაგან, ორდენის ჯარები (სარდალი დიდი მაგისტრი ულრიხ ფონ იუნგინგენი; 27 ათასი კაცი) – გერმანელი, ფრანგი და სხვა რაინდებისა და დაქირავებული რაზმებისაგან (შვეიცარიელები, ინგლისელები და სხვა).

ბრძოლა ორდენის ბომბარდების ბათქით დაიწყო, მაგრამ მოკავშირეთა ჯარისათვის ზიანი არ მიუყენებია. თათართა მხედრობამ და ლიეტუველებმა ჯვაროსანთა მარცხენა ფრთას შეუტიეს. გერმანელმა რაინდებმა ისინი უკუაგდეს და უკან დაედევდნენ. მათ მარჯვენა ფრთაზე განლაგებული პოლონელებიც შეავიწროვეს. ამ კრიტიკულ მომენტში ბრძოლის ველზე დარჩენილმა რუსთა პოლკებმა შებოჭეს ჯვაროსანთა ნაწილები. ამასობაში იერიშზე გადავიდნენ პოლონელები, ლიეტუველებმაც მოახერხეს ძალთა გადაჯგუფება. დიდმა მაგისტრმა ბრძოლაში ჩართო რეზერვი, მაგრამ უშედეგოდ - ჯვაროსნები გარშემორტყმული აღმოჩნდნენ, მათი დიდი ნაწილი განადგურდა.

ამ ბრძოლამ სასიკვდილო დარტყმა მიაყენა ტევტონთა ორდენს და საბოლოოდ აღკვეთა მისი აგრესია აღმოსავლეთში.
პლეზიოზავრები

პლეზიოზავრები , ნამარხი ქვეწარმავლების ქვერიგი. ცხოვრობდნენ შუა ტრიასული ეპოქიდან ცარცული პერიოდის ბოლომდე. მათი სხეულის სიგრძე 15 მ აღწევდა და 100-150 დისკოსებური მალისაგან შედგებოდა. კიდურები დიდ ფარფლებად იყო ქვეული, ჰქონდათ მოქნილი კისრები, თვალბუდისაკენ გადანაცვლებული ნესტოები, კონესური კბილები, ერთგვაროვანი ან დიფერენცირებული ეშვებად და უფრო წვრილ კბოლებად. პლეზიოზავრებს განეკუთვნება ელასმოზავრები, პლიოზავრები და სხვები. ცხოვრობდნენ ზღვის სანაპირო ზოლში. იკვებებოდნენ თევზებით. მათი ნაშთები ყველა კონტინენტზეა ნაპოვნი. განსაკუთრებით მრავალფეროვნადაა წარმოდგენილი დასავლეთ ევროპასა და ყოფილ სსრკ-ის იურულ ნალექებში.
ალექსი პლეშჩეევი

ალექსი ნიკოლოზის ძე პლეშჩეევი (; დ. 4 დეკემბერი, [ძვ. სტ. 22 ნოემბერი], 1825, კოსტრომა — გ. 8 ოქტომბერი [ძვ. სტ. 26 სექტემბერი], 1893, პარიზი; დაკრძალულია მოსკოვში) — რუსი მწერალი. პეტრაშეველთა წრეში მონაწილეობისათვის 1849 წელს გადაასახლეს. მოსკოვში დაბრუნდა 1859 წელს. პირველი ლექსები გამოაქვეყნა 1844, ლექსთა პირველი კრებული — 1846. პლეშჩეევისზოგი ლექსი რევოლუციის სიმღერად იქცა. 1848-დან წერდა მამხილებელ მოთხრობებს.

მას ბევრი რამ აკავშირებდა საქართველოსთან: პირადად იცნობდა ნიკო ნიკოლაძეს; ლექსებს აქვეყნებდა თბილისურ ჟურნალში „გუსლი“ (1882) და სხვა. მისი პოეზია პოპულარული იყო საქართველოში (მთარგმნელები: აკაკი წერეთელი, კონსტანტინე ლორთქიფანიძე, შიო მღვიმელი, გრიგოლ აბაშიძე). პლეშჩეევის სიმღერა-ლექსმა „წინ! უშიშრად და მტკიცედ“ გავლენა მოახდინა იროდიონ ევდოშვილის ლექსზე „მეგობრებო, წინ, წინ გასწით!“.
ანიკშჩიაი

ანიკშჩიაი — ქალაქი ლიეტუვის ჩრდილოეთ ნაწილში, ანიკშჩიაის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი.

მდებარეობა და საერთო მახასიათებლები
მდებარეობს მდ. შვიანტონის ორივე სანაპიროზე (, ნემანის აუზი), 52 კმ.-ში უტენიდან და 110 კმ.-ში ვილნიუსიდან. პანევეჟისი - შვიანჩიონელიაის ხაზზე, სარკინიგზო სადგურით.

მოსახლეობა
მეორე მსოფლიო ომის დროს, დაახლოებით, 4 ათ. ადამიანი ცხოვრობდა. 1968 წელს მოსახლეობა შეადგენდა თითქმის 7 ათ. ადამიანს, მოგვიანებით 13 ათ.-ს; მოსახლეობის აბსოლუტურ უმრავლესობას შედგენენ ლიეტუველები.

სახელი
ქალაქის სახელი მომდინარეობს მდ. ონიკშტიდან , რომელიც ჩეადინება მდ. შვიანტოიში. ლიეტუვურ ენაში სახელი მრავლობით ფორმაშია, ამიტომაც არსებითი სახელის მსგავსად ბრუნება არ არის მიზანშეწონილი.

გერბი
ისტორია
ონიკშტების პირველი ხსენება დოკუმენტებში ხდება 1442 წელს. ქალაქსგარკვეული პრივილეგიები მიანიჭა პოლონეთის მეფე სტანისლავ ავგუსტმა 1792 წლის 17 იანვრის ხელმოწერით. 1795 წელს ქალაქის სტატუსი დაკნინდა და მხოლოდ 1938 წელს აღდგა მისი უფლებები.
ბირჟაი

ბირჟაი — ქალაქი ლიეტუვის ჩრდილოეთ ნაწილში. წარმოადგენს პანევეჟისის მაზრის, ბირჟაის რაიონის, სამამასახლისოს და ფეოდალთა ადგილ-მამულების ადმინისტრაციულ ცენტრს.

მდებარეობს ვილნიუსიდან ჩრდილოეთით 201 კმ-ში, ლატვიის საზღვართან ახლოს, შირვენის ტბასთან, მდინარეებზე აპაშჩია და აგლუონა . პანევეჟისიდან სარკინიგზო კვანძის საბოლოო სადგური (67 კმ; დაგებულია 1938 წ.).

1858 წელს მოსახლეობა შეადგენდა, დაახლოებით, — 2700 ადამიანს, 1897 წელს — 4 413, 1968 წელს — 10 ათ.-ს მიაღწია, 2005 წელს კი შეადგენდა —14 999 ადამიანს.
ბირშტონასი

ბირშტონასი — საკურორტო ქალაქი ლიეტუვაში; კაუნასის მაზრაში. წარმოადგენს ბირშტონსის თვითმმართველობის ადმინისტრაციულ ცენტრს.

მდებარეობა და საერთო მახასიათებლები
მდებარეობს მდ. ნემანის მარჯვენა სანაპიროზე, კაუნასიდან სამხრეთით 39 კმ.-ში. წარმოადგენს ბალნეოლოგიურ და კლიმატურ კურორტს, რომელიც მდიდარია მინერალური წყლებით, სამკურნალო ტალახით. ფართობი შეადგენს - 13 კმ.²-ს.

მოსახლეობა
1969 წელს მოსახლეობა შეადგენდა - 1,7 ათ. ადამიანს, 1994 წ. - 4 ათ., დღეისათვის კი - 3 164 ად. (2008 წ.-ის მონაცემებით).

ისტორია
 საუკუნეში ლიტვის დიდი მთავრების ბირშტანსკის სასახლესთან ახლოს შეიქმნა ადგილი, რომლის განვითარებაც იწყება შუა საუკუნეებიდან. დასახლება 1864 წელს დაიწყო, როდესაც აქ აღმოაჩინეს მინერალური წყალები.
ვარენა

ვარენა — ქალაქი ლიეტუვის სამხრეთ ნაწილში, ვერენის მაზრის ადმინისტრაციული ცენტრი.

ადგილმდებარეობა და საერთო მახასიათებლები
მდებარეობს მდ. ვარენეზე , ვილნიუსიდან 81 კმ.-ში.

მოსახლეობა
მოსახლეობა შეადგენს დაახლოებით - 11 ათ. ადამიანს.

გერბი
ვარენის გერბი შექმნა რესპუბლიკური ჰერალდიკის კომისიამ 1969 წელს. ზედ გამოსახულია ოქროს ფუკარი ლურჯ ფონზე.
დისპეფსია

დისპეფსია (ლათ. ) — წარმოადგენს ახალშობილი ხბოების მწვავედ მიმდინარე დაავადებას, რომელსაც ახასიათებს საჭმლის მონელების — „სეკრეტორული, მოტორული და სხვა“ დარღვევა, პროფუზული ფაღარათი, ორგანიზმის გაუწყლოება და ინტოქსიკაცია.

გამომწვევი მიზეზი (ეტიოლოგია)
დისპეფსიის განვითარებაში განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს მდედრი პირუტყვის, განსაკუთრებით კი მისი მაკეობის ბოლო მესამედში, საკვები ულუფის არასრულფასოვნებას — მჟავე ჭარხლის ჟენჟო ან ერბომჟავას შემცველიანი სილოსი, დაობებული თივა და სხვა; ამ შემთხვევაში იბადებიან განუვითარებელი (ჰიპოტროფიკები) დაბალი რეზისტენტობის მქონე ხბოები, რაც ხელს უწყობს დიპეფსიის განვითარებას.

ახალშობილ ხბოებში დაავადების განვითარებას ხელს უწყობს, აგრეთვე, გვიანი, ცივი, ამჟავებული, დაბინძურებული ჭურჭლიდან (განსაკუთრებით უსაწოვრო ვედრიდან) ხსენის მიცემა, დაბალი ან მაღალი ტემპერატურული რეჟიმი.

სიმპტომები
დაავადების ძირითადი სიმპტომია პროფუზული ფაღარათი. განავალი გამოიყოფა უნებლიეთ, ანუსის სფინქტერი მოდუნებულია. ფეკალური მასა თხიერია, მეტად არასასიამოვნო სუნით; კუდი, უკანა ნაწილი და კიდურები ხბოს ექსკრემენტებით აქვს დასვრილი. ცხოველი წევს, ნაკლებ მოძრავია, თავი უკან აქვს გადაწეული გამოხატულია დეჰიდრატაციის ნიშნები; კერძოდ: ლორწოვვანი გარსების სიმშრალე, კანის ტურგორის და ელასტიურობის დაქვეითება, ცივი კიდურები და ყურები.

ირღვევა გულის მოქმედება: პულსი ძაფისებურია, ძლიერ გახშირებული, გულის ტონები მოყრუებული, სუნთქვა აჩქარებულია, ზერელე და წყევტილი.

მკურნალობა
ავადმყოფ ცხოველს უნიშნავენ 5-8 საათიან მშიერ დიეტას, მაგრამ აუცილებლად აძლევენ ფიზიოლოგიურ ან ნატრიუმის ქლორიდის 1%-იან ხსნარს. აუცილებლად საწოვრიდან. დეჰიდრატაციის (ექსიკოზის) გამოხატული მოვლენების დროს ინტრავენურად შეჰყავთ სტერილური ფიზიოლოგიური ხსნარი 300-400 მლ. რაოდენობით ან რინგერ–ლაქტატის ხსნარი; ეს ხსნარები ორგანიზმში აღადგენენ წყლისა და ელექტროლიტების ბალანსს.

ნაწლავების მიკროფლორის ნორმალიზაციისა და ტოქსიკოზის მოსახსნელად იყენებენ ანტიბიოტიკებს. ხსენის ან რძის მიცემამდე 15-20 წუთით ადრე ცხოველს აძლევენ ან ხელოვნურ კუჭის წვენს (პეპსინი 1გ მარილმჟავა ქიმიურად სუფთა 0,15 გ, გამოხდილი წყალი 100 გ) ან ნატურალურ კუჭის წვენს (ცხენისას) 25-30 მლ. განზავებული წყალში 1:1, 20-30 მლ-ის რაოდენობით (საწოვრის საშუალებით).

გულის მოქმედების აღდგენისა დაორგანიზმის ინტოქსიკაციის მოსაცილებლად ვენაში შეჰყავთ გლუკოზა ცალკე ან ასკორბინის მჟავასთან ერთად ან კოფეინთან ერთად.

ნივთიერებათა ცვლის მოსაწესრიგებელი საშუალებებიდან იყენებენ ვიტამინებს, სტაფილოს წვენს, წიწვებისა და თივის ნაყენს. სასარგებლოა, აგრეთვე, მუცლის თბილი შეხვევა, დიათერმია და სხვა.
პლეშჩეევის ელჩობა

პლეშჩეევის ელჩობა, რუსეთის სახელმწიფოს ელჩობა კახეთის სამეფოში 1591 წლის აპრილში პლეშჩეევისა და კუდრინის მეთაურობით. პლეშჩეევის ელჩობის მიზანი იყო, დაეყოლიებინათ კახეთის მეფე ალექსანდრე , დახმარებოდა რუსეთს, რომელსაც საშამხლოზე ლაშქრობა ჰქონდა გადაწყვეტილი. ელჩები უნდა დაკავშირებოდნენ აგრეთვე საქართველოს სხვა სამეფო-სამთავროებს, რათა გაერთიანებულიყვნენ ოსმალთა წინააღმდეგ საბრძოლველად. რადგანაც რუსეთის ჯარის ლაშქრობა ჩაიშალა, პლეშჩეევის ელჩობას სასურველი შედეგი არ მოჰყოლია.
გიორგი პლეხანოვი

გიორგი ვალენტინის ძე პლეხანოვი (ფსევდონიმი ნ. ბელტოვი და სხვა) (დ. 11 დეკემბერი [ძვ. სტ. 29 ნოემბერი], 1856, სოფ. გუდალოვკა, ახლანდელი ლიპეცკის ოლქი — გ. 30 მაისი, 1918, ტერიოკი, მაშინ ეკუთვნოდა ფინეთს, ახლანდელი ზელენოგორსკი, დაკრძალულია სანქტ-პეტერბურგში) — მარქსიზმის თეორეტიკოსი და პროპაგანდისტი, ფილოსოფოსი, რუსეთისა და საერთაშორისო მუშათა სოციალისტური მოძრაობის მოღვაწე. იყო რსდმპ-ის გაზეთ „ისკრის“ ერთ-ერთი დამფუძნებელი. 1883 წელს დააფუძნა პირველი მარქსისტული ორგანიზაცია რუსეთში, ხოლო 1894 წელს რუსი სოციალ-დემოკრატების საზღვარგარეთული კავშირი. პირველი მსოფლიო ომის დროს იყო დროებითი მთავრობის კურსის მხარდამჭერი. იყო ოქტომბრის რევოლუციის მოწინააღმდეგე.
ომარ ბონგო

ელ ჰაჯი ომარ ბონგო ონდიმბა (; დაბადებით - ალბერტ ბერნარ ბონგო დ. 30 დეკემბერი, 1935 — გ. 8 ივნისი, 2009) — გაბონის სახელმწიფო მოღვაწე, გაბონის პრეზიდენტი 1967-2009 წწ. პრეზიდენტი გახდა 32 წლის ასაკში და იყო ყველაზე ახალგაზრდა პრეზიდენტი იმ მომენტში. 2005 წელს ტოგოს პრეზიდენტის გნასინგბე ეიადემას გარდაცვალების შემდეგ გახდა ყველაზე ხანგრძლივად მმართველი პრეზიდენტი აფრიკაში და მთელ მსოფლიოში.

ბიოგრაფია
ომარ ბონგო დაიბადა აღმოსავლეთ გაბონის ქალაქ ლევაიში (ახლანდელი ბონგოვილი), კონგოს რესპუბლიკის საზღვართან ახლოს. მასთან ერთად ოჯახში კიდევ 11 ბავშვი იზრდებოდა. მამა გარდაეცვალა მაშინ როცა იგი იყო 7 წლის. სკოლის დამთავრების შემდეგ მუშაობდა ფოსტაში. სულ მალე კი დაიწყო მისი სამხედრო და პოლიტიკური კარიერა.

კარიერა
მისი პოლიტიკური კარიერა იწყება 1960 წელს, როდესაც გაბონმა საფრანგეთისაგან დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. პირველი საპარლამენტო არჩევნების დროს იგი წინასაარჩევნო კამპანიაში ეხმარებოდა ადამიანს რომელიც შემდეგ გახდა ჯანმრთელობის დაცვის მინისტრი, ხოლო ბონგომ მიიღო ადგილი შინაგან საქმეთა სამინისტროში.

1962 წელს სათავეში ჩაუდგა პრეზიდენტის ადმინისტრაციას. 1964 წელს გაბონში მოხდა პირველი და ერთადერთი სამხედრო გადატრიალება პრეზიდენტი ლეონ მბა გადააყენეს, ხოლო ომარ ბონგო დატყვევებულ იქნა ლიბრევილის სამხედრო ბაზაზე. ორი დღის შემდეგ მოკავშირეებმა აღადგინეს ლეონ მბას მმართველობა. ომარ ბონგო 1966 წელს გახდა ქვეყნის ვიცე-პრეზიდენტი და 1967 წლის დეკემბერში ლეონ მბას გარდაცვალების შემდეგ დაიკავა პრეზიდენტის თანამდებობა. 1973 წელს შეიცვალა სარწმუნოება, ხოლო 2003 წელს დაიმატა გვარი ონდიმბა.

1990-იანი წლების დასასრულს ბონგომ დაასრულა ერთპარტიული მმართველობა და ჩაატარა მრავალპარტიული არჩევნები 1993 და 1998 წელს, რომელშიც გაიმარჯვა შესაბამისად 51,2 % და66,88 %-ით.

საპრეზიდენტო არჩევნების (1973, 1979, 1986, 1993, 1998 და 2005) რეზულტატით იგი ყოველთვის გამარჯვებული იყო.

ერთდროს ყველაზე ახალგაზრდა პრეზიდენტს ეს თანამდებობა ეკავა 41 წლის 6 თვისა და 6 დღის განმავლობაში და გახდა მსოფლიოში ყველაზე ხანგრძლივად მმართველი პრეზიდენტი.

პირადი ცხოვრება
ბონგოს მეუღლე — ექიმი, პედიატრი — არის კონგოს პრეზიდენტის დენი სასუ-ნგესოს შვილი, ხოლო მისი ვაჟიშვილი ალი ბონგო ონდიმბა იყო ქვეყნის საგარეო საქმეთა მინისტრი 1989-1991 წწ. და თავდაცვის მინისტრი 1999 წლიდან.

გარდაიცვალა გულის შეტევით ესპანეთში ბარსელონის კლინიკაში, სადაც სამკურნალოდ იმყოფებოდა. მისი თანამდებობა კი გაბონის ისტორიაში პირველად დაიკავა ქალმა პრეზიდენტმა როზა როგომბემ.
კლივლენდის მეტროპოლიტენი

კლივლენდის მეტროპოლიტენი — მეტროპოლიტენისა და მსუბუქი მეტროს სისტემა კლივლენდში. შედგება 3 ხაზისგან — წითელი, ლურჯი (მეტროპოლიტენის ხაზები) და მწვანე (მსუბუქი მეტროს ხაზი).ეს სამი ხაზი აკავშირებს თაუერ სითი ცენტრს კლივლენდის ძველ ტერმინალთან. სამივე ხაზს გააჩნია ერთი და იგივე მარშრუტი და საერთო სადგურები. ამ სადგურებს სხვადასხვა სიმაღლეზე აქვთ პლატფორმები, რათა შეძლონ 2 სახის შემადგენლობის მიღება.
პარვუსი

პარვუსი (; ნამდვილის სახელი ნორბერტ კიში, დ. 1 მარტი, 1981) — უნგრელი გრაფიკოსი და პიროგრაფი.

სტილი და ნამუშევრები
სწავლობდა ბუდაპეშტში და სეგედში. პარვუსის ნამუშევრები ძირითადად დახატულია ტუშით. ზოგჯერ მხატვარი იყენებს აკვარელს, თუმცა აქაც ძირითადი ფერი შავი და თეთრია. ამ პერიოდის საუკეთესო ნახატია „საამი მონა ლიზა“, რომელიც ნორვეგიაში გაიყიდა. 2009 მხატვარმა ხელოვნების ახალი გზა აღმოაჩინდა და პიროგრაფიით, ხეზე ამოწვით, დაკავდა.

ნამუშევრები
გივი გაბლიანი

გივი ეგნატეს ძე გაბლიანი (დ. 19 დეკემბერი, 1915, მულახი, ახლანდელი მესტიის მუნიციპალიტეტი, — გ. 27 აპრილი, 2001, ნორზ-ადამსი, მასაჩუსეტსი, აშშ) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, ექიმი, მემუარისტი.

დაიბადა სვანი საზოგადო მოღვაწის ეგნატე გაბლიანის ოჯახში. სწავლობდა მედიცინას თბილისში, შემდეგ მიუნხენში. მეორე მსოფლიო ომის იბრძოდა ვერმახტის ქართულ ლეგიონში. მიიღო გერმანიის არმიის ობერლეიტენანტის წოდება და 1943 წ. დაინიშნა აბვერის ქართული ბატალიონის „ტამარა-“-ის მეთაურად. მისი მეცადინეობით სიცოცხლე შეუნარჩუნდა არაერთ საბჭოთა ქართველ ჯარისკაცს, რომლებიც შემდეგ ვერმახტის ქართულ ქვედანაყოფებში წევრიანდებოდნენ. ომის შემდეგ გადასახლდა ამერიკის შეერთებული შტატებში, დასახლდა ნიუ-ჯერსიში, სადაც 1987 წლამდე ექიმად მუშაობდა. გაბლიანის ვრცელი მოგონებები მეორე მსოფლიო ომზე ქართულად ითარგმნა და გამოიცა 1998 წელს.

გაბლიანს ცოლად ჰყავდა (1945 წლიდან) ქართველი ემიგრანტის, ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის წევრის გრიგოლ ალშიბაიას ქალიშვილი რუსუდანი (1919—2006). მათი შვილები: გრიგოლი, ვერა და ეთერი აშშ-ში ცხოვრობენ და მოღვაწეობენ.
ჯანმრთელობა

ჯანმრთელობა - არის ორგანიზმის ნორმალური მდგომარეობა, როდესაც ორგანიზმის სტრუქტურები და მათი ფუნქციები შეესაბამება ერთმანეთს და ორგანიზმის მარეგულირებელი სისტემები ძალმოსულნი არიან შეინარჩუნონ ორგანიზმის შინაგანი გარემოს მუდმივობა ანუ ჰომეოსტაზი.
დამახასიათებელი თვისებები
ჯანმრთელი ორგანიზმისათვის დამახასიათებელია ის რომ ყოველდღიურ ნორმალურ გამღიზიანებელზე ის მოქმედებს ადეკვატური რეაქციით, რომლის ხასიათი,სიძლიერე მოქმედების ხანგრძლივობა შეესაბამება გამღიზიანებელს. ჯანმრთელი ორგანიზმისათვის დამახასიათებელია ასეთი მცნება, როგორიც არის ნორმა მაგ:ნორმალური ტემპერატურა, ნორმალური გულის ცემა, ნორმალური წნევა, ნორმალური სუნთქვა და ასე შემდეგ.
ნორმა
ნორმა არის საშუალო არითმეტიკული გამოყვანილი იმ მაჩვენებლებიდან რომლებიც ახასიათებს ერთი და იგივე სახეობის პოპულაციას გარკვეულ პირობებში. ორგანიზმი რომლის სასიცოცხლო მაჩვენებლები ნორმის ფარგლებშია, ითვლება ჯანმრთელად. მაჩვენებლები მჭიდროდ დაკავშირებულია გარემო ფაქტორებთან. მაგ: ცხოველი რომელიც ცხოვრობს მაღალ მთიან რაიონში განსხვავდება ამავე სახეობის ცხოველისაგან ერითროციტების და ჰემოგლობინის ჭარბი რაოდენობით, შედარებით გახშირებული სუნთქვით და სხვა ნიშნებით დაბლობში მცხოვრები ორგანიზმისაგან.