iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სსრკ-ის შეიარაღებულ ძალებში სამშობლოს სამსახურისათვის (ორდენი)

სსრ კავშირის შეიარაღებულ ძალებში სამშობლოს სამსახურისათვის — სამხედრო ორდენი, რომელიც დაწესდა სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1974 წლის 28 ოქტომბრის ბრძანებულებით. აჯილდოვებდნენ საბჭოთა არმიის, სამხედრო-საზღვაო ფლოტის, სასაზღვრო და შინაგანი ჯარების სამხედრო მოსამსახურეებს საბრძოლო და პოლიტიკურ მომზადებაში მიღწეული წარმატებებისათვის, ჯარების მაღალი საბრძოლო მზადყოფნისა და ახალი საბრძოლო ტექნიკის ათვისებისათვის, აგრეთვე სამშობლოს წინაშე სხვა დამსახურებისათვის. ორდენი 3 ხარისხის იყო. ორდენის ნიშანი ამოზნექილი 8-ქიმიანი ვარსკვლავია, დამზადებულია ვერცხლისაგან. და ხარისხის ორდენები ნაწილობრივ მოოქროვილია. ატარებდნენ მკერდის მარჯვენა მხარეს, წითელი ვარსკვლავის ორდენის შემდეგ.
არსენა ოძელაშვილი

არსენა ოძელაშვილი, არსენა მარაბდელი (დ. დაახლ. 1797, სოფ. მარაბდა — გ. 1842, მცხეთა) — ბატონყმობის წინააღმდეგ მებრძოლი გლეხი, ხალხური ეპოსის გმირი, მიიჩნევა საქართველოს ეროვნულ გმირად.

ბიოგრაფია
არსენა ოძელაშვილი ვაჭარი იყო და თბილისში დუქანი ჰქონდა გახსნილი. არსენას უყვარდა თავად ზაალ ბარათაშვილის მოახლე გოგო, რომელიც მოიტაცა და ტყეში გაიჭრა. გადმოცემის თანახმად არსენა ვერ ურიგდებოდა გლეხობის ჩაგვრას, ებრძოდა თავადებს, ჩინოვნიკებსა და ვაჭრებს. ამის გამო ძალიან პოპულარული იყო თბილისის გუბერნიასა და მის მოსაზღვრე მხარეში. ხელისუფლებამ მის დასაპატიმრებლად რაზმი გაგზავნა. შემდეგ ბოდბისხეველის ღალატით შეიპყრეს, მაგრამ მალე ტყვეობას თავი დააღწია. ოძელაშვილი დამნაშავედ იყო გამოცხადებული და პოლიცია სდევნიდა. არსენა მოკლეს მცხეთის მახლობლად, როდესაც მარტო მყოფი რუსეთის ჯარის ნაწილებს წააწყდა. ხალხური ტრადიციით, ოძელაშვილის მკვლელი იყო გიორგი კუჭატნელი.

ასახვა ხელოვნებაში
არსენას სიცოცხლეშივე შეიქმნა ხალხური ეპოსი „არსენას ლექსი“. სახალხო მგოსნები და მომღერლები მის სადიდებელ ლექსებსა და სიმღერებს საჯაროდ ასრულებდნენ. არსენას ამბავმა იმოქმედა ქართველი მწერლების (ილია ჭავჭავაძე, აკაკი წერეთელი, გიორგი ლეონიძე) შემოქმედებაზე. აღსანიშნავია, რომ ყველა მათგანი საკუთარი ინტერპრეტაციით ასახავდა ოძელაშვილის პიროვნებას.

ნაწარმოებები არსენას შესახებ
არსენას ლექსი - ხალხური ეპოსი
არსენა მარაბდელი - მიხეილ ჯავახიშვილის რომანი
არსენა ყაჩაღი - 1923 წლის ფილმი
არსენა - 1937 წლის ფილმი
არსენას ლექსი - 1985 წლის ფილმი
სოციალისტური შრომის გმირი

სოციალისტური შრომის გმირი — საპატიო წოდება ყოფილ სსრ კავშირში, წარჩინების უმაღლესი ჯილდო შრომითი საქმიანობისათვის. დაწესებულია სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1938 წლის 27 დეკემბრის ბრძანებულებით. ანიჭებდა სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმი იმ პირებს, რომლებმაც თავიანთი ნოვატორული საქმიანობით ხელი შეუწყვეს სსრკ მრეწველობის, სოფლის მეურნეობას, კულტურას თუ მეცნიერების აღმავლობას. სოციალისტური შრომის გმირს გადაეცემოდა სსრკ-ის უმაღლესი ჯილდო — ლენინის ორდენი, ოქროს მედალი „ნამგალი და ურო“ და სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოთა პრეზიდიუმის სიგელი. ორგზის სოციალისტური შრომის გმირს თავის სამშობლოში აუგებდნენ ბრინჯაოს ძეგლს. სოციალისტური შრომის გმირის ჩამორთმევა შეეძლო მხოლოდ სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმს.

საქართველოს სსრ
საქართველოს სსრ-ში 1282 შრომის გმირი იყო მათგან ორგზის შრომის გმირები (1948, 1951) იყვნენ: ანთიმოზ როგავა, პროკოფი სვანიძე და თამარ ყუფუნია.
საბჭოთა კავშირის გმირი

საბჭოთა კავშირის გმირი — საპატიო წოდება სსრ კავშირში, წარჩინების უმაღლესი ხარისხი სახელმწიფოს წინაშე დამსახურებისათვის — გმირობისათვის. დაწესებულია 1934 წლიდან. ანიჭებდა სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმი. საბჭოთა კავშირის გმირს გადაეცემა სსრკ-ის უმაღლესი ჯილდო — ლენინის ორდენი; სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის სიგელი და მედალი „ოქროს ვარსკვლავი“. საბჭოთა კავშირის ორგზის გმირს აჯილდოებდნენ მეორე „ოქროს მედლით“ და მის სამშობლოში ბრინჯაოს ძეგლს უგებდნენ. სამგზის გმირის ბრინჯაოს ბიუსტი კი მოსკოვში იდგმებოდა. მეორე და მესამე მედლით დაჯილდოების შემთხვევაში საბჭოთა კავშირის გმირს გადაეცემა სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის განსაკუთრებული სიგელი. საბჭოთა კავშირის გმირის წოდების ჩამორთმევა შეეძლო მხოლოდ სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმს. საქართველოში 1983 წელს იყო 164 საბჭოთა კავშირის გმირი.
კარლ მაუსი

კარლ მაუსი (; დ. 17 მაისი, 1898, პლიონი, შლეზვიგ-ჰოლშტაინი — გ. 9 თებერვალი, 1959, ჰამბურგი) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, ვერმახტის სატანკო ჯარების გენერალ-ლეიტენანტი. 7-ე სატანკო დივიზიის მეთაური მეორე მსოფლიო ომის დროს.

1945 წლის 23 მარტს მძიმედ დაიჭრა და დაკარგა ფეხი. 1945 წლის 15 აპრილს დაჯილდოვდა სამხედრო ორდენით „რკინის ჯვრის რაინდის ჯვარი ოქროს მუხის ფოთოლით, ხმლებით და ბრილიანტებით“. 1945 წლის 5 მაისს ჩავარდა ტყვედ, ხოლო ორი წლის შემდეგ განთავისუფლებული იქნა ტყვეობიდან. ომის შემდგომ მუშაობდა კბილის ექიმად მის მიერვე გახსნილ სტომატოლოგიურ კლინიკაში.
ჰერბერტ ოტო გილე

ჰერბერტ ოტო გილე (, დ. 8 მარტი, 1897, განდერსჰაიმი, ქვემო საქსონია — გ. 27 დეკემბერი, 1966, შტემენი, ქვემო საქსონია) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, ვაფენ-სს-ის გენერალი.

ბიოგრაფია
გილემ პირველი მსოფლიო ომი უფროსი ლეიტენანტის ჩინით დაამთავრა. 1934 წელს მან სამხედრო სამსახური სს-ის სარეზერვო ჯარებში განაახლა. იგი დაინიშნა ასმეთაურად ელვანგენში, შემდგომ კი „სს“-ის პოლკის „გერმანიას“ ერთ-ერთი ბატალიონის მეთაურად აროლსენში. მცირე ხნის შემდეგ გილე საარტილერიო პოლკის ბატალიონის მეთაურად იქნა გადაყვანილი იუტებორგში. მეორე მსოფლიო ომის დასაწყისში მან მონაწილეობა მიიღო პოლონეთის და დასავლეთ ფრონტზე. იგი მეთაურობდა „სს“-ის დივიზია „ვიკინგის“ (მეთაური ფელიქს შტაინერი) საარტილერიო პოლკს.

1941 წელს სსრ კავშირზე თავდასხმის შემდეგ გილე დაწინაურდა არიერგარდის ერთ-ერთი დივიზიის მეთაურად და იბრძოდა ყუბანში. მალე იგი რკინის ჯვრის „რაინდის ჯვრით“ იქნა დაჯილდოებული და დაინიშნა დივიზია „ვიკინგის“ მეთაურად. 1944 წელს გილე კოველში ჩაფრინდა, რომ პირადად ჩაებარებინა ალყაში მოქცეული არმიის მეთაურობა. მისი გამჭრიახობისა და სამხედრო ნიჭის წყალობით გილემ შეძლო 48 საათის განმავლობაში ალყიდან გაეყვანა ყველა დაჭრილი 2000-მდე „ვერმახტის“ მებრძოლი და ჯავშანტექნიკა. საბჭოთა გენერლებმა, რომლებიც 4 არმიას მეთაურობდნენ ვერ შეძლეს მათზე გაცილებით მცირერიცხოვანი გერმანული არმიის დამარცხება. ამ მამაცობისათვის 1944 წლის 19 აპრილს გილე დაჯილდოებულ იქნა „ბრილიანტებით“ ორდენზე „რკინის ჯვრის რაინდის ჯვარი მუხის ფოთოლითა და ხმლებით“ და მიენიჭა „სს“-ის ობერგრუპენფიურერის წოდება.

1944 წლის შემოდგომაზე გილეს არმია და „სს-ის მკვდარი თავის ქალას შენაერთები“ აღმოსავლეთ პრუსიის საზღვრებზე ებრძოდნენ მათზე რიცხობრივად 21-ჯერ (!) მეტ „წითელი არმიის“ ჯარებს და ჩაშალეს დაგეგმილი გარღვევა ბერლინისაკენ. ომის მიწურულს, როცა წინააღმდეგობას აზრი აღარ ჰქონდა ჰერბერტ გილე ამერიკელებს ჩაბარდა ტყვედ ავსტრიის ქალაქ რადშტადში.

ამერიკელებმა იგი მცდარი მუხლით გაასამართლეს, არა როგორც სამხედრო, არამედ როგორც პარტიული მოღვაწე და 8 წელი და 6 თვე მიუსაჯეს. სასჯელის მოხდის შემდეგ მან დააარსა „ვაფენ-სს-ის ყოფილი წევრების ურთიერთდახმარების საზოგადოება“ და ხელმძღვანელობდა მას 1958 წლამდე. 1966 წლის 26 დეკემბერს ჰერბერტ გილე გულის ინფარქტით გარდაიცვალა.
მარტყოფის ბრძოლა

მარტყოფის ბრძოლა — 1625 წლის 25 მარტს ქართლ-კახეთის ლაშქრის ბრძოლა ყიზილბაშ დამპყრობთა წინააღმდეგ; ქართლ-კახეთის აჯანყების (1625) ერთ-ერთი ეპიზოდი.

ისტორია
ყიზილბაშთა დიდი არმია ყორჩიხა-ხანის სარდლობით მარტყოფის ველზე იდგა და კახეთის მოსახლეობის დასარბევად ემზადებოდა. ქართლ-კახეთი გიორგი სააკაძისა და დავით ჯანდიერის მეთაურობით აჯანყებისათვის მზად იყო. ქართლ-კახეთის მესვეურთა გეგმით, აჯანყებულები დათქმულ დროზე მოულოდნელად უნდა შესეოდნენ ირანელთა ბანაკს. გ. სააკაძესა და მის მხლებლებს, რომელნიც ირანელთა ბანაკში იმყოფებოდნენ, მოულოდნელი დარტყმით ჯარის სარდლები უნდა დაეხოცათ. მტრის ბანაკში იყო აგრეთვე სააკაძის შვილი ავთანდილი, თავადიშვილები ელია დიასამიძე და პაატა ხერხეულიძე, გლეხი პაპუნა ვაშაყაშვილი.

25 მარტს, გარიჟრაჟზე, ხარება დღეს, ქართლ-კახეთის ლაშქარი მტრის ბანაკს მიუახლოვდა. ხმაურზე გუშაგებმა განგაში დასცეს. ირანის ჯარის სარდლობამ სასწრაფოდ თავი მოიყარა ყორჩიხა-ხანთან და გიორგი სააკაძე იხმეს. შეკრებისთანავე, გიორგი სააკაძემ ყორჩიხა-ხანი განგმირა, ხოლო სანამ ირანელთა სარდლობა გონს მოვიდოდა, სააკაძის მხლებლებმა მათ ბოლო მოუღეს. ამასობაში ქართველთა ჯარი, რომელსაც ზურაბ ერისთავი მეთაურობდა, ბანაკში შეიჭრა. ბრძოლა მთელი დღე გაგრძელდა და გვიან ღამით აჯანყებულთა გამარჯვებით დამთავრდა. მტრის ბანაკიდან, რომელშიც 30 ათასამდე ყიზილბაში იყო, მხოლოდ 3 ათასმა უშველა თავს გაქცევით. ქართლ-კახეთის მოსახლეობა ამჯერადაც გადარჩა ამოწყვეტასა და აყრა-აოხრებას. შაჰ-აბას -ის ბრძანებით თავი მოჰკვეთეს გიორგი სააკაძის ვაჟს პაატას, რომელიც მძევლად იყო ირანში.

აბას -მა დაიწყო სამზადისი საქართველოში დიდი დამსჯელი ექსპედიციის მოსაწყობად. გიორგი სააკაძე და თეიმურაზ თავდაცვისათვის ემზადებოდნენ.
მონტესუმა I

მონტესუმა იგივე მონტეკუჰსომა ილჰუიკამინა (; ; დ. 1390, ტენოჩტიტლანი, მექსიკა — გ. 1469, იქვე) — აცტეკთა ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ტლატოანი 1440-1469 წლებში.

ბიოგრაფია
იგი იცკოატლის ძმისშვილი და ჩიმალპოპოკას და ტლაკაელელის ძმა იყო. მისი თაოსნობით შეიკრა სამხედრო ალიანსი ტლაკოპანთან სა ტეხკოკოსთან, რის შედეგადაც აცტეკებმა დიდი ტერიტორია დაიპყრეს. მათი სახელმწიფოს საზღვარმა პირველად მექსიკის ყურეს მიაღწია. მონტესუმამ მოახერხა ჩალკოს, ჰუასტეკებისა და ტოტონაკების დამორჩილება.

მისი მმართველობის დროს აცტეკებში დაინერგა ყვავილების ომის ტრადიცია და აშენდა ორმაგი აკვედუკი ჩაპულტეპეკიდან ტენოჩტიტლანისაკენ.
იუანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინით იუანი შეიძლება აღნიშნული იყოს:

იუანი — ჩინური ფულის ერთეული.
იუანი — გავრცელებული გვარი ჩინეთში.
იუანი — , აგრეთვე ცნობილი როგორც მონღოლთა დინასტია, ჩინეთში.
თაი იუანი — ეთნიკური ჯგუფი ჩრდილო ტაილანდში.
იუანი — ( ან ) ჰუნანის პროვინციის ოთხი უდიდესი მდინარიდან ერთ-ერთი, იანგცის შენაკადი.
იუანი — ჩრდილო ტაილანდის ხალხის ენა.
იუანი (გვარი)

იუანი გავრცელებული ჩინური გვარია (რაოდენობის მიხედვით — 33-ე).

წარმოშობით უძველესი სახელმწიფო ჩენის (დღევანდელი ხენანის პროვინცია) დიდგვაროვანი ოჯახიდანაა.

ჰანის დინასტიიდან მოყოლებული ეს გვარი დაკავშირებულია ორ არისტოკრატიულ კლანთან — რუნანი და ჩენი.

ისტორიულად, გვარი სწრაფად იზრდებოდა ჰან-ჩინელებს შორის და ასევე მიღებულ იქნა რამდენიმე არა-ჩინური ეთნიკური ჯგუფის მიერაც. ამ გვარს დღესდღეობით ატარებს 6,5 მილიონზე მეტი ადამიანი მსოფლიოში. ამ გვარის მატარებელი მოსახლეობის დიდი ნაწილი ცენტრალური ჩინეთის იანცზის დელტაზე სახლობს.
აღბუღა II

აღბუღა , ჯაყელი (გ. 1451) — სამცხის ათაბაგი 1444-1451 წლებში, ივანე ათაბაგ-ამირსპასალარის ძე. მამის გარდაცვალების შემდეგ აღბუღას ათაბაგობა უბოძა მეფე ვახტანგ -მ (1143-1446). აღბუღა -ს 1447 მისმა ძმამ ყვარყვარემ ათაბაგობა წაართვა. ლტოლვილი აღბუღა მეფე გიორგი -ს შეეხიზნა. გიორგიმ ყვარყვარეს წინააღმდეგ ილაშქრა და აღბუღა -ს ათაბაგობა დაუბრუნა. აღბუღა -ის მმართველობა გამოირჩეოდა ცენტრალური ხელისუფლებისადმი ლოიალური დამოკიდებულებით, რაც გამოწვეული იყო სამთავროში მეფის დასაყრდენი ძალების სიძლიერით.
აღსართან I

აღსართან გაგიკის ძე — კახეთ-ჰერეთის მეფე (1058 — 1084). ებრძოდა გაერთიანებული საქართველოს მეფეს ბაგრატ -ს და ცდილობდა კახეთ-ჰერეთის დამოუკიდებლობის შენარჩუნებას. ამ მიზნით აღსართან 1068 წელს ეახლა თურქ-სელჩუკთა სულთანს ალფ-არსლანს, აღუთქვა ხარაჯა და მისი დახმარებით დაიბრუნა ბაგრატ -ის მიერ წართმეული მიწა-წყალი. 1073 წელს აღსართან მიემხრო გიორგი -ის წინააღმდეგ აჯანყებულ ივანე ბაღვაშს, ხოლო ივანეს მეორედ განდგომისას გიორგი -ის მოკავშირე გახდა. 1074 წელს აღსართან საქართველოს მეფეს ეხმარებოდა თურქ-სელჩუკთა სულთნის მელიქ-შაჰის შემოსევის ჟამს. მალე მელიქ-შაჰმა კახეთ-ჰერეთის სამეფო გიორგი -ის სამფლობელოდ ცნო. 80-იან წლებში გიორგი თურქ-სელჩუკთა ლაშქრით კახეთ-ჰერეთის დასაპყრობად გაემართა. აღსართან -მა დახმარებისათვის იმავე მელიქ-შაჰს მიმართა, ეახლა მას და მიიღო ისლამი. სულთანმა კახეთ-ჰერეთი ამჯერად ისევ აღსართან -ს დაუმტკიცა. ამით აღსართან -მა შეძლო მცირე ხნით კიდევ შეენარჩუნებინა კახეთ-ჰერეთის სამეფოს დამოუკიდებლობა.
აღსართან II

აღსართან — კახეთ-ჰერეთის უკანასკნელი მეფე (1102-1104). უნდა იყოს თოღის (მაჭრის) ციხის ქვის ფილაზე ამოჭრილ წარწერაში მოხსენიებული - "ახსართან ქორეპისკოპოსი (?)... რანთა და კახთა მფლობელი". 1104 წელს საქართველოს გაერთიანების მომხრე ჰერმა დიდებულებმა — არიშიანებმა — შეიპყრეს და დავით აღმაშენებელს მიჰგვარეს. დავითმა კახეთ-ჰერეთის სამეფო გააუქმა და საქართველოს სამეფოს შეუერთა.
ალექსანდრე ბატონიშვილი (ბაგრატიონი) XVIII ს.

ალი-მირზა, ალექსანდრე ბატონიშვილი (გ. 23 სექტემბერი, 1737) — კახეთის მეფის დავით (იმამყულია-ხანის) უფროსი ვაჟი. თავდაპირველი სახელი იყო ალექსანდრე, მაჰმადიანური — ალი-მირზა.

1735 წელს თამაზყული-ხანმა (1736-იდან ნადირ-შაჰი) ქართლ-კახეთის მმართველად დანიშნა, შემდეგ კახეთის ნაიბად. ქართლ-კახეთის მოსახლეობის ანტიირანული გამოსვლების დროს ებრძოდა აჯანყებულებს. 1737 ირანმა გადააყენა. სცადა კახეთში გაბატონება, მაგრამ სპარსულ ტრადიციებზე აღზდრილი, მაჰმადიანი ალექსანდრე ბატონიშვილი ვერ დაუპირისპირდა თეიმურაზ -ს, იძულებული გახდა შერიგებოდა შაჰს და გაემგზავრა ირანში. იქ მეთაურობდა შაჰის გვარდიის ქართულ რაზმებს. მონაწილეობა მიიღო ნადირ-შაჰის ავღანეთის ლაშქრობაში. დაიღუპა ყანდარზე იერიშის დროს.
ალექსანდრე ბატონიშვილი (ბაგრატიონი)

ალექსანდრე ბატონიშვილი (ბაგრატიონი) (დ. დაახლ. 1760 — გ. ოქტომბერი, 1780) — იმერეთის მეფის სოლომონ -ის ერთადერთი ძე.

დედამისი მარიამი იყო ოტია დადიანის ასული. სოლომონ -მა აღსაზრდელად მიაბარა თავის ერთგულ თავად გიორგი წულუკიძეს. ალექსანდრე ბატონიშვილი გადაიბირეს მეფის პოლიტიკით უკმაყოფილო თავადებმა. მონაწილეობდა 1778 წლის თავადთა შეთქმულებაში, რომლის მიზანი იყო სოლომონ -ის გადაყენება და ალექსანდრე ბატონიშვილის გამეფება. შეთქმულება მარცხით დამთავრდა. მეფემ შეთქმულები დასაჯა. ალექსანდრე ბატონიშვილი კი გაეყარა შეთქმულების მონაწილე გიორგი აბაშიძის ქალს და წულუკიძის ქალი შეირთო. ადრე ალექსანდრეს უკანონოდ ჰყავდა მიტოვებული ერეკლე -ის ძის გიორგის ასული. უკანონო ქორწინების გამო ეკლესიამ შეაჩვენა ალექსანდრე ბატონიშვილი და აკრძალა მისი პატივით დაკრძალვა. ჰყავდა უკანონო შვილი გიორგი.
ალექსანდრე ბატონიშვილი

ალექსანდრე ბატონიშვილი (ბაგრატიონი) (დ. 1770 — გ. 1844, თეირანი) — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე, ერეკლე -ის ძე, რუსეთის იმპერიის მიერ საქართველოს ანექსიის წინააღმდეგ მებრძოლი.

მოღვაწეობა
აღიზარდა კათოლიკე პატრების მეთვალყურეობით. 17-18 წლისა უკვე მონაწილეობდა ქვეყნის მართვა-გამგეობაში. ხელმძღვანელობდა აღა-მაჰმად-ხანის შემოსევის დროს დანგრეული თბილისის აღდგენას. საუფლისწულო ქვემო ქართლში ჰქონდა. ერეკლეს გარდაცვალების შემდეგ ებრძოდა გიორგი -ს. როდესაც ქართლ-კახეთის სამეფო რუსეთმა დაიპყრო, ალექსანდრე ბატონიშვილმა დაიწყო ბრძოლა სამეფოს აღსადგენად.

1802-1803 წლებში დახმარება სთხოვა სამხრეთ კავკასიის (ერევნის, ნახიჭევნის, განჯის) სახანოებს; შემდეგ კი ირანში წავიდა. რუსეთ-ირანის 1804-1813 წლების ომის დროს თეიმურაზ ბატონიშვილთან ერთად იბრძოდა რუსეთის წინააღმდეგ. ამავე დროს წერილებს უგზავნიდა რუსეთის მოხელეებს და ჰპირდებოდა, თუ ქართლ-კახეთის სამეფოს აღადგენდნენ, ბრძოლას შეწყვეტდა.

1812 წლის შემოდგომაზე ალექსანდრე ბატონიშვილი საქართველოში ჩამოვიდა და კახეთის აჯანყებას ჩაუდგა სათავეში. აჯანყების დამარცხების შემდეგ დაღესტანში გაიქცა და 1818 წლამდე დაჰყო იქ.

1819 წლიდან კვლავ ირანში გაემგზავრა. 1820 წლის მაისში ალექსანდრე ბატონიშვილი დაქორწინდა ერევნის მელიქის სააკ (ისაკ) აღამალიანის 14 წლის ასულ მარიამზე. ჯვრისწერა გაიმართა ეჩმიაძინის ტაძარში. სპარსეთის შაჰის მემკვიდრემ და აზერბაიჯანის ჯანიშინმა აბას-მირზამ ალექსანდრეს რამდენიმე სოფელი აჩუქა სალმატის მაზრაში, საიდანაც მან საცხოვრებლად აირჩია სოფელი ხოსროვი, სადაც სომხები და ასურელები ცხოვრობდნენ. იქვე შეეძინა ვაჟი ირაკლი.

მონაწილეობდა რუსეთ-სპარსეთის 1826-1828 წლების ომში. ომში რუსეთის გამარჯვების შემდეგ ოჯახთან ერთად თურქეთის ტერიტორიას შეაფარა თავი, მოგვიანებით კი ცოლ-შვილი მაინც ერევანში, სიმამრის ოჯახში გაგზავნა. 1832 წელს შეთქმულების მონაწილეებს განზრახული ჰქონდათ მისი მოწვევა საქართველოს მეფედ. სიცოცხლის ბოლო წლები ალექსანდრე ბატონიშვილმა სიღატაკეში გაატარა. გარდაიცვალა თეირანში. გადმოცემით, დაკრძალულია იქვე, ბაზრის ტერიტორიაზე მდებარე თადეოზისა და ბართოლომეს სახელობის სომხური ეკლესიის ეზოში, თუმცა მისი საფლავი აღმოჩენილი არაა.

ოჯახი და შვილები
1820 წლის მაისში ალექსანდრე ბატონიშვილი დაქორწინდა ერევნის მელიქის სააკ (ისაკ) აღამალიანის 14 წლის ასულ მარიამზე, მასთან შეეძინა ვაჟი ირაკლი.1827 წელს ერევნის რუსეთის მიერ აღების შემდეგ ალექსანდრე ბატონიშვილის ცოლ-შვილი და სიმამრი დარჩა ერევანში. რუსეთის ხელისუფლება საქართველოს მთავარმართებელ გრიგოლ როზენის მეშვეობით ცდილობდა, დაეყოლიებინა მარიამი შვილის პეტერბურგში გაგზავნაზე. მიუხედავად დედის წინააღმდეგობისა, 1834 წელს ირაკლი ბატონიშვილი გვარდიის ოფიცრის, თავად თუმანოვის თანხლებით გაგზავნეს პეტერბურგში, სადაც შეიყვანეს პაჟთა კორპუსში და დაუნიშნეს პენსია. სამხედრო სამსახურში მიიღო პოდპოლკოვნიკის წოდება, თბილისში დაბრუნების ნებართვა მიიღო მიხეილ ვორონცოვისგან 1844 წელს. 1864-66 წლებში ურთიერთობა ჰქონდა ბერტა ფონ ზუტნერთან. ცოლად შეირთო თამარ ჭავჭავაძე, რომელთანაც შეეძინა ოთხი შვილი. გარდაიცვალა 1882 წლის 27 აპრილს.

ალექსანდრეს ასული ელისაბედი გარდაიცვალა თეირანში 1836 წელს, დაკრძალულია სომხურ ეკლესიაში, ტრაპეზის გასწვრივ სამხრეთის უკანა კედელში არის ჩასმული თეთრი მარმარილო რუსული წარწერით:
გიუსტავ ფლობერი

გიუსტავ ფლობერი (; დ. 12 დეკემბერი, 1821, რუანი — გ. 8 მაისი, 1880, კრუასე, რუანის მახლობლად) — ფრანგი მწერალი, მე-19 საუკუნის დასავლეთის ერთ-ერთი უდიდესი რომანისტი. განსაკუთრებით ცნობილია თავისი პირველი რომანით „მადამ ბოვარი“ და საკუთარი სტილისადმი პედანტური დამოკიდებულებით, რაც გამოიხატებოდა მის გაუთავებელ ძიებაში „ზუსტი სიტყვისთვის“ . დაიბადა რუანაში, სენ-მარიტიმი, საფრანგეთის ჰოტ ნორმანდიის რეგიონში.

განათლება
1832–1840 წლებში სწავლობდა სამეფო კოლეჯში, სადაც დიდ ინტერესს იჩენდა ისტორიასა და ლიტერატურის მიმართ, გატაცებული იყო შექსპირითა და სერვანტესით. 1840 წელს ფლობერი პარიზში სამი წელი სწავლობდა იურისპრუდენციას, რომელიც ნაკლებად აინტერესებდა (ალმათ გამოცდები ამიტომ ვერ ჩააბარა). თუმცა პარიზული წლები მისთვის მნიშვნელოვანი იყო - გაიცნო ვიქტორ ჰიუგო.

ავადმყოფობა
1843 წელს მას ეპილეფსიის მსგავსი დაავადება აღმოაჩნდა და მუდმივად ექიმების კონტოლქვეშ იყო. ამის გამო ფლობერიმ პირადი ცხოვრება ვერ აიწყო, იმის შიშით რომ ეს დაავადება შთამომავლობას გადაეცემოდა, მას ცოლი არ უთხოვია, თუმცა თაყვანისცემლები არ აკლდა. მიუხედავად საშუალო ტანისა „ეს გოლიათი, რომელიც თავისი მხარბეჭით და ულვაშებით ნორმანთა ძველ ბელადს მოგვაგონებდა და თავისი გულისწყრომით და რიხიანი ხმით საშუალო კაბინეტს აზანზარებდა, გემოვნებით და ბუნებით რომანტიკოსი იყო და ბევრი ქალის გულიც დაიპყრო“.
ჟორჟ სიმენონი

ჟორჟ ჟოზეფ ქრისტიან სიმენონი ( ; დ. 13 თებერვალი, 1903, ლიეჟი ― გ. 4 სექტემბერი, 1989, ლოზანა) — ფრანგულენოვანი ბელგიელი მწერალი. პირველ ნაწარმოებებს აქვეყნებდა ჟორჟ სიმის სახელით. 1931 წელს გამოაქვეყნა „პიტერ ლატვიელი“.. აქედან დაიწყო მისი მძაფრსიუჯეტიანი რომანებისა და მოთხრობების სერია, რომლის მთავარი გმირია კომისარი მეგრე. ამ სერიაში აღსანიშნავია : „მეგრე მოგზაურობს“, „მეგრე და მაწანწალა“ და სხვ.

ბიოგრაფია
სიმენონი დაიბადა ლიეჟში (ბელგია), პარიზში გადავიდა საცხოვრებლად 1922 წელს. ბევრს მოგზაურობდა და მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ აშშ-ში რჩება 1955 წლამდე. 1957 წელს შვეიცარიაში გადადის.

სიმენონი მე-20 საუკუნის ერთ-ერთ ყველაზე ნაყოფიერ მწერლად ითვლება. მას შეეძლო დღეში 80-მდე გვერდის დაწერა. სიცოცხლის განმავლობაში მას 450 რომანი და მცირე ზომის ნაწარმოებები აქვს გამოქვეყნებული. თუმცა ყველაზე ცნობილი მისი 75 რომანი და 28 მოთხრობაა კომისარ მეგრეს თავგადასავლებზე. ამ სერიის პირველი რომანი „პიეტრ–ლე–ლეტონი“ გამოჩნდა 1931 წელს; ბოლო, „მეგრე და მუსიე შარლი“ კი - 1972-ში. მეგრეს რომანები თითქმის ყველა მთავარ ენაზეა ნათარგმნი და ზოგი მათგანი ფილმადაცაა გადაღებული (დაწყებული „ღამე გზის გასაყარზე“, ჟან რენუას ეკრანული ადაპტაცია 1932 წელს).

ამერიკული პერიოდის განმავლობაში სიმენონი შემოქმედებით მწვერვალს აღწევს და ამ წლების რამდენიმე რომანი მათი დაწერის ადგილის კონტექსტითაა შთაგონებული: სამი ოთახი მანჰეტენზე(1946), მეგრე ნიუ-იორკში (1947), მეგრე განრისხებულია (1947).

მეგრეს დიდი რაოდენობით ფსიქოლოგიური რომანი აქვს დაწერილი, მათ შორის თოვლი ჭუჭყიანი იყო (1948) ან ბიჭები (1957), და ავტობიოგრაფიული ნამუშევრები -- მე მახსოვს (1945), გენეალოგია (1948), პირადი მემუარები (1981).

სიმენონი გარდაიცვალა ლოზანაში, 86 წლის ასაკში.
ალექსანდრე ბაქარის ძე

ალექსანდრე ბაქარის ძე ბაგრატიონი (დ. დაახლ. 1724/1728; გ. 1791) — ქართლის სამეფო ტახტის პრეტენდენტი, ვახტანგ -ის შვილიშვილი, დაიბადა რუსეთში, იქვე მიიღო განათლება. ატარებდა გრუზინსკის გვარს, იყო გვარდიის ოფიცერი.

ბიოგრაფია
ალექსანდრე იყო ქართლის ჯანიშინი ბაქარის ძე, რომელმაც რუსეთში გადახვეწილმა სიკვდილის წინ ფიცი დაადებინა შვილს, ალექსანდრეს, რომ ქართლის მეფის ტახტს დაიკავებდა.დაუახლოვდა და დაუმეგობრდა პეტრე -ს. 1762 წელს ჰქონდა კარგი ჯამაგირი და კაპიტნის ჩინი, ასევე მამისგან დარჩენილი ქონება. რუსეთის იმპერიასა და სპარსეთს შორის გაფორმებული რეშტისა (1732) და განჯის (1735) ტრაქტატებით ალექსანდრე, როგორც ვახტანგ -ის შთამომავალი, ითვლებოდა ქართლის ტახტის მემკვიდრედ. ალექსანდრე ვერ ურიგდებოდა ქართლში თეიმურაზ -ის, შემდეგ ერეკლე -ის მეფობას. ამიტომ ბაქარის გარდაცვალების შემდეგ დაიწყო ბრძოლა ქართლის სამეფო ტახტის ხელში ჩასაგდებად. 1763 წლიდან ფარულად ემზადებოდა საქართველოში წამოსასვლელად, მაგრამ სამშობლოში უნებართვოდ დაბრუნების ცდა ჩაეშალა. 1765 წელს ჩავიდა მოზდოკში, მაგრამ საქართველოში ვერ ჩავიდა.1766 წელს ეკატერინე -ის ბრძანებით სამხედრო წოდება ჩამოართვეს და სამშობლოში გამგზავრების ნება დართეს. 1767 წელს ალექსანდრე შირაზში ქერიმ-ხანთან მივიდა და დახმარება სთხოვა. ქერიმ-ხანის გარდაცვალების შემდეგ ალექსანდრე ჩავიდა ჩრდილოკავკასიელ მმართველებთან. ალექსანდრეს ბებია ყაბარდოს მთავრის ასული იყო და მას ჩრდილოკავკასიელების დახმარების იმედი ჰქონდა. ხანგრძლივი უნაყოფო ლოდინის შემდეგ იგი სოლომონ -ის მიწვევით იმერეთში ჩავიდა და 1779 წელს, როდესაც ერეკლე ერევანს იყო სალაშქროდ, ქალაქში აჯანყების მოწყობა სცადა, მაგრამ უშედეგოდ. 1782 წელს ალექსანდრე ამილახვართან ერთად ფათალი-ხანთან გადავიდა დაღესტანში. მათ ერეკლეს წინააღმდეგ დიდი ჯარი მოაგროვეს. ერეკლე -ის თხოვნით რუსეთის მთავრობამ 1783 წელს ალექსანდრე შეიპყრო, მკაცრი პოლიციური ზედამხედველობა დაუწესა და გადაასახლა სმოლენსკში, სადაც პატიმრობაში გარდაიცვალა.

ოჯახი
ალექსანდრე დაქორწინდა დარია ალექსანდროვა მენშიკოვაზე (1747–1817), რომელიც იყო ალექსანდრე დანილოვიჩ მენშიკოვას შვილიშვილი.
მას და დარიას ეყოლათ 3 ვაჟი და 2 ქალიშვილი:
ივანე ალექსანდრეს ძე გრუზინსკი (გარდაიცვალა ბავშვობაში)
გიორგი ალექსანდრეს ძე გრუზინსკი (1762–1852), შეეძინ ვაჟი, რომელიც ბავშვობაში გარდაიცვალა და ასული ანა (1798-1899)
ალექსანდრე ალექსანდრეს ძე გრუზინსკი (1763–1823), მემკვიდრე არ დარჩენია
ანა გრუზინსკი-გოლიცინი (1763–1842)
დარეჯან გრუზინსკი (გარდაიცვალა 1796)
ალექსანდრე იესეს ძე

ალექსანდრე იესეს ძე (ბაგრატიონი), ქართლის სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე საუკუნის ნახევარში. მეფე იესეს მესამე ვაჟი, დაიბადა ირანში. იწოდებოდა ისაკ-ბეგად. საუკუნის 40-იან წლებში იყო ქართლის ნაიბი. 1742 წელს, არაგვის საერისთავოს გლეხთა აჯანყების დროს, სცადა ამ საერისთავოში გაბატონება, მაგრამ თეიმურაზ -მ განზრახვა ჩაუშალა. 1744 ალექსანდრე დაინიშნა ქართლის ჯანიშინად. თანამდებობიდან მალე გადააყენეს, რადგან მხარს უჭერდა აბდულა-ბეგის ბრძოლას ქართლის ტახტისათვის. 1750 წელს ალექსანდრე გაქრისტიანდა და საუფლიწულო მამულები მიიღო ქვემო ქართლში. 1759 წელს იძულებული გახდა რუსეთში გადასახლებულიყო; მსახურობდა ჯერ ასტრახანის გარნიზონში, შემდეგ (1761-იდან) - ყიზლარის ქართულ ესკადრონში და პოდპოლკოვნიკის წოდება დაიმსახურა. მისი შვილიშვილი იყო პეტრე ბაგრატიონი.

შვილები
ალექსანდრეს ჰყავდა 8 შვილი (5 ვაჟი და 3 ქალიშვილი):
ივანე ალექსანდრეს ძე (1730–1795)
სოლომონ ბაგრატიონი
კირილე ბაგრატიონი (1750–1828)
თამაზ ბაგრატიონი (1743–1759)
ალექსანდრე ლუარსაბის ძე

ალექსანდრე ლუარსაბის ძე (ბაგრატიონი) (გ. 1711) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, ვახტანგ -ის ძის, ლუარსაბის შვილი.

მსახურობდა ირანში; იყო შაჰის კარზე მყოფი ქართლის მეფის გიორგი -ის ნაცვალი ქირმანში, შემდეგ ავღანეთში. მეთაურობდა ავღანეთისა და ქირმანის ჯარების ქართულ რაზმებს (დაახლოებით 2 ათასი კაცი). ებრძოდა სპარსელთა წინააღმდეგ მირ ვაისის მეთაურობით აჯანყებულ ავღანელ და ბელუჯ ტომებს, დაიღუპა ყანდაართან ბრძოლაში.
პანთეონი

პანთეონი ( < < — ყველა — — ღმერთი).

1. ყველა ღმერთის ტაძარი ძველ რომში.

2. გამოჩენილ ადამიანთა სასაფლაო ან აკლდამა, როგორც წესი, პანთეონისთვის იყენებენ საკულტო დანიშნულების შენობებს. ასეთი იყო უესტმინსტერის სააბატო ლონდონში (1245-1745), სენტ-ჟენევიევის ეკლესია პარიზში (1764-1790, პანთეონად იქცა 1791 საფრანგეთის დიდი რევოლუციის დროს).

საქართველოში 1929 წელს, ა. გრიბოედოვის გარდაცვალების მე-100 წლისთავზე, მთაწმინდაზე მამადავითის ეკლესიის ეზო ოფიციალურად გამოცხადდა მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონად. თბილისში გამოჩენილი მეცნიერებისა და საზოგადო მოღვაწებისათვის არის კიდევ დიდუბის პანთეონი და საბურთალოს პანთეონი.