iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მარიო ლანცა

მარიო ლანცა (დაბადებით ალფრედო არნოლდ კოკოცა ) (დ. 31 იანვარი, 1921 — გ. 7 ოქტომბერი, 1959) — 1940-იანი და 1950–იანი წლების ამერიკელი ტენორი და ჰოლივუდის კინო-ვარსკვლავი. იგი იყო იტალიელი ემიგრანტების ვაჟი და პროფესიონალურ დონეზე სიმღერის სწავლა 15 წლის ასაკში დაიწყო. ორკესტრის დირიჟორი არტურო ტოსკანინი მას მოგვიანებით „მეოცე საუკუნის უდიდეს ხმას“ უწოდებდა. სხვები მას მოიხსენიებდნენ „ახალ კარუზოდ“, მისი დიდი წარმატების შემდეგ ჰოლივუდში, რომელიც მან თავისი ძლიერი ხმით და გარეგნობით მოიპოვა.
დიმიტრი თოფურია

დიმიტრი სამსონის ძე თოფურია (დ. 11 თებერვალი, 1861 – გ. 1924) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-მაიორი (1915).

ბიოგრაფია
დაამთავრა ჯერ სასულიერო სასწავლებელი, შემდეგ ტფილისის იუნკერთა სასწავლებელი. 1878 წელს გახდა პრაპორშჩიკი, 1881 წელს ― პოდპორუჩიკი, 1885 წელს ― პორუჩიკი, 1891 წელს ― შტაბსკაპიტანი, 1898 წელს ― კაპიტანი, 1904 წელს კი ― პოდპოლკოვნიკი. იყო რუსეთ-იაპონიის ომის მონაწილე. 1910 წელს მიიღო პოლკოვნიკის წოდება. პირველი მსოფლიო ომის დროს მეთაურობდა რუსეთის იმპერიის არმიის ჩებოკსარის 308-ე მსროლელთა ქვეით პოლკს. 1915 წელს წარჩინებისთვის მიიღო გენერალ-მაიორის წოდება. ომის დასასრულს იმყოფებოდა გერმანელების ტყვეობაში. 1918-1921 წლებში. მსახურობდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სამხედრო სტრუქტურებში. იყო საქართველოს ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის წევრი და ამ პარტიის სამეგრელოს ორგანიზაციის ხელმძღვანელი. 1921 წელს ემიგრაციაში არ წასულა. მონაწილეობდა 1924 წლის აგვისტოს აჯანყების მომზადებაში სამეგრელოში.
დომინგო ელიასი

დომინგო ელიასი (; დ. 9 დეკემბერი, 1805, იკა, პერუ — გ. 3 დეკემბერი, 1867, ლიმა, პერუ) — პერუელი სახელმწიფო მოღვაწე. 1844 წელს მცირე ხნით ეკავა პერუს პრეზიდენტის თანამდებობა.

ახალგაზრდობაში გაემგზავრა ევროპაში, მოინახულა მადრიდი და პარიზი. პერუში დაბრუნების შემდეგ დასახლდა მშობლიურ ქალაქ იკაში და ხელი მიჰყო სოფლის მეურნეობას. ვივანკოს დიქტატურის დროს გახდა ლიმის პრეფექტი. რამონ კასტილიას ხელისუფლების დროს ეკავა ფინანსთა მინისტრის, ხოლო შემდეგ საფრანგეთში პერუს ელჩის თანამდებობა. გარდაიცვალა ლიმაში 1867 წელს.
ხოსე რუფინო ეჩენიკე

ხოსე რუფინო ეჩენიკე — (დ. 16 ნოემბერი, 1808, პუნო, პერუ — გ. 16 ივნისი, 1887, ლიმა, პერუ) — პერუელი სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე. პერუს ერთ–ერთი კანონიერად არჩეული პრეზიდენტთაგანი. თანამდებობა ეკავა 1851–1855 წწ.

პრეზიდენტად აირჩიეს რამონ კასტილიას საპრეზიდენტო ვადის გასვლის შემდეგ. კასტილიამ მხარი დაუჭერა მის კანდიდატურას, მაგრამ 1855 წელს სამხედრო გადატრიალების შედეგად მანვე ჩამოაშორა ხელისუფლებას.

ეჩენიკეს მმართველობის დროს მიიღეს პერუს პირველი სამოქალაქო კოდექსი. აშენდა სარკინიგზო ხაზი ტაკნა–არიკა.
პიურა

პიურა — ქალაქი ჩრდილო-დასავლეთ პერუში, პიურას რეგიონის და პიურას პროვინციის დედაქალაქი. მოსახლეობა 377 496 ადამიანი. ეს იყო ადგილი, სადაც ესპანელმა კონკისტადორმა ფრანსისკო პისარომ 1532 წელს დააარსა პირველი ესპანური ქალაქი სან-მიგელ-დე-პიურა.

ისტორია
როგორც ჩრდილოეთ პერუს უდიდესი ნაწილი, ცნობილი როგორც პიურას ტერიტორია, დასახლებული იყო ადგილობრივი ხალხებით ტალენებით და იუნგებით. ისინი ცხოვრობდნენ არაორგანიზებულად. არ ჰყავდათ მმართველი ან ლიდერი, სანამ მოჩეკებმა არ დაამყარეს მათზე კოტროლი და ადგილობრივი კულტურა ვიკუს კულტურით არ შეცვალეს. საუკუნეების შემდეგ პიურას ახალი მმართველი დაეპატრონა, ტუპაკ ინკა იუპანკი და მისი ბატონობა 40 წელს გაგრძელდა, სანამ პიურაში ესპანელები ჩავიდნენ.

სახელწოდება პიურა წარმოიშვა კეჩუას ენის სიტყვა პირუადან, რაც სიუხვეს ნიშნავს. პიურა ასევე ცნობილია სახელით "სიუდად-ბლანკა", რაც "თეთრ ქალაქს" ნიშნავს. 1532 წელს, ესპანელების ჩასვლისთანავე, პიურაში ახალი კულტურები დაიბადა, მეტისები და კრეოლები. მეტისების კულტურა ესპანური ესტრემადურისა და ანდალუსიის კულტურების გავლენის ქვეშ შეიქმნა, ასევე მასზე დიდი გავლენა მოახდინა აფრიკიდან, კერძოდ მადაგასკარიდან ზანგი მონების ჩასვლამ და ჩინელების კანტონიდან გადმოსახლებამ ბრინჯზე სამუშაოდ და მონების შესაცვლელად; ასევე დიდი გავლენა მოახდინეს ბოშებმა (რომლებიც პიურაში მეკობრეებად, მარგალიტების საძებნელად ჩამოვიდნენ) და ესპანელმა მხედრებმა.

რესურსები ინტერენტში
ალან გარსია პერესი

ალან გარსია პერესი (; დ. 23 მაისი, 1949, ლიმა, პერუ — გ. 17 აპრილი, 2019, ლიმა, პერუ) — პერუელი პოლიტიკური მოღვაწე. პერუს პრეზიდენტი 1985–1990 წელს და 2006–2011 წლებში.

დაიბადა პოლიტიკოსის ოჯახში. მამამისი სახალხო–რევოლუციური ალიანსის მდივანი იყო მანუელ ოდრიას მმართველობის დროს. დაამთავრა სან-მარკოსის უნივერსიტეტი. სტუდენტობისას გახდა ალიანსის აქტივისტი. 1982–1985 წწ. იყო ალიანსის გენერალური მდივანი. არის პერუს 1979 წლის კონსტიტუციის ერთ–ერთი ავტორი. 1980–1985 წწ – პერუს პარლამენტის დეპუტატი. 1992 წელს დაადანაშაულეს კორუფციაში რის გამოც საცხოვრებლად წავდა კოლუმბიაში, სადაც ცხოვრობდა 2001 წლამდე. 2006 წლის 28 ივნისს მეორედ დაიკავა პერუს პრეზიდენტის თანამდებობა.

2019 წლის 17 აპრილს, 69 წლის ასაკში, ალან გარსიამ დაკავების მომენტში თავი მოიკლა. მას ბრალად ედებოდა კორუფციაში მონაწილეობა და ქრთამის აღება.
ალეხანდრო ტოლედო

ალეხანდრო ტოლედო — (დ. 28 მარტი, 1948, კაბანა, პერუ) — პერუელი პოლიტიკური მოღვაწე, ეკონომისტი. პერუს პრეზიდენტი 2001–2006 წწ.

ბიოგრაფია
დაიბადა ქალაქ კაბანაში ინდიელი გლეხის ოჯახში, რომლებიც კეჩუას ტომს მიეკუთვნებოდნენ. მის გარდა ოჯახში კიდევ 15 ბავშვი იზრდებოდა. მამამისი ქვის მუშა იყო დედა კი თევზის გამყიდველი. თვით ალეხანდრო კი ახალგაზრდობაში ფეხსაცმლის მწმენდავად მუშაობდა.

საშუალო განათლება მიიღო სან–პედროს სახელმწიფო სკოლაში. 16 წლის ასაკში მშვიდობის კორპუსის დახმარებით ჩაირიცხა სან-ფრანცისკოს უნივერსიტეტში.

პოლიტიკური კარიერა
პოლიტიკური კარიერა დაიწყო 1995 წელს, როგორც საპრეზიდენტო არჩევნების დამოუკიდებელმა კანდიდატმა, რომელმაც სულ ხმების 3 % აიღო. 1999 წელს ჩამოაყალიბა პარტია „შესაძლო პერუ“ და მონაწილეობა მიიღო 2000 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში. აღნიშნული არჩევნების რეზულტატიც მოქმედი პრეზიდენტის ალბერტო ფუხიმორის სასარგებლო იყო. პერუს დამოუკიდებლობის დღეს 2000 წლის 28 ივლისს, როდესაც კონსტიტუციის მიხედვით იმართება ახალი პრეზიდენტის ინაუგურაცია, ტოლედო სათავეში ჩაუდგა მშვიდობიან დემონსტრაციას, რომელმაც ამავე წლის 22 ნოემბერს მიაღწია თავის შედეგს. ფუხიმორიმ დანიშნა ახალი არჩევნები და გადადგა თანამდებობიდან. დროებითი პრეზიდენტი გახდა ვალენტინ პინიაგა, რომელმაც ორგანიზება გაუწია 2001 წლის 29 მაისის არჩევნებს. არჩევნებში ალეხანდრომ დაამარცხა თავისი მუდმივი კონკურენტი ალან გარსია პერესი და გახდა პერუს 92–ე პრეზიდენტი.

მისი პრეზიდენტობა ეკონომიკის აღმასვლით გამოირჩეოდა. პრეზიდენტის მთავარი დამსახურებაა სიღარიბესთან ბრძოლის პროგრამის "" ( ერთად) განხორციელება, რომელსაც აქტიურად დაუჭირა მხარი და გააგრძელა მომდევნო პრეზიდენტმაც.

საგარეო პოლიტიკა
მისი მმართველობისას პერუს საგარეო პოლიტიკური პარტნიორი იყო ამერიკის შეერთებული შტატები, რომელთანაც დადო რიგი ხელშეკრულებებისა, რომელიც ითვალისწინებდა ორ ქვეყანას შორის თავისუფალ ვაჭრობას.
აიაკუჩო

აიაკუჩო — ქალაქი სამხრეთ პერუში. მდებარეობს ლიმა–კუსკოს საავტომობილო გზაზე. არის აიაკუჩოს რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი.

ისტორია
აიაკუჩო დასახლებული უნდა ყოფილიყო ჯერ კიდევ 15 000 წლის წინათ. პერუში ყველაზე ძველი სამოსახლო ადგილი პიკიმაჩაი მდებარეობს ქალაქიდან 25 კმ-ის დაშორებით. - საუკუნეებში თანამედროვე ქალაქში დასახლდა უარის კულტურის მატარებელი მოსახლეობა, რომელიც წინ უსწრებდა ინკების იმპერიას.

ცნობილი ადამიანები
ანდრეს აველინო კასერესი – პერუს პრეზიდენტი
ნესტორ კაბრერა – მწერალი.
ვილი დელ პოსო – მწერალი.
მარიო პარადო დე ბელინდო – დამოუკიდებლობისათვის ომის გმირი.
აიაკუჩოს ბრძოლა

აიაკუჩოს ბრძოლა — გადამწყვეტი ბრძოლა პერუს დამოუკიდებლობისათვის ომში. გაიმართა 1824 წლის 9 დეკემბერს.

1824 წლის დასასრულისათვის როიალისტები კვლავ აკონტროლებდენენ პერუს სამხრეთ ნაწილს. ომში დამოუკიდებლობის მომხრეებს ხელმძღვანელობდნენ სიმონ ბოლივარი და ანტონიო ხოსე სუკრე, ხოლო ესპანელ როიალისტებს ვიცე–მეფე ხოსე დე ლა-სერნა. როიალისტების დანაკარგი დიდი იყო. რეზულტატიდან გამომდინარე ვიცე–მეფე იძულებული იყო საბოლოო კაპიტულაციისათვის ხელი მოეწერა.

აიაკუჩოს ბრძოლას აქვს გადამწყვეტი მნიშვნელობა ლათინური ამერიკის ისტორიისათვის, ომმა გადამტეხი როლი შეასრულა და ამით ფაქტობრივად დასრულდა კიდეც დამოუკიდებლობისათვის ომი ამერიკის ესპანურ კოლონიებში.
კახამარკა

კახამარკა — ქალაქი ჩრდილოეთ პერუში. არის კახამარკის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი.

ისტორია
ქალაქი დაარსდა დაახლოებით 3 000 წლის წინ. არქოლოგები ვარაუდობენ რომ ეს იყო ეპოქა ჩავინის კულტურამდე. 1463–1471 წწ. ტერიტორია დაიპყრო ტუპაკ ინკა იუპანკიმ. 1532 წელს აქ გაიმართა ბრძოლა, რომლის შედეგადაც ფრანსისკო პისარომ ერთიანად გაჟლიტა ინკა ატაჰუალპას თანმხლები პირები. რითაც დასრულდა კიდეც ინკების ძლევამოსილი იმპერიის არსებობა.

1986 წელს ამერიკის სახელმწიფოთა ორგანიზაციამ ქალაქი კახამარკა გამოაცხადა ამერიკის ისტორიული და კულტურულ მემკვიდრეობად.
ტრუხილიო (პერუ)

ტრუხილიო — უმთავრესი ქალაქი ჩრდილო-დასავლეთ პერუში. მდებარეობს წყნარი ოკეანის სანაპიროზე. იქ სადაც მდინარე მოჩე ერთვის ოკეანეს. არის ლა-ლიბერტადის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი.

ისტორია
ჩიმუს ხალხის დაპყრობის შემდეგ, ინკებმა მთელი ხეობა თავიანთ შემადგენლობაში მოაქციეს. თვითონ ქალაქი დაარსდა 1534 წელს და სახელი ეწოდა ესპანეთის ქალაქ ტრუხილიოს (ფრანსისკო პისაროს მშობლიური ქალაქი) პატივსაცემად.

ცნობილი ადამიანები
ჰენრი იან კუსიკი – ემის ნომინანტი მსახიობი.
მარია ხულია მანტილია – მის–მსოფლიო 2004.
პუკალიპა

პუკალიპა — ქალაქი აღმოსავლეთ პერუში მდინარე უკაიალის (ამაზონის მთავარი შენაკადი) ნაპირებზე. იგი არის უკაიალის რეგიონის, კორონელ-პორტილიოს პროვინციისა და კალერიას რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი.

ისტორია
პუკალიპა დაარსდა 1840 წელს ფრანცისკელი მისიონერების მიერ, რომლებმაც ამ ადგილზე შიპიბო–კონიბოს ეთნიკური ჯგუფის რამდენიმე ოჯახი დაასახლა. ათეული წლების განმავლობაში პუკალიპა პატარა დასახლებად რჩებოდა, რადგან იგი დანარჩენი ქვეყნისგან ამაზონის ტროპიკული ტყით და ანდების მთაგრეხილით იყო გამოყოფილი. 1880 წლიდან 1920 წლამდე დაიწყო სარკინიგზო გზის გაყვანა, რომელსაც პუკალიპა ფეროკარილის ცენტრალური ანდინოს გავლით ქვეყნის დანარჩენი ნაწილისთვის უნდა დაეკავშირებინა, მაგრამ პროექტი რამდენიმეჯერ ჩავარდა და საბოლოოდ სრულიად შეჩერდა. პუკალიპას იზოლაციას ბოლო 1945 წელს მოეღო, როდესაც ტინგო მარიას გავლით პუკალიპა ლიმას დიდი მაგისტრალით დაუკავშირეს. მაგისტრალმა პუკალიპაში სწრაფი ეკონომიკური აყვავება და კომერციალიზაცია გამოიწვია. თუმცა, ამაზონის ტყეების თავსხმა წვიმები კვლავ პრობლემად რჩება და შესაძლოა წვიმების გამო გზის ნაწილიც კი ჩამოიჭრას.

ტრანსპორტი
პუკალიპას საჰაერო მიმოსვლას უზრუნველყოფს, ხოლო საზღვაო მიმოსვლას მისი პორტი პუკალიპიო, რომელიც ქალაქის ცენტრთან ახლოს მდებარეობს. მაღალი ნალექების სეზონზე პუკალიპას საზღვაო კომუნიკაციაში, წყალზე მოტივტივე პორტები და ეხმარება. პუკალიპა ლიმას ქალაქ უანუკოსა და სერო-და-პასკოს გავლით უკავშირდება.
კარლ-თეოდორ ცუ გუტენბერგი

კარლ-თეოდორ ფრაიხერ ფონ უნდ ცუ გუტენბერგი (; დ. 5 დეკემბერი, 1971) — გერმანელი პოლიტიკოსი, ბავარიის ქრისტიან-სოციალური კავშირის გენერალური მდივანი (2008-2009), გერმანიის ეკონომიკის მინისტრი (2009), გერმანიის თავდაცვის მინისტრი (2009-2011).

კარლ-თეოდორ ცუ გუტენბერგი სარგებლობს დიდი პოპულარობით გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში. იგი არის თავადი წარმომავლობით. მისი პოლიტიკური კარიერა დაიწყო გერმანიის ბუნდესტაგში 2002 წელს, მას შემდეგ კარლ-თეოდორ ცუ გუტენბერგი რჩება პოლიტიკურ არენაზე. ანგელა მერკელმა ეკონომიკის მინისტრობის პერიოდში შესთავაზა თავდაცვის მინისტრის სამსახური.

2011 წლის 1 მარტს იგი ძულებული გახდა გადამდგარიყო თავდაცვის მინისტრის პოსტიდან – გუტენბერგს ბრალი დასდეს პლაგიატში. მანამდე მას ჩამოართვეს სამეცნიერო ხარისხი, მას შემდეგ, რაც გაირკვა, რომ მისი დისერტაციის უდიდესი ნაწილი სხვა წყაროებიდან იყო კოპირებული.
კალიაო

კალიაო — ქალაქი პერუში. მდებარეობს წყნარი ოკეანის სანაპიროზე, ლიმას დასავლეთით. ქალაქში მდებარეობს პერუს ერთ-ერთი მსხვილი პორტი. არის აიაკუჩოს რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი.

ისტორია
ქალაქი დაარსდა 1537 წელს, მის დამაარსებლად მიიჩნევენ ფრანსისკო პისაროს. 1851 წელს სამხრეთ ამერიკის კონტინენტზე პირველად რკინიგზა აშენდა კალიაოში და დაუკავშირდა დედაქალაქს.
შარლ ოგიუსტენ კულონი

შარლ ოგიუსტენ კულონი (; დ. 14 ივნისი, 1736 — გ. 23 აგვისტო, 1806) — ფრანგი ფიზიკოსი, პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1781). კულონის მშობლები იყვნენ ანრი კულონი და კატრინ ბაჟე. 1761 წელს დაამთავრა სამეფო საინჟინრო სასწავლებელი. მომდევნო 20 წლის განმავლობაში სხვადასხვა ადგილას საინჟინრო საქმიანობას ეწეოდა. თუმცა, ამასთან ერთად, აწარმოებდა მნიშვნელოვან კვლევებს.

მეცნიერული მიღწევები
კულონმა შეისწავლა დამუხტული სხეულების ურთიერთქმედება რაოდენობრივად. მან გამოიყენა გრეხითი სასწორი. გრეხითი სასწორი შედგებოდა დრეკადი მავთულისაგან, რომელზეც დამაგრებული იყო მინის ღერო. ღეროს ერთ ბოლოზე დაამაგრა ანწლის ბურთულა, მეორეზე — საპირწონე. კიდევ ერთი ანწლის ბურთულა უძრავად მოათავსა სასწორის სახურავზე. როდესაც ორ ბურთულას მიანიჭა ერთსახელიანი მუხტები, მათ ერთმანეთი განიზიდეს. მავთული შემობრუნდა გარკვეული კუთხით. ამ კუთხის მიხედვით განსაზღვრა ბურთულებს შორის ურთიერთქმედების ძალა. ცდების შედეგად დაადგინა კანონი, რომელსაც კულონის კანონი უწოდეს და რომელიც საოცრად ჰგავს მსოფლიო მიზიდულობის კანონს. დამუხტული სხეულების დამუხტვის ხარისხის დასახასიათებლად შემოიღეს ახალი ფიზიკური სიდიდე ელექტრული მუხტი და აღნიშნეს ასოთი. შემდგომში მუხტის საზომ ერთეულს კულონი უწოდეს. კულონის კანონი ასე გამოითქმის: ვაკუუმში ორ წერტილოვან მუხტს შორის მოქმედი ძალა პირდაპირპროპორციულია მუხტების მოდულთა ნამრავლისა და უკუპროპორციულია მათ შორის მანძილის კვადრატისა.
 = _\{} \{_1_2}{^2}

სადაც 1 და 2 ელექტრული მუხტია, ხოლო პროპორციულობის კოეფიციენტი. ამ კანონს უწოდეს ელექტროსტატიკის ძირითადი კანონი. ელექტროსტატიკა ელექტროდინამიკის ნაწილია, რომელიც შეისწავლის უძრავი მუხტების ურთიერთქმედებას. ხახუნით დაელექტროების დროს მკვლევარებს დიდხანს არ შეუმჩნევიათ, რომ ელექტროვდებოდა ორივე სხეული, ამასთან საწინააღმდეგო მუხტით. როგორც კი ეს მოვლენა შეამჩნიეს, ცხადი გახდა, რომ დაელექტროება ეს მუხტის წარმოქმნა კი არა, მათი გაყოფა იყო. სიდიდით ტოლი და საწინააღმდეგო მუხტით დამუხტული სხეულები ერთმანეთთან შეხებისას კარგავენ მიზიდვის უნარს. ამ დროს მუხტი კი არ ქრება, არამედ ნეიტრალდება, ე.ი. თითოეულ სხეულზე დადებითი და უარყოფითი მუხტების რაოდენობა ტოლი ხდება. პირველმა ცდებმა აჩვენეს, რომ ზოგიერთ სხეულებს კარგად გადააქვთ ელექტრული მუხტი, ზოგიერთს კი სრულებით არა. ამიტომ ნივთიერებები გაყვეს გამტარებად და არაგამტარებად ანუ იზოლატორებად. შემდგომში ელექტრული მუხტის მიმართულ გადაადგილებას გამტარში ელექტრული დენი უწოდეს.
ურუბამბა (მდინარე)

ურუბამბა — მდინარე პერუს ცენტრალურ ნაწილში.

სიგრძე 725 კმ. სათავეს იღებს ცენტრალური ანდების წყალგამყოფ მასივზე, ვილკანოტას სახელწოდებით. იგი ტიპური მთის მდინარეა ჭორომებით და ჩანჩქერებით. მიედინება ღრმა კანიონში, ერთვის მდინარე ტამბოს, რის შედეგადაც წარმოიქმნება მდინარე უკაიალი. მდინარის ხეობაში მდებარეობს მაჩუ-პიქჩუ.
პერუს პროვინციები

პერუს პროვინციები პერუში — მეორე დონის ადმინისტრაციული ერთეული. იგი იყოფა რაიონებად . პერუში დღესდღეობით არის 195 პროვინცია, რომლებიც გადანაწილებულია 25 რეგიონში ლიმის პროვინციის ჩათვლით, რომელიც არ მიეკუთვნება არცერთ რეგიონს. ყველაზე ცოტა პროვინცია არის კალიაოს რეგიონში (ერთი), ხოლო ყველაზე მეტი ანკაშის რეგიონში (ოცი).

მოსახლეობის სიმცირით გამოირჩევა პერუს ამაზონის ტროპიკული ტყეები, მოსახლეობა ძირითადად კონცენტრირებულია ქვეყნის ჩრდილოეთ–ცენტრალურ ნაწილში. ყველაზე ცოტა რაიონი პურუსის პროვინციაშია (1), ხოლო ყველაზე მეტი ლიმის პროვინციაში (43).

პროვინციების სია
ქვემოთ წარმოდგენილ სიაში ჩამოთვლილია პროვინციები დედაქალაქებითა და იმ რეგიონებით, სადაც ეს პროვინცია არის განლაგებული. კოდი არის ყველა პროვინციის უნიკალური იდენტიფიკატორი. იმ პროვინციების კოდები, სადაც არის რეგიონის დედაქალაქი, მთავრდება ციფრებით .
რიუგენი

რიუგენი — გერმანიის უდიდესი კუნძული. მდებარეობს ბალტიის ზღვაში, პომერანიის სანაპიროსთან ახლოს და ეკუთვნის მეკლენბურგ-წინა პომერანიის ფედერალურ მხარეს. კუნძული ორი კილომეტრის სიგრძის საავტომობილო და სარკინიგზო ხიდით უკავშირდება ქალაქ შტრალზუნდს. რიუგენის მაქსიმალური სიგანე შეადგენს 52 კმ-ს (სამხრეთიდან ჩრდილოეთისაკენ), ხოლო მაქსიმალური სიგანე — 41 კმ-ს სამხრეთში. კუნძულის საერთო ფართობია 926 კმ². სანაპირო ზოლი მრავალი ყურეებითა და უბეებით, ასევე ნახევარკუნძულებითა და კონცხებითაა შეჭრილ–შემოჭრილი.

კუნძული რიუგენი კუნძულ ჰიდენზეესა და რამდენიმე პატარა კუნძულთან ერთად შეადგენს რიუგენის ადმინისტრაციულ რაიონს, რაიონული ცენტრით ბერგენი რიუგენზე. კუნძულზე არსებული სხვა ქალაქებია ზასნიცი, პუტბუსი და გარცი. რიუგენი ლამაზი ლანდშაფტებისა და გრძელი პლაჟების გამო, დღეს ტურისტული ზონაა.
ლიუიშუნი

ლიუიშუნი (გამარტივებული ჩინური: ; ტრადიციული ჩინური: ) – ქალაქი ჩინეთში დალიანის რეგიონში, ლიაონინის პროვინციაში. ასევე უწოდებენ ლუშუმ ქალაქსაც, ლიტერატურაში ლუშუმ პორტს, ადრე მას იცნობდნენ როგორც პორტ-არტურს ან რიოჯუნს.

ლიუიშუნი მდებარეობს ლიადონგის ნახევარკუნძულზე უკიდურეს სამხრეთში. მას აქვს ბუნებრივი ყურე, რის გამოც გახდა რუსეთ-იაპონიის ომის (1904-1905) დაწყების მიზეზი. ჯერ იაპონელების, შემდეგ კი საბჭოთა კავშირის კონტროლის ქვეშ იყო 1953 წლამდე. დასავლეთში ის ცნობილი იყო როგორც პორტ-არტური.
ლაურა ჩინჩილია

ლაურა ჩინჩილია (; დ. 8 მაისი 1959, სან-ხოსე, კოსტა-რიკა) — კოსტა-რიკელი პოლიტიკოსი. ეროვნულ-ლიბერალური პარტიის წარმომადგენელი. კოსტა-რიკის პირველი ქალი პრეზიდენტი.

კარიერა
პოლიტიკური კარიერა 1990–იანი წლების დასაწყისში დაიწყო. ამ დროს იგი მუშაობდა საერთაშორისო იურიდიული ორგანიზაციის კონსულტანტად.
1994-1996 — საზოგადოებრივი უსაფრთხოების მინისტრის მოადგილე.
1996-1998 — საზოგადოებრივი უსაფრთხოების მინისტრი
2002-2006 — ეროვნული ასამბლეის დეპუტატი.

პრეზიდენტობა
2010 წლის 7 თებერვლის საპრეზიდენტო არჩევნებში მიიღო ხმების 46,7 % და კონსტიტუციის მიხედვით პრეზიდენტის თანამდებობა დაიკავა 8 მაისს, საკუთარ დაბადების დღეზე.
მადრე-დე-დიოსი

მადრე-დე-დიოსი — მდინარე სამხრეთ ამერიკაში, პერუსა და ბოლივიაში. სიგრძე 640 კმ. ბენის მარცხენა შენაკადი. სათავეს იღებს პერუს ანდებში, კუსკოს ჩრდილო-აღმოსავლეთით.

მდინარის ხეობაში კარგადაა განვითარებული სოფლის მეურნეობა, მთავარი კულტურაა მანგო. მდინარეზე მდებარეობს რამდენიმე ეროვნული პარკი და დაცული ტერიტორია. ქალაქ პუერტო-მალდონადოს შემდეგ, მადრე-დე-დიოსი სანაოსნოა.
პერუს კონგრესი

პერუს კონგრესი — პერუს საკანონმდებლო ორგანო (პარლამენტი).

შემადგენლობა
პერუს კონგრესი შედგება 120 დეპუტატისაგან , რომლებიც არჩეული არიან 5 წლის ვადით პროპორციული სისტემის საფუძველზე. კონგრესის ბოლო არჩევნები გაიმართა 2006 წლის 9 აპრილს. კონგრესის მოქმედი თავჯდომარეა ლუის ალვა კასტრო.

პერუს კონგრესი 2006-2011
2006-2011 წლის პერუს კონგრესში პოლიტიკურმა პარტიებმა ადგილები ასე გადაინაწილეს:

კავშირი პერუსათვის (ოლიანტა უმალა): 45 ადგილი.
ამერიკული სახალხო-რევოლუციური ალიანსი (ალან გარსია): 36 ადგილი.
ეროვნული ერთობა (ლურდეს ფლორესი): 17 ადგილი.
მომავლის ალიანსი (მარტა ჩავესი): 13 ადგილი.
ცენტრალური ფრონტი (ვალენტინ პანიაგა): 5 ადგილი.
შესაძლო პერუ (ალეხანდრო ტოლედო): 2 ადგილი.
ეროვნული აღორძინება (უმბერტო ლაი სუნი): 2 ადგილი.

პერუს კონგრესი 2011-2016
პერუს ახალი და დღეს მოქმედი კონგრესი პირველად შეიკრიბა 2011 წლის ივლისში, პოლიტიკურმა პარტიებმა მასში ადგილები ასე გადაინაწილეს:

კავშირი პერუსათვის (ოლიანტა უმალა): 47 ადგილი.
ძალა 2011 (კეიკო ფუჯიმორი): 37 ადგილი.
შესაძლო პერუ (ალეხანდრო ტოლედო): 21 ადგილი.
ალიანსი დიდი ცვლილებებისათვის (პედრო პაბლო კაჩინსკი): 12 ადგილი
პერუს ეროვნული სოლიდარობა (ლუის კასტანიედა): 9 ადგილი
ამერიკული სახალხო-რევოლუციური ალიანსი (ალან გარსია): 4 ადგილი.
მიხეილ გრიგორაშვილი

მიხეილ გრიგორაშვილი (, ; დ. 1888, დერბენტი — გ. 1953, ნიუ-ჯერსი) — გამოჩენილი ქართველი ავია ინჟინერი; რუსეთის იმპერიის, აშშ და კანადის ავიაციის ერთ-ერთი პიონერი.

მიხეილ გრიგორაშვილი დაიბადა ქ. დერბენტში, რუსეთის იმპერიაში. სანქტ-პეტერბურგის კავშირგაბმულობის ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ მუშაობდა პილოტების ინსტრუქტორად. პირველი მსოფლიო ომის დროს ოფიცრად მსახურობდა რუსეთის იმპერიის არმიაში. 1917 წელს რუსეთის ბოლშევიკური რევოლუციის შემდეგ დაბრუნდა სამშობლოში, ახლადშექმნილ საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში და მუშაობა განაგრძო კავშირგაბმულობის სამინისტროში გზების ინჟინრად. საქართველოში წითელი არმიის შემოჭრის შემდეგ გადასახლდა შეერთებულ შტატებში. მიხეილ გრიგორაშვილმა აშშ-ის მოქალაქეობა მიიღო 1926 წელს, ხოლო თავისი გვარი, ისევე როგორც სხვა ქართველმა ემიგრანტებმა შეამოკლა.

მიხეილ გრიგორმა მუშაობა დაიწყო როდ-აილენდიის საავიაციო ქარხანაში. 1921 წელს ახალგაზრდა ქართველი ავია კონსტუქტორი დიზაინერად მიიწვია დეითონ-რაითის კომპანიამ, ხოლო 1923 წელს — კერტის-რაითმა. 1934 წელს მიხეილ გრიგორმა დააარსა თავისი ფირმა — -ი და გამოუშვა ორიგინალური მსუბუქი თვითმფრინავი -1. ორი წლის შემდეგ მიხეილ გრიგორმა -სთვის შექმნა ბიპლანი გამანადგურებელი -1. მოწინავე ტექნოლოგიისა და ინოვაციური დიზაინის მიუხედავად თვითმფრინავს მყიდველი არ გამოუჩნდა, ხოლო ერთადერთი პროტოტიპი ხანძრის დროს დაიწვა 1945 წელს.

ორმოციან წლებში მიხეილ გრიგორი წამყვან დიზაინერად მუშაობდა კომპანია -ში. გარდაიცვალა 1953 წელს თრენთონში, ნიუ-ჯერსი.
იზა ორჯონიკიძე

იზა ორჯონიკიძე (დ. 21 ნოემბერი, 1938, თბილისი — გ. 9 თებერვალი, 2010, იქვე) — ქართველი პოეტი, მთარგმნელი და საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
იზა ორჯონიკიძე დაიბადა 1938 წლის 21 ნოემბერს თბილისში. სწავლობდა ილია ჭავჭავაძის სახელობის 23-ე საშუალო სკოლაში. სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტზე განაგრძო. 1965 წელს დაამთავრა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის სლავური განყოფილება. ამავე წლიდან დაიწყო მუშაობა მოსკოვში რუსული ენისა და ლიტერატურის მასწავლებლად.

1967 წელს დაბრუნდა თბილისში. სხვადასხვა დროს მუშაობდა გამომცემლობებში: „ნაკადული“, „საბჭოთა საქართველო“, „მერანი“. 1982 წელს მუშაობა დაიწყო გამომცემლობა „მერანში“ რუსული რედაქციის მთავარი რედაქტორის მოადგილედ, ცოტა ხანში ქართული რედაქციის მთავარი რედაქტორის მოადგილედ გადაიყვანეს. 1987–1989 წლებში მუშაობდა საპატრიარქოში.

1976–1982, 1989–1990 და 1991–2010 წლებში იყო საქართველოს გიორგი ლეონიძის სახელობის ქართული ლიტერატურის სახელმწიფო მუზეუმის დირექტორი.

პირველი ლექსები 1958 წელს გამოაქვეყნა, პირველი პოეტური კრებული „ორი დღეკეთილი“ 1968 წელს გამოიცა. იზა ორჯონიკიძეს ეკუთვნის ლექსების კრებულები: „ნათელი“ (1969), „ქვის სასთუმალი“ (1971), „ წვიმის მოსვლამდე“ (1974), „ავტოპორტრეტი“ (1977), „სასწაულია შეხვედრა ჩვენი“ (1981) „აქ, სამუდამოდ“ (1983), „დაბინდებამდე“ (1993), „ოდესღაც და სულ ახლახან“ (1999), „რომაული არდადეგები“ (2005), „წვიმიანი გაზაფხულის ქრონიკა“ (2007). ასევე გარდაცვალებამდე 2 წლით ადრე გამოცემული რჩეული სამტომეული „ჩემი ოდისეა“, „სულის სახლში“ და „გამოძახილი“ (2008). ამავე წელს გამოიცა იზა ორჯონიკიძის ავტობიოგრაფიული წიგნი „თავწყარო“ (2008). იზა ორჯონიკიძის პოეზია თარგმნილია რუსულ, უკრაინულ, გერმანულ და იტალიურ ენებზე.

იზა ორჯონიკიძე მთარგმნელობით საქმიანობასაც ეწეოდა. მისი ძალისხმევით შეიქმნა მთარგმნელთა ჯგუფი, რომელიც სასულიერო სემინარიისა და აკადემიისათვის სახელმძღვანელოებს რუსულიდან თარგმნიდა. მას ეკუთვნის ახალბერძნული პოეზიის პირველი თარგმანიც. არის ასევე ანთოლოგიის ავტორი, რომელშიც თანამედროვე საბერძნეთისა და მსოფლიოში აღიარებული პოეტების საუკეთესო ნაწარმოებები გაერთიანდა. იზა ორჯონიკიძეს ეკუთვნის რუსი პოეტის, ანა ახმატოვას ლექსების თარგმანი-კრებული „50 ლექსი“ (2000) და მე-20 საუკუნის ბერძნული პოეზიის თარგმანთა ორი გამოცემა: „მახსოვს, მწყუროდა“ (1986) და კონსტანტინე კავაფისის ლექსების კრებული (2005).

ლიტერატურის მუზეუმის დირექტორის თანამდებობაზე მუშაობისას მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა გალაკტიონის არქივის განახლებისათვის. ცალკე წიგნად გამოიცა ბოდლერის, გოეთეს, ბაირონისა და რუსი პოეტების გალაკტიონისეული თარგმანები. ლიტერატურის მუზეუმმა გამოსცა მირზა გელოვანის, ლადო ასათიანის, ნიკო სამადაშვილის კრებულები.

1992–1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი (თბილისი, საბურთალოს მაჟორიტარი).

ჯილდოები
იზა ორჯონიკიძე არის ილია ჭავჭავაძის, ნიკო ნიკოლაძის და შოთა რუსთაველის სახელობის პრემიების ლაურეატი. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენითა (1998) და თბილისის საპატიო მოქალაქის ტიტულით (1999). პოეტური კრებულისთვის „წვიმიანი გაზაფხულის ქრონიკა“ და მთელი შემოქმედებითი მოღვაწეობისთვის 2009 წელს შოთა რუსთაველის სახელობის პრემია მიენიჭა.

გარდაიცვალა 2010 წლის 9 თებერვალს. დაკრძალულია დიდუბის საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.