iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჰელმა ვან დენ ბერგი

ჰელმა ევერდინა ვან დენ ბერგი (; დ. 26 მაისი, 1965 — გ. 11 ნოემბერი, 2003) —  ჰოლანდიელი ენათმეცნიერი, კავკასიოლოგი, ნახურ-დაღესტნური  — ძირითადად ჰუნზიბური და დარგუული ენების სპეციალისტი. მისი უფროსი კოლეგების თქმით, ჰელმა ვან დენ ბერგი, რომელიც ადრე გარდაიცვალა, იყო „ამომავალი ვარსკვლავი და დასავლეთევროპული კავკასიოლოგიის იმედი“.

ბიოგრაფია
ჰელმა ვან დენ ბერგი დაიბადა ნიდერლანდების ქალაქ ვენენდალში და გაიზარდა ქალაქ ლემერში. 1988 წელს დაამთავრა ლეიდენის უნივერსიტეტის სლავური ენებისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი რუსული და პოლონური ენების თარჯიმნის სპეციალობით. 1987 წლიდან 1989 წლამდე გაიარა დამატებითი გადამზადება კავკასიურ ენათმეცნიერებაში. დოქტორის ხარისხის მოპოვების შემდეგ 1995 წლიდან 2000 წლამდე იყო მკვლევარი ლეიდენში, დაიწყო კვლევითი სამუშაოები დაღესტნურ ენებზე: რიქს სმეტის რჩევით შეადგინა დიდოური ენების ლექსიკური მონაცემთა ბაზა.

1990 წელს მან დაიწყო საველე სამუშაოები კავკასიაში დაღესტნის ერთ-ერთ ყველაზე ნაკლებად შესწავლილ დაუწერელ ენაზე - ჰუნზიბურზე. 1995 წელს მან დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია "ჰუნზიბური ენის გრამატიკა (ტექსტებითა და ლექსიკონით)", რომელიც წიგნად გამოიცა მიუნხენში და გახდა ამ ენის პირველი მონოგრაფიული აღწერა. ამავდროულად, მან დაიწყო დარგუული ლიტერატურული ენის საფუძვლის — ახუშური დიალექტის გრამატიკის შესწავლა. 2001 წელს გამოაქვეყნა გრამატიკული ესე და ტექსტები აკუშინურ დიალექტზე. მუშაობდა მონოგრაფიაზე „კვლევა დარგუული ენის მორფოსინტაქსის დარგში“.

ასევე შქმნა დარგუული ხალხური ზღაპრების კრებული თანმხლები გრამატიკული ჩანახატებით.

1994 წლიდან 2000 წლამდე იყო კავკასიის კვლევების ევროპული საზოგადოების მდივანი. იყო ლინგვისტური ტიპოლოგიის ასოციაციის წევრი.

2000 წელს ჰელმა შეუერთდა მაქს პლანკის ევოლუციური ანთროპოლოგიის ინსტიტუტის ლინგვისტიკის განყოფილებას ლაიფციგში, გერმანია, სადაც იგი აღიარებული იქნა კავკასიური, განსაკუთრებით დაღესტნური ენების რეზიდენტ სპეციალისტად.

გარდაცვალების დროს ვან დენ ბერგი მუშაობდა ხუნძური ენის გრამატიკაზე. მან ასევე მიიღო ინოვაციის სტიპენდია ნიდერლანდების სამეცნიერო-კვლევითი ორგანიზაციიდან, რაც საშუალებას მისცემდა შეექმნა საკუთარი კვლევითი ჯგუფი, რომელიც ჩაატარებდა კვლევით სამუშაოებს კავკასიურ ენებზე და 2004-2009 წლებში მოამზადებდა ამ ენების სპეციალისტების ახალი თაობას.

ჰელმა ვან დენ ბერგი  კოორდინაციას უწევდა ინგლისურენოვან პროექტს — „ავარიული ენის გრამატიკა“, რომელიც განხორციელდა დაღესტნელ მკვლევართა ჯგუფის მიერ და პროექტის შექმნას ელექტრონული დარგულ-რუსულ-ინგლისური ლექსიკონის გამოცემის შესახებ.

მისმა ყოფილმა კოლეგებმა სცადეს გამოექვეყნებინათ ვან დენ ბერგის ნაშრომები, თუ ვერ მოხერხდებოდა მათი გამოქვეყნება მისი მოულოდნელი გარდაცვალების შემდეგ.

პირადი ცხოვრება
ვან დენ ბერგი დაქორწინებული იყო ლეო ვოგელენზანგზე.

მიუხედავად იმისა, რომ 1996 წელს გაიკეთა გულის ოპერაცია, მცირე შესვენების შემდეგ მან განაახლა მოგზაურობები დაღესტანში. 2003 წლის 11 ნოემბერს, ერთ-ერთი მივლინების დროს, იგი გარდაიცვალა დერბენტში, დაღესტანში, რუსეთში, 38 წლის ასაკში გულის შეტევით, როცა საველე სამუშაოს აწარმოებდა მშობლიურ ენაზე მოლაპარაკე კოლაბორატორებთან.
ანა მარია ერდოდი

გრაფინია ანა მარია (მარი) ფონ ერდოდი (დ. 8 სექტემბერი, 1779 — გ. 17 მარტი, 1837) — უნგრელი დიდგვაროვანი, ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენის უახლოესი რწმუნებული და მეგობარი. მან მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ბეთჰოვენისათვის ავსტრიის მაღალი ფენის წევრებისაგან ანუიტეტის მინიჭებაში და კომპოზიტორმა მას ოთხი ნაწარმოები მიუძღვნა.

ცხოვრება
დაიბადა როგორც გრაფინია ფონ ნიცკი, არადში, მაშინდელი უნგრეთის სამეფოს ნაწილში (დღევანდელ რუმინეთში). 1796 წლის 6 ივნისს ის გრაფ პეტერ ერდოდი მონიოროკერეკ და მონტე კლაუდიოელზე გათხოვდა, რომელიც უნგრული/ხორვატული არისტოკრატიის ცნობილი ერდოდის ხაზის მემკვიდრე გახლდათ. მათ შეეძინათ ორი ქალიშვილი და ერთი ვაჟი: მარი, ფრიდერიკე და ავგუსტი, რომლებსაც მოფერებით მიმის, ფრიცისა და გუსტს ეძახდნენ.

მარია იმპერიული თავადაზნაურობის წევრებს ბეთჰოვენისათვის უვადო ანუიტეტის მინიჭებას მოუწოდებდა, რათა კომპოზიტორი ავსტრიის მიწებზე დარჩენილიყო, კასელში კაპელმაისტერად დასაქმების შეთავაზების მოლოდინში. იან სვაფორდი ბეთჰოვენის განზრახვებს ასე ახასიათებს:

თაიერი ამატებს, "როგორც ჩანს, კონტრაქტში არსებული ჩანართი, რომლის მიხედვითაც ბეთჰოვენი უარს ამბობდა კასელის შეთავაზებაზე და რჩებოდა ვენაში, გრაფინია ერდოდის შეთავაზებული იყო." საპასუხოდ, ალტმანი ხაზს უსვამს, რომ 1812 წლის ზაფხულში მარია ჰერნალში, დუნაის დასავლეთ სანაპიროზე იმყოფებოდა. მკვლევარი ასევე ამატებს, რომ 1812 წლის სექტემბერში ბეთჰოვენი ჰერნალს ეწვია, "და იხილა თავისი საყვარელი, როგორც მან აღნიშნა მისადმი მიწერილ წერილში".
მარია ბლანშარდი

მარია ბლანშარდი (დ. 6 მარტი, 1881, ესპანეთი — გ. 5 აპრილი, 1932, პარიზი, საფრანგეთი) — ესპანელი მხატვარი, იგი ცნობილი იყო კუბიზმის უნიკალური სტილის შემუშავებით.

ბიოგრაფია
ბლანშარი დაიბადა 1881 წლის 6 მარტს სანტანდერში, ესპანეთი. ის იყო ჟურნალისტ ენრიკე გუტიერეს კუეტოსა და კონსეპსიონ ბლანშარდ სანტისტბანის ქალიშვილი და მექსიკელი მხატვრის გერმან კუეტოს ბიძაშვილი.მ რია დაიბადა რამდენიმე ფიზიკური დეფორმაციით, დეფორმირებული ხერხემლის ჩათვლით, რასაც ზოგიერთი მიაწერს ბლანშარის დედის დაცემას ორსულობის დროს, ასევე გააჩნდა კიფოსკოლიოზი და ბარძაყის ორმხრივი დეზარტიკულაცია. მისი ზრდა შეფერხდა და კოჭლობით დადიოდა, რის გამოც მას სკოლაში დასცინოდნენ და მეტსახელად „ჯადოქარი“ შეარქვეს. ამ ფაქტით გამოწვეული ემოციური ტკივილი ჩანს მისი ნამუშევრების ბევრ თემაში. ბლანშარი მწუხარების გამოსახატავად მხატვრობას მიუბრუნდა. მისმა მამამ დიდი გავლენა მოახდინა მის ცხოვრებაში და მარიას უბიძგა ხატვისკენ.

1903 წელს ის გადავიდა მადრიდში და სწავლობდა „ -“ში ესპანელი მხატვრების ხელმძღვანელობით, როგორიცაა ემილიო სალა და მანუელ ბენედიტო. 1908 წელს, მას შემდეგ რაც ბლანშარმა მოიპოვა მესამე პრიზი მისი ნახატისთვის „ “ სახვითი ხელოვნების ეროვნულ გამოფენაზე, სანტანდერის მთავრობამ მას მიანიჭა გრანტი ხელოვნების სფეროში მისი განათლების მხარდასაჭერად. 1914 წელს, პირველი მსოფლიო ომის გამო, ბლანშარმა დატოვა პარიზი და დაბრუნდა მადრიდში. პარიზში გაცნობილ მხატვრებთან ერთად იზიარებდა სტუდიას დედის სახლში.[13]

1916 წელს, ომის დასრულებამდე, ბლანშარი საცხოვრებლად გადავიდა პარიზში, სადაც დარჩა სიცოცხლის ბოლომდე. მან იქ გაიცნო მრავალი კუბისტი მხატვარი და დაიწყო კუბიზმის საკუთარი სტილის განვითარება. იგი დაუმეგობრდა ხუან გრისს, ესპანელ კუბისტ მხატვარს, რომელმაც დიდი გავლენა მოახდინა მის შემოქმედებაზე. მისი სტილი წლების განმავლობაში უფრო ფიგურალური და ტრადიციული იყო, მისი ნახატები გახდა მკაცრი, ნათელი შეჯახების ფერებითა და მელანქოლიური თემებით. შედეგად მიღებული ნამუშევარი ძალიან ემოციური იყო.

1920 წელს საფრანგეთსა და ბელგიაში ჩვენების შემდეგ ბლანშარის ხელოვნებაზე მოთხოვნა გაიზარდა, ის დაუკავშირდა ხელოვნების მნიშვნელოვან დილერებს, მაგრამ იყო არახელსაყრელი ეკონომიკური მდგომარეობა რის გამოც ბევრმა კოლექციონერმა შეწყვიტა ინვესტიცია მის ნამუშევრებში. მარია ფინანსურად იყო დამოკიდებული მის მეგობარზე, ფრენკ ფლაუშზე (1878–1926) მის გარდაცვალებამდე. ფლაუშის გარეშე ბლანშარმა შეძლო ნახატების გაყიდვა პარიზის გალერეებში.

1927 წელს გრისი გარდაიცვალა. ბლანშარი მძიმედ დაზარალდა და დეპრესიაში ჩავარდა. მისი და, კარმენი და ძმისშვილები მივიდნენ მასთან საცხოვრებლად პარიზში, რამაც შეუმსუბუქა მისი მარტოობა, მაგრამ გააუარესა მისი ფინანსური მდგომარეობა. მისი ჯანმრთელობის გაუარესების გამო, ბლანშარმა მიმართა რელიგიას და ფიქრობდა მონასტერში გაწევრიანებაზე, მაგრამ ეს არასოდეს გაუკეთებია. დის და ძმისშვილების მხარდასაჭერად აგრძელებდა ხატვას.

ბლანშარის ჯანმრთელობა თანდათან დაქვეითდა მომდევნო წლების განმავლობაში. მას ტუბერკულოზი დაემართა, რის გამოც ხატვა შეუძლებელი გახდა. 1932 წლის 5 აპრილს იგი გარდაიცვალა 51 წლის ასაკში პარიზში.

მემკვიდრეობა
ბლანშარის ნამუშევარი წარმოდგენილი იყო ბოტინის ფონდში სანტანდერში, ესპანეთი 2012–2013 წლებში. დიეგო რივერამ აღწერა მისი ნამუშევარი, როგორც „სუფთა გამოხატულება.“
ფრიდრიხ მერცი

ფრიდრიხ მერცი (; დ. 11 ნოემბერი 1955, ბრილონი, ჰოხზაუერლანდი, ჩრდილოეთი რაინ-ვესტფალია, დასავლეთი გერმანია) — გერმანელი პოლიტიკოსი, გერმანიის კანცლერი 2025 წლის 6 მაისიდან. 2022 წლის იანვრიდან ქრისტიან-დემოკრატიული კავშირის თავმჯდომარე, 2022 წლის თებერვლიდან ხელმძღვანელობდა / (კავშირის) საპარლამენტო ფრაქციას, ასევე იყო ბუნდესტაგში ოპოზიციის ლიდერი (2022–2025). 2024 წლის სექტემბერში იგი გახდა კავშირის კანცლერობის კანდიდატი 2025 წლის ფედერალური არჩევნებისთვის.

მერცი დაიბადა ბრილონში და დედის მხრიდან ფრანგული ჰუგენოტური წარმოშობისაა. 1972 წელს იგი შეუერთდა „ახალგაზრდულ კავშირს“. 1985 წელს იურიდიული ფაკულტეტის დამთავრების შემდეგ, მუშაობდა მოსამართლედ და კორპორატიულ იურისტად, სანამ 1989 წელს სრულიად პოლიტიკაში არ გადავიდა, როდესაც ევროპარლამენტში აირჩიეს. ერთი ვადის მოხდის შემდეგ იგი ბუნდესტაგში აირჩიეს, სადაც ქრისტიან-დემოკრატიულ კავშირში წამყვან ფინანსურ ექსპერტად დამკვიდრდა. 2000 წელს აირჩიეს / საპარლამენტო ფრაქციის თავმჯდომარედ იმავე წელს, როდესაც ანგელა მერკელი -ს თავმჯდომარედ აირჩიეს. ამ პერიოდში ისინი იყვნენ მთავარი მეტოქეები პარტიის ლიდერობისთვის, რომელიც ოპოზიციას ხელმძღვანელობდა -სთან ერთად. და თანდათანობით ჩამოშორდა პოლიტიკას, ფოკუსირდა იურიდიულ კარიერაზე და 2009 წელს საერთოდ დატოვა პარლამენტი, სანამ 2021 წელს არ დაბრუნდა. 2004 წელს იგი გახდა -ის უფროსი მრჩეველი, სადაც ფოკუსირდებოდა შერწყმებსა და შესყიდვებზე, საბანკო საქმესა და ფინანსებზე. იგი მრავალი კომპანიის, მათ შორის -ის საბჭოს წევრი იყო. 2018 წელს მან პოლიტიკაში დაბრუნება გამოაცხადა. 2021 წლის დეკემბერში აირჩიეს -ს ლიდერად და თანამდებობა 2022 წლის იანვარში დაიკავა. მას არ გამოუვიდა ამ პოზიციის მოპოვება ორ წინა ლიდერობის არჩევნებში 2018 წელს და 2021 წლის იანვარში.

როგორც ახალგაზრდა პოლიტიკოსი 1970-იან და 1980-იან წლებში, იგი იყო ანტიკომუნიზმის მტკიცე მხარდამჭერი, რაც დასავლეთ გერმანიის დომინანტური პოლიტიკური დოქტრინა და -ს ძირითადი პრინციპი იყო. მერცმა საკუთარი თავი დაახასიათა როგორც სოციალურად კონსერვატიული და ეკონომიკურად ლიბერალური, და მას მიიჩნევენ -ს ტრადიციული ისტებლიშმენტის კონსერვატიული და ბიზნესის მხარდამჭერი ფრთის წარმომადგენლად. მისი წიგნი „ “ („მეტი კაპიტალიზმის გაბედვა“) ეკონომიკურ ლიბერალიზმს უჭერს მხარს. იგი იყო --ს ასოციაციის თავმჯდომარე, რომელიც ხელს უწყობს გერმანულ-ამერიკულ ურთიერთგაგებას და ატლანტიციზმს, და არის ევროკავშირისა და -ს მტკიცე მხარდამჭერი, საკუთარ თავს აღწერს როგორც „ჭეშმარიტად დარწმუნებულ ევროპელს, დარწმუნებულ ტრანსატლანტიცისტს“. მერცი მხარს უჭერს უფრო მჭიდრო კავშირს და „ევროპის არმიას“.

კორპორატიული იურისტი და სავარაუდო მულტიმილიონერი, მერცი ასევე არის ლიცენზირებული კერძო პილოტი და ფლობს ორ თვითმფრინავს.
შტეფი ბაუმი

შტეფი ბაუმი ( ; დ. 11 დეკემბერი, 1958, ჩიკაგო, ილინოისი, აშშ ) — ამერიკელი ასტრონომი. 1993 წელს ამერიკის ასტრონომიულმა საზოგადოებამ აღნიშნა მისი დამსახურება ენი კენონის ჯილდოთი. ბაუმმმა დიდი წვლილი შეიტანა ჰაბლის ტელესკოპის განვითარებაში. იგი 2004 წლიდან გახდა როჩესტერის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის ჩესტერ ფ. კარლსონის წარმოსახვითი მეცნიერების ცენტრის დირექტორი.

ადრეული წლები
შტეფი ბაუმი დაიბადა ჩიკაგოში, ილინოისში, 1958 წლის 11 დეკემბერს. მათემატიკოს ლეონარდ ბაუმის ოჯახში. გოგონა სწავლობდა პრინსტონის საჯარო სკოლაში პრინსტონში, ნიუ ჯერსი, რომელიც დაამთავრა 1976 წელს. შემდგომში სწავლა განაგრძო ჰარვარდის უნივერსიტეტში ფიზიკის ფაკულტეტზე, რომელიც დაამთავრა წარჩინებით და გახდა ბაკალავრის ხარისხის მფლობელი ფიზიკაში. ხოლო მერილენდის უნივერსიტეტში მიიღო ასტრონომიის დოქტორის ხარისხი. ამჟამად იკავებს მეცნიერებათა ფაკულტეტის დეკანის თანამდებობას, ასევე არის მანიტობის უნივერსიტეტის ფიზიკისა და ასტრონომიის პროფესორი.

შტეფი ბაუმის  კვლევები ორ მიმართულებას მოიცავს: გალაქტიკების აქტივობის შესწავლა და მისი კავშირი გალაქტიკების ევოლუციასთან, ასევე გამოსახულების დამუშავების მეთოდების, სტატისტიკური ალგორითმების და ტვინის გამოსახულების კალიბრაციის ტექნიკის შემუშავება ფსიქიკური ჯანმრთელობისა და სწავლის უნარის დარღვევის დიაგნოსტიკისთვის.

მეცნიერს გამოქვეყნებული აქვს 600-ზე მეტი სამეცნიერო სტატია.

კარიერა
ბაუმი არის მანიტობის უნივერსიტეტის მეცნიერებათა ფაკულტეტის დეკანი და ფიზიკისა და ასტრონომიის პროფესორი. 2011 წლის სექტემბრიდან 2012 წლის ივლისამდე მან მიიღო კაშინის სტიპენდია რედკლიფის კვალიფიკაციის ამაღლების ინსტიტუტში. 2002 წლიდან 2004 წლამდე შტეფი ბაუმი იყო აშშ-ს სახელმწიფო დეპარტამენტისა და ამერიკის ფიზიკის ინსტიტუტის უფროსი თანამშრომელი. 1999 წლიდან 2002 წლამდე ის იყო -ის საინჟინრო და პროგრამული მომსახურების ხელმძღვანელი. 1999 წელს მას ასევე ეკავა მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების დირექტორის მოადგილის თანამდებობა. 1996 წლიდან 1998 წლამდე ბაუმი იყო სპექტროგრაფიის განყოფილების ხელმძღვანელი. 1991 წლიდან 1995 წლამდე — -ს საარქივო თანამშრომელი. 1990-1991 წლებში შტეფი ბაუმმა მიიღო ჯონს ჰოპკინზის უნივერსიტეტის სტიპენდია. 1987 წლიდან 1990 წლამდე ატარებდა ასტრონომიულ კვლევებს ნიდერლანდების ასტრონომიის კვლევის ფონდში.

2020 წელს აირჩიეს ამერიკის ასტრონომიული საზოგადოების მემკვიდრეობის წევრად.

2002/2003 წლებში იყო ამერიკის ფიზიკის ინსტიტუტის — აშშ სახელმწიფო დეპარტამენტის სტიპენდიანტი.

2023 წლის ნოემბრიდან საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის წევრია.

ჯილდოები
ბაუმმა თავისი კარიერის განმავლობაში გახდა მრავალი ჯილდოს მფლობელი, მათ შორის აღსანიშნავია ენი კენონის სახელობის პრემია (1993), რომელიც ყოველწლიურად გადაეცემა ახალგაზრდა ქალ ასტრონომს სამეცნიერო მიღწევებისთვის, და -ს ბრწყინვალების ჯილდო (1999).
ელიზაბეთ ელსტობი

ელიზაბეთ ელსტობი (დ. 29 სექტემბერი, 1683 — გ. 3 ივნისი, 1756) — „საქსონელი ნიმფა“, ანგლოსაქსების პიონერი მკვლევარი. პირველი ადამიანი, ვინც ძველი ინგლისური ენის გრამატიკა, თანამედროვე ინგლისურ ენაზე გადმოთარგმნილი გამოაქვეყნა.

ცხოვრება
ელსტობი დაიბადა და გაიზარდა ნიუკასლში, ქუეისაიდში, და მერი ასტელ ნიუკასლელის მსგავსად, დღესდღეობით ერთ-ერთ პირველ ინგლისელ ფემინისტად მიიჩნევა. ის იყო ვაჭარი რალფისა და მისი მეუღლის, ჯეინ ელსტობის (ჰოლის) რვა შვილიდან ნაბოლარა.მამამისი რომ გარდაიცვალა, გოგონა ხუთი წლის იყო, დედა კი სამი წლის შემდეგ დაკარგა. დედამისი გარდაცვალებამდე მოუწოდებდა, რომ მეცნიერი გამხდარიყო, რადგან თავად ჯეინი ქალთა განათლების დიდი მხარდამჭერი გახლდათ. ორივე მშობლის გარდაცვალების შემდეგ დაობლებული ელსტობი დეიდამ და ბიძამ, კენტერბერის სასულიერო პირმა, გაზარდეს. ბიძამისი ქალების განათლებას ზიზღით უყურებდა, და თვლიდა, რომ "ქალისთვის ერთი ენაც საკმარისი იყო", მაგრამ დეიდამ მას ფრანგულის სწავლის უფლება მისცა. „როჩესტერის ტომის“ („ “) მის მიერ შედგენილი ფაქსიმილე ბრიტანეთის ბიბლიოთეკაში ინახება. ელსტობი ძველ-ინგლისურად დაწერილი პაულუს ოროზიუსის წიგნის „ისტორია პაგანების წინააღმდეგ“ („ “) პირველი რედაქტორი იყო, რომლის თარგმანიც ხშირად ალფრედ დიდს მიეწერება.

ლონდონში, ელსტობმა, 1708 წელს მადლენ დე სკუდერის „ესე დიდების შესახებ“ და 1709 წელს „ინგლისურ-საქსონური ქადაგება წმინდა გრიგოლის შობის შესახებ“ თარგმნა. ორივე ნამუშევარი ეძღვნება დედოფალ ანას, რომელიც ფემინისტური მოძრაობის ერთ-ერთ წამომწყებად მიიჩნევა.

1702 წლიდან ელსტობი, მერი ასტელის გრემოცვში მყოფ ინტელექტუალების წრეს მიეკუთვნებოდა. მათ მერის დამფინანსებლები მოუძებნეს „ინგლისურ-საქსონური ენის გრამატიკის საფუძვლების“ (1715) გამოსაქვეყნებლად. წინასიტყვაობამ, „ბოდიში ჩრდილოეთის სიძველენის შესწავლისათვის“, როგორც ჩანს მწერალი და სატირისტი ჯონათან სვიფტი შეაწუხა და დიდი როლი ითამაშა მისი შეხედულებების ცვლის პროცესში.

1715 წელს, ძმის გარდაცვალების შემდეგ, ელიზაბეთი უილიამის მიერ აღებულ ვალებში ჩაფლული და უსახლკარო დარჩა. მან სცადა ჩელსიში ქალთა სკოლის შექმნა, და მიუხედავად იმისა, რომ იმდენი მოსწავლე მიუვიდა, რომ „ჭამის დროც აღარ ჰქონდა“, მათ კვირაში ძალიან მცირე გადასახადს სთხოვდა, და სკოლა ექვს თვეში დაიხურა. 1718 წელს ის ლონდონსა და მევალეებს გაექცა, და თავისი წიგნები და ნახევრად-დასრულებული თარგმანები დატოვა, რომლებიც ახლა ბრიტანეთის ბიბლიოთეკაში ინახება. მან საკუთარი დოკუმენტები მეგობარს ანდო, რომელიც დასავლეთ ინდოეთში გაემგზავრა და დოკუმენტები დაკარგა.
მსოფლიო საფოსტო კავშირი

მსოფლიო საფოსტო კავშირი — სამთავრობათშორისო საერთაშორისო ორგანიზაცია და 1947 წიდან გაეროს სპეციალიზებული დაწესებულება. შეიქმნა 1874 წლის 9 ოქტომბერს. მუშაობდა დაიწყო 1975 წლის 1 ივლისს. გაერთიანებულია თითქმის ყველა სახელმწიფო და დამოკიდებული ტერიტორია. მისი მიზანია საფოსტო კავშირურთიერთობათა უზრუნველყოფა. მონაწილე ქვეყნები ერთიან საფოსტო ტერიტორად ცხადდება საფოსტო გზავნილებისთვის აწესებს ტრანზიტის თავისუფლებას და ერთიან კლასიფიკაციას,რის შედეგადაც საფოსტო გზავნილები იგზავნება უმოკლესი გზებით და წევრი ქვეყნებისთვის ერთიანი წესებით. კავშირის ორგანოებია კონგრესი, აღმასრულებელი საბჭო და სხვა. ადგილსამყოფელია ბერნი, ოფიციალური ენა ფრანგული ენა, ხოლო 1994 წლიდან ასევე ინგლისური.

იხილეთ აგრეთცე
გაეროს სპეციალიზებული დაწესებულებები
ანა გოლდი

ანა გოლდი (გოლდინი ან გოელდინი, დ. 24 ოქტომბერი, 1734 — გ. 13 ივნისი, 1782) — საუკუნის შვეიცარიელი შინამოსამსახურე, ერთ-ერთი ბოლო ქალი, რომელიც ჯადოქრობისათვის ევროპაში სიკვდილით დასაჯეს. გოლდს, რომელსაც გლარუსში თავი მოჰკვეთეს, შვეიცარიის „უკანასკნელ კუდიანს“ უწოდებენ. 2008 წელს გლარუსის კანტონის მთავრობამ ის უდანაშაულოდ ცნო.

ბიოგრაფია
გოლდი სენვალდში, დაბალ სოციალურ საფეხურზე, შვიდი დედმამიშვილის ოჯახში დაიბადა, რომელთაგან ის მეოთხე იყო. 18 წლის ასაკში შინამოსამსახურედ მუშაობა დაიწყო. 1762-1765 წლებში იგი მუშაობდა სენვალდის საეკლესიო სახლში. ანას ჩვილი დაბადების ღამეს გარდაიცვალა (რაც იმ ეპოქისათვის იშვიათი არ იყო, ჩვილთა მაღალი სიკვდილიანობის მაჩვენებლების გამო). რის გამოც გოლდიმ სექსუალური შევიწროვების (და შესაძლო გაუპატიურების) გამო იჩივლა, თუმცა კანტონის მმართველთა შორის ცჩუდის ოჯახის ერთ-ერთი წევრიც მოიაზრებოდა, რაც გოლდის საჩივრის გამართლების შანსებს თითქმის აბათილებდა.

მისი სასამართლო პროცესის დროს ჯადოქრობის შესახებ ოფიციალური ბრალდებები თავიდან აირიდეს და სასამართლო ოქმები გაანადგურეს. ამის გამო, სასამართლო პირდაპირი მნიშვნელობით კუდიანობისათვის გასამართლებად ვერ ჩაითვლება. მიუხედავად ამისა, იმის გამო, რომ სასჯელი აშკარად კუდიანებზე ნადირობის მიზნებით იყო გამოწვეული, ამგვარმა მკვლელობამ შვეიცარიის საზოგადოება და საღვთო რომის იმპერია განარისხა.

სასჯელი ისტორიკოსმა ავგუსტ ლუდვიგ ფონ შლოცერმა აღწერა, როგორც სასამართლო მკვლელობა („უდანაშაულო ადამიანის მკვლელობა, განზრახ და წმინდა მართლმსაჯულების მთელი პომპეზურობით“.)

მემკვიდრეობა
1982 წელს ეველინ ჰასლერმა გამოაქვეყნა რომანი ანა გოლდის შესახებ, რომელიც ინგლისურად ითარგმნა როგორც „ანა გოლდინი - უკანასკნელი ჯადოქარი“. 1991 წელს გერტრუდ პინკუსმა ჰასლერის წიგნის მიხედვით ფილმი გადაიღო.

გამართლება
2007 წლის 20 სექტემბერს შვეიცარიის პარლამენტმა მიიღო გადაწყვეტილება ანა გოლდის საქმე მართლმსაჯულების შეცდომად ეღიარებინა. ფრიც შისერმა, როგორც გლარუსის წარმომადგენელმა შვეიცარიის პარლამენტში, მოითხოვა ანა გოლდის გამართლება, რომელიც მისი გარდაცვალებიდან 226 წლის შემდეგ, 2008 წლის 27 აგვისტოს, იმ მოტივით მიენიჭა, რომ მას „უკანონო სასამართლო პროცესი“ ჩაუტარდა.

2017 წლის 20 აგვისტოს, ჰანგიტურმის შენობაში, ანა გოლდის მუზეუმი გაიხსნა.
ვასილ თუმანიშვილი

ვასილ მიხეილის ძე თუმანიშვილი (დ. 27 სექტემბერი, 1857, თბილისი — გ. 27 იანვარი, 1912) — ქართველი საზოგადო და თეატრალური მოღვაწე, პუბლიცისტი, ჟურნალისტი.

ბიოგრაფია
ვასილ თუმანიშვილი დაიბადა თბილისში ცნობილი ქართველ პოეტის, თეატრის კრიტიკოსისა და საზოგადო მოღვაწის, მიხეილ ბირთველის ძე თუმანიშვილის ოჯახში.

ვასილი, ჯერ კიდევ გიმნაზიაში სწავლისას, შევიდა სცენის მოყვარეთა წრეში. გიმნაზიელებისაგან შემდგარი წრე თავიდან კერძო სახლებში დგამდა პიესებს, მერე კი — ძველი სახაზინო თეატრის სცენაზე. ვასილ თუმანიშვილი თამაშობდა როგორც სერიოზულ პიესებში, მაგალითად ალექსანდრე გრიბოედოვის „ვაი ჭკუისაგან“, ისე კომედიური ჟანრის.

70-იანი წლების ბოლოს, თბილისის გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ, სწავლა განაგრძო მოსკოვის უმაღლესი ტექნიკური სასწავლებლის კურსებზე, შემდგომ გადავიდა პეტროვო-რაზუმოვსკის სატყეო-სამეურნეო აკადემიაში, რომელიც ავადმყოფობის გამო ვერ დაასრულა.

მოსკოვსა და პეტერბურგში ყოფნის დროს ვასილი იღებდა მონაწილეობას საქველმოქმედო ხასიათის „კავკასიის საღამოების“ გამართვაში.

სამშობლოში დაბრუნების შემდგომ, 1886-1888 წლებში ვასილ თუმანიშვილი რეჟისორობდა თბილისი ქართულ თეატრს. 9 წლის განმავლობაში იყო ქართული დრამატული საზოგადოების გამგეობის წევრი.

ვასილ თუმანიშვილი იყო თბილისის „არტისტული საზოგადოების“ ერთ-ერთი დამაარსებელი. 1905 წელს იგი აირჩიეს ამ საზოგადოების მამასახლისთა საბჭოს თავმჯდომარედ. მისი ხელმძღვანელობით იდგმებოდა რუსული კლასიკური პიესები, განსაკუთრებით გოგოლისა და ოსტროვსკის. ხშირად თვითონაც თამაშობდა. მას დიდი წვლილი მიუძღვის ქართული სასცენო საქმის მოწესრიგებისა და განვითარების საქმეში.

ვასილ თუმანიშვილი თეატრალური მოღვაწეობის პარალელურად აქტიურად თანამშრომლობდა კავკასიის რუსულენოვან პრესასთან, აქვეყნებდა სხვადასხვა სახის პუბლიცისტურ წერილებს. 80-იანი წლების ბოლოს თანამშრომლობა დაიწყო ნიკო ნიკოლაძის „ნოვოე ობოზრენიასთან“. აღნიშნული გაზეთი 1891 წელს გადავიდა მისი უფროსი ძმის, გიორგი თუმანიშვილის, ხელში. ვასილი თავის ძმებთან, გიორგისთან და კონსტანტინესთან, ერთად რედაქტორობდა გაზეთს.
მარგარეტ კინი

მარგარეტ კინი (, ნამდვილი სახელი — პეგი დორის ჰოკინსი, დ. 15 სექტემბერი, 1927, ნეშვილი — გ. 26 ივნისი, 2022, ნაპა, კალიფორნია) — ამერიკელი მხატვარი ცნობილი თავისი ნახატებით, რომლებზეც გამოსახულია პერსონაჟები დიდი თვალებით. იგი ძირითადად ზეთში ან შერეულ ტექნიკაში ხატავდა ქალებს, ბავშვებს ან ცხოველებს. ნამუშევარმა კომერციულ წარმატებას მიაღწია პრინტებზე, თეფშებსა და თასებზე იაფფასიანი რეპროდუქციით. იგი მოწონებული იყო კრიტიკოსების მიერ.

1960-იან წლებში მან გაყიდა ნამუშევრები ქმრის, უოლტერ კინის სახელით. 1970 წელს მან ოფიციალურად გამოაცხადა თავისი ნამუშევრების ნამდვილი ავტორობა, რის შემდეგაც იგი იძულებული გახდა სასამართლოში გამოსულიყო ყოფილი მეუღლის წინააღმდეგ. სასამართლომ მხატვრის ავტორობა აღიარა.

მარგარეტ კინის ნამუშევრებისადმი ინტერესი 2014 წელს აღორძინდა ტიმ ბარტონის ბიოგრაფიული ფილმის „ “ გამოსვლის შემდეგ. მან სან-ფრანცისკოში დააარსა გალერეეა მარგარეტ კინის ნამუშევრების უდიდესი კოლექციით მსოფლიოში.

ბიოგრაფია
მარგარეტ კინი დაიბადა 1927 წელს ნეშვილში, ტენესის შტატში. მის შემოქმედებაზე გავლენა მოახდინა ბებიამ და ასევე ბიბლიის კითხვამ. 1970-იან წლებში იგი გახდა რელიგიური ორგანიზაცია „იეჰოვას მოწმეების“ წევრი, რამაც, მხატვრის თქმით, „მისი ცხოვრება უკეთესობისკენ შეცვალა“.

1960-იანი წლების დასაწყისში მარგარეტ კინის ნამუშევრებმა პოპულარობა მოიპოვა, მაგრამ გაიყიდა მისი მეორე მეუღლის, უოლტერ კინის სახელით, საზოგადოების ცრურწმენის გამო „ქალბატონის ხელოვნების“ მიმართ. 1964 წელს მარგარეტმა დატოვა სახლი და ჰავაიზე გაემგზავრა, სადაც 27 წელი ცხოვრობდა, 1965 წელს კი მეუღლეს, ვალტერს დაშორდა. 1970 წელს იგი მესამედ დაქორწინდა მწერალ დენ მაკგუაირზე.. იმავე წელს მარგარეტმა საჯაროდ განაცხადა, რომ მან შექმნა ყველა ნამუშევარი, რომელიც გაიყიდა ქმრის სახელით. სხდომაზე მოსამართლემ მარგარეტსა და ვალტერს მოსთხოვა დაეხატათ ბავშვის პორტრეტი მისი გამორჩეული დიდი თვალებით. უოლტერ კინმა უარი თქვა მხრის ტკივილის მოტივით და მარგარეტმა კი ნახატი 53 წუთში დაასრულა.

2014 წლის დეკემბერში (რუსეთში 2015 წლის იანვარში) გამოვიდა ტიმ ბარტონის ფილმი „ “ („დიდი თვალები“), რომელიც მოგვითხრობს მარგარეტ კინის ცხოვრებაზე, მისი ნამუშევრების პოპულარობის პერიოდზე, რომელიც იყიდებოდა უოლტერის სახელით და შემდგომ განქორწინება. თავად ტიმ ბარტონი ფლობს მარგარეტ კინის ნამუშევრების კოლექციას და 1990-იან წლებში მხატვარს შეუკვეთა თავისი მეგობრის ლიზა მარის პორტრეტი. მარგარეტ კინის როლს ფილმში ემი ადამსი ასრულებს.