iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აღწერა საქართველოში 1254

აღწერა საქართველოში 1254 წელს — მონღოლთა მიერ სამხედრო და ფინანსური მიზნით ჩატარდა. აღიწერა საქართველოს მამრობითი სქესის მოსახლეობა 15-60 წლის ასაკისა, აგრეთვე პირუტყვი, მოძრავი ქონება, ყანები, ვენახები და სხვა. აღწერის შედეგად მონღოლებმა 90 ათ. მეომარი შეაწერეს საქართველოს იმ ანგარიშით, რომ ყოველ 9 სრული ფუძის მქონე გლეხს ერთი მოლაშქრე უნდა გამოეყვანა. ამ ცნობის მიხედვით ირკვევა, რომ იმ დროს საქართველოს სამეფოში 5 მლნ-მდე მცხოვრები უნდა ყოფილიყო.
აშორო

აშორო, აშოროს, აშა (აშა < არაბ. ჰაშა — არამც და არამც, არასოდეს; უარყოფა) — ძველ ქართულ სასამართლო პროცესში — ბრალდებულის მიერ ბრალდების ანდა მოპასუხის მიერ სასარჩელო მოთხოვნის ხელაღებით უარყოფა. აშორას სარწმუნოებრივი ხასიათი ჰქონდა, მისი წარმოთქმის ფორმულა იყო: „აშოროს!“, „აშოროს ღმერთმან!“, რაც ნიშნავდა — ღმერთმა ნუ ქნას, ღმერთმა დამიფაროს ესა და ეს მე მექნას… მე მემართოსო. ამგვარი უარყოფის ფაქტზე იტყოდნენ: „აშორა თქვა“, „აშორა ჰყო“, „აშა ჰკრაო“. ასეთი ლიტონი უარყოფის გარდა აშორას ზოგჯერ ახლდა ახსნა-განმარტება. თუ დავა სხვა სარწმუნო მტკიცებულებით ვერ გადაწყდებოდა, აშორას თქმას მოსდევდა ფიცის დადება ან საღვთო სამართალი (მაგ., ორთაბრძოლა). როცა ბრალდებული თუ მოპასუხე გადაჭრით არ უარყოფდა ბრალდებას (მოთხოვნას), მაშინ ფიცს მომჩივანი დებდა, ე. ი. მტკიცების ტვირთი მასზე გადადიოდა; ასეთ შემთხვევაში ამბობდნენ, „აშორა მას დარჩაო“. საერთოდ „აშორა“ ფიცის სინონიმიც იყო („აშორა ითხოვა“ — ე. ი. ფიცი ითხოვა).
აშოტ I

აშოტ ( გ. 890) — სომხეთის მეფე (886-იდან), ბაგრატუნების დინასტიის დამაარსებელი. 859 წლიდან პოლიტიკურად დასუსტებული არაბთა სახალიფო იძულებული იყო სპარაპეტი (მხედართმთავარი) აშოტ სომხეთის მთავართა მთავრად (იშხანაციშხანი) ეცნო. აშოტ სათავეში ჩაუდგა სომხეთის განთავისუფლებისა და გაერთიანებისათვის ბრძოლას, დაიმორჩილა მსხვილი ფეოდალები, შექმნა 40-ათასიანი ლაშქარი და ეკლესიის მხარდაჭერაც მიიღო (875 წელს საეკლესიო კრებამ დაადგინა მისი მეფედ გამოცხადება). 880-იან წლებში აშოტ -მა მიაღწია სომხეთის დამოუკიდებლობას არაბებისაგან. 866 წელს არაბთა სახალიფომ და ბიზანტიის იმპერიამ აშოტ -ს მეფედ აღიარების ნიშნად სამეფო გვირგვინები გამოუგზავნეს.
აშურიანი

აშურიანი — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, ღვთისმშობლის სახელობის მცირე ზომის ერთნავიანი ეკლესია. კასპის ჩრდილო-დასავლეთით 10 კმ-ზე — თეთრახევში. აგებულია 1032 წელს, ნაშენია აგურით და ქვით. ფასადები მარტივია, კამარა და სახურავი დაზიანებულია. კედლებზე იყო ორი წარწერა, რომელთაგან ამჟამად ერთი დაცულია გორის, ხოლო მეორე კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში. გორის მუზეუმში დაცული წარწერა მოწმობს, რომ აშურიანი აუგია ეპისკოპოს ილარიონს, სამთავისის ცნობილი კათედრალის ხუროთმოძღვარს.
აშუღი

აშუღი (არაბ. აშიკ — მიჯნური, მეტრფე) — სახალხო მგოსანი და მომღერალი კავკასიის ქვეყნებში (აზერბაიჯანი, სომხეთი, საქართველო, დაღესტანი) და ახლო აღმოსავლეთში (ძირითადად თურქეთი და ირანის აზერბაიჯანი).

აშუღი თხზავს სასიმღერო ტექსტს (ხშირ შემთხვევაში იმპროვიზებულად), უწყობს ჰანგებს და თავადვე მღერის რომელიმე სიმებიანი საკრავის (საზი, თარი, ქამანჩა, ჭიანური) თანხლებით, თუმცა ხშირად ზოგნი მხოლოდ ტექსტს ადგენენ, სხვები კი მზა რეპერტუარს ასრულებენ.

აშუღური პოეზია დიდ ადგილს უთმობდა რომანტიკულ და საგმირო ჟანრის ხალხურ თქმულებებს. თავდაპირველად (როგორც სიტყვა „აშუღის“ მნიშვნელობა მოწმობს) იგი სამიჯნური თემატიკას მოიცავდა, მაგრამ დროთა განმავლობაში სოციალური მოტივებიც გამოერია. აშუღები მართავდნენ პოეტურ პაექრობას, რომელიც ერთგვარად ჰგავს ქართულ შაირობა-კაფიობასა და შემღერებას.

აშუღური სიმღერები აღმოსავლეთის მუსიკის კულტურის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ნაკადია, ემყარება ხალხურ მუსიკასა და პოეზიას. მისთვის დამახასიათებელია განვითარებული ვოკალურ-ინსტრუმენტული ჟანრები — დასთანი, ბაიათი, მუხამბაზი და სხვა. გამოირჩევა ფართოდ განვითარებული მელოდიით, უხვი მელიზმატიკით, ემოციურობით.

აშუღის სახელწოდება ამიერკავკასიაში - საუკუნეებიდან გვხვდება. საქართველოში (ძირითადად თბილისში) აშუღობა განსაკუთრებით განვითარდა საუკუნის ნახევრიდან. თბილისელ აშუღთაგან ამიერკავკასიაში ყველაზე ცნობილი იყო საიათნოვა, საუკუნეში — ჩამჩი-მელქო, სათარა, ჰაზირა, ევანგულა, ს. ფერშანგიშვილი, იოსებ ამირიძე (ქეშეშ დარდიმანდი) და სხვები. აშუღური პოეზიის ნაკადი საგრძნობია ბესიკის, ალექსანდრე ჭავჭავაძის, გრიგოლ ორბელიანის პოეზიაში (ამათგან პირველი ორი პოეტი თვითონ ამღერებდა საზზე თავის ლექსებს). ცნობილია აგრეთვე აკაკი წერეთლის მუხამბაზები — „თავო ჩემო“, „აღმართ-აღმართ“, „ნახევარი ცხოვრების გზა...“. ქართული მწერლობისა და ფოლკლორული ტრადიციების გავლენით ქართველ აშუღ პოეტთა შემოქმედებაში შემდგომ მეტი ადგილი ეთმობოდა პატრიოტულ და დემოკრატიულ თემატიკას, იხვეწებოდა აშუღური ლექსი და ეროვნულ-ლიტერატურულ იერს იძენდა. ამის მაგალითია დავით გივიშვილისა და განსაკუთრებით იეთიმ გურჯის მემკვიდრეობა.

ასევე ხდებოდა ქართულ აშუღურ მუსიკაშიც. საქართველოს სხვადასხვა კუთხეებიდან გამოსული მომღერლები აშუღური მანერით ასრულებდნენ ქართულ ხალხურ ჰანგებს, რომლებიც სხვა სიმღერებთან ერთად ამდიდრებდნენ ე. წ. ქართულ ქალაქურ მუსიკალურ ფოლკლორს. ბევრ ქართულ აშუღურ სიმღერაში შერბილდა შესრულების აღმოსავლური იერი. ზოგი მათგანი ქართული ხალხური მუსიკისათვის დამახასიათბელ სამხმიან სიმღერად გადამუშავდა და მნიშვნელოვანი ადგილი დაიმკვიდრა როგორც ხალხური, ისე პროფესიულ მუსიკის საგანძურში.
ბოშების დროშა

ბოშების დროშა (ბოშ. ) — ბოშების ეროვნული დროშა. მიღებულ იქნა ბოშათა მსოფლიო კონგრესზე 1971 წელს ლონდონში. დროშა ორ ნაწილად – ლურჯი (ზედა) და მწვანე (ქვედა), რომლებიც შესაბამისად ცასა და მიწას აღნიშნავენ. დროშის ცენტრში მოთავსებულია წითელი ჩაკრა (ბორბალი), რომელიც ბოშების ინდოარიულ წარმოშობას აღნიშნავს (ანალოგიური ჩაკრა ინდოეთის დროშაზეც არის გამოსახული).

ხორვატელ ბოშათა მოძრაობის დროშა მოცემულისგან განსხვავდება იმით, რომ მასზე წითელი ჩაკრის ნაცვლად ოქროსფერია.
პარაიმოსი

პარაიმოსი (ან პორაიმოსი, ბოშების ენაზე „განადგურება“) — ბოშების გენოციდის პოლიტიკა ნაცისტურ გერმანიაში 1935-1945 წლებში; ტერმინი შექმნეს თავად ბოშებმა და საუკუნის ბოლოს საერთაშორისო გახდა. პარაიმოსი ერთ რიგში დგას ჰოლოკოსტთან – ნაცისტების მიერ ებრაელთა განადგურებასთან. პარაიმოსთან დაკავშირებით სტატისტიკურ გამოკვლევათა რიცხვი პატარაა, ამიტომაც დაღუპულ ბოშათა ზუსტი რაოდენობის დადგენა რთულია. სხვადასხვა წყაროს მიხედვით მათი რიცხვი რამდენიმე ათეულიდან რამდენიმე ასეულ ათას ადამიანს უტოლდება.

ნაცისტური რასობრივი თეორიისთვის ბოშათა არსებობა საშიში იყო. ეს ძირს უთხრიდა გერმანელთა რასობრივ სიწმინდეს. მართალია ოფიციალური პროპაგანდის მიხედვით გერმანელები წმინდა არიული რასის წარმომადგენლები იყვნენ, რომლებიც ინდოეთიდან იყვნენ, ბოშები გაცილებით ახლო იყვნენ ნათესაურად ინდოსტანის ნახევარკუნძულის ძირძველ მოსახლეობასთან. ნაცისტურმა თეორიამ ადვილად იპოვა გამოსავალი – ბოშები შერაცხეს არიული ტომებისა და დაბალი განვითარების ერების შეჯვარების შედეგად მიღებულ ერად, რაც ხსნიდა მათი მომთაბარეობისა და ასოციალობის საკითხს. სპეციალურმა კომისიამ რეკომენდაცია გასცა გერმანული ერიდან „ბოშობის“ გამოყოფისა.

1936 წლის მარტიდან ბოშებზე იქნა გავრცელებული მოქალაქეობისა და რასის ნიურნბერგის კანონები, რომლებიც მანამდე მხოლოდ ებრაელებზე ვრცელდებოდა, რომლის მიხედვითაც ბოშებს აეკრძალათ გერმანელებთან ქორწილი, არჩევნებში მონაწილეობა, ასევე ჩამოერთვათ მესამე რაიხის მოქალაქეობა.

ბოშათა განადგურება დაიწყო სტერილიზაციით. 1941 წლიდან დაიწყო ბოშების მასირებული დახვრეტა ოკუპირებულ ტერიტორიებზე, 1943 წლიდან კი – განადგურება საკონცენტრაციო ბანაკებში.
არიელები

არიელები, ან არიები — ინდოევროპული (პროტოინდოირანული) ჯგუფის ერების სახელწოდება, რომლებიც ბრინჯაოს ხანაში სახლობდნენ ევრაზიის სტეპების ტერიტორიაზე და შემდგომ ჩვენს წელთაღრიცხვამდე მეორე ათასწლეულში გადასახლდნენ ირანსა და ინდოეთში.

ტერმინის წარმოშობა
ტერმინი მომდინარეობს სანსკრიტული და ირანული სიტყვა -–დან (|-, -). თვით სიტყვა ირანი ეტიმოლოგიურად დაკავშირებულია არიელების სახელწოდებასთან.

ტერმინი „არიელები“ ევროპელ მეცნიერთა შრომებში გამოჩნდა მე–19 საუკუნის ბოლო მეოთხედში. იმავე პერიოდიდან ტერმინი მიუსადაგეს ევროპულ ერებს, მას შემდეგ რაც მე–19 საუკუნის დასაწყისში მეცნიერულად დადასტურდა ინდოევროპული ენების გენეტიკური ერთიანობა.

ფართოდ არის გავრცელებული მცდარი აზრი იმის შესახებ, რომ ტერმინი შეიქმნა ნაცისტური გერმანიის იდეოლოგების მიერ.

დღევანდელ დღეს მეცნიერებაში ყველა ინდოევროპულ ერთან ტერმინი „არიული“ არ გამოიყენება. ინდოევროპული ენების მონათესავე ჯგუფს, რომელშიც შედის ინდური ენები (სანსკრიტი, ჰინდი, ბენგალი, გუჯარათი), ასევე ბოშების ენა ეწოდება ინდოარიული ენები.

გავრცელება
არიელების ისტორიული სამშობლო – აზია და აღმოსავლეთ ევროპა, სავარაუდოდ, მოიცავდა გეოგრაფიულ სარტყელს ინდოსტანიდან სამხრეთ ურალამდე და შავი ძღვის ჩრდილოეთ სანაპირომდე.

ვინაიდან არიელები აღნიშნულ ტერიტორიებზე ჩრდილოეთიდან მოვიდნენ, არსებობს მრავალი თეორია არიელების ჩრილოურ სამშობლოზე: ჰიპერბორეა, არქტიდა.
ძველი ინდოეთის კასტურ წყობილებაში 3 უმაღლესი კასტა – ბრაჰმანები, ქშათრიები და ვაიშიები – ითვლებოდნენ არიულებად.

ითვლება, რომ არიელების მიერ ზემოთაღნიშნული ტერიტორიების ათვისების შედეგად განდევნეს ადგილობრივი მოსახლეობა, რომელთა შთამომავლები დრავიდული ერები არიან.

რასობრივი თეორიები
არიელების არსებობის ჰიპოთეზა გაჩნდა საუკუნეში და თავიდანვე ნაცისტების მიერ იქნა ათვისებული, რომლის მეშვეობითაც ისინი ხსნიდნენ გერმანელთა უპირატესობას სხვა ერებთან მიმართებაში.

ნაცისტურ რასობრივ ლიტერატურაში არიელები (განსაკუთრებით კი, გერმანელები) ითვლებოდნენ „უმაღლეს“ რასად, იმ დროს, როცა ინდოარიული ერი – ბოშები, ნაცისტების მხრიდან დისკრიმინაციას განიცდიდა.

მესამე რაიხის იდეოლოგების აზრით არიელები წარმოადგენდნენ განსაკუთრებულ რასას, რომლის განმასხვავებელი ნიშნები იყო: ღია ფერის კანი და თმა, და ისეთი გენეტიკურად მდგრადი ნიშანი, როგორიცაა თვალის ფერადოვანი გარსის ღია ფერი (ცისფერი და მწვანე).

არიელთა მთავარ წმინდა ნიშნად ნაცისტებისთვის ითვლებოდა მზის ნიშანი – „სვასტიკა“.
აჩაბეთი

აჩაბეთი — ძველი სოფელი და ციხე მდ. ლიახვის მარჯვენა ნაპირზე (ახლანდელი სოფლები ზემო აჩაბეთი და ქვემო აჩაბეთი ქურთის მუნიციპალიტეტში). ქართული წყაროების მიხედვით, გვიანდელი ფეოდალურ ხანაში აქ იყო „სასახლე და ციხე მეფეთა“. ადრინდელ ფეოდალურ ხანაში აჩაბეთი მთელ ხევსაც რქმევია. საუკუნეში სომხეთის გეოგრაფია ქართლის სხვა ოლქებს შორის ასახელებს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ ერთეულს — „აჩაბეთის ხევს“.

1744 წელს ერეკლე ბატონიშვილმა (შემდეგში ერეკლე ) აჩაბეთთან დაამარცხა გივი ამილახვარი და მისი დამხმარე ოსმალთა ჯარი. აჩაბეთს უკავშირებენ ანჩაბაძეთა საგვარეულოს, რომელთა ადგილსამყოფელსაც აღნიშნავდა „აჩაბეთი“. ამ უკანასკნელისაგან მოგვიანებით წარმოდგა ახალი ფეოდალური საგვარეულო სახელი „მაჩაბელი“.
აჩაჩა

აჩაჩა, აჩაჩი, ძველებური ქართული სახვნელი იარაღი (კავი), გავრცელებული იყო მთელ საქართველოში, განსაკუთრებით ფშავსა და ქართლ-კახეთში. შედგებოდა კავიანი მხარის ანუ რვილის, ქუსლ-კბილას, ერქვანის, ხმალას, სახნისის, საკვეთელისა და სოლებისაგან. მხარი ქუსლში იყო ჩამჯდარი ან ხელნაში გაყრილი. ფშაური აჩაჩა კახურზე დიდი ზომისა იყო და გამწევი ძალაც მეტი სჭირდებოდა. ფშაურში ყევარ ხარს აბამდნენ, კახურში — უღელს. აჩაჩათი მუშაობას 2-3 კაცი სჭირდებოდა და დღეში შეიძლებოდა 3000-4000 მ2 მიწის მოხვნა 10-15 სმ სირღმეზე. ამ ტიპის სახვნელი იარაღი გავრცელებული იყო მთელ კავკასიაში. ტიპოლოგიურად აჩაჩა ენათესავება ძველ აღმოსავლურ (შუმერულ, ბაბილონურ, ასურულ) და ხმელთაშუა ზღვის სახვნელებს.
აჩაჩა ურემი

აჩაჩა ურემი, აჩეჩა ურემი — ტრანსპორტის ერთ-ერთი ძირითადი სახეობა ინდუსტრიალიზაციამდელ საქართველოში. იყენებდნენ ყოველგვარი ტვირთის საზიდად. გავრცელებული იყო დასავლეთ საქართველოს მთაგორიან ადგილებში - ზემო და შუა იმერეთში, რაჭა-ლეჩხუმში, სამეგრელოს ზოგ კუთხეში. ზემო იმერეთის ძნელადსავალ ადგილებში დღემდე არ დაუკარგავს მნიშვნელობა.

აჩაჩა ურემს საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში სხვადასხვა სახელი აქვს (ჩოჩიალა, ფრჩხილა, მარხილა, მთის, ფიცრული, ხოხოკია ანუ ხოხა), ზოგადად კი ცნობილია იმერული ურმის სახელით. იგი ქართულ ორთვლიან ურემზე პატარა და ბევრად უფრო დაბალია, კონსტრუქციულადაც მისგან რამდენიმე განსხვავებულია.

აჩაჩა ურემში შერწყმულია გორვისა (თვლები) და თრევის (ფრჩხილა) პრინციპი. დაღმართში ფრჩხილები ავტომატურად ამუხრუჭებს მას - რაც უფრო მძიმეა ტვირთი, მით უფრო მეტად აწვება ძარა ფრჩხილებს და აძნელებს სვლას. ვაკეზე და აღმართში ფრჩხილები ნაკლებად ეხება. ზოგჯერ კი სულ სცილდება ხოლმე მიწას. მნიშვნელობა აქვს ძარაზე ტვირთის სწორ განაწილებას. კონსტრუქციულად აჩაჩა ურემი წააგავს ქართულ წეწენა - წინამავალ სახვნელებს (ქსნური მთის გუთანი ანუ აჩაჩა, რაჭული სახვნელი).

ანალოგები გვხვდება ევროპის ზოგიერთ მთაგორიან კუთხეებში (პირენეები, ალპები).
აცერათერიუმი

აცერათერიუმი , ნამარხი ძუძუმწოვარი ცხოველების გვარი ურქო მარტორქების ჯგუფისა. ცხოვრობდნენ ევრაზიისა და აფრიკაში მესამეულ პერიოდში. თანამედროვე მარტორქასთან შედარებით მცირე ზომისანი იყვნენ, შესაძლოა უფრო მოძრავნიც. აცერათერიუმის ყველა სახეობას უკანა კიდურები სამთითა ჰქონდა; წინა კიდურებმა კი განიცადა ევოლუცია ოთხთითადან სამთითამდე.
აცეტაბულარია

აცეტაბულარია — მწვანე წყალმცენარეების გვარი. გავრცელებულია ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ზღვებში. აერთიანებს 21 სახეობას. შედგება დანაკვთული რიზიოდული ძირისაგან, ცილინდრული ფეხისა და ქუდისაგან, რომელიც რგოლურად განლაგებული გამეტანგიუმებითაა შექმნილი.

აცეტაბულარიას ახასიათებს განვითარების მეტად რთული და ხანგრძლივი სასიცოცხლო ციკლი, რომელიც ლაბორატორიულ პირობებში 6 თვემდე მცირდება. აცეტაბულარია ბირთვისა და ციტოპლაზმის ურთიერთმოქმედების კვლევის კარგი ობიექტია.
უაიტჰოლის სასახლე

უაიტჰოლის სასახლე — ინგლისის მონარქთა მთავარი რეზიდენცია ლონდონში 1539 წლიდან 1698 წლამდე, როდესაც ხანძრის მიერ ყველა შენობა განადგურდა ინიგოუ ჯოუნზის 1622 წელს აგებული საბანკეტო სახლის გარდა. ხანძრამდე სასახლე, რომელსაც 1500 ოთახი ჰქონდა, ევროპაში უდიდესად ითვლებოდა და იმ დროისთვის ასევე მსოფლიოში უდიდესი ნაგებობა იყო. სასახლის სახელი — უაიტჰოლი — ჰქვია ბრიტანეთის მთავრობის ამჟამინდელ ადმინისტრაციულ ცენტრს.
ვეფხვის კვალს მიმყოლნი

ვეფხვის კვალს მიმყოლნი (იაპონურად: ) — 1945 წლის სექტემბერში გამოსული აკირა კუროსავას სცენარითა და რეჟისორობით გადაღებული ფილმი. ეს რეჟისორის მესამე ფილმი იყო. მას საფუძვლად დაედო კაბუკის დადგმა, რომელიც თავისმხრივ ეყრდნობოდა ნოს სპექტაკლ „ატაკას“. ფილმი მაშინვე აკრძალა საოკუპაციო რეჟიმმა და მხოლოდ 1952 წელს გამოვიდა.

სიუჟეტი
ფილმის დასაწყისში ტიტრები გვაცნობს, რომ 1185 წელს შოგუნ იოროტომოს ძმა იოშიცუნე გამარჯვებული ბრუნდებოდა დედაქალაქში, მაგრამ კაჯივარას ცილისწამების შემდეგ იორომოტო გადაწყვეტს სასიკვდილოთ დასაჯოს იოშიცუნე. იოშიცუნე იძულებულია თავის ერთგულ ექვს სამურაისთან ერთად გაიქცეს და თავშესაფარი ჰპოვოს ფიდიჰარა ფუჯივარასთან. მაგარმ იქ მიღწევა არც ისე ადვილია რადგან გზა გადის კარგად გამაგრებულ უღელტეხილზე, რომელსაც იცავს ტოგაში შაემონი (მსახიობი სუსუმუ ფუჯიტა). ისინი მთიელ მოხეტიალე ბუდისტ ბერთა სამოსით შემოსილნი ცდილობენ გადაიარონ უღელტეხილი ატაკა, რომელსაც საგანგებოდ იცავს ტოგაში შაემონი. ფილმი მოგვითხრობს თუ როგორ გადალახავენ ბერთა სამოსში გადაცმული სამურაები ამ ბარიერს.

ფილმი სამი ნაწილისაგან შედგება. პირველ ნაწილში, უელტეხილამდე ორიოდე საათის სავალზე, ჯგუფს წამოეწევა მეკურტნე (მსახიობი ენომოტო კენიჩი). ეს სასაცილო და ერთი შეხედვით მოსულელო თანამგზავრი ადვილად მიხვდება თუ სინამდვილში ვინ არიან ეს მგზავრები და მათ აცნობებს რომ უღელტეხილზე უკვე ინფორმირებულნი არიან იოშიცუნეს გეგმებზე. ფილმის მეორე ნაწილი ასახვს ტოგაში შაემონის მიერ ბერთა დაკითხვის ფსიქოლოგიურ პერიპეტიებს. ბერების სახელით ლაპარაკობს მხოლოდ ბენქეი, რომლის მოხერხებულობას და გამჭრიახობის წყალობით ის დაარწმუნებს ტოგაში შაემონს რომ ისინი მხოლოდ სიმართალეს ამბობდნენ. ფილმის მესამე ნაწილი კი აღწერს ლხინს, რომელიც გაიმართება მას მერე რაც ტოგაში შაემონი ღირს ბერებს ძღვნად საკეს მიაშველებს იმის საპასუხოდ მათ თითქოსდა რომ არ დაუჯერა. ფილმის ბოლოს სცენა გვიჩვენებს წინა ღამის ნამთვრალევს და ბერებისგან მიტოვებულ მეკურტნეს, რომელსაც მდიდრულ სამოსში გამოღვიძებია, რაც აშკარად იოშიცუნეს საჩუქარია. მსახიობთა თამაში და რეჟისურა ნათელს ხდის რომ ტოგაში შაემონი სულაც არ იყო უჭკოო და მის მახვილ მზერას არ გამოპარვია თუ ვინ იყვნენ სინამდვილეში „მოხეტიალე ბერები". მაგრამ დაკითხვა ისე წარმართა, რომ გარშემო მყოფნი დარწმუნებულიყვნენ: ორჯერ ორი ოთხი კი არა ხუთია. ალბათ ეს უთქმელი ამბავი გახდა ამ ფილმის აკრძალვის მიზეზი რადგან ის აღიქმებოდა მოწოდებად: დაეცვათ და არ გაეცათ ამერიკელთა მიერ დამნაშავეებად გამოცხადებული იაპონელი სამხედროები.
აძაბის მღვიმე

აძაბა, აძაბის მღვიმე, ეშერის მღვიმე — კარსტული მღვიმე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ეშერის პლატოზე, მდინარე გუმისთის აუზში, ზღვის დონიდან 245 მ სიმაღლეზე. გამომუშავებულია ზედაცარცულ კირქვებში. მღვიმე იწყება მაღალი შესასვლელით (სიმაღლე 10-12 მ, სიგანე 5 მ). იგი სიღრმეში თანდათან ვიწროვდება (2-42-3 მ) და გვირაბის ფორმას იღებს. მღვიმის ჭერი წინა ნაწილში რამდენიმე ადგილას იხსნება. ძირითადი მაგისტრალი ინვითარებს განშტოებებს ვიწრო ნაპრალის სახით. მღვიმე ბოლო ნაწილში ორად იტოტება. ძირითადი მაგისტრალი ნახევარსიფონის შემდეგ უკავშირდება დარბაზს და შემდეგ სიფონით თავდება. მღვიმის ჯამური სიგრძე 280 მ აღწევს, ხოლო ძირითადი მაგისტრალი 160 მ. სტალაქტიტები და სტალაგმიტები სუსტადაა განვითარებული. მექანიკური ნალექებიდან გვხვდება ნგრევის ადგილობრივი მასალა (კირქვის ლოდები); ორგანოგენულიდან — გუანო. ჰავა დინამიურია. მღვიმეში გამდინარე ნაკადი ოთხ მოზრდილ ტბას აჩენს. მღვიმეში მოიპოვება ნიჩაბფეხიანი უდაბლესი კიბოები, ღამურები, ტოლფეხიანები, ობობები, მწერები და სხვა. ადვილი გასასვლელია, არსებობს გეგმა და ჭრილი.
აძიკვი

აძიკვი — საუკუნის ქართული ხუროთმოძღვრული ძეგლი, მანგლისის სამხრეთ-დასავლეთით 20 კმ-ზე (თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი), ისტორიულ ალგეთის ხეობაში. თლილი ქვის მოზრდილი ფილებით შემოსილი ერთნავიანი ეკლესია ორი მინაშენით. როგორც ისტორიული, ისე ძველი ქართული სახვითი ხელოვნების თვალსაზრისით საყურადღებოა ბარელიეფი, რომელიც დატანებულია აძიკვის ეკლესიაზე მიშენებული ეგვტერის კედელში (1,85 × 0,85 მ, ბაზალტი, პირი ინახება საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში). მასზე გამოსახულია ოთხი მამაკაცი (მკვლევართა ვარაუდით - დიდებულები). ბარელიეფს ოთხივე მხრივ შემოუყვება ასომთავრული წარწერა (პალეოგრაფიულად - სს.). ბარელიეფზე გამოსახულ პირთა სახელებს მკვლევრები სხვადასხვანაირად კითხულობენ: "ელქატმონ, შოთაჲ, გამრეკელ, ავაგ" (ინგოროყვა, პ., თხზ. კრ., ტ. 1, 1963); "შოთაჲ, გამრეკელ, ბეშქენ, ვარაზბაკურ" (ბერძენიშვილი, ნ., საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ., 1, 1964). პ. ინგოროყვას ვარაუდით, ბარელიეფზე შეიძლება გამოსახული იყო შოთა რუსთაველი. ნ. ბერძენიშვილის აზრით, ბარელიეფის ხასიათი და წარწერა თვით აძიკვის ასომთავრულ წარწერას (- სს.) უნდა უკავშირდებოდეს და იურიდიული აქტის (მიწის შეწირვის) დამტკიცება-მოწმობას გამოხატავდეს.
აწანგვარა

აწანგვარა — ბრინჯაოს ხანის არქეოლოგიურ ძეგლთა კატეგორია. ნახევრად მეგალითური ნაგებობა, რომელშიც ზაფხულობით მწყემსთა ბინები და საქონლის სადგომები იყო მოწყობილი. კლასიკური ფორმით ეს საცხოვრისები აფხაზეთშია დაცული. პირველად აქაური აწანგვარები იქნა აღწერილი. აფხაზურ ზეპირსიტყვიერებაში შემონახული გადმოცემების მიხედვით, ერთნი მათ ქონდრის კაცთა (აფხ. "აწან") საცხოვრისებად თვლიან, მეორენი — ერთ-ერთი დასავლურ-ქართული ტომის — წანების (აწან-გუარა) სადგომად.

აწანგვარა ქვის ოთხკუთხა ან მრგვალი სათავსებისაგან შემდგარი რთული ნაგებობაა. განირჩევა განცალკევებული აწანგვარები და აწანგვართა კომპლექსები, რომლებსაც აფხაზები „წანთა ქალაქს“ (აფხ. „აწანაა რიქალაქ“) უწოდებენ. აწანგვარები გავრცელებულია კავკასიის ალპურ ზონაში, განსაკუთრებით მდ. ბზიფიდან მდ. ენგურამდე. ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის მეჯოგეთა სადგომი აწანგვარები აღმოჩენილია აგრეთვე არქეოლოგიური გათხრებისას თეთრი წყაროს მახლობლად. გამდლისწყაროს განძში ნაპოვნია ბრინჯაოს სკულპტურული ჯგუფი — საკულტო აწანგვარა ბრინჯაოს ხანაში მეჯოგეთა მკვიდრად ნაგები საზაფხულო საცხოვრისების არსებობა მოწმობს, რომ ამ დროს განვითარებული ყოფილა სამთაბარო მეცხოველეობა. აწანგვარებს მეჯოგეები შემდეგაც დიდხანს იყენებდნენ. აფხაზეთში უასლეს ხანაშიც დადასტურებულია აწანგვარების გადახურვა და გამოყენება.
აწუნთის უღელტეხილი

აწუნთის უღელტეხილი, აწუნტის უღელტეხილი — უღელტეხილი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთისა და კახეთის მხარის ახმეტის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს აწუნთის ქედზე, ზღვის დონიდან 3431 მ. გადასასვლელი თუშეთიდან (პირიქითისა და თუშეთის ალაზნის ხეობები) ხევსურეთში (ანდაქის და ხონისჭალის ხეობებში). გადადის საცალფეხო გზა. აწუნთის უღელტეხილის მიდამო დაფარულია ალპური მდელოთი.

გალერეა
აწუნთის ქედი

აწუნთის ქედი, აწუნტის ქედი — ქედი საქართველოში, ახმეტისა და დუშეთის მუნიციპალიტეტებში. მდინარეების ანდაქისა და ანდის ყოისუს (პირიქითი ალაზნისა და თუშეთის ალაზნის) წყალგამყოფი მერიდიანული ქედი. აერთებს ბორბალოს მთას (კავკასიონის მთავარ ქედზე) ტებულოს მასივთან (პირიქითა ქედზე). აგებულია ძირითადად იურული თიხაფიქლებით. ქედზეა აწუნთის უღელტეხილი (ზღვის დონიდან 3431 მ), მწვერვალი ამუგო (3840 მ), პირჩისტაგორი (3783 მ) და სხვა. არის თანამედროვე მყინვარები (ჩრდილოეთ ნაწილში) და ძველი გამყინვარების ნიშნები. ნივალური, ალპური და სუბალპური სიმაღლებრივი ლანდშაფტური სარტყლები.
რასიომონი

რასიომონი — აკირა კუროსავას 1950 წლის ფილმი. მას საფუძვლად უდევს რიუნოსკე აკუტაგავას ორი მოთხრობა: „რასიომონი“ და „უსიერ ტყეში“. ფილმმა გავლენა მოახდინა კინოხელოვანებასა და ფილოსოფიაზე.

სიუჟეტი
ფილმში ერთი შემთხვევა გადმოცემულია სამურაის, მისი ცოლის, ბანდიტისა და მეტყევის თვალთახედვით. თითოეული მათგანი საკუთარი ინტერპრეტაციით აღწერს მომხდარს. ამას რასიომონის ეფექტი ეწოდა.

ჯილდოები
ოქროს ლომი - 1951 წ. ვენეციის კინოფესტივალი
ოსკარი საუკეთესო უცხოენოვანი ფილმისთვის - 1952 წ. (ოსკარის 24-ე დაჯილდოება)
საპატიო ოსკარი
ტახტი სისხლში

ტახტი სისხლში — აკირა კუროსავას ფილმი. მისი დრამატურგიული საფუძველი უილიამ შექსპირის მაკბეტია, თუმცა მოქმედება ფეოდალური ხანის იაპონიაში ხდება. კუროსავა მის გადაღებას 40-იან წლებში გეგმავდა, თუმცა 1948 წელს გამოვიდა ორსონ უელსის ფილმი მაკბეტი, ამიტომ კუროსავამ თავისი იდეის განხორციელება რამდენიმე წლით გადადო.
ყოროლისწყალი

ყოროლისწყალი — მდინარე საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქობულეთის მუნიციპალიტეტში, შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, ქალაქ ბათუმთან. სიგრძე 29,5 კმ, ხოლო მდინარის აუზის ფართობი 159 კმ²-ია. 1912 წელს მის ნაპირებზე სოფელ ჩაისუბანთან გადაღებებს აწარმოებდა რუსი ფოტოგრაფი სერგეი პროკუდინ-გორსკი.
ენვერ ხოჯა

ენვერ ხოჯა (ალბ. ; დ. 16 ოქტომბერი, 1908, გიროკასტრა — გ. 11 აპრილი, 1985, ტირანა) — ალბანეთის შრომის პარტიის პირველი მდივანი 1941–1985 წლებში, ალბანეთის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე 1944–1954 წლებში და ალბანეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი 1946–1953 წლებში. ენვერ ხოჯას მმართველობის პერიოდში, რომელიც ხასიათდებოდა ევროპისგან იზოლაციით და სტალინიზმისადმი მიდრეკილებით, ალბანეთი ნახევრადფეოდალური სახელმწიფოსგან გარდაიქმნა აგრარულ-ინდუსტრიულ ქვეყნად.
აჭარის ქვაბული

აჭარის ქვაბული — მთიანი ქვაბული დასავლეთ საქართველოში. ჩრდილოეთიდან შემოსაზღვრულია მესხეთის, სამხრეთიდან - შავშეთის, აღმოსავლეთიდან - არსიანის ქედებით, დასავლეთიდან აჭარა-გურიის მთისწინეთი კეტავს.

აჭარის ქვაბული აგებულია ძირითადად შუაეოცენური ნალექებით - ტუფბრექჩიებით, ტუფებით, ანდეზიტებით, ზოგან ეოცენური სიენიტ-დიორიტებით, აგრეთვე ტუფქვიშაქვებით, ქვიშაქვებითა და არგილატებით. აბსოლუტური სიმაღლე 100-1000 მ-იდან (ხეობათა ძირი) 1400 - 1500 მ-მდეა (ქვაბულის კიდეები). აჭარის ქვაბული ხასიათდება საშუალმთიანი ეროზიული რელიეფით.

აჭარის ქვაბულში 1000-იდან 1500 მ სიმაღლემდე ნოტიო ჰავაა, ზამთარი ზომიერად ცივია, ხაფხული - ხანგრძლივი და თბილი. ქვემოთ ჰავა შედარებით მშრალია, ზაფხული - ცხელი. 1000 მ-მდე იანვრის ტემპერატურა 1-იდან 3 °-მდეა (ხულო 1 °, ქედა 3,1 °, ფურთიო 1,5 °). ყველაზე თბილი თვის საშუალო ტემპერატურა 20 - 20,5 °, საშუალო წლის ტემპერატურა 10-იდან 12,7 °-ის ფარგლებშია. აბსოლუტური მინიმალური - 15 °, -18 °, აბსოლუტური მაქსიმალური 39-40 ° აღწევს. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 700-1800 მმ შორის მერყეობა.

აჭარის ქვაბულის ჰიდროგრაფიულ ქსელს შეადგენს მდ. აჭარისწყალი და მისი შენაკადები, აგრეთვე მრავალი მიწისქვეშა წყარო.

აჭარის ქვაბულში გაბატონებულია ტყის ყომრალი ნიადაგები. ქვებულის ყველაზე დაბალ ადგილებში, მთისწინეთზე არის წითელმიწები. ტყის ქვედა სარტყელში გაბატონებულია მუხა, რცხილა, წიფელი, წაბლი, აგრეთვე ფიჭვი; ზედაში - ნაძვი, სოჭი, არყი. ყველაზე მაღალ ადგილებში სუბალპური მდელოებია. აჭარისწყლის ხეობის ფსკერზე და სამხრეთი ფერდობის ქვედა ზონაში მცენარეულობა ქსეროფიტულ იერს ატარებს.

აჭარის ქვაბულის ძირითადი ლანდშაფტებია: ნოტიო სუბტროპიკული ბორცვიანი მთისწინეთი ფართოფოთლოვანი ტყითა და წითელმიწებით, დაბალი და საშუალო მთის მთა-ხეობათა რელიეფის ტყის ყომრალ ნიადაგებზე განვითარებული შერეული ფართოფოთლოვანი ტყეები და ფიჭვნარები; საშუალო მთის მუქწიწვიანები ტყის ყომრალ ნიადაგებზე; სუბალპური და ალპური მდელოთა ფრაგმენტები.
ახალგაზრდა მწერალი (ჟურნალი)

ახალგაზრდა მწერალი — ქართული ჟურნალი, საქართველოს მწერლების კავშირის ყოველთვიური სამხატვრო-ლიტერატურული ორგანო. გამოდიოდა 1934–1935 წლებში, პასუხისმგებელი რედაქტორი მ. ტოროშელიძე. ჟურნალში იბეჭდებოდა ლ. ქიაჩელის, გ. აბაშიძის, გ. შატბერაშვილის, ა. ადამიას, გ. ჩიქოვანის, ა. საჯაიას, ვ. შუბლაისა და სხვების ნაწარმოებები. გამოსცემდა გამომცემლობა „ფედერაცია“. ტირაჟი 3900 ცალი.