iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნაზოდელავოს მღვიმე

ნაზოდელავოს მღვიმე — კარსტული მღვიმე საქართველოში, ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე ხობისწყლის მარცხენა შენაკადის — ზანის ხეობის მარცხენა ფერდობზე, ზღვის დონიდან 240 მ სიმაღლეზე.

გამომუშავებულია ნეოგენური ასაკის კონგლომერატებში. ჯამური სიგრძე 600 მ. ჰორიზონტალური, გამჭოლი მღვიმეა. იხსნება შესასვლელი დარბაზით, რომელიც წარმოადგენს სუბჰორიზონტული განტოტვილი ტალანის (გვირაბის) ბოლო ნაწილს. შესასვლელის სიმაღლე 12–15 მ, სიგანე 25 მ. 8 მ-ის შემდეგ ჭერის სიმაღლე კლებულობს და გვირაბში გადადის. კანიონი ღრმად არის ჩაჭრილი. მისი სიღრმე ზოგან 7–8 მ-ს აღწევს. პატარა კანიონის ორივე კიდეზე ტერასები გაუყვება.

მთავარ ტალანს გამოეყოფა ორი გვერდითი განშტოება, რომლებიც მასთან შედარებით უფრო ვიწრო და მოკლეა. ერთ-ერთი ტალანი გამჭოლია და ზემო ბოლოთი სამზეოზე გადის. სამივე ხვრელის ჯამური სიგრძე 600 მ-ს ჭარბობს.

ნაზოდელავოს მღვიმე ქიმიური ნალექებით ღარიბია. გვხვდება ჩანასახური წვრილი სტალაქტიტები, აგრეთვე ტრავერტინის დანაგროვები; მექანიკურიდან კონგლომერატული მასალა; ორგანოგენული ნალექებიდან გუანო. ჰავა დინამიურია.

გაედინება მოზრდილი ნაკადი, რომლის სიღრმე 0,4 მ-ია. შესასვლელ მზით განათებულ დარბაზში იზრდება ბუჩქები და პატარა ხეებიც კი, რომელთა ფოთლების განლაგება მკვეთრად გამოხატულ ჰელიოტროპიას ამჟღავნებს. მღვიმესა და მის მიმდებარე ტერიტორიაზე ზაფხულობით გვხვდება ხელფრთიანები. გავლა ადვილია. ბუნების ძეგლია.
ნაზუთისწვერი

ნაზუთისწვერი ― მთა საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ლენტეხისა და ამბროლაურის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს ლეჩხუმის ქედზე, მდინარე ლუხუნის მარჯვენა შენაკადის — ქაჯიანის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2966 მ. აგებულია ლიასური თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. აქვს დამრეცი კალთები. ატარებს მეოთხეული გამყინვარების კვალს. შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოებით.
ორგანიზმების ნათება

ორგანიზმების ნათება — ორგანიზმების ხილული ნათება (ბიოლუმინესცენცია). ახასიათებს რიგ ბაქტერიებს, უმდაბლეს მცენარეებს (სოკოებს), ზოგ უხერხემლოს, თევზებს; ამასთან განსაკუთრებით ხშირია ზღვის ბინადარ ცხოველებში და ზოგჯერ ზღვის ნათებასაც იწვევს. ორგანიზმების ნათება დაკავშირებულია ორგანიზმების ცხოველმყოფელობის პირობებთან (შიმშილი, გამრავლება) და ცალკეული აფეთქებების სახით იჩენს თავს. ორგანიზმების ნათება მუდმივი და უწყვეტია გარემოში ჟანგბადის არსებობის პირობებში, იგი დაკავშირებულია სპეციფიკური ნივთიერებების — ლუციფერინების ფერმენტულ დაჟანგვასთან.
ფრჩხილი

ფრჩხილები — კანის დერივატები, რქოვანი წარმონაქმნები, ცხოველთა სახეშეცვლილი ბრჭყალები.

იზრდება ადამიანისა და მაიმუნის ხელისა და ფეხის თითების ბოლო ფალანგების ზურგის ზედაპირზე და იცავს მათ დაზიანებისაგან. ფრჩხილები შედგება ბირთვის ნაშთის მქონე ბრტყელი გარქოვანებული უჯრედებისაგან, რომელთა შეერთებით წარმოიქმნება ერთმანეთის კრამიტისებურად მფარავი ფირფიტები. განარჩევენ ფრჩხილების ძირს, სხეულს და თავისუფალ კიდეს. ძირი და გვერდითი ნაპირები დაფარულია კანით, რომელიც წარმოქმნის ფრჩხილების ირგვლივ საწოლის ღარს. ფესვი კანის სიღრმეშია ჩამჯდარი, ეგრეთ წოდებულ საწოლშია, რომელიც შედგება ეპიდერმისის ჩანასახოვანი შრისა და ელასტიკური ბოჭკოებით მდიდარი შემაერთებელი ქსოვილისაგან (კორიუმი). ჩანასახოვანი შრე უკან თანდათანობით სქელდება და ქმნის ფრჩხილების მატრიცას, სადავ იწყება ფრჩხილების ზრდა (საშუალოდ 3 მმ თვეში).

მაგარი, სწორკუთხა, ჩვეულებრივ მოხრილი ფრჩხილის ფირფიტა თავის ვარდისფერ შეფერილობას იღებს სისხლძარღვოვანი ფრჩხილბუდიდან, რომელთანაც ფირფიტა მყარადაა მიმაგრებული. გამოხატულია ფრჩხილის ნახევარმთვარე ანუ ლუნულა. ფრჩხილის ფირფიტის მეოთხედი (ფრჩხილის ფესვი) დაფარულია ფრჩხილის პროქსიმალური მორგვით. მორგვიდან იზრდება კუტიკულა, იგი ფუნქციონირებს როგორც იზოლატორი, იცავს მორგვს (კანის ნაოჭს) და ფირფიტას შორის არსებულ სივრცეს გარეშე ტენისაგან.

განარჩევენ საკუთრივ ფრჩხილების (ონიქია), ფრჩხილების მიმდებარე ნაწილების (პარონიქია), აგრეთვე ფრჩხილების თანდაყოლილ და შეძენილ დაავადებებს.
ელექტრონული მიკროსკოპი

ელექტრონული მიკროსკოპი — მოწყობილობა, რომელსაც შესაძლებლობა აქვს, მიიღოს ობიექტის ძლიერ გადიდებული გამოსახულება ელქტრონების ერთ წერტილში ფოკუსირებისმეშვეობით.

ოპტიკური მიკროსკოპისგან განსხვავებით ელექტრონულ მიკროსკოპში იყენებენ ელექტრონების ნაკადს და მაგნიტურ ან ელექტრონულ ლინზებს.

ზოგიერთი ელექტრონული მიკროსკოპი უზრუნველყოფს გამოსახულების 2 მილიონჯერ გადიდებას, ამავე დროს უნდა გავიხსენოთ რომ საუკეთესო ოპტიკური მიკროსკოპები მხოლოდ 2000-ჯერ ადიდებენ. როგორც ელექტრონულ ასევე ოპტიკურ მიკროსკოპებს შეუძლიათ განსაზაღვრონ ტალღის სიგრძის დამოკიდებულება.

ელექტრონულ მიკროსკოპებში გამოიყენება ელექტრონული ან მაგნიტური ლინკეზები, რათა ვმართოთ ელექტრონები და გავადიდოთ ობიექტის რომელიმე კონკრეტული ადგილი.

ელექტრონული მიკროსკოპის სახეები
გამოსახულების ელექტრონული მიკროსკოპი
რასტრული ელექტრონული მიკროსკოპი
დამასკანირებელი ატომური ძალის ელექტრონული მიკროსკოპი
ამრეკლავი ელექტრონული მიკროსკოპი
რასტრული ტრანსიმიული ელექტრონული მიკროსკოპი
ფოტო წარმომქმნელი ელექტრონული მიკროსკოპი

შექმნის ისტორია
ჰიპოთეზა ელექტრონის ტალღოვანი ბუნების შესახებ ჯერ კიდევ 1942 წელს წარმოიშვა ლუი დე ბროლის მიერ, ხოლო ექსპერიმენტით დამტკიცებული იქნა 1927 წელს კ. დევისონის (აშშ), ლ. ჯერმერის (აშშ) და ჯ. ტომსონის (ინგლისი) მიერ.

ელექტრონული ლინზის წინასიტყვაობად მიიჩნევა 1930-იან წლებში ელექტრონული მიკროსკოპის გამოგონება და შექმნა, რომელიც ააგეს ტალღური ოპტიკის კანონებით, მაგრამ იყენებდნენ ელექტრული და მაგნიტური წყაროების ფოკუსირებისათვის.

1931 წელს რეინჰოლდ რუდენბერგმა მიიღო ტრანსიმიური ელექტრონული მიკროსკოპის სქემა. 1931 წელს მაქს კნოლმა და ერნს რუსკამ ააგო ელექტრონული მიკროსკოპის პროტოტიპი. (რუსკა ამ ნამუშევრისთვის გახდა 1968 წელს ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში).

რასტრული ელექტრონული მიკროსკოპი გამოგონებული იქნა 1952 წელს ჩარლზ ოტლის მიერ, მაგრამ მხოლოდ მთელი რიგი ტექნიკური მიღწევების შემდეგ განიხილეს მე- საუკუნის 60-იან წლებში. ამ გამოგონებამ დიდი გამოხმაურება ჰპოვა მეცნიერებასა და ტექნიკაში.

1979 წელს ციურიხში გერდომ ბინიგომისა და ჰაირნიხ რორერმა გამოიგონეს დამასკანირებელი გვირაბისებური ელექტრონული მიკროსკოპი. ეს მიკროსკოპი აგებულებით მარტივია, მაგრამ იგი განსაზღვრავს ატომის შეთავსებას ზედაპირთან. თავიანთი ქმნილებისთვის ბონინგემმა და რორერმა (ე. რუსკასთან ერთად) მიიღეს ნობელიის პრემია ფიზიკის დარგში.

გამოყენების სფეროები
ნახევრად გამტარი და შემნახველი მონაცემები
სქემის აღდგენა
3 მეტროლოგია
დეფექტური ანალიზი

ბიოლოგია და ბილოგიის დარგები
კრიობილოგია
ბოჭკოს ლოკალიზაცია
ელექტრონული ტომოგრაფია
კრიო-ელექტრონული მიკროსკოპია
ტოკსიკოლოგია

ბიოლოგიური წარმოება და ვირუსის ჩატვირთვის მონიტორინგი
ნაწილობრივი ანალიზი
რაოდენობის ფარმაცევტული კონტროლი
ქსოვილის 3 გამოსახულება
ვირუსოლოგია
მეცნიერული გამოკვლევები
მატერიალების კვალიფიკაცია
მატერიალებისა და ნიმუშების მომზადება
ნანოპროტოტიპების შექმნა
ნანომეტროლოგია
მოწყობილობის აღწერის ტესტირება და გადაღება

ინდუსტრია
მაღალი ხარისხის გამოსახულების შექმნა
2 და 3 მაკრომახასიათებლების მოცილება
მაკრონიმუშები ნანომეტრიული მეტროლოგიისათვის
პარამეტრების ნაწილობრივი აწყობა და დაშლა
დინამიური ექსპერიმენტების აღდგენა
ნიმუშების მომზადება
სამართლებრივი ექსპერტიზა
ქიმია/ნავთობქიმია

ძირითადი მსოფლიო მწარმოებლები
 
 — აშშ (გაერთიანდა -თან)
 — გერმანია
 — იაპონია
 — აშშ
 იაპონია — 
 — ევროკავშირი
 — გერმანია
კნოლევი

კნოლევი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში. ავლევის თემში. მდინარე ფრონეს ხეობაში. ზღვის დონიდან 780 მეტრი, ქარელიდან 31 კილომეტრი. სოფელში მდებარეობს ღვთისმშობლის ეკლესია. მდინარე ფრონის მარჯვენა მხარეს, გორაზე, გვიანდელი ბრინჯაოს (მ.შ. სამოსახლო გორა აღმოაჩინა შიდა ქართლის 1955 წლის დაზვერვითმა ექსპედიციამ), ადრინდელი რკინის ხანის არქეოლოგიური ნაშთებია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 244 ადამიანი.
ბრეთი

ბრეთი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: არადეთი, დოღლაური, საღოლაშენი, წვერი). მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე აღმოსავლეთის ფრონეს მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 710 მეტრი, ქარელიდან 9 კილომეტრი.

ისტორია
ცნობილია, რომ ცამეტი ასურელი მამებიდან ერთ-ერთმა, პიროს ბრეთელმა აქ დააარსა მონასტერი. მის მიერ აქ ჩამოყალიბებული სამონასტრო ცენტრი მთელი შუა საუკუნეების მანძილზე იყო კულტურულ-საგანმანათლებლო, მწიგნობრობის, ხელოსნობის მნიშვნელოვანი კერა. აქ შეიქმნა საუკუნის ბრეთის ვერცხლის საომარი ჯვარი, წარწერით, საუკუნის ბრეთის ტყავის სახარება და სხვა. ბრეთის მონასტერი მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა როგორც საკუთვრივ სოფლის, ისე ბრეთის ხევის მოსახლეობის კულტურულ დაწინაურების საქმეში. ბრეთის ხევი და სოფელ ბრეთის ფეოდალურ საქართველოს სახელმწიფოებრივი ერთიანობის ხანაში (- საუკუნეები) უშუალოდ საქართველოს სამეფო კარს ექვემდებარებოდა. - საუკუნეების მიჯნაზე ბრეთის ხევი ალექსანდრე -მა სვეტიცხოვლის მონასტერს შესწირა. - საუკუნეებში ბრეთის ხევის ერთი ნაწილი და თვით სოფელი ურბნისის მონასტერმა თავისი გავლენის ქვეშ მოიქცია. აქ იგი საკმაო რაოდენობის ყმა-მამულს ფლობდა და თავისი მოურავიც ჰყავდა. - საუკუნეებში ზემო ქართლში ავალიშვილების სათავადოს ჩამოყალიბების შემდეგ სოფელ ბრეთის დიდი ნაწილი ავალიშვილთა საკუთრება იყო. აქ მათ სასახლეც ჰქონდათ. - საუკუნეების ადმმინისტრაციულ ტერიტორიული დაყოფით ბრეთის ზემო ქართლის სადროშოში შედიოდა, რომელსაც ამილახვრები სარდლობდნენ. სოფელი მოხსენიებულია იოანე ბაგრატიონის 1794-1799 წლების აღწერაში. 1804 წლისათვის ბრეთის ყმა-მამულები ეკუთვნოდათ ავალიშვილებს, წერეთლებსა და დედოფალ დარიას.

მოსახლეობა
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 899 ადამიანი.

სოფელ ბრეთში დაიბადა გამოჩენილი ქართველი საბავშვო მწერალი შიო მღვიმელი (ქუჩუკაშვილი, 1866–1933).

ღირსშესანიშნაობები
სოფელში არსებული კულტურული მემკვიდრეობიდან აღსანიშნავია პიროს ბრეთელის მიერ საუკუნეში დაარსებული ეკლესია, ასევე საუკუნის წმინდა გიორგის ეკლესია და - საუკუნეების დარბაზული ეკლესია.
ნათების ორგანოები

ნათების ორგანოები — ცხოველთა ორგანოები, რომლებიც ასხივებენ სინათლეს და ემსახურებიან თავისი სახეობის ინდივიდთა გამოცნობას, მეორე სქესის ინდივიდთა მიზიდვას, გუნდებისა და ჯგუფების კონსოლიდაციას (სასიგნალო მნიშვნელობა), ნადავლის მიზიდვასა და მტაცებლების დაფრთხობას. ნათების ორგანოები ეპიდერმული წარმოშობის სპეციალიზიბული ჯირკვლებია, რომლებიც გამოიმუშავებენ ლუციფერიანებს. ნათების ორგანოების აგებულება სხვადასხვანაირია, დაწყებული ჯირკვლოვანი უჯრედების მარტივი გროვებიდან მეტად რთულ „ფოტოფორებსა“ და პარკისებრ მოწყობილობებამდე, რომლებიც შეიცავენ მანათობელ ბაქტერიებს. ნათების ორგანოების რაოდენობა, განლაგება, გამოსხივების ინტენსივობა და სპექტრი სხვადასხვა სახეობასა და ზოგჯერ სქესშიც განსხვავებულია. ჩვეულებრივ ნათების ორგანოები უფრო მოქმედია ზრდასრულ ცხოველში, განსაკუთრებით სქესობრივი გამრავლების პერიოდში. რთული ნათების ორგანოები პროჟექტორს წააგავს, სადაც სინათლეს ასხივებენ ფოტოგენური უჯრედები და მათ მიერ გამოყოფილი და მანათობელი ბაქტერიები. ნათების ორგანოებს აქვთ განტოტვილი სისხლძარღვები და ნერვები, მწერებში კი ტრაქეებიც. ნათების ორგანოების ფუნქციას არეგულირებს შინაგანი სეკრეციის ჯირკვალი და ნერვული სისტემა. ნათება ხშირად გარეგანი გაღიზიანებითაა გამოწვეული. ნათების ორგანოები აქვს მწერებს, ზოგ ჭიაყელას, მრავალფეხას და სხვა ცხოველებს.
ნათიფურე

ნათიფურე — მთა საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ეგრისის ქედის სამხრეთ განშტოებაზე, მდინარე ხობისწყლის მარჯვენა შენაკადის — გომარდისწყლის აუზში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2203 მ. აგებულია ბაიოსის პორფირიტებით და მათი ტუფებით, ტუფ-ბრექჩიებით, ტუფ-ქვიშაქვებით, თიხებითა და ქვიშაქვებით. მთის კალთები ზევით შემოსილია სუბალპური მდელოებით, ქვევით — ფართოფოთლოვანი ტყით.
ვარსკვლავთკარიბჭე: სამყარო

ვარსკვლავთკარიბჭე: სამყარო — სამეცნიერო ფანტასტიკური ჟანრის ამერიკულ–კანადური ტელესერიალი იქნება. მის შესახებ ჯერჯერობით მხოლოდ მწირი ინფორმაციაა ხელმისაწვდომი. სერიალის შემქმნელები არიან ბრედ რაიტი და რობერტ კუპერი და იგი ვარსკვლავთკარიბჭე -1-ის განშტოება იქნება. ეთერში მისი გასვლა დაგეგმილია 2009 წლის გაზაფხულში.

ვარსკვლავთკარიბჭე: სამყარო ვარსკვლავთკარიბჭე: ატლანტისისა და ვარსკვლავთკარიბჭე -1-ის დარად ვარსკვლავთკარიბჭის გამოგონილი სამყაროს განუყოფელი ნაწილია.

კონცეფცია
რობერტ კუპერის სიტყვებით ვარსკვლავთკარიბჭე: სამყარო „შეინარჩუნებს ვარსკვლავთკარიბჭის სულისკვეთებას, მაგრამ სრულიად ახალ „სამყაროს“ წარმოგვიდგენს“, რომელიც არის „ცალკე, მთლიანად დამოუკიდებელი სინამდვილე“. ჯოზეფ მალოზის ცნობით „ვარსკვლავთკარიბჭე: სამყარო არა მხოლოდ მოხიბლავს ძველ ფანატებს, არამედ მოიზიდავს კიდეც ახალთ და მათთვის სავალდებულო არ იქნება, რომ შესძლონ ალტერანის გარჩევა ასურანისაგან“, იგი „მრავალი კუთხით […] ფრენჩაიზის ბევრად უფრო ინტელექტუალური და დაღვინებული ნაშიერია. ვარსკვლავთკარიბჭე: სამყარო მყარად ეფუძნება ვარსკვლავთკარიბჭის მითოლოგიას და მკაფიოდ ჰბადებს ახალ და აღმტყინებელ მიმართულებას“.

ვარსკვლავთკარიბჭე: სამყაროს მოქმედება ძველების ხომალდზე მიმდინარეობს. მილიონობით წლის წინ ძველები ამ ხომალდზე ატარებდნენ ცდებს, რომელთა მიზანი იყო ხომალდის გაგზავნა უცნობის გალაქტიკების საზღვრებამდე და შემდეგ ხომალდთან კავშირის დამყარება ვარსკვლავთკარიბჭის მეცხრე შევრონის მეოხებით. ამგვარად, სერიალში დიდი მნიშვნელობა აქვს მეცხრე შევრონის გამოყენების საკითხს.

ძველებმა ვერ შესძლეს ამ ცდის დასრულება, რამეთუ მთელი თავისი დრო ამაღლებას მიუძღვნეს.

სერიალი დაიწყო მილიონობით წლის წინ (პეგასის გალაქტიკაში მათ გადახვეწამდე ბევრად უფრო ადრე) ძველების მიერ ორი ხომალდის გაშვების ჩვენებით. ამ ხომალდათაგან ერთის დანიშნულებაა ვარსკვლავთკარიბჭეების დაყენება სხვადასხვა პლანეტებზე, ხოლო მეორესი კი — ვარსკვლავთკარიბჭეთა კვალზე სვლა და თან სამყაროს შესწავლა.
შროშა

შროშა — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ამსაისი, საწაბლე, ქვედა საწუმბო). მდებარეობს მდინარე ძირულის ხეობაში. ზღვის დონიდან 400 მეტრი, ზესტაფონიდან 18 კილომეტრი.

სოფელში გადის საქართველოს საავტომობილო მაგისტრალი ს1. განვითარებულია მეთუნეობა. სოფელში არის მარმარილოს კარიერი, საჯარო სკოლა. სოფელში არის საექიმო ამბულატორია.

სოფელში შემორჩენილია ციხის და ორი წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიის ნანგრევი, რომელთაგან ერთი - საუკუნეებისა, მეორე კი — საუკუნის.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 400 ადამიანი.

ფოტოგალერეა
ხაჩატურ აბოვიანი

ხაჩატურ აბოვიანი (; დ. 15 ოქტომბერი, 1805, სოფელი ქანაქერი, ერევანთან — გ. 14 აპრილი, 1848, ერევანი) — სომეხი მწერალი, განმანათლებელი, პედაგოგი, ფოლკლორისტი, ეთნოგრაფი. ახალი სომხური ლიტერატურისა და ახალი სალიტერატურო ენის ფუძემდებელი.
ბიოგრაფია
სწავლობდა ეჩმიძიანში (1814-1821), შემდეგ თბილისის ნერსესის სემინარიაში., 1860-1836 წლებში — დერპტის (ტარტუ) უნივერსიტეტში. მოწინავე განმანათლებელი იდეების მქადაგებელი აბოვიანს სომხეთის რეაქციულ-კლერიკალური წრეები მტრულად შეხვდნენ. იგი თბილისში გადავიდა და 1837—1943 წლებში მუშაობდა სამაზრო სასწავლებლის ზედამხედველად. 1843—1848 წლებში აბოვიანი ერევანშია. 1848 წლის 2 (14) აპრილს სახლიდან გავიდა და უგზო-უკვლოდ დაიკარგა.

აბოვიანს დიდი დამსახურება მიუძღვის სომხური საზოგადოებრივი აზრის განვითარებაში. იგი ებრძოდა რეაქციასა და ძალადობას, ფეოდალურ-საეკლესიო იდეოლოგიას. მისი შემოქმედების მწვერვალია ისტორიული რომანი „სომხეთის ჭრილობა“ (დაიწერა 1841, გამოქვეყნდა 1858). ნაწარმოები გამსჭვალულია დემოკრატიზმის, პატრიოტიზმის სულისკვეთბით. ავტორი გვიხატავს სომეხი ხალხის ბრძოლას თავისუფლებისათვის რუსეთ-ირანის ომის დროს (1826—1828) და მიესალმება სომხეთის შეერთებას რუსეთთან. რომანი ხალხთა შორის მეგობრობას ქადაგებს, მდინარეები მტკვარი და ზანგა რომანში სომეხი და ქართველი ხალხების მეგობრობის სიმბოლოა. ქართველი, აზერბაიჯანელი და სომეხი ხალხების მეგობრობას აბოვიანმა მრავალი ნაწარმოები მიუძღვნა („უკანასკნელი გამოსათხოვარი მძლეთამძლე მეფე ერეკლეს“, „ხმა ღაღადისა...“, „აზარფეშა“, „თათრის გოგო“, „სონა — უბედური გოგო“ და სხვა). აბოვიანის მხატვრულ ნაწარმოებთაგან აღსანიშნავია აგრეთვე „ამერიკის აღმოჩენა“, „მოთხრობათა წიგნი“, იგავთა კრებული „გართობა მოცლის ჟამს“ და ციკლი „ბაიათი“ (გამოქვეყნდა 1864), ნარკვევები, პიესები, ლექსები, ანეკდოტები. თარგმნა ჰომეროსის, გოეთეს, შილერის, კარამზინის, კრილოვის და სხვათა ნაწარმოებები. აბოვიანი ახალი სომხეთის დე,ოკტარიული პედაგოგიკის ფუძემდებელია. იგი ებრძოდა აღზრდის შუასაუკუნეობრივ კლერიკალური-სქოლასტიკურ სისტემას, იღვწოდა საერო აღზრდისათვის, ადამიანი ყოველმხრივი განვითარების, ღარიბთა უფასო სწავლების, ქალებისა და ვაჟების თანასწორი განათლებისათვის. მის პედაგოგიური ნაშრომთაგან აღსანიშნავია საკითხავი წიგნი „გზის დასაწყისი“ (1838), რუსული და სომხური ენების გრამატიკის სახელმძღვანელო, „ტიგრანის ისტორია ანუ სომეხი ბავშვების ზნეობრივი დარიგება“. აბოვიანმა სომხეთში პირველმა დაიწყო სომეხი ხალხის ყოფის მეცნიერულ-ეთნოგრაფიული შესწავლა. კრებდა სომხურ, აზერბაიჯანულ და ქართული ფოლკლორის ნიმუშებს.
არაბესკი

არაბესკი ( < ) — შუა საუკუნეების ისლამურ ხელოვნებაში ჩამოყალიბებული ორნამენტის ევროპული სახელწოდება. გეომეტრიულად აგებულია სწორ- ან ირიბკუთხა ბადეზე, მისი საფუძველია დეკორატიული მოტივების განმეორებადი ჯგუფების უსასრულო სივრცითი განვითარება. ერთგვაროვანი ფორმების ამგვარი წყობა ქმნის რთული მოხატულობის შთაბეჭდილებას. განარჩევენ მცენარეებიან (ყვავილებიანი და ფოთლებიანი მოხატულობები) და გეომეტრიულ (კალეიდოსკოპის მსგავსი მოხატულობით) არაბესკებს; ხშირია წარწერებიანი კომპოზიციებიც. ისლამურ რელიგიაში არაბესკი დამახასიათებელია მეჩეთების მოხატულობისათვის. გამოსახულების ფორმა დამოკიდებულია ისლამური სამყაროს შეხედულებაზე ამა თუ იმ საგანზე.
რობერტ ლუის სტივენსონი

რობერტ ლუის ბალფორ სტივენსონი (; დ. 13 ნოემბერი, 1850, ედინბურგი — გ. 3 დეკემბერი, 1894) — შოტლანდიელი მწერალი.

ბიოგრაფია
რობერტ ლუის სტივენსონი დაიბადა დინბურგში 1850 წელს. მამა და პაპა ინჟინრები ჰყავდა. ამის გამო რობერტის მომავალიც ინჟინრობასთან იყო დაკავშირებული. ახალგაზრდა სტივენსონმა სწავლა ედინბურგის უნივერსიტეტში დაიწყო, მაგრამ ის მალევე მიხვდა, რომ ინჟინერობა არ ხიბლავდა. 1871 წელს მან სასწავლებელი შეიცვალა. რობერტი ტუბერკულოზით იყო დაავადებული და ამის გამო თავისი ცხოვრების დიდი ნაწილის ქალაქგარეთ — ბეიტანეტში გატარება მოუხდა. სტივენსონმა დაიწყო მოგზაურობა, თავიდან საფრანგეთსა და ბელგიაში. მოგზაურობასთან ერთად ის წერდა კიდეც. შემდეგ გაემგზავრა ჩრდილოეთ ამერიკაში. კალიფორნიაში მას შეუყვარდა ამერიკელი ქალი — ფენი ვანდეგრიფტ ოსბორნი, რომელიც ცოლად შეირთო. ფენის ჰყავდა ვაჟი. სტივენსონს თავისი გერი მეტად შეუყვარდა. მწერალს წერამ დიდი წარმატება მოუტანა და ის თავის ოჯახთან ერთად აგრძელებდა მოგზაურობას ჯანმრთელობის ძიებაში. ოჯახმა გადაწყვიტა დასახლებულიყო სამოაში. მათ იყიდეს სახლი და იქ 1894 წლამდე ცხოვრობდნენ, სტივენსონის გარდაცვალებამდე.
კომლი

კომლი — საზოგადოებრივი შენაერთი, რომელიც ერთ საოჯახო მეურნეობას მოიცავს და ძირითადი ფაქტორია მრავალ სოციალურ, მიკროეკონომიკურ და სამთავრობო მოდელების ანალიზში. ტერმინი ზოგადად მიუთითებს ყველა პირზე, რომელიც ერთ ოჯახში ცხოვრობს.

ძირითად ეკონომიკურ მოდელთა უმრავლესობა არ ითვალისწინებს, კომლის ყველა წევრი ტრადიციული გაგებით ერთ ოჯახს ეკუთვნის თუ არა. საზოგადოებრივი პოლიტიკის განხილვისას კომლსა და ოჯახს ხშირად მოიხსენიებენ, როგორც სინონიმებს. თუმცა რეალურად, ეს ორი ტერმინი ერთმანეთისგან განხსვავდება.
მიხეილ ერისთავი

მიხეილ (მიხა) ქაიხოსროს ძე ერისთავი (დ. 1817 — გ. 1870) — თავადი. ქართველი მემამულე, ჩაის კულტივირების პიონერი საქართველოში.

გურიის ერისთავების (შარვაშიძე-ერისთავების) საგვარეულოს წარმომადგენელი. 1840-იან წლებში შოტლანდიელი მებაღის იაკობ მარის (ნიკო მარის მამა) დახმარებით გურიაში, ოზურგეთის მაზრის სოფელ გორაბერეჟოულში მიწის მცირე ნაკვეთზე გააშენა ჩაის კულტურა. ერისთავი ჩაის პრიმიტიული, კუსტარული მეთოდით ამუშავებდა. გორაბერეჟოულში მოყვანილი კულტურისგან დამზადებული ქართული ჩაი წარდგენილი იყო 1864 წ. სრულიად რუსეთის გამოფენაზე. მიხა ერისთავის გარდაცვალებიდან რამდენიმე ხნის შემდეგ მეურნეობას სათავეში მისი ვაჟი ანდრია ჩაუდგა.
ანდრია ერისთავი

ანდრია მიხეილის ძე ერისთავი (დ. 1855 — გ. 16 იანვარი 1932) — თავადი. ქართველი მეწარმე და პოლიტიკური მოღვაწე.

დაიბადა გურიის ერისთავების ოჯახში. სწავლობდა პეტერბურგის უნივერსიტეტის ბუნებისმეტყველებისა და ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტებზე. სტუდენტობის დროს ეჭვმიტანილი იყო რევოლუციურ საქმიანობაში და საქართველოში ცარიზმის წინააღმდეგ პროპაგანდაში. ერთი პერიოდი იმყოფებოდა რუსული პოლიციის ზედამხედველობის ქვეშ. უზენაესი ბრძანებით, 1878 წლის 26 ივლისს, მტკიცებულებების უკმარისობის გამო გაათავისუფლეს. 1879 წ. საქართველოში დაბრუნდა და მამამისის — მიხეილ ერისთავის — მეურნეობას ჩაუდგა სათავეში. აგრძელებდა ჩაის კულტივირებას გურიაში, აქვეყნდებდა სამეცნიერო-კლევით ნაშრომებს აგრონომიის საკითხებში, მონაწილეობდა სასოფლო-სამეურნეო კონკურსებში. 1889-98 წწ. მომრიგებლად მუშაობდა ქუთაისის გუბერნიაში, შემდეგ ხელმძღვანელობდა საკრედიტო საზოგადოებას ფოთსა და ქუთაისში. 1900 წ. დაინიშნა ქუთაისის საოლქო სასამართლოს საპატიო მომრიგებელ მოსამართლედ. ის იყო ქუთაისის განყოფილების კავკასიის სოფლის მეურნეობის საზოგადოების და ქუთაისის სამიწათმოქმედო სკოლის შექმნის ერთ-ერთი ინციატორი-ორგანიზატორი. 1907 წ. გადასახლდა პეტერბურგში. 1909-15 წლებში არჩეული იყო სახელმწიფო საბჭოს წევრად, 1917 წ. კი — რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის საადგილმამულო კრების წევრად (გარიცხეს გამოუცხადებლობისთვის). დაჯილდოვებულია წმ. სტანისლავის (1898 წ.) და წმ. ვლადიმირის ხარისხის (1915 წ.) ორდენებით. 1920 წლიდან ცხოვრობდა საფრანგეთში. დასაფლავებულია სენ-ჟენვიე-დე-ბუას სასაფლაოზე. ავტორია გამოუქვენყებელი მოგონებებისა „ისტორიული სურათები. რუსული რევოლუციის ეპოქიდან. თვითმხილველის შთაბეჭდილებები და აზრები“ (დაცულია ამსტერდამის სოციალური ისტორიის ინსტიტუტის არქვიში).

ოჯახი
დაქორწინებული იყო მარიამ დადიანზე. ჰყავდა სამი შვილი: ელიზბარი, ლეონიდე და ელენე
მოსკვა (სარაკეტო კრეისერი)

სარაკეტო კრეისერი „მოსკვა“ (, ყოფილი "სლავა", ქართ. "დიდება") წარმოადგენს 1164 პროექტის ატლანტის კლასის ლიდერ გემს და ხელმძღვანელობს სარაკეტო ჯავშნოსან კრეისერებს რუსეთის საზღვაო ფლოტში. გემს პატრონაჟს მოსკოვი უწევს.

სლავა 1976 წელს აგებულია 61 კომუნარის გემთსაშენებელ ქარხანაში, მიკოლაივში და ზღვაში პირველად 1979 წელს ჩაუშვეს. 1990 წელს სლავა მიკოლაივის ქარხანაში დააბრუნეს განახლებისთვის. გემი სამუშაო მწყობრში 2000 წელს ჩადგა. ამ პერიოდიდან მას "მოსკვა" ჰქვია.

2008 წლის აგვისტოში საქართველოს ომის პერიოდში "მოსკვა" საქართველოს შავი ზღვის სანაპირო ზოლში იყო შემოსული. რუსეთის მიერ აფხაზეთის აღიარების შემდეგ გემი სოხუმის ნავსადგურში დაბინავდა.

2022 წლის 24 თებერვალს უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დროს გემმა მონაწილეობა მიიღო კუნძულ ზმეინის დაკავებაში.

2022 წლის 13-14 აპრილის ღამეს გემი ძლიერ დაზიანდა ხანძრისა და აფეთქების შედეგად. 14 აპრილს რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ განაცხადა, რომ კრეისერი შტორმის დროს ბუქსირებისას ჩაიძირა. უკრაინის ხელისუფლების წარმომადგენლებმა განაცხადეს, რომ გემს თავს დაესხა ორი გემსაწინააღმდეგო რაკეტა "ნეპტუნი". 15 აპრილის მონაცემებით, ეკიპაჟის 510 წევრიდან გადარჩა 58. დაღუპულთა შორისაა გემის კაპიტანი ანტონ კუპრინი.

 - ის მიხედვით, ეს გახდა რუსეთის ყველაზე ძვირადღირებული სამხედრო დანაკარგი უკრაინასთან ომში. სავარაუდოდ, დაახლოებით 2 მილიარდი დოლარის საწყისი ღირებულებით, კრეისერის ნარჩენი ღირებულება იყო 750 მილიონი დოლარი.
ედუარდ ბალტინი

ედუარდ დიმიტრის ძე ბალტინი (დ. 21 დეკემბერი, 1936, სმოლენსკი, — გ. 7 ოქტომბერი, 2008, მოსკოვი) — რუსეთის სამხედრო-საზღვაო მოღვაწე, ადმირალი (1993), საბჭოთა კავშირის გმირი (1981).

საბჭოთა კავშირის შეიარაღებულ ძალებში იყო 1954 წლიდან. დაამთავრა ს. კიროვის სახ. კასპიის უმაღლესი სამხედრო-საზღვაო სკოლა (1958) და ვოროშილოვის სახ. გენერალური შტაბის აკადემია (1980). 1969 წლიდან მსახურობდა ატომურ წყალქვეშა ფლოტში და მონაწილეობდა ყინულის პირობებში ატომური წყალქვეშა ნავების საბრძოლო გამოცდებში. 1987-1992 წწ. იყო წყნარი ოკეანის ფლოტის მეთაურის მოადგილე. 1992 დეკემბერში, რუსეთსა და უკრაინას შორის ძანგრძლივი და დაძაბული მოლაპარაკებების შემდეგ, დაინიშნა შავი ზღვის ფლოტის სარდლის თანამდებობაზე. მონაწილეობდა შეიარაღებულ ინტერვენციაში საქართველოს ტერიტორიაზე მიმდინარე სამოქალაქო ომების დროს, მ.შ. აფხაზეთსა და სამეგრელოში; 1993 წ. ოქტომბერში ხელმძღვანელობდა ფოთის პორტის ოკუპაციას და ედუარდ შევარდნაძის მთავრობის ჯარების ლოჯისტიკურ მხარდაჭერას ზვიად გამსახურდიას მომხრეების წინააღმდეგ. 1996 წლიდან თადარიგში გავიდა.