გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1267

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1267 — ერთხმად მიღებული 1999 წლის 15 ოქტომბერს. ავღანეთის ვითარებასთან დაკავშირებულ 1189 (1998), 1193 (1998) და 1214 (1998) რეზოლუციების გახსენებით, საბჭომ ოსამა ბენ ლადენი და მასთან დაკავშირებული პირები ტერორისტებად გამოაცხადა და შექმნა სანქციების რეჟიმი, რომელიც მოიცავს ალ-ქაიდასთან, ოსამა ბენ ლადენთან და/ან თალიბანთან დაკავშირებულ ფიზიკურ და იურიდიულ პირებს მსოფლიოს ნებისმიერ ადგილას.

სანქციების რეჟიმი შემდეგ გაეროს უშიშროების საბჭოს კიდევ ათეული რეზოლუციით კვლავ დადასტურდა და შეიცვალა. გამოთქმულია მოსაზრება, რომ სანქციების რეჟიმი მძიმე ტვირთად დააწვა ავღანეთის მოსახლეობას თალიბანის მმართველობის პერიოდში, როდესაც ქვეყანა საერთაშორისო სასურსათო დახმარებაზე იყო დამოკიდებული, და ვერ დააკმაყოფილა მოთხოვნების არც ერთი პუნქტი. ავღანეთში აშშ-ის შეჭრის შემდეგ 2001 წელს სანქციები გავრცელდა ფიზიკურ და იურიდიულ პირებზე მსოფლიოს ყველა ნაწილში.

რეჟიმი შედგება გაეროს უშიშროების საბჭოს კომიტეტისგან, ალ-ქაიდასთან ან თალიბანთან დაკავშირებულ პირთა და ორგანიზაციათა „კონსოლიდირებული სიისგან" და კანონებისგან, რომელთა მიღებაც თითოეულ წევრ-სახელმწიფოს სანქციების განსახორციელებლად ევალება. კომიტეტი ყოველი ქვეყნისგან ღებულობს მოხსენებებს სამუშაოების მიმდინარეობის შესახებ და უფლებამოსილია ნებისმიერი ინდივიდის პირობები შეცვალოს.

2006 წლის დეკემბრამდე სიაში შეტანილობის გასაჩივრების უფლება არ არსებობდა.

სანქციების დაწესება
გაეროს უშიშროების საბჭოს პირველი ორი რეზოლუცია — 1267 და 1333 (2000) — მიღებულ იქნა შესაბამისად 1999 წლის 15 ოქტომბერს და 2000 წლის 19 დეკემბერს. ორივეს სიხარულით მიეგება ავღანეთის ელჩი, რომელიც თალიბანის რეჟიმის წარმომადგენელი არ იყო — ამ რეჟიმმა ქვეყნის 80% დაიპყრო. მხოლოდ მალაიზიამ გამოხატა ეჭვი ეფექტიანობასთან და ჰუმანიტარული შედეგებით შეშფოთება, რომელმაც მეორე რეზოლუციაზე თავი შეიკავა. მეორე რეზოლუციაზე დადებითი ხმის მიცემის მიუხედავად, გაერთიანებული სამეფო კერძოდ ეწინააღმდეგებოდა — ჰუმანიტარული ვითარების სიმძიმისა და გაეროს სარელიეფო ორგანიზაციების წინააღმდეგ შესაძლო საზღვარგარეთული ზეწოლის მოლოდინის გამო.

პირველი რეზოლუცია მოჰყვა 1999 წლის 5 ივლისს შეერთებული შტატების მიერ აღმასრულებელი ბრძანებით დაწესებულ სანქციების რეჟიმს, რომელიც მოჰყვა სადაზვერვო უწყებების მიერ ბანკებში ბენ ლადენის კონტროლქვეშ მყოფი ფულადი ნაკადების გამოვლენას.

რეზოლუციებმა გაეროს წესდების თავის საფუძველზე მოიცვა მოთხოვნათა სერია წევრ-სახელმწიფოებსა და ავღანეთზე. პირველი მოიცავდა:
თალიბანმა არ უნდა დაუშვას, ოკუპირებული ტერიტორია ტერორისტული მომზადებისთვის გამოიყენებოდეს.
თალიბანმა ოსამა ბენ ლადენი შესაბამის ხელისუფლებას უნდა გადასცეს.
ყველა ქვეყანამ თალიბანის ყველა თვითმფრინავს ფრენის ნებართვა უნდა უარყოს.
ყველა ქვეყანამ თალიბანის სასარგებლო ყველა ფინანსური რესურსი უნდა გაყინოს.
ყველა ქვეყანამ 30 დღის ვადაში უნდა წარადგინოს მოხსენება მიღებული ზომების შესახებ.

სანქციების დაწესებიდან მეორე დღეს ქაბულში გაეროს ოფისებთან გაჩაღდა გაბრაზებული დემონსტრაციები. საერთაშორისო საფოსტო მომსახურება შეჩერდა. 2000 წლის ოქტომბერში ირანზე გამავალი, ბაღდადისკენ მიმავალი სამარაგო ფრენა შეჩერდა, ხოლო სხვა ფრენა, რომელიც ავადმყოფ ბავშვებს გერმანიაში მიჰყავდა, ნებადართული იქნა.

2000 წლის დეკემბრის რეზოლუციამ რეჟიმი გააძლიერა და დამატებითი პირობები შემოიღო:
თალიბანმა სრულად უნდა აღმოფხვრას ოპიუმის ყაყაჩოს უკანონო კულტივაცია.
ყველა ქვეყანამ უნდა შეაჩეროს ყველა სამხედრო ტექნიკის გაყიდვა თალიბანის კონტროლქვეშ მყოფ ტერიტორიებზე.
ყველა ქვეყანამ უნდა შეაჩეროს აცეტის ანჰიდრიდის (ჰეროინის წარმოებაში გამოყენებული ქიმიკატის) გაყიდვა ავღანეთის თალიბანის კონტროლქვეშ მყოფ ტერიტორიაზე.
ყველა ქვეყანამ თალიბანის ყველა მაღალჩინოსნის შესვლა და ტრანზიტი უნდა შეზღუდოს.
 -ის ყველა ოფისი უნდა დაიხუროს.

მომდევნო თვეში -მ გააშუქა, რომ გაეროს შედგენილი ოფიციალთა სიმბოლო, რომელთა მიმართ სანქციები გამოიყენებოდა, არაზუსტი იყო და სამხედრო მეთაურებს არ შეიცავდა. გაეროს უფროსმა ჩინოვნიკებმა განაცხადეს, რომ სანქციები სრულიად შეუფერებელი იყო, ვინაიდან შიმობის პირობებში სარელიეფო მისიებში ქაოსს ქმნიდა.

მალევე თალიბანმა ბენ ლადენთან დაკავშირებით გარიგებაზე მზაობის ნიშნები გამოავლინა, მიუხედავად ამით გამოწვეული პოლიტიკური ზიანისა. ოპიუმის ყაყაჩოს კულტივაციაც მნიშვნელოვნად შემცირდა.

2001 წლის 30 ივლისს გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1363-მა შექმნა სამეთვალყურეო ჯგუფი ღონისძიებათა განხორციელების მონიტორინგისა და ხელშეწყობისთვის.

კრიტიკა
ევროპის საბჭოს ადამიანის უფლებათა კომისარმა თომას ჰამარბერგმა 2008 წელს განაცხადა, რომ „ტერორისტთა შავ სიაში შეყვანის თვითნებური პროცედურები ახლა უნდა შეიცვალოს". განაცხადა, რომ ამ ღონისძიებებმა სამიზნე პირების მთელი რიგი უფლებები შეზღუდა, მათ შორის პირადი ცხოვრების, საკუთრების, გაერთიანების, გადაადგილებისა და მოგზაურობის უფლება, ამასთანავე სიაში შეყვანის გასაჩივრების ან ყველა საფუძვლის გაცნობის შესაძლებლობა არ არსებობდა, რაც ეფექტიანი სამართლებრივი დაცვისა და სათანადო სამართლებრივი პროცედურის უფლებას გამორიცხავდა.

გაეროს სპეციალურმა მომხსენებელმა ადამიანის უფლებებისა და ტერორიზმის წინააღმდეგ ბრძოლის საკითხებში მარტინ შეინინმა 2008 წელს განაცხადა, რომ „ტერორისტთა სიაში შეყვანის პროცედურები სამართლიანი სასამართლოს სათანადო პროცედურის მოთხოვნებს არ შეესაბამება". შესთავაზა „დამოუკიდებელ ექსპერტთაგან შემდგარი დამოუკიდებელი სამეთვალყურეო ორგანოს შექმნა, რომელიც უშიშროების საბჭოს გადაწყვეტილების მიღების პროცედურაში შევიდოდა" ან 1267-ის კომიტეტის გაუქმება და სიაში შეყვანის საკითხების ტერორიზმის წინააღმდეგ ბრძოლის კომიტეტის იურისდიქციაში გადაცემა, რეზოლუცია 1373 (2001)-ის საფუძველზე.

კანადის ფედერალური სასამართლოს მოსამართლე რასელ ზინმა -ის საქმეზე (რომელიც 2006 წელს შეიყვანეს სიაში) გამოტანილ გადაწყვეტილებაში დაწერა: „ვუერთდები მათ, ვინც 1267-ის კომიტეტის რეჟიმს ძირითადი სამართლებრივი გარანტიების უარყოფად და საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა პრინციპების შეუსაბამოდ მიიჩნევს. სიაში შეყვანის ან ამოღების პროცედურაში ბუნებრივი სამართლიანობის პრინციპები ან პროცედურული სამართლიანობის ძირითადი გარანტიები არ ჩანს... ძნელია ითქვას, რომ 1267-ის კომიტეტის პროცესი დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოებლობის მოთხოვნებს აკმაყოფილებს, როდესაც, როგორც ეს ბ-ნ -ის შემთხვევაში ჩანს, სიაში შეყვანის მოთხოვნის ინიციატორი ქვეყანა ერთ-ერთი წევრია ორგანოში, რომელიც იღებს გადაწყვეტილებას — შეიყვანოს სიაში თუ, რაც თანაბრად მნიშვნელოვანია, ამოიღოს. ბრალდებულიც და მოსამართლეც ერთი და იგივე სუბიექტია."

თალიბანის შემდგომი რეზოლუციები
ავღანეთში აშშ-ის შეჭრა 2001 წლის ოქტომბერში დაიწყო 11 სექტემბრის 2001 წლის თავდასხმებისთვის პასუხისმგებლობის ვარაუდით ოსამა ბენ ლადენის გადაცემის შესახებ თალიბანისთვის გაგზავნილი მრავალი ულტიმატუმის შემდეგ. თალიბანის რეჟიმი, როგორც ჩანს, ბენ ლადენის ნებაყოფლობითი გასვლის მოთხოვნის შესახებ ავღანელი სასულიერო პირების საგანგებო სხდომის გადაწყვეტილებას ეწინააღმდეგებოდა და განაცხადა, რომ ამ ნაბიჯი ისლამის შეურაცხყოფა იქნებოდა ბრალეულობის რეალური მტკიცებულების გარეშე.
თალიბანის საწინააღმდეგო ძალებმა ქვეყანა კვლავ დაიკავეს და 2001 წლის დეკემბერში ჰამიდ ქარზაის ხელმძღვანელობით ახალი მთავრობა ჩამოყალიბდა.

2002 წლის 15 იანვარს უშიშროების საბჭომ რეზოლუცია 1388-ის საფუძველზე -ს სანქციები მოხსნა, ვინაიდან ავიაკომპანია აღარ მართავდა თალიბანი. მომდევნო დღეს, რეზოლუცია 1390-ის საფუძველზე, ყველა ფრენის შეზღუდვა გაუქმდა, მაგრამ თალიბანთან დაკავშირებული პირების მიმართ ფინანსური და სამხედრო სანქციები კვლავ მოქმედებს; ყველა ქვეყანას მიეცა 90 დღე, გაეხსენებინა მიღებული ზომების შესახებ.

2002 წლის 20 დეკემბერს, რეზოლუცია 1452-ის საფუძველზე, საბჭომ შეიცვალა სანქციების განხორციელების რეჟიმი — ცალკეულ ქვეყნებს მიეცათ უფლება, ფინანსური სანქციებიდან გამონაკლისები დამოუკიდებლად განესაზღვრათ. ამ დრომდე ყველა ფინანსური ოპერაცია თალიბანთან ასოცირებულ პირებთან ჰუმანიტარული საჭიროების საფუძველზე ინდივიდუალურად ასანქცირებდა კომიტეტს. ეს რეზოლუცია ქვეყნებს საშუალებას აძლევდა, ასეთ პირებს სახსრები გამოეყო სურსათის, ქირის, წამლის, გადასახადების, იურიდიული ჰონორარებისა და სხვა ხარჯებისთვის. გაერთიანებულ სამეფოში სანქციების რეჟიმი იმდენად მკაცრი, რომ სიაში შეყვანილი პირის მეუღლე ვერ გახდა — ბავშვების საცურაო აუზში წასაყვანი ფულის გამოტანის უუნარობის გამო.

მომდევნო თვეში რეზოლუცია 1455-ის საფუძველზე, უშიშროების საბჭომ სამეთვალყურეო ჯგუფი კვლავ ჩართო და ყველა ქვეყანას შეახსენა სანქციების განხორციელება და მოხსენებების წარდგენა.

2003 წლის 20 იანვარს საბჭომ ჩაატარა მინისტრთა მაღალი დონის შეხვედრა ტერორიზმის წინააღმდეგ ბრძოლის განხილვაზე. რეზოლუცია 1456 თავისთავად მინისტრთა მიერ მიღებული დეკლარაციის დამტკიცება იყო, ტერორიზმის წინააღმდეგ ბრძოლის კომიტეტის ძალისხმევის გაძლიერებისკენ მოწოდებით.

2004 წლის 30 იანვარს საბჭომ მიიღო რეზოლუცია 1526 (2004), რეჟიმის გასაძლიერებლად და შეითხოვა:
ყველა ქვეყანამ დაუყოვნებლივ უნდა გაყინოს ყველა ეკონომიკური რესურსი, რომელმაც შეიძლება სიაში ჩართულ პირებს პირდაპირ ან ირიბად სარგებელი მოუტანოს.
ყველა ქვეყანამ სიაში ჩართული პირების შესვლა და ტრანზიტი საკუთარ ტერიტორიაზე უნდა შეაჩეროს.
ყველა ქვეყანამ, ვინც ჯერ მოხსენება არ წარადგინა, 31 მარტამდე უნდა გადასცეს.

2005 წლის 29 ივლისს საბჭომ მიიღო რეზოლუცია 1617 (2005), კონსოლიდირებულ სიაში პირების შეყვანის პროცედურის ფორმალიზაციისთვის.

2006 წლის 8 აგვისტოს საბჭომ მიიღო რეზოლუცია 1699 (2006), სანქციების გამოყენებაში ინტერპოლის როლის მიმართ კეთილგანწყობის გამოხატვით და გენერალური მდივნისთვის თანამშრომლობის გაძლიერების მოთხოვნით.

სიაში შეყვანისა და ამოღების პროცედურები
სიაში შეყვანის პროცესში მტკიცებულების მინიმალური სტანდარტებისა და გამჭვირვალობის ნაკლებობის პრობლემის გათვალისწინებით, ასევე სიაში შეტანილ პირთა შედარებით მაღალი რაოდენობის გამო, გაეროს იურიდიულ საქმეთა სამსახურმა დაუკვეთა კვლევა შემდეგ კითხვაზე: „ეკისრება თუ არა გაეროს უშიშროების საბჭოს... ვალდებულება, უზრუნველყოს სათანადო პროცედურის, ანუ 'სამართლიანი და მკაფიო პროცედურების' ხელმისაწვდომობა იმ ფიზიკური და იურიდიული პირებისთვის, რომლებზეც პირდაპირ გამოიყენება სანქციები გაეროს წესდების თავის საფუძველზე?"

2006 წლის მარტში გამოქვეყნებული მოხსენება სუფთა თეორიული ხასიათის იყო და კონკრეტულ საქმეებს არ ეხებოდა. მოხსენებაში, მიუხედავად იმ ფაქტის აღიარებისა, რომ გაერო სუპრანაციონალური ორგანო, რომელზეც ადამიანის უფლებათა ხელშეკრულებები გათვლილი არ არის, მოიძებნა „კანონიერი მოლოდინი, რომ გაერო თავად, როდესაც მოქმედება ინდივიდის უფლებებზე და თავისუფლებებზე პირდაპირ ახდენს გავლენას, დაიცავს სათანადო პროცედურის სტანდარტებს". ის ფაქტი, რომ „წევრ-სახელმწიფოებს არ გააჩნიათ უფლებამოსილება, გადახედონ უშიშროების საბჭოს შესაბამისი კომიტეტის მიერ განსაზღვრული პირებისა და ორგანიზაციების სიებს [სანქციების საჭიროების] დასადგენად", ნიშნავდა, რომ სამიზნე პირებს საბჭოს წინაშე უფლებების დაცვა სჭირდებოდათ: მათ რაც შეიძლება მალე უნდა ეცნობებინათ მათ მიმართ მიღებული ზომების შესახებ და შეეძლოთ საქმე მიუკერძოებელ მოსამართლესთან გაეტანათ. ხოლო კატარის ელჩმა თქვა, რომ სამართლებრივი ნორმებისა და სტანდარტების მიმართ ნაბიჯები არ იყო საკმარისი.

სიაში შეყვანის პროცედურა გაუმჭვირვალე რჩებოდა 2006 წლის 22 დეკემბრამდე, სანამ რეზოლუცია 1735 (2006) მიიღეს, სადაც ფორმების სერია შევიდა, რომელიც ქვეყნებს ევალებოდათ შეევსოთ თალიბანთან კავშირის მქონე პირებისა და ორგანიზაციების სიაში შეყვანის მოთხოვნისთვის.

მუშაობის მთელი პერიოდის განმავლობაში, გაეროს უშიშროების საბჭოს კომიტეტი პრეს-რელიზებს გამოსცემს სიაში ყოველი ცვლილებისას.

რეზოლუცია 1822 (2008)-ით სანქციების ღონისძიებების (კონსოლიდირებული სიის საფუძველზე) კვლავ დადასტურებისას, კოსტა-რიკის ელჩმა გამოხატა შეშფოთება, რომ სიაში შეყვანისა და ამოღების პროცედურა კვლავ საერთაშორისო სათანადო სამართლებრივი პროცედურის სტანდარტებს არ შეესაბამება.

სანქციების გამოყენების ქვეშ მყოფი პირები
იხილეთ სტატიები მითითებებისთვის
ეზატულა ჰაქანი — თალიბანის დაგეგმვის მინისტრის მოადგილე
 — სომალიელი წარმოშობის შვედი მოქალაქე, სიაში შეიყვანეს --ის ფულადი გზავნილების ქსელთან კავშირის გამო. 2006 წლის 24 აგვისტოს სიიდან ამოიღეს, ყველა ბრალდება მოხსნეს.
მოჰამედ მუმუ — მაროკული წარმოშობის შვედი მოქალაქე, სიაში შეიყვანეს 2006 წლის 7 დეკემბერს, შეერთებული შტატების მოთხოვნით.
სა'ად ალ-ფაქიჰი — საუდელი დისიდენტი, სავარაუდოდ ლონდონში მცხოვრები, სიაში შეიყვანეს 2004 წლის დეკემბერში.
- — საუდის არაბეთში დაფუძნებული ალ-ქაიდის საქველმოქმედო ფასადი ორგანიზაცია. სიაში შეიყვანეს 2004 წლის სექტემბერში.
აბდულ მაჯიდ ალ-ზინდანი — იემენელი აკადემიური მეცნიერი, სიაში შეიყვანეს 2004 წლის თებერვალში.
ხალიდ ალ-ფავვაზი — ლონდონში პატიმრობაში მყოფი საუდელი მოქალაქე, შემდგომ აშშ-ში გადაიყვანეს და 1998 წლის აშშ-ის საელჩოების დაბომბვაში შეთქმულებაში მსჯავრდებულ იქნა.
ალი საიდ მუჰამედ მუსტაფა ალ-ბაქრი — ეგვიპტის ისლამური ჯიჰადის ყოფილი წევრი, სავარაუდოდ კვლავ ავღანეთში იმყოფება.
ჰანი ალ-სიბაი — ლონდონში მცხოვრები ეგვიპტელი, სიაში შეიყვანეს 2005 წლის სექტემბერში, ეგვიპტის მთავრობის მოთხოვნით.
 — სუდანურ-კანადელი მოქალაქე, სიაში შეიყვანეს აშშ-ის მოთხოვნით, განმარტების გარეშე; ტერორიზმასთან კავშირი განმეორებით უარყოფილ იქნა, კვლავ სიაშია.
ანვარ ალ-ავლაქი — იემენურ-ამერიკელი მოქალაქე, სხვადასხვა ტერორისტულ გეგმებსა და ალ-ქაიდასთან კავშირით.
 — ჰაქანის ქსელის მთავარი დამფინანსებელი და ლოჯისტიკის ექსპერტი, ასევე -ს ლიდერი.
მასუდ აზჰარი

2010 წლის სიიდან ამოღება
2010 წლის 27 იანვარს გაეროს სანქციების კომიტეტმა ალ-ქაიდისა და თალიბანის წევრთა სიიდან ამოიღო ყოფილი თალიბანის ხუთი მაღალჩინოსანი — ქარზაის მხარდაჭერით. გადაწყვეტილება ნიშნავს, რომ ხუთ პირს ინტერნაციონალური სამოგზაურო აკრძალვა, აქტივების გაყინვა და იარაღის ემბარგო აღარ ეხება. ხუთივე ყოფილი ავღანეთის ისლამური სამთავროს მაღალჩინოსანი იყო:
ვაქილ აჰმად მუთავაქილი, ყოფილი საგარეო საქმეთა მინისტრი.
ფაზალ მოჰამადი, ვაჭრობის ყოფილი მინისტრის მოადგილე.
-- , თალიბანის საგარეო საქმეების ყოფილი პრეს-მდივანი.
 , დაგეგმვის ყოფილი მინისტრის მოადგილე.
აბდულ ჰაქიმი, სასაზღვრო საქმეების ყოფილი მინისტრის მოადგილე.

ყველა 2001 წლის იანვარში ან თებერვალში შეიყვანეს სიაში.

განხორციელებაზე პასუხისმგებელი ეროვნული სტრუქტურები
გაერთიანებულ სამეფოში რეჟიმი განხორციელდა ბანკ ოფ ინგლენდის ფინანსური სანქციების სამსახურის მეშვეობით, გაეროს 1946 წლის კანონით მინიჭებული უფლებამოსილების საფუძველზე.

შეერთებულ შტატებში პასუხისმგებელი სააგენტო სახაზინო დეპარტამენტის უცხოური აქტივების კონტროლის სამსახური გახლავთ.