iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მოძღვარი (ფილმი)

მოძღვარი — 1922 წლის ქართული საბჭოთა ფილმი, გადაღებული რეჟისორ ვლადიმერ ბარსკის მიერ. გადაღებულია ალექსანდრე ყაზბეგის ამავე სახელწოდების რომანის მიხედვით.

სიუჟეტი
ბოქაულ გელაზე იძულებით გათხოვილი მაყვალა მწყემსი ონისეს სიყვარულს ვერ დაივიწყებს და ქმარს გაექცევა, მაგრამ თემის კანონით კვლავ ოჯახში მოაბრუნებენ. გელა ონისეს შინ შეისწრებს და დაჭრის. თემი სამივეს გაასამრთლებს და სოფლიდან მოიკვეთს. თოვლში გათოშილ მაყვალას მოძღვარი ონოფრე იპოვის და შეიფარებს. მალე მაყვალას მოკლულს ნახავენ, დანაშაულს მოძღვარს დააბრალებენ და გააციმბირებენ. ონისე თემის წინაშე აღიარებს, რომ მაყვალას დათმობას მისი მოკვლა არჩია.
ცოლის მკვლელს გელა ხანჯლით განგმირავს. თემი გელას ჩაქოლავს, საქმეს კი ხელმეორედ გაარჩევს. მოძღვარს გაამართლებენ, მაგრამ გათავისუფლების ქაღალდი გადასახლებაში ცოცხალს ვეღარ ჩაუსწრებს.

როლებში
შალვა დადიანი – ონოფრე (მოძღვარი)
გიორგი დავითაშვილი – ონისე
ელენე ჩარსკაია – ჯათია
მ. ალიბეგოვა – მაყვალა
ვალერიან გუნია – მაყვალას მამა
მარგალიტა ბარსკაია – მაყვალას დედა
ალექსანდრე იმედაშვილი – გელა (მაყვალას ქმარი)

შეფასება
მხატვრული თვალსაზრისით ფილმი სუსტი გამოდგა, რადგან რეჟისორის ყურადღებას მხოლოდ მთის ლანდშაფტი, მოხევეთა ზნე-ჩვეულება, ჩაცმულობა, საქციელი და ეგზოტიკურობა იწვევდა.

განსხვავებები რომანისგან
მოთხრობისგან განსხვავებით, სადაც მღვდელი ონოფრე ხალხის მეურვე და გაჭირვების ტალკვესია და მისი მიზანი ხალხისა და ღმერთის სამსახურია, ფილმში იგი ღმერთს განუდგება და რევოლუციური იდეებით ანთებული ხალხს რევოლუციისკენ და ძალადობისკენ მოუწოდებს. მღვდლის რევოლუციონერად გარდაქმნის თემა მეტად აქტუალური იყო 1920-იან წლებში.
აქინჯიები

აქინჯიები ( „მომთაბარეები, მძარცველები“) — არარეგულარული თურქული კავალერია. ისინი ძირითადად დაზვერვისათვის გამოიყენებოდა, თუმცა აკინჯები ხალხსაც ძარცვავდნენ და მუდმივ შიშში ამყოფებდნენ, სუთანის ჯარის მოძრაობის მარშრუტებზე, მოსახლეობის დასაშინებლად. მათი რაოდენობა აღემატებოდა 30 000 კაცს. იანიჩარებთან და სიპაჰებთან ერთად ოსმალეთის იმპერიის ძირითად ჯარებს შეადგენდნენ.

აქინჯიები მსუბუქად შეიარაღებული ცხენოსანი მშვილდოსნები იყვნენ. მათი შეიარაღება ტყავის აბჯრითა და მშვილდ-ისრით შემოიფარგლებოდა. მათ არ შეეძლოთ ქალაქებზე ან ციხესიმაგრებზე შტურის მოწყობა, ამიტომ სულთანი მათ სასაზღვრო რეიდებსა და საზღვრების დაზვერვას ანდობდა. მას შემდეგ რაც 1595 წელს იმპერია რიგ ბრძოლებში დამარცხდა, მთავრობა იძულებული გახდა აქინჯიების კავალერია ოფიციალურად გაუქმებულად გამოეცხადებინა.
მაია დობორჯგინიძე

მაია დობორჯგინიძე (დ. 2 მაისი, 1978) — ქართველი კინომსახიობი, ასევე კინომსახიობის გოგა ბარბაქაძეს მეუღლე. დამთავრებული აქვს თბილისის თეატრალური ინსტიტუტი. გადაღებულია ფილმში „მიცვალებულთა კუნძულზე“ (2003). განსაკუთრებული პოპულარობა მოუტანა სერიალმა „შუა ქალაქში“. 2010 წელს დაამთავრა ავთო ვარსიმაშვილის სამაგისტრო კურსი და მას მერე თეატრის რეჟისორიცაა. 2010 წელს შედგა მაიას რეჟისორული დებიუტიც. მან შესანიშნავად დადგა სპექტაკლები: „თაფლობის თვე“ , „ვიზიტი ფსიქოლოგთან“.
ფილმოგრაფია
2003: „მიცვალებულთა კუნძულზე“ (ადელი — პოლკოვნიკის ქალიშვილი და მერძევე გოგონა) რეჟ. თეიმურაზ კვანტალიანი
ნათამაშები როლები
თავისუფალი თეატრი
„კომედიანტები“
„სურამის ციხე“
„ბინა ყიფშიძის ქუჩიდან“
„ძმები“
„ვარიაციები პატრიოტიზმის თემაზე“
„ბავშვის თვალებით“
„იდიოტოკრატია“
„დონ ჟუანი“
„ვოიცეკი“
დადგმული სპექტაკლები
თავისუფალი თეატრი
ავთანდილ ვარსიმაშვილის „ზღაპარი იგი, მათრობს და მხიბლავს“
ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
ნანკა კალატოზიშვილი

ნანკა კალატოზიშვილი (დ. 8 მაისი, 1979, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი მსახიობი.

2000 წელს დაამთავრა შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტის სამსახიობო ფაკულტეტი, ამავე წელს გახდა რუსთაველის თეატრალური სარდაფის მსახიობი. 2007 წლიდან არის ვასო აბაშიძის სახელობის მუსიკალური კომედიისა და დრამის თეატრის მსახიობი. 2009–2010 წლები იყო „სიმართლის დროს“ წამყვანი.
2010 წლიდან „ინტუიციის“ წამყვანი. 2013 წელს დუტა სხირტლაძეს, კახა კინწურაშვილსა და ლიკა ლაბაძესთან ერთად იმედის პროექტის „ცეკვავენ ვარსკვლავები“ სეზონის წამყვანი.

ფილმოგრაფია
2005: მიდიოდა მატარებელი (ნატო) რეჟ. გიორგი შენგელაია
2006: რევერსი (უბრალო თამაში) რეჟ. დიმიტრი (დიტო) ცინცაძე
2006: გრაფიტი რეჟ. ვანო ბურდული
2009 ტრილოგია რეჟ. შოთა კალანდაძე
2010: ოცნების ქალაქი (ნინი) რეჟ. დავით იმედაშვილი
2011 კიჩი კინო კლიპები რეჟ. შოთა კალანდაძე
სამპდორია (საფეხბურთო კლუბი)

სამპდორია – იტალიური საფეხბურთო კლუბი ქალაქ გენუიდან. კლუბი შეიქმნა 1946 წელს ორი საფეხბურთო გუნდის: ანდრეა დორიასა და სამპიერდარენეზეს გაერთიანების შედეგად.

მიღწევები
სერია (1): 1990–91
იტალიის თასი (4): 1984–85, 1987–88, 1988–89, 1993–94
იტალიის სუპერთასი (1): 1991
სერია (2): 1933–34, 1966–67
ევროპის თასების მფლობელთა თასი (1): 1989–90
ევროპის თასების მფლობელთა თასი: 1988–89 (ფინალისტი)
ევროპის სუპერთასი: 1990 (ფინალისტი)
ევროპის ჩემპიონთა თასი: 1991–92 (ფინალისტი)

ცნობილი ფეხბურთელები
მარჩელო ლიპი (1969–1979)
რობერტო მანჩინი (1982–1997)
ჯანლუკა ვიალი (1984–1992)
რუდ გულიტი (1993–1995)
დევიდ პლატი (1993–1995)
ვალტერ ძენგა (1994–1996)
ვინჩენცო მონტელა (1996–1999, 2007–2008)
ხუან სებასტიან ვერონი (1996–1998)
არიელ ორტეგა (1998–1999)
ანტონიო კასანო (2007–2011, 2015–2017)
სერხიო რომერო (2011–2015)
სამუელ ეტო’ო (2015)

ცნობილი მწვრთნელები
მარჩელო ლიპი (1982–1985)
ღამე მოტიტვლებულ მთაზე (მუსორგსკი)

ღამე მოტიტვლებულ მთაზე (რუს. ) არის მოდესტ მუსორგსკის ადრინდელი ნაწარმოები, რომლის ჩანაფიქრი დაიბადა 1860 წ., როდესაც კომპოზიტორი მუშაობდა მუსიკაზე მეგდენის დრამისათვის „კუდიანი“. შვიდი წლის შემდგომ მან ეს მუსიკა გადააკეთა 4 ეპიზოდისგან შემდგარ სიმფონიურ სურათად „ივანეს ღამე მოტიტვლებულ მთაზე“

1. კუდიანთა თავშეყრა, მითქმა-მოთქმებითა და ჭორებით

2. ტარტაროზის მატარებელი

3. უწმინდური ტარტაროზის სადიდებელი
4. შაბაში.

ნაწარმოების უკანასკნელი რედაქცია - ფანტაზია „ღამე მოტიტვლებულ მთაზე“ - ეკუთვნის კომპოზიტორ ნ. რიმსკი-კორსაკოვს, რომელმაც ავტორის გარდაცვალებიდან 5 წლის შემდეგ (1886) მთლიანად თავიდან გააორკესტრა მუსორგსკის თხზულებიდან შერჩეული საუკეთესო მუსიკალური ეპიზოდები.

სწორედ ამ სახით შესრულდა ნაწარმოები პირველად 1886 წლის 15 ოქტომბერს ქ. პეტერბურგში, ნ. რიმსკი-კორსაკოვის დირიჟორობით, და ამ სახით დამკვიდრდა სიმფონიურ ლიტერატურაში.
ეგვიპტის მუჰაფაზები

ეგვიპტის ტერიტორია იყოფა 29 მუჰაფაზად და ერთ თვითმართველ ქალაქად. მუჰაფაზები აგრეთვე იყოფიან პროვინციებად. 2008 წლის აპრილიდან ეგვიპტეს შეემატა ორი ახალი მუჰაფაზა ჰელუანი და 6 ოქტომბერი. ყველა მუჰაფაზას გააჩნია საკუთარი ადმინისტრაციული ცენტრი და მარკაზი.

ეგვიპტის მუჰაფაზების სია
მუჰაფაზები ასევე იყოფა მარკაზად.

ეგვიპტის მუჰაფაზების რუკა
ლობელის შხამა

ლობელის შხამა (ლათ. ) — მრავალწლოვანი ერთლებნიანი ბალახოვანი მცენარე შროშანასებრთა ოჯახისა.

ღერო სქელია, მრავალფოთლიანი. ზედა ნაწილში შებუსვილი. აღწევს 1-1,5 მ სიმაღლეს. ფოთლები ძარღვების გასწვრივ ნაკეცებიანია და ქვედა მხრიდან შებუსვილი. ქვედა ფოთლები უფრო დიდი ზომისაა, მოყვანილობით ფართო-ელიფსური და ბოლოწაწვეტილი, ზედა ლანცეტაა და გრძლად წაწვეტილი; ფოთლები ღერომხვევია, მჯდომარე. თანაყვავილები ფართოკვერცხისებრია, ყვავილის ყუნწზე ბევრად გრძელი. ყვავილსაფარი გვირგვინისებრია, მომწვანო-ყვითელი, გადაშლილი, თითოეული მისი ფოთოლი ელიფსურია, ძირისკენ ფრჩხილად გადასული, გამჭვირვალე ფოჩით შემოვლებული.

მტვრიანები ყვავილსაფარის ფუძეზეა მიმაგრებული. ნაყოფი 3-ბუდიანი მოგრძო კოლოფია, რომელიც ბუდეებად ძირამდე იხსნება. თესლი მოყვითალოა, ბრტყელი და ფრთიანი. ფესურა მოკლეა, სქელი.

ლობელის შხამა იზრდება სუბალპურ სარტყელში, ადის ალპურ ზონაშიც ზღვის დონიდან 2500 მ–მდე. იშვიათად გვხვდება ტყის სარტყელში. ის მაღალი მთის საძოვრებზე მეტად გავრცელებული და აბეზარა სარეველაა. მისი ყველა ნაწილი შხამიანია. ხშირია მთელ საქართველოში — ყაზბეგის, ბორჯომ-ბაკურიანის, ბახმაროს, დუშეთის და სხვა მიდამოებში. გარდა ამისა, გავრცელებულია იმიერკავკასიაში, დასავლეთ და აღმოსავლეთ ციმბირში, შუა აზიაში, შორეულ აღმოსავლეთში, ხმელთაშუა ზღვის მხარეში.
მწარე აბზინდა

მწარე აბზინდა — ბალახოვანი მცენარე, მიეკუთვნება რთულყვავილოვანთა ოჯახს . იგი მრავალწლოვანი 2 მ–მდე სიმაღლის მცენარეა, ნაცრისფერ–ქეჩისებრი შებუსვით, ქვედა ფოთლები გრძელყუნწიანია, ფირფიტა ფართო კვერცხისებრი ფორმის, ორმაგ–სამმაგად ფრთისებრგანკვეთილი ლანცეტა ფორმის სეგმენტებად. ზედა ფოთლები მჯდომარეა. კალათები პატარა ზომისაა, ნახევრადსფეროსებრი, შეკრებილია გრძელ საგველასებრ ყვავილედებად და ცალმხრივ მტევნებადაა დაკიდებული მოკლე საყვავილე ღერძზე. საბურველის გარეთა ფოთოლაკები ხაზური ფორმისაა, შიგნითა – ელიფსური ან უკუკვერცხისებური. ყველა მათგანი შებუსვილი და ფართო თეთრი სიფრიფანა არშიითაა შემოვლებული. ყვავილსაფარი მოფენილია ბეწვებით, ყვავილები კი შიშველია, მცენარე ყვავილობს -.

მწარე აბზინდა იზრდება რუდერალურ ადგილებში, რიყეზე, გზის პირებზე, დასახლებულ ადგილებში: თუშ–ფშავ–ხევსურეთში, ჯავახეთში, თრიალეთში, მესხეთში, აფხაზეთში, სვანეთში, სამეგრელოში, თითქმის მთელ საქართველოში, მეზობელ აზერბაიჯანში და სომხეთში.

გამოიყენება მედიცინაში. მწარე აბზინდას ბალახი ოფიცინალური არომატული–მწარე საშუალებაა, რომელიც რეფლექტორულად აღაგზნებს მადას, ხელს უწყობს საჭმლის მონელებას. გამოიყენება აგრეთვე ნაღვლისდამდენად. პანკრეასის, ღვიძლისა და ნაღვლის ბუშტის პათოლიგიისას. შედის კუჭ–ნაწლავის ტრაქტის ფუნქციის გამაუმჯობესებელ წვეთებში, მადისმომგვრელ, მეტეორიზმის საწინააღმდეგო და ნაღვლისდამდენ ნაკრებებში. ამზადებენ მწარე ნაყენს, სითხოვან ექსტრაქტს, გამონაცემს. შედის დიდი ბრიტანეთის ფარმაკოპეაში, იყენებენ მრავალი ქვეყნის ტრადიციულ მედიცინაში და ჰომეოპათიაში. რაც შეეხება მამულას, ის გამოიყენება იგივე დანიშნულებით, ასევე შედის მ. ზდრენკოს მიქსტურაში და ჰომეოპათიური სამკურნალო საშუალებების ნომეკლატურაში.
სვია (მცენარე)

სვია — ერთ და მრავალწლოვან ორსახლიან ხვიარა მცენარეთა სახეობა კანაფისებრთა ოჯახისა. ღერო ხვიარა, ოთხწახნაგოვანი, 6 მ–მდე სიგრძის საყრდენს ეკიდება კაუჭიანი ეკლებით. ღერძული ფესვიდან გამოდის ჰორიზონტალური ყლორტები, რომლებიც კვანძებთან ფესვიანდება და იქიდან ვითარდება ახალი მიწისზედა ღერო. ფოთლები ფართო კვერცხისებრი ან მომრგვალო, გრძელყუნწიანია, ფუძესთან გულისებრი, მთლიანი ან 3–5 თათისებრნაკვთიანი, კიდეებზე მსხვილკბილა. ზევითკენ ფოთლები პატარავდება და მარტივდება, ზევიდან ხაოიანია, ქვევიდან ძარღვების გაყოლებაზე აქვს მახვილწვერიანი ეკლები. თანაფოთლები ლანცეტისებრია, დიდი ზომის, ერთმანეთს მიახლოებული. მტვრიანიანი ყვავილები სგაველასებრაა დაკიდული, ბუტკოიანი — მოკლე უბისებრ თავთუნებად, სხედან 2 ერთად საერთო თანაყვავილედის უბეში, გარდა ამისა, თითოეულ ყვავილს აქვს თავისი თანაყვავილედები ძლიერ იზრდება და დამწიფებული თავთუნი, ე. წ. სვიის „გირჩა“ 1,5–2 სმ სიდიდეს აღწევს.

მცენარე ყვავილობს -. სვია იზრდება ტენიან ადგილებში, ტყისპირებზე, ბუჩქნარებში, მდინარეთა ხეობებში, ადის მთის შუა სარტყელამდე — 1200 მ–მდე ზღვის დონიდან. გავრცელებულია რაჭა-ლეჩხუმში, აფხაზეთში, აჭარაში, ქართლში, კახეთში, სამაჩაბლოში, თრიალეთში. საქართველოში გვარი სვია ერთის სახეობითაა წარმოდგენილი. სამრეწველო მიზნით მოჰყავთ ბოსტნებსა და ბაღებში — მთელ საქართველოში. საერთო გავრცელება — დასავლეთი ევროპა, სამხრეთი აფრიკა, ჩრდილოეთი და სამხრეთი ამერიკა, ავსტრალია, ჩინეთი, ცენტრალური აზია. ნედლეული.

სვიის გირჩები — ნაყოფედი კვერცხისებრი ფორმისაა, შედგება მომრგვალო თესლურებისაგან, რომლებიც თანაყვავილედის უბეებში და ყვავილსაფარის ფოთლებშია დაფარული. ნაყოფედი შედგება საერთო ღერძისაგან, რომელზეც მოთავსებულია კრამიტისებრ განლაგებული მრავალრიცხოვანი თანაყვავილედი. ისინი დაფარულია ხშირი ყვითელი ჯირკვლებით. გირჩებს აგროვებენ სრულ დამწიფებამდე, როდესაც მომწვანო-ყვითელი შეფერილობა აქვს. დაუშვებელია მწიფე გირჩების დამზადება, ამ დროს ისინი ყვითელი–მურა ფერისაა, ქერქლები გამოშვერილია და მრავალკაკლუჭიანი. აშრობენ სწრაფად, რომ მოქმედი ნივთიერებები არ დაიშალოს. გარდა ამისა, ამზადებენ ჯირკვლებს, რომლებსაც მშრალი გირჩებიდან გამობერტყავენ და გაცრიან. მიიღება ოქროსფერ-ყვითელი ფხვნილი, ე. წ. მედიცინაში გამოყენება.

სვიის გირჩები დამამშვიდებელი მოქმედებისაა, აუმჯობესებს ძილს, ხმარობენ კლიმაქსური დარღვევისას, ასევევ გასტრიტის, სანაღვლე გზებისა და ღვიძლის დაავადებებისას, შარდსასქესო გზების პათოლოგიის დროს. გირჩები შედის სედატიურ ნაკრებში, ეთეროვანი ზეთი და ექსტრაქტი კი გულ-სისხლძარღვთა პრეპარატებში, პრეპარატ უროლესანში; „ლუპულინს“ იყენებენ ჰომეოპათიაში. სვია უძველესი ხალხური საშუალებაა, დადგენილია მისი ძალზე მაღალი ანტიბაქტერიული და ალერგიის საწინააღმდეგგო მოქმედება. ევროპელები საუკუნიდან იყენებენ სვიას ლუდისა და პურის წარმოებაში. ამრიგად, სვიას ახასიათებს მოქმედებისა და გამოყენების ფართო სპექტრი, მაგრამ რომელი შენაერთი განაპირობებს ამა თუ იმ ეფექტს, არაა დადგენილი.
დიდი კამა

დიდი კამა, ცერეცო — მრავალწლოვანი მცენარე ქოლგოსანთა ოჯახისა . კულტურაში კი ორწლოვანი მცენარეა.

ღერო 2 მეტრამდე სიმაღლისაა, მომრგვალო, მსხვილი, ვიწრო ღარებიანი, დატოტვილი, ლეგა ფერის. ფოთლები მრავალჯერაა ფრთისებრ განკვეთილი გრძელ ძაფისებრ ნაკვთულებად. ივითარებს ქოლგა ყვავილედს. ქოლგა 6-20 სხივიანია, სხივები არაა თანაბარი ზომის. გვირგვინის ფურცლები ყვითელია, მომრგვალო ფორმის, შიგნით გადაღუნული ოთხკუთხა ბლაგვი წვერით, ჯამის კბილები არ ემჩნევა, საბურველისა და საბურვალეკის ფოთოლაკები არ აქვს. ნაყოფი 4-10 მმ სიგრძისაა, 1,5-4 მმ სიგანის. ენდოსპერმი კომისურის მხრიდან ბრტყელია ან ოდნავ აზნექილი, ზურგის მხარეზე არხების ქვეშ ამოკვეთილი, ყვავილობს -, ნაყოფიანობს .

დიდი კამა იზრდება ზღვის სანაპირო ზოლში და მთის წინებზე ქვიშნარ და კლდოვან ადგილებზე, ზოგჯერ როგორც სარეველა. საქართველოში ბუნებრივად გვხვდება აფხაზეთსა და აჭარაში. სამშობლოა ხმელთაშუა ზღვის სანაპირო. ბევრ ქვეყანაში არის გაველურებული, მაგ., კავკასიაში, ცენტრალური აზიის სამხრეთ რაიონებში. კულტივირებას ეწევიან და ნედლეულის მთავარი ექსპორტიორია ჩინეთი, ეგვიპტე, ბულგარეთი, რუმინეთი, უნგრეთი.

მედიცინაში გამოყენება. ნაყოფი და მისი ზეთი ამოსახველებელი საშუალებაა. ნაყოფი შედის მეტეორიზმის საწინააღმდეგო ნაკრებში, ამავე დანიშნულებით იყენებენ დიდი კამის წყალს — ჩვილი ბავშვებისათვის. ნაყოფი არის ძირტკბილას რთული ფხვნილის კომპონენტი. ეთეროვანი ზეთი პრეპარატ სოლიტანის და ასთმის საწინააღმდეგო პრეპარატის ტრასკოვის მიქსტურის შედგენილობაშია. ვეტერინარიაში იყენებენ ამოსახველებლად. ჯერ კიდევ ჰიპოკრატე და ავიცენა იცნობდნენ მის სამკურნალო და კულინარიულ თვისებებს. ბევრ ქვეყანაში კამის ნაყოფს ღეჭავენ შიმშილის გრძნობის მოსაკლავად.
Datura stramoniom

— ერთწლოვანი ბალახოვანი მცენარეა, სწორმდგომი, 120 სმ-მდე სიმაღლის ღეროთი. ღერო შიშველია, ორთითასებრ დატოტვილი; ფოთლები დიდია, ქვედა 20 სმ სიგრძისა, კვერცხისებრი ფორმის, წაწვეტებული, ზედა მხარეზე მუქი მწვანე, ქვედაზე - შედარებით ღია, ფოთლების ყუნწები და ძარღვები დაფარულია ბუსუსებით. . ყვავილები დიდია, მარტოული, განწყობილია ღეროს განშტოებებში. გვირგვინი თეთრია, ძაბრისებრი, ნაოჭიანი, 5-6 ნაკვთიანი, წაწვეტებული გადანაღუნით, გვირგვინის მილი 6-7 სმ სიგრძისაა, ჯამზე ორჯერ გრძელი. ჯამი მილისებრია, 5-კბილიანი, 5-წახნაგოვანი. მტვრიანა 5, სამტვრეები გასწვრივ იხსნება. ნაყოფი კვრეცხისებრი ან თითქმის სფერული ფორმის კოლოფია, მაგარი ეკლებით მოფენილი, მომწიფებისას იხსნება 4 საგდულით. თესლი მრავალია, შავი ფერის. მცენარე ყვავილობს -, ნაყოფიანობს -დან.

მეორე სახეობა - უვნებელი ლემა ( - ლათ. უვნებელს მიშნავს) ერთწლოვანი ბალახია, ღერო სწორმდგომი 150 სმ სიმაღლის, ძლიერ დატოტვილი. ფოთლები და მთელი მცენარე მოფენილია მოკლე და მონაცრისფრო ბეწვით. ფოთლები კვერცხისებრი ან მოგრძო კვერცხისებრი ფორმისაა, არათანაბრად ამოკვეთილი ძირით, ფოთლის ფირფიტა ამოკვეთილ-დაკბილულია ან კიდემთლიანი, 3-10 სმ სიგრძისა. გვირგვინი ძაბრისებრია, თეთრი ფერის, 15(20) სმ სიგრძის, სუსტად გამოხატული 10 წამახვილებული კბილით. ჯამი მილისებრია, 5 კბილიანი; მტვრიანა 5, ნაყოფი (3) 4-6 სმ დიამეტრის კოლოფია, მოფენილია ხშირი ბლაგვი, ნემსისებრი ეკლებით, თესლი მრავალია, ყვითელი ფერის. მცენარე ყვავილობს -, ნაყოფიანობს -.

ლემა სარეველა მცენარეა, იზრდება მთის ქვედა სარტყელამდე, გზის პირებზე, ბოსტნებში, რუდერალურ ადგილებში აფხაზეთში, ლეჩხუმში, აჭარაში, ქართლში, კახეთში. ხშირია აზერბაიჯანშიც. საერთო გავრცელება: ევროპა, შუა და მცირე აზია, აფრიკა, ჩრდ. და სამხ. ამერიკა. მეტად ხელსაყრელია კულტივირება.
უვნებელი ლემა ტროპიკული მცენარეა, სამშობლოა მექსიკა. კულტურაშია მსოფლიოს ბევრ ქვეყანაში: სამხ. ჩინეთში, ეგვიპტეში, ნიგერიაში, აშშ-სა (ფლორიდა) და სხვ. ჩვენთან აშენებენ ერთწლოვანი კულტურის სახით. კარგად იტანს როგორც დასავლეთ, ისე აღმოსავლეთ საქართველოს კლიმატს.

მედიცინაში გამოყენება. ლემას ფოთლებსა და უვნებელი ლემას თესლს (ნაყოფსაც) იყენებენ როგორც სამრეწველო ნედლეულის სკოპოლამინისა და ატროპინის მისარებად. სკოპოლამინის სკოპინისა და ტროპის მჟავას რთული ეთერია. ის ქიმიურად ახლოსაა ატროპინთან, ამიტომ მის მსგავსად იწვევს გლუვი კუნთების მოდუნებას, აგანიერებს თვალის გუგას, ამცირებს საჭმლის მომნელებელი და საოფლე ჯრკვლების სეკრეციას, შეიძლება გამოიწვიოს სედატიური ეფექტი. ზოგჯერ იყენებენ ფსიქიატრიულ პრაქტიკაში, როგორც დამამშვიდებელს, ხოლო ნევროლოგიაში პარკისონიზმის საწინაარმდეგოდ. ლემას ფოთლებისაგან ამზადებენ ასთმათოლს, ასევე გარედან სახმარად „ლემას ზეთს“, ხოლო უვნებელი ლემას თესლებისაგან პრეპარატ „აერონს“, რომელსაც უნიშნავენ ზღვისა და ჰაერის დაავადებებისას. ჰომეოპათიაში ნედლი მცენარის ესენციას იყენებენ კრუნჩხვების, ენაბლუობის, ეპილეფსიის, მანიაკურ-დეპრესიული ფსიქოზის შემთხვევაში.
შავი ლენცოფა

შავი ლენცოფა — ძაღლყურძენასებრთა ლენცოფას ოჯახის ორწლოვანი 30-80 სმ სიმაღლის მცენარეა. ღერო სწორმდგომია, დატოტვილი, მოფენილია ჯირკვლოვანი ბეწვებით. ზედა ფოთლები ღერომხვევია, ქვედა - ყუნწიანი და ფესვთანურ როზეტს ქმნის, ფრთისებრ ამოკვეთილ ნაკვთიანია; ჯამი ზარისებრი, 5-კბილიანი, ყვავილობისას 20-22 მმ სიგრძის, ნაყოფიანობისას დიდდება, მაგრდება და ქოთნის ფორმას იღებს - შუა ნაწილის ზემოთ შევიწროებულია. ყვავილები იღლიური, გრძელ ხვეულებად შეკრებილი და დიდი ზომის თანაფოთლები აქვს. გვირგვინი ფართო ძაბრისებრი, ღია ყვითელი, ბადისებრი დაძარღვიღ, 20-30 მმ სიგრძის, ოდნავ ზიგომორფულია. მტვრიანა 5, სამტვრეები წაგრძელებულია, ქვედა მხარეზე სიგრძით იხსნება. ნაყოფი კოლოფია, მოთავსებულია ჯამის ქვედა ნაწილში, ძირში გაფართოებულია, ისხნენა ხუფით. თესლი მრავალია, ყვითელი, ფიჭისებრი ზედაპირით. ფესვი ღერძულია. მცენარე ყვავილობს -. მთელი მცენარე შხამიანია.

ლენცოფა იზრდება რუდერალურ ადგილებზე, მინდვრებში, გზის პირებზე, ბოსტნებსა და ბაღებში - აფხაზეთში, იმერეთში, ქართლში, გარე კახეთში, მთიულეთში. საერთო გავრცელება - ევროპა, ცენტრ., შუა და აღმ. აზია, აფრიკა და ჩრდ. ამერიკა. ნაზარდებს არ ქმნის, იზრდება სპორადულად, სარეველა მცენარეა.

ნედლეული. მთლიანი ან ნაწილობრივ დაწვრილმანებული ფოთლები მოგრძო-კვერცხისებრია, ფრთისებრდანაკვთული ან მთლიანი, არათანაბრად დაკბილული კიდეებით. ფესვტანური ფოთლები გრძელყუნწიანია, ორივე მხრიდან ხშირი, გრძელი, რბილი ბუსუსებით დაფარული, ღეროსეული - უყუნწო, ნაკლებ შებუსვილი. ბეწვებით ძირითადად ფოთლის კიდეებსა და ძარღვების არეშია. ფოთლების სიგრძეა 5-20 სმ, სიგანე 3-10სმ. ძირითადი ძარღვი მოთეთროა, ფუძისკენ გაფართოებული. ნედლეული ნაცრისფერ-მწვანეა, სუნი სუსტი, თავისებური, გემოს არ უსინჯავენ.

ფოთლებს აგროვებენ მთელი ზაფხული - ყვავილობის პერიოდში. მათ ხელით კრეფენ ან აჭრიან. აშრობენ დაუყოვნებლივ, თხელ ფენად გაშლილს სხვენზე, ჰაერზე ან საშრობ კარადაშ ი 40-600-ზე. ნელ შრობა იწვევს ფოთლების გაშავებას და გაფუჭებას.
გრიგოლ ღვთისმეტყველი

წმინდა გრიგოლი ღვთისმეტყველი, გრიგოლ ნაზიანზელი (უმცროსი) (, ; დ. დაახლ. 330, არიანზი, ნაზიანზის მახლობლად, კაპადოკია, — გ. დაახლ. 390, იქვე) — ბერძენი საეკლესიო მოღვაწე და მოაზროვნე, ბერძნული პატრისტიკის ერთ-ერთი ცნობილი წარმომადგენელი ბასილი დიდსა და გრიგოლ ნოსელთან („კაპადოკიელი მამები“) ერთად.

მამამისი, სახელად ასევე გრიგოლი კაპადოკიის ქალაქ ნაზიანზის ეპისკოპოსი იყო. მღვდლად აკურთხეს 362 წელს. ბასილ დიდთან ერთად ებრძოდა არიანელობას. 372 წელს დაადგინეს სასიმას ეპისკოპოსად, თუმცა გრიგოლმა უარი განაცხადა და ნაზიანში განმარტოვდა. ცნობილი იყო წმინდა სამების დოქტრინის და ნიკეის კრების მოძღვრების დაცვით. 380 წელს არჩეული იყო კონსტანტინეპოლის პატრიარქად, თუმცა ეპისკოპოსთა ერთი ნაწილის წინააღმდეგობის გამო დატოვა ტახტი და კაპადოკიაში დაბრუნდა. გარდაიცვალა იქვე, დაახლოებით 390 წელს (მოიხსენიება 25 იანვარს).

გრიგოლ ნაზიანზელი ძალზე პოპულარული იყო ძველ ქართულ მწერლობაში. მის თხზულებებს თარგმნიდნენ ცნობილი მოღვაწეები: გრიგოლ ოშკელი, ექვთიმე მთაწმიდელი, დავით ტბელი, ეფრემ მცირე და იოანე პეტრიწი. გრიგოლ ნაზიანზელი დიდად აფასებდა მეგობრობას ადამიანთა შორის; იცავდა ფილოსოფიისა და რწმენის ურთიერთსაჭიროებას; მისთვის მთავარი იყო ზნეობრივი მოქმედება და საქმის უპირატესობა გააზრების, ანუ „სიტყვით ქმნის“ მიმართ. როგორც ბიზანტიაში, ისე საქართველოში „კაპადოკიელთა რენესანსი“ წინ უძღოდა „პროკლეს რენესანსს“.
კონსტანტინოპოლის პირველი საეკლესიო კრება

კონსტანტინეპოლის პირველი საეკლესიო კრება (მართლმადიდებლებისთვის — მეორე მსოფლიო საეკლესიო კრება) — მსოფლიო საეკლესიო კრება, ჩატარდა ქალაქ კონსტანტინეპოლში, 381 წელს, რომის იმპერატორის — თეოდოსის ბრძანებით.

ისტორია
კრებას ესწრებოდა 150 ეპისკოპოსი. მათ შორის იყვნენ: გრიგოლ ღვთისმეტყველი, გრიგოლ ნოსელი, მელეტი ანტიოქიელი, ამფილოქე იკონიელი, კირილე იერუსალიმელი და სხვები. იგი გაიხსნა წმინდა მელეტი ანტიოქიელის თავმჯდომარეობით, რომლის გარდაცვალების შემდეგ კრების თავმჯდომარეობა დაევალა გრიგოლ ღვთისმეტყველს და ბოლოს კონსტანტინეპოლელ ეპისკოპოს ნექტარიოსს. კრებამ განიხილა და დაგმო მაკედონიუსის ერესი და დაამტკიცა მოციქულთა სწავლება სულიწმიდის შესახებ. ამ სწავლების მიხედვით სულიწმინდა არის ცხოველსმყოფელი ღმერთი, რომელიც მამისაგან გამოდის და მამასთან და ძესთან ერთად თაყვანისიცემების და იდიდების.

სარწმუნოების სიმბოლოს, გრიგოლი ღვთისმეტყველის მითითებით წმინდა მამებმა დაამატეს ზოგიერთი გამოთქმა ძე ღმრთისაზე, მოძღვრება წმიდა სულზე („და სული წმინდა უფალი და ცხოველსმყოფელი“...), ეკლესიის ერთიანობაზე („ერთი წმინდა კათოლიკე“...), ნათლობის საიდუმლოებაზე („აღვიარებ ერთსა ნათლისღებასა“...) და მკვდრეთით აღდგომაზე („მოველი აღდგომასა“...).

კრებამ შეიმუშავა და დაამტკიცა 7 კანონი, ხოლო მაკედონი და მისი თანამოაზრენი განიკვეთა.

სხვა ერესთა უარყოფის მიზნით, წმიდა მამებმა დაამტკიცეს მართლმადიდებლური სარწმუნოების ნიკეის სიმბოლო. მსოფლიო კრების მიერ მიღებულ სიმბოლოში არაფერი იყო ნათქვამი სულიწმიდის თანასწორობაზე და თანაარსებობაზე მამა ღმერთთან, რადგან მაშინ არ იყო ერესი, რომელიც სულიწმიდას გმობდა. ამიტომ წმიდა მამებმა ნიკეის სიმბოლოს დაუმატეს 8, 9, 10, 11 და 12 წევრები, სადაც გადმოცემულია სწავლება სულიწმიდაზე, ეკლესიაზე, საიდუმლოებებზე, მიცვალებულთა აღდგომაზე და მომავალ ცხოვრებაზე, ე.ი. საბოლოოდ დაამტკიცეს ნიკეა-კონსტანტინეპოლის რწმენის სიმბოლო, რომლითაც დღემდე ხელმძღვანელობს წმიდა მართლმადიდებელი ეკლესია.

381 წლის 3 სექტემბერს, აკვილეიში ამბროს მედიოლანელის თავმჯდომარეობით მიმდინარეობდა სამი მიტროპოლიტის (მილანის, აკვილეის და სირმიის ეპისკოპოსთა) კრება, არიოზელთა მოძღვრების დასაგმობად. კრებამ დაადასტურა ნიკეის კრების დადგენილებანი და განსაკუთრებით გაუსვა ხაზი ძე ღმერთის მარადიულობის, მისი ღვთაებრივი ბუნებისა და მამაღმერთთან თანატოლობის მოძღვრებას.

კრების დღესასწაული იზეიმება, სხვა ხუთ მსოფლიო კრებასთან ერთად, როგორც — ექვსი მსოფლიო კრების წმიდა მამათა ხსენება. დღესასწაული გარდამავალია და იგი იდღესასწაულება 16 ივლისის უახლოეს კვირადღეს.

მეორე მსოფლიო საეკლესიო კრებას ესწრებოდა იბერიის ეკლესიის წარმომადგენელი ეპისკოპოსი პანტოფილე.
ბარალეთისწყალი

ბარალეთისწყალი, ბარალეთი, არაკვისწყალი — მდინარე ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ფარავნის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს სამსრის ქედის დასავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან მდებარეობს 1860 მ-ზე. სიგრძე — 30 კმ., აუზის ფართობი 469 კმ²., საშუალო წლიური ხარჯი 3,37 მ³/წმ. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირეა ზამთარში. ძირითადად საზრდოობს მიწისქვეშა წყლებით.
მარჯანიშვილი (თბილისის მეტრო)

მარჯანიშვილი (ყოფილი მარჯანიშვილის მოედანი) — თბილისის მეტროპოლიტენის პირველი ხაზის ერთ-ერთი სადგური, რომელიც სადგურის მოედნისა და რუსთაველის სადგურებს შორის მდებარეობს. იგი 1966 წლის 11 იანვარს გაიხსნა. სამგზავრო დარბაზის ქვედა პლატფორმის არქიტექტორები იყვნენ გ. მელქაძე, თ. მიქაშავიძე, ნ. ქვარცხავა, ი. ყავლაშვილი; ვესტიბიულისა — მ. მელია.

ზედა ვესტიბიული ჩაშენებულია საპროექტო ინსტიტუტის „თბილქალაქპროექტის“ შენობაში. ინტერიერი სადაა, მოპირკეთებულია წითელი და რუხი მარმარილოთი; მიწისქვეშა დარბაზს უკავშირდება ესკალატორით, იგი თბილისის მეტროში უძველესია (ტიპი -5.5). მიწისქვეშა სადგურში თეთრი კამარისა და კედლების ფონზე კონტრასტულადაა დაპროექტებული შავი პოლირებული გრანიტის იატაკი და რუხი მარმარილოთი მოპირკეთებული თაღები. მოსაცდელი დარბაზის ბოლოს, კედელზე რეჟისორ კოტე მარჯანიშვილის ბიუსტის ჰორელიეფური გამოსახულებაა მოცემული (მოქანდაკე მერაბ ბერძენიშვილი). სწორედ მის სახელს ატარებს სადგური. სადგურს შესასვლელი ერთი მხრიდან აქვს.