ისპანიდადი

ისპანიდადი (, ესპანურენოვანი ქვეყნების თანასაზოგადოება) — მრავალეროვანი ერების და ქვეყნების თანასაზოგადოება, რომელშიც მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ესპანური ენა და მის საფუძველზე ჩამოყალიბებული კულტურა. ისპანიდადის თანასაზოგადოებას ტრადიციულად მიეკუთვნება ლათინური ამერიკის, აფრიკის და წყნარი ოკეანის აუზის 23 ქვეყანა (იხ. რუკა). ამ რიცხვში არ შედიან ტერიტორიები, რომლებზეც ესპანური ენის სტატუსი ოფიციალურად არ არის აღიარებული — პირველ რიგში, აშშ-ის მთელი რიგი სამხრეთის შტატები.

ისპანიდადის კონცეფციას ხშირად უკავშირებენ 1492 წლის 12 ოქტომბერს ქრისტეფორე კოლუმბის მეთაურობით პირველი ესპანელების ჩასვლას ამერიკაში. ზოგიერთ ესპანურენოვან ქვეყანაში ეს თარიღი კოლუმბის დღის ეროვნული დღესასწაულია.

ისტორია
ესპანურენოვანი ხალხის მიერ საკუთარი კულტურული ერთიანობის გააზრება დაიწყო ჯერ კიდევ საუკუნეში, როდესაც 1713 წელს შეიქმნა ესპანური ენის სამეფო აკადემია, რომლის ამოცანაში შედიოდა მთელ მსოფლიოში გავრცელებული ესპანური ენის სტანდარტიზაცია. მიუხედავად იმისა, რომ საუკუნის განმავლობაში ესპანური კოლონიების უმრავლესობამ მიიღო დამოუკიდებლობა ან გადავიდა სხვა სახელმწიფოების კონტროლ ქვეშ, კულტურული ერთიანობის პრობლემები არ გამქრალა. 1951 წელს შეიქმნა ესპანური ენის აკადემიის ასოციაცია. საუკუნის ბოლო მეოთხედში ესპანეთში პოლიტიკური რეჟიმის დემოკრატიზაციამ თან მოიტანა ესპანურენოვანი სამყაროს ინტეგრაციის ახალი ფორმების გაჩენა — კერძოდ, ყოველწლიური იბერო-ამერიკული სამიტის ჩატარება, რომელშიც ესპანურენოვან ქვეყნებთან ერთად მონაწილეობას იღებენ პორტუგალურენოვნებიც, სხვადასხვა ქვეყნებში იბეროამერიკული კულტურული ცენტრების დაარსება და ა. შ.

ისპანიდადი მთელ მსოფლიოში
ესპანური ენა მშობლიური ენაა 333 მილიონზე მეტი ადამიანისათვის (იმყოფება მესამე ადგილზე ჩინურისა და ინგლისურის შემდეგ). ესპანურ ენაზე მოლაპარაკე მოსახლეობის საერთო რაოდენობა შეადგენს 395 მილიონზე მეტ ადამიანს.

ევროპა
ევროპის ესპანურენოვანი მოსახლეობის უმრავლესობა ცხოვრობს ესპანეთში, ეს დაახლოებით 44 მილიონი ადამიანია. ასევე ადგილი აქვს ოფიციალურ ემიგრაციას ლათინური ამერიკიდან, თანაც არა მარტო ესპანეთში, არამედ კონტინენტის სხვა ქვეყნებში. პირველ რიგში ეს მოვლენა ეხება საფრანგეთს, სადაც ცხოვრობს დაახლოებით 2 მილიონი ესპანურ ენაზე მოლაპარაკე.

ამერიკა
ესპანურენოვანი მოსახლეობის დიდი უმრავლესობა თავმოყრილია ლათინურ ამერიკაში. მისი რაოდენობა აჭარბებს 300 მილიონ ადამიანს. ისეთი ქვეყნები, როგორებიცაა: არგენტინა, ურუგვაი, ბოლივია, ჩილე, კოლუმბია, კოსტა-რიკა, კუბა, დომინიკელთა რესპუბლიკა, ეკვადორი, სალვადორი, გვატემალა, ჰონდურასი, მექსიკა, ნიკარაგუა, პანამა, პარაგვაი, პერუ, პუერტო-რიკო და ვენესუელა არიან ქვეყნები, სადაც მოსახლეობის საკმაოდ დიდი ნაწილი ესპანურენოვანია.

აშშ-ში, ბელიზში და ბრაზილიაში, რომლებიც ოფიციალურად არ ითვლებიან ესპანურენოვან ქვეყნებად, კოლონიალური პერიოდის ან უფრო გვიანდელი იმიგრაციის დროიდან ცხოვრობს ესპანურ ენაზე მოლაპარაკე ადამიანების დიდი რაოდენობა. ბელიზის მოსახლეობის 50 %-ზე მეტი ლაპარაკობს ესპანურად, ხოლო აშშ-ში ესპანურად ლაპარაკობს 40 მილიონზე მეტი ადამიანი, ანუ ქვეყნის მოსახლეობის საერთო რაოდენობის 13 %-ზე მეტი.

აფრიკა
აფრიკის კონტინენტის ესპანურენოვანი მოსახლეობა თავმოყრილია ესპანეთის ზღვისიქითა ტერიტორიებზე (კანარის კუნძულები, სეუტა, მელილია და ესპანეთის სუვერენული ტერიტორიები), ასევე ეკვატორულ გვინეაში, სადაც ესპანური ენა ოფიციალური სახელმწიფო ენაა, თუმცა ხალხი ლაპარაკობს საკუთარ მშობლიურ ენებზე. მაროკოში და დასავლეთ საჰარაში ხალხის ზოგიერთი ნაწილი ინარჩუნებს ესპანურ თვისებებს, თუმცა ეს ქვეყნები განიცდიან არაბული და ბერბერული ენების და ადგილობრივი კულტურის დიდ გავლენას. საერთო ჯამში აფრიკაში 2 მილიონი ადამიანი ლაპარაკობს ესპანურ ენაზე.

აზია-წყნარი ოკეანის რეგიონი
ფილიპინები აზიის ერთადერთი ქვეყანაა, რომელიც ინარჩუნებს ესპანური გავლენის შესამჩნევ კვალს საკუთარ კულტურაზე და მათ მშობლიურ ენებში ბევრია ესპანური ენიდან ნასესხები სიტყვები. ფილიპინური კულტურის და ენის ბევრი ატრიბუტი — ესპანური წარმომავლობისაა. ეს იმით აიხსნება, რომ ესპანეთი ქვეყანას მექსიკიდან მართავდა 300 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში. უფრო მოგვიანებითაც კი, ქვეყანაში ამერიკული ბატონობის თითქმის 50-წლიანი პერიოდის შემდეგ, ადგილობრივმა კულტურამ და ენამ შეინარჩუნა ესპანური ენის და კიდევ უფრო მეტად ლათინოამერიკული მემკვიდრეობის დამახასიათებელი ნიშნები.

აზია-წყნარი ოკეანის რეგიონის სხვა ქვეყნები, რომლებიც იმავე ხარისხის ლათინოამერიკული წარმოშობის გავლენას განიცდიან, როგორსაც ფილიპინები, არიან:

გუამის და ჩრდილოეთ მარიანას კუნძულები, სადაც ლაპარაკობენ ჩამოროს და ესპანურზე დაფუძნებულ კრეოლურ ენებზე, რადგანაც ისინი იყვნენ ესპანეთის კოლონიები.
კაროლინის კუნძულები, რომელიც დღეისათვის გაყოფილია მიკრონეზიის ფედერაციული შტატების აღმოსავლეთ ნაწილსა და პალაუს შორის. იქ ასევე ლაპარაკობენ ესპანურზე დაფუძნებულ კრეოლურ ენაზე და ადგილობრივი ენები განიცდიდნენ ესპანურ გავლენას.
აღდგომის კუნძული, დღეისათვის ჩილეს ზღვისიქითა ტერიტორია. ესპანური კუნძულის ოფიციალური ენაა.

მსოფლიოს ქვეყნებში ესპანურ ენაზე მოლაპარაკე ადამიანების რაოდენობის ცხრილი