iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გეომორფოლოგიური ანალიზი

გეომორფოლოგიური ანალიზი ან მორფოლოგიური ანალიზი — რელიეფის კვლევის მეთოდი; წარმოადგენს დედამიწის ქერქის უახლესი მოძრაობის აღდგენისა და განვითარების ისტორიის მეთოდების კომპლექსს, რომელიც ეფუძნება ეგზოგენური პროცესების შესწავლასა და თანადროულ გეომორფოლოგიურ აგებულებას. გეომორფოლოგიურ ანალიზს საფუძვლად დაედო ეგზოგენური და ენდოგენური პროცესების უწყვეტი ურთიერთკავშირის მსვლელობისას წარმოქმნილი წარმოდგენა რელიეფის ფორმირებაზე. ამასთანავე ფერდობთა ფორმა ამავე წარმოდგენით, გამოხატავს ურთიერთკავშირს ეროზიულ-დენუდაციურ პროცესებსა და ტექტონიკურ აზევებებს შორის. როდესაც ეგზოგენური პროცესები აწონასწორებენ ენდოგენურ პროცესებს, ყალიბდება სწორი პროფილი; თუკი სიღრმითი ეროზია მიმდინარეობს უფრო ინტენსიურად ვიდრე ფერდობებზე არსებული ზედაპირული გადარეცხვა, კალთა იღებს ამობურცულ ფორმას. განსაკუთრებით დიდი მნიშვნელობა ენიჭებოდა ფერდობთა პროფილის ანალიზს. დიდი გავლენა მოახდინა გეომორფოლოგიის განვითარებაზე. გეომორფოლოგიური ანალიზი (მორფოლოგიური ანალიზი) შემოგვთავაზა გერმანელმა გეოლოგმა და გეომორფოლოგმა ვალტერ პენკმა 1924 წელს.
ჯაფარიანები

ჯაფარიანები — თბილისის მაჰმადიან ამირათა საგვარეულო საუკუნის 80-იანი წლებიდან საუკუნის 80-იან წლებამდე. გვარ-სახელი მოდის სახლის ერთ-ერთი პირველი ამირას ჯაფარის სახელიდან. ჯაფარიანებმა მოიპოვეს ხელისუფლების მემკვიდრეობით გადაცემის უფლება და, ჩანს, ამირობა მამიდან უფროს შვილზე გადადიოდა. ახლო აღმოსავლეთში შექმნილი რთული საერთაშორისო ვითარების ფონზე ჯაფარიანები ცდილობდნენ თავი დაეცვათ როგორც ბაღდადის ხალიფების პრეტენზიებისგან, ისე გაძლიერებული საქართველოს მეფეებისგან.

ჯაფარიანი ამირებიდან ცნობილია ჯაფარ იბნ ალი ( საუკუნის დასაწყისი), შემდეგ — მანსურ იბნ ჯაფარი ( საუკუნის შუა წლები), რომლის დროსაც ჯაფარიანებმა დაიწყეს თბილისში მოჭრილ ვერცხლის არაბულ მონეტებზე ხალიფასთან საკუთარი სახელების მოხსენიება. არსებობს მანსურ იბნ ჯაფარის (953/4 და 954/5) და შემდეგ მისი მემკვიდრეების ჯაფარ იბნ მანსურის (974/5, 976/7, 980/81) და ალი იბნ ჯაფარის [996, 1013/14(?), 1027/28] სახელით მოჭრილი მონეტები. საუკუნის 30-იანი წლებიდან დაახლოებით 1045 წლამდე ამირადაა ჯაფარ იბნ ალი, რომლის დროსაც დაიწყეს ქართველებმა ბრძოლა თბილისის შემოსაერთებლად. ჯაფარის გარდაცვალების შემდეგ მისი ვაჟები მანსური და აბუ ლ-ჰეიჯა ამირობისთვის იბრძოდნენ. 1068 წელს ჯაფარიანთა გვარის თბილისის ამირა (სახელი უცნობია) სელჩუკთა მოკავშირე იყო საქართველოს სამეფოს წინააღმდეგ ბრძოლაში, მაგრამ სულთანმა ალფ-არსლანმა თბილისი განძის ამირა ფადლონს გადასცა. ბაგრატ -მ აიღო თბილისი და ამირად დმანისიდან ჯაფარიანთა ნათესავი მოიყვანა, ხოლო თბილისის ირგვლივ მდებარე ციხეები თვითონ დაიჭირა. ჩანს, ეს იყო უკანასკნელი ამირა ჯაფარიანთა გვარიდან.
წიფლისნაირნი

წიფლისნაირნი (ლათ. ) — ყვავილოვანი მცენარეების რიგი. აერთიანებს არყისებრნს, წიფლისებრნსა და სხვა.

მეტწილად ბუჩქები ან ხეებია. ხშირად ერთსქესიანი ყვავილები ჩვეულებრივ მარტივი, როგორც წესი, ძალიან რედუცირებული ყვავილსაფარია. სამტვრე მილი ქალაძას გავლით აღწევს თესლკვირტში.

ნაყოფი ჩვეულებრივ ერთთესლიანი კაკალია, თესლი ენდოსპერმის გარეშეა.
სობრადინიუს წყალსაცავი

სობრადინიუს წყალსაცავი — წყალსაცავი ბრაზილიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე სან-ფრანსისკუზე. ფართობი 4214 კმ², სიგრძე დაახლოებით 320 კმ, წყლის მოცულობა 34,1 კმ³, მაქსიმალური სიღრმე 30 მ. კაშხლის სიმაღლე 41 მ-ია, ხოლო საერთო სიგრძე 12,5 კმ. ჰესის სიმძლავრეა 1 050 300 კვტ. შედგება 6 ტურბინისაგან, რომელთაგან თითოეული 175 050 კვტ სიმძლავრისაა. სობრადინიუს წყალსაცავი აშენდა 1970-იან წლებში. შექმნილია ენერგეტიკის, წყალმომარაგებისა და ნაოსნობის განვითარების მიზნით.
ლაგოა-მირინი

ლაგოა-მირინი — წყალმარჩხი ტბა ბრაზილიისა და ურუგვაის საზღვარზე. საერთო ფართობი 3994 კმ². სიგრძე 220 კმ, სიგანე 42 კმ. სიღრმე 7 მ-მდე. მტკნარწყლიანია. სანაპირო ხაზი სუსტად არის შეჭრილ-შემოჭრილი. ატლანტის ოკეანისაგან გამოყოფილია დაჭაობებული ცელათი. ვიწრო ფშანით დაკავშირებულია პატუსის ტბასთან. ერთვის მრავალი მდინარე, რომელთაგან უდიდესია ჟაგუარანი.
პატუსის ტბა

პატუსის ტბა  — ლაგუნა ბრაზილიაში, ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში, რიუ-გრანდი-დუ-სულის შტატში. საერთო ფართობი 10,100 კმ². სიგრძე 290 კმ, სიგანე 64 კმ. ბრაზილიის უდიდესი ლაგუნაა. ატლანტის ოკეანისაგან გამოყოფილია დაახლოებით 8 კმ სიგანის ცელათი. ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს ქალაქი პორტუ-ალეგრი. დაკავშირებულია ლაგოა-მირინის ლაგუნა-ტბასთან.
გიორგი ჯიბლაძე

გიორგი ჯიბლაძე (დ. 27 აპრილი, 1913, ქუთაისი — გ. 23 სექტემბერი, 1989, თბილისი) — ქართველი ფილოლოგი, ლიტერატურათმცოდნე, ლიტერატურის კრიტიკოსი და ესთეტიკოსი. საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1960), სსრ კავშირის პედაგოგიკურ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოს-დამფუძნებელი, სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი, ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი, მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1913 წლის 27 აპრილს ქალაქ ქუთაისში. მამა — ნიკოლოზი იყო ქართული ავიაციის ერთ-ერთი ვეტერანი, დედა — ივლიტა კიკალეიშვილი, პროფესიით ექთანი 1919 წელს გარდაიცვალა.

1930 წელს დაამთავრა ქუთაისის პირველი ათწლედი. იმავე წელს ჩაირიცხა თბილისის პედაგოგიურ ინსტიტუტში. გამოქვეყნებული აქვს კრიტიკული ეტიუდების სერია. 1932 წლიდან მუშაობდა „ახალგაზრდა კომუნისტის” რედაქციაში, რომელსაც იმ პერიოდში კანდიდ ჩარკვიანი რედაქტორობდა.

საქართველოს სსრ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1987). გარდაიცვალა 1989 წელს ქალაქ თბილისში.
ჯილდოები
1963 — საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე
1969 — იაკობ გოგებაშვილის სახელობის პრემია
1987 — საქართველოს სახელმწიფო პრემია
საპატიო ნიშნის ორდენი
ოქტომბრის რევოლუციის ორდენი
ლენინის ორდენი (2 ორდენი)
შრომის წითელი დროშის ორდენი (3 ორდენი)
მედალი „კავკასიის დაცვისათვის“
მედალი „1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში მამაცური შრომისათვის“
პერეტოლჩინის ვულკანი

პერეტოლჩინის ვულკანი ( — ახალგაზრდა ჩამქრალი ვულკანი რუსეთის ბურიატეთის რესპუბლიკაში. კროპოტკინის ვულკანიდან 3 კილომეტრში. ვულკანის საფუძველი ზღვის დონიდან 1970 მ-ზეა, მწვერვალის სიმაღლე 2050 მ. კრატერის დიამეტრი 140 მ, სიღრმე 30 მ. ფსკერზე არის ცივი ტბა, რომლის დიამეტრი 10 მ აღწევს. მწვერვალი და შიდა ფერდობები დაფარულია ბუჩქნარით, გვხვდება ნაძვი და ლარიქსი.
მუნკუ-სარდიკი

მუნკუ-სარდიკი — მთის მასივი აღმოსავლეთ საიანში, რუსეთისა და მონღოლეთის სახელმწიფო საზღვარზე. აქვს 6 მწვერვალი (უმაღლესია მუნკუ-სარდიკი, 3491 მ). აგებულია გრანიტებით. მდინარეთა ხეობებში ზღვის დონიდან 2000 მ-მდე შემოსილია ტყით, უფრო მაღლა — ფერდობებზე გვხვდება ალპური მდელოები, ტყის ტუნდრა და ქვიშრობები. მუნკუ-სარდიკზე არის რამდენიმე მყინვარი (გამყინვარების საერთო ფართობია 1,3 კმ²). განვითარებულია ტურიზმი და ალპინიზმი.
თევდორე ჟორდანია

თევდორე (თედო) დავითის ძე ჟორდანია (დ. 20 აპრილი, 1854, სოფ. მოქვი, ახლანდელი ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი — გ. 22 ოქტომბერი, 1916, კასპი) — ქართველი ისტორიკოსი, პედაგოგი, ფილოლოგი და საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
დაიბადა მღვდლის ოჯახში. მალე დაობლდა, მაგრამ ახლობლების მეოხებით მაინც მოახერხა განათლების მიღება. სწავლობდა მოქვის სასოფლო სკოლაში, ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელში და თბილისის სასულიერო სემინარიაში, რომელიც დაამთავრა1875 წელს. 1879 წელს შევიდა მოსკოვის სასულიერო აკადემიაში, სადაც მიიქცია იმ დროის წამყვანი რუსი ისტორიკოსის ვასილი კლიუჩევსკის ყურადღება, რომელმაც ურჩია მოსკოვში დარჩენა; მაგრამ დაასრულა თუ არა აკადემია თედომ სამშობლოში დაბრუნება არჩია და აქ მასწავლებლობა დაიწყო. პარალელურად ეწეოდა მეცნიერულ მოღვაწეობასაც. დაუახლოვდა რა ილია ჭავჭავაძისა და დიმიტრი ბაქრაძის ირგვლივ მყოფ მეცნიერებს, ხელი მოჰკიდა საქართველოს სიძველეების მიკვლევა-დაუნჯებას და შესწავლას. მან დიდი ენერგია და ცოდნა შეალია ქართულ წყაროებზე მუშაობას. მას დიდი ღვაწლი მიუძღვის პირველწყაროთა გამოვლენასა და კრიტიკულ შესწავლაში. მან შემოიტანა სამეცნიერო მიმოქცევაში საუკუნის უმნიშვნელოვანესი ძეგლი, ქსნის ერისთავთა საგვარეულო მატიანე „ძეგლი ერისთავთა“. დიდი მუშაობა გასწია „ქართლის ცხოვრების“ შედგენილობისა და ავტორების ვინაობის დასადგენად. განსაკუთრებით აღსანიშნავია მისი „ქრონიკები და სხვა მასალა საქართვეელოს ისტორიისა და მწერლობისა“. ამ მონუმენტურ ნაშრომში შესულია მის მიერ საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში მრავალგზის მოგზაურობის დროს შეკრებილი დიდძალი მასალა ქრონოლოგიური პრინციპით დალაგებული, კომენტარებითა და კრიტიკული შენიშვნებით.

თედო ჟორდანია აქტიური საზოგადოებრივი მოღვაწეობითაც გამოირჩეოდა. იყო საეკლესიო-საარქეოლოგიო საბჭოს, საეკლესიო სიძველეთა დაცვის მზრუნველი კომიტეტის, ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი და საქართველოს საისტორიო-საეთნოგრაფიო საზოგადოების წევრი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
რაშიდ ად-დინი

რაშიდ ად-დინი (დ. 1247 — გ. 1318) — ებრაული წარმოშობის გამუსლიმებული ირანში მოღვაწე ისტორიკოსი, ექიმი, სწავლული, მონღოლთა ვეზირი.

ირანის მონღოლი ყაენების, ყაზან-ყაენისა და ოლჯაითუ-ყაენისაგან მიიღო დავალება, შეედგინა „საყოველთაო“, მსოფლიო ისტორია. ნაშრომზე, რომელსაც, „ჯამი ათ-თავარიხი“ - „ისტორიათა კრებული“ ეწოდება, რაშიდ ად-დინის ხელმძღვანელობით, მუშაობდა მთელი ჯგუფი. ამრიგად, ეს იყო მუსლიმური სამყაროსათვის მეტად იშვიათი მცდელობა, საყოველთაო ისტორია გასცდენოდა ისლამურ სამყაროსა და ცივილიზაციას. რაშიდ ად-დინმა ამ მხრივ არა მხოლოდ მუსლიმურ ისტორიოგრაფიაში მოიპოვა გამორჩეული ადგილი, არამედ ბევრად გაასწრო ევროპულ ისტორიულ მწერლობასაც.
კანდიდ ჩარკვიანი

კანდიდ ჩარკვიანი (დ. 12 თებერვალი, 1907, ცაგერი — გ. 13 სექტემბერი, 1994, თბილისი) — ქართველი და საბჭოთა პარტიული მოღვაწე. საქართველოს სსრ კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პირველი მდივანი 1938–1952 წლებში, საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის წევრი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1904 წელს ცაგერში. სწავლობდა ქუთაისის გიმნაზიაში. დაამთავრა პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 1930 წელს გაწევრდა საბჭოთა კავშირის კომუნისტურ პარტიაში და 1937 წელს გახდა საქართველოს ცენტრალური კომიტეტის განათლებისა და კულტურის სამმართველოს უფროსი. 1937-1938 წლებში ეკავა საქართველოს სსრ-ის მწერალთა კავშირის პირველი მდივნისა და საქართველოს სსრ კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პირველი მდივნის თანამდებობები.

1937-1952 წლებში საქართველოს ცკ-ის ბიუროს წევრი, 1938-1952 წლებში კი საქართველოს სსრ კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პირველი მდივანი

1951 წელს საქართველოში მყოფ სტალინს უშიშროების მინისტრმა რუხაძემ მოახსენა, რომ საქართველოში ორმაგი სეპარატისტული შეთქმულება მზადდებოდა, საერთო ქართული და მეგრული. ამას მოჰყვა ხელმძღვანელ მუშაკთა, მათ შორის ჩარკვიანის, გადაყენება და 35 000 ადამიანის გადასახლება საქართველოდან. გადასახლება 1951 წლის 25 დეკემბერს განხორციელდა.

1981-1988 წლებში იყო საქართველოს სსრ-ის ეკონომიკის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი. 1987 წელს მიიღო ხალხთა მეგობრობის ორდენი. გარდაიცვალა 1994 წელს, ქალაქ თბილისში.
გელა ჩარკვიანი

გელა ჩარკვიანი (დ. 1 მარტი, 1939, თბილისი, — გ. 9 ნოემბერი, 2021) — ქართველი დიპლომატი, პუბლიცისტი, მწერალი, პედაგოგი და ტელეწამყვანი. თბილისის საპატიო მოქალაქე (2013).

ბიოგრაფია
გელა ჩარკვიანი 1939 წელს, თბილისში, საქართველოს კომუნისტური პარტიის ლიდერის კანდიდ ჩარკვიანისა და მისი ოფთალმოლოგი მეუღლის, თამარ ჯაოშვილის ოჯახში დაიბადა. სწავლობდა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის არქიტექტურის ფაკულტეტზე. საბოლოოდ 1963 წელს დაამთავრა ჭავჭავაძის უცხო ენათა ინსტიტუტი. ჩარკვიანმა ასპირანტურა 1970 წელს,აშშ-ში, მიჩიგანის უნივერსიტეტში გაიარა. ეს ის პერიოდია, როცა აშშ-ში პიკს აღწევდა ახალგაზრდული რევოლუცია. ჩარკვიანის თქმით, ამერიკაში გატარებულმა დრომ, მის მსოფლმხედველობაში ძირეული ცვლილებები მოახდინა .

ამერიკიდან ჩამოსულმა ჩარკვიანმა სწავლა კვლავ თბილისში განაგრძო ჭავჭავაძის უცხო ენათა ინსტიტუტსა და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში.

კარიერა
გელა ჩარკვიანის კარიერა საქართველოს ტელევიზიიდან იწყება, სადაც 1976 წლიდან, 1994 წლამდე საავტორო გადაცემა მიჰყავდა. მისი, ხუთი სერიისგან შემდგარი დოკუმენტური ფილმი, „ქართველები კრემლში” 2004 წლის სექტემბერ/ოქტომბერში რუსთავი 2-ის ეთერით აჩვენეს ..

1984 წლიდან 1992 წლამდე საქართველოს კულტურულ ურთერთობათა ვიცე-პრეზიდენტი იყო.

ასევე, ჩარკვიანი 1980-იანი წლებში და 1990-იანი წლების დასაწყისში გელა ჩარკვიანმა მონაწილეობა მიიღო აშშ-ის, ჯორჯიის შტატის მთავრობასა და საქართველოს მთავრობას შორის ახლო კავშირების ჩამოყალიბებაში. ჩარკვიანი ამერიკელ მთხრობელსა და მეზღაპრე ლორელი კულის, მისი თბილისში, 1989 წლის ნოემბერში ვიზიტისას ქართული ზღაპრების შეგროვებაში დაეხმარა. მოგვიანებით, 1990-იანი წლების დასაწყისში ქართველ მსახიობთა ჯგუფთან ერთად იმოგზაურა ატლანტაში, სადაც ამერიკაში მცხოვრებ ქართველებისთვის მოეწყო ტრადიციული, ქართული ღონისძიება – თბილისობა

1992 წლიდან 2003 წლამდე ჩარკვიანი საგარეო პოლიტიკის საკითხებში, პრეზიდენტ შევარდნაძის მრჩეველი იყო

ჩარკვიანი 2005 წელს დიდ ბრიტანეთსა და ირლანდიაში საქართველოს წარმომადგენელი, ხოლო 2006 წლიდან ელჩი იყო. დიპლომატიური საქმიანობა 2011 წლის სექტემბერში შეწყვიტა.

მუსიკა და ლიტერატურა გელა ჩარკვიანის ცხოვრებაში
გელა ჩარკვიანის ცხოვრებაში ინტერესის სფეროთა მრავალრიცხოვნობის მიუხედავად, მუსიკა ყველაზე მეტად იტაცებდა. მისი საფორტეპიანო მინიატურების გამოიცა 2001 წელს, ხოლო ჩარკვიანის ადრეული ნამუშევრები - 2006 წელს.
ჩარკვიანმა შექსპირის „მეფე ლირი” თანამედროვე ქართულ ენაზე თარგმნა. ამ პიესის მიხედვით თბილისში, რუსთაველის თეატრში 1980-იანებსა და 1990-იანებში სპექტაკლები დაიდგა.

2008 წლის ზაფხულში ჩარკვიანის ცხოვრების თერთმეტ წლიანი ეპიზოდის (1997 წლიდან 2008 წლამდე) საჯარო გამოსვლების ნაწილი წიგნად გამოიცა (ინგლისურ ენაზე). წიგნში ევრაზიის მნიშვნელოვანი თემები ფართოდ განიხილება, განსაკუთრებული ყურადღება კი სამხრეთ კავკასიის რეგიონს ეთმობა.

ჯილდოები
ჩარკვიანი დაჯილდოებულია ღირსების ორდენითა (1998), ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენითა (2011) და წმინდა გიორგის სახელობის გამარჯვების ორდენით (2013).
იზოსტაზია

} — თანაბარი წონისა) — დედამიწის ქერქის გაწონასწორება მის ქვეშ მდებარე მყარსა და უფრო მძიმე სუბსტრატზე ისე, თითქოს ის არქიმედეს კანონის თანახმად ტივტივებდეს. იზოსტაზიის გამო დედამიწის ქერქი მით უფრო ღრმად არის ჩაძირული სუბსტრატში, რაც უფრო სქელი და მკვრივია (მძიმეა) ქერქი. ამიტომ მთებს, ჩვეულებრივ, აქვს „ფესვები“ (ქერქის შვერილები სუბსტრატში). იზოსტაზია, როგორც წესი, ხორციელდება არა დედამიწის ქერქის ნებისმიერ მცირე მონაკვეთზე, არამედ რეგიონულად, საკმაოდ მოზრდილ (100-200 კმ სიგანის) ბლოკებზე. იზოსტაზია გამოვლინდება შვეულის გადახრაზე დაკვირვებით, სეისმური მეთოდებით დედამიწის ქერქის სისქის გაზომვითა და უმთავრესად სიმძიმის ძალის ანომალიების განსაზღვრით.

დაკვირვება გვიჩნენებს, რომ დედამიწის ქერქი თითქმის ყველგან მიახლოებულია სრულ იზოსტაზიასთან და მნიშვნელოვან გადახრას მხოლოდ ინტენსიურ ტექტონიკურ მოძრაობათა არეებში ვხვდებით. ასე, მაგალითად, მეტად დიდი უარყოფითი იზოსტატიკური ანომალიებია ოკეანური ღარების გასწვრივ. იზოსტაზია სწრაფად მყარდება. მაგალითად, უკანასკნელი გამყინვარების დროს ბალტიისა და კანადის ფარები დაძირული იყო ყინულის სიმძიმით (თანამედროვე გეოლოგიურ ეპოქაში ანალოგიურ მდგომარეობაშია ანტარქტიდა და გრენლანდია), ყინულის მოდნობის კვალდაკვალ მიმდინარეობს ამ რეგიონების აზევება წელიწადში რამდენიმე მმ სიჩქარით (ბალტიის ფარის არეში აზევების თანამედროვე სიჩქარეა 11 მმ წელიწადში). დედამიწის ქერქის მისწრაფება წონასწორობისაკენ დიდ როლს თამაშობს გეოტექტონიკაში, იგი ზღუდავს ტექტონიკურ მოძრაობებს, რომლებიც არღვევენ იზოსტაზიას.

ტერმინი „იზოსტაზია“ შემოიღო ამერიკელმა გეოლოგმა კლარენს დატონმა 1889 წელს.
მხატვრული ფილმი

მხატვრული ფილმი — ისეთი ფილმი, რომელიც მაყურებელს უამბობს გამოგონილ ან ნახევრად გამოგონილ ამბავს. ასეთი ჟანრის ფილმებში დამაჯერებელი პერსონაჟები თუ მოვლენები მაყურებელს არწმუნებენ, რომ გამოგონილი ამბავი რეალურია. მხატვრული ფილმი ხასიათდება განათებისა და კამერის მოძრაობით, აგრეთვე სხვა კინემატოგრაფიული ელემენტებით. დეტალური ყურადღება ეთმობა სცენარსა თუ თხრობას, ვინაიდან ფილმები აგებულია სცენარებზე, რომლებიც მიზნად რეალიზმის შენარჩუნებას ისახავენ. მსახიობები გამოირჩევიან დიალოგებისა და მოქმედებების დამაჯერებელი გადმოცემით.

ერთ-ერთ პირველ მხატვრულ ფილმად ითვლება ჟორჟ მელიესის „მოგზაურობა მთვარეზე“ (1902).
ვარსკვლავური გზა: ენტერპრაიზი

ვარსკვლავური გზა: ენტერპრაიზი — სამეცნიერო ფანტასტიკური ტელესერიალი, რომლის მოქმედებაც მიმდინარეობს ვარსკვლავური გზის სამყაროში. გამოვიდა ეკრანებზე 2001 წელს, შეიცავს ოთხ სეზონს (94 სერია). ავტორები - რიკ ბერმანი და ბრენონ ბრაგა.

მოქმედება ვითარდება 2151 წელს, ორიგინალურ სერიალში აღწერილ მოვლენებამდე 100 წლით ადრე.

სერიალო მოგვითხრობს დედამიწელთა კოსმოსური ხომალდის „ -01“ მოგზაურობაზე. კაცობრიობა მხოლოდ ახლა იწყებს კოსმოსის შესწავლას. „ენტერპრაიზი“ კაპიტან ჯონათან არჩერის მეთაურობით ასრულებს დედამიწელთა პირველ სამეცნიერო-კვლევით მისიას შორეულ კოსმოსში.

სიუჟეტი
ვარსკვლავური გზა: ენტერპრაიზი წარმოადგენს პრიკველს ვარსკვლავური გზის წინა სერიალებისთვის. მოქმედება მიმდინარეობს 100 წლით ადრე ორიგინალურ სერიალამდე. კაცობრიობა მხოლოდ ახლა იწყებს კოსმოსის შესწავლას. 2151 წელს ხომალდი დედამიწელთა ახალი ხომალდი„ -01“ იწყებს მოგზაურობას შორეულ კოსმოსში, კაპიტან ჯონათან არჩერის მეთაურობით. ამ მოგზაურობისას „ენტერპრაიზის“ გუნდი აკეთებს მრავალ აღმოჩენას, ამყარებენ კონტაქტს ახალ ცივილიზაციებთან და აფუძნებენ პლანეტების გაერთიანებულ ფედერაციას.

როლებში
მთავარი გმირები
მეორეხარისხოვენი გმირები
კატასტროფების თეორია

კატასტროფების თეორია, კატასტროფიზმი — მოძღვრება, რომლის თანახმად დედამიწის გეოლოგიური ისტორია ხანგრძლივი სიმშვიდის ეტაპებისა და უეცარი კატასტროფების მონაცვლეობაა. გაბატონებული იყო საუკუნის ნახევარში. კატასტროფების შედეგად, ჟორჟ კიუვიეს აზრით, ნაწილობრივ, ხოლო ალსიდ დ’ორბინის აზრით, მთლიანად ნადგურდებოდა დედამიწის ზურგზე არსებული ორგანული სამყარო და ხელახლა იქმნებოდა „ახალი სამყარო“. ფრანგი გეოლოგი ელი დე ბონომი კატასტროფებს პლანეტარულ ოროგენულ მოძრაობათა ეპოქებს უკავშირდება. კატასტროფების თეორიამ ბუნებისმეტყველების სხვა დარგებშიც მოიკიდა ფეხი. კატასტროფების თეორია ვერ ხსნიდა „ახალი სამყაროს“ შექმნის მიზეზებს. მიუხედავად ანტიმეცნიერულობისა, კატასტროფების თეორიამ გარკვეულ ეტაპზე დადებითი როლი ითამაშა ბიოსტრატიგრაფიის განვითარებაში, რადგან ასაკობრივად განსხვავებულ ფორმაციებს შორის მკვეთრი საზღვრების არსებობისა და ყოველი გეოლოგიური პერიოდისათვის დამახასიათებელი ორგანული სამყაროს თვისობრივი თვითმყოფობის აღიარებით ამ თეორიამ განამტკიცა სახელმძღვანელო ნამარხის ცნება.

 საუკუნის შუა წლებში კატასტროფების თეორიამ დაკარგა თავისი მნიშვნელობა ჯერ გეოლოგიაში, ხოლო მოგვიანებით ბიოლოგიაში. საუკუნის ნახევარში კატასტროფიზმი ნაწილობრივ აღორძინდა (გეოლოგიაში — ჰანს შტილეს ერთდროულად პლანეტარული ოროგენიული ფაზისების თეორია, ბიოლოგიაში — ოტო შინდევოლფის წარმოდგენები) ნეოკატასტროფიზმის სახით, რომელიც თავის მხრივ, წარმოადგენს ევოლუციური კონცეფციების ერთობლიობას. ნეოკატასტროფიზმს აკრიტიკებდნენ და უარყოფდნენ გეოლოგიაში — ნიკოლოზ შატსკი, ალექსანდრე ჯანელიძე, პალეონტოლოგიაში — ლეო დავითაშვილი და სხვები.
სიდნეი (საფეხბურთო კლუბი)

სიდნეი — ავსტრალიური საფეხბურთო კლუბი, რომელიც დაარსდა 2004 წლის 1 ნოემბერს. ამჟამად ასპარეზობს ავსტრალიის უმაღლეს -ლიგაში. იგი ითვლება ერთ-ერთ ყველაზე წარმატებულ კლუბად ავსტრალიაში. დაარსებიდან მან მალევე ორჯერ მოახერხა გამხდარიყო ავსტრალიის -ლიგის ჩემპიონი 2006 და 2010 წლებში და 2010 წელს ავსტრალიის სუპერთასის მფლობელი. სიდნეი რჩება ერთადერთ კლუბად ავსტრალიაში რომელსაც მოგებული აქვს ოკეანიის ლიგა 2005 წელს და ორჯერ აქვს მოგებული აზიის ჩემპიონთა ლიგა 2007 და 2010 წლებში. ასევე ფიფას მსოფლიო კლუბთა თასი 2010 წელს.

კლუბის საშინაო არენაა სიდნეის ალიანს სტადიონი იგივე სიდნეის ოლიმპიური სტადიონი, რომელიც ულტრათანამედროვე ტექნოლოგიებითაა აღჭურვილი და იმდენად მაღალტექნოლოგიური და გრანდიოზულია, რომ თანამედროვე მსოფლიო საოცრებებს შორისაც მოიაზრებენ. იტევს 45.500 ადამიანს. იგი არის მრავალფუნქციური გამოყენების სტადიონი. მასზე ტარდება როგორც სარაგბო ჩემპიონატებიც ასევე ოლიმპიური სპორტის სახეობებიც. კლუბის ისტორიაში ყველაზე გახმაურებული ტრანსფერი შედგა 2012 წელს როდესაც ავსტრალიურ კლუბში გადავიდა იტალიელი ფეხბურთელი ალესანდრო დელ პიერო, რომელიც -ლიგის ისტორიაში ყველაზე მაღალანაზღაურებადი ფეხბურთელია.

შემადგენლობა
მიღწევები
-ლიგა (2): 2005–06, 2009–10
ოკეანიის თასი (1): 2005
აზიის ჩემპიონთა ლიგა (2): 2007, 2011
ფიფას მსოფლიო საკლუბო თასი (1): 2005
ფედერიკო პელუზო

ფედერიკო პელუზო ; (დ. 20 იანვარი, 1984, რომი, იტალია) — იტალიელი ფეხბურთელი, რომელიც ამჟამად თამაშობს იტალიის სერია -ს კლუბ იუვენტუსსა და იტალიის ეროვნულ ნაკრებში.

სანაკრებო კარიერა
2012 წლის 10 აგვისტოს, მისი შთამბეჭდავი თამაშების შემდგომ, პელუზო მიწვეულ იქნა იტალიის ეროვნულ ნაკრებში ჩეზარე პრანდელის მიერ.

სანაკრებო სტატისტიკა
ტიტულები
იუვენტუსი
სერია (2): 2012–13, 2013-14
იტალიის სუპერთასი: 2013
ჟან ბოდენი

ჟან ბოდენი (დ. 1530 — გ. 1596) — ფრანგი იურისტი, პოლიტიკოსი, ფილოსოფოსი, ეკონომისტი, სამართლის პროფესორი და მოაზროვნე.

ჟან ბოდენი დაიბადა 1530 წელს მკერავის ოჯახში, ქალაქ ანჟეში. იგი სწავლობდა სამართლის აკადემიაში, რომელიც ერთ-ერთი უდიდესი საუნივერსიტეტო ცენტრი იყო საუკუნის საფრანგეთში. აკადემიის დამთავრების შემდეგ ბოდენი გარკვეული დროის განმავლობაში ამ აკადემიაში ასწავლიდა ფილოსოფიას.

ჟან ბოდენს დიდი წვლილი მიუძღვის ევროპაში ისტორიის რენესანსული გაგების დამკვიდრებაში. მის ნაშრომში „ისტორიის ადვილად შემეცნების მეთოდი“ დაამსხვრია შუასაუკუნეობრივი წარმოდგენები ისტორიის მხოლოდ საღვთო მნიშვნელობაზე. მან აჩვენა, თუ როგორ დამკვიდრდა შუა საუკუნეებში დანიელ წინასწარმეტყველის წიგნზე დაყრდნობით ისტორიის „ოთხ სამეფოდ“ დაყოფის წესი. მან უარყო ეს დაყოფა და ჩაანაცვლა ის კაცობრიობის ისტორიის სამი სტადიით: აღმოსავლეთის ხალხების, ხმელთაშუა ზღვისპირეთის ერებისა და ჩრდილოევროპელების ზეობის ისტორიული ხანებით.

მისი წმენით, ისტორია იძლევა კანონზომიერების დადგენის საშუალებას, რომელთა მეშვეობითაც შესაძლებელი ხდება წარსულისა და აწმყოს ახსნა და მომავლის განსაზღვრა. სწორედ ამიტომ, მისი აზრით, ისტორია განსაკუთრებული მეცნიერებაა, გაცილებით უფრო რთული, ვიდრე მეცნიერება ბუნების შესახებ.

ბოდენმა დაწერა 10 თხზულება, რომლებიც აქტიურად გადმოიცემოდა საუკუნეში. მათგან ცნობილია: „ექვსი წიგნი სახელმწიფოს შესახებ“, „ისტორიის ადვილად შემეცნების მეთოდი“, „ოთხ სამეფოდ“.

ჟან ბოდენი სიცოცხლის ბოლო წლებში დაავადდა და გარდაიცვალა 1596 წელს.
პლანო კარპინი

ჯოვანი და პიან დელ კარპინე, ან პლანო კარპინი (დ. 1182 — გ. 1252) — იტალიელი მოგზაური.

პლანო კარპინიმ მოგზაურობა, რომელიც 1245-1247 წლებს მოიცავს, საფრანგეთიდან დაიწყო, გადალახა მთელი ევროპა, ჩავიდა კიევის რუსეთში და აქედან გაემართა ოქროს ურდოს ყაენის, ბათუს კარზე. საბოლოოდ კი ის მოხვდა მონღოლეთში, ყარაყორუმში, დიდი მონღოლი გუიუქ-ყაენის კარზე. კარპინიმ ყაენს პაპის წერილი გადასცა, ხოლო მისგან საპასუხო წერილი წამოიღო, რომელიც მონღოლურ, სპარსულ და არაბულ ენებზე იყო შედგენილი.

კარპინიმ თავისი მოგზაურობა აღწერა წიგნში „ისტორიული ჩანაწერები“, რომელიც ამ ჟანრის ერთ-ერთი პირველი თხზულება იყო და რომელსაც მოგვიანებით ეწოდა „ისტორია მონღოლთა, რომლებსაც თათრებს ვუწოდებთ“. აქვს ცნობები ყაენის კარზე ქართველი უფლისწულების (დავით ულუსა და დავით ნარინის) ყოფნის შესახებ.
ვილემ რუბრუკი

ვილემ რუბრუკი, გიიომ დე რუბრუკი, ვილემ რუბრუკვისი (დ. 1215 — გ. 1295) — ფრანგი მისიონერი და ელჩი.

გიიომ რუბრუკი საფრანგეთის მეფე ლუი -ის დავალებით 1253-1254 წლებში მონღოლეთში გაემართა. ევროპელი მონარქის ელჩს რამდენიმე დავალება ჰქონდა, მათ შორის, მონღოლების ქრისტიანობაზე მოქცევის შესაძლებლობის გარკვევა და ასევე, მუსლიმთა წინააღმდეგ ბრძოლაში მონღოლების სამხედრო კავშირის დამყარების შესაძლებლობის განხილვა.

რუბრუკმა დაწვრილებით აღწერა თავისი თავგადასავლები წიგნში „მოგზაურობა აღმოსავლეთის ქვეყნებში“. ეს ნაშრომი შესანიშნავ ისტორიულ და გეოგრაფიულ წყაროს წარმოადგენს. მისი თხზულება ამ თვალსაზრისით უამრავ ახალ ცნობას შეიცავს.