iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნომენტანის კარიბჭე

ნომენტანის კარიბჭე — ერთ-ერთი კარიბჭე რომის ავრელიანეს კედლებში, იტალიაში. ის მდებარეობს პოლიკლინიკოს გამზირის გასწვრივ, პორტა პიადან დაახლოებით 70 მეტრის დაშორებით აღმოსავლეთით. ამჟამად ის გაუქმებულია და წარმოადგენს მხოლოდ ბრიტანეთის საელჩოს საზღვრის კედელს.

ისტორია
ის აშენდა როგორც ერთარკიანი კარიბჭე 270-273 წლებში იმპერატორ ავრელიანეს მიერ. მისი ორიგინალური მარჯვენა ნახევარწრიული კოშკი (კვადრატული საძირკვლით) დღესაც შეიძლება იხილოთ, მაშინ როცა მარცხენა კოშკი მოიცავდა აკლდამას, რომელიც სავარაუდოდ ეკუთვნოდა კვინტუს ატერიუსს, განთქმულ ორატორს ტიბერიუსის კარზე, რომელსაც ტაციტუსი უწოდებდა „ქლესაობით გაფუჭებულ მოხუცს“ და მოიხსენიებს მას როგორც პირველს, ვინც ადგა, რათა უარეყო ტიბერიუსის მოჩვენებითი უარი იმპერატორის გვირგვინზე.

ამ აკლდამიდან აღებული მარმარილო გამოიყენეს კარიბჭის დასაფარად ჰონორიუსის მიერ 403 წელს ჩატარებული რესტავრაციის დროს, როდესაც იმავდროულად დაბლოკა ორი ახლომდებარე გასასვლელი კასტრა პრეტორიის მიმართულებით და აღადგინა პორტა სალარია. განსხვავებით ახლომდებარე ვია სალარიასგან, ვია ნომენტანა, რომელიც მიდიოდა ნომენტუმამდე (თანამედროვე მენტანა), ნაკლები მნიშვნელობის იყო.

შუა საუკუნეებში კარიბჭე ცნობილი იყო როგორც წმინდა აგნეს კარიბჭე, რადგან ის მიემართებოდა სანტა-აგნესეს ბაზილიკისკენ. ასევე მას მოიხსენიებდნენ როგორც პორტა დე დომინას ან დომნეს.

1474 წლის დოკუმენტი ახსენებს პორტა ნომენტანის (მოხსენიებული როგორც პორტა ლა დონა) ფასს, რომელიც შეადგენდა დაბალ ფასს - ფიორინი 24, სოლ. 47 სექსტარიაზე (გადახდილი ნახევარწლიური განვადებით).

იგი გადაკეთდა ორარკიან კარიბჭედ პაპ პიუს -ის მიერ 1564 წელს (როგორც აღწერილია საპაპო წარწერაში კარიბჭეზე), იმავე წელს, როცა ის შეცვალა პორტა პიამ, როგორც მისასვლელი გზა ვია ნომენტანაზე. ამ ფაზის აგურის თაღი, რომელსაც საპაპო გერბი ადგას, და ორიგინალური მარჯვენა ნახევარწრიული კოშკი (კვადრატული საძირკვლით) დღესაც შეიძლება იხილოთ. ათი წლის შემდეგ, პორტა ასინარია ასევე დაიხურა, რათა შეცვლილიყო ახალი პორტა სან ჯოვანით. ორიგინალური მე-3 საუკუნის მარცხენა კოშკი დაანგრიეს 1827 წელს, რათა გამოეთხარათ პირველი საუკუნის აკლდამა, რომელიც მასში იყო ჩაშენებული (კარიბჭის აშენებამდე ეს ტერიტორია ქალაქის ცენტრს გარეთ მდებარეობდა და იშვიათად დასახლებული იყო, ამიტომ იდეალური იყო სასაფლაოსთვის).
ფონტინალისის კარიბჭე

ფონტინალისის კარიბჭე — სერვიული კედლის კარიბჭე ძველ რომში. იგი მდებარეობდა კაპიტოლიუმის ბორცვის ჩრდილოეთ ფერდობზე, სავარაუდოდ, ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარეს, კლივუს არგენტარიუსის ზემოთ. მასზე გადიოდა ვია სალარია, ასევე თავდაპირველად ვია ფლამინია, რაც პიკენისა და გალების მხარეს პირდაპირ დამაკავშირებელ გზას უქმნიდა. საუკუნის ბოლოს, ავრელიანეს კედლის აშენების შემდეგ, ვია ფლამინიის ის მონაკვეთი, რომელიც ფონტინალის კედელსა და ფლამინიოს ობელისკს შორის გადიოდა, ვია ლატად („ფართო გზად“) იწოდებოდა.

ისტორია
მეორე პუნიკური ომის შემდეგ, სამშენებლო და რელიგიური მშენებლობის აქტიური პერიოდის დროს, ძვ. წ. 193 წელს, ედილებმა მარკუს ემილიუს ლეპიდუსმა და ლუციუს ემილიუს პაულუსმა ააგეს მონუმენტური პორტიკი, რომელიც აკავშირებდა ფონტინალისის კარიბჭეს მარსის საკურთხეველთან. ამ პორტიკს, რომელიც „ემილიანას“ სახელით იყო ცნობილი, ცენზორებისთვის იყო განკუთვნილი. ცენზორები ატარებდნენ აღწერას მარსის საკურთხეველთან, თუმცა მათი სამსახურებრივი ოფისი კარიბჭის შიგნით, კედლებს შორის მდებარეობდა.

ფონტინალისის კარიბჭის გარეთ, უშუალო სიახლოვეს, მდებარეობდა ბიბულუსის საფლავი, რომელიც ძვ. წ. საუკუნის პირველ ნახევარს განეკუთვნება. ძვ. წ. საუკუნის დროინდელი სტელა ინახავს ფეხსაცმელის მკერავის, გაიუს იულიუს ჰელიუსის სახელს, რომელიც კარიბჭის მიმდებარე ტერიტორიაზე მდებარეობდა. გნეუს კალპურნიუს პიზონი, რომელსაც იმპერატორ ტიბერიუსის მემკვიდრის - გერმანიკუსის მოწამვლაში დებდნენ ბრალს, ფონტინალისის კარიბჭის ზემოთ აშენებული ნაგებობებით ცდილობდა, საკუთარ რეზიდენციებს დაეკავშირებინა ისინი. ამით მან „დომუსი“ (სახლები) შექმნა, რომელიც ადგილის არქიტექტურულ სილუეტს აფართოებდა, თუმცა ეს მკვეთრი კრიტიკის საგანი გახდა.

ფონტინალისის კარიბჭეს სახელი მახლობელი წყაროების გამო ეწოდა.
ამ წყაროებიდან ერთ-ერთი დღესაც ჩანს რომის ერთ-ერთი უძველესი ციხის ყველაზე ქვედა ნაწილში. ფონტინალისის კარიბჭე, სავარაუდოდ, წყაროებისა და ჭაობების ღმერთ ფონტუსს ეძღვნებოდა, რომლის პატივსაცემადაც ფონტინალისის დღესასწაული იმართებოდა.

ძველი წყაროებიდან კარიბჭეს ლივიუსი და პაულუს დიაკონუსი მოიხსენიებენ.
ესკვილინის კარიბჭე

ესკვილინის კარიბჭე — კარიბჭე სერვიუსის კედელში, რომლისგანაც დღემდე შემორჩენილია გალიენუსის თაღი. ტრადიციის თანახმად, მისი ისტორია უკავშირდება ძვ.წ. საუკუნეს, როდესაც სერვიუსის კედელი, გადმოცემის მიხედვით, ააშენა რომის მეფემ სერვიუს ტულიუსმა. თუმცა, თანამედროვე სამეცნიერო კვლევები და არქეოლოგიური მონაცემები მიუთითებს, რომ ის ძვ.წ. საუკუნეში აიგო. კარიბჭის თაღი 262 წელს ხელახლა იქნა კურთხეული როგორც გალიენუსის თაღი.

მდებარეობა
პორტა ესკვილინა უზრუნველყოფდა გზას რომსა და ესკვილინეს ბორცვს შორის ქალაქის აღმოსავლეთით, სანამ რომი გაფართოვდებოდა მოგვიანებით აშენებული ავრელიანეს კედლით. რესპუბლიკის პერიოდში ესკვილინეს ბორცვი რომში სასაფლაოდ გამოიყენებოდა, მოგვიანებით კი ჰორტების (ბაღების) და იმპერატორის უმშვენიერესი ბაღების ადგილად იქცა, როგორიცაა მეცენარის ბაღები. ესკვილინეს კარიბჭესთან ჩრდილოეთით უკავშირდებოდა აგერი, სერვიუსის კედლის მძლავრად გამაგრებული ნაწილი. ესკვილინეს კარიბჭის სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობდა ისეთი მნიშვნელოვანი ადგილები, როგორიცაა ნერონის ოქროს სახლი, ტიტუსის აბანოები და ტრაიანეს აბანოები. ორი მთავარი გზა, ვია ლაბიკანა და ვია პრენესტინა, იწყება პორტა ესკვილინადან მაგრამ რომიდან გადის, როგორც ერთი გზა, სანამ არ გაიყოფა რომის გარე, ავრელიანეს კედელთან ახლოს. ხოლო ტაციტუსის „ანალების“ , 32-ში, ასტროლოგი პუბლიუს მარციუსი კონსულებმა სიკვდილით დასაჯეს ესკვილინის კარიბჭის გარეთ.

ესკვილინის კარიბჭე ანტიკურ ლიტერატურაში ასევე მოხსენიებულია, როგორც რომში შესვლისა და გამოსვლის მნიშვნელოვანი გზა. ლივიუსი წერს კონსულ ვალერიუსის სტრატეგიული გეგმის შესახებ, რომელიც მიზნად ისახავდა რომაულ მინდვრებზე მოთარეშე ეტრუსკელი მძარცველების გამოტყუებას. ვალერიუსმა ბრძანა, რომ საქონელი, რომელიც მანამდე ქალაქის კედლებში უსაფრთხოდ იყო შეყვანილი, გაეყვანათ გარეთ ესკვილინის კარიბჭის გავლით, რათა როდესაც ეტრუსკელები ჩამოვიდოდნენ სამხრეთით საქონლის ხელში ჩასაგდებად, რომაელებს შეძლებოდათ ეტრუსკელების ყველა მხრიდან ჩასაფრება. ციცერონი, სიტყვაში, რომელშიც ამცირებს ტრიუმფალური პროცესების დიდებულებას, ახსენებს, თუ როგორ გათელა საკუთარი მაკედონური დაფნის გვირგვინები ფეხქვეშ რომში ესკვილინეს კარიბჭით შესვლისას, რაც მიანიშნებს, რომ ესკვილინის კარიბჭე გამოიყენებოდა ტრიუმფალური პროცესებისთვის. ესკვილინის კარიბჭის კიდევ ერთი მაგალითი ანტიკურ ლიტერატურაში გვხვდება პლუტარქეს მიერ სულას რომზე პირველი ლაშქრობის აღწერაში. სულამ ბრძანა ესკვილინის კარიბჭის დაცვა და გაგზავნა თავისი ძალების ნაწილი მის გავლით. თუმცა, მათზე აგურები და ქვები დაუშინეს მოქალაქეებმა, რომლებიც მარიუსმა ქალაქის დასაცავად გაიწვია.

თავდაპირველად, პორტა ესკვილინის ადგილზე იდგა ერთი თაღი, რომელიც აშენდა ახ.წ. საუკუნეში, მაგრამ მოგვიანებით, ახ.წ. საუკუნეში, ის გადაკეთდა სამთაღიან ნაგებობად, რომლის მაქსიმალური სიმაღლე იყო 8.8 მ. მიუხედავად იმისა, რომ არქეოლოგიური მტკიცებულებები აჩვენებს დამატებითი სვეტების საფუძვლების კვალს, ავრელიუს ვიქტორის დამატებითი თაღები არ შემორჩენილა და დღეს მხოლოდ ორიგინალური, ერთადერთი თაღი დგას.
ბარნაული

ბარნაული — ქალაქი რუსეთის, ალტაის მხარის უდიდესი ქალაქი და ადმინისტრაციული ცენტრი (1937 წლიდან).

ბარნაული მდებარეობს მდებარეობს დასავლეთ ციმბირის ვაკეზე, მდინარეების ბარნაულკასა და ობის შესართავთან. 2021 წლის აღწერის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა იყო 630 877, რითაც ის სიდიდით მე-20 ქალაქია რუსეთის ფედერაციაში და მეოთხე ციმბირის ფედერალურ ოლქში.

ბარნაული არის ციმბირის ერთერთი მთავარი სატრანსპორტო, ინდუსტრიული, კულტურული, სამედიცინო და საგანმანათლებლო კერა. ბარნაული დააარსა მდიდარმა დემიდოვების ოჯახმა, რომლებიც აპირებდნენ სპილენძისა და ვერცხლის წარმოების განვითარებას, მას შემდეგ რაც ქალაქი სამეფოს შემადგენლობაში შევიდა, ის ქვეყანაში ვერცხლის წარმოების მთავარ ცენტრად იქცა. ბარნაულს ქალაქის სტატუსი მიენიჭა 1771 წელს.
კოლინის კარიბჭე

კოლინი კარიბჭე — რომის ანტიკურ ხანაში არსებული ღირსშესანიშნაობა, რომელიც ააგო სერვიუს ტულიუსმა, რომის მეფემ (ძვ. წ. 578–535). ეს კარიბჭე სერვიუსის კედლის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობდა და მის გვერდით ორი მნიშვნელოვანი გზა გადიოდა: ვია სალარია და ვია ნომენტანა. ამ ტერიტორიაზე ალტა სემიტა ქირინალს კარმენტალის კარიბჭესთან აკავშირებდა. კარიბჭის მახლობლად რამდენიმე ტაძარი მდებარეობდა, მათ შორის ვენერა ერიცინას და ფორტუნას ტაძრები. ქრისტეშობიდან მეოთხე საუკუნეში, კარიბჭისკენ მიმავალ ადამიანს მარცხნივ სალუსტის ბაღები დახვდებოდა, ხოლო მარჯვნივ - დიოკლეტიანეს აბანოები.

პლუტარქე წერს, რომ როცა ვესტალიურ ქურუმს უწმინდურობისთვის სჯიდნენ, მისი მიწისქვეშა სამარხი კოლინას კარიბჭესთან იყო განთავსებული. ეს კარიბჭე იყო გადამწყვეტი ბრძოლის ადგილი რომის სამოქალაქო ომების დროს, ძვ. წ. 80-იან წლებში, როდესაც ცინასა და სულას ძალები ერთმანეთს დაუპირისპირდნენ.
თორმეტობითი თვლის სისტემა

თორმეტობითი თვლის სისტემა ან თვლის თორმეტობითი სისტემა — პოზიციური თვლის სისტემა, რომლის ფუძეა 12. ოდესღაც სხვადასხვა ხალხებში საკმაოდ გავრცელებული იყო თვლის „თორმეტობითი“ სისტემა, რასაც ადასტურებს დასავლეთში საგნების თვლის ზოგიერთი წესი. მისი წარმოშობაც დაკავშირებულია თითებზე თვლასთან. ვინაიდან ადამიანის ხელის ოთხ თითს (ცერის გარდა) ერთად აქვს 12 ფალანგი, ამიტომ ცერის საშუალებით ამ ფალანგების გადათვლა ხდება 1-დან 12-მდე. შემდეგ 12 მიიღება ახალი თანრიგის ერთეულად და ა.შ.

ზეპირსიტყვიერებაში თორმეტობითი სისტემის კვალი ჩვენს დრომდეა შემორჩენილი. იმის მაგივრად, რომ თქვან „თორმეტი“, ხშირად ამბობენ „დუჟინი“ (, , , ). მრავალ საგანს (დანები, ჩანგლები, თეფშები, ცხვირსახოცები და ა.შ.) დღესაც ხშირად ითვლიან დუჟინობით და არა ათეულობით. (შეიძლება აღინიშნოს, რომ მაგალითად, სერვიზი არსებობს 12 ან 6 კაცზე და არა 10-ზე ან 5-ზე); აგრეთვე, ზოგჯერ გამოიყენება ტერმინი „“ – „დიდი დუჟინი“ – 144.

აღსანიშნავია, რომ თვლის თორმეტობითი სისტემის გადმონაშთი აქვთ ინგლისელებს – ზომის სისტემაში (მაგალითად, 1 ფუტი (30.48 სმ) = 12 დუიმს) და ფულის სისტემაში (1 შილინგი = 12 პენსს).

შევნიშნოთ, რომ მათემატიკური თვალსაზრისით თვლის თორმეტობით სისტემას გარკვეული უპირატესობა ექნებოდა ათობით სისტემასთან შედარებით, ვინაიდან 12-ს აქვს გამყოფები 2, 3, 4 და 6, ხოლო 10-ს მხოლოდ 2 და 5. გამყოფების დიდი რაოდენობა იმ რიცხვისათვის, რომელიც თვლის სისტემის საფუძველია, გარკვეულად მოსახერხებელია ამ რიცხვის გამოყენებისას.

 საუკუნის ბოლოს საფრანგეთში სერიოზულად განიხილებოდა თორმეტობით სისტემაზე გადასვლის იდეა. ამ სისტემის შემოღებას ცდილობდნენ: ფრანგი ბუნებისმეტყველი ბუფონი ( საუკუნე), ფილოსოფოსი კონტი ( საუკუნე); შვედეთის მეფე კარლ ამ სისტემის შემოღებას აპირებდა კანონით. ამერიკაში არსებობს თორმეტობითი სისტემის შემმუშავებელი და პროპაგანდული ორგანო „ამერიკის თორმეტობითი საზოგადოება“, რომელმაც წამოაყენა წინადადება შეიცვალოს ჩვენი ათობითი სისტემა, მათი აზრით, უფრო ეფექტური და მოხერხებული თორმეტობითი სისტემით.

 საუკუნის დასაწყისში ფრანგმა მათემატიკოსმა კადენამ წამოაყენა წინადადება მოეხდინათ რადიკალური რეფორმა და შემოეღოთ თვლის სისტემა 24-ის ფუძით.
რვაობითი თვლის სისტემა

რვაობითი თვლის სისტემა ან თვლის რვაობითი სისტემა — პოზიციური თვლის სისტემა, რომლის ფუძეა 8.

იმისათვის რომ რაიმე რიცხვი წარმოვადგინოთ ორობით სისტემაში, საჭიროა 1-ებისა და 0-ების საკმაოდ დიდი რაოდენობა, მაგ. 9810=11000102. ამიტომ როგორც შესავალში აღვნიშნეთ ორობითი რიცხვების მარტივად ჩაწერის მიზნით შემოღებულია თვლის 8-ობითი და 16-ობითი სისტემები, (გავიხსენოთ, რომ ციფრულ სისტემებში გვაქვს მხოლოდ 1-ები და 0-ები). გარდა ამისა მათ აქვთ სხვა დანიშნულებაც, რაც ძირითადად დაკავშირებულია კომპიუტერის მეხსიერების დამისამართებასთან.

თუ კარგად გავარჩიეთ წინა სტატიები, ძნელი არ არის მივხვდეთ, რომ რვაობით თვლის სიტემაში გავაქვს მხოლოდ 8 ციფრი, ესენია:
0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7.

ნებისმიერი 10-ობითი რიცხვი წარმოიდგინება ამ 8 ციფრის საშუალებით. მაგალითად, 8-ობითი რიცხვებია:
014, 7037, 001, 10034, 5612.

ერთიდან მეორე სისტემაზე გადასვლის წესები ანალოგიურია 2-ობითი სისტემისა, ოღონდ ცხადია აქ გაყოფა ხდება 8-ზე და წონა არის 8 სადაც არის ციფრის პოზიცია 8-ობით რიცხვში.

ორობითი რიცხვი 8-ობითში იწერება შემდეგნაირად. ორობითი რიცხვის დაჯგუფება ხდება სამ-სამად და თვითოეული სამეულისთვის იწერება 8-ობითი რიცხვი შესაბამისობის შემდეგი ცხრილის მიხედვით:
08 = 0002
18 = 0012
28 = 0102
38 = 0112
48 = 1002
58 = 1012
68 = 1102
78 = 1112
დაჯგუფება ხდება მარჯვნიდან მარცხნივ. მაგალითად, 011101-ის დაჯგუფებით მივიღებთ:
0111012=358,

ე. ი. ჯერ ავიღეთ 101 ჯგუფი და დავწერეთ მისი შესაბამისი რვაობითი რიცხვი 5, შემდეგ ავიღეთ 011 და დავწერეთ 3 (ვიყენებთ ზემოთ მოცემულ ცხრილს). ასევე, 1001011012-სათვის
1001011012=4558,

თუ ციფრების რაოდენობა ისეთია, რომ არ ხერხდება დაჯგუფება სამად, მაშინ მარცხნიდან ემატება ციფრი 0, სანამ არ შეივსება სამ ციფრამდე: მაგალითად
12=0012=18, ან 10102=0010102=128.
კასტრაკი (ტრიკალა)

კასტრაკი — სოფელი კალაბაკის მუნიციპალურ ერთეულში, ტრიკალა, თესალია, საბერძნეთი. ის მდებარეობს კალაბაკის მთავარი მუნიციპალური ერთეულის ჩრდილო-დასავლეთით. კასტრაკი მდებარეობს პატარა ხეობაში, რომელიც იხსნება მეტეორას მასივის სამხრეთ-დასავლეთ მხარეს. მას გარს აკრავს ციცაბო კლდეები, გარდა დასავლეთი მხარისა, ხეობის შესასვლელთან. შესასვლელშია ორი კლდოვანი სვეტი აგიო-პნევმა და სურლოტი. ხეობის სათავეში დგას მაღალი, თხელი კლდე, სახელად თითისტარა კლდე. მის მიღმა მასივი არ იძლევა ურბანული დასახლების საშუალებას. მონასტრები მიმოფანტულია სხვადასხვა მაღალ ციცაბო კლდეებზე.

სოფელში 2021 წლის მდგომარეობით ცხოვრობს 1 023 ადამიანი. სოფლის ფართობია 47.9 კმ². მდებარეობს ზღვის დონიდან 275 მეტრზე.

ეტიმოლოგია
სახელი „კასტრაკი“ მომდინარეობს სიტყვიდან , ანუ ბიზანტიურად ციხესიმაგრე. ციხესიმაგრე ააშენა ანდრონიკოს პალეოლოგოსმა და იდგა 1362 წლამდე. დღეს ეს ციხესიმაგრე ნანგრევებადაა ქცეული.
ტრიგემინის კარიბჭე

ტრიგემინის კარიბჭე — ერთ-ერთი ყველაზე მთავარი კარიბჭე ძველი რომის სერვიანის კედელში, რომელიც ძვ.წ. მე-4 საუკუნეში აშენდა, იტალიაში. კარიბჭე აღარ არსებობს, მაგრამ მიუხედავად ამისა ის ხშირად არის ნახსენები ძველი რომაელი ავტორების მიერ რომლებიც კარიბჭეს წარმოადგენდნენ, როგორც ავენტინის ბორცვის ჩრდილოეთ ბოლოსა და მდინარე ტიბრს შორის მდგომ კარიბჭეს, რაც ტრიგემინის კარიბჭეს ფორუმ ბოარიუმის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კიდესთან ათავსედა. კლივუს პუბლიციუსი, ძველი რომის ავგუსტუსის რეგიონის ქუჩა ავენტინიდან სწორედ ტრიგემინის კარიბჭისკენ ეშვებოდა.

ნავარაუდევია, რომ მისი სახელი „ტრიგემინის კარიბჭე“ (რაც ნიშნავს „სამმაგ შეერთებას“) მიუთითებს მის სამმაგ კარიბჭეზე, რომელიც განკუთვნილი იყო ვია ოსტიენსისიდან ტრიგემინის ქალაქში შემომავალი ხალხის დიდი ნაკადის გასატარებლად. ის ცნობილი იყო მათხოვრების ბრბოთი, რომლებიც კარიბჭის გარეთ იყვნენ თავმოყრილი.
არქსი (რომაული)

არქსი — ლათინური სიტყვა, რომელიც ნიშნავს „ციტადელს“. ძველ რომში არქსი მდებარეობდა კაპიტოლიუმის ბორცვის ჩრდილოეთ კიდეზე და ზოგჯერ მოიხსენიება როგორც არქს კაპიტოლინა .

ისტორია
რომში ტრადიციულად სადარაჯო პოსტები განლაგებული იყო არქსზე, რათა ეთვალთვალათ იანიკულუმის ბორცვზე გამოჩენილი სიგნალებისთვის. მტრის მოახლოების შემთხვევაში აღიმართებოდა წითელი დროშა და ჩაიბერებოდა საყვირი . არქსი რეგულარულად არ იყო გარნიზონით დაკავებული და არ განიხილებოდა როგორც „ციხესიმაგრე“. თუმცა, რომის გალური ალყის დროს (ძვ. წ. 387), არქსი მიიჩნეოდა უკანასკნელ თავშესაფრის ადგილად, რომლის დაპყრობაც ქალაქის დაპყრობის ტოლფასი იყო. მას გააჩნდა სიმბოლური ძალა, რომელიც სცდებოდა მის მნიშვნელობას სამხედრო სტრატეგიაში, და იყო ცენტრალური ადგილი არქაულ რომაულ რელიგიაში.

სამეფო პერიოდის დროს, ელიტის ზოგიერთ წარმომადგენელს ნებადართული ჰქონდა არქსზე ცხოვრება, მათ შორის ლეგენდარულ საბინელ ლიდერს ტიტუს ტაციუსს. ძვ. წ. 384 წლის შემდეგ, სენატმა აკრძალა ყველა კერძო საცხოვრებელი კაპიტოლიუმის ბორცვზე, არქსის ჩათვლით. მარკუს მანლიუს კაპიტოლინუსის სახლი, რომელიც იყო პლებსის ჩემპიონი, ამ დროს დაანგრიეს და მოგვიანებით გახდა იუნონა მონეტას ტაძრის აშენების ადგილი.

არქსზე მდებარეობდა ავგურაკულუმი, ღია სივრცე, სადაც ავგურები ატარებდნენ რიტუალებს, რომლებიც განსაზღვრავდა, მოიწონებდნენ თუ არა ღმერთები ნებისმიერ მიმდინარე წამოწყებას, საჯარო საქმეს თუ სამხედრო ქმედებას. ეს აუგურაკულუმი იყო ქვა, სადაც რომის სამეფოს დროს არჩეული მონარქი აუგურების მიერ სახით სამხრეთისკენ იყო დასმული.

არქსზე მთავარი ტაძრები მოიცავდა იუნონა მონეტას ტაძარს (დაარსდა ძვ. წ. 344), სადაც ზარაფხანა მდებარეობდა; კონკორდიას (ძვ. წ. 217); ღირსებისა და სათნოების ტაძარს. და ვედიოვისის ტაძარს. ხოლო იუპიტერი იყო არქსის ღმერთი.

სხვა არქსები
რომაელები სხვა ქალაქების ციტადელსაც მოიხსენიებდნენ როგორც არქსს. გათხრებმა კოსაში და ტოსკანაში, რომლებიც ჩატარდა 1948-54 და 1965-72 წლებში, გამოავლინეს დასახლების არქსი. ფრენკ ე. ბრაუნმა და მისმა გუნდმა საფუძვლიანად შეისწავლა ტერიტორია, სადაც 1948 წელს დაიწყეს კოსას გათხრები. ციტადელი იყო გამაგრებული ბორცვი, რომელზეც აშენებული იყო რამდენიმე ტაძარი, მათ შორის ე.წ. კოსას „კაპიტოლიუმი“.

ლავინიუმში, რომის სამხრეთით, კასტელო ბორგე ითვლება რომაული ხანის არქსის შესაძლო მდებარეობად, რომელიც პორტის ქალაქში იყო აგებული.

ლონდინიუმის არქსი მდებარეობდა დღევანდელი ლონდონის სიტის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში, კრიპლგეიტის სამხრეთით. იგი დაახლოებით 120 წელს აიგო და დაიშალა დიოკლეტიანეს მეფობის ხანაში (დაახლ. - საუკუნეების მიჯნაზე).
პარატექსტი

პარატექსტი — ავტორის ტექსტის/ძირითადი ტექსტის თანმხლები ელემენტების ერთობლიობა, რომელიც ქმნის ერთგვარ ჩარჩოს მისი აღქმისა და ინტერპრეტაციისათვის.

ტერმინი პირველად გამოიყენა და ლიტერატურის თეორიაში პარატექსტის კონცეფცია შემოიღო ფრანგმა ლიტერატურათმცოდნემ ჟერარ ჟენეტმა, რომლის მიხედვით, პარატექსტი არის ძირითადი ტექსტის „ზღურბლს მიღმა“ არსებული, მაგრამ მასთან მჭიდროდ დაკავშირებული ე.წ. მეორეული ტექსტები, როგორებიცაა: ავტორის სახელი, სათაური, წინასიტყვაობა, ბოლოთქმა, კომენტარი, შენიშვნა და სხვა, რომლებიც თხზულების ტექსტის უკეთესად აღქმას და გაგებას ემსახურებიან და რომლებიც სინამდვილეში ტექსტის წაკითხვისა და აღქმის მთელ პროცესს მართავენ.

პარატექსტების ნაწილი შექმნილია თვითონ ტექსტის ავტორის მიერ, მეორე ნაწილს კი რედაქტორი, გამომცემლი, კომენტატორი, კრიტიკოსები და ლიტერატურული პროცესის სხვა მონაწილეები ქმნიან. ძირითადი ტექსტის თანმხლებ სხვა ტექსტებთან ერთად მასში მოიაზრება არატექსტური სახის ვიზუალური მასალაც, რომლებიც ავტორს არ ეკუთვნის (მაგ. ილუსტაციები, გარეკანი, ფოტოები და სხვა).
აკვა-ტეპულა

აკვა-ტეპულა — ძველრომაული აკვედუკი, რომელიც ძვ. წ. 125 წელს ცენზორებმა გნეუს სერვილიუს კეპიონმა და ლუციუს კასიუს ლონგინუს რავილამ ააგეს.

აკვედუკის წყალი ფხვნილის მსგავსი მასა იყო და, სავარაუდოდ, ამიტომაც იყო უგემური. უცნობია, თუ რა რაოდენობის წყალს გადაადგილებდა თავდაპირველი აკვედუკი, მაგრამ ქალაქში მიტანილი მოცულობა აკვედუკ აკვა მარციას მიწოდებაზე ნაკლები იყო. აგრიპას მიერ ძვ. წ. 33 წელს განხორციელებული მასშტაბური რეკონსტრუქციის შემდეგ, აკვედუკი ქალაქს დღეში 400 კვინარიას უზრუნველყოფდა – 17,800 მ³ (4,700,000 გალონი).

ისტორია
თავდაპირველი მშენებლობის შემდეგ, აკვა-ტეპულა თითქმის ერთი საუკუნის განმავლობაში არ გარემონტებულა და არ აღუდგენიათ. პირველი, მასშტაბური რემონტი ძვ. წ. 33 წელს განხორციელდა, როდესაც აგრიპამ აკვედუკი აღადგინა და, დიდი ალბათობით, მისი დიდი ნაწილი თავიდან ააგო. ამ რესტავრაციის დროს აკვედუკს დამატებითი წყლის წყარო მიაერთეს, ხოლო თავდაპირველი კანალის პირველი რამდენიმე მილი მიტოვებულ იქნა. ამის შემდეგ, ტეპულას ორივე წყაროს წყალი აკვა იულიას სისტემას შეუერთდა.

ძვ. წ. 11-4 წლებში აკვა-ტეპულა კვლავ აღდგა, ამჯერად ავგუსტუსის მიერ. არქეოლოგიური ნაშთები ადასტურებს, რომ აკვედუკი ადგილობრივ რემონტს გადიოდა 41-54 წლებში, კლავდიუსის მეფობის დროს. მიუხედავად იმისა, რომ შემდგომი რემონტების ცალკეული ნაშთები არსებობს, მათი ზუსტი დათარიღება საიმედოდ არ შეიძლება.

გზა
მისი წყლის წყარო მდებარეობდა ალბანის მთების ვულკანურ რაიონში, ლუკულუსის მამულზე, დღევანდელი გროტაფერატასა და მარინოს მუნიციპალიტეტებს შორის, რომიდან მხოლოდ 18 კილომეტრის დაშორებით.

ავგუსტუსის ეპოქამდე აკვედუკი მთელს მარშრუტზე მიწისქვეშა გზით მიედინებოდა - წყაროდან ბოლო დასასრულამდე.

ძვ. წ. 33 წელს აგრიპამ აკვედუკი აკვა-იულიას მშენებლობის პარალელურად გადაამუშავა და მას 92 კვინარია, დამატებითი წყლის ნაკადი შეუერთდა იულიიდან. ამის შემდეგ მისი კანალი ახლად აშენებულ აკვა-იულიასთან გაერთიანდა და ერთად მიედინებოდნენ იქამდე, სანამ კაპანელეს მიმდებარე ტერიტორიას არ მიაღწევდნენ, სადაც ლიმარიის აუზი მდებარეობდა. ამ დროისთვის წყალი უკვე გაცივებული იყო.

ამის შემდეგ წყალი უცნობი მიზეზების გამო ისევ გაიყო ორ ნაწილად - ტეპულასთვის და იულიასთვის. ტეპულას ნაწილი უფრო მაღლა მდებარეობდა და მარციას თაღებზე იყო დაფუძნებული, რაც დარჩენილ 10 კილომეტრზე გრძელდებოდა. ორივე აკვედუკი ქალაქს „ად სპემ ვეტერემში“, მაჯორეს კარიბჭეს უერთდებოდა.

აქედან შემდგომ აკვედუკის კონდუიტი აურელიანეს კედლებს გასდევდა და ტიბურტინას გზას თაღზე კვეთდა. მარშრუტი გადიოდა ვიმინალის კარიბჭესთან და მთავრდებოდა კოლინის კარიბჭესთან. აკვედუკი 14 სასახლეს გადიოდა და წყლით ოთხ რეგიონს უზრუნველყოფდა.

მოგვიანებით აკვედუკს კიდევ 163 კვინარია წყალი დაემატა, რომელიც მომავალი აკვა-ანიო ნოვუსის აკვედუკიდან მოიპოვებოდა. ეს დამატება ესკვილინეს ბორცვზე, ეპაფროდიტიანეს ბაღებთან მოხდა. ამით, წყლის საბოლოო საერთო რაოდენობამ განაწილებისას 445 კვინარიას მიაღწია, რაც 18,467 კუბურ მეტრს ან დაახლოებით 200 ლიტრს წამში შეადგენდა. რომაულ სტანდარტებში ეს მაინც შედარებით მცირე მოცულობა იყო.
ფრანკფურტის ისტორიული მუზეუმი

ფრანკფურტის ისტორიული მუზეუმი — მუზეუმი ფრანკფურტში, გერმანიაში. დაარსდა 1878 წელს. მოიცავს კულტურულ და ისტორიულ ობიექტებს, რომლებიც უკავშირდება ფრანკფურტისა და გერმანიის ისტორიას. მუზეუმი 1955 წელს გადავიდა ზაალჰოფში, ხოლო 1972 წელს გაფართოვდა.

ძველ შენობებზე რეკონსტრუქციისა და სარენოვაციო სამუშაოების გამო, მუზეუმი დახურული იყო 2012 წლის დასაწყისამდე. ძველი, გადაკეთებული შენობა გაიხსნა 2012 წლის 26 მაისს, ხოლო ახალი შენობა - 2017 წლის 7 ოქტომბერს.

კოლექცია
მუზეუმის კოლექცია წარმოდგენილია რამდენიმე მუდმივი გამოფენის სახით: შუასაუკუნეების ფრანკფურტი, გვიანი შუასაუკუნეები, - საუკუნეები, საუკუნის ქალაქი და ფრანკფურტის ისტორია როგორც მეტროპოლისი 1866-დან 2001 წლამდე. ასევე გამოფენილია სპეციალური ექსპოზიციებიც.
რაინისის სასაფლაო

რაინისის სასაფლაო (, თავდაპირველად ) - სასაფლაო რიგაში (ლატვია), აიზსაულესის ქუჩა №1-ში. ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის ძეგლი (№ 6677).

სასაფლაო 10 ჰექტარ ფართობს მოიცავს. 1925 წელს აქ დაიწყო დაკრძალვა სხვადასხვა ადამიანებისა, რომლებიც არცერთ ეკლესიას არ ეკუთვნოდნენ, საიდანაც წარმოიშვა პოპულარული სახელები „უღმერთოთა საფლავი“ და „წარმართთა სასაფლაო“. 1929 წელს აქ დაკრძალეს მწერალი და პოლიტიკოსი იანის რაინისი, სასაფლაო ოფიციალურად გაიხსნა და მან რაინისის სახელიც ამიტომ მიიღო. 1929 წელს სასაფლაოს შესასვლელი კარიბჭე აშენდა არქიტექტორ ა. ბირზენიეკის პროექტით. 1935 წელს რაინისის საფლავის ქვა დადგეს (მოქანდაკე , არქიტექტორი პ. არსენდსი). რაინისის საფლავის გვერდით 1943 წელს მისი მეუღლე ასპაზია დაკრძალეს. მათი საფლავების გვერდით, რომლებიც სასაფლაოს ცენტრში მდებარეობს, დაკრძალულნი არიან სსრკ-ის სახალხო მხატვარი ლეო სვემპსი, მირძა კემპე, მწერალი ჟანის გრივა, ლატვიის სსრ სახალხო პოეტი იანის სუდრაბკალნსი, მხატვარი ფრანცისკ ვარსლავანი, არქიტექტორი ერნესტ შტალბერგი, მოქანდაკე კარლის ზემდეეგა, სსრკ სახალხო არტისტები: ედუარდ სმილგისი, ჰარი ლიეპინში, იური იუროვსკი და სხვები.

სასაფლაოზე დაკრძალულნი არიან ასევე ლატვიის ცნობილი პოლიტიკური და კულტურული ელიტის წარმომადგენლები.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ აქ კრძალავდნენ ძირითადად კულტურისა და მეცნიერების მუშაკებს, სამხედრო პერსონალს, კომუნისტური პარტიის წევრებს და სხვა საბჭოთა მუშაკებს.

საბჭოთა სასაფლაო
მეორე მსოფლიო ომის დასრულებისთანავე სასაფლაოზე 33 საბჭოთა პარტიზანი და ოფიცერი დაკრძალეს. აქ დაკრძალულია საბჭოთა კავშირის გმირები პეტრე ზუბოვი, გიორგი ისაკოვი, ვიქტორ კომაროვი, იმანტს სუდმალისი და ოტომარ ოშკალნში. უშუალოდ რაინისის ძეგლთან 1950-იან წლებში რამდენიმე ათეული საბჭოთა პოლკოვნიკი და გენერალი დაკრძალეს. შემდგომ წლებში საბჭოთა ოფიცრების საფლავებს საბჭოთა ნომენკლატურის წარმომადგენლების დაკრძალვებიც შეუერთდა.

მთავრობის მოედანი
 საუკუნის 60-იანი წლებში შეიქმნა ეგრეთ წოდებული მთავრობის მოედნის არქიტექტურული ანსამბლი, სადაც დაკრძალულია ლატვიის სსრ უმაღლესი სახელმწიფო და პარტიული ლიდერები.

საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ სამთავრობო მოედანი გაფუჭებული იდგა. ფულადი შემოწირულობებისა და საფლავების მოწესრიგების დაპირებების სანაცვლოდ, აქ საფლავები გამოეყო მდიდრებს, ვისთვისაც პომპეზური საფლავები შეიქმნა. დაკრძალულია მთავრობის მოედანზე 1996 წლის 22 სექტემბერს -ის მფლობელი ვალერი მაჩუგინი და სამოდელო სააგენტოს ხელმძღვანელი ნატალია მეისანი, რომელიც მოკლეს. აქვეა დაკრძალული კომპანია -ის მფლობელი ანიტა გრიბუსტეც.

რაინისის სასაფლაოზე სასაფლაოს ქვების ნაწილი მემორიალური სკულპტურის ძეგლებია.
არუბის ისტორიული მუზეუმი

არუბის ისტორიული მუზეუმი — ისტორიული მუზეუმი არუბის ქალაქ ორანესტადში. აქ წარმოჩენილია
კუნძულისა და მისი მაცხოვრებლების ისტორია, როგორც სოფლის, ასევე ურბანული ტერიტორიების.

მუზეუმი მდებარეობს ფორტ ზოუტმანში, მე-18 და მე-19 საუკუნეების სამხედრო საფორთიფიკაციო ნაგებობის ადგილას და 1992 წლიდან მართავს არუბის მუზეუმის ფონდი.