iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვალერიან თევზაძე

ვალერიან თევზაძე (დ. 10 თებერვალი, 1892 — გ. 13 დეკემბერი, 1985, ძერჟონიუვი, პოლონეთი) — ქართველი ოფიცერი, საქართველოსა და პოლონეთის სამხედრო მოღვაწე.

1914 წელს დაამთავრა თბილისის სამხედრო სასწავლებელი. პირველი მსოფლიო ომის დროს კაპიტანი თევზაძე მსახურობდა რუსეთის არმიის კავკასიის მსროლელთა მე-8 პოლკში, სადაც, ქართველ ჯარისკაცთა შორის წერა-კითხვის გავრცელებას უწყობდა ხელს. 1917 წლის დეკემბერში თბილისში დაბრუნდა და მალე საქართველოს ჯარის შემადგენლობაში შევიდა. 1918-1921 წლებში მონაწილეობდა ოსმალეთთან, სომხეთთან, დენიკინელთა, მესხეთის აჯანყებულ მაჰმადიანთა და საბჭოთა რუსეთის ჯარებთან ბრძოლებში. 1918 წელს მიიღო პოდპოლკოვნიკის წოდება; დანიშნული იყო საქართველოს გენერალური შტაბის საჯარისო წესდებებისა და ინსტრუქციების შემმუშავებელი კომისიის მდივნად, რომელსაც თავმჯდომარეობდა გენერალი ილია ოდიშელიძე. ასრულებდა საიდუმლო სამხედრო მისიებს ოკუპირებულ აჭარასა და სოჭის ოლქში.

საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ ემიგრაციაში წავიდა, ჯერ თურქეთსა და გერმანიაში, შემდეგ კი — პოლონეთში. ჩაირიცხა პოლონეთის არმიაში, როგორც საკონტრაქტო ოფიცერი. 1923-1924 წლებში სწავლობდა პოლონეთის უმაღლეს სამხედრო სკოლაში, სადაც მოიპოვა დიპლომირებული ოფიცრის წოდება. 1928 წელს სწავლობდა სამხედრო გეოგრაფიის ინსტიტუტში. პარალელურად ასწავლიდა რემბერტოვის ქვეითთა საწვრთნელ ცენტრში. 1933 წელს ვარშავაში პოლონურ ენაზე გამოაქვეყნა ნაშრომი „კავკასია. გეოგრაფიული აღწერილობა“ (. -). ვარშავაში იქორწინა პოლონელ ქალზე, მალგოჟატა ხმელნიკოვაზე.

1939 წელს გერმანიის პოლონეთზე თავდასხმის დროს სარდლობდა ვარშავის დაცვის ჩრდილოეთ სექტორს. დაჯილდოვდა პოლონეთის უმაღლესი სამხედრო ჯილდოთი — -ის ვერცხლის ჯვრით. გერმანელებმა ტყვედ აიყვანეს, მაგრამ მალევე გაათავისუფლეს ვერმახტის ქართველი ოფიცრების ჩარევით. -ის ფსევდონიმით შეუერთდა პოლონეთის წინააღმდეგობის მოძრაობას. 1944 წელს დაინიშნა „არმია კრაიოვას“ მე-7 ქვეითი დივიზიის შტაბის უფროსად.

1988 წლის მაისში პარიზში გამომავალ ჟურნალ „ივერიაში“ გამოქვეყნდა ვალერიან თევზაძის მიერ პოლონურ ენაზე დაწერილი მემუარები სახელწოდებით „განვლლი გზა“, რომელიც ქართულად თარგმნა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ყოფილმა იუნკერმა, პოლონეთის არმიის კიდევ ერთმა ქართველმა ოფიცერმა ნიკოლოზ მათიკაშვილმა. 1990 წელს ეს მემუარები სათაურით „ქართველი ოფიცრის ჩანაწერები“ ცალკე წიგნად დაიბეჭდა თბილისში.

ომის შემდეგ საბჭოთა რეპრესიებისგან თავის დაღწევის მიზნით შეცვლილი სახელითა და გვარით (ვალერი კჟიჟანოვსკი, ) ცხოვრობდა და მუშაობდა ძერჟონიუვში (ქვემო სილეზია), სადაც გარდაიცვალა. ანდერძის თანახმად მის საფლავზე მინიშნებულია თევზაძის ნამდვილი სახელი და გვარი და აწერია ეპიტაფია: „როგორც ქართველი, ვისურვებდი, რომ საქართველოში ვყოფილიყავი დაკრძალული, მაგრამ ბედნიერი ვარ იმითაც, რომ დავიკრძალები გმირი და კეთილშობილი პოლონელების მიწაზე“. 2009 წლის 18 მარტს ძერჟონიუვში გაიხსნა თევზაძისადმი მიძღვნილი ობელისკი.
დნესტრის ლიმანი

დნესტრის ლიმანი — ერთ-ერთი ლიმანი შავი ზღვის ჩრდილო დასავლეთ ნაწილში, წარმოქმნის მდინარე დნესტრი ზღვის შესართავთან. რომელიც ზღვიდან გამოყოფილია წვრილი ბუღაზის ნახევარკუნძულით .

სახელწოდება მოდის მდინარე დნესტრის სახელწოდებიდან, რომელიც ლიმანში ჩაედინება.

სიგრძე — 41 კმ.

სიფართე — 4-დან 12 კმ-მდე

ფართობი — 360 კვ. კმ (ერთ ერთი ყველაზე დიდი ფართობი აქვს უკრაინის ლიმანებს შორის).

სიღრმე — 3—5 მ.

დასახლებული პუნქტები, რომლებიც მდებარეობს დნესტრის ლიმანზე
ბელგოროდ-დნესტროვსკი,
ოვიდიოპოლი,
ზატოკა,
კაროლინა-ბუღაზი ( -),
შაბო.
მანი (წინასწარმეტყველი)

მანი (მანესი) (დ. დაახ. 216— გ. 276) — ირანელი წინასწარმეტყველი და მანიქეიზმის დამაარსებელი.

ცხოვრების წლები
დაიბადა 216 წელს პართიელი არშაკიდებისა და სამეფო ტახტზე მათი შემცვლელი სასანიდების სატახტო ქალაქ ქტეზიფონში. ამ ქალაქის რელიგიურ თემთა შორის ერთ–ერთი მრავალრიცხოვანი და გავლენიანი იყო პალესტინიდან გადმოხვეწილ იუდეველთა სექტა, რომელსაც სხვა სარწმუნოებათა აღმსარებელნიც უერთდებოდნენ ხოლმე. ამ უკანასკნელთა შორის იყო მანის მამაც პატიციუსი, რომელიც სექტის უმკაცრესი მოთხოვნით იძულებული შეიქნა ხელი აეღო ოჯახზე და ცალკე დასახლებულიყო სექტის დანარჩენ წევრთან ერთად. მოგვიანებით, მამამ იქვე მიიყვანა ოთხი წლის მანიც, რათა ახალი სარწმუნოების საწყისები გაეცნო და მის გულმხურვალე მიმდევრად ექცია იგი. მაგრამ 12 წლის მანი ხანდახან უჩეულო აღტკინება იპყრობდა და ის არა მარტო ნათლად ხედავდა, კიდევ ესაუბრებოდა მის მიერ ორეულად თუ ტყუპისცალად წოდებულ ღვთაებრივ მაცნეს, რომელიც იდუმალი ხმით ჩასჩურჩულებდა ყმაწვილს: მოვა დრო და შენ მიატოვებ იუდეველთა სექტას, რადგანაც სულ სხვა მისიისთვის ხარ მოხმობილი. შენ უნდა იხსნა ადამიანთა ტანჯული მოდგმა. ჯერჯერობით კი აქ უნდა დარჩე ცოდნისა და გამოცდილების მისაღებად.

ლეგენდის თანახმად, 24 წლის მანის კვლავ მოევლინა ღვთის მოციქული და ხმამაღლა ამცნო: ახლა კი დროა ხალხში გახვიდე შენი ჭეშმარიტების საქადაგებლადო. მანი დაემორჩილა ღვთაებრივი ხმის კარნახს და შეუდგა თავისი საღმრთო ვალის აღსრულებას.მანი თავმდაბლობით არ გამოირჩეოდა. ის ამტკიცებდა, რომ რელიგიების ყველა დამაარსებელი, ვინც მასზე ადრე მოევლინა ქვეყანას, მხოლოდ თავის ხალხს უქადაგებდა ჭეშმარიტებას: ბუდა ინდოელების მოძღვარი იყო, ზარათუშტრა–ირანელების, ქრისტე–იუდეველების, თვითონ კი მთელი კაცობრიობისთვის აპირებდა ცოდვისგან განწმენდის და სულის ხსნის გზას.

ახალმა რელიგიამ მოიცვა პართია და სოგდიანა, ირანი და რომი, ჩინეთი და ინდოეთი. ამ წარმატებამ დიდი პოპულარობა მოუხვეჭა მანის და მის მიმდევრებს, რომლებიც ნამდვილ ჯადოქრებად და სასწაულთმოქმედებად მიაჩნდა ხალხს. ამიტომაც ხანგრძლივი მისიონერული მოღვაწეობის შემდეგ სამშობლოში დაბრუნებულ მანის მტრულად შეხვდნენ ზოროასტრიზმის ქურუმები. შაჰინშაჰმა ბაჰრამ –მა თავის უზენაეს ქურუმს უბრძანა საჯარო პაექრობაში გამოეწვია მანი, რათა მისი ერეტიკული მოძღვრების სიყალბე დაემტკიცებინა ხალხისთვის. მანიქეველთა თავკაცის ბრწყინვალე ორატორული ნიჭით დამფრთხალმა ქურუმმა თავი აარიდა პაექრობას და მანის მოსთხოვა თავისი ერთ–ერთი სასწაული ეჩვენებინა ცნობისმოყვარე ბრბოს წინაშე: თუ გამლღვალ ტყვიას დალევ, ეს სავსებით საკმარისი იქნება შენი რწმენის გასამართლებლადო. მანიმ ცივად უარყო ქურუმის მოთხოვნა: ჩემს რწმენას სასწაულებით გამართლება არ სჭირდებაო. მაშინ, მეფის ბრძანებით, დილეგში ჩააგდეს და 276 წელს სიკვდილით დასაჯეს (ზოგიერთი ვერსიით, ცოცხლად გააძრეს ტყავი).
არჩილ ცინცაძე

არჩილ ვლადიმერის ძე ცინცაძე (დ. 13 მაისი, 1966) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე (რეზერვის პოლკოვნიკი), დიპლომატი.

დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია არქიტექტორის სპეციალობით. 1992—1993 წწ. მონაწილეობდა აფხაზეთის შეიარაღებულ კონფლიქტში. მაიორის წოდებით მეთაურობდა ბატალიონს. შემდგომში საქართველოს სამხედრო ძალებში სხვადასხვა თანამდებობებზე მუშაობდა. 1998 წ. დაამთავრა მოსკოვის სამხედრო დიპლომატიური აკადემია. 1999—2005 წწ. იყო საქართველოს სამხედრო ატაშე ამერიკის შეერთებული შტატებში. 2005 წლიდან შეიარაღებული ძალებიდან გათავისუფლების შემდეგ მუშაობდა დევნილთა და მოსახლეობის განსახლების სამინისტროში. დაჯილოდოვებულია რამდენიმე ქართული ორდენითა და მედლით, ასევე ერთ-ერთი უმაღლესი ამერიკული სამხედრო ჯილდოთი (2007 წ.).
პიცა

პიცა — ბრტყელი გამომცხვარი პური, რომელიც ჩვეულებრივ, დაფარულია ტომატის საწებლით, ყველით (მოცარელათი) და სხვადასხვა მასალით.
პიცა წარმოადგენს იტალიური, კერძოდ, ნეაპოლიტანური სამზარეულოს ნაწილს, რომელმაც დღესდღეობით სხვადასხვა კულტურებში ფართო გავრცელება ჰპოვა. სპეციალიზებულ დაწესებულებებს, სადაც პიცა ცხვება და/ან იყიდება, პიცერია ეწოდება.

ისტორია
როგორც ცნობილია, ძველი ბერძნები პურს სხვადასხვა დანამატით, მათ შორის, ზეთისხილით, მწვანილით და ყველით აცხობდნენ. ძველ რომში ცნობილი იყო პური პლაცენტა, რომელსაც ასევე ყველით კეთდებოდა. თანამედროვე პიცა ნეაპოლში წარმოიშვა.

ტიპები
ნეაპოლიტანური პიცა:
მარგერიტა
მარგერიტა ექსტრა
მარინარა
ლაციოს პიცა:
რომანა
ვიენეზე
კაპრიჩიოზა
რიპიენო

არსებობს პიცის არაიტალიური სახეობებიც, მაგალითად, ნიუ-იორკის, ჩიკაგოს და ა.შ.
ურთხელი

ურთხელი, უთხოვარი — წიწვოვანი მცენარეების ურთხლისებრთა ოჯახის, ურთხელის გვარის მცენარე მოწითალო-მოყავისფრო თხელი ქერქით. ზემოდან მუქმწვანე, ქვემოდან ბაცი, ბრტყელი, ხაზურა და შიშველი წიწვები 2-3,5 სმ სიგრძისა და 2-2,5 მმ სიგანისაა. სიმაღლე 10–20 მ, განსაკუთრებულ შემთხვევაში იზრდება 28 მ სიმაღლის.

იზრდება ძალიან ნელა, მაგრამ ხასიათდება დიდი სიცოცხლის ხანგრძლივობით. ხის მაქსიმალური დაფიქსირებული დიამეტრია 4 მეტრი. აღნიშნული ხის ასაკი 4 000 წელი იყო. საუცხოოა გამწვანებისათვის. საჭმელად ვარგისია როგორც რბილი თანათესლი, ასევე თესლის გულიც, რომელიც 30-38 (11-12)% ზეთს შეიცავს. ქერქისგან ხდიან წებოს. ყლორტები და წიწვები წამლავს ცხენს, ჯორს და ვირს. მსხვილფეხა რქოსანი საქონლისთვის ყლორტები და წიწვები ნაკლებ ტოქსიკურია.

გავრცელებულია დასავლეთ, ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპაში, ჩრდილოეთ-დასავლეთ აფრიკაში, ჩრდილოეთ ირანში, სამხრეთ-დასავლეთ აზიაში. საქართველოში ურთხელი საკმაოდ ფართო არეალითაა წარმოდგენილი, მაგრამ რაოდენობრივად მეტად მცირეღა შემორჩა. ამჟამად ყველაზე დიდი რაოდენობით იგი მხოლოდ ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალში შემორჩა 100 ჰექტარ ფართობზე. მდ. ალაზნის ზემოწელში, პანკისის ხეობაში. ზღვის დონიდან გვხვდება 1500 მეტრ სიმაღლემდე, მაგრამ ოპტიმალური ზრდა მას 1200 მ სიმაღლის ფარგლებში ახასიათებს.

მიუხედავად გავრცელების საკმაოდ ვრცელი არეალისა, ურთხელი გადაშენების ზღვარზე მდგომი მცენარეა და ენერგიულ დაცვას საჭიროებს. ამჟამად ბაწარა-ბაბანეურის ტყეში არსებულ უთხოვარის კორომებს გერმანელი სპეციალისტები სწავლობენ. მათი დასკვნის შემდეგ, სავარაუდოდ, იუნესკო ბაწარა-ბაბანეურის ტყეს მსოფლიო მემკვიდრეობის ნუსხაში შეიტანს.
ჟერონიმუშის მონასტერი

ჟერონიმუშის მონასტერი — მანუელინოს სტილის გრანდიოზული მონასტერი პორტუგალიაში. ეკუთვნის იერონიმიტების ორდენს, დაარსდა 1450 წელს. 1983 წლიდან მონასტერი შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

2007 წლის 13 დეკემბერს მონასტერში გაიმართა ევროპის კავშირის ქვეყნების ლიდერთა შეხვედრა, სადაც ხელი მოეწერა ლისაბონის ხელშეკრულებას.
მანუელინო

მანუელინო – არქიტექტურული სტილი პორტუგალიაში. რენესანსის ეროვნული ვარიანტი. სახელი ეწოდა პორტუგალიის მეფის მანუელ (1495–1521) პატივსაცემად. ესაა პერიოდი პორტუგალიის სამეფო ხელისუფლების სიძლიერისა, ქვეყანა გაძლიერდა და გახდა ანგარიშგასაწევი საზღვაო ძალა. პორტუგალია ზღვაზე კონკურენციას უწევს გენუას და ესპანეთს. ეკონომიკური და კულტურული განვითარების ფონზე მიმდინარეობდა აქტიური სამშენებლო საქმიანობა.

მანუელინო შეიცავს გოთიკის, მუდეხარისა და რენესანსის ელემენტებს. თამამად შეიძლება ითქვას, რომ აღნიშნულ სტილზე გავლენა იქონია ინდურმა ხელოვნებამ.

გალერეა
ბელენის ციხესიმაგრე

ბელენის ციხესიმაგრე — ციხესიმაგრე ლისაბონში, მდინარე ტეჟუს კუნძულზე. აგებულია 1515–1521 წწ. ვასკო და გამას მიერ ინდოეთის აღმოჩენის პატივსაცემად.

ოთხსართულიანი შენობა 35 მეტრის სიმაღლისაა, აგებულია რენესანსის ეროვნული ვარიანტის მანუელინოს სტილში. 1983 წლიდან ციხესიმაგრე შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
რამადანი

რამადანი, რამაზანი — ისლამური კალენდრის მეცხრე თვის სახელწოდება. ამ თვეში განთიადიდან მზის ჩასვლამდე ყველა მუსლიმი მარხულობს. ამ დროს ისინი ყველანაირ საჭმელზე, სასმელსა და სქესობრივ კავშირზე უარს ამბობენ. მოხუცებს, ავადმყოფებს, მოგზაურობაში მყოფ ადამიანებს და ორსულ ქალებს ნებადართული აქვთ ამ დროს მარხვა არ შეინახონ, თუმცა წელიწადის სხვა დროს მუსლიმებმა ეს მარხვა უნდა დაიცვან, ხოლო ავადმყოფებს, რომლებისთვისაც საერთოდ არ შეიძლება მარხვის შენახვა (შიმშილობა) შეუძლიათ სხვა მარხვის მქონეს გაუმასპინძლდნენ და ამით გამოისყიდონ, ეს მარხვის შენახვის ტოლფასია ისლამში. ბავშვები მარხვასა და ნამაზის ლოცვას ძირითადად გარდატეხის ასაკში იწყებენ, თუმცა მარხვას ბევრი ადრეულ ასაკშიც იწყებს, რელიგიის მიხედვით ლოცვის დაწყება სასურველია 7 წლის შემდეგ და ეს სულ უნდა გაგრძელდეს, დღეში ხუთჯერ ლოცვით. მარხვა გულისხმობს: მოთმინებას, თავმდაბლობას და სულიერ სიმშვიდეს. ეს დრო არის მიძღვნილი ღვთის საამებლად. ამ დროს ჩვეულებრივზე მეტად იკითხება ლოცვები. მარხვის დროს აუცილებელია მუსლიმმა ითხოვოს მოწყალება (მოინანიოს) ღვთისგან, ილოცოს სწორი გზის საპოვნელად და ყოველგვარი საცდურისაგან თავის ასარიდებლად.

სახელი რამადანი, მეცხრე თვის სახელწოდება ისლამის რელიგიად ჩამოყალიბებამდე მრავალი წლით ადრე წარმოიშვა არაბულ კულტურაში. მისი სახელი მოდის (იყოფა) არაბული ფუძის — რმდ (მსავსი „რამიდა“, ან „არ-რამად“) გამრუდების საფუძველზე და შემოკლებული მნიშვნელობით.

 არის ასტრონომიულად ახალი მთვარის შემდეგი დღე. სანამ ახალი თვის ახალი მთვარე გამოჩნდება მუსლიმს შეუძლია ჩვეულებრივად გამოთვალოს რამადანის დაწყების დღე. ყოველ წელს არის აზრთა სხვადასხვაობა, როგორ ან როდის იწყება რამადანი. ტრადიციული წარმოშობის მიხედვით — ადამიანს დედამიწის საწინააღმდეგო მხარეს არსებული ქვეყნებიდან შეუიარაღებელი თვალით უნდა დაენახა სავსე მთვარე. დიდი ხანი არაა ზოგიერთი მუსლიმი მიისწრაფვის გამოიყენოს ასტრონომიული გამოთვლები სისწორის დასადგენად.
ევორა

ევორა – ქალაქი სამხრეთ-აღმოსავლეთ პორტუგალიაში. მდებარეობს ლისაბონიდან აღმოსავლეთით 120 კმ-ზე. 2001 წლის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 55 621 ადამიანი. ალტუ-ალენტეჟუს ისტორიული პროვინციის ცენტრი.

ისტორია
ქალაქი დააარსეს ლუზიტანებმა და უწოდეს ებორა. 712 წელს ქალაქი დაიპყრეს მავრებმა, რომლებმაც ქალაქს ჟაბურო უწოდეს. ევორის გასანთავისუფლებლად პორტუგალიის პირველმა მეფემ აფონსო დააარსა ავისის ორდენი.

- საუკუნეებში ავისის დინასტიის მეფეების მმართველობისას ევორაში ხშირად იმყოფებოდა სამეფო კარი. ეს პერიოდი ევორის ისტორიაში ცნობილია ოქროს საუკუნის სახელით. 1663-1665 წწ. ოკუპირებული იყო ესპანეთის მიერ. 1559-1759 წწ. ქალაქში მუშაობდა უნივერსიტეტი. საუკუნეში ქალაქის პოლიტიკური და კულტურული მნიშვნელობა დაეცა.

ღირსშესანიშნაობები
ევორა წარმოადგენს ქალაქ-მუზეუმს და 1986 წლიდან ქალაქის ცენტრალური ნაწილი შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

არქიტექტურული ძეგლები:
დიანას რომაული ტაძარი
მეფე მანუელის სასახლე
ეკლესია სე — აშენებულია 1280-1340 წწ. რომაულ-გოთიკურ სტილში.
სანტა-კლარას მონასტერი
სანტა-ბენტუ-დი-კაშტრიშის ეკლესია
აგუა-დე-პრატის აკვედუკი
სან-ბრაშის სამლოცველო
სან-ფრანსისკუს ეკლესია
ვასკო და გამას სასახლე
ბასტუ – გრაფის სასახლე
ჰერცოგ კადავალის სასახლე
სხვა საინტერესო ადგილები:
ევორის უნივერსიტეტი
ევორის საქალქო მუზეუმი
საეკლესიო ხელოვნების მუზეუმი
ალკობასის მონასტერი

სანტა-მარია დე ალკობასის მონასტერი - ცისტერციანელების მონასტერი პორტუგალიის ქალაქ ალკობასაში. დაარსდა 1153 წელს პორტუგალიის პირველი მეფის აფონსო მიერ და მთელი ორი საუკუნის მანძილზე გამოიყენებოდა მეფეთა დასაკრძალად. ეკლესია პირველი გოთიკური ნაგებობაა პორტუგალიაში. მონასტერი გაფართოვდა მანუელ დროს, ხოლო ბაროკოს სტილში განახლდა საუკუნეში. ნაპოლეონის ომების დროს მონასტრის საუნჯე გაძარცვეს ფრანგებმა. 1989 წლიდან მონასტერი შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
სინტრა

სინტრა – ქალაქი დასავლეთ პორტუგალიაში. მდებარეობს ლისაბონის რეგიონში. შედის დიდი ლისაბონის აგლომერაციაში. ლისაბონიდან დაშორებულია 23 კილომეტრით, ხოლო ევროპის უკიდურესი დასავლეთი წერტილიდან, როკის კონცხიდან — 18 კილომეტრით. ძველი ადმინისტარციული დაყოფით შედის ეშტრემადურის შემადგენლობაში.

მოსახლეობა
ღირსშესანიშნაობები
სინტრა და მისი შემოგარენი 1995 წლიდან შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

არქიტექტურული ძეგლები:
სინტრის სასახლე
პენის სასახლე
მავრების ციხესიმაგრე
კაპუცინების მონასტერი

გალერეა
სინტრის სასახლე

სინტრის სასახლე — შუა საუკუნეების სასახლე პორტუგალიის ქალაქ სინტრაში, სადაც საუკუნიდან საუკუნის დასასრულამდე ცხოვრობდნენ პორტუგალიის მონარქები. სხვა ორ სასახლესთან ერთად შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

ჯერ კიდევ საუკუნეში სასახლის ადგილას მდებარეობდა მავრების მმართველების რეზიდენცია. შემონახული ნაგებობის დიდი ნაწილი აგებულია ჟუან დროს. ნაგებობა მნიშვნელოვნად დაზარალდა 1755 წლის მიწისძვრის შედეგად.
პენის სასახლე

პენის სასახლე — სასახლე პორტუგალიაში. მდებარეობს ქალაქ სინტრის მახლობლად მაღალ კლდეზე. მთელი კომპლექსი მოიცავს 270 ჰა-ს. 1840 წლიდან სასახლე სამეფო საზაფხულო რეზიდენციაა. სასახლე ააგო პორტუგალიის დედოფალ მარია მეუღლემ ბავარიის პრინცმა ფრანსისკო ანტონიო საქსენ-კობურგ-გოთამ. სასახლე სხვა ორ ობიექტთან ერთად შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
მავრების ციხესიმაგრე

მავრების ციხესიმაგრე — ადრეული შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე პორტუგალიაში. მდებარეობს ქალაქ სინტრის მახლობლად მაღალ კლდეზე. აგებულია მავრების მიერ პორტუგალიის დაპყრობის პერიოდში. ციხესიმაგრის კედლები კარგადაა შემონახული. სასახლე სხვა ორ ობიექტთან ერთად შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
დინოზავრების პროვინციული პარკი

დინოზავრების პროვინციული პარკი — მდებარეობს კანადის დასავლეთ ნაწილის პროვინცია ალბერტაში. პარკიდან რამდენიმე კილომეტრში მდებარეობს პროვინციის უდიდესი ქალაქი კალგარი. დინოზავრების პროვინციული პარკი დაარსდა 1955 წელს, ხოლო 1979 წელს იუნესკომ ეს ტერიტორია მსოფლიო მემკვიდრეობად გამოაცხადა. პარკში არის უნიკალური ეკოსისტემა, ამ ტერიტორიის ფართობი დაახლოებით შეადგენს 74 კმ²-ს.

პარკი მდებარეობს მდინარე რედ-დირის ხეობაში. აქ აღმოჩენილია ორმოცი სხვადასხვა სახეობის დინოზავრის ნამარხი. ამ ტერიტორიაზე აღმოჩენილი დინოზავრები მსოფლიოს სხვადასხვა მუზეუმშია გამოფენილი.
ცუგშპიცე

ცუგშპიცე — გერმანიის უმაღლესი მწვერვალი ვეტერშტაინის ქედზე, ზღვის დონიდან 2962 მ სიმაღლეზე. მდებარეობს გარმიშ-პარტენკირხენიდან სამხრეთით. მის დასავლეთ მწვერვალზე გადის ავსტრიისა და გერმანიის საზღვარი. მთის სამხრეთით მთავრდება ცუგშპიცეს კარსტული პლატო, რომელიც მდიდარია მღვიმეებითა და გამოქვაბულებით. ცუგშპიცეს კალთებზე მდებარეობს სამი მყინვარი, რომელთაგან ორი გერმანიაში უდიდესია: ჩრდილოეთის შნეეფერნერი 30,7 ჰა ფართობით და ჰელენტალფერნერი 24,7 ჰა; გარდა ამისა, სამხრეთის შნეეფერნერი, რომლის ფართობიც 8,4 ჰექტარს შეადგენს. ცუგშპიცეზე პირველი ასვლა განხორციელდა 1820 წელს.
ჩრდილოეთი რეგიონი (პორტუგალია)

ჩრდილოეთი რეგიონი (; [̃̃ ]) — რეგიონი პორტუგალიის ჩრდილოეთით. ის არის მდიდარი მცენარეული საფარის, დიდი ისტორიის და კულტურული მემკვიდრეობის მქონე რეგიონი. მისი დედაქალაქია პორტო. 2007 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 4,034,271 ადამიანს, ფართობი — 21,278 კვ.კმ-ს. შესაბამისად სიმჭიდროვეა 173 ად/კვ.კმ. ჩრდილოეთი რეგიონი გამოირჩევა სხვა რეგიონებისგან კულტურული მრავალფეროვნებით, მიუხედავად ძლიერი ერთიანი პორტუგალიური იდენტობის განცდისა ამ რეგიონის ქალაქები ისტორიულად ერთმანეთისგან განსხვავდება თავისი კულტურით.

ისტორია
რეგიონი დასახლებული იყო პრეისტორიული ხანიდან. კოას ხეობაში არის პრეისტორიული კლდეზე ნახატები. ისტორიულად აქ სამხრეთ გალისიური სამეფოები იყო, რომლებიც საუკუნეში ჩამოყალიბდა როგორც ნაწილი გაერთიანებული გალისიის და ლეონის სამეფოსი. მას ეწოდა პორტუგალიის საგრაფო. აქედან იყო პორტუგალიელების პირველი მეფეც — აფონსო დიდი. იგი დაიბადა საუკუნის დასაწყისში, მან სამეფო სამხრეთით გააფართოვა რომელიც ითვლება რეკონკისტას ერთ-ერთ ყველაზე საგმირო საქმედ.

წარულის მემკვიდრეობა ჩანს ყველგან. რეგიონში უამრავ შენობას ამშვენებს გერბები. რეგიონის სამზარეულო არის განთქმული და მრავალფეროვანი — მსუბუქი და მდიდრული თეთრი ღვინოებით. ასევე ხელით შესრულებული ნაქარგებით.

გეოგრაფია
რეგიონში გადის ქვეყნის ყველაზე გრძელი სამანქანო გზა (1, ლისაბონიდან პორტომდე) რომელიც გაივლის ბრაგას (3), კოსტა-ვერდეს გულს. ზღვის სანაპიროს გაყოლებით, ვილა-დუ-კონდედან ვალენსიამდე. გზა გადის მშვენიერი პლაჟების, ზღვისპირა გამაჯანსაღბელი კურორტების და ღირსშესანიშნავი სოფლების (ისეთი როგორებიცაა კამინა და ვილა-ნოვა-დე-კარვეირა), გასწვრივ.

რეგიონში არის ბევრი ბუნებრივი პარკები და მთის ქედები: პენედა-გარეს პარკი, მონტეშინოს პარკი, ალვაოს პარკი და ორი მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი: ალტუ-დორუს ღვინის რეგიონი და პრეისტორიული კედლის ნახატები კოას ხეობაში. რეგიონში მდინარეები, ჩანჩქერები, ვენახები და ნაყოფიერი მიწები ქმნიან მშვენიერ ურბანულ ცენტრებს.

ქვერეგიონები
ალტუ-ტრაზ-უშ-მონტეში
ავე
კავადუ
დოურუ
ენტრე-დოურუ-ი-ვოუგა
გრანდე-პორტო
მინუ-ლიმა
ტამეგა
გროს-მორნის ეროვნული პარკი

გროს-მორნის ეროვნული პარკი — მდებარეობს კანადის აღმოსავლეთ ნაწილში, კუნძულ ნიუფაუნდლენდის სანაპირო ზოლში. ეროვნული პარკის ფართობი შეადგენს 1 805 კმ²-ს და ის სიდიდით მეორეა ატლანტიკურ კანადაში. პარკის ტერიტორიაზე არის კუნძულის მეორე უდიდესი მთა. სწორედ ნიუფაუნდლენდის ამ ნაწილში მდებარეობს აპალაჩის მთები.

გროს-მორნის ეროვნული პარკი დაარსდა 1973 წელს, 1987 წელს იუნესკომ ეს ტერიტორია მსოფლიო მემკვიდრეობად გამოაცხადა. გროს-მორნი ცნობილია თავისი მრავალფეროვანი ლანდშაფტით.

გალერეა
წინასწარმეტყველები ისლამში

წინასწარმეტყველები (ფეიღამბრები) არიან ისლამში მოხსენიებულნი , ისევე როგორც სხვა აბრაამისეულ რელიგიების წმინდა წიგნებში. ყურანში სულ 25 წინასწარმეტყველი გვხვდება. ხოლო წმინდა ჰადისებში მათი რაოდენობა 1000–ს აჭარბებს
ადამი,
იდრისი (ენოჰი)–მოციქული, მესენჯერი
ნუჰი (ნოე),–მოციქული, მესენჯერი
ჰუდი–მესენჯერი
სალეჰი–მესენჯერი
იბრაჰიმი (აბრაამი),–მოციქული, მესენჯერი, იმამი
ლუტი –მესენჯერი მესენჯერი
ისმაილი (ისმაელი), –მოციქული, მესენჯერი, იმამი
იაყუბი (იაკობი), –მოციქული, იმამი
ისჰაყი (ისააკი), –მოციქული,
იუსუფი (იოსები)–მოციქული,
აიუბი (იობი)–მოციქული,
შუაბი (შუები) –მესენჯერი
მუსა (მოსე), –მოციქული, მესენჯერი
ჰარუნი (აარუნი)–მოციქული, მესენჯერი
დავუდი (დავითი) ,–მოციქული, ზაბური
სულაიმანი (სოლომონი), –მოციქული,
ელიასი (ელია)–მოციქული, მესენჯერი
ალ–იასა –მოციქული,
იუნუსი (იოანი)––მოციქული, მესენჯერი
ზულ–ქიფლი (ეზეკილი)–
ზაქარია (ზაქარია)–მოციქული,
ისა(იესო ) (თუმცა მას არ თვლიან ღვთის ძედ და შესაბამისად არც წმიდა მარიამს - ღვთისმშობლად),–მოციქული, მესენჯერი, მესია ინჯილი
მუჰამედი.–მოციქული, მესენჯერი ყურანი

ისლამის მიხედვით, იუდეველებმა და ქრისტიანებმა გაამრუდეს მათ მიერ ნაქადაგები ჭეშმარიტება, ამიტომ ღმერთმა მუჰამედი გამოაგზავნა ამ ჭეშმარიტების აღსადგენად და ხალხების სწორ გზაზე დასაყენებლად.

მუსლიმანს ჯერა, რომ ყოველმა წინასწარმეტყველმა მოიტანა ერთი და იგივე მესიჯი(შეტყობინება). მათ თავის განკუთვნილ დროში ხალხს მიუთითეს თუ როგორ უნდა ეცხოვრათ და ელოცათ ღმერთისთვის.
კლუანის ეროვნული პარკი

კლუანის ეროვნული პარკი — მდებარეობს კანადის დასავლეთ ნაწილში, იუკონის ტერიტორიის, ბრიტანეთის კოლუმბიის და ალასკის ადმინისტრაციულ საზღვარზე. კლაუნის ეროვნული პარკის ფართობი შეადგენს 22 ათას კმ²-ს. აქ მდებარეობს კანადის უმაღლესი მწვერვალი ლოგანი (5 959 მ), პარკის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი მთიან რელიეფს უკავია.

დაცული ტერიტორია შეიქმნა 1976 წელს. კლუანის ეროვნული პარკი შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.
კრიპტოგრაფიული პროტოკოლი

კრიპტოგრაფიული პროტოკოლი წარმოადგენს აბსტრაქტულ ან კონკრეტულ პროტოკოლს, რომელიც განახორციელებს უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ ფუნქციებს და იყენებს კრიპტოგრაფიულ მეთოდებს. პროტოკოლი ცალსახად განსაზღვრავს, რომელი კრიპტოგრაფიული ალგორითმები, როგორ და რა მიმდევრობით უნდა იქნას გამოყენებული მოცემული ამოცანის რეალიზებისათვის.

კრიპტოგრაფიული პროტოკოლები ფართოდ გამოიყენება პროგრამულ დონეზე დაცული კომუნიკაციებისათვის და შემდეგი ასპექტებიდან მინიმუმს მაინც მოიცავს:
გასაღების ურთიერთშეთანხმება
აუთენტიფიკაცია
სიმეტრიული შიფრაცია და შეტყობინების მთლიანობის შემოწმების უზრუნველყოფა
პროგრამულ დონეზე მონაცემების გაცვლის უზრუნველყოფა
უარყოფისგან დაცვის მექანიზმები

მაგ. წარმოადგენს კრიპტოგრაფიულ პროტოკოლს, რომელიც გამოიყენება დაცული ვებ-კომუნიკაციისათვის. აქვს აუთენტიფიკაციის და გასაღების გაცვლის მექანიზმები, იყენებს სიმეტრიულ შიფრაციას, უზრუნველყოფს მონაცემების გაცვლას პროგრამულ დონეზე. არსებობს ბევრი სხვა კრიპტოგრაფიული პროტოკოლებიც, რომლებიც ასევე რამდენიმე ურთიერთდამოკიდებული ეტაპებისგან შედგება. ხშირად ეს ეტაპები ასევე მოიხსენიება, როგორც დამოუკიდებელი პროტოკოლები, მაგ. ერთ-ერთი გასაღების გაცვლის პროტოკოლი - დიფი-ჰელმანის ალგორითმი

კრიპტოგრაფიული პროტოკოლები ხშირად სცდება თავის პირდაპირი დანიშნულების სფეროს, მონაცემთა უსაფრთხოების უზრუნველყოფას, და გამოიყენება ისეთ სფეროებში, სადაც მაგ. საჭირო ხდება რაიმე ინფორმაციის დამუშავება-გამოყენება, თვით ამ ინფორმაციის არსის გამჟღავნების გარეშე. მაგ:
ბრმა ხელმოწერის პროტოკოლი - ინფორმაცის ნამდვილობის დადასტურება, თვით ამ ინფორმაციის ფლობის გარეშე.
ციფრული დროის ფიქსირების პროტოკოლი - ინფორმაციის არსებობის დადასტურება კონკრეტული დროის მომენტისათვის.
ფარული გამოთვლების პროტოკოლი - გამოიყენება კონფიდენციალურ ინფორმაციაზე სხვადასხვა გამოთვლების ჩასატარებლად
უარყოფისგან დაცული ხელმოწერის პროტოკოლი - ინფორმაციის ხელმომწერი მომავალში ვერ შეძლებს მის მიერ ხელმოწერის ფაქტის უარყოფას
უარყოფადი შიფრაცის პროტოკოლი - შიფრაციის პროტოკოლი, როდესაც ბოროტგანმზრახველი პრინციპულად ვერ ადასტურებს შიფროტექსტის საფარქვეშ რაიმე ღია ტექსტის არსებობას
და ა.შ.

ნიმუშები
ეტრატი

ეტრატი — განსაკუთრებული წესით დამუშავებული საქონლის ტყავისაგან დამზადებული საწერი მასალა, რომელსაც იყენებდნენ ქაღალდის გამოგონებამდე. ეტრატი ასევე ეწოდება ასეთ მასალაზე შესრულებულ ხელნაწერს.

ეტრატი უძველესი დროიდან გამოიყენებოდა აღმოსავლეთში. ძვ. წ. საუკუნიდან ეტრატის წარმოებით განსაკუთრებით დაწინაურდა მცირე აზიის ქალაქი პერგამონი, რომლის სახელწოდებიდან არის ნაწარმოები პალეოგრაფიული ტერმინი „პერგამენტი“. ეტრატი გამძლე, მოქნილი და ადვილად მოსახმარი იყო, ამიტომ პაპირუს-ჭილთან შედარებით უპირატესობა მოიპოვა და დიდად შეუწყო ხელი მწიგნობრობის წინსვლას. ეტრატის დასამზადებლად ტყავს ალბობდნენ კირიან ან ნაცარტუტიან წყალში, შემდეგ ბალანს აცლიდნენ და გასაშრობად გადაჭიმავდნენ. გამომშრალ ტყავს დასარბილებლად ცხიმით პოხავდნენ, ზოგჯერ კვერცხის ცილითა და შაბით დამზადებულ ემულსიას უსვამდნენ, გასათეთრებლად კი — ცარცს ან კირს. საუკუნიდან ეტრატი თანდათან უფრო იაფმა და ხელმისაწვდომმა ქაღალდმა ჩაანაცვლა.

საქართველოში ეტრატი უმეტესად შემოჰქონდათ და ადგილზეც ამზადებდნენ. ქართულ ხელნაწერებში ეტრატი საუკუნიდან მოიხსენიება; ტერმინი უფრო ადრე ( საუკუნე) უნდა იყოს ზეპირი გზით ბერძნულიდან შემოსული. როგორც ჩანს, ეტრატი თავდაპირველად აღნიშნავდა ტყავის ოთხფურცლედ რვეულს, შემდეგ — საერთოდ ტყავის საწერ მასალას. აღმოსავლეთ საქართველოს მთის კილოებში შემორჩენილია ტერმინები: „ატრატი“, „ატრატაი“. ეტრატზეა დაწერილი უძველესი ქართული ხელნაწერები: - საუკუნეების პალიმფსესტები, ხანმეტი ლექციონარი ( საუკუნე), სინური მრავალთავი (864), ადიშის ოთხთავი (897), ოშკის ბიბლია (978) და სხვ.