კრნოვი

კრნოვი — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის მორავია-სილეზიის მხარეში. ის ბრუნტალის რაიონში მდებარეობს. კრნოვში მდებარეობს ცნობილი გამაგრილებელი სასმელების კომპანიის „კოფოლას“ სათავო ოფისი, ეს კომპანია ჩეხოსლოვაკიაში 1960 წელს კოკა-კოლასა და პეპსის კონკურენტად შექმნეს.

გეოგრაფია
კრნოვი ქალაქ ოპავიდან ჩრდილო-დასავლეთით დაახლოებით 21 კილომეტრში მდებარეობს, ხოლო ქალაქ ოსტრავიდან 49 კილომეტრითაა დაშორებული. ქალაქი ახლოსაა ჩეხეთ-პოლონეთის სახელმწიფო საზღვართან.

კრნოვი მდინარე ოპავისა და ოპავიცეს შესართავთანაა გაშენებული. ქალაქის მუნიციპალური ტერიტორიის ჩრდილოეთ ნაწილი ოპავსკიეს მთებშია (ჩეხ. ზლატოჰორსკას მთები), ხოლო დასავლეთ და სამხრეთ ნაწილი ნიზკი-იესენიკის ქედის ფერდობებზე. კრნოვის ტერიტორიაზე მდებარე ყველაზე მაღალი წერტილია ვედნარჟსკი-ვრხი, მისი სიმაღლე 588 მეტრია ზღვის დონიდან.

ისტორია
კრნოვი ისტორიულ წყაროებში პირველად 1240 წელსაა ნახსენები. 1253 წელს მას უკვე ქალაქის სტატუსი ჰქონდა, რომელიც 1269 წლით დათარიღებულ ისტორიულ წყაროშიც არის დადასტურებული. საუკუნის მეორე ნახევარში ქალაქში საფორთეფიკაციო ნაგებობები აშენდა. 1273 წელს კრნოვში ჩავიდნენ ფრანცისკანელი ბერების ერთ-ერთი განშტოების, მცირე ბერების ორდენის წარმომადგენლები და ამ ქალაქში მათი მონასტერი დააარსეს.

1377 წელს კრნოვი ტროპაუს საჰერცოგოს ნაწილი იყო, ამ პერიოდში კრნოვის თავადებმა დამოუკიდებელი საჰერცოგო შექმნეს. კრნოვის დამოუკიდებელმა საჰერცოგომ 1849 წლამდე იარსება. საჰერცოგოს არსებობის პერიოდში კრნოვი განვითარდა და გამდიდრდა, აქ დაიწყო ქსოვილების წარმოება. 1523 წელს კრნოვის საჰერცოგო გერმანელთა სამეფო ჰოენცოლერნების დინასტიამ შეიძინა. ჰოენცოლერნებმა აქ ააგეს ციხესიმაგრე და მათი მმართველობის ხანაში კრნოვმა განვითარების პიკს მიაღწია. ჰოენცოლერნებმა ქალაქში გაავრცელეს ლუთერანობა და მოსახლეობის რელიგიური კუთვნილება მნიშვნელოვნად შეიცვალა.

1938-დან 1945 წლამდე კრნოვი ნაცისტური გერმანიის ოკუპაციის ქვეშ მოექცა. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ პოტსდამის შეთანხმების და პრეზიდენტ ედუარდ ბენეშის განკარგულებების შესაბამისად აქაური გერმანულენოვანი მოსახლეობა ჩეხოსლოვაკიიდან გააძევეს.

1948 წელს საბერძნეთის სამოქალაქო ომიდან გაქცეული დევნილები ჩავიდნენ ჩეხოსლოვაკიაში, მათი მნიშვნელოვანი ნაწილი სწორედ კრნოვსა და მის შემოგარენში დასახლდა. 1975 წელს დევნილთა დიდი ნაწილი სამშობლოში დაბრუნდა, თუმცა რამდენიმე ასეული ბერძენი კრნოვში დარჩა და ჩეხურ საზოგადოებაში ასიმილირდა.

2024 წელს კრნოვი მნიშვნელოვნად დააზიანა ცენტრალური ევროპის წყალდიდობამ.

ღირსშესანიშნაობები
კრნოვის ცენტრალური მოედნის მთავარი ღირსშესანიშნაობა ნეორენესანსის სტილის მერიის შენობაა, იგი 1901–1903 წლებში ააგეს. ამ ადგილზე მერიის პირველი შენობა საუკუნეში დადგეს. დღევანდელ შენობას აქვს მდიდრულად მორთული 52 მეტრის სიმაღლის კოშკი, რომელიც ვენის გარეუბან ვერინგის მერიის კოშკის ასლია. კრნოვის მერიის შენობა დააპროექტა ამ ქალაქის მკვიდრმა არქიტექტორმა ლეოპოლდ ბაუერმა.

კრნოვის მეორე მნიშვნელოვანი ღირსშესანიშნაობაა ქალაქის შემნახველი ბანკის შენობა, რომელიც მერიასთან არის დაკავშირებული. ეს მდიდრული არტ-ნუვოსა და ბაროკოს სტილის შენობა 1906–1907 წლებში აშენდა.

კრნოვის სინაგოგა რეგიონში ერთადერთი სინაგოგაა, რომელიც უწინდელი სახითაა შემორჩენილი. ის ნეომავრიტანულ სტილში 1871 წელს ააგეს.

ისტორიულ ცენტრში მდებარე წმინდა მარტინის ტაძრის ადგილზე პირველი ხის ეკლესია 1281 წელს აშენდა. საუკუნის ბოლოს ეს ხის ეკლესია ქვის მყარი ნაგებობით ჩაანაცვლეს. თავდაპირველად ეკლესიას ერთი გუმბათი ჰქონდა, საუკუნეში კი მეორე გუმბათი დაამატეს. გუმბათთა სიმარლე 67 მეტრია.

 საუკუნეში აგებულ წმინდა ბენედიქტის ეკლესიას ლამაზი მოხატულობა აქვს, რომელიც - საუკუნეებით თარიღდება.

მცირე ბერების მონასტრის ბაროკოს სტილის კომპლექსი თავისი ღვთისმშობლის შობის ეკლესიით 1779 წელს აშენდა, ნაგებობა თავდაპირველად გოტიკური სტილის იყო, თუმცა მოგვიანებით ხანძრით დაიწვა. მონასტერი 1950 წელს გაუქმდა, ხოლო 1989 წელს აღადგინეს.

კრნოვის ციხე 1531–1535 წლებში აშენდა და დღეს კომერციული დანიშნულება აქვს. მისი ბაღი ღიაა დამთვალიერებელთათვის.

ცნობილი ადამიანები
კაროლ ბენეში (1822–1896) - არქიტექტორი
ჩარლზ ლუი ფლეიშმანი (1835–1897) - ავსტრიელი გამომგონებელი
ლეოპოლდ ბაუერი (1872–1938) - არქიტექტორი
გრეტე ბერგერი (1883–1944) - ავსტრიელ-გერმანელი მსახიობი
რობერტ ჰოლბაუმი (1886–1955) - ავსტრიელ-გერმანელი მწერალი და სცენარისტი
ლიესლ ჰერბსტი (1903–1990) - ჩოგბურთელი
ნორბერტ რიედელი (1912–1963) - ინჟინერი და მეწარმე
ჰანს ციბულკა (1920–2004) - პოეტი
ედიტ ბალანტინი (დაბ. 1922) - კანადელი აქტივისტი
ირჟი გეორგ დოკოუპილი (დაბ. 1954) - ჩეხი-გერმანელი მხატვარი და გრაფიკული დიზაინერი
ზდენკა შილჰავა (დაბ. 1954) - დისკის მსროლელი
ლეონ კოუდელაკი (დაბ. 1961) - კლასიკოსი გიტარისტი
იაროსლავ საკალა (დაბ. 1969) - თხილამურებით მხტომელი
რადეკ ბონკი (დაბ. 1976) - ჰოკეისტი
იან შტეფელა (დაბ. 2001) - სიმაღლეზე მხტომელი

დაძმობილებული ქალაქები
გვუბჩიცეს გმინა, პოლონეთი
კარბენი, გერმანია
ლიკოვრისი-პეფკი, საბერძნეთი
მინსკ-მაზოვიეცკი, პოლონეთი
ნადვირნა, უკრაინა
პრუდნიკის გმინა, პოლონეთი
რაიეცი, სლოვაკეთი
სენტ-ეგრევი, საფრანგეთი
ტელშიაი, ლიეტუვა