iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
რაფაელ ვაგანიანი

რაფაელ ვაგანიანი (, ; დ. 15 ოქტომბერი, 1951, ერევანი, სომხეთის სსრ, საბჭოთა კავშირი) — სომეხი მოჭადრაკე. წოდებით გრანდმასტერი. ცნობილია მკაცრად ტაქტიკური თამაშის სტილით. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1989).

საჭადრაკო კარიერა
რაფაელ ვაგანიანმა საერთაშორისო გრანდმასტერბის სტატუსს, 19 წლის ასაკში, 1971 წელს მიაღწია. ამავე წელს, მან ახალგაზრდული მსოფლიო ჩემპიონატი მეოთხე ადგილით დაასრულა; ტურნირის გამარჯვებული შვეიცარიელი მოჭადრაკე ვერნერ ჰუგი გახდა.

მისი ტურნირის ჩანაწერები გამორჩეულია; მან ტურნირები მოიგო: კრაგუჯევასში 1974 წელს, სან-პაულუში 1977 წელს, ვანაძორში 1978 წელს, ლას-პალმასში 1978 წელს, მანილაში 1981 წელს, ჰასტინგში 1982/83 წელს, ბიელში 1985 წელს, ლენინგრადში 1987 წელს, ტორონტოში 1990 წელს და ტერ-აპელში 1992 წელს. მოსკოვში 1982 წელსა და ტალინში 1983 წელს, მან პირველი ადგილი მიხაელ ტალთან გაიზიარა; აგრეთვე პირველობა გაიზიარა 1985 წელს ნაესტვედში ვოლტერ ბრაუნთან და ბენტ ლარსენთან ერთად. მან ორჯერ მოიგო რეგი ემილიას საჭადრაკო ტურნირი: 1992-93 წლებში (35-ე) და 1994-95 წლებში (37-ე).

1989 წელს ოდესაში, მან 38-ე დაბადების დღეზე მოიგო საბჭოთა კავშირის 56-ე ჩემპიონატი. წინა მცდელობებში მან მესამე ადგილი გაიზიარა ლენინგრადში 1974 და მოსკოვში 1983 წელს, ხოლო მეორე ადგილი გაიზიარა 1995 წელს მშობლიურ ქალაქში ჩატარებულ ტურნირში.

იგი ორჯერ იყო მსოფლიო ჩემპიონობის კანდიდატი, 1986 წელს წააგო ანდრეი სოკოლოვთან და 1988 წელს ლაჯოს პორტისთან.

გუნდური შეჯიბრებები
წლების განმავლობაში მან გუნდურ შეჯიბრებაშიც მოიპოვა მრავალი მედალი, თავიდან წარმოადგენდა საბჭოთა კავშირს, შემდეგ კი მონაწილეობდა სომხეთს ოლიმპიადებში და ევროპის გუნდურ ჭადრაკის ტურნირებში. 2004 წლის კალვიას ოლიმპიადაზე, მესამე დაფაზე, მან გუნდური ვერცხლი და ინდივიდუალური ოქრო მოიპოვა.

თამაშის სტილი
1985 წელს, რაფაელ ვაგანიანი ალექსეი სუეტინმა აღწერა, როგორც მოთამაშე, რომელსაც გააჩნდა შესანიშნავი ბუნებრივი საჩუქარი. ალექსეის მასთან ბევრჯერ აქვს ნათამაშები ჭადრაკი. ერთხელ მან ვაგანიანზე თქვა: - " შიშის ან გაურკვევლობის გრძნობა მისთვის უცნობია. ის არის მარადიული ოპტიმისტი, სავსეა ამბიციური ზრახვებით ყოველ ეტაპზე, ყველა ეტაპზე, ასაფეთქებელ ტემპერამენტთა ერთად ..."
რაჭველიშვილი

საკუთარი სახელი რაჭველიშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ანიტა რაჭველიშვილი — ქართველი საოპერო მომღერალი (მეცო-სოპრანო)
ბაადურ რაჭველიშვილი — ქართველი ექიმი, გასტროენტეროლოგი
ბიძინა რაჭველიშვილი — ქართველი რეჟისორი, სცენარისტი, მსახიობი
გივი რაჭველიშვილი — ქართველი კინოოპერატორი
ქრისტეფორე რაჭველიშვილი — ქართველი ფილოლოგი, ისტორიკოსი, პოლიტიკური მოღვაწე
ყაზიყუმუხის საშამხლო

ყაზიყუმუხის საშამხლო — ტერმინი, რომელიც რუსეთ-დაღესტნის ისტორიოგრაფიაში გვხვდება, 1950-60-იანი წლებიდან, რათა აღინიშნოს ძველი სახელმწიფო, რომელიც სავარაუდოდ, დღევანდელი დაღესტნის ტერიტორიაზე - საუკუნეებში არსებობდა. დედაქალაქი მდებარეობდა ყაზიყუმუხში, რომელიც დაიშალა 1642 წელს. თუმცა, საუკუნის რუსულ საარქივო წყაროებში აღნიშნულია არის „საშამხლოს დედაქალაქი“ და „ქალაქი შამხალი“,.

საშამხლოს კოლაფსი საუკუნეში
თურქეთის, რუსეთის და ირანის აგრესია
1578 წელს კავკასიაში შეიჭრა ლალა მუსტაფა-ფაშას 200 ათასიანი არმია. 1582 წელს შირვანის დაპყრობის შემდეგ, თურქული ჯარები გადავიდნენ რეგიონის დედაქალაქ შამხალზე. „ყაზიყუმუხის საშამხლოს თურქებმა საშინელი ზიანი მიაყენეს“. ამ სიტუაციამ დაღესტნის სოფლების მოსახლეობა იძულებული გახადა ხელში იარაღი აეღოთ თურქთა წინააღმდეგ.

 საუკუნის ბოლოს შამხალი დარჩა კრიმ-შამხალის შემადგენლობაში. 1588 წელს საქართველოს ელჩმებმა კაპლანმა და ჰურშმა განაცხადეს, რომ შამხალში დიდი არეულობა იყო და სთხოვა რუსეთის მეფეს, რომ ჯარები გაეგზავნა, რათა მომხდარიყო სამხედრო რეაგირება. ამის შემდეგ რუსებმა დაღესტანის ჩრდილოეთ ნაწილში დაიპყრეს თუმნის სამთავრო.

1599 წელს მოსკოვში, სარავანსა და არამში მყოფმა ქართველმა ელჩებმა განუცხადეს კახეთის მეფე ალექსანდრეს, რომ „არც შენ და არც შენს კაცებს არ უნდა გამოგზავნონ დახმარება შევკალში (შამხალი) საბრძოლველად“. 1603 წელს საქართველოს ელჩმა კირილემ მოსკოვში აღნიშნა, რომ „შევკალი და მისი მოსახლეობა უფრო მეტად ცხოვრობს მთიან რეგიონებში, რადგან ეს ადგილი უფრო ძლიერი და გამაგრებულია".

1604 წელს მოხდა ბუთურლინის ლაშქრობა დაღესტანში. 1605 წელს რუსეთის არმიამ, რომელმაც დაღესტნის დაბლობი მთლიანად დაიპყრო. საუკუნის დასაწყისში დაღესტანი ასევე იყო ირანის მხრიდან დაპყრობის საფრთხის ქვეშ.

ალიანსი რუსეთთან
საშამხლოს მმართველებმა ვერ შეძლეს გაერთიანება, რის შემდეგაც რუსეთთან გაფორმდა სამხედრო და პოლიტიკური მოკავშირეობის ხელშეკრულება. ყაზიყუმუხს განაგებდა პრინცი ალიბეკ , ბუდაი შამხან -ის ვაჟი. 1614 წელს ალიბეკ -მა, ერთგულების ფიცი დადო რუსეთთან.
გაბრიელ სარქისიანი

გაბრიელ ედუარდ სარქისიანი (; დ. 3 სექტემბერი, 1983, ერევანი, სომხეთის სსრ, საბჭოთა კავშირი) — სომეხი მოჭადრაკე. წოდებით გრანდმასტერი. იგი 2006, 2008 და 2012 წლებში გამართულ ჭადრაკის ოლიმპიადების ოქროსმედალოსანთა სომხეთის გუნდში შედიოდა. იგი აგრეთვე არის 2012 წლის მსოფლიო ჭადრაკის (გუნდური) ჩემპიონატის ოქროს მედალოსანთა ჯგუფის წევრი. 2006 წლის ივნისში იგი მოვსეს ხორენაცის მედლით დაჯილდოვდა. 2009 წელს მიენიჭა სომხეთის რესპუბლიკის სპორტის დამსახურებული ოსტატის ტიტული.

ადრეული წლები
გაბრიელ სარქისიანი დაიბადა 1983 წლის 3 სექტემბერს, ერევანში. თამაშის ჭადრაკი მას, 6 წლის ასაკში, ბაბუამ ასწავლა. 1996 წელს მოიგო მსოფლიო ჭადრაკის ახალგაზრდული ჩემპიონატი (14-წლამდელთა), ხოლო 1998 წელს - ევროპის ახალგაზრდული ჩემპიონატი ჭადრაკში (16-წლამდელთა). ამ წელს იგი გახდა საერთაშორისო მასტერი. 2011 წლის მსოფიო გუნდირი ჭადრაკის ჩემპიონატში (ნიგბოში)იგი იყო ოქროსმედალოსან (გამარჯვებულთა) სომხეთის გუნდში. იგი სომხეთის სახელით აგრეთვე თამაშობდა ევროპის გუნდური ჭადრაკის 2007, 2009, 2011, 2013 და 2015 წლებში ჩატარებულ ჩემპიონატებში (ვერცხლის მედალი მოიგო 2007 და 2015 წელს, ხოლო ინდივიდუალური ოქრო 2009 წელს). სარგისიანს „მიკა ერევანის“ სახელით მონაწილეობა მიღებული აქვს 2008, 2009, 2010, 2011 წლების ევროპის საჭადრაკო კლუბურ ჩემპიონატებში.

ჯილდოები
2006 წელს სარგისიანმა მიიღო მოვსეს ხორენაცის მედალი, 2009 წლის დეკემბერში მიიღო მედალი სამშობლოს სამსახურში შეტანილი წვლილისათვის, ხოლო 2014 წლის ივლისში გადასცეს სომხეთის რესპუბლიკის ღირსების ორდენი.

ჭადრაკის სკოლა
2012 წელს, ლევონ არონიანთან ერთად მან ერევანში საჭადრაკო სკოლა დააარსა; აქ სწავლობენ 10-დან 18-წლამდე ასაკის ყველაზე ნიჭიერი მოჭადრაკეები.

პირადი ცხოვრება
სარქისიანი დაქორწინებულია სომხეთის ეროვნული აგრარული უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულ ლიონა ავოიანზე. ქორწილი გაიმართა 2013 წლის 28 ივნისს, ერევნის წმინდა სარქისის საკათედრო ტაძარში, რომელსაც სომხეთის პრეზიდენტი სერჟ სარქისიანი ესწრებოდა.
კარენ ასრიანი

კარენ ასრიანი (; დ. 24 აპრილი, 1980, ერევანი, სომხეთი — გ. 9 იანვარი, 2008, იქვე) — სომეხი მოჭადრაკე. 1998 წელს ფიდეს მიერ მიენიჭა გრანდმასტერის ტიტული. იგი არის სომხეთის 3-გზის ჩემპიონი. 37-ე ჭადრაკის ოლიმპიადაზე იგი იყო ოქროს მედალოსანთა სომხეთის ნაკრების შემადგენლობაში.

კარიერა
ასრიანმა ჭადრაკის თამაში დაიწყო 1985 წელს. საერთაშორისო მასტერი გახდა 1997 წელს, ხოლო გრანდმასტერი - 1998 წელს. 2001 წელს დაამთავრა სომხეთის ფიზიკური კულტურისა და სპორტის სახელმწიფო ინსტიტუტი.

მან სომხეთის ჭადრაკის ჩემპიონატი მოიგო 1999, 2007 და 2008 წლებში, ხოლო 2001 და 2004 წლებში - ტიგრან პეტროსიანის მემორიალური ტურნირი.

სომხეთში, 2006 და 2007 წელს, იგი ბანკ კინგ ერევანთან ერთად გახდა გუნდური შეჯიბრებების ჩემპიონი. რუსეთში იგი თამაშობდა სამხრეთ ურალის ჩელიაბინსკის შემადგენლობაში 2006-2007 წლებში, ხოლო მოსკოვის საჭადრაკო ფედერაციისთვის თამაშობდა 2008 წელს. საფრანგეთის პირველ დივიზიონში, ტოპ 16-ში, იგი „ბისჩვილერისთვის“ თამაშობდა 2006-07 და 2007-08 წლებში.

2008 წლის 9 ივნისს სომხეთის ჭადრაკის ფედერაციამ განაცხადა, რომ ასრიანი გარდაიცვალა გულის შეტევით, მანქანის მართვის დროს, რაც დადასტურდა მომდევნო დღეს. მისი ფინალური „ რეიტინგი“ იყო 2630 (2008 წლის აპრილი).

გარდაცვალება
2008 წლის 9 ივნისს სომხეთის ჭადრაკის ფედერაციამ განაცხადა, რომ ასრიანი გარდაიცვალა გულის შეტევით, მანქანის მართვის დროს, რაც დადასტურდა მომდევნო დღეს. სასწრაფო დახმარების ეკიპაჟმა ადგილზე მისვლის დროს ასრიანი გარდაცვლილად გამოაცხადა და მიზეზად გულის შეტევას ასახელებდნენ.

ასრიანის პანაშვიდი შედგა 11 იანვარს, ტიგრან პეტროსიანის საჭადრაკო სახლთან. მის დაკრძალვას ესწრებოდა სომხეთის და სომხეთის ჭადრაკის ფედერაციის პრეზიდენტი სერჟ სარქისიანი, სომხეთის პრემიერ მინისტრი ტიგრან სარქისიანი, სომხეთის პარლამენტის თავმჯდომარე ტიგრან ტოროსიანი, ერევანში ჩატარებული ტურნირის მონაწილეები და ჭადრაკის ათასობით მოყვარული.

მემკვიდრეობა
ასრიანის მოულოდნელი და ტრაგიკული გარდაცვალების შემდეგ, 2008 წლის 9 ივნისს, იმავე დღეს, ტურნირი დაიწყო, სომხეთის ჭადრაკის ფედერაციამ გადაწყვიტა შეჩერებულიყო ღონისძიება რამდენიმე დღის განმავლობაში, შემდეგ კი სახელი შეუცვალა და კარენ ასრიანის მემორიალი. მისი დასახელების პირველი ტურნირი ასრიანის თანამემამულემ, ლევან არონიანმა მოიგო. ასრიანი და არონიანი ორივე იყვნენ 37-ე საჭადრაკო ოლიმპიადის ოქროს მედლის მფლობელ გუნდში.
აშოტ ნადანიანი

აშოტ ნადანიანი (; დ. 19 სექტემბერი, 1972, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ, საბჭოთა კავშირი) — სომეხი მოჭადრაკე. იგი აგრეთვე არის საერთაშორისო მასტერი, ჭადრაკის თეორეტიკოსი და ჭადრაკის მწვრთნელი.

მისი უმაღლესი მიღწევები არის დაწყების და მწვრთნელობაში. მან ჭადრაკის მწვრთნელობა 22 წლის ასაკში დაიწყო და 3 გრანდმასტერი აღზარდა.

მისი წარმოსახვითი შეტევითი სტილის გამო, მას მოიხსენიებენ როგორც: „ჭადრაკის მხატვარი“, „ბრწყინვალე ექსცენტრიული“, „სომხური ტალი“ და „კასპაროვის ნახევარძმა“.

ადრეული წლები
აშოტ ნადანიანი დაიბადა 1972 წლის 19 სექტემბერს, ბაქოში, აზერბაიჯანის სსრ-ში რომელიც საბჭოთა კავშირის შემადგენლობაში შედიოდა; მისი შმობლები იყვნენ სერგეი და ირინა (ორივე პარიკმახერი იყო). შვიდი წლის ასაკაში, აშოტს მამამისმა ჭადრაკის თამაში შეასწავლა. მისი ახალგაზრდობის მწვრთნელი იყო რაფაელ სარკისოვი, რომელმაც იგი სპარტაკში (ბაქოში) მიიჭო. -თან ინტერვიუში იგი იხსენებს, რომ მისი ბავშვობის პერიოდში არიყო ისეთი ტურნირები, სადაც ახალგაზრდებს უფროსებთან თამაშის საშუალება მიეცემოდათ და ამიტომ, იგი სახლთან ახლო მდებარე პარკში დადიოდა რათა ჭადრაკი უფროსებთან ეთამაშა. იგი იხსენებდა, რომ ერთ-ერთ პარკში ნათამაშებ შეხვედრაში იგი იდუმალ, უცნობ პიროვნებას ეთამაშა; ეს უცნობი პიროვნება ცნობილი ჭადრაკის ჩემპიონი ვლადიმირ მაკოგონოვი აღმოჩნდა. 1986-1987 წლებში ნადანიანმა გაიმარჯვა აზერბაიჯანის 16-წლამდელთა ჩემპიონატში. 1988 წელს მთიანი ყარაბაღის ომის დაწყებისთანავე, მისი ოჯახი იძულებული გახდა დაეტოვებინა ბაქო და გამგზავრებულიყო სომხეთში. 1988, 1989 წლებში. მას მონაწილეობა მიღებული აქვს სომხეთის 1997, 1998, 1999 (მე-7 და მე-8 ადგილებზე) წლების საჭადრაკო ჩემპიონატებში. 1996 წელს იასპარეზა 32-ე ჭადრაკის ოლიმპიადაზე (ერევანში). 1997 წლის ევროპის ჭადრაკის კლუბურ თასზე მე-13 ადგილი დაიკავა. 1998 წელს პალერმოში ჩატარებულ ზონალურ ტურნირში 72 მონაწილიდან მან მე-7 და მე-11 ადგილები გაიზიარა. მან აგრეთვე მონაწილეობა მიიღო: ევროპის ინდივიდუალურ ჭადრაკის ჩემპიონატში (2000 და 2014 წელს) და 2013 წლის ხანტი-მანსიისკიში ჩატარებულ ფიდეს სწრაფ და ბლიცის მსოფლიო ჩემპიონატში. 2014 წელს, მეოთე დაფაზე თამაშით, იგი დაეხმარა ერევანს სომხეთის გუნდურ ჭადრაკის ჩემპიონატში ვეცხლის მედლის მოპოვებაში.
ბალადანის ქუჩა

ბალადანის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ისნის რაიონში (ნავთლუღი); ქედის კომუნის ქუჩიდან ციხისძირის შესახვევამდე. წარმოიქმნა საუკუნის დასაწყისში. თბილისის 1934 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც ბალანდანის შესახვევი, თბილისის ქუჩების 1940 წლის ცნობარში შეტანილია როგორც კომკავშირის შესახვევი, 1960 და შემდგომი წლების ცნობარებში — როგორც ბალადანის ქუჩა.
დასავლეთ აზერბაიჯანი

დასავლეთ აზერბაიჯანი — პოლიტიკური კონცეფცია, რომელიც გამოიყენება აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში, ძირითადად, სომხეთის რესპუბლიკის ტერიტორიის აღნიშვნისას. აზერბაიჯანული განცხადებები ირწმუნებიან, რომ თანამედროვე სომხური რესპუბლიკის გარკვეული ტერიტორიები იყო მიწები, რომლებიც ოდესღაც აზერბაიჯანელებს ეკუთვნოდა. ეს პრეტენზიები პირველ რიგში გამოწვეულია იმით, რომ სომხეთის ამჟამინდელი ტერიტორია სხვადასხვა თურქული ტომების, იმპერიებისა და სახანოების მმართველობის ქვეშ იყო გვიან შუა საუკუნეების პერიოდიდან მოყოლებული, სანამ 1826-1828 წლების რუსეთ-სპარსეთის ომის შემდეგ გაფორმებული თურქმენჩაის ხელშეკრულების თანახმად ეს ტერიტორიები რუსეთის იმპერიას არ გადაეცა. კონცეფციამ მიიღო ოფიციალური სტატუსი აზერბაიჯანის მთავრობაში, ასევე ქვეყნის ამჟამინდელმა პრეზიდენტმა, ილჰამ ალიევმა, არაერთხელ განაცხადა, რომ სომხეთის დღევანდელი ტერიტორია არის „ძველი თურქული და აზერბაიჯანული მიწების ნაწილი“.

დემოგრაფიული საფუძველი
მეთოთხმეტე საუკუნის შუა წლებამდე სომხები აღმოსავლეთ სომხეთში უმრავლესობას წარმოადგენდნენ. საუკუნის დასასრულს, თემურლენგის ლაშქრობის შემდეგ, რეგიონში ისლამი გახდა დომინანტური რელიგია, ხოლო სომხები გახდნენ უმცირესობა აღმოსავლეთ სომხეთში. საუკუნეების განმავლობაში მუდმივი ომების შემდეგ ბევრი სომეხი იძულებული გახდა ემიგრაციაში წასულიყო და სხვაგან დასახლებულიყო. 1604-1605 წლებში სომეხთა და მუსულმანთა მასიურად გადასახლების შემდეგ, მათი რიცხვი კიდევ უფრო მეტად შემცირდა.

ირანელი სომხების მთლიანი მოსახლეობის დაახლოებით 80%-ს შეადგენდნენ მუსლიმები (სპარსელები, თურქები და ქურთები), ხოლო ქრისტიანი სომხების რაოდენობა დაახლოებით 20%-ს უდრიდა. გულისტანის საზავო ხელშეკრულების (დაიდო 1813 წელს) და თურქმენჩაის ზავის (დაიდო 1828 წელს) შედეგად ირანი იძულებული გახდა დაეტოვებინა სომხეთის ტერიტორიები (რომელიც დღესაც ასევე წარმოადგენს სომხეთის რესპუბლიკის ნაწილს), რეგიონი კი გადაეცა რუსეთის იმპერიას.

მას შემდეგ, რაც რუსეთის ადმინისტრაციამ ირანის შემადგენლობაში მყოფი სომხური ნაწილი დაიპყრო, ეთნიკური გადანაწილება შეიცვალა რეგიონში და ამრიგად, ოთხ საუკუნეზე მეტი ხნის შემდეგ, სომხებმა დაიწყეს ეთნიკური უმრავლესობის ფორმირება ისტორიული სომხეთის ნაწილებში. რუსეთის ახალმა ადმინისტრაციამ ხელი შეუწყო ეთნიკური სომეხი მოსახლეობის ამ რეგიონებში ჩამოსახლებას. შედეგად, 1832 წლისთვის, ეთნიკურ სომეხთა რიცხვი თანხვედრაში იყო მუსულმანების რიცხვთან. მიუხედავად ამისა, ქალაქი ერევანი მეოცე საუკუნემდე მაინც გამოირჩეოდა მუსულმანთა უმრავლესობით. მოგზაურ ჰ. ლინჩის თანახმად, 1890-იანი წლების დასაწყისში ქალაქი დასახლებული იყო დაახლოებით 50% სომხებით და 50% მუსულმანებით (აზერბაიჯანელები და სპარსელები).

 საუკუნის დასაწყისში ზანგეზურში 149 აზერბაიჯანული, 91 ქურთული და 81 სომხური სოფელი იყო. მოგზაურმა ლუიჯი ვილარმა 1905 წელს განაცხადა, რომ ერევანში თათრები (თანამედროვე აზერბაიჯანელები), ძირითადად, უფრო მდიდრები იყვნენ, ვიდრე სომხები, და ფლობდნენ თითქმის მთელ ქვეყანას.

ზოგიერთი აზერბაიჯანული წყარო ირწმუნება, რომ ამჟამად სომხეთში არც ერთი აზერბაიჯანელი არ ცხოვრობს.
ფიდან ჰაჯიევა

ფიდან ჰაჯი აღა ქიზი ჰაჯიევა/ნეილორი (; დ. 7 სექტემბერი, 1976, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი ოპერის მომღერალი, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო არტისტი, მეცო-სოპრანო, აზერბაიჯანის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო აკადემიური თეატრის სოლისტი.

ცხოვრება
ფიდნ ჰაჯიაგა ფიზი ჰაჯიევა დაიბადა 1976 წლის 7 სექტემბერს, ბაქოში (აზერბაიჯანში). 1984 წელს ჩაირიცხა ბულბულის საშუალო მუსიკალური სკოლის ფორტეპიანოს კლასში. 1994 წელს, სკოლის დამთავრების შემდეგ, იგი ჩაირიცხა ბაქოს მუსიკალური აკადემიის (შემდგომში ეწოდა უზეირ ჰაჯიბეკოვის სახელი), ვოკალის ფაკულტეტზე; აქ იგი პროფესორ ჰუსეინ ალიევის სტუდენტი გახდა. 1998 წელს მან ვოკალური ხელოვნების მასტერკლასები მიიღო რუსეთის ფედერაციის მსოფლიოში ცნობილი სახალხო შემსრულებლის, ირინა არხიპოვასგან.

2003 წელს, ინგლისში, ფიდან ჰაჯიევი ფილიპ ნეილორზე დაქორწინდა; მათ ჰყავთ ორი ქალიშვილი და ერთი ვაჟი.
მელიტონ და ანდრია ბალანჩივაძეების ქუჩა

მელიტონ და ანდრია ბალანჩივაძეების ქუჩა — ქუჩა თბილისში, საბურთალოს რაიონში (საბურთალო); ოცდაექვსი მაისის მოედნიდან თამაზ ჭილაძის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნის 20-იან წლებში. 1938 წლამდე მას ახალშენის ქუჩა ერქვა, შემდეგ — ბეშთაშენის, 1967 წლიდან — მელიტონ ბალანჩივაძისა. 1992 წელს მელიტონ და ანდრია ბალანჩივაძეების სახელი ეწოდა. ადრე გრძელდებოდა ვიქტორ დოლიძის ქუჩისკენ, 2019 წელს ამ მონაკვეთს თამაზ ჭილაძის სახელი ეწოდა.
ეზიდები სომხეთში

ეზიდები სომხეთში — სომხეთის რსპუბლიკაში დასახლებული ეზიდები, რომლებიც ეთნიკურ უმცირესობას წარმოადგენენ რეგიონში და აღიარებულიც არის როგორც სომხეთის ეთნიკური ჯგუფი. ისინი კარგად არიან ინტეგრირებული სომხურ საზოგადოებასთან, რელიგიის თავისუფლებით და კულტურული ტრადიციების ჩაურევლობის მხრივ.

ისტორია
 საუკუნის დასაწყისი
მრავალი ეზიდი ჩავიდა რუსეთის იმპერიაში (ახლანდელი სომხეთისა და საქართველოს ტერიტორია) მე -19 და მე -20 საუკუნის დასაწყისში, ისინი იძულებულნი იყვენენ მოქცეულიყვნენ ასე, რათა რელიგიური დევნისგან თავი დაეღწიათ, ვინაიდან მათ ზეწოლას ახდენდნენ ოსმალელი თურქები და სუნიტი ქურთები, რომლებიც ცდილობდნენ მათ ისლამზე მოქცევას. სომხების გენოციდის დროს ეზიდებიც დაზარალდნენ სომხებთან ერთად, რამაც ბევრი მათგანის გაქცევა გამოიწვია სომხეთის რუსულ ნაწილში. პირველი იზიდიული სკოლა სომხეთში გაიხსნა 1920 წელს.

მთიანი ყარაბაღის ომი
1988 წელს სომხეთში აღმოცენებულმა ეზიდურმა მოძრაობამ მიმართა 1989 წლის 30 სექტემბერს მოწვეულ მთელი მე -3 სომხური ასამბლეოს წევრებს (ორი წინა ასამბლეა ჩატარდა სომხეთის სსრ -ში 1921 და 1923 წლებში), რის შედეგადაც, 1989 წელს სსრკ- მთლიანი მოსახლეობის აღწერის დროს ეზიდები გამოყვეს ცალკე და წარმოადგენდნენ ცალკეულ უმცირესობას. ამავე აღწერის თანახმად, სომხეთში ეზიდების საერთო რაოდენობა 52 700 ადამიანს შეადგენდა. ასევე უნდა აღინიშნოს, რომ ყარაბაღის ომში მონაწილეობდა 500-ზე მეტი მოხალისე ეთნიკური ეზიდი, მათ გააჩნდათ თავიანთი რაზმი , რომელსაც ხელმძღვანელობდა აზიზ თამოიანი. ათი წლით ადრე, 2001 წლის აღწერის მონაცემებით, სომხეთში რეგისტრირებული იყო 40 620 ეზიდი მოსახლე. მათი უმეტესობა ოსმალეთის მმართველობის დროს დევნის შედეგად გადასახლებული სომეხთა ლტოლვილების შთამომავლები არიან, მათ შორის სომხების გენოციდის დროს, როდესაც მრავალმა სომეხმა ეზიდების სოფლებში ჰპოვა თავშესაფარი.

ასაკობრივი სტრუქტურა
ეთნიკურ ეზიდებს ეთნიკურ სომეხებთან შედარებით ოდნავ ახალგაზრდა მოსახლეობა აქვთ. მთლიანი რაოდენობის თითქმის 54 პროცენტი ოცდაათი წლის ასაკისა არის, ხოლო 8 პროცენტი სამოცის ან უფრო მეტი წლის.

პოლიტიკური უფლებები
სომხეთის საარჩევნო კოდექსის თანახმად ეზიდების ეთნიკურ უმცირესობას მინიჭებული აქვს სომხეთის ეროვნული კრების ერთი ადგილი.
მემორიალები და რელიგიური ადგილები
2016 წელს დაღუპულ ეზიდთა მემორიალი აშენდა ერევანში, პარკში, ისაჰაკიანისა და ნალბადიანის ქუჩების კვეთაზე.

2016 წლის მდგომარეობით, მსოფლიოში ყველაზე დიდი ეზიდური ტაძარი მშენებლობის პროცესშია აკნალიჩის პატარა სოფელ აკნალიჭში.
დავიდ არშაკიანი

დავიდ არშაკიანი (; დ. 16 აგვისტო, 1994, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთი) — სომეხი ფეხბურთელი. პოზიციით სტრაიკერი. იგი თამაშობს სომხეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში.

საკლუბო კარიერა
მიკა
არშაკიანმა ორიფესიონალური კარიერა დაიწყო 2012 წელს, სომხურ კლუბ მიკაში; იგი სომხეთის საფეხბურთო პრემიერლიგაში 3-ჯერ გამოჩნდა; მისი გუნდი ამ სეზონში 2012-13 წლის სომხეთის სუპერთასს დაეუფლა.

ტრაკაი
2015 წლის სეზონის დაწყებამდე არშაკიანი ლიეტუვურ კლუბ ტრაკაიში გადავიდა. მან ლიგაში 35 თამაში ჩაატარა და 25 გოლი გაიტანა; მათგან 6-ში დუბლი, ხოლო 3-ში ჰეთ-თრიკი გაიფორმა. იგი სეზონის საუკეთესო ბომბარდირს მხოლოდ 3 გოლით ჩამორჩებოდა. ამ სეზონში იგი აგრეთვე გამოჩნდა უეფას ევროპა ლიგის საკვალიფიკაციო ეტაპში 6-ჯერ (6 თამაშში მან გოლი გაიტანა).

2016 წელს მან ტრაკაის 16 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობდა, სადაც 9 გოლი გაიტანა; 28 ივლისს უთენის უთენას წინააღმგედ ჰეთ-თრიკი შეასრულა.

2017 წლის 18 დეკემბერს არშაკიანი და კლუბი ურთიერთშეთანხმების შედეგად კონტრაქტის შეწყვეტაზე შეთანხმდნენ.

ვაილე
2018 წლის 26 იანვარს დანიურმა კლუბმა ვაილემ გამოაცხადა, რომ მათ თავისუფალი აგენტის სტატუსით არშაკიანი დაიმატეს. მან კონტრაქტი გააფორმა, რომლის მიხედვითაც იგი კლუბში 2020 წლის ზაფხულამდე რჩებოდა.

საერთაშორისო კარიერა
ახალგაზრდობაში არშაკიანი თამაშობდა სომხეთის ეროვნულ 19 და 21 წლამდელთა საფეხბურთო ნაკრებებში. 2016 წლის აგვისტოში იგი მიიწვიეს სომხეთის უფროს გუნდში, 2018 წლის ფიფას მსოფლიო თასის საკვალიფიკაციო ეტაპის პირველი თამაშის წინ. 2016 წლის 4 სექტემბერს შედგა მისი დებიუტი ეროვნულ ნაკრებში, დანიის წინააღმდეგ გამართულ შეხვედრაში.
ლეოპოლდის და მესტილავ როსტროპოვიჩის სახლ-მუზეუმი

ლეოპოლდის და მესტილავ როსტროპოვიჩის სახლ-მუზეუმი — სახელმწიფო მემორიალური მუზეუმი ბაქოში, აზერბაიჯანი.

ისტორია
როსტროპოვიჩების მამისა და შვილის სახლ-მუზეუმი შეიქმნა 1998 წელს, შენობაში, სადაც როსტროპოვიჩების ოჯახი ცხოვრობდა ექვსი წლის განმავლობაში - 1925 წლიდან 1931 წლამდე. ლეოპოლდ როსტროპოვიჩი ბაქოში მიიწვიეს 1925 წელს, ორენბურგიდან, აზერბაიჯანელმა კომპოზიტორმა უზიეირ ჰაჯიბეოვმა. ლეოპოლდ როსტროპოვიჩმა მიიღო მიწვევა და მთელი ოჯახი საცხოვრებლად ბაქოში გადავიდა, სადაც მან და მისმა მეუღლემ სწავლება დაიწყეს აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიაში.

1927 წლის 27 მარტს, ამ სახლში დაიბადა ცელულოზატორი, პიანისტის და დირიჟორის, მისტილავ როსტროპოვიჩი. ქუჩა, რომელზეც ახლა როსტროპოვიჩის ოჯახი ცხოვრობდა, მათ სახელს ატარებს. მუზეუმი ვიზიტორებისთვის 2002 წელს გაიხსნა. თავად მესტილავ როსტროპოვიჩი მუზეუმის გახსნის ცერემონიალზე იმყოფებოდა მეუღლეს გალინა ვიშნევსკაიასთან და უამრავ სტუმართან. 2002 წელს მუზეუმი გაიხსნა იმ სახლში, სადაც დაიბადა მასტილავა. იგი მოიცავს 2000 – ზე მეტ ნამუშევარს, რომლებიც ცნობილ მუსიკალურ ოჯახს ეხება, მათ შორისაა ფოტო გალერეა და აუდიო კლიპები.

მუზეუმი შედგება ოთხი ოთახისა და შესასვლელი დარბაზისგან. დარბაზისა და პირველი ოთახის ექსპოზიცია მემორიალური ხასიათისაა. მუზეუმის ყველა დარბაზი ეძღვნება ლეოპოლდის და მესტილავ როსტროპოვიჩის ცხოვრების ინდივიდუალურ ეტაპებს და შემოქმედებით საქმიანობას.

ამჟამად სახლ-მუზეუმის მთავარი კოლექცია 5000-ზე მეტ ექსპონენტს მოიცავს. ექსპონატებს შორისაა მრავალი უნიკალური ნივთი, რომლებიც ადრე როსტროპოვიჩების ოჯახს ეკუთვნოდა. სახლს აქვს ძველი ხალიჩა და ავეჯი საუკუნის ბოლოს - საუკუნის დასაწყისით დათარიღებული.

გამოფენა ასევე შეიცავს ფოტოსურათებს, წერილებს, ავტოგრაფებს, საკონცერტო ბალიშს, დირიჟორის ჯოხს, ჩანაწერებს, ჯილდოებს და სხვა არტეფაქტებს, რომლებიც დაკავშირებულია გამოჩენილი მუსიკოსების საქმიანობასთან.

მუზეუმი მასპინძლობს კლასიკური მუსიკის საღამოებს როსტროპოვიჩის შესანიშნავი ცელულოზის ხსოვნისადმი მიძღვნილს. მუზეუმის შენობის შესასვლელში მემორიალური დაფა დამონტაჟებული.

ასევე არსებობს ჩანაწერი როსტროპოვიჩის ერთ–ერთი საყვარელი ნაწარმოების - პიტერ ჩაიკოვსკის მეექვსე სიმფონიის შესახებ. იგი იყო დირიჟორი მოსკოვის კონსერვატორიის გამოსამშვიდობებელ წვეულებაზე 1974 წელს მოსკოვში გამგზავრებამდე. სახლ-მუზეუმში საათია, სწორედ ის საათი გაჩერებული 14:08, როდესაც მაესტრო როსტროპოვიჩი გარდაიცვალა.
აიგუნ კაზიმოვა

აიგუნ ალასგარ ქიზი კაზიმოვა (; დ. 26 იანვარი, 1971, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი მომღერალი, სიმღერებისა და მუსიკების მწერალი, პოპ მუსიკოსი და მსახიობი.

იგი ცნობილია აზერბაიჯანში, თურქეთსა და რუსეთში. მას დიდება და აღიარება 2006 და 2007 წლებში ბაქოსა და მოსკოვში ჩატარებულმა კონცერტებმა მოუტანა. 2002-2006 წლებში იყო კონკურსის "აზერბაიჯანის საუკეთესო მოდელის" პრეზიდენტი. მისი სინგლი ყველაზე პოპულარული იყო -ზე (თურქეთი). კაზიმოვამ დაწერა და იმღერა 2012 წლის ფიფას 17-წლამდელ ქალთა მსოფლიო თასის ჰიმნი. მისი დუეტი სნუპ დოგთან, , იყო ჰიტი აზერბაიჯანში, თურქეთში, ჩეხეთის რესპუბლიკაში, კოლუმბიაში, საქართველოსა და რუსეთში. ჩაწერილი აქვს 10 ალბომი.

ადრეული ცხოვრება
დაიბადა 1971 წლის 26 იანვარს ბაქოში, აზერბაიჯანში. ოჯახში მყოფი 4 ბავშვიდან იგი ყველაზე მცირეწლოვანი იყო. საკუთარი მუსიკალური ნიჭი საშუალო სკოლაში სწავლის პერიოდში გამოავლინა. მუსიკის გარდა, კაზიმოვა გატაცებული იყო ხელბურთით; იგი იყო სკოლის ქალთა ხელბურთელთა ნაკრების კაპიტანი. სპორტი საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ მიატოვა და ჩაირიცხა მარიფის ხელოვნების ტექნიკუმში; 1886 წელს აღნიშნული ტექნიკუმი დატოვა. ამ დროს იგი ახალგაზრდულ ბენდთან მუშაობდა.

კარიერა
კაზიმოვას პროფესიონალური სოლო კარიერა დაიწყო 1988 წელს, როდესაც მან პირველი პრიზი მოიპოვა „ -88“ (ბაქო შემოდგომა-88) მუსიკალურ კონკურსში. 1989 წელს მან იურმალას მუსიკალურ კონკურსში ჯილდო მოიპოვა, ხოლო 1992 წელს ჯილდო მიიღო მუსიკალურ კონკურს აზიის ხმაში (ყაზახეთის რესპუბლიკაში). საკუთარი პირველი ალბომი 1997 წელს გამოუშვა.

პირადი ცხოვრება
აუგინ კაზიმოვა დიდი ხნის მეგობრობის შემდეგ ცოლად გაჰყვა იბრაჰიმ იბრაჰიმოვს. 1990 წელს შეეძინათ ქალიშვილი სახელად ილგარა. იბრაჰიმოვი და კაზიმოვა ერმანეთს 1991 წელს დაშორდნენ. 1994 წელს კაზიმოვა დაქორწინდა რზა გულიევზე (აზერბაიჯანის პარლამენტის ყოფილი სპიკერისა და ოპოზიციის ამჟამინდელი წევრის, რასულ გულიევის ძმისშვილი), რომელსაც 1996 წელს, გულიევის დაკავების შემდეგ, იძულებით გაშორდა.