iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვისლავა შიმბორსკა

ვისლავა შიმბორსკა (; დ. 2 ივლისი 1923, ბნინი, ამჟამად კურნიკი, პოზნანთან ახლოს — გ. 1 თებერვალი, 2012, კრაკოვი) — პოლონელი პოეტი, ესეისტი და მთარგმნელი. 1996 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია ლიტერატურაში.

ბიოგრაფია
ვისლავა შიმბორსკა 1923 წლის 2 ივლისს პოლონეთის ქალაქ ბნინში დაიბადა, რომელიც ამჟამად კორნიკის სახელწოდებითაა ცნობილი. იგი ვინსენტ და ანა შიმბორსკებისთვის მეორე ქალიშვილი იყო. მისი მამა პოლონელი პატრიოტისა და ქველმოქმედის, გრაფი ვლადისლავ ზამოისკის სტიუარდი იყო. 1924 წელს ზამოისკის სიკვდილის შემდეგ ოჯახი საცხოვრებლად ტორუნში გადავიდა, 1931 წელს კი - კრაკოვში, სადაც შიმბორსკა სიცოცხლის ბოლომდე ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა.

მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში, 1943 წლიდან შიმბორსკა გერმანიაში დეპორტაციის თავიდან ასაცილებლად რკინიგზის სამსახურში მუშაობდა. 1948 წელს პოეტმა ფინანსების უქონლობის გამო სწავლა შეწყვიტა და ადამ ვლოდეკზე დაქორწინდა. მათ შვილი არ ჰყოლიათ და 1954 წელს განქორწინდნენ. ქორწინების პერიოდში შიმბორსკა ჟურნალში ილუსტრატორად მუშაობდა. მისი პირველი წიგნი 1949 წელს უნდა გამოქვეყნებულიყო, თუმცა ცენზურა ვერ გადალახა, რადგან „არ აკმაყოფილებდა სოციალურ მოთხოვნილებებს“.

შიმბორსკა მოღვაწეობის ადრეული პერიოდში პოლონეთის სახალხო რესპუბლიკის ოფიციალურ იდეოლოგიას იცავდა. მისი ადრეული ნამუშევრები პოლიტიკური ხასიათისაა და სოციალისტურ იდეოლოგიას უჭერს მხარს. მის პირველ პოეტურ კრებულში „ “ („ამისთვის ვცხოვრობთ“) , რომელიც 1952 წელს გამოიცა, გვხვდება ლექსები: „ლენინი“ და „ “ („ახალგაზრდებისთვის, რომლებიც ნოვა ჰუტას აშენებენ“), რომელიც კრაკოვის მახლობლად სტალინისტური ინდუსტრიული ქალაქის მშენებლობაზეა. შიმბორსკა პოლონეთის ერთიანი მშრომელთა პარტიის წევრი გახდა. მას შემდეგ, რაც პოლონეთის კომუნისტური პარტია სტალინისტურ კომუნიზმს ასცდა და „ეროვნული“ კომუნიზმის სახე მიიღო, შიმბორსკამ თავისი პოლიტიკური ხასიათის ნამუშევრები უარყო. მან ვერ მოახერხა დაესრულებინა თავისი უკანასკნელი პოეტური კრებული, რომელიც იმავე წელს, მოგვიანებით გამოქვეყნდა.

თემები და სტილი
შიმბორსკის შემოქმედებისთვის დამახასიათებელია ფილოსოფიური და მორალური პრობლემები, აღსარებისა და რეფლექსირების პოეტიკა. იგი იყენებდა მხატვრულ საშუალებებს, როგორებიცაა ირონია, პარადოქსი, წინააღმდეგობრიობა და გაუგებრობა. მის ლექსებში ხშირად გვხვდება ომისა და ტერორიზმის თემა. შიმბორსკას პოეტური შემოქმედება დაახლოებით 350 ლექსს მოიცავს.

ჯილდოები და აღიარებანი
1963: პოლონეთის კულტურის სამინისტროს პრემია
1991: გოეთეს სახელობის პრემია
1995: ჰერდერის სახელობის პრემია
1996: ნობელის პრემია ლიტერატურაში
1996: ჟურნალმა „“ დაასახელა წლის ადამიანად
1997: გახდა კრაკოვის საპატიო მოქალაქე
2011: თეთრი არწივის ორდენი
სამგორის სარწყავი სისტემის ზემო მაგისტრალური არხი

სამგორის სარწყავი სისტემის ზემო მაგისტრალური არხი — არხი აღმოსავლეთ საქართველოში, ივრის ზეგანზე. წყალს იღებს მდინარე ივრიდან სოფელ პალდოსთან (საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი) მოწყობილი სათავე ნაგებობის საშუალებით. ივრის წყალი ამ არხით ჩადის თბილისის ზღვაში. არხის სიგრძეა 42,39 კმ, სარწყავი ქსლის ჯამური სიგრძე — 312,6 კმ, მაქსიმალური გამტარუნარიანობა — 13 მ³/წმ. ექსპლუატაციაშია 1952 წლიდან. არხი რწყავს 29,2 ათ. ჰა ფართობს, ძირითადად გარდაბნის მუნიციპალიტეტის, აგრეთვე თბილისის მიწებს.
პოლონეთის პოლიტიკა

პოლონეთის პოლიტიკური სისტემა არის საპარლამენტო, წარმომადგენლობითი დემოკრატიის რესპუბლიკა, სადაც პრემიერ მინისტრი არის მრავალპარტიული სისტემის მქონე მთავრობის ხელმძღვანელი. აღმასრულებელი ხელისუფლება ეკუთვნის მთავრობას, ხოლო საკანონმდებლო ხელისუფლება განაწილებულია მთავრობასა და ორპალატიან (სეიმი და სენატი) პარლამენტს შორის. სასამართლო დამოუკიდებელია აღმასრულებელი და საკანონმდებლო ხელისუფლებებისგან.

აღმასრულებელი ხელისუფლება ეკუთვნის მთავრობას, რომელიც შედგება მინისტრთა საბჭოსგან, რომელსაც პრემიერ მინისტი ხელმძღვანელობს. მისი წევრები ძირითადად პარლამენტის ქვედა პალატის (სეიმის) უმრავლესობის გუნდიდან ირჩევიან. მთავრობას ოფიციალურად ასახელებს პრეზიდენტი, და სეიმმა ორ კვირაში უნდა დაამტკიცოს ის.

საკანოონმდებლო ხელისუფლება არის განაწილებული მთავრობასა და პარლამენტს შორის. პარლამენტის წევრები ირჩევიან პროპორციული სისტემით. იმ შემთხვევაში თუ პოლიტიკური პარტია არ გამოხატავს ეთნიკური უმცირესობის ინტერესებს მან პარლამენტის ქვედა პალატაში მოსახვედრად მინიმუმ 5%-იანი ზღვარი უნდა გადალახოს. დღეისთვის წარმოდგენილია 4 პარტია. საპარლამენტო არჩევნები ტარდება ოთხ წელიწადში ერთხელ.

პოლონეთის პრეზიდენტი, როგორც სახელმწიფოს მეთაური არის პოლონეთის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი. ასევე მას აქვს პარლამენტის გადაწყვეტილებაზე ვეტოს უფლება, სხვა შემთხვევაში ძირითადად წარმომაგენლობითი როლი აქვს. პრეზიდენტის არჩევნები ტარდება 5 წელიწადში ერთხელ.

პოლონეთის პოლიტიკური სესტემა განსაზღვრულია პოლონეთის კონსტიტუციით, რომელიც ასევე არის ინდივიდუალური თავისუფლების გარანტია.

სასამართლო პოლონეთის პოლიტიკაში, საკონსტიტუციო ტრიბუნალის გარდა რომელიც ახდენს ისეთი კანონების ანულირებას რომლებიც ინდივიდუალურ თავისუფლებას ზღუდავენ, მინიმალურ როლს თამაშობს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
პოლონეთი დაყოფილია 16 პროვინციად (სავოევოდო პოლ.:): ქვემო სელეზია; კუაიავო-პომერანია; ლოძი; ლუბლინი; ლუბუში; მალოპოლოვსკი; მაზოვიეცი; ოპოლე; კარპატები; პოდლასი; პომერანია; სილეზია; სვიეტოკში; ვარმინო-მაზურია; ველიკოპოლსკი; დასავლეთ პომერანია.
სამგორის სარწყავი სისტემის ქვემო მაგისტრალური არხი

სამგორის სარწყავი სისტემის ქვემო მაგისტრალური არხი — არხი აღმოსავლეთ საქართველოში, ივრის ზეგანსა და გარდაბნის ვაკეზე. წყალს იღებს თბილისის ზღვიდან. არხის სიგრძეა 48,1 კმ, სარწყავი ქსელის ჯამური სიგრძე 441,9 კმ. მაქსიმალური გამტარუნარიანობა — 12 მ³/წმ. ექსპლუატაციაშია 1952 წლიდან. არხი რწყავს ძირითადად გარდაბნის მუნიციპალიტეტის, აგრეთვე თბილისის მიწებს.
სამგორ-პატარძეულის ნავთობის საბადო

სამგორ-პატარძეულის ნავთობის საბადო — მდებარეობს აჭარა-თრიალეთის ნაოჭა სისტემის აღმოსავლეთ ნაწილში, საქართველოს გარდაბნისა და საგარეჯოს მუნიციპალიტეტებში. აგებულია გვიანდელი ცარცულიდან გვიანდელი პლიოცენურამდე ასაკის ტერიგენული, კამბონატული და ვულკანურ-დანალექი ქანების სქელი (7–8 კმ-მდე) კომპლექსით. საბადოში გამოიყოფა 3 ბრაქინტიკლური ნაოჭი — სამგორის, სამხრეთ სამგორისა და პატარძეულის. საბადოს შესწავლა ბურღვით დაიწყო 1953 წლიდან. საბადოს ტერიტორიაზე განვითარებული შუაეოცენური ნალექების ინტენსიური შესწავლის შედეგად 1974 წელს აღმოჩნდა ნავთობის მაღალდებიტიანი ბუდობი. შუაეოცენური ნალექებიდან მიღებული ნავთობი მაღალი ხარისხისაა — მსუბუქია, მცირედ პარაფინიანი და უგოგირდო. პერსპექტიულია ქვედაოცენური, პალეოცენური და ზედაცარცული ნალექებიც, რომელთა შესწავლა მიმდინარეობს.
სამდივანბეგო

სამდივანბეგო, მდივანბეგის სარგო ფულადი სასამართლო გადასახად-გამოსაღები გვიანდელ ფეოდალურ საქართველოში. მოსამართლეობისათვის სამდივანბეგო მიეცემოდა აგრეთვე ქალაქის (თბილისის) მოურავს, ბატონიშვილს (მეფის ძეს), შეიხ ალ-ისლამს (მუსლიმანური სამართლის მცოდნეს). სამდივანბეგოს ნაწილი სამეფოდ გადაიდებოდა, ხოლო წილი ცალკეულ მოხელეებსაც ერგებოდა. სამდივანბეგოს იხდიდა პროცესში დამარცხებული მხარე. ტერმინი „სამდივანბეგო“ „სადავოს“ მნიშვნელობითაც იხმარებოდა.
არპადები

არპადები (, , ) — სამთავრო (889-1000) და სამეფო (1000–1301) დინასტია უნგრეთში. შუა საუკუნეებში არპადების სახლს უწოდებდნენ „წმინდა მეფეების დინასტიას“.

მთავრები
889—907 არპადი
907—947 ჟოლტი
947—955 ფაისი
955—970 ტაკშონი
970—997 გეზა
997-1000 იშტვან 
მეფეები
1000—1038 იშტვან 
1038—1041 პეტერ ორსეოლო
1041—1044 აბა შმუელი
1044—1046 პეტერ ორსეოლო
1046—1060 ანდრაშ 
1060—1063 ბელა 
1063—1074 შალამონ
1074—1077 გეზა 
1077—1095 ლასლო წმინდა
1095—1116 კალმან 
1116—1131 იშტვან 
1131—1141 ბელა ბრმა
1141—1162 გეზა 
1162—1172 იშტვან 
1162—1163 ლასლო 
1163—1165 იშტვან 
1172—1196 ბელა 
1196—1204 იმრე
1204—1205 ლასლო 
1205—1235 ანდრაშ 
1235—1270 ბელა 
1270—1272 იშტვან 
1272—1290 ლასლო 
1290—1301 ანდრაშ 

ისტორია
დინასტიის ოფიციალური პირდაპირი მამაკაცის ხაზი გაწყდა 1301 წელს, მაგრამ, საოჯახო ლეგენდის თანახმად, მამრობითი ხაზით არპადების პირდაპირი შთამომავალი არის ბელგიური ცნობილი ისტორიული გვარი კრუა და შოტლანდიური დრამონდების კლანი.

წმინდანები
დინასტიის ბევრი წარმომადგენელი კანონიზირებული და ბეატიფიცირებულია:

წმინდა იშტვანი – კანონიზირებულია 1083 წელს, (მართლმადიდებლებმა წმინდანად შერაცხეს 2000 წელს)
წმინდა გიზელა – კანონიზირებულია 1975
წმ. ემერიკი – კანონიზირებულია 1083
ლასლო წმინდა – კანონიზირებულია 1192
წმ. ელისაბედი – კანონიზირებულია 1235
კუნიგუნდა უნგრელი – კანონიზირებულია 1999
იოლანდა უნგრელი – ბეტიფიცირებულია 1631
მარგარიტა უნგრელი – კანონიზირებულია 1943
აგნესა ჩეხი
წმინდა პიროშკა (ირინა), ლასლო -ის შვილი, – კანონიზირებულია მართლმადიდებლების მიერ
გეორგ ეშერიხი

გეორგ ეშერიხი (; დ. 4 იანვარი, 1870, შვანდორფი, ბავარია, გერმანიის იმპერია — გ. 26 აგვისტო, 1941 მიუნხენი, ბავარია, მესამე რაიხი) — გერმანელი პოლიტიკოსი, „მონადირეთა საბჭოს“ წევრი, წყლისა და ტყის მეურნეობის ისნპექტორი, ბავარიის სახალხო პარტიის აქტივისტი. პროფესიით მეტყევე.

ბიოგრაფია
1919 წელს კაპიტან ერნსტ რემთან ერთად შექმნა ორგანიზაცია, ბავარიის სამოქალაქო თავდაცვა. 1923 წელს მონაწილეობა მიიღო ადოლფ ჰიტლერის მიერ ორგანიზებულ „ლუდის პუტჩში“. მოგვიანებით დაუპირისპირდა ჰიტლერს და გახდა ავსტრიის ფაშისტური მოძრაობის ერთ–ერთი ცნობილი მოღვაწე. ეს მოძრაობა პროიტალიური იყო. 1933 წელს ჰიტლერის ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ ეს მოძრაობა დაშალეს.
დივანი

დივანი (სპარს. — სახელმწიფო კრება, კანცელარია, დაწესებულება. თავდაპირველი მნიშვნელობა — ჩანაწერი, წიგნი):
პირველი ხალიფების დროს, დაწყებული ომარ -ის მმართველობიდან (634-644) — სახელმწიფო რეესტრი, გაბატონებული კლასის ცალკეულ ჯგუფებს შორის და ჯარისათვის სახელმწიფო შემოსავლის გასანაწილებლად შედგენილი ნუსხა, აგრეთვე ამ ნუსხის შესანახი ადგილი;
ომანიანებისა და აბასიანების დროს დივან ალ-ხარაჯი — საგადასახადო-საფინანსო უწყება, რომელიც განაგებდა გადასახადების აკრეფის საქმეს. აბასიანთა დროს შემოიღეს სხვა დივნებიც: სახელმწიფო საბუთების, სახელმწიფო შემოსავლისა და გასავლის, გვარდიისა და სხვა. გარდა ცენტრალურისა იყო საოლქო დივნებიც. დივნების სისტემა შემოღებული იქნა სამანიდების (819-999) სახელმწიფოშიც.
საბჭო ოსმალეთის სულთნის კარზე, რომელშიც შედიოდნენ დიდი ვეზირი, მუსლიმანური სასულიერო პირთა მეთაური და სხვა დიდი თანმებობის პირები;
სახელმწიფო საბჭო, უმაღლესი სათათბირო და აღმასრულებელი ორგანო მოლდავეთსა და ვლახეთში (დუნაის სამთავროებში) ვიდრე ისინი რუმინეთის ეროვნულ სახელმწიფოდ გაერთიანდებოდნენ (1859);
მუსლიმანური აღმოსავლეთის ზოგიერთ თანამედროვე ქვეყანაში ადმინისტრაციული და სასამართლო საქმეების მთავრობის დაწესებულება.

ფეოდალურ საქართველოში ტერმინი „დივანი“ უმთავრესად სასამართლო დაწესებულების აღსანიშნავად გავრცელდა. ამავე მნიშვნელობით იხმარებოდა „სამდივნო სახლიც“. დივანისგან წარმოდგა ცენტრალური ხელისუფლების მოსამართლის მდივანბეგისა და მდივნის სახელწოდება. ვახტანგ -ის დროს „სამდივნო სახლში“ (სასამართლოში) ოთხშაბათობით და პარასკეობით სამართალს მეფე (უზენაესი მსაჯული) განაგებდა, ხოლო დანარჩენ დღეებში მდივანბეგი (უმაღლესი მსაჯული).
სამეანო

სამეანო — მთა საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხულოს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს არსიანის ქედის დასავლეთ განშტოებაზე, მდინარეების სხალთისა და აჭარისწყლის წყალგამყოფზე, გოდერძის უღელტეხილის სამხრეთ-დასავლეთით. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2332 მ. აგებულია შუაეოცენური ტუფებით, ტუფ-ბრექჩიებითა და ვულკანური განფენებით. კალთები შემოსილია სუბალპური ტყეებითა და მდელოებით.
სამება (მრავალმნიშვნელოვანი)

სამება შეიძლება აღნიშნავდეს:
სამება — ქრისტიანული ღვთისმეტყველების უმთავრესი დოგმატი

ტოპონიმები
სამება — მთა საქართველოში, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში
სამება — ისტორიული სოფელი ქვემო ქართლში, მარნეულის მუნიციპალიტეტში
სამება — ისტორიული პუნქტი აღმოსავლეთ საქართველოში, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში
სამება — სოფელი ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში
სამება — ქობულეთის მუნიციპალიტეტის სოფლების ძველი სახელწოდება
სამება — სოფელი ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში
სამება — სოფელი წალკის მუნიციპალიტეტში
სამება — სოფელი ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში

ტაძრები და ეკლესიები
გერგეტის სამების ეკლესია (ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი)
სამების ტაძარი (სანქტ-პეტერბურგი)
წმინდა სამების საკათედრო ტაძარი (თბილისი)
თბილისის ძველი სამების ეკლესია (თბილისი)
მანეთონი

მანეთონი — ეგვიპტელი ქურუმი და ისტორიკოსი, ცხოვრობდა ძვ. წ. - საუკუნეებში. პტოლემაიოსების დინასტიის დროს. წერდა ბერძნულად, თუმცა, როგორც ეგვიპტის ყველაზე განათლებული ფენის წარმომადგენელმა, ეტყობა კარგად იცოდა ეგვიპტური ენა და დამწერლობა. თანამედროვე ეგვიპტოლოგიის წინაშე მანეთონის დამსახურების ყველაზე ნათელ ილუსტრაციას წარმოადგენს ის გარემოება, რომ მის მიერ შემუშავებული ეგვიპტის ფარაონთა დინასტიებად დაყოფის პრინციპი (მანეთონმა ეგვიპტის ფარაონები მენესიდან ალექსანდრე მაკედონელამდე 30 დინასტიად დაყო, ხოლო მენესამდელი პერიოდი შეავსო „ღმერთებისა“ და „ნახევრად ღმერთების“ ლეგენდარული დინასტიებით) თითქმის უცვლელად გამოიყენება თანამედროვე მეცნიერებაში. მისი ნაშრომი ფრაგმენტების სახითაა მოღწეული ებრაელი მეცნიერის იოსების ( საუკუნე) და ქრისტიანი ავტორების სექსტუს იულიუს აფრიკანუსისა (ახ.წ. ს.) და ეუსებიუსის (ახ. წ. ს.) შრომებში.

სახელი მანეთონი, ეგვიპტური სახელის ბერძნული ფორმაა. ყველაზე ხშირად თვლიან რომ, მისი ეგვიპტური ფორმა წარმოიშვა ძველი ეგვიპტური პროტოტიპის მიხედვით. მისი სახელი ითარგმნება როგორც სიბრძნის ღმერთი.

მანეთონი იყო ეგვიპტელი და დაინტერესებული იყო ეგვიპტის ისტორიით, ის წერდა სუფთა ბერძნულ ენაზე. მანეთონს, გარდა ცნობილი ეგვიპტის ისტორიისა, ხანდახან მიაწერენ შემდეგ თხზულებებს, რომლებმაც ჩვენამდე მოაღწიეს:
წმინდა წიგნი
შემოკლებითი ამონაწერები ფიზიკიდან
დღესასწაულების შესახებ
ძველი წესები
კიპის შემოქმედებაზე
ჰეროდოტეს წინააღმდეგ
წიგნი სოტისი
აპოტელესმატიკის ექვსი წიგნიდან ასტრონომიური ქმნილებები
ლინდა ევანგელისტა

ლინდა ევანგელისტა (; 10 მაისი 1965, სენტ-კატარინსი, ონტარიო, კანადა) — იტალიური წარმოშობის კანადელი სუპერმოდელი.

15 წლის ასაკში გახდა კონკურს „მის ნიაგარა“-ს გამარჯვებული და მიიღო წინადადება ნიუ-იორკიდან სამოდელო სააგენტოში „ელიტ“. 1987 წელს ცოლად გაჰყვა „ელიტი“-ს ევროპული ფილიალის დირექტორს, ჯერალდ მარის, შემდეგ ფრანგ მეკარეს ფაბიენ ბარტეზს.
უჯარმის ციხე

უჯარმა — ისტორიული ციხე-ქალაქი საქართველოში. მდებარეობს საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ უჯარმის ჩრდილოეთით 4 კმ-ის დაშორებით, გომბორის უღელტეხილის მახლობლად, შიდასახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის გზის, თბილისი-თელავის პირას, ისტორიულ-გეოგრაფიულ პროვინცია გარეკახეთში, მდინარე ივრის მარჯვენა ნაპირზე.

ისტორია
უჯარმის აშენების პერიოდად - საუკუნეთა მიჯნა, მეფე ასფაგურის მეფობის პერიოდი მიიჩნევა. მის გამშვენება-განმტკიცებაზე ზრუნავდნენ ვახტანგ გორგასალი და დაჩი. მათ დროს აიგო ციტადელი მძლავრი კოშკებითა და მტკიცე კედლებით, სასახლეებით და ეკლესიებით. მას შემდეგ რაც ვახტანგმა -მ საუკუნის მეორე ნახევარში უჯარმა თავის ერთ-ერთ რეზიდენციად აქცია, ციხე-ქალაქმა განსაკუთრებული აღმავლობა განიცადა. - საუკუნეებში უჯარმა მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა ქვეყნის ისტორიაში.

914 წელს უჯარმა არაბებმა აიღეს და დაარბიეს. ამის შემდეგ უჯარმის მნიშვნელობა ეცემა და არსებობას განაგრძობს, როგორც მცირე დასახლებული პუნქტი. საუკუნეში უჯარმა აღადგინა მეფე გიორგი -მ (1156–1184 წწ.) და თავის განძთსაცავად აქცია.

 საუკუნეში მონღოლთა ბატონობამ, საუკუნის მიწურულს საქართველოს სამეფოს დაშლამ სამეფო-სამთავროებად დაშლამ თანდათანობით დასცა უჯარმის მნიშვნელობა და ერთ დროს აყვავებული ქალაქი პატარა დაბად აქცია.

არქიტექტურა
ციხე-ქალაქი აგებულია მდინარე ივრის მარჯვენა სანაპიროზე მდებარე მაღალ გორაზე და წარმოადგენდა ივრის ვიწრო გასასვლელის ჩამკეტ კარიბჭეს. ქალაქს რამდენიმე კარი ჰქონდა. მთავარი კარი ციხის დასავლეთით იყო. ციხე-ქალაქის მთავარ ციტადელში ჩატანებულია სადარაჯო კოშკები. ციხის ჩრდილო-აღმოსავლეთით კუთხეში აღმოჩენილია ორსართულიანი საცხოვრებელი ნაგებობის ნანგრევები.

ციხეში ჩაშენებულია ჯვარპატიოსანის სახელობის ორსართულიანი ეკლესია. პირველი სართული შედარებით ძველია, მეორე სართული - საუკუნეებში დააშენეს. დაშენებული ეკლესია მაღალი ცალნავიანია, სარკმლები დატანებული აქვს აღმოსავლეთისა და დასავლეთის მხარეს. ეკლესიის კედლები აგებულია ქვის მსხვილი ფილებით და ნაწილობრივ ძველი წყობის კვადრებით.

ციხის გალავანი გრძელდებოდა ჩრდილოეთით მხრიდან, დამრეც კლდოვან ფერდობზე, მდინარის ნაპირამდე. ამ კედლებში თანაბარ მანძილზე 9 კოშკი იყო ჩატანებული. კოშკების მეორე და მესამე სართულები განკუთვნილი იყო მეციხოვნე ჯარისათვის საცხოვრებლად. კოშკებს ჰქონდა დახურული, ბანური სახურავი. ბანის პერიმეტრზე ყოფილა ქონგურები, ხოლო მათ უკან დერეფანი-გასასვლელი.

მდინარე ივრის პირას შემორჩენილია კვირაცხოვლის სახელობის ეკლესია. მისი კედლები ქვიშაქვით და აგურითაა ნაგები, ლავგარდანი რომბული წყობისაა. სამხრეთის მხრიდან მიშენებულია ახალი ეკლესია, რომლის ქვეშ მოწყობილია საძვალე. შეიმჩნევა ძველი კედლის კვალი. სავარაუდოდ, აქ უნდა ყოფილიყო მეფე ასფაგურის მიერ აშენებული ციხის ნაშთები.

მემკვიდრეობა
გათხრების შედეგად ციხე-ქალაქის ტერიტორიაზე აღმოჩენილია მინისა და ბრინჯაოს სამაჯურები; ბრინჯაოს ბეჭდები და ღილები, საზედაშე ქვევრები, თონე, საფლავები (- სს).

საინტერესო ფაქტები
უჯარმაში გარდაიცვალა მძიმედ დაჭრილი ვახტანგ გორგასალი.
ჟურნალმა -მა უჯარმა 2012 წელს შეიყვანა მსოფლიოს 9 ყველაზე უძველესი ციხესიმაგრის სიაში.
2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
გიორგი მაშენებელი

გიორგი მაშენებელი-ათონელი (გ. დაახლ. 1030, მონოვატის კუნძული) — ქართველი საეკლესიო მოღვაწე; ათონის ივერთა მონასტრის წინამძღვარი 1019–1029 წლებში; საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი. ხსენების დღეა 10 აგვისტო (ძველი სტილით 28 ივლისი).

ცხოვრება და მოღვაწეობა
ათონის ივერთა მონასტერს სათავეში ჩაუდგა ექვთიმე მთაწმიდელის წინამძღვრობიდან გადადგომის შემდეგ ექვთიმეს წინამორბედის, იოანეს (შესაძლოა, გიორგის ბიძა) ანდერძის თანახმად. შეცვალა მონასტრის ძველი წესები, რის შედეგადაც ბერძნებმა მონასტერში შესვლის უფლება მოიპოვეს. ამით გიორგიმ თანამემამულეთა წყრომა დაიმსახურა. 1029 წელს ბიზანტიის საიმპერატორო კარის რისხვაც დაატყდა თავს, ვინაიდან ბრალად დაედო იმპერატორ რომანოზ არგირუსის წინააღმდეგ თესალონიკის მმართველის, კონსტანტინე დიოგენეს მიერ მოწყობილ შეთქმულებაში მონაწილეობა. გიორგი გადაასახლეს კუნძულ მონოვატზე, სადაც გარდაიცვალა. ამ პერიოდში ათონის ქართველი ბერები დიდ შევიწროებას განიცდიდნენ ბერძნების მხრიდან. მოგვიანებით, ბიზანტიის მთავრობამ ქართველებს აღუდგინა პრივილეგიები წმინდა მთაზე. ქართველმა ბერებმა გიორგის ცხედარი მონოვატიდან ათონზე, მიძინების ტაძარში გადაასვენეს.

გიორგის შესახებ ცნობები ასევე დაცულია საუკუნის ნახევრის ბერძნულ ბიოგრაფიულ თხზულებაში, სადაც ის მოხსენიებულია, როგორც „გიორგი დიდი”. გიორგი მცირე მას მიაწერს ათონის ღვთისმშობლის მიძინების მონასტრის დაფუძნებას. ამავე მონასტერში შემორჩენილია წარწერია: „მე დავამტკიცენ სუეტნი მისნი და უკუნისამდე არა შეიძრნენ. გიორგი მონაზონი, ქართველი და მაშენებელი“. ხშირად გიორგის აიგივებენ ბერძნული წყაროების ვარაზვაჩესთან, თუმცა ლ. მენაბდის აზრით, გიორგი და ვარაზვაჩე სხვადასხვა პირები არიან. საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ გიორგი შერაცხულია წმინადანად ღირსი გიორგი მაშენებელი-ათონელის სახელით.
მარიენბურგის ციხესიმაგრე

მარიენბურგის ციხესიმაგრე ან მალბორკის ციხესიმაგრე – ტევტონთა ორდენის ციხესიმაგრე და ორდენის მაგისტრების რეზიდენცია 1309-1456 წწ. შუა საუკუნეების აგურის ციხე მსოფლიოს აგურის გოთიკური სტილის კლასიკური ნიმუშია. 1274 წელს ციხესიმაგრე ღვთისმშობლის პატივსაცემად დააარსეს ტევტონთა რაინდებმა მდინარე ნოგატის ნაპირზე. 1309 წელს კი ვენეციიდან აქ გადმოიტანეს ტევტონტა ორდენის რეზიდენცია. საუკუნის განმავლობაში ციხესიმაგრე რამდენიმეჯერ აღადგინეს და გააფართოვეს.

ციხესიმაგრე განფენილია 210 კმ²-ზე, მობინადრეების რაოდენობა მისი განვითარების უმაღლეს პერიოდში 3 ათასს აჭარბებდა.

1997 წელს მარიენბურგის ციხესიმაგრე შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში
ილორის წმინდა გიორგის ხატი

ილორის წმინდა გიორგის კარედი ხატი — წმინდა გიორგის ხატი ილორის ეკლესიიდან. ხატი ამჟამად დაცულია დადიანების სასახლეთა ისტორიულ-არქიტექტურულ მუზეუმში.

აღწერა
ილორის წმინდა გიორგის კარედი ხატი წარმოადგენს სამფრთიან, დასაკეც ხატს, რომლის წინა ნაწილზე გამსოახულია წმინდა დიმიტრი და წმინდა თეოდორე განმარტებითი ძველქართული წარწერებით. ხატის შიდა ნაწილზე გამოსახულია ფეხზე მდგომი, საომარ სამოსში გამოწყობილი წმინდა გიორგი, რომლის მარჯვნივ ვედრების პოზაში გამოსახულია ბედიელი მიტროპოლიტი კირილე ჟუანისძე, ხოლო ზედ არსებული წარწერები გაშიფრა შემდეგნაირად:

მთავარი ხატის ზურგზე წერია:

კარედის ზურგზე წერია:
პოლონეთის რესპუბლიკის ეროვნული ასამბლეა

ეროვნული ასამბლეა — პოლონეთის პარლამენტის ორივე პალატის სახელწოდება, როდესაც სეიმი და სენატი მონაწილეობენ გაერთიანებულ სხდომაში. მას უძღვება სეიმის ცერემონმეისტერი (ან სენატი, როდესაც სეიმის ცერემონმეისტერი არ იმყოფება).

1922-1935 და 1989-1990 წლებში, ეროვნულმა კონგრესი ერთიანად (არჩევნებში მონაწილეობდა როგორც სეიმი ასევე სენატი)ირჩევდა პოლონეთის პრეზიდენტს. 1935-ში ის შეცვალა ამომრჩევლების კრებამ, სადაც შედიოდა პრემიერ მინისტრი, უმაღლესი მოსამართლე, შეიარაღბული ძალების ინსპექტორი, 2/3 სეიმის დეპუტატები და 1/3 სენატორები. სენატი 1946 წელს გააუქმეს, შესაბამისად 1947 წელს ბოლესლავ ბერუტი იქნა მხოლოდ სეიმის მიერ არჩეული. 1952 წლიდან არ ჰყავდათ პრეზიდენტები სანამ 1989 წელს არ აღდგა სენატი და ეროვნულმა ასამბლეამ აირჩია ვოიცეხ იარუზელსკი.

1990 წლიდან, პრეზიდენტი ირჩევა ხალხის მიერ, თუმცა პრეზიდენტი ეროვნული ასამბლეი წინაშე ფიცს დებს, რომელიც თავის მხრივ არის ერთადერთი ორგანო რომელსაც შეუძლია შეუწყვიტოს პრეზიდენტს უფლებამოსილება ან მოამზადოს საბრალდებო აქტი სახელმწიფო ტრიბუნალისთვის.

1992-1997 წლებში ეროვნულმა ასამბლეამ მოამზადა და მიიღო ახალი კონსტიტუცია, რომელიც 1997 წლის 25 მაისის ეროვნულმა რეფერენდუმმა დაამტკიცა.
გიორგი და საბა ხახულელები

გიორგი მწერალი და საბა ხახულელი — საუკუნის ქართველი სასულიერო პირები, გიორგი მთაწმინდელის ბიძები. მოღვაწეობდნენ ხახულის მონასტერში. საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანები, ხსენების დღეა ახალი სტილით 1 იანვარი (ძვ. სტ. 19 დეკემბერი).
ცხოვრება და მოღვაწეობა
გიორგი მწერალი და მისი ძმა საბა, გიორგი მთაწმინდელის მამის, იაკობის, ძმები იყვნენ. ისინი ხახულის მონასტერში მოღვაწეობდნენ. გიორგიმ და საბამ ახალგაზრდა გიორგი ლოცვა-კურთხევის მისაღებად მაკარი მმარხველს, ბასილი ბაგრატის ძეს, ილარიონ თუალელს და ნატონი მნათეს წარუდგინეს, შემდეგ იქვე, მონასტერში დატოვეს და ხელმძღვანელობდნენ მის აღზრდასა და სწავლა-განათლებას. ამ დროს დაბა ტვარწატაფში ცხოვრობდა დიდებული ფერის ჯოჯიკისძე, რომელსაც ცოლად ჰყავდა მეფე ბაგრატ -ის ასული. მათ განიზრახეს ბერის მიპატიჟება სასახლეში მასწავლებლად და სულიერი ცხოვრების საქმეთა გამგედ. მათი არჩევანი გიორგი მწერალზე შეჩერდა. გიორგი დაითანხმეს მონასტრიდან წასვლაზე.

გიორგი ხახულელმა ფერის ჯოჯიკისძის ოჯახში თან წაიყვანა ახალგაზრდა გიორგი. ერთი წლის შემდეგ ბიზანტიის იმპერატორმა ბასილიმ ფერისი შეთქმულებაში მონაწილეობაში დაადანაშაულა და თავი მოჰკვეთა. მისი მეუღლე ნათესავებით, რომელთა რიცხვში გიორგი მწერალი და ყრმა გიორგი მთაწმინდელიც იყვნენ, კონსტანტინოპოლში წაიყვანეს, სადაც თორმეტი წელი დაჰყვეს. შემდგომ კვლავ უკან დაბრუნდნენ.
საქართველოს რეფერენდუმი (2003)

საქართველოს რეფერენდუმი (2003) — რეფერენდუმი საქართველოში, რომელიც გაიმართა საპარლამენტო არჩევნების პარალელურად, 2003 წლის 2 ნოემბერს.

რეფერენდუმი დანიშნა საქართველოს პრეზიდეტმა ედუარდ შევარდნაძემ კონსტიტუციის თანახმად, ამომრჩეველთა ხელმოწერების საფუძველზე. რეფერენდუმის კითხვა იყო, სურდათ თუ არა საქართველოს მოქალაქეებს საქართველოს პარლამენტის წევრების რაოდენობის შემცირება 235-დან 150-მდე. რეფერენდუმის მონაწილეთა უმრავლესობამ დადებითი პასუხი გასცა შეკითხვას.

ვარდების რევოლუციის შემდეგ რეფერენდუმის შედეგები ძალაში დარჩა, მიუხედავად იმისა, რომ გაუქმებულად ჩაითვალა 2003 წლის 2 ნოემბრის საპარლამენტო არჩევნების შედეგები. შედეგები ძალაში შევიდა 2008 წლის საპარლამენტო არჩევნებითვის.

2011 წელს საქართველოს ხელისუფლებამ წამოაყენა ინიციატივა, რომელიც ეწინააღმდეგება რეფერენდუმით მიღებულ გადაწყვეტილებას. ხელისუფლება ეჭვქვეშ აყენებს 2003 წელს ჩატარებული რეფერენდუმის კანონიერებას. ინიციატივა გულისხმობს საქართველოს პარლამენტის დეპუტატთა რაოდენობის 150-დან 190-მდე გაზრდას. წინადადებას გააკრიტიკეს არასამათავრობო ორგანიზაციებმა და ოპოციურმა პოლიტიკურმა პარტიებმა.

შედეგი
საქართველოს საპარლამენტო არჩევნების თარიღის დასადგენი პლებისციტი (2008)

საქართველოს საპარლამენტო არჩევნების თარიღის დასადგენი პლებისციტი (2008) — პლებისციტი საქართველოში, რომელიც მიმდინარეობდა 2008 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების პარალელურად.

საფუძველი
2007 წლის ოქტომბერსა და ნოემბერში საქართველოს ოპოზიციური პარტიების გაერთიანების, გაერთიანებული ოპოზიციის მიერ გამართულ აქციებზე ერთ-ერთი ძირითადი მოთხოვნა იყო საქართველოს პარლამენტის არჩევნების ჩატარება 2008 წლის გაზაფხულზე. მოთხოვნას არ ეთანხმებოდა საქართველოს ხელისუფლება. გამართული აქციები 2007 წლის 7 ნოემბერს დემონსტრაციების აღკვეთით და საქართველოს პრეზიდენტის, მიხეილ სააკაშვილის გადადგომით დასრულდა. 2008 წლის 5 იანვარს დანიშნული საპრეზიდენტო არჩევნების პარალელურად დაინიშნა საქართველოს საპარლამენტო არჩევნების თარიღის დასადგენი და საქართველოს ნატოში გაწევრიანების პლებისციტი (2008).

შედეგები
რეფერენდუმის კითხვა განსაზღვრული იყო შემდეგნაირად: „თანახმა ხართ თუ არა, რომ საქართველოს პარლამენტის მორიგი არჩევნები ჩატარდეს 2008 წლის გაზაფხულზე?“

საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, პლებისციტს სავალდებულო ძალა არ გააჩნია, მიუხედავად ამისა, 2008 წლის საპარლამენტო არჩევნები დაინიშნა 21 მაისს.