iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ართუქიდები

ართუქიდები ან ართუქიდების დინასტია — თურქმანული დინასტია, რომელიც - საუკუნეებში, აღმოსავლეთ ანატოლიას და მესოპოტამიის ჩრდილოეთ ნაწილს განაგებდნენ.

ისტორია
დინასტია ართუქ ბეგმა, მალიქ შაჰის და შემდგომში დამასკოს სელჩუკი მმართველის ტუტუშ -ის ერთ-ერთმა გენერალმა დააარსა. ტუტუშ -მა ართუქი 1086 წელს იერუსალიმის მმართველად დანიშნა, ის 1091 წელს გარდაიცვალა. 1098 წელს, მისი შვილები სოქმენი და ილღაზი იერუსალიმიდან გააძევეს. ისინი ჩრდილოეთ მესოპოტამიაში გამაგრდნენ, სადაც სელჩუკთა სულთნებს დაუპირისპირდნენ. სოქმენი მარდინის ბეგი გახდა, ხოლო ილღაზი კი 1118 წელს ალეპოს მმართველი გახდა. 1119 წელს ილღაზმა „სისხლიანი ველის ბრძოლაში“ ანტიოქიის სამთავრო დაამარცხა.

1121 წელს, სელჩუკ-ართუქიდული ალიანსი, მეჰმედ -ის და ილღაზის მეთაურობით, დიდგორის ბრძოლაში საქართველოს სამეფოს წინააღმდეგ გამართულ ბრძოლაში დაამარცხდნენ. ილღაზი 1122 წელს გარდაიცვალა, თუმცა მისი შვილიშვილი ბალაკი, ჯერ კიდევ ნომინალურად აკონტროლებდა ალეპოს, რეალურად ქალაქს იბნ ალ-ხაშშაბი განაგებდა. ალ-ხაშაბი 1125 წელს მოკლეს და ალეპო მოსულის მმართველმა დაიკავა. ბალაკის სიკვდილის შემდეგ ართუქიდების ბეილიქი ჰარპუტის, ჰასანკეფის და მარდინის მცირე ბეილიქებად დაყო. სოქმენის შვილი, ჰასანკეფის მმართველი დავუდ ბეგი 1144 წელს გარდაიცვალა და მისი მემკვიდრეობა მის შვილს კარა ასლანს გადაეცა. კარა ასლანი, მოსულის წინააღმდეგ, ედესას მმართველი ჟოსლენ -ის მოკავშრე გახდა. ედესა 1144 წელს მოსულის მმართველმა დაიკავა, ხოლო კარა ასლანი კი მისი ვასალი გახდა.

კარა არსლანის შვილი ნურ ად-დინ მუჰამედი, რუმის სასულთნოს კილიჯ არსლანის წინააღმდეგ, აიაბიდების სულთანს, სალადინს დაუკავშირდა. მიუხედავად იმისა, რომ ართუქიდები მოსულის ვასალად ითვლებოდნენ, აიაბიდებმა ართურქიდების ტერიტორია დაიკავეს. ართუქიდების დახმარებით, სალადინმა კონტორლი ასევე მოსულზეც დაამყარა.

ართუქიდების დინასტია ნომინალურად აკონტროლებდა ჩრდილოეთ მესოპოტამიას, მაგრამ მათი ძალაუფლება აიაბიდების მმართველობის ქვეშ მნიშვნელოვნად შემცირდა. ართუქიდების ჰასანკეიფის დინასტიამ 1198 წელს დაიკავეს დიარბაქირი, რომელიც ბეილიქის ცენტრი გახდა, თუმცა სელჩუკებთან ალიანსის შექმნის მიზეზით, ის 1231 წელს აიაბიდებმა გააუქმეს. ხოლო ჰარპუტის ართურქიდების დინასტია რუმის სულთანმა შემოიერთა. შედარებით ხანგრძლივად მერდინის ართურქიდების დინასტიამ იარსება. ისინი აიაბიდების, რუმის სასულთნოს და თემურიდების ვასალად ითვლებოდნენ. 1409 წელს ყარა-ყოიუნლუმ საბოლოოდ დაიპყრო მარდინი.
ერთვერსიანი რუკა

ერთვერსიანი რუკა — 1:42 000 მასშტაბის სამხედრო-ტოპოგრაფიული რუკების კომპლექტი, გამოშვებული მეფის რუსეთის დროს. აღნიშნული რუკები მათი დეტალიზაციიდან გამომდინარე წარმოადგენდნენ „გრიფით საიდუმლო“ დოკუმენტებს.

ერთვერსიანი რუკები მოიცავდა კავკასიაც მაგრამ ისინი სრულად არ ფარავდნენ აღნიშნულ ტერიტორიას. ძირითადად დამუშავებული იყო კავკასიის დასავლეთი და ცენტრალური ნაწილი.
პედობირი

პედობირი  (; სიტყვასიტყვით პედოდათვი)

პედობირის პროტოტიპია იაპონური დათვი კუმა (იაპ. ), რომელმაც პოპულარობა 2-ის მეშვეობით მოიპოვა, თუმცა მის ყოფაცხოვრებას არანაირი კავშირი არ აქვს პედოფილიასთან და არც სხვაგვარი სექსუალური დატვირთვა აქვს. ისევე, როგორც სხვა ინტერნეტ-მემეები, პედობირი ფართოდ ტირაჟირებულია 4-ის და სხვა ინტერნეტ-ფორუმების მეშვეობით, რომელიც პედოფილიის გარშემო არსებული სახალხო ისტერიის გამო, პედოფილიის დაცინვის კონტექსტში გამოიყენება.
ჰაბსბურგთა მონარქია

ჰაბსბურგთა მონარქია  ან იმპერია, ზოგჯერ აგრეთვე ცნობილი როგორც დუნაის მონარქია  — არაოფიციალური სახელწოდება, სამეფოებისა და პროვინციების, რომლებიც 1780 წლამდე, ავსტრიის ჰაბსბურგთა დინასტიის უმცროსი შტოს მიერ იმართებოდა, რომელიც მოგვიანებით 1918 წელს, სამართალმემკვიდრე ჰაბსბურგ-ლოთარანგიის შტომ ჩაანაცვლა. მონარქია საღვთო რომის იმპერიის შემადგენლობაში მყოფი და მის გარეთ არსებული ტერიტორიებისაგან შედგებოდა. დინასტიის დედაქალაქი ვენაში, ხოლო 1583-1611 წლებში, დროებით პრაღაში მდებარეობდა. 1804-1867 წლებში ჰაბსბურგთა მონარქია ოფიციალურად მოიხსენიებოდა ავსტრიის იმპერიის სახელით, 1867-1918 წლებში კი ცნობილი იყო, როგორც ავსტრია-უნგრეთის იმპერია.

1806 წლის, საღვთო რომის იმპერიის გაუქმებამდე, ჰაბსბურგთა დინასტიის, ავსტრიის შტოს წარმომადგენლბეს, ხშირად საღვთო რომის იმპერატორად ირჩევდნენ; 1415 წლიდან 1806 წლამდე, მხოლოდ კარლ იყო ავსტრიის ერთადერთი არაჰაბსბურგი მმართველი. ჰაბსბურგთა მონარქია, საღვთო რომის იმპერიის გარდა, სხვა ქვეყნებსაც მოიცავდა, იმპერიის დიდი ნაწილი კი უცხო დინასტიების მიერ იმართებოდა. ჰაბსბურგთა მონარქია ხშირად არ მოიცავდა ყველა იმ ტერიტორიას, რომლებსაც ჰაბსბურგები აკონტროლებდნენ. ჰაბსბურგთა უფროსი შტო 1700 წლამდე, ესპანეთის მართველები იყვნენ, მაგრამ როგორც წესი, ის არ შედის „ჰაბსბურგთა მონარქიის“ განმარტებაში. 1556 წლის კარლ -ის გადადგომის შემდგომ, დინასტია ავსტრიისა და ესპანეთის ჰაბსბურგთა შტოებს შორის გაიყო.
თურქეთის ავიახაზების მიმართულებები

თურქეთის ავიახაზები დაფრინავს 47 შიდა და 233 საერთაშორისო მიმართულებით 114 ქვეყანაში, ცოტა ხნის წინ განახლებული მიმართულებით, რომლებს შორის არის ჰონგ-კონგი, კოსოვო, ჩრდილოეთი კვიპროსი და ტაივანი, როგორც ცალკეული ქვეყანა, გარდა იმ ქვეყნებისა, რომლებსაც ემსახურება თურქეთის ავიახაზების კარგო და შეჩერებული მიმართულებით ეგვიპტე, ერაყი, ლიბია, სირია, უკრაინა და იემენი. ქვემოთ მოცემულია თურქეთის ავიახაზების და თურქეთის ავიახაზების კარგოს მიმართულებების სია, როგორც ნაწილი დაგეგმილი მომსახურებისა, 2016 წლის ივნისის მონაცემებით. ამ სიაში მოცემულია ქალაქი, ქვეყანა, საჰაერო ტრანსპორტის საერთაშორისო ასოციაციის ( აეროპორტის კოდი) და სამოქალაქო ავიაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის ( აეროპორტის კოდი) კოდები და აეროპორტის სახელი, ავიაკომპანიის ჰაბი, აეროპორტის ფოკუსი, სატვირთო მომსახურება, ასევე მომავალი და შეწყვეტილი მიმართულებებიც აღნიშნულია.

ყველაზე მეტი მიმართულება კონტინენტებზე, თურქეთის გარდა არის: ევროპა 109 (მათ შორის, კავკასია, კვიპროსი და ციმბირი; შეჩერებული მიმართულებების გამოკლებით), აზია 63 (შეჩერებული მიმართულებების გამოკლებით), აფრიკა 43 (შეჩერებული მიმართულებების გამოკლებით) და ამერიკა 15. თურქეთის გამოკლებით, ავიაკომპანიას დიდი რაოდენობით აეროპორტი ემსახურება გერმანიაში 14, იტალიასა და რუსეთში 10, ამერიკის შეერთებული შტატებში 9, ირანი, საფრანგეთი, საუდის არაბეთი და უკრაინა 7, ალჟირი, ერაყი, ესპანეთი და გაერთიანებული სამეფო 5 თითოეული.

მიმართულებები
დაგეგმილი
ლელუ

ლელუ — კოსრაეს კუნძულებში შემავალ კუნძულ ლელუზე მდებარე პრეისტორიული და ისტორიული ძეგლი. მდებარეობს მიკრონეზიის ფედერაციულ შტატებში.

ნანგრევები მიეკუთვნება ცივილიზაციას, რომელმაც თავის პიკს მიაღწია - საუკუნეებში. აღნიშნული ცივილიზაცია ჩანს საუკუნის დასაწყისამდე.

ლელუს მმართველებმა თანდათანობით დაიპყრეს და გააერთიანეს კუნძული კოსრაე. კუნძულზე უნდა ყოფილიყო მონარქია, რომელიც არქეოლოგების აზრით ტონგასა და ჰავაის წააგავდა.

ქალაქი აგებულია მარჯნისა და ბაზალტის ბლოკებით. იგი შედგება საცხოვრებელი ადგილების, სამეფო სამარხებისა და წმინდა ადგილებისაგან. დასახლებული ადგილები დაჯგუფებულია წარმომავლობის მიხედვით. აქ განირჩევა მეფის და მისი ოჯახის, დაბალი და მაღალი არისტოკრატიის და მდაბიო ხალხის საცხოვრებლები. ქალაქის ცენტრალურ ნაწილში ცხოვრობდა მეფე და მისი ოჯახი, ასევე არისტოკრატია (ისევე როგორც ნან-მადოლში), დასავლეთ მხარეს მცირე არისტოკრატია ცხოვრობდა, ხოლო დაბალი ფენა უბრალო ქოხმახებში.

ევროპელებთან კონტაქტის პერიოდში ქალაქში ცხვრობდა 6 000 ადამიანი. 1870 წლისათვის მისი მოსახლეობა 200 კაცამდე შემცირდა.

1983 წლიდან ძეგლი შედის აშშ-ის ისტორიული ადგილების ეროვნულ რეესტრში, ხოლო 2012 წლიდან იუნესკოს საცდელ სიაშია.
ხიზანი

ხიზანი — მიწის არმქონე გლეხი, რომელიც სარჩო-საბადებელს იჯარით აღებული მიწის დამუშავებით იღებდა.

ისტორია
 საუკუნის დასაწყისში, როდესაც კავკასია მოცული იყო სამოქალაქო ომებით და მთიელ ხალხთა მიერ გამუდმებული ძარცვა-დაწიოკება მშვიდი სამეურნეო საქმიანობის განვითარებას აფერხებდა, ძირითადად სამეგრელოდან და ოსეთიდან იმერეთსა და ქართლში ჩამოსახლებული გლეხები შეძლებულ მემამულეებთან ეძებდნენ თავშესაფარს, რომლებიც თავის მხრივ სიამოვნებით სთავაზობდნენ მიწებს „მუდმივი იჯარის“ პირობით.

„გლეხთა განთავისუფლების“ კანონი, ხიზნებს არ შეხებია. ისინი ყმებისაგან განსხვავებით უფრო მძიმე ვითარებაში აღმოჩნდნენ.

ერთადერთი უფლება რომელიც ხიზნებს გააჩნდათ, იყო მიწის თვითნებური მიტოვება, რის შედეგადაც ისინი კარგავდნენ, როგორც აუღებელ მოსავალს ისე იჯარით აღებულ მიწაზე აშენებულ შენობა-ნაგებობებს.

მეფის რუსეთის დროს „თავისუფალ ხიზნებს“ აწევდათ რიგი გადასახადების გადახდა:
ღალა — ვალდებულება მიწის დამუშავებაზე, რომელიც შეადგენდა მთელი მოსავლის 1/6-1/2 ნაწილს.
სათიბი მინდორით სარგებლობა, შეადგენდა მოთიბულის 1/2 ნაწილს.
ქულუხი — ვალდებულება ვენახისა და ხეხილის ბაღებით სარგებლობისას, შეადგენდა აღებული მოსავლის 1/2 ან წარმოებული პროდუქტის 1/3 ნაწილს.
ბეჩერა — ვალდებულება ტყით, საძოვრებისა და წყლით სარგებლობისას.

ასევე ხიზანი ვალდებული იყო უფასოდ დახმარებოდა მემამულეს მის სამეურნეო საქმიანობის წარმოებაში, რომლის დღეები წინასწარ შეთანხმებული იყო მხარებს შორის.

მოგვიანებით ნატურალური გადასახადი გადახდა ჩანაცვლდა ფულადი ანგარიშსწორებით, რომელიც ყოველ რეგიონში სხვადასხვა ოდენობით განისაზღვრებოდა.

აღსანიშნავია ის, რომ, ხიზნების მიერ გაშენებული ბაღი 10–15 წლის შემდეგ სრულად (უკეთს შემთხვევაში ნახევარი) გადადიოდა მემამულეთა ხელში.

იქიდან გამომდინარე რომ მემამულე იყო ერთადერთი მეპატრონე მიწისა, ისინი დაინტერესბულნი იყვნენ მიწა დასამუშავებლად მიეცათ და ხეხილი გაეშენებინათ ხიზნებს, ხოლო დროთა განმავლობაში მათზე გადასახადების აწევით განედევნათ ხიზნები მათივე მიწებიდან.

ხიზნების გამოსახლების პერსპექტივა მათ მიერ დაკავებული მიწებიდან დროთა განმავლობაში უფრო და უფრო მაცდუნებელი ხდებოდა, ხოლო უკვე საუკუნის 70-იან წლებიდან, ხიზენების დევნამ მკვეთრი ხასიათი მიიღო .
ცხემლარის ხიდი

ცხემლარის ხიდი — შუასაუკუნეების ქვისთაღოვანი ხიდი, მდებარეობს მდინარე მაჭახელაზე, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ცხემლარაში, სოფელ აჭარისწყლიდან 7-8 კმ-ის დაშორებით.

ხიდით მოსახლეობა სარგებლობდა საუკუნის 60-იან წლებამდე, სანამ მის გვერდით ახალ სამანქანო ხიდს არ ააშენებდნენ.

ხიდის აღწერა
ხიდი აგებულია ვიწრო ადგილზე დამრეცი თაღით. ბურჯებს შორის სიგრძე 19,6 მეტრია, სავალი ზედაპირის კი — 22 მ. ხიდის სიმაღლე მდინარის ზედაპირიდან თავბანდის თავამდე 5,55 მ, ბურჯის სიმაღლე — 2 მეტრია, ხოლო სისქე ქუსლში — 1,40 მ.

ხიდის სიგანე შუაწელში 1,65 მ-ია, მისასვლელებთან 2,2. მარჯვენა მისასვლელის სიგანე 8 მეტრია, სიგრძე 9 მ, მარცხენა ასასვლელის ზომები შედარებით მცირეა.

თაღს ამჩნევია მეორადი ქვის ფენა, რაც მის პირველად სახეს უკარგავს.

ხიდი ნაგებია, როგორც რიყის, ისე ფლეთილი ქვით. ბურჯებად გამოყენებულია დიდი ზომის ყორე ქვები.

ხიდზე ფოსოების არსებობა არ შეიმჩნევა. ხიდის მცირე სიმაღლის გამო შესაძლებელი იყო მდინარეში ჩაესოთ ხიმინჯები და ზედ მოეწყოთ ხარაჩოები.

ცხემლარის ხიდი გამოირჩევა სხვა ხიდებისაგან: ქვების წყობით, დიდი მალით და მცირე სიმაღლით.

ხიდს 2006 წლის საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

2008 წელს ცხემლარას ხიდს სარესტავრაციო სამუშაოები ჩაუტარდა.
ჩხერის ხიდი

ჩხერის ხიდი — შუასაუკუნეების ქვისთაღოვანი ხიდი, მდებარეობს მდინარე ჩხერისწყალზე, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში სოფელ ზედა ჩხუტუნეთში.

ხიდის აღწერა
ხიდის მალია 5,70 მ. მალთან შედარებით ხიდის სიმაღლე წყლის ზედაპირიდან თავბანდის თავამდე შედარებით დიდია (6,30 მ). ეს გამოწვეულია კლდოვანი ნაპირების სიმაღლით: კლდეთა სიმაღლე (რომლებიც ბურჯთა მაგივრობას სწევენ) წყლის დონიდან 3,60 მ, ხიდის სიგანე 1,90 მ. მარჯვენა მისასვლელის სიგრძეა — 5 მ, სიგანე — 4,20 მ, მარცხენას სიგრძე — 1,50 მ. სიგანე — 3,60 მ. თავბანდის სისქე 50 სმ.

ფოსოები არ გააჩნია, რაც გამოწვეულია მალის სიმცირით. ხიდის ზედაპირი ჰორიზონტალურია, რაც მერმინდელი გადაკეთების შედეგი უნდა იყოს. ალბათ, ხიდი ზევიდან იმიტომ გადააკეთეს, რომ გამოყენებული ყოფილიყო ავტომანქანებისათვის. ამჟამად ჩხერის ხიდს ზემოდან ადევს თანამედროვე ხიდი.

დამუშავების ტექნიკის მიხედვით იგი ჩამოუვარდება მიწისა და მახოს ხიდებს, მაგრამ უფრო მაღლა დგას მახუნცეთისა და ფურტიოს ხიდებთან.
ზვარიას ხიდი

ზვარიას ხიდი — შუასაუკუნეების ქვისთაღოვანი ხიდი, მდებარეობს ზვარიას ღელეზე (მიერთვის მაჭახელას მარცხნა მხრიდან), ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში.

ხიდის აღწერა
ხიდი მოქცეულია სამანქანო ხიდის ქვეშ. ბოლო დრომდე ის სრულად იყო მოღწეული, მაგრამ მდინარის დინამიკური და ხიდის სტატიკური დატვირთვებიდან გამომდინარე მნიშვნელოვნად დაზიანდა.

ხიდი მცირე ზომისაა. მალის ზომაა 1,80 მ, ისარი — 0,90 მ. ხიდის სიმაღლე წყლის ზედაპირიდან თავბანდის თავამდე — 2,10 მ, ბურჯის სიმაღლე — 1,20 მ, სიგანე — 1,45 მ. რადიალურად დაწყობილი თაღის ქვების სიგანე 30 სმ-ია. თაღზე გაყოლებული ჰორიზონტალური ქვების წყობისა 0,8-0,10 მ-ია. ლავგარდნის გამოწევა 4-5 სმ, ხიდის სიგანე — 1,35 მ.
ნაღვლის ბუშტი

ნაღვლის ბუშტი — ადამიანისა და ხერხემლიან ცხოველთა ორგანო, რომელშიც გროვდება ნაღველი. ნაღვლის ბუშტი თხელკედლიანი პარკია, რომელიც მიკრულია ღვიძლზე. ნაღვლის ბუშტის კედელი შექმნილია ენტოდერმული ერთშრიანი ეპითელიუმით და შემაერთებელქსოვილოვანი გარსებით. ნაღვლის ბუშტი არა აქვთ თაგვისებრ მღრღნელებს, ვეშაპს, სპილოს, აქლემს, ირემს, კენტჩლიქოსნებს, აგრეთვე ზოგიერთ თევზს და სალამურებს (მათ ლარვებს აქვთ). უკეთესად არის განვითარებული ისეთი ცხოველების ნაღვლის ბუშტი, რომლებიც ცხიმით მდიდარი საკვებით იკვებებიან (ხორციჭამია ფორმები).

ნაღვლის ბუშტის პათოლოგიური მდგომარეობებისთვის და დაავადებებისთვის დამახასიათებელია ტკივილი მარჯვენა ფერდქვეშა მიდამოში, იშვიათად ეპიგასტრიუმის არეში ირადიაციით მარჯვენა ბეჭში, ლავიწში, მხრის სახსარში, ზოგჯერ მკერდის ძვლის უკან, გულის მიდამოში — ქოლეცისტოკარდიალური სინდრომი.
ხუან ბაუტისტა პერესი

ხუან ბაუტისტა პერესი (; დ. 20 დეკემბერი, 1869, კარაკასი — გ. 7 მაისი, 1952, კარაკასი) — ვენესუელელი ადვოკატი, მოსამართლე, პოლიტიკოსი და ვენესუელის პრეზიდენტი 1929 წლის 30 მაისიდან 1931 წლის 13 ივნისამდე.
1931 წლიდან 1933 წლამდე, მას ესპანეთის ელჩის თანამდებობა ეკავა. 1929 წელს, პერესის მმართველობის პერიოდში, არსებობდა ხუან ვისენტე გომესის მმართველობის დამხობის რამდენიმე მცდელობა, თუმცა, უშედეგოდ დამთავრდა.

ხუან ბაუტისტა პერესი გარდაიცვალა 1952 წლის 7 მაისს, კარაკასში, ვენესუელა.
ლაშთხვერის მთავარანგელოზის ეკლესია

ლაშთხვერის მთავარანგელოზის ეკლესია (სვან. თარინგზელ) — შუა საუკუნეების მცირე ეკლესია სვანეთში. მდებარეობს სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლაშთხვერში.

ეკლესიის შიგნითა კედლის მოხატულობა ეთმობა მთავარანგელოზის თემას. გარედან კედლების ზედა ნაწილი შელესილია და დაფარულია - საუკუნეების მოხატულობით. დასავლეთ ფასადზე ვედრების კომპოზიციაა, აღმოსავლეთ ფასადზე გამოსახულია წმინდა ევსტათეს ნადირობის სცენა, ხოლო სამხრეთისაზე — ცხენზე ამხედრებული წმინდა მეომრები. განსაკუთრებით საინტერესოა ჩრდილოეთ ფასადის მოხატულობა საერთო შინაარსის სიუჟეტზე – მოსე ხონელის რომანის „ამირან-დარეჯანიანის“ ილუსტრაციები. მოხატულობა გასდევს კედლის მთელ სიგრძეს. ცალკეულ სცენებსა და ფიგურებს ახლავს ასომთავრული წარწერები. ფერადოვან გამას ქმნის ცისფერის, რუხის, ყავისფერის, აგურისფერისა და მოოქროსფრო-ყვითელის შეხამება.

ეკლესიას 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

გალერეა
სტამბოლის აეროპორტის ტერაქტი (2016)

თავდასხმა ათათურქის აეროპორტზე მოხდა 2016 წლის 28 ივნისს, როდესაც დაიწყო სროლა აეროპორტის საერთაშორისო ფრენების მეორე ტერმინალში. თურქეთის პრემიერ-მინისტრ ბინალი ილდირიმის თქმით, მინიმუმ 46 ადამიანი დაიღუპა და 239 ადამიანი დაშავდა, თავდამსხმელებთან ერთად. სროლის ხმა გაისმა აეროპორტის ავტოსადგომზე, და როგორც ჩანს, თავი აიფეთქა თვითმკვლელმა ტერორისტმა. გავრცელებული ინფორმაციით, აფეთქებები აეროპორტის სხვადასხვა კუთხეში მოხდა.

თურქეთის ოფიციალური პირების განცხადებით, თავდამსხმელები მოქმედებდნენ ისლამური სახელმწიფოს სახელით და გადმოვიდნენ თურქეთში -ის მიერ სირიის კონტროლირებად ტერიტორიიდან. მაგრამ დღემდე არავის არ აუღია პასუხისმგებლობა თავდასხმაზე.

მედიის ინფორმაციით, სამი თავდამსხმელი, თურქეთის ოფიციალური პირების მონაცემებით, რუსეთიდან და ცენტრალური აზიიდან არიან.

ისტორია
სტამბოლში ამ ტერაქტამდე უკვე მოხვდა სამი ტერაქტი, 2016 წლის იანვარში და მარტში, რომლებზეც პასუხისმგებლობა აიღო ერაყის ისლამურმა სახელმწიფომ . ბოლო ტერაქტი სტამბოლში 7 ივნისს მოხდა, რომელზეც პასუხისმგებლობა ქურთისტანის თავისუფლების მიმინოებმა (ტაკი) აიღო, რომელიც ქურთისტანის მუშათა პარტიის რადიკალური ფრთაა.

ტერაქტი
ცოტა ხნით ადრე, 22:00 საათზე აეროპორტში, ორმა თავდამსხმელმა მიუახლოვდა რენტგენის სკანერს, უსაფრთხოების საგუშაგოსთან და ცეცხლი გაუხსნა მათ. შემდეგ პოლიციის თანამშრომლებმა საპასუხო ცეცხლი გაუხსნეს. თავდამსხმელებმა მაშინ ააფეთქეს ბომბი მათ წინ.

უსაფრთხოების კამერის თანახმად, ერთ-ერთი ტერორისტი, მეორე ტერმინალის დაახლოებით 24 მ შიგნით შეაღწია (საერთაშორისო ტერმინალი), რის შემდეგ იგი ააფეთქა თავისთავი. ხოლო მეორე აფეთქება მოხდა მეორე ტერმინალის მახლობლად, ავთოსადგომზე.

ორმა თავდამსხმელმა ააფეთქა თავისთავი, ხოლო ერთი მოკლეს, სავარაუდოდ, უშიშროების ძალებმა.

მსხვერპლი
45 ადამიანი (პლუს სამი თავდამსხმელი) დაიღუპა და 238 ადამიანი დაშავდა. ნახევარი აქედან დაღუპულების თურქეთის მოქალაქეებია, მაგრამ 20 ადამიანი 10 სხვა ქვეყბის მოქალაქეა.

ტერაქტის შემდეგ
აფეთქების შემდეგ, ყველა რეისი შეჩერდა, მგზავრები გადაიყვანეს უსაფრთხო ადგილას.
კუმურდოს საეპისკოპოსო

კუმურდოს საეპისკოპოსო — ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი და დიდი საეპისკოპოსო ფეოდალურ საქართველოში, სამცხე-საათაბაგოში.

საეპისკოპოსოს საზღვრები
 საუკუნის დოკუმენტის, სამცხე-საათაბაგოს მღვდელმთავართა ნუსხის, ცნობით, კუმურდოელის სამწყსო მთელი ჯავახეთია ხერთვისიდან ხვეთამდე. ამ საბუთში ჩამოთვლილ 13 ეპისკოპოსში კუმურდოელი მეორე ადგილზეა დასახელებული.
წურწყაბის საეპისკოპოსო

წურწყაბის საეპისკოპოსო — ერთ-ერთი საეპისკოპოსო ფეოდალურ საქართველოში, სამცხე-საათაბაგოში.

საეპისკოპოსოს საზღვრები
 საუკუნის დოკუმენტის, სამცხე-საათაბაგოს მღვდელმთავართა ნუსხის, ცნობით, წურწყაბელის სამწყსო ბოცოთ ხევი იყო ხერთვისამდე. ამ საბუთში ჩამოთვლილ 13 ეპისკოპოსში წურწყაბელი მეექვსე ადგილზეა დასახელებული.

ვახუშტი ბატონიშვილიც ეხება წურწყაბის საეპისკოპოსოს და წერს, რომ ეპარქიას ჩრდილოეთიდან საზღვრავდა, არსიანიდან მტკვრამდე ბოცოსწყალი-ახალციხისწყალის ხეობა:
წყაროსთავის საეპისკოპოსო

წყაროსთავის საეპისკოპოსო — ერთ-ერთი საეპისკოპოსო ფეოდალურ საქართველოში, სამცხე საათაბაგოში, საკათედრო ტაძრით — ჯავახეთის წყაროსთავი.

საეპისკოპოსოს საზღვრები
მემატიანე ჯუანშერის ( ს.) ცნობით, ტაძარი ააგო მეფე ვახტანგ გორგასალის ძემ - მირდატმა. წყაროსთავის საეპისკოპოსო ერთ-ერთი უძველესი იყო საქართველოში. მისი ეპარქია მოიცავდა ტერიტორიას მდ. მტკვრის აღმოსავლეთით: არტაანიდან ყარსის მთამდე და ხავეთამდე.

 საუკუნის დოკუმენტის, სამცხე-საათაბაგოს მღვდელმთავართა ნუსხის, ცნობით, წყაროსთველის სამწყსო იყო პალაკაციო-კოლას შორის მთიდან არტაანის ჩათვლით ტერიტორია. ამ საბუთში ჩამოთვლილ 13 ეპისკოპოსში წყაროსთველი მეშვიდე ადგილზეა დასახელებული.
ერუშეთის საეპისკოპოსო

ერუშეთის საეპისკოპოსო — ეპარქია შუა საუკუნეების საქართველოში, ისტორიულ არტაანის მხარეში.

ისტორიული წყაროების მიხედვით, ერუშეთი ერთ-ერთი პირველი ქრისტიანული რელიგიური ცენტრი იყო ქართლში. ლეონტი მროველის ცნობით, აქ ააგეს პირველი ეკლესია მირიან მეფის თხოვნით კეისარ კონსტანტინეს მიერ მოვლენილმა მშენებლებმა. აქვე დატოვეს განძის ნაწილი და ქრისტეს სამსჭვალნი, რომლებიც შემდეგ წაიღო ჰერაკლე კეისარმა ქართლში ლაშქრობის შემდეგ (628). ჯუანშერის ცნობით, ვახტანგ გორგასალს ( საუკუნე) საეპისკოპოსოთა დაარსებისას ერთი ეპისკოპოსი დაუსვამს „არტან ერუშეთს“. „ერუშნელი ეპისკოპოსი“ (სახელის გარეშე) ასევე მოხსენიებულია გიორგი მერჩულის „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებაში“ გვარამ მამფლის მიერ ჯავახეთში მოწვეული საეკლესიო კრების მონაწილეთა შორის. საუკუნის 70-იან წლებში ოსმალთა შემოსევისას მგელციხის გმირულ დამცველთა შორის მოხსენიებულია ერუშნელი ბერი.

ვახუშტი ბატონიშვილის ( ს.) განმარტებით ერუშნელი ეპისკოპოსი ყოფილა მწყემსი ერუშეთისა და არტანისა, მტკვრის დასავლეთით. საუკუნის დასაწყისის სამცხე-საათაბაგოს მღვდელმთავართა ნუსხის მიხედვით, ერუშნელის სამწყსო მოიცავდა მტკვრის მარცხენა სანაპირო არტანს კოლის საზღვრამდე („ტალაშოს ზეითი, სულა არტანა კოლის სამზღურამდინ“). საუკუნეში დარბაზობის დროს ქართველ მღვდელმთავართა შორის ერუშნელს ეჭირა , ხოლო საუკუნეში სამცხე-საათაბაგოს ეპისკოპოსთა შორის — ადგილი. საუკუნის ბოლოს ოსმალთა მიერ სამხრეთ საქართველოს დაპყრობის შემდეგ ერუშეთის საეპისკოპოსო მოიშალა.
ვალაშკერტის საეპისკოპოსო

ვალაშკერტის საეპისკოპოსო — ერთ-ერთი საეპისკოპოსო საქართველოს სამეფოში, ბაგრევანდის ისტორიულ მხარეში.

საეპისკოპოსოს საზღვრები
 საუკუნის დოკუმენტის, სამცხე-საათაბაგოს მღვდელმთავართა ნუსხის, ცნობით, ვალაშკერტელის სამწყსო ყაზევანიდან ვალაშკეთამდე და ხინუსიდან დევაბონემდე იყო. ამ საბუთში ჩამოთვლილ 13 ეპისკოპოსში ვალაშკერტელი მეცხრე ადგილზეა დასახელებული.

თედო ჟორდანიას სიტყვებით „ვალაშკერტად უნდა იგულისხმებოდეს აწინდელი ალაშკერტი ეფრატის ხეობაში. შეიძლება მისი კათედრა ყოფილიყო ის ჩანგლის ეკლესია, რომლის ნაშთი 1030 წლის წარწერით იპოვება კაღიზმანის მახლობლად სოფელ ჩანგლში. ჩანს, ქართველ ერს იმ დროს ეჭირა რაღაცა ნაწილი ევფრატის ხეობისა და სომხეთისა“.

ვალაშკეტრელი მღვდელთმთავრები
ზაქარია ვალაშკერტელი
ანისის საეპისკოპოსო

ანისის საეპისკოპოსო — ერთ-ერთი საეპისკოპოსო ფეოდალურ საქართველოში, სამცხე-საათაბაგოში.

საეპისკოპოსოს საზღვრები
 საუკუნის დოკუმენტის, სამცხე-საათაბაგოს მღვდელმთავართა ნუსხის, ცნობით, ანელის სამწყსო მთელი ზარიშტიანი, შირვოინი და ბაღასბერეთი იყო. ამ საბუთში ჩამოთვლილ 13 ეპისკოპოსში ანელი მეათე ადგილზეა დასახელებული.
კარის საეპისკოპოსო

კარის (ყარსის) საეპისკოპოსო — ერთ-ერთი საეპისკოპოსო ფეოდალურ საქართველოში, სამცხე-საათაბაგოში.

საეპისკოპოსოს საზღვრები
 საუკუნის დოკუმენტის, სამცხე-საათაბაგოს მღვდელმთავართა ნუსხის, ცნობით, კარელის სამწყსო მთელი ყარსია, კოლისა და ოლთისის საზღვრამდე, ხოლო გამოღმა გაგჩევანი და კაღზევანი. ამ საბუთში ჩამოთვლილ 13 ეპისკოპოსში კარელი მეთერთმეტე ადგილზეა დასახელებული.
სუნ მეილინი

სუნ მეილინი, ასევე ცნობილია როგორც მადამ ჩან კაიში (ჩინ. ; დ. 5 მარტი, 1898, შანხაი, ცინის იმპერია — გ. 23 ოქტომბერი, 2003, ნიუ-იორკი, აშშ) — ჩინეთის რესპუბლიკის პირველი ლედი, გენერალსიმუსის და პრეზიდენტის, ჩან კაიშის მეუღლე. სუნმა დიდი როლი ითამაშა ჩინეთის რესპუბლიკის პოლიტიკაში. მისი და რესპუბლიკის დამაარსებლის, სუნ იატსენის ცოლი იყო. სუნი ქვეყნის სამოქალაქო ცხოვრებაში აქტიურად მონაწილეობდა. მას ეკავა მნიშვენლოვანი და საპატივცემულო თანამდებობები, მათ შორის ფუ ჯენის კათოლიკური უნივერსიტეტის თავჯდომარეობა. ჩინეთ-იაპონიის მეორე ომის დროს ის განაწყობდა ხალხს იაპონელი დამპყრობლების წინააღმდეგ. მეილინი 1942 წელს ამერიკის შეერთებულ შტატებში ვიზიტის დროს ატარებდა გამოსვლებს, რათა მოეპოვებინა მხარდაჭერა. სუნ მეილინი იყო ერთადერთი მეორე მსოფლიო ომის დროინდელი პირველი ლედი, რომელიც საუკუნეში გარდაიცვალა.
მაცხვარიშის მაცხოვრის ეკლესია

მაცხვარიშის მაცხოვრის ეკლესია — - საუკუნეების ეკლესია სვანეთში. მდებარეობს სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფელ მაცხვარიშში, ლატალის თემში.

მაცხოვრის ამაღლების სახელზე აშენებული ტაძარი - საუკუნეებით თარიღდება. თავდაპირველად მას სამხრეთიდან გარშემოსავლელი ჰქონია (ამჟამად დარჩენილია მხოლოდ მცირე ნაწილი). ეკლესია შიგნით კედელკამარიანად მოხატულია. ეკლესიის სახელწოდებიდან წარმოდგება სოფლის სახელიც — მაცხვარიში. ტაძარს შემორჩა ორნამენტებით შემკობილი ძველი ხის კარები. ფრესკული წარწერების საფუძველზე დადგენილია, რომ ეკლესია მოიხატა დემეტრე -ის მეფობის მე-15 წელს, ესე იგი 1140 წელს, „ხელითა მიქაელ მაღლაკელისათა“. ეკლესიის გვერდით აღმართული სამრეკლო - საუკუნეებს მიეკუთვნება.

ეკლესიას 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
მაცხვარიშის მთავარანგელოზის ეკლესია

მაცხვარიშის მთავარანგელოზის ეკლესია (სვან. თარინგზელ) — შუა საუკუნეების მცირე ეკლესია სვანეთში. მდებარეობს სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფელ მაცხვარიშში, ლატალის თემი.

ეკლესიას 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
დახატულა

დახატულა — კლდის მხატვრობა, მდებარე ოპიზასა და ხანძთას შორის. საუკუნეში საქართველოში გამოიყენებოდა, როგორც საზღვრის აღმნიშვნელი ტბეთისა და ანჩის საეპისკოპოსოებს შორის.

 საუკუნის დოკუმენტის, სამცხე-საათაბაგოს მღვდელმთავართა ნუსხის, ცნობით, დახატულა მდებარეობდა ანჩისა და ტბეთის საეპისკოპოსოების გასაყარზე.

ამ ტოპონიმს ახსენებს ნიკო მარი თავის „შავშეთსა და კლარჯეთში მოგზაურობის დღიურებში“ თუმცა მხოლოდ ახსენებს და ფაქტია, რომ როცა 1904 წელს იმოგზაურა კლარჯეთში, „დახატულად“ სახელდებულ ადგილას არ მისულა.

2010 წელს მოეწყო ექსპედიცია (ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორები: მალხაზ ჩოხარაძე, მამია ფაღავა, ზაზა შაშიკაძე; ოპერატორი: ნიკა ტუღუში), რომლის მიზანიც დახატულას მოძიება და მისი იდენტიფიცირება იყო. მალხაზ ჩოხარაძე წერს: „დახატულა ოპიზა-ფორთის გადასახვევიდან 3,5 კილომეტრზეა. ყველაზე საინტერესო ისაა, რომ ფორთისკენ მიმავალი საავტომობილო გზის პირას დაყუდებულ კლდეზე მართლაც არის გამოსახულება (უფრო ზუსტად, აქ დღეს მხოლოდ გამოსახულებათა ნაშთებია დარჩენილი), გამოსახულებები ადამიანის ხელით ჩანს შექმნილი (და არა, ვთქვათ, ატმოსფერული ნალექების ზემოქმედების შედეგი), ადგილის სახელწოდებაც მათ უნდა უკავშირდებოდეს. ამასთან, ეს ცნობილი და რაღაცით გამორჩეული ადგილი იქნებოდა, რახან ორიენტირადაა დასახული. შესაძლოა, წინათ აქ გამოქვაბულიც ყოფილიყო (მაგალითად, ბერების სადგომი), რომელიც დროთა განმავლობაში ჩამოიშალა. ყოველ შემთხვევაში, დღეს გამოქვაბულის კვალი არ ჩანს. გამოსახულებათა დათარიღება ძნელია: ფაქტია,რომ - საუკუნეების დოკუმენტში ტოპონიმი „დახატულა“ ნახსენებია; თუმცა,შესაძლებელია, ნახატები გაცილებით ადრე იყოს შესრულებული...მკაფიოდ იქ არაფერი ჩანს, თუმცა, ადგილობრივები უფრო ქალსა და ბავშვს წარმოიდგენენ, ზოგჯერ გველის თუ თაგვის გამოსახულებასაც...“