iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მატოლა

მატოლა — ქალაქი მოზამბიკის სამხრეთში. შედის მაპუტუს პროვინციაში. მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქიდან, მაპუტუდან, დასავლეთით 12 კმ-ში. მოსახლეობა — 675 422 ადამიანი (2007 წლის აღწერის მონაცემები).

გეოგრაფია
მატოლის რაიონზე გადის იმავე სახელწოდების მდინარე, რომელიც ჩაედინება მაპუტუს ყურეში. თვითონ ქალაქი ყურის სანაპიროზეა განლაგებული.

ეკონომიკა
მატოლა მნიშვნელოვან სამრეწველო ცენტრს წარმოადგენს. მისი პორტის გავლით ექსპორტირდება ქრომი, რკინა და სხვა სასარგებლო წიაღისეული სვაზილენდიდან, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკიდან, ბოტსვანასა და ზამბიიდან. პორტის გარშემო მუშაობს სხვადასხვა საქმიანობის კომპანიები, მათ შორის, ფოლადგამომდნობი და ნავთობქიმიური ქარხნები, შახტები, კარიერები, ასევე პლანტაციები, რომლებშიც მოჰყავთ სხვადასხვა ხილი, ბანანი, თამბაქო და შაქრის ლერწამი. გაზსადენების წარმოებითაა დაკავებულია კომპანია „ “.

ტრანსპორტი
მატოლა მიეკუთვნება მოზამბიკის პორტებისა და რკინიგზების ქსელის სამხრეთ სეგმენტს.

მოსახლეობა
მატოლისთვის, ისევე როგორც სხვა მრავალი აფრიკული ქალაქისთვის, დამახასიათებელია მოსახლეობის მაღალი მატება.
ნამპულა

ნამპულა — ქალაქი მოზამბიკში. ნამპულის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია.

გეოგრაფია
ქალაქი ნამპულა მდებარეობს მოზამბიკის ჩრდილოეთით, ზღვის დონიდან 360 მეტრ სიმაღლეზე.

ისტორია
ქალაქი დაარსდა მოზამბიკში პორტუგალიური ბატონობის პერიოდში და ნიასის კოლონიის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა. ქალაქის სტატუსი მან 1956 წელს მიიღო. ქალაქის ცენტრი მოცულია საუკუნის პორტუგალიური კოლონიალური არქიტექტურის შესანიშნავი მაგალითებით, რომელთა შორისაც გამოიყოფა კათოლიკური ეკლესია „ “.

1996 წელს ქალაქში გაიხსნა მოზამბიკის კათოლიკური უნივერსიტეტი .

მოსახლეობა
მოსახლეობა — 477 900 ადამიანი (2007 წლის აღწერის მონაცემები), ამ მონაცემით ის სიდიდით მესამეა ქვეყანაში — მაპუტუსა და მატოლას შემდეგ.

ეკონომიკა
ნამპულა ჩრდილოეთ მოზამბიკის უმსხვილესი ეკონომიკური ცენტრია, მისი მრეწველობითა და საბანკო საქმით. ნამპულის ეკონომიკურად განვითარებული რეგიონი, უპირველეს ყოვლისა, დაკავშირებულია ქალაქის მიმდებარე რაიონებში, პლანტაციებში, სოფლის მეურნეობის პროდუქციის (ბამბა, ბოსტნეული კულტურები, სიმინდი, არაქისი და ყავა) მოყვანასა და გადამუშავებასთან.

ტრანსპორტი
ნამპულაზე გადის სარკინიგზო გზა ნაკალა-ლიშინგა, რომელიც აფრიკის ღრმა რაიონებს აკავშირებს პორტებსა და ინდოეთის ოკეანესთან. არსებობს საერთაშორისო აეროპორტი.

ცნობილი მაცხოვრებლები
აბელ შავიერი — ყოფილი პორტუგალიელი ფეხბურთელი
კარლუშ კეიროში — პორტუგალიელი მწვრთნელი და ფეხბურთის სპეციალისტი
ბეირა

ბეირა — ქალაქი მოზამბიკში. სოფალის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა — 436 240 ადამიანი (2007 წლის აღწერის მონაცემები). ბეირის პორტი მოზამბიკში მესამეა ტვირთბრუნვის სიდიდით, მაპუტუსა და ნაკალას პორტების შემდეგ. არსებობს აეროპორტი. ბეირიდან აფრიკის კონტინენტის სიღრმეში გადის სარკინიგზო ხაზი ჰარარემდე.

გეოგრაფია და კლიმატი
ბეირა მდებარეობს მოზამბიკის ცენტრალურ ნაწილში, მოზამბიკის სრუტეში, ინდოეთის ოკეანის სანაპიროზე. ქალაქი ააგეს მდინარე პუნგვეს დელტის დამშრალი ჭაობების ადგილას. კლიმატი აქ არის ცხელი და მშრალი, განსაკუთრებით ზაფხულის პერიოდში, ოქრომბრიდან თებერვლის ჩათვლით. არსებობს მალარიის საშიშროება.

ისტორია და ეკონომიკა
1887 წელს ბეირას ადგილას ააგეს პორტუგალიური ფორტი, რომლის გარშემოც წარმოიქმნა დასახლება. 1891 წელს აქ მდებარეობდა პორტუგალიური მოზამბიკური კომპანიის შტაბ-ბინა. მხოლოდ 1942 წელს გადაეცა ბეირა პორტუგალიურ კოლონიალურ ადმინისტრაციას მმართველობის ქვეშ. 1975 წელს მოზამბიკის მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, ქალაქის მიდამოებში მიმდინარეობდა სასტიკი და ხანგრძლივი ბრძოლები სამთავრობო ძალებსა და რენამოს ოპოზიციურ მოძრაობას შორის, რომელსაც ბეირასა და ოფალის პროვინციაში მნიშვნელოვანი მხარდაჭერა ჰქონდა. ამ წლებში — მოზამბიკში საბჭოური გავლენის წლებში — ბეირაში, როგორც ქალაქში, ასევე პორტში, საბჭოთა სპეციალისტების მიერ მიმდინარეობდა მნიშვნელოვანი მშენებლობები.

ქალაქის ეკონომიკის საფუძველს წარმოადგენდა პორტის მომსახურება და ვაჭრობა. ბეირის საპორტე ნაგებობები აკმაყოფილებდა არა მხოლოდ სოფალისა და მოზამბიკის ახლო უბნების მოთხოვნილებების, არამედ მათი გავლით ხდებოდა ძირითადი შიგასავაჭრო ბრუნვა ზამბიაში, ზიმბაბვესა და მალავიში. ქალაქში ასევე არის ნავთობგადამამუშავებელი და კვების მრეწველობის წარმოებები.

ბეირის ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს კათოლიკური ეკლესია, რომელიც პორტუგალიელებმა ააგეს საუკუნის დასაწყისში. ეს არის ევროპელების მიერ აფრიკის კონტინენტზე აგებული ერთ-ერთი ყველაზე გრანდიოზული შენობა. ტაძარი აგებულია ყოფილი პორტუგალიური სიმაგრის, სან-გაეტანოს ქვებისგან, რომელიც საუკუნეშია აგებული.

ბეირაში ასევე მუშაობს კათოლიკური უნივერსიტეტი, რომელიც დააარსეს 1996 წელს.

მოსახლეობა
ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა 2007 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 436 240 ადამიანს.

ცნობილი მაცხოვრებლები
მია კოუტუ — მოზამბიკელი მწერალი
ტაშა დი ვაშკონსელუში — მოზამბიკელ-კანადელი ფოტომოდელი და მსახიობი
ჟოზე ედუარდუ დუშ სანტუში — პორტუგალიელი მწერალი.

დაძმობილებული ქალაქები
ბენდერი (დნესტრისპირეთი, მოლდოვა)
ბრისტოლი (დიდი ბრიტანეთი)
პორტუ (პორტუგალია)
ამსტერდამი (ნიდერლანდები)
პადუა (იტალია)
შიმოიო

შიმოიო, ძველად ვილა-პერუ — ქალაქი მოზამბიკში. შედის მანიკის პროვინციაში. მოსახლეობა — 238 976 ადამიანი (2007 წლის აღწერის მონაცემები), ამ მონაცემით შიმოიო ქვეყანაში მე-5 ქალაქია სიდიდით.

გეოგრაფია
ქალაქი შიმოიო მდებარეობს მოზამბიკის დასავლეთ ნაწილში, ეგრეთ წოდებულ ბეირას დერეგანში. მანიკის პროვინციის მთავარი ქალაქი. შიმოიო ძევს რკინიგზის სტრატეგიულად მნიშვნელოვან ხაზზე, რომელიც აერთევს ბეირის ოკეანურ პორტს ზიმბაბვეს დედაქალაქ ჰარარესთან. ზიმბაბვეს საზღვართან მდებარეობს მოზამბიკის უმაღლესი მთა — ბინგა (2 436 მეტრი). ქალაქი შემოსაზღვრულია ტროპიკული ტყეებით, რომლებშიც ბინადრობენ მაიმუნების, ანტილოპებისა და სხვა გარეული ცხოველების სხვადასხვა სახეობები

ისტორია
ძველად ქალაქი მდებარეობდა მონომოტაპას იმპერიის ტერიტორიაზე და ეწოდებოდა მანდინგო. 1916 წელს ქალაქს პორტუგალიელების მიერ დაერქვა ვილა-პერუ (მოზამბიკის მაშინდელი გუბერნატორის სახელის მიხედვით). ქალაქის სტატუსი მიიღო 1969 წელს. მოზამბიკის მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, 1975 წელს, ეწოდა შიმოიო.
ნაკალა

ნაკალა — ქალაქი მოზამბიკში. შედის ნამპულის პროვინციაში. მოსახლეობა — 221 371 ადამიანი (2007 წლის აღწერის მონაცემები).

ისტორია
თავდაპირველად ნაკალა პატარა დასახლება იყო, პორტუგალიელების დროს კი პორტის სახით დაიწყო განვითარება. ამ პერიოდში ქალაქი გახდა მრეწველობისა და სოფლის მეურნეობის ცენტრი. მრეწველობის ძირითად დარგებს შორის იყო ცემენტის, სიზალისა და აკაჟუს წარმოება. ქალაქში არის პატარა, თანამედროვე ჰოსპიტალი.

ტრანსპორტი
ნაკალაზე გადის სარკინიგზო ხაზი. ქალაქში არის ნაკალის პორტი და ნაკალის აეროპორტი.

დემოგრაფია
ქვეყნის მოსახლეობა წლების მიხედვით:
კელიმანე

კელიმანე, ძველად სან-მარტინიო-დე-კელიმანე — ქალაქი მოზამბიკში. შედის ზამბეზიის პროვინციაში. მოსახლეობა — 192 876 ადამიანი (2007 წლის აღწერის მონაცემები).

გეოგრაფია
ქალაქი კელიმანე მდებარეობს ინდოეთის ოკეანის მოზამბიკის სანაპიროების ცენტრალურ ნაწილში, ზამბეზიის პროვინციაში. კელიმანე ზამბეზიის პროვინციის მთავარი ქალაქია. ეს არის ოკეანური და სამდინარო პორტი, მსხვილი ინდუსტრიული ცენტრი. ქალაქის მიდამოებში მდებარეობს მრავალრიცხოვანი პლანტაციები, რომლებზეც მოჰყავთ ქოქოსის პალმები (პალმის ზეთი ერთ-ერთი უმთავრესი საექსპორტო ნაწარმია), სიზალი და ჩაი. ქალაქის ეკონომიკაში უმნიშვნელოვანეს როლს თამაშობს მეთევზეობა და კონსერვირებული თევზების მრეწველობა. კელიმანე წარმოადგენს ბოლო სადგურს რკინიგზისა, რომელიც აკავშირებს მოზამბიკის ღრმა რაიონებს ოკეანის სანაპიროებთა. 1954 წლიდან კელიმანე კათოლიკობის ეპისკოპალური ცენტრია.

ქალაქის მოსახლეობა სწრაფი ტემპით იზრდება. თუ 1970 წელს აქ ცხოვრობდა 71 786 ადამიანი, მაშინ 2008 წლისთვის ამ მაჩვენებელმა 192 876-ს მიაღწია.

ისტორია
კელიმანე შუა საუკუნეებში დაარსდა არაბი ვაჭრების მიერ, რომლებიც წარმოშობით ომანიდან და ზანზიბარიდან იყვნენ. 1498 წელს ქალაქი ინდოეთისკენ მიმავალმა პორტუგალიელმა მოგზაურმა ვასკო და გამამ მოინახულა. 1530 წელს კელიმანე დაიპყრო პორტუგალიამ. 1761 წელს მან მიიღო ქალაქის სტატუსი, 1763 წელს კი კელიმანეში ირჩევა პირველი საქალაქო პარლამენტი.

- საუკუნეებში კელიმანეს პორტის გავლით ხორციელდებოდა აფრიკიდან შავკანიანი მონების მასობრივი გაყვანა. 1862 წელს ქალაქში დაინიშნა ინგლისელი კონსული დავიდ ლივინგსტონი.

ქალაქი კელიმანე საინტერესოა ტურისტებისთვის - საუკუნეების კარგად შემონახული კოლონიალური არქიტექტურით (მაგალითად, ნოს-სენიორ-დო-ვიბრამენტოს კათედრალური ტაძარი).
ტეტე

ტეტე — ქალაქი მოზამბიკში, მდინარე ზამბეზის ქვედა დინებაში, მდინარის მარჯვენა სანაპიროზე მდებარე პლატოზე, რომლის სიმაღლეც 500 მეტრია. შედის ტეტეს პროვინციაში. მოსახლეობა — 169 967 ადამიანი (2010 წლის აღწერის მონაცემები). ტეტეზე გადის ჯერ კიდევ პორტუგალიური კოლონიალური პერიოდის სტრატეგიული შოსეები, რომელიც აკავშირებს მალავისა და ზიმბაბვეს ინდოეთის ოკეანესთან. კლიმატი ქალაქში არის ცხელი, ჰაერის მომატებული სინესტით.

ისტორია
ტეტე დააარსეს არაბმა ვაჭრებმა, რომლებსაც სავაჭრო კავშირები ჰქონდათ მონომოტაპას ცენტრალური-აფრიკის იმპერიასთან. 1531 წელს ქალაქი გადავიდა პორტუგალიელების ხელში, რომლებმაც აქ სამხედრო გარნიზონი განათავსეს. ტეტეზე ბატონობა პორტუგალიელებს მდინარე ზამბეზიდან მისი ინდოეთის ოკეანეში ჩასვლამდე მიდამოების კონტროლის საშუალებას აძლევდა (420 კილომეტრზე მეტი).

 საუკუნეში ტეტე ხდება მსხვილი ქალაქი, კოლონიალური ადმინისტრაციისა და საეკლესიო მართვის ცენტრი. ქალაქში მუდმივად იმყოფებოდა პორტუგალიის ჯარის 100 ჯარისკაცი; აქ იგებოდა ქვის კათედრალური ტაძრები, საავადმყოფოები, გუბერნატორის სასახლე; ქალაქი შემოსაზღვრული იყო ქვის კედლით. იმხანად ტეტე მნიშვნელოვანი სავაჭრო ცენტრი იყო, სადაც ხორციელდებოდა ოქროს, სპილოს ძვლის, 1650 წლიდან კი, მონების შეწყიდვა. ტეტეს მახლობლად მდებარეობდა იეზუიტური მისიონერული სადგური.

მოზამბიკის მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვებისა, 1975 წელს, და ათწლიანი სამოქალაქო ომის შემდეგ ტეტე დაკნინებული იყო.

დემოგრაფია
ლიშინგა

ლიშინგა, ძველად ვილა-კაბრალი — ქალაქი მოზამბიკში. ნიასის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ლიშინგის პლატოზე, რომლის სიმაღლეა 1360 მეტრი (მაქსიმალური სიმაღლე 1398 მეტრი). ქალაქიდან დასავლეთით 45 მეტრში მდებარეობს ტბა ნიასა.

ისტორია
ქალაქი დაარსდა პორტუგალიელების მიერ 1931 წელს ვილა-კაბრალის სახელწოდებით. დასახლება სწრაფად ვითარდებოდა როგორც სასოფლო სამეურნეო და ადმინისტრაციული ცენტრი, 1962 წელს მიიღო ქალაქის სტატუსი. განვითარებულია ტყის გაშენება, ძირითადად პლანტაციებზე მოშენებულია ფიჭვი. მოზამბიკის მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, 1975 წელს, ვილა-კაბრალს გადაერქვა ლიშინგა. 1975-1992 წლებში სამოქალაქო ომს შედეგად მოჰყვა მრავალრიცხოვანი მსხვერპლი და მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა ეკონომიკას.

კლიმატი
ქალაქის მაღალი მდებარეობის გამო, კლიმატი აქ ზომიერად ნოტიო სუბტროპიკულია, / კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაციის მიხედვით. მეტნაკლებად გრილი მშრალი სეზონი გრძელდება მარტიდან სექტემბრამდე, საშუალო ტემპერატურა ივლისში — 15,5°. ზაფხულის პერიოდში ოქტომბრიდან აპრილამდე ყველაზე თბილი თვეა ოქტომბერი, საშუალო ტემპერატურა — 22°. ზაფხული — წვიმების პერიოდი, ნალექების საშუალოწლიური რაოდენობაა 1171 მმ.

დემოგრაფია
ქალაქის მოსახლეობა წლების მიხედვით:

ტრანსპორტი
ლიშინგა კონტინენტის აღმოსავლეთ სანაპიროსთან დაკავშირებულია სარკინიგზო ხაზით, რომელიც საპორტო ქალაქ ნაკალამდე მიდის. ქალაქიდან ჩრდილოეთით 2 კმ-ში მდებარეობს ლიშინგის აეროპორტი. აეროპორტს ემსახურება მოზამბიკური ავიაკომპანია .
პემბა

პემბა, ძველად პორტუ-ამელია — ქალაქი მოზამბიკში. პემვა კაბუ-დელგადუს პროვინციის მთავარი სამრეწველო და ადმინისტრაციული ცენტრია. მოსახლეობა — 141 316 ადამიანი (2007 წლის აღწერის მონაცემები).

გეოგრაფია და ეკონომიკა
ქალაქი პემბა ინდოეთის ოკეანის მოზამბიკის სანაპიროების ჩრდილოეთით მდებარეობს, კაბუ-დელგადუს პროვინციაში, პემბის ყურეში მდებარე ნახევარკუნძულზე. მოსახლეობა ძირითადად შედგება მაკუას, მაკონდესა და მვანის ხალხებისგან.

პემბა იყოფა ორ ნაწილად: ძველი და ახალი ქალაქი. ძველი ქალაქი წარმოადგენს ტიპურ არაბულ-ტუზურ დასახლებას აღმოსავლეთის ბაზრითა (სუკი) და ვიწრო მრუდე ქუჩებით, რომლებიც გარშემო ბაობაბის ყანებითაა შემოსაზღვრული. ახალ ქალაქში პორტუგალიის კოლონიალური შენობა თანამედროვე ბეტონის სახლების გვერდით დგას.

ქალაქში განვითარებულია თევზჭერა და თევზების გადამამუშავებელი ინდუსტრია, ასევე ვაჭრობა მეზობელ ტანზანიასთან, რომლის ინტენსიური განვითარებაც მოსალოდნელია სასაზღვრო მდინარე რუვუმაზე მშენებარე ხიდის გახსნის შემდეგ. შესანიშნავი პლაჟებისა და კარგად განვითარებული ინფრასტრუქტურის ხარჯზე სწრაფი ტემპით ვითარდება საერთაშორისო ტურიზმი.

ისტორია
აფრიკულ სანაპიროზე საუკუნიდან მოყოლებული პემბა ცნობილია, როგორც სავაჭრო პუნქტი. საუკუნიდან ის პორტუგალიური სავაჭრო ფაქტორიაა. 1904 წლიდან იღებს ქალაქის სტატუსს სახელით — პორტუ-ამელია — პორტუგალიის მაშინდელი დედოფლის პატივსაცემად. ამავე წელს პემბაში დამყარდა ანგლო-პორტუგალიური ნიასის კომპანიის მმართველობა. 1843 წელს პემბის მიდამოებში მოხდა ადგილობრივი ტომების აჯანყება პორტუგალიის ბატონობის წინააღმდეგ.

დემოგრაფია
დაძმობილებული ქალაქები
პემბას მეგობრული ურთიერთობები აქვს შემდეგ ქალაქებთა:
კასპიისპირა დაბლობი

კასპიისპირა დაბლობი — დაბლობი კასპიის ზღვის ჩრდილოეთ სანაპიროზე, რუსეთსა და ყაზახეთში. მოიცავს მდინარეების ვოლგის, თერგის, სულაკის დელტებს, ურალისა და ემბის ქვემოთს. დასავლეთით იგი შემოფარგლულია სტავროპოლის პლატოს აღმოსავლეთ კალთით და ერგენებით, ჩრდილოეთით — ობშჩი-სირტით. აღმოსავლეთთ საზღვარი ემთხვევა ურალისპირა პლატოს და უსტიურთის ჩრდილო ჩინკს. სამხრეთის მნიშვნელოვანი ტერიტორია ოკეანის დონიდან 28 მ-ით დაბლა მდებარეობს. კასპიისპირა დაბლობი მდებარეობს ღრმა ტექტონიკური ღრმულის — კასპიისპირა სინეკლიზის ფარგლებში, რომელიც პალეოზოურში ჩაისახა და წარმოადგენს რუსეთის ბაქნის მეტად რთულსა და მრავალფეროვან ნაწილს. სინეკლიზა გართულებულია მეორე რიგის ტექტონიკური სტრუქტურებით. ფართობი დაახლოებით 200 ათასი კმ².

კრისტალური ქანები მდებარეობენ აქ 300 მეტრზე მეტ სიღრმეში და დაფარული არიან პალეოზოური და მეზო-კაინოზოური დანალექებით. ძველი ქანებიდან დაბლობის ფარგლებში განვითარებულია კუნგურული ასაკის პერმული დანალექები, რომლის საძირკველში არის ქვამარილის ძარღვები. პერმულ ქანებს ზემოთ ადევს ტრიასული დანალექები, რომლებიც თავის მხრივ, დაფარულია იურული, ცარცული და პალეოგენური ნალექებით, პალეოგენის დასასრული ხასიათდება ოროგენეტური მოძრაობებით, რომელმაც დიდი ფართობები მოიცვა. მასთან დაკავშირებულია დაბლობის დაწევა და მის ტერიტორიაზე ზღვების შემოჭრა. ყველაზე ვრცელი იყო აქჩაღილური აუზი, რომელსაც ეჭირა თითქმის მთელი თანამედროვე კასპიის ზღვის ტერიტორია, კასპიისპირა დაბლობი და უფრო ჩრდილოეთითაც იჭრებოდა. ამ აუზის გრძელი ტოტი შავი ზღვისკენაც მიემართებოდა.

ამ აუზის ნაფენები ჩრდილოეთით წარმოდგენილია მცირე სისქის სქელშეებრივი თიხებით, ხოლო ნაპირებთან — ქვიშებით; ზოგან გვხვდება საწვავი ფიქლების მცირე შრეებიც, აქჩაღილური დანალექების საერთო სისქე 80-100 მ აღწევს. ოროგრაფიულად კასპიისპირა დაბლობი წარმოადგენს დიდი ზომის, ბრტყელ, ზღვისკენ სუსტად დახრილ დაბლობს. კასპიისპირა დაბლობის ჩრდილო ნაწილისთვის დამახასიათებელია ერთგვაროვანი ბრტყელი ზედაპირი, რომლის შეფარდებითი სიმაღლე არაუმეტეს 1,0-1,5 მ-ია. ზღვიური ბრტყელი ვაკეები დარღვეულია დუბეებითა და მრავალრიცხოვანი ბორცვებით „სურჩინებით“. არის საძოვრები. მოიპოვება ნავთობისა და ბუნებრივი აირის საბადოები.
შაი-შაი

შაი-შაი  — ქალაქი მოზამბიკში, ადმინისტრაციული ცენტრი გაზის პროვინციისა. მოსახლეობა — 119 726 ადამიანი (2010 წლის მონაცემები).

ისტორია
ქალაქი პორტუგალიელებმა დააარსეს 1900-იანი წლების დასაწყისში, ლოურენს-მარკიშის მახლობლად (ამჟამად მაპუტუ). ქალაქის თავდაპირველი სახელწოდება იყო ჟუან-ბელუ. ქალაქი ვითარდებოდა სოფლის მეურნეობისა და მრეწველობის ცენტრის სახით (ძირითადი პროდუქცია იყო აკაჟუ და ბრინჯი. ქალაქში განვითარებული იყო საბანკო საქმე და მედიცინა.

მოზამბიკის მიერ დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, 1975 წელს, ჟუან-ბელუს გადაერქვა შაი-შაი. ქალაქი ძლიერ დაზიანდა 2000 წელს წყალდიდობისას, ზოგიერთი შენობა წყლის ქვეშ 3 მეტრ სიღრმეზე ჩაიძირა.

დემოგრაფია
ქალაქის მოსახლეობა წლების მიხედვით:
სერხიო აგუერო

სერხიო ლიონელ აგუერო დელ კასტილიო (; 2 ივნისი 1988, კილმესი, არგენტინა) — არგენტინელი ფეხბურთელი, არგენტინის ეროვნული ნაკრების თავდამსხმელი 2006–2021 წლებში. მიჩნეულია მისი თაობის ერთ-ერთ საუკეთესო თავდამსხმელად და ერთ-ერთ საუკეთესო მოთამაშედ პრემიერ ლიგის ისტორიაში. 2003 წლის 5 ივლისს ის გახდა არგენტინის პრიმერა დივიზიონში ყველაზე ახალგაზრდა დებიუტანტი ფეხბურთელი (იგი ამ დროს 15 წლისა და 35 დღის იყო). ამით მან დიეგო მარადონას რეკორდი მოხსნა.

კარიერა
2006 წელს სერხიო 23 მილიონი ევროს სანაცვლოდ ლა ლიგის კლუბ მადრიდის ატლეტიკოში გადავიდა. მან მალევე მიიქცია ყურადღება სხვა გრანდებისგან ევროპის მასშტაბით, ატლეტიკოში 234 თამაშში 101 ბურთი გაიტანა, ხოლო 2010 წელს მოახერხა ევროპა ლიგისა და უეფა-ს სუპერთასის მოგება. ამის შემდეგ, 2011 წელს, აგუერო უერთდება ინგლისის პრემიერლიგის ბინადარ მანჩესტერ სიტის 35 მილიონი ფუნტი სტერლინგის სანაცვლოდ . მისი სადებიუტო სეზონის ბოლო თამაშში, 94-ე წუთზე მოახერხა და გოლი გაიტანა „ქუინზ პარკ რეინჯერსის“ კარში და „სიტის“ პრემიერლიგის ტიტული მოაგებინა. 2012 წელს ფანებმა დაასახელეს კლუბის საუკეთესო ფეხბურთელად, ასევე მან პრემიერლიგის 2011–12 წლების სეზონის ოქროს ბურთიც მოიგო, მან 31 ჩატარებული თამაშიდან 26 გოლი გაიტანა. 2013–14 წლების სეზონის მიწურულს აგუეროს პრემიერლიგაში ყველა დროის საუკეთესო მაჩვენებელი ჰქონდა ის გოლს საშუალოდ ყოველ 115 წუთში იტანდა.

სანაკრებო სტატისტიკა
მიღწევები
საკლუბო
ატლეტიკო
უეფა-ს ევროპის ლიგა: 2009–10
უეფა-ს სუპერთასი: 2010
ესპანეთის თასის ფინალისტი: 2009–10

მანჩესტერ სიტი
პრემიერ ლიგა: 2011–12, 2013–14, 2017–18, 2018–19, 2020–21
ინგლისის ლიგის თასი: 2013–14, 2015–16, 2017–18, 2018–19, 2019–20, 2020–21
ინგლისის ასოციაციის თასი: 2019
ინგლისის სუპერთასი: 2012, 2018, 2019
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის ფინალისტი: 2020–21

სანაკრებო
არგენტინა
მსოფლიოს ვიცე-ჩემპიონი: 2014
კოპა ამერიკის ფინალისტი: 2015, 2016
დაგობერტ II

დაგობერტ ( დ. 652 — გ. 23 დეკემბერი, 679) — ფრანკთა მეფე 676–679 წლებში, სიგებერტ -ის ძე, მეროვინგების დინასტიის წარმომადგენელი. ფლობდა ავსტრაზიას. შემონახულია აღნიშვნა, რომლითაც ვიგებთ, რომ დაგობერტ -მ მონასტერს მიწები შესწირა, მაგრამ გაურკვეველია, რატომ არ ახსენებს ამ მეფეს არც ერთი ფრანგი ისტორიკოსი , მაგრამ სალაბერგის მცხოვრებთა შორის, დღემდეა შემორჩენილი ზეპირსიტყვიერებით, რომ 677 წელს მეფეებს, თოიდერიხ -სა და დაგობერტ -ს შორის გაიმართა ბრძოლა. ამის შესახებ გვიყვება ერთი ბრიტანელი, ისტორიკოსი ბერი.

დაგობერტი ფრანგულად ნიშნავს „ბრწყინვალე, როგორც დღე“.
ხილდებერტ III

ხილდებერტ (; დ. 678/679 — გ. 14 აპრილი, 711) — ფრანკთა მეფე 695–711 წლებში, თოიდერიხ -ის ძე, მეროვინგების დინასტიის წარმომადგენელი. ხილდებერტი ფრანგულად ნიშნავს: „სიკაშკაშე ბრძოლაში“.

ბიოგრაფია
დაიბადა 678 ან 679 წელს, ზუსტი თარიღი უცნობია. 697 წელს დაქორწინდა ედონაზე, რომელმაც 699 წელს მეფეს ვაჟი, დაგობერტი გაუჩინა. გამეფდა 695 წელს, 16 წლის ასაკში. მთელი თავისი ცხოვრება, საკუთარ, უაზას სასახლეში გაატარა. გარდაიცვალა 711 წლის 14 აპრილს. დაკრძალულია უაზას მახლობლად, წმინდა სტეფანეს ეკლესიაში.
მოზამბიკის ენები

მოზამბიკი — მრავალენოვანი ქვეყანა, დასახლებულია ბანტუს ენებზე მოლაპარაკე ხალხებით, თუმცა ოფიციალური სტატუსი აქვს პორტუგალიურ ენას. სტატისტიკის თანახმად, პორტუგალიურ ენაზე თავისუფლად საუბრობს მოზამბიკის მოსახლეობის 40 % და ქალაქში მაცხოვრებლების 70 %.

მოზამბიკში მცხოვრები არაბები, ჩინელები და ინდოელები ძირითადად პორტუგალიურად საუბრობენ. პორტუგალიურ ენაზე ასწავლიან სკოლებსა და უნივერსიტეტებში. მოზამბიკში გადაიცემა პორტუგალიური და ბრაზილიური სატელევიზიო არხები. პორტუგალიური ენის ცოდნა ქვეყანაში თანდათანობით ფართოვდება.
მოზამბიკის გეოგრაფია

მოზამბიკი — ქვეყანა სამხრეთ-აღმოსავლეთ აფრიკაში. აღმოსავლეთიდან ის შემოსაზღვრულია ინდოეთის ოკეანით.

საზღვრების სიგრძე მალავისთან — 1569 კმ, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკასთან — 491 კმ, სვაზილენდთან — 105 კმ, ტანზანიასთან — 756 კმ, ზამბიასთან — 419 კმ, ზიმბაბვესთან — 1232 კმ.

ტერიტორიის ფართობი — 801 590 კმ².

ქვეყნის სანაპირო ზოლი — 2470 კმ.

ქვეყნის უმაღლესი წერტილი — მთა ბინგა 2436 მ სიმაღლით.

კლიმატი
მოზამბიკში არის ტროპიკული კლიმატი ორი სეზონით: ტენიანი სეზონი ოქტომბრიდან მარტამდე და მშრალი სეზონი აპრილიდან სექტემბრამდე. კლიმატის გარემოებები ძლიერ არის დამოკიდებული სიმაღლეზე. ნალექები მძიმეა სანაპირო ზოლში და მცირდება ჩრდილოეთსა და სამხრეთით. წლიური ნალექიანობა მერყეობს 500-დან 900 მმ-მდე და დამოკიდებულია რეგიონზე, საშუალოდ 590 მმ. ციკლონები ასევე დამახასიათებელია ტენიანი სეზონისთვის. საშუალო ტემპერატურა მაპუტუში ივლისში არის 13-24 °, ხოლო თებერვალში — 22-31 °.
მათე ვაწაძე

მათე ვაწაძე (დ. 17 დეკემბერი, 1988, თბილისი, საქართველო) — ქართველი ფეხბურთელი, თბილისის „დინამოს“ თავდამსხმელი.

კარიერა
ვაწაძემ პროფესიონალური საფეხბურთო კარიერა თბილისის „დინამოში“ დაიწყო, 2005-2010 წლებში ჩაატარა 96 შეხვედრა და გაიტანა 42 გოლი. 2011 წელს გადავიდა რუსულ ნიჟნი-ნოვგოროდის „ვოლგაში“. რუსეთში თამაშისას გამოიძახეს ეროვნულ ნაკრებში ევრო 2012-ის საკვალიფიკაციო ეტაპის მატჩში სათამაშოდ, ხორვატიის და ისრაელის ნაკრებების წინააღმდეგ, თუმცა მან ვიზა ვერ მიიღო და ნაკრებს ვერ დაეხმარა. ამის შემდეგ მათე სეზონის ბოლომდე თამაშობდა გორის „დილაში“, 2012 წლის 2 სექტემბერს, ვაწაძემ გააფორმა 3 წელიწად ნახევრიანი კონტრაქტი „ორჰუსთან“.

„ორჰუსში“ გადასვლამდე, „დილას“ რიგებში ვაწაძემ ითამაშა ევროპის ლიგის 2012-2013 წლის საკვალიფიკაციო ეტაპზე, დილა საკვალიფიკაციო ეტაპის პლეი-ოფში გავიდა, სადაც „მარიტიმუსთან“ დამარცხდა 2 მატჩიან ორთაბრძოლაში. ევროტურნირებზე ასევე ნათამაშები აქვს თბილისის „დინამოს“ რიგებში 2010-2011 და 2009-2010 წლის სეზონების საკვალიფიკაციო ეტაპზე.

ტიტულები
უმაღლესი ლიგა ჩემპიონი (2): 2008/2009, 2009/2010
საქართველოს თასის გამარჯვებული (2): 2008/2009, 2011/2012
საქართველოს თასის ფინალისტი (1): 2009/2010
საქართველოს სუპერთასის გამარჯვებული (1): 2008/09
საქართველოს სუპერთასის ფინალისტი (1): 2009/2010
ხილდერიკ III

ხილდერიკ (; დ. 714— გ. 755) — ფრანკთა მეფე 743–751 წლებში. ხილპერიკ -ის ძე, მეროვინგების დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი. ხილდებერტი ფრანგულიდან ითარგმნება როგორც „ძლიერი ბრძოლაში“ ან „ძლიერი მეომარი“.

ბიოგრაფია
საფრანგეთის სამეფო ტახტი 7 წლის განმავლობაში ვაკანტური იყო, სანამ, 743 წელს მაიორდომები, კარლომანი და პიპინ მოკლე ხილდერიკ -ის გამეფებას გადაწყვეტდნენ. დღემდე შემონახულ ერთ წერილში ხილდერიკი მიმართავს თავის მწყალობლებს:„ხილდერიკ, ფრანგთა მეფე, წარჩინებულ კარლომანს, რომელმაც დასვა ის სამეფო ტახტზე“. სავარაუდოდ, ხილდერიკ , ხილპერიკ -ის ვაჟი იყო, თუმცა ამის დამადასტურებელი საკმარისი მტკიცებულებები არ არსებობს.

ხილდებერტი არ იღებდა მონაწილეობას საზოგადოებრივ ცხოვრებაში, სადაც, როგორც ადრე, მისი მეფობის დროსაც, მაიორდომი დომინირებდა. როცა, 747 წელს კარლომანი მონასტერში გაამწესა, პიპინ მოკლემ გადაწყვიტა, ხელში ჩაეგდო სამეფო ტიტული. მან წერილი გაგზავნა რომის პაპ ზაქარიასთან, სადაც დასმული იყო კითხვა: „ვის უნდა ატარებდეს სამეფო ტიტულს - ვისაც აქვს რეალური ძალაუფლება თუ სამეფო ოჯახის წარმომადგენელს?“
პაპმა უპასუხა, რომ სამეფო ტიტულს რეალური ძალის მფლობელი უნდა ატარებდეს.

751 წლის ნოემბერში ხილდერიკი ტახტიდან გადააყენეს, ხოლო სამეფო მმართველობის სიმბოლო - თმა კი შეჭრეს. საფრანგეთის სამეფო ტახტზე კაროლინგები (ახალი სამეფო გვარის პირველი წარმომადგენელი — პიპინ მოკლე) ავიდნენ. 752 წლის იანვარს ხილდერიკი მონასტერში წავიდა. ის, იქვე დაახლოებით ოთხი წლის შემდეგ, სავარაუდოდ 755 წელს გარდაიცვალა. კაროლინგებისგან მიიღო მეტსახელი „ცრუ მეფე“, ეს მაშინ, როდესაც ხილდერიკი თავად კაროლინგმა, პიპინ მოკლემ აიყვანა სამეფო ტახტზე.
ალ-ღაზალი

აბუ ჰამიდ მუჰამად იბნ მუჰამად ალ-ღაზალი ( დ. 1058, ტუსი, ირანი — გ. 19 დეკემბერი 1111, ტუსი) — არაბულენოვანი თეოლოგი და ფილოსოფოსი. სუფიზმის უდიდესი წარმომადგენელი და თეორეტიკოსი. წარმოშობით სპარსელი. განათლება ნიშაბურსა და ბაღდადში მიიღო. მუსლიმანური სამართლის მასწავლებელი იყო. მის თხზულებებს შორის მნიშვნელოვანია „ფილოსოფოსთა არათანამიმდევრობა“, „ფილოსოფოსთა დებულებები“, „რელიგიის მეცნიერებათა გაცოცხლება“. ალ-ღაზალს მიაჩნია, რომ ღმერთი — საწყისი რეალურად არსებული ჭეშმარიტებაა და მისი წვდომა ასკეტიზმის გზით განწმენდილი ადამიანისათვის შესაძლებელია ინტუიციის საშუალებით. იგი ამტკიცებს, რომ მოვლენათა შორის აუცილებელი მიზეზშედეგობრივი კავშირი არ არსებობს, მაგრამ დარწმუნებულია, რომ გონით თანაწარუვალობაზე ზემდგომი ინტუიციით არამიწიერ მოვლენათა ურთიერთობის აღქმაც ხერხდება. ალ-ღაზალის იდეებმა გავლენა მოახდინა სხვადასხვა მუსლიმანურ ფილოსოფიაზე, შუა საუკუნეების ებრაულ ფილოსოფიასა და ევროპულ მისტიკურ სწავლებაზე.

ალ-ღაზალის თეიზმის წინააღმდეგ გამოდიოდა არაბი მოაზროვნე იბნ რუშდი. აღმოსავლური მისტიციზმის, სუფიზმის მეშვეობით ალ-ღაზალიმ განაახლა და განამტკიცა ისლამის ორთოდოქსალური მოძღვრება, ამიტომ იგი ცნობილია როგორც „რელიგიის გამაცოცხლებელი“, „მეორე მაჰმად წინასწარმეტყველი“.