iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გიორგი გედევანიშვილი

გიორგი კონსტანტინეს ძე გედევანიშვილი (დ. 3 მარტი, 1883, თბილისი, — გ. 15 მაისი, 1957, იქვე) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი ლითონთა ტექნოლოგიების დარგში. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1944), პროფესორი (1932), საქართველოს მეცნიერებისა და ტექნიკის დამსახურებული მოღვაწე (1943).
ბიოგრაფია
დაიბადა რუსეთის იმპერიის არმიის პოდპოლკოვნიკის ოჯახში. მისი და-ძმები იყვნენ ოფიცერები ალექსანდრე, იოსებ, ნიკოლოზ გედევანიშვილები, პუბლიცისტი ანასტასია გედევანიშვილი. 1901 წლიდან გიორგი გედევანიშვილიც სამხედრო სამსახურში იყო. მსახურობდა სხვადასხვა საარტილერიო დანაყოფში, შემდეგ, როგორც სამხედრო ინჟინერი — თბილისის საოლქო არსენალის სახელოსნოებში. 1912 წელს დაამთავრა პეტერბურგის საარტილერიო აკადემია. ჰქონდა კაპიტნის წოდება. 1918-1919 წლებში იყო თბილისის არსენალის სახელოსნოების უფროსი. 1918 წელსვე აირჩიეს საქართველოს ტექნიკური საზოგადოების თავმჯდომარედ. 1919-1920 წლებში საინჟინრო კვალიფიკაციის ამაღლების მიზნით იმყოფებოდა იტალიაში, გერმანიაში, საფრანგეთსა და დიდ ბრიტანეთში.

1923-1925 გიორგი გედევანიშვილი წლებში იყო მექანიკურ-საარტილერიო ქარხნის ტექნიკური დირექტორი, 1925 წელს — საქართველოს ლითონტრესტის მთავარი ინჟინერი. 1923 წლიდან მიიწვიეს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ახლადშექმნილ პოლიტექნიკურ ფაკულტეტზე ლითონთა მექანიკური ტექნოლოგიის კურსის წასაკითხად. 1928 წლიდან იყო საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ელექტრო-მექანიკური ფაკულტეტის დეკანი, 1930 წლიდან — ლითონთა ტექნოლოგიის კათედრის გამგე. 1944 წელს გედევანიშვილი მონაწილეობდა ლითონისა და სამთო საქმის ინსტიტუტის (ამჟამად სსიპ ფერდინანდ თავაძის სახელობის მეტალურგიისა და მასალათმცოდნეობის სამეცნიერო ინსტიტუტი) ჩამოყალიბებაში. ამავე ინსტიტუტში 1945 წლიდან გარდაცვალებამდე ხელმძღვანელობდა ლითონთა დამუშავების სამეცნიერო-კვლევით ლაბორატორიას და პარალელურად, 1949—1952 წლებში, იყო დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო ნაწილში. 1951-1955 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ტექნიკურ მეცნიერებათა განყოფილების თავმჯდომარე და ბიუროს წევრი.

გედევანიშვილი იყო უმაღლესი ტექნიკური განათლების ერთ-ერთი ფუძემდებელი საქართველოში. მონაწილეობდა ქართული ტექნიკური ტერმინოლოგიის შექმნაში. არის მრავალი სამეცნიერო ნაშრომისა და სახელმძღვანელოს ავტორი. მისი შრომები ეხება ლითონთა ჭრის თეორიასა და ტექნოლოგიას, მათი წნევით დამუშავებისა და შედუღების პროცესთა საკითხებს (მ.შ., „ლითონების მექანიკური ტექნოლოგია“, 1925; „ლითონის წნევით დამუშავება“, 1938; „შედუღება“, 1948). მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მ.შ., რუსეთის იმპერიის წმ. სტანისლავის ხარისხის ორდენი, საბჭოთა პერიოდში — ლენინის ორდენი.
ასან საბრი აივაზოვი

ასან საბრი აივაზოვი (დ. , ალუპკა — გ. 17 აპრილი, 1938, სიმფეროპოლი) — ყირიმელი თათარი მწერალი, პედაგოგი, საზოგადო მოღვაწე. 1892–1896 წლებში სწავლობდა სტამბოლის პედაგოგიურ ინსტიტუტში, განათლების მიღება გააგრძელა კაიროში (1908). თურქეთში ყოფნის დროს სტატიებს ბეჭდავდა ისმაილ გასპარინსკის გაზეთში „თერჯიმან“ (ქართ. „მთარგმნელი“, „თარჯიმანი“), სტამბულისა და ბაქოს სხვა გამომცემლობებში. ყირიმში დაბრუნების შემდეგ მასწავლებლად მუშაობდა ალუპკაში, 1913 წლიდან — ბახჩისარაიში. გარკვეული ხანი ასწავლიდა მოსკოვის ლაზარევის აღმოსავლური ენების ინსტიტუტში ავტორია მხატვრული ნაწარმოებებისა: „ “ („ხალხის ცხოვრება“, ბაქო, 1907), „ “ („რატომ მივედით ასეთ ცხოვრებამდე“), პიესისა „ტაიფუნი“ (თარგმნილი და გადამუშავებული), პუბლიცისტური ნაშრომებისა „--“ („სწავლის მეთოდები“), „ “ („მონობის მსხვერპლნი“, ყველა – ბახჩისარაი, სხვადასხვა წლები) და სხვ. ეწეოდა აქტიურ პოლიტიკურ მოღვაწეობას. 1906–1908 წლებში რ. მედიევთან ერთად უშვებდა გაზეთს „ვეთან ხადიმი“ („სამშობლოს სადარაჯოზე“), 1914 წლიდან იყო გაზეთ „თერჯიმანის“ გამომცემელ-რედაქტორი.

თავისი იდეურ-პოლიტიკური მრწამსით ესერებს მიეკუთვნებოდა. ჩამოაყალიბა მოწინავე ევროპული მეცნიერებისა და ტექნოლოგიის ჰარმონიული შერწყმის იდეა ეროვნულ თვითმყოფად კულტურასთან, იაპონელები მოჰყავდა მისაბაძ მაგალითად. 1917–1918 წლებში იყო გაზეთ „მილეთის“ („ერი“) რედაქტორი, ორჯერ აირჩიეს ყირიმელი თათრების ყურულთაის თავმჯდომარედ (1918 წლის იანვარი და მაისი), 1917 წლის ნოემბერ-დეკემბერში იყო თურქეთში ყირიმის სამხარეო მთავრობის ელჩი. გამოდიოდა რუსეთში ბოლშევიკების გარეშე „ერთგვაროვანი სოციალისტური“ მთავრობის ჩამოყალიბების, ასევე უკრაინის ცენტრალურ რადასთან თანამშრომლობის მომხრედ. იყო ეროვნული პარტიის „მილი ფირყას“ ერთ-ერთი ორგანიზატორი და მმართველი. ყირიმში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მუშაობდა ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის თარგმანების განყოფილებაში, 1922 წლიდან — ყირიმის უნივერსიტეტში უფროს ასისტენტად, ასწავლიდა არაბულ და თურქულ ენებს. 1922 წელს ნ. ნედიმთან და ვ. ბოდანინსკისთან ერთად ყირიმში მოშიმშილეთა დახმარების ორგანიზაციისათვის ჩავიდა თურქეთში. მონაწილეობდა პირველ სრულიად საკავშირო თურქოლოგიურ ყრილობაზე ბაქოში (1926), მოხსენებებით გამოვიდა ყირიმის 1-ელ (1927) და მე-2 (1929) ენობრივ კონფერენციებზე. ემხრობოდა მშობლიური ენის ლათინურ შრიფტზე გადაყვანას. 1926–1927 წლებში ენათმეცნიერულ სტატიებს ბეჭდავდა გაზეთში „ენი დუნია“ („ახალი მსოფლიო“), ჟურნალებში „ილერი“ („წინ“) და „ოყუ იშლერი“ („განათლების პრობლემები“). ყირიმის პედაგოგიური ინსტიტუტიდან გაათავისუფლეს 1932 წელს (ან 1934 წელს). დააპატიმრეს 1937 წლის 5 აპრილს და ერთი წლის შემდეგ დახვრიტეს.
მიხეილ გედევანიშვილი

მიხეილ ალექსანდრეს ძე გედევანიშვილი (გედევანოვი) (დ. 31 ოქტომბერი, 1862, დაბა მანგლისი, ახლანდ. თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი, — გ. 29 ნოემბერი, 1922, თბილისი) — ქართველი ექიმი და საზოგადო მოღვაწე.
ბიოგრაფია
დაიბადა რუსეთის იმპერიის არმიის პოლკოვნიკ ალექსანდრე გედევანიშვილის და მელანია მიხაილოვას ოჯახში. დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი (1889). 1890-1893 წლებში იყო ზანგეზურის მაზრის ექიმი. იქ გახსნა აფთიაქი, შეისწავლა და თავის ნაშრომებში აღწერა ეს მხარე. 1893-1895 წლებში მოღვაწეობდა თიანეთის მაზრის ექიმად და პარალელურად ეწეოდა კულტურულ-საგანმანათლებლო მუშაობას. შემდეგ წლებში პარიზში მუშაობდა ნევროპათოლოგ ჟ. დეჟერინთან და ფსიქიატრ ა. ჟოფრუასთან; იმავდროულად, სალ-პეტრიერის კლინიკაში ეუფლებოდა ფიზიოთერაპიასა და რენტგენოლოგიას.

1896 წელს გედევანიშვილმა თბილისში, საკუთარ სახლში, მოაწყო კერძო კლინიკა საქართველოში პირველი რენტგენო- და ელექტროთერაპიული კაბინეტით. მის კლინიკაში ბევრი იმდროინდელი ცნობილი ექიმი მუშაობდა. 1898 წლიდან განაგებდა თბილისის „სულით ავადმყოფთა თავშესაფარს“. საქართველოში პირველმა აღწერა (1897) აკრომეგალია, პროგრესული კუნთოვანი დისტროფია და სხვა დაავადებები. აქვეყნებდა სამეცნიერო შრომებს კავკასიის ექიმთა საზოგადოების სამედიცინო კრებულში. 1900 წლიდან იყო კავკასიის სამედიცინო საზოგადოების საპატიო წევრი. 1914 წელს საკუთარი ხარჯით გამოსცა ილია ჭავჭავაძის თხზულებათა კრებული ჰენრიკ ჰრინევსკის ილუსტრაციებით ( ტ.). გარდაიცვალა 1922 წელს. დაკრძალულია ვერის ძველ სასაფლაოზე.

ცოლად ჰყავდა (1895 წლიდან) ანასტასია გედევანიშვილი. მათი შვილები იყვნენ: დიმიტრი და შალვა გედევანიშვილები. მიხეილ გედევანიშვილის ცხოვრებისა და მოღვაწეობის ამსახველი დოკუმენტური მასალა და მისი კლინიკის ზოგიერთი სამედიცინო აღჭურვილობა დაცულია თბილისში, გედევანიშვილების მემორიალურ მუზეუმში (ლ. ქიაჩელის ქ. №20).
ნიკოლოზ გედევანიშვილი

ნიკოლოზ კონსტანტინეს ძე გედევანიშვილი (გედევანოვი) (დ. 6 იანვარი, 1881, მცხეთა, — გ. 13 ივლისი, 1937) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, პოლკოვნიკი (1917).
ბიოგრაფია
დაიბადა რუსეთის იმპერიის არმიის პოდპოლკოვნიკის ოჯახში. მისი და-ძმები იყვნენ გენერლები ალექსანდრე და იოსებ გედევანიშვილები, მეცნიერი გიორგი გედევანიშვილი, პუბლიცისტი ანასტასია გედევანიშვილი. ნიკოლოზ გედევანიშვილმა დაამთავრა თბილისის კადეტთა კორპუსი და პავლეს სამხედრო სასწავლებელი (1901), შემდეგ — ნიკოლოზის საიმპერატორო სამხედრო აკადემია (1913, თანრიგით). სამხედრო სამსახურში 1899 წლიდან ირიცხებოდა. მონაწილეობდა რუსეთ-იაპონიის ომში (1904-1905). მსოფლიო ომის (1914-1918) დროს იყო ჩრდილოეთის ფრონტის შტაბის ოფიცერი (1914-1917), შემდეგ — მე-2 კავკასიის კაზაკთა დივიზიის შტაბის უფროსის მოვალეობის შემსრულებელი (1917 წ. სექტ.), ქართული ცხენოსანი ბრიგადის შტაბის უფროსი (1917 წ. ნოემბ.-დეკ.), 1-ლი ქართული მსროლელი დივიზიის შტაბის უფროსი (1917 დეკ.-1918 ივნ.). 1918-1921 წლებში მსახურობდა დამოუკიდებელი საქართველოს სამხედრო სამინისტროს გენერალურ შტაბში, იყო გენშტაბის განყოფილების საორგანიზაციო სექციის უფროსი, სამხედრო წარმომადგენელი აზერბაიჯანში, მონაწილეობდა მოლაპარაკებებში უცხოეთის ქვეყნების სამხედრო წარმომადგენლებთან.

საქართველოში საბჭოთა რეჟიმის დამყარების (1921) შემდეგ გედევანიშვილი მსახურობდა წითელი არმიაში; იყო საქართველოს სსრ სამხედრო და საზღვაო საქმეთა სახალხო კომისარიატის შტაბის უფროსი, მე-2 ცალკე კავკასიის არმიის შტაბის უფროსის თანაშემწის მოვალეობის შემსრულებელი, შემდეგ — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამხედრო ხელმძღვანელი. საბჭოთა ხელისუფლების მიერ დაპატიმრებული იყო 1930 და 1931 წლებში. 1937 წლის ივნისში კვლავ დააპატიმრეს, 13 ივლისს მიუსაჯეს სიკვდილით დასჯა და იმავე დღეს დახვრიტეს. დაჯილდოებული იყო წმ. სტანისლავის (1905) და (1913), წმ. ანას (1909; ხმლებით და ბაბთით, 1915), (ხმლებით, 1915) და (1915), წმ. ვლადიმერის (ხმლებით და ბაბთით, 1915) ხარისხის ორდენებით.
აბლიაქიმ ილმიი

აბლიაქიმ აჯი-არიფ-ოღლუ ილმიი (ფსევდ. არიფზადე, ალათაილი; დ. 1887, სოფ. ესქი-ელი, ახლანდ. ვიშნევე, სევასტოპოლი — გ. 1947, მეჯიდია ან 1962, ბუქარესტი) — ყირიმელი თათარი მწერალი. სწავლობდა სტამბოლის მედრესეში. სტუდენტური ახალგაზრდობის ამხანაგობის აქტიური მონაწილის სახით ჩართული იყო თურქეთის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. 1914 წელს დაბრუნდა ყირიმში, ხელმძღვანელობდა თავდაირის მედრესეს. 1916 წელს იყო გაზეთ „თერჯიმანის“ (ქართ. „მთარგმნელი“, „თარჯმანი“) მთავარი რედაქტორი. 1917 წლიდან გამოსცემდა გაზეთ „ყირიმ ოჯაღის“ („ყირიმის კოცონი“). ამავდროულად ასან საბრი აივაზოვთან და ჯ. აბლაევთან ერთად აირჩიეს ყირიმელი თათრების ყურულთაის პრეზიდიუმში. მედრესე „ზინჯარლიში“ ასწავლიდა გეოგრაფიას. 20-იანი წლების დასაწყისში მუშაობდა ყირიმის ერთ-ერთ ბავშვთა სახლში. 1928 წელს დააპატიმრეს, ნაციონალიზმის ბრალდებით 5-წლიანი თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს. შეწყალების შემდეგ მუშაობდა უკრაინაში. მეორე მსოფლიო ომის დროს რუმინეთში წავიდა. იკვლევდა ყირიმის ისტორიას. თურქულ ენაზე თარგმნა ყირიმელი უფლისწულის ალიმ გირეის ნაწარმოები „ხანების ვარდის ბუჩქი“ („ “) და გამოსცა იგი მრავალრიცხოვანი კომენტარებით (სტამბოლი, 1909). 1913 წელს გაზეთ „თერჯიმანში“ გამოაქვეყნა რიგი სტატიები ეთნონაციონალური განათლების რეფორმირების შესახებ, სადაც საზოგადოების წინაშე წარსდგა როგორც მწერალიც, მოთხრობით „შვილო, ჩუბარ“ (1 ნოემბერი, 1914; ცალკე წიგნად — სიმფეროპოლი, 2004). მოთხრობებმა მოსწავლეთა ცხოვრებიდან „მოგონებები შიმშილის შესახებ: სუნდუსის დღიურიდან“ (გაზეთი „ილერი“, 1926–1929) და „მეფუტკრე ბექირი“ (სიმფეროპოლი, 1928; 2004) მნიშვნელოვანი როლი შეასრულეს ყირიმული თათრული ლიტერატურის განვითარებაში. გამოცემულია ნაწარმოებების კრებული „ესერლერ თოფლამი“ (სიმფეროპოლი, 2004).
ჩერქეზული დროშის დღე

ჩერქეზული დროშის დღე — ჩერქეზების ნაციონალური დღესასწაული — დროშის დღე, რომელიც იმართება ყოველწლიურად 25 აპრილს.

ისტორია
1830 წელს ჩერქეზთა ეროვნულ კრებაზე (ხასე) დამტკიცდა ჩერქეზული ეროვნული დროშა. ჩერქეზი ხალხი დიდი ხანია განიხილავს თავის ეროვნულ დროშას, როგორც მათი ეთნიკური ერთიანობის სიმბოლოს. ამ დღეს ჩრდილოეთ კავკასიის ადიღეის, ყარაჩაი-ჩერქეზეთის და ყაბარდო-ბალყარეთის რესპუბლიკებში იმართება ცხენოსნობა, მოტორიანი რბოლა, სპორტული შეჯიბრებები და ჩერქეზული ეროვნული თამაშები. ყაბარდო-ბალყარეთში, ტრადიციულად, ამ დღეს ეწყობა მოტორალი, რომელიც იწყება ნალჩიკში, აფხაზეთის მოედნიდან და მასობრივი მსვლელობა. აფხაზეთის მოედანზე მსვლელობის შემდეგ სადღესასწაულო ღონისძიებები იწყება. ჩერქეზული დროშა მსოფლიოში მიმოფანტული ჩერქეზი (ადიღეელი) ხალხის ერთიანობის სიმბოლოა.
ლატიფ ქერიმოვი

ლატიფ ქერიმოვი (; 4 ნოემბერი, 1906, შუშა, ელიზავეტპოლის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — 8 სექტემბერი, 1991, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი ორნამენტული მხატვარი, ხალიჩების მწარმოებელი, ხელოვნების ისტორიკოსი.

ბიოგრაფია
ლატიფ ქერიმოვი დაიბადა 1906 წლის 4 ნოემბერს (17 ნოემბერს) შუშაში, რუსეთის იმპერიის ელიზავეტპოლის გუბერნიაში. მამამისი, მაშადი ჰუსეინი, მექუდე იყო, დედამისი, თელი, ხალიჩების მქსოველი. 1910 წელს ოჯახი საცხოვრებლად ირანში, ქალაქ მეშჰედში გადავიდა და ყარაბაღულ კვარტალში დასახლდა. 14 წლის ასაკში ადგილობრივი მედრესეს დამთავრების შემდეგ, ლატიფ ქერიმოვმა დედის გზას გაჰყვა და დაიწყო მუშაობა ხალიჩების მაღაზიაში. ისწავლა ხალიჩების ქსოვის ხელოვნება.

ქერიმოვი თეირანში საბჭოთა საკონსულომ მიიწვია რუსეთის კულტურული კლუბის წევრად, სადაც შემდგომში ითამაშა უზეირ ჰაჯიბეკოვის პიესებში და დააარსა აზერბაიჯანის მრავალხმიანი გუნდი.

1929 წელს ლატიფ ქერიმოვმა მიიღო საბჭოთა მოქალაქეობა და ირანის მთავრობამ მას საბჭოთა კავშირში გადასვლის შესაძლებლობა მისცა. სსრკ-ში ჩასვლისთანავე ის მშობლიურ ქალაქ შუშაში დასახლდა და ცოლად შეირთო გოგონა, სახელად შოვქათი. ის დაინიშნეს იმპორტის ინსტრუქტორად ხალიჩების ქარხანაში. გარდა ამისა, მან დააარსა და ჩაატარა ხალიჩების ქსოვის კურსები ირანული მეთოდით, რაც იმ მომენტამდე უცნობი იყო ყარაბაღელი მქსოველებისთვის. მოგვიანებით მან გახსნა მსგავსი კურსები ყუბასა და ბაქოში. ამ პერიოდის განმავლობაში, ლატიფ ქერიმოვმა მოამზადა მრავალი სახელმძღვანელო ხალიჩების ქსოვის ტექნოლოგიაზე, გააუმჯობესა მანქანური ხალიჩების ქსოვის ტექნიკა; შეიმუშავა ფუნდამენტურად ახალი სტილის ორნამენტები და ხალიჩების შეღებვის ტექნიკა.

ხალიჩების გარდა, ქერიმოვი წარმატებით მუშაობდა სამკაულებზე, ხის კვეთაზე და შენობების დეკორატიულ ინტერიერზე.

1940-იან წლებში ქერიმოვი დაკავებული იყო ნიზამი განჯევის სახელობის აზერბაიჯანული ლიტერატურის მუზეუმი ინტერიერის მორთვით.

1945 წელს დაინიშნა აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის არქიტექტურისა და ხელოვნების ინსტიტუტის სახვითი ხელოვნების განყოფილების გამგედ. მუზეუმს მისი სახელი მიენიჭა 1991 წელს.

ქერიმოვის მიერ ნაქსოვი ხალიჩების ნაწილი ინახება ანკარას, სტამბოლისა და თეირანის მუზეუმებში.

ლატიფ ქერიმოვი გარდაიცვალა 1991 წლის 8 სექტემბერს ბაქოში. დაკრძალულია საპატიო დაკრძალვის ხეივანში ბაქოში.
თენგიზ ურუშაძე

თენგიზ თედორეს ძე ურუშაძე (დ. 14 იანვარი, 1940 — გ. 12 ნოემბერი, 2021) — ქართველი ნიადაგმცოდნე. ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1980), პროფესორი (1983). საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1988), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (2013). მსოფლიო ნიადაგმცოდნეობის საერთაშორისო საზოგადოების წევრი (2018).

ბიოგრაფია
თენგიზ ურუშაძემ დაამთავრა საქართველოს სასოფლო ინსტიტუტის სატყეო მეურნეობის ფაკულტეტი 1963 წელს, უცხო ენების ინსტიტუტის ინგლისური ენის ფაკულტეტი 1980 წელს.

2004–06 წლებში ნიადაგმცოდნეობისა და ნიადაგების გეოგრაფიის კათედრის გამგე, 2006–07 წლებში კონტრაქტორი; 2006 წლიდან იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ნიადაგმცოდნეობის და ნიადაგების გეოგრაფიის ლაბორატორიის გამგე; 1992 წლიდან პრეზიდენტის მრჩეველი ეკოლოგიის საკითხებში. კითხულობდა ლექციებს დრეზდენის ტექნიკურ, ბუნებრივი რესურსების და სიცოცხლის შემსწავლელ მეცნიერებათა და ბრატისლავის კომენსკის უნივერსიტეტებში.

450-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის, 50-მდე მონოგრაფიისა და სახელმძღვანელოს ავტორია. 10-მდე სახელმძღვანელო გამოქვეყნებულია აშშ-ში, გერმანიასა და რუსეთში.

რიო-დე-ჟანეიროში ნიადაგმცოდნეობის 21-ე მსოფლიო კონგრესზე თენგიზ ურუშაძე მსოფლიო ნიადაგმცოდნეობის საერთაშორისო საზოგადოების პირველ ქართველ საპატიო წევრად აირჩიეს. ეს მისია 1924 წლიდან დღემდე წილად ხვდა სულ 92 ცნობილ მეცნიერს.

თენგიზ ურუშაძე დაჯილდოებულია საქართველოს კომკავშირის პრემიით (1974), ღირსების ორდენითა (1999) და საქართველოს სახელმწიფო პრემიით (2002).
რობერტ ვილჰელმ ბუნზენი

რობერტ ვილჰელმ ბუნზენი (; დ. 31 მარტი, 1811 — გ. 16 აგვისტო, 1899, ჰაიდელბერგი) — გერმანელი ქიმიკოსი, პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრ-კორესპონდენტი (1862).

ბიოგრაფია
1841 წელს გამოიგონა ნახშირ-თუთიის გალვანური ელემენტი. 1852 წელს ამ ელემენტისაგან დამზადებული ბატარეის საშუალებით მიიღო ლითონური მაგნიუმი, ხოლო 1854-1855 წლებში შესაბამისი ქლორიდების ნადნობების ელექტროლიზით — ლითიუმი, კალციუმი, სტრონციუმი და ბარიუმი. 1854 წელს გერმანელ ფიზიკოს გ. რ. კირხჰოფთან ერთად ბუნზენმა დაიწყო სხვადასხვა მარილის ორთქლით შეფერილი ალის სპექტრის შესწავლა. 1859 წელს ამ კვლევის შედეგად საფუძველი ჩაეყარა სპექტრულ ანალიზს, რომელმაც ფართო გამოყენება პოვა ქიმიაში, ფიზიკასა და ასტრონომიაში. 1860 წელს სპექტრული ანალიზის მეშვეობით ბუნზენმა და კირხჰოფმა აღმოაჩინეს ცეზიუმი და 1861 წელს რუბიდიუმი. საუკუნის 50-იანი წლების დამდეგს ბუნზენმა ინგლისელ ქიმიკოს ჰ. ე. როსკოსთან ერთად მუშაობდა ფოტოქიმიის საკითხებზე (ბუნზენ-როსკოს კანონი).
იმიშლი

იმიშლი — ქალაქი აზერბაიჯანში, იმიშლის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მილის ველზე, მდინარე არაქსის მარცხენა სანაპიროზე, ბაქოდან 250 კმ-ში.

ისტორია
სოფელი იმიშლი ბაქო-ერევნის სარკინიგზო ხაზზე მდებარეობდა. 1938 წელს სოფელ ყარადონლუდან აქ გადმოიტანეს რაიონის ცენტრი. 1944 წელს იმიშლიმ ქალაქური ტიპის დასახლების სტატუსი მიიღო. 1959 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში 9 479 კაცი ცხოვრობდა. მომდევნო წელს მან ქალაქის სტატუსი მიიღო. 1979 წლის აღწერით, ქალაქში ცხოვრობდა 21 340 ადამიანი, ხოლო 1989 წლის აღწერით - 25 715 ადამიანი, 2002 წელს - 31 ათასი, ხოლო 2006 წელს - 31,7 ათასი.

ეკონომიკა
საბჭოთა პერიოდში ქალაქში აშენდა კვების საწარმოები და ქარხნები შემდეგი დანიშნულებებისთვის: ბამბის გამოფქვა, რკინაბეტონის, აგურის, ასფალტის, კარაქის და ყველის წარმოება. მდინარე არაქსზე აშენდა მუგანის ჰიდროელექტროსადგური. 2006 წელს -ის ინვესტიციების წყალობით, ამიერკავკასიაში ყველაზე დიდი შაქრის ქარხანა, იმიშლის შაქრის ქარხანა გაიხსნა. ქარხანაში 97 მილიონი დოლარი ინვესტირდა. იგი წელიწადში 300-350 ათას ტონა შაქარს გადაამუშავებს, აქედან 1000 ტონას დღეში. დამატებითი 10 მილიონი დოლარის ინვესტიციის შემდეგ, მოსალოდნელია, რომ ქარხანა გადამუშავების სიმძლავრეს კიდევ 50%-ით გაზრდის. ქარხანაში 1400 ადამიანია დასაქმებული.

გამოჩენილი ადამიანები
პროფესორი ვუსალ გასიმლი, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ეკონომიკური რეფორმებისა და კომუნიკაციის ანალიზის ცენტრის აღმასრულებელი დირექტორი.

ღირსშესანიშნაობები
ეროვნული არქიტექტურული სტილით აშენებული ისტორიისა და მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი.

ჰეიდარ ალიევის სახელობის ქალაქის სტადიონი 8500 ადგილით, რომელიც სრულიად შეესაბამება საერთაშორისო სტანდარტებს. მასზე საშინაო თამაშებს საფეხბურთო კლუბი „-“ ატარებს.

გალერეა
პარტახტიანი ტიფი

პარტახტიანი ტიფი, ეპიდემიური ტიფი, ტილის ტიფი — ეპიდემიური ინფექციური დაავადება, რომელიც ხასიათდება ციკლური მიმდინარებით, ცხელებით, სპეციფიკური ეგზანთემით, ცენტრალური ნერვული სისტემისა და სისხლძარღვების დაზიანებით.

ეტიოლოგია
დაავადების გამომწვევია პროვაჩეკის რიკეტსია – ; ინფექციის წყაროა დაავადებული ადამიანი; ინფექციის გადამტანია ტანსაცმლის ტილი. თავისა და ბოქვენის ტილები ასევე შესაძლოა იყვნენ გადამტანები, მაგრამ მათი ეპიდემიოლოგიური როლი შედარებით ნაკლებია. ინფექციური პროცესი პარტახტიანი ტიფის დროს მიმდინარეობს მყარი და ხანგრძლივი იმუნიტეტის განვითარებით.

კლინიკა
ინკუბაციური პერიოდი მერყეობს 5-დან 25 დღემდე. განასხვავებენ დაავადების მსუბუქ, საშუალოდ მძიმე, მძიმე და ძალიან მძიმე მიმდინარეობას. დაავადება იწყება ტემპერატურის მომატებით, თავბრუსხვევით და თავის ტკივილით, სისუსტით, შემცივნებით და ოფლიანობით, დამტვრეულობის შეგრძნებით მთელს სხეულში, წყურვილითა და მადის დაქვეითებით. აღნიშნული მოვლენები სწრაფად ძლიერდება, განსაკუთრებით მატულობს თავის ტკივილი. აღინიშნება უძილობა, ტკივილი კუნთებსა და სახსრებში, ეიფორიისა და აგზნების მდგომარეობები. გამოხატულია სახისა და კონიუნქტივის ჰიპერემია. ავადმყოფობის მესამე დღეზე ჩნდება გამონაყარი, რომელიც მდებარეობს კონიუნქტივის გარდამავალ ნაოჭებზე ერთეული პეტექიების სახით, ასევე ენანთემა რბილ სასაზე; დიდდება ელენთა, აღინიშნება ზომიერი ქოშინი, ტაქიკარდია, გულის ტონების მოყრუება. ავადმყოფობის მე – 4 – 6 დღეზე ჩნდება უხვი როზეოლურ – პეტექიური გამონაყარი გულმკერდის, მუცლის, ზედა კიდურების მომხრელების კანზე. გამონაყრის ელემენტებს 3 – 5 დღის განმავლობაში აქვთ ვარდისფერი, წითელი ან ციანოზური შეფერილობა, შემდგომში ისინი ფერმკრთალდება, ხოლო პეტექიები ხდებიან პიგმენტირებულნი. დაახლოებით 7 – 9 დღის შემდეგ გამონაყარი ქრება. გამონაყრის გამოჩენასთან ერთად უფრო გამოხატულია კონიუნქტივალური გამონაყარი და ენანთემა, ასევე დარღვევები ცენტრალური ნერვული სისტემის მხრივ. ქვეითდება არტერიული წნევა, აღინიშნება გულის ტონების მოყრუება და საზღვრების გადიდება, სისუსტე, თავის ტკივილი, უძილობა; დამახასიათებელია აგზნება, მოუსვენრობა; ვლინდება თავის ტვინის გარსების დაზიანების სიმპტომები: სუსტადაა გამოხატული კეფის კუნთების რიგიდობა. ავადმყოფს მადა დაქვეითებული აქვს; ენა მშრალია, დაფარულია რუხი – ჭუჭყისფერი ნადებით, ღვიძლი და ელენთა გადიდებულია. სხეულის ტემპერატურა დაავადების მე – 5 დღეზე აღწევს მაქსიმუმს (39 – 400) და ნარჩუნდება 12 – 14 დღემდე, შემდგომი 2 – 3 დღის განმავლობაში ნორმალიზაციით. გამოჯანრთელება იწყება ტემპერატურის დაქვეითებით და ინტოქსიკაციის შემცირებით. ნორმალური ტემპერატურის მე – 3 – 5 დღეზე ღვიძლი და ელენთა ნორმაში დგება; სრული გამოჯანმრთელება დგება დაახლოებით ერთი თვის შემდეგ ტემპერატურის ნორმალიზაციიდან. გართულებები: პნევმონია, ვენების თრომბოზი, ოტიტები და სხვ.

დიაგნოზი
დიაგნოზის დასადასტურებლად გამოიყენება კომპლემენტის შებოჭვის რეაქცია პროვაცეკის რიკეტსიებთან და აგლუტინაციის რეაქცია. ანტისხეულები ვლინდება დაავადების მე – 2 კვირაზე.

მკურნალობა
ინიშნება ანტიბიოტიკები; პროგნოზი კეთილსაიმედოა. პროფილაქტიკა. რეკონვალესცენტებს გამოწერენ ტემპერატურის ნორმალიზაციიდან მე – 12 დღეზე. ეპიდემიოლოგიური ჩვენების მიხედვით ტარდება სპეციფიკური პროფილაქტიკა.
ავქსენტი გვათუა

ავქსენტი დიმიტრის ძე გვათუა (დ. 1877, სოფ. მაცხოვრისკარი, ახლანდ. აბაშის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1922, სოფ. ნარაზენი, ახლანდ. ზუგდიდის მუნიციპალიტეტი) — რევოლუციური მოძრაობის მონაწილე კავკასიაში, სოციალ-დემოკრატი.

წარმოშობით ზუგდიდის მაზრის აზნაურთა ოჯახიდან. სწავლობდა ქუთაისის სათავადაზნაურო სასწავლებელში, რომელიც უსახსრობის გამო არ დაამთავრა. შემდეგ ცხოვრობდა შავიზღვისპირეთში, ბათუმსა და სოჭში. 1899 წელს გაზეთ „კვალში“ გამოაქვეყნა კორესპონდენცია სოჭისა და იქაური ქართველი მოახალშენეების პრობლემების შესახებ. 1901-1902 წლებში აქტიურად მონაწილეობდა ბათუმის სოციალ-დემოკრატიული წრის საქმიანობაში, კერძოდ, ვლადიმერ ლენინის მარქსისტული არალეგალური გაზეთის „ისკრის“ ტრანსპორტირებასა და გამრავლებაში. 1903 წლიდან ფარმაცევტად მუშაობდა მის მიერ გახსნილ აფთიაქში სოჭში, სადაც ამავდროულად ფარულ რევოლუციურ პროპაგანდას ეწეოდა და იყო სოჭის სოციალ-დემოკრატიული ჯგუფის ერთ-ერთი ორგანიზატორი.

რუსეთის 1905 წლის რევოლუციის დროს გვათუა იყო სოჭში შეიარაღებული აჯანყების მოთავე და ქალაქის რევოლუციური მმართველობის („სოჭის რესპუბლიკის“) ერთ-ერთი ლიდერი, უზრუნველყო გამოსვლებში გაგრიდან და პლასტუნკიდან ქართველი მოხალისეების აქტიური ჩართვა. აჯანყების დამარცხების შემდეგ გურულ მომღერალთა გუნდს შეაფარა თავი და საზღვარგარეთ (იაპონია, ეგვიპტე, საფრანგეთი) გაიქცა. რუსეთის 1917 წლის რევოლუციის შემდეგ საქართველოში დაბრუნდა და სახელმწიფო სამსახურში ჩადგა. 1919 წელს იყო პარიზის სამშვიდობო კონფერენციაზე ქართული დელეგაციის წევრი. მოკლეს 1922 წელს სოფელ ნარაზენში.
მოდრა

მოდრა (, , ) — ქალაქი დასავლეთ სლოვაკეთში. მდებარეობს მცირე კარპატების მთისწინეთზე. მოსახლეობა — 9346 ადამიანი (2021 წ.).

ქალაქი მოდრა ისტორიულ წყაროებში პირველად მოიხსენიება 1158 წელს, როგორც ნიტრის ეპისკოპოსის სამფლობელო. 1361 წელს გახდა სამეფო ქალაქი, ხოლო 1607 წელს თავისუფალი სამეფო ქალაქი. ამჟამად ქალაქი მოდრა ცნობილია ღვინით და კერამიკით.