ედუარდ ნატაპეი

ედუარდ ნატაპეი ( დ. 17 ივლისი, 1954 — გ. 28 ივლისი, 2015) — ვანუატუელი პოლიტიკოსი. იგი ორჯერ იყო ვანუატუს პრემიერ-მინისტრი, მანამდე კი, 1991 წელს მცირე ხნით იკავებდა საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობას, ასევე იყო ვანუატუს პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი 1999 წლის 2 მარტიდან 24 მარტამდე (იმ პერიოდში, როდესაც ის პარლამენტის სპიკერი იყო) და ვიცე-პრემიერი. იგი გახლდათ „ვანუააკუ პატის“, სოციალისტური, ანგლოფონური პოლიტიკური პარტიის პრეზიდენტი.

პოლიტიკა
ნატაპეი პირველად პარლამენტში 1983 წელს აირჩიეს. 1996 წელს იგი აირჩიეს პარლამენტის სპიკერად, ხოლო 1999 წელს — „ვანუააკუ პატის“ პრეზიდენტად. 1999 წლის 25 ნოემბრის საპარლამენტო კენჭისყრაზე ნატაპეი პრემიერ-მინისტრობის კანდიდატი იყო, თუმცა ბარაკ სოპესთან დამარცხდა — მან 24 ხმა მიიღო სოპეს 28 ხმის წინააღმდეგ. როდესაც სოპემ უნდობლობის ვოტუმი წააგო, 2001 წლის 13 აპრილს ნატაპეი პრემიერ-მინისტრი გახდა, მან პარლამენტში 27 ხმა მიიღო ერთი ხმის წინააღმდეგ. მან ეს პოზიცია 2002 წლის მაისის არჩევნების შემდეგაც შეინარჩუნა. მიუხედავად იმისა, რომ მისმა პარტიამ 2004 წლის ივლისის არჩევნებში ცუდი შედეგი აჩვენა, იგი პორტ-ვილას საარჩევნო ოლქიდან პარლამენტის წევრად ხმების ყველაზე დიდი რაოდენობით ხელახლა აირჩიეს. მან მხარი დაუჭირა ჰამ ლინის პრემიერ-მინისტრის თანამდებობას, თუმცა ლინი დამარცხდა; მოგვიანებით სერჟ ვოჰორი უნდობლობის ვოტუმით გადააყენეს და პრემიერ-მინისტრად ჰამ ლინი აირჩიეს. „ვანუააკუ პატის“ პრეზიდენტობა ნატაპეის აძლევდა უფლებას დაეკავებინა პალატის სპიკერის თანამდებობა, რაზეც მან უარი თქვა და ეს ადგილი დაუთმო სემ დენ ავოკს, რომელიც პარტიის აღმასრულებელი წევრი იყო.

ნატაპეი ინფრასტრუქტურისა და კომუნალური მომსახურების მინისტრი გახდა ლინის ხელმძღვანელობით შექმნილ მთავრობაში 2005 წლის ივლისში. მან 124 ხმა მიიღო სელა მოლისას 67 ხმის წინააღმდეგ. 2007 წლის ივლისის ბოლოს იგი კვლავ გახდა კომუნალური მომსახურების მინისტრი, რითაც სერჟ ვოჰორი ჩაანაცვლა, და ასევე დაიკავა ვიცე-პრემიერის თანამდებობა.

პრემიერ-მინისტრობის მეორე ვადა (2008–2011)
ნატაპეი პრემიერ-მინისტრად აირჩიეს 2008 წლის 22 სექტემბერს ვანუატუს პარლამენტის მიერ, ქვეყნის 2 სექტემბრის საყოველთაო არჩევნების შემდეგ გამართული სამკვირიანი მოლაპარაკებების შედეგად. ნატაპეიმ პარლამენტში 52-დან 27 ხმა მიიღო და მეორედ გახდა პრემიერ-მინისტრი მეორე არათანმიმდევრული ვადით. მიუხედავად ამისა, უნდობლობის ვოტუმის მორიგი მცდელობა იყო 2008 წლის 25 ნოემბერს; ნატაპეიმ შეინარჩუნა თანამდებობა ხმების მცირე სხვაობით — 26 ხმა 24-ის წინააღმდეგ. „ვანუააკუ პატის“ სამმა დეპუტატმა მოაწერა ხელი უნდობლობის მოთხოვნას და მას შემდეგ, რაც მათ უარი თქვეს ხელმოწერების გაწვევაზე, ნატაპეიმ ისინი პარტიიდან გარიცხა უშუალოდ კენჭისყრის წინ.

2009 წლის ნოემბერში პრემიერ-მინისტრმა ნატაპეიმ, მორიგი უნდობლობის ვოტუმის მოლოდინში, კაბინეტის მეორე მასშტაბური გადახალისება მოაწყო. ნატაპეიმ გადააყენა კაბინეტის წევრების ნახევარი და გაწყვიტა კავშირი ორ პოლიტიკურ პარტიასთან — „ეროვნულ გაერთიანებულ პარტიასთან“ და „ვანუატუს რესპუბლიკურ პარტიასთან“, როდესაც გაირკვა, რომ ეს პარტიები და მათი წევრები გეგმავდნენ უნდობლობის ვოტუმის წამოწყებას მისი მთავრობის წინააღმდეგ. პრემიერ-მინისტრის მოვალეობის შემსრულებელი სერჟ ვოჰორი გახდა. თუმცა, 5 დეკემბერს უზენაესმა მოსამართლემ ვინსენტ ლუნაბეკმა დაადგინა, რომ „სპიკერის გადაწყვეტილება 2009 წლის 27 ნოემბერს პრემიერ-მინისტრის გადაყენების შესახებ იყო ‘არაკონსტიტუციური და არ გააჩნდა იურიდიული ძალა’“. 10 დეკემბერს პარლამენტმა ოფიციალურად დაადასტურა ნდობა ნატაპეის მიმართ, რომელიც ამგვარად პრემიერ-მინისტრად დარჩა.

2010 წლის ივნისისთვის ნატაპეი ინარჩუნებდა პრემიერ-მინისტრობას 34 დეპუტატის მხარდაჭერით.
2010 წლის 2 დეკემბერს ნატაპეი გადააყენეს უნდობლობის ვოტუმით. მისი მემკვიდრე სატო კილმანი გახდა.

თუმცა, 2011 წლის 16 ივნისს უზენაესმა მოსამართლემ ვინსენტ ლუნაბეკმა გამოიტანა გადაწყვეტილება ნატაპეის მიერ აღძრულ საქმეზე, რომელიც კილმანის არჩევის კონსტიტუციურობას ეხებოდა. ლუნაბეკმა დაადგინა, რომ კილმანის არჩევა ნამდვილად არაკონსტიტუციური იყო, რადგან „პარლამენტის სპიკერმა მაქსიმ კარლოტ კორმანმა ბატონი კილმანი პრემიერ-მინისტრად დანიშნა კონსტიტუციის 41-ე მუხლის დაუცველად, რომელიც მოითხოვდა მის არჩევას ფარული კენჭისყრით“. კილმანის პრემიერობა გაუქმდა და ნატაპეი აღდგენილ იქნა პრემიერ-მინისტრის მოვალეობის შემსრულებლად, ამიტომ მას დაევალა პარლამენტის მოწვევა ახალი პრემიერ-მინისტრის ასარჩევად. ნატაპეიმ დაუყოვნებლივ განაცხადა, რომ თავად არ იქნებოდა კანდიდატი ამ თანამდებობაზე და მხარს სერჟ ვოჰორის კანდიდატურას დაუჭერდა.

თავისი დროებითი პრემიერობის პერიოდში ნატაპეიმ გააუქმა ვანუატუს მიერ აფხაზეთის დიპლომატიური აღიარება, რომელიც წინა თვეში კილმანის მიერ იყო გამოცემული.

26 ივნისს პარლამენტმა პრემიერ-მინისტრად სატო კილმანი აირჩია — 29 ხმა სერჟ ვოჰორის 23-ის წინააღმდეგ, რითაც დასრულდა ნატაპეის დროებითი მოვალეობის შესრულება.

პირველი კაბინეტი
ნატაპეიმ თავისი მთავრობის კაბინეტის შემადგენლობა 2008 წლის 22 სექტემბერს, პრემიერ-მინისტრად არჩევის დღეს დაასახელა. მის კაბინეტში შედიოდნენ როგორც მისივე „ვანუააკუ პატის“ , ისე „ეროვნული გაერთიანებული პარტიის“ წევრები. როგორც საგარეო საქმეთა მინისტრმა, მან დაიწყო კარკასესის პოლიტიკის გატარება წინა მთავრობების მიერ დიპლომატიური პასპორტების გაყიდვის პრაქტიკის აღმოსაფხვრელად. თანამდებობაზე ყოფნის პირველივე დღეებში მან გააუქმა „დაახლოებით ათი“ დიპლომატის პასპორტი, რომლებზეც ითვლებოდა, რომ ისინი ნაყიდი იყო. რევიზიისას, რომელიც „საერთაშორისო გამჭვირვალობამ“ დადებითად შეაფასა, მან აღნიშნა, რომ ქვეყნის დიპლომატების ორ მესამედზე მეტს შესაძლოა დაეკარგა პოზიცია, რადგან მათი დანიშვნა სათანადო პროცედურების დარღვევით მოხდა.