iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჯუზეპე მაძინი

ჯუზეპე მაძინი (; დ. 22 ივნისი, 1805 — გ. 10 მარტი, 1872) — იტალიელი პატრიოტი, ფილოსოფოსი და პოლიტიკოსი. მაძინის დამსახურებაა თანამედროვე იტალიის სახელმწიფოს ჩამოყალიბება, მის ადგილას არსებული რამდენიმე ცალკეული სახელმწიფოს ნაცვლად, რომელთა შორის მრავალი უცხო ძალების ზეგავლენის ქვეშ იყო მოქცეული მე-19 საუკუნემდე.

ბიოგრაფია
მაძინიმ გენუის უნივერსიტეტში მიიღო იურიდიული განათლება. 1831 წელს მაძინიმ მარსელში დააარსა ფარული პატრიოტული ორგანიზაცია "ახალგაზრდა იტალია", რომლის პოლიტიკური პროგრამა ითვალისწინებდა იტალიის გათავისუფლებას ავსტრიელთა ბატონობისაგან, იტალიის ერთიანი სუვერენული სახელმწიფოს შექმნას. ამ მიზნის მისაღწევად, მაძინის აზრით, საჭირო იყო საერთო იტალიური რევოლუცია, რომელშიც მოსახლეობის ყველა ფენა მიიღებდა მონაწილეობას. 1830-40–იან წლებში იტალიაში გაფართოვდა მაძინისტური ფარული ორგანიზაციების ქსელი.

ჯუზეპე მაძინიმ აქტიური მონაწილეობა მიიღო იტალიის 1848-49 წლების რევოლუციაში. მილანში მან დააარსა გაზეთი "ხალხის იტალია", ხოლო მილანის რევოლუციის დამარცხების შემდეგ იგი, როგორც რიგითი მებრძოლი, გარიბალდის რაზმში იბრძოდა. 1849 წელს მაძინი სათავეში ჩაუდგა რომის რესპუბლიკის ტრიუმვირატს. ამ მთავრობამ მხოლოდ ხუთ თვეს გასტანა. ფრანგების მიერ რომის რესპუბლიკის დამხობის შემდეგ მაძინი ემიგრაციაში წავიდა, მაგრამ სამშობლოს გათავისუფლებისა და გაერთიანებისათვის თავდადებული მებრძოლი ჯუზეპე მაძინი იმედს არ კარგავდა. 1859 წელს, ავსტრიის წინააღმდეგ ომის დაწყების შემდეგ, იგი იტალიელ ხალხს მოუწოდებდა გაეშალათ სახალხო მოძრაობა სამშობლოს გასაერთიანებლად.

1870 წელს იტალიის ერთიანმა სახელმწიფომ უკანასკნელი რეგიონი — რომის ოლქიც შეიერთა. ქვეყნის დამოუკიდებლობისა და გაერთიანებისათვის დაუღალავი მებრძოლი ჯუზეპე მაძინი მოესწრო ამას. იგი 1872 წელს გარდაიცვალა.
ჰიერონიმუს ბოსხი

ჰიერონიმუს ბოსხი (, ნამდვილი სახელი ჰიერონიმუს ვან აკენი (; დ. დაახ. 1450, ჰერტოგენბოსი — გ. 9 აგვისტო, 1516, იქვე) — ნიდერლანდელი ფერმწერი.

ბოსხი ხატავდა რელიგიურ, ალეგოროულ და ჟანრულ სურათებს. მისი ცნობილი სურათები — ტკბობის ბაღი, სამოთხე, მოგვთა თაყვანისცემა დაცულია პრადოს მუზეუმში, მადრიდი, ესპანეთი. ბოსხის შემოქმედების ერთ-ერთი დამახასიათებელი ნიშანია ფანტასტიკურისა და რეალურის შერწყმა. ბოსხის სურათები სივრცობრივი და დეკორატიულია. ფერმწერის შემოქმედებაში დიდი ადგილი უჭირავს წმინდანთა ცდუნების თემას, სადაც მორწმუნეთა მორალური სიმტკიცე უპირისპირდება სამყაროში გაბატონებულ საცდურსა და შიშს. ასევე აღსანიშნავია თანამედროვე თემებზე შექმნილი სურათები: თავის ოპერაცია, ძე შეცდომილი და სხვა. ბოსხის მნიშვნელოვანი ნამუშევარია ალეგორიული ხასიათის სურათი თივის გადატანა, რომლის სიუჟეტი ხალხურ ანდაზებთანაა დაკავშირებული.

ბოსხი არასოდეს აწერდა თარიღს თავის ნამუშევრებს, ხელმოწერილიც მხოლოდ რამდენიმეა. დღესდღეობით, მხოლოდ 25 სურათია შემორჩენილი, რომლის ავტორად ბოსხია მიჩნეული. ესპანეთის მეფე ფილიპე -მ ფერმწერის გარდაცვალების შემდეგ მისი ბევრი ნამუშევარი შეიძინა, რის შედეგადაც პრადოს მუზეუმი ბოსხის რამდენიმე სურათს ფლობს. ბოსხს ჰყავდა მიმბაძველები, მისი შემოქმედების ერთ-ერთი გამგრძელებელია პიტერ ბრეიგელი.

ჰიერონიმუს ბოსხის ნამუშევრები
ტკბობის ბაღი (ტრიპტიქი) - 1466 წლის შემდეგ - პრადოს მუზეუმი, მადრიდი, ესპანეთი;
მოგვთა თაყვანისცემა (ტრიპტიქი) - 1490-1498 - პრადოს მუზეუმი, მადრიდი, ესპანეთი;
თავის ოპერაცია - 1500 წლის შემდეგ - პრადოს მუზეუმი, მადრიდი, ესპანეთი;
შვიდი სასიკვდილო ცოდვა და ოთხი უკანასკნელი რამ - 1500-1510 - პრადოს მუზეუმი, მადრიდი, ესპანეთი;
თივის გადატანა (ტრიპტიქი) - წლები 1500-1515 - ასლი - პრადოს მუზეუმი, მადრიდი, ესპანეთი;
იოანე ნათლისმცემელი - 1495 წლის შემდეგ - მადრიდი, ესპანეთი;
წმინდა ანტონის ცდუნება (ტრიპტიქი) - 1501 წლის შემდეგ - ანტიკური ხელოვნების ეროვნული მუზეუმი, ლისაბონი, პორტუგალია;
წმინდა იერონიმო ლოცვისას - 1482 წლის შემდეგ - სამეფო მუზეუმი, გენტი, ბელგია;
ქრისტე ჯვრის ტვირთვისას - 1516 - სამეფო მუზეუმი, გენტი, ბელგია;
ჯვარცმული ქრისტე - 1480-1485 - ბრიუსელი, ბელგია;
უკანასკნელი სამსჯავრო - 1486 წლის შემდეგ - ბროუგე, ბელგია;
ძე შეცდომილი - 1503 - როტერდამი, ნიდერლანდები;
ქორწილი ქანანში - 1500 - ასლი - როტერდამი, ნიდერლანდი;
წმინდა ქრისტეფორე - 1505 - როტერდამი, ნიდერლანდი;
თაღლითი - 1475-1480 - პარიზი, საფრანგეთი;
ბრიყვთა გემი - 1490-1500 - ლუვრი, პარიზი, საფრანგეთი;
გაუმაძღრობის ალეგორია - 1500 - იელის უნივერსიტეტის ხელოვნების გალერეა, კონექტიკუტი, აშშ;
ძუნწის სიკვდილი - 1500 - ხელოვნების ეროვნული გალერეა, ვაშინგტონი, აშშ;
უკანასკნელი სამსჯავრო (ტრიპტიქი) - 1482 წლის შემდეგ - ვენა, ავსტრია;
ეკლის გვირგვინის დადგმა - 1508-1509 - ეროვნული გალერეა, ლონდონი, ინგლისი.
სასწორი

სასწორი — ხელსაწყო, რომელიც განსაზღვრავს სხეულთა მასას მათზე მოქმედი სიმძიმის ძალის გავლენით.

ისტორია
სასწორი ერთ-ერთი უძველესი ხელსაწყოა. უმარტივეს სასწორს, რომელიც შედგებოდა ტოლმხარა მხრეულისა და მასზე დაკიდებული თეფშებისაგან, ფართოდ იყენებდნენ ძველ ბაბილონსა და ეგვიპტეში. შედარებით გვიან გაჩნდა მოძრავსაწონიანი არატოლმხარა სასწორი. ძვ. წ. საუკუნეში არისტოტელემ შექმნა ასეთი სასწორის თეორია (ძალთა მომენტის წესი). საუკუნეში არაბმა მეცნიერმა ალ-ხაზინიმ აღწერა თეფშებიანი სასწორი, რომლის ცთომილება 0,1 %-ს არ აღემატებოდა. ასეთ სასწორს იყენებდნენ სხვადასხვა ნივთიერების სიმკვრივის განსასაზღვრავად. 1586 წელს გალილეო გალილეიმ სიმკვრივის განსასაზღვრავად შექმნა სპეციალური ჰიდროსტატული სასწორი, 1747 წელს ლ. ეილერმა განავითარა სასწორის ზოგადი თეორია.

მრეწველობისა და ტრანსპორტის განვითარებას მოჰყვა ისეთი სასწორების შექმნა, რომლებიც დიდ დატვირთვებზე იყო გათვალისწინებული. საუკუნის დასაწყისში შეიქმნა ათწილადი (სასწორის მასის დაყოფა დატვირთვასთან 1:10 — კვინტენცი, 1818) და ასწილადი (უ. ფერბენქსი, 1831) სასწორები. საუკუნის დასასრულსა და საუკუნის დასაწყისში გაჩნდა უწყვეტი აწონისათვის განკუთვნილი სასწორები (კონვეიერული, სადოზირებელი და სხვა). სამეცნიერო კვლევისათვის შექმნეს ზუსტი სასწორები (ანალიზური, მიკროანალიზური და სხვა).

კლასიფიკაცია
დანიშნულების მიხედვით სასწორი არის სანიმუშო (საწონების შესამოწმებელი), ლაბორატორიული (მათ შორის ანალიზური) და საერთო დანიშნულების. მოქედების პრინციპის მიხედვით — ბერკეტული, ზამბარიანი, ელექტროტენზომეტრული, ჰიდროსტატიკური და ჰიდრავლიკური.

ბერკეტული სასწორის მოქმედების პრინციპი ემყარებაბერკეტის წონასწორობის კანონს. ბერკეტის (სასწორის „მხრეულის“) საყრდენი წერტილი შეიძლება იყოს შუაში (ტოლმხარა სასწორი) ან შუაწერტილიდან გადანაცვლებული (არატოლმხარა და ცალმხარა სასწორები). მრავალი ბერკეტიანი სასწორი წარმოადგენს 1-ლი და მე-2 რიგის ბერკეტების კომბინაციას. ტოლმხარა ბერკეტულ სასწორზე ასაწონი სხეული წონასწორდება საწონებით, ხოლო გადაჭარბება კომპენსირდება მომენტით, რომელიც წარმოიქმნება მხრეულით პირვანდელი მდგომარეობიდან მისი სომძიმის ცენტრის გადანაცვლების გამო.

ზამბარული და ელექტროტენზომეტრული სასწორების მოქმედების პრინციპი ემყარება ჰუკის კანონს.

ზამბარიანი სასწორის მგრძნობიარე ელემენტია სპირალური, ბრტყელი ან ცილინდრული ზამბარა, რომელიც სხეულის წონის გავლენით დეფორმირდება. სასწორის ჩვენებას აითვლიან სკალაზე, რომლის გასწვრივ გადაადგილდება ზამბარასთან შეერთებული ისარი. ზამბარიანი სასწორებით ზომავენ წონას და არა მასას.

გრეხით სასწორში მგრძნობიარე ელემენტად გამოყენებულია დრეკადი ძაფი ან სპირალური ზამბარები. დატვირთვას საზღვრავენ ზამბარის ძაფის დაგრეხვის კუთხით, რომელიც დატვირთვით წარმოქმნილი მგრეხი მომენტის პროპორციულია.

ელექტროტენზომეტრული სასწორის მოქმედების პრინციპი ემყარება იმ დრეკადი ელემენტების დეფორმაციის შედეგად წარმოქმნილი ელექტრული წინაღობის ცვლილებას, რომლებიც ღებულბენ დატვირთვის ძალურ ზემოქმედებას.

ჰიდროსტატიკური სასწორს ძირითადად იყენებენ მყარი სხეულებისა და სითხეების სიმკვრივის გასაზომად. მათი მოქმედების პრინციპი ემყარება არქიმედეს კანონს.

ჰიდრავლიკური სასწორი მოწყობილობით ჰიდრავლიკური წნეხის ანალოგურია. ჩვენებას აითვლიან მასის ერთეულებით გრადუირებული მანომეტრით.

ყველა ტიპის სასწორის მახასიათებლებია: ზღვრული დატვირთვა, სკალის დანაყოფის სახვაობა, ცთომილების დასაშვები ზღვარი, ჩვენების დასაშვები ვარიაცია.
რაიან გიგზი

რაიან ჯოზეფ გიგზი (, დ. 29 ნოემბერი, 1973; კარდიფი, უელსი) — უელსელი ფეხბურთელი. კარიერა გაატარა „მანჩესტერ იუნაიტედში“. 2015 წლიდან მუშაობს ამავე კლუბის სამწვრთნელო შტაბში.

ახალგაზრდული კლუბიდან დაწყებული მან მთელი კარიერა „მანჩესტერ იუნაიტედში“ გატარა. ის შეხვედრებში მონაწილეობის მხრივ მესამე ადგილზეა კლუბის მთელი ისტორიის მანძილზე. ასევე არის „მანჩესტერ იუნაიტედის“ ყველაზე ტიტულოვანი ფეხბურთელია. მას კლუბთან ერთად მოგებული აქვს: პრემიერ ლიგა 13-ჯერ, ასოციაცის თასი 4-ჯერ, ლიგის თასი 4-ჯერ და ჩემპიონთა ლიგა 2-ჯერ. 2005 წელს ის ინგლისური ფეხბურთის დიდების დარბაზის წევრი გახდა ინგლისურ ფეხბურთში შეტანილი წვლილისათვის. 2009 წელს იგი დაასახელეს -ის წლის სპორტსმენად. სხვა მრავალ ტიტულებთან ერთად, გიგზი დასახელებული იყო საფეხბურთო ლიგის 100 ლეგენდას შორის.
რიჩი ბლეკმორი

რიჩი ბლეკმორი, რიჩარდ ჰიუ ბლეკმორი — ინგლისელი როკ გიტარისტი, ცნობილი -ში და მოგვიანებით, საკუთარ ჯგუფ -ში მოღვაწეობით. ის ერთ-ერთი პირველ გიტარისტთაგანია რომელმაც ერთმანეთში შერწყა კლასიკური მუსიკის ელემენტები და როკი. მოგვიანებით 1990-იან წლებში მან მიატოვა მძიმე როკი, რათა კონცენტრირება მოეხდინა ტრადიციულ ფოლკ როკის პროექტ ' -ზე, სადაც თავისი ცოლი კენდის ნაიტი ჰყავდა ვოკალისტად.

ახალგაზრდობა
ბლეკმორი დაიბადა ინგლისში, უესტონ სუპერ მაიერში , მაგრამ ორი წლის ასაკში გადავიდა ჰესტონში . 11 წლის იყო, როდესაც მამამ უყიდა გიტარა იმ პირობით, რომ დაკვრას კარგად ისწავლიდა. გიტარა ღირდა შვიდი გუინეასი, რაც დიდ თანხას წარმოადგენდა იმ დროისთვის. დაკვრას ბლეკმორი ერთი წლის განმავლობაში სწავლობდა.

სკოლაში სწავლისას მას კარგად გამოსდიოდა სპორტი. ბლეკმორმა 15 წლის ასაკში სკოლა მიატოვა და მუშაობა დაიწყო რადიოების შემკეთებლად ჰითროუს აეროპორტთან. მას გიტარაზე დაკვრას ასწავლიდა ბიგ ჯიმ სულივანი. ასევე მასზე გავლენა იქონიეს ადრეულ როკერებმა, როგორებიც იყვნენ ჰანკ მარვინი, დუანე ედი, ბუდი ჰოლი და ინგლისელი გიტარისტი ტომი სტილი.
გერკინი

30 სენტ-მერი ექსი (30 ) , უკეთ ცნობილი როგორც გერკინი (კორნიშონი, ანუ ნეკა კიტრი) ცათამბჯენია ლონდონის სიტის მთავარ ფინანსურ უბანში. 180 მეტრი სიმაღლით იგი სიდიდით მეორე შენობაა ქალაქ ლონდონში, ხოლო მეექვსე ლონდონის აგლომერაციაში. შენობა განთქმულია მისი უჩვეულო გადაწყვეტით, რომლის პროექტი პრიცკერის პრემიის ლაურეატ სერ ნორმან ფოსტერს და მის ყოფილ პატრნიორს კენ შატლუორზს ეკუთვნის. შენობის მშენებლობა განახორციელა კომპანიამ სკანსკა. 2004 წელს შენობა განსაკუთრებული დიზაინისთვის პრესტიჟული სტირლინგის პრემიით დაჯოლდოვდა.
გრანდ არკი

გრანდ არკი ანუ დიდი თაღი (ფრანგ. ) მონუმენტური ნაგებობა პარიზის ლა დეფანსის უბანში.

მონუმენტის პროექტისთვის საერთაშორისო კონკურსი საფრანგეთის პრეზიდენტის ფრანსუა მიტერანის ინიციატივით გამოცხადდა. დანიელი არქიტექტორი იოჰან ოტო ფონ სპრეკელსენის (1929-1987) პროექტი გახდა ტრიუმფალური თაღის მე-20 საუკუნის ვერსია: მონუმენტი ჰუმანურობისა და ჰუმანიტარული იდეალებისთვის, სამხედრო მიღწევების ნაცვლად. მშენებლობა 1982 წელს დაიწყო. სპრეკელსენის 1987 წელს გარდაცვალების შემდეგ მისი მოადგილე ფრანგი არქიტექტორი პოლ ანდრო ასრულებს შენობას 1990 წელს.

თაღი თითქმის სწორი კუბია (სიგანე 108 მ, სიმაღლე 110 მეტრი, სიღრმე 112 მ). შენობას მინითა და იტალიიდან ჩამოტანილი კარერას მარმარილოთი დაფარული რკინა-ბეტონის ჩონჩხი აქვს და იგი ფრანგულმა საინჟინრო კომპანია "ბუიჟე"–მ ააგო.
ტოკიოს უნივერსიტეტი

ტოკიოს უნივერსიტეტი (; , აკრონომი ) — ერთ-ერთი წამყვანი კვლევითი უნივერსიტეტი იაპონიაში. უნივერსიტეტს ხუთი კამპუსი აქვს ჰონგოში, კომაბაში, კაშივაში, შიროკანესა და ნაკანოში; 10 ფაკულტეტი 30.000 სტუდენტით, რომელთა შორის 2100 უცხოელია (რაც საკმაოდ დიდია იაპონური სტანდარტებით). მიუხედავად იმისა, რომ თითქმის ყველა აკადემიურ დისციპლინას ასწავლიან უნივერსიტიტეში, ის ყველაზე მეტად იურიდიული და ლიტერატურის ფაკულტეტებით არის ცნობილი. უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულთა შორის არის მრავალი იაპონელი პოლიტიკოსი, თუმცა სკოლის გავლენამ ბოლო პერიოდში იკლო. შედარებისთვის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულთა შორის პრემიერ-მინისტრთა წილი 1950-იან, 60-იან, 70-იან, 80-იან და 90-იან წლებში შესაბამისად იყო 2/3. 1/2. 1/4. 1/5 და 1/6.

ტოკიოს უნივერსიტეტი საყოველთაოდ ერთ-ერთ ყველაზე პრესტიჟულ უმაღლეს სკოლად მიიჩნევა მრავალ დარგში ფეხდაფეხ დანარჩენ ექვს იმპერიულ უნივერსიტეტებთან, განსაკუთრებით კი კიოტოს უნივერსიტეტთან. მეცნიერებაში, კიოტოს გაცილებით მეტი მეცნიერი და ნობელის პრემიის ლაურეატი ჰყავს აღზრდილი. ტოკიოს იმპერიული უნივერსიტეტის ერთ-ერთ პრეზიდენტთაგან იყო კიკუჩი დაიროკუ.

მთავარი ჰონგოს კამპუსი კაგას პროვინციის ედოს პერიოდის ფეოდალ მემამულეთა, მაედას ოჯახის ყოფილ მამულზე მდებარეობს. უნივერსიტეტის ყველაზე განთქმული ღირსშესანიშნაობა, აკამონი (წითელი კარიბჭე) რელიქვიად ითვლება. უნივერსიტეტის სიმბოლოა გინგკოს ფოთოლი, რომლის ხეები მრავლადაა კამპუსის არემარეში.
აკრძალული ქალაქი

აკრძალული ქალაქი ან აკრძალული სასახლე (ჩინ.: ; ნიშნავს "მეწამულ აკრძალულ ქალაქს") მდებარეობს პეკინის ცენტრში და მინის და ცინის დინასტიების დროს იმპერიული სასახლის დანიშნულებას ასრულებდა. ამჟამად სასახლის მუზეუმად არის ცნობილი. კომპლექსს 720 000 კვ.მ ფართობი უჭირავს, 800 შენობით და 8000-ზე მეტი ოთახით. იუნესკოს მიერ შეფასებულია როგორც მსოფლიოში უდიდესი უძველეს შემონახულ ხის ნაკეთობათა კოლექცია და 1987 წელს მსოფლიოს კულტურული მემკვიდრეობის სიაშია შეტანილი, როგორც „მინისა და ცინის დინასტიების იმპერიული სასახლე“.

სასახლის მიმდებარე ტერიტორია ტიანანმენის მოედნის ჩრდილოეთით იწყება და მასთან ტიანანმენის კარიბჭე აკავშირებს. მის ირგვლივ კი იმპერიული ქალაქი მდებარეობს.
მორნინგსაიდ ჰაიტსი

მორნინგსაიდ ჰაიტსი — უბანი მანჰეტენზე, ქალაქ ნიუ-იორკში, ცნობილი აქ მდებარე დაწესებულებებით, როგორიცაა კოლუმბიის უნივერსიტეტი, წმინდა იოანე ღვთისმეტყველის საკათედრო ტაძარი, რივერსაიდის ტაძარი და სენტ-ლუკის ჰოსპიტალი.

მორნინგსაიდ ჰაიტს სამრეთით ესაზღვრება ზემო ვეს-საიდი, აღმოსავლეთით მორნინგსაიდ პარკი, ჩრდილოეთით ჰარლემი და რივერსაიდ პარკი დასავლეთით. ქუჩების მიხედვით უბნის საზღვრებია: 106-ე ან 110-ე ქუჩები სამხრეთით, რივერსაიდ დრაივი დასავლეთით, 123-ე ქუჩა ან 125-ე ქუჩა ჩრდილოეთით და მორნინგსაიდ დრაივი აღმოსავლეთით. მთავარი გამჭოლი გზატკეცილია ბროდვეი.

ამ უბანს უწინ ( საუკუნის ბოლომდე) ბლუმინგდეილ ვილიჯი (ანუ სოფელი ბლუმინგდეილი) ერქვა. ეს სახელი ამჟამინდელი კოლუმბიის უნივერსიტეტის მთავარი კამპუსის ადგილას მდებარე სულიერად ავადმყოფთა თავშესაფართან ასოცირდებოდა. თუმცა მოგვიანებით არემარე საცხოვრებელ უბნად გადაიქცა და მოსახლეობას ძველ დაწესებულებასთან ასოციაცია აღარ სურდა. სახელი მორნინგსაიდ ჰაიტსი უფრო ზემო ვესტ-საიდის ჩრდილო ნაწილის დამატება უნდა იყოს, თუმცა ადგილობრივი მოსახლეობა ამ ფაქტს უარყოფს. ბოლო რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში ამ უბანს ასევე სოჰას (ინგლ. - " ") უწოდებენ.
ბასილი ანკვირიელი

ბასილი ანკვირიელი — ანკვირიელი ხუცესი, მოღვაწეობდა ანკვირიაში (ანკარა) საუკუნეში. მისი ხსენების დღეებია 22 მარტი და 28 ივნისი. მისი მოღვაწეობის შესახებ ცნობები შემოინახა მეტაფრასულმა თხზულებამ „ღუაწლი წმიდისა და დიდებულისა მღვდელმოწამისა ბასილისი“. ეს წმინდანი ებრძოდა წარმართებსა და არიანელებს. იმპერატორ იულიანე განდგომილის (იულიანე აპოსტატი) ბრძანებით ხუცესს საშოლტე ტყავი გააძრეს და წამებით მოკლეს.

ეს წმიდანი უნდა განვასხვაოთ მღვდელმოწამე ბასილი ანკვირელისაგან, რომლის ხსენება 14 იანვარს აღინიშნება.
თეორემა

თეორემა (ბერძნ. , განვიხილავ, ვწონი) — წინადადება რაიმე დედუქციურ მეცნიერებაში, რომელიც დამტკიცების საშუალებითაა დადგენილი. დედუქციურ მეცნიერებაში თითოეული თეორემა მტკიცდება ადრე დამტკიცებული თეორემების და/ან პირველადი წინადადებების, ე.წ. აქსიომების საფუძველზე.

მათემატიკურ ლიტერატურაში, სხვადასხვა კონტექსტში თეორემის სინონიმებია: ლემა, წინადადება, შედეგი და ა.შ.

თეორემა განსხვავდება თეორიისგან.
გამოყენებითი მათემატიკა

გამოყენებით მათემატიკად — მათემატიკის ის ნაწილი, რომელიც არამათემატიკური ამოცანების მოდელირებისთვის გამოიყენება.

გამოყენებითი მათემატიკა მიზნად ისახავს განავითაროს პრაქტიკული მათემატიკური მეთოდები, ფიზიკის, ტექნოლოგიის, ეკონომიკის და სხვა სფეროების ამოცანების გადასაჭრელად. მე–20 საუკუნეში კომპიუტერული ტექნიკის განვითარებასთან ერთად მათემატიკის გამოყენების არეალი მკვეთრად გაფართოვდა და მან პირდაპირად თუ ირიბად ყოველდღიური ცხოვრების თითქმის ყველა ნაწილში შეაღწია.

გამოყენებითი მათემატიკის სამი ტრადიციული მიმართულებაა: დიფერენციალური განტოლებები, რიცხვითი ანალიზი, ალბათობის თეორია.

უშუალო პრაქტიკული გამოყენების მქონე მათემატიკის დარგებს შორისაა: მათემატიკური ფიზიკა, მათემატიკური სტატისტიკა, ფინანსური მათემატიკა, მათემატიკური ბიოლოგია, კრიპტოგრაფია, გრაფთა თეორია, თამაშების თეორია და სხვა.
გოტფრიდ ლაიბნიცი

გოტფრიდ ვილჰელმ ლაიბნიცი (; დ. 1 ივლისი, 1646, ლაიფციგი — გ. 14 ნოემბერი 1716, ჰანოვერი) — გერმანელი მათემატიკოსი, ფილოსოფოსი, ლოგიკოსი, მექანიკოსი, ფიზიკოსი, იურისტი, ისტორიკოსი, დიპლომატი, გამომგონებელი და ლინგვისტი. პრუსიის მეცნიერებათა აკადემიის დამაარსებელი და პირველი პრეზიდენტი, საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრი.

მნიშვნელოვანი სამეცნიერო მიღწევები:
ლაიბნიცმა, ნიუტონისგან დამოუკიდებლად, შექმნა მათემატიკური ანალიზი — უსასრულო პატარა სიდიდეზე დაფუძნებული დიფერენციალური და ინტეგრალური გამოთვლა.
მექანიკაში შემოიტანა „ცოცხალი ძალის“ ცნება (კინეტიკური ენერგიის თანამედროვე გაგების პირველსახე) და ჩამოაყალიბა ენერგიის შენახვის კანონი. პირველმა ჩამოაყალიბა საკმარისი საფუძვლის პრინციპი (რომელსაც მიკუთვნებული აქვს არა მხოლოდ ლოგიკური, არამედ ონტოლოგიური მნიშვნელობაც: ... არასაკმარისი საფუძვლის გარეშე, არცერთი მოვლენა არ შეიძლება აღმოჩნდეს ჭეშმარიტი ან ნამდვილი, არცერთი მტკიცებულება - სამართლიანი) ასევე ითვლება იგივეობის კანონის თანამედროვე ფორმულირების ავტორად. ლაიბნიცმა გამოთქვა იდეა ერთი სახის ენერგიის სხვა სახით გარდაქმნის შესახებ, შექმნა ენების ისტორიული წარმოშობის თეორია და მიანიჭა მათ გენეალოგიური კლასიფიკაცია, ითვლება გერმანული ფილოსოფიური და სამეცნიერო ლექსიკონის ერთ-ერთ შემქმნელად., ლაიფციგის უნივერსიტეტის მორალის ფილოსოფიის პროფესორის ფრიდრიხ ლაიბნიცისა და იურისპრუდენციის გამოჩენილი პროფესორის ქალიშვილის — კატერინა შმუკის ოჯახში. გოტფრიდის მამა სერბო-ლუჟიცული წარმოშობის იყო. დედის მხრიდან კი, როგორც ეტყობოდა, გერმანელი წინაპრები ჰყავდა.

უნივერსიტეტებში სწავლა
ნიურნბერგში ცხოვრება
პოლიტიკური და პუბლიცისტური მოღვაწეობა
სამეცნიერო მოღვაწეობა
ლაიბნიცსა და ნიუტონს შორის დავა
ბოლო წლები
ყაზახური ენა

ყაზახური ენა — ყაზახეთის ოფიციალური ენა. ეკუთვნის თურქულ ენათა ყივჩაყური ჯგუფის ყივჩაყურ-ნოღაურ ქვეჯგუფს. ახლოს ენათესავება ყირგიზულ და ყარაყალპაკურ ენებს. გავრცელებულია ძირითადად ყაზახეთში, აგრეთვე ჩინეთში, მონღოლეთში, რუსეთში, უზბეკეთში და ავღანეთში. ყაზახურ ენაზე საუბრობს 12 მილიონამდე ადამიანი. აქვს სამი დიალექტი: ჩრდილო-აღმოსავლური, სამხრეთ-დასავლური და დასავლური. სალიტერატურო ენა შეიქმნა საუკუნის ნახევარში ჩრდილო-აღმოსავლური დიალექტის საფუძველზე. თანამედროვე ანბანი შექმნილია 1940 წელს რუსული გრაფიკის მიხედვით და შეიცავს 42 გრაფემას. ენაში 9 ხმოვანია. ლექსიკაში უხვადაა არაბული, რუსული და მონღოლური ნასესხები სიტყვები. მცირე რაოდენობითაა რუსული, თათრული და უზბეკური ლექსემები.
ყირგიზული ენა

ყირგიზული ენა, ან ყირგიზული (კირილური ანბანით , , ლათინური ანბანით , ) არის ყირგიზი ხალხის ეროვნული და ყირგიზეთის სახელმწიფოს ოფიციალურ ენას. იგი წარმოადგენს თურქულ ენათა ცენტრალურ (ნოღაურ-ყივჩაღურ) ჯგუფს.

ყირგიზული ენის გავრცელება
ყირგიზულს მშობლიურ ენად მიიჩნევს 5 მლნ. კაცი. ამ ენაზე მოლაპარაკენი ცხოვრობენ ჩინეთში, ავღანეთში, ყაზახეთში, თურქეთში, უზბეკეთში, პაკისტანსა და რუსეთში. ყირგიზული ენა ენათესავება ყაზახურს და ისე ახლოს დგას მასთან, რომ ენობრივი ურთიერთგაგება ყირგიზსა და ყაზახს შორის შეიძლება დაუბრკოლებლად მიმდინარეობდეს. შედარებით ენათმეცნიერებაში ყირგიზული მიჩნეულია ცენტრალურ და ჩრდილოთურქულ ენათა ჯგუფის ერთგვარ შემაკავშირებელ ენად.

ყირგიზები ძველი ხალხია. ისინი , საუკუნეებში გოქთურქების ვასალები იყვნენ. სამხრეთ ციმბირის ენისეის რეგიონიდან მომდინარე ტომს 840 წელს დაუპყრია უიგურების ქვეყანა. 1876 წელს, სანამ მათ რუსები დაიპყრობდა, ყირგიზები კოკანდის სახანოს ვასალები იყვნენ.

ენობრივი ნათესაობა
მიუხედავად დიდი გავლენებისა, რომელიც ყირგიზულმა განიცადა დროთა განმავლობაში ყივჩაღურ-თურქულისაგან (ყაზახური და ნოღაური), მაინც შეინარჩუნა სამხრეთ-ციმბირული (ჩრდილოაღმოსავლეთ) სუბსტრატი. გამაჰმადიანებისა და არამომთაბარე მუსლიმებთან კონტაქტის შედეგად ყირგიზულ ენას ძირითადად თურქული წარმოშობის ლექსიკა, მცირე რაოდენობით არაბულ-სპარსული და ევრო-რუსული ნასესხობები გააჩნია.

ყირგიზთა (თვით)სახელრქმევის ისტორიისათვის
რუსებმა, თავის დროზე, ყაზახებისაგან გამოსარჩევად ყირგიზებს „ყარა-ყირგიზები“, ხოლო ყაზახებს „ყაზახ-ყირგიზები“ უწოდეს. ზოგიერთი თურქულენოვანი ხალხი ყირგიზებს „ბურუთებს“ უწოდებს. სიტყვა „ბურუთი“ გვხვდება მონღოლურ ფოლკლორშიაც.

მოსწრებული სიტყვა-პასუხი და სპონტანური თქმები მეტად მოწონებულია ყირგიზთა შორის. ცნობილია ზეპირსიტყვიერად ტრადირებული ეპოსები. საერთაშორისო აღიარება მოიპოვა ყირგიზი ეროვნების მწერალმა ჩინგიზ აიტმატოვმა, (1928-2008), რომელიც ყირგიზულ-რუსული ორენოვნების ერთგვარ მაგალითს წარმოადგენდა. ჩ. აიტმატოვის მშობლიური ენა ყირგიზული იყო, თუმცა რუსულად კი წერდა. აღსანიშნავია ისიც, რომ მწერლის რადიო- და სატელევიზიო გამოსვლებიდან ნათლად ჩანს ფონეტიკურად, მორფოლოგიურად, სინტაქსურად არასწორი რუსული მეტყველება.

ყირგიზთა დამწერლობა
ყირგიზები ჯერ ძველთურქულ ანბანს გამოიყენებდნენ, ხოლო მოგვიანებით კი არაბულ ანბანს. 1923 წელს სტანდარტიზირებული იქნა ენის არაბული ორთოგრაფია. 1928 წელს ლათინური ანბანი გადაიღეს, რომელიც 1940 წელს კირილურით ჩანაცვლდა. 1995 წელს გადაწყდა შემოეღოთ ლათინური ანბანის ბაზაზე სისტემატიზირებული დამწერლობა, რომელიც დღემდე არ დანერგილა.
ჩინეთში (ყიზილსუს რაიონში) მცხოვრები ყირგიზები არაბული დამწერლობით სარგებლობენ, თუმცა პეკინის სპეციალური ნებართვის გამო ოფიციალურად ლათინურ ანბანს იყენებენ. თურქეთის რესპუბლიკაში მცხოვრები ყირგიზები ლათინური ანბანით წერენ. ლათინური ანბანით წერა-კითხვა მეტად გავრცელებულია ყირგიზულენოვან ინტერნეტ-სივრცეშიც.
თურქმენული ენა

თურქმენული ენა (თურქმენულად ) — თურქმენეთის სახელმწიფო ენა. იგი მიეკუთვნება თურქულ ენათა სამხრეთ-დასავლურ ოღ(უ)ზურ ჯგუფს.

თურქმენული ენის გავრცელება და მცირე ისტორია
თურქმენულის სახელწოდებით ცნობილ სხვა ენებზე ლაპარაკობენ ერაყში, ირანში (ხორასანში), ავღანეთსა და თურქეთში. თურქმენული ძალიან ახლოს დგას აზერბაიჯანულთან და თურქულთან, მეტ-ნაკლები სიახლოვე გააჩნია სალართან (ჩინეთი) და ყირიმის თათრულთან.
თურქმენული ენა მომდინარეობს ოღ(უ)ზ-თურქულიდან. რომელზედაც 1. ათასწლეულში შუა ხანების შუა აზიაში ლაპარაკობდნენ. თურქმენთა წინაპრები სელჯუკები იყვნენ, რომელთაც შუა აზიაში უზარმაზარი სახელმწიფო ჰქონდათ. სელჯუკთა ერთი ნაწილი მოგვიანებით ანატოლიაში გადასახლდა, რომელთა ენა საუკუნის დასაწყისამდე ოსმალურად, ხოლო დაახლოებით ქემალ ათათურქის მიერ თურქეთის რესპუბლიკის დაარსებიდან კი თურქულ ენად იწოდება.
თურქმენული, აზერბაიჯანული და თურქული ენები თურქულ ენათა საერთო მონათესავე ჯგუფს მიეკუთვნებიან. ეს სამი ენა ერთმანეთთან ისე ახლოს დგას, რომ ურთიერთგაგება თურქმენს, აზერბაიჯანელსა და თურქს შორის შეიძლება დაუბროლებრივ მიმდინარეობდეს. ამ მიზეზის გამო ზოგი ენათმეცნიერი ამ თურქულ ენებს ენობრივ კონტინუუმად განიხილავს, რაც თავის მხრივ წყალს ასხამს პანთურქულ იდეას ყველა თურქული მოდგმის ტომისა და ხალხის ერთიან ისლამურ სახელმწიფოში ცხოვრების შესახებ.

სიტყვა „თურქმენის“ ეტიმოლოგიისათვის
ეთნონიმი „თურქმენი“ ოღ(უ)ზ-თურქული წარმოშობისაა. ამ სიტყვით განარჩევდნენ ძველთურქული რელიგიის აღმსარებელ ოღუზებს გამაჰმადიანებული ოღუზებისაგან. სიტყვასიტყვით „თჲურქმენ“ ნიშნავს „თურქი ვარ-ს“.

ენის გავრცელება და მცირე ისტორია
თურქმენული ლიტერატურა მოიცავს ოღუზ-თურქული ხანის მრავალ ეპოსს, როგორიცაა მაგ.; „დედე გორყუთი“ („ “) „ქოროღლი“ („“). შუა საუკუნეების ჩაგატაიურმა ლიტერატურამ გავლენა იქონია თურქმენულზე, რის შედეგადაც საუკუნეში იგი სალიტერატურო ენად ჩამოყალიბდა. თურქმენული ლიტერატურის უმნიშვნელოვანესი წარმომადგენელია, ეროვნული პოეტი მაჰმუთყული .

თურქმენთა დამწერლობა
სავარაუდოდ, ოღუზ-თურქები თავდაპირველად რუნული ანბანით წერდნენ, ხოლო მოგვიანებით კი უიღურულს გამოიყენებდნენ. გამაჰმადიანების შემდეგ, დაახლოებით საუკუნეში დამკვიდრდა არაბული დამწერლობა. საუკუნეში, 1929 წელს შემოღებულ იქნა ლათინური ანბანი, ხოლო 1938 წელს კირილური ანბანის გამოყენებას მიჰყვეს ხელი. 1991 წელს ისევ იქნა შემოღებული ლათინური ანბანის განახლებული, ხელახლა სისტემატიზირებული სადამწერლობო ვარიანტი, რომელიც 1929 წლისდროინდელისაგან საკმაოდ განსხვავდება. თურქმენების დიდი ნაწილი კარგად ფლობს რუსულ ენას. თურქმენები ცხოვრობენ ერაყში, ირანსა და ავღანეთში, თუმცა იქაც შესაბამისი ენებისა და სადამწერლობო სისტემების კონკურენციაში უწევთ ცხოვრება. თუქმენული ენა არაბულის, სპარსულისა და დარის დიდ გავლენას განიცდის არა მარტო ლექსიკალურ დონეზე, არამედ ელემენტარულად წერა-კითხვაც მათი საცხოვრისის მიხედვით ადაპტირებულია ხსენებული ქვეყნების სადამწერლო სისტემებს ერაყში მორგებულია საკუთრივ არაბულზე, ხოლო ირანსა და ავღანეთში კი ირანულისა და დარის სათანადო ვარიანტებზე.