ლაპილოფსისი

ლაპილოფსისი — სტერეოსპონდილური ტემნოსპონდილის გადაშენებული გვარი ლაპილოფსისის ოჯახისა. გვარის ნამარხები აღმოჩენილია ავსტრალიის შტატის კუინზლენდის არკადიის ფორმაციაში (რევანის ჯგუფი).

შესწავლის ისტორია
ტიპური სახეობა და ერთადერთი ცნობილი სახეობაა ლაპილოფსის ნანა, რომელსაც სახელი 1990 წელს ავსტრალიელმა მეცნიერებმა ენ უორენმა და მარკ ჰატჩინსონმა დაარქვეს. არსებობს ორი ცნობილი ნიმუში, ორივეს თითქმის სრული თავის ქალა გააჩნია, შესაბამისი ქვედა ყბებით და შესაბამისი პოსტკრანიალური ელემენტებით. იმავე ადგილიდან კიდევ თოთხმეტი ნიმუში აღწერა ავსტრალიელმა პალეონტოლოგმა ადამ იეიტსმა 1999 წელს.

ანატომია
ლაპილოფსისი ავსტრალიური როტაურიზავრისგან რამდენიმე მახასიათებლით განსხვავდებოდა: (1) ღრმა, ნახევრად ელიფსური ოტიკური ნაჭდევი; (2) შემოკლებული უკანა თავის ქალას მაგიდა; (3) ფართო არაღრმა ღარი, რომელიც ვრცელდება კვადრატოიუგალური მორჩის უკანა ლატერალური კუთხიდან თვალბუდის უკანა კიდემდე; (4) კულტრიფორმული მორჩის ფართოდ გაშლილი წინა ბოლო; (5) ფრთისებრ-სასის განცალკევება, რაც იწვევს ექტოპტერიგოიდური მორჩის ფორმირებას, რომელიც ფრთისებრ-სასის ღრუს ჩარჩოებს ქმნის; (6) საუღლე მორჩი, რომელიც თვალბუდის წინა კიდეზე მთავრდება. თავის ქალა და ქვედა ყბა განსაკუთრებით კარგად არის ცნობილი, რაც მეტ-ნაკლებად სრული რეკონსტრუქციის საშუალებას იძლევა. პოსტკრანიალური მასალა ძირითადად შედგება მკერდისა და წინა კიდურების რეგიონებისა და რამდენიმე მალისგან.

ფილოგენეტიკური ურთიერთობები
როდესაც მას სახელი დაერქვა, ლაპილოფსისი იდენტიფიცირებული იყო, როგორც მიკროფოლიდური დისოროფოიდი; დისოროფოიდები თითქმის ექსკლუზიურად პალეოზოური პერიოდისაა, გარდა სამხრეთ აფრიკის ადრეული ტრიასული კარუს აუზიდან. იმის გამო, რომ კომპიუტერული ფილოგენეტიკა იმ დროს ფართოდ ხელმისაწვდომი არ იყო, ავტორებმა შეადარეს გამორჩეული მახასიათებლები სხვა კლადებში ცნობილ მახასიათებლებს და აღმოაჩინეს მრავალი მსგავსება დისოროფოიდებთან. იმ დროს, დისოროფოიდების სისტემატიკა ნაწილობრივ ცვალებადი რჩებოდა, განსაკუთრებით რამდენიმე მცირეტანიან ხმელეთის ფორმასთან დაკავშირებით, ხოლო უორენმა და ჰატჩინსონმა აღადგინეს მიკროფოლიდები, რომელიც თავდაპირველად შეიქმნა უოტსონის მიერ (1919), რათა მოიცავდეს როგორც მიკროფოლისს, ასევე ლაპილოფსისს.

იეიტსის (1999) მიერლაპილოფსისისა და ახალი ტაქსონის, როტაურიზავრის, დამატებითი მასალის აღწერამ მას საშუალება მისცა შეექმნა ლაპილოფსისის ოჯახი მცირეტანიანი სტერეოსპონდილების ამ უჩვეულო ჯგუფისთვის. იეიტსის ფილოგენეტიკურმა ანალიზმა, ასევე იეიტსის და უორენის (2000) ფილოგენეტიკურმა ანალიზმა აღმოაჩინა ლაპილოფსიდები სტერეოსპონდილების ძირში. რუტას და სხვების (2003) მიერ ჩატარებულმა სუპერხის ანალიზმა ისინი სრულიად განსხვავებულ პოზიციაში აღმოაჩინა, როგორც ერიოპოიდების, დისოროფოიდების (თანამედროვე ამფიბიების ჩათვლით) და ზატრაქეიდების დაძმობილებული ჯგუფი.

1999 წელს ჩატარებული ანალიზის შედეგად, რომლის დროსაც ლაპილოფსისები ბაზალურ სტერეოსპონდილებად იქნა მიჩნეული,სტერეოსპონდილომორფების უახლესმა ანალიზმა, რომელიც ელტინკმა და სხვებმა (2019) ჩაატარეს, ლაპილოფსისი აღმოაჩინა ლიდეკერინიდებში, ადრეული ტრიასული პერიოდის კიდევ ერთ პატარა ტანიან ჯგუფში, როგორც ლიდეკერინიდების დაძმობილებული ტაქსონი, რაც გარკვეულწილად მაკჰიუს 2012 წლის დისერტაციის შედეგების მსგავსია. ეს ეწინააღმდეგება წინა კვლევებს, რომლებშიც ლაპილოფსისი იქნა აღმოჩენილი: ლიდეკერინიდების გარეთ, მაგრამ როგორც მისი დაძმობილებული ჯგუფი, დისოროფოიდებთან ერთად, როგორც მოკლედრუჭიანი სტერეოსპონდილური კლადების, როგორიცაა ლიდეკერინიდები და მეტოპოზაურიდები, დაძმობილებული ტაქსონი, ან ბრაქიოპოიდებთან მჭიდროდ დაკავშირებული. არსებობს ზოგადი კონსენსუსი, რომ ლაპილოფსიდები, სულ მცირე, სტერეოსპონდილომორფებია, თუ არა ნამდვილი სტერეოსპონდილები, მაგრამ ამის მიღმა მკაფიო შეთანხმება არ არსებობს. წინა მკვლევარებმა ანალიზში ხაზი გაუსვეს იმ პოტენციალს, რომ ნიმუშები შეიძლება არ წარმოადგენდნენ ზრდასრულ ადამიანებს ან რომ სხეულის შემცირებულმა ზომამ შეიძლება გამოიწვიოს მიზიდულობა სხვა მცირეტანიან ტაქსონებთან, როგორიცაა ლიდეკერინიდები.