iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
პუენტ-ნუარი

პუენტ-ნუარი  — ქალაქი კონგოს რესპუბლიკაში, რომელიც მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით მეორეა ბრაზავილის შემდეგ, პორტი ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე, რომელზეც გადის ქვეყნის თითქმის მთელი საგარეო ვაჭრობის ბრუნვა. 2004 წლამდე იყო კუილუს დეპარტამენტის ცენტრი, შემდეგ ჩამოყალიბდა, როგორც ცალკე დეპარტამენტი.

2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 829 134 ადამიანს; (195 000 ადამიანი 1980 წელს, 294 000 ადამიანი 1984 წელს, 455 000 ადამიანი 1996 წელს).

ისტორია
1484 წელს პორტუგალიელმა მეზღვაურებმა აქ დაინახეს შავი კლდეები და ამ ადგილს დაარქვეს შავი კონცხი (ფრანგულად — პუენტ-ნუარი). თვითონ ქალაქი მეთევზეთა პატარა დასახლების ადგილას დაარსდა 1883 წელს პიერ სავორნიან დე ბრაზას ექსპედიციის მიერ, როგორც სამხედრო პოსტი. 1950—1958 წლებში საფრანგეთის კოლონიის — საფრანგეთის ეკვატორული აფრიკის დედაქალაქი. 1924—1934 წლებში ქალაქი რკინიგზით შეუერთდა დედაქალაქ ბრაზავილს.

1927 წელს ქალაქში შეიყვანეს სასმელი წყალი, 1932 წელს აშენდა აეროპორტი, 1936 წელს პირველი საავადმყოფო, 1942 წელს აშენდა ახალი პორტი. 1997—1999 წლების სამოქალაქო ომმა გამოიწვია შიდა რეგიონებიდან ხალხის მასიური გადასახლება ქალაქში, რამაც მისი რაოდენობა ორჯერ გაზარდა.

გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს კონცხზე ატლანტის ოკეანესა და პუენტ-ნუარის უბეს შორის.

კლიმატი ცხელი და ნოტიოა. ნალექები ბევრია, რომლის ყველაზე უფრო ცოტა რაოდენობა შეიმჩნევა სექტემბერ-ოქტომბერში.

ქალაქი ცნობილია თავისი პლაჟებით და სერფინგის ადგილებით.

ეკონომიკა
ქალაქს ეძახიან კონგოს რესპუბლიკის საზღვაო ჭიშკარს. პორტის ტვირთბრუნვა შეადგენს 8,1 მილიონ ტონას (1983 წელი). პორტით ასევე სარგებლობს გაბონი (მანგანუმის წიაღისეულის გატანა), ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა და ჩადი. მას აქვს ნავთობის დიდი ტერმინალი — «ჯენი».

ქალაქი დედაქალაქ ბრაზავილთან დაკავშირებულია რკინიგზით და ავტომაგისტრალით. საერთაშორისო აეროპორტია «აგოსტინიო-ნეტო», რომელსაც სახელი დაერქვა ანგოლის პირველი პრეზიდენტის აგოსტინიო ნეტოს პატივსაცემად.

პუენტ-ნუარს აქვს 1980 წელს აშენებული აფრიკაში ერთ-ერთი უდიდესი ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნები. ქალაქში ასევე განვითარებულია ხის სახერხი, ფანერის, საკვები პროდუქტების (ზეთის გამომხდელი, თევზის საკონსერვო), ქიმიური, ფეხსაცმლის წარმოება. მიმდინარეობს გემთმშენებლობა და თევზჭერა. ფუნქციონირებს თბოელექტროსადგური. ქალაქის გარეუბნებში — ოლ-სენ-პოლში და ჰოლში არსებობს კალიუმის მარილის საბადოები. სამხრეთში მიმდინარეობს ნავთობის წყალქვეშა საბადოების დამუშავება.

განაშენიანება
რეგულარული დაგეგმარება აერთიანებს ქუჩების მართკუთხა და რადიალურ სისტემებს. ცენტრალურ ნაწილში — ადმინისტრაციული შენობები, ჰოსპიტალი, მისიების შენობები, ტაძარი, ოკეანოგრაფიული ცენტრი, სკოლა, პორტუგალიური არქიტექტურის ელემენტებიანი ევროპელების საცხოვრებელი სახლები, რომლებიც ბაღებით არის შემოსაზღვრული. პორტიდან ჩრდილოეთით, პლატოზე — აფრიკული კვარტლები, განაშენიანებული ტრადიციული ქოხებით.

დამეგობრებული ქალაქები
ჰავრი
ვახში

ვახში  — მდინარე ცენტრალურ აზიაში, ტაჯიკეთში, ამუდარიის მარჯვენა შემადგენელი. საერთო სიგრძე 786 კილომეტრი, აუზის ფართობი 39,1 ათ. კმ². აუზის დიდი ნაწილი პამირ-ალაის მთათა სისტემის ფარგლებშია მოქცეული. სათავე აქვს პამირზე, კორჟენევსკაიას პიკის რაიონში, ზღვის დონიდან 1834 მ სიმაღლეზე.

წარმოიქმნება მდინარეების ყიზილსუსა და მუქსუს შეერთებით და მდინარე ობიხინგოუს (მარცხენა შენაკადი) შესართავამდე სურხობი ეწოდება; შემდეგ სამხრეთ-დასავლეთისაკენ უხვევს და უმეტესად ვიწრო, ღრმა ხეობაში მიედინება. შესართავიდან 170 კილომეტრზე გადის ვახშის ველზე და იტოტება. საზრდოობს მყინვარისა და თოვლის, ნაწილობრივ წვიმის წყლით. წყალდიდობა იცის მაისიდან სექტემბრამდე. მდინარეს იყენებენ სარწყავად. ნაოსნობა ქვემოთშია განვითარებული. ვახშის ნაპირზეა ქალაქები: ნურაქი, სარბანდი და ყურღან-თეფა.

მდინარე ვახშის შესართავში მდებარეობს ტაჯიკეთის ნაკრძალი — ვეფხვის ხევი. ვახშის აუზში ითვლიან 569 მთის ტბას, რომელთა საერთო ფართობია 1737 კმ². ძირითადად ტბები ზღვის დონიდან 2800-3500 მ სიმაღლებზე ვრცელდებიან. მდინარეების ვახშისა და ყიზილუს წყალგამყოფს ვახშის ქედი წარმოადგენს, რომელიც 3141 მ სიმაღლის მწვერვალითაა დაგვირგვინებული. ქედის საერთო სიგრძე 80 კილომეტრია.

საშუალო წლიური ხარჯი 660 მ³/წმ, უდიდესი (ივლისი) 3120 მ³/წმ, უმცირესი (თებერვალი) 130 მ³/წმ. ვარდნა 835 მ. მდინარე ვახშის წყალი, ისევე როგორც შუა აზიის სხვა მდინარეების წყალი დიდი სიმღვრივით გამოირჩევა (4,16 კგ/მ³), თუმცა ნურაქის ჰიდროელექტროსადგურის აშენების შემდეგ, წყალი გამჭვირვალე გახდა, ლურჯი ფერის. მდინარე ვახშზე აშენებულია სათავო, ნურაქის, სანგტუდის 1 და 2 და ბაიპაზიანის ჰიდროელექტროსადგურები. ნურაქის ჰიდროელექტროსადგურის კაშხალი წარმოქმნის ნურაქის წყალსაცავს, რომლის ფართობია 98 კმ², მოცულობა 10,5 კმ³, ხოლო მაქსიმალური სიღრმე 220 მ. 2009 წელს მწყობრში შევიდა სანგტუდის ჰიდროელექტროსადგური-1, ხოლო 2011 წელს სანგტუდის ჰიდროელექტროსადგური-2. მდინარეზე შენდება როგუნის ჰიდროელექტროსადგური.

ვახშის წყლები ფართოდ გამოიყენება სარწყავად, წყალმომარაგებისათვის და ელექტროენერგიის მისაღებად. გამოყოფილია ვახშისა და შუროაბადის არხები. მდინარეს აქვს დიდი ჰიდროენერგეტიკული პოტენციალი — 251,15 კვტ. სთ. წელიწადში. მდინარე ვახშის ჰიდროლოგიური შესწავლა დაიწყო საუკუნის 30-იან წლებში. ვახში სეისმურად აქტიურ ზონაშია მოქცეული. მიწისძვრა ხშირ მეწყერს იწვევს.

ვახში იწყება როგორც ყიზილსუ (ყირგიზულად „წითელი მდინარე“). მუქსუსთან შეერთების შემდეგ, სურხობი ეწოდება (ტაჯიკურად „წითელი მდინარე“). ორივე სახელწოდება წყლის რეალურ ფერს გამოხატავს, განპირობებულს ყიზილსუს ზემოთში არსებული წითელი თიხის წარეცხვით. ობიხინგოუს შეერთების ადგილიდან ვახში ეწოდება.

ჰიდრონიმი მომდინარეობს ძველტაჯიკური ვახშისაგან — „მზარდი“, „მატებადი“ (წყალზე) და აგრეთვე „წყლის ღვთაება“. სახელწოდებაში გამოხატულია უკანასკნელი მნიშვნელობა: როგორც ალ-ბირუნი მიუთითებდა, ვახში — ანგელოზის სახელია, რომელიც წყალში ცხოვრობდა და კერძოდ, მდინარე ჯეიხუნში (ამუდარიაში).
უზბეკეთის სავიზო პოლიტიკა

უზბეკეთის ვიზიტორებმა უნდა მიიღონ ვიზა უზბეკეთის რესპუბლიკის დიპლომატიურ მისიებში, თუ ვიზიტორი მოქალაქეა იმ ქვეყნის, სადაც ვრცელდება უზბეკეთის სავიზო პოლიტიკა.

სავიზო პოლიტიკის რუკა
უვიზო რეჟიმი
მომდევნო 9 ქვეყნის მოქალაქეებს, შეუძლიად უზბეკეთს ეწვიონ უვიზოდ 90 დღის განმავლობაში:

უვიზო რეჟიმი ასევე ვრცელდება შემდეგი ქვეყნების დიპლომატიური პასპორტის მქონე მოქალაქეებზე: ბრაზილია, ჩინეთი, უნგრეთი, პოლონეთი, სამხრეთი კორეა, ტაჯიკეთი, თურქეთი და ვიეტნამი, და ასევე დიპლომატიური და სამსახურებრივი პასპორტის მქონე შემდეგი ქვეყნის მოქალაქეებზე: ლატვია, რუმინეთი და სლოვაკეთი.

ვიზა არ არის საჭირო აშშ-ის სამხედრო და აშშ-ის თავდაცვის დეპარტამენტის სამოქალაქო პერსონალისთვის, შესაბამისი დოკუმენტაციის წარდგენის შემთხვევაში.

ვიზა ჩასვლისას
ვიზა დადასტურების (ბეჭედი) მფლობელებს, რომელიც გაცემულია უზბეკეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს მიერ, შეუძლიათ მიიღონ ვიზა ტაშკენტის საერთაშორისო აეროპორტში ჩამოსვლის.

გამარტივებული პროცედურა
შემდეგი ქვეყნის მოქალაქეებმა შეუძლიათ მიიღონ მრავალჯერადი ვიზები 1 თვის ვადით, არავითარი ტურისტული და მოსაწვევი წერილის გარეშე. ვიზები გაიცემა მათზე, 2 სამუშაო დღის ვადაში. დასაშვები ქვეყნებია:

სატრანზიტო ვიზა ასევე ხელმისაწვდომია ყველა ეროვნების მოქალაქეებისთვის, ხანგრძლივობით 72 საათის განმავლობაში, რომელსაც არ სჭირდება მოწვევის წერილი და საგზური.

სავიზო განაცხადის ფორმა ივსება ონლაინ, ბეჭდვითი და წარედგინება დიპლომატიურ მისიაში.
უზბეკეთის პასპორტი

უზბეკეთის პასპორტი — უზბეკეთის რესპუბლიკის საკუთრება, რომელიც გაიცემა უზბეკეთის მოქალაქეებს შიდა მოხმარებისთვის და საერთაშორისო მოგზაურობებისთვის. ჩვეულებრივი პასპორტი გაიცემა 16 წლის პირს და უნდა გადაიცვალოს ყოველ 10 წელიწადში. პასპორტი შეიძლება ასევე შეიცვალოს დაზიანების შემთხვევაში, ასევე, როდესაც პასპორტის მფლობელი შეცვალა თავისი სახელი. პასპორტი შეიცავს 32 გვერდს სპეციალური შენიშვნებისა და ვიზებისთვის. პასპორტი შედგება უზბეკურსა და ინგლისურ ენებზე. ორმხრივი და მრავალმხრივი ხელშეკრულებების მიხედვით, უზბეკეთის პასპორტის მფლობელს აქვს უფლება ეწვიოს დსთ-ს, გარდა მეზობელი ტაჯიკეთისა (ტაჯიკეთის მოქალაქეებიც ვალდებულნი არიან მიიღონ უზბეკეთის ვიზა), და დარჩეს 90 დღის განმავლობაში ყოველგვარი ვიზის გარეშე. თუმცა, უზბეკეთიდან გასვლისთვის, საჭიროა სპეციალური სამგზავრო ნებართვა ადგილობრივი პოლიციიდან.

2010 წლიდან, უზბეკეთი თანდათანობით გადავიდა ბიომეტრიული პასპორტის სისტემაზე. ძველი (არაბიომეტრიული) პასპორტები 2018 წლის თებერვლის შემდეგ გამოუსადეგარია, როგორც ეროვნულ, ისევე საერთაშორისო დონეზე.

უზბეკეთის პასპორტის მფლობელებს შეუძლიათ გამგზავრონ რიგ ქვეყნებში უვიზოდ ან მიიღონ ვიზა ჩასვლისთანავე.

საინფორმაციო გვერდი
უზბეკეთის პასპორტი შეიცავს შემდეგ მონაცემებს:
ტიპი ( — სამოქალაქო პასპორტი, — სამსახურებრივი პასპორტი, — დიპლომატიური პასპორტი)
გამცემი სახელმწიფოს კოდი 
პასპორტის სერიული ნომერი
სახელი
გვარი
დაბადების ადგილი
დაბადების თარიღი
სქესი
გაცემის თარიღი
მოქმედების ვადა
გამცემი ორგანო
საკონტროლო ნომერი
ნეფტეკამსკი

ნეფტეკამსკი — ქალაქი ბაშკირეთში. მდებარეობს რესპუბლიკის ჩრდილოეთში, მდინარე კამას ნაპირზე. დედაქალაქ უფადან დაშორებულია 200 კილომეტრით. ის რესპუბლიკის მსხვილი ინდუსტრიული და კულტურული ცენტრია. 2010 წლის აღწერის მიხედვით მისი მოსახლეობა შეადგენს 121,733 ადამიანს.

ეტიმოლოგია
ქალაქს სახელი მდინარე კამასა და ნავთობის პატივსაცემად ჰქვია ( - რუსულა ნავთს ნიშნავს).

გეოგრაფია
ქალაქი ესაზღვრება კრასნოიარსკის და იანაულსკის რაიონებს ესაზღვრება. ქალაქი საავტომობილო გზით უკავშირდება: უფას, იჟევსკს, პერმს და ყაზანს. ქალაქვს ემსახურება ნეფტეკამსკის აეროპორტი.

ისტორია
ნეფტეკამსკი 1957 წელს კრასნოკამის რაიონში ნავთობის აღმოჩენის შემდეგ დაარსდა. ქალაქის სტატუსი 1963 წელს მიენიჭა.

დემოგრაფია
ნეფტეკამსკი ბაშკირეთში მოსახლეობის მიხედვით მეოთხეა, დედაქალაქ უფას, სტერლიტამაკის და სალავატის შემდეგ.

ეკონომიკა
ქალაქში მდებარეობს ნეფტეკამსკის საავტომობილო ქარხანა, რომელიც რუსეთში სატრანსპორტო ავტობუსების უდიდესი მწარმოებელია.

დამეგობრებული ქალაქები
სიბაი (2009)
ტუიმაზი

ტუიმაზი — ქალაქი ბაშკირეთში. დედაქალაქ უფადან დაშორებულია 145 კილომეტრით. 2010 წლის აღწერის მიხედვით მისი მოსახლეობა შეადგენდა 66,836 ადამიანს.

ისტორია
1912 დაარსდა როგორც მატარებლის სადგური და 1960 წელს ქალაქის სტატუსი მიიღო.

დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მიხედვით ქალაქის მოსახლეობის ეთნიკური შემადგენლობა შემდეგი იყო:
თათრები: 44.6%
ბაშკირები: 25.3%
რუსები: 27.7%
სხვა ეთნიკური ჯგუფები, მათშორის: ჩუვაშები, მარები, უკრაინელები და სხვა.
უზბეკეთის დემოგრაფია

უზბეკეთის დემოგრაფია — უზბეკეთის მოსახლეობის დემოგრაფიული მახასიათებლები. სტატია მოიცავს ისეთ მონაცემებს როგორიცაა: მოსახლეობის ზრდა, სიმჭიდროვე, ეთნიკური შემადგენლობა, განათლების დონე, ეკონომიკური სტატუსი, რელიგიური კუთვნილება და სხვა ასპექტები. უზბეკეთის მოსახლეობის უმეტესობა საკუთარ თავს უწოდებს უზბეკს.

დემოგრაფიული ტენდენციები
უზბეკეთი ცენტრალური აზიის ყველაზე მეტად დასახლებული ქვეყანაა. 2011 წლის მონაცემებით მისი მოსახლება 28,1 მილიონს შეასდგენს, რაც მთლიანი რეგიონის თითქმის ნახევრის ტოლია.

უზბეკეთის მოსახლეობის 34.1% 14 წელზე ნაკლები ასაკისაა. ოფიციალური მონაცემებით მთლიანი მოსახლეობის დაახლოებით 80%-ს უზბეკები შეადგენენ. 1996 წლის მონაცემებით ზოგიერთ დასავლელი მკვლევარი ქვეყანაში ტაჯიკების რაოდენობას 20%-ის ან სულაც 25-30%-ის ფარგლებში მიიჩნევს.

უზბეკეთში ცხოვრობენ ეთნიკური კორეელები, რომლებიც საბჭოთა კავშირის პერიოდში (1937-1938 წლებში) შორეული აღმოსავლეთიდან იძულებით გადმოასახლეს. უზბეკეთში ასევე არის სომხების მცირე ჯგუფიც, ძირითადად ტაშკენტსა და სამარყანდში. მოსახლეობის 88% მუსლიმანია, ძირითადად სუნიტები და ასევე შიიტური (5%) უმცირესობა. მოსახლეობის 9% აღიარებს მართლმადიდებლობას და სხვა ქრისტიანულ მიმდევრობებს, ხოლო 3% სხვა და სხვა რელიგიებს (ბუდიზმი, ბაჰაიზმი და სხვა). ბუხარელი ებრაელები დაახლოებით 1000 წელია რაც ცენტრტალურ აზიაში (ძირითადად უზბეკეში) ცხოვრობენ. 1989 წელს უზბეკეთში 94,900 ებრაელი ცხოვრობდა (რაც მოსახლეობის დაახლოებით 0,5%-ს შეადგენდა). საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ მათი უმეტესობა ამერიკის შეერთებულ შტატებში ან ისრაელში გადასახლდა. 2007 წლის მონაცემებით უზბეკეთში 5000-ზე ნაკლები ებრაელი ცხოვრობს.

როცა ქვეყანა საბჭოთა კავშირის ნაწილს წარმოადგენდა მოსახლეობის უმეტესობა ჩართული იყო ბამბის კოლექტიურ სოფლის მეურნეობაში. მოსახლეობის უმეტესობა დღესაც სოფლად ცხოვრობს და მისდევს მცირე სოფლის მეურნეობას. 1990 წლის შემდეგ უზბეკეთის სოფლის მეურნეობა კოლექტიური მეურნეობის სისტემიდან ინდივიდუალურ მეურნეობებზე გადავიდა.

ენები
ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს მონაცემებით უზბეკეთში შემდეგი ენებია გავრცელებული: უზბეკური 74.3%, რუსული, ტაჯიკური 4.4% და სხვა 7,1%. 1990-იანების შუა რიცხვებში ლათიურმა დამწერლობამ ჩაანაცვლა კირილიცა. დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ უზბეკური გახდა ქვეყნის ოფიციალური ენა. 1995 წელს მთავრობამ მიიღო კანონი სახელმწიფო ენის შესახებ, რომელიც მოსახლეობას ავალდებულებდა უზბეკური ენის გამოყენებას საზოგადოებრივ სფეროებში და სამსახურებში, მიუხედავად ამისა რუსული რჩება დე-ფაქტო სახელმწიფო ენად განსაკუთრებით სამეცნიერო, ბიზნეს და ინტერ-ეთნიკურ წრეებში.

კვლევების მიხედვით სპარსულად მოსაუბრე ტაჯიკების რაოდენობა ქვეყანაში შეიძლება შეადგენდეს 25-30%-ს.
მენგუჯეკიდები

მენგუჯეკიდები ან მენგუჩეკიდები — იყო ანატოლიური ბეილიქი, რომელიც მანასკერტის ბრძოლის შემდეგ შეიქმნა. - საუკუნეებში, აღმოსავლეთ ანატოლიაში, მენგუჯეკიდები ერზინჯანის და დივრიგის მნიშვნელოვან ნაწილს აკონტროლებდნენ. ცოტა რამ არის ცნობილი ბეილიქის შემქმნელ მენგუჯეკ ღაზიზე, ის სავარაუდოდ ალფ-არსლანის არმიის ერთ-ერთი მთავარსარდალი იყო. 1142 წელს, ემირ იშაკის სიკვდილის შემდეგ, მენჯუკიდების ბეილიქი ორ მცირე ერზინჯანის და დივრიგის ბეილიქებად დაიყო. ერზინჯანი ბეილიქი, 1228 წელს რუმის სასულთნომ დაიმორჩილა, ხოლო დივრიგი, 1277 წელს ილხანებმა გაანადგურეს.

მმართველები
მენგუჯეკ ღაზი (1072-1118)
იშაკი (1118-1142)
ერზინჯანის მენგუჯიკიდები
დავუდშაჰი (1142-1162)
სულეიმანშაჰი (1151-1162)
ფაჰრეთინ ბეგრამშაჰი (1162-1225)
ალადინ დავუდშაჰი (1225-1228)
დივრიგის მენგუჯიკიდები
სულეიმან (1142-1162)
შაჰინშაჰი (1162-1198)
სულეიმან (1198-1227)
ახმედშაჰი (1227-1251)
მელიქ სალიჰი (1251-1277)
ოპერაცია ანტროპოიდი

ოპერაცია ანტროპოიდი — რაინჰარდ ჰაიდრიხის მკვლელობის ოპერაციის კოდური სახელწოდება. რაინჰარდ ჰაიდრიხი იყო მესამე რაიხის ხანის გერმანიის სახელმწიფო და სამხედრო მოღვაწე, სს-ის (შუცტაფელი) ობერგრუპენფიურერი და პოლიციის გენერალი, რაიხის უშიშროების მთავარი სამმართველოს ხელმძღვანელი, ბოჰემიის და მორავიის რაიხსპროტექტორის მოადგილე. მას პრაღაში სასტიკი პოლიტიკის გატარების გამო ,,პრაღელი ჯალათი” შეარქვეს.

ოპერაცია 1942 წლის 27 მაისს ჩეხოსლოვაკიის დედაქალაქ პრაღაში ჩატარდა, რომლის დროსაც რაინჰარდ ჰაიდრიხი ტანკსაწინააღმდეგო ყუმბარით მიყენებული ჭრილობით რამდენიმე დღეში, 4 ივნისს გარდაიცვალა. თავდამსხმელებმა ოპერაციის დასრულების შემდეგ თავი ახლოს მდებარე ეკლესიას შეაფარეს, სადაც სს-ის ჯარებმა ყველა დახოცეს. ოპერაციას ხელმძღვანელობდა ჩეხოსლოვაკიის გაძევებული მთავრობა, რომელიც ოპერაციას ლონდონიდან მართავდა.
სინმუბალიტი

სინმუბალიტი — ბაბილონის მეფე ძვ. წ. 1812-1793 წლებში, ხამურაბის მამა, ბაბილონის მეხუთე ლუგალი. ისინის მეფე დამიქილიშუსთან ერთად ებრძოდა ლარსას მეფეს, რიმსუენს. ამ ბრძოლაში სინმუბალიტი და დამიქილიშუ დამარცხდნენ და ძვ. წ. 1798 წელს, სინმუბალიტი იძულებული გახდა ელამელთა უპირატესობა ეცნო. იგი ხამურაბიმ შეცვალა.
ისკანდერ მირზა

ისკანდერ მირზა (; დ. 15 ნოემბერი, 1899, მურშიდაბადი, ინდოეთი — გ. 15 ნოემბერი, 1969, ლონდონი, დიდი ბრიტანეთი) — პაკისტანელი პოლიტიკური მოღვაწე. პაკისტანის უკანასკნელი გენერალ-გუბერნატორი (1955-1956 წწ.) და პირველი პრეზიდენტი (1956-1958 წწ.).

ბიოგრაფია
ისკანდერ მირზა დაიბადა 1899 წელს დასავლეთ ბენგალში. სასწავლებლად გაემგზავრა დიდ ბრიტანეთში და იქ ელფინსტოუნის კოლეჯში დაეუფლა სამხედრო საქმეს. დიდი ბრიტანეთიდან დაბრუნების შემდეგ, 1919 წელს, შევიდა ბრიტანეთის ინდოეთის შეიარაღებულ ძალებში. 1926 წელს ისკანდერმა თავი დაანება სამხედრო სამსახურს, გადავიდა ინდოეთის პოლიტიკურ სამსახურში და გაიგზავნა ჩრდილო-დასავლეთ სასზღვრო პროვინციაში, როგორც კომისრის თანაშემწე. ისკანდერ მირზა კომისარი გახდა 1931 წელს. ინდოეთის პოლიტიკური სამსახურის კომისრის რანგში თავისი კარიერის დიდი ნაწილი გაატარა ფედერალურად მართული ტომების ტერიტორიაზე. პაკისტანის სახელმწიფოს ჩამოყალიბებამდე მას ასევე ეკავა ბრიტანეთის ინდოეთის თავდაცვის მინისტრის თანამდებობა.

ისკანდერ მირზა დაინიშნა ახლად ჩამოყალიბებული პაკისტანის პირველ თავდაცვის მინისტრად და ეს თანამდებობა ეკავა შვიდ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში. 1954 წლის მაისში დაინიშნა აღმოსავლეთი პაკისტანის (ამჟამად ბანგლადეში) გუბერნატორად. თანამდებობის დაკავების შემდეგ მან ღიად განაცხადა, რომ უყოყმანოდ გამოიყენებდა ძალას პროვინციაში ნებისმიერი საპროტესტო გამოსვლების აღკვეთის მიზნით. გუბერნატორის თანამდებობაზე მისი პირველი ნაბიჯი იყო 319 ადამიანის დაპატიმრების ორდერის გაცემა, მათ შორის იყო ავამი ლიგის ორი ლიდერი მუჯიბურ რაჰმანი და იუსუფ ალი ჩოუდჰური. ივნისის შუა რიცხვებში დაპატიმრებულთა რაოდენობამ 1 051-ს მიაღწია, მათ შორის იყო ეროვნული ასამბლეის 33 წევრი და დაკის უნივერსიტეტის ორი პროფესორი.

1954 წლის ოქტომბრიდან 1955 წლის აგვისტომდე ისკანდერ მირზა იყო შინაგან საქმეთა მინისტრი. 1955 წლის 7 აგვისტოს პაკისტანის გენერალ-გუბერნატორი გულამ მუჰამადი ჯანმრთელობის გაუარესების გამო ორი თვით შვებულებაში გაუშვეს, მირზა შეუდგა მისი მოვალეობის შესრულებას, ისკანდერმა მუჰამად ალი ჩოუდჰური ქვეყნის პრემიერ-მინისტრად დანიშნა. 1956 წელს მიიღეს პაკისტანის ახალი კონსტიტუცია, რომლის მიხედვითაც სახელმწიფოს მეთაურის თანამდებობას გენერალ-გუბერნატორის მაგივად ეწოდა პრეზიდენტი. თუმცა ქვეყნის მეთაურის მოვალეობები და უფლებამოსილება ამ ეტაპზე არ შეცვლილა. დამფუძნებელმა ასამბლეამ ისკანდერ მირზა ერთხმად აირჩია პაკისტანის პრეზიდენტად.

1958 წელს ისკანდერ მირზამ გამოაქვეყნა 1956 წლის კონსტიტუციის შეცვლის პროკლამაცია. შესაბამისსად დაიშალა პარლამენტი და ქვეყანაში პირველად დამყარდა სამხედრო რეჟიმი. ამავე დროს პრეზიდენტმა ისკანდერ მირზამ მუჰამად აიუბ-ხანი შეიარაღებული ძალების მთავარსარდლად დანიშნა. აიუბ-ხანმა არ ისურვა პრეზიდენტის მარიონეტობა და 1958 წლის 27 ოქტომბერს ისკანდერ მირზა აიძულა დაეტოვებინა ქვეყანა და თავი პრეზიდენტად გამოაცხადა.

ისკანდერ მირზამ თავისი ცხოვრების დარჩენილი პერიოდი ლონდონის ერთ-ერთი სასტუმროს ნომერში გაატარა. გარდაიცვალა 1969 წლის 15 ნოემბერს.
სანგის დეპარტამენტი

სანგის დეპარტამენტი — კონგოს რესპუბლიკის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთში. დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი ვესო.

გეოგრაფია
დეპარტამენტი მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში და ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკას, სამხრეთიდან კიუვეტის დეპარტამენტს, ჩრდილო-დასავლეთიდან კამერუნს, სამხრეთ-დასავლეთიდან დასავლეთ კიუვეტის დეპარტამენტს და აღმოსავლეთიდან ლიკუალის დეპარტამენტს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
სანგის დეპარტამენტი დაყოფილია 1 კომუნად და 5 ოლქად:
კომუნები:
კესო (28 179 ადამიანი).
ოლქები:
მოკეკო (30 172 ადამიანი)
ნგბალა (4613 ადამიანი)
პიკუნდა (3513 ადამიანი)
სემბე (9550 ადამიანი)
სუანკე (9711 ადამიანი)
ბუენზის დეპარტამენტი

ბუენზის დეპარტამენტი — კონგოს რესპუბლიკის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ლეკუმუს დეპარტამენტს, დასავლეთიდან ნიარის დეპარტამენტს, აღმოსავლეთიდან პოოლის დეპარტამენტს, ხოლო სამხრეთიდან კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკას. ფართობი — 12 265 კმ². 2010 წლის მონაცემებით დეპარტამენტის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 319 570 ადამიანს. სიმჭიდროვე — 26,06 ად./კმ². ბუნებრივი ნამატი — 2,5 %. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი მადინგუ.

მოსახლეობა
მოსახლეობის რაოდენობის ცვლილებათა დინამიკა:

ადმინისტრაციული დაყოფა
ბუენზის დეპარტამენტი დაყოფილია 1 კომუნად და 10 ოლქად:
კომუნები:
ნკაიი (71 620 ადამიანი).
ოლქები:
ბოკო-სონგჰო (12 575 ადამიანი).
კაესი (13 123 ადამიანი).
კინგუე (11 910 ადამიანი).
ლოუდიმა (32 775 ადამიანი).
მაბომბო (11 839 ადამიანი).
მადინგუ (62 800 ადამიანი).
მოიონძი (36 815 ადამიანი).
მფოუატი (29 931 ადამიანი).
ტსიაკი (11 315 ადამიანი).
იამბა (14 370 ადამიანი).
დასავლეთ კიუვეტის დეპარტამენტი

დასავლეთ კიუვეტის დეპარტამენტი — კონგოს რესპუბლიკის ერთ-ერთი დეპარტამენტი ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. აღმოსავლეთიდან და სამხრეთიდან ესაზღვრება კიუვეტის დეპარტამენტს, ჩრდილოეთიდან სანგის დეპარტამენტს, ხოლო დასავლეთიდან გაბონს. ფართობი — 28 790 კმ². 2010 წლის მონაცემებით დეპარტამენტის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 70 748 ადამიანს. სიმჭიდროვე — 2,46 ად./კმ². ბუნებრივი ნამატი — 5,77 %. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ევო.

მოსახლეობა
მოსახლეობის რაოდენობის ცვლილებათა დინამიკა:

ადმინისტრაციული დაყოფა
დასავლეთ კიუვეტის დეპარტამენტი დაყოფილია 6 ოლქად:
კელე (15 205 ადამიანი).
მბამა (8040 ადამიანი).
მბომო (7163 ადამიანი).
ოკოიო (10 009 ადამიანი).
ევო (20 195 ადამიანი).
ეტომბი (12 387 ადამიანი).
კიუვეტის დეპარტამენტი

კიუვეტის დეპარტამენტი — კონგოს რესპუბლიკის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება სანგის დეპარტამენტს, დასავლეთიდან დასავლეთ კიუვეტის დეპარტამენტს, სამხრეთიდან პლატოს დეპარტამენტს, აღმოსავლეთიდან ლიკუალის დეპარტამენტს, სამხრეთ-დასავლეთიდან გაბონს და სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკას. ფართობი — 48 250 კმ². 2010 წლის მონაცემებით დეპარტამენტის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 152 433 ადამიანს. სიმჭიდროვე — 3,16 ად./კმ². ბუნებრივი ნამატი — -6,95 %. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ოვანდო.

მოსახლეობა
მოსახლეობის რაოდენობის ცვლილებათა დინამიკა:

ადმინისტრაციული დაყოფა
კიუვეტის დეპარტამენტი დაყოფილია 9 ოლქად:
ბოუნჯი (16 015 ადამიანი).
ლოუკოლელა (21 442 ადამიანი).
მაკოუა (21 910 ადამიანი).
მოსაკა (25 636 ადამიანი).
ნგოკო (2866 ადამიანი).
ნტოკოუ (4075 ადამიანი).
ოვანდო (40 174 ადამიანი).
ოიო (17 948 ადამიანი).
ჩიკაპიკა (5978 ადამიანი).
კუილუს დეპარტამენტი

კუილუს დეპარტამენტი  — კონგოს რესპუბლიკის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთში, ქვეყნის ერთადერთი დეპარტამენტი, რომელიც გადის ატლანტის ოკეანეზე. აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება ნიარის დეპარტამენტს, სამხრეთიდან ანგოლის ანკლავ — კაბინდის პროვინციას, ხოლო ჩრდილოეთიდან გაბონს. დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ლოანგო. 2004 წლამდე დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი პუენტ-ნუარი, რომელიც შემდეგ გახდა ცალკე დეპარტამენტი.

დეპარტამენტს სახელი ეწოდა მდინარე კუილუს გამო.

მოსახლეობა
მოსახლეობაში ჭარბობს ორი ეთნიკური ჯგუფი, ვილი და იომბე, რომლებიც ლაპარაკობენ იმავე დასახელების ენებზე.

ადმინისტრაციული დაყოფა
კუილუს დეპარტამენტი დაყოფილია 6 ოლქად:
ინდა (32 995 ადამიანი)
კაკამოეკა (7817 ადამიანი)
მადინგო-კეიე (13 290 ადამიანი)
მვუტი (18 094 ადამიანი)
ნზამბი (3137 ადამიანი)
ჩამბა-ნზასი (16 622 ადამიანი)
ლეკუმუს დეპარტამენტი

ლეკუმუს დეპარტამენტი  — კონგოს რესპუბლიკის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. სამხრეთიდან ესაზღვრება ბუენზის დეპარტამენტს, დასავლეთიდან ნიარის დეპარტამენტს, აღმოსავლეთიდან პლატოს დეპარტამენტს, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან პოოლის დეპარტამენტს და ჩრდილოეთიდან გაბონს. ფართობი — 20 950 კმ². 2010 წლის მონაცემებით დეპარტამენტის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 85 617 ადამიანს. სიმჭიდროვე  — 4,09 ად./კმ². ბუნებრივი ნამატი — 2,91 %. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი სიბიტი.

მოსახლეობა
მოსახლეობის რაოდენობის ცვლილებათა დინამიკა:

ადმინისტრაციული დაყოფა
ლეკუმუს დეპარტამენტი დაყოფილია 5 ოლქად:
ბამბამა (4906 ადამიანი).
ზანაგა (16 649 ადამიანი).
კომონო (14 581 ადამიანი).
მაიეიე (13 649 ადამიანი).
სიბიტი (46 608 ადამიანი).
ლიკუალის დეპარტამენტი

ლიკუალის დეპარტამენტი — კონგოს რესპუბლიკის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი იმპფონდო.

გეოგრაფია
ლიკუალის დეპარტამენტი მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში და ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკას, დასავლეთიდან სანგის დეპარტამენტს, სამხრეთ-დასავლეთიდან კიუვეტის დეპარტამენტს და აღმოსავლეთიდან კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკას.

ლიკუალის დეპარტამენტი დაფარულია ხშირი, მეტწილად დაჭაობებული ტყეებით და თევზეულით საკმაოდ მდიდარი ტბებით. მიწა ზოგიერთ ადგილას თიხოვანია, ხოლო ზოგან ქვიშოვანი. ჩრდილოეთით მდებარეობს პატარა მთიანი მასივი და 5 კმ დიამეტრის მქონე მრგვალი ფორმის წყალმეჩხერი ტელეს ტბა.

კლიმატი
ლიკუალის დეპარტამენტს აქვს ტროპიკული კლიმატური სარტყელი. მშრალი სეზონი გრძელდება მარტიდან ივლისის ჩათვლით, ხოლო შემდეგ, წლის ბოლომდე დომინირებს წვიმების სეზონი. ჰაერის წლის საშუალო ტემპერატურა შეადგენს + 24,5 °-ს:
იმპფონდო (47 951 ადამიანი)
დონგუ (19 365 ადამიანი)
ეპენა (17 499 ადამიანი)
ენიელე (21 193 ადამიანი)
ბეტუ (29 736 ადამიანი)
ლირანგა (11 287 ადამიანი)
ბუანელა (7084 ადამიანი)

ეკონომიკა
ლიკუალის დეპარტამენტში არსებობს რამდენიმე კომპანია, რომლებიც ხე-ტყის გადამუშავებას აწარმოებენ. დღეისათვის ლიკუალის დეპარტამენტს ქვეყანაში პირველი ადგილი უკავია ხე-ტყის წარმოებაში.

თევზაობა ამ მდინარეებში მიმდინარეობს კუსტარული საშუალებებით. გაეროს სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაციის მონაცემებით, თევზჭერის პოტენციალი შეფასებულია, როგორც 100 000 ტონა წელიწადში.