iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დანიელ ჩანის პინსონი

დანიელ ჩანის პინსონი (დ. 20 ნოემბერი, 1892 — გ. 22 იანვარი, 1961) — პანამის პოლიტიკოსი და ექიმი. როგორც დომინგო დიას აროსემენას პირველი ვიცე-პრეზიდენტი, იგი პანამის პრეზიდენტი გახდა 1949 წლის 28 ივნისს და ამ თანამდებობაზე იმსახურა 1949 წლის 20 ნოემბრამდე, როდესაც ის პოლიციის უფროსმა, ხოსე („ჩიჩი“) რემონმა დამხობის გზით გადააყენა. მისი მემკვიდრე დიას აროსემენას მეორე ვიცე-პრეზიდენტი, რობერტო ჩიარა გახდა. ჩანის პინსონი ლიბერალურ პარტიას მიეკუთვნებოდა.

ადრეული ცხოვრება
ჩანისმა მედიცინის დოქტორის ხარისხი 1917 წელს ედინბურგის უნივერსიტეტში მოიპოვა, 1942 წელს ჩანისმა ამერიკის უროლოგიური ასოციაციის ჟურნალში გამოაქვეყნა ნაშრომი სათაურით: „ჰერმაფროდიტიზმის ზოგიერთი ასპექტი: ქალის ფსევდოჰერმაფროდიტიზმის შემთხვევის ანგარიში“. იგი ასევე მსახურობდა პანამის გენერალურ კონსულად ლივერპულსა და ლონდონში, აგრეთვე იკავებდა ფინანსთა მინისტრის თანამდებობასაც. , ჩანისი არჩევნებში მონაწილეობდა როგორც პირველი ვიცე-პრეზიდენტობის კანდიდატი დიას აროსემენასთან ერთად. მიუხედავად იმისა, რომ 9 მაისის არჩევნების შემდეგ ჩანდა, თითქოს არიასს 1500-ით მეტი ხმა ჰქონდა, ვიდრე დიას აროსემენას, ამ გადაწყვეტილების შემდეგ არიასი კოსტა-რიკაში გაიქცა. ჩანისი პრეზიდენტი გახდა აროსემენას გარდაცვალების შემდეგ, 1949 წლის 23 აგვისტოს.

1949 წლის სახელმწიფო გადატრიალება
ჩანისის პრეზიდენტობა 1949 წლის 20 ნოემბერს დასრულდა. პანამის პოლიციის უფროსმა, ხოსე რემონმა, მოაწყო სახელმწიფო გადატრიალება მას შემდეგ, რაც ჩანისმა უარი თქვა პანამის უზენაესი სასამართლოს იმ გადაწყვეტილების გაუქმებაზე, რომელმაც ბათილად ცნო კონტრაქტი სასაკლაოსა (რომელიც „რემონის ბიზნეს იმპერიის ნაწილი იყო“) და რამდენიმე გავლენიან პანამურ ოჯახს შორის. ჩანისმა მანამდე რემონს გადადგომა მოსთხოვა, ხოლო როდესაც რემონმა უარი თქვა, პროტესტის ნიშნად თავად წარადგინა განცხადება გადადგომის შესახებ. ბუნდოვანია, ეს გადადგომა ნებაყოფლობითი იყო თუ რემონის მიერ იძულებითი, მან გენერალური ასამბლეის წინაშე რემონზე „მძაფრი იერიში“ მიიტანა. არნულფო არიასით ჩაენაცვლებინა, რაზეც პანამის კონგრესის თანხმობაც მიიღო. პრეზიდენტობის ლეგიტიმაციისთვის, ეროვნულმა საარჩევნო ჟიურიმ, რომელმაც 1948 წელს არიასის საწინააღმდეგო გადაწყვეტილება მიიღო, „აღმოაჩინა არიასის მომხრე ისეთი ხმები, რომელთა პოვნაც 1948 წლის კენჭისყრიდან რამდენიმე კვირის განმავლობაში ვერ შეძლო“.
კრისტოფერ ლოიკი

კრისტოფერ ლოიკი (დ. 11 ნოემბერი, 1952 – გ. 8 აგვისტო, 2025) — მარშალელი პოლიტიკოსი, რომელიც 2012 წლიდან 2016 წლამდე მარშალის კუნძულების პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა. იგი პარლამენტმა პრეზიდენტად 2012 წლის იანვარში, 2011 წლის საყოველთაო არჩევნების შემდეგ აირჩია. მან დაამთავრა მარშალის კუნძულების საშუალო სკოლა, რის შემდეგაც სწავლა ამერიკის შეერთებულ შტატებში განაგრძო — ჯერ ჰავაის წყნარი ოკეანის კოლეჯში , შემდეგ კი გონზაგას უნივერსიტეტის სამართლის სკოლაში. ლოიკი ფლობდა მშობლიურ მარშალის ენასა და ინგლისურს. იგი დაქორწინებული იყო ანონო ლიეომ ლოიკზე, რომელთანაც სამი შვილი და რვა შვილიშვილი ჰყავდა.

ლოიკი 2025 წლის 8 აგვისტოს, 72 წლის ასაკში, ჰონოლულუში, სამედიცინო მეთვალყურეობის ქვეშ გარდაიცვალა.

პოლიტიკური კარიერა
ლოიკი პირველად ნიტიჟელაში (მარშალის კუნძულების პარლამენტი) 1985 წელს აირჩიეს, სადაც იგი აილინგლაპლაპის ატოლს წარმოადგენდა.

2007 წელს ლოიკი ხელახლა აირჩიეს ნიტიჟელაში აილინგლაპლაპის წარმომადგენლად.

2013 წლის 26 სექტემბერს, გაეროს გენერალური ასამბლეის 68-ე სესიაზე სიტყვით გამოსვლისას, ლოიკმა განაცხადა:

„გლობალური ძალისხმევა კლიმატის ცვლილების წინააღმდეგ არასაკმარისია — და დაბალ განედზე მდებარე კუნძულოვანი სახელმწიფოები, როგორიც ჩემია, უკვე იხდიან იმის ფასს, რაც სწრაფად იქცევა გლობალურ კრიზისად. მსოფლიომ მომავალი რისკების გათვალისწინებით უნდა იმოქმედოს, ჩვენ კი ძალიან ხშირად კურსს მხოლოდ მიმდინარე პირობების მიხედვით ვინარჩუნებთ. ეს ზღვის დონე იწევს და არა კუნძულები იძირება. მე არ დავთმობ ჩემს მიწას ან ჩემს ერს; არ მოვისვენებ მანამ, სანამ მსოფლიო ლიდერები არ აიღებენ მოქმედების ვალდებულებას — არა მხოლოდ ეკონომიკური მიზანშეწონილობის გამო, არამედ საერთო პასუხისმგებლობიდან გამომდინარე.“

პრეზიდენტობის შემდეგ
2020 წლის იანვარში პრეზიდენტმა დევიდ კაბუამ ლოიკი პრეზიდენტის თანაშემწე მინისტრად დანიშნა. 2021 წლის 4 სექტემბერს, კოტაკ ლიტოკვა ლოიკის გარდაცვალების შემდეგ, იგი ავიდა აილინგლაპლაპის ტახტზე და გახდა ახალი იროიჯლაპლაპი (უმაღლესი ბელადი).
ფება (თანამგზავრი)

ფება , სატურნ — პლანეტა სატურნის ბუნებრივი თანამგზავრი. მისი დიამეტრია 220 კმ; პლანეტის ცენტრიდან საშუალო დაშორება — 12 944.3 ათასი კმ; პლანეტის გარშემო მოქცევის სიდერული პერიოდი — 548.21 დღე-ღამე; ვარსკვლავიერი სიდიდე საშუალო პირისპირდგომისას — +16.4. გარემოიქცევა პლანეტის ღერძული ბრუნვის საპირისპირო მიმართულებით; აღმოაჩინა უ. პიკერინგმა 1898 წელს. სახელი წეოდა ტიტანიდა ფებეს მიხედვით ბერძნული მითოლოგიიდან.

ითვლება, რომ ფებე კოიპერის სარტყელში ჩამოყალიბდა და სატურნის გრავიტაციით დაჭერილი კენტავრი იყო (რაც მის ორბიტალურ მოძრაობას ხსნის).

2004 წლის ივნისში, კასინის კოსმოსურმა ზონდმა თანამგზავრს ჩაუფრინა. როგორც კასინის მისიის ერთ-ერთმა მენეჯერმა, დოქტორმა ალფრედ მაკიუენმა აღნიშნა, „ფებეს ლანდშაფტები ძალიან განსხვავდება ასტეროიდების სურათებისგან. ისინი უფრო ტრიტონს და სხვა ობიექტებს მოგვაგონებს, რომლებიც 4 მილიარდ წელზე მეტი ხნის წინ გარე მზის სისტემაში ჩამოყალიბდნენ“.

ფება ძალიან მუქი ობიექტია, მაგრამ ზოგიერთი კრატერის ზედაპირი უფრო ღია ფერის მასალისგან შედგება, სავარაუდოდ, ყინულისგან. თანამგზავრის სიმკვრივე შედარებით მაღალია მისი ზომის ციური სხეულისთვის, რაც მასში კლდოვანი მასალის მნიშვნელოვანი რაოდენობის არსებობაზე მიუთითებს.

ფებას გარკვეულწილად არარეგულარული ფორმა აქვს, რომელიც შორსაა სფეროიდისგან. ითვლება, რომ ფებას ოდესღაც უფრო მომრგვალებული ზედაპირი ჰქონდა და ჰიდროსტატიკური წონასწორობის მახლობლად მდებარე მდგომარეობაში იმყოფებოდა, მაგრამ ამჟამინდელ ფორმამდე ენდოგენური აქტივობის (ან ეგზოგენური ფაქტორების) შედეგად ჩამოყალიბდა. ზოგიერთი მეცნიერი მას ყოფილ ჯუჯა პლანეტად კლასიფიცირებს.
ტამაშ შუიოკი

თამაშ შუიოკი (; დ. 24 მარტი, 1956) — უნგრელი პოლიტიკოსი და იურისტი, რომელიც 2024 წლიდან უნგრეთის პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებს. 2016 წლიდან 2024 წლამდე შუიოკი უნგრეთის საკონსტიტუციო სასამართლოს თავმჯდომარე გახლდათ. 2024 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებზე შუიოკი წარდგენილი იყო, როგორც კოალიცია „ფიდესი - ქრისტიან - დემოკრატიული სახალხო პარტიის“ (–) კანდიდატი.

ბიოგრაფია
შუიოკი 2014 წელს უნგრეთის საკონსტიტუციო სასამართლოს მოსამართლედ დაინიშნა, 2016 წელს კი მისი თავმჯდომარე გახდა. შუიოკი უფლებამოსილების პერიოდში მან რამდენიმე სადავო გადაწყვეტილებას გაუწია ზედამხედველობა, მათ შორის ისეთებს, რომლებიც მასწავლებელთა გაფიცვის უფლებას ეხებოდა.

2024 წლის თებერვალში შუიოკი პრეზიდენტობის კანდიდატად დასახელდა პარტია „ფიდესის“ მიერ, კატალინ ნოვაკის გადადგომის შემდეგ, რაც სექსუალური ძალადობის საქმეში თანამონაწილის შეწყალების გამო გამოწვეულ საზოგადოებრივ პროტესტს მოჰყვა.

26 თებერვალს ეროვნულმა ასამბლეამ შუიოკის კანდიდატურა ხმების ორი მესამედით დაამტკიცა (134 მომხრე, 5 წინააღმდეგი, 60-მა დეპუტატმა კი პროტესტის ნიშნად დარბაზი დატოვა). შუიოკს მხარი „ფიდესმა“ და მისმა კოალიციურმა პარტნიორმა, „ქრისტიან-დემოკრატიულმა სახალხო პარტიამ“ დაუჭირეს. კენჭისყრის დასრულებისთანავე შუიოკმა ფიცი დადო, თუმცა თანამდებობა ოფიციალურად 5 მარტს უნდა დაეკავებინა.

ოპოზიციურმა პარტიებმა შუიოკის წარდგენა გააკრიტიკეს, შუიოკი პოლიტიკურად გამოუცდელად დაახასიათეს და 25 თებერვალს ბუდაპეშტში საპროტესტო აქცია გამართეს, სადაც პრეზიდენტის პირდაპირი წესით არჩევას ითხოვდნენ.

ჯილდოები
მალტის სუვერენული სამხედრო ორდენი: ორდენის ყელსაბამი (17 სექტემბერი, 2024)
მეგობრობის ორდენის ხარისხი (2 ოქტომბერი, 2025)
ასტროციტომა, IDH-მუტირებული

ასტროციტომა, -მუტირებული — თავის ტვინის უმეტესად ავთვისებიანი ასტროციტული სიმსივნე, რომელიც გამოწვეულია გენის მუტაციით. გენის პროდუქტია იზოციტრატ-დეჰიდროგენაზა, რომელიც მონაწილეობს ლიმონმჟავას ციკლში. შესაბამისად, ირღვევა ეს პროცესი და წარმოიქმნება ონკომეტაბოლიტი - 2-ჰიდროქსიგლუტარატი. სიმსივნე ხასიათდება თავის ტვინის დიფუზური ინფილტრაციით, რის გამოც არ განირჩევა მკვეთრი საზღვარი სიმსივნურ და ჯანმრთელ ქსოვილს შორის. კლინიკური გამოვლინებები მოიცავს მომატებული ქალასშიგა წნევის სიმპტომებსა (თავის ტკივილი, ღებინება, გულყრა, ცნობიერების დათრგუნვა) და ფოკალურ ნევროლოგიურ ნიშნებს, გამომდინარე სიმსივნის მდებარეობიდან. მაგნიტურ-რეზონანსულ გამოსახულებაზე -მუტირებული ასტროციტომა ხასიათდება ჰიპერინტენსიური (ნათელი) შეფერილობით 2 რეჟიმზე და იზო/ჰიპოინტენსიური (ბნელი) შეფერილობით რეჟიმზე. ნეკროზული და კონტრასტის ჩართვის კერები მიუთითებს სიმსივნის აგრესიულობაზე.
ხოსე ანტონიო რემონ კანტერა

ხოსე ანტონიო რემონ კანტერა (11 აპრილი, 1908 – 2 იანვარი, 1955) — პანამის მე-16 პრეზიდენტი, რომელსაც აღნიშნული თანამდებობა 1952 წლის 1 ოქტომბრიდან 1955 წლის 2 იანვრამდე, სიკვდილამდე ეკავა. იგი პანამის პირველი სამხედრო მმართველი („ძლიერი ხელი“) იყო, რომელიც ქვეყანას კულუარებიდან ჯერ კიდევ 1940-იანი წლების ბოლოს მართავდა. რემონი „ეროვნული პატრიოტული კოალიციის“ წევრი და მისი საპრეზიდენტო კანდიდატი იყო 1952 წლის მაისის არჩევნებში.

1931 წელს იგი ეროვნულ პოლიციას შეუერთდა, 1947 წელს კი მისი უფროსი გახდა. ამ პოზიციაზე ყოფნისას მან მოაწყო გადატრიალება პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლის, დანიელ ჩანის პინსონის წინააღმდეგ.

1953 წლიდან მისმა ადმინისტრაციამ აშშ-ის პრეზიდენტ დუაიტ ეიზენჰაუერთან პანამის არხის ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანაზე მოლაპარაკებები დაიწყო. ამ პროცესს მოჰყვა შეთანხმება, რომელიც 1955 წელს იყო რატიფიცირებული. შედეგად, პანამისთვის გადასახდელი ყოველწლიური რენტა მნიშვნელოვნად გაიზარდა (430,000 დოლარიდან 1.9 მილიონ დოლარამდე), ხოლო „პანამის არხის კომპანიამ“ ქვეყანას დაახლოებით 20 მილიონი დოლარის ღირებულების ქონება გადასცა.

გენერალი ხოსე რემონი 1940-იან წლებში კულუარებში მოქმედი გავლენიანი ფიგურა იყო. მან მოაწყო რამდენიმე გადატრიალება, რის შედეგადაც ხელისუფლებას ჩამოაშორა დოქტორი არნულფო არიასი და კიდევ ორი პრეზიდენტი. რემონის პრინციპების ყველაზე დასამახსოვრებელი ფორმულირება იყო ფრაზა: „არც მილიონები და არც მოწყალება – ჩვენ გვსურს სამართლიანობა“. 1952 წელს რემონი პანამის პრეზიდენტად „აირჩიეს“ მეტად საეჭვო არჩევნებში, რომელიც სავსე იყო თაღლითობისა და მის სასარგებლოდ პოლიციის ჩარევის აშკარა მაგალითებით.

მკვლელობის გამოძიება
რემონის სიკვდილთან დაკავშირებული გარემოებები ბურუსით იყო მოცული. თავდაპირველი გამოძიებისას დააკავეს ამერიკელი მარტინ ირვინგ ლიპშტეინი, თუმცა იგი მოგვიანებით გაათავისუფლეს, მას შემდეგ, რაც 1955 წლის 12 იანვარს ადვოკატმა რუბენ ო. მირომ დანაშაული აღიარა.გარდა ამისა, ლიპშტეინს ჰქონდა ალიბი — რამდენიმე მოწმე ადასტურებდა, რომ რემონის მკვლელობის დროს (ხუან ფრანკოს იპოდრომზე) იგი შემთხვევის ადგილიდან საკმაოდ შორს იმყოფებოდა.

აღიარებით ჩვენებაში მირო ამტკიცებდა, რომ იგი ხოსე რამონ გიზადოს დავალებით მოქმედებდა, რომელმაც რემონის სიკვდილის შემდეგ პრეზიდენტის თანამდებობა დაიკავა. გიზადო თანამდებობიდან გადააყენეს და 15 იანვარს დააპატიმრეს, 29 მარტს კი იგი დანაშაულში თანამონაწილეობისთვის ცნეს დამნაშავედ.

გიზადო ყოველგვარ თანამონაწილეობას უარყოფდა, თუმცა ემოციური სასამართლო პროცესის შემდეგ მას 6 წლით და 8 თვით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს. იგი 1957 წლის დეკემბერში გაათავისუფლეს, მას შემდეგ, რაც მირო და კიდევ ექვსი ეჭვმიტანილი სასამართლომ გაამართლა. მკვლელობა საბოლოოდ გაუხსნელი დარჩა. გიზადო ესპანეთში გადასახლდა და სიცოცხლის ბოლომდე ამტკიცებდა საკუთარ უდანაშაულობას. რაც შეეხება მიროს (უზენაესი სასამართლოს მოსამართლის ვაჟს), იგი პანამის ცენტრში, ბანკიდან გამოსვლისას, დღისით-მზისით გაიტაცეს და მას შემდეგ აღარავის უნახავს.
იოაკიმ ტრიერი

იოაკიმ ტრიერი (ნორვ. ; დ. 1 მარტი, 1974) — დანიურ-ნორვეგიული წარმოშობის კინორეჟისორი. მისი ფილმები დახასიათებულია, როგორც „მელანქოლიური მედიტაციები, რომლებიც სიყვარულის, ამბიციის, მეხსიერებისა და იდენტობის ეგზისტენციალურ საკითხებს ეხება“. მას მიღებული აქვს მრავალი ჯილდო, მათ შორის კანის კინოფესტივალის გრან-პრი. ტრიერი ასევე ნომინირებული იყო ოსკარის სამ, -ს ოთხ, ოქროს გლობუსის ორ და სეზარის ორ ჯილდოზე.

ის ყველაზე მეტად ცნობილია თავისი „ოსლოს ტრილოგიით“, რომელიც მოიცავს ფილმებს: „რეპრიზი“ (2006), „ოსლო, 31 აგვისტო“ (2011) და „ყველაზე ცუდი ადამიანი მსოფლიოში“ (2021); ამ უკანასკნელისთვის იგი ნომინირებული იყო ოსკარის 94-ე დაჯილდოებაზე საუკეთესო ორიგინალური სცენარის კატეგორიაში. მისი ცნობილი ნამუშევრებია ასევე: „ბომბებზე ხმამაღლა“ (2015), „თელმა“ (2017) და „სხვა მუნკი“ (2018). ფილმისთვის „სენტიმენტალური ღირებულება“ (2025), მან ოსკარის 98-ე დაჯილდოებაზე საუკეთესო ორიგინალური სცენარისა და საუკეთესო რეჟისორის ნომინაციები მოიპოვა..
პრეზუმფცია

პრეზუმფცია ( — ვარაუდი, მოლოდინი, იმედი) — ვარაუდზე დამყარებული მოსაზრება (მაგ. ამა თუ იმ დაავადების დიაგნოზის შესახებ), რომელიც ჭეშმარიტად ითვლება მანამ, სანამ მისი მცდარობა არ დამტკიცდება. ვარაუდები ფართოდ გამოიყენება სამართალსა და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებში.

ისტორია
ძველი ებრაული სამართლის კოდექსი, თალმუდი, მოიცავდა ვარაუდებზე დაფუძნებულ მსჯელობას. დებულებები ჭეშმარიტად ითვლებოდა, თუ არ არსებობდა საპირისპიროს დამადასტურებელი მტკიცებულება. მაგალითად, „ჩვეულებრივ, ვალს ვადამდე არ იხდიან“.

იგივე კონცეფცია გვხვდებოდა ძველ რომაულ სამართალში, სადაც, მაგალითად, თუ არსებობდა ეჭვი იმის შესახებ, იყო თუ არა ბავშვი ნამდვილად იმ პირის შთამომავალი, რომელსაც ანდერძით ფული დარჩა, პრეზუმფცია ბავშვის სასარგებლოდ ხდებოდა. შუა საუკუნეების რომაული და კანონიკური სამართალი ვარაუდებს სიძლიერის მიხედვით აფასებდა: მსუბუქი, საშუალო ან აშკარა და ძლიერი. ეს კლასიფიკაცია და მრავალი ინდივიდუალური ვარაუდი საუკუნეში ინგლისურ სამართალში დუარდ კოკმა შემოიტანა.

მაგალითები
იურისპრუდენციაში უდანაშაულობის პრეზუმფცია არის სისხლის სამართლის ერთ-ერთი პრინციპი, ადამიანის უფლებების ერთ-ერთი ძირითადი შემადგენელი უფლება, რომლის შესაბამისად, დანაშაულის ჩადენაში ეჭვმიტანილი და/ან ბრალდებული პირი არ მიიჩნევა დამნაშავედ მანამდე, ვიდრე მიუკერძოებელი და დამოუკიდებელი სასამართლო არ დაამტკიცებს მის ბრალეულობას.

გარდაცვალების პრეზუმპცია — პირი, რომელიც შვიდი წლის განმავლობაში არ გამოჩენილა ახსნა-განმარტების გარეშე და/ან უგზო-უკვლოდ არის დაკარგული, ითვლება გარდაცვლილად საერთო სამართლის მიხედვით. პრეზუმფციის წარმოშობისთვის საჭირო კანონიერი დრო ხშირად სხვადასხვაა ქვეყნების მიხედვით.

ავტორობის პრეზუმფცია — საავტორო უფლებების სამართალში წესია, რომლის მიხედვითაც ავტორობა იურიდიულად ძალადაკარგულად ითვლება მანამ, სანამ საპირისპირო არ დამტკიცდება. ავტორობის პრეზუმფცია მიზნად ისახავს თავად ავტორისთვის ნაწარმოების ავტორობის დამტკიცების ხელშეწყობას და ამით ავტორის დაცვას პლაგიატის უსაფუძვლო ბრალდებებისგან.
ქორდოიდული გლიომა

ქორდოიდული გლიომა — თავის ტვინის კეთილთვისებიანი სიმსივნე, რომელიც სავარაუდოდ წარმოიქმნება მესამე პარკუჭის წინა კედლის - საზღვროვანი ფირფიტის (ლათ. ) - ეპენდიმური უჯრედებისგან - ტანიციტებისგან. გამომწვევ მიზეზად მიიჩნევა გენის მუტაცია. კლინიკური გამოვლინებები მოიცავს მომატებული ქალასშიგა წნევის სიმპტომებს (თავის ტკივილი, ღებინება, გულისრევა, გულყრა, ცნობიერების დათრგუნვა), მხედველობის დაქვეითებასა (მხედველობის ჯვარედინზე ზეწოლის გამო) და ენდოკრინულ დარღვევებს. რადიოლოგიურ კვლევებზე (კომპიუტერული ტომოგრაფია, მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულება) ახასიათებს კარგად გამოხატული საზღვრები და კონტრასტის ძლიერი ჩართვა.
არისტიდეს როიო

არისტიდეს როიო სანჩესი (დ. 14 აგვისტო, 1940) — პანამელი პოლიტიკოსი, რომელიც პანამის 23-ე პრეზიდენტი იყო 1978 წლის 11 ოქტომბრიდან 1982 წლის 31 ივლისამდე, როდესაც მას სამხედროებმა გადადგომა აიძულეს. 2019 წლიდან 2024 წლამდე იგი იყო პანამის არხის საკითხთა მინისტრი.

ბიოგრაფია
მან სამართალი ესპანეთში, სალამანკას უნივერსიტეტში შეისწავლა და პანამაში 1965 წელს დაბრუნდა. 1960 წელს, სალამანკაში სწავლისას, არისტიდეს როიო შეხვდა თავის მომავალ მეუღლეს, ესპანეთის მოქალაქე ადელა მარია რუის გონსალესს. ისინი 1960-იანი წლების დასაწყისში დაქორწინდნენ და სამი შვილი შეეძინათ — მარტა ელენა, ირმა ნატალია და არისტიდეს ხოსე.

სამხედრო დიქტატურის დროს, 1973 წლიდან 1974 წლამდე, იგი განათლების მინისტრის თანამდებობას იკავებდა და 1977 წელს მონაწილეობდა „ტორიხოს-კარტერის ხელშეკრულებების“ მომზადებაში.

პრეზიდენტობის შემდეგ იგი დაინიშნა ელჩად ესპანეთში (1994–1996) და საფრანგეთში (1998–1999).
1968 წლიდან 1989 წლამდე პანამის პრეზიდენტებსა და სახელმწიფოს მეთაურებს ძირითადად ნიშნავდნენ გენერალი ომარ ტორიხოსი ან გენერალი მანუელ ნორიეგა, რომლებიც იმ პერიოდის ორ გავლენიან „ძლიერ მმართველს“ წარმოადგენდნენ. პრეზიდენტმა ჯიმი კარტერმა პანამის არხის ხელშეკრულებებზე მოლაპარაკებები 1978 წელს გენერალ ტორიხოსთან აწარმოა, რასაც მაშინდელი საპრეზიდენტო კანდიდატი რონალდ რეიგანი ეწინააღმდეგებოდა. თერთმეტი წლის შემდეგ, პრეზიდენტმა ჯორჯ ბუშმა უფროსმა წამოიწყო პანამაში ინტერვენცია გენერალ მანუელ ნორიეგას ძალაუფლებიდან ჩამოსაშორებლად.

1982 წლის 31 ივლისს როიომ განაცხადა, რომ ყელის დაავადება ჰქონდა, რომელიც სრულ დასვენებას მოითხოვდა და პრეზიდენტის პოსტიდან გადადგა. სახელმწიფო დეპარტამენტის ანგარიშის თანახმად, როიო პრეზიდენტობიდან რუბენ დარიო პარედესმა და ეროვნულმა გვარდიამ გადააყენეს. მისი გადაყენება გამოიწვია შიდა კრიზისებმა, რაც პარედესის მომავალ საპრეზიდენტო კამპანიას ხელს უშლიდა. იგი შეცვალა რიკარდო დე ლა ესპრიელიამ, რომელიც როიოზე მეტად მემარჯვენე პოზიციებზე იდგა და ეროვნული გვარდიის მხარდაჭერით სარგებლობდა. 1994 წელს, ქვეყანასთან პირადი კავშირების გამო, იგი ესპანეთში ელჩად დაინიშნა.

მიუხედავად ამისა, როიომ გარკვეული პოლიტიკური ძალაუფლება მოიპოვა 1981 წლის ივლისში ტორიხოსის გარდაცვალებასა და 1982 წლის მარტში პარედესის მიერ სამხედრო ძალაუფლების ხელში ჩაგდებას შორის პერიოდში.
2019 წლიდან 2024 წლამდე იგი იყო პანამის არხის საკითხთა მინისტრი. იგი ასევე არის იურიდიული ფირმა & -ის უფროსი პარტნიორი.

არისტიდეს როიოს მეუღლე, ყოფილი პირველი ლედი ადელა რუის დე როიო, 2019 წლის 19 ივნისს გარდაიცვალა. 2019 წლის დეკემბერში როიოს ქალიშვილი, ნატალია როიო დე ჰაგერმანი, გაერთიანებულ სამეფოში პანამის ელჩად დაინიშნა.
სკორდალია

სკორდალია — ბერძნული სამზარეულოსთვის დამახასიათებელი სქელი პიურე, რომელიც მზადდება ქვასანაყში დანაყულ ნიორში, კარტოფილში, ნიგოზსა და ნუშში ამოვლებული, შემდეგ კი ზეითუნის ზეთსა და ძმარში ჩადებული პურის ბაზაზე.

სკორდალია ძირითადად გარნირია სხვა საკვებისთვის და დღესასწაულების დროს მიირთმევენ ცომში შემწვარ ვირთევზასთან ერთად. ანგლოსფეროში ის სოუსის სახით არის ცნობილი.

ვარიაციები
სკორდალიას ხშირად მიირთმევენ ცომში შემწვარ თევზთან (განსაკუთრებით დამარილებულ ვირთევზასთან) და შემწვარ ბოსტნეულთან (ბადრიჯანთან, ყაბაყთან ან ჭარხალთან) ერთად. ზოგჯერ მას საწებლადაც იყენებენ.

სკორდალიას სხვადასხვა ვარიანტში კერძს უმატებენ კვერცხს, ან პირიქით, აკლებენ ძირითად ინგრედიენებს. იონიის კუნძულებზე ძმარს ვირთევზას ბულიონითა და ლიმონით ანაცვლებენ, რაც საწებელს მთავარ კერძად აქცევს.
ფრედერიკ ჩარლზ ლეონარდი

ფრედერიკ ჩარლზ ლეონარდი (; დ. 12 მარტი, 1896, მაუნტ ვერნონი — გ. 23 ივნისი, 1960, ლოს-ანჯელესი) — ამერიკელი ასტრონომი.

ბიოგრაფია
ლეონარდი 1896 წელს ინდიანას შტატის ქალაქ მაუნტ-ვერნონში დაიბადა და დაახლოებით 1900 წელს ოჯახთან ერთად ჩიკაგოში გადავიდა საცხოვრებლად, საბოლოოდ კი ჩიკაგოს უნივერსიტეტთან ახლოს დასახლდა. რვა წლის ასაკიდან მან ვარსკვლავებისადმი დიდი ინტერესი გამოავლინა და ადრეული მოზარდობისთვის აქტიური მოყვარული ასტრონომი გახდა. 1909 წელს მან დაესწრო ამერიკის ასტრონომიული და ასტროფიზიკური საზოგადოების ყოველწლიურ შეხვედრას, რომელიც იერკის ობსერვატორიაში გაიმართა. იმავე წელს დააარსა პრაქტიკული ასტრონომიის საზოგადოება.

ლეონარდი ნაყოფიერი მწერალი იყო და 14 წლის ასაკში მრავალი გამომცემლის ყურადღება მიიპყრო. მან დაწერა ერთწლიანი სტატიების სერია სახელწოდებით „ბატონი ლეონარდის ვარსკვლავების ფერები“ ჟურნალ „ინგლისურ მექანიკოსსა და მეცნიერების სამყაროში“. „ჩიკაგო ტრიბუნის“ რეპორტიორმა იგი დაახასიათა, როგორც „თანამშრომლი ისეთ მეცნიერებთან, როგორებიც არიან პროფესორი ფ. რ. მოულტონი“ და ფრენსის პ. ლივენვორთი.

კალიფორნიის უნივერსიტეტის ფაკულტეტის წევრად მუშაობისას მან ჩაატარა ვრცელი კვლევა ორმაგ ვარსკვლავებსა და მეტეორიტებზე, რამაც დიდწილად ჩამოაყალიბა უნივერსიტეტის ასტრონომიის დეპარტამენტი. 1918 წელს მიიღო ბაკალავრის ხარისხი ჩიკაგოს უნივერსიტეტში, ხოლო 1921 წელს კალიფორნიის (ბერკლი) უნივერსიტეტში ასტრონომიის დოქტორის ხარისხი.

1933 წელს მან დააარსა მეტეორიტების კვლევის საზოგადოება, რომელიც მოგვიანებით მეტეორიტული საზოგადოების სახელით გახდა ცნობილი. ის იყო მისი პირველი პრეზიდენტი და მომდევნო 25 წლის განმავლობაში საზოგადოების ჟურნალის რედაქტორი. საზოგადოებამ ლეონარდის მედალი 1962 წელს დააწესა, მისი მთავარი ჯილდო მეტეორიტიკის მეცნიერებასა და მასთან დაკავშირებულ სფეროებში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისთვის.

ლეონარდი ერთ-ერთი პირველი ასტრონომი იყო, რომელმაც ტრანსნეპტუნიური პოპულაციის (კოიპერის სარტყლის) არსებობის ჰიპოთეზა წამოაყენა. 1930 წელს, კლაიდ ტომბოს მიერ პლუტონის აღმოჩენისთანავე, ლეონარდმა დაფიქრდა, „შესაძლო არ იყო თუ არა პლუტონზე აღმოჩენილიყო ულტრანეპტუნელი სხეულების სერიის პირველი ნაწილი, რომელთა დარჩენილი წევრები ჯერ კიდევ აღმოჩენას ელოდებიან, მაგრამ საბოლოოდ მათი აღმოჩენაა განწირული“.
1998 წლის ბეისბოლის მსოფლიო ჩემპიონატი

1998 წლის ბეისბოლის მსოფლიო ჩემპიონატი -- მამაკაცთა სამოყვარულო ბეისბოლის 33-ე საერთაშორისო ტურნირი. ტურნირი დაამტკიცა ბეისბოლის საერთაშორისო ფედერაციამ. ტურნირი მესამედ ჩატარდა იტალიაში, 21 ივლისიდან 2 აგვისტომდე. ფინალი წინა ტურნირის გამეორება იყო, სადაც კუბამ კვლავ დაამარცხა სამხრეთ კორეა ფინალში და 22-ე ტიტული მოიპოვა.

ტურნირში მონაწილეობდა 16 ქვეყანა, რომლებიც ორ ჯგუფად იყვნენ დაყოფილნი, თითოეული ჯგუფიდან პირველი ოთხი ქვეყანა ფინალში გავიდა.

ეს იყო ტურნირის პირველი ვარიანტი, რომელშიც პროფესიონალ მოთამაშეებს შეჯიბრში მონაწილეობის უფლება მიეცათ.

შემდეგი ექვსი შეჯიბრი ასევე ჩატარდა ამავე ტურნირის სახით, რომელიც 2015 წელს ოთხწლიანი 12-ით შეიცვალა.

საბოლოო რეიტინგი
ილიატენკოს მუნიციპალიტეტი

ილიატენკოს მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი გერეროს შტატში, მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 11,679 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 11 %-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 241.06 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 48.4 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია გერეროს შტატის შემადგენლობაში 2005 წლის 25 ნოემბერს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ილიატენკო. სახელწოდება შეიძლება ითარგმნოს როგორც „არყის სანაპიროზე“. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 12081.
ხოსე-ხოაკინ-დე-ერერის მუნიციპალიტეტი

ხოსე-ხოაკინ-დე-ერერის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი გერეროს შტატში, მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 18,381 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 17.2 %-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 132.41 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 138.8 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია გერეროს შტატის შემადგენლობაში 2002 წლის 10 ნოემბერს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია უეიკანტენანგო. სახელი ეწოდა პოლიტიკოსისა და სამხედროს, ხოსე ხოაკინ დე ერერას (1792-1854) პატივსაცემად. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 12079.
ხუან-რ.-ესკუდეროს მუნიციპალიტეტი

ხუან-რ.-ესკუდეროს მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი გერეროს შტატში, მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 26,093 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 7.1 %-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 410.16 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 63.6 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია გერეროს შტატის შემადგენლობაში 1953 წლის 26 დეკემბერს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ტიერა-კოლორადა. სახელი ეწოდა ხუან რანულფო ესკუდეროს (1890-1923) პატივსაცემად. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 12039.
ხუჩიტანის მუნიციპალიტეტი

ხუჩიტანის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი გერეროს შტატში, მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 7,559 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 5.5 %-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 254.64 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 29.7 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია გერეროს შტატის შემადგენლობაში 2004 წლის 5 მარტს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ხუჩიტანი. სახელწოდება შეიძლება ითარგმნოს როგორც „ადგილი, სადაც წიწაკა იზრდება“. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 12080.
ლა-უნიონ-დე-ისიდორო-მონტეს-დე-ოკა

ლა-უნიონ-დე-ისიდორო-მონტეს-დე-ოკის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი გერეროს შტატში, მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 26,349 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 2.5 %-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 1,765.85 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 14.9 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია გერეროს შტატის შემადგენლობაში 1824 წლის 6 აგვისტოს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ლა-უნიონი. სახელწოდება დაკავშირებულია ამ ადგილას ხოსე მარია მორელოსთან პირველი კონტიგენტის შეერთებასთან. სახელი ასევე ეწოდა ისიდორო მონტეს დე ოკას (1789-1847) პატივსაცემად. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 12068.
ლას-ვიგასი

ლას-ვიგასის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი გერეროს შტატში, მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. შტატის დედაქალაქ ჩილპანსინგოდან 95 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს. 2021 წელს სან-მარკოსის მუნიციპალიტეტს გამოეყო. ტერიტორია გერეროს შტატის შემადგენლობაში 2021 წლის 31 აგვისტოს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია . სახელწოდება დაკავშირებულია ამ ტერიტორიაზე არსებულ ხე-ტყესთან. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 12082.