iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სინგულარობა

საკუთარი სახელი სინგულარობა შეიძლება აღნიშნავდეს:

სინგულარობა ფილოსოფიაში — არსების, მოვლენის, ფენომენის ერთადერთობა;
მათემატიკური სინგულარობა — წერტილი, როდესაც მათემატიკური ფუნქცია მიისწრაფვის უსასრულობისკენ ან აქვს სხვა არარეგულარული ქცევა;
გრავიტაციული სინგულარობა — სივრცე-დროის რეგიონი, რომლის მეშვეობითაც შეუძლებელია მასში შემავალი გეოდეზიური ხაზის შეუფერხებლად გაგრძელება;
შიშველი სინგულარობა — გრავიტაციული სინგულარობა მოვლენათა ჰორიზონტის გარეშე.
კოსმოლოგიური სინგულარობა — სამყაროს მდგომარეობა დიდი აფეთქების საწყის მომენტში, რომელიც ხასიათდება მატერიის უსასრულო სიმკვრივით და ტემპერატურით;
ტექნოლოგიური სინგულარობა — ჰიპოთეტური მომენტი, რომლის შემდეგაც ტექნოლოგიური პროგრესი იმდენად სწრაფი და რთული გახდება, რომ მისი გაგება მიუწვდომელი გახდება.
პენელის ნაპირი

პენელის ნაპირი — ვიქტორიას მიწის (აღმოსავლეთი ანტარქტიდა) დასავლეთ სანაპიროს ნაწილი, მდებარე უილიამსისა და ადერის კონცხებს შორის.

უილიამსის კონცხის დასავლეთით მდებარეობს ოტსის ნაპირი, ხოლო ადარის კონცხის აღმოსავლეთით და სამხრეთით მდებარეობს ბორხგრევინკის ნაპირი. სახელი ეწოდა ბრიტანეთის ანტარქტიდის ექსპედიციის საექსპედიციო ხომალდის „ტერა ნოვას“ მეთაურის (1910-1913) ლეიტენანტ ჰარი პენელის პატივსაცემად. პენელი ამ პერიოდში როსის ზღვაში ოკეანოგრაფიულ სამუშაოებს ეწეოდა. 1911 წლის თებერვალში მან გაცურა ამ სანაპიროზე საძიებო-საცდელი მიზნით და ცდილობდა ნაპირზე გადმოესხა ჯგუფი ლეიტენანტ ვიქტორ კემპბელის ხელმძღვანელობით.
ბორხგრევინკის ნაპირი

ბორხგრევინკის ნაპირი — ვიქტორიას მიწის (აღმოსავლეთი ანტარქტიდა) დასავლეთ სანაპიროს ნაწილი, მდებარე ვაშინგტონისა და ადერის კონცხებს შორის.

ვაშინგტონის კონცხის სამხრეთით მდებარეობს სკოტის ნაპირი, ხოლო ადარის კონცხის ჩრდილოეთით მდებარეობს პენელის ნაპირი. სახელი დაერქვა ჰენრიკ იოჰან ბულის ექსპედიციის წევრის და ბრიტანული ანტარქტიდის ექსპედიციის მეთაურის კარსტენ ბორხგრევინკის პატივსაცემად.
ლამბერტის მყინვარი

ლამბერტის მყინვარი  — აღმოსავლეთ ანტარქტიდაზე მდებარე უდიდესი მყინვარი.

მყინვარი სათავეს იღებს საერთაშორისო გეოფიზიკური წლის ხეობის ჩრდილოეთ ნაწილში და წარმოადგენს ეიმერის მყინვარის შელფის ნაწილს. მისი სიგრძე 470 კმ-ია, სიგანე — 30-120 კმ. მყინვარის მარცხენა მხარეს არის პრინც ჩარლზის მთები; აქ მასში ჩაედინება უდიდესი შენაკადი, ფიშერის მყინვარი.

მყინვარი აღმოჩენილია ავსტრალიური ექსპედიციის მიერ 1957 წელს. სახელი ავსტრალიის კარტოგრაფიული სამსახურის უფროსის, ბრიუს ლამბერტის პატივსაცემად.
თორნიკე ეფრემიძე

თორნიკე იპოლიტეს ძე ეფრემიძე (დ. 10 აგვისტო, 1932, სოფ. სალხინო, ახლანდ. ვანის მუნიციპალიტეტი — გ. 20 იანვარი, 2015) — ქართველი ფიზიკოსი. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1997), პროფესორი (1998).

დაამთავრა ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტი 1954 წელს. 1976-1985 და 2001–2005 წლებში იყო ქუთაისის ა. წერეთლის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის კათედრის გამგე, ამავე უნივერსიტეტის საგამომცემლო-სარედაქციო საბჭოს თავმჯდომარე (1999–2004), 2006 წლიდან — ემერიტუს პროფესორი. კვლევის ძირითადი მიმართულებებია: ელემენტარული ნაწილაკების ფიზიკა, კვანტური ველების თეორია, ფიზიკის ისტორია.
ილია ჭავჭავაძის ძეგლი (ქუთაისი)

ილია ჭავჭავაძის ძეგლი — ქალაქ ქუთაისში მდებარე ილია ჭავჭავაძის ძეგლი. 

ისტორია
1957 წლის 22 ოქტომბერს საბჭოთა საქართველოში იზეიმეს ილია ჭავჭავაძის დაბადების 120 და გარდაცვალების 50 წლისთავი. ღონისძიების ფარგლებში გადაწყდა ქუთაისში სტალინის ქუჩაზე მდებარე სკვერში დაედგათ მწერლის ძეგლი. ძეგლს საძირკველი ჩაუყარეს 1957 წლის 24 ოქტომბერს.
ედუარდ ეფშტაინი

ედუარდ ეფშტაინი , რუსეთში — ედუარდ იოსების ძე ეფშტაინი (დ. 13 ოქტომბერი, 1827, ბოდლანდი, პრუსია, ახლანდ. ბოგაციცა, პოლონეთი, — გ. 22 თებერვალი, 1889, თბილისი) — გერმანელი პიანისტი, პედაგოგი.

1848 წელს შევიდა ლაიფციგის კონსერვატორიაში (პროფესორ იგნაც მოშელესის საფორტეპიანო კლასი). კონსერვატორიის დამთავრების შემდეგ კონცერტებს მართავდა ევროპის ქვეყნებში, მ. შ. რუსეთშიც. 1857 წელს ეფშტაინი ცნობილ მომღერალ ვილჰელმ ფერზინგთან ერთად საგასტროლოდ ეწვია თბილისს და აქვე დარჩა საცხოვრებლად. ეწეოდა, უპირატესად, პედაგოგიურ მოღვაწეობას. იყო „კავკასიის სამუსიკო საზოგადოების“ აქტიური წევრი. 1879 წლიდან მუშაობდა ხარლამპი სავანელის, ალოიზ მიზანდარისა და კონსტანტინე ალიხანოვის მიერ დაარსებულ სამუსიკო სკოლაში (1882 წლიდან — სამუსიკო სასწავლებელი). აღზარდა მრავალი პიანისტი, შეიმუშავა სამუსიკო აღზრდის მეთოდიკური საფუძვლები, რაც ჩამოაყალიბა ნაშრომში „მოზარდი თაობის მუსიკალური აღზრდა“ ( ; 1888 წელს დაისტამბა ლაიფციგში, 1897 წელს რუსულად — პეტერბურგში). 1887 წელს თბილისის საზოგადოებრიობამ აღნიშნა ეფშტაინის პედაგოგიური მოღვაწეობის 30 წლისთავი.
ექვთიმე

საკუთარი სახელი ექვთიმე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ექვთიმე — იერუსალიმის პატრიარქი
ექვთიმე — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი
ექვთიმე — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი
ექვთიმე — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი
ექვთიმე (კერესელიძე) — ქართველი საეკლესიო მოღვაწე
ექვთიმე გარეჯელი — ქართველი ბერი
ექვთიმე გრძელი — ქართველი საეკლესიო მოღვაწე
ექვთიმე (ელიაშვილი) — ქართველი საეკლესიო მოღვაწე
ექვთიმე (ლეჟავა) — საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მღვდელმთავარი
ექვთიმე მთაწმიდელი — ქართველი სასულიერო მოღვაწე, მწერალი
ორნი ქალაქში

„ორნი ქალაქში“ — 1973 წლის ფრანგული დრამატული ფილმი, რომლის რეჟისორია ჟოზე ჯოვანი.

სიუჟეტი
ჯინო სტრაბლიჯი, რომელიც ოდესღაც ბანკებსა და ინკასატორებს ძარცვავდა, ციხიდან ვადაზე ადრე თავისუფლდება თავისი მეგობრის, ციხის აღმზრდელი - ჟერმენის დახმარებით. ჯინო გამოსწორების გზას ადგას და სურვილი აქვს ცხოვრება ახალი ფურცლიდან დაიწყოს. ის ერთ-ერთი გაზეთის გამომცემლობაში მუშაობს, საკმაოდ სოლიდურ ანაზღაურებას იღებს და იმედი აქვს, რომ ახალ ცხოვრებას ააწყობს, მაგრამ ბედი ბევრ სირთულეს უმზადებს.

როლებში
ჟან გაბენი — ჟერმენი
ალენ დელონი — ჯინო
მიშელ ბუკე — ინსპექტორი გუატრო
მიმსი ფარმერი — ლუსი
ვიქტორ ლანუ — მარსელი
კრისტინა ფაბრეგა — ჟერმენის ცოლი
ილარია ოკინი — ჯინოს ცოლი
მალკა რიბოვსკა — ჯინოს ადვოკატი
ჟერარ დეპარდიე — ახალბედა დამნაშავე მარსელის ბანდიდან
სიერას-დე-კორდობა

სიერას-დე-კორდობა – მთები არგენტინაში, პამპის სიერების შემადგენლობაში. სიგრძე დაახლ. 500 კმ. შედგება 3 მერიდიანული მთაგრეხილისგან, რომელთა სიმაღლე 1000–2200 მ-ია. უმაღლესი წერტილია მთა ჩამპაკი (2770–2790 მ). ერთმანეთისგან გამოყოფილია გრძივი ღრმულებით. ძირითადად აგებულია კრისტალური და მეტამორფული ქანებით. მოიპოვება ბერილიუმი და ვოლფრამი. 1500–1700 მეტრ სიმაღლემდე დაფარულია ბუჩქნარითა და კაქტუსით, უფრო მაღლა ბუჩქნარიანი სტეპით. მდინარეების სათავეებში აგებულია ჰიდროელექტროსადგურები. განვითარებულია ტურიზმი, არის სამთო-კლიმატური კურორტები.
ბორის ბისტროვი

ბორის ევგენის ძე ბისტროვი (; დ. 12 თებერვალი, 1945, მოსკოვი— გ. 18 აგვისტო, 2024, იქვე) — საბჭოთა და რუსი თეატრის, კინოსა და დუბლირების მსახიობი, დიქტორი. რუსეთის ფედერაციის სახალხო არტისტი (2001).

ბიოგრაფია
ბორის ბისტროვი დაიბადა 1945 წლის 12 თებერვალს მოსკოვში.

21 წლის ასაკში მან მთავარი როლი შეასრულა ცნობილ საბჭოთა ფილმ-ზღაპარში „ალადინის ჯადოსნური ლამპარი“ ალადინის როლში დიდი წარმატების შემდეგ, ბორის ბისტროვმა კიდევ რამდენიმე ფილმში ითამაშა: „დარტყმა! კიდევ დარტყმა!“, „ყვითელი ჩემოდნის თავგადასავალი“, „სკსს უფლებამოსილია განაცხადოს…“ და სხვა.

1966 წელს დაამთავრა -ის სკოლა-სტუდია (ალექსანდრე კარევის კურსი) . სკოლის დამთავრების შემდეგ მსახურობდა ლენკომის თეატრში. 1968 წლიდან - მოსკოვის მ. ერმოლოვას სახელობის დრამატული თეატრის მსახიობი . თამაშობდა სპექტაკლებში „პეტერბურგის მასკარადები და ვნებები“, „ღალატი“, „როგორ მიყვარდით!“, „მტაცებელი“.

1970-იანი წლებიდან მუშაობდა უცხოური მხატვრული ფილმების და მულტფილმების გახმოვანებასა და დუბლირებაზე. ანიმაციურ სერიალებში „სიმფსონები“ და „ფუტურამა“ რამდენიმე წლის განმავლობაში ახმოვანებდა მამაკაცის ყველა როლს.

გარდაიცვალა 2024 წლის 18 აგვისტოს მოსკოვში 79 წლის ასაკში .

ოჯახი
პირველი ცოლი — ინა კმიტი (1932-1996), მსახიობ ლეონიდ კმიტის ქალიშვილი . ქალიშვილი - ეკატერინა კმიტი, მსახიობი .

მესამე ცოლი — ირინა სავინა (დ. 1957), თეატრის, კინოს, გახმოვანების და დუბლირების მსახიობი . ვაჟი - ნიკოლაი ბისტროვი (დ. 1989), დუბლირების მსახიობი
2001 : რუსეთის ფედერაციის სახალხო არტისტი
კომის ასსრ ლენინური კომკავშირის პრემიის ლაურეატი
თამაზ ექვთიმიშვილი

თამაზ აკაკის ძე ექვთიმიშვილი (დ. 12 იანვარი, 1956, თბილისი, — გ. 28 ივლისი, 2015) — ქართველი მწერალი, დრამატურგი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ქიმიის ფაკულტეტი (1977). მუშაობდა ქიმიის ინსტიტუტში. პირველი მოთხრობა „ამპუტაცია“ გამოაქვეყნა 1985 წელს, პირველი კრებული „ჟირაფები ზამთარში“ — 1995 წელს. ავტორია მოთხრობათა კრებულისა „მოწმე“ (1999), რომანისა „აქ, იმ ქალაქში“ (2010), ნოველებისა [მ.შ. „ერთხელ დავკალი მამალი“, შესულია კრებულში „15 საუკეთესო ქართული მოთხრობა“ (2004)] და პიესებისა. 2011 წელს პიესისათვის „პუანტები“ (2009) მიენიჭა ლიტერატურული პრემია „საბა“.
ბოლივარის კანტონი (მანაბი)

ბოლივარის კანტონი — კანტონი ეკვადორში, მანაბის პროვინციის ჩრდილო-აღმოსავლეთში. აღმოსავლეთით ესაზღვრება პიჩინჩის კანტონი, სამხრეთით პორტოვეიხოსა და ხუნინის კანტონები, ხოლო ჩრდილოეთით ჩონესა და ტოსაგუის კანტონები. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი კალსეტა. კანტონის ფართობია 524 კმ², ხოლო მოსახლეობა, 2022 წლის მონაცემებით, 41 827 ადამიანია.
კანონი კანონია

„კანონი კანონია“ — 1958 წლის ფრანგულ-იტალიური მხატვრული, კომედიური ფილმი, რომლის რეჟისორია კრისტიან-ჟაკი.

სიუჟეტი
ფილმში მოქმედება ხდება საფრანგეთ-იტალიის სასაზღვრო ერთ პატარა ქალაქში. საბაჟოს თანამშრომელი ფერდინანდ პასტორელი, რომელიც საფრანგეთის მოქალაქეა, შემთხვევით დაადგენს, რომ არა საფრანგეთის მოქალაქედ, არამედ იტალიის მოქალაქედ დაიბადა, რადგან ტრაქტირის სამზარეულო, სადაც მისი დაბადება დაფიქსირდა, იტალიის მხარეს ეკუთვნის. ეს შემთხვევა მის ცხოვრებას კოშმარად აქცევს, რადგან იტალიის მოქალაქედ გახდომის შემდგომ აღმოჩნდება, რომ კანონის დამცველ მებაჟეს უამრავი კანონის დარღვევა აქვს ჩადენილი — დეზერტირობიდან დაწყებული, უკანონო ქორწინებებით დამთავრებული.

როლებში
ფერნანდელი — ფერდინანდ პასტორელი
ტოტო — ჯუზეპე ლა პალია
ნოელ როკვერი — ჟანდარმი მალანდენი
ნატალი ნერვალი — ელენ პასტორელი, ფერდინანდის ცოლი
ლედა გლორია — ანტუანეტა, ჯუზეპეს ცოლი
არკოლეს ბრძოლა

არკოლეს ბრძოლა — ნაპოლეონ ბონაპარტის მეთაურობით, იტალიის პირველი კამპანიის ფარგლებში, საფრანგეთის პირველ რესპუბლიკასა და ავსტრიის ჯარებს შორის გამართული ბრძოლა (1796 წლის 15–17 ნოემბერი). დაპირისპირება მოხდა ქალაქ ვერონას სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 25 კილომეტრის დაშორებით. ავსტრიელთა არმიას იოზეფ ალვინცი მეთაურობდა. იგი გეგმავდა ორმხრივი შეტევის განხორციელებას ბონაპარტის არმიის წინააღმდეგ. ამ დროს ავსტრიელთა მიზანი იყო არა მხოლოდ აღნიშნულ დაპირისპირებაში ფრანგების დამარცხება, არამედ დახმარების გაწევა მანტუაში გამაგრებული ავსტრიული საჯარისო ნაწილებისთვის, რომლებიც მარშალ ვურმსერთან ერთად ფრანგებს ალყაში ჰყავდათ მოქცეული. ალვინცმა თავის ერთ-ერთ სარდალს პოლ დავიდოვიჩს უბრძანა ერთი კორპუსით მდინარე ადიჯეს ხეობის გასწვრივ სამხრეთით წინ წასულიყო, ხოლო თვითონ ხელმძღვანელობდა მთავარი ჯარის აღმოსავლეთისკენ წინსვლას. თუკი ეს ორი ავსტრიული კორპუსი შეძლებდა ერთმანეთთან დაკავშირებას, ხოლო მარშალი ვურმსერი ალყისგან თავს გაითავისუფლებდა, ფრანგების მდგომარეობა ძალიან გართულდებოდა.

პირველ ეტაპზე, პოლ დავიდოვიჩმა მოიპოვა გამარჯვება და ჩრდილოეთიდან ვერონას დაემუქრა, ალვინციმ კი მოიგერია ბონაპარტის ერთი შეტევა და თითქმის ვერონას კარიბჭემდე მიაღწია, აქ მან ფრანგების მეორე შეტევის მოგერიებაც შეძლო. ნაპოლეონი კი თავის მეომრებთან ერთად ცდილობდა, მდინარე ადიჯეს გადაკვეთით, ალვინცის მარცხენა ფლანგი შემოებრუნებინა.

არკოლეში გამაგრებულ ავსტრიელებს ფრანგები ორი დღის განმავლობაში ესხმოდნენ თავს, თუმცა მოწინააღმდეგე კარგად იცავდა თავს და ნაპოლეონმა ვერ შეძლო წარმატების მიღწევა. ფრანგებმა მესამე დღესაც გააგრძელეს შეტევა და საბოლოოდ აიძულეს ალვინცი დაეტოვენინა პოზიციები. მისმა წარუმატებლობამ ბონაპარტს საშუალება მისცა კონცენტრირებულიყო მეორე, პოლ დავიდოვიჩის არმიის დამარცხებაზე და დაედევნა მას მდინარე ადიჯეს ხეობაში. ამასობაში მარტოდ დარჩენილი ალვინცი შეეცადა ვერონაზე იერიშის მიტანას, მაგრამ უშედეგოდ. თავის მხრივ, მანტუაში გამოკეტილი ვურმსერიც ცდილობდა ალყის გარღვევას და თანამემამულეთა დახმარებას, მაგრამ მისი მცდელობა დაგვიანებული იყო და წარმატების მიღწევაში ვეღარ დაეხმარებოდა ავსტრიელებს. არკოლეს ბრძოლა ნაპოლეონ ბონაპარტის გამარჯვებით დასრულდა და ეს იყო მისი მორიგი მნიშვნელოვანი წარმატება იტალიის პირველი კამპანიის ფარგლებში.
ექიმბაშობა

ექიმბაშობა — კანონით აკრძალული სამედიცინო საქმიანობა — ექიმობა, როდესაც მკურნალს არა აქვს ოფიციალური სამედიცინო განათლება და სამკურნალოდ იყენებს მეცნიერულ საფუძველს მოკლებულ საშუალებებსა და ხერხებს, რასაც ხშირად თან ახლავს სხვადასხვა შელოცვა და რიტუალი.

ექიმბაშობას დიდი ხნის ისტორია აქვს. ექიმბაშები დაავადების გამომწვევ მიზეზად ავ სულებს მიიჩნევდნენ. დროთა განმავლობაში ექიმბაშობა გამოეყო ხალხურ მედიცინას. იგი ხელობად, ექიმბაშის გამდიდრების წყაროდ იქცა, რომელიც მეცნიერული და ხალხური მედიცინისაგან ნასესხები მკურნალობის სხვადასხვა ხერხსა და პრიმიტიული წესით დამზადებულ წამლებს ეფუძნება და უსარგებლო, ხშირად კი მავნე და დანაშაულებრივ თაღლითობად იქცევა. თანამედროვეობაში ექიმბაშობა სხვადასხვა სახით კვლავ იჩენს ხოლმე თავს. იგი უაღრესად უარყოფითი და არქაული მოვლენაა. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსი უკანონო საექიმო ან ფარმაცევტული საქმიანობისათვის ითვალისწინებს სისხლის სამართლებრივ პასუხისმგებლობას.
საქართველოს ექიმთა ასოციაცია

საქართველოს ექიმთა ასოციაცია — პირველი არასამთავრობო, პროფესიული ორგანიზაცია საქართველოში. დაფუძნდა 1989 წელს. იგი აერთიანებს საქართველოს ყველა პროფილის ექიმს. მისი ამოცანებია: ჯანდაცვის სისტემის დეცენტრალიზაციის ხელშეწყობა, ექიმთა უფლებების დაცვა, ექიმთა პროფესიული სრულყოფის მხარდაჭერა, სამედიცინო მიღწევების პოპულარიზაცია, ეკოლოგიური და დემოგრაფიული პრობლემების გაშუქება, ბიოსამედიცინო ეთიკა, ახალგაზრდა ექიმთა დახმარება, სასწავლო, სამეცნიერო და პრაქტიკული ღონისძიებების ორგანიზაცია და წარმართვა, ექიმთა და სამედიცინო დაწესებულებების ლიცენზირება — აკრედიტაცია, უწყვეტი სამედიცინო განათლება და უწყვეტი პროფესიული განვითარება; საკანონმდებლო ორგანოსთან, უცხოურ პროფესიულ ორგანიზაციებთან მჭიდრო ურთიერთობა.
ახალი ზირბითის ღვთისმშობლის ეკლესია

ახალი ზირბითის ღვთისმშობლის ეკელსია — არქიტექტურული ძეგლი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალ ზირბითში.

აღწერა
მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია დგას სასაფლაოს ტერიტორიაზე. შიგნიდანაც და გარედანაც შელესილია, რის გამოც სამშენებლო მასალის დაზუსტება არ ხერხდება. ადგილ-ადგილ აცვენილი ნალესობის შიგნით გამოჩენილი ქვების მიხედვით, ნაგები უნდა ყოფილიყო თლილი ქვით. ამასვე მეტყველებს ამჟამად ტრაპეზის ქვად გამოყენებული ტრიუმფალური თაღის თლილი ქვა. შესასვლელი დასავლეთ კედელშია. სარკმელი ერთია - აღმოსავლეთის, რომელიც ამჟამად შიგნიდანაც და გარედანაც ოთხკუთხედია. ნახევარწრიული აფსიდა მხრითაა გამოყოფილი და დასრულებული იყო კონქით. ამჟამად კამარა და კონქი აწეულია, რითიც ტაძრის პროპორციულობაც დარღვეულია. საკურთხეველში ნიშები არ არის. გადახურულია თუნუქით. კედლებში ნალექის შეჟონვის გამო სველია. დარბაზში დაცულია ხელსაფქვავი დედალ-მამალი ქვა.
ყურუთი

ყურუთი — ნადუღის, მჭადის ფქვილის, რძისა და ყაიმაღის ნარევით მიღებული საკვები, მკვრივი და მოგრძო ფორმის კვერი.

ყურუთისათვის თავდაპირველად მშრალ, კარგად გაწურულ ნადუღს ამზადებდნენ. ამისათვის ჩვეულებრივ ნადუღს ცხელ შრატში ჩაყრიდნენ, ნადუღის გასაწურ „ჩახვში“ ჩაასხამდნენ და ჩამოკიდებდნენ, რათა კარგად გაწურულიყო. რამდენიმე დღის შემდეგ კი კარგად დაწურვის მიზნით ზემოდან რაიმე სიმძიმესაც დაადებდნენ. როცა ნადუღი მზად იქნებოდა მშრალ ნადუღს გობებზე გაანაწილებდნენ, ცხელ „ქაქიას“ დაუმატებდნენ, როცა შეგრილდებოდა ერთმანეთს კარგად შეაზელდნენ. საყურუთე ფაფას წინდის ჩხირს სხვადასხვა მიმართულებით რამდენჯერმე გაატარებდნენ, თუ ბეწვი იქნებოდა შეყოლილი მას წინდის ჩხირი გამოიტანდა. დაბეწვა აუცილებელი იყო, თუნდაც დარწმუნებული ყოფილიყვნენ, რომ ბეწვი არ იქნებოდა ჩავარდნილი. ამის შემდგომ თითო გობს თითო მუჭა კარაქში შეხრაკულ მჭადის ფქვილს ანდა ხავიწს დაამატებდნენ.

ყურუთი მთაში ყოფნისას, გადმობარგვის წინა პერიოდში კეთდებოდა ამ დროს „ყურუთობასაც” უწოდებდნენ. ვისაც ცხიმიანი ყურუთი უყვარდა იგი ბევრ ყაიმაღს ურთავდა. საყურუთედ მომზადებული სქელი ფაფისაგან ხელით მოგრძო ფორმის კვერებს აკეთებდნენ და ყავარზე აწყობდნენ. ყურუთის ყავარი ყველა ოჯახს ჰქონდა, იგი ფართო და სუფთა იყო. მას მხოლოდ ყურუთისათვის იყენებდნენ. ყავარზე დალაგებულ ყურუთს მზეზე აშრობდნენ და შემდგომ გვარდაში ინახავდნენ.
ბორანო

ბორანო, ბორაო — ყველითა და დამწვარი კარაქით დამზადებული ტრადიციული აჭარული კერძი. იგი ცხიმიანობითა და სწრაფი მომზადებით ხასიათდებოდა. აჭარულ მოხდილ-დაპწნილ ყველს დაჭრიდნენ, ზემოდან დამწვარ კარაქს (იაღს) დაასხამდნენ და ბორანიც მზად იყო. მას მჭადთან ერთად მიირთმევდნენ. ყველი უმჯობესი იყო ახალი ყოფილიყო. სხვა შემთხვევაში დაჭრილ ყველს ცხელ წყალს დაასხამდნენ, ცოტა ხანს გააჩერებდნენ, ყველი დარბილდებოდა და დამწვარ იაღს შემდგომ დაასხამდნენ.
ექსლიბრისი

ექსლიბრისი — გრაფიკულად შესრულებული წიგნის ნიშანი, იარლიყი, რომელიც მიკრულია წიგნის ყდის შიგნითა მხარეს, ზემო მარცხენა კუთხეში და მიუთითებს წიგნის მფლობელის ვინაობას — ორგანიზაციას, მ. შ. ბიბლიოთეკას, ან კერძო პირს.

ექსლიბრისზე შეიძლება გამოსახული იყოს ემბლემა, დევიზი, მფლობელის პროფესიის ამსახველი სიმბოლური ნახატი ან ჰქონდეს სიუჟეტურ-თემატური ხასიათი. ნიშანი სრულდება კალმით, ტუშით, აკვარელით, ნაბეჭდი ექსლიბრისი კი — ცინკოგრაფიული, ქსილოგრაფიული, ოფორტის, ლითოგრაფიული და ლინოგრავიურის ტექნიკით.

ექსლიბრისის პირველი ნიმუშები ჩნდება გერმანიაში საუკუნიდან. ცნობილია ალბრეხტ დიურერის, ჰანს ჰოლბაინ უმცროსის, ლუკას კრანახის ექსლიბრისები. ექსლიბრისის პირველი ქართული ნიმუში საუკუნის ქართულ ხელნაწერშია შემონახული. ექსლიბრისზე ნაყოფიერად მუშაობდნენ მხატვრები (ვ. წილოსანი, ვ. გრიგოლია, ვ. ქუთათელაძე, დ. ციციშვილი, გ. ლეჟავა, ვ. თოფურიძე, ნ. ჩერნიშკოვი, დ. გაბაშვილი, ს. კეცხოველი, ლ. გუდიაშვილი) და სხვ. 1934 წელს ქ. ლოს-ანჯელესში (აშშ) ექსლიბრისების საერთაშორისო გამოფენაზე, მონაწილეობდნენ: ვ. წილოსანი, ვ. ქუთათელაძე, ვ. გრიგოლია (პირველი პრემია), დ. ციციშვილი (ვერცხლის მედალი). ექსლიბრისების გამოფენები მოეწყო თბილისში 1972, 1982, 1985, 2001, 2002 და 2009 წლებში.
ექსპრომტი

ექსპრომტი ( – მზა, სწრაფი) — სახელდახელოდ შეთხზული მუსიკალური ან ლიტერატურული ნაწარმოები.

ექსპრომტი მუსიკაში
ექსპრომტი (დასავლეთევროპულ ლიტერატურაში გამოიყენება ტერმინი ) — ყოველგვარი მომზადების გარეშე სახელდახელოდ შეთხზული მუსიკალური ნაწარმოები, მაგ., საფორტეპიანო პიესა. მისთვის დამახასიათებელია უშუალო ლირიზმი, აღფრთოვანება. ცნობილია შუბერტის, შოპენის, სკრიაბინის, ქართულ მუსიკაში — ა. მაჭავარიანის, ბ. კვერნაძის ექსპრომტები.

ექსპრომტი ლიტერატურაში
ექსპრომტი — რომელიმე მოვლენის ან მისგან მიღებული შთაბეჭდილების გამო სახელდახელოდ შეთხზული (იმპროვიზაციული) ლექსი, უმეტესად სახუმარო, სატირული ან საზეიმო და სახოტბო ხასიათისა. ქართულ მწერლობაში განსაკუთრებით გავრცელებული იყო – საუკუნეებში. ძველ ქართულ მწერლობაში ექსპრომტი მუნასიბის სახელით იყო ცნობილი, ქართულ ხალხურ სიტყვიერებაში მას კაფია ეწოდება.
ექსცენტრიკა

ექსცენტრიკა ( — ცენტრის მიღმა) — საცირკო და საესტრადო ხელოვნების ჟანრი, მსახიობის (კლოუნი, გიმნასტი) საშემსრულებლო ხერხი, რომლის დროსაც დარღვეულია ჩვეულებრივი, საყოველთაოდ მიღებული მოქმედების ნორმები.

ექსცენტრიკისთვის დამახასიათებელია ალოგიკურობა, მოულოდნელობა, შეუსაბამობა, იუმორი. ექსცენტრიკის ხერხებს იყენებენ საცირკო ხელოვნების ყველა ჟანრში (აკრობატიკა, გიმნასტიკა, მუსიკალური ნომრები). მის ელემენტებს შეიცავდა მოხეტიალე მსახიობთა, ჯამბაზთა, მასხარათა გამოსვლები. საცირკო ექსცენტრიკის ოსტატები იყვნენ კლოუნები გროფი, ბიმ-ბომი და სხვ. ცხოველების მწვრთნელი ა. ცხომელიძე, გიმნასტი ა. დონატო. ექსცენტრიკას მიმართავენ მუსიკალური ნომრის შესრულების დროსაც — მუსიკალურ საკრავებად იყენებენ ქვებს, ტაფებს და სხვ.
ეღიშე

ეღიშე (ძვ. სომხ. – ელიშე, ) — ადრეული შუა საუკუნეების სომეხი ისტორიკოსი, ავტორი ისტორიული თხზულებისა „ვარდანისა და სომეხთა ომის შესახებ“. მასში გადმოცემულია სომხეთის ისტორია საუკუნის 20-იანი წლებიდან 60-იანი წლების შუახანამდე. წიგნში მთავარი ადგილი ეთმობა სომეხთა 450–451 წლების აჯანყებას სასანიანთა ირანისა და მისი რელიგიური პოლიტიკის წინააღმდეგ.
ბიოგრაფია
ეღიშეს შესახებ არაფერია დანამდვილებით ცნობილი. ტრადიციის თანახმად, ეღიშე სააკ პართევისა და მესროპ მაშტოცის მოსწავლე იყო, თავადაც მონაწილეობდა სომხების აჯანყებაში და მისი მეთაურის — ვარდან მამიკონიანის მდივანი იყო. იმავე ტრადიციით, აჯანყების დამთავრების შემდეგ იგი ბერად აღიკვეცა რშტუნიკის პროვინციაში (ვანის ტბის სამხრეთით) და ხელი მოჰკიდა ლიტერატურულ მოღვაწეობას. ეღიშეს მიეწერება ასევე რამდენიმე ჰომილია და „დაბადების“ კომენტარი.

თხზულება
ეღიშეს „ვარდანისა და სომეხთა ომის შესახებ“ მნიშვნელოვანი წყაროა საუკუნის სომხეთის ისტორიისათვის. მასში საყურადღებო ცნობებია იმდროინდელ ქართლსა და ალბანეთზე, სამხრეთ კავკასიის ხალხთა ბრძოლაზე სასანიანთა ბატონობის წინააღმდეგ. ნაშრომი დაწერილია დახვეწილი ეპიკური სტილით. თანამედროვე ისტორიკოსების ნაწილის (მ. შ. რობერტ თომსონის) აზრით, ეღიშეს წიგნი ლაზარ ფარპეცის ისტორიული თხზულების საუკუნეში შექმნილ ადაპტაციას წარმოადგენს და მასში აღწერილ მოვლენებში ეღიშეს უშუალო მონაწილეობა საეჭვოა.

თხზულების სრული სახით შემორჩენილი უძველესი ხელნაწერი 1174 წლით თარიღდება (ცნობილია - საუკუნის ფრაგმენტული ხელნაწერებიც). თხზულება პირველად დაიბეჭდა 1826 წელს ვენეციაში, მხითარისტების სტამბაში. თარგმნილია რუსულ, ინგლისურ, იტალიურ და ფრანგულ ენებზე. პირველი რუსული თარგმანი (პეტრე შანშიევისა) გამოქვეყნდა თბილისში 1853 წელს.
ჰუსეინ ახვერდიევი

ჰუსეინ ჰასან ოღლი ახვერდიევი (; დ. 3 მარტი , 1956 , უჯარი, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი მოქანდაკე და მხატვარი. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო არტისტი (2021).

ბიოგრაფია
ჰუსეინ ახვერდიევი დაიბადა 1956 წელს უჯარში მხატვარ ჰასან ახვერდიევის ოჯახში. 1958 წელს ოჯახი საცხოვრებლად ბაქოში გადავიდა. 1971 წელს ჩაირიცხა აზერბაიჯანის აზიმ აზიმზადეს სახელობის ფერწერის სახელმწიფო ინსტიტუტში. 1975-1980 წლებში სწავლობდა ლენინგრადის ვერა მუხინას სახელობის სახვითი ხელოვნების უმაღლეს აკადემიაში.
ის არის აზერბაიჯანის სამოციქულო პრეფექტურის მთავარ საკათედრო ტაძარში, ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის ტაძარში სკულპტურა „ღვთისმშობლის“ ავტორი.
ჰუსეინ ახვერდიევის გამოფენები და სიმპოზიუმები გაიმართა სხვადასხვა ქვეყანაში, როგორიცაა ინდოეთი, აშშ, გერმანია, საქართველო და არაბეთის გაერთიანებული საემიროები. 2014 წელს მისი პერსონალური გამოფენა უზბეკეთში მოეწყო.
ნაზიმ ბეიკიშიევი

ნაზიმ ზოჰრაბ ოღლი ბეიკიშიევი ( დ. 29 ივნისი, 1948, ბაქო) — აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო არტისტი (2006), თეატრისა და კინოს მხატვარი.

ბიოგრაფია
ნაზიმ ბეიკიშიევი მუშაობდა ბაქოს სახელმწიფო სამხატვრო გალერეაში.
1970-1975 წლებში ჩაირიცხა მოსკოვის თეატრალური ხელოვნების სახელმწიფო ინსტიტუტის თეატრალური ხელოვნების ფაკულტეტზე და სწავლობდა სსრკ სახალხო არტისტის სერგეი ობრაზცოვის კლასში. ამ საგანმანათლებლო დაწესებულების დამთავრების შემდეგ მუშაობდა ქალაქ ორჯონიკიძეში თოჯინების თეატრსა და რუსულ დრამატულ თეატრში რეჟისორად. მოგვიანებით მუშაობდა პროდიუსერად და მთავარ მხატვრად გ. არაბლინსკის სახელობის სუმგაითის მუსიკისა და დრამის სახელმწიფო თეატრში, აზერბაიჯანის სახელმწიფო აკადემიურ მუსიკალურ და აზერბაიჯანის მოზარდ მაყურებელთა თეატრში.

2001-ლი წლიდან აზერბაიჯანის სახელმწიფო აკადემიური ეროვნული დრამატული თეატრის მთავარი მხატვარი. სპექტაკლების დიზაინერიც გახლდათ, მათ შორის ო. იოსელიანის „ურემი გადაბრუნებამდე“.