iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
არდო ჰანსონი

არდო ჰანსონი (; დ. 15 ივლისი, 1958, ჩიკაგო) — ესტონელი ეკონომისტი.

არდო ჰანსონი არის ესტონეთის ბანკის მმართველი.. ის 1998-2012 წლებში მსოფლიო ბანკში აღმოსავლეთ ევროპის, ბალკანეთის ქვეყნების და ჩინეთის მიმართულებით ეკონომისტად მუშაობდა. 1993-1998 წლებში იყო ესტონეთის ბანკის სამეთვალყურეო საბჭოს წევრი. 1992-1995 წლებში იყო პრემიერ-მინისტრის ეკონომიკური მრჩეველი. 1991-1992 წლებში ესტონეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს მრჩეველი. ის ასევე იყო მონეტარული რეფორმის კომიტეტის წევრი.

ის მუშაობდა რამდენიმე უნივერსიტეტთან და აქვს გამოცემული შრომები ეკონომიკის დარგში. ჰანსონი არის ჰარვარდის უნივერსიტეტის დოქტორის ხარისხის მფლობელი.
ფრანგულენოვანი ქვეყნები

ფრანგულენოვანი ქვეყნები (ფრანკოფონური ქვეყნები, ) — ქვეყნები, სადაც ფრანგულ ენას აქვს ოფიციალური სტატუსი და/ან სადაც მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი ფლობს მას. ასეთ ქვეყნებს მიეკუთვნება ფრანგული ენის ისტორიული განვითარების ტერიტორიები (საფრანგეთი და მისი ზოგიერთი მეზობელი რეგიონები: მონაკო, ლუქსემბურგი, ბელგიის ნაწილი და შვეიცარიის ნაწილი), ასევე საფრანგეთის და ბელგიის ყოფილი კოლონიები და დომინიონები.

ფრანკოფონიის საერთაშორისო ორგანიზაციის მონაცემებით, ფრანგული ენა ყოველდღიურ ცხოვრებაში გამოიყენება 212 მილიონი ადამიანის მიერ.
დურესის ამფითეატრი

დურესის ამფითეატრი (ალბანურად: ) — გვიანდელი რომაული ამფითეატრი ალბანეთში, ქალაქ დურესში. აგებულია საუკუნეში რომის იმპერატორ ტრაიანეს დროს. მდებარეობს ქალაქის ცენტრში და წარმოადგენს მხოლოდ ნახევარწრეს. დურესის ამფითეატრი არის ბალკანეთის ნახევარკუნძულის გვაინდელი ნაგებობა და იტევს 20 000 ადამიანს, მას ანალოგი არ გააჩნია ალბანეთში. იგი აღმოჩენილია 1900 წლის ბოლოს. დღეისათვის იგი წარმოადგენს ერთ-ერთ პოპულარულ ტურისტულ ნაგებობას. დურესის ამფითეატრი შეტანილია მსოფლიოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

ისტორია
დურესი, ძველი ეპიდამნუსი ან დირახია იყო ადრიატიკის ზღვის სანაპიროზე დაარსებული პირველი ქალაქი, რომელიც დაარსდა ძვ. წ. 627 წელს. ამფითეატრის მშენებლობა დაიწყო ახ. წ. ან საუკუნეში. საუკუნემდე მას გამოიყენებდნენ პირდაპირი დანიშნულებით: მასში იმართებოდა გლადიატორთა ორთაბრძოლები. ამფითეატრი გამოიყენებოდა წარმოდგენებისათვის. მისი ფუნქციონირების შეწყვეტის მიზეზი უცნობია. მკვლევართა ცნობებით, ამის მიზეზი, შესაძლოა, ყოფილიყო 345-346 წლების მიწისძვრა ან ბიზანტიის იმპერატორ თეოდოსის ბრძანება 391 წელს - დაეხურათ ყველა წარმართული ცენტრი.

დაახლოებით საუკუნიდან დაიწყეს ამფითეატრის გამოყენება ქრისტიანული მიზნებისათვის. საუკუნეში ამფითეატრის ერთ-ერთ გალერეაში გაკეთდა სამლოცველო პირველი ქრისტიანი ეპისკოპოსის და მოწამის წმინდა ასტიას პატივსაცემად.

ამფითეატრი საუკუნის დასაწყისში იპოვეს. 1966 წელს მიზანმიმართულად დაიწყო მისი გათხრები და კვლევა. 1996 იგი ალბანეთში მსოფლიოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების წინასწარ სიაში შეიტანეს.

ზომები
ამფითეატრის ფორმა ელიფსურია. მისი ზომებია მერყეობს 132 მ. (434 ფტ.)-113 მ. (371 ფტ.) შორის. არენა 61.4 მ. (201 ფტ)- 42.2 მ (138 ფტ) და არის 20 მ (66 ფტ) სიმაღლის. იგი აგებულია მაღალ ფერდობზე. ამფითეატრის შიგნით არის კიბეები და დასაჯდომი ადგილები სხვადასხვა დონეზე.

შენარჩუნებულია სამლოცველოს მოზაიკა.

დღეისათვის დურესის ამფითეატრი ფუნქციონირებს მუზეუმის სახით.

საფრთხეები
ამფითეატრი გარშემორტყმულია ყველა მხრიდან ქალაქის საცხოვრებელი უბნებით. არენას გარს არტყავს დურესის თანამედროვე მრავალსართულიანი საცხოვრებელი სახლები. ქალაქის განვითარება საფრთხეს უქმნის ამფითეატრს. დურესის მუნიციპალიტეტი გეგმავს ამ სახელბის ამოღებას, რადგან მათ გააჩნიათ სტრუქტურული ხარვეზები, ასევე, ნელ-ნელა ცვდება მოზაიკა და ფერწერა.

2013 წელს ამფითეატრი შევიდა ევროპის ერთ-ერთი ყველაზე დაზიანებული კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.
პანდემონიუმი (ლორენ ოლივერის რომანი)

პანდემონიუმი — ამერიკელი მწერლის, ლორენ ოლივერის დისტოპიური რომანი. იგი დელირიუმის ტრილოგიის მეორე წიგნია. პირველად გამოიცა 2012 წლის 28 თებერვალს, გამომცემლობა -ის მიერ. პანდემონიუმის წინამორბედი წიგნია დელირიუმი, ხოლო მომდევნო — რეკვიემი.

სიუჟეტი
წიგნში გრძელდება დელირიუმში განვითარებული მოვლენები . ლინა ტევრში მარტოა. პანდემონიუმი დაყოფილია თავებად — „მაშინ“ (დრო მას შემდეგ, რაც ლინამ საზღვარი გადაკვეთა) და „ახლა“ (ამჟამინდელი ცხოვრება), ხოლო მე-13 თავის შემდეგ, ისინი გაერთიანებულია.

„მაშინ“ — სამწუხაროდ, ტევრი არ აღმოჩნდა ისეთი გასაოცარი, როგორც ლინა ფიქრობდა. ახლა იგი დაუძლურებულია და მას ხალხი პოულობს, ხალხი, რომელიც მას გადაარჩენს, გამოჯანმრთელებაში დაეხმარება და ოჯახის წევრად მიიღებს...

„ახლა“ — ლინა ნიუ-იორკში ცხოვრობს, რეივენთან და ტეკთან ერთად — მეგობრებთან ერთად, რომლებიც ტევრში გაიცნო, რომელთაც იგი სიკვდილს გადაარჩინეს. ახლა ლინა „ამერიკა დელირიის გარეშე“-ს („ადგ“) წევრია. „ადგ“-ს ერთ-ერთი მიტინგის მსვლელობის დროს, იგი სნეულთა დაჯგუფებამ — „ფასკუნჯებმა“ გაიტაცეს, „ადგ“-ს ახალგაზრდული ფრთის პრეზიდენტთან — ჯულიენ ფაინმენთან ერთად, რომელსაც არ შეუძლია დელირიისგან განკურნების პროცედურის ჩატარება, ვინაიდან, იგი თავის ტვინის სიმსივნითაა დაავადებული. მას შემდეგ, რაც ჯულიენი მას საკუთარი მამის, „ადგ“-ს და დელირიის შესახებ თავისი რეალური მოსაზრების შესახებ უყვება, ლინას იგი უყვარდება...

გამოხმაურება
პანდემონიუმი -ის ბესტსელერია. წიგნის შეფასებები ძირითადად დადებითია. -მა წიგნი დადებითად შეაფასა:
დომინიონი

დომინიონი (,  — სამფლობელო) — ფაქტობრივად დამოუკიდებელი სახელმწიფო ბრიტანეთის იმპერიის შემადგენლობაში (დღეისათვის — ბრიტანეთის თანამეგობრობის შემადგენლობაში), რომელიც სახელმწიფოს მეთაურად აღიარებს ბრიტანეთის მონარქს, რომელსაც დომინიონში წარმოადგენს გენერალ-გუბერნატორი.

«დომინიონის» ცნების განსაზღვრა გამოქვეყნდა 1926 წლის იმპერიის კონფერენციაზე დიდი ბრიტანეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის, კონსერვატიული პარტიის ლიდერის ართურ ჯეიმზ ბალფურის მიერ. 1931 წლის 11 დეკემბერს ის გამყარდა ვესტმინსტერის სტატუტით: «სტატუტით თანაბარი ბრიტანეთის იმპერიის ავტონომიური თანამეგობრობები, რომელიც ერთი მეორეზე არანაირი პირობებით არ არის დამოკიდებული თავისი საშინაო და საგარეო პოლიტიკის არანაირ ასპექტში, მაგრამ ამასთან გაერთიანებული არიან გვირგვინისადმი საერთო პატივისცემით და შეადგენენ ბრიტანეთის ერთა თანამეგობრობის წევრების თავისუფალ ასოციაციას». სტატუტის თანახმად, «დომინიონის» განსაზღვრების ქვეშ მოხვდნენ შემდეგი ტერიტორიები: კანადის დომინიონი, ავსტრალიის კავშირი, ახალი ზელანდიის დომინიონი, სამხრეთ-აფრიკის კავშირი, ირლანდიის თავისუფალი სახელმწიფო და ნიუფაუნდლენდის დომინიონი.

პირველი დომინიონები გაჩნდნენ გაცილებით უფრო ადრე — კანადა (1867 წელი), ავსტრალიის კავშირი (1901 წელი), ახალი ზელანდია და ნიუფაუნდლენდი (1907 წელი), სამხრეთ აფრიკის კავშირი (1910 წელი), ირლანდია (1921 წელი). მსგავსი სტატუსი, როგორც წესი, ეძლეოდა ეკონომიკურად ყველაზე უფრო განვითარებულ ქვეყნებს, რომლებშიც მოსახლეობის უმრავლესობას შეადგენდნენ ევროპიდან გასასახლებულები, რაც იძლეოდა მეტროპოლიის პოლიტიკისადმი დიდი ლოიალობის გარანტიას.

1931 წელს ბრიტანეთის თანამეგობრობის იურიდიული სტატუსის გაფორმების შემდეგ (1946 წლის შემდეგ — ერთა თანამეგობრობის) მასში შემავალი ყველა სახელმწიფო აღიარებულნი იქნენ დიდი ბრიტანეთის დომინიონებად (უშუალო კოლონიებისა და ბრიტანეთის ზღვისიქითა ტერიტორიების გარდა). მაგრამ 1949 წელს ინდოეთის მიერ რესპუბლიკური მმართველობის ფორმის მიღების შემდეგ, და შესაბამისად, ბრიტანეთის მონარქის სახელმწიფო მმართველად აღიარებაზე უარის თქმის შემდეგ (ერთა თანამეგობრობის წევრობის შენარჩუნებასთან ერთად) «დომინიონის» ტერმინი თითქმის უკვე აღარ მოიხსენიებოდა. ბრიტანეთის იმპერიის უკანასკნელი დომინიონი 1948 წლიდან 1972 წლამდე იყო ცეილონის დომინიონი. 1972 წელს ამ ქვეყანას სახელად დაერქვა შრი-ლანკა და შეუწყდა დომინიონის სტატუსი, თუმცა დარჩა ერთა თანამეგობრობის წევრად. დიდი ბრიტანეთის ის ყოფილი დომინიონები და კოლონიები, რომლებიც დღემდე აღიარებენ დიდი ბრიტანეთის დედოფალს სახელმწიფოს მეთაურად (კანადა, ახალი ზელანდია და სხვა) და აგრძელებენ ერთა თანამეგობრობის წევრებად დარჩენას, დღეისათვის იწოდებიან თანამეგობრობის სამეფოებად .
Eesti Energia

— შეზღუდული პასუხისმგებლობის ესტონური კომპანია, რომლის სათაო ოფისიც ტალინში მდებარეობს. კომპანია დაფუძნებულია 1934 წელს. 2014 წლის მონაცემებით ის ოპერირებს: ესტონეთში, ლატვიაში, ლიეტუვაში, ფინეთში, იორდანიასა და იუტას შტატში. საერთაშორისო ბაზარზე ის ოპერირებს -ის სახელით. კომპანიის ძირითად მასალის საწვავი ფიქალის საბადოები მდებარეობს აღმოსავლეთ ესტონეთში და კომპანიის მფლობელობაშია. კომპანიის აქციებს ფლობს ესტონეთის მთავრობა.
კოსოვოს დემოკრატიული ლიგა

კოსოვოს დემოკრატიული ლიგა  — პოლიტიკური პარტია კოსოვოს რესპუბლიკაში.

პარტია დააარსა 1989 წელს ადგილობრივი ინტელიგენციის ჯგუფმა, მალე სლობოდან მილოშევიჩი გადადგა კოსოვოს ავტონომიური მხარის ხელმძღვანელის პოსტიდან. დიდი ხნის განმავლობაში ყველაზე პოპულარული პარტია იყო. ეს არის ორგანიზაცია, რომელიც სათავეში ჩაუდგა ბრძოლას დამოუკიდებლობისთვის კოსოვოს ავტონომიაში.

2004 წლის საპარლამენტო არჩევნებში პარტიამ მიიღო ხმების 45,4 % და 47 მანდატი 120-დან. 2007 წლის არჩევნების შემდეგ პარტიამ მიიღო 22.6 % და 25 ადგილი მოიპოვა. 2006 წლის იანვარში გარდაიცვალა პარტიის ლიდერი იბრაჰიმ რუგოვა. 2007 წელს პარტიას შეუერთდა კოსოვოს დემოკრატიული პარტია. კოსოვომ მალე დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. კოსოვოს პრემიერ-მინისტრი გახდა ჰაშიმ ტაჩი. 2010 წელს პარტია კოალიციიდან გამოვიდა. 2 ნოემბერს მას პარლამენტმა უნდობლობა გამოუცხადა.

2010 წლის 27 სექტემბერს პარტიის წარმომადგენელი ფატმირ სეიდუ გახდა კოსოვოს პრეზიდენტი. 7 ნოემბერს პარტიის ლიდერი გახდა ისა მუსტაფა, რომელიც იყო პრიშტინის მერი მან შიდაპარტიულ არჩევნებში დაამარცხა ფატმირ სეიდუ 235 ხმით.

2010 წლის საპარლამენტო არჩევნებში პარტიამ მიიღო 172 552 (24,69%) ხმა და 27 ადგილი პარლამენტში..
უესტმინსტერის სტატუტი

უესტმინსტერის სტატუტი — 1931 წლის 11 დეკემბრის დიდი ბრიტანეთის პარლამენტის აქტი, რომელიც ადგენს დომინიონის (ფაქტობრივად დამოუკიდებელი სახელმწიფო ბრიტანეთის იმპერიის შემადგენლობაში) სამართლებლივ მდგომარეობას და მათ ურთიერთდამოკიდებულებას დიდ ბრიტანეთთან. შედეგად შეიქმნა ბრიტანეთის ერთა თანამეგობრობის (დღეისათვის — ერთა თანამეგობრობა) სამართლებლივი ბაზა.

ამ საპარლამენტო აქტმა ძალაში შეიყვანა 1926 და 1930 წლების ბრიტანეთის იმპერიის კონფერენციის გადაწყვეტილებები დომინიონების მთლიანი დამოუკიდებლობის შესახებ საშინაო და საგარეო საქმიანობაში და დიდ ბრიტანეთთან მათი თანასწორობის შესახებ. ამასთან დიდი ბრიტანეთი ჯერ კიდევ ინარჩუნებდა ფაქტობრივ კონტროლს დომინიონების საგარეო პოლიტიკაზე.

ადასტურებდა რა დომინიონების სუვერენიტეტს, უესტმინსტერის სტატუტი ხაზს უსვავდა, რომ დიდი ბრიტანეთის კანონები არ შეიძლებოდა გავრცელებულიყო დომინიონებზე მათი თანხმობის გარეშე. ასევე გაუქმდა პუნქტი, რომლის დროსაც დომინიონის კანონი ითვლებოდა ძალადაკარგულად, თუ ის ეწინააღმდეგებოდა დიდი ბრიტანეთის კანონებს.

ერთა თანამეგობრობის წევრებს, რომლებმაც აღიარეს უესტმინსტერის სტატუტი, აქვთ თანამეგობრობის სამეფოების სტატუსი, რაც ნიშნავს მათ მთლიან დამოუკიდებლობას შესაბამისი ქვეყნის სახელმწიფოს მეთაურის პოსტის ბრიტანეთის მონარქზე შენარჩუნებასთან ერთად. შედეგად, დიდი ბრიტანეთის დედოფალი ელისაბედ ამავდროულად ავსტრალიის, ბარბადოსის და სხვა ქვეყნების დედოფალიცაა.

თანამეგობრობის 54 წევრი ქვეყნიდან თანამეგობრობის სამეფოს სტატუსი აქვს მხოლოდ თექვსმეტს.

1931 წელს სტატუტი გამოყენებული იქნა იმ მომენტისთვის არსებულ დომინიონებზე: ავსტრალიის თანამეგობრობა, კანადის დომინიონი, ირლანდიის თავისუფალი სახელმწიფო, ნიუფაუნდლენდის დომინიონი, სამხრეთ აფრიკის კავშირი და ახალი ზელანდია.

ავსტრალიამ სტატუტის რატიფიკაცია მოახდინა მხოლოდ 1942 წელს, რადგანაც გაემართლებინათ ომში მონაწილეობა, კანონის მოქმედება გავრცელდა 1939 წლის 3 სექტემბრის პერიოდიდან. ახალმა ზელანდიამ სტატუტის რატიფიკაცია მოახდინა 1947 წლის 25 ნოემბერს. ნიუფაუნდლენდს სტატუტის რატიფიკაცია არ განუხორციელებია; ადგილობრივი მთავრობის თხოვნით, მეტროპოლიამ 1934 წელს შემოიღო პირდაპირი მმართველობა, რომელიც შენარჩუნდა 1949 წლამდე, როდესაც ნიუფაუნდლენდი პროვინციის სახით შევიდა კანადის შემადგენლობაში.
უესტმინსტერის სისტემა

უესტმინსტერის სისტემა ან უესტმინსტერის მოდელი — სახელმწიფოებრივი მართვის დემოკრატიული საპარლამენტო სისტემა, აშენებული დიდი ბრიტანეთის სახელმწიფო მოდელის პრინციპებზე. თავისი დასახელება სისტემამ მიიღო უესტმინსტერის სასახლის სახელიდან, სადაც იმართება დიდი ბრიტანეთის პარლამენტის სხდომები.

უესტმინსტერის სისტემა დამახასიათებელია ერთა თანამეგობრობის ქვეყნებისათვის. მისი გამოყენება დაიწყეს დიდი ბრიტანეთის კანადის პროვინციებმა და ავსტრალიის კოლონიებმა საუკუნის შუა პერიოდში.

უესტმინსტერის სისტემის განსაზღვრის დამახასიათებელი ნიშნებია:

სახელმწიფოს მეთაურის არსებობა, რომელსაც აქვს მხოლოდ ცერემონიალური და წარმომადგენლობითი ფუნქციები;
მთავრობის მეთაურის არსებობა, რომელსაც ნიშნავს სახელმწიფოს მეთაური და როგორც წესი, იგი პარლამენტში უმრავლესობის მქონე პოლიტიკური პარტიის მეთაურია;
აღმასრულებელი ხელისუფლების მექანიზმების არსებობა, როგორც წესი, კაბინეტის ფორმით, რომელსაც მთავრობის მეთაური ხელმძღვანელობს;
ქვეყანაში საპარლამენტო ოპოზიციის და მრავალპარტიული სისტემის არსებობის შესაძლებლობა;
ბიკამერალიზმის (ორპალატიანი პარლამენტი) შესაძლებლობა და უნიკამერალიზმის დაშვება;
პარლამენტის მიერ მთავრობისადმი უნდობლობის გამოცხადების შესაძლებლობა;
პარლამენტის დაშლის და ვადამდელი არჩევნების გამოცხადების შესაძლებლობა.
გერმანულენოვანი ქვეყნები

გერმანულენოვანი ქვეყნები — ქვეყნები, სადაც გერმანულ ენას აქვს ოფიციალური სტატუსი და/ან სადაც მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი ფლობს მას. გერმანული ენა მიეკუთვნება ინდოევროპული ენათა ოჯახის გერმანიკული ენების ჯგუფის დასავლეთ-გერმანიკული ენების ქვეჯგუფს და ისეთი ქვეყნების ოფიციალური სახელმწიფო ენაა, როგორებიცაა გერმანია (დაახლოებით 76-77 მილიონი მოლაპარაკე), ავსტრია (7,5 მილიონი მოლაპარაკე), ლიხტენშტაინი, ასევე შვეიცარიის (4,6 მილიონი მოლაპარაკე, ანუ მთლიანი მოსახლეობის 72,4 %), ლუქსემბურგის და ბელგიის ერთ-ერთი ოფიციალური ენა. გერმანულ ენაზე მოლაპარაკე მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ჯგუფები ასევე ცხოვრობენ საფრანგეთში, იტალიაში, აშშ-ში, კანადაში, ბრაზილიაში, არგენტინაში, რუსეთში, პოლონეთში და რუმინეთში.

დიალექტები
ლიტერატურული გერმანული ენა საყოველთაოდ მიღებულია განათლების და საქმის წარმოების სფეროში, ოფიციალურ დაწესებულებებში და სხვა ოფიციალურ სტრუქტურებში. არსებობს გერმანული ენის ბევრი რეგიონალური დიალექტი, მაგალითად, ქვემო გერმანული, რომელზეც ლაპარაკობენ ქვეყნის ჩრდილოეთში (ის რაღაცით ჰგავს ნიდერლანდურ ენას და უფრო ახლოს დგას ინგლისურ ენასთან, ვიდრე ლიტერატურულ გერმანულთან), შვაბური სამხრეთ-დასავლეთში, ბავარიული სამხრეთში და ზემო საქსონური სამხრეთ-აღმოსავლეთში. ავსტრიაში და შვეიცარიაში გამოიყენება ლიტერატურული გერმანული ენის საკუთარი ვარიანტები (შესაბამისად, ავსტრიული და შვეიცარიული, რომლებიც არ უნდა აგვერიოს ბავარიულ ენასთან ან შვეიცარიულ დიალექტთან), რომლებიც განსხვავდებიან ფონეტიკის, მორფოლოგიის და ლექსიკის ზოგიერთი თავისებურებებით.

--
სამი მსხვილი გერმანულენოვანი ქვეყანა შეიძლება ავღნიშნოთ აბრევიატურით (დახ), რომელიც ნიშნავს (გერმანიას, ), (ავსტრიას და (შვეიცარიას, ). აბრევიატურა უპირატესად გამოიყენება ღონისძიებების, კონფერენციების დასახელებისთვის, მაგალითად, « » ან ამ სამი ქვეყნის საერთო პროექტებისათვის. ნავიგატორებისთვის ასევე არსებობს იმავე დასახელების ელექტრონული ბარათები.

გერმანული ოფიციალური ენის სახით
გერმანული ენა 6 სუვერენული სახელმწიფოს ოფიციალური ენაა, რომელთაგან თითოეული მდებარეობს ცენტრალურ ევროპაში. ამ ქვეყნებს (სამხრეთ ტიროლის დამატებით) ასევე შექმნილი აქვთ გერმანული მართლწერის საბჭო.

გერმანული ენა რეგიონებში
გერმანული, ან მისი ერთ-ერთი დიალექტი, ოფიციალური ენაა რამდენიმე ქვეყნის ადმინისტრაციულ ერთეულში. თითოეულ ამ რეგიონში, გერმანული ენა, ქვეყანაში არსებულ სახელმწიფო ენასთან ერთად, ოფიციალური ენაა ადმინისტრაციულ დონეზე.
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები თურქმენეთში

2015 წლის მონაცემებით თურქმენეთში იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის 3 ძეგლია, რაც ძეგლების საერთო რაოდენობის (1079 - 2015 წელს) 0,3 %-ს შეადგენს. გარდა ამისა, 2015 წლის მონაცემებით იუნესკოს საცდელ სიაში კანდიდატად წარდგენილია 8 ძეგლი. სსრკ-მ, რომლის შემადგენლობაშიც შედიოდა თურქმენეთის სსრ, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის კონვენციის რატიფიცირება მოახდინა 1988 წლის 12 ოქტომბერს, ხოლო უშუალოდ თურქმენეთმა 1994 წლის 30 სექტემბერს. თურქმენეთის ტერიტორიიდან იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში პირველად შეიყვანა მერვი 1999 წელს.

ცხრილი
ცხრილში შეტანილია ძეგლები, იუნესკოს მიერ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში დამატების თარიღის მიხედვით.

ობიექტების გეოგრაფიული მდებარეობა
დეჰისტანი

დეჰისტანი ან მაშად-მისირიანი — ისტორიული ქალაქი თურქმენეთში. მდებარეობს ბალკანის ველაიათში. შედგება დიდი სასაფლაო მაშადისაგან, რომელშიც მდებარეობს შირ-ქაბირის საუკუნის მავზოლეუმი და - საუკუნეების ქალაქ მისირიანის ნანგრევებისაგან. დაარსდა ძვ. წ. საუკუნეში და აყვავებას მიაღწია ხორეზმშაჰების მმართველობის პერიოდში. დაანგრიეს მონღოლებმა, თუმცა შემდეგ ქალაქი კვლავ განაშენიანდა. არსებობდა საუკუნემდე.

არქეოლოგიური გათხრების შედეგად დეჰისტანში აღმოაჩინეს რამდენიმე მეჩეთი, ქარავან-სარაი და წყლისმომარაგების სისტემა: თხრილები, არხები, კანალიზაცია. 1998 წლიდან დეჰისტანი შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების კანდიდატთა სიაში.
ნიდერლანდების ენის კავშირი

ნიდერლანდების ენის კავშირი — ორგანიზაცია 1980 წლის 9 სექტემბერს დააარსეს ნიდერლანდებმა და ბელგიამ ნიდერლანდური ენის განვითარების და სტანდარტიზაციის პრობლემების განხილვის მიზნით. 2005 წლის 12 იანვარს სურინამი გახდა ორგანიზაციის მესამე წევრი.

მოღვაწეობა
მართლწერის ერთიანი სისტემის შემუშავება
კრებულების და მისი მსგავსი მასალების ერთობლივად შექმნა
ნიდერლანდური ენის სწავლების გამოცდილების გაზიარება და შეკრება
ნიდერლანდური ენისთვის პედაგოგების მომზადების და ლიტერატურული თარგმანების გაფართოება
ენის პოლიტიკა ევროპულ კონტექსტში
გერმანიის დასავლეთ რაიონებში, საფრანგეთის და ბელგიის ნაწილ ვალონიის ჩრდილოეთით ნიდერლანდური ენის შესწავლის მხარდაჭერა
სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკასთან, ნამიბიასთან და ინდონეზიასთან ენობრივი კავშირების მოწესრიგება
ნიდერლანდების ლიტერატურული პრემიის მინიჭება (3 წელიწადში ერთხელ)
9-ტომიანი «ნიდერლანდურენოვანი ლიტერატურის ისტორიის» შექმნაში დახმარება (მუშაობის დამთავრება იგეგმება 2016 წელს)
ნიდერლანდური ენის ტერმინოლოგიური ცენტრის შენახვა .

2004 წელს სურინამმა ხელი მოაწერა "ასოციაციურ შეთანხმებას" ორგანიზაციასთან. 2013 წლის 27 ნოემბრიდან შეთანხმება ასევე ვრცელდება ბონეირზე (ანუ ბონეირზე, საბაზე და სინტ-ესტატიუსზე) ნიდერლანდების სამეფოს კარიბის აუზის სამი ავტონომიური ქვეყანა, არუბა, კიურასაო და სინტ-მარტენი მოისაზრება, როგორც წევრი სახელმწიფოების კანდიდატები. ამას გარდა, ინდონეზია და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა ნიდერლანდების ენის კავშირის ორგანიზაციის "პარტნიორები" არიან.
ვინჩენცო ვივიანი

ვინჩენცო ვივიანი ( დ. 5 აპრილი, 1622 — გ. 22 სექტემბერი, 1703) — იტალიელი მათემატიკოსი და ფიზიკოსი. ევანჯელისტა ტორიჩელისა და გალილეო გალილეის მოწაფე.

ბიოგრაფია
ვივიანი დაიბადა და გაიზარდა ფლორენციაში, სწავლობდა იეზუიტთა სკოლაში, სადაც გაიცნო ევანჯელისტა ტორიჩელი, გალილეო გალილეის მოსწავლე. სწორედ მასთან ერთად დაიწყო ფიზიკური ექსპერიმენტების ჩატარება, მოგვიანებით კი თავად გალილეოს მოსწავლე გახდა (1639), რომელიც იმ პერიოდისთვის ცხოვრობდა არჩეტრიში, იტალია. აღსანიშნავია, რომ ვივიანი ბრმა გალილეოს მთავარი დამხმარე იყო.

3 წლის შემდეგ, 1642 წელს, გალილეო გარდაიცვალა, 1647 წელს კი ტორიჩელი. ვივიანმა განარგძო მათი სამეცნიოერი კვლევები, პარალელურად ის ამზადებდა გამოსაცემად გალილეოს ნაშრომების კრებულს ბიოგრაფიასთან ერთად (1655-1656). როგორც ცნობილია, ტოსკანას ჰერცოგი ფერდინანდ მფარველობდა ვივიანს და საპატიო ადგილიც მიუჩინა დელ ჩიმენტოს აკადემიაში, რომელიც სპეციალურად ბუნების გამოსაკვლევად შეიქმნა.

ამ პერიოდისთვის, ვივიანის რეპუტაცია, როგორც მათემატიკოსისა და გალილეოს ღირსეული მემკვიდრისა სწრაფად გაიზარდა, ის იღებდა არაერთ სამუშაო შემოთავაზებას მონარქებისგან, მათ შორის ლუდოვიკო -სგან და პოლონეთის მეფე ჯონ კაზიმირისგან. ვივიანის დაკარგვით შეწუხებულმა ტოსკანას ჰერცოგმა მას სამეფო კარის ასტრონომობა შესთავაზა, რომელსაც ვივიანი დასთანხმდა (1666).

1666 წელს ვივიანი აირჩიეს ახალდაარსებული საფრანგეთის სამეცნიერო აკადემიის უცხოელ წევრად. ის გახდა აგრეთვე ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრიც (1696).

1687 წელს ვივიანმა გამოსცა წიგნი ინჟინერიის შესახებ „ ' ' “.

საკუთარ ანდერძში ვივიანმა ქონების ნაწილი დატოვა გალილეოს გადასაფლავებისთვის სანტა კროჩეს ეკლესიაში. მისი დანაბარები ასრულდა 1737 წელს, როდესაც რომის სამეფომ ნება დართო გალილეო გადაესაფლავებინათ და ამჟამად, მასწავლებლისა და მოსწავლის საფლავები იმყოფება გვერდიგვერდ სანტა კროჩეს ეკლესიაში. ვივიანის სახელობისაა კრატერი მთვარეზე.

სამეცნიერო საქმიანობა
1660 წელს ვივიანმა და ჯოვან ალფონსო ბორელმა ჩაატარეს ექსპერიმენტი ბგერის სიჩქარის გასაზომად. მათ დაადგინეს რომ ბგერითი ტალღა ჰაერში 350 მ/წმ სიჩქარით ვრცელდებოდა. დღესდღეობით მიჩნეულია რომ 0 გრადუსზე ბგერითი ტალღა 331.29 მ/წმ სიჩქარით ვრცელდება. აგრეთვე არსებობს მტკიცებულება რომ 1661 წელს, 190 წლით ადრე ლეონ ფუკოს ცნობილ ჩვენებამდე, ვივიანმა ექსპერიმენტი ჩაატარა ფუკოს ქანქარას როტაციაზე.

ვინჩენცო ვივიანის სამეცნიერო ინსტრუმენტების უმეტესობა დღესდღეობით გალილეოს მუზეუმში, ფლორენციაში ინახება.
პანფილოველები

პანფილოველები (იგივე, 28 გმირი პანფილოველები, გმირი პანფილოველები) — წითელი არმიის 316-ე მსროლელი დივიზიის მეომრები, რომლებმაც თავი ისახელეს დიდ სამამულო ომში, შეიქმნა ალმა-ატასა, ყაზახეთის სსრ და ფრუნზეში, ყირგიზეთის სსრ — სამხედრო კომისარ ივანე ვასილის ძე პანფილოვის მეთაურობით, რომლებმაც მონაწილეობა მიიღეს მოსკოვის დაცვაში 1941 წელს.
ყველაზე მეტად 28 მებრძოლია სახელგანთქმული გმირობისთვის 1075-ე მსროლელი პოლკის მე-2 ბატალიონის მეოთხე ასეულიდან პოლიტხელ ვ. კლოჩკოვის მეთაურობით. გავრცელებული ლეგენდის თანახმად, 1941 წლის 16 ნოემბერს, როდესაც დაიწყო განახლებული თავდასხმა მოწინააღმდეგეებისა მოსკოვზე, მეოთხე ასეულის მებრძოლებმა დუბოსეკოვის მიმდებარე ტერიტორიაზე დაცვისას განახორციელეს ოთხსაათიანი ბრძოლა, რომლითაც გაანადგურეს მოწინააღმდეგის 18 ტანკი. 28-ვე მებრძოლი გარდაიცვალა, რომელთაც საბჭოთა კავშრის გმირობა მიანიჭეს.
საბჭოთა კავშირის სამხედრო პროკურატურის მიერ შესწავლილ იქნა ეს ამბავი 1948 და 1988 წლებში, რომლითაც ოფიციალური ვერსიის თანახმად ეს ფაქტი არ დადასტურდა.
ტრანსპორტი რუსეთში

ტრანსპორტი რუსეთის ფედერაციაში — ერთ-ერთი ყველაზე ფართო ქსელი მსოფლიოში, რომელიც მოიცავს საავტომობილო და რკინიგზის გზებს, საზღვაო და საჰაერო ტრანსპორტს. 2006 წლის მონაცემებით რუსეთს გააჩნია 933,000 კმ. სიგრძის საავტომობილო გზა, რომელთაგან 755,000 კმ. არის მოკირწყლული.

სარკინოგზო ტრანსპორტი

რუსეთს გააჩნია მსოფლიოში სიდიდით მეორე რკინიგზის ქსელი (აშშ-ს შემდეგ), 2011 წლის მონაცემებით 87,157 კმ. სიგრძის.

სარკინიგზო კავშრები მოსაზღვრე ქვეყნეთან:

მეტროს ტრანსპორტი
მოსკოვის მეტრო – 12 ხაზი, 196 სადგური, 327,5 კმ.
სანქტ-პეტერბურგის მეტრო – 5 ხაზი, 67 სადგური, 113,2 კმ.
ნოვოსიბირსკის მეტრო – 2 ხაზი, 13 სადგური, 15,9 კმ.
ნიჟნი-ნოვგოროდის მეტრო – 2 ხაზი, 14 სადგური, 18,8 კმ.
სამარას მეტრო – 1 ხაზი, 10 სადგური, 12,7 კმ.
ეკატერინბურგის მეტრო – 1 ხაზი, 9 სადგური, 12,7 კმ.
ყაზანის მეტრო – 1 ხაზი, 10 სადგური, 158 კმ.

საზღვაო ტრანსპორტი

აეროპორტები

630 აეროპორტი მოკირწყლული ასაფრენი გზებით:

3,047 მ. და მეტი: 54 აეროპორტი

2,438 მ.-დან 3,047 მ.-მდე: 202 აეროპორტი

1,524 მ.-დან 2,437 მ.-მდე: 108 აეროპორტი

914 მ.-დან 1,523 მ.-მდე: 115 აეროპორტი

914 მ.-მდე: 151 აეროპორტი.

1,887 აეროპორტი მოუკიწყლავი ასაფრენი გზებით:

3,047 მ.-დან: 25 აეროპორტი

2,438 მ.-დან 3,047 მ.-მდე: 45 აეროპორტი

1,524 მ.-დან 2,437 მ.-მდე: 134 აეროპორტი

914 მ.-დან 1,523 მ.-მდე: 291 აეროპორტი

914 მ.-მდე: 1,392 აეროპორტი.
ფოცხრევი

ფოცხრევი, ფოცხვრევი — მთა საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კავკასიონის სამხრეთ განშტოების — რაჭის ქედზე.

სიმაღლე ზღვის დონიდან 2402 მ. ფოცხრევი აგებულია ცარცული კირქვებით. განვითარებულია რელიეფის კარსტული ფორმები. მთის კალთები შემოსილია ალპური მდელოთი.
თურქმენეთის დროშა

თურქმენეთის დროშა — თურქმენეთის ეროვნული სიმბოლო. მიღებულია 2001 წლის 24 იანვარს.

აღწერა და ისტორია
თურქმენეთის დროშა მსოფლიოს ქვეყნების დროშებს შორის ყველაზე დეტალურია. იგი წარმოადგენს მწვანე ფონს წითელი ვერტიკალური ზოლით, რომელზეც ხუთი ორნამენტი, ორნამენტების ქვემოთ — ზეთისხილის ორი რტო გაეროს დროშის მსგავსად, დროშის ზედა ნაწილში — თურქული და ისლამური სიმბოლიზმისთვის დამახასიათებელი ნახევარმთვარე და მის ზემოთ ხუთი ხუთქიმიანი ვარსკვლავია გამოსახული. ნახევარმთვარე განასახიერებს ქვეყნის ნათელი მომავლის იმედს, ხოლო ვარსკვლავები — თურქმენეთის ხუთ პროვინციას (ველაიეთი) — ახალის, ბალკანის, დაშოგუზის, ლებაპის და მარის ველაიათებს. დროშაზე გამოსახული ორნამენტები თურქმენთა ტომების სიმბოლოა. ზეთისხილის რტოები დროშის ერთ-ერთი დამატებითი ნაწილია. იგი 1995 წლის 12 დეკემბერს, თურქმენეთის „მუდმივი ნეიტრალიტეტის სტატუსის“ ნიშნად, ჰერალდიკის წესების დარღვევით, გაეროს გენერალური ასამბლეამ დაამატა.

საბჭოთა კავშირის დაშლამდე, 1991 წლამდე, თურქმენეთის დროშა სხვა საბჭოთა რესპუბლიკების მსგავსი იყო. 1991 წელს დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, 1992 წლის 19 თებერვალს, თურქმენეთმა ახალი, დღევანდელის მსგავსი დროშა მიიღო.

ისტორიული დროშები
სამხედრო დროშები