სინტების ბოშური ენა

სინტების ბოშური ენა (, ასევე ცნობილია როგორც , ) — ბოშური ენის ერთ-ერთი დიალექტი, რომლითაც სინტები საუბრობენ გერმანიაში, საფრანგეთში, ავსტრიაში, ბელგიაში, ნიდერლანდებში, ჩრდილოეთ იტალიის ზოგიერთ რეგიონსა და სხვა მეზობელ ტერიტორიებზე. სინტების ბოშურ ენაზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს გერმანული, რის გამოც იგი ბოშური ენის სხვა ფორმებთან ურთიერთგაგების თვალსაზრისით შეუთავსებელია. ენა იწერება ლათინური ანბანით.

მიმოხილვა
ტერმინი „ბოშური“ მოდის სიტყვიდან , რომელიც ისტორიულად აღნიშნავდა ბოშური ენის მშობლიურ მომხმარებლებს. ინგლისურად ზოგჯერ გამოიყენება ფორმა , თუმცა თავად ბოშები ენას -დ მოიხსენიებენ. ისტორიულად ბოშები მოხეტიალეთა ჯგუფს წარმოადგენდნენ, თუმცა დღესდღეობით მათი მხოლოდ მცირე ნაწილი განაგრძობს მოხეტიალე ცხოვრებას, რაც იძულებით ასიმილაციასა და სახელმწიფოებრივ ჩარევებს უკავშირდება.

სინტების ბოშური ენა ბოშური ენის დიალექტია და მიეკუთვნება ჩრდილო-დასავლურ ბოშურ დიალექტებს. სინტები წარმოადგენენ ბოშების ერთ-ერთ დიდ ჯგუფს, რომელმაც ბალკანეთი საუკუნეს ბოლოს პერიოდში დატოვა და გერმანულენოვან ტერიტორიებზე გადასახლდა. საფრანგეთში მცხოვრები სინტები ხშირად ასევე საუბრობენ სინტების ბოშურ ენაზე, თუმცა საკუთარ თავს უწოდებენ (ანუ ). საფრანგეთში სინტებისა და მანუშების ნაწილში ბოშური ენა დიდწილად შეცვალა ფრანგული დიალექტით, რომელიც ცნობილია სახელით .

დღეს სინტების ბოშური ენა ყველაზე მეტად გავრცელებულია გერმანიაში, საფრანგეთში, ჩრდილოეთ იტალიაში, შვეიცარიაში, სერბეთში და ხორვატიაში, ხოლო მცირე რაოდენობით ასევე გვხვდება ავსტრიაში, ჩეხეთში, ნიდერლანდებში და სლოვენიაში. სინტები გერმანიაში ბოშების უდიდეს ქვეჯგუფს წარმოადგენენ, ხოლო გერმანია კი ყველაზე მრავალრიცხოვანი სინტების ბოშურ ენაზე მოსაუბრეების ქვეყანაა.

ფონოლოგია
სინტების ბოშური ენა არატონალური ენაა და მოიცავს 25 თანხმოვანს, 6 ხმოვანსა და 4 დიფთონგს. ენის გადარჩენა განსაკუთრებით მწვავე საკითხია იმ ოჯახებში, სადაც მეორე თაობა მხოლოდ პასიურად ფლობს სინტების ბოშურ ლექსიკას და მეტწილად აღარ ლაპარაკობს ენაზე ყოველდღიურობაში.

ამავდროულად, სინტების ბოშური ენის გადარჩენას ხელისშემშლელი ფაქტორია მისი არარსებობა საჯარო განათლებაში. ენისთვის არ არსებობს სტანდარტული მართლწერის სისტემა, რის გამოც იგი ვერ ხვდება სკოლის სასწავლო პროგრამებში, და არც სწავლება ხორციელდება როგორც მცირემოცირებული ენის სტატუსით აღიარებული საგანი.

უახლესი ინიციატივები, როგორებიცაა მანჩესტერის უნივერსიტეტში არსებული და გოეთეს ინსტიტუტის კოორდინირებული დოკუმენტური აუდიო-არქივები, ცდილობენ ენის ციფრულ ფორმატში დაფიქსირებას, რაც საშუალებას აძლევს მკვლევრებს, ენის მორფოლოგიური და ფონოლოგიური ნიშნები შეისწავლონ მრავალრეგიონული მონაცემების საფუძველზე.

თუმცა ექსპერტთა შეფასებით, სინტების ბოშური ენის რეანიმაციისათვის საჭიროა არა მხოლოდ სამეცნიერო დოკუმენტაცია, არამედ საზოგადოებრივი ცნობიერების ამაღლება, ენობრივი სამართლიანობის დაცვის საერთაშორისო მექანიზმების გააქტიურება და სინტების შიგნით თაობათშორისი ენობრივი გადაცემის წახალისება.

აუდიომემკვიდრეობა და ზეპირი სტილი
სინტების ბოშური ენა საუკუნეების განმავლობაში არსებობდა, როგორც ზეპირი ენა, რაც განაპირობებს მის განსაკუთრებულ ფონოლოგიურ სტრუქტურას და დისკურსულ თავისებურებებს. წიგნიერების დაბალი დონე, სოციოლინგვისტური იზოლაცია და დისკრიმინაციული პოლიტიკა ხელი უშლიდა სინტებს საკუთარი ენის წერით გადაცემაში, რის გამოც ძირითადი ენობრივი კორპუსი მხოლოდ ზეპირსიტყვიერ ფორმატში შემორჩა.

სინტების ბოშური ენა გამოირჩევა მაღალი ინტონაციური ცვალებადობით, რაც მას გამოხატვის განსაკუთრებულ ექსპრესიულ ძალას აძლევს. მაგალითად, ინტერფერენციის შედეგად ხშირად გვხვდება სინტაქსური სტრუქტურები, რომლებიც უშუალოდ მიმსგავსებულია გერმანული ენის სიტყვისწყობასთან, ხოლო ლექსიკაში ინტენსიურადაა ინტეგრირებული ემოციური ზმნიზედები, როგორიცაა , ! და ! – რაც მოწმობს, რომ ენა ფუნქციონირებს არა მხოლოდ ინფორმაციათა გადაცემისთვის, არამედ ემოციური თვითგამოხატვისთვისაც.

მიუხედავად იმისა, რომ სინტების ენის აუდიოდოკუმენტაცია შედარებით გვიან დაიწყო (უმთავრესად საუკუნეს მეორე ნახევრიდან), უკვე არსებობს რამდენიმე მნიშვნელოვანი ინიციატივა, რომლებიც ცდილობენ მის ფონეტიკურ დოკუმენტაციას. მათ შორის გამორჩეულია გოეთეს ინსტიტუტის მიერ დაფინანსებული პროექტი " ", რომელიც 2020 წლიდან სისტემატურად იწერს სინტების ყოფით საუბარს, ლექსებსა და პირმოთხრობებს.

განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება მუსიკალურ ფრაზებსა და ლექსებს, რომლებიც სინტების ბოშურ ენაზე სრულდება ცოცხალ კონტექსტში. სინტური ფოლკლორი და ენა მჭიდროდ არის დაკავშირებული, რაც ხსნის მის ტემპერულ, რიტმულ და პარალინგვისტურ სიმდიდრეს. მაგალითად, საფრანგეთში მცხოვრებ მანუშ სინტებს შორის განსაკუთრებით პოპულარულია ბოშური შანსონი, რომელსაც მღერიან ისეთ ენათმეცნიერებით მდიდარ სტრუქტურაში, რომელიც არ ერგება სტანდარტულ გრამატიკულ ანალიზს.

დღეს სინტების ბოშური ენის აუდიომემკვიდრეობა განიხილება როგორც უიშვიათესი და დაცვასმომთხოვნი კულტურული რესურსი, რომლის ციფრული შენახვა წარმოადგენს ერთ-ერთ პრიორიტეტულ ამოცანას თანამედროვე ბოშურ კვლევებში.