ჯეიმზ მენჩემი

ჯეიმზ რიჩარდ მარი მენჩემი (; დ. 11 აგვისტო, 1939, ვიქტორია, სეიშელის კუნძულები — გ. 8 იანვარი, 2017) — სეიშელის კუნძულების სახელმწიფო, პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწე, ადოკატი. სეიშელის რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტი 1976-1977 წლებში. სეიშელის დემოკრატიული პარტიის დამაარსებელი.

საგარეო პოლიტიკაში ჯეიმზ მენჩემი ორიენტაციას აკეთებდა დიდ ბრიტანეთზე, რომლის კოლონიაც იყო სეიშელი დამოუკიდებლობის გამოცხადებამდე. განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობდა ტურიზმის განვითარებას კუნძულებზე. მისი პრეზიდენტობა ერთ წელზე ოდნავ ნაკლებს გაგრძელდა. 1977 წელს ქვეყანაში მოხდა სახელმწიფო გადატრიალება, რომლის შედეგადაც ხელისუფლებაში მოვიდა სეიშელის ოპოზიციის ლიდერი სოციალისტი ფრანს-ალბერ რენე და მისი მომხრეები. გადატრიალების დროს ბრიტანეთში მყოფი პრეზიდენტი იძულებული გახდა დარჩენილიყო ემიგრაციაში. სეიშელში იგი დაბრუნდა 1990-იანი წლების დასაწყისში, სადაც ცხოვრობდა სიცოცხლის ბოლომდე.

ბიოგრაფია
ადრეული წლები
ჯეიმზ მენჩემი დაიბადა 1939 წლის 11 აგვისტოს ვიქტორიაში. იგი იყო დაგვიანებული, მაგრამ პირველი შვილი სეიშელელი მეწარმის რიჩარდ მენცემისა და მისი ცოლის ეველინის ოჯახში. ჯეიმზმა განათლება ჯერ სეიშელის კოლეჯში მიიღო, ხოლო შემდეგ გააგზავნეს დიდ ბრიტანეთში ლონდონის უილსონის კოლეჯში. კოლეჯის დასრულების შემდეგ 1958 წელს გაწევრიანდა იურიდიული განათლების საბჭოში, ორგანიზაციაში, რომელიც აკონტროლებდა მომავალი ადვოკატების იურიდიულ განათლებას ინგლისა და უელსში. 1961 წლიდან ჯეიმზ მენჩემი ადვოკატთა ასოციაციის წევრია.

პოლიტიკური კარიერა
1964 წელს ახალგაზრდა ადვოკატმა დააარსა მემარჯვენე ცენტრისტული სეიშელის დემოკრატიული პარტია, რომელიც გამოდიოდა სეიშელის დიდი ბრიტანეთის იმპერიიდან გამოსვლის ლოზუნგით, თუმცა თავდაპირველად ავტონომიის სახით მის შემადგენლობაში. მას შემდეგ, რაც ცნობილი გახდა, რომ ბრიტანეთის ხელისუფლება აპირებდა სრული დამოუკიდებლობის მინიჭებას სეიშელისათვის, პარტიამ შეიცვალა ლოზუნგი და ახლა იგი ყოფილ მეტროპოლიასთან მჭიდრო კავშირის შენარჩუნებას ცდილობდა.

პრეზიდენტობა
1976 წლის 28 ივნისს დიდმა ბრიტანეთმა სეიშელის კუნძულებს დამოუკიდებლობა მიანიჭა. მეორე დღეს ქვეყნის პრეზიდენტად დანიშნეს ჯეიმზ მენჩემი, ხოლო პრემიერ-მინისტრად ფრანს-ალბერ რენე. პრემიერ-მინისტრისაგან განსხვავებით იგი მხარს უჭერდა მჭიდრო ურთიერთობებს დიდ ბრიტანეთთან. გარდა ამისა, მან მჭიდრო კავშირები დაამყარა ასევე სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკასთან, აშშ-სთან და საფრანგეთთან. ჯერ კიდევ 1976 წლის მაისში მან პარიზში განაცხადა, რომ „საფრანგეთი მნიშვნელოვან როლს ითამაშებს ახალგაზრდა სახელმწიფოს განმტკიცებაში“.

მისი პრეზიდენტობის პერიოდში 1976 წლის 21 სექტემბერს სეიშელი მიიღეს გაეროს შემადგენლობაში.

მენჩემის პრეზიდენტობის პერიოდში მისი პორტრეტი გამოსახეს ამდენიმე სეიშელურ მონეტაზე. ასევე 10, 20, 50 და 100 ნომინალის სეიშელის რუპიის მქონე ბანკნოტებზე.

სახელმწიფო გადატრიალება
1977 წლის 5 ივლისს, როდესაც პრეზიდენტი მენჩემი ჯერ კიდევ ლონდონში იმყოფებოდა თანამეგობრობის წევრი ქვეყნების ლიდერების შეხვედრაზე ფრანს-ალბერ რენემ მოახდინა სახელმწიფო გადატრიალება და თავი გამოაცხადა სეიშელის კუნძულების ახალ პრეზიდეტად.

ჯეიმზ მენჩემმა, რომელიც იძულებული იყო დარჩენილიყო დიდ ბრიტანეთში, მოუწოდა დასავლეთის ქვეყნებს „მთელი ძალებით შეაჩერონ მარქსიზმის გავრცელება“ სამხრეთ აფრიკის ქვეყნებში. 1979 წლის ბოლოს მენჩემმა მოამზადა შეთქმულება რენეს წინააღმდეგ, რომელიც დააფინანსა მისმა საუდის არაბეთელმა მეგობარმა ადან კაშოგიმ. სეიშელის სახელმწიფო ორგანოების მიხედვით შეთქმულებაში მონაწილეობდნენ სამხრეთ აფრიკელი, ბელგიელი და ფრანგი მოქალაქეები.

ჯეიმზ მენჩემმა დევნილობაში გაატარა სულ 15 წელი. ამ პერიოდში ის დაკავებული იყო საერთაშორისო ვაჭრობის საკითხებით. კითხულობდა ლექციებს ევროპისა და აშშ-ის უნივერსიტეტებში.

დაბრუნება
1992 წელს ქვეყნის ხელისუფლებამ მოხსნა აკრძალვა ოპოზიციის მოქმედებებზე. ჯეიმზ მენჩემმა მიიღო გადაწყვეტილება დაბრუნებულიყო სამშობლოში და მონაწილეობა მიეღო ქვეყნის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. ამავე წლის 12 აპრილს იგი ვიქტორიაში დაბრუნდა. 1993 წლის ივლისში მონაწილეობა მიიღო საპრეზიდენტო არჩევნებში. მოქმედმა პრეზიდენტმა ფრანს-ალბერ რენემ მიიღო ხმების 59,5 %, ხოლო მენჩემმა - 36,72 %. 1998წლის არჩევნებშ კი მიიღო ხმების 13,8 % და დაიკავა მესმაე ადგილი. 1998 წლის შემდეგ მას არ მიუღია მონაწილეობა საპრეზიდენტო არჩევნებში, ხოლო 2005 წელს დატოვა სეიშელის დემოკრატიული პარტიის ლიდერის თანამდებობაც. იგი აგრძელებდა მონაწილების მიღებას ქვეყნის პოლიტიკურ ცხოვრებაში და სამშვიდობო ღონისძიებებში: კონფერენციები, სიმპოზიუმები, სამიტები. იყო საერთაშიროსო ჯილდოებისა და პრემიების ლაურეატი.

გარდაცვალება
გარდაიცვალა 2017 წლის 8 იანვარს სავარაუდოდ ინსულტის შედეგად 77 წლის ასაკში.