iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კოტანტენი

კოტანტენი — ნახევარკუნძული ჩრდილო-დასავლეთ საფრანგეთში, მანშის დეპარტამენტში. შემოსაზღვრულია სენისა და სენ-მალოს ყურებითა და ლა-მანშის სრუტით. კოტანტენი არმორიკის მასივის ნაწილია (პარიზის აუზთან მიბჯენილი ვაკის გამოკლებით).

ნაპირები ძირითადად დაბალია, სუსტად დანაწევრებული, დასავლეთით ალაგ-ალაგ კლდოვანი. აგებულია უმეტესწილად ქვიშაქვებით, გრანიტებითა და ფიქლებით. ზედაპირი ტალღოვანი ვაკეა. სიმაღლე 191 მ. დანაწევრებულია მდინარეთა ხეობებითა და ხევებით. ჰავა ზღვისაა, ზომიერი.

გვხვდება მდელოები და მანანიანი. ჩრდილოეთით არის ნახევარკუნძულის უდიდესი ქალაქი და ნავსადგური შერბურ-ან-კოტანტენი. მისდევენ მესაქონლეობასა და მებაღეობას. კოტანტენი ცნობილია აგრეთვე შერბურის ნახევარკუნძულის სახელწოდებით.
სომხეთის ტავრი

სომხეთის ტავრი, აღმოსავლეთი ტავრი — ქედი თურქეთში. ტავრის აღმოსავლეთი ნაწილი. განლაგებულია ანატოლიის ზეგნისა და სომხეთის მთიანეთის სამხრეთი კიდის გასწვრივ. განედური მიმართულებით დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ გადაჭიმულია 500 კმ-ზე, სიგანე 35–100 კმ. გეგმაში რკალისებრია, ახასიათებს ასიმეტრიულობა.

ჩრდილოეთი მშრალი კალთების ქვედა სარტყელში გავრცელებულია ნახევარუდაბნო, უფრო ზევით სტეპი. სამხრეთი კალთები შემოსილია მაკვისის ტიპის რაყებით, ზევით მუხის პარკული ტყე ფსტისა და ღვიის ნათელი ტყეები, მთის სტეპი და ალპური მდელოებია. ბითლისისა და ფაზარჯიქის გასასვლელებში გაყვანილია სარკინიგზო და საავტომობილო გზები. არის რკინის მადნის, ქრომიტების, სპილენძის, სამხრეთ მთისწინეთში ნავთობის საბადოები.
წყნარი ოკეანის ვირთევზა

წყნარი ოკეანის ვირთევზა — თევზი ვირთევზასებრთა ოჯახისა. სიგრძეში 120 სმ-ს აღწევს, მასაში — 18 კგ-ს. ზედა ყბა ქვედაზე გრძელია. ნიკაპზე კარგადაა განვითარებული ულვაში. გვერდითი ხაზი ღია და სუსტად შესამჩნევია. ზურგი შეფერილია ყავისფრიდან რუხამდე, მუქი ლაქებით, მუცელი ღიაა. გავრცელებულია წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილში და მიმდებარე ზღვებში აზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ნაპირებთან, ბერინგის სრუტიდან ყვითელ ზღვამდე დასავლეთით და ლოს-ანჯელესამდე აღმოსავლეთით.

ზღვის ქარავნული თევზია. ჩვეულებრივ, უპირატესობას ანიჭებს დაბალ დადებით ტემპერატურას — 0-დან 4,5°-მდე. უფრო მეტად ბინადრობს ფსკერთან, თუმცა ტოფობისა და სუქების პერიოდში ინაცვლებს წყლის სიღრმეში. გვხვდება 5-დან 550-მდე მეტრის სიღრმეზე. არეალის სხვადასხვა მონაკვეთზე განსხვავებულ დროს, ერთიანად, ფსკერზე ყრის ქვირითს (ნაყოფიერება 1,4-დან 6,4 მლნ.). ქვირითის განვითარება 9-დან 20 დღემდე გრძელდება. ახალგამოჩეკილი ლიფსიტა 3,6–4 მმ სიგრძისაა. 5–6 თვეში სიგრძეში 8–26 სმ-ს აღწევს. ცოცხლობს 13–15 წელს. ზრდის ტემპი პირველ წლებში უფრო სწრაფია, შემდეგ თანდათან ნელდება. სამხრეთის რაიონებში უფრო ნელა იზრდება. სქესობრივ სიმწიფეს 5–6 წელში აღწევს.

ახალგაზრდა ინდივიდები (25–30 სმ-მდე) ძირითადად მცირე ბენთოსური კიბოსნაირებითა და ჭიებით იკვებებიან. მსხვილი ვირთევზები — თევზს (მინტაი, ქაშაყი, მოივა, ნავაგა, ორაგული, კამბალა, ღორჯო, მექვიშია, სარდინი), უფრო იშვიათად კიბოსნაირებს ჭამენ. წყნარი ოკეანის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში კარგადაა გამოხატული ორი სეზონური მიგრაცია: გაზაფხულის, როდესაც ზამთრის კვების ღრმაწყლოვანი რაიონებიდან ტოფობის შემდეგ თავთხელ წყლებში ინაცვლებენ, და შემოდგომა-ზამთრის, როდესაც გამოსაზამთრებლად უკან ბრუნდებიან.

სარეწაო მნიშვნელობის თევზია. ძირითადი მომპოვებელი ქვეყნებია რუსეთი, აშშ და იაპონია. ხორცის ცხიმიანობა 0,3–0,5%-ია. ქონი გროვდება ღვიძლში, რომლის მასა სხეულის მასის 3–9%-ს, ზოგჯერ კი 12%-საც აღწევს. ძირითადად ყინავენ. ღვიძლს იყენებენ სამედიცინო თევზის ქონის მისაღებად, რომელიც მდიდარია და ვიტამინებით, ასევე კონსერვებისთვის.
კორიდორასი

კორიდორასი — თევზების გვარი ჯავშნოსან ლოქოსებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძე 3–8 სმ-ია, ფორმით წაგრძელებული და გვერდებიდან შებრტყელებულია. ტყავი დაფარულია რქოვანი ქერცლით. ზედა და ქვედა ყბაზე ორ-ორი ულვაშია. ლაყუჩებით სუნთქვის გარდა, ახასიათებს ნაწლავებით სუნთქვაც. უპირატესად ფსკერის თევზია, იკვებება იქ მობინადრე ორგანიზმებით. ჰყავთ აკვარიუმებში.

გალერეა
ფუგუ

ფუგუ — თევზების გვარი მუცელნემსასებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძე 80 სმ-მდეა, დაფარულია ნემსებით. საფრთხის შემთხვევაში შეუძლიათ სხეულის ზომისა და ფორმის შეცვლა, რა დროსაც კუჭს წყლით ან ჰაერით ივსებს. ცნობილია 25 სახეობა. უპირატესად ბინადრობენ წყნარი ოკეანის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, გვხვდება ინდოეთ-წყნარი ოკეანეების რეგიონის მტკნარ წყლებშიც. ყოვლისმჭამელი თევზებია. საკვებად გამოიყენება უმთავრესად იაპონიაში. ყველაზე მეტად შესწავლილია მურა ფუგუ ( ; სხეულის სიგრძე ჩვეულებრივ დაახლ. 40 სმ). მის ზურგის ფარფლში 16–19 რბილი სხივია, ანალურში — 13–16. ფუგუების ღვიძლი და საკვერცხეები, ასევე (მცირე რაოდენობით) კანი და სათესლეები შეიცავს შხამ ტეტროდოტოქსინს. ხორცი შხამიანი არ არის, თუმცა მისი ჭამა შეიძლება მხოლოდ მაშინ, როდესაც ახლად დაჭერილ თევზს საგულდაგულო წესით გაწმენდს და გაასუფთავებს ფუგუს სპეციალისტი მზარეული.
პონორი

პონორი, კატაბოთრა ( — უფსკრული) — ღია ბუნებრივი ხვრელი კარსტვადი ქანების ზედაპირზე, რომელიც შთანთქავს ზედაპირულ წყალს და უშვებს მიწისქვეშა სიღრმეებში. აქვს ნაპრალის, მრგვალი ჭის, არხისა და სხვა სახე. წარმოიქმნება ნაპრალებითა და კარული ჩაღრმავებებით, ამასთან, ხდება წყლის მიერ ქანის დაშლა და მექანიკური ნგრევა. თანდათან ნაპრალი ფართოვდება და ხვრელად გარდაიქმნება, ხოლო ზოგჯერ წყლის გრიგალისებური მოძრაობის შედეგად მომრგვალო ხდება. წყალი მასში დამავალი ნაკადის სახით მნიშვნელოვანი რაოდენობით ჩაედინება.

პეტარ მილანოვიჩმა მორფოლოგიური თვალსაზრისით, მოგვცა პონორების შემდეგი კლასიფიკაცია: 1) დიდი ღრმული და მღვიმეები; 2) დიდი ნაპრალი და კავერნები; 3) ვიწრო ნაპრალების სისტემა და 4) ალუვიური პონორები. აღსანიშნავია, რომ პონორების ანალოგიური ფუნქცია ყველა მიწისქვეშა ფენომენებმა შეიძლება შეითავსონ. კარსტული შახტი ჩვეულებრივ, პონორივით ფუნქციონირებს და წარმოადგენს საშუალებას სწრაფი და პირდაპირი კონტაქტისთვის ზედაპირულ წყლებსა და კარსტულ მიწისქვეშეთს შორის.

პონორი, რომელიც მდინარის ფსკერზე იხსნება მთლიანად შთანთქავს წყლის მასას, მაგ., დინარის მთიანეთის მდინარეები, მდინარე გუბისწყლის მარჯვენა შენაკადი სემი წყალტუბოს კირქვულ მასივზე და სხვა. პონორი, როგორც წყალკარგვის სივრცე კარსტული ლანდშაფტის ერთ-ერთი დამახასიათებელი ფორმაა და ფართოდაა გავრცელებული ფოროვანი კირქვული ქანების ზონაში, მათ შორის საქართველოში.

ჭისებრი ან ხვრელისებრი პონორის შედეგად წარმოიქმნება ძაბრისებრი პონორი, რომელიც შეიძლება კარსტულ ძაბრად გადაიქცეს. პონორი შეიძლება იყო ჰორიზონტული ან სუბჰორიზონტული; როდესაც ამგვარი ფორმები კარგავენ თავის ჰიდროგეოლოგიურ ფუნქციას წარმოიქმნება მღვიმე.

გალერეა
ზურგრქოსანისებრნი

ზურგრქოსანისებრნი — თევზების ოჯახი შეზრდილყბიანების რიგისა. სხეული მაღალი და გვერდებიდან შებრტყელებულია; სიგრძით 60 სმ-მდე. შეფერილობა მკვეთრია, ჩვეულებრივ დიდი ლაქების ან ზოლების მოხატულობით. ქერცლი ძვლოვანია, ზოგჯერ ხორკლებითა და ნემსებით, მცირედაა ერთმანეთზე გადასული. კბილები ძლიერი, კონუსისებრი და ფირფიტისებრია. ზურგის ფარფლი ორია; წინაში სამი ეკალია. პირველი ეკალი ძალიან დიდია, წააგავს რქას (აქედან სახელწოდება), აწეულ მდგომარეობაშია დაფიქსირებული მასზე მჭიდროდ მიჯრილი მეორე ეკლის საშუალებით.

გვარები
ცნობილია 11 გვარი:

გალერეა
თურქეთ-სირიის მიწისძვრები (2023)

თურქეთ-სირიის მიწისძვრები, გაზიანთეფ-ქაჰრამანმარაშის მიწისძვრები — ორი მძლავრი მიწისძვრა 2023 წლის 6 თებერვალს თურქეთის სამხრეთ და ცენტრალურ ნაწილში და სირიის ჩრდილოეთ და დასავლეთ რაიონებში.

პირველი მიწისძვრა, რომელსაც თურქეთსა და სირიაში მასშტაბური ნგრევა მოყვა, ქალაქ გაზიანთეფის მახლობლად, დილის 04:17 საათზე დაფიქსირდა. მიწისძვრა მიწისძვრის ინტენსიურობის მერკალის სკალით შეფასდა, როგორც დონის („მრისხანე“), მისი სიმძლავრე 7,8 მაგნიტუდა იყო. მიწისძვრა თურქეთში დაფიქსირებულთა შორის ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერია (1939 წლის ერზინჯანის მიწისძვრასთან ერთად), თუმცა სავარაუდოა, რომ 1668 წლის ანატოლიის მიწისძვრა კიდევ უფრო მძლავრი იყო. მიწისძვრას მოყვა უამრავი აფტერშოკი, რომელთა შორის ყველაზე ძლიერი 6,7 მაგნიტუდისა იყო. მეორე მიწისძვრა დაფიქსირდა პირველის შემდეგ 9 საათში, თურქეთის დროით 13:24 საათზე; მეორე მიწისძვრა მერკალის სკალით შეფასდა, როგორც დონის („მრისხანე“), მისი სიმძლავრე კი 7,5 მაგნიტუდა იყო. მიწისძვრების შედეგად ორივე ქვეყანაში ერთად დაიღუპა 55 000-ზე მეტი ადამიანი, დაზიანდა 200 000-ზე მეტი შენობა, დაინგრა დაახლ. 37 000.

მიწისძვრის შედეგებზე რეაგირების სამუშაოებში ჩართვის მიზნით საქართველოდან გაიგზავნა შინაგან საქმეთა სამინისტროს საგანგებო სიტუაციების მართვის სამსახურის განსაკუთრებულ სიტუაციებზე რეაგირების 60 მეხანძრე-მაშველი, ასევე შესაბამისი სამაშველო აღჭურვილობა და ტექნიკა. ქართველი მეხანძრე-მაშველების ჯგუფი, რომელიც თურქეთში გაემგზავრა, დაკომპლექტებულია მიწისძვრის შედეგების სალიკვიდაციო და სამაშველო ღონისძიებების განხორციელების მიმართულებით გადამზადებული მეხანძრე-მაშველებით.
პუნტიუსი

პუნტიუსი — თევზების გვარი კობრისებრთა ოჯახისა. ადრე რამდენიმე სხვა გვართან ერთად ერთიანებოდა -ის გვარში. ულვაშები არ აქვთ. ბინადრობენ სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიისა და აფრიკის წყალსატევებში. ძალიან მოძრავი თევზებია. 8–12 თვის ასაკში იწყებენ გამრავლებას. უმრავლესობა 3–4 წელს ცოცხლობს. ზოგი სახეობა აკვარიუმებში ჰყავთ.

გალერეა
ოვალურმარცვლიანი ჩინური

ოვალურმარცვლიანი ჩინური — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

ჩინურის ერთ-ერთი ვარიაციაა.

ჩინურისა და სუფრის გორულას შორის დგას. ამ ვარიაციის ახალგაზრდა ყლორტი შებუსულია სუფრის გორულას მსგავსად (ჩინურთან შედარებით უფრო ინტენსიურად). ფოთოლაკების შეფერვით იგი ჩინურს უფრო წააგავს. ახალგაზრდა ყლორტის მეორე იარუსის ფოთლები უხვადაა აბლაბუდისებრად შებუსული, მომწვანო-მოწითალო ბრინჯაოსფერი ელფერიო.

ზრდასრული ფოთოლი ჩინურის ფოთლისგან განსხვავდება ყუნწის ამონაკვეთით. ამ ვარიაციის ყუნწის ამონაკვეთი უფრო ხშირად დახურულია და ფორმით ჩანგისებური.

მტემამი მვეულებრივ ჩინურიიან შედარებით თხელია, რაც გამოწვეულია გადაჭარბებული ყვავილცვენით და გალაღებული ზრდისადმი მიდრეკილებით. ამ ვარიაციის მარცვალი ოვალურია, ჩალისფერი, თხელი ცვილისებრი ფიფქით დაფარული. ვაზი ძლიერი ზრდისაა, გადაჭარბებული ყვავილცვენის გამო საჰექტარო მოსავლიანობა მინიმუმადე მცირდება.
აგრეგატული მდგომარეობა

ნივთიერების აგრეგატული მდგომარეობა — ერთი და იმავე ნივთიერების (მაგალითად, წყლის, რკინის, გოგირდის) მდგომარეობანი, რომელთა შორის გადასვლებს თან ახლავს თავისუფალი ენერგიის, ენტროპიის, სიმკვრივისა და სხვა ძირითადი ფიზიკური სიდიდეების ნახტომისებრი ცვლილება.

გამოყოფენ ნივთიერების ოთხ აგრეგატულ მდგომარეობას: მყარს, თხევადს, აირულსა და პლაზმურს. მაგალითად, წყალი ნორმალური წნევის (101 325 ნ.მ2=760 მმ ვწყ. სვ) დროს და 0°-ზე კრისტალდება ყინულად, ხოლო 100°-ზე დუღს და ორთქლად გარდაიქმნება, ე. ი. წყალს შეუძლია არსებობდეს მყარ, თხევად და აირისებრ აგრეგატულ მდგომარეობაში. ნივთიერების რამდენიმე აგრეგატული მდგომარეობის არსებობას განაპირობებს განსხვავება ნივთიერების მოლეკულების (ატომების) სითბური მოძრაობის ხასიათსა და მათს ურთიერთქმედებას შორის.
ელენ გლედიჩი

ელენ გლედიჩი (დ. 29 დეკემბერი, 1879, მანდალი -— გ. 5 ივნისი, 1968, ოსლო) — ნორვეგიელი რადიოქიმიკოსი. დაიწყო მუშაობა რადიოქიმიის დარგში მარი კიურის ხელმძღვანელობით, იგი გახდა ნორვეგიაში პირველი ქიმიის მასწავლებელი და რიგი უნივერსიტეტების საპატიო დოქტორი.

ბიოგრაფია
ელენ გლედიჩი დაიბადა მანდალაში, (ნორვეგია) 1879 წელს. ის იყო კარლ კრისტიან გლედიჩისა და პეტრა ბირგიტა ჰანსენის ათი შვილიდან უფროსი. გლედიჩის ოჯახის წინაპრები ნორვეგიაში იუგოსლავიიდან ელენის დაბადებამდე ერთი საუკუნით ადრე ჩავიდნენ.

1897 წელს სკოლის დამთავრებია შემდეგ ელენი მუშაობდა ფარმაცევტის ასისტენტად. 1902 წელს მან ჩააბარა გამოცდები ფარმაკოლოგიაში და სასწავლებლად გადავიდა კრისტიანიას (ახლანდელი ოსლო) უნივერსიტეტში. ერთი წლის შემდეგ იგი გახდა ასისტენტი უნივერსიტეტის ქიმიურ ლაბორატორიაში. 1905 წელს ჩააბარა მისაღები გამოცდები, 1906 წელს მიიღო მდივნის თანამდებობა.

1906-1907 წლებში იგი ასევე მუშაობდა ქიმიკოს ეივინდ ბოდტკერის ასისტენტად და გაუმხილა მას თავისი ოცნება პარიზში  მარი კიურისთან სწავლის შესახებ. ბოდტკერმა მოახერხა დაარწმუნა კიური ელენ გლედიჩი თანაშემწედ აეყვანა და 1907 წლის სექტემბერში იგი შეუერთდა მარი კიურის კვლევით ჯგუფს სორბონაში. კიურის და გლედიჩის თანამშრომლობა ხუთ წელს გაგრძელდა, რის შემდეგაც ისინი მთელი ცხოვრება ახლო მეგობრებად დარჩნენ. 1912 წელს გლედიჩმა მიიღო სორბონის დიპლომი. 1913-1914 წლებში, სტიპენდიის წყალობით, მუშაობდა შეერთებულ შტატებში რადიოქიმიკოს ბერტრამ ბოლტვუდთან იელის უნივერსიტეტში. 1914 წელს სმიტის კოლეჯში გლედიჩს საპატიო დოქტორის წოდება მიენიჭა.

1916 წელს ელენ გლედიჩმა მიიღო ასისტენტ-პროფესორის თანამდებობა კრისტიანიას უნივერსიტეტში, 1929 წელს გახდა ნორვეგიაში მეორე ქალი, ვინც უნივერსიტეტში მუშაობდა ლექტორად (კრისტინა ბონევის შემდეგ) და ქიმიის პირველი ქალი მასწავლებელი.. ხელმძღვანელობდა არაორგანული ქიმიის კათედრას, იგი ამ თანამდებობაზე 1946 წლამდე -— პენსიაზე გასვლამდე დარჩა 1920 წელს მას  მიენიჭა ნანსენის პრემია მიღწევებისთვის. მომდევნო წლების განმავლობაში გლედიჩი ასევე ასწავლიდა სტრასბურგის, ბუდაპეშტის, სოფიას, ბუქარესტის, გლაზგოს და აშშ-ის რიგ უნივერსიტეტებში. 1946 წელს ელენ გლედიჩმა მიიღო ნორვეგიის წმინდა ოლაფის პირველი ხარისხის ორდენი. 1946 წელს მან მიიღო საპატიო დოქტორის წოდება სტრასბურგის უნივერსიტეტში, ხოლო 1962 წელს სორბონის უნივერსიტეტში. მისი ინიციატივით მოხდა ნორვეგიის მიერ რადიუმის პირველი შესყიდვა, რასაც შემდგომ მოჰყვა რადიუმის ინსტიტუტის შექმნა ( , ახლა ).

1926-1929 წლებში ელენ გლედიჩი იყო უნივერსიტეტის ქალთა საერთაშორისო ფედერაციის პრეზიდენტი, ხოლო 1937-1939 წლებში -— ნორვეგიის ქალთა უფლებების ასოციაციის ვიცე-პრეზიდენტი. მეორე მსოფლიო ომის დროს მან წვლილი შეიტანა ნორვეგიის წინააღმდეგობის მოძრაობაში, ხოლო ომის შემდეგ გახლდათ იუნესკოს კომიტეტის წევრი ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის საერთაშორისო კონტროლის შესახებ. ელენ გლედიჩი არის 150-მდე გამოქვეყნებული ნაშრომის ავტორი, მათ შორის წიგნების ქიმიის, ქიმიის ისტორიისა და რადიოაქტიურობის შესახებ.

ელენ გლედიჩი გარდაიცვალა ოსლოში 1968 წლის 5 ივნისს, 88 წლის ასაკში. იგი დაკრძალეს ოსლოს დასავლეთ სასაფლაოზე.
Butyriboletus subappendiculatus

— სოკოს სახეობა ბუტირიბოლეტუსის გვარისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპის კონტინენტს.

კარგი ხარისხის საჭმელი სოკოა. იხმარება ახალი. იზრდება მთიანი რაიონების წიწვოვან ტყეებში ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად, ივლისიდან სექტემბრამდე. მორფოლოგიურად მეტად წააგავს მისივე გვარის სახეობას — .

სოკო პირველად აღწერეს მიკოლოგებმა აურელ დერმეკმა, ირჟი ლაზებნიჩეკმა და იაროსლავ ვესელევსკიმ 1979 წელს როგორც . 2014 წელს ამერიკელმა მიკოლოგებმა დევიდ არორამ და ჯონათან ლ. ფრენკმა სოკო ბუტირიბოლეტუსის გვარში გადაიტანეს.

აღწერა
ქუდის დიამეტრი — 5-22 სმ, ნორჩობაში ნახევარსფეროსებრი, შეკეცილი კიდეებით. ხორცოვანი, შემდეგ ამოზნექილი, ბრტყლად ამოზნექილი. ზედაპირი თავიდან ყვითელ-ყავისფერია, მოგვიანებით მოწითალო-ყავისფერი.

ჰიმენოფორი — მილებიანი. მილები თავიდან მკრთალ-ყვითელი, ლიმნისფერ-ყვითელი, მოგვიანებით ზეთისხილისფერ-ყვითელი. ფორები წვრილი, მომრგვალო.

ფეხის სიგრძე — 8-10, სიგანე — 4 სმ, თავიდან გურზისებრი, მოგვიანებით არათანაბრად ცილინდრული, ძირში გამსხვილებული, ყვითელი, ოდნავ კონუსისებურად ფესვგადგმული. ახასიათბეს ბადისებრი გამოსახულება, რომელიც სიბერეში ქვრება. ასაკთან ერთად შიშვლდება.

რბილობი — თავიდან მკვრივი, მოგვიანებით რბილი, განსაკუთრებული სუნის გარეშე, ან სუსტად გამოხატული სასიამოვნო სოკოს სუნით. მოთეთრო ან ლიმნისფერ-ყვითელი, ფეხის ძირში მოვარდისფრო. ჰაერზე ფერს არ იცვლის.

სპორების ფხვნილი — ღია ზეთისხილისფერი, სპორები 9.5–15 × 3–4.5 მკმ. გლუვი, წაგრძელებულ-ელიფსისებრი, თითისტარისებრი.

გავრცელება და ეკოლოგია
იზრდება მთიანი რაიონების წიწვოვან, იშვიათად შერეულ ტყეებში, ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად (იშვიათად დიდ ჯგუფებად). მიკორიზას წარმოქმნის ნაძვთან. უპირატესობას ანიჭებს მჟავე ნიადაგს და თბილ ადგილებს. თავს არიდებს კირიან ნიადაგს.

გავრცელების არეალი მოიცავს მხოლოდ ევროპის კონტინენტს — გერმანია, ავსტრია, საფრანგეთი, იტალია, ნორვეგია, პოლონეთი, სლოვაკეთი, სლოვენია, შვეიცარია, ესპანეთი, ჩეხეთი, დიდი ბრიტანეთი, ბულგარეთი, საბერძნეთი, მონტენეგრო და სერბეთი. გავრცელებულია საქართველოშიც. არსებობს ცნობები, რომ სოკო დაფიქსირებულია თურქეთში.

სეზონი — ივლისიდან სექტემბრის შუა პერიოდამდე.

მსგავსი სახეობები
კვებითი ღირებულება
კარგი ხარისხის ნაკლებად ცნობილი საჭმელი სოკოა. იხმარება ახალი, შემწვარი, დამარინადებული და გამხმარი სახით. იშვიათი სოკოა, ამიტომაც ამ სახეობის პირადი გამოყენებისთვის შეგროვება რეკომენდირებული არ არის. სოკო შესულია ჩეხეთისა და გერმანიის გადაშენების პირას მყოფი სახეობების ნუსხაში.

იგი ხშირად ერევათ მისივე გვარის სახეობაში , რომელიც იზრდება ფოთლოვან ტყეებში, გააჩნია უფრო მუქი ქუდი და მოყვითალო რბილობი, რომელიც დაზიანებისას ლურჯდება.

გალერეა
ციქლასებრნი

ციქლასებრნი — თევზების ოჯახი ციქლასნაირთა რიგისა. სხეულის სიგრძე 5–70 სმ-ია. დედლის ზურგისა და ანალური ფარფლები უფრო მეტად მომრგვალებული და მოკლეა, ვიდრე მამლისა. ჩვეულებრივ, კაშკაშა შეფერილობა აქვთ. სისტემატიკა საბოლოოდ დადგენილი არ არის; ცნობილია რამდენიმე ათეული გვარი და დაახლოებით 1500 (სხვა წყაროებით — 2000-მდე) სახეობა. უმრავლესობა ბინადრობს აფრიკისა და სამხრეთ ამერიკის ტროპიკულ მტკნარ წყალსატევებში; ზოგიერთი წარმომადგენელი გვხვდება ცენტრალურ ამერიკაში, მადაგასკარზე და აზიაში. უპირატესად, მარტოული თევზებია, იკავებენ განსაზღვრულ ტერიტორიას; ზოგიერთი (მაგ., ) დიდ ქარავნებს წარმოქმნის. იკვებებიან დეტრიტით, მცენარეებით, მწერების მატლებით, ჭიაყელებით, მოლუსკებით; სახეობების უმეტესობის ზრდასრული ინდივიდები მტაცებლები არიან. სქესობრივ სიმწიფეს 8–15 თვეში აღწევენ. ქვირითს ყრიან გრუნტზე ან პირში ახდენენ ინკუბაციას. სამეცნიერო კვლევისა (რთული ქცევა, სხვადასხვა ეკოლოგიურ პირობებთან ადაპტაციის თავისებურებები, სახეობათა წარმოქმნა) და აკვარიუმში ყოლის (მ.შ. სკალარია) ობიექტებია; დიდი სახეობები — ადგილობრივი რეწვისა და აკვაკულტურისა (მაგ., მოზამბიკური ტილაპია, ).

გალერეა
აფაქიძე

საკუთარი სახელი აფაქიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:

ანდრია აფაქიძე — ქართველი არქეოლოგი, ისტორიკოსი
ვალენტინ აფაქიძე — საბჭოთა არმიის გენერალ-მაიორი
თემურ აფაქიძე — რუსეთის შეიარაღებული ძალების გენერალ-მაიორი
ნიკოლოზ აფაქიძე — ქართველი ფეხბურთელი
შალვა აფაქიძე — ქართველი კინოოპერატორი
ჯონი აფაქიძე — ქართველი არქეოლოგი
აფაქიძეები

აფაქიძეები — თავადური საგვარეულო დასავლეთ საქართველოში, სამეგრელოში.

გვარსახელი აფაქიძე (აფაქია, აფაქიანი) პირის სახელი „აფაქიდან“ უნდა იყოს ნაწარმოები. სახელი „აფაქ“ დადასტურებულია სვანეთის საუკუნის ნახევრის საისტორიო ძეგლებში. ვახუშტის ნაშრომში „აწინდელთა მთავართა გვართათვის“ დაცულია ლეგენდარული გადმოცემა აფაქიძეების წარმომავლობის შესახებ: „...არაფხან იყო თათრის ჩანგის ყაენის დროსა და ამან მიიღო სარწმუნოება ქრისტიანეთ და დაშთა აფხაზეთსა და უწოდეს ძეთა მისთა აბაქიძეთ და მერე დაეშთნენ ოდიშში დროს მეფისასა და მიღებულ იყვნენ თავადად მუნითგან იწოდებიან გვარნი მათნი აფაქიძეებად“.

აფაქიძეთა ყველაზე ადრინდელი ისტორიულად ცნობილი წარმომადგენელია ცოტნე ჩხაგუს ძე აფაქიძე, რომელიც მარუშიან და მიქალელ აფაქიძეებთან ერთად იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის აღაპებშია მოხსენიებული (– საუკუნეები). ამავე აღაპებში საუკუნეში მოიხსენიებიან ჯავახ, ტაიბუღა და ჩარგაზ აფაქიძეები. 1432 წელს ერთ-ერთი აფაქიძე იმერეთის მეფის კარზე არის „ამირეჯიბი... ციხისთავი და ერისთავი... ციხე-ქალაქთა მოაბჯრე, მოლარეთუხუცესი და პურისა ხარჯის მომკრეფელი“. საუკუნეში, ეჯიბ აფაქიძის დროს, საგვარეულო სათავადოდ ჩამოყალიბდა. მათ ეკუთვნოდათ სოფლები სამეგრელოში: სააფაქიო ზანა, უშაფათი, ფოცხო, ეკი, საჩინო, ჯვარი, კუხეში, ნაგარუ, სააფაქიო ეწერი, მუჟავა, ფახულანი, წალენჯიხა და სხვ. აფაქიძეები ციხესიმაგრეებს ფლობდნენ მუჟავაში, ფახულანში, საჩინო-ჯვრის საზღვარზე, კუხეშში. განსაკუთრებით დაწინაურდნენ ოდიშის სამთავროში საუკუნეში ლევან დადიანის მთავრობის დროს. მათ ეკავათ სახლთუხუცესის (ქაიხოსრო აფაქიძე, 1611–16), ჭყონდიდელ-ეპისკოპოსის (ევდემონ აფაქიძე, 1616–44) და სხვა სახელოები. ამ მღვდელმთავარმა 1644 წელს მოაჭედვინა და შეამკო მარტვილის ხატი. ასევე მოაჭედვინა და მარტვილის მონასტერს შესწირა სახარება. ევდემონი გამოსახულია მარტვილის ტაძრის კედელზე, სამხრეთ კარის მარჯვენა მხარეს წარწერით: „მამა ჭყონდიდელი ევდემონ აფაქიძე“.

შემდგომ წარჩინებულთა შორის ცნობილია: ბუჯუ აფაქიძე (1696–1706), ლეჩხუმის საირმის „უდაბნოს“ არქიმანდრიტი ლაზარე აფაქიძე (1780), როსტომ აფაქიძე (1805), ვახუ აფაქიძე (1827), მამუკა აფაქიძე (1833), ბეჟან აფაქიძე — ოდიშის მთავრის წარმომადგენელი „თბილისში და კასპიის მხარეში“ (1840–53), ვარადებელ აფაქიძე — ზუგდიდის მაზრის თავად-აზნაურთა წინამძღოლი („მარშალი“, 1909), იასონ აფაქიძე — ქ. ტობოლსკის ვიცე-გუბერნატორი (1902–06), კავკასიაში მეფისნაცვლის კანცელარიის საგანგებო ნაწილის სასამართლოს განყოფილების საქმეთა მმართველი (1916–17).
გიორგი გონჯილაშვილი

გიორგი გონჯილაშვილი (დ. 21 ივნისი, 1928, თიანეთი — გ. 26 თებერვალი, 2019) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1952 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1955–1956 წლებში იყო გუდაუთის რაიონული საავადმყოფოს ქირურგიული განყოფილების გამგე. 1956–1965 წლებში გორის ბამბეულ ქსოვილთა კომბინატის სამედიცინო სანიტარული ნაწილის წამყვანი ქირურგი. 1965–1969 წლებში გრიგოლ მუხაძის სახელობის ჰემატოლოგიისა და სისხლის გადასხმის ინსტიტუტის ქირურგიული განყოფილების გამგე. 1969–1972 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტის ქირურგიული კლინიკის ასისტენტი. 1972–1981 წლებში ჰემატოლოგიისა და ტრანსფიზიოლოგიის ინსტიტუტის ქირურგიული კლინიკის ხელმძღვანელი. 1981 წლიდან თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკუნალო ფაკულტეტის ზოგადი ქირურგიის კათედრის გამგე. ავტორია 63 სამეცნიერო ნაშრომის.

1963 წელს საკანდიდატო დისერტაციიუს თემა — „რენტგენოლოგიურ და კლინიკურ დიაგნოზთა შედარების საკითხისათვის წყლულოვანი დაავადების დროს დაიცვა.“

ჯილდოები
1999 - ღირსების ორდენი
ვლადიმერ გონჯილაშვილი

ვლადიმერ გონჯილაშვილი (დ. 17 ოქტომბერი, 1960, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1984 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1986–1988 წლებში იყო შინაგან საქმეთა სამინისტროს ჰოსპიტლის ექიმი–ქირურგი. 1989 წლიდან მუშაობს თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი №1 კლინიკაში. ავტორია 32 სამეცნიერო ნაშრომის, ერთი გამოგონების და 14 რაციონალიზატორული წინადადების, 4 საკანდიდატო დისერტაციის ხელმძღვანელი.

1988 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ტერმინო–დიატერალური გასტროდუოდენალური ანასტომოზი კუჭისა და 12 გოჯა ნაწლავის წყლულოვანი დაავადების მკურნალობაში.“

1992 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ლაზერული „შემადუღებელი“ ნაკერი კუჭ–ნაწლავის ტრაქტის ქირურგიაში.“

ლიტერატურ
ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ., 2000 გვ. 77
მანანა გორგოშიძე

მანანა გორგოშიძე (დ. 6 დეკემბერი, 1946) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1971 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1971–1975 წლებში იყო ხაშურის რაიონის ექიმი–ორდინატორი. 1975–1978 წლებში თბილისის პირველი კლინიკური საავადმყოფოს კარდიოლოგიური განყოფილების ექიმი–რეანიმატოლოგი. 1978–1981 წლებში ექიმთა დახელოვნების თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის თერაპიისა და კარდიოლოგიის კათედრის უფროსი ლაბორანტი. 1981–1984 წლებში კათედრის ასისტენტი. 1984 წლიდან ამავე კათედრის დოცენტი. ავტორია 15 სამეცნიერო ნაშრომის.

1984 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „სისხლის შრატის ანტიოქსიდანტური აქტივობა გულის იშემიური დაავადების სხვადასხვა კლინიკური ფორმების დროს.“
ალექსანდრე გორდელაძე

ალექსანდრე გორდელაძე (დ. 16 თებერვალი, 1955, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1978 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1979-1979 წლებში იყო თბილისის საავადმყოფოს ექიმი–ინტერნი. 1979–1981 წლებში ცენტრალური სამეცნიერო–კვლევითი ლაბორატორიის ლაბორანტი. 1981–1983 წლებში კლინიკური ორდინატურის სრული კურსი გაიარა მოსკოვში, ვიშნევსკის სახელობის ქირურგიის ინსტიტუტში. 1983–1987 წლებში მუშაობდა ფასანაურში ქირურგად. 1987–1989 წლებში იყო ბოლნისის რაიონის მთავარი ქირურგი. 1989 წლიდან თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის №3 ქირურგიის კათედრის დოცენტი.

1987 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „გართულებები კუჭუკანა ჯირკვალზე ოპერაციის შემდეგ.“
სკალარია

სკალარია — თევზების გვარი ციქლასებრთა ოჯახისა. სხეული დისკოსებრი ფორმის და გვერდებიდან შებრტყელებულია; სიგრძე 15 სმ-მდეა, სიმაღლე 25 სმ-მდე. ძირითადად შეფერილი არიან მომწვანო-რუხიდან ზეთისხილისფრამდე მოვერცხლისფრო ელფერით. ქერცლი წვრილია. მუცლის ფარფლები ძაფის მსგავსია, ზურგისა და ანალური — წაგრძელებული, კუდისა და მკერდის — წამახვილებული. ბინადრობენ სამხრეთ ამერიკაში, ამაზონის, ორინოკოსა და ესეკიბოს აუზებში, ტბებსა და მდინარეთა ნელ დინებებში, წყალმცენარეებსა და წყლის მცენარეულობას შორის. სამი სახეობაა: (ყველაზე დიდი), , . ქმნიან მონოგამურ წყვილებს. დედალი ფოთლებზე ან მოფარებულ ადგილებში დებს 300–700 ცალ ქვირითს. ჰყავთ აკვარიუმებში.

გალერეა
ემზარ ჭოჭუა

ემზარ სიმონის ძე ჭოჭუა (დ. 29 აპრილი, 1951, სოფ. ჭალადიდი, ახლანდ. ხობის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი სამხედრო პირი, საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალ-მაიორი (1996).

დაამთავრა თბილისის უმაღლესი საარტილერიო სასწავლებელი (1972). მსახურობდა საბჭოთა კავშირის, შემდეგ — დამოუკიდებელი საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში. იყო საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სახმელეთო ჯარების არტილერიის უფროსი (1993-1994), სარაკეტო ჯარების და არტილერიის სარდალი (1995-1999). აფხაზეთის ომის (1992-1993) დროს ჭოჭუას ხელმძღვანელობით ქართველმა არტილერისტებმა წამყვანი როლი შეასრულეს სოხუმზე 1993 წლის 15-16 მარტის შეტევის მოგერიებაში. დაჯილდოებულია ვახტანგ გორგასლის (1993) და (2004) ხარისხის ორდენებით, ასევე მედლებით.