iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ქვის ხიდი (სანქტ-პეტერბურგი)

ქვის ხიდი — საფეხმავლო და საავტომობილო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, ცენტრალურ და საადმირალოს რაიონებში (საზღვარი გადის ხიდზე) და ერთმანეთთან აკავშირებს ყაზანისა და სპასკის კუნძულებს. ხიდის სიგრძეა 19,7 მეტრი, ხოლო სიგანე — 13,88 მეტრი. ხიდი ერთ-ერთი უძველესია სანქტ-პეტერბურგში და არის საუკუნის 60-იანი წლების ხიდმშენებლობის ხელოვნების ნიმუში. არის ფედერალური მნიშვნელობის არქიტექტურული ძეგლი და იცავს სახელმწიფო.

მდებარეობა
მდებარეობს გოროხოვის ქუჩის ღერძზე. დინების ზემოთ მდებარეობს ფქვილის ხიდი, ხოლო ქვემოთ — დემიდოვის ხიდი.

უახლოესი მეტროს სადგურია (500 მ) „სადოვაია“.

სახელწოდება
1739 წლის 20 აგვისტოს ხიდს უწოდეს შუა ხიდი, თუმცა ეს სახელი პრაქტიკულად არ გამოიყენებოდა. თანამედროვე სახელწოდება ცნობილია 1769 წლიდან. საუკუნის ბოლოდან მოქმედებდა ვარიანტი ეკატერინეს ქვის ხიდი და ეკატერინეს ხიდი, არხის სახელწოდებიდან გამომდინარე.

ისტორია
1739 წლიდან ამ ადგილზე მოქმედებდა ხის ხიდი. 1766-1776 წლებში ხიდი ინჟინერ ვ. ი. ნაზიმოვის პროექტის მიხედვითა და ი. ნ. ბორისოვის მეთვალყურეობით გადააკეთეს და გახდა ქვის, თაღოვანი.

ხიდი ისტორიაში შევიდა იმპერატორ ალექსანდრე -ზე თავდასხმის გამო. 1880 წლის ზაფხულში ნაროდოვოლცები ანდრეი ჟელიაბოვი, ანდრეი პრესნიაკოვი და მაკარ ტეტიორკა ხიდზე დინამიტს ამონტაჟებენ, რათა იგი აეფეთქებინათ მასზე იმპერატორ ალექსანდრე -ის გავლის დროს, რომელიც ამ დროს ზამთრის სასახლიდან ცარსკოე-სელოს რკინიგზის სადგურისკენ გაივლიდა. თავდასხმა, რომელიც დანიშნული იყო 16 აგვისტოს, არ შედგა, რადგან მაქსიმ ტეტიორკას არ ჰქონდა საათი და დააგვიანა დანიშნულ დროზე მისვლა. რამდენიმე დღის შემდეგ შეთქმულები ცდილობდნენ ღანმით დინამიტის დამონტაჟებას, მაგრამ ეს ვერ შეძლეს. 7 ფუთი დინამიტი ამოიღეს 1881 წელს, უკვე იმპერატორის გარდაცვალების შემდეგ.
დემიდოვის ხიდი

დემიდოვის ხიდი — საფეხმავლო და საავტომობილო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, საადმირალოს რაიონში. ერთმანეთთან აკავშირებს ყაზანისა და სპასკის კუნძულებს. ხიდის სიგრძეა 20,4 მეტრი, ხოლო სიგანე — 16,09 მეტრი.

მდებარეობა
დემიდოვის ხიდი არხს კვეთს გრივცოვის შესახვევის ღერძზე (ადრე დემიდოვის შესახვევი).

დინების ზემოთ მდებარეობს ქვის ხიდი, ხოლო ქვემოთ — სენის ხიდი.

უახლოესი მეტროს სადგურებია (150 მ) „სადოვაია“, „სენის მოედანი“ და „სპასკაია“.

სახელწოდება
ხიდს სახელი ეწოდა დემიდოვის (ახლა გრივცოვის) შესახვევის მიხედვით, რომლის ღერძეც იგი მდებარეობს. პირველ ხიდს, რომელიც ამ ადგილზე ააშენეს 1739 წელს ერქვა პატარა საარის ხიდი, რადგან მასზე გადიოდა საარის აგარაკისკენ (ცარსკოე-სელოსკენ) მიმავალი გზა. 1844 წელს ფინანსთა მინისტრის ეგორ კანკრინის ინიციატივით ხიდს უწოდეს ბანკის ხიდი და დაუკავშირეს იქვე მდებარე ბანკის შენობას. 1893-1894 წლებში ქალაქის დუმა განიხილავდა ხიდის სახელის გადარქმევის საკითხს. 1895 წელს უწოდეს დემიდოვის ხიდი.

ისტორია
1776 წლიდან აქ მოქმედებდა ხის ხიდი. 1834-1835 წლებში ინჟინერ ეგორ ადამის პროექტის მიხედვით და არქიტექტორ პეტრე ბაზენის მონაწილეობით ხიდი გადააკეთეს და გახდა ერთმალიანი, თაღოვანი. ხიდის დიზაინი მსგავსია სხვა ტიპური თუჯის ტიუბინგების ხიდებისა (მწვანე ხიდი, მომღერლების ხიდი, ლურჯი ხიდი და სხვა). ხიდის დეკორატიული ელემენტები დაამზადეს ალექსანდროვსკის სახაზინო თუჯის ქარხანაში. მოაჯირების ერთ-ერთი ავტორი შესაძლებელია იყოს ანდრეი შტაკენშნეიდერი.

1954-1955 წლებში რესტავრაციის პერიოდში აღადგინეს გაუქმებული ფანარები. სარესტავრაციო სამუშაოების პროექტის ავტორი იყო ალექსანდრე როტაჩი. 1969 წელს აღადგინეს ხიდის არქიტექტურული დეტალები.

1998-1999წლებში მიმდინარეობდა კაპიტალური რემონტი ინჟინერ ვ. ვ. ზაიცევის პროექტის მიხედვით.
ბირთვული რეაქცია

ბირთვული რეაქცია ბირთვულ ფიზიკასა და ბირთვულ ქიმიაში მიმდინარეობს მაშინ, როდესაც ატომის შემადგენელი უმცირესი ნაწილაკების (პროტონი, ნეიტრონი და ელექტრონი) ბირთვები იშლება, ნადგურდება და იქიდან წარმოიშვება ნუკლოიდები, იმისათვის რომ ბირთვული რეაქცია განხორციელდეს საჭიროა მინიმუმ 1 ნუკლოიდის ტრანსფორმორება, ჩამოყალიბება. თუ დაშლილი ნაწილაკები რეაქციაში შედიან სხვა ნაწილაკებთან და ატომებთან, მაშინ ეს რეაქცია იქნება უბრალოდ ბირთვული გაფანტვის რეაქცია და არა ბირთვული რეაქცია.
სენის ხიდი

სენის ხიდი — საფეხმავლო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, საადმირალოს რაიონში. ერთმანეთთან აკავშირებს ყაზანისა და სპასკის კუნძულებს. ხიდის სიგრძეა 22,8 მეტრი, ხოლო სიგანე — 2,3 მეტრი.

მდებარეობა
სენის ხიდი ერთმანეთთან აკავშირებს არხის სანაპიროს სენის მოედანთან.

დინების ზემოთ მდებარეობს დემიდოვის ხიდი, ხოლო ქვემოთ — კოკუშკინის ხიდი.

უახლოესი მეტროს სადგურებია „სადოვაია“, „სენის მოედანი“ და „სპასკაია“.

სახელწოდება
ხიდის სახელი ცნობილია 1951 წლიდან. სახელი უწოდეს სენის მოედნის სიახლოვის გამო.

ისტორია
პირველი ხიდი ამ ადგილზე ააგეს 1931 წელს „ლენენერგოს“ გათბობის მილების გასაყვანად და ფეხით მოსიარულეებისათვის. ეს იყო ხის ხიდი, ასევე ხისავე საყრდენებზე. 1952 წელს ხიდს მეტალის საყრდენები დაუმონტაჟეს. პროექტი შეიმუშავა „“-ის ინსტიტუტის ინჟინერმა პ. ვ. ბაჟენოვმა.

2017 წელს სენის ხიდი დახურეს კაპიტალურ რემონტთან დაკავშირებით. ამის გამო იგი მთლიანად დაშალეს.

კონსტრუქცია
ხიდი ერთმალიანია და მეტალისგანაა აგებული. ხიდის მოაჯირები რკინისაა, სადა ფორმებით.
კოკუშკინის ხიდი

კოკუშკინის ხიდი — საფეხმავლო და საავტომობილო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, საადმირალოს რაიონში. ერთმანეთთან აკავშირებს ყაზანისა და სპასკის კუნძულებს. ხიდის სიგრძეა 20 მეტრი, ხოლო სიგანე — 13,1 მეტრი.

მდებარეობა
კოკუშკინის ხიდი ერთმანეთთან აკავშირებს სტოლიარნისა და კოკუშკინის შესახვევებს.

დინების ზემოთ მდებარეობს სენის ხიდი, ხოლო ქვემოთ — ამაღლების ხიდი.

უახლოესი მეტროს სადგურებია „სადოვაია“, „სენის მოედანი“ და „სპასკაია“.

სახელწოდება
ხიდმა სახელწოდება მიიღო ვაჭარ ვასილი კოკუშკინის გვარის მიხედვით, რომლის სახლიც განთავსებული იყო კოკუშინის შესახვევისა და სადოვიის ქუჩის კუთხეში. 1779 წლიდან ხიდს ეწოდება კოკუშკინის ხიდი, 1768 წლიდან 1873 წლამდე ხიდს ერქვა კაკუშკინის ხიდი.

ისტორია
ხიდი ააგეს საუკუნის ბოლოს, იმ პერიოდში როცა გრიბოედოვის არხის სანაპიროს გრანიტის ფილებით აპირკეთებდნენ. 1872 წელს ჩაუტარდა კაპიტალური რემონტი, თაღების კონსტრუქცია დაამზადეს ძველი კონსტრუქციის მაგალითზე. ადრინდელი ხიდი არაერთხელ გაარემონტეს და ამ სახით შემონახული იყო 1946 წლამდე.

1946-1947 წლებში მოძველებული ხის კონსტრუქცია და საყრვენები მეტალით შეცვალეს. პროექტი შეიმუშავა „ლენხიდმშენის“ საპროექტო განყოფილების ინჟნერმა ბორის ლევინმა და არქიტექტორმა ლევ ნოსკოვმა.

კონსტრუქცია
ხიდი ერთმალიანია და მეტალისგანაა აგებული. ხიდი გამოიყენება როგორც ფეხით, ასევე ტრანსპორტით გადასაადგილებლად. ავტომობილებისათვის გამოყოფილია ორი ზოლი. საფეხმავლო ნაწილი მოასფალტებულია.
ნაცვლიშვილი

საკუთარი სახელი ნაცვლიშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:

ანა ნაცვლიშვილი — იურისტი
ანტონ ნაცვლიშვილი — სამხედრო მოღვაწე
ბექა ნაცვლიშვილი — პოლიტიკოსი, სოციოლოგი
გია ნაცვლიშვილი — პოლიტიკოსი, სპორტსმენი
გიორგი ნაცვლიშვილი — ქირურგი
დავით ნაცვლიშვილი — მხატვარ-სატირიკოსი
დავით ნაცვლიშვილი — რეჟისორი
დავით ნაცვლიშვილი — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი
დიმიტრი ნაცვლიშვილი — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი
ვახტანგ ნაცვლიშვილი — სპორტსმენი (კალათბურთი)
თეიმურაზ ნაცვლიშვილი — მსახიობი, სცენარისტი
ვლადიმერ ნაცვლიშვილი — მწერალ ლადო ბზვანელის ნამდვილი სახელი და გვარი
ლაშა ნაცვლიშვილი — იურისტი, პოლიტიკოსი
ნიკოლოზ ნაცვლიშვილი (ნაცვალოვი) — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი
ნიკოლოზ ნაცვლიშვილი — იურისტი, პოლიტიკოსი
პაატა ნაცვლიშვილი — ჟურნალისტი, ლიტერატორი, მხატვარი
პელაგია ნაცვლიშვილი — ექიმი, საზოგადო მოღვაწე
თავისუფალი უნივერსიტეტის საერთაშორისო ურთიერთობების სკოლა

თავისუფალი უნივერსიტეტის საერთაშორისო ურთიერთობების სკოლა - თავისუფალი უნივერსიტეტის ყველაზე ძველი სკოლა, რომელიც 1991 წელს დაარსდა.

საბაკალავრო პროგრამაზე სტუდენტი სწავლობს საერთაშორისო ურთიერთობების თეორიას, როგორც სამეცნიერო დისციპლინას; მსოფლიოს ისტორიას პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, სოციალურ და იდეოლოგიურ ჭრილში; საერთაშორისო ინსტიტუტებს შორის ურთიერთობებსა და მიმდინარე პროცესებს; საქართველოს ადგილსა და როლს თანამედროვე საერთაშორისო სისტემაში.

საერთაშიროსო ურთიერთობების სკოლის სტუდენტი საფუძვლიანად (1 დონე) ეუფლება აღმოსავლურ (არაბული, სპარსული, ჩინური, იაპონური, კორეული და თურქული) და დასავლურ (ესპანური, ფრანგული, გერმანული) ენებს. სწავლობენ არჩეული რეგიონების (ახლო და შორეული აღმოსავლეთი, ამერიკა, ევროპა) ისტორიას, კულტურას, რელიგიასა და ეკონომიკას.
ფერადი მუსიკა

ფერადი მუსიკა — მუსიკის შეხამება სინათლისა და ფერის ეფექტთან. ემყარება სინოფსიას. მუსიკის თეორიტიკოსი ლ. ბ. კასტელი შეეცადა შეექმნა აპარატი, რომელიც კლავესინზე აღბეჭდავდა ფერთა ჰარმონიას, ნიუტონის ბგერებისა და ფერის წარმოდგენების შესაბამისად. ალექსანდრე სკრიაბინმა შემოიტანა სიმფონიური პოემის „პრომეთეს“ („ცეცხლის პოემა“) პარტიტურაში „“ (სინათლე) და ფიქრობდა ჩაერთო „სინათლის სიმფონია“ მის მიერ ჩაფიქრებულ „მისტერიის პარტიტურაში“. ფერადი მუსიკის შექმნის ცდები, სათანადო მუსიკის ოპტიკურ საკრავებთან ერთად, ეკუთვნის უნგრელ კომპოზიტორს ა. ლასლოს.
ამაღლების ხიდი (სანქტ-პეტერბურგი)

ამაღლების ხიდი — საფეხმავლო და საავტომობილო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, საადმირალოს რაიონში. ერთმანეთთან აკავშირებს ყაზანისა და სპასკის კუნძულებს. ხიდის სიგრძეა 19,3 მეტრი, ხოლო სიგანე — 20 მეტრი.

მდებარეობა
ამაღლების ხიდი გრიბოედოვის არხს კვეთს ამაღლების ქუჩის ღერძზე.

დინების ზემოთ მდებარეობს კოკუშკინის ხიდი, ხოლო ქვემოთ — პოდიაჩესკის ხიდი.

უახლოესი მეტროს სადგურებია (600 მ) „სადოვაია“, „სენის მოედანი“ და „სპასკაია“.

სახელწოდება
ხიდმა თავისი სახელწოდება მიიღო 1739 წლის 20 აგვისტოს ამაღლების ეკლესიის მიხედვით, რომელიც 1760-იან წლებში ააშენეს ხიდის ახლოს ანტონიო რინალდის პროექტის მიხედვით და დაანგრიეს 1936 წელს.

ისტორია
1735 წლიდან მოქმედებდა ხის ხიდი. 1790 წელს დასრულდა ეკატერინეს არხის (ამჟამად გრიბოედოვის არხის) სანაპიროს ამ კონკრეტული ნაწილის გრანიტით მოპირკეთება. მათ შორის მოაპირკეთეს ხიდიც. ხიდის გადაკეთების პროექტის ერთ-ერთი ავტორი იყო არიტექტორი გოტლიბ პაულსენი. 1919 წელს მიმდინარეობდა ხიდის კაპიტალური რემონტი, გაოიცვალა თაღების დეტალები. ხიდის სიგანე კვლავ ძველი დარჩა. 1930 წელს ტრამვაის ხაზის გაყვანასთან დაკავშირებით ხიდი გააფართოვეს.

1957 წლისათვის ხიდი ავარიულ მდგომარეობაში აღმოჩნდა. მასზე მოძრაობა დაიკეტა 1957-1958 წლებში და გადააკეთეს ერთმალიან, მეტალის ხიდად. პროექტის ავტორი იყო „“-ის მთავარი ინჟინერი ბორის ლევინი.
ფიზიკური იდეალიზმი

„ფიზიკური“ იდეალიზმი — მიმართულება ფილოსოფიაში, რომლის მიხედვით ფიზიკის ახალი აღმოჩენები თითქოს ასაბუთებს იდეალიზმის სამართლიანობას და უარყოფს მატერიალიზმს. წარმოიშვა - საუკუნის მიჯნაზე, როდესაც ფიზიკაში ახალი აღმოჩენების შედეგად დაიმსხვრა სამყაროს მექანისტური სურათი, რომელიც კლასიკურ ფიზიკას ემყარებოდა. ტერმინი „ფიზიკური“ იდეალიზმი შემოიღო ვლადიმერ ლენინმა. მან ამ მიმართულების წარმოშობის მიზეზად მიიჩნია ფიზიკის მათემატიზაცია და ზოგიერთი ფიზიკოს-ფილოსოფოსის მხრივ დიალექტის უცოდინრობა. ლენინი აღნიშნავდა, რომ „ფიზიკური“ იდეალიზმი დროებითი ზიგზაგია, წარმავალი ავადმყოფური პერიოდია მეცნიერების ისტორიაში. ფიზიკური იდეალიზმი აღორძინდა 30-იან წლებში. მის აღორძინებას ხელი შეუწყო ელემენტარული ნაწილაკების ფიზიკაში ახალი აღმოჩენების არასწორმა ინტერპრეტაციამ.
პოდიაჩესკის ხიდი

პოდიაჩესკის ხიდი — საფეხმავლო და საავტომობილო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, საადმირალოს რაიონში. ერთმანეთთან აკავშირებს ყაზანისა და სპასკის კუნძულებს. ხიდის სიგრძეა 19 მეტრი, ხოლო სიგანე — 20,6 მეტრი. ხიდზე მდებარე ობელისკებს ფანარებით იცავს სახელმწიფო.

მდებარეობა
პოდიაჩესკის ხიდი აკავშირებს დიდ პოდიაჩესკის ქუჩასა და ფანარების შესახვევს.

დინების ზემოთ მდებარეობს ამაღლების ხიდი, ხოლო ქვემოთ — ლომების ხიდი.

უახლოესი მეტროს სადგურებია „სადოვაია“, „სენის მოედანი“ და „სპასკაია“.

სახელწოდება
ხიდმა სახელწოდება მიიღო დიდი პოდიაჩესკის ქუჩის მიხედვით, რომელმაც თავის მხრივ, ისევე როგორც მცირე და შუა პოდიაჩესკის ქუჩებმა სახელი მიიღეს საუკუნეში პეტერბურგის ამ რაიონში მცხოვრები დაბალი თანამდებობის პირებისაგან, რომლებსაც ზოგჯერ პოდიაჩებს ეძახდნენ. სახელწოდება ცნობილია 1910 წლიდან და 1920 წლამდე გამოიყენებდა ტერმინი პოდიაჩესკის საფეხმავლო ხიდი.

ისტორია
1906 წელს ამ ადგილზე ინჟინერ პ. ა. ლიხაჩევის პროექტის მიხედვით ააგეს ხის ერთმალიანი საფეხმავლო ხიდი.

1938 წელს ხის თაღების ნაგებობა შეცვალეს მეტალის საყრდენებით, ამის შემდეგ ხიდის სიგრძე გახდა 20 მეტრი, ხოლო სიგანე — 2,25 მეტრი.

1971-1972 წლებში „“-ის ინჟინრის ლ. ნ. სობოლევისა და არქიტექტორ ლევ ნოსკოვის პროექტის მიხედვით ააგეს ერთმალიანი რკინა-ბეტონის ხიდი. ხიდზე დააყენეს გრანიტის ობელისკები ფანრებით, რომელიც ადრე ამშვენებდა ვედენის არხზე მდებარე ალექსანდროვსკის ხიდს, რომელიც აგებული იყო 1808-1814 წლებში არქიტექტორ უილიამ გესტეს პროექტის მიხედვით. არხის ამოვსების შემდეგ ალექსანდროვსკის ხიდი დაშალეს და მხატვრული ღირებულების მქონე ობელისკები გადაიტანეს პოდიაჩესკის ხიდზე.

1998 წლის რემონტის დროს აღადგინეს ვარაყი და ასევე ფანრების მინები.

კონსტრუქცია
ხიდი ამჟამად ერთმალიანია, აქვს ორი სავალი ზოლი ავტომობილებისათვის და ასევე ტროტურები ფეხით მოსიარულეებისათვის. ორივე სავალი ნაწილი მოასფალტებულია.
ლომების ხიდი (სანქტ-პეტერბურგი)

ლომების ხიდი — საფეხმავლო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, საადმირალოს რაიონში. ერთმანეთთან აკავშირებს ყაზანისა და სპასკის კუნძულებს. ხიდის სიგრძეა 22,44 მეტრი, ხოლო სიგანე — 2,2 მეტრი. წარმოადგენს საუკუნის ხიდმშენებლობის გამორჩეულ არქიტექტურულ ძეგლს. სამიდან ერთ-ერთი დღემდე შემონახული ჯაჭვიანი ხიდი ბანკისა და ფოსტის ხიდებთან ერთად.

მდებარეობა
ლომების ხიდი აკავშირებს მცირეპოდიაჩესკის ქუჩასა და ლომების შესახვევს.

დინების ზემოთ მდებარეობს პოდიაჩესკის ხიდი, ხოლო ქვემოთ — ხარლამოვის ხიდი.

უახლოესი მეტროს სადგურებია (1 კმ) „სადოვაია“, „სენის მოედანი“ და „სპასკაია“.

სახელწოდება
ხიდმა სახელწოდება მიიღო ოთხი თუჯის ლომის ქანდაკებისაგან, რომელიც არის პავლე სოკოლოვის ნამუშევრები და მდებარეობენ ხიდის კუთხეებში.

ისტორია
ხიდის აშენების აუცილებლობა გამოიწვია ქალაქის ამ რაიონში მოსახლეობის მატებამ.

ხიდის პროექტი შეიმუშავეს ინჟინრებმა ვასილი ტრეტერმა და ვ. ა. ხრისტიანოვიჩმა. ლომების ხიდთან ერთად შეიმუშავეს მეორე ბანკის ხიდის პროექტი. 1825 წლის 18 თებერვალს ორივე პროექტი დაამტკიცეს და ამავე წლის ზაფხულში დაიწყო მათი მშენებლობა. იგეგმებოდა სამუშაოების დასრულება ამავე წლის ოქტომბერში, მაგრამ ხიდის მეტალის ნაწილების დამზადების გაჭიანურების გამო, მათი მშენებლობა დასრულდა 1826 წელს. თუჯისა და მეტალის სამშენებლო მასალები დაამზადეს ბერდის ქარხანაში. 1826 წლის 1 ივლისს ხიდი გაიხსნა ფეხით მოსიარულეებისათვის. ლომების ქანდაკება შეასრულა პავლე სოკოლოვმა.

1948 წელს ინჟინერ ა. მ. იანოვსკის პროექტის მიხედვით წარიმართა ხიდის კაპიტალური რემონტი. 1954 წელს ხიდზე დააყენეს ახალი მოაჯირები და ფანრები. კიდევ ერთი სარესტავრაციო სამუშაოები წარიმართა 2000 წელს ინსტიტიტ „მშენპროექტის“ მიერ.

1838 წელს ხიდის შემცირებული კოპიო ააგეს ბერლინში დიდი ტირგარტენის პარკში და ლომების ხიდი გახდა ბერლინის პირველი დაკიდული ხიდი.

კონსტრუქცია
ხიდი ამჟამად ერთმალიანია, გამოიყენება ფეხით მოსიარულეებისათვის.
ხარლამოვის ხიდი

ხარლამოვის ხიდი — საფეხმავლო და საავტომობილო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, საადმირალოს რაიონში. ერთმანეთთან აკავშირებს ყაზანისა და სპასკის კუნძულებს. ხიდის სიგრძეა 16,9 მეტრი, ხოლო სიგანე — 22,5 მეტრი.

მდებარეობა
ხარლამოვის ხიდი მდებარეობს რიმსკი-კორსაკოვის პროსპექტის ღერძზე. ხიდთან ახლოს მდებარეობს ვალკის სახლი, სადაც პეტერბურგსი სტუმრობისას ცხოვრობდა ალექსანდრე გრიბოედოვი. ფიოდორ დოსტოევსკის შემოქმედების ბევრი მკვლევარი მიიჩნევს, რომ ზუსტად ამ სახლის პროტოტიპეზა საუბარი რომანში „დანაშაული და სასჯელი“.

დინების ზემოთ მდებარეობს ლომების ხიდი, ხოლო ქვემოთ — ნოვო-ნიკოლსკის ხიდი.

უახლოესი მეტროს სადგურეა (900 მ) „სადოვაია“.

სახელწოდება
ხიდის სახელწოდება ცნობილია 1764 წლიდან და მომდინარეობს ბიზნესმენ ე. ს. ხარლამოვის გვარიდან. 1934 წლის 13 აპრილს ხიდს უწოდეს კომკავშირის ხიდი, ისტორიული სახელი დაუბრუნდა 1991 წლის 4 ოქტომბერს.

ისტორია
1753 წელს ამ ადგილზე მოქმედებდა ხის ხიდი. 1780 წლისათვის ხიდი ქვის ბურჯებზე გადაიყვანეს და მოაპირკეთეს გრანიტით. ხიდი არაერთხელ გაარემონტეს ხის მასალით. 1905 წელს ხიდის თაღების კონსტრუქცია შეცვალეს ახლით, მაგრამ შეინარჩუნეს ძველი კონსტრუქცია. მშენებლობის ტექნიკურ მეთვალყურეობას ახორციელებდა არქიტექტორი კარლ ბალდი.

1934 წელს ინჟინრების მ. ი. ჟდანოვის, არიადნა საპერშტეინისა და არქიტექტორ კ. მ. დმიტრიევის პროექტის მიხედვით ხიდი გადააკეთეს ერთმალიან რკინა-ბეტონის თაღოვან ხიდად.

1978 წელს გრანიტის ჯებირებით გამოყვეს ტროტუარი ავტომობილის სავალი გზისაგან, შეიცვალა რკინა-ბეტონის პარაპეტები. 2005 წელს დაამონტაჟეს მეტალის მოაჯირი.

კონსტრუქცია
ხიდი ამჟამად ერთმალიანია, გამოიყენება როგორც ავტომობილების ასევე ფეხით მოსიარულეებისათვის. კონსტრუქციის მიხედვით ჰგავს ნოვო-ნიკოლსკის ხიდს, რომელიც მისგან დინების ქვემოთ მდებარეობს.

ხიდს აქვს ავტოტრანსპორტის სავალი გზის 4 ზოლი. ხიდი მთლიანად მოასფალტებულია.
ხურჯინი

ხურჯინი ან ხურჯუნი — აღმოსავლური ტრადიციული ჩანთა, რომელიც იკერება ხალიჩის ქსოვის ტექნოლოგიით ნაირფეროვანი შალის ძაფებისგან და მორთულია ზარებით. შედგება ორი ნაწილისგან (ჩანთებისგან). ხურჯინი შესაძლებელია იყოს სხვადასხვა ზომის. ძირითადად იგი გამოიყენება სოფლის მეურნეობის პროდუქციის გადასატანად. აზერბაიჯანში ხურჯინს განსხვავებული ტექნოლოგიით ამზადებდნენ. ხურჯინს უძველესი დროიდან იყენებდნენ აღმოსავლეთში (ასევე კავკასიაშიც).
დესმალალდი

დესმალალდი — აზერბაიჯანული ხალხური საბავშვო თამაში.

თამაშის წესები
ბავშვები ჯდებიან წრეში. ერთ ბავშვი ერთ-ერთი მჯდომი ბავშვის უკან აგდებს ცხვირსახოცს. ამის შემდგომ წამყვანი კითხულობს:

თუ მოთამაშემ არ იცის, რომ მის უკან დევს ცხვირსახოცი, იგი დგება წრეში, სადაც დანარჩენი მონაწილეები ეჯახებიან და აიძულებენ ცენტრიდან წრის გარეთ გასვლას. თუ ცენტრში მდგომი ეცემა წრის შემკვრელ მოთამაშეს, მაშინ იგი ტოვებს წრეს და ითვლება წაგებულად. იმარჯვებს ის მოთამაშე, რომელიც ყველაზე დიდხანს რჩება წრის ცენტრში.
დირედეიმე

დირედეიმე ( — მუხლებში მირტყმა) — აზერბაიჯანული ხალხური თამაში ქამრით. ძირითადად თამაშობენ ბავშვები და მოზარდები, ნოვრუზის დროს. ნახიჩევანში ამ თამაშს უწოდებენ „ჯიზიგ ტურნასს“, მუღანში — „ჯიზიგდანჩიხმა“, ბაქოში — „გაიშჩაფდი“ („გაიშიშლადი“), გიოიჩაიში — „ტურაიონუ“ და სხვ.

თამაშის წესები
მოთამაშეები იყოფიან ორ გუნდად და მიწაზე ხაზავენ წრეს. მერე წილის ყრით ერთი გუნდი შედის წრეში, ხოლო მეორე რჩება წრის გარეშე. იმათ ვინც დგას წრეში ერთი ფეხით აბიჯებს ქამარს (ან მათრახს). ისინი ვინც დარჩნენ წრის გარეთ ცდილობენ წაართვან ეს ქამრები მათ ვინც წრეშია. წრეში მდგომები ურტყავენ მათრახს იმათ ვინც ცდილობს წრეში შეღწევას და ყველანაირად უშლიან ხელს წრეში შესასვლელად.

იმ შემთხვევაში თუ რომელიმე წრეში მყოფი წრის გარეთ მყოფის ფეხს ეხება, მაშინ გუნდები ცვლიან როლებს (წრეში მყოფნი წრის გარეთ გამოდიან, და წრის გარეთ მყოფნი კი პირიქით). თუ წრის გარეთ მყოფთა წარმომადგენელი ახერხებს მოწინააღმდეგის წრის შიგნიდან გათრევას, მაშინ წრეში დარჩენილები ვალდებულები არიან მცველის გარეშე დარჩენილი ქამრის დაცვაც მოახერხონ. ხოლო თუ წრეში მყოფთა წარმომადგენელი ახერხებს მოწინააღმდეგის წრის შიგნით შეთრევას, მაშინ თამაშის მონაწილები როლებს ცვლიან. თუ წრის გარეთ მყოფი მოთამაშე ახერხებს წრეში მყოფისაგან ქამრის ართმევას, მაშინ ის იწყებს მოწინააღმდეგეების ქამრით ცემას სხვა დანარჩენი ქამრების ართმევის მიზნით. მოგებულად ითვლება ის გუნდი, რომელიც წრეში მყოფთაგან ყველა ქამრის ართმევას შეძლებს. მაშინ ისინი მეტოქეების ქამრებით ცემას იწყებენ. თუ რომელიმე წრეში მყოფი წრის გარეთ მყოფის შეთრევას ახერხებს, გუნდების მოთამაშეები ადგილებს ცვლიან.
ოჯაგი

ოჯაგი — საყოფაცხოვრებო ღუმელი სადილის მოსამზადებლად აზერბაიჯანულ ხალხურ საცხოვრებელში. ტენდირთან ერთად, პურის საცხობი თონე, განლაგებულია საცხოვრებელ ფართში, რომელიც ძირითადად თაღითაა გამოყოფილი. ტენდირის და ოჯაგის თავზე განლაგებულია საკვამურები, რომლებიც გამოიყოფა სახლის სახურავზე მათთვის დამახასიათებელი ორი გუმბათით.
ჰაჯი აბსალამის აბანო

ჰაჯი აბსალამის აბანო — ძველებური აბანო, რომელიც განლაგებულია ქალაქ ბაქოს საბუნჩის რაიონის პირშაღის დასახლებაში. აბანო აშენდა 1901—1902 წწ. და ეკუთვნოდა ქერდალაი აბუსალამოღლის. დაგეგმარებით აბანო წარმოადგენს მოგრძო მართკუთხედს. აბანოს ოთახები განლაგებულნი არიან ერთმანეთის მიყოლებით. შესასვლელი კი განლაგებულია გრძელი ფასადის კუთხეში.

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის განკარგულებით აღა მიქაელის აბანოს მიენიჭა „კულტურული მემკვიდრეობის ადგილობრივი მნიშვნელობის ძეგლის“ სტატუსი.
ნოვო-ნიკოლსკის ხიდი

ნოვო-ნიკოლსკის ხიდი — საფეხმავლო და საავტომობილო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, საადმირალოს რაიონში. ერთმანეთთან აკავშირებს ყაზანისა და სპასკის კუნძულებს. ხიდის სიგრძეა 30,2 მეტრი, ხოლო სიგანე — 22,2 მეტრი.

მდებარეობა
ნოვო-ნიკოლსკის ხიდი მდებარეობს ნიკოლსკის შესახვევისა და ნიკოლსკის მოედნის დასაწყისში.

დინების ზემოთ მდებარეობს ხარლამოვის ხიდი, ხოლო ქვემოთ — წითელგვარდიელის ხიდი.

უახლოესი მეტროს სადგურეა (1 კმ) „სადოვაია“, „სენის მოედანი“ და „სპასკაია“.

სახელწოდება
ხიდის სახელწოდება ცნობილია 1844 წლიდან და მომდინარეობს ახლოს მდებარე ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის საზღვაო ტაძრის სახელიდან.

ისტორია
ამ ადგილზე 1835-1837 წლებში ააგეს ერთმალიანი ჩუგუნის, თაღოვანი ხიდი, რომელიც გრანიტით იყო მოპირკეთებული და აგებული ინჟინერ ზავადოვსკისა და ალექსანდროვის თუჯსასხმელი ქარხნის დირექტორის მ. ე. კლარკის პროექტის მიხედვით.

1837 წელს ხიდი გახსნამდე ფორმას იცვლის და ინგრევა. ავარიის გამომწვევი მიზეზების გამოსაძიებლად შეიქმნა სპეციალური კომისია. ზავადოვსკის შინაპატიმრობა მიუსაჯეს. იმპერატორმა ნიკოლოზ -მა ბრძანა ახალი ხიდის მშენებლობა.

1841 წელს დანგრეული ხიდის ნაცვლად ააგეს ახალი ხიდი, რომლის პროექტის ავტორი იყო მ. ე. კლარკი. მშენებლობა მიმდინარეობდა ინჟინერ ეგორ ადამისა და არქიტექტორ კარლ როსის მეთვალყურეობით.

1933-1934 წლებში ხიდი გადააკეთეს. ამჟამად ხიდის პროექტი შეიმუშავა ინჟინრებმა მ. ი. ჟდანოვმა, ა. ვ. კოზლოვმა და არიქტექტორმა ივან კაპციუგმა.

2017 წელს ხიდიდან აყარეს ტრამვაის ხაზები.

კონსტრუქცია
ხიდი ამჟამად ერთმალიანია, გამოიყენება როგორც ავტომობილების ასევე ფეხით მოსიარულეებისათვის. კონსტრუქციის მიხედვით ჰგავს ხარლამოვის ხიდს, რომელიც მისგან დინების ზემოთ მდებარეობს.

ხიდს აქვს ავტოტრანსპორტის სავალი გზის 4 ზოლი. ხიდი მთლიანად მოასფალტებულია.
ჰიდრომეტეოროლოგიური სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრი

ჰიდრომეტეოროლოგიური სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრი — საბჭოთა კავშირის ჰიდრომეტეოროლოგიური ცენტრი, ძირითადი სამეცნიერო-მეთოდური და ოპერატიული დაწესებულება სსრკ-ში, რომელიც სახალხო მეურნეობას აწვდის ყველა სახის მეტეოროლოგიურ, ჰიდროლოგიურ და აგრომეტეოროლოგიურ პროგნოზს. დაარსდა მოსკოვში 1965 წელს პროგნოზების ცენტრალური ინსტიტუტისა და მსოფლიო მეტეოროლოგიური ცენტრის გაერთიანების შედეგად. 1992 წლიდან რუსეთის ჰიდრომეტეოროლოგიური სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრი. აქვს ფილიალი (ქალაქ ობნინსკში), რომლის ამოცანაა რეჟიმული მონაცემების დაგროვება და მსოფლიო ჰავის შესწავლა. ცენტრი დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით (1967).
ჰიდროლოკაცია

ჰიდროლოკაცია ( — განლაგება) — წყალქვეშა ობიექტების მდებარეობის განსაზღვრა ხმოვანი სიგნალების საშუალებით. ხმოვან სიგნალებს გამოასხივებს თვით ობიექტი (პასიური ლოკაცია) ან წარმოიქმნება ხელოვნურად შექმნილი ბგერითი სიგნალების ობიექტიდან არეკვლის შედეგად (აქტიური ლოკაცია). ჰიდროლოკაციას ფართოდ იყენებენ ნავიგაციაში უხილავ წყალქვეშა დაბრკოლებათა აღმოსაჩენად, თევზჭერის დროს, ოკეანოლოგიაში ჩაძირული გემების აღმოსაჩენად და ა. შ. აგრეთვე წყალქვეშა ნავებისა და წყალზედა ხომალდების აღმოსაჩენად, ობიექტის კოორდინატების დასადგენად ტორპედული და რაკეტული იარაღების გამოყენების დროს.

პასიური ლოკაციის (ხმაურპელენგაციის) დროს ხმაურპელენგატორის მეშვეობით ადგენენ მიმართულებას ხმოვანი სიგნალების გამომსხივებელ ობიექტამდე (ობიექტის პელენგი). ამ მიზნით, მახვილად მიმართულ აკუსტიკურ ანტენას იმ კუთხით მოაბრუნებენ, სანამ მიღებულ სიგნალს ექნება მაქსიმალური ინტენსივობა. ამ დროს ზომავენ სივრცეში განლაგებული ორი ანტენის მიერ მიღებულ სიგნალებს შორის ფაზათა სხვაობას (ფაზური მეთოდი) ან ანტენების მიერ სიგნალთა მიღების დროთა სხვაობას (კორელაციური მეთოდი). შესაძლებელია აგრეთვე ამ მეთოდების კომბინირებული გამოყენება. ჰიდროლოკაციის პასიურ სისტემებს იყენებენ უმეტესად წყალქვეშა ნავებსა და წყალზედა ხომალდებზე, აგრეთვე ზღვაში სპეციალურად ჩაძირულ ან მოტივტივე კონტეინერებზე, რომლებიც წყალქვეშა კაბელებით შერთებულია სახმელეთო დამკვირვებელ პუნქტებთან, სადაც ხდება მიღებული სიგნალების დამუშავება და ხმაურიანი ობიექტის ადგილმდებარეობის განსაზღვრა.

აქტიური ჰიდროლოკაციის სისტემები დამყარებულია ბგერითი ექოს მოვლენაზე და ერთმანეთისგან განსხვავდებიან გაგზავნილი სიგნალის დროის მოდულაციის მეთოდებითა და სივრცის მიმოხილვის ხერხებით. ობიექტის სიშორის დასადგენად სარგებლობენ სიგნალის იმპულსური, სიხშირული და ხმაურის მოდულაციით.
ჰაჯი გაიბის აბანო

ჰაჯი გაიბის აბანო — განლაგებულია იჩერი შეჰერში, ბაქოს ძველ უბანში, ქალწულის კოშკის მოპირდაპირედ (ასაფ ზეინალის ქუჩა, 67).

აბანოში შესასვლელი მართკუთხედი ფორმისაა. აბანოს მთელი კომპლექსი იყოფა სამ ჯგუფად: შესასვლელი, გასახდელი და დასაბანი ოთახი.გასახდელი და საბანაო ოთახი რვაკუთხა ფორმისანი არიან, რომელნიც გარშემორტყმულები არიან მცირე ზომის შენობებით. გუმბათებს და თაღებს გააჩნიათ სხვადასხვა ფორმები და მოპირკეთებულნი არიან სხვადასხვა ფიგურებით. დარბაზის შუაში განლაგებულია აუზი ცხელი და ცივი წყლით. იატაკზე, რომელზეც დაფენილია ქვის ფილები თბება თიხისგან დამზადებული მილებით, რომლებშიც გადის წყლის გაცხელებისგან მიღებული ორთქლი.

ისტორია
აბანო სავარაუდოდ თარიღდება საუკუნით. ეს კომპლექსი აღმოჩენილ იქნა 1964 წელს გატხრების შედეგად.