ამატა კაბუა

ამატა კაბუა (დ. 17 ნოემბერი, 1928 – გ. 19 დეკემბერი, 1996) — მარშალის კუნძულების პირველი პრეზიდენტი 1979 წლიდან მის გარდაცვალებამდე, 1996 წლამდე (ზედიზედ ხუთი ვადით).

წარმომავლობა
ამატა კაბუა მარშალის კუნძულების სამეფო საგვარეულოს შთამომავალი იყო. იგი აღმოსავლეთ (რატაკის) ჯაჭვის უმაღლესი ბელადის , ტარჯიკიტის ვაჟი იყო. მისი პოლიტიკური ოპონენტები ავრცელებდნენ ხმებს, თითქოს მისი მამა იაპონელი ადმინისტრატორი იყო, რასაც მამამისი, ლეჟოლან კაბუა უარყოფდა. თუმცა, მარშალის კუნძულების ტრადიციის, „ “-ს (წარმოშობით კეთილშობილი) თანახმად, დასავლეთ (რალიკის) ჯაჭვის უმაღლესმა ბელადმა ლორჯელანმა ამატა საკუთარ შვილად გამოაცხადა, ისევე როგორც ლოეაკ დიდმა იშვილა ლაჟორე და ლიტილინეჟი. სავარაუდოდ, ეს მოხდა იმის გამო, რომ ლაელანი არნოდან (დოროთი კაბუას მამა) კაბუას ბიოლოგიური შვილი იყო, თუმცა „ “-ს წესით იგი ტაქტომ იშვილა. ირონიულია, რომ ეს ტრადიცია გავრცელდა ბევრ სხვა პოლიტიკურ ფიგურაზეც (მაგ. ალბერტ ლოეაკზე, იმატა კაბუაზე და სხვებზე), თუმცა ამატას მაღალი პოლიტიკური ცნობადობის გამო, მის შემთხვევაში ამას უფრო ხშირად უსვამდნენ ხაზს, რაც შესაძლოა რასიზმით ან პოლიტიკური შურით ყოფილიყო განპირობებული.

ამატას მამა, ბელადი (იროიჯი) ლეჟოლან კაბუა, იყო ჩრდილოეთ რალიკის ჯაჭვის უმაღლესი ბელადის, იროიჯ ბვიო ჯეიმატა კაბუას ვაჟი. თავის მხრივ, ჯეიმატა კაბუა იყო მეფე კაბუა დიდის (ზედმეტსახელად „მეფე ჯონი“) და ლეროიჯ ბვიო ლივოდინის ვაჟი. კაბუა დიდი ცნობილია იმით, რომ 1885 წელს მამამისის, იროიჯ ბვიო ჯიბას სახელით, გერმანიასთან „მეგობრობის ხელშეკრულების“ დადებით დაამყარა დიპლომატიური ურთიერთობები.

ამატა კაბუას დედა, ლეროიჯ დოროთი ტარჯიკიტი, მაჯუროს უმაღლესი ბელადი იყო, რომელსაც სამეფო კავშირები ჰქონდა რიმვეჟოორისა და რაანოს კლანებთან, რომლებიც მთელ რატაკის (აღმოსავლეთ) ჯაჭვს მართავდნენ. ტარჯიკიტი თავისი „ბვიო“ (წმინდა სისხლის) სტატუსის გამო ჯეიმატა კაბუასა და კაბუა დიდის თანასწორ, უმაღლესი რანგის წარჩინებულად ითვლებოდა. მისი მამა იყო არნოს რიმვეჟოორის კლანის უმაღლესი ბელადი ლაელანი, ხოლო დედა — მაჯუროს რაანოს კლანის წევრი, ლეროიჯ ბვიო მარია. აღმოსავლეთ ჯაჭვის ბელადი ლაელანი არ უნდა აგვერიოს ბვირაკ ლაელანში ეროჟას კლანიდან, რომელიც კაბუა დიდის გერი იყო. ამ ოჯახში გავრცელებული იყო ნათესაური ქორწინებები, რაც წარმოადგენდა საქორწინო ალიანსების სტრატეგიას ოჯახური ერთგულებისა და დომინაციის შესანარჩუნებლად. ჯეიმატას მშობლები (პვიეო ვორინი და იროიჯ ბვიო კაბუა) ბიძაშვილები იყვნენ, ისევე როგორც ტარჯიკიტის მშობლები (ლაელანი და მარია). შესაბამისად, ტარჯიკიტი და ლეჟოლანიც ბიძაშვილები იყვნენ.

თუ კაბუა დიდმა 1850-იან წლებში პროტესტანტ მისიონერებს მფარველობა შესთავაზა და სამეფო გვარი პროტესტანტულ რწმენას დაუკავშირა, ტარჯიკიტმა ხელი შეუწყო კათოლიკური ეკლესიის დაარსებას მარშალის კუნძულების დედაქალაქში, რითაც სამეფო კავშირი კათოლიკურ სარწმუნოებასთან განამტკიცა.

ტარჯიკიტი ასევე იყო პირველი ადგილობრივი მიკრონეზიელი, რომელიც 1953 წელს გაეროს სამეურვეო საბჭოს სხდომას დაესწრო (ამატა კაბუა იქ თარჯიმნის როლში ახლდა). მაშინ როცა ამატას დედა პირველი მიკრონეზიელი გახდა, რომელიც გაეროს ეწვია, მამამისი, ლეჟოლანი, პირველი მარშალელი იყო, რომელიც თეთრ სახლში პრეზიდენტ ლინდონ ჯონსონს შეხვდა.

კარიერა
ამატამ კარიერა დაიწყო როგორც სკოლის მასწავლებელმა, შემდეგ კი მუშაობდა სკოლების ზედამხედველად და იროიჯთა პალატის მთავარ მდივნად 1950-იან წლებში. იგი არჩეულია მიკრონეზიის საბჭოს წარმომადგენლად, მოგვიანებით კი, 1963 წელს — მიკრონეზიის კონგრესის სენატორად, სადაც ერთი ვადით კონგრესის პრეზიდენტის თანამდებობაც ეკავა. ამატა კაბუა მარშალის კუნძულების პირველი პრეზიდენტი 1979 წელს გახდა, როდესაც ქვეყნის პირველი კონსტიტუცია შევიდა ძალაში. ეს დღე მისი 51-ე დაბადების დღე იყო. მას შემდეგ, რაც 1982 წელს მისი უფროსი ძმა, ჯობა კაბუა გარდაიცვალა, ამატამ მემკვიდრეობით მიიღო იროიჯლაპლაპის (უმაღლესი ბელადის) ტიტული მაჯუროს ატოლზე (კაიბუკე ტობინვას სამფლობელო) და მარშალის კუნძულების რალიკის ჯაჭვის გარკვეულ ნაწილებზე (ჯეიმატა კაბუას სამფლობელო).

მოგვიანებით იგი გახდა მარშალის კუნძულების პირველი პრეზიდენტი მას შემდეგ, რაც ქვეყანამ სრული დამოუკიდებლობა მოიპოვა აშშ-თან თავისუფალი ასოცირების შეთანხმების საფუძველზე. იგი იყო დამოუკიდებლობის მოპოვების შესახებ მოლაპარაკებების მთავარი მონაწილე და მარშალელების მიერ თანამედროვე სახელმწიფოს „დამფუძნებელ მამად“ ითვლება. მან დაწერა ქვეყნის სახელმწიფო ჰიმნის — „მარშალის კუნძულები სამარადჟამოდ“ — ტექსტი.

ამატა კაბუა რალიკის ჯაჭვის უმაღლესი ბელადისა და რატაკის ჯაჭვის უმაღლესი ბელადი ქალის ვაჟი იყო. იგი ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ, 1996 წლის 19 დეკემბერს, ჰავაიზე, პრეზიდენტის თანამდებობაზე ყოფნისას გარდაიცვალა. მან ისურვა, რომ დაკრძალულიყო თავის საოჯახო საკუთრებაში „ლონგ აილენდზე“ , რითაც გვერდი აუარა რალიკისა და რატაკის ჯაჭვების სამეფო დაკრძალვის ტრადიციებს. მისი რალიკელი ნათესავებს სურდათ იგი ბოუჟის (აილინგლაპლაპი) სამეფო სასაფლაოზე დაეკრძალათ, ხოლო მაჯუროელ ნათესავებს — ლაურას სამეფო სასაფლაოზე. მან საკუთარ მამულში დაკრძალვა იმის გამო აირჩია, რომ მისი მეუღლე, ემლაინ კაბუა, რომელიც იჯიდრიკის კლანიდან იყო და არ ჰქონდა დიდგვაროვანი ტიტული, მომავალში მის გვერდით დამარხულიყო. ტრადიციის თანახმად, მას, როგორც დაბალი წოდების წარმომადგენელს, ლაურას სამეფო სასაფლაოზე დაკრძალვის უფლებას არ მისცემდნენ (თუმცა მისი დიდი ბებია, ლიმურელოკი, რომელიც კაბუას ცოლი იყო, ბოუჟის კაბუების სასაფლაოზეა დაკრძალული). (ამატას უფროსმა ძმამ, ჯობა კაბუამაც მისცა თავის ცოლს, ჯაუნის, ლაურას სამეფო სასაფლაოზე დაკრძალვის უფლება, თუმცა გარკვეული შეზღუდვების გამო მას ცალკე ადგილი არ გამოეყო და იგი უშუალოდ ჯობა კაბუას ზემოდან, ერთსა და იმავე საფლავში დაკრძალეს).