მარინა კოსტენეცკაია

მარინა კოსტენეცკაია (, დ. 25 აგვისტო, 1945, რიგა) — ლატვიელი მწერალი, პუბლიცისტი და რადიოჟურნალისტი. საბჭოთა კავშირის სახალხო დეპუტატი და სსრკ-ის უზენაესი საბჭოს წევრი. „სამი ვარსკვლავის ორდენის“ კავალერი.

ბიოგრაფია
ოჯახი და ადრეული წლები
მარინა კოსტენეცკაია — გვიან დაბადებული და ერთადერთი შვილი ოჯახში. იგი დაიბადა მამის, გრიგორი კოსტენეცკის (1892-1961), მორიგი დაპატიმრებიდან ერთი თვის შემდეგ. გრიგორი კოსტენეცკი დაიბადა უკრაინაში, მართლმადიდებელი მღვდლის ოჯახში. 1915 წელს დაამთავრა იმპერატორის მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ მუშაობდა ადვოკატად ლენინგრადში. თუმცა თავისი სოციალური წარმოშობის გამო ის დააკავეს სერგეი კიროვის მკვლელობის საქმეზე, რომლის დროსაც ლენინგრადში რეპრესიებს 12 ათასამდე „სოციალურად უცხო ელემენტი“ ემსხვერპლა. კოსტენეცკის ე.წ. „კიროვის ნაკადის“ ფარგლებში ოთხი წლით თავისუფლების აღკვეთასა და შემდგომ გადასახლება მიესაჯა პსკოვის ოლქში. მეორე მსოფლიო ომის დაწყებისას, ასაკის გამო იგი აღარ ექვემდებარებოდა სამხედრო გაწვევას. პსკოვის ოლქის სწრაფი ოკუპაციის შემდეგ, გერმანული მმართველობის პერიოდში კოსტენეცკი გადავიდა რიგაში და დაიწყო მუშაობა კორექტორად რუსულენოვან გაზეთში „სამშობლოსთვის“ („ “). რიგაში მან გაიცნო ადგილობრივი პიანისტი ეკატერინა ანისიმოვა. 1944 წლის 10 ივნისს ისინი დაქორწინდნენ და ჯვარი დაიწერეს რიგის შობის ტაძარში.

მომავალი მწერლის დედა (1903-1988) ძველი რიგელი იყო. იგი დაიბადა ვაჭრის, მეორე გილდიის წევრის, ტიმოფეი ანისიმოვის ოჯახში, რომელმაც 1888 წელს რიგაში თავისი სავაჭრო საქმე წამოიწყო.

გრიგოლ კოსტენეცკი სტალინის რეჟიმის სისასტიკეს ომის დაწყებამდე შეეჯახა, ხოლო მისი ცოლი — 1940 წელს დამოუკიდებლობა დაკარგული ლატვიის ტერიტორიაზე განხორციელებულ რეპრესიებსა და მასობრივ დეპორტაციებს შეესწრო. ახალგაზრდა ოჯახმა, როდესაც წითელი არმია უკვე რიგისკენ მიიწევდა, გადაწყვიტა, ლტოლვილთა ეშელონთან ერთად დასავლეთისკენ წასულიყო.

ომის დასრულებისას კოსტენეცკები გერმანიის ტერიტორიაზე აღმოჩნდნენ ლტოლვილთა ბანაკში და საბჭოთა ოკუპაციის ზონაში მოხვდნენ. იქ ოჯახი დააშორეს. 1945 წლის ივლისში გრიგოლ კოსტენეცკი დააპატიმრეს, ხოლო 4 აგვისტოს გერმანიაში მოქმედმა საბჭოთა ოკუპაციური ჯარების სამხედრო ტრიბუნალმა მას 20 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა. ამავე დროს, ფილტრაცია წარმატებით გავლილ ეკატერინე კოსტენეცკაიას, რომელიც იმ დროისთვის მერვე თვეში იყო ორსულად, უფლება მისცეს, სამშობლოში დაბრუნებულიყო. მარინა კოსტენეცკაია დაიბადა ამ შემთხვევიდან ხუთი დღის შემდეგ, რაც დედამისმა სასწაულებრივად შეძლო დაბომბილი გერმანიიდან რიგაში დაბრუნება.

1955 წელს, სტალინის გარდაცვალების შემდეგ, გრიგოლ კოსტენეცკის საქმეს გადახედეს — მისი სასჯელის ვადა 20 წლიდან 10 წლამდე შეამცირეს, რაც მას უკვე მოხდილი ჰქონდა იმ დროისთვის. საბოლოოდ, ოჯახმა რიგაში შეძლო გაერთიანება. მთელი ამ წლების განმავლობასი მშობლებს აქტიური მიმოწერა ჰქონდათ, ამიტომ მარინას ბავშვობის ყველაზე დიდი ოცნება იყო, რომ მამას რეალურად შეხვედროდა. თუმცა, როცა ეს ბედნიერი მოვლენა მოხდა, გაირკვა, რომ საბჭოთა საზოგადოება მზად არ იყო „ხალხის მტრის“ როლის მქონე ადამიანის ინტეგრირებისთვის. მამას არ მისცემდნენ ადგილს საცხოვრებლად კანონიერ ცოლთან, ხოლო საცხოვრებლის გარეშე სამსახურის დაწყება არ შეეძლო. გარდა საყოფაცხოვრებო პრობლემებისა, სკოლაშიც მარინა „ხალხის მტრის შვილის“ ნიშნით უპირისპირდებოდა დაცინვასა და მტრულ დამოკიდებულებას. ამ ტრაგედიამ, სადაც ერთი მხრივ, გოგონას გულითადად უყვარდა მამა, ხოლო მეორე მხრივ მისი გაუგებარი სოციალური სტატუსის გამო ერიდებოდა, დიდი კვალი დაუტოვა მის შემდგომ ცხოვრებაში. სწორედ ამ მერყევმა სოციო-ემოციურმა ფონმა და მორალურმა გამოცდილებამ ჩამოაყალიბა ის ღირებულებითი საფუძველი, რომელმაც განსაზღვრა მარინა კოსტენეცკაიას მომავალში პოლიტიკური და საზოგადოებრივი შეხედულებები. მარინას არასოდეს უარყვია საკუთარი მამა, მიუხედავად იმისა, რომ საბჭოთა ხელისუფლება არაერთხელ სთავაზობდა ამის გაკეთებას. გრიგოლ კოსტენეცკი გარდაიცვალა მაშინ, როცა მარინა 16 წლის იყო, და მათი უკანასკნელი შეხვედრისას, ონკოლოგიურ საავადმყოფოში, უთხრა: „ახლა გრცხვენია ჩემი, მაგრამ დადგება დრო, როცა ჩემით იამაყებ.“

ნახევარი საუკუნის შემდეგ, 2010 წელს, მწერალმა გამოსცა წიგნი „წერილები სახლიდან“, სადაც მშობლების ბანაკური მიმოწერიდან არჩეული წერილები კომენტარებით გააცნო საზოგადოებას. პასუხად იმ პოლიტიკურ ოპონენტებს, რომლებმაც 1989 წელს, მის წინააღმდეგ, როგორც საბჭოთა კავშირის დეპუტატობის კანდიდატის წინააღმდეგ, „ხალხის მტრის ქალიშვილის“ ბარათი გამოიყენეს, მარინა კოსტენეცკაია წიგნის წინასიტყვაობაში წერს: „მამის შესახებ ცილისმწამებლური სტატიები გაზეთებში გამოქვეყნდა საარჩევნო დღეების წინ სამ დღით ადრე, თუმცა ისინი იმდენად უხეში და პრიმიტიული იყო, რომ საბოლოოდ მხოლოდ ამომრჩეველთა ხმები შემმატა. მიუხედავად ამისა, მამას ხსოვნა შეურაცხყო და იმ პუბლიკაციების ჩარიკის ექოები დღემდე გამოიყენება ანონიმური ავტორების მიერ ინტერნეტში, როცა საუბარია რუსი მწერლის, ლატვიის მკვიდრი მარინა კოსტენეცკაიას შესახებ. „სწორედ ეს გარემოება — „ბრიყვები დალოცვილნი იყვნენ, მათგან ვიზრდებით!“ (ნიკოლაი რერიხი) — გახდა ბიძგი ჩემი მშობლების ბანაკური მიმოწერის გამოსაქვეყნებლად. თუმცა, ეს წიგნი არც მტრებისთვის არის დაწერილი და არც მეგობრებისთვის, არამედ იმ მკითხველისთვის, რომელსაც აქვს თავისი დამოუკიდებელი, გააზრებული შეხედულება სტალინიზმის ისტორიის შესახებ.“

ლიტერატურით გატაცება
მარინა კოსტენეცკაია ბავშვობიდანვე გატაცებული იყო ლიტერატურით. სკოლის დასრულების შემდეგ ჩუკოტკაზე გაემგზავრა, სადაც მასწავლებლად დაიწყო მუშაობა. მოგვიანებით სწორედ ამ მიწაზე დაწერა თავისი წიგნი — „ცივი სახის მთვარე“. მან შეისწავლა ჩუკოტკური ენა, გაიცნო ადგილობრივი ხალხის ცხოვრება შიგნიდან და წინააღმდეგობა გაუწია „თეთრი ადამიანების“ დამაკნინებელ და სნობსურ დამოკიდებულებას.

წიგნის წინასიტყვაობაში მწერალმა ნიკოლაი ზადორნოვმა აღნიშნა: „მახსოვს, როგორ გვიგზავნიდა ახალგაზრდა მარინა, მწერალთა კავშირის წევრებს, თავის ფოტოებს, სადაც ის თევზაობდა თოფით ან იდგა ორ თეთრ ირემთან ერტად... ის თავის რომანის გმირის მსგავსად ცხოვრობდა ჩუკოტკაზე ყველაზე მძიმე პირობებში, იგი ჩუკოტკაზე ცხოვრობდა ყველაზე რთულ პირობებში, როდესაც დათანხმდა მასწავლებლად მუშაობას ტუნდრაში, მწყემსების მობილურ ბრიგადაში … ის წერდა წიგნს ყოველგვარი შელამაზების გარეშე, სიყვარულით ადამიანებისა და ბუნების მიმართ, გამორჩეული სიფაქიზით... “ ჩუკოტკიდან დაბრუნების შემდეგ კოსტენეცკას ჯანმრთელობის პრობლემები შეექმნა, ამიტომ წიგნი დაამთავრა ტუბერკულიოზის სანატორიუმში „დიკლი“. მარინას მეგობრების — პოეტ ლიდია ჟდანოვას და მისი ქმრის, მწერალ და თარჯიმან ვიქტორ ანდრეევის წახალისებით, მან მიიღო რეკომენდაცია მწერალთა კავშირისგან წიგნის გამოსაცემად, თუმცა უკვე აკრეფილი მასალა ცენზურის „გლავლიტის“ აკრძალვის გამო ბეჭდვიდან მოიხსნა.

სანატორიის „დიკლის“ მთავარი ექიმი, ანდრეი ლაუკმანისმა, მარინა კოსტენეცკაიას ურჩია რიგის სამედიცინო ინსტიტუტში ჩაბარება, რადგან მიაჩნდა, რომ იგი კარგი ბავშვთა ექიმი გახდებოდა. მარინამ გამოცდები პირველ ცდაზევე წარმატებით ჩააბარა და 1971 წელს პირველ კურსზე ჩაირიცხა. თუმცა, ორი წლის შემდეგ კოსტენეცკაიას პირველი წიგნი მაინც გამოიცა, რაშიც მნიშვნელოვანი იყო ნიკოლაი ზადორნოვის მხარდაჭერა. 1973 წელს ახალგაზრდა მწერალმა სამედიცინო ინსტიტუტი დატოვა.

1975-1977 წლებში მარინა კოსტენეცკა სწავლობდა მ. გორკის სახელობის ლიტერატურულ ინსტიტუტში, ლიტერატურულ კურსებზე. 1975 წელს იგი გახდა ლატვიის მწერლთა კავშირის წევრი, ხოლო 1977 წელს დაიწყო მუშაობა ლიტერატურულ ჟურნალ „დაუგავაში“.

მარინა კოსტენეცკაია გამორჩეულად გახდა საზოგადოებისთვის აქტუალურ თემებზე დაწერილი სტატიებით: ობოლ ბავშვებზე, არასრულწლოვანი დამნაშავეებისთვის დაწესებულ საკარანტინო დაწესებულებებზე და განვითარებითი პრობლემების მქონე ბავშვთა თავშესაფრებზე. მისი სერიიდან, სადაც გაამახვილა ყურადღება მათზე, ვინც რეალურად ცხოვრობდა სასწავლო-სამუშაო ინტერნატებში, ლატვიის გაზეთ „ “ დაიწერა, რასაც მოჰყვა ასეთი ბავშვების მასობრივი შვილად აყვანის პროცესი. მარინა აქტივისტთა რიგებში შევიდა. ლატვიის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის პროკურატურა, ცდილობდა არ დაეშვა კოსტენეცკაიას არჩევა სსრკ-ს სახალხო დეპუტატთა კრების წევრად. მათ მოითხოვეს ლენინგრადის სამხედრო ოლქიდან მისი მამის სასამართლო საქმე, რომელიც გახმაურდა და სადაც მისი მამის კავშირი ლატვიის ოკუპაციის დროს ფაშისტური ხელისუფლებებისადმი ფართოდ განიხილებოდა, მათ შორის სახალხო ფრონტის მოწინააღმდეგეთა აქციებზეც. კოსტენეცკაიას უგზავნიდნენ მუქარის სატელეფონო ზარებს. თუმცა მისი სახელი მოიხსენიებოდა იმ ადამიანებს შორის, ვისი ხილვაც პარლამენტში სურდა ხალხს — თითქმის ყველა „სახალხო ფრონტის“ პირველადი ორგანიზაცია მას მხარდაჭერას უცხადებდა.

ლატვიის სახალხო ფრონტის გამოჩენილი წარმომადგენელი მარინა კოსტენეცკაია თანმიმდევრულად იცავდა დემოკრატიულ ღირებულებებს ლატვიის დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ, მიიჩნევდა, რომ „ჩვენ არ მივაღწიეთ იმას, რის გამოც, მართლა, რევოლუცია მოხდა — ნამდვილ თავისუფლებას. და ეს მოხდა იმიტომ, რომ ვერ მივაღწიეთ კონსენსუსს ორ საზოგადოებას შორის და საკუთარი ხელით შევქმენით ორ საზოგადოებიანი სახელმწიფო“.

მიღწევები
1994 წელს დაჯილდოვდა სამ ვარსკვლავიანი ორდენით ლატვიის წინაშე შეტანილი წვლილისთვის.
2005 წელს აღიარეს როგორც „ლატვიის რადიოს ხმა“.
2008 წელს მიიღო აღიარების ხარისხის ჯვრის ორდენი.

გატაცება
1980-იანი წლებიდან მარინა კოსტენეცკაია დაინტერესებული იყო იოგით, მეგობრობდა რიგის რერიჰის საზოგადოების თავმჯდომარის, რიჰარდ რუდზიტის ქალიშვილ გუნტასთან და 1990 წელს პირველად ეწვია ინდოეთს, რის შემდეგაც კიდევ ორი ვიზიტი განახორციელა.