iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლუქსორის ობელისკი

ლუქსირის ობელისკი — პარიზის ღირსშესანიშნაობა. აღმართულია კონკორდის მოედანზე.

ლუქსორის ეგვიპტური ობელისკი ძველი წელთაღრიცხვის საუკუნით თარიღდება. იგი საფრანგეთში 1833 წელს ჩამოიტანეს წელს და კონკორდის მოედანზე 1836 წლის 25 ოქტომბერს დადგეს. მეფე ლუი-ფილიპეს განკარგულებით იგი დაიდგა მოედნის ცენტრში იმ პერიოდში, როდესაც ამ ადგილის მოწყობა მიმდინარეობდა. ობელისკი სიმაღლით დაახლოებით 22,5 მეტრია, მონოლითური, ვარდისფერი სიენიტის ნაგებობა, იწონის დაახლოებით 227 ტონას. იგი აღმართულია 9 მეტრიან კვარცხლბეკზე და ზემოთ მთავრდება მოოქროვილი 3,5 მეტრიანი პირამიდონით. ობელისკზე ამოტვიფრულია იეროგლიფები ფარაონ რამზეს -ს სადიდებლად.

1998 წელს პიერ ბერჟესა და ივ სენ-ლორანის მეცენატობით განხორციელდა პირამიდიონის რესტავრაცია. ობელისკს აქვს მზის საათის დანიშნულებაც.
ობელისკი

ობელისკი (ბერძნ. , სიტყვასიტყვით - მცირე შამფური) — წახნაგოვანი (უმთავრესად კვადრატული), ზევითკენ თანდათან დავიწროებული და ბოლოში წამახვილებული ქვის სვეტი. ობელისკი გავრცელებული იყო ძველ ეგვიპტეში. დგამდნენ როგორც ძეგლს სასახლეებისა და ტაძრების წინ. ეგვიპტიდან წამოღებულ მონოლითურ ობელისკებს ევროპაში იყენებდნენ ქალაქთმშენებლობაში, არქიტექტურული ანსამბლების კომპოზიციური აქცენტის შესაქმნელად (ობელისკი პიაცა დელ პოპოლოზე რომში, დაიდგა 1589, არქიტექტორი კ. ფონტანა). ობელისკი ფართოდ გავრცელდა როგორც ძეგლისა და მონუმენტის ტიპი.
ტიუილრის ბაღი

ტიუილრის ბაღი — პარიზის ყველაზე მნიშვნელოვანი და ყველაზე ძველი კლასიკური ფრანგული ბაღი. იგი გადაშლილია დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ კონკორდის მოედნიდან ლუვრამდე, ხოლო სამხრეთიდან ჩრდილოეთისკენ მდინარე სენიდან რივოლის ქუჩამდე. ადრე ბაღის ტერიტორიაზე აღმართული იყო ტიუილრის სასახლე, ძველი სამეფო და საიმპერატორო რეზიდენცია.

ტიუილრის ბაღი მოიცავს მრავალ აუზსა და ქანდაკებას. იგი მოწყობილ იქნა ანდრე ლე ნოტრის მიერ კოლბერის პერიოდში (1664).

რევოლუციის პერიოდი
ბაღის შესასვლელში მდებარე დიდი მრგვალი აუზი 1794 წლის 8 ივნისს გამოყენებულ იქნა „უმაღლესი არსების“ ცერემონიისთვის. აქ მოთავსებულ იქნა რამდენიმე გამოსახულება: „ათეიზმი“, რომელსაც გარს ერტყა „ამბიცია“, „ეგოიზმი“, „უთანხმოება“ და „ყალბი სიმარტივე“. მაქსიმილიან რობესპიერმა მას ცეცხლი წაუკიდა ხალხის აპლოდისმენტების ფონზე.

1794 წელს ამავე ბაღში გამოატარეს ჟან-ჟაკ რუსოს ცხედარი, როცა მისი გადასვენება ხდებოდა ერმენონვილიდან პანთეონში.

დღეს
დღეისთვის ტურისტებისა და მოსეირნეთათვის ბაღში უამრავი სკამი დგას.
ბაღის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარეობს ჟე დე პომის გალერეა, რომელიც თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმს წარმოადგენს.
შალვა ალხაზიშვილი

შალვა ილიას ძე ალხაზიშვილი (დ. 27 მარტი, 1899, თბილისი — გ. 19 ივნისი, 1980, იქვე ) — ქართველი კრიტიკოსი, ხელოვნებათმცოდნე, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1967).

ბიოგრაფია
მასწავლებლობდა ქ. ახალქალაქსა და თბილისში. 1924 წელს „ფუტურისტ-ლეფელების“ ჯგუფის წევრი გახდა. ამავე წლიდან ალხაზიშვილის კრიტიკულ-თეორიული წერილები ლიტერატურისა და ხელოვნების აქტუალურ საკითხებზე იბეჭდებოდა იმდროინდელ პრესაში (ჟურნალი „ლიტერატურა და სხვა“, „მნათობი“, „მემარცხენეობა“, „საბჭოთა ხელოვნება“). ალხაზიშვილი თანაავტორია კინოფილმების „საბა“ (1928, რეჟისორი მიხეილ ჭიაურელი) და „საკანი №79“ (1930, რეჟისორი ზაქარია ბერიშვილი) სცენარებისა.
შალვა ამირანაშვილი

შალვა იასონის ძე ამირანაშვილი (დ. 26 მარტი, 1899, ონი — გ. 9 თებერვალი, 1975, თბილისი) — ქართველი მეცნიერი, ხელოვნებათმცოდნე. სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის (ამჟამად რუსეთის მეცნიერებათა აკადემია) წევრ-კორესპონდენტი (1943), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკამედიკოსი (1955), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1959), პროფესორი (1936), სსრკ მუზეუმების ეროვნული კომიტეტისა და მეუზეუმების საერთაშორისო საბჭოს წევრი (1957). საქართველოს სსრ და მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.

ბიოგრაფია
1917 წელს ფოთის კლასიკური გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ, ჩაირიცხა ახლად გახსნილ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, ივანე ჯავახიშვილის, ექვთიმე თაყაიშვილისა და გიორგი ჩუბინაშვილის ხელმძღვანელობით შეუდგა ხელოვნებათმცოდნეობის შესწავლას, განსაკუთრებით დაინტერესდა კედლის მხატვრობით, რომელიც შემდეგ აისახა მის შემაჯამებელ ნაშრომში „ქართული კედლის მხატვრობის ისტორია“. გარდა ამისა მეცნიერმა საყურადღებო გამოკვლევები მიუძღვნა ქართული ოქრომჭედლობის, დასურათებული ხელნაწერების, ტიხრული მინანქრების საკითხებს. მისი მრავალმხრივი და დაუცხრომელი მეცნიერული კვლევის შედეგია ჭეშმარიტად კაპიტალური ნაშრომი „ქართული ხელოვნების ისტორია“. მონოგრაფიაში პირველად არის გადმოცემული ქართული კულტურის განვითარების მთლიანი სურათი უძველესი დროიდან მეოცე საუკუნემდე.

1922 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტი (თსუ-ის პირველი გამოშვება). 1923–1925 წლებში მუშაობდა მოსკოვსა და ლენინგრადში. საქართველოში დაბრუნების შემდეგ ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თსუ-სა და სამხატვრო აკადემიაში. თსუ-ს ხელოვნების ისტორიისა და თეორიის კათედრის გამგე (1925-იდან), 1939–1975 წლებში საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმის დირექტორი იყო.

ამირანაშვილი ქართული ხელოვნების ისტორიის ერთ-ერთი პირველი მკვლევარი იყო საქართველოში. იგი ითვლება აკადემიკოს გიორგი ჩუბინაშვილის ერთ-ერთ უახლოეს მოწაფედ. მისი განმაზოგადებელი ნაშრომები ხელოვნების აქტუალურ საკითხებს ეხება. დიდი ღვაწლი მიუძღვის ქართველი ხალხის მატერიალური კულტურის ძეგლთა დაცვისა და შეგროვების საქმეში. 2001 წელს მისი პირადი ბიბლიოთეკა და ნივთები ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრს გადაეცა. დაჯილდოვდა ლენინის ორდენით, სამი სხვა ორდენითა და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.
სიმონ ამირეჯიბი

სიმონ სარდიონის ძე ამირეჯიბი (დ. 19 აგვისტო [ ძვ. სტ. 6 აგვისტო], 1877, სოფ. საღოლაშენი, ახლანდელი ქარელის რაიონი — გ. 24 ოქტომბერი, 1936, თბილისი) — ქართველი მეცნიერი, ბაქტერიოლოგიისა და ჰიგიენის ფუძემდებელი საქართველოში, პროფესორი (1919).

ბიოგრაფია
დაიბადა შტაბს-კაპიტან სარდიონ ამირეჯიბისა და ელისაბედ (მაკრინე) ავალიშვილის ოჯახში. მის და-ძმებს შორის იყო მომავალი გენერალი გიორგი ამირეჯიბი. 1903 წელს დაამთავრა ხარკოვის უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი. ჯერ კიდევ კურსის სტუდენტმა ხორცის ექსტრაქტში აღმოაჩინა ახალი ნივთიერება კარნიზონი. 1907-1919 წლებში იყო ხარკოვის სამედიცინო საზოგადოების შრატებისა და ვაქცინების განყოფილების, ხოლო 1915-1919 ბაქტერიოლოგიური განყოფილების გამგე. 1919 წელს საქართველოში დაბრუნდა. ამირეჯიბი იყო თსუ-ის სამკურნალო ფაკულტეტის ერთ-ერთი ორგანიზატორი (1919), დააარსა ბაქტერიოლოგიის (1919) და ზოგადი ჰიგიენის (1920) კათედრები ამ ფაკულტეტზე, მიკრობიოლოგიის კათედრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აგრონომიის ფაკულტეტზე (1919). ამირეჯიბი თბილისის სანიტარული ჰიგიენის ინსტიტუტის ერთ-ერთი დამაარსებელი და მისი დირექტორი იყო (1926-1933). მისივე თაოსნობით დაიწყო (1919) საქართველოში ვაქცინებისა და შრატების წარმოება. მან შეისწავლა თბილისის და საქართველოს სხვა ქალაქების წყალსადენების სანიტარიის, მტკვრის გაბინძურების და თვითგაწმენდის საკითხები, მუშაობის სანჰიგიენური პირობები ჭიათურის მაღაროებში, აგრეთვე შავი ზღვის მიკროპლანქტონი და სხვა. შეადგინა სამედიცინო მიკრობიოლოგიის პირველი ქართული სახელმძღვანელო.
ბალი

ბალი — ქლიავის გვარის ხეხილოვანი მცენარე ვარდისებრთა ოჯახისა. ხე ინტენსიურად იზრდება (სიმაღლე 15-20 მ-მდე), აქვს მორიგეობით განლაგებული ტოტები და სწორი, მაღალი შტამბი. ფოთოლი მოგრძო ელიფსური ფორმისაა, ყვავილი თეთრი, ქოლგებად შეკრებილი, ნაყოფი კურკიანა — მომრგვალო ან გულისებრი, სხვადასხვა შეფერილობის (ყვითელი, ვარდისფერი, წითელი და შავი).

ნაყოფის რბილობი წვნიანია, კურკას ცუდად ეცვლება და სიმკვრივის მიხედვით იყოფა ბიგაროებად (მკვრივი რბილობი) და გინებად (ნაზი რბილობი). ამ უკანასკნელს განეკუთვნება უმთავრესად საქართველოში გავრცელებული ბლის ადგილობრივი ჯიშები. ბალს მყნობით ამრავლებენ (ამონაყარს არ იძლევა; გამონაკლისია ქართული ბალი), საძირეებად იყენებენ ბალამწარას, ბალღოჯსა და ბლის კულტურული ჯიშების თესლნერგებს.

ბალი კულტივირებულია მსოფლიოს ბევრ ქვეყანაში. საქართველოში ბალი გავრცელებულია მეხილეობის ყველა რაიონში და კურკოვანი კულტურების ნარგაობათა 72%-ს შეადგენს. იგი ზომიერი კლიმატის, სინათლის მოყვარული მცენარეა. მაღალხარისხოვან მოსავალს იძლევა ნეშომპალაკარბონატულ ან ლამიან ნიადაგებზე. ხელსაყრელ პირობებში ყოველწლიურად მსხმოიარობს, საშუალო მოსავლიანობა 50-60 ც/ჰა.

ბალი საადრეო ხილია (მწიფდება მაისსა და ივნისში), ნაყოფი შეიცავს 10-15% შაქარს (გლუკოზა, ფრუქტოზა, ნაკლებად საქაროზა), 0,2-1,1% მჟავას (უმთავრესად ვაშლისას), ვიტამინსა და კაროტინს. იყენებენ სუფრის ხილად, კომპოტის, მურაბისა და წვნის დასამზადებლად. საქართველოში ფართოდაა ცნობილი ნაპოლეონის ვარდისფერი, მარკის ადრეულა, დროგანის ყვითელი, აგრეთვე ადგილობრივი ჯიშები — ჭოპორტულა, კახაბალი, ძუძუბალი. დარაიონებული ჯიშებია თათრული შავი, ხარისგულა და დროგანის ყვითელი. ეს უკანასკნელი უხვმოსავლიანი, საკმაოდ ყინვაგამძლე, საკონსერვო დანიშნულების საგვიანო ჯიშია და საქართველოში გავრცელების მიხედვით ბლის ნარგაობის 42,2%-ს შეადგენს. ბალი ავადდება გომოზით, ნაყოფის სიდამპლით. მავნებელთაგან აზიანებს ალუბლის ბუზი, ალუბლის ბუგრი და რინქიტი.
გალუას თეორია

გალუას თეორია — უმაღლესი ხარისხის ერთუცნობიანი (*) სახის ალგებრული განტოლების თეორია, რომელსაც საფუძველი ჩაუყარა ევარისტ გალუამ. გალუას თეორემა ადგენს (*) სახის განტოლების ამოხსნის საზოგადოდ უფრო დაბალი ხარისხის სხვა ალგებრულ განტოლებათა ჯაჭვის ამოხსნაზე დაყვანის პირობებს. რადგანაც ორწევრა განტოლების ამონახსნი არის რადიკალი, ამიტომ (*) ამოიხსნება რადიკალებში, თუკი შესაძლებელია მისი დაყვანა ორწევრა განტოლებათა ჯაჭვამდე. უძველესი დროიდან არის ცნობილი, რომ განტოლება ამოიხსნება ფორმულით; განტოლება რომელზედაც დაიყვანება ნებისმიერი მესამე ხარისხის განტოლება, ამოიხსნება კარდანოს(1545) ფორმულით: მეოთხე ხარისხის განტოლება პირველად მოგვცა ფერარიმ . მეხუთე ხარისხის განტოლებაზე ბევრი იმუშავეს მაგრამ ის ლიუვილმა შემთხვევით აღმოაჩინა გალუას ნაშრომებში. ამ მიზნით გალუამ შემოიტანა ჯგუფთა თეორია რიგი ფუნდამენტური ცნება და გამოიკვლია ღრმა კავშირი განტოლებას და ჩასმათა ჯგუფის თვისებებს შორის. შემდგომში გალუას თეორემა განავითარეს და განაზოგადეს მრავალი მიმართულებით. თანამედროვე გაგებით, გალუას თეორემა არის თეორია, რომელიც ამა თუ იმ მათემატიკურ ობიექტებს შეისწავლის მთი ავტომორფიზმების ჯგუფების საფუძველზე.
საფრანგეთის სოციალისტური პარტია

სოციალისტური პარტია (ფრანგ. ან ) — მთავარი ოპოზიციური პარტია საფრანგეთში. მან შეცვალა მუშათა ინტერნაციონალის ფრანგული ფრთა 1969 წელს.

სოციალ დემოკრატიული პარტია პირველად ძალაუფლებაში მოვიდა მეხუთე რესპუბლიკის დროს 1981 წელს ფრანსუა მიტერანის საპრეზიდენტო არჩევნებში გამარჯვებით. ამავე დროს კოალიციის ფარგლებში მან პირველად ეროვნულ ასამბლეაშიც უმრავლესობა მოიპოვა. 1986-88 წლებში ჟაკ შირაკი იყო პრემიერ-მინისტრი პირველი ერთობლივი მმართველობის პერიოდში. მეორედ პარტია მმართველობაში მოვიდა როდესაც მიტერანმა ედუარ ბალადური დანიშნა პრემიერ-მინისტრად. 1995 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში შირაკმა დაამარცხა სპ-ს ლიდერი ლიონელ ჟოსპენი, რამაც ბოლო მოუღო მიტერანის 14 წლიანი მმართველობის ხანას. მესამედ სოციალისტები ძალაუფლებაში 1997 წელს საკანონმდებლო არჩევნებში გამარჯვებით მოდიან და შირაკი ისევ ნიშნავს ლიონელ ჟორპენს პრემიერ-მინისტრად, თანამდებობა, რომელიც მას 2002 წლის 21 აპრილის საპრეზიდენტო არჩევნებში გამანადგურებელ დამარცხებამდე ეკავა. მისი კანდიდატი 2007 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში შეცვალა სეგოლენ რუაიალმა.
ბალის ქედი

ბალის ქედი — ქედი საქართველოში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ განტოტების, უშბის ქედის სამხრეთ დადაბლებულ ბოლოს, მდინარეების დოლრისა და ენგურ-მესტიაჭალის აუზების წყალგამყოფს. შუა ნაწილში აღმართულია ზღვის დონიდან 2529 მ სიმაღლის უსახელო მწვერვალი. დაფარულია ტყით და დოლრის მეოთხეული მყინვარის მორენებით. ისტორიული საზღვარი ბალსქვემო ანუ სადადეშქელიანო სვანეთსა და ბალსზემო ანუ თავისუფალ სვანეთს შორის.
ბალსა

ბალსა — ბომბაქსისებრთა (ბაობაბისებრთა) ოჯახის ოქრომას გვარის სახეობები. გავრცელებულია ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკის ტენიან ტროპიკულ ტყეებში. უფრო მეტად ცნობილია , რომელიც კულტივირებულია სხვადასხვა ტროპიკულ ქვეყანაში.

დიდი ზომის სწრაფმზარდი ხეა (7 წლის ასაკში 22 მ აღწევს, დიამეტრი 60 სმ), აქვს გამძლე და მსუბუქი მერქანი (გამომშრალი კორპზე მსუბუქია), რომელსაც ძველთაგანვე იყენებდნენ ტივებისა და ნავების გასაკეთებლად (თურ ჰეიერდალმა ტივი „კონტიკი“ სწორედ ამ მასალისაგან გააკეთა); იყენებენ აგრეთვე თვითმფრინავმშენებლობაში ბგერისა და სითბოს საიზოლაციო მასალად და სხვა.
კლეოპატრა თეა

კლეოპატრა თეა, მეტსახელად ეურგერტესი (; დ. ძვ. წ. 164 — გ. ძვ. წ. 121) — პტოლომეუს -ის ქალიშვილი. ის მართავდა სელევკიდების სახელმწიფოს ძვ. წ. 125 წლიდან მის გარდაცვალებამდე, ძვ. წ. 121 ან 120 წლამდე,

ძვ. წ. 150 დაქორწინდა ალექსანდრე ბალას და ჰყავდა მასთან შვილი ანტიოქე დიონისე. მისი მეორე მეუღლე იყო დემეტრიოს . ნიკატორი, რომელთანაც ძვ. წ. 148 დაქორწინდა. ამ ოჯახიდან მათ ჰყავდათ ვაჟები, სელევკე . პჰილომეტორი, ანტიოქე . კრიპტოსი და ერთი ქალიშვილი სახელად ლაოდიკე. დემეტრიოსი ერთ-ერთი ბრძოლის დროს დააპატიმრეს და 10 წლის განმავლობაში იმყოფებოდა პატჰეს სახელმწიფოს პატიმრობაში .

თეას მესამე მეუღლე, რომელზეც დემეტრიოსი პატიმრობის დროს დაქორწინდა, იყო მისი ძმა ანტიოქე სიდეთე; მასთან ჰყავდა ვაჟი ანტიოქე კუზიკენე. სხვა შვილების სახელი კი არ არის დადასტურებული.
ანტიოქე პატეს სახელმწიფოსთან ბრძოლის დროს ძვ. წ. 129 დაეცა. დემეტრიოსი იქნა განთავისუფლებული და მან დაიბრუნა მმართველობა და მისი მეუღლე.

დემეტრიოსი ყველა ძალით ცდილობდა ეგვპტის მმართველობა ჩაეგდო ხელში, მაგრამ ალექსნდრე ზაბინასი, ალექსანდრე ვაჟი, რომელიც ეგვიპტის სახელმწიფომ დანიშნა საპირისპირო ხელმწიფედ, მოახდინა რევოლუცია. წაგებული დემეტრიოსი უკან დაუბრუნდა პტოლემეუს სახელმწიფოს, მაგრამ მას და კლეოპატრას დახვდათ კარები დახურული. დემეტრიოსი აპირებდა გაქცევას გემით, მაგრამ კლეოპატრის ბრძანებით ის მოკლული იქნა.

მან მოკლა თავისი ვაჟი, სელევკე , როდესაც მან, მამის გარდაცვალების შემდეგ, დედის ნებართვის გარეშე ტახტის დასაკუთრება მოინდომა. ძვ. წ. 125-დან 121 წლამდე იგი სელევკიდების იმპერიას მართავდა, თავდაპირველად როგორც ერთპიროვნული მმართველი, შემდეგ კი თავის ვაჟთან, ანტიოქე -თან ერთად, რომელიც მისი კონტროლის ქვეშ იყო.

ანტიოქე -ს ვერ აკონტროლებდა კლეოპატრა და მან დააპირა, რომ ისიც მოეცილებინა. როდესაც ის ნადირობიდან დაბრუნდა, კლეოპატრამ მიართვა ჭიქა ღვინო, რამაც ის დააეჭვა, ვინაიდან მისგან ეს მოულოდნელი საქციელი იყო, და აიძულა კლეოპატრას თვითონვე დაელია თავისივე შხამიანი ღვინო.
გიორგი ანანიაშვილი

გიორგი დავითის ძე ანანიაშვილი (დ. 24 აპრილი [ ძვ. სტ. 11 აპრილი], 1910, თბილისი ― გ. 4 მარტი, 1978, იქვე) — ქართველი ენერგეტიკოსი, ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1960), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1967).

ბიოგრაფია
1934 წელს დაამთავრა ს. კიროვის სახელობის ამიერკავკასიის ინდუსტრიული ინსტიტუტი. 1940–1941 წლებში იყო სოხუმჰესისა და ხრამჰესის დირექტორი, 1945–1947 წლებში საქართველოს კომუნალური მეურნეობის მინისტრი, 1948 წლიდან — სოფლის მეურნეობის ელექტრიფიკაციის საკავშირო სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის თბილისის ფილიალის დირექტორი, ხოლო 1956 წლიდან — საქართველოს სოფლის მეურნეობის მექანიკაციისა და ელექტროფიკაციის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო ნაწილში. 1963 წლიდან თბილისის პუშკინის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის ფიზიკის კათედრის პროფესორია. დაჯილდოებულია საპატიო ნიშნის ორდენითა და მედლებით.
აკაკი ანდრიაშვილი

აკაკი კირილეს ძე ანდრიაშვილი (დ. 4 ნოემბერი, 1904, სოფ. ძველი გავაზი, ახლანდ. ახალსოფელი, ყვარლის მუნიციპალიტეტი — გ. 27 მაისი, 1992, თბილისი, დაკრძალულია ახალსოფელში) — ქართველი კომპოზიტორი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1953).

ბიოგრაფია
1933 წელს დაამთავრა თბილისის კონსერვატორია (პროფ. ს. ბარხუდარიანის საკომპოზიციო კლასი); ასპირანტურის დამთავრებსი შემდეგ (1937) იწყებს პედაგოგიურ მოღვაწეობას (1949-მდე), დაწერილი აქვს ორი სიმფონია (1933, 1937), საფორტეპიანო კონცერტი (1934), სიმფონიური პოემა „საბჭოთა ოსეთი“ (1942), კვარტეტი (1944), ოპერები: „კაკო ყაჩაღი“ (დაიდგა 1940), „ზვავი“ (დაიდგა 1960), „ნანა“ (1942), „ოთარაანთ ქვრივი“ (1951), „მეგობრობა“ (1954), „განდეგილი“ (1971) , კომიკური ოპერა „ლაშქარა“ (დაიდგა 1946), საბავშვო ოპერა „ჩხიკვთა ქორწილი“ (დაიდგა 1954), სიმღერები, მუსიკა თეატრისათვის და სხვა. ანდრიაშვილის ოპერებიდან განსაკუთრებული წარმატება ხვდა ჰეროიკულ ოპერა „კაკო ყაჩაღს“, რომლის მუსიკალური სტილი დაფუძნებულია აღმოსავლეთ საქართველოს ხალხურ სიმღერებზე. ანდრიაშვილი მონაწილეობდა ფოლკლორულ ექსპედიციებში. 1960 წელს მოაწყო ფოლკლორული ექსპედიცია აღმოსავლეთ საქართველოს რაიონებში, ჩაიწერა 150-ზე მეტი ქართული ხალხური სიმღერა, შეადგინა (ვ. მახარაძესთან ერთად) კრებული „ქართული ხალხური სიმღრები“ (1971). აღსანიშნავია ანდრიაშვილის სარედაქტორი მუშობაც. მას ეკუთვნის ზაქარია ფალიაშვილის ოპერა „ლატავრას“ ახალი რედაქცია (ვ. ფალიაშვილთან და მ. კვალიაშვილთან ერთად).

მისი შვილიშვილი, ისიც აკაკი ანდრიაშვილი (გ. 2025), იყო თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის მომღერალი და მსახიობი.
ნიკოლოზ ანდრიაძე

ნიკოლოზ იოსების ძე ანდრიაძე (დ. 17 ივლისი, 1889, ქუთაისი ― გ. 15 აგვისტო, 1949, თბილისი) — ქართველი ინფექციონისტი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1937), პროფესორი (1938).

ბიოგრაფია
1913 წელს დაამთავრა ოდესის უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1914–1917 წლებში მონაწილეობდა მსოფლიო ომში. 1932–1941 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ინფექციურ სნეულებათა კათედრის გამგე. 1942 წლიდან მონაწილეობდა დიდ სამამულო ომში. დიდი ღვაწლი მიუძღვის საქართველოში ინფექციურ დაავადებათა წინააღმდეგ ბრძოლის, კერძოდ, ბავშვთა ინფექციურ სნეულებათა პროფილაქტიკის საქმეში. 1935 წელს ანდრიაძემ დააარსა წითელას საწინააღმდეგო შრატის დამამზადებელი სადგურები და ამცრელი პუნქტები თბილისში, ქუთაისში, სოხუმში, ფოთსა და ბათუმში.
რევაზ ინანიშვილი

რევაზ კონსტანტინეს ძე ინანიშვილი (დ. 20 დეკემბერი, 1926, ხაშმი, ახლანდელი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი — გ. 26 დეკემბერი, 1991, თბილისი) — ქართველი მწერალი.

ბიოგრაფია
რევაზ ინანიშვილი დაიბადა 1926 წლის 20 დეკემბერს, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ხაშმში, მოსამსახურის ოჯახში. მშობლიურ სოფელში ხუთი კლასი დაამთავრა.

1937 წელს ოჯახთან ერთად საცხოვრებლად გადავიდა თბილისში. საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ, მეორე მსოფლიო ომის წლებში, 1943–45–ში მუშაობდა 31-ე ქარხანაში. შემდეგ სწავლობდა საავიაციო ტექნიკუმში, რომელიც არ დაუმთავრებია.

1947 წელს შევიდა თსუ-ს ფილოლოგიის ფაკულტეტზე, 1949 წელს სწავლა მიატოვა დის ოჯახის სიდუხჭირის გამო და მუშაობა დაიწყო სამგორის არხის მშენებლობაზე.

1951 წელს კვლავ დაუბრუნდა სწავლას და 1956 წელს დაამთავრა თსუ ფილოლოგიის ფაკულტეტი.

1952 წელს დაოჯახდა და ოთხი წელი ცხოვრობდა ლიტერატურული შრომით.

1960 წლიდან მუშაობა დაიწყო საბავშვო გამომცემლობა „ნაკადულში“.

1966 წელს გადავიდა კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ სასცენარო განყოფილებაში.

1977 წელს მიიღო შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემია, წლის საუკეთესო კრებულისთვის,

1985-1988 წლებში მუშაობდა მწერალთა კავშირის მდივნად.

1989 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე (1991) იყო ჟურნალ „დილას“ რედაქტორი.

პირველი მოთხრობა „სახსოვარი“ გამოაქვეყნა ალმანახ „პირველ სხივში“ 1950 წელს, ხოლო პირველი კრებული „პირველი მოთხრობები“ – 1953 წელს. მისი ნაწარმოებები თარგმნილია რუსულ, უკრაინულ, გერმანულ, ბულგარულ, სომხურ და სხვა ენებზე.

რევაზ ინანიშვილი გარდაიცვალა 1991 წლის 26 დეკემბერს. დაკრძალულია დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

ძირითადი კრებულები
„მეგობრისადმი მიწერილი წერილებიდან“ (1958)
„წვეთები ფოთლებზე“ (1962)
„ცისფერი გორგალი“ (1968)
„საღამო ხანის ჩანაწერები“ (1971)
„ბარისკენ მოფრინავს ჯაფარა“ (1974)
„ჩიტების გამომზამთრებელი“ (1978).

საბავშვო კრებულები
„ბედნიერი მთა“ (1960)
„ბიბო“ (1964)
„სად ცხოვრობს მეზღაპრე“ (1970)
„მგლის ლეკვები“ (1973)
„შორი თეთრი მწვერვალი“ (1976), რომლითაც 1977 წელს მიიღო შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემია.
„კეთილი მიწა“ (1984)

სცენარების მიხედვით გადაღებული ფილმები
„არდადეგები“
„დაბრუნებული ღიმილი“
„დედუნა“
„ვიღაცას ავტობუსზე აგვიანდება“
„ფერმა მთაში“
„ზაფხული სოფლად“ („პასტორალი“, თანაავტორი ოთარ იოსელიანი)
„ნატვრის ხე“ (გიორგი ლეონიძის წიგნის მიხედვით, თანაავტორი თენგიზ აბულაძე)
„ქვიშანი დარჩებიანო“ (თანაავტორი გ. შენგელაია)

ნაწარმოებების ეკრანიზაციები
„როცა დედები შინ არ არიან“ (მოთხრობა „კაცების“ მიხედვით, რეჟისორი პავლე ჩარკვიანი, „ქართული ტელეფილმი“, 1977)
„დედუნა“ (მოთხრობა „დედუნას“ მიხედვით, რეჟისორი დავით ჯანელიძე, 1985)
„ერთი ლეღვი გზაზე“ (მოთხრობა „კაცების“ მიხედვით, რეჟისორი ირაკლი მეტრეველი, საქართველოს კინემატოგრაფისტთა კავშირი, 2004)
მერაბ კოსტავა

მერაბ კოსტავა (დ. 26 მაისი, 1939, თბილისი ― გ. 13 ოქტომბერი, 1989, სოფელი ბორითი) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, საქართველოს ეროვნული გმირი, დისიდენტი და უფლებადამცველი, მუსიკათმცოდნე, პოეტი. 1974 წლიდან მის ტრაგიკულ დაღუპვამდე იყო საქართველოს ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის ყველაზე გამორჩეული ლიდერი. კოსტავა იბრძოდა საქართველოს დამოუკიდებლობისთვის, ეწეოდა დისიდენტურ და ადამიანის უფლებათა დამცველ საქმიანობას, ებრძოდა საქართველოში დამყარებულ საბჭოთა რეჟიმს, საკუთარი შეხედულებებისა და ფასეულობებისთვის რამდენჯერმე დააპატიმრეს და გადაასახლეს.

კოსტავა უშუალოდ მონაწილეობდა საქართველოს ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის არაერთი ორგანიზაციის შექმნასა და ღონისძიების დაგეგმვაში. 1956 წელს რვა თანატოლთან ერთად შექმნა არალეგალური პოლიტიკური ორგანიზაცია „გორგასლიანი“, ხოლო 1974 წელს გახდა საქართველოში ადამიანის უფლებათა დაცვის საინიციატივო ჯგუფის წევრ და აქტიურად ჩაერთო კომუნისტური რეჟიმის წინააღმდეგ იატაკქვეშა ბრძოლაში. 1987 წელს გახდა პირველი არაფორმალური გაერთიანების - „ილია ჭავჭავაძის საზოგადოების“ წევრი, მოგვიანებით მისი ინიციატივით შეიქმნა „სრულიად საქართველოს წმინდა ილია მართლის საზოგადოება“, რომლის პირველი თავმჯდომარეც თავად კოსტავა გახდა.

1989 წლის 13 ოქტომბერს ქუთაისიდან თბილისში მომავალ გზაზე ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბორითთან ავტოავარიაში დაიღუპა. ავტოავარიის დეტალები და გამომწვევი მიზეზები დღემდე კამათის საგანია. დაკრძალულია ქართველ მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა მთაწმინდის პანთეონში. მერაბი 3 წელი პერმში იჯდა, 2 წელი გასახლება მიუსაჯეს; გათავისუფლებამდე რამდენიმე თვე ჰქონდა დარჩენილი, როცა პროვოკაცია მოუწყვეს, 5 წელი დაუმატეს, როგორც „ხულიგანს“ და ციმბირში (ტაიშეტის ოლქი, სოფელი კვიტოკი) გაამწესეს. ციმბირში ყოფნის დროს, 1985 წელს, თბილისში მერაბის ვაჟი — 25 წლის ირაკლი კოსტავა საეჭვო ვითარებაში გარდაიცვალა. მერაბ კოსტავა პატიმრობიდან 1987 წლის აგვისტოში გაათავისუფლეს.

საქართველოს დამოუკიდებლობისათვის მებრძოლი მერაბ კოსტავა ხშირად იყო რეპრესირებული, დაპატიმრებული, გადასახლებული. ბოლოს 1987 წელს დაბრუნდა გადასახლებიდან და ზვიად გამსახურდიასთან ერთად ისევ განაგრძო ბრძოლა სამშობლოს დამოუკიდებლობისათვის. 1989 წლის 13 ოქტომბერს იგი საეჭვო ვითარებაში დაიღუპა.

მერაბ კოსტავა წერდა ლექსებს, ფილოსოფიურ, თეატრალურ, ლიტერატურულ ესეებს. თარგმნიდა ცნობილი მწერლების ფილოსოფიურ ნაწარმოებებს. ლიტერატურული მოღვაწეობისათვის მინიჭებული აქვს ორი პრემია — დავით აღმაშენებლის და მწერალთა კავშირისა.

დაკრძალულია მთაწმინდის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

2013 წლის 26 სექტემბერს საქართველოს პრეზიდენტმა მიხეილ სააკაშვილმა საქართველოს ეროვნული გმირის წოდება მიანიჭა.

გალერეა
მემორიალი ავტოავარიის ადგილას სოფელ ბორითში.
ბალტიკური ენები

ბალტიკური ენები — ინდოევროპულ ენათა ოჯახის დამოუკიდებელი ჯგუფი. მოიცავს ლატვიურს, ლიეტუვურსა და აწ მკვდარ ძველ პრუსიულს. ბალტიკური ენების ჯგუფში ივარაუდება აგრეთვე რუსულ მატიანეებში მოხსენიებული გოლიადების, იატვიაგებისა და კურების (თუ კურონების) ენები. მკვლევართა დიდ ინტერესს იწვევს ბალტიკური ენების წარმომავლობისა და დანარჩენ ინდოევროპულ ენებთან, კერძოდ, სლავურ ენებთან (რომლებთანაც ბევრი რამ აქვს საერთო ლექსიკასა და გრამატიკაში) მიმართების საკითხი.