iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჯორჯ მილნი

ჯორჯ მილნი (; დ. 5 ნოემბერი, 1866, აბერდინი, შოტლანდია — გ. 23 მარტი, 1948, ლონდონი) — ბრიტანელი ბარონი, ბრიტანეთის არმიის ფელდმარშალი. ბრიტანეთის არმიის გენერალური შტაბის უფროსი. ბრიტანეთის შავი ზღვის ჯარების სარდალი.

ბიოგრაფია
სამხედრო განათლება ვულვიჩის სამეფო სამხედრო აკადემიაში მიიღო. 1885 წლიდან მსახურობდა ბრიტანეთის არმიაში. ადრეულ ეტაპზე, სხვადასხვა დროს მსახურობდა ბრიტანეთის არმიის ინდოეთისა და მალტის ძალებში. მონაწილეობდა ბურების მეორე ომში. 1913 წელს მიენიჭა ბრიგადის გენერლის წოდება. პირველ მსოფლიო ომში არტილერიის გენერლის სტატუსით მონაწილეობდა. 1915 წლიდან კი ბრიტანეთის არმიის 27-ე დივიზიის მეთაურად დაინიშნა.

1916 წლიდან სამხედრო ოპერაციებს ხელმძღვანელობდა ბალკანეთში, თესალონიკსა და მაკედონიის ფრონტზე. პირველი მსოფლიო ომის დასასრულს, 1918 წლის სექტემბერში, დაინიშნა ბრიტანეთის არმიის შავი ზღვის ჯარების მეთაურად. პოლიტიკური გამოცდილების არმქონე გენერალს გაუჭირდა კავკასიასა და მის სამეზობლოდ მიმდინარე პროცესებში გარკვევა და მოქმედება. ცალსახად მხარს უჭერდა დენიკინ-კოლჩაკის ოპერაციას და ეწინააღმდეგებოდა ამიერკავკასიის რესპუბლიკათა დამოუკიდებლობას. მილნის მიერ ლონდონში გაგზავნილ ანგარიშებში ნეგატიურად იყო წარმოდგენილი საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობა, როგორც ულტრასოციალისტური პოლიტიკური ძალა. მილნი გამოირჩეოდა უხეშობით საქართველოს მთავრობის წარმომადგენლებთან შეხვედრისას და არ მალავდა თავის დამოკიდებულებას.

მილნი ბრიტანეთის არმიის გენერალური შტაბის უფროსის, ამიერკავკასიისადმი ასევე სკეპტიკურად განწყობილ ფედმარშალ ჰენრი უილსონისათვის გაგზავნილ ანგარიშებში, აშკარად ავლენდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პოლიტიკური პროცესების უცოდინარობას. პირად წერილებში უილსონს სწერდა, რომ ამიერკავკასიას პოლიტიკური მომავალი არ აქვს, მართალია, ბრიტანეთის გასვლის შემდეგ რეგიონში სისხლისღვრა გარდაუვალი იქნება და „რეგიონის მცხოვრებლები ერთმანეთს ყელებს დააჭრიან“, მაგრამ ეს არაფრად ღირს თუნდაც ერთი ბრიტანელი ჯარისკაცის სიცოცხლესთან შედარებით. მილნიმ, 1918 წლის ბოლოს ბრიტანეთის მთავრობას მოსთხოვა, საქართველოს დელეგატები გაეძევებინა ლონდონიდან და პარიზიდან. მილნის შეფასებით, საქართველოს მთავრობა მოსახლეობის ყველაზე ცუდი ნაწილისგან შედგება და არ წარმოადგენს თავად ქართველ ხალხს. მილნის და ბრიტანეთის არმიის გენერალური შტაბის დაჟინებული მოთხოვნით, 1919 წლის აგვისტოში, ბრიტანეთის სამხედრო ნაწილები გაიწვიეს ბაქოდან, მხოლოდ 3 ბატალიონი განთავსდა ბათუმში. საბოლოოდ კი, 1920 წლის ივლისის დასაწყისში, ამ ბატალიონებმაც დატოვეს კავკასია.

1923 წელს, გენერალი მილნი ბრიტანეთის არმიის აღმოსავლეთის სარდლად დაინიშნა. 1926 წლის თებერვალში კი ბრიტანეთის არმიის გენერალური შტაბის უფროსი გახდა, ხოლო 1933 წელს გადადგა დაკავებული თანამდებობიდან. სამხედრო დამსახურებების გამო დაჯილოდებული იყო არაერთი მედლითა და ხმლით.

სამხედრო წოდებები
1885 — მეორე ლეიტენანტი
188? — ლეიტენანტი
1895 — კაპიტანი
1902 — პოდპოლკოვნიკი (ლეიტენანტი-პოლკოვნიკი), მაიორის წოდების გვერდის ავლით
1905 — პოლკოვნიკი
1913 — ბრიგადის გენერალი
1915 — გენერალ-მაიორი
1917 — გენერალ-ლეიტენანტი
1920 — გენერალი
1928 — ფელდმარშალი
ბიქტორ ნინიძე

ბიქტორ ნინიძე (დ. 1890, ასკანა, ოზურგეთის მაზრა – გ. უცნობია) — ქართველი სოციალ-დემოკრატი. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ეროვნული საბჭოს (პარლამენტის) წევრი (1918-1919).

დაამთავრა ექვსკლასიანი სკოლა. მუშაობდა ამიერკავკასიის რკინიგზაზე. ადრეული ასაკიდან შეუერთდა სოციალ-დემოკრატიულ პარტიას. რკინიგზის მუშათა შორის ეწეოდა აქტიურ პროპაგანდისტულ საქმიანობას. 1918 წელს საქართველოს სოციალ-დემოკრატიულმა მუშათა პარტიამ დაასახელა საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრად. იყო ეროვნული საბჭოს საბიბლიოთეკო კომისიის წევრი.
კამილ ჰიუსმანსი

კამილ ჟან-ჟოზეფ ჰიუსმანსი (; დ. 26 მაისი, 1871, ბილენზი — გ. 25 თებერვალი, 1968, ანტვერპენი) — ბელგიის სოციალისტური პარტიის ლიდერი. ბელგიის სამეფოს პრემიერ-მინისტრი (1946-1947). მეორე სოციალისტური ინტერნაციონალის მდივანი.

ბიოგრაფია
უმაღლესი განათლება მიიღო ლიეჟის უნივერსიტეტში. მოიპოვა გერმანული ფილოლოგიის დოქტორის ხარისხი და წლების განმავლობაში ეწეოდა სამეცნიერო საქმიანობას. 1896 წელს შეუერთდა ბელგიის სოციალისტურ პარტიას, იყო წამყვანი სოციალისტური გამოცემების ჟურნალისტი. 1905-1922 წლებში იყო მეორე სოციალისტური ინტერნაციონალის მდივანი და ერთ-ერთი ლიდერი. 1906 წელს აირჩიეს ბრიუსელის საბჭოს წევრად. 1910 წელს გახდა ბელგიის პარლამენტის წევრი. მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა მეორე ინტერნაციონალსა და ჩინეთის რევოლუციურ მოძრაობას შორის კავშირების დამყარებაში.

1920 წლის სექტემბერში, მეორე ინტერნაციონალის დელეგაციასთან ერთად იმყოფებოდა საქართველოში. მოგზაურობდა რეგიონებში. საქართველოს მოქალაქეებს სიტყვით მიმართა კახეთის, გურიისა და სამეგრელოს მაზრებში გამართულ საზეიმო მიტინგებზე. საჯაროდ მხარს უჭერდა საქართველოში განხორციელებულ აგრარულ რეფორმას. საქართველოში ყოფნისას პირადად შეხვდა ნოე ჟორდანიას და ევროპული სოციალისტური წრეების მყარ მხარდაჭერას დაჰპირდა. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის საბჭოთა რუსეთის მიერ ოკუპაციის შემდეგ, სხვა ევროპელ სოციალისტებთან ერთად, აპროტესტებდა საბჭოთა საოკუპაციო რეჟიმს და მნიშვნელოვან დახმარებას უწევდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობას. 1920-იან წლებში ჰიუსმანსი აქტიურ პოლიტიკურ და სამეცნიერო საქმიანობას აგრძელებდა. მეორე მსოფლიო ომის პირობებში, გერმანიის მიერ ბელგიის ოკუპაციის დროს თავი ლონდონს შეაფარა, აქტიურ მხარდაჭერას უწევდა დევნილ ებრაულ თემებს, თანამშრომლობდა მემარცხენე სიონისტურ მოძრაობასთან. 1946 წელს, სათავეში ჩაუდგა ბელგიის მემარცხენე კოალიციურ მთავრობას. 1954 წელს აირჩიეს ბელგიის წარმომადგენელთა პალატის პრეზიდენტად. იყო ძალიან პოპულარული პოლიტიკური ფიგურა, რამდენიმეჯერ ხალხმრავალი დემონსტრაციებით აღინიშნა ჰიუსმანსის იუბილე.
სიმონ ოცხელი

სიმონ ოცხელი (დ. 1868, ქუთაისი — გ. 1937) — ქართველი პედაგოგი. იოსებ ოცხელის ძმა.

ბიოგრაფია
დაამთავრა ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია, შემდეგ, 1889 წელს ოდესის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი. ორმოცდასამი წლის განმავლობაში ეწეოდა პედაგოგიურ და საზოგადოებრივ მოღვაწეობას. 1893-1905 წლებში ასწავლიდა თბილისის მესამე ვაჟთა გიმნაზიაში; 1905-1921 წლებში ქუთაისის ქართულ გიმნაზიაში; 1921 წლიდან კი ქუთაისის სხვადასხვა სკოლასა და ტექნიკუმში. საქართველოს დამოუკიდებლობის წლებში მონაწილეობდა სკოლების გაეროვნების საქმეში. შეადგინა დაწყებითი და საშუალო სკოლებისათვის ქართული სახელმძღვანელოები ალგებრაში, გეომეტრიაში, არითმეტიკაში, ფიზიკაში. პედაგოგიური მუშაობის გარდა მონაწილეობდა ქუთაისის კულტურულ-საგანმანათლებლო წამოწყებებში, საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების მუშაობაში. ქუთაისის სახალხო უნივერსიტეტის დაარსების უშუალო მონაწილე. ძმები სიმონ და იოსებ ოცხელების თაოსნობით, ქუთაისში დაარსდა გამომცემლობები „განათლება“ და გამომცემლობა „სკოლა“. ასევე ოცხელი გამომცემლობა „განათლების“ მთავარი რედაქტორიც იყო.
რესპუბლიკის ჯარი (ჟურნალი)

„რესპუბლიკის ჯარი“ — პირველი რესპუბლიკის სამხედრო სამინისტროს ყოველკვირეული სამხედრო ჟურნალი, რომელიც გამოიცემოდა 1918-1919 წლებში. სულ გამოიცა 17 ნომერი. ჟურნალის ერთი ნომერის ფასი იყო 1 მანეთი და 50 კაპიკი, სადაც მოთავსებული იყო სამხედრო სამინისტროს მიერ გაცემული ოფიციალური ბრძანებები. იბეჭდებოდა პროპაგანდისტული ხასიათის შეგონებები და ლიტერატურული ნაწარმოებები, რომლებიც ეძღვნებოდა ოფიცერთა და ჯარისკაცთა დამოკიდებულებას, ჯარში სამსახურის მნიშვნელობას დემოკრატიულ სახელმწიფოში, დისციპლინის, დეზერტირობის პრობლემას. ქვეყნდებოდა რესპუბლიკის სამხედრო-პოლიტიკური მეთაურების ფოტოები, მასალები საქართველოს და მსოფლიოს სამხედრო ისტორიიდან, მიმდინარე საბრძოლო მოქმედებების ქრონიკა. განიხილავდნენ სხვადასხვა საბრძოლო ტაქტიკას.
სოფიო რომანიშვილი

სოფიო რომანიშვილი-დგებუაძისა (დ. 1878 — გ. 1929) — ქართველი მსახიობი.

ბიოგრაფია
1899 წელს სახალხო თეატრის სცენაზე პირველად გამოვიდა. მონაწილეობდა „დრონი მეფობენში“ — ნატოს როლში, „ორ ობოლში“ კი ასრულებდა ლუიზას. პარალელურად გამოდიოდა ნაძალადევის სცენაზე. რამდენიმე თვით გაემგზავრა რუსეთში. 1900 წელს დაბრუნდა საქართველოში, სადაც სახალხო სახლში დაიწყო მუშაობა და სცენას აღარ ჩამოშორებია. უბინაო სახალხო თეატრი მის სახლში მართავდა რეპეტიციებსა თუ გამგეობის კრებებს. მისგანვე მოჰქონდათ წარმოდგენებისთვის საჭირო ინვენტარი. სახალხო თეატრთან ერთად აგრძელებდა მუშაობას. 1920 წლის 20 აპრილს, ქართული წარმოდგენების მმართველი წრის გამგეობამ, სახალხო სახლში სასცენო მოღვაწეობის 20 წლის იუბილე გადაუხადა.
იოსებ როინიშვილი

იოსებ ნიკოლოზის ძე როინიშვილი (დ. 7 დეკემბერი, 1874 — გ. მაისი 1933) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, იურისტი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის კადეტთა კორპუსი, შემდეგ ალექსანდრეს სახელობის სამხედრო სასწავლებელი. 1894 წელს გახდა პოდპორუჩიკი, ხოლო პორუჩიკი 1898 წელს. 1902 წელს გახდა შტაბს-კაპიტანი. 1905 წელს პირველი თანრიგით დაამთავრა ალექსანდრეს სამხედრო-იურიდიული აკადემია. 1905 წელს გახდა კაპიტანი. მსახურობდა კავკასიის სამხედრო საოლქო სასამართლოში. 1908 წლიდან პეტერბურგის სამხედრო ოლქის სამხედრო გამომძიებელია. 1908 წელს გახდა პოდპოლკოვნიკი, 1909 წლიდან კი კავკასიის ოლქის სამხედრო სასამართლოს პროკურორის თანაშემწე. 1912 წელს წარჩინებისთვის მიენიჭა პოლკოვნიკის წოდება. დაჯილდოებული იყო წმინდა ანას და , წმინდა სტანისლავის , წმინდა ვლადიმერის ხარისხის ორდენებით.

1918 წლიდან საქართველოს სამხედრო სასამართლოს თავმჯდომარე. იმავე წელს გენერლის წოდება მიიღო. 1919 წლის 7 ოქტომბერს დამფუძნებელმა კრებამ საქართველოს სენატის წევრად აირჩია. 1921 წელს საბჭოთა რეჟიმის დამყარების შემდეგ ადვოკატად მუშაობდა.
არკადული სისტემა

არკადული სისტემა ან არკადული პლატფორმა — სპეციალიზებული კომპიუტერული სისტემა ან ნაბეჭდი პლატა, რომლის მოვალეობაა ვიდეო თამაშების გაშვება. ხშირ შემთხვევაში, არკადული სისტემა შედგება როგორც ძირითადი სისტემური, აგრეთვე რამდენიმე მეორეხარისხოვანი დამხმარე პლატისგან.

ადრეული არკადული თამაშების ნაბეჭდი პლატები არ გამოიყენებდა მიკროპროცესორებს და იგებოდა როგორც სასრული მანქანები. პლატებზე განთავსებული იყო ლოგიკური ვენტილები, რომლებიც თავისთავში მოიცავდნენ თამაშის თითოეულ ელემენტს. მომდევნო თაობის არკადული პლატფორმები უკვე გამოიყენებდნენ მიკროპროცესორებს, გარდა ამისა თამაშის პროგრამული კოდი განუყოფლად იყო დაკავშირებული პლატფორმასთან: ნაბეჭდ პლატებზე თავსდებოდა ქარხნულად დამზადებული მუდმივი მეხსიერების ჩიპი კოდით, რომლის შეცვლაც შეუძლებელი იყო.

მწარმოებლებმა მოგვიანებით გააცალკევეს კოდი და პლატფორმების აპარატული უზრუნველყოფა, რამაც მომხმარებელს საშუალება მისცა შეეცვალა თამაში არკადული ავტომატზე, როგორც ეს სათამაშო კონსოლის შემთხვევაში ხდება (კარტრიჯის შეცვლა). ასეთი ტიპის პირველ სტანდარტიზებულ პლატფორმად იქცა , გამოცემული კომპანია -ის მიერ 1980 წელს. პროგრამული და აპარატული უზრუნველყოფის ერთამანეთისგან განცალკევებით მოგებული დარჩნენ როგორც მწარმოებლები, ისევე მომხმარებლებიც: პირველ შემთხვევაში, შემცირდა პლატოფრმების გამოშვების სიხშირე და ხარჯებმაც იკლო, მეორე შემთხვევაში, მომხმარებლებს, ნაკლები საფასურის სანაცვლოდ, საშუალება მეიცა არკადულ ავტომატში თამაშების კომპლექტი ეცვალა.
არჩილ ჯაჯანაშვილი

არჩილ რაჟდენის ძე ჯაჯანაშვილი (დ. 1885 — გ. 1937) — ქართველი პუბლიცისტი, მწერალი. სოციალისტ-ფედერალისტთა პარტიის წევრი. საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრი (1918 წელს).

ბიოგრაფია
ცნობილი პედაგოგის რაჟდენ ჯაჯანაშვილის შვილი. თბილისის ქართული გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ სწავლა გააგრძელა ნოვოროსიისკის უნივერსიტეტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტის ფილოსოფიის განყოფილებაზე. საქართველოში დაბრუნების შემდგომ თანამშრომლობდა ქართულ პრესასთან („ივერია“, „ცნობის ფურცელი“...). პოლიტიკურ, სალიტერატურო თემებზე წერილებს აქვეყნებდა „გ. ბარელის“, „გ. ბარველის“ ფსევდონიმით. იყო ბელეტრისტი, მთარგმნელი და რედაქტორი. შეადგინა არჩილ ჯორჯაძის თხზულებათა მე-6 ტომი. იყო სოციალისტ-ფედერალისტთა პარტიის ორგანოს „სახალხო გაზეთის“ რედაქტორ-გამომცემელი. რედაქტორობდა აგრეთვე გაზეთ „დროშას“. არჩილ ჯაჯანაშვილი იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების გამგეობის წევრი. სოციალისტ-ფედერალისტთა პარტიის კვოტით შეიყვანეს საქართველოს ეროვნულ საბჭოში, სადაც აქტიურად მონაწილეობდა საკანონმდებლო საქმიანობაში. იყო პარლამენტში ეროვნულ უმცირესობათა ენის ხმარების შესახებ კანონის ავტორი. შეეწირა 1937 წლის რეპრესიებს.
გიორგი თავაძე (გენერალი)

გიორგი ვახტანგის ძე თავაძე (დ. 1882, სოფ. ზემო ხეთი, ახლანდ. ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი, ― გ. 1930) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, გენერალი (1919).

დაიბადა გლეხის ოჯახში. დაამთავრა თბილისის ქვეითთა სამხედრო სასწავლებელი (1896). რუსეთ-იაპონიის 1904-1905 წლების ომის მონაწილე. კაპიტანი 1913 წლიდან. პირველი მსოფლიო ომის მონაწილე (ორჯერ დაიჭრა). 1917-1918 წლებში იყო კავკასიის მე-3 მსროლელთა პოლკის უფროსი. 1917 წელს გახდა პოლკოვნიკი. 1918-1921 წლებში მსახურობდა საქართველოს შეირაღებულ ძალებში. 1918 წლის დეკემბერში მონაწილეობდა სომხეთთან ომში. სახალხო გვარდიის თელავის ქვედანაყოფის მეთაური. 1919 წელს გახდა გენერალი. საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ, წავიდა ემიგრაციაში საფრანგეთში. დაჯილდოებულია წმ. ანას (წარწერით მამაცობისთვის, 1915), წმ. სტანისლავის (მახვილით, 1916), წმ. ვლადიმერის (ბაბთითა და მახვილებით, 1917) ხარისხის ორდენებით.
რეგულარული არმია

საქართველოს რეგულარული არმია — ქართული რეგულარული შენაერთების ჩამოყალიბება ჯერ კიდევ პირველი მსოფლიო ომის დროს დაიწყო, მართალია თავიდან ამ ყველაფერს უფრო სიმბოლური ხასიათი ჰქონდა, მაგრამ 1917 წლის რევოლუციების შემდეგ კავკასიის ფრონტზე დაიწყო ნაციონალური შენაერთების ჩამოყალიბება. დაიგეგმა ქართული კორპუსის შექმნა, მაგრამ 1918 წლის 26 მაისს დამოუკიდებლობის გამოცხადებისათვის არსებობდა რამდენიმე მცირერიცხოვანი ქართული პოლკი. დამოუკიდებლობის გამოცხადებისთანავე 1918 წლის 2 ივნისს ეროვნულმა საბჭომ დაამტკიცა სამხედრო უწყების დროებითი მმართველობის გეგმა. 1918 წლის 20 აგვისტოს ეროვნულმა საბჭომ მიიღო კანონი რეგულარული არმიის ორგანიზაციის, დებულება რესპუბლიკის სამხედრო მმართველობისა, ასევე დებულება სამხედრო ბეგარისა და მუდმივი ჯარის შევსების შესახებ.

რესპუბლიკის სამხედრო მმართველობის დებულების მიხედვით, საქართველოს შეიარაღებული ძალების უზენაესი ორგანო ეროვნული საბჭო იყო, რომლის აღმასრულებელი ორგანო მთავრობაა, ეს უკანასკნელი კი თავის უფლებას შეიარაღებული ძალების მიმართ სამხედრო სამინისტროს მეშვეობით ახორციელებდა. სამხედრო სამინისტროს სათავეში იდგა სამხედრო მინისტრი. ომის დროს, მთავრობის საგანგებო დეკრეტით, ინიშნებოდა მთავარსარდალი, რომელიც ოპერატიულ საქმეებში სრული დამოუკიდებლობით სარგებლობდა. რესპუბლიკის რეგულარული ჯარი შედგებოდა ორი ქვეითი დივიზიის, ერთი ცხენოსანი ბრიგადის, ერთი საარმიო არტილერიის ბრიგადის, სანაპირო ჯარის, საპიორთა ბატალიონის, სატექნიკო ბატალიონის, საავტომობილო ასეულის, ჯავშნოსანი ასეულისა და საავიაციო გუნდისაგან. ჯარის შევსება ხდებოდა საყოველთაო სამხედრო გაწვევის საფუძველზე. რეგულარული არმიის პირადი შემადგენლობა, ზურგის ნაწილებისა და სამხედრო სამინისტროს თანამშრომლების ჩათვლით, შეადგენდა 41 260 სამხედრო მოსამსახურეს. ამ რაოდენობის არმიის შენახვა ქვეყანას და მის ბიუჯეტს არ შეეძლო, ამიტომ 1919 ჩატარდა რეორგანიზაცია და პირადი შემადგენლობა მშვიდობიანობის პერიოდში 16 950 კაცამდე შემცირდა. ახალი ორგანიზაციის მიხედვით რეგულარულ ჯარში მშვიდობიანობის პერიოდში ირიცხებოდა: 3 საარმიო ქვეითი ბრიგადა; საარმიო არტილერიის დივიზიონი; ცხენოსანი რაზმი; სანაპირო რაზმი; საინჟინრო-სატექნიკო ძალები და სამხედრო სკოლა. ომის დროს ბრიგადები უნდა გაშლილიყო დივიზიებად, ხოლო ბატალიონები პოლკებად. 1920-1921 წლებში მცირე ცვლილებები შევიდა 1919 დამტკიცებულ შტატებში, რეგულარული არმიის პირადი შემადგენლობა 1920 წლის 25 ივნისის დეკრეტის საფუძველზე გაიზარდა 16 950-დან 19 630 კაცამდე.
მიხეილ კლიმიაშვილი

მიხეილ კლიმიაშვილი (დ. 5 იანვარი, 1874, მჭადიჯვარი, დუშეთის მაზრა ― გ. უცნობია) — ქართველი სახალხო მასწავლებელი, მთარგმნელი, რევოლუციონერი, სოციალ-დემოკრატი პოლიტიკოსი, საქართველოს ეროვნული საბჭოს (პარლამენტის) წევრი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ნაყმევი აზნაურის ოჯახში. 1881-1887 წლებში თბილისის სათავადაზნაურო სკოლაში სწავლობდა, 1888-1889 წლებში სამოქალაქო სკოლაში და ბოლოს ალექსანდრეს სახელობის საოსტატო სასწავლებელში, სადაც სწავლების რუსიფიკატორული მიმართულების გამო მოწაფეთა ხალხოსნური წრის მუშაობაში ჩაება. მალე ამ სასწავლებელსაც თავი მიანება და საბუღალტრო კურსები დაამთავრა.

მუშაობდა სხვადასხვა დაწესებულებებში მოანგარიშედ. იყო სახალხო იაფფასიანი წიგნის მაღაზიის გამგე. 1890 წლიდან ხალხოსნურ მოძრაობას ჩამოშორდა და მარქსისტებს დაუახლოვდა. 1893 წელს ნაროდნიკული ლიტერატურის წიგნთსაცავი გადმოიბარა, შეკრიბა მიმობნეული მარქსისტული ლიტერატურა და 1893-1894 წლებში მოსწავლე ახალგაზრდობისთვის პირველი არალეგალური მარქსისტული წიგნთსაცავი დააარსა. ამ წიგნთსაცავით სემინარიელებ, ტექნიკური და სახელოსნო სკოლის მოწაფეები სარგებლობდნენ. 1896-1897 წლებში საფილოქსერო კომიტეტში ინსტრუქტორად მუშაობდა რაჭასა და ქვემო იმერეთში და მუშა-მოსამსახურეთა წრეებში პოლიტიკურ პროპაგანდა-აგიტაციას ეწეოდა. 1897 წლიდან მუშაობდა „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების“ გომარეთის სკოლაში მასწავლებლად. 1898-1900 წლებში მუშაობდა „კვალის“, „ცნობის ფურცელისა“ და „მოამბის“ კორექტორად. 1901 წლიდან მუშაობდა რკინიგზის სახელოსნოში, აქტიურად იყო ჩართული მუშათა გამოსვლებში. 1900-1902 წლებში მონაწილეობდა ეროვნულ-დემოკრატიულად მოაზროვნეთა წრეში, რომელმაც შეადგინა „ქართველ დემოკრატთა კომიტეტი“. 1903 წელს დაიჭირეს, თუმცა მალევე გაათავისუფლეს.

1903 წლიდან ხელახლა ჩაება სოციალ-დემოკრატიული პარტიის მუშაობაში ჩაება. 1904 წელს დუშეთის მაზრის სოფლებში თვითმპყრობელობის წინააღმდეგ რევოლუციურ მუშაობას ეწეოდა და 1905 წელს სოფელ ერედაში გლეხობის დიდი მიტინგი ჩაატარა. რევოლუციური საქმიანობის გამო 1905 წლის აგვისტოში დააპატიმრეს და დუშეთის ციხეში ჩასვეს, საიდანაც გაათავისუფლეს 17 ოქტომბრის მანიფესტის საფუძველზე. რევოლუციური მუშაობის გამო დაითხოვეს რკინიგზის სახელოსნოდან.

1908 წლამდე ცხოვრობდა არალეგალურად. 1908 წელს გორში, რსდმპ-ის სამაზრო კონფერენციაზე ჩასული დაიჭირეს და გადაასახლეს პერმის გუბერნიაში, საიდანაც 1911 წელს გაიქცა და, თბილისსა და ბათუმში არალეგალურად ცხოვრობდა. 1912 წელს თბილისში, რსდმპ-ის საოლქო ორგანიზაციების კონფერენციაზე ისევ დააპატიმრეს და რამდენიმე ხნიანი პატიმრობის შემდეგ გადაასახლეს ჯერ როსტოვში, ხოლო იქიდან ირკუტსკის გუბერნიის ნიჟნეუდინის მაზრაში განუსაზღვრელი ვადით. 1913 წელს ქართულად თარგმნა ჰარიეტ ბიჩერ სტოუს „ბიძია ტომის ქოხი“.

გადასახლებიდან დაბრუნდა მხოლოდ 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ დაბრუნდა და ისევ აქტიურ პარტიულ საქმიანობას შეუდგა. იყო დუშეთის მაზრის კომისარი. 1918 წელს სოციალ-დემოკრატიული პარტიის სიით გახდა ეროვნული საბჭოს წევრი. იყო ეროვნული საბჭოს ადგილობრივი თვითმმართველობისა და სარწმუნოების საქმეთა კომისიის წევრი.
კლოდ სტოქსი

კლოდ სტოქსი (; დ. 27 ოქტომბერი, 1875, მუსორიე, ინდოეთი — გ. 7 დეკემბერი, 1948, ლონდონი) — დიდი ბრიტანეთის ინდოეთის არმიის ოფიცერი, დიდი ბრიტანეთის უმაღლესი კომისარი სამხრეთ კავკასიაში.

ბიოგრაფია
დაიბადა ინდოეთში, ბრიტანელის ოჯახში. განათლება წმინდა ჯონის სკოლაში და სანდჰურსტის სამეფო სამხედრო აკადემიაში მიიღო. 1895 წლიდან მსახურობდა ბრიტანეთის არმიის ინდოეთის ნაწილებში. 1907-1911 წლებში იყო დიდი ბრიტანეთის სამხედრო ატაშე თეირანში და დახმარებას უწევდა პრობრიტანულ პოლიტიკურ ძალებს. პირველი მსოფლიო ომის დროს ხელმძღვანელობდა ბრიტანეთის ინდოეთის სამხედრო ნაწილებს. პირველი მსოფლიო ომის დასასრულს ხელმძღვანელობდა ბაქოში განლაგებული ბრიტანეთის არმიის ნაწილებს. 1920 ამიერკავკასიაში ბრიტანეთის უმაღლესი კომისრის, ოლივერ უორდროპის, გადადგომის შემდეგ ეს პოსტი პოლკოვნიკმა სტოკსმა დაიკავა. 1920 წლის 28 სექტემბერს ახლად დანიშნული უმაღლესი კომისარი თბილისში ჩამოვიდა, მას დახვდა საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილე კონსტანტინე საბახტარაშვილი და სამხედრო მინისტრის მოვალეობის შემსრულებელი, გენერალი ალექსანდრე გედევანიშვილი. თბილისში პოლკოვნიკ სტოკს შეხვდა იმხანად თბილისში მყოფი ბრიტანეთის ლეიბორისტული პარტიის ლიდერი მაკდონალდი და საქართველოს დახმარება სთხოვა. უმაღლეს კომისარს თბილისში მინისტრთა კაბინეტის წევრებმა საზეიმო ვახშამი გაუმართეს. მალევე სტოკსი ნოე ჟორდანიას შეხვდა და დადებითი განწყობა არ დამალა საქართველოსადმი. მის მიერ ლონდონში გაგზავნილი ანგარიშები აშკარა პროქართული ხასიათისაა. 1921 თებერვლამდე ასრულებდა უმაღლესი კომისრის მოვალეობას. საბჭოთა რუსეთის მიერ ამიერკავკასიის ოკუპაციის შემდეგ დაუბრუნდა ინდოეთის არმიას. 1931-1940 წლებში იყო ბრიტანეთის ვიცე-კონსული საფრანგეთის ქალაქ ნიცაში.
ლეონ თუმანოვი

ლეონ თუმანოვი (დ. 11 ოქტომბერი, 1890, თბილისი — გ. 10 ივნისი, 1938, მოსკოვი) — რუსეთის სოციალისტ-რევოლუციონერთა პარტიის წევრი. საქართველოს ეროვნული საბჭოს (პარლამენტის) წევრი. ეროვნებით სომეხი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ბანკის დირექტორის, თბილისელი თავადის, გიორგი თუმანოვის ოჯახში. დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. მუშაობდა ნაფიცივექილის თანაშემწედ. სტუდენტობის პერიოდში შეუერთდა რუსეთის სოციალისტ-რევოლუციონერთა პარტიას. პოლიტიკური საქმიანობის გამო 1911 წელს ოხრანკამ დააპატიმრა.

რუსეთის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ აგრძელებდა აქტიურ პოლიტიკურ საქმიანობას. 1917 წელს აირჩიეს კავკასიის ფრონტის ჯარისკაცთა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილედ. რუსეთის დამფუძნებელი დუმის არჩევნებში კავკასიის ესერთა სიის მე-3 ნომერი იყო და აირჩიეს დუმაში. 1918 წელს აირჩიეს თბილისის ქალაქის საბჭოს თავმჯდომარის ამხანაგად 1918 წელს საქართველოს პარლამენტის მიერ მიღებული კანონის თანახმად, სომეხთათვის გამოყოფილი კვოტით შევიდა პარლამენტში. სომხეთ-საქართველოს 1918 წლის ომის პერიოდში გამოირჩეოდა ანტიქართული მოქმედებებით. 1918 წლის დეკემბერში პარლამენტის სხდომაზე დადგა მისი და მისი თანაპარტიელის, ნიკოლოზ თარხანოვის სადეპუტატო უფლებამოსილების შეწყვეტის საკითხი. ბრალად ედებოდა მცხეთაში, ძეგვის ხიდზე მოწყობილი ტერორისტული აქტის შემსრულებლებთან კავშირი.

საბჭოთა პერიოდში ცხოვრობდა რუსეთში, მუშაობდა ჯერ სამეცნიერო მიმართულებით, ხოლო შემდეგ - საბჭოთა კავშირის უმაღლესი სასამართლოს სამხედრო კოლეგიაში. 1938 წელს დახვრიტეს.
თამარ თავაძე

თამარ თავაძე (დ. 1898, თბილისი — გ. 1980, იქვე) — ქართველი, თეატრის მხატვარი.

ბიოგრაფია
1916-1917 წლებში სწავლობდა მოსკოვის მხატვართა სტუდიაში. 1918 წელს ბრუნდება საქართველოში და 1922 წლამდე მხატვრად მუშაობს თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრში. თამარ თავაძე ავანგარდული ხელოვნების წარმომადგენელია. 1920 წელს აფორმებს ბალეტს: „კარნავალი“, რომელსაც დგამს მოცეკვავე, ბალეტმაისტერი, პედაგოგი, მიხეილ მორდკინი. ის იმხანად თბილისში იმყოფება თავის საბალეტო დასთან ერთად („მორდკინის ბალეტი“) და დგამს საბალეტო სპექტაკლებს საოპერო თეატრში. დასის წევრი და სოლისტია თამარ გამსახურდია, ქართველი ბალერინა და შემდგომ დიზაინერი (გერმანია, ბერლინი). რამდენადაც ზუსტი ცნობები არ არსებობს (თუმცა ზოგ წყაროში აღინიშნება, რომ მორდკინმა სპექტაკლი თავისივე მუსიკაზე დადგა), უნდა ვივარაუდოთ, რომ „კარნავალი“ იყო მიხეილ ფოკინის, ქართველი ბალეტმაისტერის, 1909-1912 და 1914 წლებში „რუსული სეზონების“ მთავარი მხატვრული ხელმძღვანელის და მოცეკვავის, დიაგილევის სცენოგრაფიით დადგმული, შუმანის საფორტეპიანო ციკლზე შექმნილი ერთმოქმედებიანი ბალეტი-პანტომიმა. შუმანის საფორტეპიანო ციკლის ბალეტისათვის ორკესტრირების ავტორები არიან: ანტონ არენსკი, ალექსანდრე გლაზუნოვი, ანატოლი ლიადოვი, ნიკოლოზ რიმსკი-კორსაკოვი, იმხანად, (1918-1921 წლებში) თბილისის კონსერვატორიის რექტორი, ნიკოლოზ ჩერეპნინი.

1924 წელს თამარ თავაძე მონაწილეობს მუშათა და ჯარისკაცთა თეატრში ვიქტორ დოლიძის ოპერის „ქეთო და კოტეს“ დადგმაში (კოსტიუმების ესკიზები). 1928 წელს ამთავრებს მოსკოვის მხატვრულ-ტექნიკური ინსტიტუტის თეატრალურ-დეკორაციული მხატვრობის განყოფილებას. 1927-1936 წლებში მუშაობს მოსკოვის დიდ თეატრში, თუმცა 1930 წელს მისი ხელმოწერა ჩნდება საქართველოს რევოლუციური მხატვრების ასოციაციის (სარმა) დეკლარაციაზე. შემდეგ ბრუნდება თბილისში. ოპერისა და ბალეტის თეატრში აფორმებს როსინის ოპერას „სევილიელი დალაქი“ (1938), კოტე მარჯანიშვილის თეატრში - მოლიერისა და მარკ-ანტუან შარპანტიეს სამმოქმედებიან ბალეტ-კომედიას „ვითომდა ავადმყოფი“ (1943); ლევან გოთუას „მეფე ერეკლეს“ ბათუმის დრამატულ თეატრში (1944). მას შემდეგ, როგორც ჩანს, თამარ თავაძეს ოპერასა თუ დრამატულ თეატრებში სპექტაკლები აღარ გაუფორმებია. ყოველ შემთხვევაში, მისი შემოქმედება დღემდე შეუსწავლელია.
ათანასე ჯვარიშეიშვილი

ათანასე ჯვარიშეიშვილი (დ. 1864 — გ. 1927) — ქართველი პედაგოგი, ფილოლოგი. ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ნამდვილი წევრი (1899).

ბიოგრაფია
1889 წელს დაამთავრა ქალაქ ნიჟინის ისტორიულ-ფილოლოგიური ინსტიტუტი. იყო წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ბათუმის განყოფილების წევრი (1916). 1920 წელს მიიწვიეს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ბერძნულის მასწავლებლად.
ალბერტ ინგელსი

ალბერტ ინგელსი (; დ. 9 მაისი, 1872, ლილი — გ. 11 ივლისი, 1941, ნიცა) — ფრანგი სოციალისტი. საფრანგეთის მესამე რესპუბლიკის პარლამენტის წევრი. მეორე სოციალისტური ინტერნაციონალის წევრი. ახალგაზრდობიდანვე ჩართული იყო პოლიტიკურ საქმიანობაში, 1887 შეუერთდა საფრანგეთის სოციალისტურ პარტიას.

ბიოგრაფია
ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში საქსოვი წარმოების მუშათა წრეებში და ახალგაზრდებში ეწეოდა აგიტაციას, გარკვეული პერიოდის განმავლობაში მუშაობდა საქსოვ წარმოებაში. იყო საფრანგეთის საქსოვი წარმოების მუშათა გაერთიანების მდივანი. ხელმძღვანელობდა სოციალისტური გაზეთს „ “-ს. 1914 წელს სოციალისტური პარტიის სიით აირჩიეს პარლამენტის წევრად. მუშაობდა ბინათმესაკუთრეობის საკითხზე და მსოფლიო ომის შედეგად მიყენებული ზარალის აღმოფხვრის გეგმებზე. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ აქტიურ მონაწილეობას იღებდა მეორე სოციალისტური ინტერნაციონალის საქმიანობაში. 1919 წელს კვლავ აირჩიეს პარლამენტის წევრად. 1920 წლის სექტემბერში როგორც მეორე სოციალისტური ინტერნაციონალის დელეგაცის წევრი, იმყოფებოდა საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში. სიტყვით გამოვიდა თბილისის, თელავისა და ტყიბულის საზეიმო მიტინგებზე. საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ოკუპაციის შემდეგ აკრიტიკებდა საბჭოთა საოკუპაციო რეჟიმს. საუკუნის 20-30-იან წლებში აგრძელებდა აქტიურ პოლიტიკურ საქმიანობას, 1919-1924 და 1932-1936 წლებში იყო საფრანგეთის პარლამენტის წევრი სოციალისტური პარტიიდან, 1930-1935 წლებში — ქალაქ ტურკუენის მერი.