აგიოს-თეოდოროსი (ლარნაკა)

აგიოს-თეოდოროსი — სოფელი, რომელიც მდებარეობს კვიპროსში, ლარნაკის რაიონში, დედაქალაქ ნიქოზიიდან სამხრეთით დაახლოებით 40 კმ-ში და რაიონული ცენტრი ლარნაკიდან დასავლეთით 20 კმ-ში. 2021 წლის ბოლო ოფიციალური აღწერის მონაცემებით, სოფლის მოსახლეობა 727 ადამიანს შეადგენდა.

ეტიმოლოგია
სოფლის კვიპროსულ-ბერძნულ სახელზე, აგიოს-თეოდოროსზე (კვიპროსულ-ბერძნულად: ), ამბობენ, რომ სახელი ეწოდა სოფლის მფარველი წმინდანის, თეოდორე ტირონის პატივსაცემად. სავარაუდოა, რომ სოფლის კვიპროსულ-თურქული სახელწოდება ბერძნული სახელის ვარიაცია იყო.

ზოგიერთ შემთხვევაში სოფელს მოიხსენიებენ როგორც აგიოს-თეოდოროს სკარინუს (კვიპროსულ-ბერძნულად: ), რაც მიუთითებს ახლომდებარე ქალაქ სკარინუზე, რათა განასხვავონ ის კვიპროსის სხვა სოფლებისგან, რომლებსაც აგიოს-თეოდოროსი ჰქვია, მათ შორის ლიმასოლის, ნიქოზიის, ტილირიას, ფამაგუსტასა და კარპასიის სოფლებისგან.

1958 წელს თურქ-კვიპროსულმა თემმა სოფლისთვის მიიღო ალტერნატიული სახელი , რაც ნიშნავს „სრუტეს“ (თურქულად: ) ან „ბოსფორს“.

გეოგრაფია
ფიზიკური გეოგრაფია
აგიოს-თეოდოროსი მდებარეობს კუნძულ კვიპროსის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან დაახლოებით 80 მეტრის სიმაღლეზე. სოფლის მიმდებარე მიწა დასავლეთით ბორცვიანია, ხოლო აღმოსავლეთით — ბრტყელი; იგი თითქმის მთლიანად სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულებისაა, რაც განპირობებულია მდინარე პენტაშოინოსის გარშემო არსებული ნაყოფიერი მიწებით, რომელზეც სოფელი აშენდა. წარსულში ციტრუსოვანი ხილის მოყვანა მრავალი მცხოვრებისთვის მთავარი საქმიანობა იყო. მდინარე პირდაპირ ქალაქში მიედინება და მისი გადაკვეთა შესაძლებელია ხიდით.

მიუხედავად იმისა, რომ სოფელი აგიოს-თეოდოროსი სანაპიროდან დაახლოებით 4 კილომეტრში მდებარეობს, ამავე სახელწოდების მუნიციპალიტეტი ვრცელდება ხმელთაშუა ზღვამდე და მოიცავს სანაპირო ზოლისა და კლდოვანი სანაპიროს რამდენიმე კილომეტრს.

აგიოს-თეოდოროსის კლიმატი ზომიერია, საშუალო ტემპერატურით 22 °. საშუალოდ, ყველაზე ცხელი თვეა აგვისტო, დღიური საშუალო ტემპერატურით 31 °, ხოლო ყველაზე ცივი — იანვარი, დღიური საშუალო ტემპერატურით 14 °. ყველაზე წვიმიანი თვეა დეკემბერი, ნალექიანობის საშუალოდ 3.98 დღით, ხოლო ყველაზე მშრალი — ივლისი, ნალექიანობის საშუალოდ ნული დღით. ბრიტანელების მიერ 1881, 1891, 1901, 1911, 1921, 1931 და 1946 წლებში, ხოლო კვიპროსის რესპუბლიკის მიერ 1960, 1973, 1976, 1982, 1992, 2001, 2011 და 2021 აღრიცხული 96 პირიდან 49 იყო მუსლიმი, ხოლო 47 — არამუსლიმი. ეს უკანასკნელი განადგურდა 1491 წლის მიწისძვრის შედეგად, რის შემდეგაც გადარჩენილმა მცხოვრებლებმა ტერიტორია მიატოვეს. ფრანკთა ბატონობის პერიოდში ეს მხარე ფეოდს წარმოადგენდა, ხოლო კუნძულის ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში შესვლის შემდეგ, მიწები სამხედრო ოფიცრებს, ლალა-მუსტაფა ფაშასა და ფიალე ფაშას გადაეცათ. ამის გამო ჯგუფმა არჩია გარეგნულად მუსლიმებად წარმოჩენილიყო. ბრიტანული მმართველობის დროს მოხდა მათი ასიმილაცია თურქ-კვიპროსულ თემში. 1964 წლის მარტში რეგიონში გაეროს სამშვიდობო ძალების მიერ შვედური ქვედანაყოფი განლაგდა, რომლის ამოცანა თემთაშორისი ძალადობის აღკვეთა იყო. ამ მშვიდობისმყოფელთა ნაწილი აგიოს თეოდოროსში განთავსდა.

1966 წლის ნოემბრიდან გეჩითკალეს ანკლავი სულ უფრო მილიტარიზებული გახდა: -ის პერსონალი ბლოკავდა საგზაო მოძრაობას, რათა ხელი შეეშალათ კვიპროსის პოლიციისთვის, ეროვნული გვარდიისთვის და ზოგ შემთხვევაში, ბერძენი კვიპროსელებისთვის გაეროს ესკორტის გარეშე თავისუფლად გადაადგილებაში. ზოგჯერ ისინი საწვავსაც მოითხოვდნენ, რადგან ადგილობრივმა კვიპროსულმა ხელისუფლებამ ანკლავისთვის საწვავის რეგულარული მიწოდება შეაჩერა.

1967 წლის მარტში -ის წევრები გაეროს მშვიდობისმყოფელებს დაუპირისპირდნენ მეზობელ სოფელ კოფინოუში, რის შემდეგაც გაერომ კვიპროსის პოლიციას ქალაქის დატოვება სთხოვა. თუმცა ეროვნული გვარდია დარჩა და გაერომ დაადგინა, რომ ამან რეგიონში არასტაბილურობა გაზარდა. 13 ნოემბერს პრეზიდენტმა მაკარიოსმა, გენერალმა გრივასმა და შინაგან საქმეთა მინისტრმა ეპამეინონდას კომოდრომოსმა გაეროს გენერალური მდივნის სპეციალურ წარმომადგენელს ხოსე როლც-ბენეტს და -ის სარდალს გამოუცხადეს ღრმა შეშფოთება აგიოს-თეოდოროსში პოლიციის პატრულირებასთან დაკავშირებული სიტუაციის გამო. გაეროს პერსონალმა მკაცრი რეკომენდაცია გასცა პოლიციის პატრულირების გადადების შესახებ, თუმცა კვიპროსის მთავრობა არ დაეთანხმა და ქალაქში პოლიციის ორი პატრული გაგზავნა — ერთი ჩრდილოეთიდან და ერთი სამხრეთიდან. 1967 წლის 14 ნოემბერს ეროვნული გვარდიის ადგილობრივმა მეთაურმა აცნობა -ის ადგილობრივ ხელმძღვანელს დაგეგმილი პატრულირების შესახებ და პოლიციის დაცვა სთხოვა. როდესაც გაერო არ დაეთანხმა გეგმას და მიიჩნია, რომ პირობები არ იყო შესაბამისი -ის წინააღმდეგ ძალის დემონსტრირებისთვის, ეროვნული გვარდია, გენერალ გრივასის ხელმძღვანელობით, პოლიციას თან გაჰყვა. დილის 10 საათზე პოლიციის კიდევ ერთი პატრული ეროვნული გვარდიის თანხლებით სოფლისკენ ყოველგვარი დაბრკოლების გარეშე დაიძრა; თურქმა კვიპროსელებმა სოფლის შესასვლელთან გადაღობილი ტრაქტორი პოლიციის ან ეროვნული გვარდიის მხრიდან ყოველგვარი იძულების გარეშე თავად გადააადგილეს. ვრცელდებოდა ინფორმაცია გრივასის ჯარების მიერ თურქი კვიპროსელი მშვიდობიანი მოსახლეობის მკვლელობისა და ძარცვის შესახებ.საღამოსთვის კონფლიქტი შეწყდა და ეროვნულმა გვარდიამ სოფელზე კონტროლი დაამყარა. ამ პროცესში ეროვნული გვარდია სახლიდან სახლში გადადიოდა, გამოჰყავდა ყველა მშვიდობიანი მოქალაქე და სოფლის გარეთ გადაჰყავდა. ინციდენტმა თურქეთის მთავრობის აღშფოთება გამოიწვია, რომელმაც 1967 წლის 17 ნოემბერს საბერძნეთის სამხედრო ხუნტას ულტიმატუმი გაუგზავნა, სადაც სხვა მოთხოვნებთან ერთად, აგიოს-თეოდოროსში თავდასხმების მსხვერპლთათვის კომპენსაციის გადახდას მოითხოვდა. იმავე დღეს თურქეთის პარლამენტმა მთავრობას უფლება მისცა, ომი გამოეცხადებინა საბერძნეთისთვის, თუ კვიპროსში სიტუაცია კიდევ უფრო დამძიმდებოდა. თავად 15 ნოემბერს, თურქეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა იჰსან საბრი ჩაგლაიანგილმა განაცხადა:
აგიოს-თეოდოროსის ტერიტორიაზე დაწყებულმა თავდასხმამ გაართულა ვითარება ისე, როგორც არასდროს 1964 წლის შემდეგ. ასეთი ქმედება, მაშინ როდესაც აგიოს-თეოდოროსის პრობლემის მოლაპარაკებების გზით გადაჭრის შესაძლებლობა ჯერ კიდევ არსებობდა, წარმოადგენს კვიპროსის მთავრობის მხრიდან აშკარა პროვოკაციას. -ს მოეთხოვება დაუყოვნებლივ შეაჩეროს ბრძოლა და აგიოს-თეოდოროსისა და კოფინოუს თურქ-კვიპროსული ტერიტორიები გაწმინდოს როგორც ბერძენი კვიპროსელების, ისე ბერძნული შეიარაღებული ძალებისგან. თუ ეს ვერ შესრულდება, კრიზისი, რომელიც კუნძულის საზღვრებს გასცდება, გარდაუვალი იქნება. ჩვენ ამიტომ ვითხოვთ -ის დაუყოვნებლივ მოქმედებას. სამხედრო ფრონტზე, -მა კვლავ დაიკავა თავისი პოზიციები, თუმცა აქტივობები მნიშვნელოვნად შემცირდა და საგზაო ბლოკპოსტები მოიხსნა. ანალოგიურად, ეროვნულმა გვარდიამ რეგიონში თავისი ძალები ერთ ოცეულამდე შეამცირა, ხოლო კვიპროსის პოლიცია — სამ კონსტებლებამდე, სოფლის საპოლიციო პატრულირება კი შეჩერდა.

„ოპერაცია გრონთოსის“ აღქმა, როგორც ხოცვა-ჟლეტა
წყაროებს შორის მიმდინარეობს დებატები იმის შესახებ, იყვნენ თუ არა 1967 წლის 15 ნოემბერს აგიოს-თეოდოროსსა და კოფინოუში განვითარებული მოვლენები ხოცვა-ჟლეტა. მაშინ როდესაც ზოგიერთი ბერძენი კვიპროსელი და თურქი კვიპროსელი წყარო მოვლენებს ხოცვა-ჟლეტად მიიჩნევს, სხვები ამას არ ეთანხმებიან. მაგალითად, ზოგიერთი ბერძენი კვიპროსული გაზეთი იმ დროს მას „უსისხლო ოპერაციას“ უწოდებდა და აცხადებდა, რომ „ოპერაცია გრონთოსი“ განხორციელდა „ისე, რომ ერთი გასროლაც არ მომხდარა და არავისთვის სისხლი არ წამოსვლია“.

სპეცდანიშნულების ძალების 32-ე საკომანდო ესკადრილიის წევრ მარიოს ტემბრიოტისთან ინტერვიუში, ტემბრიოტისმა „ოპერაცია გრონთოსის“ განხორციელებისას თავისი გამოცდილება აღწერა, როგორც თურქი კვიპროსელი მშვიდობიანი მოსახლეობის მკვლელობები, ქონების განადგურება და ძარცვა.