iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
რუსიშვილები

რუსიშვილები — ქართული თავადური საგვარეულო. გადმოცემის თანახმად, ამ გვარის წინაპრები მცველები კიევის რუსეთის მეფის (გიორგი რუსის) მცველები (ე.წ. "დრუჟინები") იყვნენ. როდესაც გიორგი რუსი დაქორწინდა თამარზე 1177 წელს, მის ერთ-ერთ მცველსა და მის მომავალ თაობას უბოძა თავადობა და "რუსისშვილობა". ამათი შთამომავლობა თამარმა დაამკვიდრა შილდაში და ამიერიდან აქ ცხვრობდნენ ბარამისა და ქაიხოსროს შვილები. საგვარეულო მოხსენიებულია 1783 წლის გეორგიევსკის ტრაქტატშიც. ოჯახის წევრებმა დაიკავეს მთავარი ხაზინდრის, ანუ მეჭურჭლეთუხუცესობის თანამდებობა კახელი მეფეების კარზე და 1724 წლიდან ისინი ხდებიან ნეკრესის ეპისკოპოსები. კახეთის სამეფო კარზე მათ ეკავათ ყორჩიბაშის თანამდებობა, რომელიც ეწოდებოდა სპარსეთის შაჰინშაჰის პირადი დაცვისა და სამეფო კავალერიის უფროსს. ამის გამო რუსიშვილებს გამოეყო რუსიშვილ-ყორჩიბაშების (ყორჩიბაშიშვილები) საგვარეულო
აბდულ მაჯიდ მირზა ეინ ოდ-დოვლა

აბდულ მაჯიდ მირზა ეინ ოდ-დოვლა (სპარს. ‎, დ. 30 მარტი, 1845, თეირანი — გ. 15 აპრილი, 1927, თეირანი) —  ირანელი სახელმწიფო მოღვაწე, ირანის პრემიერ-მინისტრი (ვეზირი) სულთან აჰმად შაჰის დროს  (1904—1906, 1915— 1909  და 1917—1918 წწ.).

ბიოგრაფია
აბდულ მაჯიდ მირზა ეინ ოდ-დოვლა დაიბადა უფლისწულ სულთან მუჰამედ მირზას ოჯახში.

1891 წელს ნასერ ალ დინ შაჰის ბრძანებით დაინიშნა თავრიზის გამგებლად.

1904-1906 წლებში გახლდათ სპარსეთის პრემიერ-მინისტრი. რუსეთის სახელმწიფო ბანკის მიერ შაჰისთვის მიცემული სესხის დასაბრუნებლად იმპორტის გადასახადების შეგროვების მიზნით, მან მიმართა რეპრესიებს ვაჭრების წინააღმდეგ. მის მიერ გატარებულმა ღონისძიებებმა გამოიწვია ვაჭართა მასიური პროტესტი და  დემონსტრაციები მისი პოლიტიკის წინააღმდეგ . პროტესტის მონაწილეები გამოდიოდნენ საჯარო მოწოდებებით კონსტიტუციის  და საპარლამენტო წარმომადგენლობის შემოღებაზე. 1906 წლის ივლისში აბდულ მაჯიდ მირზა ეინ ოდ-დოვლა  იძულებული გახდა გადამდგარიყო და იმავე წლის აგვისტოში შაჰმა ხელი მოაწერა ბრძანებულებას ირანში საპარლამენტო სისტემის შემოღების შესახებ.

1908 წელს თავრიზში დაიწყო აჯანყება შაჰის ძალაუფლების წინააღმდეგ. შაჰმა თავრიზში რაჰიმ ხანის მეთაურობით გააგზავნა 25000-კაციან რაზმი, რომელმაც ქალაქს ყველა მხრიდან ალყა შემოარტყა. ქალაქი იზოლირებული აღმოჩნდა გარე სამყაროსგან.

რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ა.იზვოლსკიმ დაავალა საბლინს, „კატეგორიულად“ ეცნობებინა შაჰისთვის, რომ მისი ჯარების ქმედებები საფრთხეს უქმნიდა თავრიზის მოქალაქეებს და უცხოეთის საკონსულოებს. საჭირო იყო შაჰს სასწრაფოდ დაევალებინა ეინ ოდ-დოვლასთვის ქალაქში საკვების შეტანა. იზვოლსკი წერდა:

რუსეთმა შაჰს ოცდაოთხი საათი მისცა გადაწყვეტილების მისაღებად, მაგრამ საბლინის დემარშის გადამწყვეტმა ტონმა დაარწმუნა მოჰამად ალი  იმავე დღეს განეცხადებინა თანხმობა.

1908 წელს მუჰამედ ალი შაჰი  რუსეთის იმპერიაში გაიქცა.  პრემიერ-მინისტრი იძულებული გახდა  ქვეყნის პოლიტიკური ცხოვრებიდან წასულიყო.

პირველი მსოფლიო ომის დაწყებამდე, ინგლის-რუსეთის მიერ ირანის ოკუპაციის დროს 1915 წლის ივლისიდან აგვისტომდე და შემდეგ 1917 წლის ივნისიდან 1918 წლის მაისამდე,  აბდულ მაჯიდ მირზა ეინ ოდ-დოვლა კვლავ პრემიერ-მინისტრის პოსტს იკავებდა. ირანი იყო მსოფლიოში ერთ-ერთი პირველი სახელმწიფო, რომელმაც 1917 წლის დეკემბერში ახალი საბჭოთა მთავრობა აღიარა. ამით ისარგებლა ეინ-ოდ-დოვლამ და გააუქმა მეფის მთავრობასთან დადებული ყველა შეთანხმება და შესთავაზა რუსეთის ახალ ხელმძღვანელობას ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობის რეფორმირება.

აბდულ მაჯიდ მირზა ეინ ოდ-დოვლა  გარდაიცვალა 1927 წლის 15 აპრილს. დაკრძალულია ქალაქ ყუმში.
თვალი პატიოსანი (ფილმი)

თვალი პატიოსანი — სს „ქართული ფილმის" 1976 წლის ფილმი. რეჟისორი — შოთა მანაგაძე.

სიუჟეტი
ფილმი გადაღებულია გურამ ფანჯიკიძის ამავე სახელწოდების რომანის მოტივების მიხედვით. იგი მოგვითხრობს ორი მეგობრის — თამაზის და ოთარის ურთიერთობის შესახებ. ისინი ერთმანეთს გვერდში უდგანან და ეხმარებიან ფიზიკური და სულიერი დაბრკოლებების გადალახვაში.

როლებში
მურმან ჯინორია — თამაზ იაშვილი
ვახტანგ კიკაბიძე — ოთარ ნიჟარაძე
თათული დოლიძე — ნატო
რუსუდან კიკნაძე — მედეა
ვახტანგ ნინუა — მირონი
კოტე დაუშვილი
იოსებ ხაინდრავა — ოფიციანტი
თენგიზ არჩვაძე
თამარ სხირტლაძე
ჭაბუა ამირეჯიბი
შალვა ხერხეულიძე — კათედრის თანამშრომელი
თამაზ თოლორაია
ნოდარ მანაგაძე
ლიბანის გეოგრაფია

ლიბანი მცირე სახელმწიფოა ახლო აღმოსავლეთის რეგიონში. მდებარეობს ჩრდილოეთ განედის 24 გრადუსსა და აღმოსავლეთ გრძედის 35 გრადუსზე. ქვეყანა ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზეა გადაჭიმული და სიგრძე სიგანეს დაახლოებით სამჯერ აღემატება. ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ ლიბანის სიგანე ვიწროვდება. ქვეყნის მთიანი რელიეფი, ზღვასთან სიახლოვე და სტრატეგიული მდებარეობა ძველი მსოფლისო გზაჯვარედინზე ლიბანის ისტორიის განმსაზღვრელი ფაქტორები იყო.

რეგიონსა და მსოფლიოში ლიბანის როლს ვაჭრობა განსაზღვრავს. ქვეყანა ხმელთაშუა ზღვის ქვეყნებსა და ინდოეთ-აღმოსავლეთ აზიას შორის ხიდის ფუნქციას ასრულებს. რეგიონიდან ექსპორტზე ნავთობი, მარცვლეული, ლითონები და კერამიკული ნაწარმი გადის.
ჩეჭიფეში

ჩეჭიფეში — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან.

ჩეჭიფეში ნიშნავს „თეთრი წვრილისა“ (მეორე ვერსიით „თეთრი მწიფე“).

მაღლარების სახით ჩეჭიფეში ფართოდ იყო გავრცელებული სამეგრელოს სოფლებში. ადგილობრივი მოსახლეობა მას ყურძნადაც მიირთმევდა და ღვინოსაც ამზადებდა. ჩეჭიფეშის ღვინო ხასიათდებოდა ალკოჰოლის საკმაო შემცველობით და ჰარმონიულობით, მაგრამ მას სხვა საგვიანო ჯიშების რთველის დროს მაჭრობის პერიოდშივე მოიხმარდნენ.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ან საშუალოზე მცირე ზომისაა, მომრგვალო, სამ, იშვიათად ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა დაფარული მონაცრისფრო შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი მცირე ან საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის. იშვიათად თხელი მტევნებიც გვხვდება. მარცვალი საშუალოზე მცირე ზომისაა, ოვალური და ღია-ქარვისფერი. კანი თხელი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი წვნიანია, სასიამოვნო ტკბილი გემოთი.

ჩეჭიფეში საშუალო ზრდისა და საშუალოზე დაბალმოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 181 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის დასაწყისში შედის. სამეგრელოში გავრცელებული ვაზის ადგილობრივ ჯიშებთან შედარებით ჩეჭიფეში თითქმის ერთი თვით ადრე მწიფდება. მტევნის წონა 75-105 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 4.5-5.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.5-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8-9,8 გ/ლ-ს.

გამოიყენება თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად და სასუფრე ყურძნად. ღვინოს ახასიათებს ალკოჰოლის საკმაო შემცველობა და ჰარმონიულობა.
ჩეხარდანი

ჩეხარდანი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან.

ქართულად „თეთრი ხარდანი“ (სახარდნე).

სამეგრელოს მთელ ტერიტორიაზეა მცირედ გავრცელებული.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი ოვალური ფორმისაა, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია თეთრი ქეჩისებრი შებუსვით. მტევანი დიდი ზომისაა, კონუსური ფორმის. მარცვალი დიდი ზომისაა, კვერცხისებური ფორმის, სიმწიფეში ქარვისფერი ელფერით. რბილობი წვნიანია, სასიამოვნო გემოთი და სურნელით.

ვაზი ძლიერი ზრდისაა, მაღალ შტამბზე გაცილებით უკეთეს შედეგებს იძლევა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 21.2%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.8 გ/ლ-ს. გამოიყენება საკმაოდ ხარისხიანი თეთრი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
ჩინური ავრეხი

ჩინური ავრეხი, ჩინური ყვავილმცვენი, ჩინური უმოსავლო — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

ჩინურის ერთ-ერთი ვარიაციაა.

გავრცელებულია ქართლის ვენახებში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარეს ძარღვების გარშემო შეიმჩნევა მოკლე ჯაგრისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი პატარა ზომისაა. ძალიან თხელია, ახასიათებს მარცვლის ცვენა. მარცვალი საშუალო ზომისაა. ოვალური, მოყვითალო-მომწვანო ან ყვითელი ფერის. მტევანში ასეთი მარცვლები სულ 10%-ია დანარჩენი კი წვრილი და განუვითარებელია (პართენოკარპიული). რბილობი ხორციანი და წვნიანია.

ჩინური ავრეხი საშუალო ზრდისა და დაბალმოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის მე-ორე ნახევარში შედის. სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17-18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8-9 გ/ლ-ს.
ჩინური შავი

ჩინური შავი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

სახელი შერქმეული აქვს თეთრ ჩინურთან დიდი მსგავსების გამო.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, ოვალური, მცირედ დანაკვთული, თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შეუბუსავია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური, ცილინდრულ-კონუსური, ფრთიანი, საშუალო სიკუმსის ან თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო და შებრტყელებული, მუქი-ლურჯი ფერის. კანი თხელი და მკვრივი აქვს ცვილისებრი ფიფქით ააშუალოდ დაფარული. რბილობი წვნიანია, წვენი სუსტად შეფერილი. გემო — სასიამოვნო, ხილის არომატით.

ჩინური შავი საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 164 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევარში შედის. მტევნის საშუალო წონა 179 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 7.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 16-17.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6.7-7.4 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის წითელი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად. ღვინო ალუბლისფერი და ნაკლებსხეულიანია. ასევე მოიხმარენ სასუფრე ყურძნად.
ჩიტისთვალა აჭარული

ჩიტისთვალა აჭარული — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აჭარიდან. არსებითად განსხვავდება კახური თეთრი და ბოდბური ჩიტისთვალებისგან. საუკუნის შუა წლებში ასწლოვანი მაღლარების სახით იყო შემორჩენილი ზემო აჭარის სოფლებში ალმე და დეკანაშვილები.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ განივოვალური, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია საშუალო სიხშირის აბლაბუდისებრი შებუსვით. ყვავილი მდედრობითი სქესისაა. მტევანი მცირე ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, გვხვდება განტოტვილი და უფორმო მტევნებიც, თხელი ან ძალიან თხელი. მარცვალი საშუალოზე მცირეა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, მუქი წითელი. კანი თხელი და ნაკლებმკვრივია, ცვილისებრი ფიფქით მცირედ დაფარული. რბილობი წვნიანია, წვენი — შეუფერავი, გემო — ჩვეულებრივი.

ჩიტისთვალა აჭარული საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 204 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის, მტევნის საშუალო წონა 65 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 4.5-5.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17.1%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 10.8 გ/ლ-ს.

მაღალი გამძლეობა აქვს სოკოვანი დაავადებების მიმართ, მაგრამ იძლევა დაბალი ხარისხის პროდუქციას. გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
ჩიტისთვალა ბოდბური

ჩიტისთვალა ბოდბური — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

კახურ ვაზთა ჯიშების წარმომადგენელია. ერთეული ძირები გვხვდება ძირითადად ბოდბეში მწვანისა და რქაწითლის ნარგავებში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ვიწროკონუსური ან ცილინდრული ფორმის, იშვიათად ცილინდრულ-კონუსური, კუმსი, ზოგჯერ თხვღ მარცვლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ღია ყვითელი. მარცვლები არათანაბრადაა განვითარებული. კანი თხელია, ცვილისებრი ფიფქით სქლად დაფარული. რბილობი წვნიანია, გემო — სასიამოვნო და ოდნავ მწკლარტე.

ჩიტისთვალა ბოდბური საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 140-150 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის პირველ ნახევარში შედის. მტევნის წონა 200-400 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 5.0-6.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-21.2%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6.8-8.5 გ/ლ-ს.

გამოიყენება ევროპული და კახური ტიპის სუფრის თეთრი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
ჩიტისთვალა თეთრი

ჩიტისთვალა თეთრი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, უფრო ხშირად ოვალური, მაგრამ ოდნავ განიერი, ვიდრე მთლად ოვალური, სამი, იშვიათად ხუთნაკვთიანი ან თითქმის მთლიანი ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია საშუალო სიხშირის აბლაბუდისებრი და თხელი ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, მხრიანი. მხრების სიგრძე ხშირად მტევნის სიგრძის ნახევარს აღწევს, უფრო იშვიათად კონუსური ფორმის მტევნებიც გვხვდება, საშუალო სიკუმსის ან კუმსი, ზოგჯერ მეჩხერი ან ძალიან კუმსი. მარცვალი საშუალოზე მცირეა, მომრგვალო, მომწვანო-მოყვითალო ფერის. კანი თხელი და გამჭვირვალეა. უხვადაა დაფარული ცვილისებრი ფიფქით, რომელიც მარცვალს მორუხო ფერს აძლევს. რბილობი საშუალო სიმკვრივისაა, ადვილად არ დნება, არც წიპწები ეცლება ადვილად. წვენი ტკბილია, გემო ნაზი აქვს, ჰარმონიული, კარგად გამოხატული ჯიშურ-არომატით.

ჩიტისთვალა თეთრი საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 129 დღიდან 157 დღემდე მერყეობს. მტევნის წონა 120-160 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.0-8.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.3-22.4%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6-8 გ/ლ-ს.

ძირითადად გამოიყენება სუფრის თეთრი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად. ღვინო ღია ჩალისფერია, დამახასიათებელი ჯიშური არომატით, ნაზი, ჰარმონიული გემოთი. მოსავლის აღების შესაბამისად, შეიძლება დამზადდეს ევროპული და კახური ტიპის სუფრის ღვინო. მაღალი ღირსების სუფრის ღვინოს იძლევა კახური წესით დაყენების დროს, რომელიც ევროპულზე უფრო მეტი სხეულითა და არომატულობით ხასიათდება. უახლოვდება იყალთო-რუისპირის კახური ტიპის ღვინოს.
ჩიტისკვერცხა თეთრი

ჩიტისკვერცხა თეთრი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში მესხეთიდან.

მისი მარცვლები ჩიტის კვერცხების მსგავსია და ამიტომაც მიუღია ასეთი სახელწოდება.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ, იშვითად ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია თხელი აბლაბუდისებრი და ძარღვების გასწვრივ თხელი ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა. ფორმა ცვალებადია, არის ცილინდრულიც, კონუსურიც და ცილინდრულ-კონუსურიც. საშუალო სიკუმსისაა, იშვიათად კუმსი ან თხელი მტევნები აქვს. მარცვალი წვრილი და მრგვალია, მომწვანო-მოყვითალო, მზის მხარეს ქარვისფერი ელფერით. ზოგიერთი მარცვალი ოდნავ ოვალური ან შებრტყელებულია. კანი თხელი და საშუალო სიმკვრივისაა, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია. გემო სასიამოვნო.

ჩიტისკვერცხა თეთრი საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 160-170 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევრიდან შედის. მტევნის წონა 70-200 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 5.0-7.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 14-17%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8-12 გ/ლ-ს.

ჩიტისკვერცხა თეთრის ჯიშური ღვინო დაბალი ალკოჰოლურობითა და მომეტებული მჟავიანობით გამოირჩევა. საინტერესო ჯიშია სელექციური მიზნებისთვის.
ჩიტისკვერცხა შავი

ჩიტისკვერცხა შავი — ქართული აბორიგენული შავყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში მესხეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო და საშუალოზე დიდი ზომისაა. მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია თხელი აბლაბუდისებრი და ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული ფორმის, დატოტვილი, თხელი. მარცვალი მცირე ზომისაა, უკუკვერცხისებრი ფორმის და შავი ფერის. კანი თხელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით საშუალოდ დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, კნატუნა, მომჟაო-მოტკბო გემოთი. წვენი შეფერილია.

ჩიტისკვერცხა შავი სუსტი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 150-155 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის დასაწყისში შედის. მტევნის საშუალო წონა 60-70 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 2.0-3.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 16-17%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8-10 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სასუფრე ყურძნად და სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
ჩიჩქიში

ჩიჩქიში — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან.

„ჩეჩქი“ ქართულად „ძალიან ბევრს“ (უხვს) ნიშნავს.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარის შებუსვა საკმაოდ სქელია, იგი აბლაბუდისებრად და ჯაგრისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ღია-მწვანე ფერის. კანი სქელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით სქლად დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია. ჩვეულებრივი ტკბილი გემოთი.

ჩეჩქიში საშუალო და საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 200-205 დღეა, სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევარში შედის. მტევნის საშუალო წონა 150 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა საშუალოდ 7.0-8.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.5-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.5-9 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სასუფრე ყურძნად და სუფრის თეთრი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
ჩხაბერძულა

ჩხაბერძულა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურია-სამეგრელოდან. გავრცელებული იყო მთელ გურიაში, გარდა საჯავახოსა.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია ხშირქეჩისებრად. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის ან თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, მუქი ლურჯი, თითქმის შავი. თხელკანიანია. რბილობი წვნიანი და ნაკლებად ხორციანია.

ჩხაბერძულა საშუალო ზრდისა და უხვმოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის დასაწყისში შედის. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-19%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.4 გ/ლ-ს.

გამოსადეგია სუფრის წითელი ღვინის დასამზადებლად.
ჩხინკოური

ჩხინკოური, ჩხიკოურა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ერთეული ძირები და მცირე ნარგავებია თერჯოლისა და ზესტაფონის მუნიციპალიტეტებში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი, იშვიათად თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ხშირქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური, იშვიათად კონუსური ფორმის, ფრთიანი, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ზოგჯერ მომრგვალო-ოვალური ფორმის მომწვანო-მოყვითალო ფერის. კანი სქელი და საშუალო სიმკვრივის აქვს, კარგად გამოხატული ცვილისებრი ნაფიფქით. რბილობი წვნიანია.

ჩხინკოური საშუალო ზრდით ხასიათდება. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 167 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის პირველ ნახევარში შედის. მტევნის წონა 125-150 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17-18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8-9 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად. ღვინო ჰარმონიულობას მოკლებულია.
ჩხოროკუნი

ჩხოროკუნი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრად სქლადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის. საკმაოდ კუმსია, იშვიათად თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, შავი ფერის. კანი სქელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი წვნიანია, წვენი — შეუფერავი, ტკბილი.

ჩხოროკუნი საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 200 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევარში შედის. მტევნის წონა 110 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 5.5-6.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9.5 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
ჩხუში

ჩხუში — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან.

გავრცელება
 საუკუნის შუა წლებში ის გავრცელებული იყო მაღლარების სახით ქვემო აჭარაში სიხაულიძეებსა და ასამნბაძეების მიდამოებში. ივანე ჯავახიშვილის ცნობით, ოდესღაც აჭარაში თეთრყურძნიანი ჩხუშიც ყოფილა გავრცელებული.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ან საშუალოზე დიდია, ოვალური, სამი, იშვიათად ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ძლიერ ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი მდედრობითია. მტევანი პატარა ან საშუალო ზომისაა, ცილინდრული ფორმის, ზოგჯერ დატოტვილი, თხელი, იშვიათად ააშულო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, თითქმის შავია, კანი საკმაოდ სქელია და მკვრივი, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი წვნიანია, წვენი — შეუფერავი.

ჩხუში საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 190 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს, ნოემბრის დასაწყისში შედის. მტევნის საშუალო წონა 126 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 5-5,5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.3%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9,5 გ/ლ-ს.

სუსტია სოკოვან დაავადებათა მიმართ. ახასიათებს უხვი, მაგრამ დაბალი ხარისხის მოსავალი. სამეურნეო თვალსაზრისით ფართო ინტერესს მოკლებულია.
ცვითე

ცვითე, წვიტე — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აჭარიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრად სქლადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი მცირე ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის, ზოგჯერ თხელი. მარცვალი მცირე ზომისაა, მომრგვალო, თეთრი ფერის. კანი საშუალო სისქისაა და საშუალო სიმკვრივის, ცვილისებრი ფიფქით ზომიერად დაფარული. რბილობი წვნიანია, გემო — ტკბილი.

ცვითე საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 199 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევარში შედის. მტევნის საშუალო წონა 104 გრამია. საჰექტარო მოსავლიანობა კი 5.5-6.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17.5-18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.5-9.2 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინო.
ცივჩხავერა

ცივჩხავერა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურიიდან.

ცივჩხავერა ჩხავერისგან განსხვავდება ზოგიერთი ამპელოგრაფიული მახასიათებლით.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალოზე პატარა ზომისაა. ფოთლის ქვედა მხარე საკმაოდაა აბლაბუდისებრად შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალოზე მცირე ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, თხელი. მარცვალი წვრილი აქვს, მომრგვალო, მუქი ვარდისფერი, ცვილისებრი ფიფქით საკმაოდ დაფარული. კანი თხელია და ძნელად სცილდება რბილობს. გემო — მომჟავო-მოტკბო. ვაზი საშუალოზე სუსტი ზრდისაა, სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევარში შედის. გამოიყენება მუქი ვარდისფერი სუფრის მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
ციცქინა

ციცქინა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარეს აქვს აბლაბუდისებრი სქელი, ძარღვების გასწვრივ კი თხელი ჯაგრისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ან განივკონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის, გვხვდება მეჩხერი მტევნებიც. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან შებრტყელებული, შავი. კანი საშუალო სისქისაა, მკვრივი, რბილობი — წვნიანი.

ციცქინა საშუალო ზრდისა და საშუალოზე მაღალმოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.5-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.5 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის წითელი, მშრალი ღვინო.
ცოლიკოური მსხვილმარცვალა

ცოლიკოური მსხვილმარცვალა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ცოლიკოურის ერთ-ერთი ვარიაციაა.

გამოავლინა სელექციონერმა დიმიტრი ტაბიძემ.

ცოლიკოურისგან განსხვავდება გაცილებით უფრო მსხვილი მარცვლებით, ადრეული სიმწიფის პერიოდითა და დაბალი მსხმოიარობით.

არსებობს მსგავსი დასახელების ჯიში „ცოლიკოური ესხვილეარცვალა“, რომელიც ჰიბრიდული გზით გამოიყვანეს სელექციონერებმა: ალექსანდე მიროტაძემ და დიმიტრი ტაბიძემ.
ცოლიკოური ოვალურმარცვალა

ცოლიკოური ოვალურმარცვალა, ცოლიკოური გრძელმარცვალა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ცოლიკოურის ერთ-ერთი ვარიაციაა.

საქარის საცდელ სადგურზე გამოავლინა სელექციონერმა ალექსანდრე მიროტაძემ. მოგვიანებით ეს ფორმა შეისწავლეს და გააშენეს იმერეთში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, იშვიათად დიდი, მომრგვალო, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ფორმის, დატოტვილი და თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური, მომწვანო-მოყვითალო. კანი სქელი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი საშუალო სიმკვრივისაა, წვნიანი.

ცოლიკოური ოვალურმარცვალა საშუალო და საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 175 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის დასაწყისში შედის. მტევნის წონა 125-150 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 10.0-11.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 21-22%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7-8 გ/ლ-ს.

გამოიყენება ხარისხიანი სუფრის ღვინის დასამზადებლად.
ცოლიკოური უმოსავლო

ცოლიკოური უმოსავლო, ცოლიკოური მცვივანი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ცოლიკოურის ერთ-ერთი ვარიაციაა.

ცოლიკოური უმოსავლო (მცვივანი ფორმა) თავისი მორფოლოგიური თვისებებით ძალიან განსხვავდება ძირითადი ფორმისგან არა მხოლოდ მტევნისა და მარცვლების სიდიდით, არამედ ყვავილედით, რომელსაც ერთნახევარჯერ მეტი ყვავილი აქვს. ყვავილობის დროს ყვავილების უმეტესობა ცვივა და მტევნები ძირითადად განუვითარებელი (პართენოკარპიული) მარცვლებისგან და რამდენიმე სრულფასოვანი მარცვლისგან შედგება. ერთი ძირი ვაზის მოსავალი 200 გრამს არ აღემატება. საწარმოო თვალსაზრისით ნაკლებად საინტერესოა.