iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მნაიდრა

მნაიდრა — მეგალითური სატაძრო კომპლექსი ხმელთაშუაზღვიურ კუნძულ მალტის სამხრეთ ნაწილში. მდებარეობს ჰაჯარ-კიმის მეგალითური კომპლექსიდან დაახლოებით 500 მეტრში. აშენებულია ძვ. წ. მეოთხე ათასწლულში და მალტის სხვა მეგალითურ ნაგებობებთან ერთად დედამიწაზე არსებულ უძველეს რელიგიურ ძეგლებად მიიჩნევა, ამავე დროს, აღნიშნულ ძეგლებთან ერთად შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში, როგორც „უნიკალური არქიტექტურული შედევრები“.

მნაიდრა მარჯნის კირქვითაა ნაგები. გააჩნია რთული ჯვარედინული დაგეგმარება. პრეისტორიული სტრუქტურა სამი გაერთიანებული, მაგრამ არა ერთმანეთთან შეერთებული ტაძრისგან შედგება — ზედა, შუა და ქვედა ტაძრები. მათ შორის უძველესი ზედა ტაძარია (ძვ. წ. 3600-3200). ქვედა ტაძარი სავარაუდოდ ასტრონომიული დაკვირვებებისათვის გამოიყენებოდა.

ტაძარში პირველი არქეოლოგიური სამუშაოები 1840 წელს დაიწყო.
ტარშიენი

ტარშიენის ტაძრები — არქეოლოგიური კომპლექსი მალტაში, სოფელ ტარშიენში. თარიღდება დაახლოებით ძვ. წ. 2800 წლით. 1980 წლიდან, მალტის სხვა მეგალითურ ტაძრებთან ერთად შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

კომპლექსი შედგება სამი განცალკევებული, მაგრამ ერთმანეთთან მიბმული ტაძრის სტრუქტურებისგან. მთავარი შესასვლელი 1956 წელს აღდგა, როდესაც მთლიან კომპლექსს რესტავრაცია ჩაუტარდა, ამ დროს შენობებში მრავალი დეკორირებული ფილა იქნა აღმოჩენილი, რომლებიც დღეს ვალეტას მუზეუმში ინახება.

პირველი ტაძარი ძვ. წ. 3100 წლით თარიღდება და ყველაზუ საგულდაგულოდაა დეკორირებული მალტის სხვა ანალოგიურ ტაძრებს შორის. შუა ტაძარი ძვ. წ. 3000 წელს მიეკუთვნება და სხვა დანარჩენ ტაძრებს შორის უნიკალურია იმით, რომ მათგან განსხვავებით, ორის ნაცვლად აფსიდების სამი წყვილი გააჩნია. მესამე, აღმოსავლეთით მდებარე ტაძარი ძვ. წ. 3100 წლით თარიღდება
სმოლვუდის წყალსაცავი

სმოლვუდის წყალსაცავი — წყალსაცავი მდინარე ჩერჩილზე. განლაგებულია ლაბრადორის ნახევარკუნძულის დასავლეთ ნაწილში, ნიუფაუნდლენდისა და ლაბრადორის პროვინციაში, კანადაში. აშენდა 1966–74 წლებში. ზედაპირის ფართობი 6527 კმ². მსოფლიოში ზედაპირის ფართობით რიგით მეორე წყალსაცავია. მდებარეობს ზღვის დონიდან 471 მ სიმაღლეზე. წყალსაცავი შეიქმნა საუკუნის 60–70-იან წლებში როდესაც დაიწყო მდინარე ჩერჩილზე კაშხლების აგება. სხვა წყალსაცავებისგან განსხვავებით, წყალი აქ მოთავსებულია 88 ჯებირში, რომელთა საერთო სიგრძე 64 კმ-ს უდრის. სმოლვუდის აშენებამდე წყალსაცავის ადგილას მდებარეობდა მრავალი ჭაობი და ურთიერთდაკავშირებული ტბა; ამათგან ორი მოზრდილი ტბა მიშიკამო და ლობსტიკი გახდა ამ უზარმაზარი წყალსაცავის ნაწილი და საბოლოოდ შეიქმნა 32,64 კმ³ მოცულობის წყალსატევი. სახელი ეწოდა ჯოზეფ რობერტ სმოლვუდის პატივსაცემად.
კოტორის ისტორიულ-კულტურული და ბუნებრივი რეგიონი

კოტორის ისტორიულ-კულტურული და ბუნებრივი რეგიონი — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი მონტენეგროში. მოიცავს ქალაქ კოტორის ძველ ნაწილს, მის თავდაცვით ნაგებობებს და კოტორის უბის მიმდებარე რეგიონს.

ძველი ქალაქი კოტორი
ძველი ქალაქი კოტორი მოიცავს ქალაქის კედლების შიგნით მდებარე კარგად შემონახულ შუა საუკუნეების იერსახეს გამორჩეული ნაგებობებით, მათ შორის წმინდა ტრიფონის საკათედრო ტაძარს (აშენებულია 1166 წ). კოტორი მნიშვნელოვნად დაზიანდა 1979 წლის 15 აპრილის მიწისძვრის შედეგად, რის შემდეგაც იუნესკოს საფრთხის ქვეშ მყოფ ძეგლთა სიაში გადაინაცვლა, მაგრამ 2003 წლის აღდგენითი სამუშაოების შემდეგ, აღნიშნული სიიდან ამოიღეს.

თავდაცვითი ნაგებობები
კოტორის თავდაცვითი ნაგებობები მოიცავს სამხედრო ნაგებობების სისტემას, რომელიც შუა საუკუნეების ქალაქს იცავდა. ისინი შედგება ქალაქის კედლებისგან ჭიშკრებსა და ბასტიონებთან ერთად, წმინდა იოანეს ციხესიმაგრეს და სხვა დამხმარე ნაგებობებს. ზოგიერთი სტრუქტურა უფრო ძველია და რომაული და ბიზანტიური ეპოქებით თარიღდება, უმეტესობა კი ვენეციელთა მმართველობისასაა აღმართული. ზოგიერთი გვიანდელი სამუშაოები ავსტრიელებს ეკუთვნით.

კოტორის რეგიონი
მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შესული ერ რეგიონი მოიცავს კოტორის უბის შემოგარენში მდებარე მთებსა და პატარა ქალაქებს, მათ შორის აღსანიშნავია კოტორის დანამატები - რისანი და პერასტი. სიაში შედის ასევე წმინდა გიორგის კუნძული და ღვთისმშობლის კლდე.
სოსუკე უნო

— იაპონელი საზოგადო და პოლიტიკური მოღვაწე, იაპონიის 75-ე პრემიერ-მინისტრი 1989 წლის 3 აგვისტოდან 1989 წლის 10 აგვისტომდე.

უნო დაიბადა საგას პრეფექტურაში. უმაღლესი განათლება მიიღო კობეს კომერციის უნივერსიტეტში. მეორე მსოფლიო ომის დროს იგი მსახურობდა იაპონიის ჯარში. ომის დასრულებისა და იაპონიის მარცხის შემდეგ, სოსუკე უნომ პოლიტიკურ კარიერას მიჰყო ხელი. იაპონიის პარლამენტში უნო 1960 წელს აირჩიეს.

უნოს მთავარ ქმედებად პრემიერის პოსტზე ითვლება მოხმარების გადასახადის შემოღება, რამაც განარისხა ამომრჩევლები და გამოიწვია იაპონიის სოციალისტური პარტიის გამარჯვება 1989 წელს ტოკიოს მეტროპოლიის არჩევნებში. უნოს მთავრობამ შემოიღო ეკონომიკური და პოლიტიკური სანქციები ჩინეთის წინააღმდეგ, ტიანანმენის მოვლენების შემდეგ.

იაპონიის პრემიერ-მინისტრის პოსტზე სოსუკე უნო შეცვალა ტოშიკი კაიფუმ.
შიოდო

შიოდო — იაპონური კალიგრაფიის ხელოვნება, მხატვრული ნაწერი. "შიო" კალიგრაფიას ნიშნავს, ხოლო "დო" - გზას. ასევე შიოდო შეიძლება ჩაითვალოს გზად, რომელსაც მიჰყავს მიმდევარი სიცოცხლის აზრის გაგებამდე და სამარადისო ჭეშმარიტებამდე, ისევე როგორც მეომართა გზას - ბუშიდოს, საბრძოლოს გზას ბუდოს, ჩაის ხელოვნებას - სადოსა და სხვ.

შიოდო იაპონური სახვითი ხელოვნების ყველაზე პოპულარული მიმართულებაა. კალიგრაფიულ ნამუშევრებს დიდად აფასებენ, ვინაიდან ისინი გამოხატავენ სულიერ სიღრმესა და მშვენიერებას კანჯის, ანუ იეროგლიფების, ან კანას, ანუ იაპონური ასოების მეშვეობით, რომლებიც დაწერილია ფუნჯუთ და მელნით თხელ ქაღალდზე შიოდოში გამოხატვის სილამაზე (ხაზების მიმართულება, სტრუქტურა, მელნის ფერი, არანშჯირება და სხვ.) და შინაარსი (სტილი, მნიშვნელობა) ძალზე მნიშვნელოვანია, ვინაიდან ნაწერი შემოქმედის ხასიათს ასახავენ.

ყოველ 2 იანვარს შიოდოს მიმდევრები, ისევე როგორც დაწყებითი თუ საშუალო სკოლის მოსწავლეები ფუნჯებით წწერენ მოხდენილ სიტყვებსა თუ ლექსებს. ამ ტრადიციას "წლის პირველი ნაწერი" ეწოდება. 2011 წლის 8 მარტს იაპონიის საელჩომ განახორციელა ღონისძიებას, რომლის დროსაც შიოდოს ხელოვნება იაპონიის საელჩოს პირვლემა მდივანმა, ქალბატონმა რიცუკო ინოუემ წარადგინა. ღონისძიების სტუმრებმა სამახსოვროდ იაპონური იეროგლიფებიც მიიღეს.
ორმოცი სებასტიელი მოწამე

ორმოცი სებასტიელი მოწამე (ძვ. ბერძ. ) — მეომარი წმინდანები, რომლებიც მოწამეობრივად აღესრულენ სებასტიაში, რომის პროვინცია მცირე არმენიაში (დღევანდელი თურქეთი), 320 წელს, იმპერატორ ლიცინიუსის დროს. მართლმადიდებელი ეკლესია წმინდანთა ხსენებას აღნიშნავს 9 მარტს იულიუსის კალენდრით (22 მარტს ახალი სტილით).

პირველი ცნობები ორმოცი მოწამის შესახებ დაცული აქვს ბასილი დიდს თავის ჰომილიაში, რომელიც განკუთვნილია მათი ხსენების დღისთვის.

ცხოვრება
მეომრები წარმოშობით კაპადოკიიდან იყვნენ (დღევ. თურქეთი) და მსახურობდნენ რომაულ ლეგიონში, რომელიც ქალაქ სებასტიაში იდგა . სარდალმა აგრიკოლამ მათ მოსთხოვა, რომ წარმართული ღმერთებისთვის შეეწირათ მსხვერპლი. მათი უარის შემდეგ რომაელებმა ისინი გააშიშვლეს და გაყინულ ტბაში ჩააყენეს. იქვე დადგეს თბილი აბაზანა, რათა ქრისტეს უარმყოფელთ მასში გათბობა შესძლებოდა. დილიას ერთი მეომარი გაიქცა აბანოსკენ, მაგრამ მაშინვე მოკვდა. ერთ-ერთმა რომაელმა, სახელად აგლაოსმა, როდესაც დაინახა ქრისტიანთა სულიერი შემართება, თვითონაც გაიძრო სამოსელი და ტბაში მდგართ შეუერთდა. გადმოცემით, რომაელმა სამხედროებმა, როდესაც დარმუნდნენ, რომ მოწამეები არ იყინებოდნენ, მათ წვივები გადაუმტრვრიეს და დაწვეს.

მოწამეთა სახელები
კირიონი, კანდიდე, დომნე, ისიხიოსი, ირაკლი, სმარაგდე, ევნოიკე, ვალენტი, ვივიანე, კლავდიოსი, პრისკე, თეოდულე, ევტიქი, იოანე, ქსანთიოსი, ილიანე, სისინიოსი, ანგია, აეტი, ფლაბიოსი, აკაკი, ევდოკიოსი, ლისიმაქე, ალექსანდრე, ილია, გორგინიოსი, თეოფილე, დომეტიანე, გაიოზი, ლეონტი, ათანასე, კირილე, საკრდონიოსი, ნიკოლოზი, ვალერიუსი, ფილოქტიმონე, სევერიანე, ქუდიონი, მელიტონი და აგლაიოსი.

ტროპარი და კონდაკი
ტროპარი: წყლულებანი იგი, უფალო, წმიდათა შენთანი, რომელნი შენთჳს თავს ისხნეს, მიიხუენ აწ მეოხებად ჩუენთჳს, და ყოველნივე სენნი ჩუენნი განკურნე, კაცთმოყუარე, გევედრებით.

კონდაკი: ყოველივე მხედრობა ქუეყანისა დაუტევეთ, და ზეცათა მეუფესა შეუვრდით, ღვაწლით შემოსილნო უფლისანო ორმეოცნო, ცეცხლი და წყალი განვლეთ თქუენ სანატრელნო, და ღირსად მოიგეთ დიდება იგი ზეცათა და სიმრავლეჲ გვირგვინთა.

მოწამეთა სახელობის ტაძრები
თბილისი
 საუკუნეში თბილისში, მეტეხის ხიდთან არსებობდა ორმოცი სებასტიელი მოწამის სახელობის ტაძარი, სადაც 786 წლის 6 იანვარს, არაბებმა გაქრისტიანების გამო თავი მოკვეთეს არაბ ჭაბუკს — აბოს, რომელიც საქართველოს ეკლესიამ წმიდანად შერაცხა.
თბილისში 2002 წელს დაიწყო წმიდა ორმოც წამებულ სებასტიანელთა სახელობის ტაძრის მშენებლობა, რომელიც მდებარეობს მეტეხის ხიდთან ახლოს, აბანოთუბნის შესახვევში, კუთხეში, სამღებროსა და ბოტანიკური ბაღის ქუჩების გადაკვეთასთან. 2009 წელს, გიორგობა დღეს (ძვ. სტ. 10 ნოემბერს), კათოლიკოს-პატრიარქმა ილია ეკლესია მონასტრად აკურთხა.

ქვემო ქართლი
ღოუბნის „ორმოცნი“ მდებარეობს, ქვემო ქართლის მხარეში, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში, სოფ. ღოუბნიდან 3 კმ-ის მანძილზე, ტყეში. ტაძარი – საუკუნეებს მიეკუთვნება.
სამების ოთხთავი

წმინდა სამების საკათედრო ტაძრის ოთხთავი ანუ სახარება — ქართული ხელნაწერი სახარება, რომელიც 1984-2004 წლებში საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის ილია -ის ლოცვა კურთხევით გადაიწერა სამების ტაძრისათვის. ხელნაწერი უხვადაა შემკული ქართული ტრადიციული მინიატიურებით. დღეს იგი დაცულია თბილისი წმინდა სამების საკათედრო ტაძარში.

სამების სახარება შესრულებულია ნუსხურით, საწერ მასალად გამოყენებულია სუფთად დამუშავებული პერგამენტი (ხბოს ტყავი). სახარება სულ 140 ფურცელს შეიცავს, მათი ზომები 7090 სმ-ს შეადგენს, ხოლო წიგნის საერთო წონა — 32 კილოგრამს. ყდა შესრულებულია მოოქროვილი ჭედურობის ტექნიკით. მასზე გამოსახულია ჯვარი, რომელიც იყოფა ექვს ტოლ ნაწილად. თითოეულ ნაწილში გამოსახულია სცენები სახარებიდან: ნათლისღება, ამაღლება, ჯოჯოხეთის წარმოტყვევნა, ჯვარცმა, ხარება, შობა. სახარების ყდა შემკულია 35 სხვადასხვა ფერის ძვირფასი ქვით, ოთხი მახარებლის გამოსახულებები კი შემოსაზღვრულია პატარა ზომის მარგალიტებით.

სამების სახარება შემკულია რამდენიმე ასეული მინიატურით. ილუსტრაციებზე სამი წლის განმავლობაში მუშაობდნენ მხატვრები: რუსუდან ფეტვიაშვილი, თამარ გურაშვილი, ლიზა ჩქარეული, გურამ ჟვანია და სხვები.
დავით გომართელი

დავით გომართელი (დ. 13 თებერვალი, 1961, თბილისი) — ქართველი მომღერალი.

ბიოგრაფია
პირველი მუსიკალური ნაბიჯები მომღერალმა სტუდენტობის ასაკში, უნივერსიტეტის ტრიოში, გადადგა. 1995 წლიდან გამოდის ესტრადაზე. მისი რეპერტუარი მრავალფეროვანია: ქართული, ინგლისური, იტალიური, რუსული და ესპანური. აგრეთვეასრულებს რუსულ რომანსებსაც. დავითი სატელევიზიო შოუებისა და პროგრამების პოპულარული მონაწილეა. არის მრავალი კონკურსის გამარჯვებული. მისი პოპულარული მეტსახელია - „რემიქსების მეფე“.

მომღერლის დისკოგრაფიაში 8 ალბომი და 20 ვიდეორგოლია. იგი „ღირსების ორდერის“ მფლობელია. მისი ბიოგრაფია შესულია ენციკლოპედია „თბილისში“.

ჯილდოები
1981 წელი - თანამედროვე სიმღერის ფესტივალი „ბიჭვინთა 81“ გრან-პრი ჯგუფ „ “ თან ერთად.
„სიმღერები თბილისზე 2000“ - საუკეთესო სიმღერა
„ზაფხულის ფეირვერკი 2000“ - თანამედროვე სიმღერის საუკეთესო შემსრულებელი
„წლის ჰიტი 2000“ - სიმღერა „გაზაფხული აპრილი“, „გული, გული“, „ “
„მეგა 2001“ - საუკეთესო სახე, იმიჯი
სატელევიზიო კონკურსების ლაურეატი: - წლის სიმღერა, წლის ჰიტი
„ოვაცია 2002“ და „ ოვაცია - 2003“
ფესტივალი - „წლის სიმღერა 2004“ დაჯილდოვდა სპეციალური პრიზით - „ქართული ტრადიციული სიმღერები“
გრან-პრი - „საუკეთესო ვიდეო 2004“ - რადიო ევროპა
„ოქროს დისკი 2006“ - წლის სიმღერა
სხოკლანდი

სხოკლანდი (ნიდ. ) — ყოფილი კუნძული ნიდერლანდების ზიოიდერზეს უბეში. კუნძულის სტატუსი მან მაშინ დაკარგა, როდესაც 1942 წელს ნორდოსტპოლდერის მუნიციპალიტეტი ზღვას გამოსტაცეს.

შუა საუკუნეებში ზღვის დონის აწევის შედეგად წარმოქმნილი სხოკლანდი მიმზიდველ სამოსახლო არეალად გადაიქცა, მაგრამ საუკუნეში მეტად გაიზარდა დატბორვის საფრთხეები. ამ დროისთვის მოსახლეობამ კუნძულის ყველაზე მაღლა მდებარე ნაწილებისკენ დაიწყო გადასახლება. 1825 წლის ძლიერმა დატბორვამ მასიური ნგრევა გამოიწვია, 1859 წელს კი მთავრობამ კუნძულზე დასახლებები გააუქმა.

დღეს სხოკლანდი მნიშვნელოვანი არქეოლოგიური ძეგლია, სადაც შექმნილია სხოკლანდის მუზეუმი. 1995 წელს, ყოფილი კუნძული იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

გალერეა
ღოუბნის ორმოცნი

ღოუბნის ორმოცნი — – საუკუნეების ორმოცი სებასტიელი მოწამის სახელობის ეკლესია და კოშკი ქვემო ქართლის მხარეში, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში, სოფელ ღოუბნიდან 3 კმ-ის მანძილზე, ე.წ. კოჯრის ტყეში, ქოროღლის ციხის ძირში.

ტაძარი კუპელჰალეს ტიპური ნიშნებით ხასიათდება. ეკლესიას დასავლეთ და ჩრდილოეთ მხარეს მინაშენები ჰქონდა, ახლა მათი ნანგრევებიღაა დარჩენილი. ეკლესიის ფასადები დეკორატიულად თითქმის სრულიად არ არის გაფორმებული. დეკორატიული დამუშავების მთელი ყურადღება გუმბათზეა გადატანილი.

რამდენიმე წლის წინ სოფლის მოსახლეობამ და სასულიერო პირებმა ეკლესია შეაკეთეს. აგურის ფასადების ჩამოშლილი კუთხეები, აგრეთვე კოშკის მესამე სართული აგურითვე ააშენეს და ორივე თუნუქით გადახურეს. ამჟამად მიმდინარეობს ეკლესიის ინტერიერის მოხატვა. ეკლესიის სამხრეთ ფასადთან სწორკუთხა, მასიური კოშკია. იგი შედარებით მოგვიანო ხანის ნაგებობაა. კოშკის კიბის საფეხურად გამოუყენებიათ 1722 წლის საფლავის ქვა. ტერიტორია შემოღობილია მავთულხლართით და გამართულია ბერების საცხოვრებლები. ასევე შენდება სატრაპეზო.

ღოუბნის ორმოცი მოწამის სახელობის ეკლესია მანგლისისა და წალკის ეპარქიის დაქვემდებარებაშია და არის მოქმედი მონასტერი (ამჟამად ორი ბერი ცხოვრობს მუდმივად).

ძეგლის სახელწოდების შესახებ ადგილობრივ ასეთი თქმულება დარჩენილა: ორმოცმა ძმამ ააშენა ორმოც დღეშიო.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ამსტერდამის დამცავი ხაზი

ამსტერდამის დამცავი ხაზი — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი ნიდერლანდებში, 135 კმ სიგრძის თავდაცვითი ნაგებობა ამსტერდამის გარშემო. მოიცავს 42 ციხესიმაგრესა და ე. წ. „წყლის ხაზს", დაბლობებს, რომლებიც ადვილად იტბორებოდა, რაც თავდაცვითი სისტემის ერთ-ერთი მთავარი შემადგენელი ნაწილი იყო.

დამცავი ხაზი 1880 - 1920 წლებში აშენდა. აეროპლანისა და ტანკის გამოგონების შემდეგ, ანუ სისტემის დასრულებისას ის უკვე მოძვლებული იყო. შემადგენელი ციხესიმაგრეების უმრავლესობა ქალაქის მმართველობის მიერ კონტროლდება და შესაძლებელია მათი დათვალიერება.
სკუფია

სკუფია — მღვდელმსახურის თავსაბურავი. წვეტიანი, ან ბრტყელი, რბილი, შავი, ზოგჯერ ფერადი (იისფერი, შინდისფერი, ლურჯი, მწვანე) ქუდი, რომელსაც ატარებენ მართლმადიდებელი ეკლესიის როგორც თეთრი, ასევე შავი სამღვდელოების მსახურნი. წვეტიანი ფორმის სკუფიის ნაკეცები გამოსახავს ჯვარს მღვდელმსახურის თავზე.

მთავარეპისკოპოსთა და მიტროპოლიტთა სკუფია გამშვენებულია ბრილიანტის ჯვრით, რაც საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის უმაღლესი ჯილდოა. ასეთი სკუფიის მფლობელი მიტროპოლიტი უპირატესია სხვა მღვდელმთავრებზე, თუმცა ჯილდო დამატებითი უფლებამოსილებით და მოვალეობებით არ გამოარჩევს დაჯილდოებულ პირს.

დღესდღეობით, ბერძნული და ბალკანური ტრადიციების ეკლესიებში თითქმის აღარ გამოიყენება სკუფია. მის მაგივრად ხმარობენ კამილავკას, რომელიც წარმოადგენს მაღალ, ცილინდრულ თავსაბურავს, რაც მხოლოდ თავის ცენტრალურ ნაწილს ფარავს. კამილავკა რუსული ტრადიციის ეკლესიებში საუკუნის მეორე ნახევრიდან გამოჩნდა და სკუფია უნდა ჩაენაცვლებინა, თუმცა დღესაც ორივე თანაბარი მნიშვნელობით გამოიყენება.

ძველი ბერძნული წესის მიხედვით, რუსული ტრადიციის ეკლესიებშიც ყველა სასულიერო პირი თავის დასაფარად ატარებდა სკუფიას. 1797 წლიდან კი თეთრი სამღვდელოების წარმომადგენლებს, მეორე ჯილდოს სახით, საგვერდულის შემდეგ, ეძლევათ ფერადი საღვთიმსახურო სკუფიის ტარების უფლება, თუმცა, ღვთისმსახურების გარკვეულ პერიოდში, უნდა მოიხსნან იგი.

რუსეთის ეკლესიაში სკუფიას ქალი მონაზვნებიც ატარებენ. ბერძნულ ეკლესიაში (ძირითადად ათონზე) სკუფიას სამონასტრო ბერები იხურავენ, სამღვდელოება კი კამილავკას იყენებს მხოლოდ.

დიზაინის მიხედვით განირჩევა ათონური, რუსული, სერბული, რუმინული და ქართული სკუფიები. ქართული, ეს ამ ბოლო ოც წელში აღდგა შოთა რუსთველის იერუსალიმური ფრესკის თარგის შთაგონებით.
კინდერდეიკი

კინდერდეიკი — სოფელი ნიდერლანდებში, სამხრეთ ჰოლანდიის პროვინციის ნივ-ლეკერლანდის პროვინციაში. მდებარეობს ქალაქ როტერდამიდან 15 კმ-ით აღმოსავლეთით, პოლდერში (ზღვის დაბლობი სანაპიროს ამოშრობილი და დამუშავებული მიწის ნაკვეთი, რომელიც ზღვის დონეზე დაბლაა და ჯებირით არის დაცული წყლით დაფარვისაგან) მდინარე ლეკისა და ნორდის შესართავთან. 1740 წელს აქ 19 ქარის წისქვილი ააშენეს. წისქვილების ეს ჯგუფი უდიდესია ჰოლანდიის ძველ ქარის წისქვილებს შორის და ქვეყნის ერთ-ერთ საუკეთესოდ ცნობილ ტურისტულ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს. 1997 წლიდან ისინი შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

ჰოლანდიურ ენაზე კინდერდეიკი „ბავშვის დამბას“ ნიშნავს. სახელი სათავეს 1421 წლიდან იღებს, როდესაც საშინელი შტორმისას მომხდარ დიდ დატბორვას ერთი ლეგენდა უკავშირდება, რომლის თანახმადაც, ერთი ადამიანი დამბაზე ავიდა, რათა დაენახა თუ რა გადაურჩა სტიქიას. გარკვეული მანძილის დაშორებით, მან წყალზე მოტივტივე აკვანი დაინახა. მას არც უფიქრია, რომ შიგ რაიმე ცოცხალი არსება იქნებოდა, მაგრამ როდესაც აკვანი მოახლოვდა, გარკვეული მოძრაობა შენიშნა. აკვნის კიდევ უფრო მოახლოებისას, მან დაინახა შიგ მყოფი კატა, რომელიც წინ და უკან ხტებოდა, რათა ბალანსი დაეცვა და აკვანში წყალი არ შესულიყო. როდესაც აკვანი ჯებირთან მოცურდა, აღნიშნულმა ადამიანმა ის გამოიტანა და მის გაოცებას საზღვარი არ ჰქონდა, როდესაც შიგ მშვიდად მძინარე, სრულიად მშრალი ჩვილი ბავშვი ნახა.
ვაუდის სადგური

ვაუდის სადგური — ორთქლის ტუმბოზე მომუშავე მსოფლიოში უდიდესი წყლის საქაჩი სადგური ნიდერლანდებში. სადგური 1920 წლის 7 ოქტომბერს დედოფალმა ვილჰელმინამ გახსნა, რათა მას ფრისლანდის პროვინციიდან ზედმეტი წყალი გადაექაჩა. მათი ექსპლუატაციაში შესვლიდან 47 წლის შემდეგ, 1967 წელს საქვაბეები ნავთზე გადააკეთეს.

წყალსაქაჩი სადგური ქალაქ ლემერის შემოგარენში მდებარეობს.

1998 წელს, ვაუდის სადგური იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
ბიმსტერი

ბიმსტერი — მუნიციპალიტეტი ნიდერლანდებში, ჩრდილოეთ ჰოლანდიის პროვინციაში. 2007 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 8 486 ადამიანს შეადგენს. ბიმსტერი თავდაპირველად პოლდერს ეწოდებოდა (ზღვის დაბლობი სანაპიროს ამოშრობილი და დამუშავებული მიწის ნაკვეთი, რომელიც ზღვის დონეზე დაბლაა და ჯებირით არის დაცული წყლით დაფარვისაგან), რომელიც ტბას ქარის წისქვილების დახმარებით გამოსტაცეს. ეს პროცესი 1609 - 1612 წლებში მიმდინარეობდა. დღეისათვის თითქმის ხელუხლებლადაა შემონახული მისი მინდვრების ლანდშაფტი, გზები, არხები, დამბები და დასახლებები რომლებიც კლასიკური და რომანული სტილის დაგეგმარების პრინციპებზეა შექმნილი.

ბიმსტერის მუნიციპალიტეტი რამდენიმე ქალაქსა და სოფელს მოიცავს.

1999 წელს, მისი ისტორიული მნიშვნელობის, არეალის ორიგინალური და დღემდე ხელშეუხებელი სტრუქტურების გამო ბიმსტერი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
შრიოდერის სახლი

შრიოდერის სახლი აგრეთვე ცნობილი როგორც რიტველდ-შრიოდერის სახლი — ნაგებობა ნიდერლანდების ქალაქ უტრეხტში, რომელიც 1924 წელს არქიტექტორმა გერიტ რიტველდმა ქალბატონ ტრუუნს შრიოდერისა და მისი სამი ბავშვისთვის ააგო. ქალბატონს სურდა სახლი კედლების გარეშე ყოფილიყო. არქიტექტორი მასთან ბევრს მუშაობდა, რათა სახლისთვის საბოლოო სახე მიეცა. მაგრამ პირველადი შესაძლო პროექტები შრიოდერს არ მოსწონდა.

დღეისათვის სახლი დე შტეილის არქიტექტურული სტილის ყველაზე ცნობილი და ალბათ ერთადერთი ნამდვილი ნიმუშია. მისის შრიოდერი მასში გარდაცვალებამდე, 1985 წლამდე ცხოვრობდა. დღეს ის მუზეუმს წარმოადგენს და დამთვალიერებლეთათვის ღიაა. 2000 წელს, იუნესკომ იგი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
ამსტერდამის არხები

ნიდერლანდების დედაქალაქ ამსტერდამს ხშირადს „ჩრდილოეთის ვენეციას" უწოდებენ, რადგან აქ მდებარეობს არაერთი არხი, რომელთა საერთო სიგრძე 100 კმ-ზე მეტია, ასევე 90 კუნძული და 1500 ხიდი. სამი მთავარი არხი - ჰერენგრახტი, პრინსენგრახტი და კაიზერგრახტი ჰოლანდიის ოქროს ხანაში, საუკუნეში აიგო, ისინი ქალაქს გარს კონცენტრულად ერტყმიან. არხების გასწვრივ, 1550 მონუმენტური შენობა მდებარეობს.

 საუკუნის არხების არეალი 2010 წელს იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
პრიმიტივიზმი

პრიმიტივიზმი (< — „თავდაპირველი“, „პირველყოფილი“) — ტენდენცია – საუკუნეების ფერწერაში. გამოიხატება ევროპელი და ამერიკელი ავანგარდისტი მხატვრების „პრიმიტიული“ კულტურებისკენ მისწრაფებაში. „პრიმიტიულში“ მოიაზრებენ სუბსაჰარული (ე.წ. „შავი“) აფრიკის, ოკეანეთის, კოლუმბამდელი ამერიკის, ჩრდილოამერიკელი ინდიელების, ახლო და შორეული აღმოსავლეთის, ცენტრალური აზიის, ბერძნული არქაიკის, ადრეული ევროპული შუა საუკუნეების ხალხთა კულტურას. პრიმიტივიზმი აგრეთვე იყენებდა ნაივური ხელოვნების, ხალხური შემოქმედების, ბავშვური ნახატის, ქუჩის გრაფიტის, არ-ბრიუტის ხერხებსა და მხატვრულ თავისებურებებს. წარმოიქმნა როგორც რეაქცია თანამედროვე ურბანულ გარემოზე, მასობრივი პროდუქციის სტანდარტულობაზე, ცხოვრების წესის უნიფიცირებულობაზე, აგრეთვე ხელოვნებაში აკადემიური კანონების ზეწოლაზე. გამოჩნდა ისეთ მიმართულებებში, როგორიცაა ფოვიზმი, კუბიზმი (აფრიკული ნიღბების ფორმები), დადაიზმი (ბავშვური ნახატი), ექსპრესიონიზმი (შუა საუკუნეების ქსილოგრაფია, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ხელოვნება), ამერიკული აბსტრაქციონიზმი (ძველი ინდიელების ხელოვნება). პრიმიტივისტი მხატვრები ეძებდნენ თვითგამოხატვისა და ექსპრესიულობის უშუალობას, ხერხების, სივრცითი და ფერთა გადაწყვეტის ახლებურობას, ფიგურათა აგების ახალ წესებს, უჩვეულო მასალებით მუშაობის საშუალებებს.

შორეული რეგიონების ცივილიზაციებისადმი ინტერესი საუკუნეში გაჩნდა, ნაწილობრივ ჟან-ჟაკ რუსოს „კეთილშობილი ველურის“ იდეის გავლენით, თუმცა დიდი ხნის მანძილზე ამ რეგიონებში აღმოჩენილი არტეფაქტები მხოლოდ „ეგზოტიკურ“ ობიექტებად განიხილებოდა. ხელოვნებაში პროგრამული პრიმიტივიზმის ფუძემდებელი გახდა პოლ გოგენი, რომელმაც ფორმების ახალი რესურსები აღმოაჩინა ჯერ ნორმანდიაში, შემდეგ კი ოკეანეთის კუნძულებზე. ისეთმა ოსტატებმა, როგორებიც იყვნენ მარკ შაგალი და კონსტანტინ ბრინკუში, რომლებმაც ადრეული ასაკიდან შეისისხლხორცეს მშობლიური მხარეების „ნაივური ხელოვნება“, პროფესიონალებად ჩამოყალიბების შემდეგ პარიზის სკოლაში შეიტანეს არანასესხები, ნამდვილი „პრიმიტივის“ ბუნებრიობა.
მოქვის სახარება

მოქვის სახარება, ასევე მოქვის ოთხთავი — შუა საუკუნეების ქართული ხელნაწერი სახარება. გადაწერილია 1300 წელს, აფხაზეთში, ღვთისმშობლის სახელობის მოქვის ტაძარში. მოქვის სახარება ცნობილია თავისი მდიდრული ტრადიციული ქართული ორნამენტებითა და მინიატიურებით. ტექსტი შესრულებულია ნუსხურით.

მოქვის სახარება გადაწერილია დანიელ მოქველი ეპისკოპოსის დაკვეთით. ამაზე მიუთითებს ხელნაწერის ბოლოს დართული ფურცელი, რომელზედაც გამოსახულია ღვთისმშობელი ყრმით და თავად დანიელ ეპისკოპოსი. ღვთისმშობელი მდგომარეა, ქვემოთ კი, მის წინაშე მუხლმოდრეკილი დანიელია. დანიელ ეპისკოპოსის გამოსახულების თავზე ასომთავრული წარწერაა, რომელიც ქარაგმის გახსნით ამგვარად იკითხება: „დანიელ მოქველი მთავარეპისკოპოსი“. დანიელ ეპისკოპოსმა მოქვის სახარება ღვთისმშობლის სახელზე აგებულ მოქვის ტაძარს შესწირა.

მოქვის სახარების გადამწერია ეფრემი. ამაზე თავისივე ანდერძი მეტყველებს. ეფრემი სამეცნიერო ლიტერატურაში მიჩნეულია ასევე მოქვის სახარების მინიატიურებისა და დეკორის ავტორადაც.

მოქვის სახარება საუკუნის 80-იან წლებში გელათის მონასტრის წიგნთსაცავში ინახებოდა. 1921 წელს იგი საქართველოს სხვა ეროვნულ საგანძურთან ერთად ექვთიმე თაყაიშვილის თაოსნობით გადასარჩენად საფრანგეთში გაიტანეს. საქართველოში იგი მხოლოდ 1945 წელს დააბრუნეს. ამჟამად მოქვის სახარება თბილისში, ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის საცავშია დაცული ( 902).

აღწერილობა
მოქვის სახარებას ზომები 30 23 სმ-ს შეადგენს. წიგნი შეიცავს 328 ფურცელს. ფურცლები კარგად დამუშავებული ტყავისაგანაა დამზადებული. ტექსტი ნუსხურია და თითოეულ ფურცელზე განაწილებულია ორ სვეტად. ხელნაწერი გამოირჩევა ლამაზი კალიგრაფიული ხელითა და მდიდრულად ორნამენტირებული დეკორისაგან. ხელნაწერის დასაწყისი ათი მდიდრულად შემკული კამარაა. ყოველი ახალი თავის დასაწყისში გაკეთებულია ასევე მდიდრული თავსართები (თავსამკაულები). ტექსტში აბზაცების თავში მრავლადაა საზედაო ასოები. მათი საერთო რაოდენობა მოქვის სახარებაში 531-ს შეადგენს.

როგორც ბილეთებიდან, ასევე გაყიდული სუვერინებიდან კალიგრაფიული ნამუშევრებიდან შემოსული თანხა, პროექტის ფარგლებში, სრულად მოხმარდება მოქვის სახარებას (სახარების) რესტავრაციას.
უმაღლესი ლიგა 2011—2012

უმაღლესი ლიგა 2011-2012 — საქართველოს უმაღლესი ლიგის ოცდამესამე გათამაშება. გამარჯვებული გახდა „ზესტაფონი“, მეორე ადგილზე გავიდა რუსთავის „მეტალურგი“, მესამეზე – ქუთაისის „ტორპედო“.

მონაწილე გუნდები
ცხინვალის „სპარტაკი“ თავის საშინაო შეხვედრებს თბილისში მასპინძლობდა, რადგან მისი საშინაო მოედანი ოკუპირებულ ტერიტორიაზე მდებარეობს.

ფორმატი
ჩემპიონატი ორ ეტაპად გაიმართა. პირველ ეტაპზე 12 გუნდი თამაშობდა, რომლებიც ერთმანეთს ორ წრედ შეხვდნენ. მეორე ეტაპზე საუკეთესო რვა გუნდმა საჩემპიონო ეტაპზე გააგრძელა მონაწილეობა და კვლავ ორ წრედ გაინაწილეს საპრიზო ადგილები. პარალერულად, პირველი ეტაპის ბოლო ოთხი გუნდი დასაქვეითებელ პლეი-ოფში შეუერთდა პირველი ლიგის საუკეთესო ოთხ გუნდს. ამ რვა გუნდმა ერთმანეთთან ასევე ორ წრედ ითამაშა; საუკეთესო ოთხმა გუნდმა უმაღლესი ლიგის მომდევნო სეზონში მოიპოვა ადგილები, უარესი ოთხი კი პირველ ლიგაში დაქვეითდა.

შედეგები
 ეტაპი
ცხრილი
ცხრილი ეტაპისთვის
მატჩები
 ეტაპი
საჩემპიონო ეტაპი
ცხრილი
მატჩები
დასაქვეითებელი ეტაპი
ცხრილი
მატჩები