აფროვენატორი

აფროვენატორი — მეგალოსავრიდ თეროპოდის დინოზავრების გვარი, რომელიც ცხოვრობდა შუა ან გვიან იურულ პერიოდში, ტიურარენის ფორმაციაზე და შესაძლოა, ირჰაზერ ფორმაციაზე, ნიგერ - საჰარის რეგიონში, დასავლეთ აფრიკაში. აფროვენატორი წარმოადგენს ერთადერთ სწორად იდენტიფიცირებულ გონდვანურ მეგალოზავრს, რომლის ჯგუფის სავარაუდო მასალა გვხვდება გვიან იურულ პერიოდში, ურუგვაის ტაკუარემბოს ფორმაციასა და ტანზანიის ტენდაგურუს ფორმაციაზე.

აღმოჩენა და დასახელება
აფროვენატორის ნაშთები 1993 წელს აღმოაჩინეს ნიგერში, აგადესის დეპარტამენტის ტიურარენის წარმონაქმნში. თავდაპირველად ტიურარენი ადრეული ცარცული პერიოდის ჰაუტერივიდან ბარემის პერიოდამდე, ანუ დაახლოებით 132-125 მილიონი წლის წინანდელ პერიოდად, მიიჩნეოდა. თუმცა ნალექების ხელახალი ინტერპრეტაციით, ისინი, სავარაუდოდ, შუა და გვიანი იურული პერიოდის ასაკისაა, აფროვენატორი კი 167-161 მილიონი წლის წინანდელ პერიოდამდე თარიღდება. ამ წარმონაქმნიდან ასევე ცნობილია საუროპოდ ჯობარია, რომლის ნაშთებიც პირველად იმავე ნაშრომში იყო ნახსენები, რომელშიც აფროვენატორი იყო დასახელებული.

აფროვენატორი ცნობილია ერთი შედარებით სრული ჩონჩხით, რომელიც მოიცავს თავის ქალის, ხერხემლის, მენჯის, უკანა კიდურების უმეტეს ნაწილს. ეს ჩონჩხი ინახება ჩიკაგოს უნივერსიტეტში.

არსებობს აფროვენატორის კიდევ ერთი სახეობა აფროვენატორი აბაკენსი. სახელწოდება მის მტაცებლურ ბუნებასა და აფრიკიდან წარმოშობაზე მიუთითებს. კონკრეტული სახელწოდება ეხება აბაკას, ნიგერის რეგიონის ტუარეგების სახელს, სადაც ნამარხი იპოვეს. როგორც გვარის, ასევე სახეობის ორიგინალური მოკლე აღწერა მოცემულია 1994 წელს გამოქვეყნებულ ნაშრომში, რომელიც გამოქვეყნდა პრესტიჟულ ჟურნალ - ში. ნაშრომის მთავარი ავტორი იყო ცნობილი ამერიკელი პალეონტოლოგი პოლ სერენო, თანაავტორები კი იყვნენ ჯეფრი უილსონი, ჰანს ლარსონი, დიდიე დიუთეილი და ჰანს-დიტერ სუესი.

რეგიონში ბოლო დროს აღმოჩენილ ადგილებს შორისაა ირჰაზერ -ის წარმონაქმნის შესაბამისი კბილები ( -118, 125, 142) და 4-12, მარცხენა ზედა ყბის როსტრალური ნაწილი ტიურარენის წარმონაქმნიდან ტადიბენეს ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ახალი ნახევრად არტიკულირებული ნიმუშები, მათ შორის ჩონჩხის აქამდე უცნობი მონაკვეთები, ასევე აღმოჩენილია ტავაჩის რაიონში.

აღწერა
ერთადერთი ცნობილი ჩონჩხის მიხედვით, ამ დინოზავრის სიგრძე დაახლოებით 8 მეტრი იყო (26 ფუტი), ცხვირიდან კუდის წვერამდე, ხოლო წონა დაახლოებით 1 ტონას შეადგენდა.
თუმცა არსებობს სხვაგვარი შეხედულებებიც. მაგალითად, თომას ჰოლც უმცროსმა აღნიშნა, რომ მისი სიგრძე 7.6 მეტრი (25 ფუტი) და წონა 453–907 კილოგრამია (999–2,000 ფუნტი).
2016 წლის კვლევებით, აფროვენატორის სიგრძე უფრო დაბალი იყო - 6.8 მეტრი (22 ფუტი), სიმაღლე თეძოებამდე 1.9 მეტრი (6.2 ფუტი) და წონა 790 კგ (1,740 ფუნტი). მკვლევარებმა ხაზი გაუსვეს, რომ ზოგადი აღნაგობა სახეობისა მოხდენილი იყო; წინა და ქვედა კიდურები შედარებით გრძელი: მხრის ძვლის სიგრძე ორმოცი სანტიმეტრია, დიდი წვივისა და მეოთხე წინა ძვლის სიგრძე შესაბამისად 687 და 321 მილიმეტრია, ბარძაყის ძვლის სიგრძე კი 76 სანტიმეტრია.

დადგენილია რამდენიმე აუტაპომორფია, რაც განასხვავებს აფროვენატორს მისი უახლოესი ნათესავებისგან. მაგალითად, მესამე კისრის მალა დაბალი მართკუთხა ფორმისაა, ნახევარმთვარის ფორმის მაჯის ძვალი ძალიან ბრტყელია. პირველ მეტაკარპალურ ძვალს მეორე მეტაკარპალურ ძვალთან ფართო შეხების ზედაპირი აქვს. ბოქვენის ძვლის ძირი უკნიდან დაკბილულია.

ზოგადად, აფროვენატორის თავის ქალა საკმაოდ ბრტყელია, მისი სიმაღლე მის სიგრძეზე სამჯერ ნაკლებია; ზედა ყბას, რომელსაც გრძელი წინა ტოტი აქვს, თოთხმეტი კბილი აქვს (თავად კბილები დაკარგულია), ცრემლის ძვალს ზემოდან გამორჩეული მომრგვალებული რქა აქვს, პოსტორბიტალური ძვლის ქვედა ტოტი ფართოა. კბილებს დისტალურად გამორჩეული პროქსიმოდისტალურად მართკუთხა დისტალური კბილანები და სიგმოიდური ფორმა აქვთ, რაც ასევე ჩანს ტორვოზავრზე . აფროვენატორს ჰქონდა მოქნილი, -ის ფორმის კისერი და, სავარაუდოდ, კარგად განვითარებული კისრის კუნთები, რისი მეშვეობითაც სახეობა მოქნილად მოძრაობდა. აფროვენატორს უკეთესად განვითარებული კვების უნარი ჰქონდა, ვიდრე ალოზავრს, მაგრამ არა ისეთი ძლიერი, როგორც სპინოზავრს და სხვა სპინოზავრიდების.
ახლახან აღმოჩენილ ახალ ნიმუშებში აღინიშნა, რომ აფროვენატორს ოდნავ უფრო დიდ ნესტო ჰქონდა.

ახალი ნიმუშებიდან აღებული კიდურების მასალამ აჩვენა, რომ აფროვენატორს ალოზავრზე უკეთესი სირბილის უნარი ჰქონდა, მაგრამ არა ისეთი კარგი, როგორც აუკაზავრს, რადგან აფროვენატორს არ ჰქონდა აბელისავრიდებისთვის დამახასიათებელი სწრაფი სირბილის ზოგიერთი მახასიათებელი.

კლასიპიკაცია
მკვლევარების უმეტესობა აფროვენატორს მეგალოსავროიდეას შემადგენლობაში ათავსებს.

2002 წელს ჩატარებულმა ანალიზმა, რომელიც ძირითადად ნოასავრიდებზე იყო ფოკუსირებული, აჩვენა, რომ აფროვენატორი ბაზალური მეგალოსავრიდი იყო. თუმცა, მასში არ შედიოდა დუბრეუილოზავრი, რამაც შეიძლება გავლენა მოახდინოს კლადოგრამის ამ რეგიონის შედეგებზე.

სხვა, უფრო ბოლოდროინდელი და უფრო სრულყოფილი კლადისტური ანალიზები, აჩვენებს აფროვენატორს მეგალოსავრიდების ჯგუფში ეუსტრეპტოსპონდილთან და დუბრეილოზავრთან ერთად. ამ ჯგუფს ან მეგალოსავროიდეა ( 2002) ან ევსტრეპტოსპონდილინები ეწოდება. ეს უკანასკნელი კვლევა ასევე მოიცავს პიატნიცკისაურუსს ამ ტაქსონში. მეთიუ კარანოს 2012 წლის კვლევამ აფროვენატორი მეგალოსაურიდ აფროვენატორინებში მოათავსა.

აფროვენატორის ნათესაობის შესახებ რამდენიმე ალტერნატიული ჰიპოთეზა წარმოადგინეს. მეთიუ სერენოს თავდაპირველ აღწერაში აფროვენატორი ბაზალური სპინოზავროიდი აღმოჩნდა (იმ დროს ის „ტორვოზავროიდეას “ სახელს იყენებდა).
კიდევ ერთი ბოლოდროინდელი კვლევა აფროვენატორს მეგალოზავროიდებს ნაცვლად ალოზავრთან აკავშირებს. ( 2003). ეს ერთადერთი კვლევაა, რომელიც ამ დასკვნამდე მივიდა.