iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნანა ხაზარაძე

ნანა ვლადიმერის ასული ხაზარაძე (დ. 4 თებერვალი, 1931, თბილისი, — გ. 2 თებერვალი, 2019) — ქართველი ისტორიკოსი; ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1986), პროფესორი (1992), საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსი (2012). მისი ნაშრომები ისტორიის სხვადასხვა საკითხს, მათ შორის, ახლო აღმოსავლეთის და კავკასიის ძველი ისტორიისა და ქართველი ხალხის ეთნოგენეზის პრობლემებს, შეეხება.
ბიოგრაფია
დაიბადა 1931 წელს თბილისში, ექიმების ოჯახში (მამა — უროლოგი, დედა — სტომატოლოგი). სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტზე. 1952 წელს მეუღლესთან, ქირურგ ვახტანგ ფიფიასთან ერთად სასწავლებლად მოსკოვში გაემგზავრა. 1955 წელს დაამთავრა მიხეილ ლომონოსოვის სახელობის მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ, 1957 წლიდან მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტში. იყო ინსტიტუტის ძველი ისტორიის განყოფილების ლაბორანტი, უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, უფროსი და შემდეგ მთავარი მეცნიერ-თანამშრომელი. 2005-2006 წლებში ხაზარაძე იყო ამავე განყოფილების გამგე. 1990-2005 წლებში იქვე ხელმძღვანელობდა ქართველი ხალხის ეთნოგენეზის კომპლექსური შესწავლის საპრობლემო ჯგუფს. 1990 წელს საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში დააარსა საქართველოს ისტორიისა და ქართული კულტურის ისტორიის მიმართულება, შემდეგ კი იმავე უნივერსიტეტის არქეოლოგიისა და საქართველოს ისტორიის დეპარტამენტს ხელმძღვანელობდა. 2009 წელს იქვე აირჩიეს სრულ პროფესორად. 2006 წლიდან იყო ექვთიმე თაყაიშვილის სახელობის საქართველოს საისტორიო საზოგადოების თავმჯდომარე. ხაზარაძე ასევე იყო ჟურნალ „ანალების“, „საისტორიო ვერტიკალების“ და ქართული ენციკლოპედიის ირაკლი აბაშიძის სახელობის მთავარი სამეცნიერო რედაქციის კონსულტანტი და სარედაქციო კოლეგიების წევრი. მიღებული ჰქონდა სიმონ ჯანაშიას სახელობის პრემია (1985), ღირსების ორდენი (1996), ექვთიმე თაყაიშვილის და გიორგი მელიქიშვილის სახელობის პრემიები (2010), საქართველოს სახელმწიფო პრემია (2010). გარდაიცვალა 2019 წელს, 87 წლის ასაკში.

გამოქვეყნებული აქვს 214 სამეცნიერო ნაშრომი (ქართულ, რუსულ, ინგლისურ ენებზე), მათ შორის 12 წიგნი, აქედან 3 თანაავტორობით, 3 — სახელმძღვანელო. ხაზარაძის სამეცნიერო კვლევის სფეროებს წარმოადგენდა: ახლო აღმოსავლეთის, სამხრეთ კავკასიის და სამხრეთ ევროპის ეთნოკულტურული და პოლიტიკური ისტორია, თანამედროვე ისტორიის კონფლიქტოლოგიური ასპექტები. საქართველოში პირველად შეისწავლა ლუვიური ენა. მის ნაშრომებში განხილულია ფრიგიასთან დაკავშირებული საკითხები, უძველესი ქართველური ტომების, მოსხების და მესხების ისტორია, „მოსხიკეს“ და „მოსხური მთების“ ლოკალიზაცია, ტიბარენებისა და მატიენების ისტორია, ქართული ტექნიკური ტერმინოლოგია, ძველაღმოსავლური ეთნოკულტურული სამყარო, წმინდა ხის კულტი საქართველოში, ხეთურ-ქართული მითოლოგიური პარალელები, გვიანხეთური ხანის სამეფო-სამთავროები, ბიბლია და ქართველი ხალხის განსახლების ისტორია, თაბალის ისტორია და სხვა საკითხები.
ედიშერ თოლორაია

ედიშერ თოლორაია (დ. 22 აგვისტო, 1978) — ქართველი იურისტი და პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1978 წლის 22 აგვისტოს. დაამთავრა ზუგდიდის დამოუკიდებელი უნივერსიტეტი სამართალმცოდნეობის განხრით. 2002-2004 წლებში იყო ზუგდიდის გამგებლის მრჩეველი, გამგეობის მატერიალურ-ტექნიკური განყოფილების წამყვანი სპეციალისტი და გამგეობის დარგობრივი ეკონომიკის განყოფილების მთავარი სპეციალისტი. 2006 წელს იყო ზუგდიდის გამგეობის არასამთსავრობო ორგანიზაციებთან და საზოგადოებასთან ურთიერთობის განყოფილების წამყვანი სპეციალისტი. 2007 წელს — საქართველოს სოციალური დაზღვევის ერთიანი სახელმწუფო ფონდის ზუგდიდის ფილიალის უფროსის მოვალეობის შემსრულებელი, ზუგდიდის რაიონული განყოფილებაში სააგენტოს უფროსი. 2011 წელს იყო სახელმწიფო რწმუნებულის-გუბერნატორის ადმინისტრაციის ადგილობრივი თვითმმართველობისა და სახელმწიფო ორგანოებთან ურთიერთობის სამსახურის მთავარი სპეციალისტი. 2012-2014 წლებში იყო ზუგდიდის მუნიციპალიტეტის გამგებლის მოადგილე. 2014-2016 წლებში იყო ზუგდიდის მუნიციპალიტეტის გამგებელი. 2016-2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი (გარშემო ზუგდიდის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.

2020 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.
გოგია ლომჯარია

გოგია ლომჯარია (დ. 1860, წითელმთა — გ. 21 მარტი, 1886, ხინო) — ქართველი ფირალი, ფირალობის პირველი ტალღის წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
გოგია ლომჯარია იყო საშუალო სიმაღლის, სქელი მამაკაცი. ლომჯარია ხელოსანი იყო, მაგრამ სეზონურად ჩალვადრობდა შეკვეთილის გზაზე. ყმად ეკუთვნოდა ნაკაშიძეებს. ფირალად გავარდა ოზურგეთის მაზრის უფროსის თანაშემწის, ანტონ ნაკაშიძის მკვლელობის გამო. გოგია ლომჯარია დაეხმარა ერთ უმუშევარ აზნაურს მოპარული ხარის დამალვაში, რის გამოც დააპატიმრეს. ლომჯარიამ დახმარება სთხოვა ანტონ ნაკაშიძეს. ნაკაშიძემ უარი უთხრა დახმარებაზე, რამაც ლომჯარია გააღიზიანა. ანტონ ნაკაშიძის წინააღმდეგ გოგია ლომჯარია წააქეზა ანტონის ძმამ, მელიტონმა. მელიტონმა ასევე გოგია ლომჯარია შეახვედრა მაზრის უფროსს, ოტია დადიანს, რომელმაც ცრუ დასტური მისცა ანტონ ნაკაშიძის მკვლელობაზე. მკვლელობა ლომჯარიამ ჩაიდინა 1881 წლის 19 ნოემბერს, საღამოს ექსვ საათზე. ის მაშინ ჩაუსაფრდა ნაკაშიძეს, როდესაც ეს უკანასკნელი ქუთაისში მიემგზავრებოდა და ერთი გასროლით მოკლა.

1882 წლის მარტში ლომჯარია პატიმრობიდან გაიქცა და შეუერთდა განთქმულ ფირალს, დათულია სურგულაძეს. სურგულაძესა და ლომჯარიას დევნიდა შტაბსკაპიტანი ივანე დუმბაძე. დუმბაძე მათ დასაჭერად ეგზეკუციებს აყენებდა ლიხაურსა და შემოქმედში, მაგრამ ამაოდ. 18 მარტს დუმბაძე სამ მილიციელთან ერთად თავს დაესხა სურგულაძესა და ლომჯარიას შემოქმედის ცენტრში. ორმხრივი სროლის დროს დააიღუპა სურგულაძე, დაიჭრნენ ლომჯარია და დუმბაძე. დაჭრილი ლომჯარია შემოქმედის მოსახლეობამ, მათ შორის მამასახლისმა, გადამალა. ხელისუფლებამ გააძლიერა ეგზეკუციები შემოქმედსა და წითელმთაში. შემოქმედის თემში 2 კვირის განმავლობაში ეგზეკუცია იყო ჩაყენებული, რაც ხალხს დიდ ზარალს აყენებდა.1882 წლის აპრილში იესე ჩხატარაშვილის თავდებობით გოგია ლომჯარია ხელისუფლებას ჩაბარდა. დაპატიმრების შემდეგ მან ხელი დაადო ჯერ ოტია დადიანს, შემდეგ კი მელიტონ ნაკაშიძეს.პრესა მის შესახებ წერდა, რომ ლომჯარია გარემოებების მსხვერპლი იყო.

ლომჯარიას კატორღა მიუსაჯეს. მან ციხეში ორწელიწადნახევარი გაატარა. 1884 წლის ბოლოს ის გაიქცა. ჯერ გურიაში იმალებოდა, სადაც მთავრობამ რეპრესიები გააძლიერა, შემდეგ კი აჭარაში გაიქცა. ის ერთმა გომში მცხოვრებმა ადამიანმა გადაიყვანა ხინოში და ტაკიძეების ოჯახში დატოვა. ხინოში ლომჯარია სასოფლო სამეურნეო საქმიანობით დაკავდა. ივანე დუმბაძემ როდესაც გაიგო, რომ გოგია ლომჯარია ხინოში იმალებოდა, რვა ადამიანი გაგზავნა მის შესაპყრობად. ლომჯარია შეიპყრეს, მაგრამ მან გზაში წინააღმდეგობა გაწია და მოკლეს 1886 წლის 21 მარტს. 27 მარტს ივანე დუმბაძემ ლომჯარიას ცხედარს ესრლა და მისი მკვლელობა მიიწერა. დუმბაძის მიერ ჩადენილ გაყალბებაზე გამოძიება დაიწყო.დუმბაძემ საქმის ჩაფარცხვა მოახერხა, მოგვიანებით კი ის გურიიდან იალტაში გადაიყვანეს.
ოლჯათი

ოლჯათი (ჩანს 1289-1302) — საქართველოს დედოფალი, მონღოლთა დიდი ყაენის — აბაღა-ხანის ქალიშვილი. ცოლად ჰყავდა მეფე ვახტანგ -ს, შემდეგ დავით -ს.

ოლჯათის მამა, აბაღა ხანი ჰულაგუიანთა სახელმწიფოს 1265-1282 წლებში მართავდა. დედამისის ვინაობა უცნობია: ზოგიერთი მოსაზრებით, ის აბაღას ბიზანტიელი ცოლი მარია დესპინა იყო, სხვა ვერსიით კი — ბულუჩინი, ყაენის ერთ-ერთი ხარჭა. საუკუნის ანონიმი ქართველი ისტორიკოსის, ჟამთააღმწერლის ცნობით, დემეტრე თავდადებულის სიკვდილით დასჯის (1289) შემდეგ, არღუნ-ხანმა, აბაღას შვილმა და მემკვიდრემ, ქართველი დიდებულის ხუტლუბუღას რჩევით აღმოსავლეთ საქართველოს სამეფოს ტახტზე აფხაზთა მეფის, დავით ნარინის ძე ვახტანგი დასვა და ცოლად თავისი და — ოლჯათი შერთო. ამ პოლიტიკური აქტის მიზანი დინასტიური კავშირის გზით დასავლეთ საქართველოს მონღოლთა გავლენის ქვეშ დაბრუნება იყო:

ვახტანგი ხანმოკლე მეფობის შემდეგ სნეულებით გარდაიცვალა 1292 წელს. ყაენის ბრძანებით ოლჯათი ცოლად გარდაცვლილი მეუღლის ბიძაშვილსა და შემცვლელს, დავით -ს გაჰყვა. 1297 წელს დავითი აშკარად განუდგა მონღოლებს და მთიულეთში გამაგრდა. შემდეგ წელს დავითმა ოლჯათი დიდგვაროვან დელეგაციასთან ერთად მონღოლთა მხედართმთავარ ხუტლუშაჰთან გაგზავნა მოლაპარაკების მიზნით. ბაზალეთთან ხუტლუშაჰმა ოლჯათი პატივით მიიღო და, ბრძოლის შეწყვეტის სანაცვლოდ, დავითის უსაფრთხოებას შეჰპირდა, ფიცის ნიშნად ყაენის ბეჭედი და „ჴელის მანდილი“ მისცა და დავითს მძევლად საკუთარი შვილი სიბუჩი გაუგზავნა. მონღოლმა სარდალმა დედოფალი თავისთან დატოვა, სხვა მომლაპარაკებლები კი დავითთან დააბრუნა. მეფემ ოლჯათის დაკავების გამო ხუტლუშაჰთან მისვლაზე უარი თქვა. განრისხებულმა სარდალმა დავითის ერთ-ერთი ემისარი ბურსელი სიკვდილით დასაჯა და ოლჯათი ურდოში, ყაზან-ყაენთან გაგზავნა. ყაენმა თბილისის ტახტზე დავითის ძმა, ვახტანგ დაამტკიცა და ოლჯათის საქართველოში დაბრუნება აკრძალა. როდესაც დავითი დარწმუნდა, რომ ოლჯათი ურდოში რჩებოდა, მან ცოლად ქართლის ერისთავ ჰამადა სურამელის ქალიშვილი შეირთო. იაპონელი ისტორიკოსი სეიჩი კიტაგავა თვლიდა, რომ სწორედ მონღოლ უფლისწულზე დავითის ქორწინება იყო ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი იმისა, რომ ჰულაგუიანთა მთავრობა ასე თანმიმდევრულად და ხანგრძლივად ცდილობდა აჯანყებულ ქართველ მეფესთან მოლაპარაკებას, ოლჯათის ურდოში დატოვება კი დავითსა და მონღოლებს შორის მორიგების ყველა საშუალების ამოწურვის ნიშანი იყო.

შუა საუკუნეების მატიანეებში დავითისა და ოლჯათის შვილებზე პირდაპირ არაფერია ნათქვამი, თუმცა ჟამთააღმწერთან გიორგი ბრწყინვალის ამბების თხრობისას მოხსენიებული არიან „შვილნი დავით მეფისანი“ (ამ დროისათვის დავითის კარგად ცნობილი შვილი გიორგი მცირე უკვე გარდაცვლილია). თანამედროვე მკვლევართა ერთი ნაწილის მოსაზრებით, დავითისა და ოლჯათის შვილები იყვნენ იმდროინდელი ქართული წყაროებიდან „ალასტანელ მეფეებად“ ცნობილი მელქისედეკი და ანდრონიკე, მხოლოდ გიორგი მცირე დავითს მეორე ცოლისგან შეძენია.
ომფალე (მითოლოგია)

ომფალე — ლიდიის სამეფოს დედოფალი მცირე აზიაში, ტმოლოსის ქვრივი, ბერძნული მითოლოგიური პერსონაჟი. დიოდორე სიცილიელი ლიტერატურაში მას პირველი წარმოგვიდგენს, თუმცა ესქილესაც აქვს მასზე ცნობები. ბერძნები მას არ აღიარებდნენ ქალღმერთად. მის ყველაზე ცნობილ მითში, იგი არის გმირი ჰერაკლეს საყვარელი ერთი წლის განმავლობაში.

ოჯახი
ომფალე იყო იორანდეს (სავარაუდოდ ან ლიდიის მეფე ან მდინარის ღმერთი) ასული, ტმოლოსის ქვრივი და ლიდიის დედოფალი.

მითოლოგია
ჰერაკლე და ომფალე
ერთ–ერთი ბერძნული ვარიანტი ჰერაკლეს მითისა გვიყვება, რომ იგი დასაჯეს „უნებლიედ“ უდანაშაულო იფიტუსის მკვლელობისთვის. გმირ ჰერაკლეს, რომელსაც რომაელებმა ჰერკულესი უწოდეს, ქსენოკლეას ბრძანებით, მას მიესაჯა ომფალეს მონობა ერთი წლის განმავლობაში, კომპენსაცია გადაეცა ევრატიუსს, რომელმაც უარი თქვა მასზე. ომფალემ დროებით მოადუნა, დააჩლუნგა გმირი, აცმევდა რა თავის სამოსელს, იყენებდა მოახლესავით და აიძულებდა დახმარებოდა ქალის საქმიანობაში, როგორიცაა: ძაფის დართვაში (აჭერინებდა მატყლის კალათას სანამ ის და ქალები ერთად ართავდნენ), ქსოვაში, თვითონ კი ნემეის ლომის ტყავს იცვამდა და მის სხვა ატრიბუტებს ატარებდა, რითაც ამცირებდა გმირს.

ომფალეს დავალებით, ჰერაკლემ რამდენიმე საგმირო საქმეც ჩაიდინა: მოკლა სილევსი, შეიპყრო კერკოპები, აგრეთვე, ლიდიაში ყოფნის დროს ჰერაკლემ დაიპყრო ისტონის ქალაქი და მოკლა სილიუსი, რომელიც გამვლელებს თავისი ვენახის გათოხვნას აიძულებდა. მან დაკრძალა იკარუსის ცხედარი და მონაწილეობა მიიღო კალიდონიურ ტახებზე ნადირობაში და მისი სახელი უკვდავყვეს არგონავტიკაში.

გარკვეული პერიოდის შემდეგ, ომფალემ გაათავისუფლა ჰერაკლე და მისი მეუღლე გახდა. ისინი მოგზაურობდნენ დიონისეს ჭალაში და გეგმავდნენ გამთენიისას ბახუსის რიტუალების აღნიშვნას. ჰერაკლეს მარტო ეძინა საწოლში და ომფალეს ტანსაცმელი ეცვა. ბერძენი ღმერთ პანს, იმედი ჰქონდა რომ ომფალესთან დაწვებოდა. ასეც გააკეთა — შიშველი დაეშვა საწოლში, თუმცა, შეცდომით მიუწვა ჰერაკლეს, რომელმაც პანი იატაკზე გადმოაგდო და გაიცინა.

გვიანდელი თქმულებების მიხედვით, ჰერაკლეს და ომფალეს შვილიც ჰყავდათ, სახელად ლამოსი, რომელსაც ზოგი წყარო (პავსანიასი) უწოდებს ტირსენუსს.

ხელოვნება
ხელოვნებამ აიტაცა არა მარტო ძველი მითი, არამედ ანტიკური კომედიაც, რომელშიც ჰერაკლეს და ომფალეს ურთიერთობა გათამაშებული იყო პერიკლეს და ასპასიას სიყვარულის ანალოგიით.

მთვრალი ჰერაკლეს და ომფალეს სცენის ამსახველი პომპეური ფრესკა ნეაპოლის ეროვნულ მუზეუმში ინახება, აგრეთვე ნაჩვენებია ფრესკა, სადაც დედოფალს და გმირს ტანისამოსი გაუცვლიათ. რომაულ პორტრეტში ომფალეს ლომის ტყავი მოუსხამს. მამაკაცისა და დედაკაცბის როლების გაცვლა ბერძნული ხელოვნების მოტივი იყო და ასახავდა ქალთა უფლებების წამოწევას ცხოვრებაში. შუა საუკუნეებში კი ომფალეს და ჰერაკლეს თემა იქცა მამაკაცური ვალის სამარცხვინოდ დავიწყების და ქალის ბატონობის სიმბოლოდ.

„ჰერკულესი და ომფალე“ — საუკუნის გერმანელი მწერლის, ლუკას კრანახი უფროსის ნამუშევარი, სადაც გამოსახულია ქალის ტანსაცმელში ჩაცმული ჰერაკლე, ომფალე და ორი მოსამსახურე.

„ომფალე“ — ტრაგედიული ჟანრის სპექტაკლი, რომელიც დაიდგა პარიზის ოპერის თეატრში 1769 წელს.

„ომფალეს მბრუნავი ბორბალი“ — კამილ სენ-სანსის მუსიკალური ნაწარმოები (1870-იანები)
გურიის ეპარქია

გურიის ეპარქია — რუსეთის მართლადიდებელ ეკლესიის დაქვემდებარებაში არსებული ეპარქია 1844-1885 წლებში, რომელიც მოიცავდა საქართველოს ისტორიულ მხარე გურიას. ეპარქიის კათედრა 1882 წლამდე იყო ჯუმათის მონასტერი, შემდეგ ოზურგეთი.

გურიის ეპარქია დაარსდა 1844 წლის 1 აპრილს. გურიის ეპარქია მოიცავდა მანამდე არსებულ შემოქმედის, და ჯუმათის საეპისკოპოსოებს. 1878 წელს გურიის ეპარქიას შეუერთდა ხინოწმინდის საეპისკოპოსო, რომელიც 1877-78 წლების ომში წაართვა რუსეთმა ოსმალეთს. 1884 წლის მონაცემებით გურიის ეპარქიაში იყო სამი მონასტერი (შემოქმედის, ჯუმათის და უდაბნოს) 15 ბერი და სამი მორჩილი. მოქმედებდა 132 ეკლესია, მათგან 102 ქვის, 30 ხის1882 წელს ეპისკოპოსმა ალექსანდრემ საქართველოს მთავარმართებელ ალექსანდრე დონდუკოვ-კორსაკოვს, რომელიც ვიზიტად ოზურგეთში იმყოფებოდა, შესთავაზა გურიის ეპარქიაში გაერთიანებულიყო რუსეთის იმპერიის მიერ ახლადშეერთებული ბათუმი და აჭარა. 1885 წლის 12 ივნისს გურიის და სამეგრელოს ეპარქიები გაერთიანდა გურია-სამეგრელოს ეპარქიაში.

ეპისკოპოსები
ექვთიმე (წულუკიძე) — 1844-1854
იოანე (იოსელიანი) — 1854-1858
გაბრიელ ტუსკია — 1859-11 სექტემბერი, 1881
ალექსანდრე (ოქროპირიძე) — 1882-1885
რიხარდ ზომერი

რიხარდ კარლ ზომერი (, ; დ. 1866 — გ. 1939) — გერმანელი მხატვარი, ორიენტალისტი.

დაიბადა 1866 წელს მიუნხენში (ბავარიის სამეფო). 1893 წელს დაამთავრა პეტერბურგის საიმპერატორო სამხატვრო აკადემია. 1890-იანი წლების ბოლოდან მონაწილეობდა არქეოლოგიურ და ეთნოგრაფიულ ექსედიციებში ცენტრალურ აზიაში. 1912-1937 წლებში ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა კავკასიაში. ბევრს მოგზაურობდა. ქმნიდა ძირითადად ეთნოგრაფიული ხასიათის ნამუშევრებს — პორტრეტებს, ყოფით და ბატალურ სცენებს, არქიტექტურულ ძეგლებს, პეიზაჟებს. იყო ლადო გუდიაშვილის ხატვის პირველი მასწავლებელი. მონაწილეობდა გამოფენებში სანქტ-პეტერბურგში, თბილისში, ბაქოსა და ტაშკენტში. იყო კავკასიის ნატიფ ხელოვნებათა საზოგადოების ერთ-ერთი ორგანიზატორი და დამაარსებელი. საბჭოთა ხელისუფლების მიერ რეპრესირებული იყო. სავარაუდოდ გარდაიცვალა გადასახლებაში.

ზომერის ნამუშევრების დიდი ნაწილი დაცულია თბილისში, შალვა ამირანაშვილის სახელობის ხელოვნების მუზეუმსა და იოსებ გრიშაშვილის სახელობის თბილისის ისტორიის მუზეუმში, აგრეთვე პეტერბურგის რუსულ მუზეუმში, ომსკის და ტულის საოლქო მუზეუმებში, აზერბაიჯანის ხელოვნების ეროვნული მუზეუმში (ბაქო), უზბეკეთის კულტურის ისტორიისა და ხელოვნების მუზეუმში (სამარყანდი), ჩრდილოეთ ოსეთის რესპუბლიკურ ხელოვნების მუზეუმში (ვლადიკავკაზი) და კერძო კოლექციებში.
რიჩენცა ფონ ნორთაიმი

რიჩენცა ფონ ნორთაიმი (; დ. 1088 — გ. 10 ივნისი, 1141) — საღვთო რომის იმპერატრიცა (1133-1137), გერმანიის დედოფალი (1125-1137) და საქსონიის ჰერცოგინია (1106-1137) როგორც იმპერატორ ლოთარ -ის მეუღლე.

ბიოგრაფია
რიჩენცა დაიბადა 1088 წელს. იგი იყო ფრიზიის მარკგრაფ ჰაინრიხ მსუქნისა და მისი მეუღლის, მარკგრაფინია გერტრუდა ბრაუნშვაიგელის ასული. 1106 წელს რიჩენცა მიათხოვეს საქსონიის ჰერცოგ ლოთარ ზუპლინგბურგს. რიჩენცას მასთან მხოლოდ ერთი ქალიშვილი, პრინცესა გერტრუდა შეეძინა 1115 წელს, რომელიც მოგვიანებით ჯერ ბავარიის, შემდეგ კი ავსტრიის ჰერცოგინია გახდა.

1125 წელს ლოთარ ზუპლინგბურგი გერმანიის მეფედ აირჩიეს, რის შემდეგაც რიჩენცა კელნის ეპისკოპოსმა ფრიდრიხ -მა გერმანელთა დედოფლად აკურთხა. დედოფალი რიჩენცა აქტიურად მონაწილეობდა ქვეყნის მართვაში და ერეოდა ქმრის საქმეებში. მან განსაკუთრებით გამოიჩინა თავი 1130 წელს ლოთარსა და რომის პაპს შორის წარმოშობილი განხეთქილებისას. რიჩენცამ ასევე შუამავლობა იკისრა თავის ქმარსა და ჰოენშტაუფენებს, კონრად -სა და მისი ძმის, ფრიდრიხ შვაბიელებთან არსებული უთანხმოებისას. 1132-1133 წლებში რიჩენცა მეუღლესთან ერთად ეწვია იტალიას. 1133 წლის 4 ივნისს რომში, პაპმა ინოკენტი -მ რიჩენცა და ლოთარ საღვთო რომის იმპერატორად და იმპერატრიცად აკურთხა. რიჩენცა მონაწილეობდა ლოთარის მეორე იტალიურ კამპანიაშიც 1136-1137 წლებში. ამ პერიოდში დედოფალი ხელმძღვანელობდა საიმპერატორო სასამართლოს და თავადაც ჩაატარა რამდენიმე პროცესი.

1137 წლის 4 დეკემბერს ლოთარ გარდაიცვალა, რის გამოც დედოფალი რიჩენცა სასწრაფოდ გადასახლდა საქსონიაში, რომელსაც მისი მაზლი, ჰერცოგი ჰაინრიხ ამაყი განაგებდა. მომდევნო წელს გერმანელმა მთავრებმა საღვთო რომის იმპერატორად შვაბიის ჰერცოგის ძმა, ჰოენშტაუფენთა დინასტიის წარმომადგენელი კონრად აირჩიეს. სულ მალე, 1139 წელს უშვილოდ აღესრულა ჰაინრიხ ამაყი, რის გამოც რიჩენცას მოუწია საქსონიის ტახტისათვის ებრძოლა, სადაც მას თავისი შვილიშვილის, ბავარიის ჰერცოგ ჰაინრიხ ლომის დასმა სურდა. 1142 წელს საბოლოოდ გაიმარჯვა რიჩენცამ და ჰაინრიხი საქსონიის ჰერცოგად აღიარეს, თუმცა იგი მცირეწლოვანი იყო, რის გამოც თავიდან ქვეყანას რიჩენცას ქალიშვილი, გერტრუდა მართავდა. მოგვიანებით გერტრუდამ მოახერხა და ჰაინრიხი დააქორწინა ინგლისის მეფე ჰენრი -ისა და დედოფალ ელეონორ აკვიტანიელის ქალიშვილ მატილდაზე, რომელიც იყო რიჩარდ ლომგულისა და ჯონ უმიწაწყლოს და.

რიჩენცა ფონ ნორთაიმი საბოლოოდ მაინც ვერ მოესწრო შვილიშვილის საქსონიის ჰერცოგად აღიარებას, რადგან იგი ამ ამბამდე სულ ცოტა ხნით ადრე, 1141 წლის 10 ივნისს გარდაიცვალა.
ევპრაქსია კიეველი

ევპრაქსია კიეველი , აგრეთვე ცნობილია როგორც ევპრაქსია ვსევოლოდის ასული და ადელჰაიდ კიეველი (; დ. 1070 — გ. 20 ივლისი, 1109) — რიურიკოვიჩების დინასტიის წარმომადგენელი. ჩერნიგოვის მთავრის ასული. საღვთო რომის იმპერატრიცა და გერმანიის დედოფალი 1089-1105 წლებში როგორც ჰაინრიხ -ის მეუღლე.

ბიოგრაფია
ევპრაქსია დაიბადა 1070 წელს. იგი იყო ჩერნიგოვის მთავარ ვსევოლოდ კიეველისა და მისი მეუღლის, ყუბანელი პრინცესის, ანა პოლოვეცკაიას ქალიშვილი. უცნობია, თუ როდის მიათხოვეს იგი ნორდმარკის მარკგრაფ ჰაინრიხს, მაგრამ ცნობილია, რომ ევპრაქსია საქსონიაში აქლემების ქარავნით ჩავიდა და თან დიდი სიმდიდრე გაიყოლა მზითვად.

უკვე 1087 წელს ჰაინრიხი გარდაიცვალა, წყაროების მიხედვით კი სწორედ მის დაკრძალვაზე შეხვდა იმპერატორი ჰაინრიხ პირველად ევპრაქსიას, რომელიც ამ დროს 17 წლის იყო. იგი მოიხიბლა ახალგაზრდა ქვრივის სილამაზით და მისი ცოლად შერთვა გადაწყვიტა. 1088 წელს ჰაინრიხ და ევპრაქსია დაინიშნენ, უკვე 1089 წლის 14 აგვისტოს კი დაქორწინდნენ, რასაც იმ დღესვე, ქალაქ კელნში მოჰყვა ევპრაქსიას საღვთო რომისა და გერმანიის დედოფლად კურთხევა. როგორც ცნობილია, ქორწინების შემდგომ მან კათოლიციზმი მიიღო, რის გამოც გერმანელებმა სახელი შეუცვალეს და ადელჰაიდი დაარქვეს.

თავდაპირველი ეიფორიის გადავლის შემდეგ აღმოჩნდა, რომ ადელჰაიდისა და ჰაინრიხის ქორწინება უიღბლო იყო, რადგან წყვილი საერთოდ ვერ უგებდა ერთმანეთს. იმპერატორმა მეუღლე ურწმუნოებაში დაადანაშაულა, რის გამოც საბოლოოდ იგი გერმანიიდან გააძევა და იტალიაში, ქალაქ ვერონაში ჰყავდა გამოკეტილი. როგორც ცნობილია, დედოფალმა ადელჰაიდმა 1094 წელს მოახერხა ტყვეობიდან გაქცევა, რის შემდეგაც „ბიძნურ ცხოვრებას ეწეოდა“, თუმცა ზუსტად რა სახისას, უცნობია.

1095 წელს პიაჩენცაში ადელჰაიდი რომის პაპ ურბან -ს შეხვდა, რა დროსაც პაპმა აღნიშნა, რომ დედოფალი გარყვნილი ცხოვრების წესს მისდევდა, რის შემდეგაც გაირკვა, რომ იგი პროსტიტუციაში იყო ჩაბმული. ჰაინრიხ -მ ყველაფერი წვრილად გამოიკითხა, თუმცა დედოფლის ასეთი ქმედება მაინც ვერ დასტურდება. ისტორიკოსთა ნაწილი ფიქრობს, რომ ეს ყველაფერი ჰაინრიხმა გაიმოიგონა, რადგან ევპრაქსიასთან გაშორება სურდა.

როგორც ცნობილია, დედოფალი ადელჰაიდი შეგნებულად ღალატობდა ქმარს მის მოსისხლე მტერთან, საქსონიის ჰერცოგთან, თუმცა ზოგიერთი წყაროს მიხედვით, ჰერცოგს დედოფალი ტყვედ ჰყავდა და ძალით აუპატიურებდა. მას შემდეგ, რაც პაპმა ჰაინრიხსა და ადელჰაიდს ჯვარი აჰყარათ, მასზე წყაროებში აღარაფერს წერენ. ამის შემდეგ მხოლოდ ისაა ცნობილი, რომ იგი მშობლიურ კიევში დაბრუნდა, სადაც 1109 წლის 20 ივლისს გარდაიცვალა, 37-38 წლის ასაკში.
გიორგი ჭყონია

გიორგი ჭყონია (— გ. მარტი, 1884) — ქართველი ფირალი, ფირალობის პირველი ტალღის წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
1879 წელს გიორგი ჭყონია მონაწილეობდა ჯუმათის მონასტრის და გურიის ეპისკოპოს გაბრიელ ტუსკიას გაძარცვაში. ძარცვაში სულ 8 პირი მონაწილეობდა, მათ შორის აზრაური ჭყონიები. ორი მძარცველი, სარჯველაძე და ჯორბენაძე, მოგვიანებით თანამზრახველებმა მოკლეს.ერთ-ერთი დამნაშავე, ლუკა მახარაიშვილი (ბარამიძე), გამოცხადდა ეპისკოპოსთან და სხვა დამნაშავეები დაასმინა. გიორგი ჭყონია დააპატიმრეს და ქუთაისის ციხეში ჩასვეს. 1882 წლის 6 ივლისს ჭყონია ციხიდან გაიქცა იმავე წლის 1 დეკემბერს ის ხელახლა დააპატიმრეს სოფელ ბახვში აზნაურ კოხტა მახარაძის სახლში, სადაც ის ასევე ფირალებმა, პავლე და მელქისედეკ მახარაძეებმა გასცეს. ჭყონიას დაჭერას ხელმძღვანელობდა ბოქაული ჩიგოგიძე. ოპერაციის დროს გაიმართა ორმხრივი სროლა, რა დროსაც ჭყონიამ მოკლა ერთი მილიციონერი, ხოლო მილიცამ მსუბუქად დაჭრა ჭყონია და მძიმედ დაჭრა ერთი ორსული ქალი.დაპატმრებული ჭყონია ციხიდან ხელახლა გაიქცა. ის გარდაიცვალა 1884 წელს ჯუმათში. ოფიციალური ვერსიით მოკლა პოლიციის ბოქაულმა ჩიგოგიძემ. მაგრამ სინამდვილეში ჭყონია თავად გარდაიცვალა, ჩიგოგიძემ კი მკდრის გვამს რამდენიმე ტყვია დაახალა, რათა მისი მკვლელობა მიეწერა.
ბატაგაიკის კრატერი

ბატაგაიკის კრატერი — თერმოკარსტული დეპრესია ჩერსკის მთაგრეხილზე, სახაში, რუსეთში. სიგრძე 1 კმ, სიგანე 800 მ, სიღრმე 100 მ-მდე.

მსგავსი ტიპის წარმონაქმნები ცნობილია კანადასა და გრენლანდიაში, თუმცა ციმბირის კრატერი მათზე 2-3-ჯერ უფრო ღრმაა, რის გამოც გეოკრიოლოგებისა და პალეონტოლოგების განსაკუთრებულ ყურადღებას იპყრობს. ღრმულის ფერდობებზე ადვილად შეინიშნება სხვადასხვა გეოლოგიური ეპოქის ფენები. 2009 წელს აქ აღმოაჩინეს კარგად შენახული კვიცის ჩონჩხი (ასაკი 4400 წ.) და ბიზონის ნაშიერის ნარჩენები. მოპოვებულია აგრეთვე მამონტებისა და ირმების ძვლები.

2011 წლიდან აქ კვლევას აწარმოებენ ჩრდილოეთის გამოყენებითი ეკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის თანამშრომლები. 2016 წლის მაისში მეცნიერთა ადგილობრივ ჯგუფს შეუერთდა სასექსის უნივერსიტეტის პროფესორი, გეოკრიოლოგი ჯულიან მერტონი. მსგავსი წარმონაქმნების მიზეზად, იამალზე დასახელებულია გლობალური დათბობა. პროფესორი მერტონი არ გამორიცხავს, რომ მომავალში ბატაგაიკის მიდამოებში შესაძლოა ახალი ღრმულებიც წარმოიქმნას. ადგილობრივ მოსახლეობაში ღრმული ცნობილია როგორც „ჯოჯოხეთის კარიბჭე“.
ბაკალავრიატი

ბაკალავრიატი — აკადემიური უმაღლესი განათლების პირველი საფეხური, სასწავლო პროგრამების ერთობლიობა, რომელიც, ძირითადად, ითვალისწინებს შესაბამისი სპეციალობების თეორიული საფუძვლების სწავლებას, რაც აუცილებელია პირის მაგისტრატურაში შემდგომი სწავლისათვის, ან მიღებული კვალიფიკაციით მუშაობისათვის.

საქართველოში უმაღლესი განათლება სამი საფეხურისგან შედგება: ბაკალავრიატი, მაგისტრატურა და დოქტორანტურა.

უმაღლეს საგანმანათლებლო დაწესებულებაში ერთი სასწავლო წლის განმავლობაში საგანმანათლებლო პროგრამა მოიცავს საშუალოდ 60 კრედიტს. სწავლების პირველი საფეხურის (ბაკალავრიატი) საგანმანათლებლო პროგრამა შედგება არანაკლებ 240 კრედიტისგან. უმაღლესი განათლების პირველი საფეხური შეიძლება მოიცავდეს სპეციალისტის მომზადების საგანმანათლებლო პროგრამას. ბაკალავრიატში სწავლის უფლება აქვს მხოლოდ სრული ზოგადი განათლების დამადასტურებელი სახელმწიფო სერტიფიკატის მფლობელს ან მასთან გათანაბრებულ პირს.