iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
პერჩუხ პარტიზპანიან-ბარსეგიანი

, დ. 8 ივლისი, 1889, პლოვდივი, ბულგარეთის სამთავრო — გ. 19 მაისი[1], 1940, პარიზის ოლქი) — სომეხი მწერალი, მასწავლებელი, ჰუმანისტი, სამი ქალიდან ერთ-ერთი, რომელიც 1919 წელს სომხეთის რესპუბლიკაში პირველად აირჩიეს პარლამენტის წევრის თანამდებობაზე.

ბიოგრაფია
პერჩუხ პარტიზპანიანი დაიბადა 1886 წელს ედირნეში, ოსმალეთის იმპერიაში. დასთან სათენიკთან ერთად სწავლობდა ბულგარეთში, ფილიპოპოლისში (თანამედროვე პლოვდივი), საშუალო სკოლაში. მცირე ასაკიდანვე იგი შთაგონებული იყო როსტომისა და მისი მეუღლის ლიზა-მელიქ შახნაზარიანის რევოლუციური იდეებით, რომლებიც ქალაქში სომხურ სკოლას ხელმძღვანელობდნენ.

თექვსმეტი წლის ასაკში პერჩუხი ედირნეში დაბრუნდა. აქ მან გაიცნო სარგის ბარსეგიანი, ინტელექტუალი და სომხური რევოლუციური ფედერაციის წევრი, ასევე ცნობილი როგორც დაშნაკცუთიუნი. მან მოუწოდა მას დაეარსებინა სომეხი ქალთა კავშირი , ორგანიზაცია, რომელიც ეძღვნებოდა ქალების წახალისებას სომხური ლიტერატურისა და პროგრესული იდეების დაწერისა და განხილვისკენ.

მოგვიანებით, პარტიზპანიანმა განაახლა სწავლა ჟენევის კოლეჯში, სწავლობდა ლიტერატურასა და პედაგოგიკას. სწავლის დასრულების შემდეგ პერჩუხი დაბრუნდა თურქეთში და დაიწყო მასწავლებლად მუშაობა ჯერ ვანში, შემდეგ კი გირესუნში. 1909 წელს იგი დაქორწინდა სარქის ბარსეგიანზე, რომელიც კონსტანტინოპოლში დაშნაკცუთიუნის მეთაური გახდა. მათ შეეძინათ ვაჟი.

სარქისი 1915 წლის მარტში დააპატიმრეს. იმავე წლის 30 აპრილს იგი სიკვდილით დასაჯეს, რითიც იგი გახდა სომეხთა გენოციდის ერთ-ერთი პირველი მსხვერპლი. ამის შემდეგ პარტიზპანიან-ბარსეგიანი შვილთან ერთად ბულგარეთის ქალაქ სოფიაში გაიქცა. მალე თბილისში დასახლდა და განაგრძო მასწავლებლობა.

როდესაც სომხეთმა რუსეთის იმპერიისგან დამოუკიდებლობა მოიპოვა, პარტიზპანიან-ბარსეგიანი ერევანში გადავიდა. იგი დაშნაკცუთიუნის სხვა წევრებთან ერთად მუშაობდა სომხეთის რესპუბლიკის ახალი კონსტიტუციის უზრუნველსაყოფად საყოველთაო ხმის უფლებაზე. მწერალი სხვა ქალებთან ერთად აქტიურად ეწეოდა სოციალურ მუშაობას, ზრუნავდა ობლებსა და ლტოლვილებზე.

როდესაც სომხეთის პარლამენტის პირველი არჩევნები გაიმართა 1919 წლის 23 ივნისს, პერჩუხ ბარსეგიანი იყო ერთ-ერთი იმ სამი ქალიდან, რომლებიც აირჩიეს 80-კაციან პარლამენტში. დანარჩენი ორი ქალი ვარვარა საჰაკიანი და კატარინე ზალიან-მანუკიანია.

სომხეთის რესპუბლიკის დაშლის შემდეგ პარტიზპანიანმა წაიყვანა შვილი და მცირე ხნით დაბრუნდა სოფიაში. მოგვიანებით იგი დასახლდა პარიზში, სადაც მუშაობდა ლტოლვილთა საერთაშორისო ბიუროში და განაგრძო ლიტერატურული საქმიანობა.

შემოქმედება
პერჩუხ პარტიზპანიანმა ლიტერატურული მოღვაწეობა სტუდენტობის წლებში დაიწყო. ჟენევაში სწავლის დროს მწერალი აქვეყნებდა ნაწარმოებებს ფსევდონიმით . პარიზში გადასვლის შემდეგ მან განაგრძო ლიტერატურული მოღვაწეობა, რომელიც ახალგაზრდობაში მიატოვა. 1938-1939 წლებში მან გამოაქვეყნა თავისი მემუარები „ “ („კატასტროფის დღეები“) ამერიკულ ჟურნალში „“. მისმა შვილმა შემდგომში თარგმნა „კატასტროფის დღეები“ ფრანგულად და გამოსცა მარსელში 2004 წელს.

პერჩუხ პარტიზპანიანის ნამუშევრები და განსაკუთრებით კი „სტიქიის დღეები“ ასახავს ომის შუა პერიოდის სომეხი ქალის როლს სომხეთის დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლაში.

მის ნამუშევრებს შორის გამოირჩევა: მოთხრობების კრებული „ქარიშხლის დასასრული“, ლექსი „ჩემი სამშობლო“, ნოველა „არპიკი“.

მწერალი გარდაიცვალა 1940 წლის 18 მაისს პარიზში, საფრანგეთი.
მენახირის ვოიდი

}.

აღწერა
ვოიდის დიამეტრი შეფასებულია 330 მილიონი სინათლის წლით (დაკვირვებადი სამყაროს დიამეტრის დაახლოებით 0.27%), მოცულობა არის 236000 მეგაპარსეკი³, ხოლო მენახირის ვოიდი არის ერთ-ერთი უდიდესი ვოიდი და ზოგჯერ მას სუპერვოიდსაც უწოდებენ. ვოიდი აღმოჩენეს რობერტ კირშნერმა და მისმა კოლეგებმა 1981 წელს წითელი წანაცვლების კვლევის ფარგლებში. მენახირის ვოიდის ცენტრი მდებარეობს მზიდან დაახლოებით 700 მილიონი სინათლის წლის მანძილზე.

სხვა ასტრონომებმა მალევე აღმოაჩინეს, რომ ვოიდი რამდენიმე გალაქტიკას შეიცავდა. 1987 წელს რ. კირხნერმა და კოლეგებმა გამოავლინეს ვოიდში რვა გალაქტიკის კვლევის არსებობა. მ. შტრაუსმა და ჯ. ჰუკრამ კიდევ რამდენიმე გალაქტიკა აღმოაჩინეს 1988 წელს, ხოლო გ. ალდერინგმა, გ. ბოტუნიმ, რ. კირხნერმა და რ. მარცკემ 1989 წელს განაცხადეს დამატებით 15 გალაქტიკის აღმოჩენაზე. 1997 წლისთვის მენახირის ვოიდში ცნობილი იყო 60 გალაქტიკის არსებობა.

გრეგორი ოლდერინგის აზრით, ვოიდის მასშტაბები ისეთია, რომ „ირმის ნახტომი მის ცენტრში რომ ყოფილიყო, 1960-იან წლებამდე ჩვენ არ გვეცოდინებოდა სხვა გალაქტიკების არსებობის შესახებ“.

ჰერკულესის ზეგროვა წარმოადგენს ვოიდის ერთ-ერთ უახლოეს კიდეს.

წარმოქმნა
არ არის შესამჩნევი შეუსაბამობები მენახირის ვოიდსა და - მოდელს შორის. ერთ-ერთი თეორიის მიხედვით მენახირის ვოიდი წარმოქმნა უფრო მცირე ვოიდების შერწყმის შედეგად, ეს ხსნის გალაქტიკების მცირე რაოდენობას, რომლებიც მდებარეობენ ვოიდის შუა წაგრძელებულ რეგიონში.
აბესალომ ზენაიშვილი

აბესალომ ზენაიშვილი (დ. 1 დეკემბერი, 1920, ჩიბათი — გ. 20 იანვარი, 1994 ) — ქართველი მეზღვაური, შორეული ნაოსნობის კაპიტანი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა ბათუმის საზღვაო ტექნიკუმი 1944 წელს. მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში. იყო ვეშაპსარეწი გემის „სლავას“ კაპიტანი (1954), საქართველოს საოკეანო თევზსაჭერი ფლოტის ტრაილერ „შოთა რუსთაველის“ კაპიტან-დირექტორი (1961), მრავალი სხვა გემის კაპიტანი. 1988 წლიდან იყო ტანკერ „ნოდარ დუმბაძის“ კაპიტანი. ვეშაპსარეწი გემით ორჯერ შემოუარა ანტარქტიდას. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.
ირინა ჭიჭინაძე

ირინა ჭიჭინაძე (დ. 21 მაისი, 1949) — ქართველი მსახიობი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი (ა. მიქელაძის სახელოსნო) 1971 წელს.

1969-1972 წლებში მუშაობდა მარჯანიშვილის სახელობის თეატრში, 1974-1984 წლებში კი "მეტეხის თეატრში". შეასრულა თამარ შერვაშიძის როლი კონსტანტინე გამსახურდიას რომან "მთვარის მოტაცების" ეკრანიზაციაში 1973. მონაწილეობს ფილმებში: "საფეხური" (ა. რეხვიაშვილი, 1986, დედინაცვალი), "სტუმრები", "სახლი" (დ. ცინცაძე, 1991), "ციხე-სიმაგრე" (დ. ჯანელიძე, 1993), მიხეილ მრევლიშვილის ფილმებში "საწყალი კაცის ამბავი" (1989), "მაწანწალა" (1992).
ოზოდა რაჰმონი

ოზოდა რაჰმონი (, დ. 3 იანვარი, 1978, დანგარა, ტაჯიკეთის სსრ, სსრკ) — 2014 წლამდე ტაჯიკეთის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე, 2016 წლიდან ტაჯიკეთის პრეზიდენტის აღმასრულებელი აპარატის (პრეზიდენტის ადმინისტრაციის) ხელმძღვანელი, შეთავსებით სენატორი და კომისიის ხელმძღვანელი ტაჯიკეთის პარლამენტის ზედა პალატაში.

ასევე ცნობილია, როგორც ტაჯიკეთის ამჟამინდელი პრეზიდენტის, ემომალი რაჰმონის მეორე ქალიშვილი. იურიდიულ მეცნიერებათა კანდიდატს, აქვს იუსტიციის სახელმწიფო მრჩევლის წოდება და საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩის დიპლომატიური რანგი.

ბიოგრაფია
დაიბადა დანგარაში. 1995 წელს ჩაირიცხა ტაჯიკეთის ეროვნულ უნივერსიტეტში, რომელიც დაამთავრა 2000 წელს. 2004 წელს იგი ერთდროულად შევიდა აშშ-ის ორ უმაღლეს სასწავლებელში — ჯორჯტაუნის უნივერსიტეტში ვაშინგტონში და მერილენდის უნივერსიტეტში კოლეჯ-პარკში. 2005 წელს მან დაიწყო მუშაობა კულტურისა და განათლების ატაშედ აშშ-ში ტაჯიკეთის რესპუბლიკის საელჩოში. 2007 წელს იგი დაბრუნდა ტაჯიკეთში და ორი წლის განმავლობაში მუშაობდა ტაჯიკეთის რესპუბლიკის საგარეო საქმეთა სამინისტროს საკონსულო განყოფილების უფროსად. 2009 წელს დაინიშნა ტაჯიკეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილედ, ხოლო 2014 წელს საგარეო საქმეთა მინისტრის პირველ მოადგილედ.

ოზოდა რაჰმონიმ 2012 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე „ქალთა უფლებებისა და თავისუფლებების კანონმდებლობის შემუშავება ტაჯიკეთში (1917-2011)“ და მიიღო სამართლის დოქტორის ხარისხი. ტაჯიკური ენის გარდა ფლობს რუსულ და ინგლისურ ენებს. რომელიც გაიცნო მერილენდის უნივერსიტეტში კოლეჯ-პარკში სწავლისას, სადაც ორივე სწავლობდა. მათ ხუთი შვილი ჰყავთ. ჯამოლიდინ ნურალიევი ტაჯიკეთის ეროვნული ბანკის თავმჯდომარის პირველი მოადგილის თანამდებობას 2015 წლიდან იკავებდა. მანამდე, 2007-2010 წლებში იგი იყო ტაჯიკეთის ფინანსთა მინისტრის მოადგილე, 2010-2015 წლებში — ფინანსთა მინისტრის პირველი მოადგილე. მერილენდის უნივერსიტეტის გარდა, მან დაამთავრა ტაჯიკეთის სახელმწიფო კომერციის უნივერსიტეტი.
ლევან ზაქარეიშვილი

ლევან ზაქარეიშვილი (დ. 17 მაისი, 1953, თბილისი — გ. 22 აგვისტო, 2006) — ქართველი კინორეჟისორი და სცენარისტი.

ბიოგრაფია
დაიბადა თბილისში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოლოგია-გეოფიზიკის ფაკულტეტი 1975 წელს; შემდეგ სწავლობდა მოსკოვში, საკავშირო კინემატოგრაფიის კინოსარეჟისორო და სასცენარო კურსებზე, რომელიც 1985 წელს დაასრულა.

1976–1977 წწ. მუშაობდა საქპროექტში გეოლოგად; 1977–1980 წწ. მშენებლობაზე ინჟინრად; 1980–1982 წწ. გორკის სახელობის კინოსტუდიაში რეჟისორის ასისტენტად; 1985 წლიდან — კინოსტუდია „ქართულ ფილმში“, დამდგმელ რეჟისორად.

ლევან ზაქარეიშვილი წლების განმავლობაში მუშაობდა ფილმზე „თბილისი-თბილისი“. კინოსტუდიის განადგურების გამო, გადაღებული მასალა დაიკარგა და რეჟისორს თავიდან მოუწია გადაღება. გადაღებული აუხმოვანებელი მასალა ნახა ფრანგმა კინოკრიტიკოსმა პიერ-ანრი დელომ, რომელმაც პირადად სთხოვა ზურაბ ჟვანიას, რომ დაინტერესებულიყო ფილმის ბედით. საბოლოოდ, ფილმის დასრულება მოხერხდა რეჟისორის, მისი მეგობრების, ეროვნული კინოცენტრის და ბადრი პატარკაციშვილის ფინანსებით. ფილმი წარდგენილი იყო „ოსკარზე“, საუკეთესო უცხოური ფილმისათვის, მიიღო რამდენიმე საერთაშორისო კინოფესტივალის პრემია. იგი რეჟისორისათვის უკანასკნელი ნამუშევარი აღმოჩნდა.

იყო რუსეთისა და ევროპის კინოხელოვნების აკადემიების წევრი.

გარდაიცვალა თბილისში, გულის შეტევით.
2006 — პრემია „ნიკა“ დსთ-სა და ბალტიისპირეთის ქვეყნების საუკეთესო ფილმისთვის, ვისბადენის კინოფესტივალის პრემია „ოქროს შროშანი“: ფილმი „თბილისი-თბილისი“

ფილმოგრაფია
ჩვენებები
ფილმები „ისინი“ და „თბილისი-თბილისი“ კონკურსგარეშე პროგრამაში აჩვენეს კანის საერთაშორისო კინოფესტივალზე, 1992 და 2005 წლებში.

რესურსები
ლევან ზაქარეიშვილი — ეროვნული ფილმოგრაფია
შოთა ზარდალიშვილი

შოთა ივანეს ძე ზარდალიშვილი (დ. 15 აგვისტო, 1922, თბილისი, — გ. 26 აპრილი, 1996, იქვე) — ქართველი სამხედრო პირი, საბჭოთა გენერალ-მაიორი (1977), სახელმწიფო უშიშროების საპატიო თანამშრომელი (1967).

დაამთავრა კიევის საარტილერიო სასწავლებელი (1942), თბილისის პედაგოგიური ინსტიტუტი დაუსწრებლად (1957). 1940 წლიდან წითელი არმიის რიგებში მსახურობდა. მეორე მსოფლიო ომის (1939–45) დროს იბრძოდა სტეპის და უკრაინის მეორე ფრონტებზე; მონაწილეობდა უნგრეთისა და ჩეხოსლოვაკიის ტერიტორიებზე ბრძოლებში, იყო ასეულის, ბატალიონის მეთაური. 1950 წლიდან მუშაობდა სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტში სხვადასხვა საპასუხისმგებლო თანამდებობებზე, 1976–1985 წლებში იყო საქართველოს სსრ სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე. 1985 წელს თადარიგში გავიდა. დაჯილდოებულია ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენით (1994), საბჭოთა ორდენებით და მედლებით.
აძურა

აძურა — მდინარე აღმოსავლეთ საქართველოში, ერედვის და გორის მუნიციპალიტეტებში, მეჯუდის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 26 კმ, აუზის ფართობი 145 კმ². სათავე აქვს სამების ქედის (ხარულის ქედის განშტოება) აღმოსავლეთ კალთაზე.

საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმოვარდნები — ზაფხულში, წყალმცირეა ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი 3,4 მ³/წმ.
იური ზარეცკი

იური ალექსანდრეს ძე ზარეცკი (დ. 22 დეკემბერი, 1928, ზაპოროჟიე, — გ. 8 მაისი, 1985, თბილისი) — საქართველოში მოღვაწე მოცეკვავე და ბალეტმაისტერი, წარმოშობით უკრაინელი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1980).

1951 წელს დაამთავრა თბილისის ქორეოგრაფიული სასწავლებელი. 1948–1955 წლებში ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის ანსამბლის ბალეტმაისტერი იყო, 1955–1967 წლებში — თბილისისა და ბაქოს ოპერისა და ბალეტის თეატრების სოლისტი. ცეკვებს დგამდა თბილისის ოპერისა და ბალეტის, მუსიკალური კომედიისა და დრამის, ასევე საქართველოს სხვადასხვა დრამატულ თეატრში, ასევე ლენინგრადის, კიევის, კიშინიოვის, ეკატერინბურგის, ოდესის, ბაქოს თეატრებში. რუსთაველის თეატრში ქორეოგრაფიულად გააფორმა მრავალი სპექტაკლი, მ. შ. უილიამ შექსპირის „ზაფხულის ღამის სიზმარი” (1964), „მეფე ლირი” (1966) და „იულიუს კეისარი” (1973, სამივეს რეჟისორი მიხეილ თუმანიშვილი); ავქსენტი ცაგარელის „ხანუმა” (1968), ბერტოლტ ბრეხტის „კავკასიური ცარცის წრე” (1977, ორივეს დამდგმელი რეჟისორი რობერტ სტურუა) და სხვ.

1972 წლიდან ზარეცკი რუსთაველის თეატრის მთავარი ბალეტმაისტერი იყო. მოღვაწეობდა კინოშიც. დადგა ცეკვები კინოფილმებში — „ვერისუბნის მელოდიები” (1973, რეჟისორი გიორგი შენგელაია) და „აურზაური სალხინეთში” (1975, რეჟისორი ლანა ღოღობერიძე). ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის ქორეოგრაფიულ სასწავლებელსა და საქართველოს თეატრისა და კინოს ინსტიტუტში (სცენური მოძრაობის კათედრის გამგე 1964–1973 წლებში). ზარეცკის მდიდარი კოლექცია (ვერცხლისა და თითბრის ანტიკვარული ნივთები, უნიკალური საოჯახო ავეჯი და სხვ.) მისივე ანდერძით გადაეცა თბილისის ივანე გრიშაშვილის სახელობის ეთნოგრაფიულ მუზეუმ „ქარვასლას”.

ჯილდოები და აღიარება
1966 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
1980 — საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი
ზარზმის წარწერა

ზარზმის ივანე სულასძის წარწერა — ისტორიულ სამცხეში (ახლანდ. ადიგენის მუნიციპალიტეტი) მდებარე ზარზმის მონასტრის სამრეკლოს შესასვლელის თავზე ჩასმული, ქვის ფილაზე ამოკვეთილი ქართული ასომთავრული წარწერა. თარიღდება დაახლოებით 979 წლით.
აღწერა
დიდი ზომის (211 სმ100 სმ) ქვის ფილის ცენტრში გამოყვანილი იყო „აყვავებული ჯვრის“ რელიეფური გამოსახულება. წარწერა ამოკვეთილი იყო ჯვრის ორივე მხარეს ათ-ათ სტრიქონად. მოგვიანებით ფილა ხელმეორედ გამოუყენებიათ საშენ მასალად და მისი მარჯვენა მხარე ჩამოუჭრიათ. ამ ნაწილის ფრაგმენტი, წარწერის ნაწყვეტით, თავდაღმაა ჩასმული მონასტრის მთავარი ტაძრის ( საუკუნის) სამხრეთ კედელში. სამრეკლოს შესასვლელის თავზე ჩასმულ ფილაზე სრულადაა შერჩენილი წარწერის მარცხენა ნაწილი (10 სტრიქონი) და მარჯვენა ნაწილის სტრიქონთა დასაწყისი 4–7 ასოს ზომაზე. ადგილზე დარჩენილი და დიდი ტაძრის სამხრეთ კედელში ჩასმული ფრაგმენტები ტექსტის გადაშლისა და ნაკლულობის გამო ერთმანეთს არ ებმის. ამიტომ ტექსტის აღდგენა წარწერის მარჯვენა ნაწილში ვერ ხერხდება.

წარწერის ჩვენამდე მოღწეული ნაწილი ასე იკითხება:

ისტორიული კონტექსტი
წარწერა ეკუთვნის ბიზანტიის კეისარ ბასილი -ის წინააღმდეგ აჯანყებულ ბარდა სკლიაროსთან დავით კურაპალატის მიერ 975 წელს საომრად გაგზავნილი ლაშქრის მონაწილეს — ივანე სულას ძეს. წერილობითი წყაროების მონაცემებით („სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრება”, ათონის ივერთა მონასტრის სააღაპე წიგნი) იგი ჩორჩანელთა საგვარეულოს წარმომადგენელია.

ექვთიმე თაყაიშვილი თვლიდა, რომ ზარზმის წარწერაში ნახსენები ივანე სულას ძე და ბარდა სკლიაროსის წინააღმდეგ გაგზავნილი ჯარის სარდალი — იოანე-თორნიკე ერთი და იგივე პირი უნდა ყოფილიყო. მეცნიერის აზრით, თორნიკეს ბერობის სახელი იოანე იგივე ივანეა, სულა კი თორნიკეს მამის — ჩორდვანელის მეორე სახელია. ეს სულა და ათონის ქართველთა მონასტრის იმავე დროის ერთ-ერთ აღაპში დასახელებული სულა (ფარსმანისა და ჩორჩანელის მამა) სხვადასხვა პირია. ორივე სულას სხვადასხვა დროის მოღვაწეებად მიიჩნევენ ნ. ბერძენიშვილი და ე. მეტრეველი. წარწერა, შინაარსობრივად და პალეოგრაფიული ნიშნებით, დაახლოებით 979 თარიღდება. იგი დოკუმენტურად ადასტურებს ქართველთა ლაშქრის მონაწილეობას ბასილი კეისრის დასახმარებლად საუკუნის 70-იანი წლების ბოლოს.
ზარი (საკრავი)

ზარი — ლითონის, ჩვეულებრივ, ბრინჯაოს ან თითბრის სასიგნალო საკრავი. ზარი მსხლისებრი ან წაკვეთილი კონუსის ფორმის ღრუ ხელსაწყოა, შიგნით შეკიდული მოძრავი ენით, რომლის ცემა ზარის კედლებზე გამოსცემს ხმას.

ზარის რეკვით მოიხმობდნენ მოსახლეობას თავყრილობაზე, საომრად, სალოცავად. შუა საუკუნეებში ზარის ქრისტიანული საეკლესიო რიტუალის განუყოფელ ნაწილად იქცა. მის დასაკიდებლად ხშირად ეკლესიებზე ან ეკლესიებთან სამრეკლოებს აშენებენენ. ზარს იყენებენ აგრეთვე, როგორც მუსიკალურ ინსტრუმენტს. სხვადასხვა ზომის ზარი სხვადასხვა ტონის ბგერას გამოსცემს. რაც უფრო დიდი ზომისაა ზარი, მით უფრო დაბალია მისი ჟღერადობა.
ისტორია
სხვადასხვა დანიშნულების მცირე ზომის ზარები (ზარაკები, ზანზალაკები, ეჟვნები) ბრინჯაოს ხანიდან მოკიდებული თითქმის მთელ მსოფლიოში იყო გავრცელებული. დასავლეთ ევროპაში დიდი ზომის საეკლესიო ზარების ჩამოსხმა დაიწყეს საუკუნიდან. საეკლესიო ზარები ბიზანტიაში პირველად საუკუნეში ვენეციიდან ჩამოიტანეს. იგი ფართოდ გავრცელდა საუკუნიდან.

საქართველოსა და კავკასიაში აღმოჩენილი უძველესი ზარაკები ძვ. წ. საუკუნით თარიღდება. მათ, უპირატესად, სარიტუალო დანიშნულება უნდა ჰქონოდა. ძვ. წ. – საუკუნეების ყაზბეგის, ახალგორის, ყანჩაეთის შტანდარტებზე სხვადასხვა ზომის ცილინდრული გვერდჩაჭრილი ზარაკებია შეკიდული. ასეთივე ზარაკებს ჰკიდებდნენ ცხენებს (მკერდზე), საქონელს (საირხე, ძვ. წ. ს.). ეს დანიშნულება მას გვიანობამდე შემორჩა.

ქართული ეკლესია საუკუნემდე მლოცველებს ძელის კვრით მოუხმობდა. ასეთი ძელები საქართველოს ზოგიერთ კუთხეში საუკუნემდე შემორჩენილა. საეკლესიო ზარები საქართველოში ფართოდ გავრცელდა საუკუნიდან. ამავე ხანით თარიღდება უძველესი ქართული სამრეკლოები (გუდარეხი, ვარძია). საუკუნიდან საქართველოში დაიწყეს რუსული ზარების შემოტანა, საუკუნეში კი ზარების ადგილობრივი წარმოება შეწყდა. ძველი ქართული ზარების დიდი ნაწილი ემსხვერპლა ომიანობას (მაგალითად, ცნობილია, რომ შაჰ-თამაზის შემოსევის დროს ვარძიის სამრეკლოდან ჩამოუხსნიათ 70 ლიტრის მასის მქონე ზარი), 1920-იან წლებში კი — საბჭოთა ხელისუფლების ანტირელიგიურ კამპანიას.

დღემდე შემორჩენილია 21 ძველი ქართული ზარი (ძირითადად საქართველოს ეროვნული მუზეუმის ფონდში), რომელთაგან უძველესი საუკუნით თარიღდება. ზოგიერთ მათგანზე შემონახულია ოსტატის ან შემწირველის წარწერა (მაგ., ერთი მხედრული წარწერით ცნობილია საუკუნის ჩამომსხმელი ძედან თითაძე). თანამედროვე ქართული ზარებიდან აღსანიშნავია თბილისის წმინდა სამების საკათედრო ტაძრის სამრეკლოზე დაკიდებულია 9 ზარი, რომელთა შორის ყველაზე დიდის — „დედო-ზარის“ მასაა 8 200 კგ. ისინი კომპოზიტორ ნოდარ მამისაშვილის გათვლებით შეიქმნა და გერმანიაში დამზადდა. ჩამოსხმისას გათვალისწინებულ იქნა გარკვეული სიმბოლიკის მქონე რამდენიმე ქართული რიტუალი, ს. ქართულ მინანქარზე აღბეჭდილი ფორმა და ქართული მართლმადიდებლური საგალობლის ტონთა მიზიდულობის პრინციპები და აკუსტიკური ველი.
კუროს ვოიდი

კუროს ვოიდი  — ვოიდი, რომელიც მდებარეობს პერსევს-თევზებისა და ქალწულის ზეგროვებს შორის. კუროს ვოიდი უნიკალურია, რადგან ის დედამიწასთან ახლოსაა და საშუალებას გვაძლევს განვსაზღვროთ იმ ზეგროვის საზღვრები, რომელშიც ჩვენი გალაქტიკა მდებარეობს. მიუხედავად მისი შედარებითი სიახლოვისა, კუროს ვოიდი კარგად არ არის შესწავლილი, რადგან დედამიწიდან დაკვირვებისას იგი ნაწილობრივ დაფარულია ირმის ნახტომის დისკით. სიცარიელეს აქვს მკაფიო საზღვარი პერსევს-თევზების ზეგროვასთან.

მდებარეობა
დედამიწის ცაზე კუროს ვოიდს აქვს პირდაპირი აღვლენა ~2სთ40წთ-დან სულ მცირე 4სთ-მდე, სადაც იგი დაფარულია ირმის ნახტომის დისკით; დახრილობა მერყეობს 5°-დან 40°-მდე. ადგილობრივი ზეგროვის საზღვრისგან განსხვავებით, პერსევს-თევზების ზეგროვასთან საზღვარი აშკარად ჩანს. კერძოდ, ვოიდს აქვს საზღვარი გალაქტიკების გროვებთან 400, 426 და 374.

სამგანზომილებიან სივრცეში კუროს ვოიდი მდებარეობს პერსევს-თევზების ზეგროვასა და ადგილობრივ ზეგროვას შორის. კუროს ვოიდი, ადგილობრივი ვოიდის მსგავსად, ხაზს უსვამს საზღვარს ორ ზეგროვას შორის. ასევე, უამრავ სხვა კვლევაში მოპოვებული იქნა ვოიდის რუკები, და განისაზღვრა გალაქტიკების გადასვლის სიჩქარე ვოიდებიდან ზეგროვებზე. ერთად, ასეთი კვლევები იძლევა საიმედო მტკიცებულებებს ვოიდის არსებობის შესახებ, მიუხედავად აცილების ზონაში ობიექტებზე დაკვირვების წარმოების სირთულისა.

აცილების ზონაში ობიექტებზე დაკვირვების შემდგომი მცდელობები, როგორიცაა და პროექტები, შეძლებს უფრო ზუსტი დაკვირვების ჩატარებას და უფრო საიმედოდ განსაზღვროს ვოიდის საზღვრები. არესიბოს რადიოტელესკოპი მიმართულია მოიძიოს ნებისმიერი გამოსხივება შორეული გალაქტიკებიდან, რომელიც წითელი წანაცვლების გამო გამოიყოფა ირმის ნახტომის აცილების ზონაში. თუმცა, ასეთ კვლევებს აქვს შეზღუდული დიაპაზონი არესიბოს ტელესკოპის ტექნიკური შეზღუდვების გამო.
ჯიმი ზარიძე

ჯიმი შალვას ძე ზარიძე (დ. 2 აგვისტო, 1952, ახალი ათონი) — ქართველი სამხედრო პირი, საქართველოს შეიარაღებული ძალების ბრიგადის გენერალი (2005).

დაამთავრა თბილისის უმაღლესი საარტილერიო სამეთაურო სამხედრო სასწავლებელი (1973), ლენინგრადის მიხეილ კალინინის სახელობის სამხედრო-საარტილერიო აკადემია (1983). 1973–1978 წლებში მსახურობდა გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკაში განლაგებულ საბჭოთა ჯარებში. 1991–1992 წლებში იყო საარტილერიო პოლკის მეთაური, 1992–1993 წლებში — საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სარაკეტო ჯარებისა და არტილერიის უფროსის მოადგილე, 1993–1997 წლებში — გაერთიანებული სამხედრო აკადემიის უფროსის მოადგილე, 2001–2002 წლებში — სახმელეთო ჯარების სარდლის მოადგილე, 2002–2003 წლებში — გენერალური შტაბის ოპერატიული დეპარტამენტის უფროსის მოადგილე, 2003–2004 წლებში — ეროვნული სასწავლო ცენტრის უფროსი, 2004 წელს — საქართველოს შეიარაღებული ძალების არტილერიის სარდალი, 2005–2006 წლებში — საქართველოს შეიარაღებული ძალების შტაბის უფროსის მოადგილე. დაჯილდოებულია საბრძოლო ორდენით და მედლით.
აცილების ზონა

აცილების ზონა  — დედამიწიდან, ცის სრულფასოვანი დაკვირვებისთვის დაფარული ზონა ირმის ნახტომის გალაქტიკის მიერ.

თავდაპირველად აღნიშნულ ზონას ეწოდა “რამდენიმე ნისლეულის ზონა“ . იგი პირველად მოიხსენა რიჩარდ ა. პროქტორმა თავის სტატიაში 1878 წელს, რომელიც ეხებოდა „ნისლეულების“ გავრცელებას ჯონ ჰერშელის ნისლეულების საერთო კატალოგში .

ფიზიკური ახსნა
დედამიწიდან კოსმოსურ ობიექტებზე დაკვირვებისას, ვარსკვლავთშორისი მტვრის და ვარსკვლავების გამოსხივება სუსტდება ირმის ნახტომის სიბრტყეში (გალაქტიკური სიბრტყე) და ხელს უშლის სპექტრის ხილულ ნაწილში გალაქტიკის უკან ცის დაახლოებით 20%-ის ხილვას. შედეგად, სპექტრის ხილულ რეგიონში დაკვირვების შედეგად შედგენილი გალაქტიკების კატალოგები, როგორც წესი, არ არის სრული მხოლოდ გალაქტიკის სიბრტყესთან ახლოს მდებარე სივრცე.

თანამედროვე წარმოდეგნა
ბოლო წლებში არაერთი მცდელობა გაკეთდა აცილების ზონის მიერ წარმოქმნილი ცოდნის ხარვეზის დასაძლევად. ირმის ნახტომის მტვერი და გაზი ქმნის ექსტინციას ოპტიკურ ტალღის სიგრძეზე და ფონის ვარსკვლავები შეიძლება აგვერიოს ფონურ გალაქტიკებთან. თუმცა, ტალღის დიდ სიგრძეზე ექსტინციის გავლენა მცირდება, რადიოტალღების დიაპაზონში კი ირმის ნახტომი თითქმის გამჭვირვალეა. ცის ინფრაწითელი კვლევები, როგორიცაა და 2, ეხმარება ეგარეგალაქტიკური ობიექტების პოზიციების უფრო სრულყოფილი სურათის შექმნაში. აცილების ზონაში პაოლო მაფეიმ 1968 წელს ინფრაწითელ დიაპაზონში აღმოაჩინა ორი დიდი ახლომდებარე გალაქტიკა, 1 და 2. თუმცა, ცის დაახლოებით 10% ძნელად შესასწავლია, რადგან გარეგალაქტიკური ობიექტები შეიძლება არეულ იქნან ირმის ნახტომის ვარსკვლავებთან.

რადიო გამოსხივების თავიდან აცილების ზონის შესწავლის პროექტებმა, განსაკუთრებით ნეიტრალური წყალბადის 21 სმ ხაზში, შესაძლებელი გახადა აღმოჩენილიყო მთელი რიგი გალაქტიკები, რომლებიც დაკვირვებისთვის მიუწვდომელია სპექტრის ინფრაწითელ დიაპაზონში. ასეთი გალაქტიკების მაგალითებია 1 და 2, რომლებიც აღმოჩენილია შესაბამისად 1994 და 1996 წლებში.
ინდოეთ-მალდივის კუნძულების ურთიერთობები

ინდოეთი და მალდივის რესპუბლიკა საზღვაო მეზობლები არიან. ინდოეთი აგრძელებს კუნძულის უსაფრთხოების ხელშეწყობას და ფინანსურ მხარდაჭერას.

ქვეყნებს შორის ურთიერთობა დაიძაბა მალდივის რესპუბლიკის პრეზიდენტის, მოჰამედ მუიზუს მიერ „-“ (ინდოეთის გარეშე) კამპანიის დაწყების შემდეგ. მალდივის კუნძულები კავშირებს აღრმავებს ჩინეთთან. უახლეს შემთხვევებს შორისაა მალდივის მინისტრების მიერ ლაქშადვიპის კუნძულებზე შენიშვნები და ინდოეთის პრემიერ-მინისტრ ნარენდრა მოდის მიერ დაძაბულობებზე ხაზგასმა.

ორივე სახელმწიფო ერთა თანამეგობრობის წევრია. ინდოეთის უმაღლესი კომისარი მალეშია, ხოლო მალდივის კუნძულების ― ნიუ-დელიში.

ისტორია
მალდივის კუნძულები ლაქშადვიპის კუნძულების სამხრეთ ნაწილში, ინდოეთის ოკეანეში მდებარეობს. სახელმწიფოებს შორის დიპლომატიური ურთიერთობები ბრიტანეთის იმპერიისგან მალდივის კუნძულების დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, 1966 წელს დამყარდა. მას შემდეგ ქვეყნებს შორის მჭიდრო სტრატეგიული, სამხედრო, ეკონომიკური და კულტურული კავშირებია. ინდოეთი მხარს უჭერს მალდივის კუნძულების პოლიტიკას რეგიონულ საკითხებში, ხოლო კუნძულოვანი სახელმწიფო ინდოეთთან მეგობრობას დახმარების წყაროდ და შრი-ლანკასთან საპირწონედ აღიქვამს, რომელიც კუნძულთან და მის უმსხვილეს სავაჭრო პარტნიორთან ახლოს მდებარეობს. ხელშეკრულების თანახმად, კუნძული მინისოი ინდოეთის ფარგლებშია მოქცეული. ორივე სახელმწიფო სამხრეთ აზიის რეგიონული თანამშრომლობის ორგანიზაციისა და სამხრეთ აზიური ეკონომიკური კავშირის დამფუძნებელია. ინდოეთსაც და მალდივის კუნძულებსაც ხელი აქვთ მოწერილი სამხრეთ აზიის თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმებაზე. რეგიონულ საკითხებთან დაკავშირებით ინდოეთისა და მალდივის კუნძულების ლიდერებს შორის უმაღლესი დონის ვიზიტები ხორციელდება.
შაჰაბუდინ აჰმედი

შაჰაბუდინ აჰმედი (; დ. 1 თებერვალი, 1930 – გ. 19 მარტი, 2022) — ბანგლადეშელი პოლიტიკოსი, რომელსაც 1996 წლიდან 2001 წლამდე ეკავა ბანგლადეშის პრეზიდენტის თანამდებობა და 1990-1995 წლებში იყო ბანგლადეშის უზენაესი მოსამართლე. იგი თანამდებობიდან გადადგა 2001 წლის 14 ნოემბერს, 2008 წელს, დაკას გულშანში მდებარე ტბას მისი პატივსაცემად დაარქვეს „რასტრაპატი ბიჩარპატი შაჰაბუდინ აჰმედის პარკი“.

2022 წლის თებერვალში აჰმედი გადაიყვანეს კომბინირებული სამხედრო ჰოსპიტალის ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში. იგი გარდაიცვალა 2022 წლის 19 მარტს, 92 წლის ასაკში, იმავე ჰოსპიტალში.
ლა-უაკანის მუნიციპალიტეტი

ლა-უაკანა ― მუნიციპალიტეტი მიჩოაკანის შტატში, მექსიკის დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 30 627 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 6.5%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 1 952 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 15.7 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია მიჩოაკანის შტატის შემადგენლობაში 1861 წლის 10 დეკემბერს შევიდა. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 035.