iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გორაკის ნამოსახლარი ნიშის გორა

გორაკის ნამოსახლარი ნიშის გორა, წითელბატონების ნიში, მელიების გორა — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიცპალიტეტში, მდინარე ლეხურის ხეობაში, სოფლებისა გორაკისა და ქვემო ჭალის საზღვარზე, მიეკუთვნება ბრინჯაოს ხანას. ნამოსახლარი ამოზიდული ტიპის, აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ წაგრძელებული გორა (სიმაღლე 20 მეტრი, თხემის ფართობი 30×25 მეტრზე). აქ დადასტურდა ადრინდელი ბრინჯაოს (შავზედაპირიანი და ვარდისფერსარჩულიანი, შავბრიალა, წაბლისფერი და რელიეფური ორნამენტით შემკული ჭურჭლის ნატეხები), გვიანდელ ბრინჯაოს და ადრინდელ რკინის ხანის (შავად და ნაცრისფრად გამომწვარი თიხის ქუსლიანი ბაკოგადმოკეცილი ჯამები და ქოთნები, მოწაბლისფროდ გამომწვარი ორყურა დერგები) და სხვა კულტურული ფენები.
მძლეთამძლე

მძლეთამძლე — ქართული ანიმაციური ფილმი. გადაღებულია კინოსტუდია „ორბის“ მიერ 1991 წელს. ანიმაციური ფილმის ხანგრძლივობაა 10 წუთი.

ფილმზე მუშაობდნენ
სცენარის ავტორი და დამდგმელი რეჟისორი: ამირან ისიანი
დამდგმელი მხატვარი: ამირან ისიანი
კომპოზიტორი: ბორის შხიანი
ხმის ოპერატორი / რეისორი: რომან წურწუმია
ანიმაციები: ავენირ ხუსკივაძე , მერაბ დეკანოსიძე , ვიქტორ წიკლაური , მალხაზ ფაიქრიძე , ვ. ხარიტონაშვილი
გორაკის სამაროვანი

გორაკის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტში, სოფლების გორაკისა და ქვემო ჭალის მიჯნაზე, შაქრო ფოლადაშვილის ეზოსთან. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს ხანით. სამაროვანზე დადასტურდა ორი ორმოსამარხის ნაშთი. სამარხის ინვენტარიდან აღსანიშნავია ბრინჯაოს მხსვილი მავთულის თავებგახსნილი სამაჯურები, საკანჭურები, ნასიპი ზოლებით შემკული შავი თიხის ჯამი და სხვა. მოპოვებული მასალა ინახება კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.
გოსტიბეს ნასოფლარი და სამაროვანი

გოსტიბეს ნასოფლარი და სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ გორაკაში. მდინარე გოსტიბესწყლის მარჯვენა ნაპირზე, ნასოფლარზე შეიმჩნევა ნასახლარი ბუდეები, იქვე დგას ოთხკუთხა კოშკი და ეკლესია.

ნასოფლარის ტერიტორიაზე იპოვება უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები.

სამაროვანი მრავალფენიანია. ზოგადად თარიღდება ძვ. წ. და ახ. წ. საუკუნით. დადასტურდა სამი ქრონოლოგიური ჯგუფის სამარხები: პირველ მიეკუთვნება შემთხვევით აღმოჩენილი ქვის ფილებით გადახურული ორმოსამარხი, რომელშიც აღმოჩნდა ბრინჯაოს ხელშუბის პირი, ბრინჯაოს სატევარო და ორი თიხის ჯამი. სამარხი თარიღდრბა ძვ. წ. - საუკუნეებით. მეორე ჯგუფში ერთადერთი სამარხია (გაითხარა 1948 წელს, ხელმძღვანელი ტ. ჩიბუნაშვილი). სამარხი დამხრობილი იყო აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ. ინვენტარიდან აღსანიშნავია: გველისთავებიანი ბრინჯაოს სამაჯური, ბრინჯაოს საწვივე რგოლებში, ვერცხლის სასაფეთქლე რგოლი, შავი თიხის ჯამი და დოქი. სამარხი თარიღდება ძვ. წ. - საუკუნეებით. მესამე ქრონოლოგიურ ჯგუფს მიეკუთვნება 1982 წელს შემთხვევით აღმოჩენილი სამარხი. მასში სხვა ნივთებთან ერთად აღმოჩნდა ვერცხლის ფეხიანი თასი, რომელზეც ხაზებით გამოყვანილია ოთხი თხა, ხოლო წერტილებით — რვა ყურძნის მტევანი, აგრეთვე ბრინჯაოს ჭვირული ბალთა, ბრინჯაოს ზარაკი და მძივები თარიღდება - საუკუნეებით.
გიორგი ხელაშვილი

გიორგი ხელაშვილი (დ. 29 აპრილი, 1975) — ქართველი პოლიტიკოსი, დიპლომატი. საქართველოს მეათე მოწვევის პარლამენტის წევრი 2020-2023 წლებში.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1975 წლის 29 აპრილს. 1998 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი (საერთაშორისო ურთიერთობები). 2021 წელს დაამთავრა ოქსფორდის უნივერსიტეტი.

1997-1999 წლებში საქართველოს სახელმწიფო ტელევიზიის დილის პროგრამა „ალიონის“ საერთაშორისო მიმომხილველი. 1997-1999 წლებში საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს საგარეო პოლიტიკის კვლევისა და ანალიზის ცენტრის მთავარი სპეციალისტი. 1997-1998 წლებში მონტერეის საერთაშორისო ურთიერთობების ინსტიტუტის ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის შესწავლის ცენტრის მოწვეული მეცნიერ-თანამშრომელი. 2000-2001 წლებში ოქსფორდის უნივერსიტეტის საერთაშორისო კვლევების ცენტრის დირექტორის ასისტენტი. 2001-2007 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საერთაშორისო ურთიერთობების კათედრის მასწავლებელი, ასისტენტ-პროფესორი. 2001-2003 წლებში სამოქალაქო განათლების პროექტის საქართველოს განყოფილების მკვლევარი. 2002 წელს იყო გაზეთი „24 საათის“ ჟურნალისტი და საერთაშორისო მიმომხილველი. 2002-2003 წლებში ტელეკომპანია „რუსთავი 2“-ის ჟურნალისტი და საინფორმაციო პროგრამების წამყვანი. 2003-2004 წლებში საერთაშორისო კვლევისა და გაცვლების საბჭოს მასმედიის გრანტების მენეჯერი. 2004-2007 წლებში სოციალურ მეცნიერებათა ცენტრის აკადემიური პროგრამების დირექტორი. 2005-2007 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საერთაშორისო ურთიერთობების კათედრის ასისტენტ-პროფესორი. 2006 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საერთაშორისო ურთიერთობების დეპარტამენტის ხელმძღვანელი. 2007-2009 წლებში ოქსფორდის უნივერსიტეტის პოლიტიკისა და საერთაშორისო დეპარტამენტის კვლევითი ასისტენტი. 2008 წელს ვილსონის ცენტრის კენანის ინსტიტუტის მოწვეული თანამშრომელი. 2010 წელს ოქსფორდის უნივერსიტეტის წმინდა ანას კოლეჯის დეკანის თანაშემწე. ამავე წელს ჯორჯ ვაშინგტონის უნივერსიტეტის ევროპისა და ევრაზიის ინსტიტუტის მოწვეული თანამშრომელი. 2010-2013 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საერთაშორისო ურთიერთობების მიმართულების ასისტენტ-პროფესორი. ამავე წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტთან არსებული სოციალურ მეცნიერებათ ცენტრის კვლევის და განვითარების კოორდინატორი, პროექტის დირექტორი. 2013-2017 წლებში საგანგებო და სრულუფლებიანი დესპანი, საქართველოს საელჩო ვაშინგტონი, აშშ. 2017-2019 წლებში საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარის მრჩეველი საერთაშორისო საკითხებში. 2019-2020 წლებში სსიპ საქართველოს პარლამენტის კვლევითი ცენტრის დირექტორი.

2020 წლიდან 2023 წლის 24 მარტამდე იყო საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.
გრაკლის პირველი ეკლესია

გრაკლის პირველი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ გრაკლის რკინიგზის სადგურთან, სასაფლაოზე, თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (3,63 მეტრზე), ნაგებია რიყის ქვით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია გადახურვა, კედლები შემორჩენილია 1,7 მეტრ სიმაღლეზე. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. დაზიანების გამო, გადახურვის ფორმა გაურკვეველია. აფსიდის ღერძზე ვიწრო სწორკუთხა სარკმელია, ხოლო სამხრეთ კედელში — პატარა სწორკუთხა ნიში.
ლიბო

ლიბო — საბავშვო ლიტერატურის განვითარების ფონდი, დაარსდა 2006 წელს საბავშვო მწერლების ირმა მალაციძისა და მარიამ წიკლაურის თაოსნობით.

ფონდი მიზნად ისახავს თანამედროვე საბავშვო ლიტერატურის და მწერლების პოპულარიზაციას, მოზარდთა შორის წიგნიერების დონის ამაღლებას, საბავშვო ლიტერატურის საზოგადოებირივი ცხოვრების სხვადასხვა სფეროში რეალიზაციის ხელშეწყობას, ახალი ტექნოლოგიების გამოყენებას საბავშვო ლიტერატურის შექმნისა და გავრცელებისათვის. აგრეთვე განსაკუთრებული საჭიროებების მქონე ბავშვებისათვის ადაპტირებული ლიტერატურული ნაწარმოებების და სხვა სახის მეთოდური მასალების შექმნასა და გავრცელებას.

ფონდი ქმნის სხვადასხვა მიმართულების სასწავლო, საგანმანათლებლო, სამეცნიერო, შემოქმედებითი, კულტურული, საქველმოქმედო და სხვა სახის ცენტრებს. ორგანიზებას უწევს ღონისძიებებს, პრეზენტაციებს, აქციებს, საგამომცემლო პროდუქციის გამოფენა-გაყიდვას, ფესტივალებს, კონკურსებს, კონცერტებს, აუქციონებს, თემატურ ბანაკებსა და საქველმოქმედო პროგრამებს.

საბავშვი ლიტერატურის განვითარების ფონდის გამოცემაა ჟურნალი „შოკოლიტი“, ხოლო ელექტრონულად გამოსცემს ჟურნალს „თანამედროვე საბავშვო ლიტერატურა“.
ფონდის ინიციატივით დაარსდა და 2006 წლის 27 ოქტომბერს პირველად აღინიშნა საბავშვო წიგნის დღე.
გრაკლის მეორე ეკლესია

გრაკლის მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლის კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ გრაკლის რკინიგზის სადგურთან ახლოს, სასაფლაოზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (4,63,3 მეტრზე), ნაგებია დიიდ ზომის ნატეხი ქვებით. დაზიანებულია: დასავლეთ კედელი მთლიანად დანგრეულია. შესასვლელი კვალი არ ჩანს. კუთხეებში ოდნავ მომრგვალებული სწორკუთხა საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია ერთადერთი სარკმელი, მის გვერდის კედლებში სამი სწორკუთხა ნიშია. საკურთევლის კედლები უშუალოდ უერთდება დარბაზის გრძივ, სრულიად გლუვ, კედლებს. დარბაზი გადახურული ყოფილა ნახევარწრიული კამარით.

ეკლესიას ჩრდილოეთით აქვს მინაშენი. ამ პატარა სათავსოს დასავლეთ ნაწილი დანგრეულია, აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია ვიწრო სწორკუთხა სარკმელი. სარკმლის მარცხნივ, აფსიდის ჩრდილო კედლის ქვემო ნაწილში მოთავსებულია ქვიშაქვის ფილა, რომელზეც გამოსახულია ჩარჩოში ჩასმული რელიეფური ჯვარი. ჩარჩოზე შეიმჩნევა წარწერის კვალი. მინაშენი გადახურული ყოფილა დამრეცი კამარით, რომლის მნიშვნელოვანი ნაწილი ჩამონგრეულია.
შალვა პაპუაშვილი

შალვა პაპუაშვილი (დ. 26 იანვარი, 1976, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი, იურისტი. საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი 2020 წლიდან. საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარე 2021 წლის 29 დეკემბრიდან.

ბიოგრაფია
1998 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი საერთაშორისო სამართლის სპეციალობით. 1996-1998 წლებში იყო საქართველოს პარლამენტის წევრის თანაშემწე. 1998-1999 წლებში სწავლობდა ზაარლანდის უნივერსიტეტის მაგისტრატურაში. 2000-2001 წლებში იყო საადვოკატო ბიურო „&“-ის ადვოკატის თანაშემწე. 2000-2002 წლებში სწავლობდა ზაარლანდის უნივერსიტეტის დოქტორანტურაში. 2003-2007 წლებში იყო გერმანიის ტექნიკური თანამშრომლობის საზოგადოების უფროსი სამართლებრივი ექსპერტი. 2005-2006 წლებში – სამოქალაქო საბჭო თავდაცვისა და უსაფრთხოების საკითხებში, ექსპერტი ადამიანის უფლებათა საკითხებში. 2007-2015 წლებში იყო გერმანიის საერთაშორისო თანამშრომლობის საზოგადოების ჯგუფის ხელმძღვანელი. 2012-2015 წლებში იყო კავკასიის უნივერსიტეტის სამართლის სკოლის ასოცირებული პროფესორი. 2015 წლიდან არის ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამართლის სკოლის ასოცირებული პროფესორი. 2015-2017 წლებში იყო გერმანიის საერთაშორისო თანამშრომლობის საზოგადოების პროგრამის ხელმძღვანელის მოადგილე. 2017-2020 წლებში იყო გერმანიის საერთაშორისო თანამშრომლობის საზოგადოების საქართველოს გუნდის ხელმძღვანელი.

2020 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“. 2021 წლის 29 დეკემბერს, საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარის თანამდებობიდან კახა კუჭავას გადადგომის შემდეგ, შალვა პაპუაშვილი პარლამენტის რიგგარეშე სესიაზე აირჩიეს ახალ თავმჯდომარედ. მის კანდიდატურას 88 დეპუტატმა დაუჭირა მხარი, 1-მა წინააღმდეგ მისცა ხმა.

მხარი დაუჭირა კანონპროექტს „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“.

2024 წლის არჩევნებისთვის პაპუაშვილი „ქართული ოცნების“ საპარლამენტო სიის მეოთხე ნომრად წარადგინეს.
კასპის აკლდამები

კასპის აკლდამები — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის ქალაქ კასპში, დასავლეთით 1 კილომეტრზე, მტკვრის ხეობაში. წარმოადგენს 10-15 მეტრი სიმაღლის კირქვის კონცხებში გამოკვეთილ ძლიერ დაზიანებულ გამოქვაბულთა ცალკეულ ჯგუფს. შემორჩენილია თითქმის სრულად 4 აკლდამა, 3 კლდის ერთ მასივშია გამოკვეთილი, 1 აღმოსავლეთით ორასიოდე მეტრზეა. აკლდამები მიწის ზედაპირიდან 3-5 მეტრითაა შემაღლებული, გამოკვეთილია ლითონის ოთხწახნაგა იარაღით, საკმაოდ სუფთად. მათი სტრუქტურა ძირითადად ტიპურია.

პირველი აკლდამის და მეორე აკლდამის სამხრეთ კამარები გეგმით კუთხემომრგვალებულ კვადრატს უახლოვდება, ჭერი შეისრული კამარისებრია. ორივე სათავსის დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში მიცვალებულის დასასვენებელი ნიში-თაროები. კამერების წინ ღია კარიბჭეა, რომლებშიც გაჭრილია კარი. ასეთივე კარიბჭე აქვს მესამე აკლდამას. ამ აკლდამაში ნიში თაროები არ არის. მეოთხე აკლდამას კარიბჭე არ აქვს.

აკლდამაში ნიში-თაროების დამხრობა ნებისმიერია, რაც დამარხვის არაქრისტიანულ წესზე მიგვანიშნებს. მსგავსი აკლდამები საქართველოში ჯერ არარის მიკვლეული. აკლდამები სტრუქტურუით ოდნავ განსხვავდება აქემენიდური, პართული და სასანური ხანის ირანული აკლდამებისგან. შეისრული ჭერი და კვეთის ტექნიკა საერთოს პოულობს გვიანდელი ანტიკური, აგრეთვე ადრინდელი ფეოდალური ხანის ქართული კლდის ხუროთმოძღვრების ტრადიციებიდან. პარალელული მასალისა და ისტორიული ფაქტების გათვალისწინებით აკლდამები თარიღდება გვიანდელი ანტიკური ხანით ან - საუკუნით.
კასპის გორა

კასპის გორა — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის ქალაქ კასპში, ქალაქის ცენტრში, აღმოსავლეთიდან და დასავლეთიდან ესაზღვრება მშრალი უსახელო ხევები, გორაზე ამჟამად დგას სკოლის შენობა. კასპის გორა მიეკუთვნება განმხოლოებულ გორათა კატეგორიას. მისი თხემი სწორი და ფართოდ გაშლილია. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს, ადრინდელი რკინის და გვიანდელი ფეოდალური ხანით. კულტურული ფენების ერთი ნაწილი ჩამორეცხილი და განადგურებულია. მიკვლეულია ფიქალ-თიხის იატაკის ფრაგმენტები. ზღუდესთან და იატაკზე აღმოჩნდა კერა და უხეში მარცვლოვანი თიხისგან დამზადებული ჭურჭლის ნამტვრევები, რომელთა შორის აღსანიშნავია მოზრდილი ბრტყელბაკოიანი ქვევრის პირ-ყელი, ქოთნის, ქილისა და დერგის ნატეხები. იატაკის ქვეშ, ფეოდალური ხანის კერამისი ნაწარმში აღმოჩნდა გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის ჩარხზე დამზადებული წვრილმარცლოვანი თიხის მურა-მონაცრისფრო ჭურჭლის ფრაგმენტები.
კასპის პირველი ნასახლარი

კასპის პირველი ნასახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის ქალაქ კასპში, ქალაქის დასავლეთით, 3 კილომეტრზე, მდებარეობს მტკვრის მარცხენა ნაპირზე, მთავარანგელოზის ეკლესიის მახლობლად, თარიღდება ადრინდელი და გვიანდელი ფეოდალური ხანით. შეიმჩნევა ნასახლართა ბუდეების ორ ფენად: ზედა ფენას მიეკუთვენბა მრგვალი თონეები, მოჭიქული კერამიკა, ხოლო ქვედა ფენას ოდნავ პირგადაშლილი პირბაკობტყელი ქოთნები და ქვაბ-ქოთნები.
ნაცარგორა (კასპი)

ნამოსახლარი ნაცარგორა — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის ქალაქ კასპში, სოფელი კავთისხევისაკენ მიმავალი გზის პირას. თარიღდება ადრინდელი რკინის ხანით. ფენები განადგურებულია. ფერდობებზე იპოვება შავად და ნაცრისფრად გამომწვარი თიხის ჭურჭლის ნატეხები. ამჟამად ნამოსახლარზე დგას კასპის ცემენტ-შიფერის კომბინატის საბავშვო ბაგა.
კასპის ნასახლარი და სამაროვანი

კასპის ნასახლარი და სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტს ქალაქ კასპში, მდინარე მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე, წყალსაქაჩთან. თარიღდება ადრინდელი ფეოდალური ხანით. ნასახლარზე აღმოაჩინეს რელიეფურსატყელიანი დოქები, ქვევრები. მოპოვებული მასალა ინახება კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში. იქვე ნასახლარის გაღმა, 50 მეტრზე არის სამაროვანი.
კასპის ნაქალაქარი და სამაროვანი

ნაქალაქარი კასპი და სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის ქალაქ კასპში, დასავლეთით, ქალაქის ცენტრიდან 2 კილომეტრზე. დასავლეთით ესაზღვრება კოწახურას ხევი, სამხრეთით კასპი-მეტეხის საავტომობილო გზა, ჩრდილოეთით ძლევის ქედისა და საზღვარა გორას კლდოვანი ფერდობები, აღმოსავლეთით ავტოსამეურნეო კანტორის სავარგულები. ფართობი 60 ჰექტარია. ნაქალაქარის ტერიტორიაზე გათხრებსა და არქეოლოგიურ კვლევას ატარებს, არქეოლოგიური კვლევის ცენტრი (ხელმძღვანელი გ.ცქიტიშვილი).

განათხარი უბანი თარიღდება - საუკუნით. გაითხარა ქალაქის ერთი ნაწილი, სწორხაზოვანი ქუჩა და მის ორივე მხარეს განლაგებული ნაგებობები. ქუჩა უსწორმასწორო ქვის ფილებითაა მოგებული. მის დასავლეთ მხარეს გაიწმინდა 6 სათავსი, აღმოსავლეთისაზე 4. შენობები ნაგებია ნატეხი ქვითა და ტალახით. ერთ-ერთ სათავსში აღმოჩნდა ორ რიგად ჩადგმული 6 დიდი ზომის ქვევრი, რომლებსაც ქვისაგან გამოთლილი სარქველები ეხურათ. სახლები გადახურული ყოფილა როგორც კრამიტით, ისე ბანურად. გაუთხრელ უბნებზე უხვად იპოვება კრამიტის და ჭურჭლის ნატეხები, დანგრეული კედლების ქვები, დამწვარი ნაცროვანი ფენები და ასეშემდეგ. საცდელი თხრილებით დაიფარა თითქმის მთელი ნაქალაქარი და ყველაგნ გამოვლინდა შენობათა ნანგრევები. განათხარ ფართობზე იპოვება სამტუჩა ყელწიბოიანი დოქები, ორყურა ჭურჭელი, ქოთნები, ბრტყელი და ღარისებრი, წითლად შეღებლი კრამიტი და სხვა.

ნაქალაქარის სამხრეთ ნაწილში, კოწახურას ხევის აღმოსავლეთით 800 მეტრზე, კასპი-მეტეხის საავტომობილო გზის მარჯვენა მხარეს, გზიდან 50 მეტრის დაშორებით მდებარეობს სამაროვანი, რომელიც თარიღდება - საუკუნით. სამაროვანზე გაითხარა 11 ქვაყუთი. ქვაყუთის გრძივი კედლები ამოყვანილია უხეშად დამუშავებული ორ-ორი ქვით. ყველა ქვაყუთი საოჯახოა. თითოეულში ორიდან ოთხამდე მიცვალებულია დაკრძალული ქრისტიანული წესით. ინვენტარიდან აღსანიშნავია ბრინჯაოს ანთიმონნარევი სარკე, ოქროსა და გიშრის მძივები. სამარხთა მეორე ჯგუფი მცირე ზომის ქვაყუთებისგან შედგება. მათი ყოველი გვერდი თითო ქვით არის აგებული. ქვებზე ამოყვანილია ნარიმანდები. სამარხში აღმოჩნდა მხოლოდ მავთულის საყურეები და გიშრის მძივები.
გიორგი სააკაძის ძეგლი (კასპი)

გიორგი სააკაძის ძეგლი — მონუმენტური ხელოვნების ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის ქალაქ კასპში, ქალაქის ცენტრალურ მოედანზე, რკინიგზის სადგურის წინ. გაიხსნა 1970 წლის 22 ნოემბერს. მოქანდაკე მ. ბერძენიშვილი, არქიტექტორი გ. ჯაფარიძე.

გამოჩენილი ქართველი მხედართმთავარი და სახელმწიფო მოღვაწე გიორგი სააკაძე გამოძერწლია ცხენზე ამხედრებული, სატევარმომარჯვებული. ცხენი და მხედარი ქმნიან ერთიან შეკრულ დინამიკურ კომპოზიციას. ქანდაკება დგას რუხი გრანიტით მოპირკეთებულ მაღალ კვარცხლბეკზე, რომელიც აღმართულია ბაზალტის ფილებით გაწყობილ ფართო მოედანზე.
ძამანარსე

ძამანარსე — ქართლის მეფე, გურგენის შემდეგ (523–535). სპარსთა მომძლავრებისაგან შეწუხებული ძამანარსე, მეუღლე-დედოფალისა და დარბაზისერთა თანხლებით, კონსტანტინოპოლს ეწვია და კეისარ იუსტინიანეს კავშირი და მეგობრობა სთხოვა. კეისარი დიდი სიხარულით შეხვდა ამ თხოვნას და დიდძალი ძღვენითაც გამოისტუმრა სტუმრები; მაგრამ ბიზანტიასთან სიახლოვემ ვერ უშველა ძამანარსეს. სპარსელებმა ქართლში მეფობა გააუქმეს და „მარზპანობა“ შემოიღეს.
დონარა კინწურაშვილი

დონარა კინწურაშვილი (დ. 1938, თბილისი — გ. 12 დეკემბერი, 2020, იქვე) — ქართველი ტელეწამყვანი, საქართველოს ტელევიზიის ყოფილი დიქტორი.

დონარა კინწურაშვილი დაიბადა 1938 წელს, 1963 წელს, 25 წლის ასაკში მივიდა საქართველოს პირველი არხის ტელევიზიაში, სადაც მან 45 წელი იმუშავა. დონარა კინწურაშვილი იყო არაერთი გადაცემის, მათ შორის საინფორმაციო პროგრამა „მოამბის“ წამყვანი. 80-იან წლებში მიჰყავდა გადაცემა „ცეროდენას ეკრანი“.

გარდაიცვალა 2020 წლის 12 დეკემბერს, 82 წლის ასაკში მძიმე ავადმყოფობის შედეგად.
აღაიანის ველი

აღაიანის ველი — ისტორიული ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ აღაიანში. 1625 წლის გაზაფხულზე, შაჰ-აბას -ის ბრძანებით, კახელების გასანადგურებლად მოსული სპარსთა ლაშქარი ყანჩიხა-ხანის სარდლობით, აღაიანის ველზე დაბანაკდა. განზრახვის განსახორციელებლად, ყანჩიხა-ხანმა კახელთა დიდი ჯარი დაიბარა იმერეთში სალაშქროდ. შემოტყუებულ კახელებს შეპირდნენ, მოძმე იმერლების წინააღმდეგ საბრძოლველად არ წაგიყვანთ, იარაღი ჩაგვაბარეთ, საჩუქრები მიიღეთ და შინ დაბრუნდითო. კახელები „საჩუქრების“ მისაღებად, მოშორებით მდგარ კარავში უნდა შესულიყვნენ. აქ მათ სიკვდილი ელოდათ. კახელებმა შეიტყვეს ყიზილბაშების განზრახვა, მოახტნენ ცხენებს და კახეთისაკენ ხმლით გაიკაფეს გზა. აღაიანის ველზე რამდენიმე ასეული კახელი გაწყდა.
თხოთის მთის სამაროვანი

თხოთის მთის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ აღაიანის სამხრეთით, თხოთის მთის დაბლა კალთებზე, თბილის-გორის გზის მარცხენა მხარეს, ტერასებზე. თარიღდება - საუკუნეებით. 1975 წელს, გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ნასტაკისის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი ა. ბოხოჩაძე). გამოვლინდა 25 სამარხი. სამარხები ოთხი ტიპისაა: თიხის სარკოფაგები, აგურით ნაგები და მუხის ძელით გადახურული სამარხები, კატაკომბური სამარხები და ორმოსამარხები.

თიხის სარკოფაგები დამზადებულია მსხვილმარცვლოვანი თიხისგან, გამომწვარია მოწითალოდ, არათანაბრად. მათ წაგრძელებული ოვალის ფორმა აქვთ (სიგრძე 1,5-2,1 მეტრი, სიგანე 0,6-0,7 მეტრი, კედლის სიმაღლე 0,32-0,4 მეტრი, სისქე 0,01-0,02 მეტრი), ახურავთ თიხისავე ბრტყელი სახურავი, რომლის გადმოკეცილი ნაპირები კარგად ჯდება სარკოფაგის კედლის წიბოზე. ძირზე დატანებული აქვთ 8-10 ნახვრეტი. სარკოფაგებს დგამდნენ ორმოში, ხოლო ზევიდან გარდიგარდმო აფარებდნენ ერთმანეთზე მიჯრით მიწყობილ მუხის 6-8 ძელს (სიგრძე საშუალოდ 1,3-1,4 მეტრი; დიამეტრი 0,3-0,4 მეტრი), რომლებსაც რიყის მოზრდილი ქვებით ამაგრებდნენ.

აგურით ნაგები და მუხის ძელით გადახურული სამარხი მხოლოდ ერთი აღმოჩნდა. სამარხის გრძივი კედლები შეგდენილი იყო სამი, ხოლო განივი კედლები თითო კვადრატული აგურით (0,290,290,4 მეტრი), სახურავად გამოყენებული იყო ხის ძელი (სიგრძე 1,4 მეტრი, სიგანე 0,3 მეტრი).

კატაკომბური სამარხებისთვის მიწა ამოღებულია 1,2-1,5 მეტრ სიღრმეზე. მის ჩრდილო კედელში სამარხის ძირთან გამოთხრილია დამატებითი ორმო, რომელშიც შესვენებულია მიცვალებული. ამ ორმოზე აფარებულია თავბოლოშექცევით ცერად დაყენებული 3-6 ბრტყელი კრამიტი, ხოლო პირველი ორმო ამოვსებულია მიწით. მიცვალებულს მიწა არ აყრია.

გათხრილი სამარხების დიდ უმრავლესობას ორმოსამარხები შეადგენენ. დასაკრძალავი ორმოები უმეტეს შემთხვევაში ოვალური ფორმისაა (სიგრძე 1,2-1,8 მეტრი). ორმოსამარხები სამი სახისაა - მუხის ძელებით გადახურული, ქვის ფილებით გადახურული და მიწაყრილიანი სამარხები. გამოვლენილი ყველა სამარხი დამხრობილია ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისაკენ. მიცვალებულები ასვენია სხვადასხვა პოზაში. დაკრძალვის გაბატონებული წესის დადგენა თუნდაც ერთი პერიოდის, ან საუკუნეების სამარხების მიხედვით ვერ მოხერხდა. სამარხების დიდ უმრავლესობაში დადასტურებულია მიცვალებულის ზურგზე, გაშოტილი დაკრძალვა, ზოგ შემთხვევაში მიცვალებულებს ფეხები მუხლებში აქვთ მოხრილი, ზოგჯერ ხელები გულ-მკერდზე ან მუცელზე უწყვიათ, ხშირად გაჭიმული აქვთ ტანის გასწვრივ და ხელის მტევნები მენჯის ქვეშა აქვთ ამოდებული და ასე შემდეგ. დაკრძალვის ერთიანი წესი შეინიშნება კატაკომბურ სამარხებში, სადაც მიცვალებულები ძირითადად ზურგზე გაშოტილი წვანან, ფეხები მუხლებში აქვთ მოხრილი, ხოლო ხელები ტანის გასწვრივ უწყვიათ. რამდენიმე წყვილად სამარხებში ერთი მიცვალებული დაკრძალულია წარმართული, ხოლო მეორე - ქრისტიანული წესით. დაკრძალვის წესისა და სამარხეული ინვენტარის მიხედვით გამოიყოფა ორი ქრონოლოგიური ჯგუფი: საუკუნისა, რომელიც შეიცავს მდიდრულ ინვენტარს — ოქროს საიუველირო ნაწარმსა და მონეტებს; ასევე, საუკუნისა, რომელიც შედარებით ღარიბულია ინვენტარით ან სრულიად არ შეიცავს სამარხეულ ინვენტარს.
აღაიანის სამაროვანი

აღაიანის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ აღაიანის აღმოსავლეთით, ღვინის ქარხნიდან 0,5 კილომეტრზე, თბილის-გორის გზის მარცხენა მხარეს. ფართობი 3 ჰექტარი. თარიღდება ძვ. წ. საუკუნით, გვიანდელი ბრინჯაოდან რკინის ხანაზე გარდამავალი პერიოდით. მოპოვებული მასალის ნაწილი (ბრინჯაოს ბრტყელი ცული, შუბისპირი, ირმის ქანდაკება, მილები, საკინძები) დაცულია საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში, ნაწილი (ბრინჯაოს მახვილი, რგოლი, ბალთა და კერამიკა) კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.
ეკატერინე გაბაშვილის სახლი

ეკატერინე გაბაშვილის სახლი — ისტორიული ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ მეფისქალაქში, გაბაშვილის ქუჩაზე. სახლი ეკუთვნოდა ცნობილ ქართველ მწერალსა და საზოგადო მოღვაწეს — ეკატერინე გაბაშვილს (1851-1938 წლები). მწერალი ყოველ ზაფხულს სოფლად ატარებდა. სახლი ერთსართულიანია. შედგება ოთხი ოთახისაგან. ერთ-ერთ ოთახში დგას მწერლის საწერი მაგიდა, საწოლი, კედელზე კიდია სურათები.
ახალშენის ნასოფლარი

ახალშენის ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალშენის სახნავ მიწებში. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ნაგებობაზე გამოვლინდა წითლად გამომწვარი უხეშკეციანი ჭურჭლის ნამტვრევები. რამდენიმე ქვევრის ნამტვრევს გარედან შემორჩენილი აქვს კირის ნალესობის კვალი, რაც მოწმობს, რომ ქვევრები ჩაკირული ყოფილა. ნაგებობის ტერიტორია ამჟამად იხვნება.
ახალციხის განძი

ახალციხის განძი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალციხის სამხრეთ-დასავლეთით, 0,5 კილომეტრზე. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს ადრინდელი ხანით, ძვ. წ. -ძვ.წ. საუკუნეებით. არქეოლოგიური განძი აღმოჩნდა სამაროვანზე. განძს შეადგენს ბრინჯაოს ნივთები: სხვადასხვა ზომის 4 ფოთლისებური სატევარი, მასრაგახსნილი ხელშუბისპირი, წვერისკენ სიმეტრიულად შევიწროებული ბოთლისებური ფორმის საკინძი. არქეოლოგიური განძი ინახება კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.