iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ავსტრიის ადმინისტრაციული დაყოფა

ავსტრია არის ფედერალური რესპუბლიკა, რომელიც დაყოფილია 9 ფედერალურ მხარედ. მოსახლეობის რაოდენობით ყველაზე დიდია ვენა 1,6 მილიონიანი მოსახლეობით, ხოლო ფართობით უდიდესია ქვემო ავსტრია - 19 178 კმ². მხარეების ქვედა დონის ადმინისტრაციული ერთეულებია ოლქები და თემები.

ფედერალური მხარეები
ფედერალურ მხარეებს გააჩნიათ საკუთარი კონსტიტუცია და კანონები. ყოველ მხარეს ავსტრიის პარლამენტში საკუთარი წარმომადგენლები ჰყავს. ფედერალური მხარის პარლამენტი ლანდტაგი აირჩევა პირდაპირი წესით 5 ან 6 წლის ვადით. ის ნიშნავს მხარის გუბერნატორს ან მთავრობას. ფედერალური მხარის უფლებამოსილებებში შედის ენერგეტიკა, მართლწესრიგი, ჯანმრთელობის დაცვა, სპორტი და დასვენება, გარემოს დაცვა, ტრანსპორტი.

ოლქები
ავსტრიის ფედერაციული მხარეები თავის მხრივ იყოფა 94 ოლქად, ხოლო თითოეული ოლქი იყოფა თემად.

ავსტრიის თემები
თემი წარმოადგენს ავსტრიაში ადგილობრივი თვითმმართველობის ქვედა დონეს. სულ ავსტრიაში 2095 თემია. თემის საკრებულო აირჩევა პირდაპირი წესით 5 ან 6 წლით. საკრებულო ნიშნავს გამგეობის წევრებს. გამგეობა შედგება მერისგან, მისი მოადგილეებისგან და წევერბისგან და კომპლექტდება სხვადსხვა პარტიებისგან არჩევნების შედეგების პროპორციულად. მერის არჩევის წესი განსხვავებულია და ის აირჩევა ან საკრებულოს მიერ, ან პირდაპირი არჩევნებით ხალხის მიერ.

თემის უფლებამოსილებებში შედის სოციალური მომსახურება, მართლწესრიგის დაცვა, ურბანული დაგეგმვა და მიწათსარგებლობა, წყალმომარაგება და კანალიზაცია, გზები და საჯარო ტრანსპორტი, კულტურა, ჯანდაცვა და უსაფრთხოება.
ტულონი

ტულონი — ქალაქი სამხრეთ საფრანგეთში. მდებარეობს ხმელთაშუა ზღვის ნაპირებზე, პროვანსი-ალპები-ლაჟვარდოვანი ნაპირის რეგიონში, ვარის დეპარტამენტში. 2006 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 170 041 ადამიანს, საფრანგეთის ქალაქებს შორის მოსახლეობის მიხედვით მას მეთხუთმეტე ადგილი უკავია. საშუალო სიმჭიდროვე კმ²-ზე 3 969 ადამიანი. ფართობი 42,84 კმ². 1862 წელს ქალაქში გაიხსნა ტულონის ოპერა. ვრცელდება ზღვის დონიდან 0–589 მ სიმაღლეზე. ყველაზე ცხელი თვეებია ივლისი და აგვისტო, ხოლო ყველაზე ცივი — იანვარი და თებერვალი. ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა წელიწადში 676,8 მმ.

ამ ადგილებში უძველეს დროში ბერძნებს ჰქონდათ თავიანთი კოლონია და ის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი სავაჭრო პუნქტი იყო ამ რეგიონში. მოგვიანებით ტულონი რომის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა, რის შემდეგ ქალაქი მთელ რეგიონში დაწინაურდა. 1486 წლიდან ეს პროვინცია საფრანგეთის შემადგენლობაში მოექცა.

დაძმობილებული ქალაქები
ჰერცლია, ისრაელი
სპეცია, იტალია, 1958 წლიდან
მანჰაიმი, გერმანია, 1958 წლიდან
ნორფოლკი, აშშ, 1988 წლიდან
კრონშტადტი, რუსეთი, 1996 წლიდან
ჩემისეთი, მაროკო, 2005 წლიდან
ასასინები

ასასინები — შიიტური ისლამის ნიზარიტული (ისმაილისტური) ორდენი 1090–1275 წლებში, რომელიც დააარსა ჰასან იბნ საბაჰმა. ისმაილიტთა მუსლიმანურ სექტაში საუკუნის დამლევს მომხდარი განხეთქილების შედეგად ირანში შექმნილი საიდუმლო სექტანტური ნეოისმაილიტური ორგანიზაცია. გამოირჩეოდნენ უკიდურესი ფანატიზმით. ჰაშიშის ზემოქმედებით ახორციელებდნენ პოლიტიკურ მკვლელობებს. ორდენში იყვნენ თვითმკვლელთა ჯგუფები, რომლებსაც პოლიტიკური მკვლელობებისთვის იყენებდნენ. მათ სჯეროდათ, რომ თუკი მოკვდებოდნენ ბრძანების შესრულებისას, ისინი სამოთხეში მოხვდებოდნენ. ბეიბარს -ის ხელმძღვანელობით.
იტალიის ადმინისტრაციული დაყოფა

იტალიის ადმინისტრაციული დაყოფა — იტალია არის უნიტარული სახელმწიფო, რომელსაც გააჩნია მრავალდონიანი ადმინისტრაციული დაყოფა. დაყოფის ყველაზე ზედა დონეა რეგიონი. იტალიაში სულ 20 რეგიონია, რომელთაგანაც ხუთ რეგიონს გააჩნია ავტონომია და უფრო მაღალი სტატუსი, ვიდრე დანარჩენ რეგიონებს, რაც განპირობებულია ამ რეგიონების ისტორიული, ლინგვისტური ან ეთნიკური თავისებურებებით და უმცირესობების უფლებებით. თითოეული რეგიონი წარმოადგენს დამოუკიდებელ ერთეულს. ფართობით ყველაზე დიდი რეგიონია სიცილია, ხოლო მოსახლეობით — ლომბარდია. რეგიონები, გარდა ვალე დ'აოსტასი, იყოფიან პროვინციებად. 2025 წლის მონაცემებით, ქვეყანაში 107 პროვინციაა. პროვინცია წარმოადგენს შუა რგოლს რეგიონსა და კომუნას შორის. იტალიაში 2025 წლის მდგომარეობით 7896 კომუნაა..

რეგიონების სია
რეგიონებს მართავს საკრებულოები და აღმასრულებელი კომიტეტები . კომიტეტის პრეზიდენტს ირჩევს საკრებულო საკუთარი შემადგენლობიდან 5 წლის ვადით
გლადიატორი

გლადიატორი ( — „ხმალი“, „გლადიუსი“) — მებრძოლთა სახელი ძველ რომში, რომლებიც ერთმანეთს ან ცხოველებს ებრძოდნენ ძველ რომში მაყურებელთა განწყობის ასამაღლებლად.

ლეგენდარული რომაელი გლადიატორები სიცოცხლეს წირავდნენ იმისთვის, რომ მაყურებლები ცირკიდან კარგი განწყობით წასულიყვნენ. რომის იმპერიისთვის ეს სისხლიანი სანახაობა, ნარკოტიკების მსგავსი იყო.

ეს ეტრუსკული წეს-ჩვეულება რომაელთა ცხოვრებაში საკმაოდ ხანგრძლივი პროცესის შედეგად დამკვიდრდა. ამის მიზეზი შესაძლოა ისიც გახდა, რომ ადგილობრივი მოსახლეობა ბევრს მუშაობდა და ბევრსაც ომობდა, ხოლო გასართობად ცხენოსნობას ან თეატრალურ წარმოდგენებს ამჯობინებდა. გლადიატორთა ბრძოლამ სახალხო წარმოდგენის სახე ოფიციალურად მხოლოდ ჩვენს წელთააღრიცხვამდე 105 წელს მიიღო.

რომაელ არისტოკრატთა შორის თანდათან მოდაში შემოვიდა საკუთარი გლადიატორების ყოლა, რომლებსაც თავიანთი გამოსვლით პატრონისათვის არა მარტო შემოსავალი მოჰქონდა, არამედ პირადი დაცვის ფუნქციასაც ასრულებდნენ. ამ მხრივ ყველას იულიუს კეისარმა აჯობა, რომელსაც ერთ დროს 2 ათასი გლადიატორი ჰყავდა.

აღსანიშნავია, რომ გლადიატორები არა მხოლოდ მონად გაყიდულ ადამიანები ხდებოდნენ. მათ რიგებს ზოგჯერ ისეთებიც უერთდებოდნენ, რომლებსაც დიდება და სიმდიდრე ხიბლავდათ. ამ ”პროფესიის” საშიშროების მიუხედავად, სოციალურად დაბალი ფენიდან გამოსულ, მაგრამ ძლიერ ახალგაზრდას გამდიდრების შანსი ეძლეოდა. იმპერატორმა ნერონმა, ერთ-ერთ გლადიატორს მთელი სასახლეც კი აჩუქა. ზოგიერთი ცნობილი გლადიატორი კი ნებისმიერ მსურველს ფარიკაობის გაკვეთილს უტარებდა, რაშიც კარგ გასამრჯელოს იღებდა. ყველაზე ბოლოს არენაზე გლადიატორები გამოდიოდნენ, რომლებიც მარჯვენა ხელს იშვერდნენ და ყვიროდნენ:

თითქმის ყველა რომაელი იმპერატორი თამაშების გრანდიოზულობაში ერთმანეთს ეჯიბრებოდა, რითაც ხალხის ბრბოს სიყვარულის მოპოვებას ცდილობდა. იმპერატორმა ტიტუსმა კოლიზეუმის გახსნისას იმ 17 000 ებრაელის მოკვლის ბრძანება გასცა, რომლებიც ამ გიგანტური ნაგებობის მშენებლობაში მონაწილეობდნენ, ხოლო იმპერატორმა კომოდოსმა გლადიატორების სკოლა თავადაც გაიარა. იმპერატორის მონაწილეობით გამართული ყველა ბრძოლა მისი გამარჯვებით მთავრდებოდა.

სისხლიან ორგიებს საბოლოო წერტილი დაუსვა ქრისტიანულმა ეკლესიამ. 365 წელს ეკლესიამ, რომლის პირველი მიმდევრებიც არენაზე ცხოველების ლუკმად იქცნენ, ამ ორთაბრძოლების აკრძალვას მიაღწია, ხოლო 404 წელს ბერი ტელემაქი გლადიატორთა ბრძოლაში ჩაერია და საკუთარი სიცოცხლის ფასად, მათი შეჩერება შეძლო. ეს ინციდენტი უკანასკნელი წვეთი აღმოჩნდა ქრისტიანი იმპერატორისთვის, რომელმაც გლადიატორთა ბრძოლა აკრძალა.
შეიჰ ულ-ისლამი

შეიჰ-ულ-ისლამი, აგრეთვე შეიჰულისლამი, ან შეიხ ულ-ისლამი (; მაღალჩინოსანი პირი ისლამში, რომელიც საუკუნიდან მოყოლებული ოსმალეთის იმპერიაში სულთნის მიერ ინიშნებოდა.
შეიჰ ულ-ისლამის თანამდებობა სხვა ქვეყნებში
სხვა სახელმწიფოებში ქვეყნის უმაღლესი მუფტის თანამდებობა არის აგრეთვე შეიჰ ულ-ისლამი. ასე მაგალითად კავკასიაში უმაღლესი მუფტი არის ალაჰშუქურ ფაშაზადე , ხოლო ტაილანდში ხულა რაჯა მონტრი .
რუსეთში უმაღლესი მუფტი: მუსლიმთა მთავრის ცენტრალური სასულიერო სამმართველოს თავმჯდომარე შეიჰ ულ-ისლამი, თალგატ საფიჩ თაჯუდდინი . თაჯ-ედ-დინ ითარგმნება არაბულად ნიშნავს „ისლამის გვირგვინს“.
სერაპიონ ზარზმელი

სერაპიონ ზარზმელი ( ს.) — სამცხეში ზარზმის მონასტრის დამაარსებელი და პირველი წინამძღვარი, საქართველოს ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე — ძვ. სტილით 29 ოქტომბერი (ახ. სტილით 11 ნოემბერი).

სერაპიონი წარმოშობით იყო კლარჯეთიდან, ღირსეული ოჯახიდან. სერაპიონს ორი ძმა ჰყავდა. სერაპიონის დედა ადრე გარდაიცვალა და შვილები მამამ აღზარდა. რამდენიმე წელიწადში მამაც გარდაიცვალა და ძმები დარჩენ. სერაპიონი მცირეწლოვან იოანესთან ერთად ოპიზის მონასტერში, მიქაელ პარეხელთან მივიდა და ბერად შედგა, მოგვიანებით კი მიქაელის ბრძანებით მღვდლად იკურთხა.

მიქაელ პარეხელის ბრძანებით, სერაპიონი, იოანე და კიდევ ოთხი ბერი გაემართნენ სამცხისაკენ ეკლესიის საშენებლად და თან წაიღეს ფერისცვალების ხატი, რომელიც ახლად აშენებულ ეკლესიაში უნდა დაესვენებინათ. იმხანად სამცხის დიდი მთავარი, გიორგი ჩორჩანელი, თვითონ ეწვია სერაპიონს და დიდი შემწეობა აღმოუჩინა; მონასტრისათვის უწყალობა მიწა და საშენი მასალა. მშენებლობა სამ წელიწადში დასრულდა. გიორგი ჩორჩანელმა მონასტერს მისცა ჯორ-სახედრები და შესწირა სოფლები. სერაპიონმა დაადგინა მონასტრის ტიპოკონი.

სერაპიონმა და იოანემ ყველის ხევში, ადგილობრივ მკვიდრთა თხოვნით და დახმარებით ააგეს მონასტერი იოვანე-წმინდა. სერაპიონი სიცოცხლის ბოლომდე მოღვაწეობდა ზარზმის მონასტერში. დაკრძალულია საკურთხევლის აღმოსავლეთით. ზარზმის მესამე წინამძღვრის, პავლეს დროს დასრულდა ახალი ტაძრის მშენებლობა. ამ პერიოდში ზარზმაში მოვიდა ბასილი, სერაპიონის უფროსი ძმის შვილი.
ევაგრე პონტოელი

ევაგრიოს პონტოელი, ევაგრე პონტოელი (; დ. დაახლ. 345, იბორა, ახლანდ. თოქათის პროვინცია, თურქეთი, — გ. 399, სკეტე, ახლანდ. ბეჰეირის მუჰაფაზა, ეგვიპტე) — ადრექრისტიანული ეკლესიის საეკლესიო მოღვაწე, ფილოსოფოსი. ევაგრეს მოძღვრებამ მჭვრეტელობითი ლოცვისა და ასკეტიზმის შესახებ საფუძველი დაუდო ქრისტიანულ ეკლესიებში სულიერი ცხოვრების ტრადიციას.

ბიოგრაფია
ევაგრე დაიბადა 346 წელს მღვდლის ოჯახში, რომის იმპერიის პონტოს პროვინციის ქალაქ ებორაში. რიტორიკული განათლება მისცა ცნობილმა ფილოსოფოსმა ლიბანიუსმა. ბასილი დიდმა (კესარიელმა) მედავითნედ აკურთხა, გრიგოლ ნაზიანზელმა (სხვა ცნობით — გრიგოლ ნოსელმა) — დიაკვნად. 381 წელს ევაგრე კონსტანტინოპოლში არქიდიაკვანი გახდა. გადმოცემით, აქ მას გაუმიჯნურდა ადგილობრივი წარჩინებულის ცოლი. ქმრის შურისძიების საფრთხემ ევაგრე იძულებული გახადა იერუსალიმში ბერად აღკვეცილიყო. აქედან ის გადავიდა ეგვიპტეში, სადაც გარდაცვალებამდე ცხოვრობდა. მის სახელთანაა დაკავშირებული ნიტრიის უდაბნოში სამონასტრო ცხოვრების გაცხოველება.

ევაგრე იყო იყო ორიგენისტი, წამოყენებული ჰქონდა მოძღვრება სულთა წინასწარი არსებობის შესახებ, ქადაგებდა მონაზვნურ იდეებს. მისი მოღვაწეობის შესახებ ცნობებს გვაწვდიან პალადიოს ჰელენოპოლელი, სოზომენე და – საუკუნეების ბიზანტიელი საეკლესიო ისტორიკოსები. მისი შრომები საუკუნის ნახევარში ლათინურად თარგმნა ორიგენეს მიმდევარმა, საეკლესიო ისტორიკოსმა რუფინუსმა. კონსტანტინოპოლის საეკლესიო კრებაზე (553) ევაგრეს მწვალებლობისადმი მიდრეკილება დასწამეს და ეკლესიიდან განკვეთეს. ამის მიუხედავად, ეკლესიამ შეიწყნარა ევაგრეს ნაშრომები, სადაც მართებული თეოლოგიური აზრებია გადმოცემული. მას ეკუთვნის მრავალი პოლემიკური თუ ასკეტური ხასიათის თზულება, რომლებიც ფართოდ გავრცელდა ქრისტიანულ სამყაროში. არსებობს მისი ნაშრომების თარგმანები ლათინურ, სირიულ, კოპტურ ენებზე. ქართულ ენაზე შემოგვრჩა ევაგრეს რამდენიმე ტრაქტატი, რომელთა მთარგმნელად კორნელი კეკელიძე ექვთიმე ათონელს მიიჩნევდა.

ზოგიერთი ბიზანტიელი ავტორის (პალადიოს ჰელენოპოლელი, სოზომენე, ნიკიფორე ქსანთოპულოსი, ნიკიფორე კალისტე) ცნობების ინტერპრეტაციის საფუძველზე ქართულ სამეცნიერი ლიტერატურაში გამოითქვა აზრი (კ. კეკელიძე, ს. ყაუხჩიშვილი) ევაგრეს ქართული (იბერიული) წარმომავლობის შესახებ, თუმცა ეს მოსაზრება სხვა ისტორიკოსების მიერ არაა გაზიარებული.
ზოსიმე კუმურდოელი

ზოსიმე კუმურდოელი — საუკუნის ქართველი საეკლესიო მოღვაწე, კუმურდოს ტაძრის ერთ-ერთი აღმშენებელი, კუმურდოელი ეპისკოპოსი.

ცნობები ზოსიმე კუმურდოელის შესახებ დაცულია კუმურდოს ტაძრის ორ წარწერაში, რომლებიც პალეოგრაფიული ნიშნით საუკუნით თარიღდება. პირველი წარწერა განთავსებულია დასვლეთის მინაშენის სამხრეთ კედელზე და ზოსიმე კუმურდოელს ბაგრატ -ისა (ზეობდა 1027–1072) და დედამისის მარიამ დედოფლის გვერდით იხსენიებს, მეორე წარწერა კი ამოკვეთილია ტაძრის სამხრეთი შესასვლელის მარჯვნივ ჩასმულ ქვის ფილებზე და გვაუწყებს, რომ ზოსიმეს შეუმკია ტაძრის საკურთხეველი, ბარძიმ-ფეშხუმი, ჯვარი და „ხატი ღუთაებისაჲ“, რომელიც დაუმზადებია ოსტატ დავითს.
იოანე გოლგოთელი

იოანე გოლგოთელი — საუკუნის ქართველი საეკლესიო მოღვაწე, მწიგნობარი. მოღვაწეობდა საქართველოსა და იერუსალიმში (პალესტინა).

იოანეს შესახებ ბიოგრაფიული ცნობები არ არის შემონახული. ზედწოდება „გოლგოთელი“ მიგვანიშნებს, რომ მისი სამოღვაწეო სარბიელი ყოფილა გოლგოთა — ადგილი იერუსალიმში (ისტორიული პალესტინა), სადაც მაცხოვარი გააკრეს ჯვარზე.

იოანე გოლგოთელი ცნობილია იმ ქართული ხელნაწერებიდან, რომლებიც მისი შეკვეთით დაამზადეს საუკუნის პალესტინის მონასტრებში მოღვაწე ქართველმა მწიგნობრებმა. აქედან ჩანს, რომ იოანე პალესტინის ქართული სამონასტრო კოლონიის ერთ-ერთ აქტიური და ავტორიტეტული წევრი უნდა ყოფილიყო. იგი სათავეში ედგა გოლგოთაზე მოღვაწე ქართველ მწიგნობრებს (მიქაელი, პავლე, ნისთერეონი), რომლებმაც შექმნეს ივლის-აგვისტოს საგალობელთა კრებულის (ჰიმნოგრაფიული თვენის) ახალი რედაქცია. ამ წერილობითმა ძეგლმა ჩვენამდე მოაღწია 1049 წელს გადაწერილი ხელნაწერის სახით (ხელნაწერი 2337). ამ ხელნაწერზე დართულ ანდერძში გადამწერი მიქაელი მოიხსენიებს იოანე გოლგოთელს, როგორც „ღმერთშემოსილ და სახიერ მამასა და ტკბილ მოძღვარს“. იოანე გოლგოთელის შეკვეთითაა აგრეთვე დამზადებული ხელნაწერი 1664 (1052 წ.), რომელიც პალესტინაში მდებარე წმ. საბა განწმენდილის ლავრაში არის გადაწერილი იოანე მღვდლის მიერ.
იონოსფერო

იონოსფერო ( და ) — დედამიწის ზედა ატმოსფეროს ნაწილი, რომელიც წარმოადგენს დედამიწის მაგნიტურ ველში მყოფ სუსტად დაიონებულ გაიშვიათებულ პლაზმას. მდებარეობს საშუალოდ 50 კმ-ზე მაღლა. ახასიათებს მაღალი ელექტროგამტარობა, რაც მასში რადიოტალღებისა და სხვადასხვა შეშფოთებათა გავრცელების ხასიათს განსაზღვრავს (იხ. რადიოტალღების გავრცელება). მხოლოდ იონოსფეროს არსებობითაა შესაძლებელი შორ მანძილებზე რადიოკავშირის დამყარება (იხ. იონოსფერული რადიოკავშირი).

იონოსფეროში სხვადასხვა სიმაღლეზე არსებობს იონიზაციის რამდენიმე მაქსიმუმი და მათი შესაბამისი ფენა. იონოსფეროში განუწყვეტლივ მიმდინარეობს იონიზაცია და მისი უკუპროცესი რეკომბინაცია. იონიზაციის ძირითადი წყაროა მზის კორპუსკულური ნაკადი და ულტრაიისფერი გამოსხივება, კოსმოსური სხივები, მეტეორების ნაკადი და სხვა.

იონოსფერო განუწყვეტლივ ცვალებადობს, განარჩევენ რეგულარულ ცვალებადობას და არარეგულარულ შეშფოთებას. რეგულარული ცვალებადობა ძირითადად განპირობებულია ჰორიზონტის მიმართ მზის მდებარეობითა ღა მისი აქტიურობის 11-წლიანი და 27-დღიანი ვარიაციებით, ხოლო შეშფოთებები — მზეზე აალებით, ამ დროს ძლიერდება ულტრაიისფერი და რენტგენის გამოსხივება, რაც აძლიერებს ფენის იონიზაციას; დედამიწაზე სუსტდება ან სრულიად წყდება საშუალო ან მოკლეტალღიანი რადიოკავშირი. იონოსფეროს შეშფოთების მომენტის წინასწარმეტყველებას დიდი მნიშვნელობა აქვს რადიოკავშირის მოსალოდნელი დარღვევის პროგნოზირებისათვის.

იონოსფეროს კვლევის ძირითადი მეთოდია მისი ვერტიკალური ზონდირება რადიოტალღების საშუალებით, რაც სპეციალური სადგურებიდან ხორციელდება. ამჟამად იონოსფეროს კვლევის საქმეში დიდ როლს თამაშობს გეოფიზიკური რაკეტები, დედამიწის ხელოვნური თანამგზავრები და კოსმოსური ხომალდები.
ტრულო

ტრულო (-დან, «გუმბათი», )— ტრადიციული სახლები, აშენებულია მშრალი წყობის მეთოდით (დუღაბის გარეშე), კონუსისებური სახურავით და აქვს წინაისტორიული იერსახე. გავრცელებულია იტალიის რეგიონ აპულიის ცენტრალურ და სამხრეთ ნაწილში.

შემონახული ტრულოებიდან ყველაზე ძველი აგებულია საუკუნეში მურჯას პლატოს მახლობლად აპულიაში.

ალბერობელოს ტრულოები შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
ფედერალისტური პარტია (აშშ)

ფედერალისტური პარტია — აშშ-ის პოლიტიკური პარტია. დაარსდა 1792 წელს, ხოლო 1820-იან წლებში არსებობა შეწყვიტა. ფედერალისტები ფედერალურ მთავრობას 1801 წლამდე აკონტროლებდნენ.

ისტორია
პარტია დააფუძნა აშშ-ის ხაზინის მდივნმა ალექსანდრე ჰამილტონმა ჯორჯ ვაშინგტონის პირველი ვადის დროს. პარტიის მხარდამჭერები ძირითადად ქალაქელი ბანკირები და ბიზნესმენები იყვნენ, რომლებიც ჰამილტონის ფისკალურ პოლიტიკას უჭერდნენ მხარს. ფედერალისტების ფისკალურ პოლიტიკას და ძლიერი ნაციონალისტური მთავრობის იდეას დემოკრატიულ-რესპუბლიკური პარტია ეწინააღმდეგებოდა. აშშ-ის ერთადერთი ფედერალისტი პრეზიდენტი ჯონ ადამსი იყო. მიუხედავად იმისა, რომ ვაშინგტონი სიმპათიით უყურებდა ფედერალისტების პროგრამას, იგი მთელი პრეზიდენტობის განმავლობაში უპარტიო დარჩა.

პარტიის ლიდერები
ალექსანდრე ჰამილტონი (1789–1792)
ჯონ ჯეი (1792–1795)
ჯონ ადამსი (1795–1802)
ჩარლზ პინკნი (1802–1806)
დევით კლინტონი (1806–1813)
რუფუს კინგი (1813–1824)
პატარა ონი

პატარა ონი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში (ღადიშის თემი). მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 940 მეტრი, ამბროლაურიდან 26 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 78 ადამიანი.

ღირსშესანიშნაობა
სოფელში შემონახულია შუა საუკუნეების ხუროთმოძღვრული ძეგლები – ორი ეკლესია და ციხე. ერთ-ერთია რაკეთის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია, რომელიც საუკუნის პირველ მესამედს განეკუთვნება.
იგუასუს ჩანჩქერი

იგუასუ — ჩანჩქერების კომპლექსი მდინარე იგუასუზე, მდებარეობს არგენტინისა (80%) და ბრაზილიის (20%) საზღვარზე, არგენტინისა და ბრაზილიის იგუასუს ეროვნულ პარკებში.

სახელწოდება იგუასუ გუარანის ენაზე ნიშნავს „დიდ წყალს“. ჩანჩქერების კომპლექსი ორივე ქვეყნის ეროვნულ პარკებთან ერთად შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

ჩანჩქერთან გადაღებული ფილმები
იგუასუს ჩანჩქერი ჩნდება რამდენი ფილმში, მათ შორის:

მუნრეიკერი (1979)
მისია (1986)
პარხლის I ოთხთავი

პარხლის ოთხთავი — ქართული ხელნაწერი, დაცულია საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში (-1453), შეიცავს 260 ფურცელს, ერთვის ანდერძი, საიდანაც ირკვევა, რომ ხელნაწერი შატბერდშია გადაწერილი იოანე ბერაის მიერ და შეუწირავთ პარხლის ახალი ეკლესიისათვის: „მე იოვანე ბერამან, მწერალმან შატბერდელმან, შატბერდს დავწერე და პარხალს შევწირე სალოცველად ყოველთა ძმათა შატბერდელთა..." ძეგლი დათარიღებულია: „დაიწერა დასაბამითგანთა წელთა ხფოზ. ქრონიკონი იყო რჟგ". ხფოზ=6577 (6577-5604=973წ.); რჟგ=193 (780+193=973წ.).

პარხლის ოთხთავს 1889 წელს მიაგნო ექვთიმე თაყაიშვილმა და მის შესახებ გამოაქვეყნა ცნობა 1890 წელს წიგნში „სამი ისტორიული ქრონიკა". ხელნაწერი ინახებოდა სოფელ ზემო ჭალის მღვდელთან, ვინმე სუხიევთან (სუხიაშვილთან). ამ უკანასკნელის სიტყვებით სახარება მას გორიდან ჰქონდა წაღებული, იგი ეკუთვნოდა ივანე აბაშიძის ქვრივს. ვინაიდან მღვდელმა არ ინდომა სახარების გადაცემა, ეყვთიმე თაყაიშვილი მასთან დადიოდა და სწავლობდა ხელნაწერს. როგორც გაირკვა, სახარება გადაწერილი ყოფილა იმავე იოვანე ბერაის მიერ, რომელსაც გადაუწერია შატბერდის კრებული, რაც საშუალებას იძლეოდა შატბერდის უთარიღო ხელნაწერის დათარიღებისა. მ. სუხიაშვილისის გარდაცვალების შემდეგ ხელნაწერს ვეღარ მიაგნეს. 1920 წელს ოთხთავი უნივერსიტეტში მიიტანა გერმანიის კონსულმა, რომლისთვისაც შესაძენად შეუთავაზებიათ ეს უკანასკნელი. პირი, რომელსაც განთქმული ოთხთავი თავისად მიაჩნდა, იძულებული შეიქნა უნივერსიტეტისათვის დაეთმო იგი. ასე გადაურჩა ეს ხელნაწერი უცხოეთში გაყიდვას.

პარხლის ოთხთავი ორ სხვა ხელნაწერთან ერთად გამოსცა აკაკი შანიძემ 1945 წელს.
რობერტ ფროსტი

რობერტ ლი ფროსტი (; დ. 26 მარტი, 1874 — გ. 29 იანვარი, 1963) — ამერიკელი პოეტი. პულიცერის პრემიის ოთხგზის ლაურეატი.

ახალგაზრდობა
რობერტ ფროსტი დაიბადა სან-ფრანცისკოში, ჟურნალისტ უილიამ პრესკოტ ფროსტის და ისაბელ მუდის ოჯახში. დედა წარმოშობით შოტლანდიელი იყო, მამა კი ინგლისელი. თავისი პირველი ლექსი ფროსტმა სკოლის ჟურნალში გამოაქვეყნა. კოლეჯში ორთვიანი სწავლის შემდეგ ფროსტი სახლში დაბრუნდა და სხვადასხვა სამუშაოს ასრულებდა; დაქონდა გაზეთები და მუშაობდა ქარხანაში, მაგრამ ახალგაზრდა რობერტი გრძნობდა, რომ მისი ნამდვილი მოწოდება პოეზია იყო.

1894 წ. ფროსტმა თავისი პირველი ლექსი ”ჩემი პეპელა: ელეგია” გაყიდა, რომელიც ნიუ-იორკ ინდეფენდანთში დაიბეჭდა. თავისი პირველი წარმატებით გახარებულმა ფროსტმა ქორწინება შესთავაზა ელეონორ უაითს, რომელმაც მას თავდაპირველად უარი განუცხადა და სთხოვა დაემთავრებინა კოლეჯში სწავლა. სწავლის დამთავრების შემდეგ წყივლმა იქორწინა ჰარვარდში. ახალგაზრდა ცოლ-ქმარი ნიუ-ჰემფშირში, ფროსტის ბაბუის მიერ ნაჩუქარ ფერმაში გადავიდნენ, სადაც 9 წლის განმავლობაში ცხოვრობდნენ. სწორედ ამ პერიოდში დაწერა ფროსტმა ლექსები, რომლებმაც მომავალში სახელი განუთქვეს ახალგაზრდა პოეტს. ფროსტის ფერმერული მოღვაწეობა არ გამოდგა წარმატებული და პოეტი ისევ ქალაქში დაბრუნდა. 1906 - 1911 წლებში ფროსტი ინგლისურ ენას ასწავლიდა პინკერტონის აკადემიაში და ნიუ-ჰემფშირის სკოლაში.

დიდი ბრიტანეთი
1912 წ. ფროსტი ოჯახთან ერთად დიდ ბრიტანეთში გადავიდა და თავდაპირველად ცხოვრობდა გლაზგოში, შემდეგ კი ლონდონში, სადაც გაიცნო ეზრა ფაუნდი, ედვარდ თომასი და სხვა ცნობილი ადამიანები. ფაუნდმა ყურადღება მიაქცია ახალგაზრდა პოეტს და დადებითი შეფასება მისცა მის შემოქმედებას.

შეერთებული შტატები
პირველი მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ ფროსტი ისევ ამერიკაში დაბრუნდა და ფრანკონიაში ფერმა შეისყიდა. პოეტმა ისევ ნიუ-ჰემფშირში განაგრძო კარიერა, სადაც პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა და ლექციებს კითხულობდა. 1927 - 1938 წწ. ფროსტი ამჰერსტის კოლეჯში ასწავლიდა ინგლისურ ენასა და ლიტერატურას. 1921 - 1963 წწ. განმავლობაში ფროსტი ყოველ ზაფხულს ჩადიოდა ვერმონტში და ასწავლიდა მიდლბურის კოლეჯში. ამ სასწავლებელმა სწორედ ფროსტის მოღვაწეობის დროს გაითქვა სახელი. 1940 წ. ფროსტმა შეიძინა სახლი ფლორიდაში, სადაც ზამთარში ჩადიოდა.

ფროსტს 40-მდე საპატიო წოდება აქვს მიღებული სხვადასხვა ქვეყნის უნივერსიტეტებში, მათ შორის პრინსტონის, ოქსფორდის, კემბრიჯის და სხვ. 1961 წ. 86 წლის ფროსტი სიტყვით გამოვიდა პრეზიდენტ ჯონ კენედის ინაუგურაციაზე.1962 წ. მოხუცი პოეტი ესტუმრა საბჭოთა კავშირს და შეხვდა გამოჩენილ რუს პოეტს ანა ახმატოვას.

რობერტ ფროსტი გარდაიცვალა ბოსტონში, 1963 წ. 89 წლის ასაკში. დაკრძალულია ბენინგთონის სასაფლაოზე, ვერმონტში.

შემოქმედება
მნიშვნელოვანი ნაწარმოებები და ლექსთა კრებულები:

ბოსტონის ჩრდილოეთით, 1914
მენდინგ უოლი
მთის ინტერვალი
რჩეული ლექსები, 1923
ნიუ-ჰემფშირი
რჩეული ლექსები, 1934
თოვლიდან თოვლამდე, 1936
ლექსთა კრებული, 1939
რ. ფროსტის ლექსთა სრული კრებული, 1949
რ. ფროსტის პოეზია, 1969
პროტო-ქართველური ენა

პროტო-ქართველური ენა, ანუ საერთო-ქართველური არის ქართველურ ენათა თეორიულად პოსტულირებული საერთო წინაპარი. ამ ენის არსებობა საყოველთაოდ არის გაზიარებული ენათმეცნიერებაში. ქართველურ ენათა შედარებითი ანალიზის საფუძველზე საერთო-ქართველური ენის ორიგინალური ფორმები საკმაოდ ფართოდ არის აღდგენილი სხვადასხვა სტრუქტურულ დონეზე. ეს ფორმები მოიცავს ფონოლოგიას, გრამატიკას, ლექსიკას.

ფონოლოგია
ხმოვნები
თანხმოვნები
ევგენი ონეგინი

„ევგენი ონეგინი“ — ალექსანდრე პუშკინის ნაწარმოები . დაწერილია 1823-1831 წლებში და ითვლება რუსული ლიტერატურის ერთ-ერთ საუკეთესო ნიმუშად. პუშკინის ნაწარმოების მოტივებზე პეტრე ჩაიკოვსკიმ დაწერა იგივე სახელწოდების ოპერა. ნაწარმოების თემაზე აგრეთვე არსებობს ბევრი სპექტაკლი და ეკრანიზაცია. ბესარიონ ბელინსკი ამ ნაწარმოებს „რუსული ცხოვრების ენციკლოპედიასაც“ უწოდებდა.
ანჟე

ანჟე — ქალაქი დასავლეთ საფრანგეთში. მდებარეობს ლუარის რეგიონის, მენი და ლუარის დეპარტამენტში. 2006 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 157 000 ადამიანს, საფრანგეთის ქალაქებს შორის მოსახლეობის მიხედვით მას მეჩვიდმეტე ადგილი უკავია. საშუალო სიმჭიდროვე კმ²-ზე შეადგენს 3677 ადამიანს. ქალაქის ფართობია 42,70 კმ². ვრცელდება ზღვის დონიდან 12–64 მ სიმაღლეზე. დასახლებული პუნქტიდან 300 კილომეტრში მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქი პარიზი, ხოლო 90 კილომეტრში მდებარეობს რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი ნანტი. ქალაქის ყველაზე თბილი თვეებია ივლისი და აგვისტო, ხოლო ყველაზე ცივი — იანვარი და თებერვალი.

ამ ადგილებში აღმოჩენილია ადამიანის უძველესი ნასახლარები და სანადირო იარაღები. აღმოჩენილი მასალები თარიღდება ჩვენი წელთაღრიცხვით 400 000 წლით (ქვედა პალეოლითი). აქ უძველესი დროიდან სახლობდნენ გალები მოგვიანებით ეს ტერიტორიები შევიდა რომის იმპერიის შემადგენლობაში. დაახლოებით 845 წელს აქ ილაშქრეს ვიკინგებმა.

ქალაქის ტერიტორიაზე მდებარეობს ანჟეს სასახლე, რომელიც აიგო - საუკუნეებში.

დაძმობილებული ქალაქები
ჰაარლემი, ნიდერლანდები, 1964 წლიდან
ოსნაბრიუკი, გერმანია, 1964 წლიდან
ბამაკო, მალი, 1974 წლიდან
პიზა, იტალია, 1982 წლიდან
უიგანი, დიდი ბრიტანეთი, 1988 წლიდან
სედერტელიე, შვედეთი, 1998 წლიდან
სევილია, ესპანეთი, 2000 წლიდან
იანტაი, ჩინეთი, 2006 წლიდან
ბრესტი (საფრანგეთი)

ბრესტი — ქალაქი დასავლეთ საფრანგეთში, ბრეტანის რეგიონის, ფინისტერის დეპარტამენტში. მდებარეობს ბრეტანის ნახევარკუნძულის უკიდურეს დასავლეთ ნაწილში და გაშენებულია ატლანტის ოკეანის ნაპირებზე. ქალაქის ფართობია 49,51 კმ². ქალაქის საშუალო სიმაღლე ზღვის დონიდან შეადგენს 0–103 მეტრს. ქალაქის სიახლოვეს მდებარეობს ბრესტ-ბრეტანის აეროპორტი.

მოსახლეობა
2007 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 142 722 ადამიანს, საფრანგეთის ქალაქებს შორის მოსახლეობის მიხედვით მას მეცხრამეტე ადგილი უკავია. საშუალო სიმჭიდროვე კმ²-ზე შეადგენს 2883 ადამიანს.

გერბი
1683 წლის 15 ივლისს ქალაქ ბრესტ მიენიჭა თავისი სპეციალური გერბი.

ისტორია
ქალაქი ბრესტი დაარსდა 1240 წელს.

ჰავა
ბრესტის ყველაზე ცხელი თვეებია ივლისი და აგვისტო, ხოლო ყველაზე ცივი თვეებია იანვარი და თებერვალი.

დაძმობილებული ქალაქები
კადისი, ესპანეთი (1986)
კონსტანცა, რუმინეთი (1993)
დენვერი, კოლორადო, აშშ (1956)
დან-ლირი, ირლანდია (1984)
კილი, გერმანია (1964)
პულიმუტი, დევონი, დიდი ბრიტანეთი (1963)
საპონი, ბურკინა-ფასო (1989)
ტარანტო, იტალია (1964)
იოკოსუკა, იაპონია (1970)
ლე-მანი

ლე-მანი — ქალაქი დასავლეთ საფრანგეთში. მდებარეობს ლუარის რეგიონის, სარტას დეპარტამენტში. 2006 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 148,169 ადამიანს; საფრანგეთის ქალაქებს შორის მოსახლეობის მიხედვით მას მეოცე ადგილი უკავია. საშუალო სიმჭიდროვე კმ²-ზე 2,806 ადამიანი. ფართობი 52.81 კმ². ვრცელდება ზღვის დონიდან 38–134 მ სიმაღლეზე. ყველაზე ცხელი თვეებია ივლისი და აგვისტო, ხოლო ყველაზე ცივი — იანვარი და თებერვალი.

დაძმობილებული ქალაქები
ბოლტონი, დიდი ბრიტანეთი
ჰაოუზა, დასავლეთი საჰარა
პადერბორნი, გერმანია
დონის როსტოვი, რუსეთი
სუზუკა, იაპონია
ვოლოსი, საბერძნეთი
სიანიანი, ჩინეთი
ალექსანდრია, ეგვიპტე