ედვინ ბარკლაი

ედვინ ბარკლაი (დ. 5 იანვარი 1882 — გ. 6 ნოემბერი 1955) — ლიბერიელი პოლიტიკოსი, პოეტი და მუსიკოსი, რომელიც იყო ლიბერიის მე-18 პრეზიდენტი 1930 წლიდან 1944 წლამდე. იგი იყო „ “ (ნამდვილი ვიგების) პარტიის წევრი, რომელიც ათწლეულების განმავლობაში დომინირებდა ქვეყნის პოლიტიკურ მმართველობაში. ბარკლაის ხელმძღვანელობით, ლიბერია მეორე მსოფლიო ომის დროს შეერთებული შტატების მოკავშირე იყო.

ადრეული ცხოვრება
ედვინ ბარკლაის პაპა და ბებია მამის მხრიდან ბარბადოსიდან ლიბერიაში შვილებთან ერთად 1865 წელს გადასახლდნენ. ისინი კარიბის ზღვის აუზიდან ჩამოსულ ემიგრანტთა უმცირესობას მიეკუთვნებოდნენ, თუმცა ამერიკულ-ლიბერიელებთან საერთო ჰქონდათ ინგლისურზე დაფუძნებული კულტურა, მნიშვნელოვანი შერეული რასობრივი წარმოშობა და საერთო ისტორია. ედვინის მამა, ერნესტ ბარკლაი, და ბიძა, არტურ ბარკლაი, ლიბერიის მნიშვნელოვანი პოლიტიკოსები გახდნენ.

1901 წელს, 19 წლის ასაკში, ედვინმა დაწერა ლიბერიული პატრიოტული სიმღერა „ “ (მარტოხელა ვარსკვლავი სამუდამოდ). ბარკლაისა და მის მეუღლეს, ეუფემიას, სამი შვილი ჰყავდათ: მერი ბარკლაი დამბარი, სიატა იზაბელ ბარკლაი და ერნესტ ბარკლაი. გარდა ამისა, მათ აღზარდეს აშშ-ში ლიბერიის მომავალი ელჩი, ჯორჯ არტურ პადმორი (1915–2005).

კარიერა
ედვინ ბარკლაი, იმ დროს მმართველი „ “ პარტიის წევრი, ჩარლზ კინგის მთავრობაში ლიბერიის სახელმწიფო მდივნად მსახურობდა 1920 წლიდან 1930 წლამდე. იგი ლიბერიის პრეზიდენტი 1930 წელს გახდა, მას შემდეგ, რაც პრეზიდენტი კინგი და ვიცე-პრეზიდენტი ალენ იანსი გადადგნენ ერთა ლიგის გამოძიების შედეგად, რომელმაც ისინი იძულებითი შრომით სარგებლის მიღებაში ამხილა. იგი პირველად საკუთარი უფლებამოსილებით პრეზიდენტად 1931 წელს აირჩიეს.

პრეზიდენტობა (1930–1944)
ბარკლაი აირჩიეს კინგის საპრეზიდენტო ვადის დასასრულებლად. მისი ერთ-ერთი პირველი ოფიციალური გადაწყვეტილება იყო 1864 წლის ცნობილი „შესვლის პორტების შესახებ კანონის“ გაუქმება, რომელიც ზღუდავდა უცხოელების ეკონომიკურ საქმიანობას ქვეყანაში. მოგვიანებით, 1930-იანი წლების დასაწყისში, ხელი მოეწერა საკონცესიო ხელშეკრულებებს ლიბერიის მთავრობასა და ჰოლანდიელ, დანიელ, გერმანელ და პოლონელ ინვესტორებს შორის. ბარკლაის მიეწერება ქვეყნის გადარჩენა ლიბერიის ისტორიაში სუვერენიტეტისთვის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი საფრთხისგან. ეს მოიცავდა ერთა ლიგის მუქარას (გერმანიის, ბრიტანეთისა და ამერიკის მთავრობების წინამძღოლობით) ქვეყნის ოკუპაციის შესახებ, თუკი რეფორმები არ გატარდებოდა; ასევე საფრანგეთის აგრესიულ დიპლომატიურ ინტრიგებს და კომპანია „ფაირსტოუნის“ მხრიდან გადატრიალების მცდელობას, რომელიც ლიბერიის მიწების დიდ ნაწილს ფლობდა.

სესხის გადახდების ხელახალი მოლაპარაკება
1926 წელს ლიბერიის მთავრობამ კაუჩუკის მოპოვების ძირითადი კონცესია კომპანია „ფაირსტოუნს“ გადასცა და აიღო ვალდებულება, „ფაირსტოუნის“ შვილობილი კომპანიისგან 5 მილიონი დოლარი (70.7 მილიონი დოლარი 2024 წლის კურსით) ესესხა.

1930-იანი წლების დიდმა დეპრესიამ ლიბერია გაკოტრების პირას მიიყვანა. გლობალური ეკონომიკის კოლაფსთან ერთად დაეცა ფასები ყველა საქონელზე, მათ შორის კაუჩუკზეც. 1932 წლისთვის კაუჩუკის ფასი ერთ ფუნტზე (დაახლოებით 450 გრამი) 3 ცენტამდე დაეცა. მიუხედავად იმისა, რომ 1926-1927 წლებში „ფაირსტოუნის“ მიერ დარგული ხეები უკვე წვენის გამოსაღებ ასაკს აღწევდნენ, კაუჩუკის საბაზრო ფასი წვენის გამოღების, დამუშავებისა და ტრანსპორტირების ხარჯების მხოლოდ მცირე ნაწილს ფარავდა. „ფაირსტოუნმა“ აღარ ისურვა კაუჩუკის მოსავლის აღება და წარმოება. ამ შემოსავლის გარეშე, სახელმწიფო ბიუჯეტი სტაბილურად მცირდებოდა და 1933 წელს მინიმალურ ნიშნულს 321,000 დოლარს (6.16 მილიონი დოლარი 2024 წელს) მიაღწია.

1931 წლისთვის ლიბერიის ადმინისტრაციისთვის ცხადი გახდა, რომ შემოსავლების ნაკლებობის გამო სესხის დაფარვა შეუძლებელი იყო. მთავრობამ გამსესხებელ ბანკსა და „ფაირსტოუნს“ გადახდების გადავადება სთხოვა, თუმცა უშედეგოდ. ჰარვი ფაირსტოუნი შეეცადა დაერწმუნებინა შეერთებული შტატების მთავრობა, გამოეყენებინა „კანონერების დიპლომატია“ (სამხედრო ძალის გამოყენებით დაშინება), რათა ლიბერიას სასესხო ხელშეკრულება შეესრულებინა. აშშ-ის პრეზიდენტმა ფრანკლინ რუზველტმა უარი თქვა ლიბერიის საშინაო საქმეებში ჩარევაზე და სახელმწიფო დეპარტამენტისთვის მიწერილ მემორანდუმში აღნიშნა: „ჩვენ მუდამ უნდა გვახსოვდეს, რომ ფაირსტოუნი ლიბერიაში საკუთარი ფინანსური რისკით შევიდა და სახელმწიფო დეპარტამენტის საქმე არ არის მისი ფინანსების გადარჩენა, გარდა იმ შემთხვევისა, თუ ეს ლიბერიელი ხალხის მეგობრული ინტერესებიდან გამომდინარეობს“.

1932 წელს ლიბერიის საკანონმდებლო ორგანომ მიიღო „მორატორიუმის აქტი“, რომლითაც შეაჩერა „ფაირსტოუნის“ სესხის გადახდა მანამ, სანამ არ შეთანხმდებოდნენ ისეთ პირობებზე, რომლებიც უფრო მეტად შეესაბამებოდა ლიბერიის გადახდისუნარიანობას. აშშ-მა დიპლომატიური ურთიერთობები შეაჩერა, თუმცა შემდგომი ზომები არ მიუღია.

როდესაც ბარკლაიმ დახმარებისთვის ერთა ლიგას მიმართა, ლიგის საბჭომ საგამოძიებო კომისია შექმნა. კომისიის ანგარიშმა გასცა რეკომენდაცია ლიბერიისთვის ფინანსური დახმარების გაწევის შესახებ გარკვეული პირობებით, რაც გამოხატავდა შეშფოთებას, რომ ლიბერიის მთავრობა მონიტორინგის გარეშე ვერ შეძლებდა გადახედილი სესხის დაფარვას. ერთა ლიგის ზოგიერთი ევროპული ქვეყანა ლიბერიისთვის სამანდატო სტატუსის მინიჭებასაც კი ითხოვდა, რაც რესპუბლიკის დამოუკიდებლობის გაუქმებას ნიშნავდა.

ბარკლაი და მისი კაბინეტის წევრები შეეწინააღმდეგნენ შემოთავაზებულ პირობებს იმ მოტივით, რომ ეს ლახავდა ლიბერიის სუვერენიტეტს. მაგალითად, ერთ-ერთი პირობა მოითხოვდა, რომ ლიგის დელეგატები ლიბერიის მთავრობაში საკვანძო პოზიციებზე დანიშნულიყვნენ.

მას შემდეგ, რაც ბარკლაიმ ერთა ლიგის მიერ შემოთავაზებული ზოგიერთი ზომა გაატარა, პრეზიდენტმა ფრანკლინ რუზველტმა 1934 წელს აღადგინა დიპლომატიური ურთიერთობები ლიბერიასთან. სამწლიანი მოლაპარაკებების შემდეგ, მიაღწიეს შეთანხმებას ლიგის მიერ შემოთავაზებული ხაზით. ლიგის ორი ძირითადი ოფიციალური პირი დაინიშნა მრჩევლის პოზიციებზე, თუმცა ლიბერიის მთავრობის მიერ დადგენილი შეზღუდვებით. ამ დახმარების პროგრამის ამოქმედებით, ლიბერიამ შეძლო სესხის გადახდის განახლება.

მეორე მსოფლიო ომი
1937 წელს პრეზიდენტმა ბარკლაიმ, შეერთებული შტატების ზეწოლით, გააუქმა საკონცესიო ხელშეკრულება გერმანელ ინვესტორებთან, რომლებსაც ბრალად ედებოდათ სიმპათიები თავიანთ ქვეყანაში არსებული ნაცისტური რეჟიმის მიმართ. ედვინ ბარკლაი ლიბერიის პრეზიდენტი იყო 1944 წლის 3 იანვრამდე, სანამ მას უილიამ ტაბმენი შეცვლიდა.

ლიბერიის სტრატეგიული მნიშვნელობა
მეორე მსოფლიო ომის დროს, იაპონიის მიერ მალაიზიისა და სინგაპურის დაკავების შემდეგ, ლიბერიამ უდიდესი სტრატეგიული მნიშვნელობა შეიძინა, რადგან მისი კაუჩუკის პლანტაციები მოკავშირეებისთვის ბუნებრივი ლატექსის ერთადერთ წყაროდ იქცა (ცეილონის, დღევანდელი შრი-ლანკას გარდა). ბუნებრივი კაუჩუკი აუცილებელი იყო სამხედრო თვითმფრინავების, ჯიპების, საზენიტო იარაღისა და რადარების საბურავების დასამზადებლად. მიწოდების მკვეთრმა შემცირებამ და მოთხოვნის ზრდამ აშშ-ში კაუჩუკზე ფასების მკვეთრი ნახტომი გამოიწვია.

აშშ-ის ყოფილი სახელმწიფო მდივანი კორდელ ჰალი თავის მემუარებში წერდა: „იაპონიის მიერ შორეულ აღმოსავლეთში კაუჩუკის მწარმოებელი რეგიონების ოკუპაციასთან ერთად, ლიბერია ჩვენთვის უდიდესი მნიშვნელობის გახდა, როგორც ბუნებრივი კაუჩუკის ერთ-ერთი უკანასკნელი ხელმისაწვდომი წყარო“. პრეზიდენტმა ბარკლაიმ დაარწმუნა ამერიკელები, რომ ლიბერია მიაწვდიდა აშშ-სა და მის მოკავშირეებს ომისთვის საჭირო მთელ ბუნებრივ კაუჩუკს.

თავდაცვის პაქტი შეერთებულ შტატებთან (1942)
1942 წელს ლიბერიამ ხელი მოაწერა თავდაცვის პაქტს შეერთებულ შტატებთან. ამით დაიწყო სტრატეგიული განვითარების პერიოდი, რაც მოიცავდა გზების, აეროპორტებისა და სხვა ინფრასტრუქტურული პროექტების მშენებლობას. აშენდა რობერტსფილდის აეროპორტი, რომლის ასაფრენი ბილიკები საკმარისად გრძელი იყო -47 ბომბდამშენების მისაღებად; ლიბერიას დღემდე აქვს ყველაზე გრძელი ასაფრენი ბილიკი აფრიკაში.

სამხედრო მომარაგება ჩრდილოეთ აფრიკის ფრონტისთვის
ჩრდილოეთ აფრიკის ფრონტის მომარაგება რთული, ძვირი და შრომატევადი იყო. გერმანულ წყალქვეშა ნავებს სრული კონტროლი ჰქონდათ დამყარებული ჩრდილოეთ ატლანტიკის მარშრუტებზე. ჯარისკაცებისა და ტვირთების გადასაზიდად აშშ-ს სჭირდებოდა სამხრეთ ამერიკა-ლიბერიის საჰაერო დერეფნის გახსნა.

სამხრეთ ამერიკასთან სიახლოვის გამო, ლიბერია გახდა დასავლეთ აფრიკის პირველი მთავარი დასაყრდენი სამხრეთ ატლანტიკის საჰაერო გზისთვის. ამ მიზეზით, ლიბერიის მთავრობამ აშშ-ს ნება დართო გამოეყენებინა მისი ტერიტორია სამხედრო მარაგების შესანახად და ბაზების ასაშენებლად მონტსერადოსა და გრანდ კეიპ-მაუნტის ოლქებში. სამხედრო ტვირთები გროვდებოდა ფლორიდაში, გადაჰქონდათ ბრაზილიაში, იქიდან კი რობერტსფილდის სამხედრო დეპოში. იქ 5,000 აფრო-ამერიკელი ჯარისკაცი უვლიდა ამ მარაგებს, საიდანაც ტვირთები საბოლოო დანიშნულების ადგილებზე მაროკოში, ტუნისსა და ალჟირში იგზავნებოდა.

ფრანკლინ რუზველტის ვიზიტი ლიბერიაში (1943)
ლიბერიის სტრატეგიულ მნიშვნელობას მოკავშირეთა ძალებისთვის ადასტურებს ის ფაქტი, რომ 1943 წლის იანვარში, კასაბლანკას კონფერენციის შემდეგ, პრეზიდენტი ფრანკლინ რუზველტი თავად ეწვია ლიბერიას. რუზველტის მიზნები იყო სამხედრო ბაზების დაარსებაზე შეთანხმება, კაუჩუკის უწყვეტი მიწოდების გარანტია, გერმანიის მოქალაქეების გაძევება და ლიბერიის დაყოლიება ნეიტრალიტეტის დათმობასა და „ღერძის“ ქვეყნებისთვის ომის გამოცხადებაზე.

1943 წლის მაისში ედვინ ბარკლაი ეწვია შეერთებულ შტატებს. ის იყო პირველი შავკანიანი ადამიანი, რომელიც ოფიციალურად წარადგინეს აშშ-ის კონგრესის ტრიბუნიდან, როგორც საპატიო სტუმარი.

პენსიაზე გასვლა
ბარკლაი პენსიაზე 1944 წელს გავიდა და ის უილიამ ტაბმენმა შეცვალა. მან კენჭი იყარა ტაბმენის წინააღმდეგ 1955 წლის არჩევნებში, თუმცა მხოლოდ 1,100-მდე ხმა მიიღო. იგი რამდენიმე თვის შემდეგ გარდაიცვალა.