მალაიზიის კონსტიტუცია

მალაიზიის ფედერალური კონსტიტუცია ― ძალაში შევიდა 1957 წელს როგორც მალაიის ფედერაციის კონსტიტუცია, ხოლო 1963 წლის დამატების მიხედვით, მალაიზიის კონსტიტუციის სახით ჩამოყალიბდა, რომელიც მალაიზიის უზენაესი კანონია და ჯამში 183 მუხლს მოიცავს. მალაიზიის კონსტიტუცია დაწერილი სამართლებრივი დოკუმენტია, რომელზეც ორმა დოკუმენტმა იქონია გავლენა: 1948 წლის მალაის ფედერაციის შეთანხმებამ და 1957 წლის დამოუკიდებლობის კონსტიტუციამ. თავდაპირველად ფედერაციას მალაიის ფედერაცია ერქვა, რომელმაც მოგვიანებით, მას შემდეგ, რაც შტატები: საბაჰი, სარავაკი და სინგაპური (ამჟამად დამოუკიდებელი სახელმწიფო) შეუერთდა, დღევანდელი სახელი მალაიზია მიიღო. კონსტიტუციის თანახმად, ფედერაცია კონსტიტუციური მონარქიაა. ფედერაციას ჰყავს მეფე, რომელიც სახელმწიფოს მეთაურია, თუმცა მეტწილად ცერემონიულ როლს ასრულებს. კონსტიტუციის მიხედვით, სახელმწიფო ხელისუფლება სამ შტოდ იყოფა: საკანონმდებლო ხელისუფლებას მალაიზიის პარლამენტი წარმოადგენს, რომელიც წარმომადგენელთა პალატისა და სენატისგან შედგება; აღმასრულებელი ხელისუფლება პრემიერ-მინისტრისა და მინისტრთა კაბინეტის ხელშია, ხოლო სასამართლო ხელისუფლებას ფედერალური სასამართლო ხელმძღვანელობს.

ისტორია
1956 წლის 18 იანვრიდან 6 თებერვლამდე ლონდონში საკონსტიტუციო კონფერენცია გაიმართა, რომელსაც მალაიის ფედერაციის დელეგაცია დაესწრო. დელეგაციაში შედიოდნენ მთავართა ოთხი წარმომადგენელი, ფედერაციის მთავარი მინისტრი (ტუნკუ აბდულ რაჰმანი) და სამი სხვა მინისტრი, ასევე, ბრიტანეთი უმაღლესი კომისარი მალაიაში და მისი მრჩევლები.

კონფერენციაზე განიხილეს კომისიის დანიშვნის შესახებ, რომელიც მთლიანად თვითთმმართველი და დამოუკიდებელი მალაიის ფედერაციისთვის კონსტიტუციას შეიმუშავებდა. შემოთავაზება დედოფალმა ელიზაბეთ -მ და მალაიელმა მთავრებმა მიიღეს. ამ შეთანხმების შესაბამისად შეიქმნა რიდის კომისია, რომელიც თანამეგობრობის ქვეყნების საკონსტიტუციო ექსპერტებით იყო დაკომპლექტებული. კომისიის ხელმძღვანელად ლორდი უილიამ რიდი დინიშნა, რომელსაც შესაფერისი კონსტიტუციისთვის რეკომენდაციები უნდა მიეცა. კომისიის მოხსენება 1957 წლის 11 თებერვალს დასრულდა. მოხსენება კიდევ ერთხელ შეამოწმა ბრიტანეთის მთავრობის მიერ დანიშნულმა პარტიამ, მთავართა კომისიამ და მალაიის ფედერაციის მთავრობამ, რის შემდეგაც რეკომენდაციების საფუძველზე ფედერალური კონსტიტუცია ამოქმედდა.

კონსტიტუცია ძალაში შევიდა 1957 წლის 27 აგვისტოს, თუმცა ფორმალურ დამოუკიდებლობას ქვეყანამ მხოლოდ 31 აგვისტოს მიაღწია. 1963 წელს კონსტიტუციაში დამატებები შევიდა, რათა საბაჰი, სარავაკი და სინგაპური ფედერაციის შემადგენლობაში შესულიყვნენ და კონსტიტუციაში ცვლილებები შეეტანათ მალაიზიის შეთანხმების შესაბამისად. ამ ცვლილებებს შორის იყო ფედერაციის სახელწოდების „მალაიზიად“ შეცვლაც. ასე რომ, სამართლებრივი ენით, მალაიზიის დაარსებას ახალი სახელმწიფოს შექმნა კი არ მოჰყოლია, არამედ 1957 წლის კონსტიტუციის საფუძველზე შექმნილ ფედერაციაში ახალი შტატების დამატება მოჰყვა სახელის ცვლილებასთან ერთად.

სტრუქტურა
მალაიზიის კონსტიტუცია ამჟამად (2010 წლის 1-ელი ნოემბრის მონაცემებით) 15 ნაწილისგან შედგება, რომელშიც 230 მუხლი და 13 დანართია (57 დამატების ჩათვლით).

კონსტიტუციის 15 ნაწილის სახელწოდებაა: შტატები, რელიგია და ფედერაციის კანონი; ფუნდამენტური უფლებები; მოქალაქეობა; ფედერაცია; სარავაკის შტატი; ურთიერთობა ფედერაციასა და შტატებს შორის; ფინანსური დებულებები; არჩევნები; სასამართლო; საზოგადოებრივი სერვისები; სპეციალური ძალები დივერსიის, ორგანიზებული ძალადობისა და საზოგადოებრივი და საგანგებო ძალებისთვის მავნე დანაშაულების წინააღმდეგ; ზოგადი და სხვადასხვა; საბაჰისა და სარავაკის შტატების დამატებითი დაცვა; დროებითი და გარდამავალი დებულებები; მმართველთა სუვერენიტეტი; სამართალწარმოება მალაიზიის მეფისა და მმართველთა წინააღმდეგ.

ფუნდამენტური უფლებები
მალაიზიის კონსტიტუციაში ფუნდამენტური უფლებები - მუხლებშია მოცემული შემდეგი სახელწოდებებით: ადამიანის თავისუფლება; მონობის აკრძალვა და იძულებითი მუშაობა; დაცვა რეტროსპექტიული კრიმინალური სამართლისა და განმეორებითი სასამართლო პროცესებისგან; თანასწორობა; გადაადგილების თავისუფლებისა და გაძევების აკრძალვა; სიტყვის, შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლება; რელიგიის თავისუფლება; განათლების უფლება და საკუთრების უფლება. ჩამოთვლილ უფლებათა და თავისუფლებათა ნაწილი ნაწილობრივ შეზღუდვებსა და გამონაკლისებს ექვემდებარება, ნაწილი კი მხოლოდ მალაიზიის მოქალაქეებს ენიჭებათ.

მუხლი 5 ― სიცოცხლისა და თავისუფლების უფლება
მეხუთე მუხლი ადამიანის რამდენიმე ფუნდამენტურ უფლებას მოიცავს, მათ შორის: ადამიანის სიცოცხლის უფლების ან პირადი თავისუფლების ჩამორთმევა/აღკვეთა დაუშვებელია კანონის გარეშე; პიროვნება, რომელიც უსამართლოდაა დაკავებული, უმაღლესის სასამართლოს მიერ უნდა გათავისუფლდეს (ჰაბეას კორპუსის შესაბამისად); ადამიანს უფლება აქვს მისი დაკავების მიზეზების შესახებ ინფორმაციას ფლობდეს და სასამართლოში მისი არჩევანის შესაბამისად იყოლიოს იურისტი; მოსამართლის ნებართვის გარეშე ადამაინის 24 საათზე მეტი ხნით დაკავება დაუშვებელია.