iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
TASS

„“ — რუსეთის ცენტრალური სახელმწიფო საინფორმაციო სააგენტო.

1904-1914 წლებში ეწოდებოდა სანქტ-პეტერბურგის დეპეშათა სააგენტო, 1914-1918 წლებში — პეტროგრადის დეპეშათა სააგენტო, 1914-1925 წლებში რუსეთის დეპეშათა სააგენტო, 1925-1992 წლებში — საბჭოთა კავშირის დეპეშათა სააგენტო (საკდესი), 1992-2014 წლებში რუსეთის საინფორმაციო დეპეშათა სააგენტო (იტარ-ტასი), ხოლო 2014 წლიდან ეწოდება „ტასი“.

რუსეთის დეპეშათა სააგენტო (რუს. ) (1914-1925) იყო საბჭოთა სახელმწიფოს ცენტრალური საინფორმაციო სააგენტო 1918 სექტემბრიდან 1925 წლის ივლისამდე. დაარსდა საკავშირო ცაკის დადგენილებით ბეჭდვითი სიტყვის ბიუროსა და პეტროგრადის დეპეშათა სააგენტოს შეერთების შედეგად 19+20 წელს შედიოდა რსფსრ განსახკომთან არსებულ მთავარ პოლიტგანათლებაში. 1922 წლის სექტემბრიდა საკავშირო ცაკის და სახკომსაბჭოს დეკრეტით დაარსდა ცენტრალური საინფორმავიო სააგენტო ორგანო — რ. დ. ს.

1925 წლის 10 ივლისიდან, საბჭოთა კავშირის დეპეშათა სააგენტოს (საკდესის) დაარსების შემდეგ, რ. დ. ს. რსფსრ-ს გადაეცა, ხოლო 1935 წლის მარტში საერთოდ გაუქმდა და მისი ფუნქციები საკდესს დაეკისრა.
Reuters

(ქართ. როიტერსი) — ინგლისის საინფორმაციო სააგენტო. ისტორია იწყება 1851 წელს, როდესაც პოლ როიტერმა ლონდონში გახსნა ოფისი და დაიწყო საბირჟო ახალი ამბების გადაცემა პარიზში ახალი სატელეგრაფო კაბელით. სააგენტოს მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში 197 ბიურო აქვს დაარსებული. სააგენტოში მუშაობს 14 ათასი ადამიანი, მათ შორის 2300 ჟურნალისტი.
კონიო

კონიო — მცენარეთა გვარი ქოლგოსანთა ოჯახისა. ორწლოვანი ბალახებია. ცნობილია 4 სახეობა, რომელიც ველურად იზრდება ევროპაში, აზიასა და აფრიკაში. საქართველოში გვხვდება 1 — დაწინწკლული კონიო .

მაღალი (60-180 სმ) ბალახია, ღეროს ქვედა ნაწილი მოჭითალო-მურა ლაქებით აქვს დაფარული.

იზრდება დასარეველიანებულ ადგილებში. ტყის პირებზე, მდინარეთა ნაპირებზე და სხვაგან. შხამიანია (შეიცავ ალკალოიდ კონიინს).
კონკაკაფის ოქროს თასი

კონკაკაფის ოქროს თასი — საფეხბურთო ჩემპიონატი, რომელიც ტარდება კონკაკაფის შემადგენლობაში შესული ქვეყნების ეროვნულ ნაკრებებს შორის. ტურნირი იმართება ამერიკის შეერთებული შტატების ტერიტორიაზე და ზოგჯერ მექსიკაშიც.

კონკაკაფის პირველი ჩემპიონატი ჩატარდა 1963 წელს. ტურნირმა 1972 წლამდე იარსება 1989 წლამდე აღარ ჩატარებულა.

1991 წელს ტურნირი დაბრუნდა ოქროს თასის სახელწოდებით. მას შემდეგ ამ ტურნირში ოთხჯერ გაიმარჯვა მექსიკის ეროვნულმა ნაკრებმა, სამჯერ აშშ-მა და ერთხელ კანადამ.

1963—1989 წლების ჩემპიონატი
ოქროს თასის ჩემპიონატი
(დახრილი შრიფტით წერია მოწვეული ნაკრები)
1 მატჩი მე-3 ადგილისთვის დამატებითი დროის შემდეგ დასრულდა 1:1. ორივე ნაკრებს ჩაეთვალა მე-3 ადგილის დაკავება.
2 მატჩი მე-3 ადგილისთვის არ გამართულა.

გამარჯვებულები
კონიუგატები

კონიუგატები — მწვანე წყალმცენარეების ქვეტიპი. ტიპობრივი მტკნარი წყლის ორგანიზმებია, აერთიანებს 2 კლასს: -ს კლასის წარმომადგენლები ერთუჯრედიანი ან იშვიათად კოლონიური ფორმებია, რომლის უჯრედებს აქვს მთლიანი გარსი. -ს კლასს ეკუთვნის უმთავრესად ერთუჯრედიანი ორგანიზმები, რომელთა უჯრედის გარსი 2 ან რამდენიმე ნაწილისაგან შედგება.

კონიუგატებს მრავალნაირი ფორმის სპირალური (სპიროგირა), ვარსკვლავისებრი (ზიგნემა), ფირფიტისებრი (მუჟოცია) — ქრომატოფორი აქვთ. კონიუგატების უსქესო გამრავლება ხდება უჯრედის დაყოფით (ერთუჯრედიანებში) და ძაფების დაწყვეტით. მათ ზოოსპორები და მოძრავი გამეტები არა აქვთ. სქესობრივი გამრავლება კონიუგაციის ტიპისაა. კონიუგატები გავრცელებულია მტკნარ წყალსატევებში. ზიგნემასნაირნი დამდგარ და მდოვარე წყლებზე ქმნიან „ყაპს“.
კონსტანტი კახი

კონსტანტი (კოსტანტი) კახი (დ. 768 — გ. 10 ნოემბერი, 853) — ქართველი ერისთავი. იბრძოდა არაბი სარდლის, ბუღა თურქის წინააღმდეგ. 853 წლის 26 აგვისტოს ის და მისი ძე თარხუჯი არაბებმა შეიპყრეს და კონსტანტი (კოსტანტი) კახი წამებით მოკლეს. ატენის სიონის ერთ-ერთ წარწერაში ის მოხსენიებულია კახაჲს სახელით. კონსტანტი (კოსტანტი) კახის წამება აღწერილია „კოსტანტი კახის მარტვილობაში“.
კონტრაპოსტი

კონტრაპოსტი ( — საწინააღმდეგო, მოპირისპირე), სახვით ხელოვნებაში, ფიგურის გამოსახვის ხერხი, რომელიც გულისხმობს სხეულის ერთი ნაწილის მდგომარეობის დაპირისპირებას მეორე ნაწილის მდგომარეობასთან (მაგ. ადამიანის სხეულის ზედატანი გამოსახულია შებრუნებულად, ქვედატანი კი - ფრონტალურად).

კონტრაპოსტი დინამიკით ავსებს ფიგურის ფორმათა რიტმს, გადმოსცემს მოძრაობას ან დაძაბულობას, აძლიერებს ფიგურის სამგანზომილებიანობას, ამასთანავე არ არღვევს ფორმათა საერთო წონასწორობას.
ისოძაკი არატა

ისოძაკი არატა (; დ. 23 ივლისი, 1931) — იაპონელი არქიტექტორი ოიტადან, იოტას პრეფექტურა. დაამთავრა ტოკიოს უნივერსიტეტი 1954 წელს. პროფესიული კარიერა დაიწყო არქიტექტორ კენძო ტანგეს ხელმძღვანელობით. 1963 წელს დააარსა საკუთარი ბიურო. თავდაპირველად იგი მისდევდა მეტაბოლიზმს, ხოლო 1970-იანი წლებიდან გადაერთო პოსტმოდერნიზმზე. მისი ნამუშევრები მოიცავს — სტადიონებს, უნივერსტიტეტის კამპუსებს, მუზეუმებს და სხვა. თავის ნაგებობებში გამოიყენებს უბრალო, აბსტრაქტულ ფორმებს. ხშირად გვევლინება ჟიურის წევრად სხვადასხვა კონკურსში. 1986 წელს ისოძაკი დაჯილდოვდა ბრიტანელ არქიტექტორთა სამეფო ინსტიტუტის პრემიით, 1995 წელს — ვენეციის ბიენალეს მთავარი პრიზით.

გალერეა
ცუცხვათი

ცუცხვათი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ტყიბულის მუნიციპალიტეტში (თემის ცენტრი), ოკრიბა-არგვეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, ტყიბულის წყალსაცავის დასავლეთით, ზღვის დონიდან 460 მეტრზე. უახლესი რკინიგზის სადგურია ორპირი.

სოფელში არის ურთხელის კორომი, მოედინება მინერალური წყალი. სოფელში არის საექიმო ამბულატორია და საჯარო სკოლა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 671 ადამიანი.

ისტორია
სოფლის ტერიტორიაზე აღმოჩენილია პალეოლითური ხანის ნასახლარი ცუცხვათის მღვიმოვანი, მრავალსართულიანი მღვიმური კომპლექსი, რომელსაც იხსენიებენ მაღაროს სახელითაც.

ვარაუდობენ, რომ სოფლის სახელი წარმოშობილია ცაცხვისაგან („ცაცხლათი“). წყაროებში პირველად იხსენიება საუკუნეში. საუკუნეში ცუცხვათში დიდ მამულებს ფლობდნენ თავადი მესხორაძეები. 1712 წელს მესხორაძეებს შესაშური მასპინძლობა გაუწევიათ მეფე გიორგი -ისათვის. ქაიხოსრო მესხორაძეს და მის შვილებს სიმონს და ანდროს, კარის მღვდლის პეტრე კუპრაშვილისა და მისი შვილებისათვის იასესა და დავითისათვის მიუციათ წყალობა. მეფე გიორგი -მ წელს მესხორაძეებს გადასცა ციხისთაობა და ცუცხვათის ციხე.

ციხე 1721 წელს ოსმალებმა დაიკავეს. 1770 წელს გაათავისუფლა სოლომონ პირველმა, ხოლო იმერეთის სამეფოს რუსეთთან შეერთების შემდეგ ციხე-სიმაგრე დაანგრიეს. ამჟამად შემორჩენილია ციხის კოშკისა და გალავნის ნაშთები.

ეკონომიკა
სოფელში მოიპოვება ქვა ტეშენიტი, რომელიც გადამუშავების შემდეგ გამოიყენება მოსაპირკეთებელ მასალად. მოსახლეობა ძირითადად მისდევს მესაქონლეობას, მეჩაიეობას, მესიმინდეობას.
U2-ს დისკოგრაფია

აქ წარმოდგენილია ჯგუფ 2-ს სრული დისკოგრაფია და ვიდეოგრაფია. საგულისხმოა, რომ ზოგიერთი კომპილაცია, საკონცერტო ალბომი ან ვიდეოფილმი გავრცელდა მხოლოდ ჯგუფის ფან-კლუბის წევრებს შორის.

სტუდიური ალბომები
საკონცერტო ალბომები
საუნდტრეკები
კომპილაციები
თანამშრომლობა
-ები
სინგლები
1980-იანები
1990-იანები
2000-იანები
2010-იანები
ვიდეოგრაფია
კინოთეატრებში გამოსული ფილმები
ვიდეოალბომები
მუსიკალური ვიდეოები
კონულარიები

კონულარიები — ამომწყდარი უხერხემლო ცხოველების ჯგუფი, რომლებსაც უფრო ხშირად ნაწლავღრუიანებს მიაკუთვნებენ. ცხოვრობდნენ ზღვებში ადრეული კამბრიული პერიოდიდან ადრეულ ტრიასამდე. ჰქონდათ პირამიდული ან სიგარისებური თხელკედლიანი ჩონჩხი, რომელიც სიცოცხლეში ალბათ ელასტიკური იყო. წვერის ნაწილი განივი ტიხრებით საკნებად იყო დაყოფილი. კონულარიებს ოთხსხივიანი სიმეტრია ჰქონდათ. უმრავლესობა თავისუფლად მცხოვრები მცურავი ცხოველი იყო.
რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 1987

რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 1987 — პირველი მსოფლიო ჩემპიონატი რაგბიში, რომელიც მიმდინარეობდა 1987 წლის 22 მაისიდან - 20 ივნისამდე ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიაში.

მსოფლიო თასის შემოღება ირბ-მა 1985 წლის მარტში, არსებობის 99-ე წლისთავზე დაადგინა. ოთხივე ბრიტანული ქვეყანა იდეის წინააღმდეგი ლამის სულ ბოლომდე იყო, მაგრამ პროფესიული ცირკის შიშით, ჩათრევას ისევ ჩაყოლა ამჯობინა და სამხრეთსა და ფრანგებს ერთი, საცდელი პირველობის გამართვაზე დაყაბულდა. ჰოდა, თასის მასპინძლობა მოთავეებს, ახალ ზელანდიასა და ავსტრალიას დაეკისრათ.

ირბ-ის მამებმაც დანარჩენი რაგბეთი ლხინზე დაპატიჟეს, წევრობა კი წვეულებს მერეღა უბოძეს. იმხანად რვა ბობოლიდან ერთს, სამხრეთ აფრიკას პოლიტიკურ მიზეზთა გამო ყადაღა ედო, რის გამოც მამებმა ბოკეს ნაცვლად "გამოსწორებული რასისტები", ზიმბაბველები ჩართეს დასში, გაუგებარ მიზეზთა გამო უარზე მყოფი საბჭოთა კავშირის (საბჭოეთი მონაწილე 16-ეულში ეწერა, მაგრამ დასტურის გაგზავნის დრომ რომ მოატანა, სპორტ-კომიტეტმა ნაცადი ხრიკი მოიშველია, ესაო და საერთაშორისო ხელშეკრულების თანახმად არ უნდა ეთამაშო არა მხოლოდ სამხრეთ აფრიკას, არამედ ყველას, ვისაც კი რასისტებთან ოდესმე (!) უბურთავიაო) ადგილი კი ერგო ფიჯის მეზობელს, კიდევ უფრო ციცქნა ტონგას.

თამაშები ავსტრალიის ორ და ზელანდიის ცხრა (!) ქალაქში მოეწყო. ოთხი 4-გუნდა პულიდან პლეი-ოფში გადიოდა ორ-ორი უკეთესი. მეოთხედფინალში ყველა უძლიერესი უპრობლემოდ გავიდა. მათთან ერთდ მეოთხედფინალში გავიდა ფიჯიც.

სატურნირო ბადე ორგანიზატორებს ისე ჰქონდათ დაგეგმილი, რომ თანა-მასპინძლები ერთმანეთს ფინალში, "იდენ პარკზე" უნდა შეხვედროდნენ. მაგრამ , რომ აქამდე საქმე არ მივიდა, რადგან იმ წელს ევროპული "ხუთი ერის" სლემით მომგებმა საფრანგეთმა სიდნეის გარეუბანში აშენებულ "კონკორდზე", შეჯიბრების საუკეთესო მატჩად აღიარებულ ნახევარფინალში, სულ ბოლოსღა, დაალელოვა ავსტრლია.

ოზებმა ამავე სცენარით მერე ბრინჯაოს მატჩიც ერთი ქულით წააგეს უელსთან, რადგან ბოლო 75 წუთი 14 კაცის ამარა რაგბობდნენ. უელსელები კი მანამდე ნახევარფინალში სასტიკად მოისრნენ კივებთან.

ფინალში "ოლ ბლექსის" უპირატესობა უდავო იყო და მანაც მეთოდურად გამოუყვანა წირვა "ლე ბლეს".

დებიუტმა ყოველმხრივ გაამართლა: ბურთაობა ეშხიანი იყო. სტადიონებზე 600 ათასი კაცი მივიდა, სამასმა მილიონმა კი შეჯიბრს ტელევიზიით 17 ქვეყანაში უცქირა; ირბ-ს სარფად ერთი მილიონი (!) გირვანქა დარჩა. ჰოდა, მამებმაც მაშინ გადაწყვიტეს, თასი ყოველ ოთხ წელში ერთხელ გაეთამაშებინათ.

სტადიონები
მონაწილე ქვეყნები
შედეგები
ჯგუფი 
ჯგუფი 
ჯგუფი 
ჯგუფი 
პლეი-ოფი
კოოპერაცია (ჟურნალი)

„კოოპერაცია “ — ქართული სპეციალური კოოპერაციული ჟურნალი. გამოდიოდა 1911–1917, 1918–1919 წლებში ქუთაისში, ხოლო 1923–1924 წლებში თბილისში („კოოპერაციის“ პერიოდულობა სხვადასხვა დროს სხვადასხვა იყო). ჟურნალი აშუქებდა საზოგადოებრივ-ეკონომიკურ საკითხებს. ბეჭდავდა წერილებს საქართველოში კოოპერატივების ორგანიზების შესახებ, ცნობილ საზოგადო მოღვაწეთა და კოოპერატორთა ბიოგრაფიებს, ახალ მბებს და სხვა. „კოოპერაციის“ დამატებები იყო „ილუსტრაციული დანართი“, „საკოოპერაციო ბროშურები“, „საკოოპერაციო ბიბლიოთეკა“. რედაქტორ-გამომცემელი — გ. გაბილაია.
კორდაიტები

კორდაიტები, კორდაიტისნაირნი — გადაშენებულ შიშველთესლოვან მცენარეთა რიგი. კორდაიტები დიდი ხეები იყო. მერქნის ტრაქეიდების კედლებზე გარემოიანი ფორები მჭიდროდ ჰქონდათ განლაგებული. მათი ლანცეტა ხაზური ან ნიჩბისებური, ფოთლების სიგრძე 20-50 სმ და მეტი იყო. გამრავლების ორგანოები შეკრებილი ჰქონდათ სტრობილებისაგან შემდგარ მჭადასებრ ყვავილედებად.

კორდაიტები წარმოიშვა პროგიმნოსპერმების ტიპის მცენარეებისაგან და შესაძლოა დასაბამი მისცეს წიწვოვნებს. კარბონული და პერმული პერიოდის დასაწყისში კორდაიტები გავრცელებული იყო ტრიპიკულ ევრამერიკულ და არატროპიკულ ანგარულ ანუ ტუნგუსურ ოლქსა და გონდვანაში. პერმულ ეპოქაში დიდი რაოდენობით იყო მხოლოდ ანგარულ ოლქში. კორდაიტების ფოთლებს დიდი მნიშვნელობა აქვთ სტრატიგრაფიისათვის.
კორდისკბილა

კორდისკბილა — მცენარეთა გვარი შავწამალასებრთა ოჯახისა. ერთწლოვანი, ზოგჯერ მრავალწლოვანი ნახევრად პარაზიტი ბალახებია.

200-მდე, უმეტესად პოლიმორფული სახეობა გავრცელებულია ძირითადად ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, აგრეთვე მალაის არქიპელაგის მთებში, ავსტრალიასა და სამხრეთ ამერიკის ზომიერ სარტყელში.

საქართველოში 19 სახეობა იზრდება, მათ შორის 7 საქართველოს და 5 კავკასიის ენდემია. , ისევე როგორც კორდისკბილას მრავალი სხვა სახეობა, ძირითადად მარცვლოვნების ფესვების პარაზიტთა და ზოგჯერ მნიშვნელოვნად ამცირებს მდელოს მოსავლიანობას. საქართველოში ყველგან გვხვდება, უმეტესად ალპურ სარტყელში.
მწერიჭამია ხელფრთიანები

მწერიჭამია ხელფრთიანები — ძუძუმწოვრების ქვერიგი ხელფრთიანების რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 14 სმ აღწევს.აქვთ ყურსარქველები, წვრილი თვალები, სუსტად განვითარებული მხედველობა, ძალზე კარგი სმენა, ექოლოკაციის უნარი. გავრცელებულნი არიან ყველგან, პოლარულ ოლქებს გარდა. განსაკუთრებით ბევრია სუბტროპიკებსა და ტროპიკებში. აერთიანებს 16 ოჯახს, 138 გვარის 650 სახეობას. საქართველოში — 22. ბინადრობენ ხის ფუღუროებში, მღვიმეებში, კლდის ნაპრალებში, სამეურნეო და საცხოვრებელ ნაგებობებში. ზოგიერთი მათგანი ადამიანის თანამგზავრია. სახლდებიან კოლონიებად. მათი ზამთრის ძილქუში 7-8 თვე გრძელდება. შობენ 1-2 ნაშიერს, რომლებიც 20-40 დღის შემდეგ დამოუკიდებლად ნადირობენ. ცოცხლობენ 20 წლამდე. უმრავლესობა იკვებება მწერებით, ზოგი ტროპიკული ფორმა მცენარის ნაყოფით, ნექტრით და ყვავილის მტვერით, თბილსისხლიანი ცხოველების სისხლით, პატარ-პატარა ხერხემლიანებით. ძალზე სასარგებლო ცხოველებია; ანადგურებენ სოფლისა და სატყეო მეურნეობის მავნებლებს. ზოგი სახეობა ხელს უწყობს მცენარეთა დამტვერვას და ავრცელებს სხვადასხვა ტროპიკული მცენარის თესლს. ზოგს ადამიანის ინფექციური დაავადების გამომწვევი გადააქვს.
კორინთლები

კორინთლები — ქართლის წარჩინებულ ფეოდალთა საგვარეულო - საუკუნეებში. გვარი მომდინარეობს ქსნის ხეობაში მდებარე ადგილის — კორინთის სახელიდან. კორინთლები ეწინააღმდეგებოდნენ საქართველოში ძლიერი ცენტრალური ხელისუფლების დამყარებას. მაგ., საუკუნის ნახევარში დაჩი კორინთელმა ქართლისა და კახეთის სხვა ფეოდალებთან ერთად აფხაზთა მეფის გიორგი -ის მიერ დაპყრობილი კახეთის ციხეები კვლავ ხელში ჩააგდებინა კვირიკე კახთა ქორეპისკოპოსს და ამით ხელი შეუშალა აფხაზთა მეფეს საქართველოს გაერთიანებისათვის ბრძოლაში. გვიანდელი შუა საუკუნეებში კორინთლები დაემცრნენ და უკვე აზნაურთა წოდებას მიეკუთვნებოდნენ. კორინთლების საფეოდალოს (მდინარე ქსანსა და მეჯუდას შორის) ეწოდებოდა საკორინთლო.
კორომი

კორომი, ხევნარი — ბუნებრივი ან ხელოვნური წარმოშობის ტყის ნაკვეთი, რომელიც მოიცავს ხეებს, ბუჩქებსა და ტყის სხვადასხვა მცენარეულობას. შედგება ხეთადგმისა და ტყის სხვა კომპონენტებისაგან, აქვს მოცემული ნაკვეთისათვის დამახასიათებელი ნიშან-თვისებები (წარმოშობა, ჯიშების შედგენილობა, ფორმა, სიმჭიდროვე, ასაკი, ტყის ტიპი, ბონიტეტი და სხვა), რომელთა კომპლექსით განსხვავდება ის სხვა კორომისგან.
კორპის მუხა

კორპის მუხა — მარადმწვანე გაშლილვარჯიანი ხე წიფლისებრთა ოჯახისა. მისი სიმაღლე 20-25 მ აღწევს. ღერო და ტოტები დაფარული აქვს კორპის სქელი ფენით. მომრგვალო-ელიფსური ფოთლები აქვს, ქვედა მხრიდან მონაცრისფრო ბუსუსიანი. ბუნებრივად იზრდება დასავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთში (აქ მის ტყეებს ამჟამად მცირე ფართობები უკავია). ყოფილ სსრკ-ში პირველად საუკუნის დასაწყისში შემოიტანეს ყირიმსა და საქართველოში (სოხუმსა და ქუთაისში, ყოფილ ფერმის ბაღში - ამჟამად თბილისის ბოტანიკური ბაღის ფილიალი). მისი სამრეწველო გაშენება საქართველოს სუბტროპიკებში (ქუთაისი, გაგრა, აგუძერა და სხვა). 1930-იდან დაიწყო, უფრო გვიან კი შესაძლებელი გახდა აღმოსავლეთ საქართველოშიც (ლაგოდეხის რაიონში). კორპის მუხა სინათლისა და სითბოს მომთხოვნია. —16—18 °-ზე ეყინება ნორჩი ყლორტები. —22 ° მთლიანად იღუპება. კარგად ხარობს ღრმა და უკირო ნიადაგზე. კორპი უკეთესი ხარისხის გამოდის მშრალ პირობებში. პირველი კორპის მოხდა შეიძლება 15—20 წლის ასაკიდან, შემდეგ კი — ყოველ 10 წელიწადში ერთხელ, 150—200 წლამდე. ერთი ძირიდან მიიღება 1 კგ-მდე კორპი. დასავლეთ საქართველოს მძიმე და ტენიან ნიადაგზე კორპის მუხას აზიანებს „შავი ტირილი“, რომელთა საბოლოოდ ახმობს მცენარეს. კორპის მომცემ მუხად მიიჩნევენ აგრეთვე დასავლურ მუხას , რომლის სამშობლოა სამხრეთ პორტუგალია და საფრანგეთი. საქართველოში, ისევე როგორც კავკასიის ჩრდილოეთ ნაწილში, პერსპექტიულად მიჩნეულია .
ცხვირნალისებრნი

ცხვირნალისებრნი — ძუძუმწოვრების ოჯახის ხელფრთიანების რიგი. მათი სხეულის სიგრძეა 35-110 მმ. დინგზე აქვთ რთული ფოთლისებრი დანამატი — შიშველი კანოვანი წარმონაქმნი, რომელიც გარს ერტყმის ნესტოებს. აერთიანებს 80-მდე სახეობას, რომელთაგან საქართველოში გვხვდება 4 (დიდი, მცირე, სამხრეთული და მეჰელის ცხვირნალა). გავრცელებული არიან სამხრეთ ევროპაში, კავკასიასა და შუა აზიაში. ცხოვრობენ მღვიმეებში, იშვიათად სხვენზე. ზოგჯერ ქმნიან მოზრდილ კოლონიებს. შობენ 1-2 ნაშიერს. იკვებებიან უმთავრესად ღამის პეპლებით.
თევზისმჭამელი ღამურასებრნი

თევზისმჭამელი ღამურასებრნი ან კურდღლისტუჩიანები — ძუძუმწოვრების ოჯახი ხელფრთიანების რიგისა. მოიცავს 2 სახეობას. საშუალო ზომის ღამურები არიან. დიდი თევზისმჭამელი ღამურის სიგრძე 6,5–13,2 სმ-ს, ხოლო წონა 60-78 გ-ს აღწევს. თმის საფარველი მოკლეა. ახასიათებთ სქესობრივი დიმორფიზმი: მამლები ფერად მოწითალო ან ღია წითურები არიან, ხოლო დედლები — მონაცრისფრო-წითლები. გავრცელებულნი არიან ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში. ნადირობენ ჯგუფებად, რომელშიც 5–15 წევრია გაერთიანებული. იკვებებიან მწერებით, თევზებით, ბაყაყებითა და კიბოსნაირებით. წყალში ყვინთავენ 20–50 სმ სიღრმეზე და ექოლოკაციის დახმარებით იჭერენ არც ისე დიდი ზომის (10 სმ-მდე სიგრძის) თევზებს. შეჯვარების პერიოდი სექტემბრიდან იანვრამდე მიმდინარეობს. მაკეობა 2 თვემდე გრძელდება. ველურ ბუნებაში 10–12 წლამდე ცოცხლობენ. თევზისმჭამელ ღამურებზე ნადირობენ გველები, ენოტები, კაკომიცლები, მცირე კატისებრნი და მტაცებელი ფრინველები.

კლასიფიკაცია
კორტოხის უღელტეხილი

კორტოხის უღელტეხილი — უღელტეხილი საქართველოში, იმერეთისა და შიდა ქართლის მხარეებში, საჩხერისა და ხაშურის მუნიციპალიტეტების საზღვარზე. მდებარეობს ლიხის ქედზე, მდინარე სურამულის მარცხენა შენაკადის — ჭერათხევის ზემო დინებისა და ყვირილის მარცხენა შენაკადის — ძირულის წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1130 მ. აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებით. კორტოხის მიდამოები შემოსილია მუხნარ-რცხილნარ-წიფლნარით. კორტოხზე გადადის საცალფეხო გზა ხაშურის მუნიციპალიტეტიდან საჩხერის მუნიციპალიტეტში.
კორცხელის მღვიმე

კორცხელის მღვიმე — კარსტული მღვიმე საქართველოში, ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში, სოფელ კორცხელის ტერიტორიაზე, მდინარე ჯუმის (ენგურის მარცხენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 150 მ სიმაღლეზე. გამომუშავებულია ნეოგენურ ქვიშაქვებში. სუბჰორიზონტალურ ფსკერიანი დერეფნული ტიპის გამჭოლი მღვიმე. კორცხელის მღვიმეს საშუალო სიმაღლე 3 მ, ჯამური სიგრძე — 790 მ. ჰაერის ტემპერატურა 14-15 ° (ივლისი, 1966). გადის ნაკადული.
კოსტანტი კახის მარტვილობა

„კოსტანტი კახის მარტვილობა“ — საუკუნის ქართული ანონიმური ჰაგიოგრაფიული თხზულება. მისი მთავარი გმირია ქრისტიანული სარწმუნოებისათვის თავდადებული პატრიოტი, ქართლის გავლენიანი დიდებული კოსტანტი კახი. 853 წელს არაბებებმა ბუღა თურქის მეთაურობით თბილისი დაიპყრეს, გადაწვეს და ამირა საჰაკ ისმაილის ძე მოკლეს. ხანდაზმული კოსტანტი კახი, „ვითარცა წინამძღუარი და წარჩინებული ყოველსა ქვეყანასა ქართლისასა“ თავისი ლაშქრით წინ აღუდგა უცხო დამპყრობლებს. ამის გამო ის შეიპყრეს, ჯერ თბილისის საპყრობილეში მოათავსეს, შემდეგ ქ. სამარაში გაგზავნეს და მეფე ჯაფარ აბრაჰამის ძეს წარუდგინეს, რომელმაც მას ქრისტიანობის უარყოფა მოსთხოვა. კოსტანტი კახმა დიდი სულიერი სიმხნევე გამოიჩინა და სარწმუნოების გამოცვლაზე მტკიცე უარი მოახსენა მეფეს, რისთვისაც 853 წლის 10 ნოემბერს თავი მოჰკვეთეს. „კოსტანტი კახის მარტვილობა“ შეთხზულია 853-856 წლებში, ბიზანტიის დედოფლის თეოდორას (გ. 856) მეფობის დროს. ავტორი თანამედროვეა, მაგრამ ის არ უნდა იყოს კოსტანტი კახის დაახლოებული პირი ან მისი მარტვილობის თვითმხილველი. მან არც წამებულის ბიოგრაფია იცის კარგად და ამბავს უფრო ზოგადად, სხვისი გადმოცემით ყვება. მიუხედავად ამისა, თხზულება ფრიად მნიშვნელოვანი წყაროა საუკუნის შუა წლების საქართველოს პოლიტიკური ცხოვრების გასათვალისწინებლად.

„კოსტანტი კახის მარტვილობის“ ხელნაწერები საუკუნიდან გვხვდება. ტექსტი პირველად გამოაქვეყნა მიხეილ საბინინმა 1882 წელს. 1925 წელს ლათინური თარგმანითურთ გამოსცა პაულ პეეტერსმა.
კოტილოზავრები

კოტილოზავრები — ყველაზე ძველი და პრიმიტიული ქვეწარმავლების ამომწყდარი ქვეკლასი. ცნობილი არიან შუა კარბონულიდან ტრიასულ პერიოდამდე. მათი სიგრძე 0,5-3 მ აღწევდა. კოტილოზავრებს შენარჩუნებული ჰქონდათ ამფიბიებისაგან მემკვიდრეობით მიღებული მრავალი პრიმიტიული ნიშან-თვისება: საფეთქლის ღრმულებს მოკლებული ქალა, კარგად განვითარებული თხემის ხვრელი, სასის კბილები, ორმხრივ ჩაზნექილი მალები, ძალიან მოკლე კისრის განყოფილება, კიდურებისა და მათი სარტყლების მოკლე და მასიური ძვლები და სხვა. კოტილოზავრების ნაშთები მრავლადაა ჩრდილოეთ ამერიკასა და სამხრეთ აფრიკაში, აგრეთვე ყოფილ სსრკ- ევროპის ნაწილში, გეოლოგიაში კოტილოზავრების მიხედვით ადგენგენენ ამა თუ იმ დანალექი წყების გეოლოგიურ ასაკს.
კოფრჩხილა

კოფრჩხილა — მრავალ, ორ- ან ერთწლოვან ბალახოვან მცენარეთა გვარი ქოლგოსანთა ოჯახისა.

გვარში ერთადერთი (ძველი კლასიფიკაციებით 4–5) სახეობაა — ჩვეულებრივი კოფრჩხილა . გავრცელებულია ევრაზიის ზომიერ სარტყელში და ჩრდილოეთ აფრიკაში. გვხვდება საქართველოშიც. 20–60 სმ სიმაღლის ორწლოვანი ბალახია. გვხვდება მშრალ მდელოზე, ქვიან ფერდობზე, ტყის პირზე, ველზე, გზის პირზე. ნათესების (ძირითადად საგაზაფხულო კულტურების) სარეველაა. ნორჩ ფოთლებს ხარშავენ და საკაზმად ან მხალად იყენებენ, ამწნილებენ.
კოქციდიები

კოქციდიები — უმარტივეს ცხოველთა რიგი სპორიანების კლასისა, შეიცავს 1000-ზე მეტ სახეობას, უჯრედშიგა პარაზიტებია, აქვთ პატარა, მომრგვალო უჯრედის ფორმა და ბუშტისებური ბირთვი. პარაზიტობენ უხერხემლო და ხერხემლიანი ცხოველების საჭმლის მომნელებელი ორგანოების ეპითელურ უჯრედებში. ადამიანს იშვიათად აღმოაჩნდება (შუა აზიასა და ამიერკავკასიაში) კოქციდიების ზოგიერთი სახეობა ( და ), რომელიც იწვევს ნაწლავთა დაავადებას, კოქციდიების თითოეული სახეობა ერთ გარკვეულ მასპინძელ-ცხოველში პარაზიტობს. მათი სასიცოცხლო ციკლია უსქესო გამრავლება, სქესობრივი პროცესი და სპოროგონიის კანონზომიერი მორიგეობა. კოქციდიების უმრავლესობა ერთ მასპინძელში ვითარდება, ზოგი — ორში. ზოგი კოქციდიები იწვევს კოქციოდიოზს.
წმინდა სამების საკათედრო ტაძარი

თბილისის წმინდა სამების საკათედრო ტაძარი, შემოკლებით სამება — მეორე მართლმადიდებლური ქრისტიანული ტაძარი საქართველოში; მდებარეობს თბილისში, ელიას გორაზე, ავლაბარი. აშენდა 1996-2004 წლებში არქიტექტორ არჩილ მინდიაშვილის პროექტით.

ისტორია
საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ავტოკეფალიის 1500 წლისთავისა და ქრისტეს დაბადების 2000 წლის აღსანიშნავად ახალი საკათედრო ტაძრის აგების იდეა 1989 წელს გაჩნდა, პერიოდი, როდესაც საბჭოთა საქართველოში ეროვნული მოძრაობა მძლავრობდა. 1989 წლის მაისში, საქართველოს პატრიარქისა და თბილისის მთავრობის ხელმძღვანელობით გამოცხადდა კონკურსი „წმინდა სამების საკათედრო ტაძრის“ პროექტზე. პირველ ეტაპზე ასამდე პროექტი შემოვიდა, თუმცა გამარჯვებული ვერ გამოვლინდა. საბოლოოდ არქიტექტორი არჩილ მინდიაშვილის პროექტი შეირჩა. შემდგომმა სოციალურმა და პოლიტიკურმა კრიზისმა პროექტის განხორციელება ექვსი წლით დააყოვნა და საძირკველი ტაძრისთვის მხოლოდ 1996 წლის 3 მარტს ჩაიყარა. ტაძრის მშენებლობა დასაფინანსებლად საქართველოს პრეზიდენტმა ედუარდ შევარდნაძემ მიმართა რუსეთში მოღვაწე ქართველ ბანკირს ბიძინა ივანიშვილს, რომელიც მშენებლობის ძირითადი დამფინანსებელი გახდა. მშენებლობა ათეულობით მილიონი ლარი დაჯდა.

ტაძარი 2004 წლის 23 ნოემბერს, გიორგობის დღეს, უწმინდესმა და უნეტარესმა სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქმა ილია -მ აკურთხა.

აღწერა
ტიპოლოგიურად წმინდა სამების ტაძარი ჯვრულ მოხაზულობაში ჩასმული ტრიკონქია, რვა ბურჯზე დაყრდნობილი გუმბათით. ტაძარში მოხვედრა შესაძლებელია სამი მხრიდან — დასავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილოეთ მკლავებში დატანებული პორტალებიდან. ამათგან, მთავარი კარიბჭე დასავლეთ მკლავშია, რომელსაც გარედან ვრცელი გალერეა აკრავს. ტრიკონქის მკლავები გუმბათქვეშა სივრცესთან ერთად კათედრალის ერთიანი მთავარი მოცულობას წარმოადგენს, რომელსაც მოხდენილად აგვირგვინებს მასიური გუმბათი. გუმბათის გარე რადიუსი 9,5 მეტრია. გუმბათის ყელს გარშემოსავლელი ბაქანი შემოუყვება.
წმიდა სამების საკათედრო ტაძრის დასავლეთ ფასადზე სამი, სამნავიანი შვერილია, რომელთა პროპორციები მასიურს ქმნის ტაძრის საერთო მოცულობას.

წმ. სამების საკათედრო ტაძრის სამხრეთ და ჩრდილოეთ ფასადი ასევე საკმაოდ რთული კონსტრუქციითაა გადაწყვეტილი. ტაძრის ფასადის მორთულობის მხრივ, აღმოსავლეთ ნაწილი ყველაზე მდიდრულადაა გადაწყვეტილი. აღმოსავლეთ შუა შვერილზე თითქოსდა მიდგმულია მრავალწახნაგა აფსიდი, რომელზეც მასიური ჩუქურთმადამშვენებული ჯვარია გამოსახული. ოთხივე ფასადი მრავალფეროვანი ჩუქურთმის მწკრივითა და თაღებითაა შემკული.

შენობაში 9 ეკლესია და 12 სატრაპეზოა. ტაძრის 9 ზარი, მათ შორის 8200–კილოგრამიანი დედაზარი გერმანიაში ჩამოისხა.
მასშტაბები, პარამეტრები
იგი ძირითადად ორი ნაწილისაგან შედგება — მიწისზედა და მიწისქვეშა ნაწილებისაგან. საერთო სიმაღლე ნულოვანი ნიშნულიდან ჯვრის ჩათვლით 86,1 მეტრია (უშუალოდ ჯვარი 7,5 მეტრი სიმაღლისაა). ლავრის მიწისქვეშა ნაწილში ორი სართული მდებარეობს. ტაძრის ფუნდამენტი -14,07 მეტრის სიღრმეზეა, ქვედა სართულის იატაკი -13,07 მეტრზეა. (ამას ემატება 1 მეტრიანი ფუნდამენტი). წმ. სამების ტაძრის საერთო სიმაღლე, ამ მონაცემებით, 100,17 მეტრია (86.10+14.07). წმ. სამების ტაძრის სიგრძე 70,45 მეტრი, სიგანე კი 64,68 მეტრია. ტაძრის მთლიანი ფართობი დაახლოებით 5000 კვადრატული მეტრია.