iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფარსმან I

ფარსმან — იბერიის მეფე 35-70 წლებში. მისი მეფობის დროს იბერია ძალიან გაძლიერდა და გაბატონდა სომხეთსა და კავკასიის ალბანეთზე.

ისტორია
გამეფდა 35 წელს. ძმის, მითრიდატეს გამეფების მიზნით, რომის მხარდაჭერით სომხეთში ილაშქრა, ხელთ იგდო სომხეთის დედაქალაქი არტაშატი. ამის საპასუხოდ პართიის მეფე არტაბან -ემ უფლისწული ოროდე გაგზავნა ლაშქრით იბერიელების წინააღმდეგ. ფარსმანმა თავსი ჯარი გააძლიერა დაქირავებული ალბანელებითა და სარმატებით, დაამარცხა პართიელები და მითრიდატე გაამეფა სომხეთში. გაიუს კალიგულას მმართველობის დროს რომაელებმა მითრიდატეს სომხეთის სამეფო ტახტი ჩამოართვეს; იმპერატორმა კლავდიუსმა 47 წელს სომხეთი კვლავ დაუბრუნა მითრიდატეს. სომხეთში მის ხელმეორედ გამეფებაში რომაელებთან ერთად იბერიის ჯარიც იღებდა მონაწილეობას. ფარსმანის ვაჟი რადამისტი ცნობილი იყო მისი ამბიციურობით და ხშირად გამოდიოდა მამის წინააღმდეგ, ამიტომ ფარსმანმა გადაწყვიტა, თავმოყვარე ვაჟი როგორმე თავიდან მოეშორებინა და სომხეთში გაემეფებინა. 51 წელს რომაელთა ინტერესების საწინააღმდეგოდ, ფარსმან -მა ალყა შემოარტყა გარნისის ციხეში შემწყვდეულ მითრიდატეს და რომაელთა გარნიზონს და ხელთ იგდო გარნისი. ფარსმან -მა მითრიდატე თავის ძეს რადამისტს მოაკვლევინა და სომხეთში რადამისტი გაამეფა. 52 წელს პართელთა შემოჭრის გამო რადამისტმა სომხეთში ფეხი ვერ მოიკიდა. იბერიელებმა უბრძოლველად მიატოვეს არტაშატი და ტიგრანაკერტი. მკაცრი ზამთრის გამო პართიელები გავიდნენ სომხეთიდან. ფარსმან -მა სომხეთის დასაპყრობად კვლავ გაგზავნა რადამისტი. დროებითი წარმატების შემდეგ რადამისტი იძულებული გახდა დაეტოვებინა სომხეთი. საბოლოოდ 55 წელს ფარსმან შეურიგდა პართიის გაბატონებას სომხეთში. სომხეთის დაკარგვის შემდეგ, 59 წელს, ანტირომაული მოღვაწეობის საბაბით ფარსმანმა მოაკვლევინა რადამისტი, რომელიც მას იბერიის სამეფო ტახტს ეცილებოდა. ამის შემდეგ ფარსმანის შესახებ არაფერია ცნობილი. 75 წელს ფარსმანი უკვე ცოცხალი აღარ იყო, რადგან იბერიის მეფედ იხსენიება მისი შვილი მითრიდატე .

ფარსმან არც ლეონტი მროველთან და არც „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“-ს ფარნავაზიან წარმართ მეფეთა სიაში შესული არ არის.
ფარსმან VI

ფარსმან — იბერიის მეფე 535–537 წლებში. მის დროს იბერია სასანიდური ირანის ქვეშევრდომი იყო, მისი სიკვდილის შემდეგ კი ირანის შაჰმა ხოსრო ანუშირვანმა იბერიაში საბოლოოდ გააუქმა მეფობა და იბერია ირანის რიგითი პროვინცია გახდა. გადმოცემის მიხედვით სწორედ ფარსმან -ის დროს ჩამოვიდა საქართველოში ცამეტი ასურელი მამა.
წითელი დროშის ორდენი

წითელი დროშის ორდენი — სამხედრო ორდენი, რომელიც დააწესა სსრკ ცენტრალურმა აღმასრულებელმა კომიტეტის (ცაკი) პრეზიდიუმს 1924 წლის 1 აგვისტოს (რსფსრ-ში არსებობდა 1918-დან, სხვა საბჭოთა რესპუბლიკებში — 1920-1921 წლიდან). აჯილდოებენ საბჭოთა არმიისა და სამხედრო-საზღვაო ფლოტის რიგით მებრძოლებს, მეთაურებს, ჯარის ნაწილებსა და შენაერთებს, აგრეთვე სხვა მოქალაქეებს საბრძოლო საქმიანობის დროს გამოჩენილი განსაკუთრებული სიმამაცისა და თავდადებისათვის,საბჭოთა კავშირის მტრების წინააღმდეგ ბრძოლაში განსაკუთრებული წარჩინებისათვის; 1944-დან — გენერლებს, ოფიცრებსა და სერჟანტებს ნამსახურობისათვის. დაჯილდოებულ კოლექტივს „წითელდროშოვანი“ ეწოდება. ორდენის ნიშანი ოვალური ფორმისაა, მზადდება ვერცხლისაგან, ატარებენ მკერდის მარცხენა მხარეს, ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის შემდეგ.

საქართველოს სსრ
წითელი დროშის ორდენით დაჯილდოებული კოლექტივები:
1945 — თბილისის 26 ბაქოელი კომისრის სახელობის სამთო-საარტილერიო სასწავლებელი.
დიაოხი

დიაოხი ასევე დაიაენი და ტაოხი — ქართველ ტომთა უძველესი სახელმწიფო, რომელიც წარმოიქმნა ძვ. წ. საუკუნეში შავი ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთით და განადგურდა კიდევ ერთი ქართული სამეფოს კოლხას მიერ ძვ. წ. საუკუნეში. დიაოხი მოიხსენიება ასურულ, ბერძნულ და ურარტულ წარწერებში.

გეოგრაფია და ტოპონიმიკა
დიაოხი ასურეთის ჩრდილოეთითა და შავი ზღვის აღმოსავლეთით მდებარეობდა, ანუ თანამედროვე საქართველოს სამხრეთ-დასავლეთ ტერიტორიაზე. ასურელები ქვეყანას დაიაენს უწოდებენ, ხოლო ურარტუ დიაოხის სახელით მოიხსენიებს. ძვ. წ. საუკუნეში ქსენოფონტი დიაოხის მკვიდრთა შთამომავლობას ტაოხების სახელით იხსენიებს. აქედან მომდინარეობს საქართველოს ერთ-ერთი ისტორიული მხარის – ტაოს – სახელწოდება.

ისტორია
დაპირისპირება ასურეთთან
დიაოხი ჩამოყალიბდა ძვ. წ. საუკუნეში ევფრატის ზემოთში. ამ პერიოდში მას უხდება დაპირისპირება ასურეთთან, კერძოდ, ტიგლათფილესერ -თან (ძვ. წ. 1115-1077). ამას მოწმობს ძვ. წ. 1112 წლით დათარიღებული წარწერა, რომელშიც ტიგლათფილესერ იხსენიებს „60 მეფის გაერთიანებას“ (ნაირის ქვეყნებს). სწორედ ეს გაერთიანება დაამარცხა ასურეთმა ძვ. წ. 1112 წელს და ჩრდილოეთის, ანუ შავ ზღვამდე სდია.

დაპირისპირება ურარტუსთან
მართალია ტიგლათფილესერის გარდაცვალების შემდეგ ასურეთი სუსტდება, მაგრამ დიაოხს ახალი მეტოქე უჩნდება ურარტუს სახით. ურარტუ საფრთხეს უქმნის, არა მარტო დიაოხის, არამედ ასურეთის სამეფოსაც, ამიტომ თუკი აქამდე ერთმანეთს ეომებოდნენ დიაოხის მეფე სიენი და ასურეთის მონარქი ტიგლათფილესერ , ამჯერად მათმა შთამომავლებმა ასიამ და სალმანასარ -მ კოალიცია შექმნეს და ერთობლივი ძალით დაუპირისპირდნენ ურარტუს. ძვ. წ. საუკუნის ბოლოს და საუკუნის დასაწყისში ურარტუმ დაამარცხა ასურეთი და დიაოხი მარტოდმარტო აღმოჩნდა მის წინააღმდეგ. დიაოხი ჯერ მენუამ დაამარცხა და დახარკა. ამის შესახებ ნახსენებია მის ერთ-ერთი წარწერაში, სადაც მენუა უტუფურსს იხსენიებს, ხოლო დიაოხს ძლიერ ქვეყანას უწოდებს. ამავე უტუფურსს მოუხდა ბრძოლა მენუას ძის - არგიშთის წინააღმდეგ. მანაც დაამარცხა და დახარკა დიაოხი.

დაპირისპირება კოლხასთან
დასუსტებულ დიაოხს ამჯერად კოლხას წინააღმდეგ უხდება წასვლა, რომელიც დღევანდელი საქართველოს ტერიტორიაზე მდებარე ადრეკლასობრივი სახელმწიფოა. კოლხას არ გასჭირვებია ძლიერ დასუსტებული დიაოხის დამარცხება. ძვ. წ. საუკუნეში დიაოხის ქვეყანამ არსებობა შეწყვიტა, იგი კოლხეთის სამეფომ გაანადგურა. აღნიშნულ ფაქტს ადასტურებს არგიშთი -ს მემკვიდრის სარდურ -ს წარწერა, რომელიც ამ ტერიტორიაზე ლაშქრობისას აღარ იხსენიებს დიაოხს, მის წარწერაში მხოლოდ კოლხა მოიხსენიება.

ეკონომიკა
დიაოხში განვითარებული იყო ლითონების (განსაკუთრებით სპილენძის, აგრეთვე ოქრო-ვერცხლის) მოპოვება-დამუშავება. ასევე განითარებული იყო მესაქონლეობა.

დიაოხის მეფეები
სიენი — დაახლ. ძვ. წ. 1120 - ძვ. წ. 1100 წწ.
ასია — დაახლ. ძვ. წ. 850 - ძვ. წ. 825 წწ.
უტუფურსი — დაახლ. ძვ. წ. 810 - ძვ. წ. 770 წწ.
ზუა

ზუა — ურარტული წარწერების მიხედვით დიაოხის სამეფო ქალაქი. ზუსტი ადგილმდებარეობა უცნობია. ზოგიერთი მეცნიერის მტკიცებით სავარაუდოდ მდებარეობდა მდ. ჭოროხის აუზში, ან ცოტა აღმოსავლეთით ერზურუმი-ყარსის მახლობლად. ზუას ეტიმოლოგია უცნობია.

ურარტუს მეფის, მენუას (ძვ. წ. 810–786 წწ.) კლდეზე ამოკვეთილი წარწერები იაზილითაშიდან (თანამედროვე ეშექ-ილიასი თურქეთი) იუწყება:

მენუას დროს დიაოხის „სამეფო ქალაქის“ ეპითეტით მოხსენიებული ქალაქი შაშილუ არგიშთი -ის დროს ურარტუს დაქვემდებარებაში გადადის, ხოლო დიაუხის „სამეფო ქალაქად“ უკვე ქალაქი – ზუა ჩანს.
სუვოროვის ორდენი

სუვოროვის ორდენი — სამხედრო ორდენი ყოფილ საბჭოთა კავშირში, რომელიც დაწესდა სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1942 წლის 29 ივლისის ბრძანებულებით. აჯილდოებდნენ მარშლებს, გენერლებსა და ოფიცრებს სანიმუშოდ ჩატარებული ბრძოლისა და ოპერაციებისათვის, რომელთა შედეგადაც მიღწეულ იქნა გამარჯვება. ორდენი 3 ხარისხისაა. ორდენის ნიშანი ხუთქიმიანი ვარსკვლავია. ხარისხის სუვოროვის ორდენი მზადდებოდა პლატინისაგან, — ოქროსაგან, კი — ვერცხლისაგან. ატარებდნენ მკერდის მარჯვენა მხარეს.

}
კუტუზოვის ორდენი

კუტუზოვის ორდენი — სამხედრო ორდენი. დააწესა სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმმა 1942 წლის 29 ივლისს. კუტუზოვის ორდენით აჯილდოებენ საბჭოთა არმიის მეთაურებს (მაგ. სარდლებს, შტაბის უფროსებს, დივიზიის, პოლკის, ბატალიონის მეთაურებს) ფრონტის, არმიისა თუ ცალკეული შენაერთის ოპერაციის გეგმის კარგად შემუშავებისა და განხორციელებისათვის. კუტუზოვის ორდენი 3 ხარისხისაა ( ხარისხისა დაწესდა 1943 წლის 8 თებერვალს). ხარისხის ორდენი ოქროსია, და ხარისხისა — ვერცხლის. იბნევენ მკერდის მარჯვენა მხარეს.
მიუნხენი

მიუნხენი — ქალაქი გერმანიაში, ბავარიის დედაქალაქი. 1,5 მილიონი მაცხოვრებლით მიუნხენი ბავარიის უდიდესი და გერმანიის სიდიდით მესამე ქალაქია ბერლინისა და ჰამბურგის შემდეგ. მდებარეობს ალპებიდან ჩრდილოეთით 30 კილომეტრში, მდინარე იზარის ნაპირებზე. მიიჩნევა გერმანიის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ეკონომიკურ, სატრანსპორტო და კულტურულ ცენტრად. მიუნხენი არის მიუნხენის რაიონის ცენტრი, თუმცა თავად ქალაქი არ შედის ამ რაიონში და აქვს თავისუფალი ქალაქის სტატუსი. 1963 წლიდან მიუნხენი მასპინძლობს უსაფრთხოების საერთაშორისო კონფერენციას.

ქალაქს ემსახურება მეტროპოლიტენი, რომელზეც 8 ხაზი და 96 სადგურია. მიუნხენში არის ტექნოლოგიის და მეცნიერების ერთ-ერთი უდიდესი მუზეუმი მსოფლიოში გერმანიის მუზეუმი, ასევე მოქმედებს მიუნხენის ებრაული მუზეუმი.

ისტორია
მიუნხენის ადგილზე დასახლება საუკუნიდან იყო. 1158 წელს ბავარიის ჰერცოგმა ჰაინრიხ ლომმა მას ქალაქის უფლება უბოძა. სუაკუნიდან 1871 წლამდე იყო ბავარიის დედაქალაქი. საუკუნეში გახდა გერმანიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი კულტურული ცენტრი. ოცდაათწლიანი ომის დროს ოკუპირებული იყო შვედების, ხოლო ესპანეთის მემკვიდრეობის ომის დროს ავსტრიის ჯარების მიერ. 1852 წელს გახდა დიდი ქალაქი. 1871 წლიდან ბავარიასთან ერთად შევიდა გერმანიის იმპერიაში. 1923 წლის ნოემბერში მიუნხენში მოეწყო ლუდის პუტჩი. 1933 წლამდე მიუნხენში იყო ნაცსტური პარტიის შტაბ-ბინა. 1938 წელს აქ მოაწერეს ხელი მიუნხენის შეთანხმებას. 1945-1949 წლებში შედიოდა გერმანიის ოკუპაციის ამერიკულ ზონაში. 1972 წელს მიუნხენმა უმასპინძლა ოლიმპიურ თამაშებს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
1992/96 წლებში ქალაქის ახალი დაყოფის მიხედვით ქალაქი შემდეგ 25 რაიონად იყოფა:

სპორტი
ქალაქი ცნობილია საფეხბურთო კლუბ „ბაიერნით“, რომელიც გერმანიის რეკორდსმენი ჩემპიონი და უეფას ჩემპიონთა ლიგის 6-გზის გამარჯვებულია. მისი საშინაო სტადიონია ალიანც არენა. ასევე მოქმედებს საფეხბურთო კლუბი „მიუნხენ 1860“.

ისტორიული ძეგლები
ისტორიული ძეგლებიდან აღსანშნავია გვიანდელი გოთიკური ფრაუენკირზე (1466-1492), გვიანდელი რენესანსული სანქტ-მიხაელსკირზე (1583-1597), ბაროკოული თეატინერკირხე (1633-1767), ძველი რატუშა (1470), ნიმფენბურგის სასახლე (1663-1728), გლიპტოთეკა (1816-1830), ძველი პინაკოთეკა (1826-1836), ახალი რატუშა (1867-1908), ხელოვნების სახლი (1933-1937), ოლიმპიაშტადიონი (1968-1972).
მაუნტ-ვერნონი

მაუნთ ვერნონი — ჯორჯ ვაშინგტონის სახლი. აშენებულია ხისგან, ნეოკლასიკურ, ჯოჯრჯიულ სტილში. სახლი მდებარეობს მაუნთ ვერნონთან ახლოს, ფერფაქსის ოლქში, მდ. პოტომაკის ნაპირებზე

1674 წელს ჯონ ვაშინგტონი და ნიკოლას სპენსერი, დასახლდნენ ამ ადგილას. როდესაც 1677 წელს ჯონ ვაშინგტონი გარდაიცვალა, მისმა ვაჟმა ლორენსმა, ჯორჯ ვაშინგტონის ბაბუამ, მემკვიდრეობით მიიღო, დაახლოებით იმის ნახევარი რასაც დღეს პლანტაცია წარმოადგენს. 1743 წელს ჯორჯ ვაშინგტონის ნახევარძმამ, ლორენს ვაშინგტონმა განაგრძო მისი წინაპრების დანატოვარის შენება. პლანტაციას სახელი ადმირალ ედვარდ ვერნონის პატივსაცემად დაერქვა, მისი ხელმძღვანელობის ქვეშ მსახურობდა ლორენსი, კარიბიაში ესპანელების წინააღმდეგ მოწყობილ ლაშქრობებში. ჯორჯმა ძალიან ბევრი რამე შეცვალა, პრაქტიკულად ოროჯერ გაზარდა სახლის ფართობი. ძირითად ფიზიკური სამუშაო მონებმა შეასრულეს.

1754 წელს, ლორენსის გარდაცვალებიდან 2 წლის შემდეგ, ჯორჯმა ტერიტორია მისი რძლისგან იჯარით აიღო, ხოლო 1761 წელს ენი ვაშინგტონის გარდაცვალების შემდეგ ჯორჯმა მემკვიდრეობით მიიღო ქონება.

1785–86 წლებში, ომის შემდეგ, ვაშინგტონი დაბრუნდა მაუნთ ვერნონში. შემდეგ, უკვე მისი პრეზიდენტობის დროს (1789–1797) ვაშინგტონმა თავის სახლში 434 დღე გაატარა, ხოლო პრეზიდენტობის შემდეგ, გარდაცვალების დღემდე იქ ცხოვრობდა. ამ პერიოდში მან თავისი მეოურნეობა ააღორძინა და ძალიან დიდი შემოსავალი მიიღო.

მართა და ჯორჯ ვაშინგტონები დაკრძალულები არიან მაოუნთ ვერნონის პლანტაციაზე, ისევე როგორც ოჯახის სხვა წევრები.

ჯორჯ ვაშინგტონის სიკვდილის შემდეგ, პლანტაცია მემკვიდრეობით გადაეცემოდა მის შთამომავლებს. 1848 წელს, მას შემდეგ რაც, ჯონ აუგისტინ ვაშინგტონმა, ვერ მოახერხა ქონების მართვა, გადაწყვიტა მისი გაყიდვა. ვირჯინიის და აშშ-ის მთავრობებმა უარი განაცხადეს მის შესყიდვაზე.

1860 წელს, მაუნთ ვერნონის ქალთა კავშირმა, ენ პამელა კანინგჰემის თაოსნობით, შეისყიდა სახლი და მიწის ნაწილი, $200,000–ად. სამოქალაქო ომის დროს ეს ტერიტორია ორივე მებრძოლი მხარისთვის ნეიტრალური ზონა იყო. დღეს ის პოპულარული ღირსშესანიშნაობა, რომელსაც უამრავი ტურისტი სტუმრობს.
ფრანგებისა და ინდიელების ომი

ფრანგების და ინდიელების ომი — ამერიკული სახელი ცხრაწლიანი (1754–1763) ომისა, რომელიც მიმდინარეობდა დიდი ბრიტანეთის სამეფოსა და საფრანგეთს შორის. ომის შედეგად საფრანგეთმა მთელი თავისი სამფლობელოები დაკარგა ჩრდილოეთ ამერიკაში, გარდა რამდენიმე კარიბული კუნძულისა და ნიუფაუნდლენდის ორი კუნძულისა (სან-პიერი და მიკელონი).

მოკლე მიმოხილვა
ფრანგებისა და ინდიელების ომი დაიწყო ჩრდილოეთ ამერიკაში თუმცა შემდეგ ევროპაშიც გადავიდა. ბრიტანეთმა საფრანგეთს, ომი ოფიციალურად 1756 წელს გამოუცხადა, რითაც დაიწყო შვიდწლიანი ომი ევროპაში. ადგილობრივი ინდიელთა ტომები ორივე მხარეს იბრძოდნენ თუმცა უმეტესი მათგანი ფრანგების მხარეს იყო.

მთავარი ბრძოლები რომლებიც ფრანგების გამარჯვებით დამთავრდა გაიმართა ფორტი-უილიამ-ჰენრისთან, ფორტ ტიცენდეროგასთან, ბრადოკის ლაშქრობის დამარცხება, ხოლო მთავარი ბრძოლები ბრიტანელების გამარჯვებით გაიმართა ლუისბურგთან, ფორტ ნიაგარასთან, ფორტ დუკენსთან, აბრაამის დაბლობზე და ბრძოლა მონრეალთან.

1760 წლის სექტემბერში პიერ ფრანსუა დე რიჟო, მარკიზ დე ვოდრეილ-კავანალმა, საფრანგეთის მეფის რწმუნებული ახალ საფრანგეთში, დანებდა იმ პირობით რომ თუ ფრანგი ეროვნების რომელიმე მცხოვრები გადაწყვეტდა კოლონიაში საცხოვრებლად დარჩენას, მათ უნდა ქონოდათ რწმენის თავისუფლება და არავის უნდა ეიძულებინა ისინი განდგომოდნენ რომის კათოლიკურ ეკლესიას, მათ უნდა შენარჩუნებოდათ თავისი ქონება და არავის შეეწუხებინა. ბრიტანელებმა ფრანგებს ამის გარანტია მისცეს და მათ დაჭრილ ჯარისკაცებს სამედიცინო დახმარებაც აღმოუჩინეს. ბრიტანელებმა თავისი ხომალდებით დააბრუნეს საფრანგეთის რეგულარული არმია სამშობლოში, იმ პირობით რომ ისინი მიმდინარე ომში მონაწილეობას აღარ მიიღებდნენ.

ომი ოფიციალურად 1763 წლის 10 თებერვალს შეწყდა, მას შემდეგ რაც ხელი მოეწერა პარიზის ზავს.

ამ ომის ბიტანელებისთვის წარმატებით დასრულებამ დასაბამი დაუდო ამერიკის რევოლუციას. კოლონისტებს აღარ სჭირდებოდათ ბრიტანელების დახმარება ფრანგებისაგან თავის დასაცავად. შესაბამისად მათ უარი თქვეს ჯარის გადასახადის გადახდაზე.

ბრძოლები და ლაშქრობები
ჟიუმონვილ-გლენის პრძოლა (28 მაისი, 1754)
ნესესითის ბრძოლა (3 ივლისი, 1754)
ბოსეჟიურის ბრძოლა (16 ივნისი, 1755)
ბრადოკის ლაშქრობა (მონინგაჰელას ბრძოლა იგივე უილდერნესის ბრძოლა) (9 ივლისი, 1755)
ჯორჯის ტბის ბრძოლა (1755)
დიდი კაკაპონის ბრძოლა (18 აპრილი, 1756)
ფორტ-ოსვეგოს ბრძოლა (აგვისტო, 1756)
კითანინგის ლაშქრობა ( 8 სექტემბერი, 1756)
ფორტ-უილიამ-ჰენრის ბრძოლა ( 9 აგვისტო, 1757)
ლუისბურგის ბრძოლა (27 ივლისი, 1758)
ფორტ-ფრონტენაკის ბრძოლა (აგვისტო, 1758)
კარილონის ბრძოლა (8 ივლისი, 1758)
ფორტ-დიუკესნის ბრძოლა (14 სექტემბერი, 1758)
ფორტ-ლიჟონიერის ბრძოლა (12 ოქტომბერი, 1758)
ტიცონდეროგის ბრძოლა (1759)
ფორტ-ნიაგარის ბრძოლა (1759)
ბოპორის ბრძოლა (31 ივლისი, 1759)
აბრაამის ველების ბრძოლა (13 სექტემბერი, 1759)
სენ-ფუის ბრძოლა (28 აპრილი, 1760)
მონრეალის ბრძოლა (1760)
ბოგდან ხმელნიცკის ორდენი

ბოგდან ხმელნიცკის ორდენი — საბჭოთა სამხედრო და მოგვიანებით უკრაინული ორდენი. დაწესებულია სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1943 წლის 10 ოქტომბრის ბრძანებულებით ბოგდან ხმელნიცკის პატივსაცემად. ბოგდან ხმელნიცკის ორდენით აჯილდოებენ საბჭოთა არმიისა და სამხედრო საზღვაო ფლოტის მეთაურებსა და მებრძოლებს, პარტიზანული რაზმების ხელმძღვანელებს და პარტიზანებს, რომლებმაც განსაკუთრებული სიმამაცე და გამბედაობა გამოიჩინეს სამშობლოსათვის ბრძოლაში. ორდენი ამოზნექილი ხუთქიმიანი ვარსკვლავია ბ. ხმელნიცკის რელიფური გამოსახულებით. აქვს სამი ხარისხი. პირველი ხარისხისა მზადდება ოქროსაგან, მეორე — ოქროსა და ვერცხლისგან , ხოლო მესამე - ვერცხლისგან. იბნევენ მკერდის მარჯვენა მხარეს.

}
ალექსანდრე ნეველის ორდენი (სსრკ)

ალექსანდრე ნეველის ორდენი — საბჭოთა სამხედრო ორდენი; დაწესებულია სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1942 წლის 29 ივლისის ბრძანებულებით რუსი მხედართმთავრის ალექსანდრე ნეველის პატივისცამად. ამ ორდენით აჯილდოებენ საბჭოთა არმიის მეთაურთა შემადგენლობას ბრძოლაში გამოჩენილი მამაცობისა და უნარიანი სარდლობისათვის. ალექსანდრე ნეველის ორდენი ვერცხლის ამოზნექილი, ლალისფრად მომინაქრებული ხუთქიმიანი ვარსკვლავია. შუაში ალექსანდრე ნეველის რელიეფური გამოსახულება აქვს. იბნევენ მკერდის მარჯვენა მხარეს.
ნიურნბერგი

ნიურნბერგი — ქალაქი გერმანიაში, აქვს დამოუკიდებელი ქალაქის სტატუსი. მდებარეობს ბავარიის ცენტრალურ ნაწილში. მდინარე პეგნიცზე. ნიურნბერგი ბავარიის მეორე ქალაქია მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით მიუნხენის შემდეგ და მე-13 გერმანიაში. 1881 წელს მისმა მოსახლეობამ გადააჭარბა 100 ათასს და გახდა გერმანიის დიდი ქალაქი. არის ფრანკონიის ეკონომიკური, პოლიტიკური და კულტურული ცენტრი. ფიურთთან, შვაბახთან და ერლანგენთან ერთად ქმნის აგლომერაციას. ქალაქში გაიმართა ნიურნბერგის პროცესი. საუკუნეში მისი მოსახლეობის რაოდენობა სტაბილურად მზარდია.

ცნობილი ადამიანები
ჰანს ზაქსი ― პოეტი
ფრიდრიხ კრეს ფონ კრესენშტაინი ― გენერალი
ერნსტ რემი

ერნსტ იულიუს გიუნტერ რემი (, ; დ. 28 ნოემბერი, 1887, მიუნხენი, გერმანიის იმპერია — გ. 1 ივლისი, 1934, მიუნხენი, მესამე რაიხი) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე და ნაცისტური პარტიის ერთ-ერთი დამაარსებელი წევრი. ადოლფ ჰიტლერის ერთ-ერთი ახლო მეგობარი და -ის თანადამაარსებელი, მოგვიანებით კი მისი ხემძღვანელიც. 1934 წლის 1 ივლისს, გრძელის დანების ღამის დროს მოკლეს რაიხსკანცლერ ჰიტლერის ბრძანებით.

ადრეული ცხოვრება
ერნსტ რემი დაიბადა გერმანიის იმპერიის ქალაქ მიუნხენში. იყო ემილი და იულის რემის მესამე შვილი. იულიუს რემს, რომელიც რკინიგზის მოხელე იყო, აღწერდნენ როგორც „არასასიამოვნო კაცს“. რემი, ოჯახის სხვა წევრებისგან განსხვავებით, 1906 წლის 23 ივლისს, კადეტი რემი ჩაირიცხა ბავარიის სამეფო ქვეითი ჯარის პოლკში, ხოლო 1908 წლის 12 მარტს ოფიცერის წოდება მიიღო. პირველი მსოფლიო ომის პირველ თვეებში სერიოზულად დაიჭრა ლოთარინგიის კანოთის ტყეში, რის გამოც მთელი ცხოვრების განმავლობაში ნაიარევი დარჩა. 1915 წლის აპრილში რემმა მიიღო პირველი ლეიტენანტის წოდება. 1916 წლის 23 ივნისს ვერდენში, თიამონტში მდებარე ფორტიფიკაციაზე შეტევის დროს მძიმედ დაიჯრა გულმკერდში, რის გამოც დანარჩენი ომი გაატარა საფრანგეთში და რუმინეთში, როგორც შტატის ოფიცერმა. დაჭრამდე სამი დღით ადრე, 1916 წლის 20 ივნისს რემს რკინის ჯვრის ხარისხი მიენიჭა, ხოლო 1917 წლის აპრილში მიიღო კაპიტნის წოდება. 1918 წლის ოქტომბერში რემს ესპანური გრიპი შეეყარა. გრიპმა მილიონობით ადამიანი შეიწირა, თუმცა, რემი გადარჩა და ხანგრძლივი მკურნალობოს შემდეგ მწყობრში ჩადგა.

1918 წლის 11 ნოემბერს პირველი მსოფლიო ომი დასრულდა, თუმცა, რემმა გააგრძელა სამხედრო კარიერა და რაიხსვერის ადიუტანტად დაიწყო მუშაობა. როგორც ფრაიკორის წევრი, მონაწილეობდა ბავარიის საბჭოთა რესპუბლიკის ლიკვიდაციაში. 1919 წელს რემი გაწევრიანდა გერმანელ მუშათა პარტიაში , რომელიც 1920 წელს „ნაციონალ-სოციალისტური გერმანული მუშათა პარტია“ გახდა. მალევე იგი შეხვდა ადოლფ ჰიტლერს, თავის პოლიტიკურ მომხრეს და მომავალ ახლო მეგობარს. მონაწილეობა მიიღო ნაცისტების მიერ მოწყობილ სახელმწიფო გადატრიალებაშიც (ლუდის პუტჩი), რომლის დროსაც უძღვებოდა -ს. მისი ხემძღვანელობის ქვეშ ნაცისტებს სამხედრო სამინისტრო 16 საათის განმავლობაში ჰქონდათ ოკუპირებული.

ლუდის პუტჩი წარუმატებელი გამოდგა, რის გამოც მისი ორგანიზატორები, მათ შორის რემიც, დააპატიმრეს და 1924 წლის თებერვალში სახელმწიფო ღალატის ბრალდებით გაასამართლეს. რემს ციხეში ერთი წელი და სამი თვე უნდა გაეტარებინა, თუმცა, მას გაუმართლა და იგი პირობითად გაანთავისუფლეს.. ნაცისტების ლიდერს, ადოლფ ჰიტლერს, ხუთწლიანი პატიმრობა მიუსაჯეს, თუმცა, მან ციხეში მხოლოდ 9 თვე გაატარა. ამ ცხრა თვეში ჰიტლერმა დაწერა თავისი ავტობიოგრაფიული წიგნი „ჩემი ბრძოლა“ .
ფერდინანდ ფონ ბრედო

ფერდინანდ ფონ ბრედო (; დ. 16 მაისი, 1884 — გ. 30 ივნისი 1934, ბერლინი, მესამე რაიხი) — გერმანელი სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე, რაიხსვერის გენერალ-მაიორი და სამხედრო დაზვერვის ხელმძღვანელი.

გენერალ-მაიორი ფონ ბრედო გენერალ კურტ ფონ შლეიხერთან ერთად ჰიტლერის ხელისუფლების მოწინააღმდეგე იყო. ვაიმარის რესპუბლიკის ბოლო დღეებში იგი სამხედრო დაზვერვას ხელმძღვანელობდა.

გრძელი დანების ღამის დროს იგი ფიურერის მოწინააღმდეგეთა სასიკვდილოდ დასაჯელთა სიაში მოხვდა. 1934 წლის 30 ივნისს გრძელი დანების ღამეს ბრედო -ის წევრებმა მოკლეს.
ვერნერ ფონ ფრიჩი

ბარონი ვერნერ ფონ ფრიჩი (; დ. 4 აგვისტო, 1880, ბენრათი, გერმანია — გ. 22 სექტემბერი, 1939, ვარშავა, პოლონეთი) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, გერმანიის საიმპერატორო კარის, რაიხსვერის და ვერმახტის ოფიცერი, გენერალ-პოლკოვნიკი.

ბიოგრაფია
1880 — 4 აგვისტო: გენერალ-ლეიტენანტ გეორგ ბარონ ფონ ფრიჩს და მის მეუღლეს ადელჰაიდს (დაბ. ფონ ბოდელშვინგი; გერმ. ) შეეძინათ ვაჟი ვერნერი.

1898 — ბარონი ფონ ფრიჩი შევიდა პრუსიულ საარტილერიო პოლკში.

1900 — მიენიჭა ლეიტენანტის სამხედრო წოდება.

1907-1910 — სწავლობდა ბერლინის სამხედრო აკადემიაში.

1913 — გადაყვანილ იქნა დიდ გენერალურ შტაბში.

1914-1918 — პირველი მსოფლიო ომის განმავლობაში იგი მსახურობდა სხვადასხვა თანამდებობებზე გენერალურ შტაბის ოფიცრად.

1919 — ომის დამთავრების შემდეგ შევიდა ახლად დაარსებულ რაიხსვერში და მსახურობდა რაიხსვერის მთავარსარდალ ჰანს ფონ ზეექტთან. მონაწილეობას იღებს არმიის ახლად ჩამოყალიბების საქმეში.

1922 — მიენიჭა ობერლეიტენანტის წოდება და გადაყვანილ იქნა ულმში განყოფილების უფროსის თანამდებობაზე.

1927 — ვერნერ ფონ ფრიჩი დაინიშნა შეიარაღებული ძალების სახმელეთო ჯარების განყოფილების უფროსის თანამდებობაზე.

1932 — დაინიშნა „ სამხედრო ოლქის“ (ბერლინი) მთავარსარდლად.

1934 — მიენიჭა გენერლის სამხედრო წოდება და პაულ ფონ ჰინდენბურგმა იგი სახმელეთო ჯარების უფროსად დანიშნა. ფრიჩი ხელმძღვანელობდა არმიის შეიარაღების და მოდერნიზების საქმიანობას.

1936 — მიენიჭა გენერალ-პოლკოვნიკის სამხედრო წოდება.

1937 — 5 ნოემბერი: ადოლფ ჰიტლერის მიერ შემოთავაზებულ სამხედრო გეგმას ბარონი ფონ ფრიჩი და ვერმახტის გენერლები კრიტიკით შეხვდნენ. ეს იყო პროფესიონალური კრიტიკა.

1938 — იანვარი: ვერნერ ფონ ბლომბერგის კომპლოტის დროს ჰიტლერმა ფრიჩის ჩამოცილების და არმიის მთავარსარდლის პოსტის ხელში ჩაგდების საშუალება დაინახა. გიორინგისა და ჰაიდრიხის შეთითხნილი საბუთებით ვერნერ ბარონ ფონ ფრიჩს ბრალი დასდეს ჰომოსექსუალიზმში და ვერმახტის რიგებიდან გარიცხეს. 4 თებერვალი: ფრიჩი გადაყენებულ იქნა სახმელეთო ჯარების მთავარსარდლის თანამდებობიდან. მარტი: სამხედრო სასამრთლომ ბარონი ფონ ფრიჩი ყველა ბრალდებიდან გაათავისუფლა და ვალთერ ფონ ბრაუხიჩის ზეწოლის შემდეგ იგი დაინიშნა საარტილერიო პოლკის მეთაურად.

1939 — მეორე მსოფლიო ომის დასაწყისისთანავე იგი მონაწილეობდა პოლონეთის კამპანიაში და 22 სექტემბერს ვარსავასთან ბრძოლაში დაეცა. თვითმხილველთა სიტყვებით იგი ბრძოლაში სიკვდილს ეძებდა.
ამაზასპ II

ამაზასპ , ამზასპ — ქართლის (იბერიის) მეფე ს-ის 40-იან წწ-ში. მას ქართული წყაროების გარდა იხსენიებს შაბურ -ის (242–272 წწ.) ქააბა-ი-ზარდოშტის დიდი წარწერა, როგორც მეფეს, რომელმაც ძალაუფლება მიიღო შაბურის დროს; ე. ი. ამაზასპი არის შაბურ -ის თანამედროვე.

წარწერის მიხედვით ამაზასპი იყო არა იარაღით დამორჩილებული მმართველი, არამედ ირანის მბრძანებლის ერთ-ერთი ყველაზე უფრო გავლენიანი მოკავშირე. ამაზასპის ირანულ ორიენტაციაზე საუბრობს ლეონტი მროველიც, რომლის მიხედვით ამაზასპმა „შეიყვარა სპარსელები“. ამაზასპის დროს ქართლი ძლიერი სახელმწიფო იყო. ქართლის ცხოვრებაში ვრცლად არის მოთხრობილი ქართლში შეჭრილ ალანებთან მისი ბრძოლის ამბავი.

ამაზასპი დაუპირისპირდა ფარსმან -ის გაძლიერებულ დიდებულებს და მათი ალაგმვა მოინდომა. ამაზასპს განუდგნენ კლარჯეთის, ოძრხის, ეგრისის, წუნდის და სხვა ერისთავები. ამაზასპი ქართველთა და მათ დასახმარებლად მოსული სპარსელების ლაშქრით შეებრძოლა რომაელებს, სომხებს და განდგომილ ერისთავებს და ბრძოლაში დაიღუპა. მის ნაცვლად გამეფდა რევ მართალი, რომელიც სერგი გორგაძის აზრით იყო არშაკუნიანების დინასტიის წარმომადგენელი.
რევ I მართალი

რევ მართალი, რევ , რევ მართალი — ქართლის (იბერიის) მეფე ს-ის ნახევარში. ლეონტი მროველის მიხედვით რევი მფარველობდა ქრისტიანობას. მან აკრძალა ზოგიერთი წარმართული ჩვეულება, განსაკუთრებით ისეთები, რომლებიც ადამიანთა მსხვერპლშეწირვას გულისხმობდა. ამის გამო მას „რევ მართალი“ უწოდეს.სერგი გორგაძის აზრით რევ იყო არშაკუნიანების დინასტიის წარმომადგენელი და ქართლის მეფედ მიიწვიეს ამაზასპ -სთან დაპირისპირებულმა ერისთავებმა.
ზენობია (სომხეთი)

ზენობია — ქართლის (იბერიის) მეფის სამეფო სახლის წევრი ( საუკუნის 60-იანი წლები), ფარსმან -ის ვაჟის რადამისტის მეუღლე და მისივე ბიძაშვილი (მითრიდატეს ასული).

რომაელი ისტორიკოსის ტაციტუსის ცნობით, როდესაც სომხეთში გამეფებულ რადამისტს აუჯანყდნენ და იგი სამშობლოსაკენ ილტვოდა, ფეხმძიმე ზენობიამ ვერ გაუძლო ცხენზე ჯდომას და სთხოვა რადამისტს მოეკლა იგი, რათა მტრებს ხელში არ ჩავარდნოდა. დიდი მუდარის შემდეგ რადამისტმა შეუსრულა თხოვნა, დაჭრა და მდინარე არაქსში გადააგდო. დაჭრილი ზენობია მწყემსებმა იპოვეს, გადაარჩინეს და სომხეთში გამეფებულ ტირიდატეს მიჰგვარეს ქალაქ არტაქსატაში, სადაც პატივით მიიღეს.