iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ტონლესაპის ტბა

ტონლესაპი, ასევე ცნობილია როგორც „კამბოჯის შიდა ზღვა“ — ტბა კამბოჯაში; ინდოჩინეთის ნახევარკუნძულის ყველაზე დიდი წყალსატევი.

ტბის სახელწოდება სიტყვასიტყვთ ითარგმნება როგორც: „დიდი ახალი წყალი“. წელიწადის უმეტეს დროს ტბა არც თუ ისე დიდია: ფართობი დაახლოებით 2700 კმ² და სიღრმე ერთ მეტრზე ნაკლები. ტბა ტონლესაპი ინდოჩინეთის ნახევარკუნძულის ყველაზე დიდ მდინარე მეკონგს უერთდება, შემაერთებელი მდინარე ტონლესაპის მეშვეობით. წვიმების სეზონის დროს კი საქმე საკმაოდ საინტერესო მოვლენასთან გვაქვს: ტბა ტონლესაპიდან მდინარე მეკონგისკენ მიმავალი წყალი მიმართულებას იცვლის და საპირისპიროდ, მეკონგიდან ტონლესაპის წყალსაცავში მიედინება. შედეგად, ტბის ტერიტორია 16 000 კმ²–ს აღწევს, ხოლო სიღრმე 9 მეტრამდე იზრდება და გარშემო მდებარე მინდვრებს და ტყეებს ფარავს. ბუნების ამ უცნაურობის წყალობით ტბაზე თევზაობისთვის საუკეთესო პირობები იქმნება, ხოლო წყლის უკუქცევის შემდეგ ის მინდვრები, რომელიც წვიმების სეზონის დროს დაიტბორა, საუკეთესოა სოფლის მეურნეობისთვის.

ტბაზე ადამიანები სახლობენ (უშუალოდ ტბაზე და არა ტბის მიმდებარედ). არის ბუდისტური ტაძარი, რომელიც ერთადერთი ქვის შენობაა და მაღალ სვეტებზე დგას. დანარჩენი შენობები მცურავია და წლის განმავლობაში ტბის ზედაპირზე გადაადგილდებიან. ნავების და მოცურავე სახლების გარდა ტურისტებისთვის არის რამდენიმე კაფე. აქვე არის კათოლიკური ტაძარი. ფაქტობრივად, ადგილობრივი მოსახლეობა მთელ სიცოცხლეს წყლის ზედაპირზე ატარებს.

ტონლესაპი უდიდესი მტკნარი ტბაა სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, ამავე დროს წარმოადგენს მნიშვნელოვან ეკოლოგიურ არეალს, რომელიც 1997 წელს იუნესკომ ბიოსფერულ ნაკრძალად გამოაცხადა.

გალერეა
ხახამა

ხახამა (ლათ. ) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ვარდისებრთა ოჯახისა. ივითარებს ერთწლოვან მხოხავ ვეგეტატიურ ყლორტებს და 10-30 სმ სიმაღლის საყვავილე ღეროებს; ღეროები და ფოთლის ყუნწები მოფენილია მრავალი წვრილი ნემსისებრი ეკლით და ჯაგრით; ნაყოფი კაშკაშა წითელია, იჭმება.

ხახამა იზრდება ევრაზიის ტყის ზონაში; საქართველოში — მთის შუა სარტყლის ტყეებში, სუბალპურ არყნარებსა და ფიჭვნარებში, ალპურ მდელოებზე. თაფლოვანი მცენარეა.
როტოიტი

როტოიტი — ტბა ახალ ზელანდიაში, ბეი-ოვ-პლენტის რეგიონში. წარმოადგენს უკიდურეს ჩრდილოეთ ტბას ოკატაინის კალდერაში არსებულ ტბათა ჯაჭვში. მდებარეობს მასზე უფრო ცნობილი, როტორუის ტბის ჩრდილოეთ ნაპირის სიახლოვეს, რომელტანაც ოჰაუს არხითაა დაკავშირებული. გაედინება მდინარე კაიტუნა, რომელიც პლენტის ყურეს ერწყმის.
მხოხავი ბეგქონდარა

მხოხავი ბეგქონდარა (ლათ. ) — მრავალწლოვანი მცენარე ტუჩოსანთა ოჯახისა. ნახევრად ბუჩქებია. სიმაღლე 15 სმ-მდე.

გავრცელებულია ევრაზიის ზომიერ სარტყელში, სკანდინავიის ნახევარკუნძულიდან დაწყებული ხმელთაშუაზღვისპირეთამდე დამთავრებული და ბრიტანეთის კუნძულებიდან აღმოსავლეთ ციმბირამდე. ჩვეულებრივ, იზრდება ღია ქვიშიან ადგილებში, სტეპურ მდელოებზე. ფოთლების სიგრძე 5-10 მმ აღწევს.

გვირგვინი მოვარდისფრო-ლილისფერია, კაშკაშა, სიგრძე 6-8 მმ. ნაყოფი წვრილია. კულინარიაში ფართოდ გამოიყენება როგორც სანელებელი. სამკურნალო მცენარეა.
უაიკარე

უაიკარე — ტბა ახალ ზელანდიაში, ჩრდილოეთ კუნძულზე. იგი უდიდესია მდინარე უაიკატოს ზემო ჭალის თავთხელ ტბებს შორის. მდებარეობს ქალაქ ტე-კაუფატის აღმოსავლეთით და ჰამილტონიდან 40 კმ-ით ჩრდილოეთით. ზედაპირის ფართობი 34 კმ²-ია.

იმის გამო, რომ ტბა თავთხელია და მის წყლებს გარსშემორტყმული მეურნეობების სარყწავად იყენებენ, საკმაოდ ცუდ მდგომარეობაშია.
სოხუმი (საკალათბურთო კლუბი)

საკალათბურთო კლუბი სოხუმი — პროფესიონალური საკალათბურთო კლუბი ქალაქ სოხუმიდან, საქართველო. საშინაო თამაშებს ამჟამად თბილისში ატარებს.

ისტორია
კლუბი დაარსდა 1991 წელს. 1992 წელს გუნდს აფხაზეთის ომის გამო სოხუმის დატოვება მოუწია, და მას შემდეგ თბილისში თამაშობს.

კლუბი საქართველოს ეროვნულ ჩემპიონატში სხვადასხვა სახელის ქვეშ გამოდიოდა („სოხუმი-91,“ „კოლხა,“ „სსუ,“ და 2009 წლიდან როგორც „სოხუმი“). მისი საუკეთესო შედეგი ჩემპიონატში მეოთხე ადგილია, რომელიც მან 2011 და 2012 წლებში დაიკავა.

მიმდინარე შემადგენლობა
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ლიბიაში

2012 წლის მონაცემებით ლიბიაში იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის 5 ძეგლია. იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში მსოფლიოს მასშტაბით 962 ძეგლია შეტანილი, მათ შორის 0.5 % ლიბიის ძეგლებია. პირველი სამი ძეგლი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიყვანეს 1982 წელს.

ცხრილი
ცხრილში შეტანილია ძეგლები, იუნესკოს მიერ მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის სიაში დამატების თარიღის მიხედვით.

ობიექტების გეოგრაფიული მდებარეობა
არქენუ

არქენუ — მთა ლიბიაში, უდაბნო ტერიტორიაზე. სიმაღლე 1435 მ. აგებულია ინტრუზიული გრანიტებით. შემოსილია ბუჩქნარით, ბალახეულით, იშვიათად ხეებით. გამოიყენება საძოვრად. დასავლეთით დაახლოებით 70 კმ-ში მდებარეობს ორი კრატერი. პირველად მოხსენებულია 1892 წელს არაბულ წყაროებში. 1923 წელს მთის ტერიტორია შეისწავლა აჰმედ ჰასანეინმა.
ტრეფორი

ტრეფორი — სოფელი ლინის ნახევარკუნძულზე (უელსურ ენაზე - პენრილ ლინი), გვინედში (უელსი). მოსახლეობა 1560 ადამიანს შეადგენს.

მდებარეობა და პირობები
სოფელს უერთდება პატარა ნავსადგური და სანაპირო.

სოფლის უკანა ნაწილში მდებარეობს მთა ირ-ეიფლი და ახლომდებარე ბორცვები. 1850 წელს აქ გაიხსნა გრანიტის კარიერი. ინდუსტრიული რკინიგზა გაიხსნა 1865 წელს და ემსახურებოდა კარიერიდან ნაპირზე ქვის გადაზიდვას. მოგვიანებით იგი საგზაო ტრანსპორტმა შეცვალა და რკინიგზა 1960 წელს დაიხურა. ტრეფორის გრანიტი გამოიყენება ხვეული ქვის დამზადებისას. სოფელში ერთი სკოლაა, ისგოლ ირ ეიფლი.

ირ ეიფლი წარმოადგენს სამი მაღალი ბორცვისგან შემდგარ სისტემას, რომლებიც ტრეფორის თავზე ჰორიზონტს ფარავენ. ტრე'რ კეირი, აქედან რიგით მეორე ყველაზე მაღალი ბორცვი, წარმოადგენს ევროპაში ქვის ან ნეოლითის ხანების ერთ-ერთ საუკეთესო ნიმუშს. მზიან დღეს ხედი მწვერვალიდან ვრცელდება ირლანდიამდე, კარდიგანის ყურემდე, ანგლსის კუნძულამდე, სნოუდონიამდე და ინგლისის ჩრდილოეთის მთებამდე. ყველაზე მაღალი, ცენტრალური მწვერვალი, 564 მეტრის სიმაღლის მქონე, გარნ განოლის სახელით არის ცნობილი. ზღვასთან ყველაზე ახლოს მდებარეობს ყველაზე მცირე მწვერვალი, გარნ ფორი, სადაც კარიერი იწყება.

სოფელში არის საფეხბურთო კლუბი, რომელიც 2000-2001 წლების სეზონში წარმატებულად მონაწილეობდა. მთელი ისტორიის მანძილზე, 2001-2002 წლის სეზონში მან ერთი თასი მოიპოვა. სოფელში აგრეთვე არის კლუბი , რომელშიც თამაშობენ პულისა და სასროლი შუბების გუნდები. იგი ყოველდღე მუშაობს და მასპინძლობს ბევრ გასართობ ღონისძიებას.

სოფელში ორი მთავარი დაწესებულება მუშაობს - მაღაზია და საფოსტო განყოფილება. ჩრდილოეთ ნაწილში საბავშვო მოედანია. აქედან გზა სანაპიროსთან გადის.

ტრეფორის ნავსადგურის კედლის მეორე მხარეს სერფინგის საშუალება არის. ახლოს მდებარეობს პირსი, რომელიც უსაფრთხოების მიზნით მნახველებისთვის დახურულია.
ჯებელ-ახდარი

ჯებელ-ახდარი ( — მწვანე მთა) — ქედი ჩრდილო-აღმოსავლეთ ლიბიაში, ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროს სიახლოვეს, კირენაიკის ისტორიული ოლქის ტერიტორიაზე. ძირითადად პლატოების ერთობლიობაა. ჩრდილოეთი კალთები უმეტესად კლდოვანია, სამხრეთით თანდათანობით გადადის ლიბიის უდაბნოში. საშუალო სიმაღლე 400-600 მ. უმაღლესი ადგილის სიმაღლეა ზღვის დონიდან 880 მ. ჰავა ნოტიოა, ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა წელიწადში 600 მმ. შემოსილია ხშირი ტყით. განვითარებულია სოფლის მეურნეობა, მოჰყავთ კარტოფილი. მთავარი ქალაქია ელ-ბაიდა.
ნაფუსის ქედი

ნაფუსის ქედი — ქედი ჩრდილო-დასავლეთ ლიბიაში. კუესტების ერთობლიობაა. გადაჭიმულია ქალაქ ღარიანიდან აღმოსავლეთის მიმართულებით ქალაქ ვაზინამდე დაახლოებით 250 კმ-ზე. სიმაღლე დაახლოებით 1000 მ-მდე. წარმოადგენს საზღვარს ლიბიის სანაპიროს ვაკესა (ჩრდილოეთით) და ტრიპოლიტანიის პლატოს (სამხრეთით) შორის. დანაწევრებულია ღრმა ხეობებით. მიმდებარე ტერიტორია ბერბერებით არის დასახლებული. 2011 წელს ლიბიაში მომხდარი სამოქალაქო ომის დროს ადგილობრივმა ხალხმა აქტიური მონაწილეობა მიიღო კადაფის რეჟიმის წინააღმდეგ ბრძოლაში. მთებში ომი გაჩაღდა, რომელმაც მიიღო ნაფუსის მთების კამპანიის სახელწოდება.
ლიბიის ეკონომიკა

ლიბია — ინდუსტრიულად განვითარებადი ქვეყანა გეგმიური ეკონომიკით. ლიბიის მთლიანი შიდა პროდუქტიის ნახევარი შედგება ნავთობის მოპოვებით მიღებული შემოსავლებისგან. 2000 წლიდან 2011 წლამდე ლიბიის ეკონომიკა მყარი ტემპებით იზრდებოდა, თუმცა ომმა იმსხვერპლა ეკონომიკა, განადგურდა ინფრასტრუქტურა. ლიბიის ეკონომიკის ძირითად დარგებში ასევე შედის საკვების და ტექსტილის ინდუსტრია.
ჯებელ-უვეინატი

ჯებელ-უვეინატი — ქედი ეგვიპტე-ლიბია-სუდანის საზღვარზე. სიმაღლე 1934 მ. მთა არქენუდან მდებარეობს დაახლოებით 40 კმ-ში. გეოლოგიური თვალსაზრისით იყოფა 2 ნაწილად: დასავლეთ და აღმოსავლეთ ზონებად. პირველი ეროზირებულია, გაბატონებულია მასიური ინტრუზიული გრანიტები, რომლებიც განლაგებულია ბეჭდის სახით (დიამეტრი 25 კმ); მეორე — პალეოზოური ქვიშაქვების ერთობლიობაა. ქედის დასავლეთით ვრცელდება 3 ხეობა: კარკურ-ჰამიდი, კარკურ-იდრისი და კარკურ-იბრაჰიმი. უხვად არის პეტროგლიფები (ლომის, ჟირაფის, სირაქლემის, გაზელისა და ძროხის გამოსახულებანი).
ლიბია-ჩადის კონფლიქტი

ლიბია-ჩადის კონფლიქტი — სამხედრო-საომარი მოქმედება ჩადის ტერიტორიაზე 1978-1987 წლებში, რომელშიც ჩართული იყო ლიბიისა და საფრანგეთის არმიები, ჩადის სხვადასხვა პოლიტიკური დაჯგუფებების სამხედრო ძალები.

ლიბია 1978 წლამდეც ერეოდა ჩადის საშინაო საქმეებში, აქტიური ჩარევა განახორციელა პირველი სამოქალაქო ომში, რომლის განმავლობაშიც ოთხჯერ მოახდინა ჩადის ინტერვენცია: 1978, 1979, 1980-1981 და 1983-1987 წლებში. ყველა შემთხვევაში მუამარ კადაფი მხარს უჭერდა ერთი მხრივ სამოქლაქო ომს, მეორე მხრივ სამოქალაქო ომის მეორე მხარეს მდგომ საფრანგეთს. 1981 წელს გამოაცხადა ლიბიისა და ჩადის გაერთიანება, რომელიც რეალურად არ განხორციელებულა.

1978 წელს ლიბიამ მიაწოდა იარაღი და საარტილერიო და საჰაერო მხარდაჭერა გამოუცხადა ჩადში თავის მოკავშირეებს. ამ ტაქტიკით მოქმედებდა მთელი კონფლიქტის განმავლობაში, სიტუაცია შეიცვალა 1986 წელს, როდესაც ქვეყნის ჩრდილოეთით ჩადის ყველა დაჯგუფება გაერთიანდა ლიბიის სამხედრო ძალების წინააღმდეგ.

ომის უკანასკნელ ფაზაში, რომელსაც ეწოდება ტოიოტის ომი, ლიბიის ძალები დამარცხდნენ და განდევნეს ჩადიდან.

თავდაპირველი მოტივაცია, რის გამოც კადაფი ჩაერია ჩადის საშინაო საქმეებში იყო, ჩადს და ლიბიას შორის მდებარე ვიზწრო აუზუს ზოლის დაბრუნების მცდელობა, რომელზეც ლიბია აცხადებდა პრეტენზიას. აუზუს ზოლი საფრანგეთის კოლონიალური კოლონიის დაშლის შემდეგ გადაეცა ჩადს. გარდა ამისა, ჯამახირიის იდეა ითვალისწინებდა მთელი არაბული სამყაროს გაერთიანებას.
ბენღაზი

ბენღაზი — ლიბიის მეორე უდიდესი ქალაქი, კირენაიკის რეგიონისა და ყოფილი ეროვნული გარდამავალი საბჭოს დროებითი დედაქალაქი. მისი მეტროპოლიურ არეალს ლიბიის ერთ-ერთი რაიონის სტატუსი აქვს. ბენღაზი საპორტო ქალაქია, გაშენებულია ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე. ქალაქში მდებარეობს 23 ივლისის ტბა.

ლიბიის მონარქიის დროს ბენღაზის საერთო დედაქალაქის სტატუსი ჰქონდა. ქალაქში დღემდე ფუნქციონირებს ისეთი ინსტიტუციები და ორგანიზაციები, რომლებიც როგორც წესი დედაქალაქის პრეროგატივაა. ეს ყოველივე ბენღაზისა და ტრიპოლის შორის მუდმივ მეტოქეობას წარმოშობს, რაც უფრო დიდ მასშტაბებშიც, მთლიან ორ რეგიონზე ვრცელდება (კირენაიკა და ტრიპოლიტანია). მთლიანი რაიონის მოსახლეობა 1995 წლის აღწერით 500 120 ადამიანი იყო, 2006 წელს კი 670 797.

2011 წლის 15 თებერვალს, ქალაქში მუამარ კადაფის რეჟიმის წინააღმდეგ მიმართული აჯანყება დაიწყო. 21 თებერვალს ბენღაზი კადაფის მოწინააღმდეგეებმა აიღეს, რომლებმაც რამდენიმე დღის შემდეგ ეროვნული გარდამავალი საბჭო ჩამოაყალიბეს. 19 მარტს, სწორედ ბენღაზიში მოხდა ლიბიის სამოქალაქო ომის გადამწყვეტი მომენტი, როდესაც ლიბიის არმიამ ქალაქზე შეტევისას გადამწყვეტი გამარჯვება მოიპოვა აჯანყებულებზე, მაგრამ ისინი უკან დახია ადგილობრივთა წინააღმდეგობამ და საფრანგეთის საჰაერო ძალების ჩარევამ, რომელიც გაეროს უშიშროების საბჭოს 1973 წლის რეზოლუციის თანახმად მოქმედებდა, რაც მოქალაქეების დაცვას ითვალისწინებს.

ისტორია
თანამედროვე ბენღაზი ძველბერძნულ ქალაქ ბერენიკის სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობს, რომელიც ძვ. წ. 525 წელს კირენის მეფის ძმამ დააარსა. ახალ ქალაქს შემდეგში ჰესპერიდიები ეწოდა. მას შემდეგ რაც ბენღაზი რომაული ქალაქი გახდა, მისი ექვსასწლიანი აყვავების ხანა დაიწყო. ძვ. წ. საუკუნიდან იგი კირენაიკის მთავარი ცენტრი ხდება, მაგრამ ახ. წ. 642-643 წლებში არაბთა მიერ დაპყრიბის შემდეგ იგი დასუსტდა და თანდათან დიდებულ ნანგრევებში ჩაფლულ პატარა სოფლად იქცა.

1200-იანი წლებიდან დასახლებამ მნიშვნელოვანი როლის თამაში დაიწყო გენუელ ვაჭრებსა და ქვეყნის შიდა რეგიონების ტომებს შორის გაჩაღებულ მზარდ ვაჭრობაში. 1578 წელს ბენღაზი თურქებმა აიღეს და მისი მართვა ტრიპოლიდან დაიწყეს. 1835-1911 წლებში იგი ოსმალეთის იმპერიის პირდაპირი კონტროლის ქვეშ იყო. ამ დროისათვის ბენღაზი იმპერიის ყველაზე გაუბედურებული პროვინცია იყო. მას არ გააჩნდა მოპირკეთებული გზები, ტელეგრაფი, სანაპირო კი იმდენად იყო დანალექებისგან დაბინძურებული, რომ გემის მიდგომაც შეუძლებელი იყო. 1858 და 1874 წელს მოსახლეობა შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა.

1911 წელს ბენღაზი იტალიელებმა აიღეს. კირენაიკის ადგილობრივმა მოსახლეობამ ომარ მუხთარის ხელმძღვანელობით მათ წინააღმდეგ პარტიზანული ომის გაჩაღება სცადეს, მაგრამ წარუმატებლად. იტალიელთა საპასუხო ქმედება აჯანყებული ტომების მიმართ სადამსჯელო ქმდებებში გამოიხატა. მეორე მსოფლიო ომში მძიმედ დაზიანებული ბენღაზი მალე კვლავ აღდგა, რისი დამსახურებაც ლიბიაში აღმოჩენილი ნავთობი იყო.
მისრათა

მისრათა — ქალაქი ჩრდილო-დასავლეთ ლიბიაში, თავისივე სახელწოდების რაიონის დედაქალაქი. მდებარეობს ტრიპოლიდან 187 კმ-ით აღმოსავლეთით და ბენღაზიდან 825 კმ-ით დასავლეთით, ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე, მისრათის კონცხის სიახლოვეს.

281 000 მცხოვრებით, მისრათა ლიბიის მესამე უდიდესი ქალაქია, ტრიპოლისა და ბენღაზის შემდეგ. ხშირად მას ლიბიის ბიზნეს-დედაქალაქსაც უწოდებენ. ფუნქციონირებს ნავსადგური.

ისტორია
სხვადასხვა წყაროების მიუხედავად, დღემდე არაა დაზუსტებული ქალაქი ფინიკიელებმა დააარსეს (3 000 წლის წინ), რომაელებმა თუ მუსლიმანმა დამპყრობლებმა ( საუკუნეში)., ასევე უცნობია რა იყო მისი ძველი სახელი.

სამოქალაქო ომი
2011 წლის თებერვალში, ლიბიის სამოქალაქო ომის დროს მისრათა ოპოზიციის ცენტრი გახდა. ქალაქი მასიურად იბომბებოდა მუამარ კადაფის ძალების მიერ, რა დროსაც იგი მძიმედ დაზიანდა.

ეკონომიკა
მისრათა ლიბიის მნიშვნელოვანი ეკონომიკური ცენტრია. ფუნქციონირებს მეტალურგიული საწარმოები, კვების მრეწველობა და მიმდინარეობს გაზის მოპოვება.
ტარჰუანა

ტარჰუანა — ქალაქი ლიბიაში, ტრიპოლიდან 65 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ელ-მაღრაბის რაიონში. სახელი მომდინარეობს მისი რომაელებამდელი მაცხოვრებლების, ბერბერებისაგან. საუკუნიდან საუკუნის შუა წლებამდე მას ელ-ბოირათი ერქვა, ამჟამინდელი სახელი კი ლიბიის დამოუკიდებლობის შემდეგ ეწოდა. 2011 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 13 264 ადამიანს შეადგენს.

მოსახლეობის ძირითადი ნაწილი ტარჰუანის ტომს მიეკუთვნება, რომელსაც მუამარ კადაფის რეჟიმი დიდად სწყალობდა. 2011 წლის აგვისტოს ბოლოს, ლიბიის სამოქალაქო ომის მიმდინარეობისას, ტარჰუანაში შესულ ეროვნულ-განმათავისუფლებელ არმიას ადგილობრივები სხვადასხვა განწყობით შეეგებნენ. ცნობილია, რომ მუამარ კადაფის, ხამის კადაფი ტარჰუანასთან მომხდარი შეტაკებისას დაიღუპა.
ელ-ხუმსი

ელ-ხუმსი — ქალაქი და ნავსადგური ლიბიაში, ელ-მარღაბის რაიონში, ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროსთან. მოსახლეობა დაახლოებით 202 000 ადამიანს შეადგენს. 1983-1995 წლებში იყო ელ-ხუმსის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი.

ისტორია
ქალაქს ფინიკიური და რომაული ფესვები აქვს. მისგან დაახლოებით 3 კმ-ით აღმოსავლეთით მდებარეობს ძველრომაული ქალაქი ლეპტის-მაგნა.

2001 წელს, ლიბიის სამოქალაქო ომის დროს, მისრათელი ამბოხებულები ელ-ხუმსში ყოველგვარი წინააღმდეგობის გარეშე შევიდნენ და 20 აგვისტოს დაიკავეს კიდეც.
ელ-ზავია

ელ-ზავია — ქალაქი ჩრდილო-დასავლეთ ლიბიაში, ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე, დედაქალაქ ტრიპოლიდან 45 კმ-ით დასავლეთით, ტრიპოლიტანიის ისტორიულ რეგიონში. ელ-ზავიის რაიონის დედაქალაქი.

ლიბიის მოსახლეობის 1973 და 1984 წლების აღწერისას, ელ-ზავიის მოსახლეობა დაახლოებით 91 603 ადამიანი იყო. დღეისათვის ის სავარაუდოდ ლიბიის მეხუთე ყველაზე ხალხმრავალი ქალაქია (ტრიპოლის, ბენღაზის, მისრათის და ელ-ბაიდის შემდეგ). მოქმედებს ელ-ზავიის უნივერსიტეტი, რომელიც 1988 წელს დაარსდა. ქალაქის სიახლოვეს მდებარეობს ნავთობის მინდორი, თავად ქალაქში კი ლიბიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ნავთობგადამამუშავებელი საწარმოები ფუნქციონირებს.

ელ-ზავიაში მიმდინარეობდა ერთ-ერთი ყველაზე მძვინვარე ბრძოლები 2011 წლის ლიბიის სამოქალაქო ომის დროს, რადგან იგი აკონტროლებს სასიცოცხლო გზას დედაქალაქ ტრიპოლისა და ტუნისის საზღვარს შორის.
ვალიდ I

ვალიდ (დ. 668 — გ. 715) — ომაიანთა დინასტიის ხალიფა 705-715 წლებში, რომლის ზეობაშიც დაიწყო არაბთა დამპყრობლური ომების მეორე ეტაპი. არაბებმა დაიპყრეს ჩრდილოეთ აფრიკის დასავლეთი ნაწილი - მაღრიბი და 709 წელს ატლანტის ოკეანეს მიაღწიეს. 711 წელს ბერბერებთან ერთად გადავიდნენ პირენეს ნახევარკუნძულზე და მის დაპყრობას შეუდგნენ. 706 წელს დაიპყრეს შუა აზია და ჩინეთის საზღვარს მიუახლოვდნენ. ირანის აღმოსავლეთი ნაწილისა და ავღანეთის ნაწილის დაპყრობის შემდეგ 709 წელს შევიდნენ სინდში (მდინარე ინდის ქვემოთში), რომელიც სახალიფოს შეუერთეს. ვალიდ -ის დროს დამასკოში ააშენეს ომაიანთა საკათედრო მეჩეთი, რომელიც საუკუნეების მანძილზე ყველაზე ბრწყინვალე არქიტექტურულ ძეგლად რჩებოდა მუსლიმურ სამყაროში. მაჰმადის საფლავზე მედინაში აკლდამის ნაცვლად მეჩეთი ააგეს და სხვ.
ზესტაფონის რაიონული სასამართლო

ზესტაფონის რაიონული სასამართლო — პირველი ინსტანციის სასამართლო საქართველოს საერთო სასამართლოების სისტემაში, რომელიც განიხილავს სამოქალაქო, სისხლისა და ადმინისტრაციული კატეგორიის დავებს.

ფაქტი|2009 წლის 2 დეკემბერიდან ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს განსჯადობა ვრცელდება უშუალოდ ზესტაფონის, ასევე თერჯოლისა და ხარაგაულის რაიონებზე. მართლმსაჯულების ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფის მიზნით თერჯოლისა და ხარაგაულის რაიონებში მოქმედებენ მაგისტრატი მოსამართლეები.

სტრუქტურა
ზესტაფონის რაიონულ სასამართლოში მართლმსაჯულებას აღასრულებს 4 მოსამართლე. სასამართლოში დასაქმებულა 24 საჯარო მოსამსახურე.

შენობა
ზესტაფონის რაიონული სასამართლო განთავსებულია ქ. ზესტაფონში, წერეთლის ქუჩა №7-ში.

შენობა სასამართლოს გადაეცა 2006 წელს. ამავე წელს შენობას ჩაუტარდა რეკონსტრუქცია და სასამართლომ მუშაობა განაგრძო განახლებულ და თანამედროვე ტექნიკით აღჭურვილ სივრცეში.

სასამართლოს შენობა არის სამსართულიანი. დამატებითი სართული განთავსებულია შენობის ქვედა ნაწილში. ქვედა სართულზე მდებარეობს 2 სხდომის დარბაზი, სადაც განიხილება სამოქალაქო და ადმინისტრაციული კატეგორიის საქმეები. შენობის პირველ სართულზე განთავსებულია მოქალაქეთა მისაღები და ერთი სხდომის დარბაზი, სადაც ყველა კატეგორიის საქმე განიხილება. შენობის მე-2 სართულზე მდებარეობს ერთი სხდომის დარბაზი, სადაც განიხილება სისხლის სამართლის საქმეები. შენობის მე-3 სართულზე განთავსებულია ერთი სხდომის დარბაზი, სადაც სამოქალაქო და ადმინისტრაციული კატეგორიის საქმეები განიხილება. სხდომის დარბაზებთან ერთად შენობის მე-2 და მე-3 სართულებზე განთავსებულია მოსამართლეთა და სასამართლოს თანამშრომელთა სამუშაო ოთახები.

ხარაგაულის მაგისტრატი სასამართლო
ხარაგაულის მაგისტრატი სასამართლო განთავსებულია დაბა ხარაგაულში, სოლომონ მეფის ქუჩა 48-ში.

აშენობა სასამართლოს გადაეცა 2009 წელს. სასამართლო რეფორმის ფარგლებში, 2010 წელს განხორციელდა სასამართლოს შენობის რეკონსტრუქცია და ხარაგაულის მაგისტრატმა სასამართლომ ფუნქციონირება განაგრძო განახლებულ და თანამედროვე ტექნიკით აღჭურვილ სივრცეში.

შენობის პირველ სართულზე განთავსებულია მოქალაქეთა მისაღები და ნივთიერ მტკიცებულებათა შესანახი ოთახი, ხოლო მეორე სართულზე სხდომათა დარბაზი, მოსამართლისა და აპარატის თანამშრომელთა სამუშაო კაბინეტები.

თერჯოლის მაგისტრატი სასამართლო
თერჯოლის მაგისტრატი სასამართლო განთავსებულია ქ. თერჯოლაში, ლეონიძის ქუჩა №2-ში.

1981 წლიდან აღნიშნული შენობაში ფუნქციონირება დაიწყო თერჯოლის რაიონულმა სასამართლომ.

2008 წელს, სასამართლო რეფორმის ფარგლებში, განხორციელდა სასამართლოს შენობის რეკონსტრუქცია და სასამართლომ ფუნქციონირება განაგრძო განახლებულ და თანამედროვე ტექნიკით აღჭურვილ სივრცეში.

შენობაში განთავსებულია მოქალაქეთა მისაღები, სხდომის დარბაზი, მოსამართლისა და აპარატის თანამშრომელთა სამუშაო კაბინეტები.
ვაუ-ენ-ნამუსი

ვაუ-ენ-ნამუსი — ვულკანი სამხრეთ ლიბიაში, ფეცანის რეგიონში. მდებარეობს საჰარის გეოგრაფიული ცენტრის სიახლოვეს. პლეისტოცენური ან ჰოლოცენური ასაკისაა. აქვს 100 მ სიღრმისა და 4 კმ სიგანის კალდერა, რომელიც გარშემორტყმულია ტეფრით. ვაუ-ენ-ნამუსის კალდერის ჩრდილო-დასავლეთით 5 კმ-ში გაწოლილია პატარა კრატერი. საკუთრივ კალდერა შეიცავს შლაკურ კონუსს, რომელიც ფრეატომაგმატური მასალისაგან შედგება. კალდერის ირგვლივ 10-20 კმ-ზე ვრცელდება ბაზალტური ტეფრით აგებული ტერიტორია, რომელიც კარგად ჩანს კოსმოსიდან. კალდერაში გვხვდება 3 პატარა მარილიანი ტბა, წყალსატევები და მცენარეულობა. ტბების საერთო ფართობია 0,3 კმ². უდიდესი ტბის ზედაპირის ფართობია 0,146 კმ², ხოლო სიღრმე 12,5 მ. უღრმესი წყალსატევის სიღრმე 15-16 მ აღწევს. წყალსატევების სიმაღლე ზღვის დონიდან 434 მ-მდეა. ზოგიერთი ტბა შრება. ტბები იკვებებიან მტკნარწყლიანი წყაროებით. გეოლოგიური თვალსაზრისით, ვაუ-ენ-ნამუსი იზოლირებული ვულკანია. ადგილობრივი ტურისტული ობიექტია.
ჯაღბუბი

ჯაღბუბი — განმარტოებული ოაზისი ლიბიაში, ლიბიის უდაბნოს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ეგვიპტის საზღვრის სიახლოვეს. სიგრძე 40 კმ, სიგანე 20 კმ. მდებარეობს ზღვის დონიდან დაახლოებით –10 მ-ით დაბლა, ღრმულში. მისგან აღმოსავლეთით ანალოგიურ ღრმულში მდებარეობს სივის ოაზისი. კულტივირებულია ფინიკის პალმა. ჯაღბუბში დაიბადა ლიბიის მეფე იდრის . მიწისქვეშა წყლების რეზერვუარია, რის გამოც ირგვლივ შექმნილია დასახლება. 2006 წლის აღწერის მონაცემებით ჯაღბუბში ცხოვრობს 2768 ადამიანი.
დევი უგრეხელიძე

დევი შალვას ძე უგრეხელიძე (დ. 13 დეკემბერი, 1936 თიანეთი — გ. 9 სექტემბერი, 2012 თბილისი) — ქართველი ქიმიკოსი. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1988).

ბიოგრაფია
1954 წელს დაამთავრა ქალაქ თბილისის 32-ე ვაჟთა საშუალო სკოლა და სწავლა გააგრძელა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქიმიის ფაკულტეტზე. 1961-1964 წლებში სწავლობდა ამავე უნივერსიტეტის ორგანული ქიმიის კათედრის ასპირანტურაში. 1964 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია. 1965 წლიდან ხელმძღვანელობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მცენარეთა ბიოქიმიის ინსტიტუტის ქსენობიოტიკთა ლაბორატორიას. პარალელურად მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ორგანული ქიმიის კათედრაზე. 1974 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია. 1977 წელს მიენიჭა პროფესორის წოდება. 1975-1996 წლებში დევი უგრეხელიძე იყო საქართველოს სასოფლო სამეურნეო ინსტიტუტის ბიოორგანული ქიმიის კათედრის გამგე. 1996-2006 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ბიოქიმიისა და ბიოტექნოლოგიის ინსტიტუტის მთავარი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1988 წელს არჩეულ იქნა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტად.
ტრიპოლიტანია

ტრიპოლიტანია (, ბერბერული: , ) — ლიბიის ყოფილი პროვინცია და ისტორიული რეგიონი.

ტრიპოლიტანია იყო დამოკიდებელი იტალიური კოლონია 1927-1934 წლებში. 1934-1963 წლებში ის კირენაიკასა და ფეცანთან ერთად იყო იტალიური ლიბიის და ლიბიის სამეფოს ადმინისტრაციული ერთული.

ისტორია
ძვ. წ. ათასწლეულის პირველ ნახევარში მის სანაპირო ზოლში დაარსდა სამი ფინიკიური კოლონია: საბრათა, ლეპტის-მაგნა და ეა (ახლანდელი ტრიპოლი). ძვ. წ. საუკუნის დასასრულს, ამ კოლონიებმა შედარებითი დამოუკიდებლობა მოიპოვეს და თავიანთ სამფლობელოებთან ერთად შეადგინეს ტრიპოლიტანიის ოლქი. ძვ. წ. საუკუნის შუა ხანებიდან საუკუნის დასასრულამდე ტრიპოლიტანია კართაგენს ემორჩილებოდა. ძვ. წ. საუკუნის დასასრულიდან - ნუმიდიას, ძვ. წ. საუკუნის დასასრულიდან - საუკუნემდე დაიპყრეს რომაელებმა, ახ. წ. საუკუნეში ვანდალებმა, საუკუნეში ბიზანტიამ, საუკუნის შუა წლებში არაბთა სახალიფოს შემადგენლობაში შევიდა. საუკუნის დასაწყისში ესპანეთმა დაიპყრო. 1551 წლიდან ტრიპოლიტანია ოსმალეთის იმპერიის ვილაიეთი იყო. საუკუნის 40-50-იან წლებში ტრიპოლიტანიაში ეწყობოდა ანტიოსმალური აჯანყებები. იტალია-ოსმალეთის 1911-1912 წლების ომის შემდეგ ტრიპოლიტანიის ტერიტორია ნაწილობრივ დაიკავეს იტალიის ჯარებმა. 1918 წლის ნოემბერში განმათავისუფლებელი მოძრაობის შედეგად ტრიპოლიტანია დამოუკიდებელ რესპუბლიკად გამოცხადდა (იარსება 1919 წლის გავისტომდე). 1951 წლის დეკემბერი-1963 წლის მაისში იყო დამოუკიდებელი ლიბიის ერთ-ერთი პროვინცია; 1963 წელს, როგორც ადმინისტრაციული ერთეული გაუქმდა.
ზუვარა

ზუვარა — საპორტო ქალაქი ჩრდილო-დასავლეთ ლიბიაში. მდებარეობს ტრიპოლიდან 102 კმ-ით დასავლეთით, ტუნისის საზღვრიდან 60 კმ-ში. ენ-ნუგათ-ელ-ხუმსის რაიონის დედაქალაქი. მოსახლეობა 180 000 ადამიანი.

დასახლება პირველად 1306-1309 წლებში იხსენიება მოგზაურ ალ-ტიჯანის მიერ.

სწორედ ზუვარაში გამოაცხდად 1973 წელს მუამარ კადაფიმ „ლიბიის კულტურული რევოლიცია“.

ლიბიის სამოქალაქო ომის დროს, 2011 წლის 23 თებერვალს, ქალაქი კადაფის მოწინააღმდეგენ ძალებმა იაღეს.
აჯდაბია

აჯდაბია — ქალაქი ჩრდილო-აღმოსავლეთ ლიბიაში, ელ-ვახატის რაიონის დედაქალაქი. მდებარეობს ბენღაზიდან 150 კმ-ით სამხრეთით. 2001-2007 წლებში იყო აჯდაბიის რაიონის დედაქალაქი.

2011 წლის ლიბიის სამოქალაქო ომის დროს, ქალაქი ხელიდან ხელში გადადიოდა აჯანყებულებსა და პრო-კადაფისეულ ძალებს შორის. დაეცა მრავალი სამოქალაქო პირი. 2011 წლის მოხსენება მას „მოჩვენებების ქალაქად“ აღწერს. მარტის ბოლოს, მეამბოხეებმა აჯდაბიაზე საბოლოო კონტროლი დაამყარეს.

აჯდაბია მდებარეობს ცენტრალურ ჩრდილოეთ ლიბიაში, ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე, სიდრის ყურესთან.

1917-1922 წლებში აჯდაბია კირენაიკის სახელმწიფოს დედაქალაქი იყო.
სათადარიგო მასწავლებელი

სათადარიგო მასწავლებელი — 2011 წლის ამერიკული დრამატული ფილმი, რომელიც ეხება ზოგადი განათლების პრობლემებს. ფილმის მთავარი გმირია ჰენრი ბართსი, რომელიც სათადარიგო მასწავლებელია და ძირითადი მასწავლებლების შემცვლელად დროებით მუშაობს ამერიკის საჯარო სკოლებში. ის ამავდროულად ცდილობს, გამოასწოროს არასრულწლოვანი მეძავი გოგონა.

როლებში
ედრიენ ბროუდი — ჰენრი ბარტეზი
მარშა გეი ჰარდენი — კეროლ დერდენი
ლუსი ლიუ — დორის პარკერი
კრისტინა ჰენდრიქსი — სარა მედისონი
უილიამ პეტერსენი — სარჯ კეპლერი
ბრაიან კერსტონი — მისტერ დარდენი
ტიმ ბლეიკ ნელსონი — მისტერ ვიატი