თბილისის წმინდა ალექსანდრე ნეველის სამლოცველო

წმინდა ალექსანდრე ნეველის სამლოცველო — ყოფილი ქრისტიანული საკულტო ნაგებობა თბილისში, 9 აპრილის ბაღის ქვედა ბაქანზე (ალექსანდრეს ბაღში).

ალექსანდრეს ბაღის ისტორია
ალექსანდრეს ბაღის შესახებ თ. ბერიძე წერს: „გარეთუბნის უკიდურეს ჩრდილოეთ ნაწილში თავშესაქცევი, სამხედრო ვარჯისისათვის განკუთვნილი ადგილი ე. წ. ასპარეზი იყო. მოგვიანებით ამ ადგილს ერთ-ერთი გასართობი თამაშის, სროლის გამო «ყაბახი» შეერქვა“.

 საუკუნეში ბაღი სასახლესთან ერთად ქართლის მეფის იესეს (ალი ყული-ხანის) საკუთრება იყო. მეფე იესე, რომელიც 1727 წელს გარდაიცვალა, ამ ბაღში დაასაფლავეს, თუმცა, საფლავი არ შემორჩენილა, შემდგომში ეს ადგილი ორბელიანების საკუთრებას წარმოადგენდა.

1859 წელს ბაღი მეფისნაცვალ ბარიატინსკის საკუთრება გახდა. იმავე წელს მეფისნაცვლის ინიციატივით აქ ხეები დაურგავთ და ბაღიც მალე გაშენებულა. ხოლო მის ქვედა გასასვლელში 1880-იან წლებში კავკასიაში მოგზაურობისას საიმპერატორო ოჯახის სასწაულებრივი გადარჩენის აღსანიშნავად დაუდგამთ სამლოცველო. ბაღს რუსეთის იმპერატორის ალექსანდრე პატივსაცემად — ალექსანდრეს ბაღი ეწოდა. ბაღი გერმანელმა არქიტექტორმა ოტო იაკობ სიმონსონმა 1859 წელს დააპროექტა. მანვე დააპროექტა „ალექსანდრეს ბაღისათვის“ საგამოფენო პავილიონები, მებაღის სახლი, კაფე-რესტორანი, შადრევნები და ტერასები. ბაღის გაშენებას ხელმძღვანელობდა გერმანელი ბოტანიკოსი და ლანდშაფტის არქიტექტორი ჰაინრიხ კარლ ვერნერ შარერი. „ალექსანდრეს ბაღი“ რეგულარულად იყო დაგეგმარებული ევროპული სტანდარტების მიხედვით ინგლისურ სტილში. ბაღის გაშენება 4 წელი მიმდინარეობდა. თბილისის იმდროინდელი პრესა მას „ევროპული ყაიდის“ პირველ ბაღს უწოდებდა. შარერმა ხეები და სხვა ნარგავები კოჯრიდან, გუსტავ ფიგეგის სატყეო მეურნეობიდან ჩამოიტანა.

წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია
უფრო ადრე, 1848 წელს ალექსანდრეს ბაღში შენდება ჯვარ-გუმბათოვანი წმინდა ნიკოლოზის სამხედრო ტაძარი თავისი სამრეკლოთი. მღვდელი გრიგორი ციტოვიჩი წერს: „ტაძარი მდებარეობს ტფილისის ცენტრში, ალექსანდროვის ბაღში. საძირკველი 1848 წელს ჩაეყარა. ალექსანდრე ნეველის სამხედრო ტაძრის აშენებამდე მას «კორპუსის ნიკოლოზის სამხედრო ტაძარი» ერქვა. იგი წაგრძელებული ჯვრის ტიპის აგურის შენობაა. აქვს სამრეკლო, იტევს 400 კაცამდე ტაძრის მრევლს შეადგენენ ტფილისის გარნიზონის სამხედრო ჩინოსნები, რომელთაც არ ჰყავთ თავისი საშტატო მღვდელმსახურები. ტაძარს კი შტატით ეკუთვნის მღვდელი, დიაკვანი და მეფსალმუნე“.

წმინდა ნიკოლოზის მცირე ზომის სამხედრო კორპუსის ეკლესია თავდაპირველად აშენდა დღევანდელი რ. თაბუკაშვილისა და ა. სობჩაკის ქუჩების გადაკვეთაზე, ხოლო 1888 წლის შემდეგ ეკლესია გადაიტანეს იქვე მახლობლად ალექსანდრეს ბაღის სიღრმეში. ახალი, გადატანილი წმინდა ნიკოლოზის რუსული მართლმადიდებლური ეკლესიის საძირკველი 1889 წელს ეკურთხა, დამთავრებული შენობა აკურთხეს 1890 წელს. მისი ავტორი იყო არქიტექტორი ბულფრუა.

კალისტრატე ცინცაძის წიგნში „ქვაშვეთის წმიდის გიორგის ეკლესია ტფილისში“ ვკითხულობთ, რომ „... 1921 წ. სამხედრო ტაძარი მიეწერა ვერის ნიკოლოზის ეკლესიაზე“.

 საუკუნეში წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიის ადგილზე ღია კინოთეატრი იყო მოწყობილი დღეს ამ ადგილზე მრგვალი თეატრი დგას.

ალექსანდრე ნეველის სამლოცველო
წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია, რომელიც მდებარეობდა ალექსანდრეს ბაღში, რუსი მაღალი სამხედრო ჩინოსანი პირებისათვის იყო გათვლილი, ხოლო დაბალ ჩინოსნებისათვის იმ ადგილას, სადაც დღეს დგას გიორგი ლეონიძის ძეგლი, აშენებული იყო წმინდა ალექსანდრე ნეველის პატარა სამლოცველო.

ალექსანდრეს ბაღში 1888 წელს საძირკველი ეყრება წმინდა ალექსანდრე ნეველის სამლოცველოს, რომლის აშენების მიზეზის შესახებ მოგვითხრობს მაჯდ-ოს-სალტანე „ქალაქ თბილისის აღწერაში“: „სამხედრო მუზეუმის უკან არის პატარა, ძალიან ლამაზი ბაღჩა, სადაც ეწყობა სახალხო გართობები. ბაღში ბევრი ნაძვი და საროა. შიგ შუაგულში ორი ეკლესიაა გაშენებული. ერთი ძველთაგანვე იდგა იქ (ქაშვეთი), მეორე კი განსვენებული იმპერატორის, ალექსანდრე და მთელი მისი ოჯახის მოგზაურობისას კავკასიაში 1888 წელს, რომლის დროსაც ისინი საშინელ სარკინიგზო კატასტროფას გადაურჩნენ“.

„ამ მეორე ეკლესიის აშენების ისტორია ასეთია: ნიჰილისტთა ერთმა ჯგუფმა რკინიგზის ლიანდაგი აჰყარა. მათ თავისი ამოცანა შეასრულეს, თუმცა ლოკომოტივი რომ დაიძრა ადგილიდან და დაეჯახა მთავარ ვაგონებს, რამდენიმე შავი მუშა და იმპერატორის ამალის ზოგიერთი მგზავრი დაიღუპა. თვითონ იმპერატორს და მისი ოჯახის წევრებს არაფერი დაშავებიათ. ამ ფაქტის აღსანიშნავად იმპერატორმა ყოველ ქალაქში გააშენა ეკლესია მადლობის ნიშნად. ამ ბაღშიც ამასთან დაკავშირებით ააგო ეს ეკლესია“.

ღუნიბის მოედანზე წმინდა ალექსანდრე ნეველის სამხედრო ტაძრის აშენების შემდეგ „ძველს სამხედრო ტაძარს, რომელიც ალექსანდრეს ბაღშია, ახალ ტაძრის კურთხევის შემდეგ სამხედრო უწყება გადასცემს მეტეხის საპატიმროს, მხოლოდ ჯარის ძველს დროშებს და სხვადასხვა შემოწირულებას ძველის ტაძრიდან ახალში გადაიტანენ,“ — წერდა გაზეთი „ივერია“.

1925 წელს გამოცემულ აღწერაში „თბილისი და მისი შემოგარენი“ ვკითხულობთ, რომ ბაღის ბოლოში მდებარე სამხედრო სამლოცველო მოხსნილია, ხოლო უკრაინული ეკლესია კლუბად არის გადაკეთებული.