iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მირზა რიზა-ხანის სასახლე

„მირზა რიზა-ხანის სასახლე“ — საუკუნის არქიტექტურული ძეგლი საქართველოში, ქალაქ ბორჯომში. მინიჭებული აქვს კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი. ამჟამად მასში განთავსებულია სასტუმრო.

ისტორია
შენობა აშენებულია 1892 წელს რუსეთის იმპერიაში ირანის საელჩოს წარმომადგენლის მირზა-რიზა ხანის მიერ, როგორც საცხოვრებელი სახლი, ბალნეოლოგიური მკურნალობისათვის საჭირო ელემენტებით. საპარადო აივნის ჭერის კამარაში აღმოჩენილია სპარსული წარწერა „ეს ამოკვეთა მირზა მუჰამედმა 1309“.

1920-1930-იან წლებში შენობა გამოყენებული იყო როგორც სასტუმრო „ფირუზას“ , 1930-1950-იან წლებში როგორც საქართველოს პროფ. საბჭოს დასასვენებელი სახლი, 1950-1980-იან წლებში კი - როგორც სანატორიუმ „ფირუზის“ სამკურნალო კორპუსი. საუკუნის ბოლოს შენობა გამოყენებული იყო როგორც უსახლკაროდ დარჩენილების დროებითი საცხოვრებელი.

არქიტექტურა
შენობა განლაგებულია ბორჯომის ცენტრალური ისტორიული პარკის შესასვლელთან. შენობა შედგება რამდენიმე ცალკე მყოფი მოცულობისაგან – საპარადო (ძირითადი), ორი ვიწრო ფლიგელისაგან და სააბაზანო შენობისაგან. ეს მოცულობები ქმნიან სწოკუთხა შიდა ეზოს, რომლის მთელ პერიმეტრზე განლაგებულია ხის აივნები. ქუჩის მხრიდან ფასადის ცენტრში ორივე სართულზე მოწყობილია ხის აჟურული აივნები. შენობის პარადული დარბაზების და პარადული აივნის ჭერი შემკულია სპარსული სამოქალაქო არქიტექტურისათვის დამახასიათებელი დეკორატიული მოხატულობით, თაბაშირის ნაძერწით და სარკის ინკრუსტაციით.

შენობის უკანა ნაწილი ეკვრის ციცაბო კლდეს, რომელზეც განლაგებულია დამცავი საყრდენი კედლები. შენობის წინ მცირე ტერიტორია შემოსაზღვრულია დაბალი ცოკოლით, რომელზეც თავდაპირველად მოწყობილი იყო ჭედური აჟურული ღობე. აქ შემორჩენილია ორი მცირე აუზის კვალი (მესამე – დაკარგულია), რომლებშიც მოწყობილი იყო შადრევნები. აუზები შესრულებულია ეკლარის ყვითელი ქვებით. შენობის მარჯვნივ ქუჩის მთელ გაყოლებაზე პარკის შესასვლელამდე არ არის არავითარი შენობა.
ბორჯომის საკურორტო დარბაზი

„ბორჯომის საკურორტო დარბაზი“ — საუკუნის არქიტექტურული ძეგლი საქართველოში, ქალაქ ბორჯომში. მინიჭებული აქვს კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი. შენობა აგებულია 1896 წელს.

არქიტექტურა
ორ-სართულიანი ქვის შენობა მდებარეობს 9 აპრილის ქუჩაზე, ნაგებობათა მწკრივიდან მოშორებით, ბორჯომის ცენტრალური ისტორიული პარკის ტერიტორიაზე, შესასვლელთან. ნაგებობა სამი რიზალიტითაა დანაწევრებული; სამივე რიზალიტში პირველ სართულზე შესასვლელებია მოწყობილი. ფასადი მოპირკეთებულია სხვადასხვა ზომისა და უსწორო ფორმის ქვებით. ამას უპირისპირდება ცენტრალური რიზალიტის სწორკუთხა ქვის კვადრები, რომელთა წყობა სწორ ჰორიზონტალურ რიგებს ქმნის. სართულები ერთმანეთისაგან იმიჯნება აგურის წყობით გამოყვანილი პროფილირებული სარტყელით. მეორე სართული აგურისაა, დანაწევრებულია ერთმანეთთან მიჯრილი ორმაგი სარკმლებით. შენობა დასრულებულია ძლიერად შვერილი ლავგარდნით, რომელიც კრონშტეინებს ეყრდნობა, და ატიკის სართულით, გადახურულია ორქანობიანი სახურავით.
ფირუზა (სანატორიუმი)

სანატორიუმი ფირუზა“ — საუკუნის არქიტექტურული ძეგლი საქართველოში, ქალაქ ბორჯომში. მინიჭებული აქვს კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი. შენობა აგებულია 1895 წელს. საბჭოთა პერიოდში შენობაში ფუნქციონირებდა სანატორიუმ „ფირუზას“ საცხოვრებელი კორპუსი.

არქიტექტურა
ორასრთულიანი ნაგებობა ხელოვნურ ცოკოლზეა აგებული. მთავარი შესასვლელი შენობის მარცხენა მხარესაა მოწყობილი. ის შენობის ერთადერთი ნაწილია, რომელიც გვიანდელ გადაკეთებებს გადაურჩა. პირველ სართულზე ქვის მასიური კიბე ადის და ფართო თაღოვანი კარი იხსნება. მეორე სართულზე ერთი დიდი, ასევე თაღოვანი ფანჯარაა გაჭრილი. ეს სართული ორფერდა სახურავითაა გადახურული. სანატორიუმის ორივე სართულის მთელს ფასადს ფართო აივანი გასდევს. ნაგებობის ცენტრალური ნაწილი ძლიერადაა გამოწეული ძირითადი აბრისიდან. პირველი და მეორე სართულები ერთნაირადაა გადაწყვეტილი რიტმულად განლაგებული დიდი, ნახევარწრიული თაღოვანი ფანჯრებით და კარებით რაც ამსუბუქებს კედლის მასივს. ფანჯრებისა და კარების საპირეები იონიური ორდერის კაპიტელებითა და კანელურებიანი პილასტრებითაა გაფორმებული. მეორე სართულის აივანზე გამომავალი ფანჯრები და კარები განსხვავებულადაა მორთული. მათ ზევიდან რელიეფური სათაური გადასდევთ და შუაში ბავშვების სკულპტურული ბიუსტებია ჩასმული. შენობას გვერდით ეკვრის დიდი, ვიტრაჟებით გახსნილი ფლიგელი.
ბორჯომის ყოფილი ბიბლიოთეკა

„ბორჯომის ყოფილი ბიბლიოთეკა“ — საუკუნის არქიტექტურული ძეგლი საქართველოში, ქალაქ ბორჯომში. მინიჭებული აქვს კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
ნაგებობა აშენდა 1890 წელს, არქიტექტორ მოლდენჰაუერის პროექტით; წარმოადგენდა კლუჩამიევის 2 ზამთრის სახლს; ოთახები თბებოდა ჰოლანდიური ღუმელით. 1910 წელს შენობაში გაიხსნა ბიბლიოთეკა გაიხსნა 1910 წ. ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ბიბლიოთეკა. საბჭოთა პერიოდში შენობაში განთავსებული იყო დაწესებულება „ბორჯომმინწყლები“.

არქიტექტურა
ბორჯომისათვის ტიპიური გეგმის მქონე ორ სართულიანი ნაგებობა დასრულებული ხის ფრონტონით. შენობა აღმართულია ქვის ცოკოლზე, რომელიც მყარ საფუძველს უქმნის მას. ორივე სართული მთავარ და გვერდით ფასადებზე მთლიანად ჭვირულორნამენტიანი ხის ღრმა აივნებითაა გახსნილი. სვეტები დახვეწილი პროპორციებისაა, აღმართული მაღალ საფუძველზე, დასრულებული სვეტისთავებით. აივნები შეღებილია ინტენსიური ლურჯი ფერის საღებავით.
ბორჯომის ყოფილი ფოსტა

ბორჯომის ყოფილი ფოსტა“ — საუკუნის არქიტექტურული ძეგლი საქართველოში, ქალაქ ბორჯომში. მინიჭებული აქვს კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი. შენობაში განთავსებული იყო ფოსტის ოფისი, შემდეგ გაზეთის რედაქცია..

არქიტექტურა
შენობის მთავარი ფასადი მოედნის მხარეს გამოდის; მისი ცენტრალური ნაწილი წინაა წამოწეული; ცენტრში მოწყობილია პარადული შესასვლელი სვეტებით, სამმაგი პილასტრებით, თაღოვანი სარკმლით მეორე სართულზე, კრონშტეინებით. ნაგებობის ეს ნაწილი დასრულებულია ფრონტონითა და მანსარდის ტრაპეციისებრი სახურავით. პირველ სართულზე გამოყენებულია ქვისა და აგურის წყობა; ორივე სართულზე კონსტრუქციული ნაწილები: სვეტები, პილასტრები, სარტყლები, თაღები, საპირეები, კრონშტეინები კირქვისაა და იქმნება აგურის წითელი და ქვის რუხი ფერების დაპირისპირება, რაც განსაზღვრავს ფასადის მხატვრულ სახეს. გვერდითი და უკანა ფასადები შედარებით მარტივი და სადაა, მთლიანად აგურისა; დანაწევრებულია ღიობებით; პირველ სართულზე ფასადი რუსტირებულია აგურის წყობით. შენობა დასრულებულია მასიური პროფილირებული ლავგარდნით, ბალუსტრადიანი პარაპეტითა და ფრონტონით.
ბორჯომის მუსიკალური სკოლა

ბორჯომის მუსიკალური სკოლა“ — საუკუნის არქიტექტურული ძეგლი საქართველოში, ქალაქ ბორჯომში. მინიჭებული აქვს კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი. შენობაში განთავსებულია ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო მუსიკალური სკოლა, რომელიც ზაქარია ფალიაშვილის სახელს ატარებს.

არქიტექტურა
ორ სართულიანი შენობის მხატვრულ სახეს განსაზღვრავს რუსტიკისა და აგურის წყობის ორი რიგის რიტმული მონაცვლეობა. წმ. ნინოს ქუჩაზე გამომავალი ფასადის მარჯვენა ნაწილი წინ ძლიერადაა შვერილი; ამ მხარეს მოწყობილია მთავარი შესასვლელი: ხის ორფრთიანი კარი სადა დახვეწილი დეკორით, სვეტებზე აღმართული წინფრათი. მარცხენა ფლიგელის მარჯვენა მონაკვეთში ორ-ორი სარკმელია ჩასმული. ფასადის ეს მონაკვეთი შელესილია, პირველი სართული დანაწევრებულია პილასტრებითა და მათ შორის გაჭრილი სარკმლებით; მეორე სართულის ღიობები თაღოვანია, მათ სათაურებს ქმნის პროფილირებული თაღები საჭექი ქვებით, რომლებიც ეყრდნობა კაპიტელებით დასრულებულ პილასტრებს.

შენობა დასრულებულია პროფილირებული სარტყელითა და მაღალი ლავგარდნით. რუსთაველის ქუჩის მხარეს ნაგებობა მცირე ზომის სკვერში გამოდის, სადაც განთავსებულია პეტრე ჩაიკოვსკის ძეგლი და აუზი. ამ მხარეს გამომავალი ფასადის მხატვრული გადაწყვეტა მთავარის ანალოგიურია, დასრულებულია ხის მცირე ზომის ფრონტონით. უკანა და მეორე, გვერდის ფასადების მხატვრული გადაწყვეტა ერთმანეთის ანალოგიურია: ორივე ფასადი სადაა, დანაწევრებული კარ-სარკმელთა ღიობებით, რომლეთაც გარს შემოუვლის საფასადო სიბრტყიდან წინ წამოწეული აგურის წყობით შექმნილი საპირეები.
ბორჯომის ტყე-პარკი

ბორჯომის ტყე-პარკი“ — საუკუნის არქიტექტურული ძეგლი საქართველოში, ქალაქ ბორჯომში. მინიჭებული აქვს კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი. ატარებს მერაბ კოსტავას სახელს. გაშენებულია 1870-იან წლებში.

ვიწრო გრძელი პარკი მდებარეობს ქალაქის ცენტრში; იწყება მერაბ კოსტავას მოედანთან და ვრცელი მოედნით სრულდება 9 აპრილის ქუჩასთან. პარკი სიგრძივ ღერძზეა გაშლილი; იგი მიუყვება ქუჩის ფორმას და იმეორებს მის მოხაზულობას. ქვაფენილით დაფენილი ქუჩა შუაზე ყოფს პარკს; პარკის ტერიტორიაზე ჩადგმულია სხვადასხვა დროს აშენებული სხვადასხვა დანიშნულების შენობები: წმ. ნიკოლოზის სახელზე ნაკურთხი გუმბათიანი ეკლესია, ახალი კავალერიის სახლი, რკინიგზის სადგური და დროებითი ნაგებობები: საზოგადოებრივი.კვების ობიექტები, ღია სცენა.
გარღალართეფესი

გარღალართეფესი — ენეოლითის ხანის დასახლება, რომელიც მდებარეობს აზერბაიჯანის აღსთაფის რაიონის სოფელ გირილის მახლობლად.

გარღალარტეფეს გათხრებისას აღმოჩენილი მასალა მიუთითებს ადგილობრივი კულტურის მეზოლითურ-ნეოლითის ხანის ხელოვნებასთან.

გარღალართეფედან აღმოჩენილი იყო მჯდომარე ქალის ელეგანტური თიხის ფიგურა, რომელიც გობუსტანის ერთ-ერთ ფიგურასთან მსგავსებით გამოირჩევა. მკვლევარები აღნიშნავენ, რომ ეს ფიგურა ადასტურებს ადგილობრივი ფესვების სიღრმეს და სიმყარეს „მჯდომარე“ ღვთაების იკონოგრაფიული ტიპის ჩამოყალიბების პროცესში.

გათხრების შედეგად ასევე სასოფლო-სამეურნეო იარაღები დ მარცვლეულის ნაშთები, რაც მიუთითებს დასახლების მოსახლეობის სოფლის მეურნეობაზე დაფუძნებულ ცხოვრებაზე.
თენგიზ ბანძელაძე

თენგიზ ბანძელაძე (დ. 1939, თბილისი — გ. 2018) — ქართველი ინჟინერი და მეცნიერი.

ბიოგრაფია
1964 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ავტომატიკისა და გამოთვლითი ტექნიკის ფაკულტეტი ინჟინერ-ელექტრიკოსის კვალიფიკაციით. 1959-1961 წლებში მუშაობდა თბილისის ხელსაწყოთმშენებლობისა და ავტომატიზაციის საშუალებათა სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტიში.
1961-1967 წლებში — ულიანოვსკის მართვის გამოთვლითი მანქანების ქარხანაში რიგითი ინჟინრიდან უფროსი ინჟინრის თანამდებობამდე.
1967-1968 წლებში — თბილისის ხელსაწყოთმშენებლობისა და ავტომატიზაციის საშუალებათა სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტიში, ლაბორატორიისა და შემდგომ განყოფილების გამგედ.
1968 წლიდან — ხანგრძლივი მივლინებით იმყოფებოდა ირანის ქალაქ ახავაზში, ატომური ელექტროსადგურის მშენებლობაზე, სადაც თავი გამოიჩინა როგორც სანიმუშო ორგანიზატორმა. ის უშუალოდ მონაწილეობდა ატომური სადგურის ტექნოლოგიური პროცესის მართვის სისტემების გამოთვლითი მანქანების გაწყობა-გამართვის სამუშაოებში. იგი იყო მრავალი გამოგონებისა და რაციონალური წინადადების ავტორი. დაჯილდოებულია სახელმწიფო მედლებითა და სიგელებით.
ჯონდო შარიქაძე

ჯონდო შარიქაძე (დ. 14 იანვარი, 1932, გორი — გ. 8 სექტემბერი, 2020) — ქართველი მათემატიკოსი, მეცნიერი, პედაგოგი.

ბიოგრაფია
1956 წელს დაამთავრა მოსკოვის მ. ლომონოსოვის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მექანიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი, ხოლო 1961 წელს ასპირანტურა.

1961 წლიდან დაიწყო სამეცნიერო-პედაგოგიური საქმიანობა: 1961-1966 წლებში მუშაობდა მეცნიერებათა აკადემიის გამოთვლით ცენტრში, 1966-1972 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამოყენებითი მათემატიკის ინსტიტუტის განყოფილების გამგედ, ხოლო 1972-1981 წლებში იყო მართვის სისტემების ინსტიტუტის დირექტორი. 1971 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი, ხოლო 1981 წლიდან კიბერნეტიკის ინსტიტუტის დირექტორი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი, საარჩევნო ბლოკის „საქართველოს კომუნისტური პარტიის“ წარმომადგენელი, პარტიული სიით. ხელი მოაწერა საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტს. ავტორია ისეთი სამეცნიერო ნაშრომებისა, როგორიცაა: „დაგვიანებითი ოპტიმალური პროცესები“ და „აბსტრაქტული ვარიაციული თეორია და მისი გამოყენება დაგვიანებით ოპტიმალურ ამოცანებში“. 1984 წელს დაჯილდოვდა საქართველოს უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის საპატიო სიგელით.

1969 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ექსტრემალური ამოცანები წრფივ ტოპოლოგიურ სივრცეებში.“

ჯილდოები
2001 - ანდრია რაზმაძის სახელობის პრემია
ბენინის კონსტიტუცია

ბენინის კონსტიტუცია ― მიღებულ იქნა 1956 წლის 23 დეკემბერს, საკონსტიტუციო რეფერენდუმის შედეგების საფუძველზე. კონსტიტუცია შედგება პრეამბულის, 12 თავისა და 160 მუხლისგან.

კონსტიტუციის სტრუქტურა
თავი ― სახელმწიფო და სუვერენიტეტი. მოიცავს 5 მუხლს.
თავი ― ინდივიდთა უფლებები და მოვალეობები. მოიცავს 34 მუხლს.
თავი ― აღმასრულებელი ხელისუფლება. მოიცავს 38 მუხლს.
თავი ― საკანონმდებლო ხელისუფლება. იყოფა ეროვნული ასამბლეის და ასამბლეასა და მთავრობას შორის ურთიერთობების სექციებად. მოიცავს 35 მუხლს.
თავი ― ბენინის საკონსტიტუციო სასამართლო. მოიცავს 11 მუხლს.
თავი ― სასამართლო ხელისუფლება. იყოფა უზენაესი სასამართლოსა და იუსტრიციის უზენაესი საბჭოს სექციებად. მოიცავს 14 მუხლს.
თავი ― ბენინის ეკონომიკური და სოციალური საბჭო. მოიცავს 3 მუხლს.
თავი ― აუდიო-ვიზუალური და კომუნიკაციების უმაღლესი კომისია. მოიცავს 2 მუხლს.
თავი ― საერთაშორისო ხელშეკრულებები და შეთანხმებები. მოიცავს 6 მუხლს.
თავი ― ბენინის ტერიტორიული დაყოფა. მოიცავს 4 მუხლს.
თავი ― კონსტიტუციის გადასინჯვა. მოიცავს 3 მუხლს.
თავი ― საბოლოო გარდამავალი დებულებები. მოიცავს 4 მუხლს.
ბურუნდის კონსტიტუცია

ბურუნდის კონსტიტუცია ― მიღებულ იქნა 2005 წლის 28 თებერვალს, საკონსტიტუციო რეფერენდუმის საფუძველზე. ძალაშია იმავე წლის 18 მარტიდან.

2017 წლის 12 მაისს ბურუნდის კონსტიტუციის გადასინჯვის პროექტი გამოცხადდა.. საბოლოო პროექტი იმავე წლის 25 ოქტომბერს გახდა ცნობილი და შემდეგ ცვლილებებს მოიცავს: პრემიერ-მინისტრის პოსტის შექმნა, პრეზიდენტობის ვადის 5-დან 7 წლამდე გახანგრძლივება და პირის ზედიზედ არჩევა არ იქნება შესაძლებელი, კანონების მისაღებად ბარიერის გაზრდა ხმათა 2/3-დან აბსოლუტურ უმრავლესობამდე. ამ ცვლილებებით არუშას შეთნახმებები დე-ფაქტო უქმდება. 2018 წლის იანვარში, რეფერენდუმის კამპანიის დროს, ბურუნდელმა სახელმწიფო მოხელეებმა ცვლილებების მოწინააღმდეგეები დააპატიმრეს. საბოლოოდ, ტექსტი მონარქიის აღდგენის შესაძლებობასაც არ გამორიცხავს.

რეფერენდუმი 2018 წლის 17 მაისს ჩატარდა. ცვლილებებს რეფერენდუმის მონაწილეთა 70%-ზე მეტმა დაუჭირა მხარი. საკონსტიტუციო რეფორმა 2018 წლის 7 ივნისიდანაა ძალაში.
კაბო-ვერდეს კონსტიტუცია

კაბო-ვერდეს კონსტიტუცია ― კაბო-ვერდეს რესპუბლიკის უზენაესი კანონი. მიიღეს 1980 წელს. კონსტიტუციაში ცვლილებები 7-ჯერ შევიდა.

ისტორია
კაბო-ვერდეს კონსტიტუცია 1980 წელს მიიღეს. 1981 წელს ცვლილებები შევიდა მეოთხე მუხლში, რომლის მიხედვითაც „კაბო-ვერდეს დამოუკიდებლობის აფრიკული პარტია“ ერთადერთ ლეგალურ პოლიტიკურ პარტიად გამოცხადდა, რითიც ქვეყანა ერთპარტიულ სახელმწიფოდ ჩამოყალიბდა. და მრავალპარტიულ სისტემას აყალიბებდა. ეს იდეები კიდევ უფრო გაღრმავდე 1999 წლის ცვლილებებით. კონსტიტუციაში ბოლო დამატებები 2010 წელს შევიდა.
გრინვილის შეთანხმება

გრინვილის შეთანხმება — 1795 წლის ხელშეკრულება, რომლის ოფიციალური სახელწოდებაა „მშვიდობის ხელშეკრულება ამერიკის შეერთებულ შტატებსა და ინდიელების ტომებს შორის, რომლებსაც უწოდებდნენ ვაიანდოტებს, დელავარებს, შავანებს, ოტავაებს, ჩიპევაებს, პატავატიმაებს, მაიამებს, ეელ რივერებს, უესს, კიკაპუებს, პიანკეშაუებს და კასკასკიაებს“. ხელშეკრულება დაიდო შეერთებულ შტატებსა და ჩრდილო-დასავლეთის ტერიტორიის მკვიდრ ერებს შორის, ვაიანდოტისა და დელავერის ხალხების ჩათვლით, რომლებმაც ხელახლა გაავლეს საზღვრები ძირძველი ხალხის მიწებსა და იმ ტერიტორიებს შორის, რომლებიც ევროპულ-ამერიკული საზოგადოების დასახლებისთვის იყო განკუთვნილი.

ხელშეკრულება გააფორმეს ფორტ გრინვილში, დღევანდელ გრინვილში, ოჰაიო, 1795 წლის 3 აგვისტოს, 1794 წლის აგვისტოში მომხდარი დაცემული ხე-ტყის ბრძოლიდან 1 წლის შემდეგ, ამ ბრძოლაში ადგილობრივი ამერიკელები დამარცხდნენ. ამ შეთანხმებამ დაასრულა ჩრდილო-დასავლეთის ინდიელების ომი 1785-1795 წწ. ოჰაიოს ოლქში, ძველი ჩრდილო-დასავლეთის ტერიტორიაზე(1787-1803) და დაწესდა ინდიელების ქვეყნის ახალი საზღვრები, რომელსაც ჩრდილო-დასავლეთის ტერიტორიაზე, ოჰაიოს ოლქში დარჩენილი მიწები შეადგენდა. მას შემდეგ რაც ინდიელებმა მიწები დათმეს, დაიწყეს საქონლის, რესურსების და საკვების ყოველწლიური გადახდა. ხელშეკრულების მხარეებს წარმოადგენდნენ ადილობრივი ამერიკული ტომების კოალიცია, რომელიც ცნობილია როგორც დასავლეთის კონფედერაცია და შეერთებული შტატების მთავრობა, რომელსაც შეერთებული შტატების არმიის ახალი გენერალი ენტონი უეინი (1745-1796 წწ.) და ადგილობრივი მესაზღვრეები წარმოადგენდნენ.

გრინვილის შეთანხმება გახდა აღმოსავლეთის შტატებში საზღვრებისთვის ბრძოლის დასრულების სინონიმი, ძველი ჩრდილო-დასავლეთის ტერიტორიის იმ ნაწილში, რომელიც მომავალში უნდა გამხდარიყო ოჰაიოს ახალი შტატი, ასევე მიმდებარე ტერიტორიაზე მომავალში ჩამოყალიბდებოდა ფედერალური ტერიტორიები, დიდი ტბების შემოგარენიდან მდინარე მისისიპიმდე.

გალერია
გიავურყალა (ნახიჩევანი)

გიავურყალა — ძველი ციხე-ქალაქი, რომელიც — ათასწლეულებს თარიღდება ძვ.წ. ე. იგი მდებარეობს სოფელ შაჰტახტის მახლობლად, ქალაქ ნახჩივანიდან 35 კილომეტრში, მდინარე არაქსის მარცხენა სანაპიროზე. აზერბაიჯანის მთავრობის მიერ შეტანილია ეროვნული მნიშვნელობის არქეოლოგიური ძეგლების სიაში.

აღწერა
გიავურყალას დასახლება მოიცავს დაახლოებით 6-8 ჰექტარს და მდებარეობს კლდის პირას შახთახტის მახლობლად. ის ბრინჯაოს ხანას (ძვ.წ. — ათასწლეულები) ეკუთვნის. დასახლების ცენტრალური ნაწილი, რომლის ფართობი დაახლოებით 1,5 ჰექტარია, გარშემორტყმული იყო მძლავრი ციხე-გალავანით, რომელიც დიდი ქვის ლოდებით იყო აგებული. ციხის კედლების ქვედა ნაწილი შედგებოდა უფრო მსხვილი თლილი ქვებით.

1936 და 1967—1975 წლებში ჩატარებული არქეოლოგიური გათხრების შედეგად, გიავურყალაში აღმოჩენილია სხვადასხვა ქვის სამეურნეო იარაღები, მარტივი და მრავალფეროვანი მოხატული თიხის კერამიკა და სამარხები ქვის ყუთებში. 1936 წელს, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აზერბაიჯანის ფილიალის ექსპედიციამ გამოავლინა სამი კულტურული ფენა. ყველაზე დაბალი ფენა 3 მეტრის სიღრმეზე აღმოჩნდა კლდის კიდეზე, სადაც აღმოჩნდა ქვის ჩაქუჩი, საფეთქელი და რამდენიმე დამუშავებული ქვა. მეორე ფენაში აღმოჩნდა სამარხები ქვის ყუთებში, რომელთა თავზე იყო ციკლოპური ტიპის ციხე-სიმაგრე, რომელიც მდებარეობდა სასაფლაოს კიდეზე.

 ათასწლეულის შუა წლებში, გიავურკალა გადაიქცა ქალაქური ტიპის დასახლებად და გახდა ბოიუკდუზის დაბლობის ერთ-ერთი ტომობრივი გაერთიანების ცენტრი. იქაური მოსახლეობა სოფლის მეურნეობით, მესაქონლეობით, ლითონის დამუშავებითა და ჭურჭლის დამზადებით იყო დაკავებული. გიავურკალა იყო ერთ-ერთი ადრეული ქალაქი, რომელიც განეკუთვნება ნახჩივანის არქეოლოგიურ კულტურას.
გიავურყალა (აღდამი)

გიავურყალა — ციხე-სიმაგრე და სამარხების კომპლექსი, რომელიც — საუკუნეებს განეკუთვნება. იგი სოფელ ბოიახმედლიში მდებარეობს. სიტყვა  „გიავურყალა“ „უწმინდურების ქალაქს“ ნიშნავს.

მიწის ფართობი დაახლოებით 40 ჰექტარია. აზერბაიჯანის საბჭოთა ენციკლოპედიაში აღნიშნულია, რომ გავურკალა არის ქალაქ ალუენის ნანგრევები, რომელიც იყო კავკასიის ალბანეთის მმართველების ზაფხულის რეზიდენცია.

აზერბაიჯანის საბჭოთა ენციკლოპედიის თანახმად, ციხე-სიმაგრე გაშენებული იყო კუთხური აგურით (— საუკუნეებში). წყლის წყაროების მიწოდებისთვის გამოიყენებოდა კერამიკული მილის სისტემა. არქეოლოგიური გათხრების დროს აღმოჩენილი იქნა სხვადასხვა ჭრელი, სარფი, ქვის კედლები, პაგანური და ქრისტიანული ტაძარი, სამარხები და სხვა ნივთები. აღმოჩენებს შორის იყო შუშის ფლაკონი, რომელიც შექმნილია სირიაში, და ბიზანტიის იმპერატორის ანასტასიოს (491—518) მონეტა.

1950-იანი წლების ბოლოს, არქეოლოგმა რ. მ. ვაიდოვმა ექსპედიციებში გამოავლინა ქრისტიანული ტაძარი, ასევე ქვაცხრილის და სარკოფაგების ნანგრევები — საუკუნეების სამარხებში. ერთი შენობის სამარხი შეიცავდა ძეგლის ქვას, რომელზეც ალბანური ეპიტაფიის ოთხი სტრიქონი იყო გამოძერწილი.

ტაძარი 62 მ² ფართობის დიდ დარბაზს მოიცავდა, რომელიც ღვთისმსახურებისთვის იყენებოდა.
გიუნგორმეზის ციხე

გიუნგორმეზის ციხე — არქეოლოგიური ძეგლი, რომელიც მდებარეობს აზერბაიჯანის ჰაჯიყაბულის რაიონის სოფელ იკინჯი უდულუს ტერიტორიაზე.

ციხე განლაგებულია რაიონის ცენტრიდან 45 კილომეტრის დაშორებით, მთის ყველაზე მაღალ წერტილზე. მისი სტრატეგიული მდებარეობა მტრის თავდასხმებისგან დაცვას და გამაგრებულ თავდაცვით ფუნქციას უზრუნველყოფდა.

ზოგადი ცნებები
გიუნგორმეზის ციხეს ახასიათებს მტკიცე თავდაცვითი სტრუქტურა. კედლების სისქე 3 მეტრია; შენობის შიგნით დამატებითი კედლებია; ასევე ქვედა ნაწილში გამოყენებულია ორი რიგის უზარმაზარი ქვები. მშენებლობისას გამოყენებული იყო ადრე ამავე ადგილზე არსებული ციკლოპური თავდაცვითი კოშკის ნაშთები, რაც ციხის სტრუქტურას გამაგრებას უზრუნველყოფდა.

გიუნგორმეზის დასახლების ისტორია მოიცავს მრავალ საუკუნეს და გრძელდებოდა მე-17 საუკუნემდე. ციხე მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა როგორც თავდაცვითი ნაგებობა, რომელიც ადგილობრივ მოსახლეობას იცავდა.

ციხის ტერიტორიაზე ჩატარებული გათხრების შედეგად აღმოჩენილია ორმოსამარხები და მდიდარი ადამიანების საფლავები; კერამიკის ნიმუშები; ქვის ხანის სხვადასხვა ნივთები.

ძეგლი სახელმწიფოს მხრიდან „ეროვნული მნიშვნელობის ისტორიისა და კულტურის არქიტექტურული ძეგლების“ სიაშია შეყვანილი.
დაშ-სალაჰლის მღვიმე

დაშ-სალაჰლის მღვიმე — გამოქვაბული აზერბაიჯანში, რომელიც ყაზახის რაიონში, სოფელ დაშ-სალაჰლის დასავლეთით მდებარეობს. იგი არის ერთ-ერთი უდიდესი გამოქვაბული ავეის მთაზე მდებარე გამოქვაბულთა სერიაში.

მღვიმის სიმაღლე 35 მეტრია, სიგრძე 17 მეტრი, სიგანე 10 მეტრი, ხოლო საერთო ფართობი 170 კვადრატული მეტრია.

დაშ სალაჰლის მღვიმეში არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოჩნდა ორი კულტურული ფენა. იქ ნაპოვნია პალეოლითის ხანით დათარიღებული მასალები. მღვიმის შესასვლელთან აღმოჩნდა დიდი კერა, რომლის დიამეტრია 2 მეტრი. ასევე აღმოაჩინეს ქვის იარაღებისა და ცხოველების ძვლების ნაშთები. აღმოჩნდა, რომ იმ პერიოდის ქვის ნაწარმი ძირითადად გრანიტისა და ობსიდიანისგან მზადდებოდა. ქვის იარაღების დამზადების ტექნიკა და ფორმა მიუთითებს, რომ ეს აღმოჩენები მუსტიეს კულტურის ნიმუშებს ეკუთვნის.
YARAT

თანამედროვე ხელოვნების სივრცე —  არაკომერციული ხელოვნების ორგანიზაცია ბაქოში. დაარსდა 2011 წელს აზერბაიჯანელი მხატვრის აიდა მაჰმუდოვას მიერ. -ი წარმოადგენს ერთ-ერთ მნიშვნელოვან კულტურულ ცენტრს კავკასიისა და ცენტრალური აზიის რეგიონში.

ისტორია
ორგანიზაცია 2011 წელს დაარსდა. მისი მთავარი სივრცე, თანამედროვე ხელოვნების ცენტრი, ოფიციალურად 2015 წლის 24 მარტს გაიხსნა.

-ის თანამედროვე ხელოვნების ცენტრი მდებარეობს ყოფილ საბჭოთა სამხედრო-საზღვაო ობიექტში კასპიის ზღვის სანაპიროზე, ბაქოს სახელმწიფო დროშის მოედნის მახლობლად. 1960-იან წლებში აგებული შენობა თავდაპირველად სამხედრო გემების ტექნიკურ ბაზას წარმოადგენდა. დღეისათვის ორსართულიანი შენობა მოიცავს 2000 მ² საგამოფენო სივრცეს.

ორგანიზაცია მოიცავს სამ მთავარ კომპონენტს:

 თანამედროვე ხელოვნების სივრცე;
- საუკუნეების აზერბაიჯანული მხატვრობის მუზეუმი;
 პროექტების სივრცე.

-ი მდებარეობს ბაქოს ისტორიულ უბანში, იჩერი-შეჰერში, და ფოკუსირებულია ექსპერიმენტულ ხელოვნებაზე.

ცენტრი რეგულარულად მასპინძლობს როგორც ადგილობრივ, ისე საერთაშორისო მხატვრებს. მნიშვნელოვან გამომფენთა შორის არიან შირინ ნეშატი, ოსკარ მურილო, ალექსანდრე უგაი, ვაჟიკო ჩაჩხიანი, მიქელანჯელო პისტო და შილპა გუპტა.

-ი ახორციელებს მრავალფეროვან საგანმანათლებლო პროგრამებს, მათ შორის კურსებსა და სემინარებს, საჯარო ლექციებს, ლიტერატურულ და თეატრალურ კლუბებს, საოჯახო ღონისძიებებს.

2021 წლის აპრილში -მა პირველად ჩაატარა ბაქოს ქუჩის ფოტოგრაფიის საერთაშორისო ფესტივალი, რომლის ფარგლებშიც გაიმართა კონკურსი სახელწოდებით „ქუჩები ფოკუსში“.
ილანლითეფე

ილანლითეფე — ენეოლითის ხანით დათარიღებული დასახლება ამიერკავკასიაში, რომელიც მდებარეობს აზერბაიჯანის აღდამის რაიონის სოფელ ბაშ-ყარვანდთან.

გათხრების შედეგად დადგინდა, რომ ამ ტერიტორიაზე ძვ.წ. — ათასწლეულებში სოფელებში თიხის არქიტექტურა გამოყენებულიყო, რომელიც მართკუთხა და მრგვალი საცხოვრებელი ნაგებობებისგან შედგებოდა. მრავალი ქვის იარაღი, ტყავის, ძვლებისა და ხის ხელსაწყოების დამუშავებისთვის განკუთვნილი საგნები, ასევე შედარებით განვითარებული კერამიკული ნაკეთობები აღმოაჩინეს.
ისქენდერუნის ყურე

ისქენდერუნის ყურე — წარმოადგენს ხმელთაშუა ზღვის უკიდურეს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილს, რომელიც რეცხავს თურქეთის ადანასა და ჰატაის პროვინციების სანაპიროებს. ყურეს აქვს სიღრმე 99 მეტრამდე, ხოლო მასში ჩაედინება მდინარე ჯეიჰანი. მთავარი პორტია ისქენდერუნი.

ისტორია
ძველ დროში ყურე ცნობილი იყო როგორც ისიანის ყურე , რაც უკავშირდება მის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარე ბერძნულ ქალაქ ისუსს. ჰეროდოტე ყურეს მოიხსენიებდა მირიდინსკის ყურად, სირიის ქალაქ მირიანდის სახელის მიხედვით. ასევე ცნობილია ყურის სახელწოდება კილიკიის ყურე , რაც უკავშირდება კილიკიის რეგიონს.

ალექსანდრე მაკედონელის ლაშქრობების დროს ყურის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში აშენდა ქალაქი ალექსანდრეტა.

ყურის ჩრდილოეთ სანაპიროზე მდებარეობდა ციხე-ქალაქი აიასი (დღევანდელი იუმურტალიკი). აღმოსავლეთ სანაპიროზე იპოვება ბერძნული ქალაქ ისუსისა (დღევანდელი დორტიოლი).

სანაპირო ზოლის სამხრეთ ნაწილში მდებარეობს ქალაქი ისკენდერუნი, რომლის სახელი უკავშირდება ალექსანდრე მაკედონელს. კიდევ უფრო სამხრეთით ყურის სანაპირო ხაზი მთავრდება ნურის მთებით. მთის ქედი მთავრდება მუსადაღის მთით, რომელიც განსაკუთრებულად ცნობილია ფრანც ვერფელის წიგნის „მუსა დაღის ორმოცი დღე“ ისტორიით.

მე-19 საუკუნის ბოლოდან რეგიონი მნიშვნელოვნად შეიცვალა ეთნიკური თვალსაზრისით. დღეს ყურესა და მის სანაპიროებზე დომინირებს თურქული კულტურა, ხოლო მისი სახელი (ისკენდერუნი) თურქული ფორმაა ალექსანდრეს სახელიდან.
ანზაზე

ანზაზე — ელიმაიდის (პართიის ვასალი სამეფო, მდებარეობდა დღევანდელი ირანის ტერიტორიაზე) დედოფალი. მონეტებზე მეფე კამნასკირეს მესამესთან (დაახლ. ძვ. წ. 82/81-დან ძვ. წ. 75-მდე, მონეტებზე ამობეჭდილი თარიღების მიხედვით) ერთადაა გამოსახული. შესაძლოა ისინი ერთად მართავდნენ ელემაიდას, რადგან ამავე მონეტებზე მას (ნათესობითი ბრუნვა სიტყვა დედოფლისა - ) ეწოდება. გარდა ამისა, ანტიკურ მონეტებზე მეფეებისა და დედოფლების ერთად გამოსახვა იშვიათობა იყო, რაც უფრო ხაზგასმით მიანიშნებს მის განსაკუთრებულ სტატუსზე.