ედვარდ ვადი საიდი

ედვარდ ვადი საიდი (, ; დ. 1 ნოემბერი, 1935, იერუსალიმი — გ. 24 სექტემბერი ან 25 სექტემბერი, 2003, ნიუ-იორკი) — პალესტინური წარმოშობის ამერიკელი ლიტერატურათმცოდნე, ლიტერატურის ისტორიკოსი, ლიტერატურის და მუსიკის კრიტიკოსი, კულტურის თეორეტიკოსი, პიანისტი და ინტელექტუალი.

ედვარდ ვადი საიდს ეკუთვნის წიგნი „ორიენტალიზმი“, სადაც მკაცრად აკრიტიკებს დასავლურ შეხედულებებს აღმოსავლეთის შესახებ. ავტორი დასავლურ მეცნიერებას ადანაშაულებს კოლონიალიზმის სულიერ მხარდაჭერასა და გამართლებაში.

კოლუმბიის უნივერსიტეტის პროფესორი. ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის, ლიტერატურის სამეფო საზოგადოების, ამერიკის ფილოსოფიური საზოგადოების წევრი (2000), ამერიკის ლინგვისტური აკადემიის პრეზიდენტი.

პალესტინის მოძრაობის აქტივისტი. იყო პალესტინის ეროვნული საბჭოს წევრი. პოპულარული ჟურნალისტი, ისრაელის პოლიტიკის მკაცრი კრიტიკოსი პალესტინის საკითხზე.

მისმა ტექსტური ანალიზის მოდელმა გარდაქმნა მკვლევართა აკადემიური კურსი ლიტერატურის თეორიის, ლიტერატურის კრიტიკისა და ახლო აღმოსავლეთის კვლევების საკითხებში.

ბიოგრაფია
დაიბადა იერუსალიმში 1935 წლის 1 ნოემბერს შეძლებულ ოჯახში. მისი მშობლები ჰილდა და ვადი იყვნენ არაბი ქრისტიანები, რომლებიც მისდევდნენ პროტესტანტიზმს. მამა მსახურობდა შეერთებული შტატების არმიაში პირველი მსოფლიო ომის დროს. შემდგომში ოჯახთან ერთად მიიღო შეერთებული შტატების მოქალაქეობა. 1943 წლიდან ოჯახი უმეტესად ცხოვრობდა კაიროში, მაგრამ მათ ასევე ჰქონდათ სახლი იერუსალიმში, ტალიბიეს კვარტალის ჩრდილოეთში.

ისრაელის სახელმწიფოს დამოუკიდებლობის გამოცხადების, 1948 წელს არაბული მოსახლეობის განდევნის შემდეგ, საიდის ოჯახმა დაკარგა სახლი იერუსალიმში და სამუდამოდ დარჩა კაიროში. ედვარდმა კარგი განათლება მიიღო სახლში. იგი ბავშვობიდან საუბრობდა ინგლისურ და არაბულ ენებზე. შემდეგ სწავლობდა ალექსანდრიაში ვიქტორიას კოლეჯში. 1948 წელს ოჯახი გაემგზავრა ამერიკის შეერთებულ შტატებში. აშშ-ში ჩასვლის შემდეგ სწავლა განაგრძო ნორთფილდის მაუნტ ჰერმონის სკოლაში. 1957 წელს დაამთავრა პრონსტონის უნივერსიტეტი ბაკალავრის ხარისხით ინგლისურ ენაში, 1960 წელს მიიღო მაგისტრის ხარისხი. 1963 წელს ჩაირიცხა კოლუმბიის უნივერსიტეტის ლიტერატურის ფაკულტეტზე, ხოლო 1964 წელს გახდა ჰარვარდის უნივერსიტეტის დოქტორის ხარისხის მლობელი ინგლისურ ლიტერატურაში. მასზე დიდი გავლენა მოახდინეს ანტონიო გრამშის, ფრანც ფანონის, ეიმე სეზარის, მიშელ ფუკო და თეოდორ ვ. ადორნოს შემოქმედებამ.

1963 წელს საიდი გახდა კოლუმბიის უნივერსიტეტის ინგლისური და შედარებითი ლიტერატურის დეპარტამენტის წევრი, სადაც ასწავლიდა და მუშაობდა 2003 წლამდე. იგი კითხულობდა ლექციებს 200-ზე მეტ უნივერსიტეტში ჩრდილოეთ ამერიკაში, ევროპასა და ახლო აღმოსავლეთში.

1999 წელს საიდმა და არგენტინელ-ისრაელელმა დირიჟორმა დანიელ ბარენბოიმმა ესპანეთში, კერძოდ სევილიაში დააარსეს - . საიდი ასევე წარმატებული პიანისტი იყო. იგი ბარენბოიმთან ერთად გახდა თანაავტორი წიგნისა , რომელიც ეხებოდა კვლევებს მუსიკასა და საზოგადოებაში (2002).

1966 წელს გამოსცა წიგნი ჯოზეფ კონრადი და ავტობიოგრაფიული ფანტასტიკა.

1967 წლიდან, ექვსდღიანი ომის და ისრაელის მიერ აღმოსავლეთ იერუსალიმის ოკუპაციის შემდეგ გახდა პალესტინელი აქტივისტი.

1969 წელს გამოსცა წიგნი „პალესტინის გამოცდილება“.

1975 წელს გამოიცა წიგნი „საწყისები“ (რისთვისაც 1976 წელს მიიღო კოლუმბიის უნივერსიტეტის ჯილდო).

1977 წელს მიიღო ინგლისური ლიტერატურისა და შედარებითი ლიტერატურათმცოდნეობის პროფესორის წოდება. ამავე წელს აირჩიეს პალესტინის ეროვნული საბჭოს ხელმძღვანელად.

1978 წელს გამოაქვეყნა ყველაზე ცნობილი ნაშრომი — ტრაქტატი „ორიენტალიზმი“.

1979 წელს გამოაქვეყნა თავისი მთავარი პოლიტიკური ნაშრომი „პალესტინის საკითხი“.

1980 წელს გამოაქვეყნა წიგნი „ისლამის დამალვისას“, სადაც აკრიტიკებდა დასავლურ მიდგომას ამ რელიგიის მიმართ.

ედვარდ საიდმა მონაწილეობა მიიღო პალესტინის ეროვნული საბჭოს დეკლარაციის დოკუმენტების მომზადებაში 1988 წელს ალჟირის სესიაზე. მოითხოვდა პალესტინის ქარტიის ზედმეტად მკაცრი ფორმულირების შერბილებას სამშვიდობო პროცესის დაწყების შესაძლებლობის მიზნით.

1991 წელს დატოვა პალესტინის ეროვნული საბჭო იასარ არაფატის პოზიციასთან მკვეთრი უთანხმოების გამო, ვინაიდან არაფატი მხარს უჭერდა სადამ ჰუსეინს პირველი ყურის ომის დროს.

მან მკვეთრად გააკრიტიკა ოსლოს შეთანხმებები და უწოდა მათ „პალესტინელების ჩაბარების ინსტრუმენტი, პალესტინის ვერსალი“.

გამოაქვეყნა ორი წიგნი არაბეთ-ისრაელის ურთიერთობებზე სამშვიდობო პროცესის ფონზე: მოცილების პოლიტიკა (1994) და სამშვიდობო პროცესის დასასრული (2000). მონაწილეობდა პალესტინის ეროვნული ინიციატივის პარტიის შექმნაში.

მიუხედავად იმისა, რომ პროტესტანტების ოჯახში გაიზარდა, საიდი ბოლო წლებში აგნოსტიკოსი გახდა.

დაქორწინებული იყო მარიამ კორტასზე. წყვილს შეეძინა ვაჟი ვადი და ქალიშვილი ნაჯლა.

დაუსვეს სისხლის კიბოს დიაგნოზი, რის გამოც გარდაცვალებამდე 12 წლის განმავლობაში იტარებდა ინტენსიურ ქიმიოთერაპიას, რადიოთერაპიას და მკურნალობდა მედიკამენტებით აქტიური ცხოვრების წესის შეწყვეტის გარეშე.

გარდაიცვალა 2003 წლის 24 სექტემბერს ნიუ-იორკში. დაკრძალეს პროტესტანტულ სასაფლაოზე ბრუმანში, ჯაბალ-ლუბნანი (ლიბანი). მისი საფლავის ქვაზე გარდაცვალების თარიღად მითითებულია 2003 წლის 25 სექტემბერი.

სახლი იერუსალიმში
1999 წელს იუსტუს ვაინერმა , რომელიც ცხოვრობდა იერუსალიმის ტალიბიეს კვარტალში, დამოუკიდებელი გამოძიების შედეგად, გამოაქვეყნა სტატია, რომელშიც წერდა, რომ საიდის მიერ არაერთხელ ნახსენები სახლი კვარტალში რეალურად არ ეკუთვნოდა ვადის ოჯახს. ვაინერი ამტკიცებდა, რომ აღმოაჩინა დოკუმენტები, რომლებიც ადასტურებენ, რომ სახლი ედვარდის დეიდას ეკუთვნოდა. საიდის მამა, სავარაუდოდ, მხოლოდ ოთახებს ქირაობდა მეორე სართულზე - და იშვიათად ჩნდებოდა იქ, ხოლო თავად საიდის ოჯახი იერუსალიმს მხოლოდ ხანმოკლე ვიზიტებით სტუმრობდა. ამრიგად, სტატია ამტკიცებს, რომ ედვარდ საიდის სენტიმენტალური არგუმენტები დაკარგული ქონების შესახებ უსაფუძვლოა. საიდმა ბრალდებებს მწვავე სტატიით უპასუხა და ვაინერის სტატიას „სიონისტური ცილისწამება“ უწოდა.

ინციდენტი
2000 წელს საიდი ეწვია თავისი მეუღლის სამშობლოს სამხრეთ ლიბანში, საიდანაც ისრაელის ჯარები ახალი გასულები იყვნენ. ის ოჯახთან ერთად მივიდა საზღვართან ლიბანისა და ისრაელის გამყოფ კედელთან. -ის კორესპონდენტმა გადაიღო ედვარდ საიდის ფოტო, რომელიც აპირებდა ქვის სროლას იერუსალიმისკენ. ფოტოს, რომელსაც ამშვენებდა წარწერა « » (მინიშნება საიდის წიგნზე), გამოქვეყნდა მსოფლიო პრესაში და ფართო რეზონანსი გამოიწვია. არაერთმა ებრაელმა ინტელექტუალმა მოსთხოვა კოლუმბიის უნივერსიტეტის ადმინისტრაციას საიდის ადმინისტრაციული დასჯა. ეს მოთხოვნები არ დაკმაყოფილდა. საიდმა ახსნა თავისი ჟესტი, როგორც სამხრეთ ლიბანის ოკუპაციის დასასრულისგან გამოწვეული „სიხარულის სიმბოლური გამოხატვა“.