iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჰოვარდ არონსონი

ჰოვარდ ისააკ არონსონი (ინგლ. ; დ. 5 მარტი, 1936, ჩიკაგო) — ამერიკელი ენათმეცნიერი, ჩიკაგოს უნივერსიტეტის პროფესორი, ზოგადი ენათმეცნიერებისა და სლავურ ენათა სპეციალისტი, ქართველოლოგი.

ბიოგრაფია
ჰოვარდ არონსონი დაიბადა 1936 წლის 5 მარტს ჩიკაგოში, ილინოისის შტატში, ებრაულ ოჯახში. მისი მშობლები იყვნენ აბე და ჯინ არონსონები.

განათლება
1956 წელს ჰოვარდ არონსონმა მოიპოვა ილინოისის უნივერსიტეტის ხელოვნების ბაკალავრის ხარისხი. 1958 წელს გახდა ინდიანას უნივერსიტეტის ხელოვნების მაგისტრი. 1961 წელს ამავე უნივერსიტეტში სლავური ენათმეცნიერების დარგში მიენიჭა მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი. მისი სადოქტორო ნაშრომი ეხება ბულგარული ენის ფლექსიის მორფოფონემურ ნიმუშებს.

კარიერა
ჰოვარდ არონსონი 1961-1962 წლებში იყო სლავური ენებისა და ლიტერატურის ასისტენტ-პროფესორი ვისკონსინის უნივერსიტეტში. 1962 წლიდან მოღვაწობს ჩიკაგოს უნივერსიტეტში: 1962-1965 წლებში იყო ჩიკაგოს უნივერსიტეტის სლავური ენათმეცნიერების ასისტენტ-პროფესორი, 1965-1973 წლებში – სლავური ენებისა და ლიტერატურის და ლინგვისტიკის განყოფილებების ასოცირებული პროფესორი, 1973 წლიდან არის ჩიკაგოს უნივერსიტეტის სრული პროფესორი, 1972-1980 წლებში იყო ენათმეცნიერების განყოფილების ხელმძღვანელი, 1983-1991 და 2000-2001 წლებში ეკავა ჩიკაგოს უნივერსიტეტის სლავური ენებისა და ლიტერატურის განყოფილების გამგის თანამდებობა, 2002 წლიდან არის ემერეტუს პროფესორი.

ქართველოლოგიური მოღვაწეობა
ამერიკელი ლინგვისტი 1960-იანი წლებიდან დაინტერესდა ქართული ენით. მან 1969 წელს თხოვნით მიმართა ქართველ ენათმეცნიერ ისიდორე გვარჯალაძეს დახმარებოდა ქართული ენის შესწავლაში. ქართველი კოლეგა სისტემატურად აწვდიდა ქართულ-ინგლისურ და ინგლისურ-ქართულ ლექსიკონებს, სახელმძღვანელოებს. არონსონი რამდენჯერმე ესტუმრა საქართველოს, საქმიანი ურთიერთობა დაამყარა მეცნიერებათა აკადემიასთან, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტთან. 1993 წლის 13 სექტემბერს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამეცნიერო საბჭომ პროფესორი ჰოვარ არონსონი აირჩია საპატიო დოქტორად.

არონსონი ჩიკაგოს უნივერსიტეტში ხელმძღვანელობდა ქართული ენის კათედრას, უძღვებოდა ქართული ენის კურსს. მას ეკუთვნის მნიშვნელოვანი გამოკვლევები ქართული ენის ბრუნებისა და უღვლილების ფორმალური და სემანტიკური ანალიზის, აგრეთვე ჰიპოტაქსის საკითხებზე. 1977 წელს ცალკე წიგნად გამოსცა ქართული ენის გრამატიკის კურსი დამწყებთათვის (. ), რომელიც 1982 წელს კვლავ გამოიცა ვრცელი სახით – „ქართული ენა. საკითხავი გრამატიკა“. 1996 წელს, აღნიშნული წიგნის გამოცემისა და ქართული მეცნიერების წინაშე განსაკუთრებული დამსახურებისთვის, ჰოვარს არონსონი გახდა გიორგი ახვლედიანის სახელობის ენათმეცნიერების ისტორიის საზოგადოების მიერ დაარსებული „ანტონ პირველი ბაგრატიონის“ ოქროს მედლის ლაურეატი. 1999 წელს დოდონა კიზირიასთან ერთად შეადგინა სახელმძღვანელოს მეორე ნაწილი „ქართული ენა და კულტურა“.
აჰმედ ჯამილი

აჰმედ ჯამილი (; 1913 წლის 20 ოქტომბერი, ერვანი - 1977 წლის 27 სექტემბერი, ბაქო) — საბჭოთა აზერბაიჯანელი პოეტი, აზერბაიჯანის სსრ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი, აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის წევრი.

სასიცოცხლო
დაიბადა 1913 წლის 20 ოქტომბერს ქალაქ ერევანში ხელოსნის ოჯახში. მან მამა ადრე დაკარგა და ის დედამ გაზარდა. სკოლა ქალაქ განჯაში დაამთავრა. სწავლა განაგრძო აზერბაიჯანის პედაგოგიური ინსტიტუტის ლიტერატურის ფაკულტეტზე, რომელიც დაამთავრა 1933 წელს. მუშაობდა მასწავლებლად, უფროს მასწავლებლად და მეთოდოლოგად შამქორის რაიონის სოფელ ძეგამში (1933-1936). 1940-1942 წლებში იყო რესპუბლიკის მწერალთა კავშირის პოეტური განყოფილების მრჩეველი, თანამშრომელი, „ლიტერატურული გაზეთის” აღმასრულებელი მდივანი, აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის აღმასრულებელი მდივანი.

მეორე მსოფლიო ომის დროს იყო ყირიმისა და ჩრდილოეთ კავკასიის არაერთი ფრონტის ხაზის გაზეთების რედაქციების თანამშრომელი. 1953-1955 წლებში იყო აზერბაიჯანის სახელმწიფო გამომცემლობის („აზერნეშრი“) მთავარი რედაქტორი, რედაქტორი, 1956-1959 წლებში აზერბაიჯანის სსრ კულტურის სამინისტროს მრჩეველი. 1959-1960 წლებში იყო ჟურნალ „აზერბაიჯანის“ რედაქტორი, 1962-1963 წლებში კვლავ „აზერნეშრის“ მთავარი რედაქტორი, 1964-1967 წლებში გამომცემლობა „განჯლიკის“ რედაქტორი. 1973 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე იყო ჟურნალ „ულდუზის“ მთავარი რედაქტორი.

გარდაიცვალა 1977 წლის 27 სექტემბერს ქალაქ ბაქოში.
აჰმედ რაჯაბლი

აჰმედ ჯაბარ ოღლუ რაჯაბლი — აზერბაიჯანელი აგრონომი, სელექციონერ-გენეტიკოსი.

ბიოგრაფია
აჰმედ რაჯაბლი დაიბადა 1898 წელს ერევანში. 1919 წელს აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობამ რაჯაბლი გაგზავნა იტალიაში სასწავლებლად. 1923 წელს მან დაამთავრა იტალიის ქალაქ პერუჯის უმაღლესი სამეფო ექსპერიმენტული აგრარული ინსტიტუტი. ფლობდა რუსულ, გერმანულ, ესპანურ, იტალიურ, სპარსულ და ბერძნულ ენებს.

1924-1930 წლებში მუშაობდა ზაქათალას სასოფლო-სამეურნეო კოლეჯის დირექტორად. იქვე რაჯაბლიმ მოაწყო ექსპერიმენტული სასოფლო-სამეურნეო სადგური, სადაც მისი ხელმძღვანელობით ტარდებოდა სამეცნიერო კვლევები.

1931-1934 წლებში აჰმედ რაჯაბლი იყო აზერბაიჯანის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის სამხრეთ ტექნიკური კულტურების განყოფილების გამგე.

1935 წელს მოსკოვის უმაღლესმა საატესტაციო კომისიამ რაჯაბლის პროფესორის აკადემიური წოდება მიანიჭა. აჰმედ რაჯაბლი აირჩიეს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა გაერთიანების აკადემიის სუბტროპიკული კულტურების განყოფილების წევრად, რომელსაც ხელმძღვანელობდა მსოფლიო დონის მეცნიერი ნიკოლაი ვავილოვი.

1937 წელს რეპრესირებულ იქნა და გადაასახლეს მაგადანში. მაგადანის მძიმე პირობებში მან შექმნა შვილობილი მეურნეობა, გამოიყვანა ყინვაგამძლე ჯიშები ბოსტნეული კულტურები.
1946 წელს, რეაბილიტაციის შემდეგ, დაბრუნდა ბაქოში. 1950 წლამდე ეწეოდა სამეცნიერო და სასწავლო საქმიანობას. 1950 წელს რაჯაბლი არაერთხელ იქნა რეპრესირებული და გადასახლებული ყაზახეთში. სტალინის გარდაცვალების შემდეგ ის ბაქოში დაბრუნდა.

1958 წელს აირჩიეს აზერბაიჯანის სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდიუმის წევრად, მცენარეთა მრეწველობის განყოფილების აკადემიკოს-მდივნად.
1963 წლის დეკემბერში აჰმედ რაჯაბლი გარდაიცვალა გულის შეტევით.
ჯაფარ ხანდანი

ჯაფარ ხანდანი (; დ. 25 აპრილი (8 მაისი), 1911, ერევანი — გ. 10 აგვისტო, 1961, ბაქო) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა პოეტი და კრიტიკოსი.
ჯაფარ ხანდანი დაიბადა 1911 წლის 8 მაისს ქალაქ ერევანში.

სიცოცხლე
1932 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. მონაწილეობდა დიდ სამამულო ომში.

1950-1954 წლებში იყო რექტორი, 1952-1961 წლებში იყო აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტში აზერბაიჯანული ლიტერატურის ისტორიის განყოფილების გამგე.
ხანდანის ძირითადი ნაწარმოებები ეძღვნება მე-20 საუკუნის აზერბაიჯანულ ლიტერატურას. ავტორია საუნივერსიტეტო სახელმძღვანელოს „ საუკუნის აზერბაიჯანული ლიტერატურის ისტორია“.
ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა ბაქოში, სადაც გარდაიცვალა 1961 წელს.
ქვედა აჭყვის წმინდა გიორგის ეკლესია

ჭყვის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ქობულეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ქვედა აჭყვაში. ეკლესია საუკუნის დასაწყისშია აგებული. ტაძარი დარბაზულ ნაგებობას წარმოადგენს,.ტაძრის სიგანე - 8,8 მ ხოლო სიგრძე - 7,8 მ.

ისტორია
ქვედა აჭყვას წმინდა გიორგის ეკლესია ბერძნული თემის მიერ საუკუნის დასაწყისშია აგებული. საბჭოთა პერიოდში ის მიტოვებული იყო. ტაძრის ამჟამინდელი იერსახე 1990-იან წლებში ისევ ბერძნული თემის მიერ იქნა აღდგენილი. დღეს ტაძარი აქტიურად ფუნქციონირებს.

აღწერა
ტაძარი ერთაფსიდიან დარბაზულ ნაგებობას წარმოადგენს, რომლის ზომებია - 8,87,8 მ. ეკლესიის საბურავი თუნუქისაა, რომელმაც, პირვანდელი კრამიტის საბურავი ჩაანაცვლა. აღმოსავლეთ-დასავლეთ გრძივ ღერძზე გაშლილ ტაძარს ორი შესასვლელი აქვს: სამხრეთ და დასავლეთ ფასადების სიმეტრიის ღერძზე თითო არქიტრაული გადახურვის კარია გაჭრილი. სამხრეთ შესასვლელს მოგვიანებით მარტივი კონსტრუქციის კარიბჭე მიაშენეს, რომელსაც, თავის მხრივ, სამრეკლო დაეშენა. კარიბჭე-სამრეკლოს მინაშენი ტაძრის ძირითად მოცულობას საკმაოდ აღემატება ზომით, სხვაობაა არქიტექტურულ განწყობასა და სივრცულ გადაწყვეტაშიც.
აბდურაჰმან ჩიანი

აბდულრაჰმან ჩიანი (დ. 1960 ან 1961) — ნიგერი ბრიგადის გენერალი, 2023 წლის 28 ივლისიდან „სამშობლოს დაცვის ეროვნული საბჭოს“ პრეზიდენტი. 2023 წლის 28 ივლისიდან ნიგერის დე-ფაქტო პრეზიდენტი. ნიგერის პრეზიდენტი მოჰამედ ბაზუმი საპრეზიდენტო გვარდიის ჯარებმა 26 ივლისს დააკავეს, ჩიანმა სამხედრო გადატრიალების შესახებ გამოაცხადა.
ბელარუსის სახელმწიფო ფილარმონია

ბელარუსის სახელმწიფო ფილარმონია — ფილარმონია მინსკში, არქიტექტორი გ. ბენედიქტოვი.

ოფიციალურად გაიხსნა 1937 წლის 25 აპრილს სიმფონიური ორკესტრის, ბელორუსიის სახალხო ინსტრუმენტების ორკესტრის, ბელორუსიის სახალხო სიმღერისა და ცეკვის ანსამბლის და ბელორუსიის საგუნდო კაპელის შემადგენლობით.

1963 წლის აპრილში გაიხსნა 930 ადგილიანი საკონცერტო დარბაზი იაკუბ კოლასის მოედანთან.

2004 წელს შენაბას ჩაუტარდა სარემონტო სამუშაოები, რომლის დროსაც გაუმჯობესდა დარბაზის აკუსტიკა, განათა. მაყურებელთა დარბაზში ადგილები 688-მდე შემცირდა და გაიხსნა გ. შირმას სახელობის მცირე დარბაზი (200 ადგილიანი).

2005 წლის 26 იანვარს განახლებულ დარბაზში ჩატარდა პირველი კონცერტი.

შემოქმედებითი კოლექტივები
ბელარუსის სახელმწიფო აკადემიური სიმფონიური ორკესტრი
ჟინოვიჩის სახელობის ბელარუსის ეროვნული აკადემიური ხალხური ორკესტრი
ბელარუსის სახელმწიფო აკადემიური საგუნდო კაპელა
ბელარუსის სახელმწიფო კამერული ორკესტრი
ბელარუსის სახელმწიფო კამერული გუნდი
სოლისტების ანსამბლი „კლასიკოს-ავანგარდისტები“
მინსკის სასულე კვარტეტი
სოლისტების ანსამბლი ი. ივანოვის ხელმძღვანელობით
ბელარუსის ხალხური მუსიკის სახელმწიფო ანსამბლი „“
ანსამბლი „“
ფოლკლორული ჯგუფი „“
საკონცერტო-საგასტროლო განყოფილება
საბავშვო და ახალგაზრდების ფილარმონია
ბელარუსის პოეტური თეატრი „“

ჯილდოები
1940 — შრომის წითელი დროშის ორდენი
რაუფ ბაბაევი

რაუფ იუსიფ ოღლუ ბაბაევი (, 30 დეკემბერი, 1937, ლენინაკანი - 27 მარტი, 2020, ბაქო) — აზერბაიჯანელი პოპ მომღერალი, ვოკალური კვარტეტის "გაიას" სოლისტი.

სასიცოცხლო
რაუფ ბაბაევი დაიბადა 1937 წლის 30 დეკემბერს სომხეთის სსრ ქალაქ ლენინაკანში (ახლანდელი გიუმრი), სადგურის უფროსის ოჯახში. სწავლობდა ბაქოს მე-8 საშუალო სკოლაში. 1956 წელს დაამთავრა ბაქოს მუსიკალური კოლეჯი, სადაც პირველად დაინტერესდა ჯაზით და შეხვდა თავის მომავალ კოლეგებს „გაიას“ კვარტეტიდან. ადრეულ წლებში მუშაობდა მუსიკოსად და ვოკალისტად აზერბაიჯანის სახელმწიფო რუსულ დრამატულ თეატრში, აზერბაიჯანის სახელმწიფო საესტრადო სიმფონიურ ორკესტრში და აზერბაიჯანის სახელმწიფო ფილარმონიულ საზოგადოებაში და ასრულებდა ჯაზ-კონცერტებს. 1965 წელს, მურად კაჟლაევის მიწვევით, აზერბაიჯანელ ხელოვანთა ჯგუფთან ერთად გაემგზავრა მახაჩყალაში, სადაც გახდა დაღესტნის ფილარმონიაში ორგანიზებული ვოკალური და ინსტრუმენტული ანსამბლის „გუნიბის“ სოლისტი.

2003 წლიდან ხელმძღვანელობდა საბავშვო ვოკალურ ანსამბლ „ბერიბახს“. 1978 წელს მიიღო აზერბაიჯანის სსრ დამსახურებული არტისტის წოდება, ხოლო 2006 წელს - აზერბაიჯანის სახალხო არტისტის. 2016 წელს დაჯილდოვდა დიდების ორდენით.

რაუფ ბაბაევი ბაქოში 2020 წლის 27 მარტს გარდაიცვალა.
მირზა მამედზადე

მირზა მამედზადე (; 20 იანვარი, 1882, ერვანი- 3 იანვარი, 1938, ბაქო) – აზერბაიჯანელი პროფესორი, პედაგოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი ( 1937 ).

სიცოცხლე
მირზა ჯაბარ მამადზადე დაიბადა 1882 წლის 20 იანვარს ქალაქ ერევანში, მასწავლებლის მირზა აბასის ოჯახში. განათლება ჯერ სახლში მიიღო, შემდეგ კი ერევნის სამასწავლებლო სემინარიაში სწავლობდა. სემინარიაში მას ასწავლიდა ახუნდ მამედბაგირი გაზიზადე, რომელმაც თავისი როლი ითამაშა 1898 წელს ერევანში პირველი რუსულ-თათრული სკოლის გახსნაში. 1902 წელს სწავლის დამთავრების შემდეგ მირზა ჯაბარმა ჩააბარა ერევნის მასწავლებელთა სემინარიაში და მიიღო მასწავლებლის სერთიფიკატი. 1902 წლის სექტემბრიდან მუშაობდა მასწავლებლად სოფელ ნეხრამის სკოლაში. 1903 წლიდან მასწავლებლობა დაიწყო გამარლის სკოლაში, 1904 წლიდან კი იმანშალის სკოლაში. 1905 წლიდან 1906 წლის 1 სექტემბრამდე იყო გამარლის სკოლის ზედამხედველი.
1918 წელს დაშნაკების ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ მირზა ჯაბარ მამადზადე ერევნის გიმნაზიისა და პედაგოგიური სემინარიის დახურვის გამო ოჯახთან ერთად ნახიჩევანში გადავიდა საცხოვრებლად. აქ ის ასწავლის რუსულს, თურქულს და აზერბაიჯანულს დაწყებით და საშუალო სკოლებში. გარდა ამისა, მონაწილეობს ნახიჩევანის დაცვაში დაშნაკებისგან.

1920 წელს, ბოლშევიკების მიერ სომხეთის ოკუპაციის შემდეგ, მირზა ჯაბარი დაბრუნდა ერევანში. იმავე წლის ბოლოს ის ოჯახთან ერთად ერევნიდან ბაქოში გადავიდა საცხოვრებლად, სადაც განაგრძო მასწავლებლობა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, აზერბაიჯანის პედაგოგიურ და კოოპერატიულ ინსტიტუტებში. პოეზიის წერის გარდა, ის დაკავებული იყო ლინგვისტიკით.
1937 წლის ოქტომბერში ის და მისი ოჯახის წევრები დააპატიმრეს. დაადანაშაულეს და დახვრიტეს 1938 წლის 3 იანვარს საგამოძიებო საქმეზე 12493. მისი ცოლი და ქალიშვილი გადაასახლეს. იგი რეაბილიტირებულ იქნა 1957 წელს.
სოვეტ ერმენისტანი (გაზეთი)

„სოვეტ ერმენისტანი“ (სიტყვასიტყვით საბჭოთა სომხეთი) — სოციალურ-პოლიტიკური გაზეთი აზერბაიჯანულ ენაზე, რომელიც გამოიცემოდა სომხეთის სსრ-ში. გაზეთი აშუქებდა სომხეთსა და მის ფარგლებს გარეთ მიმდინარე სოციალურ-პოლიტიკურ მოვლენებს.

1970-იან წლებში გაზეთი გამოდიოდა კვირაში 3-ჯერ, ტირაჟით 21 000 ეგზემპლარი.

გაზეთი დაარსდა 1921 წელს.

ყარაბაღის კონფლიქტის გამო გაზეთის გამოცემა შეწყდა.
ოკა (თვითმავალი ნაღმსატყორცნი)

2ბ1 „ოკა“ — საბჭოთა განსაკუთრებული სიმძლავრის 420-მილიმეტრიანი თვითმავალი ნაღმსატყორცნი დანადგარი.

შექმნის ისტორია
საარტილერიო სისტემა „ოკაზე“ მუშაობა მიმდინარეობდა პირველი საბჭოთა ბირთვულსაბრძოლომასალიანი საარტილერიო დანადგარის შექმნის პროგრამის ფარგლებში. მცირე სიმძლავრის ბირთვული მუხტის შემუშავება გაჭიანურდა. 1954 წლის 13 ოქტომბერს გამოცდისას ბირთვული აფეთქება ვერ მოხდა. ბირთვული მუხტის წარმატებული გამოცდა ტორპედო ტ-5-ის შემადგენლობაში მხოლოდ 1955 წელს შეძლეს. ეს იყო პირველი აფეთქება ახალი მიწის პოლიგონზე. ამან საშუალება მისცა გადასულიყვნენ სპეციალური საარტილერიო დანადგარების შემუშავებაზე.

420-მმ თვითმავალი ნაღმსატყორცნის შემუშავება მიმდინარეობდა ლენინგრადის კიროვის ქარხანაში მთავარი საარტილერიო სამმართველოს დაკვეთით სსრკ მინისტრთა საბჭოს 1955 წლის 18 აპრილის № 764-457 დადგენილების საფუძველზე, 406-მმ თვითმავალი ქვემეხის „კონდენსატორის“ პარალელურად. ნაღმსატყორცნი „ოკა“, რომელიც გათვლილი იყო ტაქტიკური ბირთვული საბრძოლო მასალის გასროლაზე, შეიქმნა მძიმე ტანკის მუხლუხიანი შასის ბაზაზე. დანადგარი განკუთვნილი იყო მტრის კომუნიკაციების, აეროდრომებისა და სამრეწველო ობიექტების განადგურებაზე.

კონსტრუქცია
ნაღმსატყორცნის მოქანავე ნაწილი განათავსეს მუხლუხიან შასიზე „ობიექტ 273“. მანქანის ბაზად გამოიყენეს მძიმე ტანკ „ობიექტ 272“-ის (ტ-10მ-ის ლენინგრადული ვარიანტი) შასი. ორივე მანქანის ტრანსმისია და ძრავის დანადგარები მთლიანად უნიფიცირებული იყო, მცირედი განსხვავებები იყო სავალი ნაწილის კონსტრუქციაში. დანადგარის მასის შემცირების მიზნით, საბრძოლო განყოფილება შეჯავშნილი არ იყო.

თვითმავალი დანადგარისათვის 420-მმ ნაღმსატყორცნი 2ბ1 შეიქმნა გლუვლულიანი არტილერიის სპეციალურ საკონსტრუქტორო ბიუროში , მთავარი კონსტრუქტორი — ბორის შავირინი. საბრძოლო მასალის განსაკუთრებული მასური გაბარიტების (მასა 650 კგ) გამო, დატენისათვის გამოიყენებოდა ჯალამბარი და ელექტროჰიდრავლიკური ამძრავის მქონე ამწევი ისარი. საბრძოლო კომპლექტის გადატანა და დატვირთვა უნდა განეხორციელებინა სპეციალურ დამხმარე მანქანას. ეს მანქანა, რომელიც აგრეთვე კიროვის ქარხანაში შეიმუშავეს, იწონიდა დაახლ. 30 ტონას და მნიშვნელოვნად იყო უნიფიცირებული მუხლუხიან საარტილერიო ავტოსაწევართან ატ-ტ (-, „ობიექტ 401“).

გამოშვება
1957 წელს აიგო თვითმავალი ნაღმსატყორცნის 4 საცდელი ნიმუში. ქარხნული გამოცდები დასრულდა 1959 წელს. საცდელმა ნიმუშებმა 1960 წელს გაიარეს საპოლიგონე გამოცდები. გამოცდებმა აჩვენა სირთულე ექსპლუატაციაში და მანქანის კვანძების არასაკმარისი საიმედოობა. მნიშვნელოვანი ნაკლი იყო მისი ცუდი მანევრულობა — არასაკმარისი კუთრი სიმძლავრე და ლულის დიდი შვერი.

ნაღმსატყორცნ „ოკას“ შექმნის შემდგომი სამუშაოები შეწყდა. ამას ხელი შეუწყო სახმელეთო ჯარებში ტაქტიკური რაკეტების კომპლექსების დანერგვამ, რომლებსაც გამშვები დანადგარების მცირე მასური გაბარიტებისა და მნიშვნელოვნად უკეთესი მანევრული მახასიათებლების პირობებში ჰქონდათ მიზნების განადგურების უფრო მაღალი შესაძლებლობები.

დღეს 420-მმ თვითმავალ ნაღმსატყორცნ „ოკას“ ერთი ეგზემპლარი ნაღმთან ერთად დაცულია სანქტ-პეტერბურგის არტილერიის მუზეუმში.
პუერტო-რიკოს გეოგრაფია

პუერტო-რიკოს გეოგრაფია მოიცავს არქიპელაგს კარიბის ზღვასა და ჩრდილო ატლანტის ოკეანეს შორის, დომინიკელთა რესპუბლიკის აღმოსავლეთით და ვირჯინის კუნძულების დასავლეთით. მთავარი კუნძული, პუერტო-რიკო, დიდი ანტილის კუნძულების ყველაზე პატარა და ყველაზე აღმოსავლეთით მდებარე კუნძულია. კუნძულის ფართობი 8 710 კმ²-ია. იგი აშშ-ის მესამე უდიდესი კუნძულია, ხოლო მსოფლიო მასშტაბით 82-ე ადგილზეა ფართობის მიხედვით. არქიპელაგის დანარჩენ ნაწილს პატარა კუნძულები: ვიეკესი, კულებრა, მონა, დესეჩეო და კახა-დე-მუერტოსი შეადგენენ, რომელთაგანაც მთელი წლის მანძილზე მხოლოდ კულებრაა დასახლებული. წლის განმავლობაში მონა დაუსახლებელია და მხოლოდ პუერტო-რიკოს ბუნებრივი რესურსების დეპარტამენტის დასაქმებულები სახლობენ.

მთავარი კუნძული აღმოსავლეთიდან დასავლეთით 96 საზღვაო მილსა და ჩრდილოეთიდან სამხრეთით 35 საზღვაო მილზეა გადაჭიმული. ფართობით აღემატება როდ-აილენდს და ჩამორჩება კონექტიკუტის შტატს. მეტწილად მთიანი კუნძულია. დიდი სანაპირო ტერიტორიები ჩრდილოეთ და სამხრეთ რეგიონებშია. მთავარ ქედს ცენტრალური ქედი ჰქვია. უმაღლესი წერტილი, სერო-დე-პუნტა, ზღვის დონიდან 1 338 მეტრის სიმაღლეზე მდებარეობს. მნიშვნელოვანი მწვერვალი ელ-იუნკე, რომელიც სიერა-დე-ლუკილიოზე, ელ-იუნკეს ეროვნულ ტყეში მდებარეობს, ზღვის დონიდან 1 065 მეტრის მანძილზე. დედაქალაქი სან-ხუანი კუნძულის ჩრდილოეთ სანაპიროზე მდებარეობს.

ფიზიკური გეოგრაფია
პუერტო-რიკოს არქიპელაგი კარიბის ზღვასა და ჩრდილო ატლანტის ოკეანეს შორის, დომინიკელთა რესპუბლიკის აღმოსავლეთით და ვირჯინის კუნძულების დასავლეთით. მთავარი კუნძულის ტოპოგრაფია სამ ძირითად რეგიონს მოიცავს: მთიან რეგიონს, რომელიც მოიცავს ცენტრალური ქედი, სიერა-დე-ლუკილიო და სიერა-დე-კაიეი; სანაპირო ვაკეები და ჩრდილოეთ კარსტული რეგიონი. ცენტრალური ქედი მთელ კუნძულზეა გადაჭიმული და მას ჩრდილოეთ და სამხრეთ რეგიონებად ყოფს. მთებს კუნძულის დაახლოებით 60% უკავია.

პუერტო-რიკოს აღმოსავლეთით, ვიეკესის ჩრდილოეთით და ვირჯინის კუნძულების დასავლეთით კულებრის არქიპელაგი მდებარეობს, რომელიც მთავარ კუნძულ კულებრასა და 28 პატარა დაუსახლებელ კუნძულს მოიცავს.

პოლიტიკური გეოგრაფია
პუერტო-რიკო აშშ-ის ტერიტორიაა და აშშ-ის მთავრობის დადგენილებით, პირველი დონის ადმინისტრაციული დანაყოფები არ აქვს. მეორე დონის ადმინისტრაციული დანაყოფები მუნიციპალიტეტებია, რომლებიც თავის მხრივ ბარიოებად, ეს უკანასკნელები კი სექტორებად იყოფა. ყოველ მუნიციპალიტეტს 4 წლით არჩეული მერი და მუნიციპალური საკანონმდებლო ორგანო ჰყავს.

პუერტო-რიკოს პირველი მუნიციპალიტეტი, სან-ხუანი, 1521 წელს დაფუძნდა. საუკუნეში კიდევ ორი მუნიციპალიტეტი დაარსდა: კოამო (1570) და სან-ხერმანი. საუკუნეში კიდევ 3 მუნიციპალიტეტი შეიქმნა: არეკიბო (1614), აგვადა (1692) და პონსე (1692). საუკუნეში კიდევ 30 მუნიციპალიტეტი, ხოლო საუკუნეში 34 მუნიციპალიტეტი დაარსდა. საუკუნეში კიდევ 6 მუნიციპალიტეტი შეიქმნა, რომელთაგან ბოლო, ფლორიდა, 1971 წელს დაარსდა.
აგვადილია (პუერტო-რიკო)

აგვადილია — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი პუერტო-რიკოში. მდებარეობს კუნძულის ჩრდილო-დასავლეთ კიდეში, აგვადისა და მოკის მუნიციპალიტეტის ჩრდილოეთით და ისაბელას მუნიციპალიტეტის დასავლეთით. მოიცავს 15 ბარიოს და აგვადილია-პუებლოს (ქალაქის საქმიანი ნაწილი და ადმინისტრაციული ცენტრი). შედის აგვადილია-ისაბელა-სან-სებასტიანის მეტროპოლიტენური სტატისტიკური ტერიტორიის შემადგენლობაში. აგვადილია ქალაქის თავდაპირველი სახელწოდების, სან-კარლოს-დე-ლა-აგვადილიას შემოკლებული ვერსიაა.
ილია ზარაფიშვილი

ილია აბრამის ძე ზარაფიშვილი (დ. 1856, სოფ. ქვემო მაჩხაანი, ახლანდ. სიღნაღის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1909, თელავი) — ქართველი პედაგოგი, საზოგადო მოღვაწე.

1878 წელს დაამთავრა თბილისის სასულიერო სემინარია. შემდეგ ქართულ ენასა და ლიტერატურას ასწავლიდა თელავის სასულიერო სასწავლებელში, მათემატიკას — წმ. ნინოს ქალთა სასწავლებელში. „ნადიკვარელის” ფსევდონიმით აქვეყნებდა პუბლიცისტურ წერილებს ქართულ პრესაში („დროება“, „ივერია“, „ცნობის ფურცელი“). 1895 წელს მისი ხელმძღვანელობით თელავში დაარსდა ქალთა ამხანაგობა, რომელშიც გაერთიანდა ორმოცდაათამდე ქალი. ამხანაგობა ატარებდა ლექცია-მოხსენებებს, ჩამოაყალიბა სცენის მოყვარეთა წრე. ზარაფიშვილი იყო „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების“ აქტიური წევრი. რუსეთის 1905 წლის რევოლუციის დროს მონაწილეობდა საპროტესტო მოძრაობაში, დააარსა თელავის მაზრის მასწავლებელთა კავშირი. რუსეთის მთავრობამ ზარაფიშვილი დააპატიმრა და შორეულ ჩრდილოეთში გადასახლება მიუსაჯა, რაც შემდეგ ხანდაზმულობის გამო სამშობლოდან წასვლით შეუცვალეს. თავი შეაფარა თავრიზს, საიდანაც ჯანმრთელობაშერყეული დაბრუნდა სამშობლოში.
ადხუნტასი (პუერტო-რიკო)

ადხუნტასი — პატარა მთისპირა ქალაქი და მუნიციპალიტეტი პუერტო-რიკოში. მდებარეობს კუნძულის ცენტრალურ შუადასავლეთ ნაწილში, ცენტრალურ ქედზე, იაუკოს, გვაიანილიასა და პენიუელასის ჩრდილოეთით, უტუადოს სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ლარესისა და იაუკოს აღმოსავლეთით და პონსეს ჩრდილო-დასავლეთით. მოიცავს 16 ბარიოსა და ადხუნტასის პუებლოს (ქალაქის საქმიანი ტერიტორია და ადმინისტრაციული ცენტრი). ადხუნტასი დედაქალაქ სან-ხუანის დასავლეთით მანქანით დაახლოებით 2 საათის სავალზეა.

ადხუნტასს "პუერტო-რიკოს შვეიცარიასაც" უწოდებენ, შედარებით ცივი ამინდის გამო. საშუალო წლიური ტემპერატურა 21 °-ის ტოლია. პუერტო-რიკოში ყველაზე დაბალი ტემპერატურა, 38 ° სწორედ ადხუნტასში დაფიქსირდა 2018 წელს. რბილი კლიმატი ზაფხულში ბევრ ტურისტს იზიდავს.

კლიმატი
აგვადა (პუერტო-რიკო)

აგვადა (სან-ფრანსისკო-დე-ასის-დე-ლა-აგვადა) ― ქალაქი და მუნიციპალიტეტი პუერტო-რიკოში. მდებარეობს კუნძულის დასავლეთ სანაპიროზე, რინკონიდან აღმოსავლეთით, აგვადილიიდან და მოკადან დასავლეთით, ანიასკოდან და მაიაგუესიდან ჩრდილოეთით. მოიცავს 17 ბარიოსა და აგვადის პუებლოს (ქალაქის საქმიანი ნაწილი და ადმინისტრაციული ცენტრი). შედის აგვადილია-ისაბელა-სან-სებასტიანის მეტროპოლიტენური სტატისტიკური ტერიტორიის შემადგენლობაში.
პუერტო-რიკოს მუნიციპალიტეტები

პუერტო-რიკოს მუნიციპალიტეტები ― მეორე დონის ადმინისტრაციული დანაყოფები პუერტო-რიკოში. 78 ადმინისტრაციული დანაყოფი 78 დიდ და პატარა ქალაქს მოიცავს. მუნიციპალიტეტები იყო ბარიოებად, მესამე დონის ადმინისტრაციულ დანაყოფებად. 1991 წელს მიღებული ავტონომიური მუნიციპალიტეტების კოდექსის მიხედვით, ყოველ მუნიციპალიტეტს უნდა ჰყავდეს ძლიერი მერი და მუნიციპალური საბჭო. მუნიციპალიტეტების მმართველი ორგანოები ერთპალატიანია და წარმომადგენელთა რაოდენობა მუნიციპალიტეტების მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით განისაზღვრება. მერებიც და საბჭოს წარმომადგენლებიც ერთდროულად აირჩევა 4 წლის ვადით.

მუნიციპალიტეტები
ანატოლი სმირანინი

ანატოლი სმირანინი (; დ. 23 დეკემბერი, 1892, ოდესა, რუსეთის იმპერია — გ. 15 თებერვალი, 1971, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — რუსი და საბჭოთა მსახიობი, რეჟისორი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1946).

ბიოგრაფია
დაიბადა ოდესაში 1892 წლის 23 დეკემბერს. დაამთავრა ოდესის მე-5 გიმნაზია. მამის სურვილის მიუხედავად, მიატოვა უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი და 1910 წელს თეატრალურ სცენაზე შედგა ფეხი. მოღვაწეობდა ტაგანროგის, უფის, პენზის, დონის როსტოვის, ურალისა და სხვა თეატრებში. გადაიტანა 3 რევოლუცია და 2 მსოფლიო ომი. პირველ მსოფლიო ომში მოხალისედ წავიდა.

1917-1919 წლებში მოღვაწეობდა ოდესაში, ამხანაგობა „რუსულ დრამაში“, 1920-1922 წლებში — საზღვაო ძალების პოლიტსამმართველოს თეატრში, 1922-1936 წლებში — სოხუმის, ბათუმის, კრასნოდარის და სხვა თეატრებში. 1936 წლიდან თბილისის ა. გრიბოედოვის სახელობის სახელმწიფო თეატრის წამყვანი მსახიობი იყო. გამორჩეული როლები: სირანო (ე. როსტანის „სირანო დე ბერჟერაკი“), ზაბელინი (ნ. პოგოდინის „კრემლის კურანტები“), ტარტიუფი (მოლიერის „ტარტიუფი“), პოლკოვნიკი ტალბერგი (მ. ბულგაკოვის „ტურბინთა დღეები“), დუდუკინი (ა. ოსტროვსკის „უდანაშაულო დამნაშავენი“) და სხვა.

ფილმოგრაფია
1943 „უჩინარი იანი“ — სტუდენტი
1944 „მალახოვის ყორღანი“ — მთხრობელი
1946 „დავით გურამიშვილი“ — ფრიდრიხ მეორე–პრუსიის მეფე
1947 „რობინზონ კრუზო“ — რობინზონის მამა
1961 „ადამიანი ამფიბია — ბალთაზარი
1966 „უყაიმო თამაში“ — პროფ. ბერნარი

ჯილდოები და აღიარება
1940 — საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი
1941 — საპატიო ნიშნის ორდენი
1946 — საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი