იპოლიტო მეხია

იპოლიტო მეხია (დ. 22 თებერვალი, 1941) — დომინიკელი პოლიტიკოსი, რომელიც დომინიკელთა რესპუბლიკის პრეზიდენტის პოსტს 2000 წლიდან 2004 წლამდე იკავებდა.

მისი საპრეზიდენტო ვადის განმავლობაში ქვეყანა ერთ-ერთმა უმძიმესმა ეკონომიკურმა კრიზისმა მოიცვა, რაც გამოწვეული იყო ქვეყნის სამი მსხვილი კომერციული ბანკის გაკოტრებით. ამ პროცესებმა გამოიწვია მაღალი ინფლაცია, ქვეყნის რისკის რეიტინგის გაზრდა, ვალუტის დევალვაცია და ადგილობრივი სიღარიბის დონის მატება. გარდა ამისა, მეხიამ 604 დომინიკელი სამხედრო გაგზავნა ერაყის ომში მონაწილეობის მისაღებად.

2004 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში იგი მეორე ვადით იყრიდა კენჭს, როგორც „დომინიკის რევოლუციური პარტიის“ კანდიდატი, თუმცა დამარცხდა ლეონელ ფერნანდესთან. ფერნანდესი, რომელიც „დომინიკის განთავისუფლების პარტიას“ წარმოადგენდა, სწორედ ის პირი იყო, რომელიც მეხიამ 2000 წელს პრეზიდენტის პოსტზე შეცვალა.
.
ადრეული წლები
იპოლიტო მეხია დაიბადა 1941 წლის 22 თებერვალს სანტიაგო-დე-ლოს-კაბალიეროსში, ხოსე მარია კაბრალ ბაესის ჰოსპიტალში. იგი იყო იპოლიტო დე ხესუს „პოლინ“ მეხია დიასისა და მარია ხოსეფა „მარინა“ დომინგეს ვინიალსის პირველი შვილი. მისი მშობლები გურაბოში, ლა-ჩიჩიგუადან იყვნენ, სადაც თავად იპოლიტო გაიზარდა. მშობლიურ ქალაქში მას „კაბუიტას“ ეძახდნენ, რაც აგავას თოკის კნინობითი ფორმაა — ეს მეტსახელი მან ახალგაზრდობაში თავისი გრძელი, სწორი ქერა თმის გამო მიიღო.

1962 წელს მეხიამ დაამთავრა სან-კრისტობალის ლოიოლას პოლიტექნიკური ინსტიტუტი, ორი წლის შემდეგ კი აშშ-ში, ჩრდილოეთ კაროლინის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სპეციალურ პროგრამებზე სწავლობდა. 1964 წლის 4 ივლისს მან ცოლად შეირთო როსა გომეს არიასი, რომელიც მისი მესამე თაობის ბიძაშვილი იყო. მათ ოთხი შვილი შეეძინათ, მათ შორის კაროლინა მეხია დე გარიგო, რომელიც 2016 წელს ვიცე-პრეზიდენტობის კანდიდატი იყო.

ოცდაოთხი წლის ასაკში იგი თამბაქოს ეროვნული ინსტიტუტის დირექტორად და ქვემდივნად დაინიშნა. 1978 წელს, პრეზიდენტ ანტონიო გუსმან ფერნანდესის მთავრობაში, მან სოფლის მეურნეობის მინისტრის პოსტი დაიკავა. ამ პერიოდში მიიღეს კანონები აგრობიზნესის სტიმულირების შესახებ და დაიწყო სოფლის მეურნეობის განვითარებისა და ტექნიკური მოდერნიზაციის ხელშემწყობი პროგრამები.

1982 წელს მეხია სანტიაგოს პროვინციის სენატორობის კანდიდატი იყო, თუმცა დამარცხდა. 1990 წელს იგი დასახელდა ვიცე-პრეზიდენტობის კანდიდატად „დომინიკის რევოლუციური პარტიის“ ლიდერის, ხოსე ფრანსისკო პენია გომესის გვერდით.

პრეზიდენტობა
2000 წელს მეხია პრეზიდენტობის კანდიდატად წარდგა მემარცხენე ორიენტაციის დომინიკელთა რევოლუციური პარტიიდან . მისი პროგრამა გადასახადების გაზრდის ხარჯზე ჯანდაცვის, განათლებისა და სოციალური დაცვის სერვისების გაუმჯობესებას ითვალისწინებდა. საპრეზიდენტო არჩევნების პირველ ტურში მან ხმების 49.87%-ით ლიდერობა მოიპოვა. მისმა მთავარმა ოპონენტებმა, დანილო მედინამ და ყოფილმა პრეზიდენტმა ხოაკინ ბალაგერმა, ხმების შესაბამისად 24.9% და 24.6% მიიღეს.

ვინაიდან მეხიას მეორე ტურის თავიდან ასაცილებლად მხოლოდ რამდენიმე ათასი ხმა დააკლდა, მისმა მხარდამჭერებმა გამარჯვება გამოაცხადეს და მედინას დამარცხების აღიარებისკენ მოუწოდეს. მედინა მალევე მიხვდა, რომ მეხიასთან თითქმის 25%-იანი სხვაობის აღმოფხვრის შანსი არ ჰქონდა, განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც ბალაგერმა მიანიშნა, რომ მისი მომხრეების ნაწილი მეორე ტურში შესაძლოა „“-ის მხარეს გადასულიყო. გამარჯვებისთვის მედინას ბალაგერის ამომრჩეველთა თითქმის სრული მხარდაჭერა დასჭირდებოდა. შესაბამისად, მედინამ მეორე ტურში მონაწილეობაზე უარი თქვა და პრეზიდენტის პოსტი მეხიას დაუთმო. მეხიამ თანამდებობა იმავე წლის 16 აგვისტოს დაიკავა.

პრეზიდენტობის პერიოდში იგი მხარს უჭერდა ისეთ პოპულარულ საკითხებს, როგორიცაა სოციალური დაცვა, მცირე ბიზნესისა და სოფლის მეურნეობის დახმარება, განათლების გაუმჯობესება და სათანადო საცხოვრებელი პირობების შექმნა. მმართველობის პირველი ორი წლის განმავლობაში მან ხალხის დიდი ნდობა მოიპოვა, რამაც მის პარტიას კონგრესისა და მუნიციპალურ არჩევნებში გამარჯვება მოუტანა და სენატზე კონტროლის დამყარების საშუალება მისცა, სადაც 31-დან 29 სენატორი მისი პარტიის წევრი იყო.

მეხიას ვადის განმავლობაში ქვეყნის სიდიდით მეორე კერძო კომერციული ბანკი, „“, გახმაურებული კრახით დაიშალა, რაც ხანგრძლივ პოლიტიკურ კორუფციას უკავშირდებოდა. თუმცა, არ არსებობს მტკიცებულება, რომელიც მეხიას რაიმე სახის კორუფციასთან დააკავშირებდა, და მის წინააღმდეგ სასამართლო პროცესიც არასოდეს გამართულა. რეალურად, მოგვიანებით საერთაშორისო ორგანიზაციებმა, მათ შორის საერთაშორისო სავალუტო ფონდმა, დაამტკიცეს, რომ ბანკის გაკოტრება თაღლითური სქემით იყო გამოწვეული − რის გამოც მისი პრეზიდენტი და აღმასრულებელი დირექტორი რამონ ბაეს ფიგეროა წლების შემდეგ დამნაშავედ ცნეს და 10 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს.

თავისი მმართველობის პერიოდში მეხია ცდილობდა სახელმწიფო რესურსები და სერვისები ქვეყნის მასშტაბით მიმოფანტულ ათასობით პატარა სოფლის თემზე გაენაწილებინა, ნაცვლად ტრადიციული მიდგომისა, რომელიც კონცენტრირებული იყო დიდ ქალაქებზე. მან დააფუძნა ქვეყნის პირველი სოციალური დაცვის ტიპის საპენსიო სისტემა და შემოიღო ფიქსირებული კორპორატიული წინასწარი გადასახადი 1.5%-ის ოდენობით, რათა ხელი შეეწყო სახელმწიფო შემოსავლების შეგროვებისთვის.

მიუხედავად ამისა, მისი ადმინისტრაცია გაჯერებული იყო კორუფციითა და ნეპოტიზმით, და მან ვერ შეძლო წინამორბედის მსგავსი ეკონომიკური წარმატებისა და სტაბილურობის მიღწევა. 2004 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში, როდესაც მეხია მეორე ვადით კენჭს იყრიდა, იგი ლეონელ ფერნანდესთან დამარცხდა.

მეხიას მიერ პოსტის დატოვების მომენტისთვის დომინიკელთა რესპუბლიკა მწვავე ეკონომიკურ კრიზისში იმყოფებოდა.

კრიტიკა
მმართველობის პერიოდში მეხიას რეიტინგი მკვეთრად მერყეობდა: მან დააფიქსირა როგორც ყველაზე მაღალი, ისე ყველაზე დაბალი მოწონების მაჩვენებელი, რაც კი ბოლო დროის კონსტიტუციურ პრეზიდენტებს ჰქონიათ.

მეხიას პირველმა საპრეზიდენტო კამპანიამ 2000 წელს მას გამარჯვება მოუტანა მაშინდელი ახალი საარჩევნო წესების პირობებში, რომლებიც მოითხოვდა „50-ს პლუს 1“ პრინციპის დაცვას (პირველ ტურში გამარჯვებისთვის საჭირო იყო ხმების საერთო რაოდენობის 50 პროცენტს პლუს ერთი ხმა). ეს მკვეთრად კონტრასტული შემთხვევა იყო დომინიკელთა რევოლუციური პარტიის გარდაცვლილ ლიდერთან, ხოსე ფრანსისკო პენია გომესთან შედარებით, რომელიც პრეზიდენტობისთვის ზედიზედ სამჯერ (1990, 1994 და 1996 წლებში) წარუმატებლად იბრძოდა და ვერასოდეს მიიღო ისეთი მხარდაჭერა, როგორიც მეხიამ პირველივე მცდელობისას მოიპოვა.

სახელმწიფოს მეთაურის პოსტზე ყოფნისას მეხია აქტიურად ცდილობდა მაშინდელი მოქმედი კონსტიტუციის შეცვლას, რათა დაშვებული ყოფილიყო პრეზიდენტის ზედიზედ მეორე ვადით არჩევა. ამას მან ორივე საკანონმდებლო პალატაში (სენატსა და დეპუტატთა პალატაში) საკუთარი პარტიის უმრავლესობის დახმარებით მიაღწია. აღსანიშნავია, რომ კონსტიტუციის თავდაპირველი ვერსია კრძალავდა წინა პრეზიდენტის მონაწილეობას 2000 წლის არჩევნებში მის წინააღმდეგ.

პოპულარულ კულტურაში
პრეზიდენტი მეხია ერთპიროვნულად არის პასუხისმგებელი დომინიკელთა რესპუბლიკაში პერანგ „ჩაკაბანას“ (გვაიაბერა) პოპულარობაზე. მის პრეზიდენტობამდე ეს სტილი თითქმის მივიწყებული იყო და მას ძირითადად მხოლოდ ხანდაზმულთა მცირე ნაწილი ატარებდა. ოპონენტები, პრესა, კომიკოსები და მოსახლეობის დიდი ნაწილი მეხიას ხშირად დასცინოდნენ და აკრიტიკებდნენ იმის გამო, რომ იგი პრეზიდენტის ინსტიტუტს არაფორმალურ იერს სძენდა. ყოფილი პრეზიდენტებისა და მსოფლიო ლიდერებისგან განსხვავებით, რომლებიც კოსტიუმსა და ჰალსტუხს ანიჭებდნენ უპირატესობას, მეხია ეროვნულ სასახლეში ყოველდღიურად თეთრი „ჩაკაბანათი“ მიდიოდა. მეხია საჯაროდ კოსტიუმს იშვიათად, მხოლოდ განსაკუთრებით ოფიციალური ღონისძიებების დროს იცვამდა. მისმა ჩაცმულობამ საზოგადოების იმდენად დიდი ყურადღება მიიპყრო, რომ ეს სტილი ჯერ სხვა გავლენიანმა პირებმა და მინისტრთა კაბინეტის წევრებმა, შემდეგ კი ყველა ასაკის მამაკაცებმა აიტაცეს. დღესდღეობით დომინიკელთა რესპუბლიკაში ეს ყველაზე პოპულარული მამაკაცის სამოსია ელეგანტური თუ ოფიციალური შეხვედრებისთვის.