iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
S/2021 J 6

/2021 6 — ციური სხეული, პლანეტა იუპიტერის ბუნებრივი თანამგზავრი, რომელიც შედის კარმეს ჯგუფში.

აღმოჩენა
თანამგზავრი აღმოაჩინეს სკოტ შეპარდმა, დევიდ თოლენმა და ჩად ტრუხილიომ 2021 წლის 5 სექტემბერს, 8.2 მეტრიანი სუბარუს ტელესკოპის გამოყენებით მაუნა კეას ობსერვატორიაში, ჰავაი. აღმოჩენა გამოცხადებულ იქნა მცირე პლანეტების ცენტრის მიერ 2023 წლის 20 იანვარს, მას შემდეგ, რაც დაკვირვებები შეგროვდა საკმარისად ხანგრძლივი დროის მანძილზე, რათა დაედასტურებინა თანამგზავრის ორბიტა. თანამგზავრი 2010 წლის 2 ოქტომბერს ადრეულ დაკვირვებებში აღმოაჩინეს.

ორბიტა
/2021 6 არის კარმეს ჯგუფის ნაწილი, იუპიტერის რეტროგრადული არარეგულარული მთვარეების მჭიდრო გროვა, რომელიც მიჰყვება კარმეს მსგავს ორბიტას ნახევრად მთავარ ღერძებზე 22-24 მილიონი კმ, ორბიტალური ექსცენტრიულობა 0.2-0.3 და დახრილობები 163–166°.

ფიზიკური მახასიათებლები
მას აქვს დიამეტრი დაახლოებით 1 კმ აბსოლუტური სიდიდისთვის 17.3.
S/2003 J 24

/2003 24, 0061 — ციური სხეული, პლანეტა იუპიტერის ბუნებრივი თანამგზავრი, რომელიც შედის კარმეს ჯგუფში.

აღმოჩენა
თანამგზავრი აღმოჩენილ იქნა სკოტ შეპარდის და სხვების მიერ. 2003 წელს იგი დამოუკიდებლად იპოვა მოყვარულმა ასტრონომმა კაი ლიმ, რომელმაც ამის შესახებ განაცხადა 2021 წლის 30 ივნისს. იგი ოფიციალურად გამოცხადდა 2021 წლის 15 ნოემბერს მცირე პლანეტების ცენტრში.

ორბიტა
/2003 24 ბრუნავს იუპიტერის გარშემო 23088000 კმ საშუალო მანძილზე 715.4 დღეში, ეკლიპტიკისკენ 162° დახრილობით, რეტროგრადული მიმართულებით და ექსცენტრიულობით 0.25.

ის მიეკუთვნება კარმეს ჯგუფს, რომელიც შედგება არარეგულარული რეტროგრადული მთვარეებისგან, რომლებიც ბრუნავენ იუპიტერზე 23-დან 24 გმ-მდე მანძილზე და დაახლოებით 165°-ის დახრილობით.
იმამედდინ ხალილოვი

იმამედდინ მარიფ ოღლუ ხალილოვი (; დ. 23 თებერვალი, 1998, განჯა) — აზერბაიჯანელი პარა-ტაეკვონდოს სპორტსმენი, რომელიც ასპარეზობს 44 ინვალიდობის კატეგორიაში (ერთი ხელის ამპუტაციით ან მკლავის ფუნქციის ექვივალენტური დაკარგვით) და 70 კგ-მდე წონის კატეგორიაში. 2024 წლის ზაფხულის პარაოლიმპიური თამაშების ჩემპიონი, მსოფლიოს ჩემპიონი და ევროპის 2023 წლის ჩემპიონი, 2024 წლის ევროპის ჩემპიონი, 2022 წლის ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის მედალოსანი. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სპორტის ოსტატი (2024).

წარმოადგენდა აზერბაიჯანს ტოკიოში 2020 წლის ზაფხულის პარაოლიმპიურ თამაშებზე.

ბიოგრაფია
იმამედდინ ხალილოვი დაიბადა 1998 წლის 23 თებერვალს განჯაში. 2006 წელს ტაეკვონდოში ვარჯიში დაიწყო. ამ დროს მისი უფროსი ძმა ამ სპორტით იყო დაკავებული და იმამედინი ვარჯიშობდა მასთან, მაგრამ არ მონაწილეობდა შეჯიბრებებში. 2009 წელს აზერბაიჯანში დაიწყო პარატაეკვონდოს ჩამოყალიბება და ხალილოვი ამ სპორტით 2012 წლიდან არის ჩართული.
2021 წლის მაისში იმამედდინ ხალილოვმა მოიპოვა ოქროს მედალი სოფიაში ევროპის შესარჩევი ტურნირის ფინალში და მოიპოვა ლიცენზია ტოკიოს ზაფხულის პარაოლიმპიურ თამაშებზე.

2022 წლის მარტში იგი მეორე გახდა პრეზიდენტის თასზე თეირანში. იმავე წლის მაისში მანჩესტერში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე ვერცხლი მოიპოვა. 2022 წლის სექტემბერში ხალილოვმა ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა პარიზში გრან პრიზე. იმავე წლის ოქტომბერში ხალილოვი მეორე გახდა მანჩესტერის გრან პრიზე. 2022 წლის დეკემბერში სპორტსმენმა მოიპოვა ოქროს მედალი რიადში გამართული გრან-პრის ფინალურ ეტაპზე..
2023 წლის აპრილში მან მიიღო აზერბაიჯანის სპორტის ოსტატის წოდება. 2023 წლის ივლისში ხალილოვმა ვერცხლი მოიპოვა საფრანგეთის ქალაქ მონტარჟისში გამართულ ევროპის ღია ჩემპიონატზე. 2023 წლის აგვისტოში ხალილოვმა მოიგო ევროპის ჩემპიონატი როტერდამში. იმავე თვეში მან პირველი ადგილი დაიკავა მსოფლიო კულტურულ ფესტივალზე სამხრეთ კორეა ჩუნჩეონში და მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი პარიზში გრან პრიზე.

2023 წლის სექტემბერში ხალილოვმა მოიგო პარატაეკვონდოს გრან პრი მექსიკაში. იმავე თვეში ხალილოვმა მოიგო მსოფლიო ჩემპიონატი პარატაეკვონდოში მექსიკაში, ფინალში დაამარცხა უზბეკი ჟავოჰირ ალიკულოვი. ეს იყო აზერბაიჯანის პირველი ოქრო პარატაეკვონდოში მსოფლიო ჩემპიონატზე მას შემდეგ, რაც სპორტის ეს სახეობა პარაოლიმპიური თამაშების პროგრამაში მოხვდა. ამ ტურნირზე გამარჯვების წყალობით ხალილოვი მსოფლიო რეიტინგის ლიდერი გახდა.

2024 წლის 11 მაისს მან ოქროს მედალი მოიპოვა 2024 წლის ევროპის პარატაეკვონდოს ჩემპიონატზე ბელგრადში (სერბეთი).
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის 2024 წლის 10 სექტემბრის ბრძანებით, იმამედდინ ხალილოვი დაჯილდოვდა 1 ხარისხის ორდენით „სამშობლოსათვის სამსახურისათვის“ პარიზში, საფრანგეთში, ზაფხულის პარაოლიმპიურ თამაშებზე მაღალი მიღწევებისთვის.
ჰასრათ ჯაფაროვი

ჰასრათ ჯაფაროვი (, დ. 2002, ყარადაღლი) — აზერბაიჯანელი ბერძნულ-რომაული მოჭიდავე, 2024 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ბრინჯაოს მედალოსანი, ევროპის ორგზის ჩემპიონი 2020 და 2023 წწ. მსოფლიოს ჩემპიონი 23 წლამდე მოჭიდავეებს შორის, აზერბაიჯანის ბერძნულ-რომაული სტილით მოჭიდავეთა ნაკრების წევრი, 2023 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის ვერცხლის მედალოსანი, 2022 წლის მსოფლიო და 2022 წლის ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედალოსანი, ოსლოში 2021 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის მოზარდებში მონაწილე.

ბიოგრაფია
ჰასრათ ჯაფაროვი დაიბადა 2002 წლის 5 ოქტომბერს აზერბაიჯანის სოფელ კარადაღლიში, გორანბოის რეგიონში. ჭიდაობა მშობლიურ სოფელში დაიწყო. ჰასრატს ამ სპორტით დაკავება უფროსმა ძმამ შთააგონა. როდესაც ჯაფაროვი მე-7 კლასში იყო, გადაიყვანეს ბაქოს რესპუბლიკურ ოლიმპიურ სპორტულ ლიცეუმში.
2017 წელს სარაევოში ჰასრატ ჯაფაროვი ევროპის ჩემპიონი ახალგაზრდებს შორის 42 კგ-მდე წონით კატეგორიაში გახდა. მომდევნო წელს სკოპიეში მსგავს ტურნირზე, მაგრამ 51 კგ-მდე წონით კატეგორიაში მე-3 ადგილი დაიკავა. იმავე წელს ზაგრებში გამართულ ახალგაზრდულ მსოფლიო ჩემპიონატზე ბრინჯაოს მედალოსანი გახდა. იმავე წლის ივლისში დორტმუნდში იუნიორთა შორის ევროპის ჩემპიონი გახდა.
2021 წლის ნოემბერში ბელგრადში ხასრატ ჯაფაროვი უმცროსი მსოფლიო ჩემპიონი გახდა. ფინალში ის ირანელ მოჭიდავეზე მოჰამად რეზა გერაეის მოუგო.

2022 წლის აპრილში მან ევროპის ჩემპიონატზე ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა, გადამწყვეტ ორთაბრძოლაში დაამარცხა სერბი სებასტიან ნაგი. 2022 წლის სექტემბერში მან ბრინჯაო მოიპოვა ბელგრადში გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატზე, სადაც გადამწყვეტ ბრძოლაში დაამარცხა ევროპის მოქმედი ჩემპიონი თურქი მურატ ფირატი.
გუნდურ შეჯიბრში 2022 წლის ჭიდაობის მსოფლიო თასზე მე-2 ადგილი დაიკავა.
2023 წლის აპრილში მან მოიპოვა ოქროს მედალი 2023 წლის ჭიდაობის ევროპის ჩემპიონატზე.
2024 წლის ევროპის ჩემპიონატზე ჭიდაობაში მან პირველი ადგილი დაიკავა. 2024 წლის ივნისში ჯაფაროვმა მოიგო სარეიტინგო ტურნირი ბუდაპეშტში 72 კგ-მდე წონით კატეგორიაში.
პარიზის ოლიმპიურ თამაშებზე 21 წლის ჰასრატ ჯაფაროვმა, რომელმაც ოლიმპიური დებიუტი შეასრულა, აზერბაიჯანს ბერძნულ-რომაულ ჭიდაობაში ერთადერთი მედალი მოუტანა.
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის 2024 წლის 13 აგვისტოს ბრძანებით, ჰასრათ ჯაფაროვს მიენიჭა ორდენი „სამშობლოს სამსახურისთვის ხარისხის“ პარიზის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მაღალი მიღწევებისთვის და აზერბაიჯანული სპორტის განვითარებისთვის.
ბონგბონგ მარკოსი

ფერდინანდ „ბონგბონგ“ რომუალდეს მარკოსი (დ. 13 სექტემბერი, 1957) — ფილიპინელი პოლიტიკოსი, ფილიპინების მე-17 და ამჟამინდელი პრეზიდენტი. იგი ქვეყნის მე-10 პრეზიდენტის, კლეპტოკრატი და დიქტატორი ფერდინანდ მარკოსისა და ყოფილი პირველი ლედის იმელდა მარკოსის მეორე შვილი და ერთადერთი ვაჟია.

1980 წელს მარკოსი გახდა ჩრდილოეთი ილოკოსის ვიცე-გუბერნატორი, რომელიც დაუპირისპირდა მამამისის პარტიას, რომელიც იმ დროს მართავდა ფილიპინებს საომარ მდგომარეობაში. 1983 წელს იგი გახდა ჩრდილოეთი ილოკოსის გუბერნატორი და ეს თანამდებობა ეკავა მანამ, სანამ მისი ოჯახი ძალაუფლებას არ ჩამოაშორს სახალხო რევოლუციის დროს. ამის შემდეგ, 1986 წლის თებერვალში გაიქცა ჰავაიში. მამის გარდაცვალების შემდეგ 1989 წელს, პრეზიდენტმა კორასონ აკინომ საბოლოოდ მისცა უფლება მის ოჯახს დაბრუნებულიყო ფილიპინებში. მარკოსს და დედამისს, იმელდას, ამჟამად ემუქრებათ დაპატიმრება შეერთებულ შტატებში, სასამართლოს გადაწყვეტილების უგულებელყოფის გამო. სასამართლომ მათ დაავალა გადაეხადათ 353 მილიონი აშშ დოლარი მარკოსის დიქტატურის დროს ადამიანის უფლებების დარღვევისათვის.

მარკოსი ჩრდილოეთ ილოკოსის მე-2 ოლქიდან აირჩიეს ფილიპინების წარმომადგენელთა პალატაში და მისი წევრი იყო 1992 წლიდან 1995 წლამდე. 1998 წელს იგი კვლავ აირჩიეს ჩრდილოეთ ილოკოსის გუბერნატორად. ცხრა წლის შემდეგ იგი კვლავ ჩრდილოეთ ილოკოსის მე-2 ოლქის წარმომადგენელია 2007 წლიდან 2010 წლამდე, 2010 წლიდან 2016 წლამდე იყო ნაციონალისტური პარტიის სენატორი. მარკოსმა წარუმატებლად იყარა კენჭი ვიცე-პრეზიდენტის პოსტზე 2016 წლის არჩევნებში, დამარცხდა სამხრეთ კამარინესის წარმომადგენელთან ლენი რობრედოსთან 263 473 ხმის სხვაობით; პასუხად მარკოსმა საპროტესტო სარჩელი შეიტანა საარჩევნო ტრიბუნალში, მაგრამ მისი პეტიცია ერთხმად უარყვეს. ხელახალი დათვლის შედეგად რობრედოს უპირატესობა 15 093 ხმით გაიზარდა.

2022 წლის არჩევნებში მარკოსმა კენჭი იყარა ფილიპინების პრეზიდენტად და იყო ფილიპინების ფედერალური პარტიის კანდიდატი. არჩევნები მოიგო დიდი უპირატესობით რაც იყო ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი მას შემდეგ, რაც 1981 წელს, მამამისმა მოიპოვა ხმების 88 % ოპოზიციის ბოიკოტის გამო.

მარკოსის საპრეზიდენტო კამპანია გააკრიტიკა ფაქტების შემმოწმებლებმა (-) და დეზინფორმაციის მკვლევარებმა, რომლებმაც მიიჩნიეს, რომ მისი კამპანია განპირობებული იყო ისტორიის ფალსიფიკაციით, რომელიც მიზნად ისახავდა მარკოსის კულტის განახლებას და მისი კონკურენტების ღიირსების შელახვას. მისი კამპანია ასევე დაადანაშაულეს ადამიანის უფლებების დარღვევასა და ძარცვაში, რომელიც შეფასებულია 5-დან 13 მილიარდ დოლარამდე, რაც მოხდა მისი მამის პრეზიდენტობის დროს. 2024 წელს, ჟურნალმა -მა იგი მსოფლიოს 100 ყველაზე გავლენიან ადამიანთა შორის დაასახელა.

პირადი ცხოვრება
მარკოსი დაქორწინებულია ადვოკატ ლუიზა „ლიზა“ კაჩო არანეტაზე, ცნობილი არანეტების ოჯახის წევრზე. მარკოსმა და არანეტამ 1993 წლის 17 აპრილს იქორწინეს ფიესოლეში, იტალია. მათ ჰყავთ სამი ვაჟი: ფერდინანდ ალექსანდრე „სანდრო“ (დ. 1994 წ.), ჯოზეფ სიმონი (დ. 1995 წ.) და უილიამ ვინსენტი „ვინნი“ (დ. 1997 წ.). მიუხედავად იმისა, რომ ის არის ეთნიკური წარმომავლობით ილოკანო, ის გაიზარდა მანილიოს ოჯახში და არ საუბრობს ილოკანოს ენაზე.
ბიჭის სიტყვა: სისხლი ასფალტზე

ბიჭის სიტყვა: სისხლი ასფალტზე — 2023 წლის რუსული კრიმინალური დრამატული სატელევიზიო სერიალი, რეჟისორი და სცენარის ავტორი ჟორა კრიჟოვნიკოვი და ანდრეი ზოლოტარევი. იგი დაფუძნებულია რობერტ გარაევის რომანზე „ბიჭის სიტყვა: 1970-2010-იანი წლების კრიმინალური თათარსტანი“ ყაზანის ფენომენის შესახებ. სერიალმა ფართო პოპულარობა მოიპოვა რუსეთში და სხვა პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში.

მოკლე აღწერა
1980-იანი წლების ბოლოს, როდესაც სსრკ-ში „პერესტროიკა“ ხდებოდა და საბჭოთა კავშირის ეპოქა დაშლილი იყო, ცხოვრება გახდა არასტაბილური და ძალიან განსხვავებული. 1980-იანებმა მოიტანა არა მხოლოდ თავისუფლება, არამედ დანაშაულის ტალღები ქალაქის ქუჩებში. მაშინ, როცა ზოგიერთმა ახალგაზრდამ ქუჩაში დაიწყო „გაზრდა“, ზოგს გაუჭირდა თავისი ადგილის პოვნა ამ არაპროგნოზირებად რეალობაში. მთავარი გმირი თოთხმეტი წლის ანდრეი დედასთან და ხუთი წლის დასთან ერთად ცხოვრობს. ის მუსიკალურ სკოლაში სწავლობს და ხშირად ხვდება ქუჩის მოზარდებს, რომლებიც მას ავიწროებენ. თავის დასაცავად, ანდრეი მეგობრობს ერთ-ერთ ასეთ მოზარდთან, მარატთან. მარატი ეხმარება მას ჩაეფლოს ქუჩის ცხოვრების სამყაროში, ბანდაში. ახალგაზრდული ჯგუფები იბრძვიან ტერიტორიის ყველა ნაწილისთვის, ისინი იცავენ თავიანთ უფლებას იცხოვრონ ცხოვრებით, იმისდა მიუხედავად რომ, არღვევენ კანონებსა და დაპირებებს. ერთადერთი, რაც მათთვის მნიშვნელოვანია, არის აღთქმა, რომელსაც ისინი აძლევენ თავიანთი ბანდის წევრებს-ძმებს, უპირისპირდებიან ზრდასრულთა სამყაროს ძალადობასა და შიშებს. ამავე დროს, იწყება ანდრეის და ახალგაზრდა არასრულწლოვან ინსპექტორის, ირინა სერგეევნას ურთიერთობის ისტორია.

წარმოება
2023 წლის დეკემბერში სერიალის სცენარისტმა ანდრეი ზოლოტარევმა განაცხადა, რომ მან მოამზადა მოთხრობები სერიალის ორი ახალი სეზონისთვის.

კრიტიკული პასუხი
კინოკრიტიკოსმა ვასილ სტეფანოვმა შეაქო სერიალი და წერდა: „ავტორის ინტენსივობა და გამომეტყველება მხიბლავს; ყველაფერი, რაც კრიჟოვნიკოვის კინოს სიყვარულის ღირსად აქცევს, არის წარმოდგენილი:დაუბრკოლებელი კამერა, კარგად გააზრებული ბრბოს სცენები, ვნებიანი მსახიობობა (აქ ქასთინგი ოქროსფერია)“,ხოლო კრიტიკოსმა ზინაიდა პრონჩენკომ უარყოფითად უპასუხა სერიალს:„სერიალის მთავარი პრობლემა არც კი არის ზედმეტად გამდნარი თოვლის რეკვიზიტების დომინირება, გაფცქვნილი პანელის სახლები (რომელთა შიგნითაც არის აკადემიკოს კელდიშის ღირსი ხუთოთახიანი ბინა),ჟანგიანი ზაპოროჟეცები, მუშკის ქუდები, აკვიატებული ჟარგონი, იურა შატუნოვი, მაგრამ აქ ყოველგვარი განვითარების სრული ნაკლებობა“ ბრიტანული გაზეთი „ეკონომისტი“ სერიაში აღნიშნავს "მაღალი წარმოების ღირებულებებს და ურყევ დრამას". „ეკონომისტი“ წერს:„ სერიის უხეში ეპიზოდები, სავსე ყურებით, გაუპატიურებითა და მკვლელობებით, ცხადყოფს, რომ ის არ განადიდებს ძალადობას“.
მაჰინ ქადირი

მაჰინ ქადირი (; დ. 1977 – გ. 20 დეკემბერი, 2010 ) — ირანელი სერიული მკვლელი, რომელიც დამნაშავედ ცნეს ყაზვინში ექვსი ხანდაზმული ადამიანის (ერთი კაცი 2006 წელს და ხუთი ქალი 2009 წლის თებერვლიდან მაისამდე) მოკვლასა და გაძარცვაში. მოგვიანებით იგი გაასამართლეს, მიუსაჯეს სიკვდილი და ჩამოახრჩვეს 2010 წელს.

ქადირი ქვეყნის პირველი იდენტიფიცირებული და დღემდე ერთადერთი დადასტურებული ქალი სერიული მკვლელია.

ადრეული ცხოვრება
ქადირი 1977 წელს დაიბადა ყაზვინში, რვა შვილიან ოჯახში მესამე შვილად. მისი ადრეული ცხოვრების შესახებ ცოტა რამ იციან, მაგრამ ცნობილია, რომ ის სწავლობდა მესამე კლასამდე, 14 წლის ასაკში გათხოვდა და ორი შვილი გააჩინა. მიუხედავად არასრული განათლებისა, ქადირი გამოირჩეოდა ინტელექტითა და ოჯახის უოირობო სიყვარულით. ეს განსაკუთრებით მიმართული იყო მისი ინვალიდი ქალიშვილის ფატიმეს მიმართ, რომელსაც ბავშვობიდანვე აწუხებდა ავადმყოფობა.

გამოძიება და დაპატიმრება
2009 წლის 11 მაისს ქადირმა მიიყვანა 60 წლის ქალი სახლამდე, რომელსაც შესთავაზა მოწამლული სასმელი. თუმცა ქალმა მტკიცე უარი უთხრა და სთხოვა რომ ჩამოესვა მანქანიდან, როდესაც შეამჩნია, რომ ქადირი არასწორი მიმართულებით მიდიოდა. სერიული მკვლელის შესახებ ცნობების გაგების შემდეგ, ქალმა პოლიციას მიმართა, აღწერა თავდამსხმელის მანქანა - „რენო“.

მედიაში
მაჰინ ქადირი მოხსენიებული იყო მხოლოდ იმ დოკუმენტურ ფილმში, რომელიც მოამზადა მოჰამედ ჰოსეინ ჰეიდარმა სახელწოდებით „მაჰინი“ და რომელმაც მოიპოვა სამი ჯილდო შაჰრის მეშვიდე საერთაშორისო კინოფესტივალზე.
არამ ამირბეკიანი

გრიგორ ამირბეკიანი (უფრო ცნობილია როგორც არამ ამირბეკიანი ; დ. 12 იანვარი, 1891 — გ. 27 იანვარი, 1971), სომეხი კინომსახიობი. სომხეთის სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1964). საქართველოს სსრ და სომხეთის სსრ სახალხლო არტისტის, არტაშეს ამირბეკიანის ძმა.

ბიოგრაფია
სწავლობდა ტფილისის ნერსისიანთა სკოლაში, 1912-1915 წლებში პეტერბურგის კონსერვატორიაში, 1921-1922 წლებში მოსკოვის სომხურ დრამატულ სტუდიაში. მუშაობდა კიროვაკანში, ლენინაკანში, თბილისის თეატრებში.
მზია ბაქრაძე

მზია ბაქრაძე (დ. 1929, თბილისი, საქართველო, — გ. 20 იანვარი, 2022, საქართველო) — ქართველი მეცნიერი, მთარგმნელი, მკვლევარი, პედაგოგი, ფილოლოგი.

ბიოგრაფია
1953 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი,1958 წელს თბილისის უცხო ენათა ინსტიტუტის ასპირანტურა. 1948 წელს ჩააბარა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტზე, მაგრამ მესამე კურსიდან შეიცვალა პროფესია და უცხო ენების ფაკულტეტის ფრანგული ენისა და ლიტერატურის სპეციალობის სტუდენტი გახდა. 1955-1970 წლებში შეთავსებით მუშაობდა რეფერენტად საქართველოს უცხო ქვეყნების მეგობრობისა და კულტურული ურთიერთობის საზოგადოებაში და საფრანგეთის დელეგაციებთან. 1961–1962 წლებში თანამედროვე ფრანგულ ლიტერატურაში სპეციალიზაციის მიზნით გაიგზავნა სტაჟირებაზე პარიზში, სორბონის უნივერსიტეტში უცხო ენების ინსტიტუტის მიერ. 1972-1973 წლებში იყო მოსკოვის უნივერსიტეტისა და ლიტერატურის ინსტიტუტის დოქტორანტი. 1958-1974 გახდა თბილისის უცხო ენათა ინსტიტუტის ლექტორი. 1974-1976 წლებში ფრანგული ენის ფაკულტეტის დეკანი. 1976-1986 წლებში ამავე ინსტიტუტის ფრანგული ენისა და ლიტერატურის კათედრის გამგე. 1986-1987 წლებში ინსტიტუტის პრორექტორი სასწავლო დარგში. 1988-1996 წლებში ეწეოდა პედაგოგიურ და სამეცნიერო მოღვაწეობას უცხო ენათა ინსტიტუტის ფრანგული ენის კათედრაზე. 2006-2009 წლებში იყო ილია ჭავჭავაძის სახელმწიფო უნივერსიტეტის უცხო ენათა ფაკულტეტის სრული პროფესორი რომანისტიკის განხრით. 2009 წელს მიენიჭა უნივერსიტეტის ემერიტუსის წოდება. მისი სამეცნიერო მოღვაწეობა უკავშირდება ფრანგულ ლიტერატურასა და ფილოსოფიას. იკვლევდა ფრანგული "ახალი რომანის" თეორიულ საფუძვლებს და ეგზისტენციალიზმის პრობლემებს საუკუნის ფრანგულ ლიტერატურაში. 1964 წელს დაიცვა დისერტაციის თემა - "ჟან პოლ სარტრის მსოფლმხედველობის ევოლუცია მისი ლიტერატურული ნაწარმოებების მიხედვით".
აბანოსხევი (ნასოფლარი)

აბანოსხევი — ნასოფლარი თბილისის ვილაიეთის პეტრეს ნაჰიეში. სოფელი მოხსენიებულია 1728 წლის „თბილისის ვილაიეთის დიდ დავთარში“.

ტოპონიმი „აბანოსხევი“ ქართულია, რომელიც კომპოზიტური წარმოებისაა. მსგავსი ტოპონიმები საქართველოში სხვაგანაცაა. მაგალითად, სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში და იქვე მდინარე. სავარაუდოდ, ტოპონიმი აბანოსხევი თავდაპირველად მდინარეს უნდა დარქმეოდა და შემდეგ გავრცელდა მდინარის სიახლოვეს გაშენებულ დასახლებაზე.

ვახუშტი ბაგრატიონი აღნიშნავს: „ჩრდილოდამ, მოერთვის მტკვარს წინუბანს აბანოს-ხევი, გამოდის ფერსათს და მოდის სამხრით“.

1728 წლის თბილისის ვილაიეთის დიდი დავთრის მიხედვით წლიური გადასახადების ჯამი შეადგენდა 1320 ახჩას (მიწის დღიური მფლობელობის ჩათვლით).
BRICS-ის XV სამიტი

-ის სამიტი შედგა 2023 წლის 22 — 24 აგვისტოს სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ქალაქ იოჰანესბურგში.

სამიტზე, ჰააგაში 2023 წლის 17 მარტს სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს მიერ დაპატიმრების ორდერის გაცემის გამო არ გამოცხადდა ვლადიმერ პუტინი. იგი მას მხოლოდ დისტანციურად, ონლაინ ესწრებოდა. სამიტზე, რუსეთის ფედერაციას ფიზიკურად საგარეო საქმეთა მინისტრი სერგეი ლავროვი წარმოადგენდა.

-ის 2023 წლის შემადგენლობა:
— პრეზიდენტი ლუის ინასიუ ლულა და სილვა,
— წარმომადგენელი საგარეო საქმეთა მინისტრი სერგეი ლავროვი (დისტანციურად პრეზიდენტი ვლადიმერ პუტინი),
— პრემიერ-მინისტრი ნარენდრა მოდი,
— თავმჯდომარე სი ძინპინი,
— პრეზიდენტი სირილ რამაფოსა.

სამხრეთ აფრიკის ოფიციალურ პირთა ცნობით, სამიტის წინ 40-ზე მეტმა ქვეყანამ გამოთქვა სურვილი -ში გაწევრიანების შესახებ, აქედან დაახლოებით 20-მა ოფიციალურად მოითხოვა მათი წევრად მიღება. ასეთ ქვეყნებს შორის იყვნენ: არგენტინა, საუდის არაბეთი, არაბთა გაერთიანებული საამიროები, ვენესუელა, ირანი და აფრიკის რამდენიმე ქვეყანა (მათ შორის ალჟირი).

სამიტის ბოლოს მიღებულ დეკლარაციაში ითქვა, რომ -ის ქვეყნები მხარს უჭერენ უკრაინაში კონფლიქტის მშვიდობიან მოგვარებას დიალოგისა და დიპლომატიის გზით, მათ შორის აფრიკის ქვეყნების ინიციატივით.

მეორე გაფართოება
სამიტის შედეგად გადაწყდა -ში ახალი წევრების მიღება, ესენია: არაბთა გაერთიანებული საამიროები, არგენტინა, ირანი, ეთიოპია, ეგვიპტე და საუდის არაბეთი. გადაწყდა, რომ მათი წევრობა 2024 წლიდან დაიწყებოდა.
BRICS-ის XVI სამიტი

-ის სამიტი შედგა 2024 წლის 22 — 24 ოქტომბერს რუსეთის ფედერაციის ქალაქ ყაზანში.

-ის 2024 წლის შემადგენლობა:
— წარმომადგენელი საგარეო საქმეთა მინისტრი მაურო ვიეირა (დისტანციურად, პრეზიდენტი ლუის ინასიუ ლულა და სილვა),
— პრეზიდენტი ვლადიმერ პუტინი,
— პრემიერ-მინისტრი ნარენდრა მოდი,
— თავმჯდომარე სი ძინპინი,
— პრეზიდენტი სირილ რამაფოსა,
— პრეზიდენტი აბდულ-ფათაჰ ალ-სისი,
— პრეზიდენტი აბი აჰმედი,
— პრეზიდენტი მასუდ ფეზეშქიანი,
— პრეზიდენტი მოჰამედ ბინ ზაიიდ ალ ნაჰაიანი.

2023 წლის 3 აპრილს რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა ხელი მოაწერა განკარგულებას 2024 წლის -ის სახელმწიფო მეთაურთა შეხვედრის ყაზანში გამართვის შესახებ. ამასთან, დამტკიცდა რეგლამენტი სამიტის საორგანიზაციო კომიტეტისა და მისი თავმჯდომარის შესახებ; პუტინმა ამ პოსტზე თავისი თანაშემწე იური უშაკოვი დანიშნა.

ყაზანის შეხვედრაზე 36 დელეგაცია ჩამოვიდა სხვადასხვა ქვეყნიდან — -ის ყველა ქვეყნიდან, ასევე აზერბაიჯანიდან, სომხეთიდან, ბელორუსიდან, ბოლივიიდან, ვიეტნამიდან, ყაზახეთიდან, კონგოდან, მალაიზიიდან, თურქეთიდან და სხვა ქვეყნებიდან. -ის ცხრა წევრიდან შვიდს წარმოადგენდნენ მათი უმაღლესი ოფიციალური პირები. ზოგიერთი ქვეყნის ლიდერმა თავი აარიდა სამიტში მონაწილეობას.

ღონისძიებას ესწრებოდა გაეროს გენერალური მდივანი ანტონიუ გუტერეში.

ყაზანის სამიტზე მიღებული საბოლოო დეკლარაცია შეიცავდა წინადადებებს მსო-სა და გაეროს უშიშროების საბჭოს რეფორმისა, ასევე ახალი საბანკო და ანგარიშსწორების სისტემის — აშშ დოლარისგან დამოუკიდებელი ახალი ვალუტის ფორმირებას; ერთიანი სატრანსპორტო და ლოგისტიკური პლატფორმის განხორციელებას, ასევე პოლიტიკურად მოტივირებული სანქციების დაგმობას..
აქბუჯაქი (პაზარის რაიონი)

აქბუჯაქი — სოფელი პაზარის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 55 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ პაზარიდან 12 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 255 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფელ აქბუჯაქის ძველი სახელია „მარმანათი“ ან „მელმენათი“. 1854 წლის ჰენრიხ კიპერტის რუკაზე აღნიშნულია როგორც „მარმანათი“, ხოლო ქართველი ენათმეცნიერის იოსებ ყიფშიძის 1917 წლის სიაში მოხსენიებულია როგორც „მელმენათი“. თუმცა, ყიფშიძემ სოფლის სახელი ასევე ჩაწერა როგორც „მელმანაში“. ეს ტოპონიმი თურქულში შევიდა როგორც „მელმენათი“. 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში დაწერილია როგორც „მელმენათი“.

სოფელი მელმენათი / მარმანათი მდებარეობდა ლაზეთის რეგიონში, რომელიც ანტიკურ პერიოდში კოლხეთის სამეფოს ნაწილი იყო. ოსმალებმა ეს რეგიონი დაიპყრეს 1461 წელს, ტრაპიზონის იმპერიის დამხობის შემდეგ. 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის აღწერის მიხედვით, ეს დასახლება ეკუთვნოდა ტრაპიზონის პროვინციის ლაზისტანის სანჯაყის ათინის რაიონს. სოფელში, რომელიც ჩაწერილია როგორც „მელმენათი“, ცხოვრობდა 150 ადამიანი 42 ოჯახში. შესაძლებელია, ეს რიცხვი მხოლოდ მამაკაცების რაოდენობას აღნიშნავდა. სოფელში დაფიქსირებული იყო შემდეგი დასაბეგრი პირუტყვი: 77 ცხვარი, 282 თხა, 90 ძროხა და 9 ხარი.

სოფელი მელმენათი / მარმანათი პირველი მსოფლიო ომის წლებში რუსეთის ადმინისტრაციის საზღვრებში მოექცა. ქართველმა ენათმეცნიერმა იოსებ ყიფშიძემ 1917 წელს ლაზეთის რეგიონში განხორციელებული კვლევითი ექსპედიციის ჩანაწერებში აღნიშნა, რომ სოფელ მელმენათში ცხოვრობდა 93 ოჯახი 627 ადამიანით. რადგან მარმანათი/მელმანათი თურქული არ იყო, სოფლის სახელი 1959 წელს შეიცვალა და აქბუჯაქი ეწოდა. 1965 წლის საყოველთაო აღწერისას აქბუჯაქის მოსახლეობა 763 ადამიანისგან შედგებოდა და ამ მოსახლეობიდან 265 ადამიანმა იცოდა წერა-კითხვა.

აქბუჯაქში მელმენათის ხევზე მდებარე მელმენათის ხიდის თაღოვანი ნაწილი ნათალი ქვისგან არის აგებული, ხოლო დანარჩენი ნაწილები დაუმუშავებელი ქვებისგან. სოფელში იყო მეჩეთი, რომელიც 1814 წელს აჰმეთ ჰასან უსტამ ააშენა და 1897 წელს მთლიანად დაინგრა.
აქმესჯითი (პაზარის რაიონი)

აქმესჯითი — სოფელი პაზარის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 39 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ პაზარიდან 4 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 255 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფელი აქმესჯითის ძველი სახელი ჯაჯივათი იყო.ეს ადგილის სახელი შესაძლოა წარმოიშვა ლაზური სიტყვიდან „მჯაჯი“, რაც ძერას ნიშნავს, რომელიც შემდგომ „მჯაჯივათად“ გარდაიქმნა. მართლაც, ნიკოლაი მარმა 1910 წელს სოფლის სახელი „მჯაჯივათის“ ფორმით ჩაწერა.ჯაჯივათი თურქულში შევიდა როგორც „ჯაჯივათი“ . ეს დასტურდება 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში, სადაც ის მოხსენიებულია როგორც ჯაჯივათი.

სოფელი ჯაჯივათი მდებარეობდა ლაზეთის რეგიონში, რომელიც ანტიკურ ხანაში კოლხეთის სამეფოს ნაწილი იყო. ოსმალებმა ეს რეგიონი დაიპყრეს 1461 წელს, ტრაპიზონის იმპერიის დამხობის შემდეგ. 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულის მიხედვით, ეს დასახლება იყო სოფელი ათინას რაიონში, ლაზისტანის სანჯაყში, ტრაპიზონის პროვინციაში. მოსახლეობა შედგებოდა 24 ოჯახისგან, სულ 95 ადამიანისგან. შესაძლოა ეს რიცხვი მხოლოდ მამაკაცების რაოდენობას აღნიშნავდა. სოფელში დასაბეგრი პირუტყვის რაოდენობა იყო 40 ძროხა და 10 ხარი.

სოფელი ჯაჯივათი პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსეთის ადმინისტრაციის საზღვრებში მოექცა. ქართველმა ენათმეცნიერმა იოსებ ყიფშიძემ, 1917 წელს ლაზეთის რეგიონში კვლევითი მოგზაურობისას, სოფელში, რომელსაც ის ჭაჭივათის სახელით აღნიშნავდა, 43 ოჯახში 246 ადამიანის ცხოვრება დააფიქსირა. ნიკო მარი კი 1910 წელს წერდა, რომ ათინას რაიონში 69 სოფელი იყო და აქედან 64-ში ლაზურად საუბრობდნენ, მჯაჯივათიც ლაზურენოვან დასახლებებს შორის მოიხსენია.

სოფელი ჯაჯივათი 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიის მიხედვით რიზეს პროვინციის ათინას რაიონის ცენტრალურ თემს ეკუთვნოდა. 1935 წლის საყოველთაო აღწერისას, ართვინისა და რიზეს პროვინციების გაერთიანებით შექმნილი ჩორუჰის პროვინციის ფაზარის რაიონის ცენტრალური თემის სოფელი იყო და მოსახლეობა 318 ადამიანისგან შედგებოდა. რადგან ჯაჯივათი თურქული არ იყო, სოფლის სახელი 1959 წელს აქმესჯითად შეიცვალა. 1965 წლის საყოველთაო აღწერისას აქმესჯითის სოფლის მოსახლეობა 558 ადამიანისგან შედგებოდა და მათგან 159 ადამიანმა იცოდა წერა-კითხვა.

სოფელში არსებული მეჩეთი 2023 წელს სარემონტო სამუშაოებისთვის დაიხურა, 2024 წელს, გახსნიდან 1 დღის შემდეგ მეხის დაცემის შედეგად მნიშვნელოვნად დაზიანდა.