სომხეთი ევროპის საბჭოში

სომხეთი 2001 წლიდან ევროპის საბჭოს წევრია — ამ საერთაშორისო ორგანიზაციის მიზანია დემოკრატიის, ადამიანის უფლებებისა და სამართლის უზენაესობის გაძლიერება ევროპაში.

გაწევრიანება
ევროპის საბჭოს სტატუტის მე-4 მუხლის თანახმად, ევროპის საბჭოში გაწევრიანება შესაძლებელია ნებისმიერი ევროპული ქვეყნისთვის, იმ პირობით, რომ ის აკმაყოფილებს დემოკრატიისა და ადამიანის უფლებების კონკრეტულ სტანდარტებს. სომხეთი ევროპის საბჭოს 42-ე წევრი სახელმწიფო გახდა 2001 წლის 25 იანვარს. სომხეთს ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეაში, რომელიც ორგანიზაციის საპარლამენტო ფილიას წარმოადგენს, 4 ადგილი აქვს გამოყოფილი.

სომხეთი ასევე წარმოადგენს ევროპის საბჭოს ადგილობრივი და რეგიონული ხელისუფლებების კონგრესის, კორუფციასთან ბრძოლის სახელმწიფოთა ჯგუფის , რასიზმისა და შეუწყნარებლობის წინააღმდეგ ევროპის კომისიის, მართლმსაჯულების ეფექტიანობის ევროპული კომისიის , წამების პრევენციის კომიტეტის, -ის, პომპიდუს ჯგუფისა და ვენეციის კომისიის წევრს — რომელიც ევროპის საბჭოს საკონსულტაციო ორგანოა.

2021 წლის 25 იანვარს, სომხეთის საგარეო საქმეთა ყოფილმა მინისტრმა არა აივაზიანმა განაცხადა: „ევროპის საბჭოში გაწევრიანებით, სომხეთი შეუერთდა ევროპული სახელმწიფოების ოჯახს, რომლებთანაც მას აერთიანებს საერთო ისტორია, ღირებულებები და იდეალები, ასევე მომავალი ევროპის ხედვა, სადაც ყველასთვის, განურჩევლად განსხვავებისა თუ დისკრიმინაციისა, დაცულია ფუნდამენტური უფლებები და თავისუფლებები,“ — აღნიშნულია განცხადებაში, რომელიც გაკეთდა სომხეთის ევროპის საბჭოში გაწევრიანების 20 წლისთავთან დაკავშირებით.
წევრობის მიზნები
2005 წლიდან, სომხეთი სარგებლობს ევროპის საბჭოს მოქმედების გეგმის თანახმად თანამშრომლობის პროგრამებით. წარსული და მიმდინარე პროგრამები, რომლებიც მხარდაჭერილია ევროპის კავშირის მიერ, მიზნად ისახავს სასამართლო სისტემის დამოუკიდებლობისა და ანგარიშვალდებულების გაუმჯობესებას, თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების უზრუნველყოფას, უმცირესობებისა და შრომითი უფლებების დაცვას, გენდერული თანასწორობისა და გამოხატვის თავისუფლების ხელშეწყობას, ბავშვთა კეთილდღეობის გაძლიერებას, ოჯახური ძალადობის წინააღმდეგ ბრძოლას, სასჯელაღსრულებითი სისტემის რეფორმირებას, კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლას და იმ მიზნების განხორციელებაში წვლილს, რომლებიც განსაზღვრულია სომხეთ-ევროკავშირის ყოვლისმომცველი და გაძლიერებული პარტნიორობის შეთანხმებაში, რომელიც 2017 წელს დასრულდა..

როგორც 2019–2022 წლების სომხეთისთვის განკუთვნილ ევროპის საბჭოს მოქმედების გეგმაშია აღნიშნული, „ევროპის საბჭო და სომხეთი გააგრძელებენ თანამშრომლობას არსებული კანონმდებლობის გაუმჯობესების, მათი ეფექტური განხორციელებისა და ეროვნული ინსტიტუტების შესაძლებლობების გაძლიერების კუთხით, რათა ქვეყნის კანონმდებლობა და პრაქტიკა ევროპულ სტანდარტებთან დააახლოვონ ადამიანის უფლებების, კანონის უზენაესობისა და დემოკრატიული მმართველობის პრინციპების ხელშესაწყობად.“აღნიშნული მოქმედების გეგმის ბიუჯეტი შეადგენდა €18.9 მილიონს.

2022 წლის 27 იანვარს, ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეამ მიიღო რეზოლუცია, რომელიც აქებს სომხეთის ერთგულებას დემოკრატიული რეფორმებისადმი. ასამბლეა მიესალმა მნიშვნელოვან წინსვლას, რომელიც საარჩევნო, სასამართლო და საკანონმდებლო რეფორმების მიმართულებით განხორციელდა 2018 წლის სომხეთის რევოლუციის შემდეგ.

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო
ევროპის ადამიანის უფლებათა სასამართლო ახორციელებს ევროპული კონვენციის დაცვის უზრუნველყოფას ადამიანის უფლებებზე. სომხეთი ამ კონვენციის ხელმომწერია. სასამართლოს იურისდიქცია აღიარებულია ევროპის საბჭოს ყველა 47 წევრი სახელმწიფოს მიერ, მათ შორის სომხეთისაც.
სასამართლოს შეუძლია სარჩელი მიიღოს როგორც სომეხი მოქალაქისგან, ისე ინდივიდუალურად მოქმედი პირთა ჯგუფისა ან თავად სახელმწიფოსგან. 2015 წელს არმენ არუთიუნიანი აირჩიეს ევროპის ადამიანის უფლებათა სასამართლოს მოსამართლედ.
ევროპის საბჭოს მინისტრების კომიტეტი
ევროპის საბჭოს მინისტრების კომიტეტი არის ევროპის საბჭოს გადაწყვეტილებების მიმღები ორგანო. სომხეთი პირველად ხელმძღვანელობდა მინისტრების კომიტეტს 2013 წლის მაისიდან ნოემბრის ჩათვლით. სომხეთის თავმჯდომარეობის მთავარ მიზნებს შორის იყო რასიზმისა და ქსენოფობიის წინააღმდეგ ბრძოლა ევროპაში, ევროპული ღირებულებების პოპულარიზაცია შორისკულტურული დიალოგის მეშვეობით და დემოკრატიული საზოგადოებების გაძლიერება.
ფინანსური წვლილი
ევროპის საბჭოს ბიუჯეტი 2022 წლისთვის შეადგენს 477 მილიონ ევროს. სომხეთის წვლილი არის 540,141 ევრო. სომხეთი კი შენარჩუნებს მუდმივ მისიას სტრასბურგში და საფრანგეთში. 2024 წლის 26 ოქტომბერს, პრეზიდენტმა ვაჰაგნ ხაჩატურიანმა არმენ პაპიკიანი დანიშნა სომხეთის მუდმივ წარმომადგენლად ევროპის საბჭოში.
ორიენტირებული ვიზიტები
2024 წლის 8 აპრილს, ევროსაბჭოს ყოფილმა გენერალურმა მდივანმა მარია პეიჩინოვიჩ-ბურიჩმა ვიზიტი გამართა ერევანში, სადაც შეხვდა სომხეთის პრემიერ-მინისტრს, ნიკოლ ფაშინიანს, სომხეთის საგარეო საქმეთა მინისტრს, არარატ მირზოიანს და სომხეთის ეროვნული ასამბლეის პრეზიდენტს, ალენ სიმონიანს.

2024 წლის 25 სექტემბერს, სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა, ნიკოლ ფაშინიანმა შეხვედრა გამართა ევროსაბჭოს გენერალურ მდივანთან, ალენ ბერსესთან. ფაშინიანმა განაცხადა: „დემოკრატიის განვითარება სტრატეგიული მნიშვნელობისაა სომხეთის მთავრობისთვის და ჩვენი ქვეყანა განაგრძობს ნაბიჯების გადადგმას ამ მიმართულებით. ბერსეტმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ევროსაბჭო მზადაა გააფართოოს თანამშრომლობა სომხეთთან, მათ შორის ინსტიტუციონალური რეფორმების განხორციელებაში.“