iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კლდუ

კლდუ — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (კეხიჯვრის თემი). ხრიკის მთის ჩრდილოეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 870 მეტრი, ქარელიდან 8 კილომეტრი. საუკუნის 90-იან წლებამდე ცხოვრობდა 60-70 ოჯახი (ძირითადად ეთნიკური ოსები). 2008 წლის მონაცემებით ცხოვრობს 15 ოჯახი.

ისტორია
წყაროებში პირველად მოხსენიებულია საუკუნეში. სოფლის ტერიტორიაზე სამი ეკლესიის ნანგრევებია. მიკვლეულია აგრეთვე გვიანდელი ბრინჯაო-ადრინდელი რკინის ხანის კერამიკის ფრაგმენტები. სოფლიდან 6 კილომეტრის მოშორებით არის სარკის წმინდა გიორგის ეკლესია, სადაც აღევლინება წირვა-ლოცვა, მოღვაწეობენ ბერ-მონაზვნები.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 20 ადამიანი.
გადიგინა

გადიგინა — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში (თერეგვანის თემი). მდებარეობს მდინარე შუა ფრონეს ხეობაში. ზღვის დონიდან 1000 მეტრი, ყორნისიდან 22 კილომეტრი.

სოფელი გადიგინა გვხვდება „1912 წლის კავკასიის კალენდარში“, რომელიც იუწყებოდა, რომ მცხოვრებთა რაოდენობა 37 კაცს შეადგენდა; 1960 წელს — 39 კაცი.
ვახტანა

ვახტანა — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში (ახალშენის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს ლიხის ქედის აღმოსავლეთ მთისწინეთში, საავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 1000 მ, თიღვიდან 15 კმ-ში, ყორნისიდან 8 კმ-ში.

ვახტანა 1990 წლამდე შედიოდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქში (ზნაურის რაიონი). 1989 წლის აღწერით იყო 176 მცხოვრები (ძირითადად ოსები). 1990-იანი წლების დასაწყისის კონფლიქტის შემდეგ სოფელი საქართველოს ხელისუფლების კონტროლს მიღმა დარჩა. საქართველოს დე-იურე ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფით ვახტანა შედიოდა ქარელის, 2006 წლიდან — თიღვის მუნიციპალიტეტში. 2008 წლის კანონით სოფელი მოქცეული ოკუპირებულ ტერიტორიაზე. ვახტანის მახლობლად განლაგებულია რუსეთის საოკუპაციო ძალების ბაზა.

სოფლის ტერიტორიაზე შიდა ქართლის 1955 წლის დაზვერვითმა ექსპედიციამ მიაკვლია გვიანი ბრინჯაოს ხანის სამოსახლო გორას. სოფლის სასაფლაოზე დგას საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი — გვიანდელი შუა საუკუნეების ღვთისმშობლის ეკლესიის ნანგრევები (შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტებიც), მის მიმდებარედ — ძველი ეკლესიის და სხვა ნაგებობის ნაშთები. სოფლიდან 3 კმ-ის დაშორებით, გომართის გზაზე შემორჩენილია „გომართის“ სალოცავის ნანგრევები.
კავთისხევი

კავთისხევი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის კასპის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: გუდალეთი, ეზატი, თვალადი, ქებაანი, ქვემო ჩოჩეთი, ქვემო ხანდაკი, იდლეთი). მდებარეობს მდინარე კავთურის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირებზე. ზღვის დონიდან 720 მეტრზე, კასპიდან დაშორებულია 10 კილომეტრით.

ისტორია
კავთისხევის ისტორიული უბანია ციხისუბანი, სადაც შემორჩენილია თარხნიშვილთა ციხე-გალავნის საძირკველი. სოფელს ხშირად ესხმოდნენ თავს და აოხრებდნენ დაღესტნელი ფეოდალები, ამიტომ მას ხალხში შავსოფელსაც ეძახდნენ. კავთისხევში დგას გვიანდელი ფეოდალური ხანის ლომისის წმინდა გიორგის, კატაულას წმინდა გიორგის, ძლევის ქედის წმინდა გიორგის, კავთისხევის წმინდა გიორგის და წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიები. სოფელში, მონასელიძიანთ უბანში, მდინარე კავთურის მარჯვენა ნაპირზე აღმოჩნდა აკლდამა. ნაგებობა შედგება საკნისა და დრომოსისაგან, რომელთა კედლები ნაგებია კლდის ქვითა და ბრტყელი აგურით. აკლდამაში არეულად ეყარა ადამიანის ძვლები, რაც იმას ადასტურებს, რომ იგი ადრევე გაუძარცვავთ. აკლდამის არქიტექტურაში შეინიშნება - სს. ქართლ-კახეთის უმრავლეს ნაგებობათათვის დამახასიათებელი ტიპური ნიშნები. 1921-30 წლებში იყო გორის მაზრის კავთისხევის რაიონის ცენტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 864 ადამიანი.
ნარგიზოვანი

„ნარგიზოვანი“ — ძველი ქართული მწერლობის ანონიმური ძეგლი, ლირიკული ლექსების კრებული. შეთხზული უნდა იყოს საუკუნის ნახევარში. შედგება 11 ლექსისაგან, რომლებიც ძირითადად სატრფიალო-სამიჯნური ხასიათისაა. იშვიათი სიცხოვლით გადმოცემულ სიყვარულის გრძნობას ახლავს სევდა, ჭმუნვა, მდურვა სოფლისადმი. პატარა ხასიათისაა ლექსი „ქართლი შვენიერია“. ავტორს სამშობლო სატრფოს სახით ჰყავს წარმოდგენილი. „ნარგიზოვანი“ საინტერესოა ვერსიფიკაციის თვალსაზრისით. მასში ვხვდებით ახალ კონსტრუქციის ლექსებს, მანამდე უცნობ სხვადასხვა მეტრისა და რიტმის ტაეპებსა და სტროფებს რეფრენებს, ალიტერაციის საუცხოო ნიმუშებს და სხვა. „ნარგიზოვანს“, როგორც მხატვრულ ძეგლს, განსაკუთრებული ადგილი უკავია საუკუნის ქართულ პოეზიაში.
ნარეკვავი

ნარეკვავი — მდინარე მცხეთა-მთიანეთის მხარეში. დუშეთისა და მცხეთის მუნიციპალიტეტებში. სათავე აქვს ალევის ქედის სამხრეთ ბოლოზე, ზღვის დონიდან 1360 მ-ზე, ერთვის მდინარე არაგვს მარჯვნიდან. სიგრძე 47 კმ, აუზის ფართობი 277 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — წლის დანარჩენ დროს, წყალმოვარდნა — შემოდგომაზე.

საშუალო წლიური ხარჯი 1,86 მ³/წმ. იყენებენ სარწყავად.
ნარეკვავის სამაროვანი

ნარეკვავის სამაროვანი — ბრინჯაოსა და ადრინდელი რკინის ხანის (ძვ. წ. - საუკუნეები) სამაროვანი ადგილ ნარეკვავთან, მუხრანის ველზე, მცხეთის ჩრდილოეთით 5-6 კმ-ზე. აღმოჩნდა შემთხვევით (1938-1940). 1960 წელს გათხრების შედეგად (ხელმძღვანელი ა. კალანდაძე) გამოვლინდა რამდენიმე ორმოსამარხი და სამარხი ნაშთი. მიცვალებულები იწვნენ მარცხენა გვერდზე მოკრუნჩხულად, თავი ჩრდილო-აღმოსავლეთისკენ ჰქონდათ. სამარხებში აღმოჩნდა საქონლის ძვლებიც (მათ შორის ცხენის თავის ქალა). ნაპოვნია შედარებით ადრეული საფეხურის (ძვ. წ. - სს.) მასალა:ბრინჯაოს სატევრები, კოლხური ცული, შუბისპირები, მახვილი, აკინაკი, ცულები, ბრინჯაოს ისრისპირები, ბუნიკები, ლაგმები, ქარქაში. კერამიკა შავპრიალა, ლეგა და მოვარდისფროა, უმრავლესობა ჩარხზეა ნაკეთები. შემკულია გრავირებითა და პრიალა ხაზებით. ჭურჭლის ფორმათა მრავალსახეობა მოწმობს სხვადასხვა სამეურნეო დარგის დაწინაურებას. კერამიკა გამოირჩევა ფორმათა მდგრადობით. აღმოჩენილია აგრეთვე ძვ. წ. - საუკუნეების თრიალეთური ტიპის თიხის ჭურჭელი და ბრინჯაოს მოგრძო სატევარი, რაც იმას მოწმობს, რომ სამაროვანი აქ ადრეულ ხანაშიც არსებობდა.

ნარეკვავის სამაროვანის მასალა სამთავროს სამაროვნის „ქვედა სართულზე“ ნაპოვნი მასალის ანალოგიურია.
ნარეკლიანი

ნარეკლიანი — ეკლიანი 1 მ-მდე სიმაღლის და ბალიშა ბუჩქებისაგან შექმნილი დაჯგუფებები. ძირითადად გავრცელებულია შინა, შუა აზიისა და ამიერკავკასიის მთებში. კავკასიონი ნარეკლიანის გავრცელების ჩრდილო საზღვარია. კავკასიაში ნარეკლიანი გვხვდება მთისწინებიდან სუბალპურ სარტყლამდე (ზღვის დონიდან 2400 მ), მშრალ, უფრო ხშირად სამხრეთ ექსპოზიციის ქვიან ფერდობებზე. ნარეკლიანი აერთიანებს გლერძას, ზღარბასა და ეკლიანი საბეგველას ფორმაციებს. ნარეკლიანი ჩვეულებრივ მეორეულია, განვითარებულია ნატყევარ ადგილებზე, ხშირად ჩაწინწკლულია ან ქმნის კომპლექსს ჯაგეკლიანების და ძეძვიანების დერივატებთან. გვხვდება პირველადი დაჯგუფებებიც. ნარეკლიანის ფორმაციების ფლორა ორიგინალურია, შეიცავს მრავალ ენდემურ და იშვიათ სახეობას.

ნარეკლიანის შესატყვისია ტრაგაკანტიანები.
ნარვანხოხი

ნარვანხოხი — მთა საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტისა და ახალგორის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს ყელის ზეგანზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3247 მ. აგებულია შავი ანდეზიტური წიდით. წარმოადგენს ვულკანურ კონუსს. აქვს კარგად გამოკვეთილი კრატერი. მიუკუთვნება ერთ-ერთ უგვიანეს (ჰოლოცენურ) ამონთხევას. დამახასიათებელია ალპური ლანდშაფტი.
სარძევე ჯირკვლები

ძუძუ ანუ სარძევე ჯირკვალი მამაკაცებში მთელი სიცოცხლის მანძილზე ჩანასახოვან მდგომარეობაში რჩება. ქალის ძუძუ მდებარეობს მკერდისა და იღლიის ხაზებს შორის, ნეკნიდან ნეკნამდე. მისი ფორმა და სიდიდე ინდივიდუალურად ცვალებადია, ამასთან, დამოკიდებულია ასაკზე, მშობიარობათა რაოდენობაზე, ფუნქციურ მდგომარეობასა და ნაკვებობაზე.

ანატომია
ადამიანის ძუძუ მოთავსებულია გულმკერდის ზედაპირული ფასციისგან, შექმნილ კაფსულში, რომელიც ლავიწთან არის დაკავშირებული. გარდა ამისა კაფსული მკვრივი შემაერთებელი ქსოვილოვანი ფირფიტებით დაკავშირებულია კანის ღრმა შრესთან, ხოლო ფაშარი შემაერთებელი ქსოვილით — მკერდის ფასციასთან. ჯირკვლის მფარავი კანი თხელია, კანქვეშა ცხიმოვანი ქსოვილი კარგად არის განვითარებული. ფასციური კაფსულიდან სარძევე ჯირჯვალში მიემართება ფიბროზული ძგიდეები, რომლებიც მას ყოფენ რადიალურად განლაგებულ 15-20 წილად. თითოეული წილის გამომტანი სადინარი დვრილში შესვლამდე თითისტარისებრ განივრდება, ბოლოში კვლავ ვიწროვდება და იხსნება დვრილზე 8-15 ძაბრისებრ გაგანიერებული ხვრელით.
საპონა

საპონა — ყვავილოვან მცენარეთა გვარი მიხაკისებრთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეებია. ყვავილები შეკრებილიაფარისმაგვარ-საგველასებრ ყვავილედად. ჯამი ფოთლებშეზრდილია, გვირგვინი თეთრია ან ვარდისფერი. ნაყოფი ერთბუდიანი კოლოფია.

ევროპაში, ჩრდილოეთ აფრიკასა და აზიაში 30-მდე სახეობა იზრდება. საქართველოში - 4. მათგან ერთ-ერთს, სამკურნალო საპონას აშენებენ დეკორატიულ და სამკურნალო მცენარედ. მისი ფესვებიდან, რომელიც 35% საპონინს შეიცავს, იღებენ საპნის სუროგატს.
ალესანდრო როლა

ალესანრო როლა (დ. 22 აპრილი, 1757 — გ. 15 სექტემბერი, 1841) — იტალიელი ვირტუოზი მევიოლინე, კომპოზიტორი და პედაგოგი, მილანის კონსერვატორიის პროფესორი. განთქმულია როგორც ნიკოლო პაგანინის მასწავლებელი.

როლა დაიბადა იტალიის ქალაქ პავიაში. მოგვიანებით გადავიდა მილანში სადაც 1770–1778 წლებში გიან ანდრეა ფიორონისთან სწავლობდა.
სახლის თაგვი

სახლის თაგვი — ძუძუმწოვარი ცხოველი თაგვისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის მასაა — 7-10,8 სმ, მასა - 18-30 გ. შეფერილობაში ჭარბობს ნაცრისფერი. გავრცელებულია თითქმის მთელ დედამიწაზე არქტიკისა და ანტარქტიდის გარდა. სახლის თაგვი ბინადრობს როგორც ადამიანის ბინაში, ისე ბუნებაში. შობს 5-7 წრუწუნას. ზამთრის ხელსაყრელ პირობებში და საკვების სიუხვისას იგი მასობრივად მრავლდება. ყოვლისმჭამელია. გადააქვს შავი ჭირის გამომწვევი. სახლის თაგვი, სამხრეთის რაიონებში ტულარემიით ადამიანის დაავადების ძირითადი წყაროა. სახლის თაგვის საწყისი მასალაა თაგვების წმინდა ხაზების მისაღებად, რომელთაც იყენებენ როგორც ლაბორატორიის ცხოველს. გენეტიკური და სხვა ექსპერიმენტებისათვის.
შუასაძგიდი

შუასაძგიდი, დიაფრაგმა — ძუძუმწოვრებისა და ადამიანის გუმბათისებრი მყეს-კუნთოვანი ფირფიტა, რომელიც ერთიმეორისაგან გამოყოფს გულმკერდისა და მუცლის ღრუებს. ადამიანის შუასაძგიდი ემბრიონალური განვითარების მე-3 კვირას ისახება კისრის 3-5 სომიტების მიდამოში და შემდეგ თანდათან ეშვება ქვემოთ. შუასაძგიდის საერთო დასაწყისია გულმკერდის ქვემო ხვრელი (გასავალი). შუასაძგიდის პერიფერიული ნაწილი კუნთოვანია, ცენტრალური — მყესოვანი. კუნთოვან ნაწილში განარჩევენ წელის, ნეკნებისა და მკერდის ნაწილებს. შუასაძგიდის შედგენილობაში ზემოდან ქვემოთ შედის პლევრა, გულმკერდის შიგნითა ფასცია, საკუთრივ შუასაძგიდი, მუცლის შიგნითა ფასცია და პერიტონეუმი. სეროზული იოგები შუასაძგიდიდან მიდის შინაგან ორგანოებთან (ღვიძლი, კუჭი, ელენთა, კოლინჯი და სხვა) და აფიქსირებს მათ.

შუასაძგიდში არის 3 დიდი კენტი ხვრელი, მათ შორის ერთში გათვლის აორტა და გულმკერდის ლიმფური სადინარი, მეორეში — საყლაპავი მილი და ცთომილი ნერვები, მესამეში — ქვემო ღრუ ვენა და წყვილ-წყვილი ნაპრალი — აიმპათიკური წველისათვის, შიგნეულობის დიდი და მცირე ნერვებისათვის, შიგნეულობის დიდი და მცირე ნერვებისათვის, კენტი ვენებისათვის, გულმკერდის შიგნიტა არტერიებისა და ვენებისათვის.
სახნისი

სახნისი — სოლისებური მოყვანილობის სახვნელი იარაღის შემადგენელი ნაწილი. ამზადებდნენ მთლიანი რკინის ნაჭრისაგან ცხელი ჭედვით, იგი დაგებული იყო სახვნელის კბილაზე და მიწას ჰორიზონტალურ სიბრტყეში ჭრიდა. სახნისს სახვნელი იარაღისა და ნიადაგის შესაბამისად სხვადასხვა ფორმას აძლევდნენ. საქართველოში გვხვდება წვერბუდიანი, ორფრთიანი, ცალფრთიანი, ასიმეტრიული და ეშვიანი სახნისები.
სენტენცია

სენტენცია ( — აზრი, მსჯელობა) — ზნეობრივი ხასიათის სხარტი გამოთქმა, დამრიგებლური შინაარსის მოკლე შეგონება; სენტენციები დამახასიათებელია დიდაქტიკურ-აღმზრდელობითი და იგავარაკული ხასიათის ნაწარმოებებისათვის. ხშირად იყენებენ ასევე ორატორულ ხელოვნებასა და ცოცხალ, სასაუბრო ენაში. სენტენციებით მდიდარია შოთა რუსთაველის ვეფხისტყაოსანი და დავით გურამიშვილის სწავლა მოსწავლეთა
რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტია

რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტია, რსდმპ , ასევე რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული პარტია — რუსეთის იმპერიის
რევოლუციურ-სოციალისტური პოლიტიკური პარტია, რომელიც შეიქმნა 1898 წელს მინსკში, მემარცხენე რევოლუციური ძალების ერთ პარტიაში გაერთიანების მიზნით.

ისტორია
პარტიის პირველი ყრილობა ჩატარდა მინსკში 1898 წელს. მასში მონაწილეობდნენ პარტიის სხვადასხვა კომიტეტების წარმომადგენლები. ყრილობაში მონაწილეობა ვერ მიიღო თბილისის კომიტეტის წარმომადგენელმა ვ. ცაბაძემ, რომელიც დააპატიმრეს ყრილობაზე წასვლამდე. ყრილობამ საერთო დეკლარაციის შედგენა დაავალა პ. სტრუვეს. არჩეულ იქნა პარტიის ცენტრალური ორგანო, მაგრამ მისი წევრები ყრილობის შემდეგ მალევე დააპატიმრეს.

 ყრილობა დაიწყო ბრიუსელში, მაგრამ ბელგიის პოლიციამ შეიტყო ყრილობის შესახებ და დელეგატებს მოსთხოვა ქვეყნის დატოვება. ყრილობა გაიმართა ლონდონში 1903 წლის ივლისში. ყრილობაზე რსდმპ გაიყო ბოლშევიკურ და მენშევიკურ ფრაქციებად. 1905 წლის აპრილიდან ორივე ფრაქციას დამოუკიდებელი ორგანოები ჰქონდა. 1906 წლის აპრილში სტოკჰოლმში გაიმართა გამაერთიანებელი ყრილობა,რომელსაც ფორმალური ხასიათი ჰქონდა. საბოლოოდ ბოლშევიკებმა შექმნეს საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტია.

, ე.წ. გამაერთიანებელი ყრილობა გაიმართა სტოკჰოლმში. მასში ამიერკავკასიიდან მონაწილეობდნენ თბილისის, ბაქოს, ბათუმის, ქუთაისის, ფოთის, ერევნის და გურიის ორგანიზაციების წარმომადგენლები, ყველა მენშევიკი. სულ ესწრებოდა 111 დელეგატი და 22 დელეგატი სათათბირო ხმით. უმრავლესობა ჰქონდათ მენშევიკებს 16 დელეგატით. სტოკჰოლმის ყრილობამ ფორმალურად გააერთიანა პარტია. ცენტრალური კომიტეტი არჩეულ იქნა ორივე მხარის თანხმობით.

ყრილობები
რსდმპ ყრილობა — 1898, მინსკი
რსდმპ ყრილობა — 1903, ბრიუსელი, ლონდონი
რსდმპ ყრილობა — 1905, ლონდონი
რსდმპ ყრილობა — 1906, სტოკჰოლმი
რსდმპ ყრილობა — 1907, ლონდონი

საქართველოში
რუსეთისგან განსხვავებით, საქართველოში მენშევიკები წარმოადგენდნენ უმრავლესობას. 1904-05 წლებში მენშევიკებს საქართველოში 15 ათასამდე წევრი ჰყავდათ, ხოლო ბოლშევიკებს რამდენიმე ასეული. 1906 წელს მთლიანად მენშევიკებით დაკომპლექტდა პარტიის ამიერკვაკასიის საოლქო კომიტეტი. 1921 წლამდე არცერთი ადგილობრივი კომიტეტი ბოლშევიკების ხელში აღარ გადასულა.
პიგმენტი (ბიოლოგია)

ბიოლოგიაში, პიგმენტი, ქსოვილთა შემადგენელი ფერადი ნივთიერებაა. პიგმენტის ფერს განსაზღვრავს სინათლის შთანთქმისა და არეკვლის უნარი, რომელიც ინდივიდუალურია თითოეული პიგმენტისთვის. პიგმენტთა მნიშვნელობა ორგანიზმებისთვის მეტად დიდი და ნაირგვარია. ბუნებაში ყველაზე მეტად გავრცელებული პიგმენტები პორფირინები და კაროტინოიდებია. პორფირინები შედიან მწვანე მცენარეთა ქლოროფილში, ფოტოსინთეზის უნარის მქონე ბაქტერიოქლოროფილებში, ცხოველთა სუნთქვის პიგმენტებში (ჰემოგლობინში, მიოგლობინში და სხვა). ორგანიზმებში ფართოდაა გავრცელებული ციტოქრომები, რომლებიც ჰემოგლობინის მსგავსად შეიცავენ რკინა-პორფირინის კომპლექსს — ჰემს. მწვანე მცენარეებში, სოკოებსა და ბაქტერიებში ვხვდებით ყვითელ, ნარინჯისფერ ან მოწითალო პიგმენტებს — კაროტინოიდებსა და ქსანტოფილებს; ლურჯ-მწვანე და წითელი წყალმცენარეები შეიცავენ ლურჯ (ფიკოციანინი) და წითელ (ფიკოერითრინი) პიგმენტებს, რომელთა მსგავსია მცენარეებში აღმოჩენილი ფიტოქრომი და ნაღვლის პიგმენტები. მცენარეთა პიგმენტების დიდი ჯგუფია მეტად ნაირგვარი შენებისა და გავრცელების ნაერთები — ფლავონოიდები (ანთოციანები, ფლავინები), რომლებიც ფერს აძლევენ ყვავილებს, ნაყოფებსა და ფოთლებს. ცხოველთა კანში, ბალანსა და თვალის ფერად გარსში შედის მელანინები. ერთნაირი ან მსგავსი პიგმენტები შეიძლება შეგვხვდეს განსხვავებულ, ფილოგენეზურად დაშორებულ ორგანიზმებში. პიგმენტები მეტწილად უჯრედის გარკვეულ ნაწილში შედის, ზოგჯერ პიგმენტები ორგანიზმის სითხეშია გახსნილი, მაგ., ქლოროფილი თავმოყრილია ქლოროპლასტებში, კაროტინოიდები — ქრომო- და ქლოროპლასტებში, ჰემოგლობინი — ერითროციტებში, ფლავონოიდები — მცენარეთა უჯრედის წვენში. ცილებთან დაკავშირებული პიგმენტები შედიან ბიოლოგიურ მემბრანებში. მრავალ მცენარესა და ცხოველს აქვს სპეციალური პიგმენტური უჯრედები — ქრომატოფორები.

პიგმენტების ბიოლოგიური დანიშნულება
ისინი აკავშირებენ გარემოს სინათლის პირობებსა და ორგანიზმის ნივთიერებათა ცვლას. მცენარეებში ისინი მონაწილეობენ ფოტოსინთეზში. სინათლის შთანთქმა მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ზრდის, განვითარებისა და მოძრაობის პროცესებში (ფოტოპერიოდიზმი). ცხოველური პიგმენტები მონაწილეობენ მხედველობის პროცესში, ჟანგბადის გადატანაში, ციტოქრომები და სუნთქვის ქრომოგენები — ქსივილის სუნთქვაში. პიგმენტები იცავენ ორგანიზმს მზის ულტრაიისფერი სხივების მავნე გავლენისაგან, განაპირობენ ორგანიზმთა ნაირგვარ შეფერილობას, რაც ხელს უწყობს მათ შეგუებას გარემოსთან, მტრებისაგან თავდაცვას (მიმიკრია, დამცველი შეფერილობა და ფორმა); მცენარეთა ფერი იზიდავს მწერებსა და ფრინველებს, რაც ხელს უწყობს ყვავილთა დამტვერვასა და თესლის გავრცელებას.

საღებავების სინთეზური ხერხით წარმოების შემოღებამდე მცენარეთა და ცხოველთა პიგმენტებს (ალიზარინი, ინდიგო, კარმინი და სხვა) ფართოდ იყენებენ შესაღებად. ზოგ პიგმენტებს (მაგ., რიბოფლავინი, კაროტინი, პ-ანტიბიოტიკები) იყენებენ კვების მრეწველობასა და მედიცინაში.
სვანური ციხე-სახლი

სვანური ციხე-სახლი — საცხოვრებლის ერთ-ერთი სახე სვანეთში. კოშკისებრი საცხოვრებელი ნაგებობაა, რომელსაც თავდაცვითი ფუნქციაც ეკისრება. სვანური კოშკისაგან განსხვავებით ციხე-სახლი უფრო დაბალია და მასიური. შედგება სამი სართულისაგან. პირველი სართული ადამიანთა საცხოვრებლად და საქონლის სადგომადაა გამოყენებული, სართული სამეურნეო დანიშნულებისაა და მასზე ასასვლელად კედელში დატანებულია ქვის კიბე. მესამე სართული ბანია და თავდაცვითი დანიშნულება აქვს. სვანური ციხე-სახლის ერთ-ერთი ნიმუში შემონახულია სოფელ ჩაჟაშში.
საჯავახო (სამტრედიის მუნიციპალიტეტი)

საჯავახო — სოფელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: საჯავახო, ნიგორზღვა, ჭოგნარი). მდებარეობს მდინარე რიონის მარცხენა ნაპირზე. სოფელში არის სილის კარიერი, ჩამოედინება მდინარე თხილნარა, ხოლო მდინარე ხევისწყალი საზღვრავს სოფელ ვაზისუბნიდან. სოფელში გადის სამტრედია-ლანჩხუთისა და სამტრედია-ჩოხატაურის დამაკავშირებელი საავტომობილო გზები. მოქმედებს საბავშვო ბაღი და საჯარო სკოლა.

ისტორია
სოფლის ადრინდელი სახელწოდებაა ორპირი. ასევე მოიხსენიებოდა ბარსაჯავახოს ან ბარის სახელით. სახელწოდება საჯავახო სოფელს შემორჩა საჯავახოს მხარიდან გამომდინარე, რომელშიც შედიოდა ეს სოფელი.

1897 წელს სოფელ ჩოხატაურთან დაკავშირებული იყო რეგულარული სატრანსპორტო (ეტლებით) მიმოსვლით.

1924 წლის 30 აგვისტოდან 2 სექტემბრამდე საჯავახოში მიმდინარეობდა ბრძოლა ანტისაბჭოთა აჯანყების მონაწილეებს და ხელისუფლების ძალებს შორის. ოზურგეთის მაზრის სოფელ ხიდისთავის რაზმი 3 დღის განმავლობაში უწევდა წინააღმდეგობას ხელისუფლების ძალებს.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 658 ადამიანი.

გალერეა
ვიოლინო

ვიოლინო — ხემიან-სიმებიანი საკრავი. ის ყველაზე პატარა და წვრილხმიანია ხემიან ინსტრუმენტებში. ვიოლინო უძველესი საკრავია. იგი დიდი ხნის მანძლიზე ვითარდებოდა. მხოლოდ - საუკუნეებში საბოლოოდ ჩამოყალიბდა ვიოლინოს საუკეთესო ნიმუშები. ამ დროს იტალიის ქალაქებში ბრეშიასა და კრემონაში ვიოლინოებს აკეთებდნენ ისეთი დიდოსტატები, როგორებიც იყვნენ: ამატი, სტრადივარიუსი, გვარნერი და მაჯინი. მათ მიერ გაკეთებული საკრავები დღემდე საუკეთესოდაა მიჩნეული მთელ მსოფლიოში.

ვიოლინოს 4 სიმი აქვს. თოთოეულ სიმს თავისი სახელი ჰქვია: სოლ, რე, ლა, მი.

ვიოლინო ზომით სხვადასხვაგვარია: პატარა ზომის საბავშვო ვიოლინო „ნახევარია“, „სამი მეოთხედია“, მე-18 საუკუნეში არსებობდა ძალიან პატარა ვიოლინო, მას ერქვა „პოშეტა“. ის ქურთუკის ჯიბეშიც კი ეტეოდა. საქართველოში ვიოლინო პირველად შემოიტანეს 1841 წელს.

საქართველოს ბევრი სახელგანთქმული მევიოლინე ჰყავს: ანდრია ყარაშვილი (პირველი ქართველი მევიოლინე), ლუარსაბ იაშვილი, ლეო შიუკაშვილი და მათი აღზრდილები: მარინე იაშვილი, ლიანა ისაკაძე და სხვები.

განთქმული (ვირტუოზი) მევიოლინეები
არქანჯელო კორელი
ანტონიო ვივალდი
ჯუზეპე ტარტინი
ჟან-მარი ლეკლერი
ნიკოლო პაგანინი
ლუდვიგ შპორი
ლეონიდ კოგანი
იაშა ხეფეცი
ულე ბული
ალესანდრო როლა
შლომო მინცი
იცხაკ პერლმანი

საინტერესო ფაქტები
 საუკუნის 60–იან წლებში თბილისელებისათვის ვიოლინო უკვე ცნობილი იყო, ამ ინსტრუმენტს თავის ნაშრომში ჟან შარდენი მოიხსენიებს.
რეი ბრედბერი

რეი დაგლას ბრედბერი (; დ. 22 აგვისტო, 1920 — გ. 5 ივნისი, 2012) — ამერიკელი მწერალი, რომელიც მოღვაწეობდა ფანტასტიკის, საშინელებათა, სამეცნიერო ფანტასტიკისა და დეტექტივების ჟანრში.

ყველაზე მეტად ცნობილია 1953 წელს გამოცემული ანტიუტოპიური ჟანრის რომანით „451 ფარენჰაიტით“ და 1950 წლის რომანით „მარსის ქრონიკები“.

მოპოვებული აქვს არაერთი საპატიო ჯილდო. მიიღო პულიცერის პრემია. წერდა სცენარებს, როგორც ფილმის, ასევე სატელევიზიო გადაცემების, როგორებიცაა და .

მწერლის პოპულარობაზე დადებითად იმოქმედა მისი წიგნების მიხედვით გადაღებულმა ეკრანიზაციებმა. ბრედბერი აღიარებულია საუკუნის ერთ-ერთ საუკეთესო ფანტასტ მწერლად.

თავისი ხანგრძლივი ცხოვრების განმავლობაში მან დაწერა 600-მდე მოთხრობა, გამოაქვეყნა 30-ზე მეტი წიგნი, დაწერა მრავალი ლექსი, პიესა და სცენარი სატელევიზიო შოუსთვის.

2012 წელს, მის გარდაცვალების შემდეგ ნიუ-იორკ ტაიმზმა გამოაქვეყნა შემდეგი სიტყვები:

.
მენშევიკები

მენშევიკები (რუს. ́, წარმოებული სიტყვიდან „“, „უმცირესობა“) — რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის მენშევიკთა ფრაქციის წევრი, რომელსაც ხელმძღვანელობდა იული მარტოვი. ორ ფრაქციად გაყოფა მოხდა პარტიის მეორე კონგრესზე ლონდონში 1903 წელს.

რსდმპ-ს მეორე ფრაქცია იყო ბოლშევიკების ფრაქცია, ლენინის ხელმძღვანელობით. მენშევიკებისგან განსასხვავებლად, ბოლშევიკებმა ოფიციალურად აიღეს აკრონიმი „რსდმპ (ბ)“ („ “). თუ ბოლშევიკების რიგებში მარქსიზმის თეორიტიკოსები იყვნენ მხოლოდ ლენინი, სტალინი და ნიკოლოზ ბუხარინი, მენშევიკების წამყვანი იდეოლოგები იყვნენ გიორგი პლეხანოვი, ლ. მარტოვი, ნიკოლოზ ჩხეიძე, ფიოდორ დანი. მენშევიკების გავლენა რუსეთში ბოლშევიკებისაზე სუსტი იყო, მაგრამ თებერვლის რევოლუციის შემდეგ დროებით მთავრობაში მოიპოვეს დიდი უმრავლესობა (განსაკუთრებით აღსანიშნავია ირაკლი წერეთლის, ფ. დანისა და მიხეილ ლიბერის როლი). ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ, ბოლშევიკების გამარჯვებამ სერიოზულად დათრგუნა მათი გავლენა მასებზე. საბჭოთა ხელისუფლების პირობებში მათი საქმიანობა ხან აკრძალული, ხან დაშვებული იყო. საბოლოოდ აკრძალვის შემდეგ, ნაწილი მენშევიკებისა წითელი ტერორის მსხვერპლი გახდა, ნაწილი თეთრ ტერორს შეუერთდა, ნაწილი ემიგრაციაში წავიდა. წერტილი ამ ყველაფერს დიდმა წმენდამ დაუსვა. თუმცაღა მეშევიკების იმ წარმომადგენლებმა, რომლებმაც ბოლშევიკების სასარგებლოდ შეიცვალეს პოლიტიკური შეხედულებები, არა თუ გადარჩენა შეძლეს, შემდგომში სერიოზული კარიერის გაკეთებაც შეძლეს. მაგალითად ანდრეი ვიშინსკი, რომელიც გენერალური პროკურორი იყო, შემდეგ კი სსრკ საგარეო საქმეთა მინისტრი და სკკპ ცკ-ის პოლიტბიუროს წევრობის კანდიდატი. დიპლომატიური კარიერა გაიკეთეს ასევე ივანე მაისკიმ და ალექსანდრე ტროიანოვსკიმ.

განსაკუთრებულ წარმატებას რსდმპ მენშევიკებმა მიაღწიეს საქართველოში, მოვიდნენ რა ჯერ ამიერკავკასიის დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკის და შემდეგ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ხელისუფლების სათავეებში. ქართველმა მენშევიკებმა, საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ 1918 წელს, შექმნეს საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული პარტია.
აპოლონიოს ტიანელი

აპოლონიოს ტიანელი (; დ. დაახლ. ძვ. წ. 3 — გ. დაახლ. 97) — ძველი ბერძენი ფილოსოფოს-იდეალისტი. ქრისტეს თანამედროვე; ნეოპითაგორიზმის მთავარი წარმომადგენელი. მისი ცხოვრებისა და მოღვაწეობის შესახებ წარმოდგენა შექმნა მწერალმა ფილოსტრატე უფროსმა, სადაც აპოლონიოსი წარმოდგენილია როგორც წინასწარმეტყველი, ჯადოქარი და სასწაულმოქმედი, რომელმაც მოიარა იმ დროს ცნობილი ყველა ქვეყანა ესპანეთიდან დაწყებული ინდოეთით დამთავრებული. აპოლონიოს ტიანელი ასწავლიდა მოძღვრებას ერთიანი ღმერთის შესახებ.
ემბიენტი

ემბიენტი ( „გარემომცველი“) — მუსიკალური მიმდინარეობა, რომელიც მოიცავს მთელ რიგ სხვადასხვა მუსიკალურ მიმდინარეობებს, რომელთა შორის არის ჯაზი, ნუ-ჯაზი, ელექტრონული მუსიკა, როკი, რეგი, თანამედროვე აკადემიური მუსიკა, ეთნომუსიკა და ნოიზი.

ისტორია
 საუკუნის ადრეულ პერიოდში ფრანგმა კომპოზიტორმა ერიკ სატიმ შექმნა ემბიენტის ადრეული ფორმა, რომელიც მან მოიხსენია, როგორც „ავეჯის მუსიკა“ (ინგლ. „ “, ფრანგ. „ '“), რადგან იგი თვლიდა, რომ ეს არის მუსიკა, რომლის გაჟღერებაც სადილის დროს შეიძლებოდა. სატიე თვლიდა, რომ იგი ქმნიდა შესაფერის ატმოსფეროს სადილობისთვის და ნაკლებად იქცევდა ყურადღებას.

ხმაურის (ხმის), როგორც მუსიკალური ელემენტის გამოყენება, სათავეს იღებს იტალიელი ფუტურისტის ლუიჯი რუსოლოს მანიფესტში „ხმაურის ხელოვნება“ (1913). მანიფესტის შთაგონების წყარო კომპოზიტორ ბალილა პრატელას ნაშრომები იყო.

„ემბიენტი“, როგორც მუსიკალური მიმდინარეობის აღმნიშვნელი ტერმინი, გამოჩნდა საუკუნის 70-იან წლებში. ითვლება, რომ მუსიკაში ეს ტერმინი ბრაიან ინომ შემოიტანა, როდესაც ეს ტერმინი ალბომის სახელწოდებისთვის გამოიყება — 1: . დროთა განმავლობაში სახელწოდება გადავიდა თავად მუსილაკურ სტილზე. ლეგენდის თანახმად, მუსიკალური მიმდინარეობის წარმოშობის იდეა, რომელსაც დღესდღეობით ემბიენტს უწოდებენ, ბრაიანს წარმოეშვა მაშინ, როდესაც იგი საავადმყოფოში იწვა. საქმის უქონლობის გამო, იგი უსმენდა და აკვირდებოდა ქუჩიდან შემოსულ ხმებს, რომლებშიც მან მუსიკა და რეგულარობა შეიგრძნო.

ემბიენტის ორი სახე არსებობს: კლასიკური და ელექტრონული. კლასიკური ემბიენტის მაგალითია ბრაიან ინოს შემოქმედება, რომელიც იყენებდა მისი ცხოვრების გარემომცველ ხმებს და აკუსტიკურ ინსტრუმენტებს.

დღესდღეობით გავრცელებულია ელექტრონული ემბიენტი - მშვიდი მუსიკის, შორეული ხმების და რევერბერაციის სინთეზი, რომელსაც არ აქვს განსაზღვრული რიტმი. თუმცა, ძალიან ბევრი ელექტრონული ემბიენტის შემსრულებელი (მაგალითად, ), თავის შემოქმედებაში იყენებს კლასიკური ემბიენტის ელემენტებს, როგორიცაა გარემომცველი ხმები.
სიონი (მარნეულის მუნიციპალიტეტი)

სიონი — სოფელი საქართველოში, მარნეულის მუნიციპალიტეტში, მდინარე შულავრის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 710 მეტრ სიმაღლეზე. მარნეულიდან დაშორებულია 29 კილომეტრით, შულავერიდან 15 კმ-ით.

სოფელში მდებარეობს რუსთავის მეტალურგიული კომბინატის დამხმარე მეურნეობა — „ხალიბი“. სოფელსა და მის შემოგარენში შემონახულია ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლები, ადრინდელი შუა საუკუნეების ეკლესიები, ნასოფლარი ქალფა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 192 ადამიანი.

}