iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვასილი სევერგინი

ვასილი მიხეილის ძე სევერგინი ( დ. 19 სექტემბერი [ძვ. სტ. 8 სექტემბერი], 1765, — გ. 29 ნოემბერი [ძვ. სტ. 17 ნოემბერი], 1826) — რუსი მინერალოგი და ქიმიკოსი. სწავლობდა აკადემიურ გიმნაზიასა და აკადემიურ უნივერსიტეტში, ხოლო 1785 წელს მინერალოგიის შესწავლის მიზნით გაგზავნეს გეტინგენში. პეტერბურგში დაბრუნების შემდეგ მინერალოგიის კათედრაზე აირჩიეს ადიუნქტად (1789), ხოლო 1793 წელს პროფესორად (აკადემიკოსად) იმავე კათედრაზე. ვასილი სევერგინის ძირითადი შრომები მიეძღვნა მინერალოგიას, ქიმიასა და ტექნოლოგიას. მინერალოგიაში სევერგინმა განავითარა ქიმიური მიმართულება. შემოიღო მინერალების პარაგენეზისის გაგება. ამუშავებდა რუსულ სამეცნიერო ტერმინოლოგიას. მინერალოგიური საზოგადოების ერთ-ერთი დამაარსებელი პეტერბურგში (1817).
თეორიული და გამოყენებითი ქიმიის საერთაშორისო კავშირი

თეორიული და გამოყენებითი ქიმიის საერთაშორისო კავშირი, იუპაქ – კავშირი, რომელიც დაარსდა 1919 წელს. მისი ზოგადი ამოცანაა ქიმიური კვლევების კოორდინირება, რაც მოითხოვს საერთაშორისო შეთანხმებას და სტანდარტიზაციას. ამ პრობლემატიკაში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საერთაშორისო ნომენკლატური შექმნა ქიმიური ნაერთებისთვის.

ნომენკლატურა
ორგანულ ნაერთთა ნომენკლატურა
იუპაქ–ის ნომენკლატურის მიხედვით, ნებისმიერი ნაერთის სახელწოდება შედგება პრეფიქს(ებ)ისგან, ფუძისა და ერთი სუფიქსისგან. ფუძე წარმოადგენს ე.წ. ნახშირბადაატომების ძირითადი ჯაჭვის დასახელებას. ნახშირბადატომთა რაოდენობის მიხედვით ძირითადი ჯაჭვი აღინიშნება «მეთ»(1 ნახშირბადატომისთვის), «ეთ»(2–სთვის), «პროპ»(3–სთვის) და «ბუტ»(4–სთვის) «პენტ»(5–სთვის) და ასე შემდეგ. ძირითადად მიჩნეულია ნახშირბადატომების ის ჯაჭვი, რომელიც შეიცავს ე.წ. უფროს ფუნქციურ ჯგუფს. ამასთანავე ძირითადი ჯაჭვი შეიძლება არც იყოს ყველაზე გრძელი (ე.ი. არ შეიცავდეს ყველაზე მეტ ნახშირბადატომს).
ალკადიენები

ალკადიენები (შემოკლებით დიენები) – უჯერი ნახშირწყალბადები, რომელთა ჰომოლოგიური რიგის ფორმულაა 2-2, მოიცავენ მხოლოდ ორ ორმაგ ბმასა და 2-ჰიბრიდულ ნახშირბადატომებს. დიენებისთვის დამახასიათებელია ნახშირბადის ჯაჭვის, ორმაგი ბმების მდებარეობის და გეომეტრიული იზომერია.

კლასიფიკაცია
დიენური ნახშირწყლალბადები იყოფა სამ კლასად:
კუმულირებულ დიენებად, სადაც ორმაგი ბმები მიმდევრობითაა განლაეგბული (—==—)
შეუღლებულ დიენებად, სადაც ორმაგი ბმები ერთმანეთისგან დაცილებულია ერთი მარტივი ბმით(—=-=—)
იზოლირებულ დიენებად, სადაც ორმაგი ბმები ერთმანეთს დაცილებულია ერთზე მეტი მარტივი ბმით (—=--=—).
ყველაზე საინტერესო თვისებები და ფართო გამოყენება აქვს შეუღლებულ დიენებს, განსაკუთრებით, ამ კლასის ორ წარმომადგენელს: დივინილს და იზოპრენს.
პონტკისილტეს აკვედუკი

პონტკისილტეს აკვედუკი (; უელს. ) — სანასოსნო აკვედუკი უელსში, რომელსაც მდინარე დის ხეობაში მდებარე ლიანგოლენის არხის წყალი ჩრდილო-აღმოსავლეთ უელსში გადააქვს. მისი მშენებლობა 1805 წელს დასრულდა და დიდი ბრიტანეთის უგრძეს და უმაღლეს აკვედუკს წარმოადგენს. მდინარის ხეობაში მისი სიმაღლე 38 მეტრია. 2009 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში როგორც „სამოქალაქო ინჟინერიის მნიშვნელოვანი ნაბიჯი სამრეწველო რევოლუციის დროს".

აშენებიდან 200 წლის შემდეგაც კი, აკვედუკი დღესაც ექსპლუატაციაშია, ხოლო იმის გათვალისწინებით, რომ ის ერთ-ერთ ყველაზე მჭიდროდ დასახლებულ რეგიონში მდებარეობს, ყოველწლიურად მასში 15 000 ნავი გაივლის.
კიუს სამეფო ბოტანიკური ბაღები

კიუს სამეფო ბოტანიკური ბაღები ან უბრალოდ კიუს ბაღები — 121 ჰექტარზე გადაჭიმული ბაღები და ბოტანიკური სათბურები ლონდონის სამხრეთით, ქალაქ რიჩმონდსა და კიუს შორის. შეიქმნა 1759 წელს. ბაღში მნიშვნელოვანი ბოტანიკური კვლევები მინდინარეობს. წელიწადის განმავლობაში ის დაახლოებით 2 მლნ მნახველს იღებს.

ბაღებში 30 000 სახეობის სხვადასხვა მცენარეა კულტივირებული, ხოლო ჰერბარიუმში, რომელიც ერთ-ერთი უდიდესია მსოფლიოში, დაცულია 7 მლნ სახეობის მცენარე. კვლევით სამუშაოებს ახორციელებს 650 მეცნიერი. აქ მდებარე ბიბლიოთეკა შეიცავს 750 000 ტომს, მცენარეთა 175 000 ილუსტრაციასა და ნახატს.

ბაღის წინამორბედი, ქალაქ ტიუკსბერის ლორდის, ჯონ კაპელის ეგზოტიკურ ბაღს წარმოადგენდა. მისი გაფართოება შემდგომ წლებში სხვა ადამიანებმა ითავეს. მის გამდიდრებაში ასევე დიდი წვლილი შეიტანა ბრიტანეთის მეფე ჯორჯ -მ. 1781 წელს, მეფემ ბაღის ტერიტორიაზე მდებარე „ჰოლანდიური სახლი" იყიდა, როგორც სამეფო კარის საბავშვო ბაღი.

1840 წელს კიუს ბაღები ეროვნულ ბოტანიკურ ბაღად გადაიქცა.

2003 წელს, ბაღები იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
ხევსურეთის არაგვი

ხევსურეთის არაგვი — მდინარე აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ფშავის არაგვის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2635 მეტრ სიმაღლეზე. სიგრძე 24 კილომეტრი. აუზის ფართობი 305 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზფხულ-ზაფხულში, წყალმოვარდნები — შემოდგომაზე, წყალმცირობა — ზამთარში. მთავარი შენაკადებია: მარჯვნიდან — ბლოსწყალი, როშკისწყალი; მარცხნიდან — გუდანისჭალა, ლიქოკისხევი. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 7,9 მ³/წმ.
ფხიტური

ფხიტური — უღელტეხილი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს გუდამაყრის ქედზე, მდინარე საკერპის (ბაკურხევის მარცხენა შენაკადი) სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2653 მ. მიდამოები აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით, შემოსილია სუბალპური ბალახეულით. აკავშირებს მდინარე ბაკურხევის (გუდამაყრის არაგვის მარცხენა შენაკადი) აუზს მდინარე ბუჩუკურთის (ხევსურეთის არაგვის მარჯვენა შენაკადი) აუზთან.
ჩარგლულა

ჩარგლულა, ჩარგლისწყალი ― მდინარე დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ფშავის არაგვის მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს ქართლის ქედის დასავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2338 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 9,2 კმ, აუზის ფართობი 35,4 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა ― ზამთარში.

საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 1,17 მ³/წმ.
ქუსნო

ქუსნო, ვერხველი — მდინარე თიანეთის მუნიციპალიტეტში, ივრის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს ქართლის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1985 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 20 კმ, აუზის ფართობი 88 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა გაზაფხულზეა, წყალმცირობა ზამთარში, წყალმოვარდნები — ზაფხულსა და შემოდგომაზე.

საშუალო წლიური ხარჯი 1,3 მ³/წმ. გამოყენებულია სარწყავად.
სალტეირი

სალტეირი — ვიქტორიანული სოფელი ინგლისის ქალაქ ბრედფორდის მეტროპოლიურ არეალში, მდინარე ეირზე. 2001 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

სალტაირე 1853 წელს დააარსა სერ ტიტუს სალტმა, იორკშირის წამყვანმა შალის მეწარმემ. სოფლის სახელი მისი დამფუძნებლისა და მდინარე ეირის კომბინაციას წარმოადგენს. სალტმა თავის ბიზნესი ბრედფორდიდან ქალაქ შიფლეის მახლობლად გადაიტანა. მან თავის მუშებისთვის ააშენა აკურატული ქვის სახლები, წვიმის წყალზე მომუშავე აბანოები, საავადმყოფო და დასვენებისა და განათელბის ინსტიტუტი თავის ბიბლიოთეკით, სამკითველო ოთახით, საკონცერტო დარბაზით, ბილიარდის ოთახით, სამეცნიერო ლაბორატორიით და სავარჯიშო დარბაზით. სოფელს ჰქონდა მოხუცთა თავშესაფარი, მიწის ნაკვეთები და ნავების ფარდული.

1876 წელს სერ ტიტუსი გარდაიცვალა, იგი კონგრენაციონალისტური ეკლესიის მავზოლეუმში დაკრძალეს. როდესაც მისი ვაჟიც გარდაიცვალა, სალტეირი კომპანიის ხელში გადავიდა, რომლის ერთ-ერთი მფლობელიც სერ ჯეიმზ რობერტსი იყო, რომელიც 12 წლის ასაკიდან მუშაობდა როგორც ფაბრიკის საქმის მეცნიერი. მან რუსეთში მოგზაურობისას ერთ წელიწადში სრულყოფილად შეისწავლა რუსული ენა. რობერტსმა თავისი ინვესტიციების დაბანდება რუსეთში ამჯობინა, მოელოდა რა გარკვეულ გამართლებას რუსეთის რევოლუციისას.

იუნესკოს სიაში შესვლის შემდეგ, მთავრობა იძულებული გახდა სალტეირი დაცულ ტერიტორიად გამოეცხადებინა.
პტოლემე II

პტოლემე ფილადელფოსი — ეგვიპტის მმართველი პტოლემეების დინასტიიდან. ქვეყანას მართავდა ძვ. წ. 285-246 წწ. ძვ. წ. 283 წლამდე იყო თანამმართველი. მისი მმართველობის დროს ალექსანდრია ელინისტური კულტურის ცენტრი გახდა. მფარველობდა ხელოვნებასა და მეცნიერებას. მისი თაონსნობით დაარსდა ალექსანდრიის მუსეიონი და ალექსანდრიის ბიბლიოთეკა. შექმნა ძლიერი ფლოტი, საფუძველი ჩაუყარა რომთან ურთიერთობას.
ალექსანდრე ნადირაძე

ალექსანდრე დავითის ძე ნადირაძე (დ. 2 სექტემბერი [ ძვ. სტ. 20 აგვისტო] 1914, გორი — გ. 3 სექტემბერი 1987, მოსკოვი) — ქართველი სპეციალისტი გამოყენებითი მექანიკისა და მანქანათმშენებლობის დარგში. სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1981).
დაამთავრა მოსკოვის საავიაციო ინსტიტუტი (1940), ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1969), პროფესორი (1972). სკკპ წევრი 1944 წლიდან.

ნადირაძის სამეცნიერო კვლევების ძირითადი მიმართულება იყო საფრენი აპარატების მექანიკა.
მის მიერ დამუშავებულია საფრენი აპარატების რთული სისტემების აგების თეორიული და ტექნიკური პრინციპები. ორგზის სოციალისტური შრომის გმირი (1976, 1982).

ლენინური პრემიის ლაურეატი (1966).
ავრორა (ტელენოველა)

აურორა — კომპანია ტელემუნდოს 2010-2011 წლის სერიალი, რომელიც გადაღებულია აშშ–ის ქალაქ მაიამიში. ფილმში მთავარ როლებს ასრულებენ სარა მალდონადო, ეუხენიო სილერი, ხორხე ლუის პილა და აილინ მუხიკა.

მოკლე შინაარსი
სიყვარულის ისტორია. ავრორა, ჩვენი დროის მძინარე მზეთუნახავია. მედიცინის საოცრებამ, ავრორას ცხოვრება ზღაპრად აქცია. 20 წლის შემდეგ მშვენიერი ავრორა მეორედ იბადება. აწმყო მსხვერპლად ითხოვს წარსულს. მისთვის სიყვარულის კარი ორჯერ გაიღო. ავრორა ახალ ცხოვრებას, ახლებურად იწყებს...

სრული შინაარსი
ავრორა 20 წლის, ლამაზი ქალიშვილია, რომელსაც ერთი დანახვისთანავე შეუყვარდება ლორენსო. როცა გოგოს მშობლები გაიგებენ, რომ ავრორა ორსულადაა, ისინი მაშინვე აიძულებენ ლორენსოს, ავრორას დაშორდეს ისე, რომ მან ვერც კი გაიგოს, რომ მალე მამა გახდება. რამდენიმე თვის შემდეგ, როდესაც ავრორა ბავშვს გააჩენს, გაიგებს, რომ მას საშინელი დაავადება სჭირს, რომლის განკურნებაც იმ დროს (მოქმედება 1990 წელს იწყება) ვერ ხერხდება. ავრორას მამა, გუსტავო გადაწყვეტს თავის მიერ გამოგონილი ტექნოლოგიის საშუალებით, ავრორა გაყინოს, მანამ სანამ გოგოს დაავადების განკურნება არ მოხდება. ის ასეც იქცევა. ავრორა რამდენიმე წელი მარტოდმარტო, გაყინული რჩება. გადის 20 წელი. ავრორას რეანიმირებას უკეთებენ, რის შედეგადაც, გოგო დიდი ხნის ძილის შემდეგ იღვიძებს. მიუხედავად იმისა, რომ ის უკვე 40 წლისაა, ის მაინც ისე გამოიყურება, როგორც 20 წლის წინ, გაყინვამდე. მისთვის ეს 20 წელი ერთ ღამეს უდრის და ამიტომაც არ იცის თუ რა მოხდა მის ოჯახში ამდენი ხნის შემდეგ. ყველაფერი შეიცვალა... ერთადერთი რაც არ შეცვლილა ეს თავად ავრორაა... მისი საუკეთესო დაქალი, ახლა მისი ცხოვრების სიყვარულზე, ლორენსოზეა დაქორწინებული. აგრეთვე მისი შვილი, ბლანკა, რომელმაც ავრორას არსებობის შესახებ არც კი იცის, ისე გამოიურება, როგორც დედამისი. 20 წლის შემდეგ მშვენიერი ავრორა მეორედ იბადება. მისთვის სიყვარულის კარი ორჯერ გაიღო. ავრორას მოუწევს ახალი ცხოვრება ახლებურად დაიწყოს...

მსახიობები და როლები
ვერა ქობალია

ვერა ქობალია (დ. 24 აგვისტო 1981, სოხუმი) — ქართველი პოლიტიკოსი. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრი 2010 წლის 2 ივლისიდან – 2012 წლის 25 ოქტომბრამდე.

1999 წელს დაამთავრა მეფე გეორგის სახელობის საშუალო სკოლა, ხოლო 2004 წელს — ბრიტანეთის კოლუმბიის ტექნოლოგიური ინსტიტუტი ბიზნესის მართვისა და საინფორმაციო ტექნოლოგიების მიმართულებით.

ვერა ქობალია დაიბადა 1981 წლის 24 აგვისტოს ქალაქ სოხუმში. აფხაზეთში განვითარებული მოვლენების შედეგად 1996 წელს ოჯახთან ერთად ემიგრირებული იყო კანადაში. 2010 წლის თებერვალში ვერა ქობალია დაბრუნდა საქართველოში და სათავეში ჩაუდგა არასამთავრობო ორგანიზაციას – „კოალიცია სამართლიანობისათვის“, რომელიც დევნილთა უფლებების დაცვის საკითხებზე მუშაობდა.

„მსოფლიოს ეკონომიკურმა ფორუმმა“ ვერა ქობალია 2012 წლის ახალგაზრდა მსოფლიო ლიდერად დაასახელა. იგი ერთადერთი ქართველი პოლიტიკოსია, რომელმაც მსგავს ნომინაციაში გაიმარჯვა. ორგანიზაცია ახალგაზრდა ლიდერებს მსოფლიოს მასშტაბით ყოველწლიურად მათი პროფესიული მიღწევებისა და საზოგადოების წინაშე ნაკისრი ვალდებულებების მიხედვით არჩევს. საპატიო კომისიის თავმჯდომარე იორდანიის დედოფალი რანია ალ-აბდულაა.
პტოლემე V

პტოლემე ეპიფანე — ეგვიპტის მმართველი პტოლემეების დინასტიიდან. ქვეყანას მართავდა ძვ. წ. 204-180 წწ. ტახტზე აიყვანეს მამამისის პტოლემე -ის მკვლელობის შემდეგ. შინაარეულობით ისარგებლეს სელევკიდებმა და მაკედონიამ და მიიტაცეს მისი სამფლობელოები მცირე აზიასა და ეგეოსის ზღვის აუზში. კელესირიის დაპყრობის შემდეგ ანტონი არ ცდილობდა თვით ეგვიპტეში მიახლოვებას. არ ამბობენ თუ ომი ორ სახელმწიფოს შორის როდის შეწყდა. ცნობილია მხოლოდ რომ მშვიდობიანი მოლაპარაკებით ანტიოქოსის ქალიშვილი კლეოპატრა დაინიშნა პტოლემეზე ტიტუს ლივიუსის ცნობებიდან ცნობილია რომ საუბარი შედგა ძვ. წ. 196. ანტიოქოსმა გამოაცხადა რომ მას უკვე მეგობრობა აქვს პტოლემესთან, ისინი შეთანხმდებიან იმაზე რომ მალე დანათესავდნენ. წინა წლებში ანტიოქოსმა დაიპყრო ზღვისპირა ქალაქები კილიკია და ლიკია. ძვ. წ. 196 წლის გაზაფხულზე მან შემოიერთა თავის სამეფოში თრაკიის რაიონი და გაპლაპაგოსის ნახევარკუნძული. რომელიც ადრე ეკუთვნოდა პტოლემეს. მან შედაგინა გეგმა რომელიც ბოლოს ჩაიშალა. კვიპროსის დაპყრობა ერთი დარტყმით. რაც უკვე აღარ ჰგავდა მეგობრულ კავშირს.
სასიქი

სასიქი — მარილიანი ტბა უკრაინაში, ყირიმის ნახევარკუნძულზე. განფენილია ქალაქებს ევპატორიასა და საკის შორის. ფართობი 75,3 კმ². მაქსიმალური სიღრმე 1,2 მ. მდებარეობს შავი ზღვის დონიდან 0,6 მ-ით დაბლა. ზღვიდან გამოყოფილია ნაყარით, რომლის სიგანე 0,9–1,7 კმ აღწევს. ტბა ძირითადად იკვებება მიწისქვეშა წყაროებითა და ნაყარს შორის გამავალი ზღვის წყლით. ტბის ფართობი ზაფხულში შესამჩნევად მცირდება, ამასთანავე მატულობს მარილიანობა. ტბა სამკურნალოა და გამოიყენება რეკრეაციისთვის.
ეივბერი

ეივბერი — ნეოლითის ხანის საკულტო მონუმენტი, რომელიც მეგალითური ქვებისგან შემდგარ სამ წრეს მოიცავს. მდებარეობს სამხრეთ-დასავლეთ ინგლისში, სოფელ ეივბერის შემოგარენში. მონუმენტი ქვებისგან შექმნილ უდიდეს წრეს შეიცავს მთელ ევროპაში, ამავე დროს, ერთ-ერთი საუკეთესოდ ცნობილი პრეისტორიული ძეგლია ბრიტანეთში. ამჟამად წარმოადგენს მნიშვნელოვან ტურისტულ ღირსშესანიშნაობას და რელიგიური მნიშვნელობის ძეგლს ნეოწარმართთათვის.

კომპლექსი აგებულია ძვ. წ. 2600 წელს, ნეოლითურ ან ახალ რკინის ხანაში. მონუმენტებს გარს მიწაყრილი აკრავს. არქეოლოგები ფიქრობენ, რომ იგი სარიტუალო ცერემონიალებისთვის გამოიყენებოდა. ეივბერის მონუმენტები პრეისტორიული ფართო ლანდშაფტის შემადგენელი ნაწილი იყო, რომელიც შემოგარენში სხვა უძველეს მონუმენტებსაც მოიცავს.

რკინის ხანაში ადამიანებმა ეს ტერიტორია მიატოვეს. გარკვეული საქმიანობები შეიმჩნევა რომაული ოკუპაციის დროს. ადრეულ შუა საუკუნეებში, მონუმენტების გარშემო სოფლის გაშენება დაიწყო, რომელიც თანდათან კომპლექსს შეერია. გვიან შუა საუკუნეებსა და ადრეულ თანამედროვე პერიოდში, გარკვეული რელიგიური და პრაქტიკული მიზეზების გამო ადამიანებმა ბევრი აღმართული ქვა დაანგრიეს. საუკუნეში ძეგლებისადმი ინტერესი გამოიჩინეს ანტიკვარების მოყვარულმა ჯონ ეივბერიმ და უილიამ სტაკელეიმ, რომლებმაც მრავალი მონუმენტი აღწერეს მათ დანგრევამდე.

1986 წელს, იუნესკომ ეივბერი სტოუნჰენჯთან და ამ არეალში მდებარე არქეოლოგიური ძეგლები მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა საერთო სახელით - სტოუნჰენჯი, ეივბერი და ასოცირებული ძეგლები.
მყინვარული ცირკი

მყინვარული ცირკი, სინ. მყინვარული კარი — სავარძლისებრი ჩაღრმავება ტროგის ზემო ნაწილში ან მყინვარებით დაფარულ მთის კალთებზე. აქვს სამი მხრიდან ციცაბო, კლდოვანი ფერდობები და ჩაზნექილი ფსკერი.

წარმოიქმნება ნივალური ჰავის პირობებში მყინვარის ან თოვლის ლაქების ზემოქმედებით, აგრეთვე ნივაციით; ზოგჯერ მყინვარული ცირკი ამოვსებულია მყინვარით ან ფირნით; ზოგში სეზონური თოვლია დაგროვილი. მყინვარული ცირკის ევოლუციის შუა და ბოლო სტადიაზე ფსკერზე შეიძლება გაჩნდეს მყინვარული ტბა, ჭაობი ან მდელო.

საქართველოში ცირკი ფართოდაა გავრცელებული. კოდორის ქედისა და ეგრისის ქედებზე რელიეფში კარგადაა შემონახული მყინვარული ცირკები. რამდენიმე ძველი მყინვარული ცირკია თავმოყრილი შდავლერის ქედზე და სხვა. ქართლის ქედზე, ჭიჩოს მთის ჩრდილოეთ კალთაზე შემორჩენილია რამდენიმე პატარა მყინვარული ცირკი.

ხშირად მყინვარული ცირკი მყინვარული ტბებითაა დაკავებული (მაგ., ადუედააძიჟი, ტანიეს ტბა და სხვა).
ტანიეს ტბა

ტანიეს ტბა — მყინვარული ცირკის ტიპის ტბა საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის მთავარი ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2232 მ სიმაღლეზე. სარკის ფართობი 0,033 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 7,6 მ, წყლის მოცულობა 123 ათ. მ³. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. გამდინარეა. წყლის დონე დაბალია ზამთარში, მაღალია — გაზაფხულ-ზაფხულში. წყალი მტკნარია. თევზი არ იცის.
ელტონი

ელტონი — მლაშე თვითმლექი ტბა კასპიისპირა დაბლობის ჩრდილოეთ ნაწილში, ვოლგოგრადის ოლქში. ფართობი 152-200 კმ² (დამოკიდებულია დონის მერყეობაზე). წყლის ზედაპირი ოკეანის დონეზე 14,7 მ-ით დაბლა მდებარეობს. ფსკერზე სუფრის მარილისა და გოგირდწყალბადის შემცველი მინერალური ტალახის სქელი ნალექი დაფარულია რაპით, რომლის სისქე გაზაფხულის წყალდიდობის დროს 1 მ აღწევს, შემოდგომისთვის კი 10-20 სმ და უფრო ნაკლებია.

ელტონს ერთვის მწარე-მლაშე პატარა მდინარეები (სულ 7 მდინარე); ფსკერზე ამოდის წყაროები. იღებენ მარილს (სავარაუდო მარაგი 3 მლრდ. ტ-ზე მეტი). ელტონის რაიონში მინერალური წყაროებია.

ტბის მახლობლად ამავე სახელწოდების კურორტია.
ნატრონი

ნატრონი — მარილიანი ტბა აღმოსავლეთ აფრიკაში. მდებარეობს ჩრდილოეთ ტანზანიაში, კენიის საზღვართან. ტბის სიღრმე უმეტესად სამ მეტრამდე აღწევს. წყალი ტბის სანაპირო ზოლს ცვლის წელიწადის დროებისა და წყლის დონის მიხედვით. ზედაპირის ფართობი შეადგენს 600 კმ²-ს.

დაჭაობებულ ადგილებში წყლის ტემპერატურა საკმაოდ დიდ ნიშნულს უახლოვდება — 50 °. ნატრონი იფარება მარილით, რომელიც პერიოდულად წითელ და ვარდისფერ შეფერილობას იღებს (რაც განპირობებულია მიკროორგანიზმებით, რომლებიც ტბაში ბინადრობს). ტბასთან დიდი რაოდენობით გვხვდება ფლამინგო.
კუკუნორი

კუკუნორი, ცინხაი — უდიდესი გაუდინარი ტბა ცენტრალურ აზიაში, ჩინეთში. ფართობი 4,2 ათ. კმ². სიგრძე დაახლოებით 105 კმ, სიგანე 65 კმ-მდე. მაქსიმალური ცნობილი სიღრმე 38 მ. მდებარეობს ზღვის დონიდან 3205 მ სიმაღლეზე. ნაპირები სუსტადაა დანაწევრებული. განვითარებულია ძველი ტბიური ტერასები (50 მ სიმაღლემდე).

ფსკერი ძირითადად დაკავებულია შლამით. ერთვის 23 მდინარე. ზაფხულობით წყალი თბება 18-20 °. ნოემბრიდან მარტამდე გაყინულია. მშრალ პერიოდში ტბის მინერალიზაცია აღწევს 11,3 გრ/ლ. მოიპოვება თევზი.

კუკუნორის ტბა ევროპელებიდან პირველად გამოიკვლია ნიკოლოზ პრჟევალსკიმ 1872 წელს.
არხი (ჰიდროგრაფია)

არხი — გრუნტში გაყვანილი (თხრილში ან ყრილში) გაყვანილი კალაპოტი (წყალსატარი), რომელშიც წყალი დაწნევის გარეშე მიედინება. დანიშნულების მიხედვით არხი შეიძლება იყოს ენერგეტიკული (სადერივაციო), სარწყავი (საირიგაციო), სანაოსნო (სანავიგაციო), სადრენაჟო (ჭაობების ამოსაშრობი), წყალმომარაგების, ხე-ტყის დასაცურებელი, თევზსატარი, კომპლექსური და სხვ.

არხის განივი კვეთის ფორმას განაპირობებს მისი დანიშნულება, გრუნტის სამშენებლო თვისებები, მიწის სამუშაოთა შესრულების პირობები და სხვ.
რბილ გრუნტში გაყვანილი არხის კვეთი უმთავრესად ტრაპეციული და პოლიგონალური ფორმისაა.

არხების სახეობები
ვეებერთელა სახომალდო არხებმა, რომლებიც ზღვებსა და ოკეანეებს აერთებენ, საოცრად შეამცირა დრო, რომლებიც გემებს მსოფლიოს გარშემო შემოსასვლელად სჭირდებოდა. სუეცის არხი ხმელეთშუა და წითელ ზღვებს აერთებს, რითაც ევროპიდან მიმავალ გემებს საშუალებას აძლევს, ისე ჩავიდნენ ინდოეთსა და ჩინეთში, რომ აფრიკას არ შემოუარონ. სხვა არხები მდინარეებსა და ტბებს აკავშირებს. წმინდა ლავრენტის არხი, რომელიც ჩრდილოეთ ამერიკაში ერისა და ონტარიოს ტბებს შორის გაჭრეს, ზემო ტბის უკიდურეს დასავლეთს ატლანტის ოკეანესთან აკავშირებს საზღვაო გზით, რომლის სიგრძე 3830 კბი-ია. ევროპაში ფართო ქსელი აერთიანებს რაინს, რონასა და სხვა მთავარ მდინარეებს. ეს ნიშნავს, რომ შესაძლებელი გახდა დიდი ტვირთის გადაზიდვა შორს მანძილზე, ქვეყნიდან ქვეყანაში, კონტინენტის მთელ ტერიტორიაზე.

რაბი
წყალს არ შეუძლია აღმართზე ასვლა, ამიტომ თუ არხი მთაგორიან ადგილზე გაჰყავთ, გზადაგზა რაბებს აყენებენ. რაბი არხის ნაწილია, რომელსაც თავსა და ბოლოში წყალგაუმტარი ტიხარი აქვს. ტიხრების წყლის დონე აქეთ-იქით განსხვავებულია. რაბში წყლის დონის ცვალებადობით გემს და ნავს შეუძლია წყლის ერთი დონიდან მეორეზე გადავიდეს. რაბში, რომელსაც ბიეფი ჰქვია, ნავი შეიძლება 9 მეტრამდე აწიოს ან დაწიოს.

არხების ისტორია
სარწყავი არხების გათხრა სულ ცოტა ძვ.წ. 3000 წლიდან დაიწყეს. რომაელებს ჩრდილოეთ ევროპაში არხთა მთელი სისტემები გადაჰყავდათ სამხედრო გადაზიდვისათვის. და საუკუნეებში ნიდერლანდებში საშრობ (სადრენაჟო) არხებს იყენებდნენ ნავებით ტვირთის გადასატანად. საუკუნეში რამდენიმე მნიშვნელოვანი არხი გაიყვანეს საფრანგეთში. დიდ ბრიტანეთში არხების გაყვანა დაახლოებით 1750 წელს, ლანკაშირში ბრინდლის მიერ გაყვანილი ბრიჯოუტერის არხით დაიწყო. ასევე სარწყავი არხები გაჰყავდათ უძველეს დროში ეგვიპტეში, ჩინეთში და ინდოეთის გვალვიან რაიონებში.
ევროვიზიის სიმღერის კონკურსი 2012

ევროვიზიის სიმღერის კონკურსი 2012 — ევროვიზიის სიმღერის 57-ე კონკურსი, რომელიც გაიმართა ბაქოში (აზერბაიჯანი). აზერბაიჯანმა კონკურსის მასპინძლობის უფლება მოიპოვა 2011 წლის კონკურსში გამარჯვების შედეგად. კონკურსის გამარჯვებული გახდა შვედეთის წარმომადგენელი, მომღერალი ლორინი სიმღერით „“, რომელმაც 372 ქულა დააგროვა.

გამართვის ადგილი
2011 წლის 16 მაისს გამოცხადდა, რომ სპეციალურად ევროვიზია 2012–თვის ბაქოს ცენტრში აშენდება საკონცერტო კომპლექსი კრისტალ ჰოლი.

მონაწილე ქვეყნები
ნახევარფინალისტები
ფინალი
სტადლის სამეფო პარკი

სტადლის სამეფო პარკი — პარკი ინგლისში, ჩრდილოეთ იორკშირის საგრაფოში. პარკის ტერიტორიაზე მდებარეობს ცისტერიანული ფაუნტინის სააბატოს ნანგრევები. ასევე მოიცავს საუკუნის სხვადასხვა ნიმუშებს, მათ შორისაა სტადლის სამეფო წყლის ბაღი. 1986 წლიდან პარკი შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

ფაუნტინის სააბატო 1132 წელს დაარსდა 30 ბენედიქტელი ბერის მიერ, რომლებიც შემდეგ ცისტერიანელები გახდნენ. 1539 წელს მონასტერი მეფე ჰენრი -მ გააუქმა და სააბატოს შენობები და მის გარშემო მდებარე 500 აკრი მიწა ვაჭარს, სერ რიჩარდ გრეშამს მიჰყიდა. გრეშამის შთამომავლებმა ქონების მოვლა ვერ შეძლეს და ის ვინმე სტეფან პროქტორს მიჰყიდეს, რომელმაც აქ 1598 - 1604 წლებში ფაუნტინის დარბაზი ააშენა. მისი მშენებლობისთვის ნაწილობრივ გამოიყენეს დანგრეული სააბატოს ქვები. შენობა მართლაც გამორჩეულია და დღეს მისი სამი ოთახი მნახველთათვის ღიაა.
თბილისის ილია ვეკუას სახელობის სკოლა

ილია ვეკუას სახელობის სკოლა, 42-ე სკოლა (სრული სახელწოდება — აკადემიკოს ი.ვეკუას სახელობის ფიზიკა-მათემატიკის 42–ე საჯარო სკოლა) — საჯარო სკოლა თბილისში, სადაც გაძლიერებული პროგრამით ისწავლება ფიზიკა-მათემატიკური საგნები და განკუთვნილია მოსწავლეთათვის, ვინც მათ მიმართ ინტერესით და მიდრეკილებით გამოირჩევა.

ისტორია
სკოლა დაარსდა 1950 წელს. თავდაპირველად იგი ჩვეულებრივ ზოგადსაგანმანათლებლო საშუალო სკოლა იყო. 1962 წლიდან მათემატიკოსების — დავით კვესელავას, ფილიმონ ხარშილაძისა და ნინო ვადაჭკორიას (სკოლის მათემატიკის პედაგოგების) და ფიზიკოს აპოლონ კალატოზიშვილის (იმხანად — სკოლის დირექტორის) ინიციატივით, დაიწყო ნიადაგის მზადება ფიზიკა-მათემატიკური პროფილის კლასის გასახსნელად, რაც განხორციელდა 1963-64 სასწავლო წლებში. 1966 წელს სკოლას მიენიჭა აკადემიკოს ილია ვეკუას სახელი (მეცნიერის სიცოცხლეშივე). ილია ვეკუასა და მათემატიკის გამოთვლითი ცენტრის მეცადინეობით, შესაძლებელი გახდა 1982 წელს სკოლისათვის სპეციალური, ფიზიკა-მათემატიკური სკოლის სტატუსის მინიჭება.

სკოლაში ჩარიცხვა ხორციელდება გამოცდების საფუძველზე. მიღება თავდაპირველად წარმოებდა მე-8 , 1992 წლიდან კი — უკვე მე-7 კლასიდან . სწავლება თავდაპირველად იყო ორენოვანი და მიმდინარეობდა როგორც ქართულ- ისე რუსულენოვან სექტორებზე. სკოლაში მოქმედებდა უცხო ენის საგნის დიფერენცირებული სწავლება (ინგლისურ- გერმანულ- და ფრანგულენოვანი ჯგუფები).

90-იან წლებში სკოლაში სწავლა გახდა ფასიანი და ცალკე გამოიყო გაძლიერებული ქიმია-ბიოლოგიური, ჰუმანიტარული, ეკონომიკური პროფილის ჯგუფები, სადაც სწავლება სპეციფიკური პროგრამით მიმდინარეობდა და სასწავლო გადასახადიც უფრო მაღალი იყო. ამგვარმა სისტემამ რამდენიმე წლის განმავლობაში იმოქმედა. 2000-იანი წლებიდან სკოლაში სხვა რამდენიმე მნიშვნელოვანი ცვლილებაც მოხდა: გაუქმდა რუსულენოვანი სექტორი, 2007 წელს სკოლას გაუუქმდა სპეციალური, "ფიზიკა-მათემატიკური" სკოლის სტატუსიც და ეწოდა "42-ე საჯარო სკოლა" . 2010 წელს, განათლების მინისტრ დიმიტრი შაშკინის განკარგულებით, სკოლას დაუბრუნდა ძველი სახელწოდება და სწავლების მიმართულება , რაც განმეორებით იურიდიულად დაამტკიცა 2016 წელს მინისტრმა ალექსანდრე ჯეჯელავამ, როდესაც სკოლას მიენიჭა საჯარო სამართლის იურიდიული პირის სტატუსიც . 2016 წლის ინფორმაციით, სკოლის მასწავლებლებიდან 6-ს ჰქონდა წამყვანის სტატუსი . სწავლება მიმდინარეობს მე-7-დან მე-12 კლასის ჩათვლით. მოქმედებს "საშაბათო სკოლა" მათემატიკით დაინტერესებული უმცროსკლასელებისათვის.

სკოლის მოსწავლეები წლების განმავლობაში წარმატებით ასპარეზობენ სასკოლო საერთაშორისო ოლიმპიადებზე ფიზიკაში, მათემატიკასა და ინფორმატიკაში, როგორც პირად, ისე - გუნდურ დონეზე და გამოირჩევიან მაღალი მოსწრებით ერთიან ეროვნულ გამოცდებზე . მოქმედებს მოსწავლეთა თვითმმართველობა, რომელიც ორგანიზებას უწევს მოსწავლეთა სხვადასხვა აქტივობას. ყოველწლიურად იმართება სამეცნიერო კონფერენციები სხვადასხვა საგანში.

დევიზი
”შენ ამ სკოლაში მასპინძელი ხარ და არა სტუმარი. გაუფრთხილდი მშობლიური სკოლის ღირსებას."