iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ეჯიბი

ეჯიბი (არაბ. ჰაჯიბ — მეფის მეკარე, კარისკაცი) — შუა საუკუნეების მუსლიმურ სახელმწიფოებში მაღალი თანამდებობის პირი. მისი მოვალეობები მოიცავდა მმართველის დაცვასა და სასახლის ცერემონიების ორგანიზებას, სამთავრობო აპარატის მართვასა და ჯარების მეთაურობას.

ისტორია
ეს თანამდებობა საუკუნეში არაბული სახალიფოს ადმინისტრაციული სისტემის ჩამოყალიბების დროს გაჩნდა. თავდაპირველად, ჰაჯიბი პასუხისმგებელი იყო მმართველის საძინებლების დაცვაზე, ხალიფთან წვდომის რეგულირებასა და აუდიენციების ორგანიზებაზე. დროთა განმავლობაში მისი უფლებამოსილებები მნიშვნელოვნად გაფართოვდა. ჰაჯიბები მართავდნენ სასახლის ეკონომიკას, ზედამხედველობდნენ სახელმწიფო სახელოსნოებს და სასახლის გვარდიას მეთაურობდნენ. საუკუნის შუა პერიოდისთვის თანამდებობამ მნიშვნელოვანი პოლიტიკური მნიშვნელობა შეიძინა და ჰაჯიბები ხშირად ფაქტობრივად სამთავრობო აპარატის ხელმძღვანელები ხდებოდნენ.

აბასიანთა სახალიფოს დამყარების შემდეგ, ტერმინი „ჰაჯიბი“ თანდათან შეიცვალა ვეზირის ტიტულით ცენტრალურ ადმინისტრაციაში. თუმცა, რიგ მუსლიმურ სახელმწიფოებში, ყოფილი ტიტული შენარჩუნდა და კვლავ აღნიშნავდა ერთ-ერთ უმაღლეს თანამდებობის პირს. ზოგიერთ ქვეყანაში ტერმინები „ჰაჯიბი“ და „ვეზირი“ სინონიმად გამოიყენებოდა.

-დან საუკუნემდე ცენტრალური აზიისა და ახლო აღმოსავლეთის მრავალ სახელმწიფოში ჰაჯიბები სამხედრო ფუნქციებსაც ასრულებდნენ. სამანიდების სახელმწიფოში ტიტულს „ჰაჯიბ-ი ბუზურგი“ სასახლის ადმინისტრაციის უფროსი და ღულამის გვარდიის მეთაური იკავებდა. აიუბიდების იმპერიაში ჰაჯიბებს საზღვაო ფლოტის მეთაურობა და სამხედრო კამპანიებში მონაწილეობა შეეძლოთ. ამ თანამდებობამ უდიდესი პოლიტიკური გავლენა კორდოვის ომაიანთა სახალიფოს დროს მოიპოვა. საუკუნისთვის მუსლიმურ ესპანეთში ჰაჯიბი სახელმწიფო აპარატის ფაქტობრივი ხელმძღვანელი გახდა და ვეზირების საქმიანობას აკონტროლებდა. თანამდებობამ განსაკუთრებული მნიშვნელობა შეიძინა ალ-მანსურის დროს, რომელმაც როგორც სამოქალაქო, ასევე სამხედრო ძალაუფლება თავის ხელში მოაქცია, რითაც ხალიფა ფაქტობრივად სახელმწიფოს მმართველობიდან ჩამოაშორა. მისი მმართველობის დროს კორდოვის სახალიფომ თავისი პოლიტიკური და სამხედრო ძალაუფლების პიკს მიაღწია.

ქართულ წყაროებში ტერმინს ორი მნიშვნელობა აქვს:

ერთ-ერთი დიდმოხელე ქართველი მეფის სასახლეში, მეკარე, მეფისთვის მთხოვნელთა სურვილის მომხსენებელი. ამირეჯიბის ხელქვეითი. ჰქონდა დარბაზში შესვლის განსაკუთრებული უფლება. საქართველოში ეჯიბები ჰყავდათ დიდებულ ხელისუფლებსაც და მაღალი წრის მანდილოსნებსაც. სელჩუკთა სახელმწიფოში სასახლის მსახურთა უფროსი იყო საგანგებო მოხელე „დიდი ჰაჯიბი“ („ჰაჯიბთ-ჰაჯიბი“).

(ეთნოგრაფია) ქართულ საქორწინო ცერემონიალში ვაჟის მაყრების უფროსი, რომელიც მეფის (ნეფის) წარმომადგენელი და ნება-სურვილის აღმსრულებელი იყო. მთიულეთში ეჯიბი სასიძოს მკვიდრი ბიძაშვილი უნდა ყოფილიყო. მისი ერთ-ერთი მთავარი მოვალეობა ჯვარდაწერილი ნეფე-დედოფლისათვის გვირგვინის მოხდა იყო.
ვაზისებრნი

ვაზისებრნი — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. მერქნიანი ლიანებია, იშვიათად — სწორმდგომი ბუჩქები ან დაბალი ხეები. აქვთ მორიგეობით განლაგებული მთლიანი ან დანაკვეთული ფოთლები; უმრავლესობას ღეროსეული წარმოშობის პწკალები აქვს. ყვავილები ორსქესიანი ან ცალსქესიანია, ნაყოფი კენკრა.

ოჯახი აერთიანებს 12-მდე გვარის 700-მდე სახეობას, რომლებიც ძირითადად ტროპიკული და სუბტროპიკულ ქვეყნებშია გავრცელებული. ყველაზე დიდია -ის გვარი (შეიცავს 350-ზე მეტ სახეობას).

საქართველოში მხოლოდ ველური ვაზის ერთი სახეობა იზრდება. დიდი სამეურნეო მნიშვნელობა აქვს ვაზს. -ის გვარის რამდენიმე სახეობას ოთახის დეკორატიულ მცენარედ აშენებენ. -ის და -ის გვარების ზოგი სახეობა ხშირად მოშენებულია ბაღებში.
პაულ კლეე

პაულ კლეე ( დ. 18 დეკემბერი, 1879 — გ. 29 ივნისი, 1940) — წარმოშობით გერმანელი შვეიცარიელი მხატვარი. მისი ნამუშევრები მრავალი სხვადასხვა მიმდინარეობის გავლენას განიცდის, მათ შორის ექსპრესიონიზმის, კუბიზმისა და სიურრეალიზმის. მის მეგობარ რუს მხატვარ ვასილი კანდინსკისთან ერთად ის ასევე ცნობილი იყო, როგორც ბაუჰაუზის ხელოვნებისა და არქიტექტურის სკოლის პროფესორი.
ადოლფ მაიერი

ადოლფ მაიერი (; დ. 17 ივნისი, 1881 — გ. 14 ივლისი, 1929) — გერმანელი არქიტქტორი. პეტერ ბეჰრენსის სტუდენტი და თანამშრომელი, მაიერი 1915 წელს ვალტერ გროპიუსის ოფისის ხელმძღვანელი გახდა, შემდეგ კი მისი პარტნიორი. 1919 წელს გროპიუსმა იგი ბაუჰაუზის დირექტორად დანიშნა, სადაც ის ხაზვასა და სამშენებლო ტექნიკას ასწავლიდა.

1925 წლიდან დამოუკიდებელ პრაქტიკას ეწეოდა მაინის ფრანკფურტში.
ვაზის ფოთლიხვევია

ვაზის ფოთლიხვევია — პეპელა ფოთოლხვევიების ოჯახისა. მუქი ყავისფერი, ლითონისებრი ბზინვარება დაჰკრავს და ზევიდან ორი განივი ზოლი გასდევს. ფრთების შლილია 20—24 მმ. მატლის სიგრძე — 25 მმ, ზურგი და მუცელი მწვანე აქვს, გვერდები — ყვითელი. გავრცელებულია ყველგან. საქართველოში ძირითადად დასავლეთ რაიონებშია, სადაც ვაზის გარდა აზიანებს ჩაის, ციტრუსებს, ლეღვს, ევკალიპტს და სხვა კულტურებს. პეპელა კვერცხს დებს ფოთლის ზედა მხარეზე ჯგუფ-ჯგუფად (200-მდე). მატლი აზიანებს ვაზის კვირტსა და ფოთოლს. მოზრდილი მატლი რამდენიმე ფოთოლს ერთად ახვევს აბლაბუდაში და ამით იკვებება. ზამთარს ატარებს ვაზის ქერქის ნაპრალებში. ვაზის ფოთლიხვევია წელიწადში იძლევა ერთ თაობას.

ბრძოლის ღონისძიებანი
კვირტების დაბერვის პერიოდში და გაშლის შემდეგ ინსექტიციდების გამოყენება.
ვაზის ცრუფარიანები

ვაზის ცრუფარიანები — ვაზისა და სხვა ხეხილოვანი მცენარეების მავნებლები. ვაზის ცრუფარიანებიდან დიდი ზიანი მოაქვს ვაზის ფქვილისებრ ცრუფარიანას, ბალიშა ცრუფარიანასა და იმერულ ბალიშა ცრუფარიანას.

ვაზის ფქვილისებრ ცრუფარიანას მამალი ფრთიანია, დედალი — უფრთო და ოვალური. სხეული დაფარული აქვთ ფქვილისებრი ფიფქით. გავრცელებულია ამიერკავკასიაში, დაღესტანსა და ყირიმში. საქართველოში გვხვდება მევენახეობის რაიონებში, სადაც ვაზის გარდა აზიანებს ლეღვს, ქლიავს, ჭადარსა და სხვა. წელიწადში იძლევა 3-4 თაობას.
ვაზის ბალიშა ცრუფარიანას დედალი მომრგვალო, ამობურცული, მოწითალო-ყავისფერი, 4-8 მმ სიგრძისაა. აზიანებს ვაზის მიწისზედა ორგანოებს. წელიწადში ერთი გენერაცია აქვს.
იმერული ბალიშა ცრუფარიანას დედალი მოგრძო-ოვალურია, 5-იდან 11 მმ-მდე, მოწითალო-ყავისფერი, ვაზის გარდა აზიანებს ხეხილოვან და კენკროვან მცენარეებს, ტყის ჯიშებს. ვაზის ცრუფარიანები წუწნით აზიანებენს ვაზის შტამპს, ყლორტს, ფოთოლსა და მტევანს. მცენარე სუსტდება, გაყვითლებული ფოთოლი სცვივა, მტევანი ჭკნება, მავნებლები გამოყოფებ ტკბილ წვენს, რომელზეც სოკო სახლდება და სიშავეს იწვევს.

ბრძოლის ღონისძიებანი: ინსექტიციდების შესხურება, მტაცებელი ხოჭო კრიპტოლემუსის გამოყენება.
ვაკე (მრავალმნიშვნელოვანი)

ვაკე შეიძლება აღნიშნავდეს:

ვაკე — რელიეფის ერთ-ერთი მორფოგრაფიული ერთეული
ვაკე — იმერეთის დაბლობის ისტორიული სახელწოდება
ვაკე — თბილისის ერთ-ერთი უბანი
ვაკე — სოფელი გაგრის მუნიციპალიტეტში
ვაკე — სოფელი დმანისის მუნიციპალიტეტში
ვაკე — სოფელი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში
ვაკე — სოფელი კასპის მუნიციპალიტეტში
ვაკე — სოფელი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში
ვაკე (მხარე)

ვაკე — იმერეთის დაბლობის დასავლეთი ნაწილის ისტორიული სახელწოდება (წყაროებში იხსენიება საუკუნიდან). ტერიტორიულად მოქცეულია მდინარეების ცხენისწყალსა და რიონს შორის. ადამიანის ცხოვრების კვალი აქ ზედა პალეოლითის ხანიდანაა დამოწმებული. შემორჩენილია ბრინჯაოს ხანის გორანამოსახლარები, ე. წ. „გორიკები“. ადრინდელი ფეოდალურ ხანაში ვაკის ტერიტორია ეგრისის სამეფოში შედიოდა, ერთიანი საქართველოს დაშლის შემდეგ — იმერეთის სამეფოში. სამხედრო-ადმინისტრაციული დანაწილებით, ვაკე იმერეთის სამეფოს პირველი სადროშოს ნაწილი იყო.
სვავი

სვავი — ფრინველი ქორისნაირთა რიგისა. ტანად დიდია. ს. 100-110 ცმ., ფ.ს. 250-295 სმ., წონა 7-12 კგ. გავრცელებულია სამხრეთ ევროპაში, ჩრდილოეთ აფრიკასა და აზიაში. ვერტიკალურად ზღვის დონიდან 3300 მ-მდე ადის. ბინადრობს ყოფილი სსრკ-ს ტერიტორიაზე. საქართველოში ცხოვრობს მთებში, ზეგნებსა და ღია ადგილებში.

ევრაზიაში გავრეცელებულ მტაცებელ ფრინველებს შორის ყველაზე დიდია. ახალგაზრდა ფრინველის მოყავისფრო-მოშავო შეფერილობა ასაკის მატებასთან ერთად მუქი ყავისფერი ხდება. თავი და კისერი თითქმის მთლიანად ღია ფერის ღინღლით არის დაფარული. გამონაკლისს წარმოადგენს ყელი და არე თვალის გარშემო, რომელიც შავია.

ჰაერში ორბისგან განირჩევა შედარებით გრძელი, სოლისებური კუდით, მუქი შეფერილობით და ფრთების მდგომარეობით, რომლებიც სვავს თითქმის ერთ დონეზე უჭირავს, ორბს კი ოდნავ ზემოთ აქვს აწეული.

მძორისმჭამელ ფრინველთა შორის სვავი ერთ-ერთი უიშვიათესია. ბინადრობს დაბლობში, თუმცა არც თუ იშვიათად მთაშიც გვხვდება.

სვავები მუდმივ წყვილებს ქმნიან. ბუდეს იკეთებენ ძნელად მისასვლელ ადგილებში ხეებზე, იშვიათად კლდეებზე. ბუდეები გარკვეული მანძილითაა ერთმანეთისგან დაშორებული. დედალი სვავი მარტში ერთ კვერცხს დებს. ინკუბაცია 55 დღეს გრძელდება. კრუხობს ორივე „მშობელი“ მორიგეობით. სვავები მძორით იკვებებიან, დიდრონ ძვლებსაც ყლაპავენ და კარკად ინელებენ, იშვიათად ცოცხალ ცხოველებსაც (მღრღნელები, ხვლიკები, კუ, ბატკანი და მისთ.) ეტანებიან. გამაძღარ სვავს ფრენა უჭირს. დაბალი რეპროდუქციის გამო მეტად მცირერიცხოვანია. შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში“
იოჰანეს იტენი

იოჰანეს იტენი ( ; 11 ნოემბერი, 1888 - 27 მაისი, 1967) — შვეიცარიელი მხატვარი, დიზაინერი, მწერალი და ხელოვნებათმცოდნე, ასწავლიდა ბაუჰაუზის სკოლაში.

დაიბადა ზუდერნ-ლინდენში, შვეიცარია. 1904-08 წლებში სწავლობდა დაწყებითი სკოლის მასწავლებლის სპეციალობით. 1908 წელს ფრიდრიხ ფრობელის მეთოდებს გაეცნო და ფსიქოანალიზის იდეებს გაეზიარა. მოგვიანებით ჟენევის ნატიფი ხელოვნების სკოლაში სწავლობს, თუმცა მალევე ბერნში ბრუნდება, იქაური სწავლების მეთოდებით იმედგაცრუების გამო. მის დრო ბერნ-ჰოფვილის მასწავლებელთა აკადემიაში ერნსტ შნაიდერთან გაცილებით პროდუქტიული აღმოჩნდა, რამაც გავლენა იქონია შემდგომში ბაუჰაუზში მასწავლებლობის დროს.
იოზეფ ალბერსი

იოზეფ ალბერსი (; დ. 19 მარტი, 1888 — გ. 26 მარტი, 1976) — გერმანელ-ამერიკელი მხატვარი, მათემატიკოსი, მასწავლებელი, რომლის ნამუშევრებმა და მეთოდებმა ევროპასა და აშშ-ში ჩამოაყალიბა მე-20 საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი და ყოვლისმომცველი სწავლების პროგრამა.

ბიოგრაფია
დაიბადა ბოტროპში, ვესტფალია (გერმანია). სწავლობდა ბერლინში, ესენში და მიუნხენში, სანამ 1920 წელს ვაიმარში პრესტიჟულ ბაუჰაუზში შევიდოდა. 1922 წელს დაიწყო დიზაინის ფაკულტეტზე დამწყებთა კურსის სწავლება, ხოლო 1925 წელს პროფესორად დააწინაურეს, ამავე წელს ბაუჰაუზი დასაუში გადავიდა.

1933 წელს ნაცისტების ზეწოლით ბაუჰაუზის დახურვის შემდეგ ალბერსი აშშ-ში გადადის და ჩრდ. კაროლინაში ბლეკ მაუნტენ კოლეჯში იწყებს მასწავლებლობას, სადაც ის ხატვის პროგრამას ხელმძღვანელობდა 1949 წლამდე. აქ მის სტუდენტთა შორის იყვნენ რობერტ რაუშენბერგი, რობერტ მოზერუელი, რეი ჯონსონი და სუზან ვეილი. 1950 წელს ალბერსი იელის უნივერსიტეტში გადადის, სადაც ის დიზაინის ფაკულტეტის ხელმძღვანელი ხდება 1958 წელს პენსიაზე გასვლამდე.

1963 წელს ალბერსმა გამოაქვეყნა „ფერთა ურთიერთქმედება“ , სადაც წარმოადგინა თეორია, რომელშიც ის ამტკიცებდა, რომ ფერებს მართავდა შინაგანი და თვალისამხვევი ლოგიკა. ალბერსი აგრძელებდა ხატვას და წერას ნიუ-ჰეივენში, კონექტიკუტი, გარდაცვალებამდე (1976).

მიუხედავად იმისარ, რომ ალბერსი დიზაინერი, ფოტოგრაფი, ტიპოგრაფი და პოეტიც იყო, ყველაზე მეტად ის ცნობილია მისი აბსტრაქტული ფერწერული ნამუშევრებით და თეორიებით. მის ნამუშევართა შორის ყველაზე განთქმულია სერია „კვადრატის პატივსაცემად“, რომელშიც ასობით ნახატი და ლითოგრაფიაა შესული. ამ სერიაში, რომელიც მან 1949 წელს დაიწყო, ალბერსი იკვლევდა თაბახზე კონცენტრირებულად განლაგებულ ბრტყელ ფერად კვადრატთან ქრომატულ ზემოქმედებას.
ლასლო მოჰოი-ნადი

ლასლო მოჰოი-ნადი (, ნამდვილი სახელი — ლასლო ვაისი ; დ. 20 ივლისი, 1895 — გ. 24 ნოემბერი, 1946) — უნგრელი მხატვარი და ფოტოგრაფი, ბაუჰაუზის სკოლის პროფესორი. გავლენა იქონია კონსტრუქტივიზმმა. პოპულარიზაციას უწევდა ხელოვნებაში ტექნოლოგიისა და მრეწველობის ინტეგრაციას.

ბიოგრაფია
დაიბადა სახელით ლასლო ვაისცი ებრაულ-უნგრული წარმოშობის ოჯახში. გერმანულ-ებრაული სახელი ბიძის უნგრულ გვარზე შეიცვალა . მოგვიანებით გვარს ფსევდონიმი დაუმატა, იმ ქალაქის სახელი, სადაც გაიზარდა. ბუდაბეშტში იურისპრუდენციის სწავლის შემდეგ პირველ მსოფლიო ომში იქნა გაწვეული. 1919 წელს ვენაში პირველად აღმოაჩინა კონსტრუქტივიზმი კაზიმირ მალევიჩის, ნაუმ გაბოსა და ელ ლისიცკის ნამუშევართა გამოფენაზე.

1923 წელს მან შეცვალა იოჰანეს იტენი ბაუჰაუზის საწყისი კურსის მასწავლებლის ადგილზე. ეს მომენტი გახდა სკოლაში ექსპრესიონისტული გადახრების დასასრული და დასაბამი დიზაინისა და ინდუსტრიის ინტეგრაციის ორიგინალური მცდელობისა. ბაუჰაუზი ცნობილი იყო მის ხელოვანთა მრავალმხრივი მიმართულებით და მოჰოლი-ნადიც გამონაკლისი არ ყოფილა. მისი კარიერის განმავლობაში ის იხვეწება და ინოვატორი ხდება ფოტოგრაფიაში, ტიპოგრაფიაში, ქანდაკებაში, მხატვრობასა და ინდუსტრიულ დიზაინში. მისი ერთ-ერთი მთავარი მიმართულება ფოტოგრაფია იყო. მას ეკუთვნის ტერმინი „ახალი ხედვა“ ( "). მას სწამდა, რომ ფოტოგრაფიას შეეძლო შეექმნა გარე სამყაროს ხედვის ახალი გზა, რას მიუწვდომელი იყო ადამიანის თვალისთვის. ხელოვნებასა და სწავლებაში მისი თეორიები შეჯამებულია წიგნში „ახალი ხედვა, მატერიალურიდან არქიტექტურამდე“ .

1928 წელს ბაუჰაუზიდან წასვლის შემდეგ ბერლინში გადადის და ექსპერიმენტულ თეატრებთან თანამშრომლობს (მათ შორის ე. პისკატორის პოლიტთეატრი). 1934 წელს ნაცისტების ცენზურით შევიწროებული ჯერ ამსტერდამში გადადის, 1935 წელს ლონდონში, ხოლო 1937 წელს აშშ-ში. ნაცისტურ გერმანიაში მისი ნამუშევრები 1937 წელს პროპაგანდისტულ გამოფენაზე „დეგენერატიული ხელოვნება“ გამოფინეს. ჩიკაგოში მოჰოი-ნადი ახალ ბაუჰაუზს შეუერთდა, თუმცა სკოლამ ფინანსური მხარდაჭერა ერთ წელიწადში დაკარგა და დაიხურა. მოჰოი-ნადი ადგილობრივი მეწარმის მხარდაჭერით საკუთარ დიზაინის სკოლას ქმნის, რომელსაც 1939 წლიდან გარდაცვალებამდე ხელმძღვანელობდა. 1944 წლიდან ეს სკოლა დიზაინის ინსტიტუტად გარდაიქმნა.

მოჰოლი-ნადი 1946 წელს გარდაიცვალა ჩიკაგოში ლეიკემიისგან. მის სახელს ატარებს ბუდაპეშტის ხელოვნებისა და დიზაინის უნივერსიტეტი. მისი ნამუშევრების მნიშვნელოვანი ნაწილი ამჟამად გამოფენილია კორკორანის ხელოვნების გალერეაში ვაშინგტონში.
ვალიორი

ვალიორი (ფრანგ. ) — ფერწერასა და გრაფიკაში ტონის სხვადასხვა ელფერი, ან შუქისა და ჩრდილის თანამიმდევრული გრადაცია ერთი რომელიმე ფერის ფარგლებში. ვალიორული გრადაციის სისტემატური გამოყენების შედეგად საგნები ჰაერსა და სინათლესთან კავშირში გამოიხატება, ფერთა ერთიერთდამოკიდებულება და გადასვლებიც უფრო იხვეწება და საერთო კოლორიტიც ღრმა და მდიდრული ხდება (დ. ველასკესის, ი. ვერმეერის, ჟ. ბ. შარდენის, კამილ კოროს და სხვა ფერწერული ნაწარმოებები).
ვალისნერია

ვალისნერია (, სახელი ეწოდება ანტონიო ვალისნერის პატივსაცემად.) — ერთლებნიან მრავალწლოვან მცენარეთა გვარი წყლის სუროსებრთა ოჯახისა. წყალში ჩაყურსული ბალახია.

ამ გვარის 6 სახეობა გავრცელებულია ორივე ნახევარსფეროს ტროპიკულ, სუბტროპიკულ და ზომიერი სარტყლის წყალსატევებში ყველაზე მეტად ცნობილია , რომელიც გვხვდება დუნაის, დნეპრისა და ვოლგის შესართავში, კავკასიის, შუა აზიისა და შორეული აღმოსავლეთის ტბებში; საქართველოში - ბებესირის ტბა (აფხაზეთი). მისი ცალსქესიანი ყვავილები დასამტვერად წყლის ზედაპირზე ამოტივტივდება, შემდეგ კვლავ წყალში ჩაიძირება და ნაყოფიც იქ მწიფდება.

ვალისნერიას ხშირად ამრავლებენ აკვარიუმებში. საკვები ბალახია თევზებისა და მცურავი ფრინველებისათვის.
ვამპირი

ვამპირები — მითოლოგიური ან ფოლკლორული არსებები. ხშირად, გამოცოცხლებული ადამიანის ცხედრები, რომლებიც ადამიანისა და/ან ცხოველის სისხლით იკვებებიან. ამას გარდა, ვამპირები ხშირად არიან სხვადასხვა მხატვრული ფილმისა თუ ლიტერატურის გმირები. თუმცა, ვამპირები მხატვრულ ლიტერატურასა და მითოლოგიაში ოდნავ განსხვადებიან.

ფოლკლორში ეს ტერმინი, როგორც წესი, დასავლურევროპული ლეგენდების სისხლისმწოველა არსებების მიმართ გამოიყენება, თუმცა ხშირად ვამპირებს მათ მსგავს არსებებსაც უწოდებენ სხვა ქვეყნების კულტურებიდან. ყველა გადმოცემაში ვამპირის დამახასიათებელი თვისებები ძლიერ განსხვავებულია. ზოგიერთ კულტურაში გავრცელებულია ისტორიები არაადამიან ვამპირებზე, მაგალითად ღამურებზე, ძაღლებსა და ობობებზე.

თანამედროვე სამყაროში ვამპირი, ისევე, როგორც ადრე, ითვლება გამოგონილ არსებად, თუმცა არსებობს მტკიცე რწმენა ისეთი არსებების, როგორიც არის ჩუპაკაბრა. ხალხურ თქმულებებში ვამპირი ხშირად აღწერილია, როგორც გარდაცვლილი ადამიანის მდგომარეობას სიკვდილის შემდგომ, როდესაც იგი უარს ამბობდა სიცოცხლის დასრულებაზე. პორფირიას სახელი უკავშირდება 1985 წელს აგორებულ ვამპირულ ლეგენდებს, თუმცა მას შემდეგ მრავალმა მისი კავშირი ეჭვქვეშ დააყენა.
ვანათი

გეოგრაფიული სახელი ვანათი შეიძლება აღნიშნავდეს:

ვანათი — სოფელი ბოლნისის მუნიციპალიტეტში
ვანათი — სოფელი ერედვის მუნიციპალიტეტში
ვანათი — სოფელი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში
ვანათის ტაძარი — კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი ბოლნისის მუნიციპალიტეტში
ვანათის ციხე — კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი ერედვის მუნიციპალიტეტში
ვანათის ტაძარი

}
| რელიგიური_წევრობა =
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| საიტი =
| ხუროთმოძღვრება =
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = - საუკუნეები
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =დიახ
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი =41.4185728876467
| გრძედი =44.54897738355901
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
ვანათი, სარიქილისა — – საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, სამეკლესიიანი ბაზილიკა სოფელ ქვემო ბოლნისსა და ხატისსოფელს შორის, ბოლნისის მუნიციპალიტეტში.

ამჟამად ძლიერ დანგრეულია. შედგება სამი მარტივი წაგრძელებული დარბაზისაგან, რომლებიც დამოუკიდებელ ეკლესიებს წარმოადგენენ და გარედან გეგმის სწორკუთხედში არიან მოქცეული. სამივე ეკლესია აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი აფსიდით. ბაზილიკის ერთადერთი სამთაღიანი შესასვლელი მოწყობილია ეკლესიის სამხრეთ კედელში. თვით სამხრეთი ეკლესია კი, შუა ეკლესიას ორი კარით უკავშირდება, ხოლო აქედან ჩრდილოეთ ეკლესიაში ერთი კარია გაჭრილი. ნაგებობაში არ შეინიშნება შინაგანი სივრცის პლასტიკური დანაწევრების ან დამატებითი სათავსების სხვა კვალი.

შუა ეკლესია ნათდებოდა სარკმლებით, რომელთაგან ერთი საკურთხევლის აფსიდში იყო გაჭრილი, 2 — სამხრეთის და ერთიც — დასავლეთის კედლებში. გვერდითი ეკლესიების აფსიდებს სარკმლები არ ჰქონდა. საშენ მასალად გამოყენებულია ბოლნისის ყვითელი ტუფის შედარებით მსხვილი კვადრები, რომელთა სწორ წყობაში აქა-იქ ჩართულია წითელი, მწვანე და მოთეთრო–ქვიშისფერი გათლილი ქვები. კედლების ზედა ნაწილები მოთეთრო-მონაცრისფრო პატარ-პატარა ქვის ბლოკებითაა ამოყვანილი. გეგმით, ზომით, პროპორციებითა და საშენი მასალით ვანათი ქვემო ბოლნისის სამეკლესიიანი ბაზილიკის მსგავსია და მასთან ერთად ქართული ხუროთმოძღვრების ამ ორიგინალური ტიპის განვითარების ერთ-ერთი ადრინდელი ნიმუშია.

ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ვანათის არხი

ვანათის არხი — სარწყავი არხი შიდა ქართლის მხარის ბარში. წყალს იღებს მდინარე პატარა ლიახვიდან, სოფ. საცხენეთთან. უერთდება მდინარე დიდ ლიახვს ქალაქ ცხინვალთან. ექსპლუატაციაშია 1953 წლიდან. სიგრძე 14 კმ. რწყავს ერედვისა და გორის მუნიციპალიტეტების სოფლების (საცხენეთი, ვანათი, კოხათი, ერედვი, არგვიცი, დისევი, დმენისი, ფრისი, არბო, დიცი) სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს (3,5 ათ. ჰა).
გერულფ I (ჰოლანდია)

გერულფ (დ. დაახ. 850 — გ. დაახ. 896) იყო გრაფი ფრისლანდიაში და ჰოლანდიის გრაფების დინასტიის დამაარსებელი.

ბიოგრაფია
გერულფი ფრიზი გრაფის დიტრიხის ვაჟი იყო და ისტორიული წყროებით დადასტურებულია, რომ მას მამულები ჰქონდა შუა ფრისლანდიაში და გრაფის ტიტულს ატარებდა. 839 წლის 8 ივლისს ლუი -მა მას მამულები უბოძა ვესტრიხგაუში. სავარაუდოდ გერულფი კორვაის მონასტრის დამაარსებლებთან უნდა ყოფილიყო დანათესავებული. მას ცოლად უნდა ჰყოლოდა კორვაის აბატის ვალა ფონ კორბის ასული. სიცოცხლის ბოლო წლებში გერულფი ბერად იყო აღკვეცილი კორვაის მონასტერში.

შვილები
გერულფ ფონ კენემერლანდი
გერჰარდი
გუნთარი, კიოლნის არქიეპისკოპოსი (850-863)
სახელით უცნობი ასული, უტრეხტის ეპისკოპოს რადბოდის დედა(899-917).
ვანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ვანი შეიძლება აღნიშნავდეს:

ვანი — ძველი ჩინური ტერმინი
ვანი — ტბა თურქეთში
ვანი — პროვინცია თურქეთში
ვანი — ქალაქი თურქეთში
ვანი — ქალაქი საფრანგეთში
საქართველო
ვანი — ქალაქი ვანის მუნიციპალიტეტში
ვანი — სოფელი ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში
ვანი — სოფელი შუახევის მუნიციპალიტეტში
ვანი — სოფელი ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში
ვანი — სოფელი ჭიათურის მუნიციპალიტეტში
ვანისჭალა, იგივე ვანი — სოფელი წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში
დიდივანი, იგივე ვანი ან ქვემო სურები — თემი ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში
კალიფსო

კალიფსო (ბერძნ. ) — ძველბერძნული მითოლოგიური ფერია, მცხოვრები უკიდურეს დასავლეთში კუნძულ ოგიგიაზე, სადაც ხომალდის ნაფოტზე გადარჩენილი ოდისევსი მოხვდა. ატლანტოსის ქალიშვილი. მრავალი მითის მიხედვით კალიფსო კირკეს დაა.

ითაკაში მიმავალი ოდისევსი მოხვდა კუნძულ ოგიგიაზე თავის თანამგზავრებთან ერთად. შვიდი წლის განმავლობაში ჰყავდა კალიფსოს ოდისევსი გამოქვაბულში. მეშვიდე წელს მას ჰერმესმა ღმერთების ბრძანება გადასცა ოდისევსის გაშვების შესახებ და კალიფსოც იძულებული შეიქმნა დამორჩილებოდა ღმერთების სურვილს.
მარჯანი (ფრინველი)

მარჯანი — მტაცებელი ფრინველი შავარდნისნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძე 35 სმ აღწევს. ბინადრობს ევროპაში, აზიასა და ჩრდილოეთ აფრიკაში. საქართველოში გვხვდება როგორც დიდ, ისე მცირე კავკასიონზე. ბუდეს იკეთებს ხეზე. დებს 2-6 (ჩვეულებრივ 2-4) კვერცხს. კრუხობა 28 დღე გრძელდება. საქართველოში მარჯანი აპრილში მოფრინავს, ხოლო სექტემბერში და ოქტომბერში მიფრინავს. იკვებება წვრილი ფრინველებითა და მსხვილი მწერებით, რომელთაც ჰაერში იჭერს.
კონდორი (მონეტა)

კონდორი (ესპ. ) — ოქროსა და ვერცხლის მონეტა, რომელიც ოქროს სტანდარტის შეცვლამდე ( საუკუნის 30-იან წწ.) სამხრეთ ამერიკის ქვეყნების (ჩილე, კოლუმბია, ეკვადორი) მიმოქცევაში იყო.

პირველად კონდორი გამოუშვეს ჩილეში 1851 წელს. 1925 კანონით ჩილეს ორმაგი კონდორი მონეტაა, რომელიც 3,661137 გ ხალას ოქროს შეიცავს.
ალექსანდრე სააკოვი

ალექსანდრე სააკოვი (დ. 1941 — გ. 2007) — ქართველი ფოტოგრაფი, ეთნიკურად სომეხი.

დაიბადა 1941 წელს თბილისში. ფოტოგრაფიას ხელი მოკიდა 1965 წელს. მუშაობდა გაზეთებში „ახალგაზრდა კომუნისტი“, „მოლოდიოჟ გრუზიი“, „კომუნისტი“, აპნ-ის და ტასს-ის საქართველოს განყოფილებებში. თანამშრომლობდა გაზეთებში „პრავდა“, „კომსომოლსკაია პრავდა“, „სოვიეტსკი სპორტი“, „სოვეტსკაია კულტურა“, „არგუმენტი ი ფაქტი“, ჟურნალებში „სოვეტსკი სოიუზ“, „ოგონიოკი“, „ჟურნალისტი“, „სოვეტსკოე ფოტო“. იბეჭდებოდა თითქმის ყველა პროფესიულ ფოტოგრაფიულ ჟურნალებში „სოვიეტ ლაიფ“-ი, „კვიკ“-ი, „პარი-მატჩ“-ი. 120 რესპუბლიკური, სრულიად საკავშირო და საერთაშორისო ფოტოგამოფენებისა და ფოტოკონკურსების პრიზიორი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე.

ცხოვრების ბოლო წლები მძიმე დეპრესიაში გაატარა. ცხოვრება თვითმკვლელობით დაასრულა.
ერნსტ ნეიზვესტნი

ერნსტ ნეიზვესტნი ( დ. 9 აპრილი, 1925, სვერდლოვსკი — გ. 9 აგვისტო, 2016, ნიუ-იორკი, აშშ) — რუსი მოქანდაკე. ცხოვრობდა და მუშაობდა ნიუ-იორკში.

ბიოგრაფია
მისი მშობლები, ებრაელები, 1930-იან წლებში ხალხის მტრებად შერაცხეს. 17 წლის ასაკში ნეიზვესტნი მოხალისედ წითელ არმიაში შევიდა. მეორე მსოფლიო ომის ბოლოს ის მძიმედ დაიჭრა და კლინიკური სიკვდილი გადაიტანა. მიუხედავად იმისა, რომ წითელი დროშის ორდენი „სიკვდილის“ შემდეგ მიანიჭეს და დედას ოფიციალური შეტყობინება გაუგზავნეს შვილის სიკვდილის შესახებ, ნეიზვესტნი გადარჩა.

1947 წელს ნეიზვესტნი რიგის ხელოვნების აკადემიაში ჩაირიცხა. შემდეგ განათლება სურიკოვის სახელობის მოსკოვის ხელოვნების ინსტიტუტში და მოსკოვის სახ. უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტზე გააგრძელა. მისი სკულპტურები, რომლებიც ხშირად ადამიანის სხეულის ფორმას ემყარება, გამოირჩევა ექსპრესიულობით და მძლავრი პლასტიციზმით. უპირატესობას ბრინჯაოს ანიჭებდა, თუმცა მონემენტური ინსტალაციები ბეტონით აქვს შექმნილი. მის ნამუშევართა უმრავლესობა მოწყობილია ციკლების სახით, რომელთა შორის გამოირჩევა „ცხოვრების ხე“, თემა, რომელზეც ის 1956 წლიდან მუშაობდა.

მიუხედავად იმისა, რომ ნიკიტა ხრუშჩოვმა მის ნამუშევრებს მოსკოვის მანეჟის გამოფენაზე 1962 წელის „დეგენერატიული ხელოვნება“ უწოდა („რატომ უმახინჯებ სახეებს საბჭოთა ხალხს?“), მოქანდაკეს მოგვიანებით ხრუშჩოვის ოჯახმა სთხოვა ყოფილი საბჭოთა ლიდერისთვის საფლავის მემორიალური ქვა შეექმნა ნოვოდევიჩის სასაფლაოზე. საბჭოთა პერიოდში მის მიერ შექმნილ სხვა განთქმულ ნამუშევართა შორისაა „პრომეთე“ არტეკში (1966) და „ლოტუსის ყვავილი“ ასუანის კაშხალზე ეგვიპტეში (1971). 1976 წელს ის საბჭოთა კავშირიდან შვეიცარიაში გადადის საცხოვრებლად.

1980-იან წლებში ნეიზვესტნი კალიფორნიის ბერკლის და ორეგონის უნივერსიტეტების მოწვეული ლექტორია. ასევე თანამშრომლობდა გალერეა მაგნასთან სან-ფრანცისკოში, სადაც მისი რამდენიმე გამოფენა გაიმართა. ამ გალერეის დაკვეთით შექმნა ნეიზვესტნიმ „მამაკაცი კედელში“ სერია, 1980-იანი წლების ბოლოს კომუნიზმის დამარცხების აღსანიშნავად.

1996 წელს ნეიზვესტნიმ დაასრულა „გოდების ნიღაბი“, 15 მეტრიანი მონუმენტი მაგადანში, მიძღვნილი საბჭოთა დევნის მსხვერპლთათვის. იმავე წელს დაჯილდოვდა რუსეთის ფედერაციის სახელმწიფო პრემიით. მიუხედავად იმისა, რომ კვლავაც ნიუ-იორკში ცხოვრობს და კოლუმბიის უნივერსიტეტში მუშაობს, ნეიზვესტნი ხშირად მოგზაურობს რუსეთში, სადაც 2005 წელს მისი 80 წლის იუბილე გადაიხადა.

უტერსბერგში, შვედეთი, შექმნილია მუზეუმი, რომელიც მის ნამუშევრებს ეძღვნება. ჯვარცმის მისი რამდენიმე ქანდაკება შეისყიდა იოანე პავლე -მ ვატიკანის მუზეუმისთვის შეიძინა.

ერნსტ ნეიზვესტნის ნამუშევარია მერაბ მამარდაშვილის ბიუსტი, რომელიც 2001 წელს გაიხსნა თბილისში.