iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ასტარა-რეშთ-ყაზვინის რკინიგზა

ასტარა-რეშთ-ყაზვინის რკინიგზა — მშენებარე სატრანსპორტო დერეფანი, რომელიც დააკავშირებს რუსეთის, აზერბაიჯანისა და ირანის რკინიგზას. პროექტი ჩრდილოეთ-სამხრეთის საერთაშორისო სატრანსპორტო დერეფნის ფარგლებში ხორციელდება, რომლის მიზანია რუსეთის, აზერბაიჯანის, ირანის და ინდოეთის სატრანსპორტო და საინფორმაციო მაგისტრალების ინტეგრირება.

ისტორია
რკინიგზის მშენებლობის შესახებ ხელშეკრულება სამმა მხარემ 2005 წელს მოაწერა. ის ითვალისწინებს სარკინიგზო სეგმენტების მშენებლობას ირანში დაახლოებით 350 კილომეტრის სიგრძით და აზერბაიჯანში ასტარასა და აზერბაიჯან-ირანის საზღვარს შორის 8,5 კილომეტრის სიგრძით. პროექტი ასევე ითვალისწინებს აზერბაიჯანში არსებული რკინიგზის რეკონსტრუქციას. პროექტის ღირებულება 2 მილიარდ აშშ დოლარს შეადგენს. რკინიგზის მშენებლობა 2006 წელს დაიწყო.

ასტარა-რეშთ-ყაზვინის სარკინიგზო პროექტი ითვალისწინებს ირანის ტერიტორიაზე ახალი სარკინიგზო ხაზის მშენებლობას, რომელიც დააკავშირებს აზერბაიჯანულ ასტარას ირანულ ქალაქებთან ასტარასთან, რეშთთან და ყაზვინთან.

2009 წელს ირანულმა მხარემ დაიწყო რკინიგზის მონაკვეთის მშენებლობა რეშთსა და ყაზვინს შორის. რკინიგზის მასშტაბით აშენდა 22 გვირაბი და 15 ხიდი, რომელთა საერთო სიგრძე, შესაბამისად, 25 და 8 კილომეტრია.

2018 წლის 22 ნოემბერს ყაზვინ-რეშთის რკინიგზაზე პირველი საცდელი მატარებელი ამოქმედდა. ამ 164 კილომეტრიანი მონაკვეთის გახსნის მთავარი ცერემონია 2019 წლის 6 მარტს შედგა.

ასტარა - რეშთის მონაკვეთის სიგრძეა 165 კმ. პირველმსა საცდელმა სატვირთო მატარებელმა რუსეთიდან ირანულ ასტარაში 2018 წლის 8 თებერვალს მიაღწია.

2018 წლის მარტის ბოლოს ასტარა (აზერბაიჯანი) - ასტარა (ირანი) მონაკვეთის ექსპლუატაციაში შესვლისთანავე, რკინიგზის ირანის მონაკვეთი, ასტარას სადგურთან და ახლად აშენებულ სატვირთო ტერმინალთან ერთად, იჯარით გადაეცა აზერბაიჯანს 25 წლიანი ვადით. 11 თვის განმავლობაში ამ რკინიგზით 270 ათას ტონაზე მეტი ტვირთის ტრანსპორტირება განხორციელდა.

აზერბაიჯანმა ირანს 500 მილიონი დოლარის შეღავათიანი სესხი გამოუყო ასტარა-რეშთის მონაკვეთის მშენებლობისთვის. ფილიალის მშენებლობის დასასრულებლად რუსეთი 2030 წლისთვის 1,5 მილიარდი დოლარის გამოყოფას გეგმავს.
ლატინკა პეროვიჩი

ლატინკა პეროვიჩი (; დ. 4 ოქტომბერი, 1933 — გ. 12 დეკემბერი, 2022) — იუგოსლავიის კომუნისტი ლიდერი, ისტორიკოსი და პოლიტიკოსი. იუგოსლავიის სოციალისტური ფედერაციული რესპუბლიკის არსებობის პერიოდში პეროვიჩი იყო სერბეთის კომუნისტების ლიგის გენერალური მდივანი 1968-1972 წლებში 1972 წელს იუგოსლავიის კომუნისტთა ფედერალურმა ლიგამ გაათავისუფლა იგი თანამდებობიდან მარკო ნიკეზიჩთან და მირკო ტეპავაჩთან ერთად ზედმეტად ლიბერალურობის ბრალდებით. 1972 წელს სერბი ლიბერალების თანამდებობიდან გათავისუფლებას მოჰყვა ხორვატიის გაზაფხულის დროს ხორვატი ნაციონალისტების გათავისუფლებაც.

აქტიური პოლიტიკიდან წასვლის შემდეგ, პეროვიჩმა ყურადღება გაამახვილა სერბეთის შრომითი მოძრაობის ისტორიის ინსტიტუტში (თანამედროვე სერბეთის უახლესი ისტორიის ინსტიტუტი) სამეცნიერო მუშაობაზე. 1990-იანი წლების იუგოსლავიის დაშლისა და იუგოსლავიის ომების დროს, პეროვიჩი იყო სერბული ნაციონალიზმის ერთ-ერთი ყველაზე მწვავე კრიტიკოსი, განსაკუთრებით სლობოდან მილოშევიჩისა და მისი რეჟიმის მიმართ.

ბიოგრაფია
პეროვიჩი დაიბადა 1933 წლის 4 ოქტომბერს ბელოშევაცში, კრაგუევაცში, იუგოსლავიის სამეფოში (დღევანდელი სერბეთი ). პეროვიჩმა დაასრულა ქალთა ადგილობრივი გიმნაზია კრაგუევაცში 1952 წელს.

1993 წლიდან პეროვიჩი იყო ჟურნალის -ის მთავარი რედაქტორი .

გარდაცვალება
ლატინკა პეროვიჩი გარდაიცვალა ბელგრადში 2022 წლის 12 დეკემბერს, 89 წლის ასაკში. პეროვიჩის კრემაცია მოხდა ბელგრადის ნოვო გრობლეს სასაფლაოზე 2022 წლის 21 დეკემბერს, მისი ოჯახისა და მეგობრების თანდასწრებით.

მნიშვნელოვანი ნამუშევრები
2010 წლის წიგნი „ფაქტები და ინტერპრეტაციები. ორი საუბარი ლატინკა პეროვიჩთან“ მოიცავდა ლატინკა პეროვიჩის დეტალურ ბიბლიოგრაფიას 8 მონოგრაფიის ჩამონათვალით, 10 ისტორიული წყარო-წიგნი შესავალი კვლევებით საუკუნეში, 9 ისტორიული წყარო-წიგნი შესავალი კვლევებით და საუკუნეებში, 18 წინასიტყვაობა და დასკვნა, 78 კვლევა, დისკუსია, სტატია და 13 მიმოხილვა. ბიბლიოგრაფია არ მოიცავდა სტატიებს, ინტერვიუებსა და გამოსვლებს წიგნების რეკლამაზე, რომლებიც გამოქვეყნდა სხვადასხვა გაზეთებსა და ჟურნალებში, აგრეთვე ნეკროლოგებში. პეროვიჩმა განაგრძო წერა მომდევნო წლებში. 2015 წელს გამოქვეყნდა ლატინკას წიგნი „დომინანტი და არასასურველი ელიტები“. ხორვატი სოციოლოგი მირა მოგდანოვიჩი აკრიტიკებდა ნაშრომს დომინანტური და არასასურველი ელიტების ცნებების გამოგონებისთვის, რომლებიც, მისი აზრით, არ არსებობდა სოციოლოგიურ მეცნიერებაში.
ნურხონ იულდაშხოჯაევა

ნურხონ იულდაშხოჯაევა ( , რომელიც ხშირად ითარგმნება როგორც ნურხონ იულდაშევა ) (დ. 1913 - გ. 1 ივლისი, 1923 ) — ერთ-ერთი პირველი უზბეკი ქალი, რომელიც ცეკვავდა სცენაზე ფარანჯის ტრადიციული მუსლიმური სამოსის გარეშე. იგი დაიბადა 1913 წელს მარგილანში, ქალაქ ფერღანის ოლქში და მოკლეს ღირსების დაცვის მიზნით მკვლელობის დროს 1929 წელს.

ღირსების მკვლელობა
ნურხონი დაიბადა 1913 წელს, ფერღანის ოლქში. იგი პატარა ასაკში გაიქცა სახლიდან, რადგან სურდა, შეერთებოდა რუსულ ცეკვის ჯგუფს. მის კოლეგებში შედიოდნენ სსრკ მომავალი სახალხო არტისტი თამარა ხანუმი და უზბეკეთის მომავალი სახალხო არტისტი გავხარ რახიმოვა. ჯგუფში შესვლიდან მალევე, 1928 წლის 8 მარტს ის და სხვა მოცეკვავეები ერთად გამოვიდნენ სცენაზე და საჯაროდ მოიხსნეს ქალის სახის საფარველი. როდესაც საცეკვაო ჯგუფი თავის მშობლიურ ქალაქ მარგილანს სტუმრობდა, მან გადაწყვიტა ოჯახის მონახულება. დეიდამ სახლში მიიყვანა და უთხრა, რომ ძმა ეძებდა. შემდეგ ძმამ დანით მოკლა იგი და მაშინვე აღიარა დანაშაული მას შემდეგ, რაც პოლიცია ადგილზე მივიდა. მან აღიარა, რომ მკვლელობა განზრახ იყო დაგეგმილი, მათი მამის, მინ-ბოშის და მოლა ქამალ გიასოვის დაჟინებული მოთხოვნით, რომელმაც აიძულა იგი დაეფიცა ყურანზე, რომ მოკლავდა ნურხონს. მისი გარდაცვალების მეორე დღეს მოედანზე მასობრივი პანაშვიდი გაიმართა. ათასობით ადამიანი დაესწრო მემორიალს, ქალებმა კი მისი კუბოს წინ სახის საბურავები მოიხსნეს. მისი მამა და ძმა საბოლოოდ გაასამართლეს და სიკვდილით დასაჯეს მკვლელობაში მონაწილეობისთვის, ხოლო მინგ-ბოში და მოლა გადაასახლეს. ქანდაკება ააგეს და განათავსეს მარგილანში კულტურის სახლის წინ. ქანდაკება დაამზადა მოქანდაკე ვალენტინ კლებანსოვმა 1967 წელს, მაგრამ ნურხონის ქანდაკება ჩამოაგდეს 1993 წელს, 1991 წელს უზბეკეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის დაშლისთანავე; ახალგაზრდა ქალის ძეგლი, რომელიც წარმოადგენს ბრძოლას ქალური ემანსიპაციისთვის, პოსტსაბჭოთა უზბეკეთში ამორალურად ითვლებოდა. ქალაქ ფერღანაში არის კინოთეატრი, რომელიც დღემდე მის სახელს ატარებს, კინოთეატრის სახელია „ნურხონი“.

ნურხონი გახდა კამილ იაშინის საბჭოთა მუსიკალური პიესის გმირი. კამილ იაშენმა დაწერა პოპულარული მიუზიკლი ნურხონის ცხოვრების შესახებ, რომელშიც იგი ასახავდა როგორც წამებულს. პიესა პოპულარული იყო საუკუნის შუა ხანებში. 1968 წელს გაიხსნა კლებანსოვის გოგონას ძეგლი. ძეგლი დაიშალა 1991 წელს სსრკ-ს დაშლისა და დამოუკიდებელი უზბეკეთის რესპუბლიკის ჩამოყალიბებიდან მალევე, ვინაიდან ხუჯუმის ეპოქის ფემინისტისადმი მიძღვნილი ქანდაკება პოსტსაბჭოთა პერიოდისთვის მიუღებლად ითვლებოდა.
ნოდირა

მოჰლაროიმი ( , დ. 1792 – გ. 1842 ) — ასევე, ცნობილი საკუთარი გვარით ნოდირა, უზბეკი პოეტი და სახელმწიფო მოღვაწე. 1822 წლიდან იგი მუშაობდა კოკანდის სახანოს რეგენტად, მისი ვაჟის ბავშვობის დროს.

ნოდირა ითვლება ერთ-ერთ ყველაზე გამორჩეულ უზბეკ პოეტად. იგი წერდა პოეზიას უზბეკურ და სპარსულ ენებზე. ნოდირა სხვა ფსევდონიმებსაც იყენებდა, მაგალითად, კომილა და მაკნუნა. მისი მრავალი დივანი შემორჩა და შედგება 10000-ზე მეტი ლექსისგან.

ბიოგრაფია
ნოდირა იყო მუჰამედ უმარ ხანის ცოლი, რომელიც მართავდა კოკანდის სახანოს 1810 წლიდან 1822 წლამდე, მის გარდაცვალებამდე. მათ შეეძინათ ორი ვაჟი - მუჰამედ ალი ხანი (დ. 1808 ) და სულთან მაჰმუდ ხანი. ქმრის გარდაცვალების შემდეგ, ნოდირა, 30 წლის ასაკში, გახდა კოკანდის დე ფაქტო მმართველი, ვინაიდან მისი 12 წლის ვაჟი, მუჰამედ ალი ხანი, მხოლოდ მოზარდი იყო, როცა ის ხანად დანიშნეს. იგი აგრძელებდა შვილის რეგენტობას და იყო მრჩეველი მთელი მისი მეფობის განმავლობაში. ის ასევე იყო მწერალი, რომელიც წერდა პოეზიას უზბეკურ და სპარსულ ენებზე. მისი ნამუშევარი შედგებოდა 10000 ჰემისტიკისგან .

მიუხედავად მისი მცდელობისა ჩაენერგა უფრო სოციალურად ლიბერალური ღირებულებები შვილში, მადალი გაიზარდა ექსპანსიონისტური პოლიტიკისადმი სიმპატიებით, რამაც გამოიწვია ომი მეტოქე ბუხარის საამიროსთან . ნოდირას პოეზია უგულებელყოფილი იყო ულამას მიერ და მიიჩნიეს „შეუსაბამოდ“. პოეტის ნაწერი ხშირად ააშკარავებდა ტაბუდადებულ თემებს და მისტიროდა იმ ტანჯულ ქალებს, რომლებიც ცხოვრობდნენ შუა აზიაში იმ პერიოდში.

იგი ჩამოახრჩვეს ბუხარას ემირ ნასრულა ხანის ბრძანებით 1842 წლის აპრილში შვილებთან ერთად კოკანდ-ბუხარას ომების დროს. გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ნასრულა გაბრაზდა, რომ მან უარი თქვა მასთან ქორწინებაზე.

ხელოვნება და კულტურა
ნადირას ინიციატივით აშენდა მედრესეები, აბანოები, სავაჭრო არკადები და სხვა საზოგადოებრივი შენობები 1824-1825 წლებში. ნადირამ ააშენა ორი მედრესე - დიდი სასაფლაოს (ჩალფაქის მედრესე) და მჭედელთა რიგის (მახლარ-აიიმ მედრესე) მახლობლად, ერთი ბავშვთა სახლი და მოხეტიალეთა თავშესაფარი. პოეტი მუშრიფი მოგვითხრობს საკვებისა და ტანსაცმლის შესახებ, რომელსაც აწვდიდნენ მახლარ ოიმის მედრესეს მოსწავლეებს. მედრესეში სხვადასხვა წიგნები და ხელნაწერები იყო თავმოყრილი.

მემკვიდრეობა
1842 წელს მისი გარდაცვალებიდან დიდი ხნის შემდეგ ნოდირა საბჭოთა ეპოქაში დაწინაურდა, როგორც უზბეკეთის სსრ ეროვნული გმირი და სარგებლობდა ისეთივე სტატუსით, როგორიც იყო სხვა მოკლული ქალები, მაგალითად როგორიცაა ნურხონ იულდაშევა . საზოგადოების თვალში ის მოწამე და ეროვნული გმირია და მისი დაბადებიდან 200 წლის შემდეგ, ახლად დამოუკიდებელი უზბეკეთის პირველ ეროვნულ საფოსტო მარკაზე გამოსახული იყო მისი პორტრეტი.
აბესალომ ლორია

აბესალომ ლორია (დ. 22 აპრილი, 1922, თბილისი — გ. 27 იანვარი, 2001) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1985).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1922 წლის 22 აპრილს თბილისში. 1952 წელს დაამთავრა თბილისის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო-საინჟინრო ფაკულტეტი. სტუდენტობის პერიოდში აქტიურად მონაწილეობდა სამხასიობო საქმიანობაში, იყო ინსტიტუტთან არსებული პოპულარული ჯაზ-ორკესტრის წამყვანი კონფერანსიე და საკონცერტო პროგრამების ავტორი და მონაწილე. 1955 წლიდან მოღვაწეობა დაიწყო კინოსტუდია „ქართულ ფილმში“.

ფილმოგრაფია
1957: ორი მსახიობი
1959: განაჩენი
1959: წარსული ზაფხული
1961: უდიპლომო სასიძო
1961: ბურთი და მოედანი
1965: პიერი მილიციის თანამშრომელი
1968: ბზიანეთი
1969: არ იდარდო!
1971: გათენების წინ
1971: ცოტნე დადიანი
1972: მშვიდობით, ინესა !
1972: გლადიატორი
1973: ვერის უბნის მელოდიები
1974: მინდვრის ყვავილი
1974: ივანე კოტორაშვილის ამბავი
1975: გამინაწილე სითბო
1975: პეტკა ხომ არ გინახავთ?
1977: ჰობოი
1977: მიმინო (ფილმი)
1977: სინემა
1977: ესკულაპეს მოწაფე
1977: ფედია
1977: ლიმონის ტორტი
1978: ყვარყვარე
1978: სათადარიგო ბორბალი

1978: შესვენება
1979: მეცამეტე გოჭი
1980: თეირანი-43
1980: თითქმის ორი თვე
1981: გამოაღეთ ფანჯრები
1981: კროსვორდის ამოხსნის მოყვარულთათვის
1981: მოხუცი მემანქანე
1982: სამი ალიყური
1982: სპორტლოტო-82
1982: სიბრძნის კარავი
1983: ანთებული ფარნები
1984: ამბავი სურამის ციხისა
1984: ადამიანთა სევდა
1987: პლიაჟის ავაზაკი
1989: ხსოვნა
1989: ნათელი პიროვნება
1990: პასპორტი (ფილმი)
1990: ოჰ, ეს საშინელი, საშინელი ტელევიზორი
1991: შავი პრინცი აჯუბა
1991: ხუთი მოტაცებული ბერი
1991: ლოლიტა
1995: წითელი პატეფონი
1996: მორევი
1997: სამოთხის გვრიტები
2003: გაჭედილები (ენკი–ბენკი)

ჯილდოები და აღიარება
1985 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
სამამულო ომის ხარისხის ორდენი
ტურსუნოი ახუნოვა

ტურსუნოი მახმუდოვნა ახუნოვა ( , , დ. 20 მაისი, 1937 — 21 სექტემბერი, 1983 ) — ერთ-ერთი პირველი უზბეკი ქალი ბამბის მკრეფის მძღოლი, ასევე სოციალისტური შრომის გმირის წოდების მფლობელი 1959 და 1978 წლებში ბამბის მაღალი მოსავლიანობისთვის, კომუნისტური პარტიის წევრი 1962 წლიდან და ბამბის მოსავლის მექანიზაციის გამოჩენილი ინიციატორი. იგი გახდა უზბეკეთის პოლიტიკაში გამოჩენილი ფიგურა, მსახურობდა სსრკ მე-6-8 მოწვევის უმაღლეს საბჭოში 1962-1974 წლებში და ასევე უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმში.

ადრეული წლები
ტურსუნოი ახუნოვა დაიბადა 1937 წლის 20 მაისს უზბეკთა ოჯახში, სოფელ პახტაში, ტაშკენტის მახლობლად. დაამთავრა სკოლაში რვა კლასი, რის შემდეგაც სწავლა განაგრძო კარასუს სასოფლო-სამეურნეო მექანიზაციის სკოლა ოშში, ყირგიზეთის სსრ, რომელიც დაამთავრა 1954 წელს. ტურსუნოი იყო ერთ-ერთი პირველი უზბეკი ქალი, რომელსაც, კურსების გავლის შედეგად, შეეძლო, ემუშავა ბამბის მოსავლის მემანქანედ.

სოფლის მეურნეობის კარიერა
1954 წელს ახუნოვა გახდა ტაშკენტის ოლქის ჩინაზის რაიონში, ს.მ. კიროვის სახელობის კოლმეურნეობაში ბამბის კომბაინის მძღოლი. მიუხედავად იმისა, რომ მან მხოლოდ 20 ტონა ბამბის მოსავალი 1955 წელს მოიპოვა, მაშინ როდესაც თითო მანქანაზე საშუალოდ 30 ტონა იყო მოსალოდნელი, მან მნიშვნელოვნად გააუმჯობესა თავისი პროდუქტიულობა წლების განმავლობაში და მიაღწია მაქსიმუმს მიაღწია 1959 წელს, როდესაც შეაგროვა 210 ტონა ბამბას . ბამბის მოსავლის მაღალი პროდუქტიულობისთვის მას თავდაპირველად მიენიჭა ლენინის ორდენი 1959 წლის 14 დეკემბერს, მაგრამ მალე 1959 წლის 25 დეკემბერს ბრძანებულება გაუქმდა და ლენინის ორდენი შეიცვალა სოციალისტური შრომის გმირის წოდებით . შემდეგ იგი დააწინაურეს ბრიგადის ოსტატის თანამდებობაზე კოლმეურნეობაში, სადაც მან დაიწყო ბამბის წარმოების ყველა სხვა ნაწილის მექანიზაცია. 1962 წელს იგი გახდა უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი და ამ თანამდებობას იკავებდა 1974 წლამდე. 1967 წელს მან მიიღო ლენინის პრემია ოთხი რიგის ბამბის მოსავლის დანერგვაში შესრულებული წვლილისთვის. საბოლოოდ, 1978 წლის 20 თებერვალს, იგი გახდა სოციალისტური შრომის კიდევ ერთი ოქროს ვარსკვლავის მფლობელი მისი მიღწევებისთვის მშრომელთა კავშირის კონკურსში და ბამბის წარმოების გაზრდის გეგმების წარმატებით განხორციელებისთვის. მან განაგრძო მუშაობა კოლმეურნეობაში ბრიგადის ოსტატის თანამდებობაზე. მუშაობდა ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესებამდე, მაგრამ შემდეგ მუშაობა აღარ შეეძლო. მთელი თავისი ცხოვრების განმავლობაში ის განსაკუთრებით მხარს უჭერდა და ცდილობდა, რომ უფრო მეტ უზბეკ ქალს ემუშავა ბამბის მოსავლის მემანქანედ და ხშირად იყო გამოსახული უზბეკური გაზეთებში. იგი გარდაიცვალა 1983 წლის 21 სექტემბერს ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ.

ჯილდოები
სოციალისტური შრომის გმირი (1959 წლის 25 დეკემბერი და 1978 წლის 20 თებერვალი)
ლენინის სამი ორდენი (1959 წლის 25 დეკემბერი, 1975 წლის 14 თებერვალი და 1978 წლის 20 თებერვალი)
შრომის წითელი დროშის ორდენი (1957 წლის 11 იანვარი)
მედალი „გამორჩეული შრომისთვის“ (1965 წლის 1 მარტი)
ლენინური პრემია (1967)
სორა ეშონტორაევა

სორა აბდურაჰმონოვნა ეშონტორაევა ( რუსიფიცირებული ფორმა სარა იშანტურაევა ) ( , , დ. ძველი სტილით: 26 ოქტომბერი (ახ. სტ. 8 ნოემბერი), 1911 — გ. 8 სექტემბერი, 1998) — საბჭოთა და უზბეკი მსახიობი. სსრკ სახალხო არტისტი (1951). ის იყო უზბეკეთის სსრ- ის ერთ-ერთი პირველი მსახიობი, რომელმაც ეროვნული პოპულარობა მოიპოვა. მას უწოდეს „უზბეკური სცენის მარგალიტი“.

ადრეული წლები
ეშონტორაევა დაიბადა 8 ნოემბერს უზბეკი გლეხის ოჯახში, სოფელ ბეშბულოქში. მამის გარდაცვალების შემდეგ, როდესაც ის ძალიან პატარა იყო, დედამ ის და მისი ორი და-ძმა გააშვილა, რათა გაეზარდათ მშვილებელ მშობლებს. ახალგაზრდობაში იგი სწავლობდა გოგონების ზებ-უნ-ნისას ტაშკენტის პანსიონში, სადაც დაიწყო სპექტაკლებში მსახიობობა. როდესაც ის მხოლოდ ცხრა წლის იყო, მას უნდა დაეწყო ფარანჯას ტარება, შემდეგ კი მეზობელზე დანიშნეს. მან მალევე თქვა უარი სახის პირბადის ტარებაზე და საბოლოოდ დაქორწინდა თანამემამულე მხატვარ აბრარ ჰიდოიათოვზე.

მან დატოვა უზბეკეთი 1924 წელს, რადგან სორა შეარჩიეს თეატრის 24 უზბეკ სტუდენტს შორის, რომლებიც გაემგზავრებოდნენ მოსკოვში სასწავლებლად. მოგვიანებით სტუდენტებმა შექმნეს ჰამზას დრამატული თეატრი. ჯგუფი დაბრუნდა უზბეკეთში 1927 წელს, სადაც მათ რელიგიური ფანატიკოსების თავდასხმის საფრთხე ემუქრებოდათ პირბადის მოხსნის წახალისებისთვის. ეშონტორაევას რამდენიმე კოლეგა მოკლეს რელიგიურმა ფანატიკოსებმა, მათ შორის ტურსუნოი საიდაზიმოვა, რომელიც მოკლეს, როდესაც მისი ჯგუფი გასტროლებზე იმყოფებოდა ბუხარაში 1928 წელს, რასაც მოჰყვა ჰაქიმ-ზადე ნიაზ ჰამზას მკვლელობა შოჰიმარდონში 1929 წელს

კარიერა
დაამთავრა თეატრალური სკოლა და გადავიდა სამარყანდში 1927 წელს. ეშონტორაევას სამსახიობო კარიერა 1930-იან წლებში დაიწყო. მან შეასრულა მთავარი როლები მნიშვნელოვან სპექტაკლებში, მათ შორის ტურსუნოის სპექტაკლში „ჰუჯუმი“ და ფილმში „ორი ბატონის მსახური“ ბეატრიჩეს როლი. მან განაგრძო მთავარი გმირი ქალის როლების შესრულება თეატრის ბევრ სხვა სპექტაკლში, რომელშიც შედიოდა დრამატურგების ახალი უზბეკური პიესები. ის მონაწილეობდა ჰამზასა და კამილ იაშინის პიესებში, ასევე ძველი კლასიკოსების, როგორიცაა შექსპირის ჰამლეტში, რომელშიც მან შეასრულა ოფელიას როლი. 1946 წლიდან 1955 წლამდე და 1981 წლიდან 1985 წლამდე მუშაობდა უზბეკეთის სსრ თეატრალური საზოგადოების საბჭოს თავმჯდომარედ. გამოჩნდა რამდენიმე ფილმშიც .

მსახიობობის გარდა, ეშონტორაევა აქტიურად იყო ჩართული პოლიტიკაში. 1939 წელს გახდა კომუნისტური პარტიის წევრი. იგი ასევე იყო უზბეკეთის სსრ უმაღლესი საბჭოს წევრი, უზბეკეთის სსრ კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის წევრი, კომუნისტური პარტიის მე-19 კონგრესის დელეგატი და სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს მე-2, მე-3 და მე-4 მოწვევების (1946-1958 წლებში) დეპუტატი. იგი ასევე მუშაობდა საბჭოთა მშვიდობის ფონდის უზბეკეთის ფილიალის გამგეობის თავმჯდომარედ.

ეშონტორაევა გარდაიცვალა ტაშკენტში 1998 წლის 8 სექტემბერს და დაკრძალეს ჩიგატოის სასაფლაოზე.

ჯილდოები
უზბეკეთის სსრ სახალხო არტისტი (1937)
სსრკ სახალხო არტისტი (1951)
სტალინური პრემია (1949)
სსრკ-ის სახელმწიფო პრემია (1977)
ჰამზას პრემია (1967)
ლენინის ორი ორდენი (1945 და 1971 წწ.)
ოქტომბრის რევოლუციის ორდენი (1991 წ.)
შრომის წითელი დროშის ორდენი (1937, 1950, 1951, 1957 და 1959 წწ.)
ხალხთა მეგობრობის ორდენი (1981)
საპატიო ნიშანი (1939)
მედალი „გამორჩეული შრომისთვის“ (1944)
სოღლომ ავლოდ უჩუნის ორდენი (1993)
ორდენი „გამორჩეული დამსახურებისთვის“ (2004, სიკვდილის შემდგომ)
ლიუბოვ პანჩენკო

ლიუბოვ მიხაილივნა პანჩენკო ( , დ. 2 თებერვალი, 1938 – გ. 30 აპრილი, 2022 ) — უკრაინელი ვიზუალური მხატვარი და მოდის დიზაინერი. ის იყო უკრაინის ქალთა კავშირის წევრი. ეკუთვნოდა -ს, სამოციანი წლების მხატვართა ჯგუფს, რომლებმაც აღადგინეს უკრაინული კულტურა ხრუშჩოვის დათბობის დროს.

ცხოვრება
ლიუბოვი დაიბადა 1938 წლის 2 თებერვალს სოფელ იაბლუნკაში (დღეს ქ. ბუჩა, კიევის ოლქი). 1950-იანი წლების ბოლოს დაამთავრა კიევის გამოყენებითი ხელოვნების სკოლა (ქარგვის განყოფილება).

პანჩენკოს 2001 წელს მიენიჭა ვასილ სტასის პრიზი .

მის ნამუშევრებში აშკარადაა გამოხატული უკრაინული ხალხური კულტურით შთაგონება, რის გამოც მას არასოდეს ჰქონია გამოფენა საბჭოთა პერიოდში. იგი ფინანსურ შემოსავალს იღებდა მოდის დიზაინისა და ქარგვისგან. გავრცელდა ინფორმაცია, რომ იგი გარდაიცვალა შიმშილით, რომელიც გამოწვეული იყო 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის შეჭრით . დაკრძალეს 2022 წლის 2 მაისს მეუღლის, მხატვარ ალექსეი ოლეინიკის, გვერდით.

გამოფენები
2008 წელს უკრაინის ლიტერატურის ეროვნულმა მუზეუმმა მოაწყო ლიუბოვ პანჩენკოს საიუბილეო გამოფენა. ევჰენ სვერსტიუკმა, იმდროინდელმა უფლებადამცველმა და პოეტმა, აღნიშნა: „ეს შემოქმედება აშკარად ატარებს გენიალურობის ნიშანს. ის ცხოვრობს თავის სამყაროში, ის გვიხსნის ამ სამყაროს.“

პანჩენკოს ნამუშევრები ასევე წარმოდგენილია კერძო კოლექციებში და სიქსტიერის მუზეუმში, კიევი.
აზერბაიჯანის მეტალურგია

აზერბაიჯანის მეტალურგიული წარმოება მაღალ დონეზეა მიჩნეული ალუნიტის, პოლიმეტალური მადნებისა და რკინის საბადოების არსებობის გამო.

აზერბაიჯანის მეტალურგიის მრეწველობა მოიცავს როგორც შავი, ისე ფერად დარგებს.

შავი მეტალურგია
აზერბაიჯანის შავი მეტალურგია მოიცავს რკინისა და ფოლადის დნობას, რკინის მადნის მოპოვებას და გადამუშავებას. ქალაქები ბაქო, სუმგაითი და დაშქასანი მეტალურგიის ძირითადი ცენტრებია. დაშქესანში რკინის საბადოების გარდა ფუნქციონირებს მადნის გამწმენდი ქარხანა, რომელიც ფუნქციონირებს 1954 წლიდან. სუმგაიტის მილების მოძრავი ქარხანა აწარმოებს მილებს და ნაგლინს. ნაგლინი პროდუქციის წარმოების მოცულობა წელიწადში 700 ათასი ტონაა, მილების კი 540 ათასი ტონა წელიწადში.

ქვეყანაში არის ლითონის გადამამუშავებელი საწარმოები. ყაზახის რაიონის სოფელ დაშ სალაჰლიში მოპოვებული ბენტონიტი და თიხა გამოიყენება ფოლადის დნობაში.

ფერადი მეტალურგია
ფერადი მეტალურგია ყველაზე განვითარებულია განჯა-ყაზახისა და ნახიჩევანის რაიონებში, ასევე აფშერონის ნახევარკუნძულზე.

ფერადი ლითონების დამუშავება სუმგაითისა და განჯის ალუმინის ქარხანაში მიმდინარეობს. ქვეყანაში ასევე ფუნქციონირებს ბაქოსა და განჯას ფერადი ლითონების გადამამუშავებელი ქარხნები, სუმგაითის ალუმინის ქარხანა.

დაშქესანში ზალის საბადოს წყალობით განჯის ქარხანა აწარმოებს გოგირდმჟავას, ალუმინის ოქსიდს და კალიუმიან სასუქებს. სუმგაითში ასევე იწარმოება ალუმინის ოქსიდი.

2015 წლის თებერვალში აზერბაიჯანში დაარსდა კომპანია , რომელიც ეწევა ძვირფასი და ფერადი ლითონების კვლევას, ძიებას, მოპოვებას, გადამუშავებასა და რეალიზაციას.
მიხეილ ჩიკოიძე

მიხეილ ჩიკოიძე (დ. მეჯვრისხევი, 1851 — გ. კურგანი, ტობოლსკის გუბერნია, 1897) — ქართველი რევოლუციონერ-ხალხოსანი.

ბიოგრაფია
მიხეილ ნიკოლოზის ძე ჩიკოიძე 1851 წელს დაიბადა გორის მაზრის სოფელ მეჯვრისხევში, ხელმოკლე აზნაურის ოჯახში. ჯერ სწავლობდა კავკასიის პირველ მესანგრეთა ბატალიონის სამხედრო სკოლაში, ხოლო 1869 წელს შევიდა თბილისის მიწათმომწყობთა სასწავლებელში, რომელიც დაამთავრა 1872 წელს. სწავლის პერიოდში მონაწილეობდა თბილისის გიმნაზიის მოსწავლეთა რევოლუციურ წრეში.

1872 წელს ჩაირიცხა პეტერბურგის საარტილერიო სასწავლებელში, რომელიც ერთი წლის შემდეგ მიატოვა და სწავლის გასაგრძელებლად ივანე ჯაბადართან ერთად საზღვარგარეთ გაემგზავრა. ცხოვრობდა საფრანგეთსა და შვეიცარიაში. შვეიცარიაში იგი დაუახლოვდა საზოგადოება „უღელის“ ხალხოსნურ ფრთას.

რუსეთში დაბრუნების შემდეგ ის აქტიურად მონაწილეობდაა „სრულიად რუსეთის სოციალ-რევოლუციური ორგანიზაციის“ საქმიანობაში. ცნობილი იყო მეტსახელით „თევდორე“. კავშირი ჰქონდა ქართველ ხალხოსნებთან. ეხმარებოდა მათ რჩევა-დარიგებით, ამარაგებდა საჭირო ლიტერატურით და სხვა. 1874-1875 წლებში იმოგზაურა კავკასიაში, გაზეთ „ვპერიოდის“ აგენტი რანგში.

დააპატიმრეს მოსკოვში 1875 წლის 4 აპრილს. ბრალად დასდეს კანონის საწინააღმდეგო საზოგადოების შედგენა არსებული წესწყობილების დამხობის მიზნით. სხვა ამხანაგებთან ერთდ ისიც გაასამართლეს „50-ის პროცესზე“. 1877 წლის 14 მარტის განჩინებით მიესაჯა სამუდამო გადასახლება ციმბირში. გაგზავნეს ირკუტსკის ოლქის ქალაქ |კირენსკში, საიდანაც 1881 წელს გაიქცა მოსკოვში და შეუერთდა ორგანიზაცია „ნაროდნაია ვოლიას“.

1882 წლის აპრილში კვლავ დააპატიმრეს და უკანვე გააგზავნეს. გადასახლებიდან გამოქცევისთვის მიესაჯა 3 წლით საკატორღო მუშაობა, ხოლო შემდეგ 10 წლით ციმბირში გადასახლება. საკატორღო ვადის დამთავრების შემდეგ, 1886 წლის მარტში ხელისუფლების განკარგულებით იაკუტიის ოლქში დასახლდა. აქ მან ხელი მიჰყო სოფლის მეურნეობას და ადგილობრივ მოსახლეობასაც ეხმარებოდა კულტურული მიწათმოქმედების განვითარების საქმეში. 1897 წელს გადაიყვანეს კურგანში, სადაც გარდაიცვალა ჭლექით.
ანასტასია მერკუშინა

ანასტასია მერკუშინა (უკრ: , დ. 14 იანვარი, 1995) — უკრაინელი ბიატლონისტი. ის მსოფლიო ჩემპიონატის მედალოსანია. მან მონაწილეობა მიიღო 2018 წლის ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებში.

კარიერა
მისი პირველი საერთაშორისო წარმატებები იყო მედლები ახალგაზრდულ მსოფლიო და ევროპის ჩემპიონატებზე. მერკუშინა არის ორგზის ბრინჯაოს მედალოსანი გოგონებში ინდივიდუალურ 2013 და 2016 წლებში ახალგაზრდულ სამყაროში, ორგზის ვერცხლის მედალოსანი ესტაფეტაში, ჯუნიორთა სამგზის ევროპის ჩემპიონი და სამგზის ევროპის მედალოსანი. 2012 წელს მან მოიპოვა კვალიფიკაცია 2012 წლის ზამთრის ახალგაზრდულ ოლიმპიადაზე მონაწილეობის მისაღებად ინსბრუკში, ავსტრია, სადაც მე-14 იყო როგორც სპრინტში, ასევე გარბენში.

უკრაინის ნაკრებში ადგილის დაკავებამდე მან მონაწილეობა მიიღო ბიატლონის საერთაშორისო კავშირის თასის შეჯიბრებებში. მისი პირველი მსოფლიო ჩემპიონატის რბოლა იყო შვედეთის ესტერსუნდში 2014-15 წლების სეზონზე, სადაც ინდივიდუალურად 51-ე ადგილი დაიკავა. იქ მან ასევე იასპარეზა სპრინტში და 87-ე ადგილი დაიკავა. შემდეგ მან გამოტოვა მსოფლიო ჩემპიონატის ორი ეტაპი და დაბრუნდა ობერჰოფში, გერმანია, ვინაიდან უკრაინის გუნდს ლიდერები აკლდა (სოჭის ოლიმპიურმა ჩემპიონებმა ვიტა სემერენკომ და ოლენა პიდრუშნამ ეს სეზონი გამოტოვეს), ის გარბენის გუნდში მიიწვიეს. მერკუშინამ თავისი საქმე კარგად შეასრულა დამატებითი გასროლების გარეშე. მიუხედავად ამისა, მისი პერსონალური შედეგები არ იყო საკმარისად კარგი მსოფლიო ჩემპიონატზე დებიუტისთვის. შემდეგი სეზონი მან გაატარა ბიატლონის კავშირის საერთაშორისო თასის შეჯიბრებებში

2016 წლის 11 დეკემბერს ანასტასიას ჰქონდა პირველი გარბენის პოდიუმი პოკლიუკაში, სლოვენია. მან მოიპოვა თავისი პირველი მსოფლიო ჩემპიონატის ქულები ობერჰოფში სპრინტში. მას შემდეგ ის რეგულარულად არის ეროვნული ნაკრების წევრი. მან მონაწილეობა მიიღო 2017 წლის ბიატლონის მსოფლიო ჩემპიონატში, სადაც დებიუტის გათვალისწინებით დიდი მიღწევები აჩვენა: მე-10 სპრინტში, მე-8 გარბენში და მე-14 მასობრივ სტარტში. მერკუშინამ ესტაფეტაში ვერცხლის მედალი მოიპოვა.

მან კვალიფიკაცია მიიღო 2018 წლის ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებზე უკრაინის წარმომადგენლად. ფიონჩანგში მისი საუკეთესო მიღწევა იყო 46-ე ადგილი გარბენში და მე-11 ესტაფეტაში. ინტერვიუში ის იმედგაცრუებული იყო მისი შესრულების გამო და ტიროდა კიდეც.

პირადი ცხოვრება
მისი დედა, ირინა მერკუშინა, არის ყოფილი უკრაინელი ბიატლონისტი და 2003 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის ვერცხლის მედალოსანი ესტაფეტაში. მისი მამა, ოლე, მწვრთნელია. ანასტასიას მშობლები მისი პირველი მწვრთნელები იყვნენ.

მერკუშინა მენეჯმენტსა და საერთაშორისო ბიზნესს სწავლობს ტერნოპილის ეროვნულ ეკონომიკურ უნივერსიტეტში.

თანამემამულე ბიატლონისტმა ერიკ ლესერმა მიაწოდა თავის ტვიტერის ანგარიშს დაახლოებით 150 000 მიმდევარი, როგორც არხი მერკუშინასთვის თვალსაზრისის გადასაცემად 2022 წლის მარტში, რაც დაახლოებით 20 000 რუსს საშუალებას აძლევდა ენახა უკრაინაში 2022 წელს რუსეთის შეჭრის შემდეგ უკრაინაში.

2022 წლის 13 მარტს მერკუშინა შეუერთდა უკრაინის სახელმწიფო საზღვრის დაცვის სამსახურს. მან ეს გააკეთა „უკრაინის დროშის დასაცავად.“