iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
შიო ახალი

შიო ახალი — ქართველი მართლმადიდებელი წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 1 ივნისი, ახალი სტილით - 14 ივნისი.

ცხოვრება
ღირსი შიო ქართლის სოფელ ვეძისიდან იყო. მისი მშობლები, პაპუნა და თამარი, იმ მხარეში სიმდიდრით იყვნენ ცნობილნი. მათ რვა შვილი - ხუთი ვაჟი და სამი ქალიშვილი ჰყავდათ. მშობლების გარდაცვალების შემდეგ შიოს ძმებს ჩხუბი მოუვიდათ, უშვერი სიტყვებით გალანძღეს ერთმანეთი, შემდეგ კი უფროსმა დანით მოკლა უმცროსი.

როცა ეს ამბავი ნეტარმა შიომ გაიგო, გულისწყრომითა და მწუხარებით აღვსილმა გადაწყვიტა, გასცლოდა მაცდურ წუთისოფელს, რომლის სიყვარულმაც შეიძლება ძმას ძმა მოაკვლევინოს და შვილს - მამა. „აღარა მნებავს ყოფა სოფელსა ამას შინა“, - გაანდო მან მოძღვარს გულისნადები. მოძღვარმა მას დავით გარეჯის მონასტერში წასვლა და ბერად აღკვეცა ურჩია. ამ დროს გარეჯის წინამძღვარი იყო მამა ონოფრე მაჭუტაძე, რომელმაც მანამდეც რამდენიმეჯერ შესთავაზა ნეტარ შიოს: „მოდი, ძმაო შიო, მონასტერსა ჩემსა და აქ აღვასრულნეთ ჟამნი ჩვენნიო“.

ონოფრემ სიხარულით მიიღო ერში პატიოსნებით და ერთგულებით ცნობილი შიო, მიუჩინა მას ცალკე კელია და მორჩილების წესიც დაუდგინა.

ნეტარი შიოს დაუღალავმა მოღვაწეობამ, სიმდაბლემ, ძმათა სიყვარულმა შესაბამისი ნაყოფიც გამოიღო, მასთან ბევრი მოდიოდა რჩევისათვის, ხშირად იგი მონასტრის საქმეებსაც განაგებდა წინამძღვრის ლოცვა-კურთხევით.

ერთხელ წინამძღვარი მამა ონოფრე მონასტრის საქმეებზე სხვაგან წავიდა, ძმები და მონასტერი ნეტარ შიოს ჩააბარა. მწუხრის ლოცვის და ტრაპეზის შემდეგ შრომისა და ლოცვისაგან დასვენებულ საძმოს ლეკთა მოთარეშე ბანდა დაესხა, მღვდელმონაზონ შიოსთან ერთად შეიპყრეს და წამებით მოკლეს ბერები: დავითი, გაბრიელი და პავლე. ხმაურზე ზოგმა მოასწრო გაქცევა და დაიმალა, უსჯულოები გაქცეულებსაც მისწვდნენ და უწყალოდ აჩეხეს ხმლებით. სისხლმა აავსო ტაძარი და კელიები. შემდეგ ლეკებმა წამებულები გაძარცვეს, დაამტვრიეს და ცეცხლს მისცეს საეკლესიო ნივთები, სამღვდელო შესამოსელთაგან ზოგი წაიღეს, ზოგიც იქვე ჭაში ჩაყარეს, ნაჯახით დაჯეხეს წმიდა ხატები.

შეწუხდნენ მეფე ერეკლე და კათოლიკოსი იოანე, გაიკვირვეს კიდეც: „ვითარ მოიწივნეს ლეკნი აქამომდისო“. კათოლიკოსის ლოცვა-კურთხევითა და მეფის ბრძანებით, წმინდა მოწამეთა აჩეხილი ნაწილები წმინდა დავით გარეჯელის (ხს. 20 მაისს და ამაღლების შემდეგ ხუთშაბათს) საფლავის სამხრეთით დაკრძალეს.
სიდონი

სიდონი (', '; ფინიკ. , ; ; ; , , ) — მესამე უდიდესი ქალაქი ლიბანში, რომელიც მდებარეობს სამხრეთ პროვინციაში, ხმელთაშუა ზღვის სანაპირო ზოლში. სიდონიდან 40 კილომეტრის დაშორებით მდებარეობს ქალაქი ტირი, ხოლო ასევ 40 კილომეტრში მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქი ბეირუთი. ამ ქალაქში დაახლოებით ცხოვრობს 200,000 კაცი. აღმსარებლობის მიხედვით აქ მრავალი რელიგიის წარმომადგენელი ცხოვრობს. რომელთაგანაც აღსანიშნავია: მუსლიმანი სუნიტები, შიიტები, ქრისტიანები, ბერძენი კათოლიკეები და მარონიტები.

ისტორია
სიდონი დაარსებული იყო ჩვენს ერამდე 4000 წლის წინ, ჯერ კიდევ ნეოლითის პერიოდში (ძვ. წ. 6000 - 4000). ეს ქალაქი იყო ფინიკიის ერთ-ერთი უძველესი დასახლება. ქალაქს ერთ-ერთი ყველაზე ხელსაყრელი ადგილი ეკავა, რაც მის განვითარებას უწყობდა ხელს.

სიდონი საუკუნეთა განვალობაში მრავალი დამპყრობელის ხელში იყო, ანტიკურ პერიოდში ეს ქალაქი შედიოდა: ასურეთის, ეგვიპტის, საბერძნეთის და რომის სახელმწიფოთა შემადგენლობაში. ახალი წელთაღრიცხვის დასაწყისშივე აქ გავრცელდა ქრისტიანობა. უკვე მოგვიანებით ეს ქალაქი ჯერ არაბების, ხოლო შემდეგ თურქ ოსმალების ხელში მოექცა.

ძვ. წ. 351 წელს ქალაქში შეიჭრა სპარსეთის იმპერატორი ართახშასა . უკვე ძვ. წ. 333 წელს, სიდონი გახდა ალექსანდრე მაკედონელის იმპერიის ნაწილი, ქალაქში დაიწყო ელინიზმის პროცესი.

რომის იმპერიის გაძლიერების დროს, ეს დასახლება უკვე იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა. ქალაქში მოიჭრა ვერცხლის მონეტები, რომაელებმა აქ ააგეს თეატრები და სხვა მრავალი შენობა. ბიზანტიელთა მმართველობის დროს 551 წელს ამ მხარეში მოხდა დიდი მიწისძვრა, რამაც ქალაქი მნიშვნელოვნად დააზიანა. 636 წელს არაბებმა მოახდინეს სიდონის და მიმდებარე ტერიტორიების დაპყრობა. სიდონი უკვე ჯვაროსნული ლაშქრობების შედეგდ გაერთიანდა ახლად შექმნილი იერუსალიმის სამეფოს შემადგენლობაში. უკვე 1260 წელს ამ ქალაქს მონღოლები იპყრობენ. აქ არსებული მრავალი ისტორიული ძეგლი შემოსევების შედეგად განადგურდა.

 საუკუნისთვის ეს დასახლება უკვე ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში იყო მოქცეული, ოსმალთა მმრათველობის დროს სიდონი დაწინაურებული ქალაქი გახდა, ის დიდ როლს ასრულებდა ვაჭრობის მხრივ მთელს იმპერიაში. პირველი მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ ლიბანი იქცა საფრანგეთის სამანდატო ტერიტორიად. უკვე მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ კი ლიბანი გაერთიანებულ სამეფოს გადაეცა, რამდენიმე წილის შემდეგ ქვეყანამ დამოუკიდებლობა მოიპოვა, სიდონი ახლად შექმნილ ლიბანური სახელმწიფოს ნაწილი გახდა.

დაძმობილებული ქალაქები
ბნელი რაინდი (ფილმი)

ბნელი რაინდი — 2008 წლის სუპერგმირული ფილმი, რომელიც დაფუძნებულია კომიქსების პერსონაჟ ბეტმენზე. ფილმის რეჟისორი და ძმასთან, ჯონათან ნოლანთან ერთად ერთ-ერთი სცენარის ავტორია კრისტოფერ ნოლანი. ფილმი არის ნოლანის ბეტმენის ფილმების სერიის ნაწილი და ბეტმენი: დასაწყისის გაგრძელება.

სიუჟეტი
გოთემის ცხოვრება კოშმარად გადაიქცა მას შემდეგ, რაც ჯოკერი გამოჩნდა. მან მყუდროება დაურღვია როგორც ქალაქის კრიმინალურ დაჯგუფებებს, ასევე პოლიციის კომისარ ჯეიმზ გორდონს, ბეტმენსა და ახალ პროკურორს, ჰარვი დენტს. მან გაძარცვა ბანკი და კრიმინალურ დაჯგუფებებს შეუთანხმდა, რომ მათ ბეტმენის განადგურებაში დაეხმარებოდა, სინამდვილეში კი მისი მიზანი ტოტალური ქაოსია. მასთან გამკლავება კი მხოლოდ ბეტმენს შეუძლია.

როლებში
კრისტიან ბეილი - ბეტმენი
აარონ ეკჰარტი - ჰარვი დენტი
მეგი ჯილენჰოლი - რეიჩელ დოუსი
გერი ოლდმენი - კომისარი ჯეიმზ გორდონი
ჰით ლეჯერი - ჯოკერი
მორგან ფრიმენი - ლუციუს ფოქსი
კილიან მერფი - საფრთხობელა
მაიკლ კეინი — ალფრედ პენიუორთი

გადაღება
ფილმი დაფუძნებულია 1940 წლის ჯოკერის სადებიუტო კომიქსებზე და 1996 წლის კომიქსების სერიის გრძელ ჰელოუინზე, რომელიც მოგვითხრობს ჰარვი დენტის ორსახოვანად გარდაქმნის შესახებ.

ბნელი რაინდის გადაღებები ძირითადად ჩიკაგოში მიმდინარეობდა, თუმცა რამდენიმე სცენა გადაიღეს სხვადასხვა ადგილებზე აშშ-ში, გაერთიანებულ სამეფოსა და ჰონგკონგში. ნოლანმა ზოგიერთი მომენტის, მათ შორის ჯოკერის პირველი გამოჩენის გადასაღებად გამოიყენა კამერა. 2008 წლის 22 იანვარს, როდესაც ფილმის გადაღებები უკვე დასრულებული იყო გარდაიცვალა მსახიობი ჰით ლეჯერი. ვარსკვლავის სიკვდილმა დიდი ინტერესი გამოიწვია პრესასა და კინოსამყაროში.

ჯილდოები
ფილმმა დაიმსახურა რამდენიმე ნომინაცია სხვადასხვა დაჯილდოვებებზე და ორი ოსკარი ხმის მონტაჟისა და საუკეთესო მეორეხარისხოვანი მსახიობი კაცის სახით. ეს უკანასკნელი ჰით ლეჯერის შესრულებამ დაიმსახურა. ლეჯერმა ასევე მიიღო ოქროს გლობუსისა და -ს ჯილდოები.

შემოსავალი
ფილმის პრემიერა თავდაპირველად ავსტრალიაში შედგა 16 ივლისს, სამხრეთ ამერიკასა და გაერთიანებულ სამეფოში კი შესაბამისად 18 და 24 ივლისს. ამერიკასა და კანადაში პრემიერამდე უკვე დაიჯავშნა ბილეთბის რეკორდული რაოდენობა და ასევე დადებითი შეფასებები დაიმსახურა კინოკრიტიკოსებისგან. ფილმმა წარმოუდგენელ კომერციულ წარმატებას მიაღწია ჩრდ. ამერიკაში და გახდა მეორე ფილმი, რომლის სალარომაც იქ $500 მილიონს გადააჭარბა. მსოფლიოს მასშტაბით კი ბნელი რაინდი არის იმ 6 ფილმს შორის, რომელთა შემოსავალმაც $1 მილიარდს გადააჭარბა და ამ ცხრილში მეექვსე პოზიცია უკავია.
ქორჭილა

ქორჭილა — თევზი ქორჭილასნაირთა რიგისა. მისი მაღალი გვერდებიდან შებრტყელებული სხეულის სიგრძე 40-50 სმ, მასა — 2 კგ აღწევს. ჩვეულებრივ უფრო პატარებიც არიან. ფართოდაა გავრცელებული ევროპის, აზიის, ამერიკის მტკნარ წყალში. საქართველოში ბინადრობს მდინარე სუფსაში, რიონში, ტეხურაში, აბაშაში, ხობში; პალიასტომის, ბებესირისა და სხვა ტბებში. დიდ ტბებსა და წყალსატევებში 2 ეკოლოგიურ ფორმას ქმნის: წვრილსა და მსხვილს. წვრილი იკვებება მწერების მატლებით და ზოოპლანქტონით, მსხვილი — თევზებით. ქორჭილას იჭერენ პალიასტომის ტბაში. შედარებით მეტ ქორჭილას ამზადებენ ციმბირსა და აზერბაიჯანში. მცირე ღირსების თევზია. იყენებენ ნედლს, გაყინულს, შემჭკნარს.
გიორგი ყარყარაშვილი

გიორგი (გია) ყარყარაშვილი (დ. 31 ოქტომბერი, 1966, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი, თადარიგის გენერალ-მაიორი. იყო საბჭოთა კავშირის არმიის კაპიტანი ( 1987 -1989), საქართველოს ეროვნული გვარდიის სარდალი (1992 - 1993), აფხაზეთის ჯარების სარდალი (1993), საქართველოს თავდაცვის მინისტრი (1993 - 1994).

ბიოგრაფია
1987 წელს დაამთავრა თბილისის საარტილერიო სასწავლებელი. მონაწილეობდა საქართველოს სამოქალაქო და აფხაზეთის ომებში (1992-1993). 1994-1995 წლებში იყო რუსეთის გენერალური შტაბის სამხედრო აკადემიის მსმენელი. 1995 წელს, მოსკოვში თავდასხმის შედეგად დაინვალიდდა. ასევე იყო საქართველოს პარლამენტის ორი მოწვევის წევრი 1999, 2008. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი (თბილისის ისნის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი საინიციატივო ჯგუფი. 2004-2005 წლებში — საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი (თბილისის ისნის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი „ახალი საქართველოსთვის“. ამჟამად არის ვეტერანთა სამოქალაქო კავშირი „საქართველოს ლეგიონის“ თავმჯდომარე. ავტორია წიგნების „ეს ჩვენი სამშობლო იწვის“ (2009) და „სამშობლოს ამარა“ (2025).

წიგნები
2009 წელს გამოიცა გიორგი ყარყარაშვილის წიგნი „ეს ჩვენი სამშობლო იწვის“, რომელშიც ავტორმა სამხედრო და პოლიტიკური ანალიზის საფუძველზე საქართველოს ხელისუფლება 2008 წლის ომის არასწორ მართვაში დაადანაშაულა.

2025 წელს გიორგი ყარყარაშვილმა გამოაქვეყნა ვრცელი ავტობიოგრაფიული, მხატვრულ-დოკუმენტური ნაწარმოების ორტომეულის პირველი წიგნი „სამშობლოს ამარა“, რომელიც მოგვითხრობს საბჭოთა კავშირის დაშლაზე, საქართველოს ეროვნულ მოძრაობაზე, სამოქალაქო ომზე, სამაჩაბლოსა და აფხაზეთის კონფლიქტებზე, მათ შორის, 1992 წელს გაგრის დაცემაზე. გიორგი ყარყარაშვილი მკითხველს უნიკალურ რეტროსპექტივასსთავაზობს, როგორც იმდროინდელი სამხედრო-პოლიტიკური პროცესების უშუალო მონაწილე და ერთ-ერთი საკვანძო ფიგურა.

ნაწარმოები გამოირჩევა ემოციური თხრობით, დეტალური ანალიზითა და პირადი გამოცდილების საფუძველზე, ფაქტებზე დაყრდნობით მოყოლილი ამბების სიმძაფრით. ავტორი განიხილავს არა მხოლოდ სამხედრო საკითხებს, არამედ იმ სოციალურ და პოლიტიკურ ფონსაც, რომელიც ამ კონფლიქტების საფუძველი იყო.

მეორე ტომში, რომლის გამოშვებაც 2026 წელს იგეგმება, მიმოხილულია აფხაზეთის ომის შემდგომი პერიოდი და 2000-იანი წლების მნიშვნელოვანი პოლიტიკური მოვლენები.

://../
დანკალი

დანკალი — ნასოფლარი ისტორიულ ზემო ჯავახეთში. მდებარეობდა ჯავახეთის პლატოზე, კუმურდოსა და გოგაშენს შორის, მტკვრის კანიონის ნაპირას.

დასახლება წინაისტორიულ ხანაში გაჩენილა, რასაც მოწმობს გამაგრებული გორანამოსახლარი და კერამიკული ნაწარმის ფრაგმენტები გვიანდელი ბრინჯაოს – ადრინდელი რკინის ხანისა. ნასოფლარის ტერიტორიაზე დგას – საუკუნეების დარბაზული ეკლესია. იგი ნაგებია გათლილი ქვებით და კირხსნარით. შესასვლელები ჩრდილოეთიდან და დასავლეთიდან ჰქონია, სამხრეთიდან მინაშენია, რომელშიც გასვლა შეიძლება მთავარი ნავიდან. სახურავი ჩაქცეულია. ეკლესიის ირგვლივ სასაფლაოა. ეკლესიაში აღმოჩნდა ადრინდელი ფეოდალური ხანის სტელათა ფრაგმენტები, აგრეთვე სტელის კუბური ბაზისი, რომელზედაც წრეში ჩასმული ტოლმკლავა ჯვარია ამოკვეთილი. ერთ სტელაზე ადამიანის ფიგურა, ტოლმკლავა ჯვარი და ყვავილის რელიეფური გამოსახულებანი ყოფილა, რომელიც – საუკუნეების მიჯნით თარიღდება. „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის“ მიხედვით ( საუკუნის ბოლო), ახალქალაქის ლივის აქშეჰირის ნაჰიეში შემავალი სოფელი დანკალი მოსახლეობისაგან დაცლილია. 1972 წელს იქ ჯერ კიდევ იყო შერჩენილი სამი კომლი.

დანკალთან არის დაკავშირებული ჯავახეთში გავრცელებული ლეგენდა, რომლის მიხედვითაც თმოგვის ციხე ღალატით დაეცა. მოღალატე იყო თმოგველის ცოლი, რომელიც უმკაცრესად დასაჯა თვით მომხმდურმავე. ეს სასჯელი იმდენად მძიმე იყო, რომ – „დამკალითო“ – იძახდა ქალი.
ხორენია

ხორენია — სოფელი საქართველოში, ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში, ხოსპიოს თემში.

მდებარეობს ახალქალაქის პლატოზე, მდინარე ფარავნის მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 1750 მ, ახალქალაქიდან 10 კმ. ამ სახელით ორი სოფელია ცნობილი: დიდი და პატარა ხორენია. მათ ერთმანეთისგან მდინარე ფარავანი ჰყოფს. ადმინისტრაციულად პატარა ხორენია ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტის შემადგენლობაშია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 504 ადამიანი.

ისტორია
სახელწოდების თავდაპირველი ფორმა არის ხორანია და არა ხორენია, თუმცა ეს უკანასკნელი ფორმა გაჩნდა საუკუნეში და დამკვიდრდა. სოფელში არის ორი ეკლესია, რომელიც შემდეგ სომხურად გადაუკეთებიათ. ეკლესიას შემორჩენილი აქვს წარწერები. ეკლესიას ოთხი წარწერა ჰქონია 1896 წელს, როდესაც ივანე როსტომაშვილს უმოგზაურია იქ. ყველაზე მთავარი წარწერა მოთავსებული ყოფილა სახურავზე. ეტყობა მოგვიანებით აიტანეს იგი იქ. შემდეგ, როდესაც ექვთიმე თაყაიშვილმა მოიარა ჯავახეთი, წარწერა ვეღარ ნახა, რადგან სახურავი გადაეგდოთ უკვე. მეორე ქართული ეკლესია მცირე ზომისაა. წარწერები ძალითაა წაშლილი.
ეშტია

ეშტია — სოფელი საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში (ეშტიის ადმინისტრაციული ერთეული; სოფლები: ეშტია, თორია, უჯმანა, ყაურმა).

ეშტია მდებარეობს ჯავახეთის ზეგანზე, ზღვის დონიდან 1850 მ-ზე, ნინოწმინდიდან 12 კმ-ის დაშორებით. 2014 წლის აღწერით სოფელში არის 1 691 მცხოვრები.
ისტორია
ეშტია ისტორიული ჯავახეთის ერთ-ერთი ძველი სოფელია. წყაროებში მოიხსენიება საუკუნიდან, როდესაც ოსმალური ადმინისტრაციული დაყოფით, ის ახალქალაქის ლივის აკშეჰირის ნაჰიეში შედიოდა. „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარში“ სოფელი ეშთიოს სახელითაა შეტანილი. სერგი ჯიქიის მიხედვით სოფლის თავდაპირველი ქართული სახელი ეშტოი უნდა ყოფილიყო. სოფელში 12 კომლი ცხოვრობდა: გოგიჩა ძამანას ძე, მერაბ, თევდორი, ზარასფა, ყურუ გრიგოლის ძე, ლომკაც ავგაროზის ძე, გოგიჩა სარხოშის ძე და სხვ. მათ მოჰყავდათ ხორბალი, ქერი, ჭვავი, სელის თესლი; ჰქონდათ ბოსტნები; ჰყოლიათ ფუტკარი, ღორი, ცხვარი. სოფელში ყოფილა 3 თვალი წისქვილი და ზეთსახდელი. სოფლის წლიური გადასახადი 21 000 ახჩას შეადგენდა.

სომხური მოსახლეობა ეშტიაში 1828 წელს გადმოსახლდა სოფელ იქილიდან, მუშიდან (ერზრუმის პროვინცია). 1880-იან წლებში აქ სომხურ-კათოლოკური მრწამსის 125 კომლი ცხოვრობდა. რუსეთის იმპერიის პერიოდის რუკებსა და დოკუმენტებში სოფელი /-ს სახელით მოიხსენიება, თუმცა ადგილობრივები დღეს სომხურ ყაიდაზე „ჰეშტიას“ უწოდებენ. სოფელ ეშტიას უკავშირდება ორი სხვა ტოპონიმი ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში — ეშტიისმთა და ეშტიისწყალი.
კულტურული მემკვიდრეობა
სოფელ ეშტიაში დგას კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი — 1850-იან წლებში აშენებული ღვთისმშობლის სახელობის სომხური კათოლიკური რიტის ეკლესია. ეკლესია დარბაზული ტიპისაა, განზიდული ნახევარწრიული აფსიდით. ნაგებია ტუფის ნათალი კვადრებით. სახურავზე დადგმულია ორსართულიანი ფანჩატუროვანი სამრეკლო. საბჭოთა პერიოდში ეკლესიის შენობა სოფლის მეურნეობის მიზნებისთვის გამოიყენება. ამჟამად ტაძარი მოქმედია.

ეშტიის მახლობლად, მთაზე დგას მცირე ზომის საყდარი („გლიო უხტ“, „სურბ-ჰოვანეს“), რომლის კედლებში დაუყოლებიათ გვიანდელი შუა საუკუნეების ქართული საფლავის ქვები. აღმოსავლეთ კედელში ჩადგმულ ქვის ფილაზე შემორჩენილია ჯვრის გამოსახულება და ქართული ასომთავრული წარწერა: „ქრისტე შეიწყალე ჲუნა“. ივანე გვარამაძის ცნობით (1880) ეშტიის სომხური ეკლესიის განახლების დროს მას უნახავს სხვა ქართულწარწერიანი ქვაც წმინდა სტეფანეს მოხსენიებით (არ შემორჩენილა).

ეშტიაში 1998 წლიდან ფუნქციონირებს ადგილობრივი პოეტისა და მხატვრის — ვიქტორ ოვსეფიანის (დ. 1947 — გ. 1997) სახლ-მუზეუმი [ა(ა)იპ ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტის კულტურის ცენტრი].

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1 691 ადამიანი, ძირითადად კათოლიკური მრწამსის სომხები, რომელთაც ადგილობრივად „მშეცებს“ ან „ფრანგ-მშეცებს“ უწოდებენ (თავდაპირველი საცხოვრისისა და აღმსარებლობის მიხედვით).
ვარდის ციხე

ვარდის ციხე – ციხე ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში, ნასოფლარის ტერიტორიაზე. სოფელ ვარევანთან ახლოს, მისგან ორიოდე კილომეტრზე მდებარეობს ნასოფლარი, რომელიც ჯერ კიდევ შემონახულა. შემონახულია ციხის ნანგრევები, გალავანი და ნაეკლეისარი.

დავთრის მიხედვით 1595 წელს იქ 14 კომლს უცხოვრია. „ალასტანალები“ აქ ამოდიდნენ როგორც ჩანს, რადგან იგი ყველაზე მნიშვნელოვანი ციხეა ალასტანის მიდამოებში. ეკლესიის სამხრეთ კედელზე ჯერ კიდევ იკითხება ასოთა ნარჩენები, არადა, ეტყობა, თავის დროზე საკმაოდ დიდი წარწერა ყოფილა.
პარონიმები

პარონიმები (ბერძ. „ახლოს, გვერდით, იქვე“ და „სახელი“) — სიტყვები, რომლებსაც სხვადასხვა მნიშვნელობა აქვთ, მაგრამ ერთმანეთს ჰგვანან წარმოთქმით.

პარონიმების მაგალითები
მაისი — დაისი
კბენა — რბენა
იდეალური — იდეალისტური
კომპლექსი — კომპლექტი
ვეტერანი - ვეტერინარი
აღთქმა - აღქმა
კომპანია — კამპანია
ნოტი - ნოტა
ყველა წმინდანის დღე

ყველა წმინდანის დღე – დღე როდესაც მოიხსენიება საქართველოში წამებული ღირსი მამანი და დედანი. აღინიშნება ახ. სტილით 24 დეკემბერს. ქართველ ქრისტიანთა საკმაოდ დიდი ნაწილი ამ დღეს მოხსენებულ წმინდანთა სახელებს ატარებს და მათგან ითხოვს მეოხებას.

ამ დღეს მოიხსენებიან:

მამაკაცის სახელები:

აბელი, აბესალომ, აბუსერ, ავაგი, ავგაროზი, ავთანდილი, ალმასხანი, ამირანი, ამირანდო, ანდუყაფარი, არჯევანი, ასლანი, ასპანი, აფრასიონი, აღბულა,
ბაადური, ბადრი, ბაბილა, ბაკური, ბარათა, ბახვა, ბახუტა, ბებური, ბეგლარი, ბედიანი, ბეკო, ბეჟანი, ბერი, ბექა, ქეშქენი, ბეცია, ბირთველი, ბიჭია, ბოცო,
გაგა, გარსევანი, გახა, გელა, გემელი, გივი, გოდერძი, გოსტაბაში, გოჩა, გოჯასპირი, გუგუნა, გულბაათი, გურასპი, გურგენი,
დარისპანი, დარჩია, დემური, დიასამი, დოლენჯი, დურმიშხანი,
ედიშერი, ევდომოსი, ეზრა, ელგუჯა, ერეკლე,
ვამეყი, ვამეხი, ვაჟა, ვარაზა, ვარაზვაჩე, ვარამი, ვარდენი ან ვარდანი, ვაჩე, ვახუშტი, ვირშელი,
ზაალი, ზაზა, ზაუტა, ზებედე, ზურაბი,
თადია, თათე, თარხანი, თაყა, თეიმურაზი, თენგიზი, თორღვა,
იაგორი, იაკინთე, იასე, იმედა, იოთამი, იორამი,
კახაბერი, კვირია, კიკოლა,
ლაშა, ლევანი, ლიპარიტი, ლომინი, ლუხუმი,
მალხაზი, მამამზე, მამისა, მამისთვალი, მამუკა, მანუჩარი, მაყა, მახარე, მერაბი, მინდია, მირმანოზი, მურმანი, მურზაყანი,
ნავროზი, ნარიმანი, ნინია, ნოდარი, ნოშრევანი, ნუგზარი,
ოთარი, ომანი, ონისიმე, ოსე, ოტია, ოქროპირი,
პაატა, პაპალა, პაპუნა,
ჟამუტა,
რამაზი, რამინი, რატი, როინი, რომანი, როსები, როსტვანი, როსტომი,
სავამი, სავლე, სარგისი, სარდიონი, სარიდანი, საურმაგი, სესე, სეხნია, სიაოში, სიდამონი, სულა, სულმამა, სულხანი, სუმბატი,
ტარიელი, ტეტია, უფლისა, უშანგი,
ფარემუზა, ფარნაოზი, ფარსადანი, ფეშანგი, ფირანი, ფიროზი, ფოცხვერი, ფრიდონი,
ქავთარი, ქართლოსი, ქვაბული, ქველი, ქობული, ქუცნა,
ღვთისავარი, ღუღუნი,
ყარამანი, ყაფლანი, ყაყიტა, ყვარყვარე,
შაბურ, შადიმანი, შამადავლე, შანშე, შერმაზანი, შერგილი, შერმადინი, შიაოში, შოთა, შოშიტა,
ცისკარა, ცოტნე,
წათე,
ხარება, ხახუტა, ხოსიტა,
ჭოლა,
ჯაბა, ჯავახი.

ქალის სახელები:

აგრაფინა, ანუკა, ასკილა, ასმათი, ასპიროზი,
ბორენა,
გვანცა, გუგულა, გულვარდისა, გულისა, გულნაზი, გულნარა, გულქანა, გულჯავარი,
დარეჯანი, დესპინე,
ესმა,
ვარსკვლავისა,
ზეინაბი,
თათია, თამთა, თეონა, თინათინი, თმაგიშერა, თუთა, თუთია,
კესარია, კრავაი,
ლამაზა, ლამარა, ლელა, ლერწმისა,
მაგდანი, მაია, მაკა, მანანა, მარგალიტა, მარეხი, მზეთვალა, მზექალა, მზეხა, მზისთანადარი, მნათობი, მნათობისა, მონავარდისა,
ნადია, ნარგიზი, ნესტანი,
პირიმთვარისა, პირიმზე,
როდამი, რუსუდანი,
საგდუხტა,
ტერეზია,
უმანკო,
ფატმანი, ფაქიზო, ფაცია,
ქაბატო, ქალია, ქურციკი,
ცაცო, ცისკარა, ციცინო,
ხათუთა, ხვარამზე, ხვაშაქი, ხორეშანი.
ქრისტოდულე ფილოსოფოსი

ქრისტოდულე ფილოსოფოსი – ქართველი მართლმადიდებელი წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 18 აგვისტო, ახალი სტილით - 31 აგვისტო.

ცხოვრება
ღირსი მამა ქრისტოდულე ფილოსოფოსი საუკუნის იმ წმინდა მამათა რიცხვს მიეკუთვნება, რომელთა ცხოვრებამ და მოღვაწეობამ წარუშლელი კვალი დატოვა ეკლესიისა და ერის ისტორიაში.

ცნობილი საეკლესიო მწერლისა და ფილოსოფოსის, არსენ ვაჩეს ძის „დოგმატიკონში“ გვხვდება ერთი ანტიმაჰმადიანური საპოლემიკო თხზულება, რომელსაც ასეთი სათაური აქვს: „ჴსენებაჲ სიტყვისგებისაჲ და სასჯელისაჲ სჯულისათჳს ქრისტიანეთაჲსა და სარკინოზთა“. აქ მოთხრობილ ამბავს ავსებს იოანე ბატონიშვილის „კალმასობა“, რომელშიც გვაქვს ცნობები „მამისა ქრისტოდულე ოსად წოდებულისათჳს“.

ამ ცნობების მიხედვით, მამა ქრისტოდულე იყო მონაზონი, წარჩინებულთაგან და კეთილშობილთა ძირთაგან აღმოსრული. ქრიტოდულე ფილოსოფოსი ყოფილა, წმინდა წერილში ღრმად ჩახედული, არაბულ და სპარსულ ენებში განსწავლული და ყურანის მცოდნე.

როცა საქართველოში სპარსთა ხელმწიფე იამამე შემოიჭრა, თბილისში იგი უომრად შემოუშვეს, რისთვისაც უსჯულო მეფე მათ კეთილად მოექცა და „მრავალთა მიანიჭა საბოძვარნი“.

ერთხელ იამამემ შეკრიბა ქართველნი და სარკინოზნი. მათ შორის იყო ქართველი ბერი ქრისტოდულეც. მასა და სარკინოზებს შორის ამ კრებაზე პაექრობა გაიმართა. ბერს შეეკამათა ჯერ თვით იამამე ხელმწიფე, რომელიც ძლეულ იქნა, შემდეგ მას შეენაცვლა ვინმე მოგვი, ვარსკვლავთმრიცხველი. ისიც რომ ვერას გახდა, მოუწოდეს „კაცსა ვისმე მოძღუარსა და სიტყჳს მეცნიერად საგონებელსა“, რომელიც თითქოს უფრო მომზადებული იყო საპაექროდ. კამათი წარმოებდა შემდეგი საკითხების ირგვლივ: აზრი და მნიშვნელობა ქრისტიანთა ბერმონაზვნობისა; იესო ქრისტეს ღვთაება და განხორციელება; არის თუ არა მუჰამედი ჭეშმარიტი წინასწარმეტყველი. ბერს თავისი არგუმენტები მოჰყავდა როგორც საღვთო წერილიდან, ისე ყურანიდან. მან სძლია მეტოქეებს, რომელნიც „შეკდიმებულ და სირცხვილეულ“ დარჩნენ.

მიტროპოლიტი ტიმოთე გაბაშვილი თავის „მიმოსვლაში“ აღწერს ათონის მთაზე მოგზაურობას, მოიხსენიებს იქ მოღვაწე მამებს და წერს:

სავარაუდოა, რომ საქართველოში მოღვაწე ბერი შემდგომ ათონს გაემგზავრა, ქართველთა მონასტერში და აღესრულა კუნძულ პატმოსზე.
ქრისტეფორე გურული

ქრისტეფორე გურული — ქართველი მართლმადიდებელი წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 16 აგვისტო, ახალი სტილით - 29 აგვისტო.

ცხოვრება
წმინდა მოწამე ქრისტეფორე გურულის შესახებ ბიოგრაფიული ცნობები არ მოგვეპოვება. მისი სახელი საქართველოს საეკლესიო კალენდარში საუკუნიდან შემოდის. მის შესახებ მხოლოდ ისაა ცნობილი, რომ საქართველოში მოღვაწეობდა და მოწამეობრივად აღესრულა ქრისტესთვის.
ცეცხლი (საიდუმლო მასალები)

ცეცხლი — ამერიკული ზებუნებრივი და სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრის სერიალ საიდუმლო მასალების პირველი სეზონის მეთორმეტე ეპიზოდი, რომელიც ეთერში გავიდა 1993 წლის 17 დეკემბერს.

სიუჟეტი
ინგლისი. მოხუცი ადამიანი მოულოდნელად ცეცხლში ეხვევა. მიუხედავად მცდელობებისა, იგი ცოცხლად დაიწვა. მალდერი და სკალი იძიებენ ამ საქმეს. აღმოჩნდება, რომ ეს არის ერთ-ერთი ბრიტანელი არისტოკრატების მსგავსი შემთხვევების რიგიდან. დამნაშავეა ვინმე ბობი, რომელსაც საკუთარი თავის ხელოვნურად აალების ნიჭი აქვს. მრავალი გამოძიების შემდეგ ბობს იჭერენ და სპეციალურ კამერაში კეტავენ.
ზღვის მიღმა (საიდუმლო მასალები)

ზღვის მიღმა — ამერიკული ზებუნებრივი და სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრის სერიალ საიდუმლო მასალების პირველი სეზონის მეცამეტე ეპიზოდი, რომელიც ეთერში გავიდა 1994 წლის 7 იანვარს.

სიუჟეტი
ამ სერიალის მოვლენები დანა სკალის მამის ირგვლივ ტრიალებს. მას შემდეგ, რაც მშობლები საშობაო ვიზიტის შემდეგ შინ მიდიან, დანა იძინებს სავარძელში, შემდეგ კი იღვიძებს და ხედავს მამას. იგი მას რაღაცას ეუბნება. ამ დროს რეკავს ტელეფონი და მამა ქრება. ყურმილში დედის ხმა ისმის. იგი ამცნობს დანას, რომ მამამისი 1 საათის წინ გარდაიცვალა გულის შეტევით. დანას მამასთან დაკავშირებულ ამ ეპიზოდში აღწერილი სხვა მოვლენები ასევე უკავშირდება ლუთერ ლი ბოგს, პატიმარს, რომელსაც ხილვები აქვს და შეუძლია მალდერს დაეხმაროს რამდენიმე ადამიანის გატაცების გამოძიებაში. ერთ-ერთი ვიზიტისას იგი უმღერის დანას ცნობილ სიმღერას ” ”, რომელსაც მას მამა უმღეროდა.
იერიქონი

იერიქონი — ქალაქი პალესტინაში, იერიქონის მუჰაფაზას ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე იორდანეს დასავლეთ სანაპიროზე. მოსახლეობა 20 000 კაცი, ძირითადად პალესტინელები. იერიქონი მდებარეობს მკვდარი ზღვის ჩრდილოეთით, ქალაქიდან ზღვამდე მანძილი არის 16 კილომეტრი, იერიქონი ზღვის დონეზე დაბლა მდებარეობს. ეს ქალაქი ასევე ითვლება მსოფლიოში ერთ-ერთ პირველ დასახლებულ ადგილად, რომელმაც დღემდე მოაღწია.

ქალაქიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 30 კილომეტრში მდებარეობს იერუსალიმი.

ისტორია
იერიქონი ბიბლიაში საკმაოდ ხშირად არის ნახსენები.

ქალაქში ჩატარებული არქეოლოგიური გათხრების შედეგად დადგინდა რომ, აქ მოსახლეობა ჯერ კიდევ ჩვენს ერამდე 9000 წლის წინ ცხოვრობდა. ამ ტერიტორიაზე მუდმივი დასახლება უკვე 8000 - 7000 წლის წინ ჩნდება. არქეოლოგიური მტკიცებულებები მიუთითებს რომ შუა ბრინჯაოს ხანაში, ქალაქის გალავანი მკვეთრად გაფართოებული და გაძლიერებული იყო. იერიქონი დროთა განმავლობაში სხვადასხვა იმპერიის შემადგენლობაში მოიექცა, ამ მიდამოებს ჯერ ასურეთი, ხოლო შემდეგ სპარსეთის იმპერია აკონტროლებდა. ალექსანდრე მაკედონელის ლაშქრობების შემდეგ, იერიქონი შევიდა მაკედონიის იმპერიის შემადგენლობაში, აქ გავრცელდა ელინიზმი.

დაძმობილებული ქალაქები
პიზა, იტალია (2000 წლიდან)
ლიონი, საფრანგეთი
კალიპატრია, კალიფორნია აშშ
იასი, რუმინეთი
ლერდალი, ნორვეგია (1998 წლიდან)
მრავალფუნქციური საბრძოლო თვითმფრინავი

მრავალფუნქციური საბრძოლო თვითმფრინავი — თვითმფრინავი, რომლის გამოყენებაც შესაძლებელია როგორც გამანადგურებლად, ასევე მოიერიშედ.

მრავალფუნქციური გამანადგურებელი განსხვავდება გამანადგურებელ-ბომბდამშენისგან იმით, რომ იგი დაპროექტებულია საჰაერო ბრძოლისა და სახმელეთო შეტევის ამოცანების ზედმიწევნით შესრულებისათვის, გამანადგურებელ-ბომბდამშენი კი უბრალოდ ტიპური გამანადგურებელია, რომელსაც შეუძლია ბომბების ჩამოყრაც.

ტერმინის ისტორია
მრავალფუნქციური საბრძოლო თვითმფრინავი იყო სახელწოდება მრავალეროვანი ევროპული 1968 წლის პროექტისა, რონლის შედეგადაც შეიქმნა თვითმფრინავი . განვითარების სტადიაზე ხანდახან პროექტს მრავალფუნქციურ თვითმფრინავსაც(ინგლ. - } უწოდებდნენ.

მაგალითები
ქვემოთ მოყვანილია მრავალფუნქციური საბრძოლო თვითმფრინავების მაგალითები იმ ქვეყნების მიხედვით, სადაც ისინი შეიქმნა.