iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვინ არის დამნაშავე?

ვინ არის დამნაშავე? — პირველი ქართული მხატვრული ფილმი, რომელიც დაფუძნებულია პიესაზე. ფილმი გადაღებულია ალექსანდრე წუწუნავას მიერ და მისი სიუჟეტი ასახავს ამერიკაში გურული მოჯირითეების ისტორიას.

სიუჟეტი
გამდიდრების ჟინით შეპყრობილი ედის ჩაგონებით გურული გლეხი სიკო სხვა დაქირავებულ ცხენოსნებთან ერთად მიემგზავრება აშშ-ში, რათა იქაურ ცირკში მონაწილეობით ფული იშოვოს. შინ ცოლ-შვილი, დედა და მოხუცი პაპა რჩებიან. სიკოს წასვლის შემდეგ შვილი და პაპა გარდაიცვლებიან, მეუღლე ფატის კი დედამთილის ხელშეწყობით მეზობელი შეაცდენს და ამერიკიდან დაბრუნებულ სიკოს ცოლი ფეხმძიმედ დახვდება. შეურაცხყოფილი ფატი თავს იღრჩობს, სიკო კი სახლ-კარს გადაწვავს და თითონაც იღუპება.

როლებში
ნატო ვაჩნაძე
კოტე მიქაბერიძე — სიკო
არკადი ხინთიბიძე
ვლადიმერ ტრაპაიძე
ცეცილია წუწუნავა — სიკოს დედა

გადაღება
ფილმის გადაღებამდე წუწუნავა პიესას „ვინ არის დამნაშავე?“ წარმატებით დგამდა სცენაზე. მისი გადაღების პროცესში ოზურგეთსა და ლანჩხუთში უამრავი მასალა შეაგროვეს, რაც დაიკარგა. შემორჩენილია მოჯირითე ლუკა ჩხარტიშვილის 1925 წლის 23 აგვისტოს წერილი ივანე ურუშაძისადმი, სადაც ის საყვედურობს წუწუნავას ფოტომასალის დაკარგვის გამო.

სახკინმრეწვის ეზოში 5 დღეში ააშენეს სამწრიანი ამერიკული ცირკი, ერთ კვირაში შეიკერა კოვბოების, ინდიელების, მოჯირითე გურულების კოსტუმები. ჯირითის სცენებში მონაწილეობდნენ რეალურად ამერიკაში ნამყოფი მოჯირითეები, მათ შორის ცოლ-ქმარი ველიკო და მარო კვიტაიშვილები, რომლებიც ამერიკაში 1910-იან წლებში ჯირითობდნენ. მასობრივი სცენისთვის საჭირო დიდძალი მაყურებელი რეკლამით მოიზიდეს. მაყურებლისადმი წაყენებული მოთხოვნა იყო, რომ მათ ევროპული კოსტუმები უნდა ცმოდათ.

წუწუნავამ ფილმი ორ სერიად გადაიღო, მაგრამ სახკინმრეწვის წარმომადგენელმა გრიგოლ არუსტანოვმა, რომელმაც ფილმი მოსკოვში ჩაიტანა, ის შეკვეცა და „უაილდ ვესტის მხედარი“ დაარქვა. არუსტანოვმა შეცვალა ზოგიერთი ტიტრი, სადაც „ქართველი მოჯირითეები“ „კავკასიელ მოჯირითეებად“ გადააკეთა. წუწუნავა იმდენად უკმაყოფილო იყო გადაკეთებებით, რომ ერთხანს ტიტრებიდან საკუთარი გვარის ამოღებაც კი უნდოდა, მაგრამ შემდეგ ბედს შეეგუა.

პრემიერა
თბილისში ფილმის პრემიერა ერთდროულად სამ კინოთეატრში, „სოლეიში“, „არფასტოსა“ და „აპოლოში“ გაიმართა. ბილეთები ელვის სისწრაფით იყიდებოდა. სახკინმრეწვმა წინასწარ გამოსცა სარეკლამო ქართულ-რუსული ბუკლეტი. თბილისის კინოეკრანებზე პირველი სამი კვირის განმავლობაში ფილმი 60 ათასმა მაყურებელმა ნახა.

ფილმი მოსკოვის ექვს კინოთეატრში გადიოდა და დიდი მოწონება დაიმსახურა. კინოსურათი საზღვარგარეთაც გაიტანეს და აჩვენეს გერმანიაში, ფინეთში, ლიტვაში, ლატვიაში, პოლონეთში, თურქეთში, ირანში, ჩეხოსლოვაკიაში.
ხანუმა (ფილმი)

ხანუმა — პირველი ქართული კინოკომედია, რომელიც დაფუძნებულია ავქსენტი ცაგარელის 1882 წლის ამავე სახელწოდების პიესაზე. ფილმი გადაღებულია ალექსანდრე წუწუნავას მიერ. ფილმი პოპულარობით სარგებლობდა და მაყურებლის თხოვნით მისი ჩვენებები დაგეგმილზე მეტხნს გაგრძელდა.

როლებში
ელისაბედ ჩერქეზიშვილი — ხანუმა
კოტე მიქაბერიძე
თამარ ბოლქვაძე
ვალერიან გუნია
ტასო აბაშიძე
ლადო კავსაძე
ინა ნაზარიშვილი
მიხეილ ჭიაურელი
ვლადიმერ ტრაპაიძე
ცეცილია წუწუნავა
სოფია ჟოზეფი
ვასო აბაშიძე
ლევან ხოტივარი
ალექსანდრე კანდელაკი
კოხტა ყარალაშვილი

გადაღება
ფილმის გადაღებას წინ უსწრებდა კამათი ქართულ პრესაში, თუ როგორი კომედიები უნდა გადაღებულიყო საქართველოში. სახკინმრეწვის თანამშრომელი სერგო ამაღლობელი მიიჩნევდა, რომ საქართველოში ივარგებდა არა ცალკეულ კომიკოს მსახიობზე დამყარებული ფილმები, როგორც ეს გავრცელებული იყო ამერიკაში, არამედ სასაცილო სიუჟეტების მქონე ფილმები. ცნობილი ფილოლოგი გაიოზ იმედაშვილი კი ითხოვდა ინდივიდუალური ოსტატობის მქონე მსახიობებზე გაკეთებულიყო აქცენტი და მაგალითად მოჰყავდა ნიკო გოცირიძე და ალექსანდრე ჟორჟოლიანი.საბოლოოდ გადაწყვეტილება ამაღლობელის კონცეფციას დაეფუძნა.

წუწუნავას საოპერო თეატრში უკვე 1919 წელს დადგმული ჰქონდა „ხანუმას“ მიხედვით შექმნილი ვიქტორ დოლიძის ოპერა „ქეთო და კოტე“. რეჟისორმა სცენარში ჩაამატა რამდენიმე ახალი პერსონაჟი და ეპიზოდი, რითაც უფრო გაახალისა სიუჟეტი. ცაგარელის პიესა ქართული ენის რუსულ ყაიდაზე მოდიფიკაციაზე იყო აგებული, რაც სასაცილოს ხდიდა დიალოგებს, მუნჯ ფილმში კი კილოკავი არ გამოჩნდებოდა, ამიტომ რეჟისორმა მთელი ყურადღება კომიკურ ეპიზოდებზე გადაიტანა, რამაც გაამართლა.
ორი მონადირე

ორი მონადირე — ალექსანდრე წუწუნავას 1927 წლის ფილმი. ფილმში სკურპულოზურად არის დამუშავებული ყოფითი დეტალები, გმირთა ჩაცმულობა, სოფლის სახლის მოწყობილობა. გამოყენებულია მრავალი სპეცეფექტი და კომბინირებული გადაღება.

სიუჟეტი
ორ მონადირე ძმას ერთი ქალი შეუყვარდებათ და ერთმანეთის დაუნდობელ მტრად იქცევიან. ძმები გადაწყვეტენ წილისყრას, გამარჯვებულმა უნდა მოკლას დამარცხებული და ქალიც მას დარჩება.
ჯანყი გურიაში (ფილმი)

ჯანყი გურიაში — ალექსანდრე წუწუნავას უკანასკნელი ფილმი. ორსერიიანი ფილმი გადაღებულია ეგნატე ნინოშვილის ამავე სახელწოდების რომანის მიხედვით 1928 წელს.

გადაღება
ეგნატე ნინოშვილის რომანი „ჯანყი გურიაში“ წუწუნავას ჯერ კიდევ სცენაზე ჰქონდა დადგმული და მას დიდი აღიარება მოჰყვა. ფილმის გადაღება ლიხაურში მიმდინარეობდა. წუწუნავამ უარი განაცხადა გურული ადათ-წესების, კოლორიტისა და ეგზოტიკის თვითმიზნურ ჩვენებაზე და აქცენტო მთავარ გმირთა სახეების მხატვრულ გამოხატვაზე გააკეთა. ფილმში მრავლადაა მასობრივი სცენები: ხალხმრავალი კრებები და საბრძოლო ბატალიები.

ფილმის წარმოებაში ჩაშვებას მხარს არ უჭერდა სახკინმრეწვის ხელმძღვანელი გერმანე გოგიტიძე. მას მიაჩნდა, რომ ფილმს დიდი დანახარჯები დასჭირდებოდა, წარმატებული კი არ გამოვიდოდა. ბიუჯეტის გადახარჯვის გამო გოგიტიძე თანამდებობიდან გაათავისუფლეს.
ჰოვანეს აბელიანი

ჰოვანეს არტემის ძე აბელიანი (; დ. 4 ნოემბერი, 1865, შემახა, ბაქოს გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 1 აგვისტო, 1936, ერევანი, სომხეთის სსრ, სსრკ) — სომეხი მსახიობი. აზერბაიჯანის სსრ-სა და სომხეთის სსრ-ს სახალხო არტისტი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ხელოსნის ოჯახში. სწავლობდა ბაქოს რუსულ რეალურ სასწავლებელში. სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო 1882 წელს. 1886 წლიდან გამოდის სომხურ სცენაზე. 1932 წელს მიიღო აზერბაიჯანისა და სომხეთის სახალხო არტისტისა და შრომის გმირის წოდება. გამოდიოდა ბაქოს, თბილისის, ასევე შუა აზიის, უკრაინის და რუსეთის ქალაქების სცენაზე. აგრეთვე საზღვარგარეთ: თურქეთში, ირანში, ეგვიპტეში, გერმანიაში, საფრანგეთში, ინგლისში, აშშ-ში.

1936 წელს აბელიანის სახელი ეწოდა ვანაძორის სახელმწიფო დრამატულ თეატრს.
ხორენ აბრამიანი

ხორენ აბრამიანი (; დ. 1 აპრილი, 1930, ერევანი, სომხეთის სსრ, სსრკ — გ. 10 დეკემბერი, 2004, ერევანი, სომხეთი) — სომეხი საბჭოთა მსახიობი, თეატრისა და კინოს რეჟისორი. 1980 წელს მიანიჭეს საბჭოთა კავშირის სახალხო არტისტის წოდება.

დაიბადა 1930 წლის 1 აპრილს ერევანში. 1951 წელს დაასრულა ერევნის თაეატრალური ინსტიტუტი. ამავე წლიდან ერევნის დრამატული თეატრის მსახიობია. 1980–1985 წლებში მთავარი რეჟისორი. 1988–1996 წლებში თეატრის მთავარი რეჟისორი და სამხატვრო ხელმძღვანელია. 1985–1988 წლებში ლენინაკანის დრამატული თეატრის მთავარი რეჟისორია. კინოში მისი დებიუტი შედგა 1949 წელს.

გარდაიცვალა 2004 წელს ერევანში. დაკრძალულია კომიტასის სახელობის პანთეონში.
ქუფის დიდი მეჩეთი

ქუფის დიდი მეჩეთი, ან მასჯიდ ელ-ქუფა ან მასჯიდ-ალ-აზამ — მსოფლიოს ერთ-ერთი უძველესი მეჩეთი. მდებარეობს ქუფაში, ერაყში. მეჩეთი აშენებულია საუკუნეში. მასში დაკრძალულია მუსლიმ იბნ აქილი, ჰუსეინ იბნ ალის პირველი ბიძაშვილი. მისი კომპანიონი ჰანი იბნ ურვა და რევოლუციონერი ალ-მუხტარ ალ თაქაფი.

ზომები
დღევანდელი შენობის ფართობი შეადგენს 11,000 მ2-ს.

მეჩეთი შეიცავს 9 ტაძარს, აქვს ოთხი მინარეთი და ხუთი კარიბშე.
არუს ასრიანი

არუს ასრიანი (; დ. 9 დეკემბერი, 1904, თბილისი, რუსეთის იმპერია — გ. 28 ივნისი, 1987, ერევანი, სომხეთის სსრ) — სომეხი საბჭოთა მსახიობი. 1972 წელს მიანიჭეს საბჭოთა კავშირის სახალხო არტისტის წოდება.

დაიბადა 1904 წელს თბილისში. სწავლობდა სოფელ სანაინში. მსახიობის მამა მუშაობდა ქალაქ ალავერდის შახტაში. ცხოვრების მძიმე პირობების გამო ოჯახი გადასახლდა თბილისში.

1918 წელს თბილისში შედგა მისი თეატრალური დებიუტი და შეასრულა ანუშის როლი არმენ ტიგრანიანის ოპერაში „ანუში“. 1923 წლიდან თბილისის სომხური დრამატული თეატრის მსახიობია. 1929 წლიდან ლენინაკანში მოღვაწეობს. 1940 წლიდან ერევნის დრამატული თეატრის მსახიობია.

გარდაიცვალა 1987 წელს ერევანში. დაკრძალულია კომიტასის სახელობის პანთეონში.
ტუკურუის ჰიდროელექტროსადგური

ტუკურუის ჰიდროელექტროსადგური — ჰიდროელექტროსადგური ბრაზილიაში, მდინარე ტოკანტისზე. 8 370 მეგავატის მოცულობის ელექტროსადგური ორ ნაწილად აშენდა და 1984 წლის შემდეგ მუშაობს. 5,5 მილიარდი დოლარის ღირებულების ობიექტის მშენებლობა 1975 წელს დაიწყო. პირეველი ნაწილი 1984 წელს დამთავრდა და 78 მეტრის სიგრძის და 12 500 მეტრის სიგანის დამბა აშენდა. მაშინ მხოლოდ თორმეტი, 330 მეგავატის მოცულობის და ორი 25 მეგავატიანი ტურბინა მუშაობდა. მშენებლობის მეორე ნაწილი 1998-დან 2010 წლამდე მიმდინარეობდა. ამდროს დაამატეს 11 გენერატორი, თითოეული 370 მეგავატის მოცულობით. ელექტროსადგური ენერგიით უზრუნველყობს ქალაქ ბელემს და მის მიდებარე ტერტორიას.
ჰრაჩია ღაფლანიანი

ჰრაჩია ღაფლანიანი (; დ. 14 ნოემბერი, 1923, გარგარი, ასფსრ, სსრკ — გ. 17 აგვისტო, 1988, ერევანი, სომხეთის სსრ) — სომეხი საბჭოთა მსახიობი, თეატრისა და ოპერის რეჟისორი, პედაგოგი. 1971 წელს მიანიჭეს საბჭოთა კავშირის სახალხო არტისტის წოდება.

დაიბადა 1923 წელს სოფელ გარგარში სტეფანავანის მახლობლად მუშის ოჯახში. პირველად სცენაზე გამოვიდა 12 წლის ასაკში ლენინაკანის თეატრში. 1937-1962 წლებში ერევნის მოზარდ მაყურებელთა თეატრის მსახიობი, შემდეგ კი რეჟისორია. თეატრში მუშაობის პარალელურად სწავლობდა ერევნის თეატრალურ სასწავლებელში, რომელიც დაასრულა 1940 წელს. 1956-1959 და 1986 წლიდან გარდაცვალებამდე ერევნის დრამატული თეატრის მთავარი რეჟისორია.

გარდაიცვალა 1988 წელს ერევანში. დაკრძალულია კომიტასის სახელობის პანთეონში.
გრანდ კულის ჰიდროელექტროსადგური

გრანდ კულის ჰიდროელექტროსადგური — ჰიდროელექტროსადგური აშშ-ში, ვაშინგტონის შტატში, მდინარე კოლუმბიაზეა განლაგებული და მსოფლიოში სიდიდით მეხუთეა. პროექტი სამ ნაწილად აშენდა და ენერგიის გამომუშავება 1941 წელს დაიწყო. ყოველწლიურად სადგური დაახლოებით 24 ტერავატ.სთ ელექტრონერგიას გამომუშავებენ. ჰიდროელექტროსადგური 6 809 მეგავატი მოცულობისაა. ელექტროსადგური 3 ჰესს და ბეტონის კაშხალს მოიცავს. მშენებლობა 1933 წელს დაიწყო. ობიექტი მოიცავს 18 ფრანგულ 125 მეგავატიან ტურბინას და სამ დამატებით 10 მეგავატიან დანადგარს რომლებიც 1950 წლიდან გამოიმუშავებენ ელექტროენერგიას. ჰიდროელექტროსადგურის მშენებლობის მესამე ეტაპი 1967 წელს დაიწყო. 2013 წელს შეაკეთეს 805 მეგავატიანი დანადგარები
ლუნტანის ჰიდროელექტროსადგური

ლუნტანის ჰიდროელექტროსადგური — ჰიდროელექტროსადგური ჩინეთში.

ჰესი მდინარე ჰონგშუიზე მდებარეობს და მსოფლიოში მეშვიდე უდიდესი ჰესია და მეექვსე უდიდესი აზიაში. სადგური მოიცავს ცხრა 700 მეგავატიან გენერატორს. დამბა სიმაღლეში 216 ხოლო სიგანეში 832 მეტრია. ჰესის კომპანია -მ ააშენა. სადგურის მშენებლობა 2007 წლის მაისში დაიწყო და 2009-ში დამთავრდა. აქ ყოველწლიურად დაახლოებით 18.7 ტერავატსაათ ელექტროენერგიას გამოიმუშავებენ.
კრასნოიარსკის ჰიდროელექტროსადგური

კრასნოიარსკის ჰიდროელექტროსადგური — ჰიდროელექტროსადგური რუსეთში.

ჰესი მდინარე ენისეიზე მდებარეობს და მსოფლიოში მეათე უდიდესი ჰიდროელექტროსადგურია. ჰესის მშენებლობა 1956 წელს დაიწყო და 1972-ში დამთავრდა. კრასნოიარსკის დამბა 124 მეტრი სიმაღლისაა და 1 065 მეტრი სიგრძის. ელექტროსადგური შედგება 12 გენერატორისგან და თითოეული მათგანის სიმძლავრე 500 მეგავატია. ტურბინები და გენერატორები ჰესისთვის ლენინგრადის მეტალურგიულმა ქარხანამ დაამზადა. კომპანია „ჰიდროენერგოპროექტმა“ კი სადგურის გეგმა შექმნა და ააშენა. სადგური ყოველწლიურად 18.4 ტერავატ/სთ ელექტროენერგიას გამოიმუშავებს.
რობერტ ბურასას ჰიდროელექტროსადგური

რობერტ ბურასას ჰიდროელექტროსადგური — ჰიდროელექტროსადგური კანადაში. მას სახელი კვებეკის პრემიერის, რობერტ ბურასას პატივსაცემად ეწოდა.

ჰესი კანადაში, მდინარე ლა გრანდეზეა აშენებული და მსოფლიოში მეცხრე უდიდესი ჰიდროელექტროსადგურია. 3.8 მილიარდი დოლარის ღირებულების პროექტის მშენებლობა 1974 წელს დაიწყო. აშენებული დამბა 162 მეტრის სიმაღლის და 2 835 მეტრი სიგანისაა. ჰესში გაერთიანებულია ორი ჰირდოელექტროსადგური, რომლებიც 16 ტურბინას მოიცავს. თითოეული 351 მეგავატ ენერგიას გამოიმუშავებს. 2012 წელს მიღებული სადგურის გასაუმჯობესებლად ჰესის განახლების პროექტი დაიწყო, რომელიც 2020 წელს უნდა დამთავრდეს.
ჩერჩილის ჩანჩქერის ჰიდროელექტროსადგური

ჩერჩილის ჩანჩქერის ჰიდროელექტროსადგური — ჰიდროელექტროსადგური კანადაში. 5 428 მეგავატი სიმძლავრის ჰიდროელექტროსადგური ნიუფაუნდლენდში მდინარე ჩერჩილზე მდებარეობს. ის მსოფლიოში მეათე უდიდესი ჰიდროელექტროსადგურია. სადგურის მშენებლობა 1967 წელს დაიწყო. ჰესზე კაშხალი არ არის აშენებული. წყლის რეზერვუარს მხოლოდ ქვის დიდი რაოდენობა აკავებს. მიწისქვეშა სადგური 11 ტურბინისგან შედგება. თითოეული მათგანი 493 მეგავატ ენერგის გამოიმუშავებს. ყოველწლიურად სადგური 35 000 ტერავატ.სთ ენერგიას გამოიმუშავებს. ის ერთ-ერთი უდიდესი ჰიდროელექტროსადგურია ჩრდილოეთ ამერიკაში.
სოს სარქისიანი

სოს სარქისიანი (; დ. 24 ოქტომბერი, 1929, სტეფანავანი, სომხეთის სსრ, სსრკ — გ. 26 სექტემბერი, 2013, ერევანი, სომხეთი) — სომეხი საბჭოთა თეატრისა და კინოს მსახიობი და რეჟისორი, მხატვრული კითხვის დიდოსტატი, პედაგოგი. 1985 წელს მიანიჭეს საბჭოთა კავშირის სახალხო არტისტის წოდება.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1929 წელს ქალაქ სტეფანავანში. 1948 წელს გადავიდა ერევანში და გახდა ერევნის მოზრდ მაყურებელთა თეატრის მსახიობი. 1954 წელს დაასრულა ერევნის სამხატვრო-თეატრალური ინსტიტუტი. 1954-1990 წლებში ერევნის დრამატული თეატრის მსახიობია.

გასტროლებზე იყო აშშ-ში, ლიბანსა და სირიაში.

1991 წელს ჩამოაყალიბა და ხელმძღვანელობდა ერევნის დრამატულ თეატრს „ამაზგაინი“ (ამჟამად სოს სარქისიანის სახელობის ნაციონალური თეატრი).

1991 წელს იყო სომხეთის პრეზიდენტობის კანდიდატი. დაშნაკცუთიუნის წევრი

გარდაიცვალა 2013 წელს ერევანში. დაკრძალულია კომიტასის სახელობის პანთეონში.

ჯილდოები და აღიარება
სომხეთის სსრ დამსახურებული არტისტი
სომხეთის სსრ სახალხო არტისტი
1975 — სომხეთის სსრ-ის სახელმწიფო პრემია (მკრტიჩის როლისთვის ფილმში „სამკუთხედი“)
1979 — სომხეთის სსრ-ის სახელმწიფო პრემია (თეატრალური მოღვაწეობისთვის)
1981 — საპატიო ნიშნის ორდენი
1985 — სსრკ სახალხო არტისტი
1988 — სომხეთის სსრ-ის სახელმწიფო პრემია (სატელევიზიო ფილმში - „მატენადარანი“ მონაწილეობისთვის)
2000 — ერევნის საპატიო მოქალაქე
1996 — სომხეთის რესპუბლიკის სახელმწიფო პრემია
თბილისის სომხური პანთეონი

პანთეონში დაკრძალულები
ცნობილ სომხებთან ერთად ხოჯივანქის პანთეონი წარმოადგენს შემდეგი საგვარეულოების სასაფლაოს:
ბებუთოვების ოჯახი
ღარაგანოვების ოჯახი
სარაევების ოჯახი
ქალანთაროვების ოჯახი
კუზანოვების ოჯახი
ამიროვების ოჯახი
შაროევების ოჯახი
აღაჯანოვების ოჯახი
ტერ-დავიდოვების ოჯახი
ბერივების ოჯახი
მურადოვების ოჯახი
ტერ-ღევონდიანების ოჯახი
ამირაგოვების ოჯახი
პიტოევების ოჯახი
თარხანოვების ოჯახი
თუმანოვების ოჯახი

ეპიგრამები
სასაფლაოზე არსებულ საფლავებზე უამრავი ეპიგრამა და საფლავის ქვა იყო მოკლე ჩანაწერებით, რომლებიც ბევრ რამეს გვიმხელდა თბილისის სომხურ მოსახლეობაზე, ოჯახებზე, სხვადასხვა მემკვიდრეობასა და საზოგადოებრივი ცხოვრების სხვადასხვა მხარეზე. უფრო ცნობილ ეპიგრამებს შორის იყო საიათ-ნოვას ცოლის საფლავის ქვის ეპიგრამა, რომელშიც ეწერა: „456 (1768 წ.). ამ საფლავში მე ვარ - საიათ-ნოვა მარმარის ცოლი. აკურთხეთ“. კიდევ ერთი მაგალითი იყო ეპიგრამა: „აი, მე ვარ - მუღნის ეკლესიის მთავარეპისკოპოსის, ტერ-დავითის ცოლი. ვინც კითხულობს, გაიხსენეთ. 420 წლის ზაფხული (1732 წ.)“. გრიგორ არწრუნის საფლავის ქვა, რომელიც კლდესავით არის შექმნილი, დაკარგულია. ღაზაროს აღაიანის საფლავის ქვა ეპიგრამით: „ბავშვთა მეგობარი ღაზაროს აღაიანი“ ასევე დაკარგულია. ზოგიერთი ეპიგრამა შემორჩენილია ა. იერემიანის წყალობით, რომელმაც გადაწერა და ვენაში გამოაქვეყნა ხოჯივანქის მე-19 საუკუნის ბოლოს - მე-20 საუკუნის დასაწყისის ეპიგრაფები, ხოლო რამდენიმე ცალკეული ნიმუში დაცულია თბილისის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მუზეუმში. იერემიანი წერდა: „იქ იყო ათასობით გრანიტის, მარმარილოს ქანდაკება და სტელა, ათასობით მოკლე და ამაღელვებელი ნოტი, სევდიანი ლექსი და მეოთხედი“.
სამანიშვილის დედინაცვალი (1926 წლის ფილმი)

სამანიშვილის დედინაცვალი — კოტე მარჯანიშვილის 1926 წლის ფილმი, დაფუძნებულია დავით კლდიაშვილის ამავე სახელწოდების მოთხრობაზე. მაყურებელი ფილმს გულგრილად შეხვდა. პრესა საერთოდ არ გამოეხმაურა მის გამოსვლას.

როლებში
აკაკი ვასაძე
შალვა ღამბაშიძე
ცეცილია წუწუნავა
ალექსანდრე ჟორჟოლიანი
გოგი რატიანი

გადაღება
ფილმის გადაღება ზესტაფონში მიმდინარეობდა. მარჯანიშვილს მოეწონა ვარინკა წერეთლის კარ-მიდამო. მასპინძელი შვილის გარდაცვალების გამო არავის ენახვვებოდა, მაგრამ რეჟისორს უარი არ უთხრა. ფილმის საბოლოო ვარიანტი არ მოსწონდა მარჯანიშვილს და სახკინმრეწვს სთხოვდა, არ გაეშვათ ფილმი
გოგი რატიანი (ფილმი)

გოგი რატიანი — პირველი ქართული საბავშვო მხატვრული ფილმი. გადაღებულია კოტე მარჯანიშვილის მიერ 1927 წელს. ფილმში აღწერილია ორი მეგობრის ამბავი. მასში ნაჩნებია ორი ეპოქა, მენშევიკების დროინდელი და საბჭოთა საქართველო. ის სრულდება პიონერის ყელსახვევიანი ბავშვების სიცილით. ფილმის კადრებში ჩანს მიწისძვრის შედეგად დანგრეული გორი, თბილისის ქუჩები 20-იან წლებში, საპირველმაისო დემონსტრაცია რუსთაველის გამზირზე. ფილმში ჩანან ალექსანდრე წუწუნავა, ტიციან ტაბიძე, კოტე ფოცხვერაშვილი, დიმიტრი შევარდნაძე. ფილმის გადაღების იდეა მარჯანიშვილს ჩარლი ჩაპლინის „ბიჭუნამ“ უკარნახა. რეჟისორს ისე მოეწონა პატარა სვანი ბიჭუნა, რომლის სახელიც უწოდა ფილმს.
არაბკირის რაიონი

არაბკირის რაიონი — სომხეთის დედაქალაქის, ერევნის თორმეტიდან ერთ-ერთი რაიონი. იგი მდებარეობს ქალაქის ჩრდილოეთ ნაწილში. 2011 წლის მონაცემებით არაბკირის რაიონში ცხოვრობს 130 600 ადამიანი. ჩრდილოეთიდან და დასავლეთიდან საზღვრავს მდინარე რაზდანი.

რაიონს ესაზღვრება კანაკერ-ზეითუნის, აჯაპნიაკის, კენტრონისა და დავთაშენის რაიონები.

რაიონი იყოფა 5 კვარტალად: ნორ-არაბკირი, აიგეძორი, მერგელიანი, რაიკომი და კანაკერის ჰიდროელექტროსადგური.

ქუჩები, მოედნები, პარკები
კომიტასის ქუჩა
ნაირი ზარიანის ქუჩა
ჰრაჩია კოჩარის ქუჩა
მამიკონანის ქუჩა
მჰერ მკრტიჩიანის მოედანი
ვაჰაგან დავთიანის პარკი
დავთაშენის რაიონი

დავთაშენის რაიონი — სომხეთის დედაქალაქის, ერევნის თორმეტიდან ერთ-ერთი რაიონი. იგი მდებარეობს ქალაქის ჩრდილოეთ ნაწილში. 2013 წლის მონაცემებით დავთაშენის რაიონში ცხოვრობს 42 500 ადამიანი. რაიონმა სახელწოდება მიიღო 1939 წელს დავით სასუნცის პატივისცემის ნიშნად.

რაიონს ესაზღვრება არაბკირისა და აჯაპნიაკის რაიონები. ასევე კოტაიქის პროვინცია.

რაიონი იყოფა 2 კვარტალად: დავთაშენი და ჰუისი-ავანი.

ქუჩები, მოედნები, პარკები
ტიგრან პეტროსიანის ქუჩა
ანასტას მიქოიანის ქუჩა
აღაბაბიანის ქუჩა
კადიმია

კადიმია ან ალ-კაზიმია (; ალ-კაზიმიან) — დასახლებული პუნქტი ერაყში, რომელიც დღე დღეისობით მოქცეულია ბაღდადის ჩრთილოეთ გარეუბანში. კადიმია მდებარეობს ქალაქის ცენტრიდან ხუთ კილომეტრში. ის წარმოადგენს ბაღდადის ერთ-ერთ ადმინისტრაციულ ერთეულს.

კადიმია შიიტებისთვის მიიჩნევა წმინდა ქალაქად. მისი სახელი ითარგმნება როგორც ორი კაზიმი ან ორნი რომლებმაც დაითმინეს რისხვა. სახელი ეწოდება ორი შიიტი იმამის პატივსაცემად რომლებიც იქ არიან დასაფლავებული: მუსა ალ-კაზიმი და მისი შვილიშვილი და შემცვლელი მუჰამად ალ-ჯავადი. თავიდან მათ საფლავებზე აშენდა სალოცავი, ხოლო მოგვიანებით კადიმიას მეჩეთი. კადიმიას ტერიტორიაზე თასვდაპირველად იყო კურაიშების სასაფლაო.
ნასირია

ნასირია — ქალაქი ერაყში. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. იგი არის დი-ქარის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრი და უდიდესი ქალაქი. მდებარეობს ზღვის დონიდან 7 მეტრზე. 2012 წლის შეფასების მიხედვით, ქალაქის მოსახლეობა დაახლ. 860 200 შეადგენდა. ნასირია არის მოსახლეობის სიმრავლით ერთ-ერთი უდიდესი ქალაქი ერაყში. იგი მდებარეობს 370 კილომეტრში ქვეყნის დედაქალაქ ბაღდადიდან. თანამედროვე ქალაქი დაარსდა 1876 წელს.

ნასირია ძალიან დიდი ხნის განმავლობაში იმყოფებოდა ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში.ოსმალეთის დაშლის შემდეგ ცოტა ხნით იყო ბრიტანეთის იმპერიაში, ხოლო შემდეგ შევიდა ერაყის სამეფოს შემადგენლობაში.
ძეგლისდება

ძეგლისდება (ძეგლის დადება, ძეგლისწერა) — შუა საუკუნეების საქართველოში საკანონმდებლო აქტის დადგენა-ჩამოყალიბება წერილობით საბუთად, „გაჩენა და დაბადება“ ძეგლად: თვითონ ასეთი საკანონმდებლო ძეგლი („განაჩენი“) განმტკიცებული სახით. ვარაუდობენ, რომ ძეგლის დადებაში აღიბეჭდა უძველესი ხერხი კანონის გამოკვეთისა ქვის სვეტზე (მაგ. ხამურაბის კანონები). ძეგლის დადების მსგავსი გამოთქმები საბუთებში იშვიათი როდია, მაგრამ თვით ამ სახელწოდების აქტებად ცნობილია „რუის-ურბბნისის კრების ძეგლისწერა“ და „ძეგლის დადება მეფეთ მეფის გიორგის მიერ“.
არენის ღვთისმშობლის ეკლესია

არენის ღვთისმშობლის ეკლესია — მონასტერი სომხეთში. მდებარეობს ვაიოცძორის პროვინციის სოფელ არენში. აგებულია 1321 წელს სიუნიქის მთავრის ტარსაიჭ ორბელიანის ბრძანებით და მომიკის პროექტით. 1840 წელს გუმბათი ჩამოინგრა და მასთან ერთად დაიღუპა უნიკალური ფრესკები და რელიეფი, თუმცა მათი ნაწილი გადარჩა გუმბათის საყრდენ კედლებზე. აქ გამოსახულია ევანგელისტური სიმბოლოები: ანგელოზები, არწივი, ფრთიანი ხარები და ლომი.

არქიტექტურა
არენის ღვთისმშობლის ეკლესია გუმბათიანი დარბაზის ტიპის ეკლესიაა, ერთი ყელითა და კონუსური ქოლგისებური გუმბათით. ნაგებობაში შესვლა შესაძლებელია ორი პორტალით: სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. დასავლეთ პორტალის ტიმპანზე, მაღალ რელიეფზე, ამოკვეთილია ღვთისმშობლის გამოსახულება. ეს ქანდაკება და ეკლესიაზე არსებული მრავალი სხვა ქანდაკება, წარწერების მიხედვით, ტაძრის არქიტექტორი მომიკ ვარდაპეტია. იგი ყველაზე ცნობილია თავისი მაღალი რელიეფური ქანდაკებებით ნორავანქის მონასტერში, რომელიც დაახლოებით 6 კილომეტრში მდებარეობს არენიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით. სამხრეთ პორტალის ზღურბლზე ზემოთ ტიმპანზე ჯვრების გამოსახულებებია ამოკვეთილი.

ეკლესიის ინტერიერის ცენტრში, თაღოვანი აფრები ეყრდნობიან ზემოთ მდებარე ყელსა და გუმბათს. მითოლოგიური არსებების მაღალი რელიეფური ქანდაკებები ამშვენებს ოთხ ქვის პანელს აფრებსა და ყელის ძირს შორის. ყელის გარშემო არსებული პატარა ვერტიკალური სარკმლები, ისევე როგორც ოთხივე ფასადზე არსებული პატარა სარკმლები, შუქს უშვებენ ქვემოთ მდებარე მთავარ სართულზე. ნახევარწრიული აფსიდი მდებარეობს ნაგებობის აღმოსავლეთ კედელთან, ხოლო პატარა "სასწავლო ოთახები" ან სამლოცველოები ორივე მხარესაა განლაგებული. აფსიდის ზემოთ მდებარე თაღოვანი სარკმელი ერთადგიანი სვეტითაა გაყოფილი დეკორატიული და კონსტრუქციული მიზნებისთვის.

ეკლესიის გვერდით საინტერესო საფლავის ქვები და ხაჩქარებია განთავსებული. იქვე ახლოს არის საუკუნის ნანგრევები სიუნიკის მბრძანებლის, ტარსაიჭ ორბელიანის სასახლისა, რომელიც იმ დროს იეღეგისიდან არენში გადმოიტანეს. ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ერთ კილომეტრში, მდებარეობს საუკუნის ხიდის ნანგრევები, რომელიც ეპისკოპოსმა სარკისმა ააგო 1265-1287 წლებში. იმავე ადგილას ძველი ხიდის ნაშთებიცაა.
დაჰუკი

დაჰუკი — ქალაქი ერაყში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში, ერაყის ქურთისტანში. იგი არის დაჰუკის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრი და უდიდესი ქალაქი. დაჰუკი მდებარეობს 565 მეტრზე ზღვის დონიდან. დაჰუკი არის 470 კილომეტრში ქვეყნის დედაქალაქ ბაღდადიდან. 2013 წლის აღწერის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა დაახლ. 500 000 ადამიანს შეადგენდა. რადგან ქალაქი ქურთისტანში მდებარეობს, მისი მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი ქურთია და ყველაზე გავრცელებული ენა არის ქურთული.

ქალაქ დაჰუკში მდებარეობს მის მუჰაფაზაში საუკეთესო და მთელ ერაყში ცნობილი დაჰუკის უნივერსიტეტი, რომელიც დაარსებულია 1992 წელს.

დაჰუკის ისტორია ჯერ კიდევ ძვ. წ. საუკუნეში იწყება. ქალაქი ისტორიულად მოიხსენიებოდა ნუჰადრას ან ნაარდას სახელით.
სქილაკი

სქილაკი — ძვ. წ. - საუკუნის ბერძენი მოგზაური, მწერალი და გეოგრაფი. პირველად სქილაკი მეფე დარიოს -მა გააგზავნა მდინარე ინდის დინების მიმართულების შესასწავლად. ამ მოგზაურობისას ასევე შეისწავლა წითელი ზღვა. ეს მოგზაურობა 30 თვე გაგრძელდა. სქილაკი ცნობილი პიროვნება იყო ანტიკურ სამყაროში. სტრაბონი მას მოიხსენიებს როგორც „ანტიკურ მწერალს“.
დირკ ვან ბაბიურენი

დირკ ვან ბაბიურენი (დ. 1595 — გ. 21 თებერვალი, 1624) — ნიდერლანდელი კარავაჯისტული სკოლის ფერმწერი. ბავშვობა უტრეხტში გაატარა. მას ასევე იცნობდნენ როგორც თეოდორე ვან ბაბიურენის ან თეოდორე ბაბიურენის სახელითაც. 1612-1615 წლების პერიოდში გაემგზავრა რომში. დაუმეგობრდა კარავაჯოს რომელმაც ბაბიურენზე დიდი გავლენა მოახდინა. იგი კარავაჯისტულ ჟანრში ხატავდა და გამოჩენილ კარავაჯისტად ჩამოყალიბდა. იგი ერთ-ერთი პირველი ნიდერლანდელი ფერმწერი გახდა რომში. 1620 წელს დაბრუნდა უტრეხტში იქ შეუდგა მუშაობას. იგი -ე საუკუნის ერთ-ერთ წამყვან ნიდერლანდელ ფერმწერად იყო აღიარებული.
ნათელა (ფილმი)

ნათელა — 1926 წლის ქართული საბჭოთა ფილმი, გადაღებული რეჟისორ ამო ბეკ-ნაზაროვის მიერ. ფილმი ასახავს სამეგრელოში გლეხთა აჯანყებას 1856-57 წლებში. ფილმისგან განსხვავებით, სინამდვილეში უტუ მიქავა არ მოუკლავთ, არამედ გადაასახლეს, შემდეგ კი დაბრუნდა და მჭედლად და მამასახლისად მუშაობდა.

როლებში
ნატო ვაჩნაძე
აკაკი ხორავა — უტუ მიქავა
მიხეილ ჭიაურელი
ალექსანდრე ჟორჟოლიანი — ხითი
დიმიტრი ყიფიანი
ჰარიჭავანქი

ჰარიჭავანქი — შუა საუკუნეების მონასტერი სომხეთში. მდებარეობს შირაკის პროვინციის სოფელ არიჭში. აგებულია 1201 წელს.

ნაგებობის უძველესი ნაწილი თარიღდება საუკუნით. ეს არის წმინდა გრიგორის სახელობის ეკლესია, რომელიც აგებულია მასტარის ეკლესიის გავლენით. კომპლექსის მთავარი ეკლესია აგებულია 1201 წელს ზაქარია მხარგრძელის თაოსნობით.
სამავა

სამავა — ქალაქი ერაყში. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში და იგი არის მუთანის მუჰაფაზის უდიდესი ქალაქი და ადმინისტრაციული ცენტრი. ის მდებარეობს მუჰაფაზის ჩრდილოეთ ნაწილში. ქალაქი არის 9 მეტრზე ზღვის დონიდან. 2011 წლის აღწერის მონაცემებით, სამავაში 152 890 ადამიანი ცხოვრობდა. ქალაქ სამავას აქვს მერია და მისი მერი აბდულ ჰუსეინ ხალაფ ჰამზა. იგი მდებარეობს 280 კილომეტრში ქვეყნის დედაქალაქ ბაღდადიდან.

სამავაში მოსახლეობის უდიდეს ნაწილს ერაყელები წარმოადგენენ და ქალაქის მაცხოვრებელთა უდიდესი ნაწილი შიიზმის მიმდევარია.
ბღენო-ნორავანქი

ბღენო-ნორავანქი — საუკუნის მონასტერი სომხეთში. მდებარეობს სიუნიქის პროვინციაში. მონასტერი შედგება მცირე ეკლესიისაგან, რომელიც დათარიღებულია 1062 წლით. იგი მდიდარია ორნამენტებით და ბიბლიური პერსონაჟების გამოსახულებებით. მონასტრის ნანგრევები ხელახლა აღმოაჩინა აკსელ ბაკუნცმა 1920-იან წლებში, ერთ-ერთი მოგზაურობის დროს.