iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ორასიო ვასკესი

ფელიპე ორასიო ვასკეს ლახარა (დ. 22 ოქტომბერი, 1860 — გ. 25 მარტი, 1936) — დომინიკელთა რესპუბლიკის სამხედრო გენერალი და პოლიტიკური მოღვაწე, რომელიც დომინიკელთა რესპუბლიკის პრეზიდენტი იყო 1924 წლიდან 1930 წლამდე.

იგი მონაწილეობდა დომინიკის რესპუბლიკის დიქტატორის, ულისეს ეროს მკვლელობის შეთქმულებაში 1899 წელს. შემდგომში, 1899 წელს, იგი ორი თვის განმავლობაში იყო დომინიკის რესპუბლიკის დროებითი სამთავრობო ხუნტის პრეზიდენტი, სანამ 1899 წლის ნოემბრიდან 1902 წლამდე დომინიკის რესპუბლიკის ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობას დაიკავებდა. 1902-1903 წლებში იგი კვლავ იყო დომინიკის რესპუბლიკის დროებითი სამთავრობო ხუნტის პრეზიდენტი.

ვასკესის მომხრეები ცნობილნი იყვნენ როგორც ორასისტები, განსხვავებით ხიმენისტებისგან, ვასკესის მთავარი მეტოქის, ხუან ისიდრო ხიმენესის მხარდამჭერებისგან და „ლისისტებისგან“, მოკლული დიქტატორის, ეროს მომხრეებისგან.

1888 წელს ვასკესმა ცოლად შეირთო ტრინა დე მოია, პოეტი და მწერალი ლა-ვეგადან. სანტო-დომინგოს მეტროს ერთ-ერთ სადგურს მისი სახელი ჰქვია.

ადრეული წლები
ორასიო ვასკესი დაიბადა 1860 წლის 22 ოქტომბერს, სიბაოს რეგიონის ქალაქ მოკაში. მისი მშობლები იყვნენ ბასილიო ვასკეს ლიზარდო (ესპანელი რამონ ვასკესისა და მოკელი მარია ლიზარდო კაბას ვაჟი) და რამონა ლახარა გომესი (აზუელი პედრო ლახარასა და ტომასა გომესის ქალიშვილი).

ვასკესმა მნიშვნელოვანი ცოდნა შეიძინა. ახალგაზრდობაში იგი ეწეოდა სასოფლო-სამეურნეო და კომერციულ საქმიანობას, ხშირად მოგზაურობდა ლა-ვეგაში, სადაც ურთიერთობა ჰქონდა თავის სოციალურად მნიშვნელოვან ნათესავებთან. მაღალი აღნაგობისა და ძლიერი ფიზიკური მონაცემების მქონე მამაკაცმა სწრაფად მოიპოვა ხალხის პოპულარობა, რომლებიც მას განსაკუთრებით აფასებდნენ სიმშვიდის, ქცევის სიმართლის, ინტელექტუალური მონაცემებისა და გამორჩეული იერის გამო.

ორასიო ვასკესი 26 წლის იყო, როდესაც პოლიტიკაში ჩაერთო „მოიას რევოლუციის“ დაწყებიდან რამდენიმე დღეში. როდესაც ქალაქ ლა-ვეგას თავს დაესხნენ ამბოხებული ჯარები, მან თავი გამოიჩინა მის დაცვაში, გამოხატა სოლიდარობა და იბრძოდა ალეხანდრო ვოს ი ხილის ხელმძღვანელობით მოქმედი მთავრობისთვის.

პოლიტიკური კარიერა
1902 წლის სამხედრო გადატრიალებისას ვასკესმა გააძევა პრეზიდენტი ხიმენესი, დაშალა კონგრესი და ხელისუფლება ჩაიბარა „დროებითი პრეზიდენტის“ სამართლებრივი ფორმით, „ნაციონალური პარტიის“ მხარდაჭერითა და ვიცე-პრეზიდენტის დანიშვნის გარეშე. 1903 წელს, ეკონომიკაში არსებული ქაოტური მდგომარეობისა და ამერიკის შეერთებული შტატების მხრიდან ინტერვენციის საფრთხის წინაშე, სახელმწიფო გადატრიალებამ დაამხო გენერალი ვასკესი, რომელიც რამდენიმეკვირიანი ბრძოლის შემდეგ, 1903 წლის აპრილში, დროებითი მთავრობის პრეზიდენტის თანამდებობიდან გადადგა.

მისი ბიძაშვილი, რამონ კასერესი, პრეზიდენტი იყო 1906 წლიდან 1911 წლამდე.
ლი დენხუეი

ლი დენხუეი (; დ. 15 იანვარი, 1923 — გ. 30 ივლისი, 2020) — ტაივანელი პოლიტიკოსი და მეცნიერი, რომელიც ჩინეთის რესპუბლიკის (ტაივანი) პრეზიდენტის პოსტს 1988-დან 2000 წლამდე იკავებდა. მას ხშირად უწოდებენ „ტაივანის დემოკრატიის მამას“, რადგან მის სახელს უკავშირდება ქვეყნის მშვიდობიანი გადასვლა ავტორიტარული მმართველობიდან ლიბერალურ დემოკრატიაზე.

ადრეული წლები და განათლება
ლი დენხუეი დაიბადა ტაივანში, იაპონიის მმართველობის პერიოდში. მან ბავშვობა და ახალგაზრდობა იაპონურ კულტურულ გარემოში გაატარა. სწავლობდა კიოტოს იმპერიულ უნივერსიტეტში სოფლის მეურნეობის ეკონომიკის მიმართულებით. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ სწავლა განაგრძო აშშ-ში, სადაც კორნელის უნივერსიტეტში მიიღო დოქტორის ხარისხი.

პოლიტიკური მოღვაწეობა
პოლიტიკაში მისი აქტიური ჩართვა 1970-იან წლებში დაიწყო, როდესაც იგი პარტია „გომინდანის“ რიგებში შევიდა. 1984 წელს იგი გახდა ვიცე-პრეზიდენტი ძიან ძინგუოს მმართველობისას. 1988 წელს, ძინგუოს გარდაცვალების შემდეგ, მან დაიკავა პრეზიდენტის პოსტი და გახდა პირველი ტაივანელი პრეზიდენტი (მისი წინამორბედები კონტინენტური ჩინეთიდან იყვნენ დევნილნი).

დემოკრატიული რეფორმები
ლიმ დაიწყო რადიკალური რეფორმები, რომლებმაც შეცვალა ტაივანის პოლიტიკური ლანდშაფტი:

საომარი მდგომარეობის დასრულება: გააუქმა დროებითი დებულებები, რომლებიც ზღუდავდა პოლიტიკურ თავისუფლებებს.

პირდაპირი არჩევნები: 1996 წელს ლი დენხუეი გახდა პირველი პრეზიდენტი, რომელიც აირჩიეს პირდაპირი, საყოველთაო კენჭისყრის საფუძველზე.

მრავალპარტიულობა: გზა გაუხსნა ოპოზიციურ პარტიებს (მაგ. დემოკრატიული პროგრესული პარტია).

საგარეო პოლიტიკა და ჩინეთი
ლის მმართველობის პერიოდში ურთიერთობა ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკასთან მკვეთრად დაიძაბა. მან ჩამოაყალიბა „ორ სახელმწიფოს შორის სპეციალური ურთიერთობის“ თეორია, რაც პეკინმა ტაივანის დამოუკიდებლობისკენ გადადგმულ ნაბიჯად აღიქვა. ამას მოჰყვა ტაივანის სრუტის მესამე კრიზისი (1995-1996), როდესაც ჩინეთმა სამხედრო წვრთნები და რაკეტების გამოცდა დაიწყო კუნძულის სიახლოვეს.

სიცოცხლის ბოლო წლები
2000 წელს პრეზიდენტობის ვადის ამოწურვის შემდეგ, ლიმ მშვიდობიანად გადააბარა ხელისუფლება ოპოზიციის ლიდერ ჩენ შუიბიანს, რაც ტაივანის დემოკრატიის სიმწიფის ნიშანი იყო. მოგვიანებით იგი გარიცხეს „გომინდანიდან“ მისი პრო-ტაივანური და პრო-დამოუკიდებლობის პოზიციების გამო. იგი გარდაიცვალა 2020 წელს, 97 წლის ასაკში.
პიერ-ანტუან ვერონი

პიერ-ანტუან ვერონი (დ. 1736 - გ. 1770) — ფრანგი ასტრონომი და მათემატიკოსი. მწერალ და ასტრონომ ჟერომ ლალანდის მოსწავლე კოლეჯ დე ფრანსში. ვერონი ცნობილია მისი ისტორიული დაკვირვებებით წყნარი ოკეანის ზომაზე. ფილიბერ კომერსონთან ერთად, ის იყო ერთ-ერთი მთავარი მეცნიერი, რომელიც ლუი ანტუან დე ბუგენვილის საგამომძიებლო მოგზაურობას ახლდა თან. იგი 1770 წელს, ტიმორში, ავადმყოფობით გარდაიცვალა.

წყნარი ოკეანის კვლევა
ვერონი ბუგენვილის გემზე სახელწოდებით „ლა ბუდუზ“ და „ლ'ეტიოლ“ 1766–1769 წლებში მსოფლიოს გარშემო მოგზაურობისას ასტრონომი იყო, თუმცა მანამდე ის სხვა ხომალდებზეც იმყოფებოდა. მზის დაბნელებისა და მისთვის ხელმისაწვდომი ახალი ტექნოლოგიის მეშვეობით, ვერონმა 1768 წლის 13 ივლისს შეძლო გრძედის განსაზღვრა პორტ-პრასლინის მახლობლად, ახალი ირლანდიის სამხრეთ ნაწილში. ეს ფაქტი მნიშვნელოვანი იყო, რადგან მაგელანის სრუტეში მანამდე განსაზღვრული გრძედის მიხედვით, ვერონმა ისტორიაში პირველად შეძლო ზუსტად დაედგინა წყნარი ოკეანის სიგანე.

ახალ ირლანდიაში, პაპუა-ახალი გვინეაში მდებარე ერთ-ერთ მთის ქედს მისი სახელი - ვერონის ქედი ეწოდა.
ხელმწიფებანი

ხელმწიფებანი — ანგელოზთა 9 დასიდან ერთ-ერთი. ქრისტიანული რელიგიის მიერ შემუშავებულ ანგელოზთა იერარქიაში, „ხელმწიფებანი“ საშუალო იერარქიის მესამე დასს განეკუთვნებიან (უფლებანი, ძალნი და ხელმწიფებანი).

იხსენიებიან ახალი აღთქმის კოლასელთა, პირველი პეტრესა და ეფესელთა მიმართ ეპისტოლეებში:
„რადგანაც მასში შეიქმნა ყოველი, მიწიერიც და ზეციერიც; ხილული თუ უხილავი, საყდარნი თუ უფლებანი, მთავრობანი თუ ხელმწიფებანი - ყველაფერი მის მიერ და მისთვის შეიქმნა.“ [რამეთუ მის მიერ დაებადა ყოველივე ცათა შინა და ქუეყანასა ზედა, ხილულნი და არა-ხილულნი, ანუ თუ საყდარნი, ანუ თუ უფლებანი, გინა თუ მთავრობანი, გინა თუ ჴელმწიფებანი, - ყოველივე მის მიერ და მისა მიმართ დაებადა.] (კოლ. 1,16);
„რომელიც ცად ამაღლების შემდეგ დაჯდა მამის მარჯვნივ და დაემორჩილნენ მას ანგელოზნი, ხელმწიფებანი და ძალნი.“ [რომელი არს მარჯუენით ღმრთისა, რომელი აღმაღლდა ზეცად და დაემორჩილნეს მას ანგელოზნი, ჴელმწიფებანი და ძალნი.] (1პეტ. 3,22);
„...რომლითაც იმოქმედა ქრისტში, მკვდრეთით აღადგინა და მარჯვნივ დაისვა ცაში, ყველა მთავრობასა თუ ხელმწიფებაზე, ყველა ძალსა თუ უფლებაზე, ყველა იმ სახელზე მაღლა, სახელად რომ ითქმის არა მარტო ამ საწუთროში, არამედ მომავალშიც“ [...რომელ ქმნა ქრისტეს თანა, რამეთუ აღადგინა იგი მკუდრეთით და დასუა მარჯუენით მისა ზეცათა შინა, უზეშთაეს ყოველთა მთავრობათა და ჴელმწიფებათა და ძალთა და უფლებათა და ყოვლისავე სახელისა, რომელ სახელ-დებულ არს არა ხოლო თუ ამას სოფელსა, არამედ მერმესაცა მას.] (ეფეს. 1,20-21).
ჯონ ქროუს მთები (იამაიკა)

ჯონ ქროუს მთები — მთათა მასივი აღმოსავლეთ იამაიკაში.

ეტიმოლოგია
სახელი „ჯონ ქროუ“ პირველად 1820-იან წლებში იქნა გამოყენებული და იამაიკური სახელწოდებიდან მომდინარეობს, რომელიც ინდაურის სვავს აღნიშნავს. ვარაუდობენ, რომ ამ დრომდე ეს არეალი ცნობილი იყო, როგორც „ლეშისებრი ქროუს ქედი“, სვავის ადრინდელი სახელწოდების მიხედვით.

გეოგრაფია
მთები იამაიკის კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროს პარალელურად ვრცელდება, დასავლეთით რიო გრანდეს ნაპირებით შემოიფარგლება, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთით ლურჯი მთების აღმოსავლეთ ნაწილს უერთდება.

ფლორა და ფაუნა
ჯონ ქროუს მთები ასევე არის გადაშენების პირას მყოფი მერცხლისკუდას ჯიშის პეპლების სამშობლო. ამ სახეობის პეპლებს განსაკუთრებით ვხვდებით ჯონ კროუსა და ლურჯი მთების კვეთასთან. ეს მთები ცნობილია, როგორც კარიბის ზღვის აუზის ბიომრავალფეროვნების მთავარი კერა. ისინი მთავარ როლს თამაშობენ ველური ბუნების დაცვაში, რადგან მასში ბინადრობენ საფრთხის ქვეშ მყოფი სახეობები, როგორიცაა ბაყაყები და ფრინველები. თუმცა, ისინი ისეთი საფრთხეების წინაშე დგანან, როგორიცაა, უკანონო დაუსახლებლობა, სამთო მოპოვება, ხანძრები და კლიმატის ცვლილება, რაც ეფექტიან მართვასა და გაძლიერებულ დაცვას მოითხოვს. მიუხედავად იმისა, რომ ისინი დაცულია ლურჯი მთისა და ჯონ ქროუს მთის ეროვნული პარკების მიერ, მათი მთლიანობის შესანარჩუნებლად საჭიროა უკეთესი ორგანიზაციათაშორისი კოორდინაცია და საზოგადოების ჩართულობა.

მთები -ის მიერ მნიშვნელოვან საავტორო ტერიტორიად არის აღიარებული, რადგან ისინი იამაიკის მრავალი ფრინველის სახეობის მნიშვნელოვან პოპულაციებს უჭერს მხარს.

ისტორია
1885 წელს ადგილობრივი პოლიციის ინსპექტორმა ჰერბერტ ტ. თომასმა მთათა ქედის უმაღლესი მწვერვალის დაპყრობის მცდელობა დაიწყო და 1890 წელს წარმატებით დაასრულა, რის შესახებაც თავის წიგნში „გადაუკვეთელი იამაიკა“ მოგვითხრო. მან მაშინდელ გუბერნატორს, სერ ჰენრი ბლეიკს, სთხოვა, რომ ქედისთვის ბლეიკის მთების სახელი დაერქმიათ, მაგრამ თავის წიგნში აღიარებს, რომ ამ ცვლილებას შეეწინააღმდეგნენ. ახალი სახელი არ დამკვიდრებულა და ისინი დღემდე ჯონ ქროუს მთებად რჩება.
თომას ბერტჰოლდი

თომას ბერტჰოლდი - (დ. ) გერმანელი ყოფილი ფეხბურთელი და მწვრთნელი, რომელიც მცველის პოზიციაზე თამაშობდა. ამჟამად მუშაობს როგორც ექსპერტი და ანალიტიკოსი სხვადასხვა ტელევიზიაში.

საკლუბო კარიერა
ბერტჰოლდი დაიბადა ჰანაუში, ჰესენში. მისი პირველი კლუბი იყო „ “, რის შემდეგაც 1978 წელს გადავიდა „აინტრახტ ფრანკფურტის“ ახალგაზრდულ გუნდში.

მან ბუნდესლიგაში 332 მატჩი ჩაატარა და 22 გოლი გაიტანა. კარიერა დაიწყო 1982 წელს „აინტრახტ ფრანკფურტში“ და იქ 1987 წლამდე თამაშობდა.

1987–1991 წლებში იტალიაში თამაშობდა:
1987–1989 — „ჰელას ვერონა“
1989–1991 — „რომა“

შემდეგ გერმანიაში დაბრუნდა და ითამაშა:
1991–1993 — მიუნხენის „ბაიერნი“
1993–2000 — „შტუტგარტი“

მისი ბოლო სეზონი, როგორც პროფესიონალი ფეხბურთელის, თურქეთის კლუბ „ადანასპორში“ გაატარა, სადაც 2001 წლის 15 იანვრამდე თამაშობდა.

სანაკრებო კარიერა
1985–1994 წლებში ბერტჰოლდმა 62 მატჩი ჩაატარა დასავლეთ გერმანიისა და შემდეგ უკვე გაერთიანებული გერმანიის ნაკრებში და 1 გოლი გაიტანა.

მან მონაწილეობა მიიღო:

1986 წლის მსოფლიო ჩემპიონატში (მექსიკაში)
1988 წლის ევროპის ჩემპიონატში (დასავლეთ გერმანიაში)

ის იყო იმ დასავლეთ გერმანიის ნაკრების წევრი, რომელმაც 1990 წლის მსოფლიო ჩემპიონატი მოიგო. თუმცა 1992 წლის ევროპის ჩემპიონატზე (შვედეთში), სადაც გერმანია მეორე ადგილზე გავიდა, იგი ნაკრებში არ იყო.

მისი ბოლო სანაკრებო მატჩი შედგა 1994 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის შემდეგ ცოტა ხანში.
ლუკიანე თაბუკაშვილი

ლუკიანე მალანჩის ძე თაბუკაშვილი (დ. 15 აპრილი, 1889, სოფ. ფარცხნალი, შორაპნის მაზრა, ახლანდ. ხარაგაულის მუნიციპალიტეტი, — გ. 6 მარტი, 1921, ზესტაფონი) — ქართველი ბოლშევიკი, რუსეთის სამოქალაქო და საბჭოთა რუსეთ-უკრაინის ომების მონაწილე.

ბიოგრაფია
ხარაგაულის ორკლასიანი სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ მუშაობდა ბორჯომსა და ბაქოში. 1910 წელს რუსეთის არმიაში გაიწვიეს, მსახურობდა უკრაინაში, დემობილიზაციის შემდეგ იქვე დარჩა სამუშაოდ სამხრეთ-დასავლეთის რკინიგზაზე.

1917 წლის რევოლუციის პერიოდში შეუერთდა ბოლშევიკურ პარტიას, იყო უკრაინის რკინიგზის სამხედრო რევკომის წევრი და რკინიგზელთა საყოველთაო გაფიცვის (1918 ზაფხული) ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. მისი თაოსნობით აიგო ჯავშნოსანი მატარებელი „კოროსტენელი კომუნისტი“. შემდეგ თაბუკაშვილი ამ მატარებლის მეთაური იყო და მონაწილეობდა სიმონ პეტლიურას ჯარების წინააღმდეგ ბრძოლაში. 1919 წლის ივლისში დანიშნეს რუსეთის მე-12 წითელი არმიის სამხედრო-რევოლუციური საბჭოს რწმუნებულად. დააჯილდოვეს წითელი დროშის ორდენით (1919).

1920 წლის შემოდგომაზე თაბუკაშვილი დამოუკიდებელი საქართველოს წინააღმდეგ სამოქმედოდ გამოგზავნეს. საბჭოთა რუსეთის თავდასხმის შემდეგ, 1921 წლის 21 თებერვალს საქართველოს ხელისუფლებამ თაბუკაშვილი დააპატიმრა და ყვირილის (ზესტაფონის) ციხეში ჩასვა, იმავე წლის 6 მარტს დახვრიტეს. 1921 წლის აპრილში საბჭოთა მთავრობამ თბილისში გადმოასვენა და კომუნარების (ახლანდ. 9 აპრილის) ბაღში დაასაფლავა.
რობერტ მიულერი

რობერტ სვონ მიულერი (, //; დ. 7 აგვისტო, 1944, ნიუ-იორკი, — გ. 20 მარტი, 2026, შარლოტსვილი, ვირჯინია) — ამერიკელი იურისტი, გამოძიების ფედერალური ბიუროს დირექტორი (2001–2013).

ბიოგრაფია
დაამთავრა პრინსტონის უნივერსიტეტი (1966), მიიღო ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის საერთაშორისო ურთიერთობების მაგისტრის (1967) და ვირჯინიის უნივერსიტეტის სამართლის დოქტორის (1973) ხარისხი. 1968–1971 წლებში მსახურობდა საზღვაო ქვეითთა კორპუსში, მონაწილეობდა ვიეტნამის ომში. წლების განმავლობაში მსახურობდა აშშ სამართალდამცავ უწყებებში, მ. შ. პროკურორად მასაჩუსეტსში (1986–1987) და კალიფორნიის ჩრდილოეთ ოლქში (1998–2001).

2001 წლის სექტემბერში, 11 სექტემბრის ტერორისტულ თავდასხმამდე რამდენიმე დღით ადრე დაინიშნა გამოძიების ფედერალური ბიუროს დირექტორად. ახალი გამოწვევების საპასუხოდ მიულერმა -ის ძირითადი მისიად ტერორიზმთან ბრძოლა აქცია. კატეგორიულად ეწინააღმდეგებოდა არალეგალურ ფარულ მოსმენებს, -ის თანამშრომლების მონაწილეობას ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს საპყრობილეებში მიმდინარე ე. წ. „გაფართოებული დაკითხვის“ პროცედურებში. -ის დირექტორად მუშაობის დროს ორჯერ ეწვია საქართველოს (2010, 2013). 2013–2017 წლებში კერძო სექტორში მუშაობდა.

2017–2019 წლებში მიულერი იყო აშშ იუსტიციის დეპარტამენტის სპეციალური პროკურორი. ხელმძღვანელობდა 2016 წლის აშშ საპრეზიდენტო არჩევნებში რუსეთის შესაძლო ჩარევის გამოძიებას. მიულერის მიერ წარდგენილ საბოლოო ანგარიშში (2019 წლის მარტი) აღნიშნული იყო, რომ მიუხედავად იმისა, რომ დონალდ ტრამპის კამპანიასა და რუსეთს შორის დანაშაულებრივი კავშირი არ დადასტურდა, გამოძიება პრეზიდენტს მართლმსაჯულებისთვის ხელის შეშლის ნაწილში „არ ათავისუფლებდა ბრალეულობისგან“. რობერტ მიულერი გარდაიცვალა 2026 წლის 20 მარტს, 81 წლის ასაკში.
პოლ ერლიხი

პოლ რალფ ერლიხი (; დ. 29 მაისი, 1932, ფილადელფია, — გ. 13 მარტი, 2026, პალო ალტო, კალიფორნია) — ამერიკელი ბიოლოგი, გარემოს დამცველი, პედაგოგი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა პენსილვანიის უნივერსიტეტი ზოოლოგიის განხრით (1953), მიიღო კანზასის უნივერსიტეტის ბიოლოგიის მაგისტრის (1955) და დოქტორის (1957) ხარისხები. 1959 წლიდან პენსიაზე გასვლამდე (2016) მუშაობდა სტენფორდის უნივერსიტეტში (1966 წლიდან სრული პროფესორი). ერლიხის სამეცნიერო კვლევა-ძიების სფერო ძირითადად ენტომოლოგია იყო. ამასთანავე, დაინტერესებული იყო პოპულაციური კვლევებით, მოღვაწეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი დაუთმო ცნობიერების ამაღლებას მოსახლეობის უკონტროლო ზრდის პრობლემების შესახებ.

ერლიხი თავის ცნობილ ნაშრომში „მოსახლეობის ბომბი“ (1968) დედამიწას ადარებდა ხალხმრავალ კოსმოსურ ხომალდს, სადაც რესურსები მწირია და სიცოცხლის უზრუნველყოფის სისტემები გადატვირთული. ის ამტკიცებდა, რომ კაცობრიობის გადარჩენა დამოკიდებულია შეზღუდული რესურსების გონივრულ მართვაზე. ერლიხის ზოგიერთი პროგნოზი კამათის საგანი გახდა, კრიტიკოსები კი მას ნეომალთუსიანელად მიიჩნევდნენ. მიუხედავად ამისა, ერლიხის მოძღვრებამ ადამიანის საქმიანობასა და პლანეტის სასიცოცხლო სისტემებს შორის არსებული მყიფე ბალანსის შესახებ მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა თანამედროვე გარემოსდაცვით მოძრაობაზე. 1990 წელს ერლიხი ბიოლოგ ე. ო. უილსონთან ერთად შვედეთის მეცნიერებათა სამეფო აკადემიამ დააჯილდოვა კრაფორდის პრემიით. გარდაიცვალა 2026 წლის 13 მარტს, 93 წლის ასაკში.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 683

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 683 მიღებულია 1990 წლის 22 დეკემბერს. იაპონიის მანდატით გათვალისწინებული კუნძულების სამეურვეო ტერიტორიის (შემდგომში ცნობილი როგორც წყნარი ოკეანის კუნძულების სამეურვეო ტერიტორია) და გაეროს წესდების თავის შესაბამისად, საბჭომ დაადგინა, რომ მიკრონეზიის ფედერაციული შტატების, მარშალის კუნძულების და ჩრდილოეთ მარიანას კუნძულების ახალი სტატუსის გამო, სამეურვეო შეთანხმების მიზნები შესრულებული იყო და შესაბამისად, ამ ერთეულებთან სამეურვეო შეთანხმება შეწყდა.

საბჭომ იმედი გამოთქვა, რომ პალაუს მოსახლეობა გამოიყენებდა თვითგამორკვევის უფლებას, როგორც ეს გააკეთეს ზემოხსენებულმა სახელმწიფოებმა.

რეზოლუცია 683 მიღებულ იქნა 14 ხმით. კუბამ რეზოლუციის მიღების წინააღმდეგი იყო. კუბის წარმომადგენელი აცხადებდა, რომ საბჭო სათანადოდ არ ასრულებდა თავის მოვალეობებს. მან აღნიშნა, რომ საბჭოს უნდა მიეცა საშუალება აღნიშნული ტერიტორიების მოსახლეობისთვის, აეხსნათ მიზეზები, რომ არ სურდათ საბჭოს მიერ მიღებული ზომების მიღება.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 684

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 684 მიღებულია 1991 წლის 30 იანვარს. ლიბანში გაერთიანებული ერების დროებითი ძალების შესახებ გენერალური მდივნის ანგარიშის შესწავლის შემდეგ, საბჭომ გადაწყვიტა გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის დროებითი ძალების მანდატის გაგრძელება ექვსი თვით, 1991 წლის 31 ივლისამდე.

საბჭომ კიდევ ერთხელ გაუსვა ხაზი ლიბანში გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის დროებითი ძალების მანდატს და გენერალურ მდივანს სთხოვა, 425 და 426 რეზოლუციების შესრულების პროგრესის შესახებ ანგარიშის წარდგენა.
რიჩარდ უისქერი

რიჩარდ დეივიდ კევინ უისქერი (დ. 1 თებერვალი, 1995) — ინგლისელი მსახიობი და ტელეწამყვანი. ყველაზე მეტად ცნობილია „ტრეისი ბიქერის დაბრუნებაში" (2010–2012) ლიამ ო'დონოვანის როლით. მან ასევე განასახიერა რიჩი -ის სერიალში „დანის ციხე" (2013–2015) და დეკლანი „მილი ინბითვინსა" (2017–2018) და მის სპინ-ოფში „ფლეთმეითსი" (2019–2021). 2011-2015 წლებში იგი იყო წამყვანი გადაცემა „პარასკევის გადმოტვირთვაში".

ცხოვრება და კარიერა
რიჩარდ დეივიდ კევინ უისქერი დაიბადა 1 თებერვალს, 1995 წელს, დაგენჰემში, აღმოსავლეთ ლონდონში. სატელევიზიო დებიუტი განახორციელა 2008 წელს ბრიტანული პოლიციური დრამის „ბილი" სტუმარ ვარსკვლავად, სადაც რიჩარდმა მეისონ კემბლის როლი შეასრულა ორეპიზოდიანი სიუჟეტში, სათაურად „მომეჭირე მტკიცედ". შემდეგ იგი დაბრუნდა ტელეეკრანზე ჯონო ბლეიკის როლით „სამართალი და წესრიგი: გაერთიანებული სამეფოს" ერთ-ერთ ეპიზოდში. რიჩარდ უისქერი 2010 წელს ასევე გამოჩნდა „სარა ჯეინის თავგადასავლების" ორ ეპიზოდში, სათაურად „დროში დაკარგული", სადაც 1941 წლის ჯორჯ ვუდსი განასახიერა. უისქერის შესრულებული ყველაზე მნიშვნელოვანი როლია ლიამ ო'დონოვანი -ის დრამაში „ტრეისი ბიქერის დაბრუნება", რომელიც 2010-2012 წლებში შეასრულა, შემდეგ კი კვლავ გაიმეორა ეს როლი სერიალის სპინ-ოფში „ნაგავსაყრელი" 2013 და 2019 წლებში. მან ასევე ითამაშა „ლიამის ამბავში" სპინ-ოფში, რომელიც ასახავს პერსონაჟის ცხოვრებას ძმასთან საცხოვრებლად გადასვლის შემდეგ.

2010 წელს უისქერი დასახელდა საბავშვო -ს საუკეთესო მამრობითი სქესის მსახიობთა კატეგორიაში.

2011 წლის მაისში უისქერმა დაიწყო „პარასკევის გადმოტვირთვის" წამყვანობა -ის არხზე ჯორჯია ლოკთან, დიო ბრომფილდთან, სელ სპელმანთან, ტაიგერ დრიუ-ჰანისთან და ეიდან დეივისთან ერთად.

2012 წლის მარტში უისქერმა გამოსცა დებიუტური სინგლი და გამართა ხელმოწერის სეანსი სტრეტფორდის ცენტრში.

2013-2015 წლებში უისქერმა რიჩის როლი შეასრულა -ის კომედიაში „დანის ციხე".

რიჩარდ უისქერს მთავარი როლი აქვს ფილმში „ღამე მთელი", რომელიც -ის შოუ „პარასკევის გადმოტვირთვის" მიხედვით არის გადაღებული. 2017 წელს უისქერმა გამოაცხადა, რომ იგი მთავარ როლს შეასრულებდა ფილმში „სუპერნოვა" კომპანია -ის წარმოებით.

2023 წლის ივლისში უისქერი შეუერთდა -ს.
ანდრონიკე

საკუთარი სახელი ანდრონიკე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ანდრონიკე როდოსელი — ძველი ბერძენი ფილოსოფოსი
ანდრონიკე — ქრისტეს მოციქული
ანდრონიკე კომნენოსი — ბიზანტიის იმპერატორი 1183-1185 წლებში
ანდრონიკე პალეოლოგოსი — ბიზანტიის იმპერატორი 1282-1328 წლებში
ანდრონიკე პალეოლოგოსი — ბიზანტიის იმპერატორი 1328-1341 წლებში
ანდრონიკე პალეოლოგოსი — ბიზანტიის იმპერატორი 1376-1379 წლებში
ანდრონიკე პალეოლოგოსი — ბიზანტიის იმპერატორი 1403-1407 წლებში
ანდრონიკე გიდონი — ტრაპიზონის იმპერატორი 1222-1235
ანდრონიკე კომნენოსი — ტრაპიზონის იმპერატორი 1263-1266 წლებში
ანდრონიკე კომნენოსი — ტრაპიზონის იმპერატორი 1330-1332 წლებში
ანდრონიკე გაბისულავა — ქართველი საეკლესიო მოღვაწე
არსენ ტარკოვსკი

არსენ ალექსანდრეს ძე ტარკოვსკი (; დ. 25 ივნისი, 1907, კროპივნიცკი, რუსეთის იმპერია - გ. 27 მაისი, 1989, მოსკოვი, სსრკ) — რუსი პოეტი და თარჯიმანი. მასზე ადრე გარდაიცვალა მისი ვაჟი, კინორეჟისორი და სცენარისტი ანდრეი ტარკოვსკი.

ბიოგრაფია
ოჯახი
ტარკოვსკი დაიბადა 1907 წლის 25 ივნისს კროპივნიცკში, ხერსონის გუბერნიაში, რუსეთის იმპერიის უკრაინულ მხარეში. მისი მამა - ალექსანდრე ტარკოვსკი იყო უკრაინაში დაბადებული, პოლონური წარმომავლობის ბანკის თანამშრომელი. დედა კი - მარია დანიილოვნა რაჩკოვსკაია, რუმინული წარმოშობის. ალექსანდრე ტარკოვსკი, როდესაც ჯერ კიდევ სტუდენტი იყო დააპატიმრეს ხარკოვის გენერალ-გუბერნატორზე თავდასხმის მცდელობის გამო.

ახალგაზრდობა
არსენი დადიოდა კროპივნიცკის გიმნაზიასა და მუსიკალურ სკოლაში გუსტავ ნეიჰაუსის, ცნობილი მუსიკოსის, ჰაინრიხ ნეიჰაუსის მამასთან. ბავშვობიდანვე, მამასთან და ძმასთან ერთად, ესწრებოდა ცნობილი პოეტების საღამოებს: იგორ სევერიანინის, კონსტანტინ ბალმონტისა და ფიოდორ სოლოგუბის. არსენის უფროსი ძმა, ვალერი ტარკოვსკი, ანარქისტი იყო, რომელიც 1919 წელს, თხუთმეტი წლის ასაკში დაიღუპა, როდესაც ის მშობლიურ უკრაინულ ქალაქს - კროპივნიცკის ნიკიფორ გრიგორივის ძალებისგან იცავდა.

კარიერა
1924 წელს ტარკოვსკი მოსკოვში გადავიდა და 1924-1925 წლებში მუშაობდა რკინიგზის მუშათა გაზეთ „გუდოკში“ სადაც პოეზიის განყოფილებას ხელმძღვანელობდა. 1925-1929 წლებში ის მოსკოვის ლიტერატურას სწავლობდა. ამ პერიოდში ის აზერბაიჯანული, ქართული, სომხური და არაბული პოეზიის თარგმნით იყო დაკავებული.

მეორე მსოფლიო ომის დროს ის მოხალისედ წავიდა სამხედრო კორესპონდენტად ჯარის გაზეთში „საომარი განგაში“ . 1943 წელს ბრძოლაში დაიჭრა. მიღებულმა ფეხის ჭრილობამ გაზოვანი განგრენა გამოიწვია და ტარკოვსკის ექვსი ეტაპობრივი ამპუტაცია ჩაუტარდა.

არსენ ტარკოვსკი ძირითადად ცნობილი იყო, როგორც ალ-მაარის, ნიზამი განჯევის, მაქთიმყულის, კემინეს, საიათნოვას, ვაჟა-ფშაველას, ადამ მიცკევიჩის, მოლანეპესის, გრიგოლ ორბელიანის და მრავალი სხვა პოეტის მთარგმნელი. მისი პირველი პოეტური კრებული, „თოვლის მოსვლამდე“, 1962 წელს გამოიცა. მისი პოეზია შთაგონებული იყო კაზაკი პოეტის, გრიგორი სკოვოროდას შემოქმედებით, განსაკუთრებით პეიზაჟებისა და ბუნების აღწერის მხრივ.

გარდაცვალება
ის ძირითადად მოსკოვსა და პერედელკინოში ცხოვრობდა და 1989 წლის 27 მაისს, მოსკოვში გარდაიცვალა. 1989 წელს ის გარდაცვალების შემდეგ სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიით დაჯილდოვდა.

ნამუშევრები
თოვლის მოსვლამდე (1962)
მიწიერი მიწას (1966)
მაცნე (1969)
ლექსები (1974)
ზამთრის დღე (1980)
რჩეული ნაწარმოებები (1982)
სხვადასხვა წლის ლექსები (1983)
ახალგაზრდობიდან სიბერემდე (1987)
დალოცვილი სინათლე (1993)
მთავრობანი

მთავრობანი — ანგელოზთა 9 დასიდან ერთ-ერთი. ქრისტიანული რელიგიის მიერ შემუშავებულ ანგელოზთა იერარქიაში, „მთავრობანი“ ქვედა იერარქიის პირველ დასს განეკუთვნებიან (მთავრობანი, მთავარანგელოზნი და ანგელოზნი).

იხსენიებიან ახალი აღთქმის კოლასელთა და ეფესელთა მიმართ ეპისტოლეებში:
„რადგანაც მასში შეიქმნა ყოველი, მიწიერიც და ზეციერიც; ხილული თუ უხილავი, საყდარნი თუ უფლებანი, მთავრობანი თუ ხელმწიფებანი - ყველაფერი მის მიერ და მისთვის შეიქმნა.“ [რამეთუ მის მიერ დაებადა ყოველივე ცათა შინა და ქუეყანასა ზედა, ხილულნი და არა-ხილულნი, ანუ თუ საყდარნი, ანუ თუ უფლებანი, გინა თუ მთავრობანი, გინა თუ ჴელმწიფებანი, - ყოველივე მის მიერ და მისა მიმართ დაებადა.] (კოლ. 1,16);
„რომლითაც იმოქმედა ქრისტში, მკვდრეთით აღადგინა და მარჯვნივ დაისვა ცაში, ყველა მთავრობასა თუ ხელმწიფებაზე, ყველა ძალსა თუ უფლებაზე, ყველა იმ სახელზე მაღლა, სახელად რომ ითქმის არა მარტო ამ საწუთროში, არამედ მომავალშიც“. [რომელ ქმნა ქრისტეს თანა, რამეთუ აღადგინა იგი მკუდრეთით და დასუა მარჯუენით მისა ზეცათა შინა, უზეშთაეს ყოველთა მთავრობათა და ჴელმწიფებათა და ძალთა და უფლებათა და ყოვლისავე სახელისა, რომელ სახელ-დებულ არს არა ხოლო თუ ამას სოფელსა, არამედ მერმესაცა მას.] (ეფეს. 1,20-21).
ჯონ მაიკლ ბიშოპი

ჯონ მაიკლ ბიშოპი (; დ. 22 თებერვალი, 1936, იორკი, პენსილვანია, — გ. 20 მარტი, 2026, სან-ფრანცისკო) — ამერიკელი იმუნოლოგი და მიკრობიოლოგი, ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში (ჰაროლდ ვარმუსთან ერთად, 1989).

დაამთავრა ჰარვარდის მედიცინის სკოლა 1962 წელს. 1968 წლიდან მუშაობდა სან-ფრანცისკოში კალიფორნიის უნივერსიტეტის სამედიცინო ცენტრში (1972 წლიდან სრული პროფესორი). 1998-2009 წლებში იყო ამავე უნივერსიტეტის კანცლერი.

1970 წლიდან ბიშოპი და ჰაროლდ ვარმუსი ერთობლივად მუშაობდნენ რეტროვირუსულ კიბოს გამომწვევ გენებზე (ონკოგენებზე). მათ აღმოაჩინეს, რომ ონკოგენები უჯრედის ნორმალური გენებისგან — პროტო-ონკოგენებისგან წარმოდგება და ამ ტრანსფორმაციას მუტაციები ან სხვადასხვა ქიმიური სტიმული იწვევს. ამ აღმოჩენისთვის მათ ნობელის პრემია მიენიჭათ 1989 წელს. ბიშოპი ასევე დაჯილდოებულია მეცნიერების ეროვნული მედლით (2003). იმავე წელს მან გამოაქვეყნა წიგნი: „როგორ მოვიგოთ ნობელის პრემია: მოულოდნელი ცხოვრება მეცნიერებაში“ ( : ). ეს არის მისი ცხოვრებისა და მოღვაწეობის ერთგვარი ანალიზი, რომელიც ასევე ეხება მეცნიერების ისტორიულ ასპექტებსა და თანამედროვე კვლევების ინტელექტუალურ გარემოს. ბიშოპი გარდაიცვალა 2026 წლის 20 მარტს, 90 წლის ასაკში.