ხოსროვიდუხტი

წმინდა ხოსროვიდუხტი ― არშაკიანთა დინასტიის წარმომადგენელი და სომხეთის პრინცესა. სომეხთა მეფე ხოსროვ -ის ასული და მეფე თრდატ -ის და. სომხეთის გაქრისტიანებაში შეტანილი დიდი წვლილის გამო სომხური სამოციქულო ეკლესიის მიერ შერაცხულია წმინდანად.

ბიოგრაფია
ხოსროვიდუხტის დაბადების თარიღი და ზუსტი ადგილი უცნობია. იგი იყო სომხეთის მეფე ხოსროვ -ის ასული, მისი მცირეწლოვანი ძმა, თრდატი კი რომში წაიყვანეს. ხოსროვიდუხტის აღმზრდელი ადგილობრივი დიდებული გახდა ამათუნიანების გვარიდან და მისი ცოლი, რომლის სახელიც უცნობია, თუმცა სლუკუნიკების გვარიდან იყო.

287 წელს რომის იმპერატორმა დიოკლეტიანემ სომხეთის მეფედ თრდატ დასვა, რომელმაც თავისი და, ხოსროვიდუხტი მალევე დააბრუნა სამშობლოში. ცნობილია, რომ მეფე თრდატმა თავის დას გარნისის ციხესიმაგრე აუშენა საზაფხულო რეზიდენციად მარმარილოს სვეტებითა და ლამაზი ბარელიეფებით, რომელზეც სამახსოვროდ წარწერა იყო ამოტვიფრული ბერძნულ ენაზე, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ თრდატმა ეს ბერძნებს ააშენებინა და არა სომხებს.

ხოსროვიდუხტიცა და მისი ძმაც, ორივენი ზოროასტრიზმის მიმდევრები იყვნენ, რაც მაშინდელი სომხეთის სახელმწიფო რელიგია იყო. ცნობილია, რომ მეფე თრდატი სასტიკად დევნიდა და აწამებდა ქრისტიანებს. მისი ბრძენებით დახოცეს წმინდა გაიანე და წმინდა რიფსიმე, ასევე მისი ბრძანებით ჩააგდეს მიწისქვეშა დილეგში გრიგოლ განმანათლებელი. ამის გამო მრავალი ქრისტიანი სომხეთიდან მეზობელ სახელმწიფოებში გაქცევით შველოდა თავს.

ცნობილია, რომ წმინდა რიფსიმეს წამებით სიკვდილის შემდეგ მეფე თრდატმა გონიერება დაკარგა და ფსიქიკურად დაავადდა, რომელშიც სინათლით გარშემორტყმული კაცი მივიდა მასთან და უთხრა: „ხსნა არ არსებობს თქვენზე მოსული ტანჯვისათვის, თუ კაცს არ მიავლენ ქალაქ არტაშატში და პატიმარ გრიგოლს არ გაათავისუფლებ. მოვა იგი, ის გასწავლით თქვენი სნეულების მკურნალობას“, რის შემდეგაც შეშინდა და გარშემომყოფებს მოუთხრო, თუმცა ამ სიტყვებზე მას დასცინეს.

როდესაც ხოსროვიდუხტმა მეფე-დედოფალს თავისი ხილვების შესახებ მოუყვა, მათ მაშინვე გაუშვეს კაცი არტაშტში და ღრმა ორმოში ჩაგდებული გრიგოლ განმანათლებელი გაათავისუფლებინეს და უთხრეს: „მაშ შენც გაგიჟებულხარ. რაღაც დემონმა შეგიპყრო. ეს როგორ შეიძლება, ის ხომ თხუთმეტი წელია საშინელ ორმოშია ჩაგდებული, და შენ ამბობ, რომ ის ცოცხალია? ახლა მისი ძვლები მაინც თუ იქნება? ის იმ დღესვე მოკვდებოდა, როცა იქ ჩააგდეს, იქაური გველების დანახვაზე“. არსებობს ვარაუდი, რომ დედოფალმა და მისმა მულმა ქრისტიანობა თრდატამდე ბევრად ადრე, რიფსიმანის მოღვაწეობისას მიიღეს და შემდეგ მეფისაგან შევიწროვებულ ქრისტიანებს ეხმარებოდნენ. სწორედ ასე გადაურჩა გრიგოლიც შიმშილით სიკვდილს, რის შემდეგაც მან იწამა განკურნების სასწაულებრივობა და დაუყოვნებლივ გამოაცხადა ქრისტიანობა სომხეთის სახელმწიფო რელიგიად. ამრიგად, სომხეთი გახდა პირველი ქრისტიანული ქვეყანა, რომელმაც ქრისტიანობა სახელმწიფო რელიგიად მიიღო. სწორედ მათი მეოხებით აშენდა ეჩმაძიანის საკათედრო ტაძარი, წმინდა გაიანეს ეკლესია, წმინდა რიფსიმესა და ასევე შოღაკათის ეკლესიები. ცნობილია, რომ წმინდა რიფსიმესა და წმინდა გაიანეს სახელობის ეკლესიათა ასაგები ხარჯების შესაგროვებლად აშხენმა და ხოსროვიდუხტმა თავიანთი სამკაულები შესწირეს.

სიცოცხლის დამლევს აშხენი ხოსროვიდუხტთან ერთად ცხოვრობდა გარნისის ციხესიმაგრეში. ამრიგად, აშხენი და ხოსროვიდუხტი განიხილებიან სომხური საზოგადოების გამოჩენილ ფიგურებად და ქრისტიანების ერთ-ერთ მთავარ მფარველებად. დედოფალი აშხენი, მეფე თრდატი და პრინცესა ხოსროვიდუხტი სომხური სამოციქულო ეკლესიის მიერ წმინდანებად არიან შერაცხულები, მათი მოხსენიების დღე კი არის წლის ყოველი ორმოცდამეათე შაბათი. როგორც წესი, ეს დღესასწაული 30 ივნისს აღინიშნება. მათი გარდაცვალების ზუსტი თარიღი უცნობია.