iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბეგქონდარა

ბეგქონდარა — მცენარეთა გვარი ტუჩოსანთა ოჯახისა. 5–50 სმ სიმაღლის ბუჩქბალახებია, იშვიათად — ბუჩქები. აქვს გართხმული ღერო და სწორმდგომი საყვავილე ყლორტები. თეთრი ან ვარდისფერი ყვავილები შეკრებილია თავაკისებრ ან თავთავისებრ ყვავილედად. შეიცავს 400-მდე სახეობას.

გავრცელებულია ევროპაში. საქართველოში 17 სახეობაა გავრცელებული, მათგან 14 კავკასიის ენდემია, 2 კი — საქართველოში ; გვხვდება უპირატესად სუბალპურსა და ალპურ, აგრეთვე მთის ქვედა და შუა სარტყელში. იზრდება მშრალ ადგილებში, ღორღიან ფერდობებზე და მინდვრებში, ტყეში დეკას ბუჩქების ახლოს, სილიან, კირიან და კაბჟანიან ნიადაგებზე.

ბეგქონდარას მთიან ადგილებში ნიადაგდაცვითი მნიშვნელობა აქვს — იგი პირველი სახლდება გადარეცხილ ნიადაგსა და მოშიშვლებულ გრუნტზე. სურნელოვანი მცენარეა, შეიცავს ეთეროვან ზეთებს, რომლებსაც იყენებენ პარფიუმერიაში, კვების მრეწველობასა და მედიცინაში. სახეობათა უმრავლესობა დეკორატიულია.

ქიმიური შემადგენლობა
ბექგონდარას ბალახი შეიცავს ეთერზეთს, მთრიმლავ ნივთიერებებს, ციმოლს და თიმოლს, რომლებიც გამოყოფენ სურნელოვან არომატს.
გამოყენება
ბეგქონდარას იყენებენ როგორც ამოსახველებელ და ხველის დამამშვიდებელ საშუალებას მწვავე და ქრონიკული ბრონქიტისას, განსაკუთრებით თუ ხველამ მიიღო სპაზმოლიტური ხასიათი. ბეგქონდარა ავლენს კარგ დამამშვიდებელ მადეზინფიცირებელ მოქმედებას ჩირქოვანი ბრონქიტისა და ბრონქების გაფართოების დროს, გამოიყენება აგრეთვე ღვინის, საფენების, კომპრესების არომატიზირებისათვის. მცენარე ფართოდ გამოიყენება ხალხურ მედიცინაში, ხშირად სხვა სამკურნალო ბალახებთან ერთად.
ნიკოლო III დ’ესტე

ნიკოლო დ’ესტე (; დ. 1383/1384, ფერარა — გ. 26 დეკემბერი 1441, ფერარა) — ფერარას, მოდენასა და რეჯოს მარკიზის ალბერტო -ის ერთადერთი ვაჟი და მემკვიდრე 1393 წლიდან.

ნიკოლო სამჯერ იყო დაქორწინებული:
1) ჩეჩილია (∞ 1397; † 23 თებერვალი 1416), ფრანჩესკო დი კარარას ასული.
2) პარაზინა (∞ 1418; † მარტი 1425), მალატესტა მალატესტას ასული.
3) რიკარდა (∞ 1431; † 16 აგვისტო 1474), მარკიზ ტომაზო დი სალუცოს ასული.

ცნობილია, რომ ამ სამი ქორწინებიდან და ასევე უკანონდ ნიკოლო -ეს სულ ცოტა 24 შვილი შეეძინა:

კამილა ∞ 1448 როდოლფო და კამერინო.
ფულკო (* 1433).
ალბერტო (* 1450).
იზოტა (* 1403; † 1404).
უგო (* 1405; † 1425).
მელადუზო (* 1406; † 1452) — პომპოზასა და ფერარას აბატესა.
ლეონელო (* 1407; † 1450) ∞ 1) 1435 მარგერიტა გონძაგა. 2) 1444 მარია არაგონელი.
მარგერიტა ∞ 1427 გალეოტო რობერტო მალატესტა.
მარგერიტა ∞ ფრანჩესკინო და ვერონა
ბორსო (* 1413; † 1471) — ფერარას, მოდენასა და რეჯოს ჰერცოგი.
ვირიდისი — მონაზონი.
ალბერტო (* 1415; † 1502).
გურონე († 1484) — აბატი.
ლუჩია (* 1419; † 1437) ∞ 1437 კარლო გონძაგა.
ჯინევრა (* 1419; † 1440) ∞ 1433 ზიგისმონდო მალატესტა.
ალბერტო კარლო (* 1421; † 1421).
იზოტა (* 1425; † 1456) ∞ 1) 1444 ოდო ანტონიო და მონტეფელტრო, 2) 1446 სტეფანო ფრანჯიპანი.
ბეატრიჩე (* 1427; † 1497) ∞ 1) 1448 ნიკოლო და კორეჯო, 2) 1451 ტრისტანო სფორცა.
ერკოლე (* 1431; † 1505) — ფერარას, მოდენასა და რეჯოს ჰერცოგი.
ზიგისმონდო (* 1433; † 1507) — სან-მარტინოს მარკიზი.
რინალდო (* 1435; † 1503) ∞ 1472 ლუკრეცია და მონფერატო.
ბიანკა (* 1440; † 1506) ∞ 1468 გალეოტო პიკო დელა მირანდოლა.
ორსინა ∞ 1) ალდობრანდინო რანონი, 2) სახელით უცნობი მალატესტა, 3) 1469 ანდრეა გუალენგო.
იპოლიტო II დ’ესტე

იპოლიტო დ’ესტე ( დ. 25 აგვისტო 1509, ფერარა — გ. 2 დეკემბერი 1572, ფერარა) — იტალიელი კარდინალი და სახელმწიფო მოღვაწე. ფერარას, მოდენასა და რეჯოს ჰერცოგის ალფონსო -ის და მისი მეუღლის ლუკრეცია ბორჯიას მეორე ვაჟი.

10 წლის ასაკში პატარა იპოლიტო, ბიძის იპოლიტო დ’ესტეს მემკვიდრედ დაინიშნა მილანის არქიეპისკოპოსად. 1539 წელს საფრანგეთის მეფის ფრანსუა -ის უშუალო ჩარევის შედეგად იპოლიტო -ემ კარდინალის ქუდი მიიღო. ფრანსუა იმედოვნებდა, რომ ეს უკანასკნელი სამაგიეროდ საფრანგეთის პოლიტიკის მხარდამჭერი იქნებოდა რომის პაპის კარზე. იპოლიტომ, როგორც საფრანგეთის კანდიდატმა რამდენიმე კონკლავზე მიიღო მონაწილეობა, თუმცა პაპად არჩეული არ იქნა.

იპოლიტო -ემ ქალაქ ტივოლიში ააგო ცნობილი სასახლე ვილა დ’ესტე. დაკრძალულია იქვე.
ევროპის სასახლე

ევროპის სასახლე (; ; ) — ევროსაბჭოს შტაბ-ბინა. მდებარეობს სტრასბურგში.

შენობის ავტორია არქიტექტორი ანრი ბერნარი. მისი ინაუგურაცია მოხდა 1977 წელს. სიგრძით და სიგანით იგი 106 მეტრია, სიმაღლე კი 38 მეტრი აქვს და 9 სართულს ითვლის მისი მთლიანი ფართობი 64 000 კვ. მეტრია. შენობაში განთავსებულია 17 დარბაზი და ასამდე კაბინეტი ევროსაბჭოს სამდივნოში მომსახურე პირებისთვის. შენობის გარეთა მხარე წითელი, ვერცხლისფერი და ყავისფერია.

ევროპის სასახლე მდებარეობს სტრასბურგის „ევროპულ უბანში“, ქალაქის ისტორიული ცენტრიდან, დიდი კუნძულიდან ჩრდილო-დასავლეთით დაახლოებით 2 კილომეტრის დაშორებით.
ბედენის ქედი

ბედენის ქედი — ქედი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს მდინარეების ალგეთისა და ხრამის წყალგამყოფს. უმაღლესი ადგილია ბედენის მთა (1875 მ). ქედზე გადადის სამანქანო გზა თბილისი-თეთრიწყარო-წალკა. ბედენის ქედი აგებულია ხარხული ვულკანოგენური ნალექებით, ნეოგენური და მეოთხეული ლავებით. აქვს სამხრეთი განშტოება, სადაც იაილოს მთაა. კალთები შემოსილია ფოთლოვანი ტყით, ზოგან — ფიჭვნარით, თხემზე მეორეული მდელოებია.
აუგუსტო პინოჩეტი

აუგუსტო ხოსე რამონ პინოჩეტ უგარტე (; დ. 25 ნოემბერი, 1915 — გ. 10 დეკემბერი, 2006) — ჩილეს დიქტატორი პრეზიდენტი 1974–1990 წლებში. ხელისუფლებაში ჩილეს სოციალისტი პრეზიდენტის სალვადორ ალიენდეს დამხობის შემდეგ 1973 წელს მოვიდა. ხელმძღვანელობდა ოთხკაციან ხუნტას. დაამყარა მმართველობის სასტიკი რეჟიმი და პასუხისმგებელია 2000-ზე მეტი პოლიტიკური მოწინააღმდეგის მკვლელობაზე. ხელს უწყობდა მეურნეობისა და ეროვნული ბიზნესის განვითარებას. მისი რეჟიმის პირობებში ხდებოდა ეკონომიკური ზრდის მაჩვენებლის მატება. 1988 წელს წააგო პლებისციტი (სახალხო გამოკითხვა) და 1990 წელს დათმო პრეზიდენტის პოსტი, თუმცა მიიღო მუდმივი სენატორის წოდება, რაც მისი ხელშეუხებლობის გარანტიას იძლეოდა. 1998 წელს ლონდონში სამკურნალოდ ჩასული პინოჩეტი ესპანეთის მთავრობის მოთხოვნით დააპატიმრეს რეპრესიებისა და მასიური მკვლელობების ბრალდებით. მოგვიანებით ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების გამო გაათავისუფლეს ციხიდან და ჩილეში დააბრუნეს, სადაც მის წინააღმდეგ კვლავ აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე იმავე ბრალდებით, თუმცა სასამართლომ, ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო, მისი დაპატიმრება საჭიროდ არ ცნო. პინოჩეტი 2006 წლის 10 დეკემბერს გარდაიცვალა.
ბედი

ბედი, ბედისწერა, რელიგიურ-ფილოსოფიური იდეალისტური წარმოდგენა, რომელსაც საფუძვლად უდევს რწმენა ადამიანზე ბრმა ძალების ბატონობისა. ამ შეხედულებით ადამიანთა ბედი წინასწარ არის გაჩინებული განგების მიერ. ქართველთა რელიგიური წარმოდგენით ადამიანის დაბადებისთანავე ცაზე ჩნდებოდა მისი ბედის ვარსკვლავი; ახალშობილს „ბედისმწერლის“ ხელით შუბლზე ეწერებოდა მომავალი ცხოვრება, ცხოვრების ყველა მომენტი, რომელთა შეცვლა მოკვდავს არ შეეძლო. იმავე შეხედულებით ამქვეყნიურ საქმეებს ხშირად „სულეთის“ ღმერთიც განაგებდა. ქართველ მთიელებში გავრცელებული რწმენა-წარმოდგენებით „სამზეოში“ ისეთი არაფერი ხდებოდა, წინასწარ "სულეთში" რომ არ ყოფილიყო გადაწყვეტილი. სულეთის ღმერთს ემსახურებოდნენ „მწერელნი“, „ბედის მწერლები“ ან „წერა-მწერალნი“, რომლებიც ბედის წიგნის მონაცემების მიხედვით "იბარებენ სულეთში" ადამიანებს. ანალოგიური წარმოდგენები გავრცელებული იყო აღმოსავლეთისა და ევროპის ხალხებში. ქართული წარმოდგენები ბედზე განსაკუთრებით ახლოს დგას შუამდინარეთსა და ანტიკურ სამყაროში გავრცელებულ რწმენებთან.
სულთან აჰმედის მეჩეთი

სულთან აჰმედის მეჩეთი, ასევე ცისფერი მეჩეთი — მდებარეობს სტამბოლში, თურქეთში. საყოველთაოდ აღიარებული, როგორც ისლამური არქიტექტურის განუმეორებელი ქმნილება. მეჩეთს ლურჯი დაერქვა მისი ინტერიერის ლურჯი ფილების გამო.

ისტორია
მეჩეთი შენდებოდა 1609–1616 წლებში სულთან აჰმედ -ის ბრძანებით, რომლის სახელსაც ის ამჟამად ატარებს. სულთანი დაკრძალულია მეჩეთის აკლდამაში. მეჩეთი სტამბოლის უძველეს რაიონში მდებარეობს, რაც 1453 წლამდე კონსტანტინოპოლის, ბიზანტიის იმპერიის დედაქალაქის, ცენტრს წარმოადგენდა. მის გვერდით მდებარეობს უძველესი იპოდრომი, ხოლო მოშორებით აია-სოფია, ყოფილი ქრისტიანული ტაძარი, რომელიც ამჟამად მუზეუმად არის გადაკეთებული.

მეჩეთთან სიახლოვეს მდებარეობს თოფქაფის სასახლე, ოსმალეთის სულთნების რეზიდენცია 1853 წლამდე, და ასევე ბოსფორის სანაპიროც. ზღვიდან ამ მეჩეთის გუმბათები და მინარეთები ქალაქის ძველი უბნის პანორამის მთავარი ნაწილია, რაც მშენებელთა ჩანაფიქრი იყო.

მეჩეთის მდებარეობა ჰაგია სოფიას პირდაპირ წინასწარ განზრახული იყო, იმის დემონსტრაციისთვის, რომ ოსმალურ და ისლამურ არქიტექტორებს და მშენებლებს შეეძლოთ მათი ქრისტიანი წინამორბედების ქმნილებებთან პაექრობა. თუმცა არქიტექტორმა ვერ მოახერხა ჰაგია სოფიაზე უფრო დიდი გუმბათის შექმნა, ნაცვლად მან მეჩეთს დიდებული იერი მისი მინარეთების, ნახევარგუმბათებისა და გუმბათების უზადო პროპორციებით შესძინა. მიუხედავად ამისა, ნაგებობამ ჰაგია სოფიას ზომაში ვერ გაუსწრო, რამაც დიდად განარისხა სულთანი აჰმედი. შედეგად, ეს ორი ნაგებობა უნიკალურ ისტორიულ და არქიტექტურულ ანსამბლს ქმნის.

სულთან აჰმედ –ის ბრძანებით მეჩეთი იზნიქში წარმოებული 210 000 ფილით იქნა შემკული. ეს უზარმაზარი წარმოება მხოლოდ მას შემდეგ გახდა შესაძლებელი, რაც სულთანმა მეჩეთის მშენებლობის დასრულებამდე იზნიქის სახელოსნოებს სპეციალური დეკრეტით სხვა შეკვეთების მიღება აუკრძალა. შთამბეჭდავია უპირველეს ყოვლისა თავად ფილების დეკორი, ყვავილოვანი ორნამენტების წალკოტი – მოყვავილე ვარდებით, ტიტებით, მიხაკებით. ფერთა გამაში უმეტესწილად ნათელი მწვანე და ლურჯი ტონები სჭარბობს. გასაკვირი არცაა, რომ სულთან აჰმედის მეჩეთი ევროპაში სწორედ ცისფერი მეჩეთის სახელითაა ცნობილი. სარკმელების უმეტესობა სწორედ საუცხოო ლურჯ ტონებში ციალებს. სარკმელების ზემო ნაწილები უმეტესად ნაზი ვარდისფერითაა გაფორმებული.

სულთან აჰმედის არქიტექტორს, სედეფჰარ მეჰმეტ აღას, ნაბრძანები ჰქონდა არ დაეზოგა სახსრები, რათა შექმნილიყო ყველაზე დიადი და მშვენიერი ისლამური სალოცავი მსოფლიოში. მეჩეთის ძირითადი ნაგებობა თითქმის კუბის ფორმისაა (5351 მ). ისევე როგორც ყველა მეჩეთი, ის განლაგებულია იმგვარად, რომ როცა მლოცველები სალას (ისლამურ ლოცვას) ასრულებენ, მათ პირი მექასკენ აქვთ.

გალერეა
თავრიზი

თავრიზი (სპარს. - , აზერბ. ) — ქალაქი ჩრდილო-დასავლეთ ირანში, აღმოსავლეთ აზერბაიჯანის ოსტანის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს აჯიჩაის ხეობაში, ზღვის დონიდან 1364 მ.

ისტორია
თავრიზი დაარსდა ან საუკუნეში სასანიანების მიერ. შუა საუკუნეებში იყო სახვითი ხელოვნების დიდი ცენტრი. იაკუთის თანახმად ქალაქი ქართველთა ლაშქრობის შედეგად დაქვეითდა. 1512-1548 წლებში იყო ირანის დედაქალაქი. 1571-1573 წლებში თავრიზში მოხდა ხელოსანთა და ქალაქის ღარიბების აჯანყება. - საუკუნეებში იყო თავრიზის სახანოს დედაქალაქი. გულისტანის შეთანხმების თანახმად ისტორიული აზერბაიჯანი (სპარს. ადარბადაგანი) სრულიად გადავიდა სპარსეთის მხარეს, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთ კავკასიის ტერიტორია, რომელიც წარსულში კავკასიის ალბანეთისა და შირვანის გაერთიანების ნაწილი იყო, რუსეთის იმპერიის საკუთრება გახდა. საუკუნის ბოლოსა და საუკუნის დასაწყისში იყო ყაჯართა დნასტიის შაჰების მემკვიდრეების რეზიდენცია. საუკუნის დასაწყისში გახდა ეროვნული მოძრაობის ერთ-ერთი ცენტრი, ამ დროს მოხდა თავრიზის აჯანყება. 1911 წელს თავრიზში შეიჭრა რუსეთის იმპერია. 1918 წელს მუსავათებმა პირველად გამოიყენეს ტერმინი „აზერბაიჯანი“ კავკასიის თურქი ტომების (იხ. აზერბაიჯანელები) ახლადშექმნილი რესპუბლიკის აღსანიშნავად, რომლის შემდეგაც ხმარებაში შემოვიდა ტერმინები „ჩრდილოეთი აზერბაიჯანი“ და „სამხრეთი აზერბაიჯანი“. 1947 წლდან მოქმედებს უნივერსიტეტი.

არქიტექტურა
თავრიზის ძეგლებიდან აღსანიშნავია ალი-შაჰის საკრებულო მეჩეთი (1310-1320), რომელიც 1809 წელს გადააკეთეს ციტადელად. ნანგრევების სახით იყო შემორჩენილი ცისფერი მეჩეთი (1465), რომელიც საუკუნეში აღადგინეს. თავრიზში მდებარეობს პავლიონებით დამშვენებული პარკი გოლესთანი.

დაძმობილებული ქალაქები
ვენა, ავსტრია
ბაქო, აზერბაიჯანი
უხანი, ჩინეთი
ზაგრები, ხორვატია
იზმირი, თურქეთი
კონია, თურქეთი
ღაზა, პალესტინა
ხუჯანდი, ტაჯიკეთი
ერზურუმი, თურქეთი
სტამბოლი, თურქეთი
ხოშიმინი, ვიეტნამი
თავრიზის ცისფერი მეჩეთი

თავრიზის ცისფერი მეჩეთი (სპარს. - ) — ისტორიული მეჩეთი თავრიზში, ირანი.

აგებულ იქნა 1465 წელს აყ-ყოიუნლუს სულთნის იაყუბ იბნ უზუნ-ჰასანის მმართველობის პერიოდში, სალეჰე ხათუნის სურვილით. მეჩეთი მძიმედ დაშავდა 1778 წლის მიწისძვრის დროს, რასაც მხოლოდ მისი მთავარი შესასვლელი გადაურჩა. ნაგებობა აღადგინეს 1900-იან წლებში ირანის კულტურის სამინისტროს თაოსნობით.

მეჩეთს სახელი შეარქვეს შენობის ცისფერი ფილებით მოპირკეთების გამო. ამ ფილების უმრავლესობა მიწისძვრამ ჩამოყარა, თუმცა ზოგი მათგანის ხილვა დღესაც შეიძლება შენობის მთავარ შესასვლელზე.
მუჰამედ ალი

მუჰამედ ალი (ინგლ. ; დაბადებით კასიუს კლეი, ინგლ. ; დ. 17 იანვარი, 1942 — გ. 3 ივნისი, 2016) — ამერიკელი მოკრივე. 1960 წლის ოლიმპიური თამაშების ჩემპიონი ნახევრადმძიმე წონაში. მძიმე წონაში პროფესიონალთა შორის მრავალგზის ჩემპიონი (1964-1974). სახელი გამოიცვალა ისლამზე მოქცევის გამო.

ბიოგრაფია
კასიუს კლეი კენტუკიში, ლუსვილში დაიბადა. მან 1959 და 1960 წლებში „ოქროს ხელთათმანების“ სამოყვარულო ტურნირში გაიმარჯვა, ხოლო იმავე 1960 წელს მძიმეწონოსანთა შორის ოლიმპიური ჩემპიონი გახდა. კლეი თავს ყველაზე დიდ მოკრივედ აცხადებდა და მას პრეტენზიულ სპორტსმენადაც თვლიდნენ, ვიდრე ამ პრეტენზიის საფუძვლიანობა არ დაამტკიცა. ოლიმპიური წარმატების შემდეგ პროფესიონალი გახდა, ხოლო ხუთი წლის შემდეგ კი უკვე მსოფლიო ჩემპიონი იყო.

1964 წელს კლეიმ ისლამი აღიარა და მუჰამედ ალი დაირქვა. რელიგიური შეხედულებების გამო მან უარი თქვა ამერიკის არმიაში სამსახურზე და მონაწილეობა არ მიიღო ვიეტნამის ომში. საკუთარი ქვეყნის სამსახურზე უარის თქმის გამო, ალის მსოფლიო ჩემპიონის ტიტული ჩამოართვეს და კრივს 1967 წლიდან 1970 წლამდე ჩამოაშორეს.

ალი რინგზე 70-იან წლებში დაბრუნდა. მიუხედავად იმისა, რომ ტიტული ორჯერ დაკარგა, 1974 წელს კვლავ დაიბრუნა ჯორჯ ფორმანთან ორთაბრძოლაში, რომელსაც „აურზაური ჯუნგლებში“ უწოდეს, 1978 წელს კი ლეონ სფინქსთან გამართულ მატჩში. ამგვარად, ალი პირველი მძიმეწონოსანი მოკრივე გახდა, ვინც მსოფლიო ჩემპიონობა სამჯერ მოიპოვა.
ბედნოტა

„ბედნოტა“ ( — სიღარიბე) — ყოველდღიური გაზეთი გლეხებისათვის, საკ. კპ (ბ) ცკ-ის ორგანო, გამოდიოდა მოსკოვში 1918 წლის მარტიდან 1931 წლის იანვრამდე. „ბედნოტას" წინამორბედი გაზეთები იყო „დერევენსკაია ბედნოტა“, „სოლდატსკაია პრავდა“ (პეტროგრადი), „დერევენსკაია პრავდა“ (მოსკოვი). სამოქალაქო ომის პერიოდში „ბედნოტა“ წითელარმიელთა გაზეთიც იყო; თითქმის ნახევარი ტირაჟი არმიას ეგზავნებოდა (1919 წლის ბოლოსათვის ტირაჟი 750 ათ. ცალი). „ბედნოტამ“ მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა სოფლად კომპარტიის პოლიტიკის გატარებაში, სოფლის სოციალურ გარდაქმნასა და კულტურის დონის ამაღლებაში. გაზეთი სისტემატურად ბეჭდავდა გლეხთა წერილებსა და კორესპონდენციებს. ჰყავდა 4 ათასამდე სოფლკორი. 1931 წელს „ბედნოტა“ გაზეთ „სოციალისტიჩესკოე ზემლედელიეს“ შეუერთდა.
ბეზენგი

ბეზენგი, ულუჩირანი — რთული ხეობის ტიპის მყინვარი რუსეთში, ყაბარდო-ბალყარეთის რესპუბლიკაში. მდებარეობს კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. ეშვება შხარისა და ჯანღის მწვერვალებიდან 2000 მ სიმაღლემდე. ფართობი 36 კმ², სიგრძე 17,6 კმ, ენისა დაახლოებით 9 კმ. მყივნარის ენის დიდი ნაწილი დაფარულია მორენებითა და ნატეხებით. ბეზენგიდან იწყება მდინარე ბეზენგის ჩერეკი (მდინარე ბაქსანის აუზი).
აგიტპროპი

აგიტ-პროპი — აგიტაცია-პროპაგანდა. ტერმინი გაჩნდა ბოლშევიკურ რუსეთში (მომავალ საბჭოთა კავშირში), სადაც იგი აგიტაციისა და პროპაგანდის განყოფილების შემოკლებულ სახელად გამოიყენებოდა, რომელიც თავის მხრივ საბჭოთა კავშირის კომპარტიის ცენტრალური და რეგიონული კომიტეტების ნაწილი იყო. მას მოგვიანებით იდეოლოგიური განყოფილება დაარქვეს.

ტერმინს "პროპაგანდა" რუსულ ენაში რაიმე ნეგატიური ქვეტექსტი იმ დროს არ გააჩნდა. ის უბრალოდ ნიშნავდა "იდეათა გავრცელებას". აგიტპროპის შემთხვევაში გასავრცელებელი იდეები კომუნიზმის შესახებ იყო, რაც საბჭოთა სახელმწიფოსა და კომპარტიის პოლიტიკას მოიცავდა. სხვა კონტექსტში პროპაგანდა შეიძლება ნიშნავდეს ნებისმიერი სახის სასარგებლო ცოდნას, მაგ. ახალ მეთოდებს სოფლის მეურნეობაში. "აგიტაცია" ნიშნავდა ხალხისთვის მოწოდებას გაეკეთებინათ ის, რასაც მათგან საბჭოთა ლიდერები მოითხოვდნენ. სხვა სიტყვცებით, პროპაგანდა გონებაზე ახდენდა გავლენას, მაშინ როდესაც აგიტაცია ემოციებზე იყო გათვლილი, თუმცა ორივე როგორც წესი ერთდროულად მიმდინარეობდა, რამაც დასაბამი მისცა კლიშეს "აგიტ-პროპი".

დასავლურ სამყაროში აგიტ-პროპს ნეგატიური კონოტაცია აქვს. გაერთიანებულ სამეფოში 1980-იან წლებში პოლიტიკური ნომენკლატურის სოციალისტურ ელემენტებს ხშირად აბრალებდნენ აგიტ-პროპს სატელევიზიო პროგრამებით, თეატრითა თუ საბავშვო წიგნებით ულტრამემარცხენე იდეების გავრცელების მიზნით. უფრო ზოგადად, სატელევიზიო მულტფილმიც კი შეიძლება ჩაითვალოს აგიტ-პროპად, თუ მასში რაიმე სათამაშოს გაყიდვის მარკეტინგის ელემენტია ჩადებული.

ამ ტერმინით თანამედროვე რუსულ ენაში აღწერენ მასმედიის მიერ გავრცელებულ ინფორმაციას, თუ ის პრო-სამთავრობოდ მოიაზრება.
ტოლერანტობა

ტოლერანტობა — სოციოლოგიური ტერმინი, რომელიც აღნიშნავს განსხვავებული მსოფლაღქმის, ცხოვრების წესის, ქცევისა და ჩვეულებების ატანას. ტოლერანტობა არ ნიშნავს გულგრილობას ან განურჩევლობას, არც განსხვავებული მსოფლმხედველობის ან ცხოვრების წესის მიღებას; ის ნიშნავს სხვებისთვის უფლების მიცემას, იცხოვრონ თავიანთი ინდივიდუალური მსოფლმხედველობის შესაბამისად. ტოლერანტობა მოიცავს ადამიანის თავისუფალი არჩევანის ზოგადი უფლების პატივისცემას და არა რომელიმე კონკრეტული არჩევანის პატივისცემას.

ტოლერანტობის გააზრებული გამოვლინება შესაძლებელია მხოლოდ მაშინ, როდესაც განსხვავებულის დაშვების, ნებართვის ნაცვლად, მავანს შეუძლია მისი აკრძალვაც. ისტორიულად, ტოლერანტობა ძირითადად გამოიყენებოდა სახელმწიფო რელიგიასთან დაპირისპირებული შეხედულებების კონტექსტში და „აღნიშნავდა დომინანტი რელიგიის წარმომადგენელთა მხრიდან სხვა რელიგიათა არსებობის დაშვებას, თმენას, გაძლებას, მიუხედავად იმისა, რომ ამ უკანასკნელთ უყურებდნენ უარყოფითად, როგორც დაბალი რანგისას, შემცდარს, ან საზიანოს“. მეოცე საუკუნიდან, ტოლერანტობის მოაზრება გაფართოვდა, მასში ჩაირთო პოლიტიკური და ეთნიკური ჯგუფები, ჰომოსექსუალები და სხვა უმცირესობები.

ტოლერანტობის პარადოქსი
ტოლერანტობის პარადოქსი შეჯამებულია კარლ პოპერის წიგნში „ღია საზოგადოება და მისი მტრები“, სადაც პოპერი წერს:
ამეთვისტო

ამეთვისტო (2) — ნახევრად გამჭვირვალე იისფერი კვარცის სახეობა, შეიცავს დიოქსიდსა და სილიციუმს. მინერალი გამოიყენება საიუველირო ხელოვნებაში და მიეკუთვნება ნახევრად ძვირფას ქვებს.

სახელწოდება მომდინარეობს ბერძნული სიტყვისგან „“, სადაც არის უარყოფითი ნაწილაკი, ხოლო „“ ნიშნავს „მთვრალს“.

ამეთვისტოს ფერი სტაბილურია მხოლოდ 250 °-მდე. უფრო მაღალ ტემპერატურაზე იგი ფერს კარგავს. 500 °-ს ზემოთ ამეთვისტო ხდება ყვითელი, ტემპერატურის მატებასთან ერთად კი ისევ იცვლის ფერს. საბოლოოდ ქვა ხდება რძისებრი ფორმის რადგან მასში ჩნდება ინფრამიკროსკოპული წყალი.

ამეთვისტო ძალიან იშვიათი იყო ანტიკურ ხანაში. მხოლოდ საუკუნის დასაწყისში აღმოაჩინეს ბრაზილიასა და ურუგვაიში მისი მნიშვნელოვანი საბადოები, რის შემდეგაც დაიწყო მისი ფართო მოხმარება.

ფრანგულ ფოლკლორში ამეთვისტოს ქორწინება ნიშნავს ქირწინების 48 წელს. ამეთვისტო ამშვენებს ეპისკოპოსთა ბეჭდებს.

ადრე მას მიიჩნევდნენ ალკოჰოლური ინტოქსიკაციის სამკურნალო ქვად. მასვე მიაწერდნენ შემოქმედების, მედიტაციის, წინასწარმეტყველების სტიმულირებას. იყენებდნენ ჯადოს ახსნისთვის, უძილობის წინააღმდეგ საბრძოლველად. დაფხვნილ მდგომარეობაში იგი აუმჯობესებდა ღვიძლის მოქმედებას და კურნავდა დამწვრობებს.
ბეთანიის სამაროვანი

ბეთანიის სამაროვანი, - საუკუნეების არქეოლოგიური ძეგლი ბეთანიის ტაძრის სამხრეთით 3 კმ-ზე, სამადლოსა და ვერის ხევებს შორის. შესწავლილია სამაროვნის ნაწილი, ქვიშაქვის ფილებით ნაგები 11 სამარხი. სამარხებში აღმოჩნდა სამკაული და ტანსაცმელთან დაკავშირებული ნივთები (რკინისა და სპილენძის მშვილდ-საკინძები და ბეჭდები; პასტის, მარჯნისა და სარდიონის თავებიანი საკინძები; სარდიონითა და მარგალიტი გაწყობილი ბრინჯაოს საყურეები).
დიქტატურა

დიქტატურა — ავტოკრატიული პოლიტიკური რეჟიმი, რომლის დროს ხელისუფლებას მართავს დიქტატორი — ადამიანი, რომლის ძალაუფლება არ არის შეზღუდული კონსტიტუციით ან რაიმე კანონმდებლობით.

ძველ რომში დიქტატურა იყო დროებითი პოლიტიკური რეჟიმი; საგანგებო სიტუაციის დროს შეუზღუდავი პოლიტიკური ძალაუფლება გადაეცემოდა ერთ ადამიანს — დიქტატორს.
ტირანია

ტირანია (, აბსოლუტური მმართველი) — თანამედროვე მნიშვნელობით არის დიქტატორული პოლიტიკური რეჟიმი, რომელიც გამოირჩევა თავისი სისასტიკით.

ტირანიის კლასიკური ფორმაა ერთპიროვნული მმართველობა, როდესაც კანონის უზენაესობის მაგიერ ქვეყანაში ან საზოგადოებაში მხოლოდ მმართველი პირის ნება-სურვილია გადაწმყვეტი. ასეთ ქვეყნებში მოქალაქეები არიან უუფლებო მდგომარეობაში, იმყოფებიან ტერორის ქვეშ.

თავდაპირველი მნიშვნელობით ტირანია აღნიშნავდა მონარქიის დამახინჯებულ ფორმას, როდესაც მონარქი სახელმწიფოს მართავდა მხოლოდ მისი პირადი ინტერესებიდან გამომდინარე და მის ქვეშევრდომებს ჩაგრულ მდგომარეობაში აყენებდა.

თანამედროვე ეპოქაში ტირანია წარმოადგენს ავტოკრატიისა და დიქტატურის სინონიმს.
დესპოტიზმი

დესპოტიზმი — პოლიტიკური რეჟიმი, რომლის დროს უჭირავს ერთ ადამიანს შეუზღუდავი ძალაუფლება. მისი სინონიმი არის დიქტატურა.
დესპოტის ტიტულს ატარებდნენ ბიზანტიის იმპერატორები. ძველი ბერძნები „დესპოტს“ არათავისუფალი ქვეყნის მმართველს უწოდებდნენ. თეორიული აზრის განვითარების კვალად, თანადათანობით შეიცვალა ტერმინის მნიშვნელობაც. პირველად არისტოტელემ გამიჯნა ერთმანეთისაგან სპარსული დესპოტია და ბერძნული ტირანია. ტირანია ხანმოკლეა და მთლიანად ძალადობას ემყარება, მაშინ როდესაც აღმოსავლური დესპოტია სტაბილური რეჟიმია იმ ხალხისა, ვინც არც იცის სხვაგვარი მმართველობის წესი. შესაბამისად, აღმოსავლური დესპოტია ემყარება არა იმდენად ძალადობას, რამდენადაც ხალხის თანხმობას და ტირანიისგაან განსხვავებით, ლეგიტიმურია, დესპოტიზმი, როგორც სპეციფიკურად აღმოსავლური მმართველობის სახე, მონტესკიეს მიერ გვიან კიდევ უფრო გაიმიჯნა დასავლური აბსოლუტისტური რეჟიმებისაგან, რომელთა მონარქები, როგორი რეპრესიული ხასიათიც უნდა ჰქონოდა მათ მმართველობას, ყოველთვის მართავდნენ (თუნდაც, საკუთარ ნებას დაქვემდებარებული, მაგრამ მაინც არსებული) კანონის შესაბამისად. ბევრ თანამედროვე თეორიაში ტერმინი დესპოტიზმი ნეგატიური მნიშვნელობით — გადაჭარბებული ძალაუფლების აღმნიშვნელად გამოიყენება.
ფედერალიზმი

ფედერალიზმი ( — შეთანხმება, ხელშეკრულება) — სახელმწიფოს მოწყობის ფორმა, რომლის დროს ქვეყნის ცალკეულ ნაწილებს მინიჭებული აქვთ შესამჩნევი თვითმმართველობა.

ფედერალიზმის საწინააღმდეგო ცნებაა უნიტარიზმი.

უფრო ფართო გაგებით ფედერალიზმი ნიშნავს რაიმე ერთიანი სისტემის ისეთნაირად ორგანიზებას, რომ ამ სისტემის ცალკეულ ნაწილებს შესამჩნევი თავისუფლება უნარჩუნდებათ.

ფედერაციული სახელმწიფო შედგება რამდენიმე სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნისაგან, რომლებიც გარკვეული
პოლიტიკური თუ ეკონომიკური თვითმართველობით სარგებლობენ. მათ აქვთ საკუთარი კონსტიტუცია, საკანონმდებლო,
აღმასრულებელი თუ სასამართლო ორგანოები და სხვა სახელმწიფოებრივი ატრიბუტები. თავიანთ შემადგენლობაში
არსებულ წარმონაქმნებს მოიხსენიებენ როგორც ფედერაციის ობიექტებს. მაგ. შტატები, მიწები, პროვინციები.

ფედერაციული ქვეყნებია: აშშ, კანადა, გერმანია, ბელგია, მალაიზია, ინდოეთი, სუდანი და ა.შ.
ბეთელგეიზე

ბეთელგეიზე, ორიონისა — ღამის ცის მეთერთმეტე ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავი და მეორე ყველაზე კაშკასა ორიონის თანავარსკვლავედში, რიგელის შემდეგ. არის გამორჩეულად მოწითალო, ნახევრად წესიერი ცვალებადი ვარსკვლავი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდეც +0.0 - +1,3-ს შორის მერყეობს.

ბეთელგეიზე კლასიფიცირებულია, როგორც 1-2 სპექტრული ტიპის წითელი სუპერგიგანტი და წარმოადგენს ერთ-ერთ უდიდეს ვარსკვლავს, რომელიც შეუიარაღებელი თვალითაც ხილულია. თუ ამ წითელი ზეგიგანტ ვარსკვლავს ჩვენი მზის სისტემის ცენტრში მოვათავსებთ მზის მაგივრად, მისი ზედაპირი მარსისა და იუპიტერის ორბიტებს შორის, ასტეროიდთა სარტყლის გადაღმა აღმოჩნდება და მთლიანად ჩაყლაპავს მერკურის, ვენერას, დედამიწასა და მარსს, შესაძლოა, იუპიტერსაც. თუმცა, ირმის ნახტომში არის რამდენიმე უფრო დიდი წითელი სუპერგიგანტიც, მათ შორის ცეფევსის მიუ და დიდი ქოფაკი. მასით ჩვენს მზეს დაახლოებით ოცჯერ აღემატება. დედამიწიდან დაშორებულია დაახლოებით 640 სინათლის წლით. აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე −6-ია. ბეთელგეიზეს ასაკი 10 მილიონ წელზე ნაკლებია, მაგრამ დიდი მასის გამო საკმაოდ სწრაფად ვითარდება. სიცოცხლეს ის სუპერნოვად აფეთქებით დაასრულებს, რაც სავარაუდოდ, მომდევნო 100 000 წლის განმავლობაში მოხდება. დაიბადა ვარსკვლავურ ასოციაცია ორიონ 1-ში, საიდანაც შემდეგ გამოიტყორცნა; ეს გაქცეული ვარსკვლავი ვარსკვლავთშორის სივრცეში 30 კმ/წმ სიჩქარით მიჰქრის და წარმოქმნის დარტყმით ტალღას, რომლის სიგანეც ოთხი სინათლის წელია.

1920 წელს, ბეთელგეიზე პირველი ვარსკვლავი გახდა მზის შემდეგ, რომლის ფოტოსფეროს კუთხური ზომაც გაზომეს. შემდგომი კვლევებით გაირკვა, რომ მისი კუთხური დიამეტრი (ხილული ზომა) 0,042 - 0,056 არკსეკუნდს შორის მერყეობს, სხვაობების მიზიზი კი არის არასფერულობა, პულსაცია და ცვალებადი ხილულობა სხვადასხვა ტალღის სიგრძეში. გარს აკრავს კომპლექსური, ასიმეტრიული გარსი, რომელიც ვარსკვლავზე 250-ჯერ დიდია და წარმოქმნილია ბეთელგეიზეს მიერ მასის დაკარგვით.

2019 წლის ოქტომბრიდან, ბეთელგეიზემ მნიშვნელოვნად ჩაბნელება დაიწყო. ვარსკვლავიერი სიდიდე 0,5-დან 1,5-მდე შემცირდა. ასტროფიზიკოსებს შორის გაჩნდა ვარაუდი, რომ ასეთი ძლიერი ჩაბნელება შეიძლება მალე მის სუპერნოვად აფეთქებაზე მიუთითებდეს.
თეოკრატია

თეოკრატია (ოქსფორდის განმარტებითი ლექსიკონის მიხედვით) — სახელისუფლებო სისტემა, რომელსაც სამღვდელოება მართავს უფლის ან ღმერთის სახელით.
თეოკრატია ( „თეოს“ — ღმერთი და „კრატეინ“ — მართვა) — სახელმწიფო მმართველობის ფორმა, რომლის დროსაც უმაღლესი ხელისუფლება ემყარება ერთ ან რამდენიმე რელიგიის დოქტრინას და მმართველობა ხორციელდება რელიგიური პრინციპების მიხედვით.
ბეიზა

ბეიზა — წყვილჩლიქოსანი ძუძუმწოვარი ცხოველი. ანტილოპათა გვარ ორიქსების აღმოსავლეთაფრიკული სახეობაა. ფერსაც და ხარსაც სწორი, უკან მიმართული წვეტიანი რქები აქვს, რომელთა სიგრძე 1 მ აღწევს. ბინადრობს აღმოსავლეთ აფრიკის ველებზე. გვხვდება ჩვეულებრივ წყვილებად, ზოგჯერ პატარა ჯოგებად. იყენებენ ხორცსა და ტყავს. ბეიზა სპორტული ნადირობის ობიექტიცაა. მოიცავს ორ ქვესახეობას:
ჩვეულებრივი ბეიზა
ქოჩორ-ყურა ბეიზა