ელისაბედ კოპი

ელისაბედ კოპი (დ. 16 დეკემბერი, 1936 — გ. 7 აპრილი, 2023) — შვეიცარიის თავისუფალი დემოკრატიული პარტიის გამოჩენილი პოლიტიკოსი. მან ისტორიული მნიშვნელობის კვალი დატოვა, როგორც პირველმა ქალმა, რომელიც შვეიცარიის მთავრობაში, ფედერალურ საბჭოში აირჩიეს. აღნიშნულ პოსტზე იგი 1984 წლის 2 ოქტომბრიდან 1989 წლის 12 იანვრამდე მსახურობდა. მისი გადადგომა სამსახურებრივი საიდუმლოების შესაძლო დარღვევასთან დაკავშირებულ სკანდალს მოჰყვა. მანამდე, 1979 წლიდან 1984 წლამდე, ელიზაბედ კოპი შვეიცარიის ეროვნული საბჭოს წევრი იყო.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
ანა ელისაბედ იკლე დაიბადა 1936 წლის 16 დეკემბერს ციურიხში. იგი სამი შვილიდან მეორე იყო მაქს არტურ იკლესა და ბეატრიქს იკლეს ოჯახში. მამამისი, რომელიც პროფესიით ადვოკატი და კინოპროდიუსერი იყო, შვეიცარიის სახელმწიფო ფინანსურ სისტემაში მნიშვნელოვან პოზიციებს იკავებდა. იგი გახლდათ ფედერალური ფინანსთა დეპარტამენტის დირექტორი და შვეიცარიის ეროვნული ბანკის აღმასრულებელი საბჭოს წევრი. ელისაბედს ორი და ჰყავდა: მარიანა გასერი და ბეატრიქს ჰანსლინი.

მამის მხრიდან მისი ოჯახი ჰამბურგელი გერმანელი ებრაელების შთამომავალი იყო. პაპამისი, ადოლფ იკლე, 1880 წელს გახდა აღმოსავლეთ შვეიცარიაში მანქანური ქარგვის პირველი კომპანიის პარტნიორი, რომელიც მოგვიანებით „ “-ად გარდაიქმნა და 1929 წლამდე არსებობდა. თავისი პაპის ძმის, ლეოპოლდ იკლეს ხაზით, ელისაბედი იყო ფრედ იკლეს ბიძაშვილი, რომელიც რეიგანის ადმინისტრაციის დროს აშშ-ის თავდაცვის მდივნის მოადგილედ მსახურობდა. რაც შეეხება დედის მხარეს, ეს ოჯახი სანქტ-გალენის რეფორმისტულ ბურჟუაზიას ეკუთვნოდა და წარმოშობით ჰესენ-ნასაუდან იყო. სწორედ მათმა კომპანიამ, „ & .“, პირველმა გამოუშვა მერსერიზებული ძაფი შვეიცარიაში.

ელისაბედ კოპმა საშუალო განათლება ბერნში მიიღო, სადაც ზოგიერთ კლასში ლინდა გაიზერთან და მანი მატერთან ერთად სწავლობდა. ამ ორგანიზაციის ხელმძღვანელობა შეხვედრებს ხშირად კოპის მშობლების ვილაში მართავდა, სტუდენტები კი შვებულებებს ერთად ატარებდნენ ჰებერლაინების საოჯახო მამულში, გარდას ტბაზე. 1960 წელს მან წარმატებით დაასრულა სწავლა და ლიცენზიატის ხარისხი მიიღო. 1972-1979 წლებში იგი ციურიხის კანტონის აღმასრულებელ საბჭოში მსახურობდა, როგორც თავისუფალი დემოკრატიული პარტიის წარმომადგენელი. 1979 წლის ფედერალური არჩევნებისას მან წინასაარჩევნო კამპანია ცუმიკონის პრეზიდენტად მუშაობის გამოცდილებაზე ააგო და 52,113 ხმით გამარჯვება მოიპოვა. პირველი შვიდი სესიის განმავლობაში იგი ძირითადად დამკვირვებლის როლში იყო და მხოლოდ ერთი შუამდგომლობა წარადგინა, რომლითაც ფედერალური საბჭოსგან დაზოგვის წახალისების შესაძლებლობების შესწავლას მოითხოვდა.

გარემოსდაცვითი პოლიტიკა
1981 წელს გამართულ პრესკონფერენციაზე, მას შემდეგ რაც ცნობილი გახდა, რომ ფედერალური საბჭო მკაცრი რეგულაციების დაწესებას არ აპირებდა, კოპმა კურტ ფურგლერის 1977 წლის დაპირების შესრულება და ავტომობილების შიგაწვის ძრავებისთვის უფრო მკაცრი სტანდარტების დაწესება მოითხოვა. ამ ნაბიჯმა მედიის დიდი მოწონება დაიმსახურა და იგი გარემოსდაცვით პოლიტიკოსად იქცა. იგი შეუერთდა ბუნების დაცვის შვეიცარიულ ლიგას.

ფედერალური საბჭო
1984 წელს ფედერალური მრჩეველი რუდოლფ ფრიდრიხი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო თანამდებობიდან გადადგა. მის შემცვლელად თავისუფალმა დემოკრატიულმა პარტიამ ელისაბედ კოპისა და ბრუნო ჰუნციკერის კანდიდატურები წარადგინა. მან გამარჯვება კენჭისყრის პირველივე ტურში მოიპოვა. თავისი მოღვაწეობის პერიოდში მან ერთ-ერთ პრიორიტეტად თავშესაფრის მაძიებელთა შესახებ კანონის რეფორმა დაისახა.

სკანდალი და გადადგომა
ელისაბედ კოპის მეუღლის, ჰანს კოპის წინააღმდეგ ციურიხის ხელისუფლებამ გამოძიება დაიწყო საინვესტიციო კომპანია „ -“-ის გაკოტრების გამო, რომლის დირექტორთა საბჭოს პრეზიდენტიც იგი გახლდათ. მარტში პროკურატურამ კონფიდენციალურობის დარღვევის მუხლით გამოძიება დაიწყო, თუმცა 1990 წლის თებერვალში სასამართლომ დაადგინა: მიუხედავად იმისა, რომ ინფორმაცია საიდუმლო იყო, ვერ დამტკიცდა, იცოდა თუ არა კოპმა ამის შესახებ. მათ ერთმანეთი 1959 წელს, დასავლეთ ბერლინში სტუდენტური ექსკურსიის დროს გაიცნეს. წყვილს ერთი ქალიშვილი შეეძინა – ბრიგიტ კოპი, რომელიც დაქორწინებულია საშუალო სკოლის მასწავლებელ რეზ კიუტელზე. მათ სამი ქალიშვილი – ნიკოლი, ფლურინა და ალინა – და ორი შვილიშვილი ჰყავთ. ბრიგიტ კიუტელი პროფესიით ადვოკატი და კონსულტანტია, ასევე არაკომერციული ორგანიზაციებისა და კერძო ფონდების საკონსულტაციო ფირმის, „.“-ის დამფუძნებელი.

მას შემდეგ, რაც ელისაბედ კოპი ეროვნულ საბჭოში აირჩიეს, მეუღლემ მას ბერნში ბინა უყიდა, ელისაბედ კოპი 2023 წლის 7 აპრილს, 86 წლის ასაკში გარდაიცვალა.

ფილმი
მისი ცხოვრებისა და კარიერის შესახებ ანდრეს ბრიუჩმა გადაიღო დოკუმენტური ფილმი: „ – “ (ელისაბედ კოპი — ზამთრის მოგზაურობა: შვეიცარიის პირველი ქალი მინისტრი). 85-წუთიანი ფილმი ეკრანებზე 2007 წლის იანვარში გამოვიდა.