iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1992: ფინალი

ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1992: ფინალი — ევრო 1992-ის ფინალური ტურნირის დასკვნითი მატჩი. გაიმართა 26 ივნისს. დანიის ნაკრები დაწინაურდა პირველივე ტაიმში ჯონ იენსენის მიერ მარჯვენა ფეხით გატანილი ცხრიანის შემდეგ. დანიამ გამარჯვება გაიმყარა მატჩის დაასრულებამდე 12 წუთით ადრე, როცა ვილფორტმა მარცხენა ფეხით ბოდო ილგნერს მარჯვენა დაბალ კუთხეში გაუტანა.

გზა ფინალამდე
მატჩის დეტალები
ვაალბარა

ვაალბარა  — პირველი ჰიპოთეზური სუპერკონტინენტი, რომელიც არსებობდა 3,6-2,8 მილიარდი წლის წინ არქეულში. მისი ფორმირება დაიწყო 3600 მილიონი წლის წინ, ხოლო დასრულდა 3100 მილიონი წლის წინ. გაიყო დაახლოებით 2500 მილიონი წლის წინ. დასახელება ვაალბარი მოდის სამხრეთ აფრიკაში არსებულ კრატონ -იდან და დასავლეთ ავსტრალიაში არსებულ კრატონ -იდან.

კრატონთა დათარიღების რადიომეტრული მეთოდის თანახმად, რომლებიც შეადგენდნენ ვაალბარას, ითვლება, რომ ამჟამინდელი სუპერკონტინენტი 2,8 მილიარდი წლის წინ არსებობდა. ამას ადასტურებს გეოქრონოლოგიური და პალეომაგნიტური გამოკვლევები ორ არქეულ კრატონს, კაპვალსა და პილბარს შორის (პილბარის რეგიონი, დასავლეთი ავსტრალია).

დამატებით მოწმეებად გვევლინებიან დამთხვევბი სტრატიგრაფიულ მწვანექვის სარტყლებსა და გნაისს (კრატონს) შორის. ეს სარტყლები დღეს გავრცელებულია კანადაში და უძველეს სუპერკონტინენტებში გონდვანასა და ლავრაზიაში. ეს ამტკიცებს, ასევე, იმას, რომ ისინი ადრე შეერთებულნი იყვნენ.

არ არსებობს საერთო შეხედულება იმის შესახებ, თუ როდის დაიწყო კონტინენტმა დაყოფა, მაგრამ გეოქრონოლოგიური და პალეომაგნიტური გამოკვლევები აჩვენებენ, რომ ორმა კრატონმა გადაიტანა გვერდითი დაყოფა 2,78-2,77 მილიარდი წლის წინ. უკვე ≈2,8 მილიარდი წელია რაც ისინი ერთმანეთს არ შეხებიან.
ალისა (მოდილიანი)

„ალისა“ — იტალიელი მხატვრის, ამედეო მოდილიანის ნახატი, შესრულებული 1915 წელს. „ალისა“ — მჯდომარე გოგონას პორტრეტია, რომელსაც აცვია ლურჯი საკვირაო ტანისამოსი, მკერდზე არსებული ოქროს ჯვრით. იგი პირდაპირ უყურებს მაყურებელს თავისი დიდი ნუშისებრი თვალებით. მუქი თმები ენარცხება ტანისამოსს. გოგონას სახე სტილიზებულია აფრიკული ნიღბის ქვეშ. ფერითი თვალსაზრისით ტილო მარტივია. ფერითი გამა მერყეობს ლურჯი ფერის ნიუანსებიდან ტერაკოტამდე. გოგონას თავის ფორმა კვერცისმაგვარია, ხოლო კისერი — ცილინდრული. 1928 წელს სურათი აჩუქეს დანიის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმს, სადაც დღემდე ინახება. ინვენტარის ნომერია 145.
ხაკანი

ხაკანი, კაგანი (, ხაან; , კაგან) — მონღოლურ ენაში აღნიშნავს იმპერატორის სტატუსს. ამ წოდებით მოიხსენიებდნენ მას, ვინც კაგანატს (იმპერიას) მართავდა. ტერმინი მოგვიანებით შევიდა თურქულ ენებშიც — კაიანი.

ის შეიძლება ითარგმნოს როგორც ხანების ხანი (მეფეთ მეფე). თანამედროვე მონღოლურში გამოითქმის როგორვ კაან სადაც ბგერა გ ჩამკვდარია, ან თითქმის არ ისმის. მონღოლეთის იმპერიის სამოქალაქო ომის შემდგომ ხაკანის (კაგანის) ტიტულს ატარებდნენ იუანის დინასტიის მმართველები. დღეისთვის „კაგანი“ პოპულარული თურქული სახელია.
ჩოხა

ჩოხა (; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ) — მამაკაცის ძირითადი სამოსი ქართულ წყაროებში გვხვდება საუკუნიდან. სიტყვა ჩოხის ფონეტიკურად სხვადასხვა ფორმა დასტურდება კავკასიის, აზიისა და აღმოსავლეთ ევროპის ცალკეულ ენებში. ჩოხას უწოდებენ როგორც მამაკაცის, ისე ქალის სხვადასხვა მოსაცმელ სამოსელს, ხშირად — საჩოხე შალის ქსოვილსაც. მეგრულად ჩოხას ერქვა ღართი, ამავე სახელით ქსოვილსაც იხსენიებდნენ.

ჩოხა კაბების სახის სამოსელს განეკუთვნება. მათი საერთო ნიშანია მკვეთრად გამოყვანილი წელი, განიერი ბოლო, მრავალკალთიანობა, ჩახსნილი წინა მხარე და ნაოჭიანი კალთა. არსებობს ე. წ. სამამაკაცო და სადიაცო ჩოხები.

 საუკუნის დასასრულსა და საუკუნის დამდეგისათვის დამოწმებულია ჩოხის სამი ძირითადი ტიპი:
1. ხევსურული ჩოხა — მოკლე უღილკილო სამოსი, შედგენილი ტრაპეციული დეტალებისაგან, აზღოტებისაგან. წინა მხარე, ფარაგი, მდიდრულად იყო მორთული აპლიკაციებით. გვერდებზე ჰქონდა კალთის შენაჭერი, ჩაქი, ანუ სამხედრო, რომელიც წელამდე ამოდიოდა. ჩოხაზე გამოსახული იყო სხვადასხვა ორნამენტული სიმბოლო, მ. შ. ჯვრები (ხატნი).

2. ქართლ-კახური ჩოხა — გრძელი, მუხლებს ჩამოცილებული სამოსი, მკერდის მიდამოებში სოლისებური ღიობი ჰქონდა, რათა ახალუხი გამოჩენილიყო. მას მეტწილად უსარტყლოდ ატარებდნენ, კალთებზე შეჭრილი იყო რამდენიმე ჩაქი, სახელოები მაჯისაკენ განივრდებოდა და ხშირად ზეაკეცილს ატარებდნენ. საჩოხედ იხმარებოდა ქართული, დაღესტნური და ოსური შალი, უპირატესად შავი, წაბლისფერი და ლურჯი.
3. ზოგადკავკასიური ჩოხა — ძირითადად ისევე იკერებოდა, ოღონდ ზედატანი მკვიდრად იყო ამოსხმული და წელზე მჭიდროდ იყო მორგებული. მკერდის ორსავე მხარეს ჰქონდა სამასრეები, მასრების თავზე ზოგჯერ ვერცხლის ძეწკვებს აბამდნენ, რომელთაც თავშეყრით ბეჭზე იმაგრებდნენ. ამ ტიპის ჩოხაზე ერტყათ ტყავის, აბზინდიანი ქამარი, რომლის ვერცხლის დეტალები მდიდრულად იყო შემკული. იკერებოდა როგორც შინაური ქსოვილის ისე ფაბრიკული მაუდისაგან (შავი, რუხი, თეთრი, ლურჯი, წითელი, ყავისფერი, ან უფრო იშვიათად სხვა ფერისა).

 საუკუნის 20-იანი წლებიდან ჩოხა ხმარებიდან გამოვიდა.
მასამუნე

მასამუნე ცნობილი როგორც გორო ნუიდო მასამუნე (დ. 1264 – გ. 1343) — იაპონიის უდიდესი მჭედელი-მეიარაღე. ცნობილი იაპონური ხმლების შემქმნელი და საუკეთესო ოსტატი თავისი საქმისა. მიუხედავად იმისა რომ არ არსებობს ზუსტი ინფორმაცია მისი მოღვაწეობის წლების შესახებ ზოგადად მიჩნეულია რომ მისი შექმნილი ხმლების უმრაველოსობა 13-14 საუკუნეებს მიეკუთვნება, დაახლოებით 1288–1328 წლებს. ზოგი მეცნიერის აზრით მასამუნე ოკაზაკის ოჯახს მიეკუთვნებოდა თუმცა ეს ცნობა მიჩნეულია სიყალბედ.
ჩოქელები

ჩოქელები — მტაცებელი მწერების რიგი; ენათესავებიან ტარაკანებს. ნადავლის მისატაცებელი კიდურების წინა წყვილზე ძლიერი ქაცვები აქვთ. წინა მკერდი დაგრძელებულია, თავი მეტად მოძრავი; ფრთები ჩვეულებრივ, კარგად არის განვითარებული, ზოგჯერ რუდიმენტულია ან სულ არ არის განვითარებული. ბინადრობენ ძირითადად ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ქვეყნებში. ცნობილია ჩოქელების 2000-ზე მეტი სახეობა. საქართველოში გვხდება ჩოქელების 20-მდე სახეობა. ყველაზე მეტად გავრცელებულია 4-7 სმ სიგრძის ჩვეულებრივი ჩოქელა . ზოგი ჩოქელა მავნებელია — სასარგებლო მწერებითაც იკვებება.
ისა (შეჰზადე)

შეჰზადე ისა (; დ. 1380 — გ. 1406) — ასევე ცნობილია ისა ჩელების სახელით — ოსმალეთის იმპერიის რიგით მე-4 სულთნის, ბაიაზიდ -ისა და მისი ხარჭის, დევლეთშაჰ ხათუნის ვაჟი.

ბიოგრაფია
ისა დაიბადა 1380 წელს, ბაიაზიდ -ისა და მისი ხარჭის, დევლეთ ხათუნის ოჯახში. მისი დაბადების დროს ოსმალეთის სულთანი იყო მისი პაპა, მურად , რომელმაც 1383 წელს მიიღო სულთნის ტიტული. 1389 წელს ტახტზე მისი მამა ავიდა. ისა იყო ანკარის სანჯაყის სანჯაყ-ბეი. 1402 წელს მონაწილეობა მიიღო ანკარის ბრძოლაში თემურლენგის წინააღმდეგ მამასთან ერთად.

ოსმალეთის არმია ამ ბრძოლაში სასტიკად დამარცხდა. მამამისი, ბაიაზიდ , როგორც დამარცხებული სულთანი, მონღოლებმა ტყვედ აიყვანეს და იგი საბოლოოდ ტყვეობაში გარდაიცვალა.

მამის დატყვევების შემდეგ ისას უნდა ებრძოლა ტახტისთვის. მას ბრძოლა უწევდა ძმებთან, შეჰზადე მეჰმედსა (მომავალში მეჰმედ ) და შეჰზადე სულეიმანთან. შეჰზადე სულეიმანი თავს თვლიდა ედირნეს სულთნად, ისა ბურსას სულთნად, ხოლო მისი ძმა მეჰმედი ანატოლიის სულთნად. თუმცა ერთი იყო — ტახტი რომელ შეჰზადესაც უნდა დაეკავებინა, ყველას მოუწევდა თემურლენგის მიერ დანგრეული ოსმალეთის შენება. პირველ რიგში, მეჰმედს გადაწყვეტილი ჰქონდა ისასთვის ბურსა წაერთმია.

1405 წელს შეჰზადე მეჰმედმა ძმა ისას ომი ოფიციალურად გამოუცხადა. მათი არმიები არაერთხელ შეერკინნენ ერთმანეთს, მაგრამ გამარჯვებულის გამოვლენა ერთი წლის განმავლობაში ვერ ხერხდებოდა. საბოლოოდ, მეჰმედმა ისას დამარცხება და ბურსას დაპყრობა მოახერხა. შეჰზადე ისაც მეჰმედის არმიასთან დაპირისპირების დროს გარდაიცვალა ყველა თავის თანამებრძოლთან ერთად.

მისმა ძმა, მეჰმედმა, საბოლოოდ სულეიმანისა და მეოთხე ძმა, მუსას დამარცხებაც მოახერხა, რომელმაც 1407 წელს თავი ოსმალეთის ევროპილი ნაწილის სულთნად გამოაცხადა და გახდა ოსმალეთის რიგით მე-5 სულთანი. მეჰმედის 8 წლიანი მმართველობა მიძღვნილი იყო მონღოლების მიერ დანგრეული ოსმალეთის აღსადგენად, რისი გაკეთებაც მან მოახერხა კიდეც.
სულეიმანი (შეჰზადე)

შეჰზადე სულეიმანი (; დ. 1377 — გ. 1411) — აგრეთვე ცნობილი როგორც სულეიმან ჩელები — ოსმალეთის იმპერიის რიგით მე-4 სულთნის, ბაიაზიდ -ის ვაჟი. სულეიმან ჩელების დედის ვინაობა დღემდე უცნობია.

ბიოგრაფია
სულეიმანი დაიბადა 1377 წელს ედირნეში, ოსმალეთის ტახტის მემკვიდრის, ბაიაზიდის ოჯახში. მისი დაბადების დროს ოსმალეთის სულთანი იყო მურად , რომელმაც 1383 წელს სულთნის ტიტული მიიღო. 1389 წელს ტახტზე მისი მამა ავიდა. 1396 წელს, სულეიმანმა მამამისთან ერთად მიიღო მონაწილეობა ჯვაროსნების წინააღმდეგ ბრძოლაში. 1402 წელს თავის ძმებ ისასა და მუსასთან ერთად მონაწილეობა მიიღო ანკარის ბრძოლაში თემურლენგისა და მონღოლთა არმიის წინააღმდეგ, რომელშიც ოსმალეთის იმპერიის არმიამ იგემა დამამცირებელი მარცხი.

ოსმალეთის არმიის დამარცხების შემდეგ, თემურლენგმა დამარცხებული სულთანი ტყვედ წაიყვანა მონღოლეთში, სადაც ერთი წლის შემდეგ გარდაიცვალა კიდეც. სულთან ბაიაზიდმა მემკვიდრის გამოცხადება ვერ მოასწრო, ასე რომ, მის ვაჟებს შორის დაიწყო ტახტისთვის ბრძოლა, რომელიც მიმდინარეობდა ათი წლის განმავლობაში.

დაბრუნების შემდეგ შეჰზადე მეჰმედმა (მომავალში მეჰმედ ) თავი გამოაცხადა ანატოლიის სულთნად, ისამ — ბურსის სულთნად, ხოლო თავად სულეიმანი თავს ედირნეს სულთნად თვლიდა.

1405 წელს მეჰმედმა ისას ომი გამოუცხადა. ერთი წლის განმავლობაში მათ შორის მწვავე ბრძოლა მიმდინარეობდა, რომელშიც საბოლოოდ გამარჯვება დარჩა მეჰმედს და დაიპყრო ბურსა. ისაც მასთან ბრძოლაში გარდაიცვალა.

მათი მეოთხე ძმა, მუსა მეჰმედს ემხრობოდა. 1407 წელს მეჰმედმა ის რუმელიაში გაგზავნა სულეიმანის დასამარცხებლად. მუსამ სულეიმანი დაამარცხა, მაგრამ თავი გამოაცხადა ოსმალეთის ევროპული ნაწილის სულთნად. 1411 წლის 17 თებერვალს, სულეიმანი გარდაიცვალა.
მუსა (შეჰზადე)

შეჰზადე მუსა (; ასევე ცნობილია მუსა ჩელების სახელით ( დ. ? — გ. 5 ივლისი, 1413) — ოსმალეთის იმპერიის სულთნის, ბაიაზიდ -ის შვილი.

ბიოგრაფია
შეჰზადე მუსას დაბადების თარიღი და ადგილი უცნობია, ისევე როგორც მისი დედის ვინაობა. ისაა ცნობილი, რომ ის დაიბადა ოსმალეთის იმდროინდელი სულთნის, მურად -ის შვილისა და ტახტის მემკვიდრე ბაიაზიდის ოჯახში. 1383 წელს სულთან მურადმა მიიღო სულთნის ტიტული. მამამისი ტახტზე ავიდა 1389 წელს. 1402 წელს მუსამ მონაწილეობა მიიღო ანკარის ბრძოლაში, რომელშიც ოსმალეთის არმიამ იგემა დამანგრეველი მარცხი. სულთან ბაიაზიდი თემურლენგმა ტყვედ ჩაიგდო, რომელმაც ვერ მოასწრო საკუთარი მემკვიდრის დასახელება, ასე რომ, მის ვაჟებს ტახტისთვის ბრძოლა მოუწევდათ.

როდესაც ოსმალეთი მისმა ძმებმა სამ ნაწილად დაანაწილეს, მან, მეჰმედს, შეჰზადეს, რომელიც თავს ანატოლიის სულთნად თვლიდა, გამოუცხადა მხარდაჭერა. მას შემდეგ რაც მეჰმედმა (მომავალში მეჰმედ ) დაამარცხა ისა და დაიპყრო ბურსა, მან დავალება მუსა ჩელების მისცა.

1407 წელს, შეჰზადე მეჰმედმა იგი ედირნეში გააგზავნა, რათა დაემარცხებინა ძმა სულეიმანი. მუსამ წარმატების მიღწევა მოახერხა, მაგრამ შემდეგ ძმას უღალატა და თავი ოსმალეთის ევროპული ნაწილის სულთნად გამოაცხადა.

1411 წელს მეჰმედმა ბიზანტიის იმპერატორის მანუელ პალეოლოგოსის დახმარებით რუმელიისთვის დაიწყო ბრძოლა მუსას წინააღმდეგ. ძმების პირველი შეტაკებაც სწორედ ამ წელს მოხდა, მაგრამ ამ შეტაკების შედეგად გამარჯვებულის გამოვლენა ვერ მოხერხდა. მეჰმედმა აიდინის დასაცავად ცოტა ხნით უკან დაიხია.

1413 წელს მეჰმედსა და მუსას შორის კიდევ ერთი შეტაკება მოხდა, რომელშიც გამარჯვებული შეჰზადე მეჰმედი გახდა. მუსა ჩელები იძულებული გახდა, რომ გაქცეულიყო ვლახეთში, სადაც მალევე, 1413 წლის 5 ივლისს გარდაიცვალა.
ელიზაბეთ ბლეკუელი

ელიზაბეთ ბლეკუელი (; დ. 3 თებერვალი, 1821 — გ. 31 მაისი, 1910) — ამერიკელი მედიკოსი ქალი. იყო პირველი ქალი, რომელმაც მიიღო სამედიცინო ხარისხი აშშ-ში. იყო ქალთა სამედიცინო განათლების პიონერი, ასევე სოციალური და მორალური რეფორმატორი აშშ-სა და ბრიტანეთში. მისი და ემილი ბლეკუელი იყო მესამე ქალი, რომელმაც მიიღო სამედიცინო ხარისხი აშშ-ში.
ბაჩუკი დოღონაძე

ბაჩუკი დოღონაძე (დ. 30 იანვარი, 1979, ვანი, საქართველოს სსრ) — ქართული თეატრისა და კინოს მსახიობი.

დაიბადა 1979 წლის 30 იანვარს ვანში, ავთანდილ დოღონაძის და დარეჯან მჟავიას ოჯახში. დაამთავრა შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტი. მუშაობდა ვაკისა და რუსთაველის თეატრალურ სარდაფებში. 2012 წლიდან მარჯანიშვილის თეატრის მსახიობია.

ფილმოგრაფია
2004: „სკამი“ რეჟ. ლევან ბზვანელი
2006: „ყავა და ლუდი“ რეჟისორები ზაზა ბუაძე, ნოდარ მარშანიშვილი
2005: მიდიოდა მატარებელი (მემანქანის თანაშემწე) რეჟ. გიორგი შენგელაია
2012: ჩემი ცოლის დაქალები (სეზონი 3) (მამუკა — ქუთაისელი ადვოკატი) რეჟისორები გიორგი ლიფონავა, თენგო მეგრელიშვილი, მიშა მშვილდაძე, ირაკლი საღინაძე
2013: პანიკის გარეშე (ეშმაკი) რეჟისორები ლევან დაბრუნდაშვილი, გიორგი ქობალია
2014: ტიფლისი (იასონა) რეჟისორები ლევან დაბრუნდაშვილი, ნოდარ მარშანიშვილი
2015: ქერჩი (ყაჩაღი) რეჟ. ლევან დაბრუნდაშვილი
2016: ვისი სული გსურს რეჟ. დავით იმედაშვილი
ნათამაშები როლები
რუსთაველის თეატრალური სარდაფი
ვაკის თეატრალური სარდაფი
ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
ჟან ანტუან კონდორსე

ჟან ანტუან კონდორსე ( დ. 1743 — გ. 1794) — ფრანგი ფილოსოფოსი, ფიზიკოსი, მათემატიკოსი და ეკონომისტი. თავისი პროექტი მან წარუდგინა საკანონმდებლო კრების მიერ შექმნილ საზოგადოებრივი განათლების კომიტეტს: კომიტეტმა განიხილა პროექტი, მაგრამ ხმა არ მისცა მას და იგი განსახილველად გადაეცა კონვენტს. კონდორსეს პროექტში სახალხო განათლება გამოცხადებულია როგორც სახელმწიფოს ვალდებულება ყველა მოქალაქის მიმართ. მასში წამოყენებულია მოთხოვნა საყოველთაო სწავლებისა, უფასოგანათლებისა სკოლის ყველა საფეხურზე, სკოლებში რელიგიის სწავლების გაუქმებისა.
ძიგვა

ძიგვა — მცენარეთა გვარი მარცვლოვანთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი, მოკლეფესურიანი, მკვრივკორდოვანი ბალახია. 10 — 40 სმ სიმაღლის სწორმდგომი ღეროები აქვს.

ერთადერთი სახეობა — გავრცელებულია ევროპაში, ხმელთაშუაზღვისპირეთისა და მცირე აზიის მთებში, აგრეთვე ჩრდილოეთ ამერიკაში, კავკასიაში (მ. შ. საქართველოში). იზრდება გაეწრებულ, მწირ ნიადაგზე, მდელოზე, ნატყევარ და ნაჭაობარ ადგილას.
კამპესტრი-დუ-მარანიანი

კამპესტრი-დუ-მარანიანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პორტუ-ფრანკუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 13 369 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 21,72 კმ²-ზე. ფართობი 615 384 კმ²-ია.
კაროლინა (მარანიანი)

კაროლინა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 148 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პორტუ-ფრანკუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 23 959 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3,72 კმ²-ზე. ფართობი 6 441 კმ²-ია.
ესტრეიტუ (მარანიანი)

ესტრეიტუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 188 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პორტუ-ფრანკუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 35 835 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 13,18 კმ²-ზე. ფართობი 2 718 კმ²-ია.
პორტუ-ფრანკუ

პორტუ-ფრანკუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პორტუ-ფრანკუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 21 530 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 15,19 კმ²-ზე. ფართობი 1 417 კმ²-ია.
სან-ჟუან-დუ-პარაიზუ (მარანიანი)

სან-ჟუან-დუ-პარაიზუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 230 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პორტუ-ფრანკუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 814 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 5,27 კმ²-ზე. ფართობი 2 053 კმ²-ია.
სან-პედრუ-დუს-კრენტისი

სან-პედრუ-დუს-კრენტისი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პორტუ-ფრანკუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 425 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 4,52 კმ²-ზე. ფართობი 979 631 კმ²-ია.
იოჰან ჰაინრიხ პესტალოცი

იოჰან ჰაინრიხ პესტალოცი (; დ. 1746 — გ. 1827) — შვეიცარიელი პედაგოგი. მე-18 საუკუნის ბოლოსა და მე-19 საუკუნის დასაწყისის ერთ-ერთი უდიდესი ჰუმანისტი-განმანათლებელი, რომელმაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა პედაგოგიური თეორიისა და პრაქტიკის განვითარებაში.

ბიოგრაფია
დაიბადა შვეიცარიის ქალაქ ციურიხში, ექიმის ოჯახში. მამა იოჰან ბატისტ პესტალოცი გარდაიცვალა, როცა იოჰან ჰაინრიხი 5 წლისა იყო. პატარა ჰაინრიხის აღზრდა დედასთან ერთად იკისრა უბრალო გლეხის ქალმა, შინამოსამსახურე ბარბარა შმიდტმა. ჰაინრიხს ხშირად უხდებოდა აღმზრდელათან სოფელში ყოფნა. აქ იგი ახლოს გაეცნო გლეხთა მძიმე შრომას და ბავშობიდანვე განიმსჭვალა მათდამი დიდი პატივისცემისა და სიბრალულის გრძნობით. პატარა პესტალოცი ბევრს კითხულობდა, თუმცა ფიზიკურად სუსტი იყო. სწავლა დაიწყო დაწყებით სკოლაში, რომლის კურსი სამ წელიწადში დაამთავრა და ლათინურ სკოლაში განაგრძო სწავლა. აქ მან, მიუხედავად სუსტი ჯანმრთელობისა, დიდი შეუპოვრობა და სიმამაცე გამოიჩინა, როცა წინ აღუდგა ზოგიერთ უვიც და უუნარო პედაგოგს. ლათინური სკოლის შემდეგ პესტალოცი შედის ჰუმანიტარულ კოლეგიუმში ფრანგ განმანათლებელთა გავლენით დემოკრატიული იდეები ვითარდებოდა და პესტალოცი ხარბად დაეწაფა მათ. აქ საბოლოოდ განმტკიცდა მისი გადაწყვეტილება — ხალხისადმი სამსახურისათვის დაეთმო მთელი თავისი ცხოვრება და ნიჭი.

1762 წელს ქ. ციურიხში მოსწავლე ახალგაზრდებმა შექმნეს პატრიოტულ-პოლიტიკური წრე, რომლის მონაწილეები იკრიბებოდნენ, მსჯელობდნენ პოლიტიკის, არზრდის, ზნეობის პრობლემებზე და ამხელდნენ თანამდებობის პირთა ამორალიზმს. ამავე დროს, წრის წევრები აქტიურად ერეოდნენ პრაქტიკულ მოვლენებშიაც და ხშირად სასურველ შედეგსაც აღწევდნენ, მაგრამ 1767 წელს წრე დაშალეს და მისი წევრები, მათ შორის პესტალოციც, დააპატიმრეს.

1780 წელს პესტალოცი წერს პირველ პედაგოგიურ სტატიას „განდეგილის საღამოს საათები“, 1781–1787 წლებში გამოდის პესტალოცის სოციალურ-პედაგოგიური რომანი „ლინგარდი და ჰერტრუდა“.

1792 წელს რევოლუციურმა საფრანგეთის საკანონმდებლო კრებამ ამ რომანისა და პედაგოგიური მოღვაწეობისათვის პესტალოცი დააჯილდოვა „საფრანგეთის რესპუბლიკის მოქალაქის“ საპატიო წოდებით. პესტალოცი იყო პირველი პედაგოგი, რომელმაც შექმნა პირველდაწყებითი სწავლების კერძო მეთოდიკები და პირველდაწყებითი სწავლების ზოგადი საფუძვლები. მართალია, მან ზოგიერთ შემთხვევაში ზედმეტად შეაფასა აზროვნების განვითარებისთვის მექანიკური სავარჯიშოების როლი, დააშორა აზროვნების განვითარება ცოდნის დაგროვებას, ხარკი მოუხადა ფორმალური განათლების თეორიას, მაგრამ მისმა პროგრსულმა იდეებმა, კერძოდ, განმავითარებელი სასკოლო სწავლების იდეამ — დადებითი გავლენა მოახდინა მოწინავე პედაგოგიკური თეორიისა და სასკოლო პრაქტიკის შემდგომ განვითარებაზე.
შვებიშ-გმიუნდი

შვებიშ-გმიუნდი — ქალაქი გერმანიაში, ბადენ-ვიურტემბერგის ფედერალურ მხარეში, აღმოსავლეთ ალბის რაიონში. ქალაქის ფართობია 113,78 კმ², მოსახლეობა, 2013 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, შეადგენს 58 564 ადამიანს, რითაც რაიონში მხოლოდ აალენს ჩამორჩება.

დაძმობილებული ქალაქები
შვებიშ-გმიუნდი დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან:
ბარნსლი, გაერთიანებული სამეფო, 1971 წლიდან
ანტიბი, საფრანგეთი, 1976 წლიდან
ბეთლეჰემი, პენსილვანია, აშშ, 1991 წლიდან
სეკეშფეჰერვარი, უნგრეთი, 1991 წლიდან
ფაენცა, იტალია, 2001 წლიდან
ქარამანი

ქარამანი — ქარამანის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ცენტრალურ ანატოლიაში, სამხრეთ თურქეთში. მისი ფართობი შეადგენს 3685,73 კმ²-ს. ქარამანში, 2012 წლის მონაცემებით, მოსახლეობის რიცხვი აღწევს 132 064 ადამიანს.

ისტორია
ძველად ქარამანი ცნობილი იყო როგორც ლარანდა — საუკუნეში გადავიდა აქემენიანთა იმპერიის მმართველობაში, შემდეგ ეკუთვნოდა ბიზანტიის იმპერიასაც. საუკუნეში იგი დაიპყრეს თურქ-სეულჩუკებმა. თურქეთის ბეგ ქარამანოღლუს პატივსაცემად ეწოდა ქარამანს ეს სახელი. 1299 წელს, მაშინ, როდესაც პირველად ჩამოყალიბდა ოსმალეთის სასულთნო, ქარამანი მის შემადგენლობაში არ იმყოფებოდა, მაგრამ იგი ოსმალებმა მალევე დაიპყრეს. 1483 წელს, ოსმალეთის იმპერიის სულთანმა, ბაიაზიდ -მ, იგი შეიყვანა კონიის პროვინციის შემადგენლობაში. შემდეგში შეიქმნა ცალკე პროვინცია — ქარამანის პროვინცია, რომლის ადმინისტრაციული ცენტრი გახდა ქალაქი ქარამანი. ოსმალეთის დაშლის მიუხედავად, ქარამანი თურქეთის რესპუბლიკაში დარჩა.
არაგუაიანა

არაგუაიანა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 269 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ მედიუ-არაგუაიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 197 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 0,5 კმ²-ზე. ფართობი 6 439 კმ²-ია.
ბარა-დუ-გარსასი

ბარა-დუ-გარსასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 318 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ მედიუ-არაგუაიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 56 560 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 6,23 კმ²-ზე. ფართობი 9 078 კმ²-ია.
კოკალინიუ

კოკალინიუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 241 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ მედიუ-არაგუაიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 490 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 0,33 კმ²-ზე. ფართობი 16 530 კმ²-ია.
ალტუ-ბოა-ვისტა

ალტუ-ბოა-ვისტა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 0 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ნორტი-არაგუაიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 247 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2,34 კმ²-ზე. ფართობი 2 240 კმ²-ია.
ბონ-ჟეზუს-დუ-არაგუაია

ბონ-ჟეზუს-დუ-არაგუაია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 0 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ნორტი-არაგუაიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 314 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1,24 კმ²-ზე. ფართობი 4 274 კმ²-ია.
კანაბრავა-დუ-ნორტი

კანაბრავა-დუ-ნორტი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 217 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ნორტი-არაგუაიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 786 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1,39 კმ²-ზე. ფართობი 3 452 კმ²-ია.
კონფრეზა

კონფრეზა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 240 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ნორტი-არაგუაიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 25 124 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 4,33 კმ²-ზე. ფართობი 5 801 კმ²-ია.
ლუსიარა

ლუსიარა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 197 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ნორტი-არაგუაიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 224 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 0,52 კმ²-ზე. ფართობი 4 243 კმ²-ია.
ნოვუ-სანტუ-ანტონიუ (მატუ-გროსუ)

ნოვუ-სანტუ-ანტონიუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 200 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ნორტი-არაგუაიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 005 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 0,46 კმ²-ზე. ფართობი 4 393 კმ²-ია.
პორტუ-ალეგრი-დუ-ნორტი

პორტუ-ალეგრი-დუ-ნორტი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 205 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ნორტი-არაგუაიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 748 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2,71 კმ²-ზე. ფართობი 3 972 კმ²-ია.
რიბეირან-კასკალეირა

რიბეირან-კასკალეირა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 386 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ნორტი-არაგუაიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 881 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 0,78 კმ²-ზე. ფართობი 11 354 კმ²-ია.
სანტა-კრუს-დუ-შინგუ

სანტა-კრუს-დუ-შინგუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 477 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ნორტი-არაგუაიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 900 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 0,34 კმ²-ზე. ფართობი 5 651 კმ²-ია.
სანტა-ტერეზინია (მატუ-გროსუ)

სანტა-ტერეზინია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 198 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ნორტი-არაგუაიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 397 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1,14 კმ²-ზე. ფართობი 6 467 კმ²-ია.
სან-ფელის-დუ-არაგუაია

სან-ფელის-დუ-არაგუაია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 195 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ნორტი-არაგუაიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 625 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 0,64 კმ²-ზე. ფართობი 16 713 კმ²-ია.