iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
უსახელო (ცაგერის მუნიციპალიტეტი)

უსახელო — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ცაგერის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: ხოჯი). მდებარეობს მდინარე ლაჯანურის (რიონის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 640 მეტრზე, ცაგერიდან დაშორებულია 18 კილომეტრით. სოფელმა სახელი მისცა ვაზის ცნობილ ჯიშს უსახელოურს.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 187 ადამიანი.
უცხერი

უცხერი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ცაგერის მუნიციპალიტეტში, ღვირიშის თემში. მდებარეობს მდინარეების ცხენისწყლისა და რიონის წყალგამყოფზე. ზღვის დონიდან 850 მეტრზე, ცაგერიდან დაშორებულია 30 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 128 ადამიანი.
ქვედა აღვი

ქვედა აღვი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ცაგერის მუნიციპალიტეტში, აღვის თემში. მდებარეობს ცაგერის ქვაბულის სამხრეთ ნაწილში, მდინარე ცხენისწყლის ხეობაში. ზღვის დონიდან 460 მეტრზე, ცაგერიდან დაშორებულია 8 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 193 ადამიანი.
ქვედა ლუხვანო

ქვედა ლუხვანო — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ცაგერის მუნიციპალიტეტში. ლუხვანოს თემის ცენტრი (სოფლები: ზარაგულა, ზედა ლუხვანო). მდებარეობს ცაგერის ქვაბულის დასავლეთ ფერდობზე, მდინარე ნამყაშურის (ცხენისწყლის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 650 მეტრზე, ცაგერიდან დაშორებულია 6 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 85 ადამიანი.
ტეპუი

ტეპუი — მაგიდა მთები, რომელიც ვრცელდება გვიანის ზეგანზე, მეტწილად ვენესუელასა და დასავლეთ გაიანაში. სიტყვა „ტეპუი“ პემონის ადგილობრივ ენაზე აღნიშნავს „ღმერთების სახლს“. პემონის ტომი უმთავრესად გრან-საბანის ტერიტორიაზე სახლობს. ტეპუი რელიეფში გვხვდება როგორც იზოლირებული ობიექტი, სადაც ფართოდ არის გავრცელებული ენდემური მცენარეულობა და ცხოველთა ნაირსახეობა. აღსანიშნავია მაგიდა მთები: სერო-დე-ლა-ნებლინა, სერო-აუტანა, აუიან-ტეპუი და რორაიმა.

ჩვეულებრივ, აგებულია კამბრიუმამდელი კვარციანი ქვიშაქვებით, რომლებიც მკვეთრად არის აზიდული ჯუნგლების თავზე, რითაც თვალწარმტაც ბუნებრივ ლანდშაფტებს ქმნის. აუიან-ტეპუი დასაბამს აძლევს მსოფლიოში ყველაზე მაღალ ჩანჩქერს — ანხელს.

მორფოლოგია
ტეპუი წარმოადგენს ვრცელი ქვიშაქვიანი პლატოს რელიქტს, რომელიც ოდესღაც ფარავდა გრანიტული ფუნდამენტის კომპლექსს ამაზონის აუზისა და ორინოკოს ჩრდილოეთ საზღვრებსა და ატლანტის სანაპიროსა და რიო-ნეგროს შორის. ეს ტერიტორია სუპერკონტინენტ გონდვანის კვალის ნაწილია. დედამიწის ისტორიის მთელი დროის განმავლობაში პლატო ეროზირებული იყო, ხოლო მონადნოკების რელიქტებიდან ჩამოყალიბდა ტეპუი.

სამხრეთ-აღმოსავლეთ ვენესუელაში, გაიანისა და ბრაზილიის საზღვართან, გრან-საბანის ტერიტორიაზე გვხვდება 115 ტეპუი, რომლებიც გარემომცველი ტერიტორიებიდან 1000-3000 მ-მდეა ამაღლებული. ამ 115 ტეპუის საერთო ფართობია დაახლოებით 5000 კმ². დიდი ასაკის გამო, ტეპუისთვის დამახასიათებელია კირქვებში გამომუშავებული კარსტული რელიეფი. აქვე გვხვდება მსოფლიოს უღრმესი კვარციტული მღვიმე აბისმუ-გუი-კოლეტი. ზოგიერთი ტეპუისთვის ნიშანდობლივია დიდი კარსტული ძაბრები.

ფლორა და ფაუნა
ტეპუი მთლიანად არის იზოლირებული ტყისგან, რის გამოც ისინი „ეკოლოგიურ კუნძულებად“ გვევლინებიან. დიდი სიმაღლეების გამო განვითარებულია კლიმატის სხვადასხვაგვარობა. მაღალ ადგილებში განვითარებულია გრილი ჰავა, ხშირი კოკისპირული წვიმით, ქვემო ნაწილში არის ტროპიკული, თბილი და ნოტიო კლიმატი. საშუალო ტემპერატურა უდრის 8-20°-ს, ყველაზე მაღალ ადგილებში ტემპერატურა ეცემა 0°-მდე. ნიადაგი ოლიგოტროფულია.
მთების იზოლირებამ განაპირობა ადგილობრივი ფლორისა და ფაუნის განვითარება. ხშირად ტეპუის მოიხსენიებენ როგორც გალაპაგოსის კუნძულებს, რამეთუ ტეპუიზე იზრდება დიდი რაოდენობით უნიკალური მცენარეულობა, ხოლო ფაუნის ზოგიერთი წარმომადგენელი მხოლოდ ტეპუიზეა გავრცელებული.

ტეპუის უმრავლესობა მდებარეობს კანაიმის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე, რომელიც შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.
დიკასტერია (საქართველო)

დიკასტერია — საეკლესიო მმართველობის ორგანო, რომელიც სასამართლოს ფუნქციებს ახორციელებდა. იგი დააარსა კათალიკოს ანტონ -მა და მოქმედებდა საუკუნის 70-იანი წლებიდან. დიკასტერია ექვემდებარებოდა კათალიკოსს და გადაწყვეტილებებს იღებდა მისი სახელით. აქ განიხილებოდა სასულიერო ხასიათის დავები, მაგრამ ეს საკითხები მხოლოდ დიკასტერიას არ ექვემდებარებოდა — ისინი ასევე შედიოდა მეფის, კათალიკოსის, ბატონიშვილებისა და მდივანბეგთა კომპეტენციაშიც.

შემადგენლობა
დიკასტერიის შემადგენლობა საქმის განხილვისას განისაზღვრებოდა სამი წევრით, თუმცა, ზოგიერთ შემთხვევაში, წევრთა რაოდენობას შეიძლება ხუთამდეც მიეღწია. სხდომას თამვჯდომარეობდა დამსწრეთაგან ყველაზე უფრო მაღალი რანგის სასულიერო პირი. კათალიკოს-პატრიარქი იშვიათად მონაწილეობდა დიკასტერიის მუშაობაში, თუმცა იგი ამტკიცებდა მის განაჩენებსა და გადაწყვეტილებებს. დიკასტერია საქმეს განიხილავდა კათალიკოსის რეზიდენციაში.

კომპეტენცია
დიკასტერია განიხილავდა ყოველგვარ დავას მონასტრებსა და ეკლესიებს შორის; ეკლესიებისა და მონასტრების ყმათა ქონების ხელყოფის საკითხებს; საჩივრებს ეკლესია-მონასტრების მიწებისა და ყმების მიმტაცებელთა წინააღმდეგ; სასულიერო პირების ყოველგვარ უღირს საქციელს როგორც ყოფაში, ისე მღვდელთმსახურებაში; სასულიერო პირთა მიერ ჩადენილ დანაშაულებს; შვილად აყვანისა და განქორწინების საკითხებს; უკანონო ქორწინებასთან დაკავშირებულ საკითხებს; ყოფით დავებს ოჯახის წევრთა შორის.

საჩივარი იწერებოდა დიკასტერიის სახელზე, ხანდახან, დიკასტერიას საქმეთა განხილვას ავალებდა მეფე, კათალიკოსი, იშვიათად, დედოფალიცა და ბატონიშვილიც.
დიკასტერია

დიკასტერია ( — კანონიერი სასამართლო) — ჰეილეისტთა სასამართლო დანაყოფი ძველ ათენში, რომელსაც მიიჩნევენ ნაფიც მსაჯულთა სასამართლოს წინაპრად. დიკასტერია ერქვა მთავარ სასამართლო ადგილს, რომელიც მდებარეობდა ქალაქის მოედანზე. სახალხო მოსამართლეებს დიკასტებსა და ჰელეასტებს უწოდებდნენ. ათენის დიკასტერია გამოირჩეოდა მოსამართლეთა სიმრავლით, სხდომათა საჯაროობითა და უაპელაციო გადაწყვეტილებებით.

დიკასტერია ჰეილეისტთა სასამართლოს დანაყოფია კლისთენეს დემოკრატიული რეფორმებიდან მოყოლებული (ძვ. წ. 508–507), როდესაც ჰეილეია გარდაიქმნა სააპელაციო სასამართლოდ.
ბუადა

ბუადა — რაიონი ნაურუს შემადგენლობაში, რომელიც ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს და ესაზღვრება დე-ფაქტო დედაქალაქ იარენს. ერთადერთი რაიონი, რომელსაც არ აქვს ზღვაზე გასასვლელი. ამ რაიონში მდებარეობს ბუადის ტბა, რომელიც კუნძულზე არსებული ყველაზე ლამაზი და რომანტიკული ადგილია. ბუადის ფართობია 2,66 კმ², ხოლო მოსახლეობა 980 კაცი.
მენენგი

მენენგი — რაიონი ნაურუს შემადგენლობაში, მდებარეობს კუნძულის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, რომელიც აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება დე-ფაქტო დედაქალაქ იარენს. რაიონში მდებარეობს: რადიოსადგური, მშენებარე სტადიონი მენენგი, მთავრობის ბეჭდვითი ორგანოები და პრეზიდენტის რეზიდენცია, ასევე სასტუმრო «მენენგი», რომელიც მდებარეობს ანიბარის ყურესთან ახლოს.

მენენგი ფართობის მიხედვით ნაურუში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი რაიონია. მისი ფართობი შეადგენს 2,88 კმ²-ს. მოსახლეობა შედგება 1830 კაცისგან (2005 წელი).
ქვედა ღვირიში

ქვედა ღვირიში — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ცაგერის მუნიციპალიტეტში. ღვირიშის თემის ცენტრი (სოფლები: ზედა ღვირიში, ნასპერი, სანორჩი, უცხერი). მდებარეობს მდინარეების ცხენისწყლისა და რიონის წყალგამყოფის კალთაზე, მდინარე ღვირიშის (რიონის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირას. ზღვის დონიდან 620 მეტრზე, ცაგერიდან დაშორებულია 31 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 117 ადამიანი.
ქორენიში

ქორენიში — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ცაგერის მუნიციპალიტეტში, ტვიშის თემში. მდებარეობს მდინარე ქორენიშის (რიონის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირზე. ზღვის დონიდან 600 მეტრზე, ცაგერიდან დაშორებულია 36 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 77 ადამიანი.
კუმანა

კუმანა — ქალაქი ვენესუელაში, სუკრეს შტატის დედაქალაქი. მდებარეობს კარაკასიდან 402 კმ-ით აღმოსავლეთით. წარმოადგენს პირველ ევროპულ დასახლებას ამერიკის კონტინენტზე, რომელიც 1501 წელს ფრანცისკანელთა საძმომ დააარსა, მაგრამ ადგილობრივი ხალხის წარმატებული შეტევების გამო იგი მრვალგზის ხელახლა დაარსდა. მაგალითად, 1521 წელს ევროპელთა ჯგუფმა გონსალო დე ოკამპოს მეთაურობით იგი ხელახლა დააარსა, 1569 წელს კი იგი დიეგო ერნანდეს სერპამ კვლავ აღადგინა. როდესაც ინდიელთა შემოტევები ნაკლებ საფრთხის მომტანი გახდა, ქალაქი ამჯერად მიწისძვრებმა დაანგრია რამდენიმეჯერ. ამიტომაა, რომ კუმანას ყველაზე ძველი ნაწილი გვიანდელ საუკუნესა და საუკუნეს მიეკუთვნება. თითქმის აღარაფერია გადარჩენილი საუკუნის არქიტექტურიდან.

ქალაქი მდებარეობს კარიბის ზღვის სანაპიროზე, მდინარე მანსანარესის შესართავთან. აქ მდებარეობს ვენესუელის აღმოსავლეთის უნივერსიტეტის ერთი კორპუსი (სულ არსებული ხუთიდან) და დატვირთული საწყლოსნო პორტი, სადაც განლაგაბეულია ვენესეულაში უდიდესი ტუნას (თევზის სახეობა) მჭერი ფლოტი. ქალაქის სიახლოვეს მდებარეობს მოჩიმას ეროვნული პარკი, რომელიც განთქმულია ნავებითა და ვენესუელის ერთ-ერთი ულამაზესი სანაპიროები.

კუმანაში დაიბადა ანტონიო ხოსე დე სუკრე — მთელი სამხრეთ ამერიკის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის ერთ-ერთი უმაღლესი ლიდერი, ასევე ანდრეს ელოი ბლანკო — ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ვენესუელელი პოეტი.
ეტრაპი

ეტრაპი (; მრ.რ. ) — თანამედროვე თურქმენეთის მეორე დონის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული. ეტრაპებად იყოფა უფრო მსხვილი ადმინისტრაციული ერთეული ველაიათი. ეტრაპების საზღვრები თანხვდება თურქმენეთის სსრ-ს ოლქების რაიონებს. ეტრაპები შედგება ადგილობრივი დაქვემდებარების ქალაქების, დაბებისა და გენგეშლიკებისაგან (თემებისაგან, სადაც გაერთიანებულია ერთი ან რამდენიმე სოფელი). გენგეშლიკი ასრულებს საბჭოთა პერიოდის სასოფლო საბჭოს ფუნქციებს. ეტრაპების ხელმძღვანელებს ნიშნავს პრეზიდენტი.
სან-კრისტობალი (ვენესუელა)

სან-კრისტობალი — ქალაქი ვენესუელაში, ტაჩირის შტატის დედაქალაქი. 2010 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა შეადგენს 645 925 ადამიანს. მდებარეობს დასავლეთ ვენესუელის მთიან რეგიონში, ზღვის დონიდან 818 მეტრზე, ჩრდილოეთ ანდებში, რომელიც გადაჰყურებს მდინარე ტორბესს. კოლუმბიის საზღვრიდან დაშორებულია 56 კმ-ით. ქალაქი 1561 წელს დააარსა ხუან დე მალდონადომ. დაარსებისთანავე, ქალაქმა სწრაფი ზრდა იწყო და გადაიქცა ქვეყნის ვაჭრობის ერთ-ერთ ყველაზე მზარდ და მნიშვნელოვან ცენტრად, რაც უპირველესად გამოწვეულია მისი ნაყოფიერი ნაიდაგითა და კოლუმბიასთან სიახლოვით.

ქალაქი მძიმედ დაზიანდა კუკუტას მიძისძვრისას (აგრეთვე ცნობილი როგორც ანდების მიწისძვრა) 1875 წელს. სან-კრისტობალზე გაივლის პანამერიკული გზატკეცილი.

დაძმობილებული ქალაქები
სან-კრისტობალი დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან და მუნიციპალიტეტებთან:
თურქმენეთის ადმინისტრაციული დაყოფა

თურქმენეთის ადმინისტრაციული დაყოფა — თანამედროვე თურქმენეთის ტერიტორია ტერიტორიულ-ადმინისტრაციულად იყოფ თურქმენეთის კანონით ადმინისტრაციული დაყოფის შესახებ, რომელიც მიღებულია 2009 წლის 18 აპრილს.

აღნიშნული კანონის თანახმად ქვეყნის დასახლებული პუნქტები იყოფა ქალაქებად, დაბებად და სოფლებად. ამჟამად თურქმენეთში 25 ქალაქი, 77 - დაბა და 1928 სოფელია.

ადმნისტრაციულად თურქმენეთი იყოფა ველაიათებად, რომლებიც თავის მხრივ იყოფიან ეტრაპებად და გენგეშლიკებად.

ველაიათი (5);
ველაიეთთან გათანაბრებული ქალაქი (ქალაქი რომლის მოსახლეობაც 500 ათ. ადამიანზე მეტია; ფაქტობრივად ერთი აშხაბადი);
ეტრაპი (50 ველაიეთში და 7 ქალაქში — 5 აშხაბადში და 2 თურქმენაბადში);
ეტრაპთან გათანაბრებული ქალაქი (ქალაქი რომლის მოსახლეობაც 30 ათ. ადამიანზე მეტია; ასეთი ქალაქია 15);
ეტრაპის ქალაქები (დასახლება, რომლის მოსახლეობაც 8 ათ. ადამიანზე მეტია; სულ 9);
დაბა (დასახლება, რომლის მოსახლეობაც 2 ათ. ადამიანზე მეტია; სულ 77 დაბა);
სოფელი (დასახლება, რომლის მოსახლეობაც 50 ადამიანზე მეტია; სულ 1928 სოფელი);
გენგეშლიკი (565; გენგეშლიკში გაერთიანებულია ერთი ან რამდენიმე სოფელი).

ისტორია
საბჭოთა პერიოდი
1917 წელს თანამედროვე თურქმენეთის ტერიტორია შედიოდა კასპიისპირეთის ოლქში (დედაქალაქი - აშხაბადი) და ბუხარის საემიროში. 1919 დაარსდა თურქმენეთის საბჭოთა ფედერაციული რესპუბლიკა ცენტრით ტაშკენტში, რომლის შემადგენლობაშიც შევიდა თურქმენეთის უდიდესი ტერიტორია. თურქმენეთი, როგორც ცალკე ადმინისტრაციული დანაყოფი დაარსდა 1921 წელს. 1924 წელს, ბუხარის რესპუბლიკის ლიკვიდაციის შემდეგ ქვეყნის დასავლეთი ტერიტორიები გაერთიანდნენ და ჩამოყალიბდა თურქმენეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა.

თავდაპირველად თურქმენეთის სსრ იყოფოდა კერკინის, ლენინის (მოგვიანებით - ჩარჯუის), მერვის, პოლტორაცკის (მოგვიანებით - აშხაბადის) და ტაშაუზის ოკრუგებად. 1939 წელს შემოიღეს საოლქო დაყოფა და შეიქმნა აშხაბადის, კრასნოვოდის, მარის, ტაშაუზის და ჩარჯოუს ოლქები.

1943 წელს დაარსდა კერკინის ოლქი, არსებობდა 1947 წლამდე. ამ წელსვე ლიკვიდირებულ იქნა კრასნოვოდის ოლქიც (ოლქი აღადგინეს და არსებობდა 1952-1955 წწ.).

1959 წელს გაუქმდა აშხაბადის ოლქი.

1963 გაუქმდა მარის, ტაშაუზის და ჩარჯოუს ოლქები, რომლებიც 1970 წელს აღადგინეს. 1973 წელს აღდგა აშხაბადის და კრასნოვოდის ოლქიც, რომლებიც კვლავ გააუქმეს 1988 წელს.

1991 წელს ყოფილი კრასნოვოდის ოლქის ტერიტორიაზე დაარსდა ბალკანის ოლქი, რომლის დედაქალაქიც გახდა ნებიტ-დაღი

პოსტსაბჭოთა პერიოდი
1992 ყოფილი აშხაბადის ოლქის ტერიტორიაზე დაარსდა ახალის ველაიათი (დედაქალაქი - აშხაბადი, მოგვიანებით ანაუ და ბოლოს რუხაბადი). ბალკანისა და მარის ოლქებს ეწოდათ შესაბამისად ბალკანისა და მარის ველაიათი. ტაშაუზის ოლქს ეწოდა დაშოგუზის ველაიათი, ჩარჯოუს ოლქს — ლებაპის ველაიათი .
გუახირა

სახელი გუახირა შესაძლოა აღნიშნავდეს:

გუახირა — დეპატრამენტი კოლუმბიაში
გუახირა — უდაბნო გუახირის ნახევარკუნძულზე, კოლუმბიისა და ვენესუელის ტერიტორიებზე
გუახირა — ნახევარკუნძული სამხრეთ ამერიკის ჩრდილოეთ ნაწილში, კოლუმბიისა და ვენესუელის ტერიტორიებზე
გუახირა (ვაიუ) — ჩრდილო-აღმოსავლეთ კოლუმბიასა და ჩრდილო-დასავლეთ ვენესუელაში მცხოვრებ ინდიელთა ეთნიკური ჯგუფი
გუახირა — კუბური მუსიკის, სიმღერის ან ცეკვის სტილი
გუახირა — კოლუმბიური ტელენოველა
საღვთო ივეოსი

საღვთო ივეოსი — ტანად დიდი ფრინველი ლაკლაკისნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძეა 75 სმ. დებს 2-3 კვერცხს. ბუდეს იკეთებს წყალსატევების ნაპირებზე, ხეებზე, ბუჩქებსა და მიწაზე. აქვს ქვემოთ მოღუნული ნისკარტი, გრძელი ფეხები. გავრცელებულია აფრიკაში (საჰარის სამხრეთით, არაბეთის ნახევარკუნძულის სამხრეთით, მადაგასკარზე). სუდანში გადამფრენი ფრინველია. რეგისტრირებულია
საღვთო ივეოსის შემოფრება კასპიის ზღვაზე. საუკუნემდე გვხვდებოდა ეგვიპტის ტერიტორიაზე. იგი შეყვანილი იყო საფრანგეთში, იტალიაში, ესპანეთში, ტაივანსა და ამერიკის შეერთებულ შტატებში.

იკვებება თევზით, ქვეწარმავლებით, მოლუსკებით, მწერებით. ხშირად სწავლობს ნიადაგს, რის საფუძველზე იჭერს უხერხემლოებს.
ძველ ეგვიპტეში საღვთო ფრინველად ითვლებოდა (აქედან მოდის სახელწოდებაც), რადგანაც მისი მოფრენა ნილოსის ადიდებას ემთხვეოდა, და ამდენად, მოსავლის ბედ-იღბალს განსაზღვრავდა.
მარის ველაიათი

მარის ველაიათი – თურქმენეთის ადმინისტრაციული ერთეული. დაარსდა 1992 წელს ყოფილი მარის ოლქის ტერიტორიაზე. ველაიათის ადმინისტრაციული ცენტრია მარი.

ისტორია
ველაიეთის ტერიტორიაზე 1939-1963 წლებსა და 1970-1992 წლებში არსებობდა მარის ოლქი (ფართობი 86,8 ათასი კმ²). 1992 წლის 14 დეკემბრიდან ოლქის ტერიტორიაზე წარმოიქმნა მარის ველაიათი.

გეოგრაფია
მარის ველაიათი მდებარეობს თურქმენეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე მურღაბის შუა და ქვემო დინებაში. ჩრდილოეთით მდებარეობს ყარაყუმის უდაბნო, სამხრეთით — ყარაბილისა და ბადხიზის მაღლობები. დიდი მდინარეა მურღაბი (2 წყალსაცავი) შენაკადებიანად. ველაიათის ტერიტორიას კვეთს ყარაყუმის არხი, რომელიც ამუდარიიდან ქალაქ მარიმდე სანაოსნოა.

ფოტოგალერეა
კაბიმასი

კაბიმასი — ქალაქი ჩრდილო-დასავლეთ ვენესუელაში, სულიას შტატში. მდებარეობს მარაკაიბოს ტბის სანაპიროზე. 2007 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 268 006 ადამიანს შეადგენს.

1900-იან წლებამდე, ცნობილი იყო რომ ვენესუელა ფლობდა კომერციული რაოდენობის ნავთობს. ერთ-ერთი უმთავრესი აღმოჩენა იყო „სუმაკე 1“-ის საბადო 1914 წელს, მანე-გრანდეს არეალში, კაბიმასიდან 80 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით. 1922 წელს ქალაქში გაბურღეს საბადო „ბაროსო 2“, რითაც ვენესუელის თანამედროვე ისტორიაში ნავთობის უდიდესი საბადოს ფუნქციონირება დაიწყო.

კაბიმასი დღემდე რჩება ქვეყნის მნიშვნელოვან ნავთობგადამამუშავებლად, რომელიც აქ ქვეყნის უდიდესი — მარაკაიბოს ტბის გარშემო ტერიტორიებიდან და ფსკერზე არსებული საბადოებიდან შემოდის. ასევე იზრდება სხვა საბადოების მნიშვნელობაც, რომლებიც ძირითადად ვენესუელის აღმოსავლეთშია განლაგებული.

კაბიმასი 1758 წელს ცისტერიენელმა ბერებმა დააარსეს.
ქულბაქი (ცაგერის მუნიციპალიტეტი)

ქულბაქი — სოფელი საქართველოში, ცაგერის მუნიციპალიტეტში, ჩქუმის თემში. მდებარეობს მდინარე ჯონოულის (ცხენისწყლის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 720 მეტრზე, ცაგერიდან დაშორებულია 17 კილომეტრით, ჩქუმიდან 3 კმ. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა წიფერჩის სასოფლო საბჭოში, განვითარებული იყო მეცხოველეობა, მემცენარეობა, მეხილეობა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 131 ადამიანი.
ღუ

ღუ — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ცაგერის მუნიციპალიტეტში, ლაილაშის თემში. მდებარეობს მდინარე ლაჯანურის (რიონის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 710 მეტრზე, ცაგერიდან დაშორებულია 23 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 34 ადამიანი.
შუა აღვი

შუა აღვი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ცაგერის მუნიციპალიტეტში, აღვის თემში. მდებარეობს ცაგერის ქვაბულის სამხრეთ ნაწილში, მდინარე ცხენისწყლის ხეობაში. ზღვის დონიდან 600 მეტრზე, ცაგერიდან დაშორებულია 10 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 43 ადამიანი.
ჩქუმი

ჩქუმი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ცაგერის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ქულბაქი). მდებარეობს მდინარე ჯონოულის (ცხენისწყლის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 650 მეტრზე, ცაგერიდან დაშორებულია 15 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 86 ადამიანი.
ჩხუტელი

ჩხუტელი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ცაგერის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: დოღურაში, ლასხანა). მდებარეობს მდინარე ცხენისწყლის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 580 მეტრზე, ცაგერიდან დაშორებულია 1 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 591 ადამიანი.
ცხუკუშერი

ცხუკუშერი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ცაგერის მუნიციპალიტეტში, ნაკურალეშის თემში. მდებარეობს მდინარე ცხენისწყლისა და რიონის წყალგამყოფზე. ზღვის დონიდან 900 მეტრზე, ცაგერიდან დაშორებულია 33 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 53 ადამიანი.
წიფერჩი

წიფერჩი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ცაგერის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: ბარდნალა, ლარჩვალი). მდებარეობს მდინარე ცხენისწყლის ხეობაში. ზღვის დონიდან 760 მეტრზე, ცაგერიდან დაშორებულია 6 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 242 ადამიანი.
საღრძე

საღრძე — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში, ვარხანის თემში. მდებარეობს მდინარე ოცხის (ქვაბლიანის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 1240 მეტრზე. დაბა ადიგენიდან დაშორებულია 19 კილომეტრით, ახალციხიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 24 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 275 ადამიანი.
ბალკანაბადი

ბალკანაბადი - ქალაქი თურქმენეთში, ბალკანის ველაიათის ადმინისტრაციული ცენტრი.
მოსახლეობა 87 822 კაცი. მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში დიდი ბალკანის მთისწინეთში. აშხაბადიდან ჩრდილო-დასავლეთით 400 კმ.-ზე. ქალაქი დაარსდა 1933 წელს ტრანსკასპიური რკინიგზის ხაზზე, ქალაქის სტატუსი მიიღო 1946 წელს.

მოიპოვება ბუნებრივი გაზი და ნავთობი.

ღირსშესანიშნაობა
ბალკანაბადში მდებარეობს ღვთისმშობლის შობის ტაძარი.

საინტერესო ფაქტები
ქალაქის მახლობლად 1983 წელს გადაირეს ფილმი ქინ-ძა-ძა.
დელფინარიუმი

დელფინარიუმი — ზღვის წყლით სავსე დიდი აკვარიუმი (ოკეანარიუმი), რომელშიც ჰყავთ დელფინები მათი ბიოლოგიის შესასწავლად, გასაწრთვნელად და სადემონსტრაციოდ. პირველი დელფინარიუმი ააგეს 1938 წელს სენტ-ოგასტინში, აშშ-ში (დიამეტრი 23 მ, სიგრძე 3,7 მ). დელფინარიუმები 1970 წლის მონაცემებით 14 ქვეყანას ჰქონდა: აშშ-ს, (მათ შორის უდიდესი „მერილენდი“, ლოს-ანჯელესის მახლობლად, 3 ათ. მ3-მდე მოცულობისა), იაპონიაში 10, ინგლისში 3, სამხრეთ აფრიკაში, კანადაში, ავსტრალიაში — ორ-ორი, ჰავაის კუნძულებზე, ახალ ზელანდიაში, ნიდერლანდებში, გერმანიაში, დანიაში, ნორვეგიაში, მონაკოში — თითო. მსოფლიოს დელფინარიუმებში ბინადრობს ვეშაპისნაირთა 26 სახეობა, მათ შორის 20 სახეობის დელფინი, რომელთაგან დელფინარიუმის პირობებს ყველაზე უკეთ აფალინა ეგუება და მრავლდება კიდეც.

აღმოსავლეთ ევროპაში არის ორი დელფინარიუმი: ყირიმში, ყარადაღის ბიოსადგურთან, სადაც ჰყავთ შავი ზღვის სამივე სახეობის დელფინი და აქვთ სამეცნიერო-სადემონსტრაციო დელფინარიუმი, და ბათუმის დელფინარიუმი, რომელიც შეიქმნა 1974 წელს თევზის საზღვაო მეურნეობისა ოკეანოგრაფიის საკავშირო სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის საქართველოს განყოფილების ბაზაზე, მისი სიგრძეა 36 მ, სიგანე 14 მ, ხოლო სიღრმე 5 მ. აქვეა საწვრთნელი აუზები, რომელთა დიამეტრია 9 მ. ყველა აუზის მოცულობა 3 ათ. მ3 აღემატება. ბათუმის დელფინარიუმი მსოფლიოს უდიდესი დელფინარიუმების რიცხვში შედის. ზღვის სუფთა წყლით უწყვეტი მომარაგება უზრუნველყოფს აუზებში წყლის ხუთჯერად დღეღამურ ცვლას. ბათუმის დელფინარიუმში მთელი წლის განმავლობაში ჰყავთ აფალინა. დელფინარიუმის საერთო მოცულობა საშუალებას იძლევა მასში ერთდროულად იყოლიონ 15-მდე დელფინი. აქ ტარდება სისტემატური მეცნიერული დაკვირვებანი დელფინების მოსათვინიერებლად და გასაწვრთნელად, მათი ქცევების შესასწავლად; რისთვისაც შექმნილია ზღვის ცხოველთა ბიოლოგიური შემსწავლელი ლაბორატორია, რომლის თემატიკა ითვალისწინებს როგორც თეორიული, ისე პრაქტიკული ხასიათის კვლევას.
დელფოს ორაკული

დელფოს ორაკული — აპოლონის ტაძრის სამისნო დელფოში, ძველი საბერძნეთის ერთ-ერთ უძველეს რელიგიურ ცენტრში. ესქილეს მიხედვით, დელფოს ორაკული თავდაპირველად უძველეს წინასწარმეტყველს ქალღმერთ გეას ეკუთვნოდა.

გეამ იგი თავის ასულს თემიდას გადასცა, თემიდამ — თავის დას, მან კი თავის შვილიშვილს — აპოლონს. ჰომეროსის ეპოსში დელფოს ორაკული აპოლონმა მას შემდეგ მოიპოვა, რაც ისრით განგმირა გეას შვილი, დელფოს ორაკულის მცველი — გველი პითონი. დელფოს ორაკული დიდი პოპულარობით და გავლენით სარგებლობდა როგორც ბერძნებში, ისე სხვა ხალხებში. ძვ. წ. საუკუნეში იგი დაიწვა, მაგრამ მაშინვე ააშენეს ძველზე გაცილებით ბრწყინვალე ტაძარი. სალოცავის წინ ოქროს სამფეხა სკამზე, ექსტაზში მყოფი ქალი პითია ორაზროვანი და ბუნდოვანი სიტყვებით აპოლონის ნება-სურვილს ამცნობდა შემკითხველებს. ჯერ კიდევ პისისტრატეს (ძვ. წ. 600-527) დროს არსებობდა დელფოს სამისნოს წინასწარმეტყველებათა კრებულები. ზოგიერთმა წინასწარმეტყველებამ ჩვენამდე მოაღწია ჰეროდოტეს ნაშრომებითა და სხვა ძველი წყაროებით. პელოპონესის ომის (431-404) შემდეგ დელფოსის სამისნომ საგრძნობლად დაკარგა გავლენა (მფარველობდა გარკვეულ პოლიტიკურ პარტიებს და ქრთამის აღებასაც არ ერიდებოდა). ახ. წ. 390 წელს იმპერატორმა თეოდოსიუს -მა დელფოს ორაკული სამუდამოდ გაანადგურა.
დემარში

დემარში (ფრ. სიტყვასიტყვით — „გამოსვლა“) — დიპლომატიურ პრაქტიკაში სახელმწიფოს მთავრობის, საგარეო საქმეთა უწყების ან დიპლომატიური წარმომადგენლობის მიმართვა მეორე სახელმწიფოს მთავრობისადმი. დემარში შეიძლება სხვადასხვანაირი იყოს როგორც ფორმით (ნოტა, მემორანდუმი, განცხადება და სხვა), ისე შინაარსით (თხოვნა, პროტესტი, გაფრთხილება, მუქარა — გარდა ძალისმიერი მუქარისა, რაც საერთაშორისო სამართლით აკრძალულია). 2023 წლის 27 თებერვალს საქართველოში ევროკავშირის ელჩმა პაველ ჰერჩინსკიმ, შვედეთის ელჩთან, ულრიკ ტიდესტრომთან, ერთად (რომელიც ევროკავშირის თავმჯდომარე ქვეყანას წარმოადგენდა) იუსტიციის მინისტრ რატი ბრეგაძეს მიხეილ სააკაშვილთან დაკავშირებით ევროკავშირის სახელით დემარში გამოუცხადა.
კუა

კუა — პატარა ქალაქი ვენესუელაში, მირანდას შტატში, ურდანეტის მუნიციპალიტეტის დედაქალაქი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 490 მეტრზე. ქალაქი გამოირჩევა თბილი და კარგი ამინდით, წელიწადის განმავლობაში მხოლოდ 60 დღეა ნალექიანი. საშუალი წლიური ტემპერატურა 18 ° — 28 ° შორის მერყეობს. ტენიანობა შედარებით დაბალია. გავრცელებულია ფოთლოვანი ტყეები და მდელოები.

2009 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 127 900 ადამიანს შეადგენს, რომელთა უმრავლესობაც მიწათმოქმედებას (კაკაო, ყავა, შაქრის ლერწამი) და შინაურ ცხოველთა (ღორი, მსხვილფეხა საქონელი) მოშენებას მისდევს.
სსრკ-ის სამხატვრო აკადემია

სსრკ-ის სამხატვრო აკადემია — უმაღლესი სამეცნიერო დაწესებულება სსრკ-ში. დაარსდა 1947 წელს მოსკოვში სრულიად რუსეთის სამხატვრო აკადემიის რეორგანიზაციის შესახებ სსრკ-ის მინისტრთა საბჭოს 1947 წლის 5 აგვისტოს დადგენილების საფუძველზე. აკადემიის შემადგენლობაში (1983 წლის მონაცემებით) შედიოდა 12 საპატიო აკადემიკოსი, 56 ნამდვილი წევრი, 86 წევრ-კორესპონდენტი. აკადემიის დაწესებულებები მოსკოვში: სახვითი ხელოვნების თეორიისა და ისტორიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი, სამეცნიერო ბიბლიოთეკის ფილიალი, სამეცნიერო კვლევითი მუზეუმის ს. კონიონკოვის ბინა-მუზეუმის ფილიალი, ვ. სურიკოვის სახელობის მოსკოვის სახელმწიფო სამხატვრო ინსტიტუტთან არსებული მოსკოვის საშუალო სამხატვრო სკოლა, „ცარიცინოს“ ანსამბლის აღდგენისა და კეთილმოწყობის კაპიტალური მშენებლობის სამმართველო. აკადემიური დაწესებულებები სანქტ-პეტერბურგში: ი. რეპინის სახელობის ფერწერის, ქანდაკებისა და არქიტექტურის ინსტიტუტი, ბ. იოგანსონის სახელობის სანქტ-პეტერბურგის საშუალო სამხატვრო სკოლა, სამეცნიერო-კვლევითი მუზეუმი, სახლ-მუზეუმი „პენატები“ დაბა რეპინოში, ი. ბროდსკის ბინა-მუზეუმის ფილიალი, სამეცნიერო ბიბლიოთეკა, სამეცნიერო-ბიბლიოგრაფიული არქივი, სამხატვროსამმრთველო, სახელოსნოებისა და ლაბორატორიების სამმართველო.

სსრკ სამხატვრო აკადემიას ჰქონდა შემოქმედებითი სახელოსნოები, მოსკოვში, სანქტ-პეტერბურგში, კიევში, თბილისში, ბაქოში. დაჯილდოებული იყო ლენინის ორდენით (1975).