iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლუი ფილიპ I (ორლეანი)

ლუი ფილიპ ორლეანელი , მეტსახელად მსუქანი (; დ. 12 მაისი, 1725 — გ. 18 ნოემბერი, 1785) — ორლეანელთა დინასტიის წარმომადგენელი. ორლეანის ჰერცოგი 1752-1785 წლებში. ლუი ორლეანელისა და ავგუსტა ბადენ-ბადენელის ვაჟი. საფრანგეთის მეფე ლუი ფილიპ ორლეანელის პაპა.

ბიოგრაფია
ლუი ფილიპი დაიბადა 1725 წლის 12 მაისს ვერსალში. იგი იყო ჰერცოგ ლუი ორლეანელისა და მისი ცოლის, მარკგრაფინია ავგუსტა ბადენ-ბადენელის პირველი შვილი. დედამისი მისი გაჩენიდან ერთ წელიწადში გადაჰყვა მშობიარობას, რა დროსაც გოგონა გააჩინა, რომელიც ჩვილობაშივე დაიღუპა. ამის შემდეგ მამამისი მეორედ აღარ დაქორწინებულა. იგი დაბადებიდანვე ფლობდა შარტრის ჰერცოგის წოდებას.

1752 წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ ლუი ფილიპ ორლეანის ჰერცოგი გახდა. მიუხედავად ჭარბწონიანობისა, იგი საფრანგეთის სამხედრო სამსახურში მსახურობდა და არაერთ ბრძოლაში მიუღია მონაწილეობა. მან თავი გამოიჩინა 1742, 1743, 1744 და 1745 წლის ბრძოლებში.1757 წელს წამოვიდა სამხედრო სამსახურიდან და თეატრალურ წარმოდგენებში ჩაება.

1743 წელს ლუი ფილიპი პირველად დაქორწინდა ლუიზ ანრიეტა დე ბურბონზე, კონტის პრინც ლუი არმან -ის ასულზე, რომელთანაც შეეძინა ორლეანის მომდევნო ჰერცოგი და ერთი ქალიშვილი, ბატილდა, რომელიც კონდეს უკანასკნელი პრინცესა გახდა.

დაქვრივებიდან 15 წლის შემდეგ იგი მეორედ, მალულად დაქორწინდა თავის საყვარელ შარლოტ ბეროდ დე ლა აიე დე რიუზე. იგი საკმაოდ ლამაზი და ჭკვიანი ქალი იყო და დიდი პოპულარობით სარგებლობდა თეატრალურ წრეებში. წყვილი ბედნიერად და განმარტოვებით ცხოვრობდა ლე-რენსის სასახლეში. მათ ერთად დააარსეს პატარა თეატრი, სადაც მთავარ როლებს თავადვე ასრულებდნენ ხოლმე. მათ დაიქირავეს ცნობილი დირიჟორი და სცენარისტები, რის გამოც ყოველთვის ხარისხიან წარმოდგენებს დგამდნენ.

ლუი ფილიპი გარდაიცვალა 1785 წლის 18 ნოემბერს სენ-ასისის ციხესიმაგრეში, 60 წლის ასაკში. აღსანიშნავია, რომ გარდაცვალებამდე ცოტა ხნით ადრე, 1784 წელს მან ორლეანელთა დინასტიის რეზიდენცია — სენ-კლოდის სასახლე საფრანგეთის მეფე ლუი -ს მიჰყიდა.

მისი მეორე ცოლი, მარკიზა შარლოტი მისი გარდაცვალებიდან კიდევ 20 წელს ცხოვრობდა. იგი 1806 წელს სიკვდილით დასაჯეს რევოლუციონერებმა.

შვილები
პირველ ცოლთან, ლუიზ ანრიეტა დე ბურბონთა ჰყავდა სამი შვილი:

გოგონა (1745), გარდაიცვალა ჩვილობაში;
ლუი ფილიპ (1747-1793), ორლეანის ჰერცოგი, ცოლად შეირთო მარი ადელაიდა დე ბურბონი, რომელთანაც შეეძინა საფრანგეთის მეფე ლუი ფილიპ ;
ბატილდა (1750-1822), თავდაპირველად იყო პარმის ჰერცოგის საცოლე, თუმცა შემდეგ ცოლად გაჰყვა კონდეს უკანასკნელ პრინც ლუი ანრი -ს, რომელთანაც შეეძინა ენგიენის ჰერცოგი ლუი ანტუანი.

მეორე ცოლთან ჰყავდა სამი შვილი:

ლუი ეტიენი (1759-1825), სენ-პარის გრაფი, გარდაიცვალა დაუოჯახებელი;
ლუი ფილიპი (1761-1829), სენ-ალბინის გრაფი, გარდაიცვალა დაუოჯახებელი;
მარი ეტიენეტი (1761-?), ცოლად გაჰყვა ბროსარდის გრაფ ფრანსუა კონსტანტინს;
ლუი ფილიპ II

ლუი ფილიპ ჟოზეფ ორლეანელი , მეტსახელად ფილიპ თანასწორი (; დ. 13 აპრილი, 1747 — გ. 6 ნოემბერი, 1793) — ორლეანელთა დინასტიის წარმომადგენელი. ორლეანის ჰერცოგი 1785-1793 წლებში. ჰერცოგ ლუი ფილიპ -ისა და ლუიზ ანრიეტა დე ბურბონის ვაჟი. საფრანგეთის მეფე ლუი ფილიპ -ის მამა. დიდი ტერორის პერიოდში სხვა დიდებულების მსგავსად ისიც სიკვდილით დასაჯეს.

ბიოგრაფია
ლუი ფილიპი დაიბადა 1747 წლის 13 აპრილს. იგი იყო ორლეანის ჰერცოგ ლუი ფილიპ -ისა და მისი მეუღლის, ლუიზ ანრიეტა დე ბურბონის უფროსი ვაჟი. მისი ორივე მშობელი ბურბონთა დინასტიის ორი განშტოების: ორლენელებისა და კონტელების წარმომადგენლები იყვნენ. სწორედ ამიტომ, იგი სამეფო ოჯახის წევრად ითვლებოდა და სამეფო კარზე ცხოვრობდა.

დაბადებიდანვე იგი შარტრის ჰერცოგის წოდებას ატარებდა. 1785 წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ იგი ორლეანის ჰერცოგიც გახდა. 1771 წლიდან იგი ფრანგი მასონების მეთაური გახდა.

აღსანიშნავია, რომ ლუი ფილიპი ყოველთვის ლიბერალური შეხედულებებით გამოირჩეოდა. ამის გამო, საფრანგეთის რევოლუციის დროს იგი რევოლუციონერების მხარეს გადავიდა, უარი თქვა თავის ტიტულებზე და „მოქალაქე“ გახდა, რის შემდეგაც მიიღო მეტსახელი „თანასწორი“. გასამართლებისას მან ხმა მისცა თავისი ბიძაშვილის, საფრანგეთის მეფე ლუი -ის სიკვდილით დასჯას.

მიუხედავად დიდი მცდელობისა, თავად ლუი ფილიპიც ვერ გადაურჩა რევოლუციას, რომელმაც შეიწირა მეფის, დედოფლის, სამეფო ოჯახისა და უამრავი დიდებულის სიცოცხლე. მისი ცოლი და ვაჟი აშკარად ანტირევოლუციურ იდეოლოგიას ატარებდნენ, რის გამოც მისმა ვაჟმა ლუი ფილიპმა რევოლუციონერებს შეთქმულება მოუწყო, თავად კი დედასთან ერთად გაიქცა ესპანეთში. ამის გამო რევოლუციონერებმა ფილიპ თანასწორი დააპატიმრეს, გაასამართლეს და სასიკვდილო განაჩენი გამოუტანეს. 1793 წლის 6 ნოემბერს ლუი ფილიპ ორლეანელს პარიზში, გილიოტინაზე მოჰკვეთეს თავი, 46 წლის ასაკში. როიალისტები, რომელთაც იგი სძულდა ასეთი რამ განაცხადეს: „ის ძაღლივით ცხოვრობდა, მაგრამ გარდაიცვალა როგორც ანრი -ის შთამომავალი.“

ცოლი და შვილები
1768 წლის 8 მაისს ლუი ფილიპმა ცოლად შეირთო მარი ადელაიდა დე ბურბონი, პენტიევრის ჰერცოგ ლუი ჟან მარ დე ბურბონის ერთადერთი ქალიშვილი, რომელიც მეფე ლუი -ის შვილიშვილი იყო. მასზე ქორწინებით ბურბონ-პენტიევრების მთელი ქონება ორლეანელების ხელში გადავიდა, თუმცა თავად ქორწინება უიღბლო აღმოჩნდა, რადგან წყვილი ერთმანეთს საერთოდ ვერ უგებდა. მიუხედავად ამისა, მათ ექვსი შვილი შეეძინათ:

მკვდარშობილი ქალიშვილი (1771);
ლუი ფილიპი (1773-1850), ვალუას, შარტრისა და ორლეანის ჰერცოგი, მოგვიანებით საფრანგეთის მეფე, ცოლად შეირთო მარია ამალია ნეაპოლელი, რომელთანაც ათი შვილი შეეძინა, რომელთაგან აღსანიშნავია ბელგიის დედოფალი მარი ლუიზი, ვიუტემბერგის ჰერცოგინია მარი და მონტესპიერის ჰერცოგი ანტუანი, რომელიც ესპანეთის მეფე ფერდინანდ -ის ასულ მარია ლუისაზე დაქორწინდა, რომელთა ქალიშვილი მერსედეს ორლეანელიც შემდგომში ესპანეთის დედოფალი გახდა;
ლუი ანტუანი (1775-1782), მონტესპიერის ჰერცოგი, გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
ფრანსუაზი (1777-1782), მადმუაზელ დ'ორლეანი, გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
ლუიზ მარი ადელაიდა (1777-1847), მადმუაზელ დე შარტრი, გარდაიცვალა გაუთხოვარი და უშვილო, აქტიურად მონაწილეობდა თავისი ძმის გასამეფებელ რევოლუციაში;
ლუი შარლი (1779-1808), ბეჟოლუას გრაფი, გარდაიცვალა დაუოჯახებელი და უშვილო.
ალიუტორები

ალიუტორები (თვითდასახელება — ’) — კორიაკების ეთნოგრაფიული ჯგუფი; ზოგიერთი მკვლევარი გამოჰყოფს როგორც ცალკე ხალხს. 2010 წლის შეფასებით რუსეთში ცხოვრობდა 1 ალიუტორი, თუმცა 2010 წლის სრულიად რუსეთის მოსახლეობის აღწერაში შესული არ არის. ბოლო პერიოდში ძირითადად ცხოვრობდნენ ჩრდილო-აღმოსავლეთ კამჩატკის სანაპიროზე კორფის ყურიდან სოფელ ტიმლატამდე, მანამდე — მდინარე ხაილჟის შუა წელზეც; 1980-იან წლებამდე აგრეთვე ცხოვრობდნენ ჩრდილო-დასავლეთ კამჩატკის სოფელ რეკინიკში. რუსულ წყაროებში ცნობილია საუკუნის დასაწყისიდან. ნაწილი ლაპარაკობდა ალიუტორულ ენაზე, დანარჩენები — კორეაკულად ან რუსულად. შემორჩენილი იყო ტრადიციული კულტი, იყვნენ მართლმადიდებლებიც.
ტყის ბუ

ტყის ბუ — ფრინველთა გვარი ბუსნაირთა რიგისა.

აღწერა
მათი სხეულის სიგრძეა 29–69 (უფრო ხშირად 35–40) სმ, მასა 200-დან (მკრთალი ბუ, . ) 660–1900 გრამამდე (წვეროსანი ბუ, . ); დედალი მამალზე დიდია. თავი და სახის დისკი დიდია, „ყურები“ არ აქვთ; მცირე გამონაკლისების გარდა თვალის ფერადი გარსი მუქია, ნისკარტი ღია, თითები შებუმბლული. ფრთები ფართო, მობლაგვებული, მისი ბოლოები კუდზე უფრო გამოწეული არ არის. ბუმბული ჭრელი და მფარველობითია, ჭარბობს მუქი-მურა, რუხი, ყავისფერი და წითური ფერები.

გავრცელება
გვარში 19 სახეობაა (ახალი კლასიფიკაციით დაემატა 3–4 სახეობა -ს გვარიდან). გავრცელებული არიან ახალ და ძველ სამყაროში. ბინადრობენ სხვადასხვა ტიპის ტყეებში: ტაიგის ტყიდან მარადმწვანე ტროპიკულ და მთის ნოტიო ტყეებამდე, აგრეთვე მეჩხერში, ქსეროფიტულ ბუჩქებსა და კულტურულ ლანდშაფტებში, მათ შორის ბაღებსა და ქალაქის პარკებში. მთებში ადიან ზღვის დონიდან 5000 მეტრამდე (სიჩუანური ბუ, . ); საქართველოში გვხვდება რუხი ბუ, იგივე ჩვეულებრივი ტყის ბუ . უპირატესად ეწევიან მკვიდრ ცხოვრებას.

კვება
მათ რაციონში ჭარბობს ხერხემლიანი ცხოველები (უმთავრესად მღრღნელები, მწერიჭამია ხელფრთიანები, ფრინველები, ამფიბიები, ქვეწარმავლები) და ფეხსახსრიანები (ცხრაფეხები, ობობები, მორიელები, მრავალფეხიანები და მწერები, განსაკუთრებით ხოჭოები და სწორფრთიანები). დიდ ბუებს (წვეროსანსა და გრძელკუდას, იგივე ურალურს) შეუძლიათ მოზარდი კურდღლების, ჟრუნისა და გნოლის მოპოვება.

გამრავლება
მონოგამი ფრინველებია, თუმცა პოლიგამიის შემთხვევებიც ცნობილია. ბუდობისთვის იყენებენ ფუღუროებს 30 მეტრამდე სიმაღლეზე, კლდეთა ნაპრალებსა და სხვადასხვა ნიშებს, ციყვების, ყორნისებრ და ქორისებრ ფრინველთა ძველ ნაგებობებს, ზოგჯერ ამონათხრებს მიწაზე ან ხელოვნურ საბუდრებს. დებენ 1–9 (უფრო ხშირად 3–5, ზოგი სახეობა 1–2) კვერხს, კრუხობს დედალი 28–36 დღის განმავლობაში (მამალი ამ დროს მას კვებავს). ბარტყები ბუდეში 25–40 დღე რჩებიან, 32–46 დღის ასაკში ფრენის უნარს იძენენ, დამოუკიდებლად ცხოვრებას 2–4 თვის შემდეგ იწყებენ.
ელდარ ნადირაძე

ელდარ ნადირაძე (დ. 15 სექტემბერი, 1949, ჭორვილა, საჩხერის რაიონი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი ეთნოლოგი და მეცნიერი. სამხრეთ კავკასიისა და მახლობელი აღმოსავლეთის ხალხთა ეთნოკულტურის მკვლევარი. 1999-2004 წლების მეხუთე მოწვევის პარლამენტის წევრი.

ბიოგრაფია
ელდარ ნადირაძე დაიბადა 1949 წლის 15 სექტემბერს, საჩხერის რაიონის სოფელ ჭორვილაში. 1972 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. 1974 წელს დაიწყო მუშაობა სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში. მონაწილეობა აქვს მიღებული მართლმადიდებლობისადმი მიძღვნილ საერთაშორისო კონფერენციათა მუშაობაში (პატმოსი, ბუქარესტი, ტალინი, რიგა). არის სამეცნიერო კრებულის „ეთნოლოგიური ძიებანის“ დამაარსებელი. მისი ხელმძღვანელობითა და რედაქციით მომზადდა აკადემიური ნაშრომი „ქართული მატერიალური კულტურის ეთნოგრაფიული ლექსიკონი“. საკანდიდატო დისერტაცია დაიცვა 1987 წელს, ხოლო სადოქტორო დისერტაცია 1998 წელს. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს აღორძინება“.

1995 წელს მიენიჭა ღირსების ორდენი. არის ილია ჭავჭავაძის ფონდის „საგურამოს“ პრემიის ლაურეატი.
ლამის ქუჩა

ლამის ქუჩა — ქუჩა თბილისში. მდებარეობს ჩუღურეთის რაიონში (სვანეთისუბანი); დიღომბარის ქუჩიდან პაატა სააკაძის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნის დასაწყისში. თბილისის 1934 წლის გეგმაზე ქუჩის დასაწყისი, დიღომბარის ქუჩიდან ყოფ. ლამის შესახვევამდე, დატანილია როგორც ლამის ქუჩა, ხოლო ბოლო მონაკვეთი როგორც ლამის ქუჩა. 2019 წლის ივლისში ლამის შესახვევს, ჩიხსა და ასპინძის შესახვევის ერთ მონაკვეთს დოდო ჭიჭინაძის სახელი ეწოდა. ლამის ქუჩის ბოლო მონაკვეთს კი (ყოფ. ლამის ქუჩა) ბელა მირიანაშვილის ქუჩა დაერქვა. ამავე წლის აგვისტოში ლამის ქუჩის პირველ მონაკვეთს, და შესახვევებს ერთად ეწოდა ლამის ქუჩა.
თედო რაზიკაშვილის ქუჩა

თედო რაზიკაშვილის ქუჩა — ქუჩა თბილისში. მდებარეობს ისნის რაიონში (ავლაბარი); სამრეკლოს ქუჩიდან გუმბრის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნეში. თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში შეტანილია როგორც ყარაქლისის ქუჩა, ასევეა თბილისის 1934 წლის გეგმაზე. 60-იან წლებში თედო რაზიკაშვილის სახელი დაერქვა.
ანატოლი ილინი

ანატოლი ილინი (; დ. 27 ივნისი, 1931, მოსკოვი, რსფსრ, სსრ კავშირი — გ. 10 თებერვალი, 2016, მოსკოვი, რუსეთი) — რუსი და საბჭოთა ფეხბურთელი, თავდამსხმელი. იცავდა მოსკოვის „სპარტაკისა“ და საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების ღირსებას. საბჭოთა კავშირის ხუთგზის (1952, 1953, 1956, 1958, 1962) ჩემპიონი და საბჭოთა კავშირის თასის (1958) მფლობელი მოსკოვის „სპარტაკის“ შემადგენლობაში. 1956 წლის ოლიმპიური ჩემპიონი, ჰელსინკის 1952 წლის ოლიმპიური თამაშებისა და 1958 წლის შვედეთის მსოფლიო ჩემპიონატის მონაწილე საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1957). საპატიო ნიშნის ორდენისა (1957) და მეგობრობის ორდენის კავალერი (1997).

შვიდჯერ იყო დასახელებული საბჭოთა კავშირის წლის 33 საუკეთესო ფეხბურთელის სიაში. აქედან ექვსჯერ პირველ ნომრად.

სანაკრებო კარიერა
1952–1959 წლებში საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების ღირსებას იცავს, რომლის შემადგენლობაში 31 შეხვედრას ატარებს და 16 ბურთი გააქვს.

მელბურნის 1956 წლის ოლიმპიური თამაშების საფეხბურთო ტურნირის ფინალში იუგოსლავიის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ გატანილი გამარჯვების მომტანი ერთადერთი გოლის ავტორი.

პირველი გოლის ავტორი ევროპის ჩემპიონატების გათამაშების ისტორიაში. ანატოლი ილინმა აღნიშნული გოლი 1958 წლის 28 სექტემბერს უნგრეთის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ მატჩის მე-4 წუთზე გაიტანა. შეხვედრა მოსკოვში, ლენინის სახელობის ცენტრალურ სტადიონზე გაიმართა და მას ასი ათასზე მეტი გულშემატკივარი დაესწრო. ეს იყო ევროპის თასის პირველი გათამაშების მერვედფინალური ორმატჩიანი ეტაპის პირველი დაპირისპირება, რომელიც საბჭოთა ნაკრების გამარჯვებით, ანგარიშით — 3–1 დასრულდა.

სანაკრებო სტატისტიკა
მსოფლიო ჩემპიონატზე
ანატოლი ილინმა 1958 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის 5 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა და 2 ბურთი გაიტანა.

მიღწევები
საკლუბო
სპარტაკი მოსკოვი
საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი
ჩემპიონი: 1952, 1956, 1958, 1962
ვიცე-ჩემპიონი: 1954, 1955,
ბრინჯაოს პრიზიორი: 1957, 1957
ინდივიდუალური
საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის საუკეთესო ბომბარდირი: 1954, 1958
საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი: 1957 № 1139
გრიგორი ფედოტოვის კლუბის წევრი: 106 გოლი

№1: 1952, 1953, 1955, 1956, 1957, 1958
№2: 1959
მთვლემარე ხეობა

„მთვლემარე ხეობა“ — ტიმ ბარტონის 1999 წლის გოთიკური ჰორორი. ფილმი წარმოადგენს ვაშინგტონ ირვინგის ნოველის „მთვლემარე ხეობის ლეგენდები“ ეკრანიზაციას. მთავარ როლებს ასრულებენ ჯონი დეპი და კრისტინა რიჩი. მსოფლიო პრემიერა შედგა 1999 წლის 17 ნოემბერს. ფილმმა მოიპოვა ოსკარი საუკეთესო მხატვრული გაფორმებისთვის.

სიუჟეტი
მოქმედება ხდება 1799 წლის ამერიკაში. ნიუ-ორკელ კონსტებლს, იქაბოდ კრეინს, აგზავნიან სოფელ მთვლემარე ხეობაში მისტიკური მკვლელობათა სერიის გამოსაძიებლად. ადგილობრივების რწმენით დამნაშავე ლეგენდარული უთავო მხედარია.
ხარლამპი სავანელის ქუჩა

ხარლამპი სავანელის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, მდებარეობს მთაწმინდის რაიონში (სოლოლაკი), გერგეტის ქუჩიდან შხეფის ქუჩამდე. ატარებს მუსიკოს ხარლამპი სავანელის სახელს.

ქუჩა წარმოიქმნა საუკუნის ბოლოს. თბილისის ქუჩების 1926 წლის ცნობარში შეტანილია როგორც სოფლის შესახვევი, შემდეგ სასოფლო ქუჩა დაერქვა. თბილისის ქუჩების 1960 წლის ცნობარში შეტანილია სავანელის ქუჩის სახელწოდებით. აქვს ერთი ჩიხი.
გიორგი ტეტელაშვილის ქუჩა

გიორგი (გია) ტეტელაშვილის ქუჩა — ქუჩა თბილისში. მდებარეობს ჩუღურეთის რაიონში (ჩუღურეთი). დავით აღმაშენებლის გამზირიდან დიმიტრი უზნაძის ქუჩამდე. წარმოიქნა საუკუნეში. თავდაპირველად მიხეილის ქუჩის, 1923 წლიდან პლეხანოვის შესახვევი იყო, 30-იანი წლებიდან — ზაქარია ჩოდრიშვილის, 1991 წელს გიორგი ტეტელაშვილის სახელი ეწოდა. ქუჩას ადრე ძაღლის შესახვევიც ერქვა.
ზურაბ ქვლივიძის ქუჩა

ზურაბ ქვლივიძის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში (ახალი კუკია); არნოლდ ჩაქობავის ქუჩიდან ტერენტი გრანელის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნის 40-იან წლებში. ადრე ერქვა აგურის ქუჩა (სახელწოდება უკავშირდება ქუჩაზე მდგარ აგურის ქარხანას). 1875 წელს დაერქვა ქალაქისათვის — იასონ თუმანოვის (თუმანიშვილის) სახელი (დატანილია თბილისის 1876 წლის გეგმაზე). 1923 წელს მიხეილ ბოჭორიშვილის (ძვ. რევოლუციონერი), 1958 წელს — მიხეილ ბოჭორიძის, 1922 წელს — ვასილ ჩერქეზიშვილის, 2007 წელს ზურაბ ქვლივიძის სახელი ეწოდა. აქვს 1 შესახვევი.
არუთინ საიათნოვას ქუჩა

არუთინ საიათნოვას ქუჩა — ქუჩა თბილისში. მდებარეობს კრწანისის რაიონში (ქვემო უბანი); გია აბესაძის ქუჩიდან გრიგოლ ხანძთელის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნის ნახევარში. 1841 წელს შედგენილ თბილისის ქუჩების სიაში შეტანილია „მეშჩანსკაიას“ ქუჩის სახელწოდებით, თბილისის 1900 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც კათოლიკეების შესახვევი. 1923 წელს არუთინ საიათნოვას სახელი ეწოდა. აქვს 2 ჩიხი.
ტეხურის ქუჩა

ტეხურის ქუჩა — ქუჩა თბილისში. მდებარეობს საბურთალოს რაიონში (საბურთალო); სიმონ ჩიქოვანის ქუჩიდან იყალთოს ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნის 20-იან წლებში. თბილისის ქუჩების 1926 წლის ცნობარში შეტანილია 2 ქუჩა, ტეხურისა და ჭაობის. თბილისის 1934 წლის გეგმაზე დატანილია მხოლოდ ჭაობის ქუჩა. 40-იან წლებში ჭაობის ქუჩას ტეხურის ქუჩასთან
ერთად ტეხურის ქუჩა დაერქვა.
ოთარ ღუდუშაურის ქუჩა

ოთარ ღუდუშაურის ქუჩა — ქუჩა თბილისში. მდებარეობს ნაძალადევის რაიონში (ნაძალადევი); გურამ ასათიანის შესახვევიდან რევაზ ინანიშვილის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნის დასაწყისში. თავდაპირველად ძმობის ქუჩა ერქვა. სახელი დაერქვა სხვადასხვა ეროვნების მუშათა ერთობის აღსანიშნავად. 1938 წელს ეწოდა ვალენტინა გრიზოდუბოვას, ხოლო 1993 წელს მიენიჭა ოთარ ღუდუშაურის სახელი. თბილისის 1934 წელს გეგმაზე ქუჩის მონაკვეთი, მიხეილ მესხის შესახვევიდან გურამ ასათიანის შესახვევამდე, დატანილია როგორც მორის შესახვევი.
კალიუმის ჰიპოქლორიტი

კალიუმის ჰიპოქლორიტი — არაორგანული ნივთიერება, ქიმიური ფორმულით . არის წყალში ხსნადი, ღია ნაცრისფერი ფერისა და ძლიერ დამახასიათებელი ქლორის მსგავსი სუნის მქონე ნივთიერება. გამოიყენება როგორც სადეზინფექციო საშუალება.

მიღება
მიიღება კალიუმის ჰიდროქსიდისა და ქლორის რეაქციით:
\{2\ + _2 \ + + _2}
ეს არის ტრადიციული მეთოდი, პირველად გამოიყენა კლოდ ლუი ბერთოლემ 1789 წელს.

უსაფრთხოება
ნატრიუმის ჰიპოქლორიტის მსგავსად, კალიუმის ჰიპოქლორიტიც გამაღიზიანებელია. მან შეიძლება გამოიწვიოს ძლიერი დაზიანება კანთან, თვალებთან და ლორწოვან გარსებთან კონტაქტის დროს. მისი ორთქლის ჩასუნთქვამ შეიძლება გამოიწვიოს ბრონქული გაღიზიანება, სუნთქვის გაძნელება და განსაკუთრებით მძიმე შემთხვევებში ფილტვების შეშუპება. მაღლი კონცენტრაციით მიღება შეიძლება ლეტალური აღმოჩნდეს.

კალიუმის ჰიპოქლორიტი არ განიხილება, როგორც ხანძარსაშიში ან ასაფეთქებელი ნივთიერება.
ქინძმარაულის ქუჩა

ქინძმარაულის ქუჩა — ქუჩა თბილისში. მდებარეობს სამგორის რაიონში (ზემო მეტალურგების დასახლება); პეტრე და იოსებ ოცხელების ქუჩიდან გარდაბნის გზატკეცილამდე. წარმოიქმნა საუკუნის 40-იან წლებში. 1967 წელს ქუჩის ერთ მონაკვეთს — კაიროს, 1996 წელს კი — გრიგოლ ლორთქიფანიძის სახელი დაერქვა. ქუჩაზეა თბილისის გრეხილი ავეჯის კომბინატის ბაზაზე შექმნილი სააქციო საზოგადოება „საკარცხული“.
დირსიჭალის ქუჩა

დირსიჭალის ქუჩა — ქუჩა თბილისში. მდებარეობს ისნის რაიონში (დირსიჭალა); ბერი გაბრიელ სალოსის გამზირიდან მანავის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნის ბოლოს. შეტანილია თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში. სახელწოდება დაკავშირებულია ამ მიდამოებში არსებულ დირსიჭალის ბაღებთან. იმავე სიაში და 1925–1926 წლების ცნობათა წიგნში „მთელი ტფილისი“ შეტანილია დირსიჭალის მოედანიც.
კლდისუბანი (თბილისი)

კლდისუბანი — ქალაქ თბილისის ისტორიულად ჩამოყალიბებული მიკროუბანი, კალის დასავლეთ ნაწილის - ე. წ. ქვემო უბნის ერთი მხარე (კრწანისის რაიონი). სახელწოდება „კლდისუბანი“ მოდის მისი მდებარეობიდან - შეფენილია სოლოლაკის ქედის კლდოვან კალთაზე. კლდისუბანი თავისი ძნელად მისადგომი, მოუხერხებელი მდებარეობის გამო ქალაქის ღარიბი მოსახლეობის უბანი იყო. მატერიალური კულტურის ძეგლთაგან შემორჩენილია ადრინდელი შუა საუკუნეების ცეცხლთაყვანისმცემელთა სალოცავი, ე.წ. ათეშგა და რამდენიმე ეკლესია.
ღრმაღელე (თბილისი)

ღრმაღელე — თბილისის ძველი უბანი მტკვრის მარცხენა მხარეს, დიდუბესა და ავჭალას შორის, ახლანდელი ღრმაღელის ქუჩის მიდამოები, ნაძალადევის რაიონი. სახელწოდება მიიღო ჩახრამული რელიეფის გამო.

ისტორია
ღრმღელის მიდამოებში მიკვლეულია ბრინჯაოს ხანის არქეოლოგიური ძეგლები. გვიანდელ შუა საუკუნეებში სამგორიდან მდინარე მტკვრამდე აღწევდა ხრამი, რომელიც დიდი წვიმების დროს ღელედ იქცეოდა. მოგვიანებით ხრამი ამოავსეს, ახლა იქ ღრმაღელის ქუჩა გადის. საუკუნის ბოლოდან ღრმაღელე თბილისის რევოლუციური გარეუბანი იყო. 1898 წლის 19 აპრილს აქ გაიმართა არალეგალური საპირველმაისო მიტინგი.

1948 წლის 24 დეკემბერს, საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის ბრძანებულების საფუძველზე, ღრმაღელის დასახლება გამოეყო თბილისის რაიონს და შეუერთდა ქალაქ თბილისს შემდეგ საზღვრებში: ჩრდილოეთით — მდინარე გლდანი, აღმოსავლეთით — ქალაქის მიჯნა, სამხრეთით — ღრმაღელის ხევი და დასავლეთით — მდინარე მტკვარი. შედიოდა ლენინის სახელობის რაიონში. საუკუნის 80-იან წლებში ღრმაღელე დამტკიცებული პროექტის მიხედვით განაშენიანდა.
გიორგი ჭიღვარია

გიორგი ჭიღვარია (დ. 20 აპრილი, 1980, ქუთაისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი ისტორიკოსი და პოლიტიკოსი. ქუთაისის მუნიციპალიტეტის მერი 2017-2020 წლებში.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1980 წლის 20 აპრილს, ქუთაისში. 1986-1995 წლებში იგი სწავლობდა ქუთაისის წმინდა ნინოს სახელობის მესამე საშუალო სკოლაში. 1995 წელს სწავლა გააგრძელა ქალაქ ქუთაისის ჰუმანიტარულ ლიცეუმში, რომელიც 1997 წლამდე სწავლობდა. 2002 წელს წარჩინებით დაასრულა ქუთაისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთის ქვეყნების ისტორიის ფაკულტეტი. 2002-2003 წლებში გაიარა თურქული ენის შემსწავლელი პროგრამა ანკარის უნივერსიტეტის თომერის კოლეჯში.

2003 წლიდან ხარისხის მაძიებლის სტატუსით დაიწყო მუშაობა სადოქტორო ნაშრომზე ანკარის უნივერსიტეტში. 2003-2004 წლებში — სამხედრო სავალდებულო სამსახური საქართველოს შეიარაღებული ძალების მე-11 მოტომსროლელ ბრიგადაში. 2010 წელს მას ქუთაისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში მიენიჭა დოქტორის აკადემიური ხარისხი. იგი არის აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საზოგადოებრივ მეცნიერებათა ფაკულტეტისა და შოთა მესხიას სახელობის ზუგდიდის სახელმწიფო სასწავლო უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი. მუშაობდა ქუთაისის მუნიციპალიტეტის თვითმმართველობაში სხვადასხვა თანამდებობებზე: იყო ქუთაისის მუნიციპალიტეტის მერის მრჩეველი, საპარლამენტო არჩევნებში „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველოს“ ქუთაისის საოლქო ორგანიზაციის შტაბის უფროსი, „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველოს“ ქუთაისის საოლქო ორგანიზაციის თავმჯდომარე, იმერეთში სახელმწიფო რწმუნებულის მოადგილე. 2017-2020 წლებში იყო ქუთაისის მუნიციპალიტეტის მერი.

პირადი ცხოვრება
ჰყავს მეუღლე და ორი შვილი.
ხივის შესახვევი

ხივის შესახვევი — ქუჩა თბილისში. მდებარეობს ისნის რაიონში (ავლაბარი); კონსტანტინე ერისთავის ქუჩიდან ერევნის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნეში. ადრე ხოჯავანქის შესახვევი ერქვა, შეტანილია თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში. 1923 წელს რაბადის შესახვევი დაერქვა, დატანილია თბილისის 1934 წლის გეგმაზე. შემდეგ ხივის შესახვევი ეწოდა. აქვს ერთი ჩიხი.
ვახტანგ ბერიძის ქუჩა

ხოდაშნის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, კრწანისის რაიონში (ქვემო უბანი); კონსტატინე (კოტე) აფხაზის ქუჩიდან ანტონ კათალიკოსის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნეში. თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში შეტანილია როგორც ზაქარიას შესახვევი. თბილისის 1934 წლის გეგმაზე დატანილია ხოდაშნის ქუჩის სახელწოდებით. საუკუნეში ვახტანგ ბერიძის სახელი ეწოდა.
გიტეგა

გიტეგა (; ადრე კიტეგა) — ბურუნდის დედაქალაქი 2019 წლის 16 იანვრიდან, ამავე დასახელების პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში, ზღვის დონიდან 1658 მეტრზე. 22 989 მცხოვრები (2012); მოსახლეობის მიხედვით სიდიდით მეოთხე ქალაქია.

ისტორია
ქალაქი დააარსეს გერმანელებმა 1912 წელს და ბურუნდის სამეფოს დედაქალაქი გახდა უსუმბურას მაგივრად. აქვე განთავსდა მვამის (მეფის) რეზიდენციაც. ბელგიური მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიტეგა რუანდა-ურუნდის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო.

1959 წლის 10 ნოემბერს რომის პაპის იოანე -ის ბულის მიხედვით შეიქმნა გიტეგის არქიეპარქია. 1962 წლიდან დამოუკიდებელი ბურუნდის დედაქალაქი თითქმის 57 წლის განმავლობაში ბუჟუმბურა გახდა, ხოლო გიტეგაში დარჩა მვამის რეზიდენცია 1966 წლამდე, ქვეყანაში მონარქიის ლიკვიდაციამდე. 1990 წლის 5 სექტემბერს ქალაქს ეწვია რომის პაპი იოანე პავლე , აფრიკული ტურის ფარგლებში.

2007 წელს ბურუნდის პრეზიდენტმა პიერ ნკურუნზიზამ განაცხადა, რომ გიტეგა მომავალში ქვეყნის დედაქალაქი გახდებოდა. 2018 წლის 24 დეკემბერს პრეზიდენტმა პარლამენტს დასამტკიცებლად გადაუგზავნა დედაქალაქის გადატანის გადაწყვეტილება. პარლამენტმა იგი 2019 წლის 16 იანვარს დაამტკიცა და გიტეგა ოფიციალურად დედაქალაქი გახდა. ბუჟუმბურას კი მიენიჭა ქვეყნის ეკონომიკური დედაქალაქის სტატუსი.

გეოგრაფია
განლაგებულია მდინარე რუვუბუს (მდინარე კაგერის შემდგენელი, ნილოსის აუზი) ზემო წელზე. ზღვის დონიდან 1845 მ.

ეკონომიკა
საავტომობილო კვანძი (ბუჟუმბურა — გიტეგა, გიტეგა — ბუტარე, გიტეგა — მაკამბა). განვითარებულია კვების მრეწველობა (ყავის გაწმენდა და გადამუშავება, ლუდის ხარშვა, უალკოჰოლო სასმელების წარმოება). ქალაქთან ახლოს მდებარეობს ნიკელის მსხვილი საბადო.

განათლება
ქალაქში არის უმაღლესი სასოფლო-სამეურნეო სკოლა (1983), კერამიკის ხელოვნების სკოლა, ბურუნდის ეროვნული მუზეუმი (1955). 2014 წელს დაარსდა გიტეგის პოლიტექნიკური უნივერსიტეტი.

მოსახლეობა
მოსახლეობა წლების მიხედვით:
კაგერა

კაგერა — მდინარე აღმოსავლეთ აფრიკაში, რუანდაში, ტანზანიასა და უგანდაში (ნაწილობრივ მათ შორის საზღვრებზე). ითვლება ნილოსის სათავედ. სიგრძე ნიავარონგოსა და რუვუბუს შეერთებიდან — 420 კმ, მდინარე რუკარარას სათავიდან (მოედინება ვირუნგის მთებიდან) — დაახლოებით 800 კმ. ძირითადად მიედინება ფართო დაჭაობებულ ხეობაში, რამდენიმე მცირე ზომის ტბის გავლით. ჩაედინება ვიქტორიას ტბაში. იკვებება წვიმის წყლით. საშუალო წლიური ხარჯი 1500 მ³/წმ. სანაოსნოა ქვემო წელზე, შესართავიდან 160 კმ-ზე. აღმოაჩინა ჰენრი მორტონ სტენლიმ, 1876 წელს.
ხოსროვის ტახტზე ასვლა

„ხოსროვის ტახტზე ასვლა“ — აღა მირექ მირზა გიასის მიერ შექმნილი მხატვრული ნაწარმოები, რომელიც შევიდა ნიზამი განჯევის „ხამსის“ ხელნაწერში. 1539 – 1543 წლებში შაჰ თაჰმასიბ -ის დაკვეთით დამზადებული ნაწარმოები გაფორმებულია თებრიზის მინიატურის სკოლის ოსტატების ნახატებით. აღნიშნული ხელნაწერი ამჟამად ინახება ბრიტანეთის ეროვნულ ბიბლიოთეკაში.