iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფედერიკო I გონძაგა

ფედერიკო გონძაგა (; დ. 25 ივნისი, 1441 — გ. 14 ივლისი, 1484) — მანტუის მარკიზი 1478—1484 წლებში

ფედერიკო მარკიზ ლუიჯი გონძაგას ვაჟი და მემკვიდრე იყო. 1463 წლის 10 მაისს მან იქორწინა ბავარიის ჰერცოგ ალბრეხტ -ის ქალიშვილზე მარგარტეზე, რომელთანაც შეეძინა 6 შვილი:

კლარა (1464—1503)
∞ 1481 — ჟილბერ დე ბურბონი, ჰერცოგი დე მონპენსიე.
ჯანფრანკო (1466—1519) — მანტუის მარკიზი
∞ 1490 — იზაბელა დ’ესტე, ფერარას ჰერცოგ ერკოლე -ის ქალიშვილი.
სიგიზმონდო (1469—1525) — კარდინალი 1500 წლიდან.
ელიზაბეტა (1471—1526)
∞ 1486 — გუიდობალდო და მონტეფელტრო, ურბინოს ჰერცოგი.
მადალენა (???-1490)
∞ 1489 — ჯოვანი სფორცა, პეზაროს გრაფი.
ჯოვანი (1474—1525)
∞ 1493 — ლაურა ბენტივოლიო (მათი შთამომავლები იყვნენ ვესკოვედის გრაფები და შემდგომში პრინცები)
ფერანტე II გონძაგა

ფერანტე გონძაგა (; გ. 1632) — გუასტალას გრაფისა და ამალფის ჰერცოგის ჩეზარე გონძაგას ვაჟი, 1575 წლიდან მისი მემკვიდრე. 1621 წლის 2 ივლისს გუასტალას საგრაფო საჰერცოგოს რანგში იქნა აყვანილი. ფერანტე -ეს და მის მეუღლეს ვიტორია დორია სამი შვილი ჰყვდათ:

ჩეზარე († 1532) — გუასტალას ჰერცოგი
∞ იზაბელა ორსინი
ვინჩენცო († 1697)
ანდრეა, სან-პაოლოს გრაფი.
ფერანტე I გონძაგა

ფერანტე გონძაგა (; დ. 28 იანვარი, 1507 — გ. 15 ნოემბერი, 1557) — მანტუის მარკიზის ჯანფრანკო -ის და მისი მეუღლის იზაბელა დ’ესტეს ვაჟი.

ფერანტე სიყმაწვილიდანვე სამხედრო სამსახურში შევიდა და ბრწყინვალე კარიერა გააკეთა. იმპერატორმა კარლ -ემ იგი თავისი არმიის მთავარსარდლად და 1536 წელს სიცილიის ვიცე-მეფედ დანიშნა. სიცილია ფერანტემ 1546 წელს მილანში გაცვალა და 1555 წლამდე ამ ქალაქს განაგებდა.

1539 წელს ფერანტე -მა იყიდა გუასტალას საგრაფო. 1529 წელს მან იქორწინა იზაბელა დი კაპუაზე, მოლფეტას პრინჩიპეს ფერდინანდის ასულზე, რომელთანაც სეეძინა ვაჟი ჩეზარე , მომავალი ამალფის ჰერცოგი.
ჯვარცმა

ჯვარცმა — სიკვდილით დასჯის უძველესი მეთოდი, რომლის დროსაც დასასჯელს აბამენ ან ლურსმავენ ხის განიერ ჯვარზე და ტოვებენ მასზე ჩამოკიდებულს გარდაცვალებამდე. ეს მეთოდი რომის იმპერიაში სიკვდილით დასჯის საკმაოდ გავრცელებული და განსაკუთრებით დამამცირებელი ფორმა იყო, თუმცა მსგავსი მეთოდები სხვა უძველეს კულტურებშიც არსებობდა. ჯვარცმას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ქრისტიანობისთვის, რომლის მიხედვით, იესო ქრისტე ჯვარცმულ იქნა, თუმცა მოგვიანებით მკვდრეთით აღსდგა. ამის გამო ჯვარი ან ჯვარცმა ქრისტიანობის უმთავრესი სიმბოლო გახდა.

ჯვარცმას რომაელები სასჯელის მეთოდად 313 წლამდე იყენებდნენ, როდესაც ქრისტიანობა დომინირებული სარწმუნოება გახდა რომში, თუმცა სასჯელის ეს ფორმა მოგვიანებითაც გამოიყენებოდა სხვადასხვა ადგილას. ქრისტიანულ ჯვარს უამრავი ვარიაცია აქვს. უმეტეს ენებში სიტყვა „ჯვარი“ (ინგლ. ; რუს. ; პოლ. ; გერმ. ) ლათინური „“-დან წარმოიშვა, რაც "ხე"-ს ნიშნავს. ასევე არსებობს ზმნა „“, რომელიც ითარგმნება, როგორც „წამება“.
იკორთის ტაძარი

იკორთის ტაძარი — ძველი ქართული მართლმადიდებლური ტაძარი, სოფელ იკორთის (ერედვის მუნიციპალიტეტი) განაპირას, მთის კალთაზე. გუმბათოვანი ტაძარი აგებულია 1172 წელს. გეგმით ოთხკუთხა შენობის გუმბათი საკურთხევლის კუთხეებსა და ორ ბოძს ეყრდნობა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდა აქვს. ტაძარი უხვად ნათდება გუმბათის მაღალ ყელში დატანებული 12 სარკმლიდან. კედელ-კამარები თავიდანვე შელესილი და მოხატული იყო (ფრანგმენტები შემორჩენილია აფსიდში, ჩრდილოეთ კედელსა და გუმბათზე), სამხრეთ და დასავლეთ შესასვლელებს მიშენებული ჰქონდა კარიბჭეები (დანგრეულია), ახლანდელი სამხრეთ კარიბჭე გვიანდელია.

ტაძრის ფასადები და გუმბათის ყელი მდიდრულადაა მოჩუქურთმებული და გამოირჩევა შესრულების მაღალი ოსტატობით. იკორთის ტაძარს განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს ქართულ ხუროთმოძღვრების ისტორიაში. ქრონოლოგიურად და მხატვრულსტილისტიკური თავისებურებებით უადრესი ნიმუშია - საუკუნეების მიჯნაზე შექმნილი ქართლის გუმბათოვანი ტაძრებისა, რომლებშიც საბოლოოდ შემუშავდა ქართული გუმბათოვანი ეკლესიის კანონიკური სახე.

იკორთის ტაძარში არიან დაკრძალული კახეთის აჯანყების (1659) ხელმძღვანელები: ბიძინა ჩოლოყაშვილი, შალვა და ელიზბარ ქსნის ერისთავები.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
დიდი პარასკევის შეთანხმება

დიდი პარასკევის ან ბელფასტის შეთანხმება იყო ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წინ გადადგმული ნაბიჯი ჩრდილოეთ ირლანდიის სამშვიდობო პროცესში. შეთანხმებას ხელი მოეწერა ბელფასტში 1998 წლის 10 აპრილს (დიდ პარასკევს) ბრიტანელ და ირლანდიელ (ირლანდიის რესპუბლიკა) მთავრობებს შორის და მიღებულ იქნა ჩრდილოეთ ირლანდიის პოლიტიკურ პარტიათა უმრავლესობის მიერ. ის ასევე მიღებულ იქნა ჩრდილოეთ ირლანდიისა და ირლანდიის რესპუბლიკის ამომრჩეველთა მიერ 1998 წლის 23 მაისს გამართულ რეფერენდუმებში. დემოკრატიული იუნიონისტური (გაერთიანების) პარტია იყო ერთადერთი მსხვილი პარტია, რომელიც შეთანხმების წინააღმდეგ გამოვიდა.
იმერეთის აჯანყება (1810)

იმერეთის აჯანყება 1810 — ბრძოლა იმერეთის სამეფოს დამოუკიდებლობისათვის.

მეფე სოლომონ რუსეთის მთავრობას 1804 წლის ტრაქტატით გათვალისწინებული პირობების შესრულებას სთხოვდა. 20 თებერვალს ქუთაისში გამოქვეყნდა ბრძანება სოლომონ -ის ტახტიდან გადაყენებისა და იმერეთში რუსეთის მმართველოს შემოღების შესახებ. ცარიზმის მოხელეებმა მოტყუებით ჩაიგდეს ხელში სოლომონ და უცდიდნენ იმპერატორის ბრძანებას მისი პეტერბურგში გადასახლების შესახებ. მაგრამ მეფემ მოახერხა გაქცევა და თავი ახალციხის საფაშოს შეაფარა. აქედან მან აჯანყებისაკენ მოუწოდა იმერეთის მოსახლეობას, რომლის უკმაყოფილება თანდათან იზრდებოდა. რუსი მოხელეები, ისე როგორც აღმოსავლეთ საქართველოში, აქაც იძულებითი წესით მოითხოვდნენ გლეხებისაგან სურსათს, ტრანსპორტს და სხვა სამსახურს. უკმაყოფილო იყო თავადაზნაურობაც, რომელიც პრივილეგიებს კარგავდა. იმერეთში სახალხო-განმათავისეუფლებელი ბრძოლა გაჩაღდა.

აჯანყების ცენტრი იყო ლომსიანთხევი. პირველი შეტაკება მოხდა საქარაში 22 ივნისს. ქაიოსრო აბაშიძემ 2000-იანი რაზმით დაამარცხა მაიორი კალატოზოვი. საქართველოს მთავარმართებელმა ალექსანდრ ტორმასოვმა თბილისიდან 3200 კაცისაგან შემდგარი ჯარი გაგზავნა დიმიტრი ორბელიანის ხელმძღვანელობით. ორბელიანმა რაზმი 2 ნაწილად გაყო: ერთი ალის გზით დაიძრა, მეორე კი ვახანის. ერთი ნაწილი, ტიხოვკის ბატალიონი აჯანყებულებმა ბნელათხევში გაანადგურეს. ორბელიანი იძულებული გახდა ოთხდღიანი ბრძოლების შემდეგ შეჩერებულიყო. . 16 ივლისს ტორმასოვმა ორბელიანის ნაცვლად სარდლად დანიშნა გრიგოლ როზენი. ორბელიანი როზენს არ დაელოდა, ჩხერამდე გზა გაიკვალა და ციხე დაიკავა. ჩხერში მეთაურობა გადაიბარა როზენმა. ჩხერიდან ქუთაისამდე გზაზე მან დაამარცხა 5 ათასი კაცისაგან შემდგარი იმერთა ჯარი. ბრძოლაში მოკლეს აჯანყებულთა ერთ-ერთი მეთაური დიმიტრი აბაშიძე. 26 ივლისს ცხრაწყაროსთან ბრძოლაში როზენმა დაამარცხა აჯანყებულები, ამ ბრძოლაში დაიღუპა ქაიხოსრო აბაშიძე. 27 ივლისს მდინარე ყვირილასთან როზენმა დაამარცხა იმერლების 4000-იანი რაზმი ქაიხოსრო წერეთლის მეთაურობით. 28 ივლისს როზენმაისევ დაამარცხა წერეთელი სიმონეთის ტყეში და ქუთაისს მიადგა. 4-10 აგვისტოს მიმდინარეობდა ბრძოლები რიონთან და გელთთან სოლომონ -ის შესაპყრობად. სოლომონ ერთხანს ხანისწყლის ხეობაში გამაგრდა, მაგრამ ბოლოს დამარცხდა და სექტემბრის მიწურულს იძულებული გახდა ისევ ახალციხის საფაშოსათვის შეეფარებინა თავი. იმერეთში სამეფო გააუქმეს და რუსეთის მმართველობა შემოიღეს.
რიწა

რიწა, დიდი რიწა — ტბა საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გუდაუთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე ბზიფის აუზში, ზღვის დონიდან 884 მ სიმაღლეზე. სარკის ფართობი 1,49 კმ², აუზის ფართობი 154 კმ², მოცულობა 94 მლნ. მ³, მაქსიმალური სიღრმე 101 მ. ქვაბული წარმოიქმნა გაგრის ქედის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კალთიდან ჩამოქცეული კლდეზვავით, მდინარე ლაშიფსეს დაგუბების შედეგად.

რიწის ტბის დონეების რეჟიმი განისაზღვრება მისი შენაკადების რეჟიმით. ერთვის 6 მდინარე, რომელთა შორის უდიდესია ლაშიფსე. ტბიდან გაედინება მდინარე იუფშარა. უდიდესი დონე მაისშია, უმცირესი — თებერვალში. სექტემბერში დონის მეორეული მინიმუმია, ოქტომბერში მეორეული მაქსიმუმი. დონეების წლიური რყევის საშუალო ამპლიტუდა 166 სმ-ია, მაქსიმალური 234 სმ, მინიმალური 108 სმ. წყლის ტემპერატურა თებერვალში — 3,8 °, აგვისტოში — 17,8 °. საშუალო წლიური ნალექი დაახლოებით 2000–2200 მმ-ია. ზამთარი დროგამოშვებით თოვლიანია.

რიწის ტბის წყალი მეტად მტკნარია (66 მგ/ლ). გაზაფხულზე მომწვანო ფერისაა, ზამთარში — მოცისფრო-მოლურჯო. მდიდარია ფიტოპლანქტონით. თევზებიდან იცის მხოლოდ კალმახი. რიწა უღრმესი ტბაა ამიერკავკასიაში. მის გარშემო მთების სიმაღლე მერყეობს 2200-3500 მ შორის. ტბის გარშემო წიწვოვან ნაძვთა მრავალი ნაირსახეობა ხარობს, ზოგი მათგანის სიმაღლე 70 მეტრს აღწევს.

1946 წელს შეიქმნა რიწის დაცული ტერიტორია (16,289 ჰა) ტბისა და მისი შემოგარენის ბუნების დასაცავად. ზღვიდან ამომავალი სატრანსპორტო გზა 1936 წელს დაიგო. ტბა მნიშვნელოვანი ტურისტული ღირსშესანიშნაობა იყო საბჭოთა პერიოდში და მის დასათვალიერებლად დღეში 1000-მდე ტურისტი ამოდიოდა.

იოსებ სტალინს ტბის მიდამოებში საზაფხულო აგარაკი ჰქონდა.
პუტჩი

პუტჩი — მთავრობის უეცარი გადაგდება სამხედრო ძალით, როგორც წესი, განხორციელებული მცირე, შედარებით სუსტი გაერთიანებით, რომელიც მთავარ სახელმწიფო ფიგურებს ცვლის. პუტჩი, როგორც წესი, ძალადობრივი წესით ხდება, თუმცა შეიძლება შედარებით ადვილად უსისხლოდაც განხორციელდეს. ის განსხვავდებდა რევოლუციისგან, რომელიც უფრო ვრცელი ჯგუფის მიერ ხორციელდება და რადიკალურად ცვლის პოლიტიკურ სისტემას.

გერმანული ტერმინი „პუტჩი“ პირველად გამოიყენებულ იქნა ციურიპუტჩის დროს 1839 წელს, მისი პირდაპირი გერმანული თარგმანია შთაათსშთრაიხი .

ტაქტიკურად პუტჩი მოიცავს ზოგიერთ აქტიურ სამხედრო ნაწილთა კონტროლის ჩაგდებას, ხოლო ქვეყნის დანარჩენი შეიარაღებული სამსახურების ნეიტრალიზებას. აქტიური ჯგუფი იპყრობს ან განდევნის ლიდერებს, ხელთ იგდებს მნიშვნელოვან სამთავრობო დაწესებულებებზე, კომუნიკაციის საშუალებებზე და ინფრასტრუქტურაზე (მაგ. გზები, ელექტროსადგურები) ფიზიკურ კონტროლს.

პუტჩი ტიპურად არსებული მთავრობის ძალას იყენებს მისივე გადასაყენებლად. ედვარდ ლუტვაკის განმარტების თანახმად წიგნში „პუტჩი: პრაქტიკული სახელმძღვანელო“: „პუტჩი შედგება ინფილტრაციით სახელმწიფო აპარატის მცირე თუმცა კრიტიკული სეგმენტისა, რომელიც შემდგომში იცვლება მთავრობის დანარჩენი ნაწილის კონტროლს ქვეშ ასაყვანად“. ამ მნიშვნელობით, სამხედრო ან რაიმე სხვა ორგანიზებული ძალის გამოყენება პუტჩის გადამწყვეტი ნაწილი არ უნდა იყოს. ამგვარად, სახელმწიფო აპარატის ნებისმიერი არალეგალური ტაქტიკის სახით გადაყენება შეიძლება მოიაზროს როგორც პუტჩი, ლუტვაკის თანახმად.

მიმდინარე ლიდერები ვინც პუტჩით მოვიდნენ ხელისუფლებაში
ხუნტა

ხუნტა (, „კავშირი“) — ესპანეთსა და ესპანურენოვან ქვეყნებში ამ სიტყვით აღინიშნება სახელმწიფო მმართველობის სხვადასხვა ორგანო, მათ შორის სამოქალაქო. არაესპანურ ქვეყნებში, მათ შორის პოსტ-საბჭოურ სივრცეში ხუნტა ძირითადად გამოიყენება პუტჩის (სამხედრო გადატრიალების) შედეგად მთავრობაში მოსული სამხედრო მმართველობის აღსანიშნავად.

ხუნტის მაგალითებისთვის იხილეთ:
პინოჩეტის რეჟიმი
საბერძნეთის სამხედრო ხუნტა
საქართველოს რესპუბლიკის სამხედრო საბჭო
მატანი

მატანი — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში, მდინარე მატნისხევის (ალაზნის სისტემა) ნაპირებზე. ზღვის დონიდან 570 მ, ახმეტიდან 5 კმ.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 4451 ადამიანი.

ისტორია
სოფლის მიდამოები - საუკუნეებიდან ყოფილა დასახლებული. სახელწოდება სოფელს ერწო-თიანეთიდან კახეთში მოსახლეობის ინტენსიური მიგრაციის დროს უნდა შერქმეოდა. თვით ერწოში ტოპონიმი „მატანი“ - საუკუნეებშია დადასტურებული.

ქართულ საისტორიო წყაროებში სოფელი პირველად საუკუნეში ლევან კახთა მეფის დროს (1518/1520–1574 წწ.) იხსენიება. – საუკუნეებში მატანი კახეთის თავადებს ჩოლოყაშვილებს ეკუთვნოდათ.

1798 წელს სოფელში დაბანაკებულმა დავით ბატონიშვილმა 100 კაცით სასტიკად დაამარცხა ლეკთა 500-კაციანი რაზმი და ალაფი დაატოვებინა.

1812 წლის აჯანყების დროს მატნელებმა და ახმეტელებმა დაამარცხეს მატანში მდგარი რუსების სამხედრო ნაწილი.

ქართლ-კახეთის სამეფოს გაუქმების შემდეგ სოფელი თიანეთის მაზრაში შევიდა.

ისტორიული ძეგლები
სოფლის დასავლეთით, 3-4 კმ-ზე, დგას ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი - სამონასტრო კომპლექსი „ცხრაკარა“. თვით სოფელში რიყისა და ნატეხი ქვით ნაგები წმ. ნიკოლოზის ეკლესია ( ს.) და შუა საუკუნეების ციხესიმაგრის ნანგრევებია. სოფლის მახლობლად შემორჩენილია ჩოლოყაშვილთა სასახლის ნანგრევები და სხვადასხვა დროის არქეოლოგიური ძეგლები. 2012 წელს სოფელთან აღმოაჩინეს „დევების ნასადგომარი“ - ციკლოპური ნაგებობების ნაშთები

სახალხო დღესასწაულები
სოფელში ტრადიციულად ყოველწლიურად ტარდება რამდენიმე რელიგიური ხასიათის ფესტივალი, მათ შორის აღსანიშნავია დიდბატონობა (წმ. გიორგის დღის აღნიშვნა 23 ნოემბერს), ყეინობა (დიდმარხვის პირველ დღეს), ლაშარობა (შემოდგომით) და ციხეგორობა (აღდგომის სამშაბათს).

ცნობილი მატნელები
მატანში დაიბადა საქართველოს ეროვნული გმირი ქაქუცა ჩოლოყაშვილი (1888-1930).

გალერეა
ემილიანო საპატა

ემილიანო საპატა სალასარი (, დ. 8 აგვისტო, 1879 — გ. 10 აპრილი, 1919) — წამყვანი ფიგურა მექსიკის რევოლუციაში დიქტატორ პორფირიო დიასის წინააღმდეგ, რომელიც 1910 წელს გაჩაღდა. მექსიკაში მას ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ეროვნულ გმირად მიიჩნევენ. ემილიანო საპატას სახელით ქალაქები, ქუჩები და უბნები ჩვეულებრივი მოვლენაა ქვეყნის მასშტაბით და ის, დროდადრო, მექსიკის ბანკნოტებზეც გამოისახება ხოლმე.
ირაკლი ფავლენიშვილი

ირაკლი ფავლენიშვილი (დ. 5 იანვარი, 1951, თბილისი) — ქართველი პედიატრი. ექიმთა დიპლომის შემდგომი განათლების სახელმწიფო სამედიცინო აკადემიის პედიატრიის კათედრის გამგე, პროფესორი (1994). თბილისის საპატიო მოქალაქე (2021).

ბიოგრაფია
ირაკლი ფავლენიშვილმა 1974 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიული ფაკულტეტი. 1974-1975 წლებში მუშაობდა თბილისის ბავშვთა 3 საავადმყოფოში. 1975-1980 წლებში იყო ექიმთა დახელოვნების თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიის კათედრის უფროსი ლაბორანტი. 1980-1985 წლებში ასისტენტი. 1986-1988 წლებში დოცენტი. 1988 წლიდან პედიატრიის კათედრის გამგე. 1991-1994 წლებში საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს მთავარი პედიატრი. ავტორია 203 სამეცნიერო ნაშრომის, მათ შორის 83 გამოქვეყნებულია უცხოურ გამოცემებში. მისი შრომები ცალკეულ თავებად შესულია 5 მონოგრაფიასა და სახელმძღვანელოში. ეკუთვნის 4 მეთოდიკური რეკომენდაცია და 15 რაციონალური წინადადება. გამოქვეყნებული აქვს 7 მონოგრაფია. არის ჟურნალ „საქართველოს პედიატრის“ მთავარი რედაქტორის მოადგილე, რეზიდენტურის პროგრამის დირექტორი ზოგად პედიატრიაში. 1983 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემაზე: „პერიფერიული სისხლის ლეიკოციტების ფერმენტული სტატუსი და ულტრასტრუქტურა ახალშობილთა სტაფილოკოკური სეფსისის დროს“.
სიცილიური ბაროკო

სიცილიური ბაროკო ბაროკოს არქიტექტურის გამორჩეული ფორმაა, რომელმაც განვითარება ჰპოვა სიცილიის კუნძულზე, იტალიაში, - საუკუნეებში. სტილი ამოიცნობა არა მხოლოდ მისი ტიპური ბაროკოს ხვეულებითა და არშიებით, არამედ ასევე მომღიმარი ნიღბებით, ფრთოსანი ჩვილი ანგელოზებითა და ზედმიწევნით დეტალური ორნამენტებით, რომელმაც სიცილიას უნიკალური არქიტექტურული სახე შეუქმნა.

სიცილიური ბაროკოს სტილი გაჩნდა 1693 წლის მასიური მიწისძვრის შემდეგ დაწყებული აღმშენებლობის ბუმით. მანამდე ბაროკოს სტილი კუნძულზე გამოიყენებოდა უფრო სადა მანერით, რომელიც ჰიბრიდული ადგილობრივი არქიტექტურიდან წარმოიშვა, რომის დიდი ბაროკოს არქიტექტურის გავლენის გარეშე. მიწისძვრის შემდეგ ადგილობრივ არქიტექტორებს, რომელთა უმრავლესობა განათლებას რომში იღებს, საშუალება მიეცათ შეექმნათ გაცილებით უფრო დახვეწილი და რთული ბაროკოს არქიტექტურა, იმჟამად პოპულარული კონტინენტალურ იტალიაში. ამ არქიტექტორთა ნამუშევრებმა, და მათ მიერ წამოწყებულმა ახალმა არქიტექტურულმა კვეთის ჟანრმა, მრავალი ადგილობრივი დამწყები არქიტექტორი აღაფრთოვანა. დაახ. 1730 წელს სიცილიელი არქიტექტორების ახალი თაობა უკვე საკმაოდ თავდაჯერებით იყენებდა ბაროკოს სტილს. სტილის მათმა თავისებურმა გაგებამ გამოიწვია უფრო პერსონალიზებული და გაცილებით ლოკალიზებული ხელოვნების ფორმის ჩამოყალიბება ამ კუნძულზე. 1780-იანი წლებიდან ამ სტილს ცვლის ახალი, უფრო მოდური ნეოკლასიციზმი.

ზედმიწევნით დეკორატიული სიცილიური ბაროკოს პერიოდი თითქმის 50 წელს გრძელდებოდა და ბრწყინვალედ გამოხატა კუნძულის სოციალური წყობა იმ დროს, როცა ნომინალურად ესპანეთის ხელქვეითი, ის ფაქტობრივად ექსტრავაგანტური და ჰედონისტური ადგილობრივი არისტოკრატიის მიერ იმართებოდა. ბაროკოს არქიტექტურამ კუნძულს საკუთარი უნიკალური ხასიათი შესძინა, რომელსაც დღემდე აღტაცებაში მოჰყავს მნახველი.
კატანია

კატანია — სიცილიის სიდიდით მეორე ქალაქი და ამავე სახელწოდების პროვინციის დედაქალაქი. 296 000 მცხოვრებით ის ასევე სიდიდით მეორე მჭიდროდ დასახლებული ქალაქია კუნძულზე. მდებარეობს კუნძულის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, მესინასა და სირაკუზას შორის აქტიურ ვულკან ეტნას ძირას.

ქალაქი ძვ.წ. საუკუნეში დაარსდა ბერძენი კოლონიზატორების მიერ ხალკისიდან. თავდაპირველად ეტნა ერქვა ვულკანის სახელზე, შემდეგ კატანე. 1169 და 1693 წლის მიწისძვრებმა და ვულკანის ლავამ მნიშვნელოვნად დაანგრია და დააზიანა ქალაქი და მისი შემოგარენი.

ქალაქის მფარველი წმინდანია წმ. აგატა.

გალერეა
სესკ ფაბრეგასი

ფრანსესკ „სესკ“ ფაბრეგასი (; დ. 4 მაისი, 1987, არენის-დე-მარი, კატალონია, ესპანეთი) — ესპანელი ფეხბურთელი და ფეხბურთის მწვრთნელი. თამაშობდა ნახევარმცველის პოზიციაზე. 2010 წლის მსოფლიო ჩემპიონი და 2008–2012 წლების ევროპის ორგზის ჩემპიონი ესპანეთის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში. 2024 წლიდან იტალიური „კომოს“ მთავარი მწვრთნელი.

საკლუბო კარიერა
„არსენალში“ გადასვლამდე ფაბრეგასმა 17 წლამდე ნაკრებების ტურნირში მიიღო მონაწილეობა, სადაც არაერთხელ გამოიჩინა თავი - „ადიდასისა“ და ტურნირის ოქროს ბუცები მოიგო, როგორც ბომბარდირმა და ტურნირის საუკეთესო მოთამაშემ, მისმა ნაკრებმა კი მეორე ადგილი დაიკავა ბრაზილიელთა შემდეგ.

კლუბში სესკის დებიუტი ლიგის თასის თამაშში შედგა „როტერჰემ იუნაიტედთან“; ამ გამოსვლით იგი ასევე „არსენალის“ ყველაზე ახალგაზრდა დებიუტანტი გახდა. იმ მატჩშიც სესკს მოედანი უშედეგოდ არ დაუტოვებია - ზუსტად შეასრულა თავისი დარტყმა პენალტების სერიაში. ამის შემდეგ, ლიგის თასის მოგვიანებით ეტაპზე მან თამაშიდანაც გაიტანა „ვულვერჰემპტონთან“. ფაბრეგასს 2004-2005 სეზონამდე არ დაუწყია ძირითად შემადგენლობაში რეგულარულად გამოსვლა - პირველი შემთხვევა „მანჩესტერ იუნაიტედთან“ დაფიქსირდა ინგლისის სუპერთასის მატჩში, ამას კი მიყოლებით ოთხი გამოსვლა მოჰყვა პრემიერლიგის შეხვედრებში „ევერტონთან“, „მიდლსბროსთან“, „ბლექბერნთან“ და „ნორიჯთან“. ფრანსესკმა ბევრი გააკვირვა ამ თამაშებში („ბლექბერნთან“ მან გოლიც გაიტანა), შემდეგ კი ჩემპიონთა ლიგაშიც გამოიჩინა თავი „როსენბორგთან“ გატანილი გოლით.

ამას ლონდონელებთან ახალი კონტრაქტის გაფორმება მოჰყვა, რომლის თანახმადაც სესკი „არსენალის“ საკუთრება იყო 2011 წლამდე. გუნდიდან პატრიკ ვიეირას წასვლის შემდეგ ესპანელმა მყარი ადგილი მოიპოვა ნახევარდაცვაში და 2005-2006 სეზონის დასაწყისიდანვე ხშირად გამოდიოდა ძირითადში; სესკს არც გოლების შეგდება დავიწყებია - გაუტანა „ბლექბერნსა“ და „ფულემს“ პრემიერლიგაში, თუმცა ყველაზე მეტად შესამჩნევი მისი თამაში ჩემპიონთა ლიგაში იყო - ჯერ „რეალ მადრიდთან“, შემდეგ კი „იუვენტუსთან“ ნახევარფინალში, სადაც ფაბრეგასი საგოლე პასისა და გოლის ავტორი იყო - მან და ტიერი ანრიმ ორჯერ გაითამაშეს საგოლე კომბინაცია, როდესაც ჯერ ფრანგმა გაატანინა ფრანსესკს, შემდეგ კი როლები გაცვალეს და უკვე სესკი იყო ანრის ასისტენტი.

სანაკრებო კარიერა
ნაკრებში ფაბრეგასმა პირველი თამაში 2006 წლის 1 მარტს ჩაატარა, როდესაც დავიდ ვილიამ სწორედ მისი პასით გაუტანა კოტ დ'ივუარს.

სანაკრებო სტატისტიკა
ისმაილ I-ის ლაშქრობანი საქართველოში

ისმაილ -ის ლასქრობანი საქართველოში, ირანის შაჰის მიზანი იყო ამიერკავკასიაში ფეხის მოკიდება და ოსმალეთის წინააღმდეგ თავისი პოზიციის განმტკიცება. ისმაილ -მა სხვადასხვა საბაბით რამდენიმეჯერ ილაშქრა საქართველოში.

შაჰად გახდომამდე, 1500 შემოდგომაზე ბასიანიდან საქართველოში გაგზავნა ხოლეფაბეგი. ყიზილბაშებმა სამცხე-საათაბაგო დაარბიეს და დიდი ნადავლი იგდეს ხელთ. 1516 სამცხის მთავარს ყვარყვარე ჯაყელს აუჯანყდა ბიძა მანუჩარ და ძმისწულს ტახტი წაართვა. ყვარყვარემ დახმარებისათვის ისმაილ -ს მიმართა. ყიზილბაშები დივ-სულთნის მეთაურობით სამცხეს შეესივნენ, მანუჩარი ოსმალეთში გაიქცა. დივ-სულთანმა თმოგვის ციხე აიღო და ყვარყვარე -ს თავისი უფლებები აღუდგინა.

1518 მანუჩარი ოსმალთა ჯარით სამცხეს შეესია, მაგრამ დამარცხდა. დივ-სულთანი ისევ შეიჭრა საქართველოში, ოდიში დაარბია და უკან გაბრუნდა. რადგან მანუჩარი ბრძოლას განაგრძობდა, ყვარყვარე -მ კვლავ ისმაილ -ს სთხოვა დახმარება და დივ-სულთნის სარდლობით გამოგზავნილ ლაშქარს წამოუძღვა საქართველოში. ყიზილბაშებმა გორი და სურამი აიღეს. 1521 კახეთის მეფე ლევანმა შაქი დაარბია. ამის საპასუხოდ ისმაილ -მა საქართველოში კვლავ დივ-სულთანი გაგზავნა, რომელმაც გრემი და ზაგემი დაარბია. ლევანი ყიზილბაშებს დამორჩილდა და ვასალობა აღიარა. ამ ლაშქრობათა მიუხედავად, ისმაილ -მა ვერ შეძლო საქართველოს დაპყრობა.
იური ანდრიას ძის აჯანყება

იური ანდრიას ძის აჯანყება 1191 − აჯანყება, რომელიც ფორმალურად მიზნად ისახავდა იური ანდრიას ძის უფლებების აღდგენას საქართველოში, ფაქტობრივად კი ითვალისწინებდა ცენტრალიზებული სახელმწიფოს შერყევასა და მსხვილ ფეოდალთა გარკვეული ჯგუფის უფლებათა გაფართოებას, ამავე დროს იურის განდევნით დაზარებულ მოქალაქეთა ზედაფენის გავლენის აღდგენას სამეფო ხელისუფლებაზე.

აჯანყებაში, როგორც ჩანს, თითქმის მთელი დასავლეთ და სამხრეთ საქართველოს საკმაო ნაწილი იყო ჩაბმული. აჯანყებულთა რიგებში იყვნენ: მსახურთუხუცესი ვარდან დადიანი, კლარჯეთისა და შავშეთის მფლობელი გუზანი, სამცხის სპასალარი ბოცო ჯაყელი და სხვა. აჯანყებულებმა მოიწვიეს იური ანდრიას ძე და გეგუთში მეფედ გამოაცხადეს. თამარ მეფემ სცადა მოწინააღმდეგეებთან მშვიდობიანი მოლაპარაკება, მაგრამ დაზავება ვერ მოახერხა. მეამბოხეთა ერთმა ნაწილმა გადალახა ლიხის მთა, ააოხრა ქართლი და ნაჭარმაგევამდე მივიდა. მეორე ნაწილმა გადაიარა რკინისჯვარი, აიღო ციხისჯვარი, დაწვა ქალაქი ოძრხე. საქართველოს სამეფო კარმა შეკრიბა ლაშქარი, რომელიც ამირსპასალარ გამრეკელ თორელის მეთაურობით აჯანყებულმა მეორე ნაწილს შეებრძოლა. მეამბოხეებმა უკან დაიხიეს. სამეფო ლაშქარი დაედევნა მტერს. თმოგვსა და ერუშეთს შუა გაიმართა დიდი ბრძოლა, რომელიც თამარის მოლაშქრეთა გამარჯვებით დამთავრდა. გაიგეს თუ არა ქართლში მყოფმა მეამბოხეებმა თანაზრახველთა დამარცხება ჯავახეთში, თვითონაც გაიქცნენ. დამარცხებულ მეამბოხეთა ხელმძღვანელები ლიხთიმერეთიდან მორჩილებით გადმოვიდნენ და თან უფლისწული იურიც გადმოიყვანეს. თამარის ბრძანებით იური ანდრიას ძე სრულიად უვნებელი გაუშვიათ. არც ამბოხების სხვა თავკაცები დაუსჯიათ მკაცრად, თუმცა თანამდებობები კი ჩამოურთმევიათ. მეფის ერთგულები სათანადოდ იქნენ დაჯილდოებულნი და „შეწყალებულნი“. იური ანდრის ძემ ერთხელ კიდევ სცადა ბედი და არანის მხრიდან შემოიჭრა საქართველოში და დაარბია კამბეჩოვანი, მაგრამ მწარე დამარცხება იგემა საღირ მახატლისძის მიერ და სამუდამოდ გადაიხვეწა.
გიორგი რუსი

გიორგი რუსი, იური ანდრიას ძე ბოგოლიუბსკი — საქართველოს მეფის თამარის პირველი ქმარი, ნოვგოროდის მთავარი 1172–75 წლებში, სუზდალის მთავრის ანდრია ბოგოლიუბსკის შვილი.

ბოიართაგან ანდრია ბოგოლიუბსკის მოკვლის (1174) შემდეგ იური ანდრიას ძე ნოვგოროდიდან გააძევეს (1175). ნოვგოროდის მატიანე 1175 მერე მას აღარ იხსენიებს. იპატის ნუსხის მიხედვით კი იური ანდრიას ძე ამის შემდეგ ქ. ვლადიმირშია, სადაც მონაწილეობდა სამთავროს ტახტის დაუფლებისათვის ატეხილ დავაში. 1176-1177 ანდრია ბოგოლიუბსკის ძმამ ვსევოლოდმა (ქართული წყაროებით სალავათი) მთლიანად დაიპყრო ანდრიას სამფლობელო და ძმისშვილიც გააძევა იქიდან. ამის შემდეგ უფლისწული ჩრდილოეთ კავკასიაში აღმოჩნდა და შემდგომში მისი ბედი რუსი ისტორიკოსებისათვის ქართული წყაროებიდან გახდა ცნობილი. 1186 იური ანდრიას ძე აბულასანის წინადადების საფუძველზე საქართველოს სამეფო დარბაზის გადაწყვეტილებით საქართველოში მოიწვიეს თამარის თანამეცხედრედ. იური ანდრიას ძე საქართველოში ჩამოსვლის უმალ ფეოდალური შინაკლასობრივი ბრძოლების ქარცეცხლში მოექცა. ჩანს, იგი აბულასანის დასს უჭერდა მხარს. იური ანდრიას ძის, როგორც მეფე-ქმარს, ფუნქცია მკვეთრად იყო განსაზღვრული და ძირითადად ლაშქრის მეთაურობით ამოიწურებოდა. თამარის ისტორიკოსების მიხედვით, რუსი უფლისწული უზნეო გამოდგა, ამის გამო იგი ჩამოაშორეს თამარს და საქართველოდან გააძევეს (1187-1188). იური ანდრიას ძემ თავი კონსტანტინოპოლს შეაფარა. როგორც ჩანს, მასთან კავშირი არ შეუწყვეტიათ თამარის მოწინააღმდეგე დიდგვაროვან ფეოდალებს, რომელთა შემწეობითაც გაღვივდა აჯანყება სამეფო ხელისუფლების წინააღმდეგ (იური ანდრიას ძის აჯანყება). თავისი უფლებების აღსადგენად მებრძოლი უფლისწული დაამარცხა თამარის ლაშქარმა.

საქართველოს მეფის ბრძანებით იური ანდრიას ძე სრულიად უვნებელი გაუშვიათ. იგი, როგორც ივანე ჯავახიშვილი ვარაუდობს, კვლავ ბიზანტიაში უნდა წასულიყო. იური ანდრიას ძემ მეორედაც სცადა ბედი და არანის მხრიდან შემოვიდა საქართველოში, დაარბია კამბეჩიანის მხარე და ტყვე და ნადავლიც „აიღო“. მას მცირე ლაშქრით დაედევნა ხორნაბუჯის პატრონი საღირ მახატლის ძე, შეებრძოლა და დაამარცხა კიდეც. იური ანდრიას ძე გადარჩენილ მებრძოლებთან ერთად გაიქცა და „გარდაიხუეწა“.
ელეონორა გონძაგა

ელეონორა გონძაგა (; დ. 23 სექტემბერი, 1598, მანტუა — გ. 27 ივნისი, 1655) — მანტუისა და მონფერატოს ჰერცოგის ვინჩენცო -ისა და ელეონორა დე’ მედიჩის ასული. 1622 წლის 4 თებერვალს ქალაქ ინსბრუკში იგი დაქორწინდა იმპერატორ ფერდინანდ -ზე. ეს ფერდინანდის მეორე ქორწინება იყო და მას ელეონორასთან შვილი არ ჰყოლია.

ელეონორა გონძაგამ ვენასა და გრაცში კარმელიტების მონასტრები დააარსა.