iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ალკალოიდები

ალკალოიდები ( < „ტუტე“ და „სახე“ — ტუტისებრი) — ფიზიოლოგიურად აქტიური, ფუძე თვისებების მქონე, ძირითადად მცენარეული წარმოშობის აზოტშემცველი ორგანული ნაერთები.

ისტორია
მცენარეებში ალკალოიდების აღმოჩენას დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა, რადგან ჯერ კიდევ საუკუნის დასაწყისში ფიქრობდნენ, რომ მცენარეული ნივთიერებები, ცხოველური წარმოშობის ნივთიერებებისგან განსხვავებით, არ შეიცავდა აზოტს. 1803 წელს კრისტალურ ნივთიერებათა ნარევის სახით აღმოაჩინეს ოპიუმის ალკალოიდები, რომლიდანაც 1806 წელს გერმანელმა მეცნიერმა სერტიურნერმა პირველად გამოყო სუფთა ალკალოიდი მორფინი. საუკუნეშივე მიიღეს სტრიქნინი, ბრუცინი, ქინაქინი, კოფეინი, ნიკოტინი, კოკაინი, ეფედრინი, ანაბაზინი და სხვ.

კლასიფიკაცია და წარმოშობა
ამჟამად ცნობილია ათასზე მეტი ბუნებრივი თუ სინთეზური ალკალოიდი. ალკალოიდების უმრავლესობა უფერო, კრისტალური, აზოტშემცველი ჰეტეროციკლური ნაერთია. უმარტივესი ალკალოიდი ნახშირბადის ათამდე ატომს შეიცავს, ყველაზე რთული_50-ზე მეტს. მჟავებთან ისინი კრისტალურ მარილებს წარმოქმნიან; ალკალოიდების აგებულების სხვადასხვაობის გამო მათი კლასიფიკაცია გაძნელებულია. კლასიფიკაციის ძირითად ნიშნად მიღებულია ალკალოიდის მოლეკულის აზოტშემცველი ნაწილის (პიროლიდინის, პირიდინის, ქინოლინის, ინდოლის და სხვ. წარმოებულები) აგებულება. ალკალოიდებით განსაკუთრებით მდიდარია: ქენდირისებრნი, ყაყაჩოსებრნი, პარკოსნები, ბაიასებრნი და ძაღლყურძენასებრნი. ერთლებნიან და წიწვოვან მცენარეებში კი ალკალოიდები იშვიათად გვხვდება. მცენარე ჩვეულებრივ რამდენიმე (15-20-მდე) ალკალოიდს შეიცავს და ეს რაოდენობა იმისდა მიხედვით იცვლება, თუ როგორია ნიადაგის ხასიათი, როგორ არის იგი დამუშავებული აგროტექნიკურად, ზღვის დონიდან რა სიმაღლეზე იზრდება მცენარე, როგორია დღის ხანგრძლივობა, მზის რადიაციის ინტენსივობა, წყლის რეჟიმი და სხვ.; ალკალოიდების წარმოქმნის მექანიზმი დღეს გარკვეულად უნდა ჩაითვალოს. ისინი ამინომჟავებისა და ნახშირწყლების გარდაქმნის პროდუქტებისგან წარმოიქმნება.

თვისებები და გამოყენება
ბევრი ალკალოიდი, მაგ. კოფეინი, თეობრომინი, ეფედრინი და სხვ. სინთეზურად მიიღება. ზოგ შემთხვევაში ბუნებრივ ალკალოიდებს უფრო ეფექტურ სამკურნალო საშუალებად გარდაქმნიან. მრეწველობაში სინთეზურად მიიღება ალკალოიდების მსგავსი აგებულების სამკურნალო საშუალებები — ნოვოკაინი (კოკაინის ნაცვლად), აკრიქინი (ქინაქინის ნაცვლად) და სხვ.; ალკალოიდების უმრავლესობა ძვირფასი სამკურნალო პრეპარატია, ბევრი მათგანი ძლიერ შხამიანია. ისინი ორგანიზმზე სხვადასხვაგვარად მოქმედებენ. მაგ., ნიკოტინი თამბაქოში შხამია, დაჟანგვით კი ორგანიზმისთვის მეტად საჭირო ნიკოტინის მჟავას იძლევა. სტრიქნინი და კოფეინი აღაგზნებს ცენტრალურ ნერვულ სისტემას, მორფინი და სკოპოლამინი კი ადუნებს. პილოკარპინი აძლიერებს ჯირკვლების სეკრეციას, ატროპინი და სკოპოლამინი, პირიქით, ასუსტებს. ქინაქინი მალარიის პლაზმოდიუმებს სპობს; აპომორფინი პირღებინებას იწვევს, ადრენალინი ზრდის სისხლის წნევას, კოკაინი ამცირებს პერიფერიული ნერვების მგრძნობელობას და სხვ.

მედიცინაში იხმარება როგორც სუფთა ალკალოიდები (კოდეინი), ისე მათი მარილები (ქინაქინქლორიდი) და წარმოებულები (აპომორფინი).
ყაყაჩოსებრნი

ყაყაჩოსებრნი — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. უმეტესად მრავალწლოვანი ან ერთწლოვანი ბალახები, იშვიათად ბუჩქები ან პატარა ხეებია.

ცნობილია 25-მდე გვარი (450 სახეობა); გავრცელებულია ძირითადად ჩრდ. ნახევარსფეროში, ზომიერ ან სუბტროპიკულ სარტყელში. საქართველოში გვხვდება 5 გვარი, ქრისტესისხლა, გლაუციუმი, როემერია, არგემონე, ყაყაჩო.

ყაყაჩოსებრთა ოჯახს ზოგჯერ შავთარას და ბუჩქისძირას გვარებს აკუთვნებდნენ; ჰიპეკოუმის გვარს კი ცალკე ოჯახად გამოყოფენ.
მარფანის სინდრომი

მარფანის სინდრომი — გენეტიკური დაავადება, რომლის მიზეზიც მე–15 ქრომოსომაზე არსებული ფიბრილინის გენის მუტაციაა. ფიბრილინი სისხლძარღვების კედლების, თვალის, ფილტვის, მყესებისა და ლიგამენტების მნიშვნელოვანი შემადგენელი ცილაა, აქედან გამომდინარე მარფანის სინდრომის დროს ზიანდება გული, თვალი, ჩონჩხი. მარფანის სინდრომით დაავადებული ადამიანები ძალიან მაღლები და გამხდრები არიან და გააჩნიათ ჰიპერმობილური სახსრები...

გამომწვევი მიზეზები
დომინანრური უარყოფითი მუტაციები;
ვარიაბელური ექსპრესიულობა.

მთავარი ფენოტიპური ნიშნები
ვლინდება მცირეწლოვან ბავშვებში;
ტანმაღალი; სხეულის პროპორციების დარრვევა;
ჩონჩხის სისტემის ანომალიები;
ბროლის ექტოპია;
მიტრალური სარქველის პროლაფსი;
აორტის გაგანიერება და გარღვევა;
სპონტანური პნევმოთორაქსი;
გავა–წელის დურალური ექსტაზია.

დაავადების ეტიოლოგია და სიხშირე
მარფანის სინდრომი არის შემაერთებელი ქსოვილის პათენტიკური აუტოსომურ–დომინანტური დარღვება, რომელიც გამოწვეულია მუტაციით ფიბრილინ–1 გენში. მარფანის სინდრომის პოპულაციური სიხშირე მერყეობს 1/10000–დან 1/20000–მდე. ავადმყოფთა 25–35%–ს აქვს მუტაციები. მუტაციები, რომლებიც იწვევს მარფანსი სინდრომს, გაფანტულია გენის გასწვრივ და ყოველი მუტაცია, ჩვეულებრივ, უნიკალურია თითოეული ოჯახისათვის.

პათოგენეზი
1 კოდირებს ცილა ფიბრინ–1–ს,რომლის პოლიმერიზაციით მიიღება მიკროფიბრილები, რომლებიც წარმოდგენილია ელასტიურ და არაელასტიურ ქსოვილებში, როგორიცაა: აორტას ადვენტიცია, წამწამოვანი სარტყელი და კანი.
მარფანის სინდრომის გამომწვევი მუტაციები არღვევს ფიბრინ–1–ის სინთეზის პროცესს, პროცესინგს, სეკრეციას, პოლიმერიზაციას ან სტაბილურობას. ფიბრინ–1 დაგროვების შესწავლამ და მათი ექსპრესიის გამოკვლევამ აჩვენა, რომ უჯრედულ კულტურებში იგი არის დომინანტურ–ნეგატიური პათოლოგია;
ხაშხაში

ხაშხაში — ერთწლოვანი ბალახოვანი დეკორატიული მცენარე ყაყაჩოს გვარისა. მისი სიმაღლე 80-150 სმ აღწევს. მთავარღერძიანი ფესვი, სუსტად დატოტვილი სწორმდგომი ღერო, ღერომხვევი ფოთოლი. ღერო და ფოთოლი დაფარულია ცვილისებრი ნაფიფქით. ყვავილი დიდია, მარტოული, 4 გვირგვინის ფურცელი აქვს, ჩვეულებრივ თეთრია ან იისფერი.

ნაყოფი კოლოფია, უმეტესად უხსნადი. თესლი წვრილია, მომრგვალო ან კვირტისებრი. 1000 ცალის მასაა 0,24-0,45 გ. მცენარის სავეგეტაციო პერიოდია 85-135 დღე. თესლი შეიცავს 40-50% ცხიმს. მისი ზეთი კარგი პროდუქტია, იყენებენ საკონდიტრო-საკონსერვო მრეწველობაში, აგრეთვე საღებავების დასამზადებლად. ხაშხაშის ზოგიერთი ჯიშისგან იღებენ ოპიუმსა და ალკალოიდებს, რომელთაც მედიცინაში იყენებენ ძილის მომგვრელ, ტკივილგამაყუჩებელ საშუალებად.
ქენდირისებრნი

ქენდირისებრნი — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. ხეები, ბუჩქები, ლიანები, ნახევრად ბუჩქები და მრავალწლოვანი ბალახებია მარტივი მთლიანი ფოთლებით. ყვავილები მარტოულია ან კენწრულ ყვავილედებად შეკრებილი. ძირითადად ტროპიკული ოჯახია.

აერთიანებს 200-მდე გვარის 2000-მდე სახეობას. საქართველოში ამ ოჯახის 2 გვარის (გველის სურო და ქენდირი) 4 სახეობა იზრდება, ზოგი ქენდირისებრი (ლანდოლფია და სხვ.) კაუჩუკს შეიცავს, ზოგი ძვირფას მერქანს (მაგ., ასპიდოსპერმა), მთრიმლავ (კვებრახო) და საღებავ ნივთიერებებს იძლევა, ზოგი (სტროფანთუსი და სხვ.) კი შხამიანია.
ქუთაისური საუბრები

„ქუთაისური საუბრები“ — საერთაშორისო სიმპოზიუმი, რომელსაც პერიოდულად ატარებს აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქართველური დიალექტოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი 1994 წლიდან თემაზე „ქართველოლოგიის აქტუალური პრობლემები“ (სიმპოზიუმის მასალები წინასწარ ქვეყნდება); მასში მონაწილეობას იღებენ საქართველოსა და საზღვარგარეთის სამეცნიერო ცენტრების წარმომადგენლები.
ურუგვაის მორაგბეთა ეროვნული ნაკრები

ურუგვაის მორაგბეთა ეროვნული ნაკრები — ეროვნული ნაკრები, რომელიც ქვეყანას წარმოადგენს რაგბის საერთაშორისო მატჩებში და ტურნირებში. ნაკრებს მართვს ურუგვაის რაგბის კავშირი. ნაკრებმა პირველი შეხვედრა გამართა 1948 წელს ჩილეს ნაკრებთან, რომელიც დასთმო ანგარიშით 3:21. ნაკრებმა სამჯერ მიიღო მონაწილეობა რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატში – 1999, 2003 და 2015 წლებში. 1981 წელს ურუგვაის ეროვნული ნაკრები გახდა სამხრეთ ამერიკის ჩემპიონი. ეს იყო ერთადერთი შემთხვევა ისტორიაში, როდესაც ჩემპიონი არ გამხდარა არგენტინის ნაკრები. მიუხედავად ამისა, ურუგვაელ რაგბისტებს არასოდეს არ მოუგიათ არგენტინელებისათვის ოფიციალურ მატჩებში. ურუგვაელები 19-ჯერ გახდნენ ამ ტურნირის ვერცხლის მედალოსნები და კიდევ 9 სეზონი დაამთავრეს მესამე ადგილზე. ურუგვაის ეროვნული ნაკრები თამაშობს ლურჯ-შავი ფერის ფორმებით, ხოლო სტუმრად გამოდის თეთრ-ცისფერი ფორმით. ურუგვაელები ცნობილები არიან , ანუ პრანწიის მეტსახელით.
მიხეილ სალუქვაძე

მიხეილ ალექსანდრეს ძე სალუქვაძე (დ. 10 ივლისი, 1930 — გ. 3 მაისი, 2008) — ქართველი კინომატოგრაფისტი, კინოდოკუმენტალისტი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე, ღირსების ორდენის კავალერი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1930 წელს ქ. ბათუმში. 1954 წელს დაამთავრა ქ. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის ჟურნალისტიკის განყოფილება, ჟურნალისტის სპეციალობით. 1958 წლიდან ეწეოდა კინოდრამატურგისა და კინორეჟისორის შემოქმედებით საქმიანობას.

1989–2000 და 2002–2005 წლებში იყო საქართველოს სამეცნიერო–პოპულარული და დოკუმენტური ფილმების სტუდია „მემატიანეს“ დირექტორი და საკოორდინაციო საბჭოს თავმჯდომარე, კინოსტუდიის სამხატვრო ხელმძღვანელი. მის კალამს ეკუთვნის 80–ზე მეტი მოკლემეტრაჟიანი და სრულმეტრაჟიანი დოკუმენტური ფილმის სცენარი, მათ შორის: „სათაფლია“, „თბილისის ჩირაღდნები“, „გულშემატკივრები“, „ფეხბურთის ოლიმპზე“, „სპორტსმენები“, „კლდის ვეფხვი“, „რუსთაველი და მისი ეპოქა“, „საქართველო არის ესე“, „საქართველო: ლეგენდები და სინამდვილე“, „ქართული ქორწილი“, „ილხინე ქართველთ მხარეო“, „ნაშრომი განძად დაშთების“, „შენ ხარ ვენახი“, „ჩვენი ნონა“, „ბასკთა ქვეყანაში“, „ირაკლი აბაშიძე“ და მრავალი სხვა.

მიხეილ სალუქვაძის რეჟისორობით შექმნილია და გადაღებულია მთელი ციკლი დოკუმენტური ფილმებისა: „რეისი“, „გალაკტიონი–80“, „დავით გურამიშვილი“, „გზები ძმობისა“, „მეათე თბილისობა“, „ისევ გასტროლებზე“, „დებორა-სიკეთის დესპანი“, „არქიტექტორთა საერთაშორისო ბიენალე“ და სხვ. განსაკუთრებული აღნიშვნის ღირსია მისი ავტორობით შექმნილი სრულმეტრაჟიანი დოკუმენტური ფილმი „დღე და საუკუნე“. ქ. თბილისის 23-ე საშუალო სკოლის ერთ–ერთი პირველი კლასის გადაღებისას დაბადებულმა იდეამ, ყოველწლიურად იმავე კლასზე თითო მოკლემეტრაჟიანი ფილმის შექმნასთან დაკავშირებით, საბოლოოდ სრულმეტრაჟიანი ფილმის სახით, მოსწავლეთა ცხოვრების 11-წლიანი უნიკალური ქრონიკა შემოგვინახა.

მიხეილ სალუქვაძის ფილმები არაერთხელ გახდნენ სხვადასხვა დონის ეროვნული, საკავშირო თუ საერთაშორისო ფესტივალის ლაურეატები.
ურთის მთა

ურთის მთა — განმარტოებული მაღლობი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, ხობისა და ზუგდიდის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს კოლხეთის დაბლობის ჩრდილოეთ პერიფერიაზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 446 მეტრი. წარმოადგენს ბრაქიანტიკლინს, რომლის ბირთვი აგებულია ზედაცარცულ, ხოლო ფრთები — ნეოგენური და პალეოგენური ტერიგენური ქანებით. მაღლობზე მძაფრადაა განვითარებული კარსტი. შემოსილია წიფლნარით, შემონახულია დაფნის ბუნებრივი ტყის ნაშთები.
რაფაელ კორეა

რაფაელ ვისენტე კორეა დელგადო (; დ. 6 აპრილი, 1963) — ეკვადორელი პოლიტიკოსი, ეკვადორის რესპუბლიკის პრეზიდენტი 2007-2017 წლებში. ასევე სამხრეთ ამერიკის ერთა კავშირის პრეზიდენტი 2009-2010 წლებში.

მისი ხელმძღვანელობით ეკვადორი გაერთიანდა ბოლივარიულ ალიანსში ამერიკისთვის 2009 წლის ივნისში.

განათლებით ეკონომისტი, რომელსაც ილინოისის უნივერსიტეტი აქვს დამთავრებული, კორეა 2005 წელს ფინანსთა მინისტრის პოსტზე მსახურობდა მცირე ხნით. პრეზიდენტად 2006 წლის ბოლო აირჩიეს და თანამდებობა 2007 წლის იანვარში დაიკავა. მეორე ვადით აირჩიეს 2009 წლის აპრილში, ხოლო ამ პოსტზე მისი ოფიციალური ინაუგურაცია 2009 წლის 10 აგვისტოს შედგა.
დუელანტები

დუელანტები — 1977 წლის ფილმი, რეჟისორ რიდლი სკოტის პირველი სათავგადასავლო სურათი. 1977 წლის კანის კინოფესტივალზე ფილმმა მიიღო პრიზი „საუკეთესო დებიუტი“. გადაღებულია ჯოზეფ კონრადის მოთხრობა „დუელის“ მიხედვით.

სიუჟეტი
ფილმი ეხება ნაპოლეონის ეპოქის ფრანგული კავალერიის ორი ოფიცრის საბედისწერო და სასტიკ დაპირისპირებას, რომელიც აღმოცენდა უაზრო შემთხვევითობის გამო და მრავალი წელი გაგრძელდა.
იობი (აქიაშვილი)

მიტროპოლიტი იობი (ერისკაცობაში — ელგუჯა ზურაბის ძე აქიაშვილი; დ. 29 მაისი, 1960, სტეფანწმინდა, სნო) — ურბნისისა და რუისის ეპარქიის მიტროპოლიტი. საქართველოს საპატრიარქოს საღმრთისმსახურო წიგნების შესწავლისა და რედაქტირების კომისიის თავმჯდომარე.

ბიოგრაფია
ელგუჯა აქიაშვილი დაიბადა 1960 წლის 29 მაისს ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის სოფელ სნოში. 1977 წელს დაამთავრა სნოს საშუალო სკოლა. 1978 წელს ჩააბარა გამოცდები საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის ეკონომიურ ფაკულტეტზე. სტუდენტობის წლებში სიონის საკათედრო ტაძარში დაიწყო ეკლესიური ცხოვრება. მონაწილეობას იღებდა საკვირაო წირვა-ლოცვაში, იყო სტიქაროსანი.

1982 წელს, ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ, უწმინდესისა და უნეტარესის ილია -ის ლოცვა-კურთხევით საქართველოს საპატრიარქოში მუშაობა დაიწყო ეკონომისტად, ხოლო ერთი წლის შემდეგ დაინიშნა საქართველოს საპატრიარქოს საფინანსო-სამეურნეო განყოფილების უფროსის მოადგილედ. 1985 წელს ჩაირიცხა მცხეთის სასულიერო სემინარიაში. მცხეთაში სწავლის პერიოდში გაუჩნდა მონასტრული ცხოვრების სურვილი. არდადეგების დროს მორჩილებას გადიოდა ბეთანიის მამათა მონასტერში და მარტყოფის საპატრიარქო რეზიდენციაში.

1988 წლის 3 იანვარს სამთავროში ეპისკოპოსმა ზოსიმემ (შიოშვილი) შეასრულა მისი ბერად კურთხევის წესი, სახელდებით იობი. იმავე წლის 19 იანვარს ნათლისღებას, უწმინდესმა და უნეტარესმა ილია -მ აკურთხა დიაკვნად, ხოლო ამავე წლის 28 მარტს - მღვდლად. 1988 წლის 22 ივნისს დაინიშნა მარტყოფის ღვთაების მონასტრის წინამძღვრად. 1989 წლის ზაფხულში მონაწილეობა მიიღო მისიონერულ მოგზაურობაში, რომელიც მოეწყო აჭარაში.

1989 წლის 3 სექტემბერს აყვანილ იქნა იღუმენის ხარისხში, ამავე წლის ოქტომბერში უწმინდესისა და უნეტარესის ილია -ის ლოცვა-კურთხევით გადაყვანილი იქნა აჭარაში, სხალთის ახალ-გახსნილ მამათა მონასტერში, სადაც ერთი წელი დაჰყო. 1990 წლის 28 აგვისტოს ვარძიაში უწმინდესისა და უნეტარესის ილია -ის მიერ აყვანილ იქნა არქიმანდრიტის ხარისხში. 1990 წლის სექტემბერში გადაიყვანეს აფხაზეთში კომანის მონასტერში. იმავე წლის ზაფხულში დაინიშნა საპატრიარქოს ახლადჩამოყალიბებული სოფლის-მეურნეობის განყოფილების თავმჯდომარედ, იმავდროულად მარტყოფის ღვთაების მონასტერში — წინამძღვრად. 1992 წელს წმინდა სინოდის გადაწყვეტილებით გამორჩეულ იქნა მანგლელ ეპისკოპოსად. 17 მაისს სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარში მისი უწმინდესობისა და უნეტარესობის ილია -ის და წმინდა სინოდის წევრთა ხელდასხმით მოხდა ეპისკოპოსად კურთხევა, ხოლო სექტემბრის თვეში დაინიშნა თბილისის სემინარიისა და აკადემიის პრორექტორად სტუდენტთა აღმზრდელობით დარგში.

1992 წლის 28 დეკემბერს წმინდა სინოდის გადაწყვეტილებით გადაიყვანეს ბათუმ-შემოქმედის ეპარქიაში მმართველად და პატრიარქის ბრძანებით დაინიშნა ხულოს სასულიერო სასწავლებლის რექტორად. 1995 წლის გაზაფხულზე ბათუმ-შემოქმედის ეპარქიის გაყოფის შემდეგ დაინიშნა ბათუმისა და სხალთის ეპარქიის მმართველად. 1996 წლის 21 ოქტომბრიდან დაინიშნა ურბნისისა და რუისის ეპარქიის მმართველად, იმავდროულად ინიშნება კათოლიკოს-პატრიარქის ქორეპისკოპოსად. 1996 წლის 25 დეკემბერს აყვანილ იქნა მთავარეპისკოპოსის ხარისხში, ხოლო 2000 წლის 28 ნოემბერს — მიტროპოლიტის ხარისხში. კათედრა ურბნისში, რუისსა და ხაშურში, რეზიდენცია ხაშურში.

2026 წლის 28 აპრილს საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდა სინოდმა მეუფე იობი პატრიარქობის 3 კანდიდატს შორის დაასახელა.
გრიგოლ ნაზიანზელი

წმინდა გრიგოლ ნაზიანზელი „უფროსი“ (დ. დაახ. 276 — გ. 374) — ნაზიანზის ეპისკოპოსი. ცნობილი გრიგოლი ღვთისმეტყველის მამა, წმინდანი. ხსენების დღე არის ძველი სტილით 1 იანვარი, ახალი სტილით — 14 იანვარი. იგი დიდგვაროვან, განათლებულ, მაგრამ წარმართულ ოჯახში აღიზარდა. თითქმის 45 წლისა იყო, როდესაც მეუღლის, კეთილმსახური ნონას (ხს. 18 აგვისტოს) სურვილით კათაკმეველად გამოაცხადა თავი, შემდეგ მოინათლა და ბოლოს, ნაზიანზის ეპისკოპოსიც კი გახდა.

გრიგოლ ღვთისმეტყველი მამას ასე იხსენებდა: „მამაჩემი იყო მშვენიერი და ფრიად კეთილი მოხუცი, უბრალო ზნის, ცხოვრებაში სამაგალითო, ჭეშმარიტი პატრიარქი, მეორე აბრაამი. თავდაპირველად ცდომილებაში ცხოვრობდა, მაგრამ შემდეგ ქრისტეს მეგობარი შეიქმნა, ბოლოს, მწყემსი და მწყემსმთავარიც.”

გრიგოლ ნაზიანზელი თავისი შვილის სულიერი მამაც იყო: 358 წელს თავად მონათლა იგი და სამი წლის შემდეგ ხუცესადაც დაასხა ხელი. გრიგოლ ღვთისმეტყველი მხარში ედგა ხანდაზმულ მშობლებს, მამის გარდაცვალების (374) შემდეგ კი ერთხანს ნაზიანზის მრევლსაც განაგებდა.
იოანე III სქოლასტიკოსი

წმიდა იოანე სქოლასტიკოსი (; დ. დაახლ. 503 — გ. 31 აგვისტო, 577) — კონსტანტინოპოლელი პატრიარქი, წმინდანი, მისი ხსენების დღე არის ძველი სტილით 21 თებერვალი, ახალი სტილით — 5 მარტი. განათლებით იურისტი იყო. ის ჯერ ხუცესად აკურთხეს, შემდეგ კი პატრიარქის ტახტზე აღასაყდრეს. წმიდა მამა 565–577 წლებში მართავდა ეკლესიას. ჯერ კიდევ ხუცესობისას მან შეადგინა საეკლესიო კანონები 50 თავად, პატრიარქობის დროს კი ეკლესიასთან დაკავშირებულ სამოქალაქო განკარგულებებს ერთ კრებულში მოუყარა თავი. ამ კრებულზე დაყრდნობით შედგა ნომოკანონი, რომელსაც ეყრდნობა საეკლესიო სამართლისწარმოება. მღვდელმთავარი იოანე არის ავტორი საეკლესიო საგალობლებისა: „რომელი ქერუბიმთა“ და „სერობასა საიდუმლოსა შენისასა“.
მიტროფანე (ბიზანტიის ეპისკოპოსი)

წმიდა მიტროფანე (გ. დაახლ. 326) — ბიზანტიის ეპისკოპოსი 306–314 წლებში, წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 4 ივნისი, ახალი სტილით — 17 ივნისი. მოღვაწეობდა კონსტანტინე დიდის (306-337) დროს. მისი მამა, დომენტი რომის იმპერატორის პრობუსის (276-282) ღვიძლი ძმა იყო. დომენტიმ შეიცნო წარმართული რელიგიის უძლურება და ირწმუნა ქრისტე. ამ დროს რომში ქრისტიანთა სასტიკი დევნა დაიწყო და წმიდანი თავის ორ ვაჟთან — პრობსა და მიტროფანესთან ერთად ბიზანტიაში გაიხიზნა, სადაც სიწმიდით გამორჩეული ეპისკოპოსის ტიტეს (242–272) ხელმძღვანელობით დაიწყო წმიდა წერილის შესწავლა. ტიტემ, რომელიც ხედავდა თავისი მოწაფის საღვთო მოშურნეობასა და უფლის სადიდებლად მოღვაწეობის დაუცხრომელ სურვილს, მღვდლად დაასხა მას ხელი. ტიტეს სიკვდილის შემდეგ მღვდელმთავრის კვერთხი დომენტის გადასცეს (272–284), ამ უკანასკნელს კი საეპისკოპოსო ტახტზე მისი ვაჟები შეენაცვლნენ: ჯერ პრობუსი (293-306), შემდეგ კი - მიტროფანე (306 წელს).

ერთხელ ბიზანტიაში ჩასული იმპერატორი კონსტანტინე აღტაცებაში მოვიდა ქალაქის მშვენიერებითა და მოხერხებული ადგილმდებარეობით. მან იხილა სიბრძნით გაბრწყინებული მიტროფანეს წმიდა ცხოვრებაც და თან წაიყვანა იგი რომში. მალე კონსტანტინე დიდმა იმპერიის დედაქალაქი ბიზანტიონში გადაიტანა და წმიდა მამაც დააბრუნა აწ უკვე სამეფო ქალაქში. 325 წელს არიოზის ერესის უარსაყოფად ნიკეაში შედგა მსოფლიო საეკლესიო კრება. წმიდა იმპერატორმა კრების წმიდა მამებს შესთავაზა, პატრიარქად წმიდა მიტროფანე აერჩიათ და, ამგვარად, იგი შეიქნა კონსტანტინეპოლის პირველი პატრიარქი. უკვე ღრმად მოხუცი წმიდანი ვერ ესწრებოდა კრებას და თავის ნაცვლად ქორეპისკოპოსი ალექსანდრე გაგზავნა. კრების დამთავრების შემდეგ იმპერატორმა წმიდა მამებთან ერთად მოინახულა ავადმყოფი პატრიარქი კონსტანტინე დიდის თხოვნით მან დაასახელა თავისი ღირსეული მემკვიდრე - ეპისკოპოსი ალექსანდრე და იწინასწარმეტყველა, რომ ამ უკანასკნელის შემდეგ ეკლესიის საჭეთმპყრობელი გახდებოდა პავლე, რომელიც იმჟამად მედავითნედ მსახურობდა. პავლეს შემდეგ კი პატრიარქის ტახტს არქიდიაკონი ათანასე დაიკავებდა.

წმიდა მიტროფანე გარდაიცვალა დაახლოებით 326 წელს, 117 წლის ასაკში. მისი უხრწნელი ნაწილები განისვენებს კონსტანტინოპოლში, მისივე სახელობის ტაძარში.
ალექსანდრე (კონსტანტინოპოლის პატრიარქი)

წმიდა ალექსანდრე (დ. 239 — გ. 337) — კონსტანტინოპოლის არქიეპისკოპოსი 325–337 წლებში წმინდანი, ხსენების დღე კიდევ ორ პატრიარქთან ერთად (იოანე ს. და პავლე -სთან ერთად) არის ძველი სტილით 30 აგვისტო, ახალი სტილით — 12 სექტემბერი.

ცხოვრება
პატრიარქი ალექსანდრე ქორეპისკოპოსი იყო პირველი კონსტანტინოპოლელი პატრიარქის, მიტროფანეს (316-325) დროს და პატრიარქის მხცოვანების გამო ცვლიდა მას არიანელთა წინააღმდეგ გამართულ მსოფლიო კრებაზე ნიკეაში (325). სიკვდილის წინ მღვდელმთავარმა მიტროფანემ დაიბარა, კონსტანტინოპოლის კათედრაზე მისი ქორეპისკოპოსი აერჩიათ. ამ ხანებში უწმიდეს პატრიარქ ალექსანდრეს უხდებოდა ბრძოლა არიანელებთან და კერპთმსახურებთან. ერთხელ, ერთ წარმართ ფილოსოფოსთან კამათში, მღვდელმთავარმა მას მიმართა: „ჩვენი უფლის, იესო ქრისტეს სახელით გიბრძანებ, დადუმდე!“ და უღმრთოს ენა წაერთვა. შემდეგ მან უსიტყვოდ მიანიშნა, რომ აღიარებდა თავის ცდომას, მეტყველების უნარი დაუბრუნდა და სხვა წარმართ ფილოსოფოსებთან ერთად მოინათლა. მღვდელმთავარ ალექსანდრეს ლოცვით ღვთის სასჯელი დაატყდა თავს ერეტიკოს არიოზს. მან მოჩვენებით თანხმობა განაცხადა მართლმადიდებლებთან ურთიერთობაზე და წმიდა კონსტანტინე დიდმა მისი მიღების დღეც დანიშნა. ნეტარი ალექსანდრე მთელი ღამე ლოცვად იდგა და უფალს შესთხოვდა, არ დაეშვა ერეტიკოსის ცრუ კავშირი ეკლესიასთან. დილით, როცა მეფის მრჩევლებითა და საჭურველთმტვირთველებით გარშემორტყმული არიოზი საზეიმოდ მიემართებოდა ეკლესიისკენ, უეცრად კონსტანტინეს მოედანზე სნეულებამ დაჰრია ხელი, მუცელი გაუსკდა და შიგნეული გადმოუცვივდა.

მრავალგვარი ღვაწლით დამაშვრალი უწმიდესი პატრიარქი ალექსანდრე 337 წელს მიიცვალა, ოთხმოცდათვრამეტი წლის ასაკში.
პავლე IV (კონსტანტინოპოლის პატრიარქი)

მღვდელმთავარი პავლე (; გ. 784) - კონსტანტინოპოლის პატრიარქი 780-784 წწ. წმინდანი, ხსენების დღე კიდევ ორ პატრიარქთან ერთად (იოანე ს. და ალექსანდრესთან ერთად) არის ძველი სტილით 30 აგვისტო, ახალი სტილით - 12 სექტემბერი.

ცხოვრება
წარმოშობით კვიპროსიდან იყო. იგი ხატმბრძოლი იმპერატორის, ლეონ ხაზარის (775-780) დროს აღსაყდრდა კონსტანტინოპოლის საპატრიარქო ტახტზე. იგი სათნოებებით უხვად შემკული, კეთილმსახური, მაგრამ გაუბედავი ადამიანი იყო. ხედავდა რა იმ ტანჯვა-წამებას, რომელსაც მართლმორწმუნეები ითმენდნენ ხატთაყვანისცემის წესის ერთგულებისთვის, ნეტარი მამა მალავდა თავის მართლმადიდებლურ სარწმუნოებას და ხატმბრძოლებთან ურთიერთობაში იმყოფებოდა. იმპერატორ ლეონის სიკვდილის შემდეგ მას სურდა, აღედგინა ხატთაყვანისცემა, მაგრამ ვერ შეძლო განზრახვის განხორციელება, რადგან მწვალებლები უკვე მეტად მომძლავრებულიყვნენ. მღვდელმთავარი მიხვდა, რომ არ შეეძლო სამწყსოს წინამძღვრობა, ნებით დატოვა კათედრა, წმიდა ფლოროსის მონასტერს მიაშურა და სქიმა შეიმოსა. მან შეინანა თავისი კავშირი ხატმბრძოლებთან და წამოაყენა წინადადება ამ ერესის დასაგმობად მსოფლიო კრების მოწვევის აუცილებლობის შესახებ. საპატრიარქო ტახტზე წმიდა პავლეს შემდეგ, მისივე რჩევით, აღასაყდრეს მღვდელმთავარი ტარასი (784-806), რომელიც იმჟამად მეფის მრჩეველი იყო. პატრიარქი-სქიმოსანი 784 წელს მიიცვალა (მას „ახალს“ უწოდებენ წმიდა პატრიარქ პავლესგან (გ. 350, ხს. 6 ნოემბერს, განსასხვავებლად).
ტარასი (კონსტანტინოპოლის პატრიარქი)

წმიდა ტარასი (; დ. დაახლ.. 730 — გ. 25 თებერვალი, 806) — კონსტანტინოპოლის პატრიარქი 784–806 წლებში. წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 25 თებერვალი, ახალი სტილით — 9 მარტი.

ცხოვრება
იგი დიდგვაროვანთა ოჯახის ჩამომავალი იყო. დაიბადა და აღიზარდა კონსტანტინეპოლში, განათლებაც იქვე მიიღო. ღრმად განსწავლული ჭაბუკი მალე დაწინაურდა კონსტანტინე პორფიროგენეტის (780-797) და მისი დედის, დედოფალ ირინეს (797-803, ხს. 7 აგვისტოს) კარზე და სენატორის ხარისხს მიაღწია. იმ ხანებში ეკლესიურ ცხოვრებას აშფოთებდა ხატმებრძოლთა ერესი. წმიდა პატრიარქი პავლე (780-784: ხს. 30 აგვისტოს) მწვალებლებს არ თანაუგრძნობდა, მაგრამ მერყევი ხასიათის გამო მათ წინააღმდეგ გადამჭრელი ზომების მიღებასაც ვერ ახერხებდა, ამიტომ ნებით გადადგა ტახტიდან, მონასტერს მიაშურა და სქემა შეიმოსა. როცა ყოფილი პატრიარქი დედოფალმა ელენემ მოინახულა ძესთან ერთად, პავლემ განაცხადა, ჩემი ერთადერთი ღირსეული მემკვიდრე ტარასიაო. ტარასი, იმ დროს ჯერ კიდევ ერისკაცი, დიდხანს უარობდა, რადგან ასეთი მაღალი ხარისხისთვის თავი უღირსად მიაჩნდა, მაგრამ ბოლოს დაჰყვა მვედრებელთა ნებას ერთი პირობით – ხატმბრძოლობის ერესის დასაგმობად მსოფლიო კრება უნდა მოწვეულიყო. წმიდანმა მოკლე ხანში გაიარა იერარქიის ყველა საფეხური და 784 წელს პატრიარქის ტახტზე აღსაყდრდა. 787 წელს ტარასის თავმჯდომარეობით ქ. ნიკეაში გაიმართა მსოფლიო კრება, რომელსაც 367 ეპისკოპოსი ესწრებოდა. კრების მამებმა დაამტკიცეს წმიდა ხატების თაყვანისცემის წესი. ის მღვდელმთავრები, რომლებმაც მოინანიეს ხატმბრძოლობა, ეკლესიამ კვლავ მიიღო თავის წიაღში.

წმიდა ტარასი 22 წლის მანძილზე ბრძნულად განაგებდა სამწყსოს. იგი მკაცრი ასკეტური ცხოვრებით ცხოვრობდა; მთელი ქონება საქველმოქმედო საქმეებს გადააგო: ზრდიდა და განუსვენებდა მოხუცებს, გლახაკებს, ობლებსა და ქვრივებს, აღდგომის ბრწყინვალე დღესასწაულზე მათთვის ტრაპეზს აწყობდა, რომელზეც თვითონ მსახურობდა. წმიდა პატრიარქმა უშიშრად ამხილა იმპერატორი კონსტანტინე, როცა მან ცილი დასწამა თავის მეუღლეს მარიამს იმ მიზნით, რომ მონასტერში გამოეკეტა იგი, თვითონ კი ხორციელ ნათესავზე დაქორწინებულიყო. წმიდა ტარასიმ მტკიცე უარი განაცხადა იმპერატორის განქორწინებაზე, რის გამოც მისი საშინელი რისხვა დაატყდა თავს, მაგრამ მალე კონსტანტინე დედამისმა, ირინემ ჩამოაგდო ტახტიდან. მღვდელმთავარი ტარასი გარდაიცვალა 806 წელს.
წმინდა ემილია

წმიდა ემილია - წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 1 იანვარი, ახალი სტილით - 14 იანვარი. ბასილი დიდის დედა კაბადოკიის გავლენიანი და კეთილმორწმუნე ოჯახის შვილი იყო. არსებობს ცნობა, რომ მისი პაპა მოწამეობრივად აღესრულა. ოჯახისათვის მთელი ქონება ჩამოურთმევიათ, მაგრამ მალევე აღუდგენიათ დაკარგული პატივი.

ემილია სიყრმიდანვე გამოირჩეოდა სათნოებითა და ღვთისმოყვარეობით, მას შეეძინა ათი შვილი, რომელთაგან ხუთი შემდგომში წმიდანად შერაცხეს: ღირსი მაკრინე (ხს 1 აგვისტოს); ბასილი დიდი (ხს 14 იანვარს); გრიგოლ ნოსელი (ხს. 23 იანვარს); პეტრე სებასტიელი (ხს. 22 იანვარს) და თეოზვა-დიაკონისა (ხს. 23 იანვარს).
თეოზვა დიაკონისა

ნეტარი თეოზვა დიაკონისა (გ. 385) — წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 10 იანვარი, ახალი სტილით — 23 იანვარი.

ბასილი დიდის, გრიგოლ ნოსელის და პეტრე სებასტიელის და იყო. წმიდა ქალწული დიაკონისად მსახურობდა ტაძარში, სნეულებს უვლიდა, მწირებს აპურებდა, ობლებს ზრდიდა, ქალებს ნათლობის საიდუმლოსთვის ამზადებდა. იგი მთელი სამი წლის მანძილზე თან ახლდა გადასახლებაში თავის ძმას, წმიდა გრიგოლ ნოსელს და იზიარებდა მის მძიმე ხვედრს. წმიდა თეოზვა გარდაიცვალა 385 წელს.