რაფაელ ურდანეტა

რაფაელ ხოსე ურდანეტა (დ. 24 ოქტომბერი, 1788 – გ. 23 აგვისტო, 1845) — ვენესუელელი გენერალი და ომის გმირი. 1830 წლის სამხედრო გადატრიალების შედეგად ურდანეტა გახდა კოლომბიის მე-4 პრეზიდენტი.

პირადი ცხოვრება
რაფაელ ურდანეტა დაიბადა მარაკაიბოში ცნობილი გენერალ-კაპიტნის მიგელ ჯერონიმო დე ურდანეტას ოჯახში, 1788 წლის 24 ოქტომბერს. დაწყებითი განათლება მარაკაიბოში მიიღო, ხოლო საშუალო - კარაკასში. ომამდე ის სწავლობდა ლათინურ ენასა და ფილოსოფიას.

1822 წლის 31 აგვისტოს, კოლუმბიის ქალაქ სანტა-ფეში დაქორწინდა დოლორეს ვარგას პარისზე. ქორწინება დიდი პოპულარობით სარგებლობდა. თუმცა, დიქტატურის დამყარების შემდეგ, ისინი იძულებულნი გახდნენ, ქვეყნიდან გაქცეულიყვნენ. ურდანეტა და დოლორესი ბოლივარის მხარდამჭერები იყვნენ; ამიტომ ისინი იძულებულნი გახდნენ კვლავ გაქცეულიყვნენ, ამჯერად კიურასაოში.

1832 წელს, ვენესუელის მთავრობის მიერ ოჯახისთვის მინიჭებული ლიცენზიის საფუძველზე, მათ კარაკასში დაბრუნება შეძლეს, თუმცა ლიცენზიის თანახმად, ურდანეტა ქვეყნის პოლიტიკაში არ უნდა ჩარეულიყო. ოჯახი სანტა-ანა-დე-კოროში გადავიდა საცხოვრებლად, სადაც მთავრობის წინააღმდეგ აჯანყება დაიწყო. ამან ურდანეტას ვენესუელის პოლიტიკაში ხელახლა ჩართვის საშუალება მისცა. საბოლოოდ, მან შეძლო სენატორის თანამდებობის შენარჩუნება 1845 წლამდე.

1845 წელს ურდანეტა ვენესუელის ელჩად ესპანეთში დაინიშნა, თუმცა იმავე წლის 23 აგვისტოს, პარიზში, საფრანგეთში, თირკმლის კენჭებით გამოწვეული გართულებების შედეგად გარდაიცვალა, ესპანეთში ჩასვლამდე.
ურდანეტა 1876 წლის 16 მაისიდან ვენესუელის ეროვნულ პანთეონშია დაკრძალული.

2015 წელს, 24 ოქტომბერი ვენესუელაში ეროვნულ დღესასწაულად გამოცხადდა მის ხსოვნის პატივსაცემად.

სამხედრო კარიერა
ბიძის, მარტინ დე ურდანეტას წახალისებით, 1804 წელს რაფაელი სწავლის გაგრძელების მიზნით სანტა-ფეში გაემგზავრა. იქ რამდენიმე წელი იცხოვრობდა და კარგი გამოცდილება შეიძინა სამხედრო საქმეების ადმინისტრირებაში.

1810 წლის 20 ივლისს სანტა-ფეში ხუნტა ჩამოყალიბდა. ურდანეტა მოძრაობას შეუერთდა. 1810 წლის 1 ნოემბერს, ლეიტენანტის წოდებით, იგი ახალი გრანადას პატრიოტთა არმიის პირველ ბატალიონში ჩაირიცხა და მომდევნო წელს ახალი გრანადას კამპანია დელ სურის წინააღმდეგ იბრძოდა. 1813 წელს სანტა-ფეს ბრძოლის შემდეგ, ურდანეტა როიალისტებმა შეიპყრეს და რამდენიმე თვით დააპატიმრეს.

ღირსების კამოანია
პირველი რესპუბლიკის ჩამოშლის შემდეგ, სიმონ ბოლივარი გადასახლებული იყო ვენესუელის ტერიტორიიდან. 1813 წლისთვის იგი იბრძოდა როიალისტების წინააღმდეგ ახალი გრანადის რეგიონში. სწორედ ამ დროს შეძლო ურდანეტამ შეერთებოდა ბოლივარის რევოლუციურ არმიას. ბოლივარის ღირსების კამპანია ვენესუელის დასაბრუნებლად ბრწყინვალე შესაძლებლობა იყო ურდანეტასთვის. მან გადამწყვეტი როლი ითამაში პატრიოტების გამარჯვებისათვის ტაგუანესის ბრძოლაში 1813 წლის 2 ივლისს.
პატრიოტების გამარჯვებისა და ვენესუელის მეორე რესპუბლიკის დაარსების შემდეგ, ახალი გრანადის კონგრესზე ტუნხაში, ბოლივარმა აღწერა ურდანეტა როგორც „სიმამაცითა და ინტელექტით გამორჩეული ღირსეული მებრძოლი“.

ამ მომენტიდან ურდანეტა ხელმძღვანელობდა უამრავ სამხედრო მოქმედებას, რომელთა შორის გამოირჩევა ბარბულას ბრძოლა, 1814 წლის სანტა-ფეს ალყა (რის შემდეგაც 26 წლის ასაკში დაწინაურდა გენერალ-ლეიტენანტად), მარაკაიბოს აღება და მარში სან-კარლოსისკენ 1821 წელს, რომელმაც გაათავისუფლა კომოს პროვინცია.

პრეზიდენტობა
1830 წელს ახალ გრანადელებსა და ვენესუელელებს შორის მტრობამ პიკს მიაღწია. იმ დროს, გენერალ ბოლივარის ერთგული ვენესუელური ბატალიონი „კალაო“ ბოგოტაში იყო განლაგებული. გენერალ ფრანსისკო დე პაულა სანტანდერის ერთგულმა კიდევ ერთმა ბატალიონმა, რომელიც ასევე იმავე ქალაქში იყო განლაგებული, დაარწმუნა მთავრობა, „კალაო“ ტუნხაში გადაეყვანა. ამ ქმედებამ ბოგოტაში მცხოვრები ვენესუელელი მშვიდობიანი მოსახლეობის აჟიოტაჟი გამოიწვია და გამოიწვია დაპირისპირება ორივე ბატალიონს შორის.

კალაოს ბატალიონმა ახალი გრანადინის ბატალიონი დაამარცხა, ხოლო პრეზიდენტმა ხოაკინ მოსკერამ ტანამდებობა დატოვა და ქალაქიდან გაიქცა. 1830 წლის 5 სექტემბერს გენერალ ურდანეტამ პრეზიდენტის თანამდებობა დაიკავა. გენერალ ურდანეტას და მის მოკავშირეებს იმედი ჰქონდათ, რომ იმავე წლის მაისში თანამდებობიდან გადამდგარი ბოლივარი დედაქალაქში დაბრუნდებოდა და კვლავ დაეკავებდა პრეზიდენტის თანამდებობას.

როდესაც გაირკვა, რომ ბოლივარი დედაქალაქში არ დაბრუნდებოდა, 1831 წლის 15 ივნისს ურდანეტამ კონგრესი მოიწვია ქალაქ ვილა დე ლეივაში.

მიუხედავად ამისა, კონგრესის მოწვევამდე, ნეოგრანადელმა გენერლებმა გამოთქვეს უკმაყოფილება გენერალ ურდანეტას მიმართ და მთელი ქვეყნის მასშტაბით სამხედრო მოქმედებები დაიწყო. გენერლებმა ხოსე მარია ობანდომ და ხოსე ილარიო ლოპესმა კონტროლი აიღეს ახალი გრანადის სამხრეთ შტატებზე, ხოლო გენერალმა ხოსე სალვადორ კორდოვა მუნიოსმა ჩრდილოეთ შტატებზე. 1831 წლის 14 აპრილს, წინ წამოსულმა ჯარებმა კაისედო აღმასრულებელი ხელისუფლების ლეგიტიმურ ხელმძღვანელად გამოაცხადეს და გენერალ ურდანეტას სამშვიდობო მოლაპარაკებების დაწყება სთხოვეს. ურდანეტა დათანხმდა და შეხვდა გენერლებს აპულოში. 28 აპრილს ორივე მხარემ ხელი მოაწერა აპულოს ხელშეკრულებას და ურდანეტამ ძალაუფლება დათმო.