ისაიას მედინა ანტარიგა

ისაიას მედინა ანგარიტა (; დ. 6 ივლისი, 1897, სან-კრისტობალი, ტაჩირის შტატი, ვენესუელა — 15 სექტემბერი, 1953, კარაკასი, ვენესუელა) — ვენესუელელი სახელმწიფო მოღვაწე და სამხედრო ლიდერი, რომელიც 1941 წლიდან 1945 წლამდე ქვეყნის პრეზიდენტი იყო. ისტორიკოსები მის მმართველობას ვენესუელას საუკუნის დასაწყისის ავტორიტარული რეჟიმებიდან თანამედროვე დემოკრატიაზე გადასვლის მნიშვნელოვან ეტაპად მიიჩნევენ.

ბიოგრაფია
ისაიას მედინა ანგარიტა 1897 წლის 6 ივლისს, სან-კრისტობალში, ტაჩირის შტატში დაიბადა. მამამისი იყო გენერალი ხოსე როსენდო მედინა, ლიბერალური მოძრაობის ვეტერანი, რომელიც 1901-ლ წელს ბრძოლაში დაიღუპა, ხოლო დედა - ალეხანდრინა ანგარიტა გარსია.

1912 წელს მედინა კარაკასში გადავიდა საცხოვრებლად და სამხედრო აკადემიაში ჩაირიცხა. 1914 წელს სასწავლებელი დაამთავრა მეორე ლეიტენანტის წოდებით. ამის შემდეგ დაიწყო მისი კარიერული აღმავლობა. სამეთაურო თანამდებობებთან ერთად, აქტიურად იყო ჩართული სწავლებაში, მუშაობდა პროფესორად სამხედრო და სამოქალაქო საგანმანათლებლო დაწესებულებებში.

1936 წელს, დიქტატორ ხუან ვისენტე გომესის გარდაცვალების შემდეგ, მედინა ელეასარ ლოპეს კონტრერასის მთავრობაში ომისა და საზღვაო ძალების მინისტრად დაინიშნა. ამ თანამდებობაზე ის არმიის მოდერნიზაციასა და ოფიცრების პირობების გაუმჯობესებას ხელმძღვანელობდა. 1941 წლის 28 აპრილს ეროვნულმა კონგრესმა ის რესპუბლიკის პრეზიდენტად აირჩია.

პრეზიდენტობა (1941–1945)
ანგარიტას მმართველობის პერიოდი აღინიშნა ფართომასშტაბიანი რეფორმებით, რომლებიც მან განახორციელა ლოზუნგით „აჩქარების გარეშე, მაგრამ ასევე შეჩერების გარეშე“. მედინამ ლეგალიზება გაუკეთა ოპოზიციურ პოლიტიკურ პარტიებს, მათ შორის დემოკრატიულ მოქმედებას და დაუშვა კომუნისტური ორგანიზაციების საქმიანობა, რამაც კონსტიტუციის დისკრიმინაციული „მეექვსე მუხლი“ გააუქმა, რომელიც ადრე კრძალავდა კომუნისტურ საქმიანობას. მისი მთავარი მიღწევები ვენესუელას დემოკრატიზაციაში იყო პოლიტიკური სისტემის ღრმა რეფორმა, სამოქალაქო უფლებების გაფართოება და თანამედროვე პლურალიზმის საფუძვლების შექმნა. ოპოზიციურ ძალებს ლეგალური საქმიანობის შესაძლებლობა მისცა. 1941 წელს დემოკრატიულ მოქმედებას მიენიჭა ლეგალური სტატუსი.

ის იყო პირველი, ვინც მოქალაქეებს პოლიტიკური შეხედულებების მიუხედავად გაერთიანების უფლება მისცა. მის დროს შემოიღეს ეროვნული კონგრესის დეპუტატების არჩევისთვის პირდაპირი ხმის მიცემა. ქალებს ხმის მიცემა და მუნიციპალურ დონეზე არჩევის უფლებები მიენიჭა. მოხდა სასამართლო სისტემის ნაციონალიზაცია.

1943 წელს მიღებულ იქნა ისტორიული ნავთობის კანონი, რომელიც აერთიანებდა დაბეგვრას, ზრდიდა სახელმწიფო შემოსავლებს და უცხოურ კომპანიებს ავალდებულებდა ნედლი ნავთობის მნიშვნელოვანი ნაწილის ქვეყნის შიგნით გადამუშავებას. ნავთობის კანონი იყო ისაიას მედინა ანგარიტას მთავრობის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მიღწევა, რომელმაც რადიკალურად შეცვალა მინერალური რესურსების ექსპლუატაციით მიღებული შემოსავლების განაწილება ვენესუელის სასარგებლოდ. კანონმა გააერთიანა არათანაბარი დაბეგვრა და დაადგინა ერთიანი ექსპლუატაციის გადასახადის (ჰონორარის) განაკვეთი წარმოებული ნავთობის 2.3%-ის ოდენობით. ადრე გადასახადი ზოგიერთ შემთხვევაში 7.5%-მდე დაბალი იყო. რეფორმის მთავარი მიზანი იყო პარიტეტის მიღწევა, რომლის მიხედვითაც სახელმწიფო მიიღებდა ნავთობის ბიზნესიდან მიღებული მოგების 50%-ს. კანონის ამოქმედებამდე, რეალური ხაზინის შემოსავლები მხოლოდ დაახლოებით 15 მილიონ ბოლივარს შეადგენდა უკიდურესად დაბალი განაკვეთებისა და მრავალი გათავისუფლების გამო

საგარეო პოლიტიკა
ისაიას მედინა ანგარიტას მთავრობის 1941-1945 წლების საგარეო პოლიტიკა სამ ძირითად პრინციპს ეფუძნებოდა: სოლიდარობა ლათინური ამერიკის ქვეყნებთან, ვენესუელის სუვერენიტეტის დაცვა და აქტიური მონაწილეობა მსოფლიო საქმეებში მეორე მსოფლიო ომის დროს. მედინა ცდილობდა ურთიერთობების განმტკიცებას ლათინური ამერიკის ქვეყნებთან, განსაკუთრებით ე.წ. ბოლივარიულ ქვეყნებთან - კოლომბიასთან, ეკვადორთან, პერუსთან, ბოლივიასთან და პანამასთან. 1943 წელს ის გახდა ვენესუელის პირველი პრეზიდენტი, რომელმაც ოფიციალური ტური განახორციელა რეგიონში. მისი მიზანი იყო ეკონომიკური და კულტურული კავშირების განმტკიცება სიმონ ბოლივარის მიერ გათავისუფლებულ ხალხებს შორის. ამ პერიოდში ვენესუელას რამდენიმე ლათინური ამერიკის ქვეყნის პრეზიდენტი ეწვია, რამაც გააძლიერა მისი ავტორიტეტი რეგიონში.

მეორე მსოფლიო ომის დროს ვენესუელამ მხარი დაუჭირა მოკავშირეთა ძალებს. 1941 წელს პერლ-ჰარბორზე თავდასხმის შემდეგ, ქვეყანამ გაწყვიტა დიპლომატიური ურთიერთობები გერმანიასთან, იტალიასთან და იაპონიასთან. ვენესუელის ნავთობმა სასიცოცხლო როლი ითამაშა მოკავშირეთა საწვავის მომარაგებაში. 1944 წელს მედინა პრეზიდენტ ფრანკლინ რუზველტის მოწვევით ეწვია შეერთებულ შტატებს და გახდა ვენესუელის პირველი პრეზიდენტი, რომელმაც სიტყვით მიმართა აშშ-ის კონგრესს. ის ასევე მტკიცედ იცავდა ქვეყნის დამოუკიდებლობას: ვენესუელა არ უშვებდა უცხოური ჯარების მუდმივ განლაგებას მის ტერიტორიაზე. 1945 წელს ქვეყანამ ოფიციალურად გამოაცხადა საომარი მდგომარეობა გერმანიასთან და იაპონიასთან, რამაც მას საშუალება მისცა მონაწილეობა მიეღო გაეროს შექმნაში.

განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო კურასაოსა და არუბას კუნძულების უსაფრთხოებას, სადაც ვენესუელური ნავთობი გადამუშავდებოდა. 1942 წელს ვენესუელამ მიაღწია შეთანხმებას შეერთებულ შტატებთან და ნიდერლანდებთან, რათა ერთობლივად დაეცვათ ეს ტერიტორიები გერმანული წყალქვეშა ნავების თავდასხმებისგან. მედინამ ასევე განაცხადა, რომ თუ მათი სუვერენიტეტის შეცვლის საკითხი ოდესმე დადგებოდა, ვენესუელა გეოგრაფიული და ისტორიული მიზეზების გამო ამ კუნძულებზე პრეტენზიას გამოთქვამდა.

1945 წელს ვენესუელამ დაამყარა დიპლომატიური ურთიერთობები სსრკ-სთან და მონაწილეობა მიიღო სან-ფრანცისკოს კონფერენციაში, რომელმაც დააარსა გაეროს ორგანიზაცია. ვენესუელის დელეგაცია აქტიურად იცავდა ლათინური ამერიკის ქვეყნების ინტერესებს ახალ საერთაშორისო ორგანიზაციაში.

დამხობა და სიკვდილი
ანგარიტას მმართველობის პროგრესული ხასიათის მიუხედავად, ის 1945 წლის 18 ოქტომბერს ჩამოაგდეს სამხედრო-სამოქალაქო გადატრიალების შედეგად, რომელიც ორგანიზებული იყო „აქციონ დემოკრატიკას“ და ახალგაზრდა ოფიცრების ჯგუფის მიერ. სამოქალაქო ომისა და სისხლისღვრის თავიდან ასაცილებლად, მედინა ნებაყოფლობით ჩაბარდა აჯანყებულებს.

მისი დამხობის მიზეზები განსხვავებული იყო. პირველ რიგში, წყაროები გარე ჩარევაზე მიუთითებენ - ვაშინგტონის, მათ შორის აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტისა და პენტაგონის ზეწოლა. ზოგიერთი მკვლევარი მიიჩნევს, რომ გადატრიალების წინ არსებულ მოვლენებში მონაწილეობა მიიღეს ამერიკულმა დიპლომატიურმა წრეებმა, მათ შორის ელჩმა ფრენკ კორიგანმა.

მეორეც, რეფორმების მიმართ შიდა უკმაყოფილება გაიზარდა. დამხობამდე ცოტა ხნით ადრე, მედინამ მიიღო აგრარული რეფორმის კანონი, რომელიც მიზნად ისახავდა ძველი მიწის მესაკუთრეობის სისტემის შეცვლას და გლეხთა უფლებების დაცვას. ამან გამოიწვია წინააღმდეგობა მსხვილი მიწის მესაკუთრეების მხრიდან, რომლებსაც არ სურდათ თავიანთი პრივილეგიების დაკარგვა. მას ასევე ეწინააღმდეგებოდნენ ყოფილი პრეზიდენტის, ელეასარ ლოპეს კონტრერასის მხარდამჭერები და კონსერვატიული წრეები.

მეორეს მხრივ, დემოკრატიული მოქმედების პარტიის ახალგაზრდა პოლიტიკოსები სწრაფად ცდილობდნენ ხელისუფლებაში მოსვლას. მათ ეშინოდათ, რომ თუ მედინა თავად წარმატებით განახორციელებდა რეფორმებს - ნავთობის, აგრარული და საარჩევნო - მათი პარტია დაკარგავდა ხალხის მხარდაჭერას. დამატებითი დაძაბულობა გამოიწვია იმ ფაქტმა, რომ მედინას მთავრობამ დააკანონა კომუნისტური საქმიანობა. ამან შეაშინა კონსერვატიული ძალები და შეშფოთება გამოიწვია შეერთებულ შტატებში. გარდა ამისა, ნავთობის რეფორმებმა გავლენა მოახდინა ვენესუელაში მოქმედი უცხოური კომპანიების ინტერესებზე.

გადატრიალების შემდეგ, მედინა ემიგრაციაში გაგზავნეს და რამდენიმე წელი შეერთებულ შტატებში ცხოვრობდა. 1952 წელს, ინსულტის შემდეგ, მას სამშობლოში დაბრუნების უფლება მისცეს. იგი გარდაიცვალა კარაკასში 1953 წლის 15 სექტემბერს.