iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მიხეილ კოვალიოვი

მიხეილ კოვალიოვი (დ. 1879, ტფილისი — გ. უცნობია) — პოლიტიკოსი, საქართველოს რესპუბლიკის დამფუძნებელი კრების წევრი.

ბიოგრაფია
მიხეილ კოვალიოვი დაიბადა 1879 წელს, ტფილისში.

იყო რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის "მენშევიკების" ფრაქციის წევრი. 1917 წელს რსდმპ-ს "მენშევიკური" ფრაქციის სიით კენჭს იყრიდა რუსეთის დამფუძნებელი კრების არჩევნებზე. 1917 წელს იყო ტფილისის მუშათა და ჯარისკაცთა დეპუტატების საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის წევრი. 1919 წლამდე იყო საქართველოს რკინიგზის მატერიალური სამსახურის რევიზორი. 1919 წლის 12 მარტიდან არჩეული იყო საქართველოს რესპუბლიკის დამფუძნებელი კრების წევრად საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის სიით; იყო გზათა და ტექნიკური კომისიების წევრი. 1921 წელს, საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ოკუპირების შემდეგ დარჩა საქართველოში.
მკრტიჩ ვარდოიანცი

მკრტიჩ ვარდოიანცი (დ. 28 მაისი, 1871, ალექსანდროპოლი — გ. 6 დეკემბერი, 1955, პარიზი, საფრანგეთი) — პოლიტიკოსი, საქართველოს რესპუბლიკის დამფუძნებელი კრების წევრი.

ბიოგრაფია
მკრტიჩ ვარდოიანცი დაიბადა 1871 წლის 28 მაისს, ალექსანდროპოლში. 1892 წელს დაამთავრა თბილისის 4-კლასიანი სახელოსნო სასწავლებლის 3 კლასი, ზეინკლის პროფესიით.

მუშაობდა მემანქანედ კავკასიის რკინიგზის მთავარ სახელოსნოებში. 1898 წლიდან იყო რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის წევრი. 1902 წლიდან მუშაობდა ბაქოში. 1905 წლიდან იყო რსდმპ "მენშევიკების" ფრაქციის წევრი. 1905 წელს მონაწილეობდა რევოლუციურ მოძრაობაში ბაქოში, რის გამოც დაპატიმრებული იყო და იხდიდა სასჯელს 1906-1907 წლებში პეტერბურგში, ე. წ. "კრეპოსტში" და 1910-1911 წლებში - ბაქოში. მესამედ დააპატიმრეს 1911 წლის 30 სექტემბერს ბაქოში; ციხიდან გაიქცა და 1911-1913 წლებში არალეგალურად ცხოვრობდა ყარსსა და თბილისში. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ იყო რუსეთის რკინიგზელთა კავშირის ცენტრალური კომიტეტის წევრი. 1917 წელს იყო ტფილისის მუშათა და ჯარისკაცთა დეპუტატების საბჭოს წევრი. 1917 წლის დეკემბერში იყო საქართველოს წითელი გვარდიის, შემდგომში სახალხო გვარდიის, ერთ-ერთი დამაარსებელი და ორგანიზატორი; არჩეული იყო სახალხო გვარდიის მთავარი შტაბის წევრად; იყო ჯავშნოსანი მატარებლების რაზმის სარემონტო ჯგუფის ხელმძღვანელი. 1918 წლის განმავლობაში იყო საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პარლამენტის წევრი. 1919 წლის 12 მარტიდან არჩეული იყო საქართველოს რესპუბლიკის დამფუძნებელი კრების წევრად საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის სიით. 1921 წლისათვის მუშაობდა საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის თბილისის დეპოს ორგანიზაციაში. 1921 წელს საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ოკუპირების შემდეგ დარჩა საქართველოში და ჩაბმული იყო წინააღმდეგობის მოძრაობაში; მუშაობდა თბილისის ელექტროსადგურში. 1922 წლის 1 აპრილს საქართველოს სსრ საგანგებო კომისიის (ჩეკა) პრეზიდიუმმა კონტრევოლუციური აგიტაციის ბრალდებით 6 თვით პატიმრობა მიუსაჯა. 1923 წლის ოქტომბერში საცხოვრებლად გადავიდა პარიზში. 1932 წლისათვის მუშაობდა რენოს ქარხანაში მუშად.
გიორგი ერაძე

გიორგი ერაძე (დ. დეკემბერი, 1882, დირბი, გორის მაზრა — გ. იანვარი, 1971, პარიზი, საფრანგეთი) — ქართველი პოლიტიკოსი, საქართველოს რესპუბლიკის დამფუძნებელი კრების წევრი.

ბიოგრაფია
გიორგი ერაძე დაიბადა 1882 წლის დეკემბერში, გორის მაზრის სოფელ დირბში. დაამთავრა ტფილისის სამოქალაქო სასწავლებელი.

იყო რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის ბათუმისა და ტფილისის კომიტეტების წევრი. თანამშრომლობდა პარტიის ცენტრალურ გამოცემებში და აქტიურად მუშაობდა პროფკავშირებში. ცნობილი იყო პარტიული ფსევდონიმებით "ბრადიაგა", "ბრადინი", და "გიორგი". პრესაში იყენებდა ფსევდონიმებს "ბრ-გა" და "ბრადიაგა. მრავალჯერ იყო დაპატიმრებული (მინიმუმ ორჯერ - 1909 და 1910 წლებში) და გადასახლებული რუსეთში. იყო რსდმპ ლონდონის (1907) ყრილობის დელეგატი ტფილისის ორგანიზაციიდან. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ იყო ტფილისის მუშათა და ჯარისკაცთა საბჭოს თავმჯდომარის ამხანაგი. 1917 წლის ნოემბერში აირჩიეს საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრად. 1918 წლის 26 მაისს ხელი მოაწერა დამოუკიდებლობის აქტს. პარტიის ცენტრალური კომიტეტის დავალებით პროპაგანდისტულ საქმიანობას ეწეოდა საქართველოს რეგიონებში. 1919 წლის თებერვალში არჩეული იქნა საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრად. 1918-1919 წწ. შრომის მინისტრის ამხანაგის (მოადგილის) პოსტს იკავებდა, 1919 წლის ბოლოს დაინიშნა შრომისა და მომარაგების მინისტრად. დამფუძნებელი კრების მიერ მინიჭებული მანდატით 1921 წლის მარტში მთავრობის სხვა წევრებთან ერთად ემიგრაციაში წავიდა. ცხოვრობდა საფრანგეთში, იყო სოციალ - დემოკრატიული პარტიის საზღვარგარეთული ბიუროს, დემოკრატიული რესპუბლიკის ყოფილი მთავრობის არქივის შემნახველი კომისიის და ლევილის ქართული მამულის მმართველი საზოგადოების წევრი. 1949-1970 წწ. იყო ლევილის ქართული მამულის საზოგადოების მმართველი. აქტიური წვლილი შეიტანა ლევილის მამულის განვითარებაში და მთავრობის არქივის შენახვის საქმეში.
თავაზ-ყადირ გვარამაძე

თავაზ-ყადირ-მამაც გული-ოღლი გვარამაძე (დ. 1849 — გ. 24 აპრილი, 1919, ზიკილია) — ქართველი პოლიტიკოსი, საქართველოს რესპუბლიკის დამფუძნებელი კრების წევრი.

ბიოგრაფია
თავაზ-ყადირ გვარამაძე დაიბადა 1849 წელს. იყო რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის „მენშევიკების“ ფრაქციის წევრი. თანამშრომლობდა ქართულ სოციალ-დემოკრატიულ პრესაში, ათავსებდა სტატიებს „სამუსლიმანო საქართველოს“ ყოფა-ცხოვრების და სოციალურ-პოლიტიკური პროცესების შესახებ. 1917 წლიდან იყო ახალციხის მაზრის მიწის მუშათა დეპუტატების საბჭოს წევრი; აქტიურად მუშაობდა ახალციხის მხარეში და „სამუსლიმანო საქართველოში“ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ხელისუფლების განმტკიცებისათვის.

1919 წლის 12 მარტიდან არჩეული იყო საქართველოს რესპუბლიკის დამფუძნებელი კრების წევრად საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის სიით.

გარდაიცავლა 1919 წლის 24 აპრილს, მძიმე ავადმყოფობის შემდეგ სახადით, სოფელ ზიკილიაში. დამფუძნებელი კრების სახელით მის საფლავზე დადგეს ლითონის გვირგვინი, წარწერით — ყადირ გვარამაძის ღვაწლის აღსანიშნავად.
ლევან რუხაძე

ლევან რუხაძე (დ. 1884, ხონი, ქუთაისის მაზრა — გ. 23 ოქტომბერი, 1937, სემიპალატინსკი, ყაზახეთის სსრ) — ქართველი პოლიტიკოსი, საქართველოს რესპუბლიკის დამფუძნებელი კრების წევრი.

ბიოგრაფია
ლევან (ლეო) პორფირეს ძე რუხაძე დაიბადა 1884 წელს, ქუთაისის მაზრის დაბა ხონში, გლეხის ოჯახში. მიიღო განათლება ხონის საოსტატო სემინარიაში. ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას. იყო რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის წევრი. 1915 წელს იყო რსდმპ კავკასიის საოლქო კომიტეტის წევრი. 1917 წლის დეკემბერში იყო საქართველოს წითელი გვარდიის ერთ-ერთი დამაარსებელი და ორგანიზატორი. თანამშრომლობდა პარტიულ პრესაში. პირველი რესპუბლიკის პერიოდში ეწეოდა პუბლიცისტურ საქმიანობას, აქვეყნებდა სტატიებს გაზეთ „ერთობაში“. ახალციხის მაზრაში იყო მთავრობის საგანგებო რწმუნებული. მისი თაოსნობით აღდგა ობოლთა თავშესაფარი ახალციხეში. მუშაობდა „სამუსლიმანო საქართველოში“ საქართველოს ხელისუფლების განმტკიცებისათვის.

1919 წლის 12 მარტიდან არჩეული იყო საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დამფუძნებელი კრების წევრად საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული პარტიის სიით; იყო საბიბლიოთეკო კომისიის წევრი. არჩეული იყო სახალხო გვარდიის მთავარი შტაბის წევრად. 1920 წელს მონაწილეობდა ევროპელი სოციალისტების დელეგაციის მასპინძლობაში. 1921 წელს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ დარჩა საქართველოში და ჩაბმული იყო წინააღმდეგობის მოძრაობაში, მონაწილეობდა ანტისაბჭოთა გამოსვლებში. სავარაუდოდ 1922 წელს დააპატიმრეს. 1922 წლის 16 დეკემბერს სხვა 52 პოლიტპატიმართან ერთად გადააგზავნეს მოსკოვში, რსფსრ-ს საკონცენტრაციო ბანაკებში გადასანაწილებლად. მოთავსებული იყო სუზდალის ციხეში გრიგოლ ლორთქიფანიძესთან ერთად. სასჯელის ვადის გასვლის შემდეგ 1926 წლის 15 იანვარს ხელახლა გადაასახლეს ქალაქ ორიოლში. სიცოცხლის ბოლო წლებში ცხოვრობდა ყაზახეტში. 1937 წლის ოქტომბერში აღმოსავლეთ ყაზახეთის მხარის შინსახკომის სამმართველოსთან არსებულმა განსაკუთრებულმა სამეულმა ლეო რუხაძეს დახვრეტა მიუსაჯა. რეაბილიტირებულია 1989 წლის 25 აპრილს, სემიპალატინსკის მხარის პროკურატურის მიერ.
ღორისებრნი

ღორისებრნი — არამცოხნელი ძუძუმწოვრების ოჯახი წყვილჩლიქოსნების რიგისა. აერთიანებს 1 (ადრე 2 — პეკარებსაც) ქვეოჯახს: საკუთრივ ღორებს (5 თანამედროვე გვარი). საშუალო ტანის ცხოველები არიან. მათი გრძელი დინგი ბოლოვდება ხრტილოვანი რგოლით, რომელზედაც იხსნება ნესტოები. აქვთ არახშირი ბალნით, უმეტესად ჯაგრით დაფარული სხეული, ბლაგვბორცვიანი ძირითადი კბილები, ბასრი და მოხრილი ეშვები, ოთხთითიანი კიდურები (არა აქვთ 1 თითი); გვერდითი ( და ) თითები ოდნავ ეხება მიწას. პოლიგამიური და ყოვლისმჭამელი ცხოველები არიან. ქმნიან კოლტებს. გავრცელებული არიან ევროპაში, აზიასა და აფრიკაში. ბინადრობენ ტყეებსა და სანაპირო ბარდებში.

გვარები
ცნობილია შემდეგი თანამედროვე გვარები და სახეობები:
ეშრეფიდები

ეშრეფიდები ან აშრაფიდები — ანატოლიის თურქმანული ბეილიქი, რომელიც საუკუნეში იმავე სახელობის დინასტიამ დააფუძვნა.

ისტორია
დინასტიის დამფუძნებელი სულეიმან იბნ ეშრეფია. 1284 წელს ილხანთა ყაენის აჰმედ თოგუდანის ბრძანებით, რუმის სულთანი ქეი-ხოსროვ მოაკლევინეს და ტახტზე მისი ბიძაშვილი მასუდ ღაის ად-დინი დანიშნეს. მოკლული სულთნის დედამ საკუთარი ორი შვილიშვილის დასაცავად თხოვნით ეშრეფოღულარებს მიმართა და ამ მოტივით ისინი კონიაში მოიწვია. მოგვიანებით მათ მასუდ -სთან მეგობრული ურთიერთობები დამყარეს და რუმის სასულთნოს ქვეშევრდომობა მიიღეს. ამ დროისთვის ბეილიქის ცენტრი ბეიშეჰირი იყო. სხვა ანატოლიის ბეილიკებთან ერთად ილხანთა — ემირ ჩობანის მორჩილთა შორის ეფშეროღლი მეჰმედ ბეგიც (1314) ითვლებოდა. მეჰმედ ბეგის შემდეგ ემირი სულეიმან-შაჰ (1326) გახდა. მას დაპირისპირება მოუწია ანატოლიის სხვა მონღოლ გამგებლებთან, კერძოდ კი ტიმურტაშთან. ტიმურტაშმა ბეილიქის დედაქალაქი ბეიშეჰირი დაიაკვა და სულეიმან-შაჰ მოაკლევინა.

მართველთა სია
ინაბის ბრძოლა

ინაბის ბრძოლა ასევე ცნობილი, როგორც არდ ალ-ჰათიმეს ან ფონს მურატუს ბრძოლა — ბრძოლა გაიმართა 1149 წლის 29 ივნისს, ჯვაროსანებსა და სელჩუკეთა არმიას შორის. სელჩუკთა არმიამ ნურ ად-დინ ზენგის მეთაურობით გაანადგურა ანტიოქიის გრაფის რაიმონ დე პუატიესა და ასასინთა ლიდერის, ალი იბნ-ვაფას გაერთიანებული არმია. შედეგად ანტიოქიის სამთავრო გაიძარცვა და მისი აღმოსავლეთ საზღვრები დასავლეთით გადმოიწია.

წინაპირობა
1146 წელს ნურ ად-დინის მამის, ზენგის სიკვდილის შემდეგ, ანტიოქიის გრაფი რაიმუნდი თავს დაესხა სელჩუკთა პროვინციას ალეპოში, რომელსაც ყოველი მხრიდან საფრთხე ემუქრებოდა და ძლიერ დაუცველი იყო. 1147 წელს ალოპოში კონტროლის დამაყრებისთანავე, ნურ ად-დინი თავს დაესხა ანტიოქიას და ალყაში მოაქცია აფამია. რაიმუნდმა მოახერხა მისი დამარცხება, თუმცა ნურ ად-დინი რამდენიმე თვეში დაბრუნდა და ამჯერად იაღრას დაემუქრა. რაიმუნდმა მისი მცირე ძალებით ისევ აიძულა ის ალეოპოში გაბრუნებულიყო. მოკავშირეთა ლაშქრის მოახლოებისთანავე, ნურ ად-დინმა გადაწყვიტა ინაბის ალყა მოეხსნა და უკან დაეხია.

მოკავშირეთა არმია ციხესთან ახლოს, ღია ადგილას დაბანაკდა. მას შემდეგ, რაც ნურ ად-დინს მზვერავებმა მეკავშირეთა მცირერიცხოვანი არმიის დაუცველ ადგილას დაბანაკება და დამხმარე ძალების არარსებობის შესახებ ნურ ად-დინს შეატყობინეს, ათაბაგმა გადაწყვიტა დაღამებისთანავე ალყაში მოექცია მტრის ბანაკი. 29 ივნისს, ნურ ად-დინის ძალებმა შეუტია მოწინააღმდეგეთა გაერთიანებულ ლაშქარს და გაანადგურა ისინი. ანტიოქიის პრინცმა ბრძოლიდან გაქცევის შანსი არ გამოიყენა და საკუთარ ლაშქართან ერთად დარჩა. რაიმუნდი „დიდი პიროვნება“ იყო და ის თავგანწირვით იბრძოდა, „ხოცავდა ყველას ვინც მას მოუახლოვდებოდა“.

შედეგები
ბრძოლაში გამარჯვების შემდეგ, ნურ ად-დინმა დაიკავა ციხესიმაგრე არტაჰი, ჰარიმი და იმი, რომელიც თვით ანტიოქის მისასვლელებს იცავდა. ნურ ად-დინმა თავისი არმიის მნიშვნელოვანი ნაწილი აფამიის ალყაში მოსაქცევად გაგზავნა. რეგიონის ძარცვა-რბევის შემდეგ, მან ალყაში მოაქცია ანტიოქიაც, რომელიც გრაფისა და არმიის დაკავრგვის შედეგად ფაქტობრივად დაუცველი აღმოჩნდა. ქალაქის მოსახლეობა ორ ნაწილად გაიყო; ერთი ნაწილი ქალაქის დაცვას, ხოლო მეორე ჩაბარებას ემხრობოდა, თუმცა რაიმუნდის ქვრივის კონსტანციასა და პატრიარქის, აიმერი ლიმოჟელის პოზიციამ გაიმარჯვა და ნურ ად-დინი მოისყიდეს. ნურ ად-დინმა ქალაქის მისადგომებთან ყოველი შემთხვევისთვის მცირე ჯარი დატოვა, რათა ქალაქს დამხმარე ძალები არ მიეღო. ნურ ად-დინი კი ხმელთაშუა ზღვისაკენ გაემართა, რათა გამარჯვების აღსანიშნავად ებანავა. სანტ სიმანის მონასტერთან არსბეული ტერიტორიების ძარცვა-რბევის შემდეგ აფიამას დასაპყრობად გაემართა.

როგორც კი ნურ ად-დინმა შეიტყო იერუსალიმის მეფის, ბალდუინ -ის ჩრდილოეთისაკენ დაძვრის მოტივი, რომელიც ტამპლიერეთან ერთად ანტიოქიის ალყის მოსახსნელად მოემართებოდნენ, ნურ ად-დინმა იმთავითვე ანტიოქიასთან მოლაპარაკებები წამოიწყო. საზღვარი ალეპოსა და ანტოქიას შორის ამჯერად ნურ ად-დინის სასარგებლოდ შეიცვალა და ის მისი ლაშქრით ანტიოქიის საზღვრებს გაეცალა. ჯვაროსნებზე გამარჯვებამ ნურ ად-დინს დიდძალი პრესტიჟი მოუტანა და ის ისლამური სამყაროს „გმირად“ იქცა.
ტრაპიზონის ალყა (1461)

ტრაპიზონის ალყა — ოსმალთა იმპერიის სულთან მეჰმედ -ის მეთაურობით, ტრაპიზონის იმპერიის წინააღმდეგ გამართული ექსპედიციის ფარგლებში, ამავე სახელით ცნობილი იმპერიის დედაქალაქ ტრაპიზონის ალყაში მოქცევა და შედეგად ტრაპიზონის იმპერიის დაცემა. ალყა რომელიც 1460 წლის 14 სექტემბერიდან - 1461 წლის 15 აგვისტომდე გრძელდებოდა, ნაწილი იყო ოსმალეთის იმპერიის ვრცელი დაპყრობითი კამპანიისა, რომელიც კოორდინირებული თუ დამოუკიდებელი პატარ-პატარა სახმელეთო და საზღვაო მანევრირებებისაგან შესდგებოდა. ტრაპიზონელი მმართველები იმედებს ქრისტიან მოკავშირეებზე ამყარებდა, რომლებსაც დახმარება უნდა აღმოეჩინათ მათვის, იმ შემთხვევაში თუ ოსმალეთი ოდესმე შეეცდებოდა ტრაპიზონის იმპერიის დაპყრობას, თუმცა მსგავსი ფაქტის წინაშე დამდგარ იმპერატორ დავით კომნენოს, დახმარება არავისგან არ მიუღია.

ოსმალთა იმპერიის სახმელეთო კამპანია, რომელიც თავდაპირველად მიზნად სინოპის სამთავროს დაპყრობას ისახავდა ერთ თვეზე მეტ ხანს გაგრძელდა. ეს ლაშქრობა გაუდაბურებული მთების გადალახვით, სხვადასხვა ოპონენტებთან რამდენიმე მცირე შეტაკებებით და ქალაქ ტრაპიზონის ალყით დასრულდა. ოსმალთა ლაშქარი კარგად გამაგრებულ ქალაქს ხმელეთიდანაც და ზღვიდანაც იქამდე ბლოკავდნენ, სანამ იმპერატორი დავით კომნენოსი არ დასთანხმდა ქალაქ ტრაპიზონის დათმობას შემდეგ პირობებზე: მისი მცირე სამფლობელოს სანაცვლოდ, დავითი მიიღებდა ვრცელ სამფლობელოებს ოსმალეთის იმპერიის სხვა მხარეში, სადაც მისი ოჯახი და სასახლის წევრები მშვიდად იცხოვრებდნენ. ტრაპიზონელი მოქალაქეებისთვის ეს შეთანხმება საბედისწერო აღმოჩნდა, სულთანმა ტრაპიზონის მოსახლეობა სამ ჯგუფად დაჰყო; შედეგად ერთი ნაწილი კონსტანტინოპოლში გადაასახლეს, მეორე ჯგუფი სულთნის მონებად გამოცხადდა, ხოლო უკანასკნელ ჯგუფს ნება მიეცა მშვიდად ეცხოვრათ ტრაპიზონის მიდამოებში, თუმცა არა ქალაქის კედლებს შიგნით.
ტრაპიზონის ალყა

ტერმინი ტრაპიზონის ალყა შეიძლება აღნიშნავდეს:

ტრაპიზონის ალყა (1204) — საქართველოს სამეფოს მიერ ხალდიის ექსპედიციის ფარგლებში, ძმები ალექსი და დავით კომნენოსების სარდლობით ტრაპიზონის დაკავება.
ტრაპიზონის ალყა (1205–1206) — სელჩუკთა სულთნის, ქეი-ხოსროვ -ის მეთაურობით ტრაპიზონის იმპერიის დედაქალაქის ალყაში მოქცევის წარუმატებელი მცდელობა.
ტრაპიზონის ალყა (1222–1223) — სელჩუკთა ლიდერის, მელიქის მეთაურობით ტრაპიზონის იმპერიის დედაქალაქის ალყაში მოქცევის წარუმატებელი მცდელობა.
ტრაპიზონის ალყა (1282) — იმერეთის მეფის, დავით ნარინის მეთაურობით ტრაპიზონის იმპერიის დედაქალაქის ალყაში მოქცევის წარუმატებელი მცდელობა.
ტრაპიზონის ალყა (1461) — ოსმალთა იმპერიის სულთან მეჰმედ -ის მეთაურობით, ტრაპიზონის იმპერიის დედაქალაქის ალყაში მოქცევა და შედეგად იმპერიის დაცემა.
ავრორა (კრასნოდარის კინოთეატრი)

კინოთეატრი ავრორა — მრავალფორმატიანი კინოთეატრი კრასნოდარში, რუსეთის ფედერაცია. შენობა აღიარებულია ქალაქის არქიტექტურულ ძეგლად.

ისტორია
კინოთეატრის შენობა ექსპლუატაციაში შევიდა 1967 წლის 13 მაისს. პროექტის ავტორი იყო სოჭის საპროექტო ინსტიტუტის მთავარი არქიტექტორი ევგენი სერდიუკოვი. კინოთეატრში პირველი სეანსი გაიმართა 1967 წლის 14 მაისს, აჩვენეს ფილმი სახელწოდებით „ავრორას გასროლა“.

1981 წელს საოლქო აღასკომის № 540 დადგენილებით კინოთეატრი „ავრორა“ აღიარეს არქიტექტურის ძეგლად.

მშენებლობა
არსებობს აზრი, რომ კინოთეატრის არქიტექტურული გადაწყვეტა იყო უნიკალური თავისი დროისთვის. ფასადის მხარეს განთავსებულია შადრევანი და ავრორას ქანდაკება.

კინოთეატრს აქვს ორი კინოდარბაზი: დიდი - 1 200 ადგილიანი და მცირე - 80 ადგილიანი.

2007 წელს პრესაში გავრცელდა ინფორმაცია, რომ კინოთეატრის ტერიტორიაზე იგეგმებოდა მრავალფუნქციური სავაჭრო-ადმინისტრაციული კომპლექსის აგება ეიფელის კოშკის ფორმატში.

არქიტექტურის სფეროში მოღვაწე ექსპერტების აზრით, ახალი შენობა (190 მეტრის სიმაღლის) ქალაქის ისტორიულ ცენტრს არ შეესაბამება.

2008 წელს გამოცხადდა სამშენებლო სამუშაოების ტენდერი, მაგრამ 2009 წელს რეგიონალურმა და საქალაქო ხელისუფლებამ უარი თქვა კინოთეატრის რეკონსტრუქციაზე და განაცხადა, რომ შენობა მხოლოდ გარემონტდება.
ჰულის ტბის ბრძოლა (1157)

ჰულის ტბის ბრძოლა — ბრძოლა იერუსალიმის სამეფოსა და ზენგიდების არმიებს შორის. გაიმართა 1157 წლის ივნისში. არმიებს მეთაურობდნენ იერუსალიმის მეფე ბალდუინ და ალეპოსა და დამასკოს ამირა ნურ ალ-დინ ზანჯი. დამთავრდა მუსლიმთა გამარჯვებით. მიუხედავად იმისა, რომ მეფემ და ჯარის ნაწილმა შეძლო ახლომდებარე ციხესიმაგრისათვის თავის შეფარება, ჯარისკაცების უდიდესი ნაწილი დაიღუპა ბრძოლაში ან დაატყვევეს. იერუსალიმის სამეფოს უარეს ზიანს თავი იმიტომ დააღწია, რომ მათ მოწინააღმდეგე ავად გახდა და ვერ შეძლო ამ გამარჯვების გამოყენება. ბრძოლის ადგილი (ჰულის ხეობა, დღ. ისრაელი) იმ დროს იერუსალიმის სამეფოს შემადგენლობაში შედიოდა.

წინაპირობები
1154 წელს ნურ ალ-დინ ზანჯიმ დაიკავა დამასკო და იგი შეუერთა სირიაში შექმნილ საკუთარ ზენგიდების სახელმწიფოს. იმის ნაცვლად, რომ მუსლიმი საამიროები ერთმანეთს დაპირისპირებოდნენ, მათ შეძლეს გაერთიანება და ჯვაროსნული სახელმწიფოებიის (იერუსალიმის სამეფო, ანტიოქიის სამთავრო, ტრიპოლის საგრაფო) არსებობისათვის საფრთხეს წარმოადგენდნენ.

ყოველწლიურად, დამასკოელები დიდი რაოდენობის საქონელს აძოვებდნენ ბანიასის მიმდებარედ, რისთვისაც ფრანგების ნებართვა სჭირდებოდათ, რადგან ეს ტერიტორიები ფრანგებს ეკუთვნოდათ. 1157 წლის თებერვალში, ბალდუინმა არაგონივრულად შეუტია მათ და წაართვა საქონელი, რათა გადაეხადა საკუთარი ქვეყნის ვალები. ამ აგრესიის აქტმა დაარღვია ზავი. გაბრაზებულმა ნურ ალ-დინმა დაუყოვნებლივ დაიწყო შეტევა მიმდებარე ტერიტორიებზე.

ბრძოლა
ნურ ალ-დინმა ალყაში მოაქცია გამაგრებული ქალაქი ბანიასი, რომელიც ჰერმონის მთის კალთაზე მდებარეობდა. ივნისში მეფე ბალდუინი არმიით დაიძრა ბანიასისკენ, რათა დახმარებოდა ქალაქს და მის დამცველ ჰოსპიტალიერებს. ბალდუინი და მისი რაინდები დაბანაკდნენ ჰულის ტბასთან ახლოს, იორდანეს ხეობაში, ზედა წელზე. მოულოდნელად მათ ნურ ალ-დინი დაესხა თავს და დაამარცხა ისინი. ვილჰელმ ტვიროსელი აღნიშნავს: „ლათინებს არც ერთი გუშაგი არ ჰყავდათ დაყენებული.“ ისტორიკოსი რ. სმეილი წერს, რომ ჯვაროსანთა დამარცხება განაპირობა ბალდუინის „დაუდევრობამ და სიფრთხილის ნაკლებობამ, როდესაც მტერთან ახლოს იმყოფებოდა.“ მეფემ და გადარჩენილმა ჯარისკაცებმა თავი საფედის (ცფათის) ციხესიმაგრეს შეაფარეს. ზარალი მნიშვნელოვანი იყო. იბნ ალ-კალანისის ცნობით, ბევრი ჯვაროსანი დაატყვევეს და შემდეგ მათ დამასკოში გამარჯვების დღესასწაულზე თავები მოკვეთეს.

შედეგები
საბრძოლო მოქმედებებში მძიმე დანაკარგების გარდა ჯვაროსნებმა დამარცხებაც განიცადეს. ბანიასი 1164 წლამდე დარჩა ქრისტიანთა ხელში. მალევე ნურ ალ-დინი ავად გახდა, ამით ისარგებლა ბალდუინმა და ჩრდილოეთ სირიაში სამხედრო კამპანია მოაწყო. მათ ალყა შემოარტყეს შაიზარს, მაგრამ მისი აღება ვერ შეძლეს, სამაგიეროდ ანტიოქიის სამთავროს დაუბრუნეს ჰარიმის ციხესიმაგრე 1157 წლის ზამთარში. 1163 წელს ჯვაროსნებმა ნურ ალ-დინი დაამარცხეს ალ-ბუქაიის ბრძოლაში, მაგრამ 1164 წელს დამარცხდნენ ჰარიმის ბრძოლაში.
დიდი ქვაბები

დიდი ქვაბები — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი. გამოქვაბული კომპლექსი დავითგარეჯაში. მდებარეობს ქოლაგირის გადასწვრივ, ივრის მარცხენა ნაპირზე 5 კმ-ს მოშორებით, მაღალი მთის კონგლომერატოვან ფლატეში.

კომპლექსი საკმაოდ ვრცელია. ზედა გამოქვაბული თითქმის მთლიანად ჩამოშლილია, დარჩენილია მხოლოდ სიღრმეში გამოკვეთილი სამეურნეო დანიშნულების სათავსოები, ქვემოთ განლაგებული გამოქვაბულები კი თითქმის მთლიანად დაფარულია ჩამორეცხილი მიწის ფენით.

აღნიშნული გამოქვაბულის სამხრეთით, დაბლობში, კლდის ფენაში არსებული ქვაყუთები სამონასტრო სასაფლაო უნდა იყოს. უნდა აღნიშნოს, რომ სასმელად გამოიყენებოდა მახლობელი ხევის პატარა წყარო, ძირითადად კი სასმელად იყენებდნენ ივრის წყალი.

დავით-გარეჯი ფეოდალური საქართველოს თვალსაჩინო რელიგიურ-კულტუტული ცენტრია. დავითგარეჯის სამონასტრო კომპლექსმა და იქ მყოფმა ბერებმა მრავალი უბედურება გადაიტანეს.

დიდი ქვაბების ქვემოთ, იორის ტერასაზე, სადაც ამჟამად უფრო მებოსტნეობას მისდევენ, ჭალებში ახლაც გვხვდება გაველურებული ვაზის ნიშნები.

დიდი ქვაბების მონასტერი 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
პატარა ქვაბები

პატარა ქვაბები — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი. გამოქვაბული კომპლექსი დავითგარეჯაში. მდებარეობს დიდი ქვაბებიდან აღმოსავლეთით, 12 კმ მანძილზე, ივრის მარცხენა შენაკად „მწარე ხევთან“.

ისტორია
დიდი ქვაბებიდან აღმოსავლეთით, 12 კილომეტრის მანძილზე, ივრის მარცხენა შენაკად „მწარე ხევთან“, შედარებით მცირე კლდეში გამოკვეთილია პატარა ქვაბებად წოდებული მონასტერი.

პატარა ქვაბები მოიცავს ერთ გუმბათიან ეკლესიას სატრაპეზოთი და მცირე ზომის სხვა სათავსებით. ეს მონასტერი გარეჯის მრავალმთის უკიდურესი განაპირა კომპლექსია, ვინაიდან ამ ადგილას აღმოსავლეთით გამოქვაბულები აღარ გვხვდება.

ეს გარემოება ადასტურებს ვახუშტი ბაგრატიონის მიერ გარეჯის მონასტრების გავრცელების ლოკალიზებას: „არამედ ყოფილან მონასტერნი მრავალნი ვიდრე მწარე წყლამდე.“ „სითარხნის გუჯარში“ მოხსენებული „იორზე მონასტერნი ქუაბნი“, სავარაუდოდ დიდი და პატარა ქვაბები უნდა იყოს, მით უმეტეს, რომ ქუაბნი გუჯარში მრავლობითი რიცხვითაა მოტანილი.

პატარა ქვაბების მონასტერი 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
მელიტენის ბრძოლა

მელიტენის ბრძოლა — ბრძოლა ანტიოქიის მთავარ ბოემონდ -ისა და ანატოლიელ დანიშმენდ ღაზის არმიებს შორის. გაიმართა 1100 წელს. დასრულდა ჯვაროსანთა დამარცხებით.

1098 წელს ბოემონდმა ხელში ჩაიგდო ძალაუფლება ანტიოქიაში და სამხედრო კავშირები დაამყარა კილიკიის სომხებთან. მას შემდეგ, რაც გაბრიელ მელიტენელი და მისი სომხური გარნიზონი ალყაში მოქცეულნი აღმოჩნდნენ დანიშმენდიდების მიერ, ბოემონდი თავისი ფრანგული არმიით გაემართა ალყაში მოქცეულთა დასახმარებლად.

დანიშმენდ ღაზი ჩაუსაფრდა ფრანგებს და უეცრად დაესხა მათ. ბრძოლაში „ჯვაროსანთა უმრავლესობა დაიღუპა.“ ბოემონდი რიშარ სალერნოელთან ერთად დაატყვევეს. დაღუპულთა შორის იყვნენ მარაშისა და ანტიოქიის სომეხი ეპისკოპოსები. 1103 წელს ბოემონდი გამოსასყიდის სანაცვლოდ გაათავისუფლეს. მისი გათავისუფლება გახდა საბაბი წარუმატებელი 1101 წლის ჯვაროსნული ლაშქრობის დაწყებისა.

ამ ბრძოლამ დაასრულა პირველ ჯვაროსნულ ლაშქრობაში დაწყებული გამარჯვებული ბრძოლების სერია. მოგვიანებით ბალდუინმა, ედესის გრაფმა და მოგვიანებით იერუსალიმის მეფემ გაათავისუფლა მელიტენა. თუმცა, 1103 წელსვე, ბოემონდის გათავისუფლების შემდეგ, დანიშმენდიდებმა დაიპყრეს მელიტენა და გაბრიელი სიკვდილით დასაჯეს.
ბა’რინის ბრძოლა

ბა’რინის ბრძოლა ან ბაარინის ბრძოლა — ბრძოლა იერუსალიმის მეფე ფულკისა და მოსულისა და ალეპოს ათაბაგ იმად ალ-დინ ზანჯის არმიებს შორის. გაიმართა 1137 წელს. ჯვაროსნები ბრძოლაში დამარცხდნენ და შედეგად დაკარგეს მონფერანის ციხესიმაგრე.

წინაპირობები
მას შემდეგ, რაც 1127 ზანჯიმ მოსული ჩაიგდო ხელში, 1128 წელს — ალეპო, იგი ჯვაროსნებისათვის საშიშ მოწინააღმდეგედ იქცა. რამდენიმე წლის განმალვლობაში, მან მეზობელი მუსლიმური სამფლობელოების ხარჯზე ძალაუფლება გააძლიერა. იმის გამო, რომ დამასკოს ამირა ხანდახან ქრისტიანებს ეხმარებოდა და მათთან ზავიც ჰქონდა, იგი ეწინააღმდეგებოდა ზანჯის ქალაქის დაპყრობაში.

ბრძოლა
1137 წლის დასაწყისში, ზანჯიმ ალყა შემოარტყა მონფერანის ციხესიმაგრეს, რომელიც ჰომსიდან 10 მილით ჩრდილო-დასავლეთით მდებარეობდა. როდესაც ფულკი მიდიოდა მათ დასახმარებლად, მის არმიას გზაში თავს დაესხა ზანჯი და დაამარცხა. ბრძოლის შესახებ არაფერია ცნობილი. ქრისტიან მემატიანეს ვილჰელმ ტვიროსელს „არ დაუტოვებია ტაქტიკური ინფორმაცია, იგივე გააკეთეს არაბმა ისტორიკოსებმაც.“

ბრძოლის შემდეგ, ფულკმა და გადარჩენილებმა თავი ციხესიმაგრეს შეაფარეს, რომელსაც ზანჯიმ ისევ შემოარტყა ალყა. „როდესაც საკვების მარაგი გაუთავდათ, მათ საკუთარი ცხენები შეჭამეს, ამის შემდეგ კი უსაკვებოდ დარჩენილებმა მოლაპარაკება ითხოვეს.“ ამავდროულად პილიგრიმთა დიდი არმია შეუერთდა ბიზანტიის იმპერატორ იოანე კომნენოსის, ანტიოქიის მთავარ რაიმონ დე პუატიეს და ედესის გრაფ ჟოსლენ -ის ლაშქარს.

ზანჯი დათანხმდა ფულკის მიერ შეთავაზებულ შეთანხმებას. ციხესიმაგრიდან გამოსასვლელად და სახლში უსაფრთხოდ დასაბრუნებლად ფრანგებს 50 000 დინარი უნდა გადაეხადათ. მათ არ იცოდნენ დამხმარე არმიის არსებობის შესახებ და დათანხმდნენ პირობებს.

შედეგები
1137 წლის აპრილში იოანე კომნენოსმა შაიზარი ალყაში მოაქცია, მაგრამ მის ძალისხმევას შედეგი არ მოჰყოლია. ზანჯიმ ქალაქი მაისში გაათავისუფლა. ამის შემდეგ მონფერანის (ბაარინის) ციხესიმაგრე აღარასოდეს გადასულა ფრანგთა ხელში.