iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მანქანათმშენებლობა აზერბაიჯანში

მანქანათმშენებლობა აზერბაიჯანში სპეციალიზირებულია სხვადასხვა აღჭურვილობის წარმოებაში. ქვეყანაში მექანიკური ინჟინერიის ძირითადი დარგებია: გემთმშენებლობა, საავტომობილო წარმოება, თვითმფრინავების წარმოება, სასოფლო-სამეურნეო ინჟინერია, ელექტროინჟინერია, რადიოინჟინერია და ავტომატური აღჭურვილობა.

აზერბაიჯანში მანქანათმშენებლობა ერთ-ერთი მთავარი ინდუსტრიული სფეროა, რომელიც ქვეყნის ეკონომიკის განვითარებაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. ეს დარგი უზრუნველყოფს სხვადასხვა ინდუსტრიებისთვის, მათ შორის ნავთობის, გაზისა და ქიმიური მრეწველობისთვის, მშენებლობისა და სოფლის მეურნეობისთვის საჭირო ტექნიკისა და მოწყობილობების წარმოებას.

აზერბაიჯანში მექანიკური საინჟინრო ინდუსტრიის წარმოშობა დაკავშირებულია ნავთობის წარმოების დაწყებასთან 1848 წელს. 1858 წელს პირველი სამრეწველო ლითონის გადამამუშავებელი ქარხანა აშენდა. 1859 წელს პირველი ნავთობგადამამუშავებელი ქარხანა ამოქმედდა. 1911 წლიდან 1913 წლამდე აზერბაიჯანში 12 მანქანათმშენებელი ქარხანა მუშაობდა.

პირველი მსოფლიო ომის დასაწყისში ბაქოსა და მის შემოგარენში მოქმედებდა 127 მექანიკური და ლითონის საწარმო.

მანქანათმშენებლობის განვითარება საბჭოთა კავშირის პერიოდში დაიწყო. იმ დროს, ქვეყანაში საფუძველი ჩაეყარა საწარმოო ბაზის შექმნას, რომელიც მოიცავდა ნავთობისა და გაზის მრეწველობისთვის საჭირო ტექნიკის, ტექსტილის, სოფლის მეურნეობის მოწყობილობების, ავტომობილებისა და სხვა ტექნიკის წარმოებას.

ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მოვლენა იყო ბაქოში მანქანათმშენებლობის საწარმოების, მათ შორის ბაქოს ავტოსაწარმოს შექმნა, რომელიც ქვეყანაში ავტომობილების წარმოებაში პირველი იყო.

დღესდღეობით, მანქანათმშენებლობა აზერბაიჯანში აქტიურად ვითარდება. ქვეყანაში არსებობენ საწარმოები, რომლებიც სპეციალიზდებიან ნავთობისა და გაზის აღჭურვილობის, ელექტროტექნიკის, სატრანსპორტო საშუალებების, სამშენებლო ტექნიკისა და სხვა აღჭურვილობის წარმოებაში. ამ დარგში წამყვანი კომპანიებია: სოკარი, , განჯის ავტოსაწარმო.

ქარხნები
ბაქოს ნავთობის მანქანათმშენებელი ქარხანა დაარსდა 2011 წელს. ქარხანა შედგება 5 სახელოსნოსა და ერთი ლაბორატორიისგან.

1923 წელს დაიწყო სურახანის მანქანათმშენებლობის ქარხნის მშენებლობა. 2 წლის შემდეგ ქარხნის მთავარი შენობები ექსპლუატაციაში შევიდა. გაშვების შემდეგ, პირველი აღჭურვილობა წარმოებული იყო ღრმა ჭაბურღილების ტუმბოებისგან.

ბ.სარდაროვის მანქანათმშენებელი ქარხანა დაარსდა 1926 წელს. საბჭოთა კავშირის პერიოდში ქარხანა იყო ნავთობისა და გაზის ტექნიკის ერთ-ერთი მთავარი მიმწოდებელი კავშირის ქვეყნებისთვის.

ზაბრათის მანქანათმშენებლობის ქარხანა დაარსდა 1922 წელს. წარმოების ძირითადი ნაწილი მიზნად ისახავს საბურღი ოპერაციებისთვის აღჭურვილობის შექმნას.
საავტომობილო ინდუსტრია აზერბაიჯანში

საავტომობილო წარმოება აზერბაიჯანში ბოლო წლებში მნიშვნელოვნად განვითარდა, განსაკუთრებით ადგილობრივი წარმოების გაძლიერების მიმართულებით.

საავტომობილო წარმოების ისტორია იწყება საბჭოთა კავშირის პერიოდში, როდესაც ქვეყნის ინდუსტრიული სექტორი ძლიერად განვითარდა. საავტომობილო წარმოება აზერბაიჯანში დაიწყო 20-ე საუკუნის შუა წლებში და მას შემდეგ მნიშვნელოვანი ცვლილებები განიცადა.

1978 წელს ბაქოში ამოქმედდა სპეციალიზებული სატრანსპორტო ქარხანა, რომელმაც დაიწყო ფურგონების და მაცივრების აწყობა. ქარხანა აწარმოებდა საგზაო მატარებლებს ნავთობისა და გაზსადენების მშენებლობაში გამოყენებული მილების ტრანსპორტირებისთვის. ნავთობის საინჟინრო ქარხანამ ბაქოში ააშენა სპეციალური მანქანები და ლაბორატორიები ნავთობის საბადოებისთვის.

საბჭოთა კავშირის დროს აზერბაიჯანში განვითარდა მრავალი საწარმო, რომლებიც სატვირთო მანქანებისა და სპეცტექნიკის წარმოებაზე ფოკუსირდებოდნენ. ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი საწარმო იყო განჯის საავტომობილო ქარხანა, რომელიც 1986 წელს დაარსდა და საბჭოთა პერიოდში ტრაქტორებსა და სატვირთო მანქანებს აწარმოებდა.

2005 წელს განჯას საავტომობილო ქარხანამ ხელი მოაწერა კონტრაქტებს ჩინურ საავტომობილო ასოციაციასთან და -თან. 8 ოქტომბერს განჯის ქარხანაში პირველი ჩინური ავტომობილი გამოუშვეს.

განჯის საავტომობილო ქარხანამ ბელარუსულ კომპანია -თან ერთად სატვირთო მანქანების წარმოება დაიწყო. 2006 წელს -თან დაიდო ხელშეკრულება ერთობლივი წარმოების შესახებ. წარმოებულ აღჭურვილობას ჰქვია.

აზერბაიჯანის სპეციალურ ეკონომიკურ ზონებში ავტომობილების წარმოება 2018 წელს დაიწყო. 2018 წელს სპეციალურ ეკონომიკურ ზონაში 712 ავტომობილი დამზადდა. 2023 წელს ამ რიცხვმა 4233-ს მიაღწია.
განჯის საავტომობილო ქარხანა

განჯის საავტომობილო ქარხანა — ავტობუსებისა და სატვირთო მანქანების მწარმოებელი ქარხანა აზერბაიჯანში.

ქარხანა მდებარეობს ქალაქ განჯაში და მისი ისტორია იწყება 1986 წლიდან.

ქარხნის მშენებლობა 1986 წელს კიროვაბადის საავტომობილო ქარხანით სახელწოდებით დაიწყო. საწარმოო სიმძლავრე გათვლილი იყო 30 000 მანქანის წარმოებისთვის.

საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, ქარხანა რთულ მდგომარეობაში აღმოჩნდა, მაგრამ 2000-იან წლებში დაიწყო აღდგენა და განვითარება.

2004 წელს განჯის საავტომობილო ქარხანა ოფიციალურად ამოქმედდა განახლებული ფორმით.

ქარხანაში აწყობილი პირველი მანქანა ‑11113 იყო.

2005 წელს განჯის საავტომობილო ქარხანამ ხელი მოაწერა კონტრაქტებს ჩინურ საავტომობილო ასოციაციასთან და -თან. 8 ოქტომბერს ქარხანაში პირველი ჩინური მანქანა გამოუშვეს.

2008 წელს ქარხანამ 600-მდე მანქანა და ტრაქტორი გამოუშვა.

2016 წელს განჯის საავტომობილო ქარხანამ და ურალის საავტომობილო ქარხანამ გააფორმეს კონტრაქტი აზერბაიჯანში ურალის მანქანების აწყობისა და გაყიდვის შესახებ. 2017 წელს ჩეხეთის საავტომობილო ქარხნის წარმომადგენლებთან გაფორმდა მემორანდუმი აზერბაიჯანში -ს ბრენდის სატვირთო მანქანების წარმოებისთვის.
ნახიჩევანის საავტომობილო ქარხანა

ნახიჩევანის საავტომობილო ქარხანა — საავტომობილო ქარხანა ნახიჩევანში, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში (აზერბაიჯანი). დაარსდა 1993 წელს.

ნახიჩევანის საავტომობილო ქარხანა აშენდა თანამედროვე ტექნოლოგიების გამოყენებით და წარმოადგენს ერთ-ერთ მნიშვნელოვან საწარმოს რეგიონში.

2009 წლის მაისში, პეკინში, ჩინეთ-აზერბაიჯანის ბიზნეს ფორუმის ფარგლებში, ხელი მოეწერა თანამშრომლობის ხელშეკრულებას ნახიჩევანის საავტომობილო ქარხანასა და ჩინურ საავტომობილო კორპორაცია -ს შორის. ქარხანა აწყობს -ის სამგზავრო მანქანების აწყობას. 2011 წელს იგეგმება 1000-1500 მანქანის აწყობა, მათ შორის ავტომატური ტრანსმისიით.

ქარხანაში მანქანების წარმოება ხორციელდება.

2022 წლის სექტემბრიდან იგეგმება პიკაპებისა და ელექტრომობილების აწყობა.
ვასილ ვაშაძე

ვასილ ნიკოლოზის ძე ვაშაძე (დ. 12 აპრილი, 1892 — გ. 30 აპრილი, 1927) — ქართველი აზნაური, რუსეთის არმიის პოლკოვნიკი (1920).

დაამთავრა თბილისის რეალური სასწავლებელი, შემდეგ — ვლადიმირის სამხედრო სასწავლებელი (1913). მონაწილეობდა მსოფლიო ომში (1914-1918) ლაიბ-გვარდიის გრენადერთა პოლკის შემადგენლობაში, შემდეგ იბრძოდა რუსეთის სამოქალაქო ომში ბოლშევიკების წინააღმდეგ ნაკრები გვარდიული პოლკის რიგებში. 1920 წელს მიიღო პოლკოვნიკის წოდება. იმავე წელს ევაკუირებული იყო იუგოსლავიაში. ერთხანს მსახურობდა იუგოსლავიის ჯარში. შემდეგ ემიგრაციაში ცხოვრობდა საფრანგეთში. მიღებული ჰქონდა საბრძოლო ჯილდოები.
გივი ვაშაძე

გივი გიორგის ძე ვაშაძე (დ. 25 აგვისტო, 1925, თბილისი, — გ. 9 ივლისი, 2008) — ქართველი თანამდებობის პირი, ინჟინერი.

დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის მექანიზაციის ფაკულტეტი (1949). 1949 წლიდან ინჟინრად მუშაობდა საქართველოს სოფლის მეურნეობის მექანიზაციის დარგის საწარმოო და სამეცნიერო-კვლევით დაწესებულებებში, 1965-1972 წლებში იყო საქართველოს სსრ კომუნისტური პარტიის წყალტუბოს რაიონული კომიტეტის პირველ მდივანი, საქართველოს სსრ მე-7 და მე-8 მოწვევის უმაღლესი საბჭოების დეპუტატი. 1972 წელს დაინიშნა საქართველოს მინისტრთა საბჭოს რესპუბლიკური გაერთიანება „საქსოფლტექნიკის“ თავმჯდომარედ. 1974-1990 წლებში იყო საკავშირო დაქვემდებარების საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკის საგამოცდო საკვლევი-სამეცნიერო დაწესებულების დირექტორი.
ნოდარ ვაშაძე

ნოდარ გრიგოლის ძე ვაშაძე (დ. 1928 — გ. 1992) — ქართველი გეოლოგი, ინჟინერი, სახელმწიფო მოხელე.

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამთო-გეოლოგიური ფაკულტეტი (1951). 1950 წლიდან მუშაობდა გეოლოგად. 1973-1976 წლებში იყო საქართველოს სსრ კომუნისტური პარტიის ჭიათურის საქალაქო კომიტეტის პირველი მდივანი, 1976-1983 წლებში — საქართველოს სსრ საბინაო-კომუნალური მეურნეობის მინისტრი, 1983-1988 წლებში — საქართველოს სსრ საშენ მასალათა მრეწველობის მინისტრი, 1988 წლიდან — კასპის ცემენტის ქარხნის დირექტორად.
სან-ანტონინო-ელ-ალტო

სან-ანტონინო-ელ-ალტო ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის სიმატლანის რაიონში, ცენტრალური ხეობის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 2 705 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 7.9%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 105.3 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 25.7 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
სან-ბერნარდო-მისტეპეკი

სან-ბერნარდო-მისტეპეკი ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის სიმატლანის რაიონში, ცენტრალური ხეობის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 2 829 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 4.6%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 108.7 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 26 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
სან-მიგელ-მისტეპეკი

სან-მიგელ-მისტეპეკი ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის სიმატლანის რაიონში, ცენტრალური ხეობის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 3 194 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 1.6%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 72.9 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 43.8 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
სან-პაბლო-უისტეპეკი

სან-პაბლო-უისტეპეკი ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის სიმატლანის რაიონში, ცენტრალური ხეობის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 10 020 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 11%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 43.3 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 231.4 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
სანტა-ანა-ტლპაკოიანი

სანტა-ანა-ტლაპაკოიანი ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის სიმატლანის რაიონში, ცენტრალური ხეობის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 1 958 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 5.6%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 46.7 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 41.9 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
სანტა-კატარინა-კიანე

სანტა-კატარინა-კიანე ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის სიმატლანის რაიონში, ცენტრალური ხეობის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 2 193 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 18.7%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 20.7 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 105.9 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
სანტა-კრუს-მისტეპეკი

სანტა-კრუს-მისტეპეკი ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის სიმატლანის რაიონში, ცენტრალური ხეობის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 3 720 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 2.9%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 46.9 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 79.3 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
სანტა-ხერტრუდისის მუნიციპალიტეტი

სანტა-ხერტრუდისის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის სიმატლანის რაიონში, ცენტრალური ხეობის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 2 891 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 1.2%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 30.4 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 95.1 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1891 წლის 23 ოქტომბერს შევიდა.
სანტა-ინეს-იაცეჩე

სანტა-ინეს-იაცეჩე ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის სიმატლანის რაიონში, ცენტრალური ხეობის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 908 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 1.4%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 2.4 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 378.3 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
სიმატლან-დე-ალვარესი

სიმატლან-დე-ალვარესი ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის სიმატლანის რაიონში, ცენტრალური ხეობის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 22 093 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 15%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 353.7 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 62.5 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1823 წლის 28 ივლისს შევიდა.
პიუამო

პიუამო ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 11 386 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 6%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 874.6 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 13 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 1823 წლის 15 აგვისტოს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია პიუამო.
პონსიტლანი

პონსიტლანი ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 53 659 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 10.8%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 834.9 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 64.3 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 1823 წლის 15 აგვისტოს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია პონსიტლანი.
პუერტო-ვალიარტა

პუერტო-ვილიარტა ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 291 839 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 14.1%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 680.8 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 428.7 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 1918 წლის 5 ივნისს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია პუერტო-ვილიარტა.
კიტუპანი

კიტუპანი ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 7 734 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 11%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 674.3 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 11.5 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 1823 წლის 15 აგვისტოს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია კიტუპანი.
სან-კრისტობალ-დე-ლა-ბარანკა

სან-კრისტობალ-დე-ლა-ბარანკა ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 2 924 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 7.9%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 523 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 5.6 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 1823 წლის 15 აგვისტოს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია სან-კრისტობალ-დე-ლა-ბარანკა.
კოსმოდრომი

კოსმოდრომი (კოსმოსი და ) — ნაგებობების, მოწყობილობებისა და მიწის ნაკვეთის კომპლექსი, სადაც ხდება კოსმოსური რაკეტების მიღება, აწყობა და გაშვება. კოსმოდრომის მთავარი ობიექტებია: ტექნიკური პოზიცია, სასტარტო კომპლექსი და საკომანდო-საზომი კომპლექსი. კოსმოდრომს აქვს აგრეთვე დამხმარე ობიექტები და მომსახურების პუნქტები. საზომი პუნქტებით კინოთეოდოლიტური სადგურებითა და რადიოტექნიკური სისტემებით (რაკეტის ფრენის ტრაექტორიის საწყისი უბნების პარამეტრთა გასაზომად), საანგარიშო ბიურო ელექტრონული გამომთვლელი მანქანებით, სათბობის კომპონენტების შესანახი ზონა, თხევადი ჟანგბადის, აზოტისა და წყალბადის ქარხნები, ენერგომომარაგების, წყალმომარაგების, კავშირგაბმულობის, სატელევიზიო სისტემები და სხვა.

ტექნიკური პოზიცია (ტპ) (საერთო ტექნიკური და სპეციალური ტექნოლოგიური მოწყობილობების ნაგებობათა კომპლექსი და მისასვლელი გზები) — უზრუნველყოფს რაკეტამატარებლისა (რმ) და კოსმოსური ობიექტების (კო) მიღებას, შენახვას, აწყობას, გამოცდას, სათბობით გაწყობას და კო-ს შეპირაპირებას რმ-თან.

სასტარტო კომპლექსი (სკ) — სპეციალური ტექნოლოგიური მოწყობილობის, ნაგებობების, მიწის ნაკვეთების მისასვლელი გზების კომპლექსი, რომელიც საჭიროა ტექნიკური პოზიციიდან სასტარტო მოედანზე კოსმოსური რაკეტის მისატანად, გაშვების სისტემაზე დასაყენებლად, გამოსაცდელად, გასაწყობად და გასაშვებად. სკ-ს შეიძლება ჰქონდეს რამდენიმე სასტარტო მოედანი.

საკომანდო-საზომი კომპლექსი (ს-ს კ.) — ერთ-ერთი საზომი პუნქტია. უზრუნველყოფს რაკეტამატარებლისა და კოსმოსური ხომალდის ფრენის ტრაექტორიის გაზომვას. კოსმოდრომის შემადგენელი ნაწილებია საკომანდო-საზომი პუნქტები და საკოორდინაციო-გამოთვლითი ცენტრი; მართვის ძირითადი საშუალებებია ტრაექტორიის საზომი, ტელემეტრიული და საკომანდო-პროგრამული აპარატურა, აგრეთვე ელექტრონული გამომთვლელი მანქანები, ტელეგაზომვის შედეგების ავტომატური დამუშავების სისტემები და სხვა.
სან-დიეგო-დე-ალეხანდრია

სან-დიეგო-ალეხანდრია ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 7 609 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 14.5%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 351.7 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 21.6 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 1885 წლის 28 თებერვალს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია სან-დიეგო-დე-ალეხანდრია.
სან-გაბრიელი (ხალისკო)

სან-გაბრიელი ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 16 548 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 8.1%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 746.1 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 22.2 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 1823 წლის 15 აგვისტოს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია სან-გაბრიელი.
სან-იგნასიო-სერო-გორდო

სან-იგნასიო-სერო-გორდო ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 18 341 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 4.1%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 227.8 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 80.5 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 2007 წლის 1-ელ იანვარს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია სან-იგნასიო-სერო-გორდო.
სან-ხუან-დე-ლოს-ლაგოსი

სან-ხუან-დე-ლოს-ლაგოსი ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 72 230 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 10.7%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 847.7 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 85.2 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 1823 წლის 15 აგვისტოს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია სან-ხუან-დე-ლოს-ლაგოსი.
სან-ხუანიტო-დე-ესკობედო

სან-ხუანიტო-დე-ესკობედო ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 9 433 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 6%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 194.7 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა ადამიანი 371 კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 1939 წლის 7 თებერვალს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია სან-ხუანიტო-დე-ესკობედო.
სან-ხულიანი (ხალისკო)

სან-ხუანი ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 16 792 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 8.7%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 261.9 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 64.1 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 1912 წლის 8 ნოემბერს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია სან-ხულიანი.
სან-მარკოსი (ხალისკო)

სან-მარკოსი ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 3 791 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 0.8%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 305.5 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 12.4 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 1908 წლის 1-ელ იანვარს შევიდა.
სან-მარტინ-დე-ბოლანიოსი

სან-მარტინ-დე-ბოლანიოსი ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 3 095 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 9.1%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 690.1 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 4.5 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 1872 წლის 7 სექტემბერსს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია სან-მარტინ-დე-ბოლანიოსი.
ზაგემის განძები

ზაგემის განძები — - საუკუნის მონეტების განძი, რომელიც აღმოჩენილია ზაგემის ნაქალაქარზე, სოფ. ალიაბადიდან (ზაქათალის რაიონი, აზერბაიჯანი) 7 კმ-ზე.

პირველი განძი საუკუნის დასაწყისის ირანული ვერცხლის მონეტებისაგან შედგება. აღმოჩენილია 1969 წელს და მოთავსებული იყო თიხის ხელადაში. შეიცავს 195 მონეტას (168 აბაზიანი, 22 ორშაურიანი, 5 შაურიანი), რომლებიც მოჭრილია ირანის შაჰის აბას -ის სახელით სხვადასხვა ზარაფხანაში (არდებილი, განჯა, დაურაყი, ერევანი, თავრიზი, თეირანი, ორდუ, რამჰორმზი, რეშთი, შუსთარი, ჰოვეიზა), ხოლო 2 მონეტა თბილისშია მოჭრილი, 7 კი – კახეთის ქ. ზაგემის ზარაფხანაში. განძის ყველაზე ადრეული მონეტა თარიღდება 1602 წლით, უგვიანესი – 1615 წლით. განძი დაფლული უნდა იყოს 1616 წელს აბას -ის მიერ კახეთის აოხრების დროს, ქ. ზაგემის განადგურებისას. განძი დაცულია საქართველოს ეროვნული მუზეუმის ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმში.

მეორე განძი 1982 ზაგემის ნაქალაქარის მიდამოებში აღმოჩნდა, რომელიც შეიცავდა 1921 ცალ ვერცხლის მონეტას. მათი უმეტესობა მოჭრილია შემახაში, 1 მონეტა – სეფიანი შაჰის ისმაილ სახელით ჰიჯრის 928 წელს (1521–1522 წწ.). ზოგიერთ მონეტაზე იკითხება თარიღები. ერთ-ერთ მონეტაზე იკითხება შაჰ-თამაზ -ის სახელი. განძი დაფლული უნდა იყოს საუკუნის შუა ხანებში.
სან-მარტინ-დე-იდალგო

სან-მარტინ-დე-იდალგო ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 28 102 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 6.8%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 342.9 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 82 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 1823 წლის 15 აგვისტოს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია სან-მარტინ-იდალგო.
სან-მიგელ-ელ-ალტო

სან-მიგელ-ელ-ალტო ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 31 965 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 2.6%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 787 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 40.6 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 1823 წლის 15 აგვისტოს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია სან-მიგელ-ელ-ალტო.
სან-სებასტიან-დელ-ოესტე

სან-სებასტიან-დელ-ოესტე ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 5 086 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 11.6%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 1 116.7 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 4.6 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 1823 წლის 21 ივნისს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია სან-სებასტიან-დელ-ოესტე.
ვლადიმერ ზარელუა

ვლადიმერ ზარელუა (დ. 1 სექტემბერი, 1903, ფოთი – გ. 19 ივლისი, 1979, თბილისი) — საბჭოთა გენერალ-მაიორი (1944). დაამთავრა ფოთის ჰუმანიტარული ტექნიკუმი (1924). სახელმწიფო უშიშროების საპატიო თანამშრომელი, შსს დამსახურებული მუშაკი. დაჯილდოებულია ორდენებითა და მედლებით.

1925–1927 წლებში მუშაობდა კოლხეთის ჭაობის ამოშრობაზე. 1927–1929 წლებში ფოთში იყო სხვადასხვა კომკავშირულ, პროფკავშირულ და პარტიულ სამუშაოზე. მეორე მსოფლიო ომის (1939–45) დროს იყო მოქმედ არმიაში 46-ე, მე-18, მე-3 გვარდიების განსაკუთრებული განყოფილების უფროსი (1942–1945). ასრულებდა სპეციალურ დავალებებს. იბრძოდა ამიერკავკასიის, ჩრდილოეთ კავკასიის, უკრაინის და , იმიერბაიკალეთის ფრონტებზე. 1945–1948 წლებში მსახურობდა საბჭოთა ჯარში პოლონეთში, ჩეხოსლოვაკიაში, ავსტრიაში, გერმანიასა და მანჯურიაში. 1954–1972 წლებში მუშაობდა სხვადასხვა სამეურნეო თანამდებობაზე. 1973–79 წლებში იყო საქართველოს წყალზე მაშველი საზოგადოების პრეზიდიუმის თავმჯდომარე.
ვაშლობი (ჯავახეთი)

ვაშლობი — სოფელი ისტორიულ ქვემო ჯავახეთში, მტკვრის ხეობაში. საუკუნეში, ოსმალთა ბატონობისას, ეს სოფელი შედიოდა ახალქალაქის ლივის თმოგვის ნაჰიეში. მაშინ იქ 22 კომლი ცხოვრობდა, სახელების მიხედვით — ქართველები: რევაზა ზოზასძე, ვარძელ ბადრიასძე, თევდორე ბასილასძე, ზაქარა დემეტრესძე, სიმონ ივანესძე, ვარძელ მანასესძე და სხვ. მათ მოჰყავდათ ხორბალი, ქერი, ჭვავი, სელი, ჰქონდათ ბოსტნები, ჰყავდათ ცხვარი, ღორი, ფუტკარი; წლიური გამოსაღები შეადგენდა 15 500 ახჩას. 1703–1704 წლებში ეს სოფელი ვინმე ალის ექვემდებარებოდა და წლიური გამოსაღები 15 300 ახჩა იყო.