ვლადისლავ დისი

} , დ. 10 მარტი, 1880, ჩაჩაკი, სერბეთი — დ. 30 მაისი, 1917, იონიის ზღვა, კორფუ, საბერძნეთის სამეფო) — სერბი პოეტი, მასწავლებელი და საბაჟო მოხელე. ის მიეკუთვნებოდა იმპრესიონიზმის ეპოქას და იყო ერთ-ერთი ყველაზე გამოჩენილი პოეტი საუკუნის ბოლოს და საუკუნის დასაწყისში. ბალკანეთის ომებში იყო კორესპონდენტი. პირველი მსოფლიო ომის დროს იგი ერთად იბრძოდა სერბ ხალხთან და არმიასთან ალბანეთის გავლით, შემდეგ კი გადაიყვანეს კორფუზე. ტრანსპორტირებული იქნა საფრანგეთში, სადაც დაწერა თავისი ბოლო პოეზიის კრებული „დაუმთავრებელი ლექსები“. საბერძნეთში დაბრუნების შემდეგ, ხომალდი, რომელზეც მგზავრობდა, ჩაძირა გერმანულმა წყალქვეშა ნავმა კორფუს მახლობლად, 1917 წლის 30 მაისს.

ბიოგრაფია
ბავშვობა და ყმაწვილობა
დიმიტრიე პეტკოვიჩი, დისის მამა, დასახლდა საუკუნის შუა ხანებში კუმანოვოს მიდამოებიდან. ვლადისლავმა დაამთავრა დაწყებითი სკოლა მშობლიურ ზაბლაჩეში და გიმნაზიის პირველი ექვსი კლასი ჩაჩაკში, შემდეგ კი 1897 წელს ჩააბარა მეშვიდე კლასი ზაეჩარის გიმნაზიაში. გიმნაზია ვერ დაამთავრა, რადგან არ ჩააბარა საატესტატო გამოცდები, თუმცა ამან არ შეუშალა ხელი და ვლასისლავმა დაიწყო მუშაობა დროებითი მასწავლებლის თანამდებობაზე სოფელში ზაიეჩარის მახლობლად 1906-1908 წლებში.

ლიტერატურული საქმიანობის დასაწყისი
პრლიტიდან გადავიდა ბელგრადში, სადაც დაიწყო პირველი ლექსების გამოქვეყნება ჟურნალებში „სერბული ლიტერატურული მესინჯერი“, „ახალი ნაპერწკალი“, „ბრანკოს წრე“ ფსევდონიმით დისი (სახელის შუა მარცვალი). დისმა თავისი პოეტური შთაგონება და მხარდაჭერა იპოვა სკადარლიას ბოჰემურ წრეებში, რომლებიც წარმოადგენდა აკადემიური და პროფესორული ელიტის სრულ საწინააღმდეგოს კნეზ-მიჰაილოვას ქუჩის გარშემო. თანამედროვეები ახსოვდათ, როგორც ახალგაზრდა, ანემიური და ნერვიული ადამიანი, რომელიც იყო თხელი ნერვების მქონე და შთაგონებული მზერით. დისი ხშირად მოძრაობდა სიმე პანდუროვიჩის, ანტუნ გუსტავ მატოშის, მილან სიმიჩის, ლუკა სმოდლაკას თანხლებით.

განათლება და პირველი სამუშაო
დისი იყო საშუალო მოსწავლე, მაგრამ მეშვიდე კლასში ჩაჩკის გიმნაზიაში დაწერა თავისი პირველი ლექსი „ფანჯარაზე სანთელი იწვის“ გერმანულ ენაზე, რომელსაც ძლივს ალაპარაკებდა. ორჯერ შეეცადა წარუმატებლად ატესტატის მიღებას. როდესაც მეორედაც ვერ ჩააბარა ზაიეჩარში, მან კომისიის თავმჯდომარე ვუკაშინ ვეიზოვიჩი მოიწვია ლუდზე და უთხრა: „მინდა ერთი ჭიქა ლუდი დავლიოთ. მე არ ვბრაზობ, სამართლიანად ჩავაბარე. მაგრამ ეს არ გვაქცევს მტრებად. მე გპატიღებ...“
არმიაში არ წავიდა. განთავისუფლდა ვიწრო გულმკერდის გამო და მეგობრების რეკომენდაციით გახდა დროებითი მასწავლებელი პრლიტის სოფელში, ზაიეჩარის მახლობლად. ყველაფერი იმ იმედით, რომ ექნებოდა საკმარისი დრო ლექსებისთვის. რთული იყო, მაინც, ყოფილიყო მარტოობასა და სიწყნარეში, ამიტომ ბევრ ღამეს ატარებდა გლეხებთან ერთად. ქალაქში წელიწადში ერთხელ მიდიოდა ხელფასისთვის, რომლის გარეშედაც დილით ბრუნდებოდა სოფელში, მეცადინეობის შემდეგ. და იწყებოდა ახალი ოცდაათი დღე მარხვისა, ზაიეჩარში წასვლამდე.

ბელგრადული პერიოდი
ეს გაგრძელდა ორი წელი, როდესაც გადაწყვიტა მასწავლებლობის მიტოვება და ახლად აღებული ხელფასით წავიდა ბელგრადში, ერთადერთ შესაძლო გზაზე ყველა პოეტისთვის. შევიდა მთლიანად წყნარად ბელგრადელი დიდებულების საზოგადოებაში.
მაღალი და გამხდარი, გრძელი თმითა და სავსებით უჩვეულო ულვაშებით, სათვალეებით, რომელთა მიღმა ჩანდა საოცარ მზერა, ყოფილმა მასწავლებელმა ზაიეჩარის მიდამოებიდან ნუშიჩისა და რატკო მინიჩის დახმარებით მოახერხა პირველი სამუშაოს პოვნა. პოეტი, რომელიც მოგვიანებით გახდებოდა მუდმივი მცხოვრები ყველა ჩვენი ანთოლოგიისა, მუშაობდა ვაჭრობაში და უჩიოდა მეგობრებს, რომ მთელი დღე ქლიავს ჭამდა.
პირველი ხელფასიდან ამობეჭდა ვიზიტკა, რომელზეც მხოლოდ დისი იყო დაწერილი. ეს იყო შემოკლება, ანუ თავისი სახელის შუა მარცვალი ვლადისლავ, თუმცა ზოგიერთი ამტკიცებდა, რომ ეს იყო ქალაქის სახელი დანტეს „ჯოჯოხეთიდან“, ხოლო სხვები ამტკიცებდნენ, რომ ეს იყო სერბული შუასაუკუნეო სახელწოდება ევროპული დასავლეთისთვის.
ორჯერ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, ცხოვრობდა არაფრისგან: კორექტურებისა და ყოველდღიური გაზეთების თანამშრომლობისგან, უცნობი და უხილავი საქმეებისგან პოეტისა, რომელსაც უარყოფითად აკრიტიკებდა იოვან სკერლიჩი, იმ დროის ყველაზე გავლენიანი კრიტიკოსი.

ქორწინება და ოჯახი
მისი ცხოვრების წესი ბევრად შეიცვალა ქორწინების შემდეგ ქრისტინა-ტინკაზე, ახალგაზრდა და ლამაზ საფოსტო მოხელეზე, რომელიც მაშინვე გამოავლინა თავის ლექსებში. ქორწინება შედგა ძველ მარკოზის ეკლესიაში 1911 წლის სექტემბერში. მან, მოგვიანებით დაწერა ამის შესახებ: „ქორწინება? ანეკდოტისთვის იყო, თუმცა გადაჭარბებული, განსაკუთრებით ამ ბეჭდით. მე ბეჭედი დამავიწყდა, ხოლო მის გარეშე არ შეიძლებოდა, ამიტომ დისის დამ მოირბინა, რომ მოეტანა“.
ოჯახისა და მეგობრების გარემოცვაში, დისიმ ერთხელ თქვა: „ქორწინების ოთხი წლის განმავლობაში არ ვყოფილვართ ოთხჯერ მარტო, სტუმრების გარეშე, არც ვსადილობდით, არც ვვახშმობდით.“
ქორწინებაში ჰყავდა ორი შვილი - გორდანა და მუტიმირი. ექვსწლიანი ქალიშვილი გორდანა დაიღუპა უყურადღებობით გამოწვეულ ხანძარში 1918 წელს. შვილმა მუტიმირმა დაამთავრა გიმნაზია და 1940 წელს დიპლომი მიიღო ბელგრადის იურიდიულ ფაკულტეტზე. ომის დროს იყო რავნა გორაზე, როგორც კაპიტანი დრაჟე მიჰაილოვიჩის არმიაში. ომის შემდეგ დაბრუნდა ბელგრადში და 1945 წელს გაუჩინარდა.