iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
შავთავა ყანჩა

შავთავა ყანჩა — ფრინველი ყანჩისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 85 სმ, ფრთის შლილი — 150 სმ. იგივე ზომისაა, როგორიც რუხი ყანჩა და მისგან ოდნავ განსხვავდება შეფერილობით (შედარებით მუქია). სხეულის ზედა ნაწილი მუქი ნაცრისფერია, ქვედა კი — ღია. გავრცელებულია აფრიკაში, საჰარის სამხრეთით, აგრეთვე მადაგასკარზე. დასავლეთაფრიკული პოპულაციის ფრინველები წვიმების სეზონის დროს მიგრირებენ ჩრდილოეთით. ბუდობენ კოლონიებად წყალსატევებთან ახლოს მდებარე ხეებსა და ლელქაშის ბუჩქნარებში, ისეთ ადგილებშიც, სადაც ვხვდებით რუხ წეროს, ისინი შერეულ კოლონიებადაც კი ბუდობენ. დედალი დებს 2–4 კვერცხს. ინკუბაცია გრძელდება 25–28 დღე-ღამე. შავთავა ყანჩა ნადირობს როგორც წყალთან ახლოს, ასევე მისგან მოშორებით. იკვებება უმთავრესად თევზითა და ბაყაყებით, აგრეთვე მცირე ძუძუმწოვრებითა და სხვა ფრინველებით. ხშირად შეიძლება დაკვირვება, თუ როგორ ყარაულობს შავთავა ყანჩა მსხვერპლს.
წითური ყანჩა

წითური ყანჩა — ფრინველი ყანჩისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 78–97 სმ, ფრთის შლილი 120–152 სმ აღწევს. ამხელა ზომების მიუხედავად, 0,5-დან 1,35 კგ-მდე იწონის. შეფერილია მოწაბლისფრო-მურად, ზურგი ნაცრისფერი აქვს. ფრენისას თავი და კისერი წინ მოკლედ აქვს გაშვერილი და ქმნის ჩამოშვებული მარყუჟის სილუეტს. გავრცელებულია ევროპაში (ბუდობისას), სამხრეთ აზიასა და აფრიკაში; გვხვდება საქართველოშიც. ბინადრობს ლერწმნარებში წყალთან ახლოს. ევროპული ყანჩები იზამთრებენ აფრიკის კონტინენტზე, საჰარის სამხრეთით. სხვა მსხვილი ყანჩების მსგავსად, წითური ყანჩა ხეებზე ნაკლებად ჯდება. გრძელი თითების მეშვეობით შეუძლია გახურებულ ქვიშაზე სიარულიც. შეშინებული წითური ყანჩა ლერწმებით გარშემორტყმულ ადგილას იტუზება, ნისკარტს ვერტიკალურად ზევით წევს და ამგვარად ცდილობს დამალვას. ამ ქცევით ძალიან წააგავს ყარაულას. უმეტესად აქტიურია შებინდებისას. უმთავრესად იკვებება 20 სმ-მდე სიგრძია თევზებით, რომლებსაც ყარაულობის შემდეგ იჭერს. დაჭერის შემდეგ მსხვერპლს შებერტყავს, რათა მოაბრუნოს სასურველი პოზიციისაკენ და ყლაპავს თავით წინ. აგრეთვე ჭამს მწერებს, კიბოსნაირებს, ამფიბიებსა და მღრღნელებს. ცუდად ცურავს და ამიტომ ერიდება ღრმაწყლოვან ადგილებს. ბუდეს იკეთებს ზრდასრულ ლერწმებში, ბუჩქებსა და ლელქაშებში. აგრეთვე ხშირად ბუდობს 20-მდე წყვილისაგან შედგენილ კოლონიებში, ახასიათებს სხვა სახეობის ყანჩებთან და ჩვამებთან ერთად ცხოვრება. ამგვარ გაერთიანებებში წითური ყანჩის ბუდე სხვა ბუდეებზე ქვემოთაა განლაგებული. დედალი დებს 3–5 მოცისფრო-მკრთალ კვერცხს. კრუხობს ორივე მშობელი. ინკუბაცია 4 კვირა გრძელდება. ბარტყებს კვებავენ ჩიჩახვიდან ამოღებული, უკვე გადამუშავებული საკვებით.

ქვესახეობები
. . , 1766 — სამხრეთ და ცენტრალური ევროპიდან აღმოსავლეთით შუა აზიამდე, ახლო აღმოსავლეთი, აფრიკა (საჰარის სამხრეთით).
. . , 1834 — სამხრეთი და აღმოსავლეთი აზია, მალაის არქიპელაგი.
. . , 1966 — მწვანე კონცხის კუნძულები.
. . , 1910 — კ. მადაგასკარი.
გაიოზ გოგიბერიძე

გაიოზ გალაქტიონის ძე გოგიბერიძე (დ. 5 თებერვალი, 1922, სოფ. ხიდისთავი, ახლანდ. ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი — გ. 11 დეკემბერი, 2000, ბათუმი) — ქართველი მსახიობი, აჭარის დამსახურებული არტისტი (1957), საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1982 ).

ბიოგრაფია
1938–1941 და 1943–1950 წლებში იყო ბათუმის, ჩოხატაურის, ხულოს თეატრების მსახიობი; 1951–1956 წლებში მუშაობდა თბილისის მოზარდ მაყურებელთა თეატრში, შემდეგ — ქუთაისის ლადო მესხიშვილის სახელობის სახელმწიფო დრამატულ თეატრში. 1956 წლიდან კვლავ ბათუმის ი. ჭავჭავაძის სახელობის სახელმწიფო დრამატული თეატრის დასის წევრი იყო. გოგიბერიძის მიერ შესრულებული როლებს შორის აღსანიშნავია: ონისე (ალექსანდრე ყაზბეგის „ხევისბერი გოჩა“), უფლისწული (მიხეილ ჯაფარიძის „ჟამთაბერის ასული“), პეპო (გაბრიელ სუნდუკიანის „პეპო“), ესოპე (გილერმე ფიგეირედოს „მელა და ყურძენი“), კოჩკარიოვი (ნიკოლოზ გოგოლის „ქორწინება“), არტური (ეთელ ლილიან ვოინიჩის „კრაზანა“), ბაში- აჩუკი (აკაკი წერეთლის „ბაში-აჩუკი“), კასიო (უილიამ შექსპირის „ოტელო“), მანუჩა (ვალერიან კანდელაკის „მაია წყნეთელი“), ზაროვაველი (ეჟი იურანდოტის „მეცხრე წმინდანი“).
ელეანორ არაგონელი

ელეანორ არაგონელი შეიძლება იყოს:

ელეანორ არაგონელი — არაგონის მეფე ალფონსო -ის ქალიშვილი, ტულუზის გრაფინია.
ელეანორ არაგონელი — ინფანტ პედრო არაგონელის ქალიშვილი, კვიპროსის დედოფალი.
ელეანორ არაგონელი — რანდასოს ჰერცოგ ხუან არაგონელის ასული, კალტაბელოტას ჰერცოგინია.
ელეანორ არაგონელი — არაგონის მეფე პედრო -ის ქალიშვილი, კასტილიისა და ლეონის დედოფალი.
ელეანორ არაგონელი — არაგონის მეფე ფერდინანდ -ის ასული, პორტუგალიის დედოფალი.
ნუგზარ ვაწაძე

ნუგზარ ვაწაძე (დ. 10 ივნისი, 1937, თბილისი — გ. 9 ივნისი, 2018) — ქართველი კომპოზიტორი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1983).

1961 წელს დაამთავრა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია.

1959 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას სხვადასხვა მუსიკალურ სკოლასა და მესამე სამუსიკო სასწავლებელში. ის ავტორია: ორი ერთნაწილიანი საფორტეპიანო კონცერტი (1956, -; 1961, -); სიმებიანი კვარტეტი (1961, - სამ ნაწილად), რომელსაც 1962 წელს მიენიჭა პირველი პრემია ახალგაზრდა კომპოზიტორთა შემოქმედების საკავშირო დათვალიერებაზე, მოსკოვში; „იუმორესკა“ სიმფონიური ორკესტრისათვის, სიუიტა სიმფონიური ორკესტრისათვის ოპერიდან „ზღვა, მზე და ბიჭუნა“; მას ეკუთვნის მრავალი სიმღერა, მუსიკა სპექტაკლებისა და კინოფილმებისათვის, ესენია: „მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი“ (1962), „სინათლე ჩვენს ფანჯრებში“ (1969), „პიერი მილიციის თანამშრომელი“ (1965); ანიმაციური ფილმები: „მამლაყინწა“ (1979), „მონადირე, ბიჭი და ძაღლი“ (1970), „ბომბორა“(1968), „ო, მოდა, მოდა...“ (1968); გადაღებულია ფილმში „არ დაიჯერო, რომ აღარა ვარ“ (1975).
ომარ მინდორაშვილი

ომარ მინდორაშვილი (დ. 27 მარტი, 1943, თბილისი, საქართველო — გ. სექტემბერი, 2018) — ქართველი კომპოზიტორი.

1969 წელს დაამთავრა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია (კლარნეტის კლასი), ხოლო 1976 წელს (საკომპოზიციო).

1968–1974 წლებში იყო ვ. აბაშიძის სახელობის თბილისის მუსიკისა და დრამის სახელმწიფო თეატრის ორკესტრის კონცერტმეისტერი; 1974 წლიდან თბილისის 31–ე საშუალო სკოლასთან არსებული სამუსიკო სტუდიის ხელმძღვანელი; 1979 წლიდან ასწავლიდა ბლოკ–ფლეიტას ვ. სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიასთან არსებულ ექსპერიმენტულ სკოლა–ათწლედში.

დაწერილი აქვს: სიმფონიური ნაწარმოებები — სიმფონია (1980), კონცერტი ფაგოტისა და სიმფონიური ორკესტრისათვის (1981), პოემა (1982); კამერულ–ინსტრუმენტული ნაწარმოებები — კვინტეტი ხისჩასაბერი ინსტრუმენტებისათვის (1975), სონატა ფლეიტისა და ფორტეპიანოსათვის (1977), საფორტეპიანო პიესების ციკლი (1977), ნონეტი (1977), იუმორესკა ბლოკ–ფლეიტის ანსამბლისათვის (1979), პარაფრაზები ბლოკ–ფლეიტის ანსამბლისათვის (1980), სექსტეტი ფორტეპიანოსა და სასულე ინსტრუმენტებისათვის (1981); ნაწარმოებები მუსიკალური თეატრისათვის (1983); ვოკალური ციკლები, საბავშვო სიმღერები და ინსტრუმენტული პიესები.
სამხრეთამერიკული ყანჩა

სამხრეთამერიკული ყანჩა — ფრინველი ყანჩისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 95–130 სმ, ფრთის შლილი 42,1–45,5 სმ, კუდის სიგრძე 16,1–17,3, ნისკარტისა — 12–4,8 სმ; ზურგი ნაცრისფერი აქვს, კისერი — თეთრი, თავის ზედა ნაწილი — შავი, ქვედა — თეთრი, მუცელი — შავი, ფეხები — ვარდისფერი, მკერდი — თეთრი, რომელზეც შავი ზოლები გასდევს. არ ახასიათებს სქესობრივი დიმორფიზმი. გავრცელებულია თითქმის მთელ სამხრეთ ამერიკაში (არგენტინა, ბოლივია, ბრაზილია, ჩილე, კოლუმბია, ეკვადორი, საფრანგეთის გვიანა, გაიანა, პანამა, პარაგვაი, პერუ, სურინამი, ურუგვაი, ვენესუელა). აგრეთვე „სტუმრობს“ ტრინიდადსა და ტობაგოს, ფოლკლენდის კუნძულებს და ტრისტან-და-კუნიას. ბინადრობს მდინარეებთან, ჭაობებთან და მტკნარ ტბებთან. ხშირად ვხვდებით ხეებზე. იკვებება ძირითადად მსხვილი თევზებით, აგრეთვე ბაყაყებით და წყლის მწერების ლარვებით. ბუდეს აკეთებენ ჭაობებში ან მტაცებლებისთვის მიუწვდომელ სხვა ადგილებში. ბუდისათვის ირჩევს მაღალ, 20-დან 25 მ-მდე სიმაღლის ხეებს. იგი აგებულია ტოტებითა და გამომშრალი ლერწმით, რომლის დიამეტრი 65 სმ აღწევს. დედალი დებს 3 ცისფერ კვერცხს თეთრი წინწკლებით. ინკუბაცია გრძელდება 20–23 დღე-ღამე.
იზაბელ კოიმბრელი

იზაბელ კოიმბრელი (; დ. 1 მარტი, 1432, კოიმბრა, პორტუგალია — გ. 2 დეკემბერი, 1455, ევორა, პორტუგალია) — ავისთა დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე ჟუან -ის ვაჟის, კოიმბრას ჰერცოგ პედრუ ავისის ქალიშვილი. პორტუგალიის დედოფალი 1447-1455 წლებში როგორც მეფე აფონსუ -ის პირველი მეუღლე. პორტუგალიის მეფე ჟუან -ის დედა

ბიოგრაფია
იზაბელი დაიბადა 1432 წლის 1 მარტს, პორტუგალიის ქალაქ კოიმბრაში. იგი იყო კოიმბრას ჰერცოგ პედრუ ავისისა და მისი ცოლის, იზაბელა ურგელის ქალიშვილი. მამამისი იყო თვით პორტუგალიის განსვენებული მეფე ჟუან -ისა და მისი ცოლის, ინგლისელი პრინცესა ფილიპა ლანკასტერის ვაჟი.

იზაბელს მამის ხაზით, ბიძაშვილად ერგებოდა პორტუგალიის მეფე აფონსუ , რომლის რეგენტიც 1439 წლიდან მოყოლებული იზაბელის მამა, ჰერცოგი დე კოიმბრა იყო. 1445 წელს მამის გავლენის წყალობით იგი მეფე აფონსუზე იქნა დანიშნული, რასაც გარკვეულწილად კონფლიქტი მოჰყვა მათ კიდევ ერთ ბიძაშვილთან, ბრაგანსას ჰერცოგთან, რომელსაც თავის მხრივ თვითონ სურდა იზაბელზე დაქორწინება. იზაბელი და აფონსუ 1447 წლის 6 მაისს დაქორწინდნენ, ამის შემდეგ იგი პორტუგალიის დედოფალი გახდა. ქორწილის დღეს მეუღლემ ახალ დედოფალს რამდენიმე ქალაქი აჩუქა, როგორებიცაა სანტამერი, ალვაიასერე, სინტრა და ტორეს ვედრასი.

მათი ქორწინება საკმაოდ იღბლიანი აღმოჩნდა და წყვილს მალევე შეუყვარდა ერთმანეთი. 1448 წლიდან აფონსუმ იგი თავის უმაღლეს მრჩევლად დანიშნა. მალევე იზაბელის მამა გარდაიცვალა (იყო ეჭვები, რომ იგი მოკლეს), მისი ძმა კი გააძევეს. თუმცაღა იზაბელი მხოლოდ საკუთარი და თავისი ქმრის კეთილდღეობაზე ზრუნავდა, რის გამოც კოიმბრას საჰერცოგო მათ მფლობელობაში გადავიდა 1454 წლამდე, მანამ სანამ მისი ძმა დევნილობიდან არ დაბრუნდა. მიუხედავად ყველაფრისა იზაბელის ძმა სამეფო კარზე დიდი პატივით მიიღეს და და-ძმას არც არაფერი შეუმჩნევია. 1455 წლის 2 დეკემბერს, 23 წლის იზაბელი გარდაიცვალა, თუმცა ძალიან ბევრი მისი თანამედროვე და ახლანდელი ისტორიკოსი თვლის, რომ იგი მოწამლეს.

შვილები
ჟუანი (29 იანვარი, 1451), გარდაიცვალა დაბადებისას;
ჟუანა (დ. 6 თებერვალი, 1452 — გ. 12 მაისი, 1490), პორტუგალიის პრინცესა, გარდაიცვალა გაუთხოვარი და უშვილო, 1693 წელს რომის პაპმა ინოკენტი -მ იგი წმინდანად შერაცხა;
ჟუან (დ. 3 მარტი, 1455 — 25 ოქტომბერი, 1495), პორტუგალიის მეფე, ცოლად შეირთო ელეონორ ვიზეუელი, რომელთანაც შეეძინა ერთი ვაჟი, თუმცა იგი ტახტზე ვერ ავიდა.
ჟუანა პორტუგალიელი

ჟუანა პორტუგალიელი (, ; დ. 31 მარტი, 1439, ალმადა, პორტუგალია — გ. 13 ივნისი, 1475, მადრიდი, კასტილია) — ავისის დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე დუარტე -ისა და მისი ცოლის, დედოფალ ელეანორ არაგონელის ნაბოლარა ქალიშვილი. კასტილიისა და ლეონის დედოფალი 1455-1474 წლებში როგორც ენრიკე -ის მეუღლე. პორტუგალიის დედოფალ ხუანა დე ბელტრანეხას დედა.

ბიოგრაფია
ადრეული წლები
ჟუანა დაიბადა 1439 წლის 31 მარტს, პორტუგალიის ქალაქ ალმადაში. იგი იყო პორტუგალიის განსვენებული მეფე დუარტე -ისა და მისი ცოლის, დედა-დედოფალ ელეანორა არაგონელის ქალიშვილი. მამამისი მის დაბადებამდე ექვსი თვით ადრე დაიღუპა და შესაბამისად იგი მათი ნაბოლარა შვილი იყო. ტახტზე ამ დროს მისი უფროსი, მცირეწლოვანი ძმა აფონსუ იჯდა, რეგენტი კი მათი დედა იყო, თუმცა მისი გაჩენიდან მალევე დედამისს რეგენტობა ჩამოერთვა და ეს წოდება ბიძამისს, კოიმბრას ჰერცოგს გადაეცა. ამის შემდეგ ელეანორი კასტილიაში წავიდა ქალიშვილ ჟუანასთან ერთად, სადაც იგი 1445 წელს გარდაიცვალა. კასტილიაში ცხოვრებისას იგი თანდათან უახლოვდებოდა პორტუგალიის მეფე ენრიკე -ს.

კასტილიის დედოფალი
1455 წლის 21 მაისს, ქალაქ კორდობაში ჟუანა და ენრიკე დაქორწინდნენ. იგი მისი მეორე ცოლი იყო, რადგან მანამდე ენრიკეს ცოლად მისი ბიძაშვილი ბლანკა ნავარელი ჰყავდა, რომელიც ცამეტწლიანი ქორწინების შემდეგ გარდაიცვალა. ამბობდნენ, რომ მათი ქორწინება არასდროს ყოფილა ნამდვილი, რადგანაც სავარაუდოდ მეფე ამ დროს უკვე იმპოტენტი იყო. ამასთან ჟუანა და ენრიკე პირველი თაობის ბიძაშვილები იყვნენ, როგორც ფერდინანდ არაგონელისა და ელეანორ ალბუკერკეს შვილიშვილები. დაქორწინებიდან რამდენიმე წლის შემდეგ, 1462 წელს ჟუანამ ქალიშვილი გააჩინა, სახელად ხუანა, რომელსაც ესპანელებმა მეტსახელად ბელტრანეხა შეარქვეს, რადგან მის მამად არა მეფე ენრიკე, არამედ ბელტრანეხას ჰერცოგი მოიაზრებოდა, რომელიც დედოფლის საყვარელი იყო.

ჭორების გასაქარწყლებლად ენრიკემ პატარა ხუანა სასწრაფოდ მოაშორა სამეფო კარს და კოკას ციხესიმაგრეში გაამწესა სასულიერო პირების ზედამხედველობის ქვეშ. მალევე დედოფალმა ჟუანამ კვლავ გაიჩინა საყვარლები, რომლებთანაც მას ორი ვაჟი შეეძინა. მოგვიანებით, მეფე ენრიკემ განაცხადა, რომ მათი ქორწინება არასდროს ყოფილა კონსოლირებული, რის გამოც 1468 წელს გასცილდა ჟუანას, თუმცა დედოფლის წოდება დაუტოვა.

1474 წელს ენრიკეს გარდაცვალების შემდეგ კასტილიის ტახტზე მისი ნახევარ-და, ფერდინანდ არაგონელის მეუღლე, ისაბელ კასტილიელი ავიდა, თუმცა მალევე ჟუანამ და მისმა ქალიშვილმა ხუანამ ტახტზე განაცხადეს პრეტენზია, როგორც ენრიკეს მემკვიდრეებმა, რის გამოც დაიწყო ომი კასტილიის მემკვიდრეობისთვის (1475-1479), რომელშიც ჟუანა და ხუანა დამარცხდნენ. თავად ჟუანა ამ მარცხს ვერ მოესწრო, რადგანაც იგი 1475 წლის 13 ივნისს გარდაიცვალა, 36 წლის ასაკში.

ჰერალდიკა
გრიგოლ სინაიტი

გრიგოლ სინაიტი (დ. საუკუნის 60-იანი წლები — გ. საუკუნის 40-იანი წლები) — ბიზანტიური მისტიკური მოძღვრების — ისიხიზმის ფუძემდებელი. ისიხისტების მოძრაობას ხელმძღვანელობდა ათონის მთაზე. აქვე დაწერა თავისი რელიგიურ-ფილოსოფიური თხზულებანი, რომლებშიც სცადა ასკეტიზმის დაფუძნება და სამონასტრო მჭვრეტელობითი მისტიკური მრავალსაუკუნოვანი გამოცდილების განზოგადება. დიდი გავლენა მოახდინა ძველი რუსეთის რელიგიურ-ფსიქოლოგიურ მოძღვრებაზე. გრიგოლ სინაიტის ცხოვრება აღწერა მისმა მოწაფემ, კონსტანტინოპოლის პატრიარქმა კალისტემ (რუსულ ენაზე თარგმნა ი. სოკოლოვმა, 1904).
ვარხვი

ვარხვი — ფრინველთა გვარი ვარხვისნაირთა რიგისა. აერთიანებს 8 სახეობას, რომელთაგან საქართველოში გვხვდება 2 — ვარდისფერი ვარხვი და ხუჭუჭა ვარხვი. გავრცელებულნი არიან ყველა კონტინენტის (ანტარქტიდის გარდა) ზომიერ და ტროპიკულ სარტყლებში. რიგში ყველაზე მსხვილი ფრინველები არიან, მათი სხეულის სიგრძეა 130–180 სმ, მასა 7–14 კგ. იერი ძალიან დამახასიათებელი აქვს: მოუქნელი, მასიური ტანი, დიდი ფრთები, მოკლე და მსხვილი ფეხები თითებს შორის ფართო აპკებით, მოკლე და მომრგვალებული ბოლო. კისერი გრძელი აქვთ. ნისკარტის სიგრძე 47 სმ აღწევს, მის ბოლოში გააჩნია კაუჭი, ხოლო ქვედა მხარეს წელვადი კანის „ჩანთა“, რომელსაც თევზჭერის დროს იყენებს. შეფერილნი არიან ღია ფერებში — თეთრად, მონაცრისფროდ, ზოგჯერ დაჰკრავთ ვარდისფერი. საფრენი ბუმბული მუქია. ზოგჯერ ახასიათებთ ქოჩორიც. ახალგაზრდა ინდივიდები რუხი და მურა ფერისაა. ბინადრობენ ზღვების წყალმარჩხ ადგილებში, არაღრმა მტკნარ და მარილიან ტბებში, დიდი მდინარეების ესტუარებში. მიუხედავად იმისა, რომ მოუქნელი ფრინველები არიან, კარგად ცურავენ და ფრენენ, დიდხანს შეუძლიათ ჰაერში ლივლივიც. მხოლოდ ამერიკულ სახეობებს შეუძლიათ ყვინთვა და სიმაღლიდან წყალში ხტომა. იკვებებიან უმთავრესად თევზით, დღეში შეუძლიათ კილოგრამზე მეტი საკვების მიღება. არის შემთხვევებიც, როცა სხვა ფრინველებსაც კი ჭამენ. მონოგამები არიან მხოლოდ ერთი სეზონის განმავლობაში. ბუდობენ კოლონიებად, ხშირად სხვა წყლის პირას ბინადარ ფრინველებთან ერთად. მსხვილი ინდივიდები ბუდობენ მიწაზე ან ლერწმნარში, ხოლო მცირე ზომისანი — წყალსატევთან ახლოს გაზრდილ ხეებზე. ბუდეს დედალი აშენებს, მამალი კი საჭირო მასალას ზიდავს. ხშირად რამდენიმე წყვილი ერთად აკეთებს საერთო ბუდეს. დედალი დებს 1-დან 4-მდე (უმთავრესად 2–3) მოცისფრო ან მოყვითალო კვერცხს ხორკლიანი ნაჭუჭით. კრუხობს ორივე მშობელი, მაგრამ დედალი უფრო ინტენსიურად. ინკუბაცია 30–42 დღე-ღამე გრძელდება. ბარტყები ბრუცები და საფარველის გარეშე იჩეკებიან, 8–10 დღეში იმოსებიან ბუმბულით, 70–75 დღეში კი ფრენასაც სწავლობენ. თავიდან მათ ორივე მშობელი ჩიჩახვიდან ამოღებული თევზით კვებავს.

სახეობები
იოსებ გოგიტიძე

იოსებ (სოსო) რევაზის ძე გოგიტიძე (დ. 31 მაისი 1962, ქობულეთი) — გენერალ-მაიორი (1994 წ.), აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის სახელმწიფო უშიშროების მინისტრი (1993-2004 წწ.).

ბიოგრაფია
1991 წელს დაამთავრა ქ. როსტოვის საინჟინრო-სამშენებლო ინსტიტუტი რუსეთში. ამავე წელს სამსახური დაიწყო აჭარის შინაგან საქმეთა სამინისტროში უზენაესი საბჭოსა და მთავრობის დაცვის ქვეგანყოფილების უფროსად. 1993 წლის ოქტომბერში დაინიშნა აჭარის შინაგან საქმეთა მინისტრის პირველ მოადგილედ. 1993 წლის ნოემბრიდან 2004 წლის მაისამდე იყო აჭარის სახელმწიფო უშიშროების მინისტრი. დაჯილდოებული იყო ვახტანგ გორგასლის ხარისხის (1996 წ.) და ღირსების (1997 წ.) ორდენებით. აჭარის ავტონომიის მეთაურის, ასლან აბაშიძის გადადგომის შემდეგ საქართველო დატოვა.

ხელისუფლებიდან ჩამოშორების შემდეგ გოგიტიძეს ბრალად ედებოდა 1993-2004 წლებში ასლან აბაშიძესთან ერთად უკანონო შეიარაღებული ფორმირების შექმნა, თენგიზ ასანიძესთვის თავისუფლების უკანონოდ აღკვეთა, ასევე პირთა ჯგუფთან ერთად აჭარის უშიშროების სამინისტროს კუთვნილი 2.2016.67 ლარის მითვისება, 2004 წლის 2 მაისს ასლან აბაშიძესთან და სხვა პირებთან ერთად ტერორისტული აქტების ორგანიზება. 2016 წელს ბათუმის საქალაქო სასამართლომ გოგიტიძე დამნაშავედ სცნო და დაუსწრებლად განუსაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 12 წლით.
ელიზბარ გოგიტიძე

ელიზბარ შაბანის ძე გოგიტიძე (დ. 20 სექტემბერი (3 ოქტომბერი), 1907, ქობულეთი, — გ. 1997, ოდესა) — ქართველი მეზღვაური, შორეული ნაოსნობის კაპიტანი.

ბიოგრაფია
1931 წელს დაამთავრა ოდესის საზღვაო სასწავლებელი, შემდგომ კი ლოიდის საზღვაო სასწავლებელი (დიდი ბრიტანეთი). 1931–35 წლებში მუშაობდა შავი ზღვის ფლოტის გემებზე კაპიტნის თანაშემწედ, კაპიტნად. მსოფლიო ომის დროს გადაჰქონდა ტვირთი ამერიკის შეერთებული შტატებიდან საბჭოთა კავშირის ნავსადგურებში. ტრანსატლანტიკურ საერთაშორისო საზღვაო სივრცეში, პირველი კაპიტანი იყო საბჭოთა კავშირიდან, რომელსაც უფლება ჰქონდა ლოცმანის გარეშე შესულიყო მსოფლიოს ნებისმიერ საზღვაო ნავსადგურში. იყო გემების „როსიის“, „ლატვიისა“ და „შოთა რუსთაველის“ კაპიტანი, ხოლო 1988 წლიდან – კაპიტან-დამრიგებელი შავი ზღვის ფლოტში. 1960 წელს რეჟისორმა რამაზ ჭიაურელმა მასზე შექმნა დოკუმენტური ფილმი „კაპიტანი გოგიტიძე“.
აგნეს მერანიელი

აგნეს მერანიელი (, ; დ. 1175 — გ. 20 ივლისი, 1201) — მერანიის ჰერცოგ ბერთოლდის ასული. საფრანგეთის დედოფალი 1196-1200 წლებში, როგორც ფილიპ -ის მესამე ცოლი და მისი ორი შვილის დედა.

ბიოგრაფია
აგნესი დაიბადა 1175 წელს, საღვთო რომის იმპერიაში შემავალ პატარა მერანიის საჰერცოგოში, ბავარიის მახლობლად. იგი იყო მერანიის ჰერცოგ ბერთოლდისა და მისი მეუღლის, ჰერცოგინია როშლიცელის ასული.

1193 წელს საფრანგეთის მეფე ფილიპ გასცილდა თავის მეორე მეუღლეს, დედოფალ ინგებორგ დანიელს, რის შემდეგაც მეორე საცოლის ძიება დაიწყო. სულ სამ წელიწადში, 1196 წლის ივნისში, ფილიპი და აგნესი დაქორწინდნენ, რითაც აგნესი საფრანგეთის დედოფალი გახდა. ამ ქორწინებით რომის პაპი ინოკენტი ერთობ უკმაყოფილო დარჩა, რადგან ეკლესიურად ფილიპი და ინგებორგი მაინც ცოლ-ქმარი იყვნენ. თავად ინგებორგიც ქმართან შერიგებას ითხოვდა, ფილიპი კი მასთან ჯვრის აყრას სთხოვდა პაპს. რომის პაპი დიდ ხანს ფიქრობდა, თუ როგორ მოქცეულიყო, საბოლოოდ კი 1200 წელს ინგებორგისა და ფილიპის შერიგება და კვლავ შეუღლება მოახერხა, აგნესს კი გააცილა.

მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე დედოფალი აღარ იყო, მეფე მაინც ზრუნავდა მასზე. მას პუასუს სასახლე უბოძა პარიზთან ახლოს, სადაც 1201 წლის 20 ივლისს, 25-26 წლის აგნესი მშობიარობის დროს გულის გასკდომით გარდაიცვალა. იგი დაკრძალულია ნანტში.

ოჯახი
აგნესსა და ფილიპეს ოთხწლიანი ქორწინებიდან ორი შვილი შეეძინათ: ფილიპი და მარი. ვინაიდან მათი ქორწინება ეკლესიურად არაკანონიერი იყო, ისინიც უკანონო ბავშვებად იყვნენ ცნობილები, ისე, როგორც საყვარლებთან შეძენილი შვილები, თუმცა რომის პაპმა 1201 წელს ისინი კანონიერ შვილებად სცნო. აგნესის პიროვნებაზე ძალიან ცოტა რამაა ცნობილი, მაგრამ ცნობილია, რომ სწორედ მისი გავლენით მოსთხოვა ფილიპმა პაპს მათი შვილების კანონიერად ცნობა. ფილიპი ბოლონიის ჰერცოგი გახდა, ცოლად მატილდა ბოლონიელი შეირთო, მასთან ორი შვილი შეეძინა და 1235 წელს გარდაიცვალა 25 წლის ასაკში. რაც შეეხება მარის, იგი პირველად ცოლად გაჰყვა ნემურის გრაფ ფელიპე -ს, მისი გარდაცვალების შემდეგ კი მისთხოვდა ბრაბანტის ჰერცოგ ჰაინრიხ -ს, რომელთანაც ორი გოგონა შეეძინა და გარდაიცვალა 1224 წელს, 25 წლის ასაკში.
მარგარიტა ბურგუნდიელი

მარგარიტა ბურგუნდიელი (; დ. 1290 — გ. 30 აპრილი, 1315) — ბურგუნდიის ჰერცოგ რობერ -ის ასული. ნავარის დედოფალი 1305-1315 და საფრანგეთის დედოფალი 1314-5 წლებში როგორც ლუი -ის მეუღლე. ნავარის დედოფალ ჟანა -ის დედა.

ბიოგრაფია
მარგარიტა დაიბადა 1290 წელს ბურგუნდიაში. იგი იყო კაპეტინგების დინასტიის ბურგუნდიული განშტოების წარმომადგენელი. მამამისი იყო ბურგუნდიის ჰერცოგი რობერ , ხოლო დედამისი საფრანგეთის მეფე ლუი -ის ასული, პრინცესა აგნეს ფრანგი იყო. იგი მათი უფროსი ქალიშვილი იყო.

1305 წელს მარგარიტა ცოლად შერთეს მის ბიძაშვილს, ნავარის მეფესა და საფრანგეთის ტახტის მემკვიდრე ლუი -ს. ქორწინების პირველი ცხრა წელი წყვილმა სწორედ ნავარაში გაატარა, სადაც საკმაოდ წარმატებულად მეფობდნენ. 1314 წელს, მას შემდეგ რაც მარგარიტას მამამთილი, საფრანგეთის მეფე ფილიპ 1314 წლის 29 ნოემბერს გარდაიცვალა, ტახტზე მისი ქმარი ლუი ავიდა და მაშასადამე მარგარიტაც საფრანგეთისა და ნავარის დედოფალი გახდა. ლუისა და მარგარიტას მხოლოდ ერთი შვილი ჰყავდათ, 1312 წელს დაბადებული პრინცესა ჟანა, მომავალში ნავარის დედოფალი ჟანა , რომელიც 1349 წელს გარდაიცვალა.

1314 წელს საფრანგეთის სამეფო ოჯახში დიდი სკანდალი ატყდა. პარიზის კოშკში დედოფალი მარგარიტა, მისი მული, ინგლისის ქვრივი დედოფალი იზაბელა ფრანგი და ასევე მარგარიტას მაზლის ცოლი, ჰერცოგინია ბლანკა ბურგუნდიელი ერთად გამოიჭირეს მრუშობაში. ცხადია ამან დიდი აჟიოტაჟი გამოიწვია, რის გამოც ლუიმ პაპს მარგარიტასთან გაყრა სთხოვა, მაგრამ პაპმა კონსოლირებული კავშირი არ გაწყვიტა. ამიტომაც მარგარიტაც, იზაბელაცა და ბლანკაც დაატუსაღეს, ცხადია ცალ-ცალკე. თავად მარგარიტა შატო ჟირალდში გამოკეტეს, სადაც საშინლად ცივი ზამთრის გამო მძიმედ დაავადდა და 1315 წლის 30 აპრილს გარდაიცვალა კიდეც, 24-25 წლის ასაკში. მის შემდეგ ლუიმ მალევე შეირთო ცოლად უნგრეთის მეფის ასული კლიმენცია უნგრელი, რომელთანაც მომავალი მეფე ჟან შეეძინა.

მემკვიდრეობა
მარგარიტას ერთად-ერთი ქალიშვილი, ჟანა მოგვიანებით ნავარის დედოფალი გახდა, თუმცა დედამისის მრუშობის გამო დაჭერის გამო მის სახელს მთელი ცხოვრების მანძილზე დიდი ჩირქი ჰქონდა მოცხობილი.

1361 წელს, მას შემდეგ რაც მისი ძმა, ბურგუნდიის ჰერცოგი ფილიპე უშვილოდ გარდაიცვალა, ტახტის უახლოესი მემკვიდრეები მარგარიტასა და მისი დის, ჟანა ბურგუნდიელის შვილები იყვნენ. მარგარიტას შვილიშვილმა, ამ დროს უკვე ნავარის მეფე შარლ -მ ცხადია ბურგუნდიაზე პრეტენზია გამოთქვა, მაგრამ ვინაიდან ნავარას ვერ დატოვებდა, ბურგუნდია კი ძალიან შორს იყო, საბოლოოდ ტახტზე უარის თქმა მოუხდა. ამის გამო ტახტზე მარგარიტას დის, ჟანას შვილიშვილი ადის, რომელმაც დაამყარა ვალუა-ბურგუნდიების დინასტია, რომელიც საუკუნის ბოლომდე მართავდა ბურგუნდიას, ამის შემდეგ კი ის ჰაბსბურგებმა ჩაიგდეს ხელში.
Salvator Mundi

— ლეონარდო და ვინჩის მიერ დაახლოებით 1500 წელს შესრულებული, იესოს, როგორც სამყაროს მხსნელის გამოსახულება. იესოს აცვია რენესანსის პერიოდის ტანსაცმელი, მარჯვენა ხელით იძლევა ბენედიქციას, ხოლო მარცხენა ხელში უჭირავს კალციტის გამჭვირვალე სფერო, რომელიც რენესანსის ეპოქაში სამყაროს განასახიერებდა.

დიდი ხნის განმავლობაში მიიჩნეოდა, რომ ეს იყო დაკარგული ორიგინალის ასლი. რესტავრაციის შემდგომ გამოიფინა ლონდონის ეროვნული გალერიის ლეონარდოს ნამუშევრების სექციაში. რამდენიმე წამყვანი სპეციალისტი მიიჩნევდა, რომ ის იყო ლეონარდო და ვინჩის ორიგინალი ნამუშევარი, თუმცა ამ მოსაზრებას მოწინააღმდეგეებიც ჰყავდა.

ის ლეონარდოს დღემდე შემორჩენილი 20-მდე ნამუშევრიდან ერთ-ერთია და ერთადერთი, რომელიც კერძო კოლექციაშია დაცული. ის 2017 წლის 15 ნოემბერს 450.3 მილიონ დოლარად აბუ-დაბის კულტურისა და ტურიზმის დეპარტამენტის სახელით საუდის არაბეთის პრინცმა ბადრ ბინ აბდულამ კრისტის აუქციონზე შეიძინა, რითიც ყველაზე ძვირად გაყიდულ ნახატებს შორის ახალი რეკორდი დამყარდა. ნახატი გამოიფინება ლუვრ აბუ-დაბიში.
რიჩარდ შელბი

რიჩარდ კრეიგ შელბი (; დ. 6 მაისი, 1934) — ამერიკელი პოლიტიკოსი, აშშ-ის სენატის წევრი ალაბამადან. პირველად აირჩიეს 1986 წელს, იქამდე იყო წარმომადგენელთა პალატის წევრი. ამჟამად იკავებს სენატის მისაკუთრების კომიტეტის თავმჯდომარისა და კონგრესში ალაბამის დელეგაციის ხელმძღვანელის თანამდებობებს.

1994 წლიდან, რესპუბლიკური რევოლუციის შემდეგ, არის რესპუბლიკური პარტიის წევრი; იქამდე იყო დემოკრატი.