Dita e Verës

(დიტა ე ვერეს ან ვერეზა - „ზაფხულის დღე“) — ალბანური გაზაფხულის ფესტივალი და წარმართული დღესასწაული, რომელიც 14 მარტს გაზაფხული-ზაფხულის პერიოდის დასაწყისს აღინიშნება.

ძველ ალბანურ კალენდარში ვერეზა შეესაბამება ახალი წლის პირველ სამ დღეს და აღნიშნავს ზამთრის სეზონის დასასრულს და გაზაფხულის ბუნიობაზე „ზაფხულის“ სეზონის დაწყებას. დიტა ე ვერეს ტრადიციული ალბანური რელიგიის მთავარი დღესასწაულია, რომელიც აღნიშნავს ბუნების განახლებას.

აღწერა
დიტა ე ვერეს აღინიშნება როგორც ჩრდილოეთ, ასევე სამხრეთ რეგიონებში, თუმცა რეგიონული განსხვავებებით. მზის ამოსვლამდე ალბანელებით დასახლებულ ტერიტორიებზე ეზოებში ენთება კოცონი, რაც ზამთრის სეზონის სიბნელის განდევნისა და მზის გაძლიერების, ასევე განწმენდის მიზნებისთვისაა განკუთვნილი. რიტუალი სრულდება ცეცხლის გარშემო ცეკვითა და სიმღერით. ამ დღესასწაულის გამორჩეული ნიშანია ბალოკუმეს გამოცხობა, შაქრის ორცხობილა, რომელიც ალბანური სიმინდისგან მზადდება. ზაფხულის დასაწყისის აღსანიშნავად ატარებენ წითელ-თეთრ შალის სამაჯურს, სახელწოდებით „ვერორე“. ეს, მარტის ზაფხულის სხვა ბალკანურ ტრადიციებთან ერთად, იუნესკოს მიერ აღიარებული „არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობაა“.

დღესასწაული ინარჩუნებს ოჯახურ და ტრადიციულ ატმოსფეროს, რომელშიც მშობლები, შვილები და ოჯახები ერთად აღნიშნავენ. ოჯახები კოცონზე ხტებოდნენ, რაც ახალი წლის დადგომასთან დაკავშირებულ განწმენდას აღნიშნავს.

ზაფხულის დღის რიტუალები მოიცავს თვალების დაბანას ზაფხულის ყვავილებით, წყლის დალევას „ღორის ღარიდან" (ტყიან ადგილებში მიწისქვეშა წყარო), კვერცხის მოხარშვას 13 მარტის ღამეს და თვალების დაბანას ამ წყლით 14 მარტის დილით.

ბალოკუმე
ბალოკუმე ელბასანისთვის დამახასიათებელი დესერტია და ზაფხულის დღის აღნიშვნის სინონიმია. ეს ნამცხვარი განსაკუთრებით ასოცირდება -თან. სახელწოდება „ბალოკუმე" წარმოიშვა მე-15 საუკუნის ოსმალეთის მმართველის შეძახილიდან „ !“, რაც ნიშნავს „ისეთივე გემრიელია, როგორც ლოკუმი!“

ბალოკუმეს ძირითადი ინგრედიენტებია კარაქი, შაქარი, კვერცხი და სიმინდის ფქვილი. ტრადიციულად, მას სპილენძის თასში ზელენ. ორცხობილა ზოგჯერ შეიცავს ფინჯს, წყალში ადუღებული შეშის ღუმელიდან მიღებული ფერფლის ნარევს, რაც ორცხობილას უნიკალურ არომატს სძენს.

ფლია
ფლია ალბანური კერძია, რომელიც დამახასიათებელია ჩრდილოეთ ალბანეთისთვის და კოსოვოს სამზარეულოსთვის. იგი შედგება რამდენიმე ფენისგან, რაზეც ნაღებს უსვამენ და არაჟანსა და კარაქთან ერთად მიირთმევენ. ითარგმნება როგორც „მსხვერპლშეწირვა“. ფლია მზადდება მზის ფორმის და ასევე მზის სხივებით. 17 მარტი აღიარებულია, როგორც „ფლიას დღე", როდესაც ოჯახები ნათესავებს ფლიას მოსამზადებლად იწვევენ. ვარაუდობენ, რომ ალბანელებმა ფლიას მომზადება დაიწყეს ვერეზასთვის, მზის ღმერთისადმი მსხვერპლშეწირვის სახით.

რეგიონული ტრადიციები
ელბასანი
ელბასანი ზაფხულის დღის დაბადების ადგილად ითვლება. აქ სადღესასწაულო მასშტაბები უფრო დიდია, ვიდრე სხვაგან. სიმღერები, ცეკვები, სხვადასხვა ფერში შეღებილი მოხარშული კვერცხი და ცნობილი ტკბილეული ბალოკუმე ქალაქის მთავარ სიმბოლოებად იქცა. ამ დღეს ქვეყნის მრავალი ქალაქიდან მოქალაქეები ელბასანს სტუმრობენ.

ტროპოია
ტროპოიაში ამ სეზონზე ბევრი ადამიანი იკრიბება სოფელ ლუჟეში, სადაც ისინი დახმარებას და კეთილდღეობას ეძებენ სამარხებში, რომლებიც ახლა კერპებად არის ქცეული.

სკრაპარი და ლუშნია

სკრაპარსა და ლუშნიაში, როგორც კი ვერორეს მოიხსნიან, სურვილს ასრულებენ, შემდეგ სამაჯურს ბუჩქში ან ვარდში ისვრიან, ან ხის ტოტზე ათავსებენ. სკრაპარში ბავშვები კარდაკარ დადიან და მღერიან ზაფხულის დღის სიმღერას, საჩუქრად იღებენ შეღებილ კვერცხებს.

კოსოვო
კოსოვოში ახალგაზრდა მამაკაცები და ქალები სოფლის მოედნებსა და მთების ფერდობებზე გადიან, სეზონის პირველ ყვავილებს აგროვებენ, ცეკვავენ, მღერიან, ცეცხლს აანთებენ და სიმინდისა და ხორბლის ფქვილისგან დამზადებულ სპეციალურ კერძებს ამზადებენ. ეს ფესტივალი იმ რწმენით აღინიშნება, რომ ზაფხულის დღე იღბალს, ჯანმრთელობას და კეთილდღეობას მოაქვს.

ჩრდილოეთი მაკედონია
ჩრდილოეთ მაკედონიაში ამ ფესტივალისთვის სხვადასხვა გამოქვაბულს, როგორიცაა ვერტოპის გამოქვაბული ან წითელი წყლის გამოქვაბული, სტუმრობენ. მიჩნეულია, რომ მათი წყლით დაბანა, განსაკუთრებით ზაფხულის დღეს, ქალებისთვის ნაყოფიერებასა და წარმატებას, ბავშვებისთვის კი ჯანმრთელობა მოაქვს.