ლუის გარსია მესა ტეხადა

ლუის გარსია მესა ტეხადა (დ. 8 აგვისტო, 1929 — გ. 29 აპრილი, 2018) — ბოლივიელი გენერალი, რომელიც 1980 წლიდან 1981 წლამდე ბოლივიის დე ფაქტო 57-ე პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა. იგი იყო დიქტატორი, რომელიც გასამართლებული იყო ადამიანის უფლებების დარღვევისთვის და ხელმძღვანელობდა სისხლიან სახელმწიფო გადატრიალებას. წარმოშობით ლა-პასიდან, იგი იყო კარიერული სამხედრო ოფიცერი, რომელმაც გენერლის წოდება უგო ბანსერის დიქტატურის დროს (1971–1978) მიიღო.

დიქტატურის წინაპირობები
გარსია მესამ სამხედრო აკადემია 1952 წელს დაამთავრა, ხოლო 1963-1964 წლებში მისი მეთაურიც იყო. 1970-იანი წლების ბოლოს მან დივიზიის მეთაურის წოდებამდე მიაღწია.

იგი გახდა ბოლივიის სამხედროთა იმ მემარჯვენე ფრთის ლიდერი, რომელიც ყველაზე მეტად იყო უკმაყოფილო სამოქალაქო მმართველობის დაბრუნებით. ამ ოფიცერთაგან ბევრი უგო ბანსერის დიქტატურის ნაწილი იყო და არ მოსწონდათ ბოლივიის ახალი კონგრესის მიერ დაწყებული გამოძიებები ეკონომიკურ დანაშაულებსა და ადამიანის უფლებების დარღვევებზე. გარდა ამისა, ისინი მიიჩნევდნენ, რომ აშშ-ში ჯიმი კარტერის ადმინისტრაციის პოპულარობის ვარდნა იმის ნიშანი იყო, რომ მას მალე რესპუბლიკური ადმინისტრაცია შეცვლიდა — ისეთი, რომელიც უფრო ლოიალური იქნებოდა პროამერიკული, მკაცრი ანტიკომუნისტური დიქტატურების მიმართ, რომელთა აღდგენაც მათ ბოლივიაში სურდათ. ბევრ მათგანს, სავარაუდოდ, კავშირი ჰქონდა კოკაინით მოვაჭრეებთან; სამხედროთა ნაწილი ქრთამის სანაცვლოდ ნარკორეალიზატორების მფარველად გამოდიოდა, მიღებული თანხებით კი მომავალ გადატრიალებას აფინანსებდნენ. ამგვარად, ნარკომოვაჭრეები, არსებითად, ბოლივიის მომავალ მთავრობას „ყიდულობდნენ“.

სახელმწიფო გადატრიალება
ამ ჯგუფმა პრეზიდენტ ლიდია გეილერზე (რომელიც გარსია მესას ბიძაშვილი იყო) ზეწოლა მოახდინა, რათა გენერალი გარსია მესა არმიის სარდლად დაენიშნა. რამდენიმე თვეში, მეთაურთა ხუნტამ გარსია მესას ხელმძღვანელობით 1980 წლის 17 ივლისს განახორციელა ძალადობრივი სახელმწიფო გადატრიალება, რომელსაც ზოგჯერ „კოკაინის გადატრიალებას“ უწოდებენ. ამ დროს მოკლეს რამდენიმე ბოლივიელი ინტელექტუალი, მათ შორის მარსელო კიროგა სანტა კრუსი. როდესაც მოსახლეობის ნაწილი წინააღმდეგობის გაწევას შეეცადა (როგორც ეს 1979 წლის ნოემბრის წარუმატებელი პუტჩის დროს მოხდა), ამას ათობით ადამიანის სიკვდილი მოჰყვა. ბევრი მოქალაქე აწამეს. არსებობს ვარაუდი, რომ გადატრიალებაში მონაწილეობდა არგენტინის არმიის ქვედანაყოფი „601-ე სადაზვერვო ბატალიონი“.

დიქტატურა (1980–1981)
ულტრაკონსერვატიული, მემარჯვენე და ანტიკომუნისტური შეხედულებების გარსია მესა ცდილობდა ბოლივიაში პინოჩეტის სტილის დიქტატურის დამყარებას, რომელიც 20 წელს უნდა გაგრძელებულიყო. მან დაუყოვნებლივ აკრძალა ყველა პოლიტიკური პარტია, გადაასახლა ოპოზიციის ლიდერები, მოახდინა პროფკავშირების რეპრესია და დაადუმა პრესა. მას მხარს უჭერდა არგენტინის სამხედრო ხუნტა და იტალიელი ნეოფაშისტი სტეფანო დელე კიაიე. რეჟიმთან ასევე თანამშრომლობდნენ სხვა ევროპელი ნეოფაშისტები, მათ შორის ყველაზე ცნობილი იყო ესპანელი ერნესტო მილა როდრიგესი (რომელსაც ბრალი ედებოდა 1980 წელს პარიზის სინაგოგის აფეთქებაში). სხვა უცხოელ თანამშრომლებს შორის იყვნენ წამების პროფესიონალი სპეციალისტები, რომლებიც, სავარაუდოდ, გენერალ ხორხე ვიდელას რეპრესიული არგენტინული დიქტატურიდან იყვნენ მოწვეულნი.

მიუხედავად იმისა, რომ გარსია მესას რეჟიმი ხანმოკლე აღმოჩნდა (მისი პირვანდელი ფორმა 1981 წელს დასრულდა), მან საერთაშორისო დონეზე გაითქვა სახელი უკიდურესი სისასტიკით. მოსახლეობა იდევნებოდა იმავე მეთოდებით, როგორც ბანსერის დიქტატურის დროს. 1981 წლის იანვარში „ჰემისფერულ საქმეთა საბჭომ“ გარსია მესას რეჟიმს უწოდა „ლათინურ ამერიკაში ადამიანის უფლებების ყველაზე უხეში დამრღვევი გვატემალასა და ელ სალვადორის შემდეგ“. ვარაუდობენ, რომ მხოლოდ 13 თვის განმავლობაში ბოლივიის არმიამ და უშიშროების ძალებმა დაახლოებით 1000 ადამიანი მოკლეს.ადმინისტრაციის მთავარი რეპრესორი იყო შინაგან საქმეთა მინისტრი, პოლკოვნიკი ლუის არსე, რომელიც აფრთხილებდა ბოლივიელებს, რომ ყველას, ვინც ახალ წესრიგს შეეწინააღმდეგებოდა, „იღლიაში საკუთარი ანდერძი ამოჩრილი უნდა ეტარებინა“.

დიქტატურის ყველაზე ცნობილი მსხვერპლი გახდა კონგრესმენი, პრეზიდენტობის კანდიდატი და ნიჭიერი ორატორი მარსელო კიროგა, რომელიც გადატრიალებიდან მალევე მოკლეს და მისი კვალი გააქრეს. კიროგა იყო ყოფილი დიქტატორის, გენერალ უგო ბანსერის (რომელიც ძალაუფლებაში 1971-1978 წლებში იყო) სასამართლოში გადაცემის მთავარი მომხრე, ადამიანის უფლებების დარღვევისა და ეკონომიკური არასწორი მართვის გამო.

ნარკოტიკებით ვაჭრობა
გარსია მესას მთავრობის ჩართულობამ ნარკოტრაფიკში რეჟიმის სრული იზოლაცია გამოიწვია. ლათინური ამერიკის სხვა სამხედრო დიქტატურების მიმართ არსებული პოზიციისგან განსხვავებით, აშშ-ის ახალმა კონსერვატორმა პრეზიდენტმა რონალდ რეიგანმა დისტანცია დაიკავა, რადგან რეჟიმის კავშირები კრიმინალურ წრეებთან საჯარო გახდა. საბოლოოდ, საერთაშორისო პროტესტი იმდენად ძლიერი აღმოჩნდა, რომ გარსია მესა იძულებული გახდა 1981 წლის 3 აგვისტოს გადამდგარიყო. იგი შეცვალა შედარებით ნაკლებად შელახული რეპუტაციის მქონე, თუმცა ასევე რეპრესიულმა გენერალმა სელსო ტორელიომ.

ბოლივიის სამხედრო ხელმძღვანელობამ ძალაუფლება მხოლოდ კიდევ ერთი წლით შეინარჩუნა, რის შემდეგაც ისინი ყაზარმებს დაუბრუნდნენ — 1980–82 წლების დიქტატურების დროს ჩადენილი გადაცდომებით შერცხვენილნი (მას შემდეგ სამხედროები აღარასდროს დაბრუნებულან „პალასიო კემადოში“ — პრეზიდენტის სასახლეში).

დევნილობა და პატიმრობა
გარსია მესამ ქვეყანა დატოვა, თუმცა მას დაუსწრებლად წაუყენეს ბრალი და მსჯავრი დასდეს მისი რეჟიმის მიერ ჩადენილი ადამიანის უფლებების მძიმე დარღვევების გამო. 1995 წლის 14 მარტს მოხდა მისი ექსტრადიცია ბრაზილიიდან ბოლივიაში. მას 30-წლიანი პატიმრობა მიესაჯა ლა-პასის სან-პედროს საპყრობილეში — სწორედ იმ ციხეში, სადაც ის ოდესღაც თავის მტრებს ათავსებდა. მისი მთავარი თანამებრძოლი, პოლკოვნიკი არსე, გადაცემულია ამერიკის შეერთებული შტატებისთვის, სადაც მან სასჯელი ნარკოტრაფიკისთვის მოიხადა.

გავრცელებული ინფორმაციით, გარსია მესა ციხეში საკმაოდ კომფორტულად ცხოვრობდა: მის განკარგულებაში იყო ბარბექიუს მოწყობილობა, სპორტული დარბაზი, ტელეფონი, საუნა და სამი საკანი. ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაციებისა და მსხვერპლთა პროტესტის შემდეგ, ეს პრივილეგიები მოგვიანებით გაუქმდა.

სიკვდილი
გარსია მესა 2018 წლის 29 აპრილს, 88 წლის ასაკში, ლა-პასის „კოსმილის“ სამხედრო ჰოსპიტალში გულის შეტევით გარდაიცვალა. სწორედ იქ იხდიდა იგი თავისი 30-წლიანი სასჯელის დარჩენილ ნაწილს.