iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნიდერლანდების საფეხბურთო სუპერთასი

ნიდერლანდების საფეხბურთო სუპერთასი, ცნობილი როგორც იოჰან კრუიფის თასი — საფეხბურთო გათამაშება ნიდერლანდებში, სადაც ერედივიზიის და ნიდერლანდების თასის გამარჯვებულები ხვდებიან ერთმანეთს. იმ შემთხვევაში, თუ ქვეყნის ჩემპიონატსაც და თასსაც ერთი გუნდი მოიგებს, მაშინ მას სუპერთასზე ჩემპიონატში მეორე ადგილზე გასული გუნდი დაუპირისპირდება. სუპერთასი პირველად 1949 წელს გათამაშდა, თუმცა რეგულარულად ის 1991 წლიდან თამაშდება.

გათამაშების ისტორიაში ყველაზე წარმატებული კლუბია ეინდჰოვენის „პსვ“, რომელმაც 11-ჯერ მოიპოვა ტიტული. მოქმედი გამარჯვებულია როტერდამის „ფეიენორდი“.

მატჩები
სტატისტიკა კლუბების მიხედვით
ალ-მაჰდი აბდულა

ალ-მაჰდი აბდულა (სრული სახელი — აბუ მუჰამად აბდულა ალ-მაჰდი ბილაჰი , ) დ. 873 — გ. 3 აპრილი, 934, კაირო, ფატიმიდების სახალიფო — ფატიმიდების დინასტიის დამფუძნებელი და სახალიფოს პირველი ხალიფა 909–934 წლებში, მუჰამედისა და ალის პირდაპირი შთამომავალი. (მისი მტკიცების მიუხედავად 1011 წლამდე არ იყო ოფიციალურად დადგენილი)

ალ-მაჰდიმ აბასიანთა დასუსტებით ისარგებლა და საუკუნის დასაწყისში ბერბერების დახმარებით გაანადგურა აღლაბიდები, რის შემდეგაც კონტროლი დაამყარა მთელ ჩრდილო აფრიკაზე, 909 წელს დააარსა ფატიმიდების სახალიფო, რომლის შემადგენლობაშიც შევიდა ეგვიპტის ნაწილი, ტრიპოლიტანია, ტუნისი, ალჟირი, მაროკო, ლიბანი, ისრაელი და არაბეთის აღმოსავლეთი ნაწილი მუსლიმთა წმინდა ქალაქებითურთ.(მექა და მედინა) მის მიერ შექმნილი სახალიფო ზუსტად 262 წელი არსებობდა და უდიდეს გავლენას ახდენდა მთელ ისლამურ სამყაროზე.

ალ-მაჰდი აბდულა გარდაიცვალა 934 წლის 3 აპრილს, კაიროში, რის შემდეგაც ფატიმიდთა ხალიფას ტიტული უბოძეს მის ვაჟს, ალ-ქაიმს.
ალ-ქაიმი

ალ-ქაიმ ბი-ამრ ალაჰი (სრული სახელი — აბულ-ყასიმ იბნ ალ-მაჰდი, დ. 893 — გ. 17 მაისი, 946) — ფატიმიდების სახალიფოს მე-2 ხალიფა 934-946 წლებში, ფატიმიდთა დინასტიის დამაარსებლის, ალ-მაჰდი აბდულას ვაჟი.

ალ-ქაიმს მმართველობის პერიოდში არ დაუტოვებია სახალიფოს დედაქალაქი მახდია. ის იყო სუსტი და უნებისყოფო მმართველი. მის დროს სახელმწიფო საქმეებს ბერბერი სამხედრო პირები განაგებდნენ. 940-იან წლებში ალ-ქაიმის ნათესავებს რამდენიმეჯერ ჰქონდათ მისი გადაყენების მცდელობა, თუმცა უშედეგოდ. 944-947 წლებში მიმდინარე ბერბერებისა და აბუ იაზიდის აჯანყებებმა საგრძნობლად შეარყიეს ცენტრალური ხელისუფლება.

ალ-ქაიმი გარდაიცვალა 946 წლის 17 მაისს. მის შემდეგ ფატიმიდთა სახალიფოს სათავეში აღმოჩნდა მისი უფროსი ვაჟი, ალ-მანსური, რომელმაც დედაქალაქი მახდიიდან მანსურიაში გადაიტანა.
ალ-მანსურ ბილაჰი

ალ-მანსურ ბილაჰი (სრული სახელი — აბუ ტაჰირ ისმაილ ალ-მანსურ ბილაჰი, დ. 913 — გ. 19 მარტი, 953) — ფატიმიდების სახალიფოს მე-3 ხალიფა 946-953 წლებში, ალ-ქაიმის ვაჟი.

ალ-მანსურმა ხალიფის ტიტულის მიღებისთანავე ტუნისში დაიწყო თავისის სახელობის ქალაქის მშენებლობა, რომელიც 950 წელს დასრულდა. ხალიფამ დედაქალაქი მახდიიდან სწორედ ახლადაშენებულ მანსურიაში გადაიტანა და იქ გაატარა თავისი მმართველობის წლები. მის დროს ფატიმიდებმა აბუ იაზიდის მძვინვარე აჯანყება სასტიკად ჩაახშეს, ომაიანები მაროკოდან განდევნეს, შემოიერთეს აღლაბიდების შემორჩენილი სამთავროები აფრიკაში. 953 წელს ავადმყოფობის შედეგად გარდაიცვალა, სახალიფოს ტახტი კი თავის ახალგაზრდა ვაჟს, ალ-მუიზს ერგო.
ალ-მუიზი

ალ-მუიზი (სრული სახელი — აბუ ტამინ მაად ალ-მუიზ ლი-დინილაჰი , დ. 26 სექტემბერი, 932 — გ. 21 დეკემბერი, 975) — ფატიმიდების სახალიფოს მე-4 ხალიფა 953-975 წლებში, ალ-მანსურ ბილაჰის ვაჟი.

ალ-მუიზი გონიერი მმართველი იყო. ის დაპყრობილ ტერიტორიებზე აჯანყებების თავიდან აცილების მიზნით მოსახლეობისთვის დამაკმაყოფილებელ რეფორმებს ატარებდა. გამოირჩეოდა რჯულშემწყნარებლობით. განსაკუთრებულად ეპყრობოდა ქრისტიან კოპტებს, რადგან მისი სახალიფოს მოსახლეობის დიდ ნაწილს შეადგენდნენ. ალ-მუიზი ასევე დიდ ყურადღებას აქცევდა ხელოვნებისა და კულტურის განვითარებას, პირადად მფარველობდა მხატვრებს, მწერლებსა და სწავლულებს.

მისი მმართველობის პერიოდში ფატიმიდებმა მრავალ სამხედრო წარმატებას მიაღწიეს. 960-იან წლებში ბიზანტიის იმპერიას წაართვეს კუნძული სიცილია, 967 წელს საბოლოოდ დაიმორჩილეს ეგვიპტე და მნიშვნელოვანი სავაჭრო მაგისტრალები ჩაიგდეს ხელში. 973 წელს ხალიფამ დედაქალაქი მანსურიიდან მის მიერ დაარსებულ კაიროში, იგივე ალ-ქაჰირაში გადაიტანა, რის შემდეგაც ეგვიპტე გახდა სახალიფოს ცენტრი. ალ-მუიზმა ამის შემდეგ სირია-პალესტინის ხელში ჩაგდება განიზრახა. წარმატებული ბრძოლების შემდეგ, 975 წელს დამასკოს ასაღებად ბერბერთა არმიას სათავეში ჩაუდგა, თუმცა ლაშქრობის საწყის ეტაპზე გარდაიცვალა. ჯარის მთავარსარდლობა და ფატიმიდთა ხალიფობა კი მისმა ვაჟმა ალ-აზიზ ბილაჰმა იკისრა.
სატევარი (სნაიპერული შაშხანა)

„სატევარი“ — სსსტც „დელტას“ დიზაინით მოდულური სქემით შექმნილი ზუსტი სროლისთვის განკუთვნილი სნაიპერული შაშხანა სხვადასხვა მანძილებზე სამუშაოდ. შაშხანის გამოყენება შესაძლებელია როგორც სამხედრო დანიშნულებით, ასევე სპორტული სნაიპინგისთვის. იარაღი არსებობს შვიდი მოდიფიკაციით, განსხვავებული კალიბრით, დანიშნულებით და ტექნიკური მონაცემებით.
მონაცემები
აღმოსავლური კულტურებისა და ანტიკურობის ინსტიტუტი

აღმოსავლური კულტურებისა და ანტიკურობის ინსტიტუტი შეიქმნა 1994 წელს შეიქმნა რუსეთის სახელმწიფო ჰუმანიტარული უნივერსიტეტის ბაზაზე.

აღმოსავლური კულტურების ინსტიტუტს 2003 წელს შეემატა ანტიკური კულტურის კათედრა და აქედან მოყოლებული ინსტიტუტს ეწოდება რუსეთის სახელმწიფო ჰუმანიტარული უნივერსიტეტთან არსებული აღმოსავლური კულტურებისა და ანტიკურობის ინსტიტუტი. ინსტიტუტი აერთიანებს სამეცნიერო-კვლევით საქმიანობას და განათლებას, აღმოსავლეთის შესწავლას ძველ საბერძნეთთან და ძველ რომთან.

ინსტიტუტის დირექტორია: ილია სმირნოვი; დირექტორის მოადგილე: ლეონიდ კოგანი.

აღმოსავლური კულტურებისა და ანტიკურობის ინსტიტუტის სტრუქტურა
კათედრები
ძველი აღმოსავლეთის ისტორიისა და ფილოლოგიის კათედრა
კლასიკური ფილოლოგიის კათედრა
ძველი სამყაროს ისტორიის კათედრა
აღმოსავლეთ და ცენტრალური აზიის ისტრიისა და ფილოლოგიის კათედრა
შორეული აღმოსავლეთის ისტორიისა და ფილოლოგიის კათედრა

სამეცნიერო კვლევათა განყოფილება
აღმოსავლეთისა და დასავლეთის კულტურათა შედარებითი შესწავლის სექტორი
კომპარატივისტიკის სექტორი
ანტიკურობის სწავლებათა სექტორი
აღმოსავლური და ელინისტური არქეოლოგიის სექტორი
შორეული აღმოსავლეთის კვლევათა სექტორი

სასწავლო-მეთოდიკური კაბინეტი
აკადემიკოს ვ. ნ. ტოპოროვის სახელობის მემორიალური კაბინეტ-ბიბლიოთეკა.
სპეციალური მიმართულებები
მოსკოვის სახელმწიფო ჰუმანიტარული ინსტიტუტის აღმოსავლური კულტურებისა და ანტიკურობის ინსტიტუტში სწავლება მიმდინარეობს შემდეგ მიმართულებებზე:
ჩინეთის ენა და ლიტერატურა
იაპონიის ენა და ლიტერატურა
ტაილანდისა და ლაოსის ისტორია და ფილოლოგია
ვიეტნამის ენა და ლიტერატურა
კორეის ენა და ლიტერატურა
მონღოლეთისა და ტიბეტის ენები და ლიტერატურები
თურქულენოვანი ხალხების ენები და ლიტერატურები
ინდოეთის ენები და ლიტერატურები (სანსკრიტი და ჰინდი)
ინდოეთის ფილოლოგია (ტამილური და სანსკრიტი)
ინდოეთის ფილოლოგია და მუსულმანური სამხრეთ აზიის (ურდუ და სპარსული)
ირანის ფილოლოგია
ძველი მესოპოტამიის ენები და ლიტერატურები
ძველი სირია-პალესტინის ენები და ლიტერატურები
არაბული ქვეყნების ენა და ლიტერატურა
ეთიოპიურ-არაბული ფილოლოგია
ძველი საბერძნეთისა და რომის ისტორია
კლასიკური ფილოლოგია

მაგისტრატურები
ძველი დროის ახლო აღმოსავლეთისა შუა საუკუნეების ენები (სირია) და ლიტერატურები
ინდოევროპეისტიკა
ტკოცის წმინდა გიორგის ეკლესია

ტკოცის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტკოცაში. მდებარეობს სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით, ერთ კილომეტრზე.

ეკლესია დარბაზულია (9,8 7 მ) ეკლესია. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ნაგებია ქვის დიდი კვადრებით. შესასვლელი სამხრეთიდან და დასავლეთიდანაა. ნახევარწრიული აფსიდის თაღოვანი სარკმლის გვერდებზე ღრმა ნიშებია. მსგავსი სარკმლებია სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში. ეკლესიის კონქში სამი სარეზონატორო ქვევრია ჩადგმული დარბაზი გადახურულია აგურის ცილინდრული კამარით, რომლის საბჯენი თაღი გრძივი კედლების პროფილირებულკაპიტელებიან პილასტრებს ეყრდნობა. აღმოსავლეთ ფასადზე, სარკმლის თავზე, ქვაში ამოკვეთილია რელიეფური ჯვარი. მის ზემოთ სამი წრეა. ეკლესიაზე დასავლეთიდან მიდგმულია მაღალი სამრეკლო.
ზალუსკის ბიბლიოთეკა

ზალუსკის ბიბლიოთეკა — პირველი საჯარო ბიბლიოთეკა პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობაში და ერთ-ერთი პირველი ევროპაში, რომელიც დაარსდა ვარშავაში 1747 წელს. მისი დამაარსებლები იყვნენ რომაელი კათოლიკე ეპისკოპოსები, ძმები — იოზეფ ანდჟეი ზალუსკი და მისი ძმა ანდჟეი სტანისლავ ზალუსკი. განთავსებული იყო ვარშავაში დანილოვიჩის სასახლის შენობაში. ზალუსკის ბიბლიოთეკა მსოფლიოში ერთ-ერთი პირველი ეროვნული ბიბლიოთეკა იყო, რომელიც მოქმედებდა 1774 წლიდან 1795 წლამდე პოლონეთის დანაწილებამდე.

კერძო ბიბლიოთეკა
ბიბლიოთეკა გაიხსნა 1747 წლის 8 აგვისტოს. დააარსეს ძმებმა იოზეფ ანდჟეიმ (1702-1774) და ანჯეი სტანისლავ (1695-1758) ზალუსკიმ. ძმებმა შეკრიბეს უნიკალური კოლექცია, რომელიც, ჯერ კიდევ როგორც როგორც პირადი ბიბლიოთეკა, დაკომპლექტდა ევროპის სხვადასხვა ქვეყნიდან ჩამოტანილი სამეცნიერო ლიტერატურით.

1742 წლიდან დაწყებული, იოზეფ ზალუსკი, როგორც ბიბლიოთეკის ერთ-ერთი დამფუძნებელი, მუშაობდა ეროვნული ბიბლიოგრაფიის შექმნაზე სახელწოდებით , რომელშიც შედიოდა 10 ხელნაწერი ტომი.

საჯარო ბიბლიოთეკა
1774 წელს იოზეფ ზალუსკის გარდაცვალების შემდეგ, ბიბლიოთეკა გახდა სახელმწიფოს საკუთრება, მიიღო სახელმწიფო ბიბლიოთეკის ოფიციალური სტატუსი და ცნობილი გახდა როგორც "ზალუსკების სახელობის თანამეგობრობის ბიბლიოთეკა".

1780 წელს თანამეგობრობის სეიმმა გამოსცა დადგენილება, რომელიც უფლებას აძლევდა ზალუსკის ბიბლიოთეკას მიეღო ქვეყანაში არსებული ყველა ნაბეჭდი ნაწარმოების სავალდებულო ასლი, ხოლო 1780-იანი წლების ბოლოს ბიბლიოთეკა გახდა არა მხოლოდ პირველი საჯარო ბიბლიოთეკა თანამეგობრობაში, არამედ ასევე შეითავსა ეროვნული ბიბლიოთეკის ფუნქციებიც.

კოლექციების სიმდიდრისა და მათი რაოდენობის მიხედვით, ზალუსკის ბიბლიოთეკის შედარება შეიძლებოდა იმ დროის ევროპის სამ უდიდეს ბიბლიოთეკასთან: ლონდონის ბრიტანეთის მუზეუმის ბიბლიოთეკასთან, პარიზის სამეფო ბიბლიოთეკასთან და მიუნხენის სამეფო ბიბლიოთეკასთან, რაც უნიკალური მოვლენა იყო პოლონეთის განმანათლებლობის ისტორიაში.

ბიბლიოთეკის შემდგომი ბედი
1794 წელს ტადეუშ კოსტიუშკოს მეთაურობით აჯანყების ჩახშობისა და სუვოროვის მიერ ვარშავის აღების შემდეგ, ბიბლიოთეკა, რომელიც შედგებოდა 400 ათასი ტომისგან, გამოცხადდა რუსეთის მთავრობის საკუთრებად და პაველ დივოვმა გადაიტანაპეტერბურგში, სადაც შემდგომში საფუძვლად დაეედო საიმპერატორო საჯარო ბიბლიოთეკას.

მე-19 საუკუნის რუსი ავტორები ზალუსკების ბიბლიოთეკის ვარშავის პერიოდს სანკტ-პეტერბურგის საიმპერატორო საჯარო ბიბლიოთეკის პრეისტორიად მიიჩნევდნენ, თუმცა 1923-1935 წლებში ზალუსკების ბიბლიოთეკის ფონდის ნაწილი, რომელიც შედგებოდა დაახლოებით 50000 ტომისგან, დაუბრუნდა პოლონეთს.

1944 წლის ვარშავის აჯანყების დროს ბიბლიოთეკა გაძარცვეს და ნაწილობრივ გაანადგურეს ნაცისტებმა. კოლექციის შემორჩენილი ნაწილი (შედგებოდა 1800 ხელნაწერისგან და 30 ათასი წიგნისგან) ინახება პოლონეთის ეროვნულ ბიბლიოთეკაში.

ცნობილი წიგნები
"" -ს პორტრეტით (მიაკუთვნებენ ლეონარდო და ვინჩის )
ქვესტი

ქვესტი — როლურ ვიდეო თამაშებში, მათ შორის -სა და -ში — დავალება, რომლის წარმატებულად შესრულების შემდეგ სათამაშო პერსონაჟს ან ჯგუფს გადაეცემა ჯილდო.

ჯილდო შეიძლება იყოს გამოცდილების ქულები, სხვადასხვა უნარ-ჩვევი, ნადავლი ან განძი, ახალ ლოკაციებთან წვდომა და სხვა.

როგორც წესი, ქვესტი მოიცავს 4 კატეგორიდან ერთ-ერთს: რაიმე არსების განადგურებას, შეგროვებას, საგნების მიწოდებას ან პერსონაჟისთვის კომპანიონობის გაწევას. ქვესტი, ასევე შეიძლება იყოს ერთი მასშტაბური დავალება, მაგალითად, რაიმეს მოძიება და დანიშნულების ადგილამდე მიტანა.

პრაქტიკულად ყველა როლურ თამაშში ქვესტი გვერდით მოვლენას წარმოადგენს, რაც იმას ნიშნავს, რომ ის არ არის დაკავშირებული ძირითად სიუჟეტურ ხაზთან და არ ახდენს შესამჩნევ გავლენას მასზე.
ალ-აზიზ ბილაჰი

ალ-აზიზ ბილაჰი (სრული სახელი — აბუ მანსურ ნიზარ ალ-აზიზ ბილაჰი, დ. 10 მაისი, 955 — გ. 13 ოქტომბერი, 996) — ფატიმიდების სახალიფოს მე-5 ხალიფა 975–996 წლებში, ალ-მანსურ ბილაჰის ვაჟი.

975 წელს, მამამისი სირიაში ლაშქრობის დროს გარდაიცვალა და ხალიფობა მაშინვე გადაიბარა. ალ-აზიზს მემკვიდრეობით ერგო ძლიერი და ორგანიზებული სახელმწიფო. ალ-აზიზმა დაასრულა ალ-მუიზის მიერ დაწყებული სირია-პალესტინის დაპყრობის პროცესი. მანვე დააფუძნა თურქი მონებისგან ახალი არმია, რომლის წევრებს მოგვიანებით მამლუქები ეწოდათ.

ალ-აზიზის ზეობის დროს ფატიმიდების ავტორიტეტი დღითი დღე იზრდებოდა აფრიკასა და აზიაში. მუსლიმთა წმინდა ქალაქებმა, მექამ და მედინამ ხალიფის სიუზერენიტეტი აღიარეს. სახალიფოში განვითარდა ვაჭრობა, გაფართოვდა კულტურისა და გავლენის სფეროები. ალ-აზიზ ბილაჰი დიდ ყურადღებას აქცევდა რელიგიას და ხელს უწყობდა ისლამის განვითარებას. მისმა მსახურებმა დიდი წინსვლების შემდეგ ჩინეთშიც კი დაიწყეს ისლამური მოძღვრების გავრცელება.

ალ-აზიზი 996 წელს გარდაიცვალა. ის შეცვალა მისმა მცირეწლოვანმა ვაჟმა, ალ-ჰაკიმმა.
კირა კოსარინი

კირა ნიკოლ კოსარინი (, დ. 7 ოქტომბერი, 1997) — ამერიკელი მსახიობი. ცნობილია ფიბი სანდერმენის როლით -ის ტელესერიალ „სანდერმენებში“.

ადრეული წლები და კარიერა
ადრეული ასაკიდან კირა დადიოდა ცეკვაზე და ტანვარჯიშზე. სწავლობდა ბალეტს ბოკას ბალეტის თეატრში და დადიოდა პაინ-კრესტის სკოლის საშუალო სკოლაში. მისი მშობლები იყვნენ ბროდვეის არტისტები. დედამისი იყო მსახიობი, ხოლო – მამამისი მუსიკალური ხელმძღვანელი, პროდიუსერი და დირიჟორი, ამიტომ ის გაიზარდა სიმღერასა და ცეკვა-თამაშში. კამერასთან ქცევის სემინარზე დასწრების შემდეგ მას შეუყვარდა სატელევიზიო მსახიობობა და 2011 წელს გადაწყვიტა წასულიყო ლოს-ანჯელესში, კალიფორნიაში, რათა კარიერა ტელესივრცეში გაეკეთებინა.

კირა კოსარინი წარდგენილი იყო 2015 წლის „საბავშვო არჩევნის ჯილდოზე“ საყვარელი სატელევიზიო მსახიობი ქალის კატეგორიაში, მაგრამ ჯილდო მიიღო ლორა მარანომ. ის ისევ იყო წარდგენილი „საბავშვო არჩევნის ჯილდოზე“ 2016 და 2017 წელს ამავე კატეგორიაში და კვლავ ვერ მოიგო, თუმცა მან და მისმა გუნდმა თავიანთი „სანდერმენებიდან“ მოიგეს ჯილდო საყვარელი სატელევიზიო შოუს კატეგორიაში.

კირას მონაწილეობით -მა 2014 წლის შემოდგომაზე ვანკუვერში, ბრიტანეთის კოლუმბიაში გადაიღო ფილმი „ერთი გიჟური მოგზაურობა“,, რომლის პრემიერა გაიმართა 2015 წლის 19 ივნისს.

კირას აქვს არხი -ზე, სადაც ის აქვეყნებს ქავერებს და საკუთარ სიმღერებს.
უილიამ უილბერფორსი

უილიამ უილბერფორსი (დ. 24 აგვისტო, 1759 — გ. 29 ივლისი, 1833) — ინგლისელი პოლიტიკოსი, ფუმანისტი და მონათა ვაჭრობის წინააღმდეგ მოძრაობის ლიდერი. ჰალიში, იორკშირი მცხოვრებმა უილიამმა 1780 წელს დაიწყო პოლიტიკური კარიერა, საბოლოოდ კი გახდა იორკშირის პარლამენტის დამოუკიდებელი წევრი (1784–1812). 1785 წელს იგი ევანგელურ ქრისტიანად იქცა, რამაც გამოიწვია მისი ცხოვრების სტილში სერიოზული ცვლილებები და სამუდამო კავშირი რეფორმებთან.

1787 წელს იგი დაუკავშირდა თომას კლარკსონს და მონათა ვაჭრობის წინააღმდეგ აქტივისტების ჯგუფს, მათ შორის გრანვილე შარპს, ჰანა მორს და ჩარლზ მიდლტონს. მათ დაარწმუნეს უიბერფორსი საკუთარ თავზე აეღო გაუქმების ვალდებულება და იგი მალევე გახდა ერთ-ერთი წამყვანი ინგლისელი აბოლიციონისტი. ის ოცი წლის განმავლობაში ხელმძღვანელობდა საპარლამენტო კამპანიას ბრიტანეთის მონათა ვაჭრობის წინააღმდეგ, სანამ 1807 წელს არ მიიღეს მონათა ვაჭრობის შეწყვეტის კანონი.

უილბერფორსი დარწმუნებული იყო, რომ რელიგია, მორალი და განათლება ძალიან მნიშვნელოვანი იყო. იგი იცავდა საფუძვლებსა და კამპანიებს, როგორიც იყო ნაკლის აღმოფხვრისთვის მებრძოლი საზოგადოება, ბრიტანეთის მისიონერული მუშაობა ინდოეთში, სიერა-ლეონეში თავისუფალი კოლონიის შექმნა, საეკლესიო მისიების საზოგადოების დაარსება და ცხოველებისადმი სისასტიკის პრევენციის საზოდაგოება. მისმა ძირითადმა კონსერვატიზმმა მხარი დაუჭირა პოლიტიკურად და სოციალურად სადავო კანონმდებლობას, და შედეგად გააკრიტიკა მისი საზღვარგარეთ გამართული მონების ვაჭრობის წინააღმდეგ კამპანიების დროს საკუთარ სახლში წარმოქმნილი უსამართლობების იგნორირება.

ბოლო წლებში, უილბერფორსი მხარს უჭერდა მონობის სრული გაუქმების კამპანიებს და აგრძელებდა ამ საქმეში ჩართულობას 1826 წლის შემდეგაც კი, როდესაც მან დატოვა პარლამენტი სუსტი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო. სწორედ ამ კამპანიამ გამოიწვია მონობის გაუქმების შესახებ კანონის მიღება 1833 წელს, რომელმაც გააუქმა მონობა ბრიტანეთის იმპერიის უმეტეს ნაწილში. უილბერფორსი გარდაიცვალა მხოლოდ სამი დღის შემდეგ, რაც მოისმინა, რომ ამ კანონის მიღება პარლამენტის მეშვეობით გარანტირებული იყო. უილიამი დაკრძალეს უესტმინსტერის სააბატოში, თავის მეგობარ უილიამ პიტთან ახლოს.
ფინი და ჰენგესტი

„ფინი და ჰენგესტი“ — ანგლოსაქსური ლეგენდების რედაქცია, დაფუძნებული ჯ.რ.რ. ტოლკინის 1920 წლის ჩანაწერებზე.

აღწერა
„ფინი და ჰენგესტი“ მომდინარეობს ფინსბურგის ბრძოლის ისტორიიდან, რომელიც აგრეთვე ცნობილია „ფინსბურგული ფრაგმენტის“ სახელით. ეს არის ძველ ინგლისურ ენაზე დაწერილი პოემის შემორჩენილი ფრაგმენტი. ფინსბურგის ციხესიმაგრის ალყის ამბავი აღწერილია „ბეოვულფშიც“. ვარაუდობენ, რომ მას ნამდვილად ჰქონდა ადგილი საუკუნეში.

ფინსბურგული ფრაგმენტის ხელნაწერი საუკუნის ბოლოს კენტერბერიელი არქიეპისკოპოსების ბიბლიოთეკაში იქნა ნაპოვნი ჯორჯ ჰიქსის მიერ. 1705 წელს მან ეს ხელნაწერი თარგმნა და გამოსცა. სია, რომელიც მან გამოიყენა ასლების დასამზადებლად, მოგვიანებით დაკარგული იქნა.

ფრაგმენტი 48 სტრიქონისგან შედგება. დანიელი ჰნეფი და მისი 60 ტენი, რომელიც დაბანაკებული იყო ფინის (ფრიზების მბრძანებლის) ციხესიმაგრეში, ხუთი დღის განმავლობაში უცნობი მტრის შემოტევას იგერიებენ. ტექსტი წყდება დაჭრილი მეომრის ბელადისადმი მიმართვისას. იგივე ისტორია მოთხრობილია „ბეოვულფის“ 1068-1159-ე სტრიქონებში, საიდანაც ცნობილი ხდება, რომ ჰნეფის მტერი თავად ფინი იყო. ჰნეფი ამ წყაროს მიხედვით იღუპება, ხოლო ცოცხლად დარჩენილი ხალხი, ჰენგესტის მეთაურობით, კვლავ წინააღმდეგობას უწევს მტერს და ფრიზებს ისეთ დარტყმას მიაყენებს, რომ ფინი იძულებულია, მოლაპარაკებებზე დათანხმდეს.

ზამთარი მშვიდად ჩაივლის, მაგრამ გაზაფხულზე ჰნეფის ორი მოახლე, ოსლაფი („ფინსბურგის ბრძოლაში“ ცნობილია, როგორც ორდლაფი) და გუდლაფი შინ ბრუნდებიან. ისინი დიდ ლაშქარს აგროვებენ და ბრუნდებიან ფრიზიაში, სადაც ბელადის მოკვლაზე შურს იძიებენ, კლავენ ფინსა და მის ხალხს. ჰენგესტის, კენტის მეფისა და ჰენგესტის, რომელიც „ბეოვულფის პერსონაჟია“, იდენტურობა სავარაუდოა, მაგრამ დამტკიცებული არ არის.

„ბეოვულფის“ შედგენის პერიოდში (- საუკუნეები) ფინსბურგის ბრძოლა შორეულ წარსულად ითვლებოდა და ლეგენდები მასზე ყველა იმ დროის ისტორიკოსსა თუ რიგით პიროვნებას უნდა სცოდნოდა. საგულისხმოა, რომ კენტერბერიულ ფრაგმენტში ქრისტიანობის ხსენება არ არის, ვინაიდან ჰნეფის სამგლოვიარო კოცონი, აღწერილი „ბეოვულფში“, წარმართული ტრადიციაა.

ტოლკინის ნაშრომი
ტოლკინის ვერსიით, ფინსბურგის ალყა წარმოადგენდა დანიელ მეომართა შორის შიდა განხეთქილების შედეგს. ორივე მხარეს იყვნენ იუტები, განდევნილი დანიიდან და ფრიზებს შეფარებულები. ბრძოლისას მოხდა უფრო „ძველი“ იუტების (ფინის მსახურთა) და „ახლების“ (ჰნეფთან ერთად მოსულების) შეჯახება.
ნორმალიზაცია

ნორმალიზაცია — ჩეხოსლოვაკიის ისტორიაში არის პერიოდი ვარშავის ბლოკის არმიის მიერ პრაღის გაზაფხულის (1968) დარბევიდან ხავერდოვან რევოლუციამდე (1989). „ურთიერთობების ნორმალიზაციის“ საჭიროებით დასაბუთდა ამ ეპოქის დასაწყისში გატარებული რეპრესიული ღონისძიებები, რაც მოიცავდა კომუნისტური პარტიის წმენდას, სამსახურებიდან გათავისუფლებას, ცენზურის გამკაცრებას, მრავალი საინტერესო და პოლიტიკური გაერთიანებისა და ორგანიზაციის გაუქმებას და სხვა. მოგვიანებით „ნორმალიზაცია“ ეწოდა მთელ იმ ერას, რომლის დროსაც გრძელდებოდა აღნიშნული ღონისძიებების გატარება.

ტერმინი ნორმალიზაცია წარმოსდგება 1968 წლის 27 აგვისტოს მოსკოვის პროტოკოლიდან. პროტოკოლის ტექსტში აღნიშნულია: „ჩეხოსლოვაკიის წარმომადგენლებმა ამ დოკუმენტში დააფიქსირეს საკუთარი სურვილი მიაღწიონ ურთიერთობების ნორმალიზებას ჩვენს ქვეყანაში მარქსიზმ-ლენინიზმის საფუძველზე, განაახლონ ქვეყნის დასახული ამოცანები და მუშათა კლასის ავტორიტეტი ქვეყნის მართვაში, გარიყონ კონტრრევოლუციური ორგანიზაციები პოლიტიკური ცხოვრებიდან და განამტკიცონ საერთაშორისო კავშირები ჩეხოსლოვაკიის სოციალისტურ რესპუბლიკასა და სსრკ-ს შორის და დანარჩენ სოციალისტურ მოკავშირეებთან. (...) მოსკოვის მოლაპარაკებებში პოზიტიურ შედეგებში ჩეხოსლოვაკიის მხარიდან დიდი წვლილი შეიტანეს ლ. სვობოდამ, გ. ჰუსაკმა, ვ. ბილაკმა და სხვა ნათელი კლასობრივი ინტერნაციონალური პოზიციით დაინტერესებულმა პოლიტიკოსებმა.“
თადეუს სტივენსი

თადეუს სტივენსი (დ. 4 აპრილი, 1792 — გ. 11 აგვისტო, 1868) — ამერიკის რესპუბლიკური პარტიის ლიდერი. 1849 წლიდან 1868 წლამდე (გარდაცვალებამდე) ის იყო აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი წევრი.

ის იყო აშშ-ის ერთ-ერთი ძლიერი სახლის, ბიუჯეტის ხარჯების დაფარვის საშუალებების კომიტეტის თავმჯდომარე. სტივენსი იყო გონებამახვილი, სარკაზმული ორატორი და პარტიის თავდაჯერებული ლიდერი. სტივენსი დაეხმარა ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუციაში მეთოთხმეტე ცვლილების შეტანას. ის ასევე დაეხმარა იმ ქმედებას, რამაც გამოიწვია შეერთებული შტატების რეკონსტრუქცია. მან სწავლა დაიწყო დართმუზის კოლეჯში და ვერმონტის უნივერსიტეტში. სტივენსი დაქორწინებული არ ყოფილა და არ ჰყოლია შვილები. იგი ურთიერთობაში იყო საკუთარი სახლის შავკანიან დიასახლისთან, მაშინ როცა მონობა ისევ კანონიერი იყო. იგი ატარებდა პარიკს, რადგან იყო მელოტი.

გარდაცვალება
სტივენსი გარდაიცვალა 1868 წლის 11 აგვისტოს 76 წლის ასაკში ვაშინგტონში კუჭის ინფექციისგან. იგი დაკრძალეს ლანკასტერში, პენსილვანია.

კულტურა
მსახიობმა ტომი ლი ჯონსმა ითამაშა თადეუს სტივენსის როლი სტივენ სპილბერგის 2012 წლის ბიოგრაფიულ ფილმში ლინკოლნი.
ლუკრეცია მოტი

ლუკრეცია კოფინ მოტი (დ. 3 იანვარი, 1793 — გ. 11 ნოემბერი, 1880) — ქალთა უფლებების დამცველი ამერიკის შეერთებულ შტატებში, აბოლიციონისტი, კვაკერი და სოციალური რეფორმატორი. მან შექმნა იდეა გამოესწორებინა ქალთა მდგომარეობა საზოგადოებაში, როდესაც ის იყო იმ ქალთა შორის, რომლებიც გარიცხულნი იყვნენ მსოფლიოს მონობის წინააღმდეგ წარმართული კონვენციისგან 1840 წელს. 1848 წელს იგი მიიწვია ჯეინ ჰანტმა შეხვედრაზე, რომელმაც საფუძველი დაუდო ქალთა უფლებების შესახებ პირველ შეხვედრას.

მისმა საუბრის უნარებმა იგი მნიშვნელოვანი აბოლიციონისტი, ფემინსტი და რეფორმატორი გახადა. 1865 წელს, როდესაც მონობა კანონით აიკრძალა, ლუკრეციამ მხარი დაუჭირა შავკანიანი ამერიკელებისთვის ხმის მიცემის უფლების დამტკიცებას. იგი სიკვდილამდე, 1880 წლამდე დარჩა ცენტრალურ ფიგურად მონობის გაუქმებასა და ქალთა ხმის მიცემის უფლებების მოძრაობებში. როგორც კვაკერის მქადაგებელი, მოტი საუბრობდა შინაგანი ღვთიური შუქიდან.

პირადი ცხოვრება
1811 წლის 10 აპრილს ლუკრეცია კოცინი დაქორწინდა ჯეიმზ მოტზე ფილადელფიაში ფიინდის ქუჩის შეხვედრაზე. მათ ჰყავდათ 6 შვილი. მათი მეორე შვილი, თომას მოტი ორი წლის ასაკში გარდაიცვალა. გადარჩენილი შვილები გაჰყვნენ მშობლების კვალს და ყველანი გახდნენ აქტიური მონაწილეები მონობის წინააღმდეგ მოძრაობებში, ასევე სხვა რეფორმებში. ლუკრეციას შვილთაშვილი მეი ჰელოველ ლოუდი გახდა ხელოვანი.

მოტი გარდაიცვალა 1880 წლის 11 ნოემბერს პნევმონიისგან საკუთარ სახლში, ჩელტენჰემში, პენსილვანია. იგი დაკრძალეს ქუაკერ ფეირჰილის სასაფლაოზე ჩრდილოეთ ფილადელფიაში.

მემკვიდრეობა
სუზან ჯეიკობი წერს „1880 წელს, როდესაც მოტი გარდაიცვალა, მისი თანამედროვეები ლუკრეციას ფართოდ განიხლავდნენ... როგორც საუკუნის საუკეთესო ამერიკელი ქალი“. იგი იყო ელისაბედ კედი სტენტონის მასწავლებელი, რომელმაც განაგრძო მისი საქმიანობა.

მარკა გაიცა 1948 წელს სენეკა ფალსის კონვენციის სახსოვრად, რომელიც გამოსახავს ელისაბედ კედი სტენტონს, კერი ჩეპმენ კეტს და ლუკრეცია მოტს.

მოტი უკვდავყოფილ იქნა ელისაბედ სტენტონთან და სიუზენ ენტონისთან ერთად ადელაიდ ჯონსონის ქანდაკებით ამერიკის შეერთებული შტატების კაპიტოლიუმში, რომელიც საზეიმოდ გაიხსნა 1921 წელს. თავდაპირველად ქანდაკება იდგა აშშ-ის კაპიტოლიუმის აკლდამაში, 1997 წელს კი იგი გადაიტანეს როტუნდაში, რაც მას უფრო მკაფიოდ გამოხატავს.

ვაშინგტონში ლუკრეცია მოტის სკოლას მის პატივსაცემად დაერქვა სახელი.
უილიამ ლოიდ გარისონი

უილიამ ლოიდ გარისონი (დ. 10 დეკემბერი, 1805 — გ. 24 მაისი, 1879) — ამერიკელი აბოლიციონისტი, ჟურნალისტი, სუფრაჟისტი და სოციალური რეფორმატორი. ის ყველაზე კარგად ცნობილია, როგორც აბოლიციონისტურ გაზეთ „განმანთავისუფლებელის“ რედაქტორი, რომელიც მან დააარსა ისააკ კნეპთან ერთად 1831 წელს და გამოაქვეყნა მასაჩუსეტსში მანამ, სანამ ამერიკის სამოქალაქო ომის შემდეგ კონსტიტუციური ცვლილებით არ გაუქმდა მონობა. ის იყო ერთ-ერთი ამერიკული საზოგადოების დამფუძნებელი, რომელიც მიმართული იყო მონობის წინააღმდეგ. მან ხელი შეუწყო მონების „დაუყოვნებლივ განთავისუფლებას“ ამერიკის შეერთებულ შტატებში. 1870-იან წლებში გარიოსონი გახდა ქალთა საარჩევნო უფლებების მოძრაობების გამოჩენილი მონაწილე.

მემკვიდრეობა
ბოსტონმა დადგა გარიონის მემორიალი თანამეგობრობის გამზირის ხეივანზე.
2005 წლის დეკემბერში, გარისონის 200 წლის დაბადების დღის პატივსაცემად, მისი შთამომავლები დაახლოებით 1 საუკუნის შემდეგ პირველად შეგროვდნენ. მათ განიხილეს მათი ყველაზე სახელოვანი ოჯახის წევრის მემკვიდრეობისა და გავლენის საკითხები.
გარისონს მარია სტიუარტთან ერთად 17 დეკემბერს საეპისკოპოსო ეკლესიის წმინდანთა კალენდრის დღესასწაულზე მიაგეს პატივი.
ტიუბინგი

ტიუბინგი (-სგან „მილი“) — მიწისქვეშა ნაგებობების (მაღარო, გვირაბი და სხვა) საშენი ასაწყობი სეგმენტი. ყველაზე მეტად გავრცელებულია გვირაბის კედლების ამოსაფენი (სამაგრი) ტიუბინგები, ჩვეულებრივ წრიული ფორმის. ტიუბინგებს ამზადებენ მეტალისგან (თუჯი, ფოლადი) და რკინა-ბეტონი:რკინა-ბეტონისგან.

ტიუბინგები გამოიყენება მეტროს მშენებლობისას, გადასარბენ და საესკალატორო გვირაბებში.