iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მაკვანეთი

მაკვანეთი — თემი საქართველოში, ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში. მოიცავს სოფლებს: ზემო მაკვანეთი, ქვემო მაკვანეთი (ცენტრი) და გოგიეთი. მაკვანეთში ფუნქციონირებს საჯარო სკოლა. მაკვანეთის ტერიტორიაზეა კერამიკული თიხის საბადო.

ისტორია
მაკვანეთი არის სოფლების ზემო მაკვანეთისა და ქვემო მაკვანეთის ძველი სახელწოდება. სოფელში აღმოჩენილია ბრინჯაოს ნივთები და ზოდები. გვიან ფეოდალურ ხანაში წარმოადგენდა ნაკაშიძეების სამფლობელოს. აქვე ცხოვრობდა ნაკაშიძეების ერთი შტო, რომელსაც - საუკუნეების მიჯნაზე მაკვანეთში სასახლე ჰქონდა მოწყობილი. მამუკა ნაკაშიძე მოხსენიებული იყო სოფელში მდგარი მთავარანგელოზის ეკლესიის მთავარანგელოზის ვერცხლის ხატის ქვემო არშიაზე. აღნიშნული წარწერა საუკუნის დასაწყის მიეკუთვნება. ნაკაშიძეების სახელი დღემდე აქვს შემორჩენილი ერთ-ერთ გორაკს.

მთავარანგელოზის ხის ტაძარი, გორმაღალზე იდგა და ქვის გალავანი ჰქონდა. 1828 წლისთვის მის სამრევლოში 58 კომლი შედიოდა. საუკუნეში გოგიეთთან ერთად შედიოდა შემოქმედის სასოფლო საზოგადოებაში. 1890 წელს სოფელში თედორე კიკვაძემ გახსნა სკოლა. 1891 წლიდან სკოლა ნიკო ჯანაშიამ გადაიბარა. 1894 წელს სკოლა ოფიციალურად დაამტკიცეს. 1903 წელს ის ორკლასიანი გახდა, ხოლო 1930-იან წლებში უკვე შვიდწლიანი სკოლა იყო. 1938 წელს აშენდა საექიმო პუნქტი და სოფლის კლუბი.

საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა სამუსიკო სკოლა. 1963-1964 წლებში მიმდინარეობდა მაკვანეთი-გოგიეთის საბაგირო გზის მშენებლობა, რომელიც არ დაასრულებულა. 1977 წელს მაკვანეთის კოლმეურნეობა ფლობდა 158 ჰა ჩაისა და 23 ჰა ციტრუსის პლანტაციებს.

მაკვანეთის განძი
1979 წლის სექტემბერში, მაკვანეთის უბან შეტაულაში აღმოჩნდა ვერცხლის ოთხი პოლონური მონეტა. მონეტები საუკუნის 20-იან წლებს (16221624) განეკუთვნება და მოჭრილია სიგიზმუნდ ვაზას მიერ. მაკვანეთის მონეტებისდან სამი მათგანი ერთსახოვანია, ხოლო მეოთხე განსხვავებულია მათგან. მონეტები ადასტურებენ რეჩ პოსპოლიტასთან გურიის სამთავროს ურთიერთობას საუკუნის დასაწყისში. გურიაში პოლონური მონეტების გავრცელების კიდევ ორი შემთხვევაა დაფიქსირებული. 1900 წელს ზედუბანში აღმოჩნდა ორი, ხოლო 1958 წელს ჭანჭათში ამდენივე ვერცხლის პოლონური მონეტა.

მდინარე აგიდაყვა
მაკვანეთის ტერიტორიაზე მიედინება მდინარე აგიდაყვა, რომელიც აჭისწყალს ერთვის. მდინარის სახელწოდების შესახებ არსებობს ლეგენდა: ერთხელ მდინარეს ზემოდან ჭაბუკის გვამი ჩამოუტარებია. მოსახლეობა მიცვივდა სანახავად. იმდენი მისულიყო მდინარის პირას, რომ რიგი დადგა. უკან მდგომნი იძახდნენ, ერთი მაჩვენეთ, ვინ დაყვა მდინარეს, ჩემიანი ხომ არ არის. წინ რომ გააღწევდნენ, მოტირალები ჭაბუკის გვამზე მიუთითებდნენ და შესძახებდნენ, აგია იგი უბედური, აგი დაყვაო.

მოსახლეობა
1901 წელს სოფლის მოსახლეობა შეადგენდა 113 კომლს.

ცნობილი ადამიანები
მაკვანეთში მრავალი სახალხო მომღერალი და ლოტბარი დაიბადა, მათ შორის ერქომაიშვილების გვარის ცნობილი წარმომადგენლები ვლადიმერ, ანანია, და არტემ ერქომაიშვილები. ასევე გიორგი იობიშვილი და ილარიონ სიხარულიძე.

ასევე სოფელში დაიბადნენ:
ერმილე ნაკაშიძე — აგრონომი
ივანე თიკანაძე — მეან-გინეკოლოგი
თედორე კიკვაძე — პედაგოგი, პოლიტიკოსი
სიმონ ჯანაშია ისტორიკოსი
ლავრენტი გოლიაძე – საბჭოთა ავიაციის გენერალ-მაიორი
მაკვისი

მაკვისი, მაკია ( , კორსიკული ) — ხმელთაშუაზღვისპირეთის მცენარეულობა, რომელიც შედგება სუბტროპიკული მარადმწვანე ქსეროფილური ბუჩქებისა და დაბალი ხეებისაგან. ზღვისპირა ზოლის სამხრეთ რაიონებში.

მაკვისი გავრცელებულია ზღვის დონიდან 800 მ-მდე, ჩრდილოეთ რაიონებში კი 400 მ-მდე, ჭარბობს ხეშეშფოთლოვანი ან ფოთლებრედუცირებული, ხშირად ეკლიანი მცენარეები (ხემარწყვა, დანამასტაკი, ძახველი, წყავმაზა, ესპანური კურდღლისცოცხა, საკმელა, ხისებრი მანანა, წითელნაყოფა ღვია, ეთერზეთოვანი ლავანდი, როზმარინი და სხვა); აღმოსავლეთისკენ მაკვისში შერეულია ფოთოლმცვივანი მცენარეები: ტერებინთო, მაკედონიური მუხა და სხვა.

მაკვისი მეტწილად ვითარდება მარადმწვანე მუხნარებისა და სხვა ტყეების გაჩეხვის შედეგად. ამიტომ მასში შერეულია ხოლმე ამ ტყეების შემქმნელი ქვამუხა, კორპის მუხა, ზეთის ხე და სხვა. მაკვისში ხშირია ლიანები- ეკალღიჭი, სატაცური და სხვა, აგრეთვე ბოლქვიანი და ერთწლოვანი ბალახები. მაკვისის ფრაგმენტები დასავლეთ საქართველოშიც არის ალაგ-ალაგ მთისწინეთზე. ასეთია, მაგ., საკმელას მაკვისი, ხემარწყვას მაკვისი, ხისებრი მანანა კი იარუსის სახით, ზოგან შეფარებულია მუხნარებში. მაკვისის ფრაგმენტები სამხრეთ ყირიმშიც არის. მაკვისის ანალოგებია ჩაპარალი (ცენტრალურ ამერიკაში), ესპინალი და მატორალი (ჩილეში), სკრაბი (ცენტრალურ ავსტრალიაში), ფინბოში (სამხრეთ-დასავლეთ ავსტრალიაში და სამხრეთ აფრიკაში).
მაკლურა

მაკლურა, თუთავაშლა — მცენარეთა გვარი თუთისებრთა ოჯახისა. გვარში 12-მდე სახეობაა. მათგან აღსანიშნავია ნარინჯისებრი მაკლურა . იგი ორსახლიანი, ფოთოლმცვივანი, გაშლილვარჯიანი ხეა, რომლის სიმაღლე 20 მ აღწევს.

აქვს ღრმად დაშაშრული მურა-რუხი ქერქი, ეკლიანი ტოტები, კიდემთლიანი, კვერცხისებრი, ბოლოწაწვეტილი ფოთლები და დიდი, მრგვალი, ნარინჯის მსგავსი, თუმცა ღრმად დანაოჭებული „ნაყოფი“ (ნაყოფედი), რომელიც არ იჭმება (შეიცავს რძეწვენს). ნაყოფში მოთავსებულ თესლებს იყენებენ საჭმელად.

მაკლურას სამშობლოა ჩრდილოეთი ამერიკა. დეკორატიულ მცენარედ მოშენებულია კავკასიაში, შუა აზიასა და უკრაინაში. საქართველოში ბევრგანაა მოშენებული. შედარებით ყინვაგამძლეა, საკმაოდ კარგად ეგუება მწერსა და რამდენადმე დამლაშებულ და მშრალ ნიადაგს, თუმცა უკეთ ხარობს საშუალო ტენიანობის პირობებში. ადვილად იტანს კრეჭას.

იყენებენ მტკიცე და გაუვალი ცოცხალი ღობის გასაშენებლად, აგრეთვე გასამწვანებლად. სამშობლოში დიდად ფასობს მისი ოქროსფერი მერქანი, რომელიც ცნობილია „ბრაზილიური ყვითელი ხის“ სახელით. მისგან ამზადებენ მაღალხარისხოვან ქაღალდს, ყვითელ საღებავს.
მაკრატელა (მრავალმნიშვნელოვანი)

მაკრატელა შეიძლება აღნიშნავდეს:

მაკრატელა – მთა საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში;
მაკრატელა – ქედი აღმოსავლეთ საქართველოში, თუშეთში;
მაკრატელა – მცენარეთა გვარი;
მაკრატელა – ავტომობილის კარები, რომელიც იღება ვერტიკალურად ზევით ფიქსირებულ ანჯამაზე;
მაკრატელა – ფეხბურთში ბურთისთვის ფეხის აკრობატული მანერით დარტმა.
ბორდო

ბორდო ( , , ) — ქალაქი საფრანგეთის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, მდინარე გარონას ნაპირზე, პარიზიდან 584 კმ. აკვიტანიის რეგიონის დედაქალაქი. 2020 წლის მონაცემებით, ქალაქში ცხოვრობს 259,809 ადამიანი, გარეუბნებიანად — 994,920. აგლომერაციის მოსახლეობაა 1,376,375, რომლის ძირითად ნაწილს ფრანგები შეადგენენ.

ქალაქი განთქმულია მსოფლიოში ღვინის კულტურით, განსაკუთრებით საუკუნიდან, რომელიც მისთვის ოქროს ხანად ითვლება. ქალაქში 9 მიშლენის კლასის რესტორანია. ბორდოს ისტორიული ცენტრი შესულია მსოფლიო მემკვიდრეობის ნუსხაში. მნიშვნელოვანი ძეგლებია ოპერის შენობა (1773-1780)

ბორდოში მდებარეობს საფეხბურთო სტადიონი ჟაკ შაბან-დელმას სახელობისა, რომელიც მასპინძლობდა 1938 და 1998 წლების მსოფლიო ჩემპიონატების მატჩებს.

ისტორია
ქალაქი ბურდიგალა დააარსეს რომაელებმა. შუა საუკუნეებში, სამი საუკუნის განმავლობაში, ბორდო ინგლისის მმართველობის ქვეშ იყო. ახალ დროში ბორდო იქცა ნავთობით, ღვინით, მეტალით და მონათა ვაჭრობის მნიშნელოვან ნავსადგურად. 1870 წელს საფრანგეთ-პრუსიის ომში საფრანგეთის მეორე იმპერიის დამარცხების შემდეგ ბორდო მცირე ხნით იყო საფრანგეთის დედაქალაქი. ბორდო მცირე ხნით დედაქალაქი გახდა მეორედაც, მეორე მსოფლიო ომის დროს პარიზის დაცემის შემდეგ.

1990 წელს დაუკავშირდა სხვა ქალაქებს სწრაფი რკინიგზით . ბორდოს აღორძინება უკავშირდება ალენ ჟუპეს, საფრანგეთის ყოფილ საგარეო საქმეთა მინისტრს, რომელიც 1990-იანი წლების შუაში იყო ბორდოს მერი. მან განაახლა შენობები და ქუჩები, გააუმჯობესა საზოგადოებრივი ტრანსპორტი.
ნათლია (ფილმი)

„ნათლია“ — 1972 წლის ფრენსის ფორდ კოპოლას ოსკარის მფლობელი ფილმი, რომელიც გადაღებულია 1969 წლის ამავე სახელწოდების, მარიო პიუზოს წიგნის მიხედვით. ფილმში მთავარ როლებს ასრულებენ მარლონ ბრანდო და ალ პაჩინო. მოთხრობილია კორლეონეს კრიმინალური ოჯახის შესახებ. „ნათლია“ მიიჩნევა ერთ-ერთ ყველაზე შესანიშნავ და გავლენიან ფილმად მსოფლიო კინოში. ამერიკული კინოს ინსტიტუტის მიერ მიჩნეულია მეორე საუკეთესო ფილმად ამერიკულ კინოში; ასევე მეორე ადგილი უკავია კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზის ვერსიით.

გამოსვლის შემდეგ, ფილმი 1975 წლამდე ინარჩუნებდა ყველა დროის ყველაზე შემოსავლიანი ფილმის სტატუსს, ვიდრე მისი რეკორდი ფილმმა „ყბები“ არ დაამხო. „ნათლიამ“ მოიგო სამი ოსკარი, — საუკეთესო სურათის, საუკეთესო მსახიობი მამაკაცისა (ბრანდო) და საუკეთესო ადაპტირებული სცენარის კატეგორიებში, ხოლო ექვს სხვა კატეგორიაში ოსკარის ნომინაცია მიიღო. ფილმს მოჰყვა ორი გაგრძელება: „ნათლია “ (1974) და „ნათლია “ (1990).

სიუჟეტი
მოქმედება 1945-55 წლებშმი მიმდინარეობს. დონ ვიტო კორლეონე ნიუ-იორკის სიცილიურ მაფიას ხელმძღვანელობს. ის ათხოვებს ქალიშვილს. ამავე დროს მეორე მსოფლიო ომიდან ბრუნდება მისი ვაჟი მაიკლი. მაიკლი ომის გმირი და ოჯახის სიამაყეა, მაგრამ მას არ სურს მაფიის საქმეებში ჩარევა. დონ კორლეონე, რომელიც ტრადიციების ერთგულია, თავის ტერიტორიაზე ნარკოტიკების გავრცელების წინააღმდეგია, რაც ხელს არ აძლევს მაფიის სხვა კლანების წარმომადგენლებს. ამ უთანხმოების საფუძველზე წამოწყებული მტრობა დროთა განმავლობაში უფრო და უფრო მწვავდება. მოწინააღმდეგეები დონ კორლეონეზე თავდასხმას აწყობენ. კორლეონე გადარჩება, მაგრამ იძულებულია დროებით საქმეებს ჩამოშორდეს. ოჯახის გადარჩენა კითხვის ნიშნის ქვეშ დგება. მაიკლი საკუთარ თავზე აიღებს ოჯახის მართვას და საქმეების გაძღოლას, ის ამისთვის მკვლელობასაც ჩაიდენს. მაიკლი მკვლელობის გამო იტალიაში დაიმალება და იქ დაქორწინდება. იტალიაში მაიკლზე თავდასხმას მისი მეუღლე ემსხვერპლება. მაიკლი ბრუნდება იტალიაში და საბოლოოდ ჩაებმება მაფიის საქმიანობაში.

როლებში
მარლონ ბრანდო — დონ ვიტო კორლეონე
ალ პაჩინო — მაიკლ კორლეონე
ჯეიმზ კაანი — სანტინო კორლეონე
რობერტ დიუვალი — ტომ ჰეიგენი
დაიან კიტონი — ქეი ადამსი
ჯონ კაზალე — ფრედო კორლეონე
ტალია შირი — კონი კორლეონე
რიჩარდ ს. კასტელანო — პიტ კლემენცა
აბე ვიგოდა — სალ ტესიო
ალ ლეტიერი — ვირჯილ სოლოცო
გაიან რუსო — კარლო რიჩი
სტერლინგ ჰეიდენი — კაპიტანი მკ'ლასკი
ლენი მონტანა — ლუკა ბრაზი
რიჩარდ სონტე — ემელიო ბარცინი
ალ მარტინო — ჯონი ფონტეინი
ჯონ მარლი — ჯეკ ვოლთსი
ალექს როსო — მო გრინი
მორგან კინგი — კარმელა კორლეონე
ჯონ მარტინო — პოლი გატო
ვიქტორ რენდინა — ფილიპ ტატალია
სიმონეტა სტეფანელი — აპოლონია ვიტელი-კორლეონე
ლაუს გუსი — დონ სალუჩი
ტომ როსქი — როსო ლამპონი
ჯო სპინელი — ვილი კისი
რიჩარდ ბრაითი — ალ ნერი
ჯული გრეგი — სანდრა კორლეონე

ჯილდოები
ოსკარი
საუკეთესო სურათი: ალბერტ ს. რუდი
საუკეთესო მსახიობი მამაკაცი: მარლონ ბრანდო
საუკეთესო ადაპტირებული სცენარი: მარიო პიუზო, ფრენსის ფორდ კოპოლა

ოქროს გლობუსი
საუკეთესო დრამა
საუკეთესო რეჟისორი: ფრენსის ფორდ კოპოლა
საუკეთესო სცენარი: მარიო პიუზო, ფრენსის ფორდ კოპოლა
საუკეთესო მსახიობი კაცი დრამაში: მარლონ ბრანდო
საუკეთესო ორიგინალური მუსიკა: ნინო როტა

საუკეთესო მუსიკა: ნინო როტა
მაკრატელა

მაკრატელა, მაკრატელთანა — მთა საქართველოში, კახეთის მხარეში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონზე, ისტორიულ-გეოგრაფიულ მხარე — თუშეთში, მდინარეების ალაზნისა და თუშეთის ალაზნის წყალგამყოფ მაკრატელას ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3106 მ. აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებით. კალთები დამრეცი და ნაწილობრივ კლდოვანია. შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოებით.
მაკრატელა (გვარი)

მაკრატელა — მცენარეთა გვარი კომბოსტოსებრთა ოჯახისა. შეიცავს მხოლოდ ერთ სახეობას — . ერთწლოვანია. აქვს პატარა თეთრი ყვავილები და ერთთესლიანი უხსნადი ჭოტაკი. ფესვთანური ფოთლები ყუნწიანი და ჩანგისებრია, ღეროსეული — მოგრძო და მჯდომარე.

გავრცელებულია ხმელთაშუაზღვისპირეთსა და სამხრეთ ირანში. საქართველოში მაკრატელა იზრდება მშრალ ფერდობებზე (ველებზე და სხვა ადგილებში), როგორც სარეველა — მინდვრებსა და გზის პირებზე.
გაგიმარჯოს, მეზობელო! (ზღვარი)

გაგიმარჯოს, მეზობელო! (ზღვარი) — თამაზ გომელაურის ფილმი, რომელშიც მონაწილეობენ: გივი ბერიკაშვილი, მერაბ ელიოზიშვილი, ია ხობუა, ზაირა (ზაზა) ლებანიძე, ლიკა ნიჟარაძე, ეკა ჩხეიძე, თამუნა ბაგრატიონი, ნუკა ჟღენტი. ფილმი გადაღებული იქნა 1973 წელს, კინოსტუდია ”სატელევიზიო ფილმების სტუდია”-ს მიერ.

ფილმის შინაარსი
ზღვარი, რომელიც ზოგჯერ ადამიანთა ურთიერთდთმოკიდებულებაში წარმოიშობა, დაუნდობლად ამსხვრევს ყოველივე ძვირფასს მეგობრობას, სიყვარულს, ოჯახს. ფილმის გმირები ჯერ ღობით გაემიჯნებიან ერთმანეთს, შემდეგ ქვის კედელი ააშენეს, მაგრამ როდესაც მიხვდნენ, რომ მათს სიახლოვეს საფრთხე დაემუქრა, კედელი სასწრაფოდ დაანგრიეს.
მთის ზებრა

მთის ზებრა — ზებრის ერთ-ერთი სახეობა, რომელიც გავრცელებულია სამხრეთ-დასავლეთ ანგოლაში, ნამიბიაში და სამხრეთ აფრიკაში. როგორც ყველა ზებრა, მთის ზებრაც თეთრი შეფერილობისაა შავი ზოლებით, იშვიათად თეთრი მუქი ყავისფერი ზოლებითაც. მაღალ მთებში მისი სხეულის სიგრძე 2,2 მეტრია. მხარბეჭის სიმაღლე 1-დან 1,4 მეტრამდე. წონა დაახლოებით 240 კგ-დან 372 კგ-მდე. მთის ზებრა ცხოვრობს მშრალ, ქვიან, ბორცვიან, მთიან ადგილებში. უპირატესობას ანიჭებს ფერდობებსა და პლატოებს, გვხვდება ზღვის დონიდან საშუალოდ 2000 მ-მდე, თუმცა ზამთრის სეზონზე სახლდება უფრო დაბალ მიდამოებში. იკვებება ქოჩრიანი ბალახებით, ხის ქერქით, ფოთლებით, ხილითა და ფესვებით.
S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl

.......: — პირველი პირის მსროლელის ჟანრის ვიდეო თამაში, შემუშავებული -ის და გამოცემული
-ს მიერ.

სიუჟეტი
მას შემდეგ რაც ზონის ცენტრისაკენ მიმავალი გზა გაიხსნა, მთავრობამ გადაწყვიტა ფართომასშტაბიანი საომარი ოპერაციის ჩატარება, რომლის მიზანი მებრძოლების მიერ ჩერნობილის ატომური ელექროსადგურის დაკავებაა. ზონაში პირველი ასეთი დაჯგუფება ტერიტორიის შესწავლისა და ანომალური ადგილების აღრიცხვის მიზნით იქნა გაგზავნილი. მათ მიერ შეგროვებული ინფორმაციის საშუალებით მეომრებს ანომალიებით სავსე ტერიტორიაზე შეეძლებოდათ უსაფრთხოდ გადაადგილება. მაგრამ გეგმა ჩაიშალა - მზვერავი ვერტმფრენების ძირითადი ნაწილი განადგურდა. ამის გამომწვევი მიზეზების დასადგენად უკრაინის თავდაცვის სამინისტრომ ზონის შუაგულში თავისი თანამშრომელი - ალექსანდრე დიოქტირევი გააგზავნა. მისი მთავარი დავალება - ხუთი გაუჩინარებული ვერტმფრენის პოვნაა.

დიოქტირევი ადგილზე ჩადის და იწყებს გამოძიებას. იგი უმეგობრდება სტალკერებს და მათი თხოვნით ასრულებს უამრავ მისიას, ამავე დროს ცდილობს, არ დაავიწყდეს თავისი ვალდებულებაც.
მაკრონები

მაკრონები — წინარე ქართული ტომი. ბინადრობდა სამხრეთ კოლხეთში. ანტიკური ხანის ავტორების ცნობით, ცხოვრობდნენ ტრაპეზუნტის რაიონში და მის აღმოსავლეთით. მაგალითად, ქსენოფონტი მათ შეხვედრია ტრაპეზუნტის სამხრეთ-აღმოსავლეთით ორი დღის სავალზე. ამ რაიონშივე მაკრონების ყოფნას ადატურებენ აპოლონიოს როდოსელი, სტრაბონი, პლინიუსი, საუკუნის ანონიმი მწერალი და სხვები. ზოგიერთი მათგანი (მაგალითად, სტრაბონი) თვლის, რომ მაკრონებს ძველი ავტორები ეძახდნენ აქ მცხოვრებ სანებს (ე. ი. ჭანებს). სახელწოდება „მაკრონში“ თანამედროვე მკვლევრები ხედავენ დასავლეთ-ქართველთა ტომების აღმნიშვნელ თანამედროვე ტერმინში (მეგრელ//მარგალ) შემავალ არგ (არკ) (<აგრ//აკრ) ძირს, რომელიც გაფორმებულია ჭანურისათვის დამახასიათებელი ონ სუფიქსით.

მაკრონები სხვა ქართველ ტომებთან ერთად ძვ. წ. საუკუნეში შედიოდნენ სპარსეთის იბერიის სატრაპიაში. მონაწილეობა მიუღიათ სპარსეთის მეფის ქსერქსეს ლაშქრობაში საბერძნეთზე. ამ ომში ისინი შეიარაღებული ყოფილან ისევე, როგორც მოსხები, ტიბარენები და მოსინიკები.
გაზომეტრი (ვენა)

გაზომეტრები ვენაში ოთხი გაზის ყოფილი რეზერვუარია, თითოეული 90,000 მ³ შენახვის ტევადობით, აგებული ვენის მუნიციპალიტეტის გაზის სამსახურისთვის 1896–1899 წლებში. მდებარეობს მე-11 უბანში, ზიმერინგში. 1984 წლამდე ისინი საყოფაცხოვრებო გაზის შესანახად გამოიყენებოდა. ქალაქის ენერგო მოწოდების თხევადი გაზიდან ბუნებრივ აირზე გადასვლის შემდეგ (1969–1978), ისინი უკვე საჭირო აღარ იყო და დაიხურა. შემდეგ ისინი დაიშალა და მათგან მხოლოდ აგურის ფასადები დარჩა.

1990-იანი წლებიდან ეს ნაგებობები სხვადასხვა დანიშნულებით გამოიყენებოდა, მათ შორის ჯეიმზ ბონდის ერთ-ერთი სერიის გადასაღებ მოედნადაც კი. 1995 წელს ვენის ქალაქმმართველობამ ნაგებობებისთვის ახალი გამოყენების იდეებისთვის კონკურსი გამოაცხადა. შერჩეული პროექტები არქიტექტორების ჟან ნუველი (გაზომეტრი ა), კოოპ ჰიმელბლაუ (გაზომეტრი ბ), მანფრედ ვედორნი (გაზომეტრი ც) და უილჰელმ ჰოლცბაუერი (გაზომეტრი დ) 1999-2001 წლებში დასრულდა. ყოველი გაზომეტრი დაიყო საცხოვრებელ (ბინების ზედა ნაწილში), სამუშაო (ოფისები შუა ნაწილში) და გასართობ-სავაჭრო (მიწის სართულებზე) ნაწილებად. სავაჭრო ცენტრების დონეები ყოველ გაზომეტრში ერთმანეთს ხიდებით დაუკავშირდა. ისტორიული ფასადის კედლები ხელუხლებლად შენარჩუნდა.

2001 წლის 20 ოქტომბერს ახალი გაზომეტრების ოფიციალური საზეიმო გახსნა ჩატარდა, თუმცა მობინადრეები მასში რამდენიმე თვით ადრე შესახლდნენ.
მალალებისმაღალი

მალალებისმაღალი — მწვერვალი საქართველოსა და რუსეთის საზღვარზე. ადმინისტრაციულად მოქცეულია მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტსა და ჩეჩნეთ-ინგუშეთის საზღვარზე. მდებარეობს თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის ჩრდილო გვერდითი ხევსურეთის ქედის ჩრდილო დაბოლოებაზე, მდინარე არღუნის მარცხენა შენაკადის — მეშიხის სათავესთან. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4007 მ. მალალებისმაღალი აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებით. აქვს მცირე მყინვარები. დამახასიათებელია სუბალპური, ალპური და გლაციალურ-ნივალური ლანდშაფტი.
მალასა

მალასა — ლაზთა (ეგრისის) მეფე საუკუნის 30-იანი წლებისთვის, იხსენიება კაპადოკიის რომაელი ლეგატის ფლავიუს არიანეს პატაკში იმპერატორ ადრიანესადმი – ეს აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთის რომაული გარნიზონების ინსპექციის ანგარიშია. მალასა ტახტზე ადრიანეს დაუმტკიცებია. ლაზთა მეფე რომაელთა მეგობარი და მოკავშირე ყოფილა.
მამადავითობა

მამადავითობა — დავით გარეჯელის სახელობის დღესასწაული, რომელიც იმართება ამაღლების პირველ ხუთშაბათს, თბილისში, მთაწმინდაზე. დავით გარეჯელს დაუარსებია ქრისტიანული სამლოცველო, რომელიც დღესაც მამა დავითის ეკლესიის სახელითაა ცნობილი. მამა დავითის თბილისში მოღვაწეობის ხანა მრავალ ლეგენდაშია ასახული, სადაც შემორჩენილია ცნობები „ქაშვეთის“ დაარსებაზე, დავითის ცხარე შეტაკებებზე სპარსელ მოგვებთან, რომლებიც ცეცხლთაყვანიცემის დანერგვას ცდილობდნენ. დავითის მოღვაწეობას დიდი შთაბეჭდილება მოუხდენია თანამედროვეებსა და შემდგომ თაობებზე, ეკლესიამ იგი წმინდანად შერაცხა, ასევე შეიქმნა მისი ხალხური კულტიც, რომელმაც ბევრი რამ შეითვისა არქაული ხალხური წარმოდგენებიდან. ხალხური წარმოდგენების თანახმად, დავითი მინდვრის „ყარაული და წმინდა ელიას ძმაა“ (წითელი წყარო). დღესასწაულზე მას სწორედ მინდვრის დაცვას ევედრებიან. მთაწმინდის მამადავითობაში ნათლად შეიმჩნევა ნაყოფიერების კულტისა და სქესთა ურთიერთობის ამსახველი აქცენტები. აქ თავს იყრიდნენ მლოცველები თბილისიდან და აღმოსავლეთ საქართველოს სხვადასხვა კუთხიდან, მლოცველები ღამეს ათევდნენ, იმართებოდა პურობა, ლხინი. სწირავდნენ საკლავს, ეკლესიაში აკურთხებინებდნენ ყვავილებსა და მწვანე ბალახს და შემდგომ ნაკურთხი მწვანით ამკობდნენ რიტუალურ სუფრას. რიტუალის ბუნება, მისი გამართვის დრო მიგვანიშნებს, რომ მამადავითობა იმ წინაქრისტიანული საგაზაფხულო დღესასწაულის მემკვიდრე ყოფილა, სადაც თაყვანისცემოდა ბუნების აღორძინებისა და ხორციელი სიყვარულის მფარველი ღვთაება. მოგვიანებით ეს წარმოდგენები წმინდა მამა დავითს დაუკავშირდა და ძველი წინაწრისტიანული ღვთაების ადგილი დაიჭირა. ამიტომ არის, რომ მას თაყვანს სცემენ არა როგორც მხოლოდ ქრისტიანულ წმინდანს, არამედ, როგორც ხატს. ქრისტიანული მოღვაწეების ასეთი გაღმერთება ჩვეულებრივი მოვლენა იყო ძველ საქართველოში.
კავკასიის ალბანეთი

ალბანეთი (, ქვეყნის სახელი მშობლიურ ენაზე უცნობია) — იყო უძველესი სახელმწიფო სამხრეთ კავკასიაში, ამჟამინდელი აზერბაიჯანისა და დაღესტნის ტერიტორიაზე. სიტყვა ალბანეთი ლათინურად ნიშნავს „მთიან მიწას“. ალბანელები იყვნენ კავკასიური წარმოშობის ტომები და ლაპარაკობდნენ ალბანურ ენაზე, რომელიც მიეკუთვნება ლეზგიური ენების ოჯახს. კავკასიის ალბანეთის დედაქალაქები სხვადასხვა დროს იყო ქალაქები კაბალა და ბარდა.

თეიმურაზ ბატონიშვილი ალბანეთის სახელწოდებას ალს-ცეცხლს უკავშირებს:
ძრავას ზეთი

ძრავას ზეთი, მოტორის ზეთი – შიგაწვის ძრავების შესაზეთად განკუთვნილი ზეთი. პრაქტიკულად ყველა ძრავას ზეთი ნავთობის გადამუშავების პროდუქტია და მხოლოდ ზოგიერთი ხარისხის საავიაციო ზეთს იღებენ სინთეზურად. ყველა ძრავას ზეთი (გარდა ზოგიერთი საავიაციო ზეთისა) შეიცავს მისართების კომპლექსს, რომელიც აუმჯობესებს მათ საექსპლუატაციო თვისებებს (რეცხვითს, ცვეთასაწინაღოს, ანტიკოროზიულსა და სხვა). ძრავას ზეთი არის სამი კლასის — ავტომობილის, დიზელის და საავიაციო. პირველ ორ კლასში შედის ავტოსატრაქტორო, თბომავლისა და გემის ძრავას ზეთები, რომლებიც სიბლანტის მიხედვით (100 °-ზე) იყოფა 11 ჯგუფად, ხოლო საექსპლუატაციო თვისებების მიხედვით — 9 ჯგუფად. საავიაციო ზეთი 20 სხვადასხვა სახისაა.

სიბლანტის კლასიფიკაციები
მამამძუძეობა

მამამძუძეობა (მამამძუძე — გამზრდელი) — სხვის ოჯახში შვილის გასაზრდელად გაბარების ჩვეულება. გავრცელებული იყო მსოფლიოს მრავალ ხალხში: ძველ კელტებში, არაბებში, კავკასიაში და სხვაგან. ვარაუდობენ, რომ მამამძუძეობის ინსტიტუტი შემონახული იყო პატრიარქალური გვარიდან ფეოდალური საზოგადოების ჩათვლით, სადაც ის კლასობრივ ხასიათს ატარებდა — წარჩინებულთა ოჯახები ჩვილ ვაჟებს აღსაზრდელად თავიანთ ვასალებსა და მსახურებს აბარებდნენ. ჩრდილოეთ კავკასიაში მამამძუძეობის ტრადიცია შემონახული იყო ათალიკობის სახელწოდებით. გავრცელებული იყო ყაბარდოელებში, ჩერქეზებსა და ოსებში. 7-8 წლამდე ბავშვს ზრდიდა ათალიკოს ცოლი — ძიძა-გამზრდელი (ამ მნიშვნელობით „დაბადების“ ქართულ თარგმანში მოხსენებულია დედამძუძე), შემდეგ კი მის აღზრდაზე თვითონ მამამძუძე ზრუნავდა: ასწავლიდა ცხენზე ჯდომას, ჯირითს, იარაღის ხმარებას, თავაზიან სიტყვა-პასუხს, აჩვევდა მამაცობას და ა. შ. დაჭაბუკებულ აღსაზრდელს მამამძუძე ასაჩუქრებდა და საზეიმო ვითარებაში აბრუნებდა მამის სახლში, სადაც ამ შემთხვევის გამო წვეულება იმართებოდა.

მამამძუძეობა ძველ საქართველოშიც ყოფილა გავრცელებული. იხსენიება საუკუნის ქართულ ისტორიის წყაროებში („შუშანიკის წამება“). ჯუანშერის სიტყვით, ვახტანგ გორგასლის დროს „წესი იყო, რომ შვილნი მთავართანი წარჩინებულთა სახლსა აღზარდიან“. ფეოდალური ურთიერთობის დაშლის შემდეგ მამამძუძეობა არსებითად მოიშალა, ვაჟიშვილის სხვის ოჯახში გაძიძავების ძველი ტრადიცია ზოგან გლეხობაში, განსაკუთრებით დასავლეთ საქართველოს მთიანეთში, მაინც შემორჩა; დადასტურებულია ზემო რაჭაში „სხვისიშვილობა“, რომელიც ხელოვნური ნათესაობის თავისებურ ფორმასთან, „კერძმოკეთეობასთან“ იყო დაკავშირებული. ამ ჩვეულების თანახმად, რაჭველი გლეხი ჩვილ ვაჟიშვილს აღსაზრდელად გააძიძავებდა ჩრდილო კავკასიის მეგობრის — კერძის ოჯახში. აღსაზრდელსა და აღმზრდელის ოჯახთა წევრებს შორის ამ ნიადაგზე მყარდებოდა ე. წ. ძუძუთი ნათესაობა, რაც მათ შორის საქორწილო ურთიერთობას კრძალავდა.
ატომური ნომერი

ატომური ნომერი — ქიმიური ელემენტის რიგითი ნომერი დ. მენდელეევის ელემენტთა პერიოდულ სისტემაში. ატომური ნომერი უდრის ატომის ბირთვში პროტონების რაოდენობას. იგი ჩვეულებრივად აღინიშნება ასოთი. ბირთვის მუზტი -ს ტოლია, სადაც — დადებითი ელემენტარული ელექტრონული მუხტია, რომელიც ელექტრონის მუხტის აბსოლუტური მნიშვნელობის ტოლია.

სქემატურად ატომი შეიძლება მიახლოებით წარმოვიდგინოთ, როგორც პროტონებისა (+) და ნეიტრონების მჭიდრო გროვა (ბირთვი), რომლის ირგვლივაც მოძრაობს ელექტრონები (-).
ატომის ელექტრული მუხტი ნულია, რამეთუ მასში ელექტრონთა რაოდენობაც უდრის მისსავე ატომური ნომერს (+ მუხტის მქონე პროტონი და - მუხტის მქონე ელექტრონი აბათილებენ ერთმანეთის მუხტს და ჯამში გავძლევენ 0 კულონს).

თავდაპირველად, ეს ნომერი განსაზღვრავდა ქიმიური ელემენტის ადგილს მენდელეევის ელემენტთა პერიოდულობის ცხრილში. როდესაც დიმიტრი მენდელეევმა იმ დროისთვის ცნობილი ქიმიური ელემენტები დააჯგუფა მათი თვისებების მიხედვით, შენიშნა რომ ატომური მასის ზრდის მიხედვით დალაგებას არალოგიკურ შედეგებამდე მივყავდით: მაგალითად, იოდსა და ტელურს მათი ატომური მასიდან გამომდინარე შებრუნებით უნდა დაეკავებინათ ადგილები. შეუსაბამოებებმა, ქიმიური თვისებების მიხედვით განდასებაში რომელიც განსაზღვრავდა ატომურ ნომერს და დაახლოებით შეესაბამებოდა ატომურ მასას, აჩვენეს რომ ატომური მასა გამოსახავს არა მხოლოდ მასას არამედ სხვა თვისებებსაც.

კავშირი მასასა და მუხტთან
ატომური მასის მიხედვით და ატომური ნომრის მიხედვით განდასებებს შორის გადახრები ახსნილ იქნა ჰენრი მოსლის შრომებში 1931 წელს, რომლებმაც აჩვენეს მკაცრი დამოკიდებულება ელემენტების რენტგენის სხივების დიფრაქციასა და მენდელეევის ელემენტთა პერიოდულობის ცხრილში მათ მდებარეობას შორის. შემდგომში ნაჩვენები იქნა, რომ ატომური ნომერი შეესაბამება ბირთვის მუხტს ანუ ბირთვში პროტონების რაოდენობას. ამგვარად, ელემენტის თვისებებს განსაზღვრავს ბირთვის მუხტი და არა მასა.

ატომური ნომერი გარკვეულ კავშირშია ატომურ მასასთან, მაგრამ მათ შორის მაინც არის სხვაობა. ეს კავშირი გამოწვეულია იმით რომ, ერთი მხრივ, ატომური მასა დამოკიდებულია ბირთვში ნეიტრონებისა და პროტონების რაოდენობაზე, ხოლო, მეორე მხრივ კი, ატომური ნომერი განისაზღვრება ბირთვში პროტონების რაოდენობით.

ატომური მასა ხშირად მოიხსენება ელემენტის სახელის მერე, მაგ.: ხშირია საუბარი ნახშირბად–14–ზე (რომელიც გამოიყენება არქეოლოგიაში ორგანული წარმოშობის ნივთების დასათარიღებლად), ამით ხაზი ესმება მის განსხვავებას ნახშირბად–12–ისაგან (ნახშირბადის ბუნებაში ყველაზე უფრო გავრცელებული იზოტოპი).