ტამა (მდინარე)

ტამა (, ტამა-გავა) — მთავარი მდინარე იამანასის, კანაგავისა და ტოკიოს პრეფექტურებში, კუნძულ ჰონსიუზე, იაპონიაში. იაპონიის მთავრობის მიერ ოფიციალურად კლასიფიცირებულია, როგორც პირველი კლასის მდინარე. მისი სიგრძეა 138 კილომეტრი (86 მილი) და აქვს 1,240 კვადრატული კილომეტრის (480 კვ. მილი) აუზი.

მდინარე მიედინება დიდი ტოკიოს არეალში, ტოკიოსა და კანაგავის პრეფექტურებს შორის გამყოფ ხაზზე. ტოკიოში მისი ნაპირები მოფენილია სკვერებითა და სპორტული მოედნებით, რაც მდინარეს პიკნიკისთვის პოპულარულ ადგილად აქცევს.

გეოგრაფია
ტამა სათავეს იღებს კასატორის მთაზე, კოშუში, იამანასის პრეფექტურაში. იქიდან ის მიედინება აღმოსავლეთით მთიან დასავლეთ ტოკიოში, სადაც ოგოჩის კაშხალი ქმნის ოკუტამას ტბას. კაშხლის ქვემოთ ის იღებს ტამას სახელს და მიედინება აღმოსავლეთით ჩიჩიბუ ტამა კაის ეროვნული პარკის გავლით ქალაქ ომემდე. შემდეგ ის მიედინება სამხრეთ-აღმოსავლეთით ტამას ბორცვებსა და მუსაშინოს ტერასას შორის.

ჰამურაში არის ისტორიული ტამაგავას აკვედუკის წყარო, რომელიც ტამაგავას ძმებმა ააშენეს 1653 წელს ედოსთვის (დღევანდელი ტოკიო) წყლის მისაწოდებლად. უფრო ქვემოთ მდინარე ქმნის საზღვარს ტოკიოსა და ქალაქ კავასაკს შორის კანაგავის პრეფექტურაში. მისი შესართავი ძლიერ ინდუსტრიალიზებულ ტოკიოს ყურეში მდებარეობს, ჰანედას აეროპორტის გვერდით.

წყალდიდობები
ტამას მდინარე ძალიან მიდრეკილია წყალდიდობისკენ და მთელი ისტორიის განმავლობაში დიდ ზარალს აყენებდა მიმდებარე არეალებს. ზოგჯერ მდინარე თავის კალაპოტს იცვლიდა მასიური წყალდიდობების შემდეგ, ზოგჯერ ორად ყოფდა არსებულ დასახლებებს. შედეგად, არსებობს რამდენიმე ადგილი, სადაც მდინარის საპირისპირო მხარეებზე ადგილობრივი სახელები ერთი და იგივეა, როგორიცაა ტოდოროკი. დღევანდელი კალაპოტი ჩამოყალიბდა 1590 წლის წყალდიდობის შედეგად.

დამბები ადგილზე იყო ასობით წლის განმავლობაში, მაგრამ წყალდიდობებმა შეიწირა. საუკუნის დასაწყისის ფართომასშტაბიანმა საინჟინრო პროექტებმა მკვეთრად შეამცირა წყალდიდობის ზიანი, თუმცა 1974 წლის ტაიფუნმა გამოიწვია წყლების ადიდება კომაეში, რამაც 19 სახლი წაიღო. 1974 წლიდან დამბები აღარ გარღვეულა. დამბების შემდგომი განახლების პროექტები მიმდინარეობს 1990 წლიდან.

იაპონიის უმეტესი დიდი მდინარეების მსგავსად, დამბები აშენებულია გარკვეული მანძილით მდინარის წყლის დასაკავებლად. ღია სივრცე დამბებსა და მდინარეს შორის დაფარულია ბალახითა და ბუჩქნარით, რაც ქმნის მწვანე სარტყელსა და ფართო ღია სივრცეს, რომელიც ბევრ ადგილას გამოიყენება სათამაშო მოედნებად. ამ დამატებითი სივრცის მიუხედავად, ტაიფუნ ჰაგიბისის მიერ 2019 წლის ოქტომბერში წარმოქმნილმა წყლის დიდმა რაოდენობამ დატბორა ქალაქ კავასაკის მუსაში-კოსუგის სადგურისა და მიმდებარე ტერიტორიები, რამაც გამოიწვია ინფრასტრუქტურული ზიანი და ელექტროენერგიის გათიშვა.

გარემოს მდგომარეობა და ფაუნა
ომის შემდგომ სწრაფმა ურბანიზაციამ მიმდებარე არეალებში დააზარალა ტამას მდინარე, რომლის წყლის ხარისხი ურბანულ ტერიტორიებზე 1950-იანი წლებიდან მკვეთრად გაუარესდა და გახდა უვარგისი უმეტესი სახეობებისთვის. დაბინძურების კონტროლის ღონისძიებებმა და მდინარის ველური ბუნების დაცულ ზონად ოფიციალურმა გამოცხადებამ მრავალი სახეობის აღდგენის შესაძლებლობა შექმნა.
კობრი, კალმახი, წითელი ორაგული, ივანა (წითურა), უგუი და აიუ - ყველა მრავლად ბინადრობს ტამას მდინარეში. მდინარეში ასევე ცხოვრობენ სხვა თევზები, როგორიცაა წვერა, ასევე კიბორჩხალები, კუები და კიბოები.

იაპონური ყარყატები, მეფერისტავები, თეთრი ბატკანჯები, აღმოსავლური ლაქიანი იხვები, რუხი ყანჩები, პატარა თეთრი ყანჩები, იაპონური თეთრთვალები, მანდარინის იხვები, შავთავიანი თოლიები და სხვა ფრინველები ხშირად ჩანან მდინარესთან. სხვადასხვა ტიპის იხვები დაბრუნდნენ მას შემდეგ, რაც 1969 წელს მდინარე გაცხადდა ველური ბუნების დაცულ ზონად.

2002 წლის ზაფხულში ტამა-ჩანი, ჩვეულებრივ არქტიკული მამრობითი სქესის წვერიანი სელაპი პირველად შენიშნეს ტამას მდინარეში მარუკოს ხიდთან.

ბოლო წლებში ტამას მდინარეს დაესახლა უცხო სახეობების უფრო მეტი რაოდენობა, მათ შორის წითელყურიანი მოსრიალე კუები და ტროპიკული თევზები, პირანიები. ვარაუდობენ, რომ ტროპიკული თევზებისთვის სიცოცხლე შესაძლებელი გახდა მდინარის წყლის უფრო მაღალი ტემპერატურის გამო გლობალური დათბობისა და საკანალიზაციო გაწმენდის ქარხნებიდან ჩამდინარე წყლების გამო. ეს უფრო მაღალი ტემპერატურა ახლა საშუალებას აძლევს მფლობელების მიერ მიტოვებულ ტროპიკულ შინაურ თევზებს გადაურჩნენ ცივ იაპონურ ზამთრებს. 2000-იანი წლების დასაწყისში კავასაკელმა მიცუაკი იამასაკიმ დააფუძნა „თევზების თავშესაფარი“ შინაური თევზების სახლში განსათავსებლად, რომლებსაც მფლობელები სხვაგვარად მდინარეში ჩაყრიდნენ.

მდინარის გასწვრივ დიდი რაოდენობით უპატრონო კატა ცხოვრობს.

სპორტი და რეკრეაცია
ტოკიოს გარეუბნის მახლობლად, მდინარე არის პოპულარული კაიაკინგის ადგილი, სადაც იაპონიის ეროვნული სლალომის, კაიაკის შეჯიბრებები ტარდება ტამას მდინარეზე.

მდინარის ეს მონაკვეთი ასევე არის განვითარებადი მტკნარი წყლის რაფტინგისა და ჰიდროსპიდინგის დანიშნულების ადგილი, რადგან ასე ხელმისაწვდომია ტოკიოდან. კომპანიები მუშაობენ ადრეული გაზაფხულიდან გვიან შემოდგომამდე.

მდინარის ფსკერზე მდებარე კენჭები მიტაკეს მახლობლად ასევე ქმნის ტოკიოს ერთ-ერთ მთავარ ადგილს ლაშქრობისთვის (ბოულდერინგი).

უფრო ქვემოთ, მდინარის ორივე ნაპირზე, სპორტული მოედნებია განთავსებული, სადაც ბევრი გუნდი რეგულარულად ვარჯიშობს ან თამაშობს სხვადასხვა სპორტს, მათ შორის ბეისბოლს, ფეხბურთსა და რაგბის. (არსებობს მდინარის სახელობის რაგბის კლუბი სახელად „ტამარიბა კლუბი“.) ასევე არის მრავალი სათამაშო მოედანი, პარკის სივრცეები და გოლფის სავარჯიშო ადგილები, რომლებიც მდებარეობს მდინარის გვერდით.

ველოსიპედის ბილიკი და სარბენი ტრასა დაგებულია მდინარის სიგრძეზე ურბანული ტოკიოს გავლით, რაც მდინარის შესართავამდე ტოკიოს ყურეში ვრცელდება.

ურბანული განვითარება
ტამას მდინარის გარშემო, ორივე მხარეს, მდებარეობს გარეუბნის ტერიტორიები, განთავსებულია რამდენიმე დაბალი და საშუალო სიმაღლის საოფისე შენობა. მაღალი შენობები პრაქტიკულად არ არსებობდა 2000-იანი წლების ბოლომდე. ეს მონაცემი შეიცვალა გაზრდილი სარკინიგზო მგზავრთა სიმრავლის, გზებისა და ხაზების გაფართოებისა და გამჭოლი მომსახურების გამო.

სხვა სახელები
იჩინოსე-გავა (მდინარე იჩინოსე) – მისი ზედა დინება
ტაბა-გავა (მდინარე ტაბა) – მისი ზედა დინება
როკუგო-გავა (მდინარე როკუგო) – მისი შესართავთან

პოპკულტურა
პირველი ვიდეო თამაშის (იაპონიაში ცნობილია, როგორც ) გახსნის სერიის ღია ცის ქვეშ ღამის სცენების ცოცხალი ეპიზოდები გადაიღეს ტამას მახლობლად, ნაპირის ძლიერ მწვანე ნაწილებში, დაახლოებით 20 კილომეტრით მოშორებით ტოკიოდან, 1995 წლის აგვისტოს ბოლოს/სექტემბრის დასაწყისში. ტამაზე გადაღება დაახლოებით 12 საათში დასრულდა და გაგრძელდა 17:00 საათიდან მეორე დღის 05:00 საათამდე.

ასტეროიდი 1089-ს ტამა უწოდეს მდინარე ტამას პატივსაცემად.

მდინარე მნიშვნელოვნადაა ნახსენები მანგასა და ანიმე სერიაში „365 “.