iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
საკნატურა

საკნატურა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე და საღვინე ვაზის ჯიში გურიიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია საკმაოდ სქელი ქეჩისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური, იშვიათად კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის ან თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ღია მწვანე, მოქარვისფრო ელფერით. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, კნატუნა. აქედან გაჩნდა ჯიშის სახელწოდებაც.

საკნატურა საშუალო ზრდითა და უხვმოსავლიანობით გამოირჩევა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის დასაწყისში შედის. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.4%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9.5-9.8 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სასუფრე ყურძნად და სუფრის თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
საკნურა

საკნურა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში ჰერეთიდან.

წარმოშობილი უნდა იყოს უძველეს ქართულ სოფელ საკანში, ისტორიული ჰერეთის ტერიტორიაზე, რომელიც ამჟამად ნასახლარია.

ეს ვაზი 1945 წელს სოფელ საკნიდან მოსე ბაბაჯანაშვილის ნასახლარიდან გადმოიტანა რომან ტარტარაშვილმა და სოფელ მთისძირში, საკუთარ კარ-მიდამოში გაახარა.

მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული ფორმის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალებული, მომწვანო-მოყვითალო ელფერით. რბილობი ხორციანი და ნაკლებად წვნიანი აქვს, სასიამოვნო გემოთი და კარგად გამოხატული ჯიშური არომატით.

გამოიყენება როგორც სასუფრე ყურძნად, ასევე საკუპაჟე ღვინომასალად.
საკუმა

საკუმა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აფხაზეთიდან.

ლინგვისტური ანალიზის საფუძველზე ითვლება, რომ იგი ოდესღაც აფხაზეთიდან უნდა იყოს შემოტანილი და სამეგრელოში გავრცელებული.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია, მტევანი საშუალო ზომის, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ახასიათებს ფრთა. მეტად მკვრივია ან საშუალო სიმკვრივის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ღია მწვანე, ხოლო მზის მხარეს მოქარვისფრო ელფერით. თხელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით მცირედ დაფარული. რბილობი წვნიანია, სასიამოვნო და ხალისიანი გემოთი.

საკუმა საშუალო ზრდით და საშუალოზე მაღალი მოსავლიანობით გამოირჩევა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 213 დღეა. მტევნის საშუალო წონა 245 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.7-7.8 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.0-19.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.5-9.5 გ/ლ-ს.

მიიღება საკმაოდ ხარისხიანი სუფრის თეთრი, მშრალი ღვინო და ხარისხიანი საკუპაჟე ღვინომასალა.
ქილაკუპრა

ქილაკუპრა, მეორე ახტალა — ტალახის ვულკანი საქართველოში, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ივრის ზეგანზე, ქვაბების სერის ჩრდილოეთ პერიფერიაზე, ქილაკუპრის ანტიკლინის ღერძის სამხრეთით, ზღვის დონიდან 450 მ სიმაღლეზე.

მორფოლოგიურად ქილაკუპრის ტალახის ვულკანის რაიონი დაბალი, დამრეცფერდობებიანი ქედების, ბრტყელი ვაკეების, მცირე სიღრმის ქვაბულების, ხევებისა და ხრამების არსებობით ხასიათდება. გარეგნულად მოგრძო, მოთეთრო ბრტყელთავიანი ბორცვია, ფერდობები ვიწრო ხრამებითაა დანაწევრებული, რომლებიც ვულკანის ცენტრალური ნაწილიდან რადიალურად მიემართებიან და ერთი შეხედვით ბარანკოსების შთაბეჭდილებას ტოვებენ.

ქილაკუპრის ტალახის ვულკანი 15–20 მ შეფარდებითი სიმაღლის ელიფსის ფორმის წაკვეთილი კონუსია. ვულკანის თხემურ სიბრტყეზე, რომლის ფართობი 0.02–0.03 კმ²-ია გაფანტულია 40-მდე გრიფონი, რომელთა დიდი ნაწილი ჩამქრალია, ხოლო მოქმედია რვა, რომლებიც თხევად ტალახსა და მცირე რაოდენობით აირს გამოყოფენ. გრიფონები სხვადასხვა ზომისაა და ერთიმეორისაგან დაშორებულია 15–20 მ-ით. უდიდესი გრიფონის დიამეტრი 2–2.5 მ აღწევს.

გრიფონებიდან ტალახი გამუდმებით ამოედინება აირთან ერთად. ზემოდან ტალახს ნავთის ბრკე აქვს. ქილაკუპრის ტალახს ნამდვილ ვულკანიზმთან არავითარი კავშირი არ აქვს და თავის საბოლოო თვისებებს როგორც მექანიკურს, ისე ფიზიკურ-ქიმიურს, უშუალოდ სასულეში ღებულობს ქანის, მინერალური წყლისა და აირის ხანგრძლივი კონტაქტის პირობებში.

ვულკანს გარს უვლის მშრალი ხევი, რომელშიც ზოგჯერ ერთ ნაკადად თავს იყრის სასულეებიდან ჩამონადენი ტალახი. ვულკანის ზედაპირზე სასულეები პატარა ქვაბულებს ქმნიან. ბორცვი და მისი მიდამოები აგებულია აღჩაგილური ნაცრისფერი და ღია მურა თიხებით, რომლებთანაც მორიგეობს კონგლომერატები, ფხვიერი ქვიშაქვები და ნაცრისფერი ქვიშიანი თიხები.

ქილაკუპრის სამკურნალო ტალახის ქიმიური და მექანიკური შედგენილობა ახტალის ვულკანის ტალახის ანალოგიურია. ადგილობრივი მცხოვრებლები ტალახს რევმატიზმით და იშიასით დაავადებათა წინააღმდეგ იყენებენ. ზამთარში ამავე მიზნით ტალახს სახლში ეზიდებიან.

ქილაკუპრა ცნობილია აგრეთვე „მეორე ახტალის“ სახელწოდებით. როგორც არაორგანული ბუნების ძეგლი შეტანილი იყო საქართველოს სსრ წითელ წიგნში.
მოლდოვის უკიდურესი წერტილები

აქ წარმოდგენილია მოლდოვის უკიდურესი წერტილები, რომლებიც ქვეყნის უკიდურესად ჩრდილოეთით, სამხრეთით, აღმოსავლეთით ან დასავლეთით არიან განთავსებული, ასევე აქ ნახავთ ქვეყნის უმაღლეს და ყველაზე დაბალ წერტილებს.

უკიდურესი წერტილები
უმაღლესი და უდაბლესი წერტილები
უმაღლესი წერტილი: ბალანეშტი (429 ან 430 მ)
უდაბლესი წერტილი: დნესტრი, იგივე უკიდურესი აღმოსავლეთი წერტილი (2 მ)
ცოტნე ყავლაშვილი

ცოტნე ყავლაშვილი (დ. 19 იანვარი, 1983) — ქართველი ეკონომისტი და ფინანსისტი. ფინანსთა მინისტრის მოადგილე 2025 წლის 4 ივნისიდან.

ბიოგრაფია
დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი 2004 წელს. ამავე უნივერსიტეტში 2006 წელს მიიღო ეკონომიკის და ბიზნესის მაგისტრის ხარისხი.

მუშაობდა ფინანსთა მინისტრის მოადგილედ (2015-2022) და სახელმწიფო ხაზინის უფროსად (2013 - 2022). იყო საქართველოს გენერალური აუდიტორი (2022-2025).

მისი პროფესიული კარიერა 2006 წლიდან ფინანსთა სამინისტროში დაიწყო. სხვადასხვა წლებში იყო საბიუჯეტო დეპარტამენტის უფროსის მოადგილე, ფისკალური პროგნოზირების დეპარტამენტის უფროსი, საბიუჯეტო დეპარტამენტის უფროსის მოადგილე, სპეციალისტი საბიუჯეტო დეპარტამენტის საბიუჯეტო პოლიტიკისა და ნაერთი ბიუჯეტის ფორმირების და საბიუჯეტო დეპარტამენტის ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტების სამმართველოებში (2006-2015). მუშაობდა „საქართველოს რკინიგზის რესტრუქტურიზაციის დამხმარე პროექტში“ (2005-2006).

ფლობს ინგლისურ და რუსულ ენებს.
საქართველოს უკიდურესი წერტილები

აქ წარმოდგენილია საქართველოს უკიდურესი წერტილები, რომლებიც ქვეყნის უკიდურესად ჩრდილოეთით, სამხრეთით, აღმოსავლეთით ან დასავლეთით არიან განთავსებული, ასევე აქ ნახავთ ქვეყნის უმაღლეს და ყველაზე დაბალ წერტილებს.

უკიდურესი წერტილები
უმაღლესი და უდაბლესი წერტილები
უმაღლესი წერტილი: შხარა (5 201 მ)
უდაბლესი წერტილი: შავი ზღვა (0 მ — ზღვის დონე)
ვარისი (პერსონაჟი)

ვარისი — ჯორჯ რეიმონდ რიჩარდ მარტინის ფენტეზის ჟანრის რომანების სერიის, „ყინულისა და ცეცხლის სიმღერის“, პერსონაჟი და ასევე მისი ტელეადაპტაციის ერთ-ერთი გმირი. პირველად გამოჩნდა 1996 წელს გამოცემულ წიგნში, „სატახტოთა თამაში“, და მოგვიანებით წიგნებში – „მეფეთა ჯახი“ (1998), „ხმლების ქარიშხალი“ (2000) და „ცეკვა დრაკონებთან“ (2011). სატელევიზიო სერიალში მისი როლი შეასრულა ირლანდიელმა მსახიობმა, კონლეთ ჰილიმ.

ვარისი, ასევე ცნობილი როგორც ობობა, იყო საჭურისი და მსტოვართა უფროსი მეფე რობერტ ბარათეონის მცირე საბჭოში, სანამ არ მოუწია მეფის საბიჯელიდან გაქცევა ტირიონ ლანისტერთან ერთად. ის იყო გამოცდილი მანიპულატორი და ჰქონდა მსტოვართა ხაზი ორ კონტინენტზე.

მიუხედავად იმისა, რომ მეფე რობერტ ბარათეონის სამსახურში მან შეასრულა უამრავი დაკვეთილი მკვლელობა, მისი ერთგულება უკეთ გამომჟღავნდა დეინერის ტარგარიენის სამსახურში. მას სჯეროდა რომ დეინერისის მმართველობა მშვიდობას მოუტანდა 7 სამეფოს. მან და ტირიონმა ერთად გაცურეს მირინში, შემდეგ ვოლანტისში გაიყვნენ და ბოლოს შეურთდნენ დეინერის ტარგარიენის მცირე საბჭოს. ვარისმა მოგვიანებით შეძლო და შეკრა უძლიერესი ალიანსი, რომელშიც გააერთიანა, დორნი, რიჩი და დრაგონსთოუნი (ტარგარიენები) ლანისტერების წინააღმდეგ. მოგვიანებით იგი შეუერთდა ტარგარიენების ძალებს დეინერისის დაბადების ადგილას, დრაგონსთოუნში. მიუხედავად ორი მოკავშირის დაკარგვისა, რომელიც მან დაიბარა ომის დროს, ვარისმა განაგრძო დენერისის მსახურება დიდი ომის დროს მსტოვართა ოსტატად.

ბიოგრაფია
ვარისი დაიბადა ვიწრო ზღვის გადაღმა, ლისში. ის დაბადებიდანვე მონა იყო, ამიტომაც უწევდა მსახიობთა ჯგუფთან ერთად თავისუფალ ქალაქებში მოგზაურობა მანამ, სანამ მისმა ბატონმა ჯადოქარს არ მიჰყიდა მირში. მას ეგონა რომ ჯადოქარი მასზე სექსუალურად იძალადებდა, თუმცა, ვარისის აზრით, მას უარესი უნდოდა: ჯადოქარმა მას დაალევინა წამალი, რომელიც არ აძლევდა მოძრაობის საშუალებას, თუმცა ტკივილს არ აყუჩებდა. მოაჭრა მას სასქესო ორგანო და გამოიყენა ჯადოსნურ რიტუალში. როდესაც ჯადოქარმა ვარისის სასქესო ორგანო ცეცხლში ჩააგდო, ცეცხლი გალურჯდა, ჯადოქარმა უცნაური სიტყვები წარმოთქვა და ხმამ უპასუხა. რიტუალის შემდეგ ჯადოქარმა ის გარეთ გააგდო, რადგან ფიქრობდა, რომ იგი უსარგებლო იყო.

ამის ნაცვლად, ვარისმა გადაწყვიტა ეცხოვრა ყველაფრის ფასად – მათხოვრობდა, ქურდობდა და ყველაფერს აკეთებდა გადარჩენისთვის. ის გახდა შესანიშნავი ქურდი, მაგრამ მალევე გააანალიზა, რომ მოპარული ინფორმაცია ხშირად უფრო ღირებული იყო, ვიდრე ნებისმიერი ფიზიკური საქონელი. ვარისმა ილირიო მოპატისთან ერთად შექმნა ჯაშუშთა ქსელი, რომელსაც „პატარა ჩიტებს“ ეძახდა.

მოგვიანებით მისი გავლენა გაიზარდა და მეფე ეირის ტარგარიენის დროს 7 სამეფოს მცირე საბჭოს წევრი გახდა. მეფე ვარისს ოჯახის წევრებსა და ტაივინ ლანისტერზე მეტად ენდობოდა.
მაჰაჩყალის შუქურა

მაჰაჩყალის (პეტროვსკის) შუქურა — მოქმედი შუქურა დაღესტნის რესპუბლიკის დედაქალაქ მაჰაჩყალაში.

მდებარეობს ქალაქის კიროვსკის რაიონში, ამირხანოვის ქუჩა №20. ითვლება ქალაქის ღირსშესანიშნაობად. 117 საფეხურიან მრგვალ სპირალისებურ კიბეს ავყავართ ზემოთ. შუქურაზე მაღალი მაჰაჩყალაში მხოლოდ სატელევიზიო კოშკია.

ისტორია
მაჰაჩყალის შუქურას ისტორია ქალაქის ისტორიის განუყოფელი ნაწილია. იგი დაღესტნის დედაქალაქზე უმცროსია მხოლოდ რამდენიმე წლით. კასპიისპირეთში შუქურების მშენებლობის ინიციატორი იყო კავკასიის გუბერნატორი მიხეილ ვორონცოვი.

პეტროვსკის ციხესიმაგრეში პირველი შუქურა აშენდა 1852 წელს ტარკოვსკის მთაზე, გადმოცემის თანახმად, იმ ადგილას, სადაც პორტ-პეტროვსკის ციხესიმაგრეს ჩაუყარა საძირკველი რუსეთის იმპერატორმა პეტრე -მა. თავდაპირველად ეს იყო თეთრი კოშკი, ზღვის დონიდან 75 მეტრის სიმაღლეზე. რვა ნათურის შუქი ძლიერდებოდა რეფლექტორებით და სინათლის ხილვადობა 18 მილს აღწევდა.

ქალაქისა და პორტის განვითარებასთან ერთად შუქურა აღარ ითვლებოდა ქალაქის ყველაზე შესამჩნევ ნაგებობად და 1866 წელს კასპიის ფლოტილიის ჰიდროგრაფიული განყოფილების ზედამხედველობით აღადგინეს ახალ, უფრო მოხერხებულ ადგილას — ანჟი-არკას მთაზე. ახალი კოშკის სიმაღლე იყო 27 მეტრი (დაახლოებით 80 მეტრი ზღვის დონიდან), შუქის ხილვადობა იყო 15 მილი. 1895 წელს შუქურის სიკაშკაშე გაიზარდა, ცეცხლი უფრო მაღლა დაანთეს. მე-20 საუკუნის დასაწყისში შუქურა მოხატული იყო თეთრ ფონზე წითელი ზოლებით, რომელიც კარგად ჩანს წლის ნებისმიერ დროს. 1912 წელს ზეთის ნათურებმა შეცვალა ნავთის სანათები, ხოლო 1928 წელს დაინერგა აცეტილენის განათება.

დიდი სამამულო ომის დაწყებისთანავე შუქურა გამორთულ იქნა და მხოლოდ 1944 წელს დაიწყო მუშაობა. შუქურა გათიშული იყო 1990-იან წლებში (ორი თვით) ელექტროენერგიის გადასახადის გადაუხდელობის გამო.

მე-20 საუკუნის ბოლოს დანგრეული შენობა გარემონტდა. 2008 წელს შუქურაზე დამონტაჟდა თეთრი მოციმციმე შუქი, რომელიც ჩანს 24 მილის მანძილზე. შუქურა სრულად ავტომატიზირებულია. მისი განათების ჩართვა-გამორთვა ხდება სპეციალური გრაფიკის მიხედვით, რომელიც შედგენილია წელიწადის დროების გათვალისწინებით. მას ემსახურება ერთი თანამშრომელი — სანავიგაციო აღჭურვილობის წარმოების ჯგუფის ხელმძღვანელი.
კასპარ დავიდ ფრიდრიხი

კასპარ დავიდ ფრიდრიხი (; დ. 5 სექტემბერი, 1774 ― გ. 7 მაისი, 1840) ― საუკუნის გერმანელი რომანტიკოსი პეიზაჟისტი მხატვარი. თავისი თაობის გერმანელ ხელოვანებს შორის ყველაზე მნიშვნელოვან მხატვრად მიიჩნევა. ყველაზე მეტად ცნობილია შუა პერიოდის ალეგორიული პეიზაჟებით, რომლებზეც, როგორც წესი, ღამის ცის, დილის ნისლის, უნაყოფო ხეებისა და გოთიკური ნანგრევების წინ ჩაფიქრებული ფიგურების სილუეტებია გამოსახული. ფრიდრიხის უმთავრესი ინტერესის საგანი ბუნება იყო და მის ხშირად სიმბოლურ და ანტიკლასიცისტურ ნამუშევრებში ბუნების სუბიექტური, ემოციური დამოკიდებულებაა ნაჩვენები. ფრიდრიხის ნახატები ფართო პეიზაჟების ფონზე ადამიანების შემცირებული პერსპექტივით ხასიათდება. ფიგურები იმ მასშტაბამდეა შემცირებული, რომ ხელოვნების ისტორიკოსის, ქრისტოფერ ჯონ მიურეის თქმით, „მაყურებელთა მზერას მათი მეტაფიზიკური განხომილებისკენ“ მიაპყრობს.
Amanita jacksonii

— სოკოს სახეობა ამანიტასებრთა ოჯახისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ჩრდილოეთ ამერიკას.

საჭმელი სოკოა. იხმარება ახალი. იზრდება შერეულ ტყეებში, ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად. მიკორიზას წარმოქმნის ფიჭვთან და მუხასთან. ჰგავს მისივე გვარის სახეობას, ნიყვს.

სოკო პირველად აღწერა კანადელმა მიკოლოგმა რენე პომერლომ 1984 წელს როგორც .

აღწერა
ქუდის დიამეტრი — 5—15 სმ, ნორჩობაში კვერცხისებრია, შემდეგ ამოზნექილი ან თითქმის ბრტყელი. როგორც წესი ბორცვაკით ცენტრში. ხასხასა წითელი ან წითელ-ნარინჯისფერი, შემდეგ მოყვითალო კიდეებით, გლუვი, იშვიათად ზედაპირზე მცირე რაოდენობით ახასიათებს საერთო საბურველის თეთრი ფერის ფიფქისმაგვარი ნარჩენები.

რბილობი — თეთრი ფერის, ზოგჯერ მოყვითალო ელფერით, გაჭრისას ფერს არ იცვლის. განსაკუთრებული სუნისა და გემოს გარეშე.

ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, ფირფიტები თავისუფალი ან სუსტად შეზრდილი ფეხთან, ღია-ყვითელი ან ღია-ნარინჯისფერი.

ფეხის სიგრძე — 7,5-15 სმ, სისქე — 0,9-1,6, თხელი, მთლიანი ან ზევითკენ შევიწროებული, კრემისფერი ან მოყვითალო, დაფარულია მოყვითალო-ნარინჯისფერი ძარღვებით. ახასიათებს 4-7 სმ სიგრძის და 4 მმ სისქის ტომრისებრი, თეთრი ფერის ვოლვა, რომლის უმეტესი ნაწილი მიწაშია ჩაფლული.

სპორების ფხვნილი — თეთრი. სპორები — 7-12,1×5,2—8,7 მკმ, ამილოიდური, ელიფსისებრი ან ფართო ელიფსისებრი, იშვიათად სფეროსებრი ან წაგრძელებული.

მსგავსი სახეობები
ეკოლოგია და გავრცელება
გავრცელების არეალი მოიცავს ჩრდილოეთ ამერიკას — აშშ, კანადა და მექსიკა

იზრდება შერეულ ტყეებში, ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად. მიკორიზას წარმოქმნის ფიჭვთან და მუხასთან. ზოგჯერ ქმნის „ქაჯის წრეს“.

სეზონი — ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

გალერეა
მცირე ჰიმალაი

მცირე ჰიმალაი — მთის მასივების და ქედების სისტემა ჰიმალაის მასივში, დიდი ჰიმალაის და სივალიკის ქედს შორის. სიგრძე დაახლოებით 2000 კილომეტრი, სიგანე 10-20 კილომეტიდან 100 კილომეტრამდე. სიმაღლე უმეტესად 3-3,5 ათასი მეტრი. დანაწევრებულია ვიწრო და ღრმა ხეობებით. შემორჩენილია ძველი გამყინვარების კვალი. კალთები 3500 მეტრ სიმაღლემდე შემოსილია ტყით.
იგრიტი

იგრიტი — ჯორჯ რეიმონდ რიჩარდ მარტინის ფენტეზის ჟანრის რომანების სერიის, „ყინულისა და ცეცხლის სიმღერის“ პერსონაჟი და ასევე მისი ტელეადაპტაციის ერთ-ერთი გმირი. ის წარდგენილია 2000 წელს გამოცემულ წიგნ ,,ხმლების გრიგალში". ტელეადაპტაციისას მისი როლი შეასრულა შოტლანდიელმა მსახიობმა როუზ ლესლიმ.

იგრიტი ქალია,რომელიც დაიბადა კედლის ჩრდილოეთით „თავისუფალ“ ხალხთან. ის იყო მენს რეიდერის არმიის წევრი და ჯონ სნოუს საყვარელი.

ბიოგრაფია
იგრიტი ჩქარი და მამაცი ახალგაზრდა მშვილდოსანი იყო. მას ჰქონდა წითელი თმა და მშვილდოსნობაში დიდოსტატობით გამოირჩეოდა. ცხოვრობდა კედლის ჩრდილოეთით, იგი კარგად იყო გამოცდილი გადარჩენაში და მტკიცედ ერთგული იყო მენს რეიდერის საქმისადმი. იგი აფასებდა თავის, როგორც თავისუფალი ქალის სტატუსს და ამცირებდა კედლის სამხრეთით მცხოვრებ ხალხს, როგორც "დაჩოქილებს", რომლებიც მეფის არჩევის ნაცვლად ბრმად მისდევდნენ მემკვიდრეობით ლიდერებს.
ჰონგ-კონგის ეკონომიკა

ჰონგ-კონგის ეკონომიკა მაღალგანვითარებული საბაზრო ეკონომიკაა. ხასიათდება დაბალი გადასახადებით, თითქმის უფასო საპორტო ვაჭრობითა და კარგად განვითარებული საერთაშორისო ფინანსური ბაზრით. ვალუტა ჰონგ-კონგური დოლარია, რომელსაც ლეგალურად სამი საერთაშორისო კომერციული ბანკი ბეჭდავს და ამერიკულ დოლართანაა მიბმული. პროცენტული მაჩვენებლები ჰონგ-კონგის ბანკების მიერ ინდივიდუალურად განისაზღვრება. ოფიციალურად ცენტრალური საბაკო სისტემა არ არის აღიარებული, თუმცა ჰონგ-კონგის მონეტარული სააგენტო ფინანსების რეგულირების სააგენტოს სახით ფუნქციონირებს.

ჰონგ-კონგის ეკონომიკა პოზიტიური ჩაურევლობის პრინციპით იმართება და დიდადაა დამოკიდებული საერთაშორისო ვაჭრობასა და ფინანსებზე. სწორედ ამიტომ, ჰონგ-კონგი კომპანიის დასაარსებლად ყველაზე შესაბამის ადგილად მიიჩნევა. კვლევის თანახმად, 2014 წელს ჰონგ-კონგში 998 რეგისტრირებული სტარტაპი იყო, ხოლო 2018 წელს ეს რიცხვი 2 800-მდე გაიზარდა. მათგან 22% ელექტრონული კომერციის, 12% ― ფინანსური ტექნოლოგიების, 12% ― პროგრამული უზრუნველყოფის, 11% ― სარეკლამო მიმართულების იყო. 2019 წლის მსოფლიოს ეკონომიკური თავისუფლების ინდექსის მიხედვით, ჰონგ-კონგი 8.91 ქულით მსოფლიოში პირველ ადგილს იკავებს.

1961 წლიდან 1997 წლამდე ჰონგ-კონგის მთლიანი შიდა პროდუქტი 180-ჯერ გაიზარდა. ასევე, იმავე პერიოდისთვის მშპ ერთ სულ მოსახლეზე 87-ჯერ გაიზარდა. ჰონგ-კონგის ეკონომიკა ოდნავ უფრო დიდია ვიდრე ირლანდიისა და ისრაელის ეკონომიკა. 2011 წელს ჰონგ-კონგის მშპ ერთ სულ მოსახლეზე მსყიდველობითი უნარის პარიტეტის მიხედვით მსოფლიოში მე-6 იყო. 2009 წელს გლობალური ფინანსური კრიზისის გამო ჰონგ-კონგის რეალური ეკონომიკური ზრდა 2.8%-ით შემცირდა.

 საუკუნის ბოლოს ჰონგ-კონგი მსოფლიოში სიდიდით მე-7 პორტი იყო, ხოლო კონტეინერების ტრანსპორტირებით მხოლოდ როტერდამსა და ნიუ-იორკს ჩამორჩებოდა. ჰონგ-კონგი მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციის სრული წევრია. ჰონგ-კონგის საფონდო ბირჟა მეექვსეა მსოფლიოში და მისი საბაზრო კაპიტალიზაცია დაახლოებით 3.732 ტრილიონ $-ს უდრის.

ეკონომიკური თავისუფლება
2019 წლის -ის ეკონომიკური თავისუფლების ინდექსის მიხედვით, ჰონგ-კონგი მსოფლიოში მეორე ეკონომიკაა სინგაპურის შემდეგ. ინდექსი ბიზნესზე, ვაჭრობაზე, ინვესტიციებზე, ფინანსებზე, საკუთრების უფლებებსა და შრომაზე შეზღუდვებსა და კორუფციას, მთავრობის ზომასა და მონეტარული კონტროლს 183 ქვეყანაში ზომავს. ჰონგ-კონგი ერთადერთი ეკონომიკაა, რომელმაც 100 ქულიანი შკალიდან 90 ქულაზე მეტი მიიღო 2014 და 2018 წლებში. 2021 წელს ფონდმა ჰონგ-კონგი, როგორც ჩინეთისგან დამოუკიდებელი ერთეული, მსოფლიოს ყველაზე თავისუფალი ეკონომიკების სიიდან ამოიღო, ჩინეთის მთავრობის მხრიდან ჰონგ-კონგის სამთავრობო სისტემასა და დემოკრატიულ პროცესებში გაზრდილი ჩარევების გამო. ამის გამო ჰონგ-კონგმა და მაკაომ თავიანთი პოზიციები დაკარგეს.

ეკონომიკური მონაცემები
ქვემოთ მოცემულია ჰონგ-კონგის მთავარი ეკონომიკური ინდიკატორები 1980-2020 წლებისთვის. 5%-ზე დაბალი ინფლაცია მწვანედაა ნაჩვენები.

მშპ
2021 წლისთვის ჰონგ-კონგის ნომინალური მთლიანი შიდა პროდუქტი 2 869 682 მლნ ჰონგ-კონგური დოლარია. მშპ-ის რეალური ზრდა +6.3%-ია. 2021 წლისთვის მშპ ერთ სულ მოსახლეზე 387 110 ჰონგ-კონგურ დოლარს შეადგენს. 2020 წლისთვის მშპ-ის 23.4% საფინანსო მომსახურებაზე მოდის, 19.8% ― ვაჭრობასა და ლოჯისტიკაზე, 11.5% ― პროფესიულ და სხვა სახის სერვისებზე, 0.4% ― ტურიზმზე, 44.9% ― სხვა სფეროებზე.

===შრომის ბაზარი
ტრადიციული მონღოლური მედიცინა

ტრადიციული მონღოლური მედიცინა მონღოლეთში საუკუნეების განმავლობაში ვითარდებოდა. მონღოლ ექიმებს ფართოდ იცნობდნენ ჩინეთსა და ტიბეტში.

ისტორია
მონღოლებმა  მკურნალობის სამედიცინო სისტემა ცხოვრების წესის მიხედვით შეიმუშავეს, რომელიც მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდა მეზობელი ხალხების მედიცინისგან. მოტეხილობების, საბრძოლო ჭრილობების მკურნალობის და  ოპერაციების წარმატებულად ჩატარების გამო მონღოლი ექიმები  პოპულარობით სარგებლობდნენ იუანის ეპოქაში ჩინეთში.

დროთა განმავლობაში მონღოლური მედიცინა პოპულარული გახდა ტიბეტში იმის გამო, რომ ზოგიერთ დალაი ლამას ჰყავდა პირადი მონღოლი ექიმი.

ჩინეთში მანჯურიის იმპერატორები მონღოლი ექიმების მომსახურებით სარგებლობდნენ, რომლებიც დიაგნოზს სვამდნენ პაციენტის ენის, შარდისა და პულსის გამოკვლევის შედეგად.

თანამედროვე სტატუსი
დღეს მონღოლეთი შედის იმ მცირერიცხოვან ქვეყნების რიცხვში, რომლებიც ოფიციალურად მიჰყვებიან მედიცინის ტრადიციულ სისტემებს.

ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკაში, სადაც ასევე არის ეთნიკური მონღოლების მნიშვნელოვანი რაოდენობა, ტრადიციული მონღოლური მედიცინა აღიარებულია მთავრობის მიერ, როგორც ტრადიციული ხალხური მედიცინის ერთ-ერთი სისტემა ტიბეტურთან და ჩინურთან ერთად. ავტონომიური ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულების ადგილობრივ ნორმატიულ აქტებში გვხვდება დებულებები „თანამედროვე მედიცინისა და ტრადიციული მედიცინის შერწყმის“ პოლიტიკის შესახებ.

ჩინეთის რიგ საგანმანათლებლო დაწესებულებებში, როგორიცაა შიდა მონღოლეთის სამედიცინო უნივერსიტეტი, შიდა მონღოლეთის უნივერსიტეტი და ჩიფენგის უნივერსიტეტი, ფუნქციონირებს საბაკალავრო, სამაგისტრო და სადოქტორო პროგრამები სპეციალობაში  "მონღოლური მედიცინა"  (სპეციალობის კოდი 100503). მიუხედავად ამისა, შიდა მონღოლეთის  ჩინეთისგან დამოუკიდებლობის მომხრეები ადანაშაულებენ ჩინეთის ხელისუფლებას ტრადიციული მონღოლური მედიცინის მიმდევრების დევნაში.

თერაპია
მინერალები
მონღოლური სამედიცინო ლიტერატურაში  მინერალების გამოყენება, როგორც წესი, ფხვნილის სახითაა ნახსენები.

მცენარეული ნედლეული
მცენარეული ნედლეული  მონღოლური მედიცინის საფუძველი გახლდათ; ლეგენდის მიხედვით, ნებისმიერი მცენარე შეიძლება იყოს გამოყენებული სამკურნალო საშუალებად. ექიმების თქმით:

„ყვავილები, რომლებზეც პეპლები სხედან, სხვადასხვა დაავადების სამკურნალოდ შეიძლება იქნას გამოყენებული. ასეთი ყვავილების მირთმევა ყოველგვარი ყოყმანის გარეშე შეიძლება. ყვავილი, რომელსაც პეპელა არ ეკარება, შხამიანია, მაგრამ თუ სწორად გამოვიყენებთ  შეიძლება სასარგებლო წამლის ფუნქცია შეასრულოს“.

წყალი
მონღოლური მედიცინაში წყალი მნიშვნელოვან როლს ასრულებს, როგორც  სამკურნალო საშუალება. ნებისმიერი წყაროდან შეგროვებული წყალი მრავალი წლის განმავლობაში ინახება.  ის არღვევს კუჭის მჟავიანობას და გამოიყენება წყლის სხვადასხვა პროცედურებისთვის.

სახლი
სახლი  განკურნების საყოფაცხოვრებო ტრადიციაა, ამასთან დაკავშირებით ბევრი ცრურწმენა არსებობს – მაგალითად, ითვლება, რომ ბავშვის საწოლზე ჩამოკიდებული სახედრის სურათი მას დაძინებაში დაეხმარება. სუნთქვის სიხშირის გამოთვლისას ასევე ამტკიცებენ, რომ ის ხსნის ფსიქოლოგიურ პრობლემებსა და ტანჯვას.

ფურცელი შელოცვებით
მონღოლეთის აღმოსავლეთში არსებობდა ისტორიული ტრადიცია: დაახლოებით 2429 მმ ფურცელზე, მონღოლური თარგმანით ტიბეტურ ენაზე იბეჭდებოდა სიტყვები. ამ ქაღალდების ნაგლეჯებს ავადმყოფობისგან თავის ასარიდებლად მიირთმევდნენ. ეს პრაქტიკა აშკარად ნასესხებია ტიბეტური მედიცინისგან.
1943 წლის მასობრივი შიმშილი ბენგალში

1943 წლის მასობრივი შიმშილი ბენგალში (ბენგ. ্াে ্্) — მოვლენა ბრიტანეთის ინდოეთის ბენგალის პროვინციაში (დღევანდელი ბანგლადეში, დასავლეთ ბენგალი და აღმოსავლეთ ინდოეთი) მეორე მსოფლიო ომის დროს, რომლის დროსაც სხვადასხვა მონაცემებით 60,3 მილიონი ადამიანიდან   დაახლოებით 2,1–3,8 მილიონი გარდაიცვალა შიმშილით, მალარიით და სხვა დაავადებებით, რომლებიც გამოწვეული იყო არასრულფასოვანი კვების, მოსახლეობის გადაადგილების, ანტისანიტარიული პირობებისა და სამედიცინო დახმარების არქონის გამო.

ბუნებრივი მიზეზები
შიმშილის უშუალო მიზეზი იყო საკვების შემცირება, მოთხოვნის გარკვეული ზრდის ფონზე. მეორე მსოფლიო ომის დროს ბენგალში ბრინჯის სამი ძირითადი კულტურა მოჰყავდათ: ზამთარში —“ამანი“, შემოდგომაზე — „აუსი“  და გაზაფხულზე — „ბორო“. „ამანი“ შეადგენდა ბრინჯის მთლიანი წარმოების დაახლოებით 70%-ს, მაგრამ 1942 წლის ზამთრის ციკლონმა გაანადგურა მოსავლის დიდი ნაწილი სამხრეთ სანაპირო რაიონებში და შემდგომმა გადაჭარბებულმა ნალექმა და წყალდიდობამ კიდევ უფრო მეტი ზიანი მიაყენა ნათესებს. სულ დაზარალდა 3200 კვადრატული მილი მიწის ნაკვეთი, საიდანაც 450 კვადრატული მილი მოქცევის ტალღებმა წაიღო და 400 კვადრატული მილი დაიტბორა წყალდიდობის შედეგად. სოკომ კიდევ უფრო მეტი ზიანი მიაყენა და გაანადგურა ზოგიერთი ჯიშის ბრინჯის 50%-დან 90%-მდე.

მეორე მსოფლიო ომის გავლენა
ამავდროულად, ბირმის იაპონურმა ოკუპაციამ გამორიცხა ბრინჯის იმპორტის შესაძლებლობა, რომელიც ბენგალის ბაზრის დაახლოებით 20%-ს შეადგენდა. ბირმის ოკუპაციამ ასევე გამოიწვია ბრინჯის ფასების ზრდა, რადგან გადამყიდველებმა დაიწყეს ბენგალური მოსავლის შესყიდვა. ბრინჯის ფასი თითქმის სამჯერ გაიზარდა 1942 წლის დეკემბრის შემდგომ ექვს თვეში. ბრინჯის დეფიციტის გამო პანიკა მხოლოდ ზრდიდა ფასებს. თუმცა, სტატისტიკის ანალიზი აჩვენებს, რომ ბრინჯის ხელმისაწვდომობის დონე მხოლოდ 5%-ით დაბალი იყო წინა წელთან შედარებით და 13%-ით უფრო მაღალი ვიდრე 1941 წელს. გარდა ამისა, ხორბლის ექსპორტის ზრდამ კომპენსირება მოახდინა ბრინჯის მოსავლის შემცირებაზე, ამიტომ 1943 წელს ბენგალში საკვების რეალური დეფიციტი არ ყოფილა. ფასები გაიზარდა ბრინჯის დეფიციტის შესახებ ჭორების გამო და არა თავად მოსავლის უკმარისობის გამო, შიმშილობა გამოიწვია ბაზრის სპეკულაციამ. კერძოდ, ჩამორთმეული იქნა ყველა ნავი, რომელსაც შეეძლო 10-ზე მეტი ადამიანის გადაყვანა (სულ 66500 ნავი). ამან შეაფერხა შიდა წყლის სატრანსპორტო სისტემა, რადგან მოსახლეობა იყენებდა ნავებს თევზაობისთვის და საკვების ბაზრებზე გასატანად. ინდოელი ეკონომისტი ამარტია სენი ამტკიცებს, რომ ბენგალის შიმშილობა გამოწვეული იყო ქალაქების ეკონომიკური ბუმით, რამაც გაზარდა სურსათის ფასები და ამით მილიონობით სოფლის მუშაკი, რომელთა შემოსავალი უცვლელი რჩებოდა, შიმშილობისთვის განწირა. ბრიტანეთის მთავრობას შეეძლო კოლონია სურსათით მოემარაგებინა, მაგრამ სენის თქმით, მას ნაკლებად აინტერესებდა ღარიბების დახმარება.

ისტორიოგრაფია
შიმშილობის მიზეზებზე დებატები გაგრძელდა მომდევნო ათწლეულებში. შიმშილობის მიზეზების დადგენის მცდელობები მოიცავდა ისეთი რთული საკითხების ანალიზს, როგორიცაა ბუნებრივი ძალების გავლენა, ბაზრის ფაქტორი, წარუმატებელი პოლიტიკა ან თუნდაც სამთავრობო უწყებების მიერ შექმნილი ვითარების ბოროტად გამოყენება, ომის საკითხით სპეკულირება ან არაკეთილსინდისიერი საქმიანობა კერძო ბიზნესის მხრიდან. კვლევას ართულებს ამჟამად არსებული სტატისტიკის დიდი ნაწილის საეჭვო სიზუსტე, ისევე როგორც საკითხის უაღრესად პოლიტიზირება.