iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
იელოუნაიფი

იელოუნაიფი — ქალაქი ჩრდილოეთ კანადაში. 1967 წლიდან ეს ქალაქი არის კანადის ტერიტორიის ჩრდილო-დასავლეთი ტერიტორიების ადმინისტრაციული ცენტრი. ეს ქალაქი გაშენებულია დიდი მონების ტბის სანაპიროზე. აქ მიედინება მდინარე იელოუნაიფი. იელონაიფი დაარსდა 1936/1937 წლებში.

2006 წლის აღერის შედეგად აქ სახლობს 18 700 ადამიანი, მოსახლეთა საშუალო სიმჭიდროვე კმ²-ზე შეადგენს 157.2 ადამიანს. ქალაქ იელოუნაიფის ფართობი შეადგენს 136 კმ²-ს.

ამ ქალაქიდა 400 კილომეტრში მდებარეობს არქტიკული წრე, ეს ყველაფერი უდიდეს გავლენას ახდენეს ქალაქზე, ამის გამო აქ კლიმატი საკაოდ მკაცრია. ზამთარში აქ ტემპერატურა შეადგენს -22, -18, ხოლო ზაფხულობით — +18-+21°. ყოველწლიური ნალექების რაოდენობა შეადგენს 280.7 მმ-ს.

ფოტო გალერეა
დაძმობილებული ქალაქები
ფერბენკსი, ალასკა, აშშ
იაკუტსკი, რუსეთი

კლიმატი
უაიტჰორსი

უაიტჰორსი — კანადის ტერიტორიის იუკონის ადმინისტრაციული ცენტრი. ეს დასახლებული პუნქტი, მთელ ამ რაიონში უდიდესია მოსახლეობით. 2006 წლის აღწერის შედეგად აქ სახლობს 20,461 ადამიანი, საშუალო სიმჭიდროვე შეადგენს 49.1 კაცს კმ²-ზე. უაითჰორსის სიახლოვეს მდებარეობს აეროპორტი. უაიტჰორსიდან რამდენიმე კილომეტრში მდებარეობს აშშ-ს შტატი ალასკა.

ეს ქალაქი დაარსდა 1898 წელს. უაიტჰორსის მერია ბევ ბაკვეი.
ზარზმა

ზარზმა — სოფელი საქართველოში (სამცხე-ჯავახეთის მხარე), ადიგენის მუნიციპალიტეტში, ზარზმის ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: ზარზმა, უტყისუბანი).

მდებარეობს ახალციხის ქვაბულში, მდინარე ქვაბლიანის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1300 მეტრზე. დაბა ადიგენიდან დაშორებულია 8 კილომეტრით, ახალციხიდან — 38 კმ-ით.

ისტორია
ზარზმა მდებარეობს ისტორიული სამცხის ქვაბლიანის თემში. პირველად იხსენიება ბასილი ზარზმელის თხზულება „სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრებაში”, რომლის მიხედვითაც მინიშნებამ და სასწაულებმა აიძულეს ბერები მონასტრის ასაშენებლად შეერჩიათ ერთი უდაბური, ტყიანი ადგილი. აქ აურჩევიათ შესაფერისი ბორცვი ეკლესიისათვის და მის აღმოსავლეთით — მშვენიერი წყარო. „ცხოვრების” ავტორის სიტყვით, მომხდარი სასწაულების შემსწრე ხალხს შიშის ზარი დაუფლებია, რის გამოც ამ ადგილისთვის ზარზმა დაურქმევიათ. ზარზმის მონასტრის დაარსების შემდეგ თანდათან მოშენებულა სოფელიც, რომლის სიახლოვეს აუგიათ ციხე-კოშკი. სოფელში ახლაცაა ზარზმელის „ცხორებაში” მოხსენიებული წყარო („თამარის წყარო“), რომელსაც შუა საუკუნეებში ამოუშენეს კედლები, გადახურეს და შეამკეს რელიეფური გამოსახულებებით.

მზეჭაბუკ ათაბაგმა 1500–1515 წლებში ზარზმის მონასტერი, მისი კუთვნილი სოფლებითა და აგარაკებით, აწყურის ტაძარს შესწირა. ოსმალეთის მიერ სამცხის დაპყრობის შემდეგ, „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის” (1595) მიხედვით, ზარზმა შედიოდა ახალციხის ლივის უდის ნაჰიეში. მაშინ იქ სოფელი უკვე აღარ უნდა ყოფილიყო, თუმცა ეკლესიის მსახური ათი კომლია აღწერილი (აზარ მოსიასძე, მღვდელი საბია გუბელისძე, ივანე კაპანასძე, ტეტია მახარებლისძე, მღვდელი სიმონ ფირალასძე, სიმონ პაპასძე, ისაკა გიორგისძე და სხვ.). მათ მოჰყავდათ ხორბალი, ქერი, ჭვავი, ცერცვი, ფეტვი, მუხუდო, სელის თესლი (ზეთისთვის) და ბოსტნეული; ჰყოლიათ ცხვარი, ღორი, ფუტკარი და იხდიდნენ გადასახადს 8 000 ახჩის ოდენობით. 1829 წელს ზარზმა სამცხესთან ერთად რუსეთის იმპერიას გადაეცა.

1944 წელს ზარზმის მაჰმადიანი მოსახლეობა შუა აზიაში გადაასახლეს, მოგვიანებით კი სოფელში რაჭველები და აჭარლები ჩაასახლეს. საბჭოთა პერიოდში სოფელში მოქმედებდა ადიგენის მეცხოველეობისა და მემცენარეობის მეურნეობა, შედიოდა მლაშეს სოფსაბჭოში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 321 ადამიანი.
ფლატე

ფლატე — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში, მლაშეს თემში. მდებარეობს მდინარე ქვაბლიანის მარცხენა ნაპირზე, მესხეთის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1420 მეტრზე. დაბა ადიგენიდან დაშორებულია 5 კილომეტრით, ახალციხიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 32 კილომეტრით. სოფელში მოიპოვება მინერალური წყლები.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 131 ადამიანი.

}
უტყისუბანი

უტყისუბანი — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში, ზარზმის თემში. სოფელში არის „ჩაკიდულას“ და „ქაცარაულის“ — შუა საუკუნეების ეკლესიების ნანგრევები. სოფლის მიდამოებში, მდინარე ძინძისწყლის ხეობაში შემორჩენილია ქვის ხანის გაქვავებული ტყის მასივი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 57 ადამიანი.
იკალუიტი

იკალუიტი  — ქალაქი კანადის ჩრდილოეთ ნაწილში, კანადის ტერიტორიის ნუნავუტის ადმინისტრაციული ცენტრი. იკალუიტი ტერიტორიულად მდებარეობს კანადის უდიდეს კუნძულზე ბაფინის მიწაზე, ქალაქი გაშენებულია ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანის სანაპიროზე. ეს ტერიტორიები აღმოჩენილია ფროშერ მარტინის მიერ, 1576 წელს.

2004 წლის იანვრარში ჩატარებული აღწერის შედეგად, აქ სახლობს 6 000 ადამიანი (5 000 მოსახლე, 2000 წლისათვის). ამ ქალაქის მოსახლეობა სწრაფად მატულობს. საშუალო სიმჭიდროვე შეადგენს 118.2 კაცს კმ²-ზე. ქალაქის ფართობია 52.34 კმ².

ამ ტერიტორიებზე იყო აშშ-ს სამხედრო ბაზები.
არალი (ადიგენის მუნიციპალიტეტი)

არალი — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: არალი, წარბასთუმანი). მდებარეობს მდინარე ქვაბლიანის მარჯვნივ, ზღვის დონიდან 1120 მეტრზე. ადიგენიდან დაშორებულია 12 კილომეტრით.

ისტორია
არალი ძველი ქართული სოფელია. მდებარეობს ისტორიულ სამცხეში. იხსენიება „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარში“. იმ დროისათვის არალში ცხოვრობდა 18 კომლი.

კულტურული მემკვიდრეობა
სოფელში დგას კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები: ადრეული შუა საუკუნეების სტელა, შუა საუკუნეების კათოლიკური ეკლესია და გვიანდელი შუა საუკუნეების ეკლესია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1324 ადამიანი.
ბენარა

ბენარა — სოფელი საქართველოში, ადიგენის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ბენარა, უნწა, შოლავერი). მდებარეობს მდინარე ოცხის მარჯვნივ, ახალციხე-ბათუმის საავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 1100 მეტრზე. ადიგენიდან დაშორებულია 13 კილომეტრით. სოფელში „ზადენ გორის“ ტერიტორიაზე შემორჩენილია ბენარის ფაუნა. საბჭოთა პერიოდში ბენარას თემი შედიოდა ვარხანის სასოფლო საბჭოში.

ისტორია
სოფლის ძველი სახელწოდება ყოფილა ბელნარა. იგი პირველად მოიხსენიება „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარში“ (1595 წ.), როგორც ახალციხის ლივის ალთუნყალის (ოქროს ციხე) ნაჰიეში შემავალი სოფელი. იმ პერიოდისათვის იქ 17 კომლი ქართველი ცხოვრობდა. მისდევდნენ მემინდვრეობას, მესაქონლეობას, მებოსტნეობას, მეფუტკრეობას და შეწერილი ჰქონდათ გადასახადი 20 000 ახჩის ოდენობით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 201 ადამიანი.
ნაქურდევი

ნაქურდევი — სოფელი საქართველოში, ადიგენის მუნიციპალიტეტში, ხევაშენის თემში. მდებარეობს მდინარე ოცხის ხეობაში, ზღვის დონიდან 1160 მეტრზე. დაბა ადიგენიდან დაშორებულია 20 კილომეტრით, ახალციხიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 25 კილომეტრით, ხევაშენიდან 3 კმ. სოფელში დგას საუკუნის მეჩეთი. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა ვარხანის სასოფლო საბჭოში, მოქმედებდა ვარხანის მებოსტნეობა-მერძევეობის მეურნეობა

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 93 ადამიანი.
ხევაშენი

ხევაშენი — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, ადიგენის მუნიციპალიტეტში, ხევაშენის თემში. მდებარეობს მდინარე ოცხის (ქვაბლიანის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში, მესხეთის ქედის სამხრეთით, ზღვის დონიდან 1170 მეტრზე. დაბა ადიგენიდან დაშორებულია 18 კილომეტრით, ახალციხიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 19 კილომეტრით. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა ვარხანის სასოფლო საბჭოში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 270 ადამიანი.

}
შორაველი

შორაველი (შოლავერი) — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში, ბენარას თემში. მდებარეობს მდინარე ქვაბლიანის ხეობაში, ახალციხის ქვაბულში, ზღვის დონიდან 1120 მეტრზე. დაბა ადიგენიდან დაშორებულია 11 კილომეტრით, ახალციხიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 18 კილომეტრით. სოფელში არის განვითარებული შუა საუკუნეების ეკლესიის ნანგრევები. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა ვარხანის სასოფლო საბჭოში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 215 ადამიანი.

}
ჩორჩანი (ადიგენის მუნიციპალიტეტი)

ჩორჩანი — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ჩორჩანი, დიდი სმადა, პატარა სმადა). მდებარეობს მდინარე ქვაბლიანის ხეობაში, ზღვის დონიდან 1360 მეტრზე. დაბა ადიგენიდან დაშორებულია 1 კილომეტრით, ახალციხიდან (უახლესი რკინიგზის სადგური) დაშორებულია 27 კილომეტრით. სოფელში არის შუა საუკუნეების ეკლესიის ნანგრევები.

ჩორჩანი იყო სამშობლო ჩორჩანელებისა, სამხრეთ საქართველოს წარჩინებული ფეოდალური საგვარეულოსი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 264 ადამიანი.
დიდი სმადა

დიდი სმადა — სოფელი საქართველოში, ადიგენის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული ჩორჩანი).

სოფლის ჩრდილოეთით, მუხნარის მთაზე დგას დარბაზული ეკლესია (ფართობი 4 მ × 8 მ), შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. ნაგებია თლილი ქვების რეგულარული წყობით. სწორკუთხა საკურთხეველში ორი ნიშაა, რომელთა სიმაღლე სარკმლის თავამდე აღწევს.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 271 ადამიანი.
ზემო ენთელი

ზემო ენთელი — სოფელი საქართველოში, ადიგენის მუნიციპალიტეტში, ფხეროს თემში (სამცხე-ჯავახეთის მხარე).

მდებარეობს ფერსათის მთის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1380 მეტრზე. დაბა ადიგენიდან დაშორებულია 16 კილომეტრით, ახალციხიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 26 კილომეტრით.

ისტორია
სოფელი ენთელი იხსენიება საუკუნის გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარში. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა ბოლაჯურის სასოფლო საბჭოში, მოქმედებდა მემცენარეობისა და მეცხოველეობის მეურნეობები. სოფელში არის შუა საუკუნეების ნაეკლესიარი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 173 ადამიანი.
შოყა

შოყა — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში, ფხეროს თემში. მდებარეობს ფერსათის ქედის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1500 მეტრზე. დაბა ადიგენიდან დაშორებულია 18 კილომეტრით, ახალციხიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 30 კილომეტრით. სოფელში არის განვითარებული შუა საუკუნეების ნაეკლესიარი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 98 ადამიანი.
ფხერო

ფხერო — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ფხერო, ზემო ენთელი, შოყა). მდებარეობს ფერსათის მთის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ზღვის დონიდან 1520 მეტრზე. დაბა ადიგენიდან დაშორებულია 14 კილომეტრით, ახალციხიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 25 კილომეტრით. სოფელში არის შუა საუკუნეების ნაეკლესიარი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 114 ადამიანი.

}
გორგული

გორგული — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში, ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: გორგული, ადიგენი, იმერთუბანი, იჯარეთი).

მდებარეობს ახალციხის ქვაბულის დასავლეთ ნაწილში, მდინარე ქვაბლიანის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1200 მეტრზე. ადიგენიდან დაშორებულია 1 კილომეტრით.

ისტორია
„გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის“ მიხედვით, 1595 წელს გორგული შედიოდა ახალციხის ლივის უდის ნაჰიეში (რაიონი). ცხოვრობდა სამი კომლი ქრისტიანი ქართველი: ვარძელ მარცვალასძე, გოგოჩა ძე მისი, პაპუნა ძმა მისი. გორგულში გაბრიელ აზნაურის მიწა მფლობელობაში ჰქონია მხედარს, სახელად ჰამზას. სოფელში მოჰყავდათ ხორბალი, ქერი, ჭვავი, ფეტვი, ჰქონდათ ბოსტნები; ჰყოლიათ ცხვარი, ღორი, ფუტკარი. იხდიდნენ გადასახადს — წლიურად 4500 ახჩას. 1870 წელს გორგულში ხუთი კომლი ირიცხებოდა. ამჟამად იქ იმერეთიდან და აჭარიდან გადმოსული მოსახლეობა ცხოვრობს.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 155 ადამიანი.
ადიგენი (ადიგენის მუნიციპალიტეტი)

ადიგენი — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში, გორგულის თემში. მდებარეობს ახალციხის ქვაბულში, მდინარე ქვაბლიანის ნაპირას, ზღვის დონიდან 1200 მეტრზე. ადიგენიდან დაშორებულია 1 კილომეტრით. სოფელში არის ნაეკლესიარი.

ადიგენში ძირითადად ცხოვრობენ ხონის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ დიდღვაბუნიდან ჩამოსახლებული მოსახლეობა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 288 ადამიანი.
იჯარეთი (ადიგენის მუნიციპალიტეტი)

იჯარეთი — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში, გორგულის თემში. მდებარეობს არსიანის ქედის აღმოსავლეთით, მდინარე ქვაბლიანის მარჯვნივ, ზღვის დონიდან 1260 მეტრზე. დაბა ადიგენიდან დაშორებულია 3 კილომეტრით. სოფელში არის საუკუნის იჯარეთის მონასტერი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 262 ადამიანი.
ლელოვანი (ადიგენის მუნიციპალიტეტი)

ლელოვანი — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ლელოვანი, ამხერი). მდებარეობს ახალციხის ქვაბულში, მდინარე ქვაბლიანის მარჯვნივ, ზღვის დონიდან 1220 მეტრზე. დაბა ადიგენიდან დაშორებულია 3 კილომეტრით. სოფელში შემორჩენილია ადრეული შუა საუკუნეების ნაეკლესიარი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 334 ადამიანი.
ამხერი

ამხერი — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში, ლელოვანის თემში. მდებარეობს მესხეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ქვაბლიანის ხეობაში, ზღვის დონიდან 1200 მეტრზე. ადიგენიდან დაშორებულია 6 კილომეტრით. სოფელში შემორჩენილია შუა საუკუნეების ეკლესიის ნანგრევები.

ისტორია
ამხერი მდებარეობს ისტორიულ სამცხეში. წერილობით წყაროებსა და ძველ რუკებზე შემორჩენილია სოფლის თავდაპირველი სახელი ავხერი. დასახლების სიძველეზე მიუთითებს მთის ფერდობზე ნაპოვნი კერამიკული სადგარი (ძვ. წ. ათასწლეული). თხემზე შემორჩენილია ნაციხარის კედლები, რომელიც ნაგებია მშრალი წყობითა და კირხსნარით. აქ აკრეფილი კერამიკა ადასტურებს, რომ ეს წინაფეოდალური სიმაგრე მოქმედებდა ადრინდელ ფეოდალურ ხანაშიც. ციხის სამხრეთ-აღმოსავლეთით განვითარებული ფეოდალიზმის ხანის ეკლესიის ნანგრევებია. ეკლესიის ირგვლივ ჩანს სასაფლაოსა და გალავნის ნაშთები. „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის“ მიხედვით საუკუნის ბოლოს ამხერი შედიოდა ახალციხის ლივის უდის რაიონში და იყო ათკომლიანი სოფელი, სადაც განვითარებული იყო მეფუტკრეობა, მეცხვარეობა, მემინდვრეობა. ამხერის მკვიდრი მაჰმადიანი ქართველები (მესხები) 1944 წელს შუა აზიაში გაასახლეს. სოფელი აღდგა 1987 წლიდან, ამჟამად ამხერში ცხოვრობს ხულოს მუნიციპალიტეტიდან ჩამოსახლებული მოსახლეობა. შემორჩენილია შედარებით გვიანდელი პერიოდის მაჰმადიანური მეჩეთი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 97 ადამიანი.
კახარეთი

კახარეთი — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში, სამყურის თემში. მდებარეობს ერუშეთის ქედის ჩრდილოეთით, მდინარე ქვაბლიანის მარჯვნივ, ზღვის დონიდან 1160 მეტრზე. დაბა ადიგენიდან დაშორებულია 5 კილომეტრით. სოფელში დგას საუკუნის მეჩეთი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 285 ადამიანი.
კიკიბო

კიკიბო — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, ადიგენის მუნიციპალიტეტში, დერცელის თემში. მდებარეობს არსიანის ქედის აღმოსავლეთით, მდინარე ქვაბლიანის მარცხნივ, ზღვის დონიდან 1520 მეტრზე. დაბა ადიგენიდან დაშორებულია 22 კილომეტრით. სოფელში არის შუა საუკუნეების ეკლესიისა და ციხის ნანგრევები. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა მოხის სასოფლო საბჭოში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 53 ადამიანი.

ლიტერატუეა
ციხისუბანი (ადიგენის მუნიციპალიტეტი)

ციხისუბანი — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში, მოხეს თემში. მდებარეობს მესხეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1520 მეტრზე. დაბა ადიგენიდან დაშორებულია 13 კილომეტრით, ახალციხიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 42 კილომეტრით. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 197 ადამიანი. სოფელში არის შუა საუკუნეების ციხის ნანგრევები.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 172 ადამიანი.

}
ზაზალო

ზაზალო — სოფელი სამხრეთ საქართველოში (სამცხე-ჯავახეთის მხარე), ადიგენის მუნიციპალიტეტში (უდის ადმინისტრაციული ერთეული). 1944 წლამდე ზაზალოში ასევე ცხოვრობდნენ მუსლიმი მესხები. მათი ქართული გვარები იყო ამილახვარი და ბოჭორიძე. ისინი შუა აზიაში გადაასახლეს. 1982 წელს კი სოფელი ხელმეორედ დასახლდა. ამჟამად სოფელში უდელები ცხოვრობენ (15 კომლი).

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 35 ადამიანი.
T-60

-60 იყო მსუბუქი სადაზვერო ტანკი რომელიც იწარმოებოდა 1941–1942 წლებში საბჭოთა კავშირში, სულ გამოშვებული იქნა 6,292 ასეთი ტანკი, მას კი მთლიანად უნდა ჩაენაცვლებინა ასევე მსუბუქი -38

განზრახვა
ნიკოლა ასტოვმა თავის გუნდთან ერთად მოსკოვის . 37 ქარხანაში დაიწყო მუშაობა ახალ მსუბუქ მზვერავ ტანკზე. ახალი ტანკი კი უნდა შემქნილიყო -40-ის ბაზაზე, რომლის წარმოება 1940 წელს მათ კი შექმნეს -30 და -30 ასევე მხოლოდ ხმელეთზე მოსიარულე და შექმნეს -40, რომელიც მხოლოდ პროტოტიპად დარჩა, -30 კი ასევე მძიმედ დაჯავშნული, ხოლო შასი კი იყო -40-ის თუმცა ეს ტანკები შეიარაღებაში არ მიიღეს და თუმცა -60 სერიულ წარმოებაში ჩაუშვეს

პირველად მისი შეიარაღება კი მსუბუქი 12,7მმ ტყვიამფრქვევი ისევე როგორც -40-ის თუმცა შემდგომშ მას სატანკო ვერსია დაუყენეს რომელიც მოიერიშე -2-ზე ასევე გამანადგურებლებზე -1, -153 და -16, -5 და -7, -3 ეყენა რომელიც არცთუ ისე ეფექტიანი იყო ჯავშანტექნიკის საწინააღმდეგოდ თუმცა ქვეითების საწინააღმდეგოდ კი შეუცვლელი ამიტომაც მას ახალი 37მმ დაუყენეს -19 თუმცა მცირე ამუნიცია ჰქონდა.ამ ტყვიამფრქვევს შეეძლო 15მმ ჯავშნის გახვრეტა 500მმ რადიუსში.

მალევე კი გამოვიდა მისი ექსპერიმენტული საზენიტო ვერსია -90, თუმცა არ გაამართლა და ეს ვერსია -70-ის შასზე გადაიტანეს

მფრინავი ტანკი
1942 წელს როცა გერმანული არმია შეტევაზე იყო გადასული საჭირო იყო შეექმნათ პარტიზანული ტანკი რომელიც იქნებოდა მფრინავი და ბრძოლის დაწყებამდე მოწინააღმდეგის ზურგში უნდა დამჯდარიყვნენ ამის შექმნის ბრძანება კი გასცა იოსებ სტალინმა, შედეგად მიიღეს ბომდამშენ -3-ის ფრთებიანი ტანკი, ბომდამშენს მთლიანად მოხსნილი ჰქონდა შეიარაღება ასევე ძალიან შეამცრიეს საწვავის ოდენობა, მან გაფრენაც განახორციელა რომელიც თავიდან წარმატებულად ჩანდა თუმცა შემდგომში ბომდამშენი ძრავა გადახურდა და მშვიდობიანათ დასვა მფრინავი ტანკი პილოტმა ხმელეთზე, სწორედ ძრავის გადახურების გამო არ მიიღეს შეიარაღებაში, მხოლოდ 1 ეგზემპლარი გამოვიდა.
ვარხანი

ვარხანი — სოფელი საქართველოში (სამცხე-ჯავახეთის მხარე), ადიგენის მუნიციპალიტეტში, ვარხანის ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: აბასთუმანი, ვარხანი, საღრძე, ფარეხა).

ვარხანში შემორჩენილია საუკუნეში აგებული ჯამე. სოფლის მიდამოებში აღმოჩენილია ადრებრინჯაოს ხანის ნამოსახლარი.

მოსახლეობა
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 671 ადამიანი.
წახანი

წახანი — სოფელი საქართველოში, ადიგენის მუნიციპალიტეტში, წახანის თემის ცენტრი (წახანი, ქიქინეთი, წახნისწყარო, ხარჯამი). მდებარეობს მესხეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1270 მეტრზე. დაბა ადიგენიდან დაშორებულია 19 კილომეტრით, ახალციხიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 20 კილომეტრით. სოფელში დგას შუა საუკუნეების ორი ეკლესიის ნანგრევები და საუკუნის მეჩეთი. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა ვარხანის სასოფლო საბჭოში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 228 ადამიანი.

}
ხარჯამი

ხარჯამი — სოფელი საქართველოში, ადიგენის მუნიციპალიტეტში, წახანის თემში. მდებარეობს მესხეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1180 მეტრზე. დაბა ადიგენიდან დაშორებულია 17 კილომეტრით, ახალციხიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 18 კილომეტრით. სოფელში არის შუა საუკუნეების ეკლესიის ნანგრევები და საუკუნეში ფეიზულა-ბეი ათაბეკოვ-ქვაბლიანელის მიერ აგებული მეჩეთი, რომელიც ამჟამად უფუნქციოა. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა ვარხანის სასოფლო საბჭოში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 137 ადამიანი.

}
დენის ძალა

დენის ძალა (აღნიშვნა: ) — ელექტრული დენის სკალარული მახასიათებელი. დენის ძალა არის სიდიდე, რომელიც ტოლია დროის ერთეულში ( \ ) გამტარის განიკვეთში გასული მუხტისა ( \ ).

 = \{\ }{\ }

დენის ძალა სკალარული სიდიდეა, იგი შეიძლება იყოს როგორც დადებითი, ისე უარყოფითი. ნიშანი დამოკიდებულია იმაზე, ემთხვევა თუ არა დადებითი ნაწილაკების მოძრაობის მიმართულება ერთხელ არჩეულ მიმართულებას. დენის ძალას, როგორც სკალარულ სიდიდეს, მიმართულება არ გააჩნია. დენის მიმართულება განისაზღვრება დენის სიმკვრივის ვექტორით.

 სისტემაში დენის ძალის ერთეულია ამპერი, რომელიც ამ სისტემის ძირითადი ერთეულია. წარმოებულ ერთეულებში 1 ამპერი (ა) = 1 კ/წმ.

დენის ძალის გასაზომ ხელსაწყოს ამპერმეტრი ჰქვია.

ცვლადი დენის შემთხვევაში განასხვავებენ მყისიერ დენის ძალას, პიკურ დენის ძალას და ეფექტურ დენის ძალას (ეს უკანასკნელი ტოლია ისეთი მუდმივი დენის ძალისა, რომელიც იგივე სიმძლავრეს გამოყოფს).
დიდი ზანავი

დიდი ზანავი (ყოფ. ზანავი) — სოფელი საქართველოში (სამცხე-ჯავახეთის მხარე), ადიგენის მუნიციპალიტეტში, ზანავის ტერიტორიული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: გომარო, დიდი ზანავი, პატარა ზანავი, წრე).

მდებარეობს მესხეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდ. ქვაბლიანის (ფოცხოვისწყლის მარცხენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1480 მეტრზე. დაბა ადიგენიდან დაშორებულია 4 კილომეტრით.
ისტორია
ზანავი მდებარეობს ისტორიული სამცხის ქვაბლიანის თემში. სახელწოდება „ზანავი” (იგი სხვაგანაც გვხვდება) ასეთივე ფუძიან სახელებთან ერთად (ზანა, ზანათი, საზანო) ზანური ტომის ნაკვალევი უნდა იყოს. სამცხის ზანავი იხსენიება ბასილი ზარზმელის თხზულებაში „სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრება”, რომლის მიხედვით, ამ მხარის დიდი მთავრის — გიორგი ჩორჩანელის „ტაძარნი შენ იყვნეს სანახებსა ჩორჩანისა და ზანავისასა”. ამავე წყაროს ცნობით, გიორგი ჩორჩანელს მამა სერაპიონისთვის უთხოვია მონასტრის (“უდაბნო დიდი და მაღალი”) აშენება არა ზარზმას, არამედ “ადგილთა მას ზანავისათა” უფრო მარჯვე და დამამშვიდებელ გარემოში. სერაპიონის უარის მიუხედავად, ზანავის ადგილებში მაინც აუგიათ მშვენიერი მონასტერი, რომლის პირველ აღმშენებლებად ბასილი ზარზმელი ასახელებს ამასპოსა და ქურდიას. გარდაცვალების შემდგომ იქვე დაუკრძალავთ გიორგი ჩორჩანელი, ხოლო მისი საფლავი მოუნახულებია და უკურთხებია სერაპიონ ზარზმელს.

ოსმალეთის მიერ სამცხის დაპყრობის შემდეგ, „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის” (1595) მიხედვით, ზანავი ახალციხის ლივის უდის ნაჰიეში შედიოდა. მაშინ იქ ორი სოფელი ყოფილა: ზემო ზანავი ეკლესიითურთ და შუა ზანავი, ანუ წინზანავი. ორივე სოფელში 24 კომლი ცხოვრობდა (გრიგოლ ჯალიასძე, მახარებელ გრიგოლისძე, მახარებელ ხიზანასძე, გოგიჩა მიქელისძე, თაბუკა ივანესძე, ვარძელა გიორგისძე, დემეტრე კავალასძე, იოსებ იასასძე, მიქელ ამირინდოსძე, ტატუნა მიქელისძე და სხვ.). მოჰყავდათ ხორბალი, ქერი, ჭვავი, ფეტვი, მუხუდო, ოსპი, ცერცვი, სელის თესლი (ზეთისთვის), ბოსტნეული, ჰყოლიათ ცხვარი, ღორი და ფუტკარი, ჰქონდათ ხილი, კაკალი და იხდიდნენ გადასახადს 8 000 ახჩის ოდენობით.

1829 ზანავი სამცხესთან ერთად რუსეთის იმპერიაში შევიდა. 1944 წელს ამ სოფლის მაჰმადიანი მოსახლეობა შუა აზიაში გადაასახლეს და აქ გადმოიყვანეს იმერლები და აჭარლები.

სოფლის მიდამოებში შემორჩენილია ყოველი მხრიდან ციცაბო კლდეზე აღმართული შუა საუკუნეების ციხე. ისტორიული სოფლის უდიდესი ნაწილი ციხის აღმოსავლეთითაა, ღელის გადაღმა. იქ ძველ ნაეკლესიარზე ახალი ჯამეა აშენებული (1927). ძველი ეკლესიიდან გადარჩენილია ნახევარსვეტთა პროფილიანი და ღარიანი კაპიტელები, ბრტყელ ქვაზე გამოსახულია ჯვარი რომელიც ორლილვიან ჩარჩოში ზის.

დიდი ზანავის ჩრდილოეთით, დაახლ. 2 კმ-ზე, ზანავის ხევის სათავეებში (ძველი ზემო ზანავი), ტყით გარემოცულ მინდორში მოზრდილი დარბაზული ეკლესიის ნაშთია, რომელიც, სავარაუდოდ, ბასილი ზარზმელის თხზულებაში მოხსენიებული მონასტერი უნდა იყოს.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 297 ადამიანი.
პატარა ზანავი

პატარა ზანავი — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში, ზანავის თემში. მდებარეობს მესხეთის ქედის სამხრეთით, ზღვის დონიდან 1500 მეტრზე. დაბა ადიგენიდან დაშორებულია 5 კილომეტრით, ახალციხიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 35 კილომეტრით. სოფელში არის შუა საუკუნეების ზანავის ციხე და სამონასტრო კომპლექსი ჭულე.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 89 ადამიანი.

გალერეა
წრე (ადიგენის მუნიციპალიტეტი)

წრე — სოფელი საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში, ზანავის თემში. მდებარეობს მდინარე ქვაბლიანის ხეობაში, ზღვის დონიდან 1220 მეტრზე. დაბა ადიგენიდან დაშორებულია 1,5 კილომეტრით, ახალციხიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 28,5 კილომეტრით. სოფელში არის შუა საუკუნეების ნაეკლესიარი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 152 ადამიანი.

}
კეხოვანი

კეხოვანი — სოფელი საქართველოში, ადიგენის მუნიციპალიტეტში, ჭეჭლას თემში. მდებარეობს არსიანის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე ქვაბლიანის მარჯვნივ, ზღვის დონიდან 1600 მეტრზე. დაბა ადიგენიდან დაშორებულია 20 კილომეტრით, ჭეჭლადან 3 კმ. სოფელში არის განვითარებული შუა საუკუნეების ნაეკლესიარი და გვიანდელი შუა საუკუნეების კოშკის ნანგრევები. საბჭოთა პერიოდში სოფელში მოქმედებდა მემცენარეობის მეურნეობა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 143 ადამიანი.
აფიეთი

აფიეთი — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში, ზედუბნის თემში. მდებარეობს მესხეთის ქედის სამხრეთით, მდინარე ქვაბლიანის მარცხნივ, ზღვის დონიდან 1490 მეტრზე. ადიგენიდან დაშორებულია 9 კილომეტრით. სოფელში არის შუა საუკუნეების ეკლესიის ნანგრევები და შუა საუკუნეების ციხე.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 59 ადამიანი.
ჭეჭლა

ჭეჭლა — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ჭეჭლა, აფიეთი, ზედუბანი, კეხოვანი, საირმე, ღორთუბანი, ჭელა). მდებარეობს მდინარე ქვაბლიანის ხეობაში, ზღვის დონიდან 1300 მეტრზე. დაბა ადიგენიდან დაშორებულია 7 კილომეტრით, ახალციხიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 34 კილომეტრით. სოფელში დგას შუა საუკუნეების ეკლესია და კოშკი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 182 ადამიანი.

}