iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ესპირიტუ-სანტო

ესპირიტუ-სანტო ( — წმინდა სული, ზოგჯერ უბრალოდ ეძახიან სანტოს) — სიდიდით ყველაზე დიდი კუნძული ვანუატუს შემადგენლობაში. ფართობი — 3955,5 კმ². მოსახლეობა — 39 601 ადამიანი (2009). შედის არქიპელაგ ახალი ჰებრიდების შემადგენლობაში წყნარი ოკეანის მელანეზიის რეგიონში. პროვინცია სანმის ძირითადი ნაწილი.

ესპირიტუ-სანტოს სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარე ქალაქი ლუგანვილი — სიდიდით მეორე ქალაქია ვანუატუში და პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია. ავტოგზები მიემართებიან ლუგანვილიდან ჩრდილოეთით და დასავლეთით მაგრამ კუნძულის დიდი ნაწილი შორსაა მცირე საგზაო ქსელიდან.

გეოგრაფია
კუნძულის უმაღლესი წერტილია — მთა ტაბვემასანა (1879 მეტრი) კუნძულის ცენტრალური ნაწილის დასავლეთით, ეს მთა ამავდროულად მთელი ქვეყნის უმაღლესი წერტილია.

ისტორია
პორტუგალიელმა მკვლევარმა, ესპანეთის ქვეშევრდომმა, პედრო ფერნანდეს კიროსმა 1606 წელს დააარსა დასახლება ბიგ-ბეის უბეში კუნძულის ჩრდილოეთ მხარეს. ესპირიტუ-სანტომ მიიღო თავისი სახელი კიროსისგან, რომელმაც მთლიან კუნძულთა ჯგუფს უწოდა ავსტრალია-დე-ესპირიტუ-სანტო.

მეორე მსოფლიო ომის ბოლო ეტაპების დროს კუნძული იყო აშშ-ის ბაზა და იქ თავმოყრილი იყო სამხედრო მომარაგება, აეროდრომი და დახმარების ბაზა.

1980 წლის მაისსა და აგვისტოს შორის კოლონიალურ ახალ ჰებრიდებზე საერთო ბრიტანულ-ფრანგული კონდომინიუმიდან დამოუკიდებელ ვანუატუს რესპუბლიკაზე ხელისუფლების გადაცემის დროს კუნძული იყო აჯანყების ადგილი. ჯიმი სტივენსის მოძრაობა «ნაგრიამელმა» კუნძული ესპირიტუ-სანტო გამოაცხადა დამოუკიდებლად ახალი სახელმწიფოსაგან. გამოცხადდა ვემერანას რესპუბლიკა. ყოფილი ფრანგულ-ბრიტანული ადმინისტრაცია და შეიარაღებული ძალები თვითგამოცხადებულ რესპუბლიკას შეხვდნენ ინდიფერენტულად. ამასთან დაკავშირებით ვანუატუს მთავრობამ დახმარება სთხოვა პაპუა-ახალ გვინეას, მისი სამხედრო ძალები შევიდნენ კუნძულზე და აღადგინეს ცენტრალური ხელისუფლება.

რელიგია
ესპირიტუ-სანტოს მოსახლეობის უმრავლესობა — ქრისტიანია. კუნძულზე ყველაზე დიდი საეკლესიო თემებია — ვანუატუს პრესვიტერიანული ეკლესია, კათოლიკური ეკლესია და მელანეზიის ეკლესია (ანგლიკანური). აქტიურობას ასევე გამოხატავენ აპოსტოლური ეკლესია, ქრისტეს ეკლესია და ადვენტისტები. მაგრამ არსებობენ სოფლის ბევრი მაცხოვრებლები, რომლებიც ჯერ კიდევ მისდევენ კერპთაყვანისმცემლობას.

ეკონომიკა
ადგილობრივი მოსახლეობისთვის შემოსავლის წყაროა არაქისის მოყვანა, სოფლის მეურნეობით დასაქმება, თევზჭერა და ტურისტული ინდუსტრია.

დღეისათვის ესპირიტუ-სანტო, ახლომდებარე წყლებში ჩაძირული გემების რაოდენობის და რიფების მეშვეობით, ტურიზმის, კერძოდ დაივინგის პოპულარული ობიექტია. აქ ასევე არსებობს ცნობილი პლაჟი შამპან-ბიჩი, ტურისტებში საკმაოდ პოპულარული, გამოირჩევა ვარდისფერი ქვიშით და გამჭვირვალე წყლით. კუნძულის დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს ბევრი გამოქვაბული. კრუიზერული ლაინერები ხშირად ჩერდებიან ლუგანვილში.

თანამედროვე პრობლემები
დღეისათვის კუნძულზე მთავარი პრობლემაა — მალარია, ტუბერკულოზი, შიდსის ინფექციის ზრდადი მაჩვენებელი. ნარკოტიკების მოხმარების ფართედ გამოიყენება, სპირტიანი სასმელების მოხმარების ზრდა. ამას თან მოაქვს დანაშაულობების მაჩვენებლების ზრდა, განსაკუთრებით ქალებზე ძალადობის შემთხვევები.
წვერიანი კოლი

წვერიანი კოლი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია დიდ ბრიტანეთში საუკუნეში.

გადმოცემის თანახმად, წვერიანი კოლი პოლონური ნაგაზიდან მოდის. დიდი ბრიტანეთის „დაპყრობის“ შემდეგ ეს ჯიში წარმატებით გავრცელდა აშშ-სა და კანადაში. წვერიანი კოლი საუკუნის დასაწყისისთვის თითქმის განადგურდა და მხოლოდ 1944 წელს აღადგინეს, როდესაც ქალბატონმა უილსონმა, რომელსაც უკვე ჰყავდა ძაღლი სახელად ჯენი, შეიძინა მეორე - სახელად ბეილი. სწორედ ამ ორი ძაღლის შთამომავალია დღეს არსებული ყველა წვერიანი კოლი.

ამ საზრიან, სიცოცხლის მოყვარულ ცხოველებს მუდმივი გონებრივი და ფსიქიკური დატვირთვა სჭირდებათ. ის იდეალურია ენერგიული ადამიანისათვის, რომელსაც ბევრი თავისუფალი დრო აქვს. წვერიანი კოლი ადვილად ეგუება ქალაქის პირობებს და სიცივეს, ძნელად იწვრთნება. აქვს საშუალო ზომის ყურები, რომლებიც დაფარული გრძელი ბალნით, ასევე გრძელი ბალნითაა დაფარული წინა ფეხები, აქვს გრძელი კუდი. ბალანს განსაკუთრებული მოვლა სჭირდება. ბალნის შეფერილობა შეიძლება იყოს ნაცრისფერი, ხორბლისფერი, ცისფერი, ყავისფერი, შავი.
ძველინგლისური ნაგაზი

ძველინგლისური ნაგაზი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია დიდ ბრიტანეთში საუკუნეში.

უფრო სავარაუდოა, რომ ძველინგლისური ნაგაზი სათავეს იღებს კონტინენტური ნაგაზისგან - კერძოდ, ბრიარისგან. მიზანმიმართული გამრავლება დაიწყო 1880-იან წლებში. 1961 წელს ერთ-ერთმა საღებავების მწარმოებელმა საკუთარი პროდუქციის ტელევიზიით რეკლამირებისთვის სიმბოლოს სახით გამოიყენა ძველინგლისური ნაგაზი. ამის შემდეგ მკვეთრად მოიმატა მოთხოვნამ როგორც საღებავებზე, ასევე ამ ჯიშის ძაღლებზე. ბობტეილებში ზოგჯერ ვლინდება ძველი აგრესიული ინსტინქტები, მაგრამ ამის აღმოფხვრა გაწვრთნით შეიძლება.

მიუხედავად იმისა, რომ ძველინგლისური ნაგაზი ქალაქის ბინაში ოდნავ მოუქნელია, ის კარგი კომპანიონი და დამცველია. პატარაობაში რბილი ბალანი შემდეგ უხეშდება და განსაკუთრებული მოვლა სჭირდება. ბალნის შეფერილობა შეიძლება იყოს ცისფერი თეთრით და ნაცრისფერი თეთრით. აქვს თითქმის კვადრატული თავი და ძლიერი მართკუთხა ყბები. სწორ ფეხებს უხეში ბალანი ფარავს. ძველინგლისური ნაგაზი კარგად ეგუება ქალაის პირობებში ცხოვრებას და ბავშვებს, კარგი მოდარაჯეა.
უელშ კორგი კარდიგანი

უელშ კორგი კარდიგანი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია დიდ ბრიტანეთში შუა საუკუნეებში.

ზოგიერთი სპეციალისტიი ამტკიცებს, რომ ეს ძაღლები დიდ ბრიტანეთში 3000 წლის წინ, კელტებთან ერთად მოხვდნენ. ზოგიც ფიქრობს, რომ ისინი კონტინენტზე მცხოვრები ბასეტების შორეული ნათესავები არიან, რომლებიც დიდ ბრიტანეთში დაახლოებით ასი წლის წინ ჩაიყვანეს. საუკუნეში უელშ კორგი პემბროკთან შეჯვარებამ გამოიწვია ორი ჯიშის დაახლოება. თუ უელშ კორგი კარდიგანის მახლობლად იმყოფებით, დაიცავით წვივები მისი მჭრელი კბილებისგან. ეს სერიოზული მუშა ძაღლია, რომელიც გაბნეულ ნახირს ერთად უყრის თავს, ამას ახერხებს ნახირის ქვედა კიდურებზე კბენით. ამასთან, ის ადვილად იძვრენს თავს ჩლიქების დარტყმებისაგან. სიტყვა "" ოდესღაც ნიშნავდა, "თვალყურისდევნას", ხოლო ძველინგლისურად კი ძაღლია. კორგი სახელს ამართლებს - ის საკუთრების თავდადებული დამცველი და ცხვრების და მსხვლილი რქოსანი საქონლის უბადლო მწყემსია. ის, ასევე, კარგი კომპანიონია.

უელშ კორგი კარდიგანის თავი მელიისას მოგვაგონებს. აქვს გლუვი, უხეში ბალანი, ფუმფულა კუდი. ბალნის შეფერილობა მრავალნაირია. ის კარგად ეგუება ქალაქის პირობებს. კარგი მოდარაჯეა. ძნელად იწვრთნება, კარგად ეგუება ბავშვებს და სხვა ძაღლებს, არ სჭირდება დამატებითი ფიზიკური დატვირთვა.
უელშ კორგი პემბროკი

უელშ კორგი პემბროკი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია დიდ ბრიტანეთში საუკუნეში.

უელშ კორგი პემბროკი ძალიან ჰგავს შვედურ ვალჰუნდს. შესაძლოა დიდი ბრიტანეთიდან დაბრუნებულმა ვიკინგებმა თან ჩაიყვანეს ამ ძაღლების წინაპრებიც. საუკუნეში ამ ძაღლებს იყენებდნენ მთელ დიდ ბრიტანეთში ბაზრობებზე ნახირის გადასარეკად. უელშ კორგი პემბროკის წინაპრების ამტანობამ და ეფექტურობამ მათ შესანიშნავი მუშა ძაღლების სახელი მოუხვეჭა. მიუხედავად იმისა, რომ დღესაც ეს ჯიში სამუშაოდ გამოიყენება, ხშირად კომპანიონადაც ჰყავთ. შესაძლო გახდა, ასევე, კბენისადმი მიდრეკილების ოდნავ შემცირება.

უელშ კორგი პემბროკს აქვს საშუალო სიდიდის, მაგარი, ბოლოებში მომრგვალებული ყურები, ოვალური, ყავისფერი, საშუალო ზომის თვალები, უკუდობა მემკვიდრეობითია. ბალნის შეფერილობა შეიძლება იყოს კრემისფერი, ღია ჟღალი, ჟღალი, შავი ხორბლისფრით. უელშ კორგი პემბროკი ადვილად ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას, კარგი მოდარაჯეა. არ სჭირდება დამატებითი ფიზიკური დატვირთვა. ძნელად იწვრთნება. ცუდად ეგუება ბავშვებს და სხვა ძაღლებს.
ლიბერალებისა და დემოკრატების ალიანსი ევროპისთვის

ლიბერალებისა და დემოკრატების ალიანსი ევროპისთვის (, შემოკლებით , ან ) — ევროპული პოლიტიკური პარტია რომელიც შედგება 60 ეროვნული დონის ლიბერალური პარტიისგან. პარტია 1976 წლის 26 მარტს, ქალაქ შტუტგარტში, შტუტგარტის დეკლარაციის ხელმოწერით შეიქმნა როგორც „ევროპის ლიბერალური და დემოკრატიული პარტიების ფედერაცია“ , რომელიც 1977 წელს გახდა „ევროპელი ლიბერალები და დემოკრატები“ , ხოლო 1986 წელს გახდა „ევროპელი ლიბერალ-დემოკრატები და რეფორმისტები“ . 2004 წლის 30 აპრილს ოფიციალურად გადაიქცა ევროპულ პარტიად და დაირქვა „ევროპული ლიბერალურ-დემოკრატიული და რეფორმისტული პარტია“ . არის ლიბერალური ინტერნაციონალის წევრი.

-სთან აფილირებული არასამთავრობო ორგანიზაცია არის ევროპის ლიბერალური ფორუმი. ევროპაში მოქმედი პოლიტიკური პარტიების ალიანსია, რომელიც შექმნილია საერთო ლიბერალური და დემოკრატიული ღირებულებების გარშემო. ალიანსში შემავალი ცნობილი პარტიებია თავისუფალი დემოკრატიული პარტია (გერმანია), ლიბერალ-დემოკრატები (გაერთიანებული სამეფო), თავისუფალი დემოკრატიული პარტია (შვეიცარია), ლიბერალური სახალხო პარტია და ცენტრის პარტია (შვედეთი). საქართველოს პოლიტიკური პარტიებიდან -ს სრულუფლებიანი წევრები არიან გირჩი — მეტი თავისუფლება, საქართველოს რესპუბლიკური პარტია, თავისუფალი დემოკრატები, სტრატეგია აღმაშენებელი, და ლელო საქართველოსთვის, ხოლო ასოცირებული წევრია დროა.
გერი კეიჰილი

გერი კეიჰილი (; დ. 19 დეკემბერი, 1985) — ინგლისელი ფეხბურთელი, ცენტრალური მცველი. ამჟამად იგი თავისუფალი აგენტია. მონაწილეობა აქვს მიღებული 2014 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე. 2013-2014 წლებში მოხვდა პრემიერ-ლიგის სიმბოლური ნაკრებში.

ტიტულები
ჩელსი: (9)
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა (1): 2011–12
უეფა-ს ევროპის ლიგა (2) : 2012–2013, 2018–2019
ინგლისის პრემიერლიგა (2): 2014–2015, 2016–17
ინგლისის ლიგის თასი (2): 2014–2015, 2016–17
ინგლისის ასოციაციის თასი (2): 2011–12, 2017–18
ხუან I (არაგონი)

ხუან მონადირე (; დ. 27 დეკემბერი, 1350 — გ. 13 მაისი, 1396) — არაგონის, ვალენსიის, სარდინიის და კორსიკის (ჯოვანი -ის სახელით) მეფე, ბარსელონიის გრაფი 1387 წლიდან.

არაგონის მეფის პედრო -ისა და მისი მესამე მეუღლის ელეონორა სიცილიელის ვაჟიშვილი. ცნობილია, როგორც პროვანსალური ტრუბადურების მფარველი, რომლებმაც ბარსელონაში ჩამოაყალიბეს -ის მსგავსი. ხალხს არ უყვარდა სასტიკი მმართველობის გამო.

ოჯახი
1373 წელს ცოლად შეირთო მატე დ’არმანიაკი. ჟან დ’არმანიაკის ქალიშილი. 5 შვილიდან გადარჩა მხოლოდ ერთი ქალიშვილი:
ჟანა (1375-1407 წწ.)
1380 წელს ის დაოჯახდა მეორედ იოლანდა დე ბარზე (დაახლოებით 1365-1431 წწ.), რობერტ -ის, ბარის ჰერცოგის ქალიშვილზე. შვილები:
ჟაკ (1382-1388 წწ.)
იოლანდა (1383-1443 წწ.) 1400 წელს ცოლად გაყვა ლუი -ზე ანჟუს ჰერცოგზე.

ხუანის გარდაცვალების შემდეგ ტახტზე ადის მისი ძმა მარტინი.
დიმიტრის ქრისტოფიასი

დიმიტრის ქრისტოფიასი (; დ. 25 აგვისტო, 1946 — გ. 21 ივნისი, 2019) — კვიპროსელი პოლიტიკოსი, ქვეყნის პრეზიდენტი 2008-2013 წლებში.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1946 წელს სოფელ დიკომოში, რომელიც კუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს. 1964 წლიდან მშრომელი ხალხის პროგრესული პარტიის წევრია. 1969-1974 წლებში სწავლობდა მოსკოვში და დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია ისტორიაში. 1988 წლიდან მშრომელი ხალხის პროგრესული პარტიის ლიდერია. 2001 წლის 7 ივნისიდან კვიპროსის პარლამენტის თავმჯდომარეა, 2006 წელს მეორედ აირჩიეს ამ თანამდებობაზე. 2008 წლის 24 თებერვალს აირჩიეს ქვეყნის პრეზიდენტად. მეორე დღეს მან ნიქოზიაში პირობა დადო, რომ გააერთიანებდა კვიპროსს. ინაუგურაციაზე მან განაცხადა, რომ კვიპროსის მთავრობის უმთავრესი პრობლემა ქვეყნის გაერთიანებაზე ზრუნვაა. აქტიურ მოლაპარაკებებს აწარმოებდა ჩრდილოეთ კვიპროსის ლიდერ მეჰმედ ალი თალათისთან.

2012 წელს განაცხადა, რომ არ აპირებდა მეორე ვადით ქვეყნის სათავეში ყოფნას. 2014 წლის ოქტომბერში მოსკოვში შეხვდა თვითგამოცხადებული ყირიმის პრემიერ-მინისტრ სერგეი აქსიონოვს და მხარი დაუჭირა ყირიმის რუსეთთან მიერთებას.

თავისუფლად ლაპარაკობს რუსულ ენაზე, ჰყავს მეუღლე და სამი შვილი.
ავსტრალიური კელპი

ავსტრალიური კელპი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია ავსტრალიაში 1870-იან წლებში.

ეს ჯიში შეიქმნა ჩრდილოინგლისური კოლის და ახალი სამხრეთ უელსელი შავ-ყავისფერი ძაღლის, სახელად კელპის შეჯვარების შედეგად. ავსტრალიური კელპი კომპაქტური, ძლიერი, სიამოვნებით და ძალდაუტანებლად მომუშავე ძაღლია, რომელიც ძალიან პოპულარულია ავსტრალიაში, სადაც მისი რაოდენობა 100 ათასს აღემატება. კელპი მზადაა იმუშაოს ნებისმიერ შინაურ ცხოველთან - იქნება ეს მსხვილი რქოსანი ცხოველი, ცხვარი, თხა თუ ფრინველი, სწორედ ამის გამო გაჩნდა ლეგენდა, რომ ამ ძაღლში დინგოს სისხლიცაა. თუმცა კელპის შესახებ ზუსტი ცნობები სულ სხვა რამეზე მეტყველებს. უფრო სავარაუდოა, რომ მისი წინაპარი კოლი იყო. ცნობილმა შოტლანდიელმა მწერალმა რობერტ ლუის სტივენსონმა რომანში "მოტალებული" ახსენა ძაღლი, რომელსაც "წყლის კელპს" უწოდებდა.

ეს ზეაქტიული, მშფოთვარე ძაღლი ქალაქში ცხოვრებისათვის ნაკლებ გამოსადეგია. კარგად უძლებს სიცივეს და სიცხეს, სჭირდება დამატებითი დატვირთვა. აქვს გრძელი, ვიწრო თავი, ღრმა, განიერი მკერდი, საშუალო სიგრძის კუდი, ხშირი ბალანი, რომელსაც განსაკუთრებული მოვლა არ სჭირდება. ბალნის შეფერილობა შეიძლება იყოს ჟღალი, წითელი, ცისფერი, შოკოლადისფერი, შავი-ხორბლისფრით, შავი.
ავსტრალიური კეტლ დოგი

ავსტრალიური კეტლ დოგი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია ავსტრალიაში საუკუნეში.

ავსტრალიური კეტლ დოგი 60 წლიანი სელექციური მუშაობის შედეგია. საწყის ცხოველებს შორის არიან დინგო, მარმარილოსებრი გლუვბალნიანი მაღალმთიელი კოლი, დალმაციელი და, შესაძლოა, ბულტერიერი. დიდ ბრიტანეთში, დოკებში იყენებდნენ დღესდღეობით გადაშენებულ ცისფერ ჰილერებს, რომლებიც ნახირ ფეხებში კბენდნენ, რათა გემზე შეერეკათ. მიუხედავად იმისა, რომ წარმოშობით ავსტრალიური კეტლ დოგი არაფრითაა დაკავშირებული ცისფერ ჰილერთან, ის ძალიან ჰგავს ამ ძველ საპორტო ძაღლს. ერთ-ერთი ავსტრალიელი პირველმოსახლე, ტომას სმიტ ჰოლი, საუკუნეში ცდილობდა მიეღო ძაღლი, რომელიც ცისფერ ჰილერს დაემსგავსებოდა, მაგრამ საკმარისად გამძლე ინებოდა, რათა გაეძლო ნახირის მწყემსობის მძიმე შრომისთვის. მან გამოიყენა დინგოს თვისება - ნადავლს ფრთხილად მიეპაროს და მიიღო ჯიში, რომელიც ძალიან ჰგავს თანამედროვე მეცხვარე ძაღლებს. უნდა გაითვალისწინოთ, რომ ამ ძალიან ფრთხილმა ძაღლმა ადამიანებთან და სხვა ცხოველებთან კონტატში შესვლა პატარაობიდანვე უნდა დაიწყოს.

ავსტრალიურ კეტლ დოგს აქვს დაცქვეტილი ყურები, ღრმა, ფართო მკერდი. ის ადვილად ეგუება სიცხეს, კარგი მოდარაჯეა. ვერ ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას, ძნელად ურთიერთობს ბავშვებთან და ცხოველებთან. ბალნის შეფერილობა შეიძლება იყოს ჟღალი, ცისფერი. მუქ-ყავისფერ თვალებს მეტყველი, ყურადღებიანი გამოხედვა ახასიათებს.
მალეკულა

მალეკულა ან მალაკულა — ფართობის მხრივ მეორე კუნძული ახალი ჰებრიდების არქიპელაგში, შედის ვანუატუს რესპუბლიკაში. 2009 წლისთვის კუნძულის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 22 902 ადამიანს, თანაც მოსახლეობის დიდი ნაწილი ცხოვრობს სანაპიროზე.

გეოგრაფია
კუნძული მალეკულა მდებარეობს ახალი ჰებრიდების არქიპელაგის ცენტრალურ ნაწილში წყნარ ოკეანეში, მალოს და ესპირიტუ-სანტოს კუნძულებს შორის, რომლებიც იმყოფებიან ჩრდილო-დასავლეთით და რომლებისგანაც გამოყოფილია ბუგენვილის სრუტით, დარქმეული ფრანგი მკვლევარის ლუი ანტუან დე ბუგენვილის პატივსაცემად. იქვე მდებარეობენ ამბრიმის კუნძული, რომელიც იმყოფება აღმოსავლეთით და ეპის კუნძული, რომელიც იმყოფება სამხრეთ-აღმოსავლეთით. კუნძულისგან უშუალო სიახლოვეს, მალეკულას აღმოსავლეთ სანაპიროსთან, მდებარეობენ მცირე მარჯნული კუნძულები ვაო, ატჩინი, ვალო, რანო, ნორსუპი, ურიპივი და ური. სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროსთან მდებარეობს მასკელაინის კუნძულები, სამხრეთ სანაპიროსთან — ლემბრუს, ვიტოს და ჰამბის კუნძულები, სამხრეთ-დასავლეთ სანაპიროსთან — კუნძული ტომამი. უახლოესი მატერიკი, ავსტრალია, მდებარეობს 1200 კმ-ში.

კუნძულს აქვს ვულკანური წარმოშობა.

1768 წელს კუნძულის გასწვრივ გაცურა ფრანგმა მოგზაურმა ლუი ანტუან დე ბუგენვილმა, რომლის პატივსაცემადაც დაერქვა სახელი სრუტეს, რომელიც გამოყოფს კუნძულ მალეკულას კუნძულ ესპირიტუ-სანტოსაგან.

1906 წლის მარტში მალეკულა, როგორც ახალი ჰებრიდების სხვა კუნძულები, გახდა საფრანგეთის და დიდი ბრიტანეთის ერთობლივი სამფლობელო, ანუ არქიპელაგმა მიიღო ბრიტანულ-ფრანგული კონდომინიუმის სტატუსი.

1939 წელს კუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში შეიქმნა კოპრის წარმოების პირველი კოოპერატივი (2009). ყველაზე დიდი დასახლება და მალამპას პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია — ლაკატორო, რომელიც განლაგებულია კუნძულის აღმოსავლეთ სანაპიროზე. ტომი დიდი ნამბასი ყველაზე უფრო ნაკლებად დაზარალდა ევროპელი კოლონიზატორებისაგან, საკუთარი მეომრული ხასიათის და კანიბალიზმის პრაქტიკის გამო.

ეკონომიკა
მალეკულას კუნძულის ეკონომიკის საფუძველია — სოფლის მეურნეობა: კუნძულის აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარეობს ქოქოსის პალმის (ქოქოსის ენდოსპერმისაგან აწარმოებენ კოპრას) და კაკაოს პლანტაციები. განვითარებულია ტურიზმი.

არსებობს საჰაერო და საზღვაო კავშირები ვანუატუს სხვა კუნძულებთან.
პეტრონილა არაგონელი

პეტრონილა არაგონელი (; დ. 29 ივნისი, 1139 — გ. 15 ოქტომბერი, 1173) — არაგონიის დედოფალი 1157-1164 წლებში. არაგონის მეფის რამირო -ისა და მისი ცოლის აგნესა აკვიტანიელის შვილი. 1164 წელს უარყო ყველა ტიტული ალფონსო -ს სასარგებლოდ.

ბიოგრაფია
ალფონსო დამპყრობელი გარდაიცვალა 1134 წლის 7 სექტემბერს ომში ალმორავიდებთან დამარცხების შემდეგ ფრაგთან სიახლოვეს, ისე რომ არ დაუტოვებია მემკვიდრე. ანდერძის თანახმად სამეფოს კარზე უნდა ასულიყო სამხედრო-რელიგიური ორდენის იოანიტებისა და ტამპლიერების ეპისკოპოსი, მისი ძმა რამირო, რომელიც კიდეც აირჩიეს არაგონის მეფედ.

რამირო -მ 1135 წელს ცოლად შეირთო აგნესა დე პუატუ. ამ ქორწინებიდან 1136 წლის 29 ივლისს დაიბადა პეტრონილა. თავიდან რამირო -ს უნდოდა იგი გაეთხოვებინა სანჩო კასტილიელზე და დადო მასთან ხელშეკრულება. ამ ხელშეკრულების თანახმად რამირო ინარჩუნებდა სიუზერენიტეტს სარაგოსას სახელმწიფოზე. ალფონსოს მიზანი იყო ლეონის, კასტილიისა და არაგონის გაერთიანება.

მაგრამ, ეს ალიანსი არაგონიის მმართველებისა და ნავარიის მეფის გარსია -ის წინააღმდეგობას წააწყდა.

ერთი წლის შემდეგ 1137 წლის 11 აგვისტოს რამირო და რამონ ბერენგერმა რომელიც ბარსელონის საგრაფოს ხელმძღვანელობდა ხელი მოაწერეს საქორწინო ხელშეკრულებას რომლის თანახმადაც პრინცესა პეტრონილა ხდებოდა გრაფის საცოლე რამირო მეორე წავიდა მონასტერში თუმცა შეინარჩუნა მეფის ტიტული. მისი ცოლი აგნესა კი დაბრუნდა აკვიტანიაში.

პეტრონილა გაემგზავრა ბარსელონაში, მისი ქორწილი რამირო ბერენგერთან დიდი ზარზეიმით აღნიშნეს 1150 წელს როდესაც ის გახდა 14 წლის.

1162 წელს ქმრის გარდაცვალების შემდეგ პეტრონილა ორი წლის განმავლობაში რჩებოდა ტახტის მმართველი. მან 1164 წელს უარყო ყველა თავისი ტიტული თავისი შვილის სასარგებლოდ. იგი აღარ გათხოვილა და ცხოვრობდა ჩვეულებრივი ცხოვრებით.

პეტრონილა არაგონელი გარდაიცვალა 1173 წლის 15 ოქტომბერს იგი დაკრძალეს ბარსელონის საკათედრო ტაძარში.

პეტრონილას ერთადერთი მეუღლე იყო რამონ ბერენგერი ბარსელონის გრაფი, რომელიც მასზე 20 წლით უფროსი იყო, მათი ქორწილი შედგა 1150 წელს ლერიდაში. ამ ქორწინებიდან დაიბადა 5 შვილი.
სანჩო ორდონიესი

სანჩო ორდონიესი (; დ. დაახლ. 895 — გ. 929) — გალისიის მეფე 926 წლიდან, ლეონის მეფე ორდონიო -ისა და ელვირა მენენდესის უფროსი ვაჟი, პერესების დინასტიის წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
924 წელს ორდონიო -ს სიკვდილის შემდეგ მისი სამეფო გადავიდა არა ვაჟიშვილების სანჩოს, ალფონსოს და რამიროს ხელში, არამედ მიიერთა უმცრომა ძმამ ფრუელა -მ. ამრიგად ამ უკანასკნელის მიერ გაერთიანდა სამი სამეფო: ლეონი, გალისია და ასტურია. როდესაც 925 წელს ფრუელა გარადაიცვალა, გამეფდა მისი ვაჟი ალფონსო ფროილასი. ამავე წელს ახალ მეფეს აუჯანყდნენ ორდონიო -ს ვაჟები იმ მოტივით, რომ მათი მამა იყო ფრუელა -ს უფროსი ძმა და ამიტომ ისინი იყვნენ ტახტის მემკვიდრეები. ეყრდნობოდნენ რა გალისიის თავად-აზნაურობას (რომლის თვალსაჩინო წარმომადგენლებზე იყვნენ დაქორწინებული სანჩო და რამირო) და ეკლესიას (განსაკუთრებით სანტიაგო-დე-კომპოსტელას ეპისკოპოსს ხერმენგილდას) ასევე ნავარის მეფე სანჩო გარსესის დახმარებას, ძმებმა ალფონსო ფროლაისი გააძევეს ლეონიდან.

სანჩომ უარი განაცხადა გვირგვინზე უმცროსი ძმის ალფონსოს სასარგებლოდ, რომელიც ტახტზე ავიდა ალფონსო სახელით. 926 წელს ძმებმა ალფონსო ფროილასი გააძევეს გალისიიდანაც. აქ გამეფდა სანჩო ორდონიესი. მისმა ძმამ რამირომ მიიღო ვიზეუს საგრაფო, რომელიც ექვემდებარებოდა გალისიის მეფეს. ალფონსო ფროილასი სიცოცხლის ბოლომდე ცდილობდა წაერთმია ორდონიო -ს ვაჟებისთვის მამისეული მიწები, თუმცა უშედეგოდ.

გამეფების შემდეგ სანჩო -მა გააგრძელა მამისეული პოლიტიკა, ამყარებდა კავშირებს თავად-აზნაურობასა და ეკლესიასთან. დღემდე შემონახულია სანჩო -ისა და მისი მეუღლის გოტოს ხელმოწერილი რამდენიმე ქარტია, რომელშიც სამეფო წყვილი გადასცემს ან იღებს საჩუქრად გალისიის დიდებულებს სამფლობელოებს და ძვირფასეულობას. კიდევ უფრო მეტი დოკუმენტია შემონახული იმის დასტურად, თუ როგორ ასაჩუქრებს მეფე ეკლესია-მონასტრებს. განსაკუთრებით გულუხვი შესაწირია გაცემული სანტიაგო-დე-კომპოსტელასა და სანტა-მარია-დე-ლეონეს მონასტრის სახელზე. სანტა-მარია-დე-ლეონეს სასარგებლო ქარტია გასცა სამი სამეფოს გენერალურ სეიმზე, რომელიც ჩატარდა 927 წლის დეკემბერში სარიაში და ხელმოწერილია ძმების სანჩოს, რამიროსა და ალფონსო -ს მიერ.

სანჩო ორდონესი დაქორწინდა გოტო მონიშზე (გოტო ნუნიესი; გარდაიცვალა არაუგვიანეს 963 წლის 1 მარტისა). იგი იყო გალისიელი არისტოკრატის მუნიუ გუტერეშისა და ელვირა არიაშის ასული, რომელიც თავისმხრივ იყო კოიმბრის გრაფის არიაშ მენდეშის ასული. ეს ქორწინება იყო უნაყოფო.

მეფე სანჩო გარდაიცვალა 929 წლის ზაფხულში. მის შემდეგ გამეფდა მისი ძმა ალფონსო , რომელმაც კვლავ გააერთიანა ლეონი, გალისია და ასტურია.
საქართველოს სახელწოდება

საქართველო — ქართველი ერის ეროვნული სახელმწიფოს თვითდასახელება (ავტონიმი) ჩამოყალიბებული ადრეულ შუა საუკუნეებში სრულიად-ქართველთა კულტურული და პოლიტიკური ერთიანობით. სახელი მომდინარეობს საქართველოს ცენტრალური რეგიონი ქართლისაგან, რომელიც კლასიკური და ბიზანტიური წყაროებით ცნობილია როგორც იბერია.

საქართველოს სახელწოდება დასავლურ ქვეყნებში დამკვიდრდა, როგორც „გეორგია“, ხოლო უმეტესად სლავურ საზოგადოებებში რუსული გავლენით დამკვიდრდა სახელით „გრუზია“ . როგორც დასავლური ისევე რუსულენოვანი ეგზონიმები ეფუძნება ქართველების უძველეს სპარსულ განსაზღვრება /-ს , რომელიც „მგლების ქვეყანას“ ნიშნავს.

ავტონიმი
ქართველები საკუთარ სამშობლოს „საქართველოს“ უწოდებენ. ეს სიტყვა შედგება ორი ნაწილისგან: ფუძე „ქართველ-ი“, რომელიც, კლასიკურ და ბიზანტიურ წყაროთა ცნობით, თავდაპირველად მხოლოდ საქართველოს ცენტრალური რეგიონების ქართლისა და იბერიის სამეფოთა მცხოვრებლებზე ვრცელდებოდა. მე-9 საუკუნისთვის, „ქართლის“ მნიშვნელობა გაიზარდა და გავრცელდა შუა საუკუნეების საქართველოს სხვა კუთხეებზეც რელიგიასთან, კულტურასა და ენასთან ერთად. მეორე ნაწილია ქართული ცირკუმფიქსი სა--ო, სტანდარტული გეოგრაფიული კონსტრუქცია, რომელიც აღნიშნავს „ადგილს, სადაც მოსახლობს“, სადაც ეთნონიმია.

ტერმინი „საქართველო“ ქართულ საისტორიო წყაროებში პირველად საუკუნეში ქართლის ცხოვრებაში ჯუანშერთან დასტურდება. მომდევნო 200 წლის განმავლობაში ეს ტერმინი განიცდიდა ცვლილებებს, ვიდრე 1008 წელს არ გახდა ბაგრატ -ის პოლიტიკურ გაერთიანებაში შემავალ ტერიტორიებზე (ქართლი, იბერია და აფხაზეთის სამეფო) მცხოვრები ხალხის სამშობლოს თვითდასახელება. თუმცა, იგი ოფიციალურად საყოველთაო ხმარებაში ადრეულ საუკუნემდე არ შემოსულა.
ომონია (საფეხბურთო კლუბი)

ომონია ნიქოზია, საყოველთაოდ ცნობილია როგორც ომონია — კვიპროსის საფეხბურთო კლუბი, დაარსდა ქალაქ ნიქოზიაში, ასპარეზობს კვიპროსის პირველ დივიზიონში. „ომონია“ კვიპროსის ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული კლუბია. არის კვიპროსის პირველი დივიზიონის 21-გზის ჩემპიონი, 5-ჯერ შეძო ოქროს დუბლის შესრულება და 4-ჯერ ზედიზედ მოიგო ქვეყნის შიდა თასი.

ტიტულები
კვიპროსის ჩემპიონი: 21
1961, 1966, 1972, 1974, 1975, 1976, 1977, 1978, 1979, 1981, 1982, 1983, 1984, 1985, 1987, 1989, 1993, 2001, 2003, 2010, 2021
კვიპროსის თასის ფლობელი: 16
1965, 1972, 1974, 1980, 1981, 1982, 1983, 1988, 1991, 1994, 2000, 2005, 2011, 2012, 2014, 2022, 2023
კვიპროსის სუპერთასის ფლობელი: 17 (რეკორდი)
1966, 1979, 1980, 1981, 1982, 1983, 1987, 1988, 1989, 1991, 1994, 2001, 2003, 2005, 2010, 2012, 2021

მთავარი მწვრთნელები
პამპოს ავრამიდესი (1953–55)
იგორ ნეტო (1966–67)
იანჩო არსოვი (1988)
ჰელმუტ სენეკოვიჩი (1991)
ანდრეას მიხაელიდესი (1997—1999)
დუშან გალისი (1999)
იანჩო არსოვი (1999—2000)
ასპარუჰ ნიკოდიმოვი (2000)
არი ჰანი (2000)
ჰენკ ჰუვარტი (2000—2001)
ანდრეას მუსკალისი (2002)
ტონი სავევსკი (2002—2004)
ფრანციშეკ სმუდა (2004)
ჰენკ ჰუვარტი (2004—2005)
იოან ანდონე (2005—2007)
დრაგან ოკუკა (2007)
იოანის მაცურაკისი (2007)
გეორგოს სავედისი (2008)
ნედიმ ტუტიჩი (2008—2009)
ტაკის ლემონისი (2009—2010)
/ დუშან ბაევიჩი (2010—2011)
ნეოფიტუს ლარკუ (2011—2012)
ტონი სავევსკი (2012—2013)
მიგელ ანხელ ლოტინა (2014)
კოსტას კაიაფასი (2014—)
ავსტრალიური ნაგაზი

ავსტრალიური ნაგაზი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია ავსტრალიაში საუკუნეში.

ეს ჯიში გამოიყვანეს კალიფორნიაში საუკუნეში. მის წინაპრებს შორის არიან ახალი ზელანდიიდან და ავსტრალიიდან ჩამოყვანილი ნაგაზები. ავსტრალიური ნაგაზი, რომელსაც ცოტა ვინმე თუ იცნობს შეერთებული შტატების გარეთ, დღესდღეობით პოპულარობას იძენს. ეს არის მისი კარგი ხასიათის, კეთილგანწყობის და გარეგნობის დამსახურება. ავსტრალიური ნაგაზის თავდაპირველი დანიშნულება იყო ცხვრების მწყემსვა კალიფორნიის ცვალებად კლიმატში, თუმცა მოგვიანებით ის გამოსადეგი აღმოჩნდა როგორც ოჯახში საცხოვრებლად, ასევე, მეძებრის და მაშველი ძაღლის სახით.

ამ ცხოველის ხასიათი ოქროსფერ რეტრივერს და ლაბრადორ რეტრივერს ჰგავს, ალერსიანი და თამაშის მოყვარულია, თუმცა შენარჩუნებული აქვს მუშა თვისებები. ავსტრალიურ ნაგაზს აქვს ზომიერად უხეში ბალანი, რომელიც განსაკუთრებით ხშირია კისერსა და მკერდზე. ბალნის შეფერილობა შეიძლება იყოს ჟღალი თეთრით, ღვიძლისფერი, მარმარილოსებრი, შავი და განსაკუთრებული მოვლა სჭირდება. სხეული ზომიერი სიგრძისაა. ის კარგად უძლებს სიცივეს, ქალაქის პირობებში ცხოვრებას, ადვილად ეგუება ბავშვებს და სხვა ძაღლებს. ადვილად იწვრთნება.