iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კინტო

კინტო — ძველ თბილისში ხელზე მოვაჭრე, განეკუთვნებოდა წვრილ ვაჭართა კლასს. გამოირჩეოდა მოსწრებული სიტყვა-პასუხით და თავისებური ჩაცმა-დახურვით (მაღალსაყელოიანი, საკინძშემოხსნილი დაწინწკლული ჩითის პერანგი, მოკლე, შავი, ნაოჭიანი ახალუხი, უბეგანიერი მონაოჭებული შარვალი, მესტები, ზოგჯერ ყელდაკეცილი „დაწყობილი ჩექმები“, ვერცხლის აბზინდიანი სარტყელი, აბრეშუმის ან ჩითის ხელსახოცით). თაბახზე გაწყობილ ხილსა და ბოსტნეულს გასაყიდად ქუჩებში თავით დაატარებდა. კინტო თბილისის ყოფას საუკუნის 30-იან წლებამდე შემორჩა.

კინტოს აგრეთვე აქვს გადატანითი მნიშვნელობა — ცუღლუტი, ლაზღანდარა, მასხარა.

გალერეა
კინტრიში

კინტრიში (აკინასე, ხინოს წყალი) — მდინარე დასავლეთ საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ტერიტორიაზე. სათავე აქვს მესხეთის ქედის ჩრდილო-დასავლეთ კალთაზე, მთა ხინოს მახლობლად, ზღვის დონიდან 2599 მ-ზე, ქობულეთთან ერთვის შავ ზღვას, სიგრძე 45 კმ, მდინარის აუზის ფართობი 291 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალუხვია შემოდგომაზეც, წყალმცირობა — ზამთარსა და ზაფხულში. გაზაფხულზე მოდის წლიური ჩამონადენის 35 %, ზაფხულზე — 18 %, შემოდგომაზე — 31 %, ზამთარზე — 16 %. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 17,3 მ³/წმ. კინტრიშს ყოველწლიურად ზღვაში შეაქვს 540 მლნ. მ³ წყალი.

მდინარეში ბინადრობს კალმახი, ორაგული, ქაშაყი, წვერა ღა თევსთეთრა (ეს უკანასკნელი ზღვიდან შემოდის, 15 კილომეტრზე ზემოთ უფრო მაღლა ვერ მიდის). მდინარის შუაწელს ზემოთ გავრცელებულია კალმახი და ორაგული.

მდინარე კინტრიშის სათავეებთან შექმნილია კინტრიშის სახელმწიფო ნაკრძალი

შენაკადები
კინტრიშის შენაკადებია: სოფელ ზერაბოსელში –– სეკნარა, ჭიხვარულა, აბშილაი,, სამარცხევი, უყვი და პროსატყიღელე,
ხეკნარში –– ჩურუეღმელი და სკურიაღელე,
დიდვაკეში –– ჯილდიკარის, ბეშელეთის, საჯინკეს, ჩარხილეს, საბადური და სხვა პატარა მდინარეები
ქათამურში –– ნაბეღლავი,
წარაკვეთში–– ღურღუმი, დიდღელე. მოსალთახევი, აკვანაი და მემედაღა
ზემო ხინოში — ჩერული, კუისღელე, ხეოწილაი, ჭანჭურა, ფუტურე და საკირე
ხუცუბანსა და ქობულეთს შორის ერთვის ურიეის ღელე და სხვა პატარა ნაკადულები

კინტრიშის ხეობის თაღოვანი ხიდები
მდინარეზე ფეოდალური ეპოქის სამი თაღოვანი ხიდია შემორჩენილი. ერთი თაღოვანი ხიდი აგებულია
ხასრიქელეში (ვარჯანაულ-ტყემაკარავის მიდამოში) მეორე სოლთსხემეანში და მესაზე „ილღიკარი ყალზე“ (კინტრიშის მარჯვენა შენა-
ადი). ხიდები თაღოვანი წრიული ფორმისაა. აგებულია თლილი ქვით მდინარის ვიწრო, უმეტესად კლდოვან ბურჯებზე.
კინტრიში (არქეოლოგიური ძეგლი)

კინტრიში, ადრინდელი ნეოლითის ხანის (ე. წ. უკერამიკო ნეოლითის) 2 ძეგლი, რომელიც აღმოჩენილია მდინარე კინტრიშის მარჯვენა ტერასაზე სოფლების ხუცუბნისა და ქობულეთის ტერიტორიაზე. შესწავლილია 1960-1962 წლებში (ლ. ნებიერიძე, ს. გოგიტიძე). ნაპოვნია მხოლოდ კაჟისა და ობსიდიანის იარაღი (საჭრისები, საფხეკები, სახვრეტები, მრავალრიცხოვანი რეტუშირებული ლამელა) და წარმოების ნაშთები (ნუკლეუსები, ანატკეც-ანამტვრევები და სხვა). კინტრიშის ნამოსახლარები ანასეულ და აჭარის სხვა ძეგლებთან ერთად ქმნის უკერამიკო ხეოლითის თავისებურ კულტურას, რომლის საფუძველზეც შემდეგ აღმოცენდა კერამიკული ნედლეულის კულტურა.
კინტრიშის სახელმწიფო ნაკრძალი

კინტრიშის დაცული ტერიტორიების შემადგენლობაში შედის 1959 წელს დაარსებული კინტრიშის ნაკრძალი და კინტრიშის დაცული ლანდშაფტი, რომელიც 2007 წელს დაარსდა. მისი ფართობია 10703 კვადრატული კილომეტრი. კინტრიშის დაცული ტერიტორიები მდებარეობს აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ქობულეთის მუნიციპალიტეტში, თბილისიდან 360 კილომეტრში, მდინარე კინტრიშის ხეობაში და სოფელ ცხემლოვანსა და ხინოს მთის შუაა მოქცეული. კინტრიშის დაცული ტერიტორიების ქვემო საზღვარი ზღვის დონიდან 250-300 მეტრზე გადის, ხოლო ზედა ალპურ იალაღებს ებჯინება.

კინტრიშის დაცული ტერიტორიები შავ ზღვას და აჭარა-იმერეთის მთათა სისტემას შორის არის მოქცეული. ეს მთები ზღვის ტენიან ჰაერს აკავებს და კინტრიშის უაღრესად ტენიან ჰავას განსაზღვრავს. მთელი წლის მანძილზე აქ თითქმის იმდენივე ნალექი მოდის (3000 მმ), რამდენიც აჭარის ზღვის სანაპიროზე. აგვისტოს საშუალო ტემპერატურა +24 გრადუსი, ხოლო იანვრის +4 გრადუსია. ნაკრძალის მთიანი რელიეფი ღრმა ხეობებითაა დასერილი. ნაკრძალის წყლის მთავარი არტერია – მდინარე კინტრიში სათავეს ხინოს მთიდან იღებს და კურორტ ქობულეთის სიახლოვეს შავ ზღვაში ჩაედინება. მისი საერთო სიგრძე 45 კილომეტრია. კინტრიშის დაცული ტერიტორიების მთიანი რელიეფი ღრმა ხეობებითაა დასერილი. ნაკრძალის წყლის მთავარი არტერია – მდინარე კინტრიში სათავეს ხინოს მთიდან იღებს და კურორტ ქობულეთის სიახლოვეს შავ ზღვაში ჩაედინება. მისი საერთო სიგრძე 45 კილომეტრია. ნაკრძალის დანარჩენი მდინარეები და ღელეებია: ხეკნარა, პერანგა, მამედაღი, დიდღელე, მისანათის ღელე, რომელზეც 30 მეტრიანი ჩანჩქერია, ბოლქვაძეების ღელე და ჩრდილა - ორსაფეხურიანი 70 მეტრის სიმაღლე წყალვარდნილით სწორედ კინტრიშის შენაკადებს წარმოადგენს. მაღლა მთებში 2200 მეტრის სიმაღლეზე განლაგებულია ორი პატარა ტბა – ტბიყელი და სიძერძალი, რომელთა ფართობი 1,5 ჰექტარს არ აღემატება. აქედან პირველი ტბა უშუალოდ ნაკრძალის ტერიტორიაზეა განლაგებული, მეორე კი – მის საზღვრებს გარეთ.

ნარკძალი დაარსდა მესამეული ხანის კოლხური ტიპის ფლორისა და ფაუნის დასაცავად. კინტრიშის ნაკრძალის რელიეფი რთული და მრავალფეროვანია. ნაკრძალში შემონახულია მრავალი ენდემური და რელიქტური სახეობა. სუბტროპიკული მცენარეულობის სარტყელს (500 მ) ცვლის მუხნარ-რცხილნარის (500-1000 მ) და მუხის (1000-2000 მ) სარტყლები, უფრო ზემოთ სუბალპური მეჩხერი ტყე (2000-2200 მ) და ალპური მდელოებია (2200-2600 მ). მერქნიანი მცენარებიდან აქ გვხვდება ჰარტვისის მუხა, შავი მურყანი, რცხილა, უთხოვარი, ბზა, პონტოს მუხა, მედვედევის არყი, ძახველი, ხეშავი, ჭნავი, ქონდარა ღვია და სხვა. ცხოველებიდან — შველი, არჩვი, დათვი, მელა, კვერნა, ტყის კატა, დედოფალა, კავკასიური გველგესლა და კავკასიური სალამანდრა, როჭო, ტყის ქათამი. მდინარეებში ბევრია კალმახი. ნაკრძალის ტერიტორიაზეა ცხემოვანის შუა საუკუნეების თაღოვანი ხიდი, ასევე წმინდა გიორგის სახელობის ცხემოვანის დედათა მონასტერი.
გალერეა
კირმანეული თეთრი

კირმანეული თეთრი — - საუკუნეებში დასავლურ-ქართული ვერცხლის ფული.

სახელი მომდინარეობს ბერძნული სიტყვებიდან „კირ“ და „მანუელ“ (ბატონი მანუელი) და დაკავშირებულია ტრაპიზონის კეისრის მანუელ -ის (1238-1263) სახელთან. მონეტის შუბლზე გამოსახულია მეფე და დამახინჯებული ბერძნულით აწერია ტრაპიზონის კეისრების მანუელის ან იოანეს სახელი. კეისრის ფეხთან გამოხატულია ექვსქიმიანი ვარსკვლავი (ე. წ. „სოლომონის ბეჭედი“). ზურგზე ტრაპიზონის იმპერიის მფარველის წმ. ევგენის გამოსახულებაა და ბერძნულად აწერია წმინდანის სახელი.

ტრაპიზონის იმპერიაში მოჭრილი ასპრი ფართოდ გავრცელდა დასავლეთ საქართველოში, ხოლო მას შემდეგ, რაც მისი შემოტანა შეწყდა, იჭრებოდა მისი მინაბაძები, რომელსაც კირმანეული ეწოდა.
სუფრის კიროვაბადული

კიროვაბადული სუფრისა, განჯური, თეთრი თავრიზი — თეთრყურძნიანი ვაზის სასუფრე ჯიში. ფართოდაა გავრცელებული აზერბაიჯანში, უფრო ცოტაა დაღესტნის, სტავროპოლის, როსტოვის, ყირიმისა და სხვა რაიონებში. საქართველოში გაშენებულია უმთავრესად თბილისის საგარეუბნო ზონაში, იყენებენ საკარმიდამო ნაკვეთებში ხეივნების გასაშენებლად. ვაზი ძლიერმოზარდია, მოსავლიანობა საშუალო აქვს. აზიანებს ფილოქსერა, რის გამოც საჭიროა ფილოქსერაგამძლე საძირეზე დამყნობა. ყურძენი მწიფს შუა სექტემბერში. ნაყოფს სასიამოვნო ტკბილი გემო აქვს, კარგად ინახება, ტრანსპორტაბელურია.
კიროვი

კიროვი შეიძლება აღნიშნავდეს:

სერგეი კიროვი — კომუნისტური პარტიისა და საბჭოთა სახელმწიფოს მოღვაწე
აზერბაიჯანი
კიროვი — სოფელი აზერბაიჯანში, სამუხის რაიონში

რუსეთი
კიროვი — ქალაქი რუსეთში კიროვის ოლქის ცენტრი
კიროვი — ქალაქი რუსეთში კალუგის ოლქში
საქართველო
კიროვი — ვანის მუნიციპალიტეტის სოფელ სალომინაოს ძველი სახელი
კიროვი — ზუგდიდის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალდარჩელის ძველი სახელი
კიროვი — ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბაღლების ძველი სახელი
კიროვი — ტყიბულის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლეყერეთის ძველი სახელი
კიროვი — სოფელი ონის მუნიციპალიტეტში
ბორის ბეკერი

ბორის ფრანც ბეკერი (; დ. 22 ნოემბერი, 1967, ლაიმენი, დასავლეთი გერმანია) — გერმანელი ყოფილი პროფესიონალი ჩოგბურთელი, მსოფლიოს ყოფილი პირველი ჩოგანი.

ბეკერს 6 დიდი სლემის ტურნირი აქვს მოგებული – 3 უიმბლდონი, 2 ავსტრალიის ღია პირველობა და 1 აშშ-ის ღია პირველობა. 1985 წელს 17 წლის ასაკში, მან უიმბლდონი მოიგო და გახდა აღნიშნული ტურნირის ისტორიაში ყველაზე ახალგაზრდა გამარჯვებული. გერმანელს ასევე 3-ჯერ აქვს მოგებული წლის შემაჯამებელი ტურნირი. ჯამში მას -ის 49 ტიტული აქვს ერთეულებში მოგებული. ბეკერი 12 კვირის განმავლობაში იკავებდა ჩოგბურთელთა რეიტინგში პირველ ადგილს.

ოლიმპირ თამაშებზე, ბეკერმა 1 ოლიმპიური ოქროს მედალი მოიგო წყვილებში. სანაკრებო დონეზე, მან გერმანიის ნაკრებთან ერთად ორჯერ მოიპოვა დეივისის თასი.

გერმანელმა კარიერა 1999 წელს დაასრულა. 2003 წელს, ბეკერი საერთაშორისო ჩოგბურთის დიდების დარბაზში შეიყვანეს. 2013 წლის დეკემბერში, ბეკერი ნოვაკ ჯოკოვიჩის მწვრთნელი გახდა. მისი დახმარებით, ჯოკოვიჩმა 6 დიდი სლემის და 14 მასტერსის ტიტული მოიგო. 2016 წლის ბოლოს ბეკერმა და ჯოკოვიჩმა დაასრულეს თანამშრომლობა.

სტატისტიკა და მიღწევები
დიდი სლემის ტურნირების ფინალები: 10 (6–4)
წლის შემაჯამებელი ტურნირის ფინალები: 8 (3–5)
(დ) – დახურული კორტი

ოლიმპიური ფინალები: 1 (1–0)
კირტიშო

კირტიშო — მყინვარი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ცენტრალური კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე რიონის მარცხენა შენაკადის — ჩვეშურის აუზში. რიონის აუზის ყველაზე დიდი მყინვარია. იგი ფირნის აუზით შეერთებულია კავკასიონის ჩრდილო ფერდობის მყინვარ ბართუის ფირნის ველთან. კვების აუზის სიგანე 3.0-3.2 კმ-ია, სიგრძე 2.8-3.0 კმ. მყინვარი ხეობის ტიპისაა, კარგად გამოხატული დანაპრალებული ენით. მყინვარის სიგრძე 6.45 კმ-ია, ენის სიგანე შუა წელში — 600 მ.

მყინვარის ზედაპირი სუფთაა. მდინარე ჩვეშურის ხეობის ძირის ვარდნა მყინვარის წინ ძალზე მცირეა 2-3 მ/კმ. ხეობის ასეთი მორფოლოგიური თავისებურება განაპირობებს, რომ აქ კარგად არის შემონახული გლაციალური მორფოსკულპტურული ფორმები: მორენები, მორენული ბორცვები, ვერძის შუბლები და სხვა. მყინვარის ექსპოზიცია ჩრდილო-დასავლეთურია. 1930-1940-იან წლებში მყინვარის ენა მის წინ მდებარე რიგელზე იყო გადმოკიდებული.
კისერაქლემები

კისერაქლემები — ბადეფრთიანი მწერების რიგი. მათი სხეულის სირგძე 15-20მმ აღწევს. წინა მკერდი აქლემის კისრის მსგავსად აქვთ წაგრძელებული და ზემოთ აღუნული. რიგში 100-მდე სახეობაა, რომლებიც გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში. მტაცებლები არიან. ბინადრობრობენ ხის ქერქის ნაპრალებში და ქერქქვეშ. იკვებებიან მცენარეჭამია მწერებით, უმთავრესად ქერქიჭამიების მატლებით.
კისისხევი

კისისხევი — მდინარე თელავის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს გომბორის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1755 მ. ერთვის მდინარე ალაზანს მარჯვნიდან. სიგრძე 37 კმ, აუზის ფართობი 142 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა გაზაფხულზეა, წყალმცირობა — ზამთარში, ზაფხულ-შემოდგომაზე იცის წვიმებით გამოწვეული წყალმოვარდნა და ღვარცოფი.

საშუალო წლიური ხარჯი სოფელ კისისხევთან 1,45 მ³/წმ.
კიტრი

კიტრი — ერთწლოვანი ბალახოვანი მცენარე გოგრისებრთა ოჯახისა. ფესვთა სისტემა შედგება მთავარი ღერძისა (1 მ-მდე სიგრძის) და გვერდითი ფესვებისაგან, ესენი ძირითადად ნიადაგის სახნავ (10-30 სმ) ფენაში ვრცელდება. ღერო მხოხავი ან ხვიარაა. სიგრძე 1,5—2 მ აღწევს. გვხვდება ნახევარბუჩქისებრი ფორმებიც. ფოთოლი დიდყუნწიანია, ოდნავ ფრთისებრი, ხუთლუთხიანი. ცალსქესიანი, ერთსახლიანი მცენარეა. გვხვდება ორსახლიანიც. ნაყოფი 5-100 სმ-მდე სიდიდისაა. ცილინდრული ფორმა აქვს. კიტრი სითბოს, სინათლისა და ტენის მოყვარული მცენარეა. მისი სამშობლოა ინდოეთი.

კიტრი მოჰყავთ ღია და დახურულ გრუნტში. იყენებენ როგორც ნედლად, ისე მწნილის სახით. ქორფა, 3—4 დღიანი ნაყოფისაგან პიკულსა და კორნიშონს ამზადებენ. ნაყოფის ქიმიური შედგენილობა ასეთია (%-ობით): წყალი 95-96, მშრალი ნივთიერება 4-5, მ. შ. შაქრები 2-2,5, ცილოვანი ნივთიერება 1,0, ცხიმი 0,1, უჯრედისი 0,7, ნაცარი 0,4 შეიცავს , 1, 2 ვიტამინს, პროვიტამინს, ორგანულ მჟავებს.

1973 წლიდან საქართველოში ღია გრუნტისათვის დარაიონებულია მუხრანული ადგილობრივი, ნეჟინური 12, ნოვოჩერკასკის 385, რუსტემი 96-1, ნეროსიმი 40; დახურული გრუნტისათვის „მნოგოპლოდნი 3263“, ჰიბრიდი „ტეპლიჩნი 40“. კიტრისთვის საუკეთესოა ნოყიერი, მსუბუქი მექანიკური შედგენილობის, ქარისაგან დაცული ნიადაგი. თესლი ითესება მწკრივად და ბედობრივად. გრძელბარდიანი ჯიშები (მუხრანული) ითესება კვადრატულ-ბუდობრივად 100×100 სმ, ხოლო მოკლებარდიანი — 70×70 სმ-ზე. ბუდნაში ტოვებენ 3-4 მცენარეს. კიტრის უმრავლესობა მავნებელია აბლაბუდიანი ტკიპა, ბუგრი; დაავადებანი — ნაცარი, ბაქტერიოზი, თეთრი სიდამპლე, ანთრაკნოზი.
ერბზელცერი

ერბზელცერი (გერმ.: , ქართ.: მემკვიდრეობით მემარილე) იყო გერმანული არისტოკრატული წოდება. ერბზელცერები ეწოდებოდათ გერმანული ქალაქის ვერლის პატრიციებს, რომელთაც მარილის რეწვის მემკვიდრეობითი უფლება ჰქონდათ. საუკუნეში ამ უფლებას 48 ოჯახი ფლობდა, საუკუნეში მათი რიცხვი 8-მდე შემცირდა, ხოლო დღეისათვის შემორჩენილია მხოლოდ 2 საგვარეულო: ფონ ლილიენები და ფონ პაპენები.

მარილის რეწვის უფლება მემკვიდრეობით გადაიცემოდა მხოლოდ ქალაქ ვერლში მცხოვრებკათოლიკე მამრობითი სქესის წარმომადგენლებზე. ერბზელცერები პირველად ისტორიაში მოიხსენებიან 1246 წელს. იოზეფ -ის 1708 წლის იმპერიის არისტოკრატიის დამტკიცების სიგელში მათ ეს პრივილეგიები დაუმტკიცდათ მეფე ზიგისმუნდის 1432 წლის გუჯარის საფუძველზე.

"ვერლისა და ნოივერკის ერბზელცერების კოლეგია" დღესაც არსებობს.
კიჩჩოჩქორთი

კიჩჩოჩქორთი — მთა საქართველოს და რუსეთის (ინგუშეთი) საზღვარზე, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აღმოსავლეთი კავკასიონის ჩრდილოეთ შტოქედ შავანის ქედზე, მდინარეების ხდისა და არმხის წყალგამყოფზე, ზღვის დონიდან 4117 მ სიმაღლეზე. აგებულია იურული თიხაფიქლებით. ჩრდილო-დასავლეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთებზე პატარა მყინვარებია. კიჩჩოჩქორთზე გავრცელებულია მთა-მდელოსა და გლაციალურ-ნივალური ლანდშაფტები.
პეტრე კლაპიტონიშვილი

პეტრე ალექსანდრეს ძე კლაპიტონიშვილი (დ. 1800, სტამბოლი — გ. უცნობია) — პირველი ქართველი ექიმი, რომელმაც რუსეთში მიიღო უმაღლესი სამედიცინო განათლება. ერეკლე -ის კარის ექიმის შვილი.

ბიოგრაფია
1822 წელს დაამთავრა პეტერბურგის სამედიცინო-ქირურგიული აკადემია და მუშაობა დაიწყო კარის ექიმად იმჟამად რუსეთში მყოფ დედოფალ მარიამთან. 1828-იდა ელიზავეტპოლის (ახლანდელი განჯა), 1832-იდან კი გორის მაზრის ექიმი იყო. 1836-1843 წლებში მუშაობდა ბაქოსა და ნუხაში. კლაპიტონიშვილს დიდი ღვაწლი მიუძღვის ქართული სამედიცინო ლიტერატურის განვითარებაში. პეტერბურგში ქართულ ენაზე 3 ნაწილად გამოსცა სამედიცინო დარიგებანი, რომელიც შემდეგ რუსულ ენაზეც გამოიცა. შეადგინა და მოსკოვში ქართულ ენაზე გამოსცა მოკლე კარაბადინი. მასვე ეკუთვნის ვრცელი ანგარიშები ინფექციურ სნეულებათა (შავი ჭირი, ქოლერა და სხვა) წარმოშობის მიზეზების, გავრცელების გზების, კლინიკის, პროფილაქტიკისა და მკურნალობის შესახებ.
კლარჯნი ხელმწიფენი

„კლარჯნი ხელმწიფენი“, „კლარჯნი მეფენი“ — ასე იწოდებოდნენ კლარჯეთის ბაგრატიონთა შტოს წარმომადგენლები სუმბატ არტანუჯელი და გურგენი, ბაგრატ არტანუჯელის ძენი ბაგრატიონთა მემატიანე სუმბატ დავითის ძის მიხედვით. გაერთიანებული საქართველოს პირველმა მეფემ ბაგრატ -მ სუმბატი და გურგენი, რომლებიც მისი მამიდაშვილები იყვნენ, დარბაზობაზე მოიწვია ფანასკერტის ციხეში, შეიპყრო და თმოგვის ციხეში გამოკეტა, სადაც ისინი 1012 წელს გარდაიცვალნენ. მათ სამფლობელოს ბაგრატი დაეპატრონა. სუმბატის ძე ბაგრატი და გურგენის ძე დემეტრე კონსტანტინოპოლში გაიქცნენ ბასილი ბიზანტიის კეისართან, რომ მისი დახმარებით მამაპაპისეული ქვეყანა დაებრუნებინათ, მაგრამ უშედეგოდ. მათი მემკვიდრეები კი, რომლებმაც გაქცევა ვერ მოასწრეს, პატიმრობაში დაიხოცნენ. ასე ამოწყდა არტანუჯელი ბაგრატიონების ანუ „კლარჯნი ხელმწიფთა“ საგვარეულო.
კლარჯული

კლარჯული — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში გურიაში. კლარჯული სასუფრე ყურძნის ჯიშია. ახასიათებს მტევნისა და მარცვლის გარეგნული სილამაზე, მაღალხარისხოვანი გემოვნური თვისებები, უძლებს ტრანსპორტირებას და კარგად ინახება გვიან გაზაფხულამდე.

გავრცელება
სახელწოდებიდან გამომდინარე მიიჩნევა, რომ გურია-აჭარაში ის კლარჯეთიდან უნდა იყოს შეტანილი. კლარჯული სოკოვან დაავადებებამდე მასობრივად იყო გავრცელებული მაღლარების სახით გურიასა და აჭარის მასთან მოსაზღვრე სოფლებში. მოსახლეობა მას სასუფრე ყურძნად იყენებდა და ზამთრამდე ვაზზე დაუკრეფავს ტოვებდა. მისი ღვინო გამოირჩეოდა ჩალისფერი შეფერილობით და სასიამოვნო გემოთი. საუკუნის შუა წლებისთვის ის ერთეული მაღლარი ძირების სახით იყო შემორჩენილი სოფლებში შემოქმედი, ჭანიეთი, ლიხაური, ქაქუთი, ცხრაფონა და ხუცუბანი.

ამჟამად კლარჯულის ვაზის მცირედ გავრცელების გამო მისგან ღვინოს არ ამზადებენ.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი არის თხელი, ღია მწვანე, საშუალო ზომის და თითქმის ოვალური ფორმისა, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე თითქმის შიშველია, მხოლოდ ძარღვების გასწვრივ გასდევს უმნიშვნელო შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია, ნორმალურად განვითარებული ბუტკოთი და მტვრიანებით. მტევანი საშუალოზე დიდი ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური, ზოგჯერ ცილინდრული ფორმის, თხელი. გვხვდება საშუალო სიმკვრივის მტევნებიც. მარცვალი მსხვილია, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, მოყვითალო-მწვანე, მზის მხარეზე მოყვითალო-ქარვისფერი. მარცვალი მსხვილია, ოდნავ ოვალური, შუა წელზე განიერი, ბოლო მომრგვალებული აქვს და სიმეტრიულია. კანი სქელი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით დაფარული. მარცვალი მომეტებულრბილობიანი და ნაკლებ წვნიანია. გემოთი სასიამოვნოა მოტკბო გემო აქვს.

აგრობიოლოგიური დახასიათება
კლარჯული ძლიერი ზრდით გამოირჩევა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე დაახლოებით 204 დღეა. ვაზის გამოღვიძება იწყება მარტის ბოლოდან. კვიტების გაფურჩქვნა მიმდინარეობს აპრილში., ხოლო ყვავილობა — ივნისში. ყურძენი შეთვალვას იწყებს აგვისტოს ბოლოს და სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. ფოთოლცვენა მიმდინარეობს ნოემბერ-დეკემბერში.

ვაზი საშუალო ან საშუალოზე მაღალი მოსავლიანობისაა. ერთი მაღლარი ძირის მოსახვლიანობა 40-50 კგ-ს აღწევს. მეტად სუსტია სოკოვან დაავადებათა, განსაკუთრებით კი ჭრაქის მიმართ.

მტევნის წონა საშუალოდ 232 გრამია, მტევანზე საშუალოდ 58 მარცვალია, საჰექტარო მოსავლიანობა — 10.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.2-19.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9.2 გ/ლ-ს.
ფანჯრის ბეგარა

ფანჯრის ბეგარა (ინგლ. ) — გადასახადი, რომელიც მნიშვნელოვანი სოციალური, კულტურული და არქიტექტურული ძალა იყო ინგლისის, შოტლანდიისა და შემდგომში დიდი ბრიტანეთის სამეფოში და საუკუნეებში. ამ პერიოდის სახლებს ბეგარის გამო აგურით ამოშენებული ფანჯრები აქვს.

ისტორია
გადასახადი შემოიღეს 1696 წელს მეფე უილიამ -ის პერიოდში და მისი დანიშნულება გადამხდელის დაბეგვრა იყო მისი შეძლების მიხედვით, წინააღმდეგობრივი საშემოსავლო გადასახადის იდეის გარეშე. იმ პერიოდში, მრავალი ბრიტანელი საშემოსავლო გადასახადის წინააღმდეგი იყო, ვინაიდან მათი რწმენით კერძო შემოსავლების გამხელა პირად საქმეებში მთავრობისგან მიუღებელ ჩარევას წარმოადგენდა, რაც მათი პირად თავისუფლებას საშიშროებას უქმნიდა. შედეგად, პირველი საშემოსავლო გადასახადი ბრიტანეთში გვიან საუკუნემდე არ შემოუღიათ და ეს საკითხი დიდი წინააღმდეგობის საგნად რჩებოდა საუკუნემდე.

ფანჯრის ბეგარა შემოღებისას ორი ნაწილისგან შედგებოდა: ფიქსირებული ბეგარა 2 შილინგი ყოველ სახლზე და ცვლადი ბეგარა ფანჯრების რაოდენობაზე 10 ფანჯრის ზემოთ. საკუთრება, რომელსაც ათიდან 20 ფანჯრამდე ჰქონდა, ოთხ შილინგს იხდიდა, ხოლო 20 ფანჯარაზე მეტი კი რვა შილინგს. დასაბეგრი ფანჯრების რაოდენობა 1766 წელს შეიცვალა შვიდით, ხოლო 1825 წელს კი რვით. ფიქსირებული გადასახადი შეიცვალა ცვლადით საკუთრების ღირებულების მიხედვით 1778 წელს. ადამიანები, რომლებიც გადასახადს არ ექვემდებარებოდნენ ეკლესიისა და სიღარიბის გამო, ფანჯრის გადასახადისგან თავისუფალი იყვნენ. ფანჯრის გადასახადი საკმაოდ ადვილი შესაფასებელი იყო და რაიმე სერიოზულ ჩარევას პირად საქმეებში არ საჭიროებდა. რაც უფრო დიდი იყო სახლი, მით მეტი ფანჯარა უნდა ჰქონოდა მას, და, შესაბამისად, მფლობელიც უფრო მეტ გადასახადს გადაიხდიდა.

მიუხედავად ამისა, ეს გადასახადი არაპოპულარული იყო, ვინაიდან მას აღიქვამდნენ, როგორ გადასახადს "სინათლესა და ჰაერზე".

შოტლანდიაში ფანჯრის ბეგარა შემოიღო უილიამ პიტ უმცროსმა 1780-იან წლებში ედინბურგის საფინანსო უბანში. "პიტის სურათების" (ამოშენებული ფანჯრები ზედ დახატული ჯვარედინი ჩაჩოებით) ხილვა დღემდე შეიძლება შარლოტის მოედანზე.
დალასი

დალასი (, გამოითქმის //) — სიდიდით მესამე ქალაქი ტეხასში ჰიუსტონის და სან-ანტონიოს შემდეგ და მეცხრე აშშ-ში. ქალაქს 997 კმ² უჭირავს და ამავე სახელწოდების ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია. 2010 წლის ცენზის მიხედვით ქალაქის მოსახლეობა 1,232,940 მილიონს შეადგენდა. ქალაქი მნიშვნელოვანი ეკონომიკური ცენტრია და სიდიდით მეოთხე აგლომერაცია აქვს აშშ-ში.

ქალაქი დაარსდა 1841 წელს და ფორმალურად ქალაქის სტატუსი 1856 წლის 2 თებერვალს მიენიჭა. ქალაქის ეკონომიკა ძირითადად ბენზინის წარმოებას, ტელეკომუნიკაციებს, კომპიუტერულ ტექნოლოგიებს, საბანკო საქმესა და ტრანსპორტს ეყრდნობა.
კლდე (ჟურნალი)

„კლდე“ — ქართული ყოველდღიური საზოგადოებრივ-ეკონომიკური და ლიტერატურული ჟურნალი. გამოდიოდა თბილისში 1912–1915 წლებში, რედაქტორი რეზო გაბაშვილი, გამოდიოდა დავით ვაჩნაძის თაოსნობით. ჟურნალში თანამშრომლობდნენ შალვა ამირეჯიბი, შალვა ქარუმიძე, დავით კასრაძე, ალექსანდრე სარაჯიშვილი, ალექსანდრე ყიფშიძე. ჟურნალის პირველი ნომერი 1912 წლის 16 სექტემბერს გამოვიდა, ბოლო 1915 წლის 17 მაისს. მისი ტირაჟი 700-750 ცალს შეადგენდა, წლიური გამოსაწერი ფასი 4-5 მანეთს, ხოლო საცალო 10 კაპიკს. ჟურნალი 16 გვერდიანი იყო. ჟურნალში სტატიებისა და წერილების გარდა დაბეჭდილია გი დე მოპასანის, ჯ. ლონდონის, ჯ. კ. ჯერომის, ფ. კოპეს, ო. უალდის, მ. ტვენის, ა. ფრანსის, ი.ვ. გოეთეს, ტ. შევჩენკოს და სხვა მწერალთა ნაწარმოებების თარგმანები. მხატვრობა ეკუთვნის ოსკარ შმერლინგს. ჟურნალი მოითხოვდა საქართველოს ტერიტორიების გაერთიანებას, რუსეთსა და საქართველოს შორის გეორგიევსკის ტრაქტატის პირობების აღდგენას. 1915 წლის მაისში ჟურნალი დაიხურა. მის ნაცვლად დაიწყო გაზეთ „საქართველოს“ გამოცემა.
კლდე (გაზეთი)

„კლდე“ — ქართული ყოველდღიური გაზეთი, ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის ორგანო. გამოდიოდა თბილისში 1918–1920 წლებში რედაქტორი — გრიგოლ ვეშაპელი, გამომცემელი — დამოუკიდებელი ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის მთავარი კომიტეტი და საპარლამენტო ფრაქცია. 1918 წლის 10 დეკემბრიდან გაზეთი გამოიცემოდა ყოველდღიურად. 1919 წლის 1-31 გამოდიოდა ყოველკვირეულად, ხოლო 1920 წლის 4 ივლისიდან კვლავ ყოველდღიურად. იბეჭდებოდა სამხედრო სმინისტროს სტამბაში. გაზეთის პირველ ნომერში დაბეჭდილია მასალები ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის გაყოფის შესახებ. 1919 წელს გაზეთი გამოდიოდა ჯერ „სალი კლდის“, შემდეგ „პიტალო კლდის“ სახელწოდებებით. გაზეთი იყო ამავე სახელწოდების ჟურნალის მემკვიდრე.
კლდებოძალი

კლდებოძალი, უკივლეთა — კლდოვანი მთა საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კავკასიონის სამხრეთ ტოტზე — მდინარეების ჯეჯორისა და ქვედრულის წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2212 მ. აგებულია ცარცული კირქვებით. შემოსილია სუბალპური მდელოებით. კლდებოძალის ჩრდილოეთ კალთიდან ჩამოსულმა კლდეზვავმა 1896 წელს შეაგუბა მდინარე ქვედრულა და შეიქმნა ქვედის ტბა.
კლდეისი

კლდეისი — თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფლების დიდი კლდეისისა და პატარა კლდეისის ძველი სახელწოდება. ამჟამად თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ერთეულის (სოფლები: დიდი კლდეისი, პატარა კლდეისი) სახელია.

ისტორია
სოფელის სახელწოდება „კლდეისი“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე «» სახით.
კლდეეთის სამაროვანი

კლდეეთის სამაროვანი — საუკუნის არქეოლოგიური ძეგლი სოფელ ზედა კლდეეთში (ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი). შემთხვევით აღმოაჩინეს 1941 წელს და ნაწილობრივ გათხარეს 1941-1942 წლებში (დ. ლომაძე). ძეგლზე ექსპედიციის დაწყებამდეც მრავალი მასალა აღმოჩნდა, რომლებიც ნივთების დანიშნულების მიხედვით რამდენიმე ჯგუფად დაიყო. გაითხარა 6 სამარხი. ქვაყრილიან ორმოსამარხებში დაკრძალული იყო თითო (ერთ შემთხვევაში წყვილი) მიცვალებული, გვერდზე, ხელფეხმოკეცილი, თავით დასავლეთისკენ. ზოგისთვის შეკაზმული ცხენები და ძაღლი ჩაეყოლებინათ. სამარხებში აღმოჩნდა მდიდრული მასალა: ჭურჭელი (თიხის შავპროალა და წითლად გამომწვარი ჭურჭელი, მინის სანელსაცხებლები, ბრინჯაოს ხელადა და პატერა, რომელსაც ტარი ქვისაგან გამოთლილი ცხვრის თავის სკულპტურული გამოსახულებით აქვს შემკული, ვერცხლის თასები), იარაღი (ბრინჯაოს კვერთხი და ჯაჭვის პერანგის ნაშთები, კრინის სამფრთიანი ისრისპირები, შუბისპირი, სატევრები, ცული და მახვილი, რომლის კოტას ამკობს ოქროს ბუდეში ჩასმული სარდიონის გემა), მონეტები (გოტარზის დრაქმები, ავგუსტუსის დენარები, ნერვასა და ტრაიანეს კესარული დიდრაქმები და ალექსანდრე მაკედონელის სტატერის ადგილობრივი მინაბაძები), ბრინჯაოს, ვერცხლის, ელექტრუმისა და ოქროს სამკაული (საკისრე რკალები, სამაჯურები, ბეჭდები, მშვილდსაკინძები, ოქროს თავსამკაული და სხვა). აღსანიშნავის ოქროს აგრაფი, რომელიც ჩასხმულია სარდიონის გემა — ჩაბალახისებური თავსაბურიანი მამაკაცის პორტრეტი. ფიქრობენ, რომ მასზე გამოსახულია ადგილობრივი ქართველი დიდებული, შესაძლოა ერისთავიც.

კლდეეთის სამაროვანში აღმოჩენილი მინის, ბრინჯაოსა და ვერცხლის ჭურჭელი ძირითადად იმპორტულია. პოლიქრომული სტილის ოქროს ნივთები კი ადგილობრივი ნაწარმი უნდა იყოს. კლდეეთში დაკრძალული ჩანან ანტიკური ხანის იბერიის წარჩინებულთა წრის წარმომადგენლები.
კლდეკარი

კლდეკარი — მწვერვალი და ხელოვნური კარის მსგავსი გასასვლელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის კასპისა და ქვემო ქართლის მხარის თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს თრიალეთის ქედის თხემზე, მდინარეების თეძამისა და ალგეთის წყალგამყოფზე, მანგლისიდან ჩრდილო-დასავლეთით 12 კმ-ზე, ზღვის დონიდან დაახლოებით 2000 მ სიმაღლეზე. კლდეკარი აგებულია შუაეოცენური ანდეზიტებითა და ტუფ-ბრექჩიებით. მწვერვალის მიდამოები შემოსილია ალპური და შერეული ტყით. კლდეკარის მახლობლად ქედის თხემზე განლაგებულია კლდეკარის ციხესიმაგრის ნანგრევები.