ჯანეტ ტეილორი

ჯანეტ ტეილორი (დაბადებიდან ჯეინ ენ იონი, დ. 13 მაისი 1804 – გ. 25 იანვარი 1870) — ინგლისელი ასტრონომი, ნავიგაციის სპეციალისტი, მათემატიკოსი, მეტეოროლოგი, ნაშრომების ავტორი ასტრონომიისა და ნავიგაციის შესახებ, სანავიგაციო ხელსაწყოების წარმოებისა და რემონტის საწყობის მფლობელი.

ჯანეტ ტეილორის „საზღვაო აკადემიას“ მაღალ შეფასებას აძლევდნენ აღმოსავლეთ ინდოეთის კომპანია, თრინითი-ჰაუსი და ბრიტანეთის საადმირალო. ჯანეტი პრუსიის და ნიდერლანდების მეფეებმა დააჯილდოვეს მედლებით, ხოლო მისი სიმაღლიდან განედების გამოთვლის მეთოდმა უმაღლესი შეფასება მიიღო. ტეილორი იყო ერთ-ერთი მე-19 საუკუნის იმ რამდენიმე ქალთაგან, რომელიც სამეცნიერო ინსტრუმენტების კონსტრუქტორად მუშაობდა ლონდონში, თუმცა 1834 წელს დაპატენტებული მისი „მეზღვაურის კალკულატორი“ თავდაპირველად უარყო ბრიტანეთის საადმირალომ და გამოგონებამ მხოლოდ მოგვიანებით მიიღო შეფასება: „გენიალური, მაგრამ არაპრაქტიკული პოტენციური მომხმარებლების „მოუხერხებელ ხელში.““

ადრეული წლები
ჯეინ ენ იონი დაიბადა ინგლისის ქალაქ ვულსინგემში 1804 წლის 13 მაისს. ის იყო მეუფე პიტერ იონესა და ჯეინ დეიტონის რვა შვილიდან მეექვსე. გოგონას მამას ეკავა ვულსინგემის სკოლის დირექტორის თანამდებობა. ჯეინიც იქ სწავლობდა. სკოლა შედიოდა ჩრდილოეთ ინგლისის იმ მცირერიცხოვან სკოლების რიცხვში, სადაც ნავიგაციას ასწავლიდნენ.

ცხრა წლის ასაკში ჯეინმა მოიპოვა სტიპენდია ფიბი რაიტის ქარგვის სამეფო სკოლაში ამპტილში, ბედფორდშირში, სადაც მოსწავლეებს თოთხმეტი წლის ასაკიდან იღებდნენ. ამ წარმატებას დიდწილად იგი უმადლოდა ფრენსის ბოფორტს, რომელმაც ხელი შეუწყო საზღვაო საზოგადოებაში მისი მუშაობის აღიარებას.

მთვარის-მზისიერი და ჰორარის ცხრილები
ეს იყო ტეილორის მიერ გამოქვეყნებული პირველი წიგნი (1833), რისი საშუალებითაც გამარტივდა ციური ნავიგაციის გამოთვლები მზის ნაცვლად მთვარის გამოყენებით.

წიგნი ეძღვნებოდა მეფე უილიამ -ს, რომელმაც ტეილორს შესთავაზა მუშაობა დიდგვაროვანთა პედაგოგად.

 და - ის პირველი გამოცემის რეცენზია (1833) გამოქვეყნდა - ში, -სა და -ში, რამაც წაახალისა ახალგაზრდა მეზღვაურები, ცხრილები საგნის შესწავლის საფუძვლად გამოეყენებინათ. 1834 წელს ტეილორმა გამოაქვეყნა მოკლე ვერსია სათაურით გამარტივებული ნავიგაციის პრინციპები: მთვარის- მზისიერი და ჰორარი ცხრილებით და მათი გამოყენება საზღვაო ასტრონომიაში.

ბრიტანეთის საადმირალოს, - ის და აღმოსავლეთ ინდოეთის კომპანიის გრანტით ტეილორმა გამოუშვა მთვარის-მზისიერი და ჰორარი ცხრილების მეორე გამოცემა (1835); 1854 წლისთვის წიგნი უკვე მეშვიდედ გამოვიდა. ეს იყო მისი უკანასკნელი გამოცემა..

1842 წელს ტეილორმა გამოაქვეყნა ნავიგაციისა და საზღვაო ასტრონომიის მოკლე ანგარიშის მეორე გამოცემა გაუმჯობესებული მთვარის ცხრილებით. წიგნი 1859 წლისთვის უკვე თორმეტჯერ იყო გამოშვებული.

ჯანეტ ტეილორის საზღვაო აკადემია და ნავიგაციის საწყობი.
1835 წლის მიწურულს ტეილორმა გახსნა მეორე აკადემია მისი წიგნის მთვარის-მზისიერი და ჰორარი ცხრილები მეორე გამოცემიდან (1835) და მისი პირველი საზღვაო აკადემიიდან შემოსული სახსრების საფუძველზე.

ჯანეტ ტეილორის საზღვაო აკადემია და ნავიგაციის საწყობი იძლეოდა საშუალებას მეზღვაურს მიეღო განათლება ყველა იმ საგანში, რომელიც მისთვის იყო აუცილებელი: „სრული კურსი ნავიგაციაში, ტრიგონომეტრიის ჩათვლით და მისი გამოყენება ნავიგაციაში. მეორე კურსი მოიცავდა ალგებრას, გეომეტრიას, ფიზიკურ გეოგრაფიას მოქცევის, ტალღების და ა.შ სიჩქარის მიმართ. მექანიკა, მათ შორის ძალების შემადგენლობა, მექანიკური ძალები, მოძრაობის კანონები, მასალების დაჭიმვის სიმტკიცე; ქარი, წვიმა, ორთქლის ენერგია, ატმოსფერული და ოკეანის მოვლენები... და ასე შემდეგ...“.

1830-იანი წლების ბოლოს და 1840-იანი წლების ბოლოს რეკლამები მისი აკადემიის შესახებ გამოქვეყნდა -სა და -ში.

მეორე საზღვაო აკადემიის გაფართოებას მხარი დაუჭირეს ორგანიზაციებმა, მათ შორის ბრიტანეთის საადმირალომ, -მა და ოსტ-ინდოეთის კომპანიამ. ამ გაფართოებამ მას საშუალება მისცა მიეღო სტუდენტები, რომლებიც სხვაგვარად ვერ შეძლებდნენ ლექციებზე სიარულს.

გამოგონებები
ტეილორი ასევე იყო მუსიკალური ინსტრუმენტების მწარმოებელი. საკუთარი ქრონომეტრების პირველი რეკლამა გაჩნდა 1838 წელს. დედამიწის ელიფსოიდური ფორმის აღმოჩენის შემდეგ, ტეილორმა შექმნა და დაარეგულირა სანავიგაციო ინსტრუმენტები ამ ახალი აღმოჩენისა და მასთან დაკავშირებული პრინციპების შესანარჩუნებლად.

მიუხედავად იმისა, რომ საზღვაო კომპასი არ დაამტკიცა ბრიტანეთის საადმირალომ, ის ითვლება ტეილორის ყველაზე ღირსშესანიშნავ გამოგონებად. ტეილორს დაემართა ბრონქიტი და გარდაიცვალა 1870 წლის 26 იანვარს, 65 წლის ასაკში.