iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბათუმის აკვარიუმი

ბათუმის აკვარიუმი, შეიქმნა 1966 წელს ყოფილი თევზის საზღვაო მეურნეობისა და ოკეანოგრაფიის სრულიად საკავშირო სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის საქართველოს განყოფილების ბაზაზე (ამჟამად - შავი ზღვის ეკოლოგიისა და თევზის მეურნეობის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი).

ბათუმის აკვარიუმი რთული ტექნიკური კომპლექსია, რომელიც შედგება სადემონსტრაციო და ექსპერიმენტული ნაწილებისაგან. აკვარიუმში, რომლის ტევადობა 600 მ3, ბინადრობს შავი ზღვის, მტკნარი წყლის, აგრეთვე სხვა ზღვებისა და ოკეანეების ცხოველთა 60-მდე სახეობა. შავი ზღვის ფაუნიდან აღსანიშნავია: შავი ზღვის ზვიგენი - კატრანი, სკაროსისებრნი, ორაგული, კეფალი, სვია, კოლხური ზუთხი, ზღვის მამალი, ცხენთევზა და სხვა. მტკნარი წყლის თევზებიდან - გველთევზა, კალმახი, კობრი, წერი, ლოქო და ა. შ. აკვარიუმში თავმოყრილია შავი ზღვისა და წყნარი ოკეანის უხერხემლოთა ფაუნის წარმომადგენლები:აქტინიები, მიტილუსები, კიბორჩხალები, სავარცლურები, ზღვის ვარსკვლავები, ზღვის ზღარბები, ჰოლოთურიები და სხვა.

წყალმომარაგების რთული სისტემა, რომელიც აერაციისა და ტემპერატურის რეგულირების საშუალებას ილევა, 1400 მ3 წყალს იტევს. სპეციალური ფილტრები უზრუნველყოფს წყლის ხანგრძლივ წრებრუნვას, რის გამოც აკვარეუმის წყლით მომარაგება დამოკიდებული არ არის სანაპირო ზოლში შედგენილობის ცვლილებებსა და მეტერეოლოგიურ პირობებზე. ბათუმის აკვარიუმის ექსპერიმენტული ნაწილი მრავალფეროვან სამეცნიერო მუშობას ემსახურება. შავი ზღვის ბიოლოგიური რესურსების ამაღლებისა და ხარისხობრივი გაუმჯობესების მიზნით იკვლევენ ამ წყალსატევის ფაუნის სხვადასხვა ობიექტს. აქვე ატარებენ მუშობას წყლის ორგანიზმების ტოქსიკოლოგიის საკითხებზე და ადგენენ მთელი რიგი ტოქსიკური ნივთიერებების (უპირველეს ყოვლისა ნავთობის) ზღვრულ კონცენტრაციებს. ბათუმის აკვარიუმის მნიშვნელოვანი ნაწილია დელფინარიუმი, სადაც იკვლევენ შავი და აზოვის ზღვების დელფინთა ბიოლოგიასთან დაკავშირებულ საკითხებს.

ყოფილ სსრკ-ში იგი ითვლებოდა ერთ-ერთ უდიდეს აკვარიუმად.

შენობა
ნაგებობა წარმოადგენს მსხვილმასშტაბიან, ორსართულიან, გეგმაზე ფორმის ნაგებობას. მოკლე ფასადზე, რომელიც ბათუმის დელფინარიუმისკენ არის მიმართული, შუაში ძლიერ შვერილი, ვიწრო რიზალიტი გამოდის. რიზალიტს კოშკისებული ფორმა აქვს და სიმაღლეში სცილდება ნაგებობის კონტურს. რიზალიტის შუაში, პირველ სართულზე მხოლოდ ერთი კარი გამოდის, მის ზემოთ კი მთელს სიმაღლეზე, მაღალი და გრძელი თაღოვანი ღიობია. ღიობი ორივე მხარეს ფლანკირებულია კანელურებიანი, მაღალი პილასტრით, რომელიც იონიური კაპიტელით სრულდება. ამგვარი პილასტრები ნაგებობის თითქმის ყველა კუთხეშია. შენობის ფასადები სადაა, შელესილი და დაფერილი ცისფრად. ხუროთმოძღვრული ელემენტები კი თეთრად. მორთულობა გადაწყვეტილია რენესანსულ სტილში. ორივე სართული დანაწევრებულია კარ-ფანჯრების სწორკუთხა მოყვანილობის ღიობების, რომლებიც რიტმულად არის გადანაწილებული ფასადებზე. ორივე სართულის ღიობები იდენტურად არის გაფორმებული - ღიობს სადა მოჩარჩოება აქვს, რომელსაც ზემოთ ერთვის არქიტრავისებური თავსართი. მეორე სართულის ყველა ღიობის მოჩარჩოებას ემატება არქიტრავის ზემოთ მცენარეული, გრეხილი ორნამენტი, რომელიც ფრონტონის მსგავს არეს ქმნის. მეორე სართულზე ყველა ფასადზე გამოდის რამდენიმე აივანი, რომლებსაც ქვის სქელი რიკულებიანი მოაჯირი აქვს. ნაგებობას ასრულებს პროფილირებული ლავგარდანი და მის ზემოთ ყრუ პარაპეტი. ნაგებობას გააჩნია ეზო, რომელიც სხვადასხვა მცენარეებით არის გაფორმებული და ასევე საინტერესო აუზი.
ბათუმის ბოტანიკური ბაღი

ბათუმის ბოტანიკური ბაღი — ბოტანიკური ბაღი ბათუმში, მწვანე კონცხზე, შავი ზღვის სანაპიროზე, გაშენებულია 111 ჰა ფართობზე.

ჩაქვის მახლობლად, ზღვის სანაპიროზე მცენარეთა ინტროდუქციის ერთ-ერთი პირველი ინიციატორი იყო გეოგრაფი, ბოტანიკოსი და მოგზაური პავლე ტატარინოვი. მან 1892 წელს 10 ჰექტარ ფართობზე შექმნა ე. წ. საკლიმატიზაციო ბაღი, რომელიც ახლა ბოტანიკური ბაღის „ზედა პარკის“ სახელითაა ცნობილი. ბოტანიკური ბაღი დააარსა ხარკოვის უნივერსიტეტის პროფესორმა ანდრეი კრასნოვმა. მან 1912 წლის 3 ნოემბერს სათავე დაუდო ბათუმის ბოტანიკური ბაღის ორგანიზაციის საქმეს.

ბოტანიკურ ბაღს მდინარე ჩაქვისწყლის შესართავსა და მწვანე კონცხს შორის მდებარე სანაპირო ზოლის დაახლოებით 1 კმ სიგრძის სამხრეთ-დასავლეთი მონაკვეთი უკავია, რომელიც ზღვის დონიდან 0-220 მეტრ სიმაღლემდე ვრცელდება. ბაღი სპეციფიკური და მრავალფეროვანი ფიზიკურ-გეოგრაფიული პირობებით ხასიათდება.

ბათუმის ბოტანიკური ბაღის რელიეფი მთაგორიანია, ნიადაგი — წითელმიწა, ყომრალი და ალუვიური. ბაღში სამი დენდროპარკი, კოლხეთის ტყის ნაკრძალი და ლანდშაფტურ-გეოგრაფიული პრინციპით შექმნილი 9 ფლორისტული განყოფილებაა: ამიერკავკასიის ტენიანი სუბტროპიკების, ავსტრალიის, ახალი ზელანდიის, ჰიმალაის, აღმოსავლეთ აზიის, ჩრდილოეთ ამერიკის, სამხრეთ ამერიკის, მექსიკისა და ხმელთაშუა ზღვის ქვეყნებისა. მცენარეთა კოლექცია შეიცავს 5000-ზე მეტ სახეობას, სახესხვაობას, ფორმასა და ჯიშს. ბაღში კარგად ხარობს უნიკალური მცენარეები: პოდოკარპუსი ტოტარა, ანდერსონის ვერონიკა, სამხრეთ კორდილინე, ჰიმალაური შქერი, ნეპალის მარადმწვანე მურყანი, მარადმწვანე მუხები, იაპონური კამელიის 80-ზე მეტი ჯიში, პალმისები ნეკერჩხლის 20 ფორმა, მაგნოლიის 15 სახეობა და ფორმა. იელების მდიდარი კოლექცია, საპნის ხე, ქონის ხე, ბამბუკის მრავალი სამრეწველო ჯიში, მამონტის ხე, მარადმწვანე სექვოია, მეტასექვოია, სწრაფმზარდი ფოთოლმცვივანი მუხები, მექსიკური ფიჭვები, ჩრდილოეთ ამერიკული და მექსიკური ტაქსოდიუმი, მრავალი სახეობის კაქტუსი, სამხრეთ ამერიკის მანიჰოტი და სხვა. აქვეა კავკასიური კერძოდ კოლხეთის მესამეული პერიოდის რელიქტები: უნგერნის შქერი, პონტოური შქერი, ხეწყავი, წყავმაზა, პონტოური მუხა და სხვა. კარგად არის დაცული უძველესი პერიოდის კოლხური ტიპის ტყე.

ბათუმის ბოტანიკურ ბაღში სამეცნიერო-კვლევით მუშაობას ეწევა მცენარეთა ინტროდუქცია-აკლიმატიზაციის, მეყვავილეობისა და დეკორატიული მებაღეობის, ბოტანიკის, სუბტროპიკული მცენარეთა სელექციის, მცენარეთა ფიზიოლოგიური და ბიოქიმიური განყოფილებები. ბაღიდან გავრცელდა ევკალიპტი, ქაფურის ხე, ევკომია, ტუნგი, ფორთოხალი („ვაშინგტონ-ნაველი“), ფეიჰოა, აღმოსავლური ხურმა, ახალზელანდიური სელი.

დეკორატიულ მებაღეობაში დაინერგა მრავალი მცენარე. 1972 წელს შესწავლილია დაყვავილებული და გამხმარი ბამბუკის პლანტაციის აღდგენის საკითხები, გამოყვანილია ფორთოხლისა და მანდარინის ჰიბრიდები. ტყის მეურნეობაში წარმატებით ინერგება სწრაფმზარდი მერქნიანი მცენარეები: ჭობის მუხა, ნამგლისებრი მუხა, იაპონური ძელქვა, ხეტიტა, ამბრის ხე, იაპონური წაბლი, ვეიმუტის ფიჭვი და სხვა. ტექნიკური კულტურებიდან ინერგება ევგენოლის კამელია და იაპონური დარიჩინი. გაცვლის წესით სუბტროპიკულ მცენარეთა თესლები, კალმები და ბოლქვ-გორგლები ეგზავნება უცხოეთის სხვადასხვა ბოტანიკურ დაწესებულებას, გამომცდელ მოყვარულებს. ბაღს აქვს მდიდარი ბიბლიოთეკა და 48000 ფურცელზე მეტი ჰერბარიუმი.
ტანიგუჩი იოშიო

იოშიო ტანიგუჩი (; დ. 1937) — იაპონელი არქიტექტორი, ყველაზე უკეთ ცნობილი მისი ერთ-ერთი ბოლო ნამუშევრით – ნიუ-იორკის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმის შენობის დიზაინის განახლებით, რომელიც 2004 წლის 20 ნოემბერს გაიხსნა.

ტანიგუჩი არის არქიტექტორ იოშირო ტანიგუჩის (1904-1979) ვაჟი. სწავლობდა კეიოს უნივერსიტეტში (1960), შემდეგ კი ჰარვარდის უნივერსიტეტის დიზაინის ფაკულტეტზე, რომელიც 1964 წელს დაამთავრა. შემდგომში მცირე ხნით არქიტექტორ უოლტერ გროპიუსთან მუშაობდა, რომელმაც დიდი ზეგავლენა იქონია ახალგაზრდა არქიტექტორზე.

1964-1972 წლებში ტანიგუჩი მუშაობდა არქიტექტორ კენძო ტანგეს სტუდიაში, რომელიც სავარაუდოდ ყველაზე მნიშვნელოვანი იაპონელი მოდერნისტი არქიტექტორი იყო ტოკიოს უნივერსიტეტში. მნიშვნელოვან გვიანდელ თანამშრომლობათა შორის იყო ისამუ ნოგუჩი, ამერიკელი პანორამული არქიტექტორი პიტერ უოლკერი, და მხატვარი გენიჩირო ინოკუმა. ტანიგუჩი ცნობილია რამდენიმე იაპონური მუზეუმის პროექტებით, მათ შორისაა ნაგანოს პრეფექტურის მუზეუმი, მარუგამე გენიჩირო-ინოკუმას თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი, ტოიოტას მუნიციპალური ხელოვნების მუზეუმი და ჰორიუძის საგანძურის გალერეა ტოკიოს ეროვნულ მუზეუმში.

1997 წელს ტანიგუჩიმ გაიმარჯვა დიზაინის კონკურსში ნიუ-იორკის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმის შენობისთვის, დაამარცხა რა 10 სხვა საერთაშორისო მნიშვნელობის არქიტექტორი, მათ შორის რემ კოოლჰაასი, ბერნარდ ჩუმი, ჟაკ ჰერცოგი და პიერ დე მიურონი. მომა ტანიგუჩის პირველი ნაშრომი იყო იაპონიის გარეთ.
ბათუმის ოლქი

ბათუმის ოლქი — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთული რუსეთის იმპერიაში, 1878-1883 და 1903-1917 წლებში.

ისტორია
1878-1883 წლები
შეიქმნა 1878 წელს, საქართველოს იმ ისტორიულ ტერიტორიაზე, რომელიც რუსეთმა შეიერთა ბერლინის 1878 წლის ტრაქტატით. ბათუმის ოლქი ადმინისტრაციულად დაიყო ბათუმის, ართვინისა და აჭარის ოკრუგებად და სანაოსნო ქალაქ ბათუმად, რომელსაც პორტო-ფრანკო სტატუსი მიენიჭა. სამხედრო და ადმინისტრაციულ საქმეებში კავკასიის არმიის მთავარსარდალს ექვემდებარებოდა. ადგილობრივი მმართველობას სათავეში ედგა ბათუმის სამხედრო გუბერნატორი. 1878 წლის 12 ოქტომბერს ქალაქებში არტაანსა, ბათუმსა და ყარსში მოეწყო სახელმწიფო ხაზინა. 1878 წლის 21 ოქტომბერს დაიგეგმა სატრანსპორტო გზების მოწყობა. 1878 წლის 11 დეკემბერს ბათუმისა და ყარსის ოლქებში გაიმართა მთელს კავკასიაში მოწყობილი სასამართლო სისტემა.

რუსეთის მიერ „სამუსლიმანო საქართველოს“ უდიდესი ნაწილის ანექსირებას საქართველოს ინტელექტუალური ელიტა ენთუზიაზმითა და ეიფორიით შეხვდა. თუმცა ამას დიდი იმედგაცრუება მოჰყვა, რადგან რუსეთის იმპერიულმა ხელისუფლებამ მხარი არ დაუჭირა მუსლიმი ქართველების ხელახალ გაქრისტიანებას და აღკვეთა ქართული სამღვდელოების მცდელობა, რომ შემოერთებულ რაიონებში წირვა- ლოცვა აღევლინათ.

ბათუმის პორტო-ფრანკო სტატუსის გამო ქალაქით დიდი ნავთობწარმოებლები დაინტერესდნენ: ლუდვიგ ნობელი, ძმები როტშილდები, ალექსანდრე მანთაშევი და სხვები. 9 წელი მოქმედებდა პორტო-ფრანკოს სტატუსი ბათუმში, რომელმაც თავისი ეკონომიკური კვალი დატოვა ქალაქზე. რკინიგზის დასრულებით ბათუმი კიდევ უფრო მჭიდროდ დაუკავშირდა დანარჩენ იმპერიას. 1883 წლის 12 ივლისს ბათუმის ოლქი გაუქმდა და ქუთაისის გუბერნიას შეუერთდა ბათუმისა და ართვინის ოკრუგების სახით.

1903-1917 წლები
1903 წლის 17 მარტის დადგენილებით ბათუმის ოლქი ისევ დამოუკიდებელ ერთეულად გამოეყო ქუთაისის გუბერნიას

1918-1921 წლები
1918 წელს ოსმალეთის იმპერიასა და ამიერკვაკასიის ფედერაციას შორის მიმდინარეობდა ომი ბათუმის ოლქის დასაკავებლად. 1920 წლიდან შევიდა საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკის შემადგენლობაში 1921 წელს ყოფილ ბათუმის ოლქს მიენიჭა ავტონომია სამუსლიმანო საქართველოს სახელწოდებით.

დემოგრაფია
1897 წლის აღწერით ბათუმის ოლქში ცხოვრობდა 144 584 მცხოვრები. 1917 წლის მონაცემებით ოლქის მოსახლეობა შეადგენდა 82 ათას ადამიანს, მათ შორის 74 ათასი ქართველი იყო.
ბათუმის ყურე

} ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში სიღრმე 10 მ-დე ეცემა. ფსკერი ლამიან-ქვიშიანია. სოხუმისა და ბიჭვინთის ყურეებთან ერთად წარმოადგენს აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთის უდიდეს ყურეს. პლაჟი მოსწორებულია და განიერი. ღიაა ჩრდილოეთისაკენ. ბათუმის ყურეს ერთვის მდინარეები ყოროლისწყალი და ბარცხანა. დასავლეთიდან შემოსაზღვრულია ბათუმის კონცხით. ბათუმის ყურის ნაპირას გაშენებულია ქალაქი ბათუმი.
პიროსი ეპიროსელი

პიროსი (ძვ. წ. 318 - ძვ. წ. 272) (ბერძ. ) მოლოსიანსის, (ძვ. წ. 297 წლიდან) ეპიროსის (ძვ. წ. 306 - ძვ. წ. 301, ძვ. წ. 297 - ძვ. წ. 272) და მაკედონიის (ძვ. წ. 288 - ძვ. წ. 284, ძვ. წ. 273 - ძვ. წ. 272) მეფე. ერთ-ერთი ყველაზე გამოჩენილი, მაგრამ წარუმატებელი ბერძენი მხედართმთავარი. იგი იბრძოდა რომის რესპუბლიკის წინააღმდეგ და მიუხედავად ბრძოლების მოგებისა, ომი წააგო. მასზეა გამოთქმა პიროსის გამარჯვება.
დიდი საბერძნეთი

დიდი საბერძნეთი  — სამხრეთ იტალიაში მდებარე ძველბერძნული ქალაქების ჯგუფი. მათი აქ დაარსება დაიწყო ძვ. წ. საუკუნეში (იხ. ბერძნული კოლონიზაცია), უძველესი ქალაქი იყო კუმე, ყველაზე მნიშვნელოვანი როლი ითამაშეს ტარენტმა, სიბარისმა, კროტონმა, რეგიუმმა, პოსიდონიამ, ნეაპოლმა. სამხრეთ იტალიის შიდა ნაწილი დასახლებული იყო იტალიური ტომებით, რომლებთანაც ახალმოსახლე ბერძნებს მალევე მოუვიდათ სამხედრო კონფლიქტები, ამას დაემატა ცალკეულ ქალაქთა შორის ომები. კოლონიები თავდაპირველად დაარსდა როგორც მიწათმოქმედების დასახლებები, მაგრამ მალევე მათი მოსახლეობის ძირითადი საქმიანობა სავაჭრო საქმე გახდა. მას შემდეგ, რაც კროტონმა ძვ. წ. 510 წელს გაანადგურა მდიდარი და მასთან კონკურენციაში მყოფი სიბარისი, დაიწყო საერთო დაკნინება, რომელიც არ შეეხო მხოლოდ სიცილიას.

ძვ. წ. 474 წელს სირაკუზის ტირანმა ჰიერონ -მა ეტრუსკები კუმეს ბრძოლაში დაამარცხა. კართაგენელები დაამარცხეს 480 წელს ჰიმერის ბრძოლაში. ამ თავდაცვითი ომების წარმოებით, სირაკუზა თავისი ტირანების მმართველობის დროს დასავლეთ საბერძნეთის წამყვანი მებრძოლი ძალა გახდა. კართაგენელებთან მრავალსაუკუნოვანი ბრძოლის შედეგად სიცილიაზე მრავალი ქალაქი გაუკაცრიელდა. კონტინენტზე კი ერთი მეორის მიყოლებით დაიპყრო რომმა.

ყველაზე ბოლოს, მედგარი ბრძოლის შემდეგ (282–272) დაეცა ტარენტი. დიდ საბერძნეთში ბერძნული ელემენტი იმპერიის ეპოქამდე შემორჩა. ადგილობრივი კულტურის მაღალ დონეზე მიუთითებს, მაგალითად, ელეისა და პითაგორეიზმის სკოლები. ძალიან ძლიერი იყო ბერძნული გავლენა რომზე. ბიზანტიურ ეპოქაში დიდი საბერძნეთის ბერძნული მოსახლეობა კვლავ გაიზარდა, მისი ნაშთები სამხრეთ იტალიაში ახლაცაა შემორჩენილი.

ციტატა
ტარანტო

ტარანტო (;; ტარანტას) — საპორტო ქალაქი აპულიაში, სამხრეთი იტალია. ის არის ტარანტოს პროვინციის დედაქალაქი და ამავე დროს როგორც მნიშვნელოვანი საპორტო კომერციული ქალაქი ასევე იტალიის მთავარი საზღვაო ბაზა.

ტარანტო არის სამხრეთი იტალიის სიდიდით მესამე ქალაქი, 2011 წლის აღწერით მისი მოსახლეობა შეადგენს 200,154 ადამიანს. ქალაქს უწოდებენ სპარტანულს, რადგან იქ ძვ. წ. 706 წელს სპარტელებმა დააარსეს. დაახლოებით ძვ. წ. 500 წელს ის იყო იტალიის უმსხვილესი ქალაქი და მისი მოსახლეობა შეადგენდა დაახლოებით 300 000-ს, ხოლო დასახლებული ტერიტორია 530 ჰექტარს.

დემოგრაფია
დროის ხაზი

დამეგობრებული ქალაქები
სპარტა, საბერძნეთი.
ბრესტი, საფრანგეთი; 1964-დან.
დონეცკი, უკრაინა; 1985-დან.
ალიკანტე, ესპანეთი; 2010-დან.
ისლამაბადი, პაკისტანი; 2010-დან.

ცნობილი ადამიანები ტარანტოდან
ლივიუს ანდრონიკუსი - მთარგმნელი, პოეტი და დრამატურგი.
ბოემონდ - ტარანტოს სამთავროს პირველი მთავარი.
ჟაკ მაკდონალდი - საფრანგეთის მარშალი და სანხედრო ლიდერი.
კვენტინ ტარანტინო - ამერიკელი კინორეჟისორი, სცენარისტი, პროდიუსერი და მსახიობი.
ჰერაკლიუმის ბრძოლა

ჰერაკლიუმის ბრძოლა იყო რომაელებსა და პიროსის მეთაურობით ბერძნებს შორის პირველი ბრძოლა. ამ ბრძოლაში რომაელებმა პირველად ნახეს საბრძოლო სპილოები და თავისი დამარცხებაც სწორედ ამ ცხოველებისადმი შიშს მიაწერეს.

წინარეისტორია
ძვ. წ. საუკუნისთვის რომს უკვე დამორჩილებული ჰყავდა იტალიის ერების უმეტესობა. თავისუფლება შეინარჩუნეს მხოლოდ აპენინის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთით გალებმა და სამხრეთით დიდმა საბერძნეთმა. ძვ. წ. 280ან წლებში კი რომსა და ტარენტიუმს შორის კონფლიქტი მომწიფდა. ტარენტიუმელებმა დახმარებისთვის ეპიროსის მეფეს პიროსს მიმართეს, რომელიც მალევე ჩამოვიდა იტალიაში. პიროსის და რომაელების ჯარებს შორის პირველი შეტაკება ჰერაკლიუმთან მოხდა.

ეს ბრძოლა ორივე მხარისთვის რთული იყო, რადგან მოწინააღმდეგეები ერთმანეთს სრულიად არ იცნობდნენ. პიროსის წარმოდგენაში რომაელები კარგი მეომრები, თუმცა ველური ბარბაროსები იყვნენ, ხოლო რომაელებისთვის ეს პირველი შეტაკება იყო ბერძნებთან და მათ პირველად ნახეს საბრძოლო სპილოები.

ბრძოლის მიმდინარეობა
პიროსი დაბანაკდა პანდოსიუმსა და ჰერაკლიუმს შორის, რომაელთა ბანაკის მახლობლად. პიროსმა ღამით დაზვერა რომაელთა ბანაკი და როდესაც ნახა თუ რა წესრიგი სუფევდა იქ გადაწყვიტა დალოდებოდა მოკავშირეებს და მხოლოდ შემდეგ დაეწო ბრძოლა, მაგრამ რომაელებმა არ აცალეს მას და მალევე გადმოკვეთეს მდინარე.

რომაელებსა და ბერძნებს შორის გაიმართა ბრძოლა, პიროსი გამოირჩეოდა თავისი სამოსით და იარაღით, იგი ყველგან ასწრებდა მისვლას და ხელმძღვანელობდა ბრძოლას. ბრძოლის დროს ერთ-ერთი იტალიელი დაედევნა პიროს და სცადა მისი მოკვლა, მაგრამ დროულად იქნა შემჩნეული ბერძნების მიერ და მოკლული. ამის შემდეგ პიროსმა თავის მიახლოვებულ პირს მეგაკლოსს გაუცვალა ტანსაცმელი და იარაღი, თვითონ კი შეუტია რომაელებს.

რომაელებსა და ბერძნებს შორის სასტიკი ბრძოლა გაიმართა, ამბობდნენ რომ მათ ერთმანეთს შვიდჯერ დაახევინეს უკან. იარაღის გაცვლამ კი კინაღამ დაღუპა პიროსი. რომაელები გაეკიდნენ მეგაკლოსს და მოკლეს იგი. პიროსის მუზარადი ხელიდან ხელში გადადიოდა, რომაელებმა ხმამაღალი ყვირილით აღნიშნეს მეფის სიკვდილი, ბერძნები კი დაითრგუნნენ. პიროსს მოუწია მეომართა რიგებში გავლა რათა მათ დაეჯერებინათ რომ იგი ცოცხალია.

ასე პიროსმა შეძლო მდგომარეობის გამოსწორება. ბრძოლის ბოლოს რომაელები შეავიწროვეს სპილოებმა. რომაელებს არ ჰყავდათ მანამდე ნანახი ეს ცხოველები და უცნობმა ცხოველებმა ისინი ძალიან შეაშინა, ცხენები კი სპილოების დანახვისას გიჟებივით გარბოდნენ და აღარ ემორჩილებოდნენ მხედრებს. პიროსი თესალიელ მხედრებთან ერთად თავს დაესხა არეულ რომაულ ჯარს და გააქცია ისინი.

იერონიმეს ცნობებით რომაელებმა დაკარგეს 7 000 მეომარი და ბერძნებმა 4 000, ხოლო დიონისეს ცნობებით რომაელებმა დაკარგეს თითქმის 15 000, ხოლო ბერძნებმა 30 000. ისტორიკოსების მიერ იერონიმეს ცნობები უფრო სანდოა.

შედეგები
ამ ბრძოლის შედეგად მიუხედავად რომაელთა დამარცხებისა, პიროსმა სწორად შეაფასა მათი ბრძოლისუნარიანობა და ხანგრძლივი დიპლომატიური მოლაპარაკებებით სცადა კონფლიქტის მშვიდობიანი გზით მოგვარება. მაგრამ რომაელები არ გატეხა ბრძოლაში წაგებამ და ისინი არ დათანხვდნენ მშვიდობაზე სანამ პიროსი არ დატოვებდა იტალიას.
ბათქაში

ბათქაში — კედლის, ტიხრის, ჭერისა და სხვა ზედაპირის მოსაპირკეთებელი შრე. ბათქაშს ხმარობენ გლუვი ან რელიეფური ზედაპირის მისაღებად. მისი დანიშნულებაა კონსტრუქციების დაცვა ტენის, გამოფიტვისა და ცეცხლისაგან, მათი ჰაერშეღწევადობისა და ბგერათგამტარობის შემცირება. ბათქაში ორგვარია: სველი (ზედაპირი შელესილია საბათქაშე ხსნარით) და მშრალი (ზედაპირზე აკრავენ ქარხანაში წინასწარ დამზადებულ მოსაპირკეთებელ ფილებს).
ბაი (სოციალური ფენა)

ბაი — ოქტომბრის რევოლუციამდელ შუა აზიაში, ყაზახეთში, ალთაისა და ნაწილობრივ კავკასიაში მდიდარი, მსხვილი მიწათმფლობელი, მესაქონლე, მევახშე. ბაების სოციალური კატეგორია წარმოიქმნა კაპიტალიზმამდელ პერიოდში. საუკუნის დამდეგისათვის გაიზარდა იმ ბაების ფენა, რომლებიც ქალაქის სავაჭრო და სამრეწველო ბურჟუაზიას განეკუთვნებოდნენ.
ბაია (გვარი)

ბაია — მცენარეთა გვარი ბაიასებრთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი, იშვიათად ერთწლოვანი ბალახია, რომელსაც ფუნჯა ფესვები (ხშირად ფესურები) და მორიგეობით განლაგებული თათისებრ დაყოფილი ფოთლები აქვს. ყვავილები ცალადია ან შეკრებილია მეჩხერ ყვავილედებად. ყვავილსაფარი ორმაგია. ხუთწვერიანი. გვირგვინის ფურცელი ყვითელია, იშვიათად თეთრი; თითოეული ფურცლის ძირში სანექტრეებია. ნაყოფი კაკლიჭაა.

ცნობილია 600-მდე სახეობა, საქართველოში 50-მდე, რომელთაგანაც 11 — საქართველოს ენდემია ( და სხვა), 9 კი — კავკასიისა. ბაია გავრცელებულია ყველა სარტყელში — დაბლობიდან მაღალმთამდე.

უყვარს ტენიანი ადგილები, თუმცა ზოგიერთი სახეობა ველებსა და ხრიოკებზეც გვხვდება. საქართველოში სახეობათა უმრავლესობა სუბალპურ და ალპურ მდელოებზე იზრდება, მცირე რაოდენობით გვხვდება ტყეებში, ბუჩქნარებსა და ველობებზე, თითო-ოროლა სახეობა კი ნახევრად უდაბნოებში და ველებზე.

ბევრი მათგანი შხამიანია ( და სხვა). შეიცავს ანემონოლს, რომელიც იწვევს საქონლის მოწამვლას, თივა კი უვნებელია. ბაიათა საკმაოდ დიდი ნაწილი სარეველაა (ყანის ბაია — ), ზოგი მეტნაკლებად დეკორატიული.
ბაიათი

ბაიათი — ლირიკულ-სატრფიალო ხასიათის აზერბაიჯანული რომანსი-სიმღერა. ბაიათს, როგორც წესი, საფუძველი უდევს რვა ტაეპისაგან შემდგარი შვიდმარცვლიანი ლექსი, გარითმული ასეთი სქემით: ააბა. მღერიან ხმის მაღალ რეგისტრში, აქვს ფართო დიაპაზონის მელოდიური ქარგა, ელეგიური, სევდიანი, მღერადი ჰანგი. მდიდარია მელიზმებით. ბაიათს უპირატესად აშუღები ასრულებდნენ მუსიკალური საკრავების (საზი, თარი, ქამანჩა) თანხლებით.

ბაიათი - საუკუნეებში აღმოსავლეთ საქართველოშიც, განსაკუთრებით თბილისში იყო გავრცელებული, სადაც მან ქართული ქალაქური სასიმღერო ლირიკის ზემოქმედება განიცადა. ქართული ბაიათის ტიპური ნიმუშია „ორთავ თვალის სინათლევ“. საქართველოში ბაიათს ასრულებდნენ თბილისელი აშუღები: ჰაზირა, საგინაშვილი, მაჩაბელი, ჭიპრ-დალაქიშვილი და სხვები.
ბაიანი

ბაიანი (ლეგენდარული რუსი მომღერალ-მთქმელის ბაიანის ან ბოიანის სახელის მიხედვით), ენაკიანი პნევმატური მუსიკალური საკრავი, ხელის ღილაკებიანი გარმონი, რომლის მარჯვენა კლავიატურაზე სრული ქრომატული ბგერათა რიგია განლაგებული (დიაპაზონი: დიდი ოქტავის სი-ბემოლი—მეოთხე ოქტავის დო-დიეზი), ხოლო მარცხენაზე ბანები და მზა აკორდული აკომპანემენტი. ბანების დიაპაზონი ერთი ოქტავის ფარგლებშია, მაგრამ თითოეული ნოტი ერთდროულად ხუთ (ოთხ) ოქტავაში ჟღერს. ბაიანს აქვს მზა აკორდები ყველა ტონალობაში — მაჟორული და მინორული სამხმოვანებები და მათი შებრუნებები, სეპტაკორდები (ზოგჯერ შემცირებულიც).

ბაიანის წინამორბედია ოთხრიგიანი პეტერბურგული გარმონიკა და სამრიგიანი „ველური“. სახელწოდება „ბაიანი“ პირველად უწოდეს (1907) სრულყოფილ ოთხრიგიან გარმონს მისმა კონსტრუქტორმა პ. სტერლიგოვმა და გარმონზე დამკვრელმა ი. ორლოვსკიმ.

ბაიანი არის არა მარტო ხალხური, არამედ საორკესტრო საკრავიც. საზღვარგარეთ იგი ცნობილია კნოპიანი (ან ქრომატული) აკორდეონის სახელით.
ასკულუმის ბრძოლა (ძვ. წ. 279)

ასკულუმის ბრძოლა — მეორე ბრძოლა პიროსსა და რომს შორის. ბრძოლამ ორი დღე გასტანა, საბოლოოდ პიროსმა გაიმარჯვა, თუმცა დაკარგა თავისი ძალების დიდი ნაწილი. სწორად ამ ბრძოლიდან წარმოიშვა გამოთქმა „პიროსის გამარჯვება“

წინარეისტორია
ჰერაკლიუმის ბრძოლის შემდეგ მეტოქეებმა უკვე საკმარისად კარგად გაიცნეს ერთმანეთი. რომაელებმა იცნოდნენ პიროსის ყველაზე საშიში იარაღის — საბრძოლო სპილოების შესახებ, პიროსმა კი სათანადოდ შეაფასა რომაელთა ბრძოლისუნარიანობა. პიროსში, როგორც კარგ მხედართმთავარში, მებრძოლმა რომაელებმა დიდი სიმპატია გამოიწვიეს და მან ყველა ხერხით სცადა თავიდან აეცილებინა შემდგომი სისხლისღვრა, დაესრულებინა ომი და გამხდარიყო ამ ხალხის მოკავშირე, მაგრამ რომაელებმა მიუხედავად წაგებისა არ ისურვეს დანებება და ფარხმალის დაყრა, სანამ პიროსი იტალიის მიწაზე რჩება. ამრიგად მეორე ბრძოლა მეტოქეებს შორის გარდაუვალი გახდა.

ბრძოლის მიმდინარეობა
მეორე ბრძოლა ქალაქ ასკულუმთან გაიმართა. რომაელებმა პიროსი აიძულეს დაბლობიდან მდინარის ტყიან ნაპირზე გადასულიყო, საიდანაც სპილოები ვერ მოახერხებდნენ თავდასხმას. ბრძოლა ღამემდე გაგრძელდა და გაურკვეველი იყო გამარჯვებული.

მეორე დღეს პიროსმა შეძლო დაბლობზე გადმონაცვლება. ყველაზე სუსტ ადგილებში ყარაული დააყენა, სპილოებს შორის მან შუბოსნები და მშვილდოსნები ჩააყენა, და სწრაფად შეუტია რომაელებს. რომაელებმა ვერ შეძლეს ფლანგიდან შეტევა, როგორც წინა ბრძოლაში, პირისპირ შეხვდნენ მეტოქეს და სცადეს მძიმე ქვეითების დამარცხება, სანამ მათ სპილოები არ მოეშველებოდნენ. პიროსმა კი სპილოებით შეუტია რომაელებს და უკუაქცია ისინი. რომაელები გაიქცნენ ბანაკში. ამ დღეს დაიღუპა 6000 რომაელი და 3500 ბერძენი.

მიუხედავად გამარჯვებისა, პიროსს ისეთი დანაკარგები ჰქონდა, რომ ომის ასე გაგრძელებას იგი ვეღარ შეძლებდა. ისტორიაში შევიდა მის მიერ წარმოთქმული ფრაზა „თუ კიდევ ერთხელ ასე გავიმარჯვებთ რომაელებთან, საბოლოოდ დავიღუპებით“. დაიღუპა მის მიერ ჩამოყვანილი ჯარების დიდი ნაწილი და მისი მიახლოვებული მხედართმთავრები.

შედეგები
ბრძოლაში პიროსის გმარჯვების მიუხედავად, მას ომის გაგრძელების საშუალება აღარ ჰქონდა. მისთვის ცხადი იყო, რომ იტალია უნდა დაეტოვებინა. პიროსისთვის საბედნიეროდ ამ დროს მას სიცილიელმა ბერძნებმა სთხოვეს დახმარება კართაგენის წინააღმდეგ, რითაც პიროსს საშუალება მიეცა იძულებითი დახევა სიცილიისთვის დახმარების მოტივით აეხსნა.
ბაიასებრნი

ბაიასებრნი — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. უმთავრესად მრავალწლოვანი ბალახებია, ზოგჯერ ბუჩქები და ლიანები. ფოთოლი თათისებრ ან ფრთისებრ დაყოფილია, იშვიათად მთლიანი. ყვავილები ორსქესიანია, მარტივი ან ორმაგი ყვავილსაფრით; აქვს მრავალი ბუტკო და მტვრიანა. ნაყოფი რთული — კაკლუჭა.

შეიცავს 30 გვარსა და 1300-მდე სახეობას, რომლებიც უმთავრესად ზომიერი და ცივი ჰავის ქვეყნებშია გავრცელებული. საქართველოში 11 გვარი და 90-მდე სახეობა გვხვდება, რომელთაგან 22 ენდემურია. შედარებით ფართო გავრცელებითა და სახეობათა სიჭარბით საქართველოს ფლორაში გამოირჩევა ბაია, მაჟარა, ფრინტა, კატაბარდა, მედგარა, ცხვირისატეხელა და სხვა.

ბაიასებრთა ოჯახის წარმომადგენელთა უმრავლესობა ხმელეთზე იზრდება. გამონაკლისია წყლის ბაიას სახეობები. მრავალი სახეობა შხამიანია (შეიცავს ალკალოიდებსა და გლუკოზიდებს), ზოგი სამკურნალო (ცხვირისატეხელა) ან დეკორატიულია (კატაბარდა, მედგარა, ფრინტა), ბევრი სარეველაა (ბაია, ჩაწყობილა ბაია და სხვა). ამ ოჯახს აკუთვნებდნენ ისეთ გვარებს (ხარისძირა, იორდასალამი და სხვა), რომლებიც დღეს ცალკე ოჯახებადაა გამოყოფილი. თანამედროვე ფილოგენეზურ სისტემაში მცენარეთა ეს ჯგუფი მორფოლოგიური აგებულების გამო ყვავილოვან მცენარეთა ერთ-ერთ წინაპრულ ჯგუფადაა მიჩნეული.
ბაიბაკი

ბაიბაკი — ძუძუმწოვარი ცხოველი მღრღნელების რიგისა. სხეულის სიგრძე 60 სმ-მდე აღწევს. დაფარულია ხშირი, რბილი ბეწვით. დღის ცხოველია. სოროში 2-10 ბაიბაკი ცხოვრობს. აქვე ეძლევიან ისინი ზამთრის ძილს. შობენ 2-7 შიშველ, თვალაუხილავ ნაშიერს. ბაიბაკი წინათ ფართოდ იყო გავრცელებული უნგრეთის სტეპებიდან ირტიშამდე (ყირიმისა და წინაკავკასიის გამოკლებით). სტეპების გადახვნისა და ბაიბაკის ინტენსიური რეწვის გამო მათი რაოდენობა მკვეთრად შემცირდა.
ბაიდარი (მხარე)

ბაიდარი (ძვ. წყალთაშუა) — ისტორიული მხარე ქვემო ქართლში. მოიცავდა მდინარე ხრამის ორივე ნაპირზე გაშლილ ველს ახლანდელი ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნახიდურის აღმოსავლეთით. საუკუნეში ირანის შაჰებმა აქ თანდათან ჩამოასახლეს მაჰმადიანი ტომები, რომლებიც ცალკე სოფლებად სახლდებოდნენ და ქართველი მეფის ყმებად ითვლებოდნენ.
ბაითი

ბაითი, ბეითი — არაბული ლექსის სტრიქონი, რომელიც დასრულებულ აზრს შეიცავს. ბაითი ორი მკვეთრად გამოხატული ნახევრისაგან (მისრა) შედგება. პირველს ეწოდება სადრი, მეორეს - აჯუზი. ორივე ნახევარი ჩვეულებრივ ტოლი სიგრძისაა, თუმცა სალექსო ზომათა ბევრ ვარიანტში მათი სირგძეთა არათანაბრობაც დასტურდება. კასიდის პირველ ბაითში, როგორც წესი, ორივე ნახევარი ერთი რითმითაა დაკავშირებული. ბაითი გავრცელებულია სპარსულ და თურქენოვან პოეზიაშიც, სადაც მისი ორივე ნახევარი დამოუკიდებელ ტაეპებად განიხილება. ამის შედეგად ბაითი განისაზღვრება როგორც ორტაეპიანი ერთეული.