iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მალიგორად გაყოფა

მალიგორად გაყოფა (მალიგორა – თანაშეზომით, თანაბრად; ვახტანგ -ის სამართლის წიგნთა კრებულის ლექსიკონი) — ძველი ქართული სამართლის ისტორიული ტერმინი. მალიგორად გაყოფა ნიშნავდა გარდაცვლილი პირის ვალაუვალობისას მისი კრედიტორების დაკმაყოფილებას ქონებისა და ვალების თანაფარდობის მიხედვით. მოვალის ქონების მალიგორად გაყოფით კრედიტორების დაკმაყოფილება ხდებოდა გარდაცვლილი მოვალის ქონების პროპორციის მიხედვით მის ვალებთან. ვალი მოვალის მემკვიდრეების ქონებაზე არ გადადიოდა. თუ ვალების გადასახდელად, მოვალის ქონება საკმარისი არ აღმოჩნდებოდა ვალის ნაწილი აუნაზღაურებელი რჩებოდა.

ვახტანგ -ის სამართლის წიგნთა კრებულის ერთ-ერთი წიგნის 137–138-ე მუხლებით დადგენილი იყო მოვალის გარდაცვალებისას ქონების მალიგორად გაყოფის წესი: „137. თუ კაცი ამოვარდეს და აღარა დარჩეს რა, რაც საქონელი დარჩეს, მალიგორად უნდა, – რამდენიც მოვალე იყოს, ისრე გაიყონ. რა გინდ იმათი ბევრი ემართოს, რაც დარჩომია, ის არის ... “. „138. თუ ქალს მეტი არა დარჩეს რა და საქონელიც დარჩეს, ცოტა რამე სარჩო იმ ქალს უნდა მისცენ და სხვა მოვალეებს მალიგორად გაუყონ. მაგრამ თუ საქონელი არა დარჩა რა, ქალს არა ეთხოება რა. თუ საქონელი და ნასყიდი რამ დარჩა, მოვალეს იქიდამ მიეცემის, თორემ სამკუიდრო მამულიდან ბატონი არ მისცემს“.

მალიგორად გაყოფის მნიშვნელობით ასევე გამოიყენებოდა ჰაღის გორად გაყოფა. თბილისის ისტორიის დოკუმენტების კრებულში შეტანილია 1767 წლის 20 ივნისის „ნასყიდობის წიგნი“ („სუთინანთ ხეჩატურას ჯალაბ მარიამისაგან ყუზანანთ მოსესა შვილ მათეოზისადმი“). ამ დოკუმენტის მიხედვით, მოვალის გარდაცვალების შემდეგ კრედიტორებს წარუდგენიათ მოთხოვნები მოვალის ოჯახის წევრების მიმართ. ვალების გადახდის მიზნით, ოჯახის წევრებს გაუყიდიათ მოვალის სახლები. დოკუმენტი შეიცავს ვალების ჩამონათვალს, რაც აჭარბებს ნასყიდობის ფასს, ამიტომ მითითებულია კრედიტორებს შორის ფულის ჰაღის გორად განაწილების წესზე („რაც ამის ქვევით ვალები სწერია, ყველამ თავისი ჰაღის გორათ აიღოს“).
სერგეი მალიშევი

}, ბოლშოე გრიბოვო, ახლანდელი მოსკოვის ოლქი — გ. 1971, სუმგაითი, აზერბაიჯანის სსრ] — საბჭოთა ინჟინერ-მეტალურგი, სტალინური პრემიის ლაურეატი (1943), საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი (1961).

ბიოგრაფია
1932 წელს დაამთავრა მოსკოვის ფოლადის ინსტიტუტი. 1932-1949 წლებში მუშაობდა ზლატოუსტის მეტალურგიულ ქარხანაში მთავარ ინჟინრად. 1949-1957 წლებში მივლინებული იყო ჩინეთსა და ჩეხოსლოვაკიაში. 1957-1962 წლებში იყო რუსთავის მეტალურგიული ქარხნის მთავარი ინჟინერი. 1962 წელს ს. მალიშევს სპეციალისტების ჯგუფთან ერთად მიენიჭა ლენინური პრემია რუსთავის მეტალურგიული ქარხნის მილსაგლინ აგრეგატ „400-ის“ მექანიზაციისა და ავტომატიზაციისათვის. არის გამოგონებების ავტორი.
გევინ ნიუსომი

გევინ კრისტოფერ ნიუსომი (; დ. 10 ოქტომბერი, 1967) - ამერიკელი პოლიტიკოსი და ბიზნესმენი, რომელიც 2019 წლიდან კალიფორნიის მე-40 გუბერნატორია დემოკრატიული პარტიიდან. მანამდე 2011-2019 წლებში კალიფორნიის 49-ე ვიცე-გუბერნატორი და 2004-2011 წლებში სან-ფრანცისკოს 42-ე მერი იყო.

ნიუსომმა დაამთავრა სანტა კლარას უნივერსიტეტი 1989 წელს. ამის შემდეგ მან დააარსა ღვინის ქარხანა „ფლამფჯექ გრუპი“ მილიარდერ მემკვიდრე და ოჯახის მეგობარ გორდონ გეტისთან ერთად. კომპანია გაიზარდა და მართავდა 23 ბიზნესს, მათ შორის ღვინის ქარხნებს, რესტორნებსა და სასტუმროებს. ნიუსომმა თავისი პოლიტიკური კარიერა 1996 წელს დაიწყო, როდესაც სან-ფრანცისკოს მერმა უილი ბრაუნმა ის ქალაქის პარკირებისა და მოძრაობის კომისიაში დანიშნა. მომდევნო წელს ბრაუნმა ნიუსომი სამეთვალყურეო საბჭოს ვაკანსიის შესავსებად აირჩია და 1998 წელს ნიუსომი პირველად აირჩიეს საბჭოში.

ნიუსომი სან ფრანცისკოს მერად პირველად 2003 წელს, მეორე ვადით კი 2007 წელს აირჩიეს . 2010 წელს ის კალიფორნიის ვიცე-გუბერნატორი გახდა. ვიცე-გუბერნატორის რანგში, ნიუსომი 2012 წლიდან 2013 წლამდე უძღვებოდა გევინ ნიუსომის შოუს . 2013 წელს მან ასევე დაწერა წიგნი "სითიზენვილი", რომელიც ეხებოდა ციფრული ინსტრუმენტების გამოყენებას დემოკრატიული ცვლილებებისთვის. ნიუსომი ხელახლა აირჩიეს 2014 წელს . ის კალიფორნიის გუბერნატორი 2018 წელს გახდა.

მისი გუბერნატორობის დროს ნიუსომი კრიტიკის წინაშე აღმოჩნდა მისი პირადი ქცევისა და ლიდერობის გამო კოვიდ-19 პანდემიის პერიოდში. 2021 წელს მისი თანამდებობიდან გადაყენების მცდელობა იყო, რომელიც წარუმატებლად დასრულდა. ნიუსომი გუბერნატორად მეორე წელს ხელახლა აირჩიეს.

ადრეული წლები
ნიუსომი დაიბადა 1967 წლის 10 ოქტომბერს, ტესა თომასის და სახელმწიფო სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლის და გეტის ოილის ადვოკატის, უილიამ ალფრედ ნიუსომ - ის ოჯახში. ის მეოთხე თაობის სან-ფრანცისკანელია. ნიუსომის დედის ერთ-ერთი დიდი პაპა, შოტლანდიელი თომას ადისი, იყო წამყვანი მეცნიერი ნეფროლოგიის დარგში და სტენფორდის უნივერსიტეტის მედიცინის პროფესორი. ნიუსომი მუსიკოს ჯოანა ნიუსომის ბიძაშვილია. ნიუსომის დეიდა დაქორწინებული იყო რონ პელოსიზე, შეერთებული შტატების წარმომადგენელთა პალატის მაშინდელი სპიკერის, ნენსი პელოსის ძმაზე.
მალსეკო

მალსეკო , ლიმონის ხმელა — ლიმონის სოკოვანი დაავადება. გამომწვევია სოკო . პირველად აღწერილია ხმელთაშუა ზღვის აღმოსავლეთ ნაწილში, საბერძნეთში – კუნძულ ხირსზე (1894), პოროსული დაავადების სახელწოდებით – კუნძულ პოროსზე (1900), შემდეგ – კვიპროსზე, პალესტინაში, თურქეთში (1933) და სწრაფად მოედო ხმელთაშუაზღვისპირეთის ქვეყნებში არსებულ ციტრუსოვანთა ნარგავებს.

დასავლეთ საქართველოს სუბტროპიკებში მალსეკო ციტრუსოვანთა ნარგავებში გამოჩნდა აჭარაში, ციხისძირის საბჭოთა მეურნეობაში (1940-1941), მოგვიანებით კი ქობულეთში, ოზურგეთსა და აფხაზეთში (1952). საქართველოში მალსეკომ ლიმონის ნარგავები მთლიანად გაანადგურა. გადარჩა მხოლოდ მეიერის ლიმონი, რომელიც გამძლე აღმოჩნდა მალსეკოს მიმართ, რაც მისი გენეტიკური თავისებურებებით არის განპირობებული. მალსეკომ გაანადგურა ლიმონის უნიკალური ჯიში „ქართული“ და მისი კლონები (№ 54; № 212, უეკლო), ასევე ვილაფრანკა, ლისბონი, კომუნე, ჯენოა და სხვა, ამიტომ საუკუნის 80-90-იანი წლებიდან იგი საქართველოში აღარ გვხვდება.

მალსეკო ტრაქეომიკოზული დაავადებაა. სოკო . იჭრება მცენარის გამტარ სისტემაში როგორც ჰაერიდან, ისე ნიადაგიდან, გამოყოფს ტოქსინებს, რის შედეგადაც იწყება მცენარის მოწამვლა და მექანიკურად წყდება ფესვებიდან ფოთლებისთვის წყლის და საკვები ნივთიერებების მიწოდება.

დაავადების პირველი ნიშანია ფოთლების ქლოროზულობა (გაყვითლება) და ცვენა, ყლორტებზე წარმოიქმნება მოყავისფრო-მონაცრისფრო ლაქები, რომელიც იზრდება ყლორტის გარშემო და იწვევს მის ჭკნობას. დაავადების გაძლიერებისას იგი გადადის დაავადებული ყლორტის გასწვრივ და მის გარდიგარდმო განაჭერზე შეიმჩნევა ქსოვილების მოწითალო-მონარინჯისფრო შეფერვა, რაც დაავადების უტყუარი ნიშანია. მერქნის ასეთი შეფერვა კარგად ჩანს ჯერ კიდევ ცოცხალ ყლორტზე, გამხმარ ნაწილზე კი შეუმჩნეველია. ხის დაავადება ნაყოფზეც გადადის და ის იწყებს ცვენას. მიცელიუმი ვითარდება მცენარის მერქანში კარგად განტოტვილი უფერული ჰიფების სახით, რომლებიც მთელი წლის განმავლობაში ინფექციის წყაროს წარმოადგენენ. დაავადების პირველი ნიშნები ვლინდება მარტ-აპრილში, შემდეგ კლებულობს და ზაფხულში მთლიანად წყდება. მალსეკოსთვის, ისევე როგორც სხვა ინფექციური დაავადებებისათვის, არსებობს მთელი რიგი ფაქტორები, რომლებიც განაპირობებს მის გავრცელებას და მავნეობას. ესენია: ჰაერის მაღალი ტენიანობა (65-90%), ტემპერატურა (18-280°), ლიმონის ჯიშების მიმღეობა, ინფექციური საწყისის არსებობა. მალსეკოს წინააღმდეგ ბრძოლის გზაა მალსეკოგამძლე ლიმონის სელექცია.

დღეისთვის კვლავ არის მალსეკოს გავრცელების საშიშროება დასავლეთ საქართველოს სუბტროპიკულ ზონაში, რადგანაც სოკო . შემოჰყვა საზღვარგარეთიდან შემოტანილ ლიმონის ნერგებს.
იდაყვი

იდაყვი — წინა მხრის ძვლისა და მხრის ძვლის დასაკავშირებელი ადგილი. იდაყვი მოიცავს ოლეკრანონს, კუბიტალური ფოსა და მხრის ძვლის გვერდითი და მედიალური ეპიკონდილები. იდაყვის სახსარი არის სამაგრი სახსარი მკლავსა და წინამხარს შორის; უფრო კონკრეტულად მხრის ძვალს შორის და წინამხრის რადიუსსა და იდაყვს შორის, რაც საშუალებას აძლევს წინამხარს და ხელს გადაადგილდეს სხეულისკენ და მოშორებით. ტერმინი იდაყვი სპეციალურად გამოიყენება ადამიანებისა და სხვა პრიმატებისთვის, ხოლო სხვა ხერხემლიანებში ის არ გამოიყენება. ასეთ შემთხვევებში გამოიყენება წინა კიდურის პლუს სახსარი.

ფუნქცია
იდაყვის სახსრის ფუნქციაა ხელის გაშლა და მოხრა. იდაყვის მოძრაობის დიაპაზონი არის გაშლა 0 გრადუსიდან იდაყვის მოხრა 150 გრადუსამდე. კუნთები, რომლებიც ხელს უწყობენ ფუნქციონირებას, არის ყველა მოქნილი (ბიცეპსი , და ) და გაფართოების (ტრიცეპსი და ანკონეუსი).

ადამიანებში იდაყვის მთავარი ამოცანაა ხელის სწორად განთავსება სივრცეში ზედა კიდურის მოხრით და გაშლით. მიუხედავად იმისა, რომ ზედა რადიონულნარული სახსარი იზიარებს სახსრის კაფსულას იდაყვის სახსართან, ის არ თამაშობს ფუნქციურ როლს იდაყვში.
ოპტიკური მინა

ოპტიკური მინა — მაღალი გამჭვირვალობის ერთგვაროვანი ქიმიურად მდგრადი მინა. მზადდება ზუსტად მოცემული ოპტიკური თვისებებით – გარდატეხის მაჩვენებელი (1.4-დან 2.04-მდე) და დისპერსიის კოეფიციენტი (70-დან 78-მდე). ამ თვისებათა მიხედვით განასხვავებენ ოპტიკური მინის ორ სახეობას: კრონს (მცირე გარდატეხის მაჩენებელი და დისპერსიის კოეფიციენტი დიდი) და ფლინტს (კრონის საპირისპირო თვისებებით). ოპტიკური მინა გამოიყენება ოპტიკური ინსტრუმენტებისა და ხელსაწყოების (სათვალე, ობიექტივი, მიკროსკოპი, ფოტომეტრი) დასამზადებლად.
ჰავაიური ენა

ჰავაიური ენა (თვითსახელწოდება — ) — ავსტრონეზიული ენების ოჯახის ერთ-ერთი ენა; წარსულში ჰავაის კუნძულების მთავარი ენა იყო.

ჰავაიელების ყველაზე დიდი და ხალხმრავალი თემი, რომლის მშობლიური ენა ჰავაიურია, ცხოვრობს კუნძულ ნიჰაუზე. ჰავაიურს პირველ ენად იყენებს ჰავაის არქიპელაგის დაახლოებით ერთნახევარი მილიონი მოსახლიდან რამდენიმე ათეული ათასი. როგორც მეორე ენა, ჰავაიური კვლავ ინარჩუნებს თავის გავლენას; ის ასევე ისწავლება ჰავაის უნივერსიტეტში, სადაც არის სპეციალური პროგრამები მისი შესწავლისთვის.

ჰავაიურთან მონათესავე ენები გავრცელებულია წყნარ ოკეანეში; მასთან ყველაზე ახლომონათესავეა ტაიტიური და მარკიზული (მარკიზის კუნძულების დიალექტები), ასევე მაორი ენა. ჰავაიურთან ნაკლებად ახლოა დასავლეთ პოლინეზიის სამოური და ტონგური ენები.
შალვა ჟიჟილაშვილი

შალვა ნიკოლოზის ძე ჟიჟილაშვილი (20 თებერვალი, 1913, ქსანი — 29 დეკემბერი, 1992, მოსკოვი) — ქართველი სამხედრო ინჟინერი, გენერალ-ლეიტენანტი.

ბიოგრაფია
შალვა დაიბადა 1913 წლის 20 თებერვალს თბილისთან ახლოს, სოფელ ქსანში. მამა, ნიკოლოზ ჟიჟილაშვილი, მუშაობდა რკინიგზის მუშად, ხოლო დედა, ეფემია - უბნის დარაჯად. მათ ოთხი შვილი შეეძინათ.

1922 წელს შალვა შევიდა რკინიგზის მე-6 საშუალო სკოლაში, რომელიც თბილისში, ლენინის რაიონში მდებარეობდა. აქ მან 7 კლასი დაამთავრა. 1929 წელს შალვას მამა დედაქალაქში გადაიყვანეს სამუშაოდ და ოჯახი დიდუბეში დასახლდა. შალვამ სწავლა თბილისის რკინიგზის ტექნიკურ სასწავლებელში განაგრძო, რომელიც 1933 წელს დაამთავრა მიმოსვლის გზათა ტექნიკოსის კვალიფიკაციით. სწავლის დამთავრების შემდეგ შალვამ 10 თვის განმავლობაში ტექნიკოსად იმუშავა სადგურ ინგირში შავი ზღვის რკინიგზის მშენებლობაზე.

1934 წლიდან იწყებს სამხედრო სამსახურს საბჭოთა კავშირის შეიარაღებული ძალების სარკინიგზო ჯარებში. იყო ოცეულის მეთაური, ტექნიკური სადგურის ბატალიონის უფროსი.

1939 წელს ჩაირიცხა ლენინგრადის წითელი არმიის საინტენდანტო აკადემიაში ხიდების მშენებლობის ფაკულტეტზე. მეორე მსოფლიო ომის გამო სწავლის დამთავრება ვერ შეძლო.

1942 წლიდან მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში. ასრულებდა ბრიანსკის ფრონტის სარკინიგზო ჯარების შტაბის უფროსი ინჟინერ-ხიდმშენებლის მოვალეობას. ამავე წლის სექტემბერში მაიორის წოდებით დაინიშნა 82-ე სამშენებლო-საგზაო სარკინიგზო ბატალიონის მეთაურად. სარკინიგზო გზების აღდგენასთან ერთად, მისი ბატალიონი უზრუნველყოფდა ჯარების გადაყვანას.

1943 წლის ზაფხულში ბატალიონმა მონაწილეობა მიიღო ორლოვის სარკინიგზო კვანძის, ბრიანსკი-2 სადგურის აღდგენაში და მოქმედებდა ვორონეჟის, შემდეგ კი ცენტრალური ფრონტების შეტევის ზონაში. იმავე წლის შემოდგომაზე შალვას ბატალიონმა მონაწილეობა მიიღო კიევის რაიონში დნეპრზე დაბალწყლიანი სარკინიგზო ხიდის მშენებლობაში.

1943 წლის 5 ნოემბერს, ომის რთულ პირობებში სარკინიგზო ეკონომიკის აღდგენის საქმეში განსაკუთრებული დამსახურებისთვის, შალვა ჟიჟილაშვილს მიენიჭა სოციალისტური შრომის გმირის წოდება.

ომის დასასრულს შალვა ჟიჟილაშვილი პოლკოვნიკის ჩინით მეთაურობდა სარკინიგზო ბრიგადას. შემდგომ წლებშიც მსახურობდა სარკინიგზო ჯარებში. ომის შემდგომ მისი მეთაურობით 35-ე სარკინიგზო ბრიგადა მონაწილეობდა დონბასის აღდგენაში.

1947 წელს შალვა დაუბრუნდა იმ სამხედრო აკადემიას, სადაც მას სწავლა ომმა შეაწყვეტინა და 1950 წელს დაამთავრა იგი. მალევე მიიღო ერთ-ერთი შენაერთის მეთაურის პირველი მოადგილის თანამდებობა. 1954 წელს შალვას მიენიჭა გენერალ-მაიორის სამხედრო წოდება და რამდენიმე ხნის შემდეგ იმავე შენაერთის უფროსად დანიშნეს.

1962 წლის 27 აპრილს მიანიჭა გენერალ-ლეიტენანტის სამხედრო წოდება. 1964-1973 წლებში მუშაობდა საბჭოთა კავშირის შეიარაღებული ძალების სარკინიგზო ჯარების შტაბის უფროსად. 1973 წელს გავიდა ტექნიკური სამსახურის თადარიგში.

დაჯილდოებული იყო ლენინის, წითელი დროშის, ორი სამამულო ომის პირველი ხარისხის, შრომის წითელი დროშის, ორი წითელი ვარსკვლავის ორდენით და 16 მედლით.

შალვა ჟიჟილაშვილი ცხოვრობდა მოსკოვში. გარდაიცვალა 1992 წლის 29 დეკემბერს. დაკრძალულია პრეობრაჟენის სასაფლაოზე.
ვან დე გრააფის გენერატორი

ვან დე გრააფის გენერატორი, ვან დე გრააფის ამჩქარებელი — ელექტროსტატიკური გენერატორი მუდმივი მაღალი ძაბვის (პრაქტიკულად ~10 მლნ. ვ) მისაღებად. შეიმუშავა ამერიკელმა ფიზიკოსმა რობერტ ვან დე გრააფმა 1929 წელს. გენერატორს იყენებენ დამუხტული ნაწილაკების ამჩქარებლად.

კონსტრუქცია
გენერატოს ზემოდან ჩამოცმული აქვს ფუღურო ლითონის გუმბათი, რომლის ქვემოთაც განთავსებულია დიელექტრიკული ლენტური ღვედი, რომელიც თავის მხრივ მოძრაობაში მოიყვენება ელექტროძრავაზე მიერთებული დიალიექტრიკული ცილინდრით (ლენტური კონვეიერის ქვედა ბოლო). ბრუნვისას დიელექტრიკული ცილინდრი — ღვედთან ურთიერთშეხებისას, ამ უკანასკნელს მუხტავს ელექტრული მუხტით, რომელიც ღვედიდან ლითონის გუმბათზე გადაეცემა ღვედის კონვეიერის მეორე ბოლოს არსებული სავარცხლის მსგავსი ლითონის მუხტის ამკრეფით. ბრუნვის შედეგად ლითონის გუმბათზე აკუმულირდება უარყოფითად დამუხტული ელექტრული მუხტი, რომლიდანაც რკალური განმუხტვა შეგვეძლება დამიწების გზით.
არგო (საბაგირო გზა)

საბაგირო გზა „არგო“ — მდებარეობს აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ქალაქ ბათუმში. საბაგირო გზა არგო კომპანია „ტურინვესტ ჯგუფის“ ერთ-ერთი პროექტია, რომელსაც საფუძველი 2008 წელს ჩაეყარა, მშენებლობას დაახლოებით 5 წელი დასჭირდა და 2013 წლის 17 აგვისტოს ოფიციალურად გაიხსნა. საბაგირო გზა დააპროექტა და დაამზადა ინჟინერიის კომპანია -მა. გზის სადგურების, ასევე კომპლექსის არქიტექტურა დაამუშავა კომპანია -მა.

ისტორია
საბაგირო გზა არგოს კონცეფცია არგონავტების თქმულების, არგოს მითის ირგვლივაა აგებული, შესაბამისად, საბაგირო გზის, კომპლექსის შიდა და გარე სივრცეების, მთლიანად შენობის დიზაინი და არქიტექტურა მჭიდროდ უკავშირდება ძველი კოლხეთის ყველაზე ცნობილი „სტუმრების“ მოგზაურობასა და თავგადასავალს.

კომპლექსის ძირითადი ნაწილი ანურიის მთაზე, ზღვის დონიდან 256 მეტრ სიმაღლეზეა განთავსებული. იქ მოხვედრა შესაძლებელია „არგოს“ საბაგირო გზით, რომლის ქვედა სადგური ბათუმში, გოგებაშვილის ქუჩაზეა. საბაგირო გზის სიგრძე 2586 მეტრია, მოძრაობს 8-ადგილიანი 20 გონდოლა და ერთი მიმართულებით მგზავრობას დაახლოებით 15 წუთი სჭირდება.

„არგოზე“ მუშაობს კაფე-ბარი, ღვინის და სუვენირების მაღაზია, ასევე „გემბანზეა“ განთავსებული ღია კაფე, აქვეა ფოტოჯიხური, სანაყინე, გადმოსახედი ბაქანი და სხვა.

ტექნიკური პარამეტრები
საბაგირო გზა არგოს ტექნიკური პარამეტრები:

ამძრავი სადგურის სიმაღლე ზღვის დონიდან: 256,75 მ.
სადგურებს შორის ჰორიზონტალური მანძილი: 2586 მ.
საყრდენი ანძების რაოდენობა: 7.
მოძრაობის მაქსიმალური სიჩქარე: 5 მ/წ.
გონდოლების საერთო რაოდენობა: 20.
გონდოლების ტევადობა: 8 მგზავრი (640კგ).

„არგო“ კომპანია „ტურინვესტ ჯგუფის“ ერთ-ერთი პროექტია.

რესურსები ინტერნეტში:
ბათუმის საბაგირო გზის გახსნა - აჭარის ტელევიზია
საბაგირო გზა არგო
საქართველოს ტურისტული გზამკვლევი
ტურ-ინვესტ ჯგუფის პროექტი - კულტურულ-გასართობი კომპლექსი არგო
რობერტ ვან დე გრააფი

რობერტ ვან დე გრააფი (; დ. 20 დეკემბერი, 1901, ტასკალუსა — გ. 16 იანვარი, 1967, ბოსტონი) — ამერიკელი ფიზიკოსი, რომელიც გამოირჩეოდა მაღალი ძაბვის ვან დე გრააფის გენერატორების დიზაინითა და კონსტრუქციით. სიცოცხლის ბოლომდე მუშაობდა მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში.

ბიოგრაფია
რობერტ ჯემისონ ვან დე გრაფი დაიბადა 1901 წელს ჯემისონ-ვან დე გრაფის მამულში, ტასკალუსაში. მამამისი წარმოშობით ჰოლანდიელი იყო.

მისი სამი უფროსი ძმა ადრიან, უმცროსი, ჰარგროუვი და უილიამი იყვნენ სამხრეთ კოლეჯის ფეხბურთელები. ტასკალუსაში ალაბამას უნივერსიტეტში რობერტმა მიიღო ბაკალავრის ხარისხი მათემატიკაში (1922 წ.) და მაგისტრის ხარისხი მექანიკურ ინჟინერიაში (1923).

„ალაბამა ფოვერ ქომპანი“-ში ერთი წლის მუშაობის შემდეგ, 1925 წელს ვან დე გრაფი დაესწრო მარი კიურის ლექციებს სორბონაში. 1926 წელს მან მიიღო მეორე ბაკალავრის ხარისხი ოქსფორდის უნივერსიტეტში როდოსის სტიპენდიით, 1928 წელს დაამთავრა ოქსფორდის უნივერსიტეტი ფილ. ჯონ სილი ტაუნსენდის ხელმძღვანელობით.

ვან დე გრააფი იყო ვან დე გრააფის გენერატორის გამომგონებელი, მოწყობილობა, რომელიც აწარმოებს მაღალ ძაბვას. 1929 წელს მან შექმნა თავისი პირველი ასეთი გენერატორი, რომელიც აწარმოებდა 80000 ვოლტს. 1933 წლისთვის მან ააშენა უფრო დიდი გენერატორი, რომელიც გამოიმუშავებს 7 მილიონ ვოლტს.

1929-1931 წლებში ცხოვრობდა პრინსტონში, გახდა ეროვნული მკვლევარი და 1931-1934 წლებში მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის მკვლევარი. 1934 წელს გახდა ასოცირებული პროფესორი (იქ დარჩა 1960 წლამდე). 1936 წელს დაჯილდოვდა ელიოტ კრესონის მედლით.

მეორე მსოფლიო ომის დროს ვან დე გრააფი იყო მაღალი ძაბვის რადიოგრაფიული პროექტის დირექტორი. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ მან ჯონ ტრამპთან ერთად წამოიწყო მაღალი ძაბვის საინჟინრო კორპორაცია . 1950-იან წლებში მან გამოიგონა საიზოლაციო ბირთვიანი ტრანსფორმატორი, რომელიც აწარმოებს მაღალი ძაბვის მუდმივ დენს. მან ასევე შეიმუშავა ტანდემის გენერატორის ტექნოლოგია.

ამერიკის ფიზიკურმა საზოგადოებამ მას გადასცა თ. ბონერის პრიზი (1965) ელექტროსტატიკური ამჩქარებლების შემუშავებისთვის.

ვან დე გრაფი გარდაიცვალა 1967 წლის 16 იანვარს ბოსტონში, მასაჩუსეტსი.

მისი გარდაცვალების წელს შეიქმნა პროგრესული როკ-ჯგუფი , რომელსაც მისი სახელი ეწოდა, მიუხედავად სახელწოდებაში დაშვებული ორთოგრაფიული შეცდომისა. მის სახელს ატარებს ასევე ვან დე გრააფის კრატერი მდებარე მთვარის უკანა მხარეს.
შაფიბეილი (საგვარეულო)

შაფიბეილი — აზერბაიჯანში ცნობილი საგვარეულო. საგვარეულოს პირველი წარმომადგენელი შაფი ბეი გახლდათ. დაიბადა გაბალის სასულთნოს სოფელ აიდინგიშლაგში. ზოგიერთი ცნობით, შაფი ბეი რაიონის დეპუტატი იყო და საკუთარ ქონებას განაგებდა.

გენეოლოგია
საგვარეულოს ფუძემდებელი შაფი ბეი მოლახანაში სწავლობდა. მას ორი ვაჟი, ჰყავდა ჯაფარ ბეი და ბახიშ ბეი. 1920 წელს, აპრილის შემოსევის შემდეგ, რუსტამ ბეი თავის შვილთან ჰაჯი ბეისთან ერთად დახვრიტეს. მამედ ემინ რასულზადეს წიგნში „აზერბაიჯანის რესპუბლიკა“ მისი სახელი მოხსენიებულია ოკუპაციის შემდეგ ბოლშევიკების მიერ მოკლულთა სიაში. მუსტაფა ბეის სახლი შემორჩენილია სოფელ კიჩიჩ პირალში, გაბალის რაიონში. მას ჰყავდა ვაჟები, სახელად ჯაფარ ბეი, შაფი ბეი, ჰაჯი ბეი და ბახიშ ბეი. საბჭოთა ოკუპაციისას ჯაფარ ბეი დახვრიტეს.

მუსტაფა რუსტამბეილის მეორე ვაჟი შაფი ბეი რუსტამბეილი დაიბადა 1893 წელს სოფელ აიდინგიშლაგში. განჯის კლასიკურ გიმნაზიაში საშუალო განათლების მიღების შემდეგ, 1911 წელს ჩაირიცხა კიევის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე. ის იყო უნივერსიტეტში შექმნილი აზერბაიჯანის თანამემამულეთა ორგანიზაციის ერთ-ერთი ლიდერი და აქტიური წევრი. 1916 წელს დაბრუნდა განჯაში და უმაღლესი ადვოკატის დიპლომის მიღების შემდეგ რაიონულ სასამართლოში მუშაობდა. 1918 წელს ჩამოყალიბებული ამიერკავკასიის სეიმის დეპუტატად აირჩიეს და იყო ერთ-ერთი იმ 8 პირიდან, ვინც ხელი მოაწერა აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობის დეკლარაციას. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პერიოდში მუშაობდა მოადგილედ, შინაგან საქმეთა მინისტრის მოადგილედ (1920 წლის მარტიდან), გაზეთ „აზერბაიჯანის“ რედაქტორად (რუსულად) და ლტოლვილთა დახმარების კომიტეტის ხელმძღვანელად. 1920 წელს ბოლშევიკების მიერ აზერბაიჯანის ოკუპაციის შემდეგ საქართველოში გაემგზავრა, 1921 წელს საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ - ტრაპიზონში, ხოლო იმავე წლის აგვისტოში - სტამბოლში. აქ პოლიტიკური მოღვაწეობა სიცოცხლის ბოლომდე განაგრძო. 1953 წელს გარდაიცვალა. დაასაფლავეს სტამბოლში, ფერიქოის სასაფლაოზე.
ჩაირდუზუ (ჩამლიჰემშინის რაიონი)

ჩაირდუზუ — სოფელი ჩამლიჰემშინის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 62 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩამლიჰემშინიდან 9 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 748 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფელ ჩაირდუზუს ძველი სახელია „ღვანტი“. ზოგიერთ წყაროში მოხსენიებული როგორც „ღვანდი“, ღვანტი თურქულ ენაში შევიდა როგორც „ღვანტ“. კერძოდ, 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში ის მოხსენიებულია როგორც „ღვანტ“ .

ლაზეთის რეგიონი, სადაც მდებარეობს სოფელი ღვანტი, ანტიკურ ხანაში კოლხეთის სამეფოს ნაწილი იყო. ოსმალებმა, მას შემდეგ რაც 1461 წელს გაანადგურეს ტრაპიზონის იმპერია, 1547 წელს ეს რეგიონიც მთლიანად დაიპყრეს. ღვანტი, რომელიც 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში ოსმალურ დამწერლობაში იკითხება როგორც „გუვანტ“, ეკუთვნოდა ტრაპიზონის პროვინციის ლაზისტანის სანჯაყის ათინას კაზას. სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა 33 ოჯახში მცხოვრები 110 ადამიანისგან. თუმცა, შესაძლებელია, რომ ეს რიცხვი მხოლოდ მამაკაცი მოსახლეობის რაოდენობას გულისხმობდეს. სოფელში დასაბეგრი პირუტყვის რაოდენობა აღრიცხულია როგორც 112 ცხვარი, 119 თხა, 48 ძროხა და 5 ხარი.

კულტურის ისტორიკოსმა ნიკო მარმა, 1910 წელს ლაზისტანის რეგიონში კვლევითი მოგზაურობის დროს, სოფლის სახელი ჩაწერა როგორც „ღუანთი“. მარმა აღნიშნა, რომ ათინას კაზაში იყო 69 სოფელი, რომელთაგან 64-ში საუბრობდნენ ლაზურად. ღვანტი იყო ერთ-ერთი სოფელი, სადაც ლაზურად საუბრობდნენ და მდებარეობდა ფირტინას ღელის მარჯვენა მხარეს, შიდა ნაწილში. მარმა, ვინმე ალი რეისის ცნობებზე დაყრდნობით, დაწერა, რომ ღვანტის ზემოთ ლაზური სოფელი აღარ არსებობდა, მხოლოდ ვიჯეს სოფელი იყო, სადაც ჰემშინელები ცხოვრობდნენ. სოფელი ღვანტი პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსების ხელში გადავიდა. ქართველმა ენათმეცნიერმა იოსებ ყიფშიძემ, რუსული მმართველობის დროს, 1917 წელს ლაზისტანის რეგიონში კვლევითი მოგზაურობისას სოფლის სახელი დაწერა როგორც „ღვანტი“. ყიფშიძის მიერ მოწოდებული ინფორმაციის თანახმად, ამ დროს სოფელ ღვანტში 88 ოჯახში 443 ადამიანი ცხოვრობდა.

სოფელი ღვანტი, 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში, იყო ერთ-ერთი სოფელი რიზეს პროვინციის ათინას კაზას არდეშენის ნაჰიეში. ვინაიდან „ღვანტი“ ან „გუვანთი“ არ იყო თურქული, სოფლის სახელი 1959 წელს შეიცვალა „ჩაირდუზუდ“. 1965 წლის საყოველთაო აღწერის თანახმად, ჩაირდუზუს მოსახლეობა შედგებოდა 862 ადამიანისგან, რომელთაგან 151 ადამიანმა იცოდა კითხვა და წერა. ამ დროს სოფელი ეკუთვნოდა ჩამლიჰემშინის რაიონის ცენტრალურ ბუჯაქს. 2022 წლის თებერვალში ჩატარებული რეფერენდუმის შედეგად ძველი ღვანტის სოფელი გაიყო სამ სოფლად: ჩაირდუზუ, დიდი და დერეჯიქი.
დიქაია (ჩამლიჰემშინის რაიონი)

დიქაია — სოფელი ჩამლიჰემშინის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 67 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩამლიჰემშინიდან 6 კილომეტრში. 2019 წლის მონაცემებით სოფელში 983 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფელი დიქაიას ძველი სახელია მეკალესკირიტი. ლაზური ადგილის სახელი მეკალესკირიტი თურქულში შევიდა როგორც მაკალესკირიტი ან მაკალესკირიტი. მართლაც, იგი მოხსენიებულია როგორც მაკალესკირიტი 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში.

ლაზეთის რეგიონი, სადაც მდებარეობს მეკალესკირიტის სოფელი, ანტიკურ პერიოდში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. მას შემდეგ, რაც ოსმალებმა 1461 წელს ტრაპიზონის იმპერია გაანადგურეს, 1547 წელს ეს რეგიონიც მთლიანად დაიპყრეს. 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულის მიხედვით, სოფელი მეკალესკირიტი ტრაპიზონის პროვინციის ლაზისტანის სანჯაყის ათინას რაიონს ეკუთვნოდა. მისი მოსახლეობა შედგებოდა 56 ოჯახში მცხოვრები 192 ადამიანისგან. თუმცა, არსებობს შესაძლებლობა, რომ ეს რიცხვი მხოლოდ მამაკაცების რაოდენობას გულისხმობს. სოფელში დაბეგვრას დაქვემდებარებული ცხოველები იყო 115 ძროხა და 10 ხარი.

კულტურის ისტორიკოსმა ნიკო მარმა 1910 წელს ლაზისტანის რეგიონში თავისი კვლევითი მოგზაურობისას სოფლის სახელი „მეკალესკირიტად" დაწერა. მარის ცნობით, ათინას რაიონში 69 სოფელი იყო, რომელთაგან 64-ში ლაზურად საუბრობდნენ. მაკალესკირიტი იყო ერთ-ერთი სოფელი, სადაც ლაზურად საუბრობდნენ. სოფელი მეკალესკირიტი პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსების ხელში გადავიდა. ქართველმა ენათმეცნიერმა იოსებ ყიფშიძემ რუსული მმართველობის დროს, 1917 წელს ლაზისტანის რეგიონში თავისი კვლევითი მოგზაურობისას სოფლის სახელი დაწერა ქართულად როგორც მეკალესკირითი (მეკალესკირითი) და რუსულად როგორც მალესკერიტი . ყიფშიძის მიერ მოწოდებული ინფორმაციის თანახმად, ამ დროს სოფელ მეკალესკირიტში 117 ოჯახში 625 ადამიანი ცხოვრობდა.

სოფელი მეკალესკირიტი ან მაკალესკირიტი იყო რიზეს პროვინციის ათინას რაიონის არდეშენის თემის ერთ-ერთი სოფელი 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიაში. რადგან მეკალესკირიტი ან მაკალესკირიტი არ იყო თურქული, სოფლის სახელი 1959 წელს შეიცვალა დიქაიად. 1965 წლის საყოველთაო აღწერაში სოფელ დიქაიას მოსახლეობა შედგებოდა 1,225 ადამიანისგან და ამ მოსახლეობიდან 355 ადამიანი იყო წერა-კითხვის მცოდნე. ამ თარიღისთვის სოფელი ჩამლიჰემშინის რაიონის ცენტრალურ თემს ეკუთვნოდა.
გულუ (ჩამლიჰემშინის რაიონი)

გულუ — სოფელი ჩამლიჰემშინის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 60 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩამლიჰემშინიდან 8 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 301 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის სახელი, 2009 წელს გამოქვეყნებულ ლაზური ტოპონიმების ლექსიკონში მოხსენიებულია როგორც ზიბარი. სოფელმა მოგვიანებით მიიღო სახელი „გულლუ“ და სოფლის სტატუსი მოიპოვა.