მკლავჭიდი

მკლავჭიდი, არმრესლინგი — სპორტული ორთაბრძოლის სახეობა. მონაწილეთა მიზანია მეტოქისთვის მკლავის გადაწევა. სპორტსმენები დგებიან მაგიდასთან პირისპირ, სალტეებით გადაიბამენ მკლავებს (მარჯვენას ან მარცხენას) და, მაგიდას დაყრდნობილები, მსაჯის ნიშანზე იწყებენ ერთმანეთისათვის მკლავის გადაწევას საათის ისრის საწინააღმდეგო მიმართულებით. იმარჯვებს ის, ვინც მეტოქეს აიძულებს ხელის მტევანი მაგიდის ზედაპირს შეახოს. მასობრივ კულტურაში მკლავჭიდი ჩვეულებრივ, ინტერპრეტირებულია როგორც ფიზიკური უპირატესობის, ძალის გამოხატულებისა და ორ ადამიანს შორის არსებული გამძლეობის გამოვლინება.

ისტორია
მკლავჭიდის ისტორია დაფუძნებულია ჩვენამდე არმოღწეულ წერილობით და ვიზუალურ წყაროებზე. შესაძლოა იგი არსებულიყო ანტიკურ ან შუა საუკუნეების კულტურაში, თუმცა ცნობა ამის თაობაზე არ მოგვეპოვება. მეტად გავრცელებული მტკიცება მკლავჭიდის არსებობისა ძველ ეგვიპტესა და ძველ საბერძნეთში ეფუძნება არასწორად გაგებულ წყაროებს.

მკლავჭიდის თანამედროვე პრაქტიკა და აღწერა ფართოდ იყო გავრცელებული ედოს პერიოდის იაპონიაში და ხელოვნებაში აისახებოდა 1700-იანი წლებიდან, ხოლო წერილობით წყაროებში დაფიქსირებული იყო ჯერ კიდევ კოჯიკიში საუკუნეში. ილუსტრაცია არაორაზროვნად გვიჩვენებს, რომ ეს იგივე იყო რაც თანამედროვე მკლავჭიდი. შესაძლოა, რომ მკლავჭიდის თანამედროვე პოპულარობა იაპონიის სახელთან იყოს დაკავშირებული.

აშშ-ში ძველად მკლავჭიდს ეწოდებოდა „ინდიური არმრესლინგი“; ზოგიერთი წყაროს თანახმად, სპორტის ეს სახეობა გავრცელებული იყო ამერიკის მკვიდრ მოსახლეობაში, კერძოდ, ლენაპელთა შორის. მსგავსი სპორტი „ინდიური ხელის რესლინგი“, რომელიც დადასტურებულია საუკუნის დასაწყისში და რომელიც ჩვეულებრივ, მიეწერება მკვიდრ ამერიკელებს, ფეხზე დგომით ტარდებოდა.

„ინდიური არმრესლინგი“ ანუ უბრალოდ „არმრესლინგი“ და „ინდიური ხელის რესლინგი“ პოპულარული იყო ბოისკაუტებსა და სხვა ამერიკელ ახალგაზრდებს შორის საუკუნის დასაწყისსა და შუა პერიოდში.

1950-იანი წლებიდან დაიწყო მკლავჭიდის პროფესიონალური ღონისძიებების ჩატარება. 1954 წლის ბოლოს კალიფორნიის შტატში, ქალაქ პეტალუმაში, ჯეკ ჰომელმა „მაიკ ჯილარდის ბარში“ შეჯიბრება გამართა მკლავჭიდში, რითაც ადგილობრივთა ყურადღება დაიმსახურა და შეიქმნა ღონისძიების ორგანიზების კომიტეტი „ათცენტიანელთა მარშის“ ფარგლებში.

პირველი შეჯიბრება გაიმართა 1955 წლის 27 იანვარს, რის შედეგადაც დაფუძნდა ყოველწლიური ღონისძიება, რომლის მასშტაბი და პოპულარობა სტაბილურად გაიზარდა. 1962 წელს მკლავჭიდი „’ , “.-ის შექმნით გაფორმდა, რომელმაც 1962 წლის 2 თებერვალს გამართა მკლავჭიდში მსოფლიოს პირველი ჩემპიონატი, რაც გულისხმობდა არაოფიციალური ადგილობრივი შეჯიბრებებიდან პროფესიონალურად ორგანიზებულ ტურნირებში გადასვლას.

პოპულარობა
მკლავჭიდს პოპულარობა მოუტანა არაერთმა სახელოვანმა მკლავჭიდელმა მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნიდან. ყველა დროის უდიდეს მკლავჭიდელად ხშირად მიიჩნევა ამერიკელი ჯონ ბრზენკი, რომელმაც 500-ზე მეტი საჩემპიონო ტიტული მოიპოვა. 2023 წელს, კარიერის მიწურულს, ბრზენკი „ 6“-ის ფარგლებში 3–2 დამარცხდა ქართველ მკლავჭიდელ ირაკლი ზირაქაშვილთან. უფრო ადრე, 2012 წელს „ #41“-ის ფარგლებში ბრზენკი 4–2 დაამარცხა ქართველმა ვასილ დაუთაშვილმა.

ამერიკელი მკლავჭიდელებიდან აღსანიშნავია: მაიკლ ტოდი, ჯერი კადორეტი, დეივ ჩაფი, ტოდ ჰატჩინგზი, კორი ვესტი და სხვა. სახელი გაითქვეს დენის ციპლენკოვმა, ვიტალი ლალეტინმა, ანდრიი პუშკარმა, გეორგი ცვეტკოვმა, ერმეს გასპარინიმ, არტიომ მოროზოვმა და სხვებმა.

მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული და გამოჩენილი მკლავჭიდელია კანადელი დევონ ლარატი, რომელმაც სპორტის ამ სახეობის პოპულარიზაციას დიდად შეუწყო ხელი. მისი მეუღლე ჯოდი ლარატი, რომელიც შეჯიბრებების დროს ქმრის მხურვალე მხარდაჭერია მსახიობი და ყოფილი მკლავჭიდელია. დევონ ლარატი თავისი მრავალწლიანი კარიერის მანძილზე არაერთ მეტოქეს შეხვდა, მათ შორის ორ-ორჯერ ლევან საგინაშვილსა და გენადი კვიკვინიას.

დევონ ლარატსა და ლევან საგინაშვილს შორის პირველი შეხვედრა გაიმართა 2022 წელს დუბაიში „ 4“-ის ფარგლებში, სადაც ლარატი უშანსოდ და მშრალად დამარცხდა ქართველთან 6–0.

2024 წელს „ 12“-ის ფარგლებში გაიმართა მატჩი-რევანში ლარატსა და საგინაშვილს შორის. ლარატი ამჯერადაც უშანსოდ და მშრალად დამარცხდა 4–0.

2023 წელს „ 7“-ის ფარგლებში შეხვედრა გაიმართა ლარატსა და კვიკვინიას შორის, რომელიც ქართველის გამარჯვებით დასრულდა 3–2. 2025 წელს „ 16“-ის ფარგლებში კვიკვინია დამარცხდა ლარატთან 4–1.

საქართველო
მკლავჭიდის მსოფლიო ფედერაცია , რომელიც თავიდან მხოლოდ ერთი ქვეყნის, ამერიკის შეერთებული შტატების სპორტსმენებს აერთიანებდა, დროთა განმავლობაში ნამდვილ საერთაშორისო ორგანიზაციად იქცა და ამჟამად 82 ქვეყანას აერთიანებს, მათ შორის საქართველოს. 1979 წლიდან ტარდება მსოფლიოს ჩემპიონატი.

საქართველოში მკლავჭიდელთა პირველი შეჯიბრება გაიმართა 1989 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. ამ საქმის თაოსანი იყო ვახტანგ მუსელიანი, რომელმაც შემდგომ ჩამოაყალიბა საქართველოს ნაკრები და მკლავჭიდის ფედერაცია (მსოფლიოს ფედერაციის წევრია 1991 წლიდან).

ქართველი მკლავჭიდელებისთვის პირველი საერთაშორისო შეჯიბრება იყო მოსკოვის 1990 წლის ღია ჩემპიონატი. აბსოლუტურ პირველობაში გაიმარჯვა ზაურ ცხადაძემ. შეჯიბრებას ესწრებოდა მკლავჭიდის საერთაშორისო ფედერაციის პრეზიდენტი, ამერიკელი ბილ სობერანესი (1921–2003), რომელმაც ქართველთა გუნდი მსოფლიოს ჩემპიონატზე მიიწვია. აქედან იწყება ქართველ მკლავჭიდელთა წარმატებები დიდ სარბიელზე. მათ უმთავრეს საერთაშორისო ტურნირებში მოპოვებული აქვთ არაერთი მედალი.

მსოფლიოსა და ევროპის მრავალგზის ჩემპიონები არიან ზაურ ცხადაძე, ერეკლე გურჩიანი, დავით ჭელიძე, ვახტანგ ჯავახაძე, ჯიმი მერაბიშვილი, გენადი კვიკვინია, ვილენ გაბრავა, ზურაბ თავბერიძე და სხვა.

არმრესლინგის არსებობის ისტორიაში უძლიერეს მკლავჭიდელად აღიარებულია მსოფლიოს მრავალგზის ჩემპიონი ლევან საგინაშვილი.