ემპა (კვიპროსი)

ემპა — ერთ-ერთი უდიდესი სოფელი კვიპროსში, პაფოსის რაიონში. იგი საკმაოდ დიდ ტერიტორიაზეა გაშლილი და ესაზღვრება არა მხოლოდ პაფოსს, არამედ სოფლებს: ქლორაკასს, კისონერგას, ტალას, ტრემითუსას და მესოგის. მისი მოსახლეობა 4,000 ადამიანზე მეტს შეადგენს.

ისტორია
სოფელი ჯერ კიდევ ბიზანტიურ ეპოქაში არსებობდა, ხოლო ფრანკების ბატონობის პერიოდიდან იგივე სახელწოდებითაა ცნობილი. საუკუნის კვიპროსელი ისტორიკოსი ლეონტიოს მაჰერასი თავის „ქრონიკებში“ (პარაგრაფი 129) იხსენიებს კვიპროსის მეფის, პეტრე -ის (1359–1369) ვიზიტს: „...და წავიდა მეფე სანადიროდ და მიაღწია ემპას პაფოსისკენ...“.

ლუი დე მას ლატრი სოფელს იმ დასახლებებს შორის მოიხსენიებს, რომლებიც ფრანკების მმართველობისას კვიპროსის მეფის ოჯახს ეკუთვნოდა. ასევე, იგი დასახელებულია როგორც ერთ-ერთი სამეფო სოფელი, სადაც შაქრის ლერწამი მოჰყავდათ. 1468 წლისთვის სოფელი შედიოდა ქრისოხუსის რეგიონში, ადგილობრივი სამართალდამცავი მოხელის დაქვემდებარებაში.

ეტიმოლოგია
სოფლის სახელწოდება წმინდა ბერძნულია და კვიპროსულ დიალექტს განეკუთვნება. ამ დიალექტზე „ემპა“ ნიშნავს „შესვლას“. შესაძლებელია, სოფელს ეს სახელი იმიტომ დაერქვა, რომ იგი პაფოსის შესასვლელში, ქალაქის განაპირასაა გაშენებული და სწორედ აქედან შედიოდნენ მოგზაურები ჩრდილოეთიდან, ჩრდილო-დასავლეთიდან და დასავლეთიდან. სხვა ვერსიით, სახელი იმის გამო ეწოდა, რომ სოფელი სანაპიროსთან ახლოს მდებარეობს, საიდანაც ბიზანტიის ეპოქაში ან მოგვიანებით, ფრანკების მმართველობის პერიოდში, ხალხი კვიპროსში ზღვით შემოდიოდა ან კუნძულიდან მიემგზავრებოდა. აღნიშნულია, რომ 1362 წელს მეფე პეტრე სწორედ ამ ადგილიდან გაემგზავრა ევროპაში. შუა საუკუნეების რუკებზე სოფელი მონიშნულია როგორც „“.

ღირსშესანიშნაობები
თემში მდებარეობს პანაგია ხრისელეუსას უძველესი ეკლესია. იგი საუკუნეში ბიზანტიურ სტილშია აგებული და პირდაპირი მნიშვნელობით ამშვენებს სოფლის მოედანს. ტაძრის ინტერიერის თითქმის ყველა კედელი ფრესკებითაა დაფარული. ზოგიერთი მათგანი რელიგიური და ისტორიული თვალსაზრისით ფასდაუდებელია, მაგალითად, პანტოკრატორის (ყოვლისმპყრობელის) და წმინდა გიორგის ფრესკები, რომლებიც ამბიონის გვერდით მდებარეობს და დაახლოებით საუკუნით თარიღდება. ასევე აღსანიშნავია საუკუნის მოჩუქურთმებული, მოოქროვილი კანკელი, რომელიც შემკულია იესოს, ღვთისმშობლისა და წმინდა იოანე ნათლისმცემლის უძველესი ხატებით. ეკლესიაში ასევე ინახება საუკუნის სახარება, რომელიც ვენეციაშია დაბეჭდილი. ყოველწლიურად ათასობით ტურისტი სტუმრობს ტაძარს მისი არქიტექტურისა და იქ დაცული საგანძურის დასათვალიერებლად.

ემპაში ასევე არაერთი სამლოცველოა, როგორიცაა წმინდა გიორგის სახელობის ბიზანტიური სამლოცველო (პეტრიდიის მახლობლად), წმინდა ლიმბროსის მღვიმე-სამლოცველო (ასევე პეტრიდიაში) და ახალი სამლოცველო, რომელიც წმინდა ხარალამბეს ეძღვნება. პეტრიდიაში ძველად ასევე არსებობდა წმინდა აკაკის ეკლესია, რომელიც სოფელ ომოდოსის სტავროსის მონასტრის დაქვემდებარებულ მიწაზე იყო აგებული. ემპას სხვა სამლოცველოები, რომლებიც ამჟამად ნანგრევებადაა ქცეული, არის: წმინდა ელეფთერიოსის, ყველაწმინდის, ტიმიოს პროდრომოსის, წმინდა სოფრონის, წმინდა მერკურის, ხუთი წმინდანის (ეფსტრატიოსი, ავქსენტიოსი, ევგენიოსი, მარდარიოსი, ორესტისი), წმინდა პარასკევას სამლოცველოები და წმინდა კურნუტასის მღვიმე პეტრიდიაში.

ახლახან ძველი ეკლესიის გვერდით აშენდა ახალი ტაძარი, რომელიც მოციქულ ანდრია პირველწოდებულის სახელს ატარებს. მისი ხსენების დღეს, 30 ნოემბერს, ეკლესიის ეზოში რელიგიური დღესასწაული იმართება.

ეკონომიკა
ემპაში რამდენიმე მაღაზია და ტავერნაა, რომლებიც სოფელში გამავალი ვიწრო, დაკლაკნილი გზის გასწვრივაა გაფანტული. საღამოობით ადგილობრივი მამაკაცები თავიანთი ყავის მაღაზიების წინ სხედან და ხშირად ხის სკამებით ვიწრო გზაზეც კი გამოდიან.

პიროვნებები
სოფელ ემპას გამორჩეულ პიროვნებებს შორის არიან: ირინუპოლისის ეპისკოპოსი ანთიმოზი (რომლის რეზიდენციაც მაშინ ერაყში, ბაღდადში მდებარეობდა). იგი ემპაში დაიბადა და 1791 წელს გარდაიცვალა; ნიკოლას სოლომონიდესი, რომელიც კვიპროსის დრაგომანის, ჰაჯიგეორგაკის კორნესიოსის პირადი მდივანი, ასევე პოეტი და ინტელექტუალი იყო; მისი ძმა ანდრეას სოლომონიდესი კი იყო დიდგვაროვანი, რომელიც ნიქოზიის ოსმალურ სასახლეში (სერალიო) მსახურობდა, რისი წყალობითაც ემპას ეკლესია ოსმალების მიერ განადგურებას, ხოლო სოფლის მოსახლეობა 1821 წლის შემდეგ გადასახადების გადახდას გადაარჩინა. ორივე მათგანი საუკუნის ბოლოსა და საუკუნის დასაწყისში მოღვაწეობდა. ემპას კიდევ ერთი თვალსაჩინო პიროვნება იყო მამა ქრისტოდულოსი (1816), სოფლის დიდი მღვდელმსახური.