iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
თავისუფალი აზრის უნივერსიტეტი

თავისუფალი აზრის უნივერსიტეტი — ! -ის მიერ 2009 წელს აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში დაარსებული სასწავლებელი. თავისუფალი აზრის უნივერსიტეტი წარმოადგენს ალტერნატიულ საგანმანათლებლო პროექტს, რომლის პლატფორმა ყოველკვირეული ინტერაქციული ლექციებისა და თავისუფალი დებატების მეშვეობით აზერბაიჯანელი ახალგაზრდების ადამიანის უფლებათა და დემოკრატიულ ღირებულებათა შესახებ განათლებას ისახავს მიზნად. უნივერსიტეტს მხარს უჭერს აშშ-ისა და გაერთიანებული სამეფოს საელჩოები ბაქოში, აშშ-ის საერთაშორისო განვითარების სააგენტო, დემოკრატიის ეროვნული ფონდი, ანალიტიკური ინსტიტუტი აშშ-ის მარშლის ფონდი და სხვა დასავლური ორგანიზაციები.

ლექციები
თავისუფალი აზრის უნივერსიტეტში ლექციები კვირაში ორჯერ ტარდება. 2013 წლისთვის აზერბაიჯანის თავისუფალი აზრის უნივერსიტეტს 300 მეტი ღონისძიება ჰქონდა ორგანიზებული, რომლებშიც 4000-ზე მეტი ახალგაზრდა იყო ჩართული. \

ჯილდოები
თავისუფალი აზრის უნივერსიტეტი იყო პირველი უნივერსიტეტი, რომელიც ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაციის აშშ-ის მისიის მიერ ყაზახეთში, ნურ-სულთანში გამართულ სამიტზე გამოხატვის თავისუფლების ელჩის ჯილდოთი დაჯილდოვდა. ახალი მედიის დემოკრატიული რეფორმების, სამოქალაქო საზოგადოების, დამოუკიდებელი მედიის, ადამიანის უფლებათა დაცვისა და კანონის უზენაესობის დასამკვიდრებლად ინოვაციური გამოყენების გამო უნივერსიტეტს არაერთი ჯილდო გადაეცა. 2011 წელს თავისუფალი აზრის უნივერსიტეტის ვებ-საიტს მილი ნეტის ეროვნული ჯილდო გადაეცა.

დახურა და ხელახლა გახნა
2013 წლის 10 აპრილს გენერალური პროკურორის ოფისის გადაწყვეტილებით უნივერსიტეტის ოფისები დაიხურა. მომდევნო დღეს, გენერალური პროკურორის ოფისის თქმით, ! -ს სახელმწიფო რეგისტრაცია არ გაუვლია და შესაბამისი სამთავრობო სააგენტოებისთვის სათანადო მოხსენებებიც არ წარუდგენიათ. 2013 წლის 11 აპრილს აშშ-ის ელჩმა, რიჩარდ მორნინგსტარმა თავისუფალი აზრის უნივერსიტეტს მხარი დაუჭირა და აღნიშნა, რომ უნივერსიტეტი დისკუსიებში თავისუფლად ჩართვის შესაძლებლობას იძლევა.

უნივერსიტეტის დახურვის შემდეგ თავისუფალი აზრის უნივერსიტეტს მხარდაჭერა გამოუცხადეს სოციალურ მედიაში: აზერბაიჯანელი ახალგაზრდები ფოტოებს, ვიდეოებსა და სხვა მასალებს აქვეყნებდნენ იმასთან დაკავშირებით, თუ რამდენად მნიშვნელოვანი იყო პროექტი მათ ცხოვრებაში. 29 აპრილს გენერალური პროკურორის ოფისმა თავისუფალი აზრის უნივერსიტეტი ხელახლა გახსნა.

იხილეთ არეთვე
აზერბაიჯანის უნივერსიტეტების სია
რუსები აზერბაიჯანში

რუსები აზერბაიჯანში ან აზერბაიჯანელი რუსები — წარმოადგენენ აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში მცხოვრებ რუსებს. ისინი აზერბაიჯანის მეორე უმსხვილესი ეთნიკური უმცირესობაა და ასევე ყველაზე დიდი რუსული საზოგადოება სამხრეთ კავკასიაში, რომელიც ერთ-ერთი უდიდესია რუსეთის გარეთ. მიუხედავად იმისა, რომ რაოდენობა ეცემა, 2009 წლის მონაცემებით რუსი მოსახლეობა ჯერ კიდევ 119 300 ადამიანს შეადგენდა. საუკუნის დასაწყისში მათი ჩამოსვლის შემდგომ რუსებმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშეს ცხოვრების ყველა სფეროში, განსაკუთრებით საბჭოთა პერიოდში.

1999 წლის აღწერის მონაცემებით, რუსები შეადგენდნენ ბაქოს მოსახლეობის 7% -ს, ანუ ყოველი 1,7 მილიონი ადამიანიდან დაახლოებით 120 000-ს. ეს მნიშვნელოვნად დაბალი მაჩვენებელია, საუკუნის შუა პერიოდთან შედარებით, როდესაც რუსები შეადგენდნენ მოსახლეობის დაახლოებით მესამედს. რუსების უფრო მცირე რაოდენობა, მათ შორის კაზაკებიც, ცხოვრობენ სუმგაითში, განჯაში, ხაჩმაზში, მინგეჩურსა და შირვანში.

ისტორია
მიუხედავად იმისა, რომ კაზაკთა დასახლება ლენქორანის მახლობლად უკვე არსებობდა 1795 წელს, აზერბაიჯანში პირველი რუსთა სამოქალაქო ჩამოსახლებლები მხოლოდ 1830 - 1850 წლებში მიმდინარეობდა, თურქმენჩაის ხელშეკრულების რატიფიკაციის შემდეგ. 1832 წელს დაიწყო რუსეთის ძველი მორწმუნეების და ე.წ. სექტანტების იძულებითი გადასახლება რუსეთის შიდა პროვინციებიდან სამხრეთ კავკასიაში. გარკვეული პერიოდის განმავლობაში, სექტანტებს ეკრძალებოდათ ქალაქებში დასახლება, ვიდრე მოგვიანებით, მათ თვითონ არ დააარსეს მეზობლური დასახლებები შემახსა და ლენქორანთან ახლოს. 1859 წელს კი ბაქოშიც დასახლდნენ. საყოველთაო აღწერის თანახმად, 1897 წლისთვის ბაქოს გუბერნიის რუსულენოვანი მოსახლეობა შეადგენდა 73 632 ადამიანს. რუსების კიდევ ერთ-ერთი დიდი დასახლება განლაგებული იყო ელიზაბედპოლზში (თანამედროვე განჯის ტერიტორია), სადაც 14 146 რული მოსახლე ცხოვრობდა.

რელიგია და ენა
აზერბაიჯანში რუსების უმრავლესობა აღმოსავლეთ მართლმადიდებლური ქრისტიანობის მიმდევარია. ბაქოში პირველი რუსული მართლმადიდებლური ეკლესია აშენდა 1815 წელს. 1905 წელს დაარსდა ბაქოს ეპარქია, რომელიც ამჟამად ცნობილია როგორც ბაქოსა და აზერბაიჯანის ეპარქია, ამჟამად მის დაქვემდებარებაშა ხუთი ეკლესიაა.

აზერბაიჯანში რუსები საუბრობენ რუსულად და ამ ენას იყენებენ ძირითადად. ამასთან, ბაქოს რუსული ენა ავლენს მთელ რიგ ფონეტიკურ მახასიათებლებს, რომელიც დამახასიათებელია აზერბაიჯანის ყველა რუსულენოვანი ეთნოსისთვის. მიჩნეულია რომ რუსული ენა აზერბაიჯანულის გავლენას განიცდის. რუსულ დიალექტზე მოსაუბრე რუსების შთამომავლებში დღემდე იჩენს თავს ძველი რუსული ენის ნაშთები, რომლებიც აღარ გამოიყენება ნამდვილ ლიტერატურულ რუსულ ენაში.
ისრაელ მილიტოსიანი

ისრაელ მილიტოსიანი (, დ. 17 აგვისტო, 1968, ლენინაკანი, სომხეთის სსრ, საბჭოთა კავშირი) — სომეხი კარიერადასრულებული ძალოსანი. 1989 წელს მიენიჭა საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატის წოდება.

ადრეული ცხოვრება
დაიბადა ლენინაკანში, სომხეთის სსრ-ში (ახლანდელი გიუმრი, სომხეთი), ქალაქში რომელიც ცნობილია მსოფლიო დონის ძალოსნებით. მილიტოსიანმა ძალოსნობაში ასპარეზობა 1980 წელს ვარდან მილიტოსიანის ზედამხედველობის ქვეშ დაიწყო და 1987 წელს შეუერთდა საბჭოთა ეროვნულ ნაკრებს.

კარიერა
ისრაელ მილიტოსიანი იყო მისი დროის ერთ-ერთი საუკეთესო ძალოსანი. მილი ოლიმპიური დებიუტი შედგა 1988 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებში, სეულში. 67.5 კილოგრამ კატეგორიის სპორტსმენებს შორის მან ვერცხლის მედალი მოიპოვა ჯამში აწეული 337.5 კილოგრამი წონით; იგი ოქროს მედალოსან ჯოაკიმ კუნზს მხოლოდ 2.5 კილოგრამით ჩამორჩა. დამარცხების მიუხედავად, მილიტოსიანმა ატაცში 155 კილოგრამის აწევით ახალი რეკორდი დააფიქსირა.

მომდევნო წელს 1989 წლის ძალოსანთა მსოფლიო ჩემპიონატსა და ამავე წლის ძალოსანთა ევროპის ჩემპიონატის მოგებით მილიტოსიანი გახდა ევროპისა და მსოფლიოს ჩემპიონი. ათენში გამართულ ძალოსანთა მსოფლიო ჩემპიონატზე მან ატაცში მსოფლიოს ახალი რეკორდი დაამყარა (158.5 კგ).

საბჭოთა კავშირის დაშლის მიუხედავად, ისრაელ მილიტოსიანმა და სხვა საბჭოთა სპორტსმენებმა ერთი გუნდის ქვეშ, სახელად გაერთიანებული გუნდი, იასპარეზეს 1992 წელს ბარსელონაში ჩატარებულ ოლიმპიურ თამაშებში. ატაცში მილიტოსიანმა 155 კილოგრამი აწია, ხოლო აკვრაში 182.5 კილოგრამი; ამით მას ჯამში 337.5 კილოგრამი გამოუვიდა და ამჯერად მოიპოვა ოლიმპიური ოქროს მედალი; მეორეადგილოსანს მან 10 კილოგრამით აჯობა. დღევანდელ დღემდე მილიტოსიანი რჩება უკანასკნელ სომეხად, რომელმაც ოლიმპიური ოქრო ძალოსნობაში მოიპოვა.

1992 წლის ოლიმპიადის შემდეგ, ისრაელ მილიტოსიანი მშობლიური სომხეთის სახელით ასპარეზობდა.

1994 წელს, ამავე წლის სოკოლოვში გამართულ ძალოსანთა ევროპის ჩემპიონატში, მან უკვე მესამედ გააუმჯობესა მსოფლიო რეკორდი ატაცში. სომხეთის დამოუკიდებელი რესპუბლიკის ისტორიაში მილიტოსიანი არის პირველი ძალოსანი რომელმაც მსოფლიო რეკორდი გააუმჯობესა. იგი სიმხეთს წარადგენდა 1996 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე; აღნიშნული ოლიმპიადა მან მე-6 ადგილით დაასრულა.

ისრაელ მილიტოსიანმა ძალოსნობის კარიერა დაასრულა 1999 წელს. შემდგომ იგი ძალოსანთა მწვრთნელად მუშაობდა მშობლიურ გიუმრიში.

პირადი ცხოვრება
ისრაელ მილიტოსიანი არის საბჭოთა-სომეხი ოლიმპიური მედალოსანის (ძალოსნობაში), ვარდან მილიტოსიანის ბიძაშვილი და კურსელი. ვარდანი იყო პირველი საბჭოთა-სომეხი ძალოსანი რომელმაც ოლიმპიური მედალი მოიპოვა, ხოლო უკანასკნელი - ისრაელ მილიტორიანი.
რუსული ენა აზერბაიჯანში

რუსული ენა აზერბაიჯანში — ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ენაა. რომელზეც საუბრობენ როგორც ეთნიკური რუსები, ასევე აზერბაიჯანელები, უკრაინელები, ებრაელები და სხვა უმცირესობები. 1994 წლის მონაცემებით, აზერბაიჯანელთა 38% თავისუფლად საუბრობდა რუსულად, რომელსაც ჰქონდა მეორე ენის სტატუსი.

ისტორია
რუსეთი სამხრეთ კავკასიაში მეცხრამეტე საუკუნის პირველ ნახევარში გაეცნო მოსახლეობას მისი კოლონიზაციის შემდეგ. მას შემდეგ, რაც ყაჯარები იძულებულნი გახდნენ დაეტოვებინათ თავიანთი ტერიტორიები კავკასიაში, რასაც მოიცავდა გულისტანის ხელშეკრულება, ხოლო ამავე ზავის თანახმად ეს ტერიტორიები რუსეთმა დაიკავა 1830 წლისთვის სკოლები ჩვეულებრივ იყო რუსულენოვანი, რუსულ ენაზე სწავლება არაპოპულარული იყო ეთნიკურ აზერბაიჯანელთა შორის 1887 წლამდე, მანამ, სანამ პირველი პირველი რუსულ-აზერბაიჯანული სკოლა არ დაარსდა დედაქალაქ ბაქოში. ამ სკოლის პროგრამები შეიქმნა იმისთვის, რომ ყველაფერი ყოფილიყო ისლამური მოსახლეობის კულტურული ფასეულობებისა და ტრადიციების შესაბამისი. საბოლოოდ, 240 ასეთი სკოლა შეიქმნა, როგორც ვაჟებისთვის, ასევე გოგონებისთვის, მათ შორის 1901 წელს დაასრსდა ქალთა კოლეჯი, (კოლეჯი შეიქმნა სამხრეთ კავკასიის „გასაბჭოებამდე“). პირველი რუსეთ-აზერბაიჯანული საცნობარო ბიბლიოთეკა გაიხსნა 1894 წელს. 1918 წელს, აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობის ხანმოკლე პერიოდში, მთავრობამ აზერბაიჯანული ოფიციალურ ენად გამოაცხადა, მაგრამ სამთავრობო დოკუმენტებში რუსული ენის გამოყენება ნებადართული იყო, სანამ ყველა საჯარო მოხელე დაეუფლებოდა ოფიციალურ ენას.

საბჭოთა პერიოდში ბაქოში, რუსულ ენაზე სწავლებამ და პერსპექტივებმა, გაზარდა რუსულ ლიტერატურაზე წვდომა და სხვა ფაქტორებმა ხელი შეუწყო ბაქოს მოსახლეობის ინტენსიურ რუსიფიკაციას. რუსული ენის ფართო გამოყენებამ გამოიწვია „რუსულენოვანი აზერბაიჯანელების“ ფენომენი, ე.ი. ეთნიკური აზერბაიჯანელების ქალაქური საზოგადოების ჩამოყალიბება, რომლებიც რუსულს მშობლიურ ენად თვლიდნენ. 1970 წელს 57 500 აზერბაიჯანელმა (1.3%-მა) რუსული მშობლიურ ენად მიიჩნია.

რუსული ენა ხელოვნებაში
მეცხრამეტე საუკუნის მეორე ნახევრიდან აზერბაიჯანული ხალხური და პოპური სიმღერები რუსულ ენაზე იწერებოდა. საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდგომ დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგადაც კი, აზერბაიჯანელმა მომღერლებმა, განაგრძეს სიმღერების წერა და შესრულება რუსულ ენაზე. საბჭოთა პერიოდის განმავლობაში, „“-მა გადაიღო ათობით მხატვრული და დოკუმენტური ფილმი რუსულ ენაზე, მათ შორის ისეთი ცნობილი ფილმები, როგორიცაა „ტელეფონი“, „არ ინერვიულო“, „მე შენთან ვარ“, „ასიფი“, „ვასიფი“ და „გამოცდა“. რუსულ ფილმების გადაღება ხდება აზერბაიჯანში პოსტსაბჭოთა პერიოდშიც.
არაკელ მირზოიანი

არაკელ მირზოიანი (; დ. 21 ოქტომბერი, 1989, ბაღრამიანი, სომხეთის სსრ, საბჭოთა კავშირი) — სომეხი ძალოსანი.

ადრეული ცხოვრება
არაკელ მირზოიანი დაიბადა 1989 წლის 21 ოქტომბერს, ბაღრამიანში, სომხეთის სსრ-ში. მისი მამა, ოკსენ მირზოიანი იყო ძალოსანი, რომელმაც სელში ჩატარებულ 1988 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე ოქროს მედალი მოიპოვა, ხოლო შემდგომ გახდა სომხეთის ძალოსანთა ნაკრების მთავარი მწვრთნელი; დღესდღეობით ოკსენი არის სომხეთის ძალოსანთა ფედერაციის თავმჯდომარე. ადრეულ ასაკში არაკელმა მამის გზით სიარული დაიწყო. მისი ძალოსნობის კარიერა დაიწყო მაშინ, რომედაც 5 წლის ასაკში 20 კილოგრამი ასწია. ამის შემდეგ, აკარელმა მთელი თავისი ცხოვრება ძალოსნობას მიუძღვნა.

კარიერა
მირზოიანმა მოიგო სხვადასხვა ახალგაზრდათა ჩემპიონატი. სომეხმა ძალოსანმა 2007 წლის ძალოსნობის ახალგაზრდულ ევროპის ჩემპიონატში ჯამში 257 კილოგრამის აწევით ვერცხლის მედალი მოიპოვა. ერთი წლის შემდეგ, ქალაქ დურესში, იგი გახდა ევროპის ჩემპიონი ჯამში აწეული 310 კილოგრამით. ამის შემდეგ მირზოიანი ასპარეზობდა 2008 წლის საერთაშორისო სტუდენტურ თამაშებში; ხსენებული ტურნირი ვერცხლის მედლით დაასრულა (ჯამში ასწია 312 კილოგრამი).

პროფესიონალურ კარიერაში არაკელ მირზოიანი 2008 წლის ძალოსანთა ევროპის ჩემპიონატზე ჯამში 336 კილოგრამის აწევით ევროპის ჩემპიონი გახდა. იმავე წელს იგი გაემართა გოიანგში რათა მონაწილეობა მიეღო 2009 წლის ძალოსნობის მსოფლიო ჩემპიონატში; აქ მან ჯამში 334 კილოგრამი ასწია და ვერცხლის მედალი დაისაკუთრა (პირველი ადგილი ოლიმპიურმა ჩემპიონმა ლიაო ჰუიმ დაიკავა). მოგვიანებით მირზოიანმა განაცხადა, რომ ოქროს მედლის მოპოვებაში ხელი ტრამვამ შეუშალა. 2010 წელს არაკელ მირზაიანმა წონითი კატეგორია შეიცვალა და ახლა უკვე 77 კილოგრამ კატეგორიაში ასპარეზობდა. ახალი წონის გამო მას მრავალი ჩემპიონატის გამოტოვება მოუხდა. საფრანგეთში ჩატარებულ 2011 წლის მსოფლიო ჩემპიონატში ჯამში აწეული 338 კილოგრამით მან მე-10 ადგილი დაიკავა. მოგვიანებით იგი წონით 69 კილოგრამ კატეგორიაში დაბრუნდა.

მირზოიანი ასპარეზობდა 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებში. მიროზიანმა ვერ შეძლო ტოტალის დაფიქსირება და ამიტომ ტურნირს გამოეთიშა. რამდენიმე კვირის შემდეგ, სომხეთის ძალოსანობის ფედერაციის პრეზიდენტმა, სამველ ხაჩატრიანმა გამოაცხადა რომ მირზოიანს ფსიქოლოგიური პრობლემები ხელს უშლიდა ძალოსნობაზე კონცეტრაციაშო. ხაჩატრიანმა ვარჯიშზე ნახა რომ მირზოიანმა ატაცში 160 კილოგრამი, ხოლო აკვრაში 200 კილოგრამი ასწია. ხაჩატრიანმა აღნიშნა, რომ ასეთი ფსიქოლოგიური პრობლემებით პირზოიანს ასპარეზობის საშუალებას არ მისცემდა. მოგვიანებით მირზოიანმა გულშემატკივრებს ასეთი წარმოდგენისთვის ბოდიში მოუხადა და პირობა მისცა, რომ 2016 წლის რიოს ოლიმპიადაზე პრობლემებს მოაგვარებდა და უკეთეს შედეგს აჩვენებდა.

იგი 2016 წლის რიოს ოლიმპიადაზე ასპარეზობდა, თუმცა ტოტალის დაფიქსირება კვლავ ვერ მოახერხა.
მართლმადიდებლობა აზერბაიჯანში

აღმოსავლეთ მართლმადიდებლობა აზერბაიჯანში — მთავარი ქრისტიანული და მეორე უდიდესი რელიგიური ჯგუფი აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში (ისლამის შემდეგ). აზერბაიჯანის ტერიტორია რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის ბაქო-აზერბაიჯანის ეპარქიის იურიდიულ საკუთრებაშია.

აღმოსავლეთ მართლმადიდებლობის ისტორია აზერბაიჯანში
კავკასიის ალბანეთის ეკლესიაში სერიოზული ცვლილებები მოხდა როდესაც რეგიონში არაბების მმართველობა დამყარდა. ამის შემდეგ როდესაც ამიერკავკასიის ტერიტორიები რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში გადავიდა, საქართველოს ეგზარქატის იურისდიქცია გაფართოვდა, რაც მოიცავდა თანამედროვე საქართველოს, სომხეთისა და აზერბაიჯანის ტერიტორიებს. 1905 წელს დაარსდა ბაქოს ეპარქია, დღესდღეობით მას ბაქოსა და კასპიის ეპარქია ეწოდება.

აღმოსავლეთ მართლმადიდებლობა აზერბაიჯანში ფართოდ გავრცელდა საუკუნის დასაწყისში .

აღმოსავლეთ მართლმადიდებლობა აზერბაიჯანში დღესდღეობით
1815 წელს ბაქოში გამოჩნდა პირველი რუსული მართლმადიდებლური ეკლესია. მოგვიანებით ასეთი ეკლესიები ააშენეს განჯაში, გორანბოიში (1842 წელს), შემახაში (1834 წელს), ლენქორანსა (1838 წელს) და გადაბეიში (1844 წელს).

1905 წელს დაარსდა რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის ბაქოს ეპარქია. საბჭოთა პერიოდის ხელისუფლებამ რეპრესიები განახორციელა ბაქოს ეპარქიის მღვდელმსახურებზე, მაგრამ 1944 წელს მაინც გაიხსნა ორი ეკლესია.

1998 წელს დაარსდა რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის ბაქო-კასპიის ეპარქია. 2011 წლის 22 მარტს რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის წმინდა სინოდის გადაწყვეტილებით შეიცვალა ბაქო-კასპიის ეპარქია, როგორც ბაქო-აზერბაიჯანის ეპარქია.

2011 წელს ქვეყანაში ექვსი აღმოსავლეთ მართლმადიდებლური ეკლესია იყო. ხუთი მათგანი ეკუთვნის რუსეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიას („“-ს): სამი მათგანი მდებარეობს ბაქოში, ერთი განჯაში და ერთი ხაჩმაზში.

ალბანურ-უდიური ქრისტიანული საზოგადოება
2001 წელს, აზერბაიჯანში ვიზიტის დროს, პატრიარქი ალექსე შეხვდა უდინის საზოგადოების წარმომადგენლებს, რომლებმაც გამოხატეს თავიანთი ხალხის სურვილი „“– ში გაწევრიანებასთან დაკავშირებით. თუმცა, ამან შედეგი ვერ გამოიღო.

2003 წლის 28 მაისს აზერბაიჯანში ჩამოყალიბდა ალბანურ-უდიური ქრისტიანული საზოგადოება. საზოგადოების თავმჯდომარე იყო რობერტ მობილეა. ეს განპირობებული იყო შაქში არსებული ძველი კიშის ტაძრის რესტავრაციით (ლეგენდის თანახმად, ტაძარს საფუძველი ჩაუყარა მოციქულმა ელისეუსმა). 2006 წელს დასრულდა უდინის მეორე ტაძრის რესტავრაცია. სარესტავრაციო სამუშაოები ასევე მიმდინარეობს კახის რაიონის სოფელ გუმში და სოფელ გიუმანუკში მდებარე ბაზილიკაში, მიმდინარეობს ალბანური ბაზილიკის აღდგენითითი სამუშაოებიც, რომელიც თარიღდება მეხუთე საუკუნით.

2006 წელს ბაქოსა და კასპიის ზღვის ეპისკოპოსმა ალექსანდრემ (იშჩეინმა) აღნიშნა, რომ უდიურ ეკლესიებში შესრულდება მართლმადიდებლური ლოცვები. რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის ბაქოს ეპარქიამ მონაწილეობა მიიღო გარკვეულ საზეიმო ღონისძიებებში, ასევე გაიმართა ნათლობები, მაგრამ ზოგადი წინსვლა არ შეინიშნება უდიების „“–-ში გაწევრიანების მხრივ. ამავდროულად, ალბანურ-უდიური ქრისტიანული საზოგადოება არსებობს ცალკეული ეთნო-რელიგიური ჯგუფის სახით, საკუთარი იდეებით, „უდინის ეკლესიაში“ , რომელშიც რიტუალებს ატარებენ არა კანონიკური სასულიერო პირები, არამედ საზოგადოების წევრები. კერძოდ, მონათვლის უფლება აიღო „“- ის თავმჯდომარემ რობერტ მობილეამ და „სულიერმა მოღვაწემ“ რაფიკ დანაკარმა.
ღაფამა

ღაფამა — პოპულარული სომხური კერძი. ღაფამა საკმაოდ რთული კერძია, რომლის მომზადებაშიც ადრე მთელი ოჯახი მონაწილეობდა. ეს არის ძირძველი ტრადიციული სომხური კერძი, რომელზეც ბევრი ლეგენდაა. სომხური ღაფამა არის გოგრა, რომელშიც გულსართად გამოიყენება ბრინჯი, ჩირი, ფსტი, ზოგჯერ კი ნიგვზისა და თაფლის ნარევიც კი აქვს.

უძველესი დროიდან დღემდე ეს კერძი სომხური საზეიმო სუფრების აუცილებელ ატრიბუტს წარმოადგენს. ღაფამა იმდენად უყვარს სომეხ ხალხს, რომ მას სიმღერაც კი მიუძღვნა. სომხურ ოჯახებში ამ კერძს დღესაც კი ხშირად ამზადებენ ახალი წლის, აღდგომის, ქორწილებისა და დაბადების დღეების სადღესასწაულო სუფრებითვის.

სადღესასწაულო სუფრაზე ღაფამას საზეიმოდ დებენ და მღერიან: „ჰეი, ჯან ღაფამა, გემრიელო და არომატულო. ჰეი, ჯან ღაფამა, თაფლის გულსართის მქონე ღაფამავ“. ეს სიმღერა პოპულარობით სარგებლობს ჰარუთ პამბუკიანის შესრულებით სომხეთში.

ღაფამას კერძში გოგრა დედამიწის სიმბოლოა, ბრინჯი მთელ კაცობრიობას განასახიერებს, ჩირი, ნიგოზი და ფსტა კი სხვადასხვა რჯულისა და ეროვნების ადამიანებს გამოსახავს. სწორედ ეს არის ამ კერძის არსი.

მომზადება
ღაფამა დესერტის კერძია. უწინ ამ საჭმლის მომზადების რამდენიმე ვარიანტი არსებობდა: ზოგჯერ ღაფამას გულსართი ხორბლით, ხორცითა და ცოცხალი ხილით კეთდებოდა. თუმცა, სომხეთში დღეს ყველაზე გავრცელებული რეცეპტის მიხედვით, ეს კერძი ბრინჯით, ჩირით, ფსტით, ნიგვზითა და თაფლით მზადდება. ამ კერძის მოსამზადებლად საჭიროა: ამ კერძის მოსამზადებლად საჭიროა: გოგრა; ბრინჯი – 0,5 კილოგრამი; გარგრის ჩირი – 100 გრამი; შავი ქლიავი – 100 გრამი; ნიგოზი – 100 გრამი; შაქარი; თაფლი; დარიჩინი; ცხიმი და ფსტა. სასურველია, გოგრას თხელი კანი ჰქონდეს – ამ შემთხვევაში ნაყოფი კარგად შეიწვება და წვნიანი იქნება. ღაფამას გული საბოლოოდ ღუმელში უნდა მოიხარშოს გოგრასთან ერთად. გამოყენებული გოგრების სხვადასხვა მოცულობის და ღუმელის მახასიათებლების გათვალისწინებით, მომზადების დრო შეიძლება განსხვავდებოდეს. როგორც წესი, გამოცხობა ხდება 40 წუთიდან 1,5 საათამდე ტემპერატურა დაახლოებით 200 გრადუსამდე. როგორც წერი ამ დესერტს, ცივად მიირთმევენ წითელ ღვინოსთან ერთად.
ხამტაი სიფანდონი

ხამტაი სიფანდონი (, დ. 8 თებერვალი, 1924 – გ. 2 აპრილი, 2025) — ლაოსელი გენერალი, ლაოსის პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე. კომუნისტური მოძრაობების პატეტ-ლაოსა და ლაოსის სახალხო-რევოლუციური პარტიის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. კეისონ ფომვიხანის მთავრობაში თავდაცვის მინისტრი. ლაოსის პრემიერ-მინისტრი 1991-1998 წლებში, ლაოსის სახალხო-რევოლუციური პარტიის თავმჯდომარე 1992-2006 წლებში და ლაოსის პრეზიდენტი 1998-2006 წლებში.

ბიოგრაფია
ხამტაი სიფანდონი დაიბადა ქვეყნის სამხრეთით მდებარე ტიამპასაკის პროვინციაში, გელხის ოჯახში, მდინარე მეკონგის სამდინარო არქიპელაგის ერთ-ერთ კუნძულზე. ახალგაზრდობაში მუშაობდა ფოსტალიონად. 1946 წლის დასაწყისში იგი შეუერთდა ლაო-ისარის ნაციონალისტურ მოძრაობას, რომელიც ეწინააღმდეგებოდა საფრანგეთის კოლონიური რეჟიმის აღდგენას ლაოსში.

ხამტაი აქტიურად მონაწილეობდა სავანაკჰეტესა და ბოლოვენის პლატოზე მიმდინარე ანტიკოლონიურ წინააღმდეგობის მოძრაობაში. გამოირჩეოდა ენერგიული და რისკისშემცველი მოქმედების სტილით. იყო აჯანყებულთა ლიდერის სიტჰონ კომადამას თანამებრძოლი და მასავით პოლიტიკური ორიენტაცია აღებული ჰქონდა ვიეტნამისა და ხო ში მინისაკენ. ამ გავლენის შედეგად იგი კომუნისტურ პოზიციებზე გადავიდა. 1950 წლიდან იყო პატეტ-ლაოს წევრი.

დამოუკიდებელ ლაოსში სიფანდონი გამოდიოდა მეფის რეჟიმის წინააღმდეგ. პატეტ-ლაოს სამხრეთის სამხედრო ოლქში, რომელიც იყო ლაოსის პროკომუნისტური ძალების მთავარი ბაზა, ეკავა პოლიტკომისრის თანამდებობა. იყო 1954 წლის ჟენევის ხელშეკრულებების შესრულების მონიტორინგის საერთაშორისო კომისიის წევრი.

1954 წელს გაწევრიანდა ინდოჩინეთის კომპარტიაში. 1955 წელს სახალხო-რევოლუციური პარტიის შექმნის შემდეგ გახდა მისი წევრი. იყო პარტიის დამაარსებლის კეისონ ფომვინხანის უახლოესი თანამებრძოლი. პოლიტიკურად ორიენტირებული იყო ვიეტნამის დემოკრატიულ რესპუბლიკაზე და სსრკ-ზე, იდეოლოგიურად კი იდგა მარქსიზმ-ლენინიზმის პოზიციაზე. 1957 წლიდან ლაოსის სახალხო-რევოლუციური პარტიის ცკ-ის წევრია. პარტიულ ხელმძღვანელობაში მუდმივად ეკავა მეორე-მესამე პოზიცია და კურირებდა პარტიის ძალოვან სტრუქტურებს, უსაფრთხოებასა და რადიოპროპაგანდას.

1960 წელს დაიწყო სამოქალქო ომი ლაოსში. ხამტაი სიფანდონმა დაიკავა პატეტ-ლაოს შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის უფროსის თანამდებობა. 1966 წელს მიიღო ლაოსის სახალხო-განმათავისუფლებელი არმიის მთავარსარდლის წოდება. ხელმძღვანელობდა სამეფო არმიის წინააღმდეგ მიმართულ სამხედრო ოპერაციებს. 1972 წელს სახალხო-რევოლუციური პარტიის მეორე ყრილობაზე ოფიციალურად შევიდა ცენტრალური კომიტეტის პოლიტბიუროს რიგებში.
ბაქსელი

ბაქსელი — არის აზერბაიჯანში , და სტანდარტის მობილური ოპერატორი. ის არის პირველი მობილური ოპერატორი, რომელმაც ოპერაციები დაიწყო ამ ქვეყანაში.

ისტორია
 დაარსდა 1994 წელს და გახდა პირველი კომპანია, რომელმაც უზრუნველყო მობილური მომსახურებები ქვეყანაში. თავდაპირველი სახელი იყო „ “. კომპანია მოიცავს მოსახლეობის 95%-ზე მეტს და ქვეყნის 82%-ს. მთლიანი ქსელი ოპტიმიზებულია ტექნოლოგიით, მაღალი სიჩქარის ინტერნეტით მომსახურების უზრუნველსაყოფად.

დღეს 2000-ზე მეტი სადგური უზრუნველყოფს კომუნიკაციის ხარისხს მთელს ქვეყანაში, მათ შორის მიუწვდომელ რეგიონებშიც კი. სწორედ ამ მუშაობის წყალობით, აქტიური აბონენტების რიცხვი 2.5 მილიონს აღემატება და ეს რიცხვი კვლავ იზრდება.

2009 წელს კომპანიას კასპიის ინტეგრაციის ბიზნეს კლუბის მიერ დასახელდა წლის სატელეკომუნიკაციო კომპანიად. 2010 წლის მარტში, ბაკსელს მიენიჭა აზერბაიჯანის ეროვნული ჯილდო, როგორც აზერბაიჯანის „ყველაზე სწრაფი მზარდი კომპანია“. 2010 წელს, ბაკსელს მიენიჭა პრიზები ნომინაციაში „წლის ტექნოლოგიის ლიდერი“ და „წლის ლიდერი“ აზერბაიჯანული ბიზნეს ასოციაცის მიერ. არის აზერბაიჯანის ეკონომიკის ერთ–ერთი უდიდესი ინვესტორი და ახორციელებს აქტიურ სოციალური პასუხისმგებლობის პროგრამას გაჭირვებული ბავშვების დასახმარებლად.

ბალანსის შევსება შესაძლებელია ფულადი ბარათების ხარჯზე, სპეციალურ საგადახდო პუნქტებში ან ბანკებში და მათ ბანკომატებში. კლასისა და ოქროს ტარიფებში კომპანიის აბონენტებს შეუძლიათ დარეკონ და მიიღონ ზარები და შეტყობინებები, ისარგებლონ ინტერნეტით, როუმინგული და კომპანიის მიერ შემოთავაზებული სხვა სერვისებით. -ს როუმინგული სერვისები აქვს 211 ოპერატორის დახმარებით მსოფლიოს 120 ქვეყანაში.

ბაქსელი და მანჩესტერ იუნაიტედი
2012-2018 წლების პარტნიორობის ხელშეკრულების ფარგლებში, იყო როგორც მანჩესტერ იუნაიტედის პირველი ოფიციალური სატელეკომუნიკაციო და სამაუწყებლო პარტნიორი დსთ-ს ქვეყნებში.

ის თავაზობდა ექსკლუზიური შინაარსის ფართო სპექტრს ამ გუნდის გულშემატკივრებსა და ქვეყანაში 3 მილიონზე მეტ აბონენტს. პირველი აზერბაიჯანული კომპანიაა, რომელიც პარტნიორობდა ცნობილ საფეხბურთო კლუბთან.

ბაქსელი აქტიურადაა ჩართული სპორტის ამ სახეობაში, სწორედ ამ კომპანიის სახელს ატარებს ნეფთჩი ბაქოს სტადიონი, რომელიც დაახლოებით 15000 ადამიანს იტევს. სტადიონი აშენდა 2013 წელს.
ბაქსელ არენა

ბაქსელ არენა — საფეხბურთო სტადიონი, რომელიც მდებარეობს აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში. 2013 წლის იანვრამდე სტადიონს ერქვა "მერვე კილომეტრი", თუმცა შემდგომ შეეცვალა სახელი. სტადიონი იტევს 15000-მდე მაყურებელს.

ისტორია
სტადიონის საერთო ფართი 22500 კვადრატული მეტრია. მისი მშენებლობა დაიწყო 2010 წლის მაისში. აღნიშნული სტადიონი გაიხსნა 2012 წლის 14 სექტემბერს. გახსნის ცერემონიალს ესწრებოდნენ აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი და მისი მეუღლე მეჰრიბან ალიევა. სტადიონზე გაიმართა 2 ჯგუფური მატჩი, 2 მეოთხედფინალი და 2012 წლის მსოფლიო თასის ნახევარფინალი 17 წლამდელთა ასაკის გოგონებს შორის. მსოფლიო თასის დასრულების შემდეგ კი აქ გაიმართა აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგის თამაშები. ასევე, აქ ჩატარდა უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის საკვალიფიკაციო მატჩი 2013 წლის 17 ივლისს, ნეფთჩიმ მიიღო ალბანეთის სკენდერბეუ.

2013 წლის იანვარში, აზერბაიჯანის ფეხბურთის ფედერაცისა და საკომუნიკაციო კომპანია ბაქსელს შორის შეთანხმების საფუძველზე, სტადიონს დაარქვეს ბაქსელ არენა. აღნიშნული კომპანია ჩართულია ფეხბურთის საქმიანობაში და აღსანიშნავია, რომ ბაქსელი 2014-2018 წლებში მანჩესტერ იუნაიტედის ოფიციალურ სპონსორს წარმოადგენდა დსთს ქვეყნებში.

2013 წლის 7 ივნისს სტადიონზე გაიმართა აზერბაიჯანის ნაკრების პირველი ოფიციალური შეხვედრა. გუნდმა ითამაშა მსოფლიო თასის შესარჩევი მატჩი ლუქსემბურგის ეროვნულ ნაკრებთან.

არქიტექტურა
15 ათასს ადამიანზე გათვლილ სტადიონს აქვს სამი შესასვლელი: საერთო, მედიისთვის განკუთვნილი და , სტადიონზე სულ ხუთი სექტორია. ბუნებრივი ბალახის საფარი, უცხოეთიდანაა ჩამოტანილი და აკმაყოფილებს სრულად ფიფა-ს სტანდარტებს. ფეხბურთის მოედანზე დამონტაჟებულია გათბობის სისტემაც.

სტადიონის შენობაში არის განთავსებული კაფე-ბარი, მედიის წარმომადგენლებისთვის გამოყოფილია ოთახი გათვლილი დაახლოებით 200 ჟურნალისტზე, დოპინგ ოთახები, საკონფერენციო დარბაზი, სტადიონის ტერიტორიაზე დამონტაჟებულია დიდი მონიტორებიც. სტადიონს აქვს თავისი ავტოსადგომი, გათვლილი დაახლოებით 300 მანქანაზე.

სტადიონის გასანათებლად დამონტაჟებულია ოთხი ლამპიონი და თანამედროვე ზოგადი განათების სისტემა. სტადიონის ზედა ნაწილის დახურვაზე, გამოყენებული იქნა სპეციალური სივრცითი სტრუქტურა, რომელზედაც იყო სპეციალური მემბრანული საფარი. ამ ტიპის საფარი რეზისტენტულია ხანძრისა და სხვა გავლენების მიმართ.