iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აბას II

აბას იგივე სულთან მუჰამად მირზა (; დ. 1632 — გ. 26 ოქტომბერი, 1666) — ირანის შაჰი (1642-1666) სეფიანთა დინასტიისა. სეფი -ისა და ანა ხანუმის ვაჟი, აბას -ის შვილთაშვილი.

ტახტზე ასვლა მამის გარდაცვალების შემდეგ, 10 წლის ასაკში მოუწია. მისი მმართველობის პირველ წლებში ირანს ფაქტობრივად განაგებდნენ დედამისი- წარმოშობით ქართველი ანა ხანუმი, ბებიამისი- ქართველი დილარამ ხანუმი და დიდი ვეზირი - მირზა მუჰამად სარუ თაქი, თავად კი ყაზვინში ცხოვრობდა და სწავლობდა ხელოვნებას, პოეზიას, ლიტერატურას, სხვადასხვა ენებს.1645 წელს სარუ თაქი ამბოხებულმა სპარსელებმა სიცოცხლეს გამოასალმეს, ხოლო 1647 წელს ანა ხანუმი მოულოდნელად გარდაიცვალა. სახელმწიფო მართვის სადავეები 15 წლის აბასმა აიღო ხელში.

აბას მეორის დროს სეფიანთა ირანმა წარმატებული ლაშქრობები აწარმოა ავღანეთსა და უზბეკეთში. ის ითვლება შაჰ-აბასის ყველაზე ძლიერ მემკვიდრედ და სეფიანთა ერთ-ერთ გამორჩეულ წარმომადგენლად. 1649 წელს დიდ მოგოლთაგან დაიბრუნა ყანდაარი. 1653 წელს მოგოლებმა აურანგზების სარდლობით სცადეს ქალაქის დაბრუნება, თუმცა აბასის სწორი სტრატეგიის წყალობით სპარსელებმა მოახერხეს მისი შენარჩუნება. შაჰმა ამ გამარჯვების აღსანიშნავად ისპაჰანში ააშენა ჩეჰელ სოთუნის სასახლე, რომელიც დღეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ერთ-ერთი ძეგლია.

შაჰ-აბას -ის დროს სეფიანთა იმპერია ეკონომიკურად გაძლიერდა. ირანში ვითარდებოდა სავაჭრო და დიპლომატიური კონტაქტები ევროპასთან, საგარეო ვაჭრობაში პირველი ადგილი ჰოლანდიელებს ეჭირათ, რომლებმაც მიიღეს ქვეყნიდან აბრეშუმის უბაჟოდ გატანის უფლება. დაარსდა ფრანგული სავაჭრო სახლები ისპაჰანსა და ბანდარ აბასში. იმდროინდელი ევროპელი მოგზაურები ირანის ქალაქების კეთილდღეობასა და გზების უსაფრთხოებას. შაჰმა ხელი შეუწყო რუსეთსა და ევროპის ქვეყნებთან ირანის სავაჭრო ურთიერთობის განვითარებას. ცდილობდა განეხორციელებინა აბას -ის დამპყრობლური გეგმები კახეთის მიმართ, რამაც გამოიწვია სახალხო აჯანყება კახეთში (კახეთის აჯანყება 1659).

აბას -ის დროს ირანის პოლიტიკური და კულტურულ სარბიელზე მრავალი ქართველი მოღვაწეობდა: სპასალარი როსტომ-ხან სააკაძე, მარვის მმართველი ასლან-ხანი, დერუნის ოლქის (ხორასანი) მმართველი ქაიხოსრო-ხანი (როსტომ-ხან სააკაძის დისშვილი), ადამ ანდრონიკაშვილი, ისპაანის ტარუღა ხოსრო-მირზა (1618-1632; 1632-1658 წწ.), ტარუღას ნაიბები: ფარსადან გორგიჯანიძე, პაატა-ბეგ გურჯი და სხვ.

აბას გარდაიცვალა 1666 წელს. მის შემდეგ შაჰის ტიტული მიიღო მისმა უფროსმა ვაჟმა, სულეიმან -მა. აბასის ვაჟები 1668 წელს გამოკეტეს ჰარამხანაში.
ეტიმოლოგია

ეტიმოლოგია (ბერძნ. , ჭეშმარიტება, სიტყვის ნამდვილი მნიშვნელობა, მოძღვრება) — ისტორიული ენათმეცნიერების დარგი ენაში სიტყვების წარმოშობის და ისტორიის შესახებ. ეტიმოლოგია ასევე ეწოდება ამა თუ იმ კონკრეტული სიტყვის პირველ მნიშვნელობას.

ეტიმოლოგია ემყარება ენის სტრუქტურის ენობრივი სისტემის ყველა რგოლის ჩამოყალიბებისა და ცვლის ცოდნას. მაგ., სიტყვის ნახშირი წარსულის კვლევის საფუძველს წარმოადგენს ქართული ბგერათა ჯგუფების შხ, ხშ ისტორიული შესწავლა, კილოების მონაცემთა გათვალისწინება სვანურ და მეგრულში შემორჩენილ ფუძეთა (შიხ, ნოშქვერი) შედარება (იხ. ნახშირი ვიქსიკონში).

სიტყვის ეტიმოლოგიამ ზოგჯერ საინტერესო ინფორმაცია შეიძლება მოგვაწოდოს ამა თუ იმ ენობრივი კოლექტივის ყოფის ან აზროვნების ისტორიული კვლევისთვის. მაგ., „ორი“, ივანე ჯავახიშვილის ვარაუდით, უკავშირდება სიტყვებს „ყური“, „ყევარი“, თავდაპირველად იგი წყვილობის აღმნიშვნელი სიტყვა იყო. ასევე, მიზეზობრივი კავშირისგამომხატველი სიტყვა „ვინაიდან“ ადრე გამოხატავდა დროში თანმიმდევრობას — „რა დროიდან“, თავდაპირველად კი გადმოსცემდა თანამიმდევრობას სივრცეში (დაახლ. „საიდან“). ამრიგად, ვინაიდან სიტყვის მნიშვნელობის ცვლაში უკუფენილია აზროვნების განვითარება კონკრეტულიდან აბსტრაქტულისკენ.

ენებისთვის, რომლებსაც დიდი სამწერლობო ისტორია აქვს, მეცნიერები იყენებენ მათ, სიტყვების შესახებ ცნობების შესაგროვებლად.
რევოლუციური კომუნიზმის პარტია

რევოლუციური კომუნიზმის პარტია (რუს.: ) — პოლიტიკური პარტია რუსეთში შექმნილი ნაროდნიკების ჯგუფის მიერ, რომელიც ჩამოშორდა მემარცხენე სოციალისტ-რევოლუციონერებს 1918 წლის ივლისში მომხდარი შიდა უთანხმოების გამო. 1918 წლის სექტემბერში მათ თავი პარტიად გამოაცხადეს მოსკოვში მოწყობილ კონგრესზე. პარტია რუსეთის კომუნისტურ პარტიასთან (ბოლშევიკებთან) თანამშრომლობის მომხრე იყო და საბჭოებს უჭერდა მხარს.

პარტიას საკუთარი ყოველდღიური გაზეთი (შრომის ნება) ჰქონდა, რომელიც 1918 წლის 14 სექტემბრიდან 4 დეკემბრამდე გამოდიოდა. შემდგომში გაზეთი პერიოდულმა გამოცემამ შეცვალა.

ლენინი ნაროდნიკების პლატფორმას უტოპიურს უწოდებდა. აღიარებდა რა რომ საბჭოთა მმართველობამ შექმნა წინაპირობა სოციალისტური წყობის შექმნისთვის, ახალი პარტია უარჰყოფდა პროლეტარიატის დიქტატურის აუცილებლობას კაპიტალიზმიდან სოციალიზმზე გადასვლის გარდამავალ პერიოდში. პარტიის არსებობის პერიოდში მას რამდენიმე დაჯგუფება ჩამოსცილდა. ზოგი მათგანი შემდეგ კომუნისტურ პარტიას შეუერთდა (ა. კოლეგაევი, ა. ბიცენკო, მ დობროხოტოვი და სხვ.), ზოგი კი ისევ მემარცხენე სოციალ-რევოლუციონერებს დაუბრუნდა. რევოლუციური კომუნიზმის პარტიის ორ წარმომადგენელს უფლება მიეცა დასწრებოდნენ კომინტერნის მეორე კონგრესს, თუმცა ხმის უფლების გარეშე. 1920 წლის სექტემბერში კონგრესის გადაწყვეტილებით თითოეულ ქვეყანაში მხოლოდ ერთი კომუნისტური პარტია იყო დაშვებული და რევოლუციური კომუნიზმის პარტიამ გადაწყვიტა რუსეთის კომუნისტურ პარტიას შეერთებოდა. იმავე წლის ოქტომბერში რკპ-ის ცენტრალურმა კომიტეტმა ნება დართო პარტიულ ორგანიზაციებს მიეღოთ წევრები ყოფილი რევოლუციური კომუნიზმის პარტიიდან რუსეთის კომუნისტური პარტიის ქვეორგანოებში.
აბასიანები

აბასიანები, აბასიდები — არაბთა სახალიფოს დინასტია, რომელიც ქვეყანას მართავდა 750-1258 წლებში. წინასწარმეტყველ მაჰმადის ბიძის, ალ-აბასის შთამომავალნი (აქედან მომდინარეობს დინასტიის სახელწოდება).

750 წლიდან არაბებს და მათ მიერ დაპყრობილ ხალხებს შორის განხეთქილება დაიწყო. ომაიანები დაამხო აბასიდების დინასტიამ, რომელიც ისლამურ სამყაროს 500 წლის განმავლობაში მართავდა. აბასიდები მუჰამედის ბიძის, აბასის შთამომავლები იყვნენ. პირველი ხალიფის, ალ-მანსურის დროს, დედაქალაქი გადაიტანეს ბაღდადში და მრავალი სპარსული და ბერძნული ტრადიცია გაითავისეს. მათი ყველა განთქმული მმართველი იყო მეხუთე ხალიფა, ჰარუნ არ-რაშიდი. იგი დიდხანს ებრძოდა ბიზანტიის იმპერიას (791-806) და საბოლოოდ გაიმარჯვა. იმპერიის ზოგიერთ რეგიონს დამოუკიდებლობა სურდა, მაგრამ ჰარუნ ალ-რაშიდმა ამ ტალღის შეჩერება შეძლო. მიუხედავად ხშირის ომებისა, ის ყოველთვის ხელს უწყობდა როგორც განათლებასა და ხელოვნებას, ასევე, სპარსული, ბერძნული, არაბული და ინდური კულტურების გავრცელებას. ბაღდადი ასტრონომიის, მათემატიკის, გეოგრაფიის, მედიცინის, სამართალმცოდნეობისა და ფილოსოფიის მსოფლიო ცენტრი გახდა. „ათას ერთი ღამის“ ზღაპრების მხატვრულ ფონად იქცა ბაღდადის სამეფო კარი, რომლის კითხვა დღესაც დიდ სიამოვნებას გვანიჭებს. შემდგომი ხალიფების დროს ზოგიერთმა პროვინციამ დამოუკიდებლობა მოიპოვა, თუმცა ისინი ისლამის, მისის კანონენისა და კულტურის ერთგულებად რჩებოდნენ. აბასიდების ხალიფები თანდათანობით კარგავდნენ ძალაუფლებას და ნომინალურ მმართველებად იქცნენ. მუსლიმური იმპერია დაიშალა საამიროებად, რომელთა ხვედრიც ცვალებადი იყო. მუსლიმურ სამყარო წარმოადგენდა მრავალი განსხვავებული კულტურის მქონე ერთიან ცივილიზაციას.

აბასიანი ხალიფები
750-754 – აბუ ლ-აბას ალ-საფაჰი
754-775 – ალ-მანსური
775-785 – ალ-მაჰდი
785-786 – ალ-ჰადი
786-809 – ჰარუნ ალ-რაშიდი
809-813 – ალ-ამინი
813-833 – ალ-მამუნი
833-842 – ალ-მუთასიმი
842-847 – ალ-ვასიკი
847-861 – ალ-მუთავაქილი
861-862 – ალ-მუნთასირი
862-866 – ალ-მუსთაინი
866-869 – ალ-მუთაზი
869-870 – ალ-მუჰთადი
870-892 – ალ-მუთამიდი
892-902 – ალ-მუთადიდი
902-908 – ალ-მუქთაფი
908-932 – ალ-მუკთადირი
932-934 – ალ-კაჰირი
934-940 – არ-რადი
940-944 – ალ-მუთაქი
944-946 – ალ-მუსთაქფი
946-974 – ალ-მუტი
974-991 – ატ-ტაი
991-1031 – ალ-კადირი
1031-1075 – ალ-კაიმი
1075-1094 – ალ-მუკთადი
1094-1118 – ალ-მუსთაზჰირი
1118-1135 – ალ-მუსთარშიდი
1135-1136 – არ-რაშიდი
1136-1160 – ალ-მუკთაფი
1160-1170 – ალ-მუსთანჯიდი
1170-1180 – ალ-მუსთადი
1180-1225 – ალ-ნასირი
1225-1226 – აზ-ზაჰირი
1226-1242 – ალ-მუსთანსირი
1242-1258 – ალ-მუსთასიმი
აბას იბნ ალ-აჰნაფი

აბას იბნ ალ-აჰნაფი აბულ-ფადლ (; დ. 750, ბასრა — გ. 808, ბაღდადი) — არაბი პოეტი. ჰარუნ ალ-რაშიდის კარის მგოსანი და ფავორიტი. ემხრობოდა ე. წ. ახალ მიმართულებას, რომლის მიმდევრებმაც უარი თქვეს ისლამამდელი პოეზიის ნორმებზე და არაბულ პოეზიაში შემოიტანეს მანამდე უცნობი სახეები და შედარებები. მისმა ღაზალებმა დიდი გავლენა მოახდინა სატრფიალო-ელეგიური პოეზიის განვითარებაზე.
აბას მარვაზი

აბას მარვაზი (; გ. დაახლოებით 815) — სპარსულ-ტაჯიკური ლიტერატურის წარმომადგენელი, პოეტი. მისი შემოქმედებიდან ორიოდე ფრაგმენტია შემორჩენილი ლიტერატურულ წყაროებში. ავფის ანთოლოგიაში (1228) დამოწმებულია რვასტრიქონიანი კასიდა, რომელიც აბას მარვაზს თითქოს ხალიფა ალ-რაშიდის შვილის მამუნია მარვში შესვლასთან (809) დაკავშირებით შეუთხზავს. მეცნიერთა ნაწილი უნდობლად ეკიდება ავფის ცნობას. მიუხედავად ამისა, ეს კასიდა დღემდე ახალი სპარსული პოეზიის უძველეს ნიმუშად ითვლება.
საჰარა

საჰარა — მსოფლიოში უდიდესი ქვიშიანი უდაბნო, ფართობით 9 მლნ კმ². მდებარეობს ჩრდილოეთ აფრიკაში. უდაბნოს ასაკი დაახლოებით 2,5 მილიონი წელია. სახელი „საჰარა“ მომდინარეობს არაბულიდან და ნიშნავს უდაბნოს. მას აფრიკის ტერიტორიის დაახლოებით 1/4 უკავია, ანუ თითქმის ავსტრალიის ტოლი ფართობი. საჰარის ფარგლებში მთლიანად ან ნაწილობრივ მოქცეულია 11 სახელმწიფო: მაროკო, ალჟირი, ტუნისი, ლიბია, ეგვიპტე, დასავლეთი საჰარა, მავრიტანია, მალი, ნიგერი, ჩადი, სუდანი. საჰარის უდიდესი ნაწილი უწყლო და უსიცოცხლოა, რადგან მისთვის დამახასიათებელია მეტად მკაცრი და გაუსაძლისი ბუნებრივი პირობები: ზაფხულში გამორჩეულად დიდი სიცხე (ჩრდილში ტემპერატურა +40-50 გრადუსს აღწევს); დიდი სიმშრალე (წლიური ნალექი თითქმის ყველგან 100 მმ-ზე ნაკლებია, ხოლო ზოგან წვიმა წლობის განმავლობაში არ მოდის); ძლიერი ხანგრძლივი ქარები; ტემპერატურის დიდი დღე-ღამური რყევები (ამპლიტუდები), როდესაც დღისით პაპანაქებაა, ხოლო ღამით ყინავს. გაუდაბნოების უწყვეტი პროცესის გამო საჰარის ფართობი იზრდება. საჰარის რელიეფის დამახასიათებელი ფორმებია ბარხანი (თურქ.) და დიუნი.
აბატი

აბატი ( < < — „მამა“) — საეკლესიო ტიტული, რომელიც საუკუნის დასაწყისში ენიჭებოდა რომის კათოლიკურ ეკლესიაში მამათა მონასტრის წინამძღვარს (დედათა მონასტრის წინამძღვარი – აბატისა, ). თავდაპირველად აბატს ირჩევდნენ ბერ-მონაზვნები, ამტკიცებდა ეპისკოპოსი. აბატი განაგებდა მონასტრსა და სამონასტრო მამულს. საუკუნიდან სააბატოს საქმეებში ეპისკოპოსები ერეოდნენ და ხშირად აბატად თავისთვის სასურველ პირს ნიშნავდნენ. ზოგი აბატი თავს აღწევდა ეპისკოპოსის გავლენას და უშუალოდ პაპს ემორჩილებოდა. - საუკუნებში სააბატოს ზოგჯერ სათავეში უდგნენ საერო პირები. უფრო გვიან აბატს უწოდებდნენ იმასაც, ვინც სააბატოს შემოსავლით სარგებლობდა. ზოგჯერ აბატად საერთოდ სასულიერო პირსაც მოიხსენიებენ.
აბას-მირზა

აბას-მირზა (; დ. 20 აგვისტო, 1789 — გ. 25 ოქტომბერი, 1833) — ირანის სახელმწიფო მოღვაწე, ფათალი-შაჰის ძე და მემკვიდრე. აზერბაიჯანის ბეგლარბეგი. ირანის სახელმწიფო საქმებისა და საგარეო პოლიტიკის ფაქტობრივი გამგებელი. ძირითად ამოცანად მიაჩნდა ამიერკავკასიიდან რუსეთის განდევნა. სარდლობდა ირანის ლაშქარს რუსეთ-ირანის პირველი (1804-1813) და მეორე (1826-1828) ომების დროს. სცადა ირანის სამხედრო ძალების ევროპულ წესზე რეორგანიზაცია. აბას-მირზამ მჭიდრო კავშირი დაამყარა საქართველოს რუსეთთან შეერთებით უკმაყოფილო ქართველ ფეოდალებთან, რომელთა ერთი ნაწილი თავრიზში მის კარზე იმყოფებოდა. 1828 იძულებული გახდა ხელი მოეწერა რუსეთთან თურქმანჩაის ზავზე და ეცნო ამიერკავკასიაში ირანის სამფლობელოების დაკარგვა.

შვილები
მუჰამედ მირზა (1808–1848)
ბაჰრამ მირზა (1806–1882)
ჯაჰანგირ მირზა (1810–1853).
ბაჰმან მირზა (1810–1884).
ფერიდუნ მირზა (1810–1855)
ისქანდერ მირზა (1810–1856)
ხოსრო მირზა (1811–1883).
ქაჰრამან მირზა.
არდაშირ მირზა (1807–1866)
აჰმად მირზა.
ჯაფარ ყული მირზა.
მუსტაფა ყული მირზა.
მურად მირზა (1822–1882)
მანუჩეჰრ მირზა.
ფერჰად მირზა (1818–1888)
ფირუზ მირზა (1818–1886).
ჰანლარ მირზა (1812–1862)
ბაჰადურ მირზა.
მუჰამედ რაჰიმ მირზა.
მეჰდი ყული მირზა (1812–1854)
ჰამზა მირზა.
ილდირიმ ბაიეზიდ მირზა.
ლუთფულაჰ მირზა.
მუჰამედ ქერიმ მირზა.
ჯაფარ მირზა.
აბდულა მირზა.
მეჰდიზადე

აბას საჰათ მეჰდიზადე, აბას-ყული ალი აბას-ოღლუ (; დ. 1874, შემახა — გ. 11 ივლისი, 1918, განჯა) — აზერბაიჯანელი პოეტი, დრამატურგი, მთარგმნელი, საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
მიიღო სამედიცინო განათლება თეირანში. პირველი ლექსები 1898 წელს გამოაქვეყნა. ლექსების პირველი კრებული "გატეხილი საზი" 1912 წელს გამოსცა. მეჰდიზადე რომანტიკოსია. მისი ადრეული პერიოდის პოეზია ტრადიციული -აღმოსავლურია. სტატიაში "როგორი უნდა იყოს ახალი პოეზია" (1905) მეჰდიზადემ უარყო ლექსთწყობის მოძველებული ფორმები. ავტორია პოემისა "აჰმედის გმირობა" (1912), დრამისა "უმეცრების ნაყოფი" და სხვა. თარგმნიდა რუსული და დასავლეთ ევროპული ლიტერატურის კლასიკოსებს. მეჰდიზადეს ეკუთვნის ნ. ბარათაშვილის "მერანის" პირველი თარგმანი აზერბაიჯანულ ენაზე (1916).
გრიგოლ აბაშიძე

გრიგოლ გრიგოლის ძე აბაშიძე [დ. , ზედა რგანი, ჭიათურის მუნიციპალიტეტი — გ. 29 ივლისი, 1994, თბილისი] — ქართველი პოეტი და პროზაიკოსი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი (1936). აბაშიძის ოჯახი რეპრესირებული იყო სტალინის მმართველობის დროს. ლექსებს აქვეყნებდა 1934 წლიდან. პირველი კრებული გამოსცა 1938 წელს. მისი შემოქმედება ჟანრობრივად მრავალფეროვანია. ავტორია ისტორიული და თანამედროვე თემაზე დაწერილი მრავალი ლექსისა, ლექსთა ციკლებისა — „სამხრეთის საზღვარზე“ (1949), „ლენინი სამგორში“ (1950, ორივე ციკლისთვის — სახელმწიფო პრემია, 1951), „თუნდ დავიარო მთელი სამყარო“ (1959), რომლებშიც საბჭოთა პოეზიის პათოსი და კონფორმიზმი დაკავშირებულია სამყაროს ლირიკულ და რომანტიკულ აღქმასთან.

აბაშიძის ლირიკული ლექსების თემაა ბრძოლა მეორე მსოფლიო ომის წლებში („მტრები“, 1941; „გაზაფხული“, 1945; „მას დიდება“, 1944; „ძლევამოსილი“, 1945). აბაშიძის შემოქმედებაში ახალი სახით აღდგა ტრადიცია კლასიკური პოემისა მკაფიოდ ჩამოყალიბებული სიუჟეტით და გამოკვეთილი ხასიათებით („გიორგი “, 1942; „ძლევის ქედი“, 1943; „ზარზმის ზმანება“, 1946; „ციხის ლეგენდა“). საქართველოს წარსულს ეხება აბაშიძის ისტორიული რომანები „ლაშარელა“ (1957), „დიდი ღამე“ (1963). ამ თხზულებებში ასახულია – საუკუნეების მიჯნაზე ქართველი ხალხის მიერ გადატანილი ტრაგედია, რომელშიც მწერალმა შეძლო ჩაექსოვა შორეული მომავლის ოპტიმისტური პერსპექტივებიც. ხოლო მოთხრობები „ქვევრი“ (1961 — სათაურით „შემოღამება ქვევრში“), „ცხოვრება წინ არი“ (1964) და რომანი „ყორნალი“ (1967) მწერლის დროების აქტუალურ პრობლემებს ეხება. მასვე ეკუთვნის პიესა „მოგზაურობა სამ დროში“ (1961), რომელიც ხელოვნების დანიშნულების თემას აშუქებს, აგრეთვე მრავალი საბავშვო ლექსი და პოემა. თარგმნა ა. მიცკევიჩის, ი. ნერუდას, პეტეფის, მ. ემინესკუს, ხ. ბოტევის, ი. ვაზოვისა და სხვების ლექსები და პოემები. აბაშიძის ნაწარმოებები თარგმნილია უცხოურ ენებზე.

იყო ჟურნალ „ნიანგის“, „დროშისა“ და „მნათობის“ რედაქტორი. 1967 წლიდან საქართველოს მწერალთა კავშირის პირველი მდივანი, ხოლო 1973 წლიდან — თავმჯდომარე. 1970-იდან სსრკ მწერალთა კავშირის სამდივნოს წევრი. 1979 წელს აირჩიეს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილ წევრად.

დასაფლავებულია დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

პოლიტიკური მოღვაწეობა
სკკპ წევრი 1944 წლიდან. იყო სსრკ უმაღლესი საბჭოს – მოწვევის დეპუტატი. საქართველოს სსრ უმაღლესის საბჭოს მოწვევის დეპუტატი.

შემოქმედება
არყოფნისაკენ : ლექსები (ავტორი). — თბილისი, „ეროვნული მწერლობის“ გამ-ბა და სტ., 2009. — 64გვ.. — 978-99928-0-159-8
„სამძიმარი“ : რომანი (ავტორი). — თბილისი, მერანი, 1986. — 243გვ.
რჩეული ლექსები (მთარგმნელი). — თბილისი, მერანი, 1983. — 82გვ.
„ყორნალი'“ : რომანი (ავტორი). — თბილისი, მერანი, 1977. — 435გვ.
„ცოტნე ანუ ქართველთა დაცემა და ამაღლება“ : რომანი (ავტორი). — თბილისი, ნაკადული, 1975. — 445გვ.
„დიდი ღამე“ : რომანი (ავტორი). — თბილისი, საბჭ. საქართველო, 1968. — 455გვ.
„ლაშარელა“ : მეცამეტე საუკუნის ქრონიკა (ავტორი). — თბილისი, სახელგამი, 1957. — 329გვ.

ჯილდოები
მინიჭებული ჰქონდა სოციალისტური შრომის გმირის წოდება (1974), 2 ლენინის ორდენით, შრომის წითელი დროშისა და „საპატიო ნიშნის“ ორდენები.
თამარ აბაშიძე

თამარ ასლანის ასული აბაშიძე (დ. 15 მაისი, ზესტაფონი, საქართველო ― გ. 16 მაისი, 1960, თბილისი) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1950).

ბიოგრაფია
სწავლობდა დონის როსტოვის დრამატულ სტუდიაში. მოღვაწეობა დაიწყო ჭიათურის თეატრში (1913), იყო გორის დრამატული თეატრისა (1939–1940) და ჭიათურის დრამატული თეატრის (1949–1960) მსახიობი. განასახიერა ხანუმას (აქვსენტი ცაგარელის „ხანუმა“), რიფსიმეს (ზურაბ ანტონოვის „მზის დაბნელება საქართველოშო“), მელანოსა და ელენეს (დავით კლდიაშვილის „სამანიშვილის დედინაცვალი“), კრუჩინინას (ალექსანდრე ოსტროვსკის „უდანაშაულო დამნაშავენი“), ვასა ჟელეზნოვას (მაქსიმ გორკის „ვასა ჟელეზნოვა“), კატარინას (უილიამ შექსპირის „ჭირვეული ცოლის მორჯულობა“), ბერსენიევას (ბორის ლავრენიოვის „რღვევა“), იოკასტეს (სოფოკლეს „ოიდიპოს მეფე“) და სხვა როლები.

ფილმოგრაფია
1954: „ჭრიჭინა“ (ელპიტე) რეჟ. სიკო დოლიძე, ლევან ხოტივარი
1956: „ჩვენი ეზო“ (დათოს ბებია) რეჟ. რევაზ (რეზო) ჩხეიძე

ჯილდოები და აღიარება
1945 : მედალი „სამამულო ომში თავდადებული შრომისთვის“
1945 : მედალი „კავკასიის დაცვისათვის“
1950 : საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი
ჰაიდარ აბაშიძე

ჰაიდარ ალის ძე აბაშიძე (დ. 15 აგვისტო, 1893, ბათუმი — გ. 29 დეკემბერი, 1965, თბილისი) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, პუბლიცისტი, პედაგოგი. სანჯაყ-ბეგ აბაშიძეთა შთამომავალი, საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრი.

ბიოგრაფია
სწავლა დაიწყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ბათუმის სკოლაში. 1905–1908 წლებში სწავლობდა ოსმალეთში. შემდეგ დაბრუნდა ბათუმში და 1912 წელს დაამთავრა საქალაქო სასწავლებელი. 1913 წლიდან მასწავლებლობდა. აქვეყნებდა წერილებს ქართულ პრესაში სამხრეთ საქართველოსა და აჭარის მდგომარეობის შესახებ. ოსმალთა მიერ ძალით გამაჰმადიანებულ ქართველებში აღვივებდა ეროვნულ თვითშეგნებას, ილაშქრებდა პანთურქიზმისა და პანისლამიზმის წინააღმდეგ. პირველი მსოფლიო ომის დროს ხალხს განუმარტავდა ომის ნამდვილ მიზნებს. მისი ინიციატივით აჭარაში გაიხსნა ქართული სკოლები. 1916 წელს აჭარიდან გადაასახლეს. 1918–1920 წლებში იყო „სამუსლიმანო საქართველოს განმათავისუფლებელი კომიტეტის“ აქტიური წევრი. მოითხოვდა მემამულური მიწათმფლობელობის ლიკვიდაციას და გლეხებისათვის მიწის უსასყიდლოდ გადაცემას. მისი ინიციატივით აჭარაში გაიხსნა ქართული სკოლები. 1919–1921 წლებში იყო საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრი სოციალ-დემოკრატიული პარტიიდან. იყო სამუსლიმანო საქართველოს მეჯლისის წევრი.

1921 წელს საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ დარჩა საქართველოში. 1921-1932 წლებში მუშაობდა ჭიათურის შავი ქვის მრეწველობაში. ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების გამო სამსახურს თავი დაანება და საცხოვრებლად თბილისში გადავიდა. 1961 წელს დააჯილდოვეს აჭარის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის საპატიო სიგელით, მეორე მსოფლიო ომში საბჭოთა ხელისუფლების გამარჯვებაში შეტანილი წვლილისათვის.

გარდაიცვალა 1965 წლის 29 დეკემბერს. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მის გვერდით პანთეონში დასაფლავებულია მისი მეუღლე — მარგალიტა ყაფლანის ასული წერეთელი (დ. 15 მაისი, 1900, სოფელი პერევისა, ახლანდელი ჭიათურის მუნიციპალიტეტი — გ. 2 სექტემბერი, 1979, თბილისი). თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.
მემედ აბაშიძე

მემედ იბრაჰიმის ძე აბაშიძე, მემედ-ბეგი (დ. 18 იანვარი, 1873, ბათუმი — გ. 1937) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, მწერალი, პუბლიცისტი. სანჯაყ-ბეგ აბაშიძეთა შთამომავალი. სტალინური რეპრესიების მსხვერპლი.

ბიოგრაფია
დაწყებითი განათლება მიიღო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ბათუმის სკოლაში. მამის ხელმძღვანელობით დაეუფლა არაბულ, სპარსულ და თურქულ ენებს. სამოღვაწეო ასპარეზზე გამოვიდა საუკუნის დასაწყისში. სისტემატურად ბეჭდავდა პუბლიცისტურ წერილებს ქართულ პრესაში. აქტიურად იბრძოდა მუსლიმან ქართველთა ეროვნული თვითშეგნების ამაღლებისა და საქართველოს ერთიანობისათვის, რის გამოც რამდენიმეჯერ დააპატიმრეს და გადაასახლეს. 1917 წელს დაბრუნდა ბათუმში. ხელმძღვანელობდა ქართველ მუსლიმანთა საქველმოქმედო საზოგადოებას. 1918 წელს პროტესტით შეხვდა აჭარაში შეჭრილ ოსმალეთის იმპერიის ჯარს, რისთვისაც დააპატიმრეს და ტრაპიზონის ციხეში ჩასვეს. საპატიმროდან გაიქცა, ჩამოვიდა თბილისში და სათავეში ჩაუდგა „სამუსლიმანო საქართველოს განმათავისუფლებელ კომიტეტს“. 1919 –1921 წლებში რედაქტორობდა გაზეთ „სამუსლიმანო საქართველოს“. მონაწილეობდა აჭარაში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარებისათვის ბრძოლაში. იყო საოლქო რევკომის წევრი, მუშაობდა სხვადასხვა საპასუხისმგებლო თანამდებობაზე. 1937 წელს დახვრიტეს სტალინური რეპრესიების დროს.

ქართულად თარგმნა ომარ ხაიამის, ნამიქ ქემალის ნაწარმოებები. ავტორია რამდენიმე მოთხრობისა. თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.
ივანე (ვანიკო) აბაშიძე

ივანე (ვანიკო) დავითის ძე აბაშიძე (დ. 29 იანვარი [ძვ. სტ. 17 იანვარი], 1896, ქუთაისი — გ. 1937) — ქართველი მსახიობი. მსახიობ დოდო აბაშიძის მამა.

ბიოგრაფია
სწავლობდა თბილისის კონსერვატორიაში (1920–1922), აკაკი ფაღავას დრამატულ სტუდიაში (1922–1926). 1924–1936 იყო რუსთაველის სახელობის თეატრის მსახიობი. განასახიერა სოლომონ მორბელაძის (სერგო კლდიაშვილის „შემოდგომის აზნაურები“ დავით კლდიაშვილის მოთხრობების მიხედვით), იბრაჰიმის (სანდრო შანშიაშვილის „ანზორი“, ვსევოლოდ ივანოვის „ჯავშნოსან 14-69-ის“ მიხედვით) და სხვა სახასიათო და კომედიური როლები. დადგა შალვა დადიანის „ნინოშვილის გურია“ (ეგნატე ნინოშვილის მოთხრობების მიხედვით), სერგო კლდიაშვილის „შემოდგომის აზნაურები“, გრიგოლ ბუხნიკაშვილის „ნაბიჭვარი“ (ვასილ შკვარკინის კომედია „სხვისი ბავშვის“ მიხედვით). საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1934). ე. წ. შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის (შინსახკომი) „დიდი სამეული“-ს განკარგულებით დახვრეტილ იქნა 1937 წელს. სიკვდილის შემდეგ რეაბილიტირებულია.
იასონ აბაშიძე

იასონ ლევანის ძე აბაშიძე (დ. , სოფ. ზემო ალვანი, ახმეტის რაიონი — გ. 5 თებერვალი, 1990, თბილისი) — ქართველი მეტყევე.

ბიოგრაფია
1928 წელს დაამთავრა თსუ აგრონომიული ფაკულტეტის სატყეო განყოფილება. 1960–1982 წლებში იყო საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის ზოგადი მეტყევეობისა და დენდროლოგიის კათედრის გამგე. დაამუშავა საქართველოს ტყის კულტურების განვითარების, დენდროლოგიისა და მთიან ადგილებში სატყეო მეურნეობის წარმოების საკითხები.

აბაშიძე იყო სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (1959), საქართველოს სსრ დამსახურებული მოღვაწე (1964), სკკპ-ს წევრი. დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის“ ორდენითა და მედლებით.
ჰუნდერტვასერჰაუსი

ჰუნდერტვასერჰაუზი (გერმ. ) — მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლი ვენაში, ავსტრია, შექმნილი ავსტრიელი ხელოვანი ფრიდენშრაიხ ჰუნდერტვასერის პროექტის მიხედვით. ვენის ეს ლენდმარკი მდებარეობს მესამე ბეცირკეში, კეგელგასეს 34-38-ში (48°12′26″, 16°23′39″).

შენობა აიგო 1983-86 წლებში უნივ. პროფესორ-არქიტექტორების იოზეფ კრავინასა და პეტერ პელიკანის მიერ. შენობას ახასიათებს უსწორმასწორო იატაკები, სახურავზე მიწა და ბალახი, დიდი ზომის ხეები ოთახებში, რომელთა ტოტები ფანჯრებიდან გამოდის. ჰუნტერტვასერს შენობის პროექტისთვის გასამრჯელო არ აუღია, განაცხადა რა, რომ ამ შენობის ჩადგმით მან ეს ადგილი რაიმე სიმახინჯისგან გადაარჩინა.

შენობაში 52 ბინა, ოთხი ოფისი, 16 კერძო და 3 კომუნალური ტერასა, 250 ხე და ბუჩქია. ჰუნდერტვასერის სახლი ავსტრიის ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ ღირშესანიშნაობად იქცა და ამ ქვეყნის კულტურულ მემკვიდრეობად იქნა აღიარებული.

ჰუნდერტვასერის სხვა სახლები
მსგავსი შენობები აშენებულა და დღესაც შენდება სხვა ადგილებში. 1992 წელს ჰუნდერვასერის სახლი აიგო პლოხინგენში, 1999 წელს დარმშტადტში, ხოლო 2004 წელს კიდევ ერთი ჰუნდერტვასერის სახლის მშენებლობა დაიწყო მაგდებურგში.
აბაშიძეები

აბაშიძეები — ფეოდალური საგვარეულო იმერეთში, ქართლსა და კახეთში. პირველი დოკუმენტური ცნობა ამ საგვარეულოს შესახებ საუკუნის ნახევარს ეკუთვნის. აბაშიძეები განსაკუთრებით დაწინაურდნენ იმერეთის სამეფოში. - საუკუნეების მიჯნაზე ზემო იმერეთში ჩამოყალიბდა აბაშიძეების სათავადო, რომელიც განსაკუთრებით გაძლიერდა საუკუნის მიწურულსა და საუკუნის ნახევარში. ამ დროს აბაშიძეების სახლი ფლობდა 78 სოფელს, რამდენიმე ეკლესია-მონასტერს, 1500 კომლ ყმას, ჩხერის, სვერის, ნავარძეთის, კაცხისა და სხვა ციხესიმაგრეებს. აბაშიძეები იყვნენ იმერეთის მეფის უძლიერესი ვასალები. ხშირად მათი ნებისამებრ წყდებოდა იმერეთის მეფეთა ტახტზე ასვლა-დარჩენის საკითხი. აბაშიძე გიორგი-მალაქია 1701-1707 წლებში იმერეთის ფაქტობრივი მმართველი იყო. 1774 ერეკლე -მ თავის სიმამრს ზაალ აბაშიძესა და მის შვილებს კახეთში უბოძა ყმა-მამული. კახეთის აბაშიძეები მათგან მომდინარეობენ. იმერელი აბაშიძეების განაყოფად მიიჩნევენ ქართლის აბაშიძეებსაც. საუკუნის ნახევარში იმერელი აზნაური აბაშიძეები ბათუმის მხარეში ჩასახლდნენ, გამაჰმადიანდნენ და ოსმალეთის მთავრობისაგან სანჯაყ-ბეგობა მიიღეს.
აბგა

აბგა — პატარა ნივთების ჩასალაგებელი, მხარიღლივ გადასაკიდი ჩანთა (შალის, აბრეშუმის, ტილოს ან ტყავის). აბგით დაჰქონდათ ხელნაწერი წიგნები და გრაგნილები, საგზალი, ხელსაქმე და სხვა. დასტაქრები აბგაში აწყობდნენ სამკურნალო იარაღებსა და წამლებს. „აბგის წამლებს“ წვრილი ვაჭრებიც დაატარებდნენ სოფლებში გასაყიდად.