iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
უილიამ კელინი

უილიამ კელინ უმცროსი (დაიბადა 1957 წლის 23 ნოემბერს) - ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიოლოგ-მეცნიერი. იგი არის ჰარვარდის უნივერსიტეტის და დანა-ფარბერის კიბოს ინსტიტუტის მედიცინის პროფესორი . მისი ლაბორატორია სწავლობს სიმსივნეების სუპრესორულ ცილებს. 2016 წელს კელინმა მიიღო ალბერტ ლასკერის ჯილდო ფუნდამენტური სამედიცინო კვლევებისთვის და პრინცესა ტაკამაცუს ჯილდო . მან ასევე მოიპოვა ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში 2019 წელს, პიტერ რედკლიფთან და გრეგ სემენზასთან ერთად .

ადრეული ცხოვრება და განათლება
კელინი დაიბადა ნიუ იორკში 1957 წლის 23 ნოემბერს. კელინმა მიიღო ბაკალავრის ხარისხი მათემატიკასა და ქიმიაში დიუკის უნივერსიტეტში, ხოლო მაგისტრის ხარისხი მიიღო 1982 წელს. მან რეზიდენტურა გაიარა ჯონს ჰოპკინსის მედიცინის სკოლაში, ხოლო ონკოლოგიური პრაქტიკა მიიღო დანა – ფარბერის კიბოს ინსტიტუტში . ბაკალავრის ხარისხის მიღების შემდეგ აღმოაჩინა, რომ სამეცნიერო კვლევები არ იყო მისი ძლიერი მხარე, ამიტომ გადაინაცვლა ლაბორატორიული კვლევის მიმართულებით -ის , დევიდ ლივინგსტონის ლაბორატორიაში, სადაც მან წარმატებას მიაღწია რეტინობლასტომას შესწავლაში. 1992 წელს მან დააარსა საკუთარი ლაბორატორია – ში, სადაც მან გამოიკვლია კიბოს მემკვიდრეობითი ფორმები, როგორიცაა ფონ ჰიპელ – ლინდაოს დაავადება. იგი გახდა პროფესორი ჰარვარდის სამედიცინო სკოლაში, 2002 წელს.

კარიერა
იგი გახდა ასისტენტ-დირექტორი, ძირითადი მეცნიერებების დანა-ფარბერ / ჰარვარდის კიბოს ცენტრში 2008 წელს. დანა – ფარბერში ჩატარებული კვლევისას ყურადღება გაამახვილა სუპრესიულ გენებში მუტაციების განვითარებაზე კიბოს მიმდინარეობისას. მისი შრომა, ძირითადად, ეფუძნებოდა რეტინობლასტომის, ფონ ჰიპელ – ლინდაოს და 53 -ის სიმსივნეების სუპრესიული გენის საკითხებს.

მისი ნამუშევრები დაფინანსებულია ჯანმრთელობის ეროვნული ინსტიტუტის, ამერიკული კიბოს საზოგადოების, დორის დუკის საქველმოქმედო ფონდის და სხვების მიერ.

ის მსახურობს სამეცნიერო პროგრამების ვიცე-თავმჯდომარედ დეიმონ რუნიონის კიბოს კვლევის ფონდის საბჭოში

კვლევა
დოქტორის ხარისხის მიღების შემდეგ, კელინმა 1993 წელს დანა-ფარბერის ინსტიტუტში შექმნა ლაბორატორია, რათა გაეგრძელებინა კვლევა სიმსივნის ჩახშობის შესახებ. იგი დაინტერესდა ფონ ჰიპელ – ლინდაოს დაავადებით . სიმსივნეები, რომლებიც გამოწვეული იყო გენის მუტაციით, ანგიოგენეზური იყო, ქმნიდა სისხლძარღვებს, რომლებიც გამოყოფდა ერითროპოეტინს , ჰორმონი, რომელიც სხეულის მექანიკის ნაწილია, ჰიპოქსიაზე, ან სისხლში ჟანგბადის დაბალ დონეზე რეაგირების მომხდენი. კელინმა ჰიპოთეზა წამოაყენა, რომ შეიძლება არსებობდეს კავშირი სიმსივნეების წარმოქმნასა და ორგანიზმში ჟანგბადის დეფიციტის გამოვლენას შორის. კელინის სამუშაო შეესაბამებოდა პიტერ რედკლიფის და გრეგ სემენზას შრომებს(- ). კელინის ნაშრომში დადგინდა, რომ ცილა ხელს შეუწყობს - ის რეგულირებას, ხოლო იმ საგნებში, სადაც ცილები არ იყო წარმოდგენილი, წარმოქმნიდა - ს და მიგვიყვანდა კიბოს წარმოქმნამდე. კელინის, რედკლიფისა და სემენზას ერთობლივი მუშაობის შედეგად გამოვლენილია გზა- უჯრედები როგორ გამოავლენენ და რეაგირებენ სისხლში ჟანგბადის დონეზე. მათმა შრომამ საფუძველი ჩაუყარა ანემიით და თირკმელების უკმარისობით დაავადებული პაციენტებისთვის წამლების შექმნას.

პირადი ცხოვრება
უილიამ კელინი დაქორწინებული იყო მკერდის კიბოს ქირურგ კაროლინ კელინზე, 1988 წლიდან, მის გარდაცვალებამდე, 2015 წლამდე. მათ ორი შვილი ჰყავთ.

ჯილდოები
ცნობები
დესკაბესადო-გრანდე

დესკაბესადო-გრანდე — სტრატოვულკანი ცენტრალურ ჩილეში, მაულეს რეგიონში. სიმაღლე 3953 მ. დაფარულია ყინულით ამოვსებული 1,4 კმ სიგანის კალდერით და სახელი ეწოდა ბრტყელი ზედაპირის მქონე ფორმის გამო, სადაც „“ ესპანურიდან „თავმოკვეთილს“ აღნიშნავს. უფრო პატარა 500 მ სიგანის კრატერი განლაგებულია კალდერის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, სადაც მოქმედი ფუმაროლები შეინიშნება. ვულკანი აგებულია ანდეზიტებითა და რიოდაციტებით, არის პიროკლასტური ნაკადების ნალექებიც. საერთო მოცულობა დაახლოებით 30 კუბური კილომეტრია. სამხრეთით, 7 კმ-ში მდებარე ვულკან სერო-ასულთან ერთად შეადგენს ფართო ვულკანური მინდვრის ნაწილს. დესკაბესადო-გრანდეს უკანასკნელი ამოფრქვევა დაფიქსირდა 1932 წლის ივნისს.
ალაჭნის წმინდა გიორგის ეკლესიის კომპლექსი

ალაჭნის წმინდა გიორგის ეკლესიის კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ალაჭანში, სოფლიდან 1 კილომეტრზე, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. კომპლექსში შედის ეკლესია, სამრეკლო და გალავანი.

ეკლესია დარბაზულია (6,3 3,5 მეტრი) დგას გალავნით შემოვლებული ეზოს შუა ნაწილში. ეკლესიას ორი გვიანდელი მინაშიენი აქვს: ერთი სამხრეთიდან, მეორე ჩრდილოეთიდან, რომელიც ეკლესიაზე რამდენამდე მოკლეა. მისი აღმოსავლეთ კედელი ეკლესიის აღმოსავლეთ კედლის ხაზზე მდებარეობს, ჩრდილოეთისა კი გალავანზეა მიშენებული. ეკლესია და მინაშენები სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობითაა ნაგები. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: შემორჩენილია ეკლესიისა და სამხრეთ მინაშენის კამაროვანი გადახურვა, თითქმის მთლიანადაა დანგრეული ეკლესიის სამხრეთ კედელი, ეკლესიის განივ კედლებს საფასადო წყობის დიდი ნაწილი ჩამოშლილი აქვს. მისგან ამჟამად წირთხლების ქვედა ნაწილებიღაა დარჩენილი. მეორე კარი, რომლითაც ეკლესია ჩრდილოეთ მინაშენს უკავშირდება, ჩრდილოეთ კედლის შუა ნაწილშია. იგი ორივე მხრიდან ბრტყლადაა გადახურული. ეკლესიის აფსიდი ნახევარწრიული ფორმისაა. აფსიდის ნახევარწრიული თაღი მთლიანად შირიმითაა ნაწყობი და შირიმის პროფილირებულ იმპოსტებს ეყრდნობა. შირიმით იყო ნაგები კამარაც, რომლისგანაც მცირე ნაწილიღაა დარჩენილი. კამარის საყრდენად დასავლეთ კედელში შირიმით ნაწყობი საბჯენი თაღია გამოყვანილი, იგი შირიმისავე კონსოლებზეა დაყრდნობილი.

გალავანი გეგმით კვადრატულია, რომელსაც ერთი კუთხე მომრგვალებული აქვს. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით. ამჟამად გალავნის კედლები 1,8-2,5 მეტრი სიმაღლეზეა შემორჩენილი. გალავნის სამხრეთ დასავლეთით კუთხეში გეგმით კვადრატული ორსართულიანი სამრეკვლოა. მისი ქვედა ნაწილი კარიბჭეა. სართულის ჩრდილო აღმოსავლეთით კუთხეში, კედლის სისქეში, პატარა, გეგმით კვადრატული სამალავია. გალავანი ისე დანგრეული ამჟამად რომ მისი დანიშნულების გარკვევა ვერ ხერხდება. კომპლესის აღმოსავლეთით დგას დაახლოებით 25 მეტრის მანძილზე, ნატეხი ქვით ნაგები, გეგმისთ სწორკუთხა კოშკი. იგი ორი სართულის სიმაღლეზეა შემორჩენილი და ზემოთკენ შესამჩნევად ვიწროვდება. შენორჩენილი კედლები შიგნით და გარედან ყრუა. შემორჩენილია მხოლოდ სართულშუა გადახურვის კოჭების საყრდენი ბუდეები.
რუბენ ორბელი

რუბენ ორბელი ; დ. 26 იანვარი (7 თებერვალი) 1880, ნახიჩევანი — გ. 9 მაისი 1943, მოსკოვი) — პროფესორი, ჰუმანიტარულ დისციპლინათა მასწავლებელი, არქეოლოგი, მიიჩნევა წყალქვეშა არქეოლოგიის ფუძემდებლად საბჭოთა კავშირში.

მეცნიერ-მკვლევართა დინასტია
ლეონ ორბელი — რუბენ ორბელის უმცროსი ძმა. სომეხი ფიზიოლოგი, სამედიცინო სამსახურის გენერალ-პოლკოვნიკი, მეცნიერი. ის იყო სსრკ-სა და სომხეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის პროფესორი. ლეონ ორბელი ფიზიოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი გახდა 1950 წელს.
იოსებ ორბელი — რუბენ ორბელის უმცროსი ძმა. ეთნიკურად სომეხი საბჭოთა აღმოსავლეთმცოდნე და აკადემიკოსი. იოსებ ორბელი ხელმძღვანელობდა ერმიტაჟის მუზეუმს ლენინგრადში 1934– 1951 წლებში. იოსები ორბელი არის სომხეთის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის დამაარსებელი და პირველი პრეზიდენტი 1943–1947 წლებში.
რუსუდან ორბელი — რუბენ ორბელის ქალიშვილი. საბჭოთა აღმოსავლეთმცოდნე, ქართველოლოგი და არმენოლოგი, რუსულენოვანი საბჭოთა საბავშვო მწერალი ქალი.
რობერტ მერტონი

რობერტ კოქს მერტონი (დ. 31 ივლისი, 1944 ) — ამერიკელი ეკონომისტი, ნობელის პრემიის ლაურეატი ეკონომიკის მეცნიერებაში და მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტის სლოუნის მენეჯმენტის სკოლის პროფესორი. ცნობილია მისი პიონერული წვლილისთვის უწყვეტი ფინანსების საკითხში, განსაკუთრებით ბლექ-შოულზ-მერტონის მოდელის შემუშავებისათვის. 1993 წელს მერტონმა დააარსა ფონდი გრძელვადიანი კაპიტალის მენეჯმენტი.

1997 წელს მაირონ შოულზთან ერთად მიანიჭეს ნობელის პრემია ეკონომიკურ მეცნიერებებში „წარმოებული ფასიანი ქაღალდების ღირებულების განსაზღვრის ახალი მეთოდისთვის“.

ბიოგრაფია
მერტონი დაიბადა ნიუ – იორკში, ებრაელი მამის სოციოლოგი რობერტ კ. მერტონისა და დედის, სუზან კარჰარტის ოჯახში. დედა "სამხრეთ ნიუ-ჯერსის სამხრეთ-ამერიკული მეთოდისტის / კვაკერთა ოჯახიდან" იყო. ის გაიზარდა ჰასტინგსი-ჰადსონში, ნიუ–იორკი. მან მოიპოვა ბაკალავრის ხარისხი სამეცნიერო მათემატიკის ინჟინერიაში კოლუმბიის უნივერსიტეტის ინჟინერიისა და გამოყენებითი მეცნიერების სკოლიდან. კალიფორნიის ტექნოლოგიის ინსტიტუტისგან მიიღო მეცნიერების მაგისტრის ხარისხი და ეკონომიკის დოქტორის წოდება მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტიდან 1970 წელს პოლ სამუელსონის ხელმძღვანელობით. შემდეგ შეუერთდა მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტის სლოუნის მენეჯმენტის სკოლის ფაკულტეტს, სადაც ასწავლიდა 1988 წლამდე. შემდგომში მერტონი გადავიდა ჰარვარდის უნივერსიტეტში, სადაც იყო ბიზნესის ადმინისტრირების პროფესორი 1988 წლიდან 1998 წლამდე. იგი იყო 1998–2010 წლებში ჯონ და ნითი მაკარტურის უნივერსიტეტის პროფესორი. ის მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის სლოუნის მენეჯმენტის სკოლას შეუერთდა 2010 წელს, სადაც ის გახდა ემერიტუსი.

კარიერა
რობერტ მერტონი არის მენეჯმენტის სკოლის დამსახურებული პროფესორი საფინანსო საკითხებში მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის სლოუნის მენეჯმენტის სკოლაში. ის არის გრძელვადიანი კაპიტალის მენეჯმენტის ფონდის მუდმივი მეცნიერი, სადაც მან შეიმუშავა შემდეგი თაობის საპენსიო მენეჯმენტის გადაწყვეტის სისტემა, რომელიც ეხება ტრადიციულ განსაზღვრულ სარგებელსა და განსაზღვრულ შენატანურ გეგმებთან დაკავშირებულ ხარვეზებს. მერტონი არის ემერიტუსი ჰარვარდის უნივერსიტეტში. იგი იყო ჯორჯ ფიშერ ბეიკერის ბიზნესის ადმინისტრირების პროფესორი (1988–98) და ჯონ და ნითი მაკარტურის უნივერსიტეტის პროფესორი (1998–2010) ჰარვარდის ბიზნესის სკოლაში. იგი ადრე მსახურობდა სლოუნის სკოლის საფინანსო ფაკულტეტზე 1970 წლიდან 1988 წლამდე. მერტონმა 1997 წელს მიიღო ეკონომიკის მეცნიერებებში ალფრედ ნობელის პრემია, „წარმოებული ფასიანი ქაღალდების ღირებულების განსაზღვრის ახალი მეთოდისათვის“. ის არის ამერიკის ფინანსთა ასოციაციის პრეზიდენტი, მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრი და ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის თანამშრომელი. იგი თვრამეტი უნივერსიტეტიდან იღებს საპატიო ხარისხს.

პირადი ცხოვრება
მერტონი დაქორწინდა ჯუნ როუზზე 1966 წელს. ისინი დაშორდნენ 1996 წელს. მათ სამი შვილი ჰყავთ: ორი ვაჟი და ერთი ქალიშვილი.
ივანე ბალიაშვილი

ივანე ბალიაშვილი (დ. 23 სექტემბერი, 1947, ახალციხე) — ქართველი თანამდებობის პირი, ინჟინერი.

1972 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სატრანსპორტო ფაკულტეტი. 1979-1989 წლებში იყო ნინოწმინდის რაისაბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარე. 1989-1991 წლებში იყო ნინოწმინდის რაიკომის პირველი მდივანი. 1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ახალციხის მაჟორიტარი). მონაწილეობდა აფხაზეთის კონფლიქტში (1992-1993). 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“. 2002-2006 წლებში იყო ახალციხის საკრებულოს თავმჯდომარე. დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის ორდენით (1986) და ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენით (1998).
მარიამ ორახელაშვილი

მარიამ ორახელაშვილი ნამდვილი სახელი მარიამ მიქელაძე (დ. 3 ნოემბერი, 1887, კულაში — გ. 1937) — ქართველი ბოლშევიკი და საბჭოთა პარტიული მოღვაწე. საბჭოთა პარტიული მოღვაწის მამია ორახელაშვილის მეუღლე. 1937 წელს „დიდი წმენდის“ დროს დახვრიტეს.

ბიოგრაფია
რსდმპ-ის წევრი 1906 წლიდან. დაამთავრა პეტერბურგის უცხო ენათა ორწლიანი ქალთა პედაგოგიური ინსტიტუტი; შემდეგ სწავლობდა პეტერბურგის პედაგოგიურ ინსტიტუტში და პეტერბურგის ბესტუჟევის ქალთა უმაღლეს კუსებზე, პარიზის უნივერსიტეტში. 1913 წელს სამშობლოში დაბრუნდა. პირველი მსოფლიო ომის დროს ვლადიკავკაზში პედაგოგიურ მოღვაწეობასთან ერთად პარტიულ მუშაობას ეწეოდა. 1918 წლიდან პედაგოგიური და რევოლუციური მოღვაწეობა განაგრძო ქუთაისში; 1920 წელს მუშობდა საქართველოს კომპარტიის ცკ-ის მდივნად; მონაწილეობდა აღმოსავლეთის ხალხთა ყრილობის მუშობაში ბაქოში; 1920 წლის მიწურულს დაბრუნდა ქუთაისში; 1921 წლის იანვარში საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ხელისუფლებამ დააპატიმრა. სასჯელს იხდიდა ბათუმის ციხეში. გათავისუფლდა საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის შედეგად. განთავისუფლების შემდეგ თბილისში მუშაობდა სხვადასხვა საპასუხიმგებლო თანამდებობაზე, უმთავრესად სახალხო განათლების დარგში; იყო საქართველოს კპ(ბ) ცკ-ის ქალთა განყოფილების გამგე; საქართველოს განათლების სახალხო კომისარი 1931-1933 წლებში. 1932 წლიდან რსფსრ განათლების სახლხო კომისარიატის უმაღლესი სკოლების სამმართველოს უფროსი და კოლეგიის წევრი; სხვადასხვა დროს მისი რედაქტორობით გამოდიოდა ჟურნალები: „მშრომელი ქალი“, „წითელი სხივი“ და სხვ. აქვს შრომები სახალხო განათლებისა და ბავშვთა კომუნისტური აღზრდის საკითხებზე; 1924 წელს მონაწილეობდა კომუნისტ ქალთა საერთაშორისო კონფერენციის მუშაობაში. დააპატიმრეს 1937 წელს; ბრალად ედებოდა მემარჯვენეთა კონტრრევოლუციური ორგანიზაციის წევრობა; იმავე წელს დახვრიტეს.
აფხაზთმცოდნეობა

აფხაზთმცოდნეობა იგივე აფხაზოლოგია — ერთ-ერთი მიმართულება კავკასიოლოგიაში, აფხაზეთის, აფხაზური ენის, აფხაზური ეთნოსის, და აფხაზთა კულტურის კვლევის კომპლექსური მეცნიერება.

აფხაზური ენის არსებობის დამადასტურებელ უძველეს ფაქტობრივ დოკუმენტს წარმოადგენს 40 აფხაზური სიტყვა და წინადადება, რომელიც ცნობილ ოსმალ მოგზაურს ევლია ჩელების გაუკეთებია 1641 წელს. არსებული ჩანაწერი ასევე მიიჩნევა პირველ წვლილად აფხაზოლოგიაში.

დღესდღეობით აფხაზოლოგიის ცენტრად მიიჩნევა დიმიტრი გულიას სახელობის ჰუმანიტარული კვლევების აფხაზური ინსტიტუტი.

აფხაზოლოგიის ბეჭდვით ორგანოს წარმოადგენს — ჟურნალი „აფხაზოვედენიე“ .

აფხაზური ენის კვლევაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს საქართველოს სსრ ფილოლოგებმა. აფხაზური ენის პირველი ლექტორი თსუ-ში იყო ცნობილი ქართველი მეცნიერი სიმონ ჯანაშია.

ცნობილი აფხაზოლოგები
დიმიტრი გულია 
პეტრე უსლარი 
ნიკო მარი 
ნიკოლაი იაკოვლევი 
ვლადისლავ არძინბა 
ბაგრატ შინკუბა 
გიორგი ტურჩანინოვი 
ალექსანდრ ორლოვ-კრეჩმერი 
გიორგი როგავა 
ქეთევან ლომთათიძე
თეიმურაზ გვანცელაძე
ჯორჯ ჰიუიტი 

ასევე ვ. ლუკასენი (ნიდერლანდები), ა. სპრაიტი (ნიდერლანდები), გ. დეეტერსი (გერმანია), კ. ბოუდა (გერმანია), ჯ. დიუმეზილი (საფრანგეთი), ჟ. შარაშიძე (საფრანგეთი), ლ. ტრიგო (აშშ), დ. კეტმანი (აშშ), ბ ბოქსი (აშშ).
ყაბარდო-ბალყარეთის ხატუტა ბერბეკოვის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი

ყაბარდო-ბალყარეთის ხატუტა მუტას ძე ბერბეკოვის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი — ( ) — კლასიკური უნივერსიტეტი, ყაბარდო ბალყარეთისა და ჩრდილოეთ კავკასიის ერთ-ერთი ყველაზე მსხვილი უნივერსიტეტი.

მდებარეობს ყაბარდო-ბალყარეთის დედაქალაქ ნალჩიკში. დაარსებულ იქნა 1957 წლის 5 აპრილს.

1996 წლიდან ატარებს უნივერსიტეტის პირველი რექტორის ხატუტა მუტას ძე ბერბეკოვის (ჩერქეზულად ) სახელს.

უმაღლესი სასწავლებელის სრული სახელწოდება — „უმაღლესი განათლების ფედერალური სახელმწიფო საბიუჯეტო საგანმანათლებლო დაწესებულება“ — .

უმაღლესი სასწავლებლის სრული სახელწოდების ნაცვლად ფართო გამოყენებაშია აბრევიატურა „კა-ბე-გე-უ“ .

სტრუქტურა
კოლეჯები
სამედიცინო კოლეჯი
საინფორმაციო ტექნოლოგიებისა და ეკონომიკის კოლეჯი
პედაგოგიური კოლეჯი
დიზაინის კოლეჯი

ფაკულტეტები
სამედიცინო ფაკულტეტი

ინსტიტუტები
საერთაშორისო განათლების უმაღლესი სკოლა
არქიტექტურის, მშენებლობის და დიზაინის ინსტიტუტი
სოციალური-ჰუმანიტარული ინსტიტუტი
პედაგოგიკის, ფსიქოლოგიისა და ფიზკულტურულ-სპორტული განათლების ინსტიტუტი
ინფორმატიკის, ელექტრონიკისა და რობოტული ტექნიკის ინსტიტუტი
სამართლის, ეკონომიკისა და ფინანსების ინსტიტუტი
ფიზიკისა და მათემატიკის ინსტიტუტი
ქიმიისა და ბიოლოგიის ინსტიტუტი
კვალიფიკაციის ამაღლებისა და პროფესიული გადამზადების ინსტიტუტი
სტომატოლოგიისა და ყბა-სახის ქირურგიის ინსტიტუტი

სახელწოდებების და სტატუსის ქრონოლოგიური ცვალებადობის სია
ლენინის სასწავლო ქალაქი — (1924—1931)
პედაგოგიური შრომითი ფაკულტეტი — (1931—1932)
ყაბარდო-ბალყარეთის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტი — (1932—1957)
ყაბარდო-ბალყარეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტი — (1957—1982)
ყაბარდო-ბალყარეთის ხალხთა მეგობრობის ორდენოსანი სახელმწიფო უნივერსიტეტი — (1982—1996)
ყაბარდო-ბალყარეთის ხატუტა მუტას ძე ბერბეკოვის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი — (1996-ან დღემდე.)

სამეცნიერო ჟურნალები
ჟურნალი „ავსე“ —
ჟურნალი „იზვესტიჲა კა-ბე-გე-უ“ (უნივერსიტეტის ახალი ამბები) —
ჟურნალი „კავკაზოლოგიჲა“ (კავკასიოლოგია) —
ჟურნალი „ჲაზიკ: ისტორიჲა ი სოვრემენნოსტ' “ (ენა: ისტორია და თანამედროვეობა) —
აფხაზეთის ჰუმანიტარული კვლევების ინსტიტუტი

აფხაზეთის დიმიტრი გულიას სახელობის ჰუმანიტარული კვლევების ინსტიტუტი —
მთავარი სამეცნიერო და კვლევითი დაწესებულება აფხაზური ენისა და აფხაზი ხალხის ისტორიისა და კულტურის დარგში.

შედის აფხაზეთის მეცნიერებათა აკადემიის შემადგენლობაში.

აფხაზეთის დიმიტრი გულიას სახელობის ჰუმანიტარული კვლევების ინსტიტუტი მდებარეობს ქალაქ სოხუმში (აფხაზეთი).

რექტორები
არსენ ხაშბა
გიორგი ძიძარია
ვლადისლავ არძინბა
ვასილ ავიძბა
ჰამზათ წადასას სახელობის ენის, ლიტერატურის და ხელოვნების ინსტიტუტი

ჰამზათ წადასას სახელობის ენის, ლიტერატურის და ხელოვნების ინსტიტუტი — სამეცნიერო და კვლევითი ინსტიტუტი, კავკასიოლოგიის მთავარი ცენტრი დაღესტანში და ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი რუსეთში.

ინსტიტუტი დაარსებული იქნა დაღესტნის ავტონომიური რესპუბლიკის განათლების სახალხო კომისრის ალიბეკ ტახო-გოდის (; დარგუულად ) ინიციატივის საფუძველზე ჯერ კიდევ 1925 წელს როგორც სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის დაღესტნის ფილიალი.

1992 წელს რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდიუმის დადგენილების თანახმად სასწავლო დაწესებულება დაიყო ორ უმაღლეს სასწავლებლად ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტად და ენის ლიტერატურისა და ხელოვნების ინსტიტუტად.

ინსტიტუტი მდებარეობს მაჰაჩყალაში, მაჰომეტ ჰაჯიევის ქუჩაზე,

ჰამზათ წადასას (ხუნძურად ) სახელობის ენის, ლიტერატურის და ხელოვნების ინსტიტუტის მიზნებს შორისაა ფუნდამენტალური სამეცნიერო კვლევებისა და გამოყენებითი პროექტების ჩატარება ენათმეცნიერების, ლიტერატურათმცოდნეობის, ფოლკლორისტიკისა და ხელოვნებათმცოდნეობის დარგებში, რამაც ხელი უნდა შეუწყოს დაღესტნელი ხალხების კულტურული მემკვიდრეობის შენარჩუნებასა და განვითარებას.

ჰამზათ წადასას სახელობის ენის, ლიტერატურის და ხელოვნების ინსტიტუტი ინტენსიურად აწარმოებს რეგიონის სოციოლინგვისტური მონიტორინგს.
ადიღეს თემბოთ კერაშის სახელობის ჰუმანიტარული კვლევების რესპუბლიკური ინსტიტუტი

ადიღეს თემბოთ კერაშის სახელობის ჰუმანიტარული კვლევების რესპუბლიკური ინსტიტუტი — სახელმწიფო სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულება.

ინსტიტუტის ძირითადი სპეციალიზაცია — ადიღეელი ეთნოსის კვლევა. ჰუმანიტარული კვლევების რესპუბლიკური ინსტიტუტი ადიღეური ენის, ლიტერატურისა და ისტორიის კვლევაში დამსახურებისათვის, ადიღეს ავტონომიური ოლქის განათლებისა და კულტურის განვითარებაში 1979 წელს დაჯილდოებული იქნა „ღირსების მედლით“.

ადიღეს თემბოთ კერაშის სახელობის ჰუმანიტარული კვლევების რესპუბლიკური ინსტიტუტი წარმოადგენს კავკასიოლოგიის ერთ-ერთ ცენტრს ადიღეური ენების კვლევის საქმეში.

სტატუსის და სახელწოდების ცვლის ქრონოლოგია
1927 წელი — შეიქმნა როგორც „მხარეთმცოდნეობის ინსტიტუტი“.
1934 წელი — მხარეთმცოდნეობის ინსტიტუტმა მიიღო სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის სახელი და ახალი სახელწოდება „ადიღეს ეკონომიკის, ენის, ლიტერატურისა და ისტორიის ინსტიტუტი“.
1992 წელი — სახელწოდების შეცვლა. ეწოდა „ადიღეს ჰუმანიტარული კვლევების რესპუბლიკური ინსტიტუტი“ (აბრევიაციით: არიგი).
2002 წელს ინსტიტუტს მიენიჭა თემბოთ კერაშის (ადიღურად ) სახელი.

სამეცნიერო საქმიანობა
1927—1940 წლები — გამოიცა 22 სამეცნიერო შრომა, რომლის ტირაჟი შეადგენდა დაახლ. 70 000 ეგზემპლარს, შეკრებილ იქნა ფოლკლორულ-მუსიკალური ნაწარმოებებისა და ლინგვისტური ტექსტების ფასდაუდებელი მასალა.
1945—1970 წლები — გამოცემულ იქნა 100 სამეცნიერო შრომა ადიღეელი ხალხის, ისტორიის, ენის, ეთნოგრაფიის შესახებ.

ადიღეს თემბოთ კერაშის სახელობის ჰუმანიტარული კვლევების რესპუბლიკური ინსტიტუტის მთავარ სამეცნიერო მიზანს წარმოადგენს სამეცნიერო შრომებისა და ისტორიული წყაროების გამოქვეყნება, კონფერენციებისა და სხვა სამეცნიერო ღონისძიებების ჩატარება, მეცნიერთა საბჭოს გამართული მუშაობა.

ადიღურის, -ს კვლევა და მისი სოციოლინგვისტური სურათი
ადიღური ენის ან ადიღური ენობრივი ვარიანტების სოციოლინგვისტური სურათი ასეთია:

ადიღეურად ლაპარაკობს დაახლოებით 500 000 კაცი, მათ შორის რუსეთის ფედერაციაში 125 000 (1993 წელი), თურქეთში 278 000 (2000 წელი), იორდანიაში 44 300 (1986 წელი), სირიაში 25 000 (2000 წელი).

აქვს ოთხი დიალექტი: ჭემგუური, აბძახური, ბჟედუღური და შაფსუღური.

სალიტერატურო ენის საფუძველია ჭემგუური დიალექტი, რომელსაც შედარებით მარტივი კონსონანტური სისტემა ახასიათებს.

ადიღეური ეთნოსის წარმომადგენლები ყველა ქვეყანაში (რუსეთი, თურქეთი, იორდანია, სირია) ცხოვრობენ დიგლოსიის ან ბილინგვალიზმის პირობებში.
გიორგი კევლიშვილი

გიორგი კევლიშვილი (დ. უცნობია) — ქართველი სპორტსმენი (მკლავჭიდი), ჭაბუკებს შორის მსოფლიო ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი (2019, კონსტანცა, რუმინეთი, 50 კგ), ჭაბუკებს შორის ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი (2019, ლატრაკი, საბერძნეთი, 50 კგ).

ძირითადი შედეგები
ძირითადი შედეგები
გიორგი კევლიშვილი — ქართული სპორტი
მალხაზ ბარამიძე

მალხაზ ბარამიძე (დ. 18 მარტი, 1935, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, პოლიტიკოსი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ისტორიის ფაკულტეტი. 1958-1961 წლებში იყო ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ლაბორანტი. 1961-1966 წლებში იყო უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1966-1991 — უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1991-1992 წლებში იყო არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „დემოკრატიული პარტია“. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი როგორც აფხაზეთის არ-ის დეპუტატი. 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“. 2009 წლიდან არის პროექტის „აფხაზეთი - ჩვენი სამშობლო“ ავტორთა სამეცნიერო სათათბიროს წევრი. არის 140-მდე გამოქვეყნებული სამეცნიერო ნაშრომის, მათ შორის 5 მონოგრაფიის ავტორი. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი. მიღებული აქვს აფხაზეთის ასსრ უმაღლესი საბჭოს საპატიო სიგელი. სადოქტორო დისერტაციის თემა - „აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთის ძვ.წ. - ათასწლეულების ძირითადი პრობლემები“, დაიცვა 1998 წელს.
ადამ ლამბერტი

ადამ მიშელ ლამბერტი (; დ. 29 იანვარი, 1982) — ამერიკელი მომღერალი, სიმღერების ავტორი და მსახიობი. 2009 წლიდან, მსოფლიოს მასშტაბით გაყიდული აქვს 3 მილიონამდე ალბომი და 5 მილიონამდე სინგლი.

მან პოპულარობა სიმღერების კონკურსის სატელევიზიო გადაცემის „ამერიკელი კერპის“ მერვე სეზონში მონაწილეობით მოიპოვა. ამის შემდეგ, მან გამოუშვა თავისი პირველი ალბომი სახელწოდებით: „თქვენი გართობისთვის“, რომელმაც ამერიკაში, ბილბორდის 200 საუკეთესო ალბომში მესამე ადგილი დაიკავა. ალბომი მოიცავს რამდენიმე სინგლს, მათ შორისაა სინგლი „რა გინდა ჩემგან“, რომლის შესრულებითაც ლამბერტს გრემის ნომინაცია მიენიჭა.

2012 წელს გამოუშვა რიგით მეორე ალბომი სახელწოდებით „შეურაცხყოფა“, ალბომმა ბილბორდ 200-ზე პირველი ადგილი დაიკავა. 2015 წელს გამოუშვა მესამე ალბომი „ “, რომელიც ბილბორდ 200-ზე ამჯერად მესამე ადგილზე გავიდა.

2011 წლიდან თანამშრომლობს ამერიკულ როკ-ჯგუფ ქვინთან.
კონდეს პრინცი

კონდეს პრინცი — არისტოკრატიული წოდება - საუკუნეების საფრანგეთში, რომელიც 1546 წელს დააარსა საფრანგეთის მეფე ანრი -ის ბიძამ, ლუი ბურბონმა. აქედანვე ჩაეყარა საფუძველი ბურბონ-კონდეთა დინასტიასაც, რომელიც 1830 წლამდე მართავდა არა მხოლოდ კონდეს რეგიონს, არამედ ვენდომს, ბურბონს, სუასონსა და სხვა წვრილ სამთავროებს. კონდეს პრინცთა ბურბონული ხაზი ლუი ანრი -ის გარდაცვალებით შეწყდა, თუმცა 1845 წელს საფრანგეთის მეფე ლუი-ფილიპ -მა ეს წოდება თავის ვაჟს, ლუის გადასცა, რითაც კონდეს პრინცის წოდება დროებით კვლავ აღდგა, ოღონდ ამჯერად ორლეანელთა გვირგვინქვეშ, თუმცა პრინცი ლუი 1866 წელს უშვილოდ გარდაიცვალა, რითაც საბოლოოდ გაუქმდა ეს ტიტული.

კონდეს პრინცების სია
ბურბონები
ორლეანელები
თეიმურაზ ბასილია

თეიმურაზ ბასილია (დ. 10 მარტი, 1957, სოფელი ჩაისუბანი, ჩოხატაურის რაიონი) — ქართველი ეკონომისტი, თანამდებობის პირი, პოლიტიკოსი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი. 1979-1984 წლებში იყო სამრეწველო გაერთიანება „ელექტროხელსაწყოს“ ინჟინერ-ეკონომისტი, ბიუროს უფროსი. 1984-1986 წლებში იყო თბილისის საქარხნო რაიონის აღმასკომის დარგთაშორის ტერიტორიული გაერთიანების სექტორის გამგე, უფროსის მოადგილე. 1986-1989 წლებში იყო საავეჯო დეტალების კომბინატის დირექტორის მოადგილე. 1989-1991 წლებში იყო სამრეწველო გაერთიანება „განთიადის“ მთავარი ეკონომისტის მოადგილე. 1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ტრადიციონალისტთა გაერთიანება“. 1994-1995 წლებში იყო საქართველოს პრემიერ-მინისტრის მოადგილე. 1996-2003 წლებში იყო საქართველოს პრეზიდენტის ეკონომიკური მრჩეველი. 2011 წლის 26 მაისს, თეიმურაზ ბასილიას ამერიკის შეერთებული შტატების ხელისუფლებამ პოლიტიკური დევნილის სტატუსი მიანიჭა. 2019 წელს დაბრუნდა საქართველოში. ეკონომიკის ექსპერტი.
დავით ბაშალეიშვილი

დავით ბაშალეიშვილი (დ. 4 ოქტომბერი, 1963, თბილისი — გ. 23 მარტი, 2013) — ქართველი გეოლოგი, პოლიტიკოსი.

1987 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის გეოლოგიის ფაკულტეტი. 1990-1992 წლებში მუშაობდა სახელმწიფო ქონების მართვის კომიტეტში. 1994-1996 წლებში იყო ქ. თბილისის ვიცე-პრემიერი. 1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ მწვანეების პარტია“. პრივატიზაციის ქვეკომისიის თავმჯდომარე და საფინანსო-საბიუჯეტო კომისიის წევრი. 1996-1998 წლებში იყო საქართველოს პრეზიდენტის სახელმწიფო რწმუნებულის მოადგილე მცხეთა-მთიანეთის მხარეში.
კონტის პრინცესა

კონტის პრინცესა — არისტოკრატიული წოდება - საუკუნის საფრანგეთში, რომელსაც ფლობდნენ კონტის პრინცების მეუღლეები. თანამდებობა შეიქმნა 1582 წელს, თუმცა 1614 წელს გაუქმდა. ამის შემდეგ, 1629 წელს, წოდება აღდგა და არსებობდა 1814 წლამდე. კონტის პრინცზე დაქორწინებული ქალები, კონტის პრინცესის გარდა, ასევე იყვნენ ლა-მარშისა და მარკორის ჰერცოგინიებიც.

კონტის პრინცესების სია
პირველი შექმნა
მეორე შექმნა