iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ზალცბურგის მხარე

ზალცბურგის მხარე — ფედერალური მხარე ავსტრიაში. დედაქალაქი და უმსხვილესი ქალაქია ზალცბურგი. მოსახლეობა - 515 ათასი.

მსხვილი ქალაქები
ზალცბურგის მუნიციპალიტეტები ქალაქის სტატუსით:
ზალცბურგი (მოს. 148,521)
ჰალაინი (20,022)
ზაალფელდენი (16,046)
სანქტ-იოჰან-იმ-პონგაუ (10,740)
ბიშოფსჰოფენი (10,352)
ცელლ-ამ-ზე (9,683)
ზეკირხენ-ამ-ვალერზე (9,945)
ნოიმარკტ-ამ-ვალერზე (5,846)
ობენდორფ-ბეი-ზალცბურგ (5,600)
მიტერზილი (5,443)
რადშტატი (4,864)

ვალს-ზიცენჰაიმის მუნიციპალიტეტს მიუხედავად 12,000 მაცხოვრებლისა არ აქვს ქალაქის სტატუსი. ის ცნობილია როგორც 'ავსტრიის უდიდესი სოფელი'.

გალერეა
სტრიგოლნიკები

სტრიგოლნიკები (რუს.́, ́ ) — საუკუნის რელიგიური მიმდინარეობა ნოვგოროდში, ტვერსა და ფსკოვში, რომელიც ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი წარმართული მოძრაობა გახდა შუასაუკუნეების რუსეთში. სტრიგოლნიკები უარყოფდნენ საეკლესიო იერარქიას და ბერობას, უკმაყოფილებას გამოთქვამდნენ სიმონიის პრაქტიკის მიმართ და უარყოფდნენ საიდუმლოობას.

რუსეთის ეკლესიის წარმომადგენელბი, ცდილობდნენ რა ერეტიკოსების გამოაშკარავებას, საკუთარ წერილებში მათ უკავშირებდნენ ხან იუდეველებს, ხან კიდევ ლათინელების მოგზავნილებად აცხადებდნენ მათ. ვინაიდან ძირითადი წერილობითი წყაროები ეკლესიურია, ამ მოძრაობის შესახებ ზუსტი დოკუმენტური მასალის მოძიება რთულია.

მოძრაობის სახელის წარმომავლობა უცნობია. ზოგიერთი ისტორიკოსი მიიჩნევს, რომ ის დაკავშირებულია ხელების დაბმასთან, რაც სტრიგოლნიკების რიტუალის ნაწილი უნდა ყოფილიყო, ან კიდევ ტანსაცმლის ან თმის დაჭრასთან (სტრიგოლნიკი სავარაუდოდ მომდინარეობს თანამედროვე რუსული სიტყვისგან "სტრიჩ" ან "პოდსტრიგატ", რაც შეჭრას ნიშნავს). სხვების მოსაზრებით ეს სახელი უნდა მომდინარეობდეს განსაკუთრებული ნათლობის ცერემონიიდან (განსხვავებული სახის თმის შეჭრის მანერა, ან ვარცხნილობა), რომელსაც ატარებდა დიაკვანი "კარპი" - სექტის დამფუძნებელი (დიაკვან ნიკიტასთან ერთად). თუმცა არსებობს კიდევ ერთი მოსაზრება იმაზე, რომ ამ მოძრაობის მიმდევრები უარს აცხადებდნენ თმის ან წვერის მოშვებაზე ღვთისმსახურებისას.
ნიახური

ნიახური — ერთ-, ორ- და მრავალწლოვან მცენარის გვარი ქოლგოსანთა ოჯახისა. თითქმის ყველგანაა გავრცელებული.

ცნობილია 20-მდე სახეობა. მოჰყავთ კულტურული ნიახური , რომელიც ორწლოვანი (იშვიათად ერთწლოვანი) სანელებელი ბოსტნეულია. ცნობილია ნიახურის 3 სახესხვაობა: ძირხვნიანი, ყუნწიანი და ფოთლიანი. ეს უკანასკნელი ფართოდაა გავრცელებული საქართველოში.

ნიახური შეიცავს ვიტამინებს, მინერალურ ნივთიერებებს, ეთერზეთებს. ნედლ და გამხმარ ნიახურს იყენებენ კულინარიაში და საკონსერვო მრეწველობაში. თესენ გვიან შემოდგომით, ზამთარში ან ადრე გაზაფხულზე.
ნიანგი (ჟურნალი)

„ნიანგი“ — საბჭოთა პერიოდიდან ცნობილი ქართული სატირულ-იუმორისტული ჟურნალი. ჟურნალი ალტერნატიული ვერსიები გამოდიოდა საბჭოთა კავშირისა და სოციალისტური ბანაკის უკლებლივ ყველა ქვეყანაში.

ქართული გამოცემა
1922 წელს მოსკოვში დაარსდა სატირული ჟურნალი „კროკოდილი“ (, ნიანგი), სახელი ეწოდა ფიოდორ დოსტოევსკის ამავე სახელწოდების მოთხრობის მიხედვით. მალე ჟურნალის ალტერნატიული ვერსიების გამოცემა დაიწყეს საბჭოთა კავშირის სხვადასხვა მოკავშირე რესპუბლიკებმა, რუსეთის სფსრ-ს რამდენიმე ავტონომიურმა რესპუბლიკამ და სოციალისტური ბანაკის თითქმის ყველა ქვეყანამ. ჟურნალის სახელწოდებად ნიანგის ადგილობრივი თარგმანს, მხოლოდ ქართულ და რუსულ ენოვანი ჟურნალი იყენებდა, დანარჩენი გამოცემების სახელწოდება ძირითადად კრაზანას ან ზღარბის ადგილობრივენოვანი თარგმანი იყო.

1923 წლის 3 ივნისიდან დაარსდა თბილისში ნიანგის სახელწოდებით და გამოდიოდა თვეში 2-ჯერ, 1924–1930 წლებში გამოდიოდა „ტარტაროზის“ სახელწოდებით როგორც გაზეთ „მუშის“ დამატება. 1931-იდან გამოდის კვლავ „ნიანგის“ სახელწოდებით.

ჟურნალი მოწოდებულია ამხილოს საზოგადოებრივი ცხოვრების მანკიერი მოვლენები. ბეჭდავს სატირულ და იუმორისტულ ნაწარმოებებს, ნახატებსა და კარიკატურებს. თანამშრომლობენ ცნობილი ქართველი მწერლები, ჟურნალისტები, მხატვრები. სხვადასხვა დროს „ნიანგის“ რედაქტორებად მუშაობდნენ სილიბისტრო თოდრია, სანდრო ეული, გრიგოლ აბაშიძე, ვახტანგ ჭელიძე, ნოდარ დუმბაძე, ზურღან გემაზაშვილი, ზაურ ბოლქვაძე და სხვები. ჟურნალის დამატება — „ნიანგის ბიბლიოთეკის“ სერია ყოველწლიურად გამოსცემდა სატირულ-იუმორისტულ ნაწარმოებთა 12 კრებულს. 1981 წელს ჟურნალის ტირაჟი 150 ათასი ცალს შეადგენდა

შეფერხების შემდეგ, 1990-იან წლებში ჟურნალის გამოცემა განახლდა, მაგრამ მოგვიანებით შეწყდა. 2011 წლის ივნისში მისი გამოცემა კვლავ აღდგა.
ნიკოლოზ დვალის მარტვილობა

„ნიკოლოზ დვალის მარტვილობა“ — ძველი ქართული მწერლობის ანონიმური ძეგლი; საუკუნის ჰაგიოგრაფიული თხზულება, რომელსაც მიაკვლია ნიკო მარმა იერუსალიმის ერთ ნუსხაში (ხელნაწერი №　104). „ნიკოლოზ დვალის მარტვილობა“ ეძღვნება ქრისტიანული სარწმუნოებისათვის წამებულ ბერს; წამების თარიღი — 1314 წლის 19 ოქტომბერი — ქართულ ეკლესიაში მისი ხსენების დღედ დაუდგენიათ. ნიკილოზი იყო დვალი, სოფელი წაიდან. 12 წლისა ბერად შემდგარა კლარჯეთში, შემდეგ იერუსალიმში დამკვიდრებულა. მაჰმადიანთა რჯულის გმობისა და ქრისტიანობის ქადაგებისთვის დევნიდნენ. ბოლოს ამირა დენგიზმა აწამა იგი და თავი მოჰკვეთა. თხზულება საყურადღებო ცნობებს გვაწვდის — საუკუნეებში აღმოსავლეთ ქვენყებში ქართველთა მდგომარეობისა და ოსების გაქრისტიანების ისტორიის შესახებ. ამ დროისათვის ოსები მჭიდროდ იყვნენ დაკავშირებული საქართველოსთან, ოსეთის ქრისტიანული მოსახლეობა ქართულ ეკლესიას ექვემდებარებოდა.
ნიკორაციხე

ნიკორაციხე — მთა საქართველოში, კახეთის მხარეში, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს გომბორის ქედის უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ მონაკვეთზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1001 მ. აგებულია ზედაიურული კირქვებით. გუმბათისებრი ფორმისაა. სამხრეთი კალთა უფრო ციცაბო აქვს, ვიდრე ჩრდილოეთი. სამხრეთ კალთაზე კარნიზის ფორმის გაშიშვლებული ადგილებია, მთის დანარჩენი ნაწილი შემოსილია ბალახოვანი მცენარეულობით. ნიკორაციხის ჩრდილოეთი კალთის ქვედა ნაწილში გაშენებულია აკაციის ხელოვნური ტყე.
ნიკორაული

ნიკორაული — მთა საქართველოში, იმერეთის მხარეში, ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ლიხის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარეების ძირულისა და ჩხერიმელის წყალგამყოფ გედსამანიის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1441 მ. აგებულია ბაიოსის პორფირიტული წყებებით. კალთები დამრეცია, სიმეტრიული. შემოსილია რცხილნარ-წიფლნარით.
ნიკოფსი

ნიკოფსი, ნიკოფსია — ისტორიული ციხე ქალაქი შავი ზღვის პირას, ქალაქ ტუაფსეს (კრასნოდარის მხარე, რუსეთი) ჩრდილო-დასავლეთით 47 კმ-ზე ნანგრევები შემორჩენილია დაახლოებით 30 მ სიმაღლის კლდეზე. პირველად მოხსენიებულია საუკუნის ანონიმ ავტორთან. მემატიანე ფლავიუს არიანეს ( საუკუნე) ცნობით, აქ უფრო ადრეც ყოფილა ქალაქი ძვ. ლაზიკეს სახელწოდებით. - საუკუნეებში ნიკოფში საეპისკოპოსო კათედრალი იყო. საუკუნის ბოლოს ნიკოფსი ეგრის-აფხაზეთის სამეფოს შემადგენლობაში შევიდა. - საუკუნეებში იტალიურ გეოგრაფიის რუკებზე აღნიშნულია „სანიას“ სახელწოდებით. საუკუნიდან თანდათან გამოეთიშა საქართველოს პოლიტიკისა და კულტურის გავლენას. გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში იგი უკვე ნაქალაქარია.
ფილიპ სეიმურ ჰოფმანი

ფილიპ სეიმურ ჰოფმანი (; დ. 23 ივლისი, 1967, ფეირპორტი — გ. 2 თებერვალი, 2014, ნიუ-იორკი) — კინოსა და თეატრის ამერიკელი მსახიობი, რეჟისორი. 2006 წელს ოსკარის პრემიის ლაურეატი გახდა მთავარი როლისთვის ფილმში „კაპოტე“. მიიჩნევა მისი თაობის ერთ-ერთ საუკეთესო ამერიკელ მსახიობად.

ბიოგრაფია
ჰოფმანის დედა მერილინ ო'კონორი ადვოკატი და სამოქალაქო უფლებათა აქტივისტი, ხოლო მამა გორდონ ჰოფმანი — კომპანია ქსეროქსის ერთ-ერთი აღმასრულებელი დირექტორი იყო. ჰყავს ორი და, ჯილი და ემილი, და ძმა, გორდონ ჰოფმანი. მამა წარმოშობით გერმანელი პროტესტანტია, დედა კი — კათოლიკე. მშობლებს ჰოფმანი რომელიმე რელიგიური ტრადიცით არ აღუზრდიათ. ჰოფმანი ცხრა წლის იყო, როდესაც მისი მშობლები გაიყარნენ.

ჰოფმანი 1984 წელს ნიუ-იორკის შტატის ხელოვნების საზაფხულო სკოლის თეატრალურ კურსებს დაესწრო. ხოლო დრამატურგიაში ბაკალავრის ხარისხი ნიუ-იორკის უნივერსიტეტში მიიღო 1989 წელს.

მისი კარიერა ძირითადად დამოუკიდებელ კინოფილმებში ეპიზოდური როლებით შეიქმნა. მთავარ როლს ის მხოლოდ 2003 წელს იღებს ფილმში „შეპყრობილი“. ჰოფმანის ყველაზე მნიშვნელოვანი და წარმატებული როლი იყო 2005 წლის ფილმში „კაპოტე“, რისთვისაც მან დაიმსახურა ოსკარის, ოქროს გლობუსისა და -ს ჯილდოები მამაკაცის როლის საუკეთესო შესრულებისთვის.

2014 წლის 2 თებერვალს მსახიობი ნიუ-იორკში, საკუთარ სახლში გარდაცვლილი იპოვეს. პოლიციის თანახმად, ჰოფმანი ნარკოტიკების გადაჭარბებული დოზის მიღების გამო გარდაიცვალა.

ფილმოგრაფია
ვოლხოვი

ვოლხოვი — მდინარე რუსეთის ევროპული ნაწილის ჩრდილო-დასავლეთში, ნოვგოროდისა და ლენინგრადის ოლქებში; ერთადერთი მდინარე, რომელიც ილმენის ტბიდან გამოედინება. ვოლხოვი მიედინება ილმენისწინა დაბლობზე და ჩაედინება ლადოგის ტბაში. სიგრძე 224 კმ, აუზის ფართობი — 80,2 ათ. კმ². წყლის საშუალო ხარჯი 593 მ³/წმ (ზოგიერთი მონაცემებით 586 მ³/წმ). იყინება ნოემბრის ბოლოდან აპრილის დასაწყისამდე. გამოიყენება სანაოსნოდ. მდინარეზე აგებულია ვოლხოვის ჰესი. ლეგენდის თანახმად, მდინარეს სკვითების მთავარი სლოვენის უფროსი ვაჟის - ვოლხოვის - სახელი დაერქვა.

ვოლხოვზე მდებარეობს შემდეგი ქალაქები (დინების მიხედვით): დიდი ნოვგოროდი, კირიში, ვოლხოვი, სტარაია-ლადოგა, ნოვაია-ლადოგა.
ჟორჟ ბიზე

ალექსანდრ სეზარ ლეოპოლდ ბიზე (, ნათლობისას მიიღო სახელი ჟორჟ; დ. 25 ოქტომბერი, 1838 — გ. 3 ივნისი, 1875) — ფრანგი კომპოზიტორი და პიანისტი. განთქმული ოპერით „კარმენი“.

ბიოგრაფია
ჟორჟ ბიზე დაიბადა 1838 წლის 25 ოქტომბერს პარიზში, მუსიკოსის ოჯახში. მამა სიმღერის მასწავლებელი იყო, დედა კარგად უკრავდა ფორტეპიანოზე და ჟორჟის პირველი მასწავლებელიც დედა იყო. ჟორჟ ბიზეს ნამდვილი სახელი ალექსანდრ სეზარ ლეოპოლდ ბიზეა, მაგრამ მოგვიანებით მოინათლა როგორც ჟორჟ ბიზე.

ოთხი წლის ასაკში ბიზემ კარგად იცოდა ნოტები, ხოლო ათი წლის ასაკში პარიზის კონსერვატორიაში შევიდა ორ ფაკულტეტზე: ფორტეპიანოსა და კომპოზიციის განხრით, შარლ გუნოს ხელმძღვანელობით, სადაც ცხრა წელი დაჰყო. მას იტაცებდა ლიტერატურაც. ბიზე კონსერვატორიაში წარმატებულად მეცადინეობდა, ახალგაზრდა მუსიკოსმა არაერთხელ მიიღო პრემიები კონსერვატორიის შიდა კონკურსებზე: ფორტეპიანოსა და ორგანზე დაკვრით, პოლიფონისა და კომპოზიციაში. მან კონსერვატორია დაამთავრა 1857 წელს მიღებული დიდი რიმსკის პრემიით და საშუალება მიეცა სწავლა გაეგრძელებინა იტალიაში.

რომში ყოფნის დროს ბიზემ შექმნა კომიკური ოპერა „დონ პროკოპიო“ და სიმფონია კანტატას „ვასკო და გამა“, სადაც გამოვლინდა კომპოზიტორის სტილისთვის დამახასიათებელი ნიშნები – ინტერესი ფერადოვან, ნათელ, ხალხურ სცენისადმი.

იტალიიდან დაბრუნების შემდეგ იმედი ჰქონდა, რომ წარმატებას მიაღწევდა, დარწმუნებული იყო თავის შესაძლებლობებში, მაგრამ კომპოზიტორის მთელი ხანმოკლე სიცოცხლე მძიმე და გამუდმებული შრომით იყო სავსე. ბიზე იძულებული იყო გაეორკესტრირებინა სხვისი ნაწარმოებები, გაეკეთებინა კორექტურა, დაეწერა მსუბუქი მუსიკა და ევლო კერძო გაკვეთილებზე.

საკუთარი ნაწარმოების მიმართ ბიზე სიმკაცრით გამოირჩეოდა. მან თეატრიდანაც კი წამოიღო დასრულებული და დადგმისთვის გამზადებული პარტიტურა, ოპერა „ივანე მრისხანე“.

ჟორჟ ბიზე მოულოდნელად გარდაიცვალა გულის დამბლით, პარიზის მახლობლად, 1875 წლის 3 ივნისს.
სოია

სოია — ბალახოვან მცენარეთა გვარი პარკოსანთა ოჯახისა. მოიცავს რამდენიმე ათეულ სახეობას. ფართოდაა გავრცელებული კულტურული სოია ( ანუ ), რომლის სამშობლოც ჩინეთია. იყოფა ოთხ ქვესახეობად: კორეული, მანჯურიული, ჩინური და ინდური. ერთწლოვანი სოიას სიმაღლე 0,2-2 მეტრამდე აღწევს. პარკი ღია ან მუქი შავია, შიგ არის 2-3 (ან 1-4) ღია ფერის მარცვალი. სინათლისა და ტენის მოყვარულია. კარგად იზრდება სხვადასხვა ტიპის ნიადაგზე (გარდა მჟავე, დაჭაობებული და ბიცობი ნიადაგებისა).

სოია ტექნიკური, საკვები და სიდერალური კულტურაა. 100 გრამ სოიაში 24-45% ცილაა, 20-32% ნახშირწყლები, 13-37% ცხიმი, 381 კკალორია. შეიცავს , , და სხვა ვიტამინებს.

საქართველოში გავრცელებული ჯიშებიდან მნიშვნელოვანია იმერული, გურული, ჭიათურის, მოწინავე—7, კოლხიდა—4, ადრეულა—6, სენაკის და სხვა.

საქართველოში ძირითადად გავრცელებულია სახელწოდებით – სოიო, ასევე სხვა სახელებით სხვადასხვა კილოკავებზე: იმერული – ძაძა, უხარჩავა (უხარშავა), ქვალობიო, ცერცვალა; ქვემო იმერული – მუხუდო; რაჭული – ძაძა-ლობიო; გურული – იაპონია, იაპონიის ლობიო, მუხუდო; აჭარული – სოიო; ჭანური – სოია-ლობია; მეგრული – მუხუდა, მუხუდო.
წყალქვეშა საკომუნიკაციო სადენი

წყალქვეშა საკომუნიკაციო კაბელი მონაცემთა გადაცემის ფუნქციას ასრულებს და გაყვანილია წყალქვეშ, წყლის აუზის ფსკერზე.

პირველი წყალქვეშა კაბელები სატელეგრაფო სიგნალს გადასცემდა. კაბელების შემდეგი თაობები სატელეფონო საუბრებისა და მონაცემთა გადაცემის ფუნქციას ასრულებდა. ყველა თანამედროვე წყალქვეშა კაბელი ოპტიკურ-ბოჭკოვან ტექნოლოგიას იყენებს.

2003 წლის მდგომარეობით წყალქვეშა კაბელები აერთიანებდა ყველა კონტინენტს, გარდა ანტარქტიდისა.

:
ონლიქი

ონლიქი — თურქული ვერცხლის მონეტა. მოჭრა დაიწყეს სულთან ოსმან -ის (1618-1622) დროს. წონა დაახლოებით 3 გ. მისი ემისია გამოწვეული იყო ახჩის წონისა და სინჯის კატასტროფული დაცემით. ონლიქს ჰქონდა დანაყოფები: ბეშლიქი და ნიმბეშლიქი. 1723 წელს ოსმალთა მიერ თბილისის აღების შემდეგ სამივე ნომინალი თბილისის ზარაფხანაშიც მოიჭრა აჰმედ -ისა (1703-1730) და მაჰმუდ -ის (1730-1754) სახელით. აჰმედ -ის მონეტის შუბლზე ცენტრში გამოსახულია აჰმედ -ის თუღრა. მის ქვემოთ სამსტრიქონიანი არაბული ზედწერილია: „მოიჭრა თბილისსს (ჰიჯრით) 1115 (1703)“. ესაა აჰმედის ტახტზე ასვლის და არა მონეტის მოჭრის თარიღი. ზურგზე — ოთხსტრიქონიანი ზედწერილია: „სულთანი ორი ხმელეთისა და ხაკანი ორი ზღვისა, სულთანი ძე სულთანისა“. მაჰმუდ -ის დროს მონეტის ტიპი გამარტივდა. შუბლზე მაჰმუდ -ის თუღრაა, ზურგზე არაბულად აწერია: „იჭედა თბილისს (ჰიჯრით) 1143 (1730/1731)“.
ტიტა რუფო

კაფიერო ტიტა რუფო (დ. 8 ივნისი, 1877 პიზა — გ. 6 ივლისი 1953, ფლორენცია, დაკრძალულია მილანში) — იტალიელი მომღერალი (ბარიტონი). მუშაობდა მჭედლად. სიმღერის სწავლა დაიწყო 19 წლისამ. დებიუტი შედგა რომში, 1898 წელს (მაცნეს პარტია ვაგნერის „ლოენგრინში“). 1920-იან წლებში მღეროდა მეტროპოლიტენ-ოპერაში (ნიუ-იორკი). 1931 წლის შემდეგ დატოვა სცენა. ტიტა რუფოს ჰქონდა იშვიათი ტემბრისა და ფართო დიაპაზონის ხმა. პარტიები: რიგოლეტო, იაგო (ვერდის „რიგოლეტო“, „ოტელო“), ფიგარო (როსინის „სევილიელი დალაქი“), სკარპია (პუჩინის „ტოსკა“), ტონიო (ლეონკავალოს „ჯამბაზები“), დემონი (რუბინშტეინის „დემონი“) და სხვა.
ვალითა

ვალითა, ვალიაანთ კარი — სოფელი საქართველოში, ერედვის მუნიციპალიტეტში (არცევის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს ტირიფონის ვაკის ჩრდილოეთ მთისწინეთში, მდინარე არცეულის (მეჯუდის აუზი) მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1030 მეტრზე. ერედვიდან დაშორებულია 13 კმ-ით, ხოლო ცხინვალიდან — 20 კმ-ით.

1990 წლამდე სოფელი შედიოდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ცხინვალის რაიონში. 1989 წლის აღწერით სოფელში იყო 15 მცხოვრები. ოლქის გაუქმების შემდეგ, 1991-2006 წლებში ვალითა შედიოდა გორის მუნიციპალიტეტში, შემდეგ — ერედვის მუნიციპალიტეტში. საქართველოს კანონმდებლობით (2008) ითვლებდა რუსეთის ფედერაციის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიად. ოსური ადმინისტრაცია სოფელს უალითიყაუს უწოდებს.
ველები

ველები — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში (შიდა ქართლის მხარე), გორის მუნიციპალიტეტში (ატენის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 840 მ-ზე, გორიდან 14 კმ-ში. 2020 წლამდე ქვახვრელის ადმინისტრაციულ ერთეულში შედიოდა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 12 ადამიანი.
თედოწმინდა

თედოწმინდა — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, გორის მუნიციპალიტეტის ტინისხიდის ადმინისტრაციულ ერთეულში (შიდა ქართლის მხარე).

მდებარეობს ტირიფონის ვაკეზე, მდ. ლიახვის მარჯვენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 670 მ-ზე, გორიდან 3 კმ-ში.

ისტორია
წერილობით წყაროებში იხსენიება საუკუნიდან. 1712 წლის საბუთით თედოწმინდა უმიკაშვილების მფლობელობაში იყო. ოსმალობის პერიოდში, 1724 წელს აქ მოხდა ბრძოლა ქართველებსა და ოსმალებს შორის, რომელიც ქართველთა დამარცხებით დასრულდა.

თედოწმინდის შუაში დგას საუკუნის გარსევანიშვილების კოშკი. სოფლის დასავლეთით, სასაფლაოზე გვიანდელი შუა საუკუნეების წმ. თევდორეს ერთნავიანი ეკლესიაა. თედოწმინდის დასავლეთით, 1 კმზე, მთაზე გვიანდელი შუა საუკუნეების ნასოფლარია. სოფლის მიდამოებში გათხრილია ბრინჯაოს ხანის ყორღანი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 524 ადამიანი.
თერგვისი

თერგვისი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში (ტირძნისის თემი). მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე. მდინარე პატარა ლიახვის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 840 მეტრი, გორიდან 24 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 182 ადამიანი.

ცნობილი ადამიანები
თერგვისიდან არიან:
მიხეილ ზაქარიას ძე ჯაშაშვილი — საქართველოს სსრ მეოთხე მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი;
რაულ თუთარაული — შერეული საბრძოლო ხელოვნების მებრძოლი.
თლიაყანა

თლიაყანა — სოფელი საქართველოში, ერედვის მუნიციპალიტეტში, ვანათის თემში.

გეოგრაფია
მდებარეობს მდინარე პატარა ლიახვის ხეობაში. ზღვის დონიდან 1060 მეტრი, ცხინვალიდან 25 კილომეტრი.

ისტორია
1991 წლამდე შედიოდა ცხინვალის რაიონში, ხოლო 2006 წლამდე შედიოდა გორის მუნიციპალიტეტში. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ, ხოლო სოფელს დე ფაქტო აკონტროლებს სეპარატისტული სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა, რომლის ტერიტორიაზე სოფელს მიანიჭეს ოსური სახელწოდება .
თელაგინა

თელაგინა — სოფელი საქართველოში, ერედვის მუნიციპალიტეტში, ღრომის თემში.

გეოგრაფია
მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე. მდინარე მეჯუდის ხეობაში. ზღვის დონიდან 900 მეტრი, ცხინვალიდან 33 კილომეტრი.

ისტორია
1991 წლამდე შედიოდა ცხინვალის რაიონში, ხოლო 2006 წლამდე შედიოდა გორის მუნიციპალიტეტში. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ, ხოლო სოფელს დე ფაქტო აკონტროლებს სეპარატისტული სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა, რომლის ტერიტორიაზე სოფელს მიანიჭეს ოსური სახელწოდება .
თამარაშენი (ქურთის მუნიციპალიტეტი)

თამარაშენი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქურთის მუნიციპალიტეტში (შიდა ქართლის მხარე).

მდებარეობს დიდი ლიახვის ხეობაში, ზღვის დონიდან 880 მ-ზე, ქალაქ ცხინვალის ჩრდილოეთით 0,5 კმ-ზე.

ისტორია
წერილობით წყაროებში თამარაშენი პირველად საუკუნის საბუთებში იხსენიება. გადმოცემით ის თამარ მეფეს დაუარსებია. პლატონ იოსელიანის ცნობით თამარის მიერ აქ აშენებული პატარა ქალაქი ჯალალედინის შემოსევის დროს დანგრეულა (1225 წ.). ვახუშტი ბატონიშვილის თხზულებაში ( ს.) თამარაშენი მოხსენიებულია როგორც ქართველებით, სომხებით და ებრაელებით დასახლებული მცირე ქალაქი. საუკუნეში, სამაჩაბლოს გაუქმების შემდეგ, თამარაშენში აჩაბეთიდან გადმოსახლდნენ მაჩაბლები.

საქართველოში საბჭოთა რეჟიმის ძალადობრივი დამყარების შემდეგ, 1922 წელს თამარაშენი გადაეცა ახლადშექმნილ სამხრეთ ოსეთის ავტონომიურ ოლქს. შედიოდა ცხინვალის რაიონის ქურთის სასოფლო საბჭოში. სოფელში მოქმედებდა მეთესლეობის საბჭოთა მეურნეობა. ოლქის გაუქმების შემდეგ, 1990-2006 წლებში სოფელი შედიოდა გორის რაიონში, 2006 წლიდან — ქურთის მუნიციპალიტეტში.

1990-იანი წლების დასაწყისში თამარაშენი მოექცა ქართულ-ოსური კონფლიქტის ზონაში. თამარაშენის ოსური მოსახლეობა ძალადობის შიშით იძულებული გახდა სოფელი დაეტოვებინა, დარჩენილი ქართული უმრავლესობა კი ცხინვალიდან ოსი სეპარატისტების მუდმივი თავდასხმების სამიზნე იყო. საქართველოს ცენტრალური ხელისუფლება სოფელზე კონტროლს რუსეთ-საქართველოს 2008 წლის აგვისტოს ომამდე ინარჩუნებდა. რუსეთის ჯარების მიერ სოფლის ოკუპაციის შემდეგ ოსურმა დაჯგუფებებმა მოსახლეობისგან დაცლილი და დაბომბილი სოფელი მიწასთან გაასწორეს: გადაწვეს საცხოვრებელი სახლები, საზოგადოებრივი შენობები, სრულად გაანადგურეს ივანე მაჩაბლის სახლ-მუზეუმი. 2009 წელს საოკუპაციო რეჟიმმა თამარაშენის ტერიტორიის ნაწილი ცხინვალს შეუერთა და აქ მოსკოვის მერიის დახმარებით მიკრორაიონი „მოსკოვსკოე“ გააშენა.

თამარაშენსა და მის შემოგარენში შემორჩენილია გვიანდელი შუა საუკუნეების გრიგოლწმინდის და მაცხოვრის დარბაზული ეკლესიები. 1954-1958 წლებში სოფლის მახლობლად, ლიახვის მარჯვენა ნაპირზე, შესწავლილი იქნა მუსტიეს პერიოდის ღია სადგომი.

დემოგრაფია
ზალდა

ზალდა — სოფელი საქართველოში, ქურთის მუნიციპალიტეტში (ქემერტის ტერიტორიული ორგანო).

მდებარეობს გუდისის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1200 მ-ზე. ქურთიდან (მუნიციპალიტეტის ცენტრი) დაშორებულია 10 კმ-ით, ცხინვალიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) — 15 კმ-ით.
ისტორია
- საუკუნეებში სოფელი ზალდა ჯავის საზოგადოებას მიეკუთვნებოდა. აქედან იყო პირველი ოსი მწერალი, ერეკლე -ის კარზე აღზრდილი იოანე იალღუზიძე (გაბარათი). 1922-1990 წლებში ზალდა შედიოდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქში (ცხინვალის რაიონი), განვითარებული იყო მემინდვრეობა და მებაღეობა. 1989 წლის აღწერით იყო 94 მცხოვრები, ძირითადად ოსები. 1990-იანი წლების დასაწყისში სოფელი მოექცა სამხრეთ ოსეთის სეპარატისტული რეჟიმის კონტროლის ქვეშ. 2006 წელს, საქართველოს დე-იურე ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფით, მიეკუთვნა ქურთის მუნიციპალიტეტს.

ზალდაში დგას საუკუნის 2 ეკლესია: ერთი აუგიათ 1820 წელს იოანე იალღუზიძის ინიციატივით, მეორე — 1870 წელს სიმონ გაბარაევ-ბედიევიჩის თაოსნობით. სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მთის მწვერვალზე აღმართულია ამ მხარეში სახელგანთქმული „ლალისა ვასტირჯი“ — ლალისას წმ. გიორგის ეკლესია (ლალისას ჯვარი), რომელზეც შემორჩენილია ნუსხური წარწერები ვინმე გიორგის მოხსენიებით.
ზარდიანთკარი

ზარდიანთკარი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში (შიდა ქართლის მხარე), გორის მუნიციპალიტეტში (მერეთის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს ტირიფონის ვაკეზე (შიდა ქართლის ვაკის ჩრდილოეთი ნაწილი), მდ. ჭარებულის (აძურის მარჯვენა შენაკადი; ლიახვის აუზი) მარცხენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 960 მ-ზე, ქ. გორიდან 28 კმ-ის დაშორებით.

ისტორია
ზარდიანთკარში გამოვლენილია გვიანდელი ბრინჯაო – ადრინდელი რკინის ხანის გორანამოსახლარი.

ზარდიანთკარი ქართულ-ოსური კონფლიქტის ზონაში მდებარე სოფელია, უშუალოდ ემიჯნება რუსეთის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიას, კერძოდ სოფ. ხელჩუას (ერედვის მუნიციპალიტეტი). სოფელი მნიშვნელოვნად დააზარალა რუსეთის სამხედრო აგრესიამ 2008 წლის აგვისტოში, შემდეგ კი — უკანონო „ბორდერიზაციის“ პროცესმა. 2012 წლის ივლისში სოფლის სიღრმეში ქართული საპოლიციო საგუშაგოს განთავსების შემდეგ 2008 წლის აგვისტოდან დევნილმა მოსახლეობის ნაწილმა ზარდიანთკარში დაბრუნება შეძლო.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 28 ადამიანი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობის 68 %-ს წარმოადგენდნენ ქართველები, ხოლო 32 %-ს ოსები.
ზერტი

ზერტი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, გორის მუნიციპალიტეტის მეჯვრისხევის ადმინისტრაციულ ერთეულში (შიდა ქართლის მხარე).

მდებარეობს ტირიფონის ვაკეზე, მდ. მეჯუდის მარცხენა და ტირიფონის არხის მარჯვენა მხარეს, გორი – მეჯვრისხევის საავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 760 მ-ზე, გორიდან 19 კმ-ში.

ისტორია
სოფელი ზერტი წერილობით წყაროებში ცნობილია საუკუნიდან. 1398 წელს ზერტის შეწირულობა განუახლდა სვეტიცხოველს. საუკუნის 70-იან წლებში ქართლის მეფე კონსტანტინემ ზერტი თავის „შეზრდილ-გაზრდილს“ — იოთამ მაღლანიძეს უბოძა (ხეც –1669). 1559 წელს სიმონ -მა ზერტის შეწირულობა განუახლა სვეტიცხოველს. 1616 წელს ქრისტეფორე კათოლიკოსმა სოფელი სამოურავოდ გადასცა იესე გაბრიელისშვილს, 1696 წელს კათოლიკოსმა იოანე დიასამიძემ კი — სახლთუხუცეს რევაზ მაღალაძეს. 1700 წელს ერეკლე -მა ზერტში მცხოვრები მამულაშვილები და სხვა გლეხები უბოძა ამილბარ მაღალაძეს. საუკუნეში სოფელს ეწერა 26 სახასო მოლაშქრე. საუკუნის ქართველი ავტორები ვახუშტი ბატონიშვილი და იოანე ბატონიშვილში ზერტს მდინარე მეჯუდით მორწყულ სოფელთა სიაში ასახელებენ.

სოფლის შუაში დგას გვიანდელი შუა საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი — წმ. გიორგის ერთნავიანი ეკლესია. აგრეთვე სოფლის შუაში დგას საუკუნის ღვთისმშობლის სამნავიანი ეკლესია. სოფლის სამხრეთით კი, სასაფლაოზე დგას 1839 წელს ნაგები წმ. გიორგის ეკლესია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 2 439 ადამიანი.
ზემო ბიყარი

ზემო ბიყარი — სოფელი საქართველოში, ერედვის მუნიციპალიტეტში, ბიყარის თემში.

გეოგრაფია
მდებარეობს მდინარე მეჯუდის ხეობაში. ზღვის დონიდან 1080 მეტრი, ცხინვალიდან 40 კილომეტრი.

ისტორია
1991 წლამდე შედიოდა ცხინვალის რაიონში, ხოლო 2006 წლამდე შედიოდა გორის მუნიციპალიტეტში. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ, ხოლო სოფელს დე ფაქტო აკონტროლებს სეპარატისტული სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა, რომლის ტერიტორიაზე სოფელს მიანიჭეს ოსური სახელწოდება .
ზემო ახალსოფელი

ზემო ახალსოფელი — სოფელი (ნასოფლარი) აღმოსავლეთ საქართველოში, გორის მუნიციპალიტეტის საყავრის ადმინისტრაციულ ერთეულში (შიდა ქართლის მხარე).

მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე თეძმის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში, ზღვის დონიდან 1560 მ-ზე, გორიდან 40 კმ-ში. მინიჭებული აქვს მაღალმთიანი დასახლების სტატუსი (2015 წ.).

დემოგრაფია
2002 და 2014 წლის აღწერების მონაცემებით, სოფელში არავინ ცხოვრობს.
ზემო ვილდა

ზემო ვილდა — სოფელი საქართველოში, ერედვის მუნიციპალიტეტში, ბიყარის თემში.

გეოგრაფია
მდებარეობს მდინარე მეჯუდის ხეობაში. ზღვის დონიდან 1480 მეტრი, ცხინვალიდან 45 კილომეტრი.

ისტორია
1991 წლამდე შედიოდა ცხინვალის რაიონში, ხოლო 2006 წლამდე შედიოდა გორის მუნიციპალიტეტში. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ, ხოლო სოფელს დე ფაქტო აკონტროლებს სეპარატისტული სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა, რომლის ტერიტორიაზე სოფელს მიანიჭეს ოსური სახელწოდება .