iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კოლომბიის დროშა

კოლომბიის დროშა — კოლომბიის ოფიციალური სიმბოლო, მიღებულ იქნა 1861 წლის 26 ნოემბერს. დროშა სამზოლიანია და ზოლები ჰორიზონტალური. ყვითელ ზოლს, რომელსაც პირველი ადგილი უჭირავს, დროშის ნახევარზეა განთავსებული, დანარჩენ ნაწილზე მეოთხედ-მეოთხედი წითელ და ლურჯ ფერებს უკავიათ.

სიმბოლიკა და დიზაინი
ჰორიზონტალურ, ყვითელ, ლურჯ და წითელ ზოლებს 2:1:1 პროპორცია აქვს. ეს დროშა, ეკვადორის და დიდი კოლუმბიის დროშებთან ერთად ყველა სხვა სამზოლიანი დროშისაგან განსხვავდება, რადგან ზოლები თანაბარი პროპორციის არაა.(ვენესუელის დროშა, როგორც კოლუმბიის დროშა სამზოლიანია და იგივე ფერებია გამოყენებული, იმავე თანმიმდევრობით, თუმცა ვენესუელის დროშის ზოლები პროპორციულია).

დროშის ოფიციალური ფერები ჯერ კანონით დაზუსტებული არაა.

ახლანდელი ინტერპრეტაციით დორშის ფერები გამოსახავენ:

 ყვითელი: წარმოადგენს ოქროს, რომელიც კოლუმბიის მიწაზე იქნა აღმოჩენილი.
 ლურჯი: წარმოადგენს ზღვებს, რომლებიც კოლუმბიის ნაპირებზეა. ასევე კოლუმბია ერთადერთი ქვეყანაა სამხრეთ ამერიკაში, რომელსაც ორ ოკეანეზე აქვს გასასვლელი.
 წითელი: წარმოადგენს იმ გმირთა სისხლს, რომელიც ქვეყნის თავისუფლებისათვის ბრძოლაში დაიღვარა.

სხვა ინტერპრეტაცია ასეთია: "ყვითელი, მზისა და ხალხის მიწისათვის. ლურჯი წყლისათვის და წითელი იმ ხალხის სისხლისათვის, რომლებიც კოლუმბიის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლაში დაიღუპნენ.

ასევე, არ არსებობს არანაირი წესდება დროშის პროპორციაზე. ტრადიციულად დროშა 2:3 პროპორციითა შექმნილი.

ძველი დროშები
ახალი გრანადის სამეფო

ახალი გრანადის სამეფო — ეს სახელი ეწოდა საუკუნეში, სამხრეთ ამერიკის ჩრდილო-დასავლეთში არსებულ ესპანურ კოლონიებს, რომლებსაც განაგებდა პრეზიდენტი. პრეზიდენტის რეზიდენცია იყო ბოგოტაში. მისი ტერიტორია მოიცავდა დღევანდელი კოლუმბიის და ვენესუელის ნაწილს. ეს ტერიტორიები თავიდან ეკუთვნოა პერუს ვიცე-სამეფოს ხოლო 1717 წლიდან გახდა ახალი გრანადის ვიცე-სამეფოს ნაწილი. დამოუკიდებლობის მიღწევის რამდენიმე მცდელობის შემდეგ 1819 წელს შეიქმნა დიდი კოლუმბია.
მტირალას ეროვნული პარკი

მტირალას ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი საქართველოში, ქობულეთის, ხელვაჩაურისა და ქედის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიაზე, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში. განფენილია ქობულეთ-ჩაქვის ქედზე. ადმინისტრაციული შენობა დაბა ჩაქვში მდებარეობს.

მტირალას მთა შავ ზღვასა და აჭარის მთათა სისტემას შორის, მდინარეეების ჩაქვისწყლისა და ყოროლისწყლის წყალგასაყარზე მდებარეობს. მტირალას ტერიტორია აგებულია შუა ეოცენის ასაკის, ეგრეთ წოდებული, „ნაღვარევის წყების“ ვულკანურ-დანალექი ქანებით. ის ზღვის ტენიან ჰაერს აკავებს და აჭარის უაღრესად ტენიან ჰავას განსაზღვრავს. მთელი წლის მანძილზე აქ 4520 მმ ნალექი მოდის, რაც მტირალას ქვეყნის ყველაზე სველ ადგილად აქცევს. ტოპონიმი „მტირალაც“ ამ მთას, სწორედ, უხვნალექიანობის გამო შეერქვა.

ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე გავრცელებულია როგორც ტყის მცენარეულობა, რომელიც წაბლნარებით, წიფლნარებითა და კოლხური ტიპის შერეული ტყით არის წარმოდგენილი, ასევე კოლხეთისთვის დამახასიათებელი მარადმწვანე შქერის ბუჩქებით. კოლხური ტიპის ტყეში გვხვდება წიფელი, ცაცხვი, წაბლი, ჩვეულებრივი მურყანი, რცხილა. ქვეტყე დაფარულია შქერიანით, რომელსაც წყავი, კოლხური ჭყორი, კოლხური ბზა და რამდენიმე ტიპის ლიანები ქმნიან.

მტირალას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე გავრცელებულია აჭარა-ლაზეთის იშვიათი, ენდემური სახეობები და საქართველოს „წითელი ნუსხის“ სახეობები, როგორებიცაა: გაულთერიასმაგვარი ეპიგეა, ფურისულა, მედვედევის არყი და სხვა.

ეროვნული პარკის მკვიდრები არიან: მურა დათვი, ფოცხვერი, მგელი, თხუნელა, სინდიოფალა, კავკასიური (სპარსული) ციყვი, კურდღელი, მელა, მაჩვი, ტყის კატა. ჩლიქოსნებიდან ნაკრძალის ტყეებში გვხვდება შველი, უფრო იშვიათად - გარეული ღორი. ამფიბიებიდან პარკში კავკასიური სალამანდრა, მცირეაზიური ტრიტონი, ჩვეულებრივი გომბეშო, ვასაკა, მცირეაზიური და ტბის ბაყაყები გვხვდება. აქ სამი სახის ხვლიკი და გველის რამდენიმე სახეობა: ჩვეულებრივი და წყლის ანკარები, სპილენძა გველი და კავკასიური გველგესლა ბინადრობს.

მტაცებელი ფრინველებიდან პარკში ბინადრობენ ჩია არწივი, კაკაჩა, ქორი, მიმინო, მარჯანი, ჩვეულებრივი კირკიტა, აგრეთვე ღამის მტაცებლები: ზარნაშო, წყრომი. სხვა ფრინველებიდან ბუდობს ოფოფი, კოდალა, ყორანი, შაშვი, მოლაღური.

გალერეა
სანტა-მარტა

სანტა-მარტა — ქალაქი ჩრდილო-დასავლეთ კოლუმბიაში. მაგდალენას დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა 454,860 კაცი (2010). ნავსადგური კარიბის ზღვაზე. რკინიგზით უკავშირდება ბოგოტას. ქალაქში განვითარებულია კვებისა და საფეიქრო მრეწველობები. ფუნქციონირებს უნივერსიტეტი. სანტა-მარტა დაარსდა 1525 წელს.
ჩაქვისწყალი

ჩაქვისწყალი — მდინარე დასავლეთ საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქობულეთის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს მესხეთის ქედის ჩრდილო-დასავლეთ კალთაზე, 1295 მ სიმაღლეზე, ერთვის შავ ზღვას. სიგრძე 25,2 კმ, მდინარის აუზის ფართობი 176 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. ახასიათებს წვიმებით გამოწვეული წყალმოვარდნები მთელი წლის განმავლობაში. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 10,2 მ³/წმ. მისი შენაკადებია დონისის წყალი; მტირალას წყალი; ხალას ღელე; მეჩხერი. ჩაქვისწყლის შენაკადებია საღორელისწყალი, ბეთლემისწყალი, წყალიმეჩხრის წყალი.
სუბარქტიკული სარტყელი

სუბარქტიკული სარტყელი — გეოგრაფიული სარტყელი ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, არქტიკულ (ჩრდილოეთით) და ზომიერ (სამხრეთით) სარტყლებს შორის. სუბარქტიკული სარტყელი ოკეანეში ყინულის სეზონური გავრცელების საზღვრის ფარგლებშია. ჰავა ცივია. ყველაზე თბილი თვის საშუალო ტემპერატურა 5-დან 10 °-მდეა, ცივისა -5 ° (უკიდურეს დასავლეთში) -30, -40 და -50 °-იც. ნალექები 300-500 მმ წელიწადში. თოვლის საბურველი 8 თვეზე დიდხანს დევს. გრუნტი დიდ სიღრმეზე იყინება. სარტყლის უფრო ცივ ნაწილში გამოიყოფა ტუნდრის ზონა, თბილში ტყეტუნდრის ზონა. ოკეანის წყლის ზედა ფენის ზაფხულის დადებითი ტემპერატურა, ჟანგბადით გაჯერება და ხანგრძლივი განათება ხელსაყრელ პირობებს ქმნის პლანქტონის განვითარებისათვის, რაც თავის მხრივ სარეწაო თევზისა და სხვა პირუტყვის სიმრავლეს განაპირობებს.
არაუკის დეპარტამენტი

არაუკა — კოლუმბიის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მდებარეობს მდინარე ორინოკოს აუზის კოლუმბიაში მდებარე ნაწილის უკიდურეს ჩრდილოეთში, ვენესუელის საზღვართან. სამხრეთით ესაზღვრება მდინარე კასანარე და მეტა, რომლებიც მას კასანარესა და ვიჩადის დეპარტამენტებისგან გამოჰყოფს. დასავლეთით ესაზღვრება ბოიაკის დეპარტამენტი. არაუკის ტერიტორიაზე მდებარეობს კანიო-ლიმონის ნავთობის საბადო, რომელიც კოლომბიის ნავთობის მარაგის 30 %-ს შეიცავს. დედაქალაქია არაუკა. არაუკის დეპარტამენტი 2011 წლის მონაცემებით, კოლუმბიის შეიარაღებული კონფლიქტების დროს ერთ-ერთ ყველაზე მეტად დაზარალაბულ რეგიონად მიიჩნევა.

ისტორია
არაუკის ტერიტორიაზე პირველი დამპყრობლები 1539 წელს გამოჩნდნენ. საუკუნეში გააქტიურდა იეზუიტთა მისიონერული საქმიანობა. 1810 წელს არაუკა ახლად შექმნილი კასანარეს პროვინციის ნაწილი გახდა, 1819 წელს კუნდინამარკის დეპარტამენტის შემადგენლობაში შევიდა. საბოლოოდ, კონსტიტუციით დეპარტამენტის სტატუსი არაუკას 1991 წლის 5 ივლისს მიენიჭა.

გეოგრაფია
დეპარტამენტის ფართობი 23 818 კმ²-ია და ძირითადად ვაკეებისაგან შედგება.

ეკონომიკა
არაუკის ეკონომიკა ნავთობის ინდუსტრიას ეფუძნება. რეგიონის ნიადაგი ხელსაყრელია კაკაოს, ბანანის, კასავას, ბრინჯის, ხორბლისა და ხილის მოსაყვანად. დეპარტამენტის ეკონომიკისთვის ასევე მნიშვნელოვანია მესაქონლეობა.

მუნიციპალიტეტები
არაუკა შედგება შვიდი მუნიციპალიტეტისგან:

არაუკა
არაუკიტა
კრავო-ნორტე
ფორტული
პუერტო-რონდონი
სარავენა
ტამე

გალერეა
ხორასანი

ხორასანი — ისტორიული ოლქი შუა აღმოსავლეთში - საუკუნეებში. მოიცავდა თანამედროვე ირანის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილს, მარვის ოაზისს, თურქმენეთის სამხრეთის ოაზისებს, ავღანეთის ჩრდილო და ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილებს. მთავარი ქალაქები იყო: მეშჰედი, მარვი, ნიშაბური, ტუსი, ბალხი და სხვა. ცნობილია სასანიანთა დროიდან. საუკუნის შუა წლებში დაიპყრეს არაბებმა. შემდგომში ხორასანში თანამიმდევრულად ბატონობდნენ ტაჰირიდები, საფარიდები, სამანიდები, ღაზნევიდები, სელჩუკები, ხვარაზმშაჰები, ჰულაგუიანები და სხვა. - საუკუნეებში ეკონომიკურად განვითარებული ქვეყანა იყო. საუკუნიდან დაწყებული ახალი სპარსული ენისა და ლიტერატურის აღორძნების ერთ-ერთ ძირითად კერად ითვლებოდა. 1510-1736 წლებში სეფიანთა სახელმწიფოს შემადგენლობაში მოექცა. სეფიანთა დაცემის შემდეგ ხორასნის ნაწილი (ჰერათის ოლქი და ბალხი) ავღანეთის, ხოლო ნაწილი ირანის შემადგენლობაში შევიდა, მარვის ოლქი კი საუკუნის დასაწყისში თურქმენებმა დაიპყრეს. ხორასნის დასავლეთ ნაწილში, სოფელ აბასაბადში, შაჰ-აბას -მა დაასახლა საქართველოდან (კახეთიდან) გადასახლებული ქართველები.
ხოსრო II

ხოსრო ფარვიზი (დ. 570 — გ. 28 თებერვალი, 628) — სასანიდური ირანის 25-ე შაჰინშაჰი 591-628 წლებში, ჰორმიზდ -ის ძე, ხოსრო -ის შვილიშვილი.

ტახტი დაიკავა ბიზანტიის იმპერატორ მავრიკიოსის დახმარებით. საუკუნის დასაწყისში ხოსრო -მ დაიპყრო ბიზანტიის აღმოსავლეთი პროვინციები (სირია, პალესტინა, ეგვიპტე). საუკუნის 20-იან წლებში ბიზანტიელები ირანში შეიჭრნენ. ხოსროს ვაჟმა, კავად -მ და ირანელი დიდებულების ნაწილმა, რომელიც უკმაყოფილო იყო მონოფიზიტებთან შაჰის დაახლოებით, ხოსრო ტახტიდან ჩამოაგდო და მოკლა.
ატლანტიკოს დეპარტამენტი

ატლანტიკო — კოლომბიის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში. ჩრდილოეთით ესაზღვრება კარიბის ზღვა, დასავლეთით — ბოლივარის დეპარტამენტი, აღმოსავლეთით კი მაგდალენას დეპარტამენტისგან ჰყოფს მდინარე მაგდალენა. ფართობის მხრივ ატლანტიკო კოლომბიის ერთ-ერთი ყველაზე პატარა დეპარტამენტია, თუმცა მოსახლეობის რაოდენობით (2 403 027) ერთ-ერთი ყველაზე დიდი და მჭიდროდ დასახლებული.

დედაქალაქია ბარანკილია. სხვა მნიშვნელოვანი ქალაქებია სოლედადი და მალამბო.

ატლანტიკოს დეპარტამენტი 23 მუნიციპალიტეტად იყოფა.
ხუან ჩაო

ხუან ჩაო (გ. 884) — გლეხთა აჯანყების ბელადი 874-884 წლებში, ჩინეთში. აჯანყება დაიწყო ახლანდელი შანდუნის პროვინციის სამხრეთში. ხუან ჩაო 875-878 წლებში ვან სიანჯისთან ერთად ხელმძღვანელობდა აჯანყებას ხუანხესა და იანძის შუამდინარეთში. ვან სიანჯის დაღუპვის შემდეგ, 878 წელს, თვითონ ჩაუდგა აჯანყებას სათავეში. 878-879 წლებში ილაშქრა სამხრეთში, 879 წელს დაიკავა ქალაქი გუანჯოუ. იმავე წლის შემოდგომაზე გაემართა ჩრდილოეთისაკენ და 881 წლის იანვარში აიღო ტანის დინასტიის დედაქალაქი - ჩანანი, სადაც თავი გამოაცხადა „დიდი ცის სახელმწიფოს“ იმპერატორად. 883 წელს იძულებული გახდა ჩანანი დაეტოვებინა. სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა.
ხურსისძენი

ხურსისძენი ( საუკუნიდან - ხ უ რ ც ი ძ ე ნ ი) — სამხრეთ საქართველოს (სამცხის) წარჩინებული ფეოდალური საგვარეულო - საუკუნეებში.გვარის ფუძემდებელი, როგორც ჩანს, საუკუნის მოღვაწე ხურსი იყო. ხურსისძენი წარმოადგენდნენ ახალი ჩორჩანელების გვარის განშტოებას. საუკუნის შემდეგ ახალი ჩორჩანელები წყაროებში აღარ იხსენიებიან. მათი სამფლობელოს ნაწილს, ჩანს ხურსისძენი დაეპატრონენ (ნაწილი ამ სამფლობელოსი გადაეცა ციხისჯვარელებს, ჯაყელებსა და ლაკლაკთა - ახალი ჩორჩანელების სხვა განშტოებებს). საუკუნის დოკუმენტი „სამცხე-საათაბაგოს თავადთა ნუსხა“ გვამცნობს, რომ ერისთავთერისთავ ჩორჩანელის მამული ეკუთვნოდა ხურსისძეს. ხურსისძეთა გვარში გადმოვიდა ახალ ჩორჩანელებში გავრცელებული საგვარეულო სახელები: სულა, გიორგი, ფარსმან და სხვა. ხურსისძენი იყვნენ სამცხის ერისთავ-სპასალარებისა და შემდგომში მთავარ-ათაბაგების ჯაყელების ვასალი ფეოდალები და წყაროებში საუკუნემდე არ იხსენიებიან. საუკუნეში ხურსისძეთა საგვარეულო მონასტერი და სამარხი ყოფილა ზარზმა. აქ ჩაუტარებიათ მათ საამშენებლო მუშაობა, მონასტრისათვის შეუწირავთ სხვადასხვა ნივთი და ალბათ ყმა-მამულიც, რაზეც მიუთითებს ეპიგრაფიკული მასალა. მონასტრის წინამძღვრები, ისევე როგორც მაწყვერელები ხშირად ხურსისძენი იყვნენ. მზეჭაბუკ ციხისჯვარელ-ჯაყელმა საუკუნეში ზარზმის მონასტერი თავისი ყმა-მამულით აწყურის მონასტერს შესწირა. გამოთქმულია მოსაზრება (ვ. ბერიძე), რომ სწორედ საუკუნეში, როდესაც აწყურის ეპისკოპოსი ხურციძე გახდა, ზარზმის მონასტერიც ხურციძეებს გადაეცათ. იმავე მოსაზრების მიხედვით, ზარზმის საყდარში გამოსახული მამა სერაპიონი არის არა მონასტრის დამაარსებელი სერაპიონ ზარზმელი, არამედ საუკუნის ზარზმის წინამძღვარი სერაპიონ ხურციძე. ზოგი მკვლევარი, ზარზმის წარწერაში მოხსენიებულ ხურციძე შოთაყოფილ შიოს შოთა რუსთაველად მიიჩნევს და ამდენად შოთა რუსთაველს ხურციძეთა საგვარეულოს უკავშირებს.

თურქების მიერ სამცხე-საათაბაგოს დაპყრობის შემდეგ, საუკუნის ბოლოს ხურსისძენი სამცხიდან დასავლეთ საქართველოში გადასახლდნენ. ზარზმის მონასტრის სიძველეები შემოქმედში (გურია) გადაიტანეს და იქ ააგეს ახალი ზარზმა.

შესაძლოა ქორეთის, სავანისა და დარკვეთის ეკლესიების საუკუნის წარწერებში მოხსენიებული ძმები: ერისთავთერისთავი გიორგი და ერისთავი ხურსი (მშობლებითა და შვილებით) ხურსისძეთა საგვარეულოს წარმომადგენლები იყვნენ. ასეთ შემთხვევაში უნდა დავასკვნათ, რომ საუკუნეში ხურსისძეთა სამფლობელოები ჰქონდათ არა მარტო სამცხეში, არამედ ლიხთიმერეთშიც.
ხუტლუბუღა

ხუტლუბუღა (გ. აგვისტო, 1293) — საქართველოს სახელმწიფო მოღვაწე საუკუნის ნახევარში, ათაბაგ-ამირსპასალარის სადუნ მანკაბერდელის ვაჟი. ცოლად ჰყავდა სამცხის მთავრის ბექა -ის ასული. სადუნის გარდაცვალების შემდეგ დემეტრე -მ მას მხოლოდ ამირსპასალარობა აკმარა, ათაბაგობა კი ტარსაიჭ ორბელს უბოძა, რის გამოც ხუტლუბუღა მეფეს გადაემტერა (ამას ისიც ემატებოდა, რომ დედის მხრით იგი დავით ულუს მიერ სიკვდილით დასჯილი ხოჯა აზიზის შვილიშვილი იყო). ხუტლუბუღამ ხელი შეუწყო იმას, რომ დემეტრე მონღოლთა ურდოში სიკვდილით დასაჯეს (1289 წელი), სამეფო ტახტზე კი არღუნ ხანს დავით ნარინის ვაჟი ვახტანგი დაასმევინა, რომელმაც სამაგიეროდ ხუტლუბუღას ათაბაგობა და ამირსპასალარობა უბოძა. ხუტლუბუღა ბუნებით ამაყი, ამპარტავანი და ურჩი კაცი იყო. მას რამდენიმეჯერ ჩამოართვეს სადუნისეული ქონება და მამული და დანაშაულის მონანიების შემდეგ ისევ დაუბრუნეს. მალე იგი ვახტანგსაც განუდგა და სცადა გაემეფებინა დემეტრეს ვაჟი დავითი, რომელიც მონღოლი ილხანის კარზე იყო. ქართველმა დიდებულებმა მხარი არ დაუჭირეს ხუტლუბუღას და იგი იძულებული გახდა თვითონაც ურდოში დარჩენილიყო. დავით დემეტრეს ძის გამეფების შემდეგ (1293 წელი) ხუტლუბუღა იმდენად გაძლიერდა, რომ, ისტორიკოსის ცნობით, მეფესავით იქცეოდა. დავით იძულებული გახდა ილხან ქეღათუსთვის მიემართა. ხუტლუბუღას გაუხსენეს ყველა დანაშაული და სიკვდილით დასაჯეს. შვილი არ ჰყოლია და მთელი თავისი ქონება დავით -ს დარჩა.
ძაღლის ბირკა

ძაღლის ბირკა — მცენარეთა გვარი ქოლგოსანთა ოჯახისა. ჯაგრისებრი ბეწვებით შებუსული ერთწლოვანი ბალახებია.

იზრდება ბუჩქნარებში, ტყის პირებსა და მშრალ ქვიან ფერდობებზე. გვარში გაერთიანებული 15 სახეობიდან საქართველოში გვხვდება 5, რომლებიც ასევე ფართოდ არიან გავრცელებული კავკასიის ყველა რაიონში, ხმელთაშუაზღვისპირეთში, წინა აზიასა და ევროპაში.

ძაღლის ბირკა დეკორატიული მცენარეა, იყენებენ ბაღებში, პარკებსა და ალპინარიუმებში.
ძაღლნიორა

ძაღლნიორა — ბოლქვიან მცენარეთა გვარი სატაცურისებრთა ოჯახისა. მათი ყველა ფოთოლი ძირიდანაა ამოსული და ფორმით ლანცეტა ხაზურია.

გვარი აერთიანებს 150-მდე სახეობას; გავრცელებულია ხმელთაშუაზღვისპირეთის სუბტროპიკულ და ზომიერ სარტყლებში, დასავლეთ აზიასა და სამხრეთ აფრიკაში, გვხვდება ევრაზიაში, 1 სახეობა — სამხრეთ ამერიკაში, 4 — ჩრდილოეთ ამერიკაში. საქართველოში გვხვდება 7 სახეობა. ძაღლნიორას მრავალი სახეობა დეკორატიულია.
ბოლივარის დეპარტამენტი

ბოლივარი — კოლომბიის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. სახელი ეწოდა კოლომბიის შეერთებულ შტატებში შემავალი ცხრა სახელმწიფოდან ერთ-ერთისგან. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში. გადაჭიმულია ჩრდილოეთით კარიბის ზღვის სანაპიროდან, კარტახენის სანაპიროს სიახლოვიდან სამხრეთის მიმართულებით, მდინარე მაგდალენამდე, სადაც ესაზღვრება ანტიოკიის დეპარტამენტს. მის დასავლეთით მდებარეობს სუკრესა და კორდობის დეპარტამენტები, ჩრდილოეთით და აღმოსავლეთით — ატლანტიკოს დეპარტამენტი; აღმოსავლეთით, მდინარე მაგდალენას გასწვრივ კი მაგდალენას დეპარტამენტი.

დედაქალაქია კარტახენა. სხვა მნიშვნელოვან ქალაქებს შორისაა მაგანგე და ტურბაკო.

ბოლივარი შედგება 46 მუნიციპალიტეტისგან.
სტეფან მაზროცისი

სტეფან მაზროცისი (; დ. 18 აპრილი, 1967, ნიდერლანდები) — ნიდერლანდელი პროფესიონალი სნუკერისტი. ითვლება ერთ-ერთ საუკეთესო სნუკერისტად ევროპაში. აღსანიშნავია, რომ ის დაიბადა ლატვიურ-ინგლისურ ოჯახში, მაგრამ აქვს ნიდერლანდების მოქალაქეობა. სტეფან მაზროცისი ცნობილია იმითაც, რომ ერთ დღეში სავარჯიშო მატჩებზე სამჯერ შეძლო მაქსიმალური ბრეიკის გაკეთება.

კარიერა
მაზროცისის ადრეული კარიერა ინგლისში მიმდინარეობდა, იქვე თამაშობდა იგი მოყვარულის დონეზეც. 1991 წელს მაზროცისი პროფესიონალი გახდა. 1996 წელს მან კარიერაში თავის საუკეთესო შედეგს — -ის მეოთხედფინალს მიაღწია. 1997 წელს სტეფანი გავიდა მსოფლიო ჩემპიონატის 1/8 ფინალში, როცა პირველ რაუნდში პიტერ ებდონს სძლია. შემდეგ ნიდერლანდელს კარიერაში ჩავარდნა დაეწყო და მან მეინ-ტური დატოვა, მაგრამ, 2008 წლის ევროპის ჩემპიონატის წყალობით, დაბრუნდა პროფესიონალურ სნუკერში.

მიღწევები კარიერაში
მსოფლიო ჩემპიონატი 1/8 ფინალი — 1997
 მეოთხედფინალი — 1996
ჯიმი უაიტი

ჯეიმზ (ჯიმი) უორენ უაიტი (; დ. 2 მაისი 1962, ლონდონი; ინგლისი) — ინგლისელი პროფესიონალი სნუკერისტი. სნუკერის მსოფლიო ჩემპიონატის ექვსგზის ფინალისტი და სხვა ოცდაათი პროფესიონალური შეჯიბრის გამარჯვებული. სპეციალისტების აზრით, ჯიმი ერთ-ერთი ყველაზე გამოჩენილი და პოპულარული სნუკერისტია თამაშის ისტორიაში.

პროფესიონალურ ტურნირებზე გამოსვლების სტატისტიკა
რეიტინგული ტურნირები
რობერტ მილკინსი

რობერტ მილკინსი (; დ. 6 მარტი 1976, გლოსტერი, ინგლისი) — ინგლისელი პროფესიონალი სნუკერისტი.

კარიერა
მილკინსი პროფესიონალი 1995 წელს გახდა, მაგრამ მეინ-ტური დატოვა მას შემდეგ, რაც 1996–1997 წლების სეზონზე ტურის მონაწილეების რაოდენობა შემცირდა. თუმცა ერთი წლის შემდეგ დაბრუნდა მეინ-ტურში -ზე გამარჯვების შედეგად.

ოთხი სეზონის განმავლობაში ის გამუდმებით იწევდა რეიტინგში და 2001–2002 წლების სეზონზე 2002 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე 1/8 ფინალს მიაღწია. შემდეგი სამი წლის განმავლობაში ის მსოფლიო ჩემპიონატების პირველ რაუნდში თამაშობდა.

პირადი ცხოვრება
2010 წლის 5 ოქტომბერს რობერტს შვილი შეეძინა. მას ჩარლი დაარქვეს.
მარკო ფუ

მარკო ფუ (; დ. 8 იანვარი 1978, ჰონგ-კონგი) — ჰონგ-კონგელი პროფესიონალი სნუკერისტი, თავისი ქვეყნის ყველაზე წარმატებული სნუკერისტი.

დაიბადა ჰონგ-კონგში, დაამთავრა სნუკერის სკოლა ვანკუვერში. ახლა ცხოვრობს დიდ ბრიტანეთში.

მიღწევები კარიერაში
მსოფლიო ჩემპიონატი ნახევარფინალისტი — 2006
გრან-პრი გამარჯვებული — 2007
პრემიერ-ლიგა გამარჯვებული — 2003
 ჩემპიონი — 2010
გრან-პრი ფინალისტი — 1998
დიდი ბრიტანეთის ჩემპიონატი ფინალისტი — 2008
მასტერსი ფინალისტი — 2011

ადგილი მსოფლიო რეიტინგში
ბოიაკის დეპარტამენტი

ბოიაკა — კოლომბიის ერთ-ერთი დეპარტამენტი; წარმოადგენს კოლომბიის შეერთებულ შტატებში შემავალი ცხრა სახელმწიფოსგან ერთ-ერთის — ბოიაკის ნაშთს.

მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში. თითქმის მთლიანად მოქცეულია აღმოსავლეთ კორდილიერის მთებში და ესაზღვრება ვენესუელას. დასავლეთით საზღვრავს მდინარე მაგდალენა. ჩრდილოეთით ესაზღვრება სანტანდერის დეპარტამენტი, ჩრდილო-დასავლეთით — ვენესუელა და ნორტე-დე-სანტანდერის დეპარტამენტი, აღმოსავლეთით — არაუკისა და კასანარეს დეპარტამენტები, სამხრეთით — კუნდინამარკის დეპარტამენტი, დასავლეთით კი ანტიოკიის დეპარტამენტი. დედაქალაქია ტუნხა.

ბოიაკას „თავისუფლების მიწას“ უწოდებენ, რადგან ამ რეგიონშ მიმდინარეობდა მთელი რიგი ბრძოლებისა, რომელთაც კოლომბიას ესპანეთისგან დამოუკიდებლობა მოუტანა.

ბოიაკაში ფუნქციონირებს სამი უნივერსიტეტი: კოლომბიის პედაგოგიურ-ტექნოლოგიური უნივერსიტეტი , ბოიაკის უნივერსიტეტი და სანტო-ტომასის უნივერსიტეტი.

დეპარტამენტი შედგება 123 მუნიციპალიტეტისგან.
კალდასის დეპარტამენტი

კალდასი — კოლომბიის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. სახელი ეწოდა კოლომბიელი პატრიოტის ფრანსისკო ხოსე დე კალდასის პატივსაცემად. მიეკუთვნება პაისის რეგიონს. დედაქალაქია მანისალესი. 2013 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 984 128 ადამიანს შეადგენს, ფართობი 7 291 კმ²-ია. ამავე დროს, კალდასი რისარალდისა და კინდიოს დეპარტამენტებთან ერთად კოლომბიის ყავის კულტურული ლანდშაფტის შემადგენლობაში შედის.

დეპარტამენტი შედგება 27 მუნიციპალიტეტისგან.
კლარენს დატონი

კლარენს ედვარდ დატონი ( დ. 15 მაისი, 1841 — გ. 4 იანვარი, 1912) — ამერიკელი გეოლოგი და აშშ-ის არმიის ოფიცერი. დაიბადა უოლინგფორდში. 1860 წელს დაამთავრა იელის კოლეჯი. 1875-1891 წლებში იყო აშშ-ის გეოლოგიური სამსახურის თანამშრომელი. მეტწილად იკვლევდა კლდოვანი მთების რაიონებს; დაწერა რამდენიმე სტატია, რომელიც მიეძღვნა იუტის შტატის მაღალმთიანი პლატოების გეოლოგიური შესწავლის საქმეს. შეიმუშავა იზოსტაზიის პრინციპი, რომლის თანახმად დედამიწის ქერქის დონე განისაზღვრება მისი სიმჭიდროვით. შედარებით რბილი მასალების აზევების შედეგად წარმოიქმნება კონტინენტები და მთები, ხოლო საპირისპიროდ, შედარებით მძიმე მასალების დაშვების შედეგად — ოკეანური აუზები. 1890 წელს მოამზადა მოხსენება ჩარლსტონში (1886) მომხდარი მიწისძვრის შესახებ. 1889 წელს შემოიღო ტერმინი „იზოსტაზია“.
კაკეტის დეპარტამენტი

კაკეტა — კოლუმბიის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მდებარეობს ამაზონასის რეგიონში. დასავლეთით ესაზღვრება კაუკისა და უილის დეპარტამენტები, ჩრდილოეთით — მეტის დეპარტამენტი, ჩრდილო-აღმოსავლეთით — გუავიარეს დეპარტამენტი, აღმოსავლეთით — ვაუპესის, სამხრეთით კი ამაზონასისა და პუტუმაიოს დეპარტამენტები. ფართობი 88 965 კმ²-ს შეადგენს, რა მხრივაც ქვეყნის მესამე უდიდესი დეპარტამენტია. დედაქალაქია ფლორენსია.

მუნიციპალიტეტები
კაკეტა შედგება 16 მუნიციპალიტეტისგან:
ალბანია
ბელენ-დე-ანდაკიესი
კარტახენა-დელ-ჩაირა
კურილიო
ელ-დონსელიო
ელ-პაუხილი
ლა-მონტანიტა
მილანი
მორელია
პუერტო-რიკო
სან-ხოსე-დე-ლა-ფრაგუა
სან-ვინსენტე-დელ-კაგუანი
სოლანო
სოლიტა
ვალპარაისო
კასანარეს დეპარტამენტი

კასანარე — კოლუმბიის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ-აღმოსავლეთ რეგიონში. მის ტერიტორიაზე მდებარეობს ნავთობსაბადოები და კომპანია -ის კუთვნილი 800 კმ სიგრძის ნავთობსადენი, რომელიც სანაპირო ქალაქ კოვენიასისკენ მიემართება.

დეპარტამენტის დედაქალაქია იოპალი.

კასანარე შედგება 19 მუნიციპალიტეტისგან
დეივიდ მოიესი

დეივიდ უილიამ მოიესი (; დ. 25 აპრილი, 1963) — შოტლანდიელი ფეხბურთელი და მწვრთნელი. 2014 წლის აპრილამდე წვრთნიდა „მანჩესტერ იუნაიტედს“. იგი ჩაანაცვლა რაიან გიგზმა, რომელიც მანამდე თამაშთან ერთად მისი ასისტენტიც იყო. 2014 წლის ნოემბერში დაინიშნა რეალ სოსიედადის თავკაცად, სადაც 2015 წლის ნოემრაბმდე იმუშავა. 2016 წლიდან მუშაობს სანდერლენდის მწვრთნელად
ემანუელ დე მარტონი

ემანუელ დე მარტონი ( დ. 1 აპრილი 1873 — გ. 24 ივლისი 1955) — ფრანგი გეოგრაფი. მონაწილეობა აქვს მიღებული პარიზის მშვიდობის კონფერენციაში.

1882 წელს შევიდა პარიზის უმაღლეს ნორმალურ სკოლაში. უმაღლესი განათლება მიიღო ისტორიისა და გეოგრაფიის დარგში. საველე კვლევები ჩაატარა ევროპის ქვეყნებში, ჩრდილოეთ აფრიკაში, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში. მისი ძირითადი შრომები მიეძღვნა ზოგად და რეგიონულ ფიზიკურ გეოგრაფიას.

მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ფიზიკური გეოგრაფიისა და გეომორფოლოგიის საფუძვლების დამუშავებაში; კლიმატების კლასიფიკაციის შემუშავებაში, აგრეთვე ფიზიკურ-გეოგრაფიულ ქვეყანათმცოდნეობაში. მუშაობდა ფერდინანდ ფონ რიხტჰოფენთან და ალბრეხტ პენკთან ერთად. 1899 წლიდან ასწავლიდა რენის უნივერსიტეტში.

1905 წელს ჩააბარა ლიონის უნივერსიტეტში, ხოლო 4 წლის შემდეგ სორბონში. 1909 წლიდან პარიზის უნივერსიტეტის პროფესორია. პარიზის მშვიდობის კონფერენციის დროს პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ იყო საგარეო საქმეთა მინისტრის — ანდრე ტარდიესა და პრემიერ-მინისტრის ჟორჟ კლემანსოს მრჩეველი; აგრეთვე ლობირებდა საფრანგეთის შემადგენლობაში ელზას-ლოთარინგიის დაბრუნებას.

1933 წელს გახდა რუსეთის გეოგრაფიული საზოგადოების საპატიო წევრი. 1938-1952 წლებში იყო საერთაშორისო გეოგრაფიული კავშირის პრეზიდენტი (1952 წლიდან საპატიო პრეზიდენტი). 1939 წელს მიენიჭა კალუმის გეოგრაფიული მედალი, ხოლო 1950 წელს ვიქტორიას მედალი. 1942 წლიდან გახდა საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი.
ოსკარ ლუტსი

ოსკარ ლუტსი (; დ. 7 იანვარი, 1887, იიგევის მუნიციპალიტეტი — გ. 23 მარტი, 1953, ტარტუ) — ესტონელი მწერალი, ესტონეთის სახალხო მწერალი. პოპულარობა მოუტანა პირველივე მოთხრობამ „გაზაფხულმა“. მწერალმა იმდროინდელი ესტონური ცხოვრების მაღალმხატვრული პანორამა წარმოადგინა. ლუტსის შემოქმედება გამსჭვალულია დემოკრატიული სულისკვეთებით. ლუტსს ეკუთვნის მოგონებანი 13 ტომად, პიესები „კომბოსტო“, „პაუნვერე“ (1913) და სხვა. იგი დაჯილდოებულ იქნა შრომის წითელი დროშის ორდენით.
მანგანიტი

მანგანიტი — ჟანგეულებისა და ჰიდროჟანგეულების კლასის მინერალი. ქიმიური შედგენილობაა . კრისტალდება მონოკლინურ სინგონიაში. ახასიათებს წაგრძელებული კრისტალები. ხშირად გვხვდება წვრილკრისტალიანი შავი ან მურა ფერის მასის ან ოოლითებისა კონკრეციების სახით. მყიფეა და ტკეჩადი. სიმაგრე მინერალოგიური სკალით 3-4; სიმკვრივე 4200-4330 კგ/მ³. მანგანუმის მადნის დანალექი საბადოების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მინერალია. წარმოიქმნება ჰიდროთერმული გზით.
ანა მანიანი

ანა მანიანი (; დ. 7 მარტი, 1908, ალექსანდრია, ეგვიპტე — გ. 26 სექტემბერი, 1973, რომი) — იტალიელი მსახიობი. სწავლობდა რომის სადეკლამაციო სკოლაში. 1926 წლიდან გამოდიოდა დრამატული თეატრის რევიუში, ესტრადაზე. მისი დებიუტი კინოში შედგა 1934 წელს. დიდი წარმატება მოუტანა მთავარმა როლმა ფილმში „ტერეზა-პარასკევა“ (1941). მანიანი ნეორეალიზმის ყველაზე თვალსაჩინო წარმომადგენელია. მონაწილეობდა ფილმებში: „რომი — ღია ქალაქი“ (1945); „დეპუტატი ანჯელინა“ (ვოლპის თასი, 1947), „ოცნებები გზებზე“ (1948); „ყველაზე ლამაზი“ (1951), ვარდის ტატუ (ოსკარი, 1955) და სხვა. ნეორეალიზმის კრიზისის წლებში მოღვაწეობდა ჰოლივუდში. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ ითამაშა ფილმებში „მონაზონი ლეტიცია“ (1957), „ჯოჯოხეთი შუა ქალაქში“ (1959). მანიანის ყველაზე მნიშვნელოვანი ნამუშევარია მთავარი როლი მწვავე სოციალურ ფილმში „მამა რომა“ (1962). 1960-იან წლებში დაუბრუნდა დრამატულ თეატრს. მთავარი როლი ითამაშა სპექტაკლ „ძუ მგელში“.
ვლადიმერ დვალიშვილი

ვლადიმერ „ლადო“ დვალიშვილი (დ. 20 აპრილი, 1986, თბილისი) — ქართველი ფეხბურთელი, თავდამსხმელი.

კარიერის სტატისტიკა
სანაკრებო გოლები
ტიტულები
დინამო თბილისი
საქართველოს ჩემპიონი (1): 2004-05
საქართველოს სუპერთასის გამარჯვებული (1): 2005-06
საქართველოს სუპერთასის ფინალისტი (1): 2007-08
ოლიმპი რუსთავი
საქართველოს ჩემპიონი (1): 2006-07
მაკაბი ხაიფა
ისრაელის პრემიერლიგა, ჩემპიონი (1): 2010-11
ისრაელის პრემიერლიგა, მეორე ადგილი (1): 2009-10
ისრაელის თასის ფინალისტი (1): 2010-11
ლეგია ვარშავა
პოლონეთის ჩემპიონი (2): 2012–13, 2013–14
პოლონეთის თასის გამარჯვებული (1): 2012-13
პოლონეთის სუპერთასის ფინალისტი (1): 2014-15