iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ედუარდ ერიო

ედუარდ-მარი ერიო (; დ. 5 ივლისი, 1872, ქ. ტრუა, — გ. 26 მარტი, 1957, სენ-ჟენი-ლავალი, რონის დეპარტ.) — საფრანგეთის პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე, პუბლიცისტი. საფრანგეთის აკადემიის წევრი (1946 წლიდან).

დაამთავრა პარიზის უმაღლესი ნორმალური სკოლა (1894). 1919 წლიდან იყო საფრანგეთის პარლამენტის დეპუტატი, რადიკალებისა და რადიკალ-სოციალისტების პარტიის ერთ-ერთი მთავარი ლიდერი. 1905-1941 წლებში და 1945 წლიდან ქ. ლიონის მერი. 1916-1917, 1926-1928, 1934-1936 წლებში იყო საფრანგეთის მთავრობის წევრი (მინისტრი), 1924-1925 და 1932 წლებში — პრემიერ-მინისტრი და საგარეო საქმეთა მინისტრი. მხარს უჭერდა საქართველოს დამოუკიდებლობის ცნობას, 1921 წლიდან — საბჭოთა რუსეთის მიერ ქვეყნის ოკუპაციის შემდეგ — საქართველოს ემიგრანტული მთავრობის დახმარების გაგრძელებას. მთავრობამ, რომელსაც ერიო ხელმძღვანელობდა, 1924 წელს დიპლომატიური ურთიერთობა დაამყარა საბჭოთა კავშირთან, თუმცა საქართველოს დევნილ ხელისუფლებას საშუალება მისცა ჰქონოდა დიპლომატიური წარმომადგენლობა პარიზში 1932 წელს საბჭოთა კავშირთან თავდაუსხმელობის პაქტის დადებამდე.

1925-1926 და 1936-1940 წლებში ერიო იყო დეპუტატთა პალატის თავმჯდომარე. 1938 წელს გამოვიდა გერმანიასთან მიუნხენის შეთანხმების წინააღმდეგ. მეორე მსოფლიო ომის წლებში იყო ვიშის რეჟიმის ოპოზიციაში, რის გამოც 1942 წელს დააპატიმრეს და გერმანელებს გადასცეს. 1945 წელს საბჭოთა არმიამ გაათავისუფლა საკონცენტრაციო ბანაკიდან. 1947 წლის იანვრიდან 1954 წლამდე იყო საფრანგეთის ეროვნული კრების თავმჯდომარე, ხოლო 1954 წლიდან — საპატიო თავმჯდომარე. მხარს უჭერდა საბჭოთა კავშირთან მშვიდობიან ურთიერთობას და სამჯერ ეწვია მას 1922, 1933 და 1945 წლებში; საბჭოთა პროპაგანდის ზეგავლენით 1933 წლის ვიზიტის დროს განაცხადა, რომ უკრაინაში ვერ ნახა შიმშილობის ნიშნები. 1952-1954 წლებში დასავლეთ გერმანიის რემილიტარიზაციის საფრთხის საბაბით ერიო გამოვიდა ევროპის თავდაცვითი თანამეგობრობის პროექტის წინააღმდეგ. 1955 წელს საბჭოთა კავშირის მიერ დაფინანსებულმა „მშვიდობის მსოფლიო საბჭომ“ მიანიჭა მშვიდობის საერთაშორისო პრემია.
ბაილაქანი

ბაილაქანი — შუა საუკუნეების ქალაქი ახლანდელ ნაქალაქარ ორენ-კალის ადგილზე, მტკვრისა და არაქსის შესართავთან ახლოს, თანამედროვე აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე. დაარსდა დაახლოებით – საუკუნეების მიჯნაზე როგორც სასანიანთა სახელმწიფოს საყრდენი პუნქტი ირანისა და ამიერკავკასიის დამაკავშირებელ საუკეთესო გზაზე. – საუკუნეებში განვითარდა როგორც მსხვილი სახელოსნო და სავაჭრო ცენტრი. ძლიერი ქალაქს წარმოადგენდა, გამაგრებული იყო რთული თავდაცვითი ნაგებობებით. 1221 წელს გაანადგურეს მონღოლებმა. მისი აღდგენა 1403 წელს სცადა თემურლენგმა, თუმცა წარუმატებლად.
შალვა ავალიანი

შალვა ავალიანი (დ. 30 იანვარი, 1914, სარბევი — გ. 6 თებერვალი, 1998) — ქართველი გეოგრაფი, მეცნიერი, პედაგოგი.

ბიოგრაფია
1938 წელს დაამთავრა ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტის საბუნებისმეტყველო-გეოგრაფიული ფაკულტეტი გეოგრაფიის სპეციალობით.

მისი აკადემიური მოღვაწეობა დაიწყო ადრეულ ეტაპზე ჯერ კიდევ მესამე კურსიდან შეუდგა პედაგოგიურ საქმიანობას.
კარიერის განმავლობაში მრავალფეროვანი გამოცდილება დააგროვა საგანმანათლებლო სფეროში. წლების მანძილზე მუშაობდა სხვადასხვა საშუალო სკოლაში, როგორც მასწავლებლის, ასევე დირექტორის პოზიციებზე. იგი ასევე იკავებდა მნიშვნელოვან თანამდებობებს ადმინისტრაციულ დონეზე. კერძოდ, იყო ქუთაისის რაიონის კულტურის განყოფილების ხელმძღვანელი. განსაკუთრებით აღსანიშნავია მისი მოღვაწეობა ქუთაისის საოლქო საბჭოს აღმასკომის განათლების განყოფილებაში, სადაც იგი მუშაობდა სასკოლო ინსპექტორად გეოგრაფიის მიმართულებით. 1976 წლიდან დაიწყო მისი აკადემიური კარიერა ქუთაისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, სადაც იგი მუშაობდა გეოგრაფიის კათედრის დოცენტის პოზიციაზე. 1960-1965 წლებში მან გაიარა ასპირანტურა. მისი აკადემიური მოღვაწეობის შედეგად, მას აქვს 60-მდე ნაშრომი გეოგრაფიის სწავლების მეთოდიკაში, რაც მის მნიშვნელოვან წვლილზე მეტყველებს ამ სფეროს განვითარებაში. 1981-1990 წლებში იგი აქტიურად იყო ჩართული საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოების ქუთაისის ფილიალის საქმიანობაში, სადაც სხვადასხვა დროს იკავებდა სწავლული მდივნის, თავმჯდომარის მოადგილისა და თავმჯდომარის პოზიციებს. მისი აკადემიური მიღწევების დასტურია პედაგოგიკის მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხი გეოგრაფიის სწავლების მეთოდიკაში და დოცენტის წოდება, რაც მის მაღალ პროფესიონალიზმსა ასახავს.

1969 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „მოსწავლეთა დამოუკიდებელი მუშაობის ჩატარების მეთოდიკა ეკონომიკური გეოგრაფიის სწავლების პროცესში.“

ჯილდოები
სამკერდე ნიშანი „სახალხო განათლების წარჩინებული“
მარიუს მუტე

მარიუს მუტე (; დ. 19 აპრილი, 1876, ნიმი, — გ. 29 ოქტომბერი, 1968, პარიზი) — ფრანგი პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე, კოლონიური საკითხების სპეციალისტი.

მუტე 1914-1928, 1929-1942 და 1945-1947 წლებში იყო საფრანგეთის ეროვნული კრების დეპუტატი მსოფლიო ინტერნაციონალის საფრანგეთის სექციიდან (შემდგომში — საფრანგეთის სოციალისტური პარტია), 1936-1938 და 1946-1947 წლებში — საფრანგეთის კოლონიების (შემდგომში — ზღვისიქითა ტერიტორიების) მინისტრი, 1947 წლიდან გარდაცვალებამდე — საფრანგეთის სენატის წევრი. კოლონიურ საკითხებში მუტე ილაშქრებდა რეპრესიული პოლიტიკის წინააღმდეგ, მხარს უჭერდა საფრანგეთის კოლონიებში ლმობიერი პოლიტიკის გატარებას, ხოლო ინდოჩინეთში ხო ში მინთან შეთანხმებას ვიეტნამისთვის საბოლოო დამოუკიდებლობის მინიჭების თაობაზე.

საფრანგეთის ეროვნული კრებაში მოღვაწეობის პერიოდში მუტე იყო საქართველოს დამოუკიდებლობის მხარდამჭერი. 1933 წელს, როდესაც ფრანგი დეპუტატები განიხილავდნენ საბჭოთა კავშირთან თავდაუსხმელობის პაქტსა და მასთან დაკავშირებული საკითხებს, მ. შ. პარიზში საქართველოს ემიგრანტული მთავრობის დიპლომატიური წარმომადგენლობის (ლეგაციის) ბედს, მუტემ კოლეგებს შეახსენა, რომ საქართველო რუსეთის მიერ ოკუპირებული იყო მიუხედავად მისი დამოუკიდებლობის აღიარებისა თავად მოსკოვის მიერ და საფრანგეთის მთავრობას მოუწოდა, რომ ლეგაციის დახურვის შემთხვევაში უზრუნველეყო ქართველი ლტოლვილებისთვის განსაკუთრებული სტატუსი.
ეკატერინე ერისთავი-წერეთლისა

ეკატერინე ივანეს ასული ერისთავი-წერეთლისა (დ. 1818, სოფ. ქვეში, ახლანდ. გორის მუნიციპალიტეტი, — გ. 4 დეკემბერი, 1870, იქვე, დაკრძალულია იკორთის ტაძარში) — ქართველი პოეტი.

ქსნის ერისთავთა საგვარეულოს წარმომადგენელი. განათლება მიიღო ოჯახში. 1837 წელს ცოლად გაჰყვა თავად ალექსანდრე გრიგოლის ძე წერეთელს (დ. 1816 — გ. 1873), რომელთანაც დაძაბული ურთიერთობა ჰქონდა და 1845 წლიდან განცალკევებით ცხოვრობდა. ეკატერინე ერისთავის ლექსები იბეჭდებოდა „ცისკარში“ (1852–1873). უმეტესობა გამოქვეყნდა ავტორის გარდაცვალების შემდეგ: „უსტარი თ. გ. ერის(თავს)“, „ახალი დრო“, „ბორჯომზედ“, „თეთრო, სპეტაკო, ლამაზო“, „მუზნო მომართეთ“, „ალბომში“, „ოცნება“ და სხვ. მისი ლირიკული თხზულებანი, მიძღვნანი და საალბომო ლექსები ეპოქის დამახასიათებელი, სალონური, სუბიექტური განცდებითაა აღსავსე, გადმოსცემენ იმ დროის საზოგადოებრივ ვითარებას („კნ. მანანა ორბელიანის პორტრეტს“, „ვორონცოვის ძეგლს“).
ვაშლოვანის ეკლესია

ვაშლოვანის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაშლოვანში.

აღწერა
ეკლესია დარბაზულია ჩაწერილი ნახევარწრიული აფსიდით. სამშენებლო მასალა ექსტერიერის და ინტერიერის შელესვის გამო არ ირკვევა. მხოლოდ იმის თქმა შეიძლება, რომ სარკმლის ჭრილები თეთრი ქვის ნათალი კვადრებითაა გამოყვანილი. შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია. კარი სწორკუთხაა ტიმპანისებური თავსართით დასრულებული, რომელზეც ანგელოზთა და ყვავილთა რელიეფებია მოცემული. აღმოსავლეთის, დასავლეთისა და სამხრეთის კედლებში თითო სარკმელია. მათგან აღმოსავლეთის თაღოვანია, დანარჩენი კი სწორკუთხა. შიგნითა მხრიდან სარკმლის წირთხლები მნიშვნელოვნად გაფართოვებულია. აღმოსავლეთის კედლის ფრონტონში აგურის დადაბლებით გოლგოთის ჯვარია გამოყვანილი. ნახევარწრიული აფსიდა მხრითაა გამოყოფილი დარბაზისგან. მხრის კაპიტელებზე კონქის საბჯენი შეისრული თაღია გადაყვანილი. აფსიდის ჩრდილოეთ კედელში თაღოვანი ნიშია გაკეთებული, სამხრეთ კედელში კი სწორკუთხა. კედელზე, სარკმლის ქვეშ ქვის ტრაპეზია მიდგმული. საკურთხეველი ერთი საფეხურითაა ამაღლებული. დარბაზი თითო წყვილი პილასტრითაა დანაწევრებული, რომლის ორსაფეხურიან პროფილირებულ კაპიტელებზე კამარის საბჯენი თაღია გადაყვანილი. საკურთხევლის წინ, ჩრდილოეთ კედელში თაღოვანი ნიშია, რომელიც თავის დროს მონოფიზიტური წესისამებრ მოწყობილი სანათლავი უნდა ყოფილიყო. ინტერიერი მთლიანად შელესილი და შეთეთრებულია. იატაკად ფილაქანია დაგებული. ხოლო ამბიონზე კერამიკული ფილაა გამოყენებული. კანკელი ხისაა. ტაძრის დასავლეთ კიდეში სახურავზე სამრეკლოს ფანჩატურია დაშენებული, რომელიც გაცილებით გვიანია ტაძარზე. შესასვლელის წინ კი ორ სვეტზე დაყრდნობილი ორქანობა სახურავის მქონე პორტიკის როლის მქონე ფანჩატურია მოწყობილი. ტაძრის ეზოში შემონახულია ხაჩქარი სომხური წარწერით.
იასონ მეცხვარიშვილი

იასონ მეცხვარიშვილი (დ. 1903, მერეთი — გ. 1977) — ქართველი მათემატიკოსი, მეცნიერი, პედაგოგი.

ბიოგრაფია
1929 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პედაგოგიური ფაკულტეტის მათემატიკური განყოფილება.

1929-1932 წლებში მათემატიკის პედაგოგად მუშაობდა თბილისის მუშათა ფაკულტეტსა და ქიმიის ტექნიკუმში. 1930-1932 წლებში იყო ამიერკავკასიის ენერგეტიკის ინსტიტუტისა და პოლიტექნიკური ინსტიტუტის უმაღლესი მათემატიკის კათედრის ასისტენტი. 1932-1935 წლებში იყო ლენინგრადის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მექანიკისა და მათემატიკის კვლევითი ინსტიტუტის ასპირანტი. 1933 წლიდან მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტთან არსებულ მათემატიკისა და ფიზიკის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის თანამშრომლად. 1935-1941 წლებში იყო თბილისის მათემატიკის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1936 წლიდან მოღვაწეობდა ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტზე. 1938-1949 წლებში ხელმძღვანელობდა ქუთაისის პედაგოგიურ ინსტიტუტში ალგებრა-გეომეტრიის კათედრას. 1949-1977 წლებში იყო პუშკინის სახელობის თბილისის პედაგოგიურ ინსტიტუტში მათემატიკური ანალიზის კათედრის გამგე. იკვლევდა ორი დამოუკიდებელი ცვლადის ცვლადკოეფიციენტებიანი ჰიპერბოლური ტიპის განტოლების ეგრეთწოდებულ ზღვრულ ანუ განზოგადებულ ამონახსნებს. ასევე იკვლევდა კომპლექსური ცვლადის ფუნქციათა თეორიის საკითხებს. მან შეისწავლა ლომელის ფუნქციებთან დაკავშირებული საკითხები და ანალიზურ ფუნქციათა თეორიაში პარამეტრის მეთოდის გამოყენებით მოგვცა კომპლექსური არგუმენტის რვა ანალიზური ფუნქციის ლომელის ფუნქციებად გაშლის მის მიერ დადგენილი ფორმულები. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

ჯილდოები
1961 - საპატიო ნიშნის ორდენი
ზვიად ჭუმბურიძე

ზვიად ჭუმბურიძე (დ. 21 მაისი, 1963, თბილისი, საქართველო) — ქართველი დიპლომატი, ფილოლოგი.

ბიოგრაფია
დაამთავრებული აქვს ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დასავლეთ ევროპის ენების და ლიტერატურის ფაკულტეტი. "კლინგენდაილ"-ის საერთაშორისო ურთიერთობათა ინსტიტუტი, ნიდერლანდებში. 1986-1990 წლებში იყო რესპუბლიკური საზოგადოება "ცოდნა" განყოფილების გამგე; 1990-1992 წლებში კი საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს -ს საერთაშორისო კომისიის რეფერენტი. 1993-1997 წწ. საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს კულტურის, პარტნიორულ და ჰუმანიტარულ ურთიერთობებათა დეპარტამენტის სხვადასხვა დიპლომატიური თანამდებობები. 1997-2000 წწ. საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს კულტურის, პარტნიორულ და ჰუმანიტარულ ურთიერთობათა დეპარტამენტის დირექტორი. 2000-2002 წწ. საქართველოს საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილე – საპარლამენტო მდივანი. 2007 წელს საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს საგანგებო დავალებათა ელჩი. 2007-2008 წწ. საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს გლობალურ ურთიერთობათა დეპარტამენტის დირექტორი. 2013 წლიდან ევროკავშირი-საქართველოს ბიზნეს საბჭოს გენერალური მდივანი; 2019 წლიდან ქართული უნივერსიტეტის საზოგადოების აღმასრულებელი დირექტორი. 2010 წელს ქ. ბუდაპეშტში ზვიად ჭუმბურიძის თაოსნობით გაიხსნა შოთა რუსთაველის სახელობის მოედანი და დაიდგა შოთა რუსთაველის ძეგლი. 2003-2007 წწ. საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი საბერძნეთის რესპუბლიკაში. 2009-2013 წწ. საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი უნგრეთის რესპუბლიკაში, აკრედიტებული ხორვატიის რესპუბლიკასა და მონტენეგროში. მინიჭებული აქვს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩის დიპლომატიური რანგი. მიღებული აქვს უნგრეთის უმაღლესი
სახელმწიფო ჯილდო – ღირსების ორდენი "კომანდორის ჯვარი".
თავდაყირა 2

„თავდაყირა 2“ — რეჟისორ კელსი მანის 2024 წლის ანიმაცია, „თავდაყირას“ მეორე ნაწილი (დრამა, სათავგადასავლო, ანიმაცია). მსახიობები: ემი პოლერი, მაია ჰოუკი, კენსინგტონ ტოლმენი, ლიზა ლაპირა, ფილის სმითი, ლუის ბლეკი. ფილმი მოგვითხრობს რაილის შესახებ, რომელიც უკვე მოზარდია და მას სხვადასხვა ახალი ემოცია და გამოწვევა ხვდება. მისი ძირითადი ემოციები — სიხარული, სევდა, შიში, ზიზღი და ბრაზი — კვლავ ცდილობენ გაუმკლავდნენ ახალ გამოწვევებს, რომლებიც მოზარდობის პერიოდს სდევს თან.

„თავდაყირა 2“ აშშ-ში -ის მიერ გამოვიდა 2024 წლის 14 ივნისს. ანიმაციამ მსოფლიო მასშტაბით შემოსავლის სახით 1,555 მილიარდი დოლარი მიიღო.

სიუჟეტი
მოზარდ გოგონას, რაილის აქვს ხუთი ემოცია: ბრაზი, სევდა, ბედნიერება, შიში და ზიზღი. იგი ცხოვრობს ამ ხუთი ემოციით, თუმცა გარდატეხის ასაკში მას ემატება კიდევ რამდენიმე ემოცია: შფოთვა, მობეზრება, სირცხვილი, ნოსტალგია და შური. მისი ემოციების მთავარ მმართველს, ბედნიერებას ჩაანაცვლებს შფოთვა, რომელიც სრულიად შეცვლის რაილის და მის ცხოვრებას. შფოთვა რაილის აიძულებს ჩამოშორდეს მეგობრებს, ისწრაფოს პირველობისკენ თავის საყვარელ სპორტში და გახდეს ყველასათვის მოსაწონი გოგონა.

ამ დროის განმავლობაში, მივიწყებული ხუთი ემოცია ყველაფერს ცდილობენ, რომ დაბრუნდნენ რაილის გონებაში და დაეხმარნონ მას, თუმცა ციხიდან რაილის გონებამდე გზა დიდი და გრძელია. ამ გზის გავლისას გაივლიან ბევრ დაბრკოლებას, თუმცა საბოლოოდ, ბრაზის დახმარებით შეძლებენ დაბრუნებას, დაამარცხებენ იმ ემოციებს, რომლებმაც რაილის რთული პერიოდი შეუქმნეს და მაქსიმალურად ეცდებიან მათი შექმნილი პრობლემების მოგვარებას მოზარდი გოგონას ცხოვრებაში.
თალასოთერაპია

თალასოთერაპია ( და ) — თერაპიის ფორმა, რომელიც გულისხმობს ზღვის წყლის სამკურნალოდ გამოყენებას. არ არსებობს მეცნიერული მტკიცებულება, რომ თალასოთერაპია ეფექტურია.

ისტორია
თალასოთერაპიის ერთ-ერთი გამოჩენილი პრაქტიკოსი იყო ექიმი რიჩარდ რასელი, რომელმაც უდიდესი წვლილი შეიტანა თალასოთერაპიის პოპულარიზებაში. თალასოთერაპიის გამოყენების უძველესი ჩანაწერი 1725 წლით თარიღდება, პოვუა-დი-ვარზინში, პორტუგალიაში. მიაჩნდათ, რომ ეს ადგილი იოდის მაღალი კონცენტრაციით გამოირჩეოდა წყალმცენარეების დიდი რაოდენობის გამო. სწორედ ამ ტერიტორიას სამკურნალოდ იყენებდნენ ბენედიქტელი ბერები, საუკუნის დასაწყისში იგივე პრაქტიკის გამოყენება ფერმერებმაც დაიწყეს, ხოლო მოგვიანებით ქალაქებშიც გაიხსნა მარილიანი წყლის ცხელი აბანოები, რომლებმაც სწრაფად ჰპოვეს პოპულარობა მაღალ ფენებში.
კიაზო ერისთავი

გიორგი (კიაზო) გიორგის ძე ერისთავი (დ. 11 ნოემბერი, 1824, სოფ. ქისტაური, ახლანდ. ახმეტის მუნიციპალიტეტი, — გ. 19 დეკემბერი, 1909, იქვე) — თავადი, არაგვის ერისთავთა საგვარეულოდან, რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-ლეიტენანტი (1889).

დაიბადა გიორგი ერისთავისა და ნინო ანდრონიკაშვილის (მალხაზ ანდრონიკაშვილის ასული) ოჯახში. სამხედრო სამსახურში იყო 1846 წლიდან. მონაწილეობდა ყირიმის ომში (1853–1856) როგორც გურიის რაზმის ოფიცერი, 1858 წლიდან მსახურობდა კავკასიის სამხედრო ოლქის ჯარებში. 1870 წლიდან მეთაურობდა თერგის კაზაკთა ჯარის მოზდოკის პოლკს. იმავე წელს მიენიჭა გენერალ-მაიორის წოდება. მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთის (1877–1878) ომში. ქისტაურის მამულში ჰქონდა ცნობილი ღვინის მარანი. დაქორწინებული იყო სამჯერ: 1. ნინო თავად ლუარსაბ სუმბათაშვილის ასულზე, 2. თინათინ (თიკო), თავად ალექსანდრე ჩოლოყაშვილის ასულზე (1855) და 3. ანა თავად ელიზბარ ქსნის ერისთავის ასულზე (1878). ჰყავდა 10 შვილი.
სეკეი

სეკეი, სეკეები (, , , ) — უნგრელების ჯგუფი აღმოსავლეთ ტრანსილვანიაში, რუმინეთში. ცხოვრობენ ჰარგიტის (276 ათ., მთელი მოსახლეობის 84,6%, 2011), კოვასნის (164,2 ათ., 73,8%) ჟუდეცებში და მურეშის ჟუდეცის აღმოსავლეთ და ცენტრალურ ნაწილში (228,3 ათ., 39,3%). საუბრობენ უნგრული ენის სეკეურ დიალექტზე და რუმინულად. არიან კათოლიკეები.

ისტორიულ წყაროებში 1138 წლიდან იხსენიებიან როგორც სამხედრო დანაყოფი უნგრეთის მეფეთა ლაშქარში. ისტორიოგრაფიაში უფრო მეტად მიღებულია მოსაზრება, რომ ისინი არიან ტრანსილვანიის უნგრეთთან შეერთების ( საუკუნე) შემდეგ აქ გადმოსახლებულ სამხედრო მოახალშენეთა შთამომავლები. არის ჰიპოთეზები მათი თურქული წარმომავლობის შესახებ. 1438 წელს უნგრელებთან და გერმანელებთან ერთად შექმნეს ე.წ. სამი ერის კავშირი, რათა ოსმალთა ექსპანსიისგან დაეცვათ ტრანსილვანია; შემდგომში ეს სამი კათოლიკური ჯგუფი ტრანსილვანიაში ჭარბობდა მართლმადიდებელ რუმინელ მოსახლეობას. 1940 წელს, ვენის არბიტრაჟის მიხედვით, სეკეების მიწები ჩრდილოეთ ტრანსილვანიის შემადგენლობაში გადაეცა უნგრეთს. 1944 წელს, რუმინეთსა და ანტიჰიტლერულ კოალიციას შორის ზავის დადების შემდეგ, ჩრდილოეთი ტრანსილვანია დაუბრუნდა რუმინეთს. 1944–1945 წლებში სეკეები მოყვნენ რუმინული შეიარაღებული რაზმების (იულიუ მანიუს მეთაურობით) ძალადობრივი მოქმედებების ქვეშ. 1952 წელს შეიქმნა უნგრელთა (1960 წლიდან — მურეშ-უნგრულთა) ავტონომიური ოლქი, რომელიც 1968 წელს გაუქმდა. 1989 წელს დაარსდა რუმინეთის უნგრელების დემოკრატიული კავშირი (რუდკ). 2009 წელს გამოაცხადეს სეკეის ავტონომიური მხარე, 2010 წელს უნგრული ენა მიიღეს ოფიციალურ ენად რეგიონულ დონეზე; ორივე გადაწყვეტილება რუმინეთის ხელისუფლებამ არ სცნო. 2011 წელს რუდკ-მა ქალაქ ტირგუ-მურეშში შექმნეს სეკეის მხარის ადმინისტრაციული საბჭო. ამავე წელს უნგრეთში შემოიღეს ოდესღაც უნგრეთის მოქალაქეთა შთამომავლებისათვის მოქალაქეობის მინიჭების გამარტივებული წესი. 2012 წლის აპრილისთვის მოქალაქეობა მიანიჭეს რუმინეთის დაახლ. 284 ათას მოქალაქეს. სეკეის მხარეში ენთუზიასტების მიერ შემონახულია „სეკეის რუნები“ (იხ. უნგრული რუნები), რომელიც წარმოდგება ე.წ. აღმოსავლეთევროპული რუნებისგან. მისი გამოყენებით გამოიცემა ჟურნალები, წიგნები და სხვ.
გიორგი ერისთავი (გენერალ-მაიორი)

გიორგი მიხეილის ძე ერისთავი (დ. 9 მაისი, 1947, თბილისი) — ქართველი უშიშროების ოფიცერი, გენერალ-მაიორი (1999).

დაამთავრა თბილისის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის მეტალურგიული ფაკულტეტი (1972). 1973–1999 წლებში მუშაობდა სახელმწიფო უშიშროების სისტემაში სხვადასხვა თანამდებობაზე, მ. შ. 1988–1993 წლებში იყო საქართველოს უშიშროების მინისტრის აპარატის უფროსი, 1993–1994 წლებში — სახელმწიფო უშიშროების სამინისტროს თბილისის საქალაქო სამმართველოს უფროსი, 1994–1995 წლებში — საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების სამინისტროს დაზვერვის სამმართველოს უფროსი, 1995–1999 წლებში — საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების სამინისტროს აკადემიის რექტორი. 1996 წელს მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების საპატიო თანამშრომლის წოდება. დაჯილდოებულია ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენით (1997). 2000 წლიდან თადარიგშია.
მედეა ჯაბუა

მედეა ჯაბუა (დ. 1943) — დიზაინერი, მხატვარი, პედაგოგი

ბიოგრაგია
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის გრაფიკის ფაკულტეტი 1968 წელს. მისი პედაგოგები იყვნენ ვლადიმერ (ლადო) გრიგოლია და თეიმუაზ ყუბანეიშვილი. ასპირანტურა გაიარა ანდრეი გონჩაროვის ხელმძღვანელობით მოსკოვის პოლიგრაფიულ ინსტიტუტში, სადაც ბეჭდვით პროდუქციას მხატვრულად აფორმებდა. დიდი წვლილი აქვს შეტანილი ქართული ბეჭდური გრაფიკის განვითარებაში. დაასურათა და გააფორმა ორასამდე წიგნი. მათ შორის „1001 ღამე“, „რობინ ჰუდი“, „მერი პოპინსი“, აკაკი წერეთლის საბავშვო ლექსები, გრიგოლ აბაშიძის ლექსების კრებული და პარმენ მარგველაშვილის რედაქტორობით გამოცემული დავით კაკაბაძის შემოქმედების ამსახველი სამი ტომი. მედეა ჯაბუას რედაქტირებით გამოიცა ლადო გრიგოლიას შრიფტის სახელმძღვანელო; შექმნილი აქვს შრიფტის გარნიტურები ორენოვანი საგზაო ნიშნებისთვის. მისი ნამუშევრები ინახება შალვა ამირანაშვილის სახელობის ხელოვნების მუზეუმში. მხატვარი-გრაფიკოსი, წიგნის დიზაინერი, დოცენტი.

ლექსიკონი
[ალექსანდრე გაბუნია, „ხელოვნების მუზეუმის ახალი კოლექცია“, 2022, თბილისი, გვ. 238-239]
სოსო ცისკარიშვილი

სოსო (სოსო-იოსებ) ელიზბარის ძე ცისკარიშვილი (დ. 17 სექტემბერი, 1948, კასპი, — გ. 6 აგვისტო, 2024) — ქართველი პოლიტოლოგი, საერთაშორისო ეკონომიკური ურთიერთობების ექსპერტი.

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის საინჟინრო-ფიზიკური ფაკულტეტი (კვალიფიკაცია — ელექტრონული ტექნიკის ინჟინერი, 1971), მოსკოვის საგარეო ვაჭრობის საკავშირო აკადემია (კვალიფიკაცია — საერთაშორისო ეკონომიკურ ურთიერთობათა ეკონომისტი, 1979). მუშაობდა სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტ „მიონში“ (1971-1974), საქართველოს სსრ მეცნიერებისა და ტექნიკის სახელმწიფო კომიტეტში (1974-1976, 1978-1985, თავმჯდომარის მოადგილე 1980-1985 წლებში). 1984 წელს ვიდეოფირზე გადაატანინა და ამით განადგურებას გადაარჩინა თენგიზ აბულაძის ფილმი „მონანიება“, რომელსაც საბჭოთა ცენზურა ემუქრებოდა. 1992 წლამდე ლექციებს კითხულობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკური გეოგრაფიის კათედრაზე.

1988-1989 წლებში ცისკარიშვილი იყო „სრულიად საქართველოს რუსთაველის საზოგადოების“ ვიცე-პრეზიდენტი. 1989 წლის ბოლოს მეცნიერთა ჯგუფთან ერთად შექმნა საქართველოში პირველი არასამთავრობო ორგანიზაცია — სამეცნიერო-საგანმანათლებლო ასოციაცია „მსოფლიო ლაბორატორია“ და მას შემდეგ იყო მისი გამგეობის თავმჯდომარე. 1992 წელს დაინიშნა საგარეო ეკონომიკურ ურთიერთობათა სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარედ, შემდეგ იყო საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის საგარეო ეკონომიკურ ურთიერთობათა კათედრის გამგე. იმავდროულად, 1996-2000 წლებში ცისკარიშვილი ხელმძღვანელობდა ევროკავშირის ტექნიკური დახმარების პროგრამებს. 2006 წლიდან იყო ევროპული ინტეგრაციის ფორუმის გამგეობის თავმჯდომარე, 2008 წლიდან — „დამოუკიდებელ ექსპერტთა კლუბის“ პრეზიდენტი.
რუსეთუმე

რუსეთუმე — რუსეთში ნამყოფი ან ნასწავლი პიროვნების, უფრო ხშირად კი გარუსებისკენ მიდრეკილი პიროვნების სახელწოდება, რომელიც წარმოიშვა საუკუნის 50-60-იანი წლების საქართველოში.

სიტყვა „რუსეთუმე“ პირველად ჩნდება გიორგი ერისთავის პიესა „გაყრაში“ (1850), რომელშიც ერთ-ერთი პერსონაჟი — სომეხი ვაჭარი მიკირტუმ ტრდატოვი — რუსეთში განათლებამიღებულ თავად ივანე დიდებულიძეს ასე ახასიათებს: „ერთი ძმაც ჰყავს რუსეთუმე, ტანცი მანცი, ლავ ხაღუმე“. თავდაპირველად „რუსეთუმე“ ზოგადად რუსეთში ნასწავლი პიროვნების მიმართ გამოიყენებოდა და, ერთგვარად, თერგდალეულის სინონიმიც იყო („რუსეთუმეებმა დაამშვენეს ჩვენი საზოგადოებრივი ცხოვრება“ — ილია ჭავჭავაძე, „შინაური მიმოხილვა“, 1883), თუმცა უფრო გავრცელდა, როგორც გარუსებისკენ მიდრეკილი ქართველის ირონიული სახელწოდება („აქ რუსეთუმე მეტად გახურდა“ — აკაკი წერეთელი, პოემა „რუსეთუმე“, 1861). ამრიგად, „რუსეთუმე“, „თერგდალეულისგან“ განსხვავებით, მიუხედავად მისი განათლებისა, საკუთარი ქვეყნისთვის სასარგებლოს ვერაფერს ქმნიდა და ნიჰილისტურად იყო განწყობილი ყოველივე ეროვნულის მიმართ.

 საუკუნის დასაწყისში სიტყვა „რუსეთუმე“ დამკვიდრდა როგორც რუსული კულტურული ანდა პოლიტიკური ორიენტაციის მქონე, რუსეთის მხარდამჭერი პიროვნების დამამცირებელი სახელწოდება. ის გვხვდება როგორც ინტერნეტ-სივრცესა და ელექტრონულ მედიაში, ასევე პოლიტიკოსების და სხვა საჯარო პირების გამოსვლებში.
დავით ერისთავი (მოხელე)

დავით როსტომის ძე ერისთავი (დ. 1780 — გ. 12 აგვისტო, 1830, დაკრძალულია ოძისში) — თავადი, ქსნის ერისთავთა საგვარეულოს წარმომადგენელი.

რუსეთის მიერ ქართლ-კახეთის სამეფოს ანექსიის (1801) შემდეგ იმპერიის სახელმწიფო სამსახურში იყო. მონაწილეობდა თურქების წინააღმდეგ ბრძოლაში ახალციხესთან (1810). 1812 წლიდან ხელმძღვანელობდა მოლაპარაკებას პატარა ლიახვისა და მეჯუდის ხეობაში მცხოვრებ ოსებთან და მათ გაქრისტიანებას, რისთვისაც მიიღო გუბერნიის მდივნის ჩინი. მონაწილეობდა რუსეთ-ირანის ომში (1826-1828), თავი გამოიჩინა აბასაბადის, სარდარაბდისა და ერევნის ბრძოლებში (1827), რისთვისაც მიიღო წმ. ანას ხარისხის ორდენი და კოლეგიის მდივნის წოდება. გარდაიცვალა 1830 წელს ქოლერით. ჰყავდა ცოლი — მარიამ (მაია), თავად ივანე ქობულაშვილის ასული (დ. 1786 — გ. 1848) და შვილები — როსტომი, გიორგი (ცნობილი მწერალი), ივანე და თინათინი.
ენდა კენი

ენდა კენი (, ; დ. 24 აპრილი, 1951) — ირლანდიელი პოლიტიკოსი, ირლანდიის პრემიერ-მინისტრი 2011–2017 წლებში, პარტია „ფინე გელის“ ლიდერი 2002–2017 წლებში, თავდაცვის მინისტრი 2014 წლის მაისიდან ივლისამდე და 2016 წლიდან 2017 წლამდე, ოპოზიციის ლიდერი 2002–2011 წლებში, ირლანდიის ტურიზმისა და ვაჭრობის მინისტრი 1994–1997 წლებში და სახელმწიფო მინისტრი შრომისა და განათლების საკითხებში 1986–1987 წლებში. კენი 1975–1997 წლებში იყო მაიო-უესტის საარჩევნო ოლქის წარმომადგენელი პარლამენტის წარმომადგენელთა პალატაში, 1997–2020 წლებში კი — მაიოს ოლქისა.
აიდინჯიქი (ბოლუს რაიონი)

აიდინჯიქი — სოფელი თურქეთში, ბოლუს პროვინციაში, ბოლუს რაიონში.

ისტორია
სოფლის სტატუსი 1928 წლიდან აქვს. 1928-1946 წლებში სოფლის სახელწოდება სუსუზ თექქე იყო. 1946 წლიდან გარკვეული დროის მანძილზე თექქესუსუზის სახელწოდებას ატარებდა.

გეოგრაფია
პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრიდან სოფელი 44 კმ დაშორებულია.

მოსახლეობა