iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ოლიმპი (მარსი)

ოლიმპის მთა — ჩამქრალი ვულკანი მარსზე, რომელიც მზის სისტემაში ყველაზე მაღალი პლანეტაზე მდებარე მთაა. სახელი შერქმეულია ბერძნულ მითებში მოხსენიებული ოლიმპოს მთის მიხედვით, სადაც ცხოვრობდნენ ოლიმპოს ღმერთები.

კოსმოსური ხომალდების გაფრენამდე (რომლებმაც დაადასტურეს, რომ ოლიმპი მთაა) ეს მთა ასტრონომებისთვის ცნობილი იყო როგორც („ოლიმპის თოვლი“).

აღწერა
საფუძვლიდან ოლიმპის სიმაღლეა 21,2 კმ, რაც 2,6-ჯერ აჭარბებს დედამიწის ყველაზე მაღალი ვულკანის მაუნა-კეას სიმაღლეს (საფუძვლიდან მისი სიმაღლეა 10,2 კმ). ოლიმპი გაშლილია 540 კმ. დიამეტრის ფართობზე და აქვს 7 კმ.-მდე სიმაღლის ციცაბო ფერდობები. მათი წარმოშობის მიზეზი ჯერჯერობით არაა მკაფიოდ განსაზღვრული, თუმცა ბევრ მეცნიერს მიაჩნია, რომ ეს შეიძლება გამოწვეული ყოფილიყო ოდესღაც მარსზე არსებული ოკეანის მიერ ფერდობების ჩამორეცხვით.

ოლიმპის ვულკანური კალდერის სიგრძეა 85 კმ, ხოლო სიგანე — 60 კმ. კალდერის სიღრმე კი ექვსი გადაფარული ვულკანური კრატერის წყალობით აღწევს 3 კმ-ს. შედარებისათვის, დედამიწაზე ყველაზე დიდი ვულკანის, ჰავაის შტატში არსებული მაუნა-ლოას კრატერის დიამეტრი შეადგენს 6,5 კმ-ს.

ატმოსფერული წნევა ოლიმპის მწვერვალზე შეადგენს 2 %-ს მარსის ზედაპირის საშუალო დონესთან შეფარდებით (შედარებისთვის, წნევა ევერესტის მწვერვალზე შეადგენს 25 %-ს ზღვის დონესთან შეფარდებით).

ოლიმპი იკავებს იმხელა ფართობს, რომ მისი მთლიანი დანახვა შეუძლებელია პლანეტის ზედაპირიდან. შესაბამისად, რომ დავდგეთ ვულკანის უმაღლეს მწვერვალზე, მისი ფერდობები გასცდება ჰორიზონტს.

ვულკანიზმი
ოლომპი ჩამქრალი ვულკანია, რომელიც წარმოიქმნა ამოფრქვეული ლავის ნაკადებისგან. ვინაიდან ვულკანის სიგანე 3-ჯერ აღემატება მის სიმაღლეს, სავარაუდოა, რომ ამოფრქვევა გრძელდებოდა დიდი ხნის მანძილზე.

აპარატ „მარს-ექსპრესის“ ფოტოსურათების ანალიზმა ცხადყო, რომ ოლიმპის ფერდობზე არსებული ყველაზე გვიანდელი ლავის ასაკია დაახლოებით 2 მილიონი წელი. ამიტომაც, არაა გამორიცხული, რომ ვულკანი კვლავ ამოქმედდეს.

ოლიმპის გიგანტური ზომა მიანიშნებს იმაზე, რომ მარსს დედამიწისგან განსხვავებით შესაძლოა არ გააჩნდეს ტექტონიკური ფილები. ვინაიდან არ ხდება ფილების მოძრაობა, ვულკანი შეიძლება არსებობდეს ძალიან დიდი ხნის მანძილზე.

გარემოცვა
ოლიმპი მდებარეობს ფარსიდის პროვინციაში, სადაც არსებობენ სხვა გიგანტური ვულკანებიც: არსიას, ფარშევანგის და ასკრიის მთები, თუმცა ყველა მათგანი სიდიდეში ჩამოუვარდება ოლიმპს.
სომხეთის დემოკრატიული რესპუბლიკა

სომხეთის დემოკრატიული რესპუბლიკა — პირველი რესპუბლიკა სომხეთის ტერიტორიაზე, რომელიც შეიქმნა 1918 წლის 28 მაისს რუსეთის იმპერიის დაშლის შედეგად. ამ რესპუბლიკამ 2 წელიწადი იარსება. შემდგომში კი იგი დაიპყრო საბჭოთა რუსეთმა. მას დასავლეთით ესაზღვრებოდა ოსმალეთი, სამხრეთით ირანი, აღმოსავლეთით აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკა, ხოლო ჩრდილოეთით საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა. მოსახლეობა 3 მილიონი, ფართობი (ოფიციალურად) — 80 000 კმ².

ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ, რათა კავკასიას დაეცვა თავი რუსეთის და თურქეთის აგრესიისგან, გამოაცხადა დამოუკიდებლობა და შეიქმნა ამიერკავკასიის დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა, რომელშიც შედიოდა საქართველო, აზერბაიჯანი და სომხეთი. მაგრამ განსხვავებული ორიენტაციის გამო (საქართველო ემხრობოდა გერმანიას, სომხეთი ინგლისს, ხოლო აზერბაიჯანი თურქეთს) ამიერკავკასია დაიშალა და 1918 წლის 28 მაისს სომხეთმა დამოუკიდებლობა გამოაცხადა.

სომხეთმა რამდენიმე წარუმატებელი ომი გადაიტანა მეზობლებთან. კერძოდ: სომხეთ-საქართველოს ომი, სომხეთ-ოსმალეთის ომი და სომხეთ-აზერბაიჯანის ომი.

საბჭოთა ოკუპაცია
1920 წლის მაისში რსფსრ-მ მოაწყო ბოლშევიკური აჯანყებები სომხეთში. სომხეთის მთავრობამ 14 მაისს ჩააქრო აჯანყება ყარსში, 18 მაისს –– სარაყამიშში, 19 მაისს –- ბაიაზეთში და 22- მაისს ყაზახის რაიონში. 21 მაისს წითელმ არმიამ დაიწყო სომხეთზე შეტევა და დაიკავა ყაზახი, მაგრამ სომხებმა აქ დაამარცხეს მტერი.

შემდეგ აზერბაიჯანელებთან ერთად წითელმა არმიამ შეუტია ზანგეზურის მიმართულებით. 5 ივლისს მათ დაიკავეს გერუსი; სომხებმა დაიწყეს კონტრშეტევა ჰდროს ხელმძღვანელობით, მაგრამ ამასთანავე მალე დაიწყო ოსმალეთის თავდასხმა სომხეთზე, სომხეთი იძულე-
ბული გახდა შეეჩერებინა ბრძოლა მე-11 არმიის წინააღმდეგ. მალე სომხეთი დამაცხდა ოსმალეთის ფრონტზეც.
პარაგვაული რეალი

პარაგვაული რეალი — პარაგვაის ვალუტა 1856 წლამდე. საწყის ეტაპზე, ბრუნვაში იყო ესპანეთის კოლონიური რეალი. 1813 წლიდან მას მოჰყვა არგენტინული რეალი. 1845 წლიდან, პარაგვაიმ საკუთარი რეალების გამოცემა დაიწყო. თექვსმეტი ვერცხლის რეალი ერთ ოქროს ესკუდოს უდრიდა. 1856 წელს გამოიცა პარაგვაული პესო, რომელიც 8 რეალს უდრიდა. 1870 წლამდე, სანამ პარაგვაი ათწილად სისტემაზე გადავიდოდა, რეალი ბრუნვას განაგრძობდა, როგორც პესოს დანაყოფი.
პარაგვაული პესო

პარაგვაული პესო — პარაგვაის ვალუტა 1856—1944 წლებში. მან ჩაანაცვლა რეალი; ამ დროისთვის 8 რეალი 1 პესოს უდრიდა. 1870 წლამდე, პესო 8 რეალად იყოფოდა. ამის შემდეგ, პარაგვაი ათწილად სისტემაზე გადავიდა და 1 პესო 100 სენტისიმოს შეიცავდა. 1874 წელს, ამ სახელი სენტისიმო სენტავომ ჩაანაცვლა. 1944 წელს, პესო ჩანაცვლებულ იქნა გუარანით.
პარაგვაული გუარანი

პარაგვაული გუარანი — პარაგვაის ეროვნული ვალუტა. გუარანი 100 სენტიმოდ იყოფოდა, მაგრამ ინფლაციის გამო, სენტიმო აღარ გამოიყენება.

ისტორია
კანონი გუარანის შექმნის შესახებ 1943 წლის 5 ოქტომბერს მიიღეს, რომელმაც პესო ჩაანაცვლა კურსით 1 გუარანი = 100 პესოს. გუარანი პირველად 1944 წელს გამოიცა. 1960—1985 წლებში რეგულირებული იყო აშშ დოლარით 126 უდრიდა 1 -ს.

რევალვაცია
ამჟამად, გუარანი ამერიკის კონტინენტზე ყველაზე დაბალი ღირებულების ვალუტაა.

2011 წელს, პარაგვაის ცენტრალურმა ბანკმა შეიმუშავა გეგმა, რომლის მიხედვითაც გუარანს ჩაანაცვლებს ნუევო-გუარანი კურსით 1000:1.
გუარანის ენები

გუარანის ენები — ენათა ერთ-ერთი ჯგუფი ტუპი-გუარანის ენათა ოჯახიდან. ამ ოჯახიდან ყველაზე ცნობილია გუარანი — პარაგვაის ოფიციალური ენა.

გუარანის ენებს მიეკუთვნება:
გუარანის დიალექტთა ჯაჭვი: დასავლეთბოლივიური გუარანი, აღმოსავლეთბოლივიური გუარანი, პარაგვაული გუარანი, ავა გუარანი, მბია გუარანი.
კაივა
აჩე
შეტა
პარაგვაელები იტალიაში

პარაგვაელების არსებობა იტალიაში სათავეს 1980-იანი წლებიდან იღებს.

2010 წლის მონაცემებით, იტალიაში 1 502 მუდმივი იმიგრანტი ცხოვრობს პარაგვაიდან. 2006 წელს მათი რიცხვი 837 იყო. პარაგვაელთა ყველაზე დიდი რაოდენობა განაწილებულია სამ ქალაქში: რომში, ვერონასა და ფინალე-ლიგურეში.

იტალიელებმა პარაგვაის განვითარებაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს. სამთა ალიანსის ომში, რომელშიც პარაგვაის წინააღმდეგ ერთობლივად იბრძოდნენ არგენტინა, ბრაზილია და ურუგვაი, პარაგვაის პრეზიდენტ ფრანსისკო სოლანო ლოპესის მხარდასაჭერად მოხალისედ მრავალი იტალიელი წავიდა. ამ დროს პარაგვაიში სულ 9 000 ევროპელი ემიგრირდა, სადაც დაახლოებით მესამედი იტალიელები იყვნენ ძირითადად ლომბარდიიდან და ჩრდილოეთ იტალიის სხვა პროვინციებიდან. 1980-იან წლებში, იმიგრანტთა შვილიშვილებმა ისტორიულ სამშობლოში დაბრუნება დაიწყეს.
ჭეშმარიტად რადიკალური ლიბერალური პარტია

ჭეშმარიტად რადიკალური ლიბერალური პარტია ( - ) — ლიბერალური პარტია პარაგვაიში.

პარტია არის ლიბერალური ინტერნაციონალის (ლიბერალური პარტიების საერთაშორისო ფედერაცია) დამკვირვებელი წევრი. 2003 წლის საკანონმდებლო არჩევნებში პარტიამ მიიღო ხმათა 25.7 %, პარაგვაის დეპუტატთა პალატის 80 ადგილიდან 21 და სენატის 45 ადგილიდან 12. მისმა პრეზიდენტობის კანდიდატმა ხულიო ცეზარ ფრანკომ ხმათა 24.0 % მოაგროვა. ლიბერალები, როგორც მათ უწოდებენ, არიან დომინანტ კლორადოს პარტიის მთავარი ოპოზიციური ძალა. ლიბერალები 1989 წლიდან, ალფრედო სტრესნერის რეჟიმის დასრულების შემდეგ გაძლიერდნენ. ის არის ლიბერალუი პარტიის მემკვიდრე.

2008 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში, ფერნანდო ლუგოსა და სხვა მემარცხენე პარტიებთან ერთად ალიანსში, პარტიამ პირველად 61 წლის განმავლობაში შეძლო კოლორადოს პარტიის დამარცხება.
მარგინალი

მარგინალი (ლათ. არე, კიდე ზღვარი. პირველადი მნიშვნელობით წიგნის კიდე) — წიგნის ადგილი, სადაც არ წერია ძირითადი ტექსტი და გამოიყენებოდა მინაწერების გასაკეთებლად. ამ ტერმინს ასევე ხშირად გამოიყენებენ საზოგადოებისგან გარიყული ადამიანებისა თუ ჯგუფების მიმართ. მარგინალები სოციალურ-კულტურულს სისტემას მოწყვეტილინი არიან. მარგინალიზაციის მიზეზი ხშირად ძველი სოციალურ-კულტურული სისტემისგან მოწყვეტა და ახალ სისტემაში ჩართვის წარუმატებელი მცდელობაა. მათი სტატუსი შუალედურ, გარდამავალ ხასიათს ატარებს და ერთგვაროვან თვითიდენტიფიკაციას არ ექვემდებარება.
მიხეილ ოძელი

მიხეილ ოძელი — ქართველი კომპოზიტორი, საქართველოს კომპოზიტორთა კავშირის წევრი.

ბიოგრაფია
მიხეილ (მიკა) ოძელი დაიბადა 1945 წლის 9 აპრილს, დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის საკომპოზიტორო ფაკულტეტი პროფ. ალექსანდრე მაჭავარიანის კლასით. სტუდენტობისა და შემდგომ პერიოდშიც კომპოზიტორი ცდილობდა მუსიკის ყველა ჟანრში ეცადა თავისი ძალები. ცნობილია მისი ვოკალური ციკლი "ილია ჭავჭავაძის ოთხი ლექსი", მიუზიკლი ”უგუნურთა ხომალდი” და სხვადასხვა საორკესტრო ნაწარმოებები.

მიხეილ ოძელი მრავალი სპექტაკლის მუსიკის ავტორია. პოპულარულია ასევე მისი საესტრადო სიმღერებიც.

1982 წელს მ. ოძელმა შექმნა სიმებიანი კვარტეტი, რომელიც მიუძღვნა მამის ხსოვნას.

1984 წელს თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრში გაიმართა მის მიერ გერშვინის ოპერა "პორგი და ბესზე" შექმნილი საბალეტო ვერსიის პრემიერა.

იგი დღემდე აქტიურ შემოქმედებით და საზოგადოებრივ მოღვაწეობას ეწევა.
ჩანეს ხალხი

ჩანე ან ისოკენიო — ადგილობრივთა ეთნიკური ჯგუფი, რომელთა ტრადიციული საცხოვრებელი ადგილია გრან-ჩაკოსა და ანდებს შორის მოქცეული ვაკეები და ხეობები, ჩრდილოეთ არგენტინასა და სამხრეთ ბოლივიაში.

ისტორია
ჩანეს ხალხმა, არავაკების ჯგუფებთან ერთად, დაახლოებით 2 500 წლის წინ გაიანა დატოვა. იგი ჩამოყალიბდა როგორც მიწათმოქმედი კულტურა, ააშენეს მჭიდროდ დასახლებული სოფლები, მოაშენეს მარცვლეული, მიწის თხილი და ბამბა. ისინი ასევე ცნობილნი არიან თავიანთ კერამიკითა და გრაფიკებით, რომლებიც ძირითადად აღმოჩენილია ქალაქ სანტა-კრუს-დე-ლა-სიერის, ელ-ფუერტეს გარშემო არსებულ პამპასებში, ასევე პორტაჩუელოში, კოტოკაში, ელ-პარიში, მატარალსა და ვარნესში. ამავე დროს, ეს ხალხი ამზადებდა ხის ნიღბებსა და ტანსაცმელს.

ჩანეს უძველესი რელიგიური ძეგლი ელ-ფუერტე-დე-სამაიპატა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაშია შესული.

ჩანე საკმაოდ მშვიდობიანი კულტურა იყო და ვაჭრობდა კეჩუაზე მოლაპარაკე ინკებთან და არავაკზე მოსაუბრე სხვა ეთნიკურ ჯგუფებთან. ჩანემ და ინკებმა ზავიც კი დადეს გუარანის ტომების წინააღმდეგ ძალების გაერთიანების თაობაზე, რომლებიც სამხრეთიდან უტევდნენ; მათ ინკები ჩირიგუანოს ეძახდნენ. ჩანეს მშობლიურ მიწას ხშირად თავს ესხმოდნენ გუარანები და ესპანურ დაპყრობამდე, მათ დაამარცხეს ორივე — ჩანეცა და ინკებიც და დაიპყრეს ის ვაკეები და ხეობები, რომლებიც დღეს ბოლივიის სანტა-კრუსის დეპარტამენტის შემადგენლობაში შედის. ზოგიერთი ჩანე გუარანის მონად ჩაუვარდა, ზოგიერთი კი სამხრეთ-აღმოსავლეთით ნაკლებ ნაყოფიერ მიწებზე გადასახლდა. ჩანეს ბევრი ქალი გუარანებმა ცოლებად წაიყვანეს, შესაბამისად, დაიწყო ასიმილაციის პროცესიც. შემდეგში, კოლონიურ პერიოდსა და არგენტინისა და ბოლივიის დამოუკიდებლობის შემდგომ, გუარანებიცა და გუარანზე მოსაუბრე ჩანებიც ევროპელებში აითქვიფნენ.
სტუდენტურ-ახალგაზრდული სათათბირო

სტუდენტურ-ახალგაზრდული სათათბირო — საზოგადოებრივი გაერთიანება, რომელიც ემსახურება ახალგაზრდობისა და სტუდენტების პრობლემების მოგვარებას მათი უფლებების დაცვის, ცოდნის მიღებისა და გაღრმავების, ინფორმაციული ვაკუუმის შევსების, ინტელექტუალური, შემოქმედებითი, კულტურული და სპორტული შესაძლებლობების პრაქტიკული ხელშეწყობის გზით.

საზოგადოებრივი კავშირი „სტუდენტურ გაერთიანებათა სათათბირო“ ჩამოყალიბდა როგორც არარეგისტრირებული კავშირი 2001 წლის შემოდგომაზე. ორგანიზაციის დამფუძნებლებია: ანასეულის ბუნებათსარგებლობის ინსტიტუტის სტუდენტური კავშირი, ოზურგეთის ბიზნესის ინსტიტუტის სტუდენტური კავშირი, ოზურგეთის სამედიცინო სასწავლებლის სტუდენტური თვითმმართველობა და ოზურგეთის ინდუსტრიულ-პედაგოგიური კოლეჯის სტუდენტთა გაერთიანება. ორგანიზაციამ ოფიციალური რეგისტრაცია გაიარა 2002 წლის 30 მაისს, ოზურგეთის რაიონულ სასამართლოში (რეგისტრაციის ნომერი 44/9-91).

2004 წლის ნოემბრიდან ახალი სახელით — „სტუდენტურ-ახალგაზრდული სათათბირო“.

ორგანიზაცია არის:

აღმოსავლეთის პარტნიორობის სამოქალაქო საზოგადოების ფორუმის* საქართველოს ეროვნული პლატფორმის წევრი;

განვითარების საერთაშორისო ალიანსის - ;

საქართველოს ახალგაზრდული ორგანიზაციების ფორუმის* თანადამფუძნებელი;

საქართველოს ახალგაზრდული ორგანიზაციების ნაციონალური საბჭოს* ასოცირებული წევრი;

ევროპის ახალგაზრდული ქსელის - "-" ასოცირებული წევრი;

საერთაშორისო ახალგაზრდული ორგანიზაციის

უფლებათა დაცვის ახალგაზრდული მოძრაობა წევრ-კორესპონდენტი;

ევროპის ქსელის ნაციონალიზმის, რაზისმის, ფაშიზმის წინააღმდეგ და მიგრანტებისა და ლტოლვილების მხარდაჭერისათვის - "" წევრი;

ევროპული ახალგაზრდული კამპანია მრავალფეროვნების, ადამიანის უფლებებისა და მონაწილეობისათვის: ყველა განხვავებული - ყველა თანასწორი* საქართველოს სამუშაო ჯგუფის;

საქართველოს საზოგადოებრივი ორგანიზაციების ეთიკის კოდექსზე* ხელმომწერი.

დღესდღეობით ორგანიზაცია მუშაობს შემდეგი პროგრამული მიმართულებით:

ახალგაზრდობის ინტეგრაციისა და საზოგადოებრივ ცხოვრებაში აქტიური მონაწილეობის ხელშეწყობაში;
მოხალისეობის პოპულარიზაციის და განვითარების ხელშეწყობაში;
დემოკრატრიული მმართველობის/თვითმმართველობის დამკვიდრებისა და განვითარების ხელშეწყობაში.

ორგანიზაცია არის ახალგაზრდული კავშირის „ევროკლუბის“ დამფუძნებელი და გურიის ინტელექტ კლუბის „რა? სად? როდის?“ თანადამფუძნებელი.

წევრთა საერთო კრება — უმაღლესი ხელმძღვანელი ორგანოა. იმართება სულ მცირე წელიწადში ერთჯერ, დეკემბრის თვეში.
გამგეობა — ხელმძღვანელი ორგანოა წევრთა საერთო კრებებს შორის. გამგეობის კრება იმართება ყოველი თვის პირველ ორშაბათ დღეს.
ენსეტის ხალხი

ენსეტი — ადგილობრივი ხალხი, რომელიც სახლობს გრან-ჩაკოს რეგიონში, დასავლეთ პარაგვაიში. მათი რაოდენობა დაახლოებით 17 000-ია. თავდაპირველად ისინი მონადირეობა-შემგროვებლობას მისდევდნენ, დღეს კი მრავალი მათგანი საარსებო წყაროს იმ რანჩოებში მუშებად მუშაობით ეძებს, რომლებიც ტყეში, მათ ბუნებრივად აგებულ საცხოვრებლების გარშემო მდებარეობს. მიუხედავად ამისა, ენსეტები დღემდე დაუსრულებელ კონფლიქტში არიან მთავრობასა და რანჩოების მფლობელებთან, რომლებსაც დასახლებების გასაშენებლად ტყის გაჩეხვა სურთ. ამჟამად, მხოლოდ ძალიან მცირე რაოდენობის ენსეტებს აქვთ შენარჩუნებული თავიანთ ტრადიციული ცხოვრების წესი, მაშინ, როდესაც მათი უმრაველსობა მისიონერული ორგანიზაციების მიერ დასპონსორებულ პატარა დასახლებებში ცხოვრობს. დღემდე ცოცხალია ენესტური ენაც.
სანაპანა

სანაპანა — ერთ-ერთი იმ მრავალ მომთაბარე ტომთაგან, რომლებიც ქვემო გრან-ჩაკოში სახლობდნენ, დასავლეთ პარაგვაიში. 1930-იან წლებში ცენტრალურ გრან-ჩაკოში მენონიტების დასახლებების გამოჩენისას, ბევრი მომთაბარე ტომი მათ სიახლოვეს დასახლდა. მენონიტებმა მათთვის მისიები დააფუძნეს. სანაპანა და ლენგუას ხალხი მისიონ-ლა-ესპერანსაში დასახლდნენ, ქალაქ ფილადელფიის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, პანამერიკულ გზატკეცილთან. სანაპანაც და ლენგუაც თავის თავს „ენჰლიტს“ უწოდებს, რაც „ხალხს“ ნიშნავს. მათი ენები ხშირად შეიცავს ესპანურ და გუარანის სიტყვებს, ზოგჯერ კი სიტყვებს მენონიტების ძირითადი ენიდან — ქვემო გერმანულიდან.
ტობას ხალხი

ტობა — ეთნიკური ჯგუფი არგენტინაში, ბოლივიასა და პარაგვაიში. მიეკუთვნებიან გრან-ჩაკოს რეგიონში მცხოვრებ ადგილობრივთა უფრო ფართო ჯგუფს — გუაიაკურუს. 2005 წლის მონაცემებით, მხოლოდ არგენტინაში, 47 951 ტობა ცხოვრობდა ჩაკოს, ფორმოსისა და სანტა-ფეს პროვინციებში.

ტობას ხალხის თვითსახელწოდება - უბრალოდ „ხალხს“ ნიშნავს. სახელი „ტობა“ გუარანის წარმოშობისაა და „დიდ შუბლს“ ნიშნავს, სწორედ ასე უწოდეს მათ პირველმა ესპანელმა მოსახლეებმაც. ეს იმის გამო, რომ ტობას ხალხი გლოვის ნიშნად თავის წინა მხარეს, შუბლს ზემოთ თმას იპარსავდნენ.
აბიპონები

აბიპონები — ადგილობრივი ინდიელები, რომლებიც გრან-ჩაკოს რეგიონის არგენტინის კუთვნილ ტერიტორიაზე სახლობდნენ. მიეკუთვნებოდნენ გუაკურუს ენათა ლინგვისტურ ჯგუფს. შემორჩენილია მცირერიცხოვანი მოსახლეობა, რომლებიც არგენტინელებში არიან ასიმილირებულნი.

აბიპონები თავდაპირველად პარაგვაიში, გრან-ჩაკოს რეგიონში სახლობდნენ, მდინარე პარანის დასავლეთით. თავიდან ისინი სეზონურად მოძრავი ხალხი — მონადირეები, შემგროვებლები, მეთევზეები და ზოგჯერ მიწათმოქმედებიც იყვნენ.

1641 წელს, აბიპონებმა ესპანელებისგან ცხენი გაიცნეს, რის შემდეგაც მიწათმოქმედება მიატოვეს და ხელი მესაქონლეობასა და ცხენების მოშენებას მიჰყვეს. ამ დროისათვის, ისინი ჯერ კიდევ ცხოვრობდნენ მდინარე ბერმეხოს ჩრდილოეთით.
აჩეს ხალხი

აჩეს ხალხი — ტრადიციული მონადირე-შემგროვებელი ტომი, რომელიც აღმოსავლეთ პარაგვაის სუბტროპიკულ ტყეებში სახლობს. საუკუნის 70-იან წლებში ისინი რეზერვაციებში გადაასახლეს.

ადრეული იეზუიტური მისიები აჩეს ხალხს მონადირე-შემგროვებლებად აღწერენ, რომლებიც პატარა ჯგუფებად ტყეებში სახლობდნენ და სწორედ მისი რესურსებით არსებობდნენ. ისინი კონტაქტზე არ გამოდიოდნენ. საუკუნეში აჩეს ოთხი განსხვავებული ეთნოლინგვისტური ჯგუფი მშვიდობიან კონტაქტზე გამოვიდა.

აჩეები პარაგვაელი კოლონისტებისაგან, რანჩოებისა და მსხვილი მიწათმფლობელებისგან საუკუნეში შევიწროვებას განიცდიდნენ.

1970-იან წლებში აჩეს ერთ-ერთი ჯგუფი ქალაქ მბარაკაუს რეგიონიდან იძულებით გადაასახლეს, მაგრამ 2000 წელს მათ წინაპართა მიწაზე დაბრუნება დაიწყეს.
აიორეოს ხალხი

აიორეოს ხალხი — ადგილობრივთა ეთნიკური ჯგუფი, რომლებიც სახლობენ გრან-ჩაკოში, მდინარე პარაგვაისა და პილკომაიოს შორის, ბოლივიისა და პარაგვაის ტერიტორიებზე. ლაპარაკობენ აიორეოს ენაზე, რომელიც პარაგვაისა და ბოლივიაში გავრცელებულ სამუკოანის ენათა პატარა იჯახს მიეკუთვნება. აიორეოს ხალხი მისდევს როგორც მონადირეობა-შემგროვებლობას, ისე მიწათმოქმედებას, წელიწადის სეზონების შესაბამისად. მათში შეიმჩნევა შამანიზმის გამოვლინებებიც.

ხალხი რამდენიმე ქვეჯგუფისგან შედგება, მაგალითად ტოტობიეგოსოდე იზოლირებული იყო, მაგრამ ბევრი მათგანი საბოლოოდ ძალით გადაასახლეს, ზოგიერთი კი დღემდე ერიდება კონტაქტზე გამოსვლას და ამაზონის ტყეებში მცხოვრებთა გარდა სამხრეთ ამერიკის ის ერთადერთი ტომები არიან, რომლებიც კონტაქტზე არ გამოდიან.

2010 წელს გადაიდო ლონდონის ბუნების ისტორიის მუზეუმის მიერ ორგანიზებული ექსპედიცია, რომელიც მიზნად ისახავდა მცენარეთა და მწერების ახალი სახეობების აღმოჩენას, რადგან ცნობილი გახდა, რომ შესაძლებელი იყო ამით აიორეოს ხალხი შეწუხებულიყო და მკვლევარებს თავს დასხმოდნენ.
გუარანის ომი

გუარანის ომი 1756 წელს, აგრეთვე ცნობილი როგორც შვიდი რედუქციის ომი — მიმდინარეობდა შვიდი იეზუიტური რედუქციის გუარანის ტომებსა და გაერთიანებულ ესპანურ-პორტუგალიურ ძალებს შორის. ამის მიზეზი იყო 1750 წლის მადრიდის ხელშეკრულება, რომელმაც სამხრეთ ამერიკაში ესპანურ-პორტუგალიურ კოლონიურ ტერიტორიებს შორის სადემარკაციო ხაზი გაავლო.

ორ ერს შორის საზღვარი მდინარე ურუგვაიზე გადიოდა, მდინარის აღმოსავლეთ ნაწილიდან მიწებს პორტუგალიელები ფლობდნენ. ამ ნაწილში განლაგებული შვიდი იეზუიტური მისია, რომლებსაც აღმოსავლეთის მისიებს უწოდებდნენ, დაიშალა და მდინარის დასავლეთ ნაპირზე, ესპანურ ნაწილში გადავიდა.

1754 წელს იეზუიტებმა მისიებზე კონტროლი დაკარგეს, მაგრამ გუარანის ხალხმა სეპე ტიარახუს ხელმძღვანელობით ადგილის შეცვლის შესახებ ბრძანების შესრულებაზე უარი განაცხადა. 1754 წელს, ესპანეთის არმიამ გუარანები წარუმატებელი მისიებიდან ძალის გამოყენებით გამოიყვანა. 1756 წელს, ესპანელი და პორტუგალიელი ჯარისკაცების გაერთიანებული 3 000 კაციანი რაზმი დასახლებას თავს დაესხა. დაიღუპა 1 511 გუარანი, ევროპელთა მხარეს კი მხოლოდ 3 ადამიანი. ბრძოლის შემდეგ, გაერთიანებულმა ესპანურ-პორტუგალიურმა არმიამ შვიდი მისია დაიკავა.

საბოლოოდ, ესპანეთმა და პორტუგალიამ 1750 წლის ხელშეკრულება 1761 წელს ელ-პარდოს ხელშეკრულებით ჩაანაცვლეს, რომლის მიხედვითაც, შვიდი მისია და მისი შემოგარენი ესპანეთის კონტროლის ქვეშ შედიოდა.

1986 წელს, ეს მოვლენები აისახა ფილმში „მისია“.
ალექსანდრე იაშვილი

ალექსანდრე იაშვილი (დ. 23 ოქტომბერი, 1977, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი ფეხბურთელი, თამაშობდა თავდამსხმელის პოზიციაზე. გამოდიოდა საქართველოს ეროვნული ნაკრების რიგებში. 2016 წლიდან არის საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციის ვიცე-პრეზიდენტი.

საკლუბო კარიერა
კარიერა დაიწყო თბილისის „დინამოში“, სადაც გამორჩეული იყო გოლის გატანის ალღოთი. მან 1994–1995 წლების სეზონში 24 გოლი გაიტანა 24 მატჩში, ხოლო 1995–1996 წლების სეზონში 25 გოლი 26 მატჩში, რის შემდეგაც მიიპყრო უცხოური კლუბების ყურადღება.
1997 წლის იანვარში მან გერმანულ „ლიუბეკში“ გადაწყვიტა კარიერის გაგრძელება. იჯარის ვადის ამოწურვის შემდეგ ის დარჩა გერმანიაში, „ფრაიბურგში“. კლუბმა მოიპოვა ბუნდესლიგის საგზური პირველ სეზონში და 1998 წლიდან ბუნდესლიგაში ჩატარებულ 148 მატჩში გაიტანა 30 გოლი. 2005–2006 წლების სეზონში ის გახდა გუნდის კაპიტანი. 2007 წელს „ფრაიბურგში“ გატარებული 10 წლის შემდეგ ის გადავიდა „კარლსრუეში“. 2013-2014 წლებში იცავდა ბაქოს „ინტერის“ ღირსებას. 2014 წლის ივნისში გადაწყვიტა კარიერის დასრულება და მხოლოდ სამოყვარულო ფეხბურთში გამოდიოდა. 2015 წლის იანვრიდან დაბრუნდა პროფესიონალურ ფეხბურთში და „სამტრედიაში“ ჩაირიცხა. მას შემდეგ, რაც 2014–15 წლების სეზონის დასრულების შემდეგ, „დინამო თბილისის“ მთავარ მწვრთნელად გია გეგუჩაძე დაინიშნა, ალექსანდრე იაშვილი თბილისურ კლუბს შეუერთდა.

სანაკრებო კარიერა
ეროვნულ ნაკრებში დებიუტი ჰქონდა 1998 წელს. უკანასკნელი მატჩი ნაკრების შემადგენლობაში ჩაატარა 2011 წელს. საქართველოს ნაკრების მწვრთნელმა, თემურ ქეცბაიამ განაცხადა, რომ ნაკრების გაახალგაზრდავების გამო იაშვილის გამოძახებას აღარ აპირებდა. იაშვილმა ნაკრებში 67 შეხვედრა ჩაატარა და 15 გოლის გატანა შეძლო.

სანაკრებო სტატისტიკა
მიღწევები
ინდივიდუალური
საქართველოს წლის ფეხბურთელი: 2004, 2008

ჯილდოები
ღირსების ორდენი: 2024
პანამერიკული გზატკეცილი

პანამერიკული გზატკეცილი — გზების ქსელი, რომელთა საერთო სიგრძე დაახლოებით 47 958 კილომეტრია. გარდა 87 კმ სიგრძის წვიმის ტყეების შეწყვეტილი მონაკვეთისა, რომელსაც დარიენის ნაპრალს უწოდებენ, გზა ერთმანეთთან საგზაო სისტემით აერთებს ამერიკის კონტინენტის კონტინენტურ ქვეყნებს. გინესის მსოფლიო რეკორდების წიგნის თანახმად, პანამერიკული გზატკეცილი მსოფლიოს უგრძესი საავტომობილო გზაა. თუმცა, დარიენის ნაპრალის გამო, სამხრეთი და ცენტრალური ამერიკა ტრადიციული საავტომობილო გზით დაკავშირებული არაა.

პანამერიკული გზატკეცილი იწყება ან მთავრდება ჩრდილოეთ ამერიკიდან, ალასკაზე მდებარე პრადჰოს უბიდან და სამხრეთ ამერიკის ქვემო ნაწილამდე აღწევს. გზატკეცილის რამდენიმე საბოლოო წერტილი არსებობს ჩილეს ქალაქ პუერტო-მონტსა და კელონში, ასევე არგენტინის ქალაქ უშუაიაში. აშშ-სა და კანადაში ოფიციალურად არც ერთი გზა არაა განსაზღვრული როგორც „პანამერიკული“, რადგან ეს მაგისტრალი აქ რამდენიმე გზატკეცილს მოიცავს.

პანამერიკული გზატკეცილი გადაკვეთს მრავალ განსხვავებულ კლიმატისა და ეკოლოგიის ტიპებს, გაუვალი ჯუნგლებიდან დაწყებული მშრალი უდაბნოებითა და მთის ცივი უღელტეხილებით დამთავრებული. უღელტეხილებზე გადასვლა მხოლოდ მშრალ სეზონზეა შესაძლებელი, ბევრ რეგიონში კი მისი გავლა სახიფათოა.

გზატკეცილის ცნობილ მონაკვეთებს შორისაა ალასკის გზატკეცილი და შიდა ამერიკული გზატკეცილი (სექცია აშშ-სა და პანამის არხს შორის).

სისტემის ზოგადი მიმოხილვა
პანამერიკული გზატკეცილის ჩრდილოეთი ნაწილი 9 ქვეყანას გადაკვეთს:

პანამერიკული გზატკეცილის სამხრეთი ნაწილი 14 ქვეყანას გადაკვეთს:

მნიშვნელოვანი განშტოებები ასევე მიემართება ბოლივიაში, პარაგვაისა და ურუგვაიში.

გალერეა
ჩეხეთის გერბი

ჩეხეთის გერბი — წარმოადგენს შუასაუკუნოვანი ჩეხური გვირგვინის ქვეყნების სიმბოლოების გაერთიანებას. თეთრი ორკუდა არწივი — ჩეხეთის სიმბოლოა. ლურჯ ფონზე გამოსახული თეთრ-წითელ ფერებში გადაწყვეტილი არწივი — მორავიის სიმბოლოა, ხოლო ოქროსფერ ფონზე შავი არწივი — სილეზიის სიმბოლოა.

ჩეხეთის რესპუბლიკის მოქმედი გერბი დამტკიცდა 1992 წელს.

ისტორია
უპირველესი ჩეხური გერბი იყო ჩეხეთის სამეფოს გერბი, რომელსაც ცეცხლის ალში გახვეული შავი არწივი ამშვენებდა. ეს იყო ჩეხეთის სამეფო დინასტიის პრშემისლოვცების საგვარეულო სიმბოლო, რომლებიც ქვეყანას 874-დან 1306 წლამდე მართავდნენ. 1158 წელს მეფე ვლადისლავ -ს დროს შავი არწივი შეიცავალა წითელ ფარზე გამოსახული თეთრი ლომით. მას უნდა წარმოეჩინა სიმამაცე და გმირობა, რომელსაც ჩეხი მეომრები უცხოელ დამპყრობლებთან შეტაკებებში ავლენდნენ. საუკუნის დასრულს ჩეხურმა ლომმა სამეფო გვირგვინი მიიღო, ხოლო - საუკუნეების მიჯნაზე მეფე პრშემისლ -ს მართველობის ხანაში ლომს უკვე ორკუდიანს გამოსახავდნენ. საბოლოოდ 1250 წლისთვის გერბი დაამტკიცეს და ის მრავალი საუკუნეების მანძილზე არ შეცვლილა. სხვადასხვა პერიოდში ჩეხური ლომი გარშემორტყმული იყო ჩეხი მეფეების მიერ დაპყრობილი მიწების: სილეზიის, ქვედა და ზედა ლუჟიცის, მორავიის, და ზოგიერთი უნგრული, გერმანული და ავსტრიული სამფლობელოების გერბებით.

1526 წელს ჩეხეთი ჰაბსბურგების მართველობის ქვეშ აღმოჩნდა. ჩეხური ლომი ავსტრიის გერბის ერთ-ერთ ელემენტად გადაიქცა, ამავე დროს ის ოთხი საუკუნის განმოვლობაში რჩებოდა ჩეხი ერის თვითმყოფადობისა და თავისუფლებისკენ სწრაფვის სიმბოლოდ.
სიყვარული (2012 წლის ფილმი)

სიყვარული — მიხაელ ჰანეკეს 2012 წლის დრამატული ფილმი.

სიუჟეტი
ანა და ჟორჟი 80 წელს გადაცილებული წყვილია. ისინი მუსიკის მასწავლებლები იყვნენ, თუმცა ახლა პენსიაზე არიან. მათი ქალიშვილი ევა საზღვარგარეთ ცხოვრობს. ანას ინსულტი ემართება. ჟორჟი ცდილობს, სახლში მოუაროს ცოლს და არ წაიყვანოს ის მოხუცთა თავშესაფარში. თუმცა ანას მდგომარეობა თანდათან უარესდება, ბოლოს მას საუბარიც უჭირს. ჟორჟი ბალიშით დაახრჩობს ანას და სახლიდან წავა.

როლებში
ჟან-ლუი ტრენტინიანი - ჟორჟი
ემანუელ რივა - ანა
იზაბელ იუპერი - ევა
ალექსანდრ ტარო - ალექსანდრი

ჯილდოები
სეზარი
საუკეთესო ფილმი
საუკეთესო რეჟისორი: მიხაელ ჰანეკე
საუკეთესო ორიგინალური სცენარი: მიხაელ ჰანეკე
საუკეთესო მსახიობი კაცი: ჟან-ლუი ტრენტინიანი
საუკეთესო მსახიობი ქალი: ემანუელ რივა

ოსკარი
საუკეთესო უცხოენოვანი ფილმი

საუკეთესო უცხოენოვანი ფილმი
საუკეთესო მსახიობი ქალი: ემანუელ რივა

ოქროს გლობუსი
საუკეთესო უცხოენოვანი ფილმი

კანის კინოფესტივალი
ოქროს პალმის რტო
Aphrodisiac

— სიმღერა, რომელსაც ასრულებს ბერძენი მომღერალი ელეფტერია ელეფტერიუ. მან ამ სიმღერით საბერძნეთი ევროვიზიის სიმღერის კონკურსზე 2012 წელს წარადგინა. მან მოიგო საბერძნეთის შიდაშესარჩევი კონკურსი 12 მარტს და ბაქოში კონკურსზე გაემგზავრა.

სინგლის სახით სიმღერა 2012 წლის აპრილში იქნა გამოცემული.

გამოშვების ისტორია