iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლეზგები

ლეზგები (საკუთარი სახელწოდება ლეზგიარ) — უმთავრესად დაღესტნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილისა და აზერბაიჯანის სასაზღვრო რაიონებში მცხოვრები ხალხი. საერთო რაოდენობა 600 ათასი კაცი, მათ შორის რუსეთის ფედერაციაში 412 ათასი (2002), აზერბაიჯანში 178 ათასი (1999). ლაპარაკობენ ლეზგიურ, აგრეთვე რუსულ და აზერბაიჯანულ ენებზე.

მორწმუნე ლეზგები მუსლიმან-სუნიტები არიან.

ლეზგები დაღესტნის ერთ-ერთი მკვიდრი ხალხია. ანტიკურ წყაროებში იხსენიება აღმოსავლეთ კავკასიაში მცხოვრები ხალხი ლეგი. — საუკუნეებში არაბულ წყაროებში დაცულია ცნობა ლაკზების სამეფოს შესახებ. საუკუნემდე ლეზგები უმთავრესად დამოუკიდებელი სასოფლო თემების (ე. წ. „თავისუფალი თემები“) მცირე გაერთიანებებში, ნაწილი კი აზერბაიჯანის (ყუბის, დერბენდის და სხვა სახანოებში) ფეოდალურ წარმონაქმნებში იყვნენ გაერთიანებული. ლეზგების ძირითად საქმიანობაა მიწათმოქმედება, მებაღეობა და მეცხოველეობა. ნაწილი დასაქმებულია მრეწველობაში.
ლეზგიური ენები

ლეზგიური ენები — დაღესტნური ენების ერთ-ერთი ქვეჯგუფი. მოიცავს ლეზგიურ, თაბასარანულ, აღულურ, რუთულურ, წახურ, უდიურ, არჩიბულ, კრიწულ, ბუდუხურ და ჰინალუღურ ენებს. ბოლო 3 ენა გავრცელებულია აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე და ერთიანდება ე. წ. შაჰდაღის ენათა ქვეჯგუფში. აზერბაიჯანშია გავრცელებულია უდიური ენაც (სოფ. ნიჯსა და ვართაშენში). სხვა ლეზგიური ენები გავრცელებულია დაღესტნის რესპუბლიკის კასუმქენთის, ახტის, ქურახის, აღულის, თაბასარანის, ხივის, რუთულისა და სხვა რაიონებში.

ლეზგიურ ენებზე ლაპარაკობს დაახლოებით 323 ათასი კაცი. ყველაზე მეტი თავისებურებით გამოირჩევა ჰინალუღური და არჩიბული ენები, რომელთაც განცალკევებული ადგილი უკავიათ ლეზგიურ ენებს შორის.

ლეზგიური ენებისაგან დამწერლობა აქვს მხოლდო ლეზგიურსა (1928 წლიდან) და თაბასარანულ (1931 წლიდან) ენებს.
კანკუნი

კანკუნი — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი მექსიკაში. მდებარეობს იუკატანის ნახევარკუნძლზე, იუკატანის სრუტის ნაპირზე. შედის კინტანა-როოს შტატის შემადგენლობაში. არის ბენიტო-ხუარესის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა 572 973 ადამიანი (2005).

ქალაქში ფუნქციონირებს საერთაშორისო აეროპორტი, რომელიც მეორეა ქვეყანაში მგზავრთა გადაყვანის მიხედვით.
კოაცაკოალკოსი

კოაცაკოალკოსი — მდინარე მექსიკაში, მიედინება სამხრეთიდან ჩრდილოეთის მიმართულებით ტეუანტეპეკში. მდინარე სათავეს იღებს სიერა-მადრე-დე-ჩიაპასის ქედზე, შემდეგ მიედინება ოახაკის და ვერაკრუსის შტატების ტერიტორიაზე და ქალაქ კოაცაკოალკოსთან ერთვის კამპეჩეს ყურეს (მექსიკის ყურე).

მდინარე სანაოსნოა შესართავიდან 210 კილომეტრი. ქალაქ მინატიტლანთან ერთვის მთავარი შენაკადი უსპანაპა.
ახალი ბრიტანეთი

ახალი ბრიტანეთი — ყველაზე დიდი კუნძული ბისმარკის არქიპელაგში (სახელი ეწოდა ოტო ფონ ბისმარკიდან), ეს ტერიტორია ეკუთვნის პაპუა-ახალ გვინეას. კუნძულზე ყველაზე დიდი დასახლებული პუნქტებია რაბაული/კოკოპო და კიმბე.

გეოგრაფია
კუნძულის ფართობი შეადგენს 35 144,6 კმ²-ს, მას მსოფლიოს კუნძულებს შორის ფართობის მხრივ 38-ე ადგილი უკავია. მისი სიგრძე — 600 კმ-ია, ხოლო მაქსიმალური სიგანე — 80 კმ. კუნძულის გასწვრივ გადაჭიმულია ხეობებით დაკლაკნილი სამთო მასივი, რომლის ყველაზე მაღალი წერტილია ვულკანი სინევიტი — 2438 მეტრი. ახალი ბრიტანეთი მთიანი კუნძულია, ახალი ბრიტანეთის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს სულუს ქედი, აქ მრავლადაა ვულკანები და მაღალი სიმაღლის მთები. კუნძულის დასავლეთი სანაპირო გაშენებულია ბისმაკის ზღვის სანაპირო ზოლში. კუნძულის ძირითადი ნაწილი დაფარულია ტროპიკული ტყეებით.

ახალი ბრიტანეთი კუნძულ ახალი გვინეიდან გამოყოფილია დამპირის და ვიტიაზის სრუტების მეშვეობით. კუნძულ ახალ ირლანდიისგან კი გამოყოფილია წმინდა გიორგის სრუტის მეშვეობით.

ისტორია
უილიამ დამპირი იყო პირველი ევროპელი, რომელმაც ნახა ეს კუნძული 1700 წლის 27 თებერვალს. მან ამ კუნძულს, თავისი ქვეყნის პატივსაცემად ახალი ბრიტანეთი დაარქვა.

1884 წლის ნოემბერში გერმანიამ ახალი ბრიტანეთი და აქვე მდებარე სხვა ტერიტორიები თავის საკუთრებად გამოაცხადა. წყნარი ოკეანის ეს კუნძულები შევიდა გერმანიის იმპერიის კოლონიების სიაში. ამ კუნძულს შეეცვალა სახელი და დაერქვა ახალი პომერანია. აქ არსებულ არქიპელაგს კი დაერქვა ბისმაკის არქიპელაგი.

1909 წლისათვის კუნძულზე მცხოვრებ ადგილობრივ მოსახლეობათა რაოდენობა შეადგენდა 190 000 ადამიანს, რაც შეეხება ჩამოსულების რაოდენობას, ისინი შეადგენდნენ 773 ადამიანს. მათი საცხოვრებელი ადგილები იყო კუნძულის ჩრდილოეთში არსებული გაზელეს ნახევარკუნძული.

1914 წელს დაწყებული პირველი მსოფლიო ომი ამ კუნძულზეც ახდენდა გავლენას. ბრძოლების შედეგად ეს ტერიტორია შევიდა ავსტრალიის შემადგენლობაში ერთა ლიგის მანდატის საფუძველზე.

მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ეს კუნძული სხვა მრავალ კუნძულთან ერთად შევიდა იაპონიის შემადგენლობაში. 1942 წელს აქ მყოფ ავსტრალიელებსა და იაპონიის საზღვაო ჯარებს შორის მოხდა რაბაულის ბრძოლა, ამ ბრძოლიდან 1944 წლამდე აქ იაპონელები იმყოფებოდნენ. ომის უკანასკნელ სტადიაში ეს ტერიტორიები გაათავისუფლა ამერიკულმა არმიამ.

ადმინისტრაციული დაყოფა
აქ მდებარეობს პაპაუა-ახალი გვინეის ოთხი რეგიონი. 1966 წლიდან კუნძული ახალი ბრიტანეთი იყოფა ორ პროვინციად.

აღმოსავლეთი ახალი ბრიტანეთი მთავარი ცენტრია ქალაქი კოკოპო
დასავლეთი ახალი ბრიტანეთი მთავარი ცენტრია ქალაქი კიმბე

აღმოსავლეთი ახალი ბრიტანეთი ფართობის მიხედვით ნაკლებია დასავლეთი ახალი ბრიტანეთზე, მაგრამ უფრო მეტია მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით.

მოსახლეობა
კუნძულის ყველაზე ძველი ეთნიკური ჯგუფი პაპუასებია. ქრონოლოგიის მიხედვით კუნძულზე დასახლებული მეორე ეთნოსია მელანეზიელები. ყველაზე მრავალრიცხოვანი ეთნიკური ჯგუფია ტოლაი. მთიან ადგილებში მცხოვრებმა ეთნოსმა ბაინინგმა გარკვეული ცნობადობა შეიძინა თავისი რიტუალური «ცეცხლოვანი ცეკვით» და ასოს მორთულობით. მათ გარდა, კუნძულზე ცხოვრობენ ეთნოსები: კილენგე, სულკა და ლაკალაი.
ჩიმალუაკანი

ჩიმალუაკანის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი მეხიკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 705 193 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 14.8 %-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 54.8 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 12 868.5 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია მეხიკოს შტატის შემადგენლობაში 1852 წელს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ჩიმალუაკანი. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 50031.
მარაჟო

მარაჟო — კუნძული მდინარე ამაზონის შესართავთან, ბრაზილიაში. შედის პარას შტატის შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
კუნძულის ფართობი შეადგენს 40 100 კმ², ფართობით, ეს კუნძული ოდნავ ჩამორჩება შვეიცარიას, ეს კუნძული ფართობით პირველია, რომელსაც ყველა მხრიდან მტკნარი წყალი აქვს შემორტყმული. კუნძული მდებარეობს მდინარე ამაზონში, აქედან ჩრდილოაღმოსავლეთით მდებარეობს რამდენიმე მცირე ზომის კუნძული. მარაჟოს აღმოსავლეთი სანაპიროს მცირე ნაწილი ატლანტის ოკეანის ნაპირზეა გაშნებული. კუნძულის სამხრეთით მდინარე პარას სანაპიროზე მდებარეობს შტატის ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი ბელენი, სწორედ ამ ქალაქიდან ხდება კუნძულზე გემებით დაკავშირება. მარაჟო მდებარეობს ეკვატორის ზოლში.

კუნძულის ძირითადი ნაწილი ამაზონის გაუვალი ტყეებითაა დაფარული, აქ 20 გრძელი მდინარე მიედინება. კუნძული აგრეთვე მდიდარია ფაუნის მრავალფეროვანი სახეობებით.

კუნძულზე მცხოვრებთა რაოდენობა შეადგენს 250 000 ადამიანს.

ისტორია
მარაჟოს ტერიტორიაზე ჯერ კიდევ კოლუმბამდელ პერიოდში სახლობდნენ, აქ მყოფებმა ერთ-ერთი წარმატებული კულტურა შექმნეს რომელსაც მარაჟოს კულტურა ერქვა, ამ ყველაფერს ადასტურებს კუნძულზე ჩატარებული არქეოლოგიური გათხრები.

1918–1919 წლებში კუნძულზე გავრცელდა ესპანური გრიპი, რამაც აქ მცხობრებთა უდიდესი ნაწილი დააავადა და შეიწირა.
ვერაკრუსი

ვერაკრუსი — საპორტო ქალაქი და მუნიციპალიტეტი მექსიკაში. შედის ვერაკრუსის შტატის შემადგენლობაში. მდებარეობს მექსიკის ყურის სანაპიროზე. მანსანილიოს შემდეგ არის მეორე უმსხვილესი პორტი ქვეყანაში. მოსახლეობა 444 438 ადამიანი (2005).

ისტორია
ქალაქი დააარსა ერნან კორტემა 1519 წელს, როგორც საპორტო ბაზა და უწოდა , "მართალი ჯვრის მდიდარი პორტი". იგი სულ მალე გახდა ახალი ესპანეთის ვიცე-სამეფოს მთავარი ატლანტიკური პორტი. ქალაქი 4-ჯერ იყო ოკუპირებული:

1815 წელს – ესპანელი კოლონისტების მიერ;
1838 წელს – საფრანგეთის ფლოტის მიერ;
1847 წელს – აშშ-ს მიერ ამერიკა-მექსიკის ომის დროს;
1914 წელს – კვლავ ამერიკული ჯარების მიერ.

ვერაკრუსს გააჩნია ოთხგზის გმირი ქალაქის წოდება.
ალექსანდრე I-ის მიწა

ალექსანდრეს კუნძული ან ალექსანდრე -ის კუნძული ან ალექსანდრე -ის მიწა ან ალექსანდრეს მიწა — ერთ-ერთი დიდი კუნძული ანტარქტიდაში, მისი ფართობი შეადგენს 49 070 კმ²-ს. კუნძული სრუტის მეშვეობით უკავშირდება ანტარქტიდის ნახევარკუნძულს. აქვე მდებარეობს მარგარიტას ყურე და ჯორჯ ყინულის რიფი.

გეოგრაფია
მდებარეობს ბელინსგაუზენის ზღვის დასავლეთ სანაპიროდან 20 კმ-ში. კუნძულის ტერიტორია აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ გადაჭიმულია 390 კმ-ზე, ხოლო ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ 80 კმ-ზე კუნძულის ჩრდილოეთით და 240 კმ-ზე კუნძულის სამხრეთით. სანაპირო ზოლის სიგრძეა 2185 კმ. აქ მდებარეობს სოფიის უნივერსიტეტის მთა და ჰოდგსონის ტბა. ალექსანდრე პირველის კუნძულის უმაღლესი მთაა სტეფენსონი 2987 მეტრი სიმაღლით. კონტინენტთან დაკავშირებულია შელფური მყინვარით, და ამ მიზეზის გამო ის ძნელად აღმოსაჩენია თანამგზავრულ ფოტოებზე. კლიმატი ალექსანდრე -ის მიწაზე პოლარულია, და კუნძული პრაქტიკულად მთლიანად მდებარეობს ყინულქვეშ.

ისტორია
ეს კუნძული პირველად აღმოჩენილი იქნა 1821 წლის 28 იანვარს, რუსი მკვლევარების ფადეი ბელინსგაუზენის და მიხეილ ლაზარევის მიერ. მათ ამ კუნძულს რუსეთის იმპერატორის პატივსაცემად ალექსანდრე დაარქვეს. 1940 წლამდე ითვლებოდა, რომ კუნძული მიეკუთვნება ანტარქტიდის მატერიკს, რითაც აიხსნება მის სახელში სიტყვა «მიწის», და არა «კუნძულის» გამოყენება. უკვე მოგვიანებით ამ კუნძულს სხვა სახელმწიფოები მართავდნენ. 1950-იანი წლებიდან ეს კუნძული შევიდა ბრიტანეთის ანტარქტიდული ტერიტორიის შემადგენლობაში.

ტერიტორიული პრეტენზიები
დღეისათვის კუნძულის მიმართ ტერიტორიულ პრეტენზიებს გამოთქვამენ არგენტინა, ჩილე და დიდი ბრიტანეთი, მაგრამ ანტარქტიდის შესახებ შეთანხმების საფუძველზე პრეტენზიები 1961 წლიდან უვადოდ გაყინულია. დიდ ბრიტანეთს კუნძულზე აქვს პოლარული სადგური — ფოსილ ბლაფი.
გრიხალვა (მდინარე)

გრიხალვა — მდინარე სამხრეთ-აღმოსავლეთ მექსიკაში, ქვეყნის ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე, მისი სიგრძეა 480 კმ. მდინარის აუზის ფართობია 134 400 კმ². მდინარეზე არსებული 4 ჰიდროელექტროსადგური გამოიმუშავებს 4,8 მლნ კილოვატს.

მდინარემ სახელწოდება მიიღო ხუან დე გრიხალვას პატივსაცემად, რომელმაც პირველმა მოინახულა ეს რაიონი 1518 წელს.
რიო-გრანდე

რიო-გრანდე — მდინარე ჩრდილოეთ ამერიკაში. მიედინება აშშ-სა და მექსიკის ტერიტორიაზე (მექსიკაში უწოდებენ რიო-ბრავო-დელ-ნორტეს). რიო-გრანდე სიგრძით (3034 კმ.) აშშ-ში მესამეა.

მდინარე სათავეს იღებს კოლორადოს შტატში სან-ხუანის მთის ფერდობზე. მიედინება სან-ლუისის ხეობაში, შემდეგ კი სამხრეთის მიმართულებას იღებს. მდინარე წარმოადგენს ამერიკა-მექსიკის სახელმწიფო საზღვარს.
ორსონ უელსი

ორსონ უელსი, უელესი (; დ. 6 მაისი, 1915, კენოშა, უისკონსინი — გ. 10 ოქტომბერი, 1985) — ამერიკელი მსახიობი, რეჟისორი, სცენარისტი.

შემოქმედებითი მოღვაწეობა დაიწყო დუბლინში 1931 წელს, როგორც თეატრის მსახიობმა. უელსის პირველი ფილმი „მოქალაქე კეინი“ (უელსისა და ჯ. მანკიევიჩის სცენარი, 1941) ამერიკული კინოსა და მსოფლიო კინოხელოვნების განვითარების მოვლენად იქცე (მთავარ როლს ასრულებდა უელსი). ამ ფილმისთვის უელსმა მიიღო ოსკარი კატეგორიაში საუკეთესო ორიგინალური სცენარი.

1955 წელს გადაღებულ ფილმში მისტერ არკადინი უელსმა შეასრულა მთავარი როლი ბატონი არკადინისა, რომელიც ფილმის სცენარის მიხედვით ქართველია. 1970 წელს მან მიიღო საპატიო ოსკარი.

ფილმოგრაფია
შრი-ლანკის გეოგრაფია

შრი-ლანკა არის კუნძულოვანი სახელმწიფო, რომელიც მდებარეობს ინდოეთის ოკეანეში, ტერიტორიულად კი მიეკუთვნება სამხრეთ აზიას. კუნძულის ფართობია 65,610 კმ², რაც შეეხება სანაპირო ხაზის სიგრძეს, ის შეადგენს 1,340 კილომეტრს. კუნძულის აღმოსავლეთი ნაწილი გაშენებულია ბენგალის ყურის სანაპირო ზოლში, ხოლო დასავლეთიდან შრი-ლანკა ინდოეთისაგან გამოყოფილია პოლკის სრუტით.

ქვეყანაში სულ სამ წელიწადის დროს ითვლიან. შრი-ლანკის კლიმატზე უდიდეს გავლენას ახდენს ტროპიკული მუსონები: ჩრდილო-აღმოსავლეთის მუსონი (დეკემბრიდან მარტამდე) და სამხრეთ-დასავლეთის მუსონები (ივნისიდან ოქტომბრამდე). ქვეყნის ტერიტორიის ძირითადი ნაწილი დაბლობებს უკავია, თუმცა სამხრეთ ნაწილში არის საშუალო სიმაღლის მთების ზონა, უმაღლესი მწვერვალია მთა პიდურუტალაგალა (2 524 მ.). ბუნებრივი რესურსებიდან აქ მოიპოვება, კირქვა, გრაფიტი, ფოსფატი, თიხა. შრი-ლანკაში აგრეთვე არის სამკურნალო ქვიშა, ქვეყანა მდიდარია ჰიდრორესურსით.
განადგურებული ლიტერატურული ნაწარმოებები

განადგურებული ქართული ნაწარმოებები
ცენზურის მოთხოვნით განადგურდა ალექსანდრე ყაზბეგის რომანი ელგუჯა – ავტორის მიერ საბოლოოდ ჩასწორებული ვერსია. ორიოდ ცალი სტამბის მუშებმა გადაარჩინეს.

საქართველოს მწერალთა კავშირისა და პარტიის ცენტრალური კომიტეტის ჩარევით დაიჭრა და მოისპო ლადო ასათიანის პირველი პოეტური კრებული „წინაპრები“ – გადარჩა ორიოდ ცალი, ისიც კვლავ სტამბის მუშების წყალობით.

განადგურებული საზღვარგარეთული ნაწარმოებები
ნიკოლაი გოგოლმა მკვდარი სულების მეორე ტომი ცეცხლში დაწვა. რუსულმა ლუტერატურათმცოდნეობამ ამ ფაქტს ასეთ ახსნა მისცა: რუსეთის სიცარიელე იხილა, განიცადა და ეს ვერ გადაიტანაო.

1866 წლის 18 თებერვალს ფიოდორ დოსტოევსკი მეგობარს სწერდა, რომ რომანი დანაშაული და სასჯელი დაწვა: „მე თვითონ არ მომეწონა. ახალმა გეგმამ გამიტაცა და თავიდან დავიწყე“.

რობერტ ლუის სტივენსონის ცოლმა მისი რომანის „დოქტორ ჯეკილი და მისტერ ჰაიდი“ პირველი ხელნაწერი დაწვა. სტივენსონების მეგობრისადმი მიწერილ წერილში უ.ე. ჰენგოი ამას იმით ხსნის, რომ წიგნი სრული სისულელის ნაზავი იყო.

ბევრი რამ არ შემორჩა მორის მეტერლინკის პირველ ნაწარმოებთაგან, რადგან თვით ავტორის მიერ განადგურდა. გადარჩა მხოლოდ ფრაგმენტები.

ფრანც კაფკა თავის მეგობარს მაქს ბროდს ანდერძში სთხოვდა, დაეწვა რომანები ამერიკა, პროცესი, ციხე–სიმაგრე და მოთხრობების კრებული „ჩინეთის კედლის მშენებლობაზე“. მაქს ბროდმა არ შეასრულა ანდერძი და 1925–1931 წლებში გამოსცა წიგნები, რამაც კაფკას მსოფლიო აღიარება მოუტანა.

მიხეილ ბულგაკოვმა რომანის ოსტატი და მარგარიტა პირველი რედაქცია გაანადგურა: „და მე ჩემი ხელით ვისროლე ცეცხლში ეშმაკზე რომანის შავი პირი“! დამწვარი რომანისაგან წინასწარი მონახაზის შავი პირი, დახეულფურცლებიანი ორი საერთო რვეული და მესამე რვეულის დაფლეთილი პატარა კონაღა შემორჩა. მწერალმა რამდენიმე წლის დღიური, თეთრი გვარდიის მეორე და მესამე ტომის შავი ვარიანტები და ბევრი სხვა რამაც გაანადგურა.

ბორის პასტერნაკის პიესა „ამ ქვეყანაზე“ ალექსანდრე ფადეევმა „ჩვენი დროისათვის უხერხულად“ მიიჩნია და ავტორმაც პიესა გაანადგურა, თუმცა ზოგიერთი სცენა შემდეგ ექიმ ჟივაგოში გამოიყენა.

ანა ახმატოვამ გაანადგურა თავისი ნაწარმოებები „რუსული ტრიანონი“ და „ჩემი ახალგაზრდა ხელები“. ისინი მხოლოდ ნაწყვეტებად შემორჩა.

ენათმეცნიერის, მწერლისა და ეთნოგრაფის ვლადიმერ დალის რუსული ზღაპრების პირველ კრებულში ცენზურამ ხელისუფლების კრიტიკა დაინახა, ამიტომაც ტირაჟი მთლიანად ამოიღეს და გაანადგურეს.
კაბანიასის ჰოსპიტალი

კაბანიასის ჰოსპიტალი — მდებარეობს მექსიკაში, ხალისკოს შტატში, ქალაქ გვადალახარაში. იგი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა და წარმოადგენს ყველაზე დიდ საჰოსპიტალო კომპლექსს მთელ ესპანურ ამერიკაში.

კომპლექსი 1791 წელს დააარსა გვადალახარას ეპისკოპოსმა და მასში გაერთიანებული იყო სამუშაო სახლი, ჰოსპიტალი და ობოლთა თავშესაფარი.
ირლანდია (კუნძული)

ირლანდია (, , ლათ. ) — კუნძული ატლანტის ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილში, ჩრდილო-დასავლეთ ევროპაში, დიდი ბრიტანეთის დასავლეთით, რომლისგანაც გამოყოფილია ჩრდილოეთის სრუტით, ირლანდიის ზღვითა და წმინდა გიორგის სრუტით და რომლის შემდეგაც უდიდესია ბრიტანეთის კუნძულების არქიპელაგში.

ისტორია
კუნძულზე ნორმანები შუა საუკუნის ადრეულ წლებში შეიჭრნენ. შუა საუკუნეების შემდგომ პერიოდში უკვე ეს კუნძული შევიდა ბრიტანეთის იმპერიის შემადგენლობაში. მას შემდეგ, რაც დიდ ბრიტანეთში ვრცელდება პროტესტანტიზმი, იმპერია ირლანდიის კუნძულზე ავრცელებს ამ რელიგიას. კუნძულზე ცუდ მდგომარეობაში აღმოჩნდნენ კათოლიციზმის მიმდევრები. 1900 წლამდე აქ დიდ ბრიტანეთს პოზიციები მყარად ეკავა. საუკუნის დასაწყისში დაიწყო ირლანდიელი ხალხის ბრძოლა დამოუკიდებლობისთვის. ამ ბრძოლის შემდეგ სამხრეთმა ირლანდიამ მიიღო დომინიონის სტატუსი, ჩრდილოეთი კი უშუალოდ შეუერთდა დიდ ბრიტანეთს. 1949 წელს სამხრეთი ირლანდია რესპუბლიკად გამოცხადდა. ჩრდილოეთ ირლანდიაში დაიწყო დაპირისპირება ბრიტანელებთან. ეს დაპირისპირება მიმდინარეობდა 1960-1990 წლებში, დაპირისპირება დასრულდა დიდი პარასკევის შეთანხმებით.

გეოგრაფია
ფართობის მხრივ, ირლანდია მესამე კუნძულია ევროპაში და მეოცე — მსოფლიოში. კუნძულის ძირითადი ნაწილი უკავია ირლანდიის რესპუბლიკას, თუმცა ჩრდილოეთში მდებარეობს დიდი ბრიტანეთის ტერიტორია — ჩრდილოეთი ირლანდია. აქ შედარებით მცირე სიმაღლის მთებია. ასეთი ტერიტორიები ძირითადად კუნძულის ცენტრალურ ნაწილშია მოქცეული. სწორედ აქედან იღებს მნიშვნელოვანი მდინარეები სათავეს. კუნძული უძველესი დროიდან მდიდარი იყო მწვანე საფარით, თუმცა დღეისთვის ტყეების დიდი ნაწილი გაჩეხილია. აქ ოცდაექვსი სხვადასხვა ჯიშის ძუძუმწოვარი სახლობს. მათგან აღსანიშნავია წითელი მელა, ზღარბი და მაჩვი. აქ ცხოვრობენ აგრეთვე თეთრი კურდღელი, კეთილშობილი ირემი და ტყის კვერნა. კუნძული მდიდარია ფაუნის სხვა მრავალი სახეობითაც.

მოსახლეობა
ირლანდიის კუნძულზე მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს დაახლოებით 6,2 მილიონ ადამიანს. მოსახლეობის უმრავლესობა (4,6 მილიონი ადამიანი) ცხოვრობს ირლანდიის რესპუბლიკაში, ხოლო 1,8 მილიონი ადამიანი ჩრდილოეთ ირლანდიის მცხოვრებია. 2008 წელს ჩატარებული აღწერის შედეგად, ირლანდიის რესპუბლიკის მოსახლეობამ შეადგინა 4 422 100, ხოლო ჩრდილოეთ ირლანდიის მოსახლეობამ - 1 775 000 ადამიანი. კუნძულზე აღწერა ჩატარდა აგრეთვე 2009 წელს. ამ წელს ირლანდიის რესპუბლიკის მოსახლეობა შეადგენდა 4 459 300 ადამიანს. ჩრდილოეთ ირლანდიაში აღწერა არ ჩატარებულა.

კულტურა
ირლანდიურმა კულტურამ მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა მსოფლიოს მრავალი ქვეყნის კულტურაზე. განსაკუთრებით ცნობილია ირლანდიური ლიტერატურა და მეცნიერება. კუნძულზე მოსახლეობის უმრავლესობა საუბრობს ირლანდიურ ენაზე, თუმცა გავრცელებულია აგრეთვე ინგლისური ენა. აქ განვითარებულია სპორტული ცხოვრება. ირლანდიის რესპუბლიკას ერთ-ერთი საუკეთესო ნაკრებები ჰყავს: რაგბიში, ფეხბურთსა და გოლფში.
ელ-ტახინი

ელ-ტახინი — კოლუმბამდელი არქეოლოგიური ძეგლი მექსიკაში. ტახინი კლასიკური მესოამერიკის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი და უმნიშვნელოვანესი ქალაქი იყო. იგი ყვაოდა ჩვ. წ. 600-1200 წლებში. ამ დროის განმავლობაში აქ აშენდა უამრავი ტაძარი, სასახლე, ბურთის სათამაშო მოედანი და პირამიდა. ქალაქის დაცემიდან, 1230 წლიდან საუკუნის ბოლომდე ევროპელებმა მის არსებობის შესახებ არაფერი იცოდნენ.

1992 წელს, მისი არქიტქეტურისა და კულტურული მნიშვნელობის გამო, იუნესკომ ტახინი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. ეს არქიტექტურა შეიცავს დეკორატიულ ნიშნებს და მის მშენებლობაში გამოყენებულია ცემენტი, რომელიც დანარჩენი მესოამერიკისათვის იმ დროისთვის უცნობი იყო.

ტახინი ვერაკრუსის უმნიშვნელოვანესი ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა და მას წელიწადში 650 000 მნახველი სტუმრობს.
სიერა-გორდას ფრანცისკანული მისია

სიერა-გორდას ფრანცისკანული მისია — ქრისტიანული მისია მექსიკაში, მდებარეობს კერეტაროს შტატში. მისია დაარსებულ იქნა ფრანცისკანელთა ორდენის წარმომადგენლის – ხუნიფერო სიერას მიერ, რომელმაც რამდენიმე მნიშვნელოვანი მისია დააარსა ასევე ზემო კალიფორნიაშიც.

2003 წელს იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
ტეკილა (ხალისკო)

ტეკილა — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი მექსიკის ხალისკოს შტატში. მოსახლეობა 24 024 ადამიანი (2000). ტეკილა ქვეყანაში და მთელ მსოფლიოში ცნობილია, როგორც აგავის სამშობლო და ტეკილას 100%-იანი წარმოების ცენტრი.

2006 წელს ქალაქი აგავის კულტურული ლანდშაფტების გამო შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
სალაფიათი

სალაფიათი ( „წინათყოფილი, წინამორბედი“) — რადიკალური სუნიტური მოძღვრება, ისლამის განწმენდაზე ყოველივე ახლისაგან (ბიდათი). იდეის ფუძემდებლად ითვლება შაიხი მუჰამად იბნ აბდულ-ვაჰაბი, რომლის სახელის (უფრო სწორად, მამის სახელის) მიხედვითაც მოძღვრებას ასევე უწოდებენ ვაჰაბიზმსაც.

იდეა
სალაფ შაიხთა სწავლებით, შაიხი მუჰამად იბნ აბდულ-ვაჰაბი ჰაჯის დროს მექის მახლობლად წააწყდა ხეს, რომელსაც მუსლიმი გასათხოვარი ქალიშვილები შესთხოვდნენ კარგ ბედს და თაყვანს სცემდნენ მას, რამაც მას თავზარი დასცა, დაიწყო ბრძოლა დედამიწაზე თაყვანისცემის ობიექტების წინააღმდეგ, მკვეთრად დაუპირისპირდა არასუნიტ მუსლიმებს (შიიტებს, სუფიებს, აჰმადიათს და ა.შ.), მისმა მიმდევრებმა ერთხანს ხელში ჩაიგდეს ჰიჯაზი, მაგრამ ეგვიპტის მბრძანებლის, მუჰამად ალის მოქმედებების შედეგად ისინი დამარცხდნენ

დღესდღობი სალაფიათის იდეოლოგიის მიმდევრებია ალ-ყაიდა, საუდის არაბეთი, თალიბანი.
მინდანაო

მინდანაო — მეორე უდიდესი კუნძული ფილიპინების შემადგენლობაში, უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში.

მინდანაოს ფართობია 94,630 კმ², იგი შედის მსოფლიოს პირველი ათი კუნძულის სიაში მოსახლეობის მიხედვით. 2007 წლის აღწერის მონაცემებით, აქ ცხოვრობს 21,582,540 ადამიანი. კუნძულის უდიდესი დასახლებული პუნქტია ქალაქი დავაო, 1,363,337 მცხოვრებით. კუნძული მთიანია, მისი უმაღლესი მწვერვალია სამხრეთში მდებარე მთა აპო. მინდანაო მოქცეულია რამდენიმე ზღვის გარემოცვაში, დასავლეთიდან მას ესაზღვრება სულუს ზღვა, აღმოსავლეთიდან ფილიპინების ზღვა, ხოლო სამხრეთიდან - სულავესის ზღვა.

კუნძულის დასავლეთით მდებარეობს მცირე ზომის კუნძულებისგან შემდეგარი სულუს არქიპელაგი. მინდანაო იყოფა ექვს რეგიონად, ხოლო ეს რეგიონები ასევე იყოფიან ოცდახუთ პროვინციად. სულუს არქიპელაგი შედის კუნძულის ერთ-ერთ რაიონის არმმ-ს შემადგენლობაში.
უსუმასინტა

უსუმასინტა — მდინარე გვატემალაში და მექსიკაში, მისი სიგრძეა 560 კმ. იგი წარმოადგენს საზღვარს გვატემალასა და მექსიკის შტატ ჩიაპასსს შორის. ქვემო დინებაში მიედინება ტაბასკოს ტერიტორიაზე და ერთვის მექსიკის ყურეს. მდინარის ნაპირებზე მდებარეობს მაიას კულტურის ძველი ქალაქები – იაშჩილანი (მექსიკა) და პიედრა-ნეგრასი (გვატემელა).
ისლანდიის გეოგრაფია

ისლანდია — ფართობით მეორე კუნძული ევროპაში. მდებარეობს გრენლანდიის აღმოსავლეთით. სამხრეთით ესაზღვრება ატლანტის ოკეანე.

მრავლადაა ვულკანები და გეიზერები. ტერიტორია მოქცეულია ახალგაზრდა დანაოჭებაში, სადაც გადის ორი ბაქნის საზღვარი, რაც ნათლად ჩანს შუა-ატლანტიკური ქედის სიახლოვეს. ისლანდიის ერთი ნაწილი მოქცეულია ევრაზიულ ბაქანზე, ხოლო მეორე ნაწილი ჩრდილო ამერიკულ ბაქანზე. მრავალადაა ხეობები.

კუნძულის დიდი ნაწილი გამოუყენებელია მეურნეობაში. აქ ხშირად ხდება ვულკანების ამოფრქვევები, ლავა კი დიდ ტერიტორიებს ფარავს. ტერიტორიის დიდი ნაწილი უკავია მყინვარებს. რელიეფში შეიმჩნევა ძველი გამყინვარების ნიშნები. ყველაზე მაღალი წერტილია მთა ჰვანადალსჰნუკური 2109.6 მეტრ სიმაღლით. ისლანდიის მნიშვნელოვანი მყინვარებია:

ვატნაიეკუდლი (8300 კმ²)
ლაუნგეიკული (953 კმ²)
ჰოფსეიკული (925 კმ,²)

კუნძულზე უდიდეს გავლენას ახდენს გოლფსტრიმის დინება, რომელიც იწვევს ცივ ზაფხულს და შედარებით რბილ ზამთარს, ზამთრობით ისლანდიაში ხშირია ქარიანი ამინდი. რეიკიავიკის ყველაზე მაღალი ტემპერატურა არის ივნისში 11 °, იანვარში — 0 °.
რაღიბ ჰარუბი

შაიხი რაღიბ ჰარუბი ( რაღიბ ჰარუბ ან ჰარბ; დ. 1952 — გ. 16 თებერვალი, 1984) — ლიბანელი შიიტი სასულიერო და პოლიტიკური მოღვაწე, შიიტური ორგანიზაცია ჰეზბოლას ერთ-ერთი ლიდერი.

ბიოგრაფია
რაღიბ ჰარუბი დაიბადა 1952 წელს სამხრეთ ლიბანში, დაბა ჯიბუშითში. 1969 წელს იგი მიემგზავრება ბეირუთში სასულიერო განათლების მისაღებად. 1970 წელს იგი ტოვებს ბეირუთს და მიემგზავრება ნაჯაფში. 1974 წელს კვლავ ჯიბუშითში ბრუნდება და უძღვება ადგილობრივ მეჩეთს. დაბრუნებისთანავე იწყება სამოქალაქო ომი და შაიხი ჰარუბი აარსებს საიდა ზაინაბის სახელობის ობოლთა თავშესაფარს. 1978 წელს ის ასეთივე თავშესაფარს აარსებს აშ–შარქიათში, ჯიბუშითის მახლობელ დაბაში.

დაპირისპირება ისრაელთან
1982 წელს ისრაელის არმია შეიჭრა სამხრეთ ლიბანში, საოკუპაციო ზონაში მოჰყვა ჯიბუშითიც. 1984 წლის 16 თებერვალს იგი ცეცხლსასროლი იარაღით მოჰკლა ამჟამად დანიის ციხეში მყოფმა დან აბდულამ, რომელმაც დაადასტურა თავისი ქმედების ისრაელთან შეთანხმება და ასევე დაადასტურა მონაწილეობის მიღება შაიხ აბდულქარიმ ობაიდის მოტაცებაში
ბალსასი

ბალსასი — მდინარე მექსიკაში, მისი სიგრძეა 724 კმ. აუზის ფართობი 113 100 კმ², ხოლო წყლის ხარჯი – 24 944 მ³/წმ. იგი მექსიკის ერთ-ერთი უდიდესი მდინარეა. სათავეს იღებს მექსიკის ზეგნის სამხრეთ ნაწილში და ჩაედინება წყნარ ოკეანეში. მიედინება სამხრეთ-დასავლეთის მიმართულებით. აუზის უდიდესი ნაწილი უკავია ფართოფოთლოვან ტროპიკულ ტყეს. მდინარის ხეობაში ცხოვრობს მექსიკის მოსახლეობის 10 %.
მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები

მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები – ესაა მექსიკის კოლუმბამდელი ცივილიზაციის ძეგლების სია. აღნიშნულ სიაში წარმოდგენილი არაა მაიას ცივილიზაციის უამრავი ქალაქი. კოლუმბამდელი ძეგლების რაოდენობა მექსიკაში საკმაოდ დიდია. გარდა ამისა, ყოველ წელს ხდება ახალი არქეოლოგიური ძეგლების აღმოჩენა. სიაში წარმოდგენილია დღესდღეობით აღმოჩენელ ძეგლთაგან ცნობილი და უმსხვილესი ძეგლები.

არქეოლოგიური ძეგლები იმყოფება მექსიკის ანთროპოლოგიისა და ისტორიის ინსტიტუტის მმართველობის ქვეშ.

ცხრილი
გლობუსი

გლობუსი — დედამიწის დაუმახინჯებელი კარტოგრაფიული გამოსახულება სფეროზე; დედამიწის მოდელი, რომელსაც ყველა მიმართულებით სიგრძეებისა და ფართობების ერთი და იგივე მასშტაბი აქვს. პირველი გეოგრაფიული გლობუსი გააკეთა ნიურნბერგელმა მარტინ ბეჰაიმმა 1492 წელს. - საუკუნეებში, საზღვაო რუკების შემოღებამდე, გლობუსებს იყენებდნენ ზღვაოსნობაში.

კარტოგრაფიული შინაარსის მიხედვით გლობუსი სხვადასხვაგვარია, უმეტესად გავრცელებულია ფიზიკური-გეოგრაფიული და პოლიტიკური გლობუსები. ასტრონომიულ გლობუსებზე გამოსახულია ვარსკვლავიერი ცა. სასწავლო გლობუსების მასშტაბებია 1:30 მლნ. — 1 : 80 მლნ. თეთრ გრადუსთა ბადიანი შავი გლობუსები იხმარება მათემატიკური-გეოგრაფიული სავარჯიშოების შესასრულებლად, საპროექციო გლობუსი, რომელიც ცენტრში ელექტრონათურა აქვს, — კარტოგრაფიული პროექციების შესასწავლად.