ბანუ კასი

ბანუ კასი (; „კასიუსის შვილები“) — მუვალადების მმართველი დინასტია, რომელმაც - საუკუნეებში ებროს მდინარის მარჯვენა სანაპიროზე მიწებს განაგებდა. საუკუნის შუა ხანებში დინასტიამ შეიერთა ყველა ის ტერიტორია, რაც მუსლიმებმა პირენეის ნახევარკუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში დაიპყრეს. ბანუ კასი იყო ერთადერთი განსაკუთრებული დინასტია ომაიანთა ესპანეთში.

დინასტიის წარმოშობა
ბანუ კასის დამაარსებელი იყო ვესტგუთი გრაფი კასიუსი, რომლის სახელიც დინასტიამ მიიღო (ბანუ კასი არაბულად „კასიუსის შვილებს“ ნიშნავს).

714 წელს კასიუსმა პირენეს ნახევარკუნძულის არაბული დაპყრობის შემდეგ ისლამი მიიღო, რათა საკუთრება შეენარჩუნებინა. 714–715 წლებში სხვა ვესტგუთ აზნაურებთან ერთად დამასკოში გაემგზავრა, სადაც ომაიან ხალიფას პირადად ერთგულება შეჰფიცა. ხალიფისგან სამფლობელოების შენარჩუნების უფლების მიღების შემდეგ, კასიუსი ესპანეთში დაბრუნდა შვილთან, ფორტუნ იბნ კასიმთან ერთად. იგი ებროს მარჯვენა სანაპიროზე მდებარე რეგიონს ხელმძღვანელობდა.

ბანუ კასიმ, რომელიც არც არაბულ და არც ბერბერულ ფრაქციებს არ ეკუთვნოდა, ამირს მრავალი აჯანყების ჩახშობაში ეხმარებოდა. ფორტუნ იბნ კასის ვაჟი, მუსა იბნ ფორტუნი, 788/789 ან 802 წელს სარაგოსაში აჯანყებისას მოკლეს, ხოლო მისი შვილი, მუტარიფ იბნ მუსა, 799 წელს პამპლონაში პროფრანკული აჯანყების დროს დაიღუპა.

მუსა იბნ ფორტუნი დაქორწინებული იყო ქალზე, რომელიც, ზოგიერთი წყაროს მიხედვით, ასევე ყოფილა ბასკი მთავრის, ინიგო ხიმენესის ცოლი. არ ვიცით, პირველად რომელთან იყო იგი დაქორწინებული, მაგრამ ამ ქალს მუსა -ისგან შეეძინა ვაჟი მუსა , ხოლო ინიგო ხიმენესისგან — პამპლონის მომავალი მეფე, ინიგო არისტა. მუსასა და ინიგოს ნათესაობამ შექმნა ბანუ კასისა და ნავარას ალიანსი, რომელიც დიდი ხნის განმავლობაში მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა რეგიონში.

მუსა -ის ხანა
მუსა -ის პოლიტიკური და სამხედრო საქმიანობა იწყება 820-იანი წლებიდან. იგი მონაწილეობდა ბრძოლებში ფრანკების წინააღმდეგ პამპლონის მეფესა და არაგონის გრაფთან ერთად. ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ბრძოლა იყო 824 წლის „რონსესვალესის მეორე ბრძოლა“. ამ ბრძოლისას ნავარასა და არაგონს ფრანკებისგან გათავისუფლებაში დაეხმარა.

838 წლიდან მუსამ დაიწყო ლაშქრობები ქრისტიანული სამეფოებების – ასტურიის, კასტილიისა და ალავას წინააღმდეგ. თუმცა მისი ურთიერთობა კორდობის ემირთან, აბდ არ-რაჰმან , გაუარესდა და რამდენჯერმე აჯანყდა მის წინააღმდგ. აჯანყებები მოხდა 842, 844, 847 და 850 წლებში. საბოლოოდ, ყველა დაპირისპირება შერიგებით მთავრდებოდა და მუსას ჯარები ემირის მხარეს იბრძოდნენ მტრების წინააღმდეგ.

მუსა -მ მოიპოვა რამდენიმე მნიშვნელოვანი გამარჯვება. 844 წელს დაამარცხა სევილიაზე ნორმანები დაამარცხა; 851 ან 852 წელს ასტურიის მეფე ორდონიო -ს სძლია ალბელდასთან ბრძოლა მოიგო და სანაცვლოდ სარაგოსის ვალის ტიტული მიიღო; 856 წელს ბარსელონის საგრაფო დაამარცხა.

850-იანი წლების ბოლოსთვის მუსა და მისი ოჯახი აკონტროლებდნენ ჩრდილო-აღმოსავლეთ იბერიის უმეტეს მუსლიმურ ტერიტორიებს, მათ შორის ტუდელას, სარაგოსას, უესკასა და ტოლედოს. თუმცა 859 წელს, როცა მუსამ გაწყვიტა ურთიერთობა პამპლონის მეფე გარსია -თან, ნავარა და ასტურია ახალ ალიანსში გაერთიანდნენ მის წინააღმდეგ. იმავე წელს მუსა დამარცხდა ალბელდას ბრძოლაში, ხოლო 862 წელს ბრძოლაში მიღებული ჭრილობის შედეგად გარდაიცვალა.

ამ მომენტიდან ბანუ კასის გავლენა სუსტდება. მუსა -ის შემდეგ ოჯახს მისი ვაჟი, ლუბ იბნ მუსა, ხელმძღვანელობდა, შემდეგ კი შვილიშვილი მუჰამედ იბნ ლუბმა, რომლის მეფობის დროსაც ბანუ კასის მამული დინასტიის წევრებს შორის გაიყო.

ბანუ კასის უკანასკნელი ასწლეული
 საუკუნის მეორე ნახევარში ბანუ კასის დინასტია ხშირად ებრძოდა კორდობას. 872-დან 882 წლამდე სარაგოსის ვალი ისმაილ იბნ მუსა ხალიფას აღარ ემორჩილებოდა. 872–873 წლებში მუსას ვაჟებმა დიდი აჯანყება მოაწყვეს, ხოლო 883–884 წლებში მუჰამედ იბნ ლუბმა პირდაპირ ომი გამოუცხადა ემირ მუჰამედ -ს.

ბანუ კასის დასასუსტებლად, ემირმა მათი მოწინააღმდეგე ტუჯიბიდების ოჯახს ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონები ჩააბარა. საბოლოოდ, დინასტიის წარმომადგენელები და ემირი 898 წელს შერიგდნენ, როცა ბანუ კასის ახალმა ლიდერმა, ლუბ იბნ მუჰამედმა, ემირ აბდულასთან შეთანხმება დადო. ემირმა აღიარა ბანუ კასის სამფლობელოები, სანაცვლოდ კი მათგან ერთგულება მოითხოვა.

 საუკუნის ბოლოს ბანუ კასი კიდევ ერთხელ გაძლიერდა. ისინი წარმატებით ებრძოდნენ ქრისტიან მმართველებს. 897 წელს დინასტიის ლიდერმა, ლუბ იბნ მუჰამედმა, ბარსელონაზე თავდასხმისას მოკლა გრაფი გიფრედ . იმ დროს ის ლიედის მმართველი იყო. ამავე პერიოდში ბანუ კასის შეტევებმა ნავარის მეფე ფორტუნა გარსესი აიძულა, კორდობის ემირს დამორჩილებოდა. 905 წელს ნავარის მეფე გახდა სანჩო გარსესი, რომელმაც ლეონის მეფეებთან ერთად მუსლიმების წინააღმდეგ ბრძოლა დაიწყო. 907 წელს, ნავარაში ლაშქრობისას, ლუბ ჩასაფრებაში მოყოლისას მოკვდა. მისი ადგილი დაიკავა მისმა ძმამ, აბდალაჰ იბნ მუჰამედმა, რომელიც 915 წელს ნავარის მეფემ ტყვედ აიყვანა. გათავისუფლებიდან ორ თვეში ის გარდაიცვალა. ამის შემდეგ ნავარამ დაიბრუნა რამდენიმე ციხესიმაგრე.

920 წელს ქრისტიანული კოალიცია დამარცხდა ვალდეჯუნკერას ბრძოლაში, მაგრამ მათ შეტევები არ შეუწყვეტიათ. 923 წელს ლეონის მეფემ დაიკავა ნაჯერა, ხოლო ნავარის მეფემ — კალაჰორა, არნედო და ვიგერა. ბოლოს მათ ტყვედ ჩაიგდეს ბანუ კასის ერთ-ერთი მმართველი, მუჰამედ იბნ აბდალაჰი და სიკვდილით დასაჯეს. 924 წელს ბანუ კასის დინასტიის ახალი ხელმძღვანელი გახდა მუჰამედ იბნ ლუბი, თუმცა მას მხოლოდ ტუდელასა და მონსონის გარშემო მცირე ტერიტორიები ჰქონდა. იმავე წელს ემირმა აბდ არ-რაჰმან -მ ქონება ჩამოართვა. ამის შემდეგ ბანუ კასის წარმომადგენლები მხოლოდ მოკლევადიანად ჩნდებიან როგორც ემირის მსახურები. 930–940-იანი წლების მიჯნაზე დინასტიის სახელი ქრონიკებიდან ქრება და მათი შემდგომი ბედი უცნობია.