iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ოფურჩხეთი

ოფურჩხეთი — სოფელი საქართველოში, წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: გუმათი, ნამოხვანი, ჟონეთი, ჯიმასტარო). მდებარეობს მდინარე რიონის მარჯვენა ნაპირზე, ოსეთის სამხედრო გზაზე. ზღვის დონიდან 350 მეტრი, წყალტუბოდან 26, ქუთაისიდან 17 კილომეტრი.

1926 წლისთვის ოფურჩხეთის თემი შედგებოდა შვიდი სოფლისგან და მისი მოსახლეობა შეადგენდა 3685 ადამიანს, ხოლო ფართობი 85,7 კმ²-ს.

სოფელში მოქმედებს საჯარო სკოლა, საბავშვო ბაგა-ბაღი. არის გრანიტის საბადო. ჰავა რბილია, ზამთარი ცივია, ხოლო ზაფხული ― ცხელი და ნოტიო.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 719 ადამიანი.
ოფშკვითი

ოფშკვითი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე. თემის ცენტრი. ზღვის დონიდან 65 მეტრი, წყალტუბოდან 35 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2067 ადამიანი.

ისტორია
სოფელში აღმოჩენილია ძვ.წ. - საუკუნეების ბრინჯაოს განძი, დგას 1319 წელს აშენებული ეკლესია. სოფლის მიდამოებში 1590 წელს გაიმართა ოფშკვითის ბრძოლა.
პატრიკეთი

პატრიკეთი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე. თემის ცენტრი (სოფელი: ტყაჩირი). ზღვის დონიდან 80 მეტრი, წყალტუბოდან 30 კილომეტრი.

1926 წლისთვის პატრიკეთის თემი შედგებოდა სამი სოფლისგან და მისი მოსახლეობა შეადგენდა 5588 ადამიანს, ხოლო ფართობი 58,6 კმ²-ს.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1319 ადამიანი.
გოცირიძე (თბილისის მეტრო)

გოცირიძე (ყოფილი ელექტროდეპო) — თბილისის მეტროპოლიტენის პირველი ხაზის ერთ-ერთი სადგური, რომელიც დიდუბისა და ნაძალადევის სადგურებს შორის მდებარეობს. იგი 1966 წლის 11 იანვარს გაიხსნა. არქიტექტორები გ. მოძმანიშვილი და ნ. ლომიძე.

მიწისზედა სადგურის არქიტექტურა სადა და ლაკონიურია, რკინაბეტონის საყრდენებზე განლაგებული ბაქნების ბოლოს მოთავსებულია პავილიონის ტიპის ვესტიბიული, რომელიც კიბით უკავშირდება სალაროების დარბაზს და ქალაქში გასასვლელს. ბაქანი გრძელი საფეხმავლო ხიდით მატარებლების სადგომის გავლით წერეთლის გამზირს უკავშირდება

შპს „თბილისის სატრანსპორტო კომპანიამ“ მეტროსადგურ „გოცირიძის“ რეკონსტრუქციის და კაპიტალური რემონტის სამუშაოების შესასრულებლად პირველი ტენდერი 2018 წლის სექტემბერში გამოაცხადა, რომელიც უარყოფითი შედეგით დასრულდა. ამის შემდეგ ტენდერი კიდევ 9-ჯერ გამოცხადდა. საბოლოოდ, 2020 წლის აპრილში გამოცხადებული ტენდერი შედგა და გამარჯვებულთან 1 010 851 აშშ დოლარის ღირებულების ხელშეკრულება გაფორმდა, თუმცა კომპანიამ ვერ შეძლო ვალდებულების შესრულება. ახალი ტენდერი სხვა კომპანიასთან 2021 წელს გაფრმდა, რომლის ღირებულება ამჯერად 4 705 166 ლარი იყო. დასრულების ვადა 2022 წლით განისაზღვრა.

რეკონსტრუქციის ფარგლებში მთლიანად მოიხსნა ბაქნის ძველი და დაზიანებული ფილები და ჩანაცვლდა ახლით, ასევე სადგური მთლიანად გადაიხურა. თითქმის სამწლიანი რეაბილიტაციის შემდეგ, მეტროსადგური „გოცირიძე“ მგზავრებისთვის 2023 წლის 18 მარტს გაიხსნა.
მუსხი

მუსხი — სოფელი ახალციხის მუნიციპალიტეტში, ურავლის თემში. მდებარეობს ახალციხის ქვაბულში, მდინარე ურავლის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1100 მეტრი, ახალციხიდან 16 კილომეტრი. სოფელში არის დიატომიტის საბადო.

დემოგრაფია
 საუკუნის დასაწყისში სოფლის მოსახლეობის უმრავლესობა ქრისტიანი იყო. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 707 ადამიანი.
ნაოხრები

ნაოხრები — სოფელი ახალციხის მუნიციპალიტეტში (წყალთბილის თემი), მდებარეობს ახალციხის ქვაბულში, მდინარე ფოცხოვისწყლის ხეობაში. ზღვის დონიდან 1300 მეტრი, ახალციხიდან 19 კილომეტრი. 1948 წლამდე შედიოდა ვალეს სასოფლო საბჭოში, 1948 წლიდან მიეკუთვნა წყალთბილას სასოფლო საბჭოს. სოფელში არის ახალციხის მურა ნახშირის საბადო.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 488 ადამიანი.
პატარა პამაჯი

პატარა პამაჯი — სოფელი ახალციხის მუნიციპალიტეტში, პამაჯის თემის ცენტრი (სოფლები: დიდი პამაჯი, ორალი, ყულალისი). მდებარეობს ახალციხის ქვაბულში, ზღვის დონიდან 1210 მეტრი, ახალციხიდან 12 კილომეტრი. სოფელში არის სომხური საჯარო სკოლა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 454 ადამიანი.
კარლოს ხოსე სოლორსანო

კარლოს ხოსე სოლორსანო გუტიერესი ( დ. 17 იანვარი, 1860, მანაგუა — გ. 30 აგვისტო, 1936, სან-ხოსე, კოსტა-რიკა) — ნიკარაგუელი პოლიტიკოსი და ნიკარაგუის 37-ე პრეზიდენტი კონსერვატული პარტიის რიგებიდან.

ცოლად ჰყავდა თავისი დეიდაშვილი ლეონორ რივას სოლორსანო, რომელთანაც შვილი არ ჰყოლია. სოლორსანო იყო ნიკარაგუის მე-10 პრეზიდენტის ფერნანდო გუსმანის ნათესავი.
ნაძალადევი (თბილისის მეტრო)

ნაძალადევი (ყოფილი ოქტომბერი) — თბილისის მეტროპოლიტენის პირველი ხაზის ერთ-ერთი სადგური, რომელიც გოცირიძესა და სადგურის მოედან 1-ს შორის მდებარეობს. იგი 1966 წლის 11 იანვარს გაიხსნა. არქიტექტორები თ. თევზაძე და რ. კიკნაძე.

ზედა სადგური მსუბუქი, მთლიანად შემინული ნაგებობაა. ქვედა სადგური სამ ნაწილადაა გაყოფილი გეგმით მართკუთხა პილონებით. გადახურვა არქიტრავულია. პილონები მოპირკეთებულია მონაცრისფრო მარმარილოთი, იატაკი — რუხი გრანიტის ფილებით. მოსაცდელ დარბაზში კედელზე ა. გურგენიძის მიერ შესრულებული მოხატულობაა. პანოზე ღამეული ქალაქი და მიწის ქვეშ მოსიარულე მატარებლებია გამოსახული.
ტარას ბულბა

„ტარას ბულბა“ — ნიკოლოზ გოგოლის რომანი, რომელიც შედის ციკლში „მირგოროდი“. „მირგოროდის“ შემადგენლობაში გამოცემულია 1835 წელს, ხოლო 1842 წელს გამოვიდა მეორე, გოგოლის მიერ ახლადგანახლებული ვერსია, რომელიც დღემდე იბეჭდება გამოცემებში. წიგნის სიუჟეტის უმთავრესი გმირები ზაპოროჟიეს კაზაკები არიან. მოქმედება საუკუნეში იქვე ზაპოროჟიესთან ახლოს მიმდინარეობს, მამა ტარას ბულბა თავის ვაჟებთან ერთად ომში მიდის რათა როგორც ყველა ნამდვილი კაზაკი დაიცვას თავისი მიწა მტრებისაგან.
ხუან ბაუტისტა საკასა

ხუან ბაუტისტა საკასა საკასა ( დ. 21 დეკემბერი, 1877, ლეონი — გ. 17 აპრილი, 1946, ლოს-ანჯელესი, შეერთებული შტატები) — ნიკარაგუელი პოლიტიკოსი და პრეზიდენტი ლიბერალური პარტიიდან. ხუან საკასა იყო ნიკარაგუის მე-18 და მე-20 პრეზიდენტის რობერტო საკასას უფროსი ვაჟი და ნიკარაგუის 48-ე პრეზიდენტის ბენხამინ ლაკაიო საკასას ნათესავი.

ნიკარაგუის ქალაქ ლეონში დაბადებულ ახალგაზრდა საკასას განათლება მიუღია 1889-1901 წლებში შეერთებულ შტატებში და კოლუმბიის უნივერსიტეტის მედიცინის დოქტორის ხარისხსაც ფლობდა. იგი მუშაობდა ლეონის უნივერსიტეტში პროფესორად და დეკანად. ბაუტისტა იყო ლიბრალი პრეზიდენტის ხოსე სანტოს სელაიას ერთგული მხარდამჭერი. 1924 წელს იგი იკავებს ნიკარაგუის ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობას ზომიერი კონსერვატორი პრეზიდენტის კარლოს ხოსე სოლორსანოს მთავრობაში. მალევე, ნიკარაგუის ოცდაათწლიანი ოკუპაციის შემდეგ, შეერთებული შატტების საზღვაო სამხედროებს გაიწვევენ და პოლიტიკური სიმშვიდისთვის სახარბიელო მდგომარეობა შეიქმნება. მსგავს მოლოდინებს ბოლო მოეღება, როდესაც ყოფილი პრეზიდენტი ემილიანო ჩამორო ვარგასი მოაწყობს აჯანყებას და 1926 წელს სოლორსანოს მთავრობა დაემხობა. ემილიანო ჩამორო ვერ მიიღებს რა აშშ-სგან აღიარების ცნობას და ადოლფო დიასს გადაულოცავს პრეზიდენტის სავარძელს. საკასა პოლიტიკურად დაქსაქსული ნიკარაგუისგან თავს მექსიკას შეაფარებს.

პუერტო კაბესასში აჯანყდებიან ლიბერალთა მხარდამჭერი სამხედროები. ამის შემდეგ, 1926 წელს საკასა ნიკარაგუაში ბრუნდება. იგი თავს გამოიცხადებს კონსტიტუციურ პრეზიდენტად და თავის მთავრობას დააფუძნებს პუერტო კაბესასში. აჯანყებულ ლიბერალებმა, რომლებსაც იარაღითა და სამხედროებით ამარაგებდა მექსიკის მთავრობა, სოხე მარია მონკადას ხელმძღვანელობით კინაღამ აიღეს მანაგუა. საბოლოოდ ეს სამოქლაქო ომი აშშ-ის ჩარევით დასრულდა. მხარეები იძულებული გახდნენ ესპინო ნეგროს შეთანხმებაზე მოეწერათ ხელი. საკასა უხალისოდ დასთანხმდა პაქტის ხელმოწერას და უარი თქვა პრეზიდენტობაზე. შეთანხმები სძალით დიასი დაასრულებდა თავისი პრეზიდენტობის ვადას. მხოლოდ ლიბერალების ერთმა ნაწილმა, აუგუსტო სესარ სანდინოს ხელმძღვანელობით შეუტიეს ნიკარაგუაში შემოსულ აშშ-ის ოკუპანტებს.

1932 წელს საკასას აუსრულდება სურვილი და ნიკარაგუის პრეზიდენტად აირჩევენ, 1933 წლის 1 იანვრიდან კი შეუდგება მოვალეობის შესრულებას. ეროვნული გვარდიის უფროსის ანასტასიო სომოსა გარსიას დაჟინებით საკასა შეხვდა სანდინოს. გუერილას ლიდერი თანადგომით მოეკიდა საკასას მთავრობას, რომელმაც ამნისტია გამოუცხადა სანდინოს ჯარისკაცებს. 1934 წელს სომოსას ბრძანებით სანდინო მოკლეს. პრეზიდენტის პოპულარობა კლებულობს ნიკარაგუის მყიფე ეკონომიკისა და ყავის ფასის დაცემის გამო, ამას ემატება დიდი დეპრესია. სომოსას ძლაუფლება კი იზრდება-იგი კავშირებს ამყარებს ყოფილ პრეზიდენტებთან-მონკადასა და ჩამოროსთან. სომოსა იყენებს ეროვნულ გვარდიას საკასას მთავრობისადმი კეთილგანწყობილი ადგილობრივი მმართველების გადასაყენებლად და მისთვის კეთილსაიმედო პირების დასანიშნავად. 1936 წლის 6 ივნისს აიძულა საკასა გადამდგარიტო და დაენიშნა სომოსას მარიონეტი პრეზიდენტი, სანამ ერთი წლის შემდეგ თავად არ გახდა პრეზიდენტი. დევნილი პრეზიდენტი ლოს-ანჯელესში გარდაიცვალა ათი წლის შემდეგ. მას შთამომავლობა დარჩა მარია არგუელო მანინგთან ქორწინების შემდეგ.
მკვდარი სულები

„მკვდარი სულები“ — ნიკოლოზ გოგოლის ერთ-ერთი ყველაზე სკანდალური და ანტიმონარქიული ნაწარმოები, რომელიც გამოცემულია 1842 წელს. ავტორმა გაგრძელებაც დაწერა, მაგრამ შემდეგ თვითონვე დაწვა იგი. ნაწარმოების დაწერის იდეა გოგოლს პუშკინმა მისცა. მოთხრობაში აღწერილია ერთი მებატონე, რომელიც მკვდარ ადამიანებს ყიდულობს იაფად, რათა მერე წარადგინოს სიები და ამით ქონება დააგროვოს. მკვდარი სულები თარგმნილია მრავალ ენაზე, მათ შორის ქართულადაც. ქართული ვარიანტი რუსულიდან დავით კასრაძემ თარგმნა.
ნიგერი (მდინარე)

ნიგერი (, , ) — დასავლეთ აფრიკის მთავარი მდინარე, მისი სიგრძეა 4180 კმ, ხოლო აუზის მოცულობა 2 118 ათასი კმ² და ამ პარამეტრებით მესამე მდინარეა აფრიკაში ნილოსისა და კონგოს შემდეგ.

მდინარე სათავეს იღებს გვინეაში, შემდეგ მიედინება მალიში, ნიგერში, ბენინის საზღვარზე, შემდეგ კვეთს ნიგერიას და გვინეის ყურეში იღვრება. ნიგერის მთავარი შენაკადებია მილო, ბანი, სოკოტო, კადუნა და ბენუე. მდინარის გვინეის ყურესთან შესართავთან მდებარეობს საზღვაო პორტი ქალაქი პორტ-ჰარკორტი.
ჰენრი ჰუდსონი

ჰენრი ჰუდსონი (; დ. 1570 — გ. 1611?) — ინგლისელი ზღვაოსანი და მკვლევარი. მისი დაბადების ზუსტი ადგილი და თარიღი უცნობია, მაგრამ ზოგიერთი მოსაზრებით ის ლონდონში უნდა დაბადებულიყო 12 სექტემბერს. ასევე ვარაუდობენ, რომ ის 1611 წელს დაიღუპა ამჟამინდელ ჰუდსონის ყურეში კანადაში, ხომალდზე მომხდარი ამბოხის გამო.
რევიზორი

„რევიზორი“ — ნიკოლოზ გოგოლის ერთ-ერთი ყველაზე კომედიური და ცნობილი ნაწარმოები, რომელიც პიესის სახით არის დაწერილი. კომედია დაწერილია ხუთ მოქმედებაში. ტრადიციულად ითვლება, რომ გოგოლს პუშკინმა მიაწოდა ამ პიესის დაწერის იდეა. მოქმედება მიმდინარეობს ერთ პატარა ქალაქში. ქალაქის მცხოვრებლები იგებენ, რომ მათ ქალაქში რვიზორი ჩამოდის. ზუსტად მაშინ იწყება ქაოსი და აჟიოტაჟი. შემდეგ კი ირკვევა, რომ ის „სტუმარი“ პეტერბურგიდან არ იყო საიდუმლო პიროვნება.

მოქმედი პირები
ანტონ ანტონოვიჩ სკვოზნიკ-დმუხანოვსკი – გოროდნიჩი.
ანა ანდრეევნა – მისი ცოლი.
მარია ანტონოვნა – მათი ქალი.
ლუკა ლუკიჩ ხლოპოვი – სასწავლებელთა ზედამხედველი.
ცოლი მისი.
ამოს ფედოროვიჩ ლიაპკინ-ტიაპკინი – მოსამართლე.
არტემი ფილიპოვიჩ ზემლიანიკა – საღვთო-სამადლო დაწესებულებათა მზრუნველი.
ივან კუზმიჩ შპეკინი – ფოსტმეისტერი.
პეტრ ივანოვიჩ ბობჩინსკი – ქალაქის მემამულენი.
ივან ალექსანდროვიჩ ხლესტაკოვი – პეტერბურგელი ჩინოვნიკი.
ოსიპი – მისი მსახური.
ხრისტიან ივანოვიჩ გიბნერი – მაზრის მკურნალი.
ფედორ ანდრეევიჩ ლულუკოვი
ივან ლაზარევიჩ რასტაკოვსკი
სტეფან ივანოვიჩ კორობკინი – სამსახურიდან გადამდგარი მოხელენი, ქალაქის საპატიო პირნი.
სტეფან ილიჩ უხოვერტოვი – უბნის ბოქაული.
სვისტუნოვი
პუგოვიცინი
დერჟიმორდა – პოლიციელნი.
აბდულინი – ვაჭარი.
ფევრონია პეტროვნა პოშლეპკინა – ზეინკლის ცოლი.
უნტერ-ოფიცრის ქვრივი.
მიშკა – გოროდნიჩის მსახური.
ტრაქტირის მსახურნი.
სტუმარი ქალები და კაცები, ვაჭრები, მდაბიო მოქალაქეები, მთხოვნელები.
წმინდა ტრიფონი

წმინდა ტრიფონი (გ. 250) — მართლმადიდებელი და კათოლიკური ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 1 თებერვალი, ახალი სტილით — 14 თებერვალი (როგორც მართლმადიდებლური ისე კათოლიკური ეკლესიების მიერ).

წმინდა ტრიფონი ფრიგიის ქალაქ აპამეის მახლობლად, სოფელ კამპსადაში (დღევანდელი თურქეთის ტერიტორიაზე) დაიბადა და ბავშვობაში ბატებს უვლიდა. მისი სახელი მომდინარეობს ბერძნულიდან , რაც „რბილს, ნაზს“ ნიშნავს. იგი ცნობილი გახდა როგორც მკურნალი, განსაკუთრებით ცხოველთა შორის და ამიტომ განსაკუთრებით ფერმერების მფარველად მიიჩნევა.

დეციუსის (249-251) დევნის დროს, დაახლოებით 250 წელს, იგი ნიკეაში მიიყვანეს და საშინლად აწამეს. მას თავი მოჰკვეთეს მახვილით მას შემდეგ, რაც წარმართ მმართველ ლიციუსს ქრისტიანობა მიაღებინა. მისი ცხოვრებასთან დაკავშირებული წმინდა გადმოცემები ბევრ ლეგენდას მოიცავს.

წმიდა ტრიფონის სხეული ქრისტიანებმა ტილოში შეახვიეს და სურდათ ნიკეაშივე დაეკრძალათ, მაგრამ ტრიფონი გამოცხადებით მათ და ითხოვა, თავის მშობლიური სოფლის, კამპსადას მიწისთვის მიებარებინათ. შემდეგ წმიდანის ნაწილები კონსტანტინოპოლში გადაასვენეს, იქიდან კი რომში.
პეტრე გალატელი

ღირსი პეტრე გალატელი, მდუმარე (გ. 429) — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 1 თებერვალი, ახალი სტილით — 14 თებერვალი. იგი ცხრა წლის იყო, როდესაც ღვთის სიყვარულისთვის ფარულად დატოვა მშობლიური სახლი და ჯერ იერუსალიმს მიაშურა, შემდეგ კი ანტიოქიაში დაემკვიდრა. აქ წმინდანმა ერთ გამოქვაბულს შეაფარა თავი და მკაცრ მარხვასა და ლოცვას მიეცა, საზრდელს მხოლოდ დღეგამოშვებით იღებდა. გულმოდგინე მოღვაწეობისთვის მან უფლისგან სასწაულთქმედების ნიჭი მიიღო. ღირსი მამა 429 წელს გარდაიცვალა 90 წლის ასაკში. მას ეკლესია მოიხსენიებს 8 დეკემბერსაც.
ღირსი ვენდიმიანი

ღირსი ვენდიმიანი (გ. 512) — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 1 თებერვალი, ახალი სტილით — 14 თებერვალი.

იგი მიზიაში დაიბადა. ახალგაზრდობაში წმიდა ავქსენტის (ხს. 27 თებერვალს) მოწაფე იყო. წმიდანი ავქსენტის მიერ ქალკედონის (მცირე აზია) მახლობლად დაარსებულ მონასტერში დაემკვიდრა, სადაც თავისი მოძღვრის კელიაში ერთ კლდის ნაპრალში მოსაგრეობდა 42 წლის მანძილზე და უფლისგან სასწაულთქმედების მადლი მიიღო. წმინდა ვენდიმიანი გარდაიცვალა 512 წელს.
წმინდა მოწამე პერპეტუა

წმინდა მოწამე პერპეტუა — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე (ქვემოთ ჩამოთვლილ წმინდანებთან ერთად) არის ძველი სტილით 1 თებერვალი, ახალი სტილით — 14 თებერვალი. წმინდა მოწამე პერპეტუა პატრიციების გვარის შთამომავალი იყო. მან ირწმუნა ქრისტე და მოინათლა. წმინდანი მოწამეობრივად აღესრულა ძმასთან, სატირთან, მხევალთან — ფელიციტატასთან და ჭაბუკებთან: რევოკატთან, სატორნილესთან და სეკუნდთან ერთად, რომლებიც ასევე ქრისტიანობის მისაღებად ემზადებოდნენ. ეს მოხდა 202-203 წლებში.
ალბანური დამწერლობა (კავკასია)

ალბანური დამწერლობა — ანბანური დამწერლობის ტიპი, რომელიც გამოიყენებოდა კავკასიაში ალბანური ენისათვის. დამწერლობის წერის მიმართულება იყო მარცხნიდან — მარჯვნივ. სავარაუდოდ, ძველ ალბანურ ანბანში 52ასო-ნიშანი იყო. სომხური ტრადიციის მიხედვით, იგი მესროპ მაშტოცმა შექმნა სომხური ანბანის, ერკათაგირის შექმნის შემდეგ.

ისტორია
სომხური წყაროების მტკიცებით, ალბანური დამწერლობის შემოღება საუკუნის სომეხ ისტორიკოსს, მესროპ მაშტოცს მიეწერება. ამგვარი ცნობა დაცულია საუკუნის სომეხი ისტორიკოსის, კორიუნის თხზულებაში – „მაშტოცის ცხოვრება და მოღვაწეობა“.

ალბანური დამწერლობა არის ალბანური ენის მატიანე რომელიც თითქმის უკვალოდ გაქრა საზოგადოების თვალსაწიერიდან და გახდა მკვდარი ენა.

ალბანური დამწერლობის შესახებ პირველ სერიოზულ შრომებად ზაზა ალექსიძის გამოკვლევები ითვლება. ეს გამოკვლევები ეყრდნობა სინას მთაზე, წმ. ეკატერინეს მონასტრის კედლებში აღმოჩენილ პალიმფსესტურ ხელნაწერებს, რომლებიც დაახ. - საუკუნეებით თარიღდება.

უნიკოდი
პინგი (მდინარე)

პინგი , მდინარე ტაილანდში, მდინარე მენამის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე დაახლოებით 800 კმ, აუზის ფართობი დაახლოებით 46 ათასი კმ2. სათავე აქვს ტანენტაუნჯის ქედის ჩრდილო–აღმოსავლეთ შტოქედებზე. უმთავრესად მიედინება ტყიან მთა–გორიან ადგილებში, ქვემოთ – მენამის დაბლობზე. წყალუხვია მუსონური წვიმების პერიოდში (აპრილი–ნოემბერი). აგებულია ჰიდროკვანძი (წყალსაცავი და ჰესი). იყენებენ სარწყავად. პინგის ნაპირზეა ქ. ჩიანგმაი.
კასტილიისა და ლეონის სამეფო

კასტილიისა და ლეონის სამეფო იგივე კასტილიის კორონა — კასტილიისა და ლეონის მესამე და ბოლო გაერთიანება. გაერთიანდნენ 1230 წელს.

ორი სამეფო
ლეონის სამეფო წარმოიქმნა ასტურიის სამეფოსგან. კასტილიის სამეფო თავდაპირველად წარმოადგენდა ლეონის სამეფოს რეგიონს. საუკუნის ნახევრიდან საუკუნის ნახევრამდე ხელიდან ხელში გადადიოდა ლეონისა და ნავარის სამეფოს შორის. საუკუნეში საბოლოოდ ჩამოყალიბდა როგორც დამოუკიდებელი სახელმწიფო.

ლეონისა და კასტილიის სამეფოები აქამდე 2-ჯერ გაერთიანდა:
1037-1065 წწ. გაერთიანებული იყო ფერდინანდ -ის მმართველობისას. მისი გარდაცვალების შემდეგ ერთიანი სამეფო გაიყო და გადავიდა მისი შვილების ხელში: ლეონი წილად ერგო ალფონსო -ს, კასტილია - სანჩო -ს, ხოლო გალისია - გარსია -ს.
1072-1157 წ. გაერთიანებული იყო ალფონსო -ის, ურაკასა და ალფონსო -ის მმართველობის დროს. 1157 წელს ერთიანი სახელმწიფო განაწილდა ალფონსო -ის შვილებს შორის:ფერნანდო -მ მიიღო ლეონი, ხოლო სანჩო -მ კასტილია.

ფერნანდო -მ კასტილიის სამეფო მიიღო დედის ბერენგარიასაგან 1217 წელს, ხოლო ლეონის სამეფო მამის ალფონსო -საგან 1230 წელს. ამის შემდეგ მათ ეწოდებათ კასტილიისა და ლეონის სამეფო ან უბრალოდ კასტილიის კორონა.
სათოვლის ქედი

სათოვლის ქედი — ქედი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის მცხეთის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს თრიალეთის ქედის განშტოებას — საწკეპლის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთის გაგრძელება. იწყება მთა დიდგორიდან და მთავრდება ქალაქ მცხეთის მიდამოებში. აგებულია შუაეოცენური ანდეზიტური ტუფ-ბრექჩიებით, ტუფ-ქვიშაქვებით, ქვიშაქვებით, ოლიგოცენური თაბაშირის შემცველი თიხებითა და ქვიშაქვებით. კალთები ციცაბოა. შემოსილია ტყითა და მეორადი მდელოებით.
დავათის სტელა

დავათის სტელა — ქართული საკულტო-მემორიალური ძეგლი. აღმოჩენილია დუშეთის მუნიციპალიტეტში სოფელ დავათში ჟინვალის არქეოლოგიური ექსპედიციის მზვერავთა რაზმის მიერ 1980 წელს, მდინარე არაგვის მარცხენა შენაკადის, აბანოსხევის სათავესთან – საუკუნეების ღვთისმშობლის ეკლესიის ინტერიერში. იგი სხვადასხვა ანალოგიური სტელების ნაწილებთან ერთად მშენებლებს შესამკობად ჩაუშენებიათ ნავების გამმიჯნავი ბურჯის კუთხეებში. ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ 1984 წელს სტელების ნაწილები ბურჯიდან გამოიღო. ამჟამად ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმში.

ქართველი მეცნიერებისათვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ერთ-ერთი სტელათაგანი, რომლის ერთ ნაწილზე დატანილია შემდეგი ტიპის გამოსახულება: ორ მთავარანგელოზს, მიქაელსა და გაბრიელს, ხელთ უპყრიათ ეტრატი, რომელზეც ნაკაწრის სახით შესრულებულია ქართული ასომთავრული ანბანი. ესაა პირველი ანბანი, რომელმაც ჩვენამდე მოაღწია. მეცნიერთა აზრით დავათის სტელა შესრულებულია საუკუნეში, დაახლოებით 367 წელს. თუ დაუკვირდებით სურათს, შეამჩნევთ შემდეგ ასოებზე კ, ტ და ჭ-ზე ქარაგმას.

რამინ რამიშვილის აზრით ეს სხვა არაფერია თუ არა შესაბამისი ციფრი 5000+300+20=5320. ქართული დამწერლობის დაარსებად ძვ. წ. 284 წელი მიიჩნევა, ე. ი. ბიბლიის მიხედვით ქვეყნის შექმნიდან ქრისტეს შობამდე კი 5604 წელი მოითვლება. დავათის სტელაზე მინიშნებული რიცხვი 5320 სხვა არაფერია თუ არა 5604-284=5320.

გალერეა
მაქსიმო ხერესი

მაქსიმო ხერეს ტელერია (ესპ. , დ. 6 ივნისი, 1818, ლეონი — გ. 11 აგვისტო, 1881) — ნიკარაგუელი პოლიტიკოსი, იურისტი და სამხედრო ლიდერი მე-19 საუკუნის ნიკარაგუაში. ნიკარაგუის მე-7 პრეზიდენტი ტომას მარტინესთან ერთად.

მაქსიმო ხერესს მიიჩნევენ უდიდეს ლიბერალ მოაზროვნედ ნიკარაგუის ისტორიაში. ხერესი იყო ცენტრალური ამერიკის გაერთიანების მომხრე.

ფრანსისკო კასტელონთან ერთად მომხრე იყო ამერიკელი ავანტურისტის უილიამ უოლკერის ნიკარაგუაში ჩამოყვანისა. 1855 წლის 31 ოქტომბერს იგი, უოლკერის დროებით მთავრობაში, რომელსაც უძღვებოდა პატრისიო რივასი, დაინიშნა ნიკარაგუის საგარეო საქმეთა მინისტრად. 1856 წელს იგი წარუმატებლად მონაწილეობდა ნიკარგაუის საპრეზიდენტო არჩევნებში. უოლკერის ინიციატივით პრეზიდენტმა რივასმა 1856 წლის 10 მარტს დანიშნა არჩევნები, თუმცა იმავე წლის 14 მარტს გააუქმა დეკრეტი, რის გამოც ხერესს ურთიერთობა გაუფუჭდა უოლკერთან.

1857 წლის 23 იანვარს ხერესმა კონსერვატორ ტომას მარტინესთან ერთად შექმნა სამთავრობო ხუნტა უილიამ უოლკერის წინააღმდეგ. უოლკერის დამარცხების შემდეგ მათი ხუნტა ხელისუფლებაში მოექცა და თავი გამოიცხადეს ნიკარაგუის რიგით მეშვიდე პრეზიდენტებად. 1858 წელს ხერესი იყო ნიკარაგუის ელჩი კოსტა-რიკაში. აღნიშნულ თანამდებობაზე ყოფნის დროს მან ხელი მოაწერა ჩანე-შარის შეთანხმებას, რომლის ძალითაც ორ სახელმწიოფს უნდა დაეცვა საზიარო საზღვარი.

1876 წელს სალვადორში მყოფმა ხერესმა მოაწყო ექსპედიცია, რომელიც მიზნად ისახავდა პედრო ხოაკინ ჩამოროს ჩამოგდებას. თუმცა ეს ექსპედიცია წარუმატებელი აღმოჩნდა. მაქსიმო ხერესის სახელის უკვდავსაყოფად ქალაქ ლეონში დგას მისი მონუმენტი.
მერაბ ელიოზიშვილი

მერაბ ელიოზიშვილი (დ. 18 დეკემბერი, 1934, ცხინვალი, — გ. 4 იანვარი, 2012, თბილისი) — ქართველი მწერალი, სცენარისტი, მსახიობი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1934 წლის 18 დეკემბერს ქალაქ ცხინვალში, 1952 წელს დაამთავრა ქ. ცხინვალის საშუალო სკოლა და სწავლა განაგრძო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტზე. ცხინვალში მიღებული არასრული მუსიკალური განათლება უნივერსიტეტის სიმფონიურ ორკესტრში გამოიყენა, უკრავდა ვიოლინოზე.

1958 წლის ჟურნალ „ცისკრის“ მე-12 ნომერში გამოქვეყნდა პირველი სამი მოთხრობა და მას შემდეგ ამ ჟურნალისათვის არ უღალატია. დაწერილი აქვს ორი პატარა წიგნი, მათგან ერთი რუსულ ენაზეც გამოიცა. არის ორი სრულმეტრაჟიანი მხატვრული ფილმის სცენარის ავტორი — ერთი მათგანია „თეთრი ქარავანი“, ხოლო მეორე — „დიდი მწვანე ველი“. მისი პირველი მოთხრობა „ბებერი მეზურნეები“ (1958) პიესადაც გადააკეთა, რომელმაც ყველაზე დიდი აღიარება მოუტანა. 1971–1972 იყო კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ სცენარისტთა შემოქმედებითი გაერთიანების წევრი.

1995 წელს დიაკვნად ეკურთხა ელიოზის სახელით. გარდაიცვალა 2012 წელს. დაკრძალულია ქართველ მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

შემოქმედება
მოთხრობები
1961: „მოლოდინი“
1964: „დიდედები და შვილიშვილები“
1968: „ბებერი მეზურნეები“
1968: „სინოს წითელი ხარები“
1974: „ძმანო კახელნო“
1987: „კურდღლის სიმღერა“
1987: „ჰო თუ არა“
1991: „წრებრუნვა“
1992: „მოგზაურობა და ხიფათი“
„აღემართენით“
„მერცხლები“

პიესები
„სარკე“
„დათვები“
„ბერიკონი“
„არაფერი“
„ყველასგან ყველაფრისთვის“

ფილმოგრაფია
სცენარის ავტორია ფილმების
1963: „თეთრი ქარავანი“
1967: „დიდი მწვანე ველი“
1969: „დიდედები და შვილიშვილები“
1973: „ბებერი მეზურნეები“
1977: „დაბრუნება“

გადაღებულია ფილმებში
1963: „თეთრი ქარავანი“ (ბალთა) რეჟისორები ელდარ შენგელაია, თამაზ მელიავა
1973: „გაგიმარჯოს, მეზობელო! (ზღვარი)“ რეჟ. თამაზ გომელაური
1973: „შერეკილები“ (ტრიფონი) რეჟ. ელდარ შენგელაია
1976: „ქვიშანი დარჩებიან“ (კოლმეურნეობის თავმჯდომარე) რეჟ. გიორგი შენგელაია
1977: „დაბრუნება“ რეჟ. რამაზ შარაბიძე
გეოცენტრული სისტემა

გეოცენტრული სისტემა ( — დედამიწა) — პირველი კოსმოლოგიური მოდელი, წარმოდგენილი კლავდიუს პტოლემეოსის მიერ, რომლის დროსაც საზოგადოებას სწამდა, რომ უძრავი დედამიწა იყო როგორც უხილავი, ისე ხილული სამყაროს ცენტრი, რომლის გარშემოც ბრუნავდა არა მარტო მთვარე, არამედ მზეც და ვარსკვლავებიც. ეს სისტემა მეცნიერებაში დაახლოებით ათას ხუთასი წლის განმავლობაში ბატონობდა. თუმცაღა თვით ეს სისტემაც კაცობრიობას თავიდანვე არ ჰქონია, არამედ იხვეწებოდა საუკუნეების მანძილზე. სწორედ ამ ევოლუციის ჯაჭვის ბოლოში მდებარეობს ახალი, გეოცენტრული სისტემის ალტერნატივა - ჰელიოცენტრული სისტემა.

გეოცენტრული სისტემის განლაგება მშვენივრად აქვს გადმოცემული ქართული მწიგნობრობის ოსტატს სულხან საბა ორბელიანს თავის არაჩვეულებრივ ნაშრომში „ლექსიკონი ქართული“, სადაც სიტყვა „ქვეყანა“-ზე შეგვიძლია წავიკითხოთ შემდეგი:
რეალურად გეოცენტრულმა სისტემამ კრახი განიცადა, იმის დაჯერება იმდროინდელ არც მეცნიერებს და არც რელიგიურ მოღვაწეებს სურდათ. იმის გარდა, რომ დედამიწა არა მარტო მზის სისტემის, არამედ სამყაროს ცენტრიც ეგონათ, მათ ასევე არ იცოდნენ იმ უხილავი სამი პლანეტის (ურანი, ნეპტუნი და პლუტონი) შესახებ, რომლებიც შორს კოსმოსში, მზის გარშემო ბრუნავდნენ. ალბათ შეხვდებით ბევრ რუკას, რომლებიც მართალია ერთ დედააზრს ატარებენ, მაგრამ განსხვავება მაინც შეინიშნება. მაგალითად, მზესა და მთვარეს შორის პლანეტა მერკურისა და პლანეტა ვენერას რიგითობა განსხვავდება. რაც გამოწვეული იყო იმით რომ ამ პლანეტებზე დაკვირვება ადამიანს მხოლოდ ან მზის ჩასვლისას ან ამოსვლისას შეეძლო, ან კიდევ მზის დაბნელების დროს. ეს უკანასკნელი ორი პლანეტა ხომ მზესთან ახლოს ბრუნავს. ხოდა სადაც მზეა იქ არის როგორც წესი ეს ორი პლანეტაც. მაშასადამე თუ ამ პლანეტათა მდგომარეობა ისეთია, რომ მზის ამოსვლამდე ჯერ ისინი ამოვიდნენ ხომ კაი, მაშინ ადამიანი ცის განათებამდე მოასწრებს მათ ნახვას. იგივე სიტუაციაა მზის ჩასვლისას. მზე რომ ჩავა პლანეტათა შესაძლო მდგომარეობამ შეიძლება სიბნელეში მოგვცეს მათი დანახვის საშუალება. სწორედ ამიტომ წერს სულხან საბა რომ „ასპიროზს აქვს ორი სახელი: ერთია განთიადისას, მანამ ჩანს და ჰქვია მთიები ხოლო მეორე როცა მწუხრისას გამოჩნდება და ჰქვია აფროდიტი“. ზოგს საერთოდ ცისკრის ვარსკვლავი და მწუხრის ვარსკვლავი სხვადასხვა პლანეტა ეგონა. აქვე ხაზგასმით მინდა აღვნიშნო პლანეტათა დანახვის მესამე არეალი — მზის დაბნელება. ამ შემთხვევაშიც ადამიანს სულ მცირე დრო ჰქონდა პლანეტებზე დასაკვირვებლად. თუმცაღა მზის დაბნელება იძლეოდა უტყუარ პასუხს, თუ რომელ თანავარსკვლავედში იმყოფებოდა მზე. რატომ რეალურად? იმიტომ, რომ დროთა განმავლობაში მზის სისტემის ცვალების გამო ეს პერიოდები დაირღვა.