ვასილი კაჩალოვი

ვასილი ივანეს ძე კაჩალოვი (ნამდვილი გვარი შვერუბოვიჩი; ; დ. 11 თებერვალი, 1875, ვილნიუსი – გ. 30 სექტემბერი, 1948, მოსკოვი) – რუსი და საბჭოთა მსახიობი, მხატვრული კითხვის ოსტატი (მკითხველი), პედაგოგი. მრავალი წლის განმავლობაში მოსკოვის სამხატვრო თეატრის ერთ-ერთი წამყვანი მსახიობი. სსრკ სახალხო არტისტი (1936). ხარისხის სტალინური პრემიის ლაურეატი (1943).

ბიოგრაფია
ადრეული წლები
ვასილი შვერუბოვიჩი დაიბადა ვილნაში (ვილნიუსის გუბერნია, რუსეთის იმპერია; ახლანდელი ვილნიუსი, ლიეტუვა), პოლონურ-ბელორუსულ დიდგვაროვან ოჯახში. მართლმადიდებელი მღვდლის, იოანე შვერუბოვიჩის ვაჟი.

სწავლობდა ვილნიუსის გიმნაზიაში ფელიქს ძერჟინსკის, ბორის გორევის და კონსტანტინე გალკოვსკისთან ერთად. უკვე მაშინ მოიპოვა მან მსახიობისა და დეკლამატორის რეპუტაცია სამოყვარულო სპექტაკლებში მონაწილეობით. მისი ერთ-ერთი საუკეთესო ნომერი ჩაცსკის მონოლოგის შესრულება იყო. მას უყვარდა თავისი ბიძის საგალობლების შესრულება, მათ კარიკატურული ბელორუსული აქცენტით ასრულებდა. თავადაც მხოლოდ სკოლის დამთავრების შემდეგ ძალიან ძნელად მოახერხა ამ აქცენტისგან თავის დაღწევა.

1893 წელს ჩაირიცხა პეტერბურგის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე, სადაც თამაშობდა სტუდენტურ დრამატულ ჯგუფში ვლადიმერ დავიდოვის ხელმძღვანელობით. 1896 წელს, სტუდენტური არდადეგების დროს, მან ვერა კომისარჟევსკაიასთან ერთად ითამაშა სპექტაკლში, რომელიც დაფუძნებულია ჰერმან სუდერმანის პიესაზე „პეპლების ბრძოლა“. მოგვიანებით ვილნიუსსა და კაუნასში მოსკოვის სამხატვრო თეატრთან ერთად გასტროლებზე გამოდიოდა.

თეატრალური კარიერა
1896 წელს იგი გახდა ლიტერატურული და სამხატვრო საზოგადოების სანქტ-პეტერბურგის თეატრის მსახიობი, რომლის ნამდვილი მფლობელი იყო ალექსეი სუვორინი, გაზეთის „ახალი დრო“ მფლობელი და რედაქტორი. ერთი ვერსიით, სწორედ სუვორინმა მოიფიქრა სასცენო სახელი „კაჩალოვი“ მსახიობის „უსიამოვნო“ გვარის ნაცვლად.

1897 წლის ზაფხულში მან მონაწილეობა მიიღო ვასილი დალმატოვის საგასტროლო მოგზაურობაში, შეასრულა მთავარი როლები, მაგალითად, ბორის გოდუნოვი ალექსეი ტოლსტოის მიხედვით დაფუძნებული „ივანე მრისხანეს სიკვდილში“. 1897-1900 წლებში გამოდიოდა ყაზანსა და სარატოვში „ყაზან-სარატოვის მსახიობთა ამხანაგობაში“ მიხაილ ბოროდაის ხელმძღვანელობით.

1900 წელს იგი მიიღეს მოსკოვის სამხატვრო თეატრის ჯგუფში, სადაც შედგა დებიუტი ბერენდეის როლში ოსტროვსკის „თოვლის ქალში“. თავიდან ის კმაყოფილი იყო ეპიზოდური როლებით, მაგრამ ცოტა მოგვიანებით უკვე გამოდიოდა კონსტანტინე სტანისლავსკის შემცვლელად ტრიგორინისა და ვერშინინის როლებში ჩეხოვის პიესებში „თოლია“ და „სამი და“. რამდენიმე წელიწადში იგი გახდა თეატრის ერთ-ერთი წამყვანი მსახიობი. უკვე 1905 წელს სტანისლავსკი ერთ-ერთ წერილში წერდა, რომ როგორც მსახიობი, ის იძულებული იყო პირველობა კაჩალოვისთვის დაეთმო.

რევოლუციამდელი პერიოდის მის საუკეთესო ნამუშევრებს შორის იყო ჩეხოვის ტუზენბახი, პეტია ტროფიმოვი და ივანოვი, ასევე ბარონი გორკის პიესაში „ფსკერზე“, ივან კარამაზოვი და ნიკოლაი სტავროგინი დოსტოევსკის რომანების დადგმებში. კონსტანტინე სტანისლავსკის და ვლადიმერ ნემიროვიჩ-დანჩენკოს ძიებებით გატაცებულმა მსახიობმა არაერთხელ უარყო მიწვევები საიმპერატორო სცენაზე. როგორც ინა სოლოვიევამ დაწერა,
ასწავლიდა დრამატულ სტუდიაში პრეჩისტენსკის მუშათა კურსებზე.

მოსკოვში ის ეწეოდა „ვერცხლის ხანის“ აქტიურ ბოჰემურ ცხოვრებას. ივან ბუნინის მოთხრობაში „წმინდა ორშაბათი“, მთვრალი კაჩალოვი კარიკატურულად არის გამოსახული „ჭიქით ხელში, ფერმკრთალი, შუბლზე ოფლის დიდი მძივით, რომელზედაც ბელორუსული თმის ღერი ეკიდა“. სერგეი ესენინმა დაწერა ცნობილი ლექსი „კაჩალოვის ძაღლს“, რომელიც იწყება სტრიქონებით: „გამომიწოდე შენი თათი, ჯიმ, იღბალისთვის…“ მეგობრობდა ანატოლი მარიენგოფთან; მის ბიოგრაფიულ რომანებში „რომანი ტყუილის გარეშე“ და „ჩემი საუკუნე, ჩემი ახალგაზრდობა, ჩემი მეგობრები და შეყვარებულები" ბევრია დაწერილი ვასილი კაჩალოვისა და მისი ოჯახის შესახებ, მის გარემოცვაზე. მარია ანდრეევასთან მეგობრობამ განაპირობა ის, რომ კაჩალოვის მისამართზე დაიწყო საზღვარგარეთიდან დირექტივების გამოგზავნა რსდმპ-ის მოსკოვის კომიტეტისთვის და მისი სახელით კი „ისკრას“-თვის მასალების საზღვარგარეთ გაგზავნა. თეატრალური საქმიანობის საკითხებში იგი დაუახლოვდა და მეგობრობდა მილიონერ ნიკოლაი ტარასოვთან.

საბჭოთა წლები
1919-1922 წლებში, ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ, მსახიობთა ჯგუფთან ერთად იმოგზაურა რუსეთის სამხრეთში, შემდეგ ბულგარეთში, იუგოსლავიაში, ავსტრიაში, ჩეხეთში, გერმანიაში, დანიასა და შვედეთში.

რუსეთის სამხრეთით მოგზაურობის დროს, თეთრი არმიის უკანდახევის ქვედანაყოფების უკან დახევისას, იგი ეკატერინოსლავში აღმოჩნდა, სადაც შემთხვევით იპოვა მისი ვაჟი, რომელიც თეთრებთან მსახურობდა. ტიფით დაავადებული ვაჟი ძლივს გადაარჩინა:

1922-1924 წლებში გამოდიოდა ევროპასა და ამერიკაში მოსკოვის სამხატვრო თეატრის დასთან ერთად, სტანისლავსკის ხელმძღვანელობით. 1924 წლიდან მუშაობდა მოსკოვში. მან სულ 55 როლი შეასრულა.

კაჩალოვის შემოქმედებაში მნიშვნელოვანი ადგილი დაიკავა მისმა ესტრადაზე მუშაობამ, რადიოში მუშაობამ, პოეზიის შედევრების ჩანაწერებმა (სერგეი ესენინის, ედუარდ ბაგრიცკის და სხვათა) და პროზამ გრამოფონის ფირფიტების ჩანაწერებისთვის. მან შექმნა დრამატული ნაწარმოებების საესტრადო წარმოდგენის განსაკუთრებული ჟანრი – „მონტაჟი“, რომელშიც რამდენიმე როლს ასრულებდა.

მისი შვილის მოგონებების თანახმად, ის საკმაოდ მაღალი იყო (1,85 მ), მაგრამ იყო გამხდარი, ფერმკრთალი, სუფთად გაპარსული, ახლომხედველი და ვიწრო მხრებიანი მის გიგანტ უფროს ძმებთან შედარებით.

გარდაიცვალა 1948 წლის 30 სექტემბერს ფილტვის კიბოთი მოსკოვში. დაკრძალეს ნოვოდევიჩის სასაფლაოზე (ნაკვეთი № 2).

შემოქმედება
როლები კინოში
1928 — „თეთრი არწივი“ — გუბერნატორი
1931 — „ცხოვრების საგზური“ — შესავალი და დასკვნითი სიტყვა

გახმოვანება
1936 — ჭრიჭინა და ჭიანჭველა (ანიმაციური)
1943 — გიორგი სააკაძე — შადიმან ბარათაშვილი (ს. ზაქარიაძის როლი)
1945 — დაკარგული სიგელი (ანიმაციური) — ტექსტი კადრს მიღმა
1965 — სურათი (ანიმაციური) — ავტორის ტექსტი

ჯილდოები და აღიარება
1924 : რესპუბლიკის დამსახურებული არტისტი
1927 : რესპუბლიკის სახალხო არტისტი
1935 : შრომის წითელი დროშის ორდენი
1936 : სსრკ სახალხო არტისტი
1937, 1945 : ლენინის ორი ორდენი - რუსული თეატრალური ხელოვნების განვითარებაში გამოჩენილი ღვაწლისთვის)
1943 : სტალინის პრემია (პირველი ხარისხის) – თეატრალური და დრამატული ხელოვნების სფეროში გამოჩენილი მიღწევებისთვის
მედალი „1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში მამაცური შრომისათვის“

ხსოვნა
მსახიობის სახელი მიენიჭა ყაზანის დიდ დრამატულ თეატრს და ყაზანში ქუჩას.
მსახიობის სახელი მიენიჭა ვილნიუსის გიმნაზიას .
მსახიობის სახელი ეწოდა ქუჩას კიევში, სოლომენსკის რაიონში