iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ივან სამორანო

ივან სამორანო ( დ. 18 იანვარი, 1967) — ჩილელი ფეხბურთელი. თამაშობდა მცველის პოზიციაზე. კარიერის ყველაზე დიდი და წარმარტებული ნაწილი მადრიდის „რეალსა“ და მილანის „ინტერნაციონალეში“ აქვს გატარებული, სადაც მოიგო რამდენიმე ტიტული.

სანაკრებო სტატისტიკა
მიღწევები
საკლუბო
რეალ მადრიდი
პრიმერა დივიზიონი (1): 1994–95
კოპა დელ რეი (1): 1993
ესპანეთის სუპერთასი (1): 1993

ინტერი
უეფას თასი (1): 1997–98

სანაკრებო
ჩილე
ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები ბრინჯაოს მედალი: 2000

ინდივიდუალური
ფიფა-ს ასეული ( 100): 2004
პაზარი

პაზარი (ქართ. / ლაზ. ათინა) — ქალაქი თურქეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, შავი ზღვის სანაპიროზე, რიზეს პროვინციაში, ბათუმიდან 92 კმ. მოსახლეობა 2012 წლის აღწერით 15,892. ძირითადად სახლობენ ლაზები.

ეტიმოლოგია
ქალაქის ისტორიული სახელია ათინა. 1928 წელს მას დაერქვა პაზარი, რაც თურქულ ენაზე ბაზარს ნიშნავს.

ისტორია
ძვ. წ. საუკუნეში დაარსდა როგორც ბერძნული კოლონია. შედიოდა კოლხეთის სამეფოში.

მოგვიანებით ათინა დაიპყრო რომის იმპერიამ შემდეგ კი ბიზანტიისა და ტრაპიზონის იმპერიის ნაწილს წარმოადგენდა. სხვა და სხვა დროს შედიოდა საქართველოს სამეფოს შემადგენლობაში.

ქალაქი ათინა უხსოვარი დროიდან დასახლებულია ლაზებით.
კივაუ

კივაუ — კუნძული ინდოეთის ოკეანეში, ლამუს არქიპელაგის აღმოსავლეთ ნაწილში. შედის კენიის შემადგენლობაში. მდებარეობს კიუნგას ეროვნულ საზღვაო ნაკრძალში. კუნძულის ცენტრში მდებარეობს კონუსური ფორმის ბორცვი, რომლის სიმაღლეა 47 მეტრი. ეკონომიკური მოღვაწეობის ძირითადი სახეა თევზაობა. კუნძულზე ტურისტებისათვის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა დაივინგისთვის არსებული მშვენიერი აუზი, რომელიც მდებარეობს კუნძულის აღმოსავლეთ მხარეს (ინდოეთის ოკეანის მხრიდან).

უახლოესი საავადმყოფო მდებარეობს კუნძულ ლამუზე, ქალაქ ლამუს ფარგლებს გარეთ. კუნძულ ლამუდან კივაუზე მისასვლელად საჭიროა დაუს (7 საათი) ან ძრავიანი ნავის (2 საათი) გამოყენება.
კროტონის ბრძოლა

კროტონის ბრძოლა — რომისა და კართაგენის ორი ბრძოლა მეორე პუნიკური ომის პერიოდში.

ძვ. წ. 204 წლის ზაფხულში რომის კონსული პუბლიუს სემპრონიუს ტუდიტანუსი ბრძოლას აწარმოებდა ბრუტიუმში ჰანიბალის წინააღმდეგ. მასთან გამართა ორი ბრძოლა. პირველში გაიმარჯვეს კართაგენელებმა, რომაელებმა დაკარგეს 1 600 ადამიანი და დაიხიეს ბანაკისაკენ. მეორე ბრძოლაში კი ჰანიბალი დამარცხდა და დაკარგა 3 000 ადამიანი. ამავე წელს ბრუტიუმში კონსულმა აიღო სხვა მნიშვნელოვანი პუნქტებიც.
მომბასა (კუნძული)

მომბასა — კუნძული ინდოეთის ოკეანეში. ადმინისტრაციულად ეკუთვნის კენიის სანაპირო პროვინციას. კუნძულზე მდებარეობს ქალაქ მომბასის ძველი ნაწილი. კუნძული მატერიკთან შეერთებულია დამბით.

გეოგრაფია
კუნძულის სიგრძეა 5,5 კმ, ხოლო სიგანე 3,8 კმ. მომბასის კუნძული ადმინისტრაციულად მომბასის ოლქის 4 რაიონიდან ერთ-ერთია. კუნძულის მოსახლეობა 1999 წლის აღწერის თანახმად შეადგენს 146 334 ადამიანს. ის დაყოფილია 6 ქვედანაყოფად:

განჯონი
რკინიგზის
ტონონოკა
ტუდორი
მაჯენგო
ძველი ქალაქი

ისტორია
ქალაქ მომბასის ძველი ნაწილი მდებარეობს კუნძულის აღმოსავლეთ დაბოლოებაზე. კილინდინის ნავსაყუდელი და თანამედროვე, ღრმა რეიცის პორტი, რომელიც კუნძულს აკავშირებს კენიის მატერიკულ სამხრეთ ნაწილთან. ძველი ნავსყუდელი — ტიუდორის პორტი, რომელსაც იცავს ფორტ-ჟესუსი და ტიუდორ-კრიკის წყალსატევი კუნძულს გამოყოფს მატერიკის ჩრდილოეთი ნაწილისგან. თანამედროვე საცხოვრებელ განაშენიანებას და საწარმოო ზონებს დღეისათვის უკავია კუნძულის დანარჩენი ნაწილი.

კუნძული მომბასა მატერიკთან დაკავშირებულია მაკურას დამბით ჩრდილო-დასავლეთში, ნიალის ხიდით აღმოსავლეთში და ლიკონის ბორანით სამხრეთში. ავტოგზის და სარკინიგზო ხიდი ასევე უკავშირდება მატერიკს და მდებარეობს რეიცის პორტთან შორიახლოს.

ტიუდორის პორტს და ტიუდორ-კრიკის წყალსატევს სახელი დაერქვა დიდი ბრიტანეთის სამეფო ფლოტის კაპიტნის ოუენ ტიუდორის პატივსაცემად, რომელმაც პირველად ჩაატარა ამ ადგილების მოკვლევა.
დიეგო რიბას და კუნია

დიეგო რიბას და კუნია ( დ. 28 თებერვალი, 1985) — ბრაზილიელი ფეხბურთელი. თამაშობს ნახევარმცველის პოზიციაზე. ფეხბურთის გულშემატკივრებში უფრო ცნობილია როგორც დიეგო.

მიღწევები
საკლუბი
სანტოსი
ბრაზილიის ჩემპიონატი: 2002, 2004

პორტუ
საკონტინენტთაშორისო თასი: 2004
პრიმეირა ლიგა: 2005–06
პორტუგალიის თასი: 2005–06
პორტუგალიის სუპერთასი: 2004

ვერდერი
გერმანიის ლიგის თასი: 2006
გერმანიის თასი: 2008–09
გერმანიის სუპერთასი: 2009

ატლეტიკო მადრიდი
პრიმერა დივიზიონი: 2013–14
უეფა-ს ევროპის ლიგა: 2011–12
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის ფინალისტი: 2013–14

ფენერბახჩე
თურქეთის სუპერთასი: 2014

ფლამენგო
კარიოკის ლიგა: 2017

საერთაშორისო
ბრაზილია
კონკაკაფის ოქროს თასის ვერცხლის პრიზიორი: 2003
ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ბრინჯაოს პრიზიორი: 2008
კოპა ამერიკა: 2004, 2007
ჟოფრე კონდოგბია

ჟოფრე კონდოგბია (; დ. 15 თებერვალი, 1993; ნემურსი, ჩილე) — ფრანგი ფეხბურთელი, მილანის „ინტერისა“ და საფრანგეთის ეროვნული ნაკრების ნახევარმცველი.

კარიერა დაიწყო საფეხბურთო კლუბ „ლანსში“. 19 წლის ასაკში გადავიდა ესპანურ „სევილიაში“. 2013 წელს იგი შეიძნა „მონაკომ“, ტრანსფერის საფასური €20 მილიონი ევრო იყო. 2 წლის შემდეგ €31 მილიონი ევროს სანაცვლოდ მილანის „ინტერის“ ფეხბურთელი გახდა.

საფრანგეთის ასაკობრივ გუნდებში ჯამში ჩაატარა 57 მატჩი, 2013 წლიდან კი ძირითადი ნაკრების წევრი გახდა.
დერტოსის ბრძოლა

დერტოსის ბრძოლა ( ასევე ცნობილია, როგორც იბერის ბრძოლა, ძვ. წ. 215) — ბრძოლა რომაულ და კართაგენულ ჯარებს შორის, მეორე პუნიკური ომის დროს. რომაელების მიერ მიღწეულმა გამარჯვებამ, ხელი შეუშალა ჰანიბალისა და ჰასდრუბალის ჯარების გაერთიანებას იტალიაში და რომის შესაძლო დამარცხებას.

პრეისტორია
ომი ესპანეთში დაიწყო ძვ.წ 218 წელს. ამავე წელს გნეუს კორნელიუს სციპიონი, არმიითა და ფლოტით, გაგზავნილი იქნა ესპანეთში. მან მდინარე ებროს ჩრდილოეთით მცხოვრებ რამდენიმე ტომთან დაამყარა კავშირი. სციპიონის წინააღმდეგ გაილაშქრა კართაგენელმა მხედართმთავარმა განონმა, რომელიც მასთან ბრძოლაში დამარცხდა. ესპანეთში მდებარე კართაგენის ჯარების მთავარსარდალმა, ჰანიბალის ძმამ, ჰასდრუბალმა, რომელმაც გადალახა მდინარე ებრო, შეიტყო რა განონის დამარცხების შესახებ, გაბრუნდა უკან.

მთლიანობაში, ესპანეთში მიმდინარე ომი (ძვ.წ 218-216) იყო გაცილებით წარმატებული ვიდრე იტალიაში. ძვ.წ 217 წელს სენატმა ესპანეთში გაგზავნა კიდევ ერთი ჯარი პუბლიუს კორნელიუს სციპიონის მეთაურობით.

ძვ.წ 215 წელს ჰასდრუბალმა კართაგენიდან მიიღო ბრძანება, გამგზავრებულიყო იტალიაში ჰანიბალის დასახმარებლად. ჰასდრუბალს ეს ბრძანება მოეჩვენა გაუმართლებლად, მაგრამ ის მაინც დაემორჩილა მას და დაიწყო მომზადება გასამგზავრებლად. სციპიონმა შეიტყო ჰასდრუბალის სამზადისის შესახებ და გაემართა მის წინააღმდეგ.

ბრძოლა
კართაგენის ჯარის ცენტრში იდგნენ ესპანელები, გვერდებზე - კართაგენელი ქვეითები და აფრიკელები. ფლანგებს კეტავდა ნუმიდიელების მხედრობა. პირველივე შეტაკების შემდეგ ესპანელები გაიქცნენ. როდესაც რომაელებმა გაარღვიეს მოწინააღმდეგის ჯარების ცენტრი, მათ ფლანგებიდან შეუტიეს აფრიკელებმა და კართაგენელებმა, მაგრამ რომაელებმა მოიგერიეს ფლანგებიდან შემოტევები და გაანადგურეს ისინი. ნუმიდიელმა მხედრებმა დაინახეს კართაგენის ჯარის ცენტრის მარცხი და უკან დაიხიეს.

შედეგები
რომზე არსებული საშიშროება მოხსნილი იქნა: ჰანიბალისა და ჰასდრუბალის გაერთიანება ვერ შედგა.
ფიჭვნარი

ფიჭვნარი — ნათელი წიწვოვანი ტყე, სადაც გაბატონებულია ფიჭვი. გავრცელებულია უმთავრესად ჩრდილოეთ ნახევარსფეროსზომიერი და სუბტროპიკული სარტყლების ტყისა და ტყე-ველის ზონაში, აგრეთვე მთა-ტყის სარტყელში. იზრდება ქვიშაზე, კირქვაზე, ეწერ და ტყის ყომრალ ნიადაგსა და ტორფიან ჭაობზე. ფიჭვნარები ხშირია ჩრდილოეთ ამერიკაში, მექსიკასა და ვესტინდოეთში. მთებში, ხმელთაშუაზღვისპირა ქვეყნების ზღვის სანაპიროზე და მთაში, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში (ჩინეთი, მიანმარი, კამბოჯა, იაპონია, ფილიპინები). სუბტროპიკული ფიჭვნარები მთის ტყეების სარტყელს ქმნიან. ბორეალური ფიჭვნარი გავრცელებულია ჩრდილოეთ ამერიკისა და ევრაზიის ვაკეებზე. კანადაში ისინი გავრცელებულია ქვიშიან ნიადაგსა და ტორფიანებზე, სადაც ვეიმუთისა და ბანქსის ფიჭვებია გაბატონებული. ევრაზიაში ფიჭვნარები შექმნილია ძირითადად ჩვეულებრივი ფიჭვით, ციმბირში — ჩვეულებრივი ფიჭვის გარდა — ციმბირული ფიჭვით, საქართველოს ფიჭვნარებს ძირითადად სოსნოვსკის ფიჭვი ქმნის. მისი დიდი მასივებია სამცხე-ჯავახეთში, მთათუშეთსა და მდინარე ტანის ხეობაში (გორის რაიონი). ეს ფიჭვნარები გვხვდება როგორც წმინდა, ისე შერეული სახითაც წიფელთან, ნაძვთან, სოჭთან და არყთან ერთად. მცირე ქანობის ფერდობებზე მაღალი წარმადობის, ძირითადად ერთხნოვანი, შედარებით რთული სტრუქტურის ფიჭვნარებია, ციცაბო, მწირ, კლდოვან ფერდობებზე კი — წმინდა და ნაირხნოვანი. ბიჭვინთის კონცხზე იზრდება ბიჭვინთის ფიჭვის უნიკალური კორომი. საქართველოს უკიდურეს აღმოსავლეთ საზღვარზე, ეილარ-ოუღის ქედის ფერდობებზე გვხვდება ელდარის ფიჭვის მეჩხერი კორომი. საქართველოში ფიჭვნარებს 91,6 ათ. ჰა უკავია, მათი მერქმნის მარაგი 11,8 მლნ. კბ/მ აღწევს. დიდია ფიჭვნარის ნიადაგდაცვითი, წყალმარეგულირებელი, საკურორტო, სანიტარული-ჰიგიენური, ესთეტიკური და სხვა მნიშვნელობა. ფიჭვნარის ჰაერი მდიდარია ოზონით. ფიჭვნარები დიდი ოდენობით გამოყოფენ ფიტონციდებსა და ეთერზეთოვან აირებს.
ჩურჩული და კივილი

ჩურჩული და კივილი — ინგმარ ბერგმანის 1972 წლის ფილმი. ფილმი ასახავს ორი დის ცხოვრებას. რამდენიმე ექსპერიმენტული ფილმის შემდეგ გადაღებული ეს ფილმი კომერციულად წარმატებული გამოვიდა და კრიტიკამაც კარგად მიიღო.

როლებში
ლივ ულმანი — მარია
ინგრიდ ტულინი — კარინი
ერლანდ იოსეფსონი — დავიდი

ჯილდოები
სვენ ნიკვისტმა მიიღო ოსკარის და -ს ჯილდოები საუკეთესო ოპერატურისთვის.
ხელოვნური სუნთქვა

ხელოვნური სუნთქვა — სასუნთქ გზებში ხელოვნური ხერხით ჰაერის ან ჟანგბადის შეყვანა ბუნებრივი სუნთქვის დარღვევის ან შეწყვეტის დროს. ნორმალურ პირობებში ჟანგბადი ფილტვებში ხვდება ჩასუნთქვისას. ფილტვების ბუნებრივი ვენტილაციის დარღვევის (რომლის მიზეზი შეიძლება იყოს ზოგიერთი დაავადება, მოხრჩობა, ენდოტრაქეალური ნარკოზი) დროს ხელოვნური სუნთქვისათვის მიმართავენ ტრაქეის ინტუბაციას (ტრაქეაში შეჰყავთ მილი), რაც სასუნთქი გზებისა და იმ რეზერვუარის შეერთების საშუალებას იძლევა, საიდანაც აირი (ჰაერი, ჟანგბადი) შედის ფილტვებში. ხელოვნური სუნთქვის ჩატარება შეიძლება ხელით (მაგ. სანარკოზო აპარატზე ხელის რიტმული დაჭერით) ან მექანიკური მოწყობილობის საშუალებით. ხელოვნური სუნთქვის ყველაზე მარტივი ხერხებია ავადმყოფის ფილტვებში ჰაერის ჩაბერვა პირიდან („პირით პირში“) და ცხვირიდან („პირით ცხვირში“). პირველ შემთხვევაში დახმარების აღმომჩენი დაზარალებულს უღებს პირს, უწმენდს თითზე დახველი ბინტით ან ხელსახოცით, შემდეგ თითებით უხურავს ცხვირის ნესტოებს თავისი ფილტვებიდან ამოსუნთქულ ჰაერს ჩაბერავს პირში, მეორე შემთხვევაში უხურავს პირს და ჰაერს ჩაბერავს ცხვირში; განსაზღვრული პაუზის შემდეგ ამ პროცედურას იმეორებს. ზოგიერთი დაავადების დროს ხელოვნურ სუნთქვას დღეების, ან თვეების მანძილზე ატარებენ. ამ მიზნიტ იყენებენ სპეციალურ აპარატებს. ხელოვნური სუნთქვა მხოლოდ მაშინაა ეფექტიანი, როცა სასუნთქი გზების განვლადობა შენარჩუნებული.
დიდი გლდანის ტბა

დიდი გლდანის ტბა (აგრეთვე ცნობილი როგორც დიდი ტბა ან თეთრი ტბა) — ტბა აღმოსავლეთ საქართველოში, ქალაქ თბილისის ჩრდილოეთ ნაწილში, მდინარე მტკვრის მარცხენა მხარეს, სოფელ გლდანის მახლობლად. მდებარეობს ზღვის დონიდან 546 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 0,2 კმ², აუზის ფართობი 0,77 კმ². ტბის სიგრძეა დაახლოებით 900 მ, ხოლო სიგანე — 300 მ. ტბის წარმოშობა ტექტონიკურია. დიდი გლდანის ტბა ძირითადად წვიმისა და თოვლის წყლებით და აგრეთვე მწარე მარილოვანი წყაროებით საზრდოობს, რის გამოც იგი დამლაშებულია და თითქმის მოკლებულია იქთიოფაუნას. მაღალი დონეა გაზაფხულზე, დაბალი — ზაფხულში. ტბა გაუდინარია. ტბა სიბერის სტადიაშია; მისი ფართობი მცირდება და სანაპიროები მლაშობის ბალახი მცენარეულობით არის დაფარული.
ხე და ფოთოლი

ხე და ფოთოლი — კრებული ჯ.რ.რ. ტოლკინის სამი მცირე ნაშრომით - „ხე და ფოთოლი“, „დიდვუტონელი მჭედელი“ და „ბეორტნოთის, ბეორთელმის ძის დაბრუნება“. სამივე სხვადასხვა წლებში გამოიცემოდა ამა თუ იმ კრებულთან ერთად, მაგრამ ეს გამოცემა ილუსტრირებული იყო პოლინ ბეინსის მიერ.

ორიგინალური ვერსია გამოიცა 1964 წელს. უფრო მოგვიანებით, 1988 წელს გამოცემულ ვერსიაში კრებულს დაემატა ლექსი „მითოპოეია“. შემდგომში მას დაემატა „ბეორტნოთის დაბრუნებაც“.
დიდვუტონელი მჭედელი

დიდვუტონელი მჭედელი — ჯ.რ.რ. ტოლკინის მოთხრობა. თავდაპირველი სათაური იყო „დიდი ნამცხვარი“, მაგრამ შეიცვალა ახლით. გამოიცა 1967 წელს. მეორედ გამოვიდა 2005 წელს, ვრცელი ანოტაციებით. 2015 წლის თებერვალში გამოვიდა კიდევ ერთი ახალი რედაქცია, დამატებითი ადრეული ვარიანტით, შენიშვნებით ალტერნატიული დაბოლოების შესახებ და ესე „ჯადოსნური ქვეყნის შესახებ“.

წიგნი ილუსტრირებულია პოლინ ბეინსის მიერ.

აღწერა
ამბავი პირველად გამოქვეყნდა 1967 წლის 23 ნოემბერს, ჟურნალში (ნიუ-იორკი), მაგრამ იმ ილუსტრაციების გარეშე, რომლებიც პოლინ ბეინსმა მოამზადა.
მოთხრობა ხშირად გამოიცემა „ფერმერ ჯაილსთან“ ერთად.

მოთხრობის სიუჟეტი არ უკავშირდება შუახმელეთს.

სიუჟეტი
ვუტონის სოფელი ცნობილია თავისი ფესტივალებით, განსაკუთრებით - კულინარიულ სფეროში. აქედან ყველაზე დიდი ფესტივალია ყოჩაღი ბავშვების შეკრება. მას მხოლოდ 24 წელიწადში ერთხელ აღნიშნავენ და იწვევენ 24 ბავშვს მთელი სოფლიდან. ამ ფესტივალის კულმინაციაა დიდი ნამცხვარი, სადაც ინახება ჯადოსნური ინგრედიენტებიც. მას, ვისაც ასეთი შეხვდება, შეუძლია მოხვდეს ფერიების ქვეყანაში.

იმ წელს, როდესაც მოთხრობის მოქმედება მიმდინარეობს, ნამცხვარში ინახება ჯადოსნური ვარსკვლავი, რომელსაც მჭედლის შვილი გადაყლაპავს. თავიდან ის არაფერს გრძნობს, მაგრამ მეათე დაბადების დღის დილით მის შუბლზე ჩნდება ვარსკვლავი. ბიჭი იზრდება და ისევე როგორც მამამისი, მჭედელი ხდება. ვარსკვლავი მას იცავს ბოროტისაგან, ხოლო ფერიები უწოდებენ ვარსკვლავთწარბს და მოუთხრობენ საკუთარი ქვეყნის შესახებ.

გადის წლები და კვლავ იმართება ცნობილი ფესტივალი. ამჯერად მჭედელი თავის ვარსკვლავს სხვა ბავშვს გადასცემს.
კატა (დავით აღმაშენებლის ასული)

კატა, კატაჲ — საქართველოს მეფის დავით აღმაშენებლის ასული.

დავით აღმაშენებლის ასულის შესახებ ქართლის ცხოვრებაში შესული თხზულება „ცხოვრება მეფეთ-მეფისა დავითისი“ გვამცნობს:

მისი ვინაობა არ დასტურდება შუა საუკუნეების სხვა ისტორიულ წყაროებში. ამჟამად გავრცელებულია სამი თეორია მისი ქორწინების შესახებ.

თეორიები
სამეცნიერო წრეებში გავრცელებულია რამდენიმე განსხვავებული თეორია იმის შესახებ თუ ვინ იყო კატას ქმარი. ქართულ სამეცნიერო წრეებში საყოველთაოდაა აღიარებული, რომ მისი ქმარია ისააკ კომნენოსი, იმპერატორ ალექსი კომნენოსის ვაჟი, ხოლო დედოფლობისას ეწოდა ირინა. ალტერნატიული ვარაუდით ისააკის ცოლი ირინე შესაძლებელია ყოფილიყო პერემიშლის თავად ვოლოდარ როსტისლავიჩის უსახელო ასული, რომელიც მოხსენიებულია სლავურ ქრონიკაში გარდასულ დღეთა მატიანე, ქრონიკის მიხედვით ვოლოდარის ქალიშვილიც მიათხოვეს იმპერატორ ალექსის ვაჟს, რომლის სახელსაც ასევე არ მოიხსენიებს სლავური მატიანე.

მეორე ვერსიის მიხედვით, რომლის ავტორია კირილ თუმანოვი, კატა შესაძლებელია ყოფილიყო ნიკიფორე ბრიენოსისა და ანა კომნენოსის ვაჟის, დიდი დუკას, ალექსი ბრიენოსის მეუღლე.

მესამე ვერსიის თანახმად, რომელსაც მხარს უჭერს პოლ გოტიე და მიჰაი-დიმიტრი სტურძა, კატას მეუღლე შესაძლებელია ყოფილიყო ბიზანტიის იმპერატორ იოანე კომნენოსის ვაჟი ალექსი კომნენოსი.

გენეალოგია
კატას გენეალოგია
ხერხა

ხერხა — მრავალწლოვან ბალახოვან მცენარეთა გვარი ისლისებრთა ოჯახისა. მათი სიმაღლე 100 – 200 სმ აღწევს. მიწისქვეშა მხოხავი ფესურა აქვთ.

4 – 5 სახეობა იზრდება სუბტროპიკულ, ტროპიკულ და ზომიერი კლიმატის ქვეყნების ბალახოვან ჭაობებში, ტბათა დაჭაობებულ სანაპიროებზე და ზღვისპირეთის დამლაშებულ ჭაობებში. ერთი სახეობა გვხვდება კოლხეთის დაბლობის ტორფიან ჭაობებზე. შედარებით იშვიათად აღმოსავლეთ საქართველოში. ნაპოვნია კოდორის ნამარხი ფლორის კომპლექსში, რაც მესამეულ პერიოდში მისი დაჯგუფების არსებობაზე მიუთითებს.
ხვლიკისებრნი

ხვლიკისებრნი — ქვეწარმავლების ოჯახი ხვლიკისნაირთა ქვერიგისა (ან რიგისა). მათი სხეულის სიგრძე 12-13 სმ-იდან 90 სმ-ს აღწევს. თავი დაფარულია ფარებით, სხეული – მარცვლოვანი ან კრამტისებრი ქერცლით. ოჯახში 30 გვარის 170-მდე სახეობაა. უმრავლესობა კვერცხმდებია. გავრცელებულები არიან ევროპაში, აზიასა და აფრიკაში (მადაგასკარის გარდა).
მანუე

მანუე (, „სილმარილიონის“ ქართულ გამოცემაში "მანუე") — პერსონაჟი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში, შუახმელეთის მთავარი ვალა.

ისტორია
მანუე ლურჯ სამოსს ატარებდა და ცისფერი თვალები ჰქონდა. აგრეთვე ატარებდა ნოლდორთა მიერ მისთვის ნაჩუქარ საფირონის კვერთხს.

მანუე დანიშნული იყო ვალართა მბრძანებლად. მისი მეწყვილე იყო ვარდა ელენტარი. მანუე იყო მელკორის (მორგოთის) ძმა და არდის მეფე. ცხოვრობდა ტანიქუეტილის ილმარინის დარბაზებში, მთის მწვერვალზე, რომელიც იყო სამყაროს უმაღლესი წერტილი. მას ემსახურებოდნენ ჰაერი და ქარები, ასევე დიდი არწივები.

მანუე და მელკორი ითვლებოდნენ აინურთა შორის ყველაზე ძლიერ არსებებად. „სილმარილიონის“ მიხედვით, სამყაროს შექმნამდე, სწორედ ისინი მიხვდნენ ერუს ჩანაფიქრს. როდესაც მელკორმა აინურთა მუსიკაში დისონანსი შეიტანა, მანუემ საკუთარ თავზე აიღო სიმღერის მართვა. არდის ჩამოყალიბების შემდეგ მანუე დანიშნული იქნა მის მმართველად. იგი კეთილი მმართველი იყო, რომელიც საკუთარი ძალაუფლების ზედმეტად გამოყენებას ერიდებოდა. ელფებიდან ყველაზე ძლიერ უყვარდა ვანიარები, რომლებიც მასთან ერთად ცხოვრობდნენ. მაგრამ მას არ ესმოდა ბოროტების და სწორედ მისი ინიციატივით მოხდა მანდოსის მიერ დატყვევებული მელკორის გათავისუფლება. ამას მოჰყვა ფეანორის ამბავი, ორი ხის განადგურება, ფინუეს მოკვლა, სილმარილთა მოპარვა და ნოლდორთა დიდი აჯანყება.

ელდართა გასამხნევებლად მანუემ აულეს შეაქმნევინა ჭურჭელი, რომლითაც ცის კაბადონზე მზე და მთვარე იყო გამაგრებული. მანუემ იცოდა, რომ ატანთა (ადამიანთა) გამოჩენის ჟამი მალე დადგებოდა და მისი დავალებით თორონდორი და სხვა არწივები მათ თვალს ადევნებდნენ. რისხვის ბრძოლაში მორგოთის დაცემის შემდეგ მანუემ ძმა სიცარიელეში გადაისროლა. ამბობენ, რომ უკანასკნელ ბრძოლაში (წინასწარმეტყველება) მანუე და მორგოთი/საურონი ვალინორში ერთმანეთს შეერკინებიან, მაგრამ ერთმანეთს ვერ მოკლავენ, ვინაიდან მორგოთი ტურინ ტურამბარის მიერ იქნება განადგურებული.

ეტიმოლოგია
მანუე ნიშნავს „კურთხეულს“. მანუეს სრული სახელი იყო მანუე სულიმო. ნიშნავს ქართა მბრძანებელს. მას აგრეთვე უწოდებდნენ უფროს მეფეს, არდის დიდ მეფეს, არდის მეფეს, არდის სუნთქვის მბრძანებელს და დასავლეთის მბრძანებელს.
ნაირობის პროვინცია

ნაირობის პროვინცია  — კენიის რვა პროვინციიდან ერთ-ერთი. მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში.

2009 წლის აღწერის მონაცემებით პროვინციის მოსახლეობა შეადგენს 3 138 369 კაცს. მისი ფართობია 694,9 კმ². სიმჭიდროვე – 4515,64 ად./კმ².

ისტორია
1922 წელს შეიქმნა მასაის პროვინცია დედაქალაქით ნაირობიში. 1948 წელს შედგა მოსახლეობის აღწერა და მასაის პროვინციაში ცხოვრობდა 67 130 ადამიანი. 1955 წელს მასაის პროვინციას სახელი შეეცვალა და ეწოდა ნაირობის პროვინცია.

კლიმატი
პროვინციის კლიმატი უფრო გრილია, ვიდრე კენიის სხვა ნაწილებში, რადგანაც იგი მდებარეობს შედარებით მაღლა ზღვის დონიდან. წელიწადში 2 მკვეთრად გამოკვეთილი წვიმიანი სეზონია: მარტის დასაწყისი — მაისი და ოქტომბერი — ნოემბერი.

დემოგრაფია
ადმინისტრაციული დაყოფა
კენიის სხვა პროვინციებისგან განსხვავებით, რომლებიც იყოფიან ოლქებად, შემდეგ ქვედანაყოფებად, ადგილმდებარეობებად და ბოლოს, დასახლებულ პუნქტებად, ეს პროვინცია იყოფა 8 განყოფილებად:

ცენტრალური
დაგორეტი
ემბაკასი
კასარანი
კიბერა
მაკადარა
პუმვანი
ვესტლენდი
ფიჭვნარი (ქობულეთი)

ფიჭვნარი — არქეოლოგიური ძეგლი საქართველოში, ქალაქ ქობულეთში, მის ჩრდილოეთ ნაწილში. აღმოჩენილია სხვადასხვა პერიოდის არქეოლოგიური ძეგლთა დიდი ჯგუფი. უძველესია ადგილ ისპანის ტორფქვეშა ნამოსახლარი, რომელიც ადრინდელი ბრინჯაოს ხანას მიეკუთვნება და 2 ქრონოლოგიურ ჰორიზონტს შეიცავს. დასახლება წარმოქმნილია ძვ. წ. ათასწლეულის ნახევარში, მიუტოვებიათ ძვ. წ. ათასწლეულის ნახევარში. გამოვლენილია ადგილობრივი კერამიკა, ყუამილიანი ცულების ჩამოსასხმელი ყალიბები და ამგვარივე ცულის ხის მოდელი, ტიგელებისა და საბერველების საქშენი მილების თიხის მოდელები, თიხის მცირე ზომის ქანდაკებები, კაჟის ისრისწვერები, მტკვარ-არაქსის კულტურის სათუნეო ნაწარმის ნატეხები და ა. შ. ქვედა ჰორიზონტის სახლები (ჯარგვალები) უშუალოდ სილაზე დგას, ხოლო ზედა ჰორიზონტისა ხიმინჯებზე შემდგარ ბაქნებზეა გამართული. ქრონოლოგიურად ისპანის მომდევნოა მის ჩრდილოეთით, მდინარე ოჩხამურის ნაპირას გამოვლენილი ნამჭედურის გორანამოსახლარი. იგი შუა ბრინჯაოს ხანის მიწურულს წარმოქმნილა და ძვ. წ. საუკუნემდე უარსებია. ნამჭედურის გარშემო და ჩოლოქ-ოჩხამურის შესართავთან სხვა ნამოსახლარებია, ხოლო შავიზღვისპირულ ტერასზე — ძვ. წ. — საუკუნეების დიუნური სადგომები. ძვ. წ. — საუკუნეებში ამ დასახლებათა ბაზაზე წარმოქმნილია ქალაქური ტიპის დასახლება, სადაც ძვ. წ. საუკუნეში ბერძნული თემიც გაჩენილა. ფიჭვნარში ანტიკური ნაქალაქარზე ერთმანეთის გვერდით არის კოლხური თემებსა და ბერძნული თემის ვრცელი სამაროვნები, იქვეა ელინური ხანის სამაროვნებიც. ანტიკური ქალაქის აკროპოლისი ნამჭედურის გორა ნამოსახლარზე მოუწყვიათ, იგი თხრილითა და ხის ზღუდით გაუმაგრებიათ. წინაანტიკური და ანტიკური ხანის ფენები წარმოდგენილია მდინარე ოჩხამურისა და მდინარე ჩოლოქის შესართავის ზოლში რამდენიმე ასეულ ჰექტარზე. ქალაქის ნავთსაყუდლის მოვალეობას მდინარეთა კალაპოტები ასრულებდა. ფიჭვნარში მოსახლე თემები ადრიდანვე დაწინაურებულან სასოფლო-სამეურნეო წარმოებაში, მელითონეობაში, მეთუნეობასა და თევზჭერაში. ადრინდელი რკინის ხანაში აქ მოპოვებული მაგნეტიტური სილისაგან რკინა-ფოლადს წურავდნენ და ფართოდ იყენებდნენ. ამგვარი სამეურნეო და კულტურული ცხოვრების იყო ძვ. წ. საუკუნეში ფიჭვნარში ბერძენი მოახალშენეების დამკვიდრებაც. აღმოჩენილი მასალა მიუთითებს ძვ. ფიჭვნარელების სავაჭრო-ეკონომოკურ კავშირზე ანტიკური სამყაროს დიდ საწარმოო ცენტრებთან, კერძოდ, მცირე აზიის, ეგეიდის, ჩრდილოეთ შავიზღვისპირეთის, კავკასიის იბერიის (ქართლის) და სხვა რეგიონების ქალაქებთან. ფიჭვნარსა და მის მიმდებარე ზოლს მოკლე ისტოტორიულ მონაკვეთში (5000—6000 წელი) არაერთხელ განუცდია გეომორფოლოგიური ცვლილებები, რაც მსოფლიო ოკეანის დონის რყევებთან იყო დაკავშირებული. სწორედ ერთ-ერთ ასეთ პროცესს, კერძოდ, ე. წ. ლაზურ ტრანსგესიას უკავშირდება ძვ. წ. — საუკუნეებში ფიჭვნარის მიტოვება.
ხლაკუნასებრნი

ხლაკუნასებრნი — თევზების ოჯახი კობრისნაირთა რიგისა. აქვთ წაგრძელებული, წვრილი ქერცლით დაფარული ან შიშველი (ტიბეტური გოჭალა – ) სხეული. მათთვის დამახასიათებელია დამატებითი სუნთქვა (ნაწლავით). ხლაკუნასებრთა ოჯახი მოიცავს 30 გვარის 150-მდე სახეობას, რომლებიც გავრცელებულია ევროპის, აზიისა და აფრიკის კონტინენტურ წყლებში. საქართველოს მტკნარ წყლებში ბინადრობს ორი გვარის (გოჭალა და გველანა) 4 სახეობა. ესენია:
ანგორული გოჭალა 
მტკვრის გოჭალა 
ამიერკავკასიური გველანა 
წინააზიური გველანა 
უმრავლესობა წყალსატევის ფსკერზე ცხოვრობს. მცირე ზომის გამო (სიგრძე 8-10 სმ, მასა 4-5 გ) სარეწაო მნიშვნელობა არ აქვს.
ლია ახეჯაკოვა

ლია მეჯიდის ასული ახეჯაკოვა (დ. 9 ივლისი, 1938, დნეპროპეტროვსკი, უსსრ) — თეატრისა და კინოს საბჭოთა და რუსი მსახიობი. რსფსრ-ს დამსახურებული მსახიობი (1970). რუსეთის ეროვნული მსახიობი (1994). ეროვნული პრემია „ნიკას“ ორგზის მფლობელი ქალის საუკეთესო როლის შესრულებისთვის ფილმებში „სამოთხე და შეწირულნი“ და „მსხვერპლის განსახიერებისას“ , 2015 წელს გადაეცა პრემია „ნიკას“ საპატიო პრიზი ნომინაციაში „პატივი და დამსახურება“ .
პირადი ცხოვრება
იყო პატარა თეატრის მსახიობ ვალერი ნოსიკის ცოლი, მოგვიანებით ცოლად გაჰყვა მხატვარ ბორის კოჭეიშვილს. 2001 წლის ზაფხულში იქორწინა მოსკოველ ფოტოგრაფ ვლადიმირ პრესიანინოვთან. შვილები არ ჰყავს.
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1996

ევროპის მე-10 საფეხბურთო ჩემპიონატი , ხშირად უბრალოდ ევრო 1996, ჩატარდა ინგლისში 1996 წლის 8 ივნისიდან 30 ივნისამდე. ეს იყო პირველი ჩემპიონატი, რომელშიც ოქროს გოლის წესი იყო გამოყენებული. სწორედ ოქროს გოლმა გადაწყვიტა ფინალის ბედიი.

ჯგუფური ეტაპი
ჯგუფი 
ჯგუფი 
ჯგუფი 
ჯგუფი 
პლეი-ოფი
მეოთხედფინალები
----

----

----

ნახევარფინალები
----

ფინალი
ბეატა შიდლო

ბეატა მარია შიდლო ( დ. 15 აპრილი 1963, ოსვენციმი) — პოლონელი პოლიტიკოსი, პოლონეთის პრემიერ-მინისტრი 2015 წლიდან.

1989 წელს დაამთავრა იაგელონსკის უნივერსიტეტის ეთნოგრაფიული ფაკულტეტი კრაკოვში. 1989-1995 წლებში იყო ისტორიის და ფილოსოფიის ფაკულტეტის ასპირანტი იაგელონსკის უნივერსიტეტში. 1997 წელს დაამთავრა კულტურის მენეჯერების ასპირანტურა ვარშავის ეკონომიკურ სკოლაში, ხოლო 2001 წელს — კრაკოვის ეკონომიკის უნივერსიტეტი, სადაც სწავლობდა ტერიტორიულ მართვას.

2004 წელს გახდა სახანძრო დაცვის ნებაყოფლობითი დეპარტამენტის ვიცე-პრეზიდეტი ქალაქ ბჟეშეში. 2005 წელს იგი შეუერთდა პარტია „სამართალი და სამართლიანობას“, არჩეულ იქნა სეიმში (ხელახლა აირჩიეს 2007 და 2011). 2010 წლიდან — პარტია „სამართალი და სამართლიანობის“ ლიდერის მოადგილე. დაქორწინებულია, ჰყავს ორი შვილი.
ბორომანია

ბორომანია, ბოროიტისი ან ბორო ციებ-ცხელება — პოლიტიკური ფენომენი აშშ-ში, ნიუ-ჯერსის შტატში 1890-იან წლებში, რომელიც გამოიხატებოდა მცირე ზომის დაბის ტიპის ოლქების დიდი რაოდენობით შექმნაში. ეს იყო მცდელობა ნიუ-ჯერსის საკანონმდებლო ორგანოსი, რომელსაც სურდა ადგილობრივი მმართველობის რეფორმირება, რამაც გამოიწვია მცირე-მოსახლეობით შემდგარი ბევრი დაბის ტიპის ოლქების და მუნიციპალიტეტების გაჩენა, რომელიც დღესაც ჰყოფს შტატის პოლიტიკურ რუკას მრავალ ნაწილად. 2014 წლის მონაცემებით ნიუ-ჯერსის შტატში 565 მუნიციპალიტეტია.