iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბალკანეთის ფედერაცია

ბალკანეთის ფედერაცია – ფედერაციული სახელმწიფოს პროექტი, რომელსაც უნდა მოეცვა ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე არსებული სახელმწიფოები: იუგოსლავია, ბულგარეთი, ალბანეთი და კომუნისტების გამარჯვების შემთხვევაში საბერძნეთიც. ამ ყველაფრის ორგნიზებაში აქტიური როლი უნდა ეთამაშა სსრკს.
მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ახალ სოციალისტურ სახელმწიფოებს შორის დაიდო ორმხრივი ხელშეკრულებები მეგობრობის შესახებ, ხოლო იუგოსლავია-ალბანეთს, იუგოსლავია-ბულგარეთსა და ბულგარეთ-რუმინეთს შორის საბაჟო ხელშეკრულებები.
ბულგარეთის ლიდერი გიორგი დიმიტროვი და სსრკ-ს ხელმძღვანელი სტალინი (თავიდან) თანახმანი იყვნენ მრავალმხრივი კავშირისა. მოგვიანებით სსრკ-მ, ისევე როგორც იუგოსლავიის ლიდერმა იოსიპ ბროზ ტიტომ უარი განაცხადეს ფედერაციაში არასლავური ქვეყნების, რუმინეთისა და საბერძნეთის, გაწევრიანებაზე.
საბოლოოდ, დასავლეთის ქვეყნების ძლიერი ზეწოლის შემდეგ, რომელთაც არ უნდოდათ „პატარა სსრკ-ს შექმნა“ ბალკანეთზე, იდეამ კრახი განიცადა.
დიდი სერბეთი

დიდი სერბეთი — სერბი რადიკალ-ირედენტისტების პოპულისტური იდეა. მიმართული დიდი ხორვატიისა და დიდი ალბანეთის იდეის წინააღმდეგ.

დიდი სერბეთის იდეას საფუძველი ჩაეყარა საუკუნეში, როდესაც ელიტარულ წრეებში მომწიფდა სერბეთის ოსმალეთის ბატონობისაგან გათავისუფლებისა და სამხრეთ სლავების ერთიანი ძლიერი სახელმწიფოს ჩამოყალიბების საკითხი. 1808 წელს ყარაგეორგევიჩების მთავრობის მინისტრმა ივან იუგოვიჩმა შექმნა მომავალი სერბიული სახელმწიფოს გეგმა, რომელიც მოიცავდა ძველ სერბეთს (თანამედროვე კოსოვო), ჩერნოგორიას და ბოსნიია-ჰერცეგოვინას. თუმცა რუსეთმა უარი განაცხადა პროექტზე და აღნიშნა, რომ გეგმა ნაადრევია.

1844 წელს იდეა კვლავ ააღორძინა სერბეთის სამთავროს პოლიტიკურმა მოღვაწემ ილია გარაშანინმა. დიდი სერბეთის იდეამ გაიჟღერა ასევე მეორე მსოფლიო ომის შემდეგაც.

აღნიშნული იდეის ახალი აღორძინება მოხდა საუკუნის 80-იან წლებში რადიკალური პარტიის მიერ, რომლის ლიდერიც არის ვოისლავ შეშელი. მათი აზრით დიდ სერბეთს უნდა მოეცვა ბოსნიის, ჰერცეგოვინის, მაკედონიისა და ჩერნოგორიის მიწები, თუმცა იუგოსლავიის ომების შემდეგ იდეამ დაკარგა აქტუალობა.
დიდი რუმინეთი

დიდი რუმინეთი — რუმინეთის საზღვრების მაქსიმალური გაფართოების იდეა. ჩამოყალიბდა რუმინეთის სამეფოს არსებობის პერიოდში.

ბალკანეთის მეორე ომის დროს (1913 წ.) რუმინეთის შემადგენლობაში შევიდა სამხრეთი დობრუჯა. რუსეთის იმპერიის დაშლის შემდეგ ბესარაბიაში გამოცხადდა მოლდავეთის დემოკრატიული რესპუბლიკა, რომელიც 1918 წელს შეიერთა რუმინეთმა. ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის დაყოფის შემდეგ ჩეხოსლოვაკია-უნგრეთის ომის ფარგლებში რუმინეთმა მოახდინა ტრანსილვანიისა და ბუკოვინის ანექსია. რუმინეთის საზღვრების გაფართოებამ თავის აპოგეას მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში მიაღწია. ომის შემდეგ კი იდეამ კრახი განიცადა. საბჭოთა კავშირის დაშლის და ჩაუშესკუს რეჟიმის დამხობის შემდეგ იდეამ ტრანსფორმაცია განიცადა და გაიჟღერა მოლდოვისა და რუმინეთის ერთიანი სახელმწიფოს შექმნის შესაძლო წინადადებებმა.
დიდი მაკედონია

დიდი მაკედონია ან გაერთიანებული მაკედონია – მაკედონელ რადიკალ-ირედენტისტების პოპულისტური, პანსლავური და პანბალკანური იდეა. ჩამოყალიბდა დიდი ალბანეთისა და დიდი სერბეთის იდეების საპირისპიროდ. იდეა და თავად ტერმინი გაჩნდა 1913 წელს ბუქარესტის შეთანხმების შედეგად.

დიდი მაკედონიის შემადგენლობაში მოიაზრებოდა თანამედროვე მაკედონიის რესპუბლიკა, საბერძნეთის მაკედონია, ბულგარეთის ბლაგოევგრადის ოლქი, ალბანეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთი ოლქები და სერბეთის სამხრეთი ნაწილი.
დიდი იტალია

დიდი იტალია , ან იმპერიული იტალია — ამბიციური პრექტი, რომელიც შემუშავდა ფაშისტური იტალიის მიერ. პროექტის მიზანი იყო შეექმნა იტალიის იმპერია, სადაც გარდა იმ ტერიტორიებისა, რომელზეც პრეტენზიას აცხადებდნენ ირედენტისტები (კორსიკა, ნიცა, დალმაცია, მალტა) უნდა შესულიყო ხმელთაშუა ზღვის მიმდებარე ევროპული და აფრიკის გარკვეული ტერიტორიები. კერძოდ: ალბანეთი, ჩერნოგორია, ტუნისი, ლიბია. აღნიშნული პროექტით იტალია, ფაქტობრივად, ცდილობდა აღედგინა კონტროლი რომის იმპერიის დაცემის შემდეგ დაკარგულ ტერიტორიებზე.
დიდი იდეა (საბერძნეთი)

დიდი იდეა – ბერძნების ირედენტისტული კონცეფცია ოსმალეთის იმპერიის ბატონობის ქვეშ ყოფნის დროს, რომელიც გულისხმობდა ბიზანტიის იმპერიის აღდგენას ცენტრით კონსტანტინოპოლში.

ტერმინმა პირველად გაიჟღერა საბერძნეთის პრემიერ-მინისტრის იოან კოლეტის სიტყვაში, ქვეყნის ახალი კონსტიტუციის დებატებისას 1844 წელს. იდეამ აქტუალობა მოიპოვა სევრის ხელშეკრულების დადების შემდეგ, რომლის ძალითაც მოკავშირები ინაწილებდნენ ოსმალეთის იმპერიას.
დიდი ბულგარეთი (პოლიტიკა)

დიდი ბულგარეთი — ბულგარეთის პოლიტიკური კონცეფცია, ჩამოყალიბდა 1878 წლის ბერლინის ხელშეკრულების შემდეგ, რომლის მიხედვითაც ბულგარეთის ისტორიული საზღვრების დაცვის საფუძველზე, უნდა მომხდარიყო ბულგარელებით დასახლებული ყველა ტერიტორიის გაერთიანება ერთ სახელმწიფოდ.
ირედენტისტულმა იდეებმა ბულგარეთში პოპულარობა მოიპოვა 1877-1878 წლების რუსეთ-თურქეთის ომისა და სან-სტეფანოს ზავის ხელმოწერის შემდეგ.
დიდი ალბანეთი

დიდი ალბანეთი – პანალბანური იდეა, რომელიც ითვალისწინებს ყველა იმ ტერიტორიის გაერთიანებას, სადაც განსახლებულია ალბანელთა ეთნოსის წარმომადგენლები. აღნიშნული ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი მდებარეობს ყოფილი იუგოსლავიის რესპუბლიკების ტერიტორიაზე.

დიდი ალბანეთის შემადგენლობაში უნდა შესულიყო მაკედონიის ჩრდილო-დასავლეთი ტერიტორია, სერბეთის სამხრეთი ტერიტორიები და ჩერნოგორიის სამხრეთი ნაწილი. არაოფიციალური ცნობების მიხედვით დიდი ალბანეთის შემადგენლობაში უნდა შესულიყო ჩრდილოეთ საბერძნეთის ტერიტორიებიც, სადაც პრაქტიკულად აღარ დარჩა ალბანური მოსახლეობა.
ალფეოსი (მდინარე)

ალფეოსი (ბერძნ. ) — მდინარე საბერძნეთში, პელეპონესის ნახევარკუნძულის დასავლეთ ნაწილში. სათავე აქვს ტაიგეტის მთების დასავლეთ კალთაზე. სიგრძე 110 კმ. ერთვის იონიის ზღვის კიპარისიაკოსის ყურეს.

ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა წყალშემკრებ აუზში 1070 მმ-ია. წყალშემკრები აუზი მოიცავს ცენტრალურ და დასავლეთ პელეპონესს.
წყალშემკრები აუზი იყოფა სამ პრეფექტურას შორის: არკადია (60%), ელისი (30%) და აქაია (10%). აგვისტოს 2007 წელს მდინარე ალფეოსის შუა და ქვემო დინებაში მოხდა ძლიერი ტყის ხანძარი.

ბერძნული მითოლოგიის თანახმად, პელეპონესში მდინარე ალფეოსის ღმერთი ალფეოსი, იყო ოკეანოსისა და თეტიდას შვილი.
ევროტასი

ევროტასი (ბერძნ. ) — მდინარე საბერძნეთში. ლაკონიკეს უმსხვილესი მდინარე. სათავე აქვს პარნონის ქედის ძირას. სიგრძე 82 კმ. მიედინება ჩრდილოეთიდან სახრეთისაკენ და ერთვის ლაკონიკოსის ყურეს.
ზამთრის თვეებში მდინარეზე აღინიშნება წყალდიდობა. 2005 წლის 24 ნოემბერს მდინარეზე მოხდა ძლიერი წყლადიდობა, რომელმაც გამოიწვია
შენობების, ავტომანქნებისა და გზების დაზიანება. ადიდებულმა ევროტასმა ზარალი მიაყენა მისსავე ხეობაში გაშენებულ სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს.
წყალდიდობის დროს ევროტასის ხეობაში არსებული მრავალი სოფელი დაზარალდა.

ქვიშრობ თავთხელებსა და მომცრო კუნძულებზე იზრდება მრავალი წყლის მცენარე და ლერწამი.
ამასთანავე მდინარეში ბინადრობს თევზის მრავალი სახეობა. წყლის დონის დაცემის დროს ევროტასი ზაფხულობით შრება. ბოლო ხანებში მდინარე საყურადღებო დაბინძურებას განიცდის.

ევროტასის სანაპიროებზე გაშენებული იყო ქალაქი სპარტა, რამეთუ აქ კარგი ბუნებირვი ლანდშაფტები და საუკეთესო სავაჭრო პირობები არსებობდა.
ნედა

ნედა — მდინარე საბერძნეთში, პელოპონესის ნახევარკუნძულზე. სათავე აქვს ლიკაიონის მთაზე. სიგრძე 32 კმ. ნედა ერთ-ერთ მონაკვეთზე ქმნის კანიონს, რომლის ფერდობებზე იზრდება მრავალფეროვანი მცენარეულობა. ერთვის იონიის ზღვას. მდინარემ სახელწოდება მიიღო ნედის ნიმფებიდან გამომდინარე. ანტიკურ პერიოდში პავსანიუსის მიხედვით, მდინარეზე გადიოდა საზღვარი ელიდასა და მესინიას შორის.
კოდიჯვარი

კოდიჯვარი — სოფელი საქართველოში, სამხრეთ ოსეთის დროებითი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის ახალგორის მუნიციპალიტეტში (გდუს თემი), ალევის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ალეურის (ქსნის მარცხენა შენაკადი) სათავეში. ზღვის დონიდან 1300 მ, ახალგორიდან 23 კმ. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ არ ცხოვრობს.
უტილიტარიზმი

უტილიტარიზმი — ეთიკური თეორია, რომლის მიხედვითაც მოქმედებების სწორი კურსის არჩევა მაქსიმალურს ხდის შესაძლებლობას, რომ ეს მოქმედება საერთო „სიკეთის“ მომტანი იქნება. ეს არის კონსეკვენციალიზმის ფორმა და გულისხმობს, რომ მოქმედების მორალური ღირებულება მისი შედეგით განისაზღვრება. ამ თეორიის განვითარებაში დიდი წვლილი შეიტანეს იერემია ბენტამმა და ჯონ სტიუარტ მილმა.

ბენთემმა უტილიტარიზმი დაახასიათა, როგორც „ყველაზე დიდი ბედნიერება“.

უტილიტარიზმი შეიძლება ეთიკასთან რაოდენობრივ და რედუქციონისტულ მიდგომად მივიჩნიოთ. ეს ნატურალიზმის სახეობაა. იგი უპირისპირდება დეონტოლოგიურ ეთიკას (რომელიც მოქმედების შედეგს ამ მოქმედებების მორალური ღირებულების განმსაზღვრელ ფაქტორად არ თვლის), პრაგმატულ ეთიკას და ღირსების ეთიკას (რომელიც აქცენტს ახდენს პიროვნებაზე), ასევე კონსეკვენციალიზმის სხვა ტიპებს.
კორინთა

კორინთა — სოფელი საქართველოში, სამხრეთ ოსეთის დროებითი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის ახალგორის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: გეზევრეთი, გუდაწვერი, ნახიდი, საძეგური პირველი, ქვემო ალევი, ქურთა, ყოჩიანი, შუა ალევი, წირქოლი, ხარკელანი). მდებარეობს მდინარე ქსნის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1000 მ, ახალგორიდან 7 კმ, ქსნიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 39 კმ. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 205 კაცი.
მონასტერი (გდუს თემი)

მონასტერი — სოფელი საქართველოში, სამხრეთ ოსეთის დროებითი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის ახალგორის მუნიციპალიტეტში (გდუს თემი), ალევის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ალეურის (ქსნის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 1120 მ, ახალგორიდან 17 კმ, ქსნიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 42 კმ. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 8 კაცი.

მოსახლეობა
მოსაბრუნი

მოსაბრუნი — სოფელი საქართველოში, სამხრეთ ოსეთის დროებითი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის ახალგორის მუნიციპალიტეტში (სალბიერის თემი), მდინარე ქსნის (მტკვრის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 800 მ, ახალგორიდან 3 კმ, ქსნიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 22 კმ. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 281 კაცი.
ლადონი

ლადონი — მდინარე საბერძნეთში, პელოპონესის ნახევარკუნძულზე. მდინარე ალფეოსის მთავარი შენაკადი. სათავე აქვს აროანიის ქედზე. სიგრძე დაახლოებით 70 კმ. მდინარე ცნობილია თავისი ჰიდროელექტროსადგურით, რომელიც 1950 წლისათვის აშენდა. აქ არსებულმა კაშხალმა შექმნა ხელოვნური ტბა, რომლის სიგრძემ 15 კმ, ხოლო ფართობმა 2430 ჰა შეადგინა. მდინარეზე გადებულია ქვის ხიდები. პავსანია ამტკიცებდა, რომ ლადონი საბერძნეთის მდინარეებს შორის ყველაზე ლამაზია. მას მნიშვნელოვანი რეპუტაცია ჰქონდა ბერძნულ მითოლოგიაში და მრავალი ისტორია, სადაც კი ლადონს მოიხსენიებდნენ იგი გამორჩეულად ხასიათდებოდა.
ერიმანთოსი

ერიმანთოსი (ბერძნ. ) — მდინარე საბერძნეთში, პელოპონესის დასავლეთით. მიედინება აქაიის, არკადიისა და ელიდას ნომების ტერიტორიაზე. სათავე აქვს ერიმანთოსის მთის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კალთაზე. სიგრძე 40 (50) კმ. ხეობა შემოსილია ხშირი ფიჭვით.
მდინარის ნაპირებთან გაშენებულია რამდენიმე სოფელი. ერიმანთოსი მდინარე ალფეოსის შენაკადია.

აქვს შენაკადები. მდინარის ხეობის ზოგიერთი მონაკვეთი ტყითაა დაფარული.
ლოისიოსი

ლოისიოსი — მდინარე საბერძნეთში. სიგრძე 23 კმ. ერთვის მდინარე ალფეოსს. სათავე აქვს ლიკოქორის სიახლოვეს. დამახასიათებელია სწრაფი დინება. ლოისიოსი წარმოქმნის ხეობას, რომლის სიგრძეა 15 კმ, ხოლო სიგანე დაახლოებით 2 კმ. ვრცელდება მერიდიანული მიმართულებით. ხეობის ვიწრო მონაკვეთი სიღრმეში ადილ-ადგილ 300 მ აღწევს. ხეობის დიდი ნაწილი ტყითაა დაფარული. წარსულში მდინარის ხეობაში ჩნდებოდა ხშირი დასახლებები, შუა საუკუნეებში აქ ააშენეს მონასტრები, ფერდობებზე არის მრავალრიცხოვანი ისტორიული ძეგლები. ლოისიოსი ალტერნატიული ტურიზმის შესანიშნავი ადგილია, აქ ხშირად იმართება სამოყვარულო რაფტინგები.
ღირსების ეთიკა

ღირსების ეთიკა მოქმედების მორალურ ღირებულებას პიროვნების ეთიკური გადმოსახედიდან აფასებს, არა როგორც დეონტოლოგია, კონსეკვენციალიზმი, ან პრაგმატული ეთიკა. კონსეკვენციალისტმა შეიძლება ტყუილი მიიჩნიოს არასწორად მისი ნეგატიური შედეგების გამო - თუმცა კონსეკვენციალისტს ტყუილი შესაძლოა დადებით მოვლენადაც მიაჩნდეს, თუ იგი დადებით შედეგებს გამოიღებს. დეონტოლოგისტისთვის ტყუილი ყოველთვის არასწორია, მიუხედავად ნებისმიერი დადებითი შედეგისა, რომელიც შესაძლოა ამ ტყუილს მოჰყვეს. ღირსების ეთიკისტი აქცენტს არ გააკეთებს მაგალითებზე, იგი თქვა თუ არ თქვა ტყუილი პიროვნების მორალური პრინციპებიდან განსაზღვრავს. როგორც ასეთი, ტყუილი შეიძლება ემყარებოდეს ისეთ ფაქტორებს, როგორიცაა პირადი მოგება, ჯგუფის მოგება და განზრახვა (არის იგი კეთილმოსურნე ან არაკეთილმოსურნე). განსხვავებით ღირსების ეთიკისტისგან, პრაგმატისტი ტყუილის მორალურობას არა ინდივიდის შეხედულებებიდან, არამედ მისი საზოგადოების ეთიკური პრიციპებიდან განსაზღვრავს. ტყუილი ჩაითვლება ამორალორად თუ იგი ამორალურად მიაჩნია სოციუმს, აქედან გამომდინარე ზოგიერთ შემთხვევაში პრაგამტისტის შეხედულება შეიძლება ზევით ჩამოთვლილ რომელიმე ეთიკისტის შეხედულებას დაემთხვეს, მაგრამ ეს დროებითია, რადგან საზოგადოების მორალი პროგრესირებს, ისევე როგორც მისი მეცნიერული ცოდნა.
საწულუკიძეო

საწულუკიძეო — სოფელი საქართველოში, ხონის მუნიციპალიტეტში, ნახახულევის თემში. მდებარეობს იმერეთის ვაკე-დაბლობზე, ზღვის დონიდან 125 მ, ხონიდან 3 კმ, სამტრედიიდან 22 კმ. სოფელში გადის მარტვილი-ხონის საავტომობილო გზა. საბჭოთა პერიოდში ეწოდებოდა წითელვარსკვლავი. განვითარებული იყო მეჩაიეობა, მესიმინდეობა, მევენახეობა, მეცხოველეობა, მებოსტნეობა. სოფელში შემორჩენილია კვირიკესა და ივლიტას სახელობის ეკლესიის ნანგრევები ( საუკუნე). სოფელში არის საჯარო სკოლა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 866 ადამიანი.
ქვედა გორდი

ქვედა გორდი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხონის მუნიციპალიტეტში, გორდის თემი. მდებარეობს კოლხეთის დაბლობის ჩრდილოეთ მთისწინეთში, მდინარე ცხენისწყლის მარჯვენა ნაპირზე. სოფელში არის გორდის საჯარო სკოლა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 320 ადამიანი.

ღირსშესანიშნაობები
სოფელში არის რეხის ციხე (გვიანი შუა საუკუნეები), ველის ციხე ( საუკუნე) და მთავარანგელოზთა სახელობის ეკლესია ( საუკუნე).

ცნობილი ადამიანები
ქვედა გორდში დაიბადა ქართველი პოლიტიკოსი აკაკი ბობოხიძე.
ზედა გორდი

ზედა გორდი — სოფელი საქართველოში, ხონის მუნიციპალიტეტის გორდის ადმინისტრაციულ ერთეულში (იმერეთის მხარე).

ზედა გორდი მდებარეობს იმერეთის დაბლობის ჩრდილოეთ ბორცვიან მთისწინეთში, მდ. ცხენისწყლის ხეობაში, ზღვის დონიდან 650 მ-ზე, ხონიდან 22 კმ-ში. სოფლის ტერიტორიაზე შემორჩენილია დადიანების საზაფხულო რეზიდენციის ნანგრევები. აქვე აღმოჩენილია ქვედა პალეოლითის ხანის გორდის ნამოსახლარი. ზედა გორდის მიდამოებში არის შუა საუკუნეების რამდენიმე ციხის ნაშთები, ასევე ბუნების ძეგლი — ოკაცეს კანიონი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 397 ადამიანი.

ბუნების ძეგლები
სოფლის მიდამოებში, მდინარე ოკაცეს ხეობაში მდებარეობს ოკაცეს კანიონი, რომლის სიგანე ზოგან 3–6 მეტრი, ზოგან 15–20 მეტრია, სიღრმე კი 20-დან 100 მეტრამდე მერყეობს. კანიონს ამშვენებს რამდენიმე წყალუხვი ჩანჩქერი. ერთ-ერთი ტბის ,ოსხაპოს” სიგრძე 60 მეტრია. მდინარე ოკაცეზე რამდენიმე ბუნებრივი ქვახიდია გადებული, ერთი მათგანია ,ბოგა”. კანიონს გააჩნია მღვიმეები, საიდანაც გამოედინება კარსტული წყლები. კანიონის კიროვან ნაპირზე იზრდება საკმაოდ მსხვილი ბზის ხეები. ხეობის ნაპირები ტყის ბუჩქნარითაა დაფარული.

სოფლის მიდამოებშია ასევე გორდის მღვიმე.

დავით დადიანის სასახლე
სოფელში შემორჩენილია დადიანების საზაფხულო რეზიდენციის ნანგრევები. სასახლე დავით დადიანმა 1841 წელს რუსი არქიტექტორის, ლეონიდ ვასილიევის პროექტის მიხედვით ააშენებინა. სასახლე იყო ორსართულიანი, ციხე-სიმაგრის მსგავსი ნაგებობა. დასრულებული სახით შენობა სიგრძეში 40 მეტრს და სიგანეში 20 მეტრს შეადგენდა. პირველ სართულს სვეტები და თაღები ჰყოფდა, ხოლო მეორე სართულზე დიდებული დარბაზი, მისაღები ოთახი, სალონი და ბიბლიოთეკა იყო განთავსებული.

დავით დადიანმა მოიწვია აგრონომი და ლანდშაფტის არქიტექტორი, ჟოზეფ ბაბინი, რომელიც აგრეთვე ზუგდიდის ბოტანიკური ბაღის გაშენებას ხელმძღვანელობდა და რომელსაც გორდის სასახლის გარშემო ბაღების დაპროექტება დაევალა. სამუშაოები ბაბინიმ დაიწყო და მოგვიანებით მშენებლობაზე პასუხისმგებლობა იტალიელმა მებაღემ გაეტანო ზამბერლეტიმ გადაიბარა. 80 ჰექტარზე გადაჭიმულ ტერიტორიას ქვის კედელი ჰქონდა გარშემორტყმული, რომელშიც სამი დაცული ჭიშკარი იყო დატანებული. ამ კომპლექსში აბანო და ხელოვნური ტბაც შედიოდა.
იაკობ პერმიაკოვი

იაკობ პერმიაკოვი (დაბადების წელი უცნობია — გ. 1712) — რუსი ზღვაოსანი და მეწარმე.

ბიოგრაფია
1710 წელს, გაცურა მდინარე ლენიდან კოლიმამდე და შენიშნა ორი კუნძული (დიდი ლიახოვის კუნძული და დათვის
კუნძულებში შემავალი ერთ-ერთი კუნძული). 1712 წელს მ. ვაგინთან ერთად მარხილებით გაიარა მდინარე იანის შესართავიდან დიდი ლიახოვის
კუნძულებამდე და ნანახი გამოიკვლია.

უკან დაბრუნების დროს იაკობ პერმიაკოვი მოკლეს, აჯანყებულმა კაზაკებმა.
ოსკარ ფერდინანდ პეშელი

ოსკარ ფერდინანდ პეშელი (; დ. 17 მარტი 1826, დრეზდენი, გერმანია — გ. 31 აგვისტო 1875, ლაიფციგი, გერმანია) — გერმანელი გეოგრაფი, მწერალი და რედაქტორი. კარლ რიტერის ყველაზე მნიშვნელოვანი მემკვიდრე.

დაიბადა დრეზდენში. სწავლობდა სამართალს ლაიფციგსა და ჰაიდელბერგში. 1848 წლიდან გახდა ჟურნალ „ალგემაინე ცაუტუნგი“-ის (გერმ. „ “), ხოლო 1854 წლიდან „დას აუსლანდის (გერმ. „ “) რედაქტორი.
აღნიშნული თანამდებობა დატოვა 1871 წელს, საიდანაც გადაბარგდა ლაიფციგის უნივერსიტეტში, სადაც სათავეში ჩაუდგა გეოგრაფიული კათედრის შექმნას.

1854-1871 წწ. არედაქტირებდა ჟურნალ „აუსლანდ-ს“ (გერმ. „“), რომელმაც დიდი როლი ითამაშა გერმანიაში გეოგრაფიული ცოდნის განვითარებაში. ოსკარ პეშელის ძირითადი შრომები შეეხება ზოგადი ფიზიკური გეოგრაფიის, ქვეყანათმცოდნეობისა და დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენების ისტორიის საკითხებს. მნიშვნელოვანია მისი დედამიწის ზედაპირის რელიეფის ანალიზი, რომელმაც ხელი შეუწყო გეომორფოლოგიის დარგის განვითარებას. 1771 წელს დაინიშნა ორდინარულ პროფესორად ლაიფციგის უნივერსიტეტში. ლაიფციგში პეშელის წინამორბედი იყო ოტო დელიჩი (1876-1882).

იგი გეომორფოლოგიის არა ფუძემდებელი, არამედ მისი პიონერი იყო. პეშელის გეოგრაფიული, ეთნოლოგიური და გეომორფოლოგიური ნაშრომები ნოვატორული ხასიათისაა. გარდაიცვალა 1875 წლის 31 აგვისტოს.
ტიბოს ოჯახი

ტიბოს ოჯახი — ფრანგული კრიტიკული რეალიზმის წარმომდაგენლის როჟე მარტინ დიუ გარის (1881-1958) რომანი.

რომანში მოქმედება ვითარდება ორი ოჯახის, ტიბოსა და ფონტანენების გარშემო. დაპირისპირებულია ორი ძმის ხასიათი: ანტუანი ნიჭიერი, ახალგაზრდა კაცია, რომელმაც მთელი ცხოვრება შესწირა საკუთარ სამუშაოს. მისთვის უცხოა სიყვარულის მცნება და არ აღიარებს ღვთის არსებობასაც კი. ჟაკ ტიბო კი პირიქით, ის თავს სწირავს ჰუმანურ პრინციპებს და პროტესტს უცხადებს ძალადობას, ბურჟუაზიას — რომლის ნაწილიც სულ თავისუფალდ შეეძლო ყოფილიყო. მეშვიდე თავიდან აღწერილია ომის ამბები. მწერალმა სწორედ ომის დაწვრილებითი, რეალისტური აღწერის გამო მიიღო ნობელის პრემია.

მესამე ნაწილი წარმოადგენს ანტუან ტიბოს სიკვდილისწინა წერილებსა და ჩანაწერებს. ორივე ძმა მსხვერპლი ხდება ომისა, ერთი - შეგნებულად, მეორე - მისდაუნებურად.
ვრედეფორტის კრატერი

ვრედეფორტის კრატერი — დაჯახების შედეგად წარმოქმნილი უდიდესი კრატერი დედამიწაზე. მდებარეობს სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში, ფრი-სტეიტის პროვინციაში. სახელი მიიღო ქალაქ ვრედეფორტისგან, რომელიც მისი ცენტრის სიახლობეს მდებარეობს. 2005 წელს, გეოლოგიური ღირებულების საფუძველზე, იუნესკომ ვრედეფორტის გუმბათი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

ასტეროიდი, რომელიც ვრედეფორტს დაეცა, შეფასებულია როგორც ერთ-ერთი უდიდესი, რომელიც კი ოდესმე დედამიწას დასცემია. მისი დიამეტრი 5–10 კმ ყოფილა.

კრატერის დიამეტრი 250–300 კმ-ია, რაც უფრო დიდია, ვიდრე სუდბარის აუზი (200 კმ). შედეგად, ვრედეფორტი დედამიწაზე შეჯახების შედეგად წარმოქმნილი უდიდესი სტრუქტურაა. მაგრამ თუ აღმოჩნდება, რომ ანტარქტიდაზე არსებული უილკესის მიწის კრატერიც დაჯახების შედეგადაა წარმოქმნილი, ვრედეფორტი მას დაუთმობს პირველობას, რადგან მისი დიამეტრი 500 კმ-ია. ვრედეფორტის კრატერის ასაკი 2,023 ± 4 მლნ წელია. მისი წარმომქმნელი ასტეროიდი დედამიწას პალეოპროტეროზოურ ერაში დაეჯახა. ვრედეფორტი დედამიწის მეორე უძველესი კრატერია რუსეთში მდებარე სუავიარვის კრატერის შემდეგ, რომელიც 300 მლნ. წლით უფრო ძველია.

თავდაპირველად მიიჩნეოდა, რომ კრატერის ცენტრში მდებარე გუმბათი ჩამოყალიბებული იყო ვულკანური აქტივობების შედეგად, მაგრამ 1990-იან წლებში, მდინარე ვაალის სიხალოვეს დამსხვრეული კონუსების აღმოჩენის შედეგად გამოირკვა, რომ ეს იყო დედამიწასთან უზარმაზარი შეჯახების შედეგად წარმოქმნილი არეალი.

ვრედეფორტის კრატერი ერთ-ერთია დედამიწაზე არსებული დაჯახების შედეგად წარმოქმნილი სულ რამდენიმე კრატერიდან, მაშინ, როდესაც ისინი მრავლადაა მზის სისტემაში. მათ შორის საუკეთესოდაა ცნობილი იუპიტერის თანამგზავრზე, კალისტოზე არსებული ვალჰალას კრატერი. ამ მხრივ გამორჩეულია მთვარეც, რომელზეც რამდენიმე ასეთი კრატერი მდებარეობს. დედამიწაზე არსებული ასეთი კრატერები მნიშვნელოვნადაა დაზიანებული ისეთი გეოლოგიური პროცესების შედეგად, როგორებიცაა ეროზია და ფილების ტექტონიკური მოძრაობა.
ნაგომევი

ნაგომევი — სოფელი საქართველოში, სამხრეთ ოსეთის დროებითი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის ახალგორის მუნიციპალიტეტში (სალბიერის თემი). მდებარეობს ალევის ქედის დასავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 1200 მ, ახალგორიდან 12 კმ, ქსნიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 31 კმ. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 29 კაცი.
სებასტიან კოხი

სებასტიან კოხი ( დ. 31 მაისი 1962, კარლსრუე, გერმანია) — გერმანელი თეატრისა და კინოს მსახიობი.

ბიოგრაფია
დაიბადა კარსლრუეში, იზრდებოდა ქალაქ შტუტგარტში. დედამისი შვილს მარტოობაში ზრდიდა, გარკვეული პერიოდი იგი ბავშთა სახლში ცხოვრობდა. 1982-1985 წწ. სწავლობდა მიუნხენში ოტო ფალკენბერგის სკოლაში. სწავლების პერიოდში გამოდიოდა ახალგაზრდა თეატრთან ერთად.
გამოსვლები უწევდა ულმისა და დარმშტადტის თეატრებში, ხოლო 1990 წელს ბერლინის თეატრებში.
ამ პერიოდში იღებდა მრავალრიცხოვან როლებს თეატრსა და ტელესერიალებში.
სებასტიან კოხის კარიერისთვის მნიშვნელოვანი იყო ანდრეას ბაადერის როლი ერთ-ერთ გერმანულ დოკუმენტურ დრამაში, რომლის შემდეგაც გამოდიოდა
ბევრ სრულმეტრაჟიან სატელევიზიო დრამებში.

მნიშვნელოვანი იყო მისი როლი ფილმში „ეშმაკთან მოცეკვავე“, რომელიც 2001 წელს გამოვიდა, ამავე პერიოდში შეასრულა როლი სერიალში,
სახელწოდებით „მანის ოჯახი – ასწლიანი რომანი“. ამ ორი როლით სებასტიან კოხმა სახელი მოიხვეჭა და ამასთანავე დაიმსახურა ადოლფ გრიმეს პრემია.
2004 წელს შეასრულა როლი ფილმში „ოპერაცია ვალკირია“, რისთვისაც არაერთი ჯილდო დაიმსახურა.

2006 წელს გამოდის ფლორიან ჰენკელ ფონ დონერსმარკის კინოდრამა „სხვების ცხოვრება“, სადაც ერთ-ერთი წამყავანი როლი სებატიან კოხმა შეასრულა.
2007 წელს ეს კინო ოსკარის მფლობელი გახდა, როგორც საუკეთესო უცხოენოვანი ფილმი.
2006-2007 წლებში გამოდიოდა თეატრებში. სებასტიან კოხმა ერთ-ერთი ბოლო როლი მიიღო ფილმში „უცნობი“.

სებასტიან კოხი ბერლინში ცხოვრობს, ჰყავს მეუღლე და შვილი.

ფილმოგრაფია
ჟან ოგიუსტ დომინიკ ენგრი

ჟან ოგიუსტ დომინიკ ენგრი ( დ. 29 აგვისტო 1780, მონტობანი — გ. 14 იანვარი, 1867, პარიზი) — ფრანგი ფერმწერი და გრაფიკოსი. 1797 წლიდან სწავლობდა ჟაკ-ლუი დავითდან პარიზში. 1806-1824 წწ. მუშაობდა იტალიაში, 1835-1841 წწ. იყო ფრანგული აკადემიის დირექტორი რომში.
განიცადა დავიდის გავლენა.

მხატვრის დიდი ზომის ისტორიული, მითოლოგიური და რელიგიურ სიუჟეტებზე შექმნილ სურათებში გამომჟღავნდა სიმპათიები კლასიციზმისადმი.
ენგრი კლასიციზმის უკანასკნელი დიდი წარმომადგენელია. კლასიცისტურმა ტენდენციებმა დროთა განმავლობაში მხატვარი მოწყვიტა რეალურ სინამდვილეს.
შავნაბადა (სამსრის ქედი)

შავნაბადა — ვულკანური მთა საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ახალქალაქის მუნიციპალიტეტისა და ქვემო ქართლის მხარის წალკის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს სამსრის ქედზე, მწვერვალებს თავკვეთილსა და დასავლეთ ქოროღლს შორის. შავნაბადას აქვს ორი კონუსი. ჩრდილოეთი კონუსი უფრო მაღალია (2929 მ) და უკრატერო. სამხრეთ კონუსს (2800 მ) მკაფიოდ გამოხატული კრატერი აქვს. აგებულია მეოთხეული ანდეზიტებით.
საბერძნეთის რეგიონები

საბერძნეთის რეგიონები — გეოგრაფიული და ტრადიციული ტერიტორიული ერთეულები საბერძნეთში, რომლებსაც 1987 წლის ადმინისტრაციულ რეფორმამდე ასევე ოფიციალური ადმინისტრაციული სტატუსი ჰქონდათ. მიუხედავად იმისა რომ ისინი როგორც პირველი რიგის ადმინისტრაციული ერთულები ჩაანაცვლეს პერიფერიებმა, არაოფიციალურად ყოველდღიურ საუბარში რეგიონი მაინც ფართოდ გამოიყენება. არსებობს ცხრა რეგიონი, ექვსი კონტინენტურ ნაწილზე სამი კუნძულოვანი.

დღეისთვის, საბერძნეთის ოფიციალური დაყოფით არის 13 პერიფერია. 9 კონტინეტურ ნაწილზე და სამი კუნძულოვანი, რომლებიც თავის მხრივ იყოფიან 325 მუნიციპალიტეტად. ადრე ასევე არსებობდა 54 პრეფექტურა.

თრაკია
მაკედონია
თესალია
ეპირი
ცენტრალური საბერძნეთი
პელოპონესი
ეგეოსის კუნძულები
იონიის კუნძულები
კრეტა
ჰარი პოტერი და ფილოსოფიური ქვა (მრავალმნიშვნელოვანი)

ფილოსოფიური ქვა ძირითადად ეწოდება ჯოან როულინგის მიერ შექმნილი ჰარი პოტერის სერიის რომანების პირველ ტომს.

ფილოსოფიური ქვა ასევე შეიძლება ნიშნავდეს:

ჰარი პოტერი და ფილოსოფიური ქვა, რომანი, გამოვიდა 1997 წელს
ჰარი პოტერი და ფილოსოფიური ქვა (ფილმი), პირველი რომანის ეკრანიზაცია
ჰარი პოტერი და ფილოსოფიური ქვა (საუნდტრეკი), პირველი რომანის ეკრანიზაციის საუნდტრეკი
ჰარი პოტერი და ფილოსოფიური ქვა (თამაში), თამაში წიგნის მიხედვით
ჰარი პოტერი და საიდუმლო ოთახი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საიდუმლო ოთახი ძირითადად ეწოდება ჯოან როულინგის მიერ შექმნილი ჰარი პოტერის სერიის რომანების მეორე ტომს.

საიდუმლო ოთახი ასევე შეიძლება ნიშნავდეს:

ჰარი პოტერი და საიდუმლო ოთახი, რომანი, გამოვიდა 1998 წელს
ჰარი პოტერი და საიდუმლო ოთახი (ფილმი), მეორე რომანის ეკრანიზაცია
ჰარი პოტერი და საიდუმლო ოთახი (საუნდტრეკი), მეორე რომანის ეკრანიზაციის საუნდტრეკი
ჰარი პოტერი და საიდუმლო ოთახი (თამაში), თამაში წიგნის მიხედვით
ჰარი პოტერი და აზკაბანის ტყვე (მრავალმნიშვნელოვანი)

აზკაბანის ტყვე ძირითადად ეწოდება ჯოან როულინგის მიერ შექმნილი ჰარი პოტერის სერიის რომანების მესამე ტომს.

აზკაბანის ტყვე ასევე შეიძლება ნიშნავდეს:

ჰარი პოტერი და აზკაბანის ტყვე, რომანი, გამოვიდა 1999 წელს
ჰარი პოტერი და აზკაბანის ტყვე (ფილმი), მესამე რომანის ეკრანიზაცია
ჰარი პოტერი და აზკაბანის ტყვე (საუნდტრეკი), მესამე რომანის ეკრანიზაციის საუნდტრეკი
ჰარი პოტერი და აზკაბანის ტყვე (თამაში), თამაში წიგნის მიხედვით