iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ევგენი პაშჩენკო

ევგენი პაშჩენკო ( დ. 9 სექტემბერი 1950, ვორკუტა, კომი ასსრ — გ. 8 მაისი, 2021, ზაგრები) — საბჭოთა და უკრაინელი ლიტერატურათმცოდნე და ფოლკლორისტი. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი. ზაგრების უნივერსიტეტის პროფესორი, ამავე უნივერსიტეტში უკრაინული ენის კათედრის ერთ-ერთი დამაარსებელი და მისი ხელმძღვანელი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1950 წელს ვორკუტაში. მისი მამა, ოფიცერი ნიკოლაი პაშჩენკო, გერმანელებმა შეიპყრეს ყირიმის ნახევარკუნძულს აღებისას და შვიდი წელი საკონცენტრაციო ბანაკებში გაატარა. დედას, მარია ბოიკოს, სასამართლომ სასიკვდილო განაჩენი გამოუტანა ანტისაბჭოთა საქმიანობისთვის, თუმცა განაჩენი შეცვალეს ათი წლით თავისუფლების აღკვეთით, რადგან მარია არასრულწლოვანი იყო.

ვორკუტას საკონცენტრაციო ბანაკებიდან განთავისუფლების შემდეგ, ევგენის მშობლები სამუშაოდ წავიდნენ ზაპოროჟიეში, სადაც ისინი ცხოვრობდნენ ყაზარმებში. როდესაც ევგენიმ სკოლა დაამთავრა, მისი მშობლები უკვე რეაბილიტირებული იყვნენ. ბიჭი ჩაირიცხა კიევის უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის რუსულ განყოფილებაზე. 1970 წელს, მესამე კურსის სტუდენტი ევგენი პაშჩენკო, სოციალისტური ქვეყნების სტუდენტებს შორის ურთიერთგაცვლის პროგრამის ფარგლებში, უკრაინის სსრ უმაღლესი განათლების სამინისტრომ მივლინებაში ბელგრადის უნივერსიტეტის გაგზავნა სერბულ-ხორვატული ენის და ლიტერატურის შესასწავლად. ბელგრადში ერთწლიანი სწავლისშემდეგ ევგენი დაბრუნდა კიევში და ფილოლოგიის ფაკულტეტის რუსული განყოფილებიდან გადავიდა უკრაინულზე, მაგრამ სწავლა ბელგრადში განაგრძო. 1974 წელს უნივერსიტეტი იქ დაამთავრა. იმავე წელს, კიევის უნივერსიტეტში, ევგენი პაშჩენკომ დაუსწრებლად მიიღო კვალიფიკაცია „ფილოლოგი, უკრაინული ენისა და ლიტერატურის მასწავლებელი“.

1981 წელს მან დაიცვა დისერტაცია თემაზე "ფოლკლორიზმი ვლადიმირ ნაზორის შემოქმედებაში".

1989 წლის თებერვლიდან ევგენი პაშჩენკო მუშაობდა კიევის უნივერსიტეტში სლავური ფილოლოგიის კათედრაზე. უნივერსიტეტში მუშაობის პარალელურად ეწეოდა უკრაინის პოპულარიზაციას საზღვარგარეთ: 1990/91 სასწავლო წელს სსრკ სახელმწიფო განათლების დეპარტამენტიდან მივლინებით გაემგზავრა იუგოსლავიის სოციალისტურ ფედერაციულ რესპუბლიკაში, სადაც ასწავლიდა უკრაინულ ენას. 1995 წლის თებერვალში პაშჩენკო გადაიყვანეს უკრაინის საგარეო საქმეთა სამინისტროში.მუშაობდა ხორვატიაში უკრაინის საელჩოში პირველ მდივნად.

დიპლომატიურ სამსახურში ყოფნისას ევგენი პაშჩენკომ უკრაინის შესახებ შვიდი წიგნი გამოსცა. 1996 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე „მე-17-18 საუკუნეების ბაროკოს ეპოქის უკრაინულ-სერბული ლიტერატურული და კულტურული ურთიერთობები: კონტაქტები, ტიპოლოგია, სტილისტიკა“. ზაგრებში ხორვატულად გამოიცა პაშჩენკოს კვლევითი ნაშრომი „ხორვატების ეთნოგენეზი და მითოლოგია უკრაინის კონტექსტში“. ამ წიგნის გამოცემამ, კერძოდ, ხელი შეუწყო ზაგრების უნივერსიტეტში უკრაინოლოგიის კათედრის შექმნას. ვინაიდან დიპლომატია პაშჩენკოს ნაკლებად იზიდავდა, მან მიიღო მიწვევა ზაგრების უნივერსიტეტიდან. იქ სათავეში ჩაუდგა უკრაინული ენის კათედრას. ყოველწლიურად უკრაინულ ენას სწავლობს 22 ხორვატი სტუდენტი, რომლებიც დიპლომის მიღების შემდეგ მუშაობენ უკრაინული ენის მასწავლებლებად ხორვატიის საგანმანათლებლო დაწესებულებებში და თარჯიმნებად ტურიზმისა და ბიზნესის სფეროში.

2008 წელს პაშჩენკომ დაიწყო -ს სერიული გამოცემა. 2013 წლის დასაწყისისთვის 11 წიგნი გამოვიდა. მათ შორის, ხორვატულ ენაზე გამოიცა წიგნი 1930-იან წლებში უკრაინის ჰოლოდომორის შესახებ.
დერეჯიქი (არჰავის რაიონი)

დერეჯიქი — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 88 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არჰავიდან 12 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 97 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა სიდრა.

ისტორია
სიფელი დერეჯიქის ძველი სახელწოდებაა სიდრა/სიდერე. ბერძნული წარმოშობის ტოპონიმი სიდრა ნიშნავს „რკინის სოფელს“. 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაიეთის წელიწდეულსა და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში სოფლის სახელი მოიხსენიება როგორც „სიდრა“ ან „სიდერე“ .

რეგიონი, სადაც სიდრა ან სიდრე მდებარეობდა, ანტიკურ ეპოქაში კოლხეთის სამეფოს ნაწილი იყო. ოსმალებმა ეს რეგიონი ხელში ჩაიგდეს 1461 წელს ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ. არჰავი მდებარეობდა რეგიონში, რომელსაც ოსმალეთის პერიოდში ლაზისტანი ეწოდებოდა. არჰავი, სადაც სიდრა მდებარეობდა, ადრეულ ოსმალურ ჩანაწერებში მოიხსენიება როგორც არჰავის კაზა, რომელიც ტრაპიზონის სანჯაყს ეკუთვნოდა. არჰავის კაზა 1486 წლის აღწერის დროს შედგებოდა არჰავი-ლაზის ნაჰიესგან, ხოლო მე-16 საუკუნეში - არჰავი-ლაზის, გონიოს, ვილაიეთ-ი ისქელესა და ვილაიეთ-ი ბაღობითის ნაჰიეებისგან. არჰავის კაზაში მდებარე სიდრა 1583 წლის აღწერაში აღრიცხულია როგორც სოფელი 5 უბნით.

სიდრა, 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაიეთის წელიწდეულის მიხედვით, იყო სოფელი, რომელიც ეკუთვნოდა ტრაპიზონის ვილაიეთის ერთ-ერთი სანჯაყის, ლაზისტანის სანჯაყის, ხოფას კაზას არჰავის ნაჰიეს. მისი მოსახლეობა შედგებოდა 69 კომლში მცხოვრები 213 ადამიანისგან. კომლზე დაახლოებით 3 ადამიანის მოსვლა შესაძლოა დაკავშირებული იყოს იმასთან, რომ აღრიცხული იყო მხოლოდ მამაკაცი მოსახლეობა. ამ შემთხვევაში შეიძლება ითქვას, რომ სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა დაახლოებით 416 ადამიანისგან. 1935 წელს სოფელში აღრიცხული მოსახლეობაც ამ ვარაუდს ამყარებს. სოფელში, რომლის მოსახლეობა მიწათმოქმედებით ირჩენდა თავს, აღრიცხული იყო 11 თხა/ცხვარი, 123 ძროხა, 3 ცხენი და 2 ხარი.

სიდრა, 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიის მიხედვით, ეკუთვნოდა რიზეს ვილაიეთის ხოფას კაზას არჰავის ნაჰიეს. ამის მიუხედავად, სიდერეს სახელი სოფლის ახალ სახელთან ერთად გარკვეული დროის განმავლობაში კვლავ გამოიყენებოდა ოფიციალურ ჩანაწერებში ფორმით „დერეჯიკი (სიდერე)“.
დიქიამაჩი (არჰავის რაიონი)

დიქიამაჩი — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 89 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არჰავიდან 13 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 64 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ქამფარნა.

სოფელში მდებარეობს დიქიამაჩის ეთნოგრაფიული მუზეუმი.

ისტორია
სოფელი დიქიამაჩის ძველი სახელია კამპარონა. 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში გვხვდება როგორც კანბარონა და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში როგორც კანპარონა . კამპარონა (კამპარონა) არის გავრცელებული ადგილის სახელი ლაზურ გეოგრაფიაში და ნიშნავს „დიდგულას ადგილი, დიდგულანარი".

რეგიონი, სადაც მდებარეობს კამპარონა, ანტიკურ პერიოდში კოლხეთის სამეფოს ნაწილი იყო. ოსმალებმა ეს რეგიონი დაიპყრეს 1461 წელს ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ. არხავი, სადაც მდებარეობს კამპარონა, ოსმალეთის პერიოდში მდებარეობდა რეგიონში, რომელსაც ლაზისტანი ეწოდებოდა. ადრეულ ოსმალურ ჩანაწერებში ის მოხსენიებულია როგორც არხავის რაიონი, ტრაპიზონის სანჯაყის დაქვემდებარებაში. არხავის რაიონი 1486 წლის აღწერისას შედგებოდა არხავი-ლაზის თემისგან, ხოლო მე-16 საუკუნეში - არხავი-ლაზის, გონიოს, ვილაეთ-ი-ისკელეს და ვილაეთ-ი-ბაღობითის თემებისგან.

კამპარონა ოსმალთა მმართველობის მიერ 1835 წელს ჯარისკაცების გაწვევისა და გადასახადების შეგროვების მიზნით ჩატარებულ მოსახლეობის აღწერაში დაფიქსირდა როგორც „ორჩი-კამპარნა", ორჩის რეგიონის სოფელი. 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში კი, „კანბარონას" სახელით იყო ჰოპას რაიონის არხავის თემის სოფელი, რომელიც ეკუთვნოდა ტრაპიზონის პროვინციის ერთ-ერთ სანჯაყს - ლაზისტანს. მისი მოსახლეობა შედგებოდა 143 ოჯახში მცხოვრები 342 ადამიანისგან. ერთ ოჯახზე დაახლოებით 2.4 ადამიანის მოსვლა მიუთითებს, რომ აღწერილი იყო მხოლოდ მამაკაცების რაოდენობა. ამ შემთხვევაში, თუ დავამატებთ მამაკაცების რაოდენობის ტოლ ქალების რაოდენობას, გამოდის, რომ სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა დაახლოებით 684 ადამიანისგან. მართლაც, 1935 წელს სოფელში დაფიქსირებული მოსახლეობა (664 ადამიანი) ამყარებს ამ ვარაუდს. სოფელში, რომელიც სოფლის მეურნეობით ირჩენდა თავს, დაფიქსირებული იყო 630 ძროხა და 5 ხარი.

კამპარონა 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიის მიხედვით ეკუთვნოდა რიზეს პროვინციის ჰოპას რაიონის არხავის თემს. მართლაც, სოფლის სახელი 1955 წლის საყოველთაო აღწერაში მოხსენიებულია როგორც „კამპარნა", ხოლო 1960 წლის საყოველთაო აღწერაში როგორც „დიქიამაჩი". სოფლის მოსახლეობა 1955 წელს შედგებოდა 729 ადამიანისგან, ხოლო 1960 წელს - 402 ადამიანისგან. სახელის შეცვლის მიუხედავად, სოფლის ძველი სახელი ახალ სახელთან ერთად კიდევ გარკვეული დროის განმავლობაში გამოიყენებოდა ოფიციალურ ჩანაწერებში „დიქიამაჩი (კამპარნა)" ფორმით.

სოფელში არის მეჩეთი, რომელიც აშენდა 1894 წელს, შეკეთდა 1908 წელს და რესტავრირებული იქნა 1990-იან წლებში.
ქავაქოი (არჰავის რაიონი)

ქავაქოი — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 80 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არჰავიდან 4 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 445 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
კავაქოის ძველი სახელი „იაკოვითი“ ან „იაკობითი“ იყო. თურქულად იაკუბად ცნობილი სახელი მომდინარეობს „იაკოვ“ ან „იაკობისგან“ და ნიშნავს იაკოვის სამშობლოს. ამ ადგილის სახელი თურქულში შევიდა როგორც იაგობითი და იაკობითი. 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაიეთის წელიწდეულში იგი მოხსენიებულია როგორც იაკოვითი . 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიაშიც მსგავსად, იაკოვითად არის დაწერილი.

სოფელი იაკოვითი / იაკობითი მდებარეობდა ლაზეთის რეგიონში, რომელიც ანტიკურ პერიოდში კოლხეთის სამეფოს ნაწილი იყო.ოსმალებმა, 1461 წელს ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს. 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაიეთის წელიწდეულის მიხედვით, ეს დასახლება ტრაპიზონის ვილაიეთის ლაზისტანის სანჯაყის არჰავის რაიონს ეკუთვნოდა. მოსახლეობა შედგებოდა 78 ოჯახში მცხოვრები 207 ადამიანისგან. თუმცა, შესაძლებელია ეს რიცხვი მხოლოდ მამაკაცებს მოიცავდა. სოფელში, გადასახადით დაბეგვრას დაქვემდებარებული ცხოველების სიმრავლედ აღრიცხულია 13 თხა და ბატკანი, 3 ცხენი, 192 ძროხა და 4 ხარი.

ქართველმა გენერალმა და გეოგრაფმა გიორგი ყაზბეგმა ლაზეთის რეგიონში მოგზაურობისას დაწერა, რომ არჰავიდან ვიცემდე ზღვის სანაპიროზე გზა არ მიდიოდა, ისინი არჰავის მდინარის გასწვრივ შიდა მხარეში შევიდნენ. სოფელ იაკობითში ეს მდინარე სამ შტოდ იყოფოდა.

სოფელი პირველი მსოფლიო ომის წლებში რუსული მმართველობის საზღვრებში მოექცა. ქართველმა ენათმეცნიერმა იოსებ ყიფშიძემ 1917 წელს ლაზისტანის რეგიონში კვლევითი მოგზაურობისას დაწერა, რომ იაკოვითად აღნიშნულ სოფელში 16 ოჯახში 126 ადამიანი ცხოვრობდა.

სოფელი იაკოვითი ან იაკობითი 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიაში რიზეს ვილაიეთის ხოფას რაიონის არჰავის ნაჰიეს ექვემდებარებოდა. იაკოვითი თურქული არ იყო, ამიტომ სოფლის სახელი 1959 წელს „კავაკად“ შეიცვალა. 1965 წლის საყოველთაო აღწერაში გურგენჯიქის სოფლის მოსახლეობა 741 ადამიანისგან შედგებოდა და ამ მოსახლეობიდან 401 ადამიანმა იცოდა კითხვა-წერა.

კავაქოიში 2014 წელს იყო 8 ლაზური სახლი, რომლებმაც შეინარჩუნეს არქიტექტურული იერსახე, 15 სერენდერი და 12 წყლის წისქვილი.
ქირეჩლიქი (არჰავის რაიონი)

ქირეჩლიქი — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 96 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არჰავიდან 10 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 141 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ბაჰთა.

ისტორია
სოფელ ქირეჩლიქის ძველი სახელწოდებაა ბახტა. ლაზური ტოპონიმი ბახტა (ბახტა) თურქულში უცვლელად შევიდა. მართლაც, 1876 წლის არჰავის მოსახლეობის რეესტრსა და 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში იგი მოხსენიებულია როგორც ბახტა .

სოფელ ბახტას მდებარე რეგიონი ლაზეთი ანტიკურ პერიოდში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ 1461 წელს, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს. 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულის თანახმად, ეს დასახლება ტრაპიზონის პროვინციის ლაზისტანის სანჯაყის არჰავის რაიონს ეკუთვნოდა. მოსახლეობა შედგებოდა 48 ოჯახისგან, სულ 117 პირისგან. თუმცა, შესაძლოა ეს რიცხვი მხოლოდ მამაკაცების რაოდენობას ასახავდეს. სოფელში დასაბეგრი პირუტყვის რაოდენობად აღრიცხულია 11 ცხვარი და თხა, 3 ცხენი, 182 ძროხა და 4 ხარი.

სოფელი ბახტა პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში რუსეთის მმართველობის საზღვრებში მოექცა. ქართველი ენათმეცნიერი იოსებ ყიფშიძე 1917 წელს ლაზისტანის რეგიონში ჩატარებული კვლევითი ექსპედიციის ჩანაწერებში აღნიშნავს, რომ სოფელ ბახტაში , 9 ოჯახში 33 ადამიანი ცხოვრობდა.

სოფელი ბახტა 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაშიც ბახტად იწერება და რიზეს პროვინციის ჰოპას რაიონის არჰავის თემს ეკუთვნოდა. 1935 წლის საყოველთაო აღწერის დროს კი იგი ჩორუჰის პროვინციაში იმავე ადმინისტრაციულ მდგომარეობას ინარჩუნებდა და მისი მოსახლეობა 254 ადამიანისგან შედგებოდა. ამ დროისთვის ჩორუჰის პროვინციამ ჩაანაცვლა არტვინისა და რიზეს პროვინციები. ვინაიდან ბახტა არ იყო თურქული სახელწოდება, სოფლის სახელი 1959 წელს შეიცვალა ქირეჩლიქად. 1965 წლის საყოველთაო აღწერის დროს სოფელი ქირეჩლიქის მოსახლეობა 352 ადამიანისგან შედგებოდა, რომელთაგან 189 ადამიანი წერა-კითხვის მცოდნე იყო.

სოფელ ქირეჩლიქში არის 1880 წელს აშენებული მეჩეთი.
ქემერქოფრუ (არჰავის რაიონი)

ქემერქოფრუ — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არჰავიდან 82 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არჰავიდან 6 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 157 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ჯგირიაზენი.

ისტორია
სოფელი ქემერქოფრუს ძველი სახელია ჯგირიაზენი. ლაზური ტოპონიმი ჯგირიაზენი (ჯგირიაზენი) შედგება სიტყვებისგან: „ჯგირი“ (ჯგირი), რაც ნიშნავს „კარგს“ და „ზენი“ (ზენი), რაც ნიშნავს „ვაკეს“, და მთლიანობაში ნიშნავს „კარგ ვაკეს“. ეს ტოპონიმი თურქულ წყაროებში გვხვდება სხვადასხვა ფორმით: ჯირიაზენი, ჭირიაზენი, ჯიღერიაზანი. ადრეული ოსმალური საგადასახადო რეესტრებში და 1835 წლის მოსახლეობის აღწერაში დაფიქსირებულია როგორც „ჭირიაზენი / ჯირიაზენი“, ხოლო 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში ჩაწერილია როგორც ჯგირიაზენი/ჯიგრიაზენი .[7]

სოფელი ჯგირიაზენი, რომელიც ლაზეთის რეგიონში მდებარეობს, ანტიკურ ხანაში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, ტრაპიზონის იმპერიის 1461 წელს განადგურების შემდეგ, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს. სოფელი ჯგირიაზენის მე-16 საუკუნის ბოლო მეოთხედში (1681/1682) ჩატარებულ აღწერაში "ჭირიაზენის" სახელით არის დაფიქსირებული.

სოფელი ჯგირიაზენი 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში „ჯიგრიაზენი“ სახელითაა ჩაწერილი, თუმცა იკითხებოდა როგორც „ჯიღერიაზანი“. ამ დროს სოფელი ტრაპიზონის პროვინციის ერთ-ერთი საჯაყის, ლაზისტანის სანჯაყის ხოფის უბნის არჰავის თემს ეკუთვნოდა. მოსახლეობა შედგებოდა 53 კომლში მცხოვრები 177 ადამიანისგან. თითო კომლზე დაახლოებით 3,3 ადამიანის მოსვლა მიუთითებს, რომ მხოლოდ მამაკაცი მოსახლეობა იყო აღრიცხული. თუ დავამატებთ იმდენივე ქალს, რამდენიც მამაკაცია, სოფლის მოსახლეობა 354 ადამიანს შეადგენდა. ჯიგრიაზენში, რომლის მოსახლეობაც სოფლის მეურნეობით ირჩენდა თავს, ამ წელიწდეულის მიხედვით აღრიცხულია 3 თხა/ცხვარი, 151 ძროხა, 3 ცხენი და 3 ხარი.

ჯგირიაზენი ან ჯიგრიაზენის სოფელი პირველი მსოფლიო ომის წლებში რუსეთის მმართველობის საზღვრებში მოექცა. ქართველმა ენათმეცნიერმა იოსებ ყიფშიძემ 1917 წელს ლაზეთის რეგიონში გამართული კვლევითი ექსპედიციის დროს აღნიშნა, რომ სოფელში, რომელსაც ის „ჯგირია ზენის“ (ჯგირია ზენი) ფორმით იწერდა, 14 კომლში 61 ადამიანი ცხოვრობდა.

სოფელი ჯგირიაზენი ან ჯიგრიაზენი 1928 წლის ოსმალურ სოფლების ნუსხაში „ჯიგრიაზენის“ სახელით ირიცხებოდა და რიზეს პროვინციის ხოფის უბნის არჰავის თემს ეკუთვნოდა. 1935 წლის საყოველთაო მოსახლეობის აღწერაში სოფელი „ჯიგერიაზანის“ სახელით იყო დაფიქსირებული და შედიოდა რიზესა და არტვინის პროვინციების ნაცვლად შექმნილი ჩორუჰის პროვინციის ხოფის უბნის არჰავის თემის სოფლებში. მოსახლეობა 268 ადამიანს შეადგენდა. რადგან სახელი არ იყო თურქული, სოფლის სახელი 1959 წელს შეიცვალა და ეწოდა „ქენარქოფრუდ“ . შესაბამისად, 1955 წლის მოსახლეობის აღწერაში სოფლის სახელი ჯერ კიდევ „ჯიღერიაზანი“ იყო, ხოლო 1960 წლის აღწერაში უკვე „ქენარქოფრუ“. 1965 წლის საყოველთაო აღწერაში სოფელი უკვე „ქემერქოფრუდ“ იხსენიება, მოსახლეობა 249 ადამიანს შეადგენდა, რომელთაგან 121-მა იცოდა წერა-კითხვა.

ქვის ერთთაღიანი ხიდი, რომელიც ჯგირიაზენის სოფლის ახალი სახელის წყაროა, აკავშირებს ქემერქოფრუს სოფელს დერეუსთუს სოფელთან. ხიდი, რომელიც მხოლოდ ფეხით მოსიარულეთათვის გამოიყენება, 1995 წელს ნაწილობრივ ჩამოინგრა და შემდეგ შეკეთდა.
ქონაქლი (არჰავის რაიონი)

ქონაქლი — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რაიონის ცენტრ არჰავიდან 6 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 249 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა კორდელითი.

ისტორია
სოფელ ქონაქლის ძველი სახელია „კორდელითი“. ლაზური ტოპონიმი კორდელითი წარმოშობილია სიტყვისგან კორდი, რაც ნიშნავს ბელტს, და აღნიშნავს ადგილს, სადაც ბევრი ბელტია. ეს ტოპონიმი თურქულში შევიდა როგორც „კორდელით“. მართლაც, 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში იგი მოხსენიებულია როგორც „კორდელით“. 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში კი იგი დაწერილია როგორც „კოპტონე“ , რაც შეესაბამება მის ორიგინალურ ფორმას.

სოფელი კორდელითი მდებარეობდა ლაზეთის რეგიონში, რომელიც ანტიკურ ეპოქაში კოლხეთის სამეფოს ნაწილი იყო. ოსმალებმა, ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს. 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულის თანახმად, ეს დასახლება ეკუთვნოდა ტრაპიზონის პროვინციის ლაზისტანის სანჯაყის არჰავის რაიონს. მოსახლეობა შედგებოდა 53 ოჯახში მცხოვრები 143 ადამიანისგან. თუმცა, შესაძლებელია ეს რიცხვი მხოლოდ მამაკაცების რაოდენობას გულისხმობდა. სოფელში საგადასახადო აღრიცხვაზე მყოფი ცხოველების რაოდენობა შეადგენდა: 24 თხა და ცხვარი, 5 ცხენი, 210 ძროხა და 3 ხარი..

სოფელი კორდელითი პირველი მსოფლიო ომის წლებში რუსეთის მმართველობის საზღვრებში მოექცა. ქართველმა ენათმეცნიერმა იოსებ ყიფშიძემ 1917 წელს ლაზეთის რეგიონში ჩატარებული კვლევითი ექსპედიციის დროს, სოფელში, რომელსაც ის აღნიშნავდა როგორც „კორდელითი“, დაწერა, რომ 15 ოჯახში 80 ადამიანი ცხოვრობდა.

სოფელი კორდელითი, 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიის მიხედვით, ეკუთვნოდა რიზეს პროვინციის ხოფას რაიონის არჰავის თემს. რადგან „კორდელითი“ ან „კორდელით“ არ იყო თურქული, სოფლის სახელი 1959 წელს შეიცვალა „ქონაქლით“. 1965 წლის საყოველთაო აღწერაში ქონაქლის სოფლის მოსახლეობა 428 ადამიანისგან შედგებოდა და ამ მოსახლეობიდან 223 ადამიანმა იცოდა კითხვა-წერა.
ქუჩუქქოი (არჰავის რაიონი)

ქუჩუქქოი — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რაიონის ცენტრ არჰავიდან 13 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 71 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფელ ქუჩუქქოის ძველი სახელია ცხულეთი. ეს ტოპონიმი უნდა წარმოშობილიყო ლაზურში მსხლის აღმნიშვნელი სიტყვისგან „მცხული“ (მცხული), რომელიც შემდგომ გადაიქცა „მცხულეთად“ (მცხულეთი). მცხულეთი ნიშნავს „მსხლის ადგილს". თურქულში ის შევიდა როგორც „სუჰულეთი“. შესაბამისად, 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში ის მოიხსენიება როგორც სუჰულეთი .

სოფელი ცხულეთი მდებარეობს ლაზეთის რეგიონში, რომელიც ანტიკურ ხანაში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, ტრაპიზონის იმპერიის დამხობის შემდეგ, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს. ეს დასახლება არ მოიხსენიება 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაეთის წლიურში.

პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში რუსეთის მმართველობის ქვეშ მყოფი სოფელი ცხულეთი, 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიის მიხედვით, რიზეს ვილაეთის ხოფის რაიონის არჰავის თემს ეკუთვნოდა.
1935 წლის საყოველთაო აღწერის დროს ის ჩორუჰის ვილაეთში იგივე ადმინისტრაციულ მდგომარეობას ინარჩუნებდა და მისი მოსახლეობა 214 ადამიანისგან შედგებოდა. ამ დროისთვის ჩორუჰის ვილაეთმა ჩაანაცვლა ართვინისა და რიზეს ვილაეთები. რადგან ცხულეთი ან სუჰულეთი არ იყო თურქული სახელწოდება, სოფლის სახელი 1959 წელს შეიცვალა და ეწოდა ქუჩუქქოი. 1965 წლის საყოველთაო აღწერის დროს ქუჩუქქოის მოსახლეობა შედგებოდა 243 ადამიანისგან, რომელთაგან 93 ადამიანმა იცოდა კითხვა და წერა.

ქუჩუქქოიში, რომლის არქიტექტურული სტრუქტურაც შენარჩუნებულია, 2014 წელს იყო 5 ლაზური სახლი, 30 სერენდერი (საკუჭნაო) და 4 წყლის წისქვილი.
სირთობა (არჰავის რაიონი)

სირთობა — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რაიონის ცენტრ არჰავიდან 14 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 167 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ოტალახე.

ისტორია
სოფელი სირთობის ძველი სახელია ოტალახე. ლაზური ტოპონიმი ოტალახე წარმოდგება სიტყვა „ტალახი“-დან და ნიშნავს „ტალახიანს“. ეს ტოპონიმი თურქულ ენაში შევიდა როგორც ოტალახე ან ოტალაჰა. შესაბამისად, 1935 წლის საყოველთაო აღწერაში იგი ამ სახელით იხსენიება.

სოფელი ოტალახე, რომელიც ლაზეთის რეგიონში მდებარეობს, ანტიკურ ეპოქაში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს. - საუკუნეების ოსმალურ ჩანაწერებსა და 1877 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში ოტალახე არ იხსენიება. ეს თურქული ტოპონიმი შესაძლოა ოსმალეთის პერიოდში უფრო გვიან წარმოიშვა.

სოფელი ოტალახე პირველი მსოფლიო ომის წლებში რუსეთის მმართველობის საზღვრებში მოექცა. ქართველმა ენათმეცნიერმა იოსებ ყიფშიძემ, 1917 წელს ლაზეთის რეგიონში თავისი კვლევითი მოგზაურობისას, ოტალახედ (ოტალახე) ჩანიშნულ სოფელში 15 ოჯახში 25 ადამიანის ცხოვრება აღწერა.

სოფელი ოტალახე 1935 წლის საყოველთაო აღწერაში „ოტალაჰას“ სახელით დარეგისტრირდა. ამ დროს სოფელი არტვინისა და რიზეს პროვინციების ადგილას ჩამოყალიბებული ჩორუხის პროვინციი] ხოფის რაიონის არჰავის თემს ეკუთვნოდა და მისი მოსახლეობა 164 ადამიანს შეადგენდა. რადგან ოტალახე ან ოტალაჰა არ იყო თურქული, სოფლის სახელი 1959 წელს შეიცვალა და ეწოდა სირთობა. 1965 წლის საყოველთაო აღწერაში სოფელი სირთობის მოსახლეობა 269 ადამიანისგან შედგებოდა და ამ მოსახლეობიდან 110 ადამიანმა იცოდა წერა-კითხვა.

სირთობას სოფელში 2014 წელს არქიტექტურული სახე შენარჩუნებული ჰქონდა 5 ლაზურ სახლს, 10 სერენდერს და 3 წყლის წისქვილს.
ორთაჯალარი

ორთაჯალარი — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არჰავიდან 15 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 94 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ორჩი.

ისტორია
სოფელი ორთაჯალარის ძველი სახელია ორთაქოი. 1835 წლის არჰავის სოფლის აღწერაში იგი მოხსენიებულია როგორც „ორჩი ორთაქოი“.1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში კი მხოლოდ „ორთა სოფელი“ იყო ჩაწერილი.

ორთაქოის მდებარეობა, ლაზეთის რეგიონი, ძველ პერიოდში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა 1461 წელს გააუქმეს ტრაბზონის იმპერია და 1547 წელს სრულად დაიკავეს ეს რეგიონი. 1876 წლის ტრაბზონის საოლქო ანგარიშის თანახმად, ეს დასახლება ტრაბზონის საოლქოს ლაზისტანის სანჯაყის არჰავის მაზრაში შედიოდა. მისი მოსახლეობა 18 სახლში 45 ადამიანს შეადგენდა. თუმცა, შესაძლოა ეს რიცხვი მხოლოდ მამაკაცებს გულისხმობდეს. სოფელში გადასახადს დაქვემდებარებული ცხოველები იყო: 45 თხა და ცხვარი, 93 ძროხა და 1 გუთანი.

ორთაქოი პირველი მსოფლიო ომის წლებში რუსეთის მმართველობის ქვეშ იყო. გიორგი მეცნიერი იოსებ კიფშიძე 1917 წელს ლაზეთის რეგიონზე კვლევით მოგზაურობისას აღნიშნავდა, რომ სოფელ ორთაქოიში 20 სახლში 83 ადამიანი ცხოვრობდა.

1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში ორთაქოი რიზეს საოლქოს ჰოპას მაზრის არჰავის უბნის ნაწილი იყო. ორთაქოის სახელი 1959 წელს შეიცვალა და გახდა ორთაჯალარი. 1965 წლის საყოველთაო აღწერისას, რვა სოფლისგან შემდგარი ორთაჯალარის ბუჩაქის ადმინისტრაციული ცენტრი ორთაჯალარის სოფელი იყო, რომლის მოსახლეობა 322 ადამიანს შეადგენდა, საიდანაც 116 კაცი წერა-კითხვის მცოდნე იყო.

2012 წელს სოფელში შენარჩუნებული იყო 35 ლაზური სახლი, 35 სერენდერი (საზაფხულო სახლი) და 2 წყლის წისქვილი.
იოლგეჩენი (არჰავის რაიონი)

იოლგეჩენი — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რაიონის ცენტრ არჰავიდან 8 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 401 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ლომა.

ისტორია
სოფელ იოლგეჩენის ძველი სახელია „ლომა“ ან „ლომე“. ლაზური სოფლის სახელი ლომა შესაძლოა უკავშირდებოდეს ქართულ მამაკაცის სახელს „ლომა“. ამასთან, კლარჯეთის რეგიონში არსებული დასახლებული პუნქტი ლომაშენიც ამ სახელიდან არის წარმოქმნილი. ეს ტოპონიმი თურქულშიც შევიდა მსგავსი ფორმით. 1835 წლის არჰავის მოსახლეობის რეესტრში, 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაიეთის წელიწდეულას და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში დაწერილია როგორც ლომა ან ლომე ..

სოფელი ლომა მდებარეობდა ლაზეთის რეგიონში, რომელიც ანტიკურ პერიოდში კოლხეთის სამეფოს ნაწილი იყო. ოსმალებმა, ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ 1461 წელს, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს. 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაიეთის წელიწდეულის მიხედვით, სოფელი ტრაპიზონის ვილაიეთის ლაზისტანის სანჯაყის ხოფას კაზას ექვემდებარებოდა. მოსახლეობა შედგებოდა 58 კომლში მცხოვრები 120 ადამიანისგან. თუმცა, არსებობს ალბათობა, რომ ეს რიცხვი მხოლოდ მამაკაცი მოსახლეობისგან შედგებოდა. სოფელში დასაბეგრი პირუტყვის რაოდენობა შეადგენდა 10 თხას/ცხვარს, 2 ცხენს, 157 ძროხას და 5 ხარს.

სოფელი ლომა პირველი მსოფლიო ომის წლებში რუსეთის მმართველობის საზღვრებში მოექცა. ქართველი ენათმეცნიერის იოსებ ყიფშიძის, 1917 წელს ლაზისტანის რეგიონში ჩატარებული კვლევითი ექსპედიციის ჩანაწერების მიხედვით რუსულად ლომეს ფორმით დაწერილ სოფელში 21 კომლში 92 ადამიანი ცხოვრობდა.

ლომა, 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიაში რიზეს ვილაიეთის ხოფას კაზას არჰავის ნაჰიეს ექვემდებარებოდა. ვინაიდან „ლომა“ ან „ლომე“ უცხო წარმოშობისაა, 1959 წელს სოფლის სახელი შეიცვალა „იოლგეჩენად“. ამასთან, პაპილატის სახელი სოფლის ახალ სახელთან ერთად გარკვეული პერიოდი ოფიციალურ ჩანაწერებში გამოიყენებოდა ფორმით „იოლგეჩენი (ლომე)“.

2014 წელს სოფელში იყო 10 ლაზური სახლი, რომელსაც არქიტექტურული იერსახე ჰქონდა შენარჩუნებული, 25 სერენდერი და 3 წყლის წისქვილი.