iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ალექსანდრე გველესიანი

ალექსანდრე ნიკოლოზის ძე გველესიანი (დ. 5 სექტემბერი, 1857 — გ. 1920 წლის შემდეგ) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი (1917).

სამხედრო სამსახურში იყო 1875 წლიდან. მონაწილეობდა რუსეთ-თურქეთის ომში (1877-1878). დაამთავრა თბილისის იუნკერთა ქვეითი სასწავლებელი, საიდანაც 1878 წელს ჩაირიცხა ერევნის ლაიბ-გრენადერთა მე-13 პოლკში. 1894 წლიდან გველესიანი იყო ზაქათალის ოკრუგის კახის რაიონის უფროსის მოვალეობის შემსრულებელი, 1898 წლიდან — ზაქათალის ოკრუგის უფროსის უმცროსი თანაშემწის მოვალეობის შემსრულებელი, 1902 წლიდან — ზაქათალის ოკრუგის უფროსის უფროსი თანაშემწის მოვალეობის შემსრულებელი. 1905 წელს მიიღო პოდპოლკოვნიკის, 1909 წელს — პოლკოვნიკის წოდება. 1906-1915 წლებში მსახურობდა ანდის ოკრუგის უფროსად. მსოფლიო ომის დროს, 1915-1917 წლებში, იყო კავკასიის არმიის სამხედრო კომუნიკაციების სამმართველოს საეტაპო-სატრანსპორტო განყოფილების უფროსი. 1917 წელს მიიღო გენერალ-მაიორის წოდება. 1918 წლიდან მუშაობდა საქართველოს რესპუბლიკის სამხედრო სამინისტროში (საეტაპო-სატრანსპორტო განყოფილების უფროსი). დაჯილდოებული იყო წმ. სტანისლავის (1906), წმ. ანას (1912), წმ. ვლადიმერის (1913) და (1914) ხარისხის ორდენებით. მიღებული ჰქონდა იმპერატორის მადლობა საომარი მოქმედებების დროს წარჩინებული სამსახურისთვის (1916). ცოლად ჰყავდა თამარ (ვარვარა) დავითის ასული ჭავჭავაძე. მათი შვილები იყვნენ მხატვარი დავით გველესიანი და პოლკოვნიკი რომან გველესიანი. ალექსანდრე გველესიანის უმცროსი ძმა იყო მხატვარი რომანოზ გველესიანი.
ედვარდ სურმანიძე

ედვარდ სურმანიძე (დ. 1 ნოემბერი, 1964, ქედა) — ქართველი თანამდებობის პირი, პოლიტიკოსი.

1988 წელს დაამთავრა ბათუმის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ქედის მაჟორიტარი) საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს აღორძინება“. 1999 -2004 წლებში — საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ასპინძის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“ . 2004-2008 წლებში — საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები “.
ემელიანე წერეთელი

ემელიანე (ეკო) დიმიტრის ძე წერეთელი (დ. 1882, ჭიათურა, — გ. 31 აგვისტო, 1924, შორაპანი, ახლანდ. ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი სამხედრო პირი, პოლკოვნიკი, 1924 წლის აგვისტოს აჯანყების მონაწილე.

წარმომავლობით იყო ქუთაისის გუბერნიის თავადაზნაურთა ოჯახიდან. მსახურობდა რუსეთის იმპერიის არმიაში. მსოფლიო ომის (1914-1918) დროს დასავლეთის ფრონტზე იბრძოდა პიატიგორსკის 151-ე ქვეითი პოლკის რიგებში. 1915 წლის იანვარში პოდპორუჩიკი წერეთელი დაიჭრა სოფ. ზალესიესთან. დაჯილდოებული იყო წმ. ანას და და წმ. სტანისლავის ხარისხის ორდენებით (ყველა 1915). ომის ბოლოს ჰქონდა შტაბს-კაპიტნის ჩინი. 1918-1921 წლებში მსახურობდა საქართველოს რესპუბლიკის ჯარში, მიიღო პოლკოვნიკის წოდება. 1921 წელს საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ მონაწილეობდა ანტისაოკუპაციო მოძრაობაში, იყო ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის წევრი, 1922 წლიდან საქართველოს დამოუკიდებლობის კომიტეტის „სამხედრო ცენტრის“ რწმუნებული იმერეთში. 1924 წლის 28 აგვისტოს ჭიათურის აჯანყების დროს გიორგი წერეთლის დროებითმა მთავრობამ კონსტანტინე (კოწია) ჩაჩანიძესთან ერთად ჭიათურის სამხედრო კომენდანტად დანიშნა. აჯანყების ჩახშობის დროს ტყვედ ჩავარდა და მოკლეს შორაპნის სადგურის მახლობლად რკინიგზის ვაგონებში პატიმართა მასობრივი დახვრეტის დროს.
კობა სუჯაშვილი

კობა სუჯაშვილი (დ. 3 აგვისტო, 1941, დაბა ყაზბეგი (ამჟამად სტეფანწმინდა), ამჟამად ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი თანამდებობის პირი, პედაგოგი, ფიზიკოსი.

1965 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტი. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“.
კონსტანტინე ჩაჩანიძე

კონსტანტინე (კოწია) გრიგოლის ძე ჩაჩანიძე (დ. 1880 — გ. უცნობია) — ქართველი სამხედრო პირი, 1924 წლის აგვისტოს აჯანყების მონაწილე.

დაამთავრა ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელი (1896). იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ჭიათურის განყოფილების გამგეობის წევრი. მსახურობდა რუსეთის იმპერიის არმიაში. პირველი მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ ქვეითთა რეზერვიდან მობილიზებული იყო მოქმედ არმიაში. მსახურობდა კავკასიის მე-10 მსროლელი პოლკის პრაპორშჩიკად, შემდეგ პორუჩიკად. საბრძოლო მოქმედებებში თავის გამოჩენისთვის მიიღო წმ. სტანისლავის ხარისხის ორდენი (1915). 1916 წლიდან იყო შტაბს-კაპიტანი. 1918-1921 წლებში მსახურობდა საქართველოს ჯარში. ჰქონდა პოლკოვნიკის წოდება. 1921 თებერვალში სათავეში ჩაუდგა ჭიათურელ მოხალისეთა რაზმს. 1924 წლის 28 აგვისტოს ჭიათურის აჯანყების ერთ-ერთი სამხედრო ხელმძღვანელი. გიორგი წერეთლის დროებითმა მთავრობამ ეკო წერეთელთან ერთად ჭიათურის სამხედრო კომენდანტად დანიშნა. აჯანყების ჩახშობის შემდეგ ტყვედ ჩავარდა კაკისწყლის ტყეში. მიუსაჯეს 5-წლიანი პატიმრობა მკაცრი იზოლაციით.
სვიმონ წერეთელი

სვიმონ ზაქარიას ძე წერეთელი (დ. 5 იანვარი, 1870, სოფ. პერევისა, ახლანდ. ჭიათურის მუნიციპალიტეტი, — გ. 27 დეკემბერი, 1951, ლევილი, საფრანგეთი, დაკრძალულია ლევილის ქართულ სასაფლაოზე) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, პოლკოვნიკი.

დაამთავრა ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელი, შემდეგ სემინარიაში ჩაირიცხა, მაგრამ მოსწავლეების საპროტესტო გამოსვლაში მონაწილეობის გამო გარიცხეს. სწავლა სამხედრო სკოლაში განაგრძო. 1896 წლიდან რუსეთის იმპერიის სამხედრო სამსახურში იყო. მსახურობდა სამეგრელოს გრენადერთა მე-16 პოლკში, შემდეგ ელიზავეტპოლის 156-ე ქვეით პოლკში. კაპიტნის წოდებით მონაწილეობდა მსოფლიო ომში (1914-1918), განსაკუთრებით გამოიჩინა თავი ერზრუმის აღების დროს. დაჯილდოებული იყო წმ. სტანისლავის ხარისხის ორდენით (1915). 1918-1921 წლებში მსახურობდა საქართველოს რესპუბლიკის ჯარში პოლკოვნიკის წოდებით. 1919 წლის აპრილში აღკვეთა ჩრდილოეთ კავკასიიდან დარიალის ხეობაში ბოლშევიკების შემოღწევის მცდელობა, შემდეგ იყო შტაბის უფროსი სოჭის ფრონტზე (მცირედ ხნით დატყვევებული იყო დენიკინის ჯარების მიერ). 1921 წელს საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ მოღვაწეობდა ოპოზიციურ იატაკქვეშეთში. 1924 წლის აგვისტოს აჯანყების დროს აჯანყებულებმა დანიშნეს სამხედრო ხელმძღვანელად ჭიათურაში. აჯანყების დამარცხების შემდეგ ტყეში გაიხიზნა და მოახერხა საქართველოს დატოვება. ცხოვრობდა საფრანგეთში, პარიზის ახლოს, სოფ. ლევილში. გარდაიცვალა და დაკრძალულია იქვე.
თამაზ ფარტენაძე

თამაზ ფარტენაძე (დ. 13 თებერვალი, 1940, სოფელი ურეხი, ბათუმის რაიონი - გ. 6 მარტი, 2006) — ქართველი თანამდებობის პირი, ინჟინერი, საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი.

1967 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სატრანსპორტო ფაკულტეტი. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“.
ალექსანდრე ფაღავა

ალექსანდრე ფაღავა (დ. 13 სექტემბერი, 1948, ბათუმი — გ. 7 ნოემბერი, 2017) — ქართველი ინჟინერი.

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამრეწველო და სამოქალაქო მშენებლობის სპეციალობით. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს აღორძინება“.
ამონიუმის აზიდი

ამონიუმის აზიდი — არაორგანული ნივთიერება, ქიმიური ფორმულით 43. არის უფერო, კრისტალური ნივთიერება და სხვა აზიდების მსგავსად ფეთქებადი. ორგანიზმში მცირე რაოდენობით მოხვედრის შემთხვევაში იწვევს თავის ტკივილს. პირველად მიიღეს 1890 წელს, სხვა აზიდებთან ერთად. ნაერთში აზოტის მასური წილი 93%-ს შეადგენს, რომელიც შედის, როგორც ანიონის, ასევე კატიონის შემადგენლობაში. იგი ტეტრაზენის სტრუქტურული იზომერია.
ვლადიმერ ქარსელაძე

ვლადიმერ ქარსელაძე (დ. 6 აპრილი, 1947, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი.

1970 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი (მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“. 1999-2004 წლებში — საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკიდან „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“.
გია გაჩეჩილაძე

გიორგი (გია) გაჩეჩილაძე (სასცენო სახელით ცნობილია როგორც უცნობი; დ.13 თებერვალი, 1966, თბილისი) — ქართველი მუსიკოსი, მწერალი, მსახიობი, შოუმენი და აქტივისტი.

დაიბადა 1966 წელს თბილისში. 1987 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი.

1987-1993 წლებში იყო რუსთაველის სახელმწიფო თეატრის მსახიობი.

1998 წელს გამოსცა წიგნი „ბედისწერა“. 2005 წლიდან რადიო „უცნობის“ დამფუძნებელი.

ალბომები
ტაია (2014)

ფილმოგრაფია
1990: „თეთრი ბაირაღები“ (ისიდორეს სიძე) რეჟ. გიგა ლორთქიფანიძე
1993: „ზღვარზე“ რეჟ. დიმიტრი ცინცაძე
2005: „გასეირნება ყარაბაღში“ (აჩიკო ყიფიანი) რეჟ. ლევან თუთბერიძე
ამერიკული სამზარეულო

ამერიკული სამზარეულო მრავალფეროვნებით გამოირჩევა. იგი განსხვავებული კულტურის წარმომადგენელ ხალხთა კულინარიის ნაზავს წარმოადგენს. ესენია: უძველესი მკვიდრი ამერიკელები (ინდიელები), აფრიკელები, აზიელები, ევროპელები, წყნარი ოკეანის კუნძულების მკვიდრნი და ლათინო ამერიკელები.

ევროპელების მიერ ამერიკის კოლონიზაციის შემდეგ, ამერიკულმა სამზარეულომ მრავალი ახალი ინგრედიენტი და კულინარიული ხელოვნების განსხვავებული სტილი შეიძინა. იგივე განმეორდა მე-19 და მე-20 საუკუნეშიც, ამ პერიოდში ემიგრაცია ამერიკის მიმართულებით მკვეთრად გაძლიერდა.

ჰამბურგერის შექმნის ისტორია
ამერიკული სამზარეულოს ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი და პოპულარული ნაწილი ჰამბურგერია. მის შექმნასთან დაკავშირებით მრავალი ვერსია არსებობს. ერთ-ერთი ვერსიის მიხედვით, ჰამბურგერი ქალაქ ჰამბურგში, ნიუ იორკის შტატში შეიქმნა ძმები მენჩესების მიერ. ლეგენდის მიხედვით მენჩესები 1885 წელს გამართულ ბუფალოს ფესტივალზე სენდვიჩებს ყიდდნენ. ძეხვი გამოელიათ და მის მაგივრად ძროხის ხორცი გამოიყენეს. შედეგად მიღებულ სენდვიჩს კი ჰამბურგერი ლოკაციის გამო უწოდეს.

დღევანდელ ამერიკაში ჰამბურგერის ორი სახე არსებობს: სწრაფი კვების ობიექტებში მომზადებული ან რესტორნებსა და სახლებში მომზადებული. ჰამბურგერის ძირითადი ინგრედიენტებია: შემწვარი ძროხის ხორცი, სალათის ფოთოლი, პომიდორი, ხახვი, კიტრის მწნილი, ყველი (უმეტესად ხორცზე დამდნარი). სოუსებიდან 3 ყველაზე პოპულარული კეტჩუპი, მაიონეზი და მდოგვია. დამატებითი ინგრედიენტების სია კი მრავალფეროვანია და გემოვნებაზეა დამოკიდებული. ამერიკაში შეგიძლიათ მიირთვათ ჰამბურგერი, რომელიც დამატებით შეიცავს: ბეკონს, ავოკადოს, სოკოს, ანანასს, ხახვის რგოლებს და ა.შ

მადლიერების დღის სამზარეულო
მადლიერების დღე ამერიკაში და კანადაში არსებული დღესასწაულია. მადლიერების დღის სადილი შედგება მრავალი კერძისგან, თუმცა მათ შორის უმთავრესი შემწვარი ინდაურია. ასევე ტრადიციული მადლიერების დღის სუფრაზე შეხვდებით ისეთ კერძებს, როგორებიცაა: კარტოფილის პიურე, სტაფინგი (ნიახურით, ხახვითა და კარაქით შეზავებული და გამომცხვარი პური, რომელიც კუბებადაა დაჭრილი), მოცვის სოუსი, ტკბილად გამომცხვარი კარტოფილი, ბოსტნეულის ასორტი, სიმინდის პური. მადლიერების დღის მთავარი დესერტი ღვეზელია. ღვეზელი შესაძლებელია ბევრნაირი იყოს: ვაშლის, ალუბლის, ამერიკული თხილის (პეკანის), ხორცისაც კი.

სამხრეთ შტატებში აუცილებლად შეხვდებით ტკბილ ცივ ჩაის.

ამერიკული დესერტები
ამერიკული სამზარეულო დესერტების მრავალფეროვნებითაც გამოირჩევა.

ბანანის პუდინგი ვანილის არომატის მქონე მოხარშული კრემისგან მზადდება, რომელშიც ორცხობილები და ბანანის ნაჭრები აწყვია, ზემოდან გაფორმებულია ბეზეთი ან ქაფით.

ვაშლის ღვეზელი ბრიტანული დესერტია, რომელიც დიდი ხანია ამერიკაში ძალიან პოპულარულია. იგი დღესდღეობით ამერიკულ კულტურასთან უფრო ასოცირდება ვიდრე ბრიტანულთან. ვაშლის ღვეზელი ამერიკის დამოუკიდებლობის დღის აუცილებელი ატრიბუტიცაა. ერთ-ერთი ინგრედიენტი, რომელიც ამ ღვეზელს უნიკალურობას ანიჭებს დარიჩინია. ამერიკელები ვაშლის ღვეზელს მიირთმევენ როგორც ცხელს, ასევე გაცივებულსაც. ამ ღვეზელთან ერთად მიირთმევენ ნაყინს ან ჩედარის ყველს.

ამერიკელები ასევე გამოირჩევიან არაორდინალური დესერტებითაც. შემწვარი ნაყინი ერთ-ერთი მათგანია. ეს დესერტი ამერიკაში მექსიკური სამზარეულოდან დამკვიდრდა. ნაყინი ამოვლებული უმ კვერცხში, იფარება სიმინდის მარცვლებში და იწვება. შეწვის დროს ნაყინი არ დნება მისი დაბალი ტემპერატურის გამო.
მიხეილ თუმანიშვილი (ოფიცერი)

მიხეილ გრიგოლის ძე თუმანიშვილი (დ. 8 ნოემბერი, 1892, თბილისი, — გ. 21 თებერვალი, 1921, სოფ. სოღანლუღი) — ქართველი სამხედრო პირი, კაპიტანი.

დაიბადა მცხეთის პოლიცმეისტერის, კაპიტან გრიგოლ დიმიტრის ძე თუმანიშვილის და მარიამ გაბრიელის ასულ ქორღანაშვილის ოჯახში. დაამთავრა პეტერბურგის საარტილერიო სასწავლებელი (1915). პორუჩიკის წოდებით მონაწილეობდა მსოფლიო ომში (კავკასიის ფრონტი). 1918 წლიდან მსახურობდა საქართველოს რესპუბლიკის ჯარში. კაპიტნის წოდებით დაინიშნა სამხედრო სამინისტროს საარტილერიო სექციის უფროსის თანაშემწედ. 1921 წლის თებერვალში თბილისის მისადგომებთან საბჭოთა რუსეთის ჯარების წინააღმდეგ ბრძოლაში მეთაურობდა სოღანლუღის ფრონტზე განთავსებულ მე-2 საარმიო დივიზიონის მე-2 სამთო საარტილერიო ბატარეას. დაიღუპა ბრძოლის დროს. ომში დაღუპულ სხვა ქართველ სამხედროებთან ერთად დაკრძალეს სამხედრო ტაძრის ეზოში, ამჟამინდელი პარლამენტის შენობის წინ (ტაძრის დანგრევის შემდეგ საფლავი დაკარგულია). დაჯილდოებულია წმ. ვლადიმირის ორდენით და წმ. გიორგის ჯვრით.
უნგრული რაფსოდია №1

უნგრული რაფსოდია №1 დო მინორში/მი მაჟორში — ფერენც ლისტის 19 უნგრული რაფსოდიიდან რიგით პირველი რაფსოდია, რომელიც მან თავის მეგობარს და ყოფილ მოსწავლეს, ედე სერდაჰეის მიუძღვნა. ლისტმა ნაწარმოებზე მუშაობა 1845 წელს კლაუსენბურგში დაიწყო, ხოლო გამოაქვეყნა 1851 წლის ნოემბერში. ეს ნაწარმოები, ისევე როგორც სხვა რაფსოდიების დიდი ნაწილი, შექმნილია „ჩარდაშის“ სტილით და გამოირჩევა ორი მონაკვეთით: „“ (პირველი მონაკვეთი, შედარებით ნელი) და „“ (მეორე მონაკვეთი, შედარებით ჩქარი). ზოგიერთი ნაწილი, როგორიცაა შესავალი, ჰგავს ბეთჰოვენის 32-ე საფორტეპიანო სონატას. სხვა რაფსოდიების მსგავსად, ნაწარმოების მელოდიები შთაგონებულია ადრეული ნაშრომებით ისეთი კომპოზიტორებისა, როგორებიც არიან ფერენც ერკელი, გაშპარ ბერნატი (პირველ მონაკვეთში) და კაროლი ტერნი (მეორე მონაკვეთში). მიჩნეულია, რომ ამ ნაწარმოების შთაგონების წყარო ბოშა ლაცი პოჩი და მისი ანსამბლი იყვნენ.

მელოდიების წარმომავლობა
ამ რაფსოდიაში ლისტმა ფერენც ერკელის სამი სხვადასხვა მელოდია გამოიყენა.
იური ქვაჩახია

იური ქვაჩახია (დ. 9 თებერვალი, 1949, სოფ. ოქუმი, ახლანდ. გალის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი ინჟინერი.

1979 წელს დაამთავრა ტაშკენტის რკინიგზის საინჟინრო ინსტიტუტის სამოქალაქო-სამრეწველო სამშენებლო ფაკულტეტი. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკიდან „ეროვნულ–დემოკრატიული პარტია“.
ზურაბ ქორიძე

ზურაბ ქორიძე (დ. 5 მაისი, 1942, თბილისი) — ქართველი ბიზნესმენი, ეკონომისტი, პოლიტიკოსი.

1970 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მრეწველობის დაგეგმვისა და ორგანიზაციის ფაკულტეტი. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“.
ხსარ გასიევი

ხსარ იზმაილის ძე გასიევი (დ. 13 მაისი, 1929, ცხინვალი – გ. 2020, მოსკოვი) — ოსი მხატვარი. საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული მხატვარი (1980). მის შემოქმედებაში მეტყველ ფერწერულობასთან შერწყმულია გროტესკულ-მეტაფორული ელემენტები. მნიშვნელოვან ნამუშევართა შორისაა: „წყურვილი“ (1961), „შუადღე“ (1966), „ზღაპარი“ (1972), „დღესასწაული (1981)“, „მოსავლის ზეიმი“ (1984), „შემოდგომა“ (1988, ყველა მხატვრის კუთვნილება) და სხვ.

ჯილდოები და აღიარება
1980 — საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული მხატვარი
2009 — სამხრეთ ოსეთის სახალხო მხატვარი
დასაწყისი (გაზეთი)

„დასაწყისი“ — სოციალ-დემოკრატიული (მენშევიკური) მიმართულების ყოველდღიური პოლიტიკური და სალიტერატურო გაზეთი. გამოდიოდა თბილისში 1908 წელს.

რედაქტორ-გამომცემელი იყო გ. მაჭავარიანი. გაზეთთან თანამშრომლობდნენ ა. ჩხენკელი, ს. ჭელიძე, რაჟდენ კალაძე (ფსევდონიმი „რაჟდენიძე“). წერილების ნაწილი გამოქვეყნებულია ფსევდონიმებით („ვალია“, „ბანკო“, „კნიაზი“, „ლომანსო“, „პარნასი“, „შეკბენილი“, „ფოთელი ბზიკი“, მუშა გლურჯიძე და სხვ.). გაზეთში ხშირად იბეჭდებოდა მშრომელთა ცხოვრების, მათი სოციალური და პოლიტიკური მოთხოვნების ამსახველი წერილები. დაიხურა თბილისის გენერალ-გუბერნატორის განკარგულებით. მის ნაცვლად 1908 წელს გამოვიდა გაზეთი „მერცხალი“.
დასთანი

დასთანი ( — ამბავი, მოთხრობა, რომანი) — სპარსული მწერლობისათვის დამახასიათებელი ჟანრი, რომელიც შემდგომ გავრცელდა აღმოსავლეთის ხალხთა ლიტერატურაში.

დასთანი თავდაპირველად ცალკეულ ვრცელ საგმირო თუ რომანულ ეპიზოდებს, ზოგჯერ მთელ პოემებს, ფოლკლორულ ლეგენდებს ეწოდებოდა. მოგვიანებით მოხდა მისი დაკონკრეტება: ხალხური დასთანი გულისხმობს კლასიკური მწერლობის ნიმუშების ანონიმურ დამუშავებას და ხალხში გავრცელებას. დასთანის პირველი ნიმუშები (ძირითადად ვრცელი ისტორიულ-საფალავნო რომანები) ირანში გაჩნდა – საუკუნეებში, რასაც ხელი შეუწყო საქალაქო ცხოვრების აღორძინებამ. ცნობილია სპარსული ხალხური დასთანების აზერბაიჯანული, უზბეკური, ტაჯიკური, ქურთული, ქართულენოვანი ვერსიები.
შგედი

შგედი — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, ხაიშის თემში (სოფლები: ბარჯაში, გაღმა ხაიში, ზედა ვედი, ზედა წვირმინდი, ზედა ხაიში, ზემო ვედი, თოთანი, ლალხორალი, ლახანი, ლუხი, მუხაშურა, ნაკი, ნალქორვალი, ნანყბული, სკორძეთი, ტობარი, ქედანი, ქვედა ვედი, ქვედა წვირმინდი, შგედი, ციცხვარი, ჭერი, ხაიში, ჯორკვალი).

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 31 ადამიანი.
თამაზ შავთვალაძე

თამაზ შავთვალაძე (დ. 3 მაისი, 1951, წითელწყარო (ამჟამინდელი დედოფლისწყარო)) — ქართველი ინჟინერი, პოლიტიკოსი.

1980 წელს დაამთავრა საქართველოს სახელმწიფო სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის ჰიდრომელიორაციის ფაკულტეტი, ხოლო 1992 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიზნესის უმაღლესი სკოლა. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ეროვნულ–დემოკრატიული პარტია“.
კიზირია

საკუთარი სახელი კიზირია შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ალვიპ კიზირია — სამხედრო პირი, ემიგრანტი
ანატოლი კიზირია — ინჟინერ-მექანიზატორი
ანტონ კიზირია — ფილოლოგი
ბენიტო კიზირია — გეოფიზიკოსი
გივი კიზირია — ინჟინერი
დოდონა კიზირია — ფილოლოგი
ირაკლი კიზირია — ინჟინერი, სპორტსმენი (მორაგბე)
ნანა კიზირია — ენათმეცნიერი
ჩვეულებრივი გველგესლა

ჩვეულებრივი გველგესლა — შხამიანი გველი გველგესლასებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 75 სმ-ს აღწევს, არეალის ჩრდილოეთით გვხვდება ისეთი ეგზემპლარები, რომელთა სიგრძე 1 მეტრს შეადგენს. დედალი, ჩვეულებრივ, მამალზე დიდია. თავი მკვეთრადაა გამოკვეთილი კისრისგან, ზედა მხარეზე აქვს 3 დიდი (შუბლის და 2 კეფის) ფარი. დინგის წვერი მომარგვალებულია, ცხვირის ნახვრეტი გაჭრილია ცხვირის დარის შუაში. ტანის შეფერილობა იცვლება რუხიდან წითელ-მურამდე, დამახასიათებელია მუქი ზიგზაგური ზოლი ზურგზე და იქსისებრი ნახატი თავზე. ჩრდილოეთში ხშირია შავი ფორმები.

ფართოდაა გავრცელებული ევრაზიაში. ვრცელდება სკანდინავიიდან და ბალტიისპირეთიდან სამხრეთით (იბერიის ნახევარკუნძულის, იტალიისა და თითქმის მთლიანი საბერძნეთის გარდა), საფრანგეთამდე, ბრიტანეთამდე, აღმოსავლეთით — მთელი რუსეთის გავლით სახალინამდე, მონღოლეთამდე, ჩრდილოეთ კორეამდე და ჩინეთამდე. ბალკანეთში ფართოდაა მაღალმთიან ზონაში და აქვს ფრაგმენტული არეალი. მთებში აღწევს 3000 მეტრამდე. ტერიტორიაზე მათი განლაგება ერთობ არათანაბარია. ხელსაყრელ ადგილებში ქმნიან დიდ შეკრებებს — ე. წ. გველების კერებს, სადაც მათი სიმჭიდროვე შეიძლება 1 ჰექტარზე 90 ინდივიდი იყოს, თუმცა ხშირად არ აღემატება 3–8-ს. გამოზამთრების შემდეგ, ჩვეულებრივ, გამოდიან აპრილ-მაისში. ზაფხულში ყველაზე მეტად გვხვდება ცხოველების სოროებში, დამპალ ჯირკებში, ბუჩქებში, ნაპრალებში.

შეწყვილება მიმდინარეობს მაისის შუა ნახევრიდან ივნისის დასაწყისამდე. კვერცხცოცხლადმშობია; შთამომავლობის მასიური შობა აგვისტოში მიმდინარეობს. არეალის ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ნაწილებში გველგესლა ახალ თაობას უკვე ერთ წელიწადში იძლევა. იბადებიან 17 სმ სიგრძისანი და უკვე შხამიანები არიან.

გველგესლა ხშირად თბება მზის გულზე. ნადირობს ძირითადად ღამით. რაციონში ჭარბობს წვრილი მღრღნელები, ბაყაყები, მწერები. ადამიანთან შეხვედრის დროს ცდილობს დაიმალოს. საფრთხის შემთხვევაში აქტიურად იცავს თავს, სისინებს, ასრულებს მუქარის გამომხატველ ნახტომებს და განსაკუთრებით საშიშ საკბენ ნახტომს, რასაც ყველაზე ადვილად იწვევს მოძრავი მოწინააღმდეგე. ამიტომ, მასთან შეხვედრის დროს არ შეიძლება მკვეთრი მოძრაობები. არ არის რეკომენდებული გველის კუდით დაჭერა, რადგან კბენის შესაძლებლობა გამორიცხული არაა.

გველგესლას ნაკბენს თან ახლავს ადგილობრივი ტკივილი, ჰემორაგიული შეშუპების გავრცელება, სისუსტე, გულისრევა, თავბრუსხვევა. შესაძლებელია გულის მოქმედების დარღვევა და თირკმლის უკმარისობის განვითარება.

თვითმკურნალობა დაუშვებელია. ანტიდოტის სახით რეკომენდებულია გველსაწინააღმდეგო შრატი „ანტიგიურზა“. შხამი შეიცავს ფერმენტებს, მათ შორის პროტეაზებს, ფოსფოდიესტერაზას, 5′-ნუკლეოტიდაზას, ფოსფოლიპაზა 2-ს, ჰიალუნორიდაზას, კინინოგენაზას და სხვა. შხამი შედის სხვადასხვა სამკურნალო პრეპარატის შემადგენლობაში.
თენგიზ შარმანაშვილი

თენგიზ შარმანაშვილი (დ. 12 აგვისტო, 1964, თბილისი) — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი.

1986 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი, ხოლო1996 წელს იგივე უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „პოლიტიკური ორგანიზაცია - ეროვნულ-დემოკრატიული პარტია“. 2023 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1964 წლის 12 აგვისტოს, ქ. თბილისში. 1981 წელს დაამთავრა ქ. თბილისის მე-5 საშუალო სკოლა.1986 წელს დაამთავრა ქ. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1996 წელს დაამთავრა ქ. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, იურიდიული ფაკულტეტი. მუშაობა დაიწყო ენათმეცნიერების ინსტიტუტის, მეცნიერ-თანამშრომლად ( 1986-1992 ) ;შემგომ მუშაობა გააგრძელა საქართველოს მთავრობის კანცელარიაში ადამიანის უფლებათა დაცვისა და ეროვნული უმცირესობის განყოფილების გამგედ (1992-1993); 1993 წელს იყო -საქართველოს ხელისუფლების წარმომადგენელი გაეროს სამხედრო დამკვირვებელთა მისიასთან (კონფლიქტის პერიოდში, ოფისი სოხუმში). 1994-1995 წლებში იყო ქართულ-აფხაზური მოლაპარაკებების (სოჭი, ოთხმრივი, გაეროსა და რუსეთის მონაწილეობით) ქართული დელეგაციის ხელმძღვანელის მოადგილე, ხელმძღვანელის მოვალეობის შემსრულებელი; 1993-1995 წლებში იყო ადამიანის უფლებათა დაცვისა და ეროვნებათშორისი ურთიერთობების სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს პარლამენტის წევრი, იურიდიული კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე. 2000 წელს მუშაობდა უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარის ბიუროს უფროსად. 2000-2004 წლებში იყო საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრი. 2004-2005 წლებში იყო ქ. თბილისის საოლქო სასამართლოს მოსამართლე. 2005-2006 წლებში მუშაობდა ცენტრალურ საარჩევნო კომისიაში სპეციალისტის თანამდებობაზე. 2006-2009 წლებში მუშაობდა გაეროს განვითარების პროგრამა - დეცენტრალიზაციის ხელშეწყობის პროექტის ანალიტიკოსად. 2009-2010 წლებში იყო სახელმწიფო საკონსტიტუციო კომისიის მდივანი. 2011.03-2016 წლებში იყო საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი სომხეთის რესპუბლიკაში. იყო სომხეთის რესპუბლიკაში აკრედიტებული დიპლომატიური კორპუსის დუაენი. 2016 წლიდან 2023 წლამდე იყო საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარის მრჩეველი. იყო სახელმწიფო საკონსტიტუციო კომისის წევრი 2016 წელს. არაერთგზის იყო საკონსტიტუციო ცვლილებების საყოველთაო-სახალხო განხილვის საორგანიზაციო კომისიის წევრი. 2023 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“ (ირაკლი კოვზანაძის ადგილმონაცვლე). არის თავდაცვისა და უშიშროების კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე.

ოჯახი
მეუღლე და ორი შვილი.

დიპლომატიური რანგი
2010 წელს მიენიჭა სრულუფლებიანი და საგანგებო დესპანის დიპლომატიური რანგი

სპეციალური წოდება
2002 წელს მიენიჭა იუსტიციის სახელმწიფო მრჩევლის უმაღლესი სპეციალური წოდება
ლევან შენგელია (პოლიტიკოსი)

ლევან შენგელია (დ. 13 ნოემბერი, 1963, თბილისი) — ქართველი ბიოლოგი.

1986 წელს დაამთავრა მოსკოვის ლომონოსოვის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიოლოგიის ფაკულტეტი, ხოლო 1991 წელს — ასპირანტურა. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ეროვნულ–დემოკრატიული პარტია“.
დასტური

დასტური — ჯვარ-ხატთა კულტის მსახური აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში, „ჯვართ ენაზე“ მუჯირი ეწოდებოდა.

დასტურს ირჩევდა ჯვარი ქადაგის შთაგონებით, ზოგჯერ კი ირჩევდნენ კენჭისყრით ერთი ან ორი წლით. დასტურები იყვნენ ხუცესის ან ხევისბერის ხელქვეითები. დასტურს ევალებოდა ჯვრის ან ხატის სამეურნეო საქმეების გაძღოლა — მამულების დამუშავება-დათესვა, მოსავლის აღება-დაბინავება, სადღეობო ლუდის მოდუღება, დღეობის უზრუნველყოფა სარიტუალო ქადა-პურებით, ხევისბერისათვის დახმარება სამსხვერპლო საკლავის დაკვლაში და სხვ. დასტურად დგებოდნენ უნჯ ხატებში ერთი ან ორი (იშვიათად სამი) წლით საყმოს წევრი მამაკაცები. ზოგიერთ მთავარ სალოცავში მათ ქადაგი ასახელებდა, ზოგან კი რიგის მიხედვით დგებოდნენ. დასტური იცავდა სიწმინდეს — ერიდებოდა აკრძალული საკვების (ღორი, ქათამი) ჭამას, ახლად მოლოგინებული ქალების სამყოფსა და საქონლის სადგომში შესვლას, ცოლქმრულ ურთიერთობას და სხვ. ხატის მსახურთა იერარქიაში, ხევისბერის შემდეგ, იგი ძირითადი ფიგურა იყო, რომელიც უნჯ სალოცავს ქონებრივ საფუძველს უქმნიდა და უნარჩუნებდა.