iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჰოროსი

ჰოროსი, ჰორე (ეგვ-ბერძ „შორეთი“, „ცის მიჯნა“) — ეგვიპტურ მითოლოგიაში მზის ღმერთი. ოსირისისა და ისიდას შვილი, მისი მეუღლე იყო ჰატჰორი.

შევარდნის გარეგნობის ეგვიპტური ღვთაება, დასაბამიდან ცისა და მზის ღმერთი, უძველეს დროს ღმერთკაცი, მეფე-ღმერთი, რომელმაც მამის სისხლი აიღო და მძიმე ბრძოლების შემდეგ მოკლა ოსირისის მკვლელი ბიძა სეთი (ბოროტებისა და განადგურების ღვთაება). ბერძნებმა არტემიდეს ძმა უწოდეს და აპოლონს შეუერთეს (ეგვიპტური ბუბასტიდი), მზის ღმერთის თავისებურ სახედ აქციეს.

ეგვიპტელთა წარმოდგენით
ნათელი ციდან მფარველობდა დედამიწას, თვალებად ესხა მზე და მთვარე, იცავდა ქალღმერთი სელკეტი, რომელსაც დიდი მორიელის სახე ჰქონდა, ხშირად გაიგივებული ჰყავდათ სხვა ღმერთებთან: მინ-ჰორუსთან, ბეს-ჰორუსთან, ხონს-ჰორუსთან. ძვ.წ.აღ. მეოთხე ათასწლეულიდან მეფის ძალაუფლების სიმბოლოცაა, უპირისპირდება თავის ბიძას სეთს, რომელიც ერთი ვერსიით ოსირისის ძმაა, სხვა ვერსიით ოსირისის (მკვდარ მეფე-ღმერთის) შვილი, და მაშინ ჰორუსის ძმა. ტახტისთვის ბრძოლა მთავრდება ჰორუსის გამარჯვებით სეთზე. ეს მოგვაგონებს ზევსის და ტიფონის ბრძოლას.
ქორეთი (ახმეტის მუნიციპალიტეტი)

ქორეთი — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში (საკობიანოს თემი). მდებარეობს პანკისის ხეობაში, მდინარე ალაზნის ნაპირზე. ზღვის დონიდან 580 მეტრი, ახმეტიდან 12 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 238 ადამიანი. სოფელი, ძირითადად ოსებითაა დასახლებული. მათი დიდი ნაწილი 2000 წლიდან ახალსამოციქულო ეკლესიის მიმდევარია.
ყვარელწყალი

ყვარელწყალი — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში (საკობიანოს თემი). მდებარეობს პანკისის ხეობაში, მდინარე ალაზნის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 620 მეტრი, ახმეტიდან 17 კილომეტრი.

სოფელში ფუნქციონირებს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს საზოგადოებრივი ცენტრი, რომელიც თანამედროვე ინფრასტრუქტურითა და უახლესი ტექნიკით აღჭურვილი სივრცეა, სადაც მომხმარებელს სოფლიდან გაუსვლელად შეუძლია სახელმწიფო და კერძო სექტორის 200-ზე მეტი სერვისით სარგებლობა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 295 ადამიანი.
შენაქო

შენაქო — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, კახეთის მხარის ახმეტის მუნიციპალიტეტში, ომალოს თემში. მდებარეობს ისტორიულ-გეოგრაფიულ მხარე თუშეთში. პირიქითი ქედის სამხრეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 2080 მეტრზე. ახმეტიდან დაშორებულია 100 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 4 ადამიანი.

გალერეა
ხორხელი

ხორხელი — ისტორიული ძეგლი, სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში (ზემო ხოდაშნის თემის ტერიტორიულ ორგანოში), ალაზნის ვაკეზე. მდებარეობს მდინარე ხოდაშნისხევის (ალაზნის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 520 მეტრი. ახმეტიდან 14 კილომეტრი.

ისტორია
ხორხელი საისტორიო წყაროებში პირველად საუკუნეში იხსენიება. სახელწოდება სოფელს კახეთის ბარში ხორხის ხეობის მთიელთა მიგრაციის შემდეგ უნდა ჰქონდეს მიღებული. ეს ადგილი საუკუნემდეც ყოფილა დასახლებული (იმდროინდელი დასახლების სახელწოდება უცნობია).

გეოგრაფიული მდებარეობა, აგრეთვე აქ სარწყავი სისტემის არსებობა, ხელს უწყობდა სოფელში მევენახეობის, მებაღეობისა და სხვა დარგების განვითარებას. კახეთის სამეფოს არსებობის პერიოდში ხორხელის ყმა-მამულზე წილი ედო ალავერდის წმინდა გიორგის მონასტერს. - საუკუნეებში ალავერდის მონასტერთან ერთად სოფლის ყმა-მამულის ნაწილს ანდრონიკაშვილებიც ფლობდნენ. ალავერდის მონასტრის კუთვნილ ყმა-მამულს ხორხელი მოურავი განაგებდა.

გვიანდელი შუა საუკუნეებში ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფით, ხორხელის სამოურავო შედიოდა მეოთხე („მეფესთან მყოფ“) სადროშოს შემადგენლობაში, რომელსაც ალავერდელი ეპისკოპოსი უძღვებოდა.

ქართლ-კახეთის სამეფოს გაუქმების შემდეგ სოფელი თიანეთის მაზრაში შევიდა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 267 ადამიანი.
ყარაჯალა (თელავის მუნიციპალიტეტი)

ყარაჯალა — სოფელი საქართველოში, თელავის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი. მდებარეობს მდინარე თურდოს (ალაზნის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 460 მეტრი, თელავიდან 3,5 კილომეტრი. 2002 წლის მონაცემებით საქართველოში მოსახლეობის მიხედვით მეცამეტე სოფელია. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 4891 ადამიანი.

დემოგრაფია
შიდა ქართლის ვაკე

შიდა ქართლის ვაკე — სამხრეთ კავკასიის მთათაშორისი ბარის შუა ნაწილი. შემოსაზღვრულია კავკასიონის, ლიხის, თრიალეთისა და ქართლის ქედებით. მოიცავს ტირიფონ-მუხრანის ვაკესა (ჩრდილოეთით) და შუა მტკვრის ხეობას (სამხრეთით), რომლებიც ერთმანეთისაგან გამოყოფილია კვერნაქებით. ტირიფონ-მუხრანის ვაკეს უკავია ნეოგენური წყებების სინკლინი და წარმოქმნილია კავკასიონის მდინარეთა აკუმულაციური მოქმედებით. აბსოლუტური სიმაღლე 500-800 მეტრი. მისი დასავლეთი ნაწილი ტირიფონის ვაკეა, აღმოსავლეთი - საამილახვროსა და მუხრან-საგურამოს ვაკეები. მტკვრის ხეობა გამომუშავებულია კვერნაქისა და თრიალეთის ქედებს შორის, დატერასებულია. ხეობის ფსკერის აბსოლუტური სიმაღლეა 500-700 მეტრი.

ჰავა
შიდა ქართლის ვაკის ჰავა ზომიერად ნოტიო სუბტროპიკულია. საშუალო წლიური ტემპერატურა 10-12 °, იანვრისა -3 °, ივლისისა - 20-22 °. წელიწადში 500-700 მმ ნალექი მოდის.

ლანდშაფტები
ვაკეზე ძირითადად გავრცელებულია მდელოს ალუვიური კარბონატული, ტყის ყავისფერი და შავმიწისებრი ნიადაგები, რომელზედაც განვითარებულია სტეპური და ტყესტეპური მცენარეულობა. მთავარ მდინარეთა გაყოლებით ჭალის ტყის ფრაგმენტებია. გაბატონებულია კულტურული ლანდშაფტები.
ქვაბისხევი (ბორჯომის მუნიციპალიტეტი)

ქვაბისხევი — სოფელი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, დვირის თემში. მდებარეობს მდინარე ქვაბისხევის ნაპირებზე. ზღვის დონიდან 980 მეტრი, ბორჯომიდან 21 კილომეტრი., დვირიდან 1 კმ. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მერძევეობა-მებოსტნეობა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 429 ადამიანი.

ქვაბისხევის ეკლესია
სოფლის მახლობლად დგას - საუკუნეების დარბაზული წმინდა მარიამის მიძინების სახელობის ეკლესია, სამნავიანი ბაზილიკა, რომელიც - საუკუნეთა მიჯნაზე ააგეს. მის ფრესკებს შორისაა მდიდრულად ჩაცმული ქალისა და მამაკაცის გამოსახულებანი, რომელთაც ასომთავრულით აწერია: „შოთაი და იაი“. ლეგენდის მიხედვით, მამაკაცი — პოეტი შოთა რუსთაველი, ხოლო ქალი დედამისია; ლეგენდა გვამცნობს, თითქოს შოთას დეიდა ქვაბისხევის ხეობაში ყოფილა გათხოვილი და შოთას განათლება აქ მიუღია.

შემორჩენილია აგრეთვე შუა საუკუნეების „დემოთის ციხე“.
ღვთისმშობელი (ბორჯომის მუნიციპალიტეტი)

ღვთისმშობელი — სოფელი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, გვერდისუბნის თემში. მდებარეობს თორის ქვაბულში, გვირგვინას ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე გუჯარეთისწყლის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1560 მეტრი, ბორჯომიდან 31 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.
ყვიბისი

ყვიბისი — სოფელი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, ბორჯომის ხეობაში, მდინარე ყვიბისისწყლის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირებზე. თემის ცენტრი (სოფლები: ბეშეთი, ვარდგინეთი, ზანავი, კორტანეთი, რველი). ზღვის დონიდან 900 მეტრი, ბორჯომიდან 6 კილომეტრი.

ისტორია
სოფელ ყვიბისის შესახებ ცნობები - საუკუნეებიდან მოგვეპოვება. 1443 წლის 30 ნოემბერს ვარამ დიასამიძე შეწირულების წიგნს აძლევს მცხეთის სვეტიცხოველს და მის საჭეთმპყრობელს ქართლის კათალიკოსს შიოს (1440-1446 წწ.). ამ შეწირულების წიგნში ვკითხულობთ:

1595 წლის გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის მიხედვით, ყვიბისი დაცარიელებულია და სოფელს შეწერილი
აქვს 10000 ახჩა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1527 ადამიანი.
ამოუცნობი მფრინავი ობიექტი

„ამო“, ანუ ამოუცნობი მფრინავი ობიექტი — ტერმინი, რომელიც გამოიყენება ყველა სახის ამოუცნობი საჰაერო მოვლენის მიმართ, რომლის იდენტიფიცირებაც ვერ ხერხდება.
ტერმინი პირველად გაჩნდა 1952 წელს იმ ობიექტების ან მოვლენების აღსანიშნავად, რომლებიც ექსპერტებმა ვერაფრით ამოხსნეს.
„ამო“-ს შეისწავლის უფოლოგია.

თანამედროვეობაში ტერმინი „ამო“ გამოიყენება კონკრეტულად უცხოპლანეტელთა კოსმოსური ხომალდის სინონიმად, იმის მიუხედავად, თუ რა მოჩანს ცაზე. ამიტომ ზოგიერთი მკვლევარი ამჯობინებს, უფრო ფართო მნიშვნელობის ტერმინი გამოიყენოს და მას „ამოუცნობ საჰაერო მოვლენას“ უწოდებს.

ისტორია
ზეცაში აუხსნელ მოვლენებს კაცობრიობის ისტორია დიდი ხანია იცნობს. ზოგჯერ უდავოდ ასტრონომიულ მოვლენასთან გვაქვს საქმე, მაგალითად, კომეტებთან ან მეტეორებთან, ანდაც დედამიწიდან შეუიარაღებელი თვალით ხილულ ხუთ პლანეტასთან, ეს იქნება პლანეტათა შეუღლება, თუ ატმოსფერულ ოპტიკური ფენომენი. ამის მაგალითია ძვ. წ. 467 და ძვ. წ. 240 წლებში ჩინელი ასტრონომების მიერ შემჩნეული ჰალეის კომეტა.

ისტორიას სხვა მაგალითებიც უხვად აქვს, თუმცა უმეტესობა ერთობ პროზაულად არის გადმოცემული, ამიტომ ნაკლებად ანგარიშგასაწევია. მსგავს მოვლენებს ძველი ისტორიკოსები ხსნიდნენ როგორც ზებუნებრივს — ცაზე გამოჩენილ ობიექტებს მიიჩნევდნენ ანგელოზებად ან სხვა რელიგიურ ომენებად.
გრიგოლ განმანათლებელი

გრიგოლ განმანათლებელი, პართელი (, დ. დაახლოებით 239 — გ. 326) — პართიული წარმოშობის სომეხი საეკლესიო მოღვაწე. სომხეთის ქრისტიანული ეკლესიის ფუძემდებელი და პირველი ეპისკოპოსი.

ტრადიცია გრიგოლ განმანათლებელს მიაწერეს ქრისტიანობის გავრცელებას სომხეთში. მისი ცხოვრების ამსახველი წყაროა აგათანგელოსის „სომხეთის ისტორია“, რომელმაც ჩვენამდე რამდენიმე ერთმანეთისაგან მნიშვნელოვნად განსხვავებული ვერსიით მოაღწია. აგათანგელოსის მიხედვით, გრიგოლ განმანათლებელი იყო ძე ანაკ პართელისა, რომელმაც ღალატით მოკლა სომხეთის პირველი ქრისტიანი მეფის თრდატ -ის მამა ხოსრო. შურისძიების შიშით მცირეწლოვანი გრიგოლი კაპადოკიაში გახიზნეს, სადაც ქრისტიანულ წესზე აღზარდეს. სომხეთში დაბრუნებულმა ქრისტიანობის ქადაგება დაიწყო, მაგრამ მისი ვინაობა მალე გამომჟღავნდა. თრდატ -ის ბრძანებით გრიგოლ განმანათლებელი ჯერ სასტიკად აწამეს, შემდეგ ხაროში ჩააგდეს. იგი „ღვთაებრივი სასწაულით“ გადაურჩა სიკვდილს და სამეფო კარს ქრისტიანობა მიაღებინა. მალე ქრისტიანობა სომხეთის სახელმწიფო სარწმუნოებად გამოცხადდა (301 ან 315/316) და გრიგოლ განმანათლებელი პირველ ეპისკოპოსად აკურთხეს კესარეაში. ზოგჯერ სომხურ ეკლესიას მისი სახელის მიხედვით გრიგორიანულსაც უწოდებენ. სიცოცხლის ბოლო წლებში მან ეპისკოპოსად აკურთხა თავისი ძე არისტაკესი, თვითონ კი განმარტოვდა დარანალის გავარის მანის ქვაბებში და იქვე აღესრულა. რამდენიმე წლის შემდეგ გრიგოლის ცხედარი გადაასვენეს სოფელ თორდანში.

აგათანგელოსის სახელით ცნობილი თხზულების ბერძნული და არაბული ვერსიების მიხედვით, გრიგოლმა სებასტიელ მღვდელს ირენარქე-იბირზხუას მისცა მიტროპოლიტობა და გამოგზავნა იბერიაში ეპისკოპოსების დასადგენად. ქართული წყაროები ამ ცნობებს არ ადასტურებენ.

მიუხედავად ქართულ და სომხურ ეკლესიებს შორის მომხდარი საეკლესიო განხეთქილებისა, ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია ცნობს მის კულტს, ვინაიდან მან იქადაგა „მართალი სარწმუნოება“. ძველ ქართულ მწერლობაში დაცულია წმინდა გრიგოლისადმი მიძღვნილი საგალობელი, ხოლო ქართულ ენაზე შემონახულია მის ცხოვრებასთან დაკავშირებული ან მასზე მიწერილი თხზულებები: „ცხოვრება წმინდა გრიგოლ პართელისაჲ“, „რიფსიმეანთა წამება“ და „სარწმუნოებისათვს“.
მამიკონიანები

მამიკონიანები — ერთ-ერთი უძლიერესი ფეოდალური გვარი ადრინდელ შუა საუკუნეების სომხეთში. მამიკონიანები ფლობდნენ ვრცელ ტერიტორიას ტაოსა (ტაიქსა) და ტარონში.

წარმოშობის ვერსიები
ნ. ადონცი და კირილ თუმანოვი მიიჩნევენ, მამიკონიანთა საგვარეულო საქართველოს ისტორიული პროვინციიდან, ჭანეთიდან მოდის და მათი სახელის ფუძეც მამიკ (მამა) ქართულიდან მომდინარეობს
.

ისტორიკოსთა ნაწილი მიიჩნევს იმას, რომ მამიკონიანებს სკვითური წარმომავლობა ჰქონდათ.

მოვსეს ხორენაცის და სებეოსის ჩანაწერების მიხედვით მამიკონიანები წარმოშობით "ჩენის ქვეყნიდან" იყვნენ, რომელშიც ჩინეთი მოიაზრებოდა. ასევე ფავსტოს ბუზანდის ცნობით, მამიკონიანები ჩინეთის სამეფო დინასტიის ხანშუის შთამომავლები არიან.

იოანე მამიკონიანის "ტარონის ისტორიაში" აღწერილია მამიკონიანების წარმოშობის კიდევ ერთი ვერსია, რომლის მიხედვითაც მამიკონიანები ინდოეთის უფლისწულების დემეტრე და გიზანესგან წარმოიშვნენ.

ცნობილი მამიკონიანები
 საუკუნიდან მემკვიდრეობით ეჭირათ სომხეთის უმაღლესი მთავარსარდლის — სპარაპეტის სახელო. მამიკონიანების გვარიდან არაერთი გამოჩენილი სარდალი გამოვიდა, რომელიც მეთაურობდა სომეხი ხალხის განმათავისუფლებელ ბრძოლას. სომხეთის დამოუკიდებლობის დაკარგვის შემდეგ ( საუკუნის 20-იანი წლები) მამიკონიანები დაადგნენ ბიზანტიურ ორიენტაციას. მამიკონიანების ზოგიერთ წარმომადგენელს ბიზანტიაში საკმაოდ მაღალი სამხედრო და ადმინისტრაციული თანამდებობა ეკავა.

451 წელს მოხდა ავარაირის ბრძოლა, სადაც თავი ვარდან დიდმა გაიჩინა. სომხეთმა ბრძოლა წააგო, სამაგიეროდ დიდი ზიანი მიაყენა სასანიანთა ირანს.

472 წელს ქრისტიანობისთვის იწამა ვარდან მამიკონიანის ასული შუშანიკი.
ომენი

ომენი — ფენომენი, რომლითაც მომავალს განსაზღვრავდნენ. ნიშანი, რომლის გაგონებასაც ან კარგი უნდა მოესწავლებინა, ან ცუდი.

ძველი რომი
ძველ რომში ომენების პროფესიონალ ამხსნელთა (ამომცნობთა) ორი ტიპი არსებობდა. ავგურები ხსნიდნენ ჩიტების ფრენის მნიშვნელობას, როცა ჰარუპსიკები ცხოველების მსხვერპლად შეწირვას მოითხოვდნენ, რათა შიგნეულობა გამოეყენებინათ წინასწარმეტყველებისთვის.

ასტროლოგია
ასტროლოგიაში, მზისა და მთვარის დაბნელებას (კომეტების გამოჩენისა და სავსე მთვარეობის დარად) ზოგიერთ საზოგადოებაში მიიჩნევდნენ ცნობილი ადამიანების დაბადების, გარდაცვალების და რაიმე ღირსსახსოვარი მოვლენების მომასწავებლად. მაგალითად, მათეს სახარებაში ბეთლემის ვარსკვლავის გამოჩენით იესოს დაბადება იწინასწარმეტყველეს.

ცუდი თუ კარგი
ომენი შეიძლება გავიგოთ როგორც ცუდი ან კარგი მოვლენა, გააჩნია როგორ ავხსნით. ერთი და იგივე ნიშანი შესაძლოა სხვდასხვაგვარად იქნეს აღქმული სხვადასხვა ხალხსა და კულტურებში. მაგალითად აშშ-სა და ევროპის რიგ ქვეყნებში შავი კატა ავისმომასწავებლად არის მიჩნეული.

კომეტებიც ცუდ და კარგ ომენებად ფასდება. კარგადცნობილი ჰალეის კომეტა ავისმომტანი გამოდგა მეფე ჰაროლდ -სთვის, თუმცა, კარგ ომენად შეფასდა უილიამ დამპყრობლისთვის.

საქართველო
ომენები ინდურ ასტროლოგიაში
არწვაშენი

არწვაშენი /ბაშქენდი , ძველი ბაშქენდი — სოფელი ამიერკავკასიაში, რომელსაც ყარაბაღის ომის შემდეგ აკონტროლებს აზერბაიჯანი.

არწვაშენი სომხეთის ადმინისტრაციული დაყოფის მიხედვით გეღარქუნიქის პროვინციის შემადგენლობაშია, აზერბაიჯანის ადმინისტრაციული დაყოფის მიხედვით კი გადაბეის რაიონის შემადგენლობაში შედის.

საბჭოთა პერიოდში იყო სომხეთის სსრ-ს ექსკლავი. 1992 წლიდან აკონტროლებს აზერბაიჯანი. სომხურმა მოსახლეობამ სოფელი დატოვა.
Radio Waves

„ “ — ბრიტანელი როკ-მუსიკოს როჯერ უოტერსის სიმღერა და პირველი სინგლი ალბომიდან ..... იგი გამოვიდა 1987 წელს. სიმღერაში საუბარია ალბომის მთავარ გმირზე, ბილიზე, რომელიც სწავლობს დისტანციურად ელექტრომოწყობილობების მართვას. სინგლის მეორე მხარეს გამოიცა „ ..“, რომელიც არ შესულა ალბომში.

იდეა
სიმღერის მთავარი პერსონაჟია ბილი, ინვალიდის სავარძელზე მიჯაჭვული ბიჭუნა, რომელიც უმეგობრდება რადიოწამყვან ჯიმს. ბილის განსაკუთრებული თვისებები აქვს - მას შეუძლია საკუთარ თავში რადიოტალღების დაჭერა და ელექტრომოწყობილობების შორი მანძილიდან მართვა. მას შემდეგ, რაც მისმა ძმამ ბენიმ გატეხა მაღაზია, ბილი მარტო დარჩა და ამიტომ, ერთობა რადიოსადგურში ზარებით, ელექტროტექნიკასთან ექსპერიმენტებით და ჯიმთან საუბრებით. ალბომის მსვლელობისას მისი ბიოგრაფიის სხვა დეტალები იკვეთება, ისევე, როგორც ზოგადად დისკის სიუჟეტი.

სიმღერების სია
ჩარტები
ყელეთის ქედი

ყელეთის ქედი — ქედი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ხაშურის, ქარელის და სამცხე-ჯავახეთის მხარის ბორჯომის მუნიციპალიტეტებში. წარმოადგენს თრიალეთის ქედის განშტოებას, მდინარეების მტკვრისა და ძამის წყალგამყოფს. ვრცელდება მტკვრის მარჯვენა მხარეზე. დასავლეთ ნაწილში აღმართულია მთა ბრაგუნა (1903 მეტრი), აღმოსავლეთში მთა ბატეთი (1349 მეტრი). აგებულია ეოცენური ვულკანოგენური დანალექებით, აგრეთვე ოლიგოცენური და ქვედამიოცენური თიხებითა და ქვიშაქვებით. დამახასიათებელია რელიეფის სტრუქტურული ეროზიული და მეწყრული ფორმები. შემოსილია მუხნარ-რცხილნარით, რომელიც ჩრდილოეთით იცვლება ტყისელემენტებიანი ჯაგეკლიანი სტეპით.
ყელის ზეგანი

ყელის ზეგანი — ვულკანური ზეგანი ცენტრალური კავკასიონის სამხრეთ კალთის აღმოსავლეთ ნაწილში, ჯავის, ახალგორისა და ყაზბეგის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიაზე. საკუთრივ ყელის ზეგანი შემოფარგლულია მაღრან-დვალეთის კავკასიონის, მთავარი, ხარულისა და არხის ქედებით და მდინარე მთიულეთის არაგვის ზემო დინებით, უფრო ფართო გაგებით მოიცავს მაღრან-დვალეთის პლატოსაც. წარმოადგენს მეოთხეული ვულკანიზმის უვრცელეს რეგიონს კავკასიონის ქართულ ნაწილში. ზედა იურული კარბონატული ფლიშის ზოლში ამოღვრილმა ლავებმა ამოავსეს მთიულეთის არაგვის ძველი გასწვრივი ხეობა და შექმნეს 2600-3300 მეტრ სიმაღლეზე მდებარე ზეგანი, ამ უკანასკნელზე „დამსხდარი“ ვულკანურ-კონუსებიანად (მთები: ყელი, ნარვანხოხი, დიდი და მცირე ხორისარი, ლევინსონ-ლესინგის ვულკანი, დიდი და პატარა მეფისკალო, აგრეთვე ფიდარხოხი, წითელი ხატი, შადილხოხი, შარხოხი, ქნოღო). ეფუზიური მოქმედება გვიან პლეისტოცენში მიმდინარეობდა. ზეგანმა განიცადა გამყინვარება. მის კვალს წარმოადგენს ტროგები, მორენები, „ვერძის შუბლები“, ტბიანი ტაფობები. გამყინვარების დასრულების შემდეგ რეგიონის ზედაპირი განიცდის მკაცრი ჰავის ზეგავლენას, რის შედეგადაც წარმოქმნილია ყინვითი და მზრალობითი რელიეფის ფორმები — ტუფურები (ამობურცულობანი), მრავალკუთხედები, კარკალები და ა. შ. ზეგანი მდიდარია ტბებით. მათ ვულკანურ-მყინვარული წარმოშობა აქვთ. 8-9 თვის განმავლობაში ტბები გაყინულია. მათ შორის უდიდესია ყელის ტბა, საიდანაც გამოდის მდინარე ქსანი.

ზეგნის დაბალი ნაწილები შემოსილია ალპური ბალახეულით (მდელოებით), რომელიც საძოვრებადაა გამოყენებული. ცხოველებიდან არის არჩვი, მგელი, შურთხი, დათვი, პრომეთეს მემინდვრია, ჭკა; ტბებსა და მდინარეებში თევზი არ იცის.
იოსებ არღუთინსკი

იოსებ არღუთინსკი, დოლგორუკი (დ. 1743, სოფ. სანაჩინი, თბილისის მახლობლად — გ. 21 მარტი [ძვ. სტ. 9 მარტი], 1801, თბილისი) — სომეხი საეკლესიო და პოლიტიკური მოღვაწე, არქიეპისკოპოსი, სრულად სომხეთის კათალიკოსი 1800 წლიდან. 1783 წელს შეადგინა პროექტი, რომლის მიხედვითაც რუსეთს უნდა აღედგინა სომხეთის დამოუკიდებელი სამეფო. რუსეთს უფლება ეძლეოდა მეფე დაენიშნა და ჯარი ჰყოლოდა სომხეთში. იოსებ არღუთინსკი მჭიდროდ თანამშრომლობდა ერეკლე -თან და აქტიურად მონაწილეობდა საქართველოს რუსეთთან შეერთებაში.
არფა (მუსიკალური საკრავი)

არფა — უძველესი საკრავი, გავრცელებული იყო ეგვიპტეში, ფინიკიაში, ასურეთ-ბაბილონში, იუდეაში, საბერძნეთში, რომში და ბიზანტიაში. პირველად არფა, როგორც საოპერო ორკესტრის შემადგენელი საკრავი, გამოიყენა ჰენდელმა. მის შემდეგ ეს საკრავი მონაწილეობს საოპერო, საბალეტო, სიმფონიური და კამერული მუსიკის შესრულებაში. 45-47 სიმიანი არფა, ფორტეპიანოს მსგავსად, სრული დიაპაზონის მქონეა. მასზე მიიღწევა სხვადასხვა სახის ჟღერადობა: არპეჯიოები, გლისანდოები, ფლაჟოლეტები, აკორდული კომპლექსები და სხვ. არფის სოლოებს არაჩვეულებრივი სინატიფე და კოლორიტულობა შეაქვს ორკესტრის ჟღერადობაში. ეს საკრავი სიმფონიურ ორკესტრში პირველად შემოიღო ბერლიოზმა „ფანტასტიკური სიმფონიის“ მეორე ნაწილში („მეჯლისზე“). ცნობილია აგრეთვე არფის ბრწყინვალე სოლოები ჩაიკოვსკის ბალეტებში: „ყვავილების ვალსი“ - „მაკნატუნიდან“, „სცენა“ და „ადაჟიო“ — „გედების ტბიდან“ და „მძინარე მზეთუნახავიდან“, სოლო გლაზუნოვის ბალეტიდან „რაიმონდა“, რიმსკი-კორსაკოვის „ესპანური კაპრიჩიოდან“ და სხვ. ამ საკრავს ხშირად მიმართავდნენ დებიუსი, რაველი, ჰინდემიტი და სხვ.

არფა, როგორც პოპულარული ეროვნული საკრავი, იმდენადაა გავრცელებული ირლანდიაში, რომ აღიარებულია ამ ქვეყნის ემბლემად. ამიტომაა, რომ არფის გამოსახულება, კოკარდის სახით, მოთავსებულია სახელმწიფო მოხელეთა, პოლისმენებისა და სხვათა ქუდებზე. არფას იყენებენ ერთი ან ორი საკრავის სახით. გამონაკლისია ვაგნერის ოპერა „რაინის ოქრო“, რომელშიც კომპოზიტორმა გამოიყენა ექვსი არფა, რათა მათი არპეჯირებული ჟღერადობით გადმოეცა ცისარტყელის გზით ღმერთების სვლა მათ სამყოფელ ვალჰალასკენ.
ამაზასპ ბაბაჯანიანი

ამაზასპ ხაჩატურის ძე ბაბაჯანიანი (დ. 18 თებერვალი, 1906, სოფ. ჩარდახლი, აზერბაიჯანი — გ. 1 ნოემბერი, 1977, მოსკოვი) — ჯავშანსატანკო ჯარების მთავარი მარშალი (1975). საბჭოთა კავშირის გმირი (26 მაისი, 1944). სკკპ წევრი 1928 წლიდან. ეროვნებით სომეხი.

ბიოგრაფია
1925 წელს მოხალისედ წავიდა წითელ არმიაში. 1929 წელს დაამთავრა სამხედრო-ქვეითთა სკოლა. მონაწილეობდა სსრკ-ფინეთის ომში (1939–1940). დიდი სამამულო ომის დასაწყისში მეთაურობდა მსროლელთა პოლკს (1941 წლის ივნისიდან 1942 წლის აპრილამდე). 1942 წლის სექტემბრიდან მეთაურობდა მე-3 მექანიზებულ ბრიგადას (1943 წლის ოქტომბრიდან მე-20 გვარდიული). მდინარე დნეპრის გადალახვისას ბრიგადის უნარიანი ხელმძღვანელობისათვის მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება. 1944 წლის აგვისტოდან 1945 წლის მაისამდე მეთაურობდა გვარდიულ სატანკო კორპუსს. დაამთავრა სამხედრო აკადემია (1948). 1959 წლიდან ოდესის სამხედრო ოლქის ჯარების სარდალია, 1967–1969 წლებში — საბჭოთა კავშირის მარშლის რ. მალინოვსკის სახელობის ჯავშანსატანკო ჯარების სამხედრო აკადემიის უფროსი, 1969 წლის მაისიდან — სატანკო ჯარების უფროსი. სსრკ - მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. დაჯილდოებულია 3 ლენინის ორდენით, აგრეთვე 10 სხვა ორდენითა და მედლებით.
ჰიუ ჯეკმენი

ჰიუ მაიკლ ჯეკმენი (; დ. 12 ოქტომბერი 1968, სიდნეი) — ემის და ტონისა და ოქროს გლობუსის მფლობელი ავსტრალიელი მსახიობი. დამსახურებული მომღერალი, მოცეკვავე და სასცენო მიუზიკლების მსახიობი - ჯეკმენი მსოფლიოში უმეტესწილად ცნობილია მისი როლებით რამდენიმე მაღალბიუჯეტიან ფილმში, მათ შორის „იქს-ადამიანები“, „კეიტი და ლეოპოლდი“, „პრესტიჟი“, „ვან ჰელსინგი“ და „ავსტრალია“.

ტონის დაჯილდოების სამ გზის მასპინძელი ჯეკმენი გაუძღვა ოსკარის დაჯილდოების ცერემონიალს 2009 წელს. 2009 წელს ასევე გაიხსნა მისი სახელობის ვარსკვლავი ჰოლივუდის დიდების ხეივანზე.

ფილმოგრაფია
ხევის კავკასიონი

ხევის კავკასიონი — საქართველოს კავკასიონის მონაკვეთი. მდებარეობს კავკასიონის ჩრდილოეთ კალთაზე, მოიცავს მდინარე თერგის ზემო დინების აუზს. ხევის კავკასიონის სამხრეთ საზღვარი გასდევს კავკასიონის მთავარი ქედის თხემს მწვერვალ ზილგახოხიდან (დასავლეთით) მწვერვალ ჭაუხამდე (აღმოსავლეთით), ჩრდილოეთით — მიუყვება ხოხის ქედს, გადაკვეთს თერგის ხეობას და ადის მდინარეების ხდისა და არმხის (თერგის მარჯვენა შენაკადები) წყალგამყოფზე, აღმოსავლეთით ხევის კავკასიონის საზღვარი შავანის ქედს გაუყვება, შემდეგ მდინარეების ჯუთისა (სნოსწყლის ზემო დინება) და როშკისწყლის (ხევსურეთის არაგვის მარჯვენა შენაკადი) წყალგამყოფს. დასავლეთი საზღვარი მდინარეების თერგისა და ზაქის წყალგამყოფია ზილგახოხისა და სივერაუტის მწვერვალებს შორის.

რელიეფი
ხევის კავკასიონი აგებულია უმთავრესად იურული თიხაფიქლებით, ქვიშაქვებით, კირქვებითა და მერგელებით. ეს ნალექები გამსჭვალულია დიაბაზის ინტრუზიული ძარღვებით. მნიშვნელოვნადაა გავრცელებული პალეოზოური გრანიტები, გნაისები და დიორიტები, მეოთხეული ეფუზივები, მყინვარული ნაფენები და დელუვიონი. ხევის კავკასიონის ძირითადი ოროგრაფიული ერთეულებია: მთავარი ქედის ჩრდილოეთ კალთა (მწვერვალები: ზილგახოხი, ყადლასანი, ლაღზწითი, ლაგათისარი, ხორისარი, ნარვანხოხი, სადუცია, ქვენამთა; უღელტეხილები: ურუსთის, ჯვრის, გუდამაყრის). ჩრდილოეთით აღმართულია ხოხის ქედი (მწვერვალები: სივერაუტი, ჯიმარა, სუათისი, მაილი, მყინვარწვერი). მაღალია აგრეთვე შავანისა და ყუროს ქედები. ხევის კავკასიონის სხვა ოროგრაფიული ერთეულებია: მდინარე თერგის ხეობა (ზემო წელში თრუსოს, სტეფანწმინდის ქვემოთ ე.წ. დარიალის ხეობა), ყაზბეგისა და სნოს ქვაბულები. აქ გაბატონებულია ტექტოგენურ-ეროზიული მაღალმთიანი რელიეფი. ფართოდ არის გავრცელებული ახალგაზრდა ვულკანური რელიეფი, მყინვარული და სხვა ფორმებიც.

ჰავა
ხევის კავკასიონს ახასიათებს ჰავის სიმაღლებრივი ზონალურობა. სოფელ კობის ქვემოთ, 1740-1960 მეტრის ფარგლებში, ზომიერად ნოტიო ჰავაა. იცის ცივი ზამთარი და ხანგრძლივი გრილი ზაფხული, საშუალო წლიური ტემპერატურა 2,8 °-დან 4,9 °-მდეა. აბსოლუტური მინიმუმი -34 °, აბსოლუტური მაქსიმუმი 29-32 °. უფრო ზემოთ ზომიერად ცივზამთრიანი და მოკლეზაფხულიანი ჰავაა, მაღლა მას ცვლის მაღალმთის ზომიერად ნოტიო ჰავა, სადაც ნამდვილი ზაფხული არ იცის. ყვალაზე მაღალ ადგილებში კი მუდმივთოვლიან-მყინვარებიანი მაღალმთის ჰავაა.

ხევის კავკასიონზე 800-1700 მმ ნალექი მოდის წელიწადში. მდინარეებიდან აღსანიშნავია თერგი და მისი შენაკადები. წყალდიდობა თერგზე ზაფხულშია, წყალმცირობა - ზამთარში. ზოგიერთი შენაკადი ღვარცოფულია.

ლანდშაფტები
ხევის კავკასიონზე მრავალი ცირკული, დაკიდებული და ხეობის ტიპის მყინვარია. მათ შორის უდიდესია სუათისი, გერგეთი, დევდარაკი.

ნიადაგ-მცენარეული საფარი ზონების სახითაა განლაგებული: თერგისა და ზოგიერთი მისი შენაკადის ხეობაში ტყის ღია ყომრალი ნიადაგია, რომელზეც ხარობს არყისა და ფიჭვის ტყეები. შემდეგ სიმაღლებრივ ზონაში მთის მდელოს კორდიანი და კორდიან-ტორფიანი ნიადაგია, სადაც იზრდება სუბალპური და ალპური ბალახეული. ხევის კავკასიონი გამოირჩევა სიმაღლებრივი ლანდშაფტური ზონალურობის სრული სპექტრით, თუმცა მთა ტყის ლანდშაფტის არეალი აქ უმნიშვნელოა. გაბატონებულია მთა-მდელოს და გლაციალურ-ნივალური ლანდშაფტები.