iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ეშმაკნი

„ეშმაკნი“ — რუსი მწერლის, ფიოდორ დოსტოევსკის რომანი, რომელიც 1872 წელს გამოიცა. რომანი ძალზედ პოლიტიკური ხასიათისაა და ნათლად ასახავს რუსეთის იმპერიის ცხოვრებას მე-19 საუკუნეში. მწერალი ამხელს საზოგადოებრივი გარემოს რღვევისა და ხრწნის გამოვლინებებს, ზღვარგადასულ ეგოიზმსა და კარიერიზმს, სიცრუეს, შანტაჟს და პიროვებასა და თავისუფლებაზე ძალმომრეობას.

„ეშმაკნის“ ისტორია დიდწილად ეყრდნობა ივანოვის მკვლელობას და მოქცეულია იოანეს გამოცხადების გავლენის ქვეშ. მეორეხარისხოვანი პერსონაჟები — სტეფან და პიოტრ ვერხოვენსკები ნეჩაევსა და ტიმოთეი გრანოვსკის განასახიერებენ. მოქმედება რუსეთის ერთ-ერთ პროვინციაში ხდება, ძირითადად სტეფან ტრიფომოვიჩ ვერხოვენსკისა და ვარვარა სტავროგინას მამულებში. სტეფან ტროფიმოვიჩის ვაჟი, პიოტრ ვერხოვენსკი რევოლუციური სულისკვეთებითაა განმსჭვალული და ცდილობს იმ არეალში რევოლუციური კავშირის ორგანიზება მოახდინოს. თავისი გეგმის ცენტრალურ პერსონად მიიჩნევს ვარვარა სტავროგინას ვაჟს, ნიკოლაის, რადგან ის ფიქრობს, რომ ამ უკანასკნელს ადამიანთა მიმართ სიმპათია არ გააჩნია. ვერხოვენსკი თანდათან აგროვებს შეთქმულებს, რომელთა შორისაც აღმოჩნდნენ ფილოსოფოსი შიგალიოვი, თვითმკვლელი კირილოვი და ყოფილი სამხედრო ვირგინსკი. ამავე დროს ის გეგმავს მისადმი და ზოგადად ერთმანეთისადმი ერთგულება გაამყაროს თანაშეთქმულ ივან შატოვის მკვლელობით. ვერხოვენსკი კლავს შატოვს, თუმცა მისი გეგმა ჩაიშალა. იგი გარბის, მის რევოლუციურ დაჯგუფებას კი აპატიმრებენ. რომანის დასასრულს, საკუთარი დანაშაულებით განაწამები ნიკოლაი სტავროგინი თავს იკლავს.
ფორტ-ჟესუსი

ფორტ-ჟესუსი — პორტუგალიური საფორტიფიკაციო ნაგებობა კენიაში, მდებარეობს კუნძულ მომბასაზე, ქალაქ მომბასას სიახლოვეს და აშენებულია მისი დაცვის მიზნით. აგებულია 1593 წელს, ესპანეთისა და პორტუგალიის გაერთიანებული სამეფოს მმართველის, ფილიპეს ბრძანებით (ესპანეთის მეფე ფილიპე ). 2011 წელს ის იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა, როგორც საუკუნის პორტუგალიური სამხედრო საფორტიფიკაციო ნაგებობის თვალსაჩინო ნიმუში.

ნაგებობა 1958 გაფორმდა ისტორიულ მონუმენტად, ამჟამად კი მასში მუზეუმია გახსნილი.

ციხესიმაგრე დააპროექტა მილანელმა არქიტექტორმა ჯოვანი ბატისტა კაირატიმ, რომელიც პორტუგალიის აღმოსავლეთის სამფლობელოების მთავარი არქიტექტორი იყო. ის იყო ევროპის ფარგლებს გარეთ აგებული ევროპული სტილის პირველი ციხესიმაგრე, რომელიც ზარბაზნების ცეცხლისგან თავდაცვის გათვალისწინებით დაპროექტდა. პორტუგალიური სამხედრო არქიტექტურის ეს საუკეთესო ნიმუში რამდენიმეჯერ შეცვალეს ომანელმა არაბებმა და ბრიტანელებმა. ციხესიმაგრემ სულ მალე შეიძინა სასიცოცხლო მნიშვნელობა მათთვის, ვისაც სურდა კუნძულ მომბასასა და მიმდებარე სავაჭრო არეალების კონტროლი. როდესაც ბრიტანელებმა კენიის კოლონიზაცია მოახდინეს, ნაგებობა ციხედ გადააკეთეს, ასე გრძელდებოდა 1958 წლამდე, სანამ მას ამჯერად ისტორიულ მონუმენტად გააფორმებდნენ. 1958-1971 წლებში მონუმენტზე არქეოლოგიურ გათხრებს აწარმოებდა ჯეიმზ კირკმენი.

დღეისათვის პორტ-ჟესუსი ადგილობრივ და უცხოელ ტურისტთა შორის პოპულარულ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს.
სამოელ II (კათოლიკოსი)

სამოელ — ქართლის კათოლიკოსი საუკუნის შუა წლებში — საუკუნის 70-იან წლებში. სამოელს მოუნათლავს სპარსი ცეცხლთაყვანისმცემელი ევსტათი, რომელიც აწამეს დაახლოებით 550 წელს. მანვე ქართლის სხვა მთავრებთან ერთად სთხოვა ქართლის მარზპანს არვანდ გუშნასპს ქრისტიანობის მიღებისათვის დაპატიმრებული ევსტათის გათავისუფლება ციხიდან. სამოელს დაუკრძალავს ევსტათი მცხეთის საკათედრო ტაძარში.

სუმბატ დავითის ძის ქრონიკის მიხედვით, სამოელი იყო მეცხრე კათოლიკოსი, რომელიც სვიმონ კათოლიკოსის გარდაცვლაების შემდეგ დაჯდა მცხეთის ტახტზე. სამოელის დროს ქართლში გამოჩნდა პალესტინიდან წამოსული გუარამი შვიდიდან ერთი ძმა, რომელიც ქართლში შემოკრებილი ერისთავად აირჩიეს, შემდგომში მცხეთის ჯვრის მცირე ეკლესიის საფუძვლის დამდები.
ლეონის საკათედრო ტაძარი (ნიკარაგუა)

ლეონის საკათედრო ტაძარი , აგრეთვე ცნობილი როგორც სანტა მარია დე გრასიას საკათედრო ტაძარი — განსაკუთრებული მნიშვნელობის ისტორიული ძეგლი ნიკარაგუის ქალაქ ლეონში. 2011 წელს ტაძარი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. ძეგლი ამ სიაში მეორეა ნიკარაგუიდან ლეონ-ვიეხოს შემდეგ.

კათედრალის მშენებლობა 1747 - 1814 წლებში გრძელდებოდა და დასრულების შემდეგ აკურთხა პაპმა პიუს -მ. აქედან მოყოლებული, კათედრალი უდიდესია მთელს ცენტრალურ ამერიკაში და ბაროკოს არქიტექტურული სტილის წყალობით ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ამერიკის კონტინენტზე.
კანადის კლდოვანი მთების პარკი

კანადის კლდოვანი მთების პარკი — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი კანადაში. მოიცავს ოთხ ეროვნულ პარკს:
ბანფი
ჯასპერი
კუტენეი
იოჰო

ასევე ბრიტანეთის კოლუმბიის სამ პროვინციულ პარკს:
ამბერის პროვინციული პარკი
ასინიბუანის პროვინციული პარკი
რობზონის მთის პროვინციული პარკი

პარკები მოიცავენ მთებს, მყინვარებს, ცხელ წყაროებსა და ჩრდილოეთ ამერიკის უმთავრეს მდინარეთა სისტემების სათავეებს, მათ შორისაა:
სასკაჩევანი
ატაბასკა
კოლუმბია
ფრეიზერი

არეალი ცნობილია მისი ბუნებრივი სილამაზითა და ბიომრავალფეროვნებით. მისი მრავალი მწვერვალის, მყინვარის, ტბის, ჩანჩქერისა და კირქვული მღვიმეების (რომლებიც მოიცავენ ნამარხებს) გამო 1984 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.
ვალენტინა მატვიენკო

ვალენტინა მატვიენკო (, ქალიშვილობის გვარი ტიუტინა, დ. 7 აპრილი, 1949, შეპეტოვკა, ხმელნიცკის ოლქი) — საბჭოთა და რუსეთის ფედერაციის სახელმწიფო მოღვაწე, პოლიტიკოსი, დიპლომატი. რუსეთის ფედერაციის საბჭოს თავმჯდომარე 21 სექტემბრიდან 2011, საბჭოს წევრი — სანქტ-პეტერბურგის წარმომადგენელი 2011 წლის 31 აგვისტოდან. რუსეთის ფედერაციის მთავრობის თავმჯდომარის მოადგილე 1998–2003 წლებში, სანქტ-პეტერბურგის გუბერნატორი და მთავრობის თავმჯდომარე 2003–2011 წლებში.
ფაუსტი (2011 წლის ფილმი)

ფაუსტი — ალექსანდრე სოკუროვის კინოფილმი. პრემიერა გაიმართა იტალიაში 2011 წლის 8 სექტემბერს. სამი დღის შემდეგ ფილმი უჩვენეს ტორონტოს საერთაშორისო კინოფესტივალზე. კინოფილმმა „ფაუსტმა“ ვენეციის კინოფესტივალზე მოიპოვა ოქროს ლომის ჯილდო.
ფილმის სიუჟეტი დაფუძნებულია იოჰან ვოლფგანგ ფონ გოეთეს პოეტური დრამის „ფაუსტის“ პირველ ნაწილზე.

როლებში
იოჰანეს ცაილერი — ფაუსტი
ანტონ ადასინსკი — მევახშე
იზოლდე დიჰაუკი — მარგარიტა
ჰანა შიგულა — მევახშეს ცოლი
აკუშო

აკუშო — სოფელი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში. ხევსურეთის თემის შემადგენლობაში მდებარეობს კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ ფერდობზე, მდინარე აკუშოსხევზე (ხევსურეთის არაგვის მარცხენა შენაკადი). ზღვის დონიდან 1460 მ სიმაღლეზე. ქალაქ დუშეთიდან დაშორებულია 44 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 4 ადამიანი.

}
ამღა (დუშეთის მუნიციპალიტეტი)

ამღა — სოფელი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში. ხევსურეთის თემის შემადგენლობაში. მდებარეობს პირიქითა ხევსურეთში, არხოტის ხეობაში, მდინარე არხოტისწყლის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1720 მ სიმაღლეზე. ქალაქ დუშეთიდან დაშორებულია 80 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 8 ადამიანი.

}
ანდაქი (დუშეთის მუნიციპალიტეტი)

ანდაქი — ნასოფლარი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში. შატილის თემის შემადგენლობაში. მდებარეობს პირიქითა ხევსურეთში, მდინარე ანდაქის ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1550 მ სიმაღლეზე. ქალაქ დუშეთიდან დაშორებულია 123 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.

}
არბაჩხანი

არბაჩხანი — ნასოფლარი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მაღაროსკარის თემის შემადგენლობაში. მდებარეობს მდინარე ფშავის არაგვის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1365 მ სიმაღლეზე. ქალაქ დუშეთიდან დაშორებულია 34 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.

}
არაგვისპირი

არაგვისპირი — სოფელი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში. ჭონქაძის თემის შემადგენლობაში. მდებარეობს მდინარე არაგვის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 700 მ სიმაღლეზე. ქალაქ დუშეთიდან დაშორებულია 8 კილომეტრით. სოფელი არაგვისპირი შეიქმნა სოფლების ინიანთკარისა და ჯიქურაულთკარის გაერთიანების შედეგად.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 907 ადამიანი.

}
არბოეთი

არბოეთი — სოფელი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში. გრემისხევის თემის შემადგენლობაში. მდებარეობს მდინარე დუშეთისხევის (არაგვის შენაკადი) სათავესთან. ზღვის დონიდან 1200 მ სიმაღლეზე. ქალაქ დუშეთიდან დაშორებულია 8 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 12 ადამიანი.

}
არღუნი (დუშეთის მუნიციპალიტეტი)

არღუნი — სოფელი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში. ჭონქაძის თემის შემადგენლობაში. მდებარეობს ალევის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე დუშეთისხევის (არაგვის შენაკადი) სათავეში. ზღვის დონიდან 1200 მ სიმაღლეზე. ქალაქ დუშეთიდან დაშორებულია 7 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 163 ადამიანი.

}
არჭილო

არჭილო — სოფელი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში. შატილის თემის შემადგენლობაში. მდებარეობს პირიქითა ხევსურეთში, მდინარეების არჭილოსხევისა და ანდაქის შესართავთან. ზღვის დონიდან 1900 მ სიმაღლეზე. ქალაქ დუშეთიდან დაშორებულია 113 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2 ადამიანი.

}
სამომშლელო

სამომშლელო, სამოსამშლელო, სამშლელო, პირგასამტეხლო, საზღაური ხელშეკრულების პირობის დარღვევისათვის ძველ ქართულ სამართალში, გათვალისწინებულია ბექას და აღბუღას სამართლის წიგნში (მუხლი 89), კერძოდ, საჯდომი პირუტყვის („საჴედარი რამე“) ყიდვა-გაყიდვის, უკეთუ დათქმულ ვადაში ცხოველს „ზნე („ზიანი“) რამე გამოაჩნდებოდა“, ხელშეკრულების მოშლა „უსამშლელოდ“ შეიძლებოდა; „პაემანს გარეთ“ ნასყიდობის მოშლისათვის კი მყიდველი გამყიდველს კანონის ძალით სამომშლელოდ ფასის ერთ მეათედს აძლევდა.
სამოურავო

სამოურავო — მეფის სახასო ან მსხვილი საერო და საეკლესიო ფეოდალების სამფლობელო ტერიტორიის ნაწილი შუა საუკუნეების საქართველოში, რომელსაც მოურავი განაგებდა. სამოურავოს არსებობას საუკუნიდან ვარაუდობენ, მათი მნიშვნელობა განსაკუთრებით გაიზარდა საუკუნიდან, როდესაც საქართველოს პოლიტიკური დაშლის შედეგად მოიშალა ძველი ცენტრალიზებული მმართველობა, გადავარდა საერისთავოების სისტემა და მისი ადგილი სათავადოებმა დაიკავეს. სამოურავო სხვადასხვა სიდიდისა და მნიშვნელობისა იყო — ერთი ან ორი სოფლიდან მთელ პროვინციამდე (მსხვილი სამეფო სამოურავოები იყო ქიზიყისა, თუშეთისა, ენისელისა, ბამბაკისა, ყაზახისა, თრიალეთისა და სხვა). დროდადრო კახეთის მეფეები (თეიმურაზ , ერეკლე , ერეკლე ) ქართლისა და კახეთის სამეფოების გაერთიანებისა და ცენტრალიზაციის პოლიტიკის გატარებისას ცდილობდნენ შეეზღუდათ ან გაეუქმებინათ სათავადოები და სხვა ნახევრად დამოუკიდებელი პოლიტიკური ერთეულები და მათ მაგივრად დაენერგათ სამოურავოების სისტემა (მაგ., საუკუნეში გაუქმდა არაგვისა და ქსნის საერისთავოები (სათავადოები), ყაზახისა და ბორჩალოს სახანოები, სადაც შემდეგ სამოურავოები დაწესდა). სამოურავოს სისტემა საქართველოს რუსეთთან შეერთების შემდეგ გაუქმდა.
სამოქალაქო

სამოქალაქო — ძველი ქართული ტერმინი, აღნიშნავდა ფეოდალური ხანის ქალაქის სანახებს, მის ე. წ. „მიმდგომ ქვეყანას“ — ქალაქისაგან ადმინისტრაციულად და ეკონომიკურად დამოკიდებულ ტერიტორიას. წყაროებში გვხვდება საუკუნიდან ქუთაისის სანახების აღსანიშნავად („ქუთაისისა სამოქალაქო“), რომელიც ტერიტიულად მოიცავდა დაახლოებით ველი მოხირისის ფარგლებს (თითქმის იგივეა, რაც გვიანდელი ხანის „ვაკე იმერეთი“).

სამოქალაქო წარმოადგენდა ჯერ გაერთიანებული საქართველოს, შემდეგ კი იმერეთის მეფეთა დომენს.
სამოქალაქო ბრუნვა

სამოქალაქო ბრუნვა — იურიდიული ფაქტების (მაგ., გარიგების, საგეგმო და სხვა ადმინისტრაციული აქტების) ერთობლიონა და მათ საფუძველზე წარმოშობილი მართლურთიერთობანი, რომელთა ძალით ქონება გადადის სამართლის ერთი სუბიექტიდან (ერთი პირიდან) მეორეზე.

სამოქალაქო ბრუნვა მოიცავს ქონების გადასვლას როგორც სასყიდლით (მაგ., ყიდვა-გაყიდვა), ისე უსასყიდლოდ (მაგ., ჩუქება); როგორც საკუთრებაში ან ოპერატიულ მმართველობაში ისე დროებით მფლობელობასა ან სარგებლობაში (მაგ., შესანახად). სამოქალაქო ბრუნვას დამახასიათებელი თვისებაა მონაწილეთა იურიდიული თანასწორუფლებიანობა, იმის მიუხედავად, თუ რა საფუძველზე ხდება ქონების გადაცემა. გარიგებათა წრე, რომელთა საფუძველზეც ხორციელდება სამოქალაქო ბრუნვა, დამოკიდებულია ქონების სოციალურ-სამეურნეო მნიშვნელობაზე, მაგ., მიწა, წიაღისეული. ტყე შეიძლება გადაიცეს მხოლოდ სარგებლობაში.
ძველი კვებეკი

ძველი კვებეკი — კანადის ქალაქ კვებეკის ერთ-ერთი კვარტალი. როგორც წესი, „ძველ კვებეკში“ გულისხმობენ ქალაქის იმ ნაწილს, რომელიც კედლების შიგნით მდებარეობს, მიუხედავად იმისა, რომ ძველი სტრუქტურები ქალაქის სხვა ნაწილშიცაა.

1750 წლისთვის, კვებეკი ახალი საფრანგეთის უდიდესი ქალაქი იყო დაახლოებით 8 000 მცხოვრებით. იგი იყო ფრანგული ძალაუფლების ცენტრი ჩრდილოეთ ამერიკაში. ამავე დროს, კვებეკი ორ ქალაქად იყოფოდა. ზემო ქალაქი კედლებით ოყო გამაგრებული და მდებარეობდა მდინარის თავზე, გაბრტყელებულ კლიფზე. აქვე იყო გუბერნატორის სამყოველი და ჯანდაცვის დაწესებულებები. ქვედა ქალაქი ნავსადგურს წარმოადგენდა, მდებარეობდა კლიფსა და მდინარეს შორის.

ძველი ქალაქი ადრეულ საუკუნეს მიეკუთვნება, როდესაც 1620 წელს სამუელ დე შამპლენმა კამპ-დიამანის სტრატეგიული ადგილი აირჩია სენ-ლუის შატოს ასაშენებლად. შედეგად, ძველმა კვებეკმა შეინარჩუნა ძლიერი სამხედრო და ადმინისტრაციული ძალაუფლება. მაშინ, როდესაც ქვედა ქალაქი დასახლებული იყო ვაჭრებითა და ხელოსნებით, ზემო ქალაქში სამხედრო პირები და მღვდლები ცხოვრობდნენ.

სამხედრო იერსახემ ხანგრძილვად შეაფერხა ქალაქის გაფართოება. საუკუნის ბოლოს ბევრს სურდა საფორტიფიკაციო ნაგებობების დანგრევა, რადგან მიიჩნევდნენ, რომ ისინი უსარგებლო იყო და ხელს უშლიდა ქალაქის ურბანულ განვითარებას. მიუხედავად ამისა, გუბერნატორმა დუფერენმა მოახერხა ძველი ქალაქის შენარჩუნება.

მიუხედავად იმისა, რომ 1950-იან წლებში განიცადა გარკვეული დეგრადაცია, 1970-იან წლებში ძველი ქალაქის რენესანსის პერიოდი დაიწყო.

ძველი კვებეკის მდიდარი ისტორია ასახულია ქალაქის ბურჯებში, ფორტიფიკაციებში, და წარსული საუკუნეების სხვა მარავალ შენობა-ნაგებობაში. წინა თაობების მემკვიდრეობა და რაიონის სილამაზე მას განსაკუთრებულად უნიკალურად აქცევს.

1985 წელს ძველი კვებეკი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა.
ლუნენბურგი

ლუნენბურგი — ქალაქი კანადაში, ახალი შოტლანდიის პროვინციის ლუნენბურგის საგრაფოში. მდებარეობს პროვინციის სამხრეთის სანაპიროს რეგიონში, მაჰონის ყურის დასავლეთით, ნახევარკუნძულზე. ქალაქი დაახლოებით 90 კილომეტრით სამხრეთ-დასავლეთითაა დაცილებული ჰალიფაქსის რეგიონული მუნიციპალიტეტის საზღვარს. 2006 წლის მონაცემებით, ლუნენბურგის მოსახლეობა 2 317 ადამიანს შეადგენს.

1995 წლიდან ქალაქის ისტორიული ნაწილი შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

ქალაქი გამოირჩევა უნიკალური არქიტექტურითა და სამოქალაქო მონახაზით, რაც ბრიტანეთის კოლონიური დასახლების გეგმარების საუკეთესო მაგალითია მთელს ჩრდილოეთ ამერიკაში.
სამოქალაქო თავდაცვა

სამოქალაქო თავდაცვა, მშვიდობიანობისა და ომის დროს მტრის შესაძლო თავდასხმისაგან მოსახლეობის დაცვისა და სახალხო მეურნეობის შეუფერხებელი მუშაობის უზრუნველსაყოფად დასახულ თავდაცვის ღონისძიებათა სისტემა. მოსახლეობისა და სახალხო მეურნეობის დაცვის ღონისძიებები ხორციელდება ჯერ კიდევ პირველი მსოფლიო ომის დროს 1914—1918 წლებში. ბირთვული იარაღისა და რაკეტების გაჩენა — განვითარების შედეგად 1950-60-იან წლებში სამოქალაქო თავდაცვა შეიქმნა თითქმის ყველა უდიდეს სახელმწიფოში.

სამოქალაქო თავდაცვას საერთო ხელმძღვანელობას უწევდნენ მთავრობები, ხოლო ადგილებზე — ხელისუფლების ადგილობრივი ორგანოები. სამოქალაქო თავდაცვას უშუალოდ ხელმძღვანელობისათვის შექმნილია მართვის სპეციალური ორგანოები და ხდება საჭირო ძალების და საშუაელებათა მომზდება. თანამედროვე პირობებში სამოქალაქო თავდაცვა გულისხმობს მოსახლეობის ევაკუაციას იმ ქალაქებიდან, რომლებზედაც მოსალოდნელია მასობრივი მოსპობის იარაღით თავდასხმა. ევაკუციისათვის წინასწარაა შერჩეული რაიონები და აგებულია თავშესაფრები. დიდი მნიშვნელობა ენიჭება მოსახლეობის უზრუნველყოფას დაცვის ინდივიდუალური საშუალებებით (აირწინაღები, რესპირატორები, სამედიცინო პრეპარატები), რაც შესაძლებელს ხდის შეამციროს რადიოაქტიური თუ სხვა სახის მოწამვლის საშიშროება.
სამოქალაქოს ჰსჯულვილება

„სამოქალაქოს ჰსჯულვილება“ , „სხვადასხვა საგანთა შეკრებილება“ — უცნობი პირის მიერ 1799-1800 წლებში მომზადებული და კრებულად შემონახული 21 კანონპროექტი („მანიფესტი“, „უქაზი“, „ინსტრუქცია“) სხვადასხვა საკითხზე. ეს კრებული ხელთ ჰქონია დავით ბატონიშვილს, ხოლო მისი გარდაცვალების შემდეგ — იოანე ბატონიშვილს.

„სამოქალაქოს ჰსჯულვილება“ შემდგენელს უნდა სცოდნოდა დავით და იოანე ბატონიშვილების საკანონმდებლო განზრახულებანი; იგი ნაწილობრივ ემყარება და ავითარებს კიდეც, კერძოდ, დავითის კოლიფიკაციის დებულებებს, ამასთანავე, მას რამდენიმე სხვაგვარი სოციალურ-პოლიტიკური სულისკვეთება ამოქმედებს, იგი ცხადად ოპოზიციაში უდგას დროგადასულ ფეოდალურ წესრიგს. მისგან შემოთავაზებული სამართლეებრივი მოწესრიგება ასახავს უპირატესად ქალაქის მოსახლეობის, მეტადრე მისი მქონებელი ნაწილის, ზრახვებს და, თუმცა ძირითადად ეთანხმება გაბატონებულ ფეოდალთა კლასის მოწინავე წარმომადგენელთაგან დაგეგმილ რეფორმებს, ,აინც ზოგ რამეში აშკარად უფრო პროგრესულია. „სამოქალაქოს ჰსჯულვილების“ ავტორი ბატონყმობას არსებითად ხელუხლებლად ტოვებს, სამაგიეროდ გულმოდგინე მოწესრიგების საგნად აქვს მიჩნეული აღებმიცემობა-ხელოსნობის წარმატებისა და სავაჭრო-სავახშო კაპიტალის ზრდისა და დაცულობის უზრუნველყოფა.

„სამოქალაქოს ჰსჯულვილებაში“ დასახული რეფორმები მოწმობს საქართველოში საზოგადოებრივ-პოლიტიკური აზრისა და მართლშეგნების თვალსაჩინო დაწინაურებას. მისი შემოქმედი უნდა იყოს წარმომადგენელი ე. წ. მესამე წოდებისა, რომელიც ის-ის იყო ყალიბდებოდა. „სამოქალაქოს ჰსჯულვილების“ ავტორი, რომელიც იღვწოდა მტკიცე და კარგად აწყობილი სახელმწიფო ხელისუფლებისათვის, საგულვებელია, ქართ-კახეთის ხამეფო კართან დაახლოებული ვინმე წარჩინებული თბილისელი მოქალაქე იქნებოდა. მართვა-გამგეობისა და მართლმსაჯულებითი ორგანოების მოწყობაში „სამოქალაქოს ჰსჯულვილება“ წოდებრივი წარმომადგენლობის საწყისს მიჰყვება. მასში, ისევე როგორც „სამართალში ბატონისშვილი დავითისა“, და უფრო გაბედულადაც კი, ქართული სამართლის ნიადაგზე შემოქმედებითად ინერგება განათლებული აბსოლუტიზმის ხანის რუსული, უფრო ეკატერინე -ისეული კანონმდებლობა, ამასთანავე, მას მოეპოვება ნიშანდობლივი შესატყვისობანი „საქართველოს ძველთაგან და ჩვეულებითად ქართველ მეფეთა დროთა შემოღებულნ სჯულნში“. „სამოქალაქოს ჰსჯულვილების“ კანონპროექტები გამსჭვალულია ერთი სახელმძღვანელო აზრით, შინაარსობრივადაც დაკავშირებულია ერთმანეთთან, დანომრილი და სათითოოდ დასათაურებულიცაა. ყოველი მათგანი იწყება პრეამბულით, რომელშიც დახასიათებულია მოსაწისრეგებელ ურთიერთობათა ვითარება და კანონმდებლის მიზანდასახულობა. მუხლობრივი რეგლამენტაცია საჭიროებისდა მიხედვით დაყოფილია თავებად. რამდენიმე კანონპროექტი თავდება განსაკუთრებული დასკვნა-მოწოდებით. არის ნიშნები, რომ „სამოქალაქოს ჰსჯულვილება“ ასე თუ ისე მოწონებულიც ყოფილა.

„სამოქალაქოს ჰსჯულვილებით“ დასახულია სახელმწიფოს ცხოვრების მრავალი მხარის გადახალისება. ყურადღებას იპყრობს ახლებური რეგლამენტაცია სახელმწიფო და ასმინისტრაციული, საეკლესიო, სამოქალაქო, სამემკვიდრეო, საოჯახო, სავაჭრო-სახელოსნო სამართლის დარგში, სასამართლო წყობილებასა და პროცესში, ბრძოლა უსაქმობა-ბედოვლათობასთან. „სამოქალაქოს ჰსჯულვილების“ სხვადასხვა ნაწილი სისხლის სამართლის და პროცესის ცალკეულ ნორმებსაც შეიცავს.
სენაკი (ბერის სადგომი)

სენაკი (; — „ოთახი, სადგომი“) — ბერის ან მონაზვნის საცხოვრებელი, ცალკე გამოყოფილი ოთახი მონასტერში.

სიტყვის განმარტება
სულხან–საბა ორბელიანი თავის „სიტყვის კონაში“ ასე განმარტავს სიტყვა „სენაკს“:

„ქართული ენის განმარტებით ლექსიკონში“ ვკითხულობთ:

მნიშვნელობა
სენაკი არის ცაკლკე გამოყოფილი ოთახი მონასტრებში, მინიმალური შიდა მოწყობილობით: მაგიდა, სკამი, ტახტი. ხშირად გვხვდება წიგნების თარო და ხატის დასადგამი.

მონასტრის ტრადიცია ითვალისწინებს, რომ მთელი იმ დროს, როცა ბერ–მონაზონი დაკავებული არ არის სამონასტრო სამსახურით ან წირვა–ლოცვებში არ მონაწილეობს, ის ატარებს თავის სენაკში და ლოცულობს ან სასულიერო წიგნებს კითხულობს.

მონასტრების წესდებით მამათა სავანეში და, კერძოდ, სენაკებში უცხო პირთა შესვლა არ შეიძლება, ხოლო საპირისპირო სქესის პირებს ეს ეკრძალებათ, გარდა ნათესავებისა და ისიც იშვიათი გამონაკლისის სახით (სენაკში დაყუდებული ბერის ავადმყოფობა და სხვა).
საჭურისი

საჭურისი, იშვიათად ევნუხი ( — სარეცლის მცველი) — დაკოდილი, კასტრაციაქმნილი მამაკაცი.

ისტორიული კონტექსტის მიხედვით ტერმინი ეხება დასაჭურისებულ ჰარამხანების მოსამსახურეებს. კასტრაციაქმნილი მამაკაცები ხშირად მუშაობდნენ საროსკიპოებში, სადაც ისინი ახალგაზრდა მონა-ქალებს ასწავლიდნენ.

დაკოდვა ხშირი პრაქტიკა იყო რამდენიმე შუასაუკუნოვან ქრისტიანულ სექტაში.

იტალიაში ასაჭურისებდნენ მომღერალ მამაკაცებს, რათა მიეღოთ ე.წ. მამაკაცის სოპრანო. კასტრაცია აკრძალულ იქნა რომის პაპის ლეო -ის მიერ 1878 წელს.
ბასტი-ბუბუ

ბასტი-ბუბუ — ქართული მრავალპროფილური საბავშვო-გასართობი სტუდია. სტუდიის შემადგენლობაში შედის ტელევიზია და სატელევიზიო გადაცემების ჯგუფი, ხელოვნების სკოლები, გასართობი ცენტრები.

ისტორია
ბასტი-ბუბუ ქართული სიტყვაა და ჟრიამულს, ბავშვების აურზაურს ნიშნავს. პირველად გადაცემა ამ სახელწოდებით ეთერში გავიდა 1992 წლის 10 მაისს საქართველოს ტელევიზიის პირველ არხზე. თავდაპირველად გადაცემა ყოველთვიური იყო და ნახევარ საათს გრძელდებოდა. მოგვიანებით, 1996 წელს გადაცემამ ფორმატი შეიცვალა და პროგრამა ძილისპირულის ტიპის საღამოს გადაცემა გახდა. გადაცემის მთავარი გმირები თოჯინები — ბასტი და ბუბუ იყვნენ.

1996 წელს ბასტი-ბუბუმ შეცვალა სატელევიზიო ფორმატი და გაკეთდა ძილისპირულის ტიპის ყოველდღიური საღამოს პროგრამა მულტი-პულტი. პარალელურად, საქართველოს ტელევიზიის პირველი არხის დილის პროგრამა „ალიონში“ გადიოდა საბავშვო აერობიკის 5-წუთიანი ჩართვები. მალე ჩართვებს დაერქვა „მაღვიძარა“ და დამოუკიდებელი სახე მიიღო.

1997 წელს ბასტი-ბუბუს კიდევ ერთი პროგრამა დაემატა — მუსიკალურ-შემეცნებითი თამაში „ციმციმებენ ვარსკვლავები“. გადაცემა ეთერში 1999 წლამდე გადიოდა.

1998 წელს ბასტი-ბუბუს პროგრამის მთავარ გმირებს კიდევ რამდენიმე ახალი გმირი დაემატა: ექიმი არდი, ბიზნესმენი შანსო, მზარეული კოკო, ხელოვნებათმცოდნე მელპომენე და დიჯეი გოგა, რომელიც ბავშვებში განსაკუთრებული პოპულარობით სარგებლობდა. ამავე წელს შეიქმნა ასევე ახალი სატელევიზიო შემეცნებითი მუსიკალური პროგრამა "ქინდერლანდია".

2001 წლიდან ბასტი ბუბუს ფარგლებში საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებლის პირველ არხზე ყოველ საღამოს გადიოდა საბავშვო ძილისპირული „ბაბილინა“. 2002 წელს მოეწყო ბაბილინას საზაფხულო და საახალწლო კონცერტები, ხოლო 2003 წელს ტელეკომპანია „მზე“-ზე დაიწყო მუსიკალური გადაცემა ბასტი-ბუბუ შოუ.

2007 წელს განახლდა ბასტი-ბუბუს მთავარი გმირების: ბასტის, ბუბუს და დიჯეი გოგას დიზაინი. ასევე გამოჩნდნენ ახალი გმირები — მწვანე კაქტუსი, ფუსფუსა — ხელსაქმის ოსტატი. 2008 წელს საზოგადოებრივი მაუწყებლის პირველ არხზე გავიდა ახალ პროექტი სიზმარვიზია, ასევე ბასტი-ბუბუ სტუდია და ბაბილინას საკვირაო სკოლა.

2010 წელს ბასტი-ბუბუმ თანამშრომლობა დაიწყო ტელე იმედთან, რომლის ეთერშიც პირველად გავიდა გადაცემა „თავდაყირა“, ხოლო 2011 წლიდან გადაცემა „ბასტი-ბუბუ“.

2014 წელს მაუწყებლობა დაიწყო „ბასტი-ბუბუს“ ტელევიზიამ — , რომელიც ფორმატში მაუწყებლობს და მომხმარებელებელს სამი ფორმატის გადაცემებს სთავაზობს, უმცროსი და უფროსი ასაკის ბავშვებისთვის და მოზარდებისთვის.
სამოციანელები

სამოციანელები, საუკუნის 60-იანი წლების ქართული ლიტერატურულ-საზოგადოებრივი დაჯგუფება. სამოციანელების უმრავლესობას უმაღლესი განათლება რუსეთსა და ევროპის სასწავლებლებში ჰქონდა მიღებული. ისინი საფუძვლიანად იცნობდნენ რუსეთის რევოლიციურ-დემოკრატიულ აზროვნებას, ევროპის ქვეყნების ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობას, რამაც ხელი შეუწყო სამოციანელების საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ შეხედულებათა და ლიტერატურულ-ესთეტიკური პლატფორმის ჩამოყალიბებას. პირველ ხანებში ისინი თანამშრომლობდნენ ჟურნალ „ცისკარში“, 1863 წლიდან ილია ჭავჭავაძის მეთაურობით — „საქართველოს მოამბეში“ (პ. ნაკაშიძე, ა. და გ. წერეთლები, ნ. ნიკოლაძე, დ. და მ. ყიფიანები, ს. აბაშიძე, კ. ლორთქიფანიძე, ვ. თულაშვილი, ა. ფურცელაძე, პ. უმიკაშვილი და სხვები). სამოციანელები ემსახურებოდნენ რეალისტური ლიტერატურის დამკვიდრებას, იბრძოდნენ ხელოვნების და მწერლობის დემოკრატიზაციისათვის. მათ მოღვაწეობასთან არის დაკავშირებული ქართული სალიტერატურო ენის ჩამოყალიბებაზე ზრუნვა, რაც ემყარებოდა დებულებას — „ხალხია ენის კანონების დამდები“ (ი. ჭავჭავაძე). სამოციანელებმა ქართულ ლიტერატურაში დაამკვიდრეს კრიტიკული რეალიზმი, ხელი შეუწყვეს ბევრი ეროვნულ კულტურულ-საგანმანათლებლო დაწესებულებისა და ორგანიზაციის შექმნას.
ბრონისლავა ვაისი

ბრონისლავა ვაისი , აგრეთვე ცნობილი როგორც პაპუშა , (დ. 17 აგვისტო, 1910, ლუბლინი — გ. 8 თებერვალი, 1987, ინოვროცლავი) — ბოშა პოეტი პოლონეთიდან. წარუძღვა ბოშათა ბანაკს, რომელიც პოლონეთში 1949 წელს დაბანკდა. გამოუშვა ლექსების კრებული «პაპუშას სიმღერები» (1956). კრებული ოცდახუთჯერ გამოიცა პოლონეთში. ქალაქ გოვუჟ-ველკოპოლსკში მას დაუდგეს ქანდაკება.
სამოციქულო

სამოციქულო, ქრისტიანული ღვთისმსახურისათვის განკუთვნილი კრებული. საწინასწარმეტყველოსაგან განსხვავებით, რომელიც უმთავრესად ძველი აღთქმის ქინასწარმეტყველთა წიგნების საკითხავებს შეიცავს. სამოციქულო ახალი აღთქმიდან გამოკრებილი საკითხავებისაგან შედგება.

 საუკუნამდე სამოციქულო განცალკევებით არ გვხვდება. ლექციონარი შეიცავდა როგორც ძველი, ისე ახალი აღთქმის საკითხავებს. სამოციქულოს ტიპის კრებულებს ძველად „სახარება საწელიწდო გამოკრებული“ ან „სამოციქულო გამოკრებული“ (ბერძნულად აპრაკოსი) ერქვა. სამოციქულოს უძველესი თარგმანი გიორგი მთაწმიდელს ეკუთვნის (ხელნაწერთა ინსტიტუტი, ხელნაწერი -1299).