პამაკარისტოსის ეკლესია

პამაკარისტოსის ეკლესია ასევე ცნობილი როგორც ღვთისმშობლის პამაკარისტოსის ეკლესია (ბერძნულად: , „ყოვლადკურთხეული ღვთისმშობელი“) — ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ბიზანტიური საეკლესიო ნაგებობა სტამბოლში, თურქეთი და ბოლო პრე-ოსმალური შენობა, რომელშიც მდებარეობდა საეკუმენიკო საპატრიარქო. 1591 წელს ფეთიეს მეჩეთად (თურქულად: , „დაპყრობის მეჩეთი“) გარდაქმნილი, დღეს ნაწილობრივ წარმოადგენს მუზეუმს, რომელიც განთავსებულია გვერდით სამლოცველოში ანუ პარეკლესიონში. კონსტანტინოპოლის პალეოლოგოსური არქიტექტურის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ნიმუში, მეჩეთი შეიცავს ბიზანტიური მოზაიკების უდიდეს რაოდენობას სტამბოლში აია-სოფიასა და ქორას შემდეგ.

მეჩეთი-მუზეუმი მდებარეობს ძველი სტამბოლის გალავნიანი ქალაქის შიგნით, ფათიჰის რაიონის ჩარშამბის უბანში.

ისტორია
უმეტესი მეცნიერი თვლის, რომ ეკლესია აშენდა მეთერთმეტე და მეთორმეტე საუკუნეების შორის. მრავალი ისტორიკოსი და არქეოლოგი თავდაპირველ ნაგებობას მიქაელ დუკასს (1071–1078) მიაწერს; სხვები მის დაარსებას კომნენოსების პერიოდს მიაკუთვნებენ. ალტერნატიულად, შვეიცარიელი მეცნიერი და ბიზანტინოლოგი ერნესტ მამბური ვარაუდობდა, რომ თავდაპირველი შენობა მე-8 საუკუნეს ეკუთვნოდა.

პარეკლესიონი (გვერდითი კაპელა) ეკლესიის სამხრეთ მხარეს დაემატა ადრეული პალეოლოგოსური პერიოდის დროს და მიეძღვნა ქრისტე ჰო ლოგოსს (ბერძნულად: ქრისტე სიტყვა). 1310 წლის შემდეგ ხანმოკლე დროში, მართა გლაბასმა აღმართა პატარა საწმიდარი თავისი გარდაცვლილი ქმრის, პროტოსტრატორი მიქაელ დუკას გლაბას ტარხანეიოტეს ხსოვნისადმი, რომელიც ანდრონიკე პალეოლოგოსის გენერალი იყო. ელეგანტური საძღვნო წარწერა ქრისტესადმი, რომელიც პოეტმა მანუელ ფილესმა დაწერა, გადის პარეკლესიონის შიდა და გარე მხარეს გასწვრივ.

მთავარი ეკლესია ასევე განახლდა იმავე დროს, როგორც ამას ტემპლონის შესწავლა აჩვენებს. 1484 წლის სინოდი, რომელშიც ფერარა-ფლორენციის კრება დაგმეს, ამ ეკლესიაში გაიმართა.

ხუთი წლის შემდეგ, ოსმალეთის სულთანმა მურად -მ ეკლესია მეჩეთად გარდაქმნა და გადაარქვა საქართველოსა და აზერბაიჯანის დაპყრობის (ფეთიჰ) პატივსაცემად, საიდანაც მოდის სახელწოდება ფეთიეს ჯამი . ლოცვის მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად, შიდა კედლების უმეტესობა მოიხსნა უფრო დიდი შინაგანი სივრცის შესაქმნელად.

წლების უგულებელყოფის შემდეგ, კომპლექსი 1949 წელს ამერიკის ბიზანტიის ინსტიტუტმა და დამბარტონ ოუქსმა აღადგინა.

2021 წელს შენობაზე სარესტავრაციო სამუშაოები ხელახლა დაიწყო. მეჩეთი ლოცვისთვის 2022 წელს გაიხსნა, ხოლო რესტავრაცია 2024 წელს დასრულდა ვიზიტორებისთვის ოფიციალური გახსნით.

არქიტექტურა და დეკორაცია
კომნენოსური შენობა იყო ეკლესია მთავარი ნავით და ორი დეამბულატორიუმით, სამი აფსიდით და ნართექსით დასავლეთის მხარეს. კედლის ქვისწყობა ტიპიური იყო კომნენოსური პერიოდისთვის და იყენებდა ჩაღრმავებული აგურის ტექნიკას. ამ ტექნიკაში, აგურის მონაცვლეობითი რიგები დამონტაჟებულია კედლის ხაზის უკან და ჩაძირულია ხსნარის ფენაში, რაც ჯერ კიდევ შეიძლება ნახოთ ქვემოთ არსებულ ციტერნაში და ეკლესიაში.

ეკლესიის მეჩეთად გარდაქმნამ დიდად შეცვალა თავდაპირველი შენობა. არკადები, რომლებიც აკავშირებდნენ მთავარ ნავს დეამბულატორიუმებთან, მოიხსნა და ჩაანაცვლეს ფართო თაღებით, რათა გაეხსნათ ნავი. სამი აფსიდაც მოიხსნა. მათ ადგილას აღმოსავლეთისკენ აშენდა დიდი გუმბათიანი ოთახი შენობის ორიენტაციის მიმართ ირიბი კუთხით.

მეორე მხრივ, პარეკლესიონი წარმოადგენს იმას, რასაც ზოგჯერ კონსტანტინოპოლის გვიანი ბიზანტიური პერიოდის ყველაზე ლამაზ შენობად მიიჩნევენ. მას აქვს ტიპიური ჯვარ-კვადრატული გეგმა ხუთი გუმბათით, მაგრამ ვერტიკალურ და ჰორიზონტალურ განზომილებებს შორის პროპორცია ბევრად უფრო ატენუირებულია ვიდრე ჩვეულებრივ (თუმცა არა ისეთი დიდი, როგორც ბალკანეთში აშენებულ თანამედროვე ბიზანტიურ ეკლესიებში).

მიუხედავად იმისა, რომ შიდა ფერადი მარმარილოს რევეტმენტი დიდწილად გაქრა, საწმიდარი ჯერ კიდევ შეიცავს რამდენიმე მოზაიკური პანელის აღდგენილ ნაშთებს, რომლებიც, მიუხედავად იმისა, რომ არ არიან ისეთი მრავალფეროვანი და კარგად შემონახული, როგორც ქორას ეკლესიისა, ემსახურებიან, როგორც კიდევ ერთი რესურსი გვიანი ბიზანტიური ხელოვნების გასაგებად.

პანტოკრატორის გამოსახულება, გარშემორტყმული ძველი აღთქმის წინასწარმეტყველებით (მოსე, იერემია, სოფონია, მიქა, იოელი, ზაქარია, ობადია, აბაკუმი, იონა, მალაქია, ეზეკიელი და ესაია) ავსებს მთავარ გუმბათს. აფსიდაში ნაჩვენებია ქრისტე ჰიპერაგათოსი ღვთისმშობელთან და წმინდა იოანე ნათლისმცემელთან ერთად. ქრისტეს ნათლისღება ხელუხლებლად შემორჩენილია გუმბათის მარჯვენა მხარეს.