iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მთავარი პროფესიონალური სპორტული ლიგები

მთავარი პროფესიონალური სპორტული ლიგები , ან უბრალოდ მთავარი ლიგები — აშშ-ის და კანადის მნიშვნელოვანი სპორტული ლიგები, რომელიც გადანაწილებულია ამ ორ ქვეყანაში. ასევე ინდივიდუალური სპორტი, როგორც გოლფი, ჩოგბურთი და ავტორბოლა არის ასევე ძალიან პოპულარული, თუმცა დიდ ოთხეულში იგულისხმება გუნდური სპორტული ლიგები.

ტერმინი „მთავარი ლიგა“ პირველად გამოყენებული იქნა 1921 წელს მთავარი ბეისბოლის ლიგის დაფუძნებისას, რომელიც აშშ-ის ბეისბოლის გუნდების პროფესიონალურობის უმაღლეს დონეს მიუთითებდა. დღეს ჩრდილოეთი ამერიკის მთავარი სპორტული ლიგებია: მთავარი ბეისბოლის ლიგა , ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაცია , ნაციონალური საფეხბურთო ლიგა (ნაგულისხმებია ამერიკული ფეხბურთი) და ნაციონალური ჰოკეის ლიგა . ასევე აღსანიშნავია ამ ორ ქვეყანაში განვითარებული სხვა ლიგები: კანადის საფეხბურთო ლიგა , მთავარი ფეხბურთის ლიგა , არენის საფეხბურთო ლიგა და ქალთა საკალათბურთო ასოციაცია.

პირველ ოთხ ლიგა ასევე ცნობილია როგორც დიდი ოთხეული. ყოველი მათგანი არის უმდიდრესი პროფესიონალური კლუბი იმ სპორტის სახეობაში მსოფლიოს მასშტაბით. მოთამაშეები ასევე სხვა ქვეყნებიდან სიამოვნებით უერთდებიან ამ ლიგას, მათი პოპულარუბოს და მაღალ ანაზღაურების გამო. მხოლოდ ჰყავს 32 გუნდი, დანარჩენ სამ ლიგას კი მხოლოდ 30 გუნდი ჰყავს ლიგაში. ლიგების გუნდები განლაგებულია აშშ-ის დიდი მოსახლეობის მქონე ქალაქებში.

ბეისბოლის, ფეხბურთის (ამერიკული ფეხბურთი) და ჰოკეის პროფესიონალური ლიგები 100 წელიწადზე მეტს ითვლიან. ნაციონალური ასოციაცია, ოჰაიოს ლიგა და ნაციონალური ჰოკეის ლიგა დღეს ცნობილია როგორც , და . ხოლო კალათბურთის ლიგა კი ახალი გზით განვითარებული სახელწოდებითაა, რომელიც 1949 წელს ჩამოყალიბდა . ასევე ფეხბურთი აშშ-ში 1966 წლიდან მოდის, თუმცა ლიგის ახალი ფორმატი 1993 წლიდან წამოიწყო და შესაბამისად უკვე ნელ-ნელა უფრო პოპულარული ხდება.
ფილიბერ ცირანანა

ფილიბერ ცირანანა (დ. 18 ოქტომბერი, 1912, ამბარიკორანო, მადაგასკარი — გ. 16 აპრილი, 1978, ანტანანარივუ, მადაგასკარი) — მადაგასკარის პოლიტიკური მოღვაწე. ქვეყნის 1-ლი პრეზიდენტი 1959–1972 წლებში.

მისი მმართველობა ხასიათდებოდა ავტორიტარიზმის ნიშნებით, თვითონ საკუთარ მმართველობას უწოდებდა „მალაგასიურ სოციალიზმს“. 1972 წელს მოსახლეობის საპროტესტო მღელვარების შედეგად გადადგა თანამდებობიდან.
ამანი დიორი

ამანი დიორი (დ. 6 ივნისი, 1916, სუდური, ნიგერი — გ. 23 აპრილი, 1989, რაბატი, მაროკო) — ნიგერელი პოლიტიკოსი. ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი 1958–1960 წლებში და პირველი პრეზიდენტი 1960–1974 წლებში.

სამჯერ 1960, 1965 და 1970 წლებში, იქნა არჩეული პრეზიდენტის თანამდებობაზე. 1974 წელს სამხედრო გადატრიალების შედეგად დაამხეს და 6 წლით ციხეში ჩასვეს. 1980 წელს შინაპატიმრობა მიუსაჯეს, 1987 წელს გაემგზავრა მაროკოში, სადაც 1989 წელს გარდაიცვალა.
ტექტონიკური დისლოკაცია

ტექტონიკური დისლოკაცია — ქანების განლაგების პირველადი ფორმების დარღვევა დედამიწის ქერქის ტექტონიკური მოძრაობებისა და დეფორმაციის, მაგმური აქტივობის, მეტამორფიზმისა და ეგზოგენური პროცესების (მყინვარული, მეწყრული, კარსტული, მდინარის ეროზიული და სხვათა) ზემოქმედებით. შეინიშნება როგორც დედამიწის დანალექ გარსში, ისე დედამიწის ქერქის უფრო ღრმა ფენებში. განასხვავებენ ნაოჭა ანუ პლიკატურ და წყვეტით ანუ დიზუნქტიურ დისლოკაციებს.

პირველი გამოიხატება სხვადასხვა მასშტაბისა და ფორმის ფენების გაღუნვაში, მეორეს თან ახლავს გეოლოგიური სხეულის მთლიანობის წყვეტა.
პლიკატური დისლოკაციის დროს შრეების მთლიანობა, უწყვეტობა შენარჩუნებულია, თუმცა შრეები დეფორმირებულია. ამგვარად, ნაოჭები მიიღება არა შრეთა გაწყვეტით, არამედ გაღუნვით. დიზუნქტიური დისლოკაცია იყოფა გადაუნაცვლებელი გეოლოგიური სხეულების წყვეტებად და გადანაცვლებულ წყვეტებად. შეინიშნება გადანაცვლებული წყვეტების კომბინაცია, მაგალითად, ჰორსტები და გრაბენები. მრავალი ტექტონიკური დისლოკაცია წარმოადგენს ნაოჭა და დიზუნქტიური დისლოკაციების კომბინაციას, მაგ,. გრაბენ-სინკლინი და ჰორსტ-ანტიკლინი. გამოჰყოფს ინიექციურ ტექტონიკურ დისლოკაციას — მაგმურს (სხვადასხვა ფორმის, ზომისა და შედგენილობის ინტრუზიები) და ამაგმურს (მარილიანი და თიხოვანი დიაპირები). არსებობს სხვადასხვა ზომის ტექტონიკური დისლოკაციები: წყვეტითი — სიგრძით რამდენიმე მმ-დან (მიკრონაპრალები) რამდენიმე ასეულ და ათას კმ-მდეც კი (მსხვილი ნაწევი); ნაოჭა — სიგანით რამდენიმე მმ-დან (მიკროანტიკლინი და მიკროსინკლინი) რამდენიმე ასეულ კმ-მდე (მეგაანტიკლინორიუმი და მეგასინკლინორიუმი). როცა ლაპარაკობენ ტექტონიკური დისლოკაციის როლზე მთების წარმოქმნაში, მხედველობაში აქვთ ის გადაადგილებები, რომელთაც განიცდის დედამიწის ქერქის ამგებელი ქანები, მანტიის ზედა ნაწილში, ასთენოსფეროში მიმდინარე სითბური და დინამიკური პროცესების შედეგად. ტექტონიკური დისლოკაციების წარმოქმნა მიმდინარეობს დედამიწის მთელი გეოლოგიური ისტორიის განმავლობაში.

პლიკატური და დიზუნქტიური სტრუქტურები საქართველოს თანამედროვე რელიეფში ორგვარ გამოხატულებას პოულობენ. შედარებით ახალგაზრდა გეოლოგიური ფორმაციების გავრცელების არეებში (განსაკუთრებით ნეოგენურ, იშვიათად პალეოგენურსა და ზედაცარცულ წყებებში) განვითარებულია ცოტად თუ ბევრად გარდაქმნილი რელიეფის პირველადი სტრუქტურული ფორმები. ასეთი რელიეფი დამახასიათებელია წალკაში, ივრის ზეგანზე, ცენტრალურ სამეგრელოს პლატოს კიდეებზე. უფრო ძველი ფორმაციების გავრცელების ზონებში რელიეფის სტრუქტურული ფორმები მხოლოდ მეორადი ტიპებით არის წარმოდგენილი. დიზუნქტიური დისლოკაციების გავლენა რელიეფზე ყველაზე კარგად შეიმჩნევა ისეთ ადგილებში, სადაც მათი სიბრტყეები ჰკვეთენ მდინარეულ ტერასებს, მკვდარ ხეობებს კირქვიან რაიონებში, ლავურ პლატოებს და სხვა მკაფიოდ გამოსახულ ფორმებს.
კამოგი

კამოგი — ირლანდიური გუნდური თამაში, რომელსაც თამაშობენ ქალები. ის თითქმის იგივეა, რაც ჰარლინგი, მამაკაცთა თამაში. კამოგის თამაშობს 100 000-მდე ქალი მთელ მსოფლიოში, მეტწილად ირლანდიელები. მას მართავს კამოგის ასოციაცია, რომელსაც მჭიდრო კავშირი აქვს გელური ათლეტიკის ასოციაციასთან.

თამაში იმართება ორ 15 წევრიან გუნდს შორის. სათამაშო მოედნის სიგრძე 130-დან 145-მდე, ხოლო სიგანე 80-90 მეტრია. ქულები ნაწილდება იგივე პრინციპით, როგორც კელტურ ფეხბურთსა და ჰარლინგში.
ანდრია გუგუშვილი

ანდრია (ანდრო) იულონის ძე გუგუშვილი (დ. 1895, ზუგდიდი — გ. 1970, ლონდონი) — ქართველი ისტორიკოსი, პუბლიცისტი და საზოგადო მოღვაწე; ძირითადად ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა ლონდონში.

დაიბადა ზუგდიდში. დაამთავრა ქუთაისის სათავადაზნაურო გიმნაზია და გეოლოგიის შესასწავლად გერმანიაში გაემგზავრა. პირველი მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ ჯერ ნიდერლანდებში, შემდეგ კი დიდ ბრიტანეთში გადავიდა და ლონდონში დასახლდა. 1918-1921 წწ. იყო საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის საელჩოს მდივანი ლონდონში. საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ იყო საქართველოს ემიგრანტული მთავრობის წარმომადგენელი ლონდონში; მონაწილეობდა „საქართველოს დამხმარე კომიტეტის“ (თავმჯდომარე: სერ ს.ე. მორისი) მუშაობაში. დახმარებას უწევდა საქართველოთი დაინტერესბულ ბრიტანელ მეცნიერებს, განსაკუთრებით უილიამ ალენს, რომლის მიერ 30-იან წლებში დაარსებული „საქართველოს საისტორიო საზოგადოებისა“ და ჟურნალ „“-ს მდივანი იყო. ამავე ჟურნალში აქვეყნდებდა სტატიებს საქართველოს ისტორიისა და კულტურის შესახებ („ქართული ანბანი“, „საქართველოს ეთნოგრაფიული და ისტორიული დაყოფა“, „საქართველოს მეფეთა ქრონოლოგიურ-გენეალოგიური შტო“ და სხვ.). გარდაიცვალა 1970 წელს ლონდონში; დაკრძალულია ვ. ალენის საგვარეულო აკლდამაში.
დავით ხელაძე

დავით ხელაძე (დ. 1887 — გ. 21 აგვისტო, 1957) — ქართველი მესტამბე, გამომცემელი; პარიზის ქართული სტამბის დამაარსებელი.

დაიბადა ქუთაისში. მუშაობდა ასოთამწყობად ადგილობრიბ სტამბაში. იყო სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წევრი. 1921 წელს საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ ემიგრაციაში წავიდა და საგამომცემლო საქმიანობა პარიზში განაგრძო. გამოსცა იაკობ გოგებაშვილის „დედა-ენა“ (1931), კონსტანტინე კანდელაკის წიგნი „ეკონომიური კრიზისი“ და ლეისპირელის (პავლე სარჯველაძე) ლექსები (1932), შოთა რუსთაველის „ვეფხისტყაოსნის“ ბალმონტისეული რუსული თარგმანი (1933).

1933 წელს სოციალ-დემოკრატ დავით საღირაშვილთან ერთად „დ. ხელაძისა და ამხანაგობის“ ფრანგულ-კავკასიური სტამბა, რომელშიც იბეჭდებოდა ეროვნულ-დემოკრატთა ჟურნალი „სამშობლო“, გრიგოლ ფერაძის „ჯვარი ვაზისა“. 1930-იან წლებში ხელაძის სტამბაში დაიბეჭდა ასევე ალექსანდრე ასათიანის წიგნი „ქართული პოლიტიკის ძველი და ახალი გზები“, სტეფანე კასრაძის რომანი „თარი-არალე“, დავით ვაჩნაძის „კავკასიის პრობლემა“ (რუსულ ენაზე) და ნოე ჟორდანიას „სოციალიზმის სირთულეები“ (ფრანგულ ენაზე), გიორგი გვაზავას მიერ თარგმნილი რასინის „მითრიდატე და ესქილეს „მიჯაჭვული პრომეთე“, ვლასა მგელაძის „ოცდაექვსი მაისი“, სამსონ ფირცხალავას „ისტორიული ლანდები“, კონსტანტინე კანდელაკის „საქართველოს ეროვნული მეურნეობა“, თამარ პაპავას „დიდი სახეები პატარა ჩარჩოებში“, ანჩინის (აკაკი ჩხენკელი) „სახელმწიფო და ერი“, დ’ტრეინის „ემიგრაციაში ნახული და გაგონილი“, გრიგოლ ურატაძის „საზოგადოებრივი მოძრაობა საქართველოში 1821–1921 წლებში“, 1944 წელს — ქართველი ლეგიონერებისათვის განკუთვნილი მინიატურული „ვეფხისტყაოსანი“, 1948 წელს — შალვა სკამკოჩიშვილისა და მირიან მელუას „ქართულ ლექსიკონი“, ჟურნალი „ბედი ქართლისას“ და სხვა გამოცემები.

ხელაძე გარდაიცვალა ჟენევაში 1957 წელს. დაკრძალეს იქვე, წმ.გიორგის სასაფლაოზე; 1958 წელს გადაასვენეს ლევილის ქართულ სასაფლაოზე.
ნნამდი აზიკივე

ნნამდი აზიკივე (დ. 16 ნოემბერი, 1904, ზუნგერუ, ნიგერია — გ. 11 მაისი, 1996, ენუგუ, ნიგერია) — ნიგერიელი პოლიტიკოსი. ქვეყნის სენატის პრეზიდენტი 1960 წელს, გენერალ-გუბერნატორი 1960-1963 წლებში და პირველი პრეზიდენტი 1963-1966 წლებში.

ბიოგრაფია
მიეკუთვნება იგბოს ეთნიკურ ჯგუფს. 1925-1934 წლებში სასწავლებლადაა აშშ-ში, სადაც ჯერ მიიღო ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ბაკალავრის, ხოლო შემდეგ ლინკოლნის უნივერსიტეტის დამთავრებისას, პოლიტოლოგიაში ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა მაგისტრის ხარისხი. აქვე მიიღო ჟურნალისტიკური განათლებაც. 1934 წელს აზიკივე ბრუნდება აფრიკაში და ხდება აკრის ყოველდღიური გაზეთის რედაქტორი. 1937 წელს დაწერა წიგნი „აფრიკის აღორძინება.“ ამავე წელს დაბრუნდა ნიგერიაში და დააარსა გაზეთი , რომელიც მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა ქვეყნის პოლიტიკურ ისტორიაში.

1944 წელს ნიგერიის ეროვნული მოძრაობის სულისჩამდგმელ, ჰერბერტ მაკოლისთან ერთად, აარსებს ნიგერიისა და კამერუნის ეროვნულ საბჭოს. 1960 წელს, დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ გახდა ნიგერიის სენატის პრეზიდენტი, შემდეგ იკავებს გენერალ-გუბერნატორის თანამდებობას, ხოლო 1963 წელს ირჩევენ პრეზიდენტად. 1966 წელს დაამხეს სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად. მომდევნო წლებში კი მხარს უჭერდა ბიაფრის სეპარატისტულ მისწრაფებებს.

გარდაიცვალა 1996 წლის 11 მაისს აღმოსავლეთ ნიგერიაში.
გელური ხელბურთი

გელური ხელბურთი — ირლანდიური თამაში, სადაც მოთამაშემ ბურთი ხელით ისე უნდა გაარტყას კედელს, რომ მოწინააღმდეგემ ვერ შეძლოს მასზე დარტყმა. თამაშს თამაშობს ორი (ცალ-ცალკე) ან ოთხი (წყვილებში) მოთამაშე. ირლანდიური ხელბურთი მსგავსია ამერიკული ხელბურთის, ბასკური პელოტის, ჩოგანბურთის და სკვოშის.

წესები
გელური ხელბურთი ითამაშება კორტზე, რომლის ზომები თავდაპირველად 18,3 მეტრი 9,15 მეტრზეა (60 ფუტი 30 ფუტზეა), ხოლო კედლის სიმაღლე 9,15 მეტრი (30 ფუტი) იყო.

შემცირებული ზომის კორტი პირველად გამოყენებული იქნა 1969 წელს, რომლის ზომები 12,2 მეტრი 6,1 მეტრზეა (40 ფუტი 20 ფუტზეა), ხოლო კედლის სიმაღლე 6,1 მეტრი (20 ფუტი) იყო. დღეს ამ ზომის კორტი სტანდარტულია ამ თამაშის საერთაშორისო ვერსიაში, თუმცა ტრადიციულ თამაშებში ორივე კორტი გამოიყენება.

მოთამაშის მიზანია დააგროვოს გარკვეული ოდენობის ქულები, სანამ ამას მისი მოწინააღმდეგე გააკეთებს. მან ბურთს მანამ უნდა დაარტყას, სანამ ის ორჯერ დაეცემა იატაკზე კედლიდან ასხლეტვის შემდეგ. გელური ხელბურთის კორტი ძირითადად ოთხკედელიანია, თუმცა არსებობს სამ და ერთკედლიანი კორტებიც.

ისტორია
გელური ხელბურთის მსგავსი თამაშები წარმოიშვა რამდენიმე ადგილას სხვადასხვა დროს. ეგვიპტეში, ოსირისის ტაძრის იეროგლიფებში ქურუმები თამაშობენ თამაშს, რომელიც ძალიან ჰგავს ხელბურთს. მეზოამერიკულ ცივილიზაციას ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში ჰქონდათ ხელბურთის მსგავსი თამაში, რომელსაც დიდი ადგილი ეკავა კოლუმბამდელი ამერიკის კულტურაში.

პირველი აღნუსხული თამაში, სადაც მოთამაშეები ხელით ბურთს კედელს ურტყამენ, დაფიქსირებულია 1427 წელს, შოტლანდიაში. ირლანდიაში ყველაზე ადრეული დოკუმენტი, სადაც მსგავსი თამაშია მოხსენიებული, არის გოლუეის 1527 წლის კანონთა კრებული. ირლანდიის დასავლეთ ნაწილს მჭიდრო სავაჭრო კავშირები ჰქონდა ესპანეთთან, განსაკუთრებით ბასკეთთან, სადაც ასევე თამაშობენ მსგავს თამაშს, პელოტას.

, და საუკუნეებში შოტლანდიელმა და ირლანდიელმა იმიგრანტებმა თამაში მთელ მსოფლიოში გაავრცელეს. დღეს მას თამაშობენ აშშ-ში, კანადაში, მექსიკაში, ავსტრალიაში, ახალ ზელანდიასა და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში.

ტიპები
ირლანდიაში გელური ხელბურთის ოთხი ტიპი არსებობს: მოკლე კორტიანი (4020), დიდ კორტიანი (6030) სოფთბოლი და ჰარდბოლი და ერთკედლიანი ხელბურთი. ერთკედლიანი ხელბურთი გახდა პოპულარული ბოლო წლებში და ის ყველაზე გავრცელებული ვერსიაა საერთაშორისო ხელბურთის.
ტორინო (საფეხბურთო კლუბი)

ტორინო იტალიური საფეხბურთო კლუბი ქალაქ ტურინიდან. კლუბი თამაშობს იტალიური ფეხბურთის უმაღლესი რანგის დივიზიონში სერია -ში.

გრანდე ტორინო
„ტორინოს“ ისტორიაში საუკეთესო გუნდი იყო 1942-49 წლების გუნდი, რომელსაც დიდ ტორინოს უწოდებდნენ. ამ ფორმაციის გუნდმა ხუთჯერ მოიპოვა ქვეყნის ჩემპიონობა და ერთხელ თასი, ასევე 1943 წელს შეიქნა პირველი იტალიური გუნდი, რომელმაც დუბლი შეასრულა და ერთ წელს ქვეყნის ორივე მთავარი ტიტული მოიგო. ამ ლეგენდარული გუნდის კაპიტანი და ლიდერი ვალენტინო მაცოლა მაშინდელი მსოფლიოს ერთ-ერთი უმთავრესი ვარსკვლავი იყო.

ლეგენდარულ გუნდს შეემთხვა მსოფლიო ფეხბურთის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ავიაკატასტროფა, როდესაც ლისაბონიდან სამშობლოში დაბრუნებისას, თვითმფრინავი ტურინის სიახლოვეს სუპერგას გორაკზე მდებარე ბაზილიკის უკანა კედელს დაეჯახა, გუნდის უკლებლივ ყველა წევრი დაიღუპა.

ტიტულები
იტალია
იტალიის ჩემპიონატი
ჩემპიონი (7): 1927–28, 1942–43, 1945–46, 1946–47, 1947–48, 1948–49, 1975–76
ვიცე-ჩემპიონი (7): 1907, 1914–15, 1928–29, 1938–39, 1941–42, 1976–77, 1984–85
კოპა იტალია
გამარჯვებული (5): 1935–36, 1942–43, 1967–68, 1970–71, 1992–93
ფინალისტი (8): 1937–38, 1962–63, 1963–64, 1969–70, 1979–80, 1980–81, 1981–82, 1987–88
იტალიის სუპერთასი
ფინალისტი (1): 1993

საერთაშორისო
უეფას თასი
ფინალისტი (1): 1993
ტბის თოლია

ტბის თოლია — ფრინველი თოლიასნაირთა ოჯახისა. გვხვდება ევროპაში, აზიასა და კანადის სანაპირო რაიონებში. ძირითადად გადამფრენია, იზამთრებს სამხრეთში, თუმცა ზოგჯერ დასავლეთ ევროპაშიც ბუდობს. გვხვდება უმეტესწილად მტკნარი წყალსატევების პირზე კოლონიებად, სადაც მათი რაოდენობა ათასობითაა და ამ პირობებში მეტად აქტიურობენ. დამახასიათებელია მომრგვალო თავი და ვიწრო ნისკარტი. სხეულის სიგრძე 35-39 სმ, ფრთების შლილი 86-99 სმ, წონა 200-350 გ. სქესობრივად მწიფდება მე-2 წელს. ბუდობს ზომიერი კლიმატის პირობებში. იკვებება თევზით, მწერებით, ჭიებითა და სხვ.

- საუკუნეებში დასავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილოეთ ევროპაში სოფლის მეურნეობისა და კვების მრეწველობის განვითარებასთან ერთად ტბის თოლიების არეალი საგრძნობლად გაიზარდა. ევროპაში გავრცელების არეალი მიუყვება საფრანგეთის სამხრეთ საზღვარს, გადის მდინარე პოს ხეობაზე და გრძელდება იტალიაში, სერბეთში, ბულგარეთში, მიუყვება შავი ზღვის ჩრდილოეთ სანაპიროს, სამხრეთ კავკასიასა და კასპიის ზღვას. ადგილ-ადგილ გვხვდება პირენეს ნახევარკუნძულის ცენტრალურ და ხმელთაშუაზღვისაპირეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. ბუდობს კუნძულ კორსიკაზე, სარდინიასა და სიცილიაში, ბრიტანეთისა და ფარერის კუნძულებზე, აგრეთვე სკანდინავიაში ზღვის სანაპირო რაიონამდე. გვხვდება აზიაშიც, მათ შორის რუსეთში. ტბის თოლია გვხვდება საქართველოშიც.

გალერეა
ალისე ბრაგა

ალისე ბრაგა მორაეში ( დ. 15 აპრილი, 1983) — ბრაზილიელი მსახიობი და ფოტომოდელი. გამოჩნდა რამდენიმე ბრაზილიურ ფილმში, მათ შორის აღსანიშნავია ფილმები „ღმერთის ქალაქი“ (2002) და „ქვემო ქალაქი“ (2006). მიღებული აქვს მონაწილეობა აგრეთვე ჰოლივუდის ფილმებში: „მე ვარ ლეგენდა“ (2007), „მფატრავები“ (2010), „მტაცებლები“ (2010) და „რიტუალი“ (2011).

ბიოგრაფია
ალისე ბრაგა მორაეში დაიბადა ბრაზილიის ქალაქ სან-პაულუში. გაიზარდა კათოლიკურ ოჯახში. დედამისი, ანა ბრაგა და დეიდა სონია ბრაგა აგრეთვე მსახიობები არიან და ალისე მათ ხშირად თან ახლდა გადასაღებ მოედანზე. კარიერა დაიწყო სასკოლო და სარეკლამო გამოსვლებით. 8 წლის ასაკში პირველად გადაიღეს იოგურტის სარეკლამო რგოლში. სასაუბრო დონეზე ფლობს ესპანურ, პორტუგალიურ და ინგლისურ ენებს. 1998 წელს შედგა ალისე ბრაგას დებიუტი მოკლემეტრაჟიან ფილმში „ტრამპოლინი“. კინემატოგრაფში პოპულარული გახდა 2002 წლის ფილმით „ღმერთის ქალაქი“, სადაც შესრულებული როლისთვის მიენიჭა ბრაზილიის კინემატოგრაფიის მთავარი ჯილდო.

2006 წელს ბრენდონ ფრეიზერთან, მოს დეფთან და კატალინა სანდინო მორენოსთან ერთად ითამაშა ფილმში „მოგზაურობა ღამის ბოლოში“, რომლის პრემიერა გაიმართა ტრიბეკას საერთაშორისო კინოფესტივალზე. 2008 წელს გამოჩნდა დევიდ მამეტის ფილმში „წითელი ქამარი“.

ფილმოგრაფია
ჰიდროელექტროსადგური

ჰიდროელექტროსადგური, ჰესი — ელექტროსადგური, სადაც წყლის ნაკადის ენერგია გარდაიქმნება ელექტრულ ენერგიად.

ჰესი შედგება ჰიდროტექნიკური ნაგებობებისაგან (რომელთა დანიშნულებაა წყლის ნაკადის საჭირო კონცენტრაციისა და დაწნევის უზრუნველყოფა) და წყლის ნაკადის ენერგიის ბრუნვის მექანიკურ ენერგიად გარდამქმნელი დანადგარებისაგან — ჰიდრავლიკური ტურბინებისაგან. ამ უკანასკნელთა მეშვეობით მექანიკური ენერგია შემდგომ ჰიდროგენერატორების საშუალებით ელექტრულ ენერგიად გარდაიქმნება. ჰესის დაწნევა წარმოიქმნება მდინარის დაგუბებით და კაშხლის მეშვეობით მდინარის ვარდნის კონცენტრაციით ამ უბანზე ან დერივაციით, ანდა კაშხლისა და დერივაციის ერთობლიობით.

მუშაობის პრინციპი
მთავარი ენერგეტიკური დანადგარები მოთავსებულია ჰესის შენობაში: ელექტროსადგურების სამანქანო დარბაზში — ჰიდროაგრეგატები (ჰიდრავლიკური ტურბინები და გენერატორები), დამხმარე მოწყობილობა, ავტომატური მართვისა და საკონტროლო მოწყობილობა; მართვის ცენტრალურ პოსტზე — ოპერატორ-დისპეჩერის ან ავტოოპერატორის პულტი, ამამაღლებელი სატრანსფორმატორო ქვესადგური თავსდება ჰესის შენობაში ან მის გარეთ. მანაწილებელი მოწყობილობა უმთავრესად განლაგებულია ღია მოედანზე. დაწნევის სიდიდის მიხედვით ჰესები პირობითად შეიძლება იყოს: მაღალი დაწნევის (60 მეტრი და მეტი), საშუალო დაწნევის (25-60 მეტრამდე) და დაბალი დაწნევისა (3-25 მეტრამდე). ვაკე ადგილებში მდინარის ვარდნა იშვიათად აღწევს 100 მეტრს, მთაში კაშხლის საშუალებით შეიძლება შეიქმნას დაწნევა 300 მეტრი და მეტი, ხოლო დერივაციით — 1500 მეტრამდე. მაღალი დაწნევის ჰესში იყენებენ ლითონის ჩამჩიან და სპეციალურ კამერებიან ან რადიალურ-ღერძულ ტურბინებს, საშუალო დაწნევის ჰესში — რკინაბეტონისა და ლითონის სპირალურკამერებიან საბრუნფრთებიან და რადიალურღერძიან ტურბინებს, ზოგჯერ ჰორიზონტალურ ტურბინებს კაფსულებში ან ღია კამერებში.

წყლის რესურსებისა და ჰესის დაწნევის კონცენტრაციის გამოყენების მიხედვით ჰესი შეიძლება იყოს კალაპოტისა, კაშხალთან მიმდებარე, სადერივაციო (სადაწნეო და უდაწნეო), შერეული, ჰიდრომააკუმულირებელი და ზღვის მიმოქცევისა.

კალაპოტისა და კაშხალთან მიმდებარე ჰესებში წყლის დაწნევას წარმოქმნის მდინარის გადამღობი კაშხალი, რომელიც წყლის დონეს ასწევს ზედა ბიეფში.

სადერივაციო ჰესში მდინარის ვარდნის კონცენტრაცია ხდება მდინარის (ან მისი ნაწილის) გადაგდებით და ჰესთან მიყვანით სპეციალური წყალსატარით (მაგალითად არხით ან გვირაბით) ისეთი ქანობით, რომ შეიქმნეს იმაზე გაცილებით მეტი დაწნევა, რაც აქვს მდინარეს ბუნებრივ კალაპოტში. დერივაცია ჰესის შენობის მიმართ შეიძლება იყოს მიმყვანი და გამომყვანი. ზოგჯერ დერივაციის საშუალებით ერთი მნდინარის ჩამონადენს გადააგდებენ მეორეში, რომელსაც კალაპოტის უფრო დაბალი ნიშნულები აქვს.

ფართოდაა გავრცელებული ე. წ. შეთავსებული ჰესები, რომელთა სადგურის შენობა ერთდროულად ასრულებს წყლის გადამგდები ნაგებობების დანიშნულებასაც.

ჰესებს შორის განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს ჰიდრომააკუმულირებელ ელექტროსადგურებსა და ზღვის მიმოქცევის სადგურებს. ჰიდრომააკუმულირებელ ელექტროსადგურებს იყენებენ პიკური სიმძლავრის დასაფარავად მსხვილ ენერგეტიკულ სისტემებში. ასეთი ელექტროსადგურის მაგალითია კორნოულის ჰესი (აშშ).

ზღვის მიმოქცევის ელექტროსადგურები მათი თავისებურების გამო, რაც დაკავშირებულია მიმოქცევის პერიოდულობასთან, შეიძლება გამოყენებული იყოს ენერგო სისტემებში მხოლოდ სხვა მარეგულირებელ ელექტროსადგურებთან ერთად. პირველი ასეთი ელექტრო სადგური აგებული იქნა საფრანგეთში (1967).
იგუასუ (მდინარე)

იგუასუ — მდინარე ბრაზილიასა და არგენტინაში; პარანის მნიშვნელოვანი შენაკადი. მდინარის სიგრძე 1 320 კმ-ია, აუზის ფართობი 62 000 კმ².

იგუასუ სათავეს ბრაზილიაში, პარანის შტატში იღებს, სერა-დუ-მარის სანაპირო მთებში. იგუასუ პარანის შტატის ტერიტორიაზე, დასავლეთის მიმართულებით 1 205 კმ-ზე მიედინება. ქვემო დინებაში პლატოზე მიედინება, სადაც წარმოქმნის სახელგანთქმულ ჩანჩქერ იგუასუს, რომელიც ორი ქვეყნის — ბრაზილიისა და არგენტინის ტერიტორიებზე ექცევა. საბოლოოდ, იგუასუ მდინარე პარანას უერთდება, სწორედ იმ ადგილას სადაც ყალიბდება სამი ქვეყნის საზღვარი — არგენტინის, ბრაზილიისა და პარაგვაის, რომელსაც ტრიპლე-ფრონტერას უწოდებენ.
აჟარის (ზემო აფხაზეთის) მუნიციპალიტეტის გერბი

აჟარის (ზემო აფხაზეთის) მუნიციპალიტეტის გერბი — აჟარის (ზემო აფხაზეთის) მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო სიმბოლო დროშასთან ერთად. მიღებულია აჟარის (ზემო აფხაზეთის) მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ 2012 წლის 4 მაისს.

აღწერილობა
გერბის ფარი გაყოფილია სამ ნაწილად და შუაში ტეხილად არის გადაკვეთილი, ზედა ნაწილი კი გაკვეთილი.
 ნაწილი — ვერცხლის ველზე სევადი დათვი.
 ნაწილი — მეწამულ ველზე ვერცხლის ფარი, რომლის ვერცხლის ველზე მეწამული ჯვარია მოთავსებული.
 ნაწილი — ლაჟვარდოვან ველზე დიოსკურების ორი ოქროს პილოსი, რომელთა თავზეც ორი ოქროს რვაქიმიანი ვარსკვლავია მოთავსებული.

გერბის ფარს ზემოთ მოთავსებულია საქალაქო ვერცხლის გვირგვინი — ერთკოშკიანი ქონგურებიანი გალავანი (ციხე-სიმაგრის ფორმის) ნახევრადღია კატარაკტიანი კარიბჭით.

ფარს ქვემოთ მოთავსებულია გერბის დევიზის ვერცხლ-მეწამული ბაფთა, რომლის ვერცხლის ველზე შავად ჩაწერილია დევიზი — „აჟარა“.
აჟარის (ზემო აფხაზეთის) მუნიციპალიტეტის დროშა

აჟარის (ზემო აფხაზეთის) მუნიციპალიტეტის დროშა — შექმნილია საქართველოს პარლამენტთან არსებული ჰერალდიკის საბჭოს მიერ. აჟარის (ზემო აფხაზეთის) მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო სიმბოლო გერბთან ერთად. მიღებულია აჟარის (ზემო აფხაზეთის) მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ 2012 წლის 4 მაისს.

აღწერილობა
დროშა ვერტიკალურად არის გაყოფილი ორ ნაწილად — მეწამულ და ლაჟვარდოვან ველებად. დროშის ცენტრში გამოსახულია ვერცხლის ფარი, რომლის ვერცხლის ველზე მეწამული ჯვარია მოთავსებული.

დროშის პროპორციაა 2:3.
ორლანდო მეჯიკის სეზონები

ორლანდო მეჯიკი — პროფესიონალური საკალათბურთო კლუბი, რომელიც მდებარეობს, ქალაქ ორლანდოში, ფლორიდის შტატში, აშშ. გუნდი არის წევრი სამხრეთ-აღმოსავლეთ დივიზიონის, რომელიც აღმოსავლეთ კონფერენციას ეკუთვნის ნაციონალურ საკალათბურთო ასოციაციაში . გუნდი საშინაო მატჩებს ატარებს -ში. გუნდში თამაშობდნენ ისეთი მოთამაშეები როგორებიც არიან შაკილ ონილი, პენი ჰარდევეი, გრანტ ჰილი, ტრეისი მაკგრედი, სტივ ფრენსისი, დუაიტ ჰოვარდი. გუნდი ასევე იყო ნახევარზე მეტჯერ არსებობის მანძილზე (23 წლის მანძილზე 14-ჯერ გავიდა პლეი-ოფში). ორლანდო იყო წარმატებული იმ 4 გუნდიდან, რომელიც 1988-89 წლებში შეუერთდა ლიგას მოგებების პროცენტული მაჩვენებლით. 2011 წლის მიხედვით, მეჯიკი არის ერთადერთი გუნდი დიდ ოთხეულში, რომელიც ქალაქ ორლანდოში თამაშობს.

მნიშვნელობები
სეზონის შედეგები
ყველა დროის შედეგი
შენიშვნა: სტატისტიკის ბოლო შესწორების თარიღი 2011-12 წლის სეზონის დასრულება