iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ეშერა

ეშერა, ყოფ. ქვემო ეშერა — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში (თემის ცენტრი; სოფლები: გვანდრა, ეშერა, კუტიშხა, შიცკვარა).

ეშერა მდებარეობს მდინარე გუმისთის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 120 მ-ზე, სოხუმიდან 13 კმ-ის დაშორებით. ზღვისპირა კლიმატური კურორტია. იცის ძლიერ რბილი, უთოვლო ზამთარი (იანვრის საშუალო ტემპერატურა 5,7°) და ძლიერ თბილი ზაფხული (აგვისტოს საშუალო ტემპერატურა 22,9); ნალექები — 1488 მმ წელიწადში.
ისტორია
ეშერის ტერიტორიაზე და მის მიდამოებში აღმოჩენილია სხვადასხვა დროის არქეოლოგიური ძეგლები (ძვ. წ. ათასწლეული – ძვ. წ. ათასწლეულის ნახევარი). - საუკუნეების მიჯნაზე სოფლის ტერიტორიაზე გაჩნდა აგარაკები. ეშერის ერთ-ერთ ბორცვზე აგარაკი ჰქონდა რუს მხატვარ-ბატალისტ ვასილი ვერეშჩაგინსაც, რის გამოც ამ ადგილს დღესაც „ვერეშჩაგინის ბორცვს“ უწოდებენ. 1965 წლის თებერვალში ეშერაში აშენდა დიდი სასწავლო-სასპორტო კომპლექსი, რომელშიც საბჭოთა კავშირის ცენტრალური ოლიმპიური სასპორტო ბაზა განთავსდა. აქვე იყო სსრკ თავდაცვის სამინისტროს სანატორიუმი. 1989 წლისთვის ეშერა აფხაზეთის ერთ-ერთი დიდი სოფელი იყო, 2 130 მცხოვრებით (უმეტესობა სომხები).

საბჭოთა პერიოდიდან ეშერის მიდამოებში განთავსებული იყო სსრკ თავდაცვის სამინისტროს მე-12 მთავარი სამმართველოს სამხედრო ნაწილი № 14098 (ოფიციალურად დაიხურა 1993 წელს), რომლის ბაზაზეც ფუნქციონირებდა სამხედრო-სეისმური ლაბორატორია. 1992 წლის აგვისტოში, აფხაზეთში შეიარაღებული კონფლიქტის (1992-1993) დაწყებიდან პირველივე დღეებში, ეშერის სამხედრო ბაზა დაიკავა გუდაუთაში მდგომი რუსეთის 345-ე გვარდიული საპარაშუტო-სადესანტო პოლკის ნაწილებმა. რუსული მხარე მიზანმიმართულად აზვიადებდა ეშერის ლაბორატორიის როლს და დანიშნულებას, რათა მისი დაცვის აუცილებლობით გაემართლებინა აქ რუსი სამხედროების ყოფნა. ეშერაში განლაგებული რუსული ბატალიონი აქტიურად ეხმარებოდა აფხაზ სეპარატისტთა ძალებს გუმისთაზე გამავალი ფრონტის ხაზის შენარჩუნებაში და მონაწილეობდა თავდასხმებში სოხუმზე. საომარი მოქმედებების დროს ქართული მოსახლეობის უდიდესმა ნაწილმა ეშერა დატოვა, ეთნიკურ წმენდას ემსხვერპლა სოფლის 50-მდე ქართველი მოსახლე.

2008 წლის საქართველოს „კანონით ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ“ ეშერა რუსეთის მიერ ოკუპირებული ტერიტორიაა და მასზე ვრცელდება შესაბამისი სამართლებრივი რეჟიმი.
იუნგასი

იუნგასი – ტყიანი ხეობა სამხრეთ ამერიკაში. გადაჭიმულია ანდების აღმოსავლეთ კალთების გასწვრივ, სამხრეთ-აღმოსავლეთ პერუდან ცენტრალურ ბოლივიამდე. წარმოადგენს გარდამავალ ზონას ანდების მაღლობებსა და აღმოსავლეთის ტყეებს შორის. მიმდებარე რეგიონების მსგავსად, იუნგასი ხასიათდება ნეოტროპიკული ეკოზონით. კლიმატი თბილია, მაგრამ წვიმიანი და ტენიანი.

იუნგასის ტყეები ექსტრემალურად მრავალფეროვანია. მათი უმრავლესობა მარადმწვანეა. რელიეფი უკიდურესად უსწორმასწორო და ცვალებადია. წარმოდგენილია ხეობები, მთის მდინარეები, ნაკადულები.
ზემო ეშერა

ზემო ეშერა, ვერხნიაია-ეშერა — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში, აფხაზეთის მთისწინეთში. თემის ცენტრი (სოფლები:ამბარიხუწა, აღდარა, აძიგეჟი, უაზაბაა). ზღვის დონიდან 220 მ, სოხუმიდან 14 კმ.

სოფლის ტერიტორიაზეა ზედაცარცულ კირქვებში გამომუშავებული აძაბის მღვიმე, გვირაბი და ფარდული.
ზეგანი (სოხუმის მუნიციპალიტეტი)

ზეგანი — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში (შრომის თემი), აფხაზეთის მთისწინეთში. ზღვის დონიდან 520 მ-ზე, სოხუმიდან 12 კმ-ის დაშორებით.

სოფლის ძველი სახელწოდებაა ხაბიუკი. 1948 წლის 3 სექტემბერს ეწოდა ზეგანი. 1994 წელს დე-ფაქტო აფხაზურმა ადმინისტრაციამ უწოდა ხაბიუ (აფხ. ). 1989 წლის აღწერით სოფელში იყო 11 მცხოვრები.
ბოლივიის მიწისძვრა (1994)

1994 წლის 9 ივნისს, ბოლივიაში მოხდა მძლავრი მიწისძვრა. ეპიცენტრი მდებარეობდა ამაზონის ჯუნგლებში მდებარე მეჩხერად დასახლებულ რეგიონში, ლა-პასიდან 200 მილში.

ფილების გადაადგილება 647 კმ–ის სიღრმეში დაფიქსირდა და მიწისძვრის სიმძლავრემ 8.2 ბალი შეადგინა, შესაბამისად, ის მსოფლიოში მომხდარ ერთ–ერთ უძლიერეს მიწისძვრას წარმოადგენს. ეს მიწისძვრა ასევე უდიდესია იმით, რომ ერთადერთია, რომელიც დედამიწის სიღრმეში, 300 კმ–ზე ღრმად მოხდა.

მცირე ბიძგები დაფიქსირდა ბრაზილიაში, სან-პაულუსა და კანადაში, ტორონტოში.
ომი ბოლივიის დამოუკიდებლობისათვის

ბოლივიის ომი დამოუკიდებლობისათვის — ბოლივიის ადგილობრივი მოსახლეობის - (ინდიელების) და ბოლივიის ხალხის შეიარაღებული ბრძოლა ესპანეთის კოლონიური ბატონობის წინააღმდეგ, რომელიც დაიწყო 1809 წელს და 1825 წელს დამთავრდა ბოლივიის რესპუბლიკის დამოუკიდებლობის აღიარებით. ეს ომი დამოუკიდებლობისათვის იყო ერთ-ერთი იმ მრავალთაგან, რომელსაც ადგილი ჰქონდა მე- საუკუნის ლათინურ ამერიკაში.

მიზეზები
ომის დაწყების მიზეზი იყო ლათინური ამერიკის ადგილობრივი ხალხის სურვილი გამხდარიყვნენ დამოუკიდებლები ესპანეთისაგან და მონობის გაუქმება. ამავე დროს მნიშვნელოვანი იყო კრეოლების მიწათმფლობელი დიდებულების პატრიოტული განწყობა, რომლებიც მოვაჭრე ბურჟუაზიასთან ერთად ცდილობდნენ ესპანეთის ტახტის მიერ დაწესებული გადასახადების თავიდან არიდებასა და თავისუფალი ვაჭრობის მიღწევას, რაც გამოიწვევდა მათ გამდიდრებას. აჯანყებულებს შთააგონებდა ლათინური ამერიკის სხვა დაბყრობილ ქვეყნებში სიმონ ბოლივარის წარმატებული ბრძოლები.
ომი ავსტრიული მემკვიდრეობისათვის

ომი ავსტრიული მემკვიდრეობისათვის (1740–1748) — ხანგრძლივი სამხედრო კონფლიქტი ევროპის სახელმწიფოებს შორის, დაწყებული იმპერატორ კარლ ჰაბსბურგის გარდაცვალების შემდეგ (1740 წლის 20 ოქტომბერი).

1713 წელს ავსტრიის იმპერატორმა კარლ ჰაბსბურგმა პრაგმატული სანქციით, ავსტრიის დაყოფილი სახელმწიფო განუყოფლად გამოაცხადა, ხოლო ძის არყოლის გამო ტახტი თავის ქალიშვილს მარია ტერეზიას უნდა გადასცემოდა. მარია ტერეზიას – ტოსკანის დიდი ჰერცოგის ფრანც ლოთარინგიელის მეუღლეს ერთობ სავალალო მდგომარეობაში მოუწია სახელმწიფოს მართვა: ცალკეულ, დაყოფილ სამფლობელოებს ერთმანეთთან ძალზე სუსტი ძაფი აკავშირებდა, შეიძლება ითქვას, მხოლოდ და მხოლოდ მონარქის პიროვნულობა. თითოეულ სამფლობელოს თავისი წოდებრივი ორგანიზაცია ჰყავდა. ცენტრალური ხელისუფლება განაგებდა მხოლოდ სამხედრო, საფინანსო და საგარეო საქმეებს.

მხარეთა პრეტენზიები
მარია ტერეზიას ტახტზე ასვლისთანავე პრუსიამ და საფრანგეთმა ბავარიასთან, საქსონიასთან, ესპანეთთან და პიემონტთან ერთად ომი გამოუცხადა ავსტრიას. ომის უმთავრესი მიზეზი იყო ავსტრია-საფრანგეთისა და ინგლის-საფრანგეთის წინააღმდეგობები, პრუსიის აგრესიული მისწრაფებები და ქიშპი ცენტრალური ევროპის ჰეგემონობაზე.

საფრანგეთს თავისი პოლიტიკური პრეტენზიები გააჩნდა – ავსტრიის ნიდერლანდების ხელში ჩაგდება და თავისი მოკავშირის ბავარიის კურფიურსტის კარლ ალბრეხტის (1742–1745) „გერმანელი ერის რომის წმინდა იმპერიის“ იმპერატორად დასმა, რაც შეეხება ავსტრიის იტალიურ სამფლობელოებს, მათზე პრეტენზიას ესპანეთი აცხადებდა.

ომის მსვლელობა
1740 წლის 16 დეკემბერს ფრიდრიხ პრუსიელი აცხადებდა პრეტენზიას სილეზიაზე და თავისი არმიით სილეზიაში შეიჭრა. 1741 წლის იანვარში მთელი სილეზია პრუსიის ხელში გადავიდა. 10 აპრილს ავსტრიელები მოლვიცთან დამარცხდნენ.

მტრულ გარემოცვაში მოქცეულ ავსტრიას მხარი ინგლისმა, ნიდერლანდებმა და 1746 წლიდან რუსეთმაც დაუჭირა. ამგვარად ავსტრიული მემკვიდრეობისათვის გამართულ ომში ევროპის სახელმწიფოთა დიდი ნაწილი აღმოჩნდა ჩართული. ომის მიწურულს სამხედრო ოპერაციების მთავარმა ასპარეზმა ავსტრიის ნიდერლანდებში გადაინაცვლა, სადაც მორიც საქსონელის სარდლობით შეჭრილმა საფრანგეთის არმიამ მნიშვნელოვანი გამარჯვებები მოიპოვა ავსტრია-ინგლისის ჯარებზე ფონტენუასთან – 1745 წლის 11 მაისს, როკუსთან – 1746 წლის 11 ოქტომბერს და ლაუფელდთან – 1747 წლის 2 ივლისს. საფრანგეთის ჯარებმა დაიკავეს ციხესიმაგრეები – ანტვერპენი და მონსი.

ომის დასასრული
ავსტრიული მემკვიდრეობისათვის წარმართული ომი 1748 წლის 18 ოქტომბრის აახენის მეორე ზავით დასრულდა. ამ ზავით ავსტრია კვლავ ინარჩუნებდა სამფლობელოთა დიდ ნაწილს, ტახტზე მარია ტერეზიას უფლებებიც აღიარეს, ავსტრიის იტალიურ სამფლობელოთა ნაწილი ესპანეთს გადაეცა, სილეზიის დიდი ნაწილი კი პრუსიამ შეიერთა.

აახენის ზავმა, ფაქტობრივად, ვერ მოაგვარა ევროპის სახელმწიფოთა პოლიტიკური კონფლიქტები, რამაც, სულ რაღაც 9 წლის შემდეგ, ევროპაში მორიგი, შვიდწლიანი ომი (1756–1763) გააჩაღა, რომელიც მარია ტერეზიამ რუსეთთან კავშირში სილეზიის დასაბრუნებლად წამოიწყო ფრიდრიხ პრუსიელთან.
ვეგეტარიანელობა

ვეგეტარიანელობა — ცხოვრების წესი, ხასიათდება უპირველეს ყოვლისა კვებით, რომელიც გამორიცხავს ნებისმიერი ცხოველის ხორცს (ასევე ფრინველის, თევზის და ა.შ.). ვეგეტარიანელობაში არსებობს იგივე მოძრაობა — ვეგანობა, რომლის მიმდევრებიც უარს იძახიან ცხოველური წარმოშობის პროდუქტზე როგორც კვებაში (ძუძუმწოვრების რძეზე, კვერცხზე), ასევე საოჯახო ნივთებზეც (ბეწვი, ტყავი, და ა.შ.).

ეტიმოლოგია
ოქსფორდის ლექსიკონის თანახმად, ტერმინი ვეგეტარიანელი მოდის ინგლისური სიტყვიდან – (მცენარე, ბოსტნეული კულტურები). ლექსიკონში აღნიშნულია, რომ სიტყვა მხოლოდ 1847 წელს, ვეგეტარიანული საზოგადოების შექმნის შემდეგ გახდა პოპულარული. თუმცა არსებობს ტერმინის მოხმარების უფრო ადრინდელი შემთხვევებიც.

ვეგეტარიანული საზოგადოება, რომელსაც მიეწერება შექმნა ტერმინის „ვეგეტარიანელი“ თავისთვის, ამტკიცებს, რომ იგი ჩამოყალიბდა ლათინური სიტყვისგან (მხნე, ნედლი, ცოცხალი).

საერთო ცნობები
ვეგეტარიანელები არ ხმარობენ საკვებში ხორცს, ფრინველს, თევზს და ცხოველური წარმოშობის ზღვის პროდუქტებს. რძის პროდუქტებს და კვერცხს ვეგეტარიანელების მხოლოდ ნაწილი იგნორირებს. სადავო პროდუქტებს ასევე ეკუთვნის თაფლიც. სოკო ტრადიციულად ეკუთვნის მცენარეულობის საკვებს, თუმცა თანამედროვე მეცნიერება გამოყოფს მათ ცალკე სამეფოში.

ზოგი ვეგეტარიანელი, კვების პროდუქტების გარდა, ასევე იგნორირებს:

ტანსაცმელს და სხვა პროდუქციას, რომლის ნაწილებიც ბეწვის ან ტყავისგან არის დამზადებული.

1 ოქტომბერი – ვეგეტარიანელობის მსოფლიო დღე

1 ნოემბერი – ვეგანის საერთაშორისო დღე

ვეგეტარიანელობის სახეობები
ტრიფტორქლორმეთანი

ტრიფტორქლორმეთანი (იგივე ქლორტრიფტორმეთანი) ფრეონი, -13, -13, ან ფრეონი-13 , წარმოადგენს უფერო, არაფეთქებად, არააგრესიულ ქლორფტორნახშირბადიან ნაერთს , ასევე წარმოადგენს შერეულ ჰაგოგენმეთანს. ის გამოიყენება როგორც მაცივარ აგენტი, მაგრამ მისი ოზონის ფენის დაშლის მაღალი პოტენციალის გამო მისი წარმოება და გამოყენება აკრძალულია მონრეალის ოქმის მიხედვით.

ფიზიკური თვისებები
თქმულებები ჯედაებზე: სითთა ბნელი მბრძანებლები

„თქმულებები ჯედაებზე: სითთა ბნელი მბრძანებლები“ — ექვსნაწილიანი სიუჟეტური თაღი კომიქსების სერიაში თქმულებები ჯედაებზე. მისი სცენარის ავტორები არიან ტომ ვეიტჩი და კევინ ჯ. ანდერსონი. პირველი ნომერი გამომცემლობამ გაყიდვაში 1996 წლის 1 თებერვალს გამოუშვა.

სიუჟეტი
ამ კომიქსებში მოქმედება ხდება ვარსკვლავური ომების გალაქტიკაში იავინის ბრძოლამდე 3.997 წლით ადრე. მასში მოთხრობილია ულიკ ქელ-დრომას შემდგომი თავგადასავლებისა და ექსარ კუნის, სითთა ბნელი მბრძანებლის შესახებ. ასევე სიუჟეტის ძირითად ხაზს წარმოადგენს ჯედაების, ულიკ ქელ-დრომას და ნომი სანრაიდერის მცდელობები, დაიმორჩილონ ძალის ბნელი მხარე. სატალი და ალემა, წარმოდგენილი წინა სერიაში, თქმულებები ჯედაებზე: ფრიდონ ნადის ამბოხება, ამ თავებში უკვე აკონტროლებენ ძალის ბნელ მხარეს, რათა მისი დახმარებით გავლენა იქონიონ სხვებზეც. ასევე მოთხრობილია ექსარ კუნის ბნელ მხარეს მოქცევის, ფრიდონ ნადის სულის ხელმეორედ განადგურებისა და ულიკისა და ექსარის მოკავშირეებად ჩამოყალიბების შესახებ.

გამოცემები
სითთა ბნელი მბრძანებლები: ძალის ოსტატები და მოწაფეები
სითთა ბნელი მბრძანებლები: სითების ძიება
სითთა ბნელი მბრძანებლები: დაშვება ბნელ მხარეს
სითთა ბნელი მბრძანებლები: ბნელი ჯედაის სიკვდილი
სითთა ბნელი მბრძანებლები: სითთა საიდუმლოება
სითთა ბნელი მბრძანებლები: ჯედაების იერიში
კლიფი

კლიფი, სანაპირო ბექობი — ვერტიკალური, თითქმის ვერტიკალური ან საფეხურებიანი ქანების გაშიშვლება, რომელიც წარმოიქმნება გამოფიტვისა და ეროზიის შედეგად. კლიფი გავრცელებულია სანაპიროებზე, მთის რაიონებში, ესკარპებსა და მდინარეთა გაყოლებაზე.

ჩვეულებრივ, ფორმირებულია ისეთი ქანების მიერ, რომლებიც მედეგია გამოფიტვისა და ეროზიის მიმართ. კლიფების ამგებელი დანალექი ქანებია ქვიშქვა, კირქვა, ცარცი და დოლომიტი. ხშირად კლიფების ჩამოყალიბებაში მონაწილეობენ აგრეთვე მაგმური ქანებიც, მაშასადაბე, გრანიტი და ბაზალტი. განარჩევენ აქტიურ და მომკვდარ კლიფებს. აქტიურია ისეთი კლიფი, რომელიც თანადროულ დროში წყლის ტალღების გავლენით დანგრევას განიცდის, ხოლო მომკვდარი კლიფი თანამედროვე დროში აღარ ექვემდებარება ტალღების ზემოქმედებას. კლიფის საფუძველში ხშირად ზვირთცემის ნიში წარმოიქმნება.

კლიფი თანდათან იხევს უკან ხმელეთისაკენ, რაც ხელს უწყობს მის ძირში არსებული აბრაზიული ტერასის ზრდას სიგანეში. კლიფის ნაირსახეობას წარმოადგენს ესკარპი, რომლის წარმოშობა დაკავშირებულია რღვევებთან, მეწყერთან ან სხვადასხვა სიმტკიცის ქანების ფენების შერჩევით ეროზიასთან. კლიფების უმრავლესობას საფუძველში ფერდობული ჩამონაშალის ფორმა აქვს. სანაპირო ეროზიის შედეგია ზღვიური კლიფების წარმოშობა დამრეცი სანაპირო ზოლის გასწვრივ.

კლიფი გვხვდება მრავალ ქვეყანაში, მათ შორის ირლანდიაში, ნორვეგიაში, ესპანეთში, ისლანდიაში, უკრაინაში, აშშ და სხვა. კლიფი ზღვის სანაპიროდან კლდეებივით არის ამართული და სიმაღლეში ხშირად ასეულ მეტრს აღემატება. მაგ., ევროპაში არსებული კლიფები სიმაღლეში საშუალოდ 200-300 მ-ის ტოლია. აღსანიშნავია ირლანდიაში მდებარე ზღვის კლიფი — სლივ-ლიგი, რომლის მკვეთრი კლდეების სიმაღლე 596 მ აღწევს. ზოგჯერ კლიფებზე განლაგებულია არქეოლოგიური ძეგლებიც.
ოროგენი

ოროგენი — კონტინენტებზე მთათწარმოშობის ძირითადი მექანიზმი, რომელიც მიმდინარეობს ფილების კონვერგენტული კიდის გასწვრივ, როდესაც ხდება კიდის შეკუმშვა ფილის მოძრაობით. ოროგენული სარტყელი ან ოროგენი როგორც დედამიწის მოძრავი სარტყელის ტიპი წარმოიქმნება დიდი ტექტონიკური ფილების საზღვრებზე ან რიფტოგენეზისა და კონტინენტური ფილების გახლეჩის დროს. იგი მოიცავს გეოლოგიური პროცესების სერიას, რომელსაც ერთობლივად ოროგენეზისი ეწოდება. მას მიეკუთვნება კონტინენტური ქერქის სტრუქტურული დეფორმაცია და ვულკანიზმთან დაკავშირებული ახალი კონტინენტური ქერქის წარმოქმნა. ოროგენში აზიდულ მაგმას ნაკლები რაოდენობის მკვრივი მასალა მოაქვს ზემოთ, რაც დედამიწის ლითოსფეროს კომპოზიციური დიფერენციაციის შედეგია (ქერქი და ზედა მანტია). სინოროგენული პროცესები ან მოვლენები ოროგენის განმავლობაში მიმდინარეობს.

ოროგენული პროცესი მიმდინარეობს ტექტონიკური ფილების კონვერგენტულ ან, სხვაგვარად, კონტინენტების აქტიური კიდეების ზონებში, რომელთაც ადრე დღეისათვის უკვე მოძველებული სახელი — გეოსინკლინი ერქვა, დღეს კი მოძრავი სარტყელი ჰქვია. მთების წარმოშობა მეტად ხანგრძლივი პროცესია, რომელიც ათეული მილიონი წლების განმავლობაში გრძელდება. ამავე დროს, არ არის დროში უწყვეტი. დედამიწის გეოლოგიური განვითარების ისტორიაში გამოიყოფა პერიოდები მთათა წარმოშობისა (ე.წ. გეოკრატიული პერიოდები) და პერიოდები სიმშვიდისა (თალასოკრატიული პერიოდები). გეოკრატიულ პერიოდში მთების წარმოშობა მიმდინარეობდა ოროგენეტული ციკლების განვითარებით. ამ შინაარსით ცნობილია კალედონური (სილურული), ჰერცინული (გვიანპალეოზოური), კიმერიული (გვიანტრიასულ-იურული) და ალპური (ცარცულ-კაინოზოური) ოროგენეტული ციკლები ან უბრალოდ ოროგენი. ამ ოროგენეტული ციკლების შედეგად ჩამოყალიბებულ მთათა სისტემებს, შესაბამისად, კალედონიდები, ჰერცინიდები, კიმერიდები და ალპიდები ეწოდება.

ოროგენი ხანგრძლივი პროცესია, რომელიც ათეული და მეტი მილიონი წლის განმავლობაში მიმდინარეობს. ის ზოგადად ერთიანია, თუმცა ცალკეული სტადიებისაგან შედგება. ამ სტადიებს ოროგენეტული ფაზისები ეწოდება. ჩვეულებრივ ოროგენს თან ახლავს დანაოჭება და ფენის რღვევა, კუთხური უთანხმოების განვითარება და დანალექი კლასტური სოლის ნაფენების არსებობა. რეგიონული მეტამორფიზმი და მაგმური აქტივობა ხშირადაა დაკავშირებული ოროგენულ მოვლენებთან. ოროგენი შეიძლება იყოს სუბდუქციის, ტერეინული აკრეციის, კონტინენტური კოლიზიის და სხვა მიზეზების შედეგი. ამერიკელმა გეოლოგმა გროვ კარლ ჯილბერტმა მთათწარმოშობის პროცესები აღწერა 1890 წელს, თუმცა ტერმინი „ოროგენი“ მანამდეც გამოიყენებოდა.
ნიადაგთმცოდნეობა

ნიადაგთმცოდნეობა (იგივეა რაც პედოლოგია) — მეცნიერება ნიადაგის, მისი წარმოშობის განვითარების, გეოგრაფიული გავრცელების, რაციონალურად გამოყენებისა და შედგენილობა-თვისებების შესახებ. ნიადაგთმცოდნეობა შეისწავლის ნიადაგს, როგორც ბუნების სხეულს, წარმოების საშუალებას და შრომის საგანს. ნიადაგთმცოდნეობის ერთ-ერთი აქტუალური საკითხია ნიადაგების კლასიფიკაციის დადგენა, ნიადაგთწარმოქმნის პირობების გარკვევა და ნიადაგის მორფოლოგიის შესწავლა. დაკავშირებულია გეოგრაფიასთან, გეოლოგიასთან და ბუნებისმეტყველების სხვა დარგებთან.

ნიადაგთმცოდნეობის ძირითადი დარგებია:
ნიადაგების გეოგრაფია;
ნიადაგის გენეზისი;
ნიადაგის ფიზიკა;
ნიადაგის ქიმია;
ნიადაგის ჰიდროლოგია;
ნიადაგის ბიოლოგია (მიკრობიოლოგია).

ისტორია
ნიადაგების მეცნიერული შესწავლა დაიწყო - სს. მიჯნაზე.
ნიადაგთმცოდნეობის მეცნიერული თეორია რუსეთში საუკუნის ნახევარში შეიქმნა და მას გენეზისური მიმართულება მიეცა. ვასილი დოკუჩაევმა დაასაბუთა ნიადაგთწარმოქმნის ბუნებრივი ფაქტორების (ნიადაგთწარმომქმნელი ქანი, კლიმატი, რელიეფი, ხნოვანება, მცენარეულობა) უდიდესი როლი, რომელსაც შემდგომში დაემატა ადამიანის სამეურნეო ზემოქმედება.
მეცნიერული ნიადაგთმცოდნეობის განვითარებაში დიდი როლი შეასრულა აგრეთვე პავლე კოსტიჩევმა, ვასილი ვილიამსმა; შემდგომ ეტაპებზე მნიშვნელოვანი ღვაწლი მიუძღვით: გ. ვისოცკის, კ. გლინკას, ლ. პრასოლოვს, ს. ზახაროვს, ი. ტიურინს, ი. გერასიმოვს და სხვ.
 საუკუნის დასაწყისში ნიადაგთმცოდნეობაში შეიქმნა ახალი ქიმიური მიმართულება, რომლის ფუძემდებლად ითვლება კონსტანტინე გედროიცი, ხოლო 20-იან წწ. - ბიოგეოქიმიური მიმართულება (ვლადიმერ ვერნადსკი).
დოკუჩაევის მოძღვრების საფუძველზე დამუშავდა გვალვის საწინააღმდეგო ბრძოლის ღონისძიებები.

ნიადაგთმცოდნეობაში ფართოდ იყენებენ საველე-ექსპედიციურ და სტაციონარულ გამოკვლევებს, ის მჭიდროდაა დაკავშირებული გეომორფოლოგიასთან, კლიმატოლოგიასთან, მინერალოგიასთან, პეტროგრაფისთან, მცენარეთა ფიზიოლოგიასთან, ქიმიასთან, ფიზიკასთან და სხვ. დარგებთან.
დიდი ყურადღება ექცევა ნიადაგის ნაყოფიერების გადიდებას, აგროტექნიკურ და მელიორაციულ ღონისძიებებს.

წარმატებით განვითარდა ნიადაგთმცოდნეობა საქართველოში. ჩატარებულია ნიადაგების გამოკვლევები საქართველოს სხვადასხვა რაიონში. საქართველოში ნიადაგთმცოდნეობის განვითარებაში დიდი წვლილი მიუძღვით ცნობილ მეცნიერებს: დიმიტრი გედევანიშვილს, მიხეილ საბაშვილს, მიხეილ დარასელიას, გიორგი ტარასაშვილს, გაბრიელ ტალახაძესა და სხვ.

ნიადაგთმცოდნეობაში ჩატარებულია საერთაშორისო კონგრესები. გამოდის ჟურნალები.
ნიადაგის ჰორიზონტი

ნიადაგის ჰორიზონტი — შრე, რომელიც ყალიბდება ნიადაგის წარმოქმნის პროცესში. ნიადაგის გენეტიკური ჰორიზონტების ერთობლიობა ქმნის ნიადაგის პროფილს. ნიადაგის ჰორიზონტები ერთმანეთისაგან
განსხვავდებიან შეფერილობით, სტრუქტურით, სიმკვრივით, მექანიკური, ქიმიური, ფიზიკური და სხვა თვისებებით.

ყოველი ნიადაგის ჰორიზონტი მეტნაკლებად ერთგვაროვანია. ნიადაგის ჰორიზონტი
შეიძლება დაიყოს ქვეჰორიზონტებად.

ნიადაგის ჰორიზონტის აღმნიშვნელი სიმბოლოებია (ინდექსებია):
 - ნეშომპალა-აკუმულაციური, ხშირად ელუვიური;
 - ილუვიური ან მეტამორფული;
 - ნიადაგთწარმომქმნელი ქანი.

ქვეჰორიზონტებია:
 - მკვდარი საფარი,
1 - ჰუმუსიანი,
2 - გაეწრებული;
 - ჰუმუსის მეორე მაქს. და ა.შ.

დამუშავებულ ნიადაგში გამოყოფენ სახნავ ჰორიზონტს – სახნავი.
ნიადაგის სტრუქტურა

ნიადაგის სტრუქტურა — ნიადაგის მკვრივი ფაზის მექანიკური ელემენტების შეწებების შედეგად წარმოქმნილი სხვადასხვა ფორმისა და ზომის ერთეულები. განარჩევენ ნიადაგის მიკრო- ( 0,25 მმ).

ნიადაგის სტრუქტურა ნიადაგის წარმოქმნისა და მასზე ადამიანის საწარმოო ზემოქმედების შესაბამისად, სხვადასხვაა. მაგალითად :
შავმიწებს აქვთ მტკიცე მარცვლოვანი სტრუქტურა;
კორდიან-ეწერ ნიადაგებს — თხელი ფიქალისებრი სტრუქტურა;
ყომრალ, ყავისფერ და მდელოს ყავისფერ ნიადაგებს — მტკიცე კაკლოვანი სტრუქტურა და ა.შ.

სახნავი ფენისათვის კარგია მარცვლოვან-კოშტოვანი სტრუქტურა. აგრონომიულად მაღალი ღირსებებისაა ისეთი სტრუქტურული ნიადაგი, რომლის კოშტების სიდიდეა 0,5-10 მმ და მტკიცე აგრეგატების რაოდენობა 75% აღემატება. ნიადაგის სტრუქტურის სიმტკიცე განისაზღვრება წყლის დამშლელი მოქმედებისადმი წინააღმდეგობის უნარით. ნიადაგის სტრუქტურის შექმნა და დაშლა მტკიცედაა დაკავშირებული მექანიკურ, ფიზიკურ-ქიმიურ და ბიოლოგიურ მოვლენებთან.

ნიადაგური სტრუქტურის წარმოქმნის ერთ-ერთი პირობაა ნიადაგში წვრილდისპერსიული ფრაქციების (კოლოიდური ფრაქციების), ახალდალექილი ჰუმუსის (ჰუმინისა და ულმინის მჟავას) -თან ერთად არსებობა და მცენარის ფესვთა სისტემა. ნათესბალახიანი სისტემა
ნიადაგის სტრუქტურის წარმოქმნის ყველაზე ეფექტიანი საშუალებაა.

ნარევი ბალახები (მარცვლოვანები და პარკოსნები) ქმნის ხელოვნურ კორდს, რომელიც მტკიცე სტრუქტურის შექმნა-შენარჩუნებას განაპირობებს.
ნეტარი ავგუსტინე

ნეტარი ავგუსტინე, ავგუსტინე ავრელიუსი (; დ. 13 ნოემბერი, 354 — გ. 28 აგვისტო, 430) — ქრისტიანი თეოლოგი და ფილოსოფოსი, პატრისტიკის წარმომადგენელი, რომელმაც არსებითი ზეგავლენა მოახდინა ქრისტიანული ღვთისმეტყველური კანონიკის განვითარებასა და, მთლიანად, დასავლური ტიპის კულტურის ევოლუციაში.

ცხოვრება
დაიბადა სამხრეთ ნუმიდიის პატარა ქალაქ ტოგასტაში (თანამედროვე სუქარასი, ალჟირი). მამამისი — პატრიციუსი, წარმართი იყო და მხოლოდ მაშინ მოინათლა, როდესაც ავგუსტინეს 17 წელი შეუსრულდა, რის შემდეგაც მალევე გარდაიცვალა. იგი ცდილობდა, ავგუსტინესთვის კარგი განათლება მიეცა, მაგრამ მისი ზნისა და ხასიათისათვის ყურადღება არასოდეს მიუქცევია. დედას, მონიკას, ქრისტიანული აღზრდა ჰქონდა მშობლებისაგან მიღებული და გამოირჩეოდა კეთილი ბუნებითა და სათნო, მშვიდობისმოყვარე ცხოვრებით. საკუთარ შვილს ბავშვობიდანვე ასწავლა და შეაყვარა იესოს სახელი, მაგრამ მიუხედავად ამისა, ავგუსტინემ ქრისტიანული მოძღვრება უარყო.

17 წლის ავგუსტინე კართაგენში გაემგზავრა განათლების მისაღებად, სადაც იგი მანიქეველთა გავლენის ქვეშ მოექცა. წმინდა მონიკა უსაზღვროდ დამწუხრებული იყო შვილის მანიქეველობით. მან არ მოისურვა „გზასაცდენილთან“ ერთად ცხოვრება და აღარც ტრაპეზს იყოფდა მასთან. მონიკა ისე დასტიროდა შვილს, როგორც მკვდარს და ლოცულობდა, რათა იგი ღმერთს თავისი სარწმუნოებისაკენ მოექცია.

სამშობლოში დაბრუნებულმა ავგუსტინემ გრამატიკის მასწავლებლად დაიწყო მუშაობა. 29 წლის, იგი შეხვდა სიკვდილის მახედ წოდებულ მანიქეველ „ეპისკოპოს“ ფავსტუსს. მასთან ურთიერთობისას ავგუსტინემ მანიქეველთა სწავლებასა და ცხოვრების წესში მრავალი წინააღმდეგობა აღმოაჩინა. ფავსტთან საუბრის შემდეგ ავგუსტინე რომში გაემგზავრა. 383 წლიდან მან მანიქევლობა მიატოვა, ამის მიზეზად იქცა ის პასუხგაუცემელი კითხვები, რომლებიც ავგუსტინემ ფავსტუსს დაუსვა. 387 წელს, აღდგომამდე რამდენიმე დღით ადრე, ავგუსტინე მოინათლა, მთელი თავისი ქონება ქვრივ-ობოლთ დაურიგა და ბერულ მოღვაწეობას შეუდგა.

391 წელს ჰიპონიის ეპისკოპოსმა ვალერიმ ავგუსტინეს პრესვიტერის წოდება მიანიჭა. ამ ხარისხით მან დააარსა პირველი ქალთა მონასტერი აფრიკაში. მავრიტანიაში მისი მეცადინეობით აღიკვეთა ადათი, რომლის დროსაც ქალაქის მცხოვრებნი ორ შეიარაღებულ ნაწილად იყოფოდნენ და ერთმანეთს ებრძოდნენ.

399 წელს ავგუსტინე ეპისკოპოსად აკურთხეს. მალე მან ჰიპონიის კათედრა დაიკავა. მღვდელმთავრობის ოცდათხუთმეტი წელი ავგუსტინემ მანიქევლობის, დონატიზმისა და პელაგიანიზმის წინააღმდეგ ბრძოლას შეალია.

430 წელს ჰიპონი ვანდალებმა გადაწვეს. ერთადერთი, რაც ცეცხლს გადაურჩა, ავგუსტინეს ბიბლიოთეკა იყო. კართაგენიც მალე დაეცა. ჩრდილო აფრიკის ეკლესია მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდა. ავგუსტინე იყო ჰიპონის უკანასკნელი ეპისკოპოსი. მან საკუთარი თვალით იხილა ქალაქის აღსასრული, რის შემდეგაც დიდხანს აღარ უცოცხლია. იგი 430 წლის 28 აგვისტოს გარდაიცვალა.

ნეტარი ავგუსტინეს კალამს ეკუთვნის მრავალი თხზულება. აღსანიშნავია მისი „აღსარებანი“, „ღვთის ქალაქის შესახებ“, „ჩვიდმეტი წიგნი პელაკიანელთა წინააღმდეგ“, „კომენტარები დაბადების წიგნისა“ და სხვა.
ვარსკვლავური ომების მოთხრობები, ტომი 6

„ვარსკვლავური ომების მოთხრობები, ტომი 6“ — რიგით მეექვსე ტომი ვარსკვლავური ომების მოთხრობები სასაჩუქრო სერიაში. მასში შეტანილია მცირე ისტორიები ვარსკვლავური ომების ციკლიდან.

ვარსკვლავური ომების მოთხრობები 21
მაწანწალა, თავი 1
გაიარო მოცემულ ბილიკზე
თანასწორები და მოწინააღმდეგეები
ვარსკვლავური ომების მოთხრობები 22
მაწანწალა, თავი 2
გარიყული
ვარსკვლავური ომების მოთხრობები 23
ამ ნაწილში ძირითადად მოთხრობილია იმის შესახებ, თუ როგორ ეძებდა დარკა ნილი ლიკანს.

წყვდიადი და ნათება
ჯედაების ნადირობის შედეგად მოხდა ტერენტატეკების, საზარელი მონსტრების თითქმის სრული განადგურება. უკანასკნელი არსებების განადგურება დაევალა ჯედაებს - დურონ ქელ-დრომას, შეილა ნუურსა და გუუნ ჰან სარეშს.

მაწანწალა, თავი 3
იღბლიანი
ვარსკვლავური ომების მოთხრობები 24
დანიშნული
ფეტის კლუბი
დაუნახავი, გაუგონარი
მაწანწალა, თავი 4
ელ-ალტო

ელ-ალტო — ქალაქი ბოლივიის მთიანეთში. ერთ დროს წარმოადგენდა ლა-პასის უბრალო გარეუბანს, ამჟამად კი ბოლივიის ერთ-ერთი უდიდესი და სწრაფად მზარდი ქალაქია. 2001 წელს, მისი მოსახლეობა 649 958 ადამიანს შეადგენდა, უკვე 2010 წლისთვის კი 900 000-ზე მეტს. ელ-ალტო ზღვის დონიდან 4 150 მეტრზე მდებარეობს და წარმოადგენს მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე მაღლა მდებარე ქალაქს. კლიმატი საკმაოდ ცივია. მაქსიმალური ტემპერატურა ზაფხულში 17 °-ია.

ელ-ალტო ბოლივიის ყველაზე სწრაფად მზარდი ქალაქია. ამის მიზეზია ლა-პასის დეპარტამენტიდან მიგრანტთა დიდი რაოდენობით შემოდინება, რაც განპირობებულია 1952 წელს დაწყებული სამრეწველო რეფორმით. ეს პროცესი კიდევ უფრო გაიზარდა უკანასკნელი 10 წლის განმავლობაში. ამავე დროს, ელ-ალტო მთელს ლათინურ ამერიკაში ყველაზე დიდი ქალაქია ინდიელი მაცხოვრებლების რაოდენობით. მოსახლეობის 76% აიმარას წარმომადგენელია, 9% კეჩუას, 15% მეტისები და მხოლოდ 1% კრეოლები.

ქალაქში მდებარეობს ელ-ალტოს საერთაშორისო აეროპორტი.
მონტერო

მონტერო — ქალაქი ბოლივიაში, სანტა-კრუსის დეპარტამენტში. მდებარეობს ქალაქ სანტა-კრუს-დე-ლა-სიერადან 50 კმ–ით ჩრდილოეთით. 2006 წლის მონაცემებით, მონტეროს მოსახლეობა 90 837 ადამიანს შეადგენს. ბოლო პერიოდში, მოსახლეობის ზრდამ უფრო მასშტაბური ხასიათი მიიღო.

ქალაქი ზღვის დონიდან 300 მეტრზე მდებარეობს. საშუალო ტემპერატურა 23 °–ია. ელ-ალტო მნიშვნელოვანი სასოფლო-სამეურნეო ცენტრია.

ქალაქი 1912 წლის 4 დეკემბერს დაარსდა.