iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
პა-დე-დე

პა-დე-დე ( - ორთა ცეკვა < - ნაბიჯი, ცეკვა და - ორი) — ბალეტის ერთ-ერთი ძირითადი მუსიკალურ-საცეკვაო ფორმა. შედგება ადაჯიოს (წყვილთა ლირიკული ნაწილი), ალეგროსა (2 ვარიაცია, მოცეკვავე ქალისა და მოცეკვავე მამაკაცის სოლო ცეკვა) და კოდასაგან (შეერთებული დასკვნითი ნაწილი)).

საუკეთესო ნიმუშები გვხვდება პეტრე ჩაიკოვსკის ბალეტებში.
პადუის ბოტანიკური ბაღი

პადუის ბოტანიკური ბაღი — ბოტანიკური ბაღი ჩრდილოეთ იტალიის ქალაქ პადუაში. შეიქმნა 1545 წელს და წარმოადგენს მსოფლიოს უძველეს აკადემიურ ბაღს, რომელიც დღემდე თავის პირვანდელ ადგილას მდებარეობს. ბაღი მასთან დაკავშორებულ პადუის უნივერსიტეტთან ერთად 22 000 მ²-ს მოიცავს და ცნობილია თავის სპეციალური კოლექციითა და ისტორიული დაგეგმარებით.

ბაღი ვენეციის რესპუბლიკის სენატის გადაწყვეტილებით შეიქმნა. მისი მთავარი მიზანი სამკურნალო მცენარეების მოშენება იყო, რათა ეწარმოებინათ ბუნებრივი სამკურნალო საშუალებები, ასევე სტუდენტებს ესწავლათ სამკურნალო მცენარეების გამორჩევა სხვა მცენარეთაგან.

ბაღს გარშემო კედელი შემოარტყეს, რათა ღამით გახშირებული ქურდობებისგან დაეცვათ. სულ მალე, ბაღი გაამდიდრეს მცენარეულობით თითქმის მთელი მსოფლიოდან, პრაქტიკულად ყველა იმ ქვეყნიდან, რომლებიც ვენეციასთან სავაჭრო კავშირში იმყოფებოდნენ. შესაბამისად, პადუამ იკისრა წამყვანი როლი არაერთი ეგზოტიკური მცენარის შესწავლის საქმეში. ამას ხელს უწყობდა ჰერბარიუმი და ლაბორატორიები, რომლებიც ბაღს თანდათან ემატებოდა.

1997 წელს, პადუის ბაღი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
პა-დე-ტრუა

პა-დე-ტრუა ( - სამთა ცეკვა < - ნაბიჯი, ცეკვა და - სამი) — მუსიკალური საცეკვაო ფორმა. ძირითადად პა-დე-დეს სტრუქტურას იმეორებს. ჩვეულებრივ ცეკვავს 2 ქალი და ერთი მამაკაცი (ჩაიკოვსკის "გედის ტბა").

შესაძლებელია ვარიანტებიც - ერთი ქალი და ორი მამაკაცი (ბაიერის "თოჯინათა ფერია"), ან სამი მოცეკვავე ქალი (ადანის "კორსარი").
მოდენის საკათედრო ტაძარი

მოდენის საკათედრო ტაძარი — ეკლესია იტალიის ქალაქ მოდენაში. წარმოადგენს მოდენა-ნონანტოლის რომანულ-კათოლიკური არქისაეპისკოპოსოს ცენტრს. ტაძრის მშენებლობა 1184 წელს დასრულდა და მიჩნეულია ევროპის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს რომანული სტილის შენობად. 1997 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

ამ ადგილას, საუკუნიდან მოყოლებული, ორი ეკლესია მდებარეობდა, მაგრამ ორივე დაინგრა. თანამედროვე ტაძრის სამშენებლო სამუშაოები 1099 წელს დაიწყო მშენებლობის ოსტატის, ლანფრანკოს მეთაურობით, იმ ადგილას, სადაც მოდენის მფარველის, წმინდა ჯემინიანუსის საფლავი მდებარეობდა. მისი წმინდა ნაწილები დღესაც კათედრალის აკლდამაშია დაბრძანებული. მშენებლობა საბოლოოდ 1184 წლის 12 ივლისს, პაპ ლუციუს -ის დროს დასრულდა.
სერი

სერი — საშუალო სიმაღლის, სხვადასხვა წარმოშობის, მოგრძოდ წამოზიდული რელიეფის დადებითი ფორმების ზოგადი სახელწოდება. წარმოადგენს ხშირად, ვიწრო, გაჭიმულ, ამაღლებულ რელიეფს ან ბორცვების ჯაჭვისებურ მწკრივის. მათი ფერდობის დაქანება 20 პროცენტია და ზოგჯერ მეტიც, სიმაღლე 200 მ-მდე.

აქვთ ბრტყელი და მომრგვალებული მწვერვალები და მკვეთრად გამოსახული ძირის ხაზი. განარჩევენ ბოლომორენულ, ოზურ, ეოლურ, კუესტურ, ეროზიულ და სხვა სერებს. სიმაღლე განსხვავებულია (რამდენიმე მეტრიდან ასეულ მეტრამდე). გამოირჩევა ნაზი რელიეფითა და შედარებით რბილი აგებულებით.

ხშირად სერი ბორცვნალებთან ერთად მნიშვნელოვან სიგრძეზე ქმნის დედამიწის ზედაპირის დაბალმთიან ტერიტორიებზე საკმაო სიგრძის წაგრძელებებს, რომლებიც მკვეთრად არღვევენ ერთფეროვან რელიეფს. უდაბურ მხარეებში ფართოდ არის გავრცელებული ქვიშიანი სერები, რომელთა სიმაღლე ხშირად 1-2 მ-ია, სიგანე 5-10 მ, ხოლო სიმაღლე იშვიათად 200-300 მ.

საქართველოში ცნობილია მაგ., კვერნაქები, დაბალმთიანი სერები, რომლებიც მნიშვნელოვან სიგრძეზე არიან წაგრძელებულნი. კვერნაქების საერთო სიგრძე დაახლოებით 70 კმ-ია, ხოლო სიგანე სიგრძეზე გაცილებით პატარაა (მხოლოდ 7-8 კმ). მრავალრიცხოვანი სერები არსებობს ასევე ივრის ზეგანზე.

სერებს უწოდებენ აგრეთვე განივი და გრძივი მდინარეთა ხეობებით დანაწევრებულ ერთმანეთს მიყოლებულ და ერთი მიმართულებით ორიენტირებულ ქედების ერთობლიობას.
საყორნის ქედი

საყორნის ქედი — ქედი საქართველოში, კახეთის მხარის თელავის მუნიციპალიტეტში. კახეთის კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთი განშტოება, მდინარეების სტორისა და დიდხევის წყალგამყოფი, სიგრძე 23 კმ. მთავარი მწვერვალებია უსახელო (2902 მ) და საყორნე (2425 მ). აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით, შუა მონაკვეთი, ამას გარდა, – ასპიდური ფიქლებითა და დიაბაზებით. ქედის თხემი საფეხურისებრ დაბლდება, ზოგან მოვაკებულია. კალთები ძლიერ დახრილი და დანაწევრებულია. ჩრდილოეთ ნაწილში მყინვარული ცირკებია. კალთები დაფარულია ფოთლოვანი ტყით, თხემი – სუბალპური ბუჩქნარებითა და მდელოებით, უფრო მაღლა ალპური მდელოთი.
სვერის მღვიმე

სვერის მღვიმე — კარსტული მღვიმე საქართველოში, ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფელ სვერის მიდამოებში, ზღვის დონიდან 690 მ სიმაღლეზე. გამომუშავებულია ზედაცარცულ კირქვებში. მღვიმის წინა მონაკვეთი სუბჰორიზონტულია, ბოლო — საფეხურებიანი. ჯამური სიგრძეა — 280 მ. გვხვდება სტალაქტიტები, სტალაგმიტები, კედლის ნაღვენთები და ნგრეული მასალა.
სერის მყინვარი

სერის მყინვარი — კარულ-ხეობის ტიპის მყინვარი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ენგურის მარჯვენა შენაკადის — მულხრის აუზში. უერთდება მყინვარ ტვიბერს მარჯვენა მხრიდან. სიგრძე 4,9 კმ, ფართობი 5,08 კმ². საზრდოობს მწვერვალების ასმაშისა და ბანგურიანის კალთებიდან ჩამონადენი მყინვართა ნაკადებით. სერის მყინვარზე მისასვლელი გზა ადის სოფელ ჟაბეშიდან.
სვანებისწყლის ქედი

სვანებისწყლის ქედი — ქედი საქართველოში, ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს ლეჩხუმის ქედის სამხრეთ განშტოებას, მდინარეების რიცეულისა და ჟრინევის (რიონის აუზი) წყალგამყოფს. მიემართება სამხრეთით და თავდება აღნიშნული მდინარეების შეერთების ადგილზე. ამავე მიმართულებით დაბლდება 3000 მ-დან 1200 მ-მდე. აგებულია ზედალიასური ქვიშაქვებითა და თიხაფიქლებით.

თხემი მობრტყელებულია. სამხრეთ ნახევარი ტყეებით (წიფელი, ნაძვი) არის შემოსილი, 2000 მ-ის ზევით სუბალპური და ალპური მდელოებია.
ბანგურიანი

ბანგურიანი — მთა საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარეების მესტიაჭალისა და მულხრის წყალგამყოფ გვალდის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3837 მ. აგებულია იურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით, იშვიათად კირქვებით. ხასიათდება თანამედროვე გამყინვარებით, რელიეფის გლაციალური ფორმებით. კალთებზე სუბალპური და ალპური მდელოებია.
სარეკის ეხი

სარეკის ეხი – ზედა პალეოლითის ხანის არქეოლოგიური ძეგლი სოფელ სარეკის ტერიტორიაზე (საჩხერის მუნიციპალიტეტი). მდინარე ჯრუჭულის მარცხენა ნაპირზე, მდინარის დონიდან 15 მეტრზე. ჯრუჭულის მღვიმის პირდაპირ. აღმოაჩინეს და გათხარეს 1959-1960 წლებში (დ. თუშაბრამიშვილი).

სარეკის ეხი კლდოვანი ფარდულია, რომელსაც ადამიანი სეზონურად იყენებდა. კულტურული ფენა 25-30 სმ აღწევს. ფენის ქვედა შრე (15-20 სმ სისქის) შეიცავს პალეოლითურ ნაშთებს. მასში აღმოჩნდა კაჟის 794 ნივთი. გვხვდება მზა იარაღი: მიკროლითური ლამელები (200 ც.), შატელპერონის მაგვარი ზურგამორკალული დანები (32 ც.), საფხეკები (27 ც.) დამზადებული, როგორც ლამელებზე, ისე ანატკეცებზე. აქ აღმოჩენილი ფაუნიდან აღსანიშნავია, დომბას, შვლის, ტახის, კეთილშობილი ირმის, კავკასიური ჯიხვის, მურა დათვისა და ე. წ. ტყის კაცის ნაშთები. ზედა შრე (5-10 სმ სისქის) შეიცავს ფეოდალური ხანისა და თანამედროვე კერამიკის ფრაგმენტებს.
სორი

სორი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ონის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: გადამში, ჭვებარი), მდებარეობს მდინარე რიონის მარჯვენა მხარეს. ამბროლაური-ონის საავტომობილო გზაზე. ზღვის დონიდან 720 მეტრი, ონიდან 14 კილომეტრი.

წყაროებში პირველად მოხსენიებულია საუკუნეში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 194 ადამიანი.
სევა

სევა — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ონის მუნიციპალიტეტში (ფარახეთის თემი), მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთზე. ზღვის დონიდან 960 მეტრი, ონიდან 9 კილომეტრი.

წყაროებში პირველად მოხსენიებულია საუკუნეში. 1725 წელს იმერეთის მეფე ალექსანდრე -ის ბრძანებით დაანგრიეს სევის თავდაცვითი კოშკები.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 84 ადამიანი.
სხიერი

სხიერი — ნასოფლარი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ონის მუნიციპალიტეტში (კომანდელის თემი), მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთზე. ზღვის დონიდან 1100 მეტრი, ონიდან 7 კილომეტრი.

წყაროებში პირველად მოხსენიებულია საუკუნეში ხსუარის სახელწოდებით. სოფელში შემონახულია ე. წ. უძრავი წმინდა გიორგის ეკლესია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.
სხვავის საყინულე

სხვავის ჭა-საყინულე — ბუნებრივი გამოქვაბული საქართველოში, ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში, სოფელ შუა სხვავის სამხრეთით 4 კმ-ზე. ზღვის დონიდან 1310 მეტრზე. გამომუშავებულია ქვედაცარცულ კირქვებში. ჭა იწყება დიდი ძაბრით, რომლის ფსკერი თოვლითაა ამოვსებული. ძაბრი ქვემოთ ციცაბოდ დახრილ გვირაბში გადადის. გვხვდება ყინულის სტალაქტიტები, სტალაგმიტები, საუკუნოვანი ყინულის სვეტები (ზოგი სვეტის სიმაღლეა 8 მ, ხოლო გარშემოწერილობა 20 მ) და კასკადები.

არის ასევე მიწისქვეშა გლეტჩერი, მასში ჩაყინული ღორღითა და ქვებით. მექანიკური ნალექებიდან — ნგრევის ადგილობრივი მასალა. სამხრეთ კედელთან წყლის პატარა გუბურებია. ყინული გამოიყენება სამეურნეო საჭიროებისათვის.

ჰავა სტატიურია. ჰაერის ტემპერატურა მთელი წლის განმავლობაში 0 °-ზე დაბალია.

პირველ ძაბრში ჩასვლა ადვილია. მეორე მონაკვეთის დასაძლევად საჭიროა თოკი ან საფეხურების გაჭრა ყინულში.
ერედა (ახალგორის მუნიციპალიტეტი)

ერედა — სოფელი საქართველოში, სამხრეთ ოსეთის დროებითი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის ახალგორის მუნიციპალიტეტში (ბოლის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს ხარულის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე ქსნის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 920 მ-ზე, ახალგორიდან 4 კმ-ის დაშორებით. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 38 კაცი.

ისტორია
ერედა წყაროებში ცნობილია საუკუნის ნახევრიდან. 1470 წლით დათარიღებული შალვა ქვენიფნეველის ლარგვისის მონასტრისადმი შეწირული სააღაპე გუჯარიდან ჩანს, რომ სოფლები ივრეთი, ერედა („ჰერედაჲ“), ქურთა და სხვ. მურვან-ყრუს მიერ ყოფილა მოოხრებული და დაუსახლებელი იყო მანამ, სანამ შალვას არ აღუშენებია. მომდევნო ხანებში ერედასთან გადიოდა საზღვარი ქსნის საერისთავოსა და საამილახვროს შორის. 1886 წლის აღწერით ერედა ქსნის უბნის ქვემო ბოლის სასოფლო საზოგადოებაში შედიოდა და იქ 73 მცხოვრები (ყველა ქართველი) იყო.

1922-1990 წლებში შედიოდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ლენინგორის რაიონში (ბოლის სოფსაბჭო), ოლქის გაუქმების შემდეგ — მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ახალგორის რაიონში. 2008 წლის აგვისტოდან მოქცეულია რუსეთის ფედერაციის მიერ ოკუპირებული ტერიტორიის ფარგლებში.

სოფლის ტერიტორიაზე აღმოჩენილია გვიანდელი ბრინჯაოსა და ადრინდელი ანტიკური ხანის სამაროვნები. შემორჩენილია ფეოდალური ხანის კოშკის ნანგრევები, ასევე გვიანი შუა საუკუნეების ღვთისმშობლის ეკლესიის ნანგრევები და „ერედის ხატი“.
ელოიანი

ელოიანი — სოფელი საქართველოში, სამხრეთ ოსეთის დროებითი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის ახალგორის მუნიციპალიტეტში (ქარჩოხის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს ქსნის ხეობაში, ზღვის დონიდან 1420 მ-ზე, ახალგორიდან 34 კმ-ის დაშორებით. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 12 კაცი. სოფლის მახლობლად მდებარეობს ქარჩოხის ციხე.
მაარი

მაარი — თითქმის ბრტყელძირიანი ვულკანური წარმოშობის ძაბრისებრი ან ცილინდრული ფორმის ჩაღრმავება დედამიწის ზედაპირზე. წარმოადგენს ვულკანურ კონუსთან დაუკავშირებელ პატარა ზომის, დაბალტემპერატურიანი ვულკანური აფეთქების შედეგად დანგრეულ კრატერს, რომლის უკონუსო ყელს გარს აკრავს ამოფრქვეული ფხვიერი მასალის ზვინული.

მაარი წარმოიქმნება ვულკანური აირების ერთჯერადი აფეთქების შედეგად (ლავის ამოუღვრელად). მისი დიამეტრი იცვლება რამდენიმე ასეული მ-იდან რამდენიმე ათას მ-მდე; სიღრმე რამდენიმე ათეული მ-იდან რამდენიმე ასეულ მ-მდე. გარშემორტყმულია რგოლისებრი ზვინულით, რომელიც ხშირად მომრგვალო ფორმის ტბას უკავია. ამ მხრივ, აღსანიშნავია გერმანიაში მდებარე მაარული ტბა ლახერ-ზეე, რომლის მაქსიმალური სიღრმე 53 მ აღწევს. მაარის ზემო ნაწილის დენუდაციისას რჩება მხოლოდ აფეთქების მილი. ზოგჯერ იგი ამოვსებულია ულტრაფუძე ქანებით — კიმბერლიტებით, რომელიც ადგილ-ადგილ შეიცავს ალმასს.

დამახასიათებელია შლაკური საფრის უმნიშვნელო განვითარება, ლავური ნაკადების არყოფნა, მოკლე პერიოდული ამონთხევა და დაწყებითი აფეთქების დიდი ძალა. გამოიყოფა ტუფური, ბაზალტური, აირული მაარები და ფსევდომაარები.

დაბალი რგოლისებრი ზვინული უმეტესწილად აგებულია ამოფრქვევის დროს ამოსროლილი ფუძე ქანების ნატეხებით. მაარის ცენტრალურ ნაწილში ზოგჯერ აღმართულია ლავური გუმბათი, რომელიც ყალიბდება ვულკანური ციკლის ბოლოს. შლაკურ და ფერფლოვან კონუსებთან, ლავურ გუმბათებთან, ტუფურ რგოლებთან ერთად მაარი წარმოქმნის ვულკანურ მინდორსა და ჯაჭვს.

მაარი განსაკუთრებით განვითარებულია გერმანიასა (აიფელი) და საფრანგეთში (ოვერნი). გარდა ამისა, იგი გვხვდება ჩრდილოეთ ამერიკასა (აშშ, კანადა) და სამხრეთ ამერიკაში (პატაგონია) და სხვა.
ტერა-როსა

ტერა-როსა ( — წითელი ნიადაგი) — კარგად დრენირებული, მოწითალო, თიხიანი ან თიხიან-ლამიანი ნიადაგი, რომელიც ძირითადად გავრცელებულია ხმელთაშუაზღვისპირეთში. მოწითალო ფერი უპირატესად, ჰემატიტის განვითარებასთანაა დაკავშირებული. ტიპურად წარმოდგენილია, როგორც წყვეტილი ფენა, რომლის სისქე მერყეობს რამდენიმე სმ-დან რამდენიმე მ-მდე. გავრცელებულია კარსტული რაიონების კირქვულ და დოლომიტურ მკვიდრ ქანებზე.

ტერა-როსას მაღალი შიდა დრენაჟი და ნეიტრალური მდგომარეობა ქვეფენილი კირქვული და დოლომიტური კარსტული ლანდშაფტის შედეგია. ტერა-როსა აგრეთვე დაკავშირებულია ხმელთაშუა ზღვის კლიმატთან და კარსტთან მსოფლიოს სხვა ადგილებშიც. სხვა თიხოვან ნიადაგთან შედარებით, ტერა-როსას აქვს საოცრად კარგი სადრენაჟი მახასიათებლები. ეს ნიადაგი პოპულარულია ღვინის საწარმოებლად. აღსანიშნავია ტერა-როსაზე განვითარებული ღვინის რეგიონი ლა-მანჩა ესპანეთში და კუნავარა, ფლერიე და ბაროსის ხეობა ავსტრალიაში. მდიდარია რკინის ჟანგეულების ჰიდრატებითა და ალუმინით.

ტერა-როსა აღწერილი იყო ძველად როგორც კირქვებზე განვითარებული სპეციფიკური მოწითალო ფერის ნიადაგი ევროპის ხმელთაშუაზღვიურ რაიონში, ხოლო მოგვიანებით მსოფლიოს სხვა რეგიონებშიც, მათ შორის ყირიმში, კალიფორნიასა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. მისთვის დამახასიათებელ თვისებად ითვლებოდა მძლავრი მრავალმეტრიანი გამოფიტვის ქერქი, რაც სუბტროპიკულ კლიმატთან ასოცირდებოდა. თუმცა, ამასთან ერთად, ვერ აიხსნებოდა ამავე რაიონების კირქვებზე განვითარებული თანამედროვე შავად შეფერილი ნიადაგის — რენძინების, აგრეთვე ყომრალი და სხვა ნიადაგის ერთობლივი გავრცელება. გამოსავალი იქნა ნაპოვნი, როდესაც ავსტრიელმა ნიადაგმცოდნემ ვალტერ კუბიენამ უჩვენა მათი სპეციფიკა, როგორც ძველი ტროპიკული გამოფიტვისა და ნიადაგწარმოქმნის რელიქტი. ტერა-როსა განიხილება, როგორც ძველი გამოფიტვის ქერქი, რომლის ზედაპირულ ფენაში ყალიბდება თანამედროვე სუსტადგანვითარებული ნიადაგი, წარმოდგენილი მცირესიმძლავრიანი ჰუმუსოვანი ჰორიზონტით. გენეზისთან დაკავშირებით სხვადასხვა მოსაზრება არსებობს.

ტერა-როსა გავრცელებულია იტალიაში, ესპანეთში, საფრანგეთში, საბერძნეთში, ჩინეთში, აშშ-ში, ავსტრალიაში და სხვა.

ტერა-როსა ფრაგმენტულადაა გავრცელებული დასავლეთ საქართველოში, კერძოდ, ცაგერის, ამბროლაურისა და ტყიბულის მუნიციპალიტეტებში, კორდიან-კარბონატული ნიადაგების ზოლში, კირქვებზე.
საპროტესტო გამოსვლები საქართველოში (2011)

საპროტესტო გამოსვლები საქართველოში, 2011 წლის მაისში — საქართველოს ოპოზიციური პოლიტიკური პარტიების მიერ ორგანიზებული, საპროტესტო გამოსვლები თბილისსა და ბათუმში, საქართველოს პრეზიდენტის მიხეილ სააკაშვილის გადადგომის მოთხოვნით. აქციებს ძირითადად მიტინგის სახე ჰქონდათ და მიმდინარეობდა 21 მაისიდან 26 მაისის ჩათვლით, თბილისში სამართალდამცავი ორგანოების მხრიდან მის დარბევამდე. 26 მაისის აქციის დაშლისას დაიღუპა 2 ადამიანი.

წინაპირობები
არასაპარლამენტო ოპოზიციური პარტიების ნაწილი 2010 წლის 30 მაისის ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნებს გაემიჯნა, ვადამდელ საპრეზიდენტო და საპარლამენტო არჩევნების მისაღწევად კოორდინირებული მოქმედებებისკენ მოუწოდა დანარჩენებს. მათ შორის იყვნენ: დემოკრატიული მოძრაობა — ერთიანი საქართველო, ეროვნული ფორუმი. არჩევნებს ბოიკოტი გამოუცხადა საქართველოს ლეიბორისტული პარტიამ. საარჩევნო ბლოკის „ალიანსი საქართველოსთვის“ განცხადებით, არჩევნების ბოიკოტირებამ „ნიჰილიზმი“ გააღვივა ამომრჩევლებში, რამაც განაპირობა მათი პასიურობა.

არჩევნების შემდეგ, რომელშიც უმრავლესობით ერთიანი ნაციონალურმა მოძრაობამ და მისმა კანდიდატებმა გაიმარჯვეს, აქტიური კონსულტაციები გაიმართა ოპოზიური პარტიების ნაწილს შორის. მოძრაობა სამართლიანი საქართველოსთვის მაშინდელმა ლიდერმა ზურაბ ნოღაიდელმა და მოძრაობა ერთიანი საქართველოსთვის ლიდერმა ირაკლი ოქრუაშვილმა ოპოზიციური ძალებს „გაერთიანებისკენ“ მოუწოდეს. მეორე მხრივ, ოპოზიციურად განწყობილი საზოგადოების ნაწილის მიერ სექტემბერში შეიქმნა საინიციატივო ჯგუფი, რომელმაც ე. წ. „წარმომადგენლობითი სახალხო კრების“ ფორმირება დაიწყო, როგორც „საქართველოს მოსახლეობის ნების გამომხატველი უზენაესი ორგანოსი“, რომლის მიზნადაც არსებული ხელისუფლების შეცვლა დასახეს ვადამდელი დემოკრატიული და სამართლიანი საპრეზიდენტო და საპარლამენტო არჩევნების გზით. ამ იდეას აქტიურად დაუჭირა მხარი დემოკრატიული მოძრაობა — ერთიანი საქართველოს ლიდერმა ნინო ბურჯანაძემ. საინიციატივო ჯგუფმა „სახალხო კრების“ თარიღად 25 ნოემბერი დაასახელა. იმავდროულად, მოძრაობა ერთიანი საქართველოსთვის ლიდერის ირაკლი ოქრუაშვილის ინიციატივით გრძელდებოდა კონსულტაციები ახალი ოპოზიციური გაერთიანების შესაქმნელად , რომლის შედეგადაც ოქტომბერში დაფუძნდა ახალი პოლიტიკური გაერთიანება ქართული პარტია.

2010 წლის ნოემბერში, „სახალხო კრებას“ შეუერთდნენ: ბლოკი „ეროვნული საბჭო“, ეროვნული ფორუმი და ქალთა პარტია.
ლატერიტი

ლატერიტი (< ლათ. – აგური) — ნოტიო ტროპიკული და სუბტროპიკლი ჰავის პირობებში ლატერიტიზაციის შედეგად წარმოქმნილი ალუმინისილიკატების გამოფიტვის ელუვიური პროდუქტი. ლატერიტი გამოფიტვის ქერქის გათბობის, ორგანული ნივთიერების სწრაფი დაჟანგვისა და -ის ძნელად გატანის გამო წითელი ფერისაა. იგი ძირითადად შედგება კაოლინიტის, რკინის ჟანგის, ტიტანის ორჟანგის, ჯიბსიტის, მაგნეტიტისა და ჰალუაზიტისაგან.

-ის შემცველ ულტრაფუძე ქანებზე განვითარებულ ლატერიტებთანაა დაკავშირებული რკინის მადნები, -საზე – ნიკლის სილიკატური მადნები (ზოგჯერ -ისა და -ის მნიშვნელოვანი შემცველობით), ტუტე ქანების გამოფიტვასთან კი — ბოქსიტის ელუვიური საბადოები.

ალუმინსილიკატური ქანების ძლიერ და ხანგრძლივ გამოფიტვის პროცესს, რომელიც მიმდინარეობს ნოტიო ტროპიკული და სუბტროპიკული ჰავის პირობებში და რომელიც წარმოქმნის ლატერიტს ეწოდება ლატერიტიზაცია, რომელიც ქიმიზმის დამახასიათებელია ქანიდან ტუტების, ტუტემიწებისა და კაჟმიწის გამოტანა და გამოფიტვის ქერქში -ის, -ის, და -ის ჟანგების დაგროვება. ლატერიტიზაციის ინტენსივობა და გამოფიტვის ქერქის სისქე დამოკიდებულია დედაქანის შედგენილობაზე, ჰაერის ტემპერატურასა და ატმოსფერული ნალექების რაოდენობაზე, გრუნტის წყლების ვერტიკალური ფილტრაციის ზონის სისქეზე.
ბაფინის ზღვა

ბაფინის ზღვა — ჩრდილოეთ ყინულოვანი ოკეანის ნახევრად დახშული ზღვა გრენლანდიასა და კანადის არქტიკული არქიპელაგის აღმოსავლეთ სანაპიროს შორის. დეივისის სრუტით უერთდება ატლანტის ოკეანეს, კუნძულთშორისი სრუტეებითა და კეინის აუზით – ჩრდილო ყინულოვან ოკეანეს. სახელი ეწოდა ინგლისელი მკვლევრის უილიამ ბაფინის პატივსაცემად. ზაფხულობით აღმოსავლეთ ნაწილში დასავლეთ გრენლანდიის დინებას ჩრდილოეთისკენ მიაქვს ატლანტის ოკეანიდან შემოჭრილი წყლის მასა, დასავლეთ ნაწილში კი კანადის დინებას სამხრეთისკენ გადააქვს არქტიკული წყლები.

ფიზიკური მახასიათებლები
ფართობი 689 ათასი კმ², მაქსიმალური სიღრმე 2136 მეტრი, საშუალო სიღრმე 861 მ., წყლის საშუალო მოცულობა 593 ათ. კმ³. ფსკერი დაფარულია კენჭებით, ღოღით, ქვიშითა და ლამით.
მსოფლიოს სამართლებრივი სისტემები

თანამედროვე მსოფლიოში მოქმედი ეროვნული სამართლებრივი სისტემები შეიძლება დაიყოს სამართლის ოჯახების მიხედვით. ძირითადად, გამოყოფენ კონტინენტური ევროპის სამართლისა და ანგლო-ამერიკული სამართალის ოჯახებს. აგრეთვე გამოყოფენ რელიგიური და ჩვეულებითი სამართლის ოჯახებსაც.

კონტინენტური ევროპის სამართალი
კონტინენტური ევროპის სამართლის ოჯახი მოიცავს ეროვნულ სამართლებრივ სისტემებს, რომელიც დასავლეთ ევროპაში ჩამოყალიბდა რომაული, გერმანული და კონტინენტური ტრადიციების საფუძველზე. კონტინენტური ევროპის სამართლის ჩამოყალიბებას ხელი შეუწყო ბიზანტიის იმპერატორ იუსტინიანე -ის -მა. ამ ჯგუფს მიეკუთვნება:

გერმანული სამართლის ქვეყნები
გერმანული სამართლის ჯგუფი გერმანული იურიდიული მეცნიერების საფუძველზე ჩამოყალიბდა. ამ ჯგუფს მიეკუთვნება:

ანგლო-ამერიკული სამართალი
ანგლო-ამერიკული სამართალი , აგრეთვე ცნობილი როგორც საერთო სამართალი, არის ეროვნული სამართლებრივი სისტემების ერთობლიობა, რომელიც მოიცავს ინგლისს, დიდი ბრიტანეთის დომინიონი ქვეყნების, ბრიტანეთის ყოფილი კოლონიებისა და ამერიკის შეერთებული შტატების სამართალს. ანგლო-ამერიკული სამართლის გავრცელებას მსოფლიოში დაკავშირებულია ინგლისის კოლონიურ სისტემასთან და ინგლისური ენის საყოველთაო გავრცელებასთან.

ანგლო-ამერიკული სამართლის ოჯახში გამოყოფენ ინგლისური და ამერიკული სამართლის ქვეყნებს.

ინგლისური სამართლის ქვეყნები
ინგლისური სამართლის ქვეყნებს მიეკუთვნება.

შერეული სისტემები
კონტინენტური ევროპის სამართალი და ანგლო-ამერიკული სამართალი
კონტინენტური ევროპის სამართალი და რელიგიური სამართალი
ანგლო-ამერიკული სამართალი და რელიგიური სამართალი
ტიპი (ბიოლოგია)

ტიპი — ტაქსონომიური იერარქიის ერთ-ერთი უმაღლესი რანგი ზოოლოგიის ტაქსონომიურ იერარქიაში. ბოტანიკურ კალსიფიკაციებში მას შეესაბამება განყოფილება . ტაქსონომიური კატეგორიების იერარქიაში ტიპი და დანაყოფი იმყოფება კლასზე მაღლა და სამეფოზე დაბლა. საუკუნის დასაწყისამდე ტაქსონომიური კატეგორიების უმაღლესი რანგი იყო კლასი, რომელიც საკმარისი იყო იმდროინდელი სისტემის დაბალი დეტალიზაციის გათვალისწინებით. ცხოველთა სამეფო შეიცავს მიახლოებით 40 ტიპს, ხოლო მცენარეთა - 12-ს.
მარყაქოლი

მარყაქოლი — გამდინარე ტბა ყაზახეთში, აღმოსავლეთ ყაზახეთის ოლქში. მდებარეობს ალთაის მთებში, ქურჩუმისა და აზუთაუს ქედებს შორის მდებარე ქვაბულში, ზღვის დონიდან 1449 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 449 კმ², სიგრძე 38 კმ, სიგანე 19 კმ. საშუალო სიღრმე 14 მ, მაქსიმალური სიღრმე 30 მ.

ტბის სამხრეთ ნაწილები ჩამოქცეულია, ხოლო ჩრდილოეთი — დადაბლებული. წყალი მტკნარია (და მეტად გამჭვირვალე), სუსტად მინერალიზებული. ზაფხულში ტბის ზედაპირი თბება 16-17 °-მდე, ფსკერთან 7 °. იყინება ნოემბერში.

ადგილ-ადგილ შემოსილია ტყით, ზოგან კი მდელოებია.

მარყაქოლს დიდი რაოდენობით ერთვის მდინარეები, რომლებიც უმთავრესად ნადნობი წყლებით საზრდოობენ. ტბის დასავლეთ სანაპიროდან გამოედინება მდინარე ქალჯირი (ირტიშის მარჯვენა შენაკადი). მდიდარია თევზით.
ტელეცკოე

ტელეცკოე — გამდინარე მთის ტბა ჩრდილო-აღმოსავლეთ ალთაიში, რუსეთის ალთაის მხარე. განლაგებულია ალთინთუსა და ქორგუს ქედებს შორის მდებარე ტექტონიკურ ქვაბულში, ზღვის დონიდან 434 მ-ზე. ზედაპირის ფართობი 223 კმ². საშუალო სიღრმე 174 მ, მაქსიმალური სიღრმე 325 მ.

ტბის ქვაბული შედგება ორი: სამხრეთ მერიდიანული (სიგრძე დაახლოებით 48 კმ) და ჩრდილოეთ — განედური (30 კმ) ნაწილებისაგან, რომლებიც ერთიმეორისაგან გამოყოფილია წყალქვეშა ქედით (სიგრძე 2-3 მ, სიგანე 0,6-0,8 კმ). ტბის ფსკერი დაფარულია ნაცრისფერი შლამით, ნაპირები ქვიანია. ტელეცკოე გარშემორტყმულია მთებით, რომელთა სიმაღლე ჩრდილოეთით 800-1300 მ-ია, ხოლო სამხრეთით 1900-2400 მ. ნაპირები ციცაბოა, კლდოვანი.

ტბას ერთვის 70-მდე მდინარე, რომელთაგან აღსანიშნავია: ჩულიშმანი, ქოქში, კიგა, დიდი ჩილი. გამოედინება მდინარე ბია.

კვება შერეულია, სახელდობრ: ჭარბობს თოვლისა (დაახლოებით 50%) და წვიმის წყლები (35%). წყლის ბალანსის მოსული ნაწილის 97%-ს მდინარეები იძლევიან, ხოლო 3%-ს — ატმოსფერული ნალექები. წლიური ბალანსის 2% მოდის აორთქლების ხარჯზე, დაახლოებით 98% კი მდინარე ბიის ჩამონადენზე. წყლის დონე მაღალია მაისში, ივნისის დასაწყისში. წყალი მტკნარია, ამასთანავე დიდია გამჭვირვალობის მაჩვენებელი (6-15 მ). მდიდარია ჟანგბადით.

ზაფხულში წყლის ტემპერატურა ზედაპირზე ადის 17-18 °-მდე, ხოლო სამხრეთ ნაწილში 19-24 °-მდე. სიღრმეში (100 მ-მდე) ტემპერატურა ვარდება 2,7-იდან 4,0 °-მდე. განედურ ნაწილში ტბა იყინება ნოემბერში, ხოლო მერიდიანულ ნაწილში იანვარში. დანარჩენ დროს ყინულისგან თავისუფალია.

ტელცკოე მიჩნეულია ერთ-ერთ ულამაზეს ტბად („ოქროს ტბად“), რომლის სანაპიროებზე გაშენებულია რამდენიმე პატარა დასახლებები.

ტურისტებისთვის ტელეცკოე ალთაის მხარეში ერთ-ერთი ყველაზე სანახავი ადგილია. დამსვენებლები იღებენ 18 ტურბაზას და კემპინგს. ტარდება სახმელეთო, წყლის, საველოსიპედო, საჰაერო და საავტომობილო ექსკურსიები. ამასთანავე ბევრი დამსვენებელი ტბას სათევზაოდ სტუმრობს. ტურისტების საინტერესო ადგილებია აქ მდებარე ჩანჩქერები და სხვა გეოგრაფიული ობიექტები.
რაიმონდ ჩანდლერი

რაიმონდ ტორნტონ ჩანდლერი (; დ. 23 ივლისი, 1888, აშშ, ჩიკაგო — გ. 26 მარტი, 1959) — ამერიკელი რეალისტი მწერალი და კრიტიკოსი, დეტექტიური რომანების, მოთხრობების ავტორი.

ბიოგრაფია
რაიმონდ ჩანდლერმა კლასიკური განათლება მიიღო და მცირე ხანს სახელმწიფო სამსახურში იმუშავა, შემდეგ პრესაში დაიწყო მუშაობა, მაგრამ ჟურნალისტის რანგში დიდი წარმატებებისთვის არ მიუღწევია. რამდენიმე ხნის შემდეგ პროფესიის შეცვლა გადაწყვიტა, საბუღალტრო კურსები დაამთავრა და მუდმივი სამსახურის იშოვა. 1917 წელს პირველ მსოფლიო ომში გაემგზავრა. ომიდან დაბრუნების შემდეგ კვლავ ბუღალტრობას დაუბრუნდა და ნავთობკომპანიაში დაიწყო მუშაობა, იგი 1932 წელს კომპანიის ვიცე-პრეზიდენტი გახდა, მაგრამ ერთ წელიწადში ალკოჰოლიზმის, გაცდენებისა და თვითმკვლელობის მუქარების გამო სამსახურიდან გააძევეს.

ჩანდლერი თავის სარჩენად კალამს მიუბრუნდა – ოღონდ ამჯერად დეტექტიურ მოთხრობებსა და რომანებს წერდა. მისმა რომანებმა მალე მოიპოვა დიდი წარმატება. 1954 წელს მეუღლის სიკვდილის შემდეგ ჩანდლერი გამუდმებით მარტო იყო, რამაც კლინიკურ დეპრესიამდე მიიყვანა. ისევ სმა დაიწყო, 1955 წელს თვითმკვლელობა სცადა. 1959 წელს პნევმონიით დაავადდა და ჰოსპიტალში გარდაიცვალა. მწერალი სან-დიეგოს სასაფლაოზე დაკრძალეს.