iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ხიზა (ნასოფლარი)

ხიზა — ნასოფლარი სამხრეთ საქართველოში, სოფელ ხიზაბავრის ჩრდილო-დასავლეთით, 2 კმ-ზე (ასპინძის მუნიციპალიტეტი).

სოფელი ხიზა მოხსენიებულია 1595 წელს შედგენილ ოსმალურ ფისკალურ დოკუმენტში — „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი“. შედიოდა ხერთვისის ლივის ხერთვისის ნაჰიეში. ცხოვრობდა 4 კომლი (იასა ...სძე, მახარებელ ...სძე, მახარებლის შვილიშვილი და მათარსა ჩირქინას ძე), მათზე დაკისრებული გადასახადი 15 100 ახჩას შეადგენდა.

ხიზის ნასოფლარის ტერიტორიაზე შემორჩენილია ნასახლარები, ზეთსახდელების ნაშთები, მის ზემო ნაწილში კი — განვითარებული შუა საუკუნეების წმ. გიორგის სახელობის დარბაზული ეკლესია, რომელიც გადაჰყურებს მდინარე ჩიხორიშისწყლის ხეობას. საუკუნის შუა წლებში ეკლესიიდან დარჩენილი იყო კედლების ნაწილი (8,21 × 4,30 მ ზომის). ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის და ფორმის ქვებით. შესასვლელი სამხრეთიდან და დასავლეთიდან აქვს. ნაგებობა აღადგინეს 2012 წელს. რესტრავრაციის პროცესში ძეგლის გარშემო, მიწით დაფარულ ტერიტორიაზე აღმოჩნდა ადამიანების ძვლები, რომლებიც ეკლესიის სიახლოვეს სამხრეთ-დასავლეთით დაკრძალეს.
პაპის დიქტატი

პაპის დიქტატი — პაპის მიერ საპრეტენზიო უფლებამოსილების 27 დებულების (თეზისის) კრებული, რომელიც პაპ გრიგოლ -ის რეგისტრში 1075 წლის ჩანაწერებთან ერთად არის შეტანილი.

პრინციპები
პაპის დიქტატში გამოხატული პრინციპები უმეტესად იმავე იდეებს ეფუძნება, რასაც გრიგორიანული რეფორმა, რომლის გატარებაც გრიგოლმა ათწლეულებით ადრე დაიწყო, სანამ პაპი გახდებოდა. დოკუმენტში არ არის ნახსენები რეფორმის მოძრაობის რამდენიმე საკვანძო ასპექტი, მათ შორის — სასულიერო პირების ქორწინებასთან დაკავშირებული შეზღუდვები, საერო ინვესტიტურა და სიმონია. „პაპის დიქტატის“ დებულებები პაპის უზენაესობისა და შეუცდომლობის ყველაზე უკიდურეს ფორმულირებას გვთავაზობს. თეზა — „რომ მას ნებადართული ჰქონდა იმპერატორების გადაყენება“ — იმ ადრეშუასაუკუნეობრივ ძალთა ბალანსს აზუსტებს, რომელიც ასახული იყო პაპ გელასიუს -ის წერილში , მიმართულში აღმოსავლეთ რომის იმპერატორ ანასტასიოს -ის მიმართ (494): იქ ჩამოყალიბებული იყო სასულიერო და საერო ძალაუფლების გამიჯვნა და ურთიერთშეფარდებულობა — (სასულიერო) და ანუ (საერო), სადაც პირველი საბოლოოდ აღმატებულია მეორეზე — და ამ პრინციპის ფარგლებში დასავლეთი მეროვინგთა ეპოქიდან იმართებოდა. „1075 წლიდან დაწყებული წლების არცერთი კონფლიქტი პირდაპირ ვერ მიეწერება მის წინააღმდეგობას (თუმცა, მასში გამოთქმული რამდენიმე მოთხოვნა გრიგოლმა და მისმა მხარდამჭერებმა ამ კონფლიქტების დროსაც დააყენეს)“. სასულიერო და საერო ძალაუფლების ურთიერთობის გვიანდელი შუასაუკუნეობრივი განვითარება უკავშირდება პაპ ბონიფაციუს -ს, რომელმაც ცნობილი ფორმა — „ორი მახვილი“ — პაპის ბულაში (1302) ჩამოაყალიბა.

მიუხედავად იმისა, რომ პაპის დიქტატის პრინციპების დიდი ნაწილი პაპობის ძალაუფლებასა და რომის ეკლესიის შეუცდომლობას ეხება, დებულება აცხადებს:

ავტორი
სათაური მიანიშნებს, რომ ტექსტი თავად პაპმა შეადგინა. ამასთან, იგი არ გულისხმობს „პაპის დიქტატს“ ან რაიმე სახის მანიფესტს; უფრო სწორად, აღნიშნავს „პაპის კარნახს“. ტექსტი არ გამოქვეყნებულა იმ გაგებით, რომ ფართოდ გადაეწერათ და პაპის კურიის უშუალო წრის გარეთ გავრცელებულიყო.

ზოგიერთი ისტორიკოსის აზრით, ტექსტი გრიგოლმა თავად დაწერა ან უკარნახა, სხვები კი მიიჩნევენ, რომ მას განსხვავებული წარმომავლობა ჰქონდა და რეგისტრში მოგვიანებით იქნა ჩართული. 1087 წელს დეუსდედიტმა — კარდინალმა და გრიგოლის მოკავშირემ — გამოსცა დეკრეტალიების კრებული, რომელიც პაპ ვიქტორ -ს მიუძღვნა და რომელშიც ეკლესიის სამართალი — კანონიკური სამართალი — იყო ჩამოყალიბებული. აღნიშნული კრებული დეუსდედიტმა მრავალი წყაროდან შეადგინა, მათ შორის როგორც სანდო, ისე ყალბი წარმომავლობის ტექსტებიდან (იხ. ფსევდო-ისიდორე). „პაპის დიქტატი“ ამ კრებულს იმდენად ახლოს ემთხვევა, რომ ზოგი მკვლევრის მიხედვით, „პაპის დიქტატი“ სწორედ ამ კრებულზე უნდა ყოფილიყო დამყარებული.

პრინციპების ინდექსი
დიდი წვეულება

დიდი წვეულება — 1930 წლის ამერიკული კომედია, ჯონ ბლაისტოუნის რეჟისორობით. გადაიღეს ჰეის კოდექსის შექმნამდე. სცენარის ავტორი იყო ჰარლან ტომპსონი. მონაწილეობდნენ სიუ კეროლი, დიქსი ლი, ვოლტერ კატლეტი, ფრანკ ალბერტსონი, რიჩარდ კინი და დუგლას გილმორი. პრემიერა შედგა 1930 წლის 23 თებერვალს. დისტრიბუტირდა -ს მიერ. მიიჩნევა დაკარგულ ფილმად.
როლებში
ფლო ჯენკინსი — სიუ კეროლი;
კიტი კოლინზი — დიქსი ლი;
მისტერ გოლდფარბი — ვოლტერ კატლეტი;
ჯეკ ჰანტერი — ფრანკ ალბერტსონი;
ედი პერკინსი — რიჩარდ კინი;
ალენ ვეტერბაი — დუგლას გილმორი;
მისის გოლდფარბი — ელიზაბეთ პატერსონი;
დუპუი (ეპიზოდური როლი) — ჩარლზ იუდელსი;
ბილი გრირი (ეპიზოდური როლი) — მოჩურჩულე ჯეკ სმიტი;
გამოხმაურება
ყოველდღიურმა გაზეთმა, „ “, 1930 წლის აპრილში ფილმს რეცენზია მიუძღვნა და მას „აუცილებლად სანახავი“ უწოდა, ამასთან, დიდი შემოსავალი უწინასწარმეტყველა. იმავე თვეში, „დიდი წვეულების“ განხილვისას, ჟურნალ „“-მ დიქსი ლის შესრულება წლის ერთ-ერთ საუკეთესოდ ჩათვალა. პოზიტიური შეფასება დაიბეჭდა კრიტიკოსთა ეროვნული გაერთიანების მიერაც.
უნამ სანქტამი

უნამ სანქტამი — პაპის ბულა, რომელიც პაპმა ბონიფაციუს -მ, 1302 წლის, 18 ნოემბერს გამოსცა. დოკუმენტში ჩამოყალიბებულია კათოლიკური ეკლესიის ერთიანობის შესახებ დოგმატური დებულებები, ხაზგასმულია მასთან კავშირის აუცილებლობა საუკუნო ხსნისათვის, განსაზღვრულია პაპის, როგორც ეკლესიის უზენაესი მეთაურის, ადგილი და ამიდან გამომდინარე პაპისადმი დამორჩილების ვალდებულება, როგორც ეკლესიასთან კავშირის და, შესაბამისად, ხსნის მიღწევის წინაპირობა. პაპი ასევე მკვეთრად უსვამს ხაზს სასულიერო წესრიგის აღმატებულ მდგომარეობას საერო წესრიგთან შედარებით. ისტორიკოსი ბრაიან ტიერნი ამ დოკუმენტს შუა საუკუნეების ევროპაში ეკლესიისა და სახელმწიფოს ურთიერთობის შესახებ „ალბათ ყველაზე ცნობილ“ ტექსტად მოიხსენიებს. ორიგინალი დოკუმენტი დაკარგულია, თუმცა მისი ტექსტის ვერსია დაცულია ბონიფაციუს -ის რეგისტრებში, ვატიკანის არქივებში.
ბულა წარმოადგენს გვიანდელი შუა საუკუნეების ჰიეროკრატიის თეორიის ყველაზე მკაფიო ფორმულირებას, რომლის მიხედვითაც პაპს ეკუთვნის არა მხოლოდ სულიერი, არამედ საერო უზენაესობაც.
ვალერი ლომსაძე

ვალერი ლომსაძე (დ. 1948 — გ. 2023, აშშ) — ქართველი მომღერალი. საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1983).

ბიოგრაფია
მღეროდა ისეთ ანსამბლებში, როგორიცაა „ორერა“, „ივერია“, „ჯადოსნური გზები“ და სხვა.

ასრულებდა სიმღერებს: „ერთადერთი შვილი“ (ვ. აზარაშვილი), „დილა მიყვარს თბილისური“ (ვ. დურგლიშვილი); „დარიალს რომ მოადგები“ (ზ. კირვალიძე); „როცა შენ ვერ გხედავ“ (გ. ცაბაძე); „მშვიდობა თქვენდა“, „მრავალჟამიერ“, „სამასმეერთე არაგველის სიმღერა“ (ნ. ერგემლიძე); „თამუნიას სამაისოდ“ (გ. მანჯგალაძე) და სხვებს.

იგი ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა ფილადელფიაში (აშშ).
ბოდეს ნაპრალები

ბოდეს ნაპრალები — ნაპრალთა ჯგუფი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ცენტრალურ ნაწილში (კვადრანტები -11, -59). სახელი ეწოდა ნაპრალების მახლობლად მდებარე კრატერ ბოდეს მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1964 წელს). ბოდეს ნაპრალების საერთო ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია .
2017 წელი პაკისტანში

2017 წლის მოვლენები პაკისტანში.

მოქმედი პირები
ფედერალური მთავრობა
ნავაზ შარიფი, პრემიერ-მინისტრი, 2013 წლის 5 ივნისი - 2017 წლის 28 ივლისი
შაჰიდ ხაყან აბასი, პრემიერ მინისტრი, 2017 წლის 1 აგვისტო - მოქმედი პრეზიდენტი
მამნუნ ჰუსეინი, პრეზიდენტი, 2013 წლის 9 სექტემბერი - 2018 წლის 9 სექტემბერი
საკიბ ნისარი, იუსტიციის მთავარი სასამართლო, 2016 წლის 31 დეკემბერი-დღემდე

გუბერნატორები
ბელუჯისტანის გუბერნატორი — მუჰამედ ხან აჩაკზაი
გილგიტ-ბალტისტანის გუბერნატორი — მირ ღაზანფარ ალი ხანი
ხაიბერ-პახტუნხვას გუბერნატორი — იკბალ ზაფარ ჯჰაგრა
პენჯაბის გუბერნატორი — რაფიკ რაჯვანა
სინდის გუბერნატორი — სეიდუზამან სიდიკი (8 თებერვლამდე); მოჰამედ ზუბაირი (8 თებერვლიდან)

ღონისძიებები
იანვარი
21 იანვარი — პაკისტანის ქალაქ პარაჩინარში, ბოსტნეულის ბაზარში მომხდარი აფეთქების შედეგად 25 ადამიანი დაიღუპა.

თებერვალი
9 თებერვალი — პაკისტანის სუპერლიგის მეორე სეზონი დაიწყო.
16 თებერვალი — პაკისტანის ქალაქ სეჰვანში, ლალ შაჰბაზ კალანდერის სალოცავში თვითმკვლელმა ტერორისტმა 90-ზე მეტი ადამიანი იმსხვერპლა.
19 თებერვალი — პაკისტანი 2017 წლის აზიის ზამთრის თამაშებზე

მარტი
5 მარტი — პაკისტანის სუპერლიგის მეორე სეზონი დასრულდა.
14 მარტი — პაკისტანის მეექვსე აღწერა დაიწყო.

აპრილი
19 აპრილი — მე-16 -ის ცერემონია კარაჩიში გაიმართა, რომელსაც ატიფ ასლამი უძღვებოდა.

ივნისი
1-18 ივნისი — პაკისტანმა მოიგო 2017 წლის 2017, ფინალში დაამარცხა ინდოეთი.
23 ივნისი — კვეტასა და პარაჩინარში მომხდარი აფეთქებების სერიამ 90-ზე მეტი ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა.

ივლისი
28 ივლისი — პაკისტანის უზენაესმა სასამართლომ ერთხმად გამოაცხადა პრემიერ-მინისტრი ნავაზ შარიფის თანამდებობიდან ჩამორთმევა, პანამის დოკუმენტებში მისი და მისი ოჯახის ზოგიერთი წევრის სახელების მოხსენიების სადავო საკითხის გამო, რამაც მისი გადადგომა გამოიწვია.

აგვისტო
1 აგვისტო — შაჰიდ ხაყან აბასიმ პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა დაიკავა და ნავაზ შარიფი შეცვალა.
31 აგვისტო — დასრულდა ყოფილი პრემიერ-მინისტრის, ბენაზირ ბჰუტოს მკვლელობის გამოძიება.

ნოემბერი
5-27 ნოემბერი ხადიმ ჰუსეინ რიზვის მეთაურობით ისლამისტურმა პარტიამ „ტეჰრიკ-ე-ლაბაიკმა“ ფედერალურ დედაქალაქ ისლამაბადში საპროტესტო აქციები გამართა მაჰმადის წინასწარმეტყველების საბოლოო რწმენის შესახებ პარლამენტარებისთვის სავალდებულო ფიცის მცირე ცვლილებების გამო და მოითხოვა ფედერალური სამართლებრივი და მართლმსაჯულების მინისტრის, ზაჰიდ ჰამიდის, გადადგომა, რომელსაც ისინი ამაში პასუხისმგებელად მიიჩნევდნენ. ჰამიდი საბოლოოდ 27 ნოემბერს გადადგა.
24 ნოემბერი — თვითმკვლელმა ტერორისტმა ჰაიატაბადში, პეშავარის შტატში, -ის ავტომობილი დაბომბა.

დეკემბერი
17 დეკემბერი — ორი თვითმკვლელი ტერორისტის მიერ კვეტას ქალაქ ეკლესიაზე თავდასხმის შედეგად ცხრა ადამიანი დაიღუპა და ორმოცდაჩვიდმეტი დაშავდა.
ტყლაპი

ტყლაპი — ქართული ტრადიციული პროდუქტი, რომელიც წარმოადგენს ხილის პიურესაგან მომზადებულ, მზეზე გამომშრალ თხელ ფირფიტას. იგი გამოიყენება როგორც დამოუკიდებელ ნუგბარად, ასევე სხვადასხვა კერძის (მაგალითად ხარჩოს, ლობიოსა და საწებლების) საკაზმად.
ეტიმოლოგია
სიტყვა „ტყლაპი“ ქართულ ენაში რამდენიმე მნიშვნელობით გვხვდება. ლინგვისტური ტექნოლოგიების ჯგუფის განმარტებითი ლექსიკონის მიხედვით:
მოდუღებული ტყემლის (ქლიავის და სხვ.) წვენის თხელი, გამომშრალი ფენა.
გაცვეთილ ფეხსაცმელში ჩასაფენი ტყავის ნაჭერი.

ენათმეცნიერული თვალსაზრისით, ტერმინი უკავშირდება ზმნას „დატყლაპება“, რაც გაბრტყელებას ან მიკვრას ნიშნავს, რაც პირდაპირ მიუთითებს პროდუქტის დამზადების ტექნოლოგიაზე.
ისტორია და ეთნოგრაფია
საქართველოში ხილის გამოშრობის ტრადიცია უძველესი დროიდან არსებობს. ისტორიულად, ტყლაპი იყო ჭარბი მოსავლის ზამთრისთვის შენახვის ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტიანი საშუალება. აკადემიკოს ივანე ჯავახიშვილის ნაშრომებში, კერძოდ „საქართველოს ეკონომიურ ისტორიაში“, ხაზგასმულია მეხილეობის დარგის მნიშვნელობა და ხილის პროდუქტების როლი ქვეყნის ეკონომიკურ ცხოვრებაში.
დამზადების ტექნოლოგია
ტყლაპის დამზადების ტრადიციული მეთოდი მოიცავს შემდეგ ეტაპებს:
ნედლეულის მომზადება: ხილის (ტყემალი, შინდი, ლეღვი და სხვ.) გარეცხვა და გადარჩევა.
თერმული დამუშავება: ხილის მოხარშვა მცირე რაოდენობით წყალთან ერთად დარბილებამდე.
გახეხვა: მოხარშული მასის გახეხვა საცერში ან „გოდორში“ კურკებისა და კანის მოსაცილებლად. მიიღება ერთგვაროვანი ფაფა.
შრობა: მიღებული მასის თხელ ფენად (2-3 მმ) წასმა სპეციალურ ხის დაფებზე ან ქსოვილზე და მზეზე გაშრობა. შრობის პროცესი გრძელდება რამდენიმე დღე.
შენახვა: გამომშრალ ფირფიტებს აცლიან ზედაპირიდან, კეცავენ ან ახვევენ და ინახავენ მშრალ, გრილ ადგილას.
სახეობები
ნედლეულის მიხედვით განასხვავებენ ტყლაპის რამდენიმე სახეობას:
ტყემლის ტყლაპი — ყველაზე გავრცელებული სახეობა. აქვს მკვეთრი მჟავე გემო. გამოიყენება კერძებში (ხარჩო, საწებლები).
შინდის ტყლაპი — გამოირჩევა სამკურნალო თვისებებით და შემკვრელი გემოთი.
ლეღვის ტყლაპი — ტკბილი, სადესერტო ტყლაპი. აფხაზეთის გასტრონომიული კულტურის ნაწილი.
თუთის ტყლაპი — მზადდება თუთის (ბჟოლის) წვენისგან, აქვს თაფლისებრი გემო.
კვებითი ღირებულება
ტყლაპი ინარჩუნებს ხილში არსებულ სასარგებლო ნივთიერებებს კონცენტრირებული სახით. იგი მდიდარია პექტინებით, ორგანული მჟავებით, მინერალებითა (კალიუმი, მაგნიუმი, რკინა) და ვიტამინებით. ტყემლის ტყლაპი ხასიათდება ანტისეპტიკური თვისებებით და აუმჯობესებს საჭმლის მონელებას.
გოგი ჩლაიძე

გოგი ჩლაიძე (დ. 2 მარტი, 1943, თბილისი, საქართველო) — ქართველი კომპოზიტორი და პედაგოგი.

ბიოგრაფია
1967 წელს დაამთავრა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია საფორტერპიანო ფაკულტეტი, ხოლო 1974 წელს საკომპოზიციო. 1962–1970 წლებში თბილისის მუსიკალურ სკოლაში ასწავლიდა ფორტეპიანოს, 1971–1976 წლებში კი სამუსიკო სასწავლებელში. 1978–1979 წლებში იყო თბილისის სანდრო ახმეტელის სახელობის დრამატული თეატრის მუსიკალური ნაწილის გამგე. 1981 წლიდან საქართველოს სახელმწიფო ტელერადიო მაუწყებლობის ახლგაზრდული გადაცემების მუსიკალური რედაქციის რედაქტორი. 1989–1991 წლებში იყო თბილისის თეატრ „ერქოს“ მუსიკალური ხელმძღვანელი. 2005 წლიდან მუშაობს საქართველოს პანტომიმის სახელმწიფო თეატრის მთავარ დირიჟორად. დაწერილი აქვს: სიმფონიური ნაწარმოებები — კონცერტი ორკესტრისათვის (1972), კონცერტი ფორტეპიანოსა და სიმფონიური ორკესტრისათის (1973), სამი სიმფონიური მინიატურა (1978). ვოკალურ–სიმფონიური და საგუნდო ნაწარმოებები — „სადღესასწაულო კანტატა“, სოლისტების, შერეული გუნდისა და სიმფონიური ორკესტრისათვის (1968), „ხუთი ხასიათი“, საგუნდო ციკლი საბავშვო გუნდისათვის აკაპელა (1974), „ხუთი ნაღვლიანი სიმღერა“, მამაკაცის ხმის და ქალთა გუნდისათვის აკაპელა (1975), სამი საბავშვო გუნდი ფორტეპიანოს თანხლებით (1979), ხუთი საბავშვო გუნდი ფორტპიანოს თანხლებით (1982). კამერულ–ინსტრუმენტული და კამერულ–ვოკალური ნაწარმოებები — სამი იუმორესკა ფორტეპიანოსათვის (1967), „როგორ მიყვარხარ შენ“, რომანსი ხმისა და ფორტეპიანოსათვის (1967), ხუთი პიესა ფორტეპიანოსათვის (1970), „სონატა–ფანტაზია“, მაღალი ხმის, ფლეიტის, ვიოლონჩელოს, ტამტამისა და ფორტეპიანოსათვის (1980). ნაწარმოებები მუსიკალური თეატრისათვის — „დარისპანის გასაჭირი“ (1975) — სამ მოქმედებიანი ოპერა, „ღვთაებრივი კომედია“ (1983) — ორ მოქმედებიანი მიუზიკლი, მუსიკა კინოფილმებისათვის.
ელარჯი

ელარჯი — ქართული სამზარეულოს, კერძოდ კი სამეგრელოს რეგიონისთვის დამახასიათებელი ტრადიციული კერძი. მზადდება სიმინდის ღერღილისა და ფქვილისაგან მომზადებულ სქელ ფაფაში (ღომი) დიდი რაოდენობით სულგუნის ჩაზელვით. კერძი გამოირჩევა მაღალი ელასტიკურობითა და ერთგვაროვანი სტრუქტურით.

ელარჯი სამეგრელოს სავიზიტო ბარათად ითვლება და ტრადიციულად საპატიო სტუმრებისთვის ან სადღესასწაულო სუფრისთვის მზადდება.

ეტიმოლოგია
სიტყვა „ელარჯის“ წარმოშობის შესახებ არსებობს როგორც ლინგვისტური, ისე ხალხური ვერსიები. ლინგვისტური განმარტებით, მეგრულ ენაში „ელარჯი“ აღნიშნავს მასას, რომელიც არის არეული ან გადაზელილი. ოთარ ქაჯაიას მეგრულ-ქართული ლექსიკონის მიხედვით, ელარჯი განიმარტება როგორც „ყველშერეული (ჩახარშულ-ჩაზელილი) ღომი“.
ისტორია
ელარჯის ისტორია მჭიდროდ არის დაკავშირებული დასავლეთ საქართველოში სიმინდის კულტურის გავრცელებასთან. საუკუნემდე, სანამ საქართველოში სიმინდი შემოვიდოდა, მოსახლეობა იყენებდა ღომის მარცვალს , რომელიც შემდგომ სიმინდმა ჩაანაცვლა.

ეთნოგრაფიული მონაცემებით, ელარჯი თავდაპირველად მწყემსების საკვები იყო. სამეგრელოს მთებში (ლაკადაში) მყოფ მწყემსებს თან ჰქონდათ ღერღილი და ადგილზე ამზადებდნენ ყველს. ცივ ამინდში ცხელი და კალორიული კერძი ენერგიის საუკეთესო წყაროს წარმოადგენდა.
სიმინდის ღერღილი — უმჯობესია იყოს თეთრი სიმინდის, მსხვილად დაფქული და კარგად გარეცხილი;
სიმინდის ფქვილი — გამოიყენება მასის შესაკვრელად;
სულგუნი — სასურველია იყოს ჭყინტი (ახალი) ან ოდნავ მარილიანი, რომელიც კარგად იწელება;
წყალი.
მესინის ცენტრალური სადგური

მესინის ცენტრალური სადგური — იტალიის ქალაქ მესინის მთავარი რკინიგზის სადგური სიცილიაში. პალერმო ცენტრალის, კატანია ცენტრალის და სირაკუზის მსგავსად, თავისი რეგიონის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი სადგურია. იგი იტალიის ეროვნული რკინიგზის კომპანიის, -ს, საკუთრებაა.

ისტორია
სადგური, რომელსაც თავდაპირველად უბრალოდ მესინა ერქვა, 1866 წლის 12 დეკემბერს გაიხსნა, როგორც ტაორმინამდე მიმავალი რკინიგზის ტერმინალი, მესინა-კატანია-სირაკუზას ხაზის პირველი მონაკვეთი. 1908 წლის მიწისძვრის შემდეგ ძლიერ დაზიანდა, რამდენიმე წლის შემდეგ კი აღადგინეს. 1939 წელს საბოლოოდ განახლდა და მის ადგილას თანამედროვე მესინა ცენტრალე აშენდა, რომლის სადგურის შენობაც არქიტექტორმა ანჯოლო მაცონიმ დააპროექტა.

მატარებლის მომსახურება
სადგურზე გადის შემდეგი მარშრუტი(ები):

საქალაქთაშორისო — რომი-ნეაპოლი-მესინა-პალერმო
საქალაქთაშორისო — რომი-ნეაპოლი-მესინა-კატანია-სირაკუზა
ღამის საქალაქთაშორისო — რომი-ნეაპოლი-მესინა-პალერმო
ღამის საქალაქთაშორისო — რომი-ნეაპოლი-მესინა-კატანია-სირაკუზა
ღამის საქალაქთაშორისო — მილანი-გენუა-სალერნო-მესინა-პალერმო
ღამის საქალაქთაშორისო — მილანი-გენუა-სალერნო-მესინა-კატანია-სირაკუზა
რეგიონული — მესინა-პალერმო
რეგიონული — მესინა-ჯარე-რიპოსტო-კატანია-სირაკუზა
რეგიონული — მესინა-პატი
რეგიონული — მესინა-ჯამპილიერი

სტრუქტურა და ტრანსპორტი
ახალი სადგურის შენობა ფუტურისტი არქიტექტორის, ანჯოლო მაცონის, თანამედროვე კრიტერიუმების შესაბამისად დაპროექტდა და სადგურის მოედნის გავლით გაფართოვდა. მესინა ცენტრალეს სადგური თითქმის ესაზღვრება მესინის რკინიგზის საზღვაო სადგურს, რომელიც ისტორიულ პორტთან მდებარეობს. საზღვაო სადგური ოპერირებს ბორნით, რომელსაც მატარებლები მესინის სრუტეში ვილა სან ჯოვანის სადგურამდე და პირიქით გადაჰყავს.

2019 წლის მაისიდან, -ის კომპანია -ს მგზავრები მესინის სრუტეში ზღვით გადაჰყავს მაღალსიჩქარიანი გემების გამოყენებით მესინას პორტო სტორიკო-ვილა სან ჯოვანის მარშრუტზე.

სადგური ელექტროფიცირებულია და მას ემსახურება რეგიონული მატარებლები, მესინის საგარეუბნო რკინიგზა ჯამპილიერის მიმართულებით, ერთი ბილეთითა და ახალი ტარიფით. სადგურის მიმდებარედ გადის თანამედროვე ტრამვაი (სადგურის მოედანზე, „რესპუბლიკას“ გაჩერებაზე), რომელიც 2003 წელს გაიხსნა. შორ მანძილზე ტრანსპორტირებისთვის სადგურში არის რამდენიმე საქალაქთაშორისო და ექსპრეს მატარებელი რომის, ტურინის, მილანისა და ვენეციის მიმართულებით, რომლებიც ასევე აკავშირებს მას გენუასთან, ნეაპოლთან, ბოლონიასთან, ფლორენციასთან, პიზასთან და სხვა ქალაქებთან. ის ასევე წარმოადგენს ბერლინი-პალერმოს დაგეგმილი რკინიგზის ღერძის ნაწილს.

ფოტოგალერეა
პომიდვრის საწებელი

პომიდვრის საწებელი — თხელი და ცხარე ქართული სოუსი, რომელიც მზადდება პომიდვრის, ნივრის, ძმრის, წიწაკის, ხმელი სუნელის (ტრადიციული ქართული სანელებლების ნარევი), წყლისა და ცხარე აჯიკისგან. სახელწოდება მომდინარეობს სიტყვიდან „წობა“ (ჩასაწობი).

სოუსი მზადდება პომიდვრისა და წიწაკის დაჭრით, მათი მოთუშვითა და დაბალ ცეცხლზე დაყვანით. საკმაზად და კონსერვაციისთვის ემატება მარილი. საწებელი თხელი სოუსია, ამიტომ ხარშვის შემდეგ შესაძლოა წყლის დამატება ან სოუსის გაწურვა. ტრადიციულად, მას დიდი რაოდენობით ამზადებენ და ზამთრისთვის ინახავენ, ზემოდან კი ზეთის თხელ ფენას ასხამენ.
სოუსს სხვადასხვა კერძთან ერთად მიირთმევენ. ხშირად იყენებენ შემწვარ წიწილასა და ცხვრის ხორცთან, ასევე მოხარშული კვერცხის ჩასაწობად.

ტერმინი „საწებელი“ ასევე გამოიყენება ზოგადად მჟავე ხილზე დაფუძნებული სოუსების კლასის აღსანიშნავად. მათ შორისაა არა მხოლოდ პომიდვრის (ბოტანიკურად ხილი), არამედ ისეთი ხილის სოუსებიც, როგორიცაა ტყემალი ან ბროწეული.
ბაჟე

ბაჟე — ქართული სამზარეულოს შემადგენელი ცივი საწებელი, რომლის ძირითადი ინგრედიენტებია ნიგოზი, ნიორი და სანელებლები. იგი წარმოადგენს საქართველოს გასტრონომიული კულტურის განუყოფელ ნაწილს, და ფართოდ არის გავრცელებული სრულიად საქართველოს მასშტაბით. ბაჟე განეკუთვნება სადღესასწაულო და სარიტუალო კერძების კატეგორიას, განსაკუთრებით შობა-ახალი წლისა და სხვა მნიშვნელოვანი დღესასწაულების დროს.

გასტრონომიული თვალსაზრისით, ბაჟე არის ნიგვზის ზეთისა და წყლის (ან ბულიონის) ემულსია, რომელიც სტაბილიზებულია მცენარეული ბოჭკოებითა და სანელებლებით. მისი მომზადების ტრადიციული ტექნოლოგია გულისხმობს ნიგვზისგან ზეთის წინასწარ გამოხდას (ექსტრაქციას).
ეტიმოლოგია
ტერმინ „ბაჟეს“ წარმომავლობა კომპლექსურია და ქართველურ ენათმეცნიერებასა და ეთნოგრაფიაში განხილვის საგანია. ყველაზე გავრცელებული ვერსია სიტყვა „ბაჟეს“ მეგრულ ენას უკავშირებს. მეგრულად „ბჟა“ (ბჟა) ნიშნავს „რძეს“ (ასევე „მზეს“). ბაჟეს კონსისტენცია და ვიზუალი — ღია ფერის, რძისებრი ემულსია — შესაძლოა სწორედ ამ ლექსემას უკავშირდებოდეს. ოთარ ქაჯაიას „მეგრულ-ქართულ ლექსიკონში“ დადასტურებულია სიტყვა „ბაჟა“, რაც განმარტებულია როგორც „ნიგვზის წვენი“, „ნიგვზის საწებელი“. ასევე გვხვდება ზმნა „ბაჟუა“ (დაბაჟვა) და მიმღეობა „ბაჟილი“ (ნიგვზის საწებელში ჩადებული).
ინგრედიენტები
კლასიკური ბაჟეს მომზადებისთვის საჭიროა შემდეგი ინგრედიენტები:
ნიგოზი;
ნიორი;
სანელებლები:
ყვითელი ყვავილი ;
უცხო სუნელი ;
ხმელი ქინძი ;
წითელი წიწაკა;
ძმარი (ღვინის ან ვაშლის), იშვიათად ბროწეულის წვენი ან ლიმონი;
ანადუღარი ცივი წყალი ან ფრინველის ბულიონი.
ჯარე

ჯარე — კომუნა (მუნიციპალიტეტი) კატანიის მეტროპოლიტენში, სიცილიაში. ქალაქი მდებარეობს პალერმოდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით დაახლოებით 275 კილომეტრში და კატანიიდან ჩრდილოეთით დაახლოებით 30 კილომეტრში.

გეოგრაფია
ჯარეს ესაზღვრება მუნიციპალიტეტები: აჩირეალე, მასკალი, მილო, რიპოსტო, სანტ'ალფიო, სანტა ვენერინა და ძაფერანა ეტნა. ქმნის კონურბაციას სანაპირო ქალაქ რიპოსტოსთან.

ისტორია
ზოგიერთი ისტორიკოსი ვარაუდობს, რომ ძველი ბერძნული ქალაქი კალიპოლისი მდებარეობდა იმავე ტერიტორიაზე, სადაც თანამედროვე ქალაქი ჯიარე მდებარეობს, თუმცა დღესდღეობით ამის დამადასტურებელი არანაირი მტკიცებულება არ არსებობს.

 საუკუნის ბოლოდან 1815 წლამდე ჯარე მასკალის საგრაფოს სოფელი იყო.

ფაშისტური პერიოდის დროს ჯარე რიპოსტოს შეუერთდა ჯონიას სახელით, მაგრამ 1945 წელს კვლავ გამოეყო.

მთავარი ღირსშესანიშნაობები
ჯარეში ნეოკლასიკური სტილის ეკლესიის მშენებლობა 1794 წელს დაიწყო და ესპანელ წმინდა ისიდორეს, მადრიდის მფარველს, ეძღვნება.

სხვა ღირსშესანიშნაობებს შორისაა:

წმინდა ფილიპო ნერის ორატორია (მე-18 საუკუნე)
მარია სანტისიმა დელა სტრადას საკურთხეველი, ქალაქის უძველესი ეკლესია (თარიღდება 1081 წლით). დღეს თავდაპირველი შუა საუკუნეების ნაგებობიდან ძალიან ცოტა რამ არის შემორჩენილი, რომელიც ნეოკლასიკური ნაგებობით შეიცვალა.
ეტნას ხალხის წეს-ჩვეულებების მუზეუმი

ჯარემ ყურადღება მიიპყრო თავისი მრავალრიცხოვანი დაუმთავრებელი შენობებითა და კეთილმოწყობით, რომლებიც 1990-იან წლებში სახელმწიფო სახსრებით აშენდა, მაგრამ არასდროს გამოუყენებიათ. მცირე რაოდენობა სხვა დანიშნულებისთვის გადაკეთდა, მათ შორის მრავალსართულიანი ავტოსადგომისთვის; მაცხოვრებლები ასევე ხედავენ ტურიზმის პერსპექტივას, რადგან ქალაქი ამ სტილის ურბანული დაგეგმარების ცენტრად ითვლება.

ტყუპი ქალაქები
ჩისმონ დელ გრაპა, იტალია, 1969 წლიდან
დიდი უნია (რუმინეთი)

დიდი უნია ან 1918 წლის დიდი უნია — პოლიტიკური გაერთიანებების სერია, რომელიც რუმინეთის სამეფომ რუმინეთის რამდენიმე ისტორიულ რეგიონთან განახორციელა, დაწყებული ბესარაბიით 1918 წლის 27 მარტს, გაგრძელდა ბუკოვინით 1918 წლის 28 ნოემბერს და დასრულდა ტრანსილვანიით 1918 წლის 1 დეკემბერს, ამ რეგიონის რუმინეთთან შეერთების გამოცხადებით ალბა-იულიაში გამართულ ასამბლეაზე. რუმინელები ასევე მიიჩნევენ რამდენიმე სხვა მოვლენას დიდი უნიის პრელუდიად, როგორიცაა მოლდოვა-ვლახეთის გაერთიანება (ასევე ცნობილი როგორც მცირე უნია )) 1859 წელს, დამოუკიდებლობა და ჩრდილოეთ დობრუჯის ანექსია 1878 წელს, ასევე ტრანსილვანიისა და მოლდოვის ოკუპაცია ვლახეთის პრინცის, მიქაელ მამაცის მიერ 1600 წელს.

დღეს, დიდ უნიას დიდი მნიშვნელობა აქვს რუმინეთში და ის ყოველწლიურად, 1 დეკემბერს, ქვეყნის ეროვნულ დღეს, დიდი უნიის დღეს, აღინიშნება. დიდი უნიის ასი წლისთავი 2018 წლის 1 დეკემბერს აღინიშნა რუმინეთში, სამხედრო აღლუმებით ისეთ ქალაქებში, როგორიცაა ალბა-იულია და ბუქარესტი, რომლებსაც მრავალი ადამიანი (550 000-მდე, აქედან 100 000 მხოლოდ ალბა-იულიაში), მათ შორის რუმინეთის პრეზიდენტი კლაუს იოჰანისი, დაესწრო. ასი წლისთავი ასევე აღინიშნა მოლდოვაში.
მუჟუჟი

მუჟუჟი — ღორის ხორცის ქართული ლაბასხმული. მუჟუჟის თავისებურება ისაა, რომ კერძი მზადდება ორი სახის ინგრედიენტისგან (ერთი მხრივ, ფეხებისა და კუდისგან, მეორე მხრივ კი — გოჭის მჭლე ხორცისგან), რომლებიც მუშავდება ერთმანეთისგან განსხვავებული მეთოდებით, რის შემდეგაც მოხარშულ მდგომარეობაში ერთიანდება ერთ კერძად. მუჟუჟის ორივე ნაწილი მსუბუქად მარინადდება ღვინის ძმრით, რომელიც დაყენებულია ტარხუნასა და რეჰანზე. ძმარი უნდა შეადგენდეს ნახარში მოცულობის მეათედს, რომლითაც ისხმება მზა მუჟუჟი. კერძი სუფრაზე ცივად მიაქვთ მომზადებიდან ერთი დღე-ღამის შემდეგ, მწვანე ხახვთან და სანელებლებიან მწვანილთან ერთად.

ინგრედიენტები
ღორის ფეხები, ყურები, კუდი
ღორის ხორცი
ხახვი
სტაფილო
ღვინის ძმარი (უმჯობესია ტარხუნაზე დაყენებული)
პილპილი
დაფნის ფოთოლი
დარიჩინი
ნიორი
ოხრახუშისა და ნიახურის ძირები
ჯარე-რიპოსტო

ჯარე-რიპოსტო, მოგვიანებით ცნობილი როგორც იონია — ყოფილი კომუნა (მუნიციპალიტეტი), რომელიც არსებობდა 1939 წლიდან 1945 წლამდე იტალიის კატანიის პროვინციაში.

ისტორია
ჯარე-რიპოსტოს მუნიციპალიტეტი ფაშისტურმა რეჟიმმა 1939 წელს შექმნა, რის შედეგადაც გაერთიანდა ჯარესა და რიპოსტოს მუნიციპალიტეტები, რომლებიც ადრე ადმინისტრაციულად დაყოფილი იყო.

1942 წელს ჯარე-რიპოსტოს დაარქვეს იონია დაარქვეს.

მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ, ორი ქალაქი კვლავ გამოეყო ერთმანეთს საკანონმდებლო დადგენილებით და ორივეს აღუდგა სახელი და ადმინისტრაციული შესაძლებლობები.

ცნობილი ხალხი
ფრანკო ბატიატო (1945–2021), მომღერალი და სიმღერების ავტორი
რიპოსტო

რიპოსტო — კომუნა (მუნიციპალიტეტი) სამხრეთ იტალიაში, კატანიის რაიონში. პატარა სანაპირო ქალაქი პალერმოდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით დაახლოებით 220 კილომეტრში და დაახლოებით კატანიის ჩრდილოეთით დაახლოებით 30 კილომეტრში.

ისტორია
რიპოსტო ისტორიულად მასკალისთან დაკავშირებული იყო, როგორც მისი კომერციული პორტი მე-16 საუკუნიდან, სანამ საბოლოოდ არ მოიპოვა ავტონომია მე-18 საუკუნეში. მე-19 საუკუნის დასაწყისში ქალაქი გაერთიანდა ჯარესთან, 1939 წელს კი სახელი შეიცვალა და იონიად დაერქვა. 1945 წელს ორი ქალაქი კვლავ გაიყო.

გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს იონიის სანაპიროზე და ესაზღვრება აჩირეალეს, ჯიარეს და მასკალის მუნიციპალიტეტებს. მისი ფრაქციებია ალტარელო, არჩი, კარუბა, პრაიოლა, კვარტირელო და ტორე არჩირაფი.

ხალხი
ფრანკო ბატიატო (1945–2021), მომღერალი-სიმღერების ავტორი
ფედერიკო კაფიერო (1914–1980), მათემატიკოსი