ფელიქს კალონდერი

ფელიქს კალონდერი (დ. 7 დეკემბერი, 1863 – გ. 14 ივნისი, 1952) — შვეიცარიელი პოლიტიკოსი, რომელიც 1918 წელს იკავებდა შვეიცარიის კონფედერაციის პრეზიდენტის თანამდებობას, ხოლო 1913 - 1920 წლებში იყო შვეიცარიის ფედერალური საბჭოს წევრი. იგი „თავისუფალი დემოკრატიული პარტიის“ წევრი იყო. თავისი უფლებამოსილების ვადის განმავლობაში, 1913 - 1917 წლებში იგი ხელმძღვანელობდა შინაგან საქმეთა დეპარტამენტს, ხოლო 1918 - 1919 წლებში — პოლიტიკურ დეპარტამენტს. 2025 წლის მონაცემებით, ფელიქს კალონდერი ფედერალური საბჭოს ერთადერთი წევრია, რომლის მშობლიური ენა რეტორომანულია.

ადრეული წლები (1863–1891)
კალონდერი დაიბადა სკუოლში, ენგადინის ხეობაში. იგი ტრინელი მშენებელი ოსტატის ვაჟი იყო. როდესაც კალონდერი ექვსი წლის გახდა, მისი ოჯახი საცხოვრებლად ტრინში გადავიდა, სადაც მან დაწყებითი სკოლა დაამთავრა. 1878 წლიდან 1881 წლამდე იგი კურის კანტონალურ სკოლაში სწავლობდა. მან სწავლა მიატოვა, სამი წლის განმავლობაში კომერციულ სტაჟირებას გადიოდა და მხოლოდ 1885 წელს მიიღო ატესტატი ციურიხში. სამართალს სწავლობდა ციურიხში, მიუნხენში, პარიზსა და ბერნში, სადაც 1889 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია საერთაშორისო სამართალში. იგი აქტიურად იყო ჩართული სტუდენტურ კორპორაცია „“-ში, მოგვიანებით კი გახდა მილიციის ოფიცერი და მოსამართლე შვეიცარიის შეიარაღებულ ძალებში.

სწავლის დასრულების შემდეგ კალონდერი კურში დაბრუნდა, სადაც სასამართლო მდივნად მუშაობდა, მოგვიანებით კი საკუთარი საადვოკატო ბიურო გახსნა. 1892 წელს მან ცოლად შეირთო ურსულინა ვალთერი, რომელთანაც სამი შვილი შეეძინა.

საკანონმდებლო საქმიანობა (1891–1913)
1891 წელს კალონდერი აირჩიეს გრაუბიუნდენის კანტონის საკანონმდებლო ორგანოში , სადაც იგი „თავისუფალ დემოკრატებს“ წარმოადგენდა და მანდატს 1913 წლამდე ინარჩუნებდა. 1893 წელს მან წარუმატებლად სცადა კანტონის აღმასრულებელ ორგანოში მოხვედრა. 1890-იანი წლების ბოლოს მან სახელი გაითქვა სატრანსპორტო პოლიტიკის სფეროში; აღმოსავლეთ ალპების რკინიგზისთვის ბრძოლამ და „რეტიის რკინიგზის“ ვიწროლიანდაგიანი სისტემისთვის ფედერალური სუბსიდიების მოპოვებამ ხელი შეუწყო იმას, რომ 1899 წელს მის პარტიას გრაუბიუნდენის კვოტით ორიდან ერთი ადგილი მოეპოვებინა შვეიცარიის შტატების საბჭოში. შტატების საბჭოში ყოფნისას მას დაევალა ბადენის დიდ საჰერცოგოსთან მოლაპარაკება მდინარე რაინის სანაოსნო და ჰიდროენერგეტიკული მიზნებისთვის გამოყენების შესახებ. 1911 - 1912 წლების ვადით იგი შტატების საბჭოს თავმჯდომარეობდა.

ფედერალური საბჭო (1913–1920)
როდესაც 1912 წელს ფედერალური მრჩეველი ადოლფ დოიხერი გარდაიცვალა, კალონდერი ვაკანტური ადგილის ერთ-ერთი კანდიდატი გახდა. 1912 წლის 17 ივლისს მან პირველივე კენჭისყრაზე წააგო ედმუნდ შულთესთან, რაც ნაწილობრივ განპირობებული იყო კათოლიკე კონსერვატორების, ფერმერთა ორგანიზაციებისა და ინდუსტრიული ლობის მხარდაჭერით შულთესის მიმართ. შედეგით იმედგაცრუებულმა გრაუბიუნდენელმა პოლიტიკოსებმა და მედიამ 1912 წლის 1 აგვისტოს შვეიცარიის ეროვნული დღესასწაულის ბოიკოტირებისკენაც კი მოუწოდეს მოსახლეობას.

მომდევნო წელს, 1913 წლის მაისში, ფედერალური მრჩევლის, ლუი პერიეს გარდაცვალების შემდეგ, კალონდერის შანსები გაიზარდა. ამჯერად მას მხარი კათოლიკე კონსერვატორებმაც დაუჭირეს. ზოგიერთი პოლიტიკოსი შიშობდა, რომ კალონდერი ზედმეტად მიკერძოებული იქნებოდა ალპური რკინიგზის საკითხში გრაუბიუნდენის სასარგებლოდ, ხოლო მისი არჩევა ნიშნავდა, რომ რომანდია დაკარგავდა ორ კვოტიდან ერთს, რომელიც 1881 წლის შემდეგ ეკუთვნოდა. მიუხედავად ამისა, კალონდერმა გაიმარჯვა პირველივე ტურში (151 ხმა 199-დან). მან თანამდებობა 1913 წლის 21 ივნისს დაიკავა.

პირველი ოთხი წლის განმავლობაში კალონდერი შინაგან საქმეთა დეპარტამენტს ხელმძღვანელობდა. ერთ-ერთი პირველი მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილება, რომელიც მან ფედერალურ ასამბლეაზე წარადგინა, შვეიცარიის ერთადერთი ეროვნული პარკის შექმნას ეხებოდა.

1918 წელს კალონდერი შვეიცარიის კონფედერაციის პრეზიდენტად აირჩიეს და, იმდროინდელი წესისამებრ, ჩაიბარა „პოლიტიკური დეპარტამენტიც“ (საგარეო ურთიერთობები). პრეზიდენტობისას მას მოუწია გამკლავება მუშათა კლასისა და ღარიბი ფენის სოციალურ პროტესტთან. 1918 წლის აგვისტოში იგი შეხვდა „ოლტენის სამოქმედო კომიტეტს“ , რომელსაც რობერტ გრიმი ხელმძღვანელობდა. როდესაც 10 ნოემბერს ციურიხში მშვიდობიანი გაფიცვის დასაშლელად ხელისუფლებამ სამხედრო ძალა გამოიყენა, კომიტეტმა კალონდერს ულტიმატუმი წაუყენა: ან გაეწვია ჯარი, ან მიეღო საყოველთაო გაფიცვა. კალონდერმა უარი თქვა და 11 ნოემბერს დაიწყო შვეიცარიის გენერალური გაფიცვა . გაიფიცა 400,000 მუშა, მოხდა რკინიგზის მილიტარიზაცია და შეტაკებებისას სამი დემონსტრანტი დაიღუპა.

კალონდერი ამ მოვლენების გამო მკაცრად გააკრიტიკეს. მემარცხენეებმა მას „შეზღუდული რეაქციონერი“ უწოდეს, ხოლო მემარჯვენეები მის პოზიციას ორჭოფულად მიიჩნევდნენ, რადგან ერთ დღეს სოციალ-დემოკრატებს ფედერალურ საბჭოში ადგილს ჰპირდებოდა, მეორე დღეს კი ჯარის ზეწოლით მათ წინააღმდეგ ულტიმატუმს აწერდა ხელს.

თავის ბოლო წელს ფედერალურ საბჭოში, კალონდერი ვუდრო უილსონის ერთა ლიგის იდეის თავგამოდებული მხარდამჭერი იყო. მან შემოიღო „დიფერენცირებული ნეიტრალიტეტის“ ცნება, რაც შვეიცარიას ერთა ლიგის მიერ დაწესებულ ეკონომიკურ სანქციებში მონაწილეობის საშუალებას მისცემდა. მან ასევე მხარი დაუჭირა ფოლარლბერგის შვეიცარიასთან შეერთების გეგმას, თუმცა საბჭოში კოლეგების წინააღმდეგობის გამო ეს მცდელობა ჩაეშალა.

დაქვეითებული რეიტინგისა და პოლიტიკური წნეხის გამო, კალონდერმა 1920 წლის 21 იანვარს გადადგომის შესახებ გამოაცხადა.

გვიანდელი წლები (1920–1952)
გადადგომის შემდეგ, ერთა ლიგამ კალონდერი 1920 წელს ოლანდის კრიზისის მოსაგვარებლად შუამავლად დანიშნა. 1921 წელს იგი ხელმძღვანელობდა ჟენევის კონფერენციას ზემო სილეზიის საკითხზე. 1922 - 1937 წლებში იგი ცხოვრობდა კატოვიცეში (პოლონეთი), სადაც გერმანულ-პოლონური შერეული კომისიის პრეზიდენტის სტატუსით ზედამხედველობდა მიღებული გადაწყვეტილებების აღსრულებას. 1937 წელს იგი დაბრუნდა ციურიხში და იურიდიულ კონსულტანტად მუშაობდა. ფელიქს ლუი კალონდერი გარდაიცვალა 1952 წლის 14 ივნისს.