კლარა კალნინია

კლარა ანა ლუიზე კალნინა (ქალიშვილობაში ვეილანდე, , დ. 25 თებერვალი, (ან 24 თებერვალი), 1874, — გ. 21 ნოემბერი, 1964, სტოკჰოლმი) — ლატვიელი ფემინისტი და სუფრაჟისტი, ლატვიის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის აქტივისტი და მისი ცენტრალური კომიტეტის წევრი. ლატვიის დამფუძნებელი კრების დეპუტატი (1920-1922), ქალთა სოციალისტური ინტერნაციონალის წევრი (1923).

ბიოგრაფია
კლარა ანა ლუიზე ვეილანდე დაიბადა 1874 წლის 24 თებერვალს, კურლანდიის გუბერნიის დობლენის მაზრის სოფელ ვინჩში, გლეხის ოჯახში. 1887-1890 წლებში ის ელგავაში მდებარე ოთხწლიან ქალთა სკოლაში სწავლობდა. სწორედ აქ, ადრეულ ასაკში, კლარა დაინტერესდა ქალთა ემანსიპაციისა და უფლებების საკითხებით. სკოლაში სწავლება გერმანულ ენაზე მიმდინარეობდა — მასწავლებლები, ბალტიისპირელი გერმანელები, არ უჭერდნენ მხარს ლატვიელების განათლებას და ცდილობდნენ „გერმანული იდენტობის“ შენარჩუნებას. როგორც მოგვიანებით თავად კლარა ვეილანდემ აღნიშნა: „მე, პირიქით, ვცდილობდი გამომეხატა, რომ ლატვიელი ვიყავი“. ქალთა განათლების საკითხში მხოლოდ გერმანელი მასწავლებლები როდი იყვნენ წინააღმდეგები. ლატვიური ინტელიგენციის ნაწილი ასევე მიიჩნევდა, რომ ქალების სწრაფვა უმაღლესი განათლებისა და მამაკაცებთან თანაბარი უფლებებისკენ ზიანს აყენებდა ოჯახურ ღირებულებებს.

მამაკაცებთან თანასწორი უფლებებისთვის ქალების ბრძოლის იდეა თანდათან პოპულარული ხდებოდა სტუდენტურ წრეებში საუკუნის დასაწყისში, თუმცა მრავალი სტუდენტი ჯერ კიდევ ვერ ახერხებდა თავისი მოსაზრებების მკაფიოდ ფორმულირებას. ბევრისთვის პრიორიტეტს წარმოადგენდა ბრძოლა კაცობრიობის საერთო კეთილდღეობისათვის, რაც, მათ შორის, ქალთა სრული უფლებების უზრუნველყოფასაც მოიცავდა — რევოლუციონერი მოაზროვნეების, მათ შორის კლარა ცეტკინის იდეების შესაბამისად. კლარა ვეილანდემ ლატვიელ სტუდენტებთან ერთად დააარსა ლიტერატურული ჯგუფი სახელწოდებით „“ („ავრორა“). ჯგუფის მიზანი იყო წინააღმდეგობა გაეწიათ ქალების მიმართ გავრცელებული დისკრიმინაციული შეხედულებებისთვის, ასევე ებრძოლათ გერმანული ბურჟუაზიული მოდელის წინააღმდეგ, რომელიც ფორმულირებული იყო შემდეგნაირად — „4 “ (, , , — „ბავშვები, სამზარეულო, ეკლესია, ტანსაცმელი“).

1894 წელს კლარა ჩაირიცხა ახლად გახსნილი ელგავას ქალთა გიმნაზიის მეექვსე კლასში, რომელიც 1897 წელს წარმატებით დაამთავრა. ამავე პერიოდში ის აქტიურად ჩაერთო ახალგაზრდა ლატვიელების მოძრაობაში „ “ („ახალი ნაკადი“) და მონაწილეობდა მუშათა საგანმანათლებლო ჯგუფების შეხვედრებში. საკუთარ მემუარებში კლარა წერდა, რომ ამ ჯგუფების ორგანიზატორებისთვის ქალების ჩართვა დიდ სირთულეს წარმოადგენდა და ამის მიზეზი იყო ე.წ. „ორმაგი ტვირთი“, რომელიც ქალებს აწვათ: მოვალეობები როგორც სამსახურში, ისე ოჯახში.

1895 წელს კლარა ვეილანდე გაეცნო ტარტუს უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტის სტუდენტს — პაულს კალნინს, რომელიც მალევე მისი ცხოვრების დიდ სიყვარულად და 1898 წელს — მეუღლედაც იქცა.

1890-იანი წლების ბოლო ახალი იდეოლოგიური მიმდინარეობების გამოჩენის დრო დადგა — მათ მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინეს ახალგაზრდულ მოძრაობებსა და ინტელიგენციაზე მთელი რუსეთის იმპერიის მასშტაბით. ლატვიაში ეს ახალი იდეები უმთავრესად არალეგალურ გერმანულ სოციალისტურ ლიტერატურასა და ლეგალურ გერმანულ და რუსულ პერიოდიკულ გამოცემებში მოიპოვებოდა. კლარა კალნინია, მეუღლესთან ერთად, მონაწილეობდა პირველი სოციალ-დემოკრატიული ჯგუფების შეკრებებში. მოგვიანებით, როგორც ბევრი ახალგაზრდა ლატვიელი ქალი, იგი სანქტ-პეტერბურგში გაემგზავრა, რათა განათლების მიღება გაეგრძელებინა. მემუარებში ის წერდა: „სტომატოლოგიაში არ იყო არაფერი ისეთი, რაც ოდნავადაც კი ემთხვეოდა ჩემს ინტერესს ფილოსოფიისა და სოციალურ მეცნიერებათა მიმართ“. სანქტ-პეტერბურგში კლარა აქტიურად მონაწილეობდა სოციალ-დემოკრატთა საქმიანობაში, თუმცა 1896 წელს ფინანსური სირთულეების გამო იძულებული გახდა მიეტოვებინა სწავლა და შინ დაბრუნებულიყო.

1901-1903 წლებში კლარა კალნინია აქტიურად მონაწილეობდა კურლანდიის გუბერნიაში სოციალ-დემოკრატული ჯგუფის ორგანიზებაში. 1903 წელს ის მეუღლესთან ერთად ემიგრაციაში გაემგზავრა — თავდაპირველად გერმანიაში, შემდეგ კი შვეიცარიაში. მათი ევროპაში ყოფნისას, 1905 წელს, რუსეთის იმპერიაში დაიწყო რევოლუცია. ამ პერიოდში ბალტიისპირეთში აგორდა გაფიცვებისა და აჯანყებების ტალღა, როგორც სოფლის, ისე ქალაქის პროლეტარიატს შორის. ცოლ-ქმარი დაუყოვნებლივ დაბრუნდა ლატვიაში, სადაც რევოლუციას, მის ჩახშობასა და შემდგომ კონტრევოლუციურ პროცესებს თავად შეესწრნენ. 1906 წელს მათ კვლავ დატოვეს ქვეყანა, თუმცა მალე ლატვიის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის (ლსდმპ) მოწვევით დაბრუნდნენ ლატვიაში და კვლავ ჩაერთვნენ რევოლუციურ საქმიანობაში. 1907 წელს კლარა კალნინია შეუერთდა სოციალ-დემოკრატული გაზეთის „“ („ბრძოლა“) რედაქციას, ხოლო 1911-1914 წლებში იურისტად მუშაობდა სხვა სოციალ-დემოკრატულ გამოცემებში.

1917 წელს კლარა კალნინია წარმოადგენდა ლატვიის სოციალ-დემოკრატიულ მუშათა პარტიას (ლსდმპ) ქალაქ რიგის დუმაში. 1918-1922 წლებში ის იყო ლსდმპ-ს ცენტრალური კომიტეტის წევრი და მონაწილეობდა 1918 წლის 18 ნოემბერს რიგის რუსულ თეატრში გამართულ შეკრებაზე, სადაც ლატვიის დამოუკიდებლობა გამოცხადდა. 1920 წელს ის გახდა ლატვიის დამფუძნებელი კრების დეპუტატი და ქვეყნის პარალამენტში ხუთი ქალიდან ერთ-ერთი პირველი წევრი ქალი.

1922 წელს, ლატვიის რესპუბლიკის კონსტიტუციის მიღების შემდეგ, რომლის მიხედვითაც ქვეყნის ახალი საკანონმდებლო ორგანო გახდა სეიმი, დამფუძნებელი კრება დაიშალა. თავის მემუარებში კლარა კალნინია წერდა: „ამით დასრულდა ჩემი პოლიტიკური საქმიანობა პარლამენტსა და პარტიის უმაღლეს რგოლებში. პარტიის ხელმძღვანელობამ მიიჩნია, რომ არასწორი იქნებოდა, თუ კალნინების სამი წევრი (პაულსი, ჩემი ვაჟი ბრუნო და მე) პირველ მოწვევაში სეიმის დეპუტატებად წარედგინათ. ასე რომ, ჩემი კანდიდატურა მოიხსნა. რადგან ჩვენ გვქონდა პარტიული სიები არჩევნებში მონაწილეობისთვის, ქალი-კანდიდატები ამომრჩევლებმა ამოიღეს. იგივე მოხდა ასპაზიასთანაც.“

1920-იან წლებში კლარა კალნინის პოლიტიკური აქტივობა გარკვეულწილად გადადიოდა მეორეხარისხოვან პლანზე, თუმცა მიუხედავად ამისა, იგი კიდევ დიდხანს რჩებოდა რიგაში ლატვიის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის (ლსდმპ) კომიტეტის წევრად. იგი დააარსა და ხელმძღვანელობდა პარტიის ქალთა განყოფილებას, ასევე მუშაობდა რიგის დუმის ჯანდაცვის კომიტეტში. მრავალი წლის განმავლობაში ის იყო გაერთიანებული პროფკავშირის საბჭოს წევრი და რამდენჯერმე წარმოადგენდა ლსდმპ-ს სოციალ-დემოკრატიული ინტერნაციონალის კონგრესებზე (ჰამბურგი — 1923, მარსელი — 1925, ბრიუსელი — 1928). 1923 წელს იგი აირჩიეს სოციალ-დემოკრატიული ინტერნაციონალურ ქალთა ორგანიზაციაში, ხოლო 1930 წელს მისი პრეზიდენტი გახდა.

1923-1930 წლებში კლარა კალნინია იყო ლატვიური ჟურნალ „ “ („მუშა ქალი“) მთავარი რედაქტორი და თარგმნა რამდენიმე მნიშვნელოვანი სოციალისტური ტექსტი ლატვიურ ენაზე: კარლ კაუცკის „სოციალიზმი და კოლონიური პოლიტიკა“, კარლ მარქსის „საზოგადოებრივი ომი საფრანგეთში“ და ავგუსტ ბებლის „ქალი და სოციალიზმი“. ის ასევე აქტიურად წერდა და ამომრჩევლებს უზიარებდა აზრებს ლატვიურ ჟურნალ „ “-ში („ახალი დრო“).

1934 წელს, როცა კარლის ულმანისის დიქტატორული რეჟიმი გამოცხადდა, კლარა კალნინიამ, როგორც მრავალი სხვა სოციალ-დემოკრატმა, დაკარგა მეუღლე და ვაჟი, რომლებიც ციხეში მოხვდნენ. მოგვიანებით მისი მეუღლე ავსტრიაში ემიგრირდა, ხოლო ვაჟი, ბრუნო, ფინეთში წავიდა. გერმანიის ოკუპაციის პერიოდში ლატვიაში კლარა ჩაერთო ლატვიის ცენტრალური საბჭოს წინააღმდეგობის მოძრაობაში. მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ, 1945 წელს, კლარა ემიგრაციაში გადავიდა შვედეთში, სადაც განაგრძო თავისი სოციალ-დემოკრატიული პოლიტიკური საქმიანობა ლატვიის ემიგრანტულ საზოგადოებაში, გარდაცვალებამდე.