iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ძეგვი

ძეგვი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის მცხეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე მტკვრის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 560 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მცხეთიდან დაშორებულია 9 კილომეტრით, რკინიგზის სადგურ ძეგვიდან 2 კილომეტრში.

ისტორია
სოფელი ძეგვი ისტორიული ძეგლია თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთის ძირში.

ძეგვი (ძაგუი, ძეგუი) არქეოლოგიური მასალის მიხედვით ანტიკურ ხანაში უკვე დასახლებული იყო. ძეგვზე გადიოდა მნიშვნელოვანი გზები, რომლებიც ერთის მხრივ შიდა ქართლს ქვემო და ზემო ქართლთან, ხოლო მეორეს მხრივ ბარს მთასთან აკავშირებდა. ძეგვში უძველესი დროიდანვე ყოფილა საბაჟო, რომელსაც მნიშვნელობა შუა საუკუნეებშიც არ დაუკარგავს. საუკუნეში ძეგვი საკათალიკოსო სოფელია და სვეტიცხოვლის სასარგებლოდ გარკვეული გამოსაღებები ეკისრება. ამასთან სვეტიცხოვლის ფეოდალურ დამოკიდებულებაში მთლიანად ძეგვის თემი „ერთობლივ ძეგველებია“ მოქცეული და არა ცალკეული გლეხური კომლები. „ერთობლივ ძეგველები“ საკათალიკოსო დროშის ქვეშ ყოველთვის საუკეთესო სამხედრო რაზმს აყენებდნენ. ვახტანგ -ის 1720 წლის საბუთის მიხედვით საუკუნის ნახევარში ძეგვიდან საუკეთესოდ შეიარაღებული 50 მეთოფე გამოდიოდა, რომლის 2/3 მხედარი იყი. ასეთი სამხედრო რაზმის გამოყვანისათვის სოფელს ძლიერი ეკონომიკური საფუძველი უნდა ჰქონოდა.

 საუკუნის 60-იან წლებში ქართლის მეფე სიმონმა თბილისის ყიზილბაშებისაგან განთავისუფლება დაისახა მიზხნად. ქართლელების დასახმარებლად კახეთის მეფე ლევანმა დიდი რაზმი გამოგზავნა თავისი ვაჟის გიორგის მეთაურობით. ქართლ-კახეთის შეერთებული ლაშქარი ციხედიდს დაბანაკდა. მუხათგვერდთან დაყენებული გუშაგის უგულისყურობამ მტერს საშუალება მისცა მოულოდნელად დასხმოდა თავს ქართველთა ბანაკს მიუხედავად იმისა ქართველებმა მტერს მამაცური წინააღმდეგობა გაუწიეს და დიდი ზარალიც მიაყენეს. ყიზილბაშთა ლაშქარი განჯის ხანის სარდლობით ერთიან იერიშზე გადავიდა. არც ამან შეაკრთო ქართველთა ჯარი მაგრამ ბრძოლაში დაიღუპა კახთა მეფის ძე გიორგი. კახელები მომაკვდავ უფლისწულს მისცვივდნენ და ბრძოლა მიატოვეს. ბრძოლის ბედი ყიზილბაშთა სასარგებლოდ წარიმართა.

ქართველებმა უკან დაიხიეს. მრავალი ქართველი გაწყდა. თვითონ სიმონ მეფემ ხმლით გაიკაფა გზა და გორში ავიდა. თბილისის განთავისუფლება ამჯერად ვერ მოხერხდა.

ძეგველები ხშირად გამოდიოდნენ მონასტრის განმგებლებისა და ძეგვის მოურავის თვითნებობის წინააღმდეგ. საუკუნის ნახევარში მათ უარი თქვეს კულუხის გადახდაზე გადიდებული ერთეულით „დიდი კოკით“ და მოითხოვეს „თორმეტიანი კოკის“ დაწესება. ამასთან კათალიკოსს უნდა მოეშალა „სასახლე ძეგვის თავს“ და გაენთავისუფლებინა ძეგველები მონასტრის განმგებლების სასარგებლოდ ქერისა და პურის გამოსაღებისაგან. კათალიკოსმა შეასრულა ძეგველების მოთხოვნა - დააწესა „თორმეტიანი კოკა“, ხოლო მონასტრის მსახურთათვის პურისა და ქერის გაღება თვითონ იკისრა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2840 ადამიანი.

}
ძალისი (მცხეთის მუნიციპალიტეტი)

ძალისი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მუხრან-საგურამოს ვაკეზე, მდინარე ნარეკვავის (არაგვის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირებზე, ზღვის დონიდან 590 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მცხეთიდან დაშორებულია 18 კილომეტრით.

ანტიკურ და ადრინდელ ფეოდალურ ხანაში სოფლის ტერიტორიაზე არსებობდა ქალაქი ძალისი. სოფელი ძალისი შედიოდა წილკნის საკრებულოში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2104 ადამიანი.

}
წინამძღვრიანთკარი

წინამძღვრიანთკარი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის მცხეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მუხრან-საგურამოს ვაკის აღმოსავლეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 680 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მცხეთიდან დაშორებულია 20 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 668 ადამიანი.

}
ჭილაანთკარი

ჭილაანთკარი — ნასოფლარი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის მცხეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს საბადურის ქედის დასავლეთ კალთის ძირას, მდინარე თეზმის (არაგვის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში, ზღვის დონიდან 900 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მცხეთიდან დაშორებულია 18 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.

}
ჯიღაურა

ჯიღაურა — სოფელი საქართველოში, მცხეთის მუნიციპალიტეტში, ჯიღაურას თემის ცენტრი (ჯიღაურა, ბიწმენდი). მდებარეობს მუხრან-საგურამოს ვაკეზე, მდინარე თეზმის (არაგვის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეზე, ზღვის დონიდან 580 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მცხეთიდან დაშორებულია 15 კილომეტრით.

სოფელში მდებარეობს ვაზისა და ხეხილის სარგავი მასალის წარმოების ეროვნული ცენტრი. სანერგე გაშენებულია 54 ჰექტარ ფართობზე, სადაც თავმოყრილია 430-მდე ქართული აბორიგენული ვაზის ჯიში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 175 ადამიანი.

}
რაისინას ბორცვი

რაისინას ბორცვი — მდებარეობს ნიუ-დელის იმ ნაწილში, რომელსაც ლუტიენსის-დელი ეწოდება. იქ მდებარეობს ინდოეთის უმთავრესი სამთავრობო შენობები, მათ შორის: რაშტრაპატი-ბხავანი - პრეზიდენტის რეზიდენცია, პრემიერ-მინისტრის სამდივნო რომელიც ასევე მისი რეზიდენციაც არის და რამდენიმე სამინისტრო. ის გარშემორტყმულია მნიშვნელოვანი შენობებით: რაჯპათი, ინდოეთის კარიბჭე, ინდოეთის პარლამენტი.

ბორცვი ზღვის დონიდან 226 მეტრზეა ამოზიდული, რაც დაახლოებით 18 მეტრით უფრო მაღლაა ვიდრე მის გარშემო მდებარე ტერირიტორია.

ისტორია
რაისინას ბორცვის მიმდებარე ტერიტორია ახალი ადმინისტრაციული ცენტრის ასაშენებლად 1911 წელს შეირჩა. ეს მოხდა მაშინ, როდესაც დაიგეგმა ბრიტანეთის ინდოეთის დედაქალაქის კოლკატადან დელიში გადატანა. რაისინას ბორცვი იმ დროინდელი დელიდან სამხრეთით დაახლოებით 3 კილომეტრში მდებარეობდა.
ფაქსი

ფაქსი — სატელეკომუნიკაციო ტექნოლოგია, რომლის მეშვეობით გადასცემენ გამოსახულებას ელექტრული სიგნალებით. წარმოადგენს ტელეფონისა და ტელექსის სინთეზს. იგი განიხილება როგორც ასლის გადაღების სისტემა, რომელიც ადრესატს აძლევს დოკუმენტის ასლს.

ფაქსიმილე ( – გააკეთე მსგავსი) ხელმოწერის ნიმუშია. სწორედ აქედან წარმოსგება ტერმინი „ფაქსი“. ფაქსიმილური შეტყობინება შავ-თეთრი გამოსახულებაა, რომელიც გადაიცემა ფაქსის აპარატით სატელეფონო კავშირის საშუალებით. ფაქსიმილური დოკუმენტები სულ უფრო დიდ როლს ასრულებენ საქმიან მიმოწერაში. ყოველ გვერდზე მანქანით ნაბეჭდს ვიწრო ზოლად უნდა ჰქონდეს ადგილობრივი საფოსტო ინფორმაცია, ანუ კომპანიის ნომერი, ფაქსის ნომერი და ა.შ. ეს დაპროგრამებულია მოწობილობაში. შეტყობინების გადაცემა ხდება ტელეფონის ხაზებით, ამიტომ ფაქსის ნომერი ფაქტობრივად აბოენენტის ნომერს ემთხვევა. ქალაქის ფარგლებში ფაქსის გადაცემა ხდება ქვეყნის ან ქალაქის კოდის გარეშე.

შოტლანდიელი გამომგონებელი ალექსანდერ ბეინი მუშაობდა ფაქსის ტიპის ქიმიურ-მექანიკურ მოწყობილობაზე, ხოლო 1846 წელს ლაბორატორიული ექსპერიმენტების ხარჯზე მზად იყო წარმოებაში გაეშვა გრაფიკული ნიშნები. მან ფაქსის პირველი პატენტი მიიღო 1843 წელს.
ორტლერის ალპები

ორტლერის ალპები ( ან ორტლესის ალპები) — მთის მასივი აღმოსავლეთ ალპებში, იტალიასა და შვეიცარიაში. სიმაღლე 3905 მ-მდე (მთა ორტლერი). სხვა მწვერვალებია: კენიგშპიცე (3851 მ), მონტე-ჩევედალე (3769 მ), მონტე-ძებრუ (3735 მ), პალონ-დე-ლა-მარე (3703 მ). წარმოადგენს სამხრეთი კირქვიანი ალპებისა და ცენტრალური აღმოსავლეთი ალპების ნაწილს.

ქედის პერიფერიული ნაწილები აგებულია უმეტესად ქარსიანი და კრისტალური ფიქლებით, ღერძული ზონა — კირქვებითა და დოლომიტებით. დრენირებულია მდინარეების ადის, ოლოსა და ადიჯეს ხეობებით. ორტლერის ალპების კირქვიან ზონაში თავმოყრილია წვრილი ტბები. მასივზე დაახლოებით 100-მდე მყინვარია. ჩრდილოეთ კალთებზე ტყის საფარი უფრო ხშირია, ვიდრე სამხრეთ ფერდობებზე. ზღვის დონიდან 2300 მ-მდე განვითარებულია ფოთლოვანი და წიწვოვანი ტყეები და ბუჩქები, უფრო მაღლა ალპური მდელოებია. მწვერვალები დაფარულია მუდმივი თოვლით. განვითარებულია ტურიზმი, ალპინიზმი.

ორტლერის ალპების სიახლოვესაა სტელვიოს ეროვნული პარკი და შვეიცარიის ეროვნული პარკი.
სუდ-ჩიჩასის პროვინცია

სუდ-ჩიჩასის პროვინცია — პროვინცია ბოლივიაში, პოტოსის დეპარტამენტში. დედაქალაქია ტუპისა.

სუდ-ჩიჩასი ერთ-ერთია პოტოსის დეპარტამენტის თექვსმეტი პროვინციიდან. სამხრეთით ესაზღვრება არგენტინა, სამხრეთ-აღმოსავლეთით — ტარიხას დეპარტამენტი, აღმოსავლეთით — ჩუკისაკის დეპარტამენტი. ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ, ასევე აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ გადაჭიმულია 60 კმ-ზე, ხოლო მთლიანი ფართობი 8 158 კმ²-ს შეადგენს.

მოსახლეობა
1992 წლის აღწერისას, მოსახლეობა 52 308 ადამიანს შეადგენდა, 2001 წელს კი 47 873-ს, ანუ ადგილი ჰქონდა 8.5 %-იან კლებას.
96 % ლაპარაკობს ესპანურად, 59 % კეჩუაზე.
მოსახლეობის 45 %-ს არ აქვს ელექტროენერგია.
34 % დასაქმებულია სასოფლო-სამეურნეო სფეროში, 11 % მაღაროებში, 6 % მრეწველობაში, 49 % მომსახურების სფეროში (2001).
მორწმუნეთა 88 % კათოლიკეა, 8% პროტესტანტი.

მოსახლეობის ძირითადი ნაწილი კეჩუას შთამომავლები არიან.

დაყოფა
პროვინცია შედგება ორი მუნიციპალიტეტისაგან, რომლებიც თავის მხრივ კანტონებად იყოფა.
შვეიცარიის ეროვნული პარკი

შვეიცარიის ეროვნული პარკი (; ; ; ) — ეროვნული პარკი შვეიცარიაში. მდებარეობს შვეიცარიის გრაუბიუნდენის კანტონის ტერიტორიაზე. წარმოადგენს იუნესკოს მსოფლიო ბიოსფერული ნაკრძალის ნაწილს (1979 წლიდან). შვეიცარიის ეროვნული პარკი ერთადერთი ეროვნული პარკია შვეიცარიაში. დაარსდა 1914 წლის 1 აგვისტოს, შვეიცარიის ეროვნული დღესასწაულის დღეს (შვეიცარიის ეროვნული დღესასწაულია 1291 წლის 1 აგვისტო). შვეიცარიის ეროვნული პარკი არა მარტო შვეიცარიის, არამედ ევროპის ერთ-ერთი უძველესი ეროვნული პარკია. ფართობი 170.3 კმ², რითაც ქმნის შვეიცარიის უდიდეს დაცულ ტერიტორიას.

პარკის სიმაღლე მერყეობს 1400 მ-იდან 3174 მ-მდე. ტერიტორიის 1/3 დაფარულია ტყით, 20% უკავია ალპურ მდელოებს, ხოლო დაახლოებით 50%-ს ნიადაგებს, მთებსა და კლდეებს. პარკი მოკლებულია გრანიტისა და გნაისის ქანებს. გნაისები და ამფიბოლიტები გამოვლინებულია მხოლოდ მაკუნის ოლქში. საშუალო წლიური ტემპერატურა შეადგენს 0° -ს, ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა დაახლოებით 1140 მმ წელიწადში.

თანამედროვე პარკის ტერიტორია 1909 წელს ადამიანის მიერ იყო ინდუსტრირებული; ამ მიწებზე ჭრიდნენ ხეებს, ადგილობრივ ბუნებრივ რესურსებს იყენებდნენ არამიზნობრივად. 1914 წლისათვის მიღებული გადაწყვეტილების შედეგად პარკის იმდროინდელ ტერიტორიაზე აიკრძალა ადამიანის მიერ რაიმე სამეურნეო მოქმედების შესრულება.

მრავალფეროვანია ფლორა და ფაუნა. არის 21 ტურისტული ბილიკი, რომელთა სიგრძეა 80 კმ. დღეისათვის ყოველწლიურად პარკს სტუმრობს დაახლოებით 150 ათასი ადამინი.

შვეიცარიის ეროვნული პარკი ესაზღვრება იტალიაში მდებარე სტელვიოს ეროვნულ პარკს.
იავნანა (ფონდი)

იავნანა — საქველმოქმედო ფონდი, დაარსებული 2004 წელს საოპერო მომღერალ პაატა ბურჭულაძის მიერ. ფონდის ეგიდით არაერთი საქველმოქმედო აქცია-კონცერტი გაიმართა როგორც საქართველოში, ასევე მის საზღვრებს გარეთ.

საქმიანობა
ფონდი ძირითადად მართავს საქველმოქმედო საღამოებს, თუმცა მას ჰყავს სტიპენდიანტებიც და ახალგაზრდებს სხვა ქვეყნებში განათლების მიღებაში ეხმარება.

ღონისძიებები
ფონდის მიერ ორგანიზებული იქნა რამდენიმე საქველმოქმედო ტელემარათონი. მათში ასევე სხვა, მსოფლიო საოპერო მომღერლები მონაწილეობდნენ. კონცერტებიდან მიღებული შემოსავალი მზრუნველობამოკლებულ ბავშვებს ხმარდება.

ფონდის მიერ ორგანიზაბული აქციები საქართველოში და საქართველოს ფარგლებს გარეთ 2004 წლიდან ტარდება. მაგალითად, ბერლინში 2005 წელს გაიმართა საქველმოქმედო აქცია, რომელშიც მონაწილეობა მიიღეს მომღერალმა ქეთი მელუამ და დიზაინერმა თამარ ინგოროყვამ. ამავე წელს თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრში სხვადასხვა დროს საღამოები გამართეს სოფიკო ჭიაურელმა და ვახტანგ კიკაბიძემ. საღამოებიდან შემოსული თანხა მთლიანად გაჭირვებული ოჯახების დაბინავებას მოხმარდა. ფონდისგან გივი ჟვანიას სახელობის პედიატრიული კლინიკის ჩვილ ბავშვთა რეანიმაციას მართვითი სუნთქვის აპარატი გადაეცა.

2006 წლის 3 მარტს „იავნანას“ და ტელეკომპანია „მზის“ ორგანიზებით დედის დღისადმი მიძღვნილი საქველმოქმედო კონცერტი გაიმართა. საღამოში მონაწილეობა მიიღეს ცნობილმა დედა-შვილებმა. ტელემაყურებელთა ზარებით შემოსულმა თანხამ 10 000 ლარს მიაღწია. ამ თანხით დაუბრუნდა საკუთარ ოჯახს და დედას დაუბრუნდა ბავშვთა სახლში დასახლებული 5 ბავშვი. 2006 წელს ასევე გაიმართა სუხიშვილების ნაციონალური ბალეტის კონცერტი, რომელიც პირდაპირი ტელეეთერით გადაიცემოდა. შემოსული თანხით შინ 6 ბავშვი დაბრუნდა. აქციები სისტემატურად საქართველოს სხვადასხვა რეგიონებსა და ქალაქებშიც იმართება.

2009 წლის წლის 3 მარტს „იავნანამ“ არსებობის 5 წლის იუბილე აღნიშნა. ფონდმა დაბადების დღე დიდი საქველმოქმედო კონცერტითა და ტელემარათონით აღნიშნა. აქცია-კონცერტს, რომელიც ოთხი საათი და მეტი გაგრძელდა, პირდაპირ ეთერში ტელეკომპანია „რუსთავი 2“ გადასცემდა. კონცერტის მიზანი ამჯერადაც მრავალშვილიანი ოჯახებისა და ბავშვთა სახლის აღსაზრდელების საცხოვრებელი ბინით უზრუნველყოფა იყო, რომლებიც დედის დღეს სიმბოლურად მშობლებს დაუბრუნეს. აქციაში მონაწილეობა მიიღეს საქართველოში მოქმედმა მობილურმა კომპანიებმა. მათ საკუთარ აბონენტებს საერთო ნომერი შესთავაზეს, რომელზეც დარეკვისას „იავნანას“ ანგარიშზე 1 ლარი ირიცხებოდა. კონცერტში მონაწილეობდნენ - ამერიკელი სოპრანო მიშელ კრაიდრი, პაატა ბურჭულაძე, ვახტანგ კიკაბიძე, მედეა ჩახავა, კახი კავსაძე, გურამ საღარაძე, გივი ბერიკაშვილი, ნანი ბრეგვაძე, ნატო მეტონიძე, ანსამბლი „ქართული ხმები“ და სხვები. კონცერტის მსვლელობისას ზარებით, მოკლე ტექსტური შეტყობინებით, ინტერნეტ გადმორიცხვებით და სხვადასხვა შემოწირულობებით დაახლოებით 200.000 ლარი შემოვიდა, რითაც 3 მრავალშვილიან ოჯახს საცხოვრებელი ბინის გასაღები გადაეცა, ხოლო დანარჩენი თანხა მზრუნველობამოკლებულ ბავშვებს მოხმარდება.
სურ-ლიპესის პროვინცია

სურ-ლიპესის პროვინცია — პროვინცია ბოლივიაში, პოტოსის დეპარტამენტში. დედაქალაქია სან-პაბლო-დე-ლიპესი.

სურ-ლიპესი ერთ-ერთია პოტოსის დეპარტამენტის თექვსმეტი პროვინციიდან. მდებარეობს ვულკან ლიკანკაბურის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთებზე. სამხრეთ დასავლეთით და სამხრეთით ესაზღვრება ჩილე, სამხრეთ-აღმოსავლეთით და აღმოსავლეთით — არგენტინა. ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ გადაჭიმულია 230 კმ-ზე, აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ 100 კმ-ზე, ხოლო მთლიანი ფართობი 22 355 კმ²-ს შეადგენს.

პროვინციის ტერიტორიაზე მრავლადაა ტბები და მარილის ქვაბულები, რომელთა შორის უდიდესია ლაგუნა-კოლორადა. ასევე აღსანიშნავია ლაგუნა-ვერდე, ლაგუნა-ბლანკა, ლაგუნა-კელესტე.

მოსახლეობა
1992 წლის აღწერისას, მოსახლეობა 4 158 ადამიანს შეადგენდა, 2001 წელს კი 4 905-ს, ანუ ადგილი ჰქონდა 18 %-იან ზრდას.
მოსახლეობის 99.4 %-ს არ აქვს ელექტროენერგია.
69 % დასაქმებულია სასოფლო-სამეურნეო სფეროში, 4 % მაღაროებში, 4% მრეწველობაში, 23 % მომსახურების სფეროში (2001).
მორწმუნეთა 86 % კათოლიკეა, 9 % პროტესტანტი.

მოსახლეობის ძირითადი ნაწილი კეჩუას შთამომავლები არიან.

დაყოფა
პროვინცია შედგება სამი მუნიციპალიტეტისაგან, რომლებიც თავის მხრივ კანტონებად იყოფა.
ტომას-ფრიასის პროვინცია

ტომას-ფრიასის პროვინცია — პროვინცია ბოლივიაში, პოტოსის დეპარტამენტის ჩრდილოეთ ნაწილში. დედაქალაქია პოტოსი, რომელიც ამავე დროს დეპარტამენტის დედაქალაქიცაა. სახელი ეწოდა ბოლივიის პრეზიდენტის — ტომას ფრიას ამეტლერის პატივსაცემად.

ტომას-ფრიასი ერთ-ერთია პოტოსის დეპარტამენტის თექვსმეტი პროვინციიდან. ჩრდილო-დასავლეთით ესაზღვრება ორუროს დეპარტამენტი, სამხრეთ-დასავლეთით — ორუროს დეპარტამენტი. ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ, ასევე აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ გადაჭიმულია 115 კმ-ზე, ხოლო მთლიანი ფართობი 3 420 კმ²-ს შეადგენს.

მოსახლეობა
1992 წლის აღწერისას, მოსახლეობა 167 111 ადამიანს შეადგენდა, 2001 წელს კი 176 922-ს, ანუ ადგილი ჰქონდა 20 %-იან ზრდას. დედაქალაქ პოტოსში 132 966 ადამიანი სახლობს.
84.5 % ლაპარაკობს ესპანურად, 75.5 % კეჩუაზე.
მოსახლეობის 28 %-ს არ აქვს ელექტროენერგია.
21 % დასაქმებულია სასოფლო-სამეურნეო სფეროში, 8 % მაღაროებში, 10 % მრეწველობაში, 61 % მომსახურების სფეროში (2001).
მორწმუნეთა 92 % კათოლიკეა, 5 % პროტესტანტი.

მოსახლეობის ძირითადი ნაწილი კეჩუასა და აიმარას შთამომავლები არიან.

დაყოფა
პროვინცია შედგება ოთხი მუნიციპალიტეტისაგან, რომლებიც თავის მხრივ კანტონებად იყოფა.
სიონის კოშკი

სიონის კოშკი — მდებარეობს ისტორიულ ხევში, მდინარე თერგის მარჯვნივ, სოფელ სიონთან (ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი). კოშკი ანდეზიტის ქვითაა ნაგები და პირამიდული სახისაა. კოშკის ქვედა ნაწილი მასიურია. კარი ძალზე მაღლაა, აქედან დაწყებული ზემოთ ხუთი სართულია. მეხუთე სართული ბანია, რომელზეც სწორკუთხა სალოდეებია. პირველი სართული კარიდან ნათდება, დანარჩენს კი თითო პატარა სარკმელი ანათებს.კოშკი აგებულია - საუკუნეში. კოშკის ირგვლივ ძველი საცხოვრებელი და დამხმარე ნაგებობებია.
სიაუში

სიაუში — საუკუნის მეორე ნახევრისა და საუკუნის დასაწყისის ქართველი მხატვარ-მინიატიურისტი. მოღვაწეობდა სეფიანთა ირანის სამეფო კარზე.

ბიოგრაფიული ცნობები სიაუშის ცხოვრებასა და შემოქმედებაზე ძალიან მწირია. მისი სპარსეთში მოხვედრისა და შემდგომი ბედის შესახებ ძირითად ცნობებს გვაწვდის საუკუნის ირანელი ისტორიკოსი ისქანდერ მუნშის თავის თხზულებაში „ქვეყნის დამამშვენებელი ისტორია აბასისა“. აღნიშნული წყაროს მიხედვით, სიაუში, სავარაუდოდ, ბავშვობაში გაიტაცეს და საუკუნის 50-იან წლებში შაჰ-თამაზის კარზე მოხვდა. შაჰმა შენიშნა მისი განსაკუთრებული ნიჭი და სამეფო კარის სამხატვრო სახელოსნოში მიაბარა. სწორედ აქედან იწყება სიაუშის სამხატვრო კარიერა.

ისკანდერ მუნშის მიხედვით, სიაუში, თავის ძმასთან ერთად წარმატებით აგრძელებდა მოღვაწეობას მომდევნო შაჰების კარზეც. შაჰ აბას -ის მეფობის პერიოდში ის იყო უკვე არა იმდენად მხატვარი, რამდენადაც სახელმწიფო მოხელე. სიაუშის ქართული სახელი უცნობია. იგი გარდაცვლილა 1610-1616 წლებს შორის. უცნობია მისი დაკრძალვის ადგილიც.

ქართველი მხატვრის მიერ შექმნილი სპარსული მინიატურები დღეს მსოფლიოს ცნობილ მუზეუმებსა და კერძო კოლექციებს ამშვენებს საფრანგეთში, აშშ-ში, რუსეთში, შვეიცარიაში, გაერთიანებული სამეფოში, თურქეთში, ეგვიპტეში და სხვ. მათი უმეტესი ნაწილი კი ირანშია თავმოყრილი.

საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმში ინახება სიაუშის ერთ-ერთი ცნობილი ნამუშევრის „შაჰის შევარდენის“ ასლი. არშიაზე სპარსული წარწერაა: „სიაუშის ხელობა“. ორიგინალი დაცულია სანქტ-პეტერბურგის მ. სალტიკოვ-შჩედრინის სახელობის საჯარო ბიბლიოთეკაში.
ინდოეთის დროშა

ინდოეთის ეროვნული დროშა — ინდოეთის ერთ-ერთი სახელმწიფო სიმბოლო. დროშა ჰორიზონტალური, მართკუთხა სამფეროვანია — ზაფრანისფერი, თეთრი და მწვანე. ზედ გამოსახულია 24 თვლიანი აშოკა ჩაკრა. თანამედროვე ფორმით მიღებულ იქნა 1947 წლის 22 ივლისს საკანონმდებლო ასამბლეის მიერ, როდესაც ის ინდოეთის დომინიონის ოფიციალური დროშა გახდა. შემდეგში ეს დროშა შეინარჩუნა ინდოეთის რესპუბლიკამ. ინდოეთში, სიტყვა სამფერი თითქმის ყოველთვის ინდოეთის ეროვნულ დროშას აღნიშნავს. დროშა ეფუძნება პინგალი ვენკაიას მიერ შექმნილ ინდოეთის ეროვნული კონგრესის დროშას.

კანონის მიხედვით, დროშა დამზადებული უნდა იყოს კჰადისგან — ხელით დართული ბამბის ან აბრეშუმის ქსოვილის სპეციალური ტიპისგან.

დროშის გამოყენება იმართება ინდოეთის დროშის კოდექსითა და ეროვნულ სიმბოლიკასთან დაკავშირებული სხვა კანონებით. კოდექსი კრძალავს დროშის გამოყენებას მოქალაქეთა მიერ გარდა ეროვნული დღეებისა, მაგალითად დამოუკიდებლობისა და რესბუბლიკის დღისა.
ინდოეთის გერბი

ინდოეთის ეროვნული სიმბოლო წარმოადგენს სარნათის აშოკას ლომის კაპიტელის ადაპტაციას, რომელიც სარნათის მუზეუმში ინახება.

სარნათის კაპიტელის ორიგინალი წარმოადგენს ერთმანეთთან ზურგშექცევით, წრიულ მოზაიკაზე მდგარ ოთხ აზიურ ლომს, ძალაუფლების, სიმამაცის, სიამაყისა და ნდობის სიმბოლოს. მოზაიკაზე ამოკვეთილია ერთმანეთისგან ბორბლებით გამოყოფილი სპილოს, ცხენის, ხარისა და ლომის ბარელიეფები, რომელსაც ლოტოსი გასდევს, რაც სიცოცხლისა და შექმნის შთაგონებას განასახიერებს.

1950 წელს მიღებულ ემბლემაზე მხოლოდ სამი ლომი იკვეთება, მეოთხე თვალით არ შეიმჩნევა.

ეროვნული სიმბოლო 1950 წლის 26 იანვარს იქნა დამტკიცებული, იმ დღეს, როდესაც ინდოეთი რესპუბლიკა გახდა.
ნორჩი დინამოელი (საფეხბურთო კლუბი)

ნორჩი დინამოელი — ქართული საფეხბურთო კლუბი, რომელიც 1927 წელს ქალაქ თბილისში დაარსდა.

ისტორია
1927 წელს ს.კ. თბილისის დინამოს ორგანიზებით შეიქმნა საფეხბურთო სკოლა ნორჩი დინამოელი, რომლის უპირველესი დანიშნულება კლუბისთვის ახალგაზრდა ფეხბურთელა მომზადება იყო.. 1999 წელს ნორჩი დინამოელი გახდა პირველი ლიგის გამარჯვებული და ავომატურად დაწინაურდა უმაღლეს ლიგაში, სადაც კლუბმა იასპარეზა ს.კ. თბილისის სახელით. პირველივე სეზონზე კლუბი დაქვეითდა უმაღლესი ლიგიდან. შემდეგ სეზონზე ნორჩი დინამოელი შეურთდა თბილისის მერანს და ასპარეზობდა როგორც ნორჩი დინამო-მერანი-. 2002 წელს საფეხბურთო კლუბ მერანს შეექმნა ფინანსური პრობლემები, რის გამო გუნდი დაქვეითდა უმაღლესი ლიგიდან და დაიშალა. 2003 წლიდან ნორჩი დინამოელი თამაშობდა მეორე ლიგაში, 2006 წელს გუნდმა მოიგო მეორე ლიგა და დაწინაურდა პირველ ლიგაში. მას შემდეგ კლუბი ასპარეზობს პირველ ლიგაში.

სეზონები

შემადგენლობა 2011/12
ჯილდოები
პირველი ლიგა
ჩემპიონი 1998-99
მეორე ადგილი 1995-96
მეორე ლიგა
ჩემპიონი 1994-1995 (აღმ. ზონა)
ჩემპიონი 1996-1997 (აღმ. ზონა) (ნ.დინამო-2)
ჩემპიონი 1998-1999 (აღმ. ზონა) (ნ.დინამო-2)
ჩემპიონი 2002-2003 (აღმ. ზონა)
ჩემპიონი 2005-2006 (აღმ. ზონა)
ინდოეთის ჰიმნი

ჯანა განა მანა (ბენგალ. , ) — ინდოეთის სახელმწიფო ჰიმნი. დაწერილია ძლიერ სანსკრიტიზებულ ბენგალურ ენაზე. ტექსტი და მუსიკა დაწერილია ნობელის პრემიის ლაურეატის — რაბინდრანათ თაგორის მიერ. თავდაპირველად, ის ნამღერ იქნა მეფე ჯორჯ -ისადმი ხოტბის შესასხმელად, როდესაც ის ინდოეთს სტუმრობდა. შემდეგ ის შესრულდა 1911 წლის 27 დეკემბერს, ინდოეთის ეროვნული კონგრესის კალკუტის სესიაზე. ჯანა განა მანა ინდოეთის ეროვნულ ჰიმნად საკანონმდებლო ასამბლეამ ოფიციალურად 1950 წლის 24 იანვარს დაამტკიცა. 2011 წლის 27 დეკემბერს, მისი პირველი შესრულებიდან 100 წლისთავი აღინიშნა.

ჰიმნის ხანგრძლივობა 52 წამია. რაბინდრანათ თაგორის სხვა პოემა ამარ შონარ ბანგლაზე შექმნილია ბანგლადეშის სახელმწიფო ჰიმნი.
ლუტიენსის-დელი

ლუტიენსის-დელი — ადგილი დელიში, ძირითადად ნიუ-დელიში, ინდოეთში. სახელი ეწოდება გამოჩენილი ინგლისელი არქიტექტორის ედვინ ლუტიენსის (1869–1944) პატივსაცემად, რომელიც 1920-1930 წლებში როდესაც ინდოეთი შედიოდა ბრიტანეთის იმპერიაში, დელის უმეტესი შენობების დიზაინერი და მშენებელი იყო. ლუტიენსის-დელიში შედის აგრეთვე ლუტიენსის ბუნგალოების ზონაც .

ლუტიენსის ბუნგალოების ზონა
ლუტიენსის ბუნგალოების ზონა ეწოდება 2800 ჰექტარის ფართობს რომელზეც ბრიტანეთის ინოდეთის პერიოდში გაშენებული იყო მთავრობის ოფიციალური პირების და ადმინისტრაციული ოფისების ბუნგალოები (ბენგალური სტილის ერთსართულიანი საცხოვრებელი სახლი).

გალერეა
სიგი

სიგი — თევზების გვარი ორაგულისებრთა ოჯახისა. აქვს მსხვილი ქერცლით დაფარული სხეული, რომლის სიგრძე 75 სმ, მასა 8 კგ, იშვიათად 16 კგ აღწევს. აქვს ვერცხლისფერი გვერდები, მუქი ზურგი, პატარა პირი. დიდი რაოდენობითაა გავრცელებული ჩრდილოეთ ყინულოვანი, ატლანტის და წყნარი ოკეანეების აუყებში.

საქართველოში 1930 წლიდან აკლიმატიზებულია ტაბაწყურის ტბაში. არის გამსვლელი, ტბის და მდინარის ფორმები. ტოფობენ სექტემბერ-ნოემბერში. იკვებებიან უხერხემლო ცხოველებით, ნაწილობრივ თევზებით. სიგი ძვირფასი სარეწაო ობიექტია. იყენებენ ნედლს, დამარილებულს, შებოლილს.
პარმენ ზაქარაია

პარმენ ფარნაოზის ძე ზაქარაია (დ. 24 აგვისტო, 1914, ნაჯახავო, ახლანდელი მარტვილის მუნიციპალიტეტი, საქართველო, — გ. 20 აპრილი, 2003, თბილისი, საქართველო) — ქართველი არქიტექტორი და ხელოვნებათმცოდნე. ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი (1960), პროფესორი (1962), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1988). საქართველოს მეცნიერების დამსახურებელი მოღვაწე (1973).

ბიოგრაფია
პარმენ ზაქარაიამ დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი 1940 წელს. 1940-1941 წლებში მუშაობდა სამუშაოთა მწარმოებელი კვების მრეწველობის სამინისტროში; 1941-1948 წლებში მუზეუმ „მეტეხის“ მეცნიერ-თანამშრომელი; 1948-1975 წლებში სახელმწიფო მუზეუმის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, განყოფილების გამგე; 1975 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ხელოვნებათმცოდნეობის კათედრის გამგე.

თხზულებები
ზაქარაია პ., ანანურის ხუროთმოძღვრული ანსამბლი, თბ., 1953;
ზაქარაია პ., კახეთის საფორტიფიკაციო ნაგებობანი, თბ., 1962;
ზაქარაია პ., ქართული ციხე-ქალაქები, ციხესიმაგრეები, ციხე-დარბაზები, ციხე გალავნები, კოშკები. თბ., 2001.
პადმა

პადმა — მთავარი სასაზღვრო მდინარე ბანგლადეშში. სათავეს იღებს ჰიმალაებში. ბანგლადეშის ტერიტორიაზე შეედინება ინდოეთიდან, ჩაპაი-ნაბაბგანის სიახლოვეს. არიჩას სიახლოვეს უერთდება მდინარე ჯამუნას, მაგრამ ინარჩუნებს თავის სახელს, საბოლოოდ კი ერწყმის მდინარე მეგჰნას ჩანდპურის სიახლოვეს, რომელიც შემდეგ ბენგალის ყურეში ჩაედინება.

პადმას ჩრდილოეთ ნაპირზე მდებარეობს რაჯშაჰი — დასავლეთ ბანგლადეშის მთავარი ქალაქი. საშუალო სიღემე 295 მეტრია, მაქსიმალური კი 479 მ.
ფენი (მდინარე)

ფენი (ბენგალ. েী ী) — მდინარე ინდოეთის შტატ ტრიპურასა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ბანგლადეშში. სათავეს იღებს სამხრეთ ტრიპურის რაიონში და მიედინება ქალაქ საბრუმისკენ, რის შემდეგაც შედის ბანგლადეშში. შესართავის სიახლოვეს ერთვის მდინარე მუჰური, იგივე პატარა ფენი. მდინარე სანაოსნოა პატარა ნავებისთვის მთელი წლის მანძილზე, რამგარჰიდან 80 კმ-ით ზემოწელამდე.

1958 წლიდან სათავეს იღებს დავა მდინარის წყლების თაობაზე ინდოეთსა და პაკისტანს (შემდეგში ბანგლადეში) შორის.

ნაწყვეტი პაკისტანური მხარის მოხსენებიდან: „ინდოეთი ცდილობს ფენის წყლების საირიგაციო პროექტებში გამოყენებას, რაც ბანგლადეშის მხარეს ეროზიის პრობლემებს იწვევს“.

აღნიშნული პრობლემა 2006 წელს გადაიჭრა, როდესაც ინდოეთისა და ბანგლადეშის წყლის რესურსების მინისტრებმა ხელი მოაწერეს შეთანხმებას მდინარეზე არსებული პირობების ინსპექტირების ერთობლივი კომისიის ჩამოყალიბების თაობაზე“.

2010 წლის დეკემბერში, ფენიზე დაიწყო 150 მეტრიანი ხიდის მშენებლობა, რომელიც საბრუმსა და რამგარჰს აკავშირებს.
სურმა

სურმა — ბანგლადეშის მთავარი მდინარე, სურმა-მეგჰნას სამდინარო სისტემის ნაწილი. სათავეს იღებს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ინდოეთში, ბანგლადეშის საზღვართან, იქ, სადაც მდინარე ბარაკი ორ მდინარედ — კუშიარად და სურმად იყოფა. კიშორგანჯის რაიონში, ბჰაიარაბის ბაზართან უერთდება მეგჰნას, რომელიც თავის მხრივ, ბენგალის ყურეში ჩაედინება.

სურმას საშუალო სიღრმე 86 მეტრია, მაქსიმალური — 170 მ.
კოჩერილ რამან ნარაიანანი

კოჩერილ რამან ნარაიანანი (დ. 27 ოქტომბერი, 1920, ტრავანკორი, ინდოეთი — გ. 9 ნოემბერი, 2005, ნიუ-დელი, ინდოეთი) — ინდოეთის მეათე პრეზიდენტი. ის იყო პირველი დალიტი (ე. წ. „ხელშეუხებელი“) ინდოეთის პრეზიდენტებს შორის.

დაიბადა ღარიბი ინდოელი ექიმის ოჯახში. დაამთავრა ტრავანკორის უნივერსიტეტი, სადაც მიიღო ინგლისური ლიტერატურის მაგისტრის ხარისხი.