iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სარაევოს ტრამვაი

სარაევოს ტრამვაი ერთ-ერთი უძველესი ტრამვაის ქსელია ევროპაში, თუმცა თავდაპირველად იგი ვენის ტრამვაის ქსელის გამოსაცდელ ხაზს წარმოადგენდა. 2010 წლისთვის სარაევოს ტრამვაის ქსელი შვიდი ხაზისგან შედგებოდა, თუმცა შტოები ერთლიანდაგიანია. ქსელი 22,9 კმ სიგრძისაა, მათ შორის 0.4 კმ სიგრძის შტო, რომელიც ქალაქის რკინიგზის სადგურთან აკავშირებს დანარჩენ ქსელს. ქსელი აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენაა განლაგებული ცენტრიდან (ბაშჩარშია) გარეუბნებისკენ.
ტრამვაის ქსელს ფლობს , რომელიც ასევე ფლობს ტროლეიბუსისა და ავტობუსის მარშრუტებს ქალაქში.
ისტორია
ტრამვაის ხაზი სარაევოში 1885 წელს გაიხსნა, სადაც უნდა გამოეცადათ ეს ტრანსპორტი შემდგომში ვენაში დასანერგავად. ტრამვაის ვაგონი ცხენების საშუალებით გადაადგილდებოდა. თავდაპირველად ლიანდაგი ავსტროუნგრული ვიწრო სტანდარტის, 760 მმ-იანი იყო, ისფრ პერიოდში, 1960 წელს, იგი სტანდარტულ, 1435 მმ სიგანის ლიანდაგზე გადაიყვანეს. მეოცე საუკუნეში სარაევოს საზოგადოებრივ ტრანსპორტსა და მგზავრთა გადაზიდვებში ტრამვაის მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღოდა. ქალაქის ალყის დროს ლიანდაგი და ვაგონები დაზიანდა. ზოგიერთ ვაგონს დღესაც ეტყობა ომის კვალი.

ქსელი
ქსელს აქვს ექვსი მოქმედი მარშრუტი:
რკინიგზის სადგური – ბაშჩარშია
ჩენგიჩის ვილა – ბაშჩარშია
ილიჯა – ბაშჩარშია
ნეჯარიცი – ბაშჩარშია
ილიჯა – სკენდერია
არსებობს ასევე ნეჯარიცი – სკენდერიას მარშრუტი, რომელიც დღეს არ ფუნქციონირებს.
ტექნიკა
ვაგონების პარკს უმეტესად ჩეხური ტატრა 2-ები შეადგენენ, 1970-80-იანი წლების პროდუქცია. ზოგიერთი ვაგონი უფრო ახალია, მაგალითად 2008 წელს ამსტერდამმა 16 ტრამვაის ვაგონი აჩუქა სარაევოს.
ცოცხანასებრნი

ცოცხანასებრნი — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. ბალახები, ბუჩქები, ლიანები და ხეებია.

100-მდე გვარის 2600-ზე მეტი სახეობა გავრცელებულია უმთავრესად ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. საქართველოში გვხვდება 3 გვარის 5 სახეობა. ზოგი ცოცხანა სამკურნალო და სანელებელია, ზოგი დეკორატიული. ლიპია ეთეროვანი ზეთების შემცველია.
ნიკოლა I (ჩერნოგორია)

ნიკოლა პეტროვიჩი (დ. 7 ოქტომბერი, 1841 — გ. 2 მარტი, 1921) — ჩერნოგორიის სამთავროს მეორე თავადი 1860–1910 წლებში, ხოლო შემდეგ ჩერნოგორიის სამეფოს პირველი მეფე 1910–1918 წლებში.

დაიბადა 1841 წელს პეტროვიჩების მშობლიურ სოფელ ნეგუშიში. მამამისი იყო მირკო, დანილო -ის ძმა, ხოლო დედა — სტანა მარტინოვიჩი. 1854 წელს დანილო პეტროვიჩმა უარი თქვა საეპისკოპოსო წოდებაზე და დაქორწინდა დარინკაზე. 1860 წელს დანილო მოკლეს და მთავრის თანამდებობა დაიკავა ნიკოლამ. 1910 წელს მეფის ტიტული მიიღო და 1918 წლამდე მართავდა ქვეყანას.

გარდაიცვალა 1921 წელს საფრანგეთში.
ლივინგსტონის კუნძული (სამხრეთ-შეტლანდის კუნძულები)

ლივინგსტონის კუნძული (; ისტორიული სახელი — სმოლენსკი) — კუნძული სამხრეთ შეტლანდის კუნძულების არქიპელაგში. მდებარეობს გრინვიჩის კუნძულსა (ბერეზინა) და თოვლის კუნძულს (მალი იაროსლავეცი) შორის.

გეოგრაფია
კუნძულის სიგრძეა 73 კმ, ხოლო სიგანე — 34 კმ. მისი ფართობია — 974 კმ². ყველაზე თბილი თვის (თებერვალი) ტემპერატურაა — +1,3 °, ყველაზე ცივი თვის (აგვისტო) — −7 °. 1988 წლიდან კუნძულზე მოქმედებს წმინდა კლიმენტი ორქიდელის (ბულგარეთი) ანტარქტიკული ბაზის პოლარული სადგური.

ისტორია
მისი აღმოჩენის თარიღის შესახებ რამდენიმე ვერსია არსებობს. ერთ-ერთის მიხედვით, 1819 წელს ის აღმოაჩინა უილიამ სმიტმა, რომელმაც პირველმა მიაღწია სამხრეთ-შეტლანდის კუნძულებს, მაგრამ კუნძულის აღწერა მას არ გაუკეთებია. კუნძული აღწერა და მას სახელი უწოდა ფადეი ბელინსგაუზენმა.
დანილო I (ჩერნოგორია)

დანილო პეტროვიჩი (დ. 6 ივნისი, 1826 — გ. 13 აგვისტო, 1860) — ჩერნოგორიის სამთავროს პირველი თავადი 1852-1860 წლებში.

დაიბადა სტანკო პეტროვიჩის ოჯახში 1826 წელს. ბიძის გარდაცვალების შემდეგ გახდა ჩერნოგორიის ეპისკოპოსი. 1852 წელს კი გამოაცხადა ქვეყნის დამოუკიდებლობა. დანილომ მიიღო თავადის ტიტული. გაატარა რამდენიმე მნიშვნელოვანი რეფორმა. მოკლეს კოტორში 1860 წელს მისი რეფორმებით უკმაყოფილი ბიელოპავლიჩების გვარის წარმომადგენლებმა. მისი მემკვიდრე გახდა ძმისშვილი ნიკოლა .
სამხრეთი ორკნეის კუნძულები

სამხრეთი ორკნეის კუნძულები  — კუნძულთა ჯგუფი ატლანტის ოკეანის სამხრეთ ნაწილში (ანუ სამხრეთის ოკეანეში).

გეოგრაფია და კლიმატი
კუნძულები მდებარეობს სამხრეთის ოკეანის სამხრეთის გრძედის 60°30' და 60°83', დასავლეთის განედის 44°25' და 46°25' შორის.

არქიპელაგი შედგება ოთხი ძირითადი კუნძულისაგან, რომელთაგან ყველაზე დიდია კორონეიშენის კუნძული; მისი ყველაზე მაღალი წერტილი ზღვის დონიდან არის ნივეას მთა და აღწევს 1266 მეტრ სიმაღლეს. ყველაზე აღმოსავლეთით მდებარე კუნძულია — ლორის კუნძული . კიდევ უფრო პატარებია პაუელის და საინის კუნძულები, ასევე რამდენიმე ძალიან პატარა კუნძულები დასახელებით სედლის კუნძულები . კუნძულების საერთო ფართობია — 622 კმ², რომელთა დიდი ნაწილი ყინულითაა დაფარული.

მიუღწევლობის კუნძულები მდებარეობენ დაახლოებით 15 საზღვაო მილით დასავლეთით და ზოგჯერ ასევე ითვლება სამხრეთი ორკნეის კუნძულების ნაწილად.

კუნძულები
კლიმატი
სამხრეთი ორკნეის კუნძულების კლიმატი ცივი, ნოტიო და ქარიანია. ზამთრის საშუალო ტემპერატურაა (ანუ ივლისის) — −10 °, ზაფხულის საშუალო ტემპერატურაა — დაახლოებით 0 °. მაქსიმალურმა მნიშვნელობამ შეიძლება შესაბამისად მიაღწიოს −44 °-ს და +12 °-ს.

ისტორია
სამხრეთი ორკნეის კუნძულები 1821 წელს ორმა სელაპებზე მონადირემ აღმოაჩინა — ნათანიელ პალმერმა და ჯორჯ პაუელმა. თავიდან კუნძულებს სახელად დაარქვეს პაუელის არქიპელაგი, ხოლო ყველაზე დიდ კუნძულს — კორონაციის კუნძული, რადგანაც აღმოჩენა მოხდა მეფე ჯორჯ -ის კორონაციის წელს. 1823 წელს კუნძულებს ესტუმრა ჯეიმზ უედელი, რომელმაც არქიპელაგს დაარქვა მისი თანამედროვე სახელი (შოტლანდიის კუთვნილი ორკნეის კუნძულების პატივსაცემად) და ზოგ კუნძულს სახელი გადაარქვა. სამხრეთი ორკნეის კუნძულები მდებარეობს სამხრეთ ნახევარსფეროს თითქმის იმავე განედზე, როგორზეც ორკნეის კუნძულები ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში (შესაბამისად 60 ° ს. გ. და 59 ° ჩ. გ.), თუმცა არაა ცნობილი, ითამაშა თუ არა ამან როლი კუნძულების სახელის დარქმევაში.

შემდგომში კუნძულებზე ხშირად სტუმრობდნენ სელაპებზე და ვეშაპებზე მონადირეები, მაგრამ 1903 წლის უილიამ სპირს ბრიუსის ექსპედიციამდე, რომელმაც გამოიზამთრა ლორის კუნძულზე , არ ჩატარებულა არანაირი კვლევები. ბრიუსმა გამოიკვლია კუნძულები და ორგანიზება გაუკეთა მეტეოროლოგიურ სადგურს, რომელიც გადავიდა არგენტინის მეტეოროლოგების საკუთრებაში, როდესაც მან დატოვა კუნძულები 1904 წელს. ეს სადგური მოქმედებს დღემდე და უძველესია ანტარქტიდაში არსებულ მუდმივად დასახლებულ პოლარულ სადგურებს შორის.

1908 წელს დიდმა ბრიტანეთმა ფოლკლენდის კუნძულების სამხრეთით მდებარე მთელ ანტარქტიკულ ტერიტორიებზე, სამხრეთი ორკნეის კუნძულების ჩათვლით, ცალმხრივად გამოაცხადა თავისი სუვერენიტეტი. საინის კუნძულზე დაარსდა ბიოლოგიური საკვლევი სადგური.

1961 წლამდე კუნძულებზე პრეტენზიას აცხადებდნენ არგენტინა და დიდი ბრიტანეთი, როგორც ფოლკლენდის კუნძულებიის შემადგენელ ნაწილზე. 1959 წელს ანტარქტიდის შესახებ შეთანხმებაზე ხელმოწერის შემდეგ კუნძულების კუთვნილობის საკითხი გაიყინა, და ისინი შეიძლება გამოიყენოს სამხედრო მიზნებისათვის გამოუყენებლობის შეთანხმებაზე ხელმომწერმა ნებისმიერმა სახელმწიფომ.

დიდი ბრიტანეთი დღემდე პრეტენზიას აცხადებს კუნძულებზე, როგორც ბრიტანეთის ანტარქტიდული ტერიტორიის შემადგენელ ნაწილზე, არგენტინა კი კუნძულებს თვლის არგენტინის ანტარქტიკის ნაწილად. დიდ ბრიტანეთსაც და არგენტინასაც კუნძულებზე აქვთ საკუთარი პოლარული სადგურები.

პოლარული სადგურები
ორკადასი (1904 წლიდან)
საინი-აილენდი (1947 წლიდან)
ჯოზეფ ბლეკი

ჯოზეფ ბლეკი ( დ. 16 აპრილი, 1728 — გ. 6 დეკემბერი, 1799) — შოტლანდიელი ფიზიკოსი და ქიმიკოსი. ანატომიის და ქიმიის პროფესორი გლაზგოს უნივერსიტეტში, ასევე მედიცინის და ქიმიის პროფესორი ედინბურგის უნივერსიტეტში. უნივერსიტეტში პროფესიულ საქმიანობას ეწეოდა 30 წელზე მეტხანს.

ბლეკი დაიბადა საფრანგეთის ქალაქ ბორდოში. მამამისი იყო ღვინის ვაჭარი, წარმოშობით ბელფასტიდან, ხოლო დედა აბერდინშირიდან, შოტლანდიიდან, რომლის ოჯახიც ღვინის ბიზნესს ეწეოდა. ჯოზეფს თორმეტი და-ძმა ჰყავდა. 12 წლიდან ბელფასტში გრამატიკის სკოლაში სწავლობდა. 1746 წელს 18 წლის ასაკში გლაზგოს უნივერსიტეტში მოხვდა. შემდეგ ასევე სწავლობდა ედინბურგის უნივერსიტეტშიც.

ბლეკი უცოლშვილო გარდაიცვალა მის საკუთარ სახლში 1799 წელს 71 წლის ასაკში. დაკრძალულია გრეიფეირ-კირკიარდში.
კორონეიშენის კუნძული

კორონეიშენის კუნძული — სამხრეთი ორკნეის კუნძულების ყველაზე დიდი კუნძული.

გეოგრაფია
კუნძულის სიგრძეა — 40 კმ, ხოლო სიგანე 5 კმ-დან 13 კმ-მდეა (საშუალოდ 9 კმ). მისი ფართობი შეადგენს — 457 კმ²-ს. კუნძული საერთო მიმართულებით გადაჭიმულია აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ, რომელიც ძირითადად დაფარულია ყინულით და შედგება მრავალი უბეებისაგან, მყინვარებისაგან და პიკებისაგან, რომელთაგან ყველაზე მაღალი მდებარეობს ზღვის დონიდან 1266 მეტრზე.

ისტორია
კუნძული აღმოჩენილი იქნა 1821 წლის დეკემბერში ორი მეზღვაურის — ამერიკელი ნათანიელ პალმერის და ბრიტანელი ჯორჯ პაუელის ერთობლივი ცურვის დროს. პაუელმა ყველაზე დიდ კუნძულს დაარქვა — კორონაციის კუნძული, რადგანაც აღმოჩენა მოხდა მეფე ჯორჯ -ის კორონაციის წელს, რომელიც გახდა გაერთიანებული სამეფოს მეფე 1820 წელს.
სეიანუსი

სეიანუსი, ლუციუს ელიუს სეიანუსი ( დ. ძვ. წ. 20 — გ. 18 ოქტომბერი, 31) — პრეტორიელების გვარდიის სარდალი. იყო ტიბერიუსთან დაახლოებული, მის დროს განდიდებული და გამდიდრებული ადამიანი. ახალი წელთაღრიცხვით 23 წელს, რომის სენატზე და ტიბერიუსზე გავლენას იძენს, დრუსუსის გარდაცვალების შემდეგ. 31 წელს დაიჭირეს იმპერატორის წინააღმდეგ შეთქმულებისთვის და სიკვდილით დასაჯეს და მისი ოჯახი აიკლეს.
პრეტორიანელები

პრეტორიანელები , პრეტორიული კოჰორტები — იმპერატორის პირადი მცველი ჯარი რომის იმპერიაში. პრეტორიანელები წარმოადგენდნენ არმიის საგანგებოდ შერჩეულ და დაწინაურებულ ნაწილს, ლეიბ-გვარდიას. მათი სარდლების იმპერატორების კარზე დიდებულთა შორის ითვლებოდნენ.

თავდაპირველად იყო მხედართმთავართა, უწინარეს ყოვლისა კონსულების დაცვა. ახალი წელთაღრიცხვის 2 წელს იმპერატორმა ავგუსტუსმა შექმნა პრეტორიანელთა 9 კოჰორტა, რომელთაგან თითოეულში 1000 კაცი შედიოდა (3 კოჰორტა რომში, 6 კოჰორტა იტალიის სხვა ქალაქებში). მეთაურობდა პრეტორიის პრეფექტი. ახ. წ. 23 წელს იმპერატორ ტიბერიუსის დროს პრეფექტმა სეიანუსმა ყველა პრეტორიანელს თავი მოუყარა რომში და მათთვის ვინიმალის კარიბჭის წინ ააშენა ბანაკი (კასტრუმი) . სეპტიმიუს სევერუსის მმართველობამდე პრეტორიანელებში აჰყავდათ უპირატესად აპენინის ნახევარკუნძულის მკვიდრები (იტალიკები). პრეტორიანელთა გვარდიაში მსახურება უზრუნველყოფდა მნიშვნელოვან უპირატესობებს, საპატიო მდგომარეობას, მაღალ ჯამაგირსა და სამხედრო სამსახურის 16-წლიან ვადას (ნაცვლად 20 წლისა, რომელსაც უბრალო ლეგიონერები მსახურობდნენ). თავისი არსებობის პირველი ერთ-ნახევარი საუკუნის მანძილზე პრეტორიანელთა გვარდიამ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა იმპერატორთა ხელისუფლების და ზოგადად რომის სახელმწიფოს პოზიციების განმტკიცებაში, მ.შ. სასტიკი, სუსტი ან არაპოპულარული იმპერატორების დამხობით, პლებეების გამოსვლებისათვის წინააღმდეგობის გაწევით და რომის სენატის ინტრიგების აღკვეთით; მათმა პრეფექტებმა დიდი გავლენა მოიპოვეს რომის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. თუმცა საუკუნის ბოლოდან პრეტორიანელებს სულ უფრო მეტად უმკვიდრდებოდა ანგარებიანი, ულმობელი და ინტრიგანი დაქირავებული ჯარის სახელი. 312 წელს იმპერატორმა კონსტანტინემ გააუქმა პრეტორიანელთა გვარდია (შეცვალა სასახლის ჯარის
ნაწილებით – ) და დაანგრია როგორც „ამბოხებებისა და გარყვნილების ბუდე“.

გადატანითი მნიშვნელობით, „პრეტორიანელები“ ეწოდება დაქირავებული ჯარს, ხელისუფლების დასაყრდენ უხეშ ძალას.
ავსტრიის სოციალ-დემოკრატიული პარტია

ავსტრიის სოციალ-დემოკრატიული პარტია  — სოციალ-დემოკრატიული პოლიტიკური პარტია ავსტრიაში, რომელიც 1888 წელს დაარსდა.

თავდაპირველად ეწოდებოდა ავსტრიის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტია. პარტიის პირველ სხდომაზე მიიღეს ძირითადი პრინციპების დეკლარაცია. 1889 წლის 12 ივლისს გამოვიდა პარტიის ოფიციალური საინფორმაციო ორგანო „-“. პირველ და მეორე მსოფლიო ომებს შორის პერიოდში პარტია ავსტრომარქსიზმის პრინციპებზე გადავიდა. 1930-იანი წლების დასაწყისში პარტიას დევნიდნენ, ხოლო ავსტრიის ანშლუსის შემდეგ საერთოდ აკრძალეს.

ქვეყნის ნაცისტებისაგან გათავისუფლების შემდეგ პარტია აღდგა და ეწოდა ავსტრიის სოციალისტური პარტია. 1991 წელს პარტიას ეწოდა თანამედროვე სახელწოდება. 1970-2000 წლებში და 2007 წლიდან პარტია მთავრობაშია.
ავსტრიის სახალხო პარტია

ავსტრიის სახალხო პარტია , 2017 წლიდან ასევე „ახალი სახალხო პარტია“  — ქრისტიან-დემოკრატიული პოლიტიკური პარტია ავსტრიაში, რომელიც დაარსდა 1945 წელს.

პარტია ითვლება ქრისტიან-სოციალური პარტიის მემკვიდრედ, რომელიც არსებობდა 1893-1933 წლებში. დაარსების შემდეგ არაერთხელ ყოფილა ხელისუფლების სათავეში. ამჟამად ერთ-ერთ მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ქვეყნის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. თავისი იდეოლოგიით არის გერმანიის ქრისტიან-დემოკრატიული კავშირის ანალოგი. პარტია პოპულარობით სარგებლობს მოსამსახურეებს, მსხვილ მესაკუთრეებსა და ფერმერებს შორის.
ბელგიის ჩემპიონები ფეხბურთში

ბელგიის ჩემპიონები ფეხბურთში არიან ბელგიის უმაღლესი საფეხბურთო ლიგის გამარჯვებულები.

კლუბები ტიტულების რაოდენობის მიხედვით
მუქი შრიფტით აღნიშნულია გუნდები რომლებიც ამჟამად ასპარეზობენ უმაღლეს დივიზიონში.

კურსივი შრიფტით აღნიშნულია გუნდები რომლებიც აღარ არსებობენ: გაუქმდნენ ან გაერთიანდნენ სხვა კლუბებთან.

ტიტულების რაოდენობა ქალაქების მიხედვით
ბელგიაში სულ თხუთმეტ კლუბს აქვს ჩემპიონობა მოპოვებული, რომლებიც რვა ქალაქის წარმომადგენლები არიან.
გერმანიის ჩემპიონები ფეხბურთში

გერმანიის ჩემპიონები ფეხბურთში — გერმანიის უმაღლესი საფეხბურთო ლიგის გამარჯვებულები, რომელსაც 1963 წლიდან ბუნდესლიგა ეწოდება.

პირველი გათამაშება ჩატარდა 1903 წელს. ჩემპიონატი ორჯერ შეწყდა — პირველად 1915–1919 წლებში, ხოლო მეორედ 1945–1947 წლებში. მეორე მსოფლიო ომში დამარცხების შემდეგ, გამარჯვებულმა სახელმწიფოებმა მოახდინეს გერმანიის ოკუპაცია, რის შედეგად წარმოიშვა ორი გერმანული სახელმწიფო. შეიქმნა ორი საფეხბურთო ჩემპიონატი. 1945 წლამდე ჩატარებული ჩემპიონატების ტრადიცია გაგრძელდა გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკაში, რომლის ჩემპიონატი 1963 წელს გადაკეთდა ბუნდესლიგად, ხოლო გერმანიის დემოკრატიულმა რესპუბლიკამ საკუთარი ჩემპიონატის ჩატარება დაიწყო. 1990 წელს გერმანიის გაერთიანების შემდეგ, ორი საფეხბურთო ჩემპიონატი გაერთიანდა და გდრ-ის კლუბებმა ბუნდესლიგაში განაგრძეს ასპარეზობა.

ყველაზე მეტჯერ ჩემპიონატი მოგებული აქვს მიუნხენის ბაიერნს, რომელიც 28-ჯერ გახდა ქვეყნის ჩემპიონი. მას 9 ტიტულით ნიურნბერგი მოსდევს, მესამე ადგილზე კი ბორუსია დორტმუნდია 8 ტიტულით.

ჩემპიონები
ადრეული ჩემპიონები (1903–1932)
ჩემპიონები მესამე რაიხის დროს (1933–1945)
ჩემპიონები მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ პერიოდში (1946–1963)
ბუნდესლიგის ჩემპიონები (1963–)
სტატისტიკა კლუბების მიხედვით
ესპანეთის ჩემპიონები ფეხბურთში

ესპანეთის ჩემპიონები ფეხბურთში არიან ესპანეთის უმაღლესი საფეხბურთო ლიგის გამარჯვებულები, რომელსაც ეწოდება პრიმერა დივიზიონი. ჩემპიონატი 1929 წლიდან ტარდება.

ყველაზე მეტჯერ ჩემპიონატი მოგებული აქვს „რეალ მადრიდს“, რომელიც 36-ჯერ გახდა ქვეყნის ჩემპიონი. მას 28 ტიტულით „ბარსელონა“ მოყვება.

ჩემპიონები
სტატისტიკა კლუბების მიხედვით
ქალაქების მიხედვით
პორტუგალიის ჩემპიონები ფეხბურთში

პორტუგალიის ჩემპიონები ფეხბურთში არიან პორტუგალიის უმაღლესი საფეხბურთო ლიგის გამარჯვებულები. პორტუგალიის ყველა ჩემპიონი ქვეყნის ორი უდიდესი ქალაქის ლისაბონის და პორტუს წარმომადგენელია, ამ ორი ქალაქის საფეხბურთო გუნდები — პორტუული პორტუ და ლისაბონური ბენფიკა და სპორტინგი არიან ისტორიული კონკურენტები და ძირითადად სწორედ ამ გუნდებს შორის თამაშდება ჩემპიონის ტიტული, მათ გარდა კი ჩემპიონის ტიტული ასევე პორტუულ ბოავიშტას და ლისაბონურ ბელენენსეშს აქვთ მოპოვებული. ჩემპიონატის ისტორიის განმავლობაში მხოლოდ სამჯერ მოხდა შემთხვევა, როდესაც ამ ხუთეულის გარდა სხვა გუნდმა მოახერხა ორ საუკეთესოს შორის მოხვედრა.

კლუბები ტიტულების რაოდენობის მიხედვით
იხილეთ ასევე
პორტუგალიის პრიმეირა ლიგა
ნიკოლოზ მეხუზლა

ნიკოლოზ მეხუზლა (დ. 1855, გურიანთა — გ. 15 იანვარი, 1892, უჩხუბი) — ქართველი ფირალი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ღარიბი ყმა-გლეხის ოჯახში დაახლოებით 1855-56 წლებში. იყო საშუალო სიმაღლის სქელი კაცი. იცვამდა ჩაქურასა და წუღა-მესტს, იხურავდა ყაბალახს, ატარებდა წვერს. იარაღად ხმარობდა ბერდანას, ორპირიან თოფს და სატევარს.

სხვადასხვა დროს მუშაობდა ვაჭართან შეკვეთილში, 1886 წლიდან მუშაობდა მანთაშევის ქარხანაში ბათუმში. შემდეგ მიატოვა სამუშაო და კონტრაბანდისტობას მიჰყო ხელი, დადიოდა ოსმალეთში, კარგად ისწავლა თურქული ენა. კონტრაბანდისტობისთვის დაიჭირეს, მაგრამ გაიქცა, გვარი შეიცვალა, გუჯაბიძე დაირქვა და გურიაში დაბრუნდა და სოფლის საქმიანობაში ჩაება, მაგრამ ოჯახის სამყოფს მაინც ვერ შოულობდა. ციხეში ცილისწამების შედეგად მოხვდა 1884 წელს. იჯდა ბათუმის ციხეში სისონა დარჩიასთან ერთად. ბათუმიდან გადაიყვანეს ოზურგეთში, შემდეგ კი ქუთაისის ციხეში, სადაც წელიწადნახევარი დაჰყო. 1888 წლის თებერვალსა თუ მარტში მეხუზლა ციხიდან გაიქცა.

1892 წლის იანვარში მეხუზლა და ტარიელ დათუნაიშვილი აცანაში თავს დაესხნენ მღვდელ სილიბისტრო ჩხაიძეს და გაძარცვეს, გადაკვეთეს მდინარე სუფსა ნაგომართან და მიიმალნენ. 1892 წლის 15 იანვარს პოლიციის ბოქაულის თანაშემწე მგელაძე და დრუჟინის ოფიცერი გარდაფხაძე რამდენიმე ჯარისკაცით გავიდნენ ოზურგეთიდან. პირველი წავიდა უჩხუბში, ხოლო მეორე მელექედურში, სადაც ფირალების მოხმარებაში შემჩნეული სახლები უნდა გაეჩხრკათ. უჩხუბში მგელაძე დათა მაუჭაძის სახლში გადააწყდა დათუნაიშვილსა და მეხუზლას. ატყდა სროლა. მგელაძეს მიეშველა გარდაფხაძე მელექედურიდან, გამოიძახეს რაზმი ოზურგეთიდანაც. მეხუზლამ გაქცევა სცადა და ორი ადგილობრივი, მენაბდე და შაფაქიძე მოკლა. შაფაქიძე სოფლის ყოფილი მამასახლისი იყო, რომელმაც მეხუზლას შეპყრობა და თავის გამოჩენა გადაწყვიტა. მეხუზლამ ასევე დაჭრა დრუჟინის სამი ჯარისკაცი. მეხუზლამ გაიარა ორი-სამი ვერსი, მაგრამ დიდი თოვლის გამო გაქცევა მაინც ვერ მოახერხა და ის მოკლეს.

მეხუზლა ცხემლისხიდში დაკრძალეს, თუმცა ნათესავებდმა ფარულად გადაასვენეს ბაილეთში.

ნიკოლოზ მეხუზლას თავგადასავალი აისახა ხალხურ სიმღერაში „ფირალ ნიკოლოზ მეხუზლაზე“, სადაც პირველ პირშია მოთხრობილი მისი ცხოვრებისა და დაღუპვის შესახებ.

იხლეთ აგრეთვე
ფირალი
ვიტო ნიკოლიჩი

ვიტო ნიკოლიჩი (დ. 27 აპრილი, 1934, მოსტარი, იუგოსლავიის სამეფო — გ. 10 სექტემბერი, 1994, პოდგორიცა, მონტენეგრო) — მონტენეგროელი პოეტი და ჟურნალისტი.

დაიბადა 1934 წელს მოსტარში (ამჟამად ბოსნია და ჰერცეგოვინა). მისი ოჯახი წარმოშობით ნიკშიჩიდან იყო, მოსტარში კი მამამისი მსახურობდა არმიაში. 1941 წელს დაბრუნდა ნიკშიჩში ოჯახთან ერთად. მეორე მსოფლიო ომის დროს დაეღუპა მამა და ძმა და 18 წლის შესრულებდამდე ცხოვრობდა ობოლთა თავშესაფარში. მან ტავისი ცხოვრება ნიკშიჩში, სიღარიბეში გაატარა და ცნობილია თავისი ბოჰემური ცხოვრების სტილით. მოგვიანებით გადასახლდა ტიტოგრადში, სადაც მუშაობდა ჟურნალისტად გაზეთ -ში.

გარდაიცვალა 1994 წელს.
რევაზ მირზაშვილი

რევაზ ივანეს ძე მირზაშვილი (დ. 1 დეკემბერი, 1901, გორი — გ. 7 მაისი, 1988, თბილისი) — ქართველი მხატვარი, საქართველოს სსრ-ის სახალხო მხატვარი (1979), საქართველოს კინემატოგრაფისტთა შემოქმედებითი კავშირის წევრი.

დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია 1931 წელს. 1930-იან წლების დასაწყისში ერთხანს თეატრში მუშაობდა, მაგრამ ბოლოს კინომხატვრობა აირჩია. იგი ერთ-ერთი პირველი ქართველი კინომხატვარია, რომელმაც დიდი როლი ითამაშა ქართული კინომხატვრობის განვითარებაში. თბილისში მოღვაწეობის დროს მისი გაფორმებულია: „ქაჯეთი“ (1932), „ქაჯანა“ (1941), „გიორგი სააკაძე“ (1943), „შერეკილები“ (1973), „ნატვრის ხე“ (1976) და სხვა.
ირინა შტენბერგი

ირინა შტენბერგი (დ. 1903 — გ. 1985) — თბილისელი გერმანელი მხატვარი.

ბიოგრაფია
1921 წლიდან სწავლობდა ნატიფი ხელოვნების კავკასიური საზოგადოების სკოლაში. 1923 წელს გააგრძელა სწავლა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიაში, გ. გაბაშვილის, ი. შარლემანის, ბ. ფოგელის, და ე. ლანსერეს ხელმძღვანელობით. 1929 წელს გაემგზავრა მოსკოვში, გაეცნო რუსულ მხატვრულ ელიტას, 1930 წლების დასაწყისში დაბრუნდა თბილისში და შექმნა სერიები: „ჩემი აჭარა“, „საქართველოს ქალები“. ძირითადად მოღვაწეობდა თბილისში, გრიბოედოვის სახელობის დრამატულ თეატრში. 1966 წელს დედაქალაქში გაიმართა მისი პერსონალური გამოფენა.
ნიკოლოზ (ნიკა) ყაზბეგი

ნიკოლოზ (ნიკა) ყაზბეგი (დ. 26 დეკემბერი, 1910, თბილისი — გ. 30 ივლისი, 1983, იქვე) — ქართველი მხატვარი.

ბიოგრაფია
1926 წელს ჩააბარა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში, სადაც მას გიგო გაბაშვილი და ევგენი ლანსერე ასწავლიდნენ. 1930 წელს ის იძულებული გახდა დაეტოვებინა აკადემია, რადგანაც იყო ემიგრანტისა და „ხალხის მტრის“ შვილი. ამ წლიდან მოყოლებული, ყაზბეგი აქტიურად თანამშრომლობდა საქართველოს თითქმის ყველა წამყვან თეატრთან. 1940-1943 წლებში იყო თბილისის მოზარდ მაყურებელთა ქართული თეატრის მთავარი მხატვარი. 1959 წლიდან ნიკა ყაზბეგი დამდგმელ მხატვრად მუშაობდა თბილისში, კინოსტუდია „ქართულ ფილმში“, სადაც გააფორმა 17-მდე ფილმი, მათ შორის: „ნინო“ (1959), „ჯარისკაცის მამა“, „შეხვედრა წარსულთან“, „სამკაულები ჩემი სატრფოსათვის“, „ჩარირამა“ და სხვ.
იოსებ სუმბათაშვილი

იოსებ სუმბათაშვილი (დ. 10 ოქტომბერი, 1915, თბილისი — გ. 14 თებერვალი, 2012, მოსკოვი) — ქართველი საბჭოთა მხატვარი. სსრკ-ის სახალხო მხატვარი (1982). სტალინური და სსრკ სახელმწიფო პრემიების ლაურეატი.

ბიოგრაფია
1942 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია. 1942–1947 წლებში იყო მარჯანიშვილის სახელობის თეატრში მთავარ მხატვრის თანამდებობაზე. 1948–1959 წლებში ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის მთავარი მხატვარია. გაფორმებული აქვს ზ. ფალიაშვილის ოპერა „დაისი“ და მრავალი სხვა დადგმა. თეატრის პარალელურად იოსებ სუმბათაშვილი ინტენსიურად მუშაობდა კინემატოგრაფიაში და შესრულებული აქვს დეკორაციის ესკიზები კინოფილმისათვის „ქეთო და კოტე“, „ცისკარა“, „მაგდანას ლურჯა“.

1958 წლიდან იოსებ სუმბათაშვილი მოღვაწეობდა მოსკოვის სხვადასხვა დრამატულ თეატრებში. მათ შორის: სამხატვრო თეატრში, 1974 წელს მას მიენიჭა სსრკ–ის სახელმწიფო პრემია ამ თეატრის სპექტაკლ „მეფოლადეების“ გაფორმებისათვის. 1972–1988 წლებში იგი ვახტანგოვის თეატრის მთავარი მხატვარი იყო. მას ეკუთვნის სცენოგრაფია სპექტაკლებისა: „ირკუტსკის ისტორია“ (ა. არბუზოვი); „ბატონი გლემბაები“ (მ. კრლეჟი), „ზაფხული ნოანში“ (ი. ივაშკევიჩი), „სტეფანე რაზინი“ (ვ. შუკშინის მიხედვით), „ჭიქა წყალი“ (ე. სკრიბი), „დიდი ჯადოქრობა“(ე. დე ფილიპო) „ანტონიუსი და კლეოპატრა" (შექსპირი); „მისტერია ბუფი" (ვ. მაიაკოვსკი), „ქალი მწვანე კარს მიღმა“ (რ. იბრაგიმბეკოვი) და სხვა. მცირე თეატრში მუშაობდა სპექტაკლებზე: ა. ჩეხოვის „ოჩოპინტრე“; პ. ბომარშეს „დამნაშავე დედა, ანუ მეორე ტარტიუფი“; ა. სოლჟენიცინის „გამარჯვებულთა ლხინი“ და ასე შემდეგ.

ჯილდოები და აღიარება
1952 : მეორე ხარისხის სტალინური პრემია
1968 : რსფსრ სახალხო მხატვარი
1974 : სსრკ-ის სახელმწიფო პრემია
1975 : ხალხთა მეგობრობის ორდენი
1982 : სსრკ-ის სახალხო მხატვარი
1985 : ოქტომბრის რევოლუციის ორდენი
2006 : ღირსების ორდენი (რუსეთი)
ნიკოლოზ იგნატოვი

ნიკოლოზ (კოკა) იგნატოვი (დ. 29 ივლისი, 1937, თბილისი — გ. 6 აგვისტო, 2002, იქვე) — ქართველი მხატვარი, საქართველოს სახალხო მხატვარი და საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი. იყო საქართველოს კინემატოგრაფისტთა შემოქმედებითი კავშირისა და საქართველოს მხატვართა კავშირის წევრი.

ბიოგრაფია
1956 წელს ჩაირიცხა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში გრაფიკის ფაკულტეტზე. მესამე კურსიდან გადადის ფერწერის ფაკულტეტის თეატრალურ-დეკორაციულ განყოფილებაზე. განსაკუთრებული წვლილი შეიტანა დედაქალაქის კულტურულ ცხოვრებაში: მოხატა რესტორანი „იორი“ (1962), საქართველოს ენციკლოპედიის მთავარი რედაქციის შენობა (1971), „ფიროსმანისადმი მიძღვნა“ მთაწმინდაზე საქალაქო საბჭოს დეპუტატთა მიღების დარბაზში (1972), ფრესკა შ. რუსთაველის სახელობის თეატრის ვესტიბიულში (1987). იყო დამდგმელი მხატვარი ფილმისა „თბილისი — 1500“.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ბალენის კუნძულები

ბალენის კუნძულები — სამი დიდი და რამდენიმე პატარა დაუსახლებელი ვულკანური წარმოშობის კუნძულებისგან შემდგარი არქიპელაგი სამხრეთის ოკეანეში (სომოვის ზღვა), ახალი ზელანდიიდან სამხრეთით.

გეოგრაფია
არქიპელაგში შედის სამი დიდი კუნძული — იანგი, ბაკლი და სტერჟი, ასევე ბევრი მომცრო კუნძულები და კლდეები.

კუნძულების სიმაღლე აღწევს ზღვის დონიდან 1524 მეტრს, ტერიტორიის დიდი ნაწილი დაფარულია მყინვარებით. სიგრძეში არქიპელაგი გაჭიმულია დაახლოებით 160 კმ-ზე.

კუნძულებზე არსებობს ადელის პინგვინის და ანტარქტიდული პინგვინის დიდი კოლონიები.

კუნძულები შედის ანტარქტიდის შესახებ შეთანხმების მოქმედების ზონაში, მაგრამ, ახალ ზელანდიას კუნძულები შეჰყავს საკუთარი ანტარქტიკის ტერიტორიების შემადგენლობაში (როსის ტერიტორია).

ისტორია
კუნძულები 1839 წელს აღმოაჩინა ინგლისელმა მეზღვაურმა ჯონ ბალენმა და სახელიც მის პატივსაცემად დაერქვა.
ჯორჯონე

ჯორჯო ბარბარელი და კასტელფრანკო, უფრო მეტად ცნობილი როგორც ჯორჯონე (დ. 1477/8 – გ. 1510, ვენეცია) — იტალიელი მხატვარი. მიუხედავად იმისა რომ დადასტურებულად ცნობილი მხოლოდ ექვსი ნახატია ჯორჯონეს მიერ შესრულებული მისი იდენტობის გაურკვევლობისდა გამო იგი დღემდე რჩება ევროპული მხატვრობის ერთ-ერთ ყველაზე შეუცნობად პიროვნებად.

ჯორჯონე არის ერთ-ერთი დამფუძნებელი ვენეციური მხატვრული სკოლის მხატვარ ტიციანთან ერთად.

ჯორჯონეს ცხოვრების შესახებ ძალიან მწირი ინფორმაცია არსებობს. ცნობილია რომ იგი წარმოშობით სოფელ კასტელფრანკო ვენოტოდან იყო, რომელიც ვენეციიდან 40 კმ-ში მდებარეობს. მისი სახელი ჯორჯონე ითარგმნება როგორც „დიდი ჯორჯო ანუ გიორგი“.

გარდაიცვალა 32 ან 33 წლის ასაკში.