iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფერდინანდო გონძაგა

ფერდინანდო გონძაგა (; დ. 26 აპრილი, 1587 — გ. 29 ოქტომბერი, 1626) — იტალიელი საეკლესიო და სახელმწიფო მოღვაწე, მანტუასა და მონფერატოს ჰერცოგი 1612 წლიდან მის გარდაცვალებამდე.

ბიოგრაფია
ფერდინანდო მანტუისა და მონფერატოს ჰერცოგის ვინჩენცო გონძაგას მეორე ვაჟი იყო და საეკლესიო ცხოვრებისათვის ამზადებდნენ. 1605 წელს უკვე 18 წლის ასაკში იგი კარდინალი გახდა. 1612 წელს მისი უფროსი ძმა ჰერცოგი ფრანჩესკო უშვილოდ გარდაიცვალა და ფერდინანდო იძულებული გახდა საეკლესიო ცხოვრება მიეტოვებინა.

იმავე 1612 წელს ფერდინანდო გონძაგა მანტუისა და მონფერატოს ჰერცოგი გახდა. 1615 წელს მან იქორწინა კამილა რეტიჩინაზე, რომელსაც ერთი წლის შემდეგ 1616 წელს გაეყარა. 1617 წლის 16 თებერვალს ფერდინანდომ ხელმეორედ იქორწინა. ამჯერად ტოსკანას დიდი ჰერცოგის, ფერდინანდო -ის ქალიშვილ კატერინა დე’ მედიჩიზე, რომელთანაც მას შვილი და მემკვიდრე არ შეძენია.

როცა ფერდინანდო გონძაგა 1626 წელს 39 წლის ასაკში გარდაიცვალა, ერთადერთი მემკვიდრე მისი უმცროსი ძმა, ვინჩენცო დარჩა, რომელსაც ზუსტად იმავე ნაბიჯის გადადგმა მოუწია, როგორიც ფერდინანდოს 13 წლის წინ.
ფერანტე III გონძაგა

ფერანტე გონძაგა (; დ. 4 აპრილი, 1618 — გ. 11 იანვარი, 1678) — გუასტალას ჰერცოგის ჩეზარე გონძაგას ვაჟ და მემკვიდრე 1632 წლიდან. 1647 წლის 23 ივნისს მან იქორწინა მოდენას ჰერცოგის ალფონსო დ’ესტეს ქალიშვილზე მარგერიტაზე (1619–1692), რომელთანაც შეეძინა ორი შვილი:

ანა იზაბელა (გ. 1703)
∞ კარლო გონძაგა, მანტუისა და მონფერატოს ჰერცოგი.
მარია ვიტორია
∞ ვინჩენცო გონძაგა, გუასტალას ჰერცოგი.

ფერანტე -ის გარდაცვალების შემდეგ გუასტალას საჰერცოგო დროებით საიმპერიო სამფლობელოდ გამოცხადდა, სანამ 1692 წელს იგი ფერანტე -ის სიძეს, ვინჩენცო გონძაგას არ გადაეცა.
ფრანჩესკო IV გონძაგა

ფრანჩესკო გონძაგა (; დ. 7 მაისი, 1586 — გ. 22 დეკემბერი, 1612) — მანტუისა და მონფერატოს ჰერცოგის ვინჩენცო -ის ვაჟი და მემკვიდრე, როდესაც ეს უკანასკნელი 1612 წლის 18 თებერვალს გარდაიცვალა.

მამის სიკვდილიდან 10 თვის შემდეგ თვითონ ფრანჩესკოც გარდაიცვალა, ისე რომ მამრობითი სქესის მემკვიდრე არ დაუტოვებია. ჰერცოგი ფრანჩესკოს უმცროსი ძმა კარდინალი ფერდინანდო გონძაგა გახდა და იძულებული იქნა საეკლესიო ცხოვრება მიეტოვებინა.

1608 წლის 19 თებერვალს ფრანჩესკო -ემ იქორწინა სავოიის ჰერცოგის კარლო ემანუელე -ის ასულ მარგარეტეზე (1589–1655), რომელთანაც შეეძინა შვილები:

მარია (1609–1660) — მანტუისა და მონფერატოს მემკვიდრე
1627 — კარლო გონძაგა, ნევერისა და რეთელის ჰერცოგი.
ლუიჯი (1611–1612)
ელეონორა (1612–1612)
ჯანფრანჩესკო I გონძაგა

ჯანფრანჩესკო გონძაგა (; დ. 1395 — გ. 25 სექტემბერი, 1444) — მანტუის მბრძანებლის ფრანჩესკო გონძაგას ვაჟი და მემკვიდრე 1407 წლიდან. 1433 წელს იმპერატორმა ზიგისმუნდმა მას მარკიზის ტიტული უბოძა. 1410 წელს ჯანფრანჩესკო გონძაგამ იქორწინა პაოლა მალატესტაზე († 1449), რიმინის ჰერცოგის გალეოტო მალატესტას ასულზე, რომელტანაც შეეძინა შვილები:

ლუიჯი (1414—1478), მანტუის მარკიზი
კარლო (გ. 1456)
∞ 1437 — ლუჩია დ’ესტე
ლუჩია
ლეონელა
მარგერიტა (გ. 1439)
∞ 1435 — ლეონელო დ’ესტე
ჯანლუჩიო (1421—1448)
ალესანდრო (გ. 1466)
∞ აგნესა და მონტეფელტრო, ურბინოს გრაფის გუიდო და მონტეფელტროს ქალიშვილი.
არტიუ-არნო დე კოსე

არტიუ-არნო დე კოსე, გრაფი დე ბრისაკი, გრაფი დე სეკონდინი (; დ. 1512 — გ. 15 იანვარი 1582) — ფრანგი სამხედრო მოღვაწე, საფრანგეთის მარშალი.

კოსე-ბრისაკი, ცნობილი უფრო ბარონ დე გონორის სახელით, საფრანგეთის მარშლის შარლ დე კოსე, გრაფ დე ბრისაკის (1505-1563 უმცროსი ძმა იყო. იგი საფრანგეთის მეფის შარლ -ის სამსახურში იდგა და თავი გამოიჩინა ჰუგენოტების წინააღმდეგ ომებში, რისთვისაც მეფემ 1567 წელს მარშლობა უბოძა.
დელა როვერე (დინასტია)

დელა როვერე იტალიური არისტოკრატული საგვარეულო იყო, რომელიც განსაკუთრებით აღორძინების ხანაში დიდ როლს თამაშობდა იტალიის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. ამ საგვარეულომ წარმოშვა 2 პაპი და ურბინოს ჰერცოგები.

ფრანჩესკო დელა როვერე (1414-1484, პაპი სიქსტ 
ჯულიანო დელა როვერე (1443-1513), პაპი იულიუს 

ფრანჩესკო დელა როვერე უბრალო წარმოშობის იყო. ნათესაობა ტურინელ დელა როვერეებთან, ვივონოს გრაფებთან, რომელსაც ფრანჩესკო ისაკუთრებდა, სიმართლეს არ შეესაბამება.

ოჯახობრივი კავშირები
ლეონარდო დი სავონა.
ფრანჩესკო დელა როვერე (1414-1484), პაპი სიქსტ .
რაფაელო დელა როვერე.
ლეონარდო დელა როვერე -22.02.1472 – რომის პრეფექტი, 30.03.1472 - სორას ჰერცოგი ∞ ჯოვანა დ’არაგონია დი ნაპოლი.
ჯულიანო დელა როვერე (1443-1513), პაპი იულიუს .
ჯოვანი დელა როვერე († 1501), სინიორე დი სინიგალია ∞ ჯოვანა და მონეტფელტრო, ურბინოს ჰერცოგის ფედერიკო და მონტეფელტროს ასული.
ფრანჩესკო მარია დელა როვერე (1490-20.10.1538), ურბინოს ჰერცოგი 1508 წლიდან ∞ ელეონორა გონძაგა († 1570), მანტუის მარკიზის ფედრიკო გონძაგას ასული.
გუიდობალდო დელა როვერე (1517-1574), ურბინოს ჰერცოგი ∞ 1) 1534 - ჯულია ვარანო († 17.02.1547), ჰერცოგინია დი კამერინო. ∞ 2) ვიტორია ფარნეზე, პარმას ჰერცოგის პიერ ლუიჯი ფარნეზეს ასული.
ფრანჩესკო მარია დელა როვერე (20.02.1549-28.04.1631), ურბინოს ჰერცოგი 1574-1621 და 1623 წლებში. 1623 წელს საჰერცოგო პაპს გადასცა. ∞ 1) 1570 - ლუკრეცია დ’ესტე (1535-1598), ფერარას ჰერცოგის ერკოლე -ის ასული. გაეყარა 1576 წელს. ∞ 2) ლივია დელა როვერე, თავისი გარე ბიძაშილი.
ფრანჩესკო უბალდო დელა როვერე (1605-1625), ურბინოს პრინჩიპე ∞ კლაუდია დე’ მედიჩი (1604-1648), ტოსკანას დიდი ჰერცოგის ფერდინანდო -ის ასული.
ვიტორია დელა როვერე (07.02.1622-06.03.1694) ∞ ტოსკანას დიდი ჰერცოგი ფერდინანდო , რომელმაც 1644 წელს მემკვიდრეობით მიღებულ ურბინოზე უარი თქვა.
ჯულიო დელა როვერე († 1578), კარდინალი
იპოლიტო დელა როვერე († 1620, (იკანონო შვილი), სან-ლორენცოს მარკიზი
ჯულიო დელა როვერე († 1636)
ლივია დელა როვერე ∞ ფრანჩესკო მარია დელა როვერე, ურბინოს ჰერცოგი
ჯულია დელა როვერე († 04.04.1563 ∞ 1549 - ალფონსო დ’ესტე (1527-1587), მარკიზი დი მონტეკიო, ფერარას ჰერცოგის ნიკოლო დ’ესტეს ვაჟი.
მორალიზმი

მორალიზმი მორალის ფილოსოფიაა. რელიგიური ფუნდამენტალიზმისგან განსხვავებით, მორალისტი რელიგიურ დოქტრინებს არ მიჰყვება, არამედ მისაღები პირობებისა და მოქმედებების ჩარჩოებს ადგენს გარკვეული უნივერსალური ჰუმანისტური ეთიკის მიხედვით.

მერიამ-ვებსტერის სიტყვათა განმარტებითი ლექსიკონის თანახმად მორალიზმი მორალის კითხვის, ”ჭკუის სწავლების” ჩვევაა, ადამიანის ქმედების რაიმე საყოველთაოდ მიღებული ნორმების ჩარჩოებში მოქცევის მცდელობაა, როგორც წესი, გაზვიადებული მნიშვნელობით (განსაკუთრებით პოლიტიკაში).
იჯარეთის მონასტერი

იჯარეთი — ტაძარი სოფელ იჯარეთის განაპირას, სამხრეთ საქართველოში (ისტორიულ სამცხეში), ადიგენის მახლობლად.

მდინარე ქვაბლიანის მარჯვენა მხარეს შემორჩენილია კომპლექსის ნაშთები (ეკლესია, საძვალე, გალავანი და სხვა). განსაკუთრებით სამრეკლო — საქართველოში ამ ტიპის ნაგებობათა ერთ-ერთი უძველესი ნიმუში. სამრეკლოს ქვედა სართული გახსნილ გასასვლელს კი არ წარმოადგენს, როგორც ეს გუდარეხსა და ზარზმაშია, არამედ დახურულ, ოთხივე მხარეს კედლებით შემოზღუდულ დამოუკიდებელ სამლოცველოს.

შენობის ზემო, მე-2 იარუსი — ღია მალებისაგან შედგენილი ფანჩატური, მთლიანად დანგრეულია. იჯარეთის სამრეკლო თავისი ერთადერთი გადარჩენილი აღმოსავლეთის ფასადის მიხედვით საუკუნის ნახევრის ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლთა ჯგუფს მიეკუთვნება.
კლდეკარი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი კლდეკარი შეიძლება აღნიშნავდეს:

კლდეკარი — მწვერვალი და ხელოვნური კარის მსგავსი გასასვლელი თრიალეთის ქედის თხემზე;
კლდეკარი — სოფელი გაგრის მუნიციპალიტეტში;
კლდეკარი — ციხესიმაგრე თრიალეთში;
კლდეკარი — ადმინისტრაციული ერთეული ფეოდალურ საქართველოში;
კლდეკარი — ქალაქ გორის სალიტერატურო-პუბლიცისტური ჟურნალი;
კლდეკარი — ტელევიზია.
ოდრი ჰეპბერნი

ოდრი ჰეპბერნი, ნამდვილი სახელი ოდრი კეთლინ რასტონი (/ /, ; დ. 4 მაისი, 1929 — გ. 20 იანვარი, 1993) — ოსკარის მფლობელი ბრიტანელი მსახიობი, მოდელი და ჰუმანიტარი.

ბიოგრაფია
ოდრი კეთლინ რასტონი დაიბადა ბრიუსელში (ბელგია) და ერთადერთი შვილი იყო ინგლისელ-ირლანდიელი ბანკირის ჯოსეფ ენთონი რასტონისა და ფრანგ და ინგლისელ მეფეთა ჩამომავალი ჰოლანდიელი არისტოკრატის ბარონესა ელა ვან ჰეემსტას ოჯახში. მამამისმა მოგვიანებით საკუთარ გვარს დაამატა ჰეპბერნი, და შედეგად ოდრი ჰერპერნ-რასტონი გახდა. მას დედის ჰოლანდიელ დიდგვაროვანზე პირველი ქორწინებიდან ორი ნახევარძმა, ალექსანდრე და იან ქარლეს ვან უფროდი ჰყავდა.

ჰეპბერნი გამოირჩეოდა თავმდაბლობით, სიკეთით, ენამახვილობითა და მომხიბლავი პერსონით, რომლის ცხოვრებისეული ფილოსოფია სხვების საკუთარი თავის წინ დაყენება იყო. ხასიათის ეს თვისება მან განსაკუთრებით ცხოვრების მეორე ნახევარში გამოამჟღავნა იუნისეფთან თანამშრომლობის წლებში.

ფილმოგრაფია
სვანური ენა

სვანური ენა (სვან. ლუშნუ ნინ) — ქართველურ ენათა ოჯახის ენა. იგი მშობლიური ენაა საქართველოს ჩრდილო-დასავლეთში, ძირითადად სვანეთში მცხოვრები სვანი ხალხისთვის. სვანურად დაახ. 30 000 ადამიანი საუბრობს მესტიისა და ლენტეხის მუნიციპალიტეტებში, ენგურის, ცხენისწყლისა და კოდორის ხეობის გასწვრივ მდებარე დასახლებებში. სვანურად მოსაუბრე ადამიანთა ნაწილი აფხაზეთის რეგიონში ცხოვრობს, რაც დაახ. 2500 ადამიანი უნდა იყოს, თუმცა იქ არსებული სოციალურ-პოლიტიკური ვითარება მათი რიცხვის ზუსტად დადგენას თითქმის შეუძლებელს ხდის.

სვანური ენა ოჯახურ და არაოფიციალურ სოციალურ ურთიერთობაში გამოიყენება. მას წერილობითი სტანდარტი ან ოფიციალური სტატუსი არ გააჩნია. სვანურად მოსაუბრეთა უმრავლესობა ასევე ფლობს ქართულსაც, ქვეყნის ოფიციალურ ენას. სვანურის ფორმალური სწავლება არ არსებობს და ამ ენაზე მოსაუბრეთა რაოდენობა დღითი დღე კლებულობს გაუარესებული ეკონომიკური ვითარებით სვანი მოსახლეობის ქვეყნის სხვა რეგიონებში გაფანტვის გამო. სვანური ენა ამჟამად გაქრობის საშიშროების ქვეშ დგას, ვინადან ახალი თაობის უმეტესობა მას თავისუფლად უკვე ვეღარ ფლობს.

ისტორია
სვანური ყველაზე გამორჩეული (განსხვავებული) წევრია ქართველურ ენათა შორის, და დანარჩენი სამი ენის (ქართული, ლაზური და მეგრული) ცოდნით მისი გაგება შეუძლებელია. მიიჩნევენ, რომ სვანური ქართველურ ენებს გაემიჯნა ძვ. წ. ათასწლეულიდან, დაახ. ათასი წლით ადრე, ვინემ მას დანარჩენი ორი ენაც გამოეყოფოდა. ეს ფაქტი შესაძლოა განპირობებული იყოს სვანი მოსახლეობის შედარებით მიუვალ გეოგრაფიულ პირობებში განსახლებით, რაც სხვა ქართველურ ტომებთან აქტიურ ურთიერთობას გარკვეულწილად ზღუდავდა.

სვანური ანბანი
დ. ბაქრაძის სიტყვებით ქართული დამწერლობის საფუძველზე პირველი ანბანი შექმნა მღვდელმა ადამ ქარდავამ.

ფონეტიკა
სვანურ ენას აქვს ქართულისაგან მცირედ განსხვავებული ფონეტიკა. კერძოდ კი, ჩვეულიბრივ ხმოვნებთან ერთად გააჩნია უმლაუტიანი და გრძელი ხმოვნები, ასევე მეგრული და ლაზური ენებისთვის დამახასიათებელი შუალედური ხმოვანი. ასევე, გარდა ამისა ახასიათებს ძვ. ქართულისთვის დამახასიათებელი ბგერები — ჲოტა და ჴარი.

ხმოვნები

თანხმოვნები

დიალექტები
სვანური ენა შემდეგ დიალექტებად და სუბ-დიალექტებად იყოფა:
ზემოსვანური (დაახ. 15 000 მოსაუბრე)
ბალსზემოური: უშგული, კალა, იფარი, მულახი, მესტია, ლენჯერი, ლატალი.
ბალსქვემოური: ბეჩო, ცხუმარი, ეცერი, ფარი, ჭუბერი, ლახამი, ლათა, აჟარა.
ქვემოსვანური (დაახ. 12 000 მოსაუბრე)
ლაშხური: ჟახუნდერი, ჩიხარეში, ცანა.
ლენტეხური: ხელედი, ლენტეხი, ხოფური, რცხმელური.
ჩოლურული: ჩოლური.

ლექსიკა
გამარჯობა — ხოჩა ლადეღ
საღამო მშვიდობისა — ხოჩა ნა̈ბოზ
როგორ ხართ? — მაგუ̂ა̈რდ ხა̈რი?
თქვენ როგორ ხართ? — სგა̈ჲ იმჟი ხა̈რი? სგა̈ჲ მაგუ̂ა̈რდ ხა̈რი?
კარგად ვარ — ხოჩა̄მდ ხუ̂არი
ცუდად ვარ — ხოლა̄მდ ხუ̂არი
მადლობა — მაჴუ̂მარ
მე/შენ/ის — მი/სი/ეჯა(ი)

რიცხვები
გარდამავალი პერიოდის ეკონომიკა

გარდამავალი პერიოდი ეკონომიკაში აღნიშნავს გეგმური ეკონომიკიდან თავისუფალ საბაზრო ურთიერთობებზე გადასვლის პროცესს. ყოფილი საბჭოთა ბლოკის ქვეყნები მოიაზრება გარდამავალ ეკონომიკურ სივრცეში. ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა, კამბოჯა და ვიეტნამიც ასევე ხშირად ამ სიაში ერთიანდება. ეს ეკონომიკები და მათი დინამიკა ინტენსიური შესწავლის საგანია ეკონომიკური განვითარების პროპონენტთა მიერ მსოფლიო ბანკსა და მრავალ უმსხვილეს ეკონომიკურ კვლევით ინსტიტუტებში.

გარდამავალი ეკონომიკის ინდიკატორები
კერძო საკუთრებაზე უფლებების არსებობა საბაზრო ეკონომიკის საბაზისო ელემენტია და, შესაბამისად, ამ უფლებათა დაკანონება გარდამავალი პროცესის მთავარი ინდიკატორია.

ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკს ჩამოყალიბებული აქვს გარდამავალ პერიოდში პროგრესის გამოთვლის ინდიკატორები. კლასიფიკაციის სისტემა თავდაპირველად ამ ბანკის 1994 წლის გარდამავალი პერიოდის ანგარიშში გამოქვეყნდა, თუმცა მომდევნო წლების ანგარიშებში ის რამდენიმეჯერ შესწორდა და დაიხვეწა. ეს ინდიკატორებია:

ფართომასშტაბიანი პრივატიზაცია
მცირე ზომის საწარმოთა პრივატიზაცია
მთავრობისა და სამეწარმეო რესტრუქტურიზაცია
ფასთა ლიბერალიზაცია
სავაჭრო და საგარეო გაცვლითი სისტემების რეორგანიზაცია
კონკურენციის წახალისების პოლიტიკა
საბანკო რეფორმა და საპროცენტო განაკვეთების ლიბერალიზაცია
ფასიანი ქაღალდების ბაზრებისა და არასაბანკო ფინსნსური ინსტიტუტების განვითარება
ინფრასტრუქტურის რეფორმა

ქვეყნები გარდამავალი ეკონომიკით
ზემოთაღნიშნეული კლასიფიკაციით ამჟამად გარდამავალ ეკონომიკათა სიაში 25 ქვეყანა მოიაზრება:

აზია
ვიეტნამი
კამბოჯა
ლაოსი
მონღოლეთი
ჩინეთი

ცენტრალური/აღმოსავლეთ ევროპა
ალბანეთი
ბოსნია და ჰერცეგოვინა
ბულგარეთი
ჩრდილოეთი მაკედონია
მონტენეგრო
რუმინეთი
სერბეთი
ხორვატია

თანამეგობრობის ქყვენები (დსთ)
აზერბაიჯანი
ბელარუსი
თურქმენეთი*
მოლდოვა
რუსეთი
საქართველო
სომხეთი
ტაჯიკეთი
უკრაინა
უზბეკეთი
ყაზახეთი
ყირგიზეთი

შენიშვნა: *თურქმენეთი გამოვიდა თანამეგობრობიდან 2005 წლის 26 აგვისტოს და მხოლოდ ასოცირებული წევრია.

გარდამავალი პერიოდი საქართველოში
საქართველოს ეროვნული ხელისუფლების ეკონომიკური დოქტრინა, რომელსაც უნდა უზრუნველეყო საბჭოთა სისტემაში მთლიანად ინტეგრირებული ცენტრალიზებულად გეგმვადი ეკონომიკური სისტემიდან დამოუკიდებელი ქვეყნის სოციალურად ორიენტირებულ საბაზრო ეკონომიკაზე გადასვლა გარდამავალ პერიოდში, წარმოდგენილი იქნა „მრგვალი მაგიდის“ 1990 წლის უზენაესი საბჭოს საარჩევნო პროგრამაში და 1991 წელს საქართველოს პრეზიდენტის არჩევნებზე ზვიად გამსახურდიას პროგრამაში.
ბიუჯეტი

ბიუჯეტი (ძვ. ნორმანდიულიდან - საფულე) — განსაზღვრული პირის (ოჯახის, ბიზნესის, ორგანიზაციის, სახელმწიფოს და ა.შ.) შემოსავლებისა და გასავლების ჩამონათვალი, რომელიც განისაზღვრება კონკრეტული დროის პერიოდით, ჩვეულებრივ ერთი წლით. ბიუჯეტი ეს არის უმნიშვნელოვანესი, როგორც მიკროეკონომიკაში, ასევე მაკროეკონომიკაში (სახელმწიფო ბიუჯეტი). ბიუჯეტის შესწავლით დაკავებულია ვრცელი ეკონომიკური მეცნიერება, სახელწოდებით - ფინანსები.

სახელმწიფო ბიუჯეტი
სახელმწიფო ბიუჯეტი წარმოადგენს სახელმწიფოს უმნიშვნელოვანეს ფინანსურ დოკუმენტს. იგი წარმოადგენს ყველა უწყების, სახელმწიფო სამსახურების, სამთავრობო პროგრამების, ყველა ფინანსური ინფორმაციის ჩამონათვლის ერთობლიობას. მასში განსაზღვრულია მოთხოვნა, რომელიც ექვემდებარება შესრულებას სახელმწიფო ხაზინის მხრიდან, ისევე როგორც მითითებულია წყაროები და მოცულობა ყველა მოსალოდნელი შემოსავლისა სახელმწიფო ხაზინაში.

სახელმწიფო ქმედებას ბიუჯეტის ფორმირების, განხილვის, დამტკიცების, შესრულების და შესრულების შესახებ ანგარიშის შედგენისა და დამტკიცების საქმეში ეწოდება საბიუჯეტო პროცესი.

საქართველოს საბიუჯეტო სისტემა მოიცავს შემდეგ ბიუჯეტებს:
სახელმწიფო ბიუჯეტი
ა/რ ბიუჯეტი
მუნიციპალური (ადგილობრივი) ბიუჯეტი

საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის ყველა შემოსულობა და გადასახდელი სრულდება სახელმწიფო ხაზინის სისტემის მეშვეობით.

თუ ბიუჯეტის დაგეგმილი შემოსავალი აჭარბებს გასავალ ნაწილს, მაშინ საუბრობენ საბიუჯეტო პროფიციტზე.
თუ ბიუჯეტის დაგეგმილი გასავალი აჭარბებს შემოსავალ ნაწილს, მაშინ საუბრობენ საბიუჯეტო დეფიციტზე. როდესაც ბიუჯეტის შესრულებისას, დეფიციტის დონე აჭარბებს ბიუჯეტის დამტკიცებისას დადგენილ ზღვარს, ანუ ვაკვირდებით მოსალოდნელი შემოსავლების მნიშვნელოვან შემცირებას, მაშინ წარმომადგენლობითი სახელისუფლებო ორგანო (აღმასრულებელი ხელისუფლების ორგანოს წინადადების საფუძველზე) იღებს გადაწყვეტილებას - აამოქმედოს კანონით გათვალისწინებული მექანიზმი, რომელიც შეამცირებს გასავლის (ხარჯვითი ნაწილის) მოცულობას. ხარჯვითი ნაწილის ასეთ მოჭრას ეძახიან სეკვესტრს.

კომპანიის ბიუჯეტი
ბიზნესის ბიუჯეტი ბიზნესის ფინანსების მიმოხილვაა. მასში მოცემულია ძირითადი ინფორმაცია როგორც კომპანიის ფინანსების ამჟამინდელი მდგომარეობის შესახებ (შემოსავლებისა და ხარჯების ჩათვლით), ასევე გრძელვადიანი ფინანსურ მიზნებზე, როგორიცაა გაფართოება, ახალი თანამშრომლების დამატება თუ სხვა.

ბიუჯეტი ასევე გამოიყენება სამომსავლო გეგმებისა და მოლოდინების განსასაზღვრად.
ალეკ გინესი

სერ ალეკ გინესი, ( დ. 2 აპრილი, 1914, ლონდონი — გ. 5 აგვისტო, 2000) — ინგლისელი მსახიობი და რეჟისორი.

ბიოგრაფია
თეატრალური განათლება მიიღო ფ. კომპტონის კერძო სტუდიაში. ლონდონის თეატრ „ოლდ ვიკში“ გინესმა განასახიერა ჰამლეტის, რიჩარდ -ის (შექსპირის „ჰამლეტი“, „რიჩარდ “), ხლესტაკოვის (გოგოლის „რევიზორი“), ხოლო სხვა თეატრებში დიმიტრი კარამაზოვის (დოსტოევსკის „ძმები კარამაზოვების“ მიხედვით) და სხვა როლები. დადგა სპექტაკლები: შექსპირის „მეთორმეტე ღამე“ და „ჰამლეტი“.

ფილმოგრაფია
საბჭოთა ანექსიის არ ცნობის დოქტრინა

საბჭოთა ანექსიის არ ცნობის დოქტრინა (ინგლ. - ) — დასავლეთის სახელმწიფოების მიერ საბჭოთა კავშირის მიერ ბალტიის ქვეყნების - ლიეტუვის, ლატვიისა და ესტონეთის მიმართ საბჭოთა ანექსიის არ ცნობის დოქტრინა.

ბალტიის ქვეყნების საერთაშორისო სტატუსი
1939 წელს საბჭოთა კავშირმა მოლოტოვ-რიბენტროპის პაქტის შესაბამისად მოახდინა ბალტიის ქვეყნების ოკუპაცია და ანექსია. 1940 წლის 23 ივლისს აშშ-ს ხელისუფლებამ სტიმსონის დოქტრინა განავრცო ბალტიის რესპუბლიკებზეც, რაც გულისხმობდა ესტონეთის, ლატვიისა და ლიეტუვის საბჭოთა ანექსიისა და სსრკ-ში ჩართვის არ ცნობას. ამავე დროს აშშ-მა შეინარჩუნა ამ ქვეყნების დამოუკიდებელი საელჩოები აშშ-ში შემდგომი 50 წლის განმავლობაში, ანუ 1990 წლის ჩათვლით.

1959 წელს აშშ-ის კონგრესის მიერ 14 ივნისი გამოაცხადა „ბალტიის დამოუკიდებლობის დღედ“. 1975 წელს კონგრესმა მიიღო რეზოლუცია, რომლის მიხედვითაც ევროპის სახელმწიფოების საზღვრების უცვლელობის პრინციპი არ ვრცელდებოდა იმ ქვეყნებზე, რომელთაც ეხებოდათ „არ ცნობის“ დოქტრინა.

ბალტიის ქვეყნების დამოუკიდებლობას ოკუპაციის პერიოდში მხარს უჭერდნენ აგრეთვე სხვა ქვეყნებიც. ესტონეთის ემიგრირებული მთავრობა ჩამოყალიბდა შვედეთში 1953 წელს. ესტონეთის დამოუკიდებლობის აღდგენისა და ესტონეთის პრეზიდენტის არჩევის შემდეგ, 1992 წლის 8 ოქტომბერს ემიგრაციაში მყოფმა მთავრობამ, პრეზიდენტ ჰაინრიხ მარკის სახით, ხელისუფლება გადასცა ახალარჩეულ ლენარტ მერის.

სსრკ მიერ ბალტიის რესპუბლიკების ანექსიის უსამართლობის ცნობა
1989 წლის 2 დეკემბერს მალტაში გაიმართა სსრკ პრეზიდენტის მიხეილ გორბაჩოვისა და აშშ პრეზიდენტის ჯორჯ ბუშის შეხვედრა. ამ შეხვედრაზე გადაწყდა „ცივი ომის“ დასრულება და ამ ომისაგან გამომდინარე წინააღმდეგობებისა დარეგულირება. მალტის შეხვედრიდან სამი კვირის შემდეგ საბჭოთა კავშირის უზენაესმა საბჭომ 1989 წლის 24 დეკემბერს ბალტიის ქვეყნების ოკუპაცია და ანექსია საბჭოთა კავშირის მიერ უკანონოდ ცნო და განაცხადა, რომ ეს საბჭოთა ხალხის სურვილისა და ნების წინააღმდეგ და საბჭოთა კანონების დარღვევით მოხდა.

დამოუკიდებლობის აღდგენა
ბალტიის ქვეყნებმა დამოუკიდებლობის დეკლარირება დაიწყეს 1990 წელს.

ლიეტუვა - 1990 წლის 11 მარტი
ლატვია - 1990 წლის 4 მაისი
ესტონეთი - 1991 წლის 20 აგვისტო

საბჭოთა კავშირის მთავრობამ ცნო ბალტიის რესპუბლიკების - ლიეტუვის, ლატვიისა და ესტონეთის დამოუკიდებლობა 1991 წლის 6 სექტემბერს - თუმცა ამ დროისათვის დამოუკიდებლობა უკვე ჰქონდათ გამოცხადებული სომხეთს, მოლდოვას, საქართველოს, უკრაინას, ბელარუსსა და უზბეკეთს.

1991 წლის 8 დეკემბერს რუსეთის, ბელარუსისა და უკრაინის ლიდერები შეიკრიბნენ ბელარუსში, ბელოვეჟში და ხელი მოაწერეს "დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის“ შექმნის ხელშეკრულებას. ბალტიის ქვეყნები არ გაწევრიანდნენ თანამეგობრობაში. ამჟამად ბალტიის ქვეყნები ევროკავშირის სრულუფლებიანი წევრებია.
შარლ II დე კოსე

შარლ დე კოსე (; დ. 1550 — გ. ივნისი, 1621) — ბრისაკის ჰერცოგი, საფრანგეთის მარშალი.

შარლ დე კოსე-ბრისაკის მამა შარლ დე კოსე, გრაფი დე ბრისაკი (1505-1563) და ბიძა არტიუ-არნო დე კოსე, გრაფი დე ბრისაკი, ბარონი დე გონორიც (1512-1582) საფრანგეთის მარშლები იყვნენ.

იგი კათოლიკურ ლიგას მიემხრო, რისთვისაც ჰერცოგ დე მაიენმა ის 1594 წელს პარიზის გუბერნატორად დანიშნა. თუმცა მალე შარლ დე კოსემ ქალაქი ანრი -ს გადასცა, რისთვისაც საფრანგეთის მარშლის ტიტული მიიღო. 1611 წელს ლუი -ემ იგი საფრანგეთის პერის რანგში აამაღლა და ჰერცოგობა უბოძა. 1621 წელს იგი სენ-ჟან დ’ანელის ალყის დროს ბრძოლაში დაიღუპა.
ლუიჯი III გონძაგა

ლუიჯი გონძაგა (, მეტსახელად „თურქი“ — ; დ. 5 ივნისი, 1414 — გ. 12 ივნისი, 1478) — მანტუის მარკიზის ჯანფრანჩესკო -ის ვაჟი და მემკვიდრე 1444 წლიდან. 1460 წლიდან მის კარზე მოღვაწეობდა ცნობილი მხატვარი ანდრეა მანტენა. ლუიჯი -ემ 1433 წლის 12 ნოემბერს იქორწინა ბარბარა ფონ ბრანდენბურგზე, მარკგრაფ იოჰან ფონ ბრანდენბურგ-კიუსტრინის ასულზე, რომელთანაც შეეძინა 8 შვილი:

ფედერიკო (1441—1484) — მანტუის მარკიზი.
ფრანჩესკო (1444—1483) — კარდინალი 1464 წლიდან.
დოროტეა († 1468) — მილანის ჰერცოგის გალეაცო მარია სფორცას მეუღლე.
სუზანა († 1481) — მონაზონი
ბარბარა (1455—1503) — ჰერცოგ ებერჰარდ ფონ ვიურტემბერგის მეუღლე.
ლუიჯი (1458—1511) — მანტუის ეპისკოპოსი 1483 წლიდან.
ჯანფრანჩესკო (გ. 1498) — საბონედას გრაფი
როდოლფო (გ. 1494) — სინიორე დი კასტილიონე ე სოლფერინო ∞ კატერინა პიკო დელა მირანდოლა.
ლუიჯი გონძაგა

ლუიჯი გონძაგა (; დ. 22 ოქტომბერი, 1539 — გ. 23 ოქტომბერი, 1595) — მანტუისა და მონფერატოს ჰერცოგის ფედერიკო მესამე ვაჟი.

1565 წლის 4 მარტს მან იქორწინა ანრიეტა დე კლევეზე, ნევერის ჰერცოგის ფრანსუა -ის ასულზე. 1562 წელს ფრანსუა გარდაიცვალა. მისი მემკვიდრეები, ფრანსუა და ჟაკი უშვილოდ გარდაიცვალნენ მომდევნო 1563 და 1564 წლებში. ასე რომ ქარწინების დროს ანრიეტა დე კლევე ნევერის საჰერცოგოს და რეტელის საგრაფოს ერთადერთი მემკვიდრე იყო.

ამ ქორწინებით ლუიჯი გონძაგა 1565 წელს ნევერის ჰერცოგი და რეთელის გრაფი გახდა. 1581 წელს რეთელის საგრაფო საჰერცოგოს რანგში იქნა აყვანილი. ლუიჯის და ანრიეტას 4 შვილი ჰყავდათ:

კატერინა (1568–1629) — 1588 ანრი ვალუა, ჰერცოგი დე ლონგვიი.
ანრიეტა (1571–1601) — 1599 ანრი დე ლორენი, ჰერცოგი დე მაიენი.
ფედერიკო (1573–1574)
ფრანჩესკო (1576–1580)
კარლო (1580–1637) — ნევერის და რეთელის ჰერცოგი ∞ 1599 კათარინა დე ლორენი, ჰერცოგ შარლ დე მაიენის ასული.
ჯანფრანჩესკო II გონძაგა

ჯანფრანჩესკო გონძაგა (; დ. 10 აგვისტო, 1466 — გ. 29 მარტი, 1519) — მანტუის მარკიზის ფედერიკო გონძაგას ვაჟი და მემკვიდრე 1484 წლიდან.

1490 წლის 12 თებერვალს მან იქორწინა იზაბელა დ’ესტეზე (18.05.1474-13.02.1539), ფერარას ჰერცოგის ერკოლი -ის ასულზე. 1489—1498 წლებში ჯანფრნაჩესკო გონძაგა ვენეციის ჯარების მთავარსარდალი იყო და საჰერცოგოს მეიე მეუღლე იზაბელა მართავდა.

ჯანფრანჩესკო -ეს და იზაბელა დ’ესტეს 7 შვილი ჰყავდათ.
ფედერიკო (1500—1540) — მანტუის მარკიზი 1519 და ჰერცოგი 1530 წლიდან, მონფერატოს მარკიზი 1533 წლიდან. ∞ მარგერიტა (1510—1566), მონფერატოს მარკიზის გულიელმო -ის ასული.
ერკოლე (1505—1563) — კარდინალი 1527 წლიდან, მანტუის რეგენტი 1540 წლიდან.
ფერანტე (1507—1557) — გუასტალას გრაფი 1539 წლიდან, სიცილიის მეფისნაცვალი 1536—1546 წლებში და მილანის მეფისნაცვალი 1546 წლიდან ∞ იზაბელა დი კაპუა († 1559), მოლფეტას პრინჩიპეს ფერინანდო -ის ასული.
ლივია (15091569).
იპოლიტო († 1569).
პიეტრო — კარდინალი 1527 წლიდან.
ელეონორა († 1570) — ∞ 1) ანტონიო, მონტალტოს ჰერცოგი, ∞ 2) ფრანჩესკო მარია დელა როვერე, ურბინოს ჰერცოგი.
კარლო II გონძაგა

კარლო გონძაგა (; დ. 1609 — გ. 30 აგვისტო, 1631) — ნევერის და რეთელის ჰერცოგის კარლო -ის ვაჟი. 1627 წლის 25 დეკემბერს მან იქორწინა მარია გონძაგაზე (1609—1660), მანტუისა და მონფერატოს ჰერცოგის ფრანჩესკო გონძაგას ქალიშვილზე და ჰერცოგ ვინჩენცო -ის მემკვიდრეზე. ვინჩენცო ქორწილის დღეს გარდაიცვალა და მემკვიდრეობის საკითხი გამწვავდა.

ამ ქორწინებით ვინჩენცო -ეს სურდა მანტუის და მონფერატოს მემკვიდრეობის საკითხი მოეგვარებინა, ისე რომ ეს საჰერცოგოები გონძაგას დინასტიის მფლობელობაში დარჩენილიყო. მანტუის მემკვიდრეობისათვის ომი საფრანგეთის მეფე ლუი -სა და იმპერატორ ფერდინანდ -ეს შორის 1631 წელს ჩერასკოს ზავით ვინჩენცო -ეს სურვილისამებრ დასრულდა.

მანტუის ჰერცოგი არა კარლო , არამედ მამამისი კარლო გახდა. კარლო -ეს რეთელის საჰერცოგო ერგო და იგი მამაზე ადრე გარდაიცვალა. მისი ვაჟი კარლო 1637 წელს მარტუის, მონფერატოს, ნევერის და რეტელის ჰერცოგი გახდა.

კარლო -ესა და მარია გონძაგას 2 შვილი ჰაყავდათ:
კარლო (1629—1665)
∞ იზაბელა კლარა ავსტრიელი, ერცჰერცოგ ლეოპოლდ -ის ასული.
ელეონორა (1630—1686)
∞ იმპერატორი ფერდინანდ .