რეიგანის დოქტრინა

რეიგანის დოქტრინა — გამოცხადებული იქნა 1985 წლის 6 თებერვალს აშშ-ის პრეზიდენტი რონალდ რეიგანის მიერ, სახელმწიფო კავშირის მიმართვაზე: „ჩვენ არ უნდა გავტეხოთ იმ ადამიანების რწმენა, რომლებიც საკუთარ სიცოცხლეებს რისკავენ--ყველა კონტინენტზე ავღანეთიდან ნიკარაგუამდე--რათა შევეწიააღმდეგოთ საბჭოთა აგრესიას და დავიცვათ უფლებები რომლებიც დაბადებიდან ჩვენია“. ის იყო რონალდ რეიგანის ადმინისტრაციის სტრატეგია საგერო საქმეებისათვის, შეეჩერებინათ სსრკ-ის საერთაშორისო გავლენა ცივი ომის მიწურულს. რეიგანის დოქტრინა, როგორც სსრკ-ის წინააღმდეგ საბრძოლო სტრატეგია ძალაში იყო 1980-იანების დასაწყისიდან ცივის ომის დასრულებამდე 1991 წელს.

რეიგანის დოქტრინას მიხედვით, აშშ-მ მხარდაჭერა და დახმარება გაუწია ანტი-კომუნისტურ პარტიზანულ და წინააღმდეგობრივ მოძრაობებს სსრკ-ის გავლენის სფეროების განადგურების მიზნით აფრიკაში, აზიაში და ლათინურ ამერიკაში. დოქტრინა შექმნილი იყო როგორც ცივი ომმში საბოლოო გამარჯვების მომტანი სტრატეგია.

წინაპერიოდი
რეიგანის დოქტრინა მიყვებოდა აშშ-ის პრეზიდენტების მიერ დოქტრინების შექმნის ტრადიციას, რომლებიც ისე მოწყობილნი იყვნენ რომ აერეკლათ იმ პერიოდის საგარეო საქმეებში არსებული გამოწვევები და საერთაშორისო ურთიერთობები. ტრადიცია დაიწყო ჯეიმზ მონრომ მონროს დოქტრინით 1823 წელს, რასაც 1904 წელს მოჰყვა თეოდორ რუზველტის მიერ შედგენილი რუზველტის დოქტრინა.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ პერიოდში ტრადიცია გააგრძელა ტრუმანის დოქტრინამ 1947 წელს, რომელის იხედვითაც დახმარება გაეწიათ საბერძნეთის და თურქეთის მთავრობებს რათა ისინი საბჭოთა გავლენისგან დაეცულნი ყოფილიყვნენ ცივი ომის საწყის ეტაპზე; მას მოჰყვა ეიზენჰაუერის დოქტრინა, კენედის დოქტრინა, ჯონსონის დოქტრინა, ნიქსონის დოქტრინა და კარტერის დოქტრინა რომელთაგანაც ყოველი მათანი ორიენტირებული იყო სხვადასხვა დიდ საერტშორისო გამოწვევებსა და პრეცედენტებზე.

წარმოშიბა
კარტერის ადმინისტრაცია და ავღანეთი
რეიგანის დოქტრინას ერთი კომპონენტი რონალდ რეიგანის პრეზიდენტობამდე აღმოცენდა, ავღანეთში ჯიმი კარტერი და მისი ადმინისტრაცია ლიმიტირებულ სამხედრო დახმარებას უწევდნენ ავღანეთის მოჯაჰიდ მეომრებს სსრკ-ის წინააღმდეგ ავღანეთის ომში. მოჯაჰიდების მხარდაჭერის იდეა პირველად წინ წამოწია ჯიმი კარტერის ნაციონალური უსაფრთხოების მრჩეველმა, ზბიგნიევ ბრენზისკიმ და განხორციელებული იქნა აშშ-ის სადასვერვო სამსახურების მიერ.

წარმოშობა და მხარდამჭერები
რეიგანის ადმინისტრაციის არჩევის შემდეგ, მემკვიდრეობის ფონდმა და სხვა საგარეო საქმეთა კონსერვატიულმა იდეების ცენტრებმა დაინახეს კარტერის ავღანური პოლიტიკის პოლიტიკური გაფართოების საშუალება უფრო მაშტაბურ დოქტრინაში, რომელშიც შევიდოდა ანტი-კომუნისტური წინააღმდეგობის მოძრაობების მხარდაჭერა სსრკ-ის მოკავშირე ქვეყნებში აზიაში, აფრიკაში და ლათინურ ამერიკაში. პოლიტიკურ ანალიტიკოს ტომას ბოდენჰეიმერზე და რობერტ გულდზე დაყრდნობით, „სწორედ მემკვიდრეობის ფონდმა მოახერხა ჩვეულებრივი პოლიტიკური თეორიის მყარ სამოქმედო გეგმად გადაქცევა. მემკვიდრეობის ფონდმა „გაძევების“ თეორიისათვის მიზანში ამოიღო ცხრა სახელმწიფო: ავღანეთი, ანგოლა, კამბოჯა, ეთიოპია, ირანი, ლაოსი, ლიბია, ნიკარაგუა და ვიეტნამი“.

1980-იანებში, მემკვიდრეობის ფონდის საგერო საქმეთა ექსპერტი მესამე მსოფლიოს საკითხებზე, მაიკლ ჯონსი, რეიგანის დოქტრინის მრდამჭერი, შეხვდა წინაააღმდეგობის მოძრაობების ლიდერებს სსრკ-ის მოკავშირე სამხელმწიფოებში და რეიგანის ადმინისტრაციას მოუწოდა გაეზარდათ სამხედრო და პოლიტიკური მხარდაჭერა ამ წინააღმდეგობის მოძრაობებისათვის. მემკვიდრეობის ფონდის სხვა ექსპერტები, საგარეო საქმეთა დარგში, ასევე გამოხატავდნენ სიმპატიებს რეიგანის დოქტრინას მიმართ, მათ მიერ დაწერილ „ლიდერობის მანდატის“ წიგმნებში.

შედეგად, ავღანეთისაგან განსხვავებით რეიგანის დოქტრინა სწრაფად შევიდა ძლაში ანგოლასა და ნიკარაგუასთან მიმართებაში. აშშ-მ სამხედრო დახმარება გაუწია ანგოლას უნიტას და ნიკარაგუას „კონტრას“, ისე რომ ომი არც ერთი სახელმწიფოსთვის არ გამოუცხადებიათ. მემკვიდრეობის ფონდთან გაკეთებული მიმართვისას 1989 წლის ოქტომბერში, უნიტას ლიდერმა ჟონას სავიმბიმ მემკვიდრეობის ფრონდის ძალისხმევას „დიდი დახმარების დიდი წყარო“ უწოდა „არცერთი ანგოლელი არ დაივიძყებს თქვენს ძალისხმევას. თქვენ ღოხვედით ჯამბაში და წაიღეთ ჩვენი შეტყობინაბა კონგრესია და ამდინისტრაციისათვის“. აშშ-მ უნიტას დახმარება მხოლოდ მას შემდეგ დაიყო, რაც კონგრესმა გააუქმა კლარკის ამენდმენტი, კანონი რომელიც აშშ-ს უკრძალლავდა დამხმარებოდა უნიტას სამხედრო მიზნებისათვის.

მემკვიდრეობის ფონდი და რეიგანის ადმინისტრაცია ასევე ფიქრობდნენ რეიგანის დოქტრინაში კამბოჯას შეყვანას. კამბოჯის კომუნისტური მთავრობის წინააღმდეგ მებრძოლი წინააღმდეგობის მოძრაობები იყვნენ ყოფილი ხმერის რეჟიმის წევრები, რომელიც ადამიანების უფლებათა ანგარიშის მიხედვით საუკუნეში ყველაზე ცუდი იყო. ამიტომაც, რეიგანმა სამხედრო დახმარება მხოლოდ პატარა წინააღმდეგობის მოძრაობების ხმერის ხალხთა გათავისუფლების ფრონტის კოალიციას გაუწია.

მემკვიდრეობის ფონდისა და ამერიკის საწარმოო ინსტიტუტისაგან ძლიერიერი მხარდაჭერის, რეიგანის დოქტრინას ლიბერტარიანული ქატოს ინსტიუტი ეწინააღმდეგებოდა იმ იდეათ რომ 1986 წელს „მესამე მსოფლიოს „წვალებები“ მიმდეინარეობდა არენებში და მოიცავდნენ რომლებიც აშშ-ის უსაფრთხოებების ლეგალური საჭიროებების გარეთ იყო. აშშ-ის ასეთ კონფლიქტებში ჩარევა აფართოებს რესპუბლიკის უკვე ზედმეტად დიდ ვალდებულებებს მნიშვნელოვანი წამრატებების მღწევის გარეშე და სსრკ-ის გავლენის მაგივრად აშშ-ის გავლენის შემცირებას იწვევს.“

წინააღმდეგობის მიუხედავად ქატოს თქმით რეიგანის დოქტრინამ „დაანთო ენთუსიაზმის ცეცხლი ამერიკული კონსერვატიზმისთვის, ისე როგორც არცერთ სხვა საგარეო პოლიტიკას არ გაუკეთებია ათწლეულების მანძილზე“.

პოპ კულტურაში
„ჩარლი უილსონის ომი“, ოქროს გლუბუსზე გამარჯვებული და ოსკარზე ნომინირებული -ის ფილმი, რომელიც 2007 წლის დეკემბერში გამოივდა და აღწერს აშშ-ის სამხედრო დახმარებას ავღანეთის მოჯაჰიდი მებრძოლების მიმართ სსრკ-ის ავღანეთში შეჭრის შემდეგ ავღანეთის ომში.

„მაიამი“, ჟოან დიდიონის წიგნი რომელიც აღწერს აშშ-ის მცდელობებს ჩამოეგდო კომუნისტური მთავრობები, ფიდელ კასტროს კომუნისტური კუბის ჩათვლით.