iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
რუსუდან არაბიძე

რუსუდან არაბიძე (დ. 2 იანვარი, 1953,ზესტაფონი) — ქართველი მუსიკოსი, პედაგოგი, ხელოვნების მუშაკი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის მუსიკისმცოდნეობის ფაკულტეტი 1979 წელს.
1979-1983 წლებში მუშაობდა ზესტაფონის სამუსიკო სასწავლებელში პედაგოგად. 1983-2006 წლებში იყო კომპანია "ქართული ტელეფილმის" ხმის ოპერატორი.

ხმის რეჟისორი / ოპერატორი
„ქება ვაზისა“(დოკუმენტური, 1988)
„ლუარსაბ თათქარიძე“(1989)
„“(1993)
„ “(1994)
„ბზარი“(დოკუმენტური, 1996)
„ბალეტმაისტერი“(1996)
„უაილდ ვესთის მხედრები“(დოკუმენტური, 1997)
„ღამის სიზმრები“(1999)
„გურული ფირალები“(დოკუმენტური, 2000) *„დედაო ღვთისავ...“(დოკუმენტური, 2003).
„გასეირნება“(1995)
„რა გაცინებს?“ (1996)
„ვან გოგის ყური“(1996)
„ქარაგმა“ (1998)
„შვიდფერა ყვავილი“ (1996)
„გზა მაცხოვრისა“ (2002)
„დიმიტრი შევარდნაძე“ (2000)
„რაინდები“ (1996)
„თავშესაფარი“ (1997)
„უაილდ ვესთის მხედრები“ (1997)
„ნინიკო“ (1990)
„საქართველოს ქრონიკები“ (1991)
„გიგი“ (2003)
„რამინის ბიჭები“ (2003)
„სიაუშ ქართველი“ (1997)
„სნაიპერი“ (2000)
„მაესტრო ლატაიო“ (2003)
„ქება ვაზისა“ (1988)
„წელიწადის დრონი“ (1996)
„ეფემერა“ (1997)
„არტისტის დაბრუნება“ (1995)
„გია ყანჩელი“ (2001)
„სახლი ლხინისა“ (1998)

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი
საქართველოს კინემატოგრაფისტთა შემოქმედებითი კავშირი, წევრი.
სანტიაგო-ასტატა

სანტიაგო-ასტატა ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ტეუანტეპეკის რაიონში, ისტმო-დე-ტეუანტეპეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 3 918 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 0.1%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 186 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 21.1 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
სანტიაგო-ლაჩიგირი

სანტიაგო-ლაჩიგირი ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ტეუანტეპეკის რაიონში, ისტმო-დე-ტეუანტეპეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 4 394 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 6.4%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 433 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 10.1 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
სანტიაგო-ლაოლიაგა

სანტიაგო-ლაოლიაგა ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ტეუანტეპეკის რაიონში, ისტმო-დე-ტეუანტეპეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 3 361 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 5.1%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 263.1 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 12.8 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
სანტო-დომინგო-ჩიუიტანი

სანტო-დომინგო-ჩიუიტანი ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ტეუანტეპეკის რაიონში, ისტმო-დე-ტეუანტეპეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 1 618 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 6.4%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 71.1 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 22.8 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1826 წლის 6 მაისს შევიდა.
ტეუანტეპეკი

ტეუანტეპეკი ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ტეუანტეპეკის რაიონში, ისტმო-დე-ტეუანტეპეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 67 739 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 9.5%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 1 197.7 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 56.6 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1823 წლის 14 ოქტომბერს შევიდა.
ვარაზ-ბაკური (რანის ერისთავი)

ვარაზ-ბაკური (გ. დაახლ. 456) — „რანის ერისთავი“ ჯუანშერის „ცხოვრება ვახტანგ გორგასლისას“ მიხედვით, ბარზაბოდის ძე, საგდუხტის ძმა და ქართლის მეფის ვახტანგ გორგასლის ბიძა. სხვა ქართული და უცხოური წყაროებით ვარაზ-ბაკური უცნობია.

ქართული მატიანის მიხედვით ვარაზ-ბაკური მამის გარდაცვალების შემდეგ (დაახლ. საუკუნის 40-იანი წლები) სპარსთა მეფეს რანის ერისთავად, ე. ი., ალბანეთის მარზპანად დაუნიშნავს. კ. თუმანოვის აზრით, ვარაზ-ბაკური გარდმანის მთავარი უნდა ყოფილიყო მიჰრანიანთა დინასტიიდან. ჯუანშერის ცნობით, ვარაზ-ბაკურმა „ოვსეთს“ სალაშქროდ მიმავალ ვახტანგ გორგასალს 12 ათასი მეომარი მიახმარა. მოგვიანებით, 453-456 წლებში, მან ირანის ჩრდილოეთ ქუსტაქში შემავალი ქვეყნების ლაშქრით ვახტანგ გორგასალთან ერთად ბიზანტიის იმპერიის წინააღმდეგ გაილაშქრა. მოკლეს ბიზანტიელებთან ბრძოლაში. ვარაზ-ბაკურის ცხედარი ქალაქ ბარდავში გადაასვენეს.
გიორგი ვარაზაშვილი (ინჟინერი)

გიორგი სოფრომის ძე ვარაზაშვილი (დ. 7 აპრილი, 1893, თბილისი, — გ. 5 სექტემბერი, 1966, იქვე) — ქართველი სამთო ინჟინერი, საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი (1964). ივანე, ისიდორე და ვასილ ვარაზაშვილების ძმა.

თბილისის კლასიკური ვაჟთა გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ (1914) სწავლა განაგრძო გერმანიაში, დაამთავრა ბერლინის სამთო აკადემია. იყო გერმანიაში დაარსებული „რუსთაველის საზოგადოების” მდივანი. ეხმარებოდა ძმებს ჭიათურის მრეწველთათვის საექსპორტო კავშირების დამყარებაში. ეწეოდა საქველმოქმედო საქმიანობას. 1925 წელს გიორგი ვარაზაშვილი დაბრუნდა საქართველოში. თანამშრომლობდა „ჭიათურის შავი ქვის მრეწველთა აქციონერულ საზოგადოებასთან”. მუშაობდა ნატახტრის წყალსადენის მშენებლობაზე, დიდი წვლილი შეიტანა თბილისის წყალმომარაგების საქმეში, ასევე სოხუმის წყალმომარაგების სისტემის აღდგენაში. 1928 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას საქართველოს პოლიტიკის ინსტიტუტში, გეოდეზიის და მარკშაიდერიის კათედრაზე.
ისიდორე ვარაზაშვილი

ისიდორე სოფრომის ძე ვარაზაშვილი (დ. 14 ნოემბერი, 1882, სოფ. მუხლი, ახლანდ. ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი, — გ. 18 აპრილი, 1945, ურალსკი) — ქართველი სარკინიგზო საქმის სპეციალისტი, მეწარმე, პოლიტიკოსი. ივანე, გიორგი და ვასილ ვარაზაშვილების ძმა.

დაამთავრა თბილისის სარკინიგზო სასწავლებელი (1897). სხვადასხვა დროს მუშაობდა ბორჯომი–ბაკურიანის, ბაქო–ჯულფის, ერზურუმი–სარიყამიშის რკინიგზის გაყვანაზე. 1901 წელს გ. ნუცუბიძესთან ერთად ჭიათურაში დააარსა სცენის მოყვარულთა წრე. 1903 წლიდან ჩაერთო რევოლუციურ მოძრაობაში; 1904 წელს გახდა სოციალისტ-რევოლუციონერთა პარტიის (ესერების) წევრი; აქტიურად მონაწილეობდა 1905 წლის რევოლუციურ გამოსვლებში ჭიათურაში, მეთაურობდა ესერთა „წითელ რაზმს“. 1906 წელს დაპატიმრებული იყო. 1909 წელს იყო ჭიათურის რკინიგზის სადგურის უფროსი. ამავე წელს დანიშნეს ჭიათურის მანგანუმის მრეწველთა საბჭოში საბაგირო გზების გამგედ. იყო სინდიკალისტთა მთავარი კომიტეტის თავმჯდომარე, „ჭიათურის შავი ქვის მრეწველთა აქციონერული საზოგადოების” ერთ-ერთი გავლენიანი წევრი. 1917 წელს ეროვნულ საკითხში უთანხმოების გამო დატოვა სოციალისტ-რევოლუციონერთა პარტია და შეუერთდა საქართველოს სოციალისტ-ფედერალისტთა სარევოლუციო პარტიას.

1922 წელს ისიდორე ვარაზაშვილი ძმასთან, ივანესთან ერთად გაემგზავრა გერმანიაში, სადაც, კომერციული საქმიანობის გარდა, თანამშრომლობდა „რუსთაველის საზოგადოებასთან”. 1926 წელს იგი საქართველოში დაბრუნდა და ნიკო ნიკოლაძესთან ერთად დააარსა თბილისის საპაიო-საგამომცემლო საზოგადოება „ქართული წიგნი”, სადაც გამოიცა ილია ჭავჭავაძის თხზულებათა სრული კრებული, დაიბეჭდა ნიკოლოზ ბარათაშვილის, გრიგოლ ორბელიანის ლექსთა კრებულები, კონსტანტინე გამსახურდიას მიერ თარგმნილი უცხოელ კლასიკოსთა ნაწარმოებები. ახალი ეკონომიკური პოლიტიკის (ნეპი) დასრულების შემდეგ ( საუკუნის 30-იანი წლების დასაწყისი), საბჭოთა მთავრობამ გადაწყვიტა ჰარიმანის კომპანიისათვის ჭიათურის მანგანუმის საბადოს ჩამორთმევა. ისიდორე ვარაზაშვილი დაინიშნა ჭიათურის შავი ქვის მრეწველთა საზოგადოების სალიკვიდაციო საბჭოს კონსულტანტად. 1930 წელს ისიდორე ვარაზაშვილი საქართველოში სამონტაჟო-სამშენებლო ტრესტს ხელმძღვანელობდა. 1935 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ დააპატიმრა ალექსანდრე წერეთელსა და რამდენიმე ადამიანთან ერთად, რომელთა შორის მისი ქალიშვილი თამარიც იყო. 1937 წელს დახვრიტეს მისი ვაჟი — ინჟინერ-მშენებელი სოსო (სოფრომ) ვარაზაშვილი. ოფიციალური ცნობით ისიდორე ვარაზიშვილი გადასახლებაში გარდაიცვალა მიოკარდიუმის ინფარქტით (შესაძლოა დახვრიტეს).
ადანის არქეოლოგიური მუზეუმი

ადანის არქეოლოგიის მუზეუმი — მუზეუმი ადანაში, სადაც დაცულია კილიკიის ისტორიული მემკვიდრეობა. ეს არის ერთ-ერთი უძველესი არქეოლოგიური მუზეუმი თურქეთში.

ისტორია
ადანის არქეოლოგიური მუზეუმი დაარსდა 1919 წელს კილიკიის ფრანგული მმართველობის პერიოდში. კოლექცია თავდაპირველად შეიცავდქა სხვადასხვა ექსპონატებს, რომლებიც აღმოაჩინეს ადგილობრივმა სამოქალაქო პირებმა და ფრანგმა სამხედროებმა. კონსტანტინოპოლის საიმპერატორო მუზეუმთან დადებული შეთანხმების თანახმად სილიფკეში არსებული გარკვეული სიძველეები ადანის მუზეუმს გადაცემა. 1924 წელს რესპუბლიკის ჩამოყალიბების შემდეგ, ადანელი ალიანაქზადე ჰალილ ქამილ ბეი დაინიშნეს მუზეუმის დირექტორად, ხოლო 1928 წელს კოლექცია გადაიტანეს ჯაფერ ფაშას მეჩეთის მედრესეში, რის შემდეგაც გაიხსნა საზოგადოებისთვის.

მუზეუმი გადაიტანეს შენობაში, რომელშიც ადრე განთავსებული იყო ეთნოგრაფიული მუზეუმი. აქ თავი მოიყარა კილიკიის ადრეული ხანის ნივთებმა, რომლებიც აღმოაჩინეს თარსუსში (გოზლუკულეში, 1934), მერსინში (იუმუქთეფე, 1936), ჯეიჰანში (სირქელი, 1938) და იურეღირში (მისისი,1958) ჩატარებული გათხრების დროს. მუზეუმი ქალაქის ცენტრში ახალ ადგილას გადავიდა 1972 წლის 7 იანვარს.

თუმცა, 2010-იან წლებში ახალი, ბევრად უფრო დიდი ადანის მუზეუმი შეიქმნა ცენტრიდან დასავლეთით რამდენიმე კილომეტრში ყოფილი ეროვნული ტექსტილის ქარხანაში. აქ განთავსებული იქნება სამუზეუმო კომპლექსი, რომელშიც გაერთიანდება ქალაქის მუზეუმი, სოფლის მეურნეობის მუზეუმი, მრეწველობის მუზეუმი, ეთნოგრაფიის მუზეუმი, საბავშვო მუზეუმი და მოზაიკის მუზეუმი. 2019 წელს გაიხსნა არქეოლოგიური განყოფილება. ბევრი ობიექტი, რომელიც ადრე ძველი მუზეუმის ბაღში იყო, ახლა შენობაშია და დაცულია.

კოლექციები
მუზეუმში დაცულია ხეთების პერიოდის მრავალი არტეფაქტი, როგორიცაა ღმერთის ქანდაკება ეტლზე და მრავალი სტელა. ასევე უხვადაა ადრინდელი და გვიანდელი პერიოდის ობიექტები (ნეოლითი, ბრინჯაოს ხანა, რკინის ხანა, არქაული, რომაული, ბიზანტიური, ოსმალური). რომაული ექსპონატები მოიცავს სარკოფაგებს მდიდარი გირლანდის დეკორაციებით, დოქებით, წარწერებით, სამსხვერპლოებით და სხვადასხვა არქიტექტურული ელემენტებით, მინის ნაწარმით, კერამიკითა და სამკაულებით. რეგიონში მიმდინარე არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოჩენილი ნივთები ცალკეა გამოფენილი. მარმარილოს სარკოფაგი თარსუსიდან, რომელის ზედა რელიეფზე გამოსახულია ტროას ომების ამბები, რომელიც ცნობილია როგორც აქილევსის სარკოფაგი. აქვეა დაცული მედუზას სარკოფაგი უძველესი ქალაქ ავგუსტადან, რომელიც ჩაძირული იყო სეიჰანის კაშხლის წყალსაცავის ქვეშ და ქარათაშში აღმოჩენილი ნატურალური ზომის ბრინჯაოს ქანდაკება ძველი ქალაქ მაგარსუსიდან.

მუზეუმში დაცულია ერთადერთი ცნობილი წარწერა, სადაც მოხსენიებულია ახ. წ. - საუკუნეების მოღვაწე აპოლონიოს ტიანელი.

გალერეა
ჰასან მაჯიდოვი

ჰასან ალი ოღლუ მაჯიდოვი (; დ. 12 დეკემბერი, 1914, ბაქო — გ. 11 იანვარი, 1978, ბაქო ) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა არქიტექტორი.

ბიოგრაფია
ჰასან ალი ოღლუ მაჯიდოვი დაიბადა 1914 წლის 12 დეკემბერს ბაქოში.

1943 წელს გახდა კომუნისტური პარტიის წევრი.

1950-1954 წლებში იყო აზერბაიჯანის არქიტექტორთა კავშირის დირექტორთა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე.

1958-1960 წლებში იყო აზერბაიჯანის სსრ მინისტრთა საბჭოს სამთავრობო შენობებზე მუშაობის კომიტეტის თავმჯდომარე.

1960-1978 წლებში იყო აზერბაიჯანის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კათედრის გამგე და დეკანი. იყო აზერბაიჯანის სსრ მე-5 მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი (1959-1962).

1960 წელს მიენიჭა აზერბაიჯანის სსრ დამსახურებული აღმაშენებლის წოდება.

გარდაიცვალა 1978 წლის 11 იანვარს ბაქოში.
რაფიგ მეჰდიევი

რაფიგ მაჰმუდ ოღლუ მეჰდიევი (; დ. 10 ივნისი, 1933, შაჰბუზი, ნახიჩევანის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა - 28 ნოემბერი, 2009, ბაქო) — აზერბაიჯანის სახალხო მხატვარი (გრაფიკოსი).

ბიოგრაფია
რაფიგ მეჰდიევი დაიბადა 1933 წლის 10 ივნისს ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის შაჰბუზის რაიონში. საშუალო განათლება ბაქოს 31-ე სკოლაში მიიღო. დაამთავრა ა.აზიმზადეს სახელობის ფერწერის კოლეჯი (1948-1953) და მოსკოვის სურიკოვის სახელობის სახელმწიფო სამხატვრო ინსტიტუტის გრაფიკული განყოფილება (1953-1958).

მუშაობდა ა.აზიმზადეს სახელობის ფერწერის კოლეჯში მასწავლებლად (1962).

1980 წელს მიენიჭა დამსახურებული არტისტის წოდება.

1988 წელს მიენიჭა დოცენტის წოდება, 1992 წელს მიენიჭა პროფესორისა და სახალხო არტისტის საპატიო წოდება.

2003 წელს მიენიჭა პრეზიდენტის სტიპენდია.

გარდაიცვალა 2009 წელს ბაქოში.
სირუს მირზაზადე

სირუს იადულა ოღლუ მირზაზადე (; დ. 1 იანვარი, 1944, ბაქო, სსრკ) — აზერბაიჯანელი მხატვარი, აზერბაიჯანის მხატვართა კავშირის წევრი, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო არტისტი (2018).

ბიოგრაფია
სირუს მირზაზადე დაიბადა 1944 წლის 1-ლ იანვარს ქალაქ ბაქოში. საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ 1966 წელს დაამთავრა ბაქოს აზიმ აზიმზადეს სახელობის სამხატვრო სკოლა. 1972 წელს დაამთავრა მოსკოვის უმაღლესი სამხატვრო სკოლა. იმავე წელს მიიღეს აზერბაიჯანის მხატვართა კავშირის წევრად.

1970-იანი წლებიდან მხატვარი მუშაობს როგორც მონუმენტურ, ისე დეკორატიულ და დაზგური ფერწერაში და საქმიანობის ეს ორი მიმართულება შერწყმულია მის შემოქმედებაში. მხატვარი აზერბაიჯანული ფერწერის სკოლის ცნობილი წარმომადგენელია.

მირზაზადეს ნამუშევრები გამოიფინა აზერბაიჯანში, რუსეთში, ირანში, თურქეთში, გერმანიაში, ნიდერლანდებში, ნორვეგიაში, საფრანგეთში, კუბაში, რუმინეთში, ბულგარეთში, უნგრეთში, სირიაში, არაბთა გაერთიანებულ საემიროებში, დიდ ბრიტანეთში, აშშ-სა და იტალიაში. მისი ნამუშევრები ინახება მუზეუმებსა და კერძო კოლექციებში.

ამჟამად სირუს მირზაზადე აზერბაიჯანის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიაში პედაგოგიურ საქმიანობას ეწევა.
ტუნგურაუა

ტუნგურაუა — აქტიური სტრატოვულკანი ეკვადორში. ვულკანის სახელწოდებიდან მომდინარეობს ტუნგურაუის პროვინციის სახელი. ვულკანი 1999 წლის 19 აგვისტოს გააქტიურდა და მას შემდეგ რემდენჯერმე ამოიფრქვა. უახლესი ამოფრქვევა 2016 წლის 26 თებერვლიდან იმავე წლის 16 მარტამდე გაგრძელდა.

ტუნგურაუა ზღვის დონიდან 5023 მეტრს აღწევს. მდებარეობს ცენტრალური ეკვადორის ანდებში, კიტოს სამხრეთით 140 კმ-ში. ახლომდებარე აღსანიშნავი მწერვალებია ჩიმბორასო (6263 მ) და ელ-ალტარი (5319 მ). ვულკანი დაჰყურებს ქალაქ ბანოს-დე-აგუა-სანტას, რომელიც ვულკანის კალთაზე მდებარეობს, მწვერვალის ჩრდილოეთით 8 კმ-ში. ტუნგურაუა სანგაის ეროვნული პარკის ნაწილია.

ერთ-ერთი ჰიპოთეზის თანახმად, სახელწოდება „ტუნგურაუა“ მომდინარეობს კეჩუას ენიდან, სიტყვიდან „ტუნგური“ , რომელიც ნიშნავს „ყელს“, და სიტყვიდან „რაუა“ , რომელიც ნიშნავს „ცეცხლს“.
ჟან ფრანსუა ოგიუსტ მულენი

ჟან ფრანსუა ოგიუსტ მულენი (დ. 14 მარტი, 1752 — გ. 12 მარტი, 1810) — საფრანგეთის რევოლუციის დროინდელი გენერალი და შემდგომში დირექტორიის წევრი. აქტიური პოლიტიკური ცხოვრების დაწყებამდე მულენს საკმაოდ ხანგრძლივი სამხედრო კარიერა ჰქონდა. ლუი -ის მმართველობის პერიოდში სამხედრო ოფიცრად მსახურობდა, ასევე, მსახურობდა რევოლუციის დროინდელ ნაციონალურ ჯარსა და ნაპოლეონის „დიდ არმიაში“.

ადრეული წლები და სამხედრო კარიერა
მულენი წარმოშობით კანიდან იყო, აქვე მიიღო განათლება, მისი პირველი პროფესია ინჟინერია იყო. მოგვიანებით გადაწყვიტა ბრეტანში მყოფ ქვეითთა სამხედრო რაზმს შეერთებოდა, 1788 წლამდე გეოგრაფად მუშაობდა. 1789 წელს, როდესაც რევოლუცია დაიწყო, იგი საფრანგეთის ეროვნულ გვარდიაში მოხალისედ ჩაეწერა. შემდგომში, პრორევოლუციურად განწყობილმა მულენმა იაკობინელების მხარე დაიჭირა.

პირველი რესპუბლიკის პერიოდში მულენს გენერლის თამამდებობა ეკავა და აქტიურად იყო ჩართული საფრანგეთის რევოლუციურ ომებში. 1791 წელს იგი დააწინაურეს, ხოლო 1793 წლისთვის უკვე დივიზიის გენერლის თანამდებობა ეკავა. მულენი ხელმძღვანელობდა რესპუბლიკის სამხედრო ძალებს ვანდეიაში მიმდინარე ანტირევოლუციური გამოსვლების დროს.

დირექტორიის წევრი
მიუხედავად იმისა, რომ მულენი არ იყო გამოცდილი პოლიტიკოსი და ეროვნული მნიშვნელობის ფიგურა მაინც შეძლო საფრანგეთის აღმასრულებელი ხელისუფლების (დირექტორიის) წევრი გამხდარიყო, შემთხვევითი გარემოებების გამო. პოლ ბარასის მხარადჭერის დამსახურებით მან მომახერხა და 1799 წლის ივნისში ერთ-ერთი დირექტორის თანამდებობა დაიკავა. თუმცა ამ თანამდებობაზე დიდხანს არ დარჩენილა. მულენი ბასასთან, სიიესთან, როჟე დიუკოსთან და გოიესთან ერთად ხელმძღვანელობდა დირექტორიას სწორედ მაშინ, როცა 1799 წლის 9-10 ნოემბერს ნაპოლეონ ბონაპარტმა სახელმწიფო გადატრიალება მოაწყო, დირექტორია დაამხო და ქვეყნის მმართველობა სამ კონსულს გადასცა. მულენი გოიესთან ერთად ეწინააღმდეგებოდა ნაპოლეონის ქმედებებს, მაგრამ უშედეგოდ, ისინი დააპატიმრეს და 1799 წლის 10 ნოემბერს ხელი მოაწერინეს თანამდებობიდან გადადგომის დოკუმენტზე.

მოგვიანებით ნაპოლეონსა და მულენს შორის ურთიერთობა გამოსწორდა, გამოცდილი გენერალი დათანხმდა სამხედრო კარიერის განახლებას და ბონაპარტის „დიდი არმიის“ ერთ-ერთი მეთაურიც გახდა. აქტიურ მონაწილეობას იღებდა ნაპოლეონის ომებში, ვიდრე ჯანმრთელობის პრობლემის გამო იძულებული არ გახდა უკან, საფრანგეთში დაბრუნებულიყო. გარდაიცვალა 1810 წლის 12 მარტს.
აზერბაიჯანის სამთო მრეწველობა

აზერბაიჯანის სამთო მრეწველობა — ქვეყნის ეკონომიკის ერთ-ერთი განშტოებაა.

აზერბაიჯანის ძირითადი ბუნებრივი რესურსებია ბუნებრივი აირი, ნავთობი, ფერადი ლითონები, ბოქსიტი და რკინის მადანი. საბადო და არალითონური მინერალები კონცენტრირებულია მცირე და დიდი კავკასიონის მთებში, წიაღისეული საწვავი კონცენტრირებულია დაბლობ ადგილებში და სამხრეთ კასპიის აუზში.

2010 წელს აზერბაიჯანში არაერთი მინერალი და ლითონი მოიპოვეს.

ქვეყანაში ნავთობის წარმოება და ექსპორტი ხორციელდება. 1991 წლიდან ოფშორული რესურსები ვითარდება. 2010 წლის მთავარი პროექტები იყო შაჰ-დენიზის გაზის კონდენსატის საბადო და აზერი-ჩირაგ-გუნეშლის ოფშორული ნავთობის პლატფორმა.

2013 წელს ინდუსტრიამ 33,7 მილიარდი მანეთის ღირებულების პროდუქცია გამოუშვა, მთლიანი წარმოების 74% სამთო მრეწველობაზე მოდიოდა. მრეწველობის ძირითად კაპიტალში ინვესტიციების 66.2% სამთო მრეწველობის სექტორში იყო.

2014 წელს სპილენძის მადნის წარმოება 135%-ით გაიზარდა, კირის წარმოება 88%-ით.

2023 წლის 28 დეკემბერს განჯაში ამოქმედდა სამოქალაქო დანიშნულების სამრეწველო ასაფეთქებელი ნივთიერებების წარმოების ქარხანა , -ის შვილობილი კომპანია. ქარხანამ სრულ რეჟიმში მუშაობა 2024 წლის 29 ივლისს დაიწყო. ქარხნის ფართობი 15 ჰექტარია. ქარხნის საწყისი სიმძლავრე იქნება 14 ათასი ტონა ასაფეთქებელი ნივთიერება წელიწადში.

აალებადი მინერალები
წიაღისეული საწვავის წყაროები აზერბაიჯანში წარმოდგენილია ნავთობით, გაზით, ნავთობის ფიქალით და ტორფით. ნავთობის ინდუსტრია მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ეკონომიკაში. ნავთობი მოიპოვება როგორც კონტინენტური, ასევე ოფშორული საბადოებიდან.

აზერბაიჯანი ასევე აწარმოებს ნახშირწყალბადის გაზებს.

აზერი-ჩირაგ-გუნეშლის საბადოზე წარმოებული ნავთობის ნაწილი ბაქოს ნავთობგადამამუშავებელ ქარხანაში მუშავდება. ქარხანა დღეში დაახლოებით 400 მილიარდ ბარელ ნავთობს აწარმოებს.
ჩხირი

ჩხირი — ხის წვრილი ტოტის ჩამონატეხი ან ჩამონასხეპი. თუმცა შეიძლება აგრეთვე აღნიშნავდეს:
საწრუპი ჩხირი — მილის მსგავსი ნივთი კოქტეილის და სხვა სასმელების ჭიქიდან ამოსაწრუპად;
საქსოვი ჩხირი — საქსოვი იარაღი, ფოლადის სწორი მავთული ან ხისგან გათლილი წვრილი ჯოხი;
ჩინური ჩხირები — ხის წვრილი ჯოხები, რომლებსაც საჭმლის ასაღებად (ჩანგლის და კოვზის ნაცვლად) იყენებენ აღმოსავლეთ აზიაში;
ჩხირი — ხერხემლიანთა თვალის ბადურის ფოტორეცეპტორი, რომელიც უზრუნველყოფს ბინდში ხედვას;
ჩხირები, ანუ ბაცილები — ჩხირის ფორმის ბაქტერიების ჯგუფი.
ნიკო უილიამსი

ნიკოლას „ნიკო“ უილიამს არტუერი (დ. 12 ივლისი, 2002) — ესპანელი ფეხბურთელი, გარემარბი, თამაშობს ბილბაოს „ატლეტიკისა“ და ესპანეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების რიგებში.

2013 წელს შეუერთდა ბილბაოს „ატლეტიკის“ აკადემიას საიდანაც ჯერ სარეზერვო, შემდეგ კი ძირითადი გუნდის წევრი გახდა რითაც თავისი ძმის, ინიაკი უილიამსის თანაგუნდელი გახდა. აღიარება მოიპოვა თავისი სისწრაფისა და დრიბლინგის წყალობით, უილიამსი 2022 წლიდან ესპანეთის საფეხბურთო ნაკრების წევრია, მიღებული აქვს მონაწილეობა 2022 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატსა და 2024 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე. 2024 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე დასახელდა ფინალის საუკეთესო ფეხბურთელად.

ტიტულები
ატლეტიკ ბილბაო
კოპა დელ რეი: 2023–24
ესპანეთი
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი: 2024
სტაფილოკოკური ინფექცია

სტაფილოკოკური ინფექცია — ინფექციურ დაავადებათა ჯგუფი, რომელსაც იწვევს სტაფილოკოკების სხვადასხვა სახეობა, რომელთაგან ყველაზე მეტ პათოგენურობას ავლენს ოქროსფერი სტაფილოკოკი . დაინფიცირება შესაძლებელია ავადმყოფებთან და სტაფილოკოკური ინფექციის მატარებლებთან კონტაქტით, საყოფაცხოვრებო ნივთების მეშვეობით, ჰაერწვეთოვანი და საკვებისმიერი გზებით. სტაფილოკოკური ინფექციისთვის დამახასიათებელია კლინიკური გამოვლინებების მრავალფეროვნება - ადგილობრივი ანთებითი პროცესებიდან დაწყებული (ე.წ. კეროვანი ინფექცია) სეფსისით დამთავრებული. კეროვან ინფექციებს შორის ჭარბობს კანისა და ლორწოვანი გარსების დაზიანებები, როგორც ზედაპირული (ფოლიკულიტი, ფურუნკული და სხვ.), ასევე ღრმა (ჰიდრადენიტი, ფლეგმონა, აბსცესი). სტაფილოკოკებს შეუძლიათ დააზიანონ სასუნთქი და შარდ-სასქესო გზები, კუჭ-ნაწლავის ტრაქტი (საკვებისმიერი ტოქსიკოინფექციები და სხვ.), გული (მიოკარდიტი, ენდოკარდიტი) და სხვ. სტაფილოკოკური ინფექცია არის ქრონიკული ინტოქსიკაციისა და სხეულის ტემპერატურის ხანგრძლივი ზომიერი მომატების, ე.წ. სუბფებრილიტეტის მიზეზი. სტაფილოკოკის სხვა სახეობები (ეპიდერმული და საპროფიტული), რომლებიც ადამიანის ნორმალური მიკროფლორის წარმომადგენლები არიან, იმუნიტეტის დასუსტების შემთხვევაში შესაძლოა პათოგენურები გახდნენ. მკურნალობა დამოკიდებულია სტაფილოკოკური ინფექციის კლინიკურ გამოვლინებებზე (ანტიბიოტიკები, სპეციფიკური იმუნოპრეპარატები, ჰემოსორბცია, პლაზმაფერეზი; ქირურგიული მკურნალობა და ანთების კერის დრენირება სტაფილოკოკური ინფექციის ლოკალიზებული ფორმების დროს და სხვ.).
სტაფილოკოკოზი

სტაფილოკოკოზი — ყველა სახეობის ფრინველისა და ბოცვრის ინფექციური დაავადებები, რომლებსაც იწვევენ სტაფილოკოკები. რეგისტრირებულია ყველგან, სიკვდილიანობა ფრინველებში 90%-ს აღწევს, ბოცვრებში 50–70%-ია. სტაფილოკოკოზის სიმპტომებია: ფრინველებში — ართრიტები, ბურსიტები, ვეზიკულარული დერმატიტი, ფაღარათი, კვერცხდების შეწყვეტა; ბოცვრებში — სეფსისი, აბსცესები, მასტიტი. მკურნალობა ძირითადად სიმპტომურია. პროფილაქტიკა და ბრძოლის მეთოდები: ვეტერინარულ-სანიტარული წესების დაცვა სისტემური დათვალიერებით, დაავადებული ცხოველების იზოლაციით და შენობებისა და ინვენტარის დაუყოვნებელი დეზინფექციით.
ალექსანდრე მასლიაკოვი

ალექსანდრე ვასილის ძე მასლიაკოვი (; დ. 24 ნოემბერი, 1941, სვერდლოვსკი, სსრკ — გ. 8 სექტემბერი, 2024, მოსკოვი, რუსეთი) — საბჭოთა და რუსი ტელეწამყვანი. რუსეთის ფედერაციის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1994). „მამულის წინაშე დამსახურებისთვის“ ორდენის სრული კავალერი.

ალექსანდრე მასლიაკოვი წლების განმავლობაში იყო სხვადასხვა სატელევიზიო გადაცემების წამყვანი: „მხიარულთა და საზრიანთა კლუბი“, „აბა, გოგონებო!“, „აბა, ბიჭებო!“, „ვირაჟი“, „მხიარული ახალგაზრდები“, „მე-12 სართული“ და სხვა. რამდენიმე წელი იყო სოჭის საერთაშორისო მუსიკალური ფესტივალის მუდმივი წამყვანი, ასევე მიჰყავდა გადაცემა „წლის სიმღერა“ (1976-1979 და 1981 წლებში).

გარდაიცვალა მოსკოვში, 2024 წლის 8 სექტემბერს. დაკრძალულია ნოვოდევიჩის სასაფლაოზე (ნაკვეთი №11).

ჯილდოები და აღიარება
1994 — რუსეთის ფედერაციის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
1994 — პრემია „ოვაცია“
1997 — მაჰაჩყალის საპატიო მოქალაქე
1999 — ყირიმის ავტონომიური რესპუბლიკის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
2006 — „მამულის წინაშე დამსახურებისთვის“ ხარისხის ორდენი
2011 — „მამულის წინაშე დამსახურებისთვის“ ხარისხის ორდენი
2015 — ალექსანდრე ნეველის ორდენი
2016 — სოჭის საპატიო მოქალაქე
2016 — „მამულის წინაშე დამსახურებისთვის“ ხარისხის ორდენი
2021 — „მამულის წინაშე დამსახურებისთვის“ ხარისხის ორდენი
1997 — მაჰაჩყალის საპატიო მოქალაქე
ელ-ალტარი

ელ-ალტარი (; აგრეთვე ცნობილი, როგორც კაპაკ-ურკუ) — ჩამქრალი ვულკანი ეკვადორში. მდებარეობს სანგაის ეროვნული პარკის დასავლეთ ნაწილში, კიტოს სამხრეთით 170 კმ-ში. უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან 5319 მეტრს აღწევს.

ელ-ალტარი შედგება პლიოცენ-პლეისტოცენის ხანის დიდი ზომის სტრატოვულკანისა და მისგან დასავლეთით მდებარე კალდერისაგან. ინკების ლეგენდები იუწყება, რომ ელ-ალტარის მწვერვალი შვიდწლიანი აქტივობის შემდეგ ჩამოინგრა, დაახლოებით 1460 წელს, მაგრამ გეოლოგების აზრით ვულკანის კალდერა ბევრად ძველია. ცენტრალური აუზი მოიცავს კრატერულ ტბას, რომელიც ზღვის დონიდან 4200 მეტრ სიმაღლეზეა. იგი ცნობილია როგორც კოლანესის ლაგუნა ან ამარილას ლაგუნა . ცენტრალური აუზი 9 მწვერვალითაა გარშემორტყმული.
ამფიპოლისი

ამფიპოლისი  — ძველი ბერძნული ქალაქი მდინარე სტრიმონზე, მაკედონიაში (თანამედროვე საბერძნეთი). დაარსდა ძვ. წ. 437 წელს. აკონტროლებდა გემთმშენებლობისთვის საჭირო ხე-ტყითა და ოქროთი მდიდარ რაიონს და ეგეოსის ზღვის ჩრდილოეთ სანაპიროზე გამავალ გზას. ძვ. წ. 424 წელს პელოპონესის ომის დროს დაიპყრო სპარტელმა მხედართმთავარმა ბრასიდასმა, რომელიც აქვე დაიღუპა ბრძოლაში და პატივით დაკრძალეს. ავტონომიურობა შეინარჩუნა მაკედონიის მეფე ფილიპე -ის მიერ ძვ. წ. 357 წელს დაპყრობამდე. იყო ალექსანდრე მაკედონელის ლაშქრობის საზღვაო ბაზა. რომაულ პერიოდში აქ გადიოდა უმნიშვნელოვანესი ეგნატიუსის გზა, რომელიც აკავშირებდა ეგეოსისა და ადრიატიკის სანაპიროებს. არსებობა შეწყვიტა სლავების მიერ საბერძნეთის ტერიტორიების დაპყრობის დროს ახ. წ. – საუკუნეებში.

ამფიპოლისის სპორადული კვლევები მიმდინარეობდა საუკუნიდან. 1912–1913 წლების ბალკანეთის ომის დროს აღმოაჩინეს ლომის უზარმაზარი ქანდაკება (ეკუთვნოდა საფლავს, რომელსაც მიაწერენ ლაომედონს, ალექსანდრე მაკედონელის მხედართმთავარს); შემდგომში იპოვეს მისი კვარცხლბეკი და 1936 წელს ძეგლი აღდგენეს პირვანდელი სახით. შემორჩენილია ქალაქის კედლების, კლიოს ტაძრის, 50 მეტრზე მეტი სიგრძის პორტიკის ნაშთები, რომლის ადგილზეც აღმოჩნდა ადრებიზანტიური ეკლესიების ნაშთებიც. არის წარწერები, მოზაიკები და სხვა. ძვ. წ. საუკუნიდან რომაულ ხანამდე პერიოდის ნეკროპოლისი. გამოირჩევა ელინისტური პერიოდის აღმოჩენები (სარკოფაგები, მოხატულობა, ოქროს სამკაულები და სხვა).