iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ანკარის ავიაციის მუზეუმი

ანკარის ავიაციის მუზეუმი — სამხედრო ავიაციის მუზეუმი, რომელსაც მართავს თურქეთის საჰაერო ძალები. მუზეუმი მდებარეობს ანკარის ეტიმესგუტის რაიონში, თურქეთში. მუზეუმის ფართობია 64,321 მ² (692,350 კვ. ფუტი).

მდებარეობა და წვდომა
მუზეუმი მდებარეობს ფათიჰ სულთან მეჰმეთის ბულვარზე, კოორდინატებზე 39°56′53″ჩ 32°42′15″ა. მანძილი ანკარის ცენტრამდე დაახლოებით 16 კმ-ია (9.9 მილი).

მუზეუმი ღიაა საზოგადოებისთვის ყოველდღე ორშაბათების გარდა, ადგილობრივი დროით 9:00-დან 16:30-მდე.

მუზეუმი
მუზეუმი იკავებს 64,321 მ² (692,350 კვ. ფუტი) ფართობს, მათ შორის 2,000 მ² (22,000 კვ. ფუტი) დახურულ სივრცეს. ღია სივრცეში გამოფენილია თვითმფრინავები და ვერტმფრენი. მათ შორისაა მიგ სერიის სამი სამხედრო თვითმფრინავი, კერძოდ - -6, რომელიც მიგ-17-ის პოლონური ვარიანტია და ბულგარეთის საჰაერო ძალების მიერ არის ნაჩუქარი, -6, რომელიც მიგ-19-ის ჩინური ვერსიაა და პაკისტანის საჰაერო ძალებისგანაა და მიგ-21, რომელიც უნგრეთის საჰაერო ძალების საჩუქარია. კიდევ ერთი ექსპონატია ბლერიოტის თვითმფრინავის რეპლიკა სახელწოდებით „ფეთჰი ბეი“, რომელიც სპეციალურად იქნა დამზადებული 2001 წელს დოკუმენტური ფილმისთვის „ალთინ კანათლარ“ (ოქროს ფრთები), რომელიც ეთერში გავიდა თურქეთის რადიო და ტელევიზიის კორპორაციის მიერ.

დახურულ სივრცეში გამოფენილია მაკეტები, რომლებიც დაკავშირებულია საუკუნის ოსმალური წარმოსობის ლაგარი ჰასან ჩელებისა და ჰეზარფენ აჰმეთ ჩელების მიერ ჩატარებულ ფრენის ტესტებთან. სხვა ექსპონატები არის 1911 წელს, დაარსებიდან -ის მიერ გამოყენებული სხვადასხვა თვითმფრინავების მაკეტები. „თურქეთსა და მსოფლიოში ავიაციის ისტორიის“ დარბაზში არის სხვადასხვა ფოტოები და დოკუმენტები, პირველი თურქული წარმოების თვითმფრინავების უღური და პეზეთელის ნახევარი ზომის მაკეტები, -ის დროშები, სხვადასხვა საჰაერო ძალების იარაღის სისტემების მაკეტები, -ის მეთაურების ბიუსტები, ავიატორების ყოველდღიური ჩაცმულობა ოსმალეთის იმპერიის დროიდან, ბანერები, ემბლემები, ასევე ავიაციის მსხვერპლთა სახელების სიები და მეთაურების მემორიალური საგნები. გამოფენილია ჯენგიზ თოფელის ნივთები, -ის პილოტის, რომელიც ჩამოვარდა ტილირიის ბრძოლისას. კუთხე მიძღვნილია საბიჰა გიოკჩენისთვისაც, რომელიც შეიცავს მის პირად ნივთებს, რომლებიც დაკავშირებულია მის ავიაციის კარიერასთან. კიდევ ერთი კუთხე დათმობილია თურქი ქალი ავიატორებისთვის.

1999 წელს -ის ლოგისტიკური მეთაურობის მიერ უზრუნველყოფილ და „მავი დუნიის“ ("ლურჯი სამყარო") სახელწოდებით წოდებულ შენობაში განთავსებულია -33 და -5 თვითმფრინავების კაბინები, რომლებშიც ვიზიტორებს შეუძლიათ ჯდომა.
მხედველობა

მხედველობა — გარე სამყაროს საგნების აღქმის, ე. ი მის შესახებ ინფორმაციის მიღების პროცესი მხედველობის ორგანოს — თვალის საშუალებით. მხედველობის ორგანოზე გარე სამყაროს საგნები მოქმედებენ გამოსხივებული ან არეკლილი სინათლით. ბუნებრივ პირობებში თვალი უმთავრესად არეკლილ სინათლეს აღიქვამს. ადამიანის მიერ აღქმული სინათლე წარმოადგენს ელექტრომაგნიტური ტალღების სპექტრის ვიწრო უბანს (ხილულ გამოსხივებას) ≈400-დან 700 ნმ-მდე. ცხოველური ორგანიზმების ისტორიული განვითარების პროცესში მხედველობის ორგანოები თანდათან რთულდებოდა. მაგალითად, ზოგიერთი ჭია საგნებს არჩევს სხეულში მიმობნეული შუქმგრძნობიარე უჯრედების მეშვეობით. მოლუსკს შუქმგრძნობიარე უჯრედების სპეციელური გროვები აქვს, რომელთა საშუალებითაც იგი სინათლის მოძრაობის მიმართულებასაც არჩევს. კიდევ უფრო სრულყოფილია მწერებისა და კიბოსნაირთა რთული თვალი (იხ. ფასეტური თვალი), რომლითაც შესაძლებელია გარე სამყაროს საგნების ზომის განსაზღვრაც. უმაღლესი ხერხემლიანი ცხოველების მხედველობის ორგანოს სპეციალური აპარატი აქვს, რომელიც მკაფიო ხედვის საშუალებას იძლევა საგნების სხვადასხვა მანძილზე გადაადგილების შემთხვევაში (იხ. აკომოდაცია). ადამიანისა და ცხოველთა მხედველობის ფუნქცია ხორციელდება მხედველობის აჩალიზატორის საშუალებით, რომელიც 3 ნაწილისაგან შედგება: პერიფერიული (თვალი), გამტარი (ნერვული ბოჭკოები და ქერქქვეშა ბირთვები) და ცენტრალური (თავის ტვინის ქერქი, უპირატესად დიდი ტვინის კეფის წილები). თვალის უმნიშვნელოვანესი ნაწილია ბადურა, სადაც თავს იყრის შუქმგრძნობიარე რეცეპტორები. ბადურა შეიცავს ჩხირებს, რომლებიც აღიქვამენ სუსტ სინათლეს და კოლბებს, რომელთა მეშვეობით ხდება ძლიერი სინათლის აღქმა და ფერების გარჩევა. ღამის ცხოველების (ბუ, ღამურა, კატა) ბადურა უმეტესად ჩხირებს შეიცავს, ხოლო დღის ცხოველებისა (ქათამი, მტრედი) — ძირითადად კოლბებისაგან შედგება. ერთი თვალით მხედველობას მონთოკულური ეწოდება, ხოლო ორი თვალით მხედველობას — ბინოკულური. ხერხემლიან ცხოველთა უმრავლესობის მხედველობა ბინოკულურია. ადამიანის, პრიმატებისა და ზოგიერთი სხვა ცხოველის თვალები ერთ ვერტიკალურ სიბრტყეშია განლაგებული და მათ ბადურაზე მიიღება ერთი და იმავე საგნის 2 განსხვავებული გამოსახულება, რომელთა შერწყმა მხედველობის ანალიზატორის ცენტრალურ ნაწილში ხდება. ასეთი ბინოკულური მხედველობა გარე სამყაროს სიღრმის, საგნების დაშორების განსაზღვრის საშუალებას იძლევა. ადამიანის მხედველობის თავისებურებაზეა დამყარებული ეფექტი, რომელიც მიიღება სტერეოფოტოგრაფიაში.
მხედველობის ანალიზატორი

მხედველობის ანალიზატორი — რთული ნეირორეცეპტორული სისტემა, რომელიც უზურნველყოფს ადამიანისა და ცხოველების მხედველობითი გაღიზიანების აღქმასა და ანალიზს. მხედველობის ანალიზატორი შედგება ფოტორეცეპტორებისა და მათთან დაკავშირებული თვალის ნეირონების, გამტარი გზებისა და სნერვული უჯრედებისაგან, რომლებიც განლაგებულია თვალის ბადურაზე, შუა და შუამდებარე ტვინსა და დიდი ნახევარსფეროების კეფის ნაწილში.
დასავლეთ ცავოს ეროვნული პარკი

დასავლეთ ცავოს ეროვნული პარკი ― ეროვნული პარკი ტაიტა-ტავეტის ოლქში, კენიაში. პარკის ფართობია 9 065 კმ². აღმოსავლეთ ცავოს ეროვნული პარკისგან ნაირობი-მომბასის 109 გზატკეცილითა და რკინიგზითაა გამოყოფილი. დასავლეთ და აღმოსავლეთ ცავოს ეროვნული პარკები ერთად ცავოს კონსერვაციის ტერიტორიას შეადგენენ. დასავლეთი ცავო უფრო პოპულარული დანიშნულების ადგილია ჩინებული ხედებისა და მზიმის წყაროების, მდიდარი ველური ბუნების, მოწესრიგებული საგზაო სისტემის, მარტორქების ნაკრძალის, კლდეზე ცოცვის პოტენციალისა და მდინარე ცავოს გასწვრივ საფეხმავლო ტურების გამო. პარკს კენიის ველური ბუნების დაცვის სააგენტო ზედამხედველობს. დასავლეთ ცავოს ეროვნულ პარკში ბინადრობენ: აღმოსავლეთ აფრიკული შავი მარტორქები, ბეჰემოთები, სპილოები, ლეოპარდები, აფრიკული კამეჩები და ლომები.
მხედველობის ორგანოები

მხედველობის ორგანოები — ადამიანისა და ცხოველების ორგანოები, რომელთა რეცეპტორები აღიქვამენ სინათლით გაღიზიანებას და განაპირობებენ მხედველობით ფუნქციას. მხედველობის ორგანოები შედგება ნერვული ნაწილისაგან, რომელიც შეიცავს ფოტორეცეპტორულ, ე. ი. სინათლის შემგრძნებ უჯრედებს, და ნაწილებისაგან, რომლებიც უზრუნველყოფენ სინათლის სხივების მოხვედრას რეცეპტორულ ელემენტებზე. ზოგი მხედველობის ორგანოები შეიგრძნობს მხოლოდ სინათლის მიმართულებასა და ინტენსიურობას (ე. წ. ფოტოსკოპური მხედველობა), ზოგი კი უზრუნველყოფს საგნის ხატის შეგრძნებას (ე. წ. ეიდოსკოპური მხედველობა).

სინათლის რეცეფცია უმარტივესი სახით ხორციელდება დიფუზურად გაფანტული ფოტორეცეპტორული უჯრედებით. მათი ჯგუფებად თავმოყრით და გაერთიანებით წარმოიქმნება სხვადასხვა სირთულის ჯერ მარტივი და შემდეგ რთული თვალები. ძლიერ სპეციალიზებული მარტივი თვალების (ე. წ. ომატიდიუმების) გაერთიანების შედეგია ზოგი რგოლოვანი ჭიის, კიბოსნაირებისა და მწერების რთული ფასეტური თვალები. მარტივი თვალების გართულების მეორე გზით არის მიღებული ე. წ. კამერული თვალები, რომლებიც განსაკუთრებულ სირთულეს აღწევენ თავფეხიან მოლუსკებსა და ხერხემლიანებში.
მხედველობის პიგმენტი

მხედველობის პიგმენტი — თვალის ბადურის ფოტორეცეპტორთა შუქშემგრძნობი მემბრანის სტრუქტურულ-ფუნქციური ერთეული. მხედველობის პიგმენტში ხდება ხილული სხივების შთანთქმა. მხედველობის პიგმენტი (მოლ. მასა 40000-მდე) შედგება ქრომოფორისაგან, რომელიც შთანთქავს სინათლეს, და ცილისა და ფოსფოლიპიდების ნაერთ — ოფსინისაგან. ქრომოფორი წარმოდგენილია 1, ან 2 ვიტამინის ალდეჰიდით — რეტინალით ან 3-დეჰიდრორეტინალით. ოფსინი და რეტინალი ქმნიან ოთხნაირ მხედველობის პიგმენტს: როდოფსინს, იოდოფსინს, პორფიროფსინს და ციანოფსინს. მხედველობის მექანიზმში პირველადი ფოტოქიმიური რგოლია რეტინალის ფოტოიზომერიზაცია, რომელიც სინათლის გავლენით ბრტყელდება. შემდეგ წარმოიქმნება მხედველობითი სიგნალი, რომელიც გადაეცემა ბადურის ბიპოლარულ და ჰორიზონტალურ უჯრედებს.
მხედველობის შეგრძნებები

მხედველობის შეგრძნებები — სინათლისა და ფერის შეგრძნებები. მხედველობის შეგრძნებების რეცეპტორები (გამღიზიანებლის მიმღები) — „ჩხირები“ და „კოლბები“ — განლაგებულია თვალის ბადურაზე. ჩხირების გაღიზიანება იწვევს სინათლის ანუ აქრომატული ფერების (თეთრიდან შავამდე) შეგრძნებებს, კოლბებისა კი — ქრომატული, ე. ი. ფერადი სპექტრული ფერებისას. ჩხირები (120 მლნ-ზე მეტი) განლაგებულია მთელ ბადურაზე, კოლბები (7 მლნ.) კი — მხოლოდ ცენტრში. ამიტომ გვერდით მხედველობაში სპექტრულ ფერებს რუხ ან შავ ფერად შევიგრძნობთ. სუსტი განათებით კოლბები ვერ ღიზიანდება, ამის გამო მხოლოდ ჩხირების გაღიზიანებით ბინდისას სპექტრული ფერები რუხ ან შავ ფერად შეიგრძნობა. ადამიანის თვალი შეიგრძნობს 7 ძირითადი ფერის 200 ელფერს, რომლებიც ერთმანეთისაგან განსხვავებულია სინათლის ხარისხის, სიმაძღრისა (სიწმინდისა), და თვით ფერის შეგრძნების მიხედვით ფერის შეგრძნება იცვლება ფერების კომბინაციითაც: ორი ფერის ერთდროული მოქმედება (მათი შერევა) იწვევს ახალი ფერის შეგრმნებას ფერის შეგრძნებაზე გავლენას ახდენს ფერთა სივრცითი მეზობლობაც, განსაკუთრებით აღსანიშნავია ფონის ფერის კონტრასტული გავლენა მასზე მოცემული ფერის შეგრძნებაზე. მხედველობის შეგრძნებების ძლიერი ადაპტაცია ახასიათებს. სინათლის გარკვეული ხარისხის შეგუების შედეგად განათების ხარისხის ერთბაშად შეცვლა იწვევს მხედველობის ძლიერ დაქვეითებას (დროებით). ფერადი განათების პირობებში ხანგრძლივად ყოფნისას ადამიანი ადაპტაციის გამო ვეღარ შეიგრძნობს ამ განათების ფერს. მხედველობის ხანგრძლივი ან ძლიერი გაღიზიანების შეწყვეტის შედეგად მცირე ხნით თავს იჩენს მისი შემდეგმოქმედება იმავე ფერის ან კონტრასტული ფერის მხედველობის შეგრძნებების სახით.
ესქიშეჰირის კარიკატურის მუზეუმი

ესქიშეჰირის კარიკატურის მუზეუმი — მუზეუმი ესქიშეჰირში, თურქეთში. მუზეუმი მდებარეობს ესქიშეჰირის ოდუნპაზარის ილჩეში (მეორე დონის მუნიციპალიტეტი) კოორდინატებზე 39°45′57″ჩ.გ. 30°31′32″ა.გ. იგი განთავსებულია მუზეუმების რაიონში.

შენობა არის საცხოვრებელი სახლი, რომელიც აშენდა 1900-იან წლებში. იგი აღდგა და გამოიყენება როგორც ანადოლუს უნივერსიტეტის მუზეუმი. მისი მთლიანი ფართობია 265 კვადრატული მეტრი (2,850 კვ. ფუტი). სახლის თითოეული ოთახი მიძღვნილია სხვადასხვა ექსპოზიციებისთვის, როგორიცაა მუდმივი ექსპოზიცია, დროებითი ექსპოზიცია, ესქიშეჰირელი კარიკატურისტების ექსპოზიცია, ცნობილი კარიკატურისტების პორტრეტები და ა.შ. მუზეუმში ასევე არის ბიბლიოთეკა.

გალერეა
თვალის მამოძრავებელი ნერვი

თვალის მამოძრავებელი ნერვი — თავის ტვინის წყვილი ნერვი, რომელიც იწყება შუა ტვინის ბირთვებიდან. მისი ბოჭკოები ტვინის ფუძეზე გამოდის ტვინის ფეხების შიგნითა ზედაპირზე და წარმოქმნის საკმაოდ მსხვილ ნერვს, რომელიც ხვრეტს ტვინის მაგარ გარსს, გაივლის მღვიმოვანი სინუსის გარეთა კედელს და თვალბუდის ზემო ნაპრალიდან შედის თვალბუდეში. აქ თვალის მამოძრავებელი ნერვი იყოფა ზემო ტოტად, რომელიც ანერვიანებს თვალის ზემო სწორ და ზემო ქუთუთოს ამწევ კუნთებს და ქვემო ტოტად, რომელიც ანერვიანებს შიგნითა და ქვემო სწორ კუნთებს, აგრეთვე ქვემო ირიბ კუნთს. ქვემო ტოტი წამწამოვან კვანძს უგზავნის პარასიმპათიკური ბოჭკოების კონას. ამ კვანძის ტოტები მონაწილეობენ წამწამოვანი კუნთისა (ემსახურება აკომოდაციის ფუნქციას) და გუგის დამავიწროებელი კუნთის ინერვაციაში.
ენისქვეშა ნერვი

ენისქვეშა ნერვი — თავის ტვინის წყვილი ნერვი, მამოძრავებელი ნერვია, გამოდის მოგრძო ტვინის წინა გვერდითი ღარიდან 10-15 ფესვით, რომლებიც ერთდებიან და მთლიანი ნერვის სახით ტოვებენ ქალას ღრუს კეფის ძვლის ენისქვეშა არხის საშუალებით. ენისქვეშა ნერვის ბირთვი მოთავსებულია მოგრძო ტვინში. ენისქვეშა ნერვი ჩამოდის ქვევით ენისაკენ და ანერვიანებს მის კუნთებს. ენისქვეშა ნერვი უკავშირდება ცთომილ ნერვს, კისრის ზედა სიმპათიკურ კვანძს და კისრის და ნერვების წინა ტოტებს. ენისქვეშა ნერვი კისრის წნულის ტოტებთან ერთად ქმნის კისრის მარყუჟს; მისი ტოტები ანერვიანებს ინის ძვლის ქვეშ მდებარე კუნთებს.
ენა-ხახის ნერვი

ენა-ხახის ნერვი — თავის ტვინის წყვილი ნერვი, რომელიც ოთხი ფესვით გამოდის მოგრმო ტვინიდან და თავის ტვინის და წყვილ ნერვებთან ერთად ტოვებს ქალას ღრუს საუღლე ხვრელის საშუალებით. ენა-ხახის ნერვი შერეული ხასიათისაა, შეიცავს მამოძრავებელ და მგრძნობიარე ბოჭკოებს, მაგრამ უმთავრესად გემოვნების ნერვია და პარასიმპათიკური სეკრეტორული ბოჭკოებიც აქვს. მამოძრავებელი ბოჭკოები იწყება მოგრძო ტვინის ავტონომიუ და სომატურ ბირთვებში და მიემართება რბილი სასის, ხახისა და ხორხის განივზოლიან კუნთებში. მგრძნობიარე ბოჭკოები (რომლებიც ჭარბობს ენა-ხახის ნერვში) იწყება ზედა და ქვედა კვანძებში, ენა-ხახის ნერვის ქალადან გამოსვლის ადგილას. ამ კვანძების ნერვული უჯრედების ცენტრალური მორჩები აღწევს მოგრძო ტვინს, პერიფერიული კი ანერვიანებს ენის უკანა მესამედის, ხორხსარქველის, ხახის, შუა ყურის, ე. წ. დერილისებრი უჯრედებისა და საძილე წიაღის ლორწოვან გარსს. გემოვნების ბოჭკოები მიემართება ენის შემოზღუდულ დვრილებში. სეკრეტორული ბოჭკოები წარმოიქმნება მოგრძო ტვინის ბირთვში, გაივლის დაფის ნერვს და ანერვიანებს ყბაყურა ჯირკვალს.
დამატებითი ნერვი

დამატებითი ნერვი — თავის ტვინის წყვილი ნერვი, ძირითადად მამოძრავებელი ხასიათისაა. იწყება ორი ნაწილით მოგრძო და ზურგის ტვინის მამოძრავებელი ბირთვებიდან. ზურგის ტვინის ნაწილი შედის ქალას ღრუში კეფის დიდი ხვრელის საშუალებით, იქ უკავშირდება მოგრძო ტვინის ნაწილს, შემდეგ კი ენა-ხახისა და ცთომილ ნერვებთან ერითად საუღლე ხვრელით გამოდის ქალას ღრუდან. მამოძრავებელი ბოჭკოებით კისერზე ამარაგებს მკერდ-ლავიწ-დვრილისებრ კუნთს, ზურგზე კი – ტრაპეციულ კუნთს. დამატებითი ნერვის ბოჭკოების ნაწილი ცითომილ ნერვს უერთდება და მისი ტოტები რბილი სასის, ხახისა და ხორხის კუნთებაბმდე აღწევს.
კარიბჭე-ლოკოკინას ნერვი

კარიბჭე-ლოკოკინას ნერვი — თავის ტვინის წყვილი ნერვი, რომელიც შედგება სმენის ფუნქციასთან დაკავშირებული ლოკოკინას და წონასწორობის ფუნქციასთან დაკავშირებული კარიბჭის ნაწილებისაგან. ორივეს აქვს ბიაოლარული უჯრედებისაგან შემდგარი კვანძები. სმენის ნაწილის ე. წ. სპირალური კვანხი ლოკოკინაშია; მისი უჯრედების პერიფერიული ბოჭკოები სპირალურ (კორტიის) ორგანოსთანაა დაკავშირებული; ცენტრალური ბოჭკოები ქმნიან ლოკოკინას ნერვს, რომელიც შიგნითა სასმენი ხვრელით შედის ქალას ღრუში და აღწევს ხიდისა და ოლივის პირველად ბირთვებს. აქედან აგზნება მე-2 ნეირონით გადაეცემა სმენის ქერქქვეშა ბირთვებს (მედიალური დამუხვლილი სხეული და ოთხგორაკის ქვემო გორაკები), საიდანაც მე-3 ნეირონით სმენის კორტიკალურ ცენტრს აღწევს. კარიბჭის კვანძი შიგნითა სასმენი მილის ძირშია. მისი უჯრედების პერიფერიული ბოჯკოები იწყება აპკისებრი ლაბირინთის ნაწილებიდან. ცენტრალური ბოჭკოები ქმნიან მე-8 ნერვის კარიბჭის ნაწილს, რომელიც შედის ტვინის მასაში და ბოლოვდება რომბისებრი ფოსოს ძირში მდებარე კარიბჭის ბირთვებში. აქედან მე-2 ნეირონის აქსონები ბირთვ-ნათხემის გზის შემადგენლობაში აღწევენ ნათხემის ჭიას.
ჭაღისებრი ნერვი

ჭაღისებრი ნერვი — თავის ტვინის წყვილი ნერვი, მამოძრავებელი ხასიათისაა. მისი ბიირთვი მდებარეობს სახურავი ფირფიტის ქვემო გორაკების დონეზე ბირთვიდან გამოსული ბოჭკოები ჯერ უკან მიდიან, შემდეგ მოპირდაპირე მხარეზე გადადიანი; და სახურავი ფირფიტის უკან სრულ გადაჯვარედინებას ქმნიან. ჭაღისებრი ნერვი ტვინის ნივთიერებიდან გამოდის ტვინის ღეროს ლორსალურ ზედაპირზე, სახურავი ფირფიტის უკან არსებული ტვინის ზემო ფარდის ლაგმის გვერდით, ტვინის ფუძეზე ჩნდება ტვინის ფეხსა და საფეთქლის წილს შორის არსებულ ნაპრალში, გაივლის მღვიმოვანი სინუსის გარეთა კედლის მაგარ გარსს და თვალბუდის ზედა ნაპრალით შედის თვალბუდეში, სადაც ანერვიანებს თვალის ზემო ირიბ კუნთს.
ცთომილი ნერვი

ცთომილი ნერვი — თავის ტვინის წყვილი ნერვი, შერეული ხასიათისაა. მოიცავს მგრძნობიარე, მამოძრავებელ და ვეგეტატიურ ბოჭკოებს. მოგრძო ტვინში, მას 3 ბირთვი აქვს დორსალური (ვეგეტატიური), ვენტრალური (მამოძრავებელი) და ე. წ. განცალკევებული კონისა (მგრძნობიარე). ტვინის ფუძეზე ცთომილი ნერვი გამოდის ნათხემის ფეხებიდან 10–18 ფესვით. ქალას ტოვებს საუღლე ხვრელით და აქ წარმოქმნის პირველ, საკმაოდ მსხვილ ზემო კვანძს ოდნავ ქვემოთ შეიქმნება ქვემო კვანძი. ამ კვანძების ნეირონების ცენტრალური მორჩები განცალკევებული კონის ბირთვს უკავშირდება, პერიფერიული კი ცთომილი ნერვის მგრძნობიარე ხასიათის ნერვებს წარმოქმნის. ცთომილი ნერვი კისერზე შიგნითა საუღლე ვენასა და საძილე არტერიებს შორის მდებარეობს, ჩადის გულმკერდში და საყლაპავი მილის გაყოლებით აღწევს მუცლის ღრუს, სადაც მისი ბოჭკოები მზის წნულის ფაშვის კვანძებში ბოლოვდება. ცთომილი ნერვი ადამიანის სხეულში ყველაზე გავრცობილი ნერვია, მისი ტოტები გვხვდება თავის, კისრის, გულმკერდისა და მუცლის მიდამოებში. იგი მამოძრავებელი ხასიათის ტოტებს უგზავნის ხახას, ხორხს, საყლაპავ მილს, კუჭს, სისხლძარღვებს და გულს (ანელებს მის მოქმედებას), მგრძნობიარე ხასიათის ტოტებს — ტვინის გარსებს, გარეთა სასმენ მილს, კისრის ორგანოებს, ფილტვებს. ცთომილი ნერვი მონაწილეობს მრავალ რეფლექსურ აქტში (ყლაპვა, ხველა, პირღებინება, კუჭის ავსება და დაცლა), აწესრიგებს გულისცემას და სუნთქვას.
სახის ნერვი

სახის ნერვი — თავის ტვინის წყვილი ნერვი. მამოძრავებელი ხასიათისაა. მისი ბირთვები მდებარეობს ტვინის ხიდის დორსალურ ნაწილში. ტვინის ფუმეზე გამოდის კარიბჭე-ლოკოკინისა და შუამდებარე ნერვებთან ერთად ნათხემის შუა ფეხს, მოგრძო ტვინსა და ნათხემის კვირტს შორის. სახის ნერვი შიგნითა სასმენი ხვრელით შედის საფეთქლის ძვალში, სადაც საგანგებო არხს გაივლის და ქალას ფუძეზე სადგის-დვრილისებრი ხვრელის საშუალებით გამოდის. ამ პირველ მონაკვეთში სახის ნერვის შემადგენლობაში შედის შუამდებარე ნერვიც, რომლის ტოტებს ზოგჯერ აღწერენ სახის ნერვთან ერთად. სადგის-დვრილისებრი ხვრელიდან გამოსვლის შემდეგ (მეორე მონაკვეთი) სახის ნერვი შეიჭრება ყბაყურა ჯირკვალში, სადაც ტოტიანდება და წარმოქმნის ყბაყურის წნულს. ამ წნულიდან გამოსული საბოლოო 7 ტოტი ანერვიანებს მიმიკურ კუნთებს, სადგის-ინის კუნთს, ორმუცელა კუნთის უკანა მუცელსა და კისრის კანქვეშა კუნთს (პლატიზმას). სახის ნერვის ყველაზე ხშირი დაავადებაა დამბლა.
რაჰმი ქოჩის მუზეუმი

რაჰმი ქოჩის მუზეუმი — ტექნოლოგიების მუზეუმი ანკარაში, თურქეთი.

გეოგრაფია
მუზეუმი მდებარეობს ანკარის ძველ უბანში, რომელიც ცნობილია როგორც ისტორიული ათპაზარი (სიტყვასიტყვით: ცხენების ბაზარი), ანკარის ციტადელის პირისპირ. იგი მდებარეობს 950 მეტრის (3,120 ფუტი) სიმაღლეზე ზღვის დონიდან, რაც ოდნავ მაღალია ქალაქის დანარჩენ ნაწილზე.

ისტორია
მუზეუმი მდებარეობს ისტორიულ სარდაფში რომელსაც ჩენგელხანი ეწოდება (სიტყვასიტყვით: ღორღების სარდაფი). მთავარ კარიბჭეზე არსებული წარწერის მიხედვით, სარდაფი აშენდა 1523 წელს ოსმალური სულთან სულეიმან მეფობის დროს. მოგვიანებით იგი გამოიყენებოდა როგორც მოჰერის საწყობი, რაც ანკარის სპეციალობა იყო. რესპუბლიკური ეპოქის დროს იგი ეკუთვნოდა თურქეთის ფონდების გენერალურ დირექტორატს. 2003 წელს იგი ინდუსტრიალისტ რაჰმი მ. ქოჩს გაუქირავდა მუზეუმად გამოსაყენებლად. რესტავრაციის პერიოდის შემდეგ იგი გაიხსნა 2005 წელს.

მუზეუმი
ქვედა სართული რეზერვირებულია ხალიჩების გალერეისთვის, სასოფლო-სამეურნეო მანქანებისა და ფარმაცევტული ექსპონატებისთვის. პირველ სართულზე გამოფენილია მანქანები, მედიცინა, ყოველდღიური ცხოვრების ხელსაწყოები და საგზაო ტრანსპორტის მანქანები, ასევე ბრასერია (კაფე). ზედა სართული შეიცავს სარკინიგზო ტრანსპორტის ნივთებს, სათამაშოებს და საკომუნიკაციო, სამეცნიერო, საზღვაო და ნავიგაციის ინსტრუმენტებს. ასევე არის სექციები მუსტაფა ქემალ ათათურქზე, თანამედროვე თურქეთის დამფუძნებელზე; ვეჰბი ქოჩზე, რაჰმი კოჩის მამაზე და თურქეთის ერთ-ერთ პირველ ინდუსტრიალისტზე, და ანკარის ქალაქზე.

გალერია
კუზმან კაპიტანი

კუზმან კაპიტანი ან კუზმან კარამაკი ან კუზმან ვოევოდა ან კუზმან კარემანი და მაკედონური ეპოსური პოეზიის პოპულარული ლეგენდარული გმირი. მისი ფიგურა დაფუძნებულია ისტორიულ პიროვნებაზე, რომელიც თავდაპირველად იყო ჰაიდუკი, შემდეგ კი — სერდარი ჯელადინ-ბეის საქმეში, რომელიც იყო ოჰრიდის კაზას გუბერნატორი საუკუნის დასაწყისში. მან დაამარცხა ყაჩაღების ოსმან მურას და დერვიშ მუჩას ბანდები. ზოგიერთი ლეგენდის მიხედვით, იგი მოწამლეს მტრებმა, ხოლო სხვა ვერსიის მიხედვით მოკლეს ბრძოლაში. მის ხსოვნას მრავალი ეპოსური სიმღერა ეძღვნება, მათ შორის „ო არმატოლოსი“, პოემა, რომელიც დაწერა საუკუნის ბულგარელმა პოეტმა გრიგორ პარლიჩევმა.

ისტორიული წინაპირობები
 საუკუნის დასაწყისში ოჰრიდის რეგიონი ეკუთვნოდა ოსმალეთის იმპერიას და ჰქონდა ოჰრიდის სანჯაყის კაზას სტატუსი. მისი გუბერნატორი იყო ჯელადინ-ბეი, რომელსაც უწევდა ბალანსის შენარჩუნება ერთის მხრივ ოსმალურ პორტასა და მეორეს მხრივ ალი ფაშას, მეზობელი იანინის ფაშალიკის ყაჩაღთა ბანდების ლიდერს შორის. ალი ფაშას ბანდები ხშირად ესხმოდნენ მეზობელ ტერიტორიებს, მათ შორის ჯელადინ-ბეის კონტროლქვეშ მყოფ ტერიტორიასაც. ჯელადინ-ბეი ეკუთვნოდა დასავლეთ ბალკანეთის ოსმალი ოფიციალების გავლენიან ჯგუფს, რომლებიც ეწინააღმდეგებოდნენ რეფორმებს, რათა დაეცვათ თავიანთი ქონება, რომელიც ძალდატანებით ჩამორთვეს სხვა ადამიანებს. ასე „შეიძინა“ ჯელადინ-ბეიმ დაახლოებით 100 ჩიფლიკი თავისი კონტროლქვეშ მყოფი კაზას ტერიტორიაზე. მათ უკეთ გასაძალიანებლად ოსმალებს უწევდათ ადგილობრივი ქრისტიანების მობილიზება, რათა დახმარებოდნენ თავიანთ რეგულარულ სამხედრო ძალებს ალბანეთისკენ მიმავალი მთის უღელტეხილების დაცვაში. როდესაც კუზმანი გარდაიცვალა, მისმა ვაჟმა ჯორემ მემკვიდრეობით მიიღო მისი თანამდებობა და განაგრძო თავიანთი კაზას დაცვა თავისი ძალებით, რომლებიც შედგებოდა როგორც ალბანელებისგან, ასევე მაკედონელი სლავებისგან.
შიზოგონია

შიზოგონია – ბიოლოგიაში – უმარტივესების უსქესო გამრავლების ფორმაა, რომელიც ხასიათდება დედეული უჯრედის ბირთვის მრავალჯერადი დაყოფით, რასაც შემდეგ მისდევს ციტოპლაზმის დაყოფა და მრავალი შვილი უჯრედის – მეროზოიტის – წარმოქმნა. ეს პროცესი განსაკუთრებით დამახასიათებელია სპოროზოანებისთვის, როგორიცაა მალარიის პლაზმოდიუმი ( .).

პროცესი
შიზოგონია იწყება ბირთვის მრავლობითი დაყოფით (მიტოზის გზით), რის შედეგადაც ერთი უჯრედი შეიცავს რამდენიმე ბირთვს. შემდეგ ციტოპლაზმა თანდათან იყოფა თითოეული ბირთვის ირგვლივ და ყალიბდება დამოუკიდებელი შვილი უჯრედები. საბოლოოდ, დედობრივი უჯრედი იშლება და ათავისუფლებს ახალწარმოქმნილ მეროზოიტებს.

შიზოგონიის ტიპები
შიზოგონია შეიძლება მოხდეს მასპინძელი ორგანიზმის სხვადასხვა ქსოვილში:

ჰეპატური შიზოგონია – მიმდინარეობს ღვიძლის უჯრედებში.

სისხლური შიზოგონია – მიმდინარეობს სისხლის წითელ უჯრედებში (ერითროციტებში).

გასტროინტესტინალური შიზოგონია – ვითარდება ნაწლავებში ზოგიერთი პარაზიტის შემთხვევაში.

მაგალითები
ყველაზე ცნობილი შიზოგონიის მაგალითია მალარიის პლაზმოდიუმის სიცოცხლის ციკლი. ინფიცირებული კოღოს საშუალებით ადამიანის ორგანიზმში მოხვედრილი სპოროზოიტები აღწევენ ღვიძლში, სადაც შიზოგონიის მეშვეობით მრავლდებიან და წარმოქმნიან ასობით მეროზოიტს. ისინი შემდგომ -ში გადადიან და იჭრებიან ერითროციტებში, სადაც გრძელდება სისხლური შიზოგონია. ამ პროცესს თან ახლავს მალარიისათვის დამახასიათებელი პერიოდული ცხელება.

მნიშვნელობა
შიზოგონია პარაზიტებისთვის წარმოადგენს სწრაფი გამრავლებისა და გავრცელების საშუალებას მასპინძელ ორგანიზმში. ის უზრუნველყოფს ინფექციის ინტენსივობას და გადაცემის ეფექტიანობას. შიზოგონიის დეტალური ცოდნა მნიშვნელოვანია ინფექციური დაავადებების, განსაკუთრებით მალარიის, დიაგნოსტიკისა და პრევენციის თვალსაზრისით.

ასევე იხილეთ
მიტოზი

მეიოზი

უსქესო გამრავლება

მალარია
ერიმთანის მუზეუმი

ერიმთანის მუზეუმი — არქეოლოგიური მუზეუმი და მუსიკალური ვენიუ ანკარაში, თურქეთი.

მდებარეობა
მუზეუმი განთავსებულია გოზჯუს ქუჩაზე 10, კალეს უბანში, ალთინდაღის რაიონში ანკარაში, ანკარის ციხესთან ახლოს, კოორდინატებზე 39°56′17′′ჩ 32°51′47′′აღ. იგი მდებარეობს ანატოლიური ცივილიზაციების მუზეუმსა და რაჰმი ქოჩის მუზეუმს შორის.

ისტორია
ერიმთანის მუზეუმი დაარსდა 2015 წელს კერძო საზოგადოების მიერ, რომელსაც ჰქვია „კულტურული მემკვიდრეობის კოლექციონერთა საზოგადოება“ , რომელიც დაარსდა 1996 წელს. მუზეუმს სახელი ეწოდა საზოგადოების დამფუძნებლის იუქსელ ერიმტანის სახელზე, რომელიც იყო ინჟინერი და არქეოლოგიის მოყვარული, რომელმაც თავისი კერძო კოლექცია მუზეუმს გადმოსცა. მუზეუმის კოლექცია შედგება დაახლოებით ორი ათასი პორტატული არტეფაქტისგან ანატოლიური ცივილიზაციების მუზეუმის ზედამხედველობის ქვეშ. არტეფაქტების თითქმის ყველას ანატოლიური წარმომავლობა აქვს. კოლექცია მოიცავს პერიოდს ძვ.წ. სამი ათასი წლიდან ბიზანტიური ხანის ჩათვლით.

მუზეუმის შენობა
მუზეუმი განთავსებულია ანკარის სამ ძველ შენობაში, რომლებიც კულტურისა და ტურიზმის სამინისტროს ეკუთვნის. საზოგადოებამ იჯარით აიღო შენობები და 10 მილიონი ლირა დახარჯა შენობების რეკონსტრუქციაზე. მუზეუმის შენობაში ასევე არის საკონფერენციო დარბაზი, კაფეტერია და წიგნის მაღაზია.

სამშაბათის კონცერტები
კონცერტები მუზეუმის აქტივობების ნაწილია. სამშაბათს ტარდება კონცერტი მუზეუმის შენობაში. ყოველ სეზონზე იმართება დაახლოებით 16 კონცერტი.

გალერია