iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ორბელიანების კუნძული

ორბელიანების კუნძული — ახალი ბაღი მეიდნისა, მადათოვის კუნძული, ყოფილი კუნძული თბილიში, ორბელიანთუბანში, მტკვარზე. მტკვრის მარჯვენა სანაპიროზე ესაზღვრებოდა გარეთუბანი, მარცხენა სანაპიროზე კი სოფელი კუკია. ადრინდელი სახელია "ახალი ბაღი მეიდნისა" მეიდანთან სიახლოვის გამო. თავდაპირველად ეკუთვნოდა ქართლის სამეფო კარს. 1751 წელს ქართლის მეფემ თეიმურაზ -მ სარდალ რევაზ ორბელიანს უწყალობა "გარეთუბანს მეიდნის პირზედ… სახასო სასახლის ადგილი" თავისი მიმდებარე ტერიტორიითურთ, რის შემდეგაც ამ უბანს სა კუნძულს ორბელიანების სახელი ერქვა საუკუნის 20-30-იანი წლებამდე. შემდეგ კუნძული ორბელიანებისაგან იყიდა ვ. მადათოვმა. მიუხადავათ იმისა რომ საუკუნის მე-2 ნახევარში კუნძული ქალაქის საკუთრება იყო ოფიციალურად თუ არაოფიციალურად. დოკუმენტებში იგი მადათოვის კუნძულის სახელითაა ცნობილი და მოხსენიებული. ასევე იხსენიება იგი მხატვრულ ნაწარმოებებში.

ორბელიანების კუნძულზე საუკუნის მე-2 ნახევრიდან იდგა სხვადასხვა სახის და დანიშნულების ნაგაბობები, ძირითადად სამხ. საწყობი,
ციოგჰაუზი, იგი აღალის გასაჩერებელი ადგილიც იყო. მ. ვორონცოვის დროს კუკიისა და გარეუბნის შესაერთებლად დაიწყო ქვითკირის ბურჯებზე შემდგარი ხიდების მშენებლობა (1850-1853) იმ ადგილას, სადაც მტკვარი ორად იტოტებოდა და ორბელიანების კუნძული მდებარეობდა. მტკვარზე აგებული ორი ხიდის შესაერთებლად ადგილი რომ აეწიათ, ორბელიანების კუნძულზე დიდძალი მიწა დაყარეს, რის შედეგადაც გაჩნდა ახალი ქუჩა, რის გაყოლებითაც გარდიგარდმო, დაიდგა სავაჭრო დუქნები და ფარდულები.
თბილისის კვირაცხოვლის ეკლესია

}

ამჟამად დაკარგული აქვს ეკლესიის სახე, გადაკეთებულია საცხოვრებელ შენობად. კვირაცხოვლის ეკლესიის აგების ზუსტი თარიღი ცნობილი არ არის. ვახუშტის თბილისის 1735 წლის გეგმაზე №63-ით აქვს დატანილი „კვირაცხოველი“. 1800 წლის თბილისის გეგმაზე №11-ითაა დატანილი. კვირაცხოვლის ეკლესია საუკუნის 80-იან წლების დასაწყისში ჯერ კიდევ არ ყოფილა აღდგენილი. საუკუნის 90-იან წლებში კვირაცხოვლის ქართული ეკლესია შეიძინეს ახალ კუკიაზე, რკინიგზის გადაღმა მცხოვრებმა ასურელებმა, რომლებმაც აღადგინეს ეკლესია. თბილისის 1913 წლის გეგმაზე №249 დატანილია წმინდა თომას ეკლესია. საუკუნის 20-იანი წლებიდან ეკლესია გააუქმეს. ეკლესიასთან იყო სასაფლაო.
საკანონო ჯარიმა

საკანონო ჯარიმა — იხდიდა დამნაშავედ ცნობილი პირი ეკლესიის სასარგებლოდ. შუა საუკუნეებში საქართველოში, კერძოდ თბილისში საეკლესიო სასამართლოს ექვემდებარებოდა სისხლის სამართლის გარკვეული საქმეები. მკვლელობისთვის დამნაშავე ეკლესიას უხდიდა საკანონო ხარს. საკანონოდ ერთი ხარი უნდა გაეღო უზიარებლად გარდაცვლილის ჭირისუფალსაც. ჯვარდაუწერელი ცოლქმრული თანაცხოვრების შემთხვევაში ქმარს საკანონო ჯარიმის სახით ორი ხარი, ღორი და ცხვარი უნდა გადაეხადა და ა.შ.
რინდები

რინდები (სპარსულად „რინდ“ - ცბიერი, თაღლითი, მოქეიფე, ბედოვლათი, გზააბნეული) — სუფიურ-დერვიშული მისტიკურ-ფილოსოფიური მოძღვრების მიმდევრები.

რინდი იხსენიება შუა საუკუნეების ქართულ საისტორიო წყაროებში, ისევე, როგორც მხატვრულ და მთარგმნელობით ლიტერატურაში. საუკუნის ქართველ ისტორიკოსს „ჟამთააღმწერელს“ რინდები ნახსენები აქვს გიორგი-ლაშას (გიორგი ) პიროვნებასთან დაკავშირებით.

შუა საუკუნეების აღმოსავლურ წყაროებში რინდებს უწოდებდნენ ქალაქის დაბალი და საშუალო ფენის წარმომადგენლებს, რომლებიც უპირისპირდებოდნენ ოფიციალურ სუფიზმის დოგმებს. ვალერიან გაბაშვილის აზრით, რინდები საუკუნის მეორე ნახევრიდან, საუკუნის ჩათვლით, ხშირად იხმარება ახლო და შუა აღმოსავლეთის ქალაქებში მიმდინარე სოციალური მოძრაობის აღსანიშნავად. რინდები ეკუთვნოდნენ წვრილ ვაჭარ-ხელოსანთა ფენას და თავიანთი სოციალური და უფლებრივი მდგომარეობით განსხვავდებოდნენ დიდვაჭრებისაგან. რინდებს ავტორი თბილისის „ყოველ ერს“ მიაკუთვნებს. მათ ეთნიკურ და რელიგიურ კუთვნილებას მნიშვნელობა არ ჰქონდა.

შუა საუკუნეების თბილისში სხვადასხვა ეროვნებისა და სარწმუნოების ხელოსნები გაერთიანებული იყვნენ კორპორაციებში პროფესიული ნიშნით. ვალერიან გაბაშვილის აზრით, შეიძლება საუკუნის ყარაჩოხელები რინდების გვიანდელ მემკვიდრეებად იქნენ მიჩნეულნი.
ვეტცელის სასტუმრო

ვეტცელის სასტუმრო — სასტუმრო ძველ თბილისში. მისი არქიტექტორი იყო ლ. ბილფელდი. ააგეს 1880 წელს.

თავდაპირველად ერქვა ვეტცელის სასტუმრო, შემდეგ დაერქვა „ევროპა“, ბოლოს — „რუსთავი“, 1980-იან წლებში აქ განლაგდა იუსტიციის და საგარეო საქმეთა სამინისტროები. სტილისტური მიმართულებებით შენობა წარმოადგენს საუკუნის ბოლოს ბაროკოს მოტივების გამოყენებით. შენობის მარცხენა ფრთაში პირველ სართულზე ბინა დაიდო თოჯინების ქართულმა თეატრმა.
კვირაცხოვლის უბანი

კვირაცხოვლის უბანი — (ავლევის და ი. ნაკაშიძის ქუჩებს შორის) უბნის დასახელება აქ მდგარი კვირაცხოვლის ეკლესიიდან მოდის. ეკლესია დატანილია თბილისის 1800 წლის გეგმაზე. მას მთავარეპისკოპოსის საყდარსაც ეძახდნენ, რადგან სამთავროს მთავარეპისკოპოსის ადგილსამყოფელად ითვლებოდა. პ. იოსელიანის ცნობით, ეკლესია 1840 წელს უკვე გაუქმებული იყო.
კავკასიის სამიჯნე სკოლა

კავკასიის სამიჯნე სკოლა — გაიხსნა თბილისში, 1847 წელს. ამზადებდა მემიჯნეებსა და მიწისმზომელებს. სკოლა ოთხწლიანი იყო, სწავლება - რუსულ ენაზე. იღებდნენ 12-16 წლის ვაჟებს, რომლებიც პანსიონის ხარჯზე ცხოვრობდნენ. სკოლას განაგებდა რუსი ტოპოგრაფი პოლკოვნიკი პეტუხოვი. აქ სწავლობდნენ რუსულ სიტყვიერებას, რუსეთის ისტორიას, ქართულს და აზერბაიჯანულს, არითმეტიკას გეოდეზიას, ხატვას, ხაზვას სამხედრო საქმესა და ცეკვას. ეს იყო პირველი სკოლა, სადაც მოსწავლეები იყებდნენ სისტემურ პროფილურ განათლებას. სკოლადამთავრებულები ვალდებულები იყვნენ კავკასიაში 10 წელი მაინც ემუშავათ. პირველი გამოშვება 1852 წელს იყო.
თბილისის პეტრე-პავლეს ეკლესია

პეტრე-პავლეს ეკლესია — ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია, მდებარეობს ავლაბარში, ამავე სახელობის სასაფლაოზე, თბილისი-ბაქოს რკინიგზის ხაზის გადაღმა. აიგო საუკუნის ნახევარში. ავლაბარში ეკლესიისაკენ (სასაფლაოსაკენ) მიმავალ ქუჩას „პეტრე-პავლეს“ სახელი ერქვა საუკუნის ნახევრიდან საუკუნის 20-იანი წლების დასაწყისამდე (ახლანდელი ნიკიფორე ირბახის ქუჩა).
ტაბახმელის ბრძოლები

ტაბახმელის ბრძოლები— - საუკუნეებში თბილისის დაუფლებისათვის ბრძოლები. ტაბახმელა სტრატეგიულ მნიშვნელობას იძენდა თბილისის დაუფლებისთვის ბრძოლებში.

1522 წელს უფლისწულ ლუარსაბის მიერ თელეთთან დამარცხებულ მტრის ჯარს გამოდევნებული ქართველთა ლაშქარი ტაბახმელასთან ხევში ჩასაფრებულ შაჰის ლაშქარს წააწყდა, რომელმაც ზურგიდან დაარტყა ქართველებს, ამის შემდეგ ყიზილბაშებმა შეძლეს თბილისის ალყის შემორტყმა, ბოლოს კი ქალაქის აღება.

ტაბახმელასთან ბრძოლების გადახდა მოუწია თბილისის დაუფლებისთვის მებრძოლ სიმონ -საც. ბერი ეგნატაშვილის ცნობით, პირველი ბრძოლა სიმონმა თავის გამაჰმადიანებულ ძმასთან დაუთ-ხანთან საუკუნის 60 წლებში გამართა, ბრძოლა სიმონის გამარჯვებით დამთავრდა მაგრამ შემდგომი განვითარება იერიშებს აღარ მოჰყოლია. მეორე ბრძოლა ოსმალი მემატიანეს თქმით, სიმონს ოსმალების წინააღმდეგ გაუმართავს, ირანელთა ტყვეობიდან დაბრუნების შემდეგ, მას აშან-ფაშასთან 500 კაცი მოუკლავს და ბრძოლა მეფის გამარჯვებით დამთავრებულა. ამ ბრძოლის შემდეგ მეფეს გზა გაეხსნა თბილისისკენ, მან აიღო თბილისის ციხე და დაესაკუთრა თბილის.

1625 წელს მარაბდის ბრძოლის წინ, თბილისის დაცისთვის ტაბახმელის სტრატეგიული მნიშვნელობის გათვალისწინებით, 1625 წელს ირანელთა ახალი შემოსვლის მოლოდინში, ქართველთა 20 ათასიანი ლაშქარი, კოჯორ-ტაბახმელის მიდამოებში დაბანაკდა, მნიშვნელოვანი ბრძოლა გაიმართა ტაბახმელასთან, აღა-მახმად-ხანისა და ერეკლე ჯარებს შორის.
ვახმი

ვახმი — სომხურ-გრიგორიანული ეკლესიისთვის შეწირული ან ნაწყალობევი ქონება. ვახმის როგორც ტერმინს, ვხვდებით საუკუნის შუა წლებში შედგენილ ნასყიდობისა და გასამყარებელი ქართულ საბუთებში, სადაც ჩანს, რომ იგი იხმარება მხოლოდ და მხოლოდ ეკლესიებთან, კერძოდ ეკლესიას შეწირულ მამულთან დაკავშრებით. ასეთი შეწირულობა შეიძლება ყოფილიყო როგორც ადამიანი, ისე უძრავი ქონება - დუქანი, სახლი, ფული (საწირავი) და ა.შ.

1749 წლის 23 ოქტომბერს შედგენილ ბებუთშვილების გასამყრელო სიგელში ვკითხულობთ:

დამოწმებული დოკუმენტური მასალით ირკვევა, რომ შეწირულობის ტერმინად ვახმი მხოლოდ სომხურ-გრიგორიანურ ეკლესიებთნ დაკავშირებით გვხდება, ნიშანდობილია, რომ სწორედ - საუკუნეებში აღინიშნება თბილისის სომხური მოსახლეობის მოძალება, რომლის დასტურიცაა ამ დროის ქალაქში სომხურ-გრიგორიანული ეკლესიების ინტენსიური მშენებლობა, თბილისში მცხოვრები სომხები ვახმს სწირავენ არა მარტო ქალაქში არსებულ სომხურ-გრიგორიანულ ეკლესიებს, არამედ სომხეთის ეკლესიებსაც - ეჩმიაძინს, სევანსა და სხვ.

წყარო
დოკუმენტები თბილისის ისტორიისთვის (- სს), წგ. 1, შეადგინეს ნ. ბერძენიშვილმა და მ.ბერძნიშვილმა, თბ.,1962
სცსია, ფ. 1448, საბ, 325.
სასანურ-ბიზანტიური მონეტები

სასანურ-ბიზანტიური მონეტების განძი — - საუკუნეების სასანური და ბიზანტიური ვერცხლის მონეტების განძი (დაახლოებით 700-800 ცალი). მონეტები აღმოჩენილია 1904 წელს თბილისის ძველ უბანში, ე.წ. მეიდანში, მანთაშევის ქარვასლის მშენებლობისას. სასანაური მონეტები ძირითადად მოჭრილია ხოსრო -ის (590-628), მცირე ნაწილი კი — ჰორმიზდ -ის (579-590) სახელით. ბიზანტიური მონეტები განეკუთვნება იმპერატორ ჰერაკლეს (610-641) და ჰერაკლე-კონსტანტინეს ერთობლივი მმართველობის ხანას (613-614-იდან 630-მდე). განძის მონეტები გაიფანტა. ქრონოლოგიური დიაპაზონია 579-641 წლები.
ვახუშტი ბაგრატიონის ხიდი

ვახუშტი ბაგრატიონის ხიდი — ხიდი თბილისში, მტკვარზე გიორგი სააკაძის მოედანსა და ვახუშტი ბაგრატიონის ქუჩებს შორის ("კავსახტრანსპროექტი" 1976; არქიტექტორი. ნიკო ლომიძე; ინჟინერები: გ. ბრეგვაძე, ი. კოშკაძე). ხიდი სამმალიანია. შუა მალის სიგრძე 81,6 მ, გვერდითი მალებისა სანაპიროების თვზე 44,2 მ. ხიდის საერთო სიგრძე 220,5 მ-დეა, სავალი ნაწილების სიგანე 21 მ, ტროტუარების სიგანე 3 მ, სიმაღლე 24,7 მ. ხიდის აშენებამდე ამ ადგილზე იყო 1936 წელს აგებული საცალფეხო ხიდი — ვიადუკი (ინჟინერი: მ. მიზრახი). სიგრძე 150 მ, სიგანე 2 მ. ვახუშტის ხიდი თბილისის ყველაზე მაღალი ხიდია.
დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონი

დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონი — თბილისის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული 2000-2013 წლებში. დედაქალაქში მმართველობის სისტემის რეფორმირების მიზნით, საქართველოს პრეზიდენტის 2000 წლის 9 ნოემბრის ბრძანებულების შესაბამისად, თბილისის დიდუბისა და ჩუღურეთის რაიონები გაერთიანდა და შეიქმნა დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონი; რაიონის ფართობი იყო — 27,3 კმ², მოსახლეობა 198,8 ათ. კაცი (მ. შ. 12,9 ათ. დევნილი).

დიდუბის რაიონი
დიდუბის რაიონს სახელი ეწოდა სოფელ დიდუბის მიხედვით. თბილისის მუშათა, გლეხთა და წითელარმიელთა დეპუტატების საქალაქო საბჭოს აღმასკომის პრეზიდიუმის 1931 წლის 29 სექტემბრის დადგენილებით შეიქმნა თბილისის სტალინის სახელობის რაიონული საბჭოს აღმასკომი. 1961 წლის 11 ნოემბერს რაიონს შეეცვალა სახელწოდება და ეწოდა პირველი მაისის რაიონი, 1990 ივნისიდან კი - დიდუბის რაიონი. იგი გამოირჩევა შემოქმედებით-კულტურული დაწესებულებების სიმრავლით (კინოსტუდია, კოტე მარჯანიშვილის კინომსახიობის, მოზარდმაყურებელთა თეატრები, ქართული თოჯინების თეატრი, რკინიგზელთა კულტურის ცენტრი), ოდითგანვე დედაქალაქის ყველაზე განვითარებული ეკონომიკის მქონე რაიონია ქალაქში წარმოებული ეკონომიკის 25-27 % დიდუბის რაიონზე მოდის. ტერიტორიაზე ძირითადად თავმოყრილია კვების პროდუქტების მწარმოებელი ორგანიზაციები, რომელთა წილი რაიონის მრეწველობის 51 %-ს შეადგენს. რაიონშია ბავშვთა ცენტრალური კლინიკური საავადმყოფო, თერაპიის ეროვნული ცენტრი, ექსპერტული და კლინიკური ქირურგიის სამეცნიერო-კვლევების ინსტიტუტი, ტრავმატოლოგიისა და ორთოპედიის ცენტრი. პედიატრიული კლინიკა, ბორის პაიჭაძის ეროვნული სტადიონი და სხვ.; მეტროპოლიტენის სადგურებია „დიდუბე“, „წერეთელი“, მთავარი მაგისტრალები- აკაკი წერეთლისა და დავით აღმაშენებლის პროსპექტები.

ჩუღურეთის რაიონი
თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის პრეზიდიუმის 1939 წლის 27 ივლისის დადგენილებით შეიქმნა მოლოტოვის სახელობის რაიონიული საბჭოს აღმასკომი. 1957 წელს მოლოტოვის რაიონს ეწოდა ოქტომბრის რაიონი, საქართევლოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის ბრძანებულებით კი 1990 ივნისში ეწოდა ჩუღურეთის რაიონი. მის ტერიტორიაზე განლაგებულია 287 დიდი და წვრილი საწარმო, მათ შორის „თბილკრედიტბანკი“, „გაერთიანებული ქართული ბანკი“, რკინიგზის დეპაეტამენტი, მეტროპოლიტენი; შპს-ები „კოლხეთი-90“ (პურის ქარხანა), „ახალი ქსელები“ და სხვ. აქვეა მოდელების რესპუბლიკური ცენტრი. ჯანმრთელობის კერას ემსახურება 9 სამეცნიერო-კვლევების ინსტიტუტი და დისპანსერი, 7 საავადმყოფო, 9 პოლიკლინიკა, 37 აფთიაქი და სააფთიაქო მაღაზია და სხვ.; 4 საპროექტო-ტექნიკური ინსტიტუტი: არქეოლოგიის კვლევის ცენტრი, სამეცნიერო-მუზეუმი, კულტურის სახელობის ინსტიტუტი, ამიერკავკასიაში ერთადერთი ქორეოგრაფიული სასწავლებელი, 11 ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლა, 16 ბავშვთა სკოლამდელი დაწესებულება; მრავლადაა მოქმედი ეკლესია, მათ შორის კათოლიკური წმინდა პეტრე და პავლე მოციქულის ეკლესია, წმინდა გიორგის, წმინდა ნინოსა და წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიები. აქვეა მეტროპოლიტენის სადგურები — „სადგურის მოედანი“, „მარჯანიშვილი“.
თბილისის კვირაცხოვლის წმინდა თომას ეკლესია

თბილისის კვირაცხოვლის წმინდა თომას ეკლესია — ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია, მდებარეობდა ძველ თბილისში ზემო (ბატონის) მოედნის სამხრეთით, კვირაცხოვლის (ახლანდელი ანტონ კათალიკოსის) ქუჩაზე. იგი თბილისის ერთ-ერთი ძველი ეკლესიაა, რომელიც დანგრეულია თემურლენგის შემოსევის დროს. ეკლესია ხელახლა აუშენებია მთავარეპისკპოს ქრისტეფორე . პ. იოსელიანის გადმოცემით, ეს მომხდარა საუკუნეში, ხოლო დ. კარიჭაშვილის კატალოგით - 1703 წელს: აღსანიშნავია, რომ კვირაცხოვლის წმინდა თომას ეკლესია და ჩუღურეთის ამავე სახელწოდების ეკლესია მიწერილი იყო ანჩისხატზე. ამჟამად ეკლესია აღარ არსებობს.
ლეო კალენი

ლეო კალენი (დ. 9 იანვარი, 1978) — ირლანდიელი მწვრთნელი და ყოფილი მორაგბე. თამაშობდა მეორეხაზელის პოზიციაზე ლენსტერსა და ირლანდიის ეროვნულ ნაკრებში. 2015 წლის 19 აგვისტოდან არის ლენსტერის მთავარი მწვრთნელი.
საკლუბო კარიერა
კალენმა საკლუბო კარიერა დაიწყო დუბლინის ლენსტერში. 1995 წლამდე ახალგაზრდულ გუნდში თამაშობდა. მას შემდეგ, რაც 20-წლამდელთა გუნდში 7 კეპი მოიხვეჭა საბოოლოდ ჩაირიცხა ძირითად გუნდში. 2005 წელს კალენი გადავიდა ლესტერ ტაიგერსში. ინგლისურ კლუბში 56 მატჩი ითამაშა, აქედან 15 როგორც კაპიტანმა. ტაიგერსთან ერთად ირლანდიელმა მოიგო ინგლის-უელსის თასი და ქვეყნის ჩემპიონატი. მან ასევე ითამაშა 2007 წლის ჰეინიკენის თასის ფინალში, სადაც ლონდონის ვასპთან დათმეს ოქროს მედლები. 2007 წელს კალენი მშობლიურ დუბლინში ბრუნდება. პირველივე სეზონში მოიგო კელტური ლიგა. 2008 წელს მან ჩაანაცვლა ბრაიან ოდრისკოლი და ლენსტერის კაპიტანი გახდა. სწორედ კალენი იყო კაპიტანი ლენსტერის ისტორიულ მატჩში, სადაც პირველად მოიპოვეს ჰეინიკენის თასი, 2009 წლის ფინალში. მან ასევე მოიგო ჰეინიკენის თასი 2011 და 2012 წელს და გახდა პირველი პირი, რომელმაც შეძლო ჰეინეკენის თასის სამჯერ აღმართვა როგორც კაპიტანმა. 2014 წლის მაისში პრო-12-ზე გამარჯვების შემდეგ დატოვა სარაგბო კარიერა.

სანაკრებო კარიერა
ლაო კალენი წარმოდგენილი იყო ირალნადიის ნაკრებს ყველა ასაკობრივ დონეზე. ამასთან მას უკაპიტნია 19-, 21- და 25-წლამდელთა ნაკრებებისთვის. ძირითად გუნდში დებიუტი ჰქონდა 2002 წელს, „ “-ის წინააღმდეგ. 2011 წლის 6 აგვისტოს შოტლანდიის წინააღმდეგ მატჩში ლეო კალენი გახდა მეასე ადამიანი, რომელსაც უკაპიტნია ირლანდიის ნაკრებისათვის.

სამწვრთნელო კარიერა
პროფესიული კარიერის დამთავრების შემდეგ, 2014 კალენი დაინიშნა ლენსტერის შერკინების მწვრთნელად. ხოლო ერთი წლის შემდეგ მთავარი მწვრთნელად.

2018 წლის მაისში ფინალში „რასინგ 92“-ის დამარცხებით კალენი გახდა პირველი ადამიანი, რომელსაც მოგებული აქვს ჰეინიკენის თასი როგორც მწვრთნელის ასევე მოთამშის რანგში.
ნიკოლოზ სევეროვი

ნიკოლოზ პავლეს ძე სევეროვი (დ. 2 მარტი, 1887, თბილისი, რუსეთის იმპერია— გ. 21 თებერვალი, 1957, კიევი, უკრაინის სსრ) — რუსი არქიტექტორი.

ბიოგრაფია
დაიბადა თბილისში. 1915 წელს დაამთავრა პეტერბურგის სამოქალაქო-საინჟინრო ინსტიტუტი. 1918-1948 წლებში მუშაობდა თბილისში, იყო თბილისის სამხატვრო აკადემიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და 1922–1948 წლებში მისი პროფესორი. 1935-1948 წლებში იყო საქართველოს არქიტექტორთა კავშირის თავმჯდომარე, 1948 წლიდან მუშაობდა კიევში.

ნამუშევრები: ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის შენობის რეკონსტრუქცია (1929), ამიერკავკასიის ფედერაციის მთავრობის სახლი (შემდეგში - საქართველოს კომუნისტური პარტიის თბილისის კომიტეტი; 1929–1930 წლებში) თამარ მეფის ხიდი (1935), კინოთეატრი „რუსთაველი“ (1939), საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს დასასვენებელი სახლი გაგრაში (1935) და სხვა.

დიდი ღვაწლი მიუძღვის ძველი ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლთა (ნეკრესი, შიომღვიმე, მცხეთის ჯვარი, წრომი, კუმურდო, მარტვილი, ალავერდი, ნიკორწმინდა და სხვა) მეცნიერულ აზომვა-ფიქსაციაში. ავტორია ნაშრომებისა, რომლებშიც იხილავს ქართული ხუროთმოძღვრების მნიშვნელოვან საკითხებს. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.
სემიონოვკა (თბილისი)

სემიონოვკა — მიკროუბანი თბილისში ვერაზე. მდებარეობს მთაწმინდის ფერდობზე, ვარდისუბნის მიკროუბნის სამხრეთ-დასავლეთით, რომლისგანაც იაკობ გოგებაშვილის ქუჩითაა გამოყოფილი, მოიცავს გურამ რჩეულიშვილის, რევაზ ჯაფარიძის და ნინო ჟვანიას ქუჩების მიდამოებს.

ადგილს სახელწოდება ეწოდა - საუკუნეების მიჯნაზე აქ დისლოცირებული რუსული სამხედრო პოლკის მიხედვით. აქვე გაჩნდა სამხედრო სამსახურმოხდილთა დასახლება „სემიონოვკა“. 1898 წელს გაბაანთხევსა და სატივეს უბანს შორის მდებარე ვერის ძველი სასაფლაოს ადგილზე მოეწყო ვერის ბაღი, რის შემდეგაც სემიონოვკის ტერიტორიაზე დაარსდა ვერის ახალი სასაფლაო, რომელზეც დგას წმინდა პანტელეიმონის ეკლესია.
მაზიადიდები

მაზიადიდები, მაზიადიტები, იაზიდიდები — არაბი მმართველების დინასტია შირვანში, დამაარსებელი – იაზიდ იბნ მაზიად ალ-შაიბანი. მისმა მემკვიდრეებმა ისარგებლეს სახალიფოს დასუსტებით, შირვანი სამემკვიდრეო სამფლობელოდ გადააქციეს და 861 წელს თავი შირვანშაჰებად გამოაცხადეს. საუკენეში მაზიადიდები არანსაც (კავკასიური ალბანეთი) დაეუფლნენ. ისინი განსაკუთრებით გაძლიერდნენ საუკუნეში, როცა თავიანთი ძალაუფლება განავრცეს შაქის, ნაწილობრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთ დაღესტნისა და თაბასარანის მფლობელებზე.

ისტორია
სახლობდნენ თანამედროვე ერაყის ტერიტორიაზე. თავადპირველად ისინი ბანუ ასადის ტომის ნაწილს წარმოადგენდნენ. 998 წელს ალი იბნ მაზიადმა ქუფაში, ბუიდებისგან, სამხედრო სამსახურის სანაცვლოდ, სამეფო ტიტულე მიიღო და თანამედროვე ერაყის ტერიტორიაზე დამოუკიდებელი სახელმწიფო დააარსა, რომელსაც მაზიადი ეწოდა. 1012 წელს მაზიადიდებმა ქალაქი ჰილა დააარსეს, რომელიც მოგვიანებით მათ ახალ რეზიდენციად იქცა. მაზიადიდებმა თანდათან მიმდებარე ევფრატის სანაპიროს მიდამოებიც დაიმორჩილეს.

1121 წელს, დავითის ისტორიკოსის ცნობით მაზიადიდთა ერთ-ერთი მმართველი „არაბეთისა მეფე“ ნურ ად-დავლა დუბაის დიდგორის ბრძოლაში იღებდა მონაწილეობას, სადაც ის სასტიკად დამარცხდა. „ეს იყო, – წერს მათე ურჰაელი, – კაცი გულადი და მებრძოლი. მან დაატყვევა ქალაქი ბაღდადი და სამი ბრძოლა გადაიხადა სპარსთა სულთანთან – ტუფასთან... მან კარვით დაიბანაკა ეთიოპიასა და ინდოეთს შორის და მაშინ მოვიდა და დაესიძა სპარსთა ამირა ღაზის“. მართლაც, დიდგორის ბრძოლის ერთი წლით ადრე, დუბეისს ცოლად შეურთავს ილღაზის ასული გოჰარ ხათუნი; ალბათ, ამგვარი დამოყვრებაც იყო ერთი მიზეზი იმისა, რომ დუბეისი ილღაზის მოწოდებას მაშინვე გამოეხმაურა და აქტიური მონაწილეობაც მიიღო მისი სარდლობით მოწყობილ ბრძოლაში.

მაზიადიდების ტომი 1162 წელს მთლიანად ამოხოცა აბასიანთა ხალიფა ალ-მუსთანჯიდმა, ხოლო მისი ტერიტორია ზენგიდთა სახელმწიფომ დაისაკუთრა.

დამასკოს ბურიდთა დინასტიის ამირები
კვირაცხოვლობა

კვირაცხოვლობა — ხალხური დღესასწაული, აღდგომის სწორს იმართებოდა ჩუღურეთის კვირაცხოვლის ეკლესიასთან.

კვირაცხოვლობას დიდი ზეიმი იცოდნენ. ამ დღეს ქართველებს წესად ჰქონდათ ბურთის თამაში. ეკლესიაში წირვის შემდეგ ორ ჯგუფად გაყოფილი ხალხი ერთმანეთს ეცილებოდა ბურთის ხელში ჩასაგდებად. მრევლის რწმენით, რომელი ჯგუფიც გაიმარჯვებდა, მთელი წლის მანძილზე სიუხვე და ბარაქა არ მოაკლდებოდა. ზოგჯერ ბურთს ნაკუწ-ნაკუწ გლეჯდნენ და ინაწიებდნენ, იმდენად მაგიურ მნიშვნელობას ანიჭებდნენ მას. ეს წეს-ჩვეულება თანდათან დავიწყებას მიეცა და საუკუნეში ჩუღურეთში მდებარე კვირაცხოვლის გორას გაუჩნდა მეორე სახელი „წითელი გორა“, აქ კვირაცხოვლობა დღეს სააღდგომო წითელი კვერცხების დაგორების გამო (ეს წესი რუსმა მართლმადიდებლებმა შემოიტანეს). გორის ფერდობზე სააღდგომო კვერცხებს დააგორებდნენ და, ვისი კვერცხიც შორს გაგორდებოდა, მოგებულიც ის იყო და წითელი კვერცხებიც მას რჩებოდა.
თბილისის საბავშვო რკინიგზა

საბავშვო რკინიგზა — შპს საქართველოს რკინიგზის ფილიალი. 1935 წლის 24 ივნისს სერგო ორჯონიკიძის სახელობის კულტურისა და დასვენების პარკში (მუშთაიდი) საზაფხულო სეზონის დაწყებასთან ერთად გაიხსნა მსოფლიოში პირველი საბავშვო რკინიგზა. ლიანდაგის სიგანე 750 მმ. მატარებელი შედგებოდა ორთქლმავლის და სამი (მაგარი, სააგარაკო და საერთაშორისო) ვაგონისგან. რკინიგზა ააშენეს თბილისის რკინიგზის სკოლის მოსწავლეებმა და ახალგაზრდა რკინიგზელებმა. შემდეგ ისინი თვითონვე ემსახურებოდნენ მას. ამ მოვლენამ ფართო გამოხმაურება პოვა საბჭოთა კავშირში და მის ფარგლებს გარეთ (პოლონეთი, ჩეხოსლოვაკია, მონღოლეთი და სხვა). მის მაგალითზე სსრ კავშირის სხვა ქალაქებშიც შეიქმნა საბავშვო რკინიგზები. მისი დირექტორია ა. რამაზაშვილი.
პატრიარქი ხეები

პატრიარქი ხეები — ზოგიერთი დიდხნოვანი ხის ეგზემპლარის სახელწოდება საქართველოში.

თბილისში ასეთი ბევრია, მათ შორის აღსანიშნავია ჭალის (გრძელყუნძა) მუხა, რომლის ექვსასწლიანი ეგზემპლარი (სიმაღლე დაახლოებით 15 მ, სიმსხო 1,7 მ) არის ზემო ავჭალაში, გლდანის მეცხოველეობის მეურნეობაში, ამავე სახეობის 550 წლის ხე (სიმაღლე 20 მ, სიმსხო — 1,5 მ) დგას მოსწავლე ახალგაზრდობის რესპუბლიკური სასახლის ბაღში.

რცხილაფოთოლა ძელქვის 200 წლოვანი ეგზემპლარი (სიმაღლე 25 მ, სიმსხო 1 მ) დგას „მუშთაიდის“ ბაღში (აქვე იზრდება 5 დიდი და 18 შედარებით პატარა ძირი). 250 წელს მიღწეული ერთი კავკასიური აკაკი (სიმაღლე 24 მ, სიმსხო 86,4 სმ) არის საქართველოს მეცნიერთა მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ბოტანიკურ ბაღში, ხოლო მეორე (სიმაღლე 22 მ, სიმსხო 82 სმ) – „მუშთაიდის“ ბაღში. გინკგოს 150 წლის წვერხმელი ეგზემპლარი (სიმაღლე 28 მ, სიმსხო 1,0 მ) ბოტანიკურ ბაღშია. თბილისში ინტროდუცირებულია აგრეთვე 180 წლის ბიჭვინთის ფიჭვი (სიმაღლე 25 მ, სიმსხო 1,49 მ), 150 და 180 წლის აღმოსავლური ჭადრისა და სამეკალა გლედიჩიის რამდენიმე ეგზემპლარი, 150 წლის ჰიმალაიური კედარი და სხვა.

ლიტერატუა
სირაჯხანა

სირაჯხანა, სირაჩხანა [სპარსულად სირაჩ (სირაჯ)- ღვინო და ნახე- სახლი] — ღვინის გასაყიდი სახლი, ადგილი.

თბილისში ორი სირაჯხანა იყო: დიდი და პატარა. პატარა სირაჯხანა დიდზე ძველია, მდებარეობდა ძველ თბილისში, მტკვრის მარჯვენა სანაპიროსთან, ახლანდელი სიონის, ჟან შარდენისა (ძველი ბნელი რიგის) და კონსტანტინე ლესელიძის ქუჩათა შესაყარზე, პატარა აღმართზე. როდესაც იოანე ბატონიშვილი და მისი თანმხლები ბერი იქ მივიდნენ, ნახეს: - საუკუნეებში თბილისში განთქმული დიდი სარაჯხანა მდებარეობდა მტკვრის მარცხენა სანაპიროზე, მეტეხის უბანში, ახლანდელი, ღვინის აღმართი, იწყება მეტეხის ხიდთან და მთავრდება ნიკოლოზ ბარათაშვილის აღმართთან (მოედანთან ახლოს). სარაჯხანას ღვინის სარდაფები და დუქნები მარაგდებოდა კახეთიდან შემოტანილი ღვინითა და არყით. ძველ თბილისში გავრცელებული იყო ასეთი გამოთქმა: შენ რომ მოდიოდი, მე სირაჯხანაში უკვე ტიკზე ვიჯექიო.
ოპტიკური სამიზნე

ოპტიკური სამიზნე — ოპტიკური ხედვის მოწყობილობა, რომელიც ეფუძნება ლინზებიან ტელესკოპს. იგი აღჭურვილია გრაფიკული გამოსახულების სისტემით (დანაყოფებიანი ხაზების სისტემა), რომელიც ოპტიკურად შესაფერის პოზიციაზეა ოპტიკურ სისტემაში, რათა უზრუნველყოს მიზნის სიზუსტე. ოპტიკური სამიზნეები გამოიყენება ყველა ტიპის სისტემებში, რომლებიც საჭიროა ზუსტი დამიზნებისათვის, თუმცა ყველაზე ხშირად გამოიყენება ცეცხლსასროლ იარაღებში. სხვა სახის სამიზნეებია რკინის, ამრეკლავი და ლაზერული სამიზნეები. ოპტიკური კომპონენტებისა და ოპტოელექტრონიკის შერწყმით შესაძლებელია ღამით ხედვის ხელსაწყოს მიღება.

გალერეა
ორბელიანთუბანი

ორბელიანთუბანი — გარეთუბნის მიკროუბანი გიორგი ათონელის ქუჩასა და მტკვრის მარჯვენა სანაპიროს შორის.

როგორც ტოპონიმი საუკუნის ნახევრიდან გაჩნდა, როცა ქართლის მეფემ თეიმურაზ -მ სარდალ რევაზ ორბელიანს სამეფო სახლისადმი დიდი დამსახურებისთვის გარეთუბანში უბოძა სახასო, სამეფო ნასახლარი:
 საუკუნის ნახევრიდან ორბელიანებს ეს ადგილი არ მიუტოვებიათ საუკუნის ბოლომდე. ორბელიანების სასახლე იდგა დაახლოებით იმ ადგილას, სადაც დღეს აშშ საელჩოა. ყაბახს-ასპარეზს ორბელიანების ბაღს უწოდებდენ, სადაც ცხოვრობდენ ვახტანგ და მაიკო ორბელიანები. ამჟამად ორბელიანების ნამოსახლარიდან შემორჩენილია გალავნის კოშკი და საუკუნის საცხოვრებელი სახლები. ტოპონიმი ორბელიანთ უბანი დღესაც არსებობს. 1985 წელს დასრულდა ამ უბნის რეკონსტრუქცია აღებული იქნა ზედმეტი ნაგებობანი, რომლებიც არ წარმოდგნენ ისტორიულ ღირებულებას. ნაწილი მოსახლეობისა შეასახლეს ახალ ბინებში დანარჩენი ბინები კეთილ მოწყობილია. პირველ სართულზე განლაგებული სათავსების ნაწილი ადაპტირებული იქნა მცირე რესტორნებად, კაფეებად, მაღაზიებად, დუქნებად, სახელოსნებად. მოეწყო მცირე სკვერები და საყრდები კედლები. ერთ-ერთ სკვერში დაიდგა მემედ აბაშიძის მონუმენტი.