iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბექა ოპიზარი

ბექა ოპიზარი — საუკუნის ნახევრის — საუკუნის დასაწყისის ქართველი ოქრომქანდაკებელი. წარმოშობით ან შემოქმედებითი მოღვაწეობით ოპიზასთან (კლარჯეთი) უნდა ყოფილიყო დაკავშირებული. თავისი დროისათვის და შემდეგაც სახელგანთქმული ხელოვანი. ჩვენს დრომდე მოაღწია ბექა ოპიზარის მხოლოდ ორმა ნამუშევარმა — ანჩის ხატის ჩარჩოსა და წყაროსთავის სახარების გარეკანის მოჭედილობამ. წყაროსთავის სახარების გარეკანის ერთ მხარეს, ვერცხლის მოჭედილობაზე (20 სმ 17 სმ), „ვედრების“ კომპოზიციაა გამოსახული, მეორეზე — „ჯვარცმისა“. გლუვ ფონზე ფიგურები და კუთხეების მცენარეული ორნამენტი მაღალი რელიეფითაა გადმოცემული, ტახტზე მჯდომი ქრისტეს თავთან და ფეხებთან მოჭედილობის საერთო კომპოზიციასთან შერწყმული, ჩარჩოშემოვლებული რელიეფური ასომთავრული წარწერებია, რომელთა მიხედვით წყაროსთავის სახარების დამკვეთია („... წერით და მოჭედით:“) ტბეთის ეპისკოპოსი იოანე მტბევარი. მაცხოვრისა და ღვთისმშობლის გამოსახულებათა შორის კი ასეთი წარწერაა: „ქრისტე, შეიწყალე ოქრომჭედელი ბექაჲ ოპიზარი“. ხელნაწერის ერთ-ერთი მინაწერის თანახმად, ეს სახარება გადაიწერა 1195, გარეკანის მოჭედვის თარიღიც იგივე ან მომდევნო წელი უნდა იყოს.

სახელგანთქმული ანჩის ხატის მოოქრული ვერცხლის ჩარჩოს მოჭედილობა თამარ მეფის ბრძანებითა და ანჩის ეპისკოპოსის, ჰიმნოგრაფ იოანე ანჩელის რკინაელის შეკვეთით შესრულდა. ხატის წარწერაში ნათქვამია: „ქ. ბრძანებითა და ნივთისა ბოძებითა ღმრთივ გვირგვინოსნისა დიდისა დედოფალთ დედოფლისა თამარისაითა, მე იოანე ანჩელმან რკინაელმან ჴელვზავ საშინელისა, ამის ხატისა პატივით მოჭედად მფარველმცა არს მეფობისა მათისა აქა და საუკუნესა მოიჭედა ჴე(ლი)თა ბექასითა, ქრისტე შეიწყალე“. ხატის ჩარჩო (145 სმ 71 სმ) შემკულია „ვედრების“ კომპოზიციით მარჯვნივ და მარცხნივ შვეული არშიების შუაში მოთავსებულია მაღალი რელიეფით შესრულებული ღვთისმშობლისა და იოანე ნათლისმცემლის მთლიანი, ოდნავ დაგრძელებული ფიგურები, ორი ზემოთა კუთხე მიქელ და გაბრიელ მთავარანგელოზებს უჭირავთ, ხოლო მათ შორის, ცენტრში, ე.წ. „საყდრის“ ალეგორიული გამოსახულებაა — სამეფო ტახტი ზედ ამართული ჯვრით. ქვემო არშიის შესაბამის ადგილებზე პეტრე და პავლე მოციქულებისა (კუთხეებში) და იოანე მახარებლის გამოსახულებებია.

ბექა ოპიზარს შეუსრულებია აგრეთვე ანჩის სახარების გარეკანის მოჭედილობაც, რომელსაც ჩვენამდე არ მოუღწევია. 1895, როდესაც ეს სახარება ექვთიმე თაყაიშვილმა პირველად ნახა წალკის რაიონის სოფელ წინწყაროში, მას მხოლოდ ხის ყდა ჰქონდა. ხელნაწერის ბოლოს დართულ ანდერძში ნათქვამია, რომ სოფრომ მწიგნობარმა წიგნის ყდა მოაჭედინა „... ღმრთისა მიერ კურთხეულსა ღირსსა ოქროჲსმქანდაკებელსა ბექასა“.

ბექა ოპიზრის ვირტუოზულად შესრულებული ჩუქურთმები, მაღალმხატვრულად დამუშავებული ფიგურები მოწმოს პროფესიული დახელოვნების მაღალ დონეს. ბექა ოპიზარის ნამუშევრები დამახასიათებელია ქართული ოქრომჭედლობის განვითარების იმ ეტაპისათვის, როდესაც დეკორატიულმა ტენდეციებმა განსაკუთრებული მნიშვნელობა შეიძინა.
ბეშქენ ოპიზარი

ბეშქენ ოპიზარი — საუკუნის ოქრომჭედელი, ბექა ოპიზარის უფროსი თანამედროვე. წარმოშობითა და მოღვაწეობით ოპიზასთან (კლარჯეთი) უნდა ყოფილიყო დაკავშირებული.

ბიოგრაფიული ცნობები ბეშქენ ოპიზარის შესახებ არ დარჩენილა. შემორჩენილია მისი ერთადერთი ნამუშევარი — ბერთის სახარების ვერცხლის გარეკანის მოჭედილობა (ინახებოდა გელათში, ამჟამად საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ხელნაწერთა ინსტიტუტში, -906). გარეკანის წარწერაში ნათქვამია: „მოიჭედა ჴელითა ბეშქენ ოპიზარისაითა“. გარეკანის ერთ მხარეს გამოსახულია „ჯვარცმის“, მეორე მხარეს „ვედრების“ კომპოზიციები. კუთხეები მოჩუქურთმებულია არშიებით, რომელთა ინტერვალები „ჯვარცმის“ მხარეს ძვირფასი ქვებისათვის იყო განკუთვნილი, „ვედრების“ მხარეს კი შევსებულია წარწერებით. განსაკუთრებით მეტყველია ტახტზე მჯდომი ქრისტეს მძლავრი ფიგურა. ქრისტეს სამოსელის ნაოჭები, ტახტის ჩუქურთმები, არშიების ორნამენტაცია მოწმობს ბეშქენ ოპიზარის მაღალ ოსტატობას.
იოთამ ბოლქვაძე

იოთამ ბოლქვაძე (დ. 1804 — გ. 1820) — ერთ-ერთი მეთაური იმერეთის აჯანყებისა 1819-1820 წლებში. 1820 წლის 13 აპრილს მოკლა აჯანყების დასათრგუნავად გურიაში ჩასული იმერეთის მმართველი პოლკოვნიკი პუზირევსკი. იგი შეიპყრეს, გაასამართლეს და სიკვდილით დასაჯეს. მის გმირობაზე შეიქმნა ხალხური ბალადა-სიმღერა.

ისტორია
1820 წლის 13 ივლისს შემოქმედის ციხესთან მისულ იმერეთის მმართველ პოლკოვნიკ პუზირევსკის ციხე დაცლილი დახვდა. ამ დროს ქაიხოსრო ბატონიშვილი მეზობელ სოფელში იმყოფებოდა და სამი ადამიანი გაგზავნა სოფლის მოსახლეობის გასაფრთხილებლად, მათ შორის იყო მისი ნათლული, აზნაური იოთამ ბოლქვაძე. ეს სამი ადამიანი უკან გამობრუნებული პუზირევსკის გადააწყდა. პუზირევკიმ იკითხა „სადაა ძაღლიშვილი ქაოხოსრო“ და ბოლქვაძეს მათრახი გადაჰკრა. ბოლქვაძემ პუზირევსკის გასროლით უპასუხა და ერთი ვერსიით იქვე მოკლა, სხვა ვერსიით კი ცხენიდან გადმოვარდნილი დაჭრილი პუზირევსკი სხვა გურულმა მოკლა. სხვებმა მისი მხლებელი კაზაკი მოკლეს, ხოლო პრაპორშჩიკი ტატიშვილი და თარჯიმანი, ვინმე მერაბი დაატყვევეს. იოთამ ბოლქვაძე ქაიხოსრო გურიელმა ივან პუზირევსკის თოფითა და ხმლით დააჯილდოვა.

მას შემდეგ, რაც ველიამინოვის ჯარმა შემოქმედის ციხე დაანგრია და გურია დაიკავა, გურიის მთავარმა მამია გურიელმა იოთამ ბოლქვაძე შეეპყრო და რუსებს გადასცა. ბოლქვაძე ჯარისკაცთა მწყობრში გაატარეს და ზუმბების ცემით მოკლეს

პოპულარულ კულტურაში
პუზირევსკის მკვლელობიდან გურულები წელს ითვლიდნენ, „კუზურინსკი“ რომ მოკლეს მას აქეთ ამდენი წელიაო. თარიღის ათვლა აისახა ლექსში:
არშიყობას ვერ გიბედავ, დადიანის ქალი ხარო,
კუდირინსკი რომმ ოუკვლენ, მაშნ დაბადებულხარო,
ძლიერ მიკვირს ქალბატონო უჯოხოდ რომ დადიხარო
ალექსანდრე ბუჭყიაშვილი

ალექსანდრე ბეჟანის (ბორისის) ძე ბუჭყიაშვილი (ბუჩქიევი) (დ. 24 აგვისტო, 1825 ― გ. 28 თებერვალი, 1902, თბილისი) — რუსეთის არმიის არტილერიის გენერალ-ლეიტენანტი (1893), ერეკლე -ის მინბაშის ივანე ბუჭყიაშვილის შვილიშვილი; რუსეთის არმიის ოფიცრების ივანე, ვახტანგ და მიხეილ ბუჭყიაშვილების ძმა.

სწავლობდა ჯერ თბილისის გიმნაზიაში, 1837-1844 პეტერბურგის კადეტთა კორპუსში. მსახურობდა ცარსკოე-სელოს საარტილერიო ბატარეაში, ბესარაბიაში. 1851-იდან ბუჭყიაშვილი ჩრდილოეთ კავკასიაში გადაიყვანეს. მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთის (1853-1856; 1877-1878) ომებში. მსახურობდა ფინეთში (1887-1892) საარტილერიო ბრიგადის მეთაურად. 1893 გადადგა სამხედრო სამსახურიდან. იყო მრავალი ორდენის კავალერი. დაკრძალულია ანჩისხატის ეკლესიაში.
ერწუხის ბრძოლა

ერწუხის ბრძოლა — 1104 წელს გამართული ბრძოლა ერწუხთან (ახლანდელი საინგილო) საქართველოს ლაშქარსა და განძის ათაბაგს შორის.

1104 წელს, მას შემდეგ, რაც კახელმა დიდებულებმა არიშიანმა, ბარამმა და მათმა ბიძამ (დედის ძმა) ქავთარ ბარამის ძემ შეიპყრეს და დავით აღმაშენებელს გადასცეს კახთა მეფე აღსართან , საქართველოს მეფემ კახეთ-ჰერეთი დაიკავა, თუმცა ყველა კახელი დიდებული როდი იყო კახეთ-ჰერეთის ერთიან ქართულ სახელმწიფოში შესვლის მომხრე — დავით -ს მოწინააღმდეგეებიც გამოუჩნდნენ. კახელ წარჩინებულთა ეს ნაწილი დახმარების სათხოვნელად ეახლა განძის ათაბაგს, რომელიც თურქეთის სულთნის მოხელე იყო. სულთნისთვის, ბუნებრივია, ძნელად ასატანი იქნებოდა საქართველოს ასეთი მომძლავრება-გაფართოება და ქართული ტერიტორიების ერთ მთლიან ერთეულად გაერთიანება. იგი, ცხადია, უკმაყოფილო იქნებოდა იმითაც, რომ დავითმა მტკიცედ ამოუკვეთა ფეხი საქართველოდან სელჩუკებს და ხარკსაც აღარ აძლევდა. დავითმა აქტიური საშინაო თუ საგარეო პოლიტიკით საქართველოს სამეფო კარი მთელს მახლობელ აღმოსავლეთში გამოკვეთა. პრაქტიკულად, იგი უკვე მზად იყო კავკასიის გაერთიანების დიდი პროგრესული საქმე მოეგვარებინა, ამიტომ სულთნისათვის თუ განძის ათაბაგისათვის, რომელიც, ფაქტობრივად, სულთნის გავლენას ემორჩილებოდა, ეს მომენტი ხელიდან გასაშვები არ იყო. მუსლიმმა მმართველებმა დიდძალ ლაშქარს მოუყარეს თავი და კახეთ-ჰერეთის დასაპყრობად დასძრეს. დავით აღმაშენებელმა მტერს მცირე, თუმცა კარგად გაწვრთნილი ლაშქარი დაუპირისპირა.

ბრძოლა 1104 წელს ერწუხის ველზე გაიმართა. საქართველოს მეფემ ახალი ტაქტიკური ხერხი შესთავაზა მტერს და მძლავრი ფლანგური დარტყმები განახორციელა. „ცხოვრება მეფეთ-მეფისა დავითისი“ თვალნათლივ და შესაშური ხატოვანებით აღწერს დავით აღმაშენებლის უშუალო მონაწილეობას ერწუხის ბრძოლაში. მემატიანის სიტყვებით, დავითი არ ჰგავდა სხვა მხედართმთავრებს, რომლებიც ლაშქარს უკან უდგანან და იქიდან აძლევენ განკარგულებებს მეომრებს. დავითი წინ მიუძღოდა მებრძოლებს, ლომივით შეუძახებდა თავისი მაღალი ხმით და ამხნევებდა მათ. იგი გრიგალივით ატყდებოდა თავს მოწინააღმდეგეებს სხვადასხვა ფრთებზე, გოლიათივით წინ მიემართებოდა და თავისი ძლიერი, მტკიცე მკლავით მუსრს ავლებდა მტერს. მისი ხმლის ღარებიდან უკუმომდინარე სისხლმა უბე აუვსო ისე, რომ ომის დამთავრების შემდეგ, როცა სარტყელი შემოიხსნა და ეს დაგუბებული სისხლი გადმოიღვარა, მხილველები თავიდან შეეჭვებულან მეფე ხომ არ დაჭრილაო. იმ დღეს დავით აღმაშენებელს სამი ცხენი მოუკლეს და „მეოთხესაღა ზედა მჯდომმან სრულ ყო მის დღისა ომი“.

ერწუხის ბრძოლაში დავითმა გაიმარჯვა. ბრძოლის შედეგი მეტად მძიმე იყო მოწინააღმდეგისათვის, მან სრული განადგურება იგემა. ამ გამარჯვებას უდიდესი მნიშვნელობა ჰქონდა საქართველოსთვის. ფაქტობრივად, ეს იყო სელჩუკთა მრავალრიცხოვან არმიასთნ პირისპირ სამხედრო შეტაკებაში მოპოვებული პირველი სერიოზული გამარჯვება, რომელმაც ხალხს ნათლად დაანახა, რომ სელჩუკები სულაც არ წარმოადგენდნენ დაუძლეველ ძალას. სოსო მარგიშვილის აზრით კი ერწუხის ბრძოლაში განძის საამიროს მონაწილეობა არ უნდა იქნას განხილული, როგორც ბრძოლა უშუალოდ სელჩუკთა სახელმწიფოსთან, რადგან ამ დროისთვის განძის საამირო თავად იყო დაპირისპირებული სელჩუკთა ცენტრალურ ხელისუფლებასთან და ერწუხის ბრძოლაში მოქმედებდა დამოუკიდებლად.
ჰაინრიხ V (საქსონია)

ჰაინრიხ მორწმუნე (გერმ.: . ) (დ. 16 მარტი, 1473, დრეზდენი, საქსონია — გ. 18 აგვისტო, 1541, იქვე) — საქსონიის ჰერცოგი 1536–1541 წლებში.

ბიოგრაფია
ჰაინრიხმა მამისაგან, ალბრეხტისაგან მემკვიდრეობით მიიღო ფრისლანდია. თუმცა 1505 წლის 30 მაისს მისი მმართველობით უკაყოფილო ფრიზებმა მის მორჩილებაზე უარი განაცხადეს და ჰაინრიხი იძულებული გახდა სამფლობელოები ძმისთვის გადაეცა. თვითონ კომპენსაციის სახით მიიღო ციხე-ქლაქები ფრეიბერგი და ვოლკენშტაინი.

1536 წელს ჰაინრიხ ლუთერანობა მიიღო და იმავე წელს კათოლიკე ძმის გეორგ -ის გარდაცვალების შემდეგ საქსონიის ჰერცოგი გახდა. მისი ჰერცოგობის დროს პროტესტანტიზმი სახელმწიფო რელიგია გახდა, რასაც შედეგად უამრავი ადამიანის იძულებით რწმენის შეცვლა, ქვეყნიდან განდევნა ან საპყრობილეში ჩასმა მოჰყვა.

ჰაინრიხს ცოლად ჰყავდა კატარინა ფონ მეკლენბურგი, ჰერცოგ მაგნუს ფონ მეკლენბურგ-შვერინის ასული.
დიმიტრი ბუჭყიაშვილი

დიმიტრი ივანეს ძე ბუჭყიაშვილი (ბუჩქიევი) (დ. 1789 ― გ. 1849) — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი. ერეკლე -ის მინბაშის ივანე ბუჭყიაშვილი შვილი, პოდპოლკოვნიკ გედეონ ბუჭყიაშვილის ძმა.

მსახურობდა შირვანის პოლკში. რუსეთ-ოსმალეთის ომის (1828-1829) დროს მონაწილეობდა ახალციხის აღებაში. იყო ალექსანდროპოლის (ახლანდელი გიუმრი) ციხესიმაგრის კომენდანტი. დაკრძალულია ანჩისხატის ეკლესიაში.
ვახტანგ ბუჭყიაშვილი

ვახტანგ ბეჟანის (ბორისის) ძე ბუჭყიაშვილი (ბუჩქიევი) (დ. 18? — გ. 1901) — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი. ერეკლე -ის მინბაშის ივანე ბუჭყიაშვილის შვილიშვილი; რუსეთის არმიის ოფიცრების ივანე, ალექსანდრე და მიხეილ ბუჭყიაშვილების ძმა.

მსახურობდა ტვერის დრაგუნთა პოლკში. მონაწილეობას იღებდა რუსეთის მიერ დასავლეთ კავკასიის მთიელების დამორჩილებაში, რუსეთ-ოსმალეთის ომში (1877-1878). დაკრძალულია ანჩისხატის ეკლესიაში.
ზაქარია გაბაშვილი

ზაქარია გაბაშვილი (დ. დაახლოებით 1705 ― გ. დაახლოებით 1780) — ქართველი საეკლესიო მოღვაწე და მწერალი. მამა ბესიკ გაბაშვილისა.
ბიოგრაფია
გაბაშვილი ქართლის მეფის თეიმურაზ -ის კარის მოძღვარი იყო. როგორც ქართული ეკლესიის ორთოდოქსული ფრთის მეთაური, კათოლიკოს ანტონ -ს დაუპირისპირდა. კონფლიქტის საბაბად ანტონის კათოლიკობისადმი მისწრაფება იქცა. გაბაშვილის თაოსნობით საეკლესიო კრებამ (1755) ანტონი თანამდებობიდან გადააყენა და 1756 წელს იგი რუსეთში გააძევეს. თეიმურაზ -ის გარდაცვალების (1762) შემდეგ სამეფო კარზე გაბაშვილის გავლენა შემცირდა. ერეკლე -მ ანტონი საქართველოს ეკლესიის მეთაურად აღადგინა (1764). გაბაშვილმა ანტონ -ისა და ერეკლე -ის წინააღმდეგ ბრძოლა გააჩაღა, რის გამოც იგი დააპატიმრეს. საეკლესიო კრებამ გაბაშვილი სარწმუნოების „გამრყვნელად“ გამოაცხადა, შეაჩვენა და მღვდლობიდან განკვეთა. გაბაშვილი პატიმრობიდან გაიპარა და 1767 ჩავიდა ყიზლარში. 1768-1770 წლებში გაბაშვილი მოსკოვსა და პეტერბურგში იმყოფებოდა. აქ ის ბრალს სდებდა ანტონ -ს სარწმუნოების ღალატში, მაგრამ სინოდმა მას მხარი არ დაუჭირა. იმედგაცრუებული გაბაშვილი 1771 წელს იმერეთში დაბრუნდა. მალე გაბაშვილის მთელმა ოჯახმა სოლომონ -ის კარზე მოიყარა თავი. გაბაშვილი ქუთაისსა და გელათში ცხოვრობდა.

გაბაშვილი განათლებული და ძველ ქართულ მწერლობაში განსწავლული პიროვნება იყო. მას ეკუთვნის პოეტური თხზულება, ვახტანგ -ის ძის, გიორგი ბატონიშვილის შესხმა „ლექსი ეტლზე, რომელ არიან ზოდიაქნი ბურჯნი“ და სხვა. არსებობს მოსაზრება, რომ მასვე ეკუთვნის სატირული პოემა „კატისა და თაგვების ომი“. გაბაშვილი 1750-1751 წლებში მიუწვევიათ ერეკლე -ის სტამბაში, სადაც მან ლიტერატურულად გამართა „კონდაკის“ ტექსტი. გაბაშვილი გელათის კალიგრაფიული სკოლის ფუძემდებელი იყო.
ოსე გაბაშვილი

ოსე გაბაშვილი (დ. 19 მარტი, 1761 – გ. ?) — - საუკუნეების ქართველი მწიგნობარი და კალიგრაფი. ზაქარია გაბაშვილის უმცროსი ვაჟი და ბესიკის ძმა. სიცოცხლის ბოლო წლები რუსეთში გაატარა. 1822 გადაწერა საეკლესიო კრებული (საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ხელნაწერთა ინსტიტუტი, -301). იყო მხედრული წერის საუკეთესო ოსტატი. ნამუშევრები: ვახტანგ -ის სამართლის წიგნი (საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ხელნაწერთა ინსტიტუტი, -233), სადღესასწაულოები 1792,1793,1794 წლებისა (იქვე, -624, 638, 639) და სხვა.

ბიოგრაფია
ოსე გაბაშვილი ქართული კალიგრაფიული ხელოვნების ერთ-ერთი თვალსაჩინო წარმომადგენელია. იგი განათლებული მწიგნობარი, კალიგრაფი, კრებულების შემდგენელი, ხელნაწერთა მომხატავი, მწერალი და ამასთან იმერეთის სტამბის ერთ-ერთი დამაარსებელი იყო. ის არის მწიგნობარ გაბაშვილთა ოჯახის შესანიშნავი ტრადიციების საუკეთესო გამგრძელებელი, იგი მამისა და უფროსი ძმების კვალს გაჰყვა, გაბაშვილთა კალიგრაფიული სკოლის შესანიშნავი ტრადიციები კიდევ უფრო დახვეწა. ოსე არის ზაქარია გაბაშვილის უმცროსი ვაჟი. სამეცნიერო ლიტერატურაში ერთ ხანს უცნობი იყო მისი დაბადების თარიღი. ეს თარიღი დადგინდა ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში დაცული გაბაშვილთა საოჯახო ხელნაწერებისა (ვახტანგ-ის კვინკლოსი) და (ხელნაწერი კრებული) მინაწერების საშუალებით. ამათგან პირველის გადამწერია იოსებ გაბაშვილი, მეორის  შემდგენელ-დამწერია ოსე გაბაშვილი. ორივე ხელნაწერს ერთვის ქრონიკები გაბაშვილთა ოჯახის წევრთა შესახებ. ამ ცნობების მიხედვით, ოსეს დაბადების თარიღია 1761 წლის 19 მარტი.   საუკუნის 80-იანი წლების შუა ხანებიდან მან არქიმანდრიტ ზაქარია გურგენიძესთან ერთად დაიწყო იმერეთის მეფის კარზე მდივან-მწიგნობრობა. დავით მეფობის პერიოდში ოსე ხშირად ასრულებდა სამეფო კარის მწიგნობრის ფუნქციებს. ის, როგორც მდივან-მწიგნობარი, ქვეყნის საგარეო თუ საშინაო პოლიტიკის საქმის კურსში იყო. ზედმიწევნით ახლოს იცნობდა დავით მეფის მიერ რუსეთში გაგზავნილი ელჩობის ამოცანებსა და მიზნებს. როგორც ცნობილია, ელჩობის შემადგენლობაში შედიოდნენ მისი ბიძაშვილები სვიმონ და ანტონ გაბაშვილები, ხოლო ელჩობას ხელმძღვანელობდა ბესიკი – ოსეს ძმა. ის მდივან-მწიგნობრობას თავს ანებებს საუკუნის 80-იანი წლებისათვის და სასულიერო პირი ხდება. 1793 წელს აკურთხეს დიაკვნად: ოსეს ბიოგრაფიული ცნობების დასაზუსტებლად დიდი მნიშვნელობა აქვს მის ავტობიოგრაფიულ მოთხრობას „თავგადასავალი“. ნუსხურად დაწერილი ეს ნაწარმოები ბევრ საინტერესო დეტალს გვაცნობს გამოჩენილი კალიგრაფის ცხოვრებიდან. 1814-15 წლებში იგი გელათის მიტროპოლიტმა ეფთვიმემ აკურთხა წინამძღვრად. აქ ეწევა ინტენსიურ მწიგნობრულ მოღვაწეობას. ოსე დააპატიმრეს ყალბი საბუთის შედგენისათვის. ამის შემდგომ ის საკათალიკოსო კარის მდივან-მწიგნობარი ხდება, სადაც დაჰყო 1812 წლამდე. ჩვენამდე მოღწეულია ოსე გაბაშვილის მიერ გადაწერილი 52 ხელნაწერი, ასევე ისტორიული დოკუმენტები.
ხუან გრი

ხუან გრი (, ნამდვილი სახელი: ხოსე ვიქტორიანო გონსალეს-პერესი ; დ. 23 მარტი, 1887 — გ. 11 მაისი, 1927) — ესპანელი მხატვარი და მოქანდაკე, რომელიც ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა საფრანგეთში თითქმის მთელი სოცოცხლის განმავლობაში. მისი ნამუშევრები მჭიდროდ უკავშირდება ინოვაციური ხელოვნების ჟანრის — კუბიზმის აღმოცენებას.

ბიოგრაფია
გრი დაიბადა მადრიდში, ესპანეთი და სწავლობდა მექანიკურ ხაზვას მადრიდის ხელოვნების სკოლაში 1902–1904 წლებში. 1904–05 წლებში ის ხატვას სწავლობს აკადემიურ ფერმწერ ხოსე მარია კარბონეროსთან.

1906 წელს გრი პარიზში გადადის და უმეგობრდება ანრი მატისს, ჟორჟ ბრაქს, ფერნანდ ლეჟერსა და ამედეო მოდილიანის. აქ გრი მისი კიდევ ერთი მეგორბისა და თანამოძმის, პაბლო პიკასოს, ძლიერი გავლენის ქვეშ ექცევა. მისი პიკასოს პორტრეტი (1912) ადრეული კუბიზმის მნიშვნელოვანი ნიმუშია, რომელიც პიკასოს ან ჟორჟ ბრაქის მიერ არაა შესრულებული.

1910 წელს სერიოზულად ხატვის დაწყებამდე გრი იუმორისტულ ილუსტრაციებს აკათებდა ჟურნალებისთვის ლე რირ, ლასიეტ-ო-ბერ, ლე-შარივარი, და კრი-დე-პარი. 1912 წლისთვის მან უკვე თვითმყოფადი კუბისტური სტილი განავითარა.

თავდაპირველად გრი კუბიზმის ანალიტიკურ სტილში ხატავს, თუმცა 1913 წლიდან ის სინთეტურ კუბიზმში ინაცვლებს, ამ სტილის მიმდევარი ხდება პაპიერ-კოლე’ს ინტენსიური გამოყენებით. პიკასოსა და ბრაქიგან განსხვავებით, რომელთა კუბისტური ნამუშევრები მონოქრომატული იყო, გრი ხატავდა მკვეთრი ღია ჰარმონიული ფერებით გამომწვევი ახალი კომბინაციებით მისი მეგობარი მატისის მანერით.

1922 წელს მხატვარმა პირველად სერგეი დიაგილევის საბალეტო სცენებისა და კოსტიუმების დიზაინი შექმნა.

გრის უმთავრესი აესთეტიური თეორიები მის 1924–25 წლის ნამუშევრებში გამოიხატა. 1924 წელს ის სიტყვით გამოდის სორბონაში სათაურით " " (ფრანგ. ხატვის შესაძლებლობანი), სადაც საკუთარ თეორიებს აჟღერებს. ამავე პერიოდში გრის უმნიშვნელოვანესი გამოფენები მოეწყო პარიზში (სიმონის გალერეა), ბერლინში და დიუსელდორფში (ფლეხტჰაიმის გალერეები, 1923 და 1925).

გრი გარდაიცვალა ბულონ-სურ-სენში (პარიზი) 1927 წლის გაზაფხულზე 40 წლის ასაკში. დარჩა ერთი ვაჟი, ჟორჟი.

მიუხედავად იმისა, რომ მხატვარი პიკასოს საკუთარ მასწავლებლად მიიჩნევდა, გერტრუდ შტაინის მტკიცებით ”გრი იყო პერსონა, რომელსაც პიკასო სიამოვნებით ამოშლიდა რუქიდან”

2005 წლამდე გრის ერთ-ერთი ფერწერული ტილო $8,4 მილიონ ამ. დოლარად გაიყიდა.

გალერეა
ვიქტორ გაბესკირია

ვიქტორ იპატის ძე გაბესკირია (დ. 11 თებერვალი [ ძვ. სტ. 29 იანვარი], 1903, ფოთი — გ. 27 აგვისტო, 1964, თბილისი) — ქართველი პოეტი და დრამატურგი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1961).

ბიოგრაფია
დაწყებითი განათლება მიიღო სოფელ ყულევში, შემდეგ სწავლა გააგრძელა ფოთის გიმნაზიაში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიური ფაკულტეტი (1927). მისი პირველი ლექსები 1922 გამოქვეყნდა გაზეთ "ბახტრიონში", ლექსთა პირველი კრებული გამოიცა 1929 წელს. გაბესკირია რედაქტორობდა ფოთის გაზეთ "პონტოსს" (1922), შემდეგ ბათუმის ჟურნალ "ისპირს" (1924). მუშაობდა გაზეთების "წითელარმიელის", "კომუნისტისა" და "მუშის" რედაქციებში. გაბესკირიას ლექსთა მომდევნო კრებულში (1939) შეპირისპირებულია ძველი და ახალი საქართველო, ხოლო 1949-ის კრებულის ძირითადი თემაა მეორე მსოფლიო ომი. "ერთტომეულში" (1955) ლირიკული ლექსების გარდა შევიდა პოემები "ქეთევან წამებული", "შემთხვევა პიონერთა ბანაკში", "ნონია მესხი" და თარგმანები(ა. პუშკინი, მ. ლერმონტოვი, ნ. ნეკრასოვი, ა. მიცკევიჩი, ლესია უკრაინკა და სხვა).

ქართულ სცენაზე წლების განმავლობაში იდგმებოდა გაბესკირიას პიესები "ლაქაშებს შორის" (1929), "მათი ამბავი" (1938), "მარტოხელა" (1948-1949), "უფსკრულთან" (1953-1954), "გურიის მთები დაუთოვია" (1958), "შრიალებენ ვერხვები" (1960) და სხვა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. არსებობს მისი სახელობის მოედანი და ქუჩა.
გაბრიელ (ჯიბრაელ) ბატონიშვილი

გაბრიელ (ჯიბრაელ) ბატონიშვილი (ბაგრატიონი) (დ. 13 აგვისტო, 1788 — გ. 29 თებერვალი, 1812, პეტერბურგი) — გიორგი -სა და მარიამ დედოფლის ვაჟი (ნამდვილი სახელი — ჯიბრაელი, რუსეთში ეძახდნენ გაბრიელს).

ზოგიერთი ცნობით 1803 წლის აპრილში სამეფო სახლის წევრთა რუსეთში გადასახლების საკითხთან დაკავშირებით განაწყენებული გაბრიელი დაეხმარა დედას გენერალ ლაზარევის მოკვლაში. 1803 გაბრიელი დედასა და ძმებთან ერთად გადაასახლეს რუსეთში. ცხოვრობდა პეტერბურგში. დასაფლავებულია ალექსანდრე ნეველის ლავრაში.
გაბრიელი (ქორეპისკოპოსი)

გაბრიელი (გ. 881) — კახეთის მთავარი (ქორეპისკოპოსი), გარდაბნელ დონაურთა საგვარეულოდან. ვახუშტის ცნობით გაბრიელი კახეთის რიგით მეოთხე მთავარი იყო. მისი მმართველობის დროს (861—881 წლებში) თბილისის ამირამ გაბულოცმა კახეთის სამთავროს წაართვა გარდაბანი, თუმცა მისი ქორეპისკოპოსობისას არაბთა რაიმე მნიშვნელოვანი შემოსევა არ ყოფილა და კახეთში სიმშვიდე სუფევდა.
გაბრიელი (X საუკუნე)

გაბრიელი — საუკუნის ქართველი კალიგრაფი. მოღვაწეობდა შატბერდის მონასტერში, სადაც 936 ვინმე გრიგოლ მირდატის ძის შეკვეთით გადაწერა სახარება, რომელიც ცნობილია ჯრუჭის ოთხთავის სახელით (საქართველოს მეცნიერებათა აკედემიის ხელნაწერთა ინსტიტუტი, -1660). ჯრუჭის ოთხთავი ნაწერია ეტრატზე, ორ სვეტად, მრგლოვნად, ყავისფერ-მოყვითალო მელნით. ასოები მსხვილია, სქელკონტურიანი, კვადრატული, ოდნავ შემაღლებული პროპორციებისა, უსამკაულო; ზოგი ასო ძალიან ჩამოგრძელებულია, რაც იმას მოწმობს, რომ ამ დროს უკვე ჩნდება დეკორატიული გაფორმების სურვილი. ეს ხერხი, სინგურის გამოყენებასთან ერთად, თვალსაჩინო დეკორაციულ ეფექტს ახდენს. 940 ჯრუჭის ოთხთავი კამარებითა და მინიატიურებით შეუმკიათ (თევდორე, „კამარათა მწერალი“).
გაბრიელ მაიორი

გაბრიელ მაიორი (გ. სექტემბერი, 1795) — ქართველი დრამატურგი, მსახიობი, თეატრალური და სამხედრო მოღვაწე. მისი გვარი უცნობია. რუსეთში ახლდა ერეკლე -ის ელჩს პაატა ანდრონიკაშვილს. იქ შეისწავლა საარტილერიო საქმე და სამშობლოში მაიორის ჩინით დაბრუნდა. მსახურობდა ერეკლე -ის ჯარში. თბილისში დგამდა წარმოდგენებს, წერდა პიესებს, მსახიობობდა. მისი მონაწილეობით წარმოდგენები გამართულა თელავშიც. დაიღუპა კრწანისის ბრძოლაში, აღა-მაჰმად-ხანის შემოსევის დროს.
როკფელერის ცენტრი

როკფელერის ცენტრი — 19 კომერციული შენობისგან შემდგარი კომპლექსი ნიუ-იორკში 48-ე და 51-ე ქუჩებს შორის. მდებარეობს მიდთაუნ მანჰეტენის ცენტრში, და ს ავენიუების კვარტალში.

დღევანდელი როკფელერის ცენტრი ძირითადად შენობათა ორი კომპლექსის კომბინაციაა: ძველი არტ-დეკო საოფისე შენობები, რომლებიც 1930-იან წლებში აშენდა და ოთხო საერთაშორისო სტილის ცათამბჯენები აგებული ამერიკის ავენიუს გასწვრივ 1960-1970-იან წლებში.

როკფელერის ცენტრს სახელი ჯონ როკფელერიის შვილის, ჯონ როკფელერ უმცროსის პატივსაცემად დაერქვა. როკფელერ უმცროსმა ეს ადგილი 1928 წელს კოლუმბიის უნივერსიტეტისგან ლიზინგით მიიღო და განავითარა იგი 1939-1940 წლებში. როკფელერი თავდაპირველად ამ ადგილზე მეტროპოლიტენ-ოპერის კომპანიისთვის საოპერო თეატრის მშენებლობას გეგმავდა, თუმცა აზრი შეიცვალა 1929 წელს სააქციო ბირჟის კრახისა და მეტის პროექტიდან გამოსვლის გამო. არტ-დეკო სტილის ნაგებობების მშენებლობა დაიწყო 1931 წელს. კომპლექსის მთავარი არქიტექტორი იყო რეიმონდ ჰუდი, რომლის ჯგუფში ასევე იყო ახალგაზრდა უოლას ჰარისონი.

ამერიკის უდიდესი დახურული თეატრი - რადიო სიტი მიუზიკ ჰოლი - მდებარეობს როკფელერის ცენტრის კომპლექსში. ამ კომპლექსის ერთ-ერთი პირველი ბინადართაგანი იყო ამერიკის რადიოს კორპორაცია, საიდანაც მომდინარეობს სახელები "რადიო სიტი" და "რადიო სიტი მიუზიკ ჰოლი".

როკფელერის ცენტრის მთავარი მონუმენტური შენობაა 71 სართულიანი, 872 ფუტის სიმაღლის ჯენერალ ელექტრიკის შენობა (30 როკფელერ პლაზა, უწინ არ-სი-ეი ბილდინგი), რომელიც შადრევნებიანი მოედნის უკან, კომპლექსის ცენტრშია განთავსებული. ცათამბჯენში ამჟამად ენ-ბი-სი ტელესტუდიის შტაბ-ბინაა მოთავსებული. აქვეა მისი განთქმული "სტუდია 8" - "შაბათის ღამის შოუს" ბინა. 1930-იანი წლების სხვა არტ-დეკო შენობებისგან განსხვავებით გენერალ ელექტრიკის კოშკი ბრტყელი სახურავით აიგო. აქ ამჟამად ცენტრის სათვალთვალო ტერასაა განთავსებული, საიდანაც ნიუ-იორკის შესანიშნავი პანორამა იშლება. რესტორანი "რეინბოუ რუმ" (ცისარტყელას ოთახი) განლაგებულია 65-ე სართულზე.

1989 წელს როკფელერის ცენტრის მთელი კომპლექსი შესყიდულ იქნა კორპორაცია მიცუბიშის მიერ. ათი წლის შემდეგ ტიშმან სპეიერ პროპერტის ლ.პ.-მ მიცუბიშისგან გამოისყიდა ისტორიული არტ-დეკო შენობები.

კომპლექსის ტერიტორიაზე გამოფენილ ხელოვნების ნიმუშთა შორის ყველაზე ცნობილია პოლ მანშიპის პრომეთეს ქანდაკება, რომელსაც ადამიანთათვის ცეცხლი მოაქვს. ის დგას ქვედა ზონის მოედნის თავზე, რომელსაც ზამთარში საციგურაო მოედნად იყენებენ. მოქანდაკემ ლი ლოურიმ კომპლექს დაუთმო რამდენიმე საკუთარი ნამუშევარი, მათ შორის ფრესკები და ატლასის ქანდაკება. მექსიკელი სოციალისტი მხატვარი დიეგო რივერას მიერ შესრულებულია მიურალები, თუმცა მისი ნამუშევარი "ადამიანი გზის გასაყართან" მალევე მოხსნილ იქნა, ვინაიდან მასზე ლენინის პორტრეტი იყო გამოსახული. ქუჩის დონეზე მოედანზე 200 დროშის ანძაა აღმართული, რომელზეც სეზონურად ან გაეროს წევრი ქვეყნების დროშებია, ან აშშ-ის შტატების და ტერიტორიების, ან კიდევ, დღესასწაულებზე მხოლოდ აშშ-ს დროშები ფრიალებს.
ჩიკაგო

ჩიკაგო (აგრეთვე ცნობილი როგორც „მეორე ქალაქი“ ან „ქარის ქალაქი“, პოტავატომის ტომის ინდიელები, რომლებიც ამ ადგილას სახლობდნენ თეთრკანიანი ახალმოსახლეების გამოჩენამდე ამ ადგილას „ჩეეკაგუ“-ს უწოდებდნენ) — მოსახლეობით მესამე უდიდესი ქალაქი აშშ-ში ნიუ-იორკისა და ლოს-ანჟელესის შემდეგ. ჩიკაგო მდებარეობს შუა-დასავლეთის შტატ ილინოისში მიჩიგანის ტბის სამხრეთ-დასავლეთ სანაპიროს გასწვრივ. გარეუბნებსა და გარშემო მდებარე საგრაფოების ჩათვლით ჩიკაგოლენდის დიდი მეტროპოლია 10 მილიონამდე მოსახლეს ითვლის.

1833 წელს დაფუძნებული მცირე სასაზღვრო დასახლება ოლდ-ნორზვესტიდან ქალაქი გაიზარდა და განვითარდა მსოფლიოს ერთ-ერთ მსხვილ აგლომერაციად და დღეს ჩიკაგო მსოფლიოს „ალფა“ (ყველაზე გავლენიანი) ქალაქების ათეულშია. ჩიკაგო იყო ადგილი, სადაც მსოფლიოში პირველი ცათამბჯენი აშენდა და დღეისთვის იგი შუადასავლეთის ფინანსური, სატრანსპორტო და კულტურული დედაქალაქია. ქალაქი ასევე ცნობილია მისი ეთნიკური მრავალფეროვნებით. ჩიკაგოს ცათამბჯენები, ადგილობრივი სამზარეულო, პოლიტიკური ტრადიციები და სპორტული გუნდები მისი ყველაზე ცნობილი სიმბოლოებია.