iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გურგენის აჯანყება (523)

გურგენის აჯანყება — ქართლის აჯანყება ირანელების წინააღმდეგ. აჯანყება გაიმართა 523 წელს. მის შესახებ ცნობები დაცული აქვს საუკუნის ბიზანტიელ ისტორიკოსს პროკოპი კესარიელს. აჯანყების მიზეზი გახდა შაჰის გადაწყვეტილება, საქართველოში ძალით გაევრცელებინა მაზდეანობა. ქართლის მეფე გურგენმა ფარული მოლაპარაკება გამართა იუსტინე კეისართან და მისი დახმარების იმედით აჯანყდა, მაგრამ ბიზანტიელები სათანადოდ ვერ დაეხმარნენ აჯანყებულებს, ქართლში კი ირანელების დიდძალი ჯარი შემოვიდა ვოის სარდლობით. გურგენმა დაინახა, რომ მისი და ბიზანტიის დამხმარე ძალები საკმაო არ იყო და ოჯახითა და აჯანყებაში მონაწილე დიდებულებითურთ ეგრისში გაიქცა, იქიდან კი ბიზანტიაში ჩავიდა. უმეთაუროდ დარჩენილი ქართველები დამარცხდნენ. ბევრი მათგანი ქართლიდან გადაიხვეწა. 532 წელს ირანელებსა და ბიზანტიელებს შორის დადებული ე. წ. „უვადო ზავის“ თანახმად გაქცეულებს ნება დართეს სამშობლოში დაბრუნებულიყვნენ. ბევრი დაბრუნდა, მაგრამ ზოგი ბიზანტიაში დარჩა. აჯანყების დამარცხების მიუხედავად, ირანმა ხელი აიღო საქართველოში თავის სარწმუნოებრივ პოლიტიკაზე. მაგრამ, პროკოპი კესარიელის სიტყვით, ქართველებს ძალიან უჭირდათ ასეთ მდგომარეობაში ყოფნა და შესაფერის დროს ელოდნენ ახალი აჯანყებისათვის.
გურგენის აჯანყება

გურგენის აჯანყება — ქართლის აჯანყება ირანის წინააღმდეგ გურგენის წინამძღოლობით. გაიმართა საუკუნის 70-იანი წლებში. გურგენი მოხსენიებული ჰყავს ბიზანტიელ ჟამთააღმწერელს თეოფანეს (არის მოსაზრება, რომ გურგენი იგივე გუარამი უნდა იყოს). აჯანყება დაიწყო 571 წელს სომხეთში. მალე მას ქართველებიც შეუერთდნენ. აჯანყების მეთაურებმა მფარველობა სთხოვეს კეისარ იუსტინე -ს (565-578). კეისრის თანხმობის შემდეგ სომხებმა ქ. დვინში გაანადგურეს ირანის დამსჯელი ლაშქარი და მოკლეს მისი მეთაური მარზჰანი სურენი: ქართველებმა დაამარცხეს ირანელთა სარდალი გოლონ-მიჰრანი. აჯანყება ბიზანტია-ირანის ომში გადაიზარდა და ცვალებადი წარმატებით მიმდინარეობდა. 579 ირანის შაჰმა ჰორმიზდ -მ თავის მხარეზე გადაიბირა აჯანყების მეთაურები. მან გურგენი ირანზე დაკიდებულ ქართლის მთავრად ცნო. მართალია, იმხანად ქართლი ირანის მორჩილებისაგან ვერ გათავისუფლდა, მაგრამ აჯანყების პერიოდში წარმოიშვა ქართლის ერისმთავრის ხელისუფლება, რაც ადრინდელი ფეოდალური ქართული სახელმწიფოს შექმნას ნიშნავდა.
სალდო

სალდო ( — ანგარიშსწორება, ნაშთი) — საბუღალტრო აღრიცხვაში გულისხმობს საბუღალტრო ანგარიშის ნაშთს და წარმოადგენს დებეტისა და კრედიტის ანგარიშების ჩანაწერების სხვაობას. მაგალითად: დებეტური სალდო (დებეტი აღემატება კრედიტს) გვიჩვენებს მოცემული საწარმოო საშუალებების მდგომარებას გარკვეული დროის მომენტში და ნაჩვენებია ბალანსის აქტივში. საკრედიტო სალდო (კრედიტი აღემატება დებეტს) გვიჩვენებს საწარმოო საშუალებების წარმომშობ (შეძენა და სხვა) წყაროებს და ასახულია ბალანსის პასივში. თუ საბუღალტრო ანგარიშს არ გააჩნია ნაშთი (სალდო უტოლდება ნულს), მაშინ ასეთ ანგარიშზე ითქმება დახურული.

საგარეო-სავაჭრო ურთიერთობებში სალდო გამოიყენება ექსპორტსა და იმპორტს შორის სხვაობის მნიშვნელობით, ან მოთხოვნათა და ვალდებულებების დამაჯამებელი მნიშვნელობის აზრით. სავაჭრო ბალანსის დადებითი სალდო აღნიშნავს, რომ ექსპორიტი აღემატება იმპორტს, უარყოფითი-ს შემთხვევაში იმპორტი აღემატება ექსპორტს. დადებითი სალდო, ქვეყნის გადახდების ბალანსში ნიშნავს ამ ქვეყნის შემოსავლების სიჭარბეს — სხვა ქვეყნების მისამართით განხორციელებულ გადახდებთან.
დებეტი

დებეტი — საბუღალტრო აღრიცხვის ტერმინი. მომდინარეობს ლათინური სიტყვისაგან „დარჩა“ (ინგლისური ვიკიპედიის თანახმად). სხვა წყაროს მიხედვით წარმოიშობა ლათინური სიტყვისაგან „“, რომელიც ნიშნავს „მას მართებს“ (დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიის თანახმად).

საბუღალტრო ანგარიშის მარცხენა მხარე, რომელიც ასახავს (უტრირებულად) საწარმოს ქონებას ან საკუთრების უფლებას, ანგარიშზე აღრიცხული ფაქტების კონტექსტში.
დებეტური ნაშთი - ანგარიში რომელემე თარიღით. დებეტური ბრუნვა ანგარიში რომელიმე დროის მონაკვეთში.
დებეტური ნაშთი - საწარმოს ქონების ან საკუთრების უფლების მდგომარეობა, რომელიც აღირიცხება ანგარიშზე, რომლის ნაშთსაც ვაკვირდებით, დროის რომელიმე მომენტში.
დებეტური ბრუნვა - დროის მონაკვეთში შესრულებული სამურნეო საქმიანობის ოპერაციები, რომლითაც გამოწვეულია ქონებრივი\საკუთრების უფლების ზრდა ან საწარმოს ვალდებულებების შემცირება, რომლებიც აღირიცხება განხილვად ანგარიშზე.
დებეტური ბრუნვა აქტივის ანგარიშებში, უფრო ზუსტად რომ განვმარტოთ, სამურნეო საქმიანობის ასახვისას, ნიშნავს თანხების ზრდას (აქტივის ანგარიშებზე, როგორც წესი, აღირიცხება საწარმოს ქონება ან ქონებრივი უფლება და რეზერვები).
დებეტური ბრუნვა პასივის ანგარიშებში - ნიშნავს თანხების კლებას (პასივის ანგარიშებში, როგორც წესი, აღირიცხება ხელფასი და სხვადასხვა ვალდებულებები, ასევე საწარმოს კაპიტალი).
ხშირად იხმარება ტერმინი დებეტური გატარება, რომელსაც დამოუკიდებელი მნიშვნელობა არ გააჩნია. დებეტურ გატარებაში იგულისხმება იმ ანგარიშის დებეტირება, რომელსაც გატარება ეხება.
დრამა

დრამა — ეპოსსა და ლირიკასთან ერთად ლიტერატურის სამ მთავარ ჟანრთაგან ერთ-ერთი, გარდა ამისა, ცალკეულ პიესასაც შეიძლება დრამა ვუწოდოთ. თეატრში მთავარი არის დრამა, ანუ ტექსტი. მაშასადამე დრამა ლიტერატურული ფორმაა, რომელიც მოიცავს მსახიობთათვის დაწერილი სცენარის შესრულებას, როლის განსახიერებას.

ტერმინი ბერძნულიდან ( []) ქართულად „ქმედებას“, „მოქმედებას“ აღნიშნავს.

დრამა შეიძლება განხორციელდეს რამდენიმე ფორმით: ცოცხალი შესრულებით თეატრში, ფილმში, ტელევიზიით.

დრამის განსაზღვრებისათვის
არისტოტელეს თანახმად დრამის მთავარი ნიშანი არის მოქმედების წარმოდგენა დიალოგების მეშვეობით. სწორედ ამ ნიშნით ის განსხვავდება ანტიკური ხანის თხრობითი ეპოსისაგან, ხოლო ახალ დროში კი რომანისგან.

თანამედროვე გაგებით დრამა იმისთვის იწერება, რომ მსახიობმა ითამაშოს თეატრში. ამ მიზეზის გამო ხშირად დრამატული ნაწარმოების ტექსტური ვერსია შეიცავს მითითებებს მსახიობთათვის, ხოლო საუკუნიდან რეჟისორთათვისაც.

წიგნის, ანუ ე.წ. წასაკითხი დრამა არის საგანგებო ფორმა, რომელიც უპირველეს ყოვლისა მკითხველზე და მკითხველისთვისაა გათვლილ-განკუთვნილი და არა სასცენოდ.

დრამა ხშირად დაყოფილია აქტებად, ხოლო აქტები კი სცენებად და სურათებად.

კლასიკური ფრანგული დრამა (რასინი, კორნელი) იყოფა 5 აქტად, იტალიური დრამა, რომელიც საოპერო ტრადიციებთანაა (მეტასტაზიო) დაკავშირებული 3 აქტს ანიჭებს უპირატესობას.

ისტორიიდან
ევროპული დრამა წარმოიშვა ჩვენს წელთაღრიცხვამდე საუკუნის ათენში. ესქილე, სოფოკლე, ევრიპიდე იყვნენ ტრაგედიის ყველაზე გამორჩეული ავტორები. არისტოტელემ მოგვიანებით თავის პოეტიკაში ტრაგედია გამოჰყო კომედიისაგან. მოგვიანებით ანტიკური დრამა რენესანსის ეპოქაში განვითარდა.

ძველად დრამებს ლექსებად წერდნენ, მაგრამ ახალ დროში დიალოგური ფორმით გამართულ პიესებში მძლავრობს თავისუფალი პროზა.

თავისთავად ცხადი არც ისაა, რომ დრამებში საუბრობენ: 1600 წლიდან ოპერა მოიაზრება კლასიკური ბერძნული დრამის ერთგვარი აღორძინება. (იხ. ფლორენციული კამერატა)

 საუკუნიდან მოყოლებული მიმდინარეობს ცნებების (დრამა, ტრაგედია, კომედია, ბიურგერული დრამა, სახასიათო პიესა) მნიშვნელობათა ერთმანეთში აღრევა. საუკუნიდან კი ტერმინ მელოდრამას, რომელსაც განსაკუთრებით გრძნობამომრევი, სენტიმენტალური და ინტრიგებით აღსავსე მოქმედებები ახასიათებს, ბევრი დრამის სინონიმადაც იყენებს.
ათენა

ათენა — საბერძნეთის ერთ-ერთი უმთავრესი ღვთაება. ძველმიკენური ღვთაება, ზევსის საყვარელი ქალიშვილი. ძველი მითების მიხედვით იგი ღრუბელთა ღმერთქალი, ცისა და ელვის მბრძანებელი, მშვიდობიანი შრომის დამცველია. მან ასწავლა ადამიანებს ცხენის შეკაზმვა და ხარების დაუღვლა, ხვნა და თესვა, ეტლების კეთება და გემების აგება, მან აჩუქა ადამიანებს სახნისი, ფოცხი და სხვა სასოფლო–სამეურნეო იარაღები. მისივე ნაბოძვარია თითისტარი და საქსოვი დაზგა. იგი ითვლებოდა დახელოვნებულ ფეიქრად და საფეიქრო საქმიანობისა და ქალთა შრომის დამცველად. ათენა ისევე, როგორც ჰეფესტოსი, თვითონაც არ გაურბის ფიზიკურ შრომას. ყოველივე ამასთან ერთად ათენა მეცნიერების დამცველი,სიბრძნის, ომის და სამართლიანობის ქალღმერთია. მან შეუქმნა ადამიანებს კანონები და დაუწესა არეოპაგი. ათენა არის ატიკის და ქალაქ ათენის უზენაესი ღვთაება. მითის თანახმად, როდესაც ამ მხარის მმართველობაზე დავა გაიმართა პოსეიდონსა და ათენას შორის, მოსამართლეებმა გადაწყვიტეს გამარჯვებულად ეცნოთ ის, ვინც ხალხს საუკეთესო საჩუქარს მიართმევდა. პოსეიდონმა კლდეს სამკბილა დაჰკრა და ზღვის მარილიანი წყალი სამ ჭავლად წარმოადგინა, ათენამ კი მიწას შუბი ჩაასო და ზეთისხილის ხე ამოზარდა. მოსამართლეებმა შეაფასეს ორივეს საჩუქარი და აღნიშნეს, რომ ზღვის მარილიანი წყალი ყველგან დიდ ტალღებად ბობოქრობს და ადვილი საშოვარია, ზეთის ხილი კი ატიკელებს სიმდიდრეს და ბედნიერებას მოუტანს. ამიტომ გამარჯვებულად ათენა დაასახელეს. ამის შემდეგ ზეთის ხილი ათენას წმინდა ხედ ითვლება.

მითებში გადმოცემულია ათენას საოცარი დაბადება ზევსის თავიდან. ჰესიოდე გვიამბობს, რომ ზევსის პირველი მეუღლე, ოკეანიდი მეტიდა შვილს ელოდებოდა. ზევსს უწინასწარმეტყველეს, რომ ეს ბავშვი მას გადააჭარბებდა სიძლიერით და გონიერებით. ამ არასასიამოვნო მოვლენის თავიდან ასაცილებლად ზევსმა გადაყლაპა მეტისი, მაგრამ ბავშვმა განვითარება მამის თავში განაგრძო. გარკვეული დროის შემდეგ ჰეფესტომ ჩაქუჩის დარტყმით გახსნა ზევსის თავი და ქვეყანას ათენა მოავლინა.

ათენა მარადქალქული ქალღმერთა რამაც განაპირობა მისი ზედმეტსახელი პალასი რომელიც ბერძნულად ქალწულს ნიშნავს. ტროას ომში ათენა ბერძნების მხარეზეა, იგი განაწყენებულია იმის გამო, რომ პარისმა ოქროს ვაშლი აფროდიტეს არგუნა. ათენა მფარველობს არგონავტებს, იგი გამოსახული იყო „არგოს“ კიჩოზე.

პერსევსი ათენას დახმარებით იმარჯვებს გორგონა–მედუზაზე და მის თავს საჩუქრად აძლევს ღმრთქალს. ათენამ გორგონას თავით თავისი ფარი შეამკო. ათენა არის ჰერაკლეს მარადიული მფარველი. ათენა ცნობილია, როგორც სიქალწულის და სათნოების განსახიერება. ათენას კულტი გავრცელებული იყო საბერძნეთის ბევრ ქალაქში, მაგრამ მთავარი ტაძარი მდებარეობდა ათენში (პართენონი). პართენონში იდგა ფიდიასის მიერ შექმნილი ქანდაკება. ხელოვნებაში ათენა გამოისახებოდა მკაცრ და დიდებულ ქალიშვილად. ხშირად გრძელი ტანსაცმლით, ხმლით, ფარით და შუბით. ათენას ფერხთით მუდამ ზის მისი წმინდა ფრინველი – ბუ. ხშირად ათენა გველთან ერთად გამოისახებოდა (გველი როგორც სიბრძნის სიმბოლო). რომში ათენა გააიგივეს ხელოვნების მფარველ ქალღმერთ მინერვასთან.
ორბელთა აჯანყება

ორბელთა აჯანყება — ქართველ დიდებულ ფეოდალთა აჯანყება მეფე გიორგი -ის წინააღმდეგ ივანე ორბელის ხელმძღვანელობით. მიმდინარეობდა 1177-1178 წლებში. აჯანყების მიზანი იყო გიორგი -ის ძმისშვილის და ივანე ორბელის სიძის დემნა (დემეტრე) უფლისწულის გამეფება, მიზეზი — მეფის მკაცრი ცენტრალისტური პოლიტიკა, საბაბი — დემნა უფლისწულის ლეგიტიმური უფლებების დაცვა.

მეფის წინააღმდეგ გამოვიდნენ ორბელები, ივანე ვარდანისძე, შოთა — ძე ართავაჩოს ძისა; მეჯინიბეთუხუცესი ქავთარ ივანეს ძე, ანანია დვინელი, მხარგრძელები, თორელი გამრეკელი, მემნა ჯაყელი, კაენის პატრონი ჰასანი, გრიგოლ ანელი აპირატის ძე და სხვა. შეთქმულთა ლაშქარში 3000-მდე კაცი იყო. მათ დემნა მეფედ აკურთხეს აგარის ციხეში. ფეოდალთა უმრავლესობამ მეფეს უერთგულა. განსაკუთრებით თავი გამოიჩინეს ყივჩაღთა რაზმის უფროსმა ყუბასარმა და მეჯინიბეთუხუცესმა ჭიაბერმა. მეფის ლაშქარში იყვნენ დვალები და საქართველოს მთიანეთის სხვა კუთხეთა მოლაშქრენი. გიორგი მეფის მოულოდნელად შეპყრობის გეგმა ჩაიშალა. მან თბილისში გამაგრება მოასწრო. ამან მემბოხეებში ყოყმანი გამოიწვია და მათ იწყეს მეფის მხარეზე გადასვლა, გიორგი განდგომილებს დიდი პატივით იღებდა. თავდაპირველად მეფემ ამბოხებულებთან მოლაპარაკება მოინდომა, ჩანს, არ ჰქონდა გამარჯვების იმედი ან სისხლისღვრას მოერიდა, მაგრამ ივანე ორბელმა არ ისურვა. მდგომარეობის შეცვლის შემდეგ ივანე ორბელმა სამეფოს გაყოფა მოითხოვა.

მეფემ აჯანყებულებს წაართვა ციხე-სიმაგრეები და ალყა შემოარტყა ლორის ციხეს. მეამბოხეებმა დახმარებისათვის მიმართეს შაჰ-არმენსა და აზერბაიჯანის ათაბაგს, მოსალაპარაკებლად გაგზავნეს ქართლის ერისთავი ლიპარიტი, მეჯინიბეთუხუცესი ქავთარ ივანეს ძე, ანანია დვინელი. მიუხედავად იმისა, რომ ლორის ციხის ალყა რამდენიმე თვეს გაგრძელდა, აჯანყებლებს გარედან დახმარებამ ვერ მოუსწრო. აჯანყება დამარცხდა. დემნა უფლისწული ალშემორტყმული ციხიდან საბლით გადმოეშვა და პატიების სათხოვნელად მეფე-ბიძასთან გამოცხადდა. მას თვალები დასთხარეს და დაასაჭურისეს. ივანე ორბელს თვალები დასთხარეს, სიკვდილით დასაჯეს ივანეს უმცროსი ძმა ქავთარი, მისი შვილი სუმბატი, დამნაშავეთა ნაწილი საქართველოდან განდევნეს. სასჯელი მეფემ დარბაზის გადაწყვეტილებით გამოიტანა და საეკლესიო შეჩვენებით დაამტკიცა. მოღალატეთა თანამდებობანი და მამულები გიორგიმ თავის ერთგულთ დაუნაწილა.
ლარაბანგას მეჩეთი

ლარაბანგას მეჩეთი მდებარეობს ამავე სახელწოდების ქალაქში დასავლეთ განაში. ეს ტალახის აგურით ნაგები საჰელიური მეჩეთი 1421 წლით თარიღდება და უძველესი ისლამური რელიგიური ნაგებობაა დასავლეთ აფრიკაში. მეჩეთში ინახება ამავე პერიოდით დათარიღებული უძველესი ყურანი. მეჩეთი აშენდა ქალაქის ტრანს-საჰარის სავაჭრო გზის აღზევების პერიოდში.
ლონდონის ხელშეკრულება (1839)

1839 წლის ლონდონის ხელშეკრულება , აგრეთვე ცნობილი როგორც 1839 წლის კონვენცია ხელმოწერილ იქნა 1839 წლის 19 აპრილს. ამ შეთანხმებით ევროპის სუპერქვეყნებმა ბელგიის დამოუკიდებლობა და ნეიტრალურობა სცნეს. შეთანხმების ისტორიული მნიშვნელობა იყო მუხლი , რომლის მიხედვით ბელგიას ნეიტრალურობა უნდა დაეცვა; ეს ნეიტრალურობა ხელმომწერ ძალათა მიერ დაცული იქნებოდა ბელგიაზე აგრესიის შემთხვევაში.

ტერიტორიული შედეგები
1815 წლიდან ბელგია ნიდერლანდების გაერთიანებული სამეფოს ნაწილი იყო. შეთანხმებით ნიდერლანდის სამხრეთი პროვინციები ბელგიის სამეფო გახდა, ხოლო ლიმბერგის პროვინცია კი ჰოლანდიამ და ბელგიამ გაინაწილეს. იგივე ბედი ეწია ლუქსემბურგის დიდ საგრაფოს, რომელიც თავის მხრივ გაიყო ბელგიურ ნაწილად და ამჟამინდელ დიდ საგრაფოდ, რომელიც პირადი გაერთიანების ქვეშ იყო ნიდელანდთან მეფე უილიამ -ის ქვეშ 1867 წლამდე. ზეეუს-ვლაანდერენი ჩამოერთვა ბელგიას და გახდა ჰოლანდიური პროვინცია ზეელანდი, ვინაიდან ჰოლანდიელებს არ სურდათ ბელგიელებთან გაეყოთ შელდტის უბის კონტროლი. ნაცვლად, ჰოლანდიას თავისუფალი ნავიგაციის ნება უნდა მიეცა ბელგიელებისთვი შელდტზე ანტვერპენის პორტში მისასვლელად.

ლონდონის შეთანხმებამ ბელგიას ასევე გარანტია მისცა ჰოლანდიის ტერიტორიაზე რკინიზგითა და არხებით ტრანზიტის უფლებაზე გერმანულ რურთან მისასვლელად. ეს ფაქტი აქტუალური გახდა ისევ 2005 წელს. ამ წლის 24 მაისს არბიტაჟის პერმანენტულმა სასამართლომ დაუკანონა ეს უფლება ბელგიას ჰოლანდიის იჯზერენ რიჯნ (რკინის რაინი) სარკინიგზო ხაზზე.

შეთანხმების მნიშვნელობა
ბელგიის დე-ფაქტო დამოუკიდებლობა მიღწეულ იქნა ცხრა წლიანი დროგამოშვებითი ომებისა და ბელგიის რევოლუციის შედეგად. ხელშეკრულების ხელმომწერებმა (დიდი ბრიტანეთი, ავსტრია, საფრანგეთი, პრუსია, რუსეთი და ნიდერლანდები) ამჯერად ოფიციალურად სცნეს ბელგიის სამეფოს დამოუკიდებლობა და დიდი ბრიტანეთის დაჟინებით შეთანხმდნენ მის ნეიტრალურობაზე.

ხელშეკრულება მნიშვნელოვანი დოკუმენტი იყო, განსაკუთრებით მისი როლით პირველ მსოფლიო ომში. როცა გერმანია 1914 წელს ბელგიას დაესხა თავს ხელშეკრულების დარღვევით, ბრიტანეთმა მას საპასუხოდ ომი გამოუცხადა 4 აგვისტოს. ეს ცნობა გერმანიის ხელმძღვანელობას გადასცა ბრიტანეთის ელჩმა. ამ შეტყობინების გამო გერმანიის კანცლერს თეობალდ ფონ ბეთმან-ჰოლვეგს განცვიფრების დამალვა ვერ მოუხერხებია, ვინაიდან უჭირდა იმის დაჯერება, რომ რაღაც „ქაღალდის ნაგლეჯის“ გამო ბრიტანეთი გერმანიას ომს გამოუცხადებდა.

თუმცა ზოგიერთი ისტორიკოსის მტკიცებით ბრიტანეთის მიერ გერმანიისთვის ომის გამოცხადებად ეს ზავი მხოლოდ საბაბი თუ შეიძლება ყოფილიყო, რადგან ეს ლოგიკური შედეგი იყო იმდროინდელი გერმანულ-ბრიტანული დაძაბული ურთიერთობებისა და ფრანკო-ბრიტანული ანტანტის კორდიალისა (მეგობრული ურთიერთგაგების შეთანხმება).
ლონდონის ხელშეკრულება

სახელწოდებით ლონდონის ხელშეკრულება ცნობილია:

ლონდონის ხელშეკრულება (1359) - დასავლეთ საფრანგეთი გადაეცა ინგლისს, რომელიც უარყოფილ იქნა ამავე წლის 19 მაისს პარიზში ეტატ-ჟენერალის მიერ.
ლონდონის ხელშეკრულება (1518) - არააგრესიის პაქტი ევროპის ძირითად ერებს შორის.
ლონდონის ხელშეკრულება (1604) - ინგლისსა და ესპანეთს შორის.
ლონდონის ხელშეკრულება (1700) - აგრეთვე ცნობილი როგორც მეორე დანაწილების ხელშეკრულება.
ანგლო-ჰოლანდიური შეთანხმება (1814)
ანგლო-ჰოლანდიური შეთანხმება (1824)
ლონდონის ხელშეკრულება (1827) - ბრიტანეთს, საფრანგეთსა და რუსეთს შორის საბერძნეთზე თურქეთის აქციის წინააღმდეგ.
ლონდონის ხელშეკრულება (1832) - ბრიტანეთს, საფრანგეთსა და რუსეთს შორის, რომლის მიხედვით შეიქმნა საბერძნეთის დამოუკიდებელი სამეფო.
ლონდონის ხელშეკრულება (1839) - ბელგიის დამოუკიდებლობისა და ნეიტრალობის გამოცხადება.
ლონდონის ხელშეკრულება (1861) - ბრიტანეთს, საფრანგეთსა და ესპანეთს შორის მექსიკისგან ვალის გასტუმრების შესახებ.
ლონდონის ხელშეკრულება (1864) - საბერძნეთთან იონიის კუნძულების შემოერთება.
ლონდონის ხელშეკრულება (1867) - ლუქსემბურგის ნეიტრალურობის გამოცხადება.
ლონდონის ხელშეკრულება (1913) - ბალკანეთის პირველი ომის დასასრული.
ლონდონის ხელშეკრულება (1915) - ანტანტის ძალებსა და იტალიას შორის.
ანგლო-ირლანდიური ხელშეკრულება (1921) - შეიქმნა ნახევრად დამოუკიდებელი ირლანდიის თავისუფალი სახელმწიფო.
ლონდონის ხელშეკრულება (1945) - შეიქმნა ლეგალური ბაზა ნაცისტების გასასამართლებლად.
ლონდონის ხელშეკრულება (1946) - დაასრულა ბრიტანეთის მანდატი ტრანსიორდანიაზე.
ლონდონის ხელშეკრულება (1949) - შეიქმნა ევროპის საბჭო.
პორტრეტი

პორტრეტი (ფრანგ. < - გამოსახვა (მოძველებული) — რეალურად არსებული პიროვნების (ან გამოგონილი ლიტერატურული გმირის), ადამიანთა ჯგუფის გამოსახვა ან აღწერა (მაგ., ლიტერატურაში). პორტრეტი სახვითი ხელოვნების ერთ-ერთი ძირითადი ჟანრია (ფერწერა, ქანდაკება, გრაფიკა, ფოტოხელოვნება).

პორტრეტის საფუძველი მემორიალური საწყისია — კონკრეტული ადამიანის სახის უკვდავყოფა. ძირითადი კრიტერიუმია გამოსახულების მსგავსება მოდელთან, ორიგინალთან, მისი სულიერი არსის სწორად გახსნა, ინდივიდუალობის, ტიპური ნიშნების წარმოჩენა, პორტრეტი ძირითადად ნატურიდან იქმნება. არსებობს დაზგური (სურათი, ბიუსტი, გრაფიკული ფურცელი), მონუმენტური (სკულპტურული მონუმენტი, ფრესკა, მოზაიკა) პორტრეტი. სხვადასხვა ეპოქაში პორტრეტს ათავსებდნენ მონეტაზე, მედალზე (სამედალო ხელოვნება), გემაზე (გლიპტიკა). პორტრეტი შეიძლება იყოს ინდივიდუალური, წყვილი (ორმაგი) და ჯგუფური. პორტრეტის სპეციფიკური ტიპის ავტოპორტრეტი. პორტრეტული ჟანრის საზღვრები მერყევია. ზოგჯერ საკუთრივ პორტრეტი ერწყმის სხვა ჟანრს. პორტრეტში შეიძლება გაიხსნას მორალური სახე, გადმოიცეს მოდელის როგორც დადებითი, ისე ნეგატიური ხასიათი (კარიკატურა, შარჟი), აისახოს მნიშვნელოვანი მოვლენები.

პორტრეტული ჟანრი უძველეს პერიოდში ჩაისახა, მისი პირველი ნიმუშები ძველი აღმოსავლეთის, კერძოდ ძველი ეგვიპტის ხელოვნებაში ხვდება. როგორც ჩანს, პორტრეტი ძველ ეგვიპტეში დაკავშირებული იყო გარკვეულ კულტთან, იგი რელიგიურ-მაგიურ ხასიათს ატარებდა. მოდელის დუბლირება აუცილებელი იყო იმქვეყნიური ცხოვრებისათვის, ამიტომაც შეიქმნა კანონიზებული პორტრეტული ტიპი. დროთა განმავლობაში ძველეგვიპტური პორტრეტის ხასიათი შეიცვალა, გაღრმავდა მისი ფსიქოლოგიური შინაარსი (განსაკუთრებით ახალი სამეფოს, თლ-ელ-ამარნის, პერიოდში, ძვ. წ. ს.).

ძველი საბერძნეთის ეპოქაში შეიქმნა განზოგადებულ-იდეალიზებული სკულპტურული პორტრეტის ტიპი. ძვ. წ. საუკუნიდან პორტრეტმა უფრო ინდივიდუალური სახე მიიღო. ელინისტურ ეპოქაში (ძვ. წ. საუკუნიდან) პორტრეტს დრამატული ხასიათი მიეცა. პორტრეტულმა ხელოვნებამ მაღალ განვითარებას მიაღწია ძვ. რომში. ძველრომაულ პორტრეტის სტრუქტურის ძირითადი საფუძველია მოდელის დამახასიათებელი ნიშნების ზუსტი გამოსახვა, ინდივიდუალურისა და ტიპურის ერთიანობა, ძვ. რომის საუკეთესო პორტრეტებისათვის დამახასიათებელია ფსიქოლოგიზმი, მხატვრული სიზუსტე. ელინისტურსა და ძვ. რომის ეპოქაში ფართოდ გავრცელდა პორტრეტული ბიუსტები, სტატუები. განსაკუთრებით საინტერესოა ე. წ. ფაიუმის პორტრეტი (ეგვიპტე, – სს.), რომლებიც, როგორც ჩანს, დაკავშირებულია ძვ. აღმოსავლეთის პორტრეტის რელიგიურ-მისტიკურ ტრადიციებთან, ამასთან, განიცადა ანტიკური ხელოვნების გავლენა. იგი უშუალოდ ნატურიდან იხატებოდა და ამიტომაც კონკრეტულ ადამიანთან მსგავსების ნიშნებს ატარებდა.

შუა საუკუნეების პორტრეტის განვითარებაზე განსაკუთრებით ძლიერად იმოქმედა სპირიტუალისტურ და სტიქიურ-მატერიალისტური ტენდეციების წინააღმდეგობებმა, მხატვრები იფარგლებოდნენ მკაცრი საეკლესიო კანონებით, იშვიათად მიმართავდნენ პიროვნებათა ხასიათების გადმოცემას. შუა საუკუნეებში პორტრეტი საეკლესიო არქიტექტურულ-მხატვრული ანსამბლის განუყოფელი ნაწილია. მხატვრები გამოსახავდნენ მხოლოდ მაღალი წოდების წარმომადგენელთა (მმართველები, მათი ოჯახის წევრები, დაახლოებული პირები, დონატორები) პორტრეტებს. დიდი კონკრეტულობით ხასიათდება შუა საუკუნეების ჩინური პორტრეტი (განსაკუთრებით სუნის პერიოდისა, – საუკუნეები); ასევე საინტერესოა იაპონელი ოსტატების მიერ შექმნილი ფსიქოლოგიური პორტრეტული ხელოვნების ნიმუშები.
რაჭის მაზრა

რაჭის მაზრა — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული რუსეთის იმპერიაში. ქუთაისის გუბერნიის შემადგენელი ნაწილი. ადმინისტრაციული ცენტრი ონი, ფართობი 2857 კმ², მოსახლეობა თავდაპირველად იყო 23500 ადამიანი, საუკუნის მიწურულს შეადგინა 72742 ადამიანი. ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე რაჭა 1811-იდან რაჭის ოკრუგის სახელწოდებით იმერეთის ოლქის შემადგენლობაში იყო. 1840 წელს ეწოდა რაჭის უბანი და შევიდა საქართველო-იმერეთის გუბერნიის ქუთაისის მაზრის შემადგენლობაში. 1846, ქუთაისის გუბერნიის შექმნის შემდეგ, რაჭის უბანს დაემატა ოსეთის ოკრუგის მამისონის ხეობის სოფლები და იწოდა რაჭის მაზრად. იყოფოდა ბუგეულის, კუდარო-მამისონის, უწერისა და ხოტევის უბნებად, ხოლო 1888 წლიდან ამბროლაურისა და ონის უბნებად. საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების (1921) შეიქმნა იმავე რაჭის მაზრის სახელწოდების ახალი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული, რომელიც 1928 წელს გაერთიანდა ლეჩხუმის მაზრასთან და იწოდა რაჭა-ლეჩხუმის მაზრად. გაუქმდა 1930 წელს.
რახსის ბრძოლა

რახსის ბრძოლა 1118 — დავით აღმაშენებლის ბრძოლა მდინარე რახსის (არეზის) პირას თურქ-სელჩუკებთან. ნახიდურს დავით აღმაშენებელმა გაიგო თურქ-სელჩუკების ჯავახეთში შესევისა და ბეშქენ ჯაყელის მოკვლის ამბავი. მეფე, მიუხედავად ზოგი დიდებულის წინააღმდეგობისა, თავისი ლაშქრით დაიძრა და რახსის პირას მდგომ თურქ-სელჩუკებს შეებრძოლა. საქართველოს ლაშქარმა სძლია მტერს - მრავალი ამოწყვიტეს, ბევრი ტყვედ ჩაიგდეს და დიდი ნადავლიც წამოიღეს.
რუსეთ-ოსმალეთის ომები

ისტორიაში რუსეთსა და ოსმალეთს შორის რამდენიმე ომი მოხდა:

რუსეთ-ოსმალეთის ომი (1568-1570)
რუსეთ-ოსმალეთის ომი (1676-1681)
რუსეთ-ოსმალეთის ომი (1686-1700)
რუსეთ-ოსმალეთის ომი (1710-1713)
რუსეთ-ოსმალეთის ომი (1735-1739)
რუსეთ-ოსმალეთის ომი (1768-1774)
რუსეთ-ოსმალეთის ომი (1787-1791)
რუსეთ-ოსმალეთის ომი (1806-1812)
რუსეთ-ოსმალეთის ომი (1828-1829)
რუსეთ-ოსმალეთის ომი (1853-1856)
რუსეთ-ოსმალეთის ომი (1877-1878)
რუსეთ-ოსმალეთის ომი (1914-1918)
ნეორენესანსი

ნეორენესანსი მრავლისმომცველი სტილია, რომელიც მოიცავს საუკუნის არქიტექტურული აღორძინების მიმდინარეობათა იმ ასპექტებს, რომელიც არც გრეციულ (ბერძნული აღორძინება) და არც გოთურ (გოთური აღორძინება) სტილს ეკუთვნის, და რომელმაც აღმაფრენის წყაროდ კლასიციზირებული იტალიური ფორმების ფართო სპექტრი გამოიყენა. ვრცელი გაგებით "რენესანსულ არქიტექტურას" საუკუნის არქიტექტორები და კრიტიკოსები მიაკუთვნებდნენ არა მხოლოდ ფლორენციასა და ცენტრალურ იტალიაში ადრეულ საუკუნეში დაწყებულ ჰუმანისტურ შენობათა სტილს; არამედ მასში ასევე მოიაზრებდნენ მანერიზმსა ან ზოგან ბაროკოსაც. თვითშერქმეული სტილის მიკუთვნება შუა და გვიანდელი საუკუნისთვის უცხო არ ყოფილა: "ნეორენესანსს" თანამედროვენი უწოდებდნენ იმგვარ სტრუქტურებს, რომელსაც სხვანი უბრალოდ "იტალიანატს" ან "მეორე იმპერიას" შეარქმევდნენ.

განსხვავებული ფორმები, რაშიც არქიტექტურამ განვითარება ჰპოვა ევროპის სხვადასხვა ნაწილში, განსაკუთრებით კი საფრანგეთსა და იტალიაში რენესანსის პერიოდში კიდევ უფრო ართულებს ნეორენესანსის არქიტექტურის განსაზღვრებასა და ამოცნობას. ამის საილუსტრაციოდ საკმარისია "რენესანსის" კატეგორიაში გაერთიანებული, თუმცა ერთმანეთისგან მნიშვნელოვნად განსხვავებული ინგლისური ვოლატონის ჰოლის, იტალიური პალაცო პიტისა და ფრანგული შატო დე შამბორის შედარება.
გერტრუდ სტაინი

გერტრუდ სტაინი (; დ. 3 თებერვალი, 1874, პიტსბურგი, პენსილვანიის შტატი ― გ. 27 ივლისი, 1946, პარიზი) — ამერიკელი მწერალი, პოეტი, ფემინისტი და დრამატურგი. ცხოვრების უმეტესი ნაწილი საფრანგეთში გაატარა.

ბიოგრაფია
დაიბადა პიტსბურგის ძველ ალეგენის გარეუბანში (პიტსბურგს შემოუერთდა 1907 წელს) ებრაულ-გერმანული წარმოშობის ოჯახში. სამი წლის ასაკში ოჯახი ჯერ ვენაში, შემდეგ კი პარიზში გადავიდა. თითქმის ორი წლის შემდეგ ამერიკაში დაბრუნებულმა განათლება კალიფორნიაში მიიღო, ამთავრებს რა ჯერ რადკლიფის კოლეჯს (1897), შემდეგ კი ჯონს-ჰოპკინზის სამედიცინო სკოლას.

1902 წელს ის საფრანგეთში გადადის მონპარნასზე ხელოვანთა შემოქმედებითი თავყრილობების აპოგეის პერიოდში. 1903-12 წლებში იგი პარიზში ცხოვრობდა ძმა — ლეონთან ერთად, რომელიც იმჟამად ცნობილი ხელოვნების კრიტიკოსი გახდა. 1907 წელს სტაინი თავის ცხოვრებისეულ მეგზურს ელის ტოკლასს ხვდება; სტაინი თითქმის მთელი სიცოცხლის განმავლობაში საკუთარი ძმის — მაიკლის ბიზნესის სტიპენდიით არსებობდა.

ძმასთან ერთად სტაინმა თავი მოუყარა კუბისტური ხელოვნების ერთ-ერთ უპირველეს კოლექციას. ის ფლობდა პაბლო პიკასოს (პაბლო მისი მეგობარი გახდა და გერტრუდის პორტრეტიც აქვს შესრულებული), ანრი მატისის, ანდრე დერენისა და სხვა ახალგაზრდა მხატვართა ადრეულ ნამუშევრებს. პიკასოს ასევე დახატული აქვს გერტრუდის ძმისშვილი ალან სტაინის პორტრეტი.

1920-იან წლებში მისი სალონი რუ-დე-ფლორუსის 27-ში, რომლის კედლები ავანგარდული მიურალებით იყო მოხატული, მრავალი უდიდესი ხელოვანისა და მწერლის თავშეყრის ადგილი იყო, მათ შორის იყვნენ ერნესტ ჰემინგუეი, თორნტონ უილდერი, შერვუდ ანდერსონი და ჟორჟ ბრაქი. გერტურდს ეკუთვნის ტერმინი „დაკარგული თაობა“, რომელიც მან პარიზს შემოხიზნულ ამერიკიდან ჩამოსულ მწერლებს შეარქვა. გამორჩეული შარმით, მახვილსიტყვაობითა და კეთილი ბუნებით გერტრუდს მეგობართა დიდი წრე ჰყავდა. მის შეხედულებებს დიდი გავლენა ჰქონდა თანამედროვე ლიტერატურასა და ხელოვნებაზე.