iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სოლომონ პავლიაშვილი

სოლომონ პავლიაშვილი (დ. 24 აგვისტო, 1959, კაკაბეთი, საგარეჯოს რაიონი) — ქართველი ეკონომიკურ მეცნიერებათა დოქტორი, საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსი (2021), საქართველოს ეკონომიკურ მეცნიერებათა აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტი, საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის პროფესორი. მოწვევის პარლამენტის წევრი 1999-2001 წლებში. გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრის მოადგილე 2017 წლის 15 დეკემბრიდან.

ბიოგრაფია
სოლომონ პავლიაშვილი დაიბადა 1959 წლის 24 აგვისტოს. 1982-1986 წლებში სწავლობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ეკონომიკისა და სამართლის ინსტიტუტის ასპირანტურაში; 1995-1999 წლებში — ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე. 1994 წელს გაიარა საჯარო სექტორის მენეჯმენტის სასწავლო პროგრამა, ევროკავშირის ტექნიკური დახმარების პროგრამა (; დიდი ბრიტანეთი, ჩრდ. ირლანდია); 1990-1992 წლებში სწავლობდა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის დოქტორანტურაში. 1976-1982 წლებში სწავლობდა და წარჩინებით დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სახალხო მეურნეობის დაგეგმვის ფაკულტეტი.

2017 წლის 1 ოქტომბრიდან 2017 წლის 15 დეკემბრამდე იყო საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროს მინისტრის მოვალეობის შემსრულებელი. 2016-2017 წლებში საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის მინისტრის პირველი მოადგილე. 2016 წელს საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის მინისტრის მთავარი მრჩეველი. 2011-2016 წლებში თბილისის სასწავლო უნივერსიტეტის რექტორი; 2003-2004 წლებში საქართველოს ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის მინისტრის მოადგილე.

2023 წელს მიიღო საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის საპატიო სიგელი (იუნესკოს მიერ დაწესებულ მეცნიერების მსოფლიო დღესთან დაკავშირებით) — „ეკონომიკის დარგში სამეცნიერო მიღწევებისთვის“.

2024 წელს მიენიჭა საპატიო გარეჯელის წოდება.

2024 წელს აირჩიეს ლენტეხის საპატიო მოქალაქედ.

2024 წელს დაჯილდოვდა საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის საპატიო სიგელით, გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის ეკონომიკაში სამეცნიერო მოღვაწეობისათვის და დაბადებიდან 65-ე წლისთავთან დაკავშირებით.

2024 წელს გადაეცა სერთიფიკატი ბიომრავალფეროვნების ფინანსირების ინიციატივის გაეროს განვითარების პროგრამის გლობალური მენეჯერის მიერ, ბიომრავალფეროვნების ფინანსირების ინიციატივის პროცესში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისთვის.

2024 წელს გადაეცა სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორ პეტერე ჟღენტის სახელობის პრემია ნაშრომისთვის „სოფლის მეურნეობა, ეკონომიკური ეფექტიანობის მართვა და ცირკულარული ეკონომიკა“.

2025 წელს მიენიჭა ბათუმის საპატიო მოქალაქის წოდება.

გამოქვეყნებული აქვს 17 მონოგრაფია და ასზე მეტი სამეცნიერო პუბლიკაცია მაკროეკონომიკის, აგრარული მეცნიერებების, გარემოს დაცვის, მწვანე ეკონომიკის,ცირკულარული ეკონომიკის, საერთაშორისო ეკონომიკური ურთიერთობებისა და სხვა აქტუალურ საკითხებზე ადგილობრივ და საერთაშორისო სამეცნიერო ჟურნალებში. ფლობს რუსულ და ინგლისურ ენებს. ჰყავს მეუღლე და ოთხი შვილი.
ნეპენთეს რაჯა

ნეპენთეს რაჯა — მონოტიპური ჯიშის ოჯახის მტაცებელი მცენარე. ყველაზე დიდი მტაცებელი მცენარე მსოფლიოში. ამ მცენარეს შეუძლია დაიჭიროს და შეჭამოს არა მარტო მწერები, არამედ თაგვებიც კი.

მცენარე არის კალიმანტანის ენდემი, და მით ვაჭრობა აკრძალულია საერთაშორისო კონვენციით.. პირველად რაჯა აღწერა ჯოზეფ დალტონმა 1859 წელს, ხოლო სახელი მცენარემ სერ ჯეიმზ ბრუკის პატივსაცემად მიიღო.
აბრამიშვილი

საკუთარი სახელი აბრამიშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ანდრია აბრამიშვილი — ლიტერატურათმცოდნე, ჟურნალისტი
გიორგი აბრამიშვილი — რეჟისორი, მსახიობი
ვახტანგ აბრამიშვილი — არქიტექტორი
მარი აბრამიშვილი — პოეტი
მერაბ აბრამიშვილი — მხატვარი
მიხეილ აბრამიშვილი — კრიტიკოსი, ფოლკლორისტი, პედაგოგი
მიხეილ აბრამიშვილი — არქეოლოგი
როსტომ აბრამიშვილი — არქეოლოგი
შალვა აბრამიშვილი — მხატვარ-რესტავრატორი
ემაბლ ჟან ჟაკ პელისიე

ემაბლ ჟან ჟაკ პელისიე (; დ. 6 ნოემბერი, 1794, მარომი, ზღვისპირა სენის დეპარტამენტი — გ. 22 მაისი, 1864, ალჟირი) — საფრანგეთის მარშალი (1855), მალახოვის ჰერცოგი (1856). მონაწილეობდა ესპანეთის რევოლუციის ჩახშობაში (1823), ხოლო 30-40-იან წლებში – ალჟირის დაპყრობაში. ყირიმის ომში (1853-1856) 1855 წლის იანვრიდან სარდლობდა კორპუსს, 1855 წლის მაისიდან – საფრანგეთის არმიას ყირიმში და ხელმძღვანელობდა უკანასკნელ იერიშებს სევასტოპოლზე, მალახოვის ყორღანის აღებას. ავსტრია-იტალია-საფრანგეთის ომში 1859 წელს რაინის არმიის სარდალი. 1860 წლიდან ალჟირის გენერალ-გუბერნატორი.
ჟან ბატისტ პერენი

ჟან ბატისტ პერენი (; დ. 30 ნოემბერი, 1870, ლილი — გ. 17 აპრილი, 1942, ნიუ-იორკი) — ფრანგი ფიზიკოსი, პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1923). პარიზის უმაღლესი ნორმალური სკოლის დამთავრების შემდეგ (1894) მუშაობდა იქვე, 1898 წლიდან კი – პარიზის უნივერსიტეტში (1910 წლიდან პროფესორი), 1940 წელს საფრანგეთის კაპიტულაციის შემდეგ გადავიდა აშშ-ში. გამოიკვლია კათოდური და რენტგენის სხივები (1895-98). პერენის ნაშრომები, რომელიც შეეხება ბროუნის მოძრაობას, აინშტაინ-სმოლუხოვსკის თეორიის დასაბუთებაა. მათ საშუალება მისცეს პერენს მიეღო ავოგადროს რიცხვის მნიშვნელობა, რომელიც თანხვდება სხვა მეთოდებით მიღებულ მნიშვნელობებს, და საბოლოოდ დაემტკიცებინა მოლეკულების რეალურობა, ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში (1926).
ტარაგონის პროვინცია

ტარაგონა — პროვინცია აღმოსავლეთ ესპანეთში, ავტონომიური გაერთიანების, კატალონიის სამხრეთ ნაწილში. მას ესაზღვრება შემდეგი პროვინციები: კასტელიონი, ტურუელი, სარაგოსა, ლერიდა და ბარსელონა. ასევე ესაზღვრება ხმელთაშუა ზღვა.

პროვინციის მოსახლეობა შეადგენს 631,156 კაცს (2002 წლის მონაცემებით), რომლის დაახლ. ერთი მეხუთედი ცხოვრობს მის დედაქალაქ ტარაგონაში. პროვინციაში არის 183 მუნიციპალიტეტი.
ჩვეულებრივი გველბრუცა

ჩვეულებრივი გველბრუცა — საქართველოს ფაუნის გველბრუცების ქვერიგის ერთადერთი წარმომადგენელი. სიგრძით 30-35 სანტიმეტრი, მომრგვალებული თავითა და მოკლე კუდით. სხეულის შეფერილობა ვარდისფერიდან მუქ წითელ ფერში მერყეობს და დამოკიდებულია პიგმენტის ფერზე. სხეულის ქვედა ნაწილი, ზედასთან შედარებით ღია ფერისაა.

ჩვეულებრივი გველბრუცა ფართოდაა გავრცელებული ალბანეთში, საბერძნეთში, თურქეთში, მცირე აზიაში, ქვემო ეგვიპტეში, ახლო აღმოსავლეთში, ავღანეთში, პაკისტანში, ამიერკავკასიაში, დაღესტანსა და შუა აზიაში. ბინადრობს მთის ძირებში, ბუჩქნარებით დაფარულ ნიადაგში, მეჩხერ ტყეებში ზღვის დონიდან 1700 მეტრ სიმაღლეზე. გვხვდება ქვების ქვეშ, სადაც ნიადაგში გაყვანილი აქვს წვრილი გვირაბები. ნიადაგის ზემოთ ამოდის მხოლოდ ძლიერი წვიმების შემდგომ. ბოსტნებსა და ვენახებში შეიძლება ვიპოვოთ ნესვებისა და საზამთროების ქვეშ. ზამთარს მიწაში, ღრმად ატარებს. აქტიურდებიან მარტის ბოლოსა და მაისის დასაწყისში. ჩვეულებრივი გველბრუცას საჭმლის რაციონს წარმოადგენს ჭიანჭველები და მათი კვერცხები. მიწის ზემოთ მაქსიმუმ 10-15 წუთი ძლებს, უფრო ხანგრძლივი გაჩერებისას კვდება. შეწყვილება ხდება გაზაფხულზე, აგვისტოს დასაწყისში კი მდედრი დებს 2-8 კვერცხვს, სიგრძეში 20-26 მმ, სიგანეში კი 6-7 მმ. დამალული ცხოვრების წესის გამო გველბრუცას ცოტა მტერი ჰყავს. იშვიათად შეექცევიან მას მელიები და სხვა პატარა ფრთოსანი მტაცებლები. ხელში დაჭერისას ჩვეულებრივი გველბრუცა გამოსცემს სპეციფიკურ სუნს, რაც მისი დამცავი მექანიზმია. შხამიანი არ არის. თუ შევუქმნით შესაბამის სასიცოცხლო პირობებს შეიძლება ვიყოლიოთ შინაურ პირობებში.
ბრამინული გველბრუცა

ბრამინული გველბრუცა — ცხოველების სამეფოს, რეპტილიების კლასის, ქვერიგ გველების, გველბრუცასებრთა ოჯახის წარმომადგენელი.

სიგრძეში აღწევს 10-12 სანტიმეტრს. გავრცელებულია სამხრეთ აზიაში, მადაგასკარზე, ინდოეთისა და წყნარი ოკეანის სხვადასხვა კუნძულზე. ბრამინულ გველბრუცას ქოთნის გველსაც ეძახიან, რადგან კარგად ძლებს მცენარეთა ქოთნებში, სადაც მცენარის ფესვებში იმალება.

ამ გზით იგი გავრცელდა სამხრეთ მექსიკასა და ჰავაის კუნძულებზე. მდედრი დებს 2-7 მოგრძო კვერცხს სიგრძით 12 და სიგანით 4 მმ-მდე. ამ გველის სწრაფ გავრცელებას ხელს უწყობს პართენოგენეტიკური გამრავლება. გველის წიწილის გამოჩეკვისათვის საკმარისია ქოთანში აღმოჩნდეს გაუნაყოფიერებელი კვერცხი.
ხერონის პროვინცია

ჟირონა, ხერონა ( , ; ) — პროვინცია ჩრდილო-აღმოსავლეთ ესპანეთში, ავტონომიური გაერთიანების, კატალონიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ხერონა. მას ესაზღვრება შემდეგი პროვინციები:ლერიდა და ბარსელონა. ასევე ესაზღვრება ხმელთაშუა ზღვა.

პროვინციის მოსახლეობა შეადგენს 665 000 კაცს (2005 წლის მონაცემებით). პროვინციაში არის 216 მუნიციპალიტეტი.
ლილიუოკალანი

ლილიუოკალანი (ჰავ. ’, თავდაპირველად ერქვა ლიდია კამაკაეა პაკი, ’ , ქმრის გვარზე დომინის, ; დ. 2 სექტემბერი, 1838 — გ. 11 ნოემბერი, 1917) — ჰავაის სამეფოს ბოლო დედოფალი 1891 წლის 20 იანვრიდან 1893 წლის 17 იანვრამდე.
მეფე კალაკაუას და, და ოაჰუსა და მაუის ამერიკელი გუბერნატორის, ჯონ ოუენ დომინის მეუღლე. სამეფო ტახტზე ავიდა ძმის სიკვდილის შემდეგ და შეეცადა მონარქის კონსტიტუციით შემოფარგლული ძალაუფლების აღდგენა. ამერიკული ქონების დაცვის საბაბით აშშ-ს წარმომადგენლებმა მოაწყეს სახელმწიფო გადატრიალება და გადააყენეს დედოფლი.

გროვერ კლივლენდის მთავრობა სთავაზობდა ლილიუოკალანს სამეფო ტახტის დაბრუნებას გარკვეული პირობების შესრულების შემთხვევაში, როგორიც პოლიტიკური მოწინაააღმდეგეების ამნისტია იყო. დედოფალმა უარყო ეს წინადადება და მოითხოვა ამერიკის აგენტების სიკვდილით დასჯა. 1894 წლის 4 ივლისს შეიქმნა ჰავაის რესპუბლიკა, რომლის ოკუპაციაც ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა მოახდინა 1898 წელს.

1895 წლის 16 იანვარს დედოფალი დააპატიმრეს მას შემდეგ, რაც იოლანის სასახლის ბაღში აღმოჩენილი იქნა იარაღი. ერთი წლის შემდეგ იგი გაათავისუფლეს და ახალი სახელიც მისცეს. ლიდია დომინისმა (დედოფლის ახალი სახელი) სასამართლოში უჩივლა ფედერალურ მთავრობას სამეფო მიწების თაობაზე. საბოლოოდ ჰავაის ლეგისლატურამ გამოუწერა მას პენსია 4 ათასი დოლარის ოდენობით და შეუნარჩუნა შაქრის პლანტაცია 24 კმ² ფართობით. დედოფალი გარდაიცვალა 1917 წელს ინსულტისგან.

ციხეში ყოფნისას ლილიუოკალანმა დაწერა ჰავაის ჰიმნი ალოჰა ოე და წიგნი ქვეყნის ისტორიის შესახებ.
ფონტენის სააბატო

ფონტენის სააბატო - სააბატო საფრანგეთში, ცისტერციანელების ორდენის ერთ-ერთი ყველაზე ძველი და ყველაზე უკეთ შემონახული მონასტერი. 1118 წელს დააარსა წმინდა ბერნარ კლარავალერმა. ფონტენი მდებარეობს თანამედროვე საფრანგეთის დეპარტამენტის კოტ-დ’ორის ტერიტორიაზე, მარმანის კომუნაში.

1981 წელს შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.
ქრისტეს ქანდაკება რიო-დე-ჟანეიროში

კრისტო-რედენტორი ( — „მხსნელი ქრისტე“) — იესო ქრისტეს ცნობილი ქანდაკება, რომელიც მდებარეობს ბრაზილიაში, რიო-დე-ჟანეიროში, კორკოვადოს მთაზე.

დღეს იგი რიო-დე-ჟანეიროს ერთ-ერთ სიმბოლოს წარმოადგენს. კორკოვადოს 710 მეტრიან მთაზე ქრისტეს უზარმაზარი ქანდაკების აღმართვის იდეა პირველად კათოლიკე მღვდელს — პედრო-მარია-ბოსს 1850-იან წლებში გაუჩნდა. მან დაფინანსებისთვის ბრაზილიის პრინცესას, იზაბელს მიმართა, თუმცა იზაბელი დიდად არ დაინტერესებულა მისი იდეით. უკვე 1889 წელს, როდესაც ბრაზილია რესპუბლიკად გამოცხადდა, პედროს სურვილის განხორციელება შეუძლებლად ჩანდა, რადგან ახალი კანონები მთავრობასა და ეკლესიას ერთმანეთისგან ყოფდა.

1921 წელს, ბრაზილიის დამოუკიდებლობის 100 წლისთავისადმი მიძღვნილი ცერემონიალის სამზადისისას, ქანდაკების აგების იდეა კვლავ გააჟღერა „რიოს კათოლიკეთა წრემ“. ჯგუფმა ხელმოწერებისა და შემოწირულობების შეგროვება დაიწყო, რათა მთაზე ქანდაკების აღმართვა უზრუნველეყოთ. შემოწირულობები ძირიდადად ქალაქის კათოლიკეებმა გაიღეს. დიზაინერებმა მრავალნაირი პროექტი წარადგინეს — ქრისტე გაშლილი ხელებით — ჯვრის სიმბოლო, ქრისტე დედამიწის მოდელით ხელში და ა. შ. საბოლოოდ, „მხსნელი ქრისტეს“ ქანდაკება ამოარჩიეს. ქანდაკების დიზაინერი ბრაზილიელი ეიტორ და სილვა კოშტა იყო, ხოლო მოქანდაკე — პოლონური წარმოშობის ფრანგი პოლ ლანდოვსკი, რომელმაც ქანდაკება პარიზში დაამზადა, რადგან ასეთი დიდი ქანდაკების შექმნა მთელი რიგი მიზეზების გამო, იმ დროისათვის ბრაზილიაში შეუძლებელი იყო, ამიტომ ყველა დეტალი და კარკასიც კი საფრანგეთში შეიქმნა. მშენებლობამ ცხრა წელს გასტანა (1922-1931) და 250 000 აშშ დოლარი დაჯდა. 1931 წლის 12 ოქტომბერს, ქრისტეს ქანდაკება საზეიმოდ გახსნეს. მისი სიმაღლე 30 მ-ია, თუ არ ჩავთვლით 8 მეტრიან კვარცხლბეკს, მარტო თავი იწონის 35,6 ტონას, ხელის თითოეული მტევანი 100 კგ-ს. მაცხოვარს ხელები 23 მეტრის სიგრძეზე აქვს გაშლილი.

მონუმენტის სანახავადაც ბრაზილიაში ყოველწლიურად მილიონობით ტურისტი ჩადის. ქანდაკებამდე მისასვლელად გაყვანილია რკინიგზა. ბრაზილიელთათვის ამ ქანდაკებას ძალიან დიდი დატვირთვა აქვს. 2006 წელს, რიოს არქიეპისკოპოსმა ეუსებიო ოსკარ შეიდმა ქანდაკებას განსაკუთრებული მნიშვნელობა მიანიჭა და მის ქვეშ კათოლიკეებს ჯვრისწერისა და ბავშვის მონათვლის უფლება მისცა.

2007 წლის 1 აგვისტოს, პორტუგალიის დედაქალაქ ლისაბონში გამოავლინეს მსოფლიოს ახალი შვიდი საოცრება, სადაც ქრისტეს ქანდაკებამ მე-7 ადგილი დაიკავა.

2008 წლის 10 აგვისტოს, საშინელი შტორმის დროს, ქანდაკებას მეხი დაეცა, თუმცა ზიანი არ მიყენებია.
უესკის პროვინცია

უესკა — პროვინცია ჩრდილო-აღმოსავლეთ ესპანეთში, ავტონომიური გაერთიანება არაგონის ჩრდილოეთ ნაწილში. მისი დედაქალაქია უესკა

მდებარეობს ცენტრალური პირინეის სამხრეთით. ესაზღვრება საფრანგეთის საფრანგეთის დეპარტამენტები ატლანტური პირენეები და ზემო პირენეები, ასევე ესპანეთის პროვინციები: სარაგოსა, ლერიდა და ნავარა.

უესკის ფართობი შეადგენს 15,626 კვ. კმ-ს. მოსახლეობა 228,566 კაცია (2010 წლის მონაცემებით), რომლის თითქმის მეოთხედი ცხოვრობს დედაქალაქ უესკაში. პროვინციაში არის 202 მუნიციპალიტეტი.
აავასაკსა

აავასაკსა — გრანიტის კლდეები ჩრდილოეთ ფინეთში. მდებარეობს ლაპლანდიის გუბერნიის იულიტორნიოს კომუნაში, ფინეთ-შვედეთის საზღვართან ახლოს. სიმაღლე ზღვის დონიდან — 242 მეტრი.

2005 წელს შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში და წარმოადგენს სტრუვეს გეოდეზიური რკალის შემადგენელ ნაწილს. აავასაკსას კლდეებიდან იშლება მდინარე ტორნიონიოკის შესანიშნავი ხედი.
სტრუვეს გეოდეზიური რკალი

სტრუვეს რკალი — ბალტიელი ასტრონომის ფრიდრიჰ ვილჰელმ სტრუვეს პატივსაცემად დარქმეული 265 ტრიანგულაციური პუნქტისგან შემდგარი ქსელი. ქსელი შედგებოდა მიწაში ჩაფლული კუბებისგან, რომელთა წიბოს სიგრძე 2 მეტრს შეადგენდა. კუბები გადაჭიმული იყო 282 კილომეტრის სიგრძეზე. ქსელი შეიქმნა დედამიწის პარამეტრების, მისი ფორმისა და ზომის დასადგენად.

სტურვეს რკალი იზომებოდა 40 წლის განმავლობაში - 1816-1855 წლებში, 2820 კილომეტრის მანძილზე. რკალის დასაწყისი მდებარეობდა ქალაქ ფუგლენესთან სიახლოვეს ნორვეგიაში და მთავრდებოდა სოფელ ძველ ნეკრასოვკაში დუნაის სიახლოვეს, რამაც შექმნა მერიდიანის რკალი ამპლიტუდით 25° 20′08″.

დღეს რკალის პუნქტების პოვნა შეიძლება ნორვეგიის, შვედეთის, ფინეთის, რუსეთის, ესტონეთის, ლატვიის, ლიეტუვის, ბელარუსის, მოლდოვისა და უკრაინის ტერიტორიაზე. 2004 წლის 28 იანვარს ამ ქვეყნებმა მიმართეს გაეროს კომიტეტეს, რათა რკალის დარჩენილი ობიექტები შესულიყვნენ იუნესკოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

რკალის კოორდინატები

„ფუგლენესი“ ჰამერფესტში
„რაიფასი“ ალტეში
„“ კუსტოკეინოში
„“ კუსტოკეინოში

„სტუორ-ოივი“
„აავასაკსა“
„თორნეა“
„პუოლაკა“
„პორლომ “
„სვარრთვირა“

„პუნქტი მიაკიპალუსი“
„წერტილი “

დორპატი

თიუპიშკი , როგორც ობიექტ № 1187-ის ნაწილი.
ლოპათი,.
ოსოვნიცა,
შეკოტსკი,
ლიასკოვიჩი,
დოკუდოვო 1, ლიდის რაიონი

სოფელი რუდი

კატერინოვკა,
ფელშტინი,
„ბარანოკა“
„ძველი ნეკრასოვკა“,
სათოხნი კულტურები

სათოხნი კულტურები, სასოფლო-სამეურნეო მცენარეები, რომელთა ნორმალური ზრდა-განვითარებისათვის საჭიროა დიდი კვების არე და მწკრივთშორისებში ნიადაგის დამუშავება. ასეთია სიმინდი, შაქრის ჭარხალი, ბამბა, თამბაქო, მზესუმზირა, კარტოფილი, საკვები ძირხვენები, ეთერზეთოვანი კულტურები, ბოსტნეული კულტურების უმეტესობა (კომბოსტო, პამიდორი, სტაფილო, ბადრიჯანი და სხვა). სათოხნ კულტურებს თესენ ან რგავენ (ჩითილით) ფართო მწკრივად (0,4 - 1,0 მ), კვადრატულად ან კვადრატულ-ბუდობრივად. ვეგეტაციის პერიოდში მწკრივთშორისებს აფხვიერებენ, მწკრივებში ზედმეტ მცენარეებს გამოხშირავენ, აცლიან სარეველებს, რითაც ნიადაგში ინარჩუნებენ ტენს, აუმჯობესებენ აერაციას და სხვა ინდუსტრიულ ტექნოლოგიის პირობებში ხელით სამუშაოები მინიმუმამდე მცირდება.
უელვის პროვინცია

უელვა — პროვინცია სამხრეთ ესპანეთში, ავტონომიური გაერთიანება ანდალუსიის დასავლეთ ნაწილში. მას ესაზღვრება პორტუგალია და ესპანეთის შემდეგი პროვინციები: ბადახოსი, სევილია და კადისი. ასევე ესაზღვრება ატლანტის ოკეანე. მისი დედაქალაქია უელვა.

უელვის ფართობი შეადგენს 10,148 კმ². მოსახლეობა კი 483,792 კაცია (2005 წლის მონაცემებით), რომლის დაახლ. 30% ცხოვრობს მის დედაქალაქში. მოსახლეობის სიმჭიდროვე - 47.67 კაცი/კმ². პროვინციაში 79 მუნიციპალიტეტია.
ტოლედოს პროვინცია

ტოლედო — პროვინცია ესპანეთში, ავტონომიური გაერთიანება კასტილია-ლა-მანჩის დასავლეთ ნაწილში. მას ესაზღვრება ესპანეთის შემდეგი პროვინციები: მადრიდი, კუენკა, სიუდად-რეალი, ბადახოსი, კასერესი და ავილა.

546 538 კაციანი მოსახლეობიდან (2002 წლის აღწერით), მხოლოდ ერთი მეცხრედი ცხოვრობს მის დედაქალაქ ტოლედოში, რომელიც ასევე ავტონომიური გაერთიანების დედაქალაქიცაა. პროვინციის ყველაზე დასახლებული ქალაქი ტალავედა-დე-ლა-რეინა, 83 793 კაციანი მოსახლეობით (2006 წლის მონაცემებით).
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ფინეთში

2009 წლის მონაცემებით ფინეთში იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის 7 ძეგლია.

სტატისტიკა
იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში მსოფლიოს მასშტაბით 878 ძეგლია შეტანილი, მათ შორის 0,8 % ფინეთის ძეგლებია.

ცხრილი
ცხრილში შეტანილია ძეგლები, იუნესკოს მიერ მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის სიაში მათი დამატების მიხედვით.
პირენეები

პირენეები (, , ) — ქედი სამხრეთ-დასავლეთ ევროპაში, რომელიც ქმნის ბუნებრივ საზღვარს ესპანეთსა და საფრანგეთს შორის. იგი გამოყოფილია პირენეის ნახევარკუნძულით დანარჩენი ევროპისაგან. გადაჭიმულია 430 კილომეტრზე ბისკაის ყურედან ხმელთაშუა ზღვამდე.

გეოგრაფია
ესპანეთის პირენეები არის შემდეგი პროვინციების ნაწილი, აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ: ხერონი, ბარსელონა, ლერიდა, უესკა, ნავარა და გიპუსკოა

საფრანგეთის პირენეები ასევე არის დეპარტამენტების ნაწილი, ღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ: აღმოსავლეთი პირინეი, ოდი, არეჟი, ზემო გარონა, ზემო პირენეები, ატლანტური პირენეები
ჰანიბალ ჰამლინი

ჰანიბალ ჰამლინი ( დ. 27 აგვისტო, 1809 — გ. 4 ივლისი, 1891) — ამერიკელი პოლიტიკოსი, აშშ-ის მე-15 ვიცე-პრეზიდენტი აბრაამ ლინკოლნის პირველი ვადის დროს 1861-1865 წლებში. სანამ პირველი რესპუბლიკელი ვიცე-პრეზიდენტი გახდებოდა, ჰამლინი აშშ-ის სენატორი, აშშ-ის წარმომადგენელტა პალატის წევრი და მცირე ხნით მეინის შტატის გუბერნატორი იყო.
დიმიტრი ავალიანი

დიმიტრი ავალიანი (; დ. 6 აგვისტო, 1938 — გ. 19 დეკემბერი, 2003) — რუსი პოეტი და პალინდრომისტი.

ითვლება თანამედროვე რუსული პალინდრომის ფუძემდებლად. განსაკუთრებული წვლილი მიუძღვის რუსული ვიზუალური პოეზიის განვითარებაში. მან გამოიგინა და სრულყოფილებამდე აიყვანა თავისებური პოეტური ფორმა, „ლისტოვერტენი“ . ეს არის, როგორც წესი, მცირე ზომის ტექსტი (ჩვეულებრივ, ერთი ან რამდენიმე სიტყვა), რომელიც 90 ან 180 გრადუსით შემობრუნებისას იკითხება როგორც სხვა ტექსტი, ზოგ შემთხვევაში კი იგივენაირად, ან ორი წაკითხვის ფორმა ერთიანობაში ქმნის რითმას. დიმიტრი ავალიანმა ასევე განავითარა პანტორითმა და ანაგრამა. დაინტერესებული იყო რითმებისა და ლექსწყობის განსაკუთრებით რთული სახეებით.

დიმიტრი ავალიანი ტრაგიკულად დაიღუპა 2003 წლის 19 დეკემბერს.
სტად დე ფრანსი

სტად დე ფრანსი — საფრანგეთის ეროვნული სტადიონი, რომელიც მდებარეობს პარიზის გარეუბან სენ-დენიში. მისი ტევადობა შეადგენს 81,338 კაცს - ყველა სკამი. სტადიონ იყენებს საფრანგეთის მორაგბეთა ეროვნული ნაკრები ექვსი ერის ჩემპიონატისა და მთავარი საერთაშორისო მატჩებისათვის. საფრანგეთის საფეხბურთო ნაკრებიც იყენებს სტადიონს სათამაშოდ. ეს სწორედ ის სტადიონია, სადაც საფრანგეთმა 3-ით 0 დაამარცხა ბრაზილიის ეროვნული ნაკრები 1998 წლის ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალში. საფრანგეთის მნიშვნელოვანი კლუბი, ასევე იყენებს სტადიონს მნიშვნელოვანი მატჩებისათვის.

სტადიონის მშენებლობა დასრულდა 1995 წელს და გაიხსნა 1998 წელს. მშენებლობაზე დაიხარჯა €290 მილიონი.
ფელიპე პედრელი

ფელიპე პედრელი (; დ. 19 თებერვალი, 1841, ტორტოსა — გ. 19 აგვისტო, 1922, ბარსელონა) — ესპანელი კომპოზიტორი, მუსიკათმცოდნე, მუსიკის კრიტიკოსი, ფოლკლორისტი და საზოგადო მოღვაწე. ესპანეთის ნატიფი ხელოვნების სამეფო აკადემიის წევრი. 1873 წლიდან მუშაობდა ბარსელონაში. 1895–1903 წლებში ასწავლიდა მადრიდის კონსერვატორიაში (მოწაფეები ისააკ ალბენისი, ენრიკე გრანადოსი, მ. ფალია). ეწეოდა საგამომცებლო საქმიანობას. პედრელის ნაშრომებმა ("ესპანური ხალხური სიმღერები") ჩაუყარა საფუძველი თანამედროვე ესპანურ მუსიკათმცოდნეობას. პედრელი ესპანური მუსიკის აღორძინების, ე.წ. რენასიმენტოს ერთ-ერთი უმთავრესი წარმომადგენელი იყო. მან დაწერა ოპერები, პროგრამული სიმფონიური თხზულებები, კანტატები და საგუნდო ნაწარმოებები ორკესტრთან ერთად, საეკლესიო მუსიკა, რომანსები და სიმღერები.
პედრო I მრისხანე

პედრო მრისხანე (დ. 30 აგვისტო, 1334 — გ. 23 მარტი, 1369) — კასტილიისა და ლეონის მეფე 1350-1369 წლებში. ესწრაფებოდა ფეოდალური ანარქიის მოსპობასა და ცენტრალური ხელისუფლების გაძლიერებას, ეყრდნობოდა ანდალუსიის სავაჭრო-სამრეწველო ქალაქებს, გრანადის ამირასა და "შავი პრინცის" (ინგლისის მეფის ედუარდ -ის ძის) რაზმებს. მის წინააღმდეგ იბრძოდნენ ეკონომიკურად ნაკლებ განვითარებული კასტილიისა და ლეონის ქალაქები. ბრძოლა ცვალებადი უპირატესობით პედრო -სა და მის მოწინააღმდეგეებს შორის დიდხანს გაგრძელდა. 1369 წელს მონტელიესთან ბრძოლაში დამარცხების შემდეგ პედრო თავისმა ნახევარძმამ ენრიკე ტრასტამარიმ მოკლა.
სარგასუმისებრნი

სარგასუმისებრნი — ზღვის წაბლა წყალმცენარეების ოჯახი ფუკუსისნაირთა რიგისა. მათი თალუსი ბუჩქისებრია, სიგრძე 1-2 მეტრს აღწევს (ზოგისა 10 მ-საც). ოოგონიუმებში თითო-თითო კვერცხუჯრედია. 6 გვარი აერთიანებს 150-ზე მეტ სახეობას (ყველაზე დიდი გვარია სარგასუმი), რომლებიც გავრცელებული არიან თბილ ზღვებში. ატლანტის ოკეანის დასავლეთ ნაწილში (სარგასოს ზღვა) დატივტივებენ სარგასუმის უზარმაზარი გროვები, რომლებიც ერთ დროს მოსწყვეტია სუბსტრატს. აქ ისინი ვეგეტატიურად მრავლდებიან. იყენებენ ალგინატების მისაღებად.
ტომას პეინი

ტომას პეინი (; დ. 9 თებერვალი ან 29 იანვარი 1737, თეტფორდი, დიდი ბრიტანეთი — გ. 8 ივნისი, 1809, ნიუ-იორკი, აშშ) — აშშ-სა და დიდი ბრიტანეთის საზოგადო და პოლიტიკური მოღვაწე, მწერალი და პუბლიცისტი. საუკუნის განმანათლებლობის რევოლუციური ფრთის წარმომადგენელი. 1774 წელს პეინი გაემგზავრა ჩრდილოეთ ამერიკაში, სადაც მონაწილეობა მიიღო ამერიკის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლაში. 1777–1779 წლებში იყო აშშ-ის კონგრესის საგარეო საქმეთა კომიტეტის მდივანი. 1781 წელს მონაწილეობდა მოლაპარაკებაშისაფრანგეთის მთავრობის მიერ ჩრდილოეთ ამერიკის კოლონიებისადმი დახმარების გაწევის შესახებ. 1787 წელს საცხოვრებლად გადავიდა ევროპაში, სადაც წერს ტრაქტატს „ადამიანის უფლებები“ (1791-92), რომელშიც იცავს საფრანგეთის ბურჟუაზიული რევოლუციის პრინციპებს, ავითარებს ხალხის სუვერენიტეტისა და რესპუბლიკანიზმის იდეას.

წიგნში „აგრარული სამართალი“ (1797) პეინი კიცხავდა საკუთრების განაწილების სისტემას და მიუთითებდა, რომ კაპიტალისტები მუშების შრომით მდიდრდებიან. პეინი დეისტი იყო, წიგნში „გონების საუკუნე“ (1794) ის იცავდა თავისუფალ აზროვნებას და აკრიტიკებდა რელიგიებს. 1802 წელს პეინი ამერიკაში დაბრუნდა. გარდაიცვალა 1809 წლის 8 ივნისს. მის დაკრძალვას მხოლოდ ექვსი ადამიანი დაესწრო, რადგან ქრისტიანობის კრიტიკის გამო იგი საზოგადოებისგან გარიყული იყო.
სილვიო პელიკო

სილვიო პელიკო (; დ. 24 ივნისი, 1789, სალუცო — გ. 31 იანვარი, 1854, ტურინი) — იტალიელი მწერალი. 1820 წელს კარბონართა შეთქმულებაში მონაწილეობისათვის სიკვდილი მიუსაჯეს, რაც 15 წლის პატიმრობით შეუცვალეს. ციხეში დაწერა ავტობიოგრაფიული თხზულება „ჩემი საპყრობილენი“ (1832), რომელშიც უკვე ქრისტიანულ მორჩილებას ქადაგებდა. ეს ნაწარმოები რომანტიკული პროზის ბრწყივვალე ნიმუშადაა აღიარებული. პელიკოს ეკუთვნის მრავალი პიესა, რომელთაგან მსოფლიო რეზონანსი გამოიწვია ჰეროიკულ-პატრიოტულმა ტრაგედიამ „ფრანჩესკა და რიმინი“ (1815). წერდა ტრაქტატებსაც.
რომეო და ჯულიეტა

რომეო და ჯულიეტა — უილიამ შექსპირის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ტრაგედია, რომელიც ჰამლეტთან და მაკბეტთან ერთად ყველაზე ხშირად იდგმება მსოფლიოში.

სიუჟეტი
რომეო და ჯულიეტას სიუჟეტი, როგორც ახალგაზრდა შეყვარებულების ტრაგიკული ბედი, რომელთა ოჯახებს მტრობა აქვთ , სხვადასხვა ფორმით ცნობილია ანტიკური პერიოდიდან. (ოვიდიუსის მეტამორფოზები და სხვ.)

შექსპირის პიესაში მოქმედება ხდება ვერონაში. ტრაგედიაში მოთხრობილია ორი ახალგაზრდა შეყვარებულის ისტორია, რომლებიც იღუპებიან მათი ოჯახების საგვარეულო მტრობის გამო. რომეო (მონტეგი) და ჯულიეტა (კაპულეტი) საიდუმლოდ დაიწერენ ჯვარს, თუმცა ცოტა ხნის შემდეგ რომეოს შემოაკვდება კაპულეტების ნათესავი ტიბალტი. ამის შემდეგ რომეოს აძევებენ ვერონიდან, ხოლო ჯულიეტას მამა გადაწყვეტს ქალიშვილი მისი სურვილის საწინააღმდეგოდ მიათხოვოს პარისს. ჯულიეტა სვამს ძილის წამალს, რათა ის მკვდარი ეგონოთ, მაგრამ რომეოს, რომელმაც არაფერი იცის ამ ოინის შესახებ, ის ნამდვილად მკვდარი გონია, ის საწამლავით თავს იკლავს მის საფლავზე. გამოფხიზლებული ჯულიეტაც იკლავს თავს, როცა შეხედავს მკვდარ რომეოს. მოხუცი მშობლები მხოლოდ ამის შემდეგ გადაწყვეტენ დაამთავრონ უაზრო ქიშპი.
ჯონ ბრეკინრიჯი

ჯონ კებელ ბრეკინრიჯი ( დ. 16 იანვარი, 1821 — გ. 17 მაისი, 1875) — ამერიკელი ადვოკატი და პოლიტიკოსი, აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის წევრი, აშშ-ის სენატორი და აშშ-ის მე-14 ვიცე-პრეზიდენტი. ყველაზე ახალგაზრდა პიროვნება (36 წლის), ვინც ვიცე-პრეზიდენტის პოსტი დაიკავა.

1860 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში ბრეკინრიჯი გაყოფილი დემოკრატიულ პარტიის ორ კანდიდატს შორის იყო სამხრეთელი დემოკრატების მანდატით, მაგრამ რესპუბლიკელ აბრაამ ლინკოლნთან დამარცხდა. ამერიკის სამოქალაქო ომის დაწყების შემდეგ იგი კონფედერაციული შტატების არმიაში გენერლად მსახურობდა. ასევე იყო კონფედერაციული შტატების მე-5 და უკანასკნელი ომის მდივანი.