iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ალბანეთის დემოკრატიული პარტია

ალბანეთის დემოკრატიული პარტია — მემარჯვენე პოლიტიკური პარტია ალბანეთში. 1990 წლიდან არის ერთ-ერთი ალბანეთის პოლიტიკურ არენაზე მყოფი ორი ძირითადი პარტიიდან. პარტიის პოზიცია ძლიერია ჩრდილოეთ ალბანეთში.

დემოკრატიულმა პარტიამ უმნიშვნელოვანესი როლი ითამაშა ალბანეთში კომუნისტური რეჟიმის დამხობაში. პარტია ხელისუფლებაში იყო 1992-1997 წლებში, სალი ბერიშასა და ალექსანდერ მეკსის ხელმღვანელობით. 1997 წელს დემოკრატიული პარტიის მთავრობა გადადგა განვითარებული სამოქალაქო ომის ფონზე. მთავრობის ფორმირება მოახდინა პარტიის უშუალო კონკურენტმა სოციალისტურმა პარტიამ. 2009 წლიდან პარტია კოალიციურ მთავრობაშია. 2013 წლიდან კი კვლავ ოპოზიციაშია.
რაჰოტეპი

რაჰოტეპი — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) მეჩვიდმეტე დინასტიიდან, რომელიც მეფობდა მეორე გარდამავალი პერიოდის დროს. მისი მმართველობა დაიწყო ძვ.წ. 1580 წელს და დასრულდა ძვ.წ. 1576 წელს, იმეფა დაახლოებით 4 წელი. კიმ რაიჰოლტი და დერელ ბეიკერი თვლიდნენ, რომ რაჰოტეპი მეჩვიდმეტე დინასტიის დამაარსებელი და მისი პირველი ფარაონი იყო.
სობეკემსაფ II

სობეკემსაფ — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) მეჩვიდმეტე დინასტიიდან, რომელიც მეფობდა მეორე გარდამავალი პერიოდის დროს. უცნობია მისი მმართველობის ზუსტი წლები, სობეკემსაფ დაახლოებით ძვ.წ. 1570 წლისთვის მეფობდა. იგი ტახტზე მამის სობეკემსაფ გარდაცვალების შემდეგ ავიდა, უცნობია თუ რამდენ წელს იმეფა სობეკემსაფ -მ, მის შემდეგ ტახტზე მისი ვაჟი ინტეფ ავიდა.
არარატის ვაკე

არარატის ვაკე , ცნობილია აგრეთვე, როგორც იღდირის ვაკე  — ვაკე სომხეთის მთიანეთის ტერიტორიაზე, რომელიც თავის მხრივ სამხრეთ კავკასიის ვულკანური მთიანეთის ნაწილს წარმოადგენს. ჩრდილოეთიდან არარატის ვაკეს საზღვრავს არაგაწის მთა, ხოლო სამხრეთიდან არარატის მთა. მდინარე არაქსი ვაკეს ჰყოფს ორ ნაწილად: ჩრდილოეთი უდიდესი ნაწილი მიეკუთვნება სომხეთს, ხოლო სამხრეთი მცირე ნაწილი — თურქეთს. ვაკე მდებარეობს ზღვის დონიდან 850–1000 მეტრ სიმაღლეზე. სიგრძე 90 კმ.

ეტიმოლოგია
შუა საუკუნეების სომეხი ისტორიკოსი მოვსეს ხორენაცი თავის „სომხეთის ისტორიაში“ აღნიშნავს, რომ ამ ადგილს „არარატის ვაკე“ ამასიას შვილთაშვილის, სომხეთის ლეგენდარული მეფის არა მშვენიერის სახელიდან გამომდინარე ეწოდა.

კლიმატი
ჰავა მკვეთრად კონტინენტურია, ცხელი ზაფხულით. იანვრის საშუალო ტემპერატურა — 1°-დან — 6°-მდეა, ივლისის — 25–26°. ნალექები 250–300 მმ წელიწადში. ჭეშმარიტი მზის ხანგრძლივობის თვალსაზრისით, არარატის ვაკე შეიძლება შედარდეს შუა აზიის სუბტროპიკულ ზონებთან. თბილ პერიოდში, ჭეშმარიტი მზის ხანგრძლივობა რესპუბლიკაში, მისი წლიური ხანგრძლივობის 82–87%-ს შეადგენს.

ლანდშაფტი
ლანდშაფტი ნახევარუდაბნოს ტიპისაა. ჭარბობს ჰუმუსით ღარიბი ნაცრისფერი, მურა, ზოგან ბიცობი ნიადაგი. სარწყავი მიწათმოქმედების მნიშვნელოვანი რ-ნი (ვაზი და სხვა კულტურები). მინდვრები ირწყვება მდინარე არაქსისა და მისი მარცხენა შენაკადების — სევჯურის, ქასაღის, რაზდანისა და სხვა შენაკადების წყლებით. მცენარეულობა საკმაოდ ღარიბია, რომელთა შორის დომინირებს მლაშობი ნახევრად უდაბნოს მცენარეულობა.

მდინარეები
არარატის ვაკე ზედაპირული წყლებით საკმაოდ ღარიბია. მეწამორის გარდა, არაქსი და მისი შენაკადები (ქასაღი, რაზდანი, აზატი, ვედი) — ტრანზიტული მდინარეებია. გაზაფხულის ბოლოს და ზაფხულის დასაწყისში, ადიდებისას, ხშირად იცვლიან კალაპოტს (განსაკუთრებით არაქსი). ხშირია ღვარცოფი (მასტარა, ჩორასუ, გეტარი). ზაფხულის პერიოდში მდინარეების ნაწილი საერთოდ შრება.

გალერეა
ინტეფ V

სეხემრე-ვეპმაატ ინტეფი (ასევე ინტეფ , ინტეფ ) — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) მეჩვიდმეტე დინასტიიდან, რომელიც მეფობდა მეორე გარდამავალი პერიოდის დროს. მისი მმართველობა დაიწყო დაახლოებით ძვ.წ. 1573 წელს და დასრულდა ძვ.წ. 1571 წელს, სავარაუდოდ იმეფა 2 წელი. ინტეფი სამეფო ტახტზე მამის სობეკემსაფ -ის შემდეგ ავიდა, მოგვიანებით კი ინტეფი სამეფო ტახტზე უმცროსმა ძმამ ნუბხეპერე ინტეფიმ ჩაანაცვლა.
ლევონ ტერ-პეტროსიანი

ლევონ ტერ-პეტროსიანი (; დ. 9 იანვარი 1945, ალეპო) — სომხეთის პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწე. ქვეყნის პირველი პრეზიდენტი 1991-1998 წლებში.

დაიბადა სირიის ქალაქ ალეპოში. მამამისი აკოფ ტერ-პეტროსიანი სირიისა და ლიბანის კომუნისტური პარტიების ერთ-ერთი დამაარსებელია. 1946 წელს ოჯახი გადასახლდა სომხეთის სსრ-ში. 1963 წელს შევიდა და 1968 წელს დაამთავრა ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1989 წელს აირჩიეს სომხეთის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად, ხოლო 1990 წელს უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარედ.

1991 წლის 16 ოქტომბერს აირჩიეს დამოუკიდებელი სომხეთის პირველ პრეზიდენტად. მას მხარი დაუჭირა ამომრჩეველთა 83,4 %-მა. 1996 წელს მეორე ვადით აირჩიეს პრეზიდენტად და მიიღო ხმების 51,75 %. პრეზიდენტის თანამდებობიდან გადადგა 1998 წლის თებერვალში. გადაგდომის მიზეზი იყო განხეთქილება სომხეთის მთავრობაში. მაშინდელმა პრემიერ-მინისტრმა რობერტ ქოჩარიანმა, თავდაცვის მინისტრმა ვაზგენ სარქისიანმა და შინაგან საქმეთა და ეროვნული უსაფრთხოების მინისტრმა სერჟ სარქისიანმა მხარი არ დაუჭირეს მის გეგმას მთიანი ყარაბაღის კონფლიქტის დარეგულირების შესახებ, რომელიც ითვალისწინებდა კონფლიქტის ზონის დემილიტარიზაციას და აზერბაიჯანელების დაბრუნებას მთელ რიგ დასახლებულ პუნქტებში.

გადადგომის შემდეგ მუშაობდა მატენადარანში. მონაწილეობდა 2008 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში და გავიდა მეორე ადგილზე ხმების 21,50 %-ით. 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნებში მისმა პარტიამ მიიღო 7 მანდატი, თუმცა მან უარი განაცხადა დეპუტატობაზე.
არსენ ჯულფალაკიანი

არსენ ჯულფალკიანი (; დ. 8 მაისი, 1987, ლენინაკანი) — სომეხი მოჭიდავე (ბერძნულ-რომაული სტილი). მსოფლიოსა და ევროპის ჩემპიონი, ოლიმპიური თამაშების ვერცხლის პრიზიორი.

დაიბადა სომხეთის სსრ-ის ქალაქ ლენინაკანში (ამჟამად გიუმრი). მისი მამა ლევონ ჯულფალკიანი ასევე განთქმული მოჭიდავე იყო, რომელსაც 1980-იან წლებში მოგებული აქვს ოლიმპიადა და მსოფლიოსა და ევროპის ჩემპიონატები. მამის გავლენით არსენმა ჭიდაობა 11 წლის ასაკში დაიწყო. დამთავრებული აქვს ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საერთაშორისო ურთიერთობების ფაკულტეტი.

2008 წელს მონაწილეობა მიიღო პეკინის ოლიმპიურ თამაშებში, თუმცა მეორე წრეში დამარცხდა. 2009 წელს პირველ დიდ წარმატებას მიაღწია, — ვილნიუსში გახდა ევროპის ჩემპიონი. 2012 წელს წარმატებული აღმოჩნდა მისი გამოსვლა ლონდონის ოლიმპიურ თამაშებზე, სადაც ვერცხლის მედალი მოიპოვა. 2014 წელს ტაშკენტში გახდა მსოფლიოს ჩემპიონი.
ვლადიმერ კარსანიძე

ვლადიმერ დავითის ძე კარსანიძე (დ. 23 მაისი, 1910, სოფ. მათხოჯი, ახლანდელი ხონის მუნიციპალიტეტი — გ. 2 ივნისი, 1968, თბილისი) — ქართველი დრამატურგი.

ბიოგრაფია
1927 წელს გაზეთ „ახალგაზრა კომუნისტში“ პირველად დაიწერა მისი ლექსები. მალე კომკავშირული საგზურით გაიგზავნა სახკინრეწვში, ხოლო 1931 წელს მოსკოვის კინემატოგრაფიის საკავშირო ინსტიტუტში. 1935 წელს დაამთავრა სასცენარო ფაკულტეტი და დაბრუნდა საქართველოში.

ვ. კარსანიძე მრავალი მხატვრული და სამეცნიერო-პოპულარული ფილმის სცენარების ავტორია. როგორიცაა: „დაგვიანებული სასიძო“, „ბაში-აჩუკი“, „გლახის ნაამბობი“, „ბედნიერი შეხვედრა“, „ამბავი სოფელ ნატანებზე“, „შემოდგომა კახეთში“, „აკაკი წერეთელი“, „გორი“, „ფერეიდნელი ქართველები“, „საინგილო“ და სხვა. მისივე სცენარით გადაიღეს პირველი ქართული მულტფილმები: „ნიკო და სიკო“, „გაზაფხულის სტუმრები“ და სხვა.

ვ. კარსანიძის დრამატულ ნაწარმოებებიდან აღსანიშნავია პრემირებული პიესა „მუდამ მწვანე მთები“ რომელიც წარმატებით იდგმებოდა რუსთაველის სახელობის თეატრში.

ვლადიმერ კარსანიძე 40 წლის მანძილზე უანგაროდ ემსახურებოდა ქართული კინემატოგრაფიის განვითარების საქმეს. 1966 წელს მიენიჭა საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწის საპატიო წოდება.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ზნამიანკა (ქალაქი)

ზნამიანკა — ქალაქი უკრაინაში. მდებარეობს კიროვოჰრადის ოლქში. 2013 წელს ქალაქის მოსახლეობა 23743 კაცს შეადგენდა.

ისტორია
ზნამენკა დაარსდა 1869 წელს, როგორც რკინიგზის სადგური, სახელწოდება მიიღო ახლომდებარე სოფლიდან, რომელიც 1730 წელს არის დაარსებული ცენტრალური რუსეთიდან გადმოსახლებულების მიერ (დღევანდელი ზნამენკა-დრუჰა). 1886 წელს 143 მოსახლე იყო. 1913 წელს აქ დაახლოებით 6 ათასი ადამიანი ცხოვრობდა.

რუსეთის იმპერიის დაშლისა და სსრკ-უკრაინის ომის (1917-1921) დაწყების შემდეგ ქალაქი უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის, ხოლოდნი-იარის რესპუბლიკის და სხვა წარმონაქმნების მმართველობის ქვეშ მოექცა. 1920 წელს საბჭოთა ჯარებმა ქალაქი მესამე მცდელობით საბოლოოდ დაიპყრეს. ზნამიანკას არანაკლებ 891 მაცხოვრებელი შეეწირა ჰოლოდომორსა (1932-1933) და პოლიტიკურ რეპრესიებს. 1938 წელს ქალაქის სტატუსი მიენიჭა.

მეორე მსოფლიო ომის დროს, 1941 წლის 5 აგვისტოდან 1943 წლის 9 დეკემბრამდე ქალაქი ნაცისტებს ეკავათ.

1960-იან წლებში აშენდა 5-სართულიანი საცხოვრებელი კორპუსები, 1977 წელს — ქალაქის კულტურის სასახლე, 1980-იან წლებში — 9-სართულიანი საცხოვრებლები.

დონბასის ომში (2014-2022) თითქმის 1000 ზნამიანკელი მონაწილეობდა. დაიღუპა 12, ქალაქის ცენტრალურ ქუჩას ერთ-ერთი მათგანის (ვიქტორ ჰოლის) სახელი ჰქვია.

უკრაინაში რუსეთის შემოჭრის დროს ზნამიანკა ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან წამოსული რამდენიმე ათასი დევნილის თავშესაფარი გახდა.

გალერეა
დავით კაპანაძე

დავით გიორგის ძე კაპანაძე (დ. 15 აპრილი, 1898, თბილისი — გ. 7 მარტი, 1971, იქვე) — ქართველი მეცნიერი, ნუმიზმატი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა გორის კლასიკური გიმნაზია. აქვე ჩაენერგა ისტორიის სიყვარული, დაიწყო ძველი ნივთების, განსაკუთრებით ფულების შეგროვება. ბავშვობის ეს გატაცება დ. კაპანაძემ ცხოვრებისეულ საქმედ აქცია და ნუმიზმატიკის დარგში გახდა ავტორიტეტული სპეციალისტი.

1937 წელს დ. კაპანაძე, როგორც უკვე გამოცდილი ნუმიზმატი, მიიწვიეს დმანისის, გეგუთის, მცხეთის გუდარეხის და ბიჭვინთის ექსპედიციებში. 1939 წლიდან მუშაობას იწყებს საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის ნუმიზმატიკის კაბინეტში, 1959 წლიდან კი განაგებს ამავე განყოფილებას, რომელიც მეცნიერმა გაამდიდრა უსასყიდლოდ გადაცემული საკუთარი კოლექციით.

1950 წელს დ. კაპანაძემ გამოაქვეყნა თავისი ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაშრომი „ქართული ნუმიზმატიკა“, რომელშიც განხილულია ქართული ფულის 2500-წლოვანი ისტორია. 1955 წელს იგი შევსებული და გადამუშავებული სახით გამოიცა მოსკოვში.

დ. კაპანაძეს არ ჰქონდა მიღებული უმაღლესი განათლება, მაგრამ საქმის სიყვარულმა და რუდუნებამ მაღალპროფესიონალ ავტორიტეტად აქცია. მას ნება დართეს 1948 წელს დაეცვა საკანდიდატო, ხოლო 1957 წელს სადოქტორო დიერტაციები. მის კალამს ეკუთვნის 70-მდე მეცნიერული ნაშრომი.

წლების მანძილზე დ. კაპანაძე ლექციების კურსს კითხულობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 1968 წელს ღვაწლმოსილ პროფესორს მიენიჭა საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწის წოდება. დაჯილდოვებული იყო „საპატიო ნიშნის“ ორდენით და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
პავლე კანდელაკი

პავლე მამანტის ძე კანდელაკი (დ. 29 იანვარი, 1900, დაბა აბაშა — გ. 18 აგვისტო, 1968, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი მსახიობი, ხელოვნების და კულტურის მოღვაწე, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
დაამთავრა ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია, აქვე ეზიარა სასცენო ხელოვნებას. 1920 წელს ჩაირიცხა თბილისის უნივერსიტეტის აგრონომიულ ფაკულტეტზე, 1922 წელს გადადის აკაკი ფაღავას დრამატულ სტუდიაში, რომლის დამთავრების შემდეგ 1924–1930 წლებში რუსთაველის თეატრის მსახიობია. ამავე დროს ვოკალური ხელოვნებას ეუფლება ოლღა ბახუტაშვილ-შულგინას ხელმძღვანელობით თბილისის კონსერვატორიაში მონაწილეობს დრამატულ და საოპერო სპექტაკლებში. ბრუნდება უნივერსიტეტში და 1931 წელს ამთავრებს იურიდიულ ფაკულტეტს.

1930 წელს პავლე კანდელაკი ადმინისტრაციულ სამუშაოზეა. საქფილეგთის დირექტორი, ხელოვნების სამმართველოს უფროსის მოადგილე, კულტსაგანამანათლებლო დაწესებულებათა საქმეთა კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე. 1951–1952 წლებში პარალელურად ასრულებდა თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის დირექტორის მოვალეობას. შემდეგ რუსთაველის თეატრის, ხოლო 1956 წლიდან გრიბოედოვის თეატრის დირექტორია. ამ პერიოდში პ. კანდელაკი საქართველოს კინემატოგრაფიის, შემდეგ კულტურის მინისტრის მოადგილეცაა.

1962 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე იყო კ. მაქსის სახელობის საჯარო ბიბლიოთეკის დირექტორი (საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა) დირექტორი. დაჯილდოებული იყო „შრომის წითელი დროშის“, „საპატიო ნიშნის“ ორდენებითა და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ფილმოგრაფია
1961: „ენგურის ნაპირებზე“ რეჟ. დავით რონდელი
ნათამაშები როლები
რუსთაველის თეატრი
ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
საპატიო ნიშნის ორდენი
შრომის წითელი დროშის ორდენი
საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
ნიკოლოზ კანდელაკი (ლიტერატურათმცოდნე)

ნიკოლოზ ილიას ძე კანდელაკი (დ. 9 ივლისი, 1907, ბახვი, ოზურგეთის მაზრა — გ. 25 მაისი, 1965, თბილისი) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი (1961), პროფესორი (1962).

ბიოგრაფია
1929 წელს თბილისის უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ მუშაობას იწყებს ბათუმის საშუალო სპეციალურ სასწავლებელში პედაგოგად და პარალელურად ეწევა სამეცნიერო მოღვაწეობას. ამ პერიოდში გამოაქვეყნა თავისი პირველი სამეცნიერო ნაშრომი. 1938 წელს გამოდის თბილისში და მუშაობას იწყებს სხვადასხვა თანამდებობებზე, თანამშრომლობს თელავის, ბათუმის, გორის პედაგოგიურ ინსტიტუტში ლექტორად, კათედრის გამგედ.

ნიკოლოზ კანდელაკი ერთი პირველთაგანია, ვინც იკვლევდა ქართული მჭერმეტყველების ისტორიას. ავტორს დიდი პოპულარობა მოუტანა მისმა ნაშრომებმა: „ქართული მჭერმეტყველება. ძეგლები და მასალები“ (1958), „ქართული კლასიკური მჭერმეტყველება“ (1961), „ქართული მჭერმეტყველება. პირველი ქართველი ორატორები“ (1975) და სხვა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
მადაგასკარის პირველი ექსპედიცია

მადაგასკარის პირველი ექსპედიცია — ფრანკო-მალაგასიური ომების დასაწყისი. წარმოადგენდა (1883–1885) წლებში იმერინის სამეფოს წინააღმდეგ წარმოებულ საფრანგეთის სამხედრო ექსპედიციას მადაგასკარზე. ის 1895 წელს მადაგასკარის მეორე ექსპედიციით გაგრძელდა.

ინგლისის გავლენა
ნაპოლეონის ომების დროს 1810 წელს, ფრანგებისთვის მავრიკის წართმევის შემდეგ ინგლისელები მადაგასკარს საკუთარი გავლენის სფეროდ მიიჩნევდნენ. იმერინის მეფე რადამა –მა ბრიტანელების დახმარებით შეძლო მთლიანი კუნძულის საკუთარი ძალაუფლების ქვეშ გაერთიანება. გამონაკლისის სახით ფრანგ ჟან ლაბორდეს დართეს ნება დარჩენილიყო კუნძულზე და განევითარებინა სამხედრო ინდუსტრია.

1861 წელს დედოფლის გარდაცვალების შემდეგ ხელისუფლებაში მოვიდა მისი ვაჟი რადამა , თუმცა ის ორ წელიწადში მოკლეს (1960 წელს ჩატრებული კვლევა ცხადყოფს, რომ მეფე გადაურჩა მკვლელობის მცდელობას და საკმაოდ დიდი ხნის განმავლობაში ცხოვრობდა როგორც ჩვეულებრივი მოქალაქე დედაქალაქის გარეთ). ის მისმა ქვრივმა რასუხერინამ ჩაანაცვლა.

1864 წელს მადაგასკარის პრემიერ მინისტრი გახდა რაინილაიარივონი. მან 1877 წელს აკრძალა მონობა, მოახდინა სასამართლო რეფორმა და 1881 წელს მიიღო ახალი კონსტიტუცია. რაინილაიარივონი იყო ანგლოფილი და მისი მოღვაწეობის პერიოდში მადაგასკარზე ინგლისის გავლენა ისევ გაიზარდა.

საფრანგეთის ინტერესი
1880–იანი წლების დასაწყისში, საფრანგეთის მემარჯვენე ფრთა და რეიუნიონის წარმომადგენლები ითხოვდნენ მადაგასკარზე ინგლისის გავლენის შესაჩერებლად შეჭრას. მათ 1883 წელს შეჭრის საფუძვლად რადამა –ის მიერ 1854 წელს ნაპოლეონ –ისთვის მიწერილი წერილი გამოიყენეს. კუნძულის ჩრდილოეთში მცხოვრები საკალავების უმცირესობაც მხარს უჭერდა საფრანგეთის პროტექტორატში შესვლას. ბოლო ინციდენტი იყო მერინების მიერ ანტანანარივუში ფრანგი ეროვნების ადამიანის მოკვლა და საფრანგეთის დროშის დაწვა, რაც გახდა შეჭრის დაწყების საბაბი.
ნიკოლოზ კანდელაკი (მოქანდაკე)

ნიკოლოზ პორფილეს ძე კანდელაკი (დ. 17 ან 18 ოქტომბერი, 1889, კულაში, ქუთაისის მაზრა — გ. 24 აგვისტო, 1970, თბილისი) — ქართველი მოქანდაკე, საქართველოს სსრ-ის სახალხო მხატვარი (1957), პროფესორი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია და გახდა პეტერბურგის ფსიქონევროლოგიური ინსტიტუტის სტუდენტი. პარალელურად, დავით კაკაბაძესთან ერთად, მეცადინეობდა ლ. დიმიტრიევ-კავკაზსკის სტუდიაში. თანდათან ჰობი სერიოზულ საქმედ ექცა, მაგრამ პირველი მსოფლიო ომის დაწყების გამო იძულებული გახდა დაბრუნებულიყო სამშობლოში. აქ იგი იწყებს ფიგურების ძერწვას. მისმა ერთ-ერთმა ნამუშევარმა (მამაკაცის პორტრეტი) ქართველი შემოქმედებითი იტელიგენციის ინტერესი გამოიწვია. სპეციალურმა სახელმწიფო კომისიამ აღძრა შუამდგომლობა მთავრობის წინაშე და ნიჭიერი თვითნასწავლი მოქანდაკე პეტერბურგს მიავლინეს სამხატვრო აკადემიაში სასწავლებლად. აქ იგი მოხდდა ცნობილი ფრანგი მოქანდაკის ა. მაიოლის მოწაფე ა. მატვეევთან.

ნიკოლოზ კანდელაკმა წარჩინებით დაამთავრა აკადემია და 1926 წელს სამშობლოში დაბრუნდა. აქ იგი მიიწვიეს სამხატვრო აკადემიაში სადაც სიცოცხლის ბოლომდე ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. მისი აღზრდილია მოქანდაკეთა ნიჭიერითაობა როგოერბიც იყვნენ: თ. აბაკელია, ვ. თოფურიძე, შ. მიქატაძე, ე. ამაშუკელი, მ. ბერძენიშვილი, გ. ოჩიაური, გ. ფირცხალავა და მრავალი სხვა. ნ. კანდელაკი გამოირჩეოდა ძირითადად პორტრეტული ქანდაკებების შექმნით. მან შექმნა ფართოდ ცნობილი პორტრეტული ქანდაკებების მტელი გალერეა.

განსაკუთრებით აღსანიშნავია ნ. კანდელაკის დამსახურება ქართული მონუმენტური პლასტიკის ჩამოყალიბება-განვითარების საქმეში.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ერკანდ კერიმაი

ერკანდ კერიმაი (; დ. 10 აგვისტო, 1988, შკოდერი) — ალბანელი ძალოსანი. მოქმედი ევროპის ჩემპიონი.

კარიერა
სპორტსმენის დებიუტი 2003 წელს ვანკუვერში გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატზე შედგა. სადაც მან 227,5 კგ-ის აწევის შედეგად 27-ე ადგილი დაიკავა.

2008 წელს ლინიანი-საბიადოროში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე მეოთხე ადგილი დაიკავა და სულ რაღაც 10 კილოგრამით ჩამორჩა პრიზიორებს. იმავე წელს მან ოლიმპიურ თამაშებშიც მიიღო მონაწილეობა სადაც 341 კგ-ის დაძლევის შედეგად მე-13 ადგილი დაიკავა.

2009 წელს კერიმაი ხმელთაშუაზღვის თამაშების გამარჯვებული გახდა და იმავე წელს ბუქარესტში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე ვერხლის მედალი მოიპოვა.

2012 წლის დასაწყისში ანთალიაში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე ალბანელმა სპორტსმენმა 348 კგ-ის აწევა შეძლო და ოქროს მედალი მოიპოვა. ცოტა ხნის შემდეგ კერიმაი დოპინგის მიღებაში ამხილეს და ჩემპიონის ტიტული ჩამოართვეს. გარდა ამისა სპორტსმენს ორწლიანი დისკვალიფიკაციაც მისცეს, რის გამოც მან ლონდონის ოლიმპიადაზე მონაწილეობა ვერ შეძლო.

დისკვალიფიკაციის მოხდის შემდეგ კერიმაი 2014 წელს თელ-ავივში გამართული ევროპის ჩემპიონატის გამარჯვებული გახდა. მან და მისმა თანამემამულე დანიელ გოდელიმ ერთნაირი წონის 349 კილოგრამის დაძლევა შეძლეს, მაგრამ კერიმაი 20 გრამით უფრო მსუბუქი აღმოჩნდა და ოქროს მედალი დაისაკუთრა.
ალბანეთის სოციალისტური პარტია

ალბანეთის სოციალისტური პარტია — პოლიტიკური პარტია ალბანეთში. 1990 წლიდან არის ერთ-ერთი ალბანეთის პოლიტიკურ არენაზე მყოფი ორი ძირითადი პარტიიდან. პარტიის პოზიცია ძლიერია სამხრეთ ალბანეთში, სადაც ცხოვრობენ ალბანელების ეთნიკური ჯგუფი ტოსკები.

პარტია სოციალისტური ინტერნაციონალის წევრია.

2002 წლის საპარლამენტო არჩევნებში მიიღო 73 მანდატი და ჩამოაყალიბა მთავრობა. 2005 წლის არჩევნებში დაკარგა უმრავლესობა და გადავიდა ოპოზიციაში.
ალბანეთის შრომის პარტია

ალბანეთის შრომის პარტია — პოლიტიკური პარტია ალბანეთში. 1941-1991 წლებში. ამ პერიოდში იგი იყო ერთადერთი პარტია ალბანეთში. დაარსდა 1941 წლის 8 ნოემბერს და ეწოდებოდა ალბანეთის კომუნისტური პარტია. 1948 წელს იოსებ სტალინის ინიციატივით შეეცვალა სახელი. თავდაპირველად ეკავა პროიუგოსლავიური პოზიცია, მაგრამ 1948 წლიდან პროსაბჭოური პარტიაა, ხოლო სკკპ ყრილობის შემდეგ პროჩინური კურსი აიღო.

გაუქმდა 1991 წლის 5 ივნისს და მის ბაზაზე ჩამოყალიბდა ალბანეთის სოციალისტური პარტია.
შკოდერი

შკოდერი — ქალაქი ალბანეთში. მდებარეობს სკადარის ნაპირზე. ადრიატიკის ზღვიდან 20 კილომეტრში, მდინარეების დრინისა და ბუნის შეერთების ადგილთან ახლოს.

შკოდერი სიდიდის მიხედვით მეოთხეა ალბანეთში. იგი ერთ-ერთი უძველესი ქალაქია, მდიდარია ისტორიულ-კულტურული მემკვიდრეობით. შკოდერის ციხესიმაგრე აგებულია ძვ. წ. საუკუნეში ილირიელების ერთ-ერთი ტომის მიერ. ძვ. წ. 168 წელს ქალაქი დაიპყრეს რომაელებმა. 1479 წელს ქალაქი დაიპყრეს ოსმალებმა. შკოდერი გახდა ამავე სახელწოდების ვილაიეთის ადმინისტრაციული ცენტრი. 1757-1831 წლებში იყო შკოდერის ფაშალიკის დედაქალაქი.
ჯოზეფინა ტოპალი

ჯოზეფინა ტოპალი (; დ. 26 ნოემბერი, 1963, შკოდერი, ალბანეთი) — ალბანელი პოლიტიკოსი. ალბანეთის პარლამენტის თავმჯდომარე 2005-2013 წლებში. დემოკრატიული პარტიის წევრი.

1996 წელს აირჩიეს პარლამენტის წევრად დემოკრატიული პარტიიდან. შემდგომში კიდევ 4-ჯერ იყო არჩეული პარლამენტში. 2005 წლიდან ალბანეთის სიტორიაში პირველი ქალი პარლამენტის თავმჯდომარეა.
ფატოს ნანო

ფატოს ნანო (; დ. 16 სექტემბერი, 1952, ტირანა, ალბანეთი - გ. 31 ოქტომბერი, 2025) — ალბანელი პოლიტიკოსი. ალბანეთის სამგზის პრემიერ-მინისტრი (1991, 1997-1998 და 2002-2005 წწ.). სოციალისტური პარტიის წევრი.

დაიბადა ტირანაში. იყო შრომის პარტიის წევრი. 1991 წელს დაიკავა პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა. მალევე იძულებული გადახდა გადამდგარიყო საპროტესტო დემონსტრაციების გამო. 1993 წელს მიუსაჯეს პატიმრობა კორუფციაში ბრალდების გამო. 1997 წელს ალბანეთის ხელისუფლებაში მოდის სოციალისტური პარტია და ნანოს მთავარი პოლიტიკური მოწინააღმდეგე სალი ბერიშა იძულებული გახდა გადამდგარიყო. პრემიერ-მინისტრად კვლავ დაინიშნა ფატოს ნანო, მაგრამ ოპოზიციის ლიდერის მკვლელობის გამო 1998 წელს გადადგა. მესამედ პრემიერ-მინისტრად დანიშნეს 2002 წელს, 2005 წელს სოციალისტურმა პარტიამ დაკარგა უმრავლესობა პარლამენტში, ნანომ ვერ შეძლო მთავრობის ფორმირება. 2005 წლის 1 სექტემბერს გადადგა როგორც პრემიერ-მინისტრის, ასევე პარტიის ხელმძღვანელის თანამდებობიდან.
მეჰმედ შეჰუ

მეჰმედ შეჰუ (; დ. 10 იანვარი, 1913, ჩორუში — გ. 17 დეკემბერი, 1981, ტირანა) — ალბანეთის სახელმწიფო და პარტიული მოღვაწე. მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე (1954–1981) ენვერ ხოჯას მმართველობის პერიოდში.

1930-იან წლებში სწავლობდა ნეაპოლის სამხედრო კოლეჯში. 1942 წლიდან მონაწილეობდა ალბანეთის პარტიზანულ ბრძოლებში ფაშისტების წინააღმდეგ. 1948–1954 წლებში მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე და შინაგან საქმეთა მინისტრია. 1954–1981 წლებში მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე და 1974 წლიდან ასევე ეროვნული თავდაცვის მინისტრია. იყო სსრკ-სთან დაშორებისა და ჩინეთთან დაახლოების იდეოლოგიის ავტორი.

1981 წელს სიცოცხლე დაასრულა თვითმკვლელობით.
ვანო ჩხიკვაძე

ვანო გაიოზის ძე ჩხიკვაძე (დ. 5 ოქტომბერი, 1947, კირბალი, ახლანდელი გორის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი მწერალი, პუბლიცისტი, პროზაიკოსი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი 1971 წელს. პირველი ლექსები გამოაქვეყნა 1966 წელს, ლექსთა პირველი წიგნი — 1973. მისი ცალკეული ლექსები თარგმნილია რუსულ, უკრაინულ, გერმანულ, ლიეტუვურ და ფრანგულ ენებზე.

ჯილდოები
1999 - საქართველოს მწერალთა კავშირის პრემია
1997 - ღირსების ორდენი
1997 - საქართველოს მწერალთა კავშირის პრემია
1985 - კომკავშირის პრემია (წიგნისთვის "ორი კაცი")
ირაკლი კანდელაკი

ირაკლი ისაკის ძე კანდელაკი (დ. 27 სექტემბერი, 1901, თელავი — გ. 22 ივლისი, 1970, თბილისი) — ქართველი კინოდოკუმენტალისტი, საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1965). „წითელი ვარსკვლავის ორდენის“ კავალერი.

ბიოგრაფია
1932 წელს დაამთავრა თბილისის კონსერვატორია. კინოში გვიან მივიდა და თითქმის ოთხი ათეული წელი ემსახურა მას. აღსანიშნავია რეჟისორის მიერ სამამულო ომის პერიოდში შექმნილი ფილმები.

ირაკლი კანდელაკმა ქართული დოკუმენტური კინო გაამდიდრა ისეთი ფილმებით, როგორებიცაა: „ფერეიდანელი ქართველები“, „მტკვრის კვალდაკვალ“, „წელიწადის ოთხი დრო“, „სამგორი“, „ძველი ქალაქის გაზაფხული“, „დიოსკურია“, „იზმირის საერთაშორისო გამოფენა“, „მზიურ მხარეში“ და სხვა. ბოლო წლებში ხელოვანი დაუბრუნდა ირანის თემას. იმოგზაურა იქ და შექმნა ფილმები: „თეირანის შთაბეჭდილებები“ და „შირაზი, ისპაჰანი, პერსოპოლი“. ი. კანდელაკის მრავალი ფილმი აღინიშნა პრემიით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ვალერიან კანდელაკი (დრამატურგი)

ვალერიან ლაზარეს ძე კანდელაკი (დ. 19 ივლისი, 1918, სუფსა, ოზურგეთის მაზრა — გ. 2 აპრილი, 1983, თბილისი) — ქართველი დრამატურგი, საქართველოს სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1961).

ბიოგრაფია
1925 წელს შეიყვანეს პირველდაწყებით სკოლაში, ბათუმში, რომელიც დაამთავრა 1936 წელს. 1936-1938 წლებში სწავლობდა ბათუმის სამასწავლებლო ინსტიტუტში ჯერ მათემატიკის, ხოლო შემდეგ ქართული ენის და ლიტერატურის ფაკულტეტზე. პარალელურად დაუსწრებლად სწავლობდა საკავშირო იურიდიულ ინსტიტუტში მეოთხე კურსამდე. 1940 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ენის და ლიტერატურის ფაკულტეტი.

1940-1944 წლებში მუშაობდა ბათუმში ქალაქის საბჭოს იურისტად, 1944-1958 წლებში იყო აჭარის ადვოკატთა კოლეგიის წევრი, შეთავსებით მუშაობდა ბათუმის თეატრში სალიტერატურო ნაწილის გამგედ. იმ პერიოდში ბათუმის თეატრს სათავეში ედგა არჩილ ჩხარტიშვილი, რომლის სპექტაკლების გამო კანდელაკმა დაიწყო პიესების წერა. თეატრმა მოიწონა და 1945 წელს დადგა მისი რამდენიმე ნაწარმოები, მათ შორის დიდი სამამულო ომისადმი მიძღვნილი პიესა „ბაბუა თევდორე“, რომელიც ასევე წარმატებით იდგმებოდა ჭიათურის თეატრის სცენაზე. ამის შემდეგ კანდელაკის ნაწარმოებები სისტემატურად იდგმებოდა ქართულ თეატრებში.

1952 წელს გამოქვეყნდა მისი პირველი წიგნი „ამაღლებული სოფელი“. ამას მოჰყვა პიესები „სარეველა“ (1953), „მაია წყნეთელი“ (1955), „ქართლის ჩირაღდნები“ (1960), „ნაკრძალში“ (1966), „დრო-24 საათი“ (1970), „გრძელი დღე“ (1974), „ოქროს საწმისი“, „აიეტი“ (1975) და სხვა. დრამატურგს ეკუთვნის „მაია წყნეთელის“ (1959) კინოსცენარი, რომელიც რეზო ჩხეიძემ გადაიღო. ფილმს დიდი წარმატება ხვდა წილად. მისივე სცენარით განხორციელდა სატელევიზიო დადგმები „მოლოდინი“ (1967) და „იხატებოდა სურათი“ (1968).

დაჯილდოვებული იყო საპატიო ნიშნის ორდენით და მედლებით. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.