iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დიეგო მილიტო

დიეგო ალბერტო მილიტო (; დ. 12 ივნისი, 1979, ბერნალი, ბუენოს-აირესი, არგენტინა) — არგენტინელი ფეხბურთელი. თამაშობდა თავდამსხმელის პოზიციაზე. იცავდა „რასინგ კლუბის“, „ჯენოას“, „რეალ სარაგოსას“, მილანის „ინტერის“ და არგენტინის ეროვნული ნაკრების ღირსებას. არგენტინის ორგზის ჩემპიონი „რასინგ კლუბის“ შემადგენლობაში. იტალიის ჩემპიონი, იტალიის თასის ორგზის, იტალიის სუპერთასის და უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის თასის მფლობელი „ინტერის“ შემადგენლობაში. კოპა ამერიკის 2007 წლის ფინალისტი, 2010 წლის მსოფლიო ჩემპიონატისა და 2011 წლის კოპა ამერიკის მონაწილე არგენტინის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში.

კარიერა
საკლუბო კარიერა
1999 წლიდან 2004 წლამდე მილიტო არგენტინის პრიმერის მონაწილე „რასინგ კლუბის“ ღირსებას იცავდა, რომლის შემადგენლობაშიც მან მოიგო აპერტურა 2001 წელს. მისი უმცროსი ძმა გაბრიელი „რასინგის“ მთავარი მეტოქის, „ინდეპენდიენტეს“ ცენტრალური მცველის პოზიციაზე თამაშობდა.

2004 წლის დასაწყისში დიეგომ კონტრაქტი გააფორმა „ჯენოასთან“, რომელიც მაშინ იტალიის სერია -ში გამოდიოდა. ორი ძალიან წარმატებული სეზონის შემდეგ, რომლის დროსაც მან 59 მატჩში 33 გოლი გაიტანა, „ჯენოა“ იტალიის სერია 1-ში დააქვეითეს 2004–05 წლების სეზონის ბოლო ტურის სავარაუდოდ ჩაწყობილ მატჩში მონაწილეობის გამო. ამიტომ, მილიტო იძულებული გახდა კლუბი დაეტოვებინა. „გრიფონებთან“ განშორების შემდეგ მან „სარაგოსაში“ განაგრძო კარიერა, სადაც იმ დროს მისი ძმა გაბრიელიც თამაშობდა. ესპანეთში დიეგო მალევე მოექცა ადგილობრივი სპორტული პრესისა და გულშემატკივრების ყურადღების ცენტრში, განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც 2006 წლის 8 თებერვალს, სარაგოსას „ლა რომარედაზე“ ესპანეთის თასის პირველ ნახევარფინალურ მატჩში მადრიდის „რეალს“ 4 გოლი გაუტანა, რითაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა დედაქალაქური გრანდის დამარცხებაში 6–1. იმავე სეზონის ბოლოს, ესპანეთის ჩემპიონატში გატანილი 15 გოლით, ის „სარაგოსას“ საუკეთესო ბომბარდირი გახდა.

სანაკრებო კარიერა
2003–2011 წლებში არგენტინის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში 25 მატჩი ითამაშა და 4 გოლი გაიტანა.

სტატისტიკა
საკლუბო
სანაკრებო
სანაკრებო გოლები
სტატისტიკა წარმოდგენილია 2010 წლის 22 მაისის მონაცემებით

მიღწევები
საკლუბო
რასინგ კლუბი

არგენტინის პრიმერა დივიზიონი: 2001, 2014

ინტერი

სერია : 2009–10

იტალიის თასი: 2009–10, 2010–11

იტალიის სუპერთასი: 2010

უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა: 2010

ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი: 2010

სანაკრებო
არგენტინა
კოპა ამერიკა
ფინალისტი: 2007

ინდივიდუალური
იტალიის წლის ფეხბურთელი -ს ვერსიით: 2008–09

სერია -ს წლის საუკეთესო ბომბარდირი: 2009
სერია -ს წლის გულშემატკივართა რჩეული: 2009
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის ფინალური მატჩის საუკეთესო ფეხბურთელი: 2010
უეფა-ს წლის საუკეთესო საკლუბო თავდამსხმელი: 2009–10
უეფა-ს წლის საუკეთესო საკლუბო ფეხბურთელი: 2009–10
სერია -ს წლის ფეხბურთელი: 2009–10
ბათუმის ტროლეიბუსი

ბათუმის ქუჩებში პირველი ტროლეიბუსები 1978 წლის 6 ნოემბერს გამოჩნდა. ქსელი თან და თან ფართოვდებოდა და მაქსიმალურ სიდიდეს 1985 წელს მიაღწია, როცა მოქმედებთა 3 მარშრუტი 41 კმ სიგრძით და 41 მოძრავი ერთეულით. 1993 წელს გაუქმდა №3 ხაზი. 2002 წელს ასევე გაუქმდა №1 მარშრუტი, ხოლო 2005 წელს გაუქმდა ხაზი №2, რითაც ბათუმის ტროლეიბუსმა არსებობა შეწყვიტა.
მოძრავი შემადგენლობა
ბათუმში ექსპლუატაციაში იყო რუსული წარმოების ტროლეიბუსები -682 (დაახლ. 60 ცალი), ჩეხოსლოვაკიური 9 (მიღებულ იქნა 16 ცალი) და 14 (ორიცალი, რომლებიც შეისყიდეს 1980-იანი წლების ბოლოს). 1985 წელს ბათუმმა თბილისისგან მიიღო 6 ცალი მეორადი ტროლეიბუსი 9. 2003 წელს ბათუმის ტროლეიბუსის მოძრავ შემადგენლობას წარმოადგენდა 2 9, 3 -682 და 2 უმოქმედო 14.
საქართველოს ტროლეიბუსის სისტემების სია
ბათუმი (გაუქმებულია)
გორი (გაუქმებულია)
ზესტაფონი (შეწყდა მშენებარე)
ზუგდიდი (გაუქმებულია)
თბილისი (გაუქმებულია)
ოზურგეთი (გაუქმებულია)
რუსთავი (გაუქმებულია)
სამტრედია (გაუქმებულია)
სოხუმი (მოქმედია)
ფოთი (გაუქმებულია)
ქობულეთი (შეწყდა მშენებარე)
ქუთაისი (გაუქმებულია)
ცხინვალი (გაუქმებულია)
ჭიათურა (გაუქმებულია)
დოი-ფუ-კჰის ეროვნული პარკი

დოი-ფუ-კჰის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი ტაილანდის ჩრდილოეთ ნაწილში. პარკი მოიცავს ნანის პორვინციის 8 რაიონს ლუანგ პრაბანგის ქედზე. პარკი მდიდარია ბუნებრივი რესურსებით. მოედინება მდინარეები: ნანი და პუა. იგი ჩრდილოეთ ტაილანდის უდიდესი ეროვნული პარკია. პარკის ჩრდილოეთით კუნ ნანის ეროვნული პარკი მდებარეობს.

პარკს სახელი ეწოდა მის ტერიტორიაზე მდებარე 1980 მეტრის სიმაღლის მწვერვალის, დოი ფუ კჰას შესაბამისად. პარკში ბევრი გამოქვაბულია. მცენარეთა იშვიათი სახეობების: , და -ის ნახვა ტაილანდში მხოლოდ ამ პარკშია შესაძლებელი.1837 მეტრის სიმაღლეზე, დოი ფუ ვაეს მწვერვალზე კლდოვანი წარმონაქმნებია.

პარკი 1999 წლის 17 ივნისს დაარსდა. დოი-ფუ-კჰის ეროვნული პარკი მიეკუთვნება ლუანგ პრაბანგის წვიმის ტყეების ეკორეგიონს.

მეფე პუმიპონ ადულიადეტიმ ზოგიერთ საჯარო მოხელე ტაილანდის ტყის სივრცეების განადგურებაში დასდო ბრალი. განადგურებული ტყეები ჩანს დოი-ფუ-კჰის ეროვნულ პარკშიც, სადაც ტყის ნაწილი ეროვნული პარკის სტატუსი მინიჭების შემდეგაც დააზიანეს.
ტრენჩინის ციხესიმაგრე

ტრენჩინის ციხესიმაგრე — ციხესიმაგრე დასავლეთ სლოვაკეთში, ქალაქ ტრენჩინში. შედის სლოვაკეთის კულტურის ეროვნული ძეგლების სიაში.

ისტორია
ციხესიმაგრე სავარაუდოდ ძველი ნაქალაქარის ადგილზე უნდა იყოს დაარსებული. პირველი ობიექტი, საცხოვრებელი კოშკი და როტონდა, ააგეს საუკუნეში. საუკუნის დასასრულს ციხესიმაგრე ეკუთვნოდა უნგრეთის უგვირგვინო მეფეს მატუშ ჩაკს, რომელიც ფაქტობრივად აკონტროლებდა თანამედროვე სლოვაკეთის ტერიტორიას. ამ პერიოდში ციხესიმაგრე გააფართოეს და გადააკეთეს. მატუშ ჩაკის გარდაცვალებიდან საუკუნემდე ციხესიმაგრე ეკუთვნოდა უნგრეთის სამეფოს. საუკუნეში ციხესიმაგრე შტეფან ზაპოლსკის კუთვნილებაა. 1540-1560 წლებში ციხესიმაგრე გაამაგრეს იტალიელმა არქიტექტორებმა. 1790 წელს ციხესიმაგრე ხანძარმა გაანადგურა. საუკუნეში დააკონსერვეს და მოგვიანებით ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები.

ამჟამად ციხესიმაგრეში განთავსებულია ტრენჩინის მუზეუმის ექსპოზიცია. ციხესიმაგრე დაცულია, როგორც სლოვაკეთის ისტორიის ეროვნული ძეგლი.
დავით აღმაშენებლის ანდერძი გელათისადმი

დავით აღმაშენებლის ანდერძი გელათისადმი — ძველი ქართული დიპლომატიკური ძეგლი.

ანდერძი დაუთარიღებელია. სავარაუდოდ შექმნილია 1125 წლის მომდევნო წლებით (ნ. შოშიაშვილი, ვ. სილოგავა, თ. ენუქიძე). დოკუმენტის მიხედვით, იგი დაწერილია საქართველოს მეფის დავით აღმაშენებლის ბრძანებით მეფის მოძღვრის — არსენის მიერ დავითის გარდაცვალებამდე ცოტა ხნით ადრე. თუმცა არსენ ბერი საბუთის შემდგენლად მოხსენიებულია მხოლოდ სათაურში, ხოლო სათაური გვიანდელია. ანდერძის შემდგენლად ტექსტში მოხსენიებულია მეფის „მლოცველი ბერი“, რომლის ვინაობაც უცნობია.

ანდერძით დავით აღმაშენებელი თავის ძეს დემეტრეს ტახტის მემკვიდრედ აცხადებს და უბარებს რიგი საქმეების აღსრულებას. საქმე ეხება თავისი ოჯახის, დედოფლის და შვილების პატრონობას, გელათისა და იქ არსებული საგვარეულო საძვალის კურთხევას. ამავე დროს მეფე თავის მემკვიდრეს ანდერძად უბარებს სხვა მონასტრებისა და მამულებისათვის სამეფო ხაზინიდან შესაწირავების გაცემას. დავითი თავის ანდერძში უფალს შესთხოვს მიწიერი ცოდვების მონანიებას და შენდობას, ხოლო დემეტრესათვის ამ დანაბარების შესრულებაში თანადგომას სთხოვს თავის მოძღვარს არსენ ბერსა და ქართლის კათოლიკოსს.

აღნიშნული ანდერძის შესახებ ქართულ ისტორიოგრაფიაში არსებობს მოსაზრება, თითქოს იგი ნაყალბევია და დავით აღმაშენებლის ბრძანებით არ არის შედგენილი. ამ მოსაზრების ავტორები ძირითადად ეყრდნობიან საბუთის დასაწყის ფრაგმენტს, სადაც, მათი აზრით, ჩანს, რომ ანდერძი დაწერილია მეფის გარდაცვალების შემდეგ: „...დამიტევა მე საწუთრომან და, დამძიმებული ცოდუათა სიმრავლითა, მწუხარედ განმიყუანა წინაშე მსაჯულისა“. ამავე დროს მას არა აქვს მეფის ხელრთვა, რაც ახლავს დავით აღმაშენებლის ანდერძს შიომღვიმისადმი. ეჭვს განსაკუთრებით აძლიერებს ის გარემოება, რომ დავითი ამ ანდერძით დემეტრეს უბარებს ტახტის მემკვიდრეობის წესის შეცვლას. კერძოდ, მეფე სთხოვს შვილს, რომ „თუ ვარგ იყოს ცუატაცა შემდგომად მისსა მეფე ყოს მამულსა ზედა“. აქ ლაპარაკია დემეტრეს უმცროს ნახევარძმაზე — ვახტანგზე. ეს მემკვიდრეობის პრინციპის დარღვევა იყო, რადგან, გაბატონებული ტრადიციის მიხედვით, ტახტი გადადიოდა მამიდან უფროს ვაჟზე და არა ძმაზე. ამიტომ, ამ მოსაზრებების ავტორთა ვარაუდით ეს ანდერძი ნაყალბევია. მიუხედავად ამისა, საბუთი მაინც მნიშვნელოვანია იმ ეპოქის საქართველოს ისტორიის რიგი საკითხების შესასწავლად. ანდერძში ვხვდებით ქვეყნის პოლიტიკურ-გეოგრაფიული საზღვრების დახასიათებას: „ნიკოფსიითგან დარუბანდისა საზღურადმდე და ოვსეთიდგან სოერად და არეგაწადმდე“, რაც იმის მანიშნებელია, რომ დავით აღმაშენებლის მეფობის ბოლოს საქართველოს სახელმწიფო კავკასიური იმპერია იყო, რომლის საზღვრები თითქმის მთელ კავკასიას მოიცავდა და დავით აღმაშენებელსაც ისტორიულ წყაროებში „ზღვიდან ზღვამდე“ მპყრობელის სტატუსი ჰქონდა.

ანდერძის დედანი დაკარგულია. არსებობს საუკუნის 4 პირი. არსებულ პირებზე დაყრდნობით ანდერძი გამოსცეს მ. ბროსემ, მ. საბინინმა, თ. ჟორდანიამ, დ. ბაქრაძემ, ი. დოლიძემ. ბოლოს ეს ანდერძი შევიდა „ქართული ისტორიული საბუთების კორპუსის“ ტომში (თბ., 1984; რედაქტორი – ნ. შოშიაშვილი).
ბოდავის კოშკები

ბოდავის კოშკეში — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ ბოდავის დასავლეთით, 0,3 კილომეტრის მანძილზე, ერთმანეთთან ახლოს. თარიღდება გვიანი შუა საუკუნეებით.

ერთი კოშკი სწორკუთხაა, ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია: კედლების ზედა ნაწილი და ხის სართულშუა გადახურვა ჩამოშლილია. შემორჩენილია კოშკის ოთხი სართული. შესასვლელი აღმოსავლეთიდანაა, პირველი სართულის დონეზე. მომდევნო სართულების აღმოსავლეთ კედელში თითო სწორკუთხა, პატარა სარკმელია. მეორე კოშკი ზურგიანია. დგას სწორკუთხა კოშკიდან აღმოსავლეთით, 25 მეტრის მანძილზე. ნაგებია კლდის ნატეხი ქვით. თითქმის მთლიანად დანგრეულია.
ვეჯინის წმინდა გიორგის ეკლესია

ვეჯინის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დგას ვეჯინის დასავლეთით 1,5 კილომეტრზე. ვეჯინის ციხისკენ მიმავალი გზის მარცხენა მხარეს. გზიდან 20 მეტრზე. განეკუთვნება - საუკუნეს. ძეგლი სამეკლესიიანი ბაზილიკაა (სიგრძე - 7,3 მეტრი, სიგანე - 9,5 მეტრი. ნაგებია წესიერი თარაზულ რიგებად დაწყობილი შერჩეულია რიყის ქვით. კუთხეებში გამოყენებულია სუფთად გათლილი შირიმის კვადრები. შირიმის ქვითაა გამოყვანილი სარკმლებიც. გამოყენებულია კვადრატული აგურიც. ძლიერაა დაზიანებული: გადარჩენილია შუა ეკლესიის საკურთხევლის აფსიდის ერთი მესამედი; ჩამონგრეულია კამარა და კონქი; დანგრეულია შუა ეკლესიის სამხრეთ კედელი; სანახევროდაა შემორჩენილი ჩრდილოეთ ეკლესია; სამხრეთ ეკლესია მთლიანადაა დანგრეული. მთავარი ეკლესიის დასავლეთ კედელში გაჭრილია ვიწრო და დაბალი სწორკუთხა შესასვლელი ( გვიანდელია). შუა და ჩრდილოეთ ეკლესიის დამაკავშირებელი კარიც სწორკუთხაა. იგი გაცილებით განიერია და ოდნავ მაღალი. კარი შუა ეკლესიის მხრიდან ჩასმულია მოზრდილ თაღოვან არეში. რის თავზეც შემორჩენილია კამარის წყობის ნაწილი. შუა ეკლესიის აფსიდი ნახევარწრიული ფორმისაა. მისგან მხოლოდ ჩრდილოეთ ნაწილი დგას - კონქისა და აფსიდის მცირე ნაწილთან ერთად. რაშიც ერთი სწორკუთხა ნიშაა. აფსიდის შერჩეული რიყის ქვითაა ამოყვანილი და დასრულებულია დიდი ზომის აგურის იმპოსტით. ჩრდილოეთ ეკლესია მთავარ ეკლესიაზე თითქმიდ ორჯერ უფრო ვიწროა, აღმოსავლეთით იგი დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით, რაშიც შმორჩნილია სარკმლის ძირი და ჩრდილოეთ წირთხლის მცირე ნაწილი. აფსიდის კონქი დადაბლებულია. აფსიდის თაღი მშვილდისებრი ფორმისაა. ეკლესია გადახურულია რიყის ქვითა და აგურით ნაწყობი ცილინდრული კამარით, შუა ნაწილი ჩამონგრეულია.
დავითურნის ციხის მთავარმოწამის კომპლექსი

დავითურნის ციხის მთავარმოწამის კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელი დავითურნის ძველ, მიტოვებულ ნაწილში, მდინარე ხანდოსხევის ერთ-ერთი განშტოების შუა წელზე, კლდოვან, კონცხისმაგვარ მასივზე. განეკუთვნება განვითარებულ და გვიანდელ შუა საუკუნეებს. კომპლექსის სხვადასხვა პერიოდისა და დანიშნულების ნაგებობები სამხრეთ-ჩრდილოეთის მიმართულებით წაგრძელებულ ვიწრო ტერიტორიაზე ერთმანეთთან მჭიდროდაა განლაგებული. კომპლექსში შედის: ზურგიანი კოშკი, სალოცავი, ჭურჭლის შესანახი ოთახი, დარბაზი, ორსართულიანი კოშკი და ნანგრევებად ქცეული რამდენიმე საცხოვრებელი ნაგებობა.

ზურგიანი კოშკი დგას კომპლექსის ჩრდილოეთ კიდეში. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს და ნაგებობათაგან ყველაზე ადრეულია. კოშკი შვიდსართულიანია, ნაგებია ნატეხი ქვით. სწორკუთხა შესასვლელი მეორე სართულის დონეზეა სამხრეთით. პირველი სართული, რომელიც სანახევროდ ნანგრევებითაა ამოვსებული, ერუკედლებიანია. დანარჩენ სართულებს წინა მხარეს თითო სწორკუთხა სარკმელი აქვს. მეშვიდე სართულზე ჩრდილოეთითაც ანალოგიური სარკმელია. მათგან სამხრეთი სარკმელი იატაკის დონიდან იწყება, რომლის ზემოთ კედელი მთელ სიგანეზეა გახსნილი. გვერდით კედლებში კი 1,2 მეტრი სიგანის თითო ღიობია მოწყობილი. კოშკის ქვედა ხუთ სართულს ხის გადახურვა ჰქონია. მეექვსე სართული კამარით ყოფილა გადახურული. მეშვიდე სართულის გადახურვა ჩამოშლილია. კოშკს სამხრეთიდან და აღმოსავლეთიდან, ორი სართულის სიმაღლეზე, მინაშენი ეკვროდა. სამხრეთი მინაშენი სამხრეთით და დასავლეთით ფართო თაღით იყო გახსნილი. შემორჩენილია დასავლეთი თაღის ორივე ქუსლის წყობა. მინაშენი ვიწრო კარით უკავშირდება მცირე ზომის ოვალურ ოთახს, რომლის აღმოსავლეთი კედელი, წყობის გადაბმით ერთვის კოშკის ზურგზე მიშენებულ საყრდენ კედელს. ოვალურ ოთახს სამხრეთიდან პატარა სწორკუთხა ოთახი ეკვრის, რომელსაც შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს.

კოშკიდან სამხრეთით, 7 მეტრზე, ნანგრევებად ქცეული სალოცავია. შესასვლელი მას სამხრეთიდან, მცირე ზომის კვადრატული სათავსიდან აქვს, რომელშიც სამხრეთიდან, კლდეში გამოკვეთილი საკმაოდ დაბალი კარით ვხვდებით. სალოცავი დასავლეთი სარკმლით იყო განათებული. აღმოსავლეთ კედელში ორი სწორკუთხა ნიშია. ჩრდილოეთ კედელთან მიწაში ჩაფლულია ორი ქვევრი - საზედაშე ღვინისათვის. სალოცავს სამხრეთიდან ჭურჭლის შესანახი ოთახი აქვს მიდგმული, რომელიც სამხრეთის სწორკუთხა კარით უკავშირდება წაგრძელებული ფორმის დარბაზს. დარბაზის დასავლეთ კედელთან, კედლის მთელ სიგრძეზე, ქვის გრძელი მაგიდა და სკამებია მოწყობილი.

კომპლექსის სამხრეთ კიდეში ორი სართულის სიმაღლეზე შემორჩენილი, გეგმით გამობერილგვერდებიანი ტრაპეციის ფორმის კოშკი დგას. კოშკში შესასვლელი სამხრეთი კედლის აღმოსავლეთ კიდეშია, პირველი სართულის დონეზე. კედლებში რამდენიმე სწორკუთხა ნიშია. აღმოსავლეთ კედელში ერთი პატარა სარკმელია. მეორე სართულსაც აღმოსავლეთით ერთი სარკმელი აქვს, დანარჩენი კედლები ყრუა. შემორჩენილია სართულშუა გადახურვის ხის ძელების ბუდეები. კოშკის აღმოსავლეთით ორიოდე მეტრზე. შემორჩენილია ნატეხი ქვით ნაგები საცხოვარ ნაგებობის ნაშთი.
მამისაანთ საყდარი

მამისაანთ საყდარი — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ველისციხეში, მდებარეობს სოფლის ჩრდილოეთით დაახლოებით 7 კილომეტრზე. მდინარე ალაზნის მარჯვენა ნაპირზე, სავარაუდოდ განეკუთვნება ადრინდელ შუა საუკუნეებს.

2009 წელს საქართველოს ძეგლთა დაცვის დაგადარჩენის ფონდის დაფინანსებით ეკლესიას ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები (პროექტის ავტორი არქიტექტორი ნ. მინდორაშვილი). ეკლესის მიმდებარე ტერიტორია გაიწმინდა ნაყარი მიწისგან, გამაგრდა საპირე წყობის მორყეული ქვები, აღდგენილი იქნა კამარის, კედლების და თაროების ლავგარდნის (მცირე ნაწილი შემორჩენილი იყო ჩრდილოეთ ნაწილზე) დანგრეული ნაწილები. ეკლესია გადაიხურა ღარისებრი კრამიტით.

ეკლესია დარბაზულია (7,4 3,9 მეტრი) ნაგებია სხვადასხვა ზომის (ძირითადად მოზრდილი) რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. წყობა ირეგულარულია, შესასვლელი კი სამხრეთიდან არის. კარი თარაზულადაა გადახურული. ეკლესიის შიდა სიოვრცე შემაღლებული პროპორციებისაა. აღმოსავლეთით ნალისებრი აფსიდია, რაშიც ვიწრო და მაღალი, შიგნიდან და გარედან სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. აფსიდის ჩრდილოეთ გვერდში მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშაა. აფსიდის კონქი, ისევე როგორც დარბაზის გადამხურავი კამარა რიყის წვრილი ქვითაა ნაშენები.საკურთხევლის სარკმლის გარდა, ერთი სწორკუთხა სარკმელია დასავლეთითაც, იგი იმდენად მაღალია რომ თითქმის კამარის წვერს სწვდება. ეკლესიის ფასადები სადაა, მორთულობის გარეშე.
ბოდავის წმინდა გიორგის ეკლესიის კომპლექსი

ბოდავის წმინდა გიორგის ეკლესიის კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ ბოდავის დასავლეთით, 1,5 კილომეტრის მანძილზე. თარიღდება გვიანი შუა საუკუნეებით. კომპლექსში შედის ეკლესია, კოშკი და გალავანი.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით დუღაბზე. დანგრეულია: ჩამოშლილია კამარა, კედლების ზედა ნაწილი და საპირე წყობა. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე სარკმელია გაჭრილი.

კოშკი სწორკუთხაა. ნაგებია ნატეხი ქვით. შემორჩენილია სამი სართული. დაზიანებულია: ჩამოშლილია კედლების ზედა ნაწილი და ხის სართულშუა გადახურვა.

გალავანი წრიული ფორმისაა. შემორჩენილია ფრაგმენტულად.
მელაანის მეორე კოშკი

მელაანის მეორე კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ მელაანის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 12 კილომეტრზე, მთის წვერზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ადგილობრივი მოსახლეობა ნაგებობას „სკლინტიან საყდარს“ უწოდებს.

ძლიერ დაზიანებულია: შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 1,5-2,5 მეტრია; ინტერიერი მიწითაა ამოვსებული და მცენარეულობითაა დაფარული, ფასადებზე საპირე ქვები ბევრ ადგილზე ჩამოცვენილია.

კოშკი გეგმით კვადრატულია (77 მეტრზე, კდლების სისქე 1,5 მეტრია). ნაგებია მსხვილი და საშუალო ზომის რიყის ქვითა და კირის დუღაბით, შემორჩენილი კედლები ყრუა.
დავათის ეკლესია

დავათის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელი დავათის სამხრეთ-დასავლეთით 0,5 კილომეტრზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვითა და შირიმის კვადრებით. სამხრეთი კედელი მთლიანად მთის ფერდობშია შეჭრილი. ჩრდილოეთ კედელში გაჭრილია ვიწრო და დაბალი კარი, რომლის წირთხლებში საურდულე ხვრელებია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, თაღოვანი სარკმელია, მის ორივე მხარეს - თითო სწორკუთხა ნიში. აფსიდის იატაკი ერთი საფეხურითაა შემაღლებული და მოსწორებულია კირხსნარით. დარბაზს ცილინდრული კამარა ხურავს. კონქის თაღი ეყრდნობა აფსიდის მხრებზე შემდგარ შირიმის იმპოსტებს.

ეკლესია შიგნით და გარეთ შელესილია, ფასადები სადაა. ლავგარდანი შედგენილია შირიმის ბრტყელი ფილებისაგან. სახურავი კრამიტისაა. ბრტყელ კრამიტებზე გამოსახულია რელიეფური რკალები და ბოლოებგაგანიერებული ტოლმკლავა ჯვრები.
ბოდორნის კოშკი

ბოდორნის კოშკი — არქიტექტურული და არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ ბოდორნიდან 300 მეტრის მანძილზე, მდინარე დუშეთისხევის მარცხენა ნაპირას. განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს.

1972 წელს მდინარე დუშეთისხვევის კალაპოტის დაბეტონებისას გამოვლინდა კოშკის კედელი. იმავე წელს ძეგლი გათხარა ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ.

კოშკი გეგმით მრგვალია. ნაგებია რიყის ქვითა და მტკიცე დუღაბით. შემორჩენილია პირველი სართული. შესასვლელი ჩრდილოეთიდან აქვს. სამხრეთ კედელში აღმოჩნდა შეისრული თახჩები და ბუხარი იატაკის დონეზე. გამოვლინდა თიხის ჭურჭლისნატეხები, რომლებიც ინახება არქეოლოგიის კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.
აბანოსხევის პირველი ნამოსახლარი და სამაროვანი

აბანოსხევის პირველი ნამოსახლარი და სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს სოფელ აბანოსხევიდან სამხრეთით, 100 მეტრზე, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირზე.

ძეგლი მრავალფეროვანია. თარიღდება ძველი წელთაღრიცხვით ათასწლეულის ნახევრით.ქვედა ადრინდელი სამიწათმოქმედო კულტურის ფენა, რომელიც მიწის ზედაპირდან 2 მეტრ სიმღრმეზე გამოვლინდა, შიცავდა თიხის ჭურჭლის ნატეხებს, ობსიდიანისა და კაჟის იარაღებს, სპილენძის სადგისს და ცხოველთა ძეგლებს. მომდევნო, მტკვარ-არაქსის ხანის ნამოსახლარი ქვედასგან გამოყოფილია 1 მეტრი სისქის თიხნარით. აქ წრიულ ორმოებში აღმოჩნდა თიხის ჭურჭლის ნატეხები, ხელსაფქვავის ქვები, ცხოველთა ძვლები და ბრინჯაოს სადგისი. ნამოსახლარზე გაიწმინდა ჩვილ ბავშვთა ოთხი ორმოსამარხი. მტკვარ-არაქსის ხანის ნამოსახლარს ფარავდა ბედეური კულტურის ყორღანული სამარხი, რომელიც მიეკუთვნება ძველი წელთაღრიცხვის ათასწლეულის დასასრულს. ყორღანის ქვატრილში გამოიკვეთა ლურჯი ქვებისაგან შედგენილი წრიული სარტყელი, ცენტრში - ორმოსამარხი.ყორღანში აღმოჩნდა არეული ძვლები, თიხის ჭურჭელი,ბრტყელ ყუნწიანი ბრინჯაოს სატევარი, ოქროს, სარდოინისა და პასტის მძივები, ქვის როდინი , ობსიდიანის ანატკეცი და წვრილფეხა საქონლის ჩონჩხი. ბედენური ყორღანის ქვაყრილის ზედაპირზე გამართუილი იყო სამარხი, რომელშიც ესვენა მოკრუნჩხული მიცვალებული.სამარხში აღმოჩნდა ყუნწიანი რკინის დანა, ბრინჯაოს ორ ფრთიანი ისრის პირი და სალესი ქვა. სამაროვანზე გაიწმინდა აგრეთვე - საუკუნის ორმო, რომელიც ავსებული იყო ქვებით,სასუფრე ჭურჭლის და კრამიტის ნატეხებით.არქეოლოგიური მასალა ინხება აკც-ის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზასა და საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.
აბაშიძეების კოშკი

აბაშიძეების კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვეჯინში. კოშკი დგას სოფლის ზემოთ, ვეჯინის ხევის მარჯვენა ნაპირზე, განეუთნება საუკუნეებს. გადმოცემით ეკუთნოდა ივანე აბაშიძეს ქართლ-კახეთის სამეფოს პოლიტიკურ და სამხედრო მოღვაწეს, ქეშიკთუხუწესს, კრწანისის ომის გმირს რომელსაც როგორც კახეთის მკვიდრს ,,კახთ აბაშიძეს’’ უწოდებდნენ.

კოშკი გეგმით მრგვალია ( გარე დიამეტრი ფუძის დონეზე 9 მეტრი კედლის სისქე 1,5 მეტრი) და ზემოთკენ თანდათან ვიწროვდება, ნაგებია რიყის ქვით, იგი ოთხი სართულისგან შედგება, ხოლო მეხუთე კედელშემოვლებული ბანია (სიმაღლით დაახლოებით 14 მეტრი) ყოველ სართულზე თითო ოთახია. სართულები ერთმანეთს კედლის სისქეში მოწყობილი კიბით უკავშირდებოდა. სართულებს ხის კოჭოვანი გადახურვა ჰქონიათ. კოშკის შესასვლელი 1 სართულის დონეზეა აღმოსავლეთიდან. კარი გარედან კვადრატული აგურითაა ნაწყობი, ნახევარწრიული თაღითაა გადახურული, შიგნით - სწორკუთხაა. შესასვლელის ორივე მხარეს, ჭერთთან გაჭრილია გარეთკენ შემაღლებული და თანდათან დავიწროვებული თითო სარკმელი, სართულზე გეგმით ნახევარწრიული ორი ბუხარი (შესასვლელის პირდაპირ და ჩრდილოეთით) ექვსი ღრმა, ხის ძელებით თარაზულად გადახურული ნიშა და მეორე სართულზე ასასვლელი კიბის უჯრედის თაღოვანი შესასვლელია- კოშკის შესასვლელის სამხრეთით.

მეორე სართულზე, კოშკის შესასვლელის ასწვრივ ნახევარწრიულთაღიანი ღიობია, რომლის წინ ხის დაკიდული აივანი ყოფილა მოწყობილი. ღიობის თაღი ნაწყობია აგურით, შიგნით კი თარაზულათაა გადახურული ხის ძელებით. ამ სართულზე არის გეგმით ნახევარწრიული ერთი ბუხარი. სათოფურებით აღჭურვილი შვიდი სწორკუთა ნიშა, (ექვსნიშაში თითო შეწყვილებული სათოფურია ერთში-ერთი ცალმაგი). პირველი და მესმაე სართულებთან დამაკავშირებელი კიბის უჯრედების თითო სწორკუთხა შესასვლელის სართული ორი სწორკთხა სარკმელითაა განათებული. სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან ორივე ჭერის დონეზეა.
მესამე სართულზე სწორკუთხა ნიშები და ორი ფართო სწორკუთხა ღიობია ( სამხრეთით და ჩრდილოეთით). სამხრეთი ღიობის გვერდით დიდი, კვადრატული ნიშაა,
რომლის ქვედა ნაწილში შეწყვილებული სათოფურია, ზედაში სწორკუთხა სარკმელი. ერთი, ხის ძელით ბრტყლად გადახურული სარკმელი აღმოსავლეთ კედელშიცაა.
მეოთხე სართულზე ოთხი დიდი სწორკუთა ღიობია. ყველა მათგანის წინ დაკიდული აივანი ყოფილა, მოგვიანებით ორი ღიობი ამოუშენებიათ და სათოფურები მოუწყვიათ. ამ სათოფურების გარდა სართულის მთელ პერიმეტრზე, სხვადასხვა დონეზე ცალმაგი და შეწყვილებული სათოფურებია განლაგებული. ბანზე ასასვლეად როგოც ჩანს მისასვლელ კიბეს იყენებდნენ.

1986-87 წლებში სპეციალურად სამეცნიერო სარესტავრაციო საწარმო სახელოსნომ ძეგლზე ჩაატარა სარესტავრაციო სამუშაოები (პროექტის ავტორი არქიტექტორი ი. მოსულიშვილი). გაიწმინდა კოშკის მიმდებარე ტერიტორია, აღდგა ხის სართულშუა გადახურვები და ბანის კედელი რომელშიც მოეწყო სათოფურები და სალოდეები. მეორე და მეოთხე სართულზე აღდგა დაკიდული აივნები.
დათვისის წისქვილი

დათვისის წისქვილი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ დათვისის აღმოსავლეთით, 1 კილომეტრზე, მდინარე დათვისისხევის შუაწელზე. ახლაც მოქმედია. აგებულია ნატეხი ქვით. წისქვილი გეგმით კვადრატულია, შედგება ორი „ზედაქვესაგან“. „მაღლა ზედაქვე“ წისქვილის სამყოფელია. „ქვედა ზედაქვე“ კი „საღვარე“. სართულშუა გადახურვა ხის კოჭებზეა გამართული. შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. კარი ოთხკუთხაა. წისქვილის სამყოფელში ხის ორ ძელს შორის უძრავადაა გაჭედილი ქვედა წისქვილი. ზედა წისქვილი მბრუნავია. მის თავზე სამარცვლეა.

სამარცვლის ქვედა ნაწილში მარცვლის სადენია, რომელსაც სარეკელა ეკვრის. კრიჭასა და სამარცველზე გაჭიმულია გადაგრეხილი ბაწარი, მისი საშუალებით აწესრიგებენ მარცვლის რაოდენობას წისქვილის ყელში ჩაყრისას. ზედა წისქვილის ირგვლივ მოწყობილია რკალისებრი ძელებისგან შედგენილი „სანაგარემო“. მის წინა მხარეს დატოვებულია ფქვილის გადმოსაყრელი, რომლის ქვეშაც ფქვილის დასაგროვებელი ხის ყუთი დგას.

„საღვარის“ ფრთებიანი ბორბალი ზედა წისქვილს აბრუნებს. ბორბლის ფეხი დაყრდნობილია რკინის ოთხკუთხა საფენზე, რომელიც გრძელ ფიცრის კიდეშია ჩასმული. ამ ფიცრის მეორე კიდეში ზედა წისქვილის ამწევ-დამწევი დგარია ჩამაგრებული. ზედა წისქვილის დაწევისას მარცვალი წმინდად იფქვება. წყალი წისქვილთან მიყვანილია ხევიდან ყორითა და ბელტებით ნაგები სადინარით. სადინარის ბოლოში ღარის თავია დამაგრებული. ღარის თავში ჩადგმულია წყლის მისაშვებ-გადასაგდები ხის მოკლესახელურიანი ნიჩბისმაგვარი ფიცარი.
მაღაწლის ეკლესია

მაღაწლის ეკლესია — არქიტექტურული, არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ დიხჩოდან აღმოსავლეთით მაღაწლის ქედზე. თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვითა და დუღაბით. ძეგლი დანგრეულია. შემორჩენილია 1 მეტრი სიმაღლის კედლები. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდი აქვს. ეკლესიის სამხრეთით 10 მეტრზე, კლდოვან ტერასაზე მცირე ზომის სათავსთა ნაშთებია.