iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ზარდახანა

ზარდახანა (სპარს. ზარრადხანე) — არსენალი, სამხედრო საჭურვლის საწყობი, სადაც ინახავდნენ სამხედრო აღჭურვილობას, ცხენის აკაზმულობას და სხვა. ზარდახანა სამხედრო უწყების დაწესებულება იყო და უშუალოდ ამილახორს ემორჩილებოდა. მას განაგებდა ზარდახანას უხუცესი.

ზარდახანის მოხელეები იყვნენ მოლარე და მწიგნობარი, აგრეთვე მისრატულთუხუცესი და მისრატულები (უზანგის დამჭერები), რომლებიც მეფეს ემსახურებოდნენ ცხენით მოგზაურობის დროს. ზარდახანას წელიწადში ერთხელ ამოწმებდნენ ამილახორი, მეაბჯრეთუხუცესი, ზარდახანის უხეცესი და მწიგნობარი (მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდლის მოხელე).
ზარზმის ფერისცვალების ხატი

ზარზმის ფერისცვალების ხატი — ფეოდალური ეპოქის ქართული ჭედური ხელოვნების ძეგლი, რომელიც წარწერის მიხედვით 886 წლით თარიღდება. ხელოვნების მუზეუმში გადატანამდე იგი შემოქმედის მონასტრის ზარზმის ეკლესიაში ინახებოდა.

ბასილი ზარზმელის თხზულებაში ლაპარაკია ფერისცვალების ხატზე, რომელიც ზარზმის ახლადაგებულ ეკლესიაში აღუმართავთ. ფერისცვალების დღესასწაული, როგორც ჰეორტოლოგიის ისტორიიდან არის ცნობილი, აღმოსავლეთში საყოველტაოდ იკიდებს ფეხს საუკუნიდან, იმპერატორ ლეონ ბრძენის დროიდან.

აღწერა
ხატი დაზიანებულია, ეტყობა ადრინდელი რესტავრაციის კვალი. კომპოზიციის ცენტრში, ოვალურ „დიდებაში“ გამოსახულია ფეხზე მდგომი ქრისტეს მთლიანი ფიგურა მაკურთხებელი მარჯვენით; ტრადიციის თანახმად, წინასწარმეტყველები ვედრების პოზაში დგანან. ძეგლის შესრულების სტილი გრაფიკულია, ყოველი ხაზი და დეტალი დეკორატიულადაა დამუშავებული. როგორც მხატვრული, ისე ევოლუციური თვალსაზრისით, ზარზმის ფერისცვალების ხატი მონუმენტურ-დეკორატიული ხელოვნების მნიშვნელოვანი ძეგლია, რომელიც კარგად გამოხატავს ეპოქის სულისკვეთებას.

ხატი აღწერილი აქვს დიმიტრი ბაქრაძეს, ნიკოდიმ კონდაკოვს, ექვთიმე თაყაიშვილს და შეტანილია დიმიტრი ერმაკოვის კატალოგშიც (№125 და 13467).

ხატის დაქარაგმებულ ასომთავრულ წარწერაში მოხსნიებულია ლაკლაკთა საგვარეულოს (ჩორჩანელების განშტოება) წარმომადგენლები. ასევე მოხსენიებულია პავლე წინამძღვარი, რომელიც მესამე მამასახლისი იყო სერაპიონ ზარზმელის შემდეგ.

1907 წელს ექვთიმე თაყაიშვილს აღნიშნული ხატი შეტანილი აქვს შემოქმედის მონასტრის ზარზმის ეკლესიის სიძველთა აღწერაში, სადაც მოყვანილი აქვს ზედ არსებული წარწერები. მისი სიტყვებით „რაკი ამაზე უძველესი ხატი იშვიათია არა თუ გურიაში, არამედ მთელ საქართველოში, ამიტომ საჭიროდ მიგვაჩნია მოვიყვანოთ აქ წარწერა, რამდენადაც ჩვენ გავარჩიეთ. ამას საჭიროდ ვრაცხთ დავსძინოთ, რომ სრული აღდგენა წარწერისა შეუძლებელია, ვინაიდან ზოგიერთი სტრიქონების თავი და ბოლო დაკარგულია და შუაშიაც ზოგიერთი ასოები დაზიანებულია. ამას გარდა სიტყვები ერთობ ძრიელ შემოკლებულია...“

ხატზე სულ ოთხი ასომთავრული წარწერაა. ქვემოთ მოყვანილია ტექსტის ექვთიმესეული ვარიანტი.

ხატის პერანგის ნაწილები
ზარი (სიმღერა)

ზარი — სამგლოვიარო გუნდური სიმღერა-ტირილი. დაკრძალვის დღეს ჯერ ოჯახში და შემდეგ სასაფლაოზე ცალ-ცალკე ასრულებდნენ ქალები და მამაკაცები. გუნდის ერთ-ერთი წევრი იწყებდა უსიტყვო მოთქმას, ხოლო სხვები ბანს აყოლებდნენ. შორეული სოფლებიდან მოსულ ნათესავებს მოზარეთა საკუთარი გუნდი მოჰყავდათ, თან მოჰქონდათ დიდი კელაპტარი ან სიცოცხლის ხის სიმბოლო. ზარი ყველაზე სრულად სვანეთის ეთნოგრაფიის ყოფამ შემოინახა. სვანური ზარი სამხმიანი სიმღერაა და ორ გუნდად სრულდება. ძველი ქართული წერილობითი წყაროებით დასტურდება ზარით გლოვა. საქართველოს ზოგ კუთხეში მას ბანს ან ზრუნს უწოდებენ.
ზარია ვოსტოკა

„ზარია ვოსტოკა“ — ყოველდღიური რესპუბლიკური გაზეთი, საქართველოს კპ ცენტრალური კომიტეტის, საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოსა და მინისტრთა საბჭოს ორგანო. მისი პირველი ნომერი გამოვიდა თბილისში 1922 წლის 20 ივნისს რუსულ ენაზე. გაზეთის დაარსებაში აქტიური მონაწილეობა აქვთ მიღებული ს. ორჯონიკიძეს და ს. კიროვს, პირველი რედაქტორები — მ. ორახელაშვილი და ა. მიასნიკოვი. 1957 წელს „ზარია ვოსტოკა“ დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის ორდენით.
ზატიკი

არსებითი სახელი ზატიკი შეიძლება ნიშნავდეს შემდეგს:

ზატიკი — მსხვერპლი, „ვნება“ იესოსი, დღესასწაული პურისა, - „ზატიკად ჩვენდა დაიკლა ქრისტე“ (1 კორინთ. 5, 7).
ზატიკის პერიოდი — პერიოდი აღდგომიდან ყოველთა წმინდათა კვირამდე (სულთმოფენობის შემდეგი კვირა).
ზატიკი — საეკლესიო წიგნი, რომელშიც მოთავსებულია აღდგომიდან სულთმოფენობამდე და ყოველთა წმინდანთა კვირამდე წარმოსათქმელი ლოცვები და საგალობლები. გაგრძელება დიდი მარხვის საგალობლებისა — მარხვანისა. ლიტურგიაში ზატიკი დამკვიდრდა საუკუნიდან. მანამდე მარხვანი და ზატიკი გაერთიანებული იყო ერთ წიგნში, რომელსაც „ხვედრნი“ ეწოდებოდა. კორნელი კეკელიძის აზრით, ტერმინი „ზატიკი“ წარმოსდგება „აზატისაგან“, რაც ნიშნავს „თავისუფალ“ დღეს, ე. ი. დღესასწაულს.
ზატიკი მცირე — საეკლესიო წიგნი, რომელშიც მოთავსებულია ბრწყინვალე შვიდეულში წარმოსათქმელი ლოცვები და საგალობლები.
ზატიკი — ებრაული დღესასწაული, დაკავშირებული ებრაელების ეგვიპტიდან განთავისუფლებასთან.
ზატიკი — სომხური წარმართული დღესასწაული.

სულხან-საბა ორბელიანის მიხედვით: ზატიკი — გამოჴსნა, გინა განთავისუფლება (12, 4 საქმე); ზატიკი არს შესაწირავი აღდგომა.
ზაფხულის მანჭკვალა

ზაფხულის მანჭკვალა — ქუდიანი სოკო სტროფარიასებრთა ოჯახისა. აქვს 3-5 სმ დიამეტრის, შუაში ამობურცული, ყავისფერი, ოდნავ ქერცლიანი მკრთალი კონცენტრული ზოლებით. ფირფიტები ჟანგისფერ-მურაა; ფეხი — წვრილი, საყელოიანი. ზემოთ მოთეთრო, ქვემოთ მუქი მურა და ბოჭკოვანი. იზრდება დამპალ ფოთლოვან ხეებზე ზაფხულში და შემოდგომით. საქართველოში ყველგანაა გავრცელებული. მდარე ხარისხის საჭმელი სოკოა.
ზაქარიასთავი

ზაქარიასთავი, ზაქარიასწვერი — მთა საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, მცხეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს საბადურის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1433 მ.

აგებულია ნეოგენური თიხებისა და ქვიშაქვების შუაშრეებიანი კონგლომერატებით. ჩრდილოეთი და ჩრდილო-აღმოსავლეთი კალთები დამრეცია, სამხრეთი და სამხრეთ-დასავლეთი — შედარებით ციცაბო. ზაქარიასთავის კალთების ქვემო ნაწილი შემოსილია ტყის ყომრალ ნიადაგებზე განვითარებული მუხნარ-რცხილნარით, ზემო — ამავე ნიადაგებზე გავრცელებული წიფლის ტყეებით.
ზაქარია დოდორქელი

ზაქარია — დავითგარეჯის დოდოს მონასტრის წინამძღვარი 1704-1708 და 1711-1712 წლებში. საუკუნის დასასრულს აღადგინა უცხოელ დამპყრობთა მიერ მოოხრებული და გაუქმებული დოდოს მონასტერი. ზრუნავდა მისი ეკონომიკური განმტკიცებისათვის; მატერიალური დახმარება და ადგილ-მამულები მიიღო ნინოწმინდელი ეპისკოპოსის იოსებისაგან (ვაჩნაძე), კახეთის სამეფო კარისაგან და სხვა. საკუთარი სახსრებით მონასტერს შეუძინა ვენახი საგარეჯოში.
ზაქარია აგულეცი

ზაქარია აგულეცი (; დ. 26 სექტემბერი, 1630 ― გ. 1691) — სომეხი ვაჭარი, მემატიანე.
ბიოგრაფია
ზედწოდება „აგულეცი“ მიიღო მშობლიურ სოფელ აგულისიდან. 17 წლის ასაკიდან ჩაება სავაჭრო საქმიანობაში. იმოგზაურა ამიერკავკასიაში, ირანში, ოსმალეთში, დასავლეთ ევროპაში და შეადგინა „დღიური“, რომელიც 3 ნაწილისაგან შედგება. ნაწილი შეიცავს ცნობებს აღმოსავლეთ და დასავლეთ სხვადასხვა ქალაქს შორის მანძილისა და მარშრუტების შესახებ. ნაწილში წარმოდგენილია 1647-1681 წლებში პირადად ნანახი და გაგონილი ამბები; ნაწილში მოცემულია საკუთარი ოჯახის ბიოგრაფიული ქრონიკა. თხზულება გამოიცა სომხურ (1938) და რუსულ (1939) ენებზე.

საქართველოს შესახებ
ზაქარია აგულეცის „დღიური“ საყურადღებო ცნობებს შეიცავს საუკუნის თბილისისა და იმდროინდელი საქართველოს ეკონომიკურ ცხოვრებაზე. ქართული ისტორიული წყაროებისგან განსხვავებით, ზაქარია ვახტანგ -ის ხოშკარში გარდაცვალების თარიღად ასახელებს 1676 წელს. მასთან პირველად ვხვდებით ვახტანგ -ის მოწამვლის ცნობას. ზოგიერთი ახალი დეტალით ავსებს ჩვენს ცოდნას ვახტანგ -ის სიკვდილის შემდეგ საქართველოში შექმნილ პოლიტიკურ სიტუაციაზეც. საყურადღებოა მისი ცნობა დასავლეთ საქართველოში ოსმალთა სამხედრო ექსპედიციაზე არჩილ ვახტანგის ძის წინააღმდეგ. მნიშვნელოვანია, აგრეთვე, ზაქარიას ცნობები სომხეთში მოღვაწე, შაჰის სამსახურში მყოფი ქართველი ეროვნების მოხელეებზე [მაგ., ერევნის სახანოს ქართვ. მმართველი ზალ-ხანი (1679–85), ცნოს ბატონი ფარსადან-ბეგი და სხვ.], თბილისის ზარაფხანაზე, 1651 წლის 11 აგვისტოს დიდი წყალდიდობის შესახებ თბილისში და სხვ.
ზახორი

ზახორი — ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზემო ზახორის, ქვემო ზახორისა და შუა ზახორის გავრცელებული სახელწოდება. ზახორი მდებარეობს მდინარე ლეხურის ხეობაში.

ვახუშტი ბატონიშვილის ( ს.) სოფელთა სიაში ზახორი შეტანილია „ქართლით” სახელდებულ თემში. სოფლის სახელწოდება უნდა მომდინარეობდეს მდ. ლეხურის ზემოწელის მფლობელის აზნაურ ზახორ ღაზნელიძის სახელიდან, რომელიც ს-ში ცხოვრობდა. 1625 წელს ანდუყაფარ ამილახვარმა ქსნის ერისთავთან ერთად ამოწყვიტა აზნაურ ღაზნელიძის ოჯახი, ხოლო მისი მამულები გაინაწილეს. ს. საამილახვროს დავთრის მიხედვით ზახორში ცხოვრობდნენ ზურაბ ღაზნელიძის ყმები – ქართველი გლეხები, 1791 საბუთის მიხედვით ამოწყვეტილი ღაზნელიძის ყმებიდან ზახორში დარჩენილია მხოლოდ ოთხი კომლი. 1865 წელს ზახორი 21 კომლი მოსახლით ქსნის უბნის ზახორის სას. თემის შემადგენლობაშია. სოფელში, მდ. ლეხურის ნაპირას, საყარაულო ოთხკუთხა კოშკებია. არის აგრეთვე ტაძრის ნანგრევები. ზახორიდან 2 კმ-ზე ჩრდ-ით მდებარეობს ღაზნელიძის ციხე-დარბაზი, ე. წ. კაბერის ციხე. ციხე-დარბაზი შემოზღუდული ყოფილა ქვითკირის გალავნით, რომელსაც ჰქონია სათოფურები და ქონგურები. ძეგლი ს. თარიღდება.
ზებეყურის ქედი

ზებეყურის ქედი — საშუალო სიმაღლის ქედი აღმოსავლეთ საქართველოში, ახალგორის მუნიციპალიტეტში, მდინარეების ლეხურისა და ქსნის წყალგამყოფი. გამოეყოფა ხარულის ქედს ცხრაწყაროს მთასთან. უმაღლესი ადგილია ზებეყურის მთა (2118 მ).

აგებულია ნეოგენური კონგლომერატებით, თიხებისა და ქვიშაქვების შუაშრეებით. კალთები სუსტად დანაწევრებულია, შემოსილია ფართოფოთლოვანი და შერეული ტყით, ჩრდილოეთ მონაკვეთზე მეორეული მდელოებია. ზებეყურის მთა იხსენიება ვახუშტი ბატონიშვილის გეოგრაფიულ თხზულებაში ( ს.).
ზებუ

ზებუ, კუზიანი საქონელი  — წარმოშობით შინაურ ძროხას უახლოვდება. კისრისა და მინდაოს წინა ნაწილში აქვს კუზი, რომლის მასაა 5-8 კგ. ფერად შავი, წითელ-ჭრელი, თაფლა, ნაცრისფერი და წაბლაა. ზრდასრული ფურის საშუალო მასა 250–270 კგ, უდიდესია 550 კგ, კუროსი 300–350 კგ, უდიდესია 800 კგ-მდე. ვარაუდობენ, რომ ზებუ მოშინაურებულია ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 2-3 ათ.ასი წლის წინ. გავრცელებულია ინდოეთში, აფრიკაში, ამერიკის ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ოლქებში, ახლო აღმოსავლეთში. კარგად იტანს მაღალ ტემპერატურას. ნაკლავის გამოსავალი 45-50%. წლიური ნაწველი 500–600 კგ, უდიდესია 1500 კგ-მდე, რძის ცხიმიანობა 4,5-5%. ძროხასთან შეჯვარებით გამოყვენილია რამდენიმე ახალი ჯიში.
ზეგარდა

}
| რელიგიური_წევრობა =
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| საიტი =
| ხუროთმოძღვრება = დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება =
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები = დიახ
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 41.818158
| გრძედი = 44.728436
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა =

ზეგარდა — - საუკუნეების წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია სოფელ დიღმის მიდამოებში, ჩრდილო-დასავლეთით, ველზე, სოფელ მუხათგვერდის მახლობლად.

ეკლესია დარბაზულია (7,34,8 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით, ფასადები მოპირკეთებულია მოყვითალო ფერის თლილი ქვით. დაზიანებულია: ჩანგრეულია სახურავი, ფასადებზე საპირე ქვები ამოცვენილია, ჩამოშლილია საკურთხევლის სარკმლის საპირე. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული ღრმა აფსიდია. სატრიუმფო თაღის საბჯენი პილასტრები აფსიდის ნახევარწრის ხაზიდან წინ არის გამოწეული. აფსიდაში ერთი სარკმელი და ორი ღრმა ნიშია. თითო სარკმელია დარბაზის გრძივ კედლებშიც. ინტერიერში შემორჩენილია შელესილობის კვალი. დასავლეთის ფასადს ვიწრო ფილების სადა ზოლი გასდევს. შესასვლელის არქიტრავის ქვა და საკურთხევლის სარკმელი გრეხილი ორნამენტითაა შემკული. გეგმით სწორკუთხა, მცირე ზომის ნაგებობას შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. აღმოსავლეთ მხარეს საკურთხევლის აფსიდაა. ნათდება საკურთხევლისა და სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების სარკმლებიდან. ჩრდილოეთ კედელში სარკმლის დაყოლება იშვიათია შუა საუკუნეების ქართულ ხუროთმოძღვრებაში. ასევე თავისებურადაა გადაწყვეტილი საკურთხევლის აფსიდის პილასტრებიც, რომლებიც აფსიდის ნახევარწრეს კი არ ერწყმის, არამედ გამოწეულია მის ფარგლებს გარეთ. ფასადები მოპირკეთებულია მოყვითალო ფერის თლილი ქვით. დეკორატიული მორთულობიდან აღსანიშნავია სხვადასხვა სიგანის ლილვით შემკული საკურთხევლის სარკმლის საპირე.
ზედა ვარძია

ზედა ვარძია — საუკუნის ნახევრის ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, ღვთისმშობლის ეკლესია სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ასპინძის მუნიციპალიტეტში, ვარძიის ჩრდილო-დასავლეთით 3 კმ-ზე. აღმართულია მთის ფერდობზე, ხელოვნურად შექმნილ ბაქანზე. 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

არქიტექტურა
მიეკუთვნება ორნავიანი ეკლესიათა ტიპს. სამხრეთით აქვს ღია სტოა. დასავლეთი მინაშენი უფრო გვიანი ხანისაა. ნაგებია კარგად გათლილი მოწითალო-იასამნისფერი ტუფანდეზიტის კვადრებით. შიგნით მოპირკეთებულია დიდრონი თლილი ქვებით. ღრმა აფსიდით დაბოლოებული მთავარი ნავი მაღალი და ფართოა, ჩრდილოეთისა კი — დაბალი და ვიწრო. ისინი ერთმანეთიდან დაკავშირებული არიან ორ ბურჯზე დაყრდნობილი თაღებით. ეკლესია შელესილი ყოფილა, შეიმჩნევა მოხატულობის კვალი. ორივე ნავი ერთიანი, ორფერდა სახურავითაა გადახურული. ეკლესია გარედან უხვადაა მორთული ჩუქურთმებით. შესასვლელის თავზე სტილიზებული ასომთავრული წარწერაა.

გალერეა
ზედაზენი

ზედაზენი — მთა საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, მცხეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს საგურამოს ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1178 მ. აგებულია მეოტურ-პონტური კონტინენტური კონგლომერატებით, ქვიშაქვებისა და თიხების შუაშრეებით. კალთები დამრეცია, მცირედ დანაწევრებული. შემოსილია ტყის ყომრალ ნიადაგებზე გავრცელებული რცხილა-წიფლისა და წიფლის ტყეებით. ხშირი ტყით დაფარულ ზედაზნის მთის კეხზე, საგურამოს სამხრეთით 6 კილომეტრზე მდებარეობს ზედაზნის მონასტერი.

ზედაზნის მთა წარმართულ ხანაში წარმოადგენდა იბერიის ერთ-ერთ მთავარს საკულტო ადგილს, სადაც აღმართული იყო ზადენის კერპი და ციხე, რომლებიც ფარნაჯომმა დადგა ძვ. წ. საუკუნეში. მთის სახელწოდება ზადენის კერპისგან მომდინარეობს, მისი წინა სახელწოდება კი კუხეთის მთა უნდა ყოფილიყო.
ზედა თმოგვი

ზედა თმოგვი — საუკუნის ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, სამნავიანი ბაზილიკა. ვარძიისა და თმოგვის ციხის ჩრდილოეთით, მაღალ მთიან პლატოზე. ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

არქიტექტურა
ნაგებია კარგად გათლილი რუხი ქვით, გადახურულია ლორთფინებით. მაღალი და განიერი ცენტრალური ნავი გევრდის ნავებისაგან ორ წყვილ ბოძზე დაყრდნობილი სამ-სამი თაღითაა გამოყოფილი. სამხრეთ ფასადზე სწორკუთხა ჩარჩოში ჩასმული ჩუქურთმებითა და წარწერებით შემკული შესასვლელია. ბაზილიკის ჩრდილოეთ კედელში ჩართულია – საუკუნეების მცირე ზომის დარბაზული ეკლესიის სამხრეთი კედელი შესასვლელითურთ. ბაზილიკის ერთ-ერთი წარწერიდან ირკვევა, რომ იგი აუგია იოვანე ჭიმჭიმელის ძეს ერისთავთ-ერისთავს ფარსმანს ბაგრატ -ის (1027–1072) დროს. ძეგლს რამდენიმე აღდგენა-გადაკეთების კვალი ემჩნევა.

ზედა თმოგვის ეპიგრაფიკა
ნოშას წარწერა ტაძრის სამხრეთის ფასადზე ( საუკუნე)

ანტონის წარწერა ტაძრის სამხრეთ ფასადზე ( საუკუნე)
ზედგენიძეები

ზედგენიძეები, ზევდგინიძეები — ფეოდალური საგვარეულო აღმოსავლეთ საქართველოში. ზედგენიძეები საუკუნის ნახევარში დამკვიდრდნენ მდინარეების რეხისა და მეჯუდის სანაპირო ტერიტორიაზე.

 საუკუნის 80-90-იან წლებში სამეფო კარის ერთგულებისათვის საგვარეულო საძვალედ მიიღეს შიომღვიმე. ალექსანდრე -მა ზედგენიძეებს დაუმტკიცა გორის მოურაობა, ამილახვრობა და სოფლები — კასპი, გომი, ნადარბაზევი ყმა-მამულებით.

პირველი ამილახვარი იყო თაყა ჯანიბეგის ძე ზევდგინიძე, აქედან მომდინარეობს ამილახვართა გვარი და სათავადო საამილახვრო. ზედგენიძეთა საგვარეულოს განშტოებებია ასევე გურამიშვილები, ტუსიშვილები და, შესაძლოა, ემუხვარები.
ზეთით ფერწერა

ზეთით ფერწერა — ფერწერის სახეობა, ზეთის საღებავებით ხატვა. ზეთის საღებავებით ხატავენ უმთავრესად დაგრუნტულ ტილოზე, აგრეთვე მუყაოზე, ხეზე, ლითონზე, საგანგებოდ მომზადებულ შელესილ კედელზე (მონუმენტური ფერწერა ანუ ფრესკა). სხვა საღებავებთან შედარებით ზეთის საღებავები ქმნიან მოცულობისა და პერსპექტივის კარგ ილუზიას, ტონის სიღრმეს, ფერების სიმდიდრეს. მონასმები შეიძლება იყოს გაუმჭვირვალი, გამჭვირვალე, რელიეფური და გლუვი. საუკუნამდე ზეთით ფერწერა ლაქშერეული საღებავის რამდენიმე ფენად დადებისა და შემდეგ სურათის ზედაპირის გალაქების ტექნიკას ემყარებოდა. საუკუნიდან ზეთის საღებავებით ხატავენ უმთავრესად ალა პრიმას ტექნიკით (სურათის ან მისი ფრაგმენტის დახატვა ერთ სეანსზე). საუკუნის მესამედში ზეთით ფერწერა ფართოდ იყო გავრცელებული დაზგულ ფერწერაში. იან ვან ეიკმა დახვეწა ზეთით ფერწერის ტექნიკა, რამაც ხელი შეუწყო მის შემდგომ განვითარებას. საუკუნიდან ეს ტექნიკა წამყვანია ფერწერაში.
ზეთისხილი

ზეთისხილი — მცენარის გვარი ზეთისხილისებრთა ოჯახისა. ცნობილია 60-მდე სახეობა. სამეურნეო მნიშვნელობა აქვს მხოლოდ ზეთისხილს .

მარადმწვანე, სუბტროპიკულ ხეხილოვანი მცენარეა, 4-12 მ სიმაღლისა. ფოთლები წვრილი, ლანცეტისებური აქვს, ზემოდან მუქი მწვანე, ქვემოდან — მოვერცხლისფრო-ნაცრისფერი. ნაყოფი კურკიანია, მოგრძო-ოვალური ან მომრგვალო ფორმისა, იწონის 15 გ. თესლიდან გამოზრდილი მცენარე მსხმოიარობას იწყებს 10-12, ხოლო კალმიდან გამოზრდილი — 4-5 წლის შემდეგ. ცოცხლობს 300-400 წელსზე მეტს. ერთი ხიდან 20-40 კგ მოსავალი მოდის.

ნაყოფს იყენებენ დასამზადებლად, დასაკონსერვებლად, ზეთის გამოსახდელად (ნაყოფის ნედლი ტნილობი შეიცავს 25-იდან 80%-მდე ზეთს, ე. წ. ზეითუნის ზეთს), მედიცინაში, კოპტონს — ცხოველთა საკვებად, მერქანს — სადურგლო და სახარატო საქმეში. საქართველოში ზეთისხილი გავრცელებულია აფხაზეთში, აგრეთვე კახეთის მშრალ სუბტროპიკულ ზონაში.
ედუარდ II

ედუარდ პლანტაგენეტი (, ; დ. 25 აპრილი, 1284, კერნარფონი, უელსი — გ. 21 სექტემბერი, 1327, ბერკლის ციხესიმაგრე, გლოჩესტერი) — ინგლისის და უელსის მეფე 1307-1327 წლებში, პლანტაგენეტთა დინასტიის წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
იყო ედუარდ -ის ძე. ებრძოდა ბარონებს, რაინდებსა და მოქალაქეებზე დაყრდნობით შეზღუდა მათი ძალაუფლება, სამაგიეროდ აიძულეს ეცნო პარლამენტის უფლება უმნიშვნელოვანესი კანონების დამტკიცებისა. 1314 წელს დაამარცხეს შოტლანდიელებმა და იძულებული გახდა შოტლანდიის დამოუკიდებლობა ეცნო. უკმაყოფილო ბარონებმა, რომელთაც სათავეში ჩაუდგა დედოფალი იზაბელა, ტყვედ ჩაიგდეს. უესტმინისტერის პარლამენტმა იგი ტახტიდან გადააყენა. მოკლეს ტყვეობაში.
რიჩარდ II

რიჩარდ (; დ. 6 იანვარი, 1367, ბორდო — გ. 14 თებერვალი, 1400, პონტეკრაფტი, იორკშირი) — ინგლისის მეფე 1377–1399 წლებში. პლანტაგენეტების დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი, ედუარდ -ის შვილიშვილი. მისი მცირეწლოვნობის დროს ქვეყანას მართავდა საბჭო, რომელსაც მისი ბიძა ლანკასტერის ჰერცოგი ჯონ გონტი ედგა სათავეში. უშუალოდ მონაწილეობდა უოტ ტაილერის აჯანყების (1381 წ.) ჩახშობაში. 1397 წლიდან ერთპიროვნულად მართავდა, რამაც მსხვილი ფეოდალური აჯანყება გამოიწვია. 1399 წლის 30 სექტემბერს ტახტიდან ჩამოაგდეს. უილიამ შექსპირმა უძღვნა მას ისტორიული დრამა „რიჩარდ “.
ჰენრი IV

ჰენრი ლანკასტერი (; დ. 3 აპრილი, 1367, ბოლინბროკის სასახლე, ლინკონშირი — გ. 20 მარტი, 1413, ლონდონი) — ინგლისის მეფე 1399–1413 წლებში. პირველი მეფე ლანკასტერების დინასტიიდან (პლანტაგენეტების შტო). ლანკასტერის ჰერცოგის, ჯონ გონტის ვაჟი.

1397 წელს მხარს უჭერდა რიჩარდ -ის მიერ მოწყობილ სახელმწიფო გადატრიალებას, თუმცა მალე თავად ჰენრი გააძევა რიჩარდმა ინგლისიდან. 1399 წელს მეთაურობდა ჩრდილოეთ ინგლისის ბარონთა ამბოხებას, ჩამოაგდო რიჩარდ და თვითონ გახდა მეფე. ჰენრი -ის მმართველობას თან ახლდა მსხვილ ფეოდალთა (ჰოლანდები, პერსი და სხვ.) ამბოხებები, აჯანყებები უელსში, შოტლანდიელთა თავდასხმები. უჭერდა რა მხარს კათოლიკურ ეკლესიას, ცდილობდა ამოეძირკვა ადრეული რეფორმაციული მოძრაობები. 1401 წელს მიიღო ლოლარდების წინააღმდეგ მიმართული სტატუტი.
ჰენრი V

ჰენრი ლანკასტერი (დ. 16 სექტემბერი, 1387, მონმუთი, უელსი — გ. 31 აგვისტო, 1422, ბუა-დე-ვინსენი) — ინგლისის მეფე 1413-1422 წლებში.
ჰენრი მეხუთე, მეორე ლანკასტერი ინგლისის ტახტზე. დაიბადა 1387 წელს. გამეფდა 1413 წელს, მამის, ჰენრი მეოთხის გარდაცვალების შემდეგ. მან განაახლა ასწლიანი ომი 1415 წელს. ამ დროისთვის საფრანგეთში მდებარე ინგლისის მიწებს ემუქრებოდნენ არმანიაკები, მათი მეფის, კარლ მეექვსის წინამძღოლობით. 1410-1411 წლებში არმანიაკებმა ბურგუნდიასაც შეუტიეს. 1415 წელს ჰენრი მეხუთემ კალეში ჯარი გადასხა,ხოლო მოგვიანებით ჰარფლერი დაიპყრო. 25 ოქტომბერს აზენკურთან გამართულ ბრძოლაში მან გაანადგურა არმანიაკთა ძალები. ამის შემდეგ მას გაუადვილდა საფრანგეთის დაპყრობა. ჰენრი მეხუთემ აიღო ქალაქები და დაიპყრო მიწები ლა-მანშიდან მდინარე ლუარამდე, პარიზის ჩათვლით. ალყა შემოარტყა ქალაქ ორლეანს. 1419 წელს ბურგუნდიის ჰერცოგი, ჟანი, თავისი შვილის დავალებით მოკლეს. ამის შემდეგ ბურგუნდია, რომელიც ნეიტრალიტეტს იცავდა, ინგლისის უშუალო მოკავშირე გახდა. 1420 წელს ზავი დადო კარლ მეექვსესთან, რომლის მთავარი პირობა ის იყო რომ საფრანგეთის მეფე გახდებოდა ჰენრი, როგორც კი საფრანგეთის მეფე მოკვდებოდა. მაგრამ 1422 წელს ორივე მათგანი გარდაიცვალა.
ედუარდ IV

ედუარდ იორკი (დ. 28 აპრილი, 1442, რუანი — გ. 9 აპრილი, 1483, უესტმინსტერი) — იორკების დინასტიის ინგლისის პირველი მეფე 1461–1470 და 1471–1483 წლებში.

ბიოგრაფია
ტახტი დაიკავა გრაფ რიჩარდ უორვიკის დახმარებითა და დიდი მხარდაჭერით 1461 წელს. მეფობის 10 წლის განმავლობაში ლანკასტერებს ებრძოდა. 1470 წელს უორვიკის მხარდაჭერით ჰენრი -მ ტახტის დაბრუნება შესძლო, თუმცა 1471 წელს ტახტი კვლავ ედუარდ -ის ხელში აღმოჩნდა. 1475 წელს ედუარდმა ზავი დადო საფრანგეთთან. 1483 წელს მოკვდა. ტახტი მემკვიდრეობით უნდა მიეღო მისმა ვაჟ ედუარდ -ს, თუმცა ის მიიტაცა მისმა ძმამ რიჩარდ -მ. ცოლად ჰყავდა ელისაბედ ვუდვილი.
Studio Ghibli

} — იაპონური ანიმაციური სტუდია. სახელი მომდინარეობს იტალიელების მიერ მეორე მსოფლიო ომში საჰარაში სკაუტების თვითმფრინავებისთვის შერქმეული მეტსახელისგან, რომელიც თავის მხრივ ლიბიური სიტყვისგან მომდინარეობს და ნიშნავს საჰარას უდაბნოს ცხელ ქარს (რომელსაც ასევე სიროკოს უწოდებენ). მიუხედავად იმისა, რომ იტალიური სიტყვა მაგარი /გ/–თი გამოითქმის, სტუდიის სახელის იაპონური გამოთქმაა „ჯიბური“. ვერსია ამ სახელის მიღმა იყო ის, რომ სტუდიამ ახალი ქარი შემოიტანა იაპონური ანიმაციურ ინდუსტრიაში. კომპანიის ლოგოზე გამოსახულია ტოტორო – ფილმის „ჩემი მეზობელი ტოტორო“ მთავარი გმირი.

2014 წლის 3 აგვისტოს სტუდიამ გამოაცხადა, რომ დროებით შეწყვიტა მუშაობა სრულმეტრაჟიან ფილმებზე.
O

, — ლათინური ანბანის მეთხუთმეტე ასო.

წარმოებულია სემიტურისგან 'აინ (თვალი), რომელიც სავარაუდოდ წარმოადგენდა მჟღერ ფარინგალურ ნაპრალოვან თანხმოვანს ( //), ანუ იმ ბგერას, რომელსაც წარმოადგენს არაბული ასო , სახელად 'აინ. სემიტური ასო თავდაპირველად ეგვიპტური იეროგლიფიგან უნდა ყოფილიყო ნასესხები, რომელიც ასევე თვალს აღნიშნავდა.

ხმოვნები ბერძნების გამოგონილი უნდა იყოს და სწორედ მათ მიაკუთვნეს ბგერას // ეს ასო, იგივე ბგერა შენარჩუნებულ იქნა ეტრუსკულში და ლათინურშიც. ბერძნულში მოგვიანებით გაჩნდა სახესხვაობა გრძელი ბგერის აღსანიშნავად (ომეგა, ნიშნავს დიდი ო).

კლავიატურა
კომპიუტერის კლავიატურაზე წარმოადგენს შემდეგი სიმბოლოების ერთობლიობას:

 —
 —
ჰამბერის ხიდი

ჰამბერის ხიდი (ინგლ. ) — სიდიდით მეთხე ერთფრთიანი დაკიდებული ხიდი მსოფლიოში; მდებარეობს კინგსტონ-აპონ-ჰალთან, ინგლისი. ხიდი გადაჭიმულია ჰამბერზე (ბუნებრივი წყალსაცავი წარმოქმნილი მდინარეების ტრენტისა და უზის მიერ) ბარტონ-აპონ-ჰამბერსა და ჰესლს შორის და აერთებს იორკშირის ისტ-რაიდინგსა და ჩრდილოეთ ლინკოლნშირს.

ხიდის მშენებლობის გეგმა თავდაპირველად 1930–იან წლებში შეიქმნა, შემდეგ გადაკეთდა 1955 წელს, თუმცა სამუშაოები 1972 წლის 26 ივლისამდე არ დაწყებულა. ხიდი საბოლოოდ 1981 წლის 17 ივლისს დედოფალმა გახსნა ოფიციალურად. პროექტის კონსულტანტი–ინჟინრები იყვნენ ფრიმენ ფოქს & პარტნიორები (ამჟ. ჰაიდერი).

ხიდის ცენტრალური ფრთა 1410 მეტრია, ხოლო სრული სიგრძე 2220 მ. ჰამბერის ხიდი მსოფლიოში ყველაზე გრძელი ერთფრთიანი დაკიდებული ხიდი იყო 16 წლის განმავლობაში.
იორკშირი

იორკშირი ან იორკი (ინგლ. ) — ყველაზე დიდი საგრაფო ჩრდილოეთ ინგლისში; ფართობი – 15 712 კვ. კმ., მოსახლეობა – დაახლ. 5 მილიონი.

საგრაფოს რელიეფი მრავალფეროვანია: ჩრდილო–დასავლეთში ინგლისის უმაღლესი მთებია, სხვა ადგილები ზოგან ჭაობიანია, ზოგან კი შემოსავლიანი სასაოფლო–სამეურნეო მიწებია. ყველა მდინარე, ტიზისა და რიბლის გარდა, ეკუთვნის უზისა და ჰამბერის აუზს. საუკუნეში საგრაფო პირველ ადგილზე იყო ქვეყანაში მიწათმოქმედებასა და მსხვილფეხა რქოსანი პირიტყვის მოშენებით. საგრაფოს დასავლეთი ნაწილი მდიდარია მინერალებითა და ფაბრიკებით.

ტოპონიმიკა
იორკშირის სახელი ითარგმნება როგორც იორკის საგრაფო, ხოლო სახელი „“ მომდინარებს ვიკინგური ქალაქ –იდან. „“ – ძველ ინგლისურში აღნიშნავდა ოფიციალურ გადასახადს.
კობე

კობე (იაპ. -) — ჰიოგოს პრეფექტურის დედაქალაქი და იაპონიის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ქალაქი 1.5 მილიონი მცხოვრებით. მდებარეობს კანსაის რეგიონში ოსაკადან დასავლეთით. კობე იაპონიის თხუთმეტ მნიშვნელოვან ქალაქთაგანია და ოსაკა–კობე–კიოტოს აგლომერაციის ნაწილია.

კობე ერთ-ერთი პირველი ქალაქი იყო იაპონიაში, რომელმაც დასავლეთთან ვაჭრობა დაიწყო, 1868 წელს, და ამგვარად ცნობილია როგორც კოსმოპოლიური საპორტო ქალაქი. აქ 45000 უცხოელი რეზიდენტია 100-ზე მეტი სხვადასხვა ქვეყნიდან. ქალაქში მდებარეობს მრავალი მულტიეროვნული კომპანიის აზიის და იაპონიის სათავო ოფისი (მათ შორის პროქტერ & გემბლი და ნესტლე).

ქალაქი ძლიერ დაზიანდა 1995 წლის ჰანშინის დიდი მიწისძვრისას, როდესაც 5000-ზე მეტი მცხოვრები დაიღუპა. ამჟამად ქალაქი უკვე მთლიანად აღდგენილია.