მარკო ბეზრუჩკო

} ; დ.31 ოქტომბერი (12 ნოემბერი), 1883, ტოკმაკი — გ. 10 თებერვალი, 1944, ვარშავა) — უკრაინელი სამხედრო მოღვაწე, უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის (უსრ) არმიის გენერალი, უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის სამხედრო მინისტრი 1921 წელს ემიგრაციაში.

ბიოგრაფია
ადრეული წლები და განათლება
მარკო ბეზრუჩკო დაიბადა ტავრიის გუბერნიის ბერდიანსკის მაზრის სოფელ დიდ ტოკმაკში, გლეხთა ოჯახში. იყო მართლმადიდებლური აღმსარებლობის. საშუალო განათლება მიიღო ქალაქ პრილუკის მასწავლებელთა სემინარიაში .

სამხედრო კარიერა რუსეთის იმპერიაში
სამხედრო სამსახურში შევიდა 1905 წლის სექტემბერში, როგორც მე-2 რანგის მოხალისე. 1908 წელს დაამთავრა ოდესის ქვეითი იუნკერთა სასწავლებელი პირველი ხარისხით და მიენიჭა პოდპორუჩიკის წოდება, რის შემდეგაც გაიგზავნა 106-ე უფიმის ქვეით პოლკში, ქალაქ ვილნიუსში.
1911 წელს მიენიჭა პორუჩიკის წოდება. 1912-1914 წლებში სწავლობდა სანკტ-პეტერბურგის ნიკოლოზის სახელობის გენერალური შტაბის სამხედრო აკადემიაში, სადაც დაამთავრა ორი კურსი.

პირველი მსოფლიო ომი
მონაწილეობდა პირველ მსოფლიო ომში 1914-1918 წლებში. მობილიზაციის გამოცხადებისთანავე გაიგზავნა 106-ე უფიმის ქვეით პოლკში და დაინიშნა პოლკის პირველი ასეულის მეთაურად. აღმოსავლეთ პრუსიის ოპერაციის დროს დაიჭრა ბრძოლაში და დაჯილდოვდა ორი საბრძოლო ორდენით.
1915 წლის დასაწყისში გადაიყვანეს გენერალურ შტაბში. მსახურობდა მე-3 საარმიო კორპუსის შტაბში, შემდეგ კი 42-ე და 30-ე საარმიო კორპუსების შტაბებში სხვადასხვა თანამდებობებზე, სადაც მიენიჭა შტაბს-კაპიტნის, შემდეგ კი კაპიტნის წოდება .
უკრაინის დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლა
1918 წლის მაისიდან სოტნიკის (კაპიტნის) წოდებით მსახურობდა უკრაინის სახელმწიფოს (ჰეტმანატის) არმიის გენერალური შტაბის ოპერატიული განყოფილებაში, ხოლო 1918 წლის დეკემბრიდან გახდა უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის (უსრ) არმიის გენერალური შტაბის ოპერატიული განყოფილების უფროსი.
1919 წლის მარტიდან მუშაობდა უსრ-ის მოქმედი არმიის ცალკეული ზაპოროჟიეს დივიზიის შტაბის უფროსად, ხოლო აპრილიდან - სეჩის მსროლელთა კორპუსის შტაბის უფროსად. კორპუსის მეთაური იყო ცნობილი უკრაინელი სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე ევგენ კონოვალეცი.
1919 წლის დეკემბერში, როდესაც უსრ-ის არმიამ მარცხი განიცადა წითელი არმიისა და პოლონეთის ჯარების შეტევის შედეგად, ბეზრუჩკო იყო პოლონეთის მიერ ინტერნირებული უკრაინელი სამხედროების შორის.

პოლონეთ-საბჭოთა ომი და ზამოსტიეს თავდაცვა
1920 წლის იანვარში ბრესტ-ლიტოვსკის ციხესიმაგრეში მან დაიწყო უკრაინული სამხედრო ნაწილების ფორმირება პოლონეთის ჯარის შემადგენლობაში. იმავე წლის თებერვლიდან დაინიშნა ახლადფორმირებული უკრაინული დივიზიის მეთაურად, რომელიც მოგვიანებით მე-6 სეჩის დივიზიად გადაკეთდა.
პოლონეთ-საბჭოთა ომის დროს, 1920 წლის მაისში, მისი დივიზია პოლონურ ჯარებთან ერთად შევიდა კიევში. მოგვიანებით, აგვისტოში, ბეზრუჩკომ განსაკუთრებით გამოიჩინა თავი ზამოსტიეს ციხესიმაგრის თავდაცვისას, რომლის დროსაც მისმა ნაწილებმა შეაჩერეს სემიონ ბუდიონის პირველი კონარმიის შეტევა და მნიშვნელოვანი როლი შეასრულეს წითელი არმიის დამარცხებაში კომაროვთან გამართულ ბრძოლაში.
1920 წლის 5 ოქტომბერს მარკ ბეზრუჩკოს მიენიჭა უსრ-ის არმიის გენერლის (გენერალ-მაიორის) წოდება. იმავე წლის ოქტომბერში მან წარმატებით ჩაატარა კონტრშეტევა და დაიკავა პოდოლიეს ნაწილი.

ემიგრაცია პოლონეთში
1920 წლის ნოემბერში, საბრძოლო მოქმედებების შეწყვეტის შემდეგ, მისი ჯარები ხელმეორედ ინტერნირებულ იქნენ პოლონეთში. ბეზრუჩკო ხელმძღვანელობდა უსრ-ის არმიის სამხედრო მისიას და ინტერნირებულ შტაბს ვარშავაში.
1921 წლის 23 მაისიდან 5 აგვისტომდე იგი ხელმძღვანელობდა ემიგრაციაში მყოფი უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის მთავრობის სამხედრო სამინისტროს. იყო უსრ-ის უმაღლესი სამხედრო საბჭოს წევრი, ხოლო 1927 წლიდან - ემიგრაციაში მყოფი უსრ-ის სამხედრო საქმეთა მინისტრის, გენერალ ვლადიმირ სალსკის საიდუმლო უკრაინული გენერალური შტაბის წევრი.

მეცნიერული და საზოგადოებრივი მოღვაწეობა
ემიგრაციაში ბეზრუჩკო მუშაობდა ვარშავაში პოლონურ სამხედრო კარტოგრაფიულ ინსტიტუტში. 1931-1935 წლებში იყო ვარშავაში უკრაინის სამხედრო-ისტორიული საზოგადოების თავმჯდომარე.
იგი არის წიგნის „უკრაინელი სიჩის მსროლელები სამშობლოს სამსახურში“ ავტორი. ასევე იყო სამხედრო-ისტორიული მემუარული კრებულის „სახელმწიფოსთვის“ რედაქტორი და გამომცემელი.
გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
მარკო ბეზრუჩკო დაიღუპა ვარშავაში, 1944 წლის 10 თებერვალს, მეორე მსოფლიო ომის დროს გაურკვეველ ვითარებაში. იგი დაკრძალულია ვარშავის „ვოლიას“ მართლმადიდებლურ სასაფლაოზე, სადაც ასევე დაკრძალულია უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის დაახლოებით ასი გამორჩეული სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე.
მარკო ბეზრუჩკო ითვლება უკრაინის დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან სამხედრო მოღვაწედ, რომელმაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა უკრაინული სახელმწიფოებრიობის დაცვაში 1918-1921 წლებში. მისი მთავარი სამხედრო მიღწევაა ზამოსტიეს თავდაცვის ხელმძღვანელობა 1920 წელს, რომელმაც მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა პოლონეთ-საბჭოთა ომის საბოლოო შედეგზე.