iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
შავი მეტალურგია

შავი მეტალურგია — მძიმე მრეწველობის ერთ–ერთი დარგი, რომელსაც უდიდესი მნიშვნელობა აქვს მეურნეობის სხვადასხვა დარგთაშორისი კომპლექსების განვითარებისათვის, განსაკუთრებით მანქანათმშენებლობისათვის. იგი მოიცავს რკინის, ქრომიტების, მანგანუმის მადნების მოპოვებას, გამდიდრებას, გადამუშავებისას წიაღისეულის ზედმეტი ქანებისაგან გასუფთავების პროცესს, აგლომერაციას, თუჯის, ფოლადის, ფეროშენადნობთა და ნაგლინის წარმოებას.

შავი მეტალურგიის ცენტრების განლაგებაზე უდიდეს გავლენას ახდენს შემდეგი ფაქტორები:
– ბუნებრივ–რესურსული – საწარმოთა ორიენტაცია ნახშირის ან რკინის მოპოვების ადგილებზე.
– სატრანსპორტო.
– საწარმოს ტერიტორიული კონცენტრაციის პირობები.
– ეკოლოგიური.
ბოლო პერიოდში გაიზარდა ორიენტაცია სამომხმარებლო ბაზრისაკენ, რამაც ხელი შეუწყო სპეციალიზებული მინი–ქარხნების მშენებლობას.

შავი მეტალურგია საქართველოში
არქეოლოგიური გათხრები მიანიშნებენ, რომ რკინის კუსტარული დამუშავება საქართველოში უძველესი დროიდან ხდებოდა. შავი ლითონების ქარხნული დამუშავება საქართველოში დაიწყო 1862 წელს ჩათახის მეტალურგიულ ქარხანაში. 1879 წელს დაიწყო ჭიათურის მანგანუმის საბადოს ექსპლუატაცია. 1933 წელს საქართველოს სსრ-ში ამოქმედდა ზესტაფონის ფეროშენადნობთა ქარხანა, 1950 წელს რუსთავის მეტალურგიული ქარხანა. 1980 წლის ბოლოსთვის შავი მეტალურგიის წილი საქართველოს სსრ-ის მრეწველობაში შეადგენდა 4 %-ს.
ფერადი მეტალურგია

ფერადი მეტალურგია — მრეწველობის ერთ–ერთი უძველესი დარგი. ტექნოლოგიური თვალსაზრისით, მეურნეობის ეს დარგი მოიცავს ფერადი, კეთილშობილი და იშვიათი ლითონების მოპოვებას, მათ გამდიდრებას და გამოდნობას. ფერადი მეტალურგიის დარგების განლაგების თავისებურებაზე გავლენას ახდენს მთელი რიგი ბუნებრივი და ეკონომიკური ფაქტორები.

ისტორია
წარსულში ფერადი მეტალურგიის საწარმოები ძირითადად ნედლეულის მოპოვების ადგილებთან ახლოს იქმნებოდა, რადგანაც მაშინ საქმე ჰქონდათ ძირითადად მძიმე და ფერადი ლითონების მეტალურგიასთან.
მე–20 საუკუნის შუა პერიოდიდან დაიწყო ალუმინის მრეწველობის სწრაფი ზრდა, ამიტომაც დარგის განლაგების ორიენტაცია შეიცვალა და გადაიხარა ენერგეტიკული მიმართულებისაკენ. მსუბუქი ფერადი ლითონების გამოსადნობად – ალუმინი, ტიტანი – საჭიროა დიდი რაოდენობის ელექტროენერგია, ამდენად, მათი საწარმოების განლაგება მოსახერხებელია ენერგიის იაფ წყაროებთან. დღეისათვის ფერადი მეტალურგია აწარმოებს 70 სხვადასხვა სახეობის ლითონს, საიდანაც 96% მოდის ალუმინზე, სპილენძე, ტყვიასა და თუთიაზე. განვითარებულ ქვეყნებში ფერადი მეტალურგიის რესურსებისა და მოპოვების უდიდეს პოტენციალს ფლობენ აშშ, ავსტრალია, ჩინეთი, კანადა და სარი.
მსოფლიოს სხვადასხვა განვითარებულ ქვეყნებში მეურნეობის ეს დარგი ძირითადად იმპორტულ ნედლეულზე ვითარდება. ამიტომაც ამ ქვეყნებში დარგის განლაგების გეოგრაფია ნაკლებად ეყრდნობა სანედლეულო ფაქტორს და მეტწილად სატრანსპორტო–ენერგეტიკული და სამომხმარებლო ფაქტორების გათვალისწინებით ვითარდება. განვითარებადი სამყაროს ქვეყნები მდიდარია ფერადი ლითონებით, თუმცა, აქ მათი წარმოება და გამოყენება მნიშვნელოვნად მცირეა.
კუესტა

კუესტა ( — ფერდობი, მთის კალთა) — ასიმეტრიული სერი, რომელიც წარმოიქმნება მონოკლინურად დახრილ სხვადასხვა სიმკვრივის შრეთა ზედაპირების გადარეცხვის შედეგად. კუესტის დამრეცი კალთა ემთხვევა ეროზიისადმი მდგრადი შრის დაქანებას, ციცაბო კი დაშრევების ჭრილს წარმოადგენს. ხშირად გვხვდება დიდი ნაოჭების ფრთებზე ან გუმბათისებრ აზევებებზე.

დამრეცი კალთა წარეცხვასთან მტკიცე ჯავშნური ფენის ვარდნას ემთხვევა, ხოლო ციცაბო კალთა ჭრის ამ ფენებს, რითაც მათ „თავებს“ აშიშვლებს. კუესტა გავრცელებულია ბაქნური ვაკეების ფარგლებში. იგი აგრეთვე, თან სდევს მთიანი ნაგებობების პერიფერიებსა და მთათაშორისი და მთისწინეთის დადაბლებების მომიჯნავე რეგიონებს; ხშირად განლაგებულია რამდენიმე პარალელურ მწკრივში. აგებულია კირქვებით, ქვიშაქვებითა და სხვა ქანებით, რითაც წარმოიქმნება რელიეფის კუესტური ტიპი.

დამახასიათებელია მკვეთრი ლანდშაფტური სხვაობები კალთებს შორის. დამრეც კალთებთან შედარებით, ციცაბო კალთები ჩვეულებრივ, უფრო მეტად ქსეროფიტული მცენარეულობითაა დაფარული. ფართოდ არის ცნობილი შვაბიის ალბი — კუესტური სერი, რომელიც გერმანიის სამხრეთ ნაწილში მდებარეობს და აქვს დაახლოებით 160 კმ სიგრძე. მნიშვნელოვანია აგრეთვე ყირიმის მთები, რომლის გარე სერი კუესტების მწკრივს წარმოადგენს, რომელიც აგებულია ცარცული, პალეოგენური და ნეოგენური ნალექებით.

კავკასიონზე არსებული კუესტებიდან აღსანიშნავია კირქვებით აგებული კლდოვანი ქედი, საძოვრების ქედი და ტყიანი ქედი.

კუესტური ფორმები გავრცელებულია საქართველოშიც. ამ მხრივ, გამოსაყოფია კვერნაქების უკიდურესი აღმოსავლეთი მონაკვეთი — სხალტბის კუესტური სერი, ლეჩხუმის მასივი და ხვამლის მასივი, რომლებიც ორმაგ კუესტას წარმოადგენენ და სხვა.
სამაია

„სამაია“ — წარმართობის დროინდელი ქართული რიტუალური საფერხულო ცეკვა. ასრულებდნენ ქალთა, ვაჟთა ან შერეული ჯგუფები „ძეობის“ დღესასწაულზე. ტერმინი „სამაია“ ანუ „სამა“ სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებით, აღნიშნავს „როკვას, შუშპარს“. ამჟამად ჩვენში გავრცელებული „სამაია“ სამეულის პრინციპზეა აგებული და თეატრალიზებული ფორმით სრულდება ქალთა ჯგუფის მიერ (გვხვდება ანდრია ბალანჩივაძის „მთების გულში“). მუსიკალური ზომა 6/8.
აკამარაჩი

აკამარაჩი — ვულკანი ანდების მთებში, ჩილეს ჩრდილოეთ ნაწილში. სიმაღლე ზღვის დონიდან – 6046 მ. მდებარეობს ანტოფაგასტის რეგიონში, ვულკან აგუას-კალიენტესიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით. მის კრატერში დგას 10-15 მეტრის დიამეტრის პატარა ტბა. იგი მსოფლიოში სიდიდით მეორე ტბაა მათ შორის, რომლებიც კრატერში მდებარეობენ.
ისლუგა

ისლუგა — ვულკანი ანდების მთებში, ჩილეს ჩრდილოეთ ნაწილში. მდებარეობს ტარაპაკის რეგიონში, ბოლივიის საზღვრიდან დასავლეთით 7 კმ-ში. სიმაღლე ზღვის დონიდან – 5550 მ. ვულკანი შედგება კრატერისაგან, რომლის სიგანე 400 მეტრია. უკანასკნელი ამოფრქვევა ჰქონდა 1878 წელს. შედის ვულკან ისლუგის ეროვნული პარკის შემადგენლობაში.
ლასკარი

ლასკარი — ვულკანი ანდების მთებში, ჩილეს ჩრდილოეთ ნაწილში. მდებარეობს ანტოფაგასტის რეგიონში, ატაკამიდან აღმოსავლეთით 30 კმ-ში. სიმაღლე ზღვის დონიდან – 5592 მ. ვულკანი შედგება 6 კრატერისაგან, რომლის სიგანე 400 მეტრია. უკანასკნელი ამოფრქვევა დაიწყო 2006 წლის 18 აპრილს და დამთავრდა 2007 წელს.

ყველაზე დიდი ამოფრქვევა იყო 26 500 წლის წინ, როდესაც ჩამოყალიბდა ვულკანის თანამედროვე ფორმა.
პატრისიო ეილვინი

პატრისიო ეილვინი (; დ. 25 იანვარი, 1918, ვინია-დელ-მარი, ჩილე — გ. 19 აპრილი, 2016, სანტიაგო, ჩილე) — ჩილელი სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. ჩილეს პრეზიდენტი 1990–1994 წლებში.

1950–1970 წლებში არაერთხელ აირჩიეს ქრისტიან-დემოკრატიული პარტიის თავმჯდომარედ. 1965 წლიდან იყო სენატორი, 1971–1973 წლებში კი სენატის თავმჯდომარე. იგი პირველი დემოკრატიულად არჩეული პრეზიდენტია ჩილეში აუგუსტო პინოჩეტის დიქტატურის შემდეგ.

გარდაიცვალა 2016 წლის 19 აპრილს.
ხორხე ალესანდრი როდრიგესი

ხორხე ალესანდრი როდრიგესი (; დ. 19 მაისი, 1896, სანტიაგო, ჩილე — გ. 31 აგვისტო, 1986, სანტიაგო, ჩილე) — ჩილელი პოლიტიკური მოღვაწე. ჩილეს პრეზიდენტი 1958–1964 წლებში. ხორხე ალესანდრი როდრიგესი იყო ყოფილ პრეზიდენტ არტურო ალესანდრი პალმას შვილი.

ჩილეს პრეზიდენტი 1958 წლის 3 ნოემბრიდან, 1964 წლის 3 ნოემბრამდე. 1947 წლიდან ჩილეს ფინანსთა მინისტრი, ხოლო 1957 წლიდან კი სენატორი.
კარლოს იბანიეს დელ კამპო

კარლოს იბანიეს დელ კამპო (; დ. 3 ნოემბერი, 1877 — გ. 28 აპრილი, 1960) — ჩილელი სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე. ჩილეს პრეზიდენტი 1927–1931 და 1952-1958 წწ.

ჩილეს პრეზიდენტად პირველად აირჩიეს 1927 წლის 21 ივლისს და თანამდებობა ეკავა 1931 წლის 26 ივლისამდე. ხოლო მეორედ, 1952 წლის 3 ნოემბერს, 1958 წლის 3 ნოემბრამდე.

ბიოგრაფია
1925-1927 წლებში იკავებდა მინისტრთა თანამდედობების მთელ რიგს. 1927 წლის მაისიდან 1931 წლის ივლისამდე იყო ჩილეს პრეზიდენტი. 1931 წელს მასობრივი აურზაურის გამო დატოვა ქვეყანა. 1931-1937 წლებში იმყოფებოდა ემიგრაციაში, ძირითადად არგენტინაში.

დაბრუნებულმა, სამშობლოში წამოაყენა თავისი კანდიდატურა პრეზიდენტის თანამდებობაზე (1938 წელი). 1939 წელს მონაწილეობა მიიღო აჯანყებაში (ამბოხში) სახალხო დრონტის მთავრობის წინააღმდეგ. 1949 წლებში კვლავ იღებს მონაწილეობას საპრეზიდენტო არჩევნებში. 1949 წლიდან ხდება სენატორი.

1952 წლის ნოემბრიდან - 1958 წლის ნოემრამდე იკავებს პრეზიდენტის თანამდებობას მეორედ.
პედრო აგირე სერდა

პედრო აგირე სერდა (; დ. 6 თებერვალი, 1879 — გ. 25 ნოემბერი, 1941) — ჩილელი სახელმწიფო მოღვაწე და რეფორმატორი. ჩილეს პრეზიდენტი 1938–1941 წლებში.

ბიოგრაფია
1915–1921 წლებში იყო ეროვნული კონგრესის დეპუტატი, 1918 წელს იუსტიციისა და განათლების მინისტრი, 1920–1924 წლებში შინაგან საქმეთა მინისტრი, 1921–1927 წლებში სენატორი. იყო ჩილეს რადიკალური პარტიის ლიდერი. როგორც სახელმწიფო ფრონტის კანდიდატი, 1938 წლის 25 დეკემბერს აირჩიეს ჩილეს პრეზიდენტად. პედრო აგირე სერდას მთავრობამ გაატარა რიგი პროგრესული ღონისძიება მაგრამ რეაქციისა და რადიკალური პარტიის მემარჯვენე ნაწილის წინააღმდეგობის გამო აგრარული რეფორმის გატარება ვერ შესძლო.
ჯოდელ ფერლანდი

ჯოდელ მაიკა ფერლანდი ( დ. 9 ოქტომბერი, 1994, ნანაიმო, კანადა) — კანადელი კინომსახიობი.

ბიოგრაფია
ჯოდელ ფერლანდი დაიბადა კანადის ქალაქ ნანაიმოში. ჰყავს და — მარიშა ფერლანდი და ძმა — ჯერემი ფერლანდი, პირველი, დის მსგავსად მსახიობია, ხოლო მეორე, მუსიკოსი. 4 წლიდან იღებდნენ სარეკლამო კომპანიებში, სადაც საერთო ჯამში დაახლოებით 20-მდე ფირმის რეკლამაში მიიღო მონაწილეობა, რომელთა შორის იყო „-“, „“ და ასევე რამდენიმე სატელევიზიო სერიალი („სმოლვილის საიდუმლოებები“, „ბნელეთის ანგელოზი“ და სხვა).

ჯოდელ ფერლანდმა პატარა ასაკშივე გაითქვა სახელი და საკმაო პოპულარობით სარგებლობდა. თავდაპირველად რამდენიმე წელი სერიალებში თამაშობდა, შემდეგ მისი დებიუტი შედგა ფილმში „ქალთევზა“, სადაც განასახიერა დესის სახე. ამ როლისთვის მიენიჭა ემის პრემია და ამით ამ ჯილდოს ყველაზე ახალგაზრდა ნომიმანტი გახდა.

აღსანიშნავია, ასევე მისი როლი ფილმში „მოქცევათა ქვეყანა“ (2005), სადაც მასთან ერთად ითამაშა ჯეფრი ბრიჯესმა. ერთი წლის შემდეგ ითამაშა საშინელებათა ფილმში „საილენტ-ჰილი“. მისი ერთ-ერთი ბოლო კინოროლებია: „ლილით სალივანი“ (ფილმი „საქმე 39“; პარტნიორი რენე ზელვეგერი), „ბრი ტანერი“ (ფილმი „ბინდის საგა: დაბნელება“), „პეიშნს ბაკნერი“ (ფილმი „ქოხი ტყეში“), „ჯენი“ (ფილმი „მაღალი კაცი“) და სხვა.

ფილმოგრაფია
გიფენის საქონელი

გიფენის საქონელი — ეკონომიკასა და მომხმარებელთა თეორიაში ეწოდება ისეთ საქონელს, რომელზე მოთხოვნაც იზრდება ფასის ზრდასთან ერთად, რაც არღვევს მოთხოვნის კანონს. გიფენის საქონლის შემთხვევაში უფრო იაფი ახლო შემცვლელები არ არსებობს, ამიტომ მომხმარებელი იძულებულია გაზარდოს ასეთი საქონლის მოხმარება, მაშინაც კი როდესაც მისი ფასი იზრდება.

პროდუქტთა უმეტესობისთვის მოთხოვნის საფასო ელასტიკურობა უარყოფითია, ანუ სხვა თანაბარ პირობებში ფასების ზრდა მოთხოვნის რაოდენობას ამცირებს, ანუ ფასისა და მოთხოვნის რაოდენობის ცვლილება საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობს. გიფენის საქონლის შემთხვევაში მოთხოვნის საფასო ელასტიკურობა დადებითია, ანუ ფასი და მოთხოვნის რაოდენობა ერთი მიმართულებით იცვლება. როდესაც ფასი იზრდება, მოთხოვნა იზრდება და პირიქით.

ეს სახელი ეწოდა სერ რობერტ გიფენის პატივსაცემად, რომელიც ამ თეორიის ავტორად ითვლება.
სამამასახლისო სამსახურებელი

სამამასახლისო სამსახურებელი, მიწათმფლობელობის სახეობა ძველ საქართველოში. ტერმინი „სამამასახლისო სამსახურებელი“ ნახმარია ბაგრატ -ის სიგელში ოპიზართა და მიჯნაძორელთა სააადგილმამულო დავის შესახებ ( საუკუნე), სადაც იგი მეფის პირადი კუთვნილების ადგილ-მამულს აღნიშნავს. თავისი არსით სამამასახლისო სამსახურებელი გვაროვნული წესწყობილების დანაწესია. ამ ხანაში სამამასახლისო სამსახურებელს შეადგენდა სათემო მიწის განსაზღვრული ფონდი, რომელსაც მამასახლისის „სამსახურის“ ასანაზღაურებლად გამოჰყოფდა თემი. თავდაპირველად ეს მიწები „ერის“ საკუთრება იყო, შემდეგ კი, კლასობრივი საზოგადოების პირობებში, ისინი მიიტაცეს კერძო საკუთრებად და მეფე „მამასახლისის“ დომენის შემადგენელ ნაწილად აქციეს.
ვაზის რქა

ვაზის რქა — ვაზის ერთწლიანი, გახევებული ნაწილი. შედგება მუხლებისა და მუხლთშორისებისაგან. მუხლებზე ივითარებს ფოთოლს, კვირტსა და პწკალს. აქვს დამახასიათებელი ფერი, რომელიც ჯიშების მიხედვით იცვლება ღია მოყვითალო-ყავისფრიდან მუქ მოწითალო-ყავისფრამდე. გახევებული რქის გადაღუნვისას კანი ადვილად სკდება. ქართული წესით ვაზის სხვლის დროს 6-12 კვირტზე გასხლულ რქას ეწოდება სანაყოფე რქა, 2–3 კვირტზე გასხლულს — სამამულე.
სამართალი ბერძული

„სამართალი ბერძული“ — ბერძნულ-რომაული (ბიზანტიური) სამართლის ქართული ვერსია, ვახტანგ -ის სამართლის წიგნთა კრებულში მეორე ნაწილად შეტანილი საკანონმდებლო ძეგლი. ვახტანგ -მ „ძიება-ყო საბერძნეთით“ და „მოიშოვა“ იქაური „წიგნი სასამართლონი“. ასეთი „ფრიადითა შრომითა“ მოპოვებული ბერძნული კანონები გადმოაქართულეს „ბრძენთა კაცთა“ თვით ვახტანგ -ის აქტიური მონაწილეობით. დედნიდან ეპისკოპოს კვიპრიანე სამთავნელს (ერისკაცობაში კოზმა არაგვის ერისთავი) უთარგმნია. ეს არის თავისუფალი თარგმანი. ალაგ-ალაგ გავრცობილი ან შემოკლებული.

ძეგლი წარმოადგენს, მათე ბლასტარის იურიდიულ ტრაქტატის – „ალფაბეტური სინტაგმის“ შემოკლებულ რედაქციას, რომელიც კანონთა მოკლე პრაქტიკულ სახელმძღვანელოდან – არმენოპულოსის „ექვსწიგნეულიდან“ და სხვა წყაროებიდან გამონაკრები კანონმდებლობებითაა შევსებული. იგი 418 მუხლისაგან შედგება ბერძნულ-რომაული სამართლის უმნიშვნელოვანეს აქტებს მოიცავს (სახელმწიფო, ადმინისტარიული, საეკლესიო, სამოქალაქო, სისხლის, საოჯახო, მემკვიდრეობითი სამართლის ნორმები, ბატონ-ყმათა ურთიერთობა, სასამართლო წყობილება და სამართალწარმოების წესები). კანონთა შინაარსი, დედნის შესაბამისად, დალაგებულია ბერძნული ანბანის რიგზე.

„სამართალი ბერძული“ არის ბერძნულ-რომაულ სჯულმდებლობასთან ქართული სამართლეებრივი კულტურის მრავალსაუკუნოვანი ტრადიციის ურთიერთობის საყურადღებო შედეგი და გამოხატულება. იგი წარმოაჩენს ბერძნულ-რომაული სამართლის მდგომარეობას თურქთა ბატონობის ხანაში და მისი რეცეფციის ხასიათს აღმოსავლეთის მართლმადიდებლურ ქვეყნებში.

ძეგლი ვახტანგ -ის სამართლის წიგნთა კრებულის სხვა ნაწილებთან ერთად გამოსცა ი. დოლიძემ (1963). ბერძნული დედანი გამოავლინა და კანონები (ქართულ-ბერძნული პარალელური ტექსტები) ცალკე გამოაქვეყნა თ. ბრეგაძემ (1964). „სამართალი ბერძული“ ვახტანგის სამართლის წიგნთა კრებულის შემადგენელი ნაწილის სახით საუკუნეში ითარგმნა და ორჯერ გამოიცა რუსულად (რუს. სენატის სამსახურებრივი გამოცემა — ; ა. ფრენკელისა და დ. ბაქრაძის 1887 წლის გამოცემა — ).
სამართლის წიგნი

სამართლის წიგნი, კანონთა სისტემური კრებულის (იშვიათ შემთხვევებში - სასამართლო გადაწყვეტილების) ძველი ქართული სახელწოდება. ხშირად „სამართლის წიგნის“ მაგიერ შეკლებული გამონათქვამი „სამართალი“ იხმარებოდა. სამართლის წიგნი სამართლის სხვადასხვა დარგის ნორმებს აერთიანებდა. მის ცალკეულ დარგობრივ ნაწილებს „კარი“ ეწოდებოდა (მაგ., „კარი ქურდობისა“ და „კარი ნასყიდობისა“ ვახტანგ -ის სამართლის წიგნში). ჩვენამდე მოღწეული ქართული ეროვნული სამართლის წიგნებიდან უძველესია ბაგრატ კურაპალატის სამართალი, ყველაზე მნიშვნელოვანი კი - „სამართალი ბატონისშვილის ვახტანგისა“. ზოგიერთი სამართლის წიგნი ადგილობრივი დანიშნულებისა იყი (მაგ., გიორგი ბრწყინვალის „ძეგლის დადება“ მთიულეთისათვის) და პოლიტიკურ განკერძოებულობასაც გამოხატავდა (ბექას და აღბუღას სამართლის წიგნი სამცხე-საათაბაგოს სამთავროში).
სამარხი (სახსარი)

სამარხი, სამკვდრო, სამკუდრო — მიცვალებულის დასაკრძალავად გასაწევი ხარჯის სახსარი ძველ საქართველოში. მიცვალებულისეული ქონების საამისო ნაწილის გარდა სამარხი ერქვა ამ დანიშნულებით წინასწარვე გადადებულ სახსარსაც, რომელიც ძირითადად მოძრავი ქონებიდან გამოყოფდნენ. ოჯახის გაყრისას სამარხიგამოიყოფოდა მოხუცი დედ-მამისათვის, ქვრივი უძეო რძლისათვის, ობოლი ქალისათვის.

სამარხი ერქვა აგრეთვე მოკლულის დასაკრძალავი ხარჯების საზღაურს, რომელიც მკვლელს ან მისთვის პასუხისმგებელ პირს ეკისრებოდა.
სამარცვლე კულტურები

სამარცვლე კულტურები — იმ მცენარეების ჯგუფი, რომელთა მარცვალი ადამიანის აუცილებელი საზრდო, სამრეწველო ნედლეული და სასოფლო-სამეურნეო ცხოველების საკვებია. სამარცვლე კულტურები იყოფა პურეულ კულტურებად და სამარცვლე პარკოსნებად.

პურეული სამარცვლე კულტურების (ხორბალი, ქერი, შვრია, ჭვავი, ფეტვი, სიმინდი, სორგო, ღომი, წიწიბურა და სხვა) მარცვალი მდიდარია ნახშირწყლებით, ცილებით, ფერმენტებით, ვიტამინის კომპლექსით და პროვიტამინებით, რითაც აიხსნება მათი მაღალი ყუათიანობა. მოჰყავთ თითქმის მთელ პლანეტაზე. ვეგეტაციის ხანგრძლივობისა და განვითარების მიხედვით სამარცვლე კულტურები იყოფა საშემოდგომო კულტურებად და საგაზაფხულო კულტურებად.

სამარცვლე პარკოსანთა ჯგუფში შედის ბარდა, ლობიო, სოია, ცერცველა, ოსპი, ცერცვი და სხვა. კულტურაში ფართოდ გავრცელებული მცენარეებია. მარცვალი მდიდარია ცილებით, ცხიმებითა და სხვა.
მიხეილ VII (ბიზანტია)

მიხეილ დუკა პარაპინაკი (; დ. 1050 – გ. დაახ. 1090 წწ.) — ბიზნატიის იმპერატორი 1071-1078 წლებში.

მიხეილ დუკა 20 წლის ავიდა ტახტზე. მისი მეუღლე 1065 წლიდან ქართველი პრინცესა, ბაგრატ -ისა და ბორენას ასული მართა იყო, რომელმაც კორონაციისას მარიამის სახელი მიიღო.

1078 წლის გადატრიალების შედეგად ხელისუფლებაში ნიკიფორე მოდის. მიხეილი იძულებით ბერად აღკვეცეს, ხოლო მარიამი ახალ იმპერატორს გაჰყვა ცოლად.
ამოან თუხარელი

თუხარელი ამოან — მესხი თავადი, თუხარლების საგვარეულოდან, რომელიც ოჯახთან ერთად საუკუნის 20-იან წლებში გადმოსახლდა ქართლში. ის შეუერთდა ქართლის სამეფოს მემარჯვენე სადროშოში მებრძოლ თავადებს: გიორგი ბატონიშვილს, მაჩაბლებს, ქაიხოსრო და გულბათ ავალიშვილებს, ელისბარ დიასამიძეს, ფალავანდიშვილებსა, და სხვებს.

1632 წელს თეიმურაზ მეფემ დაუმტკიცა ნასყიდობა და ცნო მისი უფლებები ზურაბ სააკაძისგან ნასყიდ სოფლებზე: სამება, ჯვარა, მადლა, ცხავერი, კაჟათუბანი. 1640 წელს როსტომ მეფემ მას უწყალობა ყმა-მამული ცუცუბანში. 1646 წელს ის კვლავ იღებს წყალობას როსტომ მეფისაგან, თიღვაში ამოვარდნილ წერეთლის მამულს. ამოანს ჰყავდა შვილები: მელქისედექი, ლამექი, დავითი და პაპუნა. დანათესავებულია გორგასალ ჩხეიძის ოჯახთან. მის ვაჟს ლამექ თუხარელს მეფის კარზე ფარეშთუხუცესის თანამდებობა ეპყრა, ლამექს ცოლად ხორეშან ჯავახიშვილი ჰყავდა.
პლატო

პლატო ( — ბრტყელი) — მაღალი, ბრტყელი ან ტალღოვანი ვაკე, რომელიც განლაგებულია თითქმის ერთ დონეზე და მკაფიოდ გამოხატული კალთებით გამოყოფილია მიმდებარე სივრცისაგან. აქვს კარგად გამოხატული ფერდობები.

პლატო წარმოიშობა ოდესღაც უფრო მაღალი და კონტრასტული რელიეფის ნგრევისა და მოსწორების შედეგად, თანაც ამგებელი ქანების (დანალექი, ვულკანური) წოლა მეტწილად ჰორიზონტალური ან მონოკლინურია. ნოტიო ჰავის პირობებში პლატო ხშირად დანაწევრებულია და დაყოფილია ღრმა კანიონისებური ხეობებით და მოკლებულია ფხვიერ ნაფენებს, მშრალ მხარეებში კი პლატოს ზედაპირები დაფარულია ღორღის საფრით; აქა-იქ აღმართულია კუნძულთა მთები. საქართველოში ფართოდ არის გავრცელებული ვულკანური პლატოები. ამ მხრივ, აღსანიშნავია ახალქალაქის პლატო, გომარეთის პლატო, დმანისის პლატო, ჭოჭიანის პლატო და სხვა.
ესე იტყოდა ზარატუსტრა

ესე იტყოდა ზარატუსტრა: წიგნი ყველასთვის და არავისთვის — გერმანელი ფილოსოფოსის, ფრიდრიხ ნიცშეს, ფილოსოფიური ნოველა. ნამუშევარი 1883-85 წლებში დაიწერა და ოთხი ნაწილისაგან შედგება. ნამუშევრის უმეტესი ნაწილი ეხება ისეთ თემებს, როგორიცაა „კვლავდაბრუნების იდეა“, „ღმერთის გარდაცვალების“ ქარაგმა, და ზეადამიანის „წინასწარმეტყველება“, რომელიც პირველად ნიცშემ მხიარულ მეცნიერება-ში ახსენა. წიგნი, რომელსაც თავად ნიცშე „ყველა დროის ყველაზე ღრმა“ ნამუშევარს უწოდებდა, წარმოადგენს ეზოთერულ ტრაქტატს ფილოსოფიასა და მორალზე. წიგნის პროტაგონისტი არის განდეგილი წინასწარმეტყველი — ზარათუშტრა, რომელიც ასკეტიზმს მიატოვებს და კაცობრიობას დაუბრუნდება საქადაგებლად.
ხოსე მანუელ რეინა

ხოსე მანუელ „პეპე“ რეინა პაესი (; დ. 31 აგვისტო, 1982) — ესპანელი ფეხბურთელი, საფეხბურთო კლუბ „ლაციოს“ მეკარე.

კარიერა
ხოსე მანუელ რეინა დაიბადა მადრიდში. მამამისი მიგელ რეინა სანტოსი იცავდა „ატლეტიკოს“ ღირსებას. მიუხედავად იმისა რომ, ის დაიბადა მადრიდში მან კარიერა დაიწყო „ბარსელონაში“, სადაც სამი სეზონი გაატარა (ერთი რეზერვებში ხოლო ორი ძირითად გუნდში), სადაც მან გამართა ორი მატჩი „ლივერპულის“ წინააღმდეგ (2000–2001 სეზონში უეფას თასზე). 2002 წელს რეინა არენდით „ვილიარეალში“ გადავიდა. 2004 წელს რეინამ ამ გუნდთან კონტრაქტი გააფორმა. 2004–2005 სეზონის შედეგებით „ვილიარეალი“ გავიდდა ლიგაზე (პირველად არსებობის ისტორიაში). ამ წელს რეინამ აიღო 7 თერთმეტმეტრიანი ათიდან ხოლო სეზონის ბოლოს დაასახელეს ესპანეთის საუკეთესო კიპერად. 2005 წელს რაფამ დაითანხმა რეინა ეთამაშა „ლივერპულში“. მისი დებიუტი მერსისაიდულ გუნდში შედგა ჩემპიონთა ლიგის საკვალიფიკაციო ეტაპზე. პირველივე სოზონში მან შემადგენლობიდან ამოაგდო სტამბოლის ფინალის გმირი იერჟი დუდეკი. ამ მომენტისთვის რეინას უკვე აქვს დამყარებული რამდენიმე საკლუბო რეკორდი. რეინა უკვე გაუთანაბრდა „ლივერპულის“ დიად მეკარეებს. მან თავის პირველ ორმოცდაათ მატჩში გაუშვა მხოლოდ 29 გოლი და დაამხო რეი კლემენსის რეკორდი (32 გაშვებული ბურთი პირველ 50 მატჩში). ასევე მას ეკუთვნის რეკორდი მშრალ მატჩებში.

პეპე რეინას სანაკრებო დებიუტი 2005 წელს შედგა. იგი მისი სანაკრებო კარიერის მანძილზე მუდამ იკერ კასილიასის დუბლიორია. მან მონაწილეობა მიიღო, მსოფლიო ჩემპიონატებზე, ევროპის ჩემპიონატზე და კონფედერაციათა თასზე.

მიღწევები
საკლუბო
ლივერპული
უეფა-ს სუპერთასი: 2005
ინგლისის ასოციაციის თასი: 2006
ინგლისის სუპერთასი: 2006
ინგლისის ლიგის თასი: 2011/12

ნაპოლი
იტალიის თასი: 2013/14

ბაიერნი
ბუნდესლიგა: 2014/15

სანაკრებო
ესპანეთი
მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი: 2010
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი: 2008, 2012
თუხარლები

თუხარლები (მხ. რცხ. თუხარელი) — წარჩინებული ფეოდალური საგვარეულო სამხრეთ საქართველოში. გვარის სახელწოდება წარმოდგება მისი სამამულე ციხე-ქალაქ თუხარისიდან (ტაო-კლარჯეთი). - საუკუნეებში თუხარისი იყო ჯაყელთა საგვარეულოს ცენტრი და ერისთავთა რეზიდენცია. ცნობილია საუკუნის მოღვაწე ბეშქენ ჯაყელი, რომელიც თუხარისის ერისთავი იყო. შესაძლებელია, ის იყო თუხარელთა გვარის ფუძემდებელი. თუხარელი თუხარისის ქვეყნის პატრონი იყო. ცნობილია საუკუნის სასულიერო მოღვაწე საბა თუხარელი, რომელსაც ხშირად იხსენიებდნენ შუასაუკუნეების ქართული სულიერი კულტურის უდიდეს მოამაგეებთან, ექვთიმე და გიორგი ათონელებთან, იოანე პეტრიწთან და ეფრემ მცირესთან ერთად.

თუხარლებზე მნიშვნელოვან ცნობებს გვაწვდის რამდენიმე მინაწერი, რომელიც შესრულებულია - საუკუნეების ნუსხურ ხელნაწერთა აშიებზე.
ურბნისის ოთხთავის აშიაზე მიწერილია თუხარელთა სახლის რამდენიმე წევრის სახელზე შესრულებული მოსახსენებელი:

ასევე ერთ-ერთი სვინაქსარის მოსახსენებელი ასახელებს თუხარელს ბატონს თახოს და მის თანამეცხედრეს როდამს, აგრეთვე ფილადელფის. მოხსენებული არიან თუხარლები ბოცო და ელია:

აღნიშნულ ხელნაწერებზე დართული სამცხე-საათაბაგოს მმართველი ფეოდალური სახლების: ჯაყელების, ფანასკერტელების, შალიკაშვილების გვერდით თუხარლების მოხსენიება აშკარად მიუთითებს ამ საგვარეულოს დაწინაურებული მდგომარეობის შესახებ.

1516 წლის სამცხე-საათაბაგოს თავადთა ნუსხა ასახელებს თუხარლებს სასაფლაოთი, მონასტრითა და კარის ეკლესიით. თუხარლები მოიხსენიებიან იმ შვიდ ძირძველ საგვარეულოთა შორის, რომელთა მფლობელობა საკუთარ მამულებზე არ შეწყვეტილა.

1578 წელს ლალა ფაშა მთლიანად იპყრობს სამცხე-საათაბაგოს. იქ დარჩენილი ქართველი თავადები: ჯაყელები, შალიკაშვილები, თავდგირიძეები, დიასამიძეები, თუხარლები და სხვები ვახუშტი ბატონიშვილის სიტყვებით ”არღარა იწოდებიან გუარითა, არამედ ფაშად, ბეგად და სანჯახად”. ასეთ პერსპექტივას ვერ ეგუება მესხი თავადი ამოან თუხარელი რომელიც ოჯახთან ერთად, საუკუნის 20-იან წლებში ტოვებს სამცხე-საათაბაგოს და გადმოდის შიდა ქართლში.
ხერონიმო მენდესი

ხერონიმო მენდესი (; დ. 25 სექტემბერი, 1897 — გ. 14 ივნისი, 1959, სანტიაგო) — ჩილელი პოლიტიკური მოღვაწე, რომელიც იყო ჩილეს დროებითი პრეზიდენტი 1941–1942 წლებში.

ხერონიმო მენდესი დაიბადა 1897 წლის 25 სექტემბერს ლა-სერენაში, სადაც მან მიიღო საშუალო განათლება. 1914 წელს მან დაამთავრა ჩილეს უნივერსიტეტი. პრეზიდენტ პედრო აგირე სერდას გარდაცვალების შემდეგ 1941 წლის 25 ნოემბრიდან ხერონიმო მენდესი დაინიშნა დროებით მმართველად. ხოლო საპრეზიდენტო არჩევნებზე ვეღარ მოიპოვა გამარჯვება და 1942 წლის 1 თებერვალს მის ნაცვლად პრეზიდენტი გახდა ხუან ანტონიო რიოსი.
გაბრიელ გონსალეს ვიდელა

გაბრიელ გონსალეს ვიდელა (; დ. 22 ნოემბერი, 1898 — გ. 22 აგვისტო, 1980) — ჩილელი პოლიტიკური მოღვაწე. იყო ჩილეს პრეზიდენტი 1946–1952 წწ.

გაბრიელ გონსალეს ვიდელა დაიბადა 1898 წლის 22 ნოემბერს. მან პოლიტიკური კარიერა დაიწყო 1917 წელს, როდესაც გაწევრიანდა „რადიკალურ პარტიაში“. იგი ასევე იყო ელჩი ბრაზილიაში. 1942 წელს ჩამოაყალიბა დემოკრატიული ალიანსი „რადიკალური დემოკრატები და კომუნისტები“. 1946 წლის 3 ნოემბერს აირჩიეს ჩილეს პრეზიდენტად და ამ თანამდებობაზე იყო 1952 წლის 3 ნოემბრამდე.
ხუან ანტონიო რიოსი

ხუან ანტონიო რიოსი (; დ. 10 ნოემბერი, 1888 — გ. 27 ივნისი, 1946) — ჩილელი პოლიტიკური მოღვაწე. ჩილეს პრეზიდენტი 1942–1946 წლებში.

ხუან ანტონიო რიოსი დაიბადა 1888 წლის 10 ნოემბერს. ჩილეს პრეზიდენტი იყო 1942 წლის 2 აპრილიდან — გარდაცვალებამდე, 1946 წლის 27 ივნისამდე. მას სახელმწიფოს მართვა მოუწია მეორე მსოფლიო ომის დროს.
ანიბალ პინტო

ანიბალ პინტო გარმენდია (; დ. 15 მარტი, 1825, სანტიაგო, ჩილე — გ. 9 ივნისი, 1884, ვალპარაისო, ჩილე) — ჩილელი პოლიტიკური მოღვაწე. ჩილეს პრეზიდენტი 1876–1881 წწ.

კარიერა
დაიბადა სანტიაგოში 1825 წლის 25 აპრილს. ყოფილი პრეზიდენტის ფრანსისკო ანტონიო პინტოს ვაჟი. განათლება მიიღო სანტიაგოში. 20 წლის ასაკში შევიდა დიპლომატიურ სამსახურში. ორი წლის შემდეგ 1850 წელს ის დაბრუნდა ჩილეში. კიდევ ორი წლის შემდეგ იგი არჩულ იქნა კონგრესის ქვედა პალატაში. მოგვიანებით ის გახდა სენატორი და 1861 წლიდან ათი წლის განმავლობაში ეკავა ინტენდანტის პოსტი. 1871 წელს პრეზიდენტმა ფედერიკო ერასურის სანიარტუმ ის ომისა და საზღვაო ძალების მინისტრად დაასახელა, რითიც ის პრეზიდენტობის რეალური კანდიდატი შეიქმნა. საპრეზიდენტო არჩევნებში დაამარცხა ბენჯამინ ვიკუნა მაკენა.