iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აბდ ალ-რაჰმან ალ-სუფი

აბდ ალ-რაჰმან ალ-სუფი (; დ. 7 დეკემბერი, 903, რეი – გ. 25 მაისი, 986, შირაზი) — სპარსელი ასტრონომი და მათემატიკოსი. ის ცხოვრობდა თავისი მეგობრის, ემირ ადუდ ალ-დავლას კარზე, ისპაჰანში და ბერძნულიდან თარგმნიდა ასტრონომიულ ნაშრომებს, ძირითადად პტოლემეოსის „ალმაგესტს“. ის შირაზში დაახლოებით 960 წლიდან მუშაობდა.

ის ყველაზე მეტად ცნობილია თავისი ასტრონომიული ნაშრომით „ზიჯ, უძრავი ვარსკვლავების წიგნი“ , რომელიც შეიცავს 1017 ვარსკვლავის კატალოგს 48 თანავარსკვლავედის დეტალური აღწერილობებით. ნაშრომი იძლევა თითოეული თანავარსკვლავედის ფერად გამოსახულებას, ასევე ვარსკვლავების ცხრილს მათი ეკლიპტიკური კოორდინატებითა და ვარსკვლავური სიდიდეებით. საკუთარი დაკვირვებების საფუძველზე, ალ-სუფიმ კრიტიკულად გადახედა და დახვეწა თავისი წინამორბედების, პირველ რიგში, კლავდიუს პტოლემეოსის მონაცემები, კერძოდ, მან ანდრომედას გალაქტიკა პატარა ღრუბელად აღწერა და 964 წელს მან დიდი მაგელანის ღრუბელი თავის „უძრავი ვარსკვლავების წიგნში“ შეიტანა. ალ-სუფის კატალოგს დიდი გავლენა ჰქონდა ასტრონომიის შემდგომ განვითარებაზე. მას იყენებდნენ და ხშირად მოიხსენიებდნენ ალ-ბირუნი, აბუ ალ-ჰასან იბნ იუნისი, ნასირ ალ-დინ ალ-ტუსი, ესპანელი მეცნიერები „ალფონსინის ცხრილების“ შედგენისას და ულუღ ბეგის ობსერვატორიის სამარყანდის ასტრონომები „გურგან ზიჯის“ მომზადებისას.

ალ-სუფიმ დაწერა სხვა სამეცნიერო ნაშრომების მნიშვნელოვანი რაოდენობა, რომელთაგან ბევრი რამდენჯერმე ითარგმნა ლათინურად - საუკუნეებს შორის:

„ასტროლაბთან ოპერაციების წიგნი“ არის ვრცელი ნაშრომი, რომელიც შედგება 1760 თავისგან (შემორჩენილია რამდენიმე შემოკლებული ხელნაწერი ვერსია, რომელიც დაახლოებით 400 თავს მოიცავს);
„ციურ სფეროსთან ოპერაციების წიგნი“ შედგება სამი ნაწილისგან, რომლებიც მოიცავს 50-ე, 52-ე და 65-ე თავებს;
„ტრაქტატი ტოლგვერდა მრავალკუთხედების აგების შესახებ“;
„ვარსკვლავების მეცნიერების შესავალი და მათი ვერდიქტები“ არის ასტროლოგიური ნაშრომი.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქევს აზოფი.
სტამბოლის ფოსტის მუზეუმი

სტამბოლის ფოსტის მუზეუმი — საფოსტო მუზეუმი, რომელიც ეძღვნება საფოსტო და სატელეკომუნიკაციო სერვისების ისტორიულ განვითარებას ოსმალეთის იმპერიასა და თურქეთში.მუზეუმში გამოფენილია დაკავშირებული აღჭურვილობა და ინსტრუმენტები, ასევე საფოსტო მარკების კოლექცია. იგი დაარსდა 2000 წელს თურქეთის ფოსტის მიერ და მდებარეობს მთავარ საფოსტო შენობაში, სირქეჯის უბანში, ფათიჰის რაიონში, სტამბოლში, თურქეთი.

მუზეუმის შენობა
მთავარი საფოსტო (თურქულად: ), სადაც მუზეუმია განთავსებული, არის ისტორიული ოთხსართულიანი შენობა, რომელიც დაპროექტებული იქნა არქიტექტორ ვედათ ტეკის (1873–1942) მიერ პირველი თურქული ეროვნული არქიტექტურული სტილით. ის აშენდა [[1905]-დან [[1909]] წლამდე [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთის იმპერი]]ის ბოლო პერიოდში, როგორც საფოსტო და ტელეგრაფის სამინისტროს შენობა (ძველი ოსმალური: ). მოგვიანებით იგი გადაკეთდა საფოსტოდ.

მუზეუმს აქვს ცალკე შესასვლელი და იკავებს ოთხ სართულს შენობის დასავლეთ ნაწილში. ის აცნობს ვიზიტორებს ქვეყნის საკომუნიკაციო და სატელეკომუნიკაციო სერვისების ისტორიას, რომელიც ოფიციალურად დაიწყო [[1840]] წლის 23 ოქტომბერს [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთი]]ს საფოსტო სამინისტროს (ძველი ოსმალური: ) დაარსებით. დაარსებული [[2000]] წლის 6 მაისს [[თურქეთი]]ს ფოსტის მიერ, მუზეუმი შედგება ოთხი განყოფილებისგან: საფოსტო, ტელეგრაფის, ტელეფონისა და საფოსტო მარკების.

საფოსტო
ნაჩვენებია სხვადასხვა ფორმის ნიმუშები, რომლებსაც ატარებდნენ სამხედრო კურიერები და ფოსტალიონები კონსტიტუციური ეპოქიდან [[ საუკუნე| საუკუნ]]ის დასაწყისში და რესპუბლიკურ ეპოქაში [[1923]] წლიდან დღემდე, რომლებიც ნაჩვენებია თოჯინებსა და მანეკენებზე. ისტორიული საფოსტო სერვისის ნივთები, როგორიცაა საფოსტო ჩანთები, საფოსტო ტომრები, საფოსტო ტვირთები, საფოსტო ყუთები, ლოკატორული რუკები, ფრანკირების აპარატები ოსმალურიდან და რესპუბლიკური ეპოქიდან გამოფენილია.

გალერეა
იორკის უნივერსიტეტი

იორკის უნივერსიტეტი (, შემოკლებით ან ) — ბრიტანული კოლეგიური საჯარო კვლევითი უნივერსიტეტი გაერთიანებულ სამეფოში, ქალაქ იორკში, ინგლისი. უნივერსიტეტი 1963 წელს დაარსდა. სხვადასხვა დეროს გაფართოვებების შედეგად, უნივერსიტეტი აერთიანებს ოცდაათზე მეტ დეპარტამენტსა და ცენტრს, რომლებიც მოიცავენ აკადემიური საგნების ფართო სპექტრს.

უნივერსიტეტის კამპუსი ქალაქ იორკის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს. კამპუსს დაახლოებით ფართობი უკავია. თავდაპირველი კამპუსი, კამპუს ვესტი, მოიცავს იორკის სამეცნიერო პარკსა და ეროვნულ სამეცნიერო სასწავლო ცენტრს. ძველი კამპუსის ველური ბუნება, ტბები და მწვანე საფარი გამორჩეულია ბრიტანეთში.

2007 წლის მაისში უნივერსიტეტმა მიიღო მთავარი კამპუსის გაფართოების ნებართვა, ახლომდებარე სოფელ ჰესლინგტონის აღმოსავლეთით. მეორე კამპუსი, კამპუს ისტი, გაიხსნა 2009 წელს. კამპუს ისტში განთავსებულია ხუთი კოლეჯი და სამი დეპარტამენტი, ასევე საკონფერენციო სივრცეები, სპორტული სოფელი და ბიზნეს სტარტაპ ინკუბატორსი.

იორკი იყო 1960-იან წლებში დაარსებული ერთ-ერთი პირველი ფილა-მინის უნივერსიტეტი, და გამორჩეულია კოლეგიალურ სისტემას, რომელიც ამჟამად თერთმეტი კოლეჯისგან შედგება. მეთერთმეტე კოლეჯი, დევიდ კატო, 2022 წელს გაიხსნა. უნივერსიტეტი არის რეგიონალური კვლევითი ჯგუფების წევრი, მათ შორის 8 ჯგუფის, -ისა და ასევე .
ტიშნოვი

ტიშნოვი — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის სამხრეთ მორავიის მხარეში. ტიშნოვი ბრნო-ვენკოვის რაიონში მდებარეობს. ტიშნოვის მუნიციპალიტეტში 5 ადმინისტრაციული ერთეული ერთიანდება. ტიშნოვთან ერთად მას ეკუთვნის იამნე, პეიშკოვი, ჰაიანკი და ჰაიეკი.

სახელწოდება
ქალაქის სახელწოდება პირად სახელ „ტუშენიდან“ მომდინარეობს. თავდაპირველად სოფელს „ტუშნოვიცე“ ეწოდებოდა. ქალაქის სახელის ცვლილება პირველად 1233 წლის ისტორიული წყაროში მოხდა, თუმცა საბოლოოდ საუკუნის წყაროებში დადასტურდა.

გეოგრაფია
ტიშნოვი ქალაქ ბრნოდან ჩრდილო-დასავლეთით, დაახლოებით 19 კილომეტრში მდებარეობს. ტიშნოვის მუნიციპალიტეტის უმეტესი ნაწილი ბოსკოვიცეს ღრმულში მდებარეობს, ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილი კი ზემო სვრატკას მთიანეთშია. ქალაქის სამხრეთ-დასავლეთ ექსკლავი კრჟიჟანოვის მთიანეთშია. ტიშნოვის ცენტრალური ნაწილი მდინარე სვრატკას მარცხენა ნაპირზეა გაშენებული.

ისტორია
ტიშნოვის წერილობითი წყაროებში პირველად პრჟედკლაშტერიში მდებარე პორტა-კოელის მონასტრის წესდებაში 1233 წელს არის ნახსენები. ის თავდაპირველად სავაჭრო სოფელი იყო, რომელიც მნიშვნელოვან სავაჭრო გზაზე მდებარეობდა, რამაც საუკუნეში მისი ქალაქად გადაქცევა განაპირობა. 1782 წლამდე ტიშნოვი ცისტერციანელების საკუთრება იყო, ამ წელს აქ არსებული მათი მონასტერი დაიშალა.

1416 წელს მეფე ვაცლავ -მ ტიშნოვს ყოველწლიური ბაზრის გამართვის უფლება მიანიჭა. ქალაქი 1428 წელს, ჰუსიტური ომების დროს დაიწვა და ოცდაათწლიანი ომის დროს დაზიანდა. ის ასევე რამდენჯერმე დაზიანდა ხანძრის შედეგად, ყველაზე დიდი ხანძარი 1668 წელს მოხდა. 1788 წელს ტიშნოვი ქალაქად გამოცხადდა. ტიშნოვი დაზარალდა ნაპოლეონის ჯარების აქ გავლის შედეგად 1805 და 1809 წლებში. მომდევნო ზიანი ტიშნოვმა ავსტრია-პრუსიის 1866 წლის ომის დროს განიცადა.

ტიშნოვის წმინდა ვაცლავის ტაძარი ისტორიულ წყაროებში პირველად 1239 წელს არის მოხსენიებული. ტაძრის ადგილზე მდგარი ხის ეკლესია საუკუნეში ქვის შენობით ჩაანაცვლეს. თავდაპირველად ეკლესიის სამრეკლო დამოუკიდებელი შენობა იყო, დღევანდელი სახით ეკლესია საუკუნეში აღადგინეს. ამ რესტავრაციის დროს სამრეკლოს და ტაძრის შენობა გაერთიანდა.

ცნობილი ადამიანები
ბოჟენა კომაროვკა (1903–1997), ფილოსოფოსი და თეოლოგი
იან რიხტერი (1923–1999), ჰოკეისტი
ფრანტიშეკ სოკოლი (1939–2011), ფრენბურთელი
კარელ რჟეჰკა ( 1975), სამხედრო ლიდერი

დაძმობილებული ქალაქები
მოლდავა-ნად-ბოდვოუ, სლოვაკეთი
სერედი, სლოვაკეთი
სულეიუვი, პოლონეთი
ჩაგამა

ჩაგამა(, ”ჩაის ჩაიდანი“) — იაპონური ტერმინი, რომელიც აღნიშნავს იაპონური ჩაის ცერემონიის დროს გამოყენებულ ლითონის ქვაბს ან ჩაიდანს. კამა დამზადებულია თუჯისგან და გამოიყენება ჩაის მოსამზადებლად გამოყენებული წყლის გასათბობად.

აღწერა
ჩაის ოთახში კამა თბება ან თბება პორტატულ მდუღარაზე ( ფურო) ან  ჩაშენებულ კერაში (რო), რომელიც ჩაშენებულია ჩაის ოთახის იატაკში, სეზონის მიხედვით.

კამა ხშირად მრგვალი ან ცილინდრულია და თითოეულ მხარეს აქვს საკიდი ლითონის სახელურების, კან-ის, ჩასასმელად. ეს სახელურები გამოიყენება კამას სატარებლად და/ან როზე ჩამოსაკიდებლად. ალტერნატიულად, ან როდესაც გამოიყენება როგორც მწვადი, მისი გამოყენება შესაძლებელია სამფეხის სითბოს წყაროზე დასამაგრებლად (სენი, 1979, გვ. 22). ასევე არსებობს მწვადის კომპლექტები, რომლებშიც კამა განკუთვნილია სამფეხის გარეშე გამოსაყენებლად. კამა იაპონური ტერმინია ლითონის ჩაიდანის ან ჩაიდანის აღსანიშნავად. იაპონური ჩაის ცერემონიაში გამოყენებული კამასთვის სპეციფიკური ტერმინია ჩაგამა (, „ჩაის ჩაიდანი“). კამა დამზადებულია თუჯის ან სპილენძისგან და გამოიყენება ჩაის დასამზადებლად გამოყენებული წყლის გასათბობად.

რო (ჩაძირული კერა) გამოიყენება შემოდგომისას და ზამთარში, როდესაც ცივა. ჩაის ოთახის ტატამის იატაკზე კეთდება ხვრელი საკმევლის ცეცხლზე დასადებად. ეს ხვრელი გარშემორტყმულია ყუთის ჩარჩოთი, რომელშიც მოთავსებულია რობუჩი (, რო ჩარჩო). ასეთ ხვრელში საკმეველი უფრო სწრაფად გაცხელდება და უკეთ შეინარჩუნებს სითბოს. გარდა ამისა, ის გამოიყენება ცივ სეზონზე სითბოს გამოსახულების შესაქმნელად. რო-ს შემთხვევაში, საკმეველი მზადდება ნერიკოსგან , რომელიც საკმევლის პატარა ბურთულებია, რომლებიც დამზადებულია ხის, სანელებლებისა და მწვანილების ნარევისგან, კოუბოკუს ნაცვლად, რომელიც მზადდება არომატული ხისგან, რომელიც გაზაფხულისა და ზაფხულის პროდუქტია.

ფურო (პორტატული მდუღარე) გამოიყენება გზაფხულსა და ზაფხულს. მათ აქვთ მრავალფეროვნული ფორმა და ადრეული ფორმები მზადდებოდა ბრინჯაოსგან, მაგრამ მოგვიანებით რკინისა და თიხის საცეცხლულები უფრო გავრცელდა.ფორმალური გამოყენებისთვის უპირატესობა ენიჭებოდა შავ ლაქირებულ, მოჭიქულ თიხის ფუროს. თერმული დაზიანების თავიდან ასაცილებლად მას ლაქირებულ დაფაზე ათავსებდნენ. რკინის ტიპის ფურო ფილაზე იდგა. ფუროს შიგნით იდებოდა ნაცრის ფენა, რომელსაც ჰაი ერქვა და ზემოდან ენთო სუმი. ფუროს კიდეზე არსებული ცეცხლის ფანჯარა ან ამოჭრილი ღიობი უზრუნველყოფდა სუმის (ქვანახშირის) სათანადოდ დასაწვავად საჭირო ნაკადს. შემდეგ ჯებირი პირდაპირ ბრინჯაოს ან რკინის კერაზე იდებოდა, მაგრამ თიხის კერისთვის სამკუთხა სტრუქტურა გამოიყენებოდა. ფუროსთვის განკუთვნილი ჯებირი ოდნავ უფრო პატარა იყო, ვიდრე როსთვის გამოყენებული (სენი, 1979, გვ. 22).

რო-ს ან ფუროს მომზადების რიტუალი ოდნავ განსხვავებულია, მაგრამ საფუძველი იგივეა.
სტენლი (ფოლკლენდის კუნძულები)

სტენლი — ატლანტის ოკეანის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში მდებარე ბრიტანეთის ზღვისიქითა ტერიტორიების ფოლკლენდის (მალვინის) კუნძულების (რომლის საკუთრებაზეც პრეტენზიას აცხადებს არგენტინა) ადმინისტრაციული ცენტრი და ერთადერთი ქალაქი, რომელიც მდებარეობს 460 კმ-ით აღმოსავლეთით მატერიკ სამხრეთ ამერიკის სამხრეთი დაბოლოებიდან. ქალაქი მდებარეობს კუნძულ აღმოსავლეთ ფოლკლენდზე (სოლედადი), ატლანტის ოკეანის ნაპირზე. საზღვაო პორტი.

2016 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ქალაქ სტენლიში ცხოვრობდა 2460 ადამიანი.

ქალაქიდან 5 კმ-ით აღმოსავლეთით მდებარეობს შიდა სტენლის აეროპორტი, რომელიც ასევე უზრუნველყოფს კავშირს დიდი ბრიტანეთის სამხედრო ბაზებთან ანტარქტიკაში.

ქალაქში მდებარეობს ფოლკლენდის კუნძულების მუზეუმი, გუბერნატორის რეზიდენცია და მთავრობა, ასევე ანგლიკანური ქრისტეს ეკლესიის კათედრალური ტაძარი.

ისტორია
თავდაპირველად ფოლკლენდის კუნძულების ადმინისტრაციული ცენტრი იყო პორტ-ლუისი, რომელიც მდებარეობს ქალაქ სტენლიდან ჩრდილოეთით. მაგრამ შემდეგ მიღებული იქნა გადაწყვეტილება ადმინისტრაციული ცენტრის ახალ ადგილას გადატანის შესახებ. შესაბამისად 1843 წლიდან დაიწყო ახალი ქალაქის მშენებლობის სამუშაოები, ხოლო 1845 წელს ახალ ქალაქში გადატანილი იქნა სახელმწიფო დაწესებულებები. ქალაქს სახელი დაერქვა ლორდ სტენლის პატივსაცემად, რომელსაც იმ დროს ეკავა კოლონიების სახელმწიფო მდივნის თანამდებობა.

კლიმატი
ქალაქ სტენლის კლიმატი საკმაოდ უჩვეულოა — სამხრეთ ნახევარსფეროს ზომიერ განედებში მდებარეობის მიუხედავად ქალაქში ჰაერის ტემპერატურის სეზონებსშორისი ცვალებადობა შეადგენს სულ რაღაც 8 °. თებერვლის საშუალო ტემპერატურა (ყველაზე უფრო თბილი თვე) შეადგენს 9,7 °-ს, ხოლო ივლისის (ყველაზე უფრო ცივი თვე) 2,0 °-ს. ქალაქ სტენლიში კლიმატური ზამთარი და კლიმატური ზაფხული არ არსებობს, შესაბამისად ქალაქის კლიმატი ახლოს დგას სუბარქტიკული ზღვის კლიმატთან, მაგრამ მაღალი ზამთრის ტემპერატურების გამო ნომინალურად კლიმატი ზომიერი საზღვაოა.

გალერეა
ნოკული

} ) ― თურქული სამზარეულოსთვის დამახასიათებელი, ფენოვანი ცომისგან მომზადებული კერძის სახეობაა. ის გავრცელებულია ცენტრალური შავი ზღვის თურქულ რეგიონში და ბულგარეთის თურქული უმცირესობით დასახლებულ რაიონებში. ნოკულს ზოგჯერ პურის ნაცვლად ცხლად მიირთმევენ, როგორც აპეტაიზერს. ის შედგება გაბრტყელებული ფენოვანი ცომის ნაჭრებისგან, რომლებზეც ფეტას თეთრი ყველი, ნიგოზი ან ყაყაჩოს თესლია მოყრილი. ამ ინგრედიენტებს კარაქის თხელ ფენაზე ათავსებენ. შემდეგ ცომს აბრტყელებენ, ჭრიან პორციებად და აცხობენ

ვარიაციები
არსებობს ნოკულის მრავალი ვარიაცია:

ნოკული პეინირით (ყველით)
ნოკული ხორცით
ნოკული ტაჰინით
ნოკული ნიგვზით
ნოკული ყაყაჩოს თესლით
ნოკული თხილით

გარდა ამისა, ყოველ რეგიონში გვხვდება განსხვავებული სტილის ნოკული.
მსაბაჰა

მსაბაჰა (არაბ.: ), ასევე ცნობილი როგორც მაშავშა (არაბ.: ) — ჰუმუსის უფრო თხელი ვარიაცია, რომელიც შედგება მუხუდოსა და ტაჰინისაგან. ის პოპულარულია ლევანტში, განსაკუთრებით პალესტინაში.

ინგრედიენტები
მსაბაჰასა და ჰუმუსს შორის მთავარი განსხვავება ტექსტურაა. ჰუმუსისგან განსხვავებით, ამ კერძში მუხუდოს მთლიანს ტოვებენ. მას ზოგჯერ მოხარშულ კვერცხს ამატებენ და ჰუმუსის მსგავსად, როგორც წესი, პიტას პურთან ერთად მიირთმევენ.

დამასკოში გავრცელებული მსაბაჰას ერთ-ერთი ვარიანტია მუხუდოსა და ტაჰინის შერევა გამდნარ კარაქთან, ბროწეულის ან ლიმონის წვენთან, ფსტასთან და/ან გირჩის თესლთან. ლიბანში ის ცნობილია, როგორც მასაბაჰა ან მაშავშა და შესაძლებელია მიირთვათ ცხარე სოუსთან და გარნირებთან ერთად. ის ასევე იყიდება წინასწარ შეფუთული, მზა სახით.
აღმოსავლეთი ფოლკლენდი

აღმოსავლეთი ფოლკლენდი — კუნძული არქიპელაგ ფოლკლენდის კუნძულების შემადგენლობაში, რომელიც მდებარეობს ატლანტის ოკეანის სამხრეთ ნაწილში. კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებატეობს ფოლკლენდის კუნძულების ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი სტენლი.

გეოგრაფია
არქიპელაგის ყველაზე უფრო დიდი კუნძული, რომლის ფართობი შეადგენს 6605 კმ²-ს; სანაპირო ზოლის სიგრძეა — 1036,9 კმ. კუნძულის ჩრდილოეთი და სამხრეთი ნაწილები ერთმანეთთან შეერთებულია ხმელეთის ვიწრო მონაკვეთით, რომლის სიგანეა მხოლოდ 2,4 კმ. მათ შორის მდებარეობს შუაზელის ყურე.

კუნძულის ჩრდილოეთი ნაწილი მთაგორიანია, აქ მდებარეობს როგორც აღმოსავლეთი ფოლკლენდის, ასევე მთელი არქიპელაგის უმაღლესი წერტილი — მთა ასბორნი, რომლის სიმაღლეა ზღვის დონიდან 705 მეტრი.

კუნძულზე მდებარეობს არგენტინის სამხედრო სასაფლაო.

მოსახლეობა
აღმოსავლეთი ფოლკლენდის მოსახლეობის რაოდენობა 2016 წლის აღწერის მიხედვით შეადგენს 2650 ადამიანს (არქიპელაგის მთელი მოსახლეობის 77,5 %).

ეკონომიკა
ეკონომიკის ძირითადი დარგებია მეცხვარეობა, მეთევზეობა და ტურიზმი.
დასავლეთი ფოლკლენდი

დასავლეთი ფოლკლენდი — კუნძული ფოლკლენდის კუნძულების არქიპელაგის შემადგენლობაში, რომელიც მდებარეობს ატლანტის ოკეანის სამხრეთ ნაწილში. ერთ-ერთი არქიპელაგის ორი ძირითადი კუნძულიდან და ფართობის მიხედვით მეორე აღმოსავლეთი ფოლკლენდის კუნძულის შემდეგ.

გეოგრაფია
კუნძულის ტერიტორია შეადგენს 4532 კმ²-ს (არქიპელაგის მთლიანი ფართობის 37 %); სანაპირო ზოლის სიგრძე — 1258,7 კმ.

კუნძულის აღმოსავლეთი ნაწილი უფრო მთაგორიანია: ჰორნბის ქედი გადაჭიმულია ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ ფოლკლენდის სრუტის გასწვრივ. კუნძულის ყველაზე უფრო მაღალი წერტილია — მთა ადამი, რომლის სიმაღლეა ზღვის დონიდან 700 მეტრი. სიმაღლის მიხედვით მეორეა მთა — რობინსონი, რომლის სიმაღლეა ზღვის დონიდან 695 მეტრი. კუნძულის ორი ძირითადი მდინარეა — უარა და ჩარტრესი.

კუნძულზე არსებობს პინგვინების კოლონიები, ამას გარდა აქ ბუდობენ ჩვამასებრნი. კუნძულის აბორიგენული მიწისზედა ფაუნა საკმაოდ მწირია. 1875 წელს დასავლეთი ფოლკლენდის კუნძულზე მოკლული იქნა ბოლო ცნობილი ფოლკლენდური მელა. ახალმოსახლეებმა მრავალი კურდღელი და უფრო ნაკლებად გავრცელებული კურდღლები, გარეული ღორები, ცხენები და მსხვილი რქოსანი საქონელი შემოიყვანეს. დღეისათვის ამ სახეობების რაოდენობა მნიშვნელოვნად შემცირდა მეცხვარეობის განვითარების გამო.

მოსახლეობა
2016 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემების მიხედვით კუნძულზე ცხოვრობს 151 ადამიანი, ყველაზე უფრო დიდი დასახლებული პუნქტია პორტ-ჰოვარდი, რომელიც მდებარეობს კუნძულის აღმოსავლეთ ნაპირზე. მოსახლეობის რაოდენობის მხრივ მეორე დასახლებული პუნქტია ფოკს-ბეი, რომელიც მდებარეობს იმავე სახელწოდების ყურის ნაპირზე, დასავლეთი ფოლკლენდის კუნძულის სამხრეთ-აღმოსავლეთში.

ეკონომიკა
ეკონომიკის მთავარი დარგია მეცხვარეობა.
სამხრეთი ჯორჯია

სამხრეთი ჯორჯია — ყველაზე უფრო დიდი (ხმელეთის ფართობი — 3528 კმ², სულ — 4100 კმ²) სუბანტარქტიდული კუნძული სამხრეთ ატლანტიკაში, ასევე ყველაზე დიდია ამავე დასახელების არქიპელაგში. ადმინისტრაციულად არის ბრიტანეთის ზღვისიქითა ტერიტორიების სამხრეთი ჯორჯია და სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულების ნაწილი (ანუ ეკუთვნის დიდ ბრიტანეთს, მაგრამ არ არის მისი ტერიტორიის ნაწილი).

სამხრეთი ჯორჯია და სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულები იმართება ფოლკლენდის კუნძულებიდან, თუმცა ითვლება ცალკე ტერიტორიად; ფოლკლენდის კუნძულების გუბერნატორი ერთდროულად არის სამხრეთი ჯორჯია და სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულების კომისარი.

გეოგრაფია
სამხრეთი ჯორჯია არის ვულკანური წარმოშობის კლდოვანი კუნძული, დაფარულია ტუნდრით და ოკეანური მდელოებით, მთებში — მუდმივი მყინვარებით. უმაღლესი წერტილი — მთა პეიჯეტი (2935 მ). სანაპირო დაკლაკნილია. ოკეანის ნაპირებზე — სელაპების და პინგვინების მრავალრიცხოვანი პოპულაციებია. კლიმატი — სუბანტარქტიდული, თვის საშუალო ტემპერატურა — ივლის-აგვისტოს −1,5 °-დან თებერვლის + 5,3 °-მდე. ნალექები მოდის თანაბრად მთელი წლის განმავლობაში 1400—1500 მმ წელიწადში. ქრის მუდმივი ძლიერი ქარი, ამინდი ძირითადად მოღრუბლულია. გეოლოგიურად კუნძული სამხრეთ სენდვიჩის, სამხრეთ შეტლანდის, სამხრეთი ორკნეის კუნძულებთან და კლდოვან კუნძულების ჯგუფებთან ერთად მიეკუთვნება სამხრეთ ანტილის რკალს.

სამხრეთი ჯორჯიის არქიპელაგის კუნძულები და კლდეები:

 საუკუნის დასაწყისში კუნძულზე შეყვანილი იქნენ ჩრდილოეთის ირმები, რომლებიც შემგომში გაველურდნენ და გამრავლდნენ, ისინი ფესვებამდე ჭამდნენ ტუნდრის მცენარეულობას და მტაცებლების არყოფნის პირობებში საფრთხე შეუქმნეს კუნძულის ეკოსისტემას. 2012 წელს დიდი ბრიტანეთის ხელისუფლებამ თხოვნით მიმართა ნორვეგიას, რომ მათი სპეციალისტები დახმარებოდნენ სამი ათასი გაველურებული ირმის განადგურებაში.

ისტორია
კუნძული 1675 წელს აღმოაჩინა ინგლისელმა ვაჭარმა ენტონი დე-ლა-როშემ. პირველად გამოიკვლია და კარტოგრაფია ჩაუტარა გამოჩენილმა ზღვაოსანმა ჯეიმზ კუკმა 1775 წელს, რომელმაც კუნძული გამოაცხადა დიდი ბრიტანეთის საკუთრებად და სახელი დაარქვა მეფის პატივსაცემად. სამხრეთ-დასავლეთი სანაპირო გამოკვლეულია ბელინსგაუზენის და ლაზარევის ექსპედიციების მიერ (ანენკოვის კუნძული, პორიადინის კონცხი და სხვ.).

 და საუკუნეებში კუნძულზე მუშაობდნენ ბრიტანელი და ამერიკელი მონადირეები სელაპებზე და ვეშაპებზე, რომლებმაც დააარსეს რამდენიმე დასახლება.

კუნძულზე, როგორც ფოლკლენდისა და სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულებზე, პრეტენზიებს აცხადებს არგენტინა, რომლის მეტეოროლოგიური სადგური აქ მუშაობდა 1905—1950 წლებში. ფოლკლენდის ომის დროს კუნძული დაიკავა არგენტინელმა სამხედროებმა 1982 წლის 3 აპრილს (ოპერაცია „გეორგიასი“). მაგრამ უკვე 25 აპრილს ბრიტანელმა სამხედროებმა „ოპერაცია პარაკვეიტის“ მსვლელობისას აღადგინეს კუნძულზე კონტროლი.

მოსახლეობა
დღეისათვის მხოლოდ გრიუტვიკენში მუდმივად ცხოვრობს 23 ადამიანი, ასევე მუშაობენ სამეცნიერო სადგურები, როგორც სეზონური, ასევე წლიური. ზაფხულში მომუშავეთა რაოდენობა იზრდება 50 ადამიანამდე, ხანმოკლე ექსპედიციების ჩაუთვლელად. 1982—2001 წლებში კუნძულზე იმყოფებოდა სამხედრო გარნიზონი.

ეკონომიკა და კულტურა
ყოფილი ვეშაპსარეწი ბაზები რესტავრირდება ტურისტული ღირსშესანიშნაობების სახით, გრიუტვიკენში მუშაობს სამხრეთ ჯორჯიის მუზეუმი. კუნძულზე დაკრძალულია ერნესტ შეკლტონი.

არსებობს მარკები და მონეტები სამხრეთ ჯორჯიის სიმბოლიკით.

გალერეა
სსრკ-ის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1973

სსრკ-ის 41-ე ჩემპიონატი ჭადრაკში გაიმართა მოსკოვში, რკინიგზელთა კულტურის ცენტრალურ სახლში, 1973 წლის 1-დან 27 ოქტომბრის ჩათვლით. ეს ჩემპიონატი აღნიშნუშნული შეჯიბრების ისტორიაში ერთ-ერთ უძლიერეს ტურნირად ითვლება, რადგანაც რობერტ ფიშერთან ბორის სპასკის დამარცხების (1972 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე) შემდეგ, საბჭოთა საჭადრაკო ხელმძღვანელობამ მიიღო გადაწყვეტილება, რომ ქვეყნის პირველობაში ყველა წამყვან მოჭადრაკეს უნდა მიეღო მონაწილეობა. ტურნირში მონაწილეობდა 4 ყოფილი მსოფლიო ჩემპიონი - მიხეილ ტალი, ვასილი სმისლოვი, ტიგრან პეტროსიანი, ბორის სპასკი და 1 მომავალი მსოფლიო ჩემპიონი - ანატოლი კარპოვი, აგრეთვე რამდენიმე მსოფლიო ჩემპიონობის პრეტენდენტი.

ცხრილი
სსრკ-ის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1985

სსრკ-ის 52-ე ჩემპიონატი ჭადრაკში გაიმართა რიგაში 1985 წლის 22 იანვრიდან 19 თებერვლამდე. ძირითად ტურნირში პირველი ადგილი სამმა მოჭადრაკემ გაიყო: ვიქტორ გავრიკოვმა, ანდრეი გურევიჩმა და ალექსანდრ ჩერნინმა. ჩემპიონის გამოსავლენად ჩატარდა დამატებითი მატჩ-ტურნირის (ვილნიუსი, დეკემბერი 1985), სადაც ყველა პარტია ყაიმით დასრულდა. შესაბამისად, სსრკ-ს ჩემპიონი გამივლინდა ძირითადი ტურნირის საუკეთესო დამატებითი მაჩვენებლის (კოეფიციენტის) მიხედვით: ჩემპიონი გახდა მიხაილ გურევიჩი.

ცხრილი
სსრკ-ის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1988

სსრკ-ის 55-ე ჩემპიონატი ჭადრაკში ჩატარდა 1988 წლის 25 ივლისიდან 19 აგვისტომდე მოსკოვში. მთავარი არბიტრი იყო მიხეილ ბოტვინიკი. პირველი ტურის შემდეგ ავადმყოფობის გამო ტურნირს გამოეთიშა მიხეილ ტალი, მის ნაცვლად ჩაერთო ვიაჩესლავ ეინჰორნი. ტურნირის რეგლამენტით ორ გამარჯვებულს შორის მატჩი უნდა ჩატარებულიყო, მაგრამ იგი არ შედგა მათ შორის არსებული უთანხმოების გამო. 22 ოქტომბერს სსრკ-ის ჭადრაკის ფედერაციის პლენუმმა მიიღო გადაწყვეტილება, რომ ორივე გამარჯვებული ჩემპიონად ეცნოთ.

ცხრილი
სსრკ-ის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1989

სსრკ-ის 56-ე ჩემპიონატი ჭადრაკში ჩატარდა ოდესაში 1989 წლის 23 სექტემბრიდან 15 ოქტომბრამდე.
სსრკ-ის ჩემპიონის წოდება მოიპოვა რაფაელ ვაგანიანმა. დამატებითი მაჩვენებლების (ბერგერის კოეფიციენტი) მიხედვით ალექსანდრ ბელიავსკიმ დაიკავა მეორე ადგილი და მიიღო ვერცხლის მედალი, ხოლო ბორის გელფანდმა დაიკავა მესამე ადგილი. სსრკ-ს სპორტის სახელმწიფო კომიტეტის გადაწყვეტილებით ბორის გელფანდმა, სერგეი დოლმატოვმა და ვიაჩესლავ ეინჰორნმა მიიღეს ბრინჯაოს მედლები.

ცხრილი
მადამ ტიუსოს მუზეუმი (სტამბოლი)

მადამ ტიუსოს მუზეუმი — ცვილის ფიგურების მუზეუმი და ტურისტული ატრაქციონი, რომელიც მდებარეობდა ისთიქლალის ქუჩაზე სტამბოლში. ეს იყო ტიუსოსის ოცდამეერთე ლოკაცია, რომელიც დააარსა სკულპტორმა მარი ტიუსომ. მადამ ტიუსოს ეკუთვნოდა და მართავდა მერლინ ენთერთეინმენთსი. იგი გაიხსნა 2016 წლის ნოემბერში და დაიხურა 2024 წლის დეკემბერში.

ცვილის ფიგურები
ისტორია და ლიდერები
მეცნიერება და კულტურა
კინო
სპორტი
მუსიკა
 წვეულება
მომავალში დასამატებელი
გაუქმებულები
ემილ ბრაუნი

ემილ, ბარონ ბრაუნი (დ. 2 დეკემბერი, 1849 – გ. 30 აგვისტო, 1927) — ინჟინერი, ბელგიელი ლიბერალი პოლიტიკოსი და სატექსტილო ინდუსტრიის კომპანიების მენეჯერი.

აღმოსავლეთ ფლანდრიის პროვინციული საბჭოს წევრი (1891–1898), გენტის მერი (1895–1921) და პარლამენტის წევრი (1900–1925) ლიბერალური პარტიისთვის. მისი მერობის პერიოდში, 1913–1914 წლებში გენტში გაიმართა მსოფლიო გამოფენა. ემილ ბრაუნიმ 1922 წელს დაიმსახურა საგვარეულო წოდება. გენტელებმა მას მიანიჭეს მეტსახელი "მილე ზუტეკუკე", ანუ "ემილე ტკბილი ნამცხვარი".

ჯილდოები
1919: გვირგვინის ორდენის დიდი ოფიცერი.

გალერეა
ბაადე (მთვარის კრატერი)

კრატერი ბაადე , ინგირამი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა გერმანელი ასტრონომის, ვალტერ ბაადეს პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1964 წელს). კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 57.85 კმ, სიღრმე — 5.2 კმ.

კრატერის კიდე თითქმის იდეალურად წრიული ხასიათისაა, აქვს ბასრი კიდე და პრაქტიკულად ხელუხლებელია. კიდე მიმდებარე რელიეფიდან 1.19 კმ-ით მაღლა მდებარეობს, ხოლო კრატერის მოცულობა დაახლოებით 2802.19 კმ³-ია. კიდეს შიდა დახრილობა ოდნავ ტერასულია. კრატერის აუზის ფსკერი არათანაბარია, თასის ფორმისაა და ბრტყელი ნაწილი არ აქვს. ცენტრალური პიკი არ აქვს.

1964 წელს საკუთარი სახელის მიღებამდე, კრატერს ჰქონდა აღნიშვნა „ინგირამი “ (ე.წ. თანამგზავრული კრატერების აღნიშვნის სისტემაში, რომლებიც საკუთარი სახელის მქონე კრატერის მახლობლად მდებარეობს).

სატელიტური კრატერები
ბაადეს კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
ჯ. ბონდი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ჯ. ბონდი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ამერიკელი ასტრონომის, ჯორჯ ფილიპს ბონდის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი 19.05 კმ-ია,

სატელიტური კრატერები
გაგარინი (მთვარის კრატერი)

კრატერი გაგარინი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა საბჭოთა კოსმონავტის, იური გაგარინის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს). კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი 261.83 კმ, სიღრმე — 3.15 კმ.

გაგარინის კრატერს აქვს გასწორებული კიდე, ტერასა, ძლიერი გარეთა კიდე, ქედი და ფსკერზე მრავალი ბორცვი, ჯაჭვი, არათანაბარი ფსკერი, ფსკერზე ლავა, რადიალური სისტემა არ აქვს და მდებარეობს მატერიკზე. იგი ჩამოყალიბდა ნექტარიამდელ პერიოდში, მაგრამ უფრო გვიან, ვიდრე ახლომდებარე სამხრეთ პოლუსი-ეიტკენის აუზი.

კრატერის მდებარეობა მთვარის მოპირდაპირე მხარეს არსებულ სხვა დიდ კრატერებთან შედარებით შემდეგია: ციოლკოვსკის აღმოსავლეთით, ჩაპლიგინის სამხრეთით, პავლოვის ჩრდილო-აღმოსავლეთით და მარე მეხტის ჩრდილო-დასავლეთით. გაგარინის კრატერის კიდეზე, მის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, მდებარეობს ისაევის კრატერი, დიამეტრით 85 კმ, რომელიც ნექტარიის პერიოდში ჩამოყალიბდა, ხოლო მისგან ოდნავ მარჯვნივ არის უფრო პატარა კრატერი გრავე. სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს რასპლეტინის კრატერი, დიამეტრით 48 კმ.

სატელიტური კრატერები