iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჩინური ახალი წელი

ჩინური ახალი წელი (ჩინური: , , ჩუნძიე; , , ნუნგლი სინნიენ; ან , , კუონიენ) აგრეთვე ცნობილი როგორც მთვარის ახალი წელი, ან გაზაფხულის ფესტივალი, ჩინურ ტრადიციულ დღესასწაულთა შორის ყველაზე მნიშვნელოვანია. ის მოიცავს დღესასწაულთა მთელ სერიას, დაწყებული ახალი წლის დადგომიდან, რომელიც აღინიშნება ჩინური კალენდრის წლის პირველი თვის პირველ დღეს, ანუ, ზამთრის ბუნიობის შემდეგ მეორე ახალი მთვარის დღეს, და დამთავრებული ფარნების ფესტივალით (თვის მეთხუთმეტე დღეს).
ვახტანგ ბალავაძე

| მედლები =
| ჯილდოები = =":"

}
=":"

ვახტანგ მიხეილის ძე ბალავაძე (დ. 20 ნოემბერი, 1926, სოფ. ღანირი, სამტრედიის რაიონი; — გ. 25 ივლისი, 2018) — ქართველი და საბჭოთა სპორტსმენი, თავისუფალი სტილის მოჭიდავე, სამბისტი. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1955), საბჭოთა კავშირის დამსახურებული მწვრთნელი (1971).

ბიოგრაფია
1951 წელს დაამთავრა საქართველოს ფიზკულტურის სახელმწიფო ინსტიტუტი, 1956 წელს — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. პირველი ქართველი მსოფლიოს ჩემპიონი თავისუფალ ჭიდაობაში (1954, ტოკიო). მეორედ მსოფლიოს ჩემპიონი გახდა 1957 წელს (სტამბოლი). მსოფლიო ჩემპიონატის ვერცხლის (თეირანი, 1959) და ოლიმპიური თამაშების (მელბურნი, 1956) ბრინჯაოს პრიზიორი. საბჭოთა კავშირის ხუთგზის (1952, 1953, 1954, 1955, 1957) ჩემპიონი თავისუფალ ჭიდაობაში. საბჭოთა კავშირის ხალხთა და სპარტაკიადების მეორე პრიზიორი (1956, 59). საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი (1952) სამბოში. ბუქარესტის ახალგაზდრობის მსოფლიო ფესტივალის (1953) ჩემპიონი. ბუდაპეშტის (1954),სტოკჰოლმის (1954), გეტებორგის (1954), ესკალსტუნის (შვედეთი, 1954), თეირანის (1957), თავრიზის (1957), ტოლედოს (1958) საერთაშორისო ტურნირებში გამარჯვებული. ახასიათებდა ჭიდაობის თავისებური ლაღი, რაინდული სტილი, რისთვისაც საფრანგეთში მას „ჭიდაობის პროფესორი“, ხოლო იაპონიაში „ჩემპიონთა ჩემპიონი“ შეარქვეს. 1960 წლის რომის ოლიმპიადის მონაწილე.

ვახტანგ ბალავაძე არის ავტორი წიგნებისა „ქართველი ფალავნები მსოფლიო და ოლიმპიურ შეჯიბრებებზე“ (1961), „ფალავნები ხალიჩაზე“ (1968). თანაავტორია სახელმძღვანელოებისა „კლასიკური ჭიდაობა“ (1965) და „თავისუფალი ჭიდაობა“ (1970).

დაჯილდოებულია საპატიო ნიშნის ორი (1957, 1980), ხალხთა მეგობრობის (1976), ღირსების (1996), ვახტანგ გორგასლის ხარისხის (2002) ორდენებით და სხვადასხვა მედლებით. ჭიდაობის განვითარებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისათვის,დაჯილდოვდა ჭიდაობის საერთაშორისო ფედერაციის –ს ოქროს ორდენით (1997). საქართველოში სპორტისა და ოლიმპიური მოძრაობის განვითარებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისათვის, დაჯილდოვდა საქართველოს ოლიმპიური კომიტეტის ორდენით (2006). ქალაქ თბილისის საპატიო მოქალაქე (1999).

ვახტანგ ბალავაძე გარდაიცვალა 2018 წლის 25 ივლისს, 91 წლის ასაკში.

მიღწევები
ოლიმპიური თამაშების ბრინჯაოს პრიზიორი
1956 (73 კგ; მელბურნი)
მსოფლიოს ჩემპიონი
1954 (73 კგ; ტოკიო, იაპონია)
1957 (73 კგ; სტამბოლი, თურქეთი)
მსოფლიოს ვიცე-ჩემპიონი
1959 (73 კგ; თეირანი, ირანი)
1961 (73 კგ; იოკოჰამა, იაპონია)
ახალგაზრდობის საერთაშორისო თამაშების ჩემპიონი
1953 (73 კგ; ბუქარესტი, რუმინეთი)
საბჭოთა კავშირის ხალხთა და სპარტაკიადის ვიცე-ჩემპიონი
1956 (73 კგ; მოსკოვი)
1959 (73 კგ; მოსკოვი)
საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი
1952 (73 კგ; ბაქო)
1953 (73 კგ; თბილისი)
1954 (74 კგ; ლენინგრადი)
1955 (73 კგ; მინსკი)
1957 (73 კგ; კიევი)
საბჭოთა კავშირის ვიცე-ჩემპიონი
1956 (73 კგ; მოსკოვი)
1959 (73კგ; მოსკოვი)
საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი
1951 (73 კგ; თბილისი)
საერთაშორისო ტურნირების ჩემპიონი
1954 (ბუდაპეშტი, უნგრეთი)
1954 (სტოკჰოლმი, შვედეთი)
1954 (გეტებორგი, შვედეთი)
1954 (ესკილსტუნა, შვედეთი)
1957 (თეირანი, ირანი)
1957 (თავრიზი, ირანი)
1958 (ტოლედო, ესპანეთი)

ძირითადი შედეგები
იაპონური კალენდარი

1873 წლის 1 იანვრიდან იაპონელები იყენებენ გრიგორიანულ კალენდარს, თვეების ადგილობრივი სახელებით და ფიქსირებული დღესასწაულებით. 1873 წლამდე ლუნისოლარული კალენდარი გამოიყენებოდა, რომელიც ჩინურ კალენდარს ეფუძნებოდა.

წლები
გრიგორიანული კალენდრის ათვისების შემდგომ იაპონელები სამ სხვადასხვა კალენდარს იყენებენ (ან იყენებდნენ):
დასავლური, საერთო ერა (, სეირეკი)
იაპონური ერა (, ნენგო), რომელიც ეყრდნობა თანამედროვე იმპერატორის მმართველობის ხანას, რომელშიც 2005 წელი შეესაბამება ჰაისეი 17-ს.
იმპერიული წელი (, კოკი), რომელიც ეყრდნობა იაპონიის მითურ დაფუძნებას იმპერატორ ჯიმმუს მიერ ძვ. წ. 660 წელს.

სამიდან, პირველი ორი ამჟამადაც გამოიყენება; იმპერიული კალენდარი გამოიყენებოდა მეორე მსოფლიო ომის დასრულებამდე.

თვეები
თანამედროვე იაპონური თვეები სახელები პირდაპირ ითარგმნება როგორც "პირველი თვე", "მეორე თვე", და ა.შ. შესაბამისი რიცხვი კომბინირებულია ბოლოსართთან -გაცუ (თვე):
იანვარი - (იჩიგაცუ)
თებერვალი - (ნიგაცუ)
მარტი - (სანგაცუ)
აპრილი - (შიგაცუ)
მაისი - (გოგაცუ)
ივნისი - (როკუგაცუ)
ივლისი - (შიჩიგაცუ)
აგვისტო - (ჰაჩიგაცუ)
სექტემბერი - (კუგაცუ)
ოქტომბერი - (ჯუგაცუ)
ნოემბერი - (ჯუიჩიგაცუ)
დეკემბერი - (ჯუნიგაცუ)
ამასთან, ყოველ თვეს აქვს ტრადიციული სახელი, რომელიც დღემდე იხმარებაა, მაგალითად, პოეზიაში; თორმეტიდან, შივასუ დღესაც ყველაზე გავრცელებულია. წერილის ან მისასალმებელი სიტყვის პირველი პარაგრაფი როგორც წესი შეიცავს ერთ-ერთ ამ სახელთაგან, რათა მინიშნებულ იქნას ბუნების დრო. ზოგიერთ სახელს, როგორიცაა იაიოი და საცუკი, ორმაგი მნიშვნელობა აქვს და გამოიყენება ადამიანთა სახელებში (ქალთათვის). ამ თვეების სახელები შიგადაშიგ გამოჩნდება ხოლმე ჯიდაიგეკი-ზე, რაც ედოს პერიოდის ან უფრო ადრეულ სატელევიზიო წარმოდგენებს და ფილმებს ასახავს.

თვის დასახელება (გამოთქმა, პირდაპირი მნიშვნელობა):
იანვარი - (მუცუკი, მოფერების თვე)
თებერვალი - ან (კისარაგი ან კინუსარაგი, სამოსის გამოცვლა)
მარტი - (იაიოი, ახალი სიცოცხლე; გაზაფხულის დასაწყისი)
აპრილი - (უზუკი, კურდღლის თვე)
მაისი - ან ან (საცუკი, მოკლე თვე)
ივნისი - (მინაცუკი ან მინაზუკი, წყლის თვე)
ივლისი - (ფუმიზუკი, წიგნის თვე)
აგვისტო - (ჰაზუკი, ფოთლის თვე)
სექტემბერი - (ნაგაცუკი, გრძელი თვე)
ოქტომბერი - (კან'ნაზუკი ან კამინაზუკი, უღმერთო თვე), ან ; (კამიარიზუკი, ღმერთის თვე – მხოლოდ იზუმოს პროვინციაში, სადაც გადმოცემით ყველა ღმერთი თავს იყრის ოქტომბერში ყოველწლიური თავშეყრისთვის იზუმოს ტაძარში.)
ნოემბერი - (შიმოცუკი, ყინვის თვე)
დეკემბერი - (შივასუ, მღვდელთა თვე; ასე დაერქვა, რადგან მღვდლები განსაკუთრებით დატვირთული არიან წლის ბოლოს ლოცვებით.)
ადოლფ აიხმანი

ოტო ადოლფ აიხმანი (; დ. 19 მარტი, 1906, ზოლინგენი, გერმანია — გ. 1 ივნისი. 1962, რამლა (თელ-ავივი), ისრაელი) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, „“-ის ობერშტურმბანფიურერი, „გამოსახლების და გადასახლების რეფერატის“ ხელმძღვანელი და მთავარი დამნაშავე დაახლოებით 6 მილიონი ებრაელის საკონცენტრაციო ბანაკებში დეპორტირებაში და ფიზიკურ განადგურებაში. 1960 წელს ისრაელის სადაზვერვო სამსახურმა — მოსადმა ის არგენტინაში შეიპყრო. ის ბრალეულად ცნეს სამხედრო დანაშაულში და 1962 წელს ჩამოახრჩვეს.
მთვარე-მზისიერი კალენდარი

მთვარე-მზისიერი კალენდარი — კალენდრის სახესხვაობა, რომლის თარიღი მიუთითებს როგორც მთვარის ფაზაზე, ასევე დროზე მზის წელიწადის მიხედვით. თუ მზის წელიწადი განისაზღვრება ტროპიკული წლით, მაშინ მთვარე-მზისიერი კალენდარი მიუთითებს სეზონზე. თუ ავიღებთ კოსმოსურ (სიდერიულ) წელიწადს, მაშინ ეს კალენდარი იწინასწარმეტყველებს გალაქტიკას, რომელთანაც სავსე მთვარე გამოჩნდება. როგორც წესი, არსებობს დამატებითი მოთხოვნა - წელს უნდა ჰქონდეს თვეთა სრული რაოდენობა, ანუ წელთა უმრავლესობას უნდა ჰქონდეს 12 თვე, თუმცა ამასთან ყოველ მეორე ან მესამე წელს 13 თვე აქვს.

მთვარე-მზისიერი კალენდრის უძველეს მაგალითს წარმოადგენს ე. წ. ძველბაბილონური და ძელებრაული კალენდრები. როგორც ძველბაბილონური კალენდრის მემკვიდრეობამ ჩვენამდე მოაღწია შვიდდღიანმა კვირამ.
სოციოლოგია

სოციოლოგია ( და ) — მეცნიერება საზოგადოების განვითარების ზოგადი კანონების შესახებ.

ტერმინი პირველად გამოიყენა სოციოლოგიის მამად აღიარებულმა ოგიუსტ კონტმა. სოციოლოგია იკვლევს ადამიანური ცხოვრების ორგანიზების გზებს. სოციოლოგები სხვადასხვა გარემოში სოციალური ცხოვრების შესწავლის მიზნით სამეცნიერო კვლევით მეთოდებსა და თეორიებს იყენებენ. ისინი ცდილობენ შეისწავლონ როგორც ინტიმური ურთიერთობები, ასევე ვრცელი გლობალური ქსელები და ყველაფერი, რაც მათ შორის არსებობს. სოციოლოგები დაინტერესებულები არიან იმ გზებით, რითიც ადამიანები უკავშირდებიან ერთმანეთს. სხვა სოციალური მეცნიერებანი ძირითადად შეისწავლიან სოციალური ცხოვრების მხოლოდ ერთ სფეროს: ეკონომიკა შეისწავლის ბაზრების დინამიკასა და პროდუქტების ცირკულაციას; პოლიტიკური მეცნიერება უღრმავდება სამთავრობო და ძალაუფლების ურთიერთობებს; ანთროპოლოგია ეკოლოგიასა და კულტურულ თავისებურებებს იკვლევს; ფსიქოლოგია სწავლობს ბიოლოგიას, ადამიანურ განვითარებასა და ინდივიდუალურ მენტალურ თავისებურებებს შორის ურთიერთკავშირს. სოციოლოგია კი მოიცავს ყველა ამ ასპექტს. სოციოლოგები ყველაზე მეტად დაინტერესებულნი არიან სოციალური ცხოვრების სხვადასხვა ასპექტის ურთიერთქმედებით. ის შედარებით ახალი სამეცნიერო დისციპლინაა, რომელმაც საფუძველი მე-19 საუკუნის დასაწყისში ჩაიყარა.

სოციოლოგიას აინტერესებს ჩვენი ქმედება როგორც სოციალური არსებებისა; ამგვარად სოციოლოგიური ინტერესის სფერო მოიცავს, როგორც ანონიმურ ინდივიდუმთა მოკლე კონტაქტს ქუჩაში, ასევე გლობალურ სოციალურ პროცესთა შესწავლას. ვრცელი გაგებით, სოციოლოგია არის სოციალურ ჯგუფთა მეცნიერული სწავლება, რომელთა შორისაც ადამიანებს უწევთ მოძრაობა ცხოვრების მანძილზე.

სოციოლოგიური კვლევის შედეგები ეხმარება პედაგოგებს, კანონშემქმნელებს, ადმინისტრატორებს და ყველა დანარჩენს, ვინც დაინტერესებულია სოციალური პრობლემების გადაჭრით და საზოგადოებრივი პოლიტიკის ფორმულირებით. სოციოლოგთა უმრავლესობა მუშაობს ერთი ან რამდენიმე სპეციალობით, როგორიცაა სოციალური ორგანიზაცია, სოციალური სტრატიფიკაცია, და სოციალური მობილურობა; რასობრივი და ეთნიკური ურთიერთობანი; განათლება; ოჯახი, სოციალური ფსიქოლოგია; ურბანული, სასოფლო, პოლიტიკური და შედარებითი სოციოლოგია; სქესთა როლი და ურთიერთობანილ დემოგრაფია; გერონტოლოგია; კრიმინოლოგია; და სოციოლოგიური პრაქტიკა.
სოციოლოგიის სტრუქტურა
თეორიული სოციოლოგია
ემპირიული სოციოლოგია
გამოყენებითი სოციოლოგია
ბალაზური

ალ-ბალაზური, სრული სახელი აჰმად იბნ იაჰია იბნ ჯაბირ ალ-ბალაზური (დ. დაახლოებით 820 — გ. 892) — არაბი ისტორიკოსი; ავტორი თხზულებებისა „ანსაბ ალ-აშრაფი“ („წარჩინებულთა გენეალოგია“) და „ფუთუჰ ალ-ბელდანი“ („ქვეყნის დაპყრობა“).

პირველი წიგნი შეიცავს ჩრდილოეთ არაბული ტომებისა და კურაიშების წრიდან გამოსულ პირთა ბიოგრაფიებს, იგი მნიშვნელოვანი წყაროა ომაიანთა სახალიფოსა და ხარიჯიტების მოძრაობის ისტორიისათვის. „ფუთუჰ ალბუდანი“ ძირითადად არაბთა დაპყრობითი ომების ისტორიას აღწერს მაჰმადის დროიდან ავტორის გარდაცვალებამდე. განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება მას კავკასიის ისტორიისათვის. წიგნში საგანგებო თავები აქვთ დათმობილი აზერბაიჯანის და არმენიის (არაბთა მიერ ამიერკავკასიაში შექმნილი ადმინისტრაციული ერთეული, რომელშიც შედიოდა სომხეთი, ალბანეთი და საქართველო) დაპყრობას. მოთხრობილია არმენიისა და მისი მმართველი ვალიების, თბილისისა და საქართველოს სხვა მხარეების დაპყრობისა და „დაცვის სიგელების“ გაცემის შესახებ.

ბალაზური დაწვრილებით აღწერს ჰაბიბ იბნ მასლამას ლაშქრობას საქართველოში. ქართველებს უცდიათ წინააღმდეგობის გაწევა არაბებისათვის. თბილისის დამორჩილებამდე, ქალაქის მისადგომებთან ისინი ორჯერ შეტაკებიან მტერს. პირველად გაუმარჯვნიათ, მაგრამ მერე დამარცხებულან და არაბებთან მოლაპარაკება უმჯობინებიათ. ჰაბიბთან მისულა ჯურზანის (ქართლის) მოსახლეობისა და პატრიკიოსის მოციქული, მორჩილება გამოუცხადებია, ძღვენი მიურთმევია და ზავისა და შეუვალობის წიგნი უთხოვია.

საინტერესოა ბალაზურის თხზულების ის ნაწილიც, სადაც საქართველოს დანარჩენი პუნქტების დაპყრობაზეა საუბარი. ესენია: ხუნანი, სამცხე, გარდაბანი, შავშეთი, ბაზალეთი, კლარჯეთი, თრიალეთი, კახეთი, კუხეთი, არტანი, დარიალანი და სხვ. ბალაზურმა შემოგვინახა ჰაბიბ იბნ მასლამას „დაცვის სიგელის“ ერთ-ერთი უძველესი ვარიანტი და ჯარაჰ იბნ აბდ ალ-ლაჰის სიგელის ერთადერთი ჩვენთვის ცნობილია ნუსხა. საინტერესოა ცნობები თბილისის ამირების, მათი დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლისა და საქართველოში ბუღა თურქის ლაშქრობის შესახებ.

საქართველოს ისტორიისათვის საინტერესოა აგრეთვე ბალაზურის ცნობები არაბულ შრიფტზე, კანცელარიებში არაბული ენის შემოღებაზე, არაბულ გადასახადებზე, მონეტებსა და სამონეტო საქმეზე.
მილი ბალაკირევი

მილი ალექსის ძე ბალაკირევი (დ. 2 იანვარი, 1837 [ძვ. სტ. 21 დეკემბერი, 1836], ნიჟნი-ნოვგოროდი — გ. 29 მაისი [ძვ. სტ. 16 მაისი], 1910, პეტერბურგი) —რუსი კომპოზიტორი, პიანისტი, დირიჟორი, საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
პირველდაწყებითი მუსიკალური განათლება მიიღო ნიჟნი-ნოვგოროდში (ახლანდელი გორკი). 1853–1855 წლებში იყო ყაზანის უნივერსიტეტის მათემატიკის ფაკულტეტის თავისუფალი მსმენელი. 1856 წელს პეტერბურგში შედგა ბალაკირევის როგორც პიანისტისა და დირიჟორის დებიუტი. ბალაკირევის იდეურ-ესთეტიკურ პოზიციების ჩამოყალიბებაზე დიდი გავლენა იქონია კრიტიკოსმა ს. სტასოვმა. ბალაკირევის ინიციატივით 60-იანი წლების დასაწყისში შეიქმნა მუსიკალური ჯგუფი, რომელიც ცნობილია „ახალი რუსული მუსიკალური სკოლის“, „მძლავრი ჯგუფის“, „ბალაკირევის წრის“ და „ხუთეულის“ (უცხოეთში) სახელით. 1862 წელს გ. ლომაკინთან ერთად ბალაკირევმა პეტერბურგში ჩამოაყალიბა „უფასო მუსიკალური სკოლა“, რომელიც მასობრივი მუსიკალური განათლების კერად იქცა. 1867–1869 წლებში იყო „რუსული მუსიკალური საზოგადოების“ მთავარი დირიჟორი. 1862 წელს იმოგზაურა კავკასიაში.

ბალაკირევმა დიდი ინტერესი გამოიჩინა კავკასიური მუსიკის ფოლკლორისადმი, რაც შემდგომში განვითარდა და გაღრმავდა "მძლავრი ჯგუფის" სხვა კომპოზიტორთა შემოქმედებაშიც. ქართული თემატიკა დაედო საფუძვლად ბალაკირევის სიმფონიურ პოემას "თამარს" (1882, ლერმონტოვის ამავე სახელწოდების ლექსის მიხედვით). ბალაკირევმა სამჯერ იმოგზაურა კავკასიაში (1862, 1863, 1868), მეორე და მესამე მოგზაურობისას იყო თბილისშიც. მან პირველმა დაიწყო კავკასიური მელოდიების (მ. შ. ქართული ჰანგების) ჩაწერა, აღსანიშნავია აგრეთვე მის მიერ დაწერილი "ქართული სიმღერა" (პუშკინის ლექსის „ნუ მიმღერ ლამაზოს“ მიხედვით). 1865 ბალაკირევმა „რუსული სამუსიკო საზოგადოების“ მთავარი დირექციისაგან მიიღო დავალება თბილისში გაეხსნა ამ საზოგადოების განყოფილება. შეადგინა პროგრამა კონცერტებისა ( ლუდვიგ ვანბეთჰოვენის, რობერტ შუმანის , გლინკას, ფრანც შუბერტის , ჰექტორ ბერლიოზის ნაწარმოებები), რომლებიც მისივე დირიჟორობით უნდა ჩატარებულიყო თბილისში. მაგრამ ბალაკირევმა ეს განზრახვა ვერ შეასრულა.
განვითარების ეკონომიკა

განვითარების ეკონომიკა — ეკონომიკის ერთ-ერთი შტო, რომელიც შეისწავლის (1) მაკრო - გრძელვადიანი ეკონომიკური ზრდის შედეგებსა, და (2) მიკრო - ინდივიდუალურ მეურნეობათა და საწარმოთა წამახალისებელ ფაქტორებს, განსაკუთრებით განვითარებად ქვეყნებში. მასში შეიძლება გამოყენებულ იქნას მათემატიკური მოდელები დინამიკური სისტემებიდან, როგორიცაა დიფერენციალური ტოლობები და ინტერ-ტემპორალური ოპტიმიზაცია, ან ასევე შეიძლება გამოყენებულ იქნას რაოდენობრივი და ხარისხობრივი ანალიზის მეთოდები.

განვითარების ეკონომიკა ასევე მოიცავს ისეთ თემებს, როგორიცაა მესამე მსოფლიოს დავალიანება, და ფუნქციები ისეთი ორგანიზაციებისა, როგორიცაა საერთაშორისო სავალუტო ფონდი და მსოფლიო ბანკი. ამ განხრით მომუშავე ეკონომისტების უმრავლესობის შესწავლის საგანია სტაბილური და გარანტირებადი ეკონომიკური ზრდის უზრუნველყოფა ღარიბ ქვეყნებში, რომელიც დაეყრდნობა საკუთარ რესურსებსა და განათლებას მსოფლიოს ყველაზე დაბალ შემოსავლიან ქვეყნებში. ეკონომიკური საკითხების სოციალურ და პოლიტიკურ საკითხებთან ერთად კვლევას განვითარების შესწავლა ჰქვია.

შედარებით გვიანდელი ჰუმანური განვითარების თეორიები ცდილობენ არ შემოიფარგლონ მხოლოდ განვითარების ეკონომიკური ბერკეტებით და სოციალური განვითარების ასპექტებიც შემოაქვთ სწავლის საგნად, მაგ. ისეთი ინდიკატორები, როგორიცაა :: , რომელიც ეყრდნობა გადანაწილებული სამართალის თეორიას (:: ).

თანამედროვეობის ერთ-ერთი ყველაზე გამოჩენილი განვითარების ეკონომისტი არის ნობელის პრემიის ლაურეატი ამარტია სენი.
საერთაშორისო სავალუტო ფონდი

საერთაშორისო სავალუტო ფონდი (სსფ; ) — საერთაშორისო ორგანიზაცია, რომელსაც გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის სპეციალიზებული დაწესებულების სტატუსი აქვს მინიჭებული. სსფ მიზნად ისახავს გლობალური ფინანსური სისტემის უზრუნველყოფას უცხოური გადაცვლის კურსების და საგადამხდელო ბალანსის მონიტორინგის მეშვეობით. ის ასევე საჭიროებისამებრ სთავაზობს ტექნიკურ და ფინანსურ დახმარებას განვითარებად ქვეყნებს.

ორგანიზაცია და მიზანი
სსფ საკუთარი განსაზღვრებით არის „184 ქვეყნის ორგანიზაცია, რომლის მიზანია გააღრმავოს გლობალური მონატერული თანამშრომლობა, შეინარჩუნოს ფინანსული სტაბილურობა, ხელი შეუწყოს საერთაშორისო ვაჭრობას და დასაქმების დონის ამაღლებას, უზრუნველყოს ეკონომიკური განვითარების მზარდი ტემპი და შეამციროს სიღარიბის დონე“. ჩრდ. კორეის, კუბის, ლიხტენშტაინის, ანდორის, მონაკოს, ტუვალუსა და ნაურუს გარდა, გაეროს ყველა დანარჩენი წევრი ქვეყანა ან პირადად მონაწილეობს სსფ-ში, ან წარმოდგენილი არის სხვა წევრი ქვეყნის მიერ.

სსფ შეიქმნა 1944 წლის ივლისში საერთაშორისო კონფერენციაზე ბრეტონ ვუდში, ნიუ-ჰემპშირი, აშშ. კონფერენციაზე დელეგატები 44 მთავრობიდან შეთანხმდნენ ეკონომიკური თანამშრომლობის ჩარჩო ხელშეკრულებაზე, რომლის მიზანი ნაწილობრივ წარმოადგენდა მომავალში თავი აერიდებინათ ეკონომიკური პოლიტიკის გატარების განმეორებისგან ისეთი დამანგრეველი შედეგებით, როგორიც იყო 1930-იანი წლების დიდი დეპრესია. 1947 წელს მასში შედიოდა 49 ქვეყანა, ძირითადი კაპიტალი 7,7 მლრდ, დოლარს შეადგენდა. 1975 წლის 1 იანვრისთვის მასში მონაწილე ქვეყნების რაოდენობა გაიზარდა 126-მდე, ძირითალი კაპიტალი - 29,2 მლრდ-მე. სსრკ არ მონაწილეობდა სსფ-ის საქმიანობაში.

ომის შემდგომი დეკადის განმავლობაში მთავარ ინდუსტრიულ ქვეყნებში ეკონომიკური აქტივობა მკვეთრად გაუარესდა; ამ ქვეყნების მცდილობამ დაეცვათ საკუთარი ეკონომიკა იმპორტზე ტარიფების შემოღებით კიდევ უფრო გააუარესა სიტუაცია საერთაშორისო ვაჭრობაში, წარმოებასა და დასაქმებაში. შეთხელებული ოქროს მარაგისა და გაცვლითი კურსის კონსერვაციისთვის, ზოგიერთმა მათგანმა გაამკაცრა საკუთარ მოქალაქეთა უფლება უცხოეთში შესყიდვები ეწარმოებინათ. თუმცა ამ ზომამ საპირისპირო შედეგი გამოიღო და ვერც ერთმა ქვეყანამ ვერ შეძლო დიდხანს შეენარჩუნებინა კონკურენტუნარობა.
ციკლოპები

ციკლოპები, კიკლოპები ( — მრგვალთვალიანები) — ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში (ცალთვალა) ბუმბერაზები. ჰესიოდეს მიხედვით, ციკლოპები ჭექა-ქუხილის დემონები, ურანოსისა და გეას შვილები არიან, იგი ასახელებს 3 ციკლოპს ბრონტეს, სტეროპეს და არგეს. ურანოსს ციკლოპები ქვესკნელში ჰყოლია გამომწყვდეული, კრონოსს აუხსნია, უმსახურია, მერე კი ტარტაროსში ჩაუყრია. ზევსს გაუთავისუფლებია და მათ გამოჭედილი მეხით ღვთაებათა ძვ. თაობა დაუმხია. ბოლოს ზევსზე გულმოსულ აპოლონს დაუხოცია. ჰომეროსის მიხედვით ციკლოპები გოლიათთა ველური, უხეში მესაქონლე ტომია, რომელიც უკიდურეს დასავლეთში ცხოვრობს. ერთ-ერთი მათგანია კაციჭამია პოლიფემე. მითების გვიანდელი ვერსიებით , ციკლოპები ჰეფესტოსის (ვულკანის) თანაშემწენი არიან, ეტნის სიღრმეში ცხოვრობენ და მეხს უჭედავენ ღმერთებსა და გმირებს. ტრადიცია ციკლოპებს წარმოადგენს არგოლიდაში ლიკიიდან მოსულ გოლიათებად, რომელთაც ტირინთსა და მიკენეში ციკლოპური კედლები აუგიათ. ამიტომ ევრიპიდე არგოლიდას ციკლოპების ქვეყანას უწოდებს.
ურანოსი

ურანოსი ან ურანი — ზეცის განმასახიერებელი უძველესი და უზენაესი ღვთაება. ზოგიერთი მითის თანახმად, ურანოსი გეამ შვა, ზოგის მიხედვით კი იგი მისი მეუღლეა. გეამ იგი ეროსის მეშვეობით გააჩინა. ურანოსთან ერთად სამყაროში პირველი მამრობითი ელემენტი შემოვიდა. ორივენი უძველეს ღმერთებს განეკუთვნებიან. თავად ურანოსი კი სამყაროს პირველი გამგებელი იყო. მან გეასთან ერთად შვა: ტიტანები, ჰეკატონხეირები, მთები, ზღვები, ციკლოპები, ნიმფები და ასხელიანები. მითებში ურანოსის შვილთა რიცხვი თორმეტიდან ორმოცდახუთამდე აღწევს. ურანოსი იყო ბოროტი ქმარი და მამა, მას სძულდა თავისი შვილები. ყოველ ახალშობილ ტიტანს დედამიწის დამალულ ადგილებში ამწყვევდა, რათა მათ არასოდეს ეხილათ დღის სინათლე, ურანოსი თავისი ბოროტებით ტკბებოდა, ამ ყველაფერმა განარისხა გეა, რადგანაც მისი წიაღი აივსო მისგანვე შობილი ბუმბერაზებით. მან თავისი უმრწემესი ძე, კრონოსი, მამის წინააღმდეგ წააქეზა, ადამანტისგან ვეებერთელა ნამგალი გაუკეთა და სათანადოდაც დაარიგა. მიმწუხრისას, როდესაც ურანოსი ყოველი მხრიდან შემოეფინა გეას, ჩასაფრებულმა კრონოსმა მამას ნამგლით ნაყოფიერების ასო მოჰკვეთა და ზურგს უკან მოისროლა. ურანოსის ფალოსიდან ჩამონადენმა სისხლის წვეთებმა უკანასკნელად გაანაყოფიერეს გეა, რომელმაც წლის დასალიერს შვა ერინიები, გიგანტები და მელიებად წოდებული ნიმფები. ხოლო თავად ფალოსი ჩავარდა ზღვაში, რომლის აქაფებული ზვირთებიდანაც დაიბადა მშვენიერი აფროდიტე.

ურანოსის შემდეგ უზენაესი ღვთაების სახელი დაიმკვიდრა კრონოსმა.
დიდი დეპრესია

მოცემული სტატია 1930-იანი წლების მსოფლიო ეკონომიკურ კრიზისს ეხება.

დიდი დეპრესია — მასიური გლობალური ეკონომიკური ვარდნა, რომელიც გრძელდებოდა 1929 წლიდან დაახლოებით 10 წლის განმავლობაში. მან გამოიწვია უამრავი ბანკის გაკოტრება, რეკორდული უმუშევრობა, ისევე, როგორც მთლიანი ეროვნული პროდუქტის, ინდუსტრიული წარმოების, აქციათა ბაზარზე ფასთა და ასევე პრაქტიკულად ეკონომიკის ზრდის ყველა პარამეტრის მკვეთრი ვარდნა. ვარდნის პიკი მიღწეულ იქნა უკვე 1933 წელს, თუმცა მხოლოდ მეორე მსოფლიო ომის შემდეგღა იქნა შესაძლებელი ისეთი ინდიკატორების, როგორიცაა ინდუსტრიული წარმოება, საწარმოო აქციათა ფასებისა და გლობალური ერთობლივი შიდა პროდუქტის 1929 წლის დონეზე აყვანა.

სახელწოდება „დიდი დეპრესია“ ამ მოვლენისთვის დარქმეულ იქნა იმ მიზეზის გამო, რომ ეს იყო ინდუსტრიული ქვეყნების ისტორიაში ყველაზე მასშტაბური ვარდნა წარმოებასა და პროდუქტიულობაში, და რომ მისი ეფექტი საგრძნობლად მტკივნეული იყო მთელ ინდუსტრიულ მსოფლიოსა და მათი სავაჭრო პარტნიორებისთვის განვითარებად ქვეყნებში.

ტერმინი „დიდი დეპრესია“ მიუთითებს არა მხოლოდ ეკონომიკურ მოვლენაზე, ის ასევე განსაზღვრავს ერთ მთლიან კულტურულ პერიოდს, რომელსაც მარტივად „დეპრესიას“ უწოდებენ, და პოლიტიკურ გამოძახილს ამ ეკონომიკური მოვლენებისადმი.

დიდი დეპრესიის მიზეზები
ეკონომისტები, ისტორიკოსები და პოლიტიკური მეცნიერები დიდი დეპრესიის მიზეზთა მრავალ თეორიას ასახელებენ. ამგვარად ის ეკონომიკური ისტორიის ერთ-ერთ ყველაზე მეტად შესწავლილ მოვლენად რჩება დღემდე. საერთო მოსაზრებით დიდი დეპრესიის მიზეზი ძირითადად მთავრობის მიერ მონეტარული პოლიტიკის არასწორი მართვა გახდა.

ძირითადი კაპიტალისტური ეკონომიკის თეორიები ყურადღებას ამახვილებს წარმოებას, მოხმარებასა და კრედიტს შორის ურთიერთობაზე მაკროეკონომიკის განხრით, და პირად ინიციატივებსა და მსყიდველობით გადაწყვეტილებებზე მიკროეკონომიკის განხრით. ეს თეორიები ცდილობს დააწყოს მოვლენათა ქრონოლოგია ისე, რომ გაირკვეს რამ გამოიწვია ინდუსტრიული სამყაროს მონეტარული სისტემისა და მათი სავაჭრო ურთიერთობების ჩავარდნა. მათგან განსხვავებით მარქსისტული ეკონომიკის თეორია ყურადღებას ამახვილებს ურთიერთობაზე წარმოების კონტროლსა და სიმდიდრის კონცენტრაციას შორის. მარქსისტებისთვის დიდი დეპრესია გარდაუვალია კაპიტალიზმისთვის და ეს მოვლენა საკვირველი არ უნდა იყოს.

ბოლო დროს, ეკონომისტთა უმრავლესობა ემხრობა მოსაზრებას, რომ საფონდო ბაზრის კრახი 1929 წელს არ ყოფილა დიდი დეპრესიის პირდაპირი მიზეზი, არამედ უფრო შედეგი, რომელმაც კატალიზატორის როლი შეასრულა და მოვლენების დრამატულ განვითარებამდე მიგვიყვანა. იმდროინდელი ეკონომიკური მონაცემების სტატისტიკის შესწავლით ნათელი ხდება დეპრესიის უფრო ღრმა მიზეზები, რომელსაც ასევე თან სდევდა ევროპის ეკონომიკური დაღმასვლა. დღეისთვის, ყველაზე მიღებულია პეტრე ტემინის თეორია: დიდი დეპრესია გამოწვეული იყო შეერთებული შტატების ფედერალური რეზერვის მიერ წლების განმავლობაში გატარებული კატასტროფულად მცდარი მონეტარული პოლიტიკით, რომელიც წინ უძღოდა დიდ დეპრესიას. ინფლაციის შეკავების მიზნით ფულის მიწოდების შეზღუდვის პოლიტიკამ მწვავე უკურეაქცია გამოიწვია, ვინაიდან ეკონომიკის ფაქტობრივი პრობლემა დეფლაცია იყო.
მიკროეკონომიკა

მიკროეკონომიკა (სიტყვასიტყვით, მცირე ეკონომიკა) ინდივიდუალურ მომხმარებელთა, საწარმოთა და ინდუსტრიათა საქციელსა და მათ შორის პროდუქციისა და შემოსავლების გადანაწილებას შეისწავლის. ის იხილავს ინდივიდუმებს, როგორც მუშახელისა და კაპიტალის მომწოდებლებს, და ასევე, როგორც საბოლოო პროდუქტის მომხმარებლებს. ის აანალიზებს ფირმებს, როგორც პროდუქციის მომწოდებლებს, და ასევე, როგორც მუშახელისა და კაპიტალის მომხმარებლებს.

მიკროეკონომიკის მიზანია გაანალიზოს საბაზრო ფორმა ან სხვა ტიპის მექანიზმი, რომელიც აყალიბებს შესაბამის ფასებს საქონელსა და მომსახურეობებისთვის და/ან ანაწილებს საზოგადოების რესურსებს მათი მრავალი ალტერნატიული გამოყენების მიხედვით.

ძირითადი:
მომხმარებლის თეორია:
ბაზარი, კონკურენტული ბაზარი, მოთხოვნის რაოდენობა, მოთხოვნის კანონი, მოთხოვნის განრიგი, მოთხოვნის მრუდი, ნორმალური საქონელი, მდარე საქონელი, შემცვლელები, შემავსებლები, მიწოდების რაოდენობა, მიწოდების კანონი, მიწოდების განრიგი, მიწოდების მრუდი, წონასწორობა, წონასწორული ფასი, წონასწორული რაოდენობა, ჭარბი მიწოდება, ჭარბი მოთხოვნა, მიწოდებისა და მოთხოვნის კანონი, გოსენის კანონი , ელასტიურობა,

წარმოების თეორია:
წარმოების ფუნქცია
მუშახელი

ტერმინი მუშახელი შეიძლება რამდენიმე განსაზღვრება ჰქონდეს:

მუშახელი (სამუშაოს შემსრულებელი) - ფიზიკური ან გონებრივი სამუშაოს შემსრულებელი. ეს სამუშაო შეიძლება იყოს ნებისმიერი რამ, რაც ადამიანთა ჯგუფის ან მთლიანად საზოგადოების საჭიროებისთვის სრულდება.

მუშახელი (პროფესია) - ხელით, ფიზიკურად შესასრულებელი სამუშაოებისთვის, რაც შეიძლება იყოს ან არ იყოს პროფესია.

მუშახელი (ეკონომიკური გაგებით) - ერთ-ერთია წარმოების სამ ძირითად ფაქტორთაგან.