iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ელიზესთვის

ელიზესთვის — ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენის მიერ 1810 წელს დაწერილი მუსიკალური კომპოზიცია ფორტეპიანოსათვის ლა-მინორში. გერმანელი მუსიკათმცოდნის ლუდვიგ ნოლის ცნობით ორიგინალ ავტოგრაფზე სათაურად გაკეთებული იყო წარწერა: „ელიზესთვის 27 აპრილს, სახსოვრად ლ. ვ. ბთჰვნ-ისგან“ , შემდეგ კი ეს გრძელი სათაური შეამოკლეს. ნაწარმოების შექმნის თარიღი დადგენილია ბეთჰოვენის ერთ-ერთი ესკიზის საშუალებით.

იმის შესახებ, თუ ვის მიუძღვნა კომპოზიტორმა ნაწარმოები, რამდენიმე თეორია არსებობს. 1923 წელს ბეთჰოვენის მკვლევარი მაქს უნგერი დაეჭვდა კომპოზიციის სახელწოდების ორიგინალურობაში, რადგან, მისი აზრით, ბეთჰოვენის ცხოვრებაში არ არსებობდა ქალი სახელით „ელიზე“. მკვლევარმა მიიჩნია, რომ ეს სახელი სათაურის მოგვიანებით შეცდომით ტრანსკრიბირების შედეგი უნდა იყოს, თავდაპირველად კი სათაური იქნებოდა „ტერეზასთვის“. ამ ტერეზაში კი იგულისხმებოდა ტერეზა მალფატი, რომელსაც ბეთჰოვენმა სწორედ 1810 წელს თხოვა ხელი, თუმცა ქორწილი არ შედგა.

მეორე ვერსია, რომელიც მკვლევარ კლაუს მარტინ კოპიცს ეკუთვნის, ბეთჰოვენმა ნაწარმოები მიუძღვნა იმ დროისათვის 17 წლის გერმანელ ოპერის მომღერალ ელიზაბეთ რეკელს, რომელიც კომპოზიტორთან საკმაოდ დაახლოებული პირი იყო.
გოგონა და ჯარისკაცი

გოგონა და ჯარისკაცი — რეჟისორ თემურ ფალავანდიშვილის 1970 წლის მოკლემეტრაჟიანი მხატვრული ფილმი.

სიუჟეტი
ფილმის გმირები — გივი და მისი მეგობარი გოგონა, ირინე, დამოუკიდებელი ცხოვრების სარბიელზე გამოდიან. გივი ქარხანაში მუშაობასთან ერთად, ინსტიტუტშიც სწავლობს. ამავე დროს, სპორტული დარბაზის ხშირი სტუმარია და ერთ-ერთ საუკეთესო მოკრივედ ითვლება. როგორც სპორტსმენი გივი ინსტიტუტშიც ერთგვარი შეღავათებით სარგებლობს. ირინე წიგნის კიოსკში მუშაობს გამყიდველად. ახალგაზრდებს ერთმანეთის მოსწონთ და თავიანთ მომავალზე ფიქრობენ. გივის სურს შეამოწმოს ირინეს დამოკიდებულება მისდამი და გამომცდელად განუცხადებს, რომ ვიღაც გოგონა უყვარს. ირინეც არ იბნევა და ამაყად უპასუხებს — „მეც მყავს შეყარებულიო“. მეგობრებში უთანხმოება ჩამოვარდება და განაწყენებულები შორდებიან ერთმანეთს.
მეორე დღეს გივი კვლავ მიაკითხავს წიგნების კიოსკს, მაგრამ ირინეს ნაცვლად იქ სხვა ქალიშვილი დახვდება. ნირწამხდარი ახალგაზრდა გულნატკენი გამობრუნდება. გივი თავს ანებებს ინსტიტუტს, სპორტს და საბჭოთა არმიის რიგებში მიდის. სადგურზე იგი შეხვდება ირინეს, რომელიც აგრეთვე ახალი ცხოვრების შესაქმნელად მიდის.

როლებში
დავით კვაჭაძე — გივი
ლალი მესხი — ირინე
კახი კავსაძე
გივი ბუმბიაშვილი
მზია მაღლაკელიძე
ჰოოგე

ჰოოგე — პატარა კუნძული გერმანიის სანაპიროსთან. იგი სიდიდით მეორეა ვატოვის ზღვაში მდებარე ჰალიგენის კუნძულთა ჯგუფიდან ლანგენესის შემდეგ. მას ხშირად მოიხსენიებენ როგორც ჰალგინის დედოფალს. კუნძულის ფართობი 5,78 კმ²-ია, მოსახლეობა 83 ადამიანი (2010 წ). სახლები აშენებულია ათ ბორცვზე. მიეკუთვნება შლეზვიგ-ჰოლშტაინის მხარეს.

ჰოოგეს მუნიციპალიტეტი ასევე მოიცავს დაუსახლებელ კუნძულ ნორდეროოგს.

გალერეა
მემერტი

მემერტი — გერმანიის კუთვნილი პატარა კუნძული ჩრდილოეთის ზღვაში, აღმოსავლეთ ფრიზის კუნძულების შემადგენლობაში. მისი ფართობი 5,2 კმ²-ს შეადგენს და დაუსახლებელია, ერთადერთი სახლი ველური ბუნების სამეთვალყურეო სადგურს წარმოადგენს. თუმცა ხანდახან, მემერტს ახლომდებარე კუნძულებიდან დამსვენებლები სტუმრობენ. იგი ოფიციალურად ველური ბუნების დაცულ არეალია.

კუნძული მნიშვნელოვან როლს თამაშობს რობერტ ერსკინ ჩალიდერსის ნოველაში „ქვიშის გამოცანა“.
ბალმერ-ვერდერი

ბალმერ-ვერდერი — პატარა, დაუსახლებელი კუნძული ბალტიის ზღვაში, კუნძულ უზედომსა და კონტინენტურ გერმანიას შორის. მიეკუთვნება ვორპომერნ-გრაიფსვალდის რაიონს.

კუნძულის ფართობი 6,3 ჰექტარია, სიგრძე ჩრდილოეთიდან სამხრეთის მიმართულებით 500 მ, ხოლო სიგანე ყველაზე ფართო ადგილას 200 მეტრს შეადგენს. უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან 5,9 მეტრია.
ბართერ-ოიე

ბართერ-ოიე — გერმანიის კუნძული. მდებარეობს ბართერ-ბოდენის ლაგუნაში, ქალაქ ბართსა და ბალტიისზღვისპირა კურორტ ცინგსტს შორის. მიეკუთვნება მეკლენბურგ-წინა პომერანიის მხარეს.

კუნძულის ფართობია 850800 მ და გვერდით მდებარე კუნძულ კირის მსგავსად ზღვის დონიდან მხოლოდ 1 მეტრზე იწევა. დღეისათვის, ბართერ-ოიე ბუნების ნაკრძალია დასავლეთ პომერანიის ლაგუნების ეროვნული პარკის შემადგენლობაში.
ბემკე

ბემკე — პატარა, დაუსახლებელი კუნძული გერმანიაში, ნეპერმინისა და ბალმერის ტბებს შორის, მიეკუთვნება ვორპომერნ-გრაიფსვალდის რაიონს.

ოვალური მოყვანილობის კუნძულის ფართობი 3,4 აკრია, სიგრძე ჩრდილოეთი-სამხრეთის მიმართულებით — 270 მ, სიგანე — 150 მ. უმაღლესი წერტილი აქა-იქ ბუჩქებით დაფარულ ჩრდილოეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 4,5 მეტრზე მდებარეობს. სამხრეთი ნაწილი ჭაობიანი ბალახებითაა დაფარული.

1967 წელს, მეზობლად მდებარე კუნძულ ბალმერ-ვერდერთან ერთად, მათს ტერირტორიაზე შეიქმნა ბუნების ნაკრძალი.
ფერინზელი

ფერინზელი — გერმანიის კუთვნილი კუნძული ბალტიის ზღვაში, ჰიდენზეეს აღმოსავლეთით.

კუნძულის სიგრძე 1,23 კმ-ია, სიგანე — 580 მ, მთლიანი ფართობი კი 37 ჰექტარს შეადგენს. ერთ დროს, ფერინზელსა და რიუგენს შორის საბორნე მიმოსვლა არსებობდა, მაგრამ ის 1952 წელს გაუქმდა, მას შემდეგ რაც საფოსტო გზავნილებისთვის შაპლოდეს პორტი აშენდა. დღეისათვის კუნძული ბუნების ნაკრძალს წარმოადგენს და მნახველთათვის დახურულია. აქ ჩერდება ათასობით ფრინველი და ბალახობს შვედურ-გოტლანდური ჯიშის ცხვრების ფარა.
გენზევერდერი

გენზევერდერი — გერმანიის კუთვნილი პატარა, დაუსახლებელი კუნძული ბალტიის ზღვაში, გელენის ნახევარკუნძულიდან 400 კმ-ით აღმოსავლეთით, კუნძულ ჰიდენზეესთან. მიეკუთვნება დასავლეთ პომერანიის ლაგუნების ეროვნულ პარკს და საზოგადოებისთვის დახურულია.

კუნძულის ზედაპირი ბრტყელია, ქვიშიანი და ნესტიანი, იზრდება მხოლოდ ლერწმები და პატარა მცენარეები. სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს პატარა ტბორი. კუნძულს ოვალური მოყვანილობა აქვს და მისი ზომა დაახლოებით 328155 მეტრია, მთლიანი ფართობი კი 4 ჰექტარი.
გერმიცი

გერმიცი — პატარა კუნძული გერმანიაში, კუნძულ უზედომის ახტერვასერის ლაგუნაში. წარმოადგენს ბუნების ნაკრძალს, რომელიც ზღვის ფრინველებსა და ბუნებას იცავს.

კუნძულის სამხრეთ ნაწილში არსებობს დასახლებული ფერმა, საზაფხულო სახლების ნარჩენები და შუქურა.

1960-იან წლებში, გერმიცი უზედომს დაუკავშირეს, რაც დაკავშირებული იყო ლიუტოვში ნავთობის დაღვრასთან. 1970-80-იან წლებში, ნავთობი გერმიცზეც დაიღვარა.
სახალხო განათლება

„სახალხო განათლება“ — ქართული გაზეთი, საქართველოს სსრ განათლების სამინისტროს, საქართველოს სსრ პროფესიული ტექნიკური განათლების სახელმწიფო კომიტეტისა და განათლების, უმაღლესი სკოლისა და სამეცნიერო დაწესებულებების მუშაკთა პროფკავშირის საქართველოს რესპუბლიკური კომიტეტის ორგანო. გამოდიოდა თბილისში, კვირაში 2-ჯერ. დაარსდა 1928 წელს. „სახალხო განათლების“ ადრინდელი სახელწოდებებია „განათლების მუშაკი“ (1928–1931), „კომუნისტური განათლება“ (1932–1938), „საბჭოთა მასწავლებელი“ (1938–1941, 1945–1947), 1947 წლიდან — „სახალხო განათლება“. სხვადასხვა დროს გაზეთის რედაქტორები იყვნენ გ. სოსელია, ვ. გოგოლაძე, გ. გაბისონია, გ. საჯაია. 1965 წლიდან — ნ. შველიძე. გაზეთი აქვეყნებდა სტატიებს, რომლებიც შეეხება საყოველთაო-სავალდებულო განათლების, კომუნისტური აღზრდისა და სწავლების ხარისხის ამაღლების პრობლემებს. პროპაგანდას უწევდა მოწინავე სკოლებისა და მასწავლებელთა მუშაობის დადებითი გამოცდილების განზოგადებას და სხვა. ტირაჟი 65 ათასი (1985). “სახალხო განათლების” რედაქტორები იყვნენ ასევე: ზ.ბოცვაძე, ა.ჯიქია, ნ.ქიმერიძე, ბ.მიშველაძე. ბოლოს ხსენებული ბორის მიშველაძე 10 წელიწადზე მეტია, რაც გაზეთის რედაქტორია. 2025 წელს რედაქცია განაგრძობს მუშაობას მ.კოსტავას ეზოში, ერთ-ერთ შენობაში.
ფერმა მთაში

ფერმა მთაში — 1974 წლის ქართული მოკლემეტრაჟიანი სატელევიზიო მხატვრული ფილმი, რომელიც გადაღებულია ქართველი მწერლის, რევაზ ინანიშვილის სცენარის მიხედვით. დამდგმელი რეჟისორია ლიანა ელიავა.

სიუჟეტი
ფილმი-ნოველა მწყემსების ყოველდღიურ საქმიანობაზე მოგვითხრობს. კადრშია მთები, ძროხების ჯოგი ფერმაში. ქოხიდან გამოდიან ლელა, ალექსი და კობე. ალექსი და კობე ემზადებიან საძოვრებზე წასასვლელად. ივანე ყველს იყვანს, მზადდება ხინკალიც...
მარო, ქრისტინე და ლელა ძროხების მოსაწველად მიდიან. საღამოვდება. კოცონთან ვახშმობენ ქრისტინე, ალექსი, ლელა და კობე. ლელა უკრავს გარმონზე და მღერის სიმღერას — „ქალისას და ვაჟისას“. იმართება ცეკვა-თამაში. ნაშრომ-ნაჯაფი მწყემსები მხიარულობენ.

როლებში
ნაზი გაურგაშვილი
ზინაიდა კვერენჩხილაძე
თენგიზ არჩვაძე
ლევან მიშიძე
ივანე ბაშინურიძე
დარეჯან თელაურიძე
დარეჯან ბუღრიძე
ხვიჩა ხააძე
ფიდელიო

ფიდელიო (. 72; ) — ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენის ერთადერთი ოპერა. ოპერის თავდაპირველი ვერსია, რომელსაც ბეთჰოვენმა „ლეონორე“ უწოდა, სამი აქტისაგან შედგებოდა, საბოლოო ვერსია კი ორაქტიანია. ლიბრეტო ეკუთვნით იოზეფ ფერდინანდ ფონ ზონლაითნერს, სტეფან ფონ ბროინინგსა და გეორგ ფრიდრიხ ტრაიჩკეს. მუშაობისას ისინი სამაგალითოდ იყენებდნენ ოპერას „ ' !“ (1798, ლიბრეტო: ჟან-ნიკოლა ბუიი, მუსიკა: პიერ გავო). ოპერის პირველი ვერსია საზოგადოებას წარუდგინეს 1805 წლის 20 ნოემბერს ვენის თეატრში (ან დერ ვინი); მეორე ვერსია იმავე თეატრში 1806 წლის 29 მარტს, ხოლო ოპერის საბოლოო ვერსია კვლავ ვენაში, კერნტნერტორის თეატრში 1814 წლის 23 მაისს დაიდგა.
ჯოხანგი

ჯოხანგის მონასტერი (ტიბეტ. ོ་, ჩინ. ) — ბუდისტური მონასტერი ჩინეთში, ტიბეტის ავტონომიური რესპუბლიკის დედაქალაქ ლჰასაში. მონასტერის მშენებლობა 639 წელს დაიწყო ტიბეტის მეფე სონგცენ გამპომ. კულტურული რევოლუციის დროს ტაძარი დაინგრა, ამჟამად აღდგენილია.

მისი კულტურული, რელიგიური და ისტორიული მნიშვნელობის გამო, 1994 წელს იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში შეიტანა.
ნორბულინგკა

ნორბულინგკა (ტიბეტ. ོ་ུ་ླི་་) — სასახლე და პარკი ჩინეთში, ტიბეტის ავტონომიური რესპუბლიკის დედაქალაქ ლჰასაში. დაარსდა 1754 წელს, დალაი ლამას ინიციატივით და წარმოადგენდა დალაი-ლამას საზაფხულო რეზიდენციას 1780 წლიდან 1959 წლამდე, მანამ სანამ დალაი ლამა გაიქცეოდა ტიბეტიდან.

2001 წელს ნორბულინგკა გააერთიანეს პოტალას სასახლის ისტორიულ ანსამბლში და გახდა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი.
ვილკას-უამანის პროვინცია

ვილკას-უამანი — პროვინცია აიაკუჩოს რეგიონის აღმოსავლეთ ნაწილში, პერუში. პროვინციის დედაქალაქია ვილკასუამანი. ფართობი შეადგენს 1 178,16 კმ²-ს, მოსახლეობა — 33 661 ადამიანს.

პროვინციას ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება უამანგას პროვინცია, აღმოსავლეთიდან აპურიმაკის რეგიონი, სამხრეთიდან სუკრეს პროვინცია, ხოლო დასავლეთიდან — კანგალიოს პროვინცია და ვიკტორ–ფახარდოს პროვინცია.

პროვინცია იყოფა რვა რაიონად.
ვიქტორ-ფახარდოს პროვინცია

ვიქტორ-ფახარდო — აიაკუჩოს რეგიონის პროვინცია პერუში. პროვინციის დედაქალაქია უანკაპი. ფართობი შეადგენს 2 260,19 კმ²-ს, მოსახლეობა — 27 919 ადამიანს.

პროვინციას ესაზღვრება:

ჩრდილოეთით: კანგალიოს პროვინცია
აღმოსავლეთით: ვილკას-უამანის პროვინცია
სამხრეთით: ლუკანასი და უანკა-სანკოსი
დასავლეთით: უანკაველიკას რეგიონი

პროვინცია იყოფა თორმეტ რაიონად.
პაუკარ-დელ-სარა-სარის პროვინცია

პაუკარ-დელ-სარა-სარა — აიაკუჩოს რეგიონის პროვინცია პერუში. პროვინციის დედაქალაქია პაუსა. ფართობი შეადგენს 2 096,92 კმ²-ს, მოსახლეობა — 10 610 ადამიანს.

პროვინცია იყოფა ათ რაიონად.

პროვინციას ესაზღვრება:

ჩრდილოეთით: პარინაკოჩასის პროვინცია
აღმოსავლეთით: არეკიპას რეგიონი
სამხრეთით: არეკიპას რეგიონი
დასავლეთით: პარინაკოჩასის პროვინცია
პარინაკოჩასის პროვინცია

პარინაკოჩასი — აიაკუჩოს რეგიონის პროვინცია პერუში. პროვინციის დედაქალაქია კორაკორა. ფართობი შეადგენს 5 968,32 კმ²-ს, მოსახლეობა — 24 028 ადამიანს.

პროვინციას ესაზღვრება:

ჩრდილოეთით: აპურიმაკის რეგიონი
აღმოსავლეთით: პაუკარ-დელ-სარა-სარა
სამხრეთით: არეკიპას რეგიონი
დასავლეთით: ლუკანასის პროვინცია

პროვინცია იყოფა რვა რაიონად.
ჰარცის ეროვნული პარკი

ჰარცის ეროვნული პარკი — ბუნების ნაკრძალი გერმანიაში, ქვემო საქსონიისა და საქსონია-ანჰალტის ტერიტორიებზე. მოიცავს დასავლეთ ჰარცის მთის მასივის დიდ ნაწილს და იშლება ქალაქ ჰერცბერგიდან და ბად-ლაუტერბერგიდან ბად-ჰარცბურგისა და ილსენბურგის სამხრეთ კიდეებამდე. არეალის 95 % ტყითაა დაფარული, ძირითადად ნაძვისა და წიფლის ხეებით, მოიცავს რამდენიმე ჭაობს, გრანიტის კლდეებსა და უბეებს. პარკი ევროკავშირის 2000-ის ქსელის ნაწილია.

ამჟამინდელი ფორმით, პარკი 2006 წლის 1 იანვარს შეიქმნა, ქვემო საქსონიის ჰარცის ეროვნული პარკისა და საქსონია-ანჰალტის ზემო ჰარცის ეროვნული პარკის შერწყმის შედეგად. იქიდან გამომდინარე, რომ ჰარცს კვეთდა შიდაგერმანული საზღვარი, მასივის დიდი ნაწილი აკრძალულ არეალს წარმოადგენდა, გარდა საფორტიფიკაციო ნაგებობებისა, რომლებიც ხელუხლებელი გადარჩა.

ეროვნული პარკის უიშვიათეს ცხოველთა შორისაა , შავი ყარყატი, შავარდენი, ევროპული გარეული კატა და ევრაზიული ფოცხვერი. უკანასკნელი ფოცხვერი ჰარცის მთებში 1818 წელს მოკლეს, მაგრამ 1999 წელს ამუშავდა ხელახლა მათი ხელახლა გაშენების პროექტი. 2002 წლიდან დაიბადა რამდენიმე ფოცხვერი, მაგრამ წარუმატებელი აღმოჩნდა -ის დაბრუნების მცდელობა.
ბავარიის ტყე

ბავარიის ტყე — დაბალმთიანი ტყიანი ზონა გერმანიაში, ბავარიაში. იშლება ჩეხეთის საზღვართან და გრძელდება ჩეხეთის მხარეს, ბოჰემიის ტყეში. გეოგრაფიულად, ბავარიისა და ბოჰემიის ტყეები ერთი მთის მასივის ნაწილებია. ბავარიის ტყის ნაწილი მიეკუთვნება ბავარიის ტყის ეროვნულ პარკს , მისი ფართობი (240 კმ²)-ს შეადგენს, დაარსდა 1970 წელს და გერმანიის პირველ ეროვნულ პარკს წარმოადგენს. სხვა 3 008 კმ² ტერიტორია ბავარიის ბუნების პარკს მიეკუთვნება და ის 1967 წელს შეიქმნა, ასევე, 1738 კმ² მიეკუთვნება 1965 წელს შექმნილ აღმოსავლეთ ბავარიის ტყის ეროვნულ პარკს. ბავარიის ტყე ჰერსინის ტყის ნაშთს წარმოადგენს, რომელიც რომაულ ეპოქაში სამხრეთ გერმანიის გასწვრივ იყო გადაჭიმული. დღეისათვის ის ცენტრალური ევროპის უდიდესი დაცული ტყიანი არეალია.
რეგიონის უმაღლესი მწვერვალია გრობერ-არბერი (1 456). მთავარი მდინარეა რეგენი.
კავკასიის დიდი კედელი

კავკასიის დიდი კედელი — თავდაცვითი დანიშნულების ძეგლი ისტორიულ ჰერეთში. ხალხური გადმოცემით, აღნიშნული კედელი აგებულია თამარ მეფის მიერ ( ს). მკვლევართა შორის ჯერ კიდევ არ არის მტკიცედ დადგენილი აზრი ამ ძეგლის დათარიღების შესახებ. საუკუნის არაბი მოღვაწე იბნ-ალ ფაკიხი კედლის მშენებლობას ხოსრო ანუშირვანს (531-578 წწ.) მიაწერს. 1936 წელს ამ კედლის მიდამოებში გათხრები აწარმოა ა. პოხომოვმა, მისი აზრითაც, იგი აგებული უნდა იყოს სასანიდების მიერ ( - ს.).

ყველაზე კარგად კავკასიის დიდი კედლის ნაშთები შემორჩენილია ბელაქნისა და ზაქათალის რაიონებში, მაგისტრალური გზის მარცხენა მხარეს სოფ. კატეხთან. ზოგიერთ ადგილებში კედლის სისქე 150 სმ. აღემატება, სიმაღლე - 250 სმ. აგებულია რიყისა და კაჭარის ქვისაგან კირის მოჭარბებულ ხსნარზე, ისე როგორც აფხაზეთის დიდი კედელი.

აღნიშნული ძეგლის ნაშთების არსებობა ძალზე შორს აღწევდა, (დაწყებული ლაგოდეხიდან ნუხამდე), მაგრამ თანდათანობით დანგრევამ და მოსახლეობაში სახლების მშენებლობისათვის და გზების გასაყვანად მისმა გამოყენებამ ამ კედლის კვალი ბევრგან წაშალა. კედლის სისტემაში მრავალი სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობა ყოფილა ჩართული - კოშკები, სამლოცველოები, საცხოვრებლები და სხვ. ერთ-ერთი ასეთი ნაგებობის ნაშთი დარჩენილია დღემდე მდ. მაწის წყლიდან ოცდამეშვიდე კილომეტრზე. ამ ნაგებობას გეგმაზე წესიერი წრეხაზის მოხაზულობა აქვს, რომლის შიგა დიამეტრი 36 მ-ია. კედლის სიმაღლე ამ ცილინდრული „კოშკისა“ 240 სმ უდრის, სისქე - 120 სმ. აღნიშნული ცილინდრული ნაგებობის შიგა სივრცე გამოყენებულია სამეურნეო დანიშნულების ეზოდ.
ბერხტესგადენის ეროვნული პარკი

ბერხტესგადენის ეროვნული პარკი — ერთადერთი ალპური ეროვნული პარკი გერმანიაში. მდებარეობს ბავარიის მხარის ბერხტესგადენის რაიონში. მისი ფართობი 210 კმ²-ია და წარმოადგენს ბერხტესგადენის ბიოსფერული პარკის ნაწილს, რომელსაც 1990 წლიდან იუნესკო იცავს.

ეროვნული პარკი მდებარეობს ავსტრიის ზალცბურგის ფედერალური მიწის საზღვართან, ზღვის დონიდან 603,3 — 2713 მეტრზე. პარკის ტერიტორიაზე მდებარეობს ფუნტენზეეს ტბა, იმ რაიონში, სადაც ზამთარში ყველაზე დაბალი ტემპერატურა ფიქსირდება გერმანიის მასშტაბით.
შლეზვიგ-ჰოლშტაინის ვადენზეეს ეროვნული პარკი

შლეზვიგ-ჰოლშტაინის ვადენზეეს ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი გერმანიაში, შლეზვიგ-ჰოლშტაინის მხარეში, ვადენზეეს სანაპიროზე. იგი დაარსდა 1985 წელს, შლეზვიგ-ჰოლშტაინის პარლამენტის მიერ, მნიშვნელოვნად გაფართოვდა 1999 წელს. ქვემო საქსონიის ვადენზეეს ეროვნულ პარკთან, ჰამბურგის ვადენზეეს ეროვნულ პარკთან და ელბის ესტუარის ზოგიერთ ნაწილთან ერთად, რომლებიც ბუნების ნაკრძალები არაა, წარმოქმნის ვადენზეეს გერმანულ ნაწილს.

ეროვნული პარკი იშლება ჩრდილოეთით — გერმანია-დანიის საზღვაო საზღვრიდან სამხრეთით, მდინარე ელბის ესტუარამდე. ჩრდილოეთით, იგი მოიცავს ჩრდილოეთ ფრიზის კუნძულებსა და ჰალიგენს და მათს მიქცევა-მოქცევის არეალებს, რომლების სიგანეც 40 კმ-ია. გავრცელებული ფლორა და ფაუნა ტიპურია მთლიანად ვატოვის ზღვისთვის, განსაკუთრებით დიდი რაოდენობითაა დელფინი, იხვები და ზოსტერა (ზღვის ბალახი).

პარკის ფართობი 4410 კმ²-ია და უდიდესია გერმანიაში. ტერიტორიის 68 % მუდმივად ზღვის ქევშაა, 30 % კი პერიოდულად მშრალია. ნიადაგები ძირითადად მლაშე ჭაობებს მოიცავს. 1990 წელს, იუნესკომ ბიოსფერულ ნაკრძალად აღიარა, ხოლო ვატოვის ზღვის ნიდერლანდურ ნაწილთან ერთად 2009 წელს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
ქვემო საქსონიის ვადენზეეს ეროვნული პარკი

ქვემო საქსონიის ვადენზეეს ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი გერმანიაში. დაარსდა 1986 წელს და მოიცავს აღმოსავლეთ ფრიზის კუნძულებს, მიქცევა-მოქცევის არეალებს დაა მარილიან ჭაობებს, ნიდერლანდების საზღვართან არსებული დოლარტის უბიდან აღმოსავლეთით, ქალაქ კუკსხაფენამდე. პარკის ფართობი 345,8 კმ²-ია, მისი სამმართველო ქალაქ ვილმსჰელხაფენში მდებარეობს.

2009 წელს, ქვემო საქსონიის ვატოვის ზღვის ეროვნული პარკი, შლეზვიგ-ჰოლშტაინის ვადენზეეს ეროვნულ პარკთან და ვადენზეეს ნიდერლანდურ ნაწილთან ერთად იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა.
ჰამბურგის ვადენზეეს ეროვნული პარკი

ჰამბურგის ვადენზეეს ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი გერმანიაში, ქალაქ კუკსჰაფენიდან 12,5 კმ-ში, მდინარე ელბის შესართავთან. მოიცავს კუნძულებს — ნოივერკს, შარჰერნს და ნიგეჰერნს. ეს ტერიტორია ძირითადად ქვიშიანი და წყალმარჩხია.

არეალი ეროვნულ პარკად 1990 წელს ჰამბურგის პარლამენტმა გამოაცხადა. 2001 წელს, პარკის ტერიტორია გაფართოვდა და 13 750 ჰა შეადგინა.

გავრცელებულია 2000 სახის ცხოველი თუ ფრინველი, რომელთაგან 250 მხოლოდ მლაშობ ჭაობებში ბინადრობს. ამავე დროს, ეროვნული პარკის ტერიტორია ზღვის ფრინველთა შესაშვენებელ არეალს წარმოადგენს.

1992 წელს, ეროვნული პარკი ბიოსფერულ ნაკრძალად გამოცხადდა, რის შემდეგაც შევიდა იუნესკოს საერთაშორისო დაცვის პროგრამაში „ადამიანი და ბიოსფერო“.
იასმუნდის ეროვნული პარკი

იასმუნდის ეროვნული პარკი — ბუნების ნაკრძალი გერმანიაში, მეკლენბურგ-წინა პომერანიის მხარეში, კუნძულ რიუგენის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ისამუნდის ნახევარკუნძულზე. ცნობილია უდიდესი ცარცის კლიფებით, რომლებიც ბალტიის ზღვის დონიდან 161 მეტრ სიმაღლეზე აღიმართებიან. პარკს ასევე მიეკუთვნება კლიფებს მიღმა მდებარე წიფლის მშვიდი ტყეები.

ეროვნული პარკის ფართობი 30 კმ²-ია და ყველაზე პატარაა გერმანიაში. შეიქმნა 1990 წელს, გერმანიის გაერთიანებამდე, გდრ-ის უკანასკნელი მთავრობის მიერ.

კლიფები მუდმივ ეროზიას განიცდიან და ყოველი შტორმის შემდეგ მათი ნაწილი იშლება.

სპეციალური გეოლოგიური მახასიათებლების გამო, იასმუნდის ეროვნულ პარკში ფლორისა და ფაუნის მრავალი უიშვიათესი წარმომადგენელი ბინადრობს. კლიფებს მიღმა უხვადაა მომლაშო ტბორები.

გალერეა
მიურიცის ეროვნული პარკი

მიურიცის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი გერმანიაში, მეკლენბურგ-წინა პომერანიის მხარის სამხრეთში, ბერლინსა და როსტოკს შორის. იშლება მიურიცის ტბის ნაპირთან.

პარკი 1990 წელს შეიქმნა და მისი ფართობი 318 კმ²-ია. ქალაქ ვარენის სიახლოვეს, მიურიცზეუმში, ვიზიტორებს შეუძლიათ ინფორმაცია მიიღონ ეროვნულ პარკზე.

გეოგრაფია
ეროვნული პარკი ორ განცალკევებულ ნაწილად იყოფა — მიურცად და სერაჰნად. პირველი, უფრო დიდი ნაწილი იშლება მიურიცის ტბის აღმოსავლეთ ნაპირიდან ქალაქ ნოიშტერლიცამდე. მეორე, უფრო პატარა ნაწილი ნოიშტერლიცის აღმოსავლეთით მდებარეობს. ლანდშაფტისათვის დამახასიათებელია დაბოლოებული მორენები, გადარეცხილი ვაკეები და დაბლობები. ტერიტორიის 65 % ტყითაა დაფარული, 12 % ტბებით, დარჩენილი ნაწილი კი ჭაობებსა და ტბორებს უჭირავს.

მიურცის ტბის ფართობი 118 კმ²-ია, ეროვნული პარკის ნაწილი მისი მხოლოდ აღმოსავლეთი ნაპირია.

ფლორა და ფაუნა
ეროვნულ პარკში გავრცელებულ ცხოველთა შორისაა კეთილშობილი ირემი, წერო, თეთრკუდა არწივი და ეგრეტი და ა. შ.

შეიძლება ითქვას, რომ ეროვნული პარკის ბუნება დაუზიანებელია. მრავლადაა გავრცელებული ღვია .
საქსონიის შვეიცარიის ეროვნული პარკი

საქსონიის შვეიცარიის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი გერმანიაში, თავისუფალ შტატ საქსონიის დედაქალაქ დრეზდენის სიახლოვეს. მოიცავს 93,5 კმ²-ს ელბის ქვიშაქვის მთების გერმანულ ნაწილში, რომელსაც საქსონიის შვეიცარიას უწოდებენ.

პარკი ესაზღვრება ჩეხეთში მდებარე ბოჰემიის შვეიცარიის ეროვნულ პარკს.

გეოგრაფია
ეროვნული პარკი დაახლოებით 710 კმ² ტერიტორიის ბუნების არეალის ცენტრია. მრავალ ადგილას კულტივირებულია ადამიანთა მიერ. რეგიონს მიეკუთვნება რამდენიმე პატარა დასახლება და სოფელი.

ეროვნული პარკის შუაგული, დაახლოებით 40% თითქმის მთლიანად ტყითაა დაფარული. ეროვნული პარკის სტატუსი, რაც უზრუნველყოფს ბუნების უმაღლეს დაცვას გერმანიაში, ტერიტორიას 1990 წელს მიენიჭა.

საქსონიის შვეიცარია გამოირჩევა ინტენსიური ნაპრალებისა და კანიონების ლანდშაფტით. უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან 556 მეტრია, მაგრამ სულ მცირე მანძილში, მდინარე ელბის ხეობაში სიმაღლე 110 — 120 მეტრს შეადგენს.

ტურიზმი და რეკრეაცია
ზოგიერთ შემთხვევებში, ეროვნული პარკი კონფლიქტში მოდის ტურიზმსა და რეკრეაციასთან. ერთ-ერთი მიზანია ურღვევი არეალის 75%-ით გაზრდა, რაც შეზღუდავს სახეტიალო და ალპინისტურ არეალებს. დღეისათვის, არსებობს 400 კმ ფეხით სასიარულო ბილიკები, 49,9 კმ ველო-ბილიკები და 755 სამტამსვლელო ადგილმდებარეობა. ეროვნული პარკი იმ ფართო რეგიონის შემადგენელი ნაწილია, რომელიც დრეზდენისა და მისი შემოგარენისთვის რეკრეაციული მიზნებისთვის გამოიყენება.
ოდერის ქვემო ველის ეროვნული პარკი

ოდერის ქვემო ველის საერთაშორისო პარკი — გერმანია-პოლონეთის საზიარო ბუნების ნაკრძალი. გერმანიის მხარეს მოიცავს მდინარე ოდერის დასავლეთ ნაპირებს ბრანდენბურგის მხარის უკერმარკის რაიონში, პოლონეთის მხარეს კი დასავლეთ პომერანიის სავოევოდოს ნაწილს.

გერმანული ნაწილის შუაგული გამოცხადებულია ოდერის ქვემო ველის ეროვნულ პარკად , პოლონური ნაწილი კი ოდერის ქვემო ველის ლანდშაფტურ პარკად . მთლიანი ფართობი 165 კმ²-ს შეადგენს (105 კმ² გერმანია, 60 კმ² პოლონეთი). მომიჯნავე გერმანულ და პოლონურ ბუნების ნაკრძალებთან ერთად ფართობი 1 172 კმ²-ს აღწევს. 1992 წელს, გერმანიის, პოლონეთისა და ბრანდენბურგის გარემოს დაცვის სამინისტორების გადაწყვეტილებით, შეიქმნა ოდერის ქვემო ველის საერთაშორისო პარკი.

გალერეა
დასავლეთ პომერანიის ლაგუნების ეროვნული პარკი

დასავლეთ პომერანიის ლაგუნების ეროვნული პარკი — გერმანიის მეკლენბურგ-წინა პომერანიის მხარის უდიდესი ეროვნული პარკი, მდებარეობს ბალტიის ზღვის სანაპიროზე. მოიცავს ბალტიის ზღვის რამდენიმე კუნძულსა და ნახევარკუნძულს და მიეკუთვნება წინა პომერანია-რიუგენის რაიონს.

ეროვნული პარკი მოიცავს:
დარსის ნახევარკუნძულს
კუნძულ რიუგენის დასავლეთ სანაპიროს
კუნძულ ჰიდენზეეს
კუნძულ უმანცს
რამდენიმე მცირე კუნძულს ზემოთ ჩამოთვლილ ადგილებს შორის

ეროვნული პარკი ხასიათდება თავთხელი წყლებით, სადაც სანაპირო ზოლის ფაუნის უნიკალური წარმომადგენლები ცხოვრობენ. პარკის ყველა ნაწილი წარმოადგენს ათობით ათასი წეროსა და ბატის შესასვენებელ ადგილს.

ეროვნული პარკის მთლიანი ფართობი 805 კმ²-ია.

გალერეა
ჰაინიხის ეროვნული პარკი

ჰაინიხის ეროვნული პარკი დაარსდა 1997 წლის 31 დეკემბერს და წარმოადგენს გერმანიის მე-13 ეროვნულ პარკს, თიურინგიის მხარეში კი ერთადერთს. პარკის ერთ-ერთი მიზანია წიფლის ტყეების დაცვა.

გეოგრაფია
75 კმ² ფართობის ეროვნული პარკი გადაჭიმულია თიურინგიის დასავლეთ ნაწილში, მდინარე ვერას აღმოსავლეთით. უჭირავს სამკუთხა არეალი ქალაქებს — აიზენახს, მიულჰაუზენსა და ბად-ლანგენზალცას შორის.

ფლორა და ფაუნა
ჰაინიხის ეროვნული პარკი ხასიათდება წიფლის ტყეების ფართო მასივებით, იფნის, ნეკერჩხლის, ცაცხვის, თამელის ხეებით. მრავლადაა სოკოები. ცხოველებს შორის არიან გარეული კატები, ღამურის 15 სახეობა, კოდალის 7 სახეობა და ხის ხოჭოს 500-ზე მეტი სახეობა.

გალერეა
ეიფელის ეროვნული პარკი

ეიფელის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი გერმანიაში, ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიის მხარეში.

მდებარეობს აიფელის მთების ჩრდილოეთით, ქალაქ ნიდეგენსა (ჩრდილოეთით) და შლაიდენს (სამხრეთით) შორის, სამხრეთ-დასავლეთით ესაზღვრება ბელგიას. პარკი 2004 წელს დაარსდა და მისი ფართობი დაახლოებით 10 700 ჰექტარია. მისი მიზანია დღემდე შემორჩენილი წიფლის ტყეების დაცვა, რომლითაც ძველად მთელი ეიფელი და ცენტრალური ევროპის უდიდესი ნაწილი იყო დაფარული. მოიცავს ფოთლოვან და წიწვოვან ტყეებს, ტბებს, ნაკადულებსა და ღია ტბორებს.

ეროვნულ პარკში გავრცელებულია 900-მდე ცხოველისა და მცენარის სახეობა, რომელთაგან ზოგიერთი წითელ წიგნშია შეტანილი. მხოლოდ ხოჭოების სახეობები 1300-ს აღწევს. სხვა ცხოველებს შორისაა ველური კატა, შავი ყარყატი და კედლის ხვლიკი.
კელერვალდ-ედერზეეს ეროვნული პარკი

კელერვალდ-ედერზეეს ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი გერმანიაში, ჰესენის მხარის ვალდეკ-ფრანკენბერგის რაიონში, კელერვალდის მთის მასივში. ფართობი 57,40 კმ²-ს შეადგენს. 2011 წლის 25 ივნისიდან, პარკის ნაწილი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლს — კარპატების წიფლის პირველყოფილ ტყეებს მიაკუთვნა.

ეროვნული პარკის მმართველობა განთავსებულია აღმოსავლეთ ნაწილში, ქალაქ ბად-ვილდუნგენში.