ლინა შტერნი

ლინა შტერნი (დაბ. ლიბე-ლეა შოლომოვნა შტერნი ; დ.14 (26) ივლისი, 1875, ვილიამპოლე (სლობოდკა),კოვნოს ოლქი, კოვნოს პროვინცია — გ. 7 მარტი, 1968, მოსკოვი ) — შვეიცარიელი, შემდეგ საბჭოთა ბიოქიმიკოსი, ფიზიოლოგი, უჯრედული სუნთქვის სფეროში ფუნდამენტური კვლევის ავტორი (1910), ჰემატოენცეფალური ბარიერის კონცეფციის შემქმნელი (1918).

სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის პირველი სრულუფლებიანი წევრი ქალი (1939), სსრკ სამედიცინო მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი დაარსებიდან (1944 წ.). მეორე ხარისხის სტალინური პრემიის ლაურეატი (1943).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1875 წლის 14 ივლისს (ძველი სტილით) სლობოდკაში (მოგვიანებით ვილიამპოლე — კაუნასის ერთ-ერთი რაიონი), მრავალრიცხოვან ებრაულ ოჯახში პირველი შვილი იყო. მამამისი შოლომ მოვშე შტერნი (1852-?) მარცვლეულის ვაჭრობით იყო დაკავებული, დედა — გინდე შტერნი (1855-?) დიასახლისი იყო; მშობლები ჩამოვიდნენ იანოვოდან კოვნოს პროვინციიდან. 1886 წლისთვის ოჯახი უკვე ცხოვრობდა ლიბაუში, კურლანდის გუბერნიაში. განათლება მიიღო ჟენევის უნივერსიტეტში ( შვეიცარია ), იყო ჟან-ლუი პრევოსტის სტუდენტი. 1918 წელს მან მიიღო ექსტრაორდინალური პროფესორის წოდება ჟენევის უნივერსიტეტში (ამ უნივერსიტეტის პირველი ქალი პროფესორი).

1925 წელს დაბრუნდა საბჭოთა რუსეთში ( სსრკ ), 1925-1948 წლებში იყო ნ.ი. პიროგოვის სახელობის რუსეთის ეროვნული კვლევითი სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის დირექტორი. ნიკოლაი გამალეიას მიხედვით, შტერნს განსაკუთრებული წვლილი მიუძღვის შოკთან ბრძოლის მეთოდის შემუშავებაში.

გ. ხვოლესთან ერთობლივი მუშაობის შედეგად 1933 წელს ექსპერიმენტულად აჩვენა, რომ კალიუმის მარილების ინტრაცისტერნული და ინტრავენტრიკულური შეყვანა იწვევს ექსპერიმენტულ ცხოველებში რეაქციების თანმიმდევრობას, მათ შორის კუნთების აქტივობის გაზრდას, სუნთქვის სტიმულაციას, არტერიული წნევის მატებას და ბრადიკარდიას. ამ ექსპერიმენტებზე დაყრდნობით, 1942 წელს, ომის პირობებში, მან შესთავაზა კალიუმის ფოსფატის შიდა ინექციების გამოყენება სიმპათიკური ნერვული სისტემის სტიმულირებისთვის არტერიული წნევის და სხვა ფიზიოლოგიური ფუნქციების შესანარჩუნებლად პოსტტრავმული შოკის დროს (ა.შ. სახელწოდებით „შტერნის მეთოდი“ ). ამ მეთოდის კვლევა სამხედრო საველე პირობებში ექსპერიმენტულად განაგრძეს ევგენი ბერკოვიჩმა (1944) და სხვა მკვლევარებმა, თუმცა იგი ფართოდ არ გავრცელებულა.

1938 წლიდან გახდა საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრი. ის იყო ებრაული ანტიფაშისტური კომიტეტის რეზიდიუმის წევრი და დააპატიმრეს 1949 წელს „ებრაული ანტიფაშისტური კომიტეტის რეზიდიუმის საქმეზე.“ 1952 წლის ივლისში ის იყო ერთადერთი ბრალდებული, რომელსაც მიესაჯა 3,5 წლით თავისუფლების აღკვეთა, რასაც მოჰყვა 5 წლით გადასახლება (დანარჩენი ბრალდებულები დახვრიტეს). მეცნიერი ემიგრაციაში იმყოფებოდა ჯამბულში. 1953 წლის ამინისტიის საფუძველზე მას ნება დართეს დაბრუნებულიყო მოსკოვში, თუმცა ფორმალური რეაბილიტაცია მხოლოდ 1958 წლის ნოემბერში მოხდა. 1953 წლის 1 სექტემბერს მას აღუდგინეს აკადემიკოსის წოდება. 1954-1968 წლებში ხელმძღვანელობდა თეორიული და ექსპერიმენტული ბიოფიზიკის ინსტიტუტის ფიზიოლოგიის განყოფილებას.

ოჯახი
დეიდაშვილი — საბჭოთა პედაგოგი ნინა სტრიევსკაია (დ. 1897 — გ. 1969 წლის შემდეგ), ნ.კ. კრუპსკაიას უახლოესი თანამოაზრე, წითელი პროფესორების ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე, ლენინგრადის სახელმწიფო პედაგოგიური ა. გერცენის სახელობის რუსეთის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტის დირექტორი (ექვსი წლიდან იზრდებოდა შტერნის მშობლების ოჯახშიი, დააპატიმრეს 1937 წელს. 17 წელი გაატარა ციხეში ნირობლაგში და გადასახლებაში ნორილსკში), მისი მეუღლე იყო სამხედრო მომსახურე ალექსანდრე სტრიევსკი (დ. 1890—1938 წელს დახვრიტეს. კონსტანტინე სტრიევსკის ძმა).

უმცროსი დის, ჰანას (შემდგომში ანა) შვილიშვილი არის პიანისტი დიმიტრი ბაშკიროვი.

ჯილდოები და პრემიები
მეორე ხარისხის სტალინური პრემია (1943) — ჰემატო-ენცეფალურ ბარიერზე მუშაობისთვის.
შრომის წითელი დროშის ორდენი (03/30/1944),
წითელი ვარსკვლავის ორდენი ,
მედლები.

შენიშვნები და კომენტარები