iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ეგვიპტური ჭიშკარი

ეგვიპტის ჭიშკარი — არქიტექტორ ადამ მენელასის მიერ ცარსკოე-სელოში 1827-1830 წლებში აშენებული კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი. მდებარეობს სასახლის ქუჩის, ოქტომბრის ბულვარისა და პეტერბურგის გზატკეცილის გადაკვეთის ადგილზე. პროექტი 1826 წლის 11 დეკემბერს დაამტკიცა იმპერატორმა ნიკოლოზ -მა.

აღწერა
ჭიშკარი არის ქალაქში სანქტ-პეტერბურგის მხრიდან საზეიმი შესასვლელი. დეკორატიულ მორთულობაში გამოყენებულია ძველი ეგვიპტური ხელოვნების ფორმები და მოტივები, რომელიც დამახასიათებელი იყო ეგვიპტომანიის ეპოქისათვის.

ჭიშკარი შედგება ორი კოშკისაგან, რომელიც დაკავშირებულია რგოლური ღობით. კოშკები ქვისგანაა აგებული და სამსართულიანებია. გამოიყენებოდა სადარაჯოდ. სახურავზე შიდა გათბობის მილებია ასული. სათავსოებს პატარა ფანჯრები აქვს, რომელიც ბარელიეფების რიგის ზომისაა. ზედა ნაწილში განთავსებულია შეზნექილი თუჯის კანიზები.

გაედან კედლები გაფორმებულია თუჯის ფილებით, რომლებზეც გამოსახულია რელიეფური გამოსახულების 30 განსხვავებული სცენა ეგვიპტური მითოლოგიიდან. აქაა გამოსახული ეგვიპტური ღმერთი ოსირისი ადამიანის ფორმით, მამაკაცის ტანსაცმელში და პაპირუსის ფირფიტების გვირგვინით. კოშკის კუთხეებში გამოსახულია ღმერთი მაატი. ზედა იარუსზე გამოსახულია ქალღმერთი ისიდა, რომელსაც ხელში უჭირავს ბავშვი — ღმერთი ჰორი. ქვედა იარუსებზე კი წარმოდგენილია ფარაონებისადმი მიძღვნილი სცენები. ძირითადი ბარელიეფები გაფორმებულია ძველი ეგვიპტელების საქმიანობის ამსახველი სცენებით (მთავარი საქმიანობაა სოფლის მეურნეობა).

ამ გამოსახულებების მუყაოს ფორმები დაამზადეს ადამ მენელესის ხელმძღვანელობით მხატვარმა ვ. დოდონოვმა. ხოლო თიხის ნიმუშები შეასრულა ვასილი დემუტ-მალინოვსკიმ.

კოშკების დასავლეთ და აღმოსავლეთ მხარეს კედლებზე მიდგმულია თუჯის გერმები, რომელიც ასევე შესრულებულია ვ. დემუტ-მალინოვსკის მიერ.

ჭიშკრის თუჯის დეტალები შესრულებულია ალექსანდროვსკის თუჯის ქარხანაში 1830 წელს.

1900-1902 წლების გადაკეთების შემდეგ კოშკებს შორის გადიოდა რკინიგზის ხაზი, თუმცა რევოლუციის შემდეგ ეს ხაზი გააუქმეს.

დიდი სამამულო ომის წინ ჭიშკარი გაარემონტეს, თუმცა ომის მსვლელობის პერიოდში მნიშვნელოვანი დაზიანება განიცადა. უკანასკნელი რესტავრაცია განიცადა 1980-იან წლებში.

საინტერესო ფაქტები
ერთ-ერთი კოშკი 1985 წლამდე წარმოადგენდა ახლოს მდებარე ლენინგრადის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის დარაჯის საცხოვრებელს.
პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის პეტრეს ჭიშკარი

პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის პეტრეს ჭიშკარი — პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის ტრიუმფალური თაღი სანქტ-პეტერბურგში, ხელმწიფისა და მენშიკოვის ბასტიონებს შორის.

ისტორია
პირველი პეტრეს ჭიშკარი, რომელიც ქვის საფუძველზე იყო დამყარებული და ხისგან აშენებული, ააგეს 1708 წელს, ხოლო მთლიანად ქვაში გადააკეთეს 1716-1717 წლებში დომენიკო ტრეზინის პროექტის მიხედვით. თაღს ზემოდან ადგას ფართო ატიკი, რომელიც სრულდება ნახევარწრიული ფრონტონით, რომელზეც კონდრატ ოსნერის პანოა გამოსახული („მოციქულ პეტრეს მიერ სიმონის ჩამოგდება“). აღნიშნული პანო ასოცირდება ჩრდილოეთის ომში რუსეთის გამარჯვებასთან ასოცირდება (სიმონი ესაა შვედეთის მეფე კარლ , ხოლო პეტრე - პეტრე დიდი). ხის ბარელიეფის სიგანეა 4,9 მ, ხოლო სიმაღლე 3,35 მეტრი.

1720 წლის აგვისტოში თაღის თავზე დაამონტაჟეს რუსეთის გერბი (ორთავიანი არწივი), რომელიც შესრულებული იყო ხელოსან ფრანსუა ვასუს მიერ. 1723 წელს მხატვარმა ალექსანდრე ზახაროვმა და ოქრომჭედელმა ივან უვაროვმა ფიგურა შავად შეღებეს და მოაქროვეს გვირგვინი, სკიპტრა, ბირთვი და ფარის დეტალები. მთლიანი გერბის წონა შეადგენდა 1122 კგ. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ გერბი არ ჩამოუხსნიათ, ხოლო დახურეს დეკორატიული ფარი.

ჭიშკარი დაინგრა უკვე საუკუნეში, თუმცა გაარემონტეს. 1941 წელს საბრძოლო მოქმედებების დროს ძლიერ დაზიანდა. 1951 წელს არქიტექტორების ა. ა. კედრინსკისა და ა. ლ. როტაჩის მიერ ჩაუტარდა რესტავრაცია. ასევე ციხესიმაგრის სარემონტო სამუშაოები მიმდინარეობდა 2008 წლის აპრილ-მაისშიც.
ლუისა ფერნანდა ესპანელი

ლუისა ფერნანდა ესპანელი (; დ. 30 იანვარი, 1832 — გ. 2 თებერვალი, 1897) — ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი. ესპანეთის მეფე ფერდინანდ -ისა და დედოფალ მარია კრისტინა სიცილიელის ასული. ესპანეთის დედოფალ ისაბელ -ის უმცროსი და. საფრანგეთის მეფე ლუი-ფილიპ -ის რძალი. ესპანეთის დედოფალ მერსედეს ორლეანელის დედა.

ბიოგრაფია
ლუისა ფერნანდა დაიბადა 1832 წლის 30 იანვარს ესპანეთში. იგი იყო ესპანეთის მეფე ფერდინანდ -ისა და მისი მეოთხე ცოლის, დედოფალ მარია კრისტინა სიცილიელის ნაბოლარა ქალიშვილი. მას მხოლოდ ერთი უფროსი და ჰყავდა, სახელად ისაბელი, რომელიც ესპანეთის ტახტის მემკვიდრედ მოიაზრებოდა. 1833 წელს, მეფე ფერდინანდის გარდაცვალების შემდეგ კი ესპანეთის დედოფალი სწორედ ისაბელ ხდება, რომლის რეგენტადაც დედა-დედოფალი მარია კრისტინა სიცილიელი დაინიშნა.

1846 წელს ისაბელა ცოლად გაჰყვა თავის ბიძაშვილს, კადისის ჰერცოგ ფრანსისკო დე ასისს, რომელიც ჰომოსექსუალი და იმპოტენტი კაცი იყო. ამის გამო, საფრანგეთის მეფე ლუი ფილიპ -მა ლუისა ფერნანდას თავის უფროს ვაჟზე დაქორწინება მოისურვა, იმ იმედით, რომ ფრანსისკოს სექსუალური მდგომარეობის გამო ისაბელი უშვილო დარჩებოდა და ტახტზე თავისი შვილიშვილი ავიდოდა.

1846 წლის 10 ოქტომბერს 14 წლის ლუისა ფერნანდა და ლუი ფილიპ -ის 22 წლის ვაჟი, მონტესპიერის ჰერცოგი ანტუანი დაქორწინდნენ. ამის შემდეგ ანტუანს მიენიჭა ესპანეთის ინფანტის წოდება. წყვილმა თაფლობის თვე პარიზსა და სევილიაში გაატარა. მათ საკმაოდ ბედნიერი და იღბლიანი ქორწინება შექმნეს.

1848 წელს რევოლუციონერებმა ლუი ფილიპის მმართველობა დაამხეს. სწორედ ამ დროს, 16 წლის ლუისა ფერნანდამ თავისი პირველი შვილი — მარია იზაბელი გააჩინა. მას შემდეგ, რაც 1868 წელს ესპანეთში ისაბელ -ის მმართველობაც დაამხეს, სამეფო ოჯახი ემიგრაციაში წავიდა საფრანგეთში. ფრანგული ემიგრაციისას, 1875 წელს გარდაიცვალა ლუისა ფერნანდას ქმარიც, დედოფალი ისაბელაც და მისი მეუღლეც. მხოლოდ ლუისა ფერნანდამ მოახერხა საბოლოოდ ესპანეთში დაბრუნება და ქალაქ სევილიაში დასახლება, რომელიც მას თავისი თაფლობის თვეს აგონებდა. იგი სწორედ აქ, 1897 წლის 2 თებერვალს გარდაიცვალა 65 წლის ასაკში.

შვილები
მარია იზაბელი (1848-1919), ცოლად გაჰყვა პარიზის გრაფ ფილიპ ორლეანელს, რომელთანაც შეეძინა სიცილიის პრინცესა ლუიზ ორლეანელი, რომელიც ესპანეთის მეფე ხუან-კარლოს -ის დიდი ბებია გახდა;
მარია ამალია (1851-1870), გარდაიცვალა გაუთხოვარი;
მარია კრისტინა (1852-1879), დანიშნული იყო ესპანეთის მეფე ალფონსო -ზე, თუმცა ქორწილამდე ცოტა ხნით ადრე გარდაიცვალა;
მარია რეგლა (1856-1861), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
მკვდარშობილი ბავშვი (1857);
ფერნანდო (1859-1873), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
მარია მერსედესი (1860-1878), ცოლად გაჰყვა ესპანეთის მეფე ალფონსო -ს, თუმცა გარდაიცვალა უშვილოდ;
ფელიპე რაიმუნდო (1862-1864), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
ანტონიო (1866-1930), გალიერას ჰერცოგი, ცოლად შეირთო ესპანეთის დედოფალ ისაბელ -ის ასული ეულალია ესპანელი, რომელთანაც შეეძინა შვილები;
ლუის მარია (1867-1874), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი.

წინაპრები
პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის ხელმწიფის ბასტიონი

პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის ხელმწიფის ბასტიონი — პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის ორი აღმოსავლეთის ბასტიონიდან ერთ-ერთი. მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგში, მდინარე ნევის მხარეს. აღმოსავლეთიდან ხურავს პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის იოანეს რაველინს.

ისტორია
ბასტიონის მშენებლობა დაიწყეს 1703 წლის 16 მაისს, რითაც კურდღლის კუნძულზე სათავე დაუდეს თავდაპირველ მიწითა და ხით აგებულ ციხესიმაგრეს და სანქტ-პეტერბურგს. მშენებლობის ზედამხედველი იყო თავად პეტრე , რომლის პატივისცემის ნიშნად მიიღო სახელწოდება — ხელმწიფის ბასტიონი.

ხელმწიფის ბასტიონი შენდებოდა ინჟინერ ვ. ა. კირშტენშტეინის ხელმძღვანელობით, სავარაუდოდ, ინჟინერ ჟოზეფ გასპარ ლამბერ დე გერენის პროექტის მიხედვით, რომლის მიღებაშიც აქტიურად მონაწილეობდა პეტრე .

1717-1732 წლებში არქიტექტორ დომენიკო ტრეზინის პროექტის მიხედვითა და სამხედრო ინჟინერ ბურჰარდ კრისტოფ ფონ მინიხის მონაწილეობით ხელმწიფის ბასტიონი გადააკეთეს ქვაში. შენობის შიგნით განათავსეს ორსართულიანი კაზემატები, ხოლო ბასტიონების ქვეშ დააყოლეს მიწისქვეშა გასასვლელები. 1752 წელს ბასტიონში ჩაამონტაჟეს ქვის ხიდი გალავანზე იარაღის ასატანად. 1782-1784 წლებში ინჟინერ რ. რ. ტომილოვის პროექტის მიხედვით ნევის მხარეს ბასტიონის ფასადი მოაპირკეთეს გრანიტის ფილებით.

1703 წელს ციხესიმაგრის დასრულებისთანავე ხელმწიფის ბასტიონზე აღმართეს ციხის დროშა, ხოლო 1704 წელს აანთეს პირველი შუქურა. 1726-1766 წლებში ბასტიონის ერთ-ერთ განყოფილებაში ინახებოდა პეტრე -ის ნავი, რომელსაც უწოდებდნენ „რუსული ფლოტის ბაბუას“.

დიდი სამამულო ომის პერიოდში ბასტიონზე დაამონტაჟეს პელენგატორი, რომლის ფუნქციაც იყო ქალაქის თავზე მოძრავი მტრის თვითმფრინავების აღმოჩენა.

1954 წელს ბასტიონი გადასცეს ლენინგრადის ისტორიის სახელმწიფო მუზეუმს. ბასტიონი გადაღებულია რამდენიმე ფილმში.
პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის მენშიკოვის ბასტიონი

პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის მენშიკოვის ბასტიონი — პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის ორი აღმოსავლეთის ბასტიონიდან ერთ-ერთი. მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგში, მდინარე ნევის მხარეს. აღმოსავლეთიდან ხურავს პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის იოანეს რაველინს.

ისტორია
მენშიკოვის ბასტიონი არის ერთ-ერთი ყველაზე პირველი ბასტიონი პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრეში. მისი მშენებლობა დაიწყეს ხელმწიფის ბასტიონის მშენებლობის დაწყებისთანავე. სახელი ეწოდა ალექსანდრე მენშიკოვის გვარის მიხედვით, რომელიც იყო მეორე პიროვნება სახელმწიფოში მეფის შემდეგ. ზოგიერთი ისტორიული წყარო მოგვითხრობს, რომ ბასტიონს საფუძველი თავად პეტრე -მა ჩაუყარა.

 საუკუნის 20-იან წლებში, როდესაც თავადი მენშიკოვი შერისხეს და ციმბირში გადაასახლეს, ბასტიონმა დაკარგა თავისი ისტორიული სახელწოდება და გადაარქვეს სახელი პეტრე -ის პატივისცემის ნიშნად. ისტორიული სახელი მხოლოდ საბჭოთა ხელისუფლების პერიოდში დაუბრუნდა და ესეც იმიტომ რომ ბოლშევიკები პეტრეს და მის თანამოაზრეებს მიიჩნევდნენ არა მარტო რეფრმატორებად, არამედ პატრიარქალური წყობილების დამამხობლებად.

სხვადასხვა წლებში ბასტიონი გადააკეთეს და გაარემონტეს განსხვავებული საჭიროებებისათვის. მისი ორი სართული გააერთიანეს და მასში საიდუმლო კანცელარია განათავსეს. მენშიკოვის ბასტიონის უკანასკნელი სარესტავრაციო სამუშაოები გაიმართა 2012 წელს. სამშენებლო სამუშაოების დროს გაამაგრეს გრუნტი და ბასტიონის კედლებს დაუბრუნეს ისტორიული იერ-სახე.

ქალაქის ხელისუფლების განმარტებით აღნიშნული რემონტი გამოიწვია ბასტიონის ავარიულმა მდგომარეობამ, რომელიც გამოწვეულია ტენიანობის მაღალი დონით.
აფურჯის ჩანჩქერი

აფურჯის ჩანჩქერი — ჩანჩქერი აზერბაიჯანში. წარმოადგენს აზერბაიჯანის უმაღლეს ჩანჩქერს. განლაგებულია მდინარე ველველიჩაის აუზში, ტენგის ხეობაში, ყუბის რაიონის სოფელ აფურჯას მახლობლად. ეცემა ტენგის მთიდან. ჩანჩქერის სიმაღლე 70 მეტრს აღწევს. აფურჯის ჩანჩქერი წარმოადგენს აზერბაიჯანის ბუნებრივ ძეგლს და მას სახელმწიფო იცავს.
გურამა

გურამა ( — დაკავშირებული, შეერთებული) — ორიგინალური ნაჭრებით კერვის ტექნიკა, გამოიყენება აზერბაიჯანში ერთიანი ნაქსოვის შესაქმნელად.

აზერბაიჯანში არსებობდა უძველესი ტრადიცია, რომლის მიხედვითაც ოჯახურ ზეიმებზე ერთმანეთს ჩუქნიდნენ სხვადასხვა სახის საკერავ ნაჭრებს. რაიმეს მოქსოვის შემდეგ ნაჭრები არ იყრებოდა და ინახებოდა იმ დრომდე, სანამ მათი რაოდენობა არ იქნებოდა საკმარისი ხალიჩის შესაკერად. „აზერბაიჯანელი მანდილოსნები ძალიან შრომისმოყვარეები და მშვენიერი მკერავები არიან“ — წერდა საუკუნეში რუსი მეცნიერი აზერბაიჯანელ მანდილოსნებზე.

თაობიდან თაობაზე გადადიოდა გურამას ტექნიკა. იცვლებოდნენ ორნამენტები და ფერები. დასაწყისში უბრალო და პრიმიტიული ორნამენტები იცვლებოდა რთული კომპოზიციებით. როგორც ტრადიციულ მოზაიკაში, ასევე გურამაში რაც უფრო მეტი ნაჭერი და ფერი იყო გამოყენებული, მით უფრო ფასობდა იგი.

გურამას ტექნიკით შესრულებული ნამუშევრები გამოიყენებოდა სხვადასხვა დანიშნულებით. აზერბაიჯანის სახელმწიფო ეთნოგრაფიული მუზეუმის კოლეცია მოიცავს – საუკუნეების გურამას ტექნიკით შესრულებულ 100-ზე მეტ ნამუშევარს.
დამჯილის გამოქვაბული

დამჯილის გამოქვაბული — ნახევრად მომრგვალებული ფორმის გამოქვაბული აზერბაიჯანში, სადაც ცხოვრობდა ქვის ხანის (პალეოლითისა და მეზოლითის) ადამიანი. განლაგებულია ავეის მთის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, რომელიც იშლება სოფელ ყაზახის რაიონის დაშ-სალახლიდან მდინარე ხრამამდე. თანამედროვე სახელწოდება დამჯილი წარმოიშვა გამოქვაბულის ბუნებრივ ნაპრალებში წყლის წვეთების ჩამოჟონვის გამო (სიტყვა დამჯი აზერბაიჯანულად ნიშნავს წვეთს.

დამჯილის გამოქვაბული წარმოადგენს ყველაზე ღრმა გამოქვაბულს ავეის მთებში. მისი ფართობი 360 კმ²-ია. გამოქვაბულის წინა ნაწილი დანგრეულია. მეორე მხრიდან მისი სიმაღლე 4 მეტრს აღწევს. გათხრების შედეგად აღმოჩენილია უამრავი შრომის იარაღი, ისრები, დანები, ცხოველების ძვლები და ა.შ.

გამოქვაბულის სიღრმეში ასევე არმოჩენილია ჟანგმიწის ნაწილაკები, რაც იმას მიუთითებს, რომ იმ დროინდელი ადამიანი ფლობდა ფერების ფართო პალიტრას.
ალარის გამოქვაბული

ალარის გამოქვაბული — გამოქვაბული აზერბაიჯანში, სადაც ცხოვრობდა ქვის (შუა პალეოლითის ხანის) ადამიანი. გამოქვაბული განლაგებულია მდინარე ვილეშის მარცხენა სანაპიროზე, სოფელ ალარის (აზერბაიჯანის იარდიმლის რაიონი) მახლობლად, ზღვის დონიდან 1500 მეტრზე.

გამოქვაბული აღმოჩენილი იქნა 1993 წლის არქეოლოგიური ექსპედიციის მიერ ა. გ. ჯაფაროვის ხელმძვანელობით, რომელიც მოწყობილი იყო აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ინიციატივით. გათხრების შედეგად აღმოჩენილი იქნა 9 ცალი ქვის ნაკეთობა, რომელიც თავიანთი ტიპით მიეკუთვნებიან შუა პალეოლითის ხანას.
ბუზეირის გამოქვაბული

ბუზეირის გამოქვაბული — გამოქვაბული აზერბაიჯანში, ლერიკის რაიონში. წარმოადგენს პალეოლითის ხანის პირველ სადგომს თალიშის მთებში.

გამოქვაბული განლაგებულია მდინარე ზუვანდჩაის მარცხენა ნაპირზე, დელიქლი-დაშის მთის მწვერვალზე, 3 კილომეტრის მოშორებით ბუზეირის დასახლებისგან, ზღვის დონიდან 1640 მეტრის სიმაღლეზე. გამოქვაბულის სიგრძე შეადგენს 17 მ, სიგანე კი — 10-13 მ.

გამოქვაბული აღმოაჩინა 1985 წლის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ ა. გ. ჯაფაროვის ხელმძვანელობით, ლენქორანის, ლერიკისა და მასალის რაიონებში. გათხრების შედეგად აღმოჩენილი იქნა ქვის ნაკეთობები, რომელიც თავიანთი ტიპით მიეკუთვნებიან პალეოლითის ხანას.
ალექსანდრ ფილიმონოვი

ალექსანდრ ფილიმონოვი ( დ. 1866 — გ. 1948) — რუსი სამხედრო მოღვაწე, გენერალი,

ბიოგრაფია
1908 წლიდან იყო ყუბანის კაზაკთა ჯარების ატამანი. 1912 წლის დეკემბრიდან იყო პოლკოვნიკი. 1917 წლის აპრილ-ოქტომბრის პერიოდში იყო ყუბანის სამხედრო მთავრობის თავმჯდომარე. 1918 წლის ნოემბრიდან გენერალ-მაიორი. 1919 წლის ბოლოს ანტონ დენიკინთან უთანხმოების გამო დატოვა ყუბანის კაზაკთა ჯარების ატამანობა. 1919 წლის დეკემბრიდან წავიდა ემიგრაციაში.
ვიქტორ პოკროვსკი

ვიქტორ პოკროვსკი ( დ. 1889 — გ. 1922) — რუსი სამხედრო მოღვაწე, თეთრი მოძრაობის ერთ-ერთი აქტიური მონაწილე და ხელმძღვანელი.

ბიოგრაფია
იყო პირველი მსოფლიო ომის მონაწილე. 1914 წლიდან იყო გრენადერთა პოლკის კაპიტანი, შემდგომში იყო სამხედრო მფრინავი, ესკადრილიის მეთაური. 1916 წლიდან იყო რიგის მე-12 ავიარაზმის მეთაური. 1917 წლიდან შტაბს-კაპიტანი. 1918 წლიდან თეთრ მოძრაობაში გაწევრიანდა. იყო ყუბანის მოხალისეთა რაზმის უფროსი. 1918 წლის 14 მარტიდან პოლკოვნიკი, იმავე წლის 27 მარტიდან გენერალ-მაიორი, ყუბანის არმიის სარდალი. 1918 წლის აგვისტოდან ყუბანის 1-ლი ბრიგადის მეთაური. 1919 წლის დასაწყისიდან იყო ყუბანის 1-ლი ცხენოსანი კორპუსის სარდალი. იმავე წლის ივლისიდან გენერალ-ლეიტენანტი და კავკასიის არმიის ცარიცინის დაჯგუფების სარალი. 1919 წლის 26 ნოემბრიდან 1920 წლის იანვრამდე კავკასიის არმიის სარდალი. 1920 წლის აპრილიდან წავიდა ემიგრაციაში.
კოსოვოსა და მეტოხიის ავტონომიური მხარე

კოსოვო და მეტოხია , ოფიციალურად კოსოვოსა და მეტოხიის ავტონომიური მხარე , შემოკლებით კოსოვო ან კოსმეტი (კოსოვო და მეტოხია) — ავტონომიური მხარე სერბეთში. ფართობი 10,9 ათ. კმ². მოსახლეობა 1 883 018 კაცი (2016). ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი პრიშტინა.

გეოგრაფია
ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი უჭირავს კოსოვო-პოლესა და მეტოხიის ქვაბულებს, სადაც მიედინება მდინარეები თეთრი დრინი და იბარი. ჰავა ზომიერი კონტინენტურია. იანვრის საშუალო ტემპერატურა დაახლოებით 0°-ია, ივლისისა 20°. ნალექები 600–700 მმ წელიწადში. მთის კალთებზე ფართოფოთლოვანი ტყეებია.

ისტორია
– საუკუნეებში კოსოვოსა და მეტოხიის ტერიტორია რაშკის, ხოლო შემდეგ სერბეთის სახელმწიფოს ცენტრალური ნაწილი იყო. საუკუნეში სერბეთის სხვა მიწებთან ერთად ოსმალთა იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა. – საუკუნეებში კოსოვოსა და მეტოხიის ტერიტორიაზე ხშირი იყო ანტიოსმალური აჯანყებები, სერბი მოსახლეობა მასობრივად მიდიოდა ემიგრაციაში. 1913 წელს ეს ტერიტორია სერბეთმა და ჩერნოგორიამ. 1918 წელს შევიდა სერბების, ხორვატებისა და სლოვენიელების სამეფოს (1929 წლიდან იუგოსლავია) შემადგენლობაში. 1941 წლიდან ოკუპირებული იყო გერმანელი ფაშისტების მიერ, 1944 წლის ბოლოს გაათავისუფლეს იუგოსლავიის სახალხო-განმათავისუფლებელმა არმიამ და ალბანეთის სახალხო-განმათავისუფლებელი არმიის ნაწილებმა. 1945–1963 წლებში კოსოვოსა და მეტოხიის ავტონომიური ოლქი ერქვა, 1963–1969 წლებში — ავტონომიური მხარე, 1969–1990 წლებში — კოსოვოს სოციალისტური ავტონომიური მხარე.

იურიდიულად, 1992–2003 წლებში შედიოდა იუგოსლავიის მოკავშირე რესპუბლიკის, ხოლო 2003–2006 წლებში სერბეთისა და ჩერნოგორიის შემადგენლობაში. კოსოვოს ომის დასრულებისა და ნატოს მიერ იუგოსლავიის ინტერვენციის შემდეგ, ფაქტობრივად, კოსოვოსა და მეტოხიის დიდი ნაწილი კონტროლირდება ნაწილობრივ აღიარებული კოსოვოს რესპუბლიკის მიერ, რომელმაც დამოუკიდებლობა 2008 წელს გამოაცხადა.
მარია დელ პილარ ესპანელი

მარია დელ პილარ ესპანელი (; დ. 6 აპრილი, 1861 — გ. 5 აგვისტო, 1879) — ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი. ესპანეთის დედოფალ ისაბელ -ისა და მისი მეუღლის, კადისის ჰერცოგ ფრანსისკო დე ასისის შუათანა ასული. განიხილებოდა საფრანგეთის იმპერატორ ნაპოლეონ -ის ერთადერთი ვაჟის საცოლედ, რომელიც საფრანგეთ-ზულუს ომში დაიღუპა.

ბიოგრაფია
მარია დელ პილარი დაიბადა 1861 წლის 6 აპრილს მადრიდის სამეფო სასახლეში. იგი იყო ესპანეთის დედოფალ ისაბელ -ისა და მისი ქმრის, კადისის ჰერცოგ ფრანსისკო დე ასისის მესამე შვილი და მეორე ქალიშვილი. იგი მხოლოდ შვიდი წლის იყო, როდესაც 1868 წელს ესპანელებმა დედამისის, ისაბელ -ის მმართველობა დაამხეს და მთელი სამეფო ოჯახი ქვეყნიდან გააძევეს. ამ დროს მათ საფრანგეთის სამეფო კარს შეაფარეს თავი. სწორედ აქ, პარიზის სასულიერო სასწავლებელში მიიღო განათლება მარია დელ პილარმა. მალევე, მისი გარეგნობითა და თვისებებით მოხიბლულმა საფრანგეთის იმპერატორმა ნაპოლეონ -მ წამოჭრა მარია დელ პილარისა და თავისი ერთადერთი ვაჟის, საიმპერატორო პრინც ნაპოლეონის ქორწინების იდეა, რომელიც მალევე დაადასტურა რომის პაპმა პიუს -მ. ამის შემდეგ, საქორწინო მოლაპარაკებები აქტიურად გაჩაღდა დედოფალ ისაბელსა და საფრანგეთის იმპერატრიცა ეუხენია დე მონტიხოს შორის, რომელიც ასევე ესპანელი ქალბატონი იყო.

ამ ამიდან ორ წელიწადში ესპანეთში ბურბონთა რესტავრაცია განხორციელდა და მეფე მისი ძმა ალფონსო ხდება, რის გამოც მარია დელ პილარი სამშობლოში დაბრუნდა, თუმცა მისი მშობლები კვლავ საფრანგეთში დარჩნენ. ესპანეთში მარია დელ პილარი თავის დებთან ერთად ძალიან ბედნიერად ცხოვრობდა სევილიასა და მადრიდში. 1879 წლის ივლისში მარია დელ პილარი და მისი და-ძმები: ისაბელი, ალფონსო, მარია დე ლა პასი და ეულალია ჩრდილო ესპანეთის საზღვაო კურორტ გიპუსკოაში წავიდნენ დასასვენებლად. ამ ბედნიერი დასვენებისას, 3 აგვისტოს, გამთენიისას საკუთარ საწოლში მარია დელ პილარი კრუნჭხვებში ჩავარდა და ცნობიერება დაკარგა. არსებობს მოსაზრება, რომ ეს მზის ძლიერი დარტყმის მიზეზით მოხდა. ამ ამბიდან ორ დღეში, 5 აგვისტოს 18 წლის მარია დელ პილარი გარდაიცვალა, თუმცა ექიმებმა განაცხადეს, რომ მისი გარდაცვალება ტუბერკულოზმა, ან მენინგიტმა გამოიწვია.

ამ ამბამდე სულ ორ თვით ადრე, მარია დელ პილარის საქმრო, პრინცი ნაპოლეონი საფრანგეთ-ზულუს ომში წავიდა, სადაც იგი ადგილობრივმა აბორიგენებმა მოკლეს ბრძოლაში, 23 წლის ასაკში. მარია დელ პილარი დაკრძალეს ესკორიალის სამეფო აკლდამაში. მის დაკრძალვას საფრანგეთის იმპერატრიცა და მისი სადედამთილო ეუხენია დე მონტიხოც დაესწრო.

წლების შემდეგ, მისი უმცროსი და, მარია დე ლა პასი ცოლად გაჰყვა ბავარიის პრინც ლუდვიგ ფერდინანდს, რომელთან შეძენილ პირველ ქალიშვილს თავისი საყვარელი განსვენებული დის, მარია დელ პილარის სახელი დაარქვა.

წინაპრები
პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის ტრუბეცკის ბასტიონი

პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის ტრუბეცკის ბასტიონი — პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის ორი დასავლეთის ბასტიონიდან ერთ-ერთი. მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგში, ვასილევსკის კუნძულის მხარეს. დასავლეთიდან ხურავს პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის ალექსეევკის რაველინს.

ისტორია
ტრუბეცკის ბასტიონი არის ხუთკუთხა საფორტიფიკაციო ნაგებობა. საფუძველი ჩაუყარეს 1703 წელს ინჟინერ ვ. ა. კირშტენშტეინის ხელმღვანელობით, სავარაუდოდ ინჟინერ ჟოზეფ გასპარ ლამბერ დე გერენის პროექტის მიხედვით, რომლის მიღებაშიც აქტიურად მონაწილეობდა პეტრე . მშენებლობაზე ზედამხედველობას ახორციელებდა პეტრე -ის თანამოაზრე ი. ი. ტრუბეცკი, რომლის სახელიც მიიღო ბასტიონმა.

თავდაპირველად, ისევე როგორც მთელი ციხესიმაგრე, ტრუბეცკის ბასტიონიც იყო ხისგან და მიწისაგან აგებული. 1708 წლის 13 მაისს პეტრე -ის მონაწილეობით საფუძველი ჩაუყარეს ქვის ბასტიონს. მისი მშენებლობა არქიტექტორ დომენიკო ტრეზინის პროექტის მიხედვით მიმდინარეობდა 1709 წლამდე.

 საუკუნის პირველ მეოთხედში ტრუბეცკის კაზემატები გამოიყენებოდა, როგორც საიდუმლო კანცელარიის საპატიმრო კამერები. 1718 წელს აქ იყო გამოკეტილი პეტრე -ის შვილი ალექსი პეტრეს ძე, რომელიც დაადანაშაულეს სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობაში. 1826 წლისათვის კამერების უმეტესობა ერთკაციან საკნებად გადააკეთეს 1825 წლის 14 დეკემბრის სენატის მოედნის აჯანყების მონაწილეებისათვის. ტრუბეცკის ბასტიონის საპატიმრო ერთ-ერთი მთავარი ციხე იყო როგორც იმპერიის, ასევე თებერვლის რევოლუციის შემდგომ ეტაპზეც.

ბოლშევიკების მიერ ხელისუფლების ხელში ჩაგდებიდან ძალიან მალევე ციხეში გამოკეტეს დროებითი მთავრობის მინისტრები.

1924 წელს ბასტიონი გადაეცა რევოლუციის მუზეუმს, ხოლო 1954 წელს ლენინგრადის ისტორიის სახელმწიფო მუზეუმს.
ლევან მაღალაშვილი

ლევან მაღალაშვილი (დ. 10 აგვისტო, 1879, თბილისი — გ. 22 აგვისტო, 1936, მიუნხენი) — ქართველი სამხედრო პირი, გენერ-ლეიტენანტი.

ბიოგრაფია
დაიბადა თბილისის მაზრის თავადაზნაურობის წინამძღოლის ლუარსაბ მაღალაშვილის და მარიამ მელიქიშვილის ოჯახში. მსახურობდა თერგის კაზაკთა ჯარის ვლადიკავკაზ–სუნჟის პირველ პოლკში. მონაწილეობდა 1900-1901 წლებში. ჩინეთზე ლაშქრობაში და რუსეთ-იაპონიის 1904–1905 წლების ომში (ამურის კაზაკთა ჯარის შემადგენლობაში). 1909 წლის 1 იანვრისთვის ლევან მაგალოვი თერგის კაზაკთა ჯარის ვლადიკავკაზ–სუნჟას პირველი პოლკის პოდიასაული იყო; იმავე წლის 24 ივლისისთვის – შტაბს–რიტმისტრი. 1914 წლიდან მონაწილეობდა პირველ მსოფლიო ომში. 1916 წლის 19 დეკემბრიდან გახდა ცხენოსანი პოლკის პოდპოლკოვნიკი, 1916 წლის 11 სექტემბერს პოლკოვნიკის წოდება მიენიჭა, 1917 წლის 5 ივლისს კი დაინიშნა თათართა ცხენოსანი პოლკის მეთაურად.

ლევან მაღალაშვილი 1918 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ თეთრ მოძრაობას შეუერთდა, მაგრამ როგორც კი საქართველოს დამოუკიდებლობა გამოცხადდა, იგი ქართული ჯარის რიგებში ჩადგა. 1918 წლიდან გენერალ–ლეიტენანტია. მეთაურობდა თათართა დივიზიას (ხალხში ცნობილია, როგორც „ველური დივიზია“), რომელიც შამქორში აწარმოებდა სისხლისმღვრელ ბრძოლებს ბოლშევიკების წინააღმდეგ.

სამხედრო დამსახურებისთვის ლევან მაღალაშვილი დაჯილდოებული იყო: წმ. გიორგის , წმ. ვლადიმერის (მახვილებითა და ბაფთით, 1915) ხარისხების ორდენებით.

1921 წლიდან ლევან მაღალაშვილი ემიგრაციაში წავიდა. ცხოვრობდა გერმანიაში, მიუნხენში. გარდაიცვალა მიუნხენის სანატორიუმში ჭლექით. დაკრძალულია იქვე, ადგილობრივ სასაფლაოზე. დაქორწინებული იყო (1907 წლის 29 აპრილი) სოფიო ნიკოლოზის ასულ ბარათაშვილზე (1884–1977). ჰყავდათ ერთი ვაჟი – ნიკოლოზი.
მარია დე ლა პას ესპანელი

მარია დე ლა პას ესპანელი (, ; დ. 23 ივნისი, 1862 — გ. 4 დეკემბერი, 1946) — ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი. ესპანეთის დედოფალ ისაბელ -ისა და კადისის ჰერცოგ ფრანსისკო დე ასისის შუათანა ასული. ბავარიის პრინცესა 1883-1946 წლებში როგორც პრინც ლუდვიგ ფერდინანდ ბავარიელის მეუღლე.

ბიოგრაფია
მარია დე ლა პასი დაიბადა 1862 წლის 23 ივნისს მადრიდში. იგი იყო ესპანეთის დედოფალ ისაბელ -ისა და მისი მეუღლის, კადისის ჰერცოგ ფრანსისკო დე ასის დე ბურბონის შუათანა ასული. მისი ბავშვობისა და მოზარდობის ხანა დრამებითაა სავსე: როდესაც იგი მხოლოდ ექვსი წლის იყო, 1868 წელს დედამისის, ისაბელ -ის მმართველობა დაამხეს და სამეფო ოჯახი საფრანგეთში გააძევეს, ამას დაერთო ისიც, რომ 1871 წელს მისმა სიძემ საჯაროდ მოიკლა თავი.

1874 წელს ესპანეთში მონარქია აღსდგა და ტახტზე მისი ძმა ალფონსო ავიდა, რომელთან ერთადაც მარია დე ლა პასი და მისი დები მშობლიურ ესპანეთში დაბრუნდნენ. 1875 წელს ესპანეთში მისი უფროსი და, ისაბელი ჩავიდა, რომელიც სანამ ალფონსოს შვილი გაუჩნდებოდა ტახტის მემკვიდრედ მოიაზრებოდა.

თავად მარია დე ლა პასი და მისი დები: მარია დელ პილარი და ეულალია, ესპანეთში მხოლოდ 1877 წელს დაბრუნდნენ. მათმა ბედნიერმა ცხოვრებამ სამშობლოში ძალიან ცოტა ხანს გასტანა. 1878 წელს, ქორწინებიდან მალევე ალფონსო -ის საყვარელი მეუღლე, 18 წლის დედოფალი მერსედეს ორლეანელი ჭლექით გარდაიცვალა, რაც ალფონსოსთან ერთად ძალიან განიცადა მარია დე ლა პასმაც. სულ ერთ წელიწადში, 1879 წელს გარდაიცვალა მარია დე ლა პასის საყვარელი უფროსი და მარია დელ პილარიც, ასევე 18 წლის ასაკში. ცხადია, ამდენი ახლობლის უეცარმა გარდაცვალებამ საშინლად იმოქმედა მარია დე ლა პასზე, რომელიც ძალიან მელანქოლიური ხასიათის გახდა და რომანტიკული ლექსების წერა დაიწყო.

1883 წლის 2 აპრილს, 18 წლის მარია დე ლა პასი მადრიდში ცოლად შერთეს მის ბიძაშვილ ლუდვიგ ფერდინანდ ბავარიელს, რომელიც ბავარიის მეფე ლუდვიგ -ის შვილიშვილი იყო. ამის შემდეგ იგი ქმართან ერთად მიუნხენში, ნიმფენბურგის სასახლეში დასახლდა. ბავარიაში გადასახლების შემდეგ მან მთელი თავისი სიცოცხლე თავისი შვილების აღზრდას, ქველმოქმედებასა და პოეზიას მიუძღვნა.

მარია დე ლა პასი გარდაიცვალა 1946 წლის 4 დეკემბერს, 84 წლის ასაკში, ბავარიაში.

შვილები
ფერდინანდი (1884-1958), ცოლად შეირთო თავისი ბიძაშვილი, ესპანეთის მეფე ალფონსო -ის ასული მარია ტერეზა ესპანელი, რომელთანაც შეეძინა ოთხი შვილი, მათ შორის მარია დე ლას მერსედესი, რომელიც შემდგომში ცოლად გაჰყვა ირაკლი ბაგრატიონ-მუხრანელს;
ადალბერტი (1886-1970), ცნობილი ისტორიკოსი და დიპლომატი. ცოლად შეირთო გრაფინია ავგუსტა შეეფრიედელი, რომელთანაც ორი ვაჟი შეეძინა;
მარია დელ პილარი (1891-1987), მას მარია დე ლა პასმა სახელი თავისი განსვენებული დის, მარია დელ პილარ ესპანელის პატივსაცემად დაარქვა. შემდგომში მან გათხოვებაზე კატეგორიული უარი განაცხადა და მხატვარი გახდა.

წინაპრები