iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
რაბათის ციხე

რაბათის ციხე, ახალციხის ციხე — ისტორიული ციხე საქართველოში, ახალციხის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ქალაქ ახალციხეში, მდინარე ფოცხოვისწყლის ნაპირზე, ზღვის დონიდან 1000 მ სიმაღლეზე, რომელიც საუკუნეების წინ, ძველი სამცხის მთავარ ქალაქს და სამცხის ათაბაგთა რეზიდენციას წარმოადგენდა.

ისტორია
ციხის ისტორია საუკუნიდან იწყება მისი თავდაპირველი სახელწოდება „ლომსია“ იყო, რომელიც საუკუნის ომების დროს დაინგრა. საუკუნის დასაწყისში, ქალაქის ხელახალი შენება დაიწყო ბაშქენ ჯაყელმა, რომელიც დავით აღმაშენებელის დავალებით, თურქ-სელჯუკთა წინააღმდეგ, საფორტიფიკაციო თავდაცვით სისტემებს ქმნიდა და ქალაქების აღდგენას ეწეოდა. სწორედ ამ პერიოდში დაერქვა ამ ადგილს „ახალციხე“. – საუკუნეებში ციხე ჯაყელების რეზიდენციად იქცა.

ახალციხე სამცხის მნიშვნელოვანი სავაჭრო, კულტურული და ადმინისტრაციული ცენტრი იყო. იგი1578 წელს ოსმალებმა დაიპყრეს. 1628 წლიდან ახალციხის საფაშოს ცენტრი გახდა. - საუკუნეებში ლეკი აბრაგების მიერ ტყვე ქრისტიანებით ვაჭრობის მთავარი ბუნაგი იყო. 1810 წლებში საათაბაგოს ნაწილი, ახალციხე და მისი მიმდებარე ტერიტორიები რუსებმა აიღეს. მაგრამ ბუქარესტის ზავით, 1812 წელს იგი კვლავ ოსმალეთს გადასცეს. 1828-1829 წლებში, რუსეთ-ოსმალეთის ომის დროს, რუსთა ჯარმა გენერალ ი. პასკევიჩის სარდლობით ბრწყინვალე გამარჯვება მოიპოვა. ადრიანოპოლის ზავის თანახმად, ახალციხე და 10 სანჯაყი რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა. ი. პასკევიჩის ბრძანებით არზრუმიდან და არტაანიდან სამცხეში 100 000 კომლი სომეხი ჩაასახლეს. ქართველებს მიწები ჩამოართვეს. სომხებს გადასცეს და 7 წლით ბეგარისგან გაათავისუფლეს, რამაც მძიმე ეკონომიკურ და ეთნიკურ პირობებში ჩააყენა ქართველი მოსახლეობა. 1840 წლიდან ახალციხე მაზრის ცენტრი იყო. 1846 წელს ქუთაისის გუბერნიის, შემდეგ კი თბილისის გუბერნიის სამაზრო ქალაქი გახდა. 1853 წლის ნოემბერში ყირიმის ომის დროს ახალციხესთან რუსულ-ქართულმა ჯარმა ი.ანდრონიკაშვილის სარდლობით სასტიკად დაამარცხა ოსმალები. 1918 წლის ივნისში დამოუკიდებელი საქართველოს დროს ოსმალებმა ახალციხე, ახალქალაქი, ასპინძა და ბათუმი დაიკავეს, საქართველოს რესპუბლიკის ჯარმა ისინი განდევნა. 1921 წ. 8 მარტს ახალციხე რევოლუციურმა მე-11 წითელი არმიის ნაწილებმა დაიკავეს და ქალაქში საბჭოთა ხელისუფლება დაამყარეს. საბჭოთა ხელისუფლების წლებში ახალციხე რაიონული ცენტრი იყო, ხოლო ბოლო დროს რეგიონული ცენტრია.

2011-2012 წლებში მიმდინარე რეკონსტრუქციის შედეგად ციხე-კომპლექსის ტერიტორიაზე განახლდა გალავანი, ციტადელი, - სს-ის მართლმადიდებლური ტაძარი, ჰაჯი ახმედ-ფაშა ჯაყელის სახელობის მეჩეთი, მედრესე, მინარეთი და ჯაყელების სასახლე, სადაც განთავსდა სამცხე-ჯავახეთის ისტორიის მუზეუმის საგამოფენო დარბაზი.
მთვარუკა

მთვარუკა — განსაკუთრებით პატარა ბუნებრივი თანამგზავრის აღმნიშვნელი არაფორმალური ტერმინი. ასტრონომიულ ლიტერატურაში ის გამოიყენება სულ ცოტა ორ სიტუაციაში:

ობიექტების სარტყელი, რომელიც ჩასმულია პლანეტურ რგოლებში, როგორც სატურნის რგოლი ან /2009 1 მისივე რგოლში („პროპელერი“ მთვარუკები) ან რგოლში.

იშვიათად მოიხსენიებენ ასტეროიდის მთვარეებს, როგორიცაა 87 სილვიას მთვარეები.
სამხრეთ სუდანის გერბი

სამხრეთ სუდანის გერბი — სამხრეთი სუდანის სახელმწიფო და ეროვნული სიმბოლო დროშასა და ჰიმნთან ერთად. მიიღეს 2011 წლის ივლისში სამხრეთ სუდანის მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ.

გერბის დიზაინი დაამტკიცა სამხრეთ სუდანის ავტონომიური მთავრობის კაბინეტმა 2011 წლის აპრილში, ხოლო იმავე წლის მაისში გერბის დიზაინი მოიწონა სამხრეთ სუდანის საკანონმდებლო ასამბლეამ.
ვირთაგვას კუნძულები

}
| მდებარეობა = ბერინგის ზღვა
| კუნძულთა რაოდენობა = 13
| მთავარი კუნძული = ამჩიტკა
| ფართობი_კმ2 = 934,594
| სია =
| სიგრძე_კმ =
| სიგანე_კმ =
| სანაპიროს სიგრძე =
| სანაპიროზოლი_კმ =
| უმაღლესი მთა =
| სიმაღლე_მ =1221
| ქვეყნის სახელი =
| ქვეყანა =
ვირთაგვას კუნძულები — კუნძულთა ჯგუფი ალეუტის კუნძულების დასავლეთ ნაწილში. ეკუთვნის აშშ-ის ალასკის შტატს. საერთო ფართობი 934,594 კმ². შედგება 7 დიდი და რამდენიმე პატარა კუნძულისაგან. დიდი კუნძულებიდან აღსანიშნავია: კისკა, სემისოპოჩნი, ამჩიტკა, პატარა სიტკინი, ბულდირი, ვირთაგვა, სეგულა. ყველა კუნძული დაუსახლებელია. კუნძულები მეტწილად მთიანია. სიმაღლე 1221 მ-მდე. არის მოქმედი ვულკანები. გეოლოგიური თვალსაზრისით მოქცეულია სეისმურად აქტიურ რეგიონში, წყნარი ოკეანისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ტექტონიკური ფილაქნების საზღვარზე. 1965 წელს მოხდა უძლიერესი მიწისძვრა, რომლის მაგნიტუდამ 8,7 ბალი შეადგინა. კუნძულ ამჩიტკაზეა ზღვის წავის ნაკრძალი. ვირთაგვას კუნძულები აღმოაჩინეს რუსმა მრეწველებმა საუკუნეში. სახელი უწოდა თედორე ლიტკემ 1827 წელს. სახელწოდება მიიღო კუნძულებზე მობინადრე მღრღნელების სიმრავლის გამო.
ბაქტერიციდები

ბაქტერიციდები — ნივთიერებები, რომელთაც გააჩნიათ ბაქტერიებისა და სხვა მიკროორგანიზმების მოსპობის უნარი. ასეთებია სოკოებზე მოქმედი ფუნგიციდური და ამებებზე მოქმედი ამებაციდური ნივთიერებები და სხვ. ბაქტერიოციდებს განეკუთვნება:
ფენოლი
სულემა
სპირტი
ფორმალინი
წყალბადის ზეჟანგი
ანტიბიოტიკები
გოგირდოვანი ანჰიდრიდი
ეთილინის ჟანგი
მეთილბრომიდი

იყენებენ როგორც სადეზინფექციო, ისე ანტისეპტიკურ საშუალებად.
რეპელენტები

რეპელენტები ( — ხელს ვკრავ, გავაგდებ) — ნივთიერებები, რომლებიც აფრთხობენ ფეხსახსრიანებს, ძუძუმწოვრებს, ფრინველებს. იყენებენ უმთავრესად ადამიანისა და ცხოველთა დასაცავად სისხლის მწოველი მწერების თავდასხმისაგან, ტრანსმისიული დაავადებების ( ენცეფალიტი, ლეიშმანიოზი და სხვა) პროფილაქტიკისათვის, აგრეთვე იმ ფეხსახსრიანებისაგან თავის დასაცავად, რომლებიც აზიანებენ ტანსაცმელს, ავეჯსა და სხვ. პრაქტიკაში რეპელენტებად იყენებენ ქიმიურ პრეპარატებს, რომლებისთვისაც დამახასიათებელია ხანგრძლივი მოქმედება.
დიეგო პოიეტი

დიეგო პოიეტი (დ. 8 აპრილი, 1995) — ინგლისელი ნახევარმცველი, რომელიც თამაშობს საფეხბურთო კლუბ ვესტ ჰემ იუნაიტედში. მან კარიერა ჩარლტონ ატლეტიკში დაიწყო, სადაც 2013-14 წლების სეზონის საუკეთესო ფეხბურთელიც გახდა, მიუხედავად იმისა, რომ იანვრამდე ძირითადი გუნდის რიგებში არც ერთი მატჩი არ ჩაუტარებია. 2014 წლის ივლისში ის ვესტ ჰემ იუნაიტედმა შეიძინა.

პოიეტმა ინგლისის 16 და 17 წლამდელთა ნაკრებებში ითამაშა, მაგრამ ურუგვაის ნაკრებში თამაშიც შეუძლია მამამისის, გუს პოიეტის წარმომავლობის გამო.

საკლუბო კარიერა
ჩარლტონ ატლეტიკი
პოიეტმა კარიერა ჩარლტონ ატლეტიკის აკადემიაში დაიწყო და 2013 წლის მაისში კლუბთან პირველი კონტრაქტიც გააფორმა. მისი დებიუტი 2014 წლის 21 მაისს ინგლისის ასოციაციის თასის მატჩში შედგა ოქსფორდ იუნაიტედის წინააღმდეგ, როდესაც 81-ე წუთზე დეილ სტივენსის ნაცვლად შემოვიდა მოედანზე. ძირითად შემადგენლობაში კი პირველი მატჩი პოიეტმა 1 თებერვალს უიგან ატლეტიკის წინააღმდეგ 2-1 წაგებულ შეხვედრაში ჩაატარა. მიუხედავად იმისა, რომ ძირითადი შემადგენლობის წევრად მხოლოდ თებერვალში ჩამოყალიბდა და სეზონის განმავლობაში სულ 20 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა, პოიეტი ჩარლტონში 2013-14 წლების სეზონის საუკეთესო ფეხბურთელად დაასახელეს.

2014 წლის 26 ივნისს ჩარლტონმა ოფიციალურად განაცხადა, რომ პოიეტმა უარი თქვა კონტრაქტის გახანგრძლივებაზე და 1 ივლისიდან თავისუფალი აგენტის სტატუსით კარიერას სხვა კლუბში განაგრძობდა.

ვესტ ჰემ იუნაიტედი
2014 წლის 8 ივლისს პოიეტი ვესტ ჰემ იუნაიტედს შეუერთდა, გააფორმა რა 4-წლიანი კონტრაქტი კლუბთან. მისი შეძენა სანდერლენდის თავკაცს და დიეგოს მამას, გუსსაც, სურდა, თუმცა საბოლოოდ მან ამ ტრანსფერზე უარი თქვა, რათა ნეპოტიზმში არ დაედანაშაულებინათ.

23 აგვისტოს პოიეტმა პირველი მატჩი ჩაატარა ახალი კლუბის რიგებში, როდესაც კრისტალ პალასთან 1-3 მოგებულ შეხვედრაში 83-ე წუთზე მაურო სარატე შეცვალა. ოთხი დღის შემდეგ კი შეფილდ იუნაიტედის წინააღმდეგ ძირითად შემადგენლობაში დაიწყო მატჩი და 120 წუთი ითამაშა.

2014 წლის 7 ნოემბერს პოიეტი ერთთვიანი იჯარის წესით ჩემპიონშიპის კლუბ ჰადერსფილდ თაუნს შეუერთდა. გადასვლიდან ერთი დღის შემდეგ ფულჰემთან გასვლაზე 3-1 წაგებულ შეხვედრა დიეგომ სათადარიგოთა სკამზე გაატარა. სამაგიეროდ 22 დეკემბერს შეფილდ უენსდისთან მატჩში სრული 90 წუთი ითამაშა. საბოლოოდ პოიეტმა ჰადერსფილდში სულ ორ შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა და ერთთვიანი ვადის გასვლის შემდეგ ვესტ ჰემს დაუბრუნდა.
ლეიშმანიოზი

ლეიშმანიოზი — პარაზიტული დაავადება. ცნობილია ლეიშმანიოზის 2 ძირითადი ფორმა: კანისა და ვისცერული. იწვევს უმარტივესთა ტიპის ერთუჯრედიანი ორგანიზმი — ლეიშმანია. გადამტანია ფლებოტომუსი. კანის ლეიშმანიოზს იწვევს ტროპიკული ლეიშმანია. განარჩევენ კანის ლეიშმანიოზის 2 ფორმას: ქალაქის ლეიშმანიოზი და სოფლის ლეიშმანიოზი.

კანის ლეიშმანიოზის დროს ნაკბენ ადგილზე წარმოიქმნება ლეიშმანიომა, რომელიც წყლულდება ხოლო ინფექციის მოხვედრისას ვითარდება ძირმაგარის ტიპის აბსცესი.

ქალაქის ლეიშმანიოზის დროს ლეიშმანიომები გვიან, 3—6 თვის შემდეგ. ინვაზიის წყაროა ადამიანი, ხოლო სოფლის ტიპის დროს მღრღნელები.

მკურნალობა: მონომიცინი, აკრიქინი და სხვ. (ვისცერიულის დროს: სოლუსირმინი ).
პროფილაქტიკა:დაავადებათა კერების გაქრობა და ვაქცინაცია.
არზნი

არზნი — სოფელი და ბალნეოლოგიური კურორტი სომხეთში, კოტაიქის პროვინციაში, მდინარე რაზდანის ხეობაში. ერევნიდან 24 კმ, რკინიგზის სადგური აბოვიანიდან 6 კმ. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 420 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 529 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 137 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 18.41 კმ²-ია.

ჰავა ზომიერად თბილია. საშუალო წლიური ტემპერატურა 9,3°. მზის ნათების ხანგრძლივობაა 2236 სთ. წელიწადში. ძირითადი სამკურნალო საშუალებაა ნახშირმჟავა ქლორიდულ-ჰიდროკარბონატულ-ნატრიუმიანი მინერალური წყალი, რომელსაც იყენებენ სასმელად და აბაზანებისათვის. სამედიცინო ჩვენება: გულ-სისხლძრღვთა სისტემის, ღვიძლისა და საჭმლის მომნელებელი სისტემის ქრონიკული დაავადებები, ნივთიერებათა ცვლის მოშლა და სხვა. სეზონი — მთელი წელი. სანატორიუმები, პოლიკლინიკა, სააბაზანო, მინერალური წყლის ჩამომსხმელი, მინა-ტარისა და ბროლის ქარხნები. არზნიდან 2 კმ-ზე — არზნის ჰესი. არზნის მახლობლად 1933 წელს აღმოაჩინეს გვიანდელი აშელისა და ადრინდელი მუსტიეს ხანის ნამოსახლარი (შეისწავლეს 1946-1949 წლებში).
მალაკალი

მალაკალი — ქალაქი სამხრეთ სუდანში. ზემო ნილოსის შტატის დედაქალაქი.

ქალაქის მოსახლეობის უმრავლესობას შეადგენენ დინკას, ნუერისა და შილპუკის ხალხი.

ისტორია
1970 წლის აგვისტოში ქალაქის შემოგარენში ჩამოვარდა მეტეორიტი-ჰონდრიტი წონით 2000 გრამი, რომელმაც სახელად მიიღო .

2006 წლის ნოემბრის ბოლოს ქალაქში მოხდა შეჯახება სუდანის შეიარაღებულ ძალებსა და სუდანის განთავისუფლების სახალხო არმიას შორის, რომლის შედეგადაც დაახლოებით 150 ადამიანი დაიღუპა და კიდევ რამდენიმე ასეული დაიჭრა. ეს ინციდენტი გახდა ყველაზე სერიოზული კონფლიქტი ჩრდილოეთისა და სამხრეთის წარმომადგენლებს შორის 2005 წლის ნაივაშის შეთანხმების დადების მომენტიდან, რომელიც ეხება სუდანის მეორე სამოქალაქო ომის დამთავრებას.

2011 წლის თებერვლის დასაწყისში, სამხრეთ სუდანის დამოუკიდებლობის რეფერენდუმის შედეგების გამოცხადებიდან რამდენიმე დღით ადრე, ქალაქში მოხდა შეჯახებები სუდანის ფედერალური არმიის ჯარისკაცებს შორის, რის შედეგადაც დაიღუპა რამდენიმე სამხედრო, ასევე დაიჭრა მშვიდობიანი მოსახლეობა. 5 თებერვალს გამოცხადდა, რომ, დაზუსტებული მონაცემებით, ურთიერთსროლის დროს დაიღუპა არანაკლებ 20 ადამიანი, ბავშვების ჩათვლით. თვითონ კონფლიქტი მოხდა არმიის ქვედანაყოფების სამხრეთულად და ჩრდილოეთურად გაყოფის ნიადაგზე სამხრეთ სუდანის რეფერენდუმის გამო, რადგანაც მალაკალიში დისლოცირებული სუდანის შეიარაღებული ძალების ქვედანაყოფებში მსახურობდა ბევრი სამხრეთ რეგიონებში მცხოვრები, რომლებიც ადრე ჯარში მიღებული იყვნენ სახალხო რაზმებიდან და ატარებდნენ საბრძოლო ოპერაციებს ჩრდილოელთა მხარეს სამოქალაქო ომის დროს, და მათმა ნაწილმა უარი თქვა გადასულიყვნენ სუდანის ჩრდილოეთ ვილაეთებში. დაპირისპირების დროს სროლა მიმდინარეობდა ნაღმმტყორცნებიდან და მსხვილკალიბრიანი ტყვიამფრქვევებიდან. დევნილების საქმეების გაეროს უმაღლესი კომისარის სამმართველოს ჰუმანიტარული მისიის წარმომადგენლის ცნობით, ამ ინციდენტის შედეგად, სუდანელ ჯარისკაცებთან ერთად, დაიღუპა ორი ბავშვი და სატვირთო ავტომობილის მძღოლი. 6 თებერვლის ინფორმაციით ამ კონფლიქტში გარდაცვლილთა რაოდენობა გაიზარდა 30 ადამიანამდე.

ფიზიკურ-გეოგრაფიული დახასიათება
ქალაქი მდებარეობს მდინარე თეთრი ნილოსის ნაპირზე, მის მდინარე სობატთან შეერთების ადგილიდან ჩრდილოეთით.

კლიმატი
მალაკალიში კლიმატი — სუბეკვატორულია, ტიპური სავანებისათვის, მკაფიოდ გამოხატული ნოტიო და მშრალი სეზონებით. წელიწადში ნალექები მოდის 785 მმ. ქალაქში წლის საშუალო ტემპერატურა შეადგენს 26,5 გრადუსს. ნოტიო სეზონი დგება მაისში და გრძელდება ოქტომბრამდე.

მოსახლეობა
ქალაქის მოსახლეობის უმრავლესობა დინკას, ნუერის და შილუკის ხალხის წარმომადგენელია, რომელთა შორის ზოგჯერ ხდება შეტაკებები ეთნიკურ და სოციალ-ეკონომიკურ ნიადაგზე.

2010 წლის შეფასებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 139 434 ადამიანს.

მოსახლეობის რაოდენობის დინამიკა
რაბია სულთანი

რაბია სულთანი (; დ. 1680 — 14 იანვარი 1712) — ოსმალეთის იმპერიის სულთნის, აჰმედ -ის ხარჭა.

ბიოგრაფია
რაბია სულთანი, რომლის ნამდვილი სახელი უცნობია, თათრების ერთ-ერთი დავდასხმის დროს დაიჭირეს და მონად გაყიდეს. რაბია სულთან აჰმედს ხარჭად მისმა ერთ-ერთმა დამ გაუგზავნა. ოსმალეთის ქალი სულთნები საიმპერატორო ჰარამხანაში ცხოვრობდნენ, რომელიც ოსმალეთის სასახლის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ელემენტი იყო. ოსმალეთის ისტორიული წყაროებიდან ვიგებთ, რომ რაბიას არაბული სახელი უწოდეს. სულთნის შესახებ ძალიან ცოტა რამ არის ცნობილი, რადგან სხვა სულთნებს უფრო მეტი შვილი ჰყავდათ აჰმედ -ის გარდაცვალების შემდეგ ტახტზე ასვლისთვის და ვალიდე სულთნის წოდების მოსაპოვებლად იბრძოდნენ.

1692 წლის 6 ოქტომბერს მან ორი ვაჟიშვილი, შეჰზადე იბრაჰიმი და შეჰზადე სელიმი შეეძინა, რომელსაც 1693 წელს ასიე სულთნის დაბადება მოჰყვა. 1695 წელს აჰმედ -ის გარდაცვალების შემდეგ, რაბია ასიე სულთანთან და აჰმედ -ის გარემოცვის წევრებთან ერთად ძველ სასახლეში გადაასახლეს. მის ვაჟი, შეჰზადე იბრაჰიმი ახალ ვალიდე სულთანს, ემეთულაჰ რაბია გიულნუშ სულთანს აღსაზრდელად გადასცეს.

რაბია სულთანი 1712 წლის 14 იანვარს გარდაიცვალა. იგი მის მეუღლის გვერდით, სულეიმან -ის მეჩეთის აკლდამაში დაკრძალეს.
ფლებოტომუსები

ფლებოტომუსები — ორფრთიანი სისხლისმწოვი მწერების ქვეოჯახი პეპლურასებრთა ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძეა 1,3 — 3,5 მმ. ფერად ბაცი მოყვითალოა და დაფარულია წვრილი ბუსუსით. პირის აპარატი უფრო მკვეთრად აქვთ გამოხატულ მდედრებს (ხორთუმის მსგავსად), რადგან ისინი წოვენ სისხლს, მამლები კი მცენარეთა წვენებით და დეტრიტით იკვებებიან. ფლებოტომუსები გავრცელებულია ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ქვეყნებში. მსოფლიოში დადგენილია მათი 300 სახეობა. საქართველოში ეს მწერები მხოლოდ აღმოსავლეთ ნაწილშია გავრცელებული — გამოვლენილია 13 სახეობა (11 ფლებოტომუსებისა და 2 — სენჟენტომიის გვარისა).

დედალი ფლებოტომუსები იკვებებიან გარეული და შინაური ცხოველების და აგრეთვე ადამიანის სისხლით. დებს 50 — 100 კვერცხს (თვითონ უმრავლეს შემთხვევაში იღუპება). გამოჩეკილი მატლები რამდენიმეჯერ კანს იცვლიან და იჭუპრებიან. ჭუპრიდან გამოფრენილი მწერი სწრაფად იწყებენ გამრავლებას და 2 — 3 თაობას იძლევა.

ფლებოტომუსებს გადააქვთ რამდენიმე სნეულება:ვისცერული და კანის ლეიშმანიოზი, ფლებოტომური ცხელება (პაპატაჩი).
მახლობელი კუნძულები

მახლობელი კუნძულები — კუნძულთა ჯგუფი ალეუტის კუნძულების უკიდურეს დასავლეთ ნაწილში. კუნძულები მთიანია, სიმაღლე 953 მ-მდე. საერთო ფართობი 1143,8 კმ². დასახლებულია მხოლოდ კუნძულები ატუ და სიმია. ყველაზე დიდი კუნძულებია ატუ, აგატუ და კუნძულთა ჯგუფი სემიჩი, რომელშიც თავის მხრივ, გაერთიანებულია კუნძულები: ალაიდი, დაბალი და სიმია. კუნძულ სიმიიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 30 კმ-ში გაწოლილია პატარა რიფი, რომელიც ინგენსტრემის კლდეების სახელწოდებით არის ცნობილი. 1867 წლიდან მახლობელი კუნძულები ეკუთვნის აშშ-ს, შედის ალასკის შტატის შემადგენლობაში. მახლობელი კუნძულები პირველია ალეუტის კუნძულების ჯგუფებიდან, რომელიც რუსმა მრეწველმა მიხეილ ნევოდჩიკოვმა აღმოაჩინა 1745 წელს.
ხორთუმი

ხორთუმი — ზოგიერთი ქვეწარმავლისა და ძუძუმწოვრების სახის წაგრძელებული, მოძრავი ნაწილი, რომელსაც ბოლოზე ნესტოები აქვს. ასრულებს შეხების, ყნოსვისა და სუნთქვის ფუნქციას. განსაკუთრებით კარგად აქვს განვითარებული სპილოს. მისი ხორთუმი წარმოქმნილია წაგრძელებული ცხვირისა და ზედა ტუჩის შეზრდის შედეგად. ხორთუმის ბოლოზე თითისმაგვარი დანამატია, რომლის საშუალებითაც სპილო ნიადაგიდან პატარა საგნებსაც კი იღებს. ხორთუმის დანიშნულებაა შეხება, საკვების მიტაცება, საგნების დაკავება, წყლის შესრუტვა და მისი გადაცემა პირის ღრუში. ხორთუმს უწოდებენ აგრეთვე ზოგიერთი უხერხემლოს სხეულის წინა ნაწილს ან მის გამონაზარდს.
ანდრეანოვის კუნძულები

}
| მდებარეობა = ბერინგის ზღვა
| კუნძულთა რაოდენობა =
| მთავარი კუნძული = ატკა
| ფართობი_კმ2 = 3924,737
| სია =
| სიგრძე_კმ =440
| სიგანე_კმ =
| სანაპიროს სიგრძე =
| სანაპიროზოლი_კმ =
| უმაღლესი მთა =
| სიმაღლე_მ =1806
| ქვეყნის სახელი =
| ქვეყანა =
ანდრეანოვის კუნძულები — კუნძულთა ჯგუფი ალეუტის კუნძულებში. განლაგებულია ამუქტისა და ამჩირკის სრუტეებს შორის. შედის აშშ-ის ალასკის შტატის შემადგენლობაში. გადაჭიმულია დაახლოებით 440 კმ-ზე. საერთო ფართობი, დელაროვის კუნძულებთან ერთად, უდრის 3924,737 კმ²-ს. უმაღლესი წერტილია ვულკანი ტანაგა (1806 მ). სულ არის 46 ვულკანური კუნძული და მრავალი პატარა კლდე. ყველაზე მნიშვნელოვანია კუნძულები ატკა და ადაკი. ანდრეანოვის კუნძულები მოქცეულია სეისმურად აქტიურ ზონაში. არის 8 მოქმედი ვულკანი. ძლიერი მიწისძვრა დაფიქსირდა 1957 და 2007 წლებში. შემოსილია სუბარქტიკული მდელოებით. ბევრია ყარსაღი; სანაპირო წყლებშია ვირთევზა და კამბალასებრნი. ანდრეანოვის კუნძულები აღმოაჩინა და პირველად აღწერა რუსმა მრეწველმა ანდრეან ტოლსტიხმა 1760-1764 წლებში. მეორე მსოფლიო ომის დროს კუნძულებზე განლაგებული იყო ამერიკული სამხედრო ბაზები. ომის შემდეგ ბაზა კუნძულ ადაკზე გაფართოვდა და გახდა მუდმივი. დაიხურა 1995 წელს.
გრიგოლ რუხაია

გრიგოლ (გოგი) როდიონის ძე რუხაია (დ. 4 მაისი 1949, ფოთი — გ. 5 თებერვალი, 2013, თბილისი) — ქართველი პოეტი, პროზაიკოსი, ესეისტი, პუბლიცისტი.

ბიოგრაფია
1966 წელს ვერცხლის მედალზე დაამთავრა ფოთის რკინიგზის მე–16 საშუალო სკოლა. 1967 წელს ჩაირიცხა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტზე, რომელიც 1973 წელს წარმატებით დაასრულა. სხვადასხვა დროს გრიგოლ რუხაია მუშაობდა თსუ სტამბის რედაქტორად, საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის გაზეთის რედაქტორად, საქართველოს სპორტკომიტეტის სპორტული ალმანახის რედაქტორად, ჟურნალ „ნობათის“ პასუხისმგებელ მდივნად, საქართველოს კულტურის სამინისტროს მეთოდურ–საგანმანათლებლო ცენტრის დირექტორად. არის „სალიტერატურო გაზეთის“ და ჟურნალ „ცისკრის“ პოეზიის განყოფილების რედაქტორი. არის დამოუკიდებელი ლიტერატურული ჟურნალის „ამერ–იმერის“ სარედაქციო საბჭოს წევრი, საზოგადოებასთან ურთიერთობის განყოფილების რედაქტორი. გრიგოლ რუხაიას ლიტერატურული თუ პუბლიცისტური ნაწარმოებები სისტემატურად იბეჭდება ლიტერატურულ–საზოგადოებრივი ჟურნალ–გაზეთების ფურცლებზე.

მიღებული აქვს მწერალთა კავშირის მესამე პრემია მოთხრობების კრებულისათვის „ყურშა, ხირჩლა და სხვანი“, იოსებ გრიშაშვილის პრემია პოეტური ნაწარმოებებისა და

ესეებისათვის, არის დავით აღმაშენებლის სახელობის ისტორიულ–ლიტერატურული კონკურსის პრიზის მფლობელი რომანისათვის „სოკოები ცხუმის თავზე“, ლიტერატურული კონკურსის „ასი სიტყვა“ პრიზიორი და სხვა.

გამოქვეყნებული ნაწარმოებები
„ალვის ჩრდილი ერდოზე“ (პოეტური კრებული) გამომცემლობა „მერანი“. თბილისი. 1984წ.
„ხირჩლა, ყურშა და სხვანი“ (მოთხრობები) გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“. თბილისი. 1990.
„შინაბერა“ (რომანი) ნაწილი პირველი. გამომცემლობა „მერანი“. თბილისი. 1990.
„საკანი 10 (მოთხრობები) გამომცემლობა „ქართული თეატრი“ თბილისი. 1991.
„ლექსები, პოემა“ თბილისი. 1994წ. 6. „სოკოები ცხუმის თავზე“ (რომანი) გამომცემლობა „ეგრისი“ თბილისი 2004 წ.
„ასერთი ლექსი“ (ლექსები) გამომცემლობა „ირიდა“. ფოთი. 2009.
„იუნკრები“ (პოემა) მწერლის გაზეთი 5. 2010.
„გიორგი დიდი“ (პოემა) თბილისი. 2011წ.
„ექვსაიები“ (ლექსები) გამომცემლობა „ცის ნამი“. თბილისი. 2011წ.
„კიდევ ექვსაიები“ (ლექსები) გამომცემლობა „ეგრისი“ თბილისი. 2012წ.
„ძველი ექვსაიები“ (ლექსები). თბილისი. 2012წ.
რაინშტადიონი

რაინშტადიონი — სტადიონი გერმანიაში, რომელიც გაიხსნა 1925 წელს. სტადიონი იყო საფეხბურთო კლუბ ფორტუნას საშინაო არენა. 1995 წლიდან რაინშტადიონზე ასპარეზობდა ამერიკული ფეხბურთის გუნდი „ “. სტადიონი 2002 წელს დაანგრიეს, მის ადგილას კი 54,600-იანი ესპრიტ არენა აშენდა.

1981 წელს რაინშტადიონზე გაიმართა ევროპის თასების მფლობელთა თასის ფინალი თბილისის „დინამოსა“ და „კარლ ცაისს“ შორის (2–1).
ფუნგიციდები

ფუნგიციდები ( — სოკო და — ვკლავ) — პესტიციდების ერთ-ერთი ჯგუფი, რომლებსაც შეუძლიათ მოსპონ და შეზღუდონ მცენარეთა დაავადებების გამომწვევთა განვითარება. ფუნგიციდებს უმთავრესად მცენარეთა სოკოვანი დაავადებების წინააღმდეგ იყენებენ. მათ შესწევთ უნარი მოსპონ სოკოები (ფუნგიციდური მოქმედება), შეაჩერონ მათი განვითარება (ფუნგისტატიკური მოქმედება) ან დაუკარგონ სპორებს გამრავლების უნარი (გენოსტატიკური მოქმედება). არსებობს ფუნგიციდების შემდეგი სახეები:
შაბიამანი
სპილენძის ქლორჟანგი
კოლოიდური გოგირდი
ცინები
პოლიმარცინი
პოლიკარბაცინი
კაპტანი
ფტალანი
კარატანი
ვიტავაქსი

არაორგანული ფუნგიციდებიდან სასოფლო-სამეურნეო წარმოების პრაქტიკაში იყენებენ სპოლენძის (შაბიამანი, სპოლენძის ქლორჟანგი), გოგირდის (დაფქული და კოლოიდური გოგირდი) და სხვა ნაერთებს, ხოლო ორგანული ნივთიერებებიდან — დითიოლარბამატების (ცინები, კუპროცინ-1, პოლიმარცინი, პოლიკარბაცინი), ფტალიმიდების (კაპტანი, ფტალანი). დინიტროალკალფენოლის ეთერების (კარატანი), ვერცხლისწყლის ორგანული ნაერთების (გრანოზანი), ოქსატინებისა (ვიტაქსი) და ბენზინმიდაზოლის (ბენომილი) ნწარმებს.

ფუნგიციდებს იყენებენ სასოფლო-სამეურნეო კულტურების თესლის შესაწამლად, ნიადაგის დასამუშავებლად, მცენარის სვენებისა და ვეგეტაციის პერიოდში შესასხურებლად, პროდუქტების საცავებისა და საწყობების დეზინფექციისათვის.

დაავადებათა გამომწვევ ორგანიზმებზე ზემოქმედების ხასიათის მიხედვით ფუნგიციდები იყოფა დაცვით და სამკურნალო პრეპარატებად, ხოლო მცენარის ქსოვილებში შეჭრისა და გადაადგილების ინტენსივობის მიხედვით — კონტაქტურ, ტრანსლამინარულ და სისტემურ პრეპარატებად.

დაცვითი (პროფილაქტიკური) ფუნგიციდები ხელს უშლის მცენარის ჯანსაღ ორგანოებზე ინფექციის დასახლებას და გამორიცხასვს მათ დაავადებას;
სამკურნალო (გამანადგურებელი) პრეპარატები დაავადებულ ორგანოზე სპობს დაავადებათა გამომწვევ სოკოვან ორგანიზმებს და აჯანსაღებს მცენარეს;
კონტაქტური ფუნგიციდები რჩება მცენარეზე და ანადგურებს მათთან კონტაქტში მყოფ სოკოვან ორგანიზმებს;
ჰერბიციდები

ჰერბიციდები ( — ბალახი და — ვკლავ) — არასასურველი მცენარეულობის გასანადგურებელი ქიმიური ნივთიერებები. მცენარეებზე მოქმედების ხასიათის მიხედვით ჰერბიციდები არის ერთიანი მოქმედების (ანადგურებს ყველა სახეობის მცენარეს) და შერჩევეთი მოქმედების (ანადგურებს ზოგიერთი სახის მცენარეს). პირველი ტიპის ჰერბიციდებს იყენებენ მცენარეულობის გასანადგურებლად სხვადასხვა დაწესებულებების ირგვლივ; მეორე ტიპისას — კულტურული მცენარეების დასაცავად სარეველებისაგან. მნიშვნელოვანი ჰერბიციდებია:
ფენოქსიმჟავა
არილშარდოვანა
კარბამატები
თიოკარბამატები
დინიტროანილინები
ბუალო-ნერსეჟაკი

ბუალო-ნერსეჟაკი , პიერ ბუალო (; დ. 28 აპრილი, 1906 — გ. 16 იანვარი, 1989), ტომა ნერსეჟაკი (; დ. 3 ივლისი, 1908 — გ. 9 ივნისი, 1998) — ორი ფრანგი მწერლის ტანდემი. პიერ ლუი ბუალო მეწყვილე ნერსეჟაკზე ადრე გახდა ცნობილი მწერალი. პიერ ერომ, კი, რომლის ფსევდონიმიც იყო ტომა ნერსეჟაკი, წერა 1938 წელს დაიწყო. 1947 წელს ნერსეჟაკმა გამოსცა წიგნი „დეტექტიური ჟანრის ესთეტიკა“, რომელშიც ძირითადად შევიდა პიერ ბუალოს შემოქმედების კრიტიკა. ბუალომ წაიკითხა ეს წიგნი და მათ შორის მიმოწერა გაჩაღდა. 1948 წელს მწერლებმა უშუალოდ გაიცნეს ერთმანეთი. გარკვეული პერიოდის შემდეგ კი ერთად დაიწყეს დეტექტიური ნაწარმოებების წერა. მათმა ტანდემმა თითქმის 40 წელი იარსება, ამ ხნის განმავლობაში მწერლებმა 50-ზე მეტი რომანი და მოთხრობა შექმნეს.

ბუალო 1989 წელს გარდაიცვალა. ამის შემდეგ ნერსეჟაკმა კიდევ რამდენიმე წიგნი დაწერა, თავად კი 1998 წელს გარდაიცვალა.

ბუალო-ნერსეჟაკის ნაწარმოებების მიხედვითაა გადაღებული კლუზოს „ეშმაკები“ (1955) და ჰიჩკოკის „თავბრუსხვევა“ (1958).
ორი დღე, ერთი ღამე

ორი დღე, ერთი ღამე — ძმები დარდენების 2014 წლის ფილმი.

სიუჟეტი
სანდრას ბედი დამოკიდებულია მისივე თანაშმრომლების გადაწყვეტილებაზე. მათ უნდა აირჩიონ, ან პრემია 1000 ევროს ოდენობით, ან სანდრას დარჩენა სამსახურში. კენჭისყრა ორშაბათსაა დანიშნული. შაბათ-კვირის განმავლობაში სანდრა ხალხის დაარწმუნებას ცდილობს, რომ ხმა მის სასარგებლოდ მისცენ.
საყლაპავი

საყლაპავი მილი — ორგანიზმების მომნელებელი ტრაქტის ნაწილი, რომელიც ატარებს საკვებს უშუალოდ პირის ხვრელიდან, პირის ღრუდან ან ხახიდან შუა ნაწლავამდე ან კუჭამდე. საყლაპავი ამოფენილია კანის ტიპის ეპითელიუმით და აღჭურვილია განივზოლიანი მუსკულატურით. საყლაპავი მილის უკანა ნაწილი ხშირად გარდაქმნილია ჩიჩახვად, ე.წ. საღეჭ კუჭად ანდა რთული კუჭის ნაწილებად.

ადამიანის საყლაპავი მილი არის ხახას და კუჭს შორის ჩართული 25 სმ სიგრძის მილი. მდებარეობს კისრის მალის დონიდან, მალის დონემდე. მალის დონეზე აორტას გადაუვლის წინიდან და მის მარცხენა მხარეს თავსდება. შუასაძგიდის კუნთოვანი ბოჭკოები საყლაპავის ირგვლივ ქმნის სფინქტერს, რომელიც ხელს უშლის საკვები მასის კუჭიდან უკან ამობრუნებას. საყლაპავი მილი შედგება 3 გარსისგან: გარეთა გარსი, შუა გარსი და შიგნითა გარსი.
კომპაქტური ვარსკვლავი

ასტრონომიაში ტერმინი კომპაქტური ვარსკვლავი (ზოგჯერ კომპაქტური ობიექტი) გამოიყენება თეთრი ჯუჯების, ნეიტრონული ვარსკვლავებისა, სხვა ეგზოტიკური მკვრივი ვარსკვლავებისა და შავი ხვრელების აღსანიშნად.

კომპაქტურ ვარსკვლავთა უმეტესობა ვარსკვლავური ევოლუციის საბოლოო ეტაპია და, აქედან გამომდინარე, ხშირად ვარსკვლავურ ნარჩენს უწოდებენ. ნარჩენი ფორმა ძირითადად დამოკიდებულია ვარსკვლავის მასაზე, რომლითაც იგი თავდაპირველად წარმოიქმნა. ყველა ეს ობიექტი თავიანთ მასასთან შედარებით მოცულობაში ძალიან მცირეა, რის გამოც მათ ძალიან მაღალი სიმკვრივე აქვს. ტერმინი კომპაქტური ვარსკვლავი ხშირად გამოიყენება, როდესაც ვარსკვლავის ზუსტი ბუნება უცნობია, მაგრამ მტკიცებულების თანახმად, ის ძალიან მასიურია და მცირე რადიუსი აქვს. კომპაქტურ ვარსკვლავს, რომელიც არ არის შავი ხვრელი, შესაძლოა გადაგვარებული ვარსკვლავი ეწოდოს.