iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
რეზოლიუშენის კუნძული

}
| მდებარეობა = წყნარი ოკეანე
| კუნძულთა რაოდენობა =
| მთავარი კუნძული =
| ფართობი_კმ2 = 208,6
| სია =
| სიგრძე_კმ =
| სიგანე_კმ =
| სანაპიროს სიგრძე =
| სანაპიროზოლი_კმ =
| უმაღლესი მთა = მთა კლარკი
| სიმაღლე_მ = 1069
| ქვეყნის სახელი =
რეზოლიუშენის კუნძული (მაორ. ; ) — უდიდესი დაუსახლებელი კუნძული ახალი ზელანდიის საუთლენდის რეგიონის შემადგენლობაში, მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში.

გეოგრაფია
მისი ფართობია 208,6 კმ² და ითვლება ახალი ზელანდიის სიდიდით მეშვიდე კუნძულად. გამოყოფილია სამხრეთი კუნძულისგან დასკი-საუნდის და ბრეიქსის უბეებით. ჩრდილოეთით და სამხრეთით მდებარეობენ კუნძულები იუსლესი და ლონგი.

ფორმით რეზოლიუშენის კუნძული გვაგონებს მართკუთხედს. მხოლოდ დასავლეთ სანაპიროზეა გამოშვერილი, ვიწრო ფაივ-ფინგერსის ნახევარკუნძული. კუნძულის ზედაპირი მთიანია: არის 13 პიკი, რომელთა სიმაღლე აჭარბებს 900 მეტრს. უმაღლესი წერტილი, მთა კლარკი, აღწევს 1069 მეტრს.

ისტორია
კუნძულის პირველი ევროპელი აღმომჩენი გახდა ბრიტანელი მოგზაური ჯეიმზ კუკი, რომელმაც იგი აღმოაჩინა 1773 წლის მარტში თავისი მესამე ექსპედიციის დროს. სახელი რეზოლიუშენი კუნძულს დაერქვა ექსპედიციის მთავარი გემის (1771)-ის პატივსაცემად.

კუნძულზე გარემოს დაცვის პირველი მცდელობები დაიწყო რიჩარდ ჰენრიმ — საუკუნეების მიჯნაზე. 1891 წელს რეზოლიუშენი გახდა ახალ ზელანდიაში პირველი ბუნების დაცვის ტერიტორია და მსოფლიოში პირველი კუნძულოვანი ნაკრძალი.

2004 წელს ახალი ზელანდიის მთავრობამ გამოყო დიდი რაოდენობით თანხა ინტროდუქციული სახეობების (უპირველეს ყოვლისა ყარყუმის) გასანადგურებლად ადგილობრივი ფაუნის ძირძველი სახეობების პოპულაციის შენარჩუნების მიზნით. 2004 წელს კუნძული ნაკრძალად გამოაცხადეს, რისი მცდელობაც ჯერ კიდევ 1900 წელს იყო.

2009 წლის 15 ივლისს, კუნძულზე დაფიქსირდა 7,8 მაგნიტუდის სიძლიერის მიწისძვრა.
დ’იურვილის კუნძული

}
| მდებარეობა = წყნარი ოკეანე
| კუნძულთა რაოდენობა =
| მთავარი კუნძული =
| ფართობი_კმ2 = 150
| სია =
| სიგრძე_კმ = 27
| სიგანე_კმ = 9,6
| სანაპიროს სიგრძე =
| სანაპიროზოლი_კმ =
| უმაღლესი მთა =
| სიმაღლე_მ =
| ქვეყნის სახელი =
დ’იურვილი — კუნძული მარლბოროს სრუტეების ქსელის გასწვრივ, ახალი ზელანდიის სამხრეთ კუნძულის ჩრდილოეთ სანაპიროსთან. სახელი ეწოდა ფრანგი მკვლევრის, ჟიულ დიუმონ დ’იურვილის პატივსაცემად. კუნძულის ძირძველი დასახელება მაორის ენაზე — რანგიტოტო-კი-ტე-ტონგა . ჰყავს 52 მუდმივი მაცხოვრებელი (2006).

გეოგრაფია
150 კმ² ფართობით იგი ახალი ზელანდიის სიდიდით მერვე კუნძულია. სიგრძე — 27 კმ, ხოლო სიგანე — 9,6 კმ. კუნძულის ჩრდილოეთით მდებარეობს კუკის სრუტე, რომელიც ახალი ზელანდიის ორ უდიდეს კუნძულს — ჩრდილოეთ კუნძულს და სამხრეთ კუნძულს ყოფს. სამხრეთ კუნძულისგან გამოყოფილია სახიფათო ფრენჩ-პასის სრუტით (მაორიული სახელი — ტე-აუმიტი), რომელშიც დინების სიჩქარე აღწევს 14 კმ/სთ-ს.

ისტორია
კუნძული 1642 წელს აღმოაჩინა ჰოლანდიელმა მოგზაურმა აბელ ტასმანმა. მაგრამ თანამედროვე სახელი მან მიიღო მხოლოდ 1827 წლის 29 იანვარს, როდესაც ფრენჩ-პასის სრუტით გაცურა ფრანგმა მოგზაურმა ჟიულ დიუმონ დ’იურვილმა, რომლის პატივსაცემად დაერქვა კუნძულს ეს სახელი. 1883 წელს კუნძული გახდა კამათის ობიექტი მისი მფლობელობის თაობაზე ახალზელანდიური მიწის კომპანიასა და ადგილობრივ მაორის ტომის — ნგატი-კოატას მოსახლეობას შორის. კონფლიქტის მოსაგვარებლად სპეციალურად დანიშნულმა უფლებამოსილმა პირმა გამოიტანა გადაწყვეტილება, რომლის მიხედვითაც კომპანიის მიერ კუნძულის ყიდვა გამოცხადდა უკანონოდ, ხოლო მფლობელობის ყველა უფლება გადაეცა ადგილობრივ მოსახლეობას. მიუხედავად ამისა კონფლიქტი ამით არ მოგვარებულა და 1895 წელს კუნძული დაიყო 11 დიდ ბლოკად. მოგვიანებით ხუთმა ევროპელმა ბიზნესმენმა უელინგტონიდან იჯარით აიღეს დ’იურვილის კუნძული მაორელი მესაკუთრეებისგან.
ადამსის კუნძული

}
| მდებარეობა = წყნარი ოკეანე
| კუნძულთა რაოდენობა =
| მთავარი კუნძული =
| ფართობი_კმ2 = 97,3
| სია =
| სიგრძე_კმ =
| სიგანე_კმ =
| სანაპიროს სიგრძე =
| სანაპიროზოლი_კმ = 61,3
| უმაღლესი მთა = დიკის მთა
| სიმაღლე_მ = 705
| ქვეყნის სახელი =
ადამსის კუნძული — ახალი ზელანდიის დაუსახლებელი კუნძული, ყველაზე სამხრეთით მდებარე ოკლენდის არქიპელაგში.

ახალი ზელანდიის სხვა სუბანტარქტიკულ კუნძულებთან ერთად შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

გეოგრაფია
კუნძულის სიგრძე დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ დაახლოებით 17 კმ-ია, ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ — დაახლოებით 9 კმ, სანაპირო ზოლის სიგრძე — 61,3 კმ. უმაღლესი წერტილია დიკის მთა  — ზღვის დონიდან 705 მეტრი. არქიპელაგის მთავარი კუნძულიდან, ოკლენდის კუნძულისგან, კუნძული ადამსი გამოყოფილია ვიწრო სრუტით (სიგანე 2,3 კმ-დან 0,57 კმ-მდე), რომლის ძირითადი ნაწილია ქარნლის უბე . აღნიშნული სრუტე ჩამქრალი ვულკანური კრატერის ნაშთია.

კუნძული იშვიათი ფრინველების ნაკრძალური ზონაა , რომელსაც ორგანიზაციას უკეთებს ფრინველთა დაცვისა და მათი საცხოვრებელი გარემოს შენახვის საერთაშორისო ორგანიზაცია . კუნძულის ტერიტორიაზე ბუდობენ ისეთი ენდემები როგორიცაა ოკლენდის იხვი , ', და .
გაერთიანებული სამეფოს ჰიმნი

ღმერთო დაიფარე მეფე (ალტერნატიული: „ღმერთო დაიფარე დედოფალი“) — ჰიმნი, რომელიც გამოიყენება თანამეგობრობის სამეფოების ქვეყნებში და გვირგვინის დაქვემდებარებაში მყოფ ტერიტორიებზე. ტექსტი და სათაური იცვლება არსებული მონარქის სქესის მიხედვით.

ღმერთო დაიფარე მეფე - შემდეგ დამოუკიდებელი ქვეყნებსა და ტერიტორიებზე გამოიყენება, როგორც ეროვნული ან ნაციონალური ჰიმნი:

დამოუკიდებელი ქვეყნები

(სამეფო)
(სამეფო)
(სამეფო)
(სამეფო)
(სამეფო)
(სამეფო)
(სამეფო)
(სამეფო)
(სამეფო)
(სამეფო)
ტერიტორიები
ფრიდრიხ I

ფრიდრიხ შეიძლება იყოს:

ფრიდრიხ ფონ შვარცენბურგი — კელნის ეპისკოპოსი (დაახ. 1075—1131)
ფრიდრიხ ბარბაროსა — საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორი (1122—1190)
ფრიდრიხ (ავსტრია) — ავსტრიის ჰერცოგი (დაახ. 1175—1198)
ფრიდრიხ (ბადენის ჰერცოგი) — ბადენის მარკგრაფი (1249—1268)
ფრიდრიხ — ავსტრიის ჰერცოგი (1289—1330) → იხ. ფრიდრიხ (გერმანია)
ფრიდრიხ (ბრანდენბურგის კურფიურსტი) — ბრანდენბურგის კურფიურსტი (1415—1440)
ფრიდრიხ (ვიურტემბერგის ჰერცოგი) — ვიურტემბერგის ჰერცოგი (1557—1608)
ფრიდრიხ (პრუსია) — პრუსიის პირველი მეფე (1657—1713)
ფრიდრიხ (ვიურტემბერგის მეფე) — ვიურტემბერგის მეფე (1754—1816)
ფრიდრიხ (ბადენის დიდი ჰერცოგი) — ბადენის დიდი ჰერცოგი (1826—1907)
ფრიდრიხ (ანჰალტი) — ანჰალტის ჰერცოგი (1831—1904)
ვიქტორ გოდლევსკი

ვიქტორ გოდლევსკი ( დ. 30 დეკემბერი, 1833 — გ. 17 ნოემბერი, 1900) — პოლონელი ზოოლოგი, 1863 წლის პოლონეთის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი აჯანყების მონაწილე. 1865 წელს გადაასახლეს იმიერბაიკალეთში, სადაც კატორღა მიესაჯა. 1867 წელს ბენედიქტ დიბოვსკისთან ერთად ამურიდან ქალაქ ირკუტსკში გადავიდა. საბოლოოდ დასახლდნენ ბაიკალის ტბის სამხრეთ სანაპიროსთან, სოფელ კულუტკში, სადაც მოგვიანებით ჩაატარეს ბაიკალის სიღრმეების პირველი გეგმაზომიერი გამოკვლევები. ტბაზე გამოკვლევითი სამუშაოები ძირითადად ზამთრის თვეებში მიმდინარეობდა. მათი ძალისხმევით შესწავლილი იქნა აღმოსავლეთი ციმბირის ფაუნა; აგროვებდნენ სამკურნალო მცენარეებს. გოდლევსკიმ 1868 წელს დატოვა იმიერბაიკალეთი რათა შეესწავლა შორეული აღმოსავლეთი და მდინარე ამური. 1876 წელს დიბოვსკისთან ერთად დაბრუნდა ქალაქ ირკუტსკში, კვლავ აგრძელებდა მუშაობას ბაიკალის ტბაზე. იმავე წლის გაზაფხულზე მოინახულა ხუბსუგულის ტბა.

1876 წელს მკვლევრები დაბრუნდნენ პოლონეთში. ვიქტორ გოდლევსკის სახელობისაა ფრინველი გოდლევკსის მწყერჩიტა (ლათ. ). გარდაიცვალა 1900 წელს მუცლის ტიფით.
ბარგუზინი

ბარგუზინი — მდინარე რუსეთში, ბურიატეთის რესპუბლიკაში. სიგრძე 480 კმ, აუზის ფართობი 21 100 კმ². სათავე აქვს იკატის ქედის კალთაზე, ზღვის დონიდან 2050 მ სიმაღლეზე. მიედინება ბარგუზინის ქვაბულში, ერთვის ბაიკალის ტბას ბარგუზინის ყურეში. საზრდოობს ძირითადად წვიმის წყლით. ქვემო დინებაში ჭრის ბარგუზინის ქედის განშტოებას, სადაც ჭორომებს ქმნის. მთავარი შენაკადებია: მარცხენა — გარგა, არგადა, ინა; მარჯვენა — ულიუნი. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 130 მ³/წმ. იყენებენ სარწყავად, სანაოსნოა შენაკად გარგამდე (249 კმ).

1928 წლის ზაფხულში მდინარეში პირველად გაუშვეს გემი.
კარლ IV (სრი)

კარლ (დ. 14 მაისი, 1316, პრაღა — გ. 29 ნოემბერი, 1378, იქვე) — საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორი და გერმანიის მეფე 1347–1378 წლებში, ჩეხიის მეფე (კარლ ) 1346 წლიდან, ლუქსემბურგთა დინასტიის წარმომადგენელი. მიზნად ისახავდა სამეფო დომენის გაძლიერებასა და სამეფო ხაზინის გამდიდრებას. მისი მეფობის დროს დაარსდა პრაღის უნივერსიტეტი (1348), შეიქმნა პრაღის საარქიეპისკოპოსო (1344). კარლ -ის მიერ 1356 წელს გამოცემულმა ოქროს ბულამ განამტკიცა კურფიურსტების პრივილეგიები და ხელი შეუწყო გერმანიის პოლიტიკურ დეცენტრალიზაციას. მის შემდეგ იმპერატორი გახდა სიგიზმუნდ ლუქსემბურგი
კარლოვიცის ზავი

კარლოვიცის ზავი – კარლოვიცის საერთაშორისო კონგრესზე (1698-1699 წწ.) დადებული საზავო ხელშეკრულების ლიტერატურაში მიღებული სახელწოდება. კონგრესი შეიკრიბა „წმინდა ლიგაში“ შემავალ ქვეყნებსა (ავსტრია, ვენეციის რესპუბლიკა, პოლონეთი, რუსეთი) და ოსმალთა იმპერიას შორის ზავის დასადებად. „წმინდა ლიგის“ ქვეყნებმა მათ შორის არსებული წინააღმდეგობების გამო ცალ-ცალკე დადეს კავშირი ოსმალეთთან (პოლონეთმა 1699 წლის 16 იანვარს, ავსტრიამ და ვენეციამ 26 იანვარს), ხოლო რუსეთმა 24 იანვარს დადო მხოლოდ ორწლიანი ზავი ოსმალეთთან, რომელიც შემდეგ შეიცვალა კონსტანტინოპოლის საზავო ხელშეკრულებით (1700 წ.). პოლონეთმა მიიღო მარჯვენა ნაპირის უკრაინის ნაწილი და პოდოლია, ავსტრიამ – უნგრეთის ტერიტორიის დიდი ნაწილი, ტრანსილვანია, ხორვატია და თითქმის მთელი სლოვენია, ვენეციამ – მორეა, არქიპელაგის კუნძულები და ციხესიმაგრეები დალმაციაში; რუსეთს დარჩა აზოვი.
კარლ რობერტი

კარლ რობერტი (დ. 1288 — გ. 16 ივლისი, 1342, ვიშეგრადი) — უნგრეთის მეფე 1308-1342 წლებში. უნგრეთში ანჟუს დინასტიის დამაარსებელი. კარლ რობერტის მეფობის დროს განმტკიცდა ცენტრალური ხელისუფლება, რომელსაც მხარს უჭერდა ეკლესია, წვრილი თავადაზნაურობა და მოქალაქეები; იზრდებოდა ქალაქები, ვითარდებოდა ვაჭრობა და სამთო საქმე. 1335 წელს კარლ რობერტმა სავაჭრო შეთანხმება დადო ჩეხიასთან და პოლონეთთან. წარუმატებლად ებრძოდა ვენეციას, სერბიას, ვლახეთს.
ჩერსკი

ჩერსკი — მთა რუსეთში, ბურიატეთში. ბაიკალის ქედის უმაღლესი წერტილი. მდებარეობს მდინარეების კურკულისა და ულკანის სათავეებს შორის. სიმაღლე 2588 მ. ალპინისტებისა და ტურისტების პოპულარული ადგილია. ფერდობები ციცაბოა. პირველი ასვლა განახორციელეს მეცნიერ-გეოდეზისტებმა 1961 წელს. 1975 წელს ჩერსკი პირველად დაიპყრეს ალპინისტებმა. სახელი ეწოდა მკვლევრის იან ჩერსკის (1845-1892) პატივსაცემად.
ზემო ანგარა

ზემო ანგარა — მდინარე რუსეთში, ბურიატეთის რესპუბლიკაში. სათავე აქვს ბაიკალ-ვიტიმის წყალგამყოფზე, ზღვის დონიდან 2000 მ სიმაღლეზე. ერთვის ბაიკალის ტბას. სიგრძე 452 კმ. აუზის ფართობი 21 400 კმ². ზემო დინებაში მიედინება უმეტესწილად ვიწრო ხეობაში, სადაც ჭორომებს ქმნის. ქვემო დინებაში ფართოდ დაჭაობებულ ხეობაში იშლება. საზრდოობა შერეულია. ჭარბობს წვიმის და მიწისქვეშა წყალი. ოქტომბრის ბოლოს იყინება. წყლის საშუალო ხარჯი 265 მ³/წმ. ზამთარში შესართავში ფიქსირდება წყლის მინიმალური ხარჯი — 45 მ³/წმ. სანაოსნოა.
ბარგუზინის ქედი

ბარგუზინის ქედი — ქედი ბაიკალის ტბის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროს გასწვრივ, ჩივირკუის ყურიდან მდინარე ზემო ანგარამდე, რუსეთში, ბურიატეთის რესპუბლიკაში. სიგრძე 280 კმ-მდე. საუალო სიმაღლე 2000 მ, მაქსიმალური 2841 მ. აგებულია ზედაპროტეროზოური გრანიტებითა და კრისტალური ფიქლებით. აქვს წვეტიანი კლდოვანი მწვერვალები და ციცაბო, ძნელმისადგომი კალთები. დასავლეთ კალთაზე 1200–1400 მ-მდე განვითარებულია ფიჭვისა და ლარიქსის, სოჭისა და კედრის ტაიგა. ზემოთ მეჩხერი ტყე, ალპური მდელოები და მთის ტუნდრაა, აღმოსავლეთ კალთაზე 1400–1800 მ-მდე ჭარბობს ლარიქსიანი ტაიგა. არის მინერალური წყაროები.
ტაგუ მებურიშვილი

ტაგუ ვარდენის ძე მებურიშვილი (დ. 28 აგვისტო, 1934, ფერეთა, ვანის რაიონი — გ. 10 აპრილი, 2007, თბილისი) — ქართველი პოეტი.

1957 წელს დაამთავრა ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტის ქართული ენისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი. პირველი ლექსი გამოაქვეყნა 1956 წელს, 1966 წელს გამოსცა პირველი პოეტური კრებული „მზე მაღლა იწევს“. პოეტური შემოქმედების გარდა დაკავებული იყო მთარგმნელობითი საქმიანობით, რედაქტორობით, აქტიურად მუშაობდა საბავშვო პოეზიაში. მისი შემოქმედება თარგმნილია რუსულ, სომხურ, თათრულ ენებზე.

1981 წლიდან ხელმძღვანელობდა საქართველოს მწერალთა კავშირის გამომცემლობა „მერანის“ პოეზიის განყოფილებას. 2007 წელს, 6 აპრილის მწერალთა კავშირის სხდომაზე დაპირისპირება მოუვიდა გამომცემლობის დირექტორ ვაჟა ოთარაშვილთან, ინციდენტიდან რამდენიმე დღეში, 2007 წლის 10 აპრილს, მწერალმა სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა.
პეტრე სიმონ პალასი

პეტრე სიმონ პალასი ( დ. 22 სექტემბერი, 1741, ბერლინი — გ. 8 სექტემბერი, 1811, ბერლინი) — გერმანელი მეცნიერ-ენციკლოპედისტი, ბუნებისმეტყველი, გეოგრაფი და მოგზაური. პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1767). სწავლობდა გერმანიაში, ნიდერლანდებსა და დიდ ბრიტანეთში. 1767 წელს საცხოვრებლად რუსეთში გადავიდა, 1768-1774 წლებში ხელმძღვანელობდა პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის ექსპედიციას რუსეთის ცენტრალურ რაიონებში, სამხრეთ ვოლგისპირეთში, კასპიისპირა დაბლობზე, შუა და სამხრეთ ურალზე, სამხრეთ ციმბირში (ალთაი, ბაიკალი, ბაიკალისპირეთი), ხოლო 1793-1794 წლებში ვოლგისპირეთში, ყირიმსა და ჩრდილოეთ კავკასიაში. მრავალი ნაშრომის ავტორია, ადრინდელ ნაშრომებში ავითარებდა ორგანული სამყაროს ისტორიული განვითარების იდეებს, შეადგინა ევოლუციური ხე. მოგზაურობის დროს შეკრიბა გეოგრაფიული, გეოლოგიური, ბოტანიკური, ზოოლოგიური, ეთნოგრაფიული და სხვა მასალები, რომელიც შემდეგ დაამუშავა. აღმოაჩინა და აღწერა ძუძუმწოვრების, ფრინველების, თევზების, მწერებისა და სხვათა მრავალი ახალი სახეობა, მათ შორის ამფიოქსუსი, რომელიც მოლუსკად მიიჩნია. შეისწავლა კამეჩის, მამონტის, ბეწვიანი მარტორქის ნამარხი ნარჩენები.

პეტრე პალასმა მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ბიოლოგიაში, გეოგრაფიაში, გეოლოგიაში, ფილოლოგიასა და ეთნოგრაფიაში. მისი ნაშრომებიდან მნიშვნელოვანია: „მოგზაურობა რუსეთის სახელმწიფოს სხვადასხვა პროვინციაში“ (ნაწილი 1-3, 1773-1788), „რუსეთის ფლორა“ (ნაწილი 1-2, 1784-1788). პალასის სახელი ეწოდა ერთ-ერთ ვულკანს კურილის კუნძულებზე, რიფს ახალ გვინეასთან, აგრეთვე მრავალ ცხოველსა და მცენარეს.

თხზულება
 -..., . 1 — 3, , 1811.
ახალზელანდიური ნიშნების ენა

ახალზელანდიური ნიშნების ენა ( ან ; ) — ახალ ზელანდიაში მაცხოვრებელი სმენაშეზღუდული მოსახლეობის ძირითადი სასაუბრო ენა. მან სახელმწიფო ენის სტატუსი 2006 წლის აპრილში მიიღო.

ახალზელანდიური ნიშნების ენა საფუძველს იღებს ბრიტანული ნიშნების ენიდან , ის ტექნიკურად შეიძლება ჩაითვალოს ბრიტანული, ავსტრალიური და ახალ ზელანდიური ნიშნების ენის დიალექტად. ბრიტანულ და ახალ ზელანდიურ ნიშნების ენებში ერთმანეთს 62,5% ემთხვევა, ხოლო ამერიკულ ნიშნების ენასთან მხოლოდ 33% აქვს საერთო.
დედაქანი

დედაქანი — ქანის ზედაპირული ფენა, რომელზეც ბიოლოგიური და ბიოქიმიური პროცესების, აგრეთვე ადამიანის ზემოქმედების შედეგად წარმოიქმნება ნიადაგი. დედაქანის თვისებები იცვლება ნიადაგთწარმომქმნელი ფაქტორების — კლიმატის, მცენარეულობისა და სხვ. ზემოქმედებით. დედაქანს ყოფენ წარმოშობის (მაგალითად ალუვიური, მაგმური და სხვ.), ქიმიურ-მინერალოგიური თვისებებისა (კარბონატული, კვარციანი და სხვ.) და მექანიკური შედგენილობის მიხედვით. საქართველო გამოირჩევა დედაქანების მრავალფეროვნებით. გავრცელებულია სხვადასხვა შედგენილობისა და ხნოვანების ალუვიური და ტბიურ-მდინარეული ნალექები, თიხაფიქლები, ქვიშაქვები, კონგლომერატები, მაგმური ქანები, ლიოსისებრი თიხნარი და სხვ.
ბარგუზინის ყურე

ბარგუზინის ყურე — ყურე ბაიკალის ტბაში. ბურიატეთის ერთ-ერთი საუკეთესო დასასვენებელი ადგილი. ფართობი 790 კმ². მატერიკში შეჭრილია დაახლოებით 30 კმ-ში, რითაც ქმნის ბაიკალის უდიდეს ყურეს. სიგანე 20 კმ-მდეა. ერთვის მდინარე ბარგუზინი. ტერიტორიის გარკვეული ნაწილი მოქცეულია იმიერბაიკალეთის ეროვნული პარკის ფარგლებში. ზაფხულის პერიოდში წყალი თბება +22°-მდე.
ტობაგო (კუნძული)

ტობაგო — კუნძული კარიბის ზღვაში, მდებარეობს კუნძულ ტრინიდადის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ტრინიდადი და ტობაგოს სიდიდით მეორე კუნძული. ფართობი 300 კმ². კუნძულის სახელი მომდინარეობს ინგლისური სიტყვა -დან, რაც ქართულად თამბაქოს ნიშნავს.

კუნძულის მთავარი ქედი გადაჭიმულია სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთისკენ და წარმოადგენს ვენესუელის სანაპირო ქედის გაგრძელებას. ქედის მაქსიმალური სიმაღლე ზღვის დონიდან დაახლოებით 600 მეტრია, იგი დასერილია მთის მდინარეთა ხეობებით. ტობაგოზე უნიკალური ბუნებაა, რომელიც რამდენიმე ასწლეულის განმავლობაში თითქმის ხელუხლებლადაა შემონახული. მარადმწვანე ტყის საფარისა და საერთოდ ფლორის შესანარჩუნებლად შექმნილია უნიკალური ნაკრძალი „ “.

ისტორია
ტრინიდადის მსგავსად, ტობაგოც კოლუმბმა აღმოაჩინა და კუნძული ესპანელებმა დაიკავეს. სხვა ახლო მდებარე კუნძულებისგან განსხვავებით, ამ კუნძულს კოლონიზაციის კვალი ნაკლებად დაეტყო. თუმცა საუკუნეში ამ კუნძულისათვის იბრძოდნენ ინგლისელები, ფრანგები, ნიდერლანდელები და ასევე ძველი კურლანდიის საჰერცოგოც. 1704 წელს კუნძული გამოცხადდა ნეიტრალურ ტერიტორიად, თუმცა იმის მერე, რაც კუძულზე მეკობრეებმა თავიანთი ბაზა დააარსეს, აქ 1763 წელს ბრიტანეთმა ისევ აღადგინა კოლონიალური მმართველობა. 1888 წელს ტობაგო გაერთიანდა ტრინიდადთან, 1889 წელს შექმნა საკუთარი დამოუკიდებელი საკანონმდებლო ორგანო, ხოლო 1946 წელს გახდა თვითმმართველი ტერიტორია დიდი ბრიტანეთის შემადგენლობაში. 1960-იანი წლების დასაწყისში ტრინიდადმა და ტობაგომ მიიღეს დამოუკიდებელი შიდა თვითმმართველობის უფლება, ხოლო 1962 წელს მათ მიიღეს სრული დამოუკიდებლობა.
აკადემიის ქედი

აკადემიის ქედი — წყალქვეშა ქედი ბაიკალის ტბაში. ყოფს შუა და ჩრდილოეთ ღრმულებს. გადაჭიმულია ოლხონის კუნძულის ჩრდილოეთი დაბოლოებიდან უშკანის კუნძულებამდე და შემდეგ გრძელდება ვალუკანის კონცხამდე. სიგრძე დაახლოებით 100 კმ. ცალკეული მწვერვალები აზიდულია ტბის ზედაპირამდე უშკანის კუნძულების სახით. ქედის კალთები ციცაბოდ ეშვება სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ ბაიკალის ტბის შუა ღრმულის რაიონამდე და ჩრდილო-დასავლეთისაკენ ჩრდილოეთი ღრმულისაკენ. აკადემიის ქედზე, ბაიკალის ფსკერი შედგება დედაქანისაგან. აღმოაჩინა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ბაიკალის ლიმნოლოგიურმა სადგურმა გლებ ვერეშჩაგინის ხელმძღვანელობით ჩატარებული ექსპედიციის დროს 1932 წელს.
უშკანის კუნძულები

უშკანის კუნძულები — კუნძულთა ჯგუფი ბაიკალის ტბის შუა ნაწილში, სვიატოი-ნოსის ნახევარკუნძულის სიახლოვეს (რუსეთი, ბურიატეთის რესპუბლიკა). ფართობი 9,8 კმ². არქიპელაგის შემადგენლობაშია 4 კუნძული, რომელთაგან ყველაზე მნიშვნელოვანია დიდი უშკანის კუნძული (ფართობი 9,4 კმ², სიმაღლე 216 მ). უმეტესწილად აგებულია კემბრიუმამდელი კრისტალური კირქვებით. დაფარულია ფოთლოვანი ტყეებით. ნაპირები კლდოვანია. სანაპიროებზე არის ბაიკალური ნერპის თავშესაყარი. უშკანის კუნძულები აკადემიის ქედის აზიდული ნაწილია.
მცირე ზღვა

„მცირე ზღვა“ — ბაიკალის აკვატორიის ნაწილი, თითქმის ყურე, რომელიც ღია ბაიკალიდან გამოყოფილია ოლხონის კუნძულით და პროვალის ყურით. სიგრძე დაახლოებით 70 კმ, სიგანე 5-იდან 16 კმ-მდე. ჩრდილოეთ ნაწილში წყლის სიღრმე 210 მ აღწევს. ნაპირები ამაღლებულია. ჩრდილოეთ სანაპიროს გასწვრივ ვრცელდება ზღვისპირა ქედი, რომლის სიმაღლე ზღვის დონიდან 1746 მ-მდეა. არის კუნძულები და კონცხები. კლიმატი საერთო ტბის ჰავასთან შედარებით რბილია. დამახასიათებელია სტეპური მცენარეულობა. ერთვის მდინარე სარმა. განვითარებულია თევზჭერა. მდიდარია თევზით, მათ შორის მოიპოვება ზუთხი, გოლომიანკა, ბაიკალური ომული, სიგი, ქორჭილა და სხვ. ნაპირებზე მდებარეობს რამდენიმე დასახლებული პუნქტი, რომელთა შორის აღსანიშნავია: ხუჟირი, ხარანცი, პესჩანაია. არის მრავალრიცხოვანი ტურბაზები. „მცირე ზღვა“ მოქცეულია იმიერბაიკალეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე.

სამხრეთ-დასავლეთით გამოიყოფა მცირე ყურე მუხორი. აქვე იწყება „ოლხონის ჭიშკარი“, რომლის მეშვეობით „მცირე ზღვა“ უერთდება ბაიკალის დანარჩენ ნაწილს. სანაპირო წარმტაცი ლანდშაფტებით გამოირჩევა. ბურიატები „მცირე ზღვას“ ნარინ დალაის უწოდებენ, რათ ითარგმნება როგორც „ვიწრო ზღვა“.
კასიუს დიონ კოქცეიანუსი

კასიუს დიონ კოქცეიანუსი, დიონ კასიუსი (დ. დაახლ. 153 — გ. 235) — რომაელი ისტორიკოსი. წარმოშობით ბითინიის ქალაქ ნიკეიდან. ეკავა მაღალი სამოხელეო თანამდებობები, ეკუთვნოდა სენატორთა უმაღლეს წოდებას. ავტორია რამდენიმე ისტორიული თხზულებისა. ჩვენამდე (ნაწილობრივ დაზიანებულმა) მოაღწია „რომის ისტორიამ“ 80 წიგნად, რომელიც მოიცავს ხანას რომის დაფუძნებიდან 229 წლამდე. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ამ თხზულების ის ნაწილი, სადაც ავტორი თავის თანამედროვე მოვლენებს აღწერს და იყენებს ოფიციალურ დოკუმენტებს. მაგრამ კასიუს დიონ კოქცეიანუსის თხზულება რომის ისტორიის სხვა პერიოდებისთვისაც ძვირფას წყაროს წარმოადგენს, რამდენადაც აქ ძველ ისტორიკოსთა ნაშრომების გვერდით გამოყენებულია მხედართმთავართა, მოხელეთა ანგარიშები, მოგზაურთა აღწერილობები, დოკუმენტური მასალა. „რომის ისტორია“ უპირატესად პოლიტიკურ ისტორიულ ფაქტებს განიხილავს.

ნაშრომში მოიპოვება უაღრესად მნიშვნელოვანი ცნობები საქართველო-რომის ურთიერთობის შესახებ (პომპეუსის ლაშქრობა იბერია-კოლხეთში, შემდეგდროინდელი მოვლენები, რომთან იბერიის დამოკიდებულება ახ. წ. საუკუნეში, ფარსმან -ის დროს და სხვ.). ზოგი ამ ცნობათაგან სრული ან უნიკალურია.
ძედო

ძედო — მწვერვალი საქართველოსა და რუსეთის (ჩრდილოეთი ოსეთი) საზღვარზე, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მაღრან-დვალეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე, მდინარე ჯეჯორის ზემოთში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3451,7 მ. აგებულია ცარცული ასაკის თიხაფიქლებით, ქვიშაქვებით, მერგელებითა და კირქვებით. დამახასიათებელია ალპური და სუბნივალური ლანდშაფტები.
ძედოს უღელტეხილი

ძედოს უღელტეხილი — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის (ჩრდილოეთი ოსეთი) საზღვარზე, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მაღრან-დვალეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე, მდინარე ჯეჯორის ზემოთში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2994 მ. აგებულია ცარცული ასაკის თიხაფიქლებით, ქვიშაქვებით, მერგელებითა და კირქვებით. დამახასიათებელია ალპური ლანდშაფტი. ძედოს უღელტეხილი ერთმანეთთან აკავშირებს მდინარეების ჯეჯორისა და ზრუგის აუზებს.
ძერენი

ძერენი — ჩლიქოსანი ცხოველი ძროხისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 105-150 სმ. მასა 20-39 კგ აღწევს. რქები მხოლოდ მამალს აქვს, რომელთა სიგრძეა 18-28 სმ. სხეულის შეფერილობა ზემოდან მოყვითალოა, მუცელი მოთეთროა. გვხვდება უმთავრესად ცენტრალური აზიის სტეპურ და ნახევარუდაბნო რაიონებში (მონღოლეთი, ჩინეთი). 1950-იან წლებამდე ფართოდ იყო გავრცელებული მონღოლეთში, რომლის არეალი ამჟამად შემცირებულია. სწრაფად დარბის (60-65 კმ/სთ) და აქვს კარგი მხედველობა. კარგად ცურავს. ნადირობის ობიექტია. იყენებენ მის ტყავს, რქებსა და ხორცს.
ძირხვა

ძირხვა, ძიხვა — მთა საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარეების კელასურისა და აღმოსავლეთის გუმისთის ზემო დინებათა წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2710,8 მ. აგებულია იურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. კალთები ციცაბოა. მთა შემოსილია ალპური ბალახეულით.
ძიშრა

ძიშრა — მთა საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გუდაუთისა და სოხუმის მუნიციპალიტეტებში. მდებარეობს ბზიფის ქედზე, მდინარე ბზიფის მარცხენა შენაკადის — რეშევიეს სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2623 მ. აგებულია ცარცული ასაკის კირქვებითა და დოლომიტებით. კალთები ციცაბოა, შემოსილია ალპური ბალახმცენარეულობით.
ბენისის წმინდა გიორგის ეკლესია

ბენისის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხვითის ჩრდილო-დასავლეთით, ნასოფლარ ბენისის ტერიტორიაზე. სტილისტური ნიშნებით თარიღდება საუკუნით. ეკლესიის ეზოს შემოვლებული ჰქონდა რიყის ქვით ნაგები გალავანი. მისგან მხოლოდ მცირე ნაწილია შემორჩენილი.

ეკლესია დარბაზულია (10,25 5,5 მ), დგას გალავნის ჩრდილოეთ კედელთან. ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით, კარ-სარკმლის თაღები და სატრიუმფო თაღი იმპოსტებიანად კარგად დამუშავებული შირიმის ქვითაა ნაწყობი. ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს დასავლეთით და სამხრეთით. ორივე კარი შიგნიდან თაღოვანია, გარედან არქიტრავული. თაღების შემადგენელ ქვებზე მოწითალო ფერის საღებავით ქვის წყობის სხივისებური იმიტაციაა გამოყვანილი. ნალისებრი აფსიდის ღერძზე მაღალი თაღოვანი სარკმელია. სარკმლის ქვემოთ კედელთან შირიმის ქვით ნაწყობი სატრაპეზო ქვა დგას. საკურთხეველი დარბაზისაგან გამოყოფილია ფართო მხრებით, რომლებზეც ნალისებრი სატრიუმფო თაღია გადაყვანილი. საკურთხეველი გამოყოფილი იყო კანკელით, რომლის მოჩუქურთმებული ფრაგმენტები გვიანდელი კანკელის რიყის ქვის წყობაშია ჩატანებული. ორი თაღოვანი სარკმელია სამხრეთ კედელში. საკმაოდ მაღალი პროპორციების დარბაზი გადახურულია ნალისებრი კამარით. მის შუა ნაწილში შეკიდული საბჯენი თაღია, რომლის ქუსლებთნ მოთავსებულ იმპოსტებს გვიანდელი სწორკუთხა კონტრფორსები ფარავს. სატრიუმფო თაღის ქუსლებთან მკვეთრად გამოკვეთილი იმპოსტების პროფილს თარო და დახრილი სიბრტყე შეადგენს. თარო მორთულია შეღრმავებულ ხაზებს შორის მოქცეული ლილვით.

აღმოსავლეთ ფასადზე, საკურთხევლის სარკმელთან, კედელში ჩასმულია ორი რელიეფური ფილა. პირველი ფილა სარკმლის ზედანია, რომელზეც თაღია ამოკვეთილი. ფილაზე გამოსახული ჩუქურთმა მოჩარჩოებულია მარტივი ზოლით, რომელიც ჩუქურთმასთან ერთად საერთო სიბრტყეშია. მოჩარჩოების ზედა და ქვედა ნაწილები სარკმლის თაღის წვეროს ნასკვით უკავშირდებიან. თაღის გვერდებზე შექმნილი არეები სტილიზებული ფოთლებითაა შევსებული. მეორე ფილა პირველზეა შედგმული და მარტივი თაროთია მოჩარჩოებული. ფილის ღერძზე ერთიმეორის თავზე, ორი ერთნაირი, მაგრამ სხვადასხვა ზომის ეკლესიის მოდელია გამოსახული. ფილის მარჯვენა ნაწილებში გამოსახულია ტახტზე მჯდომი ღვთისმშობელი ყრმით ხელში, მარცხნივ - კტიტორი, რომელსაც ზედა მოდელი უჭირავს და ღვთისმშობლისკენ აქვს გაწვდილი. კტიტორსა და ღვთისმშობლის ორივე მხარეს, ოდნავ ზემოთ, ანგელოზებია; მარჯვენა ანგელოზი თავისი სამოსელის ბოლოთი ლათინური -ისებრი მოხაზულობის ფოთლოვანი ელემენტითაა გადაბმული. ასეთივე ფოთლოვანი მოტივის კვალი შეინიშნება ფილის მარცხენა არეში, ანგელოზის ქვემოთ. ფილის თავისუფალ არეებზე და ეკლესიის მოდელებზე ნუსხური წარწერებია, რომლებიც დაზიანებულია და ძნელად გასარჩევია. მხატვრუ-სტილისტური ნიშნებით, აგრეთვე ეპიგრაფიკული მასალის საფუძველზე, ფილები საუკუნის მეორე ნახევრით შეიძლება დათარიღდეს. ორივე ფილა ეკლესიის კედლებში შეკეთების დროსაა ჩასმული. ამ ფასადზე ფრონტონის ჩრდილოეთ ქანობზე შემორჩენილია თაღების მწკრივით დამუშავებული შირიმის ლავგარდნის რამდენიმე ქვა.