iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ი. ჭავჭავაძის 82)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას ილია ჭავჭავაძის გამზირზე (№ 82). აგებულია საუკუნის შუა წლებში.

სახლი კვადრატული აგურითაა ნაშენი. ქუჩის მხარეს იგი ერთსართულიანია. ეზოს მხარეს კი - ორთსართულიანი. ქვედა სართულზე სარდაფია. მთავარი ფასადი ქუჩის მხარეს გამოდის. იგი ორნაწილიანია. მარცხენა ნაწილი სამკუთხა ფრონტონით სრულდება, მარჯვენა კი - ფრიზით. ფრონტონში ორი წრიული ღიობია გაჭრილი, ფასადის მარცხენა ნაწილი ორი სარკმლით და მათ შორის მოქცეული ყრუ ნიშითა დანაწევრებული. სამივესწორკუთხა საპირეშია ჩასმული. ფასადის მეორე ნაწილში, სავარაუდოდ, სადარბაზოს კარი უნდა ყოფილიყო განთავსებული. ეზოს მხარეს სახლს შერჩენილი აქვს ჭვირული აივნის მცირე ნაწილი. აივანი აგურის სვეტებზეა დაყრდნობილი. ავთენტურია კარ-სარკმელების ალათები. სარდაფი ღია ტერასაზე გამომავალი ღიობებით ნათდება.
ვარდისუბნის მეორე ეკლესია

ვარდისუბნის მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ვარდისუბნის სამხრეთ-დასავლეთით, ახალი შუამთის დედათა მონასტრის სიახლოვეს, ტყეში, 700-800 მეტრზე. თარიღდება გვიანდ. შუა საუკუნეებით.

ეკლესია საშუალო სიმაღლის გალავნითაა გარშემორტყმული. ეს შემოზღუდული სივრცე გალავანზე მიშენებული საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობებით, მცირე ზომის მონასტერს წარმოადგენს.

ეკლესია მცირე ზომის, დარბაზული ნაგებობაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდით და შესასვლელით დასავლეთიდან, რომელიც გარედან ნახევარწრიული თაღითაა დასრულებული, შიგნიდან კი სწორკუთხაა. სამხრეთიდან ეკლესიას ეკვრის მცირე სამლოცველო, რომელსაც ზემოდან შიგნიდან წრიული, ხოლო გარედან რვაწახნაგოვანი სამრეკვლო ადგას. ნაგებობები ერთმანეთის მიმართ ისეა განლაგებული, რომ მათი დასავლეთ კედლები ერთ ხაზზე მდებარეობს. ორივე რიყის ქვითაა ნაშენი. ალაგ-ალაგ გამოყენებულია კვადრატული აგურიც. ეკლესიასაც და სმლოცველოსაც ნახევარწრიული აფსიდი აქვს, რომლის ცენტრში გაჩრილია დაბალი, თარაზულად გადახურული სარკმელი, გვერდებში კი თითო, ოთკუთხა ნიშაა. შიგნით ეკლესია გადახურულია ქარგილზწ სხმული, ნახევარცილინდრული კამარით. ეკლესიის ფასადები დასრულებული იყო აგურის პორიზ წყობით გამოყვანილი ლავგარდნით.

სამლოცველო აღმოსავლეთ სარკმლის გარდა, ერთი მცირე, ოთკუთხა სარკმელი სამხრეთითაც აქვს, რომელიც გარეთკენაა ახრილი. ორივე ნაგებობას, შიგნით, ქარგილზე სხმული, ნახევარცილინდრული კამარა ხურავს. სამრეკლოს თითოეულ წახნაგში თითო, ვიწრო, მაღალი, თაღოვანი ღიობია მოწყობილი. სამრეკლო შიგნიდან გადახურულია გუმბათოვანი კამარით, გარედან კი პირამიდული ფორმის აგურის სახურავით.

2005-2007 წლებში საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა დაცვისა და გადარჩენის ფონდის დაფინანსებით ეკლესიას ჩაუტარდა აღდგენითი სამუშაოები. ეკლესიის მიმდებარე ტერიტორიაზე ეკლესიის და სამრეკლოს სახურავები გაიწმინდა მიწისაგან და მცენარეულობისგან. გადაეწყო და ზოგან მთლიანად აღდგა ლავდარდნის დაზიანებული ნაწილები. კირისა და ცემენტის ნაზავით შეივსო ბზარები. გადაეწყო და აღდგა გამოქარული და დაზიანებული საპირე წყობა. მოწესრიგდა კარ-სარკმელთა ღიობები. იატაკი მოილესა კირის ხსნარით. ორივე ნაგებობა გადაიხურა ღარიანი კრამიტით, გადაეწყო და ზოგან აღდგა გალავანი.
კონდამიანის ქვაბები

კონდამიანის ქვაბები — კდლეში ნაკვეთი კომპლექსი, არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ კისისხევის დასავლეთით, ხეობაში. თარიღდება შუა საუკუნეებით.

ძეგლი წარმოადგენს კლდეში ნაკვეთი გამოქვაბულების სისტემას, რომლებიც ერთმანეთთან დაკავშირებულია გვირაბიანი და აივნიანი გასასვლელებით. ამჟამად ზოგი მათგანი ჩამონგრეულია და ერთი გამოქვაბულიდან მეორეში გადასვლა ვერ ხერხდება. მღვიმეები განლაგებულია გარკვეულ სისტემით და შექმნილია რამდენიმე ჰორიზონტარული მწკრივი, გამოქვაბულები ინტერიერში, ალაგ-ალაგ შელესილია დუღაბით. ოთახებში მოწყობილი იყო ჭები და წყლის რეზერვუარები. ადგილობრივი მოსახლეობის თქმით, ქვაბებში ეკლესიაც ყოფილა გამოკვეთილი.
თელავის პირველი საჯარო სკოლა

თელავის პირველი საჯარო სკოლა — ვაჟა-ფშაველას სახელობის შენობა. ისტორიული ძეგლი. მდებარეობს ილია ჭავჭავაძის მოედანზე. პირვანდელი სახით არ არის შემორჩენილი. სკოლა 1758 წელს დაუარსებია ერეკლე -ს. თავდაპირველად ატარებდა ფილოსოფიური სკოლის სახელს. 1782 წელს გადაუკეთებიათ სასულიერო სემინარიად. იარსება 1801 წლამდე. მისი პირველი რექტორი იყო გაიოზ ნაცვლიშვილი. 1808 წელს თელავის საულიერო სემინარიის შენობაში გაიხსნა სასულიერო სასწავლებელი რომელიც 1917 წელს გადაკეთდა ვაჟთა გიმნაზიად. აქ სწავლობდნენ ვაჟა-ფშაველა, რაფიელ ერისთავი, ნიკო შიუკაშვილი, იროდიონ ევდოშვილი, ლადო მესხიშვილი, კოტე მარჯანიშვილი, სანდრო ახმეტელი, ივანე ბერიტაშვილი და სხვა. 1921 წლიდან ვაჟთა პირველი გიმნაზია თელავის პირველ საშუალო სკოლად მოიხსენიებოდა. სკოლას აქვს ყველა საგნობრივი კაბინეტი და 20 საკლასო ოთახი. შენობა ორსართულიანია, ნაგებია ქვითა და აგურით, გადახურულია თუნუქით.
სამაროვანი ნაშალა

სამაროვანი ნაშალა — არქეოლოგიური ძეგლი სოფელ თეთრი წყლების სამხრეთით, ბურთულად წოდებულ ადგილზე. 1974 წელს შეისწავლა არქეოლოგიური კვლევის ცენტრმა და კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. თარიღდება ძვ. წ. და ათასწლეულების მიჯნით. სადაზვერვო თხრილში (სიგრძე — 7,75 სმ, სიგანე — 0,4 მ), 0,2 მ სიღრმეზე. აღმოჩნდა 4 სამარხი, რომელთა უმეტესობა განადგურებულია. „ნაშალის“ არქეოლოგიური მასალა (თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოს მახვილები, სამკაულები, სხვადასხვა მასალის მძივები) თეთრი წყლების სამაროვნის იდენტურია.
ართანის წმინდა თევდორეს ეკლესია

ართანის წმინდა თევდორეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ართანის ჩრდილოეთით, დაახლოებით 1 კილომეტრზე, ფერდობზე. თარიღდება სავარაუდოდ - საუკუნეებით.

აღწერა
ეკლესია დარბაზულია, გეგმით თითქმის კვადრატული (3,9 3,4 მეტრი). ნაშენია მოზრდილი ზომის, ნატეხი ქვით. წყობა ქაოსურია, ტლანქი. ქვებს შორის დარჩენილი არეები წვრილი ქვითაა შევსებული და შებათქაშებულია. კუთხეების წყობაში და ალგ-ალაგ, კედლებში, ტლანქად დამუშავებული შირიმიცაა გამოყენებული. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი ვიწროა, მაღალი.

2005–06 წლებში, ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ ჩატარებული შეკეთების დროს, კედლების ზედა ნაწილები თანამედროვე აგურით აღუდგენიათ (საკმაოდ დაუდევრად). შიგნიდან კედლები შეულესავთ და ეკლესია ღარისებრი კრამიტით გადაუხურავთ. აღმოსავლეთით აფსიდია, რომლის ცენტრშიც საკმაოდ ვიწრო (სიგრძე დაახლოებით 10 სანტიმეტრია), მაღალი, სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი, ერთი, სწორკუთხა სარკმელი დასავლეთის კედელშიცაა. შიგნით ეკლესია გადახურულია ნახევარცილინდრული კამარით, რომელსაც სავსებით წესიერი ფორმა არა აქვს.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ნადიკვრის ჩიხი 1)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ნადიკვრის ჩიხში (№ 1). აგებულია საუკუნის შუა ხანებში.

სახლი ერთსართულიანია. ქუჩის მხარეს მოქცეული ფასადის მარცხენა ნაწილში, სადა საპირეში ჩასმული, სამი მაღალი, მშვილდისებრი თაღით გადახურული სარკმელია, მარკვენა ნაწილში — შესასვლელი. სარკმლების ქვემოთ კედელი დანაწევრებულია სამი სწორკუთხა ნიშით. შესასვლელი (ამოშენებულია) ხის, გადახურულ აივანს უკავშირდებოდა, რომელიც სახლს ეზოს მხრიდან ევლებოდა. ფასადი დასრულებულია პარაპეტით. მისი ზედაპირი სწორკუთხა და წრიული ნიშებითაა დანაწევრებული. აივანი ნაწილობრივღაა შემორჩენილი. იგი მთლიანად შემინულია, თუმცა, ხის ორნამენტი, აქა-იქ, ახლაც ჩანს. სახლი ორკალთა, , კრამიტით დაბურული სახურავითაა გადახურული, რომლის კალთებით მოსაზღვრულ ფრონტონის არეში, ეზოს მხარეს, გაჭრილია ორი მაღალი, ნახევარწრიული თაღით გადახურული სარკმელი.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ი. ჭავჭავაძის 98)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას ილია ჭავჭავაძის გამზირზე (№ 98). აგებულია საუკუნის შუა წლებში.

სახლი ქუჩის მხარეს ერთსართულიანია, ეზოსკენ - ორსართულიანი ნაგებია აგურით. სახლში ოროთახიანი ბინაა განთავსებული. ინტერიერში შენარჩუნებულია სამყურა სარკმელების ალათები და ძველი განჯინები. სახლიმთავარი ფასადით ჭავჭავაძის ქუჩაზე გამოდის. ფასადზე ორი სარკმელი და საარბაზოს კარია. სარკმელებიც და კარიც სწორკუთხა საპირეებშია ჩასმული. თავად ღიბების თავსართი მორკალულია. სარკმელებს ქვემოთ, კედელი, ერთ დონეზე განლაგებული, შეზნექილი მართკუთხედებით ნაწევრდება. მათ ქვემოთ კი, სარდაფის ნახევარფანჯარებია განთავსებული. სადარბაზოს კარი ხისაა, დამუშავებულია კვეთილობით. კარის თავზე, ორნამენტული დეტალებით მორთული ლითონის მარკიზია. ფასადი დასრულებულია სამკუთხა ფრონტონით, რომლის ზედაპირე ორფერი ( მუქი და ღია წითელი) აგურის წყობით არის გამოყვანილი. ეზოს მხარეს ზის ჭვირული აივანია, რომელიც აგურის მძლავრ სვეტებს ეყრდნობა. სარდაფიდან, ეზოს მხარეს გაჭრილია რამდენიმე სწორკუთხა ღიობი.
ართანის წმინდა ნინოს ეკლესია

ართანის წმინდა ნინოს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ ართანის ჩრდილო-დასავლეთით, 0,7 კილომეტრზე, ღვთისმშობლის ეკლესიის დასავლეთით, ორასიოდე მეტრში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

აღწერა
ეკლესია დარბაზულია (5,4 4 მეტრი). ნაგებია რიყის ქვისა და ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. აქა-იქ, უმთავრესად, გარე კუთხეების ქვედა ნახევრის წყობაში, გამოყენებულია კვადრატული აგური. კედლების ზედაპირი გასწორებულია ბათქაშით. მიუხედავად ამისა, იგი ტლანქია და უსწორმასწორო. ერთადერთი შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი შედარებით ვიწროა. იგი აგურითაა გამოყვანილი და დასრულებულია შეისრული თაღით. რომელიც მცირედ შეღრმავებულ, ხერხულა ფრიზით დაგვირგვინებულ, სწორკუთხა არეშია მოქცეული. შესასვლელი შიგნიდან სწორკუთხაა, გადახურულია ხის ძელებით. ეკლესიის დარბაზი გეგმით თითქმის კვადრატულია, აღმოსავლეთიდან ერთვის ნახევარწრიული აფსიდი, რომლის ქვედა ნაწილი დრბაზის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებიდან ერთსაფეხურიანი პილასტრებითაა გამოყოფილი. პილასტრები იატაკიდან 1,3 მეტრის სიმაღლეზე წყდება. მათ ზემოთ აფსიდი ნალისებრ მოხაზულობას იძენს და დარბაზის შესაბამის კედლებს უშუალოდ შეერთვის. აფსიდის ღერძზე აგურით ნაწყობი ვიწრო, თაღოვანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო, მცირე ნიშაა. სამხრეთ ნიშა სწორკუთხაა, გადახურულია აგურით. ჩრდილოეთ ნიშის გადახურვა კი, ერთმანეთზე სწორი კუთხით მიყრდნობილი, ორი აგურისგან შედგება. აფსიდი დასრულებულია უსწორმასწორო კონქით, უსწორმასწოროა დარბაზის კამარაც. საკურთხევლის წინ შემორჩენილია აგურით ნაშენი კანკელის ფრაგმენტები. ეკლესიის შიდა სივრცის გამანათებლად, აფსიდის გარდა, თითო სარკმელი დასავლეთ და სამხრეთ კედლებშიცაა. ორივე სარკმელი, ქვის თხელი ფილებით. თარაზულადაა გადახურული. ფასადები შემოსილი მოზრდილი, არაწესიერი ფორმის, ნატეხი ქვისა და ტიყის ქვების შერეული წყობით. შესასვლელის ზემოთ, კედლის წყობაში ჩასმულ, მცირე ზომის, თიხის ფილაზე, გამოსახულია მარტივი ფორმის ტოლმკლავა ჯვარი.

2008 წელს სოფლის მაცხოვრებლებმა ეკლესიის კედლების ზედა ნაწილი აღადგინეს. მოაწყვეს აგურის ლავგარდანი და ეკლესია ღარისებრი კრამიტით გადახურეს.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ე. ახვლედიანის შესახვევი 5)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას ელენე ახვლედიანის შესახვევში (№ 5). აგებულია 1890 წელს.

სახლი ორსართულიანია. ნაგებია აგურით და რიყის ქვით. თავდაპირველი სახე შეცვლილი აქვს. პირველ სართულზე აივანი შუშაბანდითაა შეცვლილი. შემორჩენილია მეორე სართულის აივნის საყრდენი, აგურის მრგვალი სვეტები. მეორე სართულზე ასვლა ძველი ხის კიბით შეიძლება, რომლის მოაჯირი სადა ორნამენტით არის შემკული. სართულზე ხის, წახნაგასვეტებიანი, მდიდრულად დეკორირებული, ჭვირული აივნებია განთავსებული. ეზოს მხარეს სახლი შელესილი ფასადით არის მიმართული. კარ-სარკმლების თავსართები რკალურია, ალათების რთული ნახატი ნასაზრდოებია კლასიცისტური ნიმუშებიდან. კედლებზე ლურჯი ფერის ნალესობის კვალია. სახლს ღირებული სარდაფი აქვს. შენობა გადახურულია კრამიტით. ეზოს მხარეს უსახური მინაშენებია.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (26 მაისის 8)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექურული ძეგლი თელავში, მდებარეობს 26 მაისის ქუჩაზე (№ 8). თარიღდება საუკუნის პირველი ნახევრით.

შენობა ორსართულიანია. ნაგებია აგურით. პირველ სართულზე ერთი ოთახი და ღია, სამეურნეო სათავსია. შესასვლელი აღმოსავლეთითაა. ოთახში გაჭრილია ორი სარკმელი, მოწყობილია ერთი მოგრძო ნიშა. სართულს სამხრეთით და აღმოსავლეთით, ფასადის მთელ სიგრძეზე, ღია, სვეტებიანი გალერეა შემოუყვება. აგურის წყობით ამოყვანილი სვეტები მრგვალია, რომლებაც მარტივი, თაროსებრი კაპიტელები ასრულებს.

პირველი სართული მეორეს მთავარი ფასადის გალერეის ფარგლებში მოქცეული, რიკულებიანი კიბით უკავშირდება. კიბის საშუალებით ვხვდებით ხის ღია აივანზე, რომელიც მეორე სართულს სამივე მხრიდან შემოუყვება. აივნის მოაჯირი ხის დიაგონალურად გადამკვეთი ძვლებისგან შედგება. აივანი, აქაც, კიბის მოაჯირის მსგავსი რიკულებით უნდა ყოფილიყო შემკული (არ შემორჩენილა). მეორე სართულზეც ერთი ოთახია. შესასვლელი იქაც აღმოსავლეთითაა. ოთახის კედლებში გაჭრილია ხუთი სარკმელი (ერთი აღმოსავლეთით, ხოლო ორ-ორი სამხრეთით და დასავლეთით, რომელიც შიგნიდან გარეთ ვიწროვდება და საფასადო მხარეს, ფრონტისებური თავსართებით არის დასრულებული. ოთახის დასავლეთ კედელში, სარკმლებს შორის ბუხარია, ჩრდილოეთ კედელში კი — ორი ნიშა.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (26 მაისის ჩიხი 10)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექურული ძეგლი თელავში. რომელიც მდებარეობს 26 მაისის ჩიხში ( 10). თარიღდება საუკუნის შუა ხანებით.

სახლი ორსართულიანია. ნაშენია კვადრატული აგურით. აქვს ხის აივანი, აჟურულად დამუშავებული მოაჯირითა და ფრიზით. სვეტები და სვეტისთავები წახნაგოვანია. კარ-სარკმელები მშვილდისებრი  თაღითაა გადახურული. კედლების სისქე სიძველეზე მიანიშნებს. სახლის მეორე სართულის აივანი ეყრდნობა აგურით ნაშენ მძლავრ ბურჯებს. პირველი სართულის წინ ღია ტერასაა, რომელზეც აგურია დაგებული. შენობა გადახურულია კრამიტით.
თელავის სტამბა

თელავის სტამბა — ისტორიული ძეგლი თელავში. მდეობარეობს აბანოს შესახვევში (№ 3). საფუძველი ჩაეყარა 1890 წელს, ცნობილი მესტამბის ექვთიმე ხელაძის მიერ. ამ დროიდან დაიწყო თელავში ქართული წიგნების ბეჭვდა.

1905-1907 წლებში რევოლუციის დროს თელავში დაარსდა არალეგალური სტამბა, რომლეშიც იბეჭდებოდა მეფის მთავრობის საწინააღმდეგო პროკლამაციები, მოწოდებები. 1905 წლის ივლისში ჟანდარმეირამ სტამბა დაარბია, მაგრამ მისი სრული ლიკვიდაცია ვერ მოახერხა. 1906 წელს აქ კიდევ იბეჭდებოდა პროკლამაციები. არალეგალური სტამბის სრული დარბევა ჟანდანმერიას 1907 წლის იანვარში მოუხერხებია. შემდგომში ლეგალური სტამბის მეპატრონეები ყოფილან გ. თათუზოვი და კ. ონიკაშვილი. ონიკაშვილის სტამბაში 1919 წელს იბეჭდებოდა გაზეთი „ახალგაზრდა ქართველი“ რომელშიც თანამშრომლობა ქართველი პედაგოგი საზოგადო მოღვაწე ივანე როსტომაშვილი. საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ სტამბა გამოცხადდა სახელმწიფო დაწესებულებად, სადაც სხვადასხვა პროდუქციასთან ერთად იბეჭდებოდა რაიონული გაზეთები „ალაზნის განთიადი“, „კოლმეურნეობის ხმა“. პედაგოგური სასწავლებლების ლიტერატურული წრის კვირეული გაზეთი „პირველი ნაბიჯი“, ჟურნალი „საბჭოთა მასწავლებელი“ და სხვა. სტამბა ამჟამადაც ფუნქციონირებს.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ი. ჭავჭავაძის 104)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ილია ჭავჭავაძის ქუჩაზე (№ 104). თარიღდება საუკუნის ნახევრით.

სახლი ერთსართულიანია. ნაგებია აგურით. ქუჩის მხარეს შენობა გრძივი ფასადით გამოდის, რომლის ქვედა ნაწილი მიწითაა დაფარული. ფასადზე მშვილდისებრთაღიანი ორი სარკმელია, საჭექი ქვებით თაღების შუაში. ორივეში სწორკუთხა ალათაა ჩასხმული და რკინის გისოსითაა აღჭურვილი. ფასადი თავისებურადაა გაფორმებული თანაბარი სიმაღლის, ოღონდ სხვადასხვა სიგანის, სწორკუთხა შვერილებით, რომლებიხ ერთ ვერტიკალზე, თანაბარი ინტერვალებით არის განლაგებული. ფასადზე ექვსი ასეთი ვერტიკალია რომელიც მას მთელ სიმაღლეზე ასდევს : თითო - კიდეებში და თითო - სარკმელების გვერდებზე. ფასადი დასრულებულია მაღალი, ხუთსაფეხურიანი ლავგარდნიღ, რომლის ქვედა საფეხური აგურის ხერხულა წყობითაა გამოყვანილი.

ეზოს მხარეს, მცირე ზომის, ჭვირული აივნის ნაწილებია შემორჩენილი. აივანი აგურის ოთკუთხა სვეტებზეა დაყრდნობილი. აივნის ქვემოთ მაღალი ნახევარსარდაფია. ეზოს მხარეს კედლები ლურჯადაა შეღებილი, სარკმელები ამ მხარესაც მშვილდისებრთაღიანია. შენობა გადახურულია კრამიტით. სახურავი ორფერდაა.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (შოთა რუსთაველის 7)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს შოთა რუსთაველის ქუჩაზე (№ 7). თარიღდება საუკუნის შუა წლებით.

ესაა აგურით, ორსართულიანი, მაღალი ნაგებობა , რომლის გეგმის სწორკუთხედი, რამდენადმე, ეზოს გასწვრივაა გაგრძელებული, ქუჩაზე კი ვიწრო ფასადით გამოდის. შესასვლელი ქუჩიდანვეა, ფასადის მარცხენა კიდეში. კარი პირველი სართულის წინ არსებულ, ღია ტერასას უკავშირდება. ტერასიდან მოწყობილია მეორე სართულზე ასასვლელი ხის, ერთსვლიანი კიბე. კიბე აივანზე ადის, რომელიც სახლს ეზოს მხარეს, მთელ სიგრძეზე გასდევს. სახლის პირველი სართული, როგორც ჩანს, სავაჭრო საქმიანობასთან იყო დაკავშირებული, მეორე კი საცხოვრებელია. ინტერიერში შემორჩენილია ხის ძველი იატაკები და ჭერი. ყველა ოთახში კედლის ღუმელებია მოწყობილი.

ფასადებიდან, თავისი გაფორმებით გამორჩეულია ქუჩის მხარეს მოქცეული ფასადი. იგი შეულესავია. მორთულობის ძირითადი ელემენტებია: რუსტირებული, პილასტრისებური შვერილი, სხვადასხვა ფორმისა და ზომის ჩაღრმავებული არეები და ვერტიკალურად დაყენებული აგურებით გამოყვანილი ჰორიზონტალური ზოლები. ფასადის მარცხენა ნაწილი უჭირავს სწორკუთხა ნაკვეთი სახეებით გაფორმებულ, ხის, ორფთიან შესასვლელს და მის ასწვრივ მდებარე განიერ სარკმელს, რომლებიც რუსტირებულ, შვეულ ზოლებს შორის არის მოქცეული. ფასადის მარჯვენა ნაწილში კი ოთახების კარ-სარკმელები გამოდის. პირველ სართულზე — ორი განიერი სწორკუთხა ღიობია (გვიანდელია), მეორე სართულზე კი — ოთხი სარკმელი და ერთი კარი, რომლებიც ერთმანეთისგან რუსტირებული, პილასტრისებრი შვერილით არის გამიჯნული. ყველა ღიობი ბრტყელი ღიობითაა გადახურული და კედლის მცირედ შეღრმავებულ , სწორკუთხა სიბრტყეშია მოქცეული. სწორკუთხაა ასევე კარ-სარკმლების ალათებიც. ფასადის მარჯვენა ნაწილის მთელ სიგრძეზე მოწყობილი იყო ხის, შეკიდული აივანი (ჩანს ძველ ფოტოსურათებზე), რომლისგანაც ხის კოჭების ბუდეებიღა იყო დარჩენილი.

ფასადი დასრულებია მაღალი პარაპეტით. შინაგანი სტრუქტურის შესაბამისად, იგი ორ ნაწილად იყოფა. ფასადის მარჯვნივ, ძირითადი ნაწილის ცენტრი აღნიშნულია პარაპეტზე, დადგმული კოშკისებრი ნაგებობით, რომლის წინა მხარეს წყობის შეღრმავებით, ჯვრის გამოსახულებაა გამოყვანილი. ეზოს მხარეს სახლს დიდი, გადახურული აივანი აქვს, ხის სვეტებით. მოხარატებული მოაჯირითა და ფრიზით. სახლი თავისი გარეგნული დამუშავებით თელავის დამახასიათებელ და მნიშვნელოვან რიგში დგას.

2011-2012 წლებში სახლს ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები (პროექტის ავტორი თამარ დვალი), რის შედეგადაც მას დაუბრუნდა პირველადი სახე.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ე. ახვლედიანის 9)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ელენე ახვლედიანის ჩიხში (№ 9). თარიღდება საუკუნის შუა ხანებით.

დიდი ზომის, ორსართულიანი სახლი საკმაოდ სახეცვლილია. პირველი სართული მთლიანად გადაკეთებულია: ამოშენებულია და შემინული. მეორე სართულზე შემორჩენილია ხის, საკმაოდ განიერი, ძველი აივანი, რომელიც ფასადს მთელ სიგრძეზე გასდევს. აივანს მოხარატებული, ხის მოაჯირი აქვს. ხის მაღალ სვეტებს შორის ჭვირული ფრიზებია, კუთხეებში პატარა, ჭვირული აფრებით, აივანზე გამოდის ოთახების ღიობები. სახლი თუნუქითა გადახურული.
კისისხევის კოშკი

კისისხევის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დგას სოფელ კისისხევის ქვემოთ მდინარე კისისხევის მარცხენა ნაპირას. გურჯაანიიდან თელავისაკენ მიმავალი გზის პირას. თარიღდება საუკუნის შუა წლებით. ეკუთვნოდა თავად ქობულაშვილებს. დიდი ხნის განმავლობაში კოშკი წისქვილის მაგივრობას ეწეოდა, რის გამოც ადგილობრივი მოსახლეობა მას „ციხის წისქვილს“ უწოდებს.

შენობა გეგმით აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებით წაგრძელებული სწორკუთხედია, სამსართულიანი ნაგებია მთლიანად რიყის ქვით. გარედან ოთხივე კუთხეში აქვს მომრგვალებული, ზემოთკენ თანდათან შევიწროებული შვერილები. პირველი სართული ნახევარწრიული ფორმის ქვის კამარითაა გადახურული, მეორე სართლის გადახურვა გამართული იყო ხის კოჭებზე გრძივ კედლებზე შემორჩენილია კოჭების საყრდენი ბუდეები. მესამე სართული კი, ქონგურებით აღჭურვილი ბანი ყოფილა.

კოშკში შესასვლელი მოწყობილი იყო პირველ სართულზე აღმოსავლეთ კედლის სამხრეთით კიდეში. ამავე კედელში ერთი, შეწყვილებული სათოფური და ორი, თაღოვანი ნიშააა. დასავლეთის კედლის ჩრდილოეთ კუთხეში თაღოვანი ლიობია. რითიც კედლის სისქეში არსებულ, ზედა სართულთან დამაკავშირებელი კიბის უჯრედს უკავშირდება. ჩრდილოეთ კედელში გადაჭრილია სამი სარკმელ-სათოური. სამხრეთ კედელის აღმოსავლეთ ნაწილში ერთი სათოფური კედელი. მოგვიანებით, შუაშუ გაუნგრევიათ და წყლის შემოსაყვანად, ორი ხვრელი მოუწყვით.

კოშკის მეორე სართული საცხოვრებელ-სათავდაცოა. მისთვის დამახასიათებელია სათოფურების სიმრავლე. სათოფურები ორ რიგადაა განლაგებული. ქვედა რიგის სათოფურები ქვემოთაა მიმართული ზედასი კი პირდაპირ. ჰორიზონტალურად მათ ზემოთ რამდენიმე პატარა, სწორკუთხა სარკმელია, რეებიც თავის მხრივ, მესამე რიგს ქმნის. სართულის ჩრდილოეთ კედელში, დანარჩენებისგან განსხვავებით, ქვედა რიგის სათოფურები ჩასმულია ნიშებში. ამავე კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში მოწყობილია ბუხარი დასავლეთ კედლის სისქეში. ამ სარულზეც ისევე როგორც ქვედა სართლზე მოწყობილია მესამე სართულზე ასასვლელი ქვიც კიბე. იგი ორსვლიანია. თითოეული სვლა კედლის ბოლოში იწყება. ისინი სადგომის მხარეს გახსნილია და დაბალი კედლით იყო შემოზღუდული, სხვლების დამაკავშირებელი ბაქანი კედლის შუაში, მესამე სართულის იატაკის დონეზეა. საიდანაც სართულზე გასასვლელი იყო გაკეთებული.

მესამე სართული ბანია, იგი საკმაოდ მაღალი, ქონგურებით დასრულებული კედლებით იყო შემოზთუდული. ქონგურების მცირე ნაწილი მხოლოდ აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებს შემორჩა. სართულის საბრძოლო ელემენტებს სალოდეებიც ემატება გრძივ კედლებში სამ-სამი სალოდეა მოწყობილი, ხოლო აღმოსავლეთ
კედელში ორი.
ქვემო ხოდაშნის წმინდა გიორგის ეკლესია

ქვემო ხოდაშნის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ ქვემო ხოდაშენში. მდებარეობს გურჯაან-თელავის საავტომობილო გზიდან სამხრეთით, დაახლოებით 2 კილომეტრის დაშორებით, დოლიაურისხევის დამრეც ფერდობზე, სასაფლაოზე. თარიღდება - საუკუნეების მიჯნით. საუკუნის მიწურულში იგი შეუკეთებიათ და დასავლეთ ფრონტონის წვერზე სამრეკლო დაუშენებიათ. საუკუნის მეორე ნახევარში ადგილობრივმა მოსახლეობამ, საკუთარი ინიციატივით, ბაზალტის უზარმაზარი ფილებით გაამაგრა ეკლესიაში შესასვლელი კარი და დასავლეთ ფრონტონი.

აღწერა
ეკლესია დარბაზულია, უაფსიდო, ნაგებია სხვადასხვა ზომის, რიყის ქვით კირის ხსნარზე. დარბაზის გეგმა კვადრატს უახლოვდება. საკურთხეველს ტაძრის მთელი სივრცის დაახლოებით მესამედი უჭირავს. საკურთხეველში, სამხრეთისა და ჩრდილოეთის კედლების აღმოსავლეთ კიდეში, თითო, მცირე, სწორკუთხა ნიშაა. საკურთხეველი გადახურულია კონქით, რომლის ნახევარწრიულ საფუძველზე გადასვლა, საკურთხევლის კუთხეებში განლაგებული ტრომპების საშუალებით ხდება. ერთადერთი, სწორკუთხა შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთიდან აქვს. კარის ზღურბლი მიწის დონიდან დაახლოებით 70 სანტიმეტრის სიღრმეზეა. აქედან კი, კიდევ ერთი საფეხურია ეკლესიის იატაკის დონემდე. შიგნიდან შესასვლელი მოზრდილი, ბრტყელი ქვითაა გადახურული, ეკლესიის იატაკი არაერთგვაროვანია, ზოგან ის ქვითაა გაწყობილი, ხოლო დანარჩენი მოლესილია კირხსნარით.

აღმოსავლეთისა და დასავლეთის კედლებში გაჭრილია თითო, მცირე ზომის, თარაზულად გადახურული სარკმელი, რომლებიც ზემოთკენ თანდათან ვიწროვდება. ორივე სარკმლის ღიობი რიყის ქვითაა გამოყვანილი. აღმოსავლეთ სარკმლის ქვემოთ, კედელს, რიყის ქვით ნაგები, კუბური ფორმის ტრაპეზი ეკვრის, შიგნით კედლები უხარისხოდაა გალესილი. ნალესობის დიდი ნაწილი ჩამოშლილია.

ეკლესიის ფასადები სადაა, აღმოსავლეთის ფრონტონის წვერში ჩასნულია სამკუთხა ფორმის, შირიმის ქვა, რომელზედაც ჯვარია გამოკვეთილი. ლავგარდანი ჩამოშლილია იგი შემორჩენილია მხოლოდ ჩრდილოეთ ფასადზე და შირიმის, მარტივ თაროს წარმოადგენს. დასავლეთ ფრონტონის წვერზე დადგმულია აგურითა და რიყის ქვით ნაგები, ერთთაღიანი სამრეკლო.

რესტავრაცია
2011 წელს საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა დაცვის და გადარჩენის ფონდის დაფინანსებით, ეკლესიას ჩაუტარდა სარეაბილიტაციო სამუშაოები (რეაბილიტაციის პროექტის ავტორი, არქიტექტორი ნ. ყანჩელი). გარედან ეკლესიის კედლები გაიწმინდა ნატარი მიწისგან, აღდგა კედლების ზედა ნაწილები და ლავგარდანი. ეკლესია გადაიხურა ღარისებრი კრამიტით.
კონდოლის წმინდა გიორგის ეკლესია

კონდოლის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დგას სოფელ კონდოლის ჩრდილოეთით, 300 მეტრის მანძილზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია, უაფსიდო. ნაგებია რიყის ქვით და კირის დუღაბით. ერთადერთი შესასვლელი არაწესიერი ფორმის, ისრული თაღით, რომელიც გარედან ჩასმულია საფეხურით შეღრმავებულ, სწორკუთხა არეში. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედელში თითო მცირე, სწორკუთხა სარკმელია. აღმოსავლეთ სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, სწორკუთხა ტრაპეზია მიდგმული.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (შოთა რუსთაველის 13)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექურული ძეგლი თელავში. რომელიც მდებარეობს შოთა რუსთაველის ქუჩაზე (№ 13). თარიღდება საუკუნის შუა ხანებით.

სახლი ერთსართულიანია. ნაგებია კვადრატული აგურით, აქვს სარდაფი. სახლი ქუჩის მხარეს მოქცეულია ვიწრო, თელავური სახლებისთვის დამახასიათებელი, სამკუთხა ფრონტონით დასრულებული ფასადით. ფასადის მორთულობა ძუნწია, პროფილები — სრულიად უბრალო. ფასადზე ოთხი, ბრტყელი — თაღით გადახურული, სარკმელი გამოდის, რომელთა ქვემოთ საფეხურით შეღრმავებული, თითო სწორკუთხა არეა. ორივე მათგანი ერთიან, სადა საპირეშია ჩასმული. თითოეული სარკმლის ქვემოთ დავალი, თარაზულად დახურული სარკმელია, რომლებიც სარდაფს ანათებს.

ეზოს მხარესხის ჭვირული აივანია, რომელზეც ხისსავე, მცირე კიბე ადის. ინტერიერში შერჩენილია ძველი იატაკი და შელამფული ჭერი. სარდაფის სივრცე მაღალია. შენობა გადახურულია კრამიტის, ორფერდა სახურავით.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ი. ჭავჭავაძის 108)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ილია ჭავჭავაძის გამზირზე (№ 108). თარიღდება საუკუნის შუა წლებით.

სახლი ერთსართულიანია. ნაგებია აგურით. ქუჩის მხარეს მდებარე ფასადი სამკუთხა ფრონტონითაა დასრულებული. ფრონტონის სიბრტყე გაფორმებულია ორფერი აგურის ფიგურული წყობით. ფასადზე ბრტყელუ თაღით გადახურული ორი სარკმელი გამოდის. ორივე სარკმელი ბრტყელთაღოვან, საფეხურით შეღრმავებულ არეშია ჩასმული. წინკარის ნაწილში კვეთილობით დამუშავებული, ხის კარია, რომელიც ხის ჭვირულ აივანზე გადის. აივნის დეკორი ნაწილობრივ არის შერჩენილი. ინტერიერში შემონახულია ძველებური „წალო“ თახჩები.