iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აჯამკა (მდინარე)

აჯამკა — მდინარე უკრაინაში, კიროვოჰრადის ოლქის კროპივნიცკის რაიონში. ინგულის მარცხენა შენაკადი (სამხრეთის ბუგის აუზი). სიგრძე 61 კმ, აუზის ფართობი 614 კმ². სათავე აქვს მაღლობზე (ზღვის დონიდან 222,5 მეტრი), სოფელ ბოჰდანივკის დასავლეთით. შენაკადების საერთო სიგრძე დაახლ. 91 კმ-ია, მათ შორის ყველაზე დიდია: სერებრიანკა, ჩორნა, მოკრა-ბალკა, ჩერვონი-იარი. ჩამონადენი დარეგულირებულია, მდინარეზე არის 29 ტბორი და წყალსაცავი საერთო მოცულობით 9,7 მლნ. მ³; სარკის ფართობით მათ შორის უდიდესია აჯამკისა (130 ჰა) და კლინცის (87 ჰა). იყენებენ წყალმომარაგებისათვის, მეთევზეობისათვის, სარწყავად. მდინარის ხეობაშია ბუნების უნიკალური პალეონტოლოგიური და გეოლოგიური ობიექტები. პალეოგენურ ქვიშაქვებში აღმოჩენილია საბალის გვარის პალმების ანაბეჭდები. აჯამკის ორნითოლოგიურ ნაკრძალში დაცულია რუხი ყანჩების კოლონია.
ერსინეკის ციხე

ერსინეკის ციხე — არქიტექტურული ძეგლი, ციხესიმაგრე თურქეთის რესპუბლიკაში, ერზურუმის ილის (პროვინცია), შენქაიის ილჩეში (რაიონი), სოფელ აქშარში. ერსინეკი ქალაქ ერზურუმიდან 175 კმ-ის, ხოლო შენქაიიდან 33 კმ-ის დაშორებით მდებარეობს. ციხის ადრინდელი სახელწოდება შემორჩენილია, როგორც ერსინეკის, ისე, არსენიკის ფორმით.

ტოპონიმი
ერსინეკი რუსულ რუკებსა და სტატისტიკურ კრებულებში არსენიაკის სახელით არის მოხსენიებული, ექვთიმე თაყაიშვილი, ასევე, არსენიაკს ეძახის, გურჯისტანის 1595 წლის დავთარში კი ყველგან არსენაკი წერია, აქედან გამომდინარე, სოფლის სახელწოდება არსენაკი უნდა იყოს, ხოლო არსენიაკი კი დამახინჯებული ფორმაა.

ციხის აღწერა
ერსინეკის ციხე ორმანლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს. ციხე ჩრდილოეთის მხარეს ერზურუმ-არტაანის გზას უყურებს. იგი თავის დროზე იქ არსებულ დასახლებულ პუნქტებსა და გზებს აკონტროლებდა. ასევე მას სიგნალის გადაცემის ფუნქციაც ექნებოდა.

ერსენიკეს ციხეს მოკლე აღწერილობას გვთავაზობს ექვთიმე თაყაიშვილი, მას აღნიშნული სოფელი და მასთან არსებული ციხე 1907 წელს მოინახულა იგი აღნიშნავს რომ: იქვე აღნიშნავს, რომ ციხის სიახლოვეს კლდეების ქვეშ ორმოა, სადაც ჯვრის გამოსახულებიანი უზარმაზარი ქვა ყოფილა, რომელზეც წარწერაც ყოფილა. დღეისთვის ეს ქვა აღარსად ჩანს. ხოლო თვითონ ერსინეკის ციხე თითქმის მთლიანად დანგრეულია, რთულია მისი მთლიანი გეგმის წაკითხვა.

ისტორია
ერსინეკის ციხე ტაო-კლარჯეთის სამთავროს თავდაცვის სისტემის ნაწილს წარმოადგენდა, განსაკუთრებით დავით კურაპალატის მმართველობის დროს. ასევე, ერთიანი საქართველოს პერიოდშიც მას თავისი ფუნქცია უნდა ჰქონოდა. რაც გამოიხატებოდა, როგორც ადგილობრივი ადმინისტრაციიის განმტკიცების, ასევე, გზების დაცვის საქმეში და სხვ.

მოგვიანებით, სამცხე-საათაბაგოს სამხრეთი ტერიტორიის ოსმალების მიერ დაკავების შემდეგ, სოფელი ერსინეკი და ციხე, ოლთისის ლივაში უნდა ყოფილიყო გაერთიანებული
ისლანდიის კოლონიზაცია

ზოგადად ითვლება, რომ ისლანდიის კოლონიზაცია დაიწყო საუკუნის მეორე ნახევარში, როდესაც ნორვეგიელი დევნილები გადასახლდნენ ატლანტის ოკეანის გასწვრივ. მიგრაციის მიზეზები გაურკვეველია, მოგვიანებით, შუა საუკუნეებში, თავად ისლანდიელები, მიზეზად ასახელებდნენ სამოქალაქო დაპირისპირებას (სავარაუდოდ სამოქალაქო ომს), რომელიც გამოიწვია ნორვეგიის მეფის, ჰარალდ -ის უსაზღვრო ამბიციებმა, თუმცა თანამედროვე ისტორიკოსები ყურადღებას ამახვილებენ უფრო ღრმა ფაქტორებზე, როგორიცაა დასამუშავებლად ვარგისი მიწების ნაკლებობა სკანდინავიაში. დიდი ბრიტანეთისა და ირლანდიისაგან განსხვავებით, ისლანდია იყო დაუსახლებელი მიწა და აქ კოლონიზაცია არ გახდებოდა მეზობელ ქვეყნებთან დაპირისპირების მიზეზი.

არი თორგილსონის -ისა და -ის საფუძველზე, ინფორმაცია მოიპოვება და საუკუნეებით დათარიღებულ ისტორიებზე რომლებიც შეიცავს უამრავ დეტალს კოლონიების შესახებ, 870 და 874 წლები განიხილება როგორც კოლონიზაციის პირველი წლები. თუმცა, ეს წყაროები მეტწილად არასანდოა და კოლონიზაციის შესახებ მცდარ ინფორმაციას იძლევა, მათ მიერ მოწოდებულ დეტალები და ბოლო კვლევები კოლონიზაციაზე მეტად ფოკუსირებულია არქეოლოგიურ და გენეტიკურ მტკიცებულებებზე.

ტრადიციულად, ითვლება რომ ისლანდიის კოლონიზაციის პერიოდი 874-დან 930 წლამდე გაგრძელდა, ისლანდიის თანამეგობრობის ასამბლეა დაარსდა თინგველირის ეროვნულ პარკში. ამრიგად, ისლანდია არის ერთ-ერთი უკანასკნელი ტერიტორიაა, სადაც ადამიანები დასახლდნენ (მადაგასკარი და ახალი ზელანდია უკვე კოლონიზებულები იყვნენ, პირველი ათასწლეულის შუა ხანებში).
აჰმად-შაჰ ბაჰადური

აჰმად-შაჰ ბაჰადური იგივე მირზა აჰმად-შაჰი (დ. 23 დეკემბერი, 1725, დელი — გ. 1775, მეჰრაული) — დიდ მოგოლთა იმპერიის მე-14 იმპერატორი 1748–1754 წლებში, მუჰამად-შაჰის ვაჟი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1725 წლის 23 დეკემბერს, იმპერატორ მუჰამად-შაჰისა და ქუდსია ბეგუმის ოჯახში. 1748 წელს მამის გარდაცვალების შემდეგ ავიდა დიდ მოგოლთა საიმპერატორო ტახტზე. მასზე დიდ გავლენას ახდენდა საჭურისი, ნავაბ ბაჰადური. აჰმად-შაჰმა მარათებთან გაუთავებელი ომებით გადაღლილი და ნადირ-შაჰის გამანადგურებელი შემოსევებისგან საგრძნობლად დასუსტებული იმპერია ჩაიბარა. დიდ მოგოლთა ძველი დიდების დაბრუნების მიზნით გაატარა სამხედრო რეფორმები და მძლავრი აგრესია გამოავლინა მამამისის მმართველობის დროს აღზევებული დიდებულების წინააღმდეგ. ახლადწარმოქმნილ ინდურ სახელმწიფოებთან გააჩაღა ომები, რომლებში დამარცხებამაც დიდ მოგოლთა ტერიტორიის კიდევ უფრო შემცირება და მარათების იმპერიის გაძლიერება გამოიწვია. აღსანიშნი იყო ინდოსტანის ნახევარკუნძულზე ბრიტანელთა გავლენის გაზრდაც.

აჰმად-შაჰ ბაჰადურის უშედეგო და დამანგრეველი მმართველობით უკმაყოფილო მოსახლეობამ იმად ულ-მულქის მეთაურობით 1754 წელს დელიში არსებულ საიმპერატორო სასახლეს ალყა შემოარტყა და იმპერატორი ტახტიდან ჩამოაგდო. მათივე მხარდაჭერით იმპერატორის ტიტული მიიღო ჯაჰანდარ-შაჰის ვაჟმა, ალამგირ -მ. ახალი მონარქის ბრძანებით აჰმად-შაჰი გამოკეტეს სალიმგარჰის ციხესიმაგრეში, სადაც ცხოვრების დარჩენილი წლების გატარება მოუწია. გარდაიცვალა 1775 წელს, დაკრძალეს მეჰრაულიში.
გაეროს გენერალური ასამბლეის სამოცდამეთვრამეტე სესია

გაეროს გენერალური ასამბლეის სამოცდამეთვრამეტე სესია — გაეროს გენერალური ასამბლეის მიმდინარე სესია, რომელიც გაიხსნა 2023 წლის 5 სექტემბერს. გენერალური ასამბლეის პრეზიდენტი ლათინური ამერიკისა და კარიბის ზღვის აუზის ჯგუფიდანაა.

სესიის ორგანიზაცია
პრეზიდენტი
2023 წლის 1 ივნისს, ტრინიდადი და ტობაგოს მუდმივი წარმომადგენელი გაეროში, დენის ფრენსისი, აირჩიეს გენერალური ასამბლეის პრეზიდენტის თანამდებობაზე.

ვიცე-პრეზიდენტები
გენერალურმა ასამბლეამ 78-ე სესიის ვიცე-პრეზიდენტებად აირჩია შემდეგი ქვეყნები:

გაეროს უშიშროების საბჭოს ხუთი მუდმივი წევრი :

ასევე შემდეგი სახელმწიფოები:

ზოგადი დებატები
გენერალური ასამბლეის თითოეულ წევრს ეყოლება წარმომადგენელი, რომელიც ისაუბრებს მათ ქვეყანასთან დაკავშირებულ საკითხებსა და მომავალი წლის გეგმებზე. ეს არის წევრი ქვეყნების შესაძლებლობა დააფიქსირონ აზრი მათთვის მნიშვნელოვან საერთაშორისო საკითხებზე.

სიტყვით გამოსვლის უფლება ეძლევათ ჯერ წევრ სახელმწიფოებს, შემდეგ დამკვირვებელ სახელმწიფოებს და სუპრასახელმწიფოებრივ ორგანოებს. ნებისმიერ სხვა დამკვირვებელ სუბიექტს, სურვილის შემთხვევაში, ექნება შესაძლებლობა, ისაუბროს დებატების დასასრულს.

გენერალური დებატების მოქმედი წესების მიხედვით, განცხადებები კეთდება არაბულ, ჩინურ, ინგლისურ, ფრანგულ, რუსულ ან ესპანურ ენაზე და ითარგმნება გაეროს თარჯიმნების მიერ. თითოეულ სპიკერს სთხოვენ, მიაწოდოს კონფერენციის ოფიცრებს თავისი განცხადებების 350 წინასწარი ეგზემპლარი, პოდიუმზე წარსადგენად და თარგმნის პროცესის გასამარტივებლად.
ეფიმ ძიგანი

ეფიმ ძიგანი (; დ. 14 დეკემბერი, 1898, მოსკოვი — გ. 31 დეკემბერი, 1981, იქვე) — საბჭოთა და რუსი რეჟისორი, მსახიობი, სცენარისტი, პედაგოგი, პუბლიცისტი. საბჭოთა კავშირის სახალხო არტისტი (1969), სტალინური პრემიის ლაურეატი (1941).

ბიოგრაფია
1923 წელს დაამთავრა ბორის ჩაიკოვსკის კინოსკოლა. 1924 წლიდან იყო მსახიობი, ოპერატორის თანაშემწე, რეჟისორის ასისტენტი სსრ კავშირის სხვადასხვა კინოსტუდიებში („ლენფილმი“, „სოვკინო“, „სახკინმრეწვი“, „ბელარუსფილმი“, „მოსფილმი“, „ყაზახფილმი“, „აზერბაიჯანფილმი“ და სხვა). რეჟისორობა „სახკინმრეწვში“ დაიწყო 1928 წელს, სადაც მიხეილ ჭიაურელთან ერთად გადაიღო ფილმი „პირველი კორნეტი სტრეშნიოვი“. 1929 წელს, ისევ „სახკინმრეწვში“, უკვე დამოუკიდებლად გადაიღო ფილმი „ომის ღმერთი“.

რეჟისორად მუშაობდა ასევე თეატრში. 1937 წლიდან იყო საკავშირო სახელმწიფო კინემატოგრაფიის ინსტიტუტის პედაგოგი. 1943 წლიდან იყო სკკპ წევრი.

ფილმოგრაფია
ფილმების დამდგმელი რეჟისორი
1928 — „პირველი კორნეტი სტრეშნიოვი“ (რეჟ. მიხეილ ჭიაურელთან ერთად)
1929 — „ომის ღმერთი“
1930 — „სასამართლო უნდა გაგრძელდეს“ (რეჟ. ბ. შრეიბერთან ერთად)
1932 — „ქალი“ (რეჟ. ბ. შრეიბერთან ერთად)
1936 — „ჩვენ კრონშტადტიდან ვართ“
1947 — „ფათალი-ხანი“
1952 — „ჯამბული“
1956 — „პროლოგი“
1964 — „ჩაუქრობელი ცეცხლი“
1930 — „ლითონის ნაკადი“
1973 — „ჩრდილოეთში, სამხრეთში, აღმოსავლეთში, დასავლეთში“

ჯილდოები და აღიარება
1936 — ლენინის ორდენი
1958 — რსფსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
1966 — რსფსრ-ის სახალხო არტისტი
1967 — შრომის წითელი დროშის ორდენი
1969 — სსრკ სახალხო არტისტი
1941 — სტალინური პრემია
1973 — შრომის წითელი დროშის ორდენი
1978 — ლენინის ორდენი
1978 — ოქტომბრის რევოლუციის ორდენი
იანგული

იანგული , აიგული — მლაშე ტბა უკრაინაში, ყირიმის ავტონომიურ რესპუბლიკაში. სიგრძე 2,5 კმ, სიგანე 1,2 კმ, ფართობი 2,8 კმ², სიღრმე 0,15–0,8 მეტრი. ტბის ქვაბული ოვალური ფორმისაა, წაგრძელებულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისკენ. ნაპირები ციცაბოა, ჩრდილოეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში მათი სიმაღლე 6–7 მეტრია. იკვებება მიწისქვეშა წყლებით, ატმოსფერული ნალექებითა და ზედაპირული ნაკადებით. მარილიანობა ზაფხულში 300–320‰-ა. თვითნალექი ტბაა, მარილის ფენის სისქე 10–15 მეტრს აღწევს.
ლიანა მიქაშავიძე

ლიანა მიქაშავიძე (დ. 28 სექტემბერი, 1939, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი თეატრის მსახიობი. საქართველოს დამსახურებული არტისტი, აფხაზეთის დამსახურებული არტისტი. კონსტანტინე გამსახურდიას სახელობის სოხუმის სახელმწიფო დრამატული თეატრის მსახიობი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1939 წლის 28 სექტემბერს ქალაქ თბილისში. დაამთავრა სოხუმის პედაგოგიური ინსტიტუტი. წლების განმავლობაში იყო აფხაზეთის ქალთა საბჭოს წევრი თბილისში და ქალაქის საბჭოს დეპუტატი სოხუმში. აფხაზეთის ომის პირველი დღიდან იყო დაჭრილ მეომართა დახმარებისა და ხსნის კომიტეტის წევრი. დაჯილდოებულია ღირსების მედლით, ქართულ კულტურაში შეტანილი წვლილისათვის მინიჭებული აქვს „მოამაგე“-ს წოდება.

შესრულებული აქვს როლები: ლელა („მთაში ნათქვამი“), მზევინარი („მოკვეთილი“), ფლორელა („ცეკვის მასწავლებელი“), ჯები ედოლბორტი („მარიამ ტიუდორი“), დედოფალი („სამი მუშკეტერი“), ეკა შერვაშიძე („ჰაკი აძბა“), დარეჯანი („მარიამ დედოფალი“), ნუციკო („სანამ ურემი გადაბრუნდება“), ანიკო („მარადისობის კანონი“), პეპენელა („მილიონრები“) და სხვა.
აქთაშის ტბა

აქთაშის ტბა — მლაშე ტბა უკრაინაში, ყირიმის ავტონომიურ რესპუბლიკაში. აზოვის ზღვისგან დაშორებულია 1 კმ- მდე სიგანის მინაყარით. სიგრძე 8 კმ, სიგანე 3,5 კმ, ფართობი 26,8 კმ², სიღრმე 0,1 მ. ტბის ქვაბული გადაჭიმულია ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისკენ. ნაპირები მაღალი და ციცაბოა. იკვებება ზღვის წყლების ინფილტრაციის ხარჯზე და მიწისქვეშა მინერალიზებული წყლებით. წყალი ქლორ-ნატრიუმიანი ტიპისაა. მარილ-პეჟოს მინერალიზაცია სეზონის მიხედვით იცვლება 110-დან 310‰-მდე, მაქსიმალური დონე აგვისტო-სექტემბერშია, მინიმალური მაის-მარტში. წლის ბოლოსკენ ტბა ზოგჯერ შრება, ფსკერზე წარმოიქმნება მარილის ფენა. გამტკნარებულ ნაწილებში გავრცელებულია წყლის მცენარეულობა.
სამხრეთ იტალიის დაპყრობა ნორმანების მიერ

სამხრეთ იტალიის დაპყრობა ნორმანების მიერ გრძელდებოდა 999 წლიდან 1139 წლამდე, ამ დროის მანძილზე სხვადასხვა დამპყრობელმა არაერთი ცნობილი ბრძოლა გადაიხადა.

1130 წელს სამხრეთ იტალიის ტერიტორიები გაერთიანდა და სიცილიის სამეფო ჩამოყალიბდა, რომელიც მოიცავდა კუნძულ სიცილიას, იტალიის ნახევარკუნძულის სამხრეთ მესამედს (ბენევენტოს გარდა), რომელშიც მალტას არქიპელაგი და ჩრდილოეთ აფრიკის ნაწილები შედიოდა.

მოხეტიალე ნორმანული სამხედრო ძალები ჩავიდნენ სამხრეთ იტალიაში, რომლებმაც იტალიელებს საკუთარი თავი დაქირავებული არმიის სახით გააცნეს და უთხრეს რომ ბიზანტიის საქმეში იყვნენ ჩართულები, ამ ყველაფრის პარალელურად, ისინი ყველა საჭირო ინფორმაციას აწვდიდნენ თავიანთ ქვეყანას, ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროებზე არსებული ქვეყნების შესახებ. ნორმანები ჩავიდნენ იქ ჯგუფებად. ეს ჯგუფები გაერთიანდნენ რამდენიმე ადგილას, შექმნეს საკუთარი საერისთავოები და სახელმწიფოები. შემდგომში აწ უკვე გაერთიანებულ ჯგუფებს საერთო ინტერესები აღმოაჩნდათ და სხვის ტერიტორიაზე დამოუკიდებლობის სტატუსიც კი მოიპოვეს, ჩამოსვლიდან 50 წლის განმავლობაში.

ნორმანთა მიერ ინგლისის დაპყრობისგან განსხვავებით, როდესაც ინგლისი ერთი გადამწყვეტი ბრძოლის შედეგად დაეცა და მის დაპყრობას რამდენიმე წელი დასჭირდა, სამხრეთ იტალიის დაპყრობას ათწლეულები დასჭირდა, ხოლო ამ წლების მანძილზე უამრავი ბრძოლა გაიმართა, რომელთაგან რამდენიმე მათგანი გადამწყვეტიც კი აღმოჩნდა. იტალიაში არსებული ნორმანული სახელმწიფოები, ტერიტორიებს დამოუკიდებლად იპყრობდნენ, შემდეგ კი ისინი გაერთიანდნენ. ინგლისის დაპყრობასთან შედარებით, იტალიის დაპყრობა დაუგეგმავი და არაორგანიზებული იყო, თუმცა საბოლოოდ დამპყრობელთათვის ყველაფერი იდეალური გამოვიდა.
აკიფ ასკაროვი

აკიფ იზათულა ოღლუ ასკაროვი (; დ. 1 მაისი, 1940, ნახიჩევანი) — აზერბაიჯანელი მოქანდაკე, აზერბაიჯანის სახალხო მხატვარი (2018), აზერბაიჯანის ხელოვნების დამსახურებული მუშაკი (2002), აზერბაიჯანის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის პროფესორი.

ბიოგრაფია
აკიფ ასკაროვი დაიბადა 1940 წლის 16 იანვარს ქალაქ ნახიჩევანში. საშუალო სკოლაში დამთავრების შემდეგ ბაქოში ჩავიდა. 1958 წელს ჩაირიცხა აზიმ აზიმზადეს სახელობის სამხატვრო სკოლაში.

1963 წელს კოლეჯის დამთავრების შემდეგ ასკაროვი გაემგზავრა ლენინგრადში და ჩაირიცხა რეპინის სახელობის ფერწერის, ქანდაკებისა და არქიტექტურის ინსტიტუტში.

ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ ასკაროვი დაბრუნდა ბაქოში. მიიღეს სსრკ სამხატვრო აკადემიის შემოქმედებით სახელოსნოში, სადაც ის სახელმწიფო შეკვეთებს ახორციელებდა რესპუბლიკის სამხატვრო ფონდის ხაზით.

1997 წელს მოქანდაკის პერსონალური გამოფენა გაიმართა ბაქოში.

2018 წლის 27 მაისს მიენიჭა აზერბაიჯანის სახალხო მხატვრის წოდება.

ბაქოში დგას აკიფ ასკაროვის ცნობილი ნამუშევრები: იუსიფ მამედალიევის და ბულბულის ქანდაკებები.
არიფ გაზიევი

არიფ გაზიევი (, დ. 1 თებერვალი, 1937, ერევანი - გ. 3 სექტემბერი, 2021, ბაქო) — აზერბაიჯანელი მხატვარი და მოქანდაკე, აზერბაიჯანის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის მასწავლებელი. აზერბაიჯანის სახალხო არტისტი (2018).

ბიოგრაფია
არიფ გაზიევი დაიბადა 1937 წლის 2 იანვარს ერევანში. დაამთავრა ბაქოს აზიმ აზიმზადეს სახელობის სამხატვრო სკოლა და მოსკოვის სურიკოვის სახელობის სამხატვრო ინსტიტუტი (1965წ). განათლების მიღებიდან რამდენიმე ხნის შემდეგ აზერბაიჯანის ხელოვნების უნივერსიტეტში დაიწყო მუშაობა მასწავლებლად.

ავტორია სხვადასხვა ჟანრსა და თემატიკაში შექმნილი ნაწარმოებების, როგორიცაა „ბაბეკი“, „ჰუსეინ ჯავიდის ბიუსტი“, „კავკასიის არწივები“, „ომი“ და ა.შ. 1957 წლიდან რესპუბლიკური, საკავშირო და საერთაშორისო გამოფენების მონაწილე იყო. მისი ნამუშევრები ინახება სხვადასხვა მუზეუმებში, ასევე კერძო. კოლექციები აშშ-ში, გერმანიაში, ავსტრიასა და თურქეთში.
გარდაიცვალა 2021 წლის 3 სექტემბერს.
საბჭოთა ისტორიული ენციკლოპედია

საბჭოთა ისტორიული ენციკლოპედია (; 1961 — 1976) — რუსული მრავალტომიანი საისტორიო-სამეცნიერო ცნობარი. წარმოადგენს 16-ტომეულს და მოიცავს 30 ათასამდე სტატიას (1-ლ ტომში მრავალტომეული წარმოდგენილია, როგორც 12-ტომიანი გამოცემა, დაახლოებით 25 ათასამდე სტატიით, ხოლო, მე-16 ტომის დასასრულს ინფორმაციის სახით დატოვებულია კომენტარი, რომ იგეგმებოდა დამატებითი ტომის გამოცემა სახელთა და საგნობრივი საძიებლით 100 ათასზე მეტი სახელის, ტერმინის, ცნებისათვის). გამოსცა „საბჭოთა ენციკლოპედიის“ მთავარმა სამეცნიერო რედაქციამ (მთავარი რედაქტორი — ევგენი ჟუკოვი).

შეიცავს სტატიებს სსრკ-სა და უცხო ქვეყნების ისტორიაზე, განსაკუთრებით თანამედროვე ისტორიაზე. ბევრ სტატიას ახლავს დეტალური ქრონოლოგია, რომელიც წარმოადგენს სსრკ-ს, საკავშირო რესპუბლიკებსა და უცხო ქვეყნებს მიძღვნილი სტატიების შემადგენელ ნაწილებს.

სტატიებს ახლავს სტატისტიკური ცხრილები, რუკები (ისტორიული, პოლიტიკური, ეთნოგრაფიული), დიაგრამები და ილუსტრაციები.

სარედაქციო საბჭო
მთავარი რედაქტორი — ე. ჟუკოვი

მთავარი სარედაქციო კოლეგიის წევრები: ე. ბოლტინი, ვ. ვოლგინი, ე. ვოლინა (პასუხისმგებელი მდივანი), ბ. გაფუროვი, ა. გუბერი, ი. ზუტისი, ა. იოანისიანი, მ. კუზნეცოვი, პ. ლავროვი, ი. მინცი, გ. ობიჩკინი, ს. პოკროვსკი, ი. პოტეხინი, ა. სიდოროვი, ვ. სტრუვე, მ. ტიხომიროვი, ს. ტოკარევი, ვ. ხვოსტოვი.

შემადგენლობა
თარგმანი
„საბჭოთა ისტორიული ენციკლოპედია“ ჩინურად ითარგმნა სათაურით „მსოფლიო ისტორიის ენციკლოპედია“ . ჩინური ერთტომეული ვერსია შედგება 9000-ზე მეტი სტატიისა და 3 800 000 იეროგლიფისგან. პროექტზე მუშაობაში მონაწილეობდა ორასზე მეტი რუსი სპეციალისტი ჩინეთის 15 უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებიდან.
თენგიზ გოშაძე

თენგიზ გოშაძე (დ. 24 მაისი, 1926, თბილისი — გ. 6 აპრილი, 2014, იქვე) — ქართველი რეჟისორი და სცენარისტი. საქართველოს კინემატოგრაფისტთა შემოქმედებითი კავშირის წევრი.

ბიოგრაფია
1947 წელს დაამთავრა „თბილისის კინოსტუდიასთან“ არსებული კინომსახიობთა სკოლა. 1951-1955 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო პედაგოგიურ ინსტიტუტში. 1965 წელს დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სარეჟისორო ფაკულტეტი.

1951 წლიდან იყო რეჟისორის ასისტენტი ფილმებზე: „მწვერვალთა დამპყრობნი“, „ისინი ჩამოვიდნენ მთიდან“, „ჭრიჭინა“, „ბაში-აჩუკი“, „მანანა“, „ორი ოჯახი“. 1976 წლიდან რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის კინემატოგრაფიის ფაკულტეტის სამსახიობო ოსტატობის პედაგოგია. ავტორია წიგნებისა და პუბლიცისტური სტატიების ხელოვნების ნიმუშების შესახებ. აქვეყნებდა პუბლიცისტურ წერილებს პერიოდულ გამოცემებში. დამდგმელი რეჟისორია ფილმებისა: „ბიჭი და ძაღლი“ (მოკლემეტრაჟიანი, 1964), „წყალდიდობა“ (1970), „მოხუცი მემანქანე“ (1981); სცენარის ავტორია ფილმებისა: „წყალდიდობა“ (1970), „მოხუცი მემანქანე“ (1981).
ღვთის ძე

ღვთის ძე — ტერმინი, რომელიც ებრაულ ბიბლიაში ღმერთთან განსაკუთრებული ურთიერთობის მქონე ადამიანის ერთ-ერთ აღმნიშვნელად გამოიყენება. გამოსვლაში, ისრაელიანებს ღვთის პირველ ძეს უწოდებენ. სოლომონს ასევე ჰქვია „ძე ღვთისა“. ანგელოზებს, მართალ და ღვთისმოსავ კაცებს, და ისრაელის მეფეებს „ღვთის შვილებს“ უწოდებენ.

ქრისტიანული ბიბლიის ახალ აღთქმაში, „ძე ღვთისა“ ხშირად გამოიყენება იესოს მიმართ. იესოს ეწოდება „ღვთის ძე“ და მის მიმდევრებს „ქრისტიანები“. ეს ტერმინი მიუთითებს მის როლზე, როგორც მესიის, ანუ ქრისტეს, ღვთის მიერ არჩეული მეფის როლზე.

ტერმინი „ღვთის ძე“ არ უნდა აგვერიოს ტერმინ „ძე ღმერთი“-ში , ქრისტიანული თეოლოგიის, სამების მეორე პირში. სამების დოქტრინა გვაცნობს იესოს როგორც ძე ღმერთს, არსებითად იდენტურს, მაგრამ განსხვავებულ პიროვნებას მამა ღმერთისა და სულიწმინდა ღმერთისაგან (პირველ და მეორე სამების პირებისგან).

ბაჰაიზმი
ბაჰაიზმში, ტერმინი „ღვთის ძე“ გამოიყენება იესოს მიმართ, მაგრამ არ მიუთითებს ფიზიკურ ურთიერთობაზე იესოსა და ღმერთს შორის, მაგრამ სიმბოლურია და გამოიყენება სულიერად ძლიერ იესოსა და ღმერთის ურთიერთობის აღსანიშნავად ტერმინი მომდინარეობს ახალ აღთქმაში და ადრეულ ქრისტიანულ თეოლოგიაში რამდენჯერმე გამოყენების შედეგად. ეს ტერმინი გამოიყენება ოთხივე სახარებაში, „საქმე წმიდათა მოციქულთა“-ში და პავლესა და იოჰანინის ლიტერატურაში.

სხვა ინტერპრეტაცია მომდინარეობს წოდების იუდაური გაგებიდან, რომელიც ყველა დამიანს აღწერს, როგორც ღვთის ძეს. ძველი აღთქმის ნაწილებში, ისტორიული პიროვნებები როგორიცაა იაკობი და სოლომონი ასევე მოიხსენიებიან როგორც ღვთის შვილები, რაც გულისხმობს იმას რომ ისინი არიან ადამის შთამომავლები. ბიბლიის მკვლებარები იყენებენ ამ სახელწოდებას, იმისათვის რომ დაადასტურონ იესოს ჰუმანურობა, რომ ის არის ადამიანი და ასევე ღმერთი.

ისლამი
ისლამში, იესო ცნობილია როგორც ისა იბნ მარიამი (, იესო, მარიამის ძე) და გადმოცემულია, რომ ის არის წინასწარმეტყველი და მაცნე ღმერთის (ალაჰის) და ალ-მასიჰი, რომელიც არაბული ტერმინია მესიას (ქრისტეს) მაგივრად, რომელიც გამოგზავნილია ისრაელის შვილებისს წინამძღოლად ახალი გამოცხადებით, ალ-ინჯილი (არაბული "სახარება").

ისლამი უარყოფს ნათესაობას ღმერთსა და სხვა არსებას შორის, მათ შორის ძესაც. ამგვარად, ისლამი ურაყოფს იმ რწმენას რომ იესო არის ძე ღვთისა, თვით ღმერთი ან სხვა ღმერთი. როგორც ქრისტიანობაში, ისლამში წერია რომ იესოს არ ჰყავდა მიწიერი მამა. ისლამში ითვლება, რომ იესო დაიბადა ღმერთის ბრძანებით „იყავი“. ღმერთმა უბრძანა ოესოს სული მარიამში და ასე იშვა იესო.

იუდაიზმი
მიუხედავად იმისა რომ ებრაულ ლიტერატურაში ზოგჯერ ვხვდებით მითითებებს „ღვთის შვილებზე“, „ღვთის ძეზე“ და „უფლის ძეზე“, ისინი არასოდეს მიგვითითებენ ღმერთის ფიზიკურ წარმოშობაზე. არსებობს ორი შემთვევა, როდესაც ებრაელ მეფეებს გადატანითი მნიშვნელობით ღმერთად მოიხსენიებენ. მეფე შედარებულია უზენაეს მეფე ღმერთთან. ეს ტერმინები ხშირად გამოიყენება ზოგადი გაგებით, როდესაც ებრაელ ხალხს მოიხსენიებდნენ, როგორც „უფლის, შენი ღმერთის შვილებს“.
ადრე სკანდინავიური დუბლინი

ადრე სკანდინავიური დუბლინი — ვიკინგების ზეგავლენა ირლანდიაზე პირველად 795 წელს ფიქსირდება, ეს მოხდა მაშინ, როდესაც ვიკინგებმა თავდასხმა განახორციელეს გელური ირლანდიის სანაპიროზე მყოფ დასახლებებზე. მომდევნო ათწლეულების განმავლობაში ვიკინგების შემოსევები ამ მხარეში შედარებით მასშტაბური და უკეთესად ორგანიზებული გახდა, ვიკინგების ძირითადი სამიზნეები იყო როგორც შიდა დასახლებები, ასევე სანაპიროსთან ახლოს მყოფი დასახლებები. დროთა განმავლობაში, ვიკინგებმა ამ ტერიტორიებზე ააშენეს საზღვაო ბანაკები, რომლებსაც ადგილობრივები ლონგპორტის სახელით მოიხსენიებდნენ. ლონგპორტების აშენების ძირითადი მიზანი ვიკინგებისთვის ზამთარში დასარჩენი ადგილის შექმნა იყო. საუკუნის შუა ხანებში, ვიკინგების ლიდერმა, სავარაუდოდ ტურგეისმა ან თორგესტმა (ამ პიროვნების ზუსტი ვინაობა არაა ცნობილი) დააარსა ციხე-სიმაგრე დუბლინში, დააყაჩაღა ლეინსტერი და მეთი და დაარბია ირლანდიის სხვა დასახლებებიც. მოგვიანებით იგი მოკლა ირლანდიის უზენაესმა მეფემ (ყველა ირლანდიური პროვინციის მეფეების მეფემ), -მა, რასაც მოჰყვა ირლანდიელების რამდენიმე გამარჯვება ვიკინგების წინააღმდეგ, შემდგომში კი დუბლინის უკან დაბრუნება 849 წელს. არც თუ ისე დიდი ხნის შემდეგ, ვიკინგების ახალი ჯგუფი, რომელიც ცნობილია -ის სახელით ("ბნელი უცხოელები") ჩავიდა ირლანდიაში, ისინი დაუპირისპირდნენ იმ ვიკინგებს, რომლებიც ამ ტერიტორიებზე მათზე ადრე ჩამოსახლდნენ და რომლებსაც ისლანდიელები -ს უწოდებდნენ ("სამართლიანი უცხოელები").

ამ სამი ვიკინგური ჯგუფის მერყევი ბედი და მათი ალიანსების ცვალებადობა, თანამედროვე ჩანაწერების ნაკლოვანებებსა და ანგარიშების უზუსტობასთან ერთად, ამ წლებს აქცევს ერთ-ერთ ყველაზე ამოუცნობ და ნაკლებად გასაგებ პერიოდად, ახალბედა ქალაქის ისტორიაში. 853 წელს ვიკინგების მეთაური, სახელად ამლაიბი (რომელიც შესაძლოა ოლაფ თეთრიც კი ყოფილიყო) ჩავიდა ირლანდიაში, იქ კი მან დუბლინის მეფის ტიტულის მოპოვება მოახერხა. ის მართავდა თავის ძმებთან (, შესაძლოა ივარ უძვლო) და -სთან ერთად. მომდევნო თხუთმეტი წლის განმავლობაში ისინი იყენებდნენ დუბლინს, როგორც ბაზას ირლანდიის სამეფოების წინააღმდეგ კამპანიების სერიისთვის. ამ კონფლიქტების დროს ისინი დაუკავშირდნენ ირლანდიური პროვინციების რამდენიმე მეფეს და ერთმანეთის მოკავშირეები გახდნენ.

დუბლინში დასახლებულმა ვიკინგებმა არაერთხელ დაარბიეს დიდი ბრიტანეთის დასახლებები. ივარის და ოლაფის სიკვდილს ის შემდეგ, ვიკინგებს შორის შიდა კონფლიქტი დაიწყო, ვიკინგებს შორის კავშირს ეს მეფეები ამყარებდნენ, აქედან გამომდინარე მათი სიკვდილის შემდეგ ეს კავშირი ძალიან დასუსტდა. მიუხედავად ამ ყველაფრისა, ომი ვიკინგებსა და ირლანდიელებს შორის მაინც გაგრძელდა, ამ შიდა კონფლიქტებმა დაასუსტა ვიკინგების კოლონიები და გაუადვილა ირლანდიელებს მათ წინააღმდეგ გაერთიანება. 902 წელს ლეინსტერის მეფემ -მა და ბრეგას მეფემ -მა ორმხრივი შეტევა განახორციელეს დუბლინზე და განდევნეს ვიკინგები ქალაქიდან. თუმცა, 914 წელს, ვიკინგები რომლებსაც მოგვიანებით (ივარის სახლი) უწოდეს, დაბრუნდნენ ირლანდიაში, რაც ვიკინგების ხანის ხელმეორედ დაწყების მაუწყებლი იყო.
კორკოდონი

კორკოდონი — მდინარე რუსეთში, მაგადანის ოლქში. კოლიმის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 476 კმ, აუზის ფართობი 42 800 კმ². სათავეს იღებს კორკოდონის ქედიდან; მიედინება მასსა და მოლკატის ქედს შორის, ქვემო წელზე — ფართო და დაჭაობებულ ხეობაში. იკვებება თოვლისა და წვიმის წყლებით. იყინება ოქტომბერში, ლღვება მაისის ბოლოს. ძირითადი შენაკადია ბულუნი (მარჯვენა). იყენებენ ხე-ტყის დასაცურებლად.