ხუან ხოსე ტორესი

ხუან ხოსე ტორესი (დ. 5 მარტი, 1920 — გ. 2 ივნისი, 1976) — ბოლივიელი სოციალისტი პოლიტიკოსი და სამხედრო ლიდერი, რომელიც ბოლივიის 50-ე პრეზიდენტის პოსტს 1970 წლიდან 1971 წლამდე იკავებდა, სანამ მას სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად დაამხობდნენ, რასაც უგო ბანსერის დიქტატურა მოჰყვა. ხალხში იგი ცნობილი იყო ზედმეტსახელით „..“. ხუან ხოსე ტორესი 1976 წელს ბუენოს-აირესში მოკლეს ამერიკის შეერთებული შტატების მიერ მხარდაჭერილი კამპანიის, ოპერაცია „კონდორის“ ფარგლებში.

ადრეული წლები
ტორესი კოჩაბამბაში, ღარიბ აიმარა-მეტისების ოჯახში დაიბადა და არმიას 1941 წელს შეუერთდა. 1964 წლიდან იგი მსახურობდა სამხედრო ატაშედ ბრაზილიაში, ხოლო 1965-1966 წლებში იყო ელჩი ურუგვაიში, რის შემდეგაც შრომის მინისტრად დაინიშნა.

იგი რეფორმატორი ალფრედო ოვანდოს მარჯვენა ხელი და შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი გახდა, როდესაც 1969 წლის სექტემბრის სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად მოვიდა ხელისუფლებაში. ტორესი ბოლივიის სამხედრო ელიტაში ერთ-ერთ მემარცხენე ოფიცრად ჩამოყალიბდა. იგი ოვანდოს უფრო შორსმჭვრეტელი რეფორმების გატარებისა და კონსერვატორი ოფიცრებისთვის წინააღმდეგობის გაწევისკენ მოუწოდებდა. როგორც არმიის ნაციონალისტური და რეფორმისტული მოძრაობის წევრი, იგი გმობდა კაპიტალიზმს, რადგან სწამდა, რომ ეს სისტემა ქვეყნის განუვითარებლობასა და უცხო ქვეყნებზე დამოკიდებულებას აუკვდავებდა.

1969 წელს იგი „ “-ის ნაციონალიზაციის ერთ-ერთი მთავარი გმირი იყო და პირადად მონაწილეობდა კომპანიის ლა-პასის შტაბ-ბინის დაკავებაში. 1970 წლის 6 ოქტომბერს მემარჯვენე სამხედრო სარდლების მეთაურობით ანტისამთავრობო გადატრიალება დაიწყო. დიდ ქალაქებში ქუჩის ბრძოლებს ბევრი სისხლი შეეწირა, რადგან სამხედრო გარნიზონები ერთმანეთს სხვადასხვა ბანაკის სახელით უპირისპირდებოდნენ. საბოლოოდ, პრეზიდენტმა ოვანდომ, რომელმაც ჩათვალა, რომ ყოველგვარი იმედი გადაწურული იყო, თავშესაფარი უცხოეთის საელჩოს სთხოვა. თუმცა, მემარცხენე სამხედრო ძალებმა გენერალ ტორესის მებრძოლი ლიდერობით პოზიციები აღიდგინეს და საბოლოოდ გაიმარჯვეს. 13 თვიანი დამქანცველი მმართველობით გამოფიტული ვანდო დათანხმდა, პრეზიდენტის პოსტი თავისი მეგობრისთვის, იმ მომენტის ნამდვილი გმირისთვის — გენერალ ტორესისთვის დაეთმო. ამ უკანასკნელმა ფიცი დადო და ქვეყნის მართვას შეუდგა მომდევნო 10 რთული და ქაოსური თვის განმავლობაში.

პრეზიდენტობა
მიუხედავად იმისა, რომ ლათინური ამერიკის ისტორიაში სამხედრო ლიდერების უმეტესობა მემარჯვენე პოლიტიკასთან ასოცირდებოდა, ტორესი — თავისი თანამედროვეების, პერუელი ხუან ველასკოსა და პანამელი ომარ ტორიხოსის მსგავსად — გადაწყვეტით მემარცხენე იყო. იგი ცნობილი იყო როგორც „ხალხის კაცი“ და ბოლივიის საზოგადოების გარკვეულ ფენებში დიდი პოპულარობით სარგებლობდა. მისი მეტისური და მკვეთრად გამოხატული ანდური გარეგნობა კიდევ უფრო ზრდიდა მის ავტორიტეტს საზოგადოების ღარიბ ფენებში. ტორესის კეთილი განზრახვების მიუხედავად, მისმა მკვეთრმა გადახრამ მარცხნივ ქვეყანაში სტაბილურობა ვერ დაამყარა. მან მოიწვია „ “, სადაც წარმოდგენილნი იყვნენ საზოგადოების კონკრეტული „პროლეტარული“ სექტორები. ასამბლეა აღიჭურვა მოქმედი პარლამენტის ყველა უფლებამოსილებით, თუმცა მთავრობის ოპონენტები მას „ვირტუალური საბჭოების“ შეკრებას უწოდებდნენ. ტორესმა ასევე ნება დართო ლეგენდარულ მუშათა ლიდერს, ხუან ლეჩინს, აღედგინა თავისი პოსტი „“-ის სათავეში და ემოქმედა ყოველგვარი შეზღუდვის გარეშე. პრეზიდენტის გასაკვირად, ლეჩინმა გამოსვლებითა და გაფიცვებით მთავრობის პარალიზება დაიწყო.

სახელმწიფოს მეთაურის რანგში წარმოთქმულ პირველსავე სიტყვაში მან მკაფიოდ განსაზღვრა თავისი მთავრობის კურსი: „ჩვენ ხელს შევუწყობთ შეიარაღებული ძალებისა და ხალხის ალიანსს და ნაციონალურ იდენტობას ოთხ სვეტზე — მუშებზე, აკადემიკოსებზე, გლეხებსა და სამხედროებზე დავაფუძნებთ. ჩვენ არ განვაცალკევებთ ხალხს მათი შეიარაღებული ფრთისგან და ჩამოვაყალიბებთ ნაციონალისტურ-რევოლუციურ მთავრობას, რომელიც არ დანებდება და დაიცავს ბუნებრივ რესურსებს, საჭიროების შემთხვევაში, საკუთარი სიცოცხლის ფასადაც კი“.

მან დააფუძნა „სახალხო ასამბლეა“, რომელიც საბჭოების ანალოგი იყო და პარლამენტის შენობაში იკრიბებოდა. მოახდინა შაქრის მრეწველობის ექსპროპრიაცია, დაიწყო მოლაპარაკებები ჩილეს მთავრობასთან ბოლივიისთვის ზღვაზე გასასვლელის მოპოვების მიზნით, ამნისტია გამოუცხადა იმ ყოფილ ამბოხებულებს, რომლებიც დატყვევების შემდეგ არ მოუკლავთ, გაზარდა უნივერსიტეტების ბიუჯეტი და მოითხოვა აშშ-ის სტრატეგიული კომუნიკაციების ცენტრის დახურვა. 1970 წელს ტორესი დაესწრო „მიუმხრობლობის მოძრაობის“ კონფერენციას, რაც ბოლივიის ლიდერისთვის პირველი შემთხვევა იყო. მან მოახდინა ზოგიერთი ამერიკული საკუთრების ნაციონალიზაცია, როგორიც იყო თუთიის მაღარო „“ და ქვეყნიდან ამერიკული „მშვიდობის კორპუსის“ გაძევება ბრძანა.

მისი მთავრობა მალევე მოექცა საგარეო ზეწოლის ქვეშ. აშშ-ის ელჩმა ერნესტ სირაკუზამ პოლიტიკის შეცვლა მოსთხოვა და ფინანსური ბლოკადით დაემუქრა. მსოფლიო ბანკმა და ინტერამერიკულმა განვითარების ბანკმა უარი თქვეს ბოლივიისთვის ინდუსტრიული განვითარებისთვის საჭირო სესხების გაცემაზე. ტორესის მთავრობა არ იყო სტაბილური, რადგან მას არმიის მხოლოდ მცირე ნაწილი და ქვეყნის საშუალო ფენა უჭერდა მხარს. მდიდარი ფენები, არმიის ნაწილი, „“-ის მემარჯვენე ფრთა და „ფალანგისტური პარტია“ მის წინააღმდეგ შეთქმულებას აწყობდნენ. როდესაც მან განათლების დასაფინანსებლად სამხედრო ხარჯები შეამცირა, ამან არმიაში უკმაყოფილება კიდევ უფრო გააღრმავა.