iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
საფიე ალი

საფიე ალი (; დ. 2 თებერვალი 1894, სტამბოლი, ოსმალეთის იმპერია — გ. 5 ივლისი 1952, დორტმუნდი, გერმანია) — თურქი ექიმი. თურქეთის რესპუბლიკის პირველი ქალი ექიმი და პირველი სამედიცინო ქალი-განმანათლებელი. მუშაობდა ბავშვთა და ქალთა ჯანმრთელობის სფეროში.

გარდა იმისა, რომ პროფესიულ საქმიანობაში იყო აქტიური, მან ასევე მონაწილეობა მიიღო სტამბოლში არსებულ ფემინისტურ მოძრაობაში, რომელიც იბრძოდა თურქეთის ქალთა უფლებების დასაცავად არჩევნებში.

ბიოგრაფია
საფია ალი დაიბადა 1894 წლის 2 თებერვალს სტამბოლში. მამამისი, აბდულაზიზის და აბდულჰამიდ -ის მრჩეველი ალი ქირათ ფაშაა, ხოლო დედა შეიულჰარემ ჰაჯი ემინ ფაშას ქალიშვილი ემინე ჰასენე ჰანიმია. საფიე, ოთხი ქალიშვილისგან ყველაზე უმცროსია.

მისი ოჯახი, ოსმალეთის იმპერიის დროს, სხვადასხვა სახის მომსახურებისთვის ცნობილია. ბაბუამისი ჰაჯი ემინ ფაშა 17 წელი მექაში ცხოვრობდა, სადაც დღემდე აქტიური ხუთი ფონდი დააარსა. კოლეჯში სწავლის დროს გადაწყვიტა, რომ გახდეს ექიმი.

1923 წლის ივნისში, მეუღლესთან ერთად გახსნა თავისი ამბულატორია, სადაც ქალთა და ბავშთა ჰანმრთელობაზე ზრუნავდა. ასევე, სტამბოლის ამერიკულ კოლეჯში გოგოებისთვის გინეკოლოგიას ასწავლიდა.

ამავე პერიოდში შეუერთდა ფემინისტურ მოძრაობას და გახდა თურქეთის ქალთა კავშირის სანიტარული კომისიის თავმჯდომარე, რომელიც იბრძოდა პროსტიტუციას.

კიბოს დიაგნოზის დასმის შემდეგ, დატოვა თურქეთი და გადავიდა გერმანიაში. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში შეძლებისდაგვარად აგრძელებდა თავის სამუშაოს. 1952 წლის 5 ივლისს, 58 წლის ასაკში, დორტმუნდში გარდაიცვალა.
კომეტის კუდი

კომეტის კუდი და კომა — მახასიათებლები, რომლებიც დაიმზირება კომეტებთან, როდესაც ისინი მზის შუქით არიან განათებული. დედამიწიდან მისი ხილვა შესაძლებელია მაშინ, როდესაც კომეტა შიდა მზის სისტემაში ჩაივლის. შიდა მზის სისტემასტან მიახლოებისას, მზის რადიაცია მისი შემადგენელი ელემენტების აორთქლებას იწვევს, რომლებიც მტვრის სახით მას კუდივით სდევენ თან. განცალკევებული კუდები ფორმირდება მტვრისა და გაზისგან, რომლებიც დედამიწიდან სხვადასხვანაირი ფენომენების სახით ჩანს. მტვერი მზის სხივებს პირდაპირ ირეკლავს, გაზი კი იონიზაციის გზით ხურდება. კომეტათა უმრავლესობის ხილვა ტელესკოპის გარეშე შეუძლებელია, თუმცა რამდენიმე ათწლეულში ერთხელ, ზოგიერთი კომეტა შეუიარაღებელი თვალითაც ადვილად ჩანს.

წარმოქმნა
გარე მზის სისტემაში კომეტები გაყინულია და უკიდურესად პატარა ზომის გამო, დედამიწიდან მათი დაფიქსირება ძალიან რთული ან მთლად შეუძლებელია. არააქტიურ კომეტატა გროვა ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპით დაფიქსირებულია კოიპერის სარტყელში. შიდა მზის სისტემასტან მიახლოებისას, მზის რადიაცია მისი შემადგენელი ელემენტების აორთქლებას იწვევს, რომლებიც მტვრის სახით მას კუდივით სდევენ თან. მტვრისა და გაზის ნაკადი უკიდურესად გაიშვიათებულ ატმოსფეროში კომეტის გარშემო წარმოქმნის უზარმაზარ ფორმაციას, რასაც კომას უწოდებენ. ამის შემდეგ, კომაზე მოქმედი მზის რადიაციული წნეხი და მზის ქარები განაპირობებენ კომისგან უზარმაზარი კუდის წარმოქმნას, რომელიც მზის საწინააღმდეგო მხარესაა მიმართული.

გაზისა და მტვრის ნაკადები საკუთარ განსხვავებულ კუდებს წარმოქმნიან. მტვრის კუდი კომეტის ორბიტისგან მარცხნივაა ისე, რომ ხშირად წარმოქმნის გამრუდებულ კუდს, რომელსაც ანტიკუდს უწოდებენ. იონური, გაზისგან შემდგარი კუდი კი ყოველთვის მზის ქარების მიმართულებას მიჰყვება, რადგან მასზე ძლიერ ზემოქმედებას ახდენს მაგნიტური ველი. პარალაქსის გამო, კუდი დედამიწიდან ხანდახან საწინააღმდეგო მიმართულებითაც ჩანს.

ზომა
მიუხედავად იმისა, რომ კომეტათა უმრავლესობის სიგრძე 50 კილომეტრზე ნაკლებია, მათი კომა შესაძლებელია მზეზე დიდი იყოს, იონური კუდი კი ხშირად 3,8 ასტრონომიული ერთეულის სიგრძისაა (568 471 908 660 მეტრი). 2007 წლის 3 თებერვალს, კოსმოსურმა აპარატმა ულისემ მოულოდნელად გადაკვეთა კომეტა /2006 1-ის კუდი.

მაგნიტოსფერო
კომეტის ანტიკუდებზე დაკვირვებამ დიდი წვლილი შეიტანა მზის ქარების აღმოჩენის საქმეში. იონური კუდი ულტრაიისფერი გამოსხივების დამსახურებაა, რომელიც კომის ნაწილაკებიდან ელექტრონებს წყვეტს. მას შემდეგ, რაც ეს ნაწილაკები იონიზდება, წარმოიქმნება პლაზმა, რომელიც კომეტის გარშემო მაგნიტოსფეროს წარმოქმნის. კომეტა და მისი მაგნიტური ველი აყალიბებენ დაბრკოლებას მზის ქარის ნაწილაკთათვის.

კუდის დაკარგვა
თუკი იონური კუდი საკმაო სიგრძისაა, მაგნიტური ველის ხაზები ერთობლივად ისეა ჩახშობილი იონური კუდის გარკვეულ მონაკვეთზე, რომ ხდება ხელახალი მაგნიტური დაკავშირება, რაც „კუდის მოძრობას“ იწვევს. მსგავსი ფაქტი რამდენჯერმეა დაფიქსირებული. 2007 წლის აპრილში, ენკეს კომეტას მთლიანად მოსწყდა იონური კუდი. მსგავსი რამ დაემართა კომეტა /2009 1-საც 2010 წლის 26 მაისს.

ანალოგები
2013 წლის 29 იანვარს, ევროპის კოსმოსური სააგენტოს მეცნიერები იუწყებოდნენ, რომ პლანეტა ვენერას იონსფერო ზუსტად ისე გაიწელა, „როგორც კომეტის იონური კუდი მსგავს პირობებში“.
ჩამანლი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ჩამანლი შეიძლება აღნიშნავდეს:

ჩამანლი — სოფელი აზერბაიჯანში, აღდამის რაიონში.
ჩამანლი — სოფელი აზერბაიჯანში, ბარდის რაიონში.
ჩამანლი — სოფელი აზერბაიჯანში, ჯალილაბადის რაიონში.
ჩამანლი — სოფელი აზერბაიჯანში, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, შარურის რაიონში.
აშაღი-ჩამანლი — სოფელი აზერბაიჯანში, ბეილაგანის რაიონში.
იუხარი-ჩამანლი — სოფელი აზერბაიჯანში, ბეილაგანის რაიონში.
ბომბორა სწავლას იწყებს

ბომბორა სწავლას იწყებს — ქართული ანიმაციური ფილმი. გადაღებულია კინოსტუდია „ქართულ ფილმის“ მიერ 1973 წელს. ანიმაციური ფილმის ხანგრძლივობაა 8 წუთი.

ფილმზე მუშაობდნენ
დამდგმელი რეჟისორი: კარლო სულაკაური
სცენარის ავტორები: არჩილ სულაკაური, ვადიმ კურჩევსკი, კარლო სულაკაური
დამდგმელი ოპერატორი: ვიოლეტა ქაროსანიძე
დამდგმელი მხატვრები: თეიმურაზ მურვანიძე, ლუის ფერნანდესი
ანიმატორები: ოთარ დუმბაძე, ბონდო შოშიტაიშვილი
კომპოზიტორი: თენგიზ შავლოხაშვილი﻿
ხმის რეჟისორი/ოპერატორი: დავით ლომიძე
მემონტაჟე: გივი სვანიძე﻿﻿
თოჯინებისა და დეკორაციების ავტორები: გენადი ლუტინსკი, ლილიანა ლუტინსკა
ბულბულის იუბილე

ბულბულის იუბილე — ქართული ანიმაციური ფილმი. გადაღებულია კინოსტუდია „ქართულ ფილმის“ მიერ 1978 წელს. ანიმაციური ფილმის ხანგრძლივობაა 8 წუთი. გადაღებულია ვაჟა-ფშაველას მოთხრობის „ბუნების მგოსნების“ მიხედვით.

ფილმზე მუშაობდნენ
დამდგმელი რეჟისორი: გაბრიელ ლავრელაშვილი
სცენარის ავტორი: სიკო დოლიძე
დამდგმელი ოპერატორი: ლუბა კვალიაშვილი
დამდგმელი მხატვარი: ბესარიონ ხიდაშელი
ანიმატორები: ავენირ ხუსკივაძე, კუკური ჯებაშვილი, ვალენტინ კუშნერიოვი, ალბერტ ნერსესოვი, როზა არუთინოვა
კომპოზიტორი: ნუნუ გაბუნია
მღერიან: ნანული აბესაძე, ნუნუ გაბუნია, ზურაბ კირვალიძე
ხმის რეჟისორი/ოპერატორი: მადონა თევზაძე
მემონტაჟე: მარიამ კობახიძე﻿﻿
ბუცეფალი (ანიმაციური ფილმი)

ბუცეფალი — ქართული ანიმაციური ფილმი. გადაღებულია სტუდია „კვალი “-სა და ეროვნული კინოცენტრის მიერ 2010 წელს. ანიმაციური ფილმის ხანგრძლივობაა 3 წუთი. გადაღებულია ვიქტორ შენდეროვიჩის მინიატურის მიხედვით.

სიუჟეტი
ანტიკური თეატრის სცენაზე შემოდის ბუცეფალი. „იმპერიას ვაფართოვებდი!“ ეცემა და კვდება.

ფილმზე მუშაობდნენ
დამდგმელი რეჟისორი: მარიამ კანდელაკი
სცენარის ავტორი: მარიამ კანდელაკი
დამდგმელი მხატვარი: ელენე მურჯიკნელი
კომპოზიტორი: თეიმურაზ ბაკურაძე
მემონტაჟე: ელენე მურჯიკნელი
პროდიუსერი: პაატა შენგელია
გაზაფხულის დაბადების დღე

გაზაფხულის დაბადების დღე — ქართული ანიმაციური ფილმი. გადაღებულია კინოსტუდია „ქართულ ფილმის“ მიერ 1985 წელს. ანიმაციური ფილმის ხანგრძლივობაა 10 წუთი.

სიუჟეტი
მხიარული ზღაპარი იმის შესახებ, თუ როგორ აღნიშნავენ ტყის ბინადარნი გაზაფხულის მოსვლას.

ფილმზე მუშაობდნენ
დამდგმელი რეჟისორი: კონსტანტინე მაცაბერიძე
სცენარის ავტორები: ირაკლი გოცირიძე, იოსებ სამსონაძე
დამდგმელი ოპერატორი: ცირა კენჭიაშვილი﻿
დამდგმელი მხატვრები: ოლეგ ქოჩაკიძეოლეგ ქოჩაკიძე, ალექსანდრე სლოვინსკი, იური ჩიკვაიძე
ანიმატორები: კონსტანტინე მაცაბერიძე, მერაბ დეკანოსიძე, ვალერი უგაროვი﻿
კომპოზიტორი: ალექსანდრე რაქვიაშვილი
ხმის რეჟისორი/ოპერატორი: გარი კუნცევი
გალაკტიონი (ანიმაციური ფილმი)

გალაკტიონი — ქართული ანიმაციური ფილმი. გადაღებულია ტელეკომპანია „იმედის“ მიერ 2005 წელს. ანიმაციური ფილმის ხანგრძლივობაა 2 წუთი. მოკლე ამბავი გალაკტიონ ტაბიძის ცხოვრებაზე.

ფილმზე მუშაობდნენ
დამდგმელი რეჟისორი: გიორგი თავაძე
სცენარის ავტორი: გიორგი თავაძე
დამდგმელი ოპერატორი: გიორგი თავაძე
დამდგმელი მხატვარი: გიორგი თავაძე
მემონტაჟე: გელა კინწურაშვილი﻿﻿
პროდიუსერი: დავით გაბადაძე
ღამის კაფე

ღამის კაფე — ნიდერლანდელი პოსტიმპრესიონისტი მხატვრის, ვინსენტ ვან გოგის ნახატი, შესრულებული 1888 წლის სექტემბერში, არლში, ზეთის საღებავებით ტილოზე. ინახება ნიუ-ჰეივენში, იელის უნივერსიტეტის ხელოვნების გალერეაში.

შემოქმედებითი სტილი
ვან გოგის შემოქმედების ერთხმად აღიარებამ მას საყოველთაო მნიშვნელობა შესძინა: ასაკის, წარმოშობის, დროის და ადგილის მიუხედავად ადამიანები მოხიბლილნი არიან ამ ხელოვანის ფერწერული ტილოებითა და ნახატებით, თუმცა სიცოცხლეში მას ცოტა ვინმე თუ აფასებდა. რამ გახადა შესაძლებელი ასეთი საყოველთაო ყურადღება, სიმპატიების ამგვარი დამთხვევა. შესაძლოა ამის მიზეზი სოლიდარობის გრძნობაა, რომელსაც მხატვრის დრამატიზმით ახსავსე ცხოვრება იწვევს.

თანაგანცდა და თანაზიარობა განუყოდელია მისი შემოოქმედებისგან: ეს თავისუფლების განხორციელებაა. თამამად გამოყენებული ფერები, ექსპრესიული მონასმი, ფართო ჟესტი, პულსირების ინტენსივობა და კავშირი გონებასთან, რომელიც ამ ყველაფერს მართავს; სიუჟეტები ახლობელია, თითქმის ყოველდღიური ცხოვრებიდან აღებული, რეალური და ნაცნობი; მხატვარი ირჩევს და ხაზს უსვამს ამ ხედვას, განუწყვეტლივ ავითარებს მას. მისი განზრახვაც ასეთია: ვან გოგის ვრცელი შემოქმედებითი მემკვიდრეობა, მისი უშუალო გარე სამყაროს ყველა ქსელს იკვლევს, რომლის ეპიცენტრიც თავად არის. ვინ ვერ ამოიცნობს მის ნახატებში კარგად ნაცნობ სკამებს, ფეხსაცმლებს, ყვავილებს, პურის ყანებს და კვიპაროსებს. ამ ეპოქის ყველა მხატვარს შორის მან უთუოდ ყველაზე გააზრებულად გაათავისუფლა საკუთარი მონასმი, მათში იგრძნობა მხატვრის შინაგანი თრთოლა. ჩვენ ვიცით, რომ იგი სწრაფი მონასმებით, ჟინით შეპყრობილი, აჩქარებული რიტმით ხატავდა. შესაძლოა, ასე ცდილობდა გამოეხატა გამუდმებული ცვლილებები იმ რეალობაში, რომელიც ნიმუშად აირჩია.

მიუხედავად ამისა ვან გოგის შემოქმედება სიახლით და მარადიულობით ხასიათდება იცვლება სტუაციები, მაგრამ ისინი იდენტური რჩება: ეს სინამდვილის სიცხადეა. გასაოცარია, როცა ვამჩნევთ რა ახლოს დგას ერთმანეთთან და რა ძლიერია მის მიერ დახატული სიტუაციები, ყოველგვარი მოჩვენებითობისა და ხელოვნურობის გარეშე, რაც ნაცნობი, განცდილი და გაგონილია, რაც მხატვარსა და მხილველს ერთსა და იმავე სიბრტყეზე ათავსებს.

ყველაფრის მიუხედავად, ვან გოგის ნამუშევრებიდან ერთგვარი ტრაგიკული გრძნობა გამოსჭვივის, იგი თვალმათლივ იკითხება ავტოპორტრეტებში, მოქუფრულ ცაში, დაკლაკნილ კვიპაროსებში, ავბედით ყორნებსა და პორტრეტების შემაშფოთებელ ფონში. მისი ცხოვრების ნაღვლიანი ეპიზოდების გახსენების გარეშეც ეს გრძნობა რეალობის ნაწილს შეადგენს. იგი აიძულებს მხატვარს შეეგუოს არასრულყოფილებას, სინამდვილის ტვირთსა და ცხოვრების მუდმივ დინებას. ამისთვის უთუოდ მოქმედებაა საჭირო და მხოლოდ ჭვრეტა არ არის საკმარისი. ალბათ სწორედ ამ რეალობაში, ანუ ადამიანის უძლურებაში უნდა მდგომარეობდეს ვან გოგის შემოქმედების არსი. სწორედ ეს ყველაფერია მისი ტილოების ესოდენ მძაფრი და აშკარა შინაგანი დაძაბულობის მიზეზი, ყველაფერი ეს აშკარად ჩანს ნახატში „ღამის კაფე“. „წითლით და მწვანით მე შევეცადე სასტიკი ადამიანური ვნებები გამომეხატა“ - ამბობდა ვან გოგი ნახატზე, რომელიც აღიარებულია, როგორც ვან გოგის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ნამუშევარი.
ფი-ფენომენი

ფი-ფენომენი — მოძრაობის შეგრძნება, რომელიც წარმოიქმნება სინათლის სტაციონარული წყაროების თანმიმდევრული ჩართვით, აგრეთვე თვით ამ მოძრაობის ფორმა. ფი-ფენომენი აღმოაჩინა მაქს ვერთჰაიმერმა 1910 წელს და აღწერა სტატიაში „მოძრაობის აღქმის ექსპერიმენტული გამოკვლევები, რომელიც გამოქვეყნდა 1912 წელს. თავის ასისტენტებთან — ვოლფგანგ კელერთან და კურტ კოფკასთან ერთად — მან აღმოაჩინა, რომ სინათლის ორი წყარო, რომლებიც სხვადასხვა ინტერვალით ინთება, ადამიანის მიერ სხვადასხვანაირად აღიქმება:

თუ ჩართვებს შორის ინტერვალი საკმარისად მცირეა (60 მილიწამზე ნაკლები), მაშინ წყაროების ნათება აღიქმება როგორც ერთდროული;
თუ ინტერვალი დიდია (200 მილიწამზე მეტი) მაშინ ნათება აღიქმება როგორც თანმიმდევრული;
თუ ინტერვალი შეადგენს 60-დან 200-მდე მილიწამს, მაშინ წყაროების ნათება აღიქმება როგორც სინათლის უწყვეტი გადაადგილება.

ფი-ფენომენის დამახასიათებელი თავისებურება არის ის, რომ მოძრაობის აღქმა არ არის დამოკიდებული სინათლის წყაროების ფერზე, ზომაზე და სივრცობრივ ლოკალიზაციაზე.

ეს მოვლენა ეწინააღმდეგებოდა იმ დროს ფსიქოლოგიაში გაბატონებულ ვუნდტის თეორიას, რომლის მიხედვითაც ნებისმიერი ცნობიერი განცდა წარმოადგენდა ელემენტარული შემადგენლების ერთობლიობას, ხოლო მოჩვენებითი მოძრაობის დაყოფა კი ასეთ შემადგენლებად შეუძლებელია.
ითვლება, რომ ფი-ფენომენზე სტატიის გამოქვეყნებით დასაბამი მიეცა გეშტალტ-ფსიქოლოგიას.
აგუა-ბოა (მინას-ჟერაისი)

აგუა-ბოა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 407 მეტრზე. მიეკუთვნება ვალი-დუ-რიუ-დოსი მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პესანიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 15 195 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 11,51 კმ²-ზე. ფართობი 1 320 268 კმ²-ია.
კანტაგალუ (მინას-ჟერაისი)

კანტაგალუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 650 მეტრზე. მიეკუთვნება ვალი-დუ-რიუ-დოსი მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პესანიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 195 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 29,57 კმ²-ზე. ფართობი 141 855 კმ²-ია.
ჟოზე-რაიდანი

ჟოზე-რაიდანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 500 მეტრზე. მიეკუთვნება ვალი-დუ-რიუ-დოსი მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პესანიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 376 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 24,2 კმ²-ზე. ფართობი 180 822 კმ²-ია.
პესანია

პესანია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 780 მეტრზე. მიეკუთვნება ვალი-დუ-რიუ-დოსი მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პესანიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 17 260 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 17,32 კმ²-ზე. ფართობი 996 646 კმ²-ია.
სანტა-მარია-დუ-სუასუი

სანტა-მარია-დუ-სუასუი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 450 მეტრზე. მიეკუთვნება ვალი-დუ-რიუ-დოსი მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პესანიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 14 395 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 23,07 კმ²-ზე. ფართობი 624 047 კმ²-ია.
სან-ჟოზე-დუ-ჟაკური

სან-ჟოზე-დუ-ჟაკური — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მიეკუთვნება ვალი-დუ-რიუ-დოსი მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პესანიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 553 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 18,99 კმ²-ზე. ფართობი 345 146 კმ²-ია.
სან-პედრუ-დუ-სუასუი

სან-პედრუ-დუ-სუასუი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მიეკუთვნება ვალი-დუ-რიუ-დოსი მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პესანიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 570 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 18,08 კმ²-ზე. ფართობი 308 106 კმ²-ია.
სან-სებასტიან-დუ-მარანიანი

სან-სებასტიან-დუ-მარანიანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მიეკუთვნება ვალი-დუ-რიუ-დოსი მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პესანიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 647 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 20,56 კმ²-ზე. ფართობი 517 830 კმ²-ია.
გუმუშლუ (მრავალმნიშვნელოვანი)

გუმუშლუ შეიძლება აღნიშნავდეს:

აზერბაიჯანი
გუმუშლუ — სოფელი აზერბაიჯანში, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, შარურის რაიონში.

თურქეთი
გიუმიუშლიუ — სოფელი თურქეთში, ადიამანის პროვინციაში, ბესნის რაიონში.
გიუმიუშლიუ — სოფელი თურქეთში, ანთალიის პროვინციაში, ქორქუთელის რაიონში.
გიუმიუშლიუქი — სოფელი და პორტი თურქეთში, მუღლის პროვინციაში, ბოდრუმში.
როკე-დე-ლოს-მუჩაჩოსის ობსერვატორია

როკე-დე-ლოს-მუჩაჩოსის ობსერვატორია — ასტრონომიული ობსერვატორია კანარის კუნძულების კუნძულ ლა-პალმაზე. ობსერვატორიას მართავს ქალაქ ტენერიფეში მდებარე კანარის ასტროფიზიკის ინსტიტუტი . მიეკუთვნება ევროპის ჩრდილოურ ობსერვატორიას.

ასტრონომიული ხილვადობის სტატისტიკით, როკე-დე-ლოს-მუჩაჩოსი მეორე საუკეთესო ადგილია ოპტიკური და ინფრაწითელი ასტრონომიული კვლევებისათვის მთელ ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, ჰავაიზე მდებარე მაუნა-კეას ობსერვატორიის შემდეგ. გარდა ამისა, ამ ობსერვატორიას ერთ-ერთი ყველაზე დიდი შესაძლებლობები აქვს ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში. მისი ტელესკოპების ფლოტი მოიცავს 10,4-მეტრიან კანარის დიდ ტელესკოპს — 2009 წლის მონაცემებით, მსოფლიოში უდიდეს ერთ აპერტურიან ოპტიკურ ტელესკოპს; უილიამ ჰერშელის ტელესკოპს (ევროპაში მეორე უდიდესი); შვედურ 1-მეტრიან მზის ტელესკოპს, რომელიც უზრუნველყოფს მზის ყველაზე მაღალრეზოლუციან ფოტოგადაღებას ყველა სხვა ტელესკოპს შორის.

ისტორია
ობსერვატორიამ ფუნქციონირება 1984 წელს, ისააკ ნიუტონის ტელესკოპით დაიწყო, რომელიც ლა-პალმაში ინგლისის გრინვიჩის სამეფო ობსერვატორიიდან ჩაიტანეს. გადატანა საკმაოდ ძვირი აღმოჩნდა და როგორც შემდეგ დაიანგარიშეს, ბევრა დიაფი დაჯდებოდა ადგილზე სხვა ტელესკოპის აშენება.

თავდაპირველად, ობსერვატორიაში მუშაობდნენ მკვლევრები ესპანეთიდან, შვედეთიდან, დანიიდან და გაერთიანებული სამეფოდან. შემდეგში პროექტში ჩაერთვნენ გერმანია, იტალია, ნორვეგია, ნიდერლანდები, ფინეთი, ისლანდია და აშშ.

ობსერვატორიის ინაუგურაცია ოფიციალურად 1985 წლის 29 ივნისს შედგა. პროცესს ესპანეთის სამეფო ოჯახი და ევროპის ექვსი სხვა სახელმწიფოს ლიდერი წარუძღვა. სპეციალურად ღონისძიებისთვის, აშენდა ვერტმფრენის ოთხი დასაჯდომი. დროთა განმავლობაში, ობსერვატორია მნიშვნელოვნად განივრცო. 1987 წელს გაიხსნა 4,2-მეტრიანი უილიამ ჰერშელის ტელესკოპი, 1988 წელს სკანდინავიის ოპტიკური ტელესკოპი და სხვადასხვა პატარ-პატარა, მზის ან სპეციალიზებული ტელესკოპები. 1998 წელს გაიხსნა გალილეოს ეროვნული ტელესკოპი , 2006 წელს კი კანარის დიდი ტელესკოპი.

1997 წელს, მთის კალთაზე გაჩენილმა ხანძარმა დააზიანა გამა-გამოსხივების ერთ-ერთი ტელესკოპი; ხანძარი იყო 2005 და 2009 წლებშიც, თუმცა შენობებსა და ტელესკოპებს სერიოზული ზიანი არ მიუღია.

გალერეა
პალას დინასტია

პალას დინასტია (ბანგლა: া ) — შუა საუკუნეების ბუდისტი მონარქები ბენგალიასა და ბიჰარიში. დინასტიის მეორე შტო მთავრობდა სახელმწიფო კამარუპაში 900 -1100 წწ. დინასტიის დამაარსებელი გოპალა, დარანატის ცნობით, არჩეულ იქნა 750 წელს არჩეულ იქნა ქალაქ გაურში საერთო კრებაზე. მისმა მემკვიდრეებმა განავრცეს ქვეყანა ჩრდილოეთით პენჯაბამდე, დასავლეთით კამბეის ყურემდე. მოგვიანებით, ჩრდილოეთით პალას იმპერიის გაფართოება შეაჩერეს რაშტრაკუტებმა და პრატიხარებმა. ბენგალიის მმართველმა პალას დინასტიის უკანასკნელმა წარმომადგენელმა 1147 წელს დაკარგა სამეფო.

ისტორიაში პალას საგვარეულო შევიდა როგორც ბუდიზმის მფარველი. სწორედ ამ საგვარეულომ გაავრცელა ბუდიზმი ტიბეტში. პალას მფარველობის ქვეშ ბუდიზმის სკოლამ განიცადა აყვავება ნეპალში. მათ მიერ აგებულმა ბუდისტურმა ძეგლებმა ნგრევა განიცადეს ჩრდილოეთ ინდოეთში ისლამის შემოსვლის შემდეგ. შემორჩენილი ძეგლებიდან აღსანიშნავია სტუპა და პაჰარპურეს ბიჰარა. ეს უკანასკნელი წარმოადგენს მსოფლიოს ლულტურული მემკვიდრეობის ძეგლს.

პალას დინასტიის მმართველები
გოპალა (750—770)
დჰარმაპალა (770—810)
დევანაპალა (810—850)
შურაპალა/მაჰენდრაპალა (850—854)
ვიგრაჰაპალა (854—855)
ჰარაიანაპალა (855—908)
რაიაპალა (908—940)
გოპალა (940—960)
ვიგრაჰაპალა (960—988)
მაჰიპალა (988—1038)
ნაიაპალა (1038—1055)
ვიგრაჰაპალა (1055—1070)
მაჰიპალა (1070—1075)
შურაპალა (1075—1077)
რამაპალა (1077—1130)
კუმარაპალა (1130—1140)
გოპალა (1140—1144)
მადანაპალა (1144—1162)
გოვინდაპალა (1162—1174)

ძველი ინდოეთის სახელმწიფოები (შუა ისტორიული პერიოდი)
ტაბეთა ბოიაჯიანი

ტაბეთა სიუზენ ბოიაჯიანი (; დ. 1980) — ამერიკელი ასტრონომი ლუიზიანის სახელმწიფო უნივერსიტეტიდან. დოქტორის ხარისხის მიღების შემდეგ, 2012–16 წლებში ასტრონომ დებრა ფიშერთან ერთად წყვილში მუშაობდა იელის უნივერსიტეტში. ყოველდღიურ გამოყენებაში, აღნიშნულ ვარსკვლავს ბოაიჯანის პატივსაცემად ტაბის ვარსკვლავი უწოდეს.

წარსული
2009 წელს ბოიაჯიანმა დოქტორის ხარისხი მიიღო ჯორჯიის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. სადოქტორო ნაშრომში მან შეისწავლა ახლომდებარე, მზის მსგავსი ვარსკვლავების ზომები, რისთვისაც იყენებდა უნივერსიტეტის ტელესკოპ -ს, რომელიც მაუნტ-ვულსონის ობსერვატორიაში ფუნქციონირებს. ამის შემდეგ, მიიღეს -ს ჰაბლის დასში. ბოიაჯიანი ჯორჯიაში დარჩა და განაგრძო მზეზე უფრო პატარა ახლომდებარე ვარსკვლავებისა და პლანეტური სისტემების მქონე ვარსკვლავების კვლევა. მეწყვილე ასტრონომმა სარა ბალარდმა ბოიაჯიანის „ნამდვილად შესანიშნავი“ ნაშრომები გამოიყენა ახლომდებარე პატარა ვარსკვლავებზე მუშაობისას და შედარებით შორეული ეგზოპლანეტა -61-ის შესასწავლად.

2015 წლის მონაცემებით, ბოიაჯიანი არის საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის ტიპის ვარსკვლავებისა და ვარსკვლავური ფიზიკის განყოფილების მდივანი და ხელმძღვანელი კომიტეტის წევრი.

ამავე დროს, ბოიაჯიანი პროექტ -ის წევრია, რომლის ფარგლებშიც მოყვარული ასტრონომები აანალიზებენ კეპლერის კოსმოსური ობსერვატორიიდან მიღებულ მონაცემებს.
სუკუმა (ხალხი)

სუკუმა — ბანტუს ხალხის ეთნიკური ჯგუფი. ცხოვრობენ სამხრეთ-აღმოსავლეთ აფრიკაში, აფრიკის დიდი ტბების რეგიონში. ისინი ტანზანიის უდიდეს ეთნიკურ ჯგუფს წარმოადგენენ. მათი რაოდენობა არის დაახლოებით 5,5 მილიონი და წარმოადგენენ ტანზანიის მთლიანი მოსახლეობის დაახლოებით 16%-ს. სუკუმა ითარგმნება როგორც „ჩრდილოეთი“ და აღნიშნავს „ჩრდილოეთის ხალხს“. ისინი თავისთავს უწოდებენ ნსუკუმა (მხოლობითში) და ბასუკუმა (მრავლობითში). ისინი საუბრობენ სუკუმაზე, რომელიც მიეკუთვნება ბანტუს ენების ნიგერ-კონგოს ოჯახს.

სუკუმები სხვა ოთხ ტომთან ერთად ერთიანდებიან უფრო დიდ ეთნიკურ გაერთიანებაში ვანიამვეზი-ში. მიუხედავად იმისა, რომ ამ ტომებს აქვთ საკუთარი ენა ისინი ერთმანეთთან სასაუბროდ იყენებენ ნიამვეზის. ამ ოთხი ტომის გარდა ყველაზე ხშირი ურთიერთობა აქვთ ტატოგას და მასაის ტომებთან. ტატოგასთან სუკუმას ხალხს აქვს კარგი ურთიერთობები, მასაებთან კი მტრული. მათი მტრობის მთავარი მიზეზი საქონელია.
მუღანლი (მრავალმნიშვნელოვანი)

მუღანლი შეიძლება აღნიშნავდეს:

მუღანლი — სოფელი აზერბაიჯანში, აღდამის რაიონში.
მუღანლი — სოფელი აზერბაიჯანში, აღჯაბედის რაიონში.
მუღანლი — სოფელი აზერბაიჯანში, აღსტაფის რაიონში.
მუგანლი — სოფელი აზერბაიჯანში, აღსუს რაიონში.
მუღანლი — სოფელი აზერბაიჯანში, ბარდის რაიონში.
მუღანლი — სოფელი აზერბაიჯანში, ზაქათალის რაიონში.
მუღანლი — სოფელი აზერბაიჯანში, გუბადლის რაიონში.
მუღანლი — სოფელი აზერბაიჯანში, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, შარურის რაიონში.
მუღანლი — სოფელი აზერბაიჯანში, შემახის რაიონში.
მუღანლი — სოფელი აზერბაიჯანში, ქურდამირის რაიონში.
მუღანლი — სოფელი აზერბაიჯანში, ხოჯავენდის რაიონში.
მუღანლი — სოფელი აზერბაიჯანში, ზანგილანის რაიონში.
მუღანლი — სოფელი აზერბაიჯანში, ზანგილანის რაიონში.
ყარხუნი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ქარხუნი შეიძლება აღნიშნავდეს:

ყარხუნი — სოფელი აზერბაიჯანში, ყუბის რაიონში.
ყარხუნი — სოფელი აზერბაიჯანში, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, შარურის რაიონში.
ყარხუნი — სოფელი აზერბაიჯანში, ევლახის რაიონში.
ყარხუნი — სოფელი აზერბაიჯანში, ევლახის რაიონში.
ქარხუნი — ქალაქი სომხეთში, არმავირის პროვინციაში.
სოსო პავლიაშვილი

იოსებ (სოსო) პავლიაშვილი (; დ. 29 ივნისი, 1964, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — რუსეთში მოღვაწე ქართველი მომღერალი და მსახიობი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1964 წლის 29 ივნისს ქალაქ თბილისში, საქართველოს სსრ-ში. მამამისი, რამინ პავლიაშვილი, არქიტექტორი იყო, დედა, აზა პავლიაშვილი კი დიასახლისი. 6 წლის ასაკში იოსებმა ვიოლინოზე დაკვრა დაიწყო, მოგვიანებით კი კონსერვატორია დაამთავრა. სამხედრო სამსახურის დროს შეუერთდა ესტრადას, 24 წლის ასაკში კი სიმღერა დაიწყო. ამჟამად მოღვაწეობს რუსეთის ფედერაციაში.
მზის დაბნელება (857 წლის 27 მაისი)

მზის დაბნელება 857 წლის 27 მაისს — მზის ნაწილობრივი დაბნელება (857 წლის ძ. სტ. 27 მაისს), რომელმაც საქართველოს ტერიტორია დაფარა.

საისტორიო წყაროები
მზის დაბნელება დაფიქსირებულია წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიის ქრონიკაში:

მოსაზრებები
თედო ჟორდანიას მიხედვით საქმე გვაქვს არა 856 (248+532+76=856) წლის მოვლენასთან, არამედ წინა მოქცევის მოვლენასთან 324 (248+76=324) წელთან. მისი მოსაზრებით წყაროში მოხსენიებული თარიღი უკავშირდება 324 წლის მზის დაბნელებას (მზის დაბნელება (325 წლის 26 ივლისი)), რომლის დროსაც მირიან მეფეს მზე დაუბნელდა.

„ჩვენის გამოანგარიშებით (რომელიც არა ვგონებ გაცუდდეს) ეს მოვლენა და მირიანის სასწაულებრივი მოქცევა მოხდა 323 წელს, რომელსაც უჩვენებს ეს ქრონიკაცა, მაგრამ ერთის წლით უკან. ერთ-წლოვანი შეცდომა კი, როგორც ამ წიგნის შესავალში მოვიხსენებთ, ცხრილოვანს ქრონიკებში ადვილი მოსალოდნელია“.
ალენ-პარაიბა

ალენ-პარაიბა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 140 მეტრზე. მიეკუთვნება ზონა-და-მატის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კატაგუაზისის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 34 349 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 67,3 კმ²-ზე. ფართობი 510 354 კმ²-ია.
არჟირიტა

არჟირიტა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 280 მეტრზე. მიეკუთვნება ზონა-და-მატის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კატაგუაზისის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 901 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 18,2 კმ²-ზე. ფართობი 159 378 კმ²-ია.
კატაგუაზისი

კატაგუაზისი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 169 მეტრზე. მიეკუთვნება ზონა-და-მატის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კატაგუაზისის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 69 757 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 141,85 კმ²-ზე. ფართობი 491 767 კმ²-ია.