iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გასტროენტეროლოგია

გასტროენტეროლოგია (გასტრო..., და ) — მედიცინის დარგი, რომელიც შეისწავლის საჭმლის მომნელებელ ორგანოებსა და მათ დაავადებებს. ექიმი გასტროენტეროლოგი ახდენს იმ პრობლემების დიაგნოსტიკას და მკურნალობას, დაკავშირებულს საჭმლის მომნელებელ სისტემასთან, რომელიც შეიცავს საყლაპავის მილს, კუჭს, ნაწლავებს, ღვიძლს და პანკრეასს.

გასტროენტეროლოგია, როგორც დამოუკიდებელი მეცნიერება, სსაუკუნის ნახევარში ჩამოყალიბდა. მის განვითარებაში დიდი წვლილი შეიტანეს ი. პავლოვმა, რ. ლაენეკმა, ჟ. დიელაფუამ, ვ. ჰანომ და სხვებმა. 1867 წელს გერმანელი კლინიცისტის ა. კუსმაულის მიერ მსხვილი ზონდის, ხოლო 1911 წელს გერმანელი ექიმის მ. აინჰორნისა და ვ. ლაიონის (აშშ) მიერ წვრილი ზონდის შემოღებამ საგრძნობლად გაზარდა კუჭის სეკრეტორული და მჟავიანობის ფუნქციისა და სანაღვლე გზების პათოლოგიური მდგომარეობის შესწავლის შესაძლებლობა. რენტგენოლოგიური მეთოდის განვითარებამ შესაძლებელი გახადა თითქმის ყველა საჭმლის მომნელებელი ორგანოს პათოლოგიურ ცვლილებათა დადგენა. გამოკვლევის ინსტრუმენტური მეთოდების (გასტროსკოპია, გასტრობიოფსია, ეზოფაგოსკოპია, ლაპაროსკოპია, რექტორომანოსკოპია, რადიოინდიკაცია და სხვ.) შემოღებამ მნიშვნელოვნად გააფართოვა გასტროენტეროლოგიის დიაგნოსტიკური შესაძლებლობანი. გასტროენტეროლოგიის განვითარებაზე დიდი გავლენა იქონია ს. ბოტკინის, გ. ზახარინის, ვ. ობრაზცოვის; საბჭოთა მეცნიერების მ. კონჩალოვსკის, ნ. სტრაჟესკოს, რ. ლურიას, მ. პევზნერის, ვ. ვასილენკოს, ს. რისის, ო. გორდონის, ი. ლაზოვსკის, ს. იუდინის, ბ. პეტროვსკის და სხვათა შრომებმა.

გასტროენტეროლოგიის დარგში გამოკვლევებს აერთიანებს და წარმართავს ევროპისა და ხმელთაშუა ზღვის ქვეყნების ასოციაცია და გასტროენტეროლოგთა მსოფლიო გაერთიანება. საქართველოში 1960 წელს ყიფშიძის სახელობის რესპუბლიკის კლინიკური საავადმყოფოს ბაზაზე დაარსდა გასტროენტეროლოგიური განყოფილება, 1973 წელს კი — საქართველოს გასტროენტეროლოგთა სამეცნიერო საზოგადოება. მეცნიერული გასტროენტეროლოგიის განვითარებაში დიდი წვლილი მიუძღვით ს. ვირსალაძეს, ა. ალადაშვილს, შ. მიქელაძეს, ნ. მახვილაძეს, გ. დიდებულიძეს, კ. ვირსალაძეს და მათ მოწაფეებს.
ტრაპიზონის საფაშო

ტრაპიზონის საფაშო — ადმინისტრაციული ერთეული ოსმალეთის იმპერიაში 1598-1867 წლებში. ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი ტრაპიზონი.

 საუკუნეში ტრაპიზონის საფაშოში შევიდა გურიის სამთავროს სამხრეთი ნაწილი ბათუმი, ჩაქვი, ქობულეთი.1832 წელს ახალციხის საფაშოს გაუქმების შემდეგ ტრაპიზონის საფაშოს გადაეცა აჭარა. საუკუნეში მასში შედიოდა ტრაპიზონის, გირესუნის და ლაზისტანის სანჯაყები. 1867 წელს საფაშოს გაუქმების შემდეგ შეიქმნა ტრაპიზონის ვილაეთი.
ალერგოლოგია

ალერგოლოგია ( < , და ) — მედიცინის დარგი, რომელიც სწავლობს ალერგიულ დაავადებათა გამომწვევი მიზეზებს, მათი განვითარების მექანიზმის დიაგნოსტიკას, მკურნალობასა და პროფილაქტიკას.

 საუკუნის დასაწყისში ორგანიხმის რეაქტიულობის შეცვლის პრობლემებით მრავალი მეცნიერი იყო დაინტერესებული. აღსანიშნავია შ. რიშეს (1902), მ. ართიუსის (1903), თ. სმითის (1904), გ. სახაროვის (1905) დაკვირვებები კლინიკურ პათოლოგიასა და იმუნოლოგიაში, კერძოდ, გამოკვლევები ადგილობრივი და ზოგადი ანაფილაქსიის შესახებ. 1905 წელს ავსტრიელმა ექიმმა კ. პირკემ ბ. შიკთან ერთად აღწერა ორგანიზმის მომეტებული მგრძნობელობა დიფთერიის საწინააღმდეგო ანტიტოქსიკური შრატისადმი და მას შრატისმიერი ავადმყოფობა უწოდა, ხოლო 1906 წელს ამის საფუძველზე ბიოლოგიასა და მედიცინაში შემოიტანა ალერგიის ცნება. ალერგოლოგიის განვითარებას სსრ კავშირში ხელი შეუწყო რუსი მეცნიერების ა. ბეზრედკას, ა. აბრიკოსოვის, ნ. სიროტინინის, ა. ზდროდოვსკის, ა. ადოს გამოკვლევებმა.

ალერგოლოგია მჭიდროდ უკავშირდება მედიცინის ყველა დარგს, განსაკუთრებით – იმუნოლოგიას, ჰიგიენას, კლინიკური დისციპლინებიდან კი თერაპიას, პედიატრიას, დერმატოლოგიას, ინფექციურ სნეულებებს და სხვა.

1964 წლიდან თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტში იკითხება ალერგოლოგიის სპეციალური კურსი. 1967 წელს რესპუბლიკის ცენტრალურ კლინიკურ საავადმყოფოსთან შეიქმნა ალერგოლოგიის ლაბორატორია, ხოლო 1973 წლიდან – განყოფილება. 1961 წლიდან ალერგიის სამეცნიერო და პრაქტიკულ პრობლემებზე მუშაობდა სსრკ მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის ალერგოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ლაბორატორია.

თანამედროვე ალერგოლოგია იყენებს ავადმყოფთა გამოკვლევის კლინიკურ-იმუნოლოგიურ (კანისა და სეროლოგიური ტესტები), პათოფიზიოლოგიურ და პათოქიმიურ (შინაგან ორგანოთა ფუნქციის შესასწავლი, სისხლში ჰისტამინისა და სხვა. ბიოლოგიურად აქტიური ნივთიერებების შემცველობის დასადგენი და სხვა სინჯები) მეთოდებს.
ეთერ თურაძე

ეთერ თურაძე — ქართველი ჟურნალისტი, „გაზეთი ბათუმელების“ მთავარი რედაქტორი, საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის წევრი და ყოფილი თავჯდომარე. ძირითადად მუშაობს ადამიანის უფლებების მიმართულებით და ამ განხრით არაერთი ჟურნალისტური გამოძიება აქვს ჩატარებული.

ბიოგრაფია
1996 წელს დაამთავრა ბათუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ქართული ფილოლოგიის მიმართულებით.

2001 წელს ეთერ თურაძემ მეგობარ მზია ამაღლობელთან ერთად დააარსა დამოუკიდებელი მედიაორგანიზაცია „ბათუმელები“. 2003 წელს აჭარის ავტორიტარული რეჟიმის ზეწოლით, ბათუმის საქალაქო სასამართლომ გააუქმა კომპანიის იურიდიული რეგისტრაცია იმ საბაბით, რომ კომპანიის სახელწოდება მოპარული ინტელექტუალური საკუთრება იყო.
ისააკ ჟვანია

ისააკ ექვთიმეს ძე ჟვანია (დ. 1891, სოფელი ლეჯიქე, ზუგდიდის მაზრა — გ. 1937) — ქართველი პოლიტიკოსი, კომუნისტი. რევოლუციური მოძრაობის მონაწილე საქართველოში.

ბიოგრაფია
1916-1917 წლებში იყო სამხედრო სამსახურში. ჩაბმული იყო არალეგალურ კომუნისტურ პარტიულ მუშაობაში სოხუმის ორგანიზაციაში. 1917-1920 წლებში აქტიურ პარტიულ მუშაობას განაგრძობდა ზუგდიდის მაზრისა და სოხუმის ორგანიზაციებში. იყო ქუთაისის არალეგალური საგუბერნიო პარტკომიტეტის წევრი, თანამშრომლობდა გაზეთებთან „ბრძოლა“ და „ჩვენი ბრძოლა“.

1918 წლის აპრილიდან მაისამდე სოხუმის რევკომის წევრი იყო. 1918-1920 წლებში საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მენშევიკურმა მთავრობამ რამდენჯერმე დააპატიმრა. 1921 წელს იყო სოხუმის რევკომის ერთ-ერთი შემქმნელი და თავმჯდომარე. საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების გამარჯვების შემდეგ მუშაობდა აფხაზეთის ასსრ-ში მიწათმოქმედების სახკომად, საქართველოს სსრ მიწათმოქმედების სახკომის მოადგილედ, საქართველოს კომუნისტური პარტიის ზუგდიდის სამაზრო და სამხრეთ ოსეთის საოლქო კომიტეტის მდივნად და აჭარის ასსრ სახალხო კომისართა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილედ.

1937 წელს გარიცხეს კონტრ-რევოლუციური საქმიანობისათვის, დააპატიმრეს და დახვრიტეს.
რისკი

რისკი — რაღაც ცუდის მოხდენის შესაძლებლობა, დაურწმუნებლობა საკუთარი მოქმედების შედეგებში. მმართველობით საქმიანობაში ტერმინი „რისკი“, როგორც წესი, გამოიყენება მხოლოდ მაშინ, როცა არსებობს ნეგატიური შედეგების შესაძლებლობა. ზოგიერთ სიტუაციაში რისკი განპირობებულია მოსალოდნელი შედეგის ან მოვლენის ცვლილებით. სიტყვას მრავალი განმარტება აქვს. საერთაშორისო ახსნად „დაურწმუნებლობა განსახორციელებელი ქმედებების ირგვლივ“ მიიღება.
გიორგი ქავთარაძე (მეცნიერი)

გიორგი ქავთარაძე (დ. 29 იანვარი, 1945, თბილისი, საქართველო, გ. 25 ივნისი, 2024) — ქართველი ისტორიკოსი, არქეოლოგი, მეცნიერი.

ბიოგრაფია
1967 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტი. ხოლო, 1971 წელს ისტორიის ფაკულტეტის არქეოლოგიის კათედრის ასპირანტურა. 1971-1972 წლებში გაიარა წინა აზიის არქეოლოგიის სპეციალური კურსი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტის არქეოლოგიის კათედრაზე. 1974 წელს იმყოფებოდა სამცხე-ჯავახეთისა და ქვემო ქართლის არქეოლოგიურ ექსპედიციებში საველე არქეოლოგიური სამუშაოების შესასრულებლად. 1973-1981 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის უმცროსი, ხოლო 1982-1985 წლები უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1992-1994 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტის ასიროლოგიის კათედრის ლექტორი. 1992-2006 წლებში პატარძეულში, გიორგი ლეონიძის სახლ-მუზეუმის დირექტორი. 1992-1998 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის წამყვანი მეცნიერი თანამშრომელი. 1997-2003 წლებში პარიზის ქართულ-ევროპული ინსტიტუტის წევრი და წარმომადგენელი გერმანიაში. 2007-2008 წლებში არქეოლოგიის ინსტიტუტის, პრეისტორიული არქეოლოგიის განყოფილების მეცნიერ-თანამშრომელი. 2006 წლიდან ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის, ძველი ისტორიის განყოფილების მთავარი მეცნიერ-თანამშრომელი. წლების განმავლობაში მონაწილეობდა არაერთ სამეცნიერო პროექტში. 1981 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცის თემა - "საქართველოს ენეოლით-ბრინჯაოს ხანის არქეოლოგიური კულტურების ქრონოლოგია ახალი მონაცემების შუქზე". ხოლო, 1992 წელს სადოქტორო დისერტაციის თემა - "კავკასიისა და ანატოლიის ეთნიკური ისტორიის საკითხები და ქრონოლოგია-პერიოდიზაციის პრობლემა.
ქამილთეფე

ქამილთეფე  — ენეოლითის ხანით დათარიღებული დასახლება, რომელიც აზერბაიჯანის აღჯაბადის რაიონის სოფელ იენი ყარადოლაღის სამხრეთით მდებარეობს.

2009 წელს ჩატარებულმა არქეოლოგიურმა კვლევებმა, რომლებიც აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნულ აკადემიასა და გერმანიის არქეოლოგიის ინსტიტუტის ერთობლივი თანამშრომლობით განხორციელდა, დაადგინა, რომ დასახლება დაახლოებით 7500 წლით თარიღდება.

1955-1956 წლებში ჩატარებული არქეოლოგიური გათხრებისას ძეგლზე აღმოჩენილი იყო ჭურჭელი, ობსიდიანის იარაღები და აგურის ნაგებობის ნაშთები. 2008 წელს მილ-ყარაბაღის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ, ძველი და ადრეული შუა საუკუნეების ქალაქ ყალათეფეში გათხრებისას, მცირე ორმო გაითხარა ქამილთეფეს დასახლებაში, სადაც ნაპოვნი იყო ტალახის აგურისგან აშენებული შენობების ნაშთები, ობსიდიანისგან დამზადებული იარაღები, მდინარის ქვები და ჭურჭლის ნიმუშები.

2012 წელს ჩატარებული კვლევების დროს, ქამილთეფე ძეგლზე აღმოჩნდა ძვ. ათასწლეულის ბოლოს დათარიღებული აგურის ტიხრებით გამოყოფილი მიწისქვეშა არხები, ასობით მძივი, ზღვის თევზის ძვლები და ათასწლეულის შუა ხანებით დათარიღებული ტალახის აგურით აგებული პლატფორმა, რომელიც აღმოჩენილია ქამილთეფე ძეგლზე. დასახლებაში თევზის ძვლების აღმოჩენა ადასტურებს, რომ მილ-ყარაბაღის ვაკე 7000 წლის წინ ზღვასთან ახლოს მდებარეობდა.
ყიზილ ვანგი

ყიზილ-ვანგი   — ისტორიული სამარხი აზერბაიჯანში, მდებარეობს ყიზილ-ვანგის სადგურის მახლობლად, ქალაქ ნახიჩევანიდან 18 კმ-ში, მდინარე არაქსის ნაპირზე.

ყიზილ-ვანგი  გამოირჩევა გვიანი ბრინჯაოს ხანის სამხრეთ ამიერკავკასიური კულტურისთვის დამახასიათებელი მოხატული კერამიკით. სამარხი შეტანილია აზერბაიჯანის მთავრობის მიერ მსოფლიო მნიშვნელობის არქეოლოგიური ძეგლების სიაში.

სამარხში პირველი გათხრები ჩატარდა 1896 და 1904 წლებში, ხოლო მეცნიერული გათხრები 1926 წელს. აღმოჩენილი იყო ქვის ყუთებში განთავსებული სამარხები, სადაც გვამები დახრილ ან მჯდომარე მდგომარეობაში იყვნენ დაკრძალულნი.

ბრინჯაოსა და რკინის იარაღი, მათ შორის ხანჯლები, ისრისპირები და ჯოხები, ასევე სამი ძირითადი ტიპის მოხატული კერამიკა აღმოაჩინეს.

პირველი ორი ტიპის კერამიკა თარიღდება ძვ. წ. ათასწლეულის მეორე ნახევრით, ხოლო მესამე ტიპი — ძვ. წ. ათასწლეულის დასაწყისით.

ყიზილ-ვანგის კერამიკა ნახიჩევანის არქეოლოგიურ კულტურას მიეკუთვნება. ამ კულტურის მატარებლები პატრიარქალურ სოციალურ სისტემაში ცხოვრობდნენ, სოფლის მეურნეობითა და მესაქონლეობით იყვნენ დაკავებულნი.

ნახიჩევანის არქეოლოგიური კულტურის მეორე საფეხურზე (ძვ. წ. - სს.) ყიზილ-ვანგში აღმოჩენილი კერამიკა პოლიქრომული მოხატულობით გამოირჩევა. კერამიკაზე გეომეტრიული ფიგურები, ადამიანები, ცხოველები და ფრინველებია გამოსახული.

1936 წელს ჩატარებული არქეოლოგიური კვლევებით დადგინდა, რომ ყიზილ-ვანგის ტიპის სამარხები გავრცელებულია მთელ ნახიჩევანის რეგიონში. მსგავსი კერამიკული ძეგლები აღმოჩენილია სომხეთში (თეზეკენდი), თურქეთში (ბოღაზკოი, ალიშარჰოიუკი) და ირანში (გოი-თეფე, სიალქი, გისარი).
კოოპცია

კოოპცია (ასევე ცნობილი როგორც კოოპტაცია) — გამოიყენება ორი მთავარი მნიშვნელობით; ის შეიძლება ეხებოდეს ელიტურ ჯგუფში წევრების დამატების პროცესს, როგორც წესი, ოპოზიციის კონტროლისა და ჯგუფის სტაბილურობის შესანარჩუნებლად. აუტსაიდერები „კოოპტირდებიან“ იმით, რომ მათ ენიჭებათ ძალაუფლების ხარისხი მათი ელიტარული სტატუსის, ცოდნის ან ჯგუფის მთავარი მიზნებისათვის საფრთხის შექმნის უნარის გამო („ფორმალური კოოპცია“). კოოპცია შესაძლოა მრავალ სხვა კონტექსტში იქნეს გამოყენებული - ის შეიძლება იყოს ოპოზიციის კონტროლის ტექნიკა დიქტატორული მმართველობის მიერ.
ჯიბლიბო

ჯიბლიბო — წამწამის ფესვთან მდებარე ქონის ჯირკვლის მწვავე ჩირქოვანი ანთება იწვევს ჩირქმბადი მიკრობის (უფრო ხშირად სტაფილოკოკის) მოხვედრა. დასაწყისში ქუთუთოს კიდეზე ჩნდება მტკივნეული წერტილი, შემდეგ ქუთუთო შეწითლდება, შეშუპდება და ვითარდება კონიუნქტივიტი. 2-4 დღის შემდეგ წარმოიქმნება პატარა ჩირქგროვა. ჯიბლიბოს ზოგჯერ დაერთვის თავის ტკივილი, სხეულის ტემპერატურის მომატება, ხშირია რეციდივები.

მკურნალობა მშრალი სითბო, ულტრამაღალი სიხშირის დენი, ვერცხლისწყლის ყვითელი მალამო და სხვა.
პროქტოლოგია

პროქტოლოგია ( და ) — კლინიკური მედიცინის დარგი, რომელიც შეისწავლის მსხვილი (მ. შ. სწორი) ნაწლავის დაავადებებს.

როგორც დამოუკიდებელი სამედიცინო სპეციალობა, პროქტოლოგია ჩამოყალიბდა რამდენიმე კლინიკური დისციპლინის საფუძველზე სამედ პრაქტიკაში პროქტოლოგიურ ავადმყოფებს მკურნალობენ ქირურგები, თერაპევტები (გასტროენტეროლოგები) და ინფექციონისტები. ყველაზე გავრცელებული თვალსაზრისის მიხედვით, პროქტოლოგია შეისწავლის სწორი ნაწლავის დაავადებებს (ბუასილი, პროქტიტი, ყითის ნასკდომები, ფისტულა, პოლიპოზი და სხვა), მსხვილი ნაწლავის ქრონიკულ ანთებით პროცესებს (არასპეციფიკური წყლულოვანი, გრანულომატოზური და კატარული კოლიტები), ფუნქციურ (ყაბზობა), სიმსივნურ (ავთვისებიანი და კეთილთვისებიანი წარმონაქმნები) და მსხვილი ნაწლავის სხვა არაინფექციურ დაზიანებებს. საზღვარგარეთ პროქტოლოგიის განვითარება დაკავშირებულია უ. ჰაუსტონის (ირლანდია), ჯ. ლოკჰარტ-მამერის, უ. მაილზის (დიდი ბრიტანეთი), ა. ჰარტმანის (გერმანია), ჯ. მეთიუს (აშშ), ე. კენიუს (საფრანგეთი), ვ. დრობნის (უნგრეთი) და სხვათა სახელებთან. რუსეთში პროქტოლოგიის განვითარებაში დიდი ღვაწლი მიუძღვით ტ. სალამონს, ი. ბუიალსკის, ს. ფიოდოროვს, ნ. ველიამინოვს, ვ. ბრაიცევს და სხვებს. საუკუნის 50-იან წლებში ა. რიჟიხის (მოსკოვი) და ა. ამინევის (კუიბიშევი) თაოსნობით შეიქმნა სპეციალური პროქტოლოგიური განყოფილებები, 1965 წელს მოსკოვში დაარსდა პროქტოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ლაბორატორია, რომელიც 1978 წელს პროქტოლოგიის საკავშირო სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტად გადაკეთდა.

საქართველოში, სადაც კვების სპეციფიკის გამო პროქტოლოგიური ავადმყოფების რაოდენობა ძალიან დიდია, პროქტოლოგია სამხარეო პათოლოგიად ითვლება. 1968 წელს მე-7 კლინიკურ საავადმყოფოში გაიხსნა პროქტოლოგიური სამსახურის ცენტრი, რომელიც ამავე დროს ექიმთა დახელოვნების თბილისის სახელმწიფო ინსტიტუტის პროქტოლოგიის კურსის პრაქტიკული, პედიატრიის და სამეცნიერო-კვლევითი ბაზა იყო. 1977 წელს თბილისში ჩატარდა საქართველოს პროქტოლოგთა ყრილობა.
გურიის მხარის არქეოლოგიური მუზეუმ-ნაკრძალი

გურიის მხარის არქეოლოგიური მუზეუმ-ნაკრძალი — არქიტექტურული ძეგლი საქართველოში, ოზურგეთში. ოდა საცხოვრებელი მიზნით ააშენა საუკუნის დასასრულს ჭეიშვილების ოჯახმა. ამჟამად შენობაში განთავსებულია ექვთიმე თაყაიშვილის სახელობის გურიის მხარის არქეოლოგიური მუზეუმ-ნაკრძალი.

ისტორია
შენობა გეგმაში წარმოადგენს წაგრძელებული სწორკუთხედის ფორმის მოზრდილ, ერთსართულიან, ქვის ხიმინჯებზე შემდგარ და ხის ფიცრებით შეკრულ, კრამიტით გადახურულ ოდა-სახლს. შენობა არაერთხელ იქნა გადაკეთებული. თავდაპირველად იგი კვადრატული ფორმის უნდა ყოფილიყო, რაც თანხვედრაშია მკვლევართა მიერ გამოთქმულ მოსაზრებასთან, რომლის მიხედვითაც ე.წ. კოლხური ოდა-სახლის მოხაზულობა გეგმაში წარმოადგენს წაგრძელებულ ოთკუთხედს, რომელიც დერეფანთან ერთად უახლოვდება კვადრატს. თავდაპირველი სახლის შენობა შედგებოდა ღია აივნისა და დიდი, წაგრძელებული დარბაზისაგან, რომელიც საჭიროების შემთხვევაში შუაზე იყოფოდა ხისსავე ჩასადგმელი ფიცრებით. ამას ადასტურებს ბუხრის ორ დამოუკიდებელ ნაწილად გაყოფა და აივნიდან დარბაზში შესასვლელი ორი კარის არსებობა; დარბაზის მოპირდაპირე კედლებზე სამი კარი იყო, რომელსაც სამ დამოუკიდებელ ოთახში გადიოდა, ამჟამად ორი კარია. შენობას პირველი გადაკეთებისას მიემატა სამი ოთახი. კედლებიც და იატაკიც ხის მასალისაგან გაკეთდა, ხოლო კრამიტიან ოთხფერდა სახურავს წაგრძელებული ფორმა მიეცა. აივანი გვერდებზე დაიხურა. მეორე გადაკეთებისას შენობას უკანა მხრიდან კვლავ დაემატა მინაშენი - ბლოკითა და აგურით, ორი ერთმანეთისგან დამოუკიდებელი სათავსი სამზარეულოსა და სანიტარული ნაწილის სახით. აღნიშნული მინაშენი შიფერითაა გადახურული. შენობას ჩრდილო-დასავლეთით დამატებითი კარი და კიბე მიაშენეს. მესამედ გადააკეთეს 1999 წელს, როდესაც შენობას მოანგრიეს ბლოკითა და აგურით აგებული დიდი მინაშენი, რის შემდეგაც ოდა სახლმა მიიღო ამჟამინდელი სახე.

დღეისათვის შენობა შედგება: ღია აივნისაგან, დიდი საგამოფენო დარბაზის, მცირე დარბაზისა და 4 სამუშაო ოთახისაგან, ასევე შენობას აქვს სველი წერტილი. ძირითად სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ურთხელი.
ყვავილი (დაავადება)

ყვავილი (დაავადება) — მძიმე, მწვავე ვირუსული დაავადება, გამოხატული გამონაყრით. ინკუბაციური პერიოდის შემდეგ დაავადება გადადის პროდრომულ ფაზაში, რომლის ხანგრძლივობა 2-4 დღეა. მისთვის დამახასიათებელია გრიპისმაგვარი სიმპტომები: მაღალი ცხელება, თავბრუსხვევა, თავის და ზურგის ტკივილი, ზოგჯერ მუცლის ტკივილი და ღებინება. შემდეგი ფაზაა გამონაყრის ფაზა, რომელიც 21 დღე გრძელდება.
ძირითადად რისკის ფაქტორი ავადმყოფ ადამიანთან კონტაქტია. ადამიანიდან ადამიანს კი სასუნთქი გზების მეშვეობით გადაეცემა. ინკუბაციური პერიოდი 7-19 დღეა, საშუალოდ კი 12 დღე გრძელდება.
ბიზნესმენი

ბიზნესმენი — პირი, რომელიც ეწევა ბიზნესს. იგი არის მესაკუთრე, კაპიტალის მფლობელი, შეიძლება იყოს საწარმოს (ფირმის) პატრონი, რომელიც ქირაობს საკუთარი ფირმისათვის მუშა-მოსამსახურეებს. ფირმის პრეზიდენტის (მმართველის) ჩათვლით. პირდაპირი მნიშვნელობით ბიზნესმენი ნიშნავს საქმიან ადამიანს და არა საქმოსანს, როგორც ზოგჯერ იყენებენ.. ყველა დონის (რანგის) მენეჯერი ბიზნესმენის მიერ დაქირავებული მართვის სპეციალისტია.
ლორდთა პალატა

ლორდთა პალატა — დიდი ბრიტანეთის პარლამენტის ზედა პალატა. ჩამოყალიბებულია - საუკუნეებში. შედგება მემკვიდრეობითი პირების (1858 წლის კანონის შესაბამისად), უმაღლესი მოსამართლეების, ანგლიკანური ეკლესიის ეპისკოპოსებისა და მათ მიერ დანიშნული სხვა წევრებისაგან, რომელთა პოლიტიკური ავტორიტეტი დამყარებულია მის ისტორიულ როლზე, სახელმწიფო მოწყობაში. აღსანიშნავია, რომ თემთა პალატისგან განსხვავებით, ზედა პალატა არ არის აღჭურვილი წარმომადგენლობითი მანდატით. თუმცაღა, ლორდთა პალატას აქვს გარკვეულ საკითხებზე კანონპროექტების ინიცირების უფლებამოსილება, პალატა ძირითადად სარგებლობს მაკონტროლებელი უფლებამოსილებით.
დენდიზმი

}) —გადაჭარბებული ზრუნვა ისეთ რაიმეზე, რაც საჭიროა მაღალ წრეებში საკუთარი თავის წარდგენისთვის. მაგალითად, შესაფერისი ჩაცმულობა, თავის სათანადოდ დაჭერა, სასიამოვნო მანერები; საკუთარი თავისადმი, გარეგნულობით, საზოგადოების ყურადღების მიპყრობა.
მეორე ვერსიით კი, ფსიქოლოგიური და ლიტერატურული მიმართულებაა, საუკუნის მწერლობაში (განსაკუთრებით საფრანგეთში), რომელიც ხასიათდება: ზიზღით ბრბოსადმი, ხელოვნების, ბუნებაზე პრიორიტეტულად წარმოჩენა და სხვა.
საწევარი

} ) — სტაციონარული, გადასატანი ან გადასაადგილებელი მექანიზმი, რომელიც გამოიყენება ტვირთების ასაწევად, მცირე სიმაღლეზე. საწევარი შეიძლება იყოს ლარტყიანი, ხრახნული, პნევმატიკური და ჰიდრავლიკური. გამოიყენებენ უმთავრესად სამშენებლო-სამონტაჟო და სარემონტო სამუშაოებზე, აგრეთვე ავტოტრანსპორტის რემონტისათვის.
ტერმინი ასევე შეიძლება აღნიშნავდეს ძრავიან სატრანსპორტო საშუალებას, რომელიც ნახევარმისაბმელთან ერთად განკუთვნილია ექსპლუატაციისთვის. მისი სახეებია: ბარბაცა, თვლიანი, ორღერძა, საბუქსირო, უნაგირა და სხვა.
კავშირგაბმულობის არხი

კავშირგაბმულობის არხი — სიგნალების გავრცელების არე, მოიცავს გადამცემ და მიმღებ ტექნიკურ მოწყობილობებს. იგი კიდური მიმღებ-გადამცემი აპარატურის ჩართვისას ერთი ან მეტი კავშირის განხორციელების საშუალებას იძლევა.
კიდური აპარატურის მიხედვით კავშირგაბმულობის არხები არის: სატელეფონო, სატელეგრაფო, ფაქსიმილური, ტელეკოდური, სატელევიზიო და სხვა. საკაბელო საშუალებების და სიგნალის გავრცელების არის მიხედვით - სადენებიანი, რადიოარხი და კომბინირებული კავშირგაბმულობის არხები. ასევე განასხვავებენ ხაზებში გადასაცემი სიგნალების ხასიათით და გატარების შესაძლებლობით, ან მათი გადაცემის სიჩქარით. კავშირგაბმულობის არხი შეიძლება იყოს სიმპლექსური და კომპლექსური.
დივერსია

დივერსია — ქვეყნისათვის მნიშვნელოვანი მატერიალური ობიექტების მწყობრიდან გამოყვანის სხვადასხვა მეთოდი. იურიდიულად „დივერსია“ გულისხმობს ზიანის მიყენებას, ან ზიანის მიყენების მცდელობას ქვეყნის თავდაცვის საწინააღმდეგო მოქმედებით, თავდაცვითი და სამხედრო ქონების, შენობების და ნაგებობების, მათ შორის ადამიანების და ბუნებრივი რესურსების წინასწარგანზრახული დაზიანებით, ან განადგურებით.
მისი ტიპოლოგია დამოკიდებულია შემსრულებელთა ტიპების ან მათი მიზნების განსხვავებაზე. არჩევენ 4 ტიპის შემსრულებლებს: მოსამსახურეები, პროფესიული აგენტები, პარტიზანები, „მეხუთე კოლონის” წარმომადგენლები”. დ-ის ჩატარების მიზანი შეიძლება იყოს: სამხედრო საბოტაჟი, ეკონომიკური საბოტაჟი, საბოტაჟი პოლიტიკური, ან სოციალური მიზნების მისაღწევად.
ფარგალი

ფარგალი — იარაღი, რომლითაც გამოხაზავენ წრეწირსა და მის რკალს, ზომავენ მონაკვეთის სიგრძეს და გადაიტანენ ზომას, აგრეთვე ცვლიან (შესაბამისად ადიდებენ ან ამცირებენ) აღებული ზომის მასშტაბს.

ფარგალი შეიძლება იყოს: საჩნევი ანუ დამყოფი (წრფივი ზომის ასაღებად და გადასატანად), სახაზავი ანუ წრიული (300 მმ-მდე დიამეტრის წრეწირს გამოსახაზავად), მვარდნი კარაკინი (2-დან 80 მმ-მდე დიამეტრის წრეწირის გამოსახაზავად), სახაზავი შტანგენფარგალი (300 მმ-ზე მეტი დიამეტრის წრეწირის გამოსახაზავად), პროპორციული (აღებული ზომის მასშტაბის შესაცვლელად), აგრეთვე ელიფსის გამოსახაზავი. ის ასევე შეიძლება გამოვიყენოთ როგორც მანძილის აღსანიშნი ინსტრუმენტი, კერძოდ, რუკებზე. ფარგალს იყენებენ მათემატიკაში, ხელოვნებაში, ნავიგაციაში და სხვა მიზნებისთვის.

ფარგალს ჯერ კიდევ ძველად ბაბილონსა და ასურეთში იყენებდნენ. ახ. წ. საუკუნეში რკინისა და ბრინჯაოს ფარგლებს ხმარობდნენ გალიასა და რომში.
ზღვის ყვითელი მამალი

} ) — ზღვის ბინადარი, ზღვისმამლისებრთა ოჯახის წარმომადგენელი. მაქსიმალური სიგრძე 75 სმ, წონა 6 კგ-მდე.

შავ ზღვაში ბინადრობს 10-60 მ. სიღრმეზე, ქვიშიანი ფსკერის არეალში. გავრცელებულია შავ ზღვაში კავკასიის, ყირიმის, ბულგარეთის, რუმინეთის სანაპიროებთან. ნაპოვნია აზოვის ზღვაშიც.

შავ ზღვაში იშვიათ თევზად ითვლება. გვხვდება ატლანტიკის ოკეანეში, აფრიკაში, ინდოეთის ოკეანეში, ხმელთაშუა, ადრიატიკის, ეგეოსის და მარმარილოს ზღვებში. სამეურნეო მნიშვნელობა მცირე აქვს, მაგრამ, მაღალი ხარისხის საკვებადაა შეფასებული.
დემოკრატიული მმართველობა

დემოკრატიული მმართველობა (დემოკრატიული სახელმწიფო)- (დემოს - ხალხი, კრატია - ძალაუფლება) — დემოკრატიის არსებითი ელემენტი ხალხის ნების უზენაესობა, ამ ნების პოლიტიკურ სუვერენად გამოცხადებაა. „დემოკრატიის დროს ხალხი ერთის მხრივ მონარქია, მეორეს მხრივ კი ქვეშევრდომი. იგი მონარქია იმდენად, რამდენადაც აქვს საარჩევნო ხმები, რომლებითაც გამოხატავს თავის ნებას. სუვერენის ნება თვითონ სუვერენულია. დემოკრატიაში სუვერენული ხელისუფლების მქონე ხალხი თვითონ უნდა აკეთებდეს ყველაფერს, რისი გაკეთებაც მას კარგად შეუძლია, ხოლო იმას, რისი გაკეთებაც მის შესაძლებლობას აღემატება, თავისი ნდობით აღჭურვილი პირების მეშვეობით უნდა ახორციელებდეს.
DC ელექტროძრავა

ელექტროძრავა არის ელექტროძრავა, რომელიც მოიხმარს მუდმივ დენს მექანიკური ძალის წარმოქმნისთვის. ძირითადად მოქმედებს კოჭებში დენის გატარებით წარმოქმნილი მაგნიტური ველის საფუძველზე. თითქმის ყველა სახის ელექტროძრავას აქვს შინაგანი მექანიზმი, ელექტრონული ან მექანიკური, რათა შეცვალოს დენის დინების მიმართულება ძრავაში.
მადრიდის მუნიციპალიტეტები

ავტონომიური გაერთიანება და პროვინცია მადრიდი შედგება 179 მუნიციპალიტეტისაგან. ესპანეთის ადგილობრივი თვითმმართველობის კანონის თანახმად მუნიციპალიტეტი წარმოადგენს სახელმწიფოს ტერიტორიული მოწყობის ძირითად სუბიექტს, რომლის ძირითადი ელემენტებია ტერიტორია, მოსახლეობა და ადგილობრივი ადმინისტრაცია. თითოეულ მუნიციპალიტეტს აქვს საბჭო, კომისია (მინისტრთა კაბინეტის მსგავსი) და ყავს მერი (ალკალდი). მუნიციპალური საბჭოს წევრებს ირჩევენ პროპორციული არჩევნების გზით.

მადრიდის მუნიციპალიტეტები ერთიანდებიან 11 კომარკაში: სიერა-ნორტე, ალკალა, არეა-მეტროპოლიტანა, კამპინია-დელ-ენარესი, სური, კუენკა-ალტა-დელ-მანსანარესი, კუენკა-დელ-გვადარამა, კუენკა-დელ-მედიო-ხარამა, კუენკა-დელ-ენარესი, ლას-ვეგასი, სიერა-ოესტე-დე-მადრიდი.

მადრიდის ავტონომიური გაერთიანებისა და პროვინციის ფართობია 8021,80 კმ² და 2020 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 6 663 394 მაცხოვრებელს. დედაქალაქია მადრიდი, რომელიც მოსახლეობის მიხედვით ყველაზე დიდი მუნიციპალიტეტია, იგი ასევე ფართობითაც ყველაზე დიდი მუნიციპალიტეტია (605,77 კმ²), ხოლო ყველაზე პატარა — კასარუბუელოსი (5,32 კმ²).

მუნიციპალიტეტების სია
რუკა
უკოლექტორო ელექტროძრავა

უკოლექტორო ელექტროძრავა არის სინქრონული ელექტროძრავა რომელიც მოიხმარს მუდმივი დენის წყაროს. იგი იყენებს ელექტრონულ კონტროლერს რათა შეცვალოს დენის დინება კოჭებში და შექმნას მაგნიტური ველი რომელიც მუდმივი მაგნიტების მქონე როტორს ატრიალებს. კონტროლერი არეგულირებს დენის დინებას და შედეგად შეუძლია შეცვალოს ძრავის ძალა და სიჩქარე.
სტატორი

სტატორი არის მბრუნავი სისტემის უძრავი ნაწილი, რომელიც გვხვდება ელექტრო გენერატორებში, ელექტროძრავებში, სიგნალიზაციაში ან ბიოლოგიურ როტორებში. ენერგია მიედინება სტატორის მეშვეობით სისტემის მბრუნავ კომპონენტამდე, როტორამდე. ელექტროძრავაში სტატორი წარმოქმნის მაგნიტურ ველს, რომელიც ამოძრავებს მბრუნავ როტორს. გენერატორში სტატორი გარდაქმნის მბრუნავ მაგნიტურ ველს ელექტრულ დენად.
ქობინი

ქობინი — შეიარაღების ნაწილი, რომელიც სატყორცნი იარაღის (რაკეტული იარაღი, ტორპედო, ბომბი ან სხვა) წინა ნაწილშია მოთავსებული და შეიცავს ბირთვულ ან თერმო- ბირთვულ სისტემას, ფეთქებად ნივთიერებას, ქიმიურ ან ბიოლოგიურ აგენტებს ან ინერტულ მატერიას, რომლის დანიშნულე- ბაც სამიზნის დაზიანებაა.

კლასიფიკაცია

ფეთქებადი:ფეთქებადი მუხტი გამოიყენება სამიზნის დასაშლელად და მიმდებარე ტერიტორიების აფეთქების ტალღით დასაზიანებლად.

ფრაგმენტაცია:ლითონის ფრაგმენტები დაპროექტებულია მაღალი სიჩქარით, რათა გამოიწვიოს დაზიანება.

ბირთვული:ბირთვული დაშლის ან ბირთვული შერწყმის (თერმობირთვული იარაღი) რეაქცია იწვევს ენერგიის უზარმაზარ გამოყოფას.