iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ელემენტები და ნაერთები

ელემენტები და ნაერთები — ჩვენს წინაპრებს სწამდათ, რომ ჩვენს გარშემო ყველაფერი ოთხი ძირითადი სუბსტანციის - ჰაერის, მიწის, წყლისა და ცეცხლისგან შედგებოდა. დღეს კი ვიცით, რომ ეს ასე არაა. ყველა ნივთიერება იმ ძირითადი სუბსტანციებისგან შედგება, რომლებსაც ელემენტები ეწოდება. ბუნებაში 90-ზე მეტი სხვადასხვა ელემენტი არსებობს, მაგრამ მიწა, წყალი, ჰაერი და ცეცხლი მათ შორის არაა.

ელემენტი, მაგალითად, რკინა, ოქრო, ჟანგბადი, ნახშირბადი ან წყალბადი, ისეთი ნივთიერებაა, რომლის გაყოფა უფრო მარტივ ნივთიერებებად შეუძლებელია. ყველა ელემენტი პაწაწინა იდენტური ნაწილაკებისგან შედგება, ამ ნაწილაკებს კი ატომი ეწოდება. თითოეულ ელემენტს განსაკუთრებული ზომის ატომი აქვს, რომელიც მხოლოდ მისთვის დამახასიათებლად იქცევა. ზოგოერთი ელემენტების ატომები შეიძლება გაერთიანდეს და წარმოქმნას უფრო დიდი ნაწილაკები, მოლეკულები. ქიმიური ნაერთები სხვადასხვა ელემენტების ატომთა შემცველი მოლეკულებისგან შედგება. მაგალითად, მეთანის (ბუნებრივი აირის) მოლეკულა შეიცავს ნახშირბადის ერთ და წყალბადის ოთხ ატომს.

ყველა სახის ელემენტები
მიუხედავად იმისა, რომ ბუნებაში მხოლოდ 90 ელემენტი არსებობს, ბირთვულ რეაქტორებსა და მეცნიერულ ლაბორატორიებში დაახლოებით 25 ახალი ელემენტი მიიღეს. თუმცა ამ ხელოვნური ელემენტების დიდი ნაწილი ძალიან არასტაბილურია და წამის უმცირეს მონაკვეთში არსებობს.

ელემენტების უმრავლესობა მყარია ოთახის ტემპერატურაზე, მაგრამ მათ შორის არის აირებიც (მაგალითად, ჟანგბადი, წყლბადი, აზოტი, ჰელიუმი და ნეონი). ვერცხლისწყალი და ბრომი კი თხევადი ელემენტებია. ელემენტთა უმრავლესობა ლითონებია, მხოლოდ 19 ელემენტია არალითონი (მაგალითად, ნახშირბადი, გოგირდი და იოდი). გარდა ამისა, 5 ელემენტი, მათ შორის, სილიციუმი, მეტალოიდია, ანუ ლითონებსა და არალითონებს შორის მდგარი ელემენტია.

შედარებით მძიმე ელემენტების საკმაოდ დიდი ნაწილი რადიაქტიულია. ზოგი ელემენტი, მაგალითად ოქრო, იშვიათად შედის რეაქციაში სხვა ელემენტებთან, ზოგი კი, მაგალითად ფთორი, ძალიან აქტიურია.

ზოგი ელემენტი სხვადასხვა სახით არსებობს, რომლებსაც ალოტროპები ეწოდებათ.

მაგალითად, ალმასი და გრაფიტი ნახშირბადის ალოტროპებია.

მილიონობით ნაერთი
დედამიწაზე 120-ზე ნაკლები ელემენტია, მაგრამ მეცნიერებმა მათი 26 მილიონზე მეტი სხვადასხვა ნაერთი აღმოაჩინეს ან მიიღეს, უმეტესობა- უკანასკნელ 70 წელიწადში.

ზოგი ნაერთი მარტივია. წყალი შედგება მოლეკულებისგან, რომლებიც წყალბადის ორ და ჟანგბადის ერთ ატომს შეიცავს. ზოგიერთი ნაერთის, მაგალითად, ადამიანის საჭმლის მონელებისთვის საჭირო ფერმენტების მოლეკულები ათასობით ატომს შეიცავს.

ნაერთების თვისებები მათი შემადგენელი ელემენტების თვისებებისგან განსხვავდება. საჭმელს მცირე რაოდენობით ნატრიუმის ქლორიდს თუ მოვაყრით, ესარანაირ ზიანს არ მოგვაყენებს. მაგრამ სუფთა ნატრიუმი ენას დაგვიწვავს, სუფთა ქლორი კი მოგვწამლავდა. ნაერთების მოქმედება იმაზეცაა დამოკიდებული, კონკრეტული ელემენტების რამდენი ატომია თითოეულ მის მოლეკულაში.
ყოროლისთავი

ყოროლისთავი — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, ორთაბათუმის თემში. მდებარეობს მდინარე ყოროლისწყლის ხეობაში. ზღვის დონიდან 120 მ. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1079 კაცი. სოფელში არის საჯარო სკოლა შემონახულია შუა საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი - დარბაზული ეკლესია.

ისტორია
 საუკუნის მიწურულს ბათუმს და მიმდებარე სოფლებს ფლობდნენ თავდგირიძეები. საუკუნის ბოლოს გურიელმა თავდგირიძეს ბათუმის მხარე დაუმორჩილებლობის გამო წაართვა. თავდგირიძეების გვარის ორმა წარმომადგენელმა ისლამი მიიღო და ოსმალეთის იმპერიის დახმარებით დაესაკუთრა გონიოს. 1718 წელს სანჯაყ-ბეგ აჰმედ თავდგირიძემ და მისმა ძმამ მუსტაფა ბეგმა სულთანისგან მიიღეს სანჯაყი და ნაჰიე: ბათუმი, გონიო, ანარია, ქისატური, ახალშენი, ყოროლისთავი, სამება, ლიმანის თევზის სარეწი და მდინარე ჭოროხში მცურავი ნავის ბაჟი. საბჭოთა პერიოდში სოფელში გავრცელებული იყო მეჩაიეობა და მეციტრუსეობა.

დემოგრაფია
ლულუბეელები

ლულუბეელები — ზაგროსის მთიანეთში ასურეთის აღმოსავლეთით ძვ. წ. ათასწლეულის შუა ხანებიდან ძვ. წ. ათასწლეულის შუა ხანებამდე ცხოვრობდნენ და პოლიტიკურ ასპარეზზე აქტიურად ჩანდნენ. ლულუბეელების ისტორიის ძირითადი წყარო ბაბილონური და ასურული წარწერებია, სადაც 2000 წლის მანძილზე მრავალი ცნობა არსებობს მათ შესახებ. ლულუბეელები ნახსენები არიან ხეთურ და ურარტულ წყაროებშიც. ასურულ წყაროებში ლულუბის სინონიმად ჩნდება „ზამუას ქვეყანა“. ასურეთის მეფე სარგონ (ძვ. წ. 722 - ძვ. წ. 705) აღნიშნავს, რომ ლულუბის ქვეყანას ზამუას ქვეყანას ეძახიან. დადგენილია, რომ ამ ხალხის ადგილობრივი სახელწოდებაა ლულუბეელები. ზამუაც ასევე ადგილობრივი სახელია. გვიანი ასურული წარწერები ურმიის ტბას ზამუას ქვეყნის ზღვად მოიხსენიებს. ლულუბეელების ვრცელი ტერიტორია ესაზღვრებოდა ბაბილონს, ასურეთს, ელამს, მითანს, ურარტუს, მანას.
ჯ. რ. რ. ტოლკინის წერილები

ჯ.რ.რ. ტოლკინის წერილები — კრებული, რომელშიც შეტანილია მწერალ ჯონ რონალდ რუელ ტოლკინის მიმოწერა მეგობრებთან, გამომცემლებთან და ზოგადად, მკითხველებთან. შედგენილია ჰამფრი კარპენტერისა და კრისტოფერ ტოლკინის მიერ. გამოიცა 1981 წელს.

წერილები საინტერესოა იმით, რომ მათში მწერალი პასუხს სცემს ბევრ კითხვას, რომელიც დაკავშირებულია მის მიერ გამოგონილ სამყაროებთან.

კატეგორიები
წერილები, შეტანილი კრებულში, შეიძლება დაიყოს შემდეგ კატეგორიებად:

პირადი წერილები ედით ტოლკინთან და შვილებთან.
წერილები კარიერის შესახებ (როდესა ტოლკინი ძველი ინგლისური ენის პროფესორი იყო)
წერილები გამომცემლობასთან & 
წერილები შუახმელეთის შესახებ
ოშის ოლქი

ოშის ოლქი — ოლქი ყირგიზეთში. დაარსდა 1939 წლის 21 ნოემბერს. 1959 წელს მას შეუერთდა ჯალალაბადის ოლქი. ოლქი მდებარეობს ტიან-შანისა და პამირ-ალაის ფარგლებში. უმაღლესი მწვერვალია ლენინის პიკი. მთავარი მდინარეებია ნარინი და ყარდარია.

ადმინისტრაციული ცენტრი — ოში.
ფართობი — 29 200 კმ².
მოსახლეობა — 1 130 900 კაცი (2011)
ყირგიზები - 68,65 %
უზბეკები - 27,95 %
უიღურები - 1,01 %
თალასი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი თალასი შეიძლება აღნიშნავდეს:

თალასი — ქალაქი ყირგიზეთში
თალასი — მდინარე ყაზახეთში და ყირგიზეთში
თალასის ალათაუ — ქედი ტიან-შანში
თალასის ველი — ველი ყირგიზეთის ალათაუსა და თალასის ალათაუს შორის
თალასის ოლქი — ოლქი ყირგიზეთში
თალასი — სოფელი ყირგიზეთში, თალასის ოლქში, მანასის რაიონში
ყარაყალპაკეთის რესპუბლიკა

ყარაყალპაკეთის რესპუბლიკა — უზბეკეთის რესპუბლიკის ადმინისტრაციული ერთეული. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ნუქუსი.

ზოგადი მიმოხილვა
გააჩნია საკუთარი სახელმწიფოებრივი სიმბოლოები: დროშა, გერბი, ჰიმნი, პარლამენტი და მთავრობა. რესპუბლიკაში 12 ქალაქი და 25 დაბაა. ფართობი — 165.6 ათასი კმ². მოსახლეობა — 1,948,488 კაცი (2022). უმსხვილესი ეთნიკური ჯგუფებია: ყარაყალპაკები - 400,000, უზბეკები - 400,000, ყაზახები - 300,000.
ფრანსისკო ხავიერი

წმინდა ფრანსისკო ხავიერი (; დ. 7 აპრილი, 1506 —- გ. 2 დეკემბერი, 1552) — ესპანელი, ქრისტიანი მისიონერი და „იესოს“ საზოგადოების დამფუძნებელი. კათოლიკური ეკლესია მიიჩნევს, რომ ის იყო ყველაზე წარმატებული მისიონერი ქრისტიანულ სამყაროში.

მოღვაწეობა
წმინდა ფრანსისკო ხავიერი ავრცელებდა თავის სარწმუნოებას და ბევრი ადამიანი მონათლა ქრისტიანად. მან მთელი თავისი ცხოვრება გაატარა შორეულ ქვეყნებში. 1541 წელს პაპმა პავლე ის გააგზავნა პორტუგალიაში, რათა ყველასათვის გაეცნო თავისი საზოგადოება, 1542 წელს მოგზაურობდა ინდოეთში, როგორც „სამოციქულო საყდრის დესპანი“. მან ინდოეთის ქალაქ გოაში დაჰყო სამი წელი, სადაც უამრავი ვიზიტი ჰქონდა სამხრეთ ინდოეთში მცხოვრებ მოსახლეობასთან და ასევე მეზობელ ქვეყნებთანაც. 1547 წელს შეხვდა იაპონელ მისიონერს კაგოშიმას, რომელთანაც სპეციალურად იმოგზაურა მალაკის ნახევარკუნძულზე. ამის შემდეგ წავიდა იაპონიაში, სადაც რამდენიმე თვე გაატარა. 1548 წელს კი ისევ ინდოეთში დაბრუნდა და აქტიურად შეუდგა თავისი მისიის შესრულებას.

გარდაცვალება
წმინდა ფრანსისკო ხავიერმა სიცოცხლის ბოლო წლები ჩინეთში გაატარა. 1552 წლის 21 ნოემბერს ერთ-ერთი შეხვედრის დროს გონება დაკარგა, რის შემდეგაც სრულიად უგონოდ იყო. 2 დეკემბერს კი, 42 წლის ასაკში გარდაიცვალა კუნძულ მაილენდზე. თავდაპირველად ამ კუნძულზე დაკრძალეს, შემდეგ კი 1553 წელს გადაასვენეს ლონდონის წმინდა პავლეს ტაძარში, ხოლო სამუდამო განსასვენებელი ჰპოვა ინდოეთში, ქალაქ გოაში.
მინი (მითოლოგია)

მინი — ნაყოფიერების ღმერთი ეგვიპტურ მითოლოგიაში. მას მამაკაცები ეთაყვანებოდნენ. მოგვიანებით აღიერეს წვიმის ღმერთად, რომელიც მარცვლეულს ზრდიდა.

ლეგენდის მიხედვით, როდესაც ეგვიპტეში ომი იყო, ფარაონმა თავის ლაშქარში მინის გარდა ყველა კაცი წაიყვანა. მინი ცხოვრობდა ჭაობში. მისი სახლი აშენებული იყო დუმფარების ყვავილებთან ახლოს. ქმრების უნახველობის გამო ყველა ქალი დადიოდა „შეხვედრაზე“ მინთან. 14 წლის შემდეგ ფარაონი ნახევარი ლაშქრით დაბრუნდა და დაინახა ბევრი ბავშვები. მიხვდა რომ ბავშვების გამრავლების მიზეზი მინი იყო. რადგანაც ქალები ქმრების უნახველობის გამო მინთან მიდიოდნენ. მინს მოაჭრეს ხელ-ფეხი. ეგვიპტეში ისევ დაიწყო ომი და ფარაონმა გაზრდილი ბავშვები წაიყვანა. ამ შემთხვევაში მინი ნაციის გადამრჩენელი აღმოჩნდა. ის აღიარეს ნაყოფიერების ღმერთად.
თეკენთერის ჭა

თეკენთერის ჭა — კარსტული სიღრუე საქართველოში, ცაგერის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ხვამლის კირქვულ მასივში, სოფელ ნაკურალეშის მახლობლად. გამომუშავებულია ქვედაცარცულ კირქვებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1620 მ სიმაღლეზე. სიღრმე 16 მ, ფსკერის ფართობი 35 მ², საერთო მოცულობა 360 მ³.

ჭა ებმის სანახევროდ წყლით ამოვსებულ ჰორიზონტალურ გვირაბს. გვირაბში ჩასვლა შესაძლებელია მხოლოდ დიდი წიფლის ფუღუროდან. ფსკერზე დაგუბებული წყლის სიღრმე 3–4 მ აღწევს. ჰავა სტატიკურია. ჭის ფსკერზე გამდინარე ცივ ანკარა წყალს იყენებენ სასმელად, განსაკუთრებით ხის მჭრელები და მწყემსები.

მასში ჩარჩენილი ძველი თუნგები და სათლები მოწმობს, რომ ჭით დიდი ხანია სარგებლობენ. ჭის ფსკერზე მყოფ ადამიანს მისი სუბჰორიზონტალური გაგრძელებიდან (ტალანებიდან) ჩანჩქერის გრიალი ესმის. თეკენთერის ჭაში ჩასვლა შესაძლებელია მხოლოდ წიფლის ხის ფუღუროში შესვლით. ჭა წიფლის გაგრძელებაა ქვემოთკენ, წიფლის ფესვები ჭის კედლებშია გადგმული. თეკენთერის ჭა მსოფლიოს მასშტაბით უნიკალური ძეგლია.

თავდაპირველად აქ უნდა ყოფილიყო ეგრეთ წოდებული „ორღანის მილი“, — ზედა ბოლოში დახშული ვერტიკალური სიღრუე, რომლის თავზე წიფელი ამოვიდა. ხის ფესვებმა ჩაანგრია სიღრუის თხელი თაღი. ჰაერში დაკიდულმა ფესვებმა კი შეწყვიტა ზრდა და დროთა განმავლობაში დაიშალა. წიფლის ქვედა ნაწილის შუაგულში, სადაც შეწყდა ნიადაგური მიწოდება, გაჩნდა ფუღურო, რომელიც შეუერთდა ჭას. თეკენთერის ჭა შეტანილია „საქართველოს წითელ წიგნში“.
ეილინ უორნოსი

ეილინ უორნოსი ( დ. 29 თებერვალი, 1956 — გ. 9 ოქტომბერი, 2002) — ამერიკელი სერიული მკვლელი. 1989-1990 წლებში ფლორიდის შტატში მოკლა 7 ადამიანი. უორნოსი ამტკიცებდა, რომ მეძავედ ყოფნისას, მისი მსხვერპლნი მის გაუპატიურებას ცდილობდნენ და შესაბამისად, ჩადენილი მკვლელობები სინამდვილეში იყო თავდაცვის მცდელობა. ჩადენილი დანაშაულებისთვის იგი დამნაშავედ სცნეს ყველა ეპიზოდის თანახმად და მიუსაჯეს სიკვდილით დასჯა. განაჩენი აღასრულეს ფლორიდის შტატში; ეილინ უორნოსი დააკავეს 1991 წლის 9 იანვარს. გარდაიცვალა 2002 წლის 9 ოქტომბერს ფლორიდის შტატის ციხეში, სასიკვდილო ინიექციის შედეგად. მის შესახებ გადაღებულია ფილმი „მონსტრი“.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1956 წლის 29 თებერვალს, როგორც ეილინ კეროლ პიტმენი. ეილინის დედა — დიანა უორნოსი გათხოვდა 15 წლის ასაკში ლეო დეილი პიტმენზე 1954 წლის 3 ივნისს. დაახლოებით 2 წლის შემდეგ, მანამ სანამ ეილინი დაიბადა, წყვილი ერთმანეთს გაშორდა. ეილინს ჰყავდა უფროსი ძმა სახელად კითი (დ. 1955 წლის თებერვალს). მშობელ მამას ეილინი არასოდეს არ შეხვედრილა, მეტიც, ლეო პიტმენი ბავშვთა მიმართ სექსუალური ძალადობისათვის გაასამართლეს. მიაჩნდათ, რომ იგი შიზოფრენიით იყო დაავადებული, ხოლო 1969 წელს მან ციხეში თავი მოიკლა.

1960 წლის იანვარს, როდესაც ეილინს თითქმის 4 წელი შეუსრულდა, დიანამ შვილები ბებიასა და ბაბუას მიაბარა. 1960 წლის 18 მარტს მათ ეილინი და კითი იშვილეს. 11 წლის ასაკში სიგარეტების, ნარკოტიკებისა და საკვების სანაცვლოდ სკოლაში სექსუალურ კავშირს ამყარებდა. აგრეთვე, სექსუალურ ურთიერთობაში იმყოფებოდა საკუთარ ძმასთან. იმშობიარა მარტოხელა დედებისათვის განკუთვნილ სახლში და ახალშობილი მალევე მოამზადეს შვილად აყვანისათვის.

მკვლელობები
რიჩარდ მელორი, 51 წლის, 1989 წლის 30 ნოემბერი; ელექტრონიკის მაღაზიის მფლობელი ფლორიდის შტატის ქალაქ კლირუოტერში. უორნოსის პირველი მსხვერპლი იყო დამნაშავედ ცნობილი მოძალადე, რომელიც ეილინმა მისივე თქმით ის თავდაცვის მიზნით მოკლა. ორი დღის შემდეგ, ფლორიდის შტატის ქალაქ ვოლუსში შერიფის თანაშემწემ იპოვა მელორის მიტოვებული ავტომობილი. 13 დეკემბერს მიაგნეს მელორის სხეულს ტყიანი ადგილის სიახლოვეს. მოკლული იქნა სროლის შედეგად, რომელთაგან ორი ტყვია აღმოუჩინეს მარცხენა ფილტვში, რაც გარდაცვალების მიზეზი გახდა.
დევიდ სპირსი, 43 წლის მუშაკი ფლორიდის შტატიდან. 1990 წლის 1 ივნისს მისი სხეული იპოვეს მე-19 გზატკეცილზე, სიტრესში. მოკლული იქნა სროლის შედეგად (ესროლეს 6-ჯერ).
ჩარლზ კარსკედენი, 40 წლის, 1990 წლის 31 მაისი. 1990 წლის 6 ივნისს მიაგნეს მის სხეულს ფლორიდის შტატის პასკოს ოკრუგში. მოკლული იქნა მცირეკალიბრიანი იარაღით, სროლის შედეგად (ესროლეს 9-ჯერ).
პიტერ სიმსი, 65 წლის. 1990 წლის 4 ივლისს ორანჟ-სპრინგზში იპოვეს მისი ავტომობილი. ტირია მურმა და ეილინმა სიმსის ავტომობილი მოიშორეს, ხოლო მანქანის სახელურზე გამოვლინდა უორნოსის თითის ანაბეჭდი.
ტროი ბარესი, 50 წლის. ძეხვეულის გამყიდველი ოკალიდან. 1990 წლის 31 ივლისს დაკარგულად გამოცხადდა. 1990 წლის 4 აგვისტოს მისი სხეული იპოვეს ტყიანი ადგილის ტერიტორიაზე. მოკლული იქნა გასროლით (ესროლეს 2-ჯერ).
ჩარლზ „დიკ“ ჰამფრისი, 56 წლის. 1990 წლის 12 სექტემბერს იპოვეს მისი სხეული მერიონის ოკრუგში. მოკლული იქნა სროლის შედეგად (ესროლეს 6-ჯერ).
უოლტერ ჯენო ანტონიო, 62 წლის. ეილინ უორნოსის უკანასკნელი რიგით მე-7 მკვლელობა. მოკლული იქნა 1990 წლის 19 ნოემბერს.
აგერსე

}
| მდებარეობა = დიდი ბელტი
| კუნძულთა რაოდენობა =
| მთავარი კუნძული =
| ფართობი_კმ2 = 6,84
| სია =
| სიგრძე_კმ = 7
| სიგანე_კმ = 3
| სანაპიროს სიგრძე =
| სანაპიროზოლი_კმ =
| უმაღლესი მთა =
| სიმაღლე_მ =
| ქვეყნის სახელი =
აგერსე — დანიის კუნძული დიდი ბელტის სრუტეში, კუნძულ ზელანდიის გვერდით. ფართობი 6,84 კმ²-ს შეადგენს, მოსახლეობა კი 2008 წლის მონაცემებით 233 ადამიანია.
ვენე

}
| მდებარეობა = დიდი ბელტი
| კუნძულთა რაოდენობა =
| მთავარი კუნძული =
| ფართობი_კმ2 = 6,5
| სია =
| სიგრძე_კმ = 7,5
| სიგანე_კმ = 1,5
| სანაპიროს სიგრძე =
| სანაპიროზოლი_კმ =
| უმაღლესი მთა =
| სიმაღლე_მ =
| ქვეყნის სახელი =
ვენე — მომცრო კუნძული დანიაში, ლიმფიორდენში, იუტლანდიის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთით, ქალაქ სტრუერიდან 3 კმ-ით ჩრდილოეთით. კუნძულის სიგრძე 7,5 კმ-ია, სიგანე 1,5 კმ, მოსახლეობა 197 ადამიანი (2010), ფართობი კი 6,5 კმ²-ს შეადგენს. უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან 27 მეტრზე მდებარეობს. კუნძული პოპულარულია დამსვენებელთა შორის, გამოირჩევა კარგი პლაჟებითა და კემპინგის შესაძლებლობით.

კუნძულზე აღმართულია ყველაზე პატარა ეკლესია მთელს დანიაში, რომელიც სავარაუდოდ 1536 წელს აიგო და ვენეს ყველაზე ძველ ნაგებობას წარმოადგენს.
ლიე

}
| მდებარეობა = ბალტიის ზღვა
| კუნძულთა რაოდენობა =
| მთავარი კუნძული =
| ფართობი_კმ2 = 6
| სია =
| სიგრძე_კმ =
| სიგანე_კმ =
| სანაპიროს სიგრძე =
| სანაპიროზოლი_კმ =
| უმაღლესი მთა =
| სიმაღლე_მ =
| ქვეყნის სახელი =
ლიე — დანიის კუნძული ბალტიის ზღვაში, კუნძულ ფიუნის სამხრეთით. ფართობი 6 კმ²-ს შეადგენს, მოსახლეობა კი 2005 წლის მონაცემებით 140 ადამიანია.

ლიემდე მიღწევა შესაძლებელია ბორნით, ქალაქ ფობორგიდან და კუნძულ ავერნაკედან.
აიჰოლმი

}
| მდებარეობა = ლიმფიორდი
| კუნძულთა რაოდენობა =
| მთავარი კუნძული =
| ფართობი_კმ2 = 6,05
| სია =
| სიგრძე_კმ =
| სიგანე_კმ =
| სანაპიროს სიგრძე =
| სანაპიროზოლი_კმ =
| უმაღლესი მთა =
| სიმაღლე_მ =
| ქვეყნის სახელი =
აიჰოლმი — დანიის კუნძული ლიმფიორდში, ქალაქ ოლბორგის გვერდით. ფართობი 6,05 კმ²-ს შეადგენს, მოსახლეობა კი 2010 წლის მონაცემებით 54 ადამიანია. კუნძულამდე მიღწევა ოლბორგიდან ბორნის საშუალებით 5 წუთშია შესაძლებელი.
გავნე

}
| მდებარეობა = ბალტიის ზღვა
| კუნძულთა რაოდენობა =
| მთავარი კუნძული =
| ფართობი_კმ2 = 5,5
| სია =
| სიგრძე_კმ =
| სიგანე_კმ =
| სანაპიროს სიგრძე =
| სანაპიროზოლი_კმ =
| უმაღლესი მთა =
| სიმაღლე_მ =
| ქვეყნის სახელი =
გავნე — პატარა კუნძული დანიაში, ზელანდიის დასავლეთ სანაპიროსთან, ნესტვედის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ქალაქ ნესტვედიდან 6 კმ-ით სამხრეთ-დასავლეთით. ფართობი 5,5 კმ²-ს შეადგენს, მოსახლეობა კი 2010 წლის მონაცემებით 37 ადამიანია.

დღეისათვის კუნძული ძირითადად ცნობილია გავნეს ციხესიმაგრით — როკოკოს სტილის შთამბეჭდავი ნაგებობით, რომელსაც თან გასართობი პარკი ახლავს.
სტრინე

}
| მდებარეობა = ბალტიის ზღვა
| კუნძულთა რაოდენობა =
| მთავარი კუნძული =
| ფართობი_კმ2 = 4,88
| სია =
| სიგრძე_კმ = 3,2
| სიგანე_კმ = 2,2
| სანაპიროს სიგრძე =
| სანაპიროზოლი_კმ =
| უმაღლესი მთა =
| სიმაღლე_მ =
| ქვეყნის სახელი =
სტრინე — დანიის კუთვნილი პატარა კუნძული ბალტიის ზღვაში, ფიუნის სამხრეთით, მიეკუთვნება ლანგელანის მუნიციპალიტეტს. მდებარეობს კუნძულ ტოსინგეს სამხრეთით, ერეს ჩრდილო-აღმოსავლეთითა და ლანგელანის დასავლეთით. კუნძულის ფართობი 4,88 კმ²-ს შეადგენს, მოსახლეობა კი 2007 წლის მონაცემებით 214 ადამიანია.

სტრინეზე ფუნქციონირებს ერთი მაღაზია, ერთი სასტუმრო, საბავშვო ბაღი, სკოლა და პატარა საზღვაო მუზეუმი.

კუნძულ ლანგელანის ქალაქ რუდკებინთან დაკავშირებულია ბორნით. გზას 28 წთ ესაჭიროება.
ნიორდი

}
| მდებარეობა = ბალტიის ზღვა
| კუნძულთა რაოდენობა =
| მთავარი კუნძული =
| ფართობი_კმ2 = 5
| სია =
| სიგრძე_კმ =
| სიგანე_კმ =
| სანაპიროს სიგრძე =
| სანაპიროზოლი_კმ =
| უმაღლესი მთა =
| სიმაღლე_მ =
| ქვეყნის სახელი =
ნიორდი — დანიის კუნძული ბალტიის ზღვაში, ზელანდიის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, კუნძულ მენის ჩრდილოეთით.

კუნძულის ფართობი დაახლოებით 5 კმ²-ს შეადგენს, თუმცა დასამუშავებლად ვარგისია მხოლოდ 1,2 კმ² მორენა, დარჩენილი 4 კმ² კი მლაშობი მდელოებია, რომლებსაც საზაფხულო საძოვრად იყენებენ; ზამთარში ისინი იტბორება. 2011 წლის მონაცემებით, კუნძულზე 41 ადამიანი ცხოვრობს.

მეზობელ, უფრო დიდ კუნძულ მენთან ნიორდი ხიდითაა დაკავშირებული, რომელიც 1968 წელს აშენდა.
ომე

}
| მდებარეობა = დიდი ბელტი
| კუნძულთა რაოდენობა =
| მთავარი კუნძული =
| ფართობი_კმ2 = 4,52
| სია =
| სიგრძე_კმ =
| სიგანე_კმ =
| სანაპიროს სიგრძე =
| სანაპიროზოლი_კმ =
| უმაღლესი მთა =
| სიმაღლე_მ =
| ქვეყნის სახელი =
ომე — დანიის კუნძული დიდი ბელტის სრუტეში. ფართობი 4,52 კმ²-ს შეადგენს, მოსახლეობა კი 2005 წლის მონაცემებით 168 ადამიანია, რომელთა უმრავლესობაც სოფელ ომეში ცხოვრობს. სოფელში მდებარეობს ეკლესია და პატარა ნავსადგური. მთავარი ეკონომიკური საქმიანობაა მეთევზეობა და სოფლის მეურნეობა.
შამქორის ბრძოლა (1010)

შამქორის ბრძოლა — დაპირისპირება საქართველოს სამეფოსა და განძის საამიროს ლაშქარს შორის, დაახლოებით 1010-1011 წლებში.

„მატიანე ქართლისაჲს“ ცნობით, განძის ამირა ფადლონი (ალ-ფადლ ბ. მუჰამადი) მარბიელი თავდასხმებით მოსვენებას არ აძლევდა კახეთ-ჰერეთს, რომელიც საქართველოს მეფე ბაგრატ -ს ახალი შემოერთებული ჰქონდა. ბაგრატმა ანისის სომეხ მეფე გაგიკ -თან ერთად ფადლონის წინააღმდეგ ლაშქრობა მოაწყო. მოკავშირეები ერთმანეთს ძორაგეტში შეხვდნენ და ფადლონის წინააღმდეგ დაიძრნენ. ბაგრატმა „წარმოტყუენა“ რანის ქვეყანა, ციხე-ქალაქ შამქორს (ქართული წყაროებით: შანქორი) შემოეწყო და საალყო მანქანებით („ფილაკავანნი“) დაუნგრია გალავანი. ამის შემდეგ ბაგრატი შამქორის იერიშს გეგმავდა, მაგრამ ფადლონის ელჩებმა მას ზავი სთხოვეს: ამირა მორჩილებას, ხარაჯის გადახდას და სამხედრო მოკავშირეობას პირდებოდა. ბაგრატი ბრძოლის გაგრძელებას აპირებდა, მაგრამ დიდებულებმა ურჩიეს, რომ სხვა საბრძოლო მოქმედებებისათვის ძალა აღარ ეყოფოდათ და მეფე ზავზე დაითანხმეს. ბაგრატი დიდი ძღვენით საქართველოში დაბრუნდა.

ქართველ მეფეთა კონფლიქტი ფადლონთან ამით არ დასრულებულა: „დიდი ფადლონ ავად იქცეოდა, და სწუნობდა ყოველთა მოთაულთა ამის სამეფოჲსათა“, რის გამოც ბაგრატ -ის მეფობის დასაწყისში ქართველებს კიდევ ერთხელ მოუხდათ მის წინააღმდეგ გალაშქრება (ეკლეცის ბრძოლა).
დაშთე-ნაუმიდი

დაშთე-ნაუმიდი — თიხნარ-მლაშობი უდაბნო ახლო აღმოსავლეთში, აღმოსავლეთ ირანში, ავღანეთის საზღვრის სიახლოვეს. გადაჭიმულია აღმოსავლეთ ირანის მთებს შორის არსებულ ტაფობში.

უდაბნოში წარმოდგენილია კლდოვანი და თიხნარი ვაკეები, მლაშობი დაბლობები. მცენარეულობა მეჩხრადაა. დასავლეთ ნაპირას სტეპების ვიწრო ზოლებია.
იაია ტურე

ნიენიერი იაია ტურე (დ. 13 მაისი, 1983), საზოგადოდ ცნობილი, როგორც იაია ტურე — კოტ-დ'ივუარელი ფეხბურთელი. თამაშობს ნახევარმცველის პოზიციაზე პრემიერ ლიგის კლუბ „მანჩესტერ სიტიში“ და კოტ-დ’ივუარის ეროვნულ ნაკრებში. ტურე ცნობილია თავისი სისწრაფით, ზუსტი პასებით, კარგი ფიზიკური მომზადებით და ტექნიკით. როგორც უნივერსალი ფეხბურთელი, თამაშობდა ასევე თავდამსხმელის პოზიციაზე ახალგაზრდულ წლებში. ასევე უთამაშია ცენტრალური მცველის პოზიციაზეც, მათ შორის „ბარსელონას“ შემადგენლობაში 2009 წლის ჩემპიონთა ლიგის ფინალშიც.

კარიერა დაიწყო „ -ში“, სადაც შედგა მისი დებიუტი 18 წლის ასაკში. მისმა თამაშმა მიიპყრო ევროპული კლუბების ყურადღება. თამაშობდა ბელგიურ „ბევერენში“, უკრაინის „დონეცკის მეტალურგში“, საბერძნეთის „ოლიმპიაკოსში“ და საფრანგეთის „მონაკოში“.

2007 წელს გადავიდა კატალონიურ „ბარსელონაში“, სადაც მონაწილეობა მიიღო 100-ზე მეტ მატჩში. ის „ბარსელონაში“ თამაშობდა 2010 წელს, როდესაც კლუბისთვის ისტორიული პერიოდი იდგა — მოიგეს ექვსი ტურნირი ერთ სეზონში.

2010 წელს ტურე გადავიდა პრემიერ ლიგის კლუბ „მანჩესტერ სიტიში“, სადაც გაიტანა მთელი რიგი მნიშვნელოვანი გოლი „ქალაქური“ კლუბისთვის.

კოტ-დ’ივუარის ეროვნულ ნაკრებში ჩატარებული აქვს 67 მატჩი. ნაკრების შემადგენლობაში მონაწილეობა აქვს მიღებული მსოფლიოს ჩემპიონატებზე, 2006 და 2010 წლებში.

იაია არის კოტ-დ’ივუარის ეროვნული ნაკრების და „ლივერპულის“ ფეხბურთელის, კოლო ტურეს უმცროსი ძმა.

კარიერის სტატისტიკა
ტიტულები
საკლუბო
 
კოტ-დ’ივუარის პრემიერ დივიზიონი: 2001
ოლიმპიაკოსი
საბერძნეთის სუპერლიგა: 2005–06
საბერძნეთის თასი: 2005–06

ბარსელონა:
ლა ლიგა (2): 2008–09, 2009–10
კოპა დელ რეი: 2008–09
ესპანეთის სუპერთასი: 2009
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა: 2008–09
უეფა-ს სუპერთასი: 2009
ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი: 2009

მანჩესტერ სიტი:
ინგლისის ასოციაციის თასი: 2010–11
პრემიერ ლიგა: 2011-12

ინდივიდუალური
აფრიკის წლის ფეხბურთელი: 2011
პრემიერ ლიგის წლის გუნდი: 2011–12
სიქანელისძეები

სიქანელისძეები — - სს. ქართველ აზნაურთა საგვარეულო. ამ საგვარეულოს წარმომადგენელი „სიქანელისძე ჩოგაშვილი აბაში“ იხსენიება ჟამთააღმწერლის თხზულების უადრეს ვარიანტში (ქრონიკის სხვადასხვა რედაქცია ამ გვარსახელს სხვადასხვაგვარად გადმოსცემს). აბაში თან ახლდა მეფე დემეტრე -ს მონღოლთა ლაშქრობაში სირიაში ეგვიპტის სულთნის წინააღმდეგ 1281 წელს და ბრძოლაში ცხენმოკლულ დემეტრეს თავისი ბედაური დაუთმო. ამ აბაშს იოანე ბატონიშვილი შეცდომით მიიჩნევს თავად აბაშიშვილთა (ბარათაშვილების განაყოფი) წინაპრად.

სიქანელისძეთა საგვარეულოს სავარაუდო წევრები არიან ასევე ჯავახეთში, კარნეთის ეკლესიის წარწერაში მოხსენიებული „ვარდან ...ქანლის ძე“, დიდი ხორენიის (ასევე ჯავახეთში) წარწერის „ჩოგა“ და იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის ერთ-ერთ აღაპში მოხსენიებული „სიქანელის-ძის ასული აფა-ყოფილი ანნა“.
დანიის პოლიტიკური სისტემა

დანიის პოლიტიკური სისტემა ეფუძნება პარლამენტარიზმს, წარმომადგენლობით დემოკრატიასა და კონსტიტუციურ მონარქიას, სადაც მთავრობის მეთაურია პრემიერ-მინისტრი და მოქმედებს მრავალპარტიული სისტემა. სახელმწიფოს მეთაურია მონარქი, რომელსაც ძირითადად საცერემონიო როლი აკისრია და ფლობს პირობით ძალაუფლებას.

აღმასრულებელი ხელისუფლება მთავრობის ხელშია, სადაც პრემიერ-მინისტრი მოქმედებს როგორც . საკანონმდებლო ხელისუფლება გადანაწილებულია მთავრობასა და დანიის პარლამენტს შორის.

1972 წლის 14 იანვრიდან, დანიის სახელმწიფოს მმართველია მეფის რეგენტი, დედოფალი მარგრეტე .
დანიის დროშა

დანიის დროშა "დანებროგი" — დანიის ერთ-ერთი ეროვნული სიმბოლო. წითელ ფონზე გამოსახულია სკანდინავიური ჯვარი, რომელიც დროშის კიდეებამდე გადის. აღნიშნული ჯვარი დროშაზე ქრისტიანობის სიმბოლოა და ასევე გვხვდება სხვა სკანდინავიურ სახელმწიფოთა დროშებზე, მათ შორისაა ნორვეგია, ფინეთი, ისლანდია, ასევე ალანდის კუნძულები, ფარერის კუნძულები, შეტლანდის არქიპელაგი და ორკნეის კუნძულები შოტლანდიაში. დანია-ნორვეგიის უნიის დროს, ეს დროშა ასევე იყო ნორვეგიის დროშა, რომელმაც დღეისათვის სულ მცირე ცვლილებები განიცადა, სანამ ნორვეგია 1821 წელს ამჟამინდელ დროშას მიიღებდა.

დანებორგი მსოფლიოში უძველესი დროშაა, რომელიც დღემდე გამოიყენება დამოუკიდებელი სახელმწიფოს მიერ.

ლეგენდა დროშის წარმოშობას ლინდანისეს ბრძოლას უკავშირებს (აგრეთვე ცნობილი როგორც ვალდემარის ბრძოლა), რომელიც 1219 წლის 15 ივნიის ესტონეთში გაიმართა.

ლეგენდის წარმოშობა
ლეგენდის თანახმად დანებროგის წარმოშობა უკავშირდება ლინდანისის (ტალინი) ბრძოლას, რომელიც ესტონეთში 1219 წლის 15 ივნისს მოხდა. ბრძოლა დანიელების დამარცხებით მთავრდებოდა, მაგრამ დანიის ეპისკოპოსი ამ დროს მთიდან ბრძოლას გადაჰყურებდა და თან ზეცისკენ აპყრობილი ხელებით უფალს დახმარებას სთხოვდა. რაც უფრო მეტს ლოცულობდა დანიელები მით უფრო უახლოვდებოდნენ გამარჯვებას, მაგრამ როდესაც ეპისკოპოსს ხელები დაეღალა და დაბლა დაუშვა, ესტონელებმა დანიელები უკან დახიეს, შემდეგ მან ისევ აღმართა ხელები ზემოთ და მათ ისევ მოიპოვეს უპირატესობა, მაგრამ მალევე კვლავ დაეღალა ხელები და როდესაც დანიელები წაგების პირას იყვნენ დანებროგი სასწაულებრივად დაეშვა ციდან. მეფემ ის აიღო და მებრძოლებს აჩვენა. მათ მხნეობა და სიმამაცე შეემატათ და ბრძოლა მოიგეს.