iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სინაურიძეები

სინაურიძეები — ქართული გვარი. საქართველოში ცხოვრობს 521 სინაურიძე. „სინაურიძე“ იყო ქართველი მწერლისა და საზოგადო მოღვაწის, ანდრია სინაურის ნამდვილი გვარი. ქართულ საისტორიო საბუთებში სინაურიძეთა გვარი საუკუნიდან იხსენიება. ისინი თავად აგიაშვილთა ყმა გლეხები ყოფილან. გვარის ერთ-ერთი წარმომადგენელი გიორგი სინაურიძე აგიაშვილთა სათავადოში მოხელეთა შორის ჩანს. უნდა აღინიშნოს, რომ - საუკუნეების ზოგიერთ საბუთში სინაურიძეთა ზოგი ოჯახი სინოურიძის გვარით იხსენიება. საუკუნის 40-იანი წლების აღსარების მთქმელთა სიების მიხედვით, სინაურიძეებს უცხოვრიათ იმერეთის შემდეგ სოფლებში: გუმბრაში (ამ სოფელში სინაურიძეც იხსენიება და სინოურიძეც, ისინი ყველანი საეკლესიო გლეხები იყვნენ), ტყაჩირში (აქ სინოურიძეები იხსენიებიან, ისინი საბატონო გლეხები იყვნენ), ვაკისუბანში (ეს სოფელი ამჟამად ქუთაისის ნაწილია, აქაური სინოურიძეებიდან ზოგი საბატონო გლეხი იყო, ზოგიც - საეკლესიო), ინაშაურში (აქ სინაურიძეები საბატონო გლეხებად იხსენიებიან). იმერეთში ადგილს და ადგილს სახელად შემორჩენია სინაურიძეთა გვარის სახელი: "სინაურიძის მინდვრები" - ბუჩქნარი ადგილი სოფელ გუმბრაში, ამავე სოფელში ერთ უბანს "სინოურიძეების უბანი" ჰქვია, "სინაურიძის მიწები" - სახნავი ადგილი სოფელ ტყაჩირში, "სინოურღელე" - ღელე სოფელ წყალთაშუაში. ღმერთისა და საქართველოსათვის და ბაგრატიონთა ტახტის ძლიერებისათვის სინაურიძეთა გვარის მეომრები კომლზე კაცად გამოდიოდნენ იმერეთის სამეფო ლაშქრის შუაგულ, მეფისა ალმის მპყრობელთა სადროშოში.
ბრუნეის კულტურა

ბრუნეის კულტურა — ბრუნეის ტერიტორიაზე არსებული კულტურა, რომელზეც ძლიერ გავლენას ახდენს მალაიური კულტურები და ისლამური რელიგია.  კულტურაზე გავლენას ახდენს ქვეყნის დემოგრაფიული შემადგენლობაც: მოსახლეობის ორ მესამედზე მეტი მალაიელია, ხოლო დანარჩენი ნაწილი არიან ჩინელები, ინდოელები და ძირძველი ჯგუფები, როგორიცაა დაიაკები, დუსუნები და კედაზანები . მიუხედავად იმისა, რომ სტანდარტული მალაიური არის ბრუნეის ოფიციალური ენა, უფრო ხშირად საუბრობენ ისეთ ენებზე, როგორიცაა ბრუნეი მალაიური და ინგლისური ენა .

ისლამი არის ბრუნეის ოფიციალური რელიგია და ბრუნეიმ შარიათის კანონი აამოქმედა 2014 წლიდან.

ენა
სტანდარტული მალაიური, ენა, რომელზეც ლაპარაკობენ ეთნიკური მალაიელები, ამასთან, ბრუნეიში ყველაზე ფართოდ გავრცელებული ენაა ბრუნეი მალაიური, რომელიც დიდად განსხვავდება სტანდარტული მალაიურისგან ისეთი საკითხებით, როგორიცაა გამოთქმა, ლექსიკა და სინტაქსი . გარდა ამისა, არსებობს მრავალი სხვა მალაიური დიალექტი, რომელზეც ადგილობრივი მოსახლეობა საუბრობს, მაგალითად, დაიაკები და იბანი . ამგვარი მალაიური დიალექტების გამოყენება შემცირდა, რადგან ეთნიკურმა კულტურამ ასიმილაცია განიცადა კულტურასთან; ამ დიალექტების ზოგიერთ სახეობას გადაშენების საფრთხე ემუქრება.

ბრუნეიში ასევე გამოიყენება ინგლისური ენა . ჩინურ დიალექტებზე, როგორიცაა ჰოკინი, ჩვეულებრივ ლაპარაკობენ ჩინურ საზოგადოებაში, თუმცა მათი გამოყენება მცირდება, რადგან ახალგაზრდა თაობამ დიალექტების ნაცვლად ჩინური მანდარინი აირჩია. მმართველი მონარქი გამოსახულია, როგორც ქვეყანაში ისლამის დამცველი იმ სისტემის ქვეშ, რომელსაც მალაის ისლამურ მონარქია უწოდებენ, მაშინ, როდესაც სახელმწიფოს რელიგიურ საქმეთა სამინისტრო ბრუნეიში ისლამს ოფიციალურად უწყობს ხელს.

2014 წელს ბრუნეიმ საკამათოდ მიიღო შარიათის კანონი და გახდა აღმოსავლეთ აზიის პირველი ქვეყანა, რომელმაც ეს გააკეთა.

ქრისტიანები და ბუდისტები ბრუნეიში არამუსლიმთა უდიდეს ნაწილს წარმოადგენენ.

ბრუნეის სპორტსმენებმა მსოფლიო ასპარეზზე იასპარეზეს ისეთ შეჯიბრებში, როგორიცაა ოლიმპიური თამაშები, თანამეგობრობის თამაშები და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის თამაშები . 1996, 2000 და 2004 წლების ოლიმპიურ თამაშებში ბრუნეიმ გაგზავნა ერთი კონკურენტი სპორტსმენი, ხოლო 2012 წლის ლონდონის ოლიმპიურ თამაშებზე მან გაგზავნა ორი სპორტსმენი, მათ შორის მისი პირველი ქალი ოლიმპიური წარმომადგენელი. მიუხედავად იმისა, რომ 1990 წლის გამოშვების შემდეგ მან თანამეგობრობის თამაშებში სპორტსმენები გაგზავნა, ბრუნეის სპორტსმენებს ამ თამაშებზე მედლები ჯერ არ მიუღიათ. 1999 წლის სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის თამაშებს მასპინძლობდა ბრუნეი.
დუბაის ოპერა

დუბაის ოპერა — 2000 ადგილიანი მრავალფორმატიანი საშემსრულებლო ხელოვნების ცენტრი, რომელიც მდებარეობს ქალაქ დუბაის ცენტრში. არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში. იგი შეიქმნა - ის მიერ, საოპერო და თეატრალური სპექტაკლების, ბალეტის, კონცერტების, კონფერენციების, გამოფენების და სხვადასხვა ღონისძიებების ჩასატარებლად. ოპერის აშენების გეგმა შეიხმა მოჰამედ ბინ რაშიდ ალ მაქტუმმა 2012 წლის მარტში გამოაცხადა. ოპერის მშენებლობა დასრულდა 2016 წელს . იგი საზეიმოდ გაიხსნა 2016 წლის 31 აგვისტოს პლასიდო დომინგოს სპექტაკლით . პირველ სეზონზე გამოდიოდა ლეგენდარული ტენორი ხოსე კარერასი. წარმოდგენილი იყო ბიზეს ოპერა "მარგალიტის მაძიებლები" . დუბაის ოპერის ფართობი 1,800 კვადრატული მეტრია. შენობაში სართულის დაქირავება შესაძლებელია ქორწილებისთვის, გალა სადილებისთვის, მოდებს ჩვენებებისა და გამოფენებისთვის. დუბაის ოპერა არის მთავარი ელემენტი და ნაწილი 20 მილიარდიანი პროექტისა . შენობის ექსტერიერი თანამედროვეა, ინტერიერი ძველებური და ტრადიციული. ოპერის შენობაში გაერთიანებულია, საოპერო დარბაზი, საკონცერტო დარბაზი და საგამოფენო სივრცე, დარბაზში 2000 ადამიანი ეტევა. თეატრის პროექტის კონსულტანტების გეგმის მიხედვით, ის შეიძლება გარდაიქმნას ტრადიციულ თეატრად, საკონცერტო დარბაზად, საბანკეტოდ ან საგამოფენო სივრცედ. ჰიდრავლიკური ლიფტებისა და ვაგონების გამოყენებით 2000 ადგილიდან 900 – მდე სავარძლის გადაადგილება შეიძლება, სივრცე შეიძლება გამოყენებულ იქნას სხვა ღონისძიებებისთვის, ხოლო დამატებითი ადგილები ინახება თეატრის ქვემოთ მდებარე ავტოფარეხებში. შენობაში სართულებს შორის არის ესკალატორები, რომელთაგან თითოეულში ბუფეტია განთავსებული, დღეისათვის ოპერის შენობა ველაზე თანამდროვეა მსოფლიოში.

დუბაის ოპერის დიზაინი შთაგონებულია არაბული ტრადიციული იალქნიანი ხომალდების - დაუს ფორმით.ძირითად კორპუსში განთავსებულია მთავარი საოპერო სცენა, ორკესტრი და სავარძლები. ხოლო მოგრძო კორპუსში განლაგებულია მოსაცდელი და პარკინგი. შენობის ფასადი პოპულარულ მოცეკვავე შადრევნებს გადაჰყურებს. სახურავზე მდებარეობს რესტორანი, საიდანაც ბურჯ ხალიფას ხედი იშლება.მსურველებს შეუძლიათ სახურავზე მდებარე ღია ბაღი მოინახულონ.

დუბაის ოპერა მალევე გახდა ქალაქის განვითარებისა და მომავლისაკენ სწრაფვის სიმბოლო.

.2015 წლის იანვარში ჯასპერ ჰოუპი , რომელიც იყო ლონდონის სამეფო ალბერტ ჰოლის აღმასრულებელი დირექტორი. დაინიშნა დუბაის ოპერის აღმასრულებელ დირექტორად.

პირველი მომღერალი, რომელიც არაბთა გაერთიანებული საამიროებიდან დუბაის ოპერის სცენაზე 2016 წლის 10 ოქტომბერს გამოვიდა, იყო ჰუსეინ ალ ჯასმი.

2019 წლის ბოლოსათვის, "ოპერის მოჩვენება" იყო სპექტაკლი, რომელიც ყველაზე ბევრჯერ გაიმართა დუბაის ოპერის სცენაზე.

4 წლიანი მუშაობის განმავლობაში, დუბაის ოპერამ მიიღო მრავალი ჯილდო, მათ შორის საუკეთესო თეატრალური სპექტაკლისათვის.
კლოდ ფარერი

კლოდ ფარერი (დ. 27 აპრილი, 1876, ლიონი — გ. 21 ივნისი, 1957, პარიზი) — ფრანგი მწერალი, საფრანგეთის აკადემიის წევრი 1935 წლიდან.

ბიოგრაფია
1904 წელს გამოსცა ნოველების კრებული „თრიაქის კვამლი“. 1905 წელის რომანისთვის „ცივილიზებულნი“ მიიღო გონკურის პრემია. მისი სხვა რომანებია „კაცი, რომელმაც მოკლა“ (1907), „ახალი ადამიანები“ (1922), „მარტო კაცი“ (1942), „პატარა კუზენები“ (1953).
ფარეხი

ფარეხი — ცხვრის შესანახი შენობა. არსებობს საერთო ფარეხი, სადაც ყველა ასაკის და სქესის ცხვარს ინახავენ და სპეციალიზებული, რომელიც გათვალისწინებულია ერთი ასაკის და სქესის ცხოველისთვის. ფარეხის მასალად იყენებენ ხეს, აგურს, ქვას. საქართველოს სსრ-ში აშენებდნენ ფარეხებს 800-1500 ცხვრისთვის, ხოლო ზოგიერთ მეურნეობაში ასაწყობი ბლოკით შენდებოდა 2500 ცხვარზე გათვლილი ფარეხი, სადაც საკვების და წყლის მიწოდება და ნაკელის გამოზიდვა მექანიზებული იყო.
დიაპაუზა

დიაპაუზა — სვენების პერიოდი ცხოველთა განვითარებაში, რასაც თან სდევს ნივთიერებათა ცვლის მკვეთრ დაქვეითება და ფორმაწარმოქმნითი პროცესების შეჩერება. დიაპაუზის დროს იმატებს ორგანიზმის გამძლეობა მავნე გარეგანი ზემოქმედებისადმი. ყოველი ბიოლოგიური სახეობის დიაპაუზა შეესაბამება სასიცოცხლო ციკლის გარკვეულ ფაზას. ამის მიხედვით არსებობს ემბრიონული დიაპაუზა, ლარვული დიაპაუზა, ჭუპრობის დიაპაუზა, იმაგინალური დიაპაუზა. ზოგჯერ აღინიშნება საზაფხულო დიაპაუზა, ე.წ. ესტივაცია.
ვახუშტი დიასამიძე

ვახუშტი დიასამიძე — ქართველი პოლიტიკოსი, საუკუნის სამცხე-საათაბაგოს დიდგვაროვანი ფეოდალი.

ბიოგრაფია
მხარს უჭერდა ქართლის მეფის ლუარსაბ -ის პოლიტიკას; თავის ძმასთან შერმაზან დიასამიძესთან ერთად საუკუნის 30-40-იანი წლებში ჯავახეთისა და სამცხის მნიშვნელოვანი პროვინციები ლუარსაბ -ს დაუმორჩილა, ლუარსაბმა კი იგი ლორის ბატონად დანიშნა; ათაბაგ ქაიხოსრო -ის წაქეზებით ირანის შაჰმა თამაზ -მა 1553 წელს მესხეთისა და სამცხის სოფლები და ქალაქები დაარბია, სხვა დიდებულებთან ერთად, ვახუშტი დაატყვევა და სიკვდილით დასაჯა.
შერმაზან დიასამიძე

შერმაზან დიასამიძე — ქართველი პოლიტიკოსი, საუკუნის სამცხე-საათაბაგოს დიდგვაროვანი ფეოდალი.

ბიოგრაფია
ძმასთან, ვახუშტი დიასამიძესთან ერთად მხარს უჭერდა ქართლის მეფის ლუარსაბ –ის პოლიტიკას; ლუარსაბმა იგი ლორე–ბამბაკის ბატონად დასვა; ათაბაგ ქაიხოსრო –ის თხოვნით ირანის შაჰი თამაზ 1553 წელს სამცხე–საათაბაგოში შეიჭრა. დიასამიძე სხვა დიდებულებთან ერთად დაატყვევეს და ძმასთან ერთად სიკვდილით დასაჯეს; მისი მამული ქაიხოსროს გადაეცა.
ლევან დიასამიძე

ლევან დიასამიძე (დ. 19 სექტემბერი, 1882, თბილისი — გ. 19 ნოემბერი, 1969) — ქართველი ინჟინერი, ჰიდრავლიკოსი, მეცნიერების და ტექნიკის დამსახურებული მოღვაწე (1946).

ბიოგრაფია
1912 წელს დაამთავრა ლოზანის საინჟინრო ინსტიტუტი. საქართველოში დაბრუნების შემდეგ უმთავრესად მუშაობდა წყალსადენის სისტემაში; 1929-1935 წლებში იყო ნატახტრის წყალსადენის პროექტის ავტორი და მშენებლობის მთავარი ინჟინერი; 1945 წლიდან გარდაცვალებამდე საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის წყალმომარაგებისა და კანალიზაციის კათედრის გამგე. არის ავტორი სახელმძღვანელოებისა წყალსადენ-კანალიზაციის სპეციალობის სტუდენტებისთვის.
დიასტოლა

დიასტოლა (ბერძ. «გაფართოვება») — გულის პარკუჭების ან წინაგულების მოდუნება. სისტოლისა და დიასტოლის მონაცვლეობა შეადგენს გულის მოქმედების ციკლს. ადამიანის გულის ნორმალური რიტმის დროს წინა გულების დიასტოლის ხანგრძლივობა 0,7 წმ-ს შეადგენს, პარკუჭებისა — 0,5 წმ-ს.

პარკუჭების სისტოლის დროს წინაგულები დიასტოლის ფაზაშია, პარკუჭებსა და წინაგულებს შორის არსებული (მარცხნივ მიტრალური და მარჯვნივ სამკარიანი) სარქველი დახურულია, ხოლო აორტის და ფილტვის სარქველი ღიაა, შედეგად მარცხენა პარკუჭიდან სისხლი გადადის აორტაში, ხოლო მარჯვენა პარკუჭიდან ფილტვის არტერიაში.

პარკუჭების დიასტოლის დროს დგება წინაგულების სისტოლის ფაზა. სისხლი წინაგულებიდან ჩაედინება პარკუჭების მიმართულებით, კერძოდ, იხსნება მიტრალური სარქველი და სისხლი მარცხენა წინაგულიდან მიემართება მარცხენა პარკუჭისკენ, იხსნება სამკარიანი სარქველი და სისხლი მარჯვენა წინაგულიდან მიემართება მარჯვენა პარკუჭისკენ.
დიატკოვოს ბროლის ქარხანა

დიატკოვოს ბროლის ქარხანა — სამრეწველო დაწესებულება რუსეთში, ქალაქ დიატკოვოში. აწარმოებს სუფრის მინის ჭურჭელსა და ბროლის ნაკეთობებს. დააარსა 1790 წელს ი. მალცოვმა. ცნობილი იყო დიატკოვოს გლეხური ჭურჭელი, მის მოხატულობაში ჭარბობდა მკვეთრი ფერები და ყვავილოვანი ორნამენტი. დიატკოვოს ქარხანამ ოქროს მედალი აიღო 1829 წელს რუსეთის იმპერიის მანუფაქტურის ნაკეთობათა გამოფენაზე. 1835 წელს ქარხანასთან დაარსდა ბროლის მუზეუმი. ქარხანა განადგურდა მეორე მსოფლიო ომის დროს. აღდგა 1943 წელს. საბჭოთა პერიოდში ქარხანაში დასაქმებული იყო 5000 ადამიანამდე. ამჟამად დასაქმებულია დაახლოებით 200 ადამიანი.
მარღუზორი

მარღუზორი — ტბა ტაჯიკეთში. მდებარეობს ჰისარის ქედის ჩრდილო კალთაზე, მდინარე შინგის ზემო დინების ხეობაში, ზღვის დონიდან 2139,2 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 1,16 კმ². წყალშემკრები აუზის ფართობი 178 კმ². მაქსიმალური სიღრმე 45 მ. ტბას ერთვის 4 მდინარე, რომელთა სიგრძე არ აღემატება 4 კმ-ს. ფშანებით სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან დაკავშირებულია აზორჩაშმისა და ხურდაკის ტბებთან. მარჯვენა ნაპირზე გადის კლდეში ამოკვეთილი საავტომობილო გზა.
სამსონ ასათიანი

სამსონ ასათიანი (დ. 2 ივნისი, 1873 — გ. უცნობია) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, პოლკოვნიკი. დაამთავრა სასულიერო სემინარია. სამხედრო კარიერა დაიწყო 1892 წელს. სამხედრო კარიერის დაწყებიდან 5 წლის შემდეგ, 1897 წელს მიიღო პოდპორუჩიკის ჩინი. 1901 წელს მიიღო პორუჩიკის ჩინი. 1905 წელს გახდა შტაბს-კაპიტანი. ოთხი წლის შემდეგ, 1909 წელს გახდა კაპიტანი. 1912 წელს მიიღო პოდპოლკოვნიკის ჩინი. 1916 წელს მიენიჭა პოლკოვნიკის ჩინი. 1913 წლიდან იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრი. 1917 წელს მიენიჭა წმინდა სტანისლავის მე-3 ხარისხის ორდენი, ამავე წელს მიიღო წმინდა ანას ხარისხის ორდენი.
ბენედეტა დ’ესტე

ბენედეტა დ’ესტე (; დ. 18 აგვისტო, 1697, მოდენა, იტალია — გ. 17 სექტემბერი, 1777, მოდენა, იტალია) — დ’ესტეს დინასტიის წარმომადგენელი. მოდენის ჰერცოგ რინალდოსა და შარლოტა ბრაუნშვაიგ-ლიუნებურგელის ასული. ჰერცოგ ფრანჩესკო -ის უფროსი და და ერკოლე -ის მამიდა.

ბიოგრაფია
ბენედეტა დაიბადა 1697 წლის 18 აგვისტოს მოდენაში. იგი იყო მოდენისა და რეჯიოს ჰერცოგ რინალდოსა და მისი ცოლის, შარლოტა ბრაუნშვაიგ-ლიუნებურგელის პირველი შვილი. დედის მხრიდან იგი საღვთო რომის იმპერატრიცა ვილჰელმინა ამალიას დისწული და ამასთან, პოლონეთის დედოფალ მარია იოზეფასა და ბავარიის კურფიურსტ მარია ამალიას დეიდაშვილი იყო. მისი სახელი იტალიურად „დალოცვილს“ ნიშნავს და იგი მას ბებიის, ბენედიქტა ჰენრიეტა კურპფალცელის პატივსაცემად დაარქვეს.

1717 წლის მაისში მოდენის სამეფო კარს ინგლისის, ირლანდიისა და შოტლანდიის ტახტების მემკვიდრე და მოსარჩელე, ჯეიმზ ფრანცის ედუარდ სტიუარტი ეწვია (იგი იყო ბენედეტას ნახევარ-ძმის ქალიშვილ მარიას ვაჟი). ცნობილია, რომ მას ბენედეტა მალევე შეუყვარდა და ჰერცოგ რინალდოს მისი ხელიც სთხოვა, მაგრამ უარი მიიღო, რამეთუ ჰერცოგს არ სურდა მის გამო ურთიერთობა გაეფუჭებინა დიდი ბრიტანეთის მეფე ჯორჯ -თან. ცნობილია, რომ რინალდო თავიდან დათანხმდა მათ ჯვრისწერას და საიდუმლოდ დანიშნა კიდევაც ისინი, თუმცა ჯეიმზ ფრანცის ედუარდის ბრიტანეთში დამარცხების შემდეგ ეს ნიშნობა გააუქმა.

1737 წელს რინალდო გარდაიცვალა და ტახტი ბენედეტას ძმამ, ფრანჩესკო -მ დაიკავა. 1739 წლამდე ფრანჩესკო რუსეთ-თურქეთის ომში იბრძოდა, რა დროსაც მოდენასა და რეჯიოს ბენედეტა და მისი და, ამალია მართავდნენ რეგენტების სტატუსით.

აღსანიშნავია, რომ ბენედეტა არასოდეს გათხოვილა და არც შვილები ჰყოლია. იგი 1777 წლის 17 სექტემბერს, 80 წლის ასაკში გარდაიცვალა მშობლიურ მოდენაში.
ამალია დ’ესტე

ამალია დ’ესტე (; დ. 28 ივლისი, 1699, მოდენა, იტალია — გ. 5 ივლისი, 1778, მოდენა, იტალია) — დ’ესტეს დინასტიის წარმომადგენელი. მოდენის ჰერცოგ რინალდოსა და შარლოტა ბრაუნშვაიგ-ლიუნებურგელის ასული. ჰერცოგ ფრანჩესკო -ის უფროსი და და ერკოლე -ის მამიდა.

ბიოგრაფია
ამალია დაიბადა 1699 წლის 28 ივლისს მოდენაში. იგი იყო მოდენისა და რეჯიოს ჰერცოგ რინალდოსა და მისი ცოლის, შარლოტა ბრაუნშვაიგ-ლიუნებურგელის შუათანა შვილი. დედის მხრიდან იგი საღვთო რომის იმპერატრიცა ვილჰელმინა ამალიას დისწული და ამასთან, პოლონეთის დედოფალ მარია იოზეფასა და ბავარიის კურფიურსტ მარია ამალიას დეიდაშვილი იყო. მისი და-ძმები იყვნენ: პრინცესა ბენედეტა, ჰერცოგი ფრანჩესკო და ჰერცოგინია ენრიკეტა. 1710 წელს დედამისი მშობიარობას გადაჰყვა.

1737 წელს რინალდო გარდაიცვალა და ტახტი ამალიას ძმამ, ფრანჩესკო -მ დაიკავა. 1739 წლამდე ფრანჩესკო რუსეთ-თურქეთის ომში იბრძოდა, რა დროსაც მოდენასა და რეჯიოს ამალია და მისი და, ბენედეტა მართავდნენ რეგენტების სტატუსით.

გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ამალიას საქმროდ სარდინიის მეფე კარლო ემანუელე მოიაზრებოდა, თუმცა ქორწინება არ შემდგარა. როგორც ცნობილია პრინცესა ამალია საიდუმლოდ დაქორწინდა ვილენოფის მარკიზზე, რომლის სახელიც დღემდე უცნობია. ასევე ცნობილია, რომ მისი ქმარი 1739 წელს მოკლეს ფუტაკის ბრძოლაში, ამალიას კი შვილი არ დარჩენია. ამის შემდეგ იგი აღარ გათხოვილა და გარდაიცვალა 1778 წლის 5 ივლისს 78 წლის ასაკში, მშობლიურ მოდენაში.
აღდარა (ქალაქი)

აღდარა (; - მარტაკერტი) — ქალაქი აზერბაიჯანში, აღდარის რაიონში. ყარაბაღის ომის შედეგად, მოხდა სომხური ძალების მიერ ქალაქის ოკუპაცია და შევიდა მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის შემადგენლობაში, სადაც მარტაკერტის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია.

საბჭოთა პერიოდში მთიანი ყარაბაღის ავტონომიური ოლქის მარტაკერტის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო.

2016 წლის დაპირისპირების და 2020 წლის მიმდინარე ომის დროს, დაპირისპირების ერთ-ერთი ცხელი წერტილია.
გია ნოდია

გია ნოდია (დ. 4 სექტემბერი, 1954) — ქართველი პოლიტოლოგი, მეცნიერი, პედაგოგი, პოლიტიკოსი და ფილოსოფოსი. 2008 წლის 31 იანვრიდან ამავე წლის 10 დეკემბრამდე იყო საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1954 წელს. 1976 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ფილოსოფიის სპეციალობით. 1982 წელს დაიცვა დისერტაცია და გახდა ფილოსოფიის მეცნიერებათა კანდიდატი. 1980-2001 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფილოსოფიის ინსტიტუტში უმცროს და უფროს მეცნიერ-თანამშრომლად, სწავლულ მდივნად, განყოფილების გამგედ. 2006 წლიდან არის ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი.
ლუკრეცია ბარბერინი

ლუკრეცია ბარბერინი (; დ. 24 ოქტომბერი, 1628 — გ. 24 აგვისტო, 1699) — იტალიელი არისტოკრატი. მოდენისა და რეჯიოს ჰერცოგინია 1654-1658 წლებში როგორც ფრანჩესკო -ის პირველი ცოლი. ჰერცოგ რინალდო დ’ესტეს დედა.

ბიოგრაფია
ლუკრეცია დაიბადა 1628 წლის 24 ოქტომბერს. იგი იყო პალესტრინას მთავარ ტადეო ბარბერინისა და მისი ცოლის, პალიანოს მთავარ ფილიპო კოლონას ქალიშვილ ანა კოლონას უფროსი შვილი. იგი იყო რომის პაპ ურბან -ის ძმის შვილიშვილი, ასევე მისი ძმები იყვნენ მთავარი მაფეო ბარბერინი და კარდინალი კარლო ბარბერინი. ამასთან, ბიძებად ერგებოდნენ კარდინალები: ფრანჩესკო ბარბერინი, ანტონიო ბარბერინი და ჯიროლამო კოლონა.

აღსანიშნავია ისიც, რომ ლუკრეციას ბიძაშვილად ერგებოდა პალიანოს მთავარი ლორენცო კოლონა, რომლის ცოლი, მარია მანჩინი, იყო საფრანგეთის მმართველ კარდინალ მაზარინის დისწული.

1654 წლის 14 ოქტომბერს ლუკრეცია ცოლად შერთეს ორჯერ დაქვრივებულ მოდენისა და რეჯიოს ჰერცოგ ფრანჩესკო -ს, რომლის ორივე ცოლი მშობიარობას გადაჰყვა. ქორწინებიდან ერთ წელიწადში, 1655 წელს ლუკრეციამ მომავალი ჰერცოგი, რინალდო გააჩინა, რის შემდეგაც იგი აღარც დაორსულებულა. უკვე 1658 წლის 14 ოქტომბერს 48 წლის ფრანჩესკო გარდაიცვალა. ამის შემდეგ ტახტი ლუკრეციას გერმა, ალფონსო -მ დაიკავა.

1694 წელს ალფონსოს ვაჟი, ჰერცოგი ფრანჩესკო უშვილოდ დაიღუპა. ამგვარ პირობებში ახალი ჰერცოგი ლუკრეციას ვაჟი, რინალდო ხდება, რომელმაც 1696 წელს ცოლად შეირთო საღვთო რომის იმპერატორ იოზეფ -ის ცოლის და, შარლოტა ბრაუნშვაიგ-ლიუნებურგელი. ამის შემდეგ ლუკრეციას დიდ ხანს აღარ უცოცხლია და იგი 1699 წლის 24 აგვისტოს, 70 წლის ასაკში გარდაიცვალა. დაკრძალეს ქმრის გვერდით, მოდენაში.
ალფონსო IV დ’ესტე

ალფონსო დ’ესტე (; დ. 14 ოქტომბერი, 1634, მოდენა, იტალია — გ. 16 ივლისი, 1662, მოდენა, იტალია) — დ’ესტეს დინასტიის წარმომადგენელი. მოდენისა და რეჯიოს ჰერცოგი 1658-1662 წლებში. ჰერცოგ ფრანჩესკო -ის ძე. ჰერცოგ ფრანჩესკო -ისა და ინგლისის, ირლანდიისა და შოტლანდიის დედოფალ მარია მოდენელის მამა.

ბიოგრაფია
ალფონსო დაიბადა 1634 წლის 14 ოქტომბერს მოდენაში. იგი იყო მოდენისა და რეჯიოს ჰერცოგ ფრანჩესკო -ისა და მისი პირველი ცოლის, მარია კატერინა ფარნეზეს უფროსი ვაჟი. ალფონსოს დედა 1646 წელს გადაჰყვა მშობიარობას, რის შემდეგაც მამამისი კიდევ ორჯერ დაქორწინდა.

1655 წლის 27 მაისს მამამისმა იგი 16 წლის ლაურა მარტინოციზე დააქორწინა, რომელიც იყო საფრანგეთის მმართველ კარდინალ მაზარინის დისწული. ქორწინება საფრანგეთში, კომპიენის სასახლეში შედგა და მას სამეფო ოჯახის წევრებიც დაესწრნენ. ამის შემდეგ წყვილი მოდენაში ჩავიდა, სადაც ლაურამ ორი ბავშვი გააჩინა, მათ შორის მომავალი ჰერცოგი.

1658 წლის 14 ოქტომბერს, მამის დაღუპვის შემდეგ, ალფონსო მოდენისა და რეჯიოს ახალი ჰერცოგი ხდება, თუმცა მისი მმართველობა დიდ ხანს არ გაგრძელებულა. იგი წლების განმავლობაში იტანჯებოდა ჩიყვისაგან, რასაც შემდეგში ტუბერკულოზიც დაერთო. 1659 წელს დასრულდა საფრანგეთ-ესპანეთის ომი და ფრანგებმა მას გაწეული დახმარების სანაცვლოდ მანამდე ესპანეთის მფლობელობაში მყოფი იტალიური ქალაქი, კორეჯიო აჩუქეს, რომელიც მალევე მიუერთდა მოდენას.

ალფონსო გარდაიცვალა 1662 წლის 16 ივლისს მოდენაში, 27 წლის ასაკში. მის შემდეგ ტახტი მისმა მცირეწლოვანმა ვაჟმა, ფრანჩესკო -მ დაიკავა.

შვილები
ალფონსოს თავისი ცოლისაგან ორი შვილი ჰყავდა:

მარია (1658-1718), ცოლად გაჰყვა ინგლისის, ირლანდიისა და შოტლანდიის მეფე ჯეიმზ -ს, რომელთანაც შეეძინა პრინცი ჯეიმზ ფრანცის ედუარდი და პრინცესა ლუიზა მარია;
ფრანჩესკო (1660-1694), მოდენისა და რეჯიოს ჰერცოგი, ცოლად შეირთო თავისი ბიძაშვილი, მარგერიტა მარია ფარნეზე, მაგრამ შვილები არ ჰყოლია;
ლაურა მარტინოცი

ლაურა მარტინოცი (; დ. 27 მაისი, 1639, ფანო, იტალია — გ. 19 ივლისი, 1687, რომი, იტალია) — იტალიელი არისტოკრატი, კარდინალ მაზარინის დისწული. მოდენისა და რეჯიოს ჰერცოგინია 1658-1662 წლებში როგორც ალფონსო -ის ცოლი. მოდენის ჰერცოგ ფრანჩესკო -ისა და ინგლისის დედოფალ მარია მოდენელის დედა.

ბიოგრაფია
ლაურა დაიბადა 1639 წლის 27 მაისს ფანოში, რომის პაპის ოლქში. იგი იყო კარდინალ ჯულიო მაზარინის უფროსი დის, ლაურა მაზარინისა და მისი ქმრის, ჯიროლამო მარტინოცის ქალიშვილი. აღსანიშნავია, რომ მამამისი ფანოს გრაფი იყო, მათი საგვარეულო კი ანტიკური რომიდან იღებს სათავეს. როდესაც ის დაიბადა საფრანგეთში მაზარინების აღზევება იწყებოდა. ბიძამისს, კარდინალ მაზარინს დიდი გავლენა ჰქონდა დედა-დედოფალ ანა ავსტრიელზე, რომელიც მცირეწლოვანი მეფის, ლუი -ის ნაცვლად მართავდა ქვეყანას. შესაბამისად, ლაურას, მის დებსა და დეიდაშვილებს საფრანგეთში დიდი ძაალაუფლება ჰქონდათ. ფრანგებმა მათ მაზარინიტებიც კი შეარქვეს. დღეისათვის ეს ისტორიული ტერმინია აღნიშნავს კარდინალი მაზარინის შვიდ დისწულს: ლაურა მარტინოცი, ლაურა მანჩინი, ანა მარია მარტინოცი, ოლიმპია მანჩინი, მარია მანჩინი, ჰორტენზია მანჩინი და მარია ანა მანჩინი.

სარფიანი ქორწინებებით მაზარინიტებმა მოახერხეს და შეინარჩუნეს თავიანთი ძალაუფლება, მაგალითად: ჰორტენზია ინგლისის მეფის საყვარელი გახდა, ანა მარია კონტის პრინცზე დაქორწინდა, ოლიმპია სუასონის გრაფზე და ა.შ. თავად ლაურა მარტინოცი 1655 წლის 27 მაისს ცოლად გაჰყვა მოდენისა და რეჯიოს ჰერცოგ ფრანჩესკო -ის უფროს ძეს, პრინც ალფონსოს.

1658 წელს მოდენის ახალი ჰერცოგი ალფონსო ხდება, რამაც ლაურა მოდენისა და რეჯიოს ჰერცოგინიად აქცია. ამავე წელს მან თავისი პირველი შვილი, მარია გააჩინა (სახელი ალფონსოს დედის, მარია ფარნეზეს პატივსაცემად დაარქვეს), რასაც 1660 წელს ვაჟის გაჩენაც მოჰყვა.

1662 წელს ალფონსო 27 წლის ასაკში გარდაიცვალა, ტახტს კი მათი ორი წლის ვაჟი, ფრანჩესკო იკავებს, რომელსაც რეგენტად ლაურა მარტინოცი ენიშნება. აქედან იწყება მოდენაში ლაურას მმართველობის ხანა, რომელიც 12 წელს გაგრძელდა და მხოლოდ 1674 წელს დასრულდა, ფრანჩესკოს სრულწლოვანად გახდომით.

მენტალურად და ფიზიკურად სუსტი ფრანჩესკო მალევე მოექცა თავისი ნახევარ-ძმის, ჩეზარეს გავლენის ქვეშ, რომელმაც ლაურა არა მხოლოდ ჩამოაშორა პოლიტიკას, არამედ მოდენის საჰერცოგოდანაც გააძევებინა. ამის შემდეგ იგი იძულებული გახდა რომში ჩასულიყო, სადაც პაპმა შეიფარა. იგი სწორედ აქ, 1687 წლის 19 ივლისს, 48 წლის ასაკში გარდაიცვალა, თავისი პირველი შვილიშვილის, უელსის პრინც ჯეიმზის გაჩენამდე სულ ცოტა ხნით ადრე. იგი გადაასვენეს და დაკრძალეს მოდენაში, ქმრის გვერდით.

შვილები
მარია (1658-1718), ცოლად გაჰყვა ინგლისის, ირლანდიისა და შოტლანდიის მეფე ჯეიმზ -ს, რომელთანაც შეეძინა პრინცი ჯეიმზ ფრანცის ედუარდი და პრინცესა ლუიზა მარია;
ფრანჩესკო (1660-1694), მოდენისა და რეჯიოს ჰერცოგი, ცოლად შეირთო თავისი ბიძაშვილი, მარგერიტა მარია ფარნეზე, მაგრამ შვილები არ ჰყოლია;
ფრანჩესკო II დ’ესტე

ფრანჩესკო დ’ესტე (; დ. 6 მარტი, 1660 — გ. 6 სექტემბერი, 1694) — დ’ესტეს დინასტიის წარმომადგენელი. მოდენისა და რეჯიოს ჰერცოგი 1662-1694 წლებში. ჰერცოგ ალფონსო -ისა და ლაურა მარტინოცის ვაჟი.

ბიოგრაფია
ფრანჩესკო დაიბადა 1660 წლის 6 მარტს მოდენაში. იგი იყო მოდენისა და რეჯიოს ჰერცოგ ალფონსო -ისა და მისი ცოლის, ლაურა მარტინოცის მეორე, ნაბოლარა შვილი და ერთადერთი ვაჟი. მას სახელი პაპის, ჰერცოგ ფრანჩესკო -ის პატივსაცემად დაარქვეს. მისი ერთადერთი უფროსი და, პრინცესა მარია მოგვიანებით მეფე ჯეიმზ -ზე დაქორწინდა და ინგლისის, ირლანდიისა და შოტლანდიის დედოფალი გახდა.

ორი წლის ასაკში, 1662 წელს, მამის გარდაცვალების გამო ფრანჩესკო მოდენისა და რეჯიოს ჰერცოგი ხდება, რეგენტად კი დედა ენიშნება. ლაურა მარტინოცი ქვეყანას მის ნაცვლად 1674 წლამდე მართავდა, თუმცა მას შემდეგ, რაც 1673 წელს ფრანჩესკოს და გათხოვდა, იგი დროებით თავის ქალიშვილს გაჰყვა ინგლისში, რათა გარემოსთან შეგუებაში დახმარებოდა. ამ პერიოდში მენტალურად და ფსიქიკურად სუსტ ფრანჩესკოზე დიდი გავლენა მოახდინა მისმა ნახევარ-ძმამ, ჩეზარემ, რომლის გავლენითაც, როგორც კი სრულწლოვანი გახდა, ფრანჩესკომ საკუთარი დედა საჰერცოგოდან გააძევა, მიზეზის გარეშე.

1688 წელს მისი სიძე, ჯეიმზ , დაამხეს, რის შემდეგაც მათ თავი საფრანგეთის მეფეს შეაფარეს. იმავდროულად, ფრანჩესკო მეფე ლუი -ის მარიონეტად იქცა და მისი მითითებების მიხედვით აწარმოებდა მთელს თავის საგარეო პოლიტიკას. მოდენა-საფრანგეთის ალიანსის გასამყარებლად ლუიმ ფრანჩესკოს შესთავაზა ლოთარინგიელ პრინცესა ბეატრის იერონიმეზე დაქორწინებულიყო, მაგრამ ამაოდ. 1692 წლის 14 ივლისს ფრანჩესკომ ცოლად თავისი ღვიძლი მამიდაშვილი, პარმის ჰერცოგ რანუჩო -ისა და იზაბელა დ’ესტეს ასული, პრინცესა მარგერიტა მარია ფარნეზე შეირთო, თუმცა შვილები არ ჰყოლია.

იგი ქორწინებიდან წელიწადნახევარში, 1694 წლის 6 სექტემბერს, 34 წლის ასაკში გარდაიცვალა, რის გამოც ტახტი ბიძამისმა, რინალდომ დაიკავა.
ტიგრაის განთავისუფლების სახალხო ფრონტი

ტიგრაის განთავისუფლების სახალხო ფრონტი , ტგსფ — 1970-1980-იან წლებში ეთიოპიის აჯანყებულთა მოძრაობა, 1991 წლის შემდეგ — მემარცხენე პოლიტიკური პარტია. მან აქტიური მონაწილეობა მიიღო დსას-ემპ-ის რეჟიმის წინააღმდეგ სამოქალაქო ომში. გამოდის ტიგრაის რეგიონის დამოუკიდებლობის მოთხოვნით. ითამაშა გადამწყვეტი როლი მენგისთუ ჰაილე მარიამის დამხობაში. 1991 წლიდან ხელისუფლებაშია, როგორც ეთიოპიის ხალხთა რევოლუციურ-დემოკრატიული ფრონტის წევრი მელეს ზენავის მეთაურობით. სხვადასხვა ფორმით 2018 წლამდე იმყოფებოდა ხელისუფლების სტრუქტურებში. 2019 წლიდან ის ეროვნულ დონეზე გადავიდა ოპოზიციაში, მაგრამ ტიგრაის რეგიონის მმართველ პარტიად რჩება.