iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სასანდრა

სასანდრა  — მდინარე კოტ-დ’ივუარში.

მდინარის სიგრძე — 560 კმ, მისი აუზი მოიცავს 75 087 კმ² ფართობს. წყლის საშუალო ხარჯი დაახლოებით 800 მ³/წმ, წლიური მდინარეული ჩამონადენი დაახლოებით 26 კმ³.

მდინარე სასანდრა სათავეს იღებს მდინარეების ბოას და ბაგბეს შეერთების ადგილას ზღვის დონიდან 287 მეტრ სიმაღლეზე.

მდინარის დინების მიმართულება ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენაა; ის ჩაედინება გვინეის ყურეში. მდინარე წვიმის წყლებით იკვებება. წყლის დონის მატება მდინარეში იწყება ივლისში, მაქსიმუმს აღწევს სექტემბერ — ოქტომბერში. ჭორომების სიმრავლის გამო მდინარე სანაოსნო არ არის.

მდინარე სასანდრა ერთმანეთისგან აცალკევებს აღმოსავლეთ გვინეის ტყეებს და დასავლეთ გვინეის ქვემო ტყეებს.
ბანდამა

ბანდამა  — მდინარე დასავლეთ აფრიკაში.

იგი ყველაზე უფრო გრძელი მდინარეა კოტ-დ’ივუარში. მდინარის სიგრძე — დაახლოებით 1050 კმ, მისი აუზი მოიცავს 98 500 კმ² ფართობს. მდინარის დინების მიმართულება ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენაა; ის ჩაედინება გვინეის ყურეში.

1973 წელს მდინარეზე აშენდა ჰიდროელექტროსადგური გენერირებული სიმძლავრით 176 მგვტ.

სანაოსნოა შესართავიდან 65 კმ მანძილზე, მის ზემოთ ბევრი ჭორომების და მშრალ პერიოდში წყლის დონის მკვეთრი ვარდნის გამო გადაადგილება შეუძლებელია.

კოტ-დ’ივუარის დედაქალაქი იამუსუკრო მდებარეობს მდინარე ბანდამის უშუალო სიახლოვეს.
ერატეინო

ერატეინო — სოფელი საბერძნეთში. მდებარეობს აღმოსავლეთი მაკედონია და თრაკიის პერიფერიის კავალის რეგიონალური ერთეულის ნესტოსის მუნიციპალიტეტში. 2011 წლის აღწერის მონაცემებით სოფლის მოსახლეობა 649 კაცს შეადგენს. სოფელი განლაგებულია ზღვის დონიდან 8 მეტრზე, ქრისუპოლისის ვაკეზე. სოფელი სახელგანთქმულია თავისი საზამთროთი და ყოველწლიურად იმართება საზამთროს ფესტივალი.

 საუკუნის დასაწყისში სოფლის მოსახლეობის უმრავლესობა მუსლიმი იყო. საბერძნეთის არმიის 1911 წლის მონაცემებით, მათი რაოდენობა 130 კაცს შეადგენდა. 1928 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობამ 384 კაცი შეადგინა, ხოლო მომდევნო აღწერების დინამიკა შემდეგნაირად გამოიყურებოდა: 1940: 584 კაცი, 1951: 761 კაცი, 1961: 871 კაცი, 1971: 834 კაცი, 1981: 944 კაცი, 1991: 781 კაცი.
კოსუ

კოსუ  — წყალსაცავი მდინარე ბანდამაზე, ყველაზე უფრო დიდი ტბა კოტ-დ’ივუარში. შეიქმნა 1973 წელს მდინარე ბანდამაზე კოსუს კაშხლის მშენებლობის შედეგად. ამის შედეგად 85 ათასი ადამიანი (ძირითადად ბაულე) იძულებული გახდა დაეტოვებინა დატბორილი ტერიტორია. მდინარის სიგრძე — 150 კმ, ფართობი — 1700 კმ², წყლის ხარჯი — 30 მილიარდი მ³.
ებრიე

ებრიე — ლაგუნა კოტ-დ’ივუარში, რომელიც მდებარეობს ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე და ოკეანისგან გამოყოფილია გრძელი და ვიწრო ხვეული სანაპირო ხაზით. 100 კმ სიგრძის ლაგუნა გვინეის ყურესთან დაკავშირებულია ვრიდის არხით, ხოლო მდინარე კომოე მასში ჩაედინება. ლაგუნის სიგანე საშუალოდ 4 კმ-ია, ხოლო საშუალო სიღრმე 5 მეტრი. ლაგუნის ნაპირებზე განლაგებულია ქვეყნის ყველაზე უფრო დიდი ქალაქი აბიჯანი და ასევე სხვა ქალაქები, როგორებიცაა გრან-ბასამი, ბინგერვილი და ჟაკვილი.
ნიმბა

ნიმბა (, რიშარ მოლარის მთა) — მთა კოტ-დ’ივუარის და გვინეის სახელმწიფო საზღვარზე დასავლეთ აფრიკაში. ყველაზე უფრო მაღალი წერტილი ორივე ქვეყანაში, რომლის სიმაღლე ზღვის დონიდან შეადგენს 1752 მეტრს. მთა გვინეის მთიანეთის შემადგენელი ნაწილია, რომელიც ყოფს სახელმწიფო საზღვრებს ამ ორ ქვეყანასა და ასევე ლიბერიას შორის. უახლოესი დასახლებული პუნქტებია ქალაქი იეკეპა ლიბერიის ჩრდილოეთში და ნ'ზოო გვინეის სამხრეთ-აღმოსავლეთში.

ტოპონიმიკა
მთას სახელი დაერქვა ფრანგი გეოგრაფის ჟაკ რიშარ მოლარის პატივსაცემად, რომელიც დაიღუპა მთის კალთაზე 1951 წელს. მანამდე მას სახელად ერქვა ნუონის მთა.

გეოლოგია
მთა მდიდარია რკინის მადნით და კობალტით. რკინის კვარციტების ფურცლების, ფიქალის და გრანიტული გნაისების ნარევი ხელს უწყობს გეოლოგიური ნიადაგის წარმოქმნას.

კონსერვაცია
ნიმბას მთაზე მდებარეობს ნიმბას მთის ნაკრძალი, რომელიც დღეისათვის მოიცავს 17 540 ჰა-ს.

დაცული ტერიტორიები
რეგიონის ბიომრავალფეროვნებისათვის მთის დიდი მნიშვნელობა მტკიცდება იმითაც, რომ 1980 წლიდან ნიმბას მთის ნაკრძალის გვინეის ნაწილი შეყვანილია ბიოსფერული რეზერვატების მსოფლიო ქსელში, ხოლო 1981 წელს მთა გვინეის და კოტ-დ’ივუარის ტერიტორიაზე შეიყვანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ობიექტების სიაში.

მთაზე და მის ახლო შემოგარენში არ არსებობს ადამიანების დასახლებები, მაგრამ უშუალოდ მთის ძირში მდებარეობს დაახლოებით 10 დასახლება..
მედეა კახიძე

მედეა კახიძე (დ. 30 დეკემბერი, 1930 — გ. 2 მაისი, 2015) — ქართველი პოეტი, მწერალი, იურისტი, მთარგმნელი.

ბიოგრაფია
მედეა კახიძე დაიბადა ყვარლის რაიონში, ახალსოფელში. აქვე დაამთავრა საშუალო სკოლა. 1949-1954 სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე. 1958-1960 წლებში მოსკოვის გორკის სახელობის უმაღლეს ლიტერატურულ კურსებს ესწრებოდა. იყო საქართველოს მწერალთა კავშირის ლიტერატურული პროპაგანდის ბიუროს თავმჯდომარე. პირველად ლექსები გამოაქვეყნა 1951 წელს, ხოლო შემდეგ, 1953 წელს, პირველი წიგნი „სიყვარულის ასაკი“. კახიძე არის პროზაული ნაწარმოებების ავტორი. მისი ლექსები თარგმნილია რუსულ, გერმანულ, პოლონურ, ჩეხურ, სერბულ და სხვა ენებზე. ქართულად თარგმნა ივო ანდრიჩის დრინას ხიდი, ასევე ევა შტრიტმატერის და დესანკა მაქსიმოვიჩის პოეზია.

მედეა კახიძე გარდაიცვალა 2015 წლის 2 მაისს, 81 წლის ასაკში.
ენდი როდიკი

ენდრიუ სტივენ როდიკი (; დ. 30 აგვისტო, 1982, ომაჰა, ნებრასკა, აშშ) — ამერიკელი ყოფილი პროფესიონალი ჩოგბურთელი, მსოფლიოს ყოფილი პირველი ჩოგანი.

როდიკს მოგებული აქვს 1 დიდი სლემის ტურნირი – 2003 წელს, მან აშშ-ის ღია პირველობის ფინალში ესპანელი ხუან კარლოს ფერერო სამ სეტში დაამარცხა. იგი ასევე ოთხჯერ გავიდა დიდი სლემის ტურნირების ფინალებში, თუმცა ყოველ ჯერზე როჯერ ფედერერთან მარცხდებოდა. როდიკმა ასევე 5 მასტერსის ტურნირი მოიგო. ჯამში ამერიკელს -ის 32 ტურნირი აქვს ერთეულებში მოგებული.

როდიკი ჯამში 13 კვირის განმავლობაში იკავებდა ჩოგბურთელთა რეიტინგში პირველ ადგილს. 2002 წლიდან 2010 წლამდე, როდიკი უწყვეტად შედიოდა რეიტინგის ტოპ-10-ში. იგი დღემდე უკანასკნელი მამაკაცი ჩოგბურთელია ჩრდილოეთ ამერიკის კონტინენტიდან, ვინც დიდი სლემის ტურნირი მოიგო და ვისაც რეიტინგში პირველი ადგილი ეკავა.

სანაკრებო დონეზე, მან ერთხელ მოიგო დეივისის თასი აშშ-ის ნაკრებთან ერთად. როდიკმა კარიერა 2012 წელს დაასრულა. 2017 წელს, იგი საერთაშორისო ჩოგბურთის დიდების დარბაზში შეიყვანეს.

სტატისტიკა და მიღწევები
დიდი სლემის ტურნირების ფინალები: 5 (1–4)
მარატ საფინი

მარატ საფინი (; დ. 27 იანვარი, 1980, მოსკოვი, რსფსრ, სსრკ) — რუსი ყოფილი პროფესიონალი ჩოგბურთელი, მსოფლიოს ყოფილი პირველი ჩოგანი.

საფინს მოგებული აქვს 2 დიდი სლემის ტურნირი – 1 აშშ-ის ღია პირველობა და 1 ავსტრალიის ღია პირველობა. მან ასევე მოიგო 5 მასტერსის ტურნირი. ჯამში საფინს -ის 15 ტურნირი აქვს ერთეულებში მოგებული. საფინი ჯამში 9 კვირის განმავლობაში იკავებდა მამაკაცთა რეიტინგში პირველ ადგილს. იგი ყველაზე მაღალი მსოფლიოს პირველი ჩოგანი იყო მამაკაცთა ჩოგბურთის ისტორიაში (193 სმ.). საფინის უმცროსი და, არის ქალთა რეიტინგში ყოფილი პირველი ჩოგანი დინარა საფინა. მარატი და დინარა ერთადერთი და-ძმანი არიან, ვინც რეიტინგში პირველ ადგილებს იკავებდნენ. სანაკრებო დონეზე, მარატ საფინმა ორჯერ მოიგო დეივისის თასი რუსეთის ნაკრებთან ერთად.

საფინმა კარიერა 2009 წელს დაასრულა. 2016 წელს, იგი საერთაშორისო ჩოგბურთის დიდების დარბაზში შეიყვანეს.

სტატისტიკა და მიღწევები
დიდი სლემის ტურნირების ფინალები: 4 (2–2)
ლეიტონ ჰიუიტი

ლეიტონ გლინ ჰიუიტი (; დ. 24 თებერვალი, 1981, ადელაიდა, ავსტრალია) — ავსტრალიელი ყოფილი პროფესიონალი ჩოგბურთელი, მსოფლიოს ყოფილი პირველი ჩოგანი.

ჰიუიტს ერთეულებში მოგებული აქვს 2 დიდი სლემის ტურნირი – 1 აშშ-ის ღია პირველობა და 1 უიმბლდონი. იგი დღემდე უკანასკნელი ავსტრალიელი მამაკაცი ჩოგბურთელია, ვინც დიდი სლემის ტურნირის მოგება მოახერხა. მან ასევე მოიგო 2 წლის შემაჯამებელი ტურნირი და 2 მასტერსი. ჯამში მას -ის 30 ტურნირი აქვს ერთეულებში მოგებული. ჰიუიტი 80 კვირის განმავლობაში იკავებდა ჩოგბურთელთა რეიტინგში პირველ ადგილს. 2001 წლის ნოემბერში 20 წლის ასაკში, იგი გახდა ყველაზე ახალგაზრდა მამაკაცი ჩოგბურთელი, რომელმაც ერთეულთა რეიტინგში პირველი ადგილი დაიკავა.

წყვილებში ჰიუიტმა ერთხელ მოიგო აშშ-ის ღია პირველობა. სანაკრებო დონეზე, მან ავსტრალიის ნაკრებთან ერთად ორჯერ გაიმარჯვა დეივისის თასზე.

ავსტრალიელმა კარიერა 2016 წელს დაასრულა, თუმცა მან რამდენჯერმე მიიღო მონაწილეობა სხვადასხვა ტურნირების წყვილების მატჩებში, მათ შორის 2018 წლის ავსტრალიის ღია პირველობაზე.

სტატისტიკა და მიღწევები
დიდი სლემის ტურნირების ფინალები
ერთეულები: 4 (2–2)
წყვილები: 1 (1–0)
შერეული წყვილები: 1 (0–1)
წლის შემაჯამებელი ტურნირის ფინალები: 3 (2–1)
(დ) – დახურული კორტი
ივრის აღკვეთილი

ივრის აღკვეთილი — დაცული ტერიტორია აღმოსავლეთ საქართველოში. მდებარეობს სიღნაღის მუნიციპალიტეტში. დაარსდა 1965 წელს. მისი ფართობი შეადგენს 1336 ჰექტარს. ივრის აღკვეთილში დაცულია მდინარე ივრის პირას მდებარე ჭალის ტყე. გავრცელებულია ქართული ზამბახი, ეიხლერის ტიტა, კოწახური, იალღუნი, ბერწყენა, საკმლის ხე, ღვია, ჭალის მუხა, ჯაგრცხილა, ძეძვი და სხვ. ძუძუმწოვრებიდან აქ გვხვდება გარეული ღორი, მგელი, წავი, ლელიანის კატა და სხვა. ფინველებიდან — ხოხობი, დურაჯი, კაკაბი, ფასკუნჯი, ორბი, ტყის ბუ, ჩვეულებრივი კირკიტა. ქვეწარმავლებიდან — ხმელთაშუაზღვისპირული კუ, გიურზა.
ემოციურობა

ემოციურობა — ემოციის ქცევითი და ფიზიოლოგიური მახასიათებელი. ემოციურობა არის ადამიანის ემოციური რეაქტიულობის საზომი, რომელსაც ის სტიმულის საპასუხოდ ავლენს. ემოციური პასუხების უმეტესობა სხვა ადამიანებმა შეიძლება შეამჩნიონ, თუმცა ზოგიერთი ემოციური რეაქცია მხოლოდ იმ ადამიანისთვისაა შესამჩნევი, რომელიც თავად განიცდის მას. მარტივად შესამჩნევ ემოციურ პასუხებს (მაგ., ღიმილს) მხოლოდ ერთი მნიშვნელობა არ აქვს. ღიმილი შეიძლება როგორც ბედნიერებას, ასევე ღელვას გამოხატავდეს; შეჭმუხნული წარბები შეიძლება გამოხატავდეს როგორც გაბრაზებას, ასევე სევდას და ა.შ. ემოციურობას ხშირად იყენებენ ფსიქოლოგი მკვლევრები, რომ კვლევებისთვის განმარტონ ემოცია.

მაგალითები
სახის გამომეტყველებები
ღიმილი
წარბების შეკვრა
შუბლის შეჭმუხვნა
აწეული წარბები
გაფართოებული თვალები
ფიზიოლოგიური პასუხი
კუნთების დაჭიმვა
გულის რითმის აჩქარება
ოფლიანობა
გულისრევა
ციებ-ცხელება
კუჭ-ნაწლავის ტრაქტი
დაკვირვებადი ქცევა
მზერის არიდება
თავის არიდება
აღელვება
მოუსვენრობა
ქოშინი
ბურიდები

ბურიდები — მე-12 საუკუნის თურქული მოდგმის მუსლიმური დინასტია.

ისტორია
პირველი ბურიდი მმართველი თოღთეკინი, დამასკოს სელჩუკთა მმართველის დუქაქის ვასალი იყო. 1104 წელს დუქაქის გარდაცვალების შემდგომ, დამასკო თოღთეკინის ხელში გადავიდა. დინასტიის სახელი თოღთეკინის შვილის ტაჯ ალ-მალუქ ბურისგან მომდინარეობს.

ბურიდთა საამირომ დამოუკიდებლობა დიდძალი ძღვენის სანაცვლოდ აბასიდების ხალიფებსგან მიიღეს. მარჟ ალ-საფარეს ბრძოლაში (1126) ჯვაროსნების წინააღმდეგ განცდილი მარცხის მიუხედავთ, ბურიდები დამასკოს მეორე ჯვაროსნულ ლაშქრობებშიც წარმატებით იცავდნენ. 1154 წელს ქალაქი საბოლოოდ ალეპოს ზენგიდთა მმართველმა ნურ ედ-დინიმა დაიპყრო.

დამასკოს ბურიდთა დინასტიის ამირები
მარჟ-ალ-საფარის ბრძოლა

მარჟ-ალ-საფარის ბრძოლა — ჯვაროსნების ბრძოლა ბალდუინ -ის მეთაურობით დამასკოს სელჩუკთა სახელმწიფოს წინააღმდეგ, რომელიც თოღთეკინის მიერ იმართებოდა. ბრძოლა ჯვაროსნების გამარჯვებით დასრულდა, თუმცა მათ ვერ შეძლეს დამასკოს დაპყრობა.

წინაპირობა
ანტიოქიის ჩრდილო-აღმოსავლეთში, აზაზის ბრძოლის გამარჯვების შემდგომ, ფრანკთა ლაშქარი ბალდუინ -ის მეთაურობით, 1126 წელს დამასკოს ასაღებად დაიძრა. ბალდუინის ლაშქარი ძირითადად რაინდ მხედრებისა და ქვეითებსგან შესდგებოდა, მათ ასევე თან ახლდათ ქვეითი შუბოსნები და მეისრეები. დამასკოსგან 30 კილომეტრით დაშორებით, მარჟ-ალ-საფარისთან, ჯვაროსნები დამასკოს ბურიდთა საამიროს არმიას დაუპირისპირდნენ. ამ პერიოდში დამასკოს საამიროს ბურიდთა დინასტიის დამფუძნებელი, თოღთეკინი მართავდა.

ბრძოლის შესახებ არ არსებობს გარკვეული ცნობები და მხოლოდ მცირეოდენი ინფორმაცია შემორჩა. არსებული წყაროები ვერ ჯერდება ბრძოლის ტაკტიკის დეტალებზე, თუმცა ისინი გვამცნობენ, რომ ჯვაროსნებმა ვერ მოახერხეს დამასკოს დაპყრობა. ყოველი ახლო შეტაკება თურქი მეისრეების წინააღმდეგ, ფრანკთა მარცხით დასრულდა. „მაგრამ უკანასკნელმა შეტაკებამ მათ მოუტანა რთული გამარჯვება. ამავე დროს, მათმა ტაკტიკურმა წარმატებამ არ მისცა ნება ბრძოლის მიზნებს აღსრულებულიყო, რაც დამასკოს დაპყრობას გულისხმობდა“.

1129 წელს ფრანკებმა ისევ დალაშქრეს დამასკო, მაგრამ ქალაქის ალყა წარუმატებლად დასრულდა.
მოღრისის ბრძოლა

მოღრისის ბრძოლა — ბრძოლა გაერთიანებული საქართველოს პირველი მეფის, ბაგრატ -ის ჯარსა და მის წინააღმდეგ განწყობილ აზნაურთა რაზმს შორის.

პოლიტიკური ვითარება
საქართველოს გაერთიანების პროცესში ბაგრატ -ს არაერთი ბრძოლა გადახდა ტახტის შესანარჩუნებლად. 975 წელს იგი ქართლში გააერისთავეს, თუმცა აშკარა იყო, რომ მსხვილი ფეოდალები ბაგრატის წინააღმდეგ იყვნენ განწობილი. ამ დროს აფხაზეთის სამეფოს უსინათლო თეოდოსი მართავდა. ბუნებრივია, მისი მეფობის დროს გაძლიერდა ფეოდალების გავლენა, რომლებმაც ხელიდან გამოაცალეს თეოდოსს ფაქტობრივი ძალაუფლება. ამის გათვალისწინებით ბაგრატმა დააჩქარა აფხაზეთის შემოერთება. 978 წელს იგი ეგრისში შევიდა და აფხაზეთის მეფედ ეკურთხა. იქ ყოფნის პერიოდში ბაგრატმა ქართლი სამმართველოდ დაუტოვა დედამისს, გურანდუხტს. ამ დროს ქართლს დაეპატრონნენ დიდაზნაურები: ტბელები, ძამელები, ფავნელები, კორინთლები, ფხვნელები და სხვები. მათ მეფის წინააღმდეგ შექმნეს კოალიცია, რომელსაც სათავეში ქავთარ ტბელი ჩაუდგა. სავარაუდოდ, ბაგრატს უნდა ცოდნოდა აზნაურთა ამ გაერთიანების შესახებ. როდესაც იგი დასავლეთიდან ქართლში ბრუნდებოდა, ისინი მას უფლისციხისკენ მიმავალ გზაზე დაუხვდნენ. ბრძოლა გაიმართა სოფელ მოღრისთან. ბაგრატმა დაამარცხა აზნაურები, რის შემდეგაც დედისგან უფლისციხე გადაიბარა.

თარიღი
ბრძოლის სავარაუდო თარიღია 980 წელი.
ბეატიფიკაცია

ბეატიფიკაცია, ნეტარად შერაცხვა — აქტი, რომლითაც პაპი ნებას რთავს, რომ „ღმრთის მსახური“ საჯაროდ იქნეს პატივდებული ნეტარის წოდებით. ნეტარად შერაცხვა ოფიციალურად სრულდება კანონიკური პროცესის შემდეგ, რომელიც პიროვნების სათნოებათა გმირულობასა და მის მიერ მოხდენილ სასწაულთა უტყუარობას ადასტურებს. ყველა შემთხვევაში, საუბარია კულტზე, რომელიც შემოფარგლულია განსაზღვრული ტერიტორიით ან სამოწესეო საკრებულოთი.
ეთერ სახვაძე

ეთერ სახვაძე (დ. 10 აგვისტო, 1923, თბილისი — გ. 19 თებერვალი, 1988) — ქართველი პოეტი, ფილოლოგი.

ბიოგრაფია
ეთერ სახვაძე დაიბადა 1923 წლის 10 აგვისტოს, თბილისში. 1941 წელს დაამთავრა საშუალო სკოლა, ხოლო 1945 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. მიუხედავად იმისა, რომ მუშაობა დაიწყო დუშეთის რაიონის სოფლებში, სამოღვაწეო ასპარეზად ჟურნალისტიკა აირჩია. მუშაობდა გაზეთ „ახალგაზრდა კომუნისტში“ და „ლიტერატურული საქართველოს“ პოეზიის განყოფილების თავმჯდომარედ. პირველი ლექსები 1961 წელს, „ჟურნალ ცისკარში“ გამოაქვეყნა, ხოლო პირველი წიგნი 1966 წელს. გამოცემულია ასევე მისი ოთხი კრებული: „ლექსები“ (1971), „ცის სიახლოვე“ (1971), „ეს დღე“ (1986), „ბოლო სადგური“ (1995). მისი პოეტური სტილი გამოხატვის სითამამით და ღრმა წვდომით გამოირჩევა.

ეთერ სახვაძე გარდაიცვალა 1988 წლის 19 თებერვალს. დაკრძალულია თბილისში, მუხათგვერდის პანთეონში.
ქართული ნეკერჩხალი

ქართული ნეკერჩხალი — ტანდაბალი, 10 მეტრამდე სიმაღლის ხე საპინდუსისებრთა ოჯახისა, მონპელიეს ნეკერჩხლის ქვესახეობა. პატარა ლამაზი ვარჯით, ყლორტები მოყავისფროა, მეჭეჭებით აღჭურვილი, ტოტები და ღერო დაფარულია მუქი ნაცრისფერი ქერქით. ფოთლები ხორციანი და წვრილია, 25-40 მმ სიგრძისა და 35-70 მმ სიგანის, სამნაკვთიანი, ზედა მხრიდან მუქი მწვანე და მბრწყინავი, ქვედა მხრიდან კი — ბაცი მწვანე. ფოთლის ყუნწი მოწითალოა 20-40 მმ-მდე. წვრილი მოყვითალო-მწვანე ფერის ყვავილები შეკრებილია მცირერიცხვოვან (6-8), აღმამდგომ მტევნისებრ ყვავილედებში. ნაყოფი ორმაგი ფრთიანი კაკალია. ფრთები თითქმის ურთიერთპარალელურია. ნორჩობაში ფრთები მოწითალოა. თესლები მომრგვალო წახნაგოვანი. ქართული ნეკერჩხალი ძლიერ სიმშრალის ამტანი მცენარეა, რის გამოც კარგია აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალი ადგილების გატყიანებისთვის. იგი სიცივის ამტანია, გავრცელებულია როგორც დაბლობ ადგილებში ისე მთებში.

ქართული ნეკერჩხალი ველურადაა გავრცელებული ამიერკავკასიის აღმოსავლეთ ნაწილის ტყეებში და ძირითადად ტყისპირებსა და ღია ადგილებში. საქართველოში იგი ჩვენი ნათელი ტყეების ერთ-ერთი ძირითადი მცენარეა. განსაკუთრებით ხშირია შირაქიდან ალაზნისკენ დაქანებულ ფერდობთა ხევებში და სხვა. მდინარის კანიონებით (ხრამი, მაშავერა, ბოლნისისწყალი) შეჭრილია მთების შუა სარტყელშიც.
სტანისლას ვავრინკა

სტანისლას ვავრინკა ( ; დ. 28 მარტი, 1985, ლოზანა, შვეიცარია) — შვეიცარიელი პროფესიონალი ჩოგბურთელი, მსოფლიოს ყოფილი მესამე ჩოგანი.

ვავრინკას მოგებული აქვს 3 დიდი სლემის ტურნირი – 1 ავსტრალიის ღია პირველობა, 1 საფრანგეთის ღია პირველობა და 1 აშშ-ის ღია პირველობა. ყველა მოგებული დიდი სლემის ტურნირის ფინალში, მისი მეტოქე მსოფლიო რეიტინგში პირველ ადგილს იკავებდა. აღსანიშნავია, რომ ჟო-ვილფრიდ ცონგასთან და ტომაშ ბერდიხთან ერთად, ვავრინკა ერთადერთი ჩოგბურთელია, ვინც დიდი სლემის ტურნირებზე დიდი ოთხეულის ოთხივე ჩოგბურთელის დამარცხება შეძლო. შვეიცარიელს ასევე მოგებული აქვს 1 მასტერსის ტურნირი. ჯამში ვავრინკამ კარიერაში -ის 16 ტურნირი მოიგო ერთეულებში. ოლიმპიურ თამაშებზე, მან ერთი ოქროს მედალი მოიპოვა წყვილთა თანრიგში. სანაკრებო დონეზე, ვავრინკამ ერთი დეივისის თასი მოიგო შვეიცარიის ნაკრებთან ერთად, რომელიც პირველი იყო ქვეყნის ისტორიაში.

სტატისტიკა და მიღწევები
დიდი სლემის ტურნირების ფინალები: 4 (3–1)
ოლიმპიური ფინალები: 1 (1–0)
მარინ ჩილიჩი

მარინ ჩილიჩი (; დ. 29 სექტემბერი, 1988, მეჯუგორიე, ბოსნია და ჰერცეგოვინის სოციალისტური რესპუბლიკა, იუგოსლავია) — ხორვატი პროფესიონალი ჩოგბურთელი, მსოფლიოს მოქმედი მესამე ჩოგანი.

ჩილიჩს მოგებული აქვს 1 დიდი სლემის ტურნირი – 2014 წელს აშშ-ის ღია პირველობის ფინალში, მან იაპონელი კეი ნისიკორი სამ სეტში დაამარცხა. ხორვატი ასევე უიმბლდონის და ავსტრალიის ღია პირველობის ფინალებშიც გავიდა, სადაც ორჯერვე როჯერ ფედერერთან დამარცხდა. ჩილიჩმა ერთხელ მასტერსის ტურნირზე გაიმარჯვა. ჯამში მან კარიერაში -ის 18 ტურნირი მოიგო ერთეულებში. სანაკრებო დონეზე, მარინ ჩილიჩს ერთი დეივისის თასი აქვს ხორვატიის ნაკრებთან ერთად მოგებული.

სტატისტიკა და მიღწევები
დიდი სლემის ტურნირების ფინალები: 3 (1–2)
თიღვის მუნიციპალიტეტი

თიღვის მუნიციპალიტეტი, ოფიციალურად სსიპ თიღვის მუნიციპალიტეტი (ს/ნ. 240892986) — დროებითი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული საქართველოში, ოკუპირებულია რუსეთის მიერ. ამიტომ მუნიციპალიტეტის ორგანები ფუნქციონირებს თბილისში. მუნიციპალიტეტი შეიქმნა 2006 წელს, მასში შედის 1 დაბა და 24 სოფელი და დაყოფილია 6 ადმინისტრაციულ ერთეულად (ახალშენი, თიღვა, ოქონა, ლოპანი, ავნევი, ნული). მუნიციპალიტეტის ცენტრია სოფელი ავნევი.

ადგილობრივი თვითმართველობა
თიღვის მუნიციპალიტეტი დაყოფილია შემდეგ ადმინისტრაციულ ერთეულებად:
ავნევის ადმინისტრაციული ერთეული
ჭოლიბაური, ფრინევი, სხლითა, ლაშე ქვათეთრი, ავნევი, შუა სამწყარო, გვირგვინა, ზემო ქვათეთრი, ყორული, ქვემო სამწყარო, წნელისი, ზემო დვანი, დიდმუხა, ბადაანი, მუგუთი, ბაღიანი, შუა ქვათეთრი, ძვილეთი, ველები, გობოზაანი, მიმინოსხევი
ახალშენის ადმინისტრაციული ერთეული
მუხაური, ვახტანა, თერეგვანი, ზემო ძაღინა, ჩრდილეთი, ნედლათი, ახალშენი, ოჟორა, ხუნდისუბანი, ქვემო ძაღინა, ლისა, გადიგინა, თებოაანი, დონაძეები
თიღვის ადმინისტრაციული ერთეული
ნაგუთნი, ალიბარი, შინდარა, თიღვა, ნაბაკევი, ღარისთავი, დაბა ყორნისი (ზნაური), ფიჭვიგვინა
ლოპანის ადმინისტრაციული ერთეული
ლოპანი, სერიბალთა, მეტეხი, ქალეთი, წნელისი, ფათქინეთი, გვირგვინა, შუაბალთა, ბზისხევი, ლაშებალთა
ნულის ადმინისტრაციული ერთეული
ზემო წორბისი, საჯვარე, ჩიმასი, ღვერთევი, ქვემო ღვერთევი, არკნეთი, წორბისი, უბიათი, ზემო ყორნისი, თორმანეული, ზემო ამბრეთი, მალდა, ბეყმარი, ნული, დიდი ციხიათი, პატარა ციხიათი, ყორნისი, ჩაჩინაგი, ხოდაბული, ქვემო ამბრეთი, განიაანი
ოქონის ადმინისტრაციული ერთეული
ზემო ოქონა, სუნისი, მუღრისი, ქვემო ოქონა, გიორგიწმინდა, ტყისუბანი, ხაბელაანი, იონჩა, დანოაანი
ბენ პლატი

ბენ პლატი (; დ. 24 სექტემბერი, 1993) — ამერიკელი მსახიობი და მომღერალი, რომელიც ყველაზე მეტად ცნობილია ბროდვეის მიუზიკლში „ძვირფასო ევან ჰენსენ“ მონაწილეობით, რისთვისაც გადაეცა რამდენიმე ჯილდო, მათ შორის ყველაზე პრესტიჟული გრემი და ტონი. პლატის სხვა ნამუშევრები მოიცავს სერჟანტი არნოლდ კანინგემის როლს მიუზიკლში „მორმონის წიგნი“ და ასევე ბენჯი ეპლბაუმის როლს ფილმებში „იდეალური ხმა“ (2012) და „იდეალური ხმა 2“ (2015).

პლატი დაიბადა ლოს-ანჯელესში, კალიფორნიაში. ის იყო ხუთი შვილიდან მეოთხე ჯული და მარკ პლატის ებრაულ ოჯახში. დაამთავრა ედერლის ხელოვნების სკოლა, სადაც მონაწილეობას იღებდა თეატრალურ დადგმებში. სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლობდა კოლუმბიის უნივერსიტეტში, მაგრამ ექვსი კვირის შემდეგ სწავლას თავი დაანება და დაიწყო ფილმ „მორმონის წიგნის“ გადაღებებში მონაწილეობა.

ფილმოგრაფია
გუსტავო კუერტენი

გუსტავო კუერტენი (; დ. 10 სექტემბერი, 1976, ფლორიანოპოლისი, ბრაზილია) — ბრაზილიელი ყოფილი პროფესიონალი ჩოგბურთელი, მსოფლიოს ყოფილი პირველი ჩოგანი.

კუერტენს მოგებული აქვს 3 დიდი სლემის ტურნირი – სამივე სლემი მან საფრანგეთის ღია პირველობაზე მოიგო. იგი გახდა პირველი ბრაზილიელი მამაკაცი ჩოგბურთელი, რომელმაც უმაღლესი დონის საჩოგბურთო ტურნირის მოგება შეძლო. მას ასევე მოგებული ერთი წლის შემაჯამებელი ტურნირი და 5 მასტერსი. ჯამში კუერტენმა -ის 20 ტიტული მოიგო ერთეულთა თანრიგში. იგი 43 კვირის განმავლობაში იკავებდა ჩოგბურთელთა რეიტინგში პირველ ადგილს.

ტრავმების გამო, კუერტენს მრავალი ტურნირის გამოტოვება მოუწია. კარიერა მან 2008 წელს დაასრულა. 2012 წელს, იგი საერთაშორისო ჩოგბურთის დიდების დარბაზში შეიყვანეს.

სტატისტიკა და მიღწევები
დიდი სლემის ტურნირების ფინალები: 3 (3–0)
წლის შემაჯამებელი ტურნირის ფინალები: 1 (1–0)
(დ) – დახურული კორტი
როუტერი

როუტერი ან მარშრუტიზატორი — ქსელური მოწყობილობა, რომლის ფუნქციაა განსხვავებული ქსელების ერთმანეთთან დაკავშირება (განსხვავებულ ქსელებში იგულისხმება ქსელები, რომლებსაც გააჩნიათ სხვადასხვა ქსელის მისამართები).

მარშრუტიზატორის კიდევ ერთი მთავარი ფუნქცია არის განსაზღვროს მარშრუტი სხვადასხვა ქსელებს შორის ინფორმაციის გადაცემისას და უზრუნველყოს გადაცემის სანდოობა (შესაბამისი პროტოკოლების სტეკის საშუალებით).
სეად კოლაშინაცი

სეად კოლაშინაცი (; დ. 20 ივნისი, 1993, კარლსრუე, გერმანია) — ბოსნიელი ფეხბურთელი, ბოსნია და ჰერცეგოვინის ეროვნული ნაკრებისა და ლონდონის „არსენალის“ წევრი.

2017 წლის 3 ივნისს კოლაშინაცი „არსენალის“ ფეხბურთელი გახდა. მისი ტრანსფერი განხორციელდა უფასოდ, რადგან სეადი თავისუფალი აგენტის სტატუსით სარგებლობდა. ახალ კლუბში დებიუტი იმავე წლის 6 აგვისტოს „ჩელსის“ წინააღმდეგ მატჩში შედგა. იგი მოედანზე 32-ე წუთზე შემოვიდა და გოლიც გაიტანა, რომლის წყალობითაც „არსენალმა“ თამაში საყაიმო ანგარიშით დაასრულა, თერთმეტმეტრიანების სერიაში კი 4-1 დაამარცხა მეტოქე. კოლაშინაცი ინგლისის სუპერთასს დაეუფლა.

ბოსნიის ეროვნულ ნაკრებში კოლაშინაცმა იდებიუტა 2013 წლის 18 ნოემბერს არგენტინის ნაკრების წინააღმდეგ. 2014 წელს იგი მსოფლიო ჩემპიონატზე გამოიძახეს, სადაც ორი თამაში ითამაშა.
სამარის ზღვა

სამარის ზღვა — კუნძულთშორისი ზღვა ფილიპინების არქიპელაგში, რომელიც გაწოლილია ლუსონის ბიკოლის რეგიონსა და აღმოსავლეთ ვისაიას შორის. აღმოსავლეთით ესაზღვრება კუნძული სამარი, სამხრეთით ლეიტე, დასავლეთით მასბატე, ხოლო ჩრდილოეთით ლუსონი. მიეკუთვნება წყნარ ოკეანეს. ფართობი 3870 კმ², საშუალო სიღრმე — 200 მ. ჩრდილოეთით სან-ბერნარდინოს სრუტით უერთდება ფილიპინის ზღვას, სამხრეთ-აღმოსავლეთით სან-ხუანიკოს სრუტით ლეიტეს ყურეს, სამხრეთ-დასავლეთით მასბატის სრუტით ვისაიანის ზღვას, ჩრდილო-დასავლეთით ტიკაოს სრუტით სიბუიანის ზღვას. ზღვის აკვატორიის ფარგლებშია მრავალრიცხოვანი კუნძულები, მათ შორის: ალმაგრო, ბილირანი, ტიკაო, ნინა, დარამი და სხვა. ზღვის სამხრეთ ნაწილში განლაგებულია კარიგარის უბე. ზღვის სანაპიროზეა ქალაქები: კალბაოგი, კატბალოგანი, რაიტი, კარიგარა (კუნძული სამარი), კატაინგანი (მასბატი), ნავალი, სან-ხასინტო (ტიკაო).
პირდირექი

პირდირექი — აზერბაიჯანში, ქალაქ შემახის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე მთა, გიულისტანის ციხის ნანგრევების აღმოსავლეთით. ზღვის დონიდან 1049.4 მ და 350 მ — ქალაქის დონეზე.

ასე რომ, 1967 წელს მთის ძირში, არქეოლოგებმა შეაგროვეს ხელით ნაკეთი თიხის ჭურჭლის (თვალშისაცემი სახელურებით) ფრაგმენტები დიდი რაოდენობით. ასევე აღმოაჩინეს ქვის იარაღები, რომლებიც გამოიყენებოდა მარცვლეულობის დასაფრქვავად და ყურძნის საწნახელები. ეს შედეგები მიუთითებს წარმოების ტექნიკის შემცირებაზე, რაც ადრეული შუა საუკუნეებისათვის არის დამახასიათებელი. არქეოლოგ გუსეინ ჯიდის, ეს კლება უკავშირდება როგორც გარე ფაქტორებს, როგორიცაა ომები ბიზანტიას, ხაზარებსა და სასანიდურ იმპერიებს შორის, ასევე შიდა ფაქტორებს, როგორიცაა ფეოდალური საზოგადოების ფორმირება.

შემახის ჩრდილოეთით 1 კმ-ზე მდებარე პირდირექის დასახლება, მდიდარია მტკვარ-არაქსის კულტურის ისტორიული ნიმუშებით. 1970 წლის არქეოლოგიური გათხრების შედეგად ამ ტერიტორიაზე ნაპოვნი იქნა სოფლის მეურნეობის პროდუქტების დასამუშავებელი იარაღები, კერის ნალის ფრაგმენტები და კერამიკული ჭურჭელი, მათ შორის კრამიტებიც. შეგროვებული კერამიკის ნიმუშებში ასევე არის შეღებილი ნაკეთობებიც.

არქეოლოგ იდეალ ნარიმანოვის თქმით, პირდირექის დასახლება ერთ-ერთი პირველი დასახლებებაა მტკვარ-არაქსის კულტურაში.

გალერეა