iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ეგვიპტის კრიზისები (XIX საუკუნე)

ეგვიპტის კრიზისები 1831–1833, 1839–1841 — ეგვიპტის ფაშის მუჰამედ ალის ოსმალეთის სულთანთან ბრძოლის გამო წარმოშობილი კრიზისები. მუჰამად ალი ოსმალეთის დასუსტებული იმპერიის წინააღმდეგ იბრძოდა თავისი ქვეყნის დამოუკიდებლობისა და სამფლობელოების გაფართოებისათვის.

პირველი კრიზისი (1831–1833)
პირველი კრიზისი დაიწყო 1831 წლის შემოდგომაზე, როდესაც მუჰამად ალიმ ომი წამოიწყო ოსმალეთის სულთან მაჰმუდ -ის წინააღმდეგ. ეგვიპტის ჯარებმა იბრაჰიმ-ფაშას მეთაურობით დაიკავეს პალესტინა, სირია, კილიკია; კონიასთან (1832 წლის 11 დეკემბერი) დაამარცხეს ოსმალთა არმია და მიუახლოვდნენ სტამბოლს. მაჰმუდ -მ დასავლეთ ევროპის ქვეყნებისაგან ვერ მიიღო დახმარება და რუსეთს მიმართა. 1833 წლის გაზაფხულზე რუსული დესანტის მოსვლამ ბოსფორში გააძლიერა სულთნის პოზიციები და შეაჩერა ეგვიპტელების იერიში. დიდი ბრიტანეთისა და საფრანგეთის ჩარევამ (რომლებსაც ოსმალეთის იმპერიაში რუსეთის პოზიციების გაძლიერების ეშინოდათ) აიძულა სულთანი დაედო მუჰამად ალისთან ე. წ. ქუთაჰიის შეთანხმება. მუჰამად ალიმ სულთნის სიუზერენიტეტის ფორმალური აღიარების საფასურად ეგვიპტესთან ერთად მიიღო სირია, პალესტინა და ადანის საფაშო. უნქიარ-ისქელესის ხელშეკრულების 1833 წელს ხელმოწერის შემდეგ რუსული ჯარები ოსმალეთიდან გაიყვანეს.

მეორე კრიზისი (1839–1841)
მეორე კრიზისი გამოწვეული იყო ქუთაჰიის შეთანხმების გამო ორივე მხარის უკმაყოფილებით და დაიწყო ოსმალეთის ჯარის შეტევით ეგვიპტის წინააღმდეგ. პირველ ბრძოლაშივე (1839 წლის 24 ივნისს ნიზიფთან) ისინი დამარცხდნენ, ოსმალეთის ფლოტი ეგვიპტის მხარეზე გადავიდა. კონფლიქტში ჩაერივნენ ევროპული სახელმწიფოები; ისინი (ფრანგების გარდა) მხარს უჭერდნენ სულთანს. მუჰამად ალის მდგომარეობა გაართულა ეგვიპტის ბატონობის წინააღმდეგ აჯანყებებმა სირიაში, ლიბანსა და პალესტინაში. 1840 წლის სექტემბერში დიდ ბრიტანეთის, ავსტრიისა და ოსმალეთის ფლოტებმა და სადესანტო ნაწილებმა გაანადგურეს ეგვიპტის ჯარები და ისინი სირიიდან განდევნეს, ევროპული ქვეყნების ჯარების ეგვიპტეში შეჭრის შიშით მუჰამად ალიმ კაპიტულაცია გამოაცხადა. სულთნის (1839 წლიდან აბდულ-მაჯიდი) 1841 წლის 13 თებერვლისა და 1 ივნისის ბრძანებით მუჰამად ალი აღიარებული იყო ეგვიპტისა და აღმოსავლეთ სუდანის მემკვიდრე-გამგებლად, მაგრამ მას ჩამოერთვა ყველა სხვა სამფლობელო; ეგვიპტის არმია 18 ათას კაცამდე შემცირდა.
მირზა გელოვანის სახლ-მუზეუმი

მირზა გელოვანის სახლ-მუზეუმი — მირზა გელოვანის სახელობის, მემორიალური მუზეუმი საქართველოში. მდებარეობს თიანეთის მუნიციპალიტეტში, დაბა თიანეთის, ვაჟა-ფშაველას ქ. 11-ში.

ისტორია
მუზეუმის კოლექციების მოკლე აღწერა: მუზეუმში დაცულია ცნობილი ქართველი პოეტის მირზა გელოვანის (1917-1944 წწ.) ცხოვრებასა და მოღვაწეობასთან დაკავშირებული მემორიალური ნივთები, მე-19 საუკუნისა და მე-20 საუკუნის დასაწყისის ეთნოგრაფიული ხასიათის მასალები, პოეტის კრებულების სხვადასხვა პერიოდის გამოცემები, ფოტო, დოკუმენტური მასალები და სხვ.
თიანეთის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი

თიანეთის ალექსანდრე ნამორაძის სახელობის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი – მდებარეობს თიანეთის მუნიციპალიტეტში, თიანეთი, რუსთაველის ქ. 25.

ისტორია
მუზეუმში დაცულია თიანეთის რაიონისა და მის მიმდებარე ტერიტორიაზე არქეოლოგიურიექსპედიციებისა და შემთხვევითი აღმოჩენების შედეგად მოპოვებული მასალები ადრე ბრინჯაოს ხანიდან გვიან შუასაუკუნეებამდე,ეთნოგრაფიული ყოფის ამსახველი მასალები, საეკლესიო დანიშნულების ნივთები, ოთხთავის ხელნაწერი და ნაბეჭდი გამოცემები, ქსოვილებისნიმუშები (აღმ. საქართველოს მთიანეთის ს-ის ფარდაგები, ხევსურული ხალხური სამოსელი და აქსესუარები), შუა საუკუნეების კერამიკულიჭურჭელი და სხვა.
იოსებ ხუცურაული

იოსებ (სანდრო) ხუცურაული (დ. 1 აპრილი, 1929, თიანეთის მაზრა, სოფ. ღულელები) — ქართველი მოქანდაკე, პედაგოგი, ფოლკლორისტი.

5 წლის იყო, როცა სკოლაში შევიდა, რომელიც განთავსებული იყო მშობლების ახლადაშენებულ სახლში, სადაც შემდგომში დედამისმა პირველი სკოლა გახსნა და შვილებსაც იქ მიაღებინა დაწყებითი განათლება. დედამ მალე იქვე გახსნა სოფლის პირველი საბავშვო ბაღი. მამა — რაიონის „მტს“-ის მთავარი მექანიკოსი იყო. გარდაიცვალა 1944 წელს 42 წლის ასაკში. მამის სიკვდილის შემდეგ დედამ შვილებთან ერთად თბილისში გადმოინაცვლა. ათწლედის დამთავრების შემდეგ იოსებმა მუშაობა დაიწყო მასწავლებლად სოფელ ტოლათსოფელში, სადაც თავის დროზე ვაჟა-ფშაველა ასწავლიდა.

მერე თბილისის სამხატვრო აკადემიაში ისწავლა, რომელიც დაამთავრა 1954 წელს, სადაც მას ასწავლიდნენ საქართველოს სახვითი ხელოვნების ფუძემდებლები: იაკობ ნიკოლაძე, ნიკოლოზ კანდელაკი, სერგო ქობულაძე, შალვა ამირანაშვილი, ვახტანგ ბერიძე და სხვა. მისი თანაკურსელები მონუმენტური ქანდაკების შემოქმედნი საბჭოთა კავშირის სახალხო მხატვრები, სახელმწიფო და რუსთაველის პრემიის ლაურეატები ელგუჯა ამაშუკელი, მერაბ ბერძენიშვილი, ფილმ „დათა თუთაშხიას“ მხატვარი კახი ხუციშვილი, ედმონდ კალანდაძე და სხვა მრავალი გამოჩენილი მხატვარი.

აკადემიის დამთავრებისთანავე მან დაიწყო პედაგოგიური მოღვაწეობა საშუალო სკოლებში, მხატვრული აღზრდის სახლში, პროფსასწავლებელში, პედაგოგიურ ინსტიტუტში დასწრებულ და დაუსწრებელ განყოფილებებზე ასწავლიდა დახელოვნებისა და კვალიფიკაციის ასამაღლებელ კურსებზე.

მისი ქანდაკებები ღია სივრცეში დგას როგორც საქართველოში, ისე ქვეყნის მიღმა. საქართველოში მისი ნამუშევრები დაცულია სახელოვნებო და კერძო კოლექციებში. წლების განმავლოაბში ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას, უკრავს ხალხურ საკრავებზე, წერს ლექსებს და დღემდე მუშაობს პროფესიით.
სოფია პომერანიელი

სოფია პომერანიელი (, , ; დ. 1 იანვარი, 1498, შჩეცინი, საღვთო რომის იმპერია — გ. 13 მაისი, 1568, კილი, დანიის სამეფო) — გრიფინზების დინასტიის წარმომადგენელი. პომერანიის ჰერცოგ ბოგისლავ -ისა და პოლონეთის პრინცესა ანა იაგელონის ასული. დანიისა და ნორვეგიის დედოფალი 1523-1533 წლებში როგორც ფრედერიკ -ის მეორე მეუღლე.

ბიოგრაფია
სოფია დაიბადა 1498 წლის 1 იანვარს, საღვთო რომის იმპერიაში შემავალ პომერანიის საჰერცოგოს დედაქალაქ შჩეცინში. იგი იყო პომერანიის ჰერცოგ ბოგისლავ -ისა და მისი ცოლის, პოლონეთისა და ლიტვის პრინცესა ანა იაგელონის ქალიშვილი.

მას შემდეგ რაც დანიის მეფის შუათანა ვაჟის, პრინცი ფრედერიკის პირველი ცოლი, პრინცესა ანა ბრანდენბურგელი 1514 წელს გარდაიცვალა, ფრედერიკმა ახალი ცოლის ძიება დაიწყო. 1515 წელს ფრედერიკი და სოფია დაქორწინდნენ.

მას შემდეგ, რაც 1523 წელს ფრედერიკმა თავისი ძმისწული, მეფე კრისტიან ტახტიდან ჩამოაგდო და თავად გამეფდა, სოფია დანიისა და ნორვეგიის დედოფალი გახდა. 1525 წლის 13 აგვისტოს შედგა მისი კორონაცია. კორონაციის შემდეგ მან იმოგზაურა ლოლანდში, ფალსტერში, კილში, პოლნსა და ჰოლშტაინში. 1526 წლიდან მისი სასახლის დიასახლისად დაინიშნა ანა მეინსტრაპი. სოფია, როგორც დედოფალი არასდროს ყოფილა პოლიტიკურად ან კულტურულად აქტიური. იგი ძალიან ჩუმი და შეუმჩნეველი პიროვნება იყო სამეფო კარზე. მას ასევე დიდი უთანხმოება ჰქონდა ქმართან, რადგან ტახტის მემკვიდრედ სოფიას მათი ვაჟის გამოცხადება სურდა, ფრედერიკის მემკვიდრე კი მისი უფროსი ვაჟი იყო, რომელიც მას პირველი ცოლისგან ჰყავდა.

1533 წელს, მას შემდეგ რაც ფრედერიკი გარდაიცვალა და ტახტზე მისი ვაჟი ავიდა, რომელიც პირველი ცოლისგან ჰყავდა, სოფია გოტორპის ციხესიმაგრეში გადასახლდა შვილებთან ერთად. 1536 წელს მეფემ მას მთელი ქონება ჩამოართვა, 1540 წელს კი იგი იძულებული გახდა გოტორპიც დაეთმო და საცხოვრებლად კილში გადასულიყო სადაც გარდაიცვალა კიდევ 1568 წლის 13 მაისს, 70 წლის ასაკში.

შვილები
ჰანსი (დ. 28 ივნისი, 1521 — გ. 2 ოქტომბერი, 1580), ჰოლშტაინ-ჰადერსლევის ჰერცოგი, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო;
ელიზაბეტი (დ. 14 ოქტომბერი, 1524 — გ. 15 ოქტომბერი, 1586), პირველად ცოლად გაჰყვა მეკლენბურგ-სჩვერინის ჰერცოგ მაგნუს -ს, მისი გარდაცვალების შემდეგ კი იქორწინა მეკლენბურგის ჰერცოგ ულრიხზე;
ადოლფი (დ. 25 იანვარი, 1526 — გ. 1 ოქტომბერი, 1586), ჰოლშტაინ-გოტორპის ჰერცოგი, ცოლად შეირთო კრისტინა ჰესენელი, რომელთანაც შეეძინა ათი შვილი;
ანა (დ. 1527 — გ. 4 ივნისი, 1535), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
დოროთეა (დ. 1528 — გ. 11 ნოემბერი, 1575), ცოლად გაჰყვა მეკლენბურგ-სჩვერინის ჰერცოგ კრისტოფს;
ფრედერიკი (დ. 13 აპრილი, 1532 ·— გ. 27 ოქტომბერი, 1556), შლეზვიგის ეპისკოპოსი.
ალუვიური ნიადაგი

ალუვიური ნიადაგი — მდინარის აკუმულაციური მოქმედებით წარმოქმნილი ნიადაგი. განეკუთვნება აზონალური ნიადაგების ჯგუფს (იხ. ნიადაგის კლასიფიკაცია).ალუვიური ნიადაგი გვხვდება ყველა ლანდშაფტურ ზონაში, სხვადასხვა სისქისა და განსხვავებული გრანულომეტრიული შედგენილობისაა; სხვადასხვა რაოდენობით შეიცავს კირს, ჰუმუსსა და საკვებ ელემენტებს; მეტ-ნაკლებად ხირხატიანია, ახასიათებს სუსტად დიფერენცირებული ჰორიზონტები და შრიანობა. საქართველოში ალუვიური ნიადაგების საკმაოდ დიდი მასივები გვხვდება კოლხეთის დაბლობზე, ქართლისა და კახეთის ვაკეებზე. განასხვავებენ მცირე სისქის ძლიერ ხირხატიან, საშუალო და დიდი სისქის, უკარბონატო, კარბონატულ, თიხიან-მტვრიან, ძლიერ კარბონატულ („ლამი“), დაჭაობებულ, გაეწრებულ, ჭალის ტყისა და სხვა ალუვიური ნიადაგს. აღმოსავლეთ საქართველოში ალუვიურ ნიადაგს უმეტესად იყენებენ ხორბლეულის, ხეხილის, ვაზისა და ბოსტნეულ-ბაღჩეული კულტურებისათვის; დასავლეთ საქართველოში მოჰყავთ სიმინდი და ბოსტნეული კულტურები, უკარბონატო ალუვიურ ნიადაგზე კი გაშენებულია ჩაი.
კოლაბორაციონიზმი

კოლაბორაციონიზმი ( — „თანამშრომლობა“) — გაცნობიერებული, ნებაყოფლობითი და განზრახული თანამშრომლობა მტერთან, რომელიც მიმართულია საკუთარი ქვეყნის საზიანოდ. ტერმინი უფრო ხშირად გამოიყენება ვიწრო მნიშვნელობით: ოკუპანტებთან თანამშრომლობა.

გამოყოფენ კოლაბორაციონიზმის ორ ფორმას:
იძულებითი კოლაბრაციონიზმი
შეგნებული კოლაბორაციონიზმი

ტერმინმა ნეგატიური მნიშვნელობა შეიძინა მეორე მსოფლიო ომის დროს. საფრანგეთში კოლაბორაციონისტებს უწოდებენ იმ პირებს, რომლებიც ევროპაში ფაშისტური გერმანიის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიებზე 1939-1945 წლებში თანამშრომლობდნენ ნაცისტებთან.
მიხეილ გიორგაძე (წყალბურთელი)

მიხეილ რევაზის ძე გიორგაძე (დ. 14 მარტი, 1961, ქუთაისი) — ქართველი და საბჭოთა წყალბურთელი (მეკარე). საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1982).

ბიოგრაფია
დაამთავრა საქართველოს ფიზკულტურის ინსტიტუტი და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. თამაშობდა თბილისის „დინამოსა” (1977–89) და საბჭოთა კავშირის ნაკრებში (1981–89). იყო მსოფლიოს თასის მფლობელი (1981), მსოფლიოს ჩემპიონი (1982), მსოფლიო უნივერსიადის ჩემპიონი (1983), ევროპის სამგზის ჩემპიონი (1983, 1985, 1987), სეულის ოლიმპიადის მესამე პრიზიორი (1988).

ძირითადი შედეგები
პუატუ

პუატუ — ისტორიული ოლქი დასავლეთ საფრანგეთში, ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე. პუატუს ტერიტორიაზეა ვანდეის, ვიენის, ნაწილობრივ დე-სევრის დეპარტამენტები. ფართობი 19 ათ. კმ². მთავარი ქალაქი – პუატიე. ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი ბორცვიანი ვაკეა. ეკონომიკის მთავარი დარგია სოფლის მეურნეობა, უმთავრესად მესაქონლეობა, მეღორეობა და მეფრინველეობა. მოჰყავთ ხორბალი, ქერი, საკვები ბალახი, ბოსტნეული კულტურები. ამუშავებენ სასოფლო-სამეურნეო ნედლეულს. ქალაქებში მორტანსა და პუატიეში მანქანათსაშენი საწარმოებია. მორგანის რაიონში იღებენ ურანის მადანს.

სახელწოდება „პუატუ“ დაკავშირებულია ამ ტერიტორიაზე ძველად მცხოვრები პიქტონების ტომის სახელთან. პუატუ აკვიტანიის შემადგენლობაში შედიოდა. საუკუნიდან საგრაფოა, რომლის გრაფები აკვიტანიის ჰერცოგები გახდნენ. აკვიტანიასთან ერთად პუატუ 1154 წლიდან ინგლისის სამფლობელო იყო, ხოლო პარიზის 1259 წლის ხელშეკრულებით მთლიანად საფრანგეთს დაუბრუნდა. ბრეტინის ზავით (1360) კვლავ ინგლისის ხელში გადავიდა. 1369-1373 წლებში დაიბრუნა საფრანგეთმა. წარმოადგენდა ვანდეის ომის ერთ-ერთ მთავარ რაიონს. 1790 წელს შემოღებული ახალი ადმინისტრაციული დაყოფით პუატუს პროვინცია გაუქმდა.
სენეშალი

სენეგალი ( < გვიანდ. — უფროსი მსახური) — 1. - საუკუნეების ფრანკთა სახელმწიფოში მეფის სასახლის მთავარი მმართველი. საუკუნიდან ასრულებდა სასამართლო და სამხედრო ფუნქციებს. სენეშალები ჰყავდათ დიდ სენიორებსაც. 2. საუკუნის სამხრეთ და დასავლეთ საფრანგეთში მეფის მოხელეები, სასამართლო ადმ. ოლქის (სასენეშალოს) უფროსი, რომელსაც ფართო სასამართლო, ადმინისტრაციული, ფინანსური და სამხედრო უფლებები ჰქონდა. ნიშნავდნენ უმთავრესად ადგილობრივ, ფეოდალური დიდკაცობის წარმომადგენლებისაგან. საუკუნიდან სენეშალს მხოლოდ სამხედრო ფუნქციები შერჩა. საფრანგეთის დიდი რევოლუციის დროს სენეშალის თანამდებობა გამუქმდა. ჩრდილოეთ საფრანგეთში მას შეესაბამებოდა ბაი.
სენიორია

სენიორია — ფეოდალური მამული საფრანგეთსა და დასავლეთ ევროპის სხვა ქვეყნებში. მემამულე (სენიორი) იყო სენიორიაში შემავალი ყველა მიწის უზენაესი მესაკუთრე, მისი უფლებები ვრცელდებოდა დამოკიდებული გლეხის პიროვნებაზეც. სენიორია შეიძლებოდა ყოფილიყო აგრეთვე ფეოდალური მამულის ერთ-ერთი სახეობა, რომელშიაც მიწა-წყლის მეტი ნაწილი საბატონო მეურნეობას ეკავა ან, პირიქით, მიწა-წყალი მთლიანად დამოკიდებულ გლეხებს შორის იყო დანაწილებული. ასეთი გლეხები სენიორს ნატურალურ ან ფულად გადასახადებს უხდიდნენ.
ასანდუნის ბრძოლა

ასანდუნის ბრძოლა (ან ესენდუნი) — 1016 წლის 18 ოქტომბერს გამართული ბრძოლა. მასში ერთის მხრივ მონაწილეობდა გერმანული ტომი დანები კნუდ დიდის მეთაურობით, ხოლო მეორეს მხრივ ესექსელები ედმუნდ რკინისმხარას მეთაურობით. ბრძოლა დანების გამარჯვებით დასრულდ. ის დანების მიერ ინგლისის ხელახალი დაპყრობისთვის გამართული ბოლო ბრძოლა იყო.

ბრძოლის ადგილთან დაკავშირებით არსებობს განსხვავებული მოსაზრებები. მკვლევარების ნაწილი ფიქრობს, რომ ეს იყო აშდონი ჩრდილოეთ ესექსში ხოლო სხვები მიიჩნევენ, რომ აშინგდონი სამხრეთ-აღმოსავლეთ ესექსში.
ახმეტის მიწერილი სანადირო მეურნეობა

ახმეტის მიწერილი სანადირო მეურნეობა — მიწერილი სანადირო მეურნეობა საქართველოს სსრ ახმეტის რაიონში. ტერიტორია შეიცავდა უფრო მეტად მთაგორიან ტყიან ადგილებს. მის ფართობში სუბალპური ზონაც შედიოდა. ველობები შედარებით მცირე და მთლიანად ათვისებული იყო სოფლის მეურნეობის კულტურებისათვის.

აქ გვხვდებოდა ირემი, შველი, არჩვი, კურდღელი და ჯიხვი. ეს უკანასკნელი ზამთრობით ტყის ზონაში აფარებდა თავს. მრავლად იყო ბეწვეულის მომცემი ცხოველები: კვერნა, მაჩვი; აქ იყო გარეული ღორის გამრავლების შესაძლებლობა; მოიპოვებოდა დათვი; გვხვდებოდა როჭო, შურთხი, ქედანი და მტრედი.

ახმეტის ველობებს ამშვენებდა კავკასიური ხოხობი. მიმოფრენის დროს უხვადა იყო ტყის ქათამი, მწყერი და სხვ.

მტაცებელი ცხოველებიდან აქ მოიპოვებოდა მგელი, ტურა, მელა, გარეული კატა და სხვ.

1965 წელს ალავერდის ტერიტორიაზე მიწერილ სანადირო მეურნეობაში მდინარე ალაზნის მარჯვენა ნაპირზე მონადირეებისათვის ააგეს ორსართულიანი სახლი. მეურნეობის ეს უბანი მოიცავდა 2.500 ჰექტარ ფართობს. მეურნეობაში გაძლიერებული იყო დაცვა, გაკეთებული იყო მეურნეობის საზღვრების აღმნიშვნელი წარწერები, ტყის ზოლი დაჰყვებოდა მდინარე ალაზანს და მასში ფშების სახით მოედინებოდა ალაზნის ნაჟური წყალი, რაც კარგ პირობებს ქმნიდა ცხოველთათვის. აქ ტყე შედგებოდა ჭალის ტყეებისათვის დამახასიათებელი ფოთლოვანი ჯიშებისაგან, კარგადა იყო განვითარებული ქვეტყე.
ბოლნისის მიწერილი სანადირო მეურნეობა

ბოლნისის მიწერილი სანადირო მეურნეობა — მიწერილი სანადირო მეურნეობა საქართველოს სსრ ბოლნისის რაიონში. რაიონის მონადირეთა საზოგადოებაზე მიწერილი იყო 6000 ჰექტარი სანადირო სავარგული შემდეგ საზღვრებში: აღმოსავლეთით — მარნეულის რაიონი, დასავლეთით — დმანისის რაიონი, ჩრდილოეთით — თეთრიწყაროს რაიონი, სამხრეთით — სომხეთის სსრ.

ამ რაიონის ბუნებრივი პირობები ხელს უწყობდა, რომ აქ მომრავლებულიყო შველი, კურდღელი და სხვ. რაიონის ტერიტორიაზე მდებარე სანადირო სავარგულებზე შეიძლებოდა მოწყობილიყო კარგი სანადირო მეურნეობა. სანადირო სავარგულები აქ ადვილად მისადგომი იყო, ამიტომ სანადირო ფაუნის დაცვას განსაკუთრებული ყურადღება ექცეოდა.

სანადირო სასარგებლო ცხოველებიდან აღსანიშნავი იყო შველი, კურდღელი, დათვი, კვერნა, ციყვი, მაჩვი, კაკაბი, ქედანი, მტრედი; მავნე მტაცებლებიდან — მგელი, ტურა, მელა, გარეული კატა და სხვ. გადაფრენის დროს აქ თავს იყრიდა მწყერი და ტყის ქათამი, მდინარე დებედაზე კი — იხვი და ბატი. რაიონის ტერიტორიაზე იშვიათად შემოფრინდებოდა სავათი და სარსარაკი.
ბორჯომის მიწერილი სანადირო მეურნეობა

ბორჯომის მიწერილი სანადირო მეურნეობა — მიწერილი სანადირო მეურნეობა საქართველოს სსრ ბორჯომის რაიონში. რაიონის მონადირეთა საზოგადოებაზე მიწერილი იყო 25 000 ჰექტარი სანადირო სავარგული შემდეგ საზღვრებში: აღმოსავლეთით — წალკის რაიონი, დასავლეთით — ორჯონიკიძის რაიონი, ჩრდილოეთით — ხაშურის რაიონი, სამხრეთით — ახალქალაქის, ასპინძისა და ახალციხის რაიონები. მისი რელიეფი ძირითადად მთაგორიანი იყო ვიწრო ხეობებით, შეიცავდა აგრეთვე სუბალპური ზონის მცირე ტერიტორიას; ტყე აქ ძირითადად წიწვიანი ჯიშებისაგან შედგებ(ოდ)ა, როგორიცაა ფიჭვი (რომლითაც ეს რაიონი აღმოსავლეთ საქართველოში ყველაზე მდიდარია) და ნაძვი. რაც შეეხება ფოთლოვან ჯიშებს, ისინი უფრო მცირე რაოდენობითაა წარმოდგენილი. ძალიან ცოტაა სახნავ-სათესი ვაკე ადგილები, ბუნებრივია, ეს მდგომარეობა გავლენას ახდენს ცხოველთა სამყაროზეც.

ბორჯომის რაიონის სანადირო ცხოველთა სიამაყე იყო ირემი და შველი. მცირე რაოდენობით გვხვდებოდა არჩვი. მოიპოვებოდა კურდღელი, მაჩვი, კვერნა, დათვი. ბოლო დროს გამრავლდა ალთაის ციყვი, რომელიც აქ შემოყვანილი იყო აკლიმატიზაციის მიზნით. ეს ახალი ბინადარი იმდენად კარგად მომრავლდა ბორჯომის ხეობაში, რომ მასზე უკვე დაშვებული იყო ნადირობა. ბეწვეულის დამამზადებელ მონადირეებს, სათანადო ხელშეკრულებით, საშუალება ჰქონდათ ენადირათ ბორჯომის ტერიტორიაზე.

გადამფრენებიდან აღსანიშნავი იყო ტყის ქათამი.
გეგეჭკორის მიწერილი სანადირო მეურნეობა

გეგეჭკორის მიწერილი სანადირო მეურნეობა — მიწერილი სანადირო მეურნეობა საქართველოს სსრ გეგეჭკორის რაიონში. რაიონის მონადირეთა საზოგადოებაზე მიწერილი იყო 74 000 ჰექტარი სანადირო სავარგული, რომლებიც რაიონის სხვადასხვა უბანზე იყო განლაგებული. მისი საზღვრები იყო: აღმოსავლეთით — წულუკიძისა და ცაგერის რაიონები, დასავლეთით — ცხაკაიასა და ჩოხატაურის რაიონები, ჩრდილოეთით – ლენტეხის რაიონი და სამხრეთით — აბაშის რაიონი.

რაიონის მაღლობ ადგილებში მოიპოვებოდა არჩვი; მრავლადაა კვერნა, ციყვი, მაჩვი; არის კურდღელი და დათვი. რაიონში ჯერ კიდევ იყო ხოხობი; გადამფრენებიდან კი — ტყის ქათამი, მწყერი და სხვ.

კოლექტიური ნადირობა შესაძლებელი იყო მტაცებელ მხეცებზე (მგელი, ტურა, მელა და გარეული კატა), რომლებიც აქ საკმაო რაოდენობით მოიპოვებოდა.
გორის მიწერილი სანადირო მეურნეობა

გორის მიწერილი სანადირო მეურნეობა — მიწერილი სანადირო მეურნეობა საქართველოს სსრ გორის რაიონში. რაიონის მონადირეთა საზოგადოებაზე მიწერილი იყო 200 000 ჰექტარი სანადირო სავარგული. ეს ფართობი რაიონის სხვადასხვა ადგილზე იყო განლაგებული. მისი საზღვრები იყო: აღმოსავლეთით — კასპისა და ლენინგორის რაიონები, დასავლეთით — ქარელის რაიონი, ჩრდილოეთით — სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქი და სამხრეთით — წალკის რაიონი, გორის რაიონის ტერიტორია დაკავებული აქვს მდინარეების მტკვრისა და ლიახვის ხეობებს და აქ მდებარე დაბლობები მთლიანად გამოყენებული იყო სასოფლო-სამეუონეო კულტურებისათვის.

ტყის ცხოველებიდან აღსანიშნავი იყო: შველი, კვერნა, ციყვი; გავრცელებული იყო აგრეთვე მაჩვი; გვხვდებოდა კურდღელი; მტაცებლებიდან იშვიათი იყო, ტურა, მელა, გარეული კატა და სხვ.

ხეობების მთაგორიან ადგილებში გავრცელებული იყო კაკაბი; მოიპოვებოდა გნოლი, ქედანი, მტრედი. ტყის ქათამი, მწყერი და სხვ.

გორის რაიონის მონადირეები უმთავრესად გადამფრენ ფრინველებზე ნადირობდნენ, ყველაზე მეტად მწყერზე. ეს იმით აიხსნება, რომ რაიონის სახნავ-სათეს ფართობებზე ბუდობდა მწყერი, ტყეებში და ზოგ ჭაობებში კი გადაფრენის დროს მოფრინდებოდა ტყის ქათამი და ჭოვილო.

რაიონის მონადირეთა საზოგადოებამ ცალკე მურნეობად გამოჰყო ატენის ხეობა, სადაც გაძლიერებული იყო დაცვა, იყო მეურნეობის აღმნიშვნელი წარწერები, აგებული იყო ორსართულიანი მონადირის სახლი. სისტემატურად ტარდებოდა საკვების ხელოვნურად დამატება და სხვა ბიოტექნიკური ღონისძიებანი, რაც საფუძველს იძლეოდა, რომ ეფიქრათ, რომ აღნიშნულ რაიონს შესაძლებლობა ჰქონდა ემუშავა სანადირო მეურნეობის კარგაფ დაყენებისათვის.
ჭოვილო

ჭოვილო, მენაპირე — ფრინველთა გვარი ჩიბუხასებრთა ოჯახისა. აერთიანებს 13 სახეობას. ფეხები მაღალი აქვთ, ნისკარტი და კისერი — ზომიერად გრძელი, კუდი — მოკლე, ფრთები — გრძელი და წამახვილებული. მათი სხეულის სიგრძეა 18–34 სმ, მასა 80–200 გ, ფრთის შლილი 35–65 სმ. აქვთ უმეტესად რუხი და ჭრელლაქებიანი სხეულის ზედა, და თეთრი ქვედა მხარე, ზოგჯერ კაშკაშა ნისკარტი და ფეხები. ბუდობენ ევრაზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ჩრდილოეთ და ზომიერ განედებში, ბინადრობენ მდინარეების, ტბებისა და ჭაობების ნაპირებზე ტუნდრაში, ტყის ზონასა და სტეპებში; ყველა გადამფრენი სახეობაა, იზამთრებენ ზღვების ტროპიკულ და სუბტროპიკულ სანაპიროებზე, აღწევენ ახალ ზელანდიამდე. გრძელი ნისკარტის დახმარებით შლამში და თავთხელ, ბალახიან წყლებში ეძებენ საკვებს — უხერხემლოებს. ბუდეს მიწაზე აკეთებენ; ზოგჯერ სხვა ფრინველების ბუდეებს იკავებენ ხეებზე.
გუმისთის მიწერილი სანადირო მეურნეობა

გუმისთის მიწერილი სანადირო მეურნეობა — მიწერილი სანადირო მეურნეობა საქართველოს სსრ აფხაზეთის ასსრ სოხუმის რაიონში. გუმისთის მიწერილი სანადირო მეურნეობა მიმაგრებული იყო აფხაზეთის მონადირეთა საზოგადოებაზე. ის ერთ-ერთი დიდი და მდიდარი სანადირო სავარგული იყო ავტონომიურ რესპუბლიკაში.

ეს მეურნეობა მდებარეობდა მდინარე გუმისთას მარჯვენა ნაპირზე და მოიცავ და 11 000 ჰექტარ ფართობს. მისი საზღვრები იყო: აღმოსავლეთით — ცუმურის სატყეო, დასავლეთით — ეშერის სატყეო, ჩრდილოეთით — მუხურმასა და კუბრიშკას მთები, სამხრეთით — გუმისთის სატყეო.

აქ კარგადა იყო გავრცელებული: არჩვი, შველი, გარეული ღორი, კურდღელი, დათვი, ზოგჯერ კავკასიონის სამხრეთ კალთებიდან ზამთრობით ჩამოდიოდა ჯიხვი. გადაფრენის დროს ბლომად იყო ტყის ქათამი. ხანდახან ამ მთიან ადგილებში მწყერიც კი გამოჩნდებოდა ხოლმე. გვხვდებოდა ქედანი და მტრედი, ალპურ ზონაში კი კავკასიური როჭო. ზოგიერთი მონადირე, რომელთაც ხელშეკრულება ჰქონდათ დადებული ბეწვეულის დამამზადებელ ორგანიზაციებთან, აქ ბლომად იჭერდა კვერნას.

გუმისთის მიწერილი მეურნეობა მეტად ადვილი დასაცავი იყო ბრაკონიერთა ხელყოფისაგან, ვინაიდან აქ მონადირე ვერ ასცდებოდა იმ ერთადერთ გზას, რომელიც სოხუმიდან პირდაპირ მიემართებოდა ცუმურის სატყეოსაკენ, სადაც დაწესებული იყო კონტროლი.
ეშერის მიწერილი სანადირო მეურნეობა

ეშერის მიწერილი სანადირო მეურნეობა — მიწერილი სანადირო მეურნეობა საქართველოს სსრ აფხაზეთის ასსრ სოხუმის რაიონში. მდებარეობდა სოხუმის სატყეო მეურნეობის ტერიტორიაზე, მოიცავდა 16 000 ჰექტარს. მისი საზღვრები იყო: აღმოსავლეთით — გუმისთის სატყეო, დასავლეთით — გუდაუთის რაიონი, ჩრდილოეთით — გუმისთის სატყეო, სამხრეთით — სოფელი ეშერა.
ჯგერდის მიწერილი სანადირო მეურნეობა

ჯგერდის მიწერილი სანადირო მეურნეობა — მიწერილი სანადირო მეურნეობა საქართველოს სსრ აფხაზეთის ასსრ ოჩამჩირის რაიონში. ჯგერდის მიწერილი სანადირო მეურნეობა მოიცავდა 2 000 ჰექტარ ფართობს შემდეგ საზღვრებში: აღმოსავლეთით — ჩილიურის სატყეო, დასავლეთით — სოფელ ჯგერდის „პრავდის“ სახელობის კოლმეურნეობის მიწები, ჩრდილოეთით — გულრიფშის სატყეო, სამხრეთით — სუვოროვის სახელობის კოლმეურნეობის მიწები. აღნიშნული მეურნეობების რელიეფი, ძირითადად, მთაგორიანი და ადგილ-ადგილ დასერილი იყო ხევებით. დაცვისა და ცხოველთა გავრცელების მიხედვით ძლიერ წააგავდა გუმისთის მეურნეობას.
გურჯაანის მიწერილი სანადირო მეურნეობა

გურჯაანის მიწერილი სანადირო მეურნეობა — მიწერილი სანადირო მეურნეობა საქართველოს სსრ გურჯაანის რაიონში. რაიონის მონადირეთა საზოგადოებაზე მიწერილი იყო 50 000 ჰექტარი სანადირო სავარგული. სანადირო მეურნეობა რაიონის მთელ ტერიტორიაზე იყო განლაგებული. მისი საზღვრები იყო: აღმოსავლეთით — ლაგოდეხისა და ყვარლის რაიონები, დასავლეთით — საგარეჯოს რაიონი, ჩრდილოეთით — თელავისა და ყვარლის რაიონები, სამხრეთით — სიღნაღის რაიონი.

ქვეტყე ხოხბის ბუნებრივი საკვები ბაზა და კარგი თავშესაფარია. ამიტომაცაა რომ აქ ხოხობი კარგადა იყო გავრცელებული. ტყის ზოლში მოიპოვებოდა შველი, რომელიც კარგი დაცვის პირობებში აქ საკმაოდ მრავლდებოდა. გარდა ამისა, აქ გავრცელებული იყო კურდღელი, მაჩვი, ციყვი; გვხვდებოდა ქედანი, მტრედი; მტაცებლებიდან მცირე რაოდენობით — მგელი, ტურა, მელა, გარეული კატა, ფოცხვერი და სხვ. რაიონის მონადირეთა აქტივმა კარგი ინიციატივა გამოიჩინა სამონადირეო მეურნეობის მოწყობის საქმეში. მათ ბევრი მუშაობა ჩაატარეს საზოგადოებრივ საწყისებზე და მიაღწიეს იმას, რომ რაიონში შექმნეს ორი სამონადირეო მეურნეობა ხოხბისა და კურდღლის გასამრავლებლად. პირველია „ლელის“ სამონადირეო მეურნეობა მდინარე ალაზნის მარჯვენა ნაპირზე, რომელიც 1962 წლიდან არსებობდა, იგი გათვალისწინებული იყო ხოხბების გასამრავლებლად. აქ აშენებული იყო ერთსართულიანი მონადირის სახლი. მეორეა „ინაბოტის“ სანადირო მიწერილი მეურნეობა, ალაზნის მარცხენა ნაპირზე, რომელიც 1965 წელს დაარსდა. აქ კარგი პირობები იყო ღორისა და კურდღლის გამრავლებისათვის. აქ აშენდა ორსართულიანი მონადირის სახლი. ამავე მეურნეობაში გაკეთდა ხელოვნური ტბა.

მეურნეობის კეთილმოწყობაში დიდი წვლილი შეიტანეს გურჯაანის რაიონის მონადირეებმა და მუშა-მოსამსახურეებმა შაბათობების მოწყობით. რაიონის ბუნებრივი პირობები, მონადირეთა აქტივის და მთელი რაიონის მშრომელთა დაინტერესება საფუძველს იძლეოდა ეფიქრათ, რომ გურჯაანის მიწერილი სანადირო მეურნეობები თავის დანიშნულებას წარმატებით შეასრულებდა.
ივან ლენდლი

ივან ლენდლი (; დ. 7 მარტი, 1960, ოსტრავა, ჩეხოსლოვაკია) — ჩეხოსლოვაკი და მოგვიანებით ამერიკელი ყოფილი პროფესიონალი ჩოგბურთელი, მსოფლიოს ყოფილი პირველი ჩოგანი. აღიარებულია ერთ-ერთ საუკეთესო ჩოგბურთელად ისტორიაში.

ლენდლს 8 დიდი სლემის ტურნირი აქვს მოგებული – 3 საფრანგეთის ღია პირველობა, 3 აშშ-ის ღია პირველობა და 2 ავსტრალიის ღია პირველობა. მან ასევე მოიგო 5 წლის შემაჯამებელი ტურნირი. ჯამში მას -ის 94 ტიტული აქვს ერთეულებში მოგებული. ლენდლი 270 კვირის განმავლობაში იკავებდა ჩოგბურთელთა რეიტინგში პირველ ადგილს, რაც მესამე საუკეთესო შედეგია როჯერ ფედერერის და პიტ სამპრასის შემდეგ.

სანაკრებო დონეზე, ლენდლმა ერთხელ მოიგო დეივისის თასი ჩეხოსლოვაკიის ნაკრებთან ერთად. კარიერა მან 1994 წელს დაასრულა. 2001 წელს, ლენდლი საერთაშორისო ჩოგბურთის დიდების დარბაზში შეიყვანეს.

2011 წლის დეკემბერში, ლენდლი ენდი მარის მწვრთნელი გახდა. მისი დახმარებით, მარიმ 3 დიდი სლემის ტურნირი, 2 ოლიმპიური ოქროს მედალი და 1 წლის შემაჯამებელი ტურნირი მოიგო. ბრიტანელი ასევე კარიერაში პირველად აღზევდა რეიტინგში პირველ ადგილზე. 2017 წლის ნოემბერში, ლენდლმა და მარიმ დაასრულეს თანამშრომლობა.

სტატისტიკა და მიღწევები
დიდი სლემის ტურნირების ფინალები: 19 (8–11)
წლის შემაჯამებელი ტურნირის ფინალები: 9 (5–4)
(დ) – დახურული კორტი