iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნატო მეტონიძე

ნატო მეტონიძე (დ. 2 ივლისი, 1972, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი ჯაზ- და პოპ-მომღერალი, რომელიც ცნობილია გამორჩეული და ძლიერი ხმის ტემბრით.

საყოველთაო აღიარება მოიპოვა გია ყანჩელის თეატრალურ წარმოდგენაში „ყველას რაიმე აქვს სახსოვარი“ მონაწილეობით. განსაკუთრებით წარმატებული აღმოჩნდა მის მიერ შესრულებული სიმღერა „საით მიდიხარ“ სპექტკლიდან „ხანუმა“.

ბიოგრაფია
ნატო მეტონიძე დაიბადა 1972 წლის 2 ივლისს თბილისში. დაამთავრა სულხან-საბა ორბელიანის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი 1995 წელს. 1977 წლიდან მღეროდა საბავშვო ანსამბლ „მზიურის” მესამე თაობაში.

სტუდენტობის პერიოდში „მზიურის“ ორ წევრ გოგონასთან ერთად ჩამოაყალიბა ტრიო „ნატალი” და ჯაზ-კვარტეტი „3+1″. კვარტეტმა „3+1” მონაწილეობა მიიღო კონკურსში „საფეხურები პარნასისაკენ”, სადაც პირველი ადგილი დაიკავა. კონკურსისი შემდეგ იგი შეუდგა სოლო კარიერას. შემდგომში მონაწილეობა მიიღო კონკურსში „სლავური ბაზარი”, სადაც მე-3 ადგილი მოიპოვა.
2010 წელს, მუსკომედიის თეატრში შეასრულა მარიას როლი დავით დოიაშვილის მიუზიკლში „მუსიკის ჰანგები”.

2015 წელს
ფილარმონიის საკონცერტო დარბაზში განხორციელდა ნატო მეტონიძის, ნიკოლოზ რაჭველისა და დავით დოიაშვილის მორიგი ერთობლივი თეატრალიზირებული პროექტი „ინტროსპექცია“, რომელშიც მუსიკისა და დრამის თეატრის მსახიობები და საქართველოს ეროვნული სიმფონიური ორკესტრი მონაწილეობდა. 2016 წელს პროექტმა დიდი წარმატება მოიპოვა ნიუ-იორკსა და ფილადელფიაში.

ნატო მეტონიძეს საკონცერტო გამოსვლები ჰქონდა მსოფლიოს ბევრ ქვეყანაში, მათ შორის — საფრანგეთი, გერმანია, ესპანეთი, საბერძნეთი, კოსოვო, პოლონეთი, დიდი ბრიტანეთი, ამერიკის შეერთებული შტატები და სხვა.

მიღებული აქვს საერთაშორისო პრიზები, მათ შორისაა მოსკოვის მუსიკის საერთაშორისო ფესტივალი „პარნასი“ და ვიტებსკის „სლოვაკეთის ბაზარი.
კიგენ კონორ ტრეისი

კიგენ კონორ ტრეისი (; დ. 3 დეკემბერი, 1971) — კანადელი მსახიობი და მწერალი. შეასრულა ოდრი მელოუნის როლი კომედიურ დრამაში „ “ (1999-2000), ლურჯი ფერიის როლი -ის ფანტასტიკურ დრამაში „ერთხელ ზღაპარში“ (; 2011-2018), მის ბლერ უოტსონის როლი &-ის დრამაში „ბეიტსის მოტელი“ (; 2013-2015) და პროფესორი ლიპსონის როლი ფენტეზი სერიალში „ჯადოქრები“ (; 2016–2020). ტრეისიმ ასევე მონაწილეობა მიიღო სერიალებში „ჯეიკ 2.0“ , „ოთხი ათას ოთხასი“ , „ვარსკვლავთკარიბჭე -1“ , „ზებუნებრივი“ , „ნათელმხილველი“ და „ვარსკვლავური კრეისერი გალაქტიკა“ .

მისი ყველაზე ცნობილი ფილმებია „საბოლოო დანიშნულება 2“ (; 2003 წ.), „თეთრი ხმაური“ (; 2005 წ.), „ქალები“ (; 2008 წ.), „სიტყვები და სურათები“ (; 2013 წ.), „შთამომავლები“ (; 2015 წ.), „შთამომავლები 2“ (; 2017 წ.) და „შთამომავლები 3“ (; 2019 წ.).

ფილმოგრაფია
ხუან დე სალასარ დე ესპინოსა

ხუან დე სალასარ ესპინოსა (; დ. 1508 — გ.1560) — ესპანელი მკვლევარი, პარაგვაის ქალაქ ასუნსიონის დამფუძნებელი. დაიბადა ბურგოსის პროვინციის ქალაქ ესპინოსა-დე-ლოს-მონტეროსში, მისი ადრეული ცხოვრების შესახებ მცირე ცნობები არსებობს.

1535 წლის აგვისტოში მან გაცურა ესპანეთის პორტ სანლუკარ-დე-ბარამედადან (კადისი), როგორც პედრო დე მენდოსას ექსპედიციის წევრმა. ექსპედიცია დაიძრა რიო-დე-პლატას რეგიონისაკენ და იქ ჩავიდა 1536 წლის იანვარში. ბუენოს-აირესის დამაარსებელ პედრო დე მენდოსასთვის დახმარების გაწევის შემდეგ, ხუან დე სალასარ ესპინოსა გაიგზავნა ხუან დე აიოლას მოსაძებნად, რომელიც მანამდე პედრო დე მენდოსამ გაგზავნა მდინარეების პარანისა და პარაგვაის ჩრდილოეთით მდებარე ტერიტორიების შესასწავლად. მან მოახერხა აიოლას ჯგუფის ერთი წევრის, დომინგო მარტინეს დე ირალას პოვნა პუერტო-დე-ლა-კანდელარიაში, რომელიც დააარსა აიოლამ, 1537 წლის თებერვალში.

აიოლას ძებნის პერიოდში მან დააარსა ციხე მდინარე პარაგვაის აღმოსავლეთ ნაპირზე, რომელსაც უწოდა „ასუნსიონის ღვთისმშობელი“, რადგან ამ დღეს დაემთხვა, 15 აგვისტო, ღვთისმშობლის მიძინების ქრისტიანული დღესასწაული. შემდეგ მან განაგრძო მოგზაურობა აიოლას მოსაძებნად და მხოლოდ ის გაარკვია, რომ იგი მოკლეს გრან-ჩაკოს ინდიელებმა.

ხუან დე სალასარ ესპინოსამ დააარსა პირველი მუდმივი ევროპული დასახლება რიო-დე-ლა-პლატას რეგიონში: ასუნსიონი, რომელიც გახდა პარაგვაის დედაქალაქი. 1544 წელს ის გააძევეს ესპანეთში, თუმცა დაბრუნდა ცხრა წლის შემდეგ, როგორც სანაბრიას ექსპედიციის ლიდერი. გარდაიცვალა 1560 წელს, მის მიერ დაარსებულ ქალაქ ასუნსიონში.
ნაცრისფერი სიდამპლე

ნაცრისფერი სიდამპლე — მცენარეთა სოკოვანი დაავადება, რომელიც ვლინდება ვაზში, კომბოსტოში, მარწყვში, გარგარში, წიწაკაში, თამბაქოში და სხვ. ძირითადად იწვევს სოკო , აგრეთვე მის გვარში შემავალი ზოგიერთი სხვა სახეობა.

საწყობების დეზინფექცია, დაზიანებული მცენარეების მოცილება და განადგურება, შენახვის ოპტიმალური პირობების დაცვა შესაბამისი წამლობების განხორციელება.

მინდორში მცენარეზე ვითარდება 1–5 მმ სიგრძის ღია-მწვანე ფერის არშიის მქონე თეთრი ლაქები, რომლებიც ჰერბიციდების მოქმედების შედეგად გაჩენილ ლაქებს წააგავს. გარჩევა შესაძლებელია ლაქების ირგვლივ არსებული, ნაცრისფერი სიდამპლისთვის დამახასიათებელი, ღია მწვანე არშიის მეშვეობით. მიუხედავად იმისა, რომ დაავადება ჩნდება მინდორში, მის გავრცელებას ყველაზე დიდი ზიანი მოაქვს საწყობებში, სადაც იგი ხვდება მინდვრიდან და შენახვის სათანადო პირობების დაუცველობის შემთხვევაში აზიანებს დასაწყობებული მოსავლის უდიდეს ნაწილს. ამ პერიოდში დაავადებული ბოლქვის ყელი რბილდება და ნესტიანდება; დაზიანებულ უბნებზე ჩნდება ნაცრისფერი ნადები, რომელიც დროთა განმავლობაში ვრცელდება ბოლქვის ზედაპირზე. მოგვიანებით ბოლქვები იფარება 5 მმ დიამეტრიანი შავი სკლეროციებით. მიცელიუმის გამონაზარდები თვალსაჩინო ხდება დასაწყობებიდან რამდენიმე კვირის შემდეგ. პათოგენი განაგრძობს ზრდას ბოლქვში და დროთა განმავლობაში ბოლქვის უმეტესი ნაწილი რბილდება და ლპება. დაავადებული ბოლქვის გადანაჭერზე დაზიანებული ქსოვილი მკვეთრად გამოირჩევა საღი ქსოვილისაგან — შავია და დარბილებული.

კულტურათა მონაცვლეობა (დაავადების გაჩენის შემთხვევაში მინიმუმ 2 წლის მანძილზე არ უნდა იწარმოოს მასმინძელი კულტურა), მოსავლის დროული აღება, ბოლქვებისათვის მექანიკური დაზიანებების არიდება, დასაწყობების ოპტიმალური პირობების გამოყენება (ტემპერატურა არაუმეტეს 30-32°, ტენიანობა არაუმეტეს 80%), მინერალური სასუქების რაციონალური გამოყენება, ფუნგიციდების დროული და ხარისხიანი გამოყენება,

დაავადება ვითარდება მწიფე ყურძენზე, იშვიათად — რქებზე, ყლორტებსა და ფოთლებზე. დაავადებული მარცვალი იღებს მუქ ყავისფერ შეფერილობას, ნაოჭდება, ხმება და ზემოდან იფარება ნაცრისფერ ნაფიფქით. მწიფე ყურძნის დაავადებას, ამინდების გათვალისწინებით, სხვადასხვანაირი მნიშვნელობა აქვს. იმ შემთხვევაში, თუკი დაავადების შემდეგ მშრალი ამინდი დადგა, სოკოს გავლენით ყურძენში მჟავიანობა მცირდება და შაქრიანობა მატულობს. ასეთი ყურძნისაგან დამზადებული ღვინო განსაკუთრებული სურნელითა და გემოთი ხასიათდება, რის გამოც ავადმყოფობას კეთილთვისებიანს უწოდებენ. წვიმიან ამინდებში სოკო მასობრივად ვრცელდება და ყურძნის ნაცრისფერ სიდამპლეს იწვევს. ასეთი ყურძნისაგან დამზადებული ღვინო ხასიათდება არასასიამოვნო ობის გემოთი. დაავადება წითელ ღვინოს ფერსაც კი უცვლის. სიმპტომები ვლინდება გაზაფხულზე, ზაფხულში და შემოდგომაზე.

ნაცრისფერი სიდამპლით დაავადებულ მარწყვის ნაყოფებზე ჩნდება ღია ყავისფერი ლაქები. დროთა განმავლობაში ისინი სწრაფად იზრდებიან ზომაში და ფარავენ ნაყოფების ზედაპირის დიდ ნაწილს. ლაქის ზედაპირი იფარება მონაცრისფრო შეფერილობის ნადებით და იწყება ნაყოფის ლპობის პროცესი.
მაჩალილას კულტურა

მაჩალილა — პრეისტორიული კულტურა ეკვადორში, მანაბის პროვინციის სამხრეთით, სანტა-ელენას ნახევარკუნძულზე. პერიოდი, როდესაც კულტურა ყვაოდა უცნობია, მაგრამ, როგორც წესი, შეთანხმდნენ, რომ მისი არსებობა მოიცავს ძვ.წ. 1500 — 1100 წლებს.

მაჩალილას კულტურა
მაჩალილა სოფლის მეურნეობის მიმდევარი ხალხი იყო, რომლებიც ასევე დაკავებული იყვნენ თევზაობით და ნადირობით. ეკვადორის სანაპიროს მცხოვრები, მრავალი პრეისტორიული კულტურის მსგავსად, მაჩალილას ხალხმა პრაქტიკაში გამოიყენა თავის ქალის ხელოვნური დეფორმაცია ქვების გამოყენებით დასაგრძელებლად.

არქეოლოგები ყურადღებას ამახვილებენ მაჩალილას უჩვეულო სასაფლაოებზე, რომლებშიც სხეულები დაკრძალულია კუს კერამიკული ბაკანის ქვეშ, და ზოგადად მათ კერამიკულ ნამუშევრებზე, რაც ხელოვნებაში, მხატვრული და ტექნოლოგიური წინსვლის მაჩვენებელი იყო. მაჩალილას განსახლების ტერიტორიების გათხრებისას, არქეოლოგებმა აღმოაჩინეს კერამიკული ქოთნები, სასტვენები, სასანთლეები და ადამიანის ფიგურები.

არსებობის პერიოდი
კულტურის არსებობის პერიოდი გაურკვეველია. ზოგჯერ მიიჩნევა, რომ ის არსებობდა ძვ. წ. 1800 წლის დასაწყისიდან ძვ. წ. 800 წლამდე. შესაბამისი თარიღის დადგენის ერთ-ერთი პრობლემა კულტურული შეწყვეტის მეთოდია. არქეოლოგების ბეტი მეგერსისა და კლიფორდ ევანზის აზრით, მაჩალილას კულტურა ჩაანაცვლა მესოამერიკულ კულტურებთან კონტაქტში მყოფმა ხალხმა, სანამ იგი შეერეოდა ჩორერას კულტურას.

გუაიაკილის უნივერსიტეტში , ეკვადორში, არის მაჩალილას ნიმუშების კოლექცია.
დარბევა

დარბევა — შუა საუკუნეების საქართველოში აღნიშნავდა:

1. სამხედრო მოქმედების სახეობას საგარეო თუ შინაომებში, ხშირად რეპრესიის მიზნით;

2. დანაშაულის სახეს — ფეოდალების მიხდომა-თავდასხმასა და ძარცვას; უფლების თვითნებურად განხორციელებასა და მტერთან ანგარიშის გასწორებას;

3. ეგზეკუციური ხასიათის ქონებრივ სასჯელს, რომელიც იყო ერთგვარი ჯარიმა, იძულებითი გადახდევინება (აკლება). დარბევა თავდაპირველად თემის პასუხი იყო მისი წესების დარღვევისათვის, შემდგომში მას მებატონეები მიმართავდნენ ყმებთან ურთიერთობაში. ზოგი ქმედებისათვის დარბევას სანქციად სახელმწიფო და ეკლესიაც კი აწესებდა. მიუხედავად ამისა, ხალხურობის ელემენტი მასში საუკუნემდე არ წაშლილა. მაგ., დარბევით ისჯებოდა ის, ვინც წყლით სარგებლობის რიგს დაარღვევდა, გზას გადახნავდა და მიისაკუთრებდა, მდევარსა და ლაშქარს დააკლდებოდა. თავდაპირველად ჯარიმის სახით პირუტყვს ან სხვა საოჯახო ქონებას ართმევდნენ, შემდეგ კი თანდათან „თეთრით“ (ფულადი) დარბევაც შემოვიდა. ხელისუფლების მიერ სანქცირებული დარბევის აღმასრულებელი, ჩვეულებრივ, იასაული და „მეჯურუმე“ (მეჯარიმე) იყო.
ლეონ დარბინიანი

ლეონ ოჰანეზის ძე დარბინიანი (დ. 10 აპრილი, 1905, სოფ. ალასტანი, ახლანდ. ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი, — გ. 28 დეკემბერი, 1943, ქ. ჟიტომირი) — საბჭოთა კავშირის გმირი (1 იანვარი, 1944, სიკვდილის შემდეგ). პოლკოვნიკი.

საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ, 1921-1924 წლებში, მუშაობდა მილიციაში. მონაწილეობდა ანტისაოკუპაციო მოძრაობის წინააღმდეგ ბრძოლაში. 1924 წლიდან საბჭოთა არმიაში იყო. დაამთავრა გაერთიანებული სომხური სამხედრო სკოლა (1927) და თბილისის ამიერკავკასიის ქვეითთა სკოლა (1928), შემდეგ უმაღლესი საოფიცრო კურსები „ვისტრელი“ და ფრუნზეს სახელობის სამხედრო აკადემია. მეორე მსოფლიო ომის დროს მეთაურობდა გვარდიის მე-3 სატანკო არმიის 69-ე მექანიზებულ ბრიგადას. კიევის, ჟიტომირის, შევჩენკოს და სხვა ქალაქებისა და დასახლებული პუნქტებისთვის ბრძოლებში გამოჩენილი მამაცობისათვის მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება. გარდაიცვალა ბრძოლის დროს მიღებული მძიმე ჭრილობისაგან. დაკრძალულია ქ. ჟიტომირში. მიღებული აქვს ლენინის ორდენი (ორგზის), წითელი ვარსკვლავის ორდენი (ორგზის), სამამულო ომის ხარისხის ორდენი და სხვა ჯილდოები.
არჩილ დარეჯანაშვილი

არჩილ სტეფანეს ძე დარეჯანაშვილი (დ. 1861, ყორაღანი, ზაქათალის ოკრუგი, რუსეთის იმპერია, — გ. 16 დეკემბერი, 1921, თბილისი) — ერთ-ერთი პირველი ქართველი აგრონომი.

ბიოგრაფია
1880 წელს დაამთავრა ნიკიტის (ყირიმი, იალტის მახლობლად) მებაღეობა-მევენახეობის სასწავლებლის მეღვინეობის უმაღლესი პრაქტიკული კურსები. მუშაობდა სიმფეროპოლსა (1880–1882) და მუხრანში (1882–1886) უფროს მებაღედ, შემდეგ — სოფ. საცხენისის (თელავის მაზრა) და ახალციხის სკოლებში, სადაც ხელმძღვანელობდა სასოფლო-სამეურნეო განყოფილებებს და სკოლების სასწავლო მეურნეობებს. 1890–1896 წლებში იყო ნაფარეულის საუფლისწულო მამულში ჩაის პლანტაციის უფროსი მებაღე. ექსპერიმენტებს ატარებდა საქართველოში ახალი გაუმჯობესებული სასოფლო-სამეურნეო კულტურების გასავრცელებლად. გამოქვეყნებული აქვს შრომები სხვადასხვა კულტურის მოშენება-მოვლის შესახებ.
ქვეშეთი-კობის გზა

ქვეშეთი-კობის ახალი გზა — საავტომობილო გზის პროექტი, რომელმაც უნდა დააკავშიროს დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელი ქვეშეთი და ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის სოფელი კობი. ამჟამად არსებული გზა გადის რთულ გეოგრაფიულ მარშრუტზე და ზამთრის პერიოდში ხასიათდება დიდთოვლობით. ქვეშეთი-კობის გზაზე დაგეგმილია 2-ზოლიანი ასფალტ-ბეტონის 22,7 კილომეტრიანი გზის, 6 ხიდისა და 5 გვირაბის მშენებლობა, მათ შორის ერთი 9 კილომეტრიანი გვირაბის მშენებლობა. გვირაბი, რომელიც ჯვრის უღელტეხილის ქვეშ გაივლის, სოფელ წკერესთან დაიწყება და სოფელ კობთან დასრულდება. დანარჩენი გვირაბები შედარებით მცირე ზომის იქნება (1541 მ, 194 მ, 388 მ და 299 მ).

9-კილომეტრიანი გვირაბის ასაშენებლად გამოყენებული იქნება გვირაბგამყვანი საბურღი მანქანა , რომელიც არის თანამედროვე, მინიმალური ხმაურის მქონე მეთოდი; მისი მუშაობისას ვიბრაცია დაყვანილია მინიმუმამდე, რის გამოც გარემოზე ნაკლები ზემოქმედება ხდება.

ხიდების ჯამური სიგრძე 1,6 კილომეტრიანი. მათგან, ერთის სიგრძე 426 მ იქნება, ერთი თაღოვანი ხიდის სიმაღლე 166 მ, თაღის სიგრძე 285 მეტრი.

ქვეშეთი-კობის გზის მშენებლობა დაყოფილია 2 ლოტად.

სამშენებლო სამუშაოების ხანგრძლივობა 9-კილომეტრიანი სიგრძის გვირაბის მონაკვეთზე (ლოტი 1) შეადგენს 4 წელს, ხოლო, მისასვლელი გზის მონაკვეთზე 3 წელს.

პროექტის ღირებულება და დონორები
პროექტის საერთო ღირებულება 1,240 მილიარდი ლარია. სამშენებლო სამუშაოებს აზიის განვითარების ბანკი და ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკი აფინანსებს. სამშენებლო პროცესის მონიტორინგს ახორციელებს საერთაშორისო საზედამხედველო კომპანია .

საავტომობილო გზის საერთო სიგრძე 11 კილომეტრით შემცირდება, შესაბამისად, ქვეშეთიდან-კობამდე გადაადგილების დრო შემცირდება 15 წუთამდე, ნაცვლად ერთი საათისა.

ჩატარებული კვლევები და სამუშაოები
პროექტის ფარგლებში ჩატარდა მიზანშეწონილობის კვლევები, შემუშავდა გარემოზე ზემოქმედების შეფასების ანგარიში, არატექნიკური რეზიუმე და დაინტერესებულ მხარეთა ჩართულობის გეგმა. შემუშავდა ასევე ბიომრაფალფეროვნების სამოქმედო გეგმა და მიწის შესყიდვისა და განსახლების ჩარჩო.
ნიგვზარის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია

ნიგვზარის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნიგვზარაში. ეკლესია აგებულია 1861 წელს.

როგორც ჩანს, ეკლესია მანამდეც ყოფილა. 1840 წლამდე ნიგვზარაში დღევანდელი ეკლესიიდან დაახლოებით 30-40 მეტრში მთის შემაღლებულ ადგილზე მდებარეობდა ხის ეკლესია, რასაც ამავე წლის აღწერა ადასტურებს. შემდეგი აღწერის მიხედვით, რომელიც 1860 წელს მოხდა, აქ უკვე ქვის ეკლესიაა მოხსენიებული.
სარეკის ღვთაების ეკლესია

სარეკის ღვთაების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ სარეკში. მდებარეობს სოფლის ჩრდილოეთით, 1 კმ-ზე, ძველი სასაფლაოს ტერიტორიაზე. ეკლესია დაზიანებული ყოფილა მისი აღდგენა და რესტავრირება მოხდა ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ.

ეკლესია დარბაზულია (8,210,7 მ). ნაგებია ყორექვით, წყობა თარაზულია. გეგმა ტრაპეციის ფორმისაა. ასიმეტრიული აფსიდის მხრები და კონქის თაღი ერთსაფეხურიანია. გვერდებზე თითო მცირე ნიშაა გამოკვეთილი, დარბაზში გრძივი კედლების წყვილ პილასტრის კაპიტელებს კამარის საბჯენი თაღი ეყრდნობა. ინტერიერს განივი კედლებისა და სამხრეთი კედლის ცენტრალურ ნაწილებში გაჭრილი თაღოვანი სარკმელი ანათებს. კარი ორია: ერთი შიგნიდან თაღოვანი, ნაოთხალი — დასავლეთ კედელში, მეორე კი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში, ქვის ფილებით დაგებული იატაკი საკურთხეველში ერთი საფეხურითაა შემაღლებული. ფასადებზე ქვის წყობისათვის დამახასიათებელია დიდი და მცირე ზომის ქვის რიგების მონაცვლეობა. კარ-სარკმლის საპირეებად და კუთხეებში შედარებით დიდი ზომის ქვებია გამოყენებული. კარნიზი თაროს ფორმისაა.
ჩიხის სამების ეკლესია (ჭიღლაძეების უბანი)

ჩიხის სამების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიხაში, ჭიღლაძეების უბნის სასაფლაოზე.

ეკლესია დარბაზულია (8,55,0 მ). შენობის გეგმა წაგრძელებული სწორკუთხედია, აღმოსავლეთით ნალისებრი აფსიდით, რომლის სარკმლის ორივე მხარეზე თითო ნიშაა განლაგებული. დარბაზში ორი თაღოვანი კარით შევდივართ, რომელთა ბალავრის ქვები კედლის სისქეშია ჩადგმული. მესამე კარი, რომელიც საკურთხეველთან ახლოს ჩრდილო კედელშია გაჭრილი, ამოშენებულია ისე, რომ შიგნიდან კარის ფორმის ნიშაა დატოვებული. სამხრეთის კედელში ცენტრიდან ოდნავ აღმოსავლეთით სწორკუთხა სარკმელი მდებარეობს. ინტერიერის მხატვრული სახე სადაა, ძირითადი აქცენტი საკურთხევლისკენაა გადატანილი, რასაც აძლიერებს ის, რომ დარბაზი აღმოსავლეთისაკენ ოდნავ ფართოვდება. კედლები თლილი ქვითაა მოპირკეთებული. თლილი ქვის ფილებითაა აგრეთვე დაგებული იატაკი, რომლის საკურთხევლის ნაწილი ერთი საფეხურითაა შემაღლებული. გრძივი კედლები გაძლიერებულია შუაში წყვილი ორსაფეხურიანი, ხოლო დასავლეთ კუთხეებში ერთსაფეხურიანი პილასტრებით, რომელთა კაპიტელებს კამარის საბჯენი თაღები ეყრდნობა. კონქის თაღი იმპოსტებზეა დაბჯენილი. საკურთხეველში დგას ტრაპეზის ქვა. ფასადები მოკლებულია ყოველგვარ დეკორს, კედლები მოპირკეთებულია ღია ვარდისფერი სწორკუთხა, თლილი ქვის ფილებით. წყობა თარაზულია. კარნიზი კვეთაში თაროსა და ლილვის ფორმისაა. შენობა ორსაფეხურიან ზეძირკველზე დგას, რომელსაც აღმოსავლეთიდან ერთი საფეხურიც ემატება. სამხრეთი კარის წინ სამსაფეხურიანი კიბეა მოწყობილი. ეკლესიის სახურავი კრამიტისაა.
ჩიხის სამების ეკლესია

ჩიხის სამების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიხაში, მდებარეობს სოფლის ცენტრში, ახალ სასაფლაოზე.

ეკლესიის ზომებია 2110 მ. შენობის ცენტრალური ნაწილი სწორკუთხა, წაგრძელებული გეგმარების დარბაზს უკავია, რომელსაც აღმოსავლეთიდან ეკვრის სწორკუთხა, განივი ღერძის გასწვრივ წაგრძელებული გეგმის საკურთხეველი, დასავლეთიდან კი კვადრატული გეგმის ორსართულიანი სამრეკლო.

გრძივი კედლების ცენტრალურ ნაწილებში ერთმანეთის პირისპირ თითო, ნაოთხალიანი, თაღოვანი კარია გაჭრილი, რომელთა ორივე მხარეს თითო თაღოვანი სარკმელია განლაგებული. საკურთხეველს დარბაზი სამი ფართო, თაღოვანი გასასვლელით უკავშირდება. (მათგან შუათანა უფრო ფართოა). საკურთხევლის სამივე კედლის ცენტრალურ ნაწილებში თითო სარკმელია გაჭრილი. საკურთხეველი სიგრძით დარბაზის განივ კედელზე უფრო მოკლეა და ამიტომ მისი ჩრდილო და სამხრეთი კედლები დარბაზის შესაბამის კედლებთან კონტაქტში თითო საფეხურს ქმნის. ფართო გასასვლელით იყო აგრეთვე დაკავშირებული დარბაზი სამრეკლოს პირველ სართულთან. სამრეკლოს პირველ სართულში გასასვლელიც საკმაოდ ფართო ყოფილა, მაგრამ შემდეგ დაუვიწროვებიათ.

სამრეკლოს პირველი სართული კვადრატული გეგმარების სათავსს წარმოადგენს დასავლეთიდან თაღოვანი კარითა და ჩრდილოეთიდან და სამხრეთიდან თითო თაღოვანი სარკმლით, ხოლო მეორე სართული სვეტებზეა დაყრდნობილი. სამ მხარეზე თაღებით გახსნილი ფანჩატურია. სამრეკლოს ოთხფერდა სახურავს თუნუქის საბურავი აქვს მოწყობილი. ეკლესია მოხატულია, იატაკი დამუშავებული, თლილი ქვისაა, გუმბათის შიდა მხარე ხითაა მოპირკეთებული. ექსტერიერის მხატვრული სახის მისაღწევად უხვადაა გამოყენებული არქიტექტურული გაფორმების საშუალებები. ხაზგასმულია და გამოკვეთილია ყველა კონსტრუქციული ნაწილი. გარეგნულ სახეში განსაკუთრებულ ყურადღებას იპყრობს სამი მთავარი მასის ურთიერთობა: ცენტრში დარბაზისა, რომელიც ყველაზე დიდი ზომისაა და განსაკუთრებითაა გაფორმებული, აღმოსავლეთით საკურთხევლისა, მცირე ზომითა და სადა დეკორით და დასავლეთით სამრეკლოსი, რომელიც ვიწრო, მაღალი და ყველაზე უფრო დინამიკურია.
გამოღმა არგვეთის ოქონის ღვთისმშობლის ეკლესია

გამოღმა არგვეთის ოქონის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ გამოღმა არგვეთში. აგებულია საუკუნეში.

ეკლესია დარბაზულია, დასავლეთიდან გვიანი პერიოდის მინაშენით. ნაგებია კირქვის ნათალი ქვით. აღმოსავლეთით ღრმა აფსიდია, რომლის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. საკურთხეველი გამოყოფილია ორსაფეხურიანი მხრებით, რომელზეც კონქის საბჯენი თაღია გადასული. გრძივი კედლები დანაწევრებულია ორი წყვილი ორსაფეხურიანი პილასტრით, რომლებზეც კამარის საბჯენი ორსაფეხურიანივე თაღები გადადის. ჩრდილოეთის და სამხრეთის კედლებში არქიტრავული კარია გაჭრილი. სამხრეთის კედელში ორი სწორკუთხა სარკმელია. ერთი სარკმელი აქვს დასავლეთის კარის თავზეც. ამჟამად ის მინაშენშია მოქცეული. ტაძრის ჩრდილოეთისა და სამხრეთის კართა გაფორმება გვიანია. ტაძარს მარტივი თაროსებრი ლავგარდანი აქვს. ფასადები გალესილი ყოფილა კირით. ახლა უკვე ჩამოცვენილია. მინაშენი ნატეხი ქვითაა აგებული. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. კარის მოჩარჩოება იდენტურია ტაძრის დანარჩენი კარების მოჩარჩოებისა. ტაძარს სამხრეთიდან მინაშენი ჰქონია, ასევე შემდგომი პერიოდის. ის დღეს აღარ არსებობს. ტაძრის მორთულობა მწირია. მთავარი დატვირთვა აღმოსავლეთ ფასადზე მოდის. მორთულია სარკმლის მოჩარჩოება და მის ზემოთ მოცემულია რელიეფური დიდი ჯვარი. ჯვრის თავზე ვერძის ჰორელიეფი იყო, რომელიც ახლა ჩამომტვრეულია.

ტაძრის დასავლეთით რამდენიმე მეტრში დგას სამსართულიანი სამრეკლო. პირველი და მეორე სართულები ყრუა და მათში მესამე სართულზე ასასვლელი კიბეა მოქცეული. მესამე სართული ფანჩატურია.
კაპიტონ გოგოლაძე

კაპიტონ ალექსანდრეს ძე გოგოლაძე (დ. უცნობია — გ. 1942) — ქართველი ჟურნალისტი, პოეტი.

მიეკუთვნებოდა სოციალ-დემოკრატების პარტიას. ეწეოდა აქტიურ ჟურნალისტურ საქმიანობას. განსაკუთრებით აღსანიშნავია მისი მოღვაწეობა სატირულ ჟურნალ „ეშმაკის მათრახში”. გარდა ამისა, იგი წერდა „მათრახში“, „მათრახი და სალამურში“, აგრეთვე, გაზეთ „კვალში”. აქტიურად იყო ჩაბმული პოლემიკაში ილია ჭავჭავაძესთან და მის მომხრეებთან. 1909-1915 წლებში იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ბათუმის განყოფილების სარევიზიო კომისიის წევრი. მუშაობდა ბათუმის საურთიერთო ნდობის საზოგადოებაში მოანგარიშედ. 1911 წელს არჩეული იყო ბათუმის ქალაქის საბჭოს წევრად (ხმოსნად). 1918 წელს იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრი.
ჭორვილის მაცხოვრის ეკლესია

ჭორვილის მაცხოვრის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭორვილაში. აგებულია 1901 წელს.

ეკლესია სამნავიანი ნაგებობაა, რომლის სამივე ნავი ორფერდა სახურავის ქვეშაა მოქცეული. იგი საკმაოდ დიდი მოცულობისაა, გარე ზომებით: 1811 მ. გეგმა წაგრძელებული სწორკუთხედია, ურთიერთისმეტრიულად განლაგებული კონსტრუქციული ნაწილებით. ინტერიერში ორმწკრივად ჩარიგებული ექვსი კვადრატული სვეტით სამ ნავად იყოფა. შუა ნავი, რომელიც სხვებზე განიერი და მაღალია, აღმოსავლეთით საკურთხევლით ბოლოვდება, ხოლო ორი დანარჩენი ნავი შესაბამისად სამკვეთლოთი და სადიაკვნით. ისინი დარბაზისაგან აღმოსავლეთის ორი სვეტითა და მათგან განივად გადასული თაღებით არიან გამიჯნული. სადიაკვნის აფსიდს ნახევარი ელიფსის ფორმა აქვს, ხოლო საკურთხევლისა და სამკვეთლოს აფსიდები ასიმეტრიული მოხაზულობისაა. სამივე აფსიდის კონქის თაღები იმპოსტებს ეყრდნობა. საკურთხევლისა და სამკვეთლო-სადიაკვნეს სივრცეები გაერთიანებულია ფართო თაღოვანი გასასვლელებით. სარკმელი მხოლოდ საკურთხევლის აფსიდშია გაჭრილი, ხოლო სამკვეთლოსა და საკურთხეველს თითო სარკმელი გვერდებზე აქვს განლაგებული, მათ ქვემოთ კი ნიშებია გამოკვეთილი — სამკვეთლოში ორი თაღოვანი, სადიაკვნეში კი ერთი სწორკუთხა. სამკვეთლო-სადიაკვნის მხრები დარბაზის გრძივი კედლებისაგან თითო საფეხურითაა გამოყოფილი. გრძივი კედლების ცენტრალურ ნაწილებში თითო კარი და მათ აქეთ-იქით ორ-ორი სარკმელია განლაგებული, რომელთა ზემოთ დეკორატიული თაღები გადადის. ერთი კარი მდებარეობს დასავლეთ კედლის შუაში, მის ზემოთ კი ფრონტონზე გამავალი მრგვალი სარკმელია გაჭრილი. კედლები ორივე მხრიდან შებათქაშებულია. იატაკი ქვის ფილებითაა დაგებული. საკურთხევლის იატაკი ერთი საფეხურითაა შემაღლებული. ფასადების დეკორს კარ-სარკმლის ლილვოვანი საპირეები წარმოადგენს. სამხრეთი და დასავლეთი კარების მხატვრული იერი დამატებით პილასტრების კომპოზიციითაა გაძლიერებული. დასავლეთი კარის დეკორატიულ ფრონტონში ჯვარია გამოსახული. სამხრეთი კარის შეწყვილებული პილასტრები ორსართულადაა განლაგებული, მეორე სართულის პილასტრებს შორის კარის თავზე ბარელიეფური ჯვარია გამოსახული, მის ზემოთ კი წრიულ ქვაზე მხედურულით შესრულებულის ამშენებლო წარწერაა. შენობა ერთსაფეხურიან ზეძირკველზე დგას, კუთხეებში პილასტრებია ამოყვანილი, ლავგარდანი კვეთაში თაროსა და ფოსოს ფორმისაა. სახურავი კრამიტისაა.
ჭორვილის ციხე

ჭორვილის ციხე — ციხესიმაგრე საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭორვილაში. მდებარეობს სოფლის აღმოსავლეთით, მცირე შემაღლებაზე. განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს.

ციხეს ირგვლივ გალავანი აქვს შემორტყმული, რომელშიც დარბაზული ეკლესიაცაა მოქცეული. ციხე ისეა დანგრეული, რომ მისი ადრინდელი სახის წარმოდგენა შეუძლებელია. მისი მაღლივი ნაწილის კედლების ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეა მხოლოდ აღმართული დაახლოებით 7-8 მეტრამდე, იკითხება სამი სართული. ჩრდილო კედლის ქვედა ნაწილში ბუხარი ყოფილა მოწყობილი. დასავლეთიდან ციხის ამ ნაწილს ჩრდილო-სამხრეთი მიმართულების საკმაოდ დიდი კედელი ესაზღვრება, რომლის ზემო, შუა ნაწილიდან ოდნავ ჩრდილოეთით თაღოვანი ღიობის ფრაგმენტია, მის ქვემოთ კი კედელი საკმაოდ დიდზეა გამონგრეული. გარე მხრიდან კედლები ყორე, ნამსხვრევი ქვითაა ამოყვანილი, რომელთა შორის არე კირის დუღაბითაა ამოვსებული. 1975 წელს, წერეთლების უბანს ციხის შემორჩენილი მაღლივი ნაწილის კუთხეში ყორექვის კედელი ამოუშენებიათ, რომელშიც ომში დაღუპულთა ხსოვნისადმი მიძღვნილი მემორიალური დაფა ჩაუსვამთ. დაფის ქვემოთ კი მოზრდილი სწორკუთხა ქვაა სამი ჯვრის ბარელიეფური გამოსახულებით. ამჟამად ბარელიეფი ციხის ეკლესიის კედელშია ჩასმული.
ჭორვილის ეკლესია

ჭორვილის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭორვილაში. განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს.

ეკლესია ციხის გალავანშია მოქცეული, ტრაპეციის ფორმის გეგმაში აღმოსავლეთით კოლოფა აფსიდია ჩახაზული. აფსიდის მხრები ერთსაფეხურიანია. სარკმლის აქეთ-იქით საკურთხევლის კედელში თითო ნიშაა გამოკვეთილი. დარბაზის გრძივი კედლები თითო პილასტრითაა დაყოფილი. დარბაზს ორი სარკმელი აქვს, ერთი სამხრეთ კედელში, პილასტრის მარჯვნივ, მეორე კი დასავლეთ კედელში, შიგნიდან თაღოვანი, ნაოთხალიანი კარის ზემოთ. შეინიშნება ფრესკის კვალი. ფასადები ნამსხვრევი ქვითაა მოპირკეთებული. წყობა შეძლებისდაგვარად თარაზულია. დასავლეთ კარს ამშვენებს უზარმაზარი, კვადრატული ფორმის ბალავრის ქვა, რომელზეც წრიულ ჩაჭრილ ფონზე გამოსახულია დიდი ჯვარი.