iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სიმა ეივაზოვა

სიმა ეივაზოვა (; დ. 2 ოქტომბერი, 1933, ბაქო — გ. 6 მაისი, 2009, ჟენევა) — საბჭოთა და აზერბაიჯანელი დიპლომატი, დამოუკიდებელი აზერბაიჯანის პირველი მუდმივი წარმომადგენელი გაეროში და სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციებში შვეიცარიაში. აზერბაიჯანის საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი.

ბიოგრაფია
სიმა ეივაზოვა დაიბადა ბაქოში, ექიმის ოჯახში. დაამთავრა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. მან კარიერა 16 წლის ასაკში დაიწყო.

23 წლის ასაკში - აზერბაიჯანის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის აგიტაციისა და პროპაგანდის განყოფილების ინსტრუქტორი იყო. 26 წლის ასაკში, ცენტრალური კომიტეტის გადაწყვეტილებით, სასწავლებლად გაგზავნეს სსრკ საგარეო საქმეთა სამინისტროს უმაღლეს დიპლომატიურ სკოლაში, რომელიც წარჩინებით დაამთავრა.

დიპლომატიური კარიერა
მეოთხედ საუკუნეზე მეტი ხნის განმავლობაში მუშაობდა როგორც სსრკ საგარეო საქმეთა სამინისტროს ცენტრალურ ოფისში - მე-2 ევროპულ დეპარტამენტში სსრკ-სა და დიდ ბრიტანეთს შორის ურთიერთობების საკითხებზე, ასევე საგარეო უწყებებში. მუშაობდა საგარეო საქმეთა სამინისტროში - სსრკ-ს საელჩოებში ლონდონსა და სოფიაში, ასევე გაეროს შტაბ-ბინაში - ნიუ-იორკში, გაეროს ოფისებში ჟენევასა და ვენაში. ეივაზოვამ გაიარა დიპლომატიური სამსახურის ყველა ეტაპი - მესამე მდივანიდან პირველი დონის მრჩევლამდე.

1982 წელს აზერბაიჯანის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის მდივანმა ჰეიდარ ალიევმა მიიწვია ის აზერბაიჯანის სსრ საგარეო საქმეთა მინისტრის პოსტზე.

1985 წლიდან 1993 წლამდე მუშაობდა ჟენევის გაეროს ოფისში პასუხისმგებელ თანამდებობაზე.

1994 წლის იანვრიდან სიმა ეივაზოვა მუშაობდა აზერბაიჯანის მუდმივ წარმომადგენლად ჟენევაში გაეროს ოფისში და შვეიცარიის სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციებში. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ალიევის 1997 წლის 4 მარტის ბრძანებით იგი დაინიშნა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მუდმივ წარმომადგენლად ჟენევის გაეროს ოფისში და შვეიცარიის სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციებში აზერბაიჯანის რესპუბლიკის საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩის წოდებით.

მას მეგობრული ურთიერთობა ჰქონდა სხვა ცნობილ აზერბაიჯანელ დიპლომატებთან - თაჰირა თაჰიროვასთან და ელმირა გაფაროვასთან.

სიმა ეივაზოვა საუბრობდა ექვს ენაზე, მათ შორის გაეროს სამი ოფიციალური ენაზე - რუსული, ინგლისური და ფრანგული.

სიმა ეივაზოვა დამოუკიდებელი აზერბაიჯანის ისტორიაში პირველი პროფესიონალი დიპლომატია. ის არის პირველი და ერთადერთი არარუსი ქალი ყოფილი საბჭოთა კავშირიდან, რომელმაც დაამთავრა სსრკ საგარეო საქმეთა სამინისტროს უმაღლესი დიპლომატიური სკოლა აღნიშნული საგანმანათლებლო დაწესებულების მთელ ისტორიაში.

1991 წლის ოქტომბერში, ჟენევაში გაეროს ოფისში მუშაობისას, მან დატოვა საბჭოთა დიპლომატიური სამსახური და დარეგისტრირდა გაეროში, როგორც დამოუკიდებელი აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მოქალაქე, რითაც გახდა გაეროს პირველი თანამშრომელი სუვერენული აზერბაიჯანის ისტორიაში.
სინტია დვორკი

სინტია დვორკი (; დ. 27 ივნისი, 1958) — ამერიკელი მეცნიერი ინფორმატიკის დარგში, რომელიც ცნობილია თავისი წვლილით კრიპტოგრაფიაში. 2017 წლის გიოდელის პრემიის ლაურეატი. ჰარვარდის უნივერსიტეტის პროფესორი (2017 წლიდან). -ის თანამშრომელი. ასზე მეტი რეცენზირებული შრომის ავტორი.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
სინტია დვორკმა 1979 წელს პრინსტონის უნივერსიტეტში მიიღო ბაკალავრის ხარისხი (ელექტროინჟინერიასა და ინფორმატიკაში) და აქვე გახდა პირველი ქალი, რომელმაც მოიპოვა ჩარლზ იანგის პრემია დამოუკიდებელ კვლევაში წარმატების მიღწევისთვის. კორნელის უნივერსიტეტში კი მიიღო მაგისტრისა (1981) და ფილოსოფიის დოქტორის (1983) ხარისხი ინფორმატიკაში კვლევებისთვის ჯონ ჰოპკროფტის ხელმძღვანელობით.

მისი წვლილი კრიპტოგრაფიაში მოიცავს ბადის საფუძველზე პირველ კრიპტოსისტემას მიკლოშ აჯტაისთან ერთად 1997 წელს. ეს იყო პირველი კრიპტოსისტემა ღია გასაღებით. ნაორთან ერთად მან ასევე პირველად წამოაყენა იდეა და მეთოდები ელექტრონულ ფოსტებში სპამებთან საბრძოლველად.

კარიერა და კვლევები
დვორკი ცნობილია თავისი კვლევებით, რომლებშიც მონაცემთა ანალიზი კონფიდენციალურობის დაცვით ემყარება მკაცრ მათემატიკურ საფუძველს. მან მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ასევე კრიპტოგრაფიაში და გამოთვლების განაწილებაში. თავისი ადრეული შრომებისთვის შეფერხებისადმი მდგრადი სისტემების საფუძვლებში 2007 წელს ნენსი ლინჩთან და ლარი სტოკმაიერთან ერთად გახდა ლაურეატი. ეს იყო დვორკის პირველი აღიარება დამსახურებისთვის.

2008 წელს სინტია დვორკი აირჩიეს აშშ-ს ეროვნული საინჟინრო აკადემიის წევრად მისი ფუნდამენტური წვლილისთვის ალგორითმების განაწილებასა და კრიპტოსისტემების უსაფრთხოებაში. ამავე წელს აირჩიეს ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის წევრად. 2009 წელს მან მიიღო პრემია გამორჩეული ღვაწლისთვის მაღალი კონფიდენციალურობის ტექნოლოგიების სფეროში უდიდეს კვლევაში. 2014 წელს აირჩიეს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრად. 2015 წელს გახდა გამოთვლითი ტექნიკის ასოციაციის წევრი. 2016 წელს კი — ამერიკის ფილოსოფიური საზოგადოების წევრი. სინტია დვორკი გახდა გიოდელისა (2017) და კნუთის პრემიის (2020) მფლობელი.

2021 წელს თანაავტორებთან ერთად დაიმსახურა გამოთვლითი ტექნიკის ასოციაციის კანელაკისის პრემია „მისი ფუნდამენტური წვლილისთვის დიფერენციალური კონფიდენციალურობის განვითარებაში“. 2022 წელს მიიღო -ს პრემია მათემატიკის სფეროში დამსახურებისათვის. 2022 წელს, კომპიუტერული თეორიის სიმპოზიუმზე, ნაოროსთან ერთად 1990 და 1991 წლებში გამოქვეყნებული შრომებისთვის მიიღო 30 წლიანი ჯილდო „დროით გამოცდა“.

ამჟამად სინტია დვორკი მუშაობს ჰარვარდის უნივერსიტეტში კომპიუტერული მეცნიერებების პროფესორად, პერსპექტიული კვლევების ინსტიტუტში პროფესორად და ჰარვარდის მართვისა და სტატისტიკის სკოლის ასოცირებულ პროფესორად. ის ასევე არის -ის გამორჩეული თანამშრომელი.

პირადი ცხოვრება
დვორკი არის ამერიკელი მათემატიკოსის — ბერნარდ დვორკის ქალიშვილი და ისტორიკოს დებორა დვორკის და. იგი შავი ქამრის მფლობელია თეკვონდოში.

ჯილდოები და აღიარება
2007 — დაიკსტრას პრემია
2017 — გიოდელის პრემია
2020 — კნუთის პრემია
2020 — -ს რიჩარდ ჰემინგის მედალი
აშუღ-ფერი

აშუღ-ფერი (; დაახ. 1811, სოფელი აშაღი მარალიანი, ყარაბაღის სახანო — 1847, შუშა, შემახას გუბერნია, რუსეთის იმპერია) — აზერბაიჯანელი აშუღი ქალი და პოეტი, აზერბაიჯანის ქალთა აშუღური სკოლის ერთ-ერთი გამოჩენილი წარმომადგენელი საუკუნის ნახევარში. ითვლება ქალთა აშუღური შემოქმედების ფუძემდებლად.

ბიოგრაფია
აშუღ-ფერი დაიბადა სოფელ აშაღი მარალიანში (ახლანდელი ჯაბრაილის რაიონი) დაახლოებით 1811 წელს. ბავშვობიდან დაინტერესდა აშუღური ლექსებით. განათლება მიიღო მედრესეში, სადაც სწავლობდა არაბულსა და სპარსულს. 18 წლის ასაკში გადავიდა ყარაბაღის სახანოს დედაქალაქში - შუშაში. იქ ცხოვრობდა და მუშაობდა თავისი ხანმოკლე სიცოცხლის ბოლომდე, სადაც გარდაიცვალა 1847 წელს, 36 წლის ასაკში.

ფერის მამა, ჰაჯი საიადი, წვრილმანი ვაჭრობით იყო დაკავებული, რის გამოც მას ადგილობრივებმა მეტსახელად თაჯირი (ვაჭარი) ჰაჯი საიადი შეარქვეს. დედა - გიულისტანი თავისი დროის პროგრესულად მოაზროვნე ქალი იყო და ქალიშვილისთვის განათლების მიღებაში ხელი არ შეუშლია.

აშუღ-ფერის შემოქმედებისა და ცხოვრების ერთ-ერთი მკვლევარი, ფირუდინ ბეი კოჩარლი თავის კვლევაში აღნიშნავს, რომ 25 წლის ასაკში ფერი დაქორწინდა მოლაზე, სახელად მუჰამედი. ქორწინებით ბედნიერი არ იყო. მოლას არ მოსწონდა, რომ მისი ცოლი წერდა ლექსებს და მონაწილეობდა პოეზიის საღამოებში, რის გამოც იგი ქმრისგან მუდმივ საყვედურებს იღებდა. შედეგად, მთელი მისი ტანჯვა გადაიზარდა ლექსებში, რაც ასახავდა ახალგაზრდა აშუღის რთულ ცხოვრებას. 1847 წელს აშუღ-ფერის გარდაცვალების შემდეგ, მისმა ძმებმა ქერბალაი ფერზალიმ და მაჰმუდმა მისი ცხედარი ჯაბრაილის მშობლიურ სოფელ მარალიანში ჩაასვენეს, სადაც დაკრძალეს.

შემოქმედება
აშუღ-ფერი ყარაბაღის აშუღური გარემოს წარმომადგენლებს მიეკუთვნება, რომლებიც ცხოვრობდნენ და მოღვაწეობდნენ ყარაბაღში საუკუნის პირველ ნახევარში. აშუღ-ფერის სახელი, რომელმაც გარკვეული როლი ითამაშა აზერბაიჯანული აშუღური პოეზიის განვითარებაში და ითვლება ერთ-ერთ პროფესიონალ ქალ აშუღად მოხსენიებულია მაჰსეთი განჯევისთან, ხურშიდბანუ ნათავანთან, ჰეირან-ხანუმთან და ფატმა კამინესთან ერთად. მისი ლექსების მხოლოდ მცირე ნაწილია შემორჩენილი დღემდე, ამიტომ ხალხში აშუღ-ფერის ცხოვრების შესახებ ბევრი ლეგენდა ვრცელდება.

აშუღ-ფერის ხსოვნისადმი აზერბაიჯანში რეგულარულად იმართება მეჯლისები - შემოქმედებითი საღამოები. მისი ერთ-ერთი ორგანიზატორია აშუღ ულდუზ სენმეზი (გულიევა).
ქალი მწერლები

ქალებს მიუძღვით მნიშვნელოვანი წვლილი ლიტერატურაში ყველაზე ადრეული ეპოქებიდან მოყოლებული.
ისტორია
ერთ-ერთ პირველ ცნობილ ავტორებს შორისაა ენჰედუანა; ის ასევე ჩვენთვის ცნობილი ყველაზე ადრეული პოეტია. ის გახლდათ ქალღმერთ ინანასა და მთვარის ღმერთ სინის(ნანნა) უმაღლესი ქალი ქურუმი. ის ცხოვრობდა შუმერულ ქალაქ-სახელმწიფო ურში 4200 წლის წინ. ენჰედუანას წვლილი შუმერულ ლიტერატურაში, რომელიც მას დაზუსტებით მიეწერება, მოიცავს რამდენიმე პირად ლოცვას ინანასადმი და შუმერული ჰიმნების კრებულს, რომელიც ცნობილია „შუმერული ტაძრების ჰიმნები“. გარდა ამისა მას სხვა ტექსტებიც მიეწერება. აქედან გამომდინარე, ის პირველი დასახელებული ავტორია მსოფლიო ისტორიაში. ის ჩვენთვის პირველი ცნობილი ქალია, რომელიც ატარებდა ქურუმის, დიდი პოლიტიკური როლის მქონე ტიტულს, რომელიც ხშირად ენიჭებოდათ სამეფო ოჯახში ქალიშვილებს. ის თანამდებობაზე დანიშნა მამამისმა, სარგონ აქადელმა. დედამისი სავარაუდოდ დედოფალი ტაშლულტუმი იყო. ენჰედუანას უმაღლესი ქურუმის ტიტულზე დანიშვნა შორსმჭვრეტელი პოლიტიკური როლი იყო სარგონის მიერ იმისთვის, რომ მისი ძალაუფლების სიძლიერე შეენარჩუნებინა სამეფოს სამხრეთში, სადაც მდებარეობდა ქალაქი ური.

ძვ.წ. საუკუნე
საფო (ძვ. ბერძ. , დ. ძვ.წ. 630 - გ. ძვ.წ. 570) იყო ძველბერძენი პოეტი კუნძულ ლესბოსიდან. საფო ცნობილია თავისი ბერძნული ლირიკისთვის, რომელიც იმღერებოდა ლირის აკომპანემენტით. საფოს პოეზიის უმეტესობა დაკარგულია, გადარჩენილი კი ფრაგმენტულადაა ჩვენამდე მოსული, გარდა ერთი სრული პოემისა: „ოდა აფროდიტეს“. ისევე, როგორც ლირიკული პოეზია, ანტიკური კრიტიკოსების მტკიცებით საფო წერდა ელეგიურ და იამბურ პოეზიას. საფოს მიწერილმა სამმა ეპიგრამამ ჩვენამდე მოაღწია, თუმცა ისინი საფოს სტილის ელინისტური იმიტაციებია.
 საუკუნეში, ტამილელმა ქალმა პოეტმა — ავაიარმა, რომელიც სანგამის პერიოდში ცხოვრობდა, მიჩნეულია ისეთი პოეტების თანამედროვე, როგორებიც არიან პარანარი, კაბილარი და თირუვალუვარი. ის სავარაუდო ავტორია 7 სტროფისა ნარინაიში (კლასიკური ტამილური პოეტიკის ნიმუში სანგამურ ლიტერატურაში); 15 სტროფის კურონტოკაიში(მეორე ტომი), 4 აკანანურუში და 33 პურანანურუში(ბოლო ტომი). ლეგენდის მიხედვით, ის სამეფო ისტორიკოსი იყო ტამილთა ქვეყანაში. ის მოგზაურობდა ქვეყნის ერთი რეგიონიდან მეორეში, ერთი სოფლიდან მეორეში, მათთან ერთად მიირთმევდა სალაფავს და მათთვის წერდა სიმღერებს. მისი სიმღერების უმეტესობა იყო ტომის ბელად ვალალ ატიამაან ნედუმაან ანჯისა და მის ოჯახზე. ტომის ბელადი იყენებდა მას ელჩად მეზობელ ტომის ბელად თონდაიმანთან ომის თავიდან ასაცილებლად. მისი სიმღერების დანარჩენი ნაწილი მიეძღვნა სახელმწიფოს მართვის სხვადასხვა ასპექტს.

 საუკუნე
გენძი მონოგატარი (მოთხრობა უფლისწულ გენძის შესახებ) დაწერა ადრეულ საუკუნეში დიდგვაროვანმა ქალმა მურასაკი შიკიბუმ და ზოგის მიერ მიჩნეულია პირველ რომანად.
ბარბარა ჰილარი

ბარბარა ჰილარი (დ. 12 ივნისი, 1931 – 23 ნოემბერი, 2019) — ამერიკელი არქტიკული მკვლევარი, მედდა, გამომცემელი, მოგზაური და მოტივაციური სპიკერი. დაიბადა ნიუ-იორკში, სწავლობდა ახალი სკოლის უნივერსიტეტში, სადაც მიიღო ბაკალავრის და მაგისტრის ხარისხები გერონტოლოგიაში. განათლების მიღების შემდეგ იგი მედდა გახდა, ასევე დააარსა და .

2007 წელს, 75 წლის ასაკში, ჰილარი გახდა პირველი ცნობილი შავკანიანი ქალი, რომელმაც მიაღწია ჩრდილოეთ პოლუსს. მან მიაღწია სამხრეთ პოლუსს 2011 წლის იანვარში, 79 წლის ასაკში და გახდა პირველი აფრო-ამერიკელი ქალი, რომელმაც ორივე პოლუსი დალაშქრა. ჩრდილოეთ და სამხრეთ პოლუსებზე მისი მოგზაურობის შემდეგ, გახდა მოტივაციური სპიკერი და სიტყვით გამოვიდა ისეთ ორგანიზაციებში, როგორიცაა ქალთა ეროვნული ორგანიზაცია.

მას შემდეგ, რაც გადაურჩა მკერდის კიბოს და შემდეგ ფილტვის კიბოს, მას 2019 წელს ჯანმრთელობა დაუქვეითდა. ნიუ-იორკში, ფარ როკავეის საავადმყოფოში გადაყვანის შემდეგ, გარდაიცვალა 2019 წლის 23 ნოემბერს, 88 წლის ასაკში. ჰილარი სიღატაკეში გაიზარდა - დედამისი ასუფთავებდა სახლებს ოჯახის სარჩენად. ჰილარი დროის დიდ ნაწილს კითხვას უთმობდა: „ჩვენს სახლში გონებრივი სიღარიბე არ ყოფილა“. რამდენიმეთვიანი ჯანმრთელობის პრობლემების შემდეგ, იგი საავადმყოფოში გადაიყვანეს და მოგვიანებით გარდაიცვალა 2019 წლის 23 ნოემბერს, ნიუ-იორკში. პოლუსების მონახულების შემდეგ, ჰილარი დაინტერესდა გლობალური დათბობის გავლენით პოლარულ ყინულზე და მის ფარგლებს გარეთ და დაიწყო საჯარო ლექციების კითხვა ამ თემაზე. 2019 წელს იგი გაემგზავრა მონღოლეთის სტეპში, ადგილობრივებთან კლიმატის ცვლილებებზე სასაუბროდ.

ხუთი წლის შემდეგ, 2011 წლის 6 იანვარს, ის გახდა პირველი აფრო-ამერიკელი ქალი, რომელმაც სამხრეთ პოლუსი დალაშქრა, 79 წლის ასაკში.

ექსპედიციების შემდეგ ჰილარი გახდა მოტივაციური სპიკერი. ის იყო -ისა და -ის მიერ პროფილირებული და სიტყვით გამოვიდა სხვადასხვა ორგანიზაციებში, მათ შორის ქალთა ეროვნული ორგანიზაციაში .

ჩრდილოეთ პოლუსის ექსპედიცია ჰილარიმ დედას, ვიოლა ჯონს ჰილარის მიუძღვნა, რომელიც 1930-იან წლებში გადავიდა ჰილტონ ჰედ აილენდიდან, სამხრეთ კაროლინადან ნიუ-იორკში, რათა ბარბარას და მის დას, დოროთი ჰილარი არანდას უკეთესი განათლების შანსი ჰქონოდათ.

ჯილდოები
2007 – შეერთებული შტატების წარმომადგენელთა პალატამ მიიღო რეზოლუცია, რომელიც აღიარებს და პატივს სცემს მის ექსპედიციას ჩრდილოეთ პოლუსამდე.
2008 – მიიღო ქალთა ეროვნული ორგანიზაციის მამაცი ქალის პრემია.
2020 წელი – შეყვანილია ქალთა დიდების ეროვნულ დარბაზში.
დავით ჭავჭავაძე (დ. 1878)

დავით ზაქარიას ძე ჭავჭავაძე (დ. 12 სექტემბერი, 1878 — გ. 1921 შემდეგ) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, გენერალი.

ჭავჭავაძეთა წინანდლის შტოს წარმომადგენელი. დაამთავრა თბილისის კადეტთა კორპუსი. რუსეთის იმპერიის სამხედრო სამსახურში იყო 1897 წლიდან. 1900 წელს დაამთავრა ნიკოლოზის საკავალერიო სასწავლებელი პირველი თანრიგით და ჩაირიცხა ნიჟეგოროდის 44-ე (1907 წლიდან — მე-17) დრაგუნთა პოლკში (კორნეტი, 1899; პორუჩიკი, 1903; როტმისტრი, 1911). მონაწილეობდა რუსეთ-იაპონიის ომში (1904-1905; დაიჭრა დალინის უღელტეხილზე 1904 წელს) და პირველ მსოფლიო ომში (1914-1918; დაიჭრა 1914 წელს). 1916 წელს მიიღო პოდპოლკოვნიკის, იმავე წელს — პოლკოვნიკის წოდება. 1916 წელს იყო ქართული ცხენოსანი პოლკის ჩამოყალიბების ინიციატორი და მეთაური. ამ შენაერთით მონაწილეობდა გენერალ ნიკოლოზ ბარათოვის ექსპედიციაში სპარსეთში.

1917 წელს პოლკოვნიკი ჭავჭავაძე დაბრუნდა საქართველოში. დამოუკიდებლობის წლებში (1918-1921) ჰქონდა გენერლის წოდება. საბჭოთა რუსეთის თავდასხმის პერიოდში, 1921 წლის თებერვალში პოლკოვნიკ ქაქუცა ჩოლოყაშვილთან ერთად გაიგზავნა დასავლეთ საქართველოში საკავალერიო ნაწილების ჩამოსაყალიბებლად. მოხერხდა ორი ესკადრონის შექმნა, თუმცა ამ დროისთვის ქართულ შეიარაღებულ ძალებს აღმოსავლეთი საქართველო უკვე დატოვებული ჰქონდათ.

დაჯილდოებული იყო წმ. ანას (1904) და (ხმლებით, 1905), წმ. სტანისლავის (ხმლებითა და ბაბთით, 1905) და (ხმლებით, 1905), წმ. ვლადიმირის (ხმლებითა და ბაბთით, 1905) და (ხმლებით, 1917), წმ. გიორგის (1915) ხარისხის ორდენებით, გიორგის იარაღით (1916).
ლეო შერვაშიძე

ლეონიდე (ლეო) ალექსის ძე შერვაშიძე (დ. 16 ნოემბერი, 1910, პარიზი, — გ. 23 ივლისი, 2003, თბილისი) — ხელოვნების ისტორიკოსი, აფხაზეთის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი, აფხაზეთისა (1961) და საქართველოს (1983) ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე.

დაიბადა იმხანად პარიზში მცხოვრები აფხაზი თავადის ოჯახში 1910 წელს. დაამთავრა თბილისის რკინიგზის სატრანსპორტო ინსტიტუტი (1945). 1948-1951 წლებში იყო ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტის (ახლანდ. გიორგი ჩუბინაშვილის სახელობის ქართული ხელოვნების ისტორიისა და ძეგლთა დაცვის ეროვნული კვლევითი ცენტრი) ასპირანტი, 1951 წლიდან — თანამშრომელი. 1957-1974 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აფხაზეთის ენის, ლიტერატურის და ისტორიის ინსტიტუტში მეცნიერ-თანამშრომლად, არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიის, ანთროპოლოგიისა და ხელოვნების განყოფილების გამგედ. საქართველოს მხატვართა კავშირის წევრი 1963 წლიდან.

შერვაშიძის სამეცნიერო კვლევის სფერო იყო ანტიკური და შუა საუკუნეების სახვითი ხელოვნება — ხელნაწერთა შემკულობა, მონუმენტური მხატვრობის ძეგლები, ქართული და აფხაზური ხელოვნება. მრავალი წელი მიუძღვნა ძველი ქალაქების — დიოსკურიისა და სებასტოპოლისის ნაშთების შესწავლას, მ. შ., არქეოლოგიურ კვლევა-ძიებას შავ ზღვაში. მუშაობდა აფხაზი და ქართველი წარჩინებულ გვარების გერბების მოძიება-აღდგენის საკითხებზე, შარვაშიძეთა გენეალოგიაზე. თავადაც ხატავდა, გამოფენებში მონაწილეობდა 1932 წლიდან. იყო არაერთი წიგნის ილუსტრატორი. შერვაშიძის ნამუშევრები დაცულია ს. ჯანაშიას სახელობის სახელმწიფო მუზეუმში, სოხუმის დ. გულიას სახელობის მუზეუმში. გარდაიცვალა 2003 წელს. ანდერძის თანახმად დაკრძალულია სოხუმში.
ლიუბა კუტინჩევა

ლიუბა კუტინჩევა (; დ. 15 მაისი, 1910გ. 20 სექტემბერი, 1998)ბულგარელი მოგზაური და პოლიგლოტი, რომელიც სულ მცირე შვიდ ენაზე საუბრობდა. თითქმის ათი წლის განმავლობაში (1929–1938) მან იმოგზაურა ახლო აღმოსავლეთში, შორეულ აღმოსავლეთში, ჩრდილოეთ აფრიკასა და ევროპაში.

ბიოგრაფია
ადრეული წლები
კუტინჩევა დაიბადა ველიკო-ტარნოვოში, ბულგარეთის სამეფოში, 1910 წლის 15 მაისს, ინტელექტუალთა ოჯახში. 1913 წლის შემდეგ ოჯახი ცხოვრობდა სამხრეთ დობრუჯაში, რომელიც ისტორიულად ბულგარეთის ნაწილი იყო, მაგრამ იმ დროს რუმინეთს ეკავა. ჯერ კიდევ სტუდენტობისას, მამასთან ერთად მონაწილეობდა დობრუჯას შიდა რევოლუციურ ორგანიზაციაში, რომელიც ბულგარელების კომუნისტურ ორგანიზაციას წარმოადგენდა და ცდილობდა მათი ტერიტორიის რუმინეთისგან გათავისუფლებას.

ლიუბამ დაამთავრა ფრანგული საშუალო სკოლა ბუქარესტში, რუმინეთი. ან ბიძა) წავიდა თურქეთში, სადაც დაათვალიერა დიდი ქალაქები. ამ ქალაქებში იგი მაყურებლს უყვებოდა დობრუჯაში რუმინული მმართველობისა და ბულგარეთის ისტორიის, ლიტერატურის, პოეზიის, მანერების და ჩვეულებების შესახებ. მისი გამოსვლები „მიმართული იყო რუმინეთის ხელისუფლების მიერ დობრუჯას მოსახლეობის ასიმილაციის მცდელობების საწინააღმდეგოდ“. კუტინჩევამ (მამის ან ბიძის თანხლებით) იმოგზაურა: სირიაში, პალესტინაში, ტრანსიორდანიაში (ახლანდელი იორდანია), ეგვიპტეში, აბისინიაში (ეთიოპია და ერიტრეა), სუდანში, საუდის არაბეთში, ერაყში, სპარსეთში (ირანი), ავღანეთში, ომანში, ინდოეთში, ბირმაში (მიანმარი), ცეილონზე (შრი-ლანკა), ბორნეოზე, სუმატრაზე, ფილიპინებში, ტაივანში, სიამში (ტაილანდი), ჩინეთში, იაპონიაში, სამხრეთ სახალინზე, ალჟირში, ესპანურ მაროკოში, ტუნისსა და ლიბიაში. მთელი მოგზაურობის დროს ის ყვებოდა ბულგარეთში ცხოვრების ამბებს და „ქუდზე ბულგარეთის დროშის სამფერიან სიმბოლოს ატარებდა“.

ერთი წყარო, ბორისოვი, პავლოვიჩის თქმით, ჯერ კიდევ გაურკვეველია, როგორ გადაიხადა ლიუბამ საზღვარგარეთ ყოფნის ხარჯები, თუმცა, გავრცელებული ინფორმაციით, ის ზოგჯერ კითხულობდა ლექციებს ან მუშაობდა სხვადასხვა ადგილას. თანაბრად გაუგებარია რა იყო მოგზაურობის მიზანი, ისევე როგორც ჩანაწერების, რომლებიც მან გულდასმით შეაგროვა ხელისუფლებისგან მის მიერ მონახულებულ თითოეულ ქალაქში. ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო ჰიპოთეზა არის ის, რომ ლიუბა იყო ჯაშუში, რომელსაც აფინანსებდა კომუნისტური ინტერნაციონალი (კომინტერნი).
ეტიგოს ვაკე

ეტიგოს ვაკე, ნიიგატის ვაკე — ალუვიური ვაკე იაპონიაში, ნიიგატის პრეფექტურაში. მდებარეობს კუნძულ ჰონსიუს ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში.

თითისტარისებრია. გადაჭიმულია იაპონიის ზღვის გასწვრივ ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ დაახლოებით 100 კმ-ზე, ხოლო აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ 10–25 კმ-ზე. ფართობი 2070 კმ². ჩრდილოეთისაკენ და სამხრეთისაკენ შევიწროებულია, ხოლო ცენტრისაკენ გაფართოებული. მჭიდროდ დასახლებული რეგიონია. ქალაქებიდან მნიშვნელოვანია ნიიგატა და ნაგაოკა.
კანტოს ვაკე

კანტოს ვაკე, ტოკიოს ვაკე — ვრცელი ვაკე იაპონიაში, კუნძულ ჰონსიუს აღმოსავლეთ ნაწილში. აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ გადაჭიმულია 140 კმ-ზე, ხოლო ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ 110 კმ-ზე. ფართობი 16,172 კმ². გეგმაში თითქმის კვადრატულია.

კანტოს ვაკე ჩრდილოეთიდან და დასავლეთიდან გარშემორტყმულია მთებით, სამხრეთიდან ბორცვებით. წარმოადგენს ზღვიური და მდინარეული ფხვიერი ნატანებით ამოვსებულ ტექტონიკურ ღრმულს. კანტოს ვაკის ნაწილი ახლო გეოლოგიურ წარსულში დაძირული იყო ტოკიოს ყურის წყლებით. ახალგაზრდა ქანების ფორმაციების გეოლოგიური სტრუქტურა თანხვედრილია მის ზედაპირთან და ხშირად მოიხსენიება როგორც კანტოს სტრუქტურული აუზი. დამახასიათებელია ნოტიო, ზომიერი კლიმატი. ატმოსფერული ნალექების წლიური რაოდენობა 2000 მმ. ტერიტორია მჭიდროდაა დასახლებული.

გამოიყოფა 3 სახის ფიზიკურ-გეოგრაფიული თავისებურება. დასავლეთით მდებარე ტამის ბორცვები აერთიანებს ძველ მეოთხეულ დანალექებს. ვაკის დიდი ნაწილი გაუმაგრებელი კონგლომერატებითა და მარჩხი ზღვიური დანალექებით აგებულ ზეგნებს უკავია. ბორცვებსა და ზეგნებს დამოუკიდებელ ნაწილებად ყოფს მდინარეთა ხეობები. ტერიტორია ინტენსიურად მუშავდება. ხშირია მიწისძვრა. 1923 წლის კატასროფულმა მიწისძვრამ დაანგრია ქალაქი ტოკიო.
ბელი (ფილმი, 2013)

ბელი — რეჟისორ ამა ასანტეს 2013 წლის ბრიტანული ბიოგრაფიული დრამა.

სიუჟეტი
ფილმში გადმოცემულია საუკუნის პერიოდის ინგლისელი ადმირალის ჯონ ლინდსის და ზანგი ქალის მარია ბელის უკანონო ქალიშვილის — მულატი დაიდუ ელიზაბეტ ბელის ცხოვრება. დედის გარდაცვალების შემდეგ მამა გოგონას თავის ნათესავებთან დატოვებს აღსაზრდელად. თავად შორეულ ნაოსნობაში მიემგზავრება, საიდანაც ვეღარ ბრუნდება. პატარა დაიდუ ბიძის ოჯახში იზრდება. მან ღირსეული აღზრდა-განათლება მიიღო თავის ბიძაშვილ ელიზაბეტთან ერთად, მაგრამ ინგლისის მაღალი საზოგადოება არ არის მზად მის მისაღებად კანის ფერის გამო. დაიდუ ბევრ წინააღმდეგობას და დამცირებას აწყდება.

როლებში
გუგულეტუ სოფია — ბელი
ტომ ვილკინსონი — უილიამ მიურეი
მირანდა რიჩარდსონი — ლედი ეშფორდი
პენელოპა უილტონი — ლედი მერი მიურეი
მეტიუ გუდი — სერ ჯონ ლინდსი
ემილი უოტსონი — ლედი მენსფილდი
სარა გადონი — ლედი ელიზაბეტ მიურეი
ლეონარდ ბალბაშევსკი

ლეონარდ ივანოვიჩ ბალბაშევსკი (; დ. 6 ნოემბერი, 1840 — გ. 18 მარტი, 1913) — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-ლეიტენანტი (1910), სამხედრო ინჟინერი; წარმოშობით პოლონელი.

დაამთავრა ნიკოლოზის საინჟინრო სასწავლებელი (1858) და ნიკოლოზის საინჟინრო აკადემია თანრიგით (1863). წლების მანძილზე მსახურობდა კავკასიის არმიის სამხედრო-საინჟინრო სამმართველოში. 1883 წელს დაინიშნა კავკასიის სამხედრო ოლქის საინჟინრო სამმართველოს სამუშაოების ინსპექტორად, 1907 წელს — კავკასიის სამხედრო ოლქის ინჟინერთა უფროსის მოადგილედ (ხშირად ასრულებდა უფროსის მოვალეობასაც). 1880 წელს მიიღო პოლკოვნიკის, 1904 წელს — გენერალ-მაიორის წოდება. ხელმძღვანელობდა თბილისსა და ჯულფას შორის გზის მშენებლობას, ასევე თბილისსა და ფოთს შორის კავკასიაში პირველი რკინიგზის გაყვანას. 1909 წელს იყო ყაზანის სამხედრო ოლქის ინჟინერთა უფროსი. 1910 წელს გადადგა სამხედრო სამსახურიდან გენერალ-ლეიტენანტის წოდებით.
დავით დადიანი (პორუჩიკი)

დავით პლატონის ძე დადიანი (დ. 1894 — გ. 12 ივნისი, 1917) — ქართველი თავადი, რუსეთის იმპერიის არმიის ოფიცერი.

 მსოფლიო ომის (1914-1915) დაწყების შემდეგ არმიაში გაიწვიეს სენაკის მაზრიდან. დაამთავრა თბილისის მე-4 პრაპორშჩიკთა სკოლა და ჩაირიცხა პოდოლსკის 55-ე ქვეით პოლკში (1915). 1917 წლის მარტში მიიღო პორუჩიკის წოდება. იმაე წლის ივნისში თავი გამოიჩინა სოფ. ტულბურისთან ბრძოლაში, როდესაც თავისი ასეულით იერიშით აიღო გერმანული ბატარეა. იმავე ბრძოლაში სასიკვდილოდ დაიჭრა. სიკვდილის შემდეგ დაჯილდოვდა წმინდა გიორგის ხარისხის ორდენით (11 ივლისი, 1917). ასევე დაჯილდოებული იყო წმ. ანას , წმ. სტანისლავის და წმ. ვლადიმირის (ხმლებით და ბაბთით) ხარისხის ორდენებით (ყველა 1916).
სონა მეჰმანდაროვა

სონა მეჰმანდაროვა (; 1894 (ან 1896), ლენქორანი, რუსეთის იმპერია — ბაქო, სსრკ) — 1912 წელს მსოფლიო სილამაზის კონკურსის გამარჯვებული აზერბაიჯანელი ქალი. რუსეთის იმპერიაში ორგანიზებული სილამაზის კონკურსების ლაურეატი.

ბიოგრაფია
სონა მეჰმანდაროვი დაიბადა 1894 წელს (ან 1896 წელს) ლანკარანში. იგი იყო ნაღი ბეი მეჰმანდაროვის ქალიშვილის, აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის თავდაცვის მინისტრის სამად ბეი მეჰმანდაროვის ძმისშვილი. დედამისი ბიქე ხან თალიშანკის ქალიშვილი იყო. მამამისს სურდა, რო მის ქალიშვილს მიეღო განათლება. სონამ განათლება გიმნაზიაში მიიღო. მან ფრანგული და რუსული ისწავლა სრულყოფილად კერძო მასწავლებლებისგან.

გარეგნულად ლამაზი იყო და ბევრი თაყვანისმცემელიც ჰყავდა. ბევრი მის ცოლად მოყვანას ცდილობდა. ვინაიდან მამამისს სურდა, რომ მის ქალიშვილს მიეღო განათლება უარს ეუბნებოდა მის მთხოვნელებს. აჰმედ ბეი ზეინალოვი ერთ-ერთი იმ ხელის მთხოვნელთაგან იყო, რომელმაც 1910 წელს მიიღო უარი. ამის გამო ზეინალოვმა ნაღი ბეი ზღვაში გადააგდო, რის შედეგადაც ეს უკანასკნელი მოკვდა. ამ მკვლელობის მომსწრე ხდება მსახური, რომელმაც ყველაფერს ფარდა ახადა. მკვლელები ციმბირში გადაასახლეს. ურუზოვთან ოჯახური ცხოვრება მას ამშვიდებდა, თუმცა არ მოუტანა მოსალოდნელი ბედნიერება. მათ შვილები არ შეეძინათ და 1917 წლის რუსეთში რევოლუციამ ოჯახი დაშალა.

რუსეთის რევოლუციის შემდეგ, ბოლშევიკებმა ქვეყანაში ძალაუფლება ხელთ იგდეს. ამრიგად, სონა მეჰმანდაროვას ოჯახი კოტრდება. ის არ დაბრუნებულა აზერბაიჯანში, თუმცა აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკა ჩამოყალიბებული იყო და ბიძამისი სამად ბეი მეჰმანდაროვი თავდაცვის მინისტრად იყო დანიშნული. მალე ბოლშევიკები ასევე იკავებენ აზერბაიჯანს. ამ პერიოდის განმავლობაში დევნიდნენ უამრავ ცნობილ ოჯახებს, მათ შორის მეჰმანდაროვებისა და ტალიშხანოვების. ასეთ ვითარებაში, სონა მეჰმანდაროვა რსფსრ-ის იმდროინდელი განათლების მინისტრის ანატოლი ლუნაჩარსკის მფარველობით მოსკოვში გადავიდა და 1920 -იანი წლებამდე აქ ცხოვრობდა. 1930 წელს, როდესაც რეპრესიების პერიოდი პიკს აღევდა სონამ დაწვა ყველა დოკუმენტი და სურათი, რომელიც აჩვენებს, რომ ის მეჰმანდაროვების შთამომავალი იყო.

სონა მეჰმანდაროვა მრავალი წლის შემდეგ 1966 წელს დაბრუნდა ბაქოში.რამდენიმე წლის შემდეგ გარდაიცვალა. მიუხედავად იმისა, რომ ცხედარი დაკრძალეს ბაქოს ერთ -ერთ სასაფლაოზე მისი ზუსტი ადგილმდებარეობა ცნობილი არ არის.