აურელიო მოსკერა

დონ აურელიო მოსკერა ნარვაესი (დ. 2 აგვისტო, 1883, კიტო — გ. 17 ნოემბერი, 1939, კიტო) — ეკვადორის 25-ე პრეზიდენტი, 1938–1939 წლებში. იყო რადიკალური ლიბერალური პარტიის წევრი. მოსკერა ნარვაეზი გარდაიცვალა გულის შეტევით.

მოსკერა კიტოში 1883 წლის 2 აგვისტოს დაიბადა. მან სწავლა სამედიცინო განხრით დაიწყო, შემდეგ კი პარიზში გაემგზავრა განათლების გასაგრძელებლად. დაბრუნების შემდეგ დიდ წარმატებას მიაღწია როგორც პროფესორმა, დეკანმა და ეკვადორის ცენტრალური უნივერსიტეტის რექტორმა.

მოსკერას მხარს უჭერდნენ სოციალისტები და ლიბერალები. მან დახურა ცენტრალური უნივერსიტეტი და ხუან მონტალვოს სკოლა. შექმნა ორგანიზაციები ხელოსნებისა და მცირე ბიზნესის მფლობელების მხარდასაჭერად.

ის აირჩიეს ეკვადორის რადიკალური ლიბერალური პარტიის თავმჯდომარედ. ასევე იყო დეპუტატთა პალატის და სენატის ვიცე-პრეზიდენტი. 1938 წელს მანუელ მარია ბორეროს თანამდებობიდან გათავისუფლების შემდეგ, მოსკერა ნარვაესი ეკვადორის პრეზიდენტი გახდა. პრეზიდენტობის მოკლე პერიოდში, არმიის მხარდაჭერით, მან დაშალა ეროვნული ასამბლეა და აღადგინა 1906 წლის კონსტიტუცია, რომელიც ცნობილია თავისი საეკლესიო დარღვევითი ხასიათით. მისი პრეზიდენტობა დასრულდა მას შემდეგ, რაც ის 1939 წლის 17 ნოემბერს კიტოში გარდაიცვალა.

პრეზიდენტი
1938 წლის 1 დეკემბერს პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელმა მანუელ მარია ბორერომ საკუთარი გადადგომის შესახებ ეროვნული ასამბლეას განცხადებით მიმართა. ასამბლეამ დაუყოვნებლივ მოიწვია სხდომა ახალი საკონსტიტუციო პრეზიდენტის ასარჩევად.

ამ ვითარებაში გამოიკვეთა ორი ძირითადიკანდიდატურა, რომლებიც პარლამენტის ორ ფრთას წარმოადგენდნენ: ერთი იყო დოქტორი ფრანსისკო არისაგა ლუკე, რომელსაც დამოუკიდებელი, სოციალისტი და ლიბერალი ჯგუფები უჭერდნენ მხარს ასამბლეაში. მეორე კანდიდატი ლივერალურ-რადიკალურმა პარტიამ წარადგინა და ეს იყო აურელიო მოსკერა.

მიუხედავად მრავალგზის შეთანხმების მცდელობისა, ასამბლეის წევრები ვერ შეთანხმდნენ ერთ კანდიდატზე.

ბოლოს სოციალისტური პარტიის ზოგიერთმა ლიდერმა შეცვალა მათი გადაწყვეტილება და მოსკერას მხარეს გადავიდნენ, სწორედ ამის შედეგად გახდა მოსკერა ქვეყნის პრეზიდენტი 1938 წლის 2 დეკემბერს.

თავის საინაუგურაციო სიტყვაში მოსკერა ნარვაესმა პირობა დადო, რომ იმ ხალხთან ერთად გააგრძელებდა ქვეყნის მმართველობას, ვინც ის პრეზიდენტად აირჩია, თუმცა იმ დროს ლიბერალური პარტიის წამყვანი ფიგურის, ანდრეს კორდოვას თქმით, მოსკერა ნარვაესზე „გადამწყვეტი გავლენა“ ჰქონდა აროიო დელ რიოს. ეს უკანასკნელი მოსკერას მიერ დაპირებული საერთო მმართველობის წინააღმდეგი იყო. ახალმა პრეზიდენტმა ლიბერალებისგან შემდგარი კაბინეტი შექმნა. სოციალისტებმა თავი მოტყუებულად იგრძნეს. ოპოზიცია პრეზიდენტის იმპიჩმენტზე საუბრობდა, მთავრობის მომხრეები კი - ასამბლეის დათხოვნაზე.

როდესაც ასამბლეამ სოციალისტური მიდრეკილებების მქონე პოლკოვნიკ ლუის ლარეა ალბას გენერლად დაწინაურება გადაწყვიტა, არმიის ზოგიერთმა მაღალჩინოსანმა ამას წინააღმდეგობა გაუწია. პრეზიდენტმა მათთან შეთანხმებას თავისი ახალგაზრდა თავდაცვის მინისტრის გალო პლასა ლასოს შუამდგომლობით მიაღწია. ამ შეთანხმების მიხედვით არმია მხარს დაუჭერდა პრეზიდენტს, ხოლო თავის მხრივ მოსკერა ასამბლეას დაშლიდა, რის შემდეგაც ორპალატიან რიგგარეშე კონგრესს მოიწვევდა. მოსკერამ ეს ქმედება 1938 წლის კონსტიტუციის საფუძველზე განახორციელა, თუმცა არც კონსტიტუცია გამოუქვეყნებია და არც პალატების შემადგენლობასთან დაკავშირებული დებულებები დაუცვია.

კონგრესი 1939 წლის 1 თებერვალს შეიკრიბა სენატი და მის პრეზიდენტად აროიო დელ რიო აირჩია. იმ დროისთვის კი არსებული კონსტიტუციური რეჟიმის შესახებ უამრავი კითხვა არსებობდა. ძალაში იყო როგორც მოსკერას მიერ გამოუქვეყნებელი კონსტიტუცია, ასევე 1906 წლის კონსტიტუცია. პრეზიდენტმა საბოლოოდ, ანდრეს კორდოვას რჩევა გაითვალისწინა და მოქმედ კონსტიტუციად 1906 წლის კონსტიტუცია გამოაცხადა.

ამ გადაწყვეტილებით გაიმარჯვა ლიბერალიზმმა — სოციალისტური ორიენტაციის კონსტიტუციზე უარი ითქვა და შესაძლებელი გახდა აროიო დელ რიოს საპრეზიდენტო არჩევნებში მონაწილეობა.

მოსკერას ხანმოკლე პრეზიდენტობა ორგანიზებული სახალხო არეულობის ჩახშობისა და აღმასრულებელ ხელისუფლებაში ძალაუფლების კონცენტრირების მძიმე ქმედებებით იყო გამორჩეული. მან დააპატიმრა რამდენიმე სოციალისტი და ანარქო-სინდიკალისტი დეპუტატი. 1939 წლის იანვარში მან ჩაახშო სერჟანტის მიერ განხორციელებული გადატრიალების მცდელობა და ხუთი გენერალი თანამდებობიდან გაათავისუფლა. მას შემდეგ, რაც საგანგებო კონგრესმა მიიღო გადაწყვეტილება ვადიანი თანამდებობების შეწყვეტის შესახებ, მოსკერამ სტრატეგიულ თანამდებობებზე კონსერვატიული წარმომადგენლები დანიშნა. მოსკერა აკონტროლებდა მუნიციპალურ ავტონომიას, რეორგანიზაციას უწევდა საერო სკოლებსა და უნივერსიტეტებს, იმ მოტივით, რომ სტუდენტური მოძრაობა პოლიტიზირებული გახდა და სალექციო დარბაზები „დივერსიული პრინციპების კატეკუმენურ პლატფორმებად“ იქცა. როგორც მარქსისტი სოციოლოგი აგუსტინ კუევამ წერდა, ამის გამო სტუდენტები და პროფესორები გაიფიცნენ.

ტექსტილის, ელექტრიკოსთა, მძღოლთა და ტრამვაის მუშაკთა პროფკავშირები პრეზიდენტის გადაწყვეტილებებს მხარს უჭერდნენ. მოსკერამ დახურა ცენტრალური უნივერსიტეტი და „ხუან მონტალვოს“ სკოლა, ჩაახშო პედაგოგთა ეროვნული კავშირის პროტესტი და შექმნა უფრო პროფესიონალური, პარალელური ორგანიზაცია. პიჩინჩას ლიბერალური მთავრობა მოსკერას პოლიტიკას აკრიტიკებდა და თვლიდა, რომ პრეზიდენტმა ღიად უღალატა ლიბერალურ პრინციპებს კონსერვატორების სასარგებლოდ.

პრეზიდენტი აუდრელიო მოსკერა ნარვაეზი მოულოდნელად გარდაიცვალა 1939 წლის 17 ნოემბერს „ურემიის შეტევით“. თუმცა დედაქალაქში ჭორები გავრცელდა, რომ მან თავი მოიკლა, მომწამვლელი მედიკამენტის მიღებით, რომელიც თავად შეუკვეთა „კიტოს გერმანულ აფთიაქში“.