iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
საბირი აბდულა

}, კოკანდი — გ. 24 ოქტომბერი, 1972, ტაშკენტი) — უზბეკი საბჭოთა პოეტი და დრამატურგი. უზბეკეთის სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1944), უზბეკეთის სსრ სახალხო პოეტი (1965). სკკპ წევრი 1945 წლიდან.

ლექსების პირველი კრება გამოსცა 1929 წელს. ავტორია ლექსებისა და მოთხრობების კრებულისა „გაზაფხული“ (1931), „აღფრთოვანება“ (1933), „მეგობრობა“ (1937), „გულშანი“ (1939), „სიცოცხლის სიმღერები“ (1962), რომანისა „მოვლონო მუყიმი“ (1965), პიესებისა „მებაღის ქალიშვილი“ (1930), „აიხონი“ (1935), „ყურბან უმაროვი“ (1941), „უზბეკეთის მახვილი“ (1943) და სხვა. მასვე ეკუთვნის მუსიკალური დრამები „თაჰირი და ზუჰრა“ (1943), „მუყიმი“ (1954), „ელფამიში“ (1959).

დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის ორდენით და ორი საპატიო ნიშნის ორდენით.
ეკონომიკური განვითარება

ეკონომიკური განვითარება — ეკონომიკის სრულყოფა, მისი ახალ თვისებრიობაში გადასვლა. ეკონომიკის, სამრეწველო ძალების, განათლების, მეცნიერების, კულტურის, ცხოვრების დონისა და ცხოვრების ხარისხობრივი და კაპიტალის ხარისხობრივი და სტრუქტურული დადებითი ცვლილებების გაფართოება.

ცნება ეკონომიკური განვითარება პრაქტიკაში ხშირად გაიგივებულია ცნებასთან „ეკონომიკური ზრდა“, რაც ნიშნავს ეკონომიკური მასშტაბების რაოდენობრივ გადიდებას. ეკონომიკურ ზრდასა და ეკონომიკურ განვითარებას შორის სიღრმისეული კავშირი არსებობს. ეკონომიური ზრდა განვითარების ერთ-ერთი არსებითი ფაქტორია, ხოლო, თავის მხრივ, ეკონომიკური განვითარება ქმნის ეკონომიკის რაოდენობრივი ზრდის განუსაზღვრელ პირობებს. თუმცა ეკონომიკური ზრდა შესაძლებელია ეკონომიკური განვითარების გარეშეც, მაგ., მაშინ, როდესაც წარმოების ფაქტორები ექსტენსიურად იზრდება. ეკონომიკური განვითარების არსებობაც შესაძლებელია ეკონომიკური ზრდის გარეშე, მ. შ. ეკონომიკური დაქვეითების პირობებშიც. ეკონომიკური განვითარება ნებისმიერი ეკონომიკური წყობისა და ნებისმიერი განვითარების დონის მქონე ქვეყნების თანმხლები მოვლენაა. მნიშვნელოვნად განსხვავებულია მხოლოდ მისი მიზნები და ამოცანები. ეკონომიკურ განვითარებას, საბოლოო ანგარიშით, უნდა მოჰყვეს საზოგადოების კეთილდღეობის ამაღლება, რაც გამოიხატება არა მხოლოდ ერთ სულ მოსახლეზე შემოსავლის ზრდით, არამედ მოსახლეობის ფენებს შორის შემოსავლების თანდათან გათანაბრებით.

ეკონომიკური განვითარების რაოდენობრივი გაზომვის მიზნით ერთმანეთისაგან განასხვავებენ ეკნომიკური განვითარების ეკონომიკურ (მთლიანი შიდა პროდუქტი, სიღარიბის დონე, ჯინის კოეფიციენტი და სხვ.), სოციალურ (ადამიანის განვითარების ინდექსი, საშუალო და უმაღლესი განათლების დონის ხარისხი, დასაქმების დონე, გაზეთების რაოდენობა, ელექტროენერგიისა და სხვათა მოხმარება ერთ სულ მოსახლეზე, სიცოცხლის ხანგრძლივობა, შობადობის საერთო კოეფიციენტი, დემოკრატიული ინსტიტუტების სიმყარე და სხვ.) და თვისებრივი ცვლილებების (საკუთრების ფორმების ცვლილება, ახალი ტექნოლოგიების დანერგვა, საწარმოთა რესტრუქტურიზაცია, საწარმოთა პრივატიზება, საწარმოთა რეკონსტრუქცია-გადაიარაღება, ინსტიტუციური ცვლილებები, ინოვაციებზე გაწეული ინვესტიციების ხვედრითი წილი ინვესტიციების საერთო რაოდენობაში, მეცნიერულ განვითარებაზე გაწეული დანახარჯების ხვედრითი წილი მთლიან ეროვნულ პროდუქტში, განათლების დონე და სხვ.) გამომხატველ მაჩვენებლებს.
აბდულა-ხან II

აბდულა-ხან , აბდულა-ხან იბნ ისქანდარი (; დ. 1534 — გ. 1598) — უზბეკთა ხანი (1583 წლიდან) შაიბანიდების დინასტიისა.

აბდულა-ხანის დროს შაიბანიდების სახელმწიფომ ძლიერების მწვერვალს მიაღწია. შემოიერთა ტაშკენტი, სირდარიის ჩრდილოეთით — ბალხი, ფერღანა, ხვარაზმი, ბადახშანი. აბდულა-ხანი წარმატებით ებრძოდა ირანს ხორასნისათვის, მკაცრად უსწორდებოდა ურჩ ფეოდალებს, გაატარა მრავალი საკანონმდებლო ღონისძიება და აადმინისტრაციული რეფორმა. ხელს უწყობდა ხელოსნობის, ვაჭრობის, აქიტექტურისა და ლიტერატურის განვითარებას. გააფართოვა ურთიერთობა რუსეთის სახელმწიფოსთან, ინდოეთთან და ოსმალეთთან.
საიდუმლო მასალები (სეზონი 2)

სამეცნიერო ფანტასტიკური ტელესერიალ „საიდუმლო მასალების“ მეორე სეზონი აშშ-ში, -ის ეთერში 1994 წლის 16 სექტემბერს გავიდა და დასრულდა 1995 წლის 19 მაისს, 25 ეპიზოდის შემდეგ.

სერიალის მეორე სეზონში მოქმედება მიმდინარეობს წინა სეზონის ფინალის („ერლენმეიერის კოლბა“) შემდეგ. გარდა დამატებული „კვირის მონსტრის“ ეპიზოდის (რომელიც ტრადიციად იქცა), რამდენიმე ეპიზოდში გაგრძელდა სერიალის მითოლოგიის ჩამოყალიბება. მეორე სეზონის ახალი პერსონაჟები არიან (სტივენ უილიამსი, მალდერის ინფორმატორი; ალექს კრაიჩეკი (ნიკოლას ლი, მალდერის მტერი და ყოფილი პარტნიორი და მონადირე უცხოპლანეტელებზე (ბრაიან თომპსონი), მაქცია მკვლელი.

სერიალის სიუჟეტზე გავლენა იქონია მსახიობ ჯილიან ანდერსონის ფეხმძიმობამ. გადაწყდა, რომ სცენარში ცვლილებას შეიტანდნენ და მის პერსონაჟს გაიტაცებდნენ უცხოპლანეტელები. იგი კვლავ დაბრუნდა ორი კვირის შემდეგ, გადაღებული ისე, თითქოს კომაში იმყოფებოდა. ამ სეზონი ნომინირებული იყო ემმის შვიდ პრაიმტაიმ ჯილდოზე. საპრემიერო პირველი ეპიზოდის „პატარა მწვანე კაცუნები“ -ზე რეიტინგმა შეადგინა 9.8 მილიონი მაყურებელელი. გარდა ამისა, სატელევიზიო კრიტიკოსებმა მეორე სეზონი ძირითადად დადებითად მიმოიხილეს.

ეპიზოდები
ეპიზოდები, აღნიშნული ორმაგი ჯვრით , წარმოადგენენ სერიალის მითოლოგიის ნაწილს.
ალი ფუატ ჯებესოი

ალი ფუატ ჯებესოი ( დ. 1882 — გ. 1968) — წარმოშობით ჩერქეზი თურქი სამხედრო მოღვაწე, ბალკანეთის და პირველი მსოფლიო ომების აქტიური მონაწილე,

ბიოგრაფია
1905 დაამთავრა სტამბოლის სამხედრო აკადემია, მიიღო შტაბის კაპიტნის ჩინი და დაინიშნა ბეირუთში დისლოცირებული მე-5 არმიის 28-ე საკავალერიო პოლკის მეთაურის მოადგილედ. 1908 წლიდან „ახალგაზრდა თურქთა“ „ერთიანობის და პროგრესის“ პარტიის წევრია. 1909 წლიდან ოსმალეთის იმპერიის სამხედრო ატაშეა იტალიაში. 1911 წლის არის 1-ლი საარმიო კორპუსის შტაბის უფროსი. ბალკანეთის ომში იყო 23-ე დივიზიის მეთაურის მოადგილე. 1914 წლის 15 იანვრიდან მე-8 საარმიო კორპუსის შტაბის უფროსი. იმავე წლის აპრილიდან 25-ე დივიზიის მეთაური და ვიცე-პოლკოვნიკი. 1916 წლის 20 იანვრიდან მე-14 დივიზიის მეთაური. იმავე წლის 30 სექტემბრიდან მე-2 არმიის შტაბის უფროსი და პოლკოვნიკი. 1917 წლის იამვრიდან სინა-პალესტინის ფრონტის სარდლის მოადგილე, შემდეგ მე-20 კორპუსის სარდალი. აქვე იღებს გენერლის — ფაშას ჩინს. მუდროსის დროებითი ზავის დადების შემდეგ მიემხრო გენერალ მუსტაფა ქემალის მიერ ანატოლიაში დაწყებული წინააღმდეგობის მოძრაობას. იყო დამოუკიდებლობის ომის ერთ-ერთი აქტიური მონაწილე. 1920 წელს იყო ბერძნული საოკუპაციო ჯარების წინააღმდეგ მებრძოლი ქემალისტური ჯარების დასავლეთის ფრონტის სარდალი. 1921 წლიდან იყო მოსკოვში წარგზავნილი თურქეთის დიდი ეროვნული კრების სამთავრობო დელეგაციის ხელმძღვანელი. იყო 1921 წლის 16 მარტს თურქეთსა და საბჭოთა რუსეთს შორის დადებული მოსკოვის ხელშეკრულების ერთ-ერთი ავტორი და ხელმომწერი, შემდეგ ანკარის მთავრობის პირველი ელჩი საბჭოთა რუსეთში. 1923 წლიდან იყო დიდი ეროვნული კრების რიგით მეორე სპიკერი. 1924 წლიდან გახდა „პროგრესული რესპუბლიკური პარტიის“ გენერალური მდივანი. მალე თანამოაზრეებთან ერთად ოპოზიციაში ჩაუდგა მუსტაფა ქემალს. ოპოზიციური საქმიანობისთვის დააპატიმრეს და სასჯელს იხდიდა 1931 წლამდე. პატიმრობიდან გათავისუფლებისა და რეაბილიტაციის შემდეგ დაუბრუნდა პოლიტიკას. 1939 წლამდე იყო თურქეთის პარლამენტის დეპუტატი კონიადან და ესკეშეჰირიდან. 1939-43 წლებში იყო რესპუბლიკის შრომის მინიტრი, ხოლო 1943-46 წლებში ტრანსპორტისა და კავშირგაბმულობის მინიტრი. შემდეგ ისევ პარლამენტის დეპუტატია. 1960 წელს სამხედრო გადატრიალებაში მონაწილეობის გამო ისევ დააპატიმრეს და პატიმრობის ვადის მოხდის შემდეგ პოლიტიკას თავი დაანება.
რეფეტ ბელე

რეფეტ ბელე ( დ. 1877 — გ. 1963) — თურქი სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე, თურქეთ-იტალიის, ბალკანეთის, პირველი მსოფლიო და დამოუკიდებლობის ომების აქტიური მონაწილე,

ბიოგრაფია
პირველი მსოფლიო ომის დროს იბრძოდა პალესტინისა და სირიის ფრონტებზე, სადაც მიაღწია ვიცე-პოლკოვნიკის ჩინს. ომის დასრულების შემდეგ იყო თურქ ნაციონალისტთა წინააღმდეგობის მოძრაობის აქტიური მონაწილე. იყო „ამასიის პროტოკოლის“ ხელმომწერი, არზრუმისა და სივასის კონგრესების მონაწილე და ორგანიზატორი, იყო დიდი ეროვნული კრების წევრი. ანკარის მთავრობამ მას გენერლის წოდება მიანიჭა. ეკავა ჯერ სამხედრო მოინისტრის, ხოლო შემდეგ დასავლეთის ფრონტის სარდლის თანამდებობები. აქტიურად მონაწილეობდა ანტიქემალისტური გამოსვლების ჩახშობაში. მიუხედავად ამისა, მოგვიანებით, 1916 წელს, გაასამართლეს ანტიქემალისტური იდეების გამო მოძრაობის სხვა ლიდერებთან ერთად. 1938 წელს, ათათურქის გარდაცვალების შემდეგ გაათავისუფლეს და ისევ ჩაერთო პოლიტიკურ ცხოვრებაში. აირჩიეს პარლამენტის წევრად. გარდაიცვალა 1963 წელს.
ჯევათ ჩობანლი

ჯევათ ჩობანლი ( დ. 1870 — გ. 1938) — თურქი სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე, თურქეთ-იტალიის, ბალკანეთის და პირველი მსოფლიო ომების აქტიური მონაწილე,

ბიოგრაფია
1891 წელს გალათასარაის სკოლის დასრულების შემდეგ შედის სამხედრო სასწავლებელში, რომელსაც ასრულებს ქვეითი ჯარის უმცროსი ლეიტენანტის ჩინით. 1894 წელს ასრულებს სამხედრო აკადემიას და იღებს შტაბის კაპიტნის ჩინს. სამსახურს აგრძელებს გენერალურ შტაბში და ინიშნება სულთნის ამალაში უმცროს ადიუტანტად. 1912-13 წლებში მონაწილეობს ბალკანეთის ომებში ასეულის მეთაურად და ბატალიონის შტაბის უფროსად. 1914 წლის დეკემბრიდან ინიშნება დარდანელის ფრონტზე. 1915 წლიდან არის გალიპოლის ბრძოლის მონაწილე და ერთ-ერთი ხელმძღვანელი, პოლკის მეთაური. ამ ოპერაცის ასრულებდა მე-19 დივიზიის მეთაურთან, მუსტაფა ქემალთან ერთად. 1916-17 წლებში მეთაურობდა ბატალიონს, პოლკს, ბრიგადას. 1917 წლის დასაწყისიდან ინიშნება დივიზიის მეთაურად და ენიჭება ბრიგადის გენერლის წოდება. 1918 წლიდან ინიშნება სირიაში მოქმედ არმიათა დამრტყმელ ჯგუფში გენერალ ოტო ლიმან ფონ სანდერსის მოადგილედ. მუდროსის დროებითი ზავის დადების შემდეგ ბრუნდება სტამბოლში. 1918 წლის ბოლოს ინიშნება ოსმალთა შეიარაღებული ძალების გენშტაბის უფროსად. 1920 წელს ბრიტანელების მიერ სტამბოლის აღების შემდეგ სხვა ლიდერებთან ერთად იჭერენ და ასახლებენ მალტაზე, საიდანაც ბრუნდება 1922 წლის ბოლოს. გარდაიცვალა 1938 წელს.
ამალი

ამალი — ლიბანის შიიტური პოლიტიკური პარტია. პარტია ჩამოყალიბდა 1975 წლის დასაწყისში, როგორც შეიარაღებული ფრაქცია „ჩაგრულთა მოძრაობა“. მოძრაობის დამაარსებელი და მისი ლიდერი 1978 წლამდე იყო მუსა სადრი.

მოძრაობა უფრო მეტად აქტიურია ლიბანის სამხრეთ ნაწილში და ბეირუთის სამხრეთის კვარტალებში, სადაც შიიტური მოსახლეობა უმრავლესობას შეადგენენ.

მოღვაწეობის ისტორია
მოძრაობა აქტიურად მონაწილეობდა ლიბანის სამოქალაქო ომის პერიპეტიებში. ისრაელის ლიბანში შეჭრის პერიოდში ამალის მილიცია პალესტინის წინააღმდეგობის მოძრაობასთან ერთად აქტიურად მონაწილეობდა ისრაელის თავდაცვის ძალებისა და სამხრეთ ლიბანის არმიის წინააღმდეგ.

1983 წლის 16 სექტემბერს ლიბანის მთავრობის მიერ მიღებული № 153 კანონის თანახმად, რომელიც პოლიტიკურ მოძრაობებს უკრძალავდა გასამხედროებული ფორმირებების ჩამოყალიბებას, ლიბანის არმიაში რამდენიმე შეიარაღებული აჯანყება მოხდა მოძრაობა ამალის მიერ. 1983 წლის 25 სექტემბერს საუდის არაბეთის წარმომადგენლის შუამავლობით ლიბანის მთავრობას, ამალს, ეროვნული ხსნის ფრონტსა და ლიბანის ფრონტს შორის ხელი მოაწერეს შეთანხმებას ცეცხლის შეწყვეტისა და ეროვნული შერიგების საბჭოს ფორმირების შესახებ.

მაგრამ 1984 წლის იანვარ-თებერვალში მოხდა ახალი შეტაკება ამალის მოძრაობასა და სამთავრობო ძალებს შორის, რამაც საბრძოლო შეტაკებების სახე მიიღო. 1985 წლის ბოლოს სირიის შუამავლობით დამასკოში მოამზადეს შეთანხმება ქვეყნის სამ წამყვან სამხედრო ძალას (ამალი, ლიბანის პროგრესიულ-სოციალისტური პარტია, ლიბანის ძალები) შორის, მაგრამ გადატრიალებამ ხელი შეუშალა ხელშეკრულების ხელმოწერას.

1987 წლის დასაწყისში ამალი პალესტინის დანაყოფებთან კონფლიქტშია, მოგვიანებით შიიტებზე გავლენის დასამყარებლად ბრძოლა მიმდინარეობს ჰეზბოლასა და ამალის მოძრაობას შორის.

სამხედრო ფორმირება
1975 წლის დასაწყისში ამალის მილიციის შემადგენლობაში იყო 1500-3000 მძიმედ შეარაღებული აქტივისტი. 1980-იანი წლების შუა პერიოდში მათი რიცხვი 14 000-მდე გაიზარდა, რომელთაც შეიარაღებაში ჰქონდათ არტილერია და ჯავშანტექნიკა.

1990 წელს, ლიბანის სამოქალაქო ომის დასრულების შემდეგ გასამხედროებული ფორმირება ამალი დაიშალა, მისი ბრიგადა დაუბრუნდა ლიბანის არმიის შემადგენლობას. 1991 წლის სექტემბერში კიდევ 2800 წევრი შევიდა შეიარაღებული ძალების შემადგენლობაში.

პოლიტიკური გავლენა
მოძრაობა ამალს 1990 წლიდან მუდმივად ჰყავს წარმომადგენელი ქვეყნის პარლამენტში. 2000 წელს ლიბანის პარლამენტში აირჩიეს ამალის ცხრა წევრი, მათ ჩამოაყალიბეს საკუთარი ფრაქცია, ხოლო მოძრაობის ლიდერი ნაბიჰ ბერი გახდა პარლამენტის თავმჯდომარე. 2004 წელს ამალს უკვე 14 ადგილი, ხოლო 2006 წელს - 15 ადგილი ერგო 128 კაციან პარლამენტში. 2009 წლიდან კი მისი 13 წევრია პარლამენტის რიგებში.
რიშათ აბდულინი

რიშათ მუყიმის ძე აბდულინი (; დ. 14 მარტი, 1916, უსტ-კამენოგორსკი — გ. 12 ნოემბერი, 1988, ალმათი, ყაზახეთის სსრ) — ყაზახი საბჭოთა მომღერალი (ბარიტონი). სსრკ სახალხო არტისტი (1967). სკკპ წევრი 1955 წლიდან.

ბიოგრაფია
1937 წელს დაამთავრა მოსკოვის კონსერვატორიასთან არსებული ყაზახური სტუდია, 1939 წლიდან ალმა-ათის აბაის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტია. აბდულინის რეპერტუარშია სუგურის, არტემისა და ტასტანის (ბრუსილოვსკის ოპერები „ჟალბირი“, „დუდარაი“, „წინ გვარდიავ!“), კოჟაგულის (თულებაევის „ბირჟანი და სარა“), ონეგინის (ჩაიკოვსკის „ევგენი ონეგინი“), დემონის (რუბენშტეინის „დემონი“), ესკამილიოს (ბიზეს „კარმენი“) და სხვა პარტიები.

დაჯილდოებულია 2 ორდენითა და მედლით.
აბდულინო

აბდულინო — ქალაქი რუსეთის ფედერაციაში, ორენბურგის ოლქის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, აბდულინოს რაიონისა (მასში არ შედის) და აბდულინოს საქალაქო ოკრუგის ადმინისტრაციული ცენტრი. 18 420 მცხოვრები (2021). მდებარეობს ურალისწინეთში, მდინარე სურმეტზე (კამის აუზი). რკინიგზის სადგური (1895 წელს აშენებული ვაგზლის შენობა). აეროპორტი. დაარსებულია 1795 წელს, ქალაქია 1923 წლიდან. აბდულინოშია მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი, ფლორენტი კაზანცევის (ავტომატური სარკინიგზო მუხრუჭის გამომგონებელი) ბინა-მუზეუმი. ქარხნები: სალიანდაგო მანქანების რემონტის, სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკის წარმოების.
აბდულქერიმ ნადირ-ფაშა

აბდულქერიმ ნადირ-ფაშა (; დ. 1807 — გ. 1885) — თურქი მარშალი (1876).

ბიოგრაფია
სამხედრო განათლება ვენაში მიიღო. მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთის ომსა (1828-1829) და ყირიმის ომში (1853-1856), სარდლობდა ანატოლიის არმიას. 1853 წელს ბაშ კადიკლარის ბრძოლაში დამარცხებისათვის პასუხისგებაში მისცეს, მაგრამ გაამართლეს. 1862 წელს მონაწილეობდა ჩერნოგორია-ოსმალეთის ომში. 1876 წელს ეკავა სამხედრო მინისტრის პოსტი. იმავე წელს სარდლობდა ოსმალეთის არმიას სერბია-ოსმალეთის ომში და დაამარცხა სერბები. რუსეთ-ოსმალეთის ომის (1877-1878) დასაწყისში სარდლობდა ოსმალთა მთავარ არმიას ბალკანეთში, მაგრამ დამარცხდა და გადააყენეს.
აბდულჰაქ ჰამიდ თარჰანი

აბდულჰაქ ჰამიდ თარჰანი (; დ. 2 იანვარი, 1852, სტამბოლი — გ. 13 აპრილი, 1937, იქვე) — თურქი მწერალი, განმანათლებელი და სახელმწიფო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
დაიბადა არისტოკრატთა ოჯახში. სწავლობდა პარიზში. წლების მანძილზე ეწეოდა დიპლომატიურ მოღვაწეობას, 1928 წელს აირჩიეს დიდი ეროვნული მეჯლისის დეპუტატად. სამწერლო ასპარეზზე გამოვიდა საუკუნის 70-იან წლებიდან. მის ჟანნრობრივად მრავალფეროვან შემოქმედებაში შეიმჩნევა რომანტიკული და რეალისტური ნაკადი, ერთმანეთში ერწყმის პესიმისტური და ოპტიმისტური განწყობილება. აბდულჰაქ ჰამიდ თარჰანი იყო პოეტური მეტრიკის ნოვატორი. თურქულ ლიტერატურაში საფუძველი ჩაუყარა ახალ ჟანრს — დრამატულ პოეზიას. წერდა დრამებს ლექსად („თავისუფლება“, „სარდანაპალი“ და სხვა), პოემებს („საფლავი“, 1885) და პიესებს („ინდოელის ქალიშვილი“, 1875 და სხვა), რომლებშიც ჭარბობს ფსიქოლოგიური ანალიზი. აბდულჰაქ ჰამიდ თარჰანი ეხმაურებოდა ეპოქის მოწინავე მისწრაფებებს. ილაშქრებდა სულთნის ტირანიისა და ინგლისელ კოლონიზატორთა წინააღმდეგ, იცავდა ქალის საზოგადოებრივ ინტერესებს.
თოქთობოლოთ აბდუმომუნოვი

თოქთობოლოთ აბდუმომუნოვი (; დ. 15 აგვისტო, 1922, სოფ. ჯანი-ალიში, ქემინის რაიონი, ყირგიზეთის სსრ — გ. 26 დეკემბერი, 1989, ბიშკეკი) — ყირგიზი საბჭოთა მწერალი, დრამატურგი. სკკპ წევრი 1959 წლიდან, სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს მოწვევის დეპუტატი. ყირგიზეთის მწერალთა კავშირის მდივანი (1959).

მისი პიესებია „ქვიშჲანი ფერდობი“ (1947), „თანამედროვენი“ (1948), „ვიწრო ხეობა“ (1953-1954), „აშირბაი“ (1957), და სხვები. პიესებისათვის „სინდისი არ აპატიებს“ და „სიყვარული და იმედი“ (ორივე 1966) მიენიჭა თოქთოგულ სათილღანოვის სახელობის რესპუბლიკური სახელმწიფო პრემია. აღწერდა ყირგიზელი ხალხის ბრძოლას საბჭოთა ხელისუფლებისათვის, თანამედროვე ყირგიზეთის ცხოვრებას. ავტორია რომანისა „ლურჯი ცის ქვეშ“. წერდა საბავშვო მოთხრობებს.
აბდურაჰმანი

აბდურაჰმანი (; დ. 1844, ქაბული — გ. 1 ოქტომბერი, 1901, იქვე) — ავღანეთის ამირა 1880–1901 წლებში.

ბიოგრაფია
მონაწილეობდა თავისი პაპის დოსთ მუჰამადის გარდაცვალების შემდეგ ტახტისათვის გამართულ შინაფეოდალურ ბრძოლებში. 1869 წელს დამარცხდა და შუა აზიას შეაფარა თავი. 1879 წელს დაბრუნდა სამშობლოში და 1880 წელს გაბატონდა ჩრდილოეთ ავღანეთში. 1880 წლის 31 ივლისს ინგლისმა აბდურაჰმანი მთალი ავღანეთის ამირად ცნო. სამაგიეროდ ავღანეთის საგარეო პოლიტიკა თავის კონტროლს დაუქვემდებარა, ხოლო 1893 წელს ომის მუქარით აიძულა აბდურაჰმანი ავღანეთის აღმოსავლეთ საზღვრად ეგრეთ წოდებული „დიურანდის ხაზი“ ეცნო. ამან ავღანეთს ავღანთა მრავალრიცხოვანი ტომებით დასახლებული ტერიტორია ჩამოაცილა. აბდურაჰმანი ზრუნავდა ქვეყნის ეკონომიკური ძლიერებისათვის, ებრძოდა ფეოდალურ სეპარატიზმს, შემოიღო ერთიანი სამონეტო სისტემა.
ფუად აბდურაჰმანოვი

}, ნუხა — გ. 15 ივნისი, 1971, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა მოქანდაკე-მონუმენტალისტი. აზერბაიჯანის სსრ სახელმწიფო მხატვარი (1955), სსრკ სამხატვრო აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1949), სკკპ წევრი 1962 წლიდან.

ბიოგრაფია
1940 წელს დაამთავრა ლენიგრადის სამხატვრო აკადემია. მთავარი ნამუშევრებია:
ნიზამის ძეგლი კიროვანადში (1946; სახელმწიფო პრემია 1947);
ნიზამის ძეგლი ბაქოში (1949);
„მეცვარე“ (1950; თაბაშირი, სახელმწიფო პრემია, 1951; ბრინჯაო, 1951, ტრეტიაკოვის გალერეა);
ჩოიბალსანისა და სუხე-ბატორის ბიუსტები (1954; მარმარილო, აკლდამა ულან-ბატორში);
მწერალი ვ. სურღუნის ძეგლი (1961, ბაქო)
პოეტი რუდაქის ძეგლი (1964, დუშანბე)
ლენინის პორტრეტული ბიუსტი (1955; მარმარილო, ბაქო)
და სხვები.

დაჯილდოებულია 2 ორდენით.
აბზაცი

აბზაცი — ხელნაწერი ან ნაბეჭდი ტექსტის მონაკვეთი, რომელიც შეკრულია აზრობრივი ერთიანობით და იწყება ახალი სტრიქონით (ტრადიციულად — შეწევით, რომელიც ასევე „აბზაცის“ სახელს ატარებს).

ვიკიპედიაში რა თქმა უნდა არსებობს ტექსტურის მონაკვეთების აბზაცებად დაყოფის პრინციპი, მაგრამ არ გამოიყენება პირველი სრტიქონის აბზაცი-შეწევა.
აბინსკი

აბინსკი — ქალაქი რუსეთის ფედერაციაში, კრასნოდარის მხარეში. აბინსკის რაიონისა და აბინსკის საქალაქო საბჭოს ადმინისტრაციული ცენტრი. 39 374 მცხოვრები (2022).

მდებარეობს ყუბან-აზოვისპირა დაბლობზე, მდინარე აბინზე. რგინიგზის სადგური („აბინსკაია“). წარმოიქმნა 1834 წელს როგორც სიმაგრე აბინსკოე, ქალაქია 1963 წლიდან. განვითარებულია სამშენებლო მასალათა წარმოება, მოქმედებს ხე-ტყის გადამამუშავებელი კომბინატი; არის კვების მრეწველობის საწარმოები (საკონსერვო ქარხანა, საჭმლის კომბინატი). სასოფლო-სამეურნეო რაიონის ცენტრია (მებრინჯეობა, მეხილეობა, მეცხენეობა).
გომერის ქედი

გომერის ქედი — ქედი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში.

წარმოადგენს მდინარეების ალგეთისა (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) და ჭივჭავას (ხრამის მარცხენა შენაკადი) წყალგამყოფს, გამოეყოფა ბედენის ქედს სამხრეთი მიმართულებით. აგებულია ცარცული ვულკანოგენური ფაციესის კირქვებით, მერგელებით, იშვიათად — სხვადასხვა შედგენილობის ვულკანოგენური ქანებით. ჩრდილოეთ ნაწილში ქედის კალთები საკმაოდ დახრილი და დასერილია.

ქედის სიმაღლე ზღვის დონიდან 1800 მ-ს აღწევს, სამხრეთ-აღმოსავლეთით თანდათან დაბლდება (მთები გომერის მთა – 1458 მ და სამება – 1205 მ). დაფარულია ფართოფოთლოვანი ტყით.
ვალერიან გომელაური

ვალერიან ბაგრატის ძე გომელაური (დ. 1 იანვარი, 1933, თელავი) — ქართველი საბჭოთა არმიის გენერალ-მაიორი (1982).

ბიოგრაფია
1952 წელს დაამთავრა ნოვოჩერკასკის ა. სუვოროვის სამხედრო სასწავლებელი, ხოლო 1954 წელს მოსკოვის რსფსრ უმაღლესი საბჭოს სახელმწიფო უმაღლესი საჯარისოსამეთაურო სასწავლებელი, 1967 წელს კი — ლენინგრადის ზურგისა და ტრანსპორტის სამხედრო აკადემია. 1979–1985 წლებში იყო შორეული აღმოსავლეთის სამხედრო ოლქის სარდლის მოადგილე; 1985-1988 წლებში სამხედრო მრჩეველი ეთიოპიაში; 1988–1991 წლებში ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის სარდლის მოადგილე, 1992–2005 წლებში საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენშტაბის მრჩეველი-კონსულტანტი. ამჟამად თადარიგშია. დაჯილდოებულია ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენით (2001).
ვახტანგ გომელაური (მეცნიერი)

ვახტანგ ივანეს ძე გომელაური (დ. 8 სექტემბერი, 1914, ჭიათურა — გ. 24 დეკემბერი, 1995, თბილისი) — ქართველი მეცნიერი ენერგეტიკისა და ტექნიკური თბური ფიზიკის დარგში. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1979). ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1964), პროფესორი (1965), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1979). საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის გამოყენებითი მექანიკის და მართვის პროცესების განყოფილებისბის აკადემიკოს-მდივანი (1983–87).

ბიოგრაფია
1936 წელს დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტი ინჟინერ-თბოტექნიკოსის კვალიფიკაციით. 1938-1945 წლებში მუშაობდა თბილისის თბოელექტროცენტრალში სხვადასხვა თანამდებობაზე. 1947-1959 იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ენერგეტიკის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის თბოტექნიკის განყოფილების გამგე, 1959-1965 წლებში — ამავე ინსტიტუტის თბოგადაცემისა და წვის განყოფილების გამგე, 1965-1970 წლებში — სტაბილური იზოტოპების ინსტიტუტის თბური ფიზიკის განყოფილების გამგე, 1965-1983 წლებში — საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის თეორიული და ზოგადი თბოტექნიკის კათედრის პროფესორი. პარალელურად იყო სოხუმის ფიზიკა-ტექნიკური ინტის უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი. გომელაურის ძირითადი შრომები ეხება თბოგაცემის პროცესების ინტენსიფიკაციის ექსპერიმენტულ შესწავლას, თბური ტუმბოს სისტემის გამოყენებას სამრეწველო და კომუნალურ ენერგეტიკაში, ატომური და ჰიდრავლიკური ელექტროსადგურების კომპლექსურ გამოყენებას ენერგოსისტემაში. მონაწილეობდა საქართველოს მეცნიერთა აკადემიის ფიზიკის ინსტიტუტის ატომური ცენტრის შექმნაში, თბილისის თბოელექტროცენტრალის აგებაში. მისი ხელმძღვანელობით ჩამოყალიბდა საქართველოში თბოტექნიკური მიმართულების რამდენიმე კვლევითი ლაბორატორია. 1987-1995 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მართვის სისტემების ინსტიტუტის დირექციის მრჩეველი.
ივანე გომელაური

ივანე მიხეილის ძე გომელაური (დ. 10 სექტემბერი, 1867, სოფ. მირზაანი, ახლანდ. დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი — გ. 8 ნოემბერი, 1951, თბილისი) — ქართველი პედაგოგი, საზოგადო მოღვაწე და მწერალი.

ბიოგრაფია
ივანე მიხეილის ძე გომელაური დაიბადა 1867 წელს სიღნაღის მაზრის სოფელ მირზაანში. თავდაპირველად დაწყებითი განათლების მისაღებად მშობლებმა ზემო მაჩხაანში გაგზავნეს, მაგრამ მალევე მირზაანის ახალგახსნილ პირველდაწყებით სასწავლებელში გადაიყვანეს. 1879 წელს ივანე სიღნაღის საქალაქო სასწავლებელში ჩაირიცხა, ხოლო 1886 წლიდან თბილისის სამასწავლებლო ინსტიტუტში აგრძელებს სწავლას, რომელიც 1890 წელს დაამთავრა; 1890 წლის სექტემბრიდან ივანე ოზურგეთის საქალაქო სკოლის მასწავლებლის თანაშემწედ დაინიშნა; 1896 წელს გომელაური ზუგდიდის საქალაქო სკოლის შტატის მასწავლებლად დაინიშნა, ხოლო 1898 წლის დასაწყისში თბილისის ქართულ გიმნაზიაში მიიწვიეს აღმზრდელ–მასწავლებლად; 1898-1899 წლებში ივანე გომელაური ძველი სენაკის ქართულ სკოლაში ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. 1899 წლიდან იგი თბილისში ქართველ კათოლიკეთა ორკლასიან სკოლაში იწყებს მუშაობას; 1900 წელს ივანე გომელაურმა არსენ მამულაიშვილთან ერთად დააარსა კერძო სასწავლებელი. 1905 წლის წლის შემოდგომიდან ივანე გომელაური ჭიათურის შავი ქვის მრეწველთა ექვსკლასიან სასწავლებელში ქართული ენის მასწავლებლად დაინიშნა. იგი აქტიურ მონაწილეობას იღებდა „ქართველთა შორის წერა–კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების“ ჭიათურის ფილიალის, დრამატულ საზოგადოების და სახალხო უნივერსიტეტის მუშაობაში. 1917 წელს მასწავლებელთა ყრილობამ ივანე გომელაური თბილისის გუბერნიის სახალხო სკოლების ინსპექტორად აირჩია. 1920 წელს გომელაურმა თბილისის მე–7 ქალთა გიმნაზიაში ქართული ენის მასწავლებლად დაიწყო მუშაობა, სადაც პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა 1926 წლამდე. 1906 წელს გომელაურმა შეადგინა და გამოსცა ცნობილი სახელმძღვანელო „სკოლებში შესასწავლი ქართველი მწერლები“, რომელსაც იმთავითვე მაღალი შეფასება მისცეს ნიკო ლომოურმა და ლუარსაბ ბოცვაძემ. მისი თანაავტორობით შედგენილი და გამოცემული იქნა აგრეთვე „სამოუჩიტელ გრუზინსკოგო იაზიკა“, „ქრესტომათია არაქართველთათვის“, „ტალღები“ და სხვა. მის სახელმძღვანელოს „სკოლებში შესასწავლი ქართველი მწერლები“ (წგ. , 1906; წგ. , 1911; წგ. , 1920) იყენებდნენ საშუალო სასწავლებლებში 1906-1926 წლებში. თარგმნა ვლადიმერ კოროლენკოს, ანტონ ჩეხოვისა და გერჰარტ ჰაუპტმანის თხზულებები. ასწავლიდა ქართულ ენას თბილისის ა. პუშკინის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიურ ინსტიტუტში.თანამშრომლობდა ქართულ ჟურნალგაზეთებთან („ივერია“, „კვალი“, „განათლება“ და სხვ.). იყო ჭიათურის დრამატული საზოგადოებისა და ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ჭიათურის ფილიალის აქტიური წევრი.
საქართველოს სსრ ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის 1935 წლის 26 ნოემბრის დადგენილებით ივანე გომელაურს მიენიჭა საქართველოს სს რესპუბლიკის შრომის გმირის წოდება.

1944 წელს სახალხო განათლების დარგში თვალსაჩინო დამსახურებისთვის ივანე გომელაურს საქართველოს სსრ სკოლის დამსახურებული მასწავლებლის წოდება მიენიჭა.
ინა გომელაური

ინა გიორგის ასული გომელაური (დ. 2 აპრილი, 1918, თბილისი — გ. 13 დეკემბერი, 2006, თბილისი) — ქართველი არქიტექტორი, ხელოვნებათმცოდნე.

ბიოგრაფია
1941 წელს დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტი. 1957 წლიდან მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის გ. ჩუბინაშვილის სახელობის ქართულ ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტში. იკვლევდა შუა საუკუნეების და თანამედროვე ქართულ ხუროთმოძღვრებას. აზომა და მეცნიერულად შეისწავლა მღვიმევის, ყორანთის, ჩიხის, აბელიისა და სხვა ეკლესიები.

ბიოგრაფია
„ერთაწმინდის ტაძრის არქიტექტურა“, თბ., 1976;
„მღვიმევი – საუკუნის ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი“, თბ., 1982.