iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კონსტანტინე ტყავაძე

კონსტანტინე (კოტე) იესეს ძე ტყავაძე (დ. 1869 — გ. 1 სექტემბერი, 1924) — ქართველი პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწე, პუბლიცისტი.

ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების სიღნაღის განყოფილების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. დააარსა ქიზიყ–კახეთის აქციონერული საზოგადოება „ალზიორა“ (ამზადებდნენ სიგარეტის ასღერიან კოლოფს). 1912-1917 წლებში იყო გაზეთ „ხმა კახეთისას“ რედაქტორ-გამომცემელი. აქვეყნებდა პუბლიცისტურ წერილებს აქტუალურ პოლიტიკურ, სამხედრო და საზოგადოებრივ საკითხებზე (მათ შორის, ფსევდონიმებით — „მხედარი“, „ძველი მხედარი“). მსოფლიო ომის წლებში მობილიზებული იყო რუსეთის არმიაში. 1919 წელს იყო საქართველოს რადიკალ-დემოკრატიულ გლეხთა პარტიის საარჩევნო სიაში. დახვრიტეს 1924 წლის აგვისტოს აჯანყებაში მონაწილეობის ბრალდებით.
შუააზიური კობრა

შუააზიური კობრა — შხამიანი გველი ასპიტისებრთა ოჯახისა. მამალი სიგრძეში 1,6 მ-მდე აღწევს, დედალი ოდნავ მცირეა. გლუვ ქერცლს ზეთისხილისფერი ან ყავისფერი შეფერილობა აქვს. მშვიდ მდგომარეობაში თავი სხეულის დანარჩენი ნაწილისაგან გამოკვეთილი არ არის. ტანი შეუმჩნევლად გადადის თანდათანობით დავიწროებულ კუდში. გაღიზიანების შემთხვევაში შეუძლია წინა ნაწილის ხანგრძლივად წამოწევა და კისრის გაბერვა. ამ დროს სისინებს, ირწევა და თავს მტრის მიმართულებით აბრუნებს. ინდური კობრისაგან განსხვავებით, კისრის გამობერილ ნაწილზე (ე.წ. „ყურებზე) უკანა მხრიდან არ აქვს სათვალის მსგავსი მოხატულობა.

გავრცელებულია შუა აზიის სამხრეთ ოლქებში: სამხრეთ-დასავლეთ ტაჯიკეთში, სამხრეთ უზბეკეთსა და თურქმენეთში; გვხვდება მთისწინეთებში, მდინარეთა ხეობებში, ჩვეულებრივ ბუჩქებს შორის, იშვიათად — დანგრეულ ნაგებობებში. ქვიშიან უდაბნოში კობრას ვხვდებით გამაგრებულ ან ნახევრად გამაგრებულ ქვიშებში, ბუჩქნარით დაფარულ და მღრღნელებით მდიდარ ადგილებში. ცნობილია გველის პოვნის შემთხვევები დასახლებულ პუნქტებში, დიდ ქალაქებშიც კი.

ყველაზე მეტად აქტიურები არიან აპრილის შუა ხანებიდან ივნისამდე და სექტემბრიდან ნოემბრის შუა ხანებამდე. ივლისში დედალი დებს 9–19 კვერცხს, საიდანაც ახალი თაობა აგვისტოს ბოლოს – სექტემბრის დასაწყისში იჩეკება. შუააზიური კობრა იკვებება მწერებით, ამფიბიებით, ფრინველებით, სხვა ასპიტების მსგავსად, ეტანება გველებსაც, მათ შორის, შხამიანებს.

ადამიანებისა და ცხოველებისათვის წარმოადგენს უთუო საფრთხეს, თუმცა გველგესლასებრთაგან განსხვავებით, ყოველთვის იძლევა გაფრთხილებას იქ ყოფნის შესახებ. მაგრამ უშუალო საფრთხის დროს ელვისებურ შეტევებს ახორციელებს მტრის მიმართულებით, რომელთაგან ერთ-ერთი, როგორც წესი, მთავრდება სამიზნე ნაკბენით. ამასთანავე, გველგესლებისგან განსხვავებით, არ აკეთებენ მყისიერ ნაკბენს, არამედ აშინებენ მტერს ყბების რამდენიმე მანევრით, ვიდრე მასზე ნამდვილად გაიწევდნენ საკბენად.

კბენის შემდეგ ადგილობრივი მოვლენებია ტკივილი და შეშუპება, თუმცა გველგესლების ნაკბენთან შედარებით უფრო მცირე დოზით. პირველადი დახმარების დროს რეკომენდებულია „ანტიკობრას“ ან პოლივალენტური გველსაწინააღმდეგო შრატის შეყვანა. სუნთქვის ღრმა დარღვევის დროს აუცილებელია ფილტვების ხელოვნური ვენტილაცია. კობრის შხამი ტოქსიკური პოლიპეპტიდების (ნეიროტოქსინ , ნეიროტოქსინ , ციტოტოქსინები), ფერმენტებისა (ფოსფოლიპაზა 2, აცეტილქოლინესტერაზა, ენდორიბონუკლეაზა, დეზოქსირობონუკლეაზა, ფოსფოდიესტერაზა, 5′-ნუკლეოტიდაზა, ოქსიდაზა -ამინომჟავა, ჰიალურონიდაზა) და სპეციალური ბიოლოგიური თვისებების მქონე ცილების ნარევია. შხამის ტოქსიკურ კომპონენტებს შესწევთ მსხვერპლის პარალიზების მაღალი უნარი.

შხამს იყენებენ გველსაწინააღმდეგო შრატების წარმოებაში. ნეიროტოქსინები გამოიყენება აცეტილქოლინების რეცეპტორების მოლეკულური ორგანიზაციის შესასწავლად, ანტიკომპლემენტარულ ფაქტორებს სამეცნიერო კვლევებში იყენებენ იმუნოდეპრესანტების სახით. შხამის ფერმენტები გამოიყენება ბიოლოგიურ ექსპერიმენტებში. ენდონუკლეაზას და ფოსფოლიპაზა 2-ს უშვებენ კომერციული პრეპარატების სახით.
თენგიზ მოცრაძე

თენგიზ მოცრაძე (დ. 17 დეკემბერი, 1954, ჭიათურა) — ქართველი ინჟინერი, პოლიტიკოსი.

1979 წელს დაამთავრა წითელი დროშის ორდენოსანი ვ. ი. ლენინის სახელობის საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი (მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი „სოციალისტური პარტია“. 2004-2008 წლებში — საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ჭიათურის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: საინიციატივო ჯგუფი.
გენრიხ მურადიანი

გენრიხ მურადიანი (დ. 23 იანვარი, 1950, თბილისი) — ეკონომისტი, თანამდებობის პირი.

1989 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის, ხოლო 1993 წელს — ეკონომიკის ფაკულტეტი. 1995-1998 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკიდან „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“. უფლებამოსილება შეუწყდა პირადი განცხადების საფუძველზე.
გია მჭედლიძე

გიზო (გია) მჭედლიძე (დ. 25 ივლისი, 1960, სოფელი ბოსლევი, ზესტაფონის რაიონი) — ქართველი ინჟინერი, პოლიტიკოსი.

1983 წელს დაამთავრა საქართველოს სახელმწიფო პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ავტომატიკისა და გამოთვლითი ტექნიკის ფაკულტეტი. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ეროვნულ–დემოკრატიული პარტია“.
Pizza Hut

— ამერიკული რესტორნების ქსელი რომელიც დაფუძნდა 1958 წლის 15 ივნისს. კომპანია ცნობილია მისი ამერიკულ-იტალიური მენიუთი, მათ შორისაა პიცა და პასტა. 2019 წლის 31 დეკემბრის მონაცემებით მთელი მსოფლიოს მასშტაბით ქსელი ფლობს 18 703 რესტორანს. ქსელი ეკუთვნის კორპორაცია „! , .“-ს.

ისტორია
„ “ დაფუძნებული იქნა 1958 წლის 15 ივნისს, ვიჩიტას სახელმწიფო უნივერსიტეტის სტუდენტების, ძმების, დენ და ფრენკი კერნების მიერ. იმ მომენტვისათვის რესტორანი მხოლოდ ვიჩიტაში იყო. ექვსი თვის შემდეგ მათ გახსნეს მეორე რესტორანი, ერთი წლის შემდეგ ისინი უკვე ექვსი რესტორნის მფლობელები იყვნენ. 1977 წლის ნოემბერში ქსელი შეიძინა .-მ. 2015 წელს დაიხურა ქსელის ყველაზე ძველი რესტორანი. „ “-ის რესტორნები მდებარეობს: აშშ-ში, მექსიკასა და კანადაში ჩრდილოეთ ამერიკაში. ინდოეთში, ბრუნეიში, ჰონგ-კონგში, ტაივანში, სამხრეთ კორეაში, მიანმარსა და მაკაოში აზიის კონტინენტზე. გაერთიანებულ სამეფოში, ნორვეგიაში, შვედეთში, ფინეთში, გერმანიაში, ესპანეთსა და თურქეთში ევროპის კონტინენტზე. ეთიოპიაში, სამხრეთ აფრიკასა და ტანზანიაში აფრიკის კონტინენტზე. ჰონდურასში, კოსტა-რიკაში, ელ-სალვადორში, გვატემალაში, კოლუმბიაში, ნიკარაგუაში, ვენესუელაში, ჩილეში, ბრაზილიაში, პერუსა და ეკვადორში სამხრეთ ამერიკის კონტინენტზე. „ “ იყო ერთ-ერთი პირველი ამერიკული რესტორანი რომელიც გაიხსნა ერაყში. 2019 წლის 25 ივნისს კომპანიამ გამოაცხადა, რომ იბრუნებდა თავის ძველ ლოგოს, რომელსაც 1967-1999 წლებში იყენებდა. 2019 წლის 7 აგვისტოს დაანონსდა, რომ ხურავდა თავისი 7496 რესტორნიდან 500-ს ამერიკის შეერთებულ შტატებში.

რეკლამიერება
აშშ
რესტორნის პირველი რეკლამა აშშ-ში 1965 წელს გავიდა, რეკლამა გადაღებული იყო ძველი კინოფილმის სტილში. 1995 წელს მათ რეკლამაში მონაწილეობა მიიღეს მომავალში აშშ-ს პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპა და მისმა ყოფილმა მეუღლემ, ივანა ტრამპმა. რეკლამა გადაღებულია წყვილის დაშორებამდე.

დიდი ბრიტანეთი
დიდ ბრიტანეთში კომპანიამ განსაზღვრა გამოეყენებინა სტრატეგია, რომელიც გულისხმობდა პირველივე რეკლამაში ცნობილი ადამიანების გამოჩენას, მათ რეკლამაში გადაიღეს ფორმულა 1-ს მრბოლელი დეიმონ ჰილი და -ს მოტოსპორტის კომენტატორი მიურეი უოლკერი. ინგლისის ნაკრების ევრო 1996-ზე გერმანიის ნაკრებთან პენალტების სერიაში დამარცხების შემდეგ, რეკლამაში მონაწილეობა მიიღეს ინგლისის ნაკრების იმ დროისთვის ყოფილმა და მოქმედმა ფეხბურთელებმა გარეთ საუთგეიტმა, სტიუარტ პირსმა და კრის უოდლმა.
იელის მაცხოვრის ფერისცვალების ეკლესია

იელის მაცხოვრის ფერისცვალების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფელ იელის განაპირა მხარეს, შემაღლებულ, ბორცვიან ადგილზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია სამწახნაგა, შვერილაფსიდიანი, დარბაზული ტიპისაა. მოპირკეთებულია თლილი შირიმის კვადრებით. კედლებს სადა ლავგარდნის თარო ასრულებს. ეკლესიის ერთადერთი შესასვლელი კარი დასავლეთ ფასადის ცენტრშია გაჭრილი; კარის ზღურბლი მიწის დონიდან ქვის ორი საფეხურით არის ამაღლებული. ეკლესიას ჩრდილოეთით და სამხრეთით დამატებითი შესასვლელებიც ჰქონდა, რომლებიც მოგვიანებით ამოაშენეს. ამოშენებული კარებები შირიმის ფილებით არის მოპირკეთებული.

სამწახნაგა აფსიდი გეომეტრიული სიზუსტით გამოყვანილი თაღედით არის შემკული. ბრტყელ პილასტრებზე გადაყვანილი ნახევარწრიული თაღები თითო-თითოდ შემოწერს თითოეულ წახნაგს. თაღების ქუსლები სადა, სწორკუთხა იმპოსტებს ეყრდობა.
იელის წმინდა გიორგის ეკლესია

იელის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფელ იელის ყველაზე მაღალ ბორცვზე, სასაფალოს ტერიტორიაზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზული ტიპის მომცრო ნაგებობაა. ნაგებია კირ-დუღაბის ხსნარზე, მოყვითალო-რუხი ფერის შირიმის საშუალოდ გათლილი, ფოროვანი კვადრებით. დგას დაბალ ერთსაფეხურიან ცოკოლზე. დასავლეთ კედელზე მოთავსებულია ერთადერთი შესასვლელი კარი, რომლის ზემოთ გაჭრილ მაღალ და ვიწრო, თაღოვან სარკმელს საკურთხევლის კედელში დატანილი ანალოგიური ზომისა და კონფიგურაციის სარკმლის ღიობი ეპასუხება. ეკლესია ნაწილობრივ რესტავრირებულია: განახლებული და თუნუქით გადახურულია ორფერდა საბურავი, კედლების საპირე წყობაზე მოსწორებულია შირიმის ფილები, ხოლო ქვებს შორის ღარები ცემენტით არის ამოვსებული. დასავლეთ შესასვლელში ახალი ხის კარია შებმული, ჯვრის რელიეფური გამოსახულებით.

დარბაზის გეგმა წაგრძელებული სწორკუთხედია. ის გრძივი კედლების ორსაფეხურიანი პილასტრითა და მასზე დაყრდნობილი კამარის სამაგრი თაღით ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა. გამყოფი პილასტრის გარდიგარდმო გრძივ კედლებზე წყვილ-წყვილად ანაწევრებს ნახევარწრიული თაღები, რომლებიც პროფილირებული იმპოსტებით წარმოდგენილ კუთხის ნახევრადწრიულ მოკლე სვეტებს ეყრდნობა. საკურთხევლის აფსიდს ერთსაფეხურიანი მხრები აქვს, სამხრეთ-დასავლეთ და ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეებში პილასტრებია, რომლებსაც თაღი ეყრდნობა. აფსიდის ჩრდილო და სამხრეთ გვერდებში მაღალი ღია სათავსებია მოწყობილი. აფსიდი კამარას შუბლის გარეშე, პირდაპირ უერთდება. საკურთხევლისა და დარბაზის გამმიჯნავი ქვის სამთაღიანი კანკელი გეგმაში მრგვალ სვეტებსა და კვადრატულ, სადა იმპოსტებს დაყრდნობილ თაღედს წარმოადგენს.

ქვის კანკელზე მხატვრობის ფრაგმენტებია შერჩენილი: სვეტებზე მცენარეული ორნამენტის კვალი იკითხება. კანკელის მსგავსად, მხატვრობით ყოფილა დაფარული მწყობრი, ზუსტად გამოყვანილი კედლებიც. ამჟამად მხოლოდ ფრაგმენტულად არის შემორჩენილი ბათქაშის ფენა და ზედ აღბეჭდილი ფრესკების კვალი. ნაკუწებად დაშლილი მხატვრობის ნაშთები შედარებით უკეთაა წარმოდგენილი აფსიდში.
ნუგზარ ნავაძე

ნუგზარ ნავაძე (დ. 6 მარტი, 1949, ხარაგაული) — ქართველი თანამდებობის პირი, ინჟინერი.

1978 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის მექანიკის ფაკულტეტი. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი (მაჟორიტარი). 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს აღორძინება“.
ჩრდილოეთ ამერიკის საჰაერო-კოსმოსური თავდაცვის სარდლობა

ჩრდილოეთ ამერიკის საჰაერო-კოსმოსური თავდაცვის სარდლობა — კანადისა და აშშ-ის საჰაერო-კოსმოსური თავდაცვის გაერთიანებული ორგანიზაცია, რომელიც უზრუნველყოფს ჩრდილოეთ ამერიკის საჰაერო-კოსმოსური სივრცის კონტროლს, ადრეულ შეტყობინებასა და ჰაერსაწინააშმდეგო თავდაცვას. 1981 მარტამდე ორგანიზაციას ერქვა ჩრდილოეთ ამერიკის ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვის სარდლობა . -ის შტაბ-ბინა და აშშ-ის ჩრდილოეთის სარდლობის ცენტრი განთავსებულია საჰაერო ძალების ბაზა „პეტერსონზე“, კოლორადოს შტატში, კოლორადო-სპრინგზთან ახლოს, ელ-პასოს ოლქში. ახლომდებარე შაიანის სამთო კომპლექსში განთავსებულია საკომანდო ცენტრი. -ის სარდალი და სარდლის მოადგილე არიან აშშ-ის თხვარსკვლავიანი გენერალი, ან მისი ექვივალენტი და კანადის სამვარსკვლავიანი გენერალიჟ, ან მისი ექვივალენტი, შესაბამისად.
იელის წმინდა კვირიკეს ეკლესია

იელის წმინდა კვირიკეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფელ იელის განაპირა ნაწილში, სამხრეთით დაქანებულ ფერდობზე. განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზული ტიპის მომცრო ნაგებობაა. ეკლესია ნაგებია ფიქალით, კირ-დუღაბის ხსნარზე და შელესილია კირით. ავთენტური ნალესობა უმნიშვნელოდ შემორჩა ფასადებს, თუმცა შედარებით უკეთაა შემონახული აღმოსავლეთ ფასადზე. შესასვლელი კარი მოქცეულია დასავლეთ ფასადზე. აღმოსავლეთის ფასადზე სარკმლის თავზე მოთავსებულია მესამედ წრეში ჩასმული ჯვრის გამოსახულება, რომელიც ზემოდან ფლანკირებულია შეკრული ვარდულების წყვილით; ფასადის კეხში კი გამოსახულია ვერძის სკულპტურული თავი. ეკლესიას დასავლეთ ფასადზე მიშენებულია ქვს დაბალი, ფიქალის მშრალი წყობით ნაგები და ნაწილობრივ, ხის მორებით გამართული დახურული შესასვლელი. მინაშენი, რომლის მიღმაც ეკლესიის ერთადერთი შესასვლელია მოქცეული, მიწური იატაკის მქონე არაფრით გამორჩეულ ნაგებობას წარმოადგენს.
შალვა ელიაძე

შალვა ნესტორის ძე ელიაძე (დ. 1896, ოზურგეთი — გ. 19 ივნისი, 1918, ახალი ათონის მახლობლად) — ქართველი ოფიცერი.

დაამთავრა ოზურგეთის საქალაქო სასწავლებელი. 1915-1917 წლებში მოხალისედ იბრძოდა რუსეთის არმიაში მსოფლიო ომის ოსმალეთის, გერმანიის, ავსტრიისა და რუმინეთის ფრონტებზე. 1916 წელს დრისის 317-ე ქვეითი პოლკის რიგებში იყო პრაპორშჩიკად და დაიჭრა. დაჯილდოებული იყო წმ. გიორგის ჯვრით. 1917 წლიდან შტაბს-კაპიტნის ჩინით მეთაურობდა ასეულს მე-3 ქართულ მსროლელ პოლკში. 1918 წლის აპრილში მონაწილეობდა სამეგრელოში ბოლშევიკთა მიერ მოწყობილი ამბოხების ჩახშობაში. ფოთის სახალხო გვარდიამ თავის ხელმძღვანელად აირჩია. 1918 წლის ივნისში აფხაზეთში ბოლშევიკური გამოსვლების დროს ახალ ათონთან დაამარცხა 1000-მდე მეამბოხე. დაიღუპა მთებში უკანდახეულ მოწინააღმდეგესთან შეტაკებაში.
ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 2028

2028 წლის ოლიმპიური თამაშები — ოფიციალურად ცნობილი როგორც ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები იგივე „ 28“, რომლის გახსნაც 21 ივლისს არის დაგეგმილი, თამაშები გასტანს 17 დღეს. ოფიციალურად ოლიმპიური თამაშები დაიხურულად გამოცხადდება 6 აგვისტოს. რაც შეხება მასპინძელ ქვეყანას, ხმის მიცემით გაირკვა რომ 2028 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებს ლოს-ანჯელესი, აშშ უმასპინძლებს.
ზია-ბეგ აბაშიძე

ზია-ბეგ აბაშიძე, ზია ჰუსეინის ძე სანჯაკბეგიშვილი, (დ. 17 მარტი, 1875 — გ. 1932) — ქართველი პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწე, ქართველ მუსლიმთა წარმომადგენელი.

ბათუმის სანჯაყ-ბეგების შთამომავალი. სწავლობდა ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების სკოლაში ბათუმში. 1900-1908 წლებში იყო ქალაქ ბათუმის თვითმმართველობის ხმოსანი. 1904-1905 წლებში გ. ვოლსკისთან და ს. მდივანთან ერთად საფუძველი ჩაუყარა სოციალისტ-ფედერალისტების ბათუმის ორგანიზაციას. იყო სახელმწიფო სათათბიროს საგუბერნიო ამომრჩეველი, სათათბიროს წევრი. თავის სოფელ ურექში ხშირად იწვევდა ახალგაზრდა ქართველ მუსლიმთა კრებებს. 1905 წელს, ჩაქვში მისი თავმჯდომარეობით შედგა ქართველ მუსლიმთა დიდი კრება, რომელსაც სხვადასხვა პარტიის წარმომადგენლები ესწრებოდნენ. 1908 წელს ზია აბაშიძეს თავის ძმებთან ერთად ხუთი წლით არხანგელსკის გუბერნიაში გადასახლება მიუსაჯეს, მაგრამ მან მოახერხა გაქცევა ოსმალეთში, სადაც პოლიციის ზედამხედველობის ქვეშ ცხოვრობდა. დევნის გამო ერთხანს გერმანიასა და საფრანგეთში ცხოვრობდა. 1914 წელს სტამბოლში მონაწილეობა მიიღო საქართველოს განმათავისუფლებელი კომიტეტის მუშაობაში. აქტიურად მონაწილეობდა ოსმალეთში გადახვეწილი აჭარლებისაგან ქართული ლეგიონის (1400 კაცი) შედგენაში. 1917 წლის რევოლუციამდე აბაშიძე საზღვარგარეთ იმყოფებოდა და იქიდან აქვეყნებდა წერილებს გაზეთ „ნიშადურში“. 1918 წელს თბილისში ჩამოვიდა და აქტიური მონაწილეობა მიიღო სამუსლიმანო საქართველოს განმათავისუფლებელი კომიტეტის შედგენაში, რომლის მიზანი იყო ბათუმის ოლქის საქართველოსთან შეერთება. ამავე მიზნით ყადირ შარვაშიძესთან ერთად ბერლინში, ვენასა და ბულგარეთში იმყოფებოდა. 1918-1921 წლებში, სხვადასხვა დროს, იყო ბათუმის ქალაქის თავის მოადგილე, კომიტეტის მთავარი რწმუნებული და ბათუმის ლტოლვილთა კომიტეტის თავმჯდომარე. 1921 წელს გასაბჭოების შემდეგ დააპატიმრეს და ხუთი წლით როსტოვში გადაასახლეს.
ნესტორ მაღალაშვილი

ნესტორ სიმონის ძე მაღალაშვილი (დ. 1882 — გ. 1937) — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე, მსოფლიო ომის წლებში ეროვნულ-გამათავისუფლებელი მოძრაობის აქტიური მონაწილე.

პოლიტიკური მოღვაწეობა 1900 წელს დაიწყო, როდესაც თავის ნათესავებთან — ლეო და გიორგი კერესელიძეებთან ერთად თბილისში ჩამოყალიბა „საქართველოს დამოუკიდებლობის წრე“. 1903 წლიდან თანამშრომლობდა ქართველ სოციალისტ-ფედერალისტებთან, ჩაბმული იყო 1905 წლის რევოლუციურ გამოსვლებში. 1906 წლის მაისში მონაწილეობდა დუშეთის გახმაურებულ ექსპროპრიაციაში. იმავე წელს ჟენევაში გაიქცა. 1907 წელს შვეიცარიის მთავრობამ მის ექსტრადირებაზე რუსეთს უარი უთხრა. სწავლობდა ჟენევის უნივერსიტეტში. 1910 წელს პეტრე სურგულაძესთან და ძმებ კერესელიძეებთან ერთად ჩამოაყალიბა „ქართველ სეპარატისტთა ჟენევის ჯგუფი“, რომლის მიზანი საქართველოს სახელმწიფოებრიობის აღდგენა იყო. 1913-1914 წლებში თანამშრომლობდა ჟენევაში გამომავალ გაზეთ „თავისუფალ საქართველოში“.

 მსოფლიო ომის წლებში (1914-1918) იყო გერმანიისა და ოსმალეთის ტერიტორიაზე მოქმედი „საქართველოს გათავისუფლების კომიტეტის“ წევრი (ოსმალეთში ცნობილი იყო მურად-ბეის სახელით), „ქართული ლეგიონის“ შტაბის უფროსი (პოდპოლკოვნიკის წოდებით). 1921 წელს საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ ემიგრაციაში წავიდა თურქეთში. 1924-1926 წლებში იყო სტამბოლში კავკასიის გაერთიანებულ კონფედერატთა კომიტეტის წევრი, 1920-იანი წლების ბოლოს — თურქეთის ტერიტორიაზე მოქმედი ქართული პატრიოტული ორგანიზაციის, „თეთრი გიორგის“ ერთ-ერთი ლიდერი. 1930-იანი წლების დასაწყისში საქართველოში დაბრუნდა. 1935 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ დააპატიმრა. დაიღუპა მასობრივი რეპრესიების დროს. „წითელ ტერორს“ ემსხვერპლა ასევე მისი ძმა კონსტანტინე (კოხტა; დ. 1885 — გ. 1938).
შალვა წერეთელი

შალვა ოთარის ძე წერეთელი (დ. 1894, საჩხერე — გ. 15 ნოემბერი, 1955, თბილისი) — ქართველი სამხედრო პირი, საბჭოთა უშიშროების სამსახურების მაღალჩინოსანი, გენერალ-ლეიტენანტი (1945).

დაიბადა თავადური წარმოშობის სკოლის მასწავლებლის ოჯახში. ადრე დაობლებული მუშაობდა შავ მუშად რკინიგზაზე და ჭიათურის მაღაროებში. მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ, 1914 წელს გაიწვიეს რუსეთის იმპერიის არმიაში. მსახურობდა ორენბურგის 105-ე სათადარიგო ბატალიონში რიგითად, შემდეგ — ავსტრიის ფრონტზე მირგოროდის 168-ე ქვეითი პოლკის პრაპორშჩიკად. 1915 წლის ივლისში ტყვედ ჩავარდა. იმავე წლის დეკემბერში გერმანიის ტყვეთა ბანაკში ყოფნისას გადაიბირეს და შეუერთდა ოსმალეთის ტერიტორიაზე მოქმედ ქართული ლეგიონს (მეთაურობდა ასეულს). 1918 წელს ჯარში დესტრუქციული საქმიანობისთვის საქართველოს მთავრობამ დააპატიმრა. ციხიდან გაქცევა მოახერხა და 1920 წელს საბჭოთა რუსეთის წითელი არმიის რიგებში ჩაირიცხა.

1921 წელს საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ დაინიშნა საქართველოს 1-ლ მსროლელთა ლეგიონის მეთაურად და პოლიტხელმძღვანელად. აქტიურად მონაწილეობდა ანტისაბჭოთა მოძრაობის ჩახშობაში. 1925-1932 წლებში წერეთელი მუშაობდა საქართველოს სსრ სახალხო კომისარიატის საგანგებო კომიტეტის ორგანოებში, 1932-1938 წლებში იყო საქართველოს სსრ მუშათა და გლეხთა მილიციის სამმართველოს უფროსი. 1937-1938 წლებში, როგორც შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის განსაკუთრებული სამეულის წევრი, იყო სტალინური რეპრესიების ერთ-ერთი მთავარი აღმსრულებელი, ფარული გატაცებებისა და მკვლელობების შემოქმედი. 1939 წლიდან მსახურობდა ამიერკავკასიის სასაზღვრო ჯარების უფროსად, ასევე საქართველოს სსრ შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის პირველ მოადგილედ, შემდეგ საქართველოს სსრ სახელმწიფო უშიშროების მინისტრის მოადგილედ. სარგებლობდა ლავრენტი ბერიას მხარდაჭერით. ბერიას სიკვდილით დასჯის შემდეგ უკვე პენსიაზე (1953 წლიდან) მყოფი წერეთელი დააპატიმრეს და დახვრიტეს. მიღებული ჰქონდა ლენინის, წითელი დროშის, ღირსების, საქართველოს სსრ შრომის წითელი დროშის, სამამულო ომის ხარისხის ორდენები და სხვა ჯილდოები.
იელის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია

იელის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფელ იელის მჭიდროდ განაშენიანებულ ნაწილში. განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზული ტიპის ნაგებობაა. ნაგებია ფიქალით, კირ-დუღაბის ხსნარზე და შელესილია კირით. ეკლესიას ჩრდილო-დასავლეთ მხარეს მშრალი ფიქალის წყობით ამოყვანილი დაბალი მინაშენები აქვს მიდგმული, როგორც ჩანს, მოგვიანო ხანის; ტაძარში მოხვედრა სწორედ დასავლეთ მინაშენის მხრიდან არის შესაძლებელი. ეკლესიის კედლის წყობაში ჩართულია დიდი ზომის ფიქალის კვადრებიც. საფასადო ნალესობა ფრაგმენტულადაა შემორჩენილი. შენობა საკურთხევლის კედელში გაჭრილი მაღალი და ვიწრო თაღოვანი სარკმლით ნათდება.
იელის იოანე მახარებლის ეკლესია

იელის იოანე მახარებლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფელ იელის განაპირა ნაწილში, შემაღლებულ ფერდობზე. განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზული ტიპის ნაგებობაა. გეგმით წაგრძელებული სწორკუთხედის ფორმის ტაძარი ნაგებია ფიქალით, კირ-დუღაბის ხსნარზე და შელესილია კირით. კირის ავთენტური ნალესობა შედარებით უკეთ შემორჩა სამხრეთ ფასადის კედელზე, ყველაზე ნაკლებად - ჩრდილოეთ ფასადზე, სადაც ნალესობა თითქმის სრულად არის ჩამორეცხილი. ეკლესიის სახურავი ასევე განახლებულ ხის კონსტრუქციებზე დაგებული თუნუქით არის გადახურული. ტაძარს ერთადერთი შესასვლელი აქვს დასავლეთ მხარეს; შესასვლელში ხის ძველი, სწორკუთხა კარია შებმული, რომლის ზღურბლიც ერთი საფეხურით არის აწეული მიწის დონიდან. ეკლესიის ყოველ ფასადზე, ჩრდილოეთი ფასადის გამოკლებით, თითო თაღოვანი სარკმლის ღიობია დატანილი. გარედან ვიწრო, მაღალი და ღია სარკმლები ინტერიერში ფართოვდება.
დიმიტრი ახვლედიანი

დიმიტრი თომას ძე ახვლედიანი (დ. 2 აგვისტო, 1866, სოფ. ნასპერი, ახლანდ. ცაგერის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1951, თბილისი) — ქართველი სამხედრო ექიმი, პუბლიცისტი. მხატვარ ელენე ახვლედიანის მამა.

დაიბადა ქუთაისის გუბერნიის ხელმოკლე აზნაურულ ოჯახში. დაამთავრა ქუთაისის გიმნაზია. 1884 წელს ჩააბარა ხარკოვის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტზე, საიდანაც გარიცხეს 1887 წლის დეკემბერშ სტუდენტურ გამოსვლებში მონაწილეობის გამო. პოლიციის საიდუმლო ზედამხედველობის ქვეშ ცხოვრობდა ქუთაისის გუბერნიაში მანამ, სანამ 1890 წელს არ ჩაირიცხა ნოვოროსიის უნივერსიტეტში. 1892 წელს სწავლა განაგრძო სამხედრო-სამედიცინო აკადემიაში, რომელიც 1896 წელს დაამთავრა. 1900-იანი წლების დასაწყისში სამხედრო ექიმად მოღვაწეობდა თელავში. უპოვართათვის ჰქონდა უფასო ამბულატორია სოფ. კურდღელაურში. 1904 წლიდან იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ნამდვილი წევრი. 1907 წლიდან ცხოვრობდა თბილისში. სხვადასხვა დროს მუშაობდა თბილისის ჰოსპიტალში, რკინიგზის პოლიკლინიკაში, იყო თბილისის მიხეილის საავადმყოფოს ერთ-ერთი ორგანიზატორი. ახვლედიანი ასევე თანამშრომლობდა ქართულ ჟურნალ-გაზეთებთან. წერდა სამეცნიერო წერილებს, გამოკვლევებს, პუბლიცისტურ სტატიებს (იყენებდა ასევე ფსევდონიმებს — . -, – , დ. ახ.). 1918 წლის ნოემბერში თავმჯდომარეობდა ქართველ სამხედრო ექიმთა პირველ ყრილობას. დიმიტრი ახვლედიანის მეუღლე იყო ელისაბედ ერისთავი. მათ ჰყავდათ ოთხი შვილი: ელენე (ცნობილი მხატვარი), ნინო, გიორგი და მარიამი.
კავკასიური თრია

კავკასიური თრია — მღრღნელი ციყვისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 20–38 სმ აღწევს, კუდის სიგრძე სხეულის ზომის ნახევარს შეადგენს. დაფარულია მურა, ნაცრისფერი ბეწვით. საქართველოში გავრცელებულია კავკასიონზე, თერგის სათავეებთან. ბინადრობს უდაბნოში, ველებსა და ტყე-ველებზე, გვხვდება მთის ლანდშაფტებშიც. აქტიურ ცხოვრებას მხოლოდ 80–100 დღე ეწევა, დანარჩენ დროს ზამთრის ძილქუშში ატარებს. შობს 3–11 (საშუალოდ 6–8) ნაშიერს. იკვებება მცენარეებით. ერთ თრიას შეუძლია წელიწადში 4,5 კგ მარცვლეულის განადგურება. გადააქვს ინფექციური დაავადებები. მის ტყავი ბეწვეულის წარმოებაში გამოიყენება.
მუგადას ნეიმატოვი

მუგადას ნეიმატოვი (დ. 22 სექტემბერი, 1948, გარდაბანი — გ. 2 სექტემბერი, 1997) — ქართველი პოლიტიკოსი.

1970 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 1995-1997 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“. უფლებამოსილება შეუწყდა გარდაცვალების გამო.
სოლომონ ხუციშვილი

სოლომონ ხუციშვილი (დ. 20 იანვარი, 1908, გორი, საქართველოს სსრ — გ. 1995, თბილისი, საქართველო) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, პედაგოგი და ფილოლოგი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი.
პროფესორი. საქართველოს სსრ-ის მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1977), შრომის წითელი დროშის ორდენი კავალერი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1908 წლის 20 იანვარს გორში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პედაგოგიური ფაკულტეტის ენისა და ლიტერატურის განყოფილება 1930 წელს.

1938 წლიდან კითხულობდა ლექციებს თბილისის ალექსანდრე პუშკინის სახელობის პედაგოგიურ ინსტიტუტში; 1939 წლიდან — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, სოხუმის მაქსიმ გორკის სახელობის პედაგოგიურ ინსტიტუტსა და გორის ნიკოლოზ ბარათაშვილის სახელობის პედაგოგიურ ინსტიტუტში. 1943-1950 წლებში მუშაობდა ბარათაშვილის ინსტიტუტის ქართული ლიტერატურის ისტორიის კათედრის გამგედ. შემდეგ იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ახალი ქართული ლიტერატურის კათედრის პროფესორი.

პარალელურად ეწეოდა აქტიურ პედაგოგიურ და საზოგადოებრივ მოღვაწეობას. მრავალი სამეცნიერო და ლიტერატურულ — კრიტიკული გამოკვლევის ავტორი, მათ შორისაა წიგნები: „ქართული ლიტერატურის კრიტიკის ისტორიისათვის“ (, 1954; , 1957), „ილია ჭავჭავაძე“ (1957), „ქართველ საზოგადო მოღვაწეთა ნეკროპოლი“ (1961), „ლიტერატურულ-კრიტიკული ნარკვევები“ (1969), „მიხეილ ზანდუკელი“ (1973), „ლევან გოთუა“ (1976), “ვაჟა-ფშაველა" (ე. ლუნდბერგთან და ე. ღოღობერიძესთან ერთად, 1977), „ქართული პუშკინიანა" (1979), „მანათობელი“ (1980) და სხვა. გამოცემული აქვს ს. დოდაშვილის, ს. აბაშიძის, ნ. ლომოურის, ე. ბოსლეველის და სხვა. აგრეთვე საუკუნის ქართველი კრიტიკოსების კრებულები.

გარდაიცვალა 1995 წელს თბილისში. დაკრძალულია დიდუბის პანთეონში.
მეჭინჭრია

მეჭინჭრია — დღის პეპელა ნიმფალიდისებრთა ოჯახისა. ფრთების შლილი 40–50 მმ-ს შეადგენს, ფერად ღია წითურია, აყრია შავი და მოყვითალო ლაქები. ფართოდ არის გავრცელებული ევრაზიის ზომიერ სარტყელში. კვერცხებს დებს ჭინჭრის ფოთლებზე (აქედან სახელწოდება), იშვიათად სვიაზე, რომლითაც შემდგომში მუხლუხები იკვებებიან (ცხოვრობენ ჯგუფებად). ჭუპრი თავისუფალი ტიპისაა, თავით ქვემოთ ეკვრება მცენარეებს და სხვადასხვა ვერტიკალურ ზედაპირს. ზრდასრულ ინდივიდებს მიგრაცია შეუძლიათ; ზამთრობენ თავშესაფრებში.