iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბედიის საეპისკოპოსო

ბედიის საეპისკოპოსო — ეპარქია შუა საუკუნეების საქართველოში. დააარსა საუკუნის დასაწყისში ბაგრატ -მ გუდაყვის საეპისკოპოსოს ნაცვლად. საქართველოს ერთიანობის (- სს.) ხანაში ბედიის ეპისკოპოსი სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქს ემორჩილებოდა, ხოლო საქართველოს ცალკეულ სამეფო-სამთავროებად დაშლის შემდეგ - აფხაზეთის ანუ დასავლეთ საქართველოს კათალიკოსს.

ისტორია
ოდიშის სამთავროს შექმნის ( საუკუნე) შემდეგ ბედიის ეპისკოპოსებს ჩვეულებრივ ოდიშის მთავრები ნიშნავდნენ და აფხაზეთის კათალიკოსს ამტკიცებინებდნენ. გვიანდელ შუა საუკუნეებში ბედიის საეპისკოპოსო დაახლოებით მდინარეებს მოქვსა და ოქუმს შორის მოქცეულ ტერიტორიას მოიცავდა. თავდაპირველად ბედიის ეპისკოპოსები მთავარეპისკოპოსის ტიტულს ატარებდნენ; საუკუნეში ისინი თავს მიტროპოლიტ-მთავარეპისკოპოსს უწოდებენ. დღეისათვის ცნობილი პირველი ბედიელია მთავარეპისკოპოსი გიორგი, რომელიც იხსენიება ილორის წმ. გიორგის ტაძრის საუკუნის მეოთხედის წარწერაში. შემდეგი ბედიელია მთავარეპისკოპოსი სოფრონი (სანივაჯის ძე), რომელიც იხსენიება კაბერის ტაძრის წარწერაში. ფოთოლეთის წმ. გიორგის ეკლესიის წარწერაში იხსენიება საუკუნეში მოღვაწე მთავარეპისკოპოსი დამიანე ბედიელი. შემდეგი ბედიელია მთავარეპისკოპოსი და სვინგელოზი იოანე, საუკუნის ნახევრის მოღვაწე, რომელიც შედიოდა იმ დელეგაციაში, რომელიც ბიზანტიაში ახლდა ბაგრატ -ის (1027-1072) ასულს მართას 1065 წელს. იგი იხსენიება გიორგი ხუცესმონაზონის თხზულებაში „ცხოვრება გიორგი მთაწმინდელისა“. დავით აღმაშენებლის ანდერძში მღვიმისადმი იხსენიება სვიმონ ბედიელ-ალავერდელი და მწიგნობართუხუცესი სვიმეონი (გულაბერისძე), რომელმაც შემდეგ ჭყონდიდელ-მწიგნობართუხუცესობა მიიღო; იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის აღაპებში მოხსენიებულნი არიან მიქაელი (გონგლიბაისძე), ნიკოლოზი (გონგლიბაისძე), სოფრონი (გონგლიბაისძე), რომლებიც - საუკუნეებში მოღვაწეობდნენ. ნიკოლოზ და სოფრომ ბედიელები მოხსენიებული არიან ბედიის ტაძრის სამრეკლოს წარწერაში, რომელიც საუკუნის ნახევრით თარიღდება. მთავარეპისკოპოსი ლაზარე იხსენიება სინას მთის სადღესასწაულოს მინაწერში ( ს.), მარკოზ ბედიელი - ჯვრის მონასტრის აღაპებში (- სს.), გრიგოლ ბედიელი - თოფურისძეთა სასისხლო სიგელში ( ს. მესამედი), მელქიზედეგი - სინის მთის სულთა მატიანეში ( ს. ნახევარი). ცაიშელ-ბედიელი იოვაკიმე ცნობილია საუკუნის 70-იან წლებში (1470-1474 აკურთხეს დასავლეთ საქართველოს კათალიკოსად). - საუკუნეებში ბედიის ეპისკოპოსებს შორის ცნობილი არიან ანტონ ჟუანისძე, კირილე ჟვანისძე, გერმანე ჩხეტისძე, ნიკოლოზ მხეიძე, ნიკოლოზ ირუბაქიძე-ჩოლოყაშვილი. ევტიხი ბედიელს იხსენიებს დიაკი ფედოტ ელჩინი, რუსეთის ხელმწიფის მიხეილ რომანოვის (1613-1645 წწ.) დესპანი, რომელიც ოდიშის სამთავროში 1639-1640 წწ. იმყოფებოდა; ანდრია ბედიელს იხსენიებს ანტიოქიის პატრიარქი მაკარიოსი (1636-1672), რომელიც 1664-1666 წლებში იმყოფებოდა ოდიშის სამთავროში; მრავალ საბუთში იხსენიება გაბრიელ ჩიქვანი, რომელიც ბედიის კათედრაზე ს. 70-80-იან წლებში იჯდა. ბედიის უკანასკნელი ეპისკოპოსი, როგორც ჩანს, მიტროპოლიტი მაქსიმე (იაშვილი) იყო, რომელიც მოხსენიებულია დასავლეთ საქართველოს 1759 და 1761 წლების საეკლესიო კრების მონაწილეთა შორის. ამის შემდეგ ბედიის საეპისკოპოსო წყაროებში აღარ იხსენიება. აფხაზთა ექსპანსიის გამო ის გაუქმდა. 1770 წელს შედგენილ დოკუმენტში „დასავლეთ საქართველოს სამწყსოთა ნუსხა“, ბედია იხსენიება საყდრად, სადაც ეპისკოპოსი არ ზის.
ავთანდილ ჭრიკიშვილი

ავთანდილ ჭრიკიშვილი (დ. 18 მარტი, 1991, ნორიო, ახლანდ. გარდაბნის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი ძიუდოისტი. ევროპის 3-გზის (2013, 2014, 2015) და მსოფლიოს (2014) ჩემპიონი 81 კგ. წონით კატეგორიაში. ასევე მსოფლიოს ვერცხლის პრიზიორი (2013), ევროპის 3-გზის ჩემპიონი გუნდურ პირველობაში და მსოფლიოს ახალგაზრდული ჩემპიონატის გამარჯვებული.

2013 წლის 24 დეკემბერს სასტუმრო თბილისი მარიოტში მიმდინარე საქართველოს ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტის ყოველწლიურ საანგარიშო ყრილობაზე, სეოკ-ის გადაწყვეტილებით 2013 წლის საუკეთესო სპორტსმენად ძიუდოისტთა ნაკრების წევრი, ევროპის ჩემპიონი და მსოფლიოს ვერცხლის პრიზიორი ავთანდილ ჭრიკიშვილი დაასახელეს.

ასევე არის საქართველოს საუკეთესო სპორტსმენი (სპორტულ ჟურნალისტთა ასოციაცია; 2013, 2014), საქართველოს საუკეთესო სპორტსმენი (საქართველოს ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტი; 2014), საქართველოს საუკეთესო სპორტსმენი (სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტრო; 2013, 2014). არის ახალგაზრდებს შორის საქართველოს ორგზის ჩემპიონი (2009, 2010; -81 კგ), საქართველოს სამგზის ჩემპიონი (2012, 2013, -81კგ; 2016, -90 კგ), ვერცხლისა (2017, -90 კგ) და ბრინჯაოს პრიზიორი (2010, -81 კგ). 2012 წლის ლონდონის ოლიმპიადის მონაწილე (დამარცხდა 1/8-ფინალში), 2016 წლის რიო-დე-ჟანეიროს ოლიმპიადის მონაწილე ( ადგილი), საქართველოს ოლიმპიური გუნდის მედროშე 2016 წელს, რიო-დე-ჟანეიროს ოლიმპიადის გახსნის საზეიმო ცერემონიალზე
ანაკლიის ციხე

ანაკლიის ციხე — ციხესიმაგრე სამეგრელოში, სოფელ ანაკლიაში (ზუგდიდის მუნიციპალიტეტი). ციხესიმაგრე საუკუნის ნახევარში ააშენეს ოსმალებმა და იქ თავიანთი მეციხოვნეები ჩააყენეს, ამჟამად შემორჩენილია ნანგრევები. გეგმით კვადრატული ციხის კუთხეებში თითო კოშკი იდგა, მათგან ჩრდილო-დასავლეთისა აღარ არსებობს, მდინარეს წაულეკავს. კოშკებს პირველ და მეორე სართულზე შესასვლელები ცალ-ცალკე ჰქონდა ეზოდან. კედლებში მოწყობილი იყო სათოფურები. საზარბაზნე მხოლოდ სამხრეთ-დასავლეთ სწორკუთხა კოშკის გარე კედელშია შემორჩენილი. ციხეს გარს არტყია ორიარუსიანი გალავანი, რომლის ქვედა იარუსი ყრუა, ზედას კი ბილიკის დონეზე სათოფურები აქვს დატანებული. შესასვლელი დასავლეთით, მდინარის მხრიდან ჰქონდა. ანაკლიის ციხე არის ტიპური დასავლეთ საქართველოსთვის. ციხის მშენებელ ოსტატს, როგორც ჩანს, ნიმუშად იმავე პერიოდის ქართლ-კახური ციხეები აუღია.
ანაკოფიის ციხე

ანაკოფიის ციხე — ფეოდალური ხანის ციხესიმაგრე ახალი ათონის ტერიტორიაზე, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში. - საუკუნეებში ზღვის პირას, მდინარე ფსირცხის შესართავთან გენუელებმა ციხე ააგეს და ფაქტორია დააარსეს. საუკუნეში სამეგრელოს მთავარმა ლევან დადიანმა მას ზღუდე შემოავლო. საუკუნის დასაწყისში ციხე და ზღუდე ოსმალების ხელში იყო.
ბეჟათუბნის განძი

ბეჟათუბნის განძი — ძვ. წ. - საუკუნეების ბრინჯაოს ნივთების განძი. აღმოჩენილია 1928 წელს სოფელ ბეჟათუბანში (ხარაგაულის მუნიციპალიტეტი). ფილებისაგან შეკრულ პატარა ქვის ყუთში (0,350,40 მ) აღმოჩნდა აღმოსავლეთ ამიერკავკასიური ტიპის 5 ცული და სპილენძის ზოდის სამი ნატეხი. ამ ნივთებიდან საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში ინახება 3 ცული და ზოდის სამივე ნატეხი.
ბარძიმ არაგვის ერისთვისშვილი

ბარძიმ არაგვის ერისთვისშვილი (გ. 1692 წ.) — პოლიტიკური მოღვაწე, ქართლის მსაჯულთუხუცესი (მდივანბეგი) 1688-1692 წწ., ძე ოთარ არაგვის ერისთავისა.

მოხსენიებულია ანანურის მთავარი ტაძრის 1689 წლის წარწერაში.

ვახუშტი თავის „საქართველოს ცხოვრებაში“ წერს, რომ როდესაც შაჰმა ქართლში გიორგი ურჩობისათვის გადააყენა და ერეკლე დანიშნა, ამ უკანასკნელმა ზურგის გამაგრება მოინდომა თავისი ერთგული პირების დანიშვნით სხვადასხვა თანამდებობებზე. ამ ახლად დანიშნულთა შორის ბარძიმიც იყო: „დაადგინა კარისა თვისისა გამგედ მსაჯულთუხუცესად ბარძიმ, ძმა გიორგი ერისთავისა“.

ბარძიმი დვალეთში არჩილ -ის ვაჟების შესაპყრობად გაგზავნილ ლაშქარს მეთაურობდა. როდესაც გიორგი დაბრუნდა და ერეკლეს წინააღმდეგ 1691 წელს ბრძოლას აწარმოებდა, ბარძიმ მსაჯულთუხუცესი მას ეახლა ძმასთან ერთად „და ითხოვეს შენდობა“. ამის შემდეგ, გიორგი მეფემბარძიმი გამოიყენა მაშინ, როდესაც გაემგზავრა კახეთის შემოსამტკიცებლად. ნინოწმინდასთან მომხდარ ამბავს ვახუშტი ვრცლად აგვიღწერს და იქვე იძლევა ბარძიმის დახასიათებას: „არამედ დუშიაქი ქისიყის მოურავი მოვიდა მთა მტად მცირედითა თუშით და ქისიყით, არა ბრძოლად. გარნა რათა ჰყოს ზავი მათ თანა; ხოლო ესე ბარძიმ იყო ამაყი, თავხედი, კადნიერი და არა რაიდ ვინმე ჩნდა... ღვინოსმული დამთვრალი განრისხნა ფრიად და არღა-რა ისმინა ვისიმე და მიეტევა ბრძოლად... მაშინ დუშიამ შიშისათვის იწყო სროლა თოფთა, ჰკრეს ბარძიმს მკერდსა და განვლო ბეჭსა მისსა და შეიღეს მოწყლული ნინოწმინდის ზღუდესა შინა და განამაგრეს ყმათა მისთა ზღუდე ეკლესიისა“. მძიმედ დაჭრილი ბარძიმი შეტაკების შედეგად მალევე გარდაიცვალა.
ბაჰლაუნდები

ბაჰლაუნდები — სამცხის წარჩინებული ფეოდალური საგვარეულო - საუკუნეებში. წყაროებში იხსენიება ამ გვარის სამი თაობა: იოვანე, მისი ძე ბეშქენი და ბეშქენის ძე მირიანი. მირიან ბაჰლაუნდი დაქორწინდა სამცხის დიდებული აზნაურის გიორგი ჩორჩანელის დაზე ლატავრზე. გიორგი ჩორჩანელის უშვილოდ დარჩენის შემდეგ მისი მამული ჩორჩანი და მემკვიდრეობა ერგო ლატავრის შვილებს. ლატავრსა და მირიან ბაჰლაუნდს ჰყავდათ სამი ძე სულა, ბეშქენი და ლაკლაკი და ერთი ასული. მათ სათავე დაუდეს შემდეგ საგვარეულოებს: ჩორჩანელები, ჯაყელები, ლაკლაკიძეები, ციხისჯვარელები და ხურსიძეები. არის მოსაზრება, რომ ბაჰლაუნდების ერთი შტო დამკვიდრდა ქართლში და მათი შთამომავლები არიან თავადი ფალავანდიშვილები.

მირიან ბაჰლაუნდისა და მისი შვილების შესახებ ცნობა დაცულია ბასილი ზარზმელის „სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრებაში.“ ნაწარმოები ქართულ ისტორიოგრაფიაში ზუსტად დათარიღებული არ არის. ერთ-ერთი გავრცელებული მოსაზრებით, სერაპიონ ზარზმელი, გიორგი ჩორჩანელი და მისი სიძე მირიან ბაჰლაუნდი საუკუნის ნახევრის მოღვაწეები უნდა ყოფილიყვნენ.

ჩორჩანელები
უფროსი ვაჟი სულა გახდა ჩორჩანელთა ახალი საგვარეულოს ფუძემდებელი. ამიერიდან მისი შთამომავლები იწოდებოდნენ ჩორჩანელებად. მათი საგვრეულო მონასტერი იყო ზარზმა. საუკუნეში ზარზმის ეგვტერი ააგო ბარდა სკლიაროსის წინააღმდეგ მოწყობილი ლაშქრობის მონაწილე ივანე სულას ძემ. ივანე სულას ძის შვილიშვილები იყვნენ საუკუნეში მოღვაწე ძმები გიორგი ჩორჩანელი და ფარსმან თმოგველი. შემდგომში ჩორჩანელების მამულს დაეპატრონა მათივე განშტოება ხურსიძენი.

ჯაყელები
მირიან ბაჰლაუნდის შუათანა ძე ბეშქენი იყო ჯაყელების საგვარეულოს დამფუძნებელი. მისმა შთამომავლობამ მეფისგან მიღო ჯაყისწყლის, ფოცხოვისა და ურავლის ხეობები. პირველად ჯაყელად წყაროებში ნახსენებია თუხარისის ერისთავი ბეშქენი. ბეშქენის ძის, მურვანის, ვაჟი იყო 1118 წელს ჯავახეთში თურქების მიერ მოკლული ბეშქენ .. 1178 წელს მემნა ჯაყელმა მხარი დაუჭირა გიორგი -ის წინააღმდეგ აჯანყებულ დემნა უფლისწულსა და ორბელებს. საუკუნის 80-იან წლებში სამცხის ერისთავი და სპასალარი ბოცო ჯაყელი მიემხრო ტახტის მაძიებელ გიორგი რუსს, რისთვისაც მას თამარ მეფემ ჩამოართვა სამცხის ერისთავ-სპასალარობა და ჯაყის ციხე და გადასცა ივანე-ყვარყვარე ციხისჯვარელს. ასე წარმოიქმნა ახალი ჯაყელების, ანუ ციხისჯვარელ-ჯაყელების ფეოდალური საგვარეულო. ძველი ჯაყელები კი ამიერიდან ბოცოსძეებად იწოდებოდნენ.

ციხისჯვარელები
ციხისჯვარელების ფუძემდებელი იყო საუკუნის შუა წლების მოღვაწე, სულა კალმახის ერისთავი. გვარის სახელწოდება წარმოსდგა სამცხეში მდებარე ციხე ციხისჯვარიდან, რომელიც სულას უწყალობა საქართველოს მეფე ბაგრატ -მ ლიპარიტ ბაღვაშის წინააღმდეგ ბრძოლის დროს ერთგული სამსახურისათვის. სულას საგვარეულოს მეორე შტომ მამულად დაიმკვიდრა საერისთავო კალმახი და კალმახელთა სახელწოდება მიიღო.

ლაკლაკისძენი
მირიან ბაჰლაუნდის მესამე ძე ლაკლაკმა სათავე დაუდო ლაკლაის საგვარეულოს. არსებობს მოსაზრება, რომ ლაკლაკის შთამომავალი იყო ქართლის კათოლიკოსი არსენ .
ბაჩანა ცხადაძე

ბაჩანა ცხადაძე (დ. 23 ოქტომბერი, 1987, თბილისი) — ქართველი ფეხბურთელი. 2013 წლიდან თამაშობს აზერბაიჯანულ კლუბ ბაქოს „ინტერში“, თავდამსხმელის პოზიციაზე.

ტიტულები
უმაღლესი ლიგა მეორე ადგილი (1): 2007/2008
აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგა მეორე ადგილი (1): 2013/2014
აზერბაიჯანის თასი ფინალისტი (1): 2010/2011
საქართველოს სუპერთასი გამარჯვებული (1): 2007/2008
საქართველოს სუპერთასი მეორე ადგილი (1): 2006/2007
ბეშქენიანები

ბეშქენიანები — ქართული წარმოშობის საგვარეულო, ფლობდნენ საკუთარ საამიროს ირანის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. მისი ფუძემდებელი, რომელსაც, უნდა ვივარაუდოთ, ბეშქენი ერქვა, ალფ-არსლანმა დაატყვევა საქართველოში ლაშქრობის დროს. შემდეგ მას თავისუფლება და ქ. ვარავის (ბიშქინი (მიშქინი)) ვილაიეთი უბოძა. ტერიტორიულად გაფართოებული და პოლიტიკურად მომძლავრებული ბეშქენიანთა ფეოდალური საამიროს მფლობელები აქტიურად მონაწილეობდნენ - საუკუნეების ირანისა და აზერბაიჯანის ისტორიაში. ჭრიდნენ საკუთარ მონეტას. საგვარეულოს ცნობილი წარმომადგენელი იყო მალიქ ალ-უმარა ნუსრათ ალ-დინ მაჰმუდ ბენ ბიშქენ ბენ მუჰამედ ბენ ბიშქენი. მასზე წყდება საგვარეულოს ისტორიის შესახებ არსებული ცნობები. შესაძლებელია ბეშქენიანებიც მონღოლთა შემოსევებმა იმსხვერპლეს.
Out There! Tour

! — ინგლისელი მუსიკოს პოლ მაკ-კარტნის მსოფლიო საკონცერტო ტურნე, რომელიც დაიწყო 2013 წლის 4 მაისს და დასრულდა 2015 წლის 22 დეკემბერს. იგი იყო მუსიკოსის პირველი მსოფლიო საკონცერტო ტურნე 2003 წლის -ის შემდეგ. ტურნეს ფარგლებში პოლი აგრეთვე პირველად გამოვიდა იაპონიაში, 2002 წლის კონცერტების შემდეგ.

ისტორია
ტურნეს პირველი ოფიციალური შოუ დაგემილი იყო ვარშავაში. ანონსის მიხედვით, მაკ-კარტნი და მისი ბენდი იმოგზაურებდნენ მთელი წლის მანძილზე, ისეთ ადგილებშიც, სადაც მაკ-კარტნი ჯერ არ იყო ნამყოფი. ბრაზილიური შოუების პრეს-კონფერენციიდან ცნობილი გახდა, რომ გამოყენებული იქნებოდა ახალი განათება, პლატფორმა, რომლითაც მაკ-კარტნი მაყურებელთან უფრო ახლოს მივიდოდა და შესრულდებოდა ახალი სიმღერები. ტურნეს კონცერტების ანონსები სხვადასხვა დროს ქვეყნდებოდა, რითაც მოხდა თითოეული საკონცერტო სცენის ცალკე წარმოჩენა. ინტერნეტში გაჟონა რეპეტიციების ფოტოსურათებმაც, რომლებზეც მაკ-კარტნი ჰაერში 6 მეტრზე ადიოდა და ჩანდა ლაზერული განათებაც. პირველივე შოუზე გამოყენებული იქნა ახალი ვიდეო-პროექციები და სცენა, რომელიც პანელებისგან იქნა შედგენილი.

პერსონალი
სეტლისტი
ბუღაურა

ბუღაურა — ყოფილი სოფელი ხაშურის მუნიციპალიტეტში, 1989 წლიდან დაბა სურამის ერთ-ერთი უბანი. ბუღაურაში სასაფლაოზე დგას გვიანდელი შუა საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი წმინდა მარინეს ეკლესია.

გეოგრაფია
მდებარეობს ლიხის ქედის აღმოსავლეთ კალთის ძირას, მდინარე შუქღელის შესართავთან, ზღვის დონიდან 790 მ, ხაშურიდან 6 კმ, სურამის რკინიგზის სადგურიდან 2 კმ.

ისტორია
ბუღაურა, როგორც დასახლებულ პუნქტს არ ახსენებენ ვახუშტი და იოანე ბატონიშვილები. ის არ იხსენიება რუისის სამწყსოს დავთარშიც.

1886 წლის აღწერით, ბუღაურაში 20 კომლი მოსახლე იყო (52 კაცი და 47 ქალი, სულ 99 ადამიანი). ეთნიკური შემადგენლობის მიხედვით, მოსახლეობა სრულიად ქართული იყო. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა სურამის სადაბო საბჭოში. განვითარებული იყო მემინდვრეობა, მეცხოველეობა, მევენახეობა, მეხილეობა. სოფელს ემსახურებოდა სოფელ იტრიის სკოლა. მოქმედებდა ბავშვთა სახლი. 1989 წელს შეუერთდა დაბა სურამს.
გარსევანიშვილი

საკუთარი სახელი გარსევანიშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:

ალექსანდრე გარსევანიშვილი — ქართველი ისტორიკოსი, პედაგოგი
ალექსანდრე გარსევანიშვილი — ქართველი მწერალი
გიორგი (გარსევანიშვილი) — ქართველი საეკლესიო და პოლიტიკური მოღვაწე
თევდორე გარსევანიშვილი — ქართველი სამხედრო მფრინავი
ნიკოლოზ გერსევანოვი — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი, მწერალი
ნიკოლოზ გერსევანოვი — რუსი მეცნიერი-ინჟინერი
მიხეილ გერსევანოვი — რუსი ინჟინერ-მშენებელი
ავღანეთის შეიარაღებული ძალები

ავღანეთის შეიარაღებული ძალები — ავღანეთის აღმასრულებელი ხელისუფლების სამხედრო სტრუქტურა, რომლებიც ექვემდებარება ქვეყნის პრეზიდენტს და იმართება თავდაცვის სამინისტროს მიერ. შეიარაღებული ძალების მისიაა შეინარჩუნოს ავღანეთი სუვერენიტეტი, დაიცვას მისი სახმელეთო ტერიტორიები, საჰაერო სივრცე და მათი განუყოფელი მთლიანობა. ასევე მისი მოვალეობაა ქვეყანაში კონსტიტუციური წესრიგის დამყარება და საზოგადოებრივი უსაფრთხოების უზრუნველყოფა. მის შემადგენლობაშია ავღანეთის არმია და ავღანეთის სამხედრო-საჰაერო ძალები.
ავღანეთის შეარაღებულ ძალებს სამხედრო-საზღვაო ძალები არ გააჩნია.
ბიყარის ციხე

ბიყარის ციხე — ციხესიმაგრე ერედვის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ზემო ბიყარის მახლობლად. მდინარე მეჯუდის ხეობაში. შედგება ორი სამშენებლო ფენისაგან. თავდაპირველად აქ, მთის ფერდობზე, ზურგიანი კოშკი იდგა, საუკუნეში ტრაპეციის მოხაზულობის ციხე აუშენებიათ, მაგრამ კოშკი მხოლოდ ერთ კუთხეში - სამხრეთ-აღმოსავლეთით დაუდგამთ. ზურგიანი კოშკი, რომელიც ჩრდილოეთი კედლის პირდაპირ აღმოჩნდა, ციხის ფარგლებში კი არ მოუქცევიათ, არამედ მთლიანად მის გარეთ დაუტოვებიათ, რასაც დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა კვადრატული გალავნის ფლანკირებისათვის. ახალი კოშკი მრგვალია, მაგრამ შიგნით კვადრატული ოთახები ქვს. ასეთი რამ დამახასიათებელია საუკუნისათვის. ციხის კედლები, რომელთაც შიგნით ხის საბრძოლო ბილიკი გასდევდა, სიმაღლით დაახლოებით 5-6 მეტრი უნდა ყოფილიყო.
ბოგვის განძი

ბოგვის განძი — საუკუნის ნახევრის ბრინჯაოს ნივთების განძი. აღმოჩნდა 1924 წელს სოფელ ბოგვში (თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი). განძის შემადგენლობაში იყო ვერცხლის ორყურა თასი, საწური, კოვზი, კოვზ-ჩანგალი, ბრინჯაოს ტოლჩა, ჩამჩა, ვერცხლში ამოვლებული სპილენძის კოვზი, ფრაატ -ის (ძვ. წ. 38/37 - ახ. წ. 2/3 წწ.) პართული ვერცხლის დრაქმა. განძში შემავალი ნივთების ნაწილი საქართველოში - საუკუნეების მდიდრულ სამარხებში მოპოვებული ნივთების ანალოგიურია (ბორი, ურეკი, ზღუდერი, სამთავრო, ბაგინეთი, აღაიანი და სხვ.).

ბოგვის განძს დიდი მნიშვნელობა აქვს გვიანდელი ანტიკური ხანის ქვემო ქართლის სოციალური ვითარების შესასწავლად.
სატახტოთა თამაში (სერიალი)

სატახტოთა თამაში — ამერიკული ფენტეზი და დრამატული სატელევიზიო სერიალი, რომელიც -სთვის დევიდ ბენიოფისა და დ.ბ. ვაისის მიერ მომზადდა. იგი ეფუძნება „ყინულისა და ცეცხლის სიმღერას“, ჯორჯ რეიმონდ რიჩარდ მარტინის ფენტეზი-რომანების სერიას, რომლის პირველ წიგნს ეწოდება „სატახტოთა თამაში“. იგი გადაღებულია ბელფასტსა და სხვა ადგილებში — ჩრდილოეთ ირლანდიაში, მალტაში, ხორვატიაში, ისლანდიასა და მაროკოში. სერიალის პრემიერა გაიმართა -ზე, აშშ-ში, 2011 წლის 17 აპრილს. იგი გაგრძელდა მეოთხე სეზონით, რომელიც ეთერში 2014 წლის აპრილში გავიდა.

სერიალში მოქმედება მიმდინარეობს უესტეროსისა და ესოსის გამოგონილ კონტინენტებზე, ათწლიანი ზაფხულის მიწურულს. მიმოხილულია რამდენიმე სიუჟეტური ხაზი. პირველი აღწერს სამეფო წარმოშობის სახლთა სამოქალაქო ომს შვიდი სამეფოს რკინის ტახტისთვის ბრძოლისას. მეორე აღწერა მოახლოებული ზამთრის მზარდ საშიშროებას და ჩრდილოეთის მითურ არსებებს. მესამეში აღწერილია დამხობილი დინასტიის მხრიდან სამეფოს დაბრუნების უკანასკნელი მცდელობა. მორალურად ბუნდოვანი პერსონაჟების მეშვეობით, სერიალში განხილულია სოციალური იერარქიის, რელიგიის, ერთგულების, კორუფციის, სექსუალურობის, სამოქალაქო ომის, დანაშაულისა და სასჯელის პრობლემები. მეინსტრიმულ მედიაში ფენტეზის პოპულარიზაციაში შეტანით იგი უკანასკნელი დროის ყველაზე მაღალბიუჯეტიანი ნამუშევარია.

სერიალს ფართო და აქტიური თაყვანისმცემლები ჰყავს. კრიტიკოსებისგან მან აღიარება დაიმსახურა, თუმცა შიშველი სხეულის ჩვენებამ და ძალადობის სცენებმა გამოიწვიეს კამათი. სერიალს მიღებული აქვს მრავალი ჯილდო თუ ნომინაცია. მათ შორის არის „ემის პრაიმტაიმ ჯილდო გამორჩეული დრამატული სერიალისთვის“ (სამივე სეზონისთვის), ოქროს გლობუსი საუკეთესო დრამატული ტელესერიალისთვის, ჰუგოს ჯილდო საუკეთესო დრამატული დადგმისთვის (ხანგრძლივი ფორმის) და პიბოდის ჯილდო. სერიალის მსახიობთაგან პიტერ დინკლიჯმა მიიღო „ემის პრაიმტაიმ ჯილდო გამორჩეული მეორეხარისხოვანი მსახიობისთვის დრამატულ სერიალში“ და ოქროს გლობუსი საუკეთესო მეორეხარისხოვანი მსახიობისთვის სერიალში, მინისერიალში ან სატელევიზიო ფილმში, ტირიონ ლანისტერის როლისთვის.
ბუგეულის განძი

ბუგეულის განძი — ძვ. წ. - საუკუნეების კოლხური კულტურის დამახასიათებელი ძეგლი. შემთხვევით აღმოჩენილია სოფელ ბუგეულში (ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი) 1953 წელს. შეიცავს ბრინჯაოს თოხს, სეგმენტისებურ იარაღს, სატევრის ფორმის საკიდს, მასრაშეკრულ ფოთლისებურპირიან შუბისპირს. დაცულია ქუთაისის ნ. ბერძენიშვილის სახელობის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მუზეუმში.
სატახტოთა თამაში (ეპიზოდების სია)

„სატახტოთა თამაში“ — ამერიკული ფენტეზი დრამატული ტელესერიალი, რომელიც -სთვის დევიდ ბენიოფისა და დ.ბ. ვაისის მიერ მომზადდა. იგი ეფუძნება „ყინულისა და ცეცხლის სიმღერას“, ჯორჯ რეიმონდ რიჩარდ მარტინის ფენტეზი-რომანების სერიას, რომლის პირველ წიგნს ეწოდება „სატახტოთა თამაში“. სერიალში მოქმედება მიმდინარეობს ვესტეროსისა და ესოსის გამოგონილ კონტინენტებზე, 10 წლიანი ზაფხულის მიწურულს. სიუჟეტი აღწერს სამეფო წარმოშობის სახლთა სამოქალაქო ომს შვიდი სამეფოს რკინის ტახტისთვის ბრძოლისას.

სერიალის მიმოხილვა
ეპიზოდები
სეზონი 1 (2011)
სეზონი 2 (2012)
სეზონი 3 (2013)
სეზონი 4 (2014)
სეზონი 5 (2015)
სეზონი 6 (2016)
სეზონი 7 (2017)
რეიტინგები
რუბეუს ჰაგრიდი

პროფესორი რუბეუს ჰაგრიდი , (, ცნობილი როგორც უბრალოდ ჰაგრიდი) — ნახევრად გოლიათი ჯადოქარი, მისტერ ჰაგრიდისა და გოლიათი ფრიდვულფას ვაჟი. მას ასევე ჰყავს (დედის მხრიდან) გოლიათი ძმა გრაუპი. იგი არის ჰარი პოტერის შესახებ წიგნების პერსონაჟები.

რუბეუსი ჰოგვორტსის მაგიისა და ჯადოქრობის სკოლაში 140 წლის ასაკში გაეშურა და გრიფინდორის კლუბში მოხვდა. სწავლის მესამე წელს ის ტომ მერვოლო რიდლმა მოატყუა და დააბრალა საიდუმლო ოთახის გახსნა, რის შედეგადაც ურჩხული ოთახიდან გამოვიდა და ერთ–ერთი მოსწავლე, მტირალა მირტლი მოკლა. ამის გამო ჰაგრიდი სკოლიდან გამოაგდეს, გაუტეხეს ჯადოსნური ჯოხი და მაგიის გამოყენება აუკრძალეს. ალბუს დამბლდორი დარწმუნებული იყო მიდ უდანაშაულობაში და ის აკრძალული ტყის მცველად დააყენა.

1991 წელს ჰაგრიდს დაევალა ჰარი პოტერის ჰოგვორტსში მოყვანა. ჰარიმ ჰაგრიდის უდანაშაულობა დაამტკიცა და იგი ჰარის სკოლაში მოსვლიდან მესამე წელიწადს ჯადოსნური არსებების მოვლის მასწავლებელს, პროფესორ სილვანუს ქეთლბარნს ჩაენაცვლა.

ჰაგრიდი იბრძოდა ჯადოქრების პირველ და მეორე, ასევე ჰოგვორტსის ომშიც. იყო ფენიქსის ორდენის წევრი და ჯადოსნურ არსებათა მოვლის პროფესორი 2017 წლამდე.
ბიჭვინთის ტაძარი

ბიჭვინთის ტაძარი — საუკუნის, ბიჭვინთის საეპისკოპოსოს ღვთისმშობლის სახელობის საკათედრო ტაძარი, მდებარეობს ბიჭვინთაში. 2006 წლიდან საქართველოს ეროვნული მნიშვნელობის ძეგლი. ბიჭვინთის ტაძარი, ისევე როგორც აფხაზეთის ტერიტორიაზე მდებარე სხვა ძეგლები, ორგანულადაა ჩართული ქართული ხუროთმოძღვრების განვითარებაში, მაგრამ მისი გარეგნული სახე, საქართველოს სხვა ძეგლებისაგან განსხვავებით, გარკვეულ მსგავსებას ამჟღავნებს ბიზანტიურ შენობებთან.

თეიმურაზ ბატონიშვილის გადმოცემით ბიჭვინთის ეკლესიის ადგილას იდგა ივერიელთა მთავარი სალოცავი — ბოჩის ტაძარი.

ძეგლის აღწერა
ბიჭვინთის ტაძარი წარმოადგენს გეგმით წაგრძელებულ ჯვაროვან-გუმბათოვან ნაგებობას, რომელსაც დასავლეთით ნართექსი აქვს, ხოლო აღმოსავლეთით 3 შვერილი აფსიდი. აღსანიშნავია, რომ ნართექსი საქართველოში იშვიათად გვხვდება, შვერილი აფსიდები კი ახასიათებს საქართველოს ადრინდელი პერიოდის ეკლესიებს, უფრი გვიან, დასავლეთ საქართველოს, კერძოდ, შავი ზღვის სანაპიროს ძეგლებს (თუმცა აქა-იქ გვხვდება აღმოსავლეთ საქართველოშიც). ტაძრის დასავლეთი მკლავი სამმხრივი პატრონიკეთია აღჭურვილი. გუმბათი ემყარება საკურთხევლის კედლებსა და ორ ბოძს. ბიჭვინთის ტაძარი ნაგებია მონაცვლეობით ნაწყობი ბრტყელი აგურისა და გათლილი ქვის ჰორიზონტალური რიგებით. გუმბათის ყელი მთლიანად აგურითაა ამოყვანილი. ტაძარი შიგნით მოხატული იყო, მაგრამ საუკუნის ნახევარში იგი ერთიანად შელესეს, თეთრად შეღებეს და მოხატეს, რის გამოც ძველი მოხატულობა განადგურდა. ნართექსის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში ჩაშენებული პატარა, აფსიდიანი საძვალე, რომლის კედლებზე შემონახული მოხატულობა საუკუნის ნახევრით თარიღდება. 1966 წელს დიდი სარესტავრაციო სამუშაოები ჩაუტარეს. სამუშაოების შესრულების დროს ტაძრის ინტერიერში აღმოჩნდა ძველი მოხატულობის მცირე ფრაგმენტები, რომელიც საძვალის მოხატულობის თანადროულია. ტაძრის ირგვლივ მრავალი სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობაა, პატარა ეკლესიები, სამლოცველოები, მონასტრის საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობებია. სენაკების ყოფილი შენობის სართულზე ბიჭვინთის მუზეუმია მოწყობილი. ბიჭვინთის ტაძარი არაა მოქმედი, იგი საკონცერტო დარბაზად გამოიყენება. ამჟამად ოკუპირებულია რუსეთის მიერ.

ამჟამინდელი მდგომარეობა
ტერიტორია ამჟამად ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ტაძრის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების განხორციელება შეუძლებელია. მთავარ ტაძარს ესაჭიროება გადახურვის გამოცვლა, ხოლო კომპლექსის ტერიტორიაზე არსებული ნაგებობების ფიზიკური მდგომარეობა ძალზე რთულია.
ბიჭვინთის საეპისკოპოსო

ბიჭვინთის საეპისკოპოსო — დასავლეთ საქართველოს პირველი ეპარქია საუკუნის მეოთხედიდან. ან - საუკუნეებიდან აფხაზეთის საკათალიკოსო. 325 წელს ნიკეის პირველ მსოფლიო საეკლესიო კრებას, რომელმაც ქრისტიანობა რომის იმპერიის ოფიციალურ რელიგიად გამოაცხადა, ესწრებოდა პიტიუნტის (ბიჭვინთის) ეპისკოპოსი სტრატოფილე, რაც ამ საეპისკოპოსოს მნიშვნელობაზე მიუთითებს.

ბიჭვინთის საეპისკოპოსო იმის დადასტურებაა, რომ უკვე საუკუნის მეოთხედში დასავლეთ საქართველოში ქრისტიანობა სახელმწიფო რელიგია იყო. ზოგიერთი მკვლევარი გამოთქვამს ვარაუდს, რომ ბიჭვინთის საეპისკოპოსო ბერძნული ეპარქია იყო ბერძენი კოლონისტებისათვის (კ. კეკელიძე), მაგრამ ეს თვალსაზრისი დამაჯერებლადაა უარყოფილი და ნაჩვენებია, რომ ეპარქია ძირითადად ადგილობრივი მოსახლეობისთვისაა (ს. ყაუხჩიშვილი). ნიკეის საეკლესიო კრების მონაწილეთა სია შემორჩენილია ექვს ენაზე და ექვსივე სიაში მოხსენიებულია ბიჭვინთის საეპისკოპოსო, როგორც პოლემონის პონტოს ერთ-ერთი ეპარქია (მასში შემავალი სამი ეპარქიიდან). საუკუნეში ბერძნულ წყაროებში მოხსენიებულია დასავლეთ საქართველოს სამი ეკლესია: აბაზგიის ეპარქია, რომლის კათედრალიც ჩანს სებასტოპოლისში (ცხუმი, ახლანდელი სოხუმი), მაგრამ როგორც ეტყობა ბიჭვინთის საეპისკოპოსო ამ პერიოდშიც აგრძელებდა არსებობას და საუკუნეში ბიჭვინთის ეპისკოპოსი აღარ იყო კონსტანტინოპოლზე დამოკიდებული. ბიჭვინთის ეპისკოპოსმა წაართვა პირველობა ფაზისის მიტროპოლიტს, რომელიც ლაზიკის ეკლესიის მეთაური იყო და იგი მთელი დასავლეთ საქართველოს მღვდელმთავარი გახდა.

შესაძლებელია აქედან მიიღო ბიჭვინთის ეპისკოპოსმა აფხაზთა კათალიკოსის პატივი. ბიჭვინთის საეპისკოპოსოს კათედრალი იყო საუკუნეში აგებული ბაზილიკა, რომლის იატაკი შემკობილი ყოფილა მოზაიკით. მის ნანგრევებზე საუკუნეში აუგიათ ახალი კათედრალი - სამნავიანი ბაზილიკა.