iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გიორგი უშიკიშვილი

გიორგი უშიკიშვილი (დ. 31 მარტი, 1985, ახმეტა) — ქართველი მომღერალი, პედაგოგი, ლოტბარი, ტელეწამყვანი.

ბიოგრაფია
გიორგი უშიკიშვილი დაიბადა 1978 წლის 31 მარტს, ახმეტაში. დაამთავრა თბილისის კულტურისა და ხელოვნების სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1993 წლიდან იყო მოსწავლეთა სასახლის ქართული ფოლკლორის მასწავლებელი; 1993–1997 წლებში ხალხური სიმღერების შემსწავლელი სკოლის პედაგოგი; 1995–1997 წლებში საქართველოს ტელერადიო მაუწყებლობის ბავშვთა გუნდისა და 1997–2003 წლებში ლოტბარი; 2004 წლიდან საქართველოს ფოლკლორის სახელმწიფო ცენტრის დირექტორი. საუკუნის წინანდელი ჩანაწერებით აღადგინა უნიკალური ქართული ხალხური სიმღერები ანსამბლ „ლაშართან“ ერთად და გამოსცა კომპაქტ-ალბომის სახით. 2008 წელს დააარსა ფოლკლორული რადიო. 2004–2013 წლებში ხელმძღვანელობდა ფოლკორის სახელმწიფო ცენტრს. 2013 წლიდან სამუშაოდ გადავიდა ტელეკომპანია „რუსთავი 2“-ში, სადაც საავტორო ფოლკ-რუბრიკას უძღვებოდა. იყო მუსიკალური ტელეპროექტის „მხოლოდ ქართული“-ს ჟიურის წევრი (2017, 2018, 2019).

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
წინანდლის პრემია;
ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენი;
ღირსების ორდენი.
არჩილ მეფის მარტვილობა

არჩილ მეფის მარტვილობა — ქართული ჰაგიოგრაფიული თხზულება, რომელიც არჩილის მოწამეობრივ აღსასრულ მოგვითხრობს. ეს არის მოკლე ნაწარმოები, რომელიც „ქართლის ცხოვრების“ პირველ რედაქტორს შეუტანია ისტორიკოს ჯუანშერის თხზულებაში იქ, სადაც ლაპარაკია არჩილის შესახებ, და თან დაუმატებია: „წიგნი ესე იპოვა ესრეთ სულ მცირედ აღწერილი, რომელ ჟამთა შლილობითა ჯერისაებრ ვერვის აუწერიაო“.

თხზულების ავტორი არის საუკუნის ისტორიკოსი ლეონტი მროველი. ამ თხზულების დაწერისას მას ხელთ ჰქონდა უმთავრესად ჯუანშერის ნაშრომი. თხზულება შინაარსით მწირია, ჩანს, მეტი ცნობები ამ ეპოქიდან არც ლეონტის დროს არსებობდა, თორემ თუ ის არა, ჯუანშერი მაინც შეიტანდა თავის ისტორიაში. ლეონტის ეს შრომა შემდეგ უცნობ ჰაგიოგრაფს გაუვრცია. ამ გადამეტაფრასებულ რედაქციას ეწოდება „შესხმაჲ და წამებაჲ წმიდისა და დიდებულისა მოწამისა არჩილისა მეფისა“. შესხმა იწყება ვრცელი შესავლით, რომელიც შედგენილია ჩვეულებრივი აგიოგრაფიული შაბლონით. ავტორი არჩილის ისტორიას წყვეტს ფეოდალური ხანის აზროვნებისათვის დამახასიათებელი შენიშვნით მისი მოწამეობრივი ღვაწლის შესახებ: „არა სადა სმენილ არს თჳთმპყრობელთა მეფეთა მოწამეობაჲ, სხვაჲ არს სისხლი მეფისაჲ და სხუაჲ მთავრისაჲ და სხუაჲ მონისაო“. პირველი ნაწილი არჩილის ისტორიისა შედგენილია დავით და კონსტანტინეს ცხოვრების მიხედვით. აქ თითქმის სიტყვა-სიტყვით გამეორებულია მურვან ყრუს საქართველოში მოსვლის შესახებ ყველაფერი ის, რაც დავით და კონსტანტინეს ცხოვრებაშია მოთხრობილი. მურვან ყრუ აქაც მაჰმადის დისწულადაა გამოყვანილი, როგორც დავით და კონსტანტინეს ცხოვრებაში. ამის შემდეგ მოყვანილია, თითქმის უცვლელად, ლეონტი მროველის მიერ აღწერილი არჩილის ცხოვრება. ისტორია მთავრდება მოკლე დარიგებით: ვნატრიდეთ გვირგვინოსანი მეფის ღვაწლს და ვბაძავდეთ მას. ასეთია ამ თხზულების შედგენილობა. მისი ავტორი უცნობია. ის მხოლოდ შენიშნავს: „ვიკადრე მეცა უნდომან და გლახაკმან ამან აღწერად მისთჳს ძალისაებრ ჩემისაო“. თხზულების დაწერის თარიღად ვარაუდობენ საუკუნეს, უფრო მის მეორე ნახევარს. ჰაგიოგრაფს იმ დროის საქართველოს სურათი გადააქვს არჩილის მეფობაში, როდესაც ამბობს: „ეპყრა მას საზღუარნი ყოვლისა საქართველოჲსანი ანაკოფსით ვიდრე დარუბანდამდეო“. ნაწარმოების ლიტერატურული ენა არის უბრალო და მარტივი, ყოველ შემთხვევაში, აქ ჩვენ ვხედავთ პეტრიწონული სკოლის ხელოვნურ სქოლასტიკურ ნორმებს, რომელთაც დიდი ადგილი ეკავათ განსაკუთრებით მეტაფრასულ ჰაგიოგრაფიაში.
მიქელ-გობრონის მარტვილობა

მიქელ-გობრონის მარტვილობა („წამებაჲ წმიდისა მოწამისა გობრონისი“) — ქართული ჰაგიოგრაფიული თხზულება გობრონის მოწამეობრივი აღსასრულის შესახებ. თხზულების ავტორი არის სტეფანე მტბევარი, საუკუნის ბოლოსა და საუკუნის პირველი მეოთხედის მოღვაწე. როდესაც აშოტ -მ, რომელსაც ზედმეტ სახელად კუხი ერქვა, ტბეთის საეპისკოპოსო საყდარი დააარსა, მის პირველ ეპისკოპოსად სტეფანე დასვა. მაშასადამე, თხზულება დაწერილია საუკუნის დასაწყისში, 914–918, ვინაიდან აშოტ კუხი 918 წელს გარდაიცვალა.

მარტვილობა ვრცელი არ არის და მისი უმეტესი ნაწილი წარმოადგენს საღვთისმეტყველო ტრაქტატს, რომელიც საღვთო წერილიდან მოტანილი ციტატებით და განყენებული მსჯელობითაა შეზავებული. ავტორის აზრი საეკლესიო-პროვიდენციალურია: მისი აზრით, უცხო და გარეშე მტრის შემოსევა, ომიანობა და ქვეყნის აწიოკება ღვთის რისხვაა და შურისძიება ადამიანის უკეთურების გამო. ასე ხსნის ის სომხეთის მოოხრებას აბუ ლ-კასიმის მიერ. ეს თხზულება ტიპური ნიმუშია იმ ლიტერატურულ ნაწარმოებთა, რომლებიც საუკუნიდან გაჩნდნენ ქართულ ლიტერატურაში და რომელნიც მონოფიზიტი სომხების მიმართ ეროვნულ-სარწმუნოებრივი თვალსაზრისით ლოიალობას ვერ იჩენდნენ. მიუხედავად ასეთი ტენდენციისა, ის საყურადღებო ნაწარმოებს წარმოადგენს. იმდროინდელი პოლიტიკური ვითარება სტეფანეს, თუმცა მოკლედ, მაინც მკაფიოდ აქვს დახასიათებული. არაბების შემოსევა, მათი რიცხვი, შეიარაღება, ციხისათვის ალყის შემორტყმა და ქრისტიანების ხოცვა-ჟლეტა, მათი გასაჭირი, რომელიც იქამდე მიდიოდა, რომ ისინი „ვითარცა მკალნი მოსჭამდეს ფურცელსა ხეთასა და მწუანილოვანსა ქუეყანისასა“ — ეს ყველაფერი წარმოგვიდგენს ავტორს, როგორც „რეალისტური“ მანერის მწერალს.
ზოსიმე (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი ზოსიმე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ზოსიმე — ქართველ ჰიმნოგრაფი
ზოსიმე კუმურდოელი — ქართველი საეკლესიო პირი, კუმურდოს ეპისკოპოსი საუკუნეში
ზოსიმე კუმურდოელი — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი
ზოსიმე — ბიზანტიელი ისტორიკოსი
ზოსიმე პალესტინელი — ქრისტიანი ასკეტი ბერი
ზოსიმე ფინიკიელი — ქრისტიანი წმინდანი
ზოსიმე (შიოშვილი) — ქართველი საეკლესიო პირი, წილკნის ეპისკოპოსი - საუკუნეებში

აგრეთვე

ზოსიმუსი — რომის პაპი
მიხეილ ზოშჩენკო

მიხეილ ზოშჩენკო (დ. 29 ივლისი, 1895, სანქტ-პეტერბურგი — გ. 27 ივლისი, 1958, ლენინგრადი) — რუსი სატირიკოსი მწერალი, მთარგმნელი. მისი ნაწარმოებები თარგმნილია ქართულ ენაზე.

ბიოგრაფია
დაამთავრა პეტერბურგის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. მონაწილეობდა პირველ მსოფლიო ომში. 1918 წელს მოხალისედ შეუერთდა წითელ არმიას. 1921 წლიდან იყო ლიტერატურულ ჯგუფ „სერაპიონის ძმების“ წევრი. 1922 წელს გამოსცა პირველი წიგნი, იუმორისტული ნოველების კრებული „ნაზარ ილიჩის, ბატონი სინებრიუხოვის მოთხრობები“.

შემოქმედება
„მიშელ სინიაგინი“, 1930
„დაბრუნებული ახალგაზრდობა“, 1933
„კერენსკი“, 1937
„ტარას შევჩენკო“, 1939
„ტილოს პორტფელი“, 1939, პიესა
„მზის ამოსვლის წინ“, 1943, მოთხრობა
„დაე, უიღბლომ იტიროს“, 1946, პიესა
მიკლოშ ზრინი

მიკლოშ ზრინი (დ. 5 იანვარი, 1620, — გ. 18 ნოემბერი, 1664, ჩაკოვეცი) — უნგრელი სახელმწიფო და სამხედრო მოღვაწე, მწერალი და პოეტი, ხორვატიის მთავარმართებელი 1647 წლიდან. მისი ადრეული სსატრფიალო პოეზია ბაროკოს გავლენას განიცდიდა. ავტორია საგმირო ეპოსისა „სიგეტის დაცემა“ (1645-1646), სადაც ასახა უნგრელთა ბრძოლა ოსმალეთის იმპერიის წინააღმდეგ. მის შემოქმედებაში ცენტრალური ადგილი უჭირავს უნგრეთის გათავისუფლების და გაერთიანების იდეას.
არტაშეს ამირბეკიანი

არტაშეს ამირბეკიანი (დ. 8 მაისი, 1905, ტფილისი — გ. 25 იანვარი, 1983) — სომეხი მსახიობი, საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1958) და სომხეთის სსრ-ის სახალხო არტისტი (1962).

ბიოგრაფია
1922 წელს თბილისში ტექნიკუმის დამთავრების შემდეგ პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა სომხეთში. 1929 წელს მუშაობა დაიწყო სოხუმის თეატრის სომხურ დასში. 1929–1932 წლებში იყო თბილისის სომხური დრამის მსახიობი, 1932–1935 წლებში ერევნის მ. გორკის სახელობის დრამატული თეატრის მსახიობი, 1936 წლიდან თბილისის სომხური დრამატული თეატრის მსახიობი. შესრულებული აქვს შემდეგი როლები: კაკული, ისაია (გ. სუნდუკიანის „პეპო“, „ხათაბალა“), რუსტამი (შირვანზადეს „ნამუსი“), ოთარბეგი(ა. სუმბათაშვილის „ღალატი“), ზაბელინი (ნ. პოგოდინის „კრემლის კურანტები“), ანდრო (ს. კლდიაშვილის „გმირთა თაობა“) იაგო (უ. შექსპირის „ოტელო“), ფრანც მოორი (ფ. შილერის „ყაჩაღები“), ოგსენი (ა. პარონიანის „ძია ბაღდასარი“) და სხვ.
პულიცერის პრემია მხატვრულ ლიტერატურაში

პულიცერის პრემია მხატვრულ ლიტერატურაში — ერთ-ერთი კატეგორია პულიცერის პრემიის შვიდ კატეგორიას შორის, რომელიც ყოველწლიურად ლიტერატურაში, დრამატურგიასა და მუსიკაში გაიცემა. პრემია 1918 წელს დაარსდა და 1948 წლამდე გაიცემოდა, როგორც პულიცერის პრემია რომანისთვის. პრემიის ფინალისტების ვინაობას 1980 წლიდან აცხადებენ.

გამარჯვებულები
პულიცერის პრემია მხატვრულ ლიტერატურაში ორ-ორჯერ მოიპოვეს უილიამ ფოლკნერმა, ჯონ აპდაიკმა, ნიუტონ ბუთ ტარკინგტონმა და კოლსონ უაიტჰედმა.
1910-იანი წლებიდან 1980-იან წლებამდე
1980-იანი წლებიდან დღემდე
მიქელ პარეხელის ცხოვრება

მიქელ პარეხელის ცხოვრება — ქართული ჰაგიოგრაფიული თხზულება, მიქელ პარეხელის შესახებ. თხზულება არ შემონახულა, თუმცა მისი დაწერის თარიღად ვარაუდობენ საუკუნის მეორე ნახევარს, გამომდინარე იქიდან, რომ მიქელ პარეხელი მოხსენიებულია „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებასა“ და „სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრებაში“. იგი სერაპიონ ზარზმელის უფროსი თანამედროვე ყოფილა. თხზულება ხელთ ჰქონია ბასილი ზარზმელს, როდესაც ის „სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრებას“ წერდა და, როგორც ჩანს, იქიდან რამდენიმე ცნობა ამოუღია; ასევე, ხელთ ჰქონია ის გიორგი მერჩულესაც, როდესაც „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებას წერდა“. მკვლევართა ვარაუდით, უდაოა, რომ გრიგოლ ხანძთელისა და სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრების მიქელი ერთი და იგივე პიროვნებაა: ორივე თხზულების მიქელს ჰყავს მოწაფე ბასილი, ორივე მიქელი აშენებს პარეხს, სადაც სიკვდილის შემდეგ იმარხება კიდეც. ამას არ ეწინააღმდეგება ის მცირეოდენი განსხვავება, რომელიც ამ ორი ცხოვრების თხრობათა შორისაა: „სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრების“ მიხედვით, მიქელი პირველად მოღვაწეობდა ოპიზაში და აქედან დაემკვიდრა იგი პარეხში, „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებაში“ კი ოპიზა ამ შემთხვევაში სულაც არაა ნახსენები – მიქელი მიძნაძორს შემდგარა ბერად, იქიდან ხანძთაში მისულა გრიგოლთან, რომლის განზრახვით და რჩევით პარეხში დამკვიდრებულა. „სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრების“ ავტორი მოგვითხრობს იმას, რაც მას სხვებისაგან გაუგონია – „ესე სიტყუაჲ მამათა მიერ მოვალს ჩუენდაო“, ამბობს ის, და ამ შემთხვევაში, შესაძლოა, გადმოცემით თხზულებაში შესაძლოა, ისეთი ანაქრონიზმებიც შერეულიყო, როგორიცაა ცნობა მიქელის შიო მღვიმელის მოსწავლეობაზე. გიორგი მერჩულეს, გრიგოლ ხანძთელის ბიოგრაფს, როგორც ხანძთის მოღვაწეს, უფრო ნამდვილი ცნობები ჰქონია. მკვლევართა ვარაუდით, მიქელი სერაპიონზე ადრე უნდა გარდაცვლილიყო, არა უადრეს საუკუნის 70-იანი წლების დასაწყისისა. „სწავლანი, ნიშნი და სასწაულმოქმედებანი მისნი“, ესე იგი მისი ცხოვრება, ამბობს ბასილი ზარზმელი, „აღწერეს მოწაფეთა მისთა“.
ლადო კეცხოველი

ლადო (ვლადიმერ) კეცხოველი (დ. , თლია, გორის მაზრა — გ. ; თბილისი) — ქართველი რევოლუციონერი.

1889-1891 წლებში სწავლობდა გორის სასულიერო სასწავლებელში. 1891 წელს ჩაირიცხა თბილისის სასულიერო სემინარიაში. აქვე ჩაება მოსწავლეთა არალეგალურ წრეში. 1893 წლის დეკემბერში ხელმძღვანელობდა სემინარიელთა გაფიცვას, რის გამოც სასწავლებლიდან გარიცხეს. 1894 წელს ჩაირიცხა კიევის სასულიერო სემინარიაში, საიდანაც 1896 წელს რევოლუციური საქმიანობისათვის დაითხოვეს და დააპატიმრეს. 3 თვის შემდეგ საქართველოში გადმოასახლეს და პოლიციის ზედამხედველობა მიუჩინეს. 1897 წელს ფარულად ჩამოვიდა თბილისში და სოციალ-დემოკრატიული ორგანიზაციის „მესამე დასის“ წევრი გახდა. 1901 წელს ბაქოში მისი აქტიური მონაწილეობით დაარსდა ლენინურ-ისკრული მიმართულების რსდმპ ბაქოს კომიტეტი და არალეგალური სტამბა „ნინა“. 1902 წლის სექტემბერში დააპატიმრეს ბაქოში, შემდეგ გადაიყვანეს თბილისში, მეტეხის ციხეში, სადაც პოლიტიკურ პატიმართა შორის რევოლუციურ პროპაგანდას ეწეოდა. 1903 წლის 17 აგვისტოს (ახ. სტილით 30 აგვისტო) ციხის საკანში მოკლეს.
ალექსანდრე სიმონია

ალექსანდრე სიმონია (დ. 17 სექტემბერი, 1920, თბილისი — გ. 22 მარტი, 2003) — ქართველი ინჟინერი, საქართველოს სსრ დამსახურებული ინჟინერი (1978).

1938 წელს წარჩინებით დაამთავრა თბილისის მე-2 საშუალო სკოლა. 1941 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტის მე-3 კურსი. 1941–1942 წლებში სწავლობდა თელავის ქვეითი ჯარის სამხედრო სასწავლებელში, დაეუფლა არტილერისტის სპეციალობას და მიენიჭა ლეიტენანტის წოდება. დიდ სამამულო ომში იბრძოდა მე-20 ბარანოვიჩის მსროლელთა დივიზიის შემადგენლობაში ასეულის მეთაურად. მონაწილეობდა ბრძოლებში ქალაქ ბერლინისთვის და პრაღისთვის. დაჯილდოებულია წითელი ვარსკვლავისა და სამამულო ომის ორდენებითა და საბრძოლო მედლებით.

1950 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი მანქანათმშენებლობის ტექნოლოგის სპეციალობით. 1950–1963 წლებში მუშაობდა ოსტატად, ტექნოლოგად და მთავარ ინჟინრად გაერთიანება „საქნავთობში“ და ქარხნებში „ელექტროგამშვები“ და „ელექტროავტომატი“. 1963–1984 წლებში მუშაობდა განყოფილების უფროსად მანქანათმშენებლობის და ელექტროტექნიკის ტექნოლოგიურ სამეცნიერო კვლევით ინსტიტუტში; მთავარ ინჟინრად „საქმთავარმონტაჟსპეცვშენში“. ამავე პერიოდში, როგორც ტექნოლოგი და მთავარი ინჟინერი მონაწილეობდა სამშენებლო და გამშვებ-ამწყობ სამუშაოებში რიგ სამრეწველო ობიექტებზე, როგორიცაა ზუგდიდის ფაიფურის ქარხანა, რუსთავის მეტალურგიული კომბინატი და ქიმიური ქარხანა, ზესტაფონის ფეროშენადნობთა ქარხანა, ქუთაისის ავტოქარხანა. საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში მიჰყავდა სალექციო კურსი და პრაქტიკული მეცადინეობები. ამუშავებდა საინჟინრო-ტექნოლოგიურ და რაციონალიზატორულ წინადადებებს. ნაყოფიერი შრომისათვის დაჯილდოებულია საპატიო სიგელებით და მედლებით. 1978 წელს მიენიჭა საქართველოს დამსახურებული ინჟინრის წოდება. 1984 წლიდან იყო პერსონალური პენსიონერი.
სვენ ულრაიხი

სვენ ულრაიხი (დ. 3 აგვისტო, 1988) — გერმანელი ფეხბურთელი. არის ბუნდესლიგის კლუბ „ბაიერნის“ მეკარე. 2008-2015 წლებში თამაშობდა „შტუტგარტში“. 2015 წელს გადავიდა მიუნხენის „ბაიერნში“ სადაც 5 წელი გაატარა და გუნდთან ერთად 14 ტიტული მოიგო. ნათამაშები აქვს გერმანიის 16, 19 და 21 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრებებში.

ტიტულები
საკლუბო
ბაიერნი: (20)
ბუნდესლიგა: 2015–16, 2016–17, 2017–18, 2018–19, 2019–20, 2021-22, 2022-23, 2024-25, 2025-26
გერმანიის საფეხბურთო თასი: 2015–16, 2018–19, 2019–20
გერმანიის საფეხბურთო სუპერთასი: 2016, 2017, 2018, 2021, 2022, 2025
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა: 2019–20
უეფა-ს სუპერთასი: 2020
ინდივიდუალური
ბაიერნი:
ბაიერნის სეზონის საუკეთესო ფეხბურთელი: 2017–18
არამიანცის საავადმყოფო

არამიანცის საავადმყოფო — პირველი საავადმყოფო ძველ თბილისში. საავადმყოფოს სახელწოდება დაკავშირებული იყო ვაჭარ არამიანცის სახელთან, რომელმაც 100 000 მანეთი გაიღო მის ასაშენებლად. შემდგომში ეწოდებოდა პირველი კლინიკური საავადმყოფო. გაიხსნა საუკუნის დასაწყისში. მშენებლობის ინიციატორები იყვნენ ნიკო ნიკოლაძე და თბილისის საქალაქო თვითმმართველობის ექიმი ხმოსნები: ს. ვაცაძე, გ. გედევანიშვილი და ტ. სტეპანოვი. საავადმყოფო მდებარეობდა ისანში. გათვალისწინებული იყო თბილისის შედარებით შეჭირვებულ მოსახლეობაზე.
ივანე IV-ის სამართლის წიგნი

ივანე -ის სამართლის წიგნი — რუსეთის სამეფოს ცენტრალიზებული სახელმწიფოს განტკიცების ხანის სამართლის ძეგლი. მიღებულია 1550 წელს. შეიცავს სახელმწიფო, სისხლის, სამოქალაქო, საპროცესო სამართლის ნორმებს. ძეგლმა დაადასტურა იურის დღე, განავითარა სამძებრო პროცესის საწყისები, გააძლიერა ქალაქების როლი, განსაზღვრა მეფის და ბოიართა სათათბიროს დამოკიდებულება. სამოქალაქო სამართლის ნორმებში აისახა ბოაირებს და აზნაურებს შორის კომპრომისის პოლიტიკა.
ივანე III-ის სამართლის წიგნი

ივანე -ის სამართლის წიგნი — რუსეთის სამეფოს ცენტრალიზებული სახელმწიფოს პირველი კოდექსი. მისი წყაროებია რუსკაია პრავდა და ფსკოვის სამართლის სიგელი, ასევე საწესდებო სიგელები, ჩვეულებითი სამართალი და დიდი მთავრის ბრძანებულებები. მიღებულია 1497 წელს. ძეგლში დიდი ადგილი უჭირავს სისხლის სამართლის, და სისხლის სამართლის საპროცესო სამართლის ნორმებს, ნორმებს ცენტრალური და ადგილობრივი სასამართლოების შესახებ. დადგინდა 26 ნოემბერს გლეხის მიერ სხვა მებატონესთან გადასვლის უფლება. ძეგლმა ხელი შეუწყო რუსეთში ერთიანი სამართალწარმოების ჩამოყალიბებას, ცენტრალიზებული სახელმწიფოს შემდგომ განვითარებას.
თენგიზ ივანიცკი

თენგიზ ივანიცკი (დ. 24 ივლისი, 1924, ტფილისი — გ. 26 ივნისი, 1992) — ქართველი გეოქიმიკოსი, საქართველოს სსრ-ის მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1979)

ბიოგრაფია
1947 წელს დაამთავრა ს. კიროვის სახელობის საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტი. 1947 წლიდან მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ა. ჯანელიძის სახელობის გეოლოგიის ინსტიტუტში, 1955 წლიდან ხელმძღვანელობს გეოქიმიის განყოფილებას; 1955-1975 წლებში ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. თ. ივანიცკის შრომები ძირითადად ეხება მადნეულ საბადოთა მინერალოგია-გეოქიმიისა და მაგმური ქანების გეოქიმიის საკითხებს. თ. ივანეცკიმ (ვ. ქოიავასთან ერთად) გამოსცა პირველი ორიგინალური სახელმძღვანელო ქართულ ენაზე გეოქიმიაში.
ალექსანდრე ივანოვი

ალექსანდრე ივანოვი (დ. 16 ივლისი, 1806, სანქტ-პეტერბურგი — გ. 3 ივლისი, 1858, სანქტ-პეტერბურგი) — რუსი მხატვარი.

ბიოგრაფია
1817-1828 წლებში იყო [ეტერბურგის სამხატვრო აკადემიის თავისუფალი მსმენელი. 1830 წლიდან იყო იტალიაში მხატვრების წამახალისებელი საზოგადოების პენსიონერი. 1931-1958 წლებში ცხოვრობდა რომში. თავდაპირველად განიცადა კლასიციზმის გავლენა. მისი მნიშვნელოვანი ნამუშევრებია „პრიამოსი ჰექტორის ცხედარს გამოსთვოხს აქილევსს“ (1824) და „ქრისტეს გამოცხადება ხალხთან“ (1837-1857). ორივე დაცულია ტრეტიაკოვის გალერეაში. სიცოცხლის ბოლო წლებში მუშაობდა „ბიბლიური ესკიზების“ ციკლზე.
ალექსანდრე ივანოვი (რეჟისორი)

ალექსანდრე ივანოვი (დ. 12 აგვისტო [ძვ. სტ. 31 ივლისი], 1898, დავიდოვო, ნოვგოროდის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 20 აგვისტო, 1984, ლენინგრადი, რსფსრ, სსრკ) — რუსი საბჭოთა კინორეჟისორი და კინოდრამატურგი, სსრკ სახალხო არტისტი (1964). 1918-1920 წლებში იყო რუსეთის სამოქალაქო ომის მონაწილე. 1924 წელს დაამთავრა ლენინგრადის კინოსკოლა. 1924 წლიდან მუშაობდა სტუდია „ლენფილმში“.

ფილმოგრაფია
„ცეცხლის ტრანსპორტი“ 1930
„არის, კაპიტანო!“ 1930
„საზღვარზე“, 1938
„მთვარე მარცხნივაა“, 1939
„წყალქვეშა ნავი ტ-9“ 1943
„ვარსკვლავი“, 1953
„ჯარისკაცები“ 1957
„გატეხილი ყამირი“ 1960-1961, ტრილოგია
ალექსი ივანოვი

ალექსო ივანოვი (დ. 9 სექტემბერი, 1904 — გ. 27 თებერვალი, 1982) — რუსი საბჭოთა მომღერალი, ბარიტონი, სსრკ სახალხო არტისტი (1951). 3-გზის სტალინური პრემიის ლაურეატი (1946, 1948 და 1950).

1932 წელს დაამთავრა ლენინგრადის კონსერვატორია. 1932-1936 წლებში იყო ლენინგრადის მცირე საოპერო თეატრის, 1938-1967 წლებში კი სსრკ-ის დიდი საოპერო თეატრის სოლისტი.
ვიაჩესლავ ივანოვი

ვიაჩესლავ ივანოვი (დ. 16 თებერვალი, 1866, მოსკოვი — გ. 16 ივლისი, 1949, რომი) — რუსი პოეტი, დრამატურგი, მთარგმნელი და ფილოლოგი.

ბიოგრაფია
პოეტურ ნაწარმოებებს აქვეყნებდა 1898 წლიდან. 1905 წლიდან გახდა რუსი სიმბოლისტების მეორე თაობის თეორეტიკოსი. 1924 წლიდან ცხოვრობდა იტალიაში. თარგმნა პეტრარკა და დანტე.

ნაწარმოებები
„გზის მაჩვენებელი ვარსკვლავები“ 1903, პოეტური კრებული
„გამჭვირვალობა“, 1904, პოეტური კრებული
„ტანტალოსი“ 1905, ტრაგედია
„რომაული სონეტები“, 1925
„ადამიანი“, 1939
ვსევოლოდ ივანოვი

ვსევოლოდ ივანოვი (დ. 12 თებერვალი, 1895 — გ. 15 აგვისტო, 1963, მოსკოვი) — რუსი მწერალი, ლიტერატურულ ჯგუფ სერაპიონის ძმების წევრი. მის სამწერლო მოღვაწეობაზე დიდი გავლენა ჰქონდა მაქსიმ გორკის. მისი მოთხრობა „ჯავშნოსანი 14-69“ (1922) გადაკეთდა პიესად, რომლის საფუძველზე სანდრო შანშიაშვილმა შექმნა პიესა „ანზორი“.

ნაწარმოებები
„გორაკები, პარტიზანული მოთხრობები“ 1923, მოთხრობათა ციკლი რუსეთის სამოქალაქო ომზე
„შეხვედრები მაქსიმ გორკისთან“ “, 1947, მოგონებები
„ლომონოსოვი“ 1953, პიესა
„ჩვენ მივდივართ ინდოეთში“, 1960, ავტობიოგრაფიული რომანი
„ვულკანი“, 1966-1968, რომანი
იანის ივანოვი

იანის ივანოვი (დ. 26 სექტემბერი, 1906, პრეილი — გ. 27 მარტი, 1983, რიგა) — ლატვიელი კომპოზიტორი, სსრკ-ის სახალხო არტისტი (1965).

ბიოგრაფია
1931 წელს დაამთავრა ლატვიის კონსერვატორია. 1944 წლიდან იყო ამავე კონსერვატორიის პედაგოგი, ხოლო 1955 წლიდან პროფესორი. ავტორია სიუიტისა „ლატგალიის ტბები“ (1935), სიმფონისა „ცისარტყელა“ (1938), „ატლანტიდა“ (1941) და „ლატგალიის სიმფონია“ (1949).
კონსტანტინე ივანოვი

კონსტანტინე ივანოვი (დ. 8 მაისი, 1907 — გ. 15 აპრილი, 1984) — რუსი დირიჟორი, სსრკ-ის სახალხო არტისტი (1958)

ბიოგრაფია
1937 წელს დაამთავრა მოსკოვის კონსერვატორია. 1938-1939 წლებში მუშაობდა საოპერო თეატრში, 1941-1946 წლებში იყო საკავშირო რადიოს დიდი სიმფონიური ორეკსტრის დირიჟორი, 1946-1965 წლებში სსრკ-ის სახელმწიფო სიმფონიური ორკესტრის მთავარი დირიჟორი.
ქორწილი

ქორწილი — ქორწინების აღმნიშვნელი წეს-ჩვეულება. ქორწილი სხვადასხვა ხალხებში განვითარების სხვადასხვა საფეხურზე განსხვავებულად აღინიშნებოდა. პატრიარქატისა და მონოგამიური ქორწინების დამკვიდრების შემდეგ ქორწილის რიტუალი რთული და მრავალფეროვანი გახდა. მასში დიდ როლს ასრულებდა რელიგია. რიტუალის არსებით ნაწილს შეადგენს პატარძლის გადაყვანა ქმრის ოჯახში. რიტუალის ამ აქტისთვის ნიშანდობლივია ურთიერთდასაჩუქრება და ლხინი. ქართული ქორწილის არსებითი ნაწილები იყო შუაცეცხლის ირგვლივ ნეფე-დედოფლის მიერ სამჯერ შემოვლა და ჯვრისწერა. თანამედროვე საზოგადოებაში ქორწილების ძველი რიტუალები თანდათან კარგავენ მნიშვნელობას.
ქორწინებისა თავთათვის

ქორწინებისა თავთათვის — ძველი ქართული საქორწინო სამართლის ძეგლი, წარმოადგენს მანუილ ქსანთინოსის სახელმძღვანელოს ქართულენოვან თარგმანს, რომელიც შესრულებულია იოანე პაპუწისშვილი-ქსიფილინოსის მიერ 1785 წელს. „ქორწინებისა თავთათვის“ შეიცავს მათე ბლასტარის სინტაგმის 291-307 თავებს და ეხება ნათესაობის ხარისხის და საეკლესიო ქორწინებს პირობების განმსაზღვრელ წესებს. სინტაგმა საქართველოში მანადეც მოქმედებდა, მაგრამ დაკარგულიყო და ერეკლე -მ და ანტონ -მა საჭიროდ მიიჩნიეს მისი ხელახალი თარგმნა. ძეგლს თან ერთვის მანუილ ქსანთინოსის „მაგალითნი ქორწინებისანი“, რომელშიც წარმოდგენილია კანონიერი და უკანონო ქორწინების ნიმუშები. საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია დაქორწინებისას მოითხოვდა ნათესაობის ხარისხის მკაცრ დაცვას, უკანონო ქორწინებისას დამნაშავე ისჯებოდა საკანონოს დადებით, ზოგჯერ ეკლესიიდან განკვეთით და შეჩვენებითაც.
ნიკოლოზ გეგეჭკორი

ნიკოლოზ გიორგის ძე გეგეჭკორი (დ. 1891, მარტვილი — გ. 1937) — ქართველი თერაპევტი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი.

ბიოგრაფია
1914 წელს დაამთავრა სანქტ-პეტერბურგის სამხედრო-სამედიცინო აკადემია. 1923 წელს მუშაობდა პეტროგრადის, 1925-1927 წლებში კი ბერლინისა და პარიზის თერაპიულ კლინიკაში. 1933-1937 წლებში განაგებდა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის შინაგან სნეულებათა დიაგნოსტიკის კათედრას. იკვლევდა ღვედკეცას, აგრეთვე მინერალური წყლების სქურისა და ლუგელას სამკურნალო თვისებებსა. საბჭოთა რეპრესიების მსხვერპლი.
გიორგი ოთხმეზური

გიორგი ოთხმეზური (დ. 14 აგვისტო, 1954, თბილისი — გ. 20 იანვარი, 2021, იქვე) — ქართველი ისტორიკოსი, მეცნიერი, პედაგოგი. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის ასოცირებული პროფესორი. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი.

1976 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. მისი კვლევის ძირითადი მიმართულებებია საქართველოს ისტორია და წყაროთმცოდნეობა, ქართული ეპიგრაფიკა და პალეოგრაფია.

იყო მარიკა ლორთქიფანიძის შვილი. გარდაიცვალა 2021 წლის 20 იანვარს.
დიდი ელჩობა

დიდი ელჩობა — რუსეთის სამეფოს დიპლომატიური მისია ევროპაში 1697-1698 წლებში, რომლის ინიციატორი და ხელმძღვანელი იყო პეტრე დიდი. მისიის მთავარი მიზანი იყო ანტიოსმალური კოალიციის შექმნა, დასავლეთ ევროპის ტექნიკური და სამეცნიერო მიღწევების გაცნობა, სამხედრო მასალის და იარაღის შეძენა. მისია სამი თვით ეწვია ინგლისსაც, სადაც გაეცნო გემთმშენებლობას და საარტილერიო საქმეს, მაგრამ მოსკოვში მეთოფეთა აჯანყების გამო მისია შეწყვიტა და რუსეთში დაბრუნდა.

დიდმა ელჩობამ მიზანს ვერ მიაღწია. პეტრე დარწმუნდა, რომ ვერ შექმნიდა ანტიოსმალურ კოალიციას, რადგან ევროპის ქვეყნები დაკავებულნი იყვნენ ესპანური მემკვიდრეობისათვის ომის სამზადისით. პეტრემ შეცვალა საგარეო პოლიტიკური მიმართულება და ყურადღება გადაიტანა ბალტიისპირეთზე, მოელაპარაკა პოლონეთის მეფე ავგუსტ -ს და შეკრა ანტიშვედური კავშირი. დიდი ელჩობის საშუალებით რუსული დიპლომატია უშუალოდ გაეცნო დასავლეთ ევროპის საერთაშორისო მდგომარეობას. დიდ ელჩობაში მონაწილეობდა ქართველი ბატონიშვილი ალექსანდრე ბაგრატიონი.
დიდი ველი

დიდი ველი — გასწვრივი დადაბლება აშშ-ში, სამხრეთ აპალაჩებში. სიგრძე 950 კმ, სიგანე 40-60 კმ. დასავლეთით ესაზღვრება აპალაჩის პლატო, აღმოსავლეთით ცისფერი ქედი. შედგება მრავალი ეროზიული გასწვრივი ხეობისგან, რომლებიც 1500 მეტრამდე სიმაღლის მოგლუვებული ქედებთაა გაყოფილი. დრენირებულია მრავალი მდინარით. დიდი ველი აშშ-ის მდიდარი სასოფლო-სამეურნეო რაიონია, მასზე გადის სამხრეთ და ჩრდილოეთ შტატეის დამაკავშირებელი მნიშვნელოვანი ავტომაგისტრალები.
კარუნი

კარუნი (, ბირქტ-კარუნ) — ტბა ეგვიპტეში. მდებარეობს ლიბიის უდაბნოს ფაიუმის ოაზისში. ფართობი 233 კმ². წარმოადგენს ძველი, ფართობით უფრო დიდი ტბის ნაშთს. ძველი ტბის ძველბერძნული დასახელებაა მერისი (, ნათესაობითში — ), რაც მოდის სიტყვიდან მერურ (სიტყვასიტყვით — დიდი არხი). მის ნაპირებზე ძვ. წ. ათასწლეულის დასაწყისში დაარსდა ოლქის დედაქალაქი შეთეთი (ბერძნულად კროკოდილოპოლი). დინასტიის დროს (ძვ. წ. – სს.), განსაკუთრებით კი ფარაონების სენუსერტ -ისა და ამენემჰეტ -ის ზეობისას, ტბის მიდამოებში განხორციელდა დიდი ამოსაშრობი და საირიგაციო სამუშაოები. ითვლება, რომ ძველი ტბის ფართობი ახლანდელისას ბევრად აღემატებოდა (შეადგენდა დაახლ. 2000 კმ²-ს). მერისი აღწერილია ჰეროდოტეს მიერ.
ივანე ლაჟეჩნიკოვი

ივანე ლაჟეჩნიკოვი (დ. 14 სექტემბერი, 1794 — გ. 26 ივლისი, 1869, მოსკოვი) — რუსი მწერალი, რუსული ისტორიული რომანის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. მისი პირველივე რომანი „უკანასკნელი ნოვიკი“ (1831–1833) წარმატებული აღმოჩნდა. რომანში „ყინულის სახლი“ (1835) მან აღწერა საუკუნის 30-იანი წლების რუსეთი. ლაჩეჩნიკოვს ასევე ეკუთვნის დრამები და კომედიები, მათ შორის ისტორიული დრამა „ოპრიჩნიკი“ (1843), რომელიც საფუძვლად დაედო პეტრე ჩაიკოვსკის ამავე სახელწოდების ოპერას.