სედაგეთ ქერიმოვა

სედაგეთ ქერიმოვა (, დ. 30 მარტი, 1953, ქალაჯიხი, აზერბაიჯანის სსრ) — ლეზგი პოეტი, მწერალი, დრამატურგი, პუბლიცისტი, კომპოზიტორი და საზოგადო მოღვაწე. მას მიღებული აქვს აზერბაიჯანის კულტურის დამსახურებული მუშაკის წოდება (2005). იგი ქმნის სამ ენაზე: ლეზგიურ, აზერბაიჯანულ და რუსულ ენებზე.

1997 წლიდან დღემდე, სედაგეთ ქერიმოვა არის ბაქოში გამომავალი ლეზგიური გაზეთ „სამურის“ მთავარი რედაქტორი. ის არის ლეზგიური სიმღერისა და ცეკვის ანსამბლ „სუვარის“ დამფუძნებელი და სამხატვრო ხელმძღვანელი, რომელსაც 20 წლის განმავლობაში (1996-2016) ხელმძღვანელობდა. სედაგეთ ქერიმოვა არის პირველი ლეზგიური მხატვრული ფილმის „ცივი მზის“ სცენარის ავტორი და პროდიუსერი. ასევე, ის არის ავტორი და რეჟისორი ათობით დოკუმენტური და ეთნოგრაფიული ფილმისა, რომლებიც ლეზგების ცხოვრებასა და ყოფას ეძღვნება. 100-ზე მეტი სიმღერა, რომელთა ტექსტი და მუსიკა ქერიმოვას ეკუთვნის, სრულდება აზერბაიჯანის მრავალი ცნობილი მომღერლის მიერ.

ბიოგრაფია
სედაგეთ ქერიმოვა დაიბადა 1953 წლის 30 მარტს, აზერბაიჯანის სსრ-ის ყუსარის რაიონში. 1969 წელს დაამთავრა ყუსარის №1 საშუალო სკოლა, ხოლო 1974 წელს — აზერბაიჯანის კულტურისა და ხელოვნების სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტი. ბავშვობიდანვე ეწევა შემოქმედებით საქმიანობას. მისი ლექსები, მოთხრობები და სტატიები რესპუბლიკურ გამოცემებში პერიოდულად იბეჭდებოდა ჯერ კიდევ მაშინ, როცა ქერიმოვა 13 წლის იყო.

სედაგეთ ქერიმოვა არის 28 გამოცემული წიგნის ავტორი, რომლებშიც შევიდა მისი ლექსები, პოემები, მოთხრობები, მოთხრობა-ნოველები, რომანები და პიესები.

ის არის ენციკლოპედიის „, , “ ავტორი, რომელიც ლეზგიურ და აზერბაიჯანულ ენებზე დაწერა. ეს უნიკალური, 700-გვერდიანი წიგნი, რომელზეც ავტორი 13 წლის განმავლობაში მუშაობდა, მოიცავს ლეზგი ხალხის ისტორიის, ტრადიციებისა და წეს-ჩვეულებების შესახებ ღირებულ მასალებს. საინტერესოა ავტორის კვლევები, რომელიც ისტორიკოსის, ენათმეცნიერის, ჟურნალისტის, მთარგმნელის, ფოტოგრაფის, ასევე ყუსარის მცოდნე და ღრმად ერთგული ადამიანის რაკურსით არის წარმოდგენილი. ეს წიგნი ფასდაუდებელი მონაპოვარია იმ სპეციალისტებისთვის, რომლებიც ლეზგიური და აზერბაიჯანული ენების შესწავლით არიან დაკავებული.

2013 წელს, აზერბაიჯანის სახელმწიფო ფილარმონიაში მ. მაგომაევის სახელობის დარბაზში, გაიმართა საზეიმო საღამო, რომელიც ქერიმოვას 60 წლის იუბილეს მიეძღვნა. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ნობელის საინფორმაციო ცენტრმა ამ იუბილესთან დაკავშირებით გამოსცა ბიბლიოგრაფიული წიგნი „სედაგეთ ქერიმოვას ცხოვრება და შემოქმედება“. იუბილე მიულოცეს ლეზგიური ეროვნული ცენტრის თავმჯდომარემ ჰასანოვმა, თურქეთის, ყირგიზეთის, რუსეთისა და სხვა ქვეყნების დიასპორის წარმომადგენლებმა. რუსეთის ფედერაციის ელჩის მრჩეველმა აზერბაიჯანში, ვ. დენისოვმა, ქერიმოვას გადასცა რუსეთის მთავრობის საპატიო სიგელი ლეზგიური ენისა და კულტურის შენარჩუნებაში შეტანილი წვლილისთვის.

2015 წელს, აზერბაიჯანის სახელმწიფო ეროვნულმა ბიბლიოთეკამ გამოსცა წიგნი „სედაგეთ ქერიმოვა. ბიბლიოგრაფია“, რომელიც ავტორის ცხოვრებასა და შემოქმედებას ეძღვნება.

იმავე წელს გამოიცა „ლეზგიურ-აზერბაიჯანული ლექსიკონი“, რომელიც სედაგეთ ქერიმოვამ და მუზაფარ მელიქმამედოვმა შეადგინეს.

2015 წლის 25 ნოემბერს, მოსკოვის ეროვნებათა სახლში, გაიმართა სედაგეთ ქერიმოვას შემოქმედებითი საღამო.

2016 წელს სედაგეთ ქერიმოვამ გამოსცა წიგნი სახელწოდებით „სუვარი“. ის მიეძღვნა ცნობილი ლეზგიური სიმღერისა და ცეკვის ანსამბლ „სუვარის“ 20 წლის იუბილეს, რომლის დამაარსებელი და სამხატვრო ხელმძღვანელი თავად არის.

2017 წელს თურქეთში გამოიცა მისი წიგნი „ლეზგიე“, რომელიც თურქულ ენაზე აბდულა ყუბალმა თარგმნა.

შემდეგ ქერიმოვამ გამოსცა ორი წიგნი სახელწოდებით „ჩემი პოეტური ხალხი“, რომელიც ლეზგიურ ფოლკლორს ეძღვნება. პირველი წიგნის გამომცემელია აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის ფოლკლორის ინსტიტუტი. მასში შევიდა ლეზგიური ხალხური ოთხტაეპები და მათი აზერბაიჯანული თარგმანი, რომელიც თავად ავტორს ეკუთვნის. მეორე წიგნი, სახელწოდებით „ჩემი პოეტური ხალხი“ ლეზგიურ ენაზე გამომცემლობა „აზერბაიჯანში“ გამოიცა.

2018 წელს გამოიცა მისი წიგნი სახელწოდებით „ჩემი სიმღერები“, რომელშიც სედაგეთ ქერიმოვას დაახლოებით ასი საავტორო სიმღერის ტექსტი და ნოტები შევიდა.

ჟურნალისტი
1969 წელს ჩაირიცხა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტზე. მუშაობდა გაზეთ „აზერბაიჯანის ახალგაზრდობა“-ში შტატგარეშე კორესპონდენტად და აზერბაიჯანის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის გაზეთ „სოვეტ ქენდის“ კორესპონდენტად. „სოვეტ ქენდიში“ 17-წლიანი მუშაობის შემდეგ, ის მუშაობდა გაზეთ „ჰაიათის“ (ამჟამად „აზერბაიჯანი“) განყოფილების გამგედ, შემდეგ კი საერთაშორისო გაზეთ „გიუნაის“ მთავარი რედაქტორის მოადგილედ. 1997 წლიდან ქერიმოვა არის გაზეთ „სამურის“ მთავარი რედაქტორი.

სედაგეთ ქერიმოვას ლექსები, მოთხრობები, ნოველები და ნაწარმოებები იბეჭდებოდა აზერბაიჯანის გაზეთებისა და ჟურნალების ფურცლებზე, აგრეთვე ალმანახებში: „მწვანე ტოტები“, „ყაყაჩო — მთის სამკაული“ და „ახალი ხმები“.

ლიტერატურული საქმიანობა
სედაგეთ ქერიმოვა არის 28 გამოქვეყნებული წიგნის ავტორი. მისი მოთხრობებისა და ნოველების პირველი კრებული, „მუნჯი ყვირილი“, აზერბაიჯანულ ენაზე 1985 წელს გამოიცა. 1987 წელს გამოიცა მისი მეორე პროზაული წიგნი — „ერთ საგაზაფხულო ღამეს“. ლექსების კრებულიდან „სევდიანი ტრილები“ 30-ზე მეტი ლექსი აზერბაიჯანული სიმღერების საფუძვლად იქცა. ყველაზე დიდი პოპულარობა მას რომანმა „შეშლილი ქალი“ მოუტანა.

1995 წელს გამომცემლობა „აზერბაიჯანში“ ქერიმოვას პირველი წიგნი ლეზგიურ ენაზე, „იცეკვე ლეზგინკა“, გამოიცა. 1998 წელს კი მისი ლექსებისა და პოემების კრებული სახელწოდებით „ადექი, სამყარო, იცეკვე „ლეზგინკა“ გამოქვეყნდა. 2000 წელს გამოცემულ ნოველებისა და რომანების წიგნზე „დაისისას“ გაზეთებისა და ჟურნალების ფურცლებზე 54 რეცენზია დაიბეჭდა.

ლეზგიურ ენაზე გამოიცა ლექსების კრებული „კიდევ ერთი გაზაფხული“ (2003), მოთხრობებისა და ნოველების კრებული „ცივი მზე“ (2003), აგრეთვე საბავშვო წიგნი „მზე იღიმის“ (2006). რუსულ ენაზე ითარგმნა მისი რომანები: „შეშლილი ქალი“, „ცოდვა“, „ანდერძი“, „და გავიდა სევდა“, „გულს ვერ უბრძანებ“ და „დაისისას“. მისი პირველი პოეტური კრებული რუსულ ენაზეა „შვიდი მთის იქით“.

2003 წელს აზერბაიჯანის კულტურის სამინისტრომ, მ. ახუნდოვის სახელობის აზერბაიჯანის სახელმწიფო ბიბლიოთეკასთან ერთად, გამოსცა მეთოდური სახელმძღვანელო სახელწოდებით „სედაგეთ ქერიმოვა — 50“, რომელიც მოგვითხრობს ქერიმოვას ცხოვრებასა და შემოქმედებაზე. იმავე წელს ცნობილმა მწერალმა-ჟურნალისტმა მუზაფარ მელიქმამედოვმა გამოსცა პუბლიცისტური წიგნი სახელწოდებით „სედაგეთი“, რომელიც ასევე ქერიმოვას ცხოვრებასა და შემოქმედებას ეხება.

13 წლის განმავლობაში ქერიმოვა მუშაობდა ენციკლოპედიურ კრებულზე „, “, რომელიც ორ ენაზე — ლეზგიურსა და აზერბაიჯანულზეა დაწერილი. კრებული ეძღვნება აზერბაიჯანის ყუსარის რაიონის მაცხოვრებლების ისტორიას, კულტურასა და ტრადიციებს.

2012 წელს გამომცემლობა „ზია“-ში ავტორმა გამოსცა წიგნი „დათვის წვიმა“, რომელშიც ორი რომანი, ოთხი ნოველა და მოთხრობები შევიდა. გამომცემლობა „ნაუკა-დაღესტანმა“ გამოსცა ქერიმოვას რჩეული ლექსებისა და პოემების კრებული ლეზგიურ ენაზე — „ბალადა ენაზე“. წიგნის პრეზენტაცია 2012 წლის სექტემბერში დაღესტნის რესპუბლიკის რ. გამზათოვის სახელობის ეროვნულ ბიბლიოთეკაში გაიმართა. პრეზენტაციას ესწრებოდნენ ცნობილი პოეტები, მწერლები, მხატვრები, ჟურნალისტები მახაჩყალადან, ბაქოდან, დერბენტიდან და სხვა ქალაქებიდან.

2013 წელს გამოიცა მისი წიგნები: „თეთრი სევდა“ და „დაკარგული დღიური“.

2015 წელს გამოიცა „ლეზგიურ-აზერბაიჯანული ლექსიკონი“, რომელიც სედაგეთ ქერიმოვამ და მუზაფარ მელიქმამედოვმა შეადგინეს.

2016 წელს სედაგეთ ქერიმოვამ გამოსცა წიგნი სახელწოდებით „სუვარი“. ის მიეძღვნა ცნობილი ლეზგიური სიმღერისა და ცეკვის ანსამბლ „სუვარის“ 20 წლის იუბილეს, რომლის დამაარსებელი და სამხატვრო ხელმძღვანელი თავად არის.

2017 წელს თურქეთში გამოიცა მისი წიგნი „ლეზგიე“, რომელიც თურქულ ენაზე აბდულა ყუბალმა თარგმნა.

ჯილდოები და პრემიები
სედაგეთ ქერიმოვა არის მრავალი ჯილდოსა და პრემიის ლაურეატი:
„ოქროს კალმის“ პრემია — აზერბაიჯანის ჟურნალისტთა კავშირისგან (1984).
ჰასანბექ ზარდაბის სახელობის პრემია — აზერბაიჯანის ჟურნალისტთა კავშირისგან (1993).
ხურშუდბანუ ნათავანის სახელობის პრემია — აზერბაიჯანის მედიის დამოუკიდებელი პროფკავშირისგან.
მეჰსეთი განჯევის სახელობის პრემია — აზერბაიჯანის მედიის დამოუკიდებელი პროფკავშირისგან.
მშვიდობის პრემია — აზერბაიჯანის ჰელსინკის სამოქალაქო ასამბლეის ეროვნული კომიტეტისგან (2003).
აზერბაიჯანის კულტურის დამსახურებული მუშაკი (2005 წლის 21 ივლისი) — ჟურნალისტიკის განვითარებაში შეტანილი წვლილისთვის, აზერბაიჯანის ეროვნული პრესის 130 წლის იუბილესთან დაკავშირებით.
„შარვილის“ პრემია — დაღესტნის რესპუბლიკის ამავე სახელწოდების ფონდისგან (2009).
მედალი „მშობლიური მიწის სიყვარულისთვის“ — დაღესტნის რესპუბლიკის მთავრობისგან (2017).