iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფორთოხლის წვენი

ფორთოხლის წვენი - ფორთოხლის ხის ნაყოფის თხევადი ექსტრაქტი, მიიღება ნაყოფის გაწურვით. გამოიუენება ნებისმიერი სახეობის ფორთოხალი, უმეტესად ტკბილი ფორთოხალი ან სხვადასხვა სახეობის წვენის ნარევი. ფერით ჩვეულებრივად ნარინჯისფერი ან მოყვითალოა, ფორთოზლის ჯიშის მიხედვით შეიძლება მოწითალო ან მოვარდისფროც იყოს. ქარხნული წარმოებისას სითბოთი დამუშავებული ფორთოხლის წვენიდან ცლიან ჟანგბადს, რის გამოც ის უფრო დიდ ხანს ინახება, მაგრამ კარგავს გემოს უმეტესობას, რაც დანამატებით და არომატიზატორებით კომპენსირდება. გემოს გასაძლიერებლად შეიძლება წვენის გაშრობა ან კონცენტრირება და შემდეგ წყლის დამატება. მსოფლიოში ფორთოხლის წვენის წამყვანი მწარმოებელი აშშ და ბრაზილიაა. 2000 წლის მაჩვენებლებით წლიურად მზადდება სასმელის 60 მილიონი ტონა.

ისტორია
მეორე მსოფლიო ომის დროს ამერიკელი ჯარისკაცები უარს ამბობდნენ არასასიამოვნო გემოს მქონე ლემონის კრისტალების მიღებაზე, რომლებსაც მათ ურიგებდნენ როგორც ვიტამინ მდიდარ პროდუქტს. ფედერალური მთავრობის და ფლორიდას შტატის ციტრუსების დეპარტამენტიზ დავალებით მეცნიერების ჯგუფმა დაიწყო მუშაობა მსგავსი პროდუქტის შესაქმნელად უფრო სასიამოვნო გემოთი. ომის დასრულებიდან სამი წლის შემდეგ, მაგრამ მათ გამოიგონეს კონცენტრირებულო ფორთოზლის წვენი. 1940-იან წლებში ხელმისაწვდომი წვენისგან განსხვავებით ის უფრო გემრიელი და ხელმისაწვდომი იყო და უფრო დიდ ხანს ინახებოდა. ამერიკაში სასმელი სწრაფად გახდა პოპულარული, უმეტესად როგორც საუზმის სასმელი. 1967 წელს ფლორიდის შტატის ეკონომიკისთვის ციტრუსების მნიშვნელობის გამო ფორთოზლის წვენი ფლორიდის ოფიციალური სასმელი გახდა 1980 და 1990-იან წლებში საკვების მეცნიერები ფორთოხლის წვენს კიდევ უფრო აუმჯობესებდნენ.

სარგებლობა ჯანმრთელობისთვის
წვენის სარგებლობა ჯანმრთელობისთვის სადავოა - ის შეიცავს დიდი რაოდენობით ვიტამინ , სუფთა წვენი იხმარება ანემიის, ათეროსკლეროზის, გიპერტონიის, გასტრიტის, მეტეორიზმის, ღრძილების სისხლდენის, გაცივების, ჭარბწონიანობის, ინფექციური და მწვავე რესპირატორული დაავადებების მკურნალობისას და აუმჯობესებს სისხლის მიმოქცევას, მაგრამ ასევე შეიცავს დიდი რაოდენობით შაქარს [://..//2014//17/------ და ზრდის დიაბეტის გაჩენის რისკს და საზიანოა კბილის მინანქრისთვის (წვენის კბილის მინანქართან კონტაქტის თავიდან ასაცილებლად რეკომენდებულია საწრუპის ხმარება). ზოგ ქვეყანაში უფრო სასარგებლოდ ითვლება ფორთოხლოს დაუწურელი ნაყოფის ჭამა.
ვასილი ლელუაშვილი

ვასილი ლელუაშვილი (დ. 21 ივლისი, 1958, სოფელი წავკისი, გარდაბნის რაიონი) — ქართველი პოლიტიკოსი.

1981 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ავტომექანიკური ფაკულტეტი. 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი “.
ლუქსემბურგული სამზარეულო

ლუქსემბურგული სამზარეულო — ტრადიციული ლუქსემბურგული კერძების ერთობლიობა, რომელზეც აშკარად იგრძნობა მეზობელი გერმანული, ბელგიური და ფრანგული კულინარიების დიდი გავლენა. ბოლო პერიოდში ჩასული დიდი რაოდენობით იტალიელი და პორტუგალიელი იმიგრანტების გამო, გაიზარდა ამ ქვეყნების გავლენაც. გერმანულის მსგავსად, ყველა კლასიკური ლუქსემბურგული კერძი გლეხური წარმოშობისაა, უფრო დახვეწილი და არიტოკრატული საჭმელები კი ფრანგული კერძების ვარიაციებია.

კერძები
ლუქსემბურგულ გასტრონომიას მრავალი დელიკატესი აქვს. გარდა ფრანგული პატისერის, ნამცხვრებისა და ხილის ტორტებისა, ადგილობრივ ტკბილეულში შედის ბრეცელი. სხვა ლუქსემბურგული დესერტებიდან აღსანიშნავია: კიტშენტარტი, ცვეშგ ტარტი, შაქრიანი დონატები და ვერვურელტერი. ასევე აღსანიშნავია ლუქსემბურგული ყველი, სახელად კანკუალოტი, რომელიც ძალიან რბილია და ტკბილი გემო აქვს.

მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყანას ზღვაზე გასასვლელი არ აქვს, ადგილობრივი მდინარეები მდიდარია ზღვის ისეთი პროდუქტებით, როგორებიცაა: კალმახი, წერი, კიბორჩხალა და ა.შ. ამის გამო ლუქსემბურგული გასტრონომია ზღვის პროდუქტების კერძების ნაკლებობას არ უჩივის. ასეთი საჭმელებიდან განსაკუთრებით ცნობილებია: კალმახი რიეზლინგის სოუსში, წერი მწვანე სოუსით და კიბორჩხალა რიეზლინგის სოუსით. კიდევ ერთი ცნობილი თევზია ფრიუტერი, რომელიც ადგილობრივ მდინარე მოზელში ბინადრობს. როგორც წესი ფრიუტერს წვავენ და მოზელის თეთრ ღვინოსთან ერთად მიირთმევენ.

ლუქსემბურგული ხორცის კერძებიდან აღსანიშნავია ოიზლინგის ღორი. ტრადიციულად, ღორებს ქვეყნის ჩრდილოურ მთიან რეგიონებში აშენებენ, დაკვლის შემდეგ ორი კვირა მათ ხორცს ამარინადებენ, შემდეგ წვავენ და მიირთმევენ კარტოფილთან ან სალათთან ერთად. მიუხედავად ამისა, ყველაზე ტრადიციულ ლუქსემბურგულ ხორცის კერძად გარდებუნენი ითვლება, რომელიც არის სანელებლებით გაჟღენთილი და შემდეგ შებოლილი ღორის ხორცი ლობიოსთან და მოხარშულ ბოსტნეულთან ერთად. იგი ლუქსემბურგის ეროვნულ კერძადაა აღიარებული. ფრანგული წარმოშობისაა ასევე ღორის ხორცით მოსამზადებელი კერძი, სახელად რაიზლეკი. მისი მომზადებისას ხორცს ბოსტნეულთან, სანელებლებთან და სოკოსთან ერთად შუშავენ თეთრ ღვინოში. ნადირობის სეზონისას განსაკუთრებულად პოპულარული ხდება კურდღლის ხორცისაგან მომზადებული კერძებიც.

სხვა ტრადიციული კერძებიდან აღსანიშნავია ღვიძლის პელმენი კომბოსტოს მწნილითა და მოხარშული კარტოფილით, შავი პუდინგი ვაშლის სოუსით, ასევე ტრადიციული ძეხვი კარტოფილის პიურესა და ლობიოს წვნიანით და ა.შ.

სასმელები
ლუქსემბურგში ძირითადად მშრალი თეთრი ღვინო და ცქრიალა ღვინო იწარმოება. ღვინის წარმოება განსაკუთრებით გავრცელებულია ჩრდილოეთით, მდინარე მოზელის მიდამოებში, სადაც ეს კულტურა ჯერ კიდევ რომაელების დროს გავრცელდა. ლუქსემბურგული ღვინის სახეობებია: რიეზლინგი, პინო-გრი, პინო-ბლანი, შარდონე, ოქსერუა, გევიურცტრემინერი, რივანერი, ელბლინგი, პინო-ნუარი და კრემან-დე-ლუქსემბურგი. ლუქსემბურგში წარმოებულ ღვინის ყველა ბოთლზე უკან მიკრულია წარწერა „ “, რაც მის წარმოშობას უსვამს ხაზს და ატასტურებს მის ხარისხიანობას.

ლუდი ლუქსემბურგში ერთობ პოპულარული სასმელია. ქვეყანაში სულ სამი დიდი ლუდსახარში ქარხანაა, თუ რამდენიმე პატარა დაწესებულებას არ ჩავთვლით. აქ იწარმოება როგორც ალკოჰოლური, ისე უალკოჰოლო ლუდი, რომელსაც შობაზეც კი მიირთმევენ. ლუდის ძირითადი ბრენდებია: , და . 2000-იანი წლებიდან ლუდის წარმოება ლუქსემბურგში განსაკუთრებით აღორძინდა, რასაც ახალი ლუდსახარში ქარხნების აშენება მოჰყვა.
გერჰარდ დეეტერსი

გერჰარდ ულრიხ ვოლდემარ დეეტერსი (; დ. 8 ივლისი, 1892, ლემბურგი, ახლანდ. მალპილსი, ლატვია, — გ. 19 ოქტომბერი, 1961, ქ. ბონი) — გერმანელი ენათმეცნიერი, ქართველოლოგი და კავკასიოლოგი.

1912-1914 წლებში სწავლობდა ლაიფციგში, 1922-1925 წლებში — იენასა და მიუნხენში. დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე „ქართველური ზმნა“. 1927-1932 წლებში იყო ლაიფციგის უნივერსიტეტის, 1935-1960 წლებში — ბონის უნივერსიტეტის პროფესორი. 1930–1934 წლებში იყო ა. დირის მიერ დაარსებული ჟურნალ „კაუკაზიკას“ („“) გამომცემელი, ხოლო 1937–1960 წლებში გამოსცემდა ჟურნალ „ “ („ინდოგერმანული ძიებანი“).

დეეტერსს ეკუთვნის მრავალი ნაშრომი ქართული და სხვა ქართველური ენების სტრუქტურისა და ისტორიის საკითხებზე, მ. შ. აღსანიშნავია მონოგრაფია „ქართველური ზმნა“ (1930), რომელშიც საფუძვლიანად არის გაანალიზებული ქართველურ ენათა შედარებითი მორფოლოგიის მრავალი საკვანძო საკითხი, ახლებურად არის დასმული საერთო-ქართველური ფუძეენის დიფერენციაციის პრობლემა. დეეტერსმა არაერთი ნაშრომი მიუძღვნა ქართული (ქართველური) ენისა და სომხურის ურთიერთმიმართების საკითხებს. მას ეკუთვნის გამოკვლევა ქართული დამწერლობის ისტორიის შესახებ. მისი აზრით, ქართული დამწერლობა ბერძნულიდან მომდინარეობს და ის საქართველოს გაქრისტიანების შემდეგ არის შექმნილი. დეეტერსმა გამოაქვეყნა რამდენიმე ნაშრომი ქართული ლიტერატურის შესახებ. მისი წიგნი „ქართული ლიტერატურა“ არის ქართული მწერლობის ისტორიის მოკლე მიმოხილვა. დაბეჭდა რამდენიმე სტატია შოთა რუსთაველის „ვეფხისტყაოსნის“ შესახებ. დეეტერსი იყო კავკასიური ენების ცნობილი სპეციალისტი. აღზარდა ქართველური ენების არაერთი გამოჩენილი მკვლევარი (ფ. ნაისერი, კ. ჰ. შმიდტი და სხვ.).
გაიოზ დევდარიანი

გაიოზ სოლომონის ძე დევდარიანი (დ. 2 ოქტომბერი, 1901, ხარაგაული, — გ. 12 ნოემბერი, 1937) — ქართველი ბოლშევიკი პოლიტიკოსი, პარტიული და სახელმწიფო მოხელე.

რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა (ბოლშევიკური) პარტიის წევრი 1918 წლიდან. 1919 წლის ოქტომბერში საქართველოს სახელმწიფოს წინააღმდეგ მოწყობილ ამბოხებაში მონაწილეობისთვის დააპატიმრეს და თბილისში, მეტეხის ციხეში ჩასვეს. გათავისუფლების შემდეგ, 1920 წლის ივნისში შეუერთდა ბოლშევიკების მიერ გორის მაზრის ოსებში მოწყობილ ამბოხებას. 1920 წლის ივლისიდან კომკავშირულ სამუშაოზე იყო (კომკავშირის ამიერკავკასიის ბიუროს და წითელგვარდიული მთავარი შტაბის წევრი). საქართველოს ძალადობრივი გასაბჭოების შემდეგ, 1921-1923 წლებში იყო ჯერ კომკავშირის თბილისის საგუბერნიო კომიტეტის, ხოლო შემდეგ საქართველოს კომკავშირის ცენტრალური კომიტეტის მდივნად.

1923-1925 წლებში სწავლობდა მოსკოვში კომუნისტურ აკადემიასთან არსებულ მარქსიზმ-ლენინიზმის კურსებზე. 1930-1931 წლებში იყო საქართველოს სსრ განათლების სახალხო კომისარი. 1931 წლიდან მუშაობდა სხვადასხვა ადმინისტრაციულ და სამეურნეო თანამდებობაზე. მასობრივი რეპრესიების დროს, 1937 წლის ზაფხულში, ვორონეჟის მოტომშენებელი №16 ქარხნის დირექტორად ყოფნისას, დევდარიანი დააპატიმრეს. ბრალად ედებოდა, რომ იყო „მემარჯვენეთა ანტისაბჭოთა ორგანიზაციის“ ერთ-ერთი ხელმძღვანელი, ეწეოდა „აქტიურ კონტრ-რევოლუციურ ძირგამომთხრელ საქმიანობას“ და ამზადებდა „ტერორისტულ აქტს“ საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის მდივნის, ლავრენტი ბერიას წინააღმდეგ. დახვრიტეს იმავე წლის 12 ნოემბერს.
იოზეფ შუმპეტერი

იოზეფ შუმპეტერი (დ. 8 თებერვალი, 1883, ტრეშტი, მორავია — გ. 8 იანვარი, 1950, სოლზბერი, აშშ) — ავსტრიელი ეკონომისტი და სოციოლოგი. 1919-1920 წლებში იყო ავსტრიის ფინანსთა მინისტრი, 1932 წლიდან ჰარვარდის უნივერსიტეტის პროფესორი.

შუმპეტერი იყო კაპიტალიზმის თეორეტიკოსი, მას კაპიტალიზმის ფუნქციონირების წინაპირობად მიაჩნდა კერძო საკუთრება და სახელმშეკრულებო თავისუფლება. მისი ძირითადი ნაშრომია „კაპიტალიზმი, სოციალიზმი და დემოკრატია“ (1942). შუმპეტერმა წამოაყენა ეფექტური კონკურენციის თეორია.
მიხეილ მახარაძე

მიხეილ მახარაძე (დ. 13 ნოემბერი, 1946, სოფ. ფაჩხა, ახლანდ. ხულოს მუნიციპალიტეტი — გ. 4 ოქტომბერი, 2023) — ქართველი თანამდებობის პირი, მეცნიერი, პედაგოგი, პოლიტიკოსი, პუბლიცისტი, ფილოსოფოსი. ფილოსოფიის მეცნიერებათა დოქტორი (1989), პროფესორი (2002).

1970 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფიისა და ფსიქოლოგიის ფაკულტეტი. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“. 2004–2012 წლებში — აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე. 2012-2016 წლებში — საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — „მეტი სარგებელი ხალხს“.

ჯილდოები
2004: ღირსების ორდენი
2004: საქართველოს სახელმწიფო პრემია
2005: შალვა ნუცუბიძის სახელობის პრემია
2007: ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენი
2011: საქართველოს ეროვნული პრემია
2012: ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენი
იური შუმსკი

იური შუმსკი (დ. 5 ნოემბერი, 1887, ტირასპოლი — გ. 7 ივნისი, 1954, კიევი) — უკრაინელი მსახიობი, სსრკ-ის სახალხო არტისტი (1944)

ბიოგრაფია
აქტიურად მონაწილეობდა რევოლიციურ მოძრობაში. გამოდიოდა მუშათა დრამატული წრის სპექტაკლებში. 1925-1934 წლებში იყო უკრაინის „დერჟდრამის“ მსახიობი. 1934 წლიდან მუშაობდა კიევის თეატრში. გადაღებულია მარშალ ვასილევსკის როლში ფილმებში „მესამე დარტყმა“ (1948) და „სტალინგრადის ბრძოლა“ (1949).
ზაქარია დევდარიანი

ზაქარია (შაქრო) დავითის ძე დევდარიანი (დევდორიანი; დ. 1836 — გ. 1907) — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი (1901).

თბილისის გუბერნიის აზნაურთა ოჯახიდან. სამხედრო სამსახური დაიწყო რიგითად თბილისის ეგერთა პოლკში 1848 წელს. 1850 წელს უნტერ-ოფიცრად გადაიყვანეს ერევნის მე-13 ლაიბგრენადერთა პოლკში (იმავე პოლკში მსახურობდა მისი ძმაც, შემდგომში მაიორი ნიკოლოზ დევდარიანი). მონაწილეობდა ბრძოლებში ლეკების წინააღმდეგ 1849-1850 წლებში. ყირიმის ომის (1854-1856) დროს იბრძოდა თურქების წინააღმდეგ ალექსანდროპოლის რაზმის რიგებში და თავი გამოიჩინა ყარსთან 1855 წლის სექტემბერში. 1863 წლიდან იყო ერევნის მე-13 ლაიბგრენადერთა პოლკის ხაზინადარი და მანგლისში პოლკის ოფიცერთა კლუბის აშენების ერთ-ერთი ინიციატორი. 1871 წლიდან კავკასიის სამხედრო ოლქის შტაბში საინტენდანტო თანამდებობებზე მუშაობდა (ბოლო თანამდებობა — კავკასიის სამხედრო საოლქო ეგზეკუტორი). 1901 წელს დაითხოვეს სამხედრო სამსახურიდან გენერალ-მაიორის წოდების მინიჭებით. დაჯილდოებულია წმ. სტანისლავის, წმ. ანას და წმ. ვლადიმირის სხვადასხვა ხარისხის ორდენებით.
პავლე შურუხინი

პავლე შურუხინი (დ. 5 ნოემბერი, 1912 — გ. 3 ნოემბერი, 1956, მოსკოვი) — რუსი სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-მაიორი (1953), საბჭოთა კავშირის ორგზის გმირი (1943, 1945).

ბიოგრაფია
1931 წლიდან იყო წითელ არმიაში. 1934 წელს დაამთავრა ქ. ორჯონიკიძის სამხედრო სკოლა. 1939-19*40 წლებში მონაწილეობდა სსრკ-ფინეთის ომში. დიდი სამამულო ომის დროს იყო მსროლელი ბატალიონის, შემდეგ გაერთიანებული პარტიზანული რაზმისა და მსროლელი პოლკის მეთაური.
თამაზ დევდარიანი

თამაზ ლევანის ძე დევდარიანი (დ. 17 ივნისი, 1937, თბილისი, — გ. 27 ივნისი, 1989, იქვე) — ქართველი მოქანდაკე. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1979).

დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია (1961, პედაგოგები — ს. კაკაბაძე, კ. მერაბიშვილი) და თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია (1966). 1961 წლიდან მონაწილეობდა სამხატვრო გამოფენებში. 1978–1986 წლებში იყო თბილისის ქანდაკების კომბინატის მთავარი მხატვარი. მნიშვნელოვანი ნამუშევრები: „ახალგაზრდა მეცნიერი“ (1961), „ქალიშვილის პორტრეტი“ (1962), „ძმათა სასაფლაოზე“ (1964; სამივე საქართველოს ეროვნული გალერეა, თბილისი), „კოლმეურნე“ (1976), „მამა“ (1980; ორივე ტრეტიაკოვის გალერეა, მოსკოვი), „წერილი ფრონტიდან“ (1986), „ალპინისტი“ (1987; ორივე სურათების გალერეა, მოსკოვი), არის „ვეფხისტყაოსნისადმი“ მიძღვნილი სერიის ავტორი (1966–1967, ჭედურობა) და სხვ. მხატვრულად გააფორმა ზ. ფალიაშვილის სახლ-მუზეუმის მუდმივი ექსპოზიცია (1962). შექმნა ქართველ მუსიკოსთა ბარელიეფები. 1962–1988 წლებში აქტიურად მონაწილეობდა საზღვარგარეთის ქვეყნებში მოწყობილ სამხატვრო გამოფენებში.
შოთა შურღაია

შოთა იოსების ძე შურღაია (დ. 4 აპრილი, 1920, ფოთი — გ. 16 აგვისტო, 2005) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, საბჭოთა გვარდიის პოდპოლკოვნიკი, საბჭოთა კავშირის გმირი (1946).

ბიოგრაფია
დაამთავრა ფოთის ჰიდრომელიორაციული ტექნიკუმი 1938 წელს, ამავე წელს განაგრძო სწავლა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში. 1940 წელს კომკავშირული საგზურით გაგზავნეს ავიაციაში. მეორე მსოფლიო ომის (1941–1945) დროს საავიაციო პოლკის რგოლის მეთაური იყო. მის ანგარიშზეა 110 საბრძოლო გაფრენა. გამოჩენილი მამაცობისათვის შურღაიას საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება მიენიჭა. 1955 წელს დაამთავრა სამხედრო-საჰაერო აკადემია. 1957 წლიდან თადარიგში იყო. ცხოვრობდა თბილისში. მუშაობდა ავტოსატრანსპორტო ორგანიზაციებში. დაკრძალულია საბურთალოს სასაფლაოზე. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.
შუუბია

შუუბია — კულტურულ-პოლიტიკური მოძრაობა არაბთა სახალიფოში. ჩაისახა საუკუნეში არაარაბ ხალხებს შორის. ისინი წინააღმდეგობას უწევდნენ არაბებს, რომლებიც ცდილობდნენ ისლამის ქვეყნებში კულტურული ცხოვრების სადავეების ხელში ჩაგდებას. ყველაზე უფრო აქტიური იყო შუუბიას ირანული მოძრაობა. მისი მთავარი მოღვაწეები იყვნენ მწერალი იბნ ალ-მუკაფა, ისტორიკოსი ჰამზა ალ-ისფაჰანი და მეცნიერ-ენციკლოპედისტი ალ-ბირუნი. შუუბიას მოძრაობა დაკავშირებული იყო არაბების პოლიტიკური ბატონობის წინააღმდეგ მიმართულ ოპოზიციასთან, რელიგიურ მიმდინარეობებთან შიიტებთან, ხარიჯიტებთან. შუუბია მიისწრაფოდა აღედგინა ადგილობრივი ლიტერატურული ენები, კერძოდ ფარსი.
იური დევდარიანი

იური სეითის ძე დევდარიანი (დ. 4 აგვისტო, 1909, ქ. ვოლოგდა, — გ. 15 ივნისი, 1989, თბილისი) — ქართველი ჰიდროტექნიკოსი. ტექიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1960), პროფესორი (1965), საქართველოს მეცნიერებისა და ტექნიკის დამსახურებული მოღვაწე (1974).

დაამთავრა ლენინგრადის წყლის ტრანსპორტის ინჟინერთა ინსტიტუტი (1930). 1930–1941 წლებში მუშაობდა თბილისში „ჰიდროენერგოპროექტში“, 1941 წლიდან — საქართველოს ენერგეტიკისა და ჰიდროტექნიკის ნაგებობათა სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში (1971 წლიდან საქართვ. მეცნ. აკად. ა. დიდებულიძის სახ. ენერგეტიკის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტი). 1958–1979 წლებში იყო ამ ინსტიტუტის ჰიდროტექნიკის განყოფილების გამგე, 1979–1986 წლებში — სექტორის გამგე, 1986–1989 წლებში — წამყვანი მეცნიერი თანამშრომელი. მისი შრომები ეხება უმთავრესად ენერგოსისტემების განვითარების საკითხებს.
კლავდია დევდარიანი

კლავდია მანუილის ასული დევდარიანი (დ. 20 სექტემბერი, 1910, სოფ. მირონწმინდა, ახლანდ. ხარაგაულის მუნიციპალიტეტი, — გ. 21 მარტი, 2003, თბილისი) — ქართველი მწერალი, პედაგოგი. საქართველოს დამსახურებული მასწავლებელი (1970).

დაამთავრა ქუთაისის ქალთა სასწავლებელი (1926), შემდეგ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ენისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი (1930). სხვადასხვა დროს მუშაობდა: ხარაგაულში — მასწავლებლად, თბილისში — საქართველოს მწერალთა კავშირში (საბავშვო სექციის მდივანი), საქართველოს განათლების სამინისტროში, მოზარდ მაყურებელთა ქართულ თეატრში (სამხატვრო საბჭოს წევრი).

1932 წლიდან თანამშრომლობდა ქართულ ჟურნალ-გაზეთებთან. 1934 წელს ჟურნალ „პიონერში“ გამოაქვეყნა პირველი საბავშვო მოთხრობა „აღარ დაბრუნდა“. საბავშვო მოთხრობების კრებული „პნიას ქოჩორა“ 1941 გამოსცა. დევდარიანს ეკუთვნის: „მოთხრობები“ (1950), „დიდ გზაზე“ (1951); ბიოგრაფიული რომანები: „სიჭაბუკე პოეტისა“ (1957; ცალკე წიგნად, 1960), „სიცოცხლე და უკვდავება“ (1964, 1988), „ყმაწვილკაცობა მემატიანისა“ (1980); რომანები: „ძველი ფუძე“ (1966), „ორი რომანი“ (1988); მოთხრობა „დრო და სივრცე“ (1970, 1975, 1989); მხატვრული ნარკვევი „ცრემლი ვაზისა“ (1988); პიესა „დღეს ჩვენ ვფიქრობთ ბარათაშვილზე“ (დაიდგა მოზარდ მაყურებელთა ქართულ თეატრში 1970) და სხვ. დაჯილდოებულია ი. გოგებაშვილის სახელობის მედლით (1970), შიო მღვიმელის სახელობის პრემიით (1989), ღირსების ორდენით (1999).
გიორგი ჯმუხაძე

გიორგი (გივი) ჯმუხაძე (დ. 1954 — გ. 10 მარტი, 2018) — ქართველი სამხედრო პირი, პოლკოვნიკი, საარტილერიო ტექნიკის სპეციალისტი.

მონაწილეობდა აფხაზეთისა (1992-1993) და რუსეთ-საქართველოს ომებში (2008). აფხაზეთში შეიარაღებული კონფლიქტის დროს მის მიერ გარემონტდა და საბრძოლო გათვლებს გადაეცა ჰაუბიცები, ქვემეხები, ნაღმმტყორცნები, რეაქტიული სისტემები და სხვა დამხმარე აღჭურვილობა, რომელიც წარმატებით იქნა გამოყენებული 1993 წლის 15-16 მარტის ბრძოლებში. მის მიერვე აფხაზეთის ომის მსვლელობისას დამზადდა რამდენიმე ექსპერიმენტული საარტილერიო დანადგარიც. 2004 წელს ცხინვალის რეგიონში შეტაკებების დროს ჯმუხაძის ზედამხედველობით შეკეთდა და მწყობრში ჩადგა შინაგანი ჯარების კუთვნილი ათეულობით საარტილერიო დანადგარი. 2010 წელს თადარიგში გავიდა და თანამშრომლობდა სახელმწიფო სამხედრო სამეცნიერო-ტექნიკურ ცენტრ „დელტასთან“ ქართული წარმოების საარტილერიო ტექნიკის შექმნისა და გამოცდის სფეროში.
ავთანდილ ჩხიკვიშვილი

ავთანდილ ჩხიკვიშვილი (დ. 25 ივლისი, 1949 — )
ქართველი მწერალი, პუბლიცისტი.

ეკუთვნის მოთხრობების კრებული „დრო“ (1978); “გაზეთის მეოთხე გვერდზე” (1981) პიესები: „მოსაწყენი დღეების ქრონიკა“ (1976), „გზა“ (1979); მხატვრული და დოკუმენტური ფილმების სცენარები: ექვსი თოვლიანი დღე (1986), ქართული მეღვინეობის პოპულარიზაციისთვის შექმნილი ეთნოგრაფიული ფილმი - საწნახელი(1984). 2000 წელს ავთანდილ ჩხიკვიშვილი დაჯილდოვებულ იქნა ღირსების ორდენით.
ზებედე ჩხიკვიშვილი

ზებედე ჩხიკვიშვილი (დ. 7 მაისი, 1908, გუთური — გ. დეკემბერი, 2000) — ქართველი ინჟინერ-გეოლოგი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი 1934 წელს. 1930 წლიდან მუშაობა დაიწყო საქართველოს სხვადასხვა გეოლოგიურ დაწესებულებაში. 1951 წელს საქართველოში ბარიტის საბადოთა შესწავლისათვის სპეციალისტთა ჯგუფთან ერთად მიენიჭა სსრკ სახელმწიფო პრემია.
როლანდ მგალობლიშვილი

როლანდ მგალობლიშვილი (დ. 17 სექტემბერი, 1956, ბათუმი) — ქართველი პოლიტიკოსი.

1980 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამრეწველო და სამოქალაქო მშენებლობის ფაკულტეტი. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი (რუსთავის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი საინიციატივო ჯგუფი .
პეტრე ჩხობაძე

პეტრე ჩხობაძე (დ. 6 მარტი, 1908, ტყაჩირი — გ. 24 ოქტომბერი, 1985) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, საბჭოთა გენერალ-მაიორი (1953).

ბიოგრაფია
1930 წელს წითელ არმიაში გაიწვიეს. 1931 წელს ექსტერნად დაამთავრა ამიერკავკასიის ქვეითთა სამხედრო სასწავლებელი, 1938 წელს „ვისტრელის“ კურსები, 1951 წელს კი მ. ფრუნზეს სახელობის სამხედრო აკადემია. დიდი სამამულო ომის დროს 1941-1945 წლებში ჩრდილოეთ-დასავლეთისა და კალინინის ფრონტებზე იბრძოდა. მონაწილეობდა მოსკოვის დაცვაში. 1944-1956 წლებში თბილისის მსროლელი დივიზიის მეთაური; 1957-1963 წლებში ქუთაისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარე. 1956 წლიდან თადარიგში იყო. დაჯილდოებულია 5 ორდენით, 10 მედლით.
გიორგი ჩხოტუა

გიორგი ჩხოტუა (დ. 13 აგვისტო, 1911, თბილისი — გ. 1942) — ქართველი გეოლოგი, გეოლოგ-მინერალოგიურ მეცნიერებათა კანდიდატი (1938).

ბიოგრაფია
დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი 1930 წელს. იგი საქართველოს ტერიტორიის სისტემური პეტროგრაფიული კვლევის ერთ-ერთი ფუძემდებელია. 1933 წელს პირველმა გამოიკვლია მდინარე კოდორის ხეობის ფუძე და ულტრაფუძე ქანები; საქართველოს სასარგებლო წიაღისეული (აზბესტი, ანდეზიტი, გრაფიტი, კვარციტი და სხვა).
დავით საღირაშვილი

დავით (დათიკო) ალექსის ძე საღირაშვილი (დ. 15 იანვარი, 1887, თბილისი, — გ. 1962, ვაშინგტონი, დაკრძალულია საფრანგეთში, ლევილის სასაფლაოზე) — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე, სოციალ-დემოკრატი, პუბლიცისტი. 1922 წლიდან პოლიტიკური ემიგრანტი.
ბიოგრაფია
ახალგაზრდობიდანვე ჩაბმული იყო მუშათა მოძრაობაში. მოხალისედ მონაწილეობდა 1909-1910 წლების ირანის რევოლუციაში. რევოლუციური საქმიანობისთვის რამდენჯერმე იყო დაპატიმრებული და გადასახლებული. 1913 წელს პატიმრობიდან განთავისუფლებული დაბრუნდა თბილისში და კვლავ ჩაება პოლიტიკურ საქმიანობაში. ვლ. ახმეტელთან და ლ. დარჩიაშვილთან ერთად დააარსა სოციალ–დემოკრატიული მიმართულების გაზეთი „ფიქრი“ (1913–1914). 1914 წელს კვლავ დააპატიმრეს და მალევე პოლიციის მეთვალყურეობის ქვეშ გადაასახლეს ხარკოვში, სადაც შევიდა უნივერსიტეტში ეკონომიკურ ფაკულტეტზე. 1915 წელს სტუდენტთა მღელვარებაში მონაწილეობის გამო ისევ დააპატიმრეს და გაასახლეს ჯერ ბელგოროდში, შემდეგ ცარიცინში. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ აირჩიეს ცარიცინის მუშათა და ჯარისკაცთა დეპუტატების საბჭოს თავმჯდომარედ. 1918 წელს დაბრუნდა საქართველოში. არჩეული იყო სახალხო გვარდიის მთავარი შტაბის წევრად (მეთაურის მოადგილე). 1920 წელს, გრიგოლ ურატაძესთან ერთად, მონაწილეობდა რუსეთ-საქართველოს სამშვიდობო მოლაპარაკებებში, რომელიც 7 მაისის მოსკოვის ხელშეკრულების ხელმოწერით დასრულდა.

1921 წელს საქართველოს ძალადობრივი გასაბჭოების შემდეგ საღირაშვილი ემიგრაციაში არ წასულა. საბჭოთა ხელისუფლებამ დააპატიმრა და მეტეხის ციხეში 16-თვიანი პატიმრობის შემდეგ, 1922 წელს, 61 სხვა პატიმართან ერთად უცხოეთში გაასახლა. ცხოვრობდა გერმანიაში. 1927 წლიდან უპარტიო იყო. ემიგრაციაში ეწეოდა ლიტერატურულ საქმიანობას. წერდა ქართულ, რუსულ და გერმანულ ენებზე. აქტიურად თანამშრომლობდა ემიგრანტულ პრესასთან. იყო 1923 წელს ბერლინში გამოცემულ ჟურნალ „საქართველოს მოამბის“ ტექნიკური რედაქტორი. მსოფლიო ომის შემდეგ ერთხანს ცხოვრობდა ავსტრიაში, იტალიასა და ესპანეთში. 1957-1958 წლებში მიუნხენში არჩილ მეტრეველთან ერთად გამოსცემდა გაზეთს „სამშობლოს განთავისუფლებისათვის“. სიცოცხლის ბოლო წლები ამერიკის შეერთებულ შტატებში გაატარა. ცოლად ჰყავდა წარმოშობით ფინელი ალმა საირანენი. მათი შთამომავლები ვაშინგტონსა და მიუნხენში ცხოვრობენ.
არსენ მგელაძე

არსენ მგელაძე (დ. 27 ნოემბერი, 1955, სოფ. დანდალო, ახლანდ. ქედის მუნიციპალიტეტი – გ. 5 მაისი, 2016) — ქართველი პოლიტიკოსი, სოფლის მეურნეობის მუშაკი.

დაამთავრა საქართველოს ზოოტექნიკურ-სავეტერინარო სასწავლო-სამეცნიერო ინსტიტუტი. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ქედის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს აღორძინება“. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ქედის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი „დემოკრატიული აღორძინების კავშირი“.
ჯემალ მებუკე

ჯემალ მებუკე (დ. 27 იანვარი, 1951, სოფელი გორდი, ხონის რაიონი) — ქართველი ექიმი, პოლიტიკოსი.

1976 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1999-2001 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ხონის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი “. უფლებამოსილება შეუწყდა ვადამდე