iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გაერთიანებული ბენგალი

გაერთიანებული ბენგალი (ინგლ. ) —  პოლიტიკური კონცეფცია, რომელიც გულისხმობს ბენგალელთა ერთიანი სახელმწიფოს შექმნას, რომელიც მოიცავს თანამედროვე ინდოეთის სახელმწიფოს დასავლეთ ბენგალის და ბანგლადეშის სახელმწიფოს. კონცეფცია ძირითადად მე-20 საუკუნის შუა ხანებამდე არსებობდა.

ისტორია
სუვერენული დამოუკიდებელი ბენგალის შექმნის კონცეფცია სათავეს წარსულში იღებს. 1940 წლის მარტში ლაჰორის რეზოლუციის მიღება მნიშვნელოვანი ნაბიჯი იყო ინდოეთის მუსლიმებისთვის ორი სახელმწიფოს შექმნისკენ. მაგრამ ლაჰორში ხელმოწერილი ეს რეზოლუცია მხოლოდ 1946 წლის აპრილიდან ამოქმედდა. ბენგალისთვის რელიგიური დაყოფის სქემა იყო გათვალისწინებული.

1947 წლის აპრილ-მაისში გაირკვა, რომ ინდოეთის დაყოფა მხოლოდ დროის საკითხი იყო. ბენგალის პროვინციის პრემიერმა ჰუსეინ შაჰიდ სუჰავარდიმ ოფიციალურად გამოაცხადა ბენგალის სუვერენული სახელმწიფოს შექმნის იდეა. თითქმის ერთდროულად, სარატ ჩანდრა ბოსე გამოვიდა წინადადებით ბენგალის სუვერენული სოციალისტური რესპუბლიკის შესახებ. შემოთავაზებული სახელმწიფოს სამომავლო სტრუქტურასთან დაკავშირებით ჰუსეინ შაჰიდ სუჰრავარდისა და სარატ ბოსეს შორის იყო უთანხმოება, მაგრამ ორივეს მთავარი მოტივი პროვინციის დაყოფის წინააღმდეგობა იყო. სანამ სუჰრავარდი მხარს უჭერდა ბენგალის დამოუკიდებელი სახელმწიფოს შექმნას, სარატ ბოსე პროვინციას ინდოეთის კავშირის ნაწილად თვლიდა.

ორივე პოლიტიკოსი კატეგორიულად ეწინააღმდეგებოდა ბენგალის რელიგიური პრინციპით დაყოფას, რომელიც ინიცირებული იყო ინდოეთის ეროვნული კონგრესის და ჰინდუ მაჰასაბხას წევრების უმრავლესობის მიერ. ზოგიერთი ინდუისტი და მუსლიმი ლიდერი ბენგალში მხარს უჭერდა სუჰრავარდის და სარატ ბოზის პოზიციას. მათ შორის გამოირჩეოდნენ კირან შანკარ როი ( საპარლამენტო ფრაქციის ლიდერი ბენგალის საკანონმდებლო ასამბლეაში), სატია რანჯან ბაკში (სარატ ბოსეს მდივანი), აბულ ჰაშიმი (მუსლიმთა ლიგის ბენგალის ფილიალის მდივანი), ფაზლურ რაჰმანი (პროვინციული შემოსავლები). მინისტრი), მოჰამად ალი ჩაუდჰური (ფინანსთა მინისტრი) და სხვები. გარკვეული პერიოდის განმავლობაში, ერთიანი ბენგალის შექმნის წინადადება განიხილებოდა როგორც კერძო, ისე სახელმწიფო დონეზე.

ბრიტანეთის იმპერია არასოდეს უჭერდა მხარს ბენგალის სუვერენული დამოუკიდებელი სახელმწიფოს შექმნას. მაგრამ ფრედერიკ ბეროუზი, პროვინციის გუბერნატორი, მხარს უჭერდა პროვინციის დამოუკიდებლობას. ის სუჰრავარდისა და ბოსის პოზიციას ერთადერთ სწორ პოზიციად თვლიდა და ცდილობდა ყველაფერი გაეკეთებინა მის განსახორციელებლად. ინდოეთის გენერალ-გუბერნატორი, ლუი მაუნტბატენი, ასევე არ ეწინააღმდეგებოდა დომინიონის სტატუსის შეთავაზებას ერთიანი ბენგალისთვის, ინდოეთთან და პაკისტანთან ერთად. მან დაარწმუნა სუჰრავარდი, რომ მეტროპოლია განიხილავდა წინადადებას პროვინციის სუვერენიტეტის შესახებ. მაგრამ  ბრიტანეთის ხელისუფლება კატეგორიული წინააღმდეგი იყო. ისინი არ იყვნენ მზად, საფრთხე შეექმნათ მთელი ინდოეთის უსაფრთხოებისთვის მისი ერთ-ერთი პროვინციის ინტერესების დასაცავად. 1947 წლის 3 ივნისს ინდოეთის ეროვნულმა კონგრესმა დაამტკიცა ინდოეთის რელიგიური ხაზით ორ შტატად დაყოფის მაუნტბატენის გეგმა (ინდოეთის დამოუკიდებლობის აქტი). ბენგალი ორ ნაწილად გაიყო: აღმოსავლეთი ნაწილი პაკისტანის ნაწილი გახდა, დასავლეთი კი — ინდოეთის.
სტამბოლის ისტორიული რაიონები

სტამბოლის ისტორიული რაიონები — ისტორიული ადგილების ჯგუფი ქალაქ სტამბოლის ფათიჰის რაიონში, თურქეთი. ეს ადგილები 1985 წელს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შევიდა.

მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი მოიცავს სარაიბურნუზე მდებარე ძეგლებს: თოფქაფის სასახლე, აია-სოფია, სულთან აჰმედის მეჩეთი, წმინდა ირინეს ეკლესია, ზეირექის მეჩეთი, სულეიმანიეს მეჩეთი, მცირე აია-სოფია და კონსტანტინოპოლის კედლები.

ზონები
მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი მოიცავს ოთხ ზონას, რომელიც ასახავს ქალაქის ისტორიის ძირითად ეტაპებს მისი ყველაზე პრესტიჟული ძეგლების მეშვეობით:

არქეოლოგიური პარკი, რომელიც 1953 და 1956 წლებში ჩამოყალიბდა ნახევარკუნძულის წვერზე;
სულეიმანიეს კვარტალი, დაცული 1980 და 1981 წლებში;
ზეირექის კვარტალი, დაცული 1979 წლიდან;
გალავნის ზონა, დაცული 1981 წელს.

გალერეა
ელენე ჩერქეზიშვილი

ელენე ჩერქეზიშვილი (დ. 5 ნოემბერი, 1884, სოფ. თოხლიაური, საგარეჯოს რაიონი, რუსეთის იმპერია — გ. 1950-იანი წლები, პარიზი, საფრანგეთი), აგრეთვე ცნობილია როგორც ელი ჩეროვა — ქართველი მოცეკვავე, საზღვარგარეთ მოღვაწე პირველი ქართველი პროფესიონალი მოცეკვავე.

ელენე ჩერქეზიშვილი თავის ორიგინალურ პლასტიკურ ცეკვებში ქართულ მუსიკას იყენებდა. კონცერტებს მართავდა ევროპის სხვადასხვა ქვეყანაში. პარიზულ პრესაში ბევრს წერდნენ ელენე ჩერქეზიშვილის შესახებ, რომელსაც „ქართველი დანკანი” უწოდეს ევროპაში.

ბიოგრაფია
ადრეული ცხოვრება
დაიბადა საგარეჯოს რაიონის სოფელ თოხლიაურში, სამსახურიდან გადამდგარი პორუჩიკის ნიკოლოზ ჩერქეზიშვილის ოჯახში.

6 წლისაც არ იყო მამა რომ გარდაეცვალა. 1905 წელს, 38 წლის ასაკში დედაც გარდაიცვალა. მალევე ელენემ კახეთი დატოვა და უმცროს ძმასთან, გოგისთან ერთად თბილისში გადავიდა საცხოვრებლად. დედათა ინსტიტუტდამთავრებული ელენე ლისენკოს პანსიონში მოეწყო აღმზრდელად. შემდეგ მუშაობდა ქალაქის მმართველობის კანცელარიაში.

სოციალისტური იდეებით გატაცებულმა ელენეს ძმამ, გოგიმ, მატერიალური გაჭირვების მიუხედავად მათი მიწები გლეხებს უსასყიდლოდ გადასცა. მისი საქციელით შეშფოთებულმა მემამულეებმა თოხლიაურში ეგზეკუცია ჩააყენეს. ამ ამბით შეწუხებულმა გლეხებმა, ჩუქების ნაცვლად და-ძმას მიწების მიყიდვა სთხოვეს. აღებული მცირე თანხა გოგის გიმნაზიისა და უნივერსიტეტის დამთავრებაში დაეხმარა, ხოლო ელენეს მომავალი კარიერისთვის წაადგა.

მოღვაწეობა
მასზე დიდი გავლენა მოახდინა 1906 წლის 12 ოქტომბერს მშობლიურ სცენაზე ვანო სარაჯიშვილის დებიუტმა, რამაც ბიძგი მისცა მას, სერიოზულად ეფიქრა თეატრში მოღვაწეობაზე. იგი ბავშვობიდან მონაწილეობდა საქველმოქმედო დრამატულ სპექტაკლებში. სწორედ ამ პერიოდში თბილისში ჩამოვიდა ბალერინა აისედორა დანკანი, რომელმაც დიდი გავლენა მოახდინა მასზე. დაგროვილი მცირე თანხით 1909 წელს მოსკოვში გაემგზავრა, კნიპერ–რაბენეკის პლასტიკის სკოლაში მოეწყო, სადაც ორიგინალური ცეკვის წყალობით პედაგოგთა ყურადღება მიიპყრო. ორი წლის შემდეგ ამ სკოლის აღზრდილმა ელენე მარიშევამ ჩამოაყალიბა ანტიკური საგუნდო ცეკვის დასი. ელენე ჩერქეზიშვილმა ამ დასთან ერთად საგასტროლოდ იმოგზაურა რუსეთის იმპერიის მთელ ტერიტორიაზე. 1911 წლის მაისში თბილისსაც ეწვია. კონცერტის დასრულების შემდეგ გაზეთი „თემი“ წერდა:

1912 წელს ელენე ჩერქეზიშვილი პირველად გაემგზავრა საზღვარგარეთ, კერძოდ, ბელგიაში, სადაც შეასრულა აღმოსავლური, სლავური და კლასიკური ცეკვები. გერმანიის ქალაქ ჰანოვერში პოლ ჟორჟთან ერთად მონაწილეობდა სპექტაკლში „თავადის აღზრდა“. ელენეს ცეკვით მოხიბლულ ჰანოვერის „თეატრ ვარიეტეს“ დირექტორს სურდა ელენეს მთელი სეზონით თავისთან დატოვება, თუმცა ელენემ უარი განუცხადა და პარიზში გაემგზავრა. პარიზში თეატრ „იმპერიალის“ დირექტორმა პოლ ფრანკმა მიიწვია 1913 წელს. პარიზულ პრესაში ბევრს წერდნენ ელენე ჩერქეზიშვილის გამორჩეული ქორეოგრაფიის შესახებ. ჟურნალი „ლა მონდ ილუსტრე“ ფრანგებს მოუწოდებდა: .

ელენე ინგლისსა და ამერიკაშიც მიიწვიეს საგასტროლოდ, მაგრამ მოულოდნელად პეტერბურგელ მსხვილ კომერსანტს მისთხოვდა, პარიზში დასახლდა და სცენას სამუდამოდ ჩამოშორდა.

მისი შემდგომი ცხოვრების გზა ჩვენთვის უცნობია. როგორც ცნობილია იგი 1957 წელს ხანდაზმულ ასაკში დაესწრო პარიზში გამართულ სუხიშვილების კონცერტებს. მისივე წერილიდან ვიგებთ:
დვარკანათ თაგორი

დვარკანათ თაგორი (ბენგ. ্াাা াু; დ. 1794, კალკუტა — გ. 1 აგვისტო, 1846, ლონდონი) — ერთ-ერთი პირველი ინდოელი მრეწველი და მეწარმე, თაგორების ოჯახის ერთ-ერთი დამაარსებელი, რომელმაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ე.წ. ბენგალის აღორძინებაში.

ბიოგრაფია
დვარკანათ თაგორი დაიბადა  კალკუტის პოლიციის ოფიცრის, ბრაჰმან ნილმანი თაკურის ოჯახში, 1799 წლიდან მას ზრდიდნენ დედის უშვილო უმცროსი და და მისი მეუღლე, რომლებიც რეალურად მისი აღმზრდელი მშობლები გახდნენ. დაწყებითი განათლება სახლში მიიღო, 1804 წელს კი ჩიტურის შერბურნის სკოლაში ჩაირიცხა. 1807 წლის 12 დეკემბერს გარდაიცვალა მისი მამინაცვალი რამლოჩანი, რომელმაც მთელი თავისი ქონება მაშინდელ მცირეწლოვან დვარკანათს უბოძა. 1810 წელს მან დაამთავრა საშუალო სკოლა და გახდა  ცნობილი კალკუტელი ადვოკატ რობერტ ფერგიუსონის ასისტენტი.  მუდმივად დადიოდა კალკუტასა და საკუთარ მამულებს შორის.

დვარკანათმა ჯერ კიდევ მცირე ასაკიდან  დაიქირავა ევროპელები საკუთარი მამულების სამართავად და აქტიურად ახორციელებდა ინვესტიციებს ინდიგოს, აბრეშუმის და შაქრის წარმოებასა და ვაჭრობაში. 1822 წელს, თავისი საწარმოების მართვის პარალელურად  სამსახური დაიწყო ბრიტანეთის ოსტ-ინდოეთის კომპანიაში. 1827 წელს სკანდალში გაეხვა იმასთან დაკავშირებით, რომ დვარკანათმა, სავარაუდოდ, მიითვისა მარილის ვაჭრობიდან მიღებული შემოსავლის მნიშვნელოვანი ნაწილი; მან შეძლო დაემტკიცებინა თავისი უდანაშაულობა, მაგრამ 1834 წლის ივნისში დატოვა  სამსახური კომპანიაში  და დაუბრუნდა ექსკლუზიურად მეწარმის ცხოვრებას. ამავდროულად, კომპანიასთან  ურთიერთობის გაწყვეტამდეც კი, 1828 წელს  გახდა ბანკის პირველი ინდოელი ხელმძღვანელი, ხოლო 1829 წელს კალკუტაში დააარსა .

დვარკანათ თაგორის სამეწარმეო საქმიანობა ძალიან მრავალფეროვანი იყო. 1832 წელს მან იყიდა პირველი ინდური ქვანახშირის მაღარო რანიგანჯში , რომელიც საბოლოოდ გახდა ბენგალის ქვანახშირის კომპანია. ტრანსპორტირებას ახორციელებდნენ ძალიან დიდი შხუნებით.  დვარაკანათი  ძალიან გამდიდრდა. მის სიმდიდრეზე ლეგენდები დადიოდა. ამბობდნენ:  "როგორც ზამინდარი, დვარკანათი იყო დაუნდობლად ეფექტური და  საქმიანი, მაგრამ არა გულუხვი"

ის აგრეთვე დაკავებული იყო ჩინეთიდან ექსპორტირებული ჩაის ასამის დაბლობზე პლანტაციის მოწყობის პროექტით და ჩინეთში დიდი რაოდენობით ოპიუმის გაყიდვით. პოლიტიკურად თაგორი ლოიალური იყო და თვლიდა, რომ ინდოეთის კეთილდღეობა მხოლოდ ბრიტანეთის იმპერიის შემადგენლობაში იყო შესაძლებელი. 1838 წლის 21 მარტს მან შექმნა მიწათმფლობელთა საზოგადოება, სადაც შეკრიბა მდიდარი და ბრიტანეთის მონარქიის მიმართ ლოიალურად განწყობილი მემამულეები. თაგორმა ასევე 1836 წელს  დააარსა კალკუტის საჯარო ბიბლიოთეკა, ქვეყნის უდიდესი ბიბლიოთეკა, რომელიც ახლა  ინდოეთის ეროვნული ბიბლიოთეკის სახელითაა ცნობილი.

დვარკანათ თაგორი გარდაიცვალა ხანმოკლე ავადმყოფობის შემდეგ, როდესაც  იმყოფებოდა„ წარმატების ზენიტში“ ლონდონში 1846 წლის 1 აგვისტოს, შაბათს საღამოს სენტ-ჯორჯის სასტუმროში ძლიერი ჭექა-ქუხილის და კაკლის ზომის სეტყვის დროს. იგი დაკრძალეს 1846 წლის 5 აგვისტოს კენსალ გრინის სასაფლაოზე.

დვარკანათ თაგორის შთამომავლები
დვარკანათი დაქორწინებული იყო დიგამბარი დევიზე, რომელთანაც შეეძინა ხუთი ვაჟი: დებენდრანათ თაგორი (1817-1875), ნარენდრანათი, გირინდრანათი (1820-1854), ბუპენდრანათი და ნაგენდრანათი (1829-1858).
პეტერ როზეგერი

პეტერ როზეგერი (; დ. 31 ივლისი, 1843, კრიგლახი — გ. 26 ივნისი, 1918) — ავსტრიელი მწერალი. მისი ნაწარმოებებია „ტყის სკოლის მასწავლებლის ნაწერები“ (1875), „ჰაიდეპეტერის გაბრიელი“ (1882), „იაკობ უკანასკნელი“ (1888), „ჩემი სამოთხე“ (1901),. წერდა ლექსებს და მოთხრობებსაც. ნაწარმოებებში აღწერდა გლეხთა ყოფა-ცხოვრებას.
თამაზ ბესტაევი

თამაზ ბესტაევი (დ. 20 ივნისი, 1970, სიღნაღი, საქართველოს სსრ) — სამხრეთ ოსეთის ადმინისტრაციის ხელმძღვანელი 2022 წლის 4 ნოემბრიდან - 2026 წლის 1 იანვრამდე.

ბიოგრაფია
1990-1996 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო აკადემიაში სამკურნალო ფაკულტეტზე. 2000-2006 წლებში მუშაობდა ტუბერკულოზის და ფილტვის დაავადებათა ეროვნულ ცენტრში ექიმ-უროლოგად. 2007-09 წლებში იყო სამხრეთ ოსეთის ადმინისტრაციის ჯანდაცვისა და სოცუზრუნველყოფის მინისტრი. 2009-2012 წლებში სამხრეთ ოსეთის ადმინისტრაციის ჯანდაცვისა და სოცუზრუნველყოფის დეპარტამენტის დირექტორი. 2012-2022 წლებში იყო სამხრეთ ოსეთის ადმინისტრაციის ჯანდაცვისა და სოცუზრუნველყოფის სამსახურის უფროსი. 2022 წლის 4 ნოემბერს დაინიშნა ყოფილი სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის დროებითი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის ადმინისტრაციის ხელმძღვანელად. 2026 წლის 1 იანვარს სამხრეთ ოსეთის დროებითი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის გაუქმების შედეგად შეუწყდა უფლებამოსილება.
ვიქტორ როზენი

ვიქტორ როზენი (; დ. 21 თებერვალი, 1849, ტალინი — გ. 10 იანვარი, 1908, სანქტ-პეტერბურგი) — რუსი არაბისტი, სანქტ-პეტერბურგის უნივერსიტეტის პროფესორი, პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემოკოსი (1890). განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობდა რუსეთის შესახებ არაბული წყაროების შესწავლას და გამოცემას. გარკვეული წვლილი შეიტანა ქართული „ბალავარიანის“ შესწავლაში. დიდი შრომა გასწია სანქტ-პეტერბურგში დაცული სპარსული და არაბული ხელნაწერების შესწავლასა და გამოცემაში.
იანის როზენტალსი

იანის როზენტალსი (; დ. 6 მარტი, 1866, სალდუსის რაიონი — გ. 13 დეკემბერი, 1916, ჰელსინკი) — ლატვიელი მხატვარი.

ბიოგრაფია
1888-1894 წლებში სწავლობდა სანქტ-პეტერბურგის სამხატვრო აკადემიაში. 1905-1915 წლებში მუშაობდა ლატვიაში. მისი ნამუშევრები ახლოსაა პერედვიჟნიკების ნამუშევრებთან. ცნობილი ნახატებია „წირვის შემდეგ“ (1894), „სასაფლაოდან დაბრუნება“ (1895), „სამუშაოდან დაბრუნება“ (1903)
ფრანჩესკო როზი

ფრანჩესკო როზი (; დ. 15 ნოემბერი, 1922, ნეაპოლი — გ. 10 იანვარი, 2015) — იტალიელი კინორეჟისორი.

ბიოგრაფია
კინოში მუშაობდა 1949 წლიდან. იყო 1960-70-იანი წლების პოლიტიკური კინოს მნიშვნელოვანი წარმომადგენელი. ახლებურად ავითარებდა ნეორეალიზმის ტრადიციებს. მისი ცნობილი ფილმებია „წითელი პერანგები“ (1952), „გამოწვევა“ (1958), „სალვატორე ჯულიანო“ (1961), „ხალხი წინააღმდეგია“ (1970), „მატეის საქმე“ (1972), „ლაკი ლუჩანო“ (1973).
ვიქტორ როზოვი

ვიქტორ როზოვი (; დ. 8 აგვისტო, 1913, იაროსლავლი — გ. 2004]) — რუსი დრამატურგი,

ეკუთვნის პიესები „გზა მშვიდობისა!“ (1954), „სიხარულის ძიებაში“ (1957), „მარად ცოცხალნი“ (1957), „უთანასწორო ბრძოლა“ (1960), „ვახშმობის წინ“ (1962) და სხვა. მისი პიესების მიხედვით არის დადგმული ფილმები. პიესის „მარად ცოცხალნის“ მიხედვით გადაღებულია ფილმი „მიფრინავენ წეროები“ (1957). სცენარის ავტორია ფილმისა „გაუგზავნელი წერილი“ (1959)
ნიკოლოზ როინიშვილი

ნიკოლოზ როინიშვილი (დ. 25 დეკემბერი, 1900, აშხაბადი — გ. 25 დეკემბერი, 1970, თბილისი) — ქართველი [ინჟინერი, ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1956), პროფესორი (1957), საქართველოს სსრ-ის ტექნიკის და მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1961).

ბიოგრაფია
1929 წელს დაამთავრა საქართველოს სახელმწიფო პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. სხვადასხვა დროს მუშაობდა საქართველოს სამშენებლი, საპროექტო სამეცნიერო–კვლევით დაწესებულებებში. 1930 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის რკინიგზის ტრანსპორტის ინჟინერთა ინსტიტუტში, 1959 წლიდან კი საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში. მისი სამეცნიერო ნაშრომების მთავარი თემა იყო რკინიგზების მიმოკვლევა და დაპროექტება. გამოქვეყნებული აქვს 80-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი და ერთი მონოგრაფია.
ფრიც როიტერი

ფრიც როიტერი (; დ. 7 ნოემბერი, 1810, შტაფენჰაგენი — გ. 12 ივლისი, 1874, აიზენახი) — გერმანელი მწერალი, რეგიონული ლიტერატურის წარმომადგენელი. ავტორია ტრილოგიისა „ძველი ისტორიები“, რომლებიც შედგება წიგნებისგან: „ფრანგთა შემოსევის დროიდან“ (1860), „ჩემი პატიმრობის დროიდან“ (1862), „ჩემი გლეხური ცხოვრებიდან“ (1862-1864)
ჩუკოტკური ენა

ჩუკოტკური ენა ― ჩუქჩების ენა, განეკუთვნება ჩუკოტკურ-კამჩატკური ენების ჯგუფს. გავრცელებულია ჩუკოტკის ავტონომიური ოკრუგის და მეზობელი რაიონების ტერიტორიაზე. იყოფა რამდენიმე დიალექტად, რომელთა შორის უმნიშვნელო სხვაობაა. დამწერლობა შეიქმნა 1931 წელს ლათინური ანბანის საფუძველზე. 1936 წლიდან იყენებს რუსულ გრაფიკას.
ჩუნა

ჩუნა ― მდინარე რუსეთში, ირკუტსკის ოლქსა და კრასნოიარსკის მხარეში, მდინარე ტასეევის მარჯვენა შემადგენელი. სიგრძე 1203 კმ. სათავე აქვს უდის ქედზე. ზემოთში მიედინება ვიწრო მთათაშორის სისტემაში, ქვემოთ – შუა ციმბირის ზეგანზე. ადგილ-ადგილ აჩენს ჭორომებს. საზრდოობს წვიმის და თოვლის წყლით. იყინება ოქტომბერ-ნოემბერში, ყინულძვრაა აპრილ-მაისში. მის ნაპირზეა ქალაქი ნიჟნეუდინსკი.
სამარიობო

სამარიობო — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში მესხეთიდან.

ვაზის სახელი ყურძნის შემოსვლის დროს გვამცნობს. ამ ჯიშის ერთეული ძირებია სოფელ კლდეში, აწყურისა და ახალციხის მარდის ბაღებში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან განივოვალური, გვხვდება გულის-მაგვარიც, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე სუსტადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ფორმის, ახასიათებს დატოტვა. საშუალო სიკუმსის ან მეჩხერია. მარცვალი საშუალო ზომის და ოვალური ფორმისაა, თეთრი. კანი თხელი აქვს, ცვილისებრი ნაფიფქით მცირედ დაფარული. რბილობი საშუალო სიმკვრივისაა, მეტად წვნიანი, სასიამოვნო გემოთი.

სამარიობო საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 140-150 დღეა.

სამარიობო გამოიყენება ხარისხიანი სუფრის თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად, ცქრიალა ღვინის მისაღებად და სასუფრე ყურძნად.
სამარხი (ვაზის ჯიში)

სამარხი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში გურიიდან. გარეგნული სილამაზით და გემური თვისებებით სამარხი ხარისხიან სასუფრე ყურძნის ჯიშად ითვლება. გააჩნია შენახვისა და ტრანსპორტირების კარგი უნარი, საიდანაც მოდის მისი სახელწოდება, როგორც შესანახავად განკუთვნილი ყურძნისა.

გავრცელება
სამარხი გურიის უძველესი ჯიშია, ივანე ჯავახიშვილის მიხედვით ის არაუგვიანეს საუკუნისა უნდა იყოს, სახელწოდება სამარხი - საუკუნეებში ქართლიდან და მესხეთიდან გურიაში გახიზნული მოსახლეობის მიერაა გადატანილი.

სოკოვანი დაავადებებისა და ფილოქსერას გამოჩენამდე სამარხი ფართოდ იყო გავრცელებული გურიაში და ადგილობრივი მოსახლეობა სასუფრე ყურძნად იყენებდა. დაავადებებმა მისი გავრცელების მასშტაბები მნიშვნელოვნად შეამცირა გურიის ზეგნების სოფლებამდე. საუკუნის შუა წლებში თითქმის გადაშენებული იყო ძალიან მცირე რაოდენობით იყო შემორჩენილი დასავლეთ გურიაში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან განივოვალური, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე აბლაბუდისებრად საშუალოდაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია, ნორმალურად განითარებული [[ბუტკო]თი და [[მტვრიანა|მტვრიანებით]]. სამარხის [[მტევანი]] საშუალო ზომისაა, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, თხელი ან საშუალო სიმკვრივს. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ოდნავ ოვალური, ღია მწვანე, მზის მხრიდან მუქი ქარვისფერი, საკმაოდ სქელი და მკვრივკანიანი, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია. გემო — სასიამოვნო და ტკბილი.

აგრობიოლოგიური დახასიათება
სამარხი საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 192 დღეა. ყვავილობა მიმდინარეობს [[ივნისი|ივნისში]], შეთვალვა იწყება [[სექტემბერი|სექტემბრის]] დასაწყისში და სრულად მწიფდება [[ნოემბერი|ნოემბრის]] დასაწყისში. მტევნის წონა 100 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6-6.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი [[შაქრიანობა]] აღწევს 19,5%-ს, ხოლო [[მჟავიანობა]] — 8,8 გ/ლ-ს.
სამაჭრე

სამაჭრე, ძველი სავაჭრე, სადადეგო — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურია-იმერეთიდან.

სახელწოდება სამაჭრე ამ ჯიშის სამეურნეო მიმართულებაზე მიუთითებს, ხოლო მისი სინონიმი „სადადეგო“ სიმწიფის პერიოდს აღნიშნავს. „დადეგს“ დასავლეთ საქართველოში 1 ენკენისთვეს ეძახდნენ. სამაჭრე საადრიო ყურძენია და რადგანაც მისი ღვინო ხანგრძლივად ვერ ძლებს, ყურძნისგან დაწურულ წვენს ძირითადად მაჭრის სახით მოიხმარდნენ.

გავრცელება
სამაჭრე, გარდა იმერეთისა, გავრცელებული იყო გურიის ყველა სოფელში, სადაც ის მაჭრის დასაყენებლად გამოიყენებოდა. ამჟამად ერთეული ძირებია ზესტაფონის, თერჯოლისა და საჩხერის მუნიციპალიტეტების სოფლებში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან თითქმის ოვალური, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, მხრიანი, ძლიერ კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური, მუქი წითელი, თითქმის შავი. კანი სქელი და უხეში აქვს, ცვილისებრი ფიფქით საკმაოდ დაფარული. რბილობი წვნიანი და მდნარია, წვენი შეუფერავი.

სამაჭრე საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე დაახლოებით 150 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის პირველ ნახევარში შედის. მტევნის წონა 150-350 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.0-8.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 22.3%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5.5 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად. ღვინო ღია-წითელი შეფერვის, დამახასიათებელად არომატული და მცირედ ექსტრაქტულია.
სამაჭრია

სამაჭრია, სადადეგო, საბადაგო — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ვაზის სახელი მის სამეურნეო დანიშნულებაზე მეტყველებს.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო და ზოგჯერ საშუალოზე პატარა ზომისაა, კვერცხისებური ფორმის, სამნაკვთიანი, მცირედ დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ძლიერ კუმსი ან საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ღია წითელი, მაგრამ მტე-ვანში ერთდროულად გვხვდება მუქი წითელი და შავი მარცვლები. კანი თხელი აქვს, ნაკლებად მკვრივი, სქელი ცვილისებრი ფიფქით დაფარული. რბილობი ძალიან წვნიანია, წვენი შეუფერავია, მომჟავო-მოტკბო გემოთი.

სამაჭრია საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე საშუალოდ 160 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის საშუალო წონა 100 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 5.0-10.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17-18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9-10 გ/ლ-ს.

სამაჭრია გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
სამებურა

სამებურა, შაქარყურძენი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ჰერეთიდან.

გავრცელებულია ისტორიულ პერეთში, წმინდა სამების ფერდობებზე გაშენებულ ზვრებში და ამიტომაც სამებურა უწოდეს.

თავისი ამპელოგრაფიული და სამეურნეო ნიშან-თვისებებით ძალიან ახლოს დგას კახეთის თეთყურძნიანი საწარმოო ვაზის ჯიშებთან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, ხუთნაკვთიანი. ქვედა მხრიდან ძარღვების გასწვრივ გასდევს უმნიშვნელო შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტე-ვანი საშუალო ზომისაა, კონუსური, იშვიათად ცილინდრული ფორმის, ხშირად მხრიანი, კუმსი. მარცვალი — საშუალო ზომის, ოვალური, მომწვანო-მოყვითალო. კანი მკვრივი აქვს^ ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი ოდნავ ხორციანი და წვნიანია, წვენი უფერულია, გემო სასიამოვნო, ჰარმონიული შაქარ-მჟავიანობითა და ჯიშური არომატით.

სამებურას სავეგეტაციო პერიოდი საშუალოდ 160 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. ვაზი საშუალო ზრდისა და უხვმოსავლიანია. მტევნის წონა 215-328 გრამია. ერთი ძირი ვაზი 5.0 კილოგრამ ყურძენს იძლევა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.5-21.7%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.7-8.2 გ/ლ-ს.

პერსპექტიულია ხარისხიანი სუფრის თეთრი, ბუნებრივად ნახევრად ტკბილი ევროპული ტიპის ღვინის დასამზადებლად. წარმატებით შეიძლება მისი გამოყენება საკუპაჟე მასალად და სასუფრე ყურძნად.
სამთელა

სამთელა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი მცირე ზომისაა, გულისებრი ფორმის, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე უხვადაა აბლაბუდისებრად შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი მცირე ზო-მისაა, ცილინდრული ფორმის, ხშირად ფრთიანი, საშუალო სიკუმსისაა. მარცვალი მცირე ზომისაა, მომრგვალო. ჩალისფერია, მოყვითალო ელფერით და თამბაქოსფერი ლაქებით. სქელკანიანია. რბილობი ხორციანი და წვნიანი აქვს, ტკბილი, ჰარმონიული მჟავიანობით და ოდნავ მწკლარტე გემოთი. მტევნის წონა 70-დან 160 გრამამდე მერყეობს. ერთი ძირიდან დაახლოებით 1.2-1.5 კილოგრამი იკრიფება. წვენის გამოსავლიანობა 76.5%-ია.

სამთელა სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. ვაზი სუსტი ზრდისაა.

გამოიყენება სუფრის თეთრი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად. ღვინო სხეულიანი და სასიამოვნოა.
სამჩხავერა

სამჩხავერა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზი ჯიში]] გურიიდან. გამოიყენება წითელი ცქრიალა ღვინომასალის დასამზადებლად.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ხშირ ჯაგრისებურადაა დაფარული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ზოგჯერ ფრთიანი, თხელია, იშვიათად საშუალო სიკუმსის. მარცვალი მცირე ზომისაა, მომრგვალო, მუქი-ვარდისფერი. კანი თხელი და საკმაოდ მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით სქლად დაფარული, რბილობი — წვნიანი, გემო — ტკბილი და სასიამოვნო.

სამჩხავერა საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 203 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს, ნოემბრის პირველ რიცხვებში შედის. მტევნის წონა 80 გრამია. საჰექტარო მოსავლიანობა დაახლოებით 4.0-4.5 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.7 გ/ლ-ს.
გრიგოლ ჩუხრაი

გრიგოლ ჩუხრაი (; დ. 23 მაისი, 1921, მელიტოპოლი — გ. 2001) — რუსი კინორეჟისორი, სსრკ-ის სახალხო არტისტი (1981). 1861-1864 წლებში სწავლობდა საკავშირო კინემატოგრაფიის სახელმწიფო ინსტიტუტში მიხეილ რომთან. მისი ყველაზე ცნობილი ფილმია „ბალადა ჯარისკაცზე“, რომელმაც მიიღო ლენინური პრემია და საუკეთესო ფილმისთვის. ჩუხრაის სხვა ფილმებია „ორმოცდამეერთე“ (1956), „მოწმენდილი ცა“ (1961), „ხსოვნა“ (1970) და სხვა.
სამჭაჭა

სამჭაჭა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან. საკმაოდ პგავს მეგრულ ჯიშს ახარდანს, რის გამოც ხარდანს ზოგჯერ სამჭაჭასაც ეძახიან.

 საუკუნის დასაწყისში გავრცელებული იყო გურიაში, ნიგოითი-ქვიანის მიდამოებში.ამჟამად მცირე ნარგავების სახითაა შემორჩენილი ქვემო და შუა იმერეთში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, თითქმის ოვალური, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი, ზოგჯერ თითქმის მთლიანი ფორმის. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან საშუალოზე მცირე ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური, ზოგჯერ კი კონუსური ან ცილინდრული ფორმის. იშვიათად დატოტვილი, კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, თითქმის ოვალური, შავი ფერის. კანი სქელი და უხეში აქვს, საშუალო სისქის ცვილისებრი ფიფქით დაფარული. რბილობი წვნიანია. მარცვალში ორი საკმაოდ მსხვილი წიპწაა. სამჭაჭა სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის პირველ ნახევარში შედის. საშუალომოსავლიანია, მტევნის წონა 150-300 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 4,9-5 ტონა.

სამჭაჭა გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.