iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ხაბელაშვილების ხიდი

ხაბელაშვილების ხიდი — ხიდი შუახევის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხაბელაშვილებში. აუშენებია გვარად ბერიძეს, ხაბელაშვილების მკვიდრს საუკუნეში. ხიდი სიგრძით 26 მეტრს აღწევს და დაახლოებით სამი საუკუნისაა. იგი ოსტატს სოფლების ერთმანეთთან დასაკავშირებლად აუგია, თუმცა არსებობს მოსაზრებაც, რომ ხიდს წარსულში სატრანზიტო მნიშვნელობა ჰქონდა და შუახევის მუნიციპალიტეტის ჭვანისწყლის ხეობის სოფლების — ბრილის, ზემო ხევისა და ბარათაულის დამაკავშირებელი გზა იყო, რომელიც ასევე უკავშირდებოდა ხულოს მუნიციპალიტეტთან დამაკავშირებელ გზას.

ხიდი თავისი ავთენტურობით, მშენებლობისას გამოყენებული ელემენტებითა და გადახურვით უნიკალური და უიშვიათესია მთელ დასავლეთ საქართველოში. ხის კოჭებიანი ხიდი ქვის ბურჯებზეა დაყრდნობილი, მშენებლობისას გამოყენებულია ხის უნიკალური ჯიშები: წაბლი — ხიდის მზიდ და საყრდენ მალებად, ურთხმელი — მალებად ბურჯებში, ჭერის ქვეშ (გადახურვისას) და მუხა — საყრდენ ბოძებად. იატაკი, მოაჯირი და გადახურვის კოჭები ხისაა. იგი სახურავით მთლიან სიგრძეზეა გადახურული, ხოლო ბოლოები სამკუთხა ფრონტონებით ბოლოვდება. გადახურვის დამჭერი ძელები რკალური ფორმისაა. გადახურვა ეყრდნობა ხიდის მიმყოლად განლაგებულ ბოძებს, რომლებიც გამაგრებულია დახრილად, განლაგებული ძელებით. ხიდის ბალავარო ქვითკირითაა ნაგები. ასევე აღსანიშნავია, ისიც, რომ ხიდი ბზის მასალითაცაა აგებული. ადრე იგი ხის კოჭებიანი ყავრით იყო გადახურული, მაგრამ საუკუნის ბოლოს თუნუქით გადახურეს, დაზიანებების გამო.

2013 წელს, საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის მინისტრის №3/182 ბრძანებით, ხაბელაშვილების ხიდს კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი მიენიჭა.
ათბასარი

ათბასარი — ქალაქი ყაზახეთში, აყმოლის ოლქში, მდინარე ჟაბაის (იშიმის შენაკადი) ნაპირზე. ათბასარის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი, სარკინიგზო კვანძი. 28 735 მცხოვრები (2018). განვითარებულია სასოფლო-სამეურნეო ნედლეულის დამუშავება (ხორცკომბინატი, რძის ქარხანა და სხვ.), მდებარეობს სასოფლო-სამეურნეო ინვერტარის შემკეთებელი და საშენ მასალათა ქარხნები, ელევატორი. ქალაქში არის სოფლის მეურნეობის მექანიზაციის ტექნიკუმი, სამედიცინო სასწავლებელი. ათბასარი 1846 წელს გაშენდა და თავდაპირველად კაზაკთა სტანიცა იყო.
გირევი

გირევი — ნასოფლარი საქართველოში, კახეთის მხარეში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში, ისტორიულ პირიქითა თემში, სოფელ ომალოდან 50 კილომეტრში, მდინარე პირიქითა ალაზნის მარცხენა ნაპირზე.

ადრე მოსახლეობა შედგებოდა შემდეგი გვარებისაგან: აზიკური, ხოსიკურიძე და შუარიძე. საბჭოთა პერიოდის დროს, პირიქითა თემის სოფლების - ჰეღოს, ჭონთიოს, დაქიურთას და ნაკადურთას დაცარიელებისას, ამ სოფლებში მაცხოვრებლების უმრავლესობა სოფელ გირევში რჩებოდა საცხოვრებლად, სწორედ ეს არის ერთ-ერთი მიზეზი, თუ რატომაც დაცარიელდა პირიქითა თემის სოფლებიდან, ყველაზე გვიან, გირევი.

სოფელი კომფაქტურადაა განაშენიანებული, ის შედგება სხვადასხვა დანიშნულების ორმოცამდე შენობისგან, რომელთა რაღაც ნაწილს შენარჩუნებული აქვს პირვანდელი სახე, ნაწილი კი გადაკეთებულია ან თუნუქის სახურავით არის გადახურული. სოფლის მოსახლეობის მოთხრობილის თანახმად, ციხეები ბაულელ ქისტ მამა-შვილს აუგიათ. დასავლეთით დაახლოებით 1,5 კილომეტრზე, შუა საუკუნეების ხუთი კოშკია შემორჩენილი, მათგან ოთხი ერთ ხაზზე ჩრდილოეთიდან, სამხრეთ კლდოვან ფერდობზეა განლაგებული, ხოლო ერთი ოდნავ დასავლეთითაა.

ერთ-ერთი კოშკი დგას სოფლის დასავლეთით, კლდეზე. კოშკი ხუთსართულიანია, და იგი ზემოთკენ შევიწროებულია, ნაგებია ფიქლით. პირველი სართულის ჭერი კამაროვანი გადახურვითაა, დანარჩენი სართულების გადახურვა იყო ბრტყელი, რომელიც ეყრდნობოდა ხის კოჭებს. შესასვლელი კოშკის სამხრეთიდანაა, რომელიც მიწიდან 2,1 მეტრ სიმაღლეზეა. კარი გადახურულია ბრტყელი თაღით. პირველი სართულის კომაროვან ჭერში გაკეთებულია ხვრელი, საიდანაც შესაძლებელია მეორე სართულზე ასვლა. კოშკის ოთხივე ფასადზე, მესამე და მეოთხე სართულებზე, ჭადრაკულად განლაგებულია, გამოყვანილი პატარა რომბები, აქედან სამხრეთ ფასადზე სამი რომბია, დანარჩენ ფასადებზე კი განაწილებულია ოთხ-ოთხი.

მეორე ციხე-სახლი დგას სოფლის განაპირას სამხრეთით. შედგება კოშკისა და გვიანდელი მინაშენისგან. ორივე ნაგებია ფიქლით, წყობა მშრალია.

ნასოფლარ გირევს 2018 წელს, თუშეთის კიდევ ცხრა პუნქტთან ერთად, საქართველოს მთავრობის დადგენილებით მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის ძეგლის სტატუსი.
მარჯანიძეების სახლი-დარბაზი

მარჯანიძეების სახლი-დარბაზი — არქიტექტურული ძეგლი შიდა ქართლის მხარის კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ წინარეხის ძველ უბანში, ღვთისმშობლის ეკლესიის მახლობლად. აგებულია - საუკუნეებში. ნაშენია რიყის ქვით. დარბაზს სამხრეთით აქვს ფასადი. დანარჩენი კედლები მიწაშია ჩამჯდარი. საცხოვრებელი ოთახი გეგმით კვადრატულია (6,26 მ), იგი აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილი კარით უკავშირდება სათონეს (3,853,8 მ),ხოლო სათონის სამხრეთ კედელში გაჭრილია ბოსელში (3,55,5 მ) გასასვლელი კარი. საცხოვრებელ ოთახში შესასვლელი სამხრეთიდანაა. შესასვლელის წინ პატარა დერეფანია.

დარბაზის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში სამ-სამი დიდი თახჩაა, ხოლო მათ ზემოთ, კედლის მთელ სიგრძეზე — თითო დაბალი ნიში. დარბაზის დასავლეთ და აღმოსავლეთ კედლები და ჭერი ორი მასიური კოჭითა და მათი საყრდენი ბოძებით დაახლოებით სამ თანაბარ ნაწილად იყოფა. გადახურვა კოჭებსა და გვერდით კედლებს ეყრდნობა. კოჭებს შორის სივრცე პარალელური წყობით ამოყვანილი ოთხკუთხა გვირგვინითაა გადახურული. ორივე ბოძის ბაზისს დიდი ზომის რიყის ქვა წარმოადგენს. ბოძები სადაა, მათზე ირმის რქებია მიმაგრებული. ბოძებს შორის გვირგვინის ქვემოთ კერაა. დარბაზში ბევრი ძველი საოჯახო ნივთია. სათონეში, დაახლოებით შუა ნაწილში, თონეა მოწყობილი. ამ სათავსის დასავლეთ, ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ კედლებშიც თახჩებია. სათონის ჭერი ორი კოჭით სამ თანაბარ ნაწილად იყოფა. ჩრდილოეთ კოჭს შუა ნაწილში ბოძი აქვს შეყენებული. ბოძები სათონის დასავლეთ და აღმოსავლეთ კედლებთანაცაა, მაგრამ ისინი გადახურვის გასამაგრებლად მოგვიანებით უნდა იყოს მიდგმული. კოჭებს შორის სივრცე გადახურულია პარალელური წყობით ამოყვანილი სწორკუთხა გვირგვინით. ბოსელი გადაკეთებულია მარნად. ამ სათავსის სამხრეთ ნაწილში ჩადგმულია ქვევრები. კედლებში მცირე ზომოს რამდენიმე თახჩაა. გადახურვა სამი გრძივი კოჭით ოთხ ნაწილად იყოფა. კოჭებს შორის იყო პარალელური წყობით ამოყვანილი ორი გვირგვინი. სვეტები ამ სათავსშიც გადახურვის გასამაგრებლად მოგვიანებით უნდა იყოს გაკეთებული. დარბაზში შესასვლელის აღმოსავლეთით შემორჩენილია ოთახის ნანგრევები. სავარაუდოა, რომ ეს ადრე საძინებელი ოთახი იყო. დასავლეთ კედელს გარედან ბანზე ასასვლელი ქვის კიბე მიჰყვება. ბანი თიხისა და დატკეპნილი მიწისაა. მარჯანიძეების სახლი - საუკუნეების ე.წ. ქართლის დარბაზის ნიმუშია.

მარჯანიძეების სახლ-დარბაზს 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
აიაქოზი

აიაქოზი — ქალაქი ყაზახეთში, აღმოსავლეთ ყაზახეთის ოლქში, მდინარე აიაქოზის ნაპირზე. აიაქოზის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი, რკინიგზის სადგური სემეი—ალმათის ხაზზე. 38 496 მცხოვრები (2018). საბჭოთა პერიოდში ქალაქში აშენდა რკინიგზის ტრანსპორტის საწარმოები, რკინაბეტონის ნაკეთობათა ქარხანა, სართავი ფაბრიკა, კარაქის ქარხანა, ელევატორი, ხორცკომბინატი.

აიაქოზი 1931 წელს დაარსდა რკინიგზის მშენებლობასთან დაკავშირებით; ქალაქის სტატუსი 1939 წელს მიენიჭა.
ახალი შუამთის სამრეკლო

ახალი შუამთის სამრეკლო — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის ძეგლი თელავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვარდისუბანთან ახალი შუამთის სამონასტრო კომპლექსში. გადმოცემის თანახმად აუგია კახეთის დედოფალ თინათინის ძიძას. სამრეკლო ტაძართან ერთადაა აგებული საუკუნეში, რასაც ადასტურებს რუსეთის მეფის ელჩების მიშეცკისა და კლიუჩარევის მუხლობრივი სია, რომელიც შეადგინეს 1640-1643 წლებში კახეთში ელჩობისას.

სამრეკლო ოთხსართულიანია. პირველი სამი სართული მონაზვნად აღკვეცილი თინათინ დედოფლის საცხოვრებელ და მისაღებ აპარტამენტებს წარმოადგენდა. მეოთხე სართული კი ფანჩატური იყო. შენობა 1833 წელს მეხის დაცემის შედეგად ძლიერ დაზიანებულა. საუკუნეში რუსული მმართველობის გავლენით სამრეკლო მნიშვნელოვნად შეიცვალა.

ახალი შუამთის კოშკს 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

2007-2008 წლებში საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამით სამრეკლოს (ეკლესიასთან ერთად) ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები. კეთილმოეწყო მონასტრის ტერიტორია, ეკლესიის ფასადები და გუმბათის ყელი. სამრეკლოს კედლები, შიგნიდან და გარედან გაიწმინდა გვიანდელი ნალესობისაგან. ინტერიერში შელესილობის მოხსნის შემდეგ, გამოჩნდა კიდევ ერთი ოთახი. ფანჩატურზე მოიხსნა თუნუქის სახურავი, რომლის ქვეშაც გამოჩნდა სამრეკლოს თავდაპირველი, აგურით გამოყვანილი სახურავი. აღდგა ლავგარდნის დაზიანებული ნაწილები. კედლის საპირე წყობა გადაეწყო და რიგ შემთხვევებში შეცვალა ახლით. რესტავრაციის შემდეგ სამრეკლოსაც და ტაძარსაც დაუბრუნდა ისტორიული სახე.
აიაქოზი (მდინარე)

აიაქოზი — მდინარე ყაზახეთში, აღმოსავლეთ ყაზახეთისა და ალმათის ოლქებში. სიგრძე 492 კმ, აუზის ფართობი 15 700 კმ². სათავე თარბაღათაის ქედის ჩრდილოეთ ფერდობებზე აქვს. უმთავრესად თოვლის წყლით საზრდოობს. წყალდიდობის დროს ბალხაშის ტბაში ჩაედინება. ზაფხულობით წყალი დამლაშებულია, იყენებენ სარწყავად. ჩამოუდის ქალაქ აიაქოზს.
ჰეღო

ჰეღო — ნასოფლარი საქართველოში მდებარეობს ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე, კახეთის მხარეში, ისტორიულ მხარე თუშეთში, ისტორიულ პირიქითა თემში, სოფელ ომალოდან დაახლოებით 50 კილომეტრში, მდინარეების ლაროვანისწყლისა და კვახიდისწყლის შესართავიდან 400-500 მეტრში, მაღლა მთაზე.

ნასოფლარ ჰეღოს 2018 წელს, თუშეთის კიდევ ცხრა პუნქტთან ერთად, საქართველოს მთავრობის დადგენილებით მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
ჰეღო იოანე ნათლისმცემლის ეკლესიის ეზოს გადაღმა ტყის პირას აღმართული ხატია. თქმულების თანახმად, ცხრაკარიდან ადამიანების ქცევით უკმაყოფილო იოანე ნათლისმცემელი თუშეთის სოფელ ჰეღოში გაქცეულა. საუკუნის ნახევრამდე ჰეღოში სხვა დღესასწაულების გვერდით აღინიშნებოდა ნათლისმცემლის დღეობაც და მას თუშები, როგორც ერთ-ერთ ძლიერ და მკაცრ ხატს, ისე იცნობდნენ. რამდენიმე ათეული წლის წინ, როცა ჰეღო და საერთოდ თუშეთი დაიცალა მოსახლეობისგან, რამდენიმე ადამიანმა ითავა ჰეღოს ნათლისმცემლის ნიშის ბარად ჩამოტანა და ცხრაკარას ტერიტორიაზე მისი აღმართვა, რომელსაც დღეს ჰეღოს ნათლისმცემლის სახელით მოიხსენიებენ.

ღირსშესანიშნაობები
ნასოფლარის ტერიტორიაზეა განთვსებული იოანე ნათლისმცემლის ხატის კომპლექსი და კოშკები.

იოანე ნათლისმცემლის ხატი
ოანე ნათლისმცემლის ხატის კომპლექსში მოქცეული ყველა შენობა ნაგებია ფიქლით. წყობა მშრალია. კომპლექსი ძლიერ დაზიანებულია. გალავნის კედელი 2,5 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. გალავანს შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს, დანარჩენი სამი მხარე სწორკუთხა კონტრფორსებითაა გამაგრებული. შესასვლელი შეისრულთაღიანია, ორივე მხარეს აქვს სათოფურები.

არსებული სამი კოშკიდან ორი თითქმის სულ დანგრეულია, ხოლო მესამე სამსართულიანი კოშკი, რომელიც გალავნის ჩრდილო კედელშია მოქცეული, კვადრატული გეგმისაა და როგორც ყველა თუშური კოშკი, ზემოთნ ვიწროვდება.

კოშკები
კოშკები მდებარეობს ნასოფლარის განაპირას და განეკუთვნებიან გვიანდელ შუა საუკუნეებს. სამხრეთის კოშკი ექვსართულიანია და ფუძეში არაწესიერ ტრაპეციას უახლოვდება, ხოლო ჩრდილოეთის კოშკის ხუთი სართულია შემორჩენილი. გეგმაში ის წაგრძელებულ ოთხკუთხედს წარმოადგენს. კოშკებს შორის შემორჩენილია გვიანდელი ნაგებობის ნაშთი, რომლის დასავლეთ კედელზე კარი, სარკმელი და სწორკუთხა ნიშია.
სტროკიური

სტროკიური — გეიზერი ისლანდიაში, მდინარე ჰვითაუს სიახლოვეს. განლაგებულია გეოთერმულ არეალში, ისლანდიის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ქალაქ რეიკიავიკიდან აღმოსავლეთით. წარმოადგენს ისლანდიის ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ გეიზერს, რომელიც იფრქვევა ყოველ 6-10 წუთს. ჩვეულებრივ, ამოფრქვევის სიმაღლე 15-20 მ-ით განისაზღვრება, თუმცა ზოგჯერ სიმაღლემ შეიძლება 40 მ მიაღწიოს. სტროკიური პირველად მოხსენიებულია 1789 წელს, მას შემდეგ რაც მიწისძვრამ გზა გაუხსნა გეიზერის არხს. გეიზერის აქტივობა მერყეობდა მთელი საუკუნის განმავლობაში; 1815 წელს მისი სიმაღლე 60 მ-ით განისაზღვრებოდა. ამოიფრქვეოდა საუკუნის ბოლომდე, მანამ სანამ კიდევ ერთმა მიწისძვრამ არ გადაკეტა მისი არხი. 1963 წელს ადგილობრივებმა გაწმინდეს გადაკეტილი არხი და მის მერე გეიზერი რეგულარულად იფრქვევა. სტროკიური და მისი მიდამოები ტურიზმის ობიექტია.
კაშიმა (იბარაკი)

— ქალაქი იაპონიაში, იბარაკის პრეფექტურაში. 2018 წლის აპრილისთვის ქალაქის მოსახლეობა 67 650 კაცს შეადგენდა, სიმჭიდროვე კი 631კაცი/კმ²-ს. მისი ფართობი 106.02კმ²-ია. კაშიმას საფეხბურთო სტადიონი გამოყენებული იქნა 2002 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის დროს. აქ მდებარეობს შინტოს ტაძარი, რომელიც მრავალი იაპონური ფარიკაობის ხელოვნების (კენძიუცუს) წარმოშობის ადგილად მიიჩნევა. ის აღმოსავლეთში მდებარე ტაძართა შორის ერთ-ერთი უძველესია.

გეოგრაფია
კაშიმა მდებარეობს იბარაკის პრეფექტურის სამხრეთ აღმოსავლეთ ნაწილში. მას აღმოსავლეთით ესაზღვრება წყნარი ოკეანე, ხოლო დასავლეთით — ტბა კასუმიგაურა.

ისტორია
კაშიმა განვითარადა ნარას პერიოდში. მეიძის რესტავრაციის შემდეგ დაარსდა ქალაქი კაშიმა. 1954 წელს მან შეიერთა მიმდებარე სოფლები: ტაკამაცუ, ტოიოსუ, ტოისატო და ნამინო. 1995 წლის 1 სექტემბერს შეურთდა სოფელ ონოს.

ეკონომიკა
კაშიმა არის კაშიმას ინდუსტრიული ზონის ცენტრალური ქალაქი. იქ დაახლოებით 1500 ქარხანაა, ძირითადად ფოლადისა და ნავთობის გადამამუშავებელი. იაპონიის ხელისუფლებამ ეს ზონა 1963 წელს შექმნა და მისი განვითარება 1973-ში დაამთავრა.

განათლება
კაშიმას აქვს 12 დაწყებითი, 6 საშუალო და 4 უმაღლესი სკოლა.

სპორტი
„კაშიმა ანტლერს“ არის ადგილობრივი საფეხბურთო კლუბი.

ადგილობრივი ღირსშესანიშნაობები
კაშიმას სამლოცველო (ტაძარი)

გამოჩენილი ადამიანიები
რიუტა სასაკი – პროფესიული ფეხბურთის მოთამაშე
ჰიტოში სოგაჰატა – პროფესიული ფეხბურთის მოთამაშე
იუიჩი ნემოტო – პროფესიული ფეხბურთის მოთამაშე
იასუტაკა ნომოტო – პროფესიული ფეხბურთის მოთამაშე
ჯური ტაკაჰაში – მომღერალი

გალერეა
ჭონთიო

ჭონთიო — ნასოფლარი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში, ისტორიულ მხარე თუშეთში, ისტორიულ პირიქითა თემში, სოფელ ომალოდან დაახლოებით 50 კილომეტრში, მდინარე ქვახიდისწყლის მარცხენა ნაპირზე, მაღლა მთაზე. ჭონთიოდან ორი მნიშვნელოვანი გზა მიდის: ერთი დასავლეთის მიმართულებით აწუნთის უღელტეხილით ხევსურეთში გადადის, მეორე – ჩრდილოეთის ქერიღოს უღელტეხილით ჩეჩნეთში.

სოფლის მოსახლეობა დაცარიელებამდე 25 კომლს მოიცავდა. სოფელში ძირითადად შემდეგი გვარები სახლობდნენ: იუკურები (იუკურიძე), ითიურები (ითიურიძე). ჯერ სოფლის მოსახლეობა გირევში გადავიდა, შემდგომ უმეტესობა კახეთში ჩასახლდა. სოფელს ორი დღეობა ჰქონდა: „მადოლობა“, რომელსაც მკათათვის დასრულებისას ზეიმობდნენ და იოანე ნათლისმცემლის სახელობის იყო. ხოლო მეორე – „თურსიეხობა“, აღდგომიდან 2 თვის თავზე იმართებოდა.

ნასოფლარ ჭონთიოს 2018 წელს, თუშეთის კიდევ ცხრა პუნქტთან ერთად, საქართველოს მთავრობის დადგენილებით მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის ძეგლის სტატუსი.

ღირსშესანიშნაობები
ნასოფლარის ტერიტორიაზე მდებარეობს ციხე-სახლი და კოშკი. კოშკი მდებარეობს ნასოფლარ ჭონთიოს განაპირას, ჩრდილოეთით. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. იგი ხუთსართულიანია, ზემოთკენ შევიწროებული (ზომები პირველი სართულის დონეზე 5,6 5,3 მ.), ნაგებია ფიქლით, წყობა მშრალია. ძეგლი დაზიანებულია, ჩამოშლილია სართულშუა გადახურვა.

ციხე-სახლი მდებარეობს ნასოფლარ ჭონთიოს ტერიტორიაზე, ნასოფლარის განაპირას. განეკუთვნება საუკუნეს. შენობა ხუთსართულიანია. აღმოსავლეთიდან ეკვრის გვიანდელი მინაშენი. ორივე ნაგებობა ფიქლითაა ნაშენი. ციხე-სახლის მეორე და მესამე სართულების კედლები შიგნიდან მიწანარევი ნაკელითაა შელესილი. ძეგლი დაზიანებულია: ჩამონგრეულია ციხე-სახლის მეხუთე სართულის კედლების ზედა ნაწილები და სართულშუა გადახურვა, დანგრეულია მინაშენის უმეტესი ნაწილი.
ძველი დიკლო

ძველი დიკლო — ნასოფლარი საქართველოში, მდებარეობს ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე, კახეთის მხარეში, ისტორიულ მხარე თუშეთში. ციხე-სოფელი ძველი დიკლო, რომელიც ამჟამად მიტოვებულია სოფელ დიკლოს აღმოსავლეთითაა, სოფლიდან ორიოდე კმ-ის მანძილზე. სამანქანო გზა სოფელ დილკოსთან წყდება და ძველი დიკლოსკენ საცალფეხო ბილიკი მიუყვება. საკუთრივ ნასოფლარი მაღალი, კლდოვანი მთის ერთ-ერთ განშტოებაზეა განლაგებული. აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ მხრიდან მას დიდი, ფრიალო კლდეები ესაზღვრება და სრულიად მიუდგომელია. დასავლეთით და ნაწილობრივ სამხრეთითაც რელიეფი შედარებით მისადგომია. ერთადერთი ბილიკი ნასოფლარს სწორედ ამ მხრიდან, დასავლეთიდან აუყვება.

გეგმარებითი თვალსაზრისით, ნაგებობები მაღალი კლდეების თავზე საკმაოდ მოხერხებულადაა განლაგებული და ერთ მთლიან, საფორტიფიკაციო, სათავდაცვო სისტემას ქმნის. იგი ამ ისტორიული მხარის ჩრდილოეთი საზღვრის დამცველ ავან-პოსტს წარმოადგენდა. ციხე-სოფელი გაშენებულია საკმაოდ რთული რელიეფის მქონე სამ ტერასაზე. რომელთაგანაც ქვედა, ძირითადად სამეურნეო დანიშნულებისათვის გამოიყენებოდა. ზედა ორ ტერასაზე კი, რომლებიც ერთმანეთს ვიწრო ქუჩით უკავშირდებიან, მთლიანად საცხოვრებელი ნაგებობით იყო განაშენიანებული.

შენობები ერთმანეთის მიჯრით დგას, მათი გარეთა კედლები საბრძოლო ზღუდეს ქმნის. ტერასის შუა, ყველაზე მაღალ ადგილას, კლდის წვერზე, ოთხკუთხა კოშკია აღმართული, რომელიც ამჟამად შემორჩენილია ორი სართულის სიმაღლეზე და მთელი კომპლექსის დომინანტს წარმოადგენს.

დანარჩენი ნაგებობების კედლები სხვადასხვა სიმაღლეზეა შემორჩენილი, ზოგი საერთოდ გამქრალია და მხოლოდ კვალი დატოვა. ნაგებობები ძირითადად სამსართულიანია. ციხე-სოფლის ეს მონაკვეთი, დანარჩენი ნაწილისგან იზოლირებულია და მასში მოხვედრა მხოლოდ შუა ტერასაზე მდებარე კოშკის პირველ სართულზე მოწყობილი ვიწრო შესასვლელითაა შესაძლებელი. ნასოფლარის ყველა შენობა ფიქლისაა, წყობა მშრალი. ქვედა ტერასის ყველაზე მაღალ ადგილას აგებულია ოთხკუთხა კოშკი, რომლის გვერდით იყო ყორით შემოფარგლული ეზო, როგორც ჩანს იგი მსხვილფეხა რქოსანი საქონლის სადგომს წარმოადგენდა. ციხე-სოფლის მეოთხე, ქვედა ტერასაზე, დაბლა, ჯგუფად, რამდენიმე ნაგებობაა განლაგებული.

ნასოფლარ ძველ დიკლოს 2018 წელს, თუშეთის კიდევ ცხრა პუნქტთან ერთად, საქართველოს მთავრობის დადგენილებით მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის ძეგლის სტატუსი.
რაბა (დუნაის შენაკადი)

რაბა, რაბი — მდინარე ავსტრიასა და უნგრეთში; დუნაის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 398 კმ, წყალშემკრები აუზის ფართობი 18 ათ. კმ². სათავეს იღებს ალპებში, მიედინება შუა დუნაის დაბლობის დასავლეთ ნაწილში. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, ზაფხულში — წვიმით გამოწვეული წყალმოვარდნები. იანვარ-თებერვალში არამდგრადი გაძვიფვა ახასიათებს. ჩადინება დარეგულირებულია, ქვემო დინებაში კალაპოტი — კანალიზირებული. წყლის საშუალო წლიური ხარჯი 70 მ³/წმ. იყენებენ სარწყავად, ქვემოთში (ქ. კერმენდის ქვემოთ) სანაოსნოა. შესართავთან სიახლოვეს მდებარეობს ქალაქი დიერი.
აგეურთა

აგეურთა — ნასოფლარი საქართველოში. მდებარეობს ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე, კახეთის მხარეში, ისტორიულ მხარე თუშეთში, ისტორიულ პირიქითა თემში, სოფელ ომალოს თემში, მისგან 9 კმ-ის მოშორებით. შენაქოდან აგეურთამდე მიემართება საფეხმავლო ბილიკი. აგეურთა პირიქითა თუშეთის თემის ერთ-ერთი მთავარი და მნიშვნელოვანი დასახლებაა, რომელიც, თავისთავად, ახლოს მდებარეობს ჩრდილოკავკასიური სასაზღვრო ზოლის კულტურულ არეალთან, რამაც, რეალურად განაპირობა კიდევაც აქტიური სოციალური-ყოფითი ურთიერთობები მოცემულ რეგიონთან, რაც ისტორიის მანძილზე ხშირ დაპირისპირებასა და ჩრდილოკავკასიური მოსახლეობის აქტიურ თავდასხმებსა და ძარცვაში გამოიხატა.

ნასოფლარ აგეურთას 2018 წელს, თუშეთის კიდევ ცხრა პუნქტთან ერთად, საქართველოს მთავრობის დადგენილებით მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის ძეგლის სტატუსი.

მდებარეობა
ნასოფლარი განლაგებულია საშუალო დახრილობის მთის კალთაზე, შედგება ოციოდე საცხოვრებელი კოშკისგან, რომელთა დიდი ნაწილი ნანგრევებადაა ქცეული. ნასოფლარს შუაზე კვეთს სამანქანო გზა. კოშკების საშენი მასალა ერთგვარია — ფიქალი. წყობა მშრალია. ზოგიერთ კოშკში ნალესობის ფრაგმენტებია შემორჩენილი. კოშკებიდან მნიშვნელოვანი დანაკარგების გარეშე შემორჩენილია მხოლოდ ოთხი კოშკი. მათგან ერთ-ერთი მათგანის კედლები ექვსი სართულის სიმაღლეზე დგას, თუმცა, ისინიც იმდენადაა დაზიანებული, რომ ნგრევის პირას არიან მისული. ოთხივე კოშკის სართულშუა გადახურვა ხის ყოფილა (შემორჩენილია კოჭების საყრდენი კონსტრუქციის ნაშთები).

არსებული მონაცემებით არ იკითხება სალოცავი, რელიგური კულტის აღმნიშვნელო ნაგებობები, რომლებიც, როგორც წესი დასახლების გამორჩეულ ადგილას ან მის სიახლოვეს მდებარეობდა. ასევე არ გვხვდება სასაფლაო აკლდამები, რომელთა არსებობაც გარდაუვალი რეალობა იყო, თუმცა ამ უკანასკნელისთვის განირჩევა დასახლების ზედა არეზე გარკვეული მონაკვეთი.
თხინვალის სასახლე

თხინვალის სასახლე — არქიტექტურული ძეგლი თბილისში სოფელ თხინვალაში, სოფლის დასავლეთით 2 კილომეტრზე, ლისის ტბის მიდამოებში, გაბაშვილთა ნასახლარზე. თარიღდება - საუკუნეებით. 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

კომპლექსში შედის სასახლე და წმინდა გიორგის ეკლესია, რომელსაც ჩრდილოეთით მიშენებული აქვს ეგვტერი და ღვთისმშობლის ეკლესია. ორსართულიანი სასახლიდან შემორჩენილია მხოლოდ პირველი სართულის ფრაგმენტები; ჩანგრეულია ეკლესიების სახურავები; სანახევროდ დანგრეულია ეგვტერი. კომპლექსის შენობები ნაგებია აგურით. წმინდა გიორგის ეკლესიის გრძივ და დასავლეთ კედლებზე გასამაგრებლად მოგვიანებით ნატეხი ქვის დამატებითი კედლებია მიშენებული.

სასახლე
სასახლე გეგმით სწორკუთხაა, შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარის ორივე მხარეს თითო მოზრდილი ნიშია. დასავლეთის კედელში უფრო მომცრო ნიშებია. პირველი სართულის შეისრული კამარა პილასტრებზე დაბჯენილ ორ შეისრულ თაღზე ყოფილა დამყარებული. აღმოსავლეთ კედელი გამაგრებულია მძლავრი კონტრფორსებით.

წმინდა გიორგის ეკლესია
წმინდა გიორგის ეკლესია დარბაზულია, ჰქონია ორი შესასვლელი — დასავლეთით და სამხრეთით. მოგვიანებით დასავლეთის კარი სწორკუთხა სარკმლად გადაუკეთებიათ. აღმოსავლეთით ღრმააფსიდიანი საკურთხეველია, რომლის ჩრდილოეთით სამკვეთლოა, ხოლო სამხრეთით — სადიაკვნე. ამ სათავსებს აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდები აქვს.

ეკლესიის სამხრეთ ფასადზე, კედელში ჩასმულ ქვაზე მზის საათია ამოკვეთილი, ხოლო აღმოსავლეთის ფასადის ზემო ნაწილში - გოლგოთის ჯვარი. ეკლესიას შემოვლებული აქვს ქვის ლავგარდანი.

ეკლესიას დასავლეთით და სამხრეთით კარიბჭეები ჰქონია მიშენებული. შემორჩენილია მხოლოდ დასავლეთ კარიბჭე, რომელიც სამი მხრივ გახსნილია შეისრული თაღებით. გარედან თაღები ჩასმულია სწორკუთხა ჩარჩოში და მორთულია აგურის შვეული და თარაზული წყობით.

ღვთისმშობლის ეკლესია
წმინდა გიორგის ეკლესიას ჩრდილოეთიდან მიშენებული აქვს ღვთისმშობლის დარბაზული ეკლესია. ეკლესიაში შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიულ აფსიდში ერთი სარკმელია. ეკლესია შიგნიდან შელესილი ყოფილა.
ზემო კრიხის მთავარანგელოზის ეკლესია

ზემო კრიხის მთავარანგელოზთა ეკლესია — ეკლესია საქართველოში, ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სოფელ ზემო კრიხში, მდინარე კრიხულის მარცხენა სანაპიროზე. ეკლესია აგებულია საუკუნის ბოლოს და საუკუნის დასაწყისში. ნაგებია კარგად გათლილი ქვითა და კირით. 1884 წელს ეკლესია გაანახლეს და დასავლეთის მხრიდან წააგრძელეს.

ეკლესიას აქვს გამოსახულებები და წარწერები, გამოირჩევა ულამაზესი საფასადე დეკორით. ინტერიერში ისტორიული პერსონაჟების ფრესკებია, რომლებიც საუკუნის მხატვრულ ნიმუშებს წარმოადგენს. 2006 წელს შეტანილია ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლების სიაში (სააღრიცხვო ნომერი-2579).

ეკლესია დაინგრა 1991 წლის 29 აპრილის მიწისძვრის შედეგად. აღდგენილია 2008–2009 წლებში.