iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ერგეტის არქეოლოგიური ძეგლები

ერგეტის არქეოლოგიური ძეგლები — სოფელ ერგეტაში (ზუგდიდის მუნიციპალიტეტი), მდინარეებს ენგურსა და ჭურიას შორის, შავი ზღვიდან 8 კმ-ზე აღმოჩენილი არქეოლოგიური ძეგლები. განეკუთვნება სხვადასხვა დროს — ძვ. წ. ათასწლეულის დასაწყისიდან ძვ. წ. – საუკუნეებამდე.

შესწავლა მიმდინარეობს 1978 წლიდან. სოფელსა და მის შემოგარენში გამოვლენილია ორ ათეულზე მეტი ნამოსახლარი ბორცვი, ე. წ. დიხაგუძუბა, ორმოცდაათზე მეტი ანტიკური ხანის ნამოსახლარი და გვიანდელი ბრინჯაოსა და ადრინდელი რკინის ხანის 4 სამაროვანი.

ერგეტას ერთ-ერთ ნამოსახლარ ბორცვზე — მამულიების დიხაგუძუბაზე — აღმოჩენილია ძვ. წ. ათასწლეულის ნახევრის ხის ჯარგვალური ტიპის ნაგებობათა ნარჩენები. ზოგიერთ სათავსში დიდი რაოდენობით იყო ხორბლის, ფეტვის, ღომის, ყურძნისა და თხილის კულტურათა ნაშთები. აგრეთვე ღორის, ძროხის, ირმის, შველისა და ფრინველთა ძვლები. იქვე ნაპოვნია მრავალფეროვანი კერამიკული ნაწარმი, ბრინჯაოს ყუამილიანი ცული და ლითონის სხვადასხვა ნივთის ჩამოსასხმელი ყალიბები.

ამავე ბორცვზე გაითხარა ადრინდელი ანტიკური ხანის კულტურული ფენა. მასში გამოვლინდა კერამიკული და ლითონის ნაწარმი, აგრეთვე ძვ. წ. საუკუნის დასაწყისის ეგვიპტური ფაიანსისაგან დამზადებული იეროგლიფურწარწერიანი ხოჭოს პლასტიკური გამოსახულებანი. არქეოლოგიურად შესწავლილია ძვ. წ. ათასწლეულის ნახევრის 4 სამაროვანი, გამოვლენილია საკულტო მოედნები და ორმოსამარხები. მათში აღმოჩნდა ასეულობით თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოსა და რკინის სატევრები, ცულები, შუბისპირები, ისრისპირები, თოხები, სახნისები, სამკაული, საკულტო დანიშნულების ანთროპომორფული და ზოომორფული გამოსახულებანი, ოქროსა და ვერცხლის ნივთები. მათი აბსოლუტური უმრავლესობა ადგილობრივადაა დამზადებული, არის იმპორტული ნაწარმიც (სკვითური აკინაკები და ისრისპირები; ირანული, მცირეაზიური და ეგვიპტური წარმომავლობის მინის, პასტისა და ფაიანსისაგან დამზადებული მძივები და საბეჭდავები).

გათხრილია ძვ. წ. – საუკუნეების ნამოსახლარი. აღმოჩენილია ადგილობრივი წარმოების კერამიკა, აგრეთვე ბერძნული ცენტრებიდან შემოტანილი ნაწარმი (სინოპური კრამიტი და ლუთერია, თასოსური ამფორები და სხვ.). ძვ. წ. – სს-იდან ს-მდე ერგეტაში ადამიანის ცხოვრების კვალი არ ჩანს. აღმოჩენილი მასალა დაცულია დადიანების სასახლეთა მუზეუმში, ფოთის კოლხური კულტურის მუზეუმსა და საქართველოს ეროვნული მუზეუმის ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმში.
ლუნა-18

„ლუნა-18“ — საბჭოთა კოსმოსური პროგამა „ლუნას“ ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური (ასს). კოსმოსში გაშვებულ იქნა 1971 წლის 2 სექტემბერს, მთვარისა და გარე კოსმოსის შესასწავლად. იგი ასრულებდა მანევრებს მთვარისახლო ნავიგაციისა და მთვარეზე დაშვების პროცესთა დასახვეწად.

ისტორია
1971 წლის 2 სექტემბერს 13:40:40 დროით ბაიკონურის კოსმოდრომიდან, რაკეტა-მატარებელი „პროტონ-კ/დ“-ით («-/») მთვარის მიმართულებით გაშვებულ იქნა ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური ლუნა-18. 4-6 სექტემბერს მოხდა ტრაექტორიის კორექტირება. 7 სექტემბერს სადგური „ლუნა-18“ გაყვანილ იქნა სელენოცენტრულ ორბიტაზე. 11 სექტემბერს დაეშვა ნაყოფიერების ზღვის ახლოს მთიან ადგილას. რთული რელიეფის პირობებში დაშვება არახელსაყრელი გამოდგა.
ლუნა-19

„ლუნა-19“ — საბჭოთა კოსმოსური პროგამა „ლუნას“ ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური (ასს). კოსმოსში გაშვებულ იქნა 1971 წლის 28 სექტემბერს, მთვარისა და გარე კოსმოსის შესასწავლად. მისი საშუალებით შეისწავლებოდა მთვარის გრავიტაციული ველი. დედამიწაზე გადმოსცა მთვარის ზედაპირის ფოტოსურათები.

ისტორია
1971 წლის 28 სექტემბერს 10:00:22 დროით ბაიკონურის კოსმოდრომიდან, რაკეტა-მატარებელი „პროტონ-კ/დ“-ით («-/») მთვარის მიმართულებით გაშვებულ იქნა ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური ლუნა-19. 29 სექტემბერი – 1 ოქტომბერს მოხდა ტრაექტორიის კორექტირება. 3 ოქტომბერს სადგური „ლუნა-19“ გაყვანილ იქნა სელენოცენტრულ ორბიტაზე. 1972 წლის 1 ნოემბერს ასს „ლუნა-19“-თან რადიოკავშირი გაწყდა მთვარის გარშემო მისი ერთწლიანი ბრუნვის შემდეგ.
ლუნა-20

„ლუნა-20“ — საბჭოთა კოსმოსური პროგამა „ლუნას“ ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური (ასს). კოსმოსში გაშვებულ იქნა 1972 წლის 14 თებერვალს, მთვარისა და გარე კოსმოსის შესასწავლად. პროექტის მიზანი იყო, მთვარის ქანების გაბურღვა და დედამიწაზე ჩამოტანა.

ისტორია
1972 წლის 14 თებერვალს 03:27:59 დროით ბაიკონურის კოსმოდრომიდან, რაკეტა-მატარებელი „პროტონ-კ/დ“-ით («-/») მთვარის მიმართულებით გაშვებულ იქნა ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური ლუნა-20. 15 თებერვალს მოხდა ტრაექტორიის კორექტირება. 18 თებერვალს სადგური „ლუნა-20“ გაყვანილ იქნა სელენოცენტრულ ორბიტაზე. 21 თებერვალს 19:19 დროით 21 თებერვალს 19:19 დროით დაეშვა მთიან რაიონში ნაყოფიერებისა და კრიზისების ზღვას შორის (კოორდინატები ). გაბურღა მთვარის ქანები, შეაგროვა ნიმუშები, 22 თებერვალს 22:58 დროით დატოვა მთვარე და 25 თებერვალს 19:19 დაეშვა დედამიწაზე (კოორდინატები ).
ლუნა-21

„ლუნა-21“ — საბჭოთა კოსმოსური პროგამა „ლუნას“ ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური (ასს). კოსმოსში გაშვებულ იქნა 1973 წლის 8 იანვარს, მთვარეზე მთვარემავალ „ლუნოხოდ-2“-ის ჩასატანად.

ისტორია
1973 წლის 8 იანვარს 06:55:38 დროით ბაიკონურის კოსმოდრომიდან, რაკეტა-მატარებელი „პროტონ-კ/დ“-ით («-/») მთვარის მიმართულებით გაშვებულ იქნა ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური ლუნა-21, რომლის ბორტზე იმყოფებოდა სამეცნიერო ლაბორატორია, მთვარის თვითმავალი აპარატი — „ლუნოხოდ-2“. 9 იანვარს მოხდა ტრაექტორიის კორექტირება. 12 იანვარს სადგური „ლუნა-21“ გაყვანილ იქნა სელენოცენტრულ ორბიტაზე (მთვარის ზედაპირიდან დაშორება 90-110 კმ). 15 იანვარს 22:35 რბილად დაეშვა მოწმენდილობის ზღვის აღმოსავლეთ ნაპირას და მიიტანა სამეცნიერო ლაბორატორია „ლუნოხოდ-2“ (კოორდინატები ).
ჭოლა კუკულაძე

ჭოლა კუკულაძე (დ. 1 მაისი, 1921, ლანჩხუთი — გ. სექტემბერი, 1998) — ქართველი მოქანდაკე და მხატვარი.

ბიოგრაფია
1956 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის სახვითი ხელოვნების ფაკულტეტი. მეორე მსოფლიო ომის მონაწილე. 1956 წლიდან დაიწყო სამხატვრო გამოფენებში მონაწილეობა. 1963–1968 წწ. სოხუმის მთავარი მხატვარი იყო. მისი ძირითადი ნამუშევრები: ფერწერა – „პარტიზანთა მდინარეზე გადასვლა", „გიორგი ლეონიძე და დიმიტრი გულია“, „კონსტანტინე გამსახურდია“, „ნესტორ ლაკობა“, „გალაკტიონ ტაბიძე“, „იაკობ გოგებაშვილი“, „ილია ჭავჭავაძე“, „შოთა რუსთაველი“, „აკაკი წერეთელი“, „ეფრემ ეშბა“. ასევე ეკუთვნის „შინმიუსვლელთა მემორიალი“ სოფ. ჯვარში და ძიგუას ძეგლი ქ. გალში. იყო აფხაზეთის მხატვართა კავშირის თავმჯდომარე (1969–1979). მონაწილეობა მიიღო „საქართველოს სსრ სახვითი ხელოვნების“ გამოფენაში 1987 წელს მოსკოვში. მისი ნამუშევრები დაცულია მოსკოვის, სანქტ-პეტერბურგის, მინსკის, შვეიცარიისა და გერმანიის კერძო კოლექციებში.

ჯილდოები და პრემიები
1969 — აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის დამსახურებული მხატვარი
1971 — საქართველოს დამსახურებული მხატვარი
ლუნა-22

„ლუნა-22“ — საბჭოთა კოსმოსური პროგამა „ლუნას“ ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური (ასს). კოსმოსში გაშვებულ იქნა 1974 წლის 29 მაისს, მთვარისა და გარე კოსმოსის შესასწავლად. ჩაატარა მთვარის ზედაპირის ტელეგადაღება მაღალი გარჩევით.

ისტორია
1974 წლის 29 მაისს 08:56:51 დროით ბაიკონურის კოსმოდრომიდან, რაკეტა-მატარებელი „პროტონ-კ/დ“-ით («-/») მთვარის მიმართულებით გაშვებულ იქნა ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური ლუნა-22. 30 მაისს მოხდა ტრაექტორიის კორექტირება. 22 ივნისს სადგური „ლუნა-22“ გაყვანილ იქნა სელენოცენტრულ ორბიტაზე. 11 ნოემბერს გადავიდა გაწელილ ელიფსურ ორბიტაზე და გააგრძელა პროგრამით გათვალისწინებული კვლევა.
ლუნა-23

„ლუნა-23“ — საბჭოთა კოსმოსური პროგამა „ლუნას“ ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური (ასს). კოსმოსში გაშვებულ იქნა 1974 წლის 28 ოქტომბერს, მთვარისა და გარე კოსმოსის შესასწავლად. ჩაატარა მთვარის ზედაპირის ტელეგადაღება მაღალი გარჩევით.

ისტორია
1974 წლის 28 ოქტომბერს 14:30:32 დროით ბაიკონურის კოსმოდრომიდან, რაკეტა-მატარებელი „პროტონ-კ/დ“-ით («-/») მთვარის მიმართულებით გაშვებულ იქნა ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური ლუნა-23. 31 ოქტომბერს მოხდა ტრაექტორიის კორექტირება. 2 ნოემბერს სადგური „ლუნა-23“ გაყვანილ იქნა სელენოცენტრულ ორბიტაზე. 6 ნოემბერს რბილად დაეშვა მთვარეზე კრიზისების ზღვის სამხრეთ ნაწილში (კოორდინატები ). არახელსაყრელ რელიეფზე დაშვების გამო კვლევის პროგრამა შეიკვეცა, ხოლო 9 ნოემბერს შეწყდა.
ლუნა-24

„ლუნა-24“ — საბჭოთა კოსმოსური პროგამა „ლუნას“ ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური (ასს). კოსმოსში გაშვებულ იქნა 1976 წლის 9 აგვისტოს, მთვარისა და გარე კოსმოსის შესასწავლად. პროექტის მიზანი იყო, მთვარის გრუნტის გაბურღვა და დედამიწაზე ჩამოტანა.

ისტორია
1976 წლის 9 აგვისტოს 15:04:12 დროით ბაიკონურის კოსმოდრომიდან, რაკეტა-მატარებელი „პროტონ-კ/დ“-ით («-/») მთვარის მიმართულებით გაშვებულ იქნა ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური ლუნა-24. 11 აგვისტოს მოხდა ტრაექტორიის კორექტირება. 13 აგვისტოს სადგური „ლუნა-24“ გაყვანილ იქნა სელენოცენტრულ ორბიტაზე. 18 აგვისტოს რბილად დაჯდა მთვარის ზედაპირზე, კრიზისების ზღვის რაიონში (კოორდინატები ). საბურღმა მოწყობილობამ გაბურღა მთვარის ქანები და გრუნტის ნიმუშები ასს-მა 1976 წლის 22 აგვისტოს დედამიწაზე ჩამოიტანა.
ლუნა-25

„ლუნა-25“ — რუსეთის კოსმოსური პროგამა „ლუნას“ ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური (ასს). კოსმოსში გაშვებულ იქნა 2023 წლის 10 აგვისტოს, მთვარისა და გარე კოსმოსის შესასწავლად.

ისტორია
2023 წლის 10 აგვისტოს 23:10:57 დროით ვოსტოჩნის კოსმოდრომიდან. რაკეტა მატარებელმა სადგური წარმატებით გაიყვანა მთვარის ტრაექტორიაზე, ხოლო 16 აგვისტოს — მთვარის ორბიტაზე. 19 აგვისტოს, წინასწარი მონაცემებით, მამოძრავებელი სისტემის იმპულსის რეალური პარამეტრების გამოთვლილიდან გადახრის გამო, სადგურმა დატოვა ორბიტა და ჩამოვარდა მთვარის ზედაპირზე.
შოთა არახამია

შოთა არახამია (დ. 14 ოქტომბერი, 1919, საბუე, ჩხოროწყუ — გ. 1994) — ქართველი ეკონომისტი, მეცნიერი, პედაგოგი, სამხედრო პირი.

ბიოგრაფია
1939 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკური ფაკულტეტი ეკონომისტის სპეციალობით. 1939 წლის სექტემბრიდან 1941 წლის ივნისამდე მუშაობდა გალის რაიონული სამშენებლო მასალათა მრეწველობის სამმართეელოს ეკონომისტ-მგეგმავად; დიდი სამამულო ომის დაწყების პირველსავე დღეებში გაიწვიეს საბჭოთა არმიაში; 1954 წელს დაბრუნდა ჯარიდან კაპიტნის წოდებით; 1941-1942 წლებში იბრძოდა ფაშისტ დამპყრობთა წინააღმდეგ ჩრდილოეთ კავკასიაში, შემდგომ მსახურობდა ამიერკაეკასიის სამხედრო ოლქის ნაწილებში სხვადასხვა საპასუხისმგებლო თანამდებობებზე - იყო ათასეულის მეთაურის მოადგილე, პოლკის პროპაგანდისტი, ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის კავშირგაბმულობის კურსების უფროსის მოადგილე პოლიტდარგში; ჯარიდან დაბრუნების შემდეგ წლების მანძილზე ეწეოდა პედაგოგიურ და სამეცნიერო მოღვაწეობას; 1954-1959 წლებში მუშაობდა თელავის პედაგოგიური ინსტიტუტის პოლიტეკონომიის კათედრის უფროს მასწაელებლად; 1959-1994 წლებში იყო თბილისის უცხოენათა პედაგოგიური ინსტიტუტის პოლიტეკონომიის კათედრის ჯერ უფროსი მასწავლებელი, შემდეგ კი კათედრის დოცენტი; 1964 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია და მოიპოვა ეკონომიკის მეცნიერებათა კანდიდატის სამეცნიერო ხარისხი. მის კალამს ეკეთვნის 34 სამეცნიერო ნაშრომი, მათ შორის ოთხი მონოგრაფია. მონაწილეობდა მრავალ რესპუბლიკურ, საკავშირო და საერთაშორისო სამეცნიერო სიმპოზიუმის მუშაობაში. დაჯილდოებულია ორდენითა და 10 მედლით. მინიჭებული აქვს საქართველოს უმაღლესი სკოლის დამსახურებული მუშაკის წოდება.
ვაჟა კუბლაშვილი

ვაჟა კუბლაშვილი (დ. 1 სექტემბერი, 1930, სოფელი ღვანკითი — გ. 17 ივლისი, 2004) — ქართველი მომღერალი (ტენორი). საქართველოს სახალხო არტისტი (1990).

1958 წელს დაამთავრა ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტი და პარალელურად მუსიკალური სასწავლებელი. 1966 წელს დაამთავრა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია (ვოკალური).

1968–2004 წლებში იყო ქუთაისის ოპერის თეატრის წამყვანი სოლისტი. მის რეპერტუარში იყო: აბესალომი, თანდარუხი, მალხაზი, გურამი (ზ. ფალიაშვილი „აბესალომ და ეთერი“, „დაისი“, „ლატავრა“), ნიკო, მასხარა (მ. ბალანჩივაძე „დარეჯან ცბიერი“), მინდია (ო. თაქთაქიშვილი „მინდია“, შეასრულა 100–ჯერ), კოტე (ვ. დოლიძე „ქეთო და კოტე“), ზაქრო, მეურმე (ა. ანდრიაშვილი „კაკო ყაჩაღი“), ბაში–აჩუკი, ბერუჩა (ა. კერესელიძე „ბაში–აჩუკი“, რედაქცია „ბერუჩა“), არსაკიძე (შ. მშველიძე „დიდოსტატის მარჯვენა“), თავადი ერისთავი (დ. თორაძე „ჩრდილოეთის პატარძალი“), ბერდო (რ. ლაღიძე „ლელა“), ორფეოსი (ბ. კვერნაძე „მედეა“).

2003 წელს ქუთაისის ოპერის წინ გაიხსნა ვაჟა კუბლაშვილის ვარსკვლავი.

ჯილდოები და აღიარება
1982 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
1990 — საქართველოს სახალხო არტისტი
1995 — ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის პრემია
1999 — ღირსების ორდენი ქართული მუსიკალური და თეატრალური ხელოვნების განვითარება-პოპულარიზაციაში შეტანილი პირადი დიდი წვლილისა და ნაყოფიერი შემოქმედებითი მოღვაწეობისათვის
ნიკოლოზ კავსაძე

ნიკოლოზ კავსაძე (დ. 1889 — გ. 1974) — ქართველი მომღერალი და ლოტბარი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის გიმნაზია. 1908-1926 წლებში იყო მიხეილ კავსაძის გუნდის სოლისტი. სანდრო კავსაძის ხელმძღვანელობით თბილისში გამართულ ბევრ კონცერტში მიიღო მონაწლეობა სოლისტის სახით. საცხოვრებლად ბორჯომში გადასვლის შემდეგ კულტსახლის პასუხისმგებელი მუშაკი გახდა, შემდეგ ხელმძღვანელი. ბევრ სპექტაკლში აქვს მონაწილეობა მიღებული, ზოგი თვითონ დადგა, ხოლო მუსიკალური გაფორმება ყოველვის მას ჰქონდა დაკისრებული. 1959 წელს გაზეთი „თბილისი“ შეეხო ხანდაზმულ პენსიონერთა სიმღერის ანსამბლს და აღნიშნა ის ფაქტი თუ რამხელა წვლილი შეიტანა ძველი მივიწყებული სიმღერების აღდგენა-გაცოცხლებაში ნიკოლოზ კავსაძის გამოცდილებამ და ხალხური სიმღერის ღრმა ცოდნამ. იყო ხანდაზმულთა გუნდის ლოტბარი, რომელშიც ბევრი ხალხური სიმღერის ოსტატი მღეროდა. 1968 წელს მიიღო საქართველოს კულტურის დამსახურებული მუშაკის წოდება.
ირაკლი ჭიაურელი

ირაკლი ჭიაურელი (დ. 8 მარტი, 1948, თბილისი — გ. 17 ოქტომბერი, 2013) — ქართველი დირიჟორი.

ბიოგრაფია
1972 წელს დაამთავრა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია . 1973 – 1975 წლებში სწავლობდა მოსკოვის კონსერვატორიაში.
1975 – 1977 წლებში იყო მოსკოვის სტანისლავსკისა და ნემირეოვიჩ–დანჩენკოს სახელობის თეატრის დირიჟორი. 1977 – 1994 წლებში ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის დირიჟორი, პარალელურად, 1991 – 1997 წლებში ქუთაისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის მთავარი დირიჟორი. 1997 – 2004 წლებში მერსინის ოპერის თეატრის დირიჟორი. ქართული რეპერტუარებიდან და ოპერებიდან შესრულებული აქვს : მერი დავითაშვილი, „ნაცარქექია“, ზაქარია ფალიაშვილი, „აბესალომ და ეთერი“, „დაისი“. ვიქტორ დოლიძე, „ქეთო და კოტე“. ასევე შესრულებული აქვს ბალეტები: გერშვინი–ოძელი, „პორგი და ბესი“. საორკესტრო ნაწარმოებებიდან შესრულებული აქვს: გიორგი ჩლაიძე, „სამი სიმფონიური მინიატურა“, ალექსანდრე შავერზაშვილი „მცირე მიწა“, ზურაბ ნადარეიშვილი, „საგალობლები“, ირაკლი გეჯაძე კონცერტი კამერული ორკესტრისათვის, ელიზბარ ლომდარიძე კონცერტი ვიოლონჩელოსათვის, მისივე „სიყვარულის ლირიკა“. სხვა რეპერტუარებიდან შესრულებული აქვს: ბეთჰოვენი, ოპერა „ფიდელიო“, ჯუზეპე ვერდი, „ტრავიატა“, „აიდა“, ჯოაკინო როსინი „სევილიელი დალაქი“, რიხარდ შტრაუსი „სალომე“ და სხვა.
ფელიქს კალანდარიშვილი

ფელიქს კალანდარიშვილი (დ. 26 ნოემბერი, 1947, თბილისი) — ქართველი ბიოლოგი, მეცნიერი.

ბიოგრაფია
1971 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი.

1972-1975 წლებში სამეცნიერო კვლევა დაიწყო მოსკოვის კოლცოვის სახელობის ბიოლოგიის განვითარების ინსტიტუტის ბიოქიმიის განყოფილებაში აკადემიკოს ი. ზბარსკის ­ხელმძღვანელობით. 1975 წლიდან იყო ი. ბერი­ტა­შვი­ლის სახელობის ფიზიოლოგიის ინსტიტუტის ნეიროქიმიური ლა­ბო­რა­ტო­რიის თანამშრომელი, ქცევის გენეტიკის მიმართულების ჩამომყალიბებელი და ლაბორატორიის გამგე (2000-2006), დირექტორის მო­ად­გილე (1986-1991 — 2000-2005). გაიარა დოქტორანტურა უეიკ-ფორესტის უნივერსიტეტში (ჩრდ. კაროლინა, აშშ) — 1992–1993 წლებში, ორგანიზატორი ფორუმისა „კულტურათა დიალოგი“ (შჩ). 1996–2002 წლებში აღმოსავლეთისა და დასავლეთის ურთიერთობების ცენტრის გენერალური დირექტორი. 2005 წლიდან სა­ქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის პრეზიდენტის თა­ნაშემ­წე, მო­ად­გი­ლე (2007-2013). 2013 წლიდან ადმინისტრაციის აპარატის უფროსი. მისი სამეცნიერო კვლევის სფეროა ქცევის გენეტიკური და ნეიროფიზიოლოგიური ასპექტები სტრესის პირობებში. დნმ-ის რეპლიკაცია და რეპარაცია, უჯრედის ბირთვის ბიოქიმია. მან დაადგინა ვირთაგვას ღვიძლის დაბერებულ უჯრედებში დნმ-ის ­რაოდენობის, რეპლიკაციისა და რეპარაციის სი­ჩქარეების შემცირება. გამოიყვა­ნა ვირთაგვების ხაზი, რომელთაც გააჩნდათ გენეტიკურად დეტერმი­ნირებული ქცევის აშლილობა ინფორმაციული სტრესის პირობებ­ში. აღმოაჩინა, რომ ვირთაგვას ღვიძლის უჯრედის ბირთვის ენერგეტიკული უზრუნველყოფა ხორ­ციელდება ატფ-ით ­წარ­მო­ქმნილ ამფ-ის და მაკროერგული ფოსფატებისგან. არის მრავალი სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი.
ბიოქიმიკოსი, ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1999), პროფესორი (2002).

ჯილდოები
2003 - ღირსების ორდენი
ვახტანგ კალანდარიშვილი

ვახტანგ კალანდარიშვილი (დ. 1 თებერვალი, 1924, სენაკი — 18 ოქტომბერი, 1997) — ქართველი მეცნიერი, პედაგოგი, ფილოსოფოსი.

ბიოგრაფია
1948 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტი.

1974-1979 წლებში მუ­შა­ობ­ა დაიწყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ფილოსოფიის კა­თე­დრაზე. 1979-1993 წლებში იყო სა­ქართველოს აგრარულ უნივერსიტეტში ფილოსოფიის კა­თე­დრის გამგე. 1993 წლიდან იყო სა­ქართველოს გაერთიანებული სამხედრო აკადემიის ფილოსოფიისა და ეკონომიკური თეორიის საფუძვლების კა­თე­დრის გამგე. მისი შრომები ეხება ფილოსოფიისა და სოციოლოგიის პრობლემებს, საზო­გადოებრივი პროგრესის სოციალურ-ფილოსოფიურ საკითხებს. გამოქვეყნებული აქვს მრავალი სამეცნიერო ნაშრომი, მათ შორის 6 მონოგრაფია. იყო სახელმძღვანელოების, სამეცნიერო კრებულებისა და მონოგრაფიების რედაქტორი და თანაავტორი. მონაწილეობდა სა­ქართველოს ­ფილოსოფიის საზოგადოების, სოციოლოგიური ასოციაციისა და ილია ჭავჭავაძის სახელობის საერთაშორისო სამეცნიერო-საგანმანათლებლო საზოგადოება „ცოდნის“ ღონისძიებათა მომზადებასა და ჩატარებაში. 1986 წლიდან იყო სენაკის აკადემიის პრეზიდენტი, ფილოსოფიის მეცნიერებათა დოქტორი (1970), პროფესორი (1971).

ჯილდოები
1994 — საქართველოს მეცნიერებიათა დამსახურებული მოღვაწე
სენაკის საპატიო მო­ქა­ლა­ქე
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის მედალი
დავით ახმეტელი

დავით ახმეტელი (დ. 1875, სიღნაღი., ანაგა — გ. 1937) — ქართველი ექიმი.

ბიოგრაფია
1905 წელს დაამთავრა იურიევის ვეტერინარული უნივერსიტერი. 1921 წლამდე იყო ამიერკავკასიის ვეტერინარული სამმართველოს უფროსის მოადგილე, შემდეგ საქართველოს მიწსახკომის ვეტერინარული სამმართველოს უფროსი. დიდი წვლილი მიუძღვის საქართველოში ვეტერინარული საქმის განვითარებაში, ქართველ ვეტერინარ სპეციალისტთა მომზადებაში. მისი უშუალო მონაწილეობით შეიქმნა ვეტერინარული ლაბორატორიები, ტაბახმელის საშრატე სადგური, ბიოკომბინატი, საქართველოს ვეტერინარული სამეცნიერო–კვლევითი ინსტიტუტი, რომლის პირველი დირექტორი იყო. პროფესიით ვეტექიმი. დაპატიმრებამდე მუშაობდა ამიერკავკასიის რკინიგზის ბათუმის სასაქონლო სადგურზე.. 1937 წლის 11 სექტემბერს ახმეტელი სამხედრო კოლეგიამ დამნაშავედ ცნო და მიუსაჯა დახვრეტა.
მაკ დემარკო

მაკ დემარკო (დ. 30 აპრილი, 1990) — კანადელი მომღერალი, კომპოზიტორი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 30 აპრილს, 1990 წელს დანკანში, ბრიტანეთის კოლუმბიაში, ვანკუვერის კუნძულზე. გაიზარდა ედმონტონში, ალბერტაში. მისი პაპა ვერონ სმითი, რომლის ინიციატივითაც ბავშვს მაკ დემარკო დაერქვა, ალბერტას რკინიგზისა და ტელეფონების ყოფილი მინისტრი იყო. მას შემდეგ, რაც მამამისმა იგი მიატოვა და უარი თქვა ალიმენტის გადახდაზე, დედამ, აგნეს დემარკომ, მოგვიანებით ბავშვს სახელი შეუცვალა და დაარქვა მაკბრაიარ სემიუელ ლანიონ დემარკო, რა დროსაც იგი 4 წლის იყო. დემარკო ასევე იტალიური წარმოშობისაა.

კარიერა
დემარკო მაკ-კერნანის სკოლაში სწავლობდა, რა დროსაც დაიწყო გიტარაზე დაკვრა, რაშიც ბებია ეხმარებოდა. სკოლის პერიოდში იგი რამდენიმე ჯგუფში იყო გაწევრიანებული, მათ შორის ინდი როკ-ჯგუფში „ “, ალტერნატიულ &-ჯგუფში „ “ და პოსტპანკ-ჯგუფ „ “-ში. მან სიგარეტის მოწევა ადრეული ასაკიდან დაიწყო , რაც მისი იმიჯის დიდი ნაწილი გახდა. 2023 წლის იანვარში კი თქვა, რომ აღარ ეწევა.
ვოსტოკი (კოსმოსური პროგრამა)

„ვოსტოკი“ — გეოცენტრულ ორბიტაზე 1961-1964 წლებში გასაფრენი საბჭოთა ერთადგილიანი კოსმოსური ხომალდების სერიის სახელწოდება.

„ვოსტოკ-1“ — პირველი კოსმოსური ხომალდი, რომლითაც 1961 წლის 12 აპრილს კოსმოსში გაფრინდა ადამიანი, რომელსაც მართავდა ი. გაგარინი. გაშვებულ იქნა ბაიკონურის კოსმოდრომიდან 09:07 საათზე მოსკოვის დროით. ორბიტაზე ერთხელ შემოიფრინა და 10:55 საათზე დედამიწაზე დაეშვა. ორბიტის პერიგიუმის სიმაღლე იყო 181 კმ, აპოგეუმისა — 327 კმ.

„ვოსტოკ-2“ — ორბიტაზე გაიყვანა გ. ტიტოვმა 1961 წლის 6 აგვისტოს. იფრინა 1 დღე-ღამე. პერიგეუმის სიმაღლე 178 კმ, აპოგეუმისა — 244 კმ. ჩატარდა სამედიცინო-ბიოლოგიური კვლევა და დედამიწის კინოგადაღება.

„ვოსტოკ-3“ — „ვოსტოკ-2“-ის მსგავს ორბიტაზე გაიყვანა ა. ნიკოლაევმა 1962 წლის 11 აგვისტოს. 64-ჯერ შემოუფრინა დედამიწას (94 სთ) და დაეშვა ყარაღანდის ოლქში. განახორციელა მსოფლიოში პირველი ჯგუფური ფრენა „ვოსტოკ-4“-თან ერთად.

„ვოსტოკ-4“ — ორბიტაზე გავიდა 1962 წლის 12 აგვისტოს, რომელსაც მართავდა პ. პოპოვიჩი. პერიგეუმის სიმაღლე იყო 179.8 კმ, აპოგეუმისა — 236.7 კმ. „ვოსტოკ-3“-თან ერთად მსოფლიოში პირველმა განახორციელა ჯგუფური ფრენა 70 სთ ხანგრძლივობით. ხომალდებს შორის მინიმალური მანძილი იყო 5 კმ. აგრეთვე მათთან დედამიწიდან დამყარებული იყო რადიოკავშირი და პირველად მსოფლიოში დედამიწაზე გადმოიცა ვიდეოტრანსლიაცია.

„ვოსტოკ-5“ — ორბიტაზე გაიყვანა ვ. ბიკოვსკიმ 1963 წლის 14 ივნისს და 81-ჯერ შემოუფრინა დედამიწას. 3 დღე-ღამე იფრინა „ვოსტოკ-6“-თან ერთად.

„ვოსტოკ-6“ — ორბიტაზე გავიდა 1963 წლის 16 ივნისს, რომელსაც მართავდა ვ. ტერეშკოვა. პერიგეუმის სიმაღლე იყო 183 კმ, აპოგეუმისა — 231 კმ. 48-ჯერ შემოუფრინა დედამიწას. 3 დღე-ღამე იფრინა „ვოსტოკ-5“-თან ერთად. ხომალდზე მიმდინარეობდა სამედიცინო-ბიოლოგიური ექსპერიმენტები.

1964 წლის 4 თებერვალს პროგრამა „ვოსტოკ“ დაიხურა. იგი ჩაანაცვლა პროგრამა „ვოსხოდ“-მა.
ლისაბონის მიწისძვრა

ლისაბონის 1755 წლის მიწისძვრა — 1755 წლის 1 ნოემბრის დილას მომხდარი მიწისძვრების სერია, რომელმაც უდიდესი ზიანი მიაყენა პორტუგალიის დედაქალაქ ლისაბონს და სხვადასხვა შეფასებით დაახლ. 60 000 ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა მხოლოდ ლისაბონში. ძლიერმა ბიძგებმა დაანგრია მრავალი დიდი საზოგადოებრივი შენობა და 12 000-მდე საცხოვრებელი სახლი. 1 ნოემბერი კათოლიკურ სამყაროში ყველა წმინდანთა დღეა, ამიტომ მოსახლეობის დიდი ნაწილი მიწისძვრის მომენტში მასობრივ თავყრილობებში იყო მოხვედრილი. ეკლესიების კედლებმა ვერ გაუძლო ბიძგებს, ჩამოინგრა და ათასობით მორწმუნე დაიღუპა ან დაიჭრა.

თანამედროვე კვლევების მიხედვით, მიწისძვრის მთავარი სეისმური წყარო იყო შუა ატლანტიკის ტექტონიკური ფილების საზღვრების გასწვრივ ზღვის ფსკერის ნასხლეტის წარმოქმნა. მიწისძვრამ გამოიწვია ცუნამი, რომლის სიმაღლე ლისაბონში 6 მეტრს აღწევდა, კადისში (ესპანეთი) — 20 მეტრს. ტალღებმა 10 საათში დასავლეთით კუნძულ მარტინიკამდე (კარიბის ზღვა, 6100 კმ-ის დაშორებით) მიაღწია, სიმაღლეში 4 მეტრამდე იყო. ზიანი მოჰყვა ალჟირშიც, 1100 კმ-ით აღმოსავლეთით. დაღუპულთა რიცხვში შედიან წყალდიდობისა და ხანძრების მსხვერპლნი. ხანძარი ბიძგებიდან 6 დღე გაგრძელდა და მთელ ქალაქს მოედო. მიწისძვრის მოვლენები საუკუნის განმავლობაში აისახა ევროპულ ხელოვნებასა და ლიტერატურაში, რითაც „ლისაბონის დიდი მიწისძვრა“, როგორც მას უწოდეს, კონტინენტის ისტორიის მნიშვნელოვანი მოვლენა გახდა.
ანტონიო ესპოსიტო

ანტონიო ესპოსიტო (დ. 18 ნოემბერი, 1994) — იტალიელი ძიუდოისტი. ასპარეზობს –‍81კგ წონით კატეგორიაში. 2018 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი. 2024 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე დაიკავა მეხუთე ადგილი. ბრინჯაოს მედლისთვის ბრძოლაში დამარცხდა ტაჯიკ სომენ მახმადბეკოვთან.

რესურები ინტერნეტში
კეიმადა-გრანდი

კეიმადა-გრანდი — კუნძული ატლანტის ოკეანეში, ბრაზილიის სანაპიროსთან. ცნობილი გახდა გველების დიდი პოპულაციით, რის გამოც მას ზედმეტსახელად „გველების კუნძული“ ეწოდება. ეკუთვნის სან-პაულუს შტატის იტანიაენის მუნიციპალიტეტს. კუნძულის ფართობი 43 ჰექტარია. აქვს ზომიერი კლიმატი.

კუნძული ერთადერთი ბუნებრივი საცხოვრისია გადაშენების საფრთხის ქვეშ მყოფი შხამიანი სახეობის ჩხრიალა გველის — -თვის, რომელიც იკვებება ფრინველებით. რამდენიმე ათასი წლის წინ, ბოლო გამყინვარების მიწურულს, ზღვის დონემ აიწია და კუნძული კონტინენტს გამოეყო. შემდგომ პერიოდში გველები შეეგუვნენ ახალ გარემოს და მათი პოპულაცია ისე გაიზარდა, რომ ეს ტერიტორია საშიში გახდა ადამიანებისთვის.

კეიმადა-გრანდი დახურულია საზოგადოებისთვის როგორც ადამიანების, ასევე გველების დასაცავად; წვდომა დაშვებულია მხოლოდ ბრაზილიის საზღვაო ძალებისთვის და შერჩეული მკვლევრებისთვის, რომლებაც ამოწმებს ჩიკო მენდესის ბიომრავალფეროვნების კონსერვაციის ინსტიტუტი.
მერი ერგნელი

მერი ერგნელი, ნამდვილი სახელი და გვარი — მარიამ ალექსანდრეს ასული მარიამ ხერხეულიძე-ყიასაშვილი (დ. 21 მაისი, 1906, თბილისი, — გ. 19 მაისი, 1991, იქვე) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1979).

1922-1925 წლებში სწავლობდა საქართველოს პროლეტკულტის დრამატულ სტუდიაში. 1924 წლიდან იყო თბილისის „წითელი თეატრის“, 1926-1927 წლებში — ქუთაისის თეატრის, 1928 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე — თბილისის მოზარდ მაყურებელთა ქართული თეატრის მსახიობი. იყო ამ თეატრის ერთ-ერთი დამაარსებელი. შესრულებული აქვს შემდეგი როლები: ფრაუ ბიუცნერი (ნ. საცის „ფრიც ბაუერი“), კლორიდა (ი. ზაიაიცკის „რობინ ჰუდი“), კაწაწა(გ. ნახუცრიშვილის „კომბლე“), კუკუშკინა (ა. ოსტროვსკის „შემოსავლიანი ადგილი“), ლედი კაპულეტი (უ. შექსპირის „რომეო და ჯულიეტა“).
ერდოიანი სახლი

ერდოიანი სახლი — ქართული ხალხური საცხოვრებელი სახლის სახეობა, რომლის სახურავში, შუა ცეცხლის თავზე მოწყობილი იყო ღიობი (ერდო).

ერდო საკვამურისა და სარკმლის დანიშნულებას ასრულებდა. სხვადასხვა ვარიაციებით ერდოიანი სახლი გავრცელებული იყო ქვემო და შიდა ქართლში, მესხეთ-ჯავახეთსა და თრიალეთში. ჩვეულებრივ ნაგები იყო ქვითა და ტალახით. მკაცრი კლიმატის მქონე რეგიონებში მიწაში ღრმად იყო ჩასული. ბანი გადახურული იყო ხის კონსტრუქციებით, ხოლო სახურავი დაფარული იყო თიხატკეპნილით.