ბოიჩუკიზმი

ბოიჩუკიზმი — კულტურულ-მხატვრული ფენომენი უკრაინული ხელოვნების ისტორიაში 1910-იანი წლებიდან 1930-იან წლებამდე. მისთვის დამახასიათებელია მონუმენტური, კომპოზიციური სტილი. სახელწოდება უკავშირდება მოძრაობის დამფუძნებელ მონუმენტალისტ მხატვარს და გრაფიკოსს მიხაილო ბოიჩუკს. ბოიჩუკიზმი წარმოადგენდა უკრაინული ხელოვნების ორიგინალურ სკოლას, რომელიც ჩამოყალიბდა სხვადასხვა ხელოვნების, მათ შორის, უკრაინული ხალხური, ბიზანტიური საეკლესიო, რენესანსის და უკრაინული ხელოვნების სინთეზით. ბოიჩუკი ცდილობდა შეექმნა ახალი მონუმენტური სტილი, რომელიც ორგანულად გააერთიანებდა ამ მიმდინარეობებს.

1925 წლის ბოლოს კიევში დაარსდა უკრაინის რევოლუციური ხელოვნების ასოციაცია , რომელიც აერთიანებდა ბოიჩუკისტებს.

უკრაინული მონუმენტალიზმი
ბოიჩუკის სტილი ვითარდებოდა თითქმის ათი წლის განმავლობაში — პარიზის - დან უკრაინულ მონუმენტალიზმამდე. 1917 წლის დეკემბერში დაარსდა უკრაინის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია, სადაც ასევე ფუნქციონირებდა მონუმენტალიზმის სკოლა.

ბოიჩუკისტების კოლექტიური შემოქმედებისთვის დამახასიათებელი იყო ზეთის ნაცვლად ტემპერას გამოყენება, ისტორიულ მემკვიდრეობასთან დაბრუნება და სინკრეტიზმის მხატვრული ფორმები.

1920-იან წლებში დაიწყო ბოიჩუკისტების სკოლების განვითარება : სოფია ნალეპინსკა-ბოიჩუკი და ივან პადალკა მუშაობდნენ გრაფიკული დიზაინის მიმართულებით, ვასილ სედლიარი, ოქსანა პავლენკო და სერგეი კოლოსი მუშაობდა სამრეწველო დიზაინზე ხოლო, გრიგორი კომარი — მონუმენტურ მხატვრობაზე.

ბოიჩუკისტები იმედოვნებდნენ, რომ მონუმენტალიზმის მეშვეობით ჰარმონიული ცხოვრების პროგნოზირებულ იდეალურ მოდელს განასახიერებდნენ. მათ შექმნეს ავანგარდული ხელოვნება, მუშაობდნენ კულტურული მემკვიდრეობისა და განახლებული მხატვრული ფორმის სინთეზირებაზე. მათ უკრაინული სოფლის ყოველდღიური ცხოვრება საკრალურ მოქმედებაში მოიყვანეს.

1925 წლის ბოლოს კიევში დაარსდა უკრაინის რევოლუციური ხელოვნების ასოციაცია (არმუ). ასოციაციამ გააერთიანა ბოიჩუკისტები. არმუ ემხრობოდა ინტეგრაციას ხელოვნების ყოველდღიურობაში, ყოფიერებასთან შერწყმას და უარყოფდა ნატურალისტურ რეალიზმს. ბოიჩუკისტები უკრაინულ ხელოვნებაში იბრძოდნენ ეროვნული იდენტობისთვის.

1919-დან 1935 წლამდე ბოიჩუკისტებმა კიევში, ხარკოვში, ოდესასა და ოდესის რეგიონში ათზე მეტი მონუმენტური ანსამბლის ფრესკა შექმნეს. მათგან ყველაზე მნიშვნელოვნია კიევში ლუცკის ყაზარმების (1919), ოდესაში ხაჯი-ბეის ესტუარზე მდებარე ვუტსიკ სანატორიუმის (1928), ოდესაში მ. კოციუბინსკის სახელობის პრესსამსახურის (1929–1930) და ხარკივში კრასნოზავოდსკის თეატრის (1933–1935) დეკორაციები.

მეჟიჰირიას ხელოვნებისა და კერამიკის კოლეჯი
1919 წელს მეჟიჰირიას მონასტრის ტერიტორიაზე განთავსდა მეჟიჰირიას ხელოვნებისა და კერამიკის სახელოსნოები (1923 წლიდან ტექნიკური სკოლა), სადაც საქმიანობდნენ ბოიჩუკისტი მხატვრები.

1923–1924 წლებში ტექნიკური სასწავლებლის სტუდენტებმა და მასწავლებლებმა ხელოვნებათმცოდნე პ. გორბენკოს ხელმძღვანელობით ჩამოაყალიბეს „რევოლუციური თოჯინების თეატრი.“ გრავიურები და ილუსტრაციები კიევის ხელოვნების ინსტიტუტის ქსილოგრაფიული სახელოსნოს სტუდენტებმა შექმნეს მ. ბოიჩუკის მეუღლის, ს. ნალეპინსკაია-ბოიჩუკის ხელმძღვანელობით.

რეპრესიები
ბოიჩუკიზმის იდეოლოგიური და მხატვრული პრინციპები არ ჯდებოდა „საბჭოთა ხელოვნების“ კანონიზებულ ჩარჩოებში. „მებრძოლი სოციალისტები“ მხატვრებს ადანაშაულებდნენ საბჭოთა ადამიანის გარეგნული სახის და სოციალისტური რეალობის დამახინჯებაში.

1920-იანი და 1930-იანი წლების მიჯნაზე ბოლშევიკურმა ხელისუფლებამ გააძლიერა სასტიკი კამპანია უკრაინის სოფლებში „კულაკთა ფერმების“ წინააღმდეგ. ბოიჩუკისტების შემოქმედებაში გლეხური თემების დომინირების გამო, მათ ბრალი დასდეს ბურჟუაზიულ-კულაკური სტიქიის, ნაციონალიზმისა და ფორმალიზმის პროპაგანდაში.

ბოიჩუკისტების შემოქმედებაში მკვეთრად გამოხატული ეროვნული ხელოვნების განვითარების ტენდენციები სოციალისტური კულტურის მიმართ მტრულად გამოცხადდა. მიმდინარეობის წინააღმდეგ ბრძოლამ გამოწვია მრავალი უკრაინელი მხატვრის, მათი მემკვიდრეობისა და მთლიანად ბოიჩუკიზმის განადგურება.

მიხაილო ბოიჩუკი, რამდენიმე სხვა მხატვრის მსგავსად, საბჭოთა პროპაგანდაში იყო ჩართული და კომუნიზმს უჭერდა მხარს, თუმცა, „ბურჟუაზიულ ნაციონალისტად“ შერაცხეს და 1937 წლის 13 ივლისს დახვრიტეს კიევში. ასევე რეპრესიების მსხვერპლი გახდა მისი მეუღლე სოფია ნალეპინსკა-ბოიჩუკი.

ბოიჩუკისტების მიერ შექმნილი ყველა მონუმენტური ანსამბლი განადგურდა. ბოიჩუკისტების მთელი მემკვიდრეობიდან მხოლოდ რამდენიმე ესკიზი და ნამუშევარი შემორჩა.

გალერეა