iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
1977 წელი საქართველოში

1977 წლის მოვლენები საქართველოში.

მოქმედი პირები
უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავმჯდომარე — პავლე გილაშვილი
კომუნისტური პარტიის პირველი მდივანი — ედუარდ შევარდნაძე
საქართველოს სსრ-ის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე — ზურაბ პატარიძე
უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარე — აკაკი კარანაძე

მოვლენები
აპრილი — დააპატიმრეს ზვიად გამსახურდია და მერაბ კოსტავა.
14-26 ოქტომბერი — თბილისში ჩატარდა იუნესკოსა და გაეროს გარემოსდაცვითი პროგრამის ორგანიზებული პირველი სამთავრობათშორისო კონფერენცია გარემოსდაცვით განათლებაზე. მიიღეს თბილისის დეკლარაცია.
23 დეკემბერი — ილია საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქად აირჩიეს.
25 დეკემბერი — გაიმართა ილია -ის ინტრონიზაცია.

დაბადებულები
1 იანვარი : ლაშა ბუღაძე — ქართველი მწერალი
12 იანვარი : ზურაბ პოლოლიკაშვილი — ქართველი პოლიტიკოსი
20 იანვარი : ილია ზედგინიძე — ქართველი მორაგბე
16 თებერვალი : ალექსანდრე გოგობერიშვილი — ქართველი ფეხბურთელი
18 ოქტომბერი : გიორგი მასხარაშვილი — ქართველი კინოს და ტელევიზიის მსახიობი

გარდაცვლილები
1 თებერვალი : სპარტაკ ბაღაშვილი — ქართველი კინომსახიობი
4 მარტი : ავთო ვარაზი — ქართველი ფერმწერი
9 ნოემბერი : დავით — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი
17 ნოემბერი : გიორგი ასათიანი — ქართველი დოკუმენტური კინოს რეჟისორი და ოპერატორი
2 დეკემბერი : ვასილ ამაშუკელი — ქართველი კინორეჟისორი და ოპერატორი
უილიამ რატერ დოზი

უილიამ რატერ დოზი (; დ. 19 მარტი, 1799, ლონდონი — გ. 15 თებერვალი, 1868, ჰადენჰემი) — ინგლისელი ასტრონომი.

ბიოგრაფია
უილიამ რატერ დოზი დაიბადა 1799 წლის 19 მარტს, ლონდონში, საზღვაო ოფიცრის, ინჟინრის, ასტრონომისა და ბოტანიკოსის, უილიამ დოუსისა და ჯუდიტ რატერის ოჯახში.

როგორც სასულიერო პირი, დოზი ატარებდა ორჯერადი ვარსკვლავების დეტალურ გაზომვებს და აკვირდებოდა პლანეტებს. ის იყო ცნობილი ინგლისელი ასტრონომის, უილიამ ლასელის მეგობარი. უილიამ დოზს მეტსახელად „არწივის თვალი“ შეარქვეს. მან საკუთარი კერძო ობსერვატორია დააარსა ჰადენჰემში, ბაკინგემშირში, საკუთარ სახლში. მისი ერთ-ერთი ტელესკოპი, რვა დიუმიანი კუკის რეფრაქტორი, დღემდე ფუნქციონირებს კემბრიჯის ობსერვატორიაში, სადაც ის ცნობილია როგორც თოროუგუდის ტელესკოპი.

1855 წელს დოზმა მიიღო სამეფო ასტრონომიული საზოგადოების ოქროს მედალი.

მარსის ნახატები, რომლებიც დოზმა 1864 წლის პლანეტების ოპოზიციის დროს გააკეთა, კარგად არის ცნობილი. ამ ნახაზებზე დაყრდნობით, რიჩარდ ენტონი პროქტორმა 1867 წელს შეადგინა მარსის რუკები.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად:
მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს დოზი;
მარსის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს დოზი;
სატურნის რგოლის ერთ-ერთ ღიობს დააქრვეს დოზი.
1959 წელი პაკისტანში

1959 წლის მოვლენები პაკისტანში.

მოქმედი პირები
ფედერალური მთავრობა
პრეზიდენტი: მუჰამედ აიუბ-ხანი
პაკისტანის მთავარი მოსამართლე: მუჰამედ მუნირი

მოვლენები
ოქტომბერი
26 ოქტომბერი: აიუბ ხანი აცხადებს თავის 80 000 ძირითადი დემოკრატისგან შემდგარ სისტემას, რომელიც შემდგომში შექმნის საარჩევნო კოლეგიას პრეზიდენტისა და ცენტრალური და დროებითი საკანონმდებლო ორგანოს წევრების არჩევნებისთვის.

დეკემბერი
ქვეყნის ორივე ნაწილში ძირითადი დემოკრატიული ერთეულების არჩევნების პირველი ეტაპი ჩატარდა.
დოზის ნაპრალი

დოზის ნაპრალი — ნაპრალი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში (კვადრანტები -12, -42). სახელი ეწოდა ნაპრალის მახლობლად არსებული, კრატერ დელილის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1985 წელს).

დოზის ნაპრალი გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთის მიმართულებით 15.00 კმ-ზე, ხოლო მისი სელენოგრაფიული კოორდინატებია:
ჩრდილო-დასავლეთის კიდე — ;
სამხრეთ-აღმოსავლეთის კიდე — ;
ცენტრი — .
2002 წელი საქართველოში

2002 წლის მოვლენები საქართველოში.

მოქმედი პირები
პრეზიდენტი — ედუარდ შევარდნაძე
სახელმწიფო მინისტრი — ავთანდილ ჯორბენაძე
პარლამენტის თავმჯდომარე — ნინო ბურჯანაძე
უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარე — ლადო ჭანტურია

მოვლენები
15 იანვარი – შინაგან საქმეთა მინისტრ კობა ნარჩემაშვილის პირადი ზედამხედველობით, საქართველოს პოლიციამ ჩეჩნეთის საზღვართან მდებარე პანკისის ხეობაში ანტიკრიმინალური ოპერაციის პირველი ეტაპი დაიწყო.
2 მარტი – საქართველოს სეპარატისტულ აფხაზეთში გაიმართა საპარლამენტო არჩევნები, რომელიც საერთაშორისო თანამეგობრობამ ლეგიტიმურად არ ცნო.
2 აპრილი – საქართველო თანხმდება კოდორის ხეობიდან თავდაცვის სამინისტროს ჯარების გაყვანაზე. ეს იყო აფხაზეთის ერთადერთი ნაწილი, რომელიც მეტ-ნაკლებად საქართველოს კონტროლის ქვეშ იმყოფებოდა.
25 აპრილი – თბილისში მოხდა 4.8 მაგნიტუდის სიმძლავრის მიწისძვრა, რომლის მაქსიმალური ინტენსივობა სკალით 7–8 ბალს (ძალიან ძლიერი – დამაზიანებელი) შეადგენდა. სტიქიამ 5–6 ადამიანის სიცოცხლე იმსხვერპლა, ხოლო 52–70 ადამიანი დაშავდა. ზარალი 160–350 მილიონ დოლარად შეფასდა.
27 მაისი – საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში აშშ-ის მიერ დაფინანსებული „წვრთნისა და აღჭურვის“ პროგრამა დაიწყო.
2 ივნისი – საქართველოში ადგილობრივი თვითმმართველობის რიგით მეორე არჩევნები ჩატარდა.
19 აგვისტო – საქართველოს პრეზიდენტმა ედუარდ შევარდნაძემ პანკისის ხეობაში ფართომასშტაბიანი „ანტიკრიმინალური და ანტიტერორისტული ოპერაციის“ დაწყება გამოაცხადა.
23 აგვისტო – რუსულმა გამანადგურებლებმა ჩეჩნეთის მოსაზღვრე ქართული სოფლები დაბომბეს, რის შედეგადაც ერთი მშვიდობიანი მოქალაქე დაიღუპა, რამდენიმე კი დაშავდა. ეუთოს სადამკვირვებლო მისიამ ფაქტი ოფიციალურად დაადასტურა, თუმცა რუსულმა მხარემ ის უარყო.
14 ოქტომბერი – მცხეთაში, სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარში, პრეზიდენტმა შევარდნაძემ და სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქმა ილია -მ ხელი მოაწერეს კონსტიტუციურ შეთანხმებას (კონკორდატს) სახელმწიფოსა და საქართველოს მართლმადიდებელ ეკლესიას შორის.
22 ნოემბერი – პრაღაში, ევროატლანტიკური პარტნიორობის საბჭოს სხდომაზე, პრეზიდენტმა შევარდნაძემ გააკეთა ოფიციალური განაცხადი საქართველოს ნატო-ში გაწევრიანების შესახებ.
3 დეკემბერი – საქართველომ მოახდინა ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის ნავთობსადენის მშენებლობის რატიფიცირება.

დაბადებულები
21 თებერვალი : ირაკლი აზაროვი — ქართველი ფეხბურთელი
8 აპრილი : ალექსანდრე ტეფნაძე — ქართველი ფეხბურთელი
24 ივლისი : ივან ფოცხვერია — ქართველი ფეხბურთელი
5 სექტემბერი : მურთაზ სანებლიძე — ქართველი ფეხბურთელი
27 დეკემბერი : ლუკა ბერულავა — ქართველი სპორტსმენი

გარდაცვლილები
22 იანვარი : დუდუ დადიანი — ქართველი სპორტსმენი
10 მარტი : ელგუჯა ამაშუკელი — ქართველი მოქანდაკე
10 მაისი : ნოდარ შამანაძე — ქართველი მწერალი
19 მაისი : ოთარ ლორთქიფანიძე — ქართველი არქეოლოგი
19 აგვისტო : გრიგოლ გაგუა — ქართველი და საბჭოთა ფეხბურთელი
19 ოქტომბერი : მზია მგალობლიშვილი — ქართველი ისტორკოსი
20 ნოემბერი : კახი ასათიანი — ქართველი და საბჭოთა ფეხბურთელი
19 დეკემბერი : კოტე მახარაძე — ქართველი მსახიობი, სპორტული კომენტატორი
კორტინა-დ’ამპეცო

კორტინა-დ’ამპეცო — ქალაქი და კომუნა სამხრეთ (დოლომიტის) ალპების გულში, იტალიის ჩრდილოეთით, ვენეტოს რეგიონში, ბელუნოს პროვინციაში. მდინარე ბოიტეზე, ალპურ ხეობაში მდებარე ეს დასახლება არის პრესტიჟული საზაფხულო და ზამთრის სპორტული კურორტი, რომელიც ცნობილია თავისი სათხილამურო ტრასებით, პეიზაჟებით, სასტუმროებით, მაღაზიებითა და მაღალი საზოგადოების „აპრეს-სკი“ სცენით.

შუა საუკუნეებში ამპეცო აქვილეიის საპატრიარქოსა და საღვთო რომის იმპერიის იურისდიქციაში შედიოდა. 1420 წელს ის ვენეციის რესპუბლიკამ დაიპყრო. 1508 წლიდან მისი ისტორიის დიდი ნაწილი ჰაბსბურგთა მმართველობის ქვეშ გაგრძელდა; ნაპოლეონის დროს მან მცირეხნიანი ტერიტორიული ცვლილებები განიცადა, რის შემდეგაც კვლავ ავსტრიის იმპერიას (მოგვიანებით ავსტრია-უნგრეთი) დაუბრუნდა, რომლის შემადგენლობაშიც 1918 წლამდე დარჩა. საუკუნიდან კორტინა-დ’ამპეცო ხელოსნობის მნიშვნელოვან რეგიონულ ცენტრად იქცა. ადგილობრივ ხელნაკეთ ნივთებს მაღალ შეფასებას აძლევდნენ პირველი ბრიტანელი და გერმანელი დამსვენებლები, საუკუნის მიწურულს როდესაც ტურიზმმა განვითარება დაიწყო. ქალაქის სპეციალიზაციას წარმოადგენდა ავეჯისთვის ხის დამუშავება, მოპირკეთებული ღუმელების წარმოება, ასევე რკინის, სპილენძისა და მინის ნაკეთობები.

დღეს ადგილობრივი ეკონომიკა ტურიზმზეა დამოკიდებული, განსაკუთრებით ზამთრის სეზონზე, როდესაც ქალაქის მოსახლეობა, როგორც წესი, 7 000-დან 40 000-მდე იზრდება. წმინდა ფილიპესა და იაკობის მცირე ბაზილიკა აშენდა 1769-1775 წლებში, ორი ყოფილი და საუკუნეების ეკლესიის ადგილზე; აქ მდებარეობს კორტინა-დ’ამპეცოს სამრევლო და დეკანოზი. ქალაქში ასევე განთავსებულია 1975 წელს დაარსებული რინალდო ძარდინის პალეონტოლოგიური მუზეუმი, მარიო რიმოლდის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი და ამპეცოს რეგოლეს ეთნოგრაფიული მუზეუმი.

მიუხედავად იმისა, რომ მეორე მსოფლიო ომის გამო კორტინა-დ’ამპეცომ ვერ შეძლო დაგეგმილი 1944 წლის ზამთრის ოლიმპიური თამაშების მასპინძლობა, მან უმასპინძლა 1956 წლის ზამთრის ოლიმპიადას, მოგვიანებით კი — ზამთრის სპორტის სახეობების არაერთ მსოფლიო ღონისძიებას. კორტინა-დ’ამპეცო მეორედ უმასპინძლებს ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებს, როდესაც მილანთან ერთად 2026 წლის ზამთრის ოლიმპიადას გამართავს. ქალაქში ბაზირებულია უმაღლესი ლიგის პროფესიონალური ყინულის ჰოკეის გუნდი — ; ასევე, კორტინა-დ’ამპეცო წარმოადგენს ყოველწლიური ავტორბოლის, „დოლომიტების ოქროს თასის“, დაწყებისა და დასრულების ადგილს.

ქალაქში გადაღებულია რამდენიმე ფილმი, რომელთაგან ყველაზე ცნობილია: ვარდისფერი პანტერა (1963), მხოლოდ თქვენი თვალებისათვის (1981) და მეკლდეური (1993).
წმინდა ფილიპესა და იაკობის მცირე ბაზილიკა

წმინდა ფილიპესა და იაკობის მცირე ბაზილიკა — კათოლიკური ბაზილიკა. მდებარეობს იტალიაში, კორტინა-დ’ამპეცოში. იგი ეძღვნება მოციქულებს — ფილიპესა და იაკობს, რომლებიც კორტინა-დ’ამპეცოს მფარველ წმინდანებად ითვლებიან. ბაზილიკა კორტინა-დ’ამპეცოს სამრევლოსა და დეკანოზის რეზიდენციაა. იგი აშენდა 1769-1775 წლებში ბაროკოს სტილში, არქიტექტორ იოზეფ პრომპერგის პროექტით; ტაძარი დგას იმ ადგილას, სადაც მანამდე და საუკუნეების ორი ეკლესია არსებობდა.
ტანო ჩიმაროზა

ტანო ჩიმაროზა (ნამდვილი სახელი გაეტანო ჩისკო ; დ. 1 იანვარი, 1922 – გ. 24 მაისი, 2008) — იტალიელი სიცილიელი მსახიობი, სცენარისტი და კინორეჟისორი. მან მონაწილეობა მიიღო ორმოცდაათზე მეტ ფილმში.

„მჭედლის“ როლი შეასრულა ოსკარის მფლობელ ფილმში „სინემა პარადიზო“ 1988 წელს. „ჯალო კინოს მოყვარულთათვის“ 1975 წელს გადაღებული ფილმით „შავებში ანარეკლები“ არის ცნობილი.
ნინო ფრასიკა

ანტონინო ნინო ფრასიკა (დ. 11 დეკემბერი, 1950) — იტალიელი მსახიობი, კომიკოსი და ტელესახე.

ბიოგრაფია და კარიერა
სიცილიის ქალაქ მესინაში დაბადებული ფრასიკა ძირითადად ცნობილია თავისი უაზრო იუმორით. იგი ხასიათდება აბსურდული ხუმრობებით, რომლებსაც ის „ლოგიკისა და იტალიური ენის განადგურების“ საშუალებად აღწერს. იგი „ უაზრო იუმორის ოსტატად“ ითვლება. იტალიურ ტელევიზიაში მისი დებიუტი შედგა რენცო არბორეს ფილმში „ ჩვენი სიტყვები “ (1985), სადაც მან ნახევრად წერა-კითხვის უცოდინარი ბერის როლი ითამაშა. მოგვიანებით, კვლავ არბორესთან თანამშრომლობით, მას მთავარი როლი მიენიჭა სიურეალისტურ ვიქტორინულ შოუში „ !“ (სიტყვასიტყვით: სრული სიჩქარით უკან!, 1987).

შემდგომში ფრასიკა მრავალ კომედიურ ფილმში მონაწილეობდა, როგორიცაა „ “ (1986) და იტალიური სატელევიზიო შოუები. ის მარშალ ანტონიო „ნინო“ ჩეჩინის როლს ასრულებს იტალიურ სატელევიზიო სერიალში „ “ (2000 წლიდან დღემდე). ის სანრემოს მუსიკალური ფესტივალის 2025 წლის მეორე საღამოს თანაწამყვანი იყო ბიანკა ბალტისთან, კრიშტიანუ მალჯიოლიოსთან და კარლო კონტისთან ერთად.
ეთნოგრაფიზმები

ეთნოგრაფიზმები — ყოფა-ცხოვრების განსაკუთრებულ სფეროებთან დაკავშირებული სიტყვები, რომლებიც აღნიშნავს საგნებს ან მოვლენებს.
ეთნოგრაფიზმებში ვლინდება ხალხური წეს-ჩვეულებები, მეტყველება, შეხედულებები.
ეთნოგრაფიზმებში ასახულია კონკრეტული ხალხის ნაციონალური, ყოფით-მატერიალური და სულიერი ხასიათი.

ეთნოგრაფიზმები ორ ძირითად ჯგუფს ქმნის: მატერიალური კულტურის ამსახველ ლექსიკას და სულიერი კულტურის ამსახველ ლექსიკას.
მატერიალური კულტურის გამოხატულებებია საცხოვრებლის, ავეჯის, ტანსაცმლის ამსახველი ლექსიკა.
სულიერი კულტურის გამომხატველ ლექსიკად ითვლება ტრადიციებთან დაკავშირებული სიტყვები, კაფიები, შაირები, მითოლოგიური და რიტუალური ლექსიკა, მუსიკალური ინსტრუმენტების სახელწოდებები.
ეთნოგრაფიზმები სხვა ენაზე ძირითადად არ ითარგმნება, მაგალითად: ქვევრი, ფანდური და სხვ.

ეთნოგრაფიზმები ეთნოლინგვისტიკასთანაა დაკავშირებული.
1963 წელი პაკისტანში

1963 წლის მოვლენები პაკისტანში.

მოქმედი პირები
პრეზიდენტი — აიუბ ხანი
მთავარი მოსამართლე: ა.რ. კორნელიუსი

მოვლენები
ივლისი – საგარეო საქმეთა მინისტრმა ზულფიკარ ალი ბჰუტომ პაკისტანის ეროვნულ ასამბლეაში განაცხადა, რომ პაკისტანს შეეძლო ჩინეთის დახმარებაზე დაყრდნობა ინდოეთ-პაკისტანის ომის შემთხვევაში.

დეკემბერი – ცნობილი პაკისტანელი-ბენგალელი პოლიტიკოსი ჰუსეინ შაჰიდ სუჰრავარდი გარდაიცვალა ლიბანში.
1964 წელი პაკისტანში

1964 წლის მოვლენები პაკისტანში.

მოქმედი პირები
პრეზიდენტი: აიუბ ხანი
პაკისტანის მთავარი მოსამართლე: ა.რ. კორნელიუსი

მოვლენები
იანვარი
2 იანვარი: აღმოსავლეთ პაკისტანში, ხულნაში, ინდუისტების საწინააღმდეგო არეულობები დაიწყო. ეს და კოლკატაში ორმხრივი არეულობები მომდევნო რამდენიმე თვის განმავლობაში საზღვრის ორივე მხარეს ძალადობის ტალღას გააძლიერებდა.
6 იანვარი: დასავლეთ პაკისტანის გუბერნატორმა აკრძალა ოპოზიციური პარტია „ჯამაათ-ე-ისლამი“ და მისი ლიდერი, აბულ ალა მაუდუდი, დააკავეს.

აპრილი
11 აპრილი: აღმოსავლეთ პაკისტანში, ჯესორის რაიონის ნარაილისა და მაგურას რეგიონებში მომხდარმა ტორნადომ სოფლები გაანადგურა და 500-მდე ადამიანი იმსხვერპლა.
29 აპრილი: „პაკისტანის საერთაშორისო ავიახაზები“ რეგულარულ რეისებს იწყებს კარაჩიდან შანხაიში დაკასა და კანტონის გავლით 720-ის გამოყენებით და ხდება არაკომუნისტური ქვეყნის პირველი ავიაკომპანია, რომელიც ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკაში გაფრინდა.

ივნისი
1 ივნისი: პაკისტანი შეერთებული შტატებისგან იძენს თავის პირველ წყალქვეშა ნავს, -ს.

ივლისი
22 ივლისი: ირანის, პაკისტანისა და თურქეთის სახელმწიფოების მეთაურებმა სტამბოლიდან ერთობლივი კომუნიკე გამოაქვეყნეს, რომლითაც დაარსდა „რეგიონული თანამშრომლობა განვითარებისთვის“ .

აგვისტო
29 აგვისტო: პრეზიდენტმა აიუბ ხანმა ჩიტაგონგის პრესკლუბი გახსნა.

სექტემბერი
25 სექტემბერი: უზენაესმა სასამართლომ გააუქმა „ჯამაათ-ე-ისლამის“ აკრძალვა იმ საფუძვლით, რომ სათანადო სასამართლო პროცესის გარეშე მიღებული აკრძალვა არღვევდა გაერთიანების თავისუფლების ფუნდამენტურ უფლებას.
დაკაში დაარსდა „ “, რომელიც ფლუორესცენტური ნათურების წარმოებისთვისაა განკუთვნილი.

ნოემბერი
26 ნოემბერი: ქვეყნის პირველი ტელევიზია ლაჰორში გავიდა ეთერში, რომელსაც პილოტურად მართავდა.

დაბადებულები
თებერვალი
7 თებერვალი: ნადირ შაჰი, ბანგლადეშელი კრიკეტის მსაჯი(გ.2021)
10 თებერვალი: მირ აიმალ კანსი, ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს შტაბ-ბინაში სროლის დამნაშავე (გ. 1998)

მარტი
15 მარტი: კუნვარ ნავიდ ჯამილი, პოლიტიკოსი (გ.2023)
20 მარტი: სადიქ ფაკირი, ხალხური სიმღერის მომღერალი (გ. 2015)[18]

აპრილი
14 აპრილი: მანნა, ბანგლადეშელი მსახიობი (გ.2008)

მაისი
11 მაისი: ჰასიბ-ულ-ჰასანი, კრიკეტისტი (გ. 1990)

აგვისტო
4 აგვისტო: ღულამ მურთაზა ბალოჩი, პოლიტიკოსი (გ.2020)
14 აგვისტო: ჰუსეინ შაჰ საიდი, მოკრივე

ოქტომბერი
18 ოქტომბერი: შეიხ რასელი, შეიხ მუჯიბურ რაჰმანის უმცროსი შვილი (გ. 1975)

ნოემბერი
6 ნოემბერი: მიზანურ რაჰმან ხან დიპუ, ბანგლადეშელი პოლიტიკოსი (გ.2013)

დეკემბერი
24 დეკემბერი: შაჰიდ ალი ხანი, საველე ჰოკეის მეკარე

გარდაცვლილები
აპრილი
10 აპრილი: შამსუნაჰარ მაჰმუდი, პოლიტიკოსი (დ.1908)

აპრილი
2 ოქტომბერი: ნურ აჰმედი, პოლიტიკოსი (დ.1890
3 ოქტომბერი: ჰარენდრა კუმარ სური, პოლიტიკოსი (დ.1893)
5 ოქტომბერი: ბირატ ჩანდრა მანდალი, პოლიტიკოსი (დ.1893/1894)
22 ოქტომბერი: ხავაჯა ნაზიმუდინი, პაკისტანის პრემიერ მინისტრი (დ.1894)

აპრილი
23 დეკემბერი – ხან ბაჰადურ აბდურ რაჰმან ხანი, პედაგოგი (დ.1889/1890)
მასიმო მოლიკა

მასიმო მოლიკა (დ. 19 მარტი, 1929; გ. 1 მაისი, 2013) — იტალიელი მსახიობი და რეჟისორი.

მასიმო მოლიკა დაიბადა სიცილიაზე, მესინაში, პაჩე დელ მელაში, დაწყებითი სკოლის მასწავლებლის ოჯახში. მოლიკამ მსახიობობა უნივერსიტეტში დაიწყო. მისი გამორჩეული როლი იყო დონ ვიტო კასჩო ფეროს როლი 1972 წლის -ს სატელევიზიო სერიალში „ჯო პეტროსინო“. მოლიკა ძირითადად აქტიურად მოღვაწეობდა, თეატრის მსახიობად და რეჟისორად. მესინაში რამდენიმე თეატრი დააარსა, მათ შორის სან კარლინოს თეატრი და თეატრი პირანდელო. მის კინოროლებს შორისაა პასკუალე სვიტიერის „მე ვარ კანონი“ და ფრანჩესკო როსის „სალვატორე ჯულიანო“ .

ფილმოგრაფია
ჯიროლამო ალიბრანდი

ჯიროლამო ალიბრანდი (დ. 1470 − გ. 1524) — იტალიელი მხატვარი. დაიბადა და მოღვაწეობდა სიცილიაში მესინაში. უწოდებდნენ მესინელ რაფაელს უწოდებდნენ.

ბიოგრაფია
ალიბრანდიმ პირველი განათლება ანტონების სკოლაში მიიღო. მისი თანამემამულე ანტონელო და მესინამ ვენეციაში გახდა ცნობილი, რამაც მას ამ ქალაქის მონახულებისკენ უბიძგა. მესინაში ყოფნისას მან მცირე ხნით ანტონელოსთან მიიღო განათლება. ასევე მეგობრობდა ჯორჯონესთან . შემდეგ ალიბრანდი მილანში გაემგზავრა, სადაც ლეონარდო და ვინჩის მოწაფე გახდა.მოგვიანებითგ ალიბრანდი რომში გაემგზავრა და ანტიკური არტეფაქტები და რაფაელის ნამუშევრები შეისწავლა. რომიდან პარმაში გაემგზავრა, შემდეგ კი მესინაში დაბრუნდა, სადაც ქალაქში მისი საუკეთესო ნამუშევრებია დაცული. მან ასევე დახატა „ღვთისმშობლის განწმენდა“, რომელიც ამჟამად მესინის საკათედრო ტაძარშია.

ალიბრანდი 1524 წელს, მესინაში, ჭირისგან გარდაიცვალა.
ანა მარია არდუინო

ანა მარია არდუინო (დ. 1672 – გ. 1700) — იტალიელი რეგენტი, საზოგადო მოღვაწე, მხატვარი და მწერალი. იგი იყო პიომბინოს სამთავროს რეგენტი მისი ვაჟის, პრინცი ნიკოლო ლუდოვისის, არასრულწლოვანების დროს 1699–1700 წლებში.

ცხოვრება
დაიბადა 1672 წელს იტალიის ქალაქ მესინაში, პოლიცელი პრინცისა და ფლორესტელი მარკის, ჯოვანა ფურნარისა და პაოლო არდუინოს ოჯახში. იყო სიცილიური თავადაზნაურობის არისტოკრატული ოჯახის, ნოტარბარტოლოს ოჯახის შთამომავალი. წერდა ნაშრომებს და სწავლობდა სკოლაში ფსევდონიმით გეტილდე ფარეზია.

1697 წელს დაქორწინდა პიომბინოს პრინცზე, ჯოვან ბატისტა ლუდოვისიზე (1647 – 24 აგვისტო, 1699). მათ შეეძინათ შვილი, სახელად ნიკოლო ლუდოვისი (დაახლ. 1698–1699) და ცხოვრობდნენ რომში. 1697 წელს სწავლობდა არკადიის აკადემიაში ( ').

ის ლექსებსა და სონეტებს ლათინურ და იტალიურ ენებზე წერდა ფსევდონიმით გეტილდე ფარეზია.

მისი მეუღლე 1699 წელს გარდაიცვალა და მამის გარდაცვალების შემდეგ რამდენიმე სამთავროს მემკვიდრეობა ნიკოლო ლუდოვისის გადაეცა, ხოლო მისი არასრულწლოვანების პერიოდში რეგენტის თანამდებობა ანა მარია არდუინომ ეკავა.

იმავე წელს, 1699 წელს, მისი მცირეწლოვანი ვაჟი გარდაიცვალა. არდუინო მალევე გარდაიცვალა ნეაპოლში, იტალიაში, 1700 წლის 29 დეკემბერს, 28 წლის ასაკში. დაკრძალულია სან დიეგო ალ'ოსპედალეტოს ეკლესიაში. დაკრძალულია თავის შვილთან ერთად და საფლავებზე მოთავსებულია ორი მარმარილოს ბარელიეფი, სადაც გამოსახულია ვაჟი და დედა. ბარელიეფები 1703-1704 წლებში ჯაკომო კოლომბომ შექმნა.
ხეჩილი

ხეჩილი — ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზემო ხეჩილისა და ქვემო ხეჩილის ძველი საერთო სახელწოდება.

 საუკუნეში „ხეჩილი“ ეწოდებოდა კაბალის ხეობის ზემო ნაწილს (ქვემო ნაწილს ერქვა „ფონა“). სოფელი ხეჩილი აღმოცენდა საიჯარო გარიგებათა საფუძველზე საუკუნის პირველ წლებში. მანამდე ტყით დაფარული ალაზანსგაღმა მდებარე ამ მიწის დიდი ნაწილი თავად ვაჩნაძეების მამული იყო. ძირითადი თავდაპირველი მოსახლეობა იყო ოსი მოახალშენეები (მ. შ. ვლადიკავკაზიდან).
ჰროტოვიცე

ჰროტოვიცე — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის ვისოჩინის მხარეში, ქალაქი ტრჟებიჩის რაიონში მდებარეობს.

სახელწოდება
სოფელს სახელი ეწოდა დეტრჟიხ თეოდორიკუს ჰრუტის პატივსაცემად, რომელიც აქაური მამულების მეპატრონე იყო.

ის ქონებას ზნოიმოს, ბიტოვისა და ბრნოს რეგიონებში ფლობდა. სახელწოდება პირველად ისტორიულ წყაროებში 1522 წელს არის მოხსენიებული.

გეოგრაფია
ჰროტოვიცე ქალაქ ტრჟებიჩიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით, დაახლოებით 17 კილომეტრში მდებარეობს, ხოლო ბრნოდან 38 კილომეტრითაა დაცილებული. მისი ტერიტორია იევიშოვიცეს ზეგანზეა, ქალაქის ტერიტორიაზე მდებარე ყველაზე მაღალი წერტილის სიმაღლე 447 მეტრია ზღვის დონიდან.

ქალაქის მუნიციპალურ ტერიტორიას პატარა მდინარე როუხოვანკა ჰკვეთს. მდინარის სიგრძე 27,6 კილომეტრია.

ისტორია
ჰროტოვიცე ისტორიულ წყაროებში პირველად მეფე ოტოკარ -ის 1228 წელს გამოცემულ სიგელშია მოხსენიებული.

მნიშვნელოვანი ძეგლია წმინდა ლავრენტის ეკლესია. ეს არის გვიანდელი რომანული სტილის ნაგებობა ბაროკოს არქიტექტურის სახეცვლილებებით.

სოფელი მსტენიცე არქეოლოგიურად მნიშვნელოვანი ადგილია. სოფლის არსებობა ისტორიულ წყაროებში პირველად 1393 წელს დაფიქსირდა. ის ჰროტოვიცეს 1468 წელს შეუერთდა.

ცნობილი ადამიანები
ფრანტიშეკ ბოჰუმირ ზვერჟინა (1835–1908) — მხატვარი
ფრანტიშეკ ადამეცი (1866–1946) — ჰროტოვიცეში მოღვაწე სასულიერო პირი
კარელ ხრასტი (1880–1946) — ფოტოგრაფი, ბიზნესმენი
ბოჰუსლავ ჰრუდიჩკა (1904-1942) — მეტეოროლოგი და კლიმატოლოგი
ლადისლავ ლოჰნისკი (1906–1942) — ოპერაცია ანთროპოიდზე დახმარების გაწევისთვის მაუტჰაუზენში სიკვდილით დასჯილი წინააღმდეგობის მებრძოლი
ლეოპოლდ ლოჰნისკი (1913–1942) — ოპერაცია ანთროპოიდზე დახმარების გაწევისთვის მაუტჰაუზენში სიკვდილით დასჯილი ადვოკატი
ანტონიო ბარბალონგა

ანტონიო ბარბალონგა ან ბარბალუნგა (დ. 1600; — გ. 2 ნოემბერი, 1649), ასევე ცნობილი, როგორც ანტონიო ალბერტი — ბაროკოს პერიოდის იტალიელი მხატვარი.

იყო ალბერტების დიდგვაროვანი ოჯახის წევრი. დაიბადა მესინაში და სიმონე კომანდესგან მიიღო სამხატვრო განათლება. შემდეგ რომში გაემგზავრა, სადაც დომენიჩინოს მოსწავლე გახდა, რომლის სტილსაც დიდი ოსტატობით ბაძავდა.

ბარბალონგამ ეკლესიებისთვის უამრავი ნახატი დახატა, რომელთაგან მისი მთავარი ნამუშევარია „წმინდა პავლეს მოქცევა“ მესინაში, წმინდა ანას მონასტრის ეკლესიისთვის. რომში ხატავდა როგორც თეატინელების ეკლესიისთვისა (სან სილვესტრო ალ კვირინალე) და სან ანდრეა დელა ვალეს ეკლესიისთვის, ასევე სან სილვესტრო ინ კაპიტეს ეკლესიისთვის. მესინაში მან დახატა „ წმინდა გრიგოლი“ სან გრეგორიოს ეკლესიისთვის და „მიძინება “, წმინდა მიქელეს ეკლესიისთვის.

მისი სხვა ნამუშევრები გამოფენილია რომში, პალერმოსა და მადრიდში. გარდაიცვალა მესინაში. დომენიკო მაროლი მისი ერთ-ერთი მოსწავლე იყო.
დიოფანტეს ნაპრალი

დიოფანტეს ნაპრალი — ნაპრალი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში (კვადრანტები -11, -39). სახელი ეწოდა ნაპრალის მახლობლად არსებული, კრატერ დიოფანტეს მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1985 წელს).

დიოფანტეს ნაპრალი გადაჭიმულია ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთის მიმართულებით 201.50 კმ-ზე, ხოლო მისი სელენოგრაფიული კოორდინატებია:
ჩრდილო-აღმოსავლეთის კიდე — ;
სამხრეთ-დასავლეთის კიდე — ;
ცენტრი — .
ფრანჩესკო კომანდე

ფრანჩესკო კომანდე (დ. საუკუნე) — რენესანსის პერიოდის იტალიელი მხატვარი, რომელიც დაიბადა და მოღვაწეობდა სიცილიის ქალაქ მესინაში.

სწავლობდა დეოდატო გვინაჩიასთან. მისი ძმა, სიმონე კომანდე, დაბადებული 1588 წელს, ასევე მხატვარი იყო და ძმასთან ერთად მუშაობდა. მათი სტილები განსხვავდებოდა, სიმონეს სტილი უფრო მეტად ვენეციური სკოლის გავლენის ქვეშ იყო. სიმონემ დახატა „წმინდა ბართოლემეს მოწამეობა მესინაში“ და „მოგვთა თაყვანისცემა“ ბაზიკოს მონასტრისთვის.
ჯოვანი ტუკარი

ჯოვანი ტუკარი (დ. 1667 - გ. 1743) — იტალიელი მხატვარი ბაროკოს პერიოდში, მოღვაწეობდა სიცილიაში.

ტუკარი მესინაში დაიბადა. იყო ანტონიო ტუკარის, უცნობი მხატვრის, ვაჟი და მოსწავლე. იყო საბრძოლო მხატვრობის ოსტატი. დახატა კატანიის სან ბენედეტოს ეკლესიის ფრესკები. მისი ნამუშევრების სხვა ნიმუშებს შორისაა ოთხი რვაკუთხა ნახატი კასტილიონე დი სიცილიაში, სანტ'ანტონიოს ეკლესიის საკურთხეველში და აჩირეალეში მდებარე პინაკოტეკა ძელანტეაში.

გარდაიცვალა ჭირისგან.
ჯუზეპე მინიეკო

ჯუზეპე მინიეკო (დ. 1908 – გ. 1997) — იტალიელი მხატვარი, „ნოვეჩენტო იტალიო“-ს ეპოქის წარმომადგენელი. ხშირად ხატავდა მუშების სცენებს სამუშაო ადგილზე, ექსპრესიონისტულ სტილში.

ბიოგრაფია
მინიეკო მესინაში დაიბადა. მამამისი რკინიგზის სადგურის უფროსი იყო, დედა კი - სკოლის მასწავლებელი. ის პონტესკიავოს უბანში გაიზარდა. 23 წლის ასაკში მილანში გადავიდა საცხოვრებლად, რათა მილანის უნივერსიტეტის საერთაშორისო სამედიცინო სკოლაში ჩარიცხულიყო, თუმცა ადგილობრივი ხელოვნების სფერომ მიიზიდა, სადაც გაიცნო რენატო ბიროლი, რაფაელე დე გრადა, ბენიამინო ჯოპოლო და ალიჯი სასუ. საბოლოოდ, მინიეკომ ილუსტრატორად დაიწყო მუშაობა ყოველკვირეულ საბავშვო ჟურნალ „კორიერე დეი პიკოლიში“ . მან სამედიცინო კვლევებისადმი ინტერესი დაკარგა და გადაწყვიტა მხატვარი გამხდარიყო.

1937 წელს მონაწილეობა მიიღო ჟურნალ „კორენტე დი ვიტასთან“ აფილირებული ანტიფაშისტური ჯგუფის, „კორენტეს“ დაარსებაში და მონაწილეობდა ჯგუფის გამოფენებში. 1942 წელს თავისი ნამუშევრები მილანში, გალერეა ლა სპიგაში გამოფინა. მომდევნო წელს ფაშისტურ არმიაში გაიწვიეს. მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ, მინიეკომ შეძლო თავისი მხატვრული კარიერის გაგრძელება, როდესაც 1945 წელს მილანში, გალერეა სანტა რედეგონდაში გამოფენა გამართა. მიწვეული იყო რომის კვადრიენალეზე 1948, 1951, 1956, 1959 წლებში და ბოლოს 1986 წელს.

1952 წელს, ვენეციის 26-ე ბიენალეზე მისი პერსონალური გამოფენა სალვატორე კვაზიმოდომ წარადგინა. 1954 წელს მან ნამუშევრები ლონდონში, ლესტერის გალერეებში გამოფინა, ხოლო 1958 წელს კვლავ ვენეციის ბიენალეზე. 1983 წელს მისი ნამუშევრები მშობლიურ მესინაში, პალაცო კომუნალეში დიდი რეტროსპექტივის საგანი გახდა. მინიეკო მილანში 1997 წელს გარდაიცვალა.
ჯოვანი კვალიატა

ჯოვანი კვალიატა (დ. 1603 – გ. 1673) — ბაროკოს პერიოდის იტალიელი მხატვარი. იტალიაში ის უფრო ცნობილია, როგორც ჯოვან ბატისტა კვალიატა და ჯამბატისტა კვალიატა. მე-17 საუკუნის მესინელი მხატვრების ერთ-ერთი მთავარი წარმომადგენელია, როგორც ამას ფრანჩესკო სუზინო აღწერს თავის 1724 წლის წიგნში „მესინელი მხატვრების ცხოვრება“. ჯოვანი დაიბადა იტალიის ქალაქ მესინაში. იყო პიეტრო და კორტონას მოსწავლე და სარგებლობდა სიცილიის ესპანეთის მეფისნაცვლის, ავსტრიის დონ ხუან ხოსეს (1649-დან 1651 წლამდე; ასევე ცნობილი როგორც იან ავსტრიელი უმცროსი) მფარველობითა და მეგობრობით. ჯოვანის ძმა, ანდრეა კვალიატა (დაიბადა 1594 ან 1599 წელს და გარდაიცვალა 1660 წელს), ასევე ისტორიული მხატვარი იყო, თუმცა ნაკლებად მნიშვნელოვანი. ჯოვანის ნამუშევრები - ნახატები, ფრესკები და დიდი ტილოები - ცნობილი იყო მესინას გალერეებსა და ეკლესიებში, მაგრამ ეტნას მთაზე მიწისძვრებისა და ომის დროს დაბომბვების გამო, დღემდე მხოლოდ რამდენიმე მათგანია შემორჩენილი.