ლა ჩუნგა

მიკაელა ფლორეს ამაია (დ. 1938, მარსელი – გ. 3 იანვარი, 2025), ფსევდონიმით ცნობილი როგორც ლა ჩუნგა — ესპანელი ფლამენკოს მოცეკვავე და ნაივური ხელოვნების მხატვარი.

ადრეული წლები
მიკაელა ფლორეს ამაია დაიბადა 1938 წელს მარსელში, საფრანგეთი. მისი დაბადების ზუსტი თარიღი უცნობია. მისი მშობლები ანდალუსიელი ბოშები იყვნენ, რომლებიც ესპანეთის სამოქალაქო ომის დროს საფრანგეთში გადავიდნენ. ლა ჩუნგა იყო ფლამენკოს მოცეკვავე ლორენცა „ლა ჩუნგიტას“ ფლორეს ამაიას და და ასევე კარმენ ამაიას ბიძაშვილი.

ცეკვა დაიწყო ექვსი წლის ასაკში „ “-ს ბოდეგაში, რომელიც ელ პობლე-სეკში, ბარსელონაში მდებარეობდა და ბოშური საზოგადოების ერთ-ერთ ცნობილ თავშეყრის ადგილად ითვლებოდა. ერთ-ერთი ქუჩის წარმოდგენისას იგი შენიშნა მხატვარმა ფრანსისკო „პაკო“ რებელმა, რომელმაც შემდგომში მიიღო მფარველობა და გახდა მისი ნათლია.

კარიერა
ლა ჩუნგა იქცა შთაგონების წყაროდ ისეთ მწერლებისთვის, როგორებიც იყვნენ ბლას დე ოტერო, რაფაელ ალბერტი, ხოსე მანუელ კაბაიერო ბონალდი და ლეონ ფელიპე. ასევე მხატვრებისთვის, მათ შორის პაბლო პიკასო, სალვადორ დალი და ფრანსისკო რებელი. 1958 წლის ფოტოზე დალი მას უზარმაზარ თეთრ ტილოზე ცეკვისას უბიძგებს, შექმნას ნახატები თავისი ნაბიჯებით. შუალედებში დალი თავად ხატავდა მის ფეხქვეშ.

მისი ცეკვა ყოველთვის დაუსვენებლად დინამიკური და ფეხშიშველა სტილით ხასიათდებოდა, რის გამოც შეარქვეს „ფეხშიშველი მოცეკვავე“. პიკასო მას აღწერდა როგორც „მბრწყინავ ნაივისტ მხატვარს“. მისი ნამუშევრები გამოიფინა პარიზსა და მადრიდში. მოგვიანებით მონაწილეობდა ტურებში და კინოპროექტებში.

პირადი ცხოვრება და გარდაცვალება
ლა ჩუნგა დაქორწინდა რეჟისორ ხოსე ლუის გონსალვოზე, მათ ჰყავდათ ერთი ქალიშვილი — პილარი.

იგი გარდაიცვალა 2025 წლის 3 იანვარს, 87 წლის ასაკში.

ფლამენკოს სხეული და ლა ჩუნგას პერფორმატიული ენა
ლა ჩუნგას შესრულება ფართო შინაარსობრივ დატვირთვას ატარებდა არა მხოლოდ ესთეტიკურ, არამედ სოციალურ-კულტურულ ჭრილში. მისი მოძრაობები – ბალანსსა და ექსტაზს შორის მერყევი – ხშირად აღიქმებოდა როგორც წინააღმდეგობა ფლამენკოს კოდიფიცირებული და აკადემიური სტილის მიმართ. კულტუროლოგიაში მსგავსი სტილი განიხილება როგორც პერფორმატიული ენა, რომლის მეშვეობით სხეული უარყოფს საზოგადოებრივ ნორმებს და თავისთავად იქცევა კომუნიკაციის ინსტრუმენტად.

ჩუნგას ფეხშიშველა ცეკვა, რომელსაც იგი მუდამ ინარჩუნებდა, იქცა მისი იდენტობის სიმბოლოდ. ამ ჟესტში გაერთიანებული იყო როგორც მიწიერება, ასევე დაუმორჩილებლობა – იგი უარს ამბობდა ფლამენკოს ოფიციალურ ვერსიაზე, სადაც კლასიკური პოზიციები, ფეხსაცმელი და ვოკალურ-განსაზღვრული თანმიმდევრულობა დომინირებდა. მისი მოძრაობები უფრო ჰგავდა სპონტანურ პასუხს მუსიკაზე, ვიდრე სცენაზე დაპროგრამებულ ქორეოგრაფიას.

სწორედ ეს ჟამიერი ბუნება გახდა მთავარი მიზეზი, რის გამოც ლა ჩუნგა იქცა ინტელექტუალურ წრეებში აღიარებულ ფიგურად. პაბლო პიკასოსთვის იგი იყო „ნაივური სხეულის არქეტიპი“, რომელიც უშუალოდ გამოხატავდა ფლამენკოს წარმოშობით ქაოსურ და საკრალურ ბუნებას.

სწორედ ჩუნგას მაგალითზე განიხილება ცნება „ფლამენკოს სხეული“ როგორც ეთნიკური, სქესობრივი და ესთეტიკური საზღვრების ერთდროული გაფართოება. მისი წარმოდგენები უსიტყვოდ წერდნენ ტექსტს — სადაც ბოშა ქალის სხეული არ იყო ობიექტი, არამედ სუბიექტი, რომელმაც შეძლო გატეხა ნორმატიული ჩარჩოებისა როგორც ფლამენკოში, ასევე უფრო ფართო ესპანურ ხელოვნებაში.

მისი სხეულისეული ენა დღესაც აისახება ახალგაზრდა ფლამენკო-შემსრულებელთა პრაქტიკაში, რომლებიც იყენებენ ფიზიკურ იმპროვიზაციას, როგორც თავისუფლებისა და იდენტობის გამოხატვის საშუალებას.

ბოშური ქალი როგორც სიმბოლო: ლა ჩუნგას კულტურულ-ესთეტიკური როლი
ლა ჩუნგას პიროვნებასა და საქმიანობაში განსაკუთრებულად იგრძნობა ესპანური კულტურის ერთ-ერთი გამორჩეული არქეტიპის — ბოშური ქალის — ვიზუალური და სოციალური სახის კონსტრუირება. მიუხედავად იმისა, რომ ბოშები საუკუნეების განმავლობაში განიცდიდნენ მარგინალიზაციას, ესპანურ ხელოვნებასა და ლიტერატურაში მათ ხშირად წარმოაჩენდნენ ეგზოტიკური ვნებებისა და თავისუფლების სიმბოლოდ. ამ პარადიგმაში ლა ჩუნგა არ იყო უბრალოდ მოცეკვავე, არამედ ცოცხალი კულტურული ალეგორია, რომელიც ესპანელ ინტელექტუალთა შთაგონების წყაროდ იქცა.

მისი ცეკვის სტილი არამარტო ესთეტიკური არჩევანი იყო, არამედ საკუთარი იდენტობის სიმბოლური გაცხადება: ქალი, რომელიც უარს ამბობს კონტროლზე, სტანდარტზე, მორალურ კოდექსზე. დალი, პიკასო და სხვები სწორედ ამ დაუმორჩილებლობის ხატად აღიქვამდნენ ლა ჩუნგას და ამ მხრივ, იგი იქცა ისეთივე კულტურულ იკონად, როგორიც იყო კარმენ ამაია — თუმცა განსხვავებით ამაიასგან, ლა ჩუნგამ მოახერხა ბოშა ქალის სახის გადატანა არა მხოლოდ ცეკვაში, არამედ სახვით ხელოვნებაშიც.

მის ფერწერაში ქალი ხშირად წარმოდგენილია ორბიტალურ სიმბოლიკაში — ნათელ ფერებსა და აბსტრაქციებში ჩაფლული, იგი თითქოს თავისუფლდება გენდერული სტერეოტიპებისაგან და გვევლინება როგორც დამოუკიდებელი მხატვრული პერსონა. ამგვარი სახე გამორჩეულად რეზონანსურია ფემინისტური კრიტიკის კონტექსტშიც, სადაც ქალის სხეული არა აღქმის, არამედ თვითგამოხატვის საშუალებად იკითხება.

დღეს ლა ჩუნგა აღიქმება როგორც ერთ-ერთი უკანასკნელი ქალი არტისტი, რომელმაც შეძლო ბოშური წარმოშობის მარგინალიზებული იდენტობის გარდაქმნა კულტურულ ღირებულებად — სწორედ იმ ესპანური ეროვნულობის ნაწილად, რომელსაც საფუძვლად უდევს მრავალფეროვნება, წინააღმდეგობა და მუდმივი მოძრაობა.

ფილმოგრაფია
 (1957), რეჟისორი რიჩარდ თორპი
 (1959), რეჟ. [[ხოსე მარია ფორკე]
 (1961), რეჟ. ხუან ბოშ
 (1969), რეჟ. [[ხოსე ლუის გონსალვო]]
 : (1978), რეჟ. მარიო გომეს მარტინი
[[ ]] (1988), რეჟ. აუგუსტო კამინიტო
 (1998), რეჟ. ალვარო საენს დე ერედია

ჯილდოები
მადრიდის ლამაზი ხელოვნების წრის ოქროს მედალი
სევილიის პრესის ასოციაციის ოქროს მედალი
ალიკანტეს დელფინის თასი
ალიკანტეს მუნიციპალიტეტის პრემია
პრემიო სიდალე დე ლოს ალმენდროს