iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მაცუო ბასიო

მაცუო ბასიო (მეორე ფსევდონიმი მუნეფუსა; ნამდვილი სახელი ძინსიტირო) (დ. 1644 ― გ. 28 ნოემბერი, 1694, ოსაკა) — იაპონელი პოეტი. წარმოშობით სამურაი. 1672-იდან სახელმწიფო სამსახურს ეწეოდა. ედოში (ახლანდელი ტოკიო). შემდეგ მიატოვა სამსახური და შეუდგა თავისი წოდებისათვის „შეუფერებელ“ საქმიანობას - პოეზიის სწავლებას. ბუდიზმის მიმდევარი იყო. ბერად აღიკვეცა. განიცადა ძენის მოძღვრების გავლენა, რომლის არსი „თვითჭვრეტასა“ და „ბუნების ჭვრეტაში“ მდგომარეობს. ამიტომ მაცუოს ბევრ ლექსს დაფარული ქვეტექსტი აქვს. მაცუოს ეკუთვნის ლირიკული დღიურები, რამდენიმე ათეული რენგა („წყობილი ლექსები“) და მრავალი უბადლო ჰაიკუ. მისი ლექსები შესულია ანთოლოგიაში „მაიმუნის ჩალის ლაბადა“ (1690) და სხვა. მაცუომ შექმნა სამსტრიქონიანი ლექსის (ჰაიკუ) პოეტიკა. დაუშვებლად მიაჩნდა ჰაიკუში ორზე მეტი დეტალის შეტანა; დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდა ლექსის ფერწერულ და ბგერით ჰარმონიას. „ბასიოს სტილი“ 200 წელზე მეტხანს ბატონობდა იაპონიაში.
მიამოტო იურიკო

მიამოტო იურიკო (დ. 13 თებერვალი, 1899, ტოკიო — გ. 21 იანვარი, 1951, იქვე) — იაპონელი მწერალი ქალი. იაპონიის კომპარტიის წევრი 1931-იდან. 1927-1930 იმოგზაურა სსრკ-ში. მას ეკუთვნის ავტობიოგრაფიული ტრილოგია (რომანები "ნობუკო" (1924-1926), "ორი სახლი", "ნიშანსვეტები" (1947-1950)) -- რეალიზმის თვალსაჩინო ნიმუშები იაპონურ ლიტერატურაში. გამოქვეყნებული აქვს მრავალი პუბლიცისტური სტატია სსრკ-ის შესახებ იაპონიაში. დაფუძნებულია კობაიასი ტაკიძისა და მიამოტოს სახელობის ლიტერატურული პრემია, რომელიც ენიჭება თანამედროვე იაპონელ მწერლებს პროგრესული ნაწარმოებებისთვის.

მიამიტო დაიბადა ტოკიოში პრივილიგირებულ ოჯახში. მცირე ასაკიდან გაითვითცნობიერა განსხვავება საკუთარ პირობებსა და მისი ოჯახის მამულში მომუშავე მიწის მუშათა შორის. ჯერ კიდევ ყმაწვილობის ასაკში, იაპონიის ქალთა უნივერსიტეტში სწავლის დროს ის აქვეყნებს მოთხრობას "ღარიბ ხალხთა ჯგუფი" (1916), რომელიც კლასობრივ განსხვავებებს აღწერდა და რამაც ის თავდაპირველად ლიტერატურულ წრეებში ცნობილი გახადა.

მიატოვა რა უნივერსიტეტი დაუმთავრებლად, ის აშშ-ში მოგზაურობს, სადაც ის კოლუმბიის უნივერსიტეტში სწავლობს და ხვდება თავის პირველ მეუღლეს. მისი ნახევრად ავტობიოგრაფიული რომანი "ნობუკო" აღწერს მის წარუმატებელ ქორწინებას, მოგზაურობას საზღვარგარეთ და საკუთარი თავის, როგორც (მამაკაცზე) დამოუკიდებელი ქალის, პოვნას. რამდენიმე წელი ევროპასა და საბჭოთა კავშირში გატარების შემდეგ ის იაპონიაში ბრუნდება და ცოლად მიჰყვება იაპონიის კომუნისტური პარტიის ლიდერს, მიამოტო კენჯის. ამ ხნიდან ის იაპონიის პროლეტარული ლიტერატურული მოძრაობის აქტიური მონაწილე ხდება.
კენძი მიძოგუტი

— იაპონელი კინორეჟისორი. დაამთავრა ტოკიოს სამხატვრო სასწავლებელი. მიძოგუტის სადებიუტო ფილმი იყო „დღე, როდესაც სიყვერული ბრუნდება“ (1922). ომამდელ იაპონურ ფილმებში რეალიზმის მწვერვალად ითვლება ფილმები: „ნანივას ელეგია“ და „გიონელი დები“ (ორივე 1936).

რეჟისორს საერთაშორისო აღიარება მოუტანა 1953 წლის ფილმმა „ნისლიანი მთვარე წვიმის შემდეგ“. მისი სხვა ფართოდ გახმაურებული ნამუშევრებია „უკანასკნელი ქრიზანთემების ამბავი“ (1939), „ოჰარუს ცხოვრება“ (1952), „სანსოს მმართველი“ (1954) და „ჯვარცმული საყვარლები“ (1954). დღესდღეობით, მიძოგუტი კინოს ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე აღიარებულ რეჟისორად მიიჩნევა.

ბიოგრაფია
ადრეული წლები
მიძოგუტი ტოკიოში, მოკრძალებულ საშუალო ფენის ოჯახში დაიბადა. მისი მამა დურგალი იყო. რუსეთ-იაპონიის ომის პერიოდში იგი ფულის შოვნას შოვნას ჯარისკაცებისთან ლაბადებით ვაჭრობით ცდილობდა, თუმცა ოჯახის ინვესტიცია წარუმატებელი გამოდგა, რადგან ომი მალევე დამთავრდა. გაღარიბებული მიძოგუტები იძულებულნი გახდნენ კენძის უფროსი და გაეშვილებინათ და საცხოვრებლად დედაქალაქის სხვა რაიონში გადასულიყვნენ.

მთელი ცხოვრების მანძილზე მიძოგუტი დედისა და დის მიმართ სასტიკი მოპყრობის გამო მტკიცე წინააღმდეგობას უწევდა მამამისს. მისი და, სუზუკო გეიშების სახლს მიყიდეს, რამაც მომავალი რეჟისორის მსოფლმხედველობის ჩამოყალიბებაზე დიდი გავლენა იქონია.
ნაკანო სიგეჰარუ

ნაკანო სიგეჰარუ (დ. 25 იანვარი, 1902, ფუკუის პრეფექტურა — გ. 24 აგვისტო, 1979) — იაპონელი მწერალი, პუბლიცისტი. დაამთავრა ტოკიოს უნივერსიტეტის ლიტერატურის ფაკულტეტი (1927). პროლეტარული ლიტერატურისა და ხელოვნებისათვის 20-იანი წწ. მოძრაობის მონაწილე, ახალი იაპონური ლიტერატურული საზოგადოების (1945) ერთ-ერთი ორგანიზატორი. ფართოდაა ცნობილი მისი ლექსი "სიმღერა" (1926) და მოთხრობები "გაზაფხულის ქარი" (1925). "ტეცუს ნაამბობი" (1929), "შაქარი" (1930). ავტობიოგრაფიული ხასიათის თხზულებებია "სოფლის სახლი" (1935), "სიმღერასთან დამშვიდობება" (1939).
ნაცუმე სოსეკი

ნაცუმე სოსეკი (ნამდვილი სახელი — კინ ნოსკე; დ. 9 თებერვალი, 1867, ტოკიო — გ.9 დეკემბერი, 1916, იქვე) — იაპონელი მწერალი. ახალგაზრდობიდანვე თხზავდა ჰაიკუს. 1905 წელს გამოვიდა მისი პირველი რომანი „თქვენი მონა-მორჩილი ხვადი კატა“ — სატირა იაპონურ საზოგადოებაზე. ამ რომანის თემა — პიროვნების ბედი, რომელიც დაკავშირებულია თანამედროვე სამყაროს მორალურ-ეთიკურ პრობლემებთან, აერთიანებს ნაცუმე სოსეკის დანარჩენ 14 რომანს. წერდა ფსიქოლოგიურ რომანებს („გული“, 1914; „სინათლე და წყვდიადი“, 1916, დაუმთავრებელი დარჩა). ნაცუმე სოსეკის გავლენა იმდენად დიდი იყო, რომ 1905-1916 პერიოდს იაპონურ ლიტერატურაში „ნაცუმეს წლებს“ უწოდებენ. მის მრავალ მიმდევარს შორის იყო აკუტაგავა რიუნოსკეც.

ნაცუმე სოსეკი ცნობილია აგრეთვე როგორც ჩინებული კალიგრაფი და მხატვარი. მისი კალიგრაფიული ნამუშევრები გამოირჩევა ორიგინალობით. ფერწერაში იგი ძირითად აკვარელით მუშაობდა.
ნოსაკა სანძო

ნოსაკა სანძო (დ. 30 მარტი, 1892, ჰაგი — გ. 14 ნოემბერი, 1993) — იაპონიისა და საერთაშორისო მუშათა მოძრაობის მოღვაწე. 1922-იდან იაპონიის კომპარტიის (იკპ) წევრი. 1930-იდან იკპ ცენტრალური კომიტეტის წევრი. 1935-იდან კომინტერნის აღმასრულებელი კომიტეტის (კიაკ) წევრი და კიაკის პრეზიდიუმის წევრი. 1955–1958 იკპ ცენტრალური კომიტეტის პირველი მდივანი 1946–1970 იკპ ცკ-ის პრეზიდიუმის (1955-მდე პოლიტბიურო) წევრი. 1964–1970 იკპ ცკ-ის პრეზიდიუმის მუდმივი ბიუროს წევრი. 1958-იდან 1982-მდე იკპ ცკ-ის თავმჯდომარე. 1982-იდან არის იკპ ცკ-ის საპატიო თავმჯდომარე.
ოდა ნობუნაგა

ოდა ნობუნაგა (დ. 23 ივნისი, 1534 — გ. 21 ივნისი, 1582), იაპონელი მხედართმთავარი, ქვეყნის გამაერთიანებელთაგან (ოდა, ტოიოტომი ჰიდეიოსი, ტოკუგავა იეიასუ) პირველი. განაგებდა პატარა სამთავროს ოვარის პროვინციაში. 1558 წელს დაიწყო ბრძოლა მეზობელ ფეოდალურ მთავრებთან. 1573 წელს ჩამოაგდო ასიკაგას დინასტიის უკანასკნელი სიოგუნი. 1582 წელს გააერთიანა ქვეყნის თითქმის ერთი მესამედი. ებრძოდა ბუდისტურ სამღვდელოებას. 1570-იდან დაუნდობლად იბრძოდა იკოს სექტის წინააღმდეგ, რომელსაც ემხრობოდნენ მოსახლეობის ფართო მასები. ფეოდალური წესების განსამტკიცებლად დაიწყო მიწების კადასტრული აღწერა, მოსპო შიდა საგუშაგოები, შემოიღო ფულის ერთიანი ერთეული, გაჰყავდა გზები. მოკლა მისმა ერთ-ერთმა უახლოესმა თანამებრძოლმა აკეტი მიცუჰიდემ.
ოიამა იკუო

ოიამა იკუო (; დ. 20 სექტემბერი, 1880, ვაკასანო, აკაჰოს მაზრა, ჰიოგის პრეფექტურა — გ. 30 ნოემბერი, 1955, ტოკიო) — იაპონიის საზოგადო მოღვაწე. 1905 დაამთავრა ვასედას (ტოკიო) უნივერსიტეტის პოლიტიკურ-ეკონომიკური ფაკულტეტი. 1906-იდან ვასედას უნივერსიტეტის მასწავლებელი, 1915-იდან პროფესორი. 1926—1928 მუშურ-გლეხური პარტიის, 1929—1931 ახალი მუშურ-გლეხური პარტიის თავმჯდომარე. 1932 ემიგრაციაში წავიდა აშშ-ში, სადაც სამეცნიერო მუშაობას ეწეოდა ჩრდილოეთ-დასავლეთ უნივერსიტეტში (ევანსტონი). 1947 დაბრუნდა იაპონიაში. დიდი როლი ითამაშა იაპონიაში მშვიდობის ეროვნული კონგრესის მოწვევაში (1949 წლის აპრილი). 1950-იდან მშვიდობის დაცვის იაპონიის კომიტეტის თავმჯდომარე. 1951-იდან მშვიდობის მსოფლიო საბჭოს ბიუროს წევრი. ატომური და წყალბადის იარაღის აკრძალვისათვის საერთაშორისო კონფერენციის ერთ-ერთი ორგანიზატორი (ჰიროსიმა, 1955 წლის აგვისტო). 1930—1932 და 1950—1955 იაპონიის პარლამენტის დეპუტატი. „ხალხთა შორის მშვიდობის განმტკიცებისათვის“ საერთაშორისო ლენინური პრემიის ლაურეატი (1951).
ოიამა ივაო

ოიამა ივაო (დ. 10 ოქტომბერი 1842, საცუმის სამთავრო, ახლანდელი კაგოსიმის პრეფექტურა — გ. 10 დეკემბერი 1916, ფუკუოკის პრეფექტურა) — პრინცი (1905-იდან), იაპონიის სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე, მარშალი (1898). ბურჟუაზიული რევოლუციის (1867–1868) შემდეგ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა იაპონიის თანამედროვე ტიპის არმიის შექმნაში. 1871–1874 მიიღო სამხედრო განათლება საფრანგეთსა და შვეიცარიაში. 1877–1878 მონაწილეობდა სამურაების ამბოხების ჩახშობაში. 1887–1896 სამხედრო მინისტრი (ხანმოკლე ინტერვალებით). იაპონია-ჩინეთის ომში (1894–1895) სარდლობდა მე-2 არმიას, აიღო ლიუიშენი (პორტ-არტური). 1899–1904 გენშტაბის უფროსი, რუსეთ-იაპონიის ომის (1904–1905) დროს, 1904 ივნისიდან, სახმელეთო არმიების მთავარსარდალი მანჯურიაში, 1912-იდან გენრო და იმპერატორის ბეჭდის მცველი ლორდი.
ოკუმა სიგენობუ

ოკუმა სიგენობუ (; დ. 16 თებერვალი, 1838, საგა — გ. 10 იანვარი, 1922, ტოკიო) — იაპონიის სახელმწიფო მოღვაწე. საგის სამთავროს სამურაების ჩამომავალი. 1867–1868 რევოლუციის შემდეგ მაღალი თანამდებობები ეკავა ახალი მთავრობის საფინანსო და სამრეწველო უწყებებში. 1873–1881 მეთაურობდა ფინანსთა დეპარტამენტს. მჭიდროდ იყო დაკავშირებული მიცუბისის ფირმასთან (შემდგომ იაპონიის ერთ-ერთი უდიდესი კონცერნი). 1882 დააარსა ბურჟუაზიული პარტია კაისინტო და 1888-მდე მონაწილეობდა ლიბერალური-კონსტიტუციურ მოძრაობაში (მემარჯვენე ფრთა).

1882 დააარსა ტოკიოს სპეციალური სკოლა, რომელიც 1903 ვასედას უნივერსიტეტად გადაკეთდა. 1907-1914 იყო ამ უნივერსიტეტის რექტორი. 1888–1889 და 1896–1897 საგარეო საქმეთა მინისტრი. 1898 პრემიერ-მინისტრი და საგარეო საქმეთა მინისტრი, 1914–1916 პრემიერ-მინისტრი. ოკუმას მთავრობის სათავეში მეორედ ყოფნისას იაპონია ჩაება 1914 აგვისტოს მსოფლიო ომში (1914–1918).
ოძაკი კოიო

ოძაკი კოიო (იაპ. , ნამდვილი სახელია ტოკუტარო) (დ. 10 იანვარი, 1868, ტოკიო— გ. 30 ოქტომბერი, 1903, იქვე) — იაპონელი მწერალი. მწერალ იამადა ბიმიოსთან ერთად საფუძველი ჩაუყარა ლიტერატურულ საზოგადოებას "სატუშის მეგობარი" (1888), რომლის იდეურ-შემოქმედებითი პოზიცია ძველი ლიტერატურის ტრადიციებთანაა დაკავშირებული. ავტორია რომანებისა "ორი მონაზენის სასიყვარულო აღსარება" (1889), "სურნელოვანი სასთუმალი" (1890), "ორი ცოლი", "ოქროს დემონი" (1897), პირველი ფსიქოლოგიური რომანისა იაპონურ ლიტერატურაში - "ბევრი გრძნობა, ბევრი სიმწარე" (1896).
ფრიდრიხ III (გერმანიის იმპერია)

ფრიდრიხ (ფრიდრიხ ვილჰელმ ნიკოლაუს კარლ ფონ ჰოენცოლერნი, გერმ. ) (დ. 18 ოქტომბერი, 1831, პოტსდამი, გერმანია — გ. 15 ივნისი, 1888, პოტსდამი, გერმანია) — გერმანიის კაიზერი და პრუსიის მეფე 1888 წელს, 99 დღის განმავლობაში იყო.

ბიოგრაფია
ფრიდრიხი ჰოენცოლერნთა დინასტიის წარმომადგენელი იყო. მისი მშობლები იყვნენ კაიზერი ვილჰელმ (1797-1888) და მისი მეუღლე აუგუსტა ფონ ზაკსენ-ვაიმარ-აიზენახი (1811-1890).

ფრიდრიმა 1858 წელს იქორწინა ბრიტანელ პრინცესა ვიქტორიაზე (1840-1901), დედოფალ ვიქტორიას (1819-1901) ასულზე.

პოლიტიკურ ასპარეზზე კრონპრინცი ფრიდრიხი მამის ვილჰელმ -ისა და მისი კანცლერის ოტო ფონ ბისმარკის ოპოზიციაში იყო, თუმცა ამ უკანასკნელის წარმატებული საგარეო პოლიტიკის გამო ფრიდრიხის ოპოზიციონერობას დიდი რეზონანსი არ მოჰყოლია.

სამხედრო ასპარეზზე მან მონაწილეობა მიიღო პრუსია-ავსტრიის ომში, რომლის დროსაც იგი მე-2 არმიის 1-ლი კორპუსს სარდლობდა, ხოლო გერმანია-საფრანგეთის ომში კი მე-3 არმიის მთავარსარდალი იყო. ომში გამოცენილი მამაცობის გამო იგი გერმანელ ხალხში დიდი პოპულარობითა და „ომის გმირის“ სახელით სარგებლობდა. 1871 წელს ფრიდრიხი მხარს უჭერდა ბისმარკის იდეას ვილჰელმ გერმანიის კაიზერად გამოცხადების თაობაზე და ამისკენ უბიძგა კიდეც მამას, როცა ეს უკანასკნელი ყოყმანობდა მისთვის „საყვარელ“ პრუსიის მეფის ტიტულის დათმობაზე.

1871 წლიდან ფრიდრიხ ვილჰელმის პოლიტიკური კურსი მოწინააღმდეგეთა სასტიკი კრიტიკის მიზეზი იყო. განსაკუთრებით კი მამამის, კაიზერ ვილჰელ -ის და ოტო ფონ ბისმარკისათვის. 1878 წელს ვილჰელმ -ზე მომხდარი ტავდასხმის შემდეგ სამეფოს საქმეებს ფრიდრიხი განაგებდა, თუმც მალევე ჩამოშორებულ იქნა ქვეყნის მართვის სადავეებს და მხოლოდ კულტურის საქმეებს თაოსნობდა. მისი მხარდაჭერით ვილჰელმ ფონ ბოდემ შეძლო ბერლინის ცნობილი მუზეუმის (დღეს „ბოდემუზეუმი“) გახსნა და 1904 წელს მას „კაიზერ ფრიდრიხის მუზეუმი“ ეწოდა.

1888 წლის 9 მარტს მამის სიკვდილის შემდეგ ფრიდრიხ ვილჰელმი გერმანიის კაიზერი და პრუსიის მეფე გახდა. ამ დროისათვის ის უკვე მძიმედ ავად იყო. 1887 წლიდან მას ყელის კიბო ჰქონდა. ფრიდრიხ -ემ ტახტზე მხოლოდ 3 თვე დაჰყო და იმავე 1888 წელს გარდაიცვალა. 1888 წელი გერმანიის ისტორია „სამი კაიზერის წლის“ სახელით არის ცნობილი.

ფრიდრიხ -ემ თავისი სახელით დაარღვია საღვთო რომის იმპერიის ტრადიცია (ამ უკანასკნელის მიხედვით ის ფრიდრიხ უნდა ყოფილიყო) და იგი პრუსიის მეფეთა თანმიმდევრობას დაუკავშირა. ამ ნაბიჯის გადადგმა მას ბისმარკმა ურჩია, რომელიც გერმანულ სამყაროში პრუსიის ჰეგემონობაზე ზრუნავდა.
ფრიდრიხ ვილჰელმ IV

ფრიდრიხ ვილჰელმ ფრიდრიხ ვილჰელმ ფონ ჰოენცოლერნი, (; დ. 15 ოქტომბერი, 1795, ბერლინი — გ. 2 იანვარი, 1861, პოტსდამი) — პრუსიის მეფე 1840-1861 წწ. ფრიდრიხ ვილჰელმ — ფრიდრიხ ვილჰელმ უფროსი ვაჟი და გერმანიის იმპერიის პირველი კაიზერის ვილჰელმ ძმა.

ხელი შეუწყო 1848–1849 წლების რევოლუციის ჩახშობას და პრუსიაში მკაცრი რეაქციის დამყარებას. ამავე დროს იძულებული გახდა შემოეღო კონსტიტუცია (1850). 1849 წლის გაზაფხულზე უარი თქვა იმპერატორის გვირგვინზე რომელიც ფრანკფურტის ეროვნულმა კრებამ (1848–1849) შესთავაზა. 1857 წელს ჩამოშორდა სახელმწიფო საქმიანობას ფსიქიკური დაავადების გამო.
ფრიდრიხ ვილჰელმ III (პრუსია)

ფრიდრიხ ვილჰელმ ფრიდრიხ ვილჰელმ ფონ ჰოენცოლერნი (; დ. 3 აგვისტო, 1770, პოტსდამი — გ. 7 ივნისი, 1840, ბერლინი) — პრუსიის მეფე 1797–1840 წლებში ფრიდრიხ ვილჰელმ -ის ძე. 1806 წელს შეუერთდა მეოთხე ანტიფრანგულ კოალიციას. ტილზიტის ზავით (1807 ) ნაპოლეონ -ს დაუთმო პრუსიის ტერიტორიის ნახევარი. 1807–1814 წლებში იძულებული გახდა გაეტარებინა რამდენიმე რეფორმა. მისმა ჯარმა მონაწილეობა მიიღო რუსეთში ნაპოლეონის ლაშქრობაში 1812 წელს. ნაპოლეონის რუსეთში დამარცხების შემდეგ ხალხის გავლენით 1813 წლის მარტში ომი გამოუცხადა საფრანგეთს. ვენის კონგრესის (1814–1815 წლებში) გადაწყვეტილებით მიიღო რაინის ოლქი, ვესტფალია და საქსონიის მნიშვნელოვანი ნაწილი, მონაწილეობდა საღვთო კავშირის შექმნაში.
ფრიდრიხ ვილჰელმ II (პრუსია)

ფრიდრიხ ვილჰელმ ფრიდრიხ ვილჰელმ ფონ ჰოენცოლერნი (; დ. 25 სექტემბერი, 1744, ბერლინი — გ. 16 ნოემბერი, 1797, იქვე) — პრუსიის მეფე 1786–1797 წლებში, ფრიდრიხ დიდის ძმისშვილი. 1788 წელს შემოიღო მკაცრი ცენზურა, შეზღუდა სარწმუნოების თავისუფლება. 1792 წელს სამხედრო კავშირი დადო ავსტრიასთან, რომელმაც სათავე დაუდო ანტიფრანგულ კოალიციას.
ომის ხელოვნება

ომის ხელოვნება (ჩინურად: ; იკითხება: სუნ ძუ ბინ ფა; პირდაპირი მნიშვნელობა: სუნ ძის სამხედრო სტრატეგია) — ჩინური სამხედრო მოძღვრება, დაწერილი ძვ. წ. საუკუნეში სუნ ძის მიერ. შედგება 13 თავისაგან და თითოეული მათგანი ეთმობა ომის წარმოების თითო ასპექტს. დიდი ხნის განმავლობაში ითვლებოდა სამხედრო ტაქტიკისა და სტრატეგიების სრულყოფილ სწავლებად. ეს ერთ-ერთი ყველაზე განთქმული სტრატეგიული ნამუშევარია და მან დიდი წვლილი შეიტანა, როგორც სამხედრო დაგეგმარებაზე, ასევე მის გარეთაც. პირველად ითარგმნა ფრანგი მისიონერის მიერ დაახლოებით ორასი წლის წინ და, როგორც ცნობილია, მას დიდი ზეგავლენა მოუხდენია ნაპოლეონზე, გერმანიის გენშტაბზე მეორე მსოფლიო ომში და ასევე სპარსეთის ყურეში "ოპერაცია უდაბნოს შტორმი" დაგეგმვაზე.

13 თავი
თავების სათაურები 1999 წლის ქართული თარგმანიდან:

. გათვლანი
. საომრად დაძვრა
. შეტევის ოსტატობა
. განლაგება
. ძალოვნება
. ძლიერი და სუსტი ადგილები
. ბრძოლა ომში
. ცვლილებანი
. ლაშქრობა
. ბრძოლის ადგილი
. ცხრანაირი ადგილი
. შეტევა ცეცხლით
. ჯაშუშთა გამოყენება

სამხედრო გამოყენება
მრავალ აღმოსავლეთ აზიურ ქვეყანაში "ომის ხელოვნება" სამხედრო სამსახურის გამოცდისთვის პოტენციურ კანდიდატთათვის სილაბუსის ნაწილი იყო. ის ასევე გამოყენებული იყო ზოგიერთი ევროპული ქვეყნის სამხედრო ინსტიტუტების მიერ, მაგ. გერმანიაში პირველ მსოფლიო ომამდე. აშშ საზღვაო ძალებში ის სადაზვერვო პერსონალისთვის აუცილებელ საკითხავ ხოლო დანარჩენ სამხედრო მეზღვაურთათვის კი რეკომენდებულ წიგნად ითვლება.

გამოყენება არასამხედრო სფეროში
ზოგიერთის წარმოდგენით "ომის ხელოვნებას" მხოლოდ სამხედრო გამოყენება არ აქვს. წიგნში მოცემული ტექსტის უმეტესობა არის იმაზე თუ როგორ ვაწარმოოთ ომი ბრძოლის გარეშე. ის იძლევა რჩევებს როგორ დავამარცხოთ ოპონენტი ისე, რომ ფიზიკური შერკინების საჭიროება არ შეიქმნეს. თანამედროვე კორპორაციულ კულტურაში ის ისწავლება "ოფისის პოლიტიკისთვის" მოსამზადებლად და ეს წიგნი დასავლეთის ქვეყნების მაღაზიებში ძირითადად ბიზნესის განყოფილებებში იყიდება. ზოგიერთ სპორტში, როგორიცაა რაგბი, ეს წიგნი თამაშის სტრატეგიის დასამუშავებლად იქნა გამოყენებული.

იაპონურ კომპანიათა უმრავლესობისთვის "ომის ხელოვნება" აუცილებელ წიგნთა შორისაა უმაღლესი რანგის მმართველებისათვის. ბოლო ხანებში ის მზარდი პოპულარობით სარგებლობს ასევე დასავლურ ბიზნეს წრეებშიც, როგორც დამხმარე იდეოლოგია მძაფრი კონკურენციის პირობებში წარმატების მისაღწევად.
ჰიროჰიტო

ჰიროჰიტო (; დ. 29 აპრილი, 1901, ტოკიო — გ. 7 იანვარი, 1989, იქვე) — იაპონიის 124-ე იმპერატორი. 1908–1914 წლებში სწავლობდა უმაღლესი არისტოკრატიის (კაძოკუ) ბავშვებისათვის განკუთვნილ სკოლაში, 1914–1921 წლებში — მემკვიდრე უფლისწულის სპეციალურ ინსტიტუტში ტოკიოს უნივერსიტეტის პროფესორებისა და უმაღლესი სამხედრო მოხელეების ხელმძღვანელობით. თავისი მმართველობის პერიოდს მიანიჭა დევიზი „შოვა“ („განათლებული მსოფლიოს ეპოქა“). 1936 წელს ჩაახშო რადიკალი ოფიცრების ამბოხი, რომლებიც პარლამენტიდან მემარცხენე პარტიების კანდიდატების გაყრას მოითხოვდნენ. ამავდროულად გაზარდა სამხედრო ასიგნებები. სამხედრო ექსპანსიის ფორმალური მოწინააღმდეგე იყო და არ ერეოდა პრემიერ-მინისტრ ტოჯო ჰიდეკის კაბინეტის აგრესიულ პოლიტიკაში. 1945 წლის 15 აგვისტოს ხელი მოაწერა იაპონიის უსიტყვო კაპიტულაციას. ამერიკული სამხედრო ხელისუფლების ინიციატივით, საიმპერატორო ოჯახის სხვა წევრებთან ერთად გათავისუფლდა პასუხისმგებლობისგან (იხ. ტოკიოს პროცესი). 1946 წელს გამოსცა რესკრიპტი „ნინგენ-სენგენი“, რომელიც ბევრმა მის მიერ ღვთაებრივი ბუნებისა და წარმოშობის უარყოფად აღიქვა.
ჰიგუტი იტიიო

ჰიგუტი იტიიო (იაპ. ) (ნამდვილი სახელი ნაცუ) (დ. 2 მაისი, 1872, ტოკიო — გ. 23 ნოემბერი, 1896, იქვე) — იაპონელი მწერალი ქალი. დაიბადა პოლიციის წვრილი მოხელის ოჯახში, მამის გარდაცვალების შემდეგ ოჯახს მძიმე შრომით არჩენდა. კერძო სკოლაში შეისწავლა კლასიკური იაპონური პოეზია. ნაწარმოებებს აქვეყნებდა 1892-იდან. შექმნა კლასიკური ნოველა თანამედროვეებზე. მის თხზულებებში რეალისტურადაა აღწერილი უბრალო ხალხის ცხოვრება (ნოველები: „ცხოვრება მიყრუებულ ადგილას“, 1892; „მეცამეტე ღამე“, „მღვრიე ნაკადი“, ორივე 1895).
ფუკურო იპეი

ფუკურო იპეი (; დ. 17 ოქტომბერი, 1897 — გ. 2 ივლისი, 1971) — იაპონელი მწერალი, ფილოლოგი, საზოგადო მოღვაწე. იყო ალპინისტიც. დაამთავრა ტოკიოს უცხო ენათა ინსტიტუტის რუსული განყოფილება, 1963 იმოგზაურა საქართველოში. მეორედ ჩამოვიდა 1966, რუსთაველის საიუბილეო ზეიმზე. ეკუთვნის რამდენიმე წერილი ქართული ლიტერატურისა და კულტურის საკითხებზე, წიგნი „საქართველო ალპინისტის თვალით“ (1967). იაპონურ ენაზე პროზაულად თარგმნა და ჰაიასე ტადაჩის ნახატებითა და მ. ზიჩის საკაზმებით გამოსცა ვეფხისტყაოსანი (1955). ეს გამოცემა რამდენიმეჯერ განმეორდა (საერთო ტირაჟი 100000).

1972 გამოსცა ვეფხისტყაოსნის მდიდრულად დასურათებული პოეტური თარგმანი. იაპონურ ენაზე თარგმნა ქართული ფოლკლორების ნიმუშები, აგრეთვე გადმოცემები და ლეგენდები რუსთაველზე (ი. მეგრელიძის წიგნიდან „რუსთაველი და ფოლკლორი“, თბილისი, 1960). თარგმნილი აქვს ნოდარ დუმბაძის, ნიკოლოზ ტიხონოვის, ვალენტინ კატაევის და სხვა მწერლების ნაწარმოებები.
კიტაგავა უტამარო

კიტაგავა უტამარო (იაპ. ) (დ. 1753, კავაგოე — გ. 31 ოქტომბერი , 1806, ედო, ახლანდელი ტოკიო) — ხეზე შესრულებული ფერადი გრავიურების იაპონელი ოსტატი და ფერმწერი. უკიიო-ე-ს სკოლის წარმომადგენელი. მუშაობდა ედოში, ქმნიდა მოხელეთა ცხოვრების ამსახველ სიუჟეტებს, პეიზაჟებს (გრავიურების ალბომი "წიგნი მწერებზე", 1788). სახელი გაითქვა გეიშებისადმი მიძღვნილი ნამუშევრებით (გრავიურების ალბომი "იოსივარის მწვანე სახელების წელიწდეული", 1804). უტამაროს დახვეწილმა პოეტურმა შემოქმედებამ დიდი როლი ითამაშა იაპონური გრავიურისადმი საუკუნის ევროპელი მხატვართა ინტერესის გაღვიძებაში.
ტოძიო ჰიდეკი

ტოძიო ჰიდეკი (დ. 30 დეკემბერი, 1884, ტოკიო — გ. 23 დეკემბერი, 1948, იქვე) — იაპონელი გენერალი, პრემიერ-მინისტრი, რომელმაც წამყვანი როლი ითამაშა მეორე მსოფლიო ომის პერიოდის იაპონიაში. ჰიდეკი ტოძიო დაიბადა ქალაქ ტოკიოს რაიონ კოჯიმაჩიში 1884 წელს, იაპონიის არმიის გენერალ-ლეიტენანტის, ჰიდენორი ტოძიოს, ოჯახში. ტოძიოს ორი უფროსი ძმა დაიღუპა მის დაბადებამდე. 1909 წელს ის დაქორწინდა კაცუკო იტოზე, ვისთანაც მას სამი ვაჟი და ოთხი ქალიშვილი ეყოლა. ტოძიო 1915 წლიდან ხელმძღვანელი პოსტები ეკავა იაპონიის არმიაში. 1940 წლის ივლისიდან - 1941 წლის ივლისრამდე იაპონიის სამხედრო მინისტრის პოსტზე მოღვაწეობდა. 1941 წლის ოქტომბრიდან - 1944 წლის ივლისამდე ეკავა პრემიერ-მინისტრისა და ერთდროულად სამხედრო მინისტრის თანამდებობდა. მხარს უჭერდა იაპონიის კავშირს ნაცისტურ გერმანიასა და იტალიასთან. ტოძიო ჰიდეკი ატარებდა გერმანიის აქტიური დახმარების პოლიტიკას ომში საბჭოთა კავშირის წინააღმდეგ. სიკვდილით დასაჯეს შორეული აღმოსავლეთის საერთაშორისო სამხედრო ტრიბუნალის განაჩენით.
ტოკუტომი როკა

ტოკუტომი როკა (ნამდვილი სახელი კენძირო) (დ. 25 ოქტომბერი, 1868, კუმამოტოს პრეფექტურა — გ. 18 სექტემბერი, 1927, ტოკიოს მახლობლად) — იაპონელი მწერალი. პირველმა რომანმა „არყოფნა უკეთესია“ (1899) მსოფლიო აღიარება მოუტანა. გატაცებული იყო ლევ ტოლსტოის იდეებით და 1906 ეწვია კიდევ მას იასნაია-პოლიანაში, შეხვედრის შთაბეჭდილებები კი ასახა „პილიგრიმის ჩანაწერებში“. ეკუთვნის რომანები „კუროსივო“ (1902), „ფუძი“ (1925–1928) და სხვა. ესეების კრებულები „ბუნება და ადამიანი“ (1900), „ჭიაყელას ბუტბუტი“ (1913).
ტოკუნაგა სუნაო

ტოკუნაგა სუნაო (დ. 20 იანვარი, 1899, კუმამოტოს პრეფექტურა — გ. 15 თებერვალი, 1958) — იაპონელი მწერალი. იაპონიის პროლეტარული მოძრაობის თვალსაჩინო მოღვაწე. თხზულებებს აქვეყნებდა 1925-იდან. რომანებში, რომლებიც დაწერილია იმ პერიოდში პოპულარული "მასობრივი რომანის" (არსებითად სათავგადასავლო რომანის) ტრადიციებზე, აღწერა იაპონიის პროლეტარიატის ცხოვრება და ბრძოლა ("უმზეო ქუჩა", 1929; "ტოკიო - უმუშევართა ქალაქი", 1930; "იძინე მშვიდად, ცოლო", 1946; "ჩუმი მთები", 1952). ტოკუნაგა პროგრესული ლიტერატურული საზოგადოების "სინიჰონ ბუნგაკუკაის" (1945) ერთ-ერთი ფუძემდებელია.
ტოკუდა კიუიტი

ტოკუდა კიუიტი (დ. 12 სექტემბერი, 1894, სოფ. ნაგო, ოკინავის პრეფექტურა — გ. 14 ოქტომბერი, 1953, პეკინი) — იაპონიის მუშათა მოძრაობის მოღვაწე. 1920 ტოკიოს ნიჰონის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის დამთავრების შემდეგ აქტიურად ჩაება პოლიტიკურ საქმიანობაში. მონაწილეობდა შორეული აღმოსავლეთის კომუნისტური და რევოლუციური პარტიების ყრილობის მუშაობაში (მოსკოვი, 1922 იანვარ-თებერვალი). იაპონიის კომუნისტური პარტიის (იკპ) ერთ-ერთი დამაარსებელი. იკპ-ის არალეგალურ დამფუძნებელ ყრილობაზე (1922 წლის 15 ივლისი) აირჩიეს იკპ ცკ-ის წევრად. 1923-1927 ს. კატაიამასთან, მ. ვატანაბესა და ს. იტიკავასთან ერთად სათავეში ჩაუდგა პარტიის ბრძოლას მემარჯვენე ოპორტუნისტული ლიკვიდატორებისა (ჰ. იამაკავა) და მემარცხენე ოპორტუნისტული სექტანტების (კ. ფუკუმოტო) წინააღმდეგ. 1926-1927 ორჯერ არალეგალურად მონაწილეობდა კომიტერნის აღმასკომის მუშაობაში. 1928 წლის თებერვალში დააპატიმრეს. გაათავისუფლეს მხოლოდ 1945 წლის 10 ოქტომბერს, მეორე მსოფლიო ომში იაპონიის დამარცხების შემდეგ. იკპ ყრილობაზე (1945 წლის დეკემბერი) აირჩიეს გენ. მდივნად. 1946 იანვრიდან იაპ. პარლამენტის დეპუტატი. 1946-1950 ტოკუდას აქტიური მონაწილეობით იკპ მნიშვნელოვნად განმტკიცდა და გაფართოვდა. 1950-იან წლებში ტოკუდა იატაკქვეშეთში იყო. გარდაიცვალა ჩინეთში.
ტოკუგავა იეიასუ

ტოკუგავა იეიასუ ( დ. 31 იანვარი, 1543, ოკაზაკის ციხე, აიჩის პრეფექტურა — გ. 1 ივნისი, 1616, კუნაძანი, შიძუოკის ახლოს) — იაპონელი ფეოდალი, ტოკუგავას შოგუნთა დინასტიის დამაარსებელი. ჰ. ტოიოტომის ერთ-ერთი უახლოესი თანამოაზრე. ჰ. ტოიოტომის გარდაცვალების შემდეგ (1598) სათავეში ჩაუდგა ფეოდალთა ერთი ნაწილის კოალიციას და სეკიგაჰარასთან ბრძოლაში (1600) დაამარცხა თავისი მოწინააღმდეგენი. 1603 აიძულა იმპერატორი მიეცა მისთვის შოგუნის ტიტული. 1605 ხელისუფლება ოფიციალურად გადასცა თავის ვაჟიშვილს ჰიდეტადას, მაგრამ ფაქტობრივად თვითონ მართავდა ქვეყანას. გამოსცა რამდენიმე ბრძანებულება გლეხთა დაყმევების შესახებ, მთავრებისა და აზნაურების ასევე იმპერატორისა და მისი კარის მოხელეთა ყოფაქცევის კოდექსები, რითაც ისინი სიოგუნატის კონტროლს დაუქვემდებარა.
ტოკუგავა

ტოკუგავა — იაპონიის სამხედრო ფეოდალ-გამგებელი — შოგუნთა მესამე დინასტია (1603-1867). დააარსა ტოკუგავა იეიასუმ. სახელმწიფოს გაძლიერების მიზნით ტოკუგავამ გაატარა შემდეგი რეფორმები: შემოიღო ყველა წოდების ვალდებულებებისა და უფლებების მკაცრი რეგლამენტაციის სისტემა; გლეხები მიწას მიაჯაჭვა; შეზღუდა სავაჭრო-სავახშო კაპიტალის განვითარება; მკაცრი პოლიტიკური კონტროლი დააწესა მთავრებზე. გარეშე მტრებისაგან თავდაცვისა და ფეოდალური წესების ურყევად შენარჩუნების მიზნით ტოკუგავას მთავრობამ საუკუნის 30-იან წლებში შემოიღო გარე სამყაროსთან იაპონიის თვითიზოლაციის პოლიტიკა. აშშ და ევროპის სახელმწიფოებმა აიძულეს შოგუნატი შეეწყვიტა ქვეყნის თვითიზოლაციის პოლიტიკა და 1854-1858 წლებში იაპონიას თავს მოახვიეს არათანასწორუფლებიანი ანსეის ხელშეკრულებები. 1867-1868 წლების დაუმთავრებელი ბურჟუაზიული რევოლუციის შედეგად შოგუნატი დაემხო.
ტოიოტომი ჰიდეიოსი

ტოიოტომი ჰიდეიოსი (დ. 2 თებერვალი, 1536 — გ. 18 სექტემბერი, 1598, ფუსიმი), ფეოდალური იაპონიის სახელმწიფო მოღვაწე და მხედართმთავარი. ოდა ნობუნაგასთან ერთად იბრძოდა ცენტრალიზებული სახელმწიფოს შესაქმნელად. ოდას გარდაცვალების შემდეგ 1582, ტოიოტომიმ ფაქტობრივად აიღო ხელში მთელი ძალაუფლება, ფორმალურად კი ეკავა კანცლერის თანამდებობა. განახორციელა რეფორმები ფეოდალური წყობილების განსამტკიცებლად. 1589–1595 გაატარა ღონისძიებები ბატონყმობის აღდგენის მიზნით: აღწერა მიწის სამფლობელოები; გლეხებს, რომელთაც რეესტრის წიგნში განსაზღვრული მიწის ნაკვეთი ჰქონდათ, აეკრძალათ მიწიდან წასვლა. 1592–1598 ტოიოტომის მეთაურობით იაპონელი ფეოდალები დასაპყრობად ეომებოდნენ კორეას, ვარაუდობდნენ აგრეთვე ჩინეთისა და შორეული აღმოსავლეთის სხვა ქვეყნების დაპყრობას, მაგრამ დამარცხდნენ.