iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ანასტასია რომაელი

ანასტასია რომაელი ( ს.) — ადრექრისტიანული წმინდანი და წამებული. ერთი ცნობით იმპერატორ დეციუსის (249-251), სხვა წყაროს მოწმობით კი — ვალერიანეს (253-260) ზეობისას ეწამა ქრისტესთვის. წმიდანი სამი წლის იყო, როცა მშობლები გარდაეცვალა. ობოლზე ზრუნვა ერთმა კეთილმსახურმა დიაკონისამ, სოფიამ იტვირთა და იგი ღვთისმოშიშებით აღზარდა. როცა მართლმორწმუნეთა დევნა დაიწყო, ქალაქის თავმა პრობოსმა ბრძანა, მისთვის მიეგვარათ ანასტასია. ქრისტეს ტარიგი, რომელსაც თავისმა გამზრდელმა და მოძღვარმა მოწამეობრივ ღვაწლზე მისცა კურთხევა, მშვიდად შეხვდა შეიარაღებულ მეომრებს. პრობოსმა წმიდანის სიყმაწვილე და მომხიბვლელობა რომ იხილა, თავდაპირველად ლიქნით სცადა მისი გადაბირება: „რატომ ღუპავ შენს ყმაწვილქალობას, რად გაურბიხარ შვება-სიამოვნებას? რა მოსაგებელია ჯვარცმულისთვის ტანჯვა და სიკვდილი? ჩვენს ღმერთებს ეცი თაყვანი და ღირსეულ ქმარსაც შეიძენ, დიდებასაც და პატივსაც“. ანასტასიამ მტკიცედ მიუგო: „ჩემი სიძე, ჩემი საუნჯე, ცხოვრება და სიხარული — იესო ქრისტეა. ტანჯვის შიშით ვერ განმაშორებ უფალს!“. დაიწყო მისი სასტიკი ტანჯვა: მარტვილის არაადამიანური წამებისა და აბუჩად აგდების მოწმე ხალხი აღშფოთებამ მოიცვა, ქალაქის თავი იძულებული გახადა, შეეწყვიტა ანასტასიას ტანჯვა და მისთვის თავის მოკვეთის ბრძანება გასცა. ნეტარის ცხედარი ქალაქგარეთ დააგდეს მხეცების საჯიჯგნად, მაგრამ უფალმა არ დაუშვა სიწმიდის შეურაცხყოფა: ზეგარდამო მინიშნებით წმინდა ანასტასიას აღმზრდელმა სოფიამ მიაკვლია მოწამის ნეშტს და ორი სხვა ქრისტიანის დახმარებით მიწას მიაბარა.
მარცვლეული კულტურები

მარცვლეული კულტურები — მცენარეების ჯგუფი, რომლებსაც ადამიანის სამეურნეო საქმიანობაში უმნიშვნელოვანესი ადგილი უკავია. იძლევა ადამიანის კვების ძირითად პროდუქტს — მარცვალს, ნედლეულს მრეწველობის მრავალი დარგისათვის და საკვებს სასოფლო-სამეურნეო ცხოველებისათვის. ძირითადი მარცვლეული კულტურებია: ხორბალი, ქერი, შვრია, ჭვავი, ფეტვი, სიმინდი, სორგო და სხვა; ფსევდომარცვლეული კულტურებია: წიწიბურა, შირბახტი და სხვა.

პურეული მარცვლეული კულტურების დიდი ნაწილი, როგორებიცაა ხორბალი, ჭვავი, ბრინჯი, შვრია, ქერი, სიმინდი, სორგო, ფეტვი, ღომი, ურიში, დაგუსა და სხვა მიეკუთვნება მარცვლოვანთა ოჯახს; ფსევდომარცვლეული კულტურა — წიწიბურა ეკუთვნის მატიტელასებრთა ოჯახს. პურეული მარცვლეული კულტურების მარცვალი დიდი რაოდენობით შეიცავს ნახშირწყალს (მშრალ ნივთიერებაზე 60-80% ), ცილებს (მშრალ ნივთიერებაზე 7-20%), ფერმენტებს, ვიტამინის კომპლექსებს (1, 2, 6), და პროვიტამინ -ს, რითაც განისაზღვრება მაღალი ყუათიანობა და ღირებულება ადამიანისათვის და საკვებად გამოყენებისათვის. მარცვლეული კულტურების კულტივირება დაიწყო 12 000 წლის წინ.
თეიმურაზ ბერიძე

თეიმურაზ ბერიძე (დ. 16 ნოემბერი, 1956, თბილისი) — ქართველი ეკონომისტი. 1978 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი. 1988-1992 წლებში სწავლობდა სსრკ აკადემიის ეკონომიკის ინსტიტუტში. 1993-1995 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ეკონომიკის ინსტიტუტში, 1995-1996 წლებში — მერილენდის უნივერსიტეტში; შემდგომ საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის თავმჯდომარედ. ამჟამად მუშაობს შავი ზღვის საერთაშორისო უნივერსიტეტში. ეკონომიურ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. 1983 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია, 1992 წელს — სადოქტორო.
ადოლფ I (ბერგის გრაფი)

ადოლფ (; გარდ. დაახ. 1082 წელს) — ჰერეზჰაინის ფოგტი 1056—1059 წლებში, ვერდენის ფოგტი 1059—1068 წლებში, დოიცის ფოგტი 1063—1065 წლებში, ბერგის ფოგტი 1068—1077 წლებშო, ბერგის გრაფი 1077—1082 წლებში, კელდახგაუს გრაფის, ადოლფ -ის შვილი.

ბიოგრაფია
ისტორიაში მასზე ძალზედ მცირე რაოდენობის ცნობაა შემონახული. ადოლფი იყო კელდეხგაუს გრაფის, ადოლფ -ის უმცროსი შვილი. ის მოიხსენიება, როგორც ჰერეზჰაინის, ვერდენის, დოიცისა და ბერგის ფოგტი. დაახლოებით 1077 წლიდან ის მოიხსენიება გრაფის ტიტულით.

ადოლფი გარდაიცვალა დაახლოებით 1082 წელს, მისი მემკვიდრე გახდა ადოლფ .

ქორწინება და შვილები
ადოლფის ცოლის სახელი უცნობია. შვილი:
ადოლფ (გარდ. დაახ. 1090), ბერგისა და ჰეველის გრაფი დაახ. 1082 წლიდან.
ანატოლიის ზეგანი

ანატოლიის ზეგანი — ზეგანი თურქეთში, მცირე აზიის მთიანეთის შიგა ნაწილი. ჩრდილოეთით ესაზღვრება პონტოს მთები, სამხრეთით ტავრის მთები. აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ გადაჭიმულია დაახლოებით 700 კმ-ზე, სიგანე 400 კმ-მდე. ზედაპირი ძირითადად მოსწორებულია; ალაგ-ალაგ აღმართულია დაკბილული ქედებიც. გაბატონებული სიმაღლეები 800–1500 მ. ცალკეული მწვერვალების სიმაღლე 2000 მ აღემატება. არის ჩამქრალი ვულკანები. მაქსიმალური სიმაღლეა 3917 მ (სტრატოვულკანი ერჯიასი).
ლას-ვეგასის კულტურა

ლას-ვეგასის კულტურა — გვიანდელი პლეისტოცენისა და ჰოლოცენის დასახლებების კომპლექსი თანამედროვე ეკვადორის სანაპირო ზოლის გასწვრივ, რომელიც ძვ. წ. 8000-4600 წლებში ყვაოდა. ლას-ვეგასის კულტურა წარმოადგენს „ადრეულ, სანაპირო ზოლის გარემოს ეკოლოგიურ კომპლექსში ერთ ადგილას მყოფ ცივილიაციას“. ეკვადორში, სანტა-ელენას ნახევარკუნძულზე იდენტიფიცირებულია ლას-ვეგასის კულტურის 31 ქალაქი — ბიოლოგიური კომპლექსი, ტროპიკული ეკოტონი. რადიონახშირბადული დათარიღების მეთოდით, ლას-ვეგასთან მისი კუთვნილება დადასტურდა.

ლას-ვეგასის ხალხი ნადირობასა და შემგროვებლობას მისდევდა, ასევე განვითარებული ჰქონდა პრიმიტიული სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკა. აღმოჩენილია ძვლის ისრები და ნიჩბები, რომლებსაც სავარაუდოდ ქსოვილების დასამზადებლად იყენებდნენ. ასევე აღმოჩენილია მრავალგვარი იარაღი და ნიჟარის ფორმის კონტეინერი; ხე-მასალა, ბამბუკი, ლერწამი, ტყავი, რომლებსაც სავარაუდოდ ასევე იარაღების დასამზადებლად იყენებდნენ.

მიუხედავად იმისა, რომ ეკვადორის სანაპირო ზოლში მუმიები არაა აღმოჩენილი, ლას-ვეგასის ხალხი თანამედროვე და მსგავსი იყო იმ ხალხისა, რომელთა ნარჩენებიც ჩრდილოეთ ჩილეს სანაპირო ზოლშია შემორჩენილი და ცნობილია ჩინჩოროს კულტურის სახელით.
ერჯიასი

ერჯიასი — დიდი სტრატოვულკანი თურქეთში, ანატოლიის ზეგნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ქალაქ კაისერიდან სამხრეთით 25 კმ-ში. სიმაღლე 3917 მ. ცენტრალური ანატოლიის უმაღლესი წერტილი. ფერდობებზე 28 კონუსია. აქვს ორი მწვერვალი. მწვერვალზე არის მყინვარი, რომელიც 3300 მ-მდე ეშვება. ანტიკურ დროში არგეუსი ეწოდებოდა. აღწერილი აქვს სტრაბონს. ვულკანი დიდწილად დანგრეულია. მთისძირში და ფერდობების ქვედა ნაწილებში არის მინდვრები, ბაღები და ვენახები. ერჯიასი პირველად დაიპყრო უილიამ ჯონ ჰამილტონმა 1837 წელს.
ქრომატიდები

ქრომატიდა (-დან — „ფერი“, „საღებავი“ და  — „ხედი“) — ქრომოსომის სტრუქტურული ელემენტი, რომელიც ფორმირდება ინტერფაზაში უჯრედის ბირთვში ქრომოსომის გაორმაგების (რეპლიკაციის) შედეგად.

აღწერა
ქრომატიდას უწოდებენ დნმ-ის მოლეკულის ორი ასლიდან ნებისმიერს, რომლებიც ერთად ადგენენ რეპლიცირებულ ქრომოსომას და შეკავშირებულნი არიან ცენტრომერებით. ეს ტერმინი გამოიყენება მანამ, სანამ ცენტრომერები ჯერ კიდევ კონტაქტში არიან. მიტოზის ან მეიოზის ანაფაზის დროს ქრომოსომების გაყოფის შემდეგ ძაფებს უწოდებენ შვილობილ ქრომოსომებს. სხვა სიტყვებით, ქრომატიდები წარმოადგენენ რეპლიცირებული ქრომოსომების ნახევარ ნაწილებს.
ჰოლიდეის სტრუქტურა

ჰოლიდეის სტრუქტურა — დინამიკური ჯვრისებრი სტრუქტურა, რომელსაც წარმოქმნის დნმ-ის ოთხი ძაფი ჰომოლოგიური რეკომბინაციის დროს. სტრუქტურამ სახელწოდება მიიღო ბრიტანელი მოლეკულური ბიოლოგის, რობინ ჰოლიდეის სახელიდან. 1964 წელს რობინ ჰოლიდეიმ ივარაუდა ამგვარი სტრუქტურის არსებობა კროსინგოვერის საკუთარ მოდელში, რომელიც მან შექმნა გენური კონვერსიის მოვლენის ასახსნელად.

ჰოლიდეის სტრუქტურა შედგება დნმ-ის ჰომოლოგიური თანმიმდევრობების წყვილისგან, ამიტომ შეუძლია დნმ-ის სპირალების გასწვრივ სრიალი. ეს პროცესი ხორციელდება ცილების მიერ და საჭიროებს ატფ-ს. ჰოლიდეის სტრუქტურის სრიალის შედეგად წარმოიქმნება ჰეტეროდუპლექსი, რომელიც შეიცავს დნმ-ის თითოეული ორი საწყისი სპირალიდან თითო-თითო ძაფს. ამ ჰეტეროდუპლექსის სიგრძეს განსაზღვრავს მანძილი მიგრაციის საწყის და საბოლოო წერტილებს შორის. ჰოლიდეის სტრუქტურები უჯრედში მხოლოდ დროებით არსებობს.
კატალიზი

კატალიზი ( — განადგურება) — ქიმიური რეაქციის რამდენიმე შესაძლო თერმოდინამიკურად ნებადართული მიმართულების შერჩევითი დაჩქარება კატალიზატორ(ებ)ის მეშვეობით, რომელიც რეაქციის უბნებთან შუალედურ ქიმიურ ურთიერთქმედებაში მრავალჯერ აღწევს და ყოველი შუალედური ქიმიური ურთიერთქმედების ციკლის შემდეგ აღიდგენს საკუთარ ქიმიურ შემადგენლობას.

ტერმინი „კატალიზი“ 1835 წელს შემოიღო შვედმა მეცნიერმა იენს იაკობ ბერცელიუსმა.

კატალიზის მოვლენა ბუნებაში გავრცელებულია (ცოცხალ ორგანიზმებში მიმდინარე პროცესების უმრავლესობა კატალიტურია) და ფართოდ გამოიყენება ტექნიკაში (ნავთობგადამუშავებასა და ნავთობქიმიაში, გოგირდმჟავის, ამიაკის, აზოტმჟავის წარმოებაში და ა.შ.). სამრეწველო რეაქციების უმეტესი ნაწილი კატალიტურია.

შემთხვევას, როცა კატალიზატორს წარმოადგენს რეაქციის ერთ-ერთი პროდუქტი ან მისი საწყისი ნივთიერება, ეწოდება ავტოკატალიზი.
16S რ-რნმ

16 რ-რნმ — რ-რნმ-ის სამი ძირითადი ტიპიდან ერთ-ერთი. ქმნის პროკარიოტების რიბოსომების საფუძველს და მდებარეობს მათ მცირე (30) სუბერთეულში. სედიმენტაციის კონსტანტა ტოლია 16-ის (სვედბერგის ერთეულის); ორი დანარჩენი მოლეკულის კონსტანტები ტოლია 5 და 23 -ების. 16 რ-რნმ-ის სიგრძე დაახლოებით 1600 ნუკლეოტიდია. ეუკარიოტებში არსებობს ანალოგიური რიბონუკლეინის მჟავები 18 რ-რნმ, რომლებიც შედგება დაახლოებით 2500 ნუკლეოტიდისგან.

რ-რნმ-ის სამი ტიპიდან ყველაზე მარტივად გასაანალიზებელი არის 16 და 18 რ-რნმ. ამ დროისთვის 16 და 18 რ-რნმ-ში ნუკლეოტიდების თანმიმდევრობა შესწავლილია ცოცხალი ბუნების სხვადასხვა სამეფოების 400-მდე სახეობისთვის. მიღებულ მონაცემებზე დაყრდნობით გამოყოფილია ევოლუციურად მსგავსი ორგანიზმების სამი ჯგუფი, რომლებმაც მიიღებს დომენების უმაღლესი რანგი:
ეუკარიოტები;
ჭეშმარიტი ბაქტერიები (ეუბაქტერიები), აგრეთვე ეუკარიოტების მიტოქონდრიები და ქლოროპლასტები;
არქეები.
მემკვიდრეობითობა

მემკვიდრეობითობა — ორგანიზმების თვისება, გადასცენ საკუთარი ნიშან-თვისებები და განვითარების მახასიათებლები შთამომავლობას. ამ თვისების წყალობით ყველა ცოცხალი ორგანიზმი საკუთარ შთამომავლებში ინახავს სახეობის დამახასიათებელ ნიშან-თვისებებს. მემკვიდრული ნიშნების ამგვარი დამემკვიდრება უზრუნველყოფილია გენეტიკური ინფორმაციის გადაცემით. ეუკარიოტებში მემკვიდრეობითობის მატერიალურ ერთეულებს წარმოადგენენ გენები, რომლებიც ლოკალიზებულია ბირთვის ქრომოსომებსა და ორგანელების დნმ-ში. მემკვიდრეობითობა ცვალებადობასთან ერთად უზრუნველყოფს სიცოცხლის ფორმების მუდმივობასა და მრავალფეროვნებას და საფუძვლად უდევს ცოცხალი ბუნების ევოლუციას. მემკვიდრეობითობა და ცვალებადობა გენეტიკის შესწავლის საგანს წარმოადგენს.
ჰერმან აბენდროთი

ჰერმან აბენდროთი ( დ. 19 იანვარი 1883, ფრანკფურტი — გ. 29 მაისი 1956, იენა) — გერმანელი დირიჟორი. 1903 წლიდან ხელმძღვანელობდა მიუნხენის „საორკესტრო საზოგადოებას”, 1905-1910 წლებში — ლიუბეკის ოპერისა და კონცერტების კაპელმეისტერი, ესენისა და კიოლნის სიმფონიური ორკესტრების დირიჟორი; 1922-1923 წლებში ბერლინის სახელმწიფო ოპერის სიმფონიური კონცერტების, ხოლო 1934-1945 წლებში ლაიფციგისა და ჰევანდჰაუზის ორკესტრის დირიჟორი.

ომის შემდგომ პერიოდში მოღვაწეობდა აღმოსავლეთ გერმანიაში (ყოფილი გდრ). 1945-1949 წლებში იყო ვაიმარის უმაღლესი მუსიკალური სკოლის მთავარი დირიჟორი და გენერალური მუსიკალური დირექტორი. 1949 წლიდან ლაიფციგის, ხოლო 1953 წლიდან ბერლინის რადიოს სიმფონიურ ორკესტრს ხელმძღვანელობდა. მართავდა გასტროლებს მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში. იყო ბრუკნერის, ბრამსისა და ბეთჰოვენის მუსიკის დიდებული ინტერპრეტატორი.
ადალბერტ ბრემენელი

ადალბერტ ბრემენელი ( დ. 1000 — გ. 1072) — ბრემენის მთავარეპისკოპოსი საქსონელი გრაფების გვარიდან. მასზე ცნობები დაცულია ადამ ბრემენელის საისტორიო ნაშრომში „ჰამბურგის მონასტრის ეპისკოპოსთა მოღვაწეობანი”, წიგნი . იგი განუხრელად ცდილობდა თავისი საეპისკოპოსოს გაფართოებას. 1043 წლიდან ჰამბურგ-ბრემენის არქიეპისკოპოსია. ცდილობდა ჰამბურგი სლავებსა და სკანდინავიაში ქრისტიანობის გავრცელების ცენტრად ექცია, მოეპოვებინა ჩრდილოეთ გერმანიის ეკლესიის დამოუკიდებლობა და ჩამოეყალიბებინა საპატრიარქო. რომის წინააღმდეგობის გამო იძულებული გახდა პაპის „ვიკარისა და ლეგატის” წოდებაზე დათანხმებულიყო (1053 წ.). 1063-1066 წლებში იგი რეგენტი და მცირეწლოვან ჰაინრიხ -ის მეურვეა, ხოლო 1069 წლიდან მისი მრჩეველი.
გიორგი ადამია (ფეხბურთელი)

გიორგი ადამია (დ. 10 მარტი 1981, თბილისი) — ქართველი ფეხბურთელი, თამაშობდა თავდამსხმელის პოზიციაზე.

მიღწევები
საკლუბო
ვიტ ჯორჯია
საქართველოს ჩემპიონი: 2003–04
ნეფთჩი ბაქო
აზერბაიჯანის ჩემპიონი: 2005
აზერბაიჯანის ვიცე-ჩემპიონი: 2007
თანამეგობრობის თასის ფინალისტი: 2005
თანამეგობრობის თასის მფლობელი: 2006

ინდივიდუალური
თანამეგობრობის თასის ბომბარდირი: 2005
აზერბაიჯანის პრემიერლიგის ბომბარდირი: 2010–11
ადჰერბალი

ადჰერბალი (ძვ. წ. - ს.ს.) — ნუმიდიის მეფე, ძე მიციფსისა, შვილიშვილი მასინისისა. ადჰერბალის ბიძაშვილმა, იუჰურთამ, მოკლა რა მისი ძმა, ჰიემფსალა, აიძულა იგი მისთვის მოკლული ძმის სამფლობელო გაეყო. გაყოფის შედეგად ადჰერბალმა ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილის მწირი რეგიონი მიიღო, თუმცა საბოლოოდ, იუჰურთა არც ამას დასჯერდა, თავს დაესხა ადერბალს და ცირტში ალყაში მოაქცია. ადჰერბალი ამაოდ ელოდა რომაელთა დახმარებას და საბოლოოდ იძულებული გახდა დანებებულიყო. 112 წელს იუჰურთამ ადჰერბალი სიკვდილით დასაჯა.
ლანიაკეა

ლანიაკეა — გალაქტიკური ზეგროვა, რომელიც „ირმის ნახტომის“, მზის სისტემისა და დედამიწის სახლია. ეს განსაზღვრა 2014 წლის სექტემბერში მიიღეს, როდესაც ასტრონომთა ჯგუფმა რ. ბრენტ ტულის (ჰავაის უნივერსიტეტიდან) ხელმძღვანელობით გამოაქვეყნა ზეგროვების განსაზღვრის ახალი გზა, რომელიც ეფუძნება გალაქტიკების ფარდობით სიჩქარეებს. ადგილობრივი ზეგროვის ეს ახალი განსაზღვრება მიეკუთვნება წინათ განსაზღვრულ ადგილობრივ ზეგროვას - ქალწულის ზეგროვას, ახლა უკვე დანამატად.

მახასიათებლები
ლანიაკეას ზეგროვა 100 000 გალაქტიკას მოიცავს, რომლებიც 160 მეგაპარსეკზეა (520 მეგასინათლის წელიწადი) გადაჭიმული. ზეგროვები სამყაროს ერთ-ერთი უდიდესი წარმონაქმნებია და ისეთი საზღვრები აქვს, რომელთა განსაზღვრა ძნელია, განსაკუთრებით კი შიგნიდან. გუნდმა რადიოტელესკოპების გამოყენებით ადგილობრივი გალაქტიკების დიდი ნაკრების მოძრაობის რუკა შეადგინა. მოცემულ ზეგროვაში ყველა გალაქტიკის მოძრაობა მიმართული იქნება შიგნითკენ, მასის ცენტრის მიმართულებით. ლანიაკეას შემთხვევაში ამ გრავიტაციულ ფოკუსურ წერტილს „უზარმაზარი მიმზიდველი“ ეწოდება და გავლენას ახდებს გალაქტიკების ადგილობრივი ჯგუფისა და ყველა სხვა გროვის მოძრაობაზე მთელი ზეგროვის მასშტაბზე.

აღმოჩენის მეთოდი
ახალი მეთოდს, რომელიც გალაქტიკების მოძრაობების ანალიზისთვის გამოიყენება, რომ განისაზღვროს მახასიათებელი მოძრაობა კოსმიური გაფართოებიდან, „ვაინერის ფილტრირება“ ეწოდება, რომელიც მუშაობს კარგად განსაზღვრული პოზიციური ინფორმაციისთვის, რაც 300 მეგასინათლის წელიწადის (92 მეგაპარსეკი) მანძილზე ანალიზის ჩატარების საშუალებას იძლევა. ამ შეზღუდვით ჩანს, რომ ლანიაკეა შაპლის ზეგროვისკენაა მიმართული, ანუ ლანიაკეა და შაპლი შესაძლოა უფრო დიდი კომპლექსის ნაწილი იყოს.

ადგილმდებარეობა
ლანიაკეას მეზობელი ზეგროვებია: შაპლის ზეგროვა, ჰერკულესის ზეგროვა, თმების ზეგროვა, პერსევი-თევზების ზეგროვა. ამ ზეგროვების კიდეები და ლანიაკეა კარგად არაა ცნობილი.

სახელწოდება
სახელი ლანიაკეა „განუზომელ ზეცას“ ნიშნავს ჰავაის ენაზე — „“ - ზეცა და „“ - განუზომელი. სახელის იდეა ეკუთვნის ნაუა'ა ნაპოლეონს, რომელიც ჰავაის ენის ასოცირებული პროფესორია კაპიოლანის საზოგადოების კოლეჯში. სახელი პოლინეზიელი შტურმანების პატივსაცემადაა, რომლებიც ცის ცოდნას იყენებდნენ წყნარ ოკეანეზე ნავიგაციისათვის.
ადამ ბრემენელი

ადამ ბრემენელი (გერმ. — დაახლ. 1050-1081/85 წ.წ.) — შუა საუკუნეების გერმანელი მემატიანე, მთავარეპისკოპოსი, ადალბერტ ბრემენელის დაახლოებული პირი.

წარმოშობით ზედა საქსონიიდან ან აღმოსავლეთ ფრანკონიიდან უნდა ყოფილიყო. განათლება ბამბერგის საეკლესიო სკოლაში მიუღია. 1066-1067 წლებში იყო კანონიკი. 1069 წელს მეთაურობს ბრემენის საკათედრო ტაძართან არსებულ სკოლას. იგი იყო ბრემენელი არქიეპისკოპოსის - ადალბერტ ბრემენელის ნდობით აღჭურვილი პირი. ადამ ბრემენელი ისტორიაში შევიდა როგორც „გერმანული ჩრდილოეთის ტაციტუსი” და პირველი გერმანელი გეოგრაფი.

არქიეპისკოპოს ადალბერტის სიკვდილიდან (1072) ცოტა ხნის შემდეგ იგი მუშაობას იწყებს შრომაზე - „ჰამბურგის მონასტრის ეპისკოპოსთა მოღვაწეობანი”. მასალებად იყენებდა მატიანურ ქრონიკებსა და თანამედროვეთა დამოწმებებს, ნაწილობრივ, დანიის მეფის - სვენ ესტრიდსენისას.

პირველი ორი წიგნი მოიცავს კარლოს დიდის მიერ საქსონიის დაპყრობის შესახებ ცნობებს, ასევე ჰამბურგ-ბრემენის საარქიეპისკოპოსოს საისტორიო მასალებს (ყველაზე დიდი საეპისკოპოსო იმ დროის ქრისტიანულ სამყაროში), მათ შორის ცნობებს მათ მეთაურთა შესახებ 1043 წლამდე. მესამე წიგნი მიძღვნილია არქიეპისკოპოს ადალბერტის მოღვაწეობისადმი. მეოთხე დამამთავრებელი წიგნი ფრიად საყურადღებოა გეოგრაფიული თვალსაზრისით. წიგნი - „ჩრდილოეთის კუნძულთა აღწერილობანი”, მოგვითხრობს ჩრდილოეთ ევროპისა და ბალტიისპირა ქვეყნებსა და ხალხებზე. განსაკუთრებით საყურადღებოა პირველი ცნობები ნორმანთა „ვინლანდიის კუნძულზე” გადასახლების შესახებ, რომელსაც მკვლევრები გრენლანდიასთან აიგივებენ. ადამის ქრონიკებში დაცულია ცნობები ძველ რუსეთზეც, სადაც ნახსენებია ქალაქი ოსტროგარდი (სავარაუდოდ ნოვგოროდი) და ჰავე (კიევი) - „კონსტანტინეპოლის ტაძრის - საბერძნეთის უდიდებულესი მშვენების” (ე.ი. ქრისტიანული სამყაროს) მეტოქე.

ადამ ბრემენელის თხზულებებმა ფართო გავრცელება ჰპოვეს. მისთვის ამ საქმეში სანიმუშო იყო გვიანანტიკური და ადრეშუასაუკუნეთა ავტორების ნაწარმოებები. ადამის სტილზე ყველაზე დიდი გავლენა ისტორიკოსმა სალუსტიუსმა იქონია.
არაბთა გაერთიანებული საამიროების ადმინისტრაციული დაყოფა

არაბთა გაერთიანებული საამიროები არის ფედერაციული მოწყობის ქვეყანა, რომელიც შედგება 7 საემიროსგან (არაბ. ‎‎ — იმირატი მხ. რ. — — იმარა). თითოეული ემირატი წარმოადგენს მიკროსახელმწიფოს აბსოლუტური მონარქიით. არაბთა გაერთიანებული საამიროების ადმინისტრაციულ მოწყობაში უმთავრესი მომენტია თავის ტერიტორიაზე მდებარე ნახშირწყალბადის რესურსების განკარგვის უფლება — ფაქტობრივად ნავთობრესურსების შესაბამისად განისაზღვრება ამა თუ იმ ემირატის გავლენა ქვეყნის საერთო პოლიტიკის განსაზღვრაში. ასე მაგალითად, ემირატებიდან ყველაზე მსხვილ და მდიდარ აბუ-დაბიის ემირატში მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქი — აბუ-დაბი და ერთდროულად აბუ-დაბის ემირი წარმოადგენს არაბთა გაერთიანებული საამიროების პრეზიდენტს. დუბაის ემირი წარმოადგენს მთავრობის ხელმძღვანელს.
აბუ იაკუბი

აბუ იაკუბი ( ‘ ; 1135 – 14 ოქტომბერი 1184) — საუკუნეში ესპანეთში ალმოჰადების დინასტიის მეორე არაბი ემირი. 1171 წელს იგი შეიჭრა ესპანეთის სიღრმეში, დაიპყრო ანდალუსია და სევილია დედაქალაქად გამოაცხადა. მისი ბრძანებით აშენდა წყალგაყვანილობა, დიდი მეჩეთი და ხიდი მდინარე გვადალკივირზე. მეჩეთს ჩვენამდე არ მოუღწევია, მის ადგილას დღეს სევილიის საკათედრო ტაძარი დგას. არაბთა გადმოცემით, მეჩეთი თეთრი ყოფილა, ჩვიდმეტნეფიანი, მდიდრული, გრანდიოზული ნაგებობა ისრისებური ფორმის თაღებით, ზომით 150100 მ-ზე. ესპანელთაგან სევილიის აღების შემდეგ ხანგრძლივი დროის განმავლობაში მეჩეთი ხელუხლებელი რჩებოდა, მასში მხოლოდ კაპელა ჩაუშენებიათ (კორდოვის მეჩეთის მსგავსად). დანგრეული აბუ იაკუბის მეჩეთის ადგილას მხოლოდ საუკუნის დასაწყისში დაიწყეს ქრისტიანული ტაძრის აგება.
ვლადიმერ ადლერბერგი

ვლადიმერ თევდორეს ძე ადელბერგი (; დ. 10 ნოემბერი, 1791 — გ. 8 მარტი, 1884) — რუსეთის სახელმწიფო მოღვაწე, გრაფი. 1817 წლიდან ტახტის მემკვიდრის, დიდი თავადის ნიკოლოზ პეტრეს ძის ადიუტანტი და მეგობარი მთელი მისი მეფობის განმავლობაში. 1828 წლიდან გენერალ-ლეიტენანტი, 1847 წლიდან გრაფი. 1842-1857 წლებში ხელმძღვანელობდა რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო საფოსტო დეპარტამენტს. მის დროს რუსეთში შემოიღეს საფოსტო მარკები. 1852–1870 წლებში კარისა და სამეფო მამულების მინისტრი. ნიკოლოზ -ის ტახტზე ასვლის შემდეგ იყო მისი თანაშემწე 1825 წლის 14 დეკემბრის მოვლენათა (დეკაბრისტთა აჯანყება) საგამოძიებო კომისიის საქმიანობაში. იყო, აგრეთვე, გლეხთა საქმის შემსწავლელი საიდუმლო კომიტეტის წევრი, შემდეგ სახელმწიფო გლეხთა საყოფაცხოვრებო მოწყობის კომიტეტის წევრიც.
ალექსანდრე ადლერბერგი

ალექსანდრე ვლადიმერის ძე ადლერბერგი (დ. 1818 — გ. 1888) — რუსეთის სახელმწიფო მოღვაწე, გრაფი, 1855 წლიდან გენერალ-ადიუტანტი. ალექსანდრე -ის პირადი მრჩეველი და უახლოესი მეგობარი. აღიზარდა პაჟთა კორპუსში. მონაწილეობდა კავკასიაში წარმოებულ სამხედრო მოქმედებებში. 1859 წლიდან წიგნის ბეჭდვითი კომიტეტის, 1860 წლიდან ცენზურის მთავარი სამმართველოს წევრი, ხოლო 1866 წლიდან სამხედრო საბჭოს წევრი, შემდეგ სამხედრო სასამართლო დადგენილებათა პროექტების გადასინჯვების სახელმწიფო საბჭოსა და კომიტეტის წევრიც. 1870 წელს კარის მინისტრის პოსტზე მამამისი, ვლადიმერ თევდორეს ძე შეცვალა. მას მინისტრის პოსტი 1881 წლამდე ეკავა.
ნიკოლოზ ადლერბერგი

ნიკოლოზ ვლადიმერის ძე ადლერბერგი (დ. 1819 — გ. 1892) — რუსეთის სახელმწიფო მოღვაწე, გრაფი. მონაწილეობდა კავკასიაში წარმოებულ სამხედრო მოქმედებებსა (1841-184) და უნგრეთის კამპანიაში (1849). 1853 წელს დაინიშნა ტაგანროგის ქალაქისთავად. 1854-1856 წლებში ეკავა ქალაქ სიმფეროპოლის სამხედრო გუბერნატორის, ხოლო 1866-1881 წლებში ტავრიჩის სამოქალაქო გუბერნატორის თანამდებობა. იყო ფინეთის დიდი სამთავროს გენერალ-გუბერნატორი. 1881 წელს დაინიშნა სახელმწიფო საბჭოს წევრად.

იმოგზაურა საბერძნეთში, ეგვიპტესა და პალესტინაში. ამ მოგზაურობათა შთაბეჭდილებებზე შექმნა და 1853 წელს გამოსცა მცირე მოცულობის წიგნი „რომიდან იერუსალიმში”. მოგზაურული ჩანაწერების ჟანრის შესახებ გამოთქმული აქვს საყურადღებო მოსაზრებები ამავე წიგნის წინასიტყვაობაში.
გიორგი ნავალოვსკი

გიორგი ნავალოვსკი (დ. 28 ივნისი, 1986, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი ფეხბურთელი, თამაშობდა მარცხენა მცველის პოზიციაზე. ნავალოვსკიმ კარიერა 2022 წელს დაასრულა.

სანაკრებო კარიერა
2008-2021 წლებში საქართველოს ეროვნული ნაკრების ღირსებას იცავდა.
სანაკრებო სტატისტიკა
ტიტულები
საკლუბო
დინამო თბილისი
უმაღლესი ლიგა
ჩემპიონი: 2004–2005
ინტერი ბაქო
აზერბაიჯანის პრემიერლიგა
ჩემპიონი: 2009–2010
ანჟი მაჰაჩყალა
რუსეთის პირველი დივიზიონი
ვიცე-ჩემპიონი: 2009
გვიდო ადლერი

გვიდო ადლერი (დ. 1855 — გ. 1941) — ავსტრიელი მუსიკის ისტორიკოსი. საუკუნის ვენის მუსიკათმცოდნეობის სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, ვენის უნივერსიტეტის პროფესორი (1898-1927).

მისი ხელმძღვანელობით გამოიცა მრავალტომიანი შრომა „ავსტრიის მუსიკალური ხელოვნების ძეგლები” (1894-1938). მისივე რედაქციით გამოიცა ფუნდამენტური გამოკვლევა „მუსიკის ისტორიის სახელმძღვანელო” ( გამოცემა 1924, გამოცემა 1930). ავტორია შრომებისა მუსიკის ისტორიის მეთოდოლოგიისა და მუსიკის სტილის თეორიისა ესთეტიკაში.
არაბთა გაერთიანებული საამიროების დემოგრაფია

ამ სტატიაში წარმოდგენილია არაბთა გაერთიანებული საამიროების დემოგრაფიის მიმოხილვა.
მოსახლეობა
ქვემოთ მოცემულია მონაცემები 1975 წლიდან 2005 წლამდე. ამ მონაცემების თანახმად არაბთა გაერთიანებულ საამიროებს მოსახლეობის ზრდის მიხედვით მსოფლიოში ყველაზე დიდი მაჩვენებელი აქვს, რისი ძირითადი მიზეზიც იმიგრაციაა.
ორშის ბრძოლა

ორშის ბრძოლა — საუკუნის ერთ-ერთ ყველაზე მასშტაბური ბრძოლა. ეს იყო რუსეთ-ლიტვის ომის ნაწილი. პოლონეთის სამეფოსა და ლიტვის დიდი სამთავროს გაერთიანებულმა ძალებმა გაანადგურეს რიცხობრივად მეტი მოსკოვის დიდი სამთავროს ძალა და შეიპყრეს მათი მეთაური. ბრძოლა გაიმართა დღევანდელი ბელარუსის ქალაქ ორშასთან ახლოს.
უმ-ელ-კაივაინის საამირო

უმ-ელ-კაივაინის საამირო — არაბთა გაერთიანებული საამიროების შემადგენლობაში შემავალი შვიდი საამიროდან ერთი-ერთი, მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთით. მოსახელეობის მიხედვით შვიდ საამიროს შორის უმ-ელ-კაივაინი ყველაზე მცირერიცხოვანია. საამიროს მართავს ამირა საუდ ბინ რაშინ ალ მუალა. 2003 წლისთვის უმ-ელ-კაივაინის საამიროს მოსახლეობა შეადგენდა 62 000 მაცხოვრებელს.
ადოლფ II (ბერგის გრაფი)

ადოლფ (; დ. 1090-იანი წლები — გ. 1170 წლის 12 ოქტომბერი) — ბერგის გრაფი 1115 (არა უგვიანეს) —1160 წლებში, გრაფ ადოლფ -ის შვილი.

ბიოგრაფია
ადოლფი პირველად მოიხსენიება 1115 წლის დოკუმენტებში, ამ დროს ის უკვე იყო ბერგის გრაფი და ვერდენის ბენედიქტელთა მონასტერის ფოგტი.

1120 წელს ადოლფი დაქორწინდა ადელაიდაზე, არნსბერგის გრაფის ქალიშვილზე.

1125 წლიდან ადოლფმა მიიღო ზიგბურგის სააბატოს საფოგტო. ასევე იყო ვერდენის, დიუნვალდის, დოიცისა და კაპენბერგის ფოგტი.

დაახ. 1127 წელს მეორე ჯერზე დაქორწინდა ირმგარდზე (?), ენჰელბერტ ფონ შვარცენბურგის, კელნის არქიეპისკოპოსის, ფრიდრიხ ფონ შვარცენბურგის ნათესავის ქალიშვილზე.

ადოლფმა დააარსა ბურგის ციხე-სიმაგრე.

ბერგის საგრაფოსთვის დიდი პოლიტიკური და ეკონომიკური მნიშვნელობა ჰქონდა კონტროლის დამყარებას კელნსა და დორტმუნდს შორის არსებულ ჰანზის სავაჭრო კავშირზე. აგრეთვე საგრაფოს ტერიტორიაზე არსებობდა ვერცხლის საბადო. ადოლფ -მ მოჭრა თავისი მონეტა ვილდბერგში, ბენსბერგსა და ზიგბურგში.

ადოლფი მონაწილეობდა მეორე ჯვაროსნულ ლაშქრობაში.

ადოლფი გარდაიცვალა 1170 წლის 12 ოქტომბერს. მისი სამფლობელო გაიყვეს მისმა შვილებმა, ებერჰარდ -მა და ენჰელბეტ -მა.
მისმა დანარჩენმა შვილებმა სასულიერო კარიერა აირჩიეს:
ფრიდრიხ ფონ ბერგი — კელნის არქიეპისკოპოსი 1156—1158 წლებში
ბრუნო ფონ ბერგი — კელნის არქიეპისკოპოსი 1191—1193 წლებში
არნოლდ ფონ ბერგი — ოსნაბრუკის ეპისკოპოსი
ადოლფ  — ვერდენის მონასტერის აბატი 1160—1174 წლებში.
ვიქტორ ადლერი

ვიქტორ ადლერი ( დ. 24 იანვარი, 1852 — გ. 11 ნოემბერი, 1918) — ავსტრიის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის ერთ-ერთი ლიდერი. 1905 წლიდან პარლამენტის (რაიხსტაგი) დეპუტატი.

პოლიტიკური მოღვაწეობა დაიწყო პანგერმანული ორგანიზაციების რიგებიდან. 1883 წლიდან დაინტერესდა მუშათა მოძრაობის საკითხებით და ამ მიზნით დაუახლოვდა სოციალ-დემოკრატებს. 1883 და 1889 წლებში ორჯერ შეხვდა ენგელსს, ჰქონდა მასთან მიმოწერაც (1889–1895). იყო ერთ-ერთი მთავარი ავტორი ავსტრიის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის პროგრამის პროექტისა, რომელიც 1888 წლის 31 დეკემბერს — 1889 წლის 1 იანვარს ჰაინფელდში ჩატარებულმა დამფუძნებელმა ყრილობამ მიიღო. დიდი წვლილი მიუძღვის ავსტრიის სოციალ-დემოკრატიულ მოძრაობაში განხეთქილების აღმოფხვრასა და ერთიანი პარტიის შექმნაში.

პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში (1914–1918) იზიარებდა გერმანულ სოციალ-შოვინისტურ შეხედულებებს, შემდეგ ცენტრიზმისაკენ გადაიხარა და სოციალ-შოვინისტებს კაუცსკიანელთა პოზიციიდან აკრიტიკებდა, თუმცა, აღსანიშნავია, რომ მისი კრიტიკის ობიექტი იყო გერმანული სოციალ-დემოკრატიის მემარცხენე ფრთა (კ. ლიბკნეხტი და რ. ლუქსემბურგი). 1918 წელს ძალიან მოკლე ვადით (30 ოქტომბრიდან 11 ნოემბრამდე) იყო ავსტრიის ხელისუფლების საგარეო საქმეთა მინისტრი. ცნობილია, როგორც ავსტრომარქსიზმის კრიტიკოსი.