iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გნელ სანოსიანი

გნელ სანოსიანი (დ. 7 ოქტომბერი, 1983, წაქარი, სომხეთის სსრ) — სომეხი პოლიტიკოსი. სომხეთის ინფრასტრუქტურისა და ტერიტორიული ადმინისტრაციის მინისტრი.

ბიოგრაფია
გნელ სანოსიანი დაიბადა 1983 წლის 7 ოქტომბერს, სომხეთის სსრ-ის სოფელ წაქარში. 2000-2004 წლებში სწავლობდა ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, მიიღო გეოგრაფიის ბაკალავრის სტატუსი. 2004-2006 წლებში ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტში სწავლის გაგრძელების შემდეგ მიიღო გეოგრაფიის მაგისტრის ხარისხი, სპეციალობით: გარემოს მენეჯმენტი და ეკოლოგია. 2004-2010 წლებში იყო მაქსედანის უცხოურენოვევანი სკოლის გეოგრაფიის მასწავლებელი. 2007-2010 წლებში იყო ერევნის ჩრდილოეთის უნივერსიტეტის ლექტორი. 2014-2015 წლებში „ “-ის გაყიდვების მენეჯერი. 2006-2018 წლებში იყო უცხოური ეკონომიკური ურთიერთობების უნივერსიტეტის ლექტორი. 2018 წლის მაისიდან ამავე წლის მაისამდე იკავებდა სომხეთის რესპუბლიკის გარემოს დაცვის მინისტრის მოადგილის თანამდებობას. 2018-2021 წლებში იყო გეღარქუნიქის პროვინციის გუბერნატორი. 2021 წლის 2 აგვისტოს სომხეთის მთავრობის გადაწყვეტილებით განთავისუფლებული იქნა გეღარქუნიქის პროვინციის გუბეერნატორის თანამდებობიდან. 2021 წლის 2 აგვისტოს სომხეთის რესპუბლიკის პრეზიდენტის, არმენ სარქისიანის ბრძანებულებით დანიშნული იქნა სომხეთის რესპუბლიკის ინფრასტრუქტურისა და ტერიტორიული ადმინისტრაციის მინისტრად. არის სომხეთის პრემიერ-მინისტრ ნიკოლ ფაშინიანის მესამე კაბინეტის (მთავრობის) წევრი.

არის სომხეთის გეოგრაფიული საზოგადოების წევრი და პოლიტიკური პარტია „საზოგადოებრივი კონტრაქტის“ დამფუძნებელი წევრი.

ჰყავს მეუღლე და ორი შვილი.

ინფრასტრუქტურისა და ტერიოტირული ადმინისტრაციის მინისტრი
2021 წლის 2 აგვისტოს სომხეთის რესპუბლიკის პრეზიდენტის, არმენ სარქისიანის ბრძანებულებით დანიშნული იქნა სომხეთის რესპუბლიკის ინფრასტრუქტურისა და ტერიტორიული ადმინისტრაციის მინისტრად. 2021 წლის 7 სექტემბერს გნელ სანოსიანმა შეხვედრა გამართა მსოფლიო ბანკის რეგიონულ დირექტორთან სამხრეთ კავკასიაში სებასტიან მოლინეუსთან და მსოფლიო ბანკის ახალ მენეჯერთან სომხეთში კაროლინ გეგინატთან. შეხვედრაზე მან მსოფლიო ბანკის წარმომადგენლებს გააცნო ახალი სამთავრობო პროგრამის პრიორიტეტები, ძირითადი მიზნები და თანამშრომლობის მიმართულებები. მან ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მთავრობამ თავის წინაშე დააყენა ამბიციური პროექტები და გეგმავს საერთაშორისო პარტნიორებთან ერთად ძალისხმევა განახორციელოს მათ განსახორციელებლად, ნათქვამია ტერიტორიული ადმინისტრაციისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს პრესრელიზში. კაროლინ გეგინატმა განაცხადა, რომ მსოფლიო ბანკი მზადაა მხარი დაუჭიროს სომხეთის მთავრობას დაგეგმილ პროექტებში, განსაკუთრებით წყლის სექტორში, მიწის ექსპლუატაციის სექტორში, ტურიზმისა და გზების მშენებლობაში.

2021 წლის ოქტომბერში მინისტრის რანგში მონაწილეობდა ლიეტუვაში გამართულ „ტრანსპორტისა და ლოჯისტიკის 2050 საერთაშორისო სატრანსპორტო ინოვაციების ფორუმში“. აგრეთვე შეხვდა ლიეტუვის ტრანსპორტისა და კავშირგაბმულობის მინისტრ მარიუს სკუოდის და ენერგეტიკის მინისტრნ დაინიუს კრეივის. მინისტრებმა განიხილეს მიმდინარე პოლიტიკური და ეკონომიკური საკითხები. განხილული იქნა სტრატეგიულ-ინფრასტრუქტურული პროექტები, რომლებიც დაკავშირებულია სატრანსპორტო ინოვაციებთან და კავშირგაბმულობასთან.
მურად გირეი

მურად გირეი (‎; დ. 1627 — გ. იამბოლი, ოსმალეთის იმპერია, 1696) — ყირიმის ხანი 1678–1683 წლებში, ნურედინ მუბარექ გირეის ვაჟი, სელამეთ გირეის შვილიშვილი.

ბიოგრაფია
მურადის მამა, მუბარექ გირეი დიდი პრივილეგიებით სარგებლობდა სახანოში. მურად გირეი მეჰმედ გირეის მმართველობისას 4 წლით (1659–1663 წ.წ) დანიშნული იყო ნურედინად. ამის შემდგომ ის ოსმალეთის ევროპულ ნაწილში ცხოვრობდა. 1678 წელს, ოსმალებმა მურადის ბიძაშვილი, სელიმ გირეი რუსეთთან ჩიგირინის ალყის დროს განცდილი მარცხის გამო გადააყენეს, ხანის ტიტული კი სწორედ მურად გირეის უბოძეს.

მურად გირეი აქტიურად ჩაერთო რუსეთ-ოსმალეთის ომში, რომელიც 1681 წელს დასრულდა ბახჩისარაის ხელშეკრულების გაფორმებით, ამ დროიდან იწყება რუსეთის ექსპანსია უკრაინასა და ყირიმის ტერიტორიაზე. 1682 წელს მურად გირეის სულთანმა მეჰმედ -მ საღვთო რომის იმპერიის წინააღმდეგ წამოწყებულ დიდ ომში მოთხოვა არმიის გამოყვანა, რაზეც თანხმობა მიიღო. მურადმა დასახმარებლად 40 ათას კაციანი არმია დაძრა სტამბოლისკენ. 1683 წელს, ოსმალებმა ვენაში მძიმე მარცხი (იხილეთ ვენის ალყა) განიცადეს. სულთანმა ეს გამანადგურებელი დამარცხება საკუთარ დიდ ვეზირ, ქარა მუსტაფა-ფაშასთან ერთად ვასალებსაც დააბრალა. მათ შორის დიდი რისხვა დაატყდა თავს მურადსაც, რომელიც აიძულეს ყირიმის ტახტი დაეტოვებინა ჰაჯი გირეის სასარგებლოდ. თავად მურადი საცხოვრებლად ოსმალთა ბულგარეთში, იამბოლში გადავიდა, სადაც გარდაიცვალა 69 წლის ასაკში 1696 წელს, დაკრძალეს იქვე.
ანდრანიკ აკობიანი

ანდრანიკ აკობიანი (; დ. 6 ოქტომბერი, 1981, ვაღარშაპატი, სომხეთის სსრ) — სომხური წარმოშობის შვეიცარიელი მოკრივე. მსოფლიო თასის გამარჯვებული, მსოფლიო ჩემპიონატის ვერცხლის მედალოსანი და ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ორგზის მონაწილე.

ბიოგრაფია
ანდრანიკ აკობიანი დაიბადა 1981 წლის 6 ოქტომბერს, სომხეთის სსრ-ის (ამჟამად სომხეთი) ქალაქ ვაღარშაპატში. აკობიანმა მონაწილეობა მიიღო პეკინში, ჩინეთში გამართულ 2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე. ოლიმპიური ტურნირის პირველ წრეში დაამარცხა განელი მოკრივე აჰმედ სარაკუ, ანგარიშით 14:8. მეორეში კი უზბეკ ელშოდ რასულოვთან. 2008 წლის ბოლოს ანდრანიკმა მიიღო უფლება ეასპარეზა მოსკოვში 2008 წლის კრივის მსოფლიო თასზე. ტურნირზე ყველა წონით კატეგორიაში საუკეთესო მოყვარული მოკრივეები შეიკრიბნენ. აკობიანმა შეძლო გამოეჩინა მთელი თავისი შესაძლებლობები და მოიგო თასი საშუალო წონაში (75 კგ). მეოთხეფინალში დამაჯერებლად დაამარცხა სამხრეთ კორეის წარმომადგენელი ჩო-დეოკ ჯინი, ანგარიშით 19:4. ნახევარფინალში მისი მეტოქე იყო უზბეკი ელშად რასულოვი, რომელიც დამაჯერებლად, ანგარიშით 12:2 დაამარცხა. ფინალში მისი მეტოქე იყო ვენესუელელი ალფონსო ბლანკო, რომელიც დაძაბულ ბრძოლაში მინიმალური სხვაობით, ანგარიშით 10:9 დაამარცხა.

აკობიანი 2009 წლის მოყვარულთა კრივის მსოფლიო ჩემპიონატზე, რომელიც იტალიაში, მილანში გაიმართა, ვერცხლის მედალი მოიპოვა. 1/32 ფინალში დაამარცხა ერაყელი ვაჰიდ აბდერეჰდა, ანგარიშით 13:6. 1/16 ფინალში დაამარცხა შვედი ნაიმ ტერბუნია, ანგარიშით 15:11. 1/8 ფინალში დაამარცხა ირლანდიელი დარენ ო'ნეილი. მეოთხედფინალში დამაჯერებლად დაამარცხა მოლდოველი ვიკტორ კოტიუჟანში. ანგარიშით 8:1. ნახევარფინალში დაძაბულ ბრძოლაში დაამარცხა ვენესუელელი ალფონსო ბლანკო, ანგარიშით 4:3. ფინალში დამარცხდა უზბეკ აბოს ატოევთან, ანგარიშით 0:9. 2010 წელს აკობიანი გახდა სომხეთის ჩემპიონი. ფინალში დაამარცხა არტურ ულიხანიანი. მიუხედავად იმისა, რომ 2011 წლის კრივის მსოფლიო ჩემპიონატზე მეოთხედფინალში მსაჯის საკამათო გადაწყვეტილებით დამარცხდა, მისი გამოსვლა მაინც არ გამოდგა საკმარისად კარგი 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე კვალიფიკაციისთვის, სადაც მან ვერ შეძლო მედლის მოპოვება 1/32 ფინალში დამარცხდა ამერიკის შეერთებული შტატების წარმომადგენელ ტერელ გაუშასთან.
სომხეთი სომხების გარეშე

სომხეთი სომხების გარეშე ― ფრაზა, რომელიც დამკვიდრდა - საუკუნეებში თურქების მიერ სომხური მოსახლეობის მასობრივი ხოცვა-ჟლეტისა და დეპორტაციების აღსანიშნად. დასავლური სამყარო სწორედ ამას უწოდებდა ოსმალეთის იმპერიის მიზანს, დასაკუთრებოდა სომხებით დასახლებულ პროვინციებს სომხების თავიდან მოცილების გზით.

სომხების გენოციდი
ზოგიერთი სომეხი და არასომეხი მეცნიერი ტერმინს „სომხეთი სომხების გარეშე“ იყენებს 1915 წლის სომხების გენოციდის აღსანიშნად, რომელიც მოიცავდა ოსმალეთის ექვს ვილაიეთში არსებული სომხური მოსახლეობის მასობრივ ხოცვა-ჟლეტასა და დეპორტაციას. შესაბამისად, ამ ქმედებით თურქები ცდილობდნენ გაეგრძელებინათ მმართველობა ისტორიული სომხეთის მიწებზე (ცნობილი როგორც დასავლეთ სომხეთი), ოღონდ თავად მისი მკვიდრი მოსახლეების, ანუ სომხების გარეშე. სწორედ ფაქტის ლოგიკურმა გაანალიზებამ წარმოქმნა და შემდეგში დაამკვიდრა კიდეც ეს პოლიტიკური ფრაზა.

რუსეთის იმპერია
 საუკუნის ბოლოსა და საუკუნის დასაწყისში, რუსეთის იმპერატორს არაერთი გავლენიანი რუსი სთავაზობდა ე.წ. „სომხეთი სომხების გარეშე“ პოლიტიკის განხორციელებას. მათ შორის ყველაზე გამორჩეული და ამ საკითხში აქტიური ალექსი ლობანოვ-როსტოვსკი იყო, რომელსაც 1895-1896 წლებში საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობა ეკავა.

პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსეთის იმპერიამ ათასობით სომეხი მოხალისის დახმარებით მოახერხა დაეპყრო ოსმალეთის იმპერიაში შემავალი სომხური პროვინციები. 1916 წელს რუსულმა მთავრობამ სომეხ მოხალისეთა ნაწილები დაშალა. გენერალმა ნიკოლოზ იუდენიჩმა, რომელიც რუსულ არმიას ხელმძღვანელობდა ოსმალეთის იმპერიის სომხებით დასახლებული პროვინციების დაპყრობაში კავკასიის კამპანიის მსვლელობის დროს, ასევე წამოაყენა იმის გეგმა, რომ იქ მცხოვრები ადგილობრივი სომხები წინაპართა სახლებითან აეყარათ და დაედეპორტებინათ. აღსანიშნავია, რომ რუსული იმპერიული მთავრობა სერიოზულად განიხილავდა სომხების გადასახლებისა და მათ ადგილას რუსი და კაზაკი გლეხების ჩასახლების იდეას. ამის განხორციელებას ხელი მხოლოდ 1917 წელს მომხდარმა რუსულმა რევოლუციამ შეუშალა, რასაც იმპერიაში მონარქიის დამხობა და ქაოტური პერიოდის დაწყება მოჰყვა.

თანამედროვე ეპოქა
 საუკუნეში ეს ფრაზა კვლავ აქტუალურია, ოღონდ უკვე სხვა მნიშვნელობით. დღეისათვის მას უკვე იყენებენ სომხეთიდან მოქალაქეთა გახშირებული ემიგრაციის აღსანიშნავად. 2009 წელს რუსეთის მთავრობამ დაიწყო მიგრაციის პროგრამის „თანამემამულეების“ ხელშეწყობა, რომელიც სომხეთის მოქალაქეებს რუსეთში ცხოვრებისაკენ მოუწოდებს. სოციოლოგმა რუბენ ეგანიანმა, მთიანი ყარაბაღის ომის ვეტერანმა სარგის ჰაცპანიანმა და ასევე პოლიტიკის ანალიტიკოსმა რუბენ მერაბიანმა განაცხადეს, რომ ეს პროგრამა სომხეთს სომხების გარეშე ტოვებს. 2013 წელს ვეტერანმა სარგის ჰაცკაპიანმა რუსეთის აღნიშნული პოლიტიკა „სომხეთი სომხების გარეშე“ დაუკავშირა სომხური მთავრობის გეგმას ევრაზიის კავშირში გაწევრიანებასთან დაკავშირებით, რაც რუსეთში მასობრივი გადინების შესაძლებლობის საშუალებას იძლევა. აღსანიშნავია, რომ ამ მხრივ მდგომარეობა მართლაც სავალალოა. დღევანდელი მდგომარეობით მხოლოდ რუსეთში 2,900,000 სომეხი ცხოვრობს, თავად სომხეთის მოსახლეობა კი 2,961,514-ია, რაც სულ ცოტათი აღემატება რუსეთში არსებულ სომხურ დიასპორას. აღსანიშნავია, რომ ქვეყნიდან მოსახლეობის გადინება ასევე დიდი რაოდენობით ხდება აშშ-სა და საფრანგეთის მიმართულებითაც, სადაც სომხური დიასპორა ასობით ათას მოსახლეს სცდება.
მოლა ფანაჰ ვაგიფი

მოლა ფანაჰ ვაგიფი (; დ. დაახლ. 1717, სალაჰლი, ახლანდ. ყაზახის რაიონი, აზერბაიჯანი, — გ. 1797, შუშა) — აზერბაიჯანელი პოეტი, სახელმწიფო მოღვაწე და დიპლომატი. მისი ზედწოდება „ვაგიფი“ „სწავლულ კაცს“ ნიშნავს.
ბიოგრაფია
მოლა ფანაჰი დაიბადა დაახლოებით 1717 წელს იმდროინდელ ყაზახის სახანოში. მიუღია საფუძვლიანი განათლება, იცოდა არაბული და სპარსული ენები, კარგად იცნობდა ლიტერატურას და მეცნიერების სხვადასხვა დარგს. 1750-იან წლებში, მას შემდეგ, რაც ყახახი ქართველ მეფეთა კონტროლს დაექვემდებარა, ვაგიფმა ყარაბაღის სახანოს შეაფარა თავი. 1769 წელს ხანის მიწვევით ის გახდა კარის გამრიგე, შემდეგ — პირველი ვაზირი. იღწვოდა ყარაბაღის სახანოს ეკონომოკური განვითარებისთვის, ცდილობდა დაემყარებინა დიპლომატიური კავშირი რუსეთთან, აქტიური ურთიერთობა ჰქონდა მეფე ერეკლე -სა და ლევან ბატონიშვილთან. 1770-იან წლებში დიპლომატიური მისიით იმყოფებოდა თბილისში.

1795-1797 წლებში ვაგიფი მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა შუშის დაცვაში ირანის მბრძანებლის აღა-მაჰმად-ხანის წინააღმდეგ. ქალაქის დაცემის შემდეგ ყარაბაღის მმართველი იბრაჰიმ-ხალილ-ხანი გაიქცა, ვაგიფი დაატყვევეს და სიკვდილი მიუსაჯეს, თუმცა პოეტი ამჯერად აღა-მაჰმად-ხანის მკვლელობამ იხსნა. საბოლოოდ, ის ყარაბაღის სახანოში ძალაუფლებისთვის ამტყდარმა ბრძოლამ იმსხვერპლა. ვაგიფი თავის ვაჟიშვილთან ერთად სიკვდილით დასაჯეს. 1982 წელს შუშაში ვაგიფის დაკრძალვის ადგილზე ააგეს მავზოლეუმი (არქიტექტორები — აბდულ-ვაჰიბ სალამზადე, ელდარ კანუკოვი), რომელიც 1992 წელს, ყარაბაღის პირველი ომის დროს დაინგრა; აღადგინეს 2021 წელს.

შემოქმედება
ვაგიფის როლი აზერბაიჯანულ ლიტერატურაში განუზომლად დიდია. იგი ახალი აზერბაიჯანული პოეზიის ფუძემდებლად ითვლება. აზერბაიჯანული ლიტერატურის ისტორიაში პირველად ვაგიფის ლირიკაში გამოჩნდა რეალიზმის ელემენტები. მან დააკანონა ჰეჯას ზომა, ხალხურ მეტყველებას დაუახლოვა კლასიკური ლექსი. ვაგიფის ლირიკა უფრო ყოფით გრძნობებსა და სურვილებს აერთიანებს, ვიდრე იმდროინდელ სუფიურ პოეზიაში გავრცელებულ აბსტრაქტულ და რელიგიურ თემებს. ცნობილია ვაგიდის მიმოწერა და ლიტერატურული დიალოგის თავის უფროს თანამედროვესთან — მოლა ვალი ვიდადისთან.

ქართულ თემატიკას ეხება მისი სამი ლექსი, რომელიც ეძღვნება ქართველ ქალს, თბილისსა და ერეკლე -ის ძეს, ლევანს. ვაგიფის პოეზია პირველად 1856 წელს დაიბეჭდა. თარგმნილია სხვადასხვა, მათ შორის ქართულ ენაზე.
სეიდ აზიმ შირვანი

სეიდ აზიმ შირვანი (; დ. 9 ივლისი, 1835 წელი, შამახი, აზერბაიჯანი — გ. 1 ივნისი, 1888 წელი, შამახი, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი პოეტი და განმანათლებელი. მან პირველადი რელიგიური განათლება ერაყში მიიღო. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ მან უარი თქვა სასულიერო ცხოვრებაზე და გახსნა კერძო სკოლა.

სეიდ აზიმ შირვანი აგრძელებდა ფუზულის ტრადიციებს თავის სასიყვარულო-ლირიკულ ლექსებში. თავის სატირულ ლექსებსა და იგავ-არაკებში სეიდ აზიმ შირვანი დასცინოდა მღვდელმსახურებას, ეწინააღმდეგებოდა ჩამორჩენილობასა და უმეცრებას, მოუწოდებდა განმანათლებლობისა და კულტურისკენ. თანამედროვე პოეტები მას თავის მასწავლებლად მიიჩნევენ.

ერის წინსვლაზე, მის სულიერ ემანსიპაციაზე ზრუნვით, სეიდ აზიმმა გახსნა რუსულ-აზერბაიჯანული სკოლა, სადაც ყურადღება დაეთმო საერო მეცნიერებათა შესწავლას, ასევე აზერბაიჯანულ და რუსულ ენებს. ის თავის მოსწავლეებს ყურანისა და შარიათის წესების ნაცვლად უკითხავდა აზერბაიჯანელი პოეტების ლექსებს და ისეთი პოეტების ნაწარმოებების თარგმანს, როგორებიცაა საადი, ჰაფიზი და ხაიამი. დროთა განმავლობაში მისმა ინტერესმა სოციალური პრობლემებისა და სამეცნიერო ცოდნისადმი შეცვალა მისი დამოკიდებულება რელიგიის მსახურების მიმართ. ის სიზმარმა შთააგონა იგი მიეძღვნა თავი ერის შემოქმედების. განმანათლებლობის, მეცნიერებისა და ცოდნის პროპაგანდისთვის. შირვანი პოლიტიკურად არასაიმედო პიროვნებად მოიხსენიებოდა და მალევე გაათავისუფლეს მასწავლებლობიდან.

შემოქმედება
შირვანი ხელმძღვანელობდა შამახის ლიტერატურულ საზოგადოებას „ბეიტ-უს-საფა“. პოეტის მდიდარ მემკვიდრეობაში ფართოდ იყო წარმოდგენილი ლექსები ღაზალის, რუბაის, გასიდის, მარსიეს ჟანრებში, აგრეთვე პოეტური მოთხრობები, იგავ-არაკები, ეპისტოლეები, ლიტერატურული ნაწარმოებები. მან ასევე დაწერა ლიტერატურის სახელმძღვანელო.

უანგარო სიყვარული, შეხვედრაზე ოცნება, შეყვარებულის მწველი მოწყენილობა, ბედზე ჩივილი შირვანის ღაზალების თემაა. მაგრამ თავისი დიდი წინაპრების, განსაკუთრებით ფუზილის ტრადიციების გათვალისწინებით, პოეტმა განადიდა არა ღვთაებრივი, არამედ ნამდვილი სიყვარული.

შირვანმა მოუწოდა კავკასიელ მუსლიმებს მიეღოთ ცოდნა საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა შესახებ, უარი ეთქვათ ცრურწმენასა და ფანატიზმზე, გაჰყოლოდნენ პროგრესისა და კულტურული აღორძინების გზას (პოემა „მიმართვა კავკასიელ მუსლიმებს“). მან 1880 წელს მოსკოვში პუშკინის ძეგლის გახსნის ცერემონიალთან დაკავშირებით, დაწერა ლექსი, სადაც მან ისაუბრა რუსი პოეტის პოეტური მემკვიდრეობის დიდ მნიშვნელობაზე აღმოსავლეთისა და მთელი მსოფლიოს ხალხებისთვის.

სატირა მნიშვნელოვან ადგილს იკავებს შირვანის ლიტერატურულ მემკვიდრეობაში, რომელიც პოეტის შემოქმედებით მე-19 საუკუნის მეორე ნახევარში აზერბაიჯანულ ლიტერატურაში წამყვან სფეროდ იქცა. სეიდ აზიმმა გააერთიანა ახუნდოვის დემოკრატიული ხელისუფლების საუკეთესო თვისებები, ფუზულისა და ვაგიფის ლირიკა, ზაქირის სატირა და მიჰყვა მათ ტრადიციებს.

სეიდ აზიმის პოეზია გამოირჩევა თემებისა და ჟანრების მრავალფეროვნებით. შირვანის სატირულმა პოეზიამ გზა გაუხსნა ამ ჟანრის მომავალ განვითარებას, რამაც დანერგვა პოვა მ.ა.საბირის შემოქმედებაში მე-20 საუკუნის დასაწყისში.
გულეიკარის წმინდა გიორგის ეკლესია

გულეიკარის წმინდა გიორგის ეკლესია ― წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია საქართველოში, სოფელ გულეიკარში. საუკუნის დასაწყისში ის შეისწავლა ექვთიმე თაყაიშვილმა.

ეკლესია აშენებულია უფრო ძველი ეკლესიის ადგილზე. ეკლესია უგუმბათოა, აშენებულია მოზრდილი, თლილი ქვით. საუკუნის დასაწყისში ეკლესია დახურული იყო ყავრით. საკურთხევლის ნაწილი შიგნით და გარეთ მომრგვალებულია, კარები აქვს სამხრეთის, ჩრდილოეთის და დასავლეთის კედლებში. ფანჯრები პატარაა, აღმოსავლეთის მხრით სამი და დანარჩენ მხარეს თითო–თითო. ეკლესია დგას დიდ ეზოში, რომელშიც გაშენებულია ჭადრისა და ცაცხვის ხეები.

ეკლესიაში ინახებოდა წმინდა გიორგის ხატი, რომელსაც ადგილობრივი მოსახლეობა სასწაულმოქმედ თვისებებს მიაწერდა. ეკლესიაში აგრეთვე დაცული იყო ძველი დიდი ხმალი, არაბულ–სპარსული ხელობისა, რომელსაც მურვან–ყრუს ხმალს ეძახდნენ და ლეგენდის მიხედვით ხმალი მურვან–ყრუს სოფელში წმინდა გიორგის ხატმა სასწაულებრივად დაატოვებინა. წმინდა გიორგის ხატი საუკუნის დასაწყისში განაახლეს, თუმცა ამ განახლებამ შელახა ხატის ავთენტურობა, დაზიანდა მასზე არსებული ხუცური წარწერა. ასევე დაზიანდა ხატის მხატვრობა. გარდა ამ ხატისა, ეკლესიაში კიდევ დაცული იყო წმინდა გიორგის ორი დასაკეცი ხატი, ორივე ვერცხლისა, მდარე ხელობით შესრულებული.
ვახტანგ დარჩინიანი

ვახტანგ ვიკ დარჩინიანი (; დ. 7 იანვარი, 1976) — სომეხი პროფესიონალი მოკრივე. მსოფლიოს ყოფილი ჩემპიონი ორ წონით კატეგორიაში.

ადრეული ცხოვრება
დარჩინიანი დაიბადა 1976 წლის 7 იანვარს სომხეთში, ვანაძორში. მისი მამა, რუბენ დარჩინიანი, სომხეთის ოლიმპიური ჭიდაობის მწვრთნელი იყო. რუბენის სახელი ზოგჯერ ჩანს ვიკის კრივის ხელთათმანებზე. ვიკუს ჰყავს და, სახელად ლიანა.

დარჩინიანს 5 წლის ასაკში სურდა მოკრივე გამხდარიყო და პროფესიონალებში მსოფლიო ჩემპიონობაზე ოცნებობდა. მამამისმა უთხრა, რომ არ არსებობდა პროფესიონალური კრივი სომხეთში (ან საბჭოთა ქვეყნებში; ეს შეიცვალა, როდესაც კავშირი დაიშალა 1991 წელს) და ამის ნაცვლად სურდა, რომ ვიკს გაჰყოლოდა მისი კვალდაკვალ და ჭიდაობა დაეწყო. ვიკი ბავშვობაშიც ჭიდაობდა, მაგრამ ყოველთვის ამბობდა, რომ ოდესმე მსოფლიო ჩემპიონი გახდებოდა. მან საბოლოოდ მიატოვა ჭიდაობა თავისი ოცნების განსახორციელებლად, რომ გამხდარიყო კრივში მსოფლიო ჩემპიონი.

დარჩინიანმა და მისმა მეუღლემ ოლგამ, ინგლისურის მასწავლებელმა, 2001 წელს სიდნეის, ავსტრალიის ოპერის თეატრთან გაიცნეს ერთმანეთი. ერთი წლის შემდეგ ისინი დაქორწინდნენ. 2007 წელს წყვილს შეეძინა ვაჟი, სახელად რუბენ .

კარიერა სამოყვარულო დონეზე
ვიკმა კრივი 8 წლის ასაკში დაიწყო ვანაძორის თემში, სადაც კრივი დიდი პოპულარობით სარგებლობდა. მას გამოცდილი მწვრთნელი, ვაზგენ ბადალიანი ავარჯიშებდა. დარჩინიანის შედეგი სამოყვარულო კარიერაში იყო 158 მოგება და 18 მარცხი. 105 მოგება მოიპოვა ნოკაუტით. ვიკი გამოდიოდა მრავალ სხვადასხვა ქვეყანაში და სომხეთის სახელით მონაწილეობა მიიღო 2000 წლის ოლიმპიურ თამაშებში სიდნეიში, ავსტრალიაში. 50 კგ წონით კატეგორიაში მოახერხა მესამე ეტაპზე გასვლა, სადაც დამარცხდა ყაზახეთის წარმომადგენელი ბულატ ჯუმადილოვი. ოლიმპიადაზე მონაწილეობის შემდეგ საცხოვრებლად გადავიდა ავსტრალიაში და იმავე წელს გახდა ავსტრალიის მოქალაქე. დარჩინიანი პროფესიონალი მოკრივე გახდა 24 წლის ასაკში, 2000 წლის 3 ნოემბერს.

დარჩინიანმა მოიგო ბრინჯაოს მედალი 1998 წელს მინსკში გამართულ კრივის მოყვარულთა ევროპის ჩემპიონატზე.. ამავე წელს დარჩინიანმა მოიგო ბრინჯაოს მედალი კრივის მსოფლიო თასზე.

შედეგები ოლიმპიურ თამაშებზე
პირველ რაუნდში გამარჯვების შემდეგ მეორე შეხვედრაში, ანგარიშით 20:11 დაამარცხა ილფატ რიაზაპოვი. მესამე შეხვედრაში დამარცხდა ყაზახ ბულატ ჯუმადილოვთნ, ანგარიშით 8:15.
სერვეცეზა ქადინეფენდი

სერვეცეზა ქადინეფენდი (; დ. 1 სექტემბერი, 1823, მაიკოპი, ჩერქეზეთი — გ. 25 სექტემბერი, 1878, სტამბოლი, ოსმალეთის იმპერია) — ჩერქეზი დიდგვაროვანი და ოსმალეთის სულთან აბდულმეჯიდ -ის პირველი ცოლი 1839 წლიდან მის გარდაცვალებამდე.

ადრეული ცხოვრება
სერვეცეზა დაიბადა 1823 წლის 1 სექტემბერს მაიკოპში. მისი მშობლების ვინაობა უცნობია, თუმცა ცნობილია, რომ იგი ერთ-ერთი წარჩინებული ჩერქეზი თავადის ქალიშვილი იყო. მისი სახელი სპარსულ ენაზე ნიშნავს „სიმდიდრის ღირსს“. ასევე უცნობია, თუ როგორ აღმოჩნდა იგი სტამბოლში, ოსმალეთის სულთან აბდულჰამიდ -ის ქალიშვილის, ესმა სულთნის სასახლეში.

ქორწინება
1839 წლის 2 ივლისს, როდესაც ოსმალეთის ახალი სულთანი აბდულმეჯიდ გახდა, ესმა სულთანმა სერვეცეზა თავისი ძმისწულის, ახალი სულთნის ცოლად შეარჩია. ქორწინება 1839 წელსვე შედგა, რის შემდეგაც სერვეცეზას, როგორც სულთნის პირველ ცოლს, მიენიჭა „უფროსი ქადინის“, ანუ ქადინეფენდის წოდება, რომელიც მან ქმრის გარდაცვალებამდე შეინარჩუნა.

ლეილა აჩბა თავის მოგონებებში წერდა, რომ სერვეცეზა ქადინეფენდი კულტურული და ინტელექტუალი ქალი იყო. ჩარლზ უაითმა, რომელიც ასევე ეწვია სტამბოლს, სერვეცეზას შესახებ ასეთი რამ განაცხადა:

სერვეცეზა უნაყოფო აღმოჩნდა. ამის გამო, მას შემდეგ, რაც 1851 წელს მისი ქმრის მეექვსე ცოლი, გიულჯემალ ქადინი გარდაიცვალა, სერვეცეზამ მისი სამივე შვილი: ფატმა სულთანი, რეფია სულთანი და უფლისწული მეჰმედი იშვილა. მან აბდულჯემიდს პირადად სთხოვა, რომ უდედოდ დარჩენილი ბავშვები მის მეურვეობაში შეეყვანა, რათა მას ისინი საკუთარი შვილებივით აღეზარდა. სულთანმა ცოლს თხოვნა შეუსრულა და სერვეცეზაც დარჩენილი ცხოვრება ზრუნავდა მათზე, როგორც საკუთარ შვილებზე.

როდესაც 1853 წელს აბდულჯემიდის მეცხრე ცოლი, ბეზმიალემ სულთანი გარდაიცვალა, სერვეცეზა დაინიშნა ჰარემის მმართველად. ამ პერიოდში გავრცელდა ჭორი, რომ აბდულმეჯიდის ცოლს, შევქეფზა სულთანს უფლისწული მეჰმედი შეუყვარდა, რამაც სულთნის განრისხება გამოიწვია და სერვეცეზას მეურვეობაში მყოფი მეჰმედი მემკვიდრეთა სიაში უკან გადაწია, მის ნაცვლად კი უფლისწული აბდულაზიზი გამოაცხადა მემკვიდრედ.

ქვრივობა და გარდაცვალება
1861 წლის 25 ივნისს აბდულმეჯიდ გარდაიცვალა და ტახტი სულთან აბდულაზიზმა დაიკავა, რის შემდეგაც სერვეცეზამ დატოვა თოფქაფის სასახლე და ქაბატაშის სასახლეში გადავიდა. 1872 წელს მისი ბრძანებით გააკეთეს შადრევანი უსქუდარში. როგორც ჩანს, მას თავისი შვილობილი, უფლისწული მეჰმედი ძალიან უყვარდა, რის გამოც, როდესაც ტახტზე სულთან აბდულჰამიდ ავიდა, სერვეცეზამ მას პირდაპირ განუცხადა, რომ ტახტი წაართვეს.

სერვეცეზა ქადინეფენდი გარდაიცვალა 1878 წლის 25 სექტემბერს სტამბოლში. დაკრძალულია ქმრის მავზოლეუმის მახლობლად. ზოგიერთი მკვლევარი მიიჩნევს, რომ სერვეცეზა მოწამლეს, რამეთუ გარდაცვალებამდე ცოტა ხნით ადრე იგი აბდულჰამიდ -თან მივიდა და განუცხადა, რომ ტახტი კანონიერი მფლობელისთვის დაებრუნებინა. მას შემდეგ, რაც სულთანმა მისი „გაფრთხილება მიიღო“ იგი სასმელზე დაპატიჟა, სერვეცეზა კი სასახლეში დაბრუნებისთანავე გარდაიცვალა, რის გამოც ივარაუდება, რომ იგი სულთანმა მოაწამლინა.
ელშად მირბეშირ ოღლუ

ელშად მირბაშირ ოღლუ (; დ. 1977 წლის 27 ივლისი, თოფალჰასანლი, გოიგოლი, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანის ეროვნული ასამბლეის (მილი მეჯლისის) წევრი, ახალი აზერბაიჯანის პარტიის გამგეობის წევრი, სოციალური კვლევის ცენტრის გამგეობის წევრი და ვიცე-თავმჯდომარე, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ანტიკორუფციული კომისიის წევრი, პოლიტოლოგი, პოლიტიკოსი, პოლიტოლოგიის დეპარტამენტის პროფესორი და აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტთან არსებული საჯარო მმართველობის აკადემიის პოლიტიკური მენეჯერი 2007 წლიდან.

ადრეული ცხოვრება
ელშად მირბაშირ ოღლუ დაიბადა 1977 წლის 27 ივლისს გოიგოლის რაიონის სოფელ თოფალჰასანლიში, მასწავლებლის ოჯახში. ის 1984 წელს ის შევიდა გოიგოლის მე-3 საშუალო სკოლაში და 1994 წელს დაამთავრა ეს სკოლა.

განათლება, ხარისხი და სამეცნიერო სახელები
1994–1998 წლებში ელშად მირბაშირ ოღლუმ წარჩინებით დაამთავრა ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოციალური მეცნიერებებისა და ფსიქოლოგიის ფაკულტეტი. შემდეგ მან მიიღო პოლიტიკურ მეცნიერებათა მაგისტრის ხარისხი სოციალური მეცნიერებებისა და ფსიქოლოგიის ფაკულტეტზე.

2002-2005 წლებში ის სწავლობდა დოქტორანტურას პოლიტოლოგიისა და სოციოლოგიის კათედრაზე. 2005 წლის 10 ივნისს მან დაიცვა დისერტაცია სახელმწიფო მართვის აკადემიაში თემაზე „მესამე მხარეების მონაწილეობა პოლიტიკური კონფლიქტების გადაწყვეტაში“. 2008 წელს ჩააბარა სახელმწიფო მართვის აკადემიის პოლიტიკური მეცნიერებისა და პოლიტიკური მენეჯმენტის კათედრის სადოქტორო პროგრამაზე.

2011 წელს ოღლუ ატარებდა კვლევებს და კითხულობდა ლექციებს ვენის დიპლომატიურ აკადემიაში (ავსტრია). 2018 წელს მან წარმატებით დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე „თანამედროვე პოლიტიკური კონფლიქტის თეორიული ასპექტები და ტექნოლოგიები“ და მიიღო პოლიტიკურ მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი.

კარიერა
2002 წლიდან 2013 წლამდე ელშად მირბაშირ ოღლუ მუშაობდა ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის პოლიტიკური მეცნიერებებისა და სოციოლოგიის განყოფილებაში ლექტორად. 2007 წლის სექტემბრიდან მან მუშაობა დაიწყო სახელმწიფო მართვის აკადემიის პოლიტიკური მეცნიერებისა და პოლიტიკური მენეჯმენტის კათედრის დოცენტად.

2016–2019 წლებში ის მუშაობდა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ანალიტიკური განყოფილების ხელმძღვანელად -ის სამართლისა და ადამიანის უფლებათა ინსტიტუტში და საერთაშორისო ურთიერთობებისა და ადამიანის უფლებათა დეპარტამენტში. ელშად მირბეშირ ოღლუ იყო ახალი აზერბაიჯანის პარტიის ორგანიზაციის თავმჯდომარე -ის სამართლისა და ადამიანის უფლებათა ინსტიტუტში.

ის პრეზიდენტ ილჰამ ალიევის 2019 წლის 29 ნოემბრის ბრძანებულებით დაინიშნა სოციალური კვლევის ცენტრის გამგეობის წევრად და მოგვიანებით აირჩიეს ცენტრის თავმჯდომარის მოადგილედ.
თინათინ ოჩიაური

თინათინ ალექსის ასული ოჩიაური (დ. 27 ოქტომბერი, 1920, ახიელი, ახლანდელი დუშეთის მუნიციპალიტეტი — გ. 18 ოქტომბერი, 2010) — ქართველი ეთნოლოგი, ისტორიკოსი. ისტორიის მეცნიერებათა კანდიდატი (1950), ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1969).

ბიოგრაფია
დაიბადა ეთნოგრაფ ალექსი ოჩიაურის ოჯახში. 1941 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი.