iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები შრი-ლანკაში

2014 წლის მონაცემებით შრი-ლანკაში იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის 8 ძეგლია. იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში მსოფლიოს მასშტაბით 1007 ძეგლია შეტანილი, მათ შორის 0,8 % შრი-ლანკის ძეგლებია.

მათ შორის:
7 კულტურის ობიექტი
1 ბუნების ძეგლი

2 მათგანი ადამიანის გენიის შედევრია (კრიტერიუმი ).

ცხრილი
ცხრილში შეტანილია ძეგლები, იუნესკოს მიერ მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის სიაში დამატების თარიღის მიხედვით.

ობიექტების გეოგრაფიული მდებარეობა
ცეილონის დომინიონი

ცეილონის დომინიონი — ერთა თანამეგობრობის დომინიონი 1948—1972 წლებში. 1948 წელს ბრტიანულმა ცეილონმა მოიპოვა დამოუკიდებლობა და გახდა ცეილონი. 1972 წელს ცეილონი გახდა ერთა თანამეგობრობის რესპუბლიკა და სახელი შრი-ლანკით შეიცვალა. ეს არის კუნძულოვანი ქვეყანა სამხრეთ აზიაში, რომელიც დაახლოებით 31 კილომეტრითაა დაშორებული ინდოეთის სამხრეთ სანაპიროსგან.

ქვეყანა ასევე იყო ბუდიზმის რელიგიური ცენტრი და ფართოდ გავრცელებული იყო ინდუიზმი.
ამპარის ოლქი

ამპარა  — შრი-ლანკის 25 ოლქიდან ერთ-ერთი. შედის აღმოსავლეთი პროვინციის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ამპარა.

ოლქის ფართობია 4415 კმ². ადმინისტრაციულად დაყოფილია 20 დივიზიონად. ოლქი დაარსდა 1961 წლის აპრილში, ბატიკალოას ოლქის გაყოფის შედეგად.

მოსახლეობა
2012 წლის არჩევნების შედეგად მოსახლეობა 648 057 კაცს შეადგენს. მოსახლეობის 43,59 %-ს შეადგენს ლარაკალას ხალხი; 38,73 % — სინჰალელები; 17,40 % — შრი-ლანკის ტამილები; 0,03 % — ინდოელი ტამილები 0,25 % — სხვა ეთნიკური ჯგუფი. მოსახლეობის 43,63 % ისლამის მიმდევარია; 38,61 % — ბუდიზმს აღიარებს; 15,81 % — ინდუიზმს; 1,95 % — ქრისტიანია.

მოსახლეობის რაოდენობის დინამიკა:
ჯამბულ ბაკურაძე

ჯამბულ ბაკურაძე (დ. 24 მარტი, 1944, ლენტეხის რაიონი, — გ. 17 ივლისი, 2020) — ქართველი პოლიტიკოსი, მეწარმე.

ბიოგრაფია
1971 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი მრეწველობის დაგეგმვის სპეციალობით. 1972–1977 წლებში თბილისის სავაჭრო ქსელში სხვადასხვა თანამდებობაზე მუშაობდა. 1985–1987 წლებში უნივერმაღ „თბილისის“ დირექტორის მოადგილე, დირექტორი იყო. 1988–1991 წლებში თბილისის ვაჭრობის სამმართველოს უფროსის პირველი მოადგილე, ამავე სამმართველოს უფროსი. 1992 წლიდან ასოციაცია „არაგვი-77“-ის ვიცე-პრეზიდენტი. 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „მრეწველობა გადაარჩენს საქართველოს“. 2002 წლიდან — პარლამენტის გადასახადებისა და შემოსავლების კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე. 2003 წლის დეკემბრიდან სახელმწიფო მინისტრის მოადგილე, სახელმწიფო მინისტრი მცირე და საშუალო ბიზნესის განვითარების საკითხებში (2004). რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის მინისტრის პირველი მოადგილე (2008-2012).
გურამ აბსანძე

გურამ აბსანძე (დ. 1952, ზუგდიდის რაიონი) — ქართველი პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
1974 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი ფინანსებისა და კრედიტების სპეციალობით. 1975-1976 წლებში - საქართველოს ფინანსთან სამინისტროს ზუგდიდის რაიონის საფინანსო განყოფილებაში უფროსი ეკონომისტი. 1977-1984 წლებში მოსკოვის მელიორაციისა და წყალთა მეურნეობის სამინისტროს უფროს ეკონომისტად, განყოფილების უფროსის მოადგილედ, შემდეგ განყოფილების გამგედ მუშაობდა. 1984-1990 წლებში - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სამმართველოს უფროსი, საკონტროლო-სარევიზიო სამმართველოს უფროსი იყო. 1990 წელი ნოემბერში - საქართველოს რესპუბლიკის ფინანსთა მინისტრად დაინიშნა. 1991-1992 წლებში - საქართველოს რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრის მოადგილე – ეკონომიკისა და ფინანსთა მინისტრი იყო. 2003 წლის დეკემბრიდან - საქართველოს სახელმწიფო მინისტრის მოადგილე.
მუჰამადუ ბუჰარი

მუჰამადუ ბუჰარი (; დ. 17 დეკემბერი, 1942 — გ. 13 ივლისი, 2025) — ნიგერიის პრეზიდენტი და ნიგერიის არმიის გადამდგარი გენერალ-მაიორი. ბუჰარი 1983-1985 წლებშიც ასევე იყო ნიგერიის მეთაური, რომელიც 1983 წლის 31 დეკემბერს სამხედრო გადატრიალების გზით ჩაიგდო ხელში. ტერმინი ბუჰარიზმი მისი სამხედრო მმართველობის პერიოდიდან მოდის.

გარდაცვალება
გარდაცვალებამდე რამდენიმე კვირით ადრე ბუჰარი, რომელიც დიდწილად თავს შორს იჭერდა საზოგადოებრივი ცხოვრებისგან 2023 წელს თანამდებობის დატოვების შემდეგ, ლონდონში წავიდა სამკურნალოდ. იგი ბრიტანეთის ჰოსპიტალში მკურნალობდა ხანგრძლივი ავადმყოფობის გამო. თავისი პრეზიდენტობის დროს მან ლონდონში საკმაოდ ვრცელი სამედიცინო შვებულება აიღო, რაც საშინაო კრიტიკას და გამჭვირვალობის შესახებ შეშფოთებას იწვევდა.

ბუჰარი გარდაიცვალა ლონდონის კლინიკაში დაახლოებით 15:30-ზე , 2025 წლის 13 ივლისს. იგი 82 წლის იყო. 14 ივლისს ვიცე-პრეზიდენტი კაშიმ შეტიმა ჩავიდა ლონდონში ბუჰარის ქვრივთან და შვილებთან შესახვედრად, ხელმძღვანელობდა ნიგერიელი ოფიციალური პირების დელეგაციას, რომლებიც მისი სხეულის ნიგერიაში დაბრუნებას უზრუნველყოფდნენ. თავიდან იგეგმებოდა რომ ბუჰარი ნიგერიაში დაებრუნებინათ და 2025 წლის 14 ივლისს დაკრძალულიყო, მაგრამ მისი დაკრძალვა ერთი დღით გადაიდო მისი ოჯახთან კონსულტაციის შემდეგ.

2025 წლის 15 ივლისს ბუჰარის ნეშტი ნიგერიაში გაიგზავნა ნიგერიის საპრეზიდენტო თვითმფრინავით. ბუჰარის ნეშტი, რომელიც ნიგერიის დროშით იყო შეფუთული, ჩამოვიდა უმარუ მუსა იარ'ადუას საერთაშორისო აეროპორტში კატსინაში, კატსინის შტატი. იმავე დღეს მისი ნეშტი დაკრძალეს მის სახლში დაურაში, კაცინას შტატში ისლამური პრინციპების შესაბამისად.
იონა ვაკელი

იონა ვაკელი (ნამდვილი სახელი და გვარი იონა ლუკას ძე მეგრელიძე; დ. 10 ნოემბერი, 1900, ვაკე, ახლანდ. ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1 აპრილი, 1988, თბილისი) — ქართველი მწერალი და დრამატურგი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
პირდაწყებითი განათლება მშობლიურ სოფლის ორკლასიან სასწავლებელში მიიღო, შემდეგ სწავლა განაგრძო ფოთში. 1911 წელს მამა ოზურგეთის საპყრობილეში გარდაეცვალა. მესამე კლასის შემდეგ უსახსრობის გამო იძულებული გახდა სწავლისთვის თავი დაენებებინა და 1916 წელს სოფელს დაუბრუნდა.

1920 წელს დაამთავრა შალვა ნუცუბიძის მიერ დაარსებული განათლების კურსები. შემდეგ სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასპირანტურაში. სხვადასხვა დროს მუშაობდა რესპუბლიკის ჟურნალ-გაზეთებში. მისი პირველი ლექსი „გურია“ 1918 წელს გამოქვეყნდა ჟურნალ „მხედარში“, ლექსთა პირველი კრებული კი 1922 წელს. 1920-იან წლებში იყო ლიტერატურული დაჯგუფება „პროლეტარული მწერლობის“ ერთ-ერთი მესვეური. 1931-1932 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასპირანტურაში. სისტემატურად აქვეყნებდა ლექსებს, პოემებს, პიესებს, თარგმანებს. განსაკუთრებული ღვაწლი დასდო ქართულ დრამატურგიას, მათგან დიდი წარმატებით სარგებლობდა პიესა „აპრაკუნე ჭიმჭიმელი“, რომელიც 1933 წელს დაიდგა მარჯანიშვილის თეატრში. ასევე დიდი მოწონება ხვდა წილად დრამატურგის პიესებს: „შამილს“ (1934), „გიორგი სააკაძეს“ (1939), „რვალს“ (1952), „ხელაშვილის ოჯახს“ (1962). მანვე თარგმნა პუშკინის, ლერმონტოვის, გოეთეს, შელის და სხვათა ნაწარმოებები. დაჯილდოვებული იყო „საპატიო ნიშნის“ ოდენებით და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
სიმონ ესაძე

სიმონ სპირიდონის ძე ესაძე (დ. 4 თებერვალი, 1868, თბილისი, — გ. 15 თებერვალი, 1927, იქვე) — ქართველი სამხედრო ისტორიკოსი და კავკასიოლოგი, რუსეთის იმპერიის არმიის პოდპოლკოვნიკი (1909), საქართველოს რესპუბლიკის არმიის გენერალი (1920).
ბიოგრაფია
დაიბადა გენერალ-მაიორ სპირიდონ ესაძის ოჯახში. მისი ძმები — ბორისი და სპირიდონი — ასევე სამხედროები იყვნენ. დაამთავრა სიმბირსკის კადეტთა კორპუსი (1886) და კონსტანტინეს სახელობის მეორე სამხედრო სასწავლებელი (1888). სხვადასხვა წლებში მსახურობდა ეკატერინბურგის 37-ე და ლორეს 264-ე ქვეით სარეზერვო პოლკებში. 1899 წელს გადაიყვანეს კავკასიის სამხედრო შტაბთან არსებული სამხედრო-საისტორიო განყოფილების რედაქტორის მოვალეობის შემსრულებლად. 1912 წელს დანიშნეს ამავე განყოფილების უფროსად და კავკასიის სამხედრო-საისტორიო მუზეუმის (ე. წ. „დიდების ტაძრის“) დირექტორად. დიდი წვლილი მიუძღვის ამ მუზეუმის შექმნაში. 1917 წელს ხელმძღვანელობდა კავკასიის საისტორიო კომისიას, რომელსაც თურქეთთან საომარი მოქმედებების დოკუმენტირება და აღწერა ევალებოდა.

საქართველოს პირველი რესპუბლიკის წლებში (1918-1921) სიმონ ესაძე იყო საქართველოს არმიის საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის სამხედრო-ისტორიული არქივის უფროსი, ქართული არმიის არქივისა და მუზეუმის უფროსი. საბჭოთა რეჟიმის დამყარების შემდეგ, 1921 წლის აგვისტოდან ესაძე ხელმძღვანელობდა სახელმწიფო საარქივო სამმართველოს სამხედრო სექციას, 1923 წლიდან გარდაცვალებამდე (1927) — სამხედრო-ისტორიული არქივს. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. დაჯილდოებულია წმ. ანას და წმ. სტანისლავის ხარისხის ორდენებით.
შემოქმედება
ესაძე ითვლებოდა რუსი სამხედრო ისტორიკოსის ვ. ა. პოტოს მოწაფედ. მას ეკუთვნის შრომები რუსეთის იმპერიის არმიის ცალკეული ნაწილების, კავკასიის ომის ისტორიის შესახებ და სხვ. აშუქებდა რუსეთ-საქართველოს ისტორიული ურთიერთობის საკითხებს. კაპიტალური ნაშრომი მიუძღვნა კავკასიაში რუსეთის ადმინისტრაციული მართვის ისტორიას. დიდი დამსახურება მიუძღვის კავკასიის არმიის შტაბების, კორპუსებისა და ნაწილების არქივების მოწესრიგებასა და შენარჩუნებაში. თანამშრომლობდა მწერალ ლევ ტოლსტოისთან და აწვდიდა მას კავკასიის ომების ამსახველ მასალას მოთხრობა „ჰაჯი მურატისათვის“.

ესაძე პირველი ქართველი სამხედრო კინოდოკუმენტალისტია. 1908-1909 წლებში შექმნა კინოქრონიკა კავკასიის არმიის ცხოვრებიდან, ხოლო 1915 წელს გადაიღო ფირი კავკასიის ფრონტზე საბრძოლო მოქმედებების შესახებ, მ. შ. „არზრუმის დაცემა“ და „ტრაპიზონის აღება“ (ჩვენება გაიმართა 1916 წელს). მისი სცენარით ა. დრანკოვისა და ა. ტალდიკინის კინემატოგრაფიულმა ფირმამ გადაიღო სურათი „კავკასიის დაპყრობა“ (1913). გარკვეული შემოქმედებითი ურთიერთობა ჰქონდა კინორეჟისორ და ოპერატორ ვასილ ამაშუკელთან, ალექსანდრე წუწუნავასთან, მიუნხენის თეატრის რეჟისორ ლ. ჩერნისთან და სხვ. 1917-1918 წლებში მან გამოყო გადასაღები აპარატი კინოფილმ „ქრისტინეს“ გადასაღებად. ესაძემ ფირზე აღბეჭდა ასევე 1918 წლის სამშვიდობო კონფერენცია ბათუმში.
დაბადებული გუშინ (1950 წლის ფილმი)

დაბადებული გუშინ — ჯორჯ კიუკორის 1950 წლის ფილმი. ჯუდი ჰოლიდეიმ მიიღო ოსკარი საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის.

სიუჟეტი
ჰარი ბრუკი მულტიმილიონერია. ის უხასიათი და მყვირალა ადამიანია. ბრუკი საქმიანი გარიგების დადებას აპირებს ვაშინგტონში, სადაც ის მოლაპარაკებებს აწარმოებს ერთ კონგრესმენთან. ბრუკს თან ახლავს საცოლე, შოუს ყოფილი მოცეკვავე გოგონა ემა, მეტსახელად ბილი. ბილის ქცევები და ლაპარაკის მანერა თანამდებობის ხალხთან აღიზიანებს ჰარის, ამიტომ ის დაიქირავებს ჟურნალისტ პოლ ვერალს, რათა ამ უკანასკნელმა ბილის საზოგადოებაში ქცევის წესები ასწავლოს. ბილი პოლისგან არა მხოლოდ მოქცევას ისწავლის, არამედ აშშ-ის ისტორიას შეისწავლის და იმასაც გაიგებს, რომ მისი საყვარელი ჰარი კორუმპირებულია, ამასთან ბილის შეუყვარდება მისი მომხიბვლელი და ახალგაზრდა მასწავლებელი.

როლებში
ჯუდი ჰოლიდეი - ემა დაუნი
როდერიკ კროუფორდი - ჰარი ბროკი
უილიამ ჰოლდენი - პოლ ვერელი
ჰოვარდ ჯონი - ჯიმ დევერი
ფრენკ ოტო - ოდი
ლარი ოლივერი - კონგრესმენი ნორვალ ჰეჯესი
ისლამ ქარიმოვი

ისლამ ქარიმოვი (; ; დ. 30 იანვარი, 1938 — გ. 2 სექტემბერი, 2016) — უზბეკეთის პრეზიდენტი 1990 წლიდან თავის გარდაცვალებამდე, 2016 წლის 2 სექტემბრამდე.

ქარიმოვი გაიზარდა სამარყანდის ობოლთა თავშესაფარში. 1989 წელს ის უზბეკეთში საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის პირველი მდივანი გახდა. 1990 წლის 24 მარტს გახდა უზბეკეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის პრეზიდენტი. 1991 წლის 31 აგვისტოს მან გამოაცხადა უზბეკეთის დამოუკიდებლობა და 29 დეკემბერს 86%–ით მოიგო უზბეკეთის პირველი საპრეზიდენტო არჩევნები. კარიმოვის ხელისუფლება გამოირჩეოდა ავტორიტარიზმით, რომელიც ოპოზიციურ პარტიებს არ აძლევდა მუშაობის შესაძლებლობას.
არჩილ ელიაშვილი

არჩილ ივანეს ძე ელიაშვილი (დ. 25 ივლისი, 1904, თბილისი — გ. 16 დეკემბერი, 1971, იქვე) — ქართველი ელექტროტექნიკოსი, მეცნიერი, ინჟინერი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ცნობილი ქართველი ექიმისა და საზოგადო მოღვაწის ივანე ელიაშვილის ოჯახში, რომლის ახლობლები და ხშირი სტუმრები იყვნენ აკაკი წერეთელი, ლუარსაბ ანდრონიკაშვილი, ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინი და სხვები. ყოველივე ამან დიდი გავლენა იქონია ახალგაზრდა არჩილის მომავალზე. მან წარმატებით დაამთავრა თბილისის პირველი გიმნაზია და სწავლა განაგრძო გრენობლის (საფრანგეთი) პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში, რომელიც ასევე წარმატებით დაამთავრა 1927 წელს. ახალგაზრდა სპეციალისტმა სამშობლოში დაბრუნებისთანავე განახორციელა ფოთისა და მისი მიდამოების ელექტროფიკაცია, მონაწილეობდა საქართველოს პირველი ელექტრო სისტემების დაპროექტებაში. პრაქტიკულ საქმიანობას კარგად უთავსებდა თეორიული საკითხების დამუშავებას. იყო საირიგაციო სისტემების ავტომატიზაციისა და ტელემექანიზაციის საკითხებზე ნაშრომების ავტორი. აღსანიშნავია, რომ მან ჩვენს ქვეყანაში პირველმა გამოიკვლია უკუკავშირიანი სისტემების მდგრადობის საკითხი.

ა. ელიაშვილს დიდი წვლილი მიუძღვის თბილისის ელექტრომომარაგების საკითხის გადაჭრაში. მან საფუძველი ჩაუყარა საქართველოში ავტომატური მართვის განვითარების საქმეს. იგი იყო ელექტრონიკის, ავტომატიკისა და ტელემექანიკის (ახლანდელი მართვის სისტემების) ინსტიტუტის შექმნის ინიციატორი და ხელმძღვანელი. მისი თაოსნობით დაიწყო და გაიშალა მუშაობა საქართველოში მათემატიკური ლინგვისტიკისა და ავტომატიკის დარგში. მისივე ხელმძღვანელობით რესპუბლიკაში პირველად განხორციელდა სახალხო მეურნეობის სხვადასხვა დარგის ავტომატიზაცია ახალი ტექნიკის გამოყენებით, შეიქმნა ჩვენთან პირველი უნივერსალური გამომთვლელი მანქანა. მეცნიერის ინიციატივით და თაოსნობით შეიქმნა ავტომატიკისა და გამოთვლითი ტექნიკის ქართული ლექსიკონი. ამ ნაშრომისათვის ავტორთა კოლექტივს, მათ შორის ა. ელიაშვილს (სიკვდილის შემდეგ) მიენიჭა გ. ნიკოლაძის სახელობის პრემია.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
გიორგი ეგნატაშვილი

გიორგი (გურგელი) სიმონის ძე ეგნატაშვილი (დ. 12 მარტი, 1885, თბილისი — გ. 16 იანვარი, 1962, იქვე) — ქართველი ტანმოვარჯიშე, საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1936), საბჭოთა კავშირის დამსახურებული მწვრთნელი, საქართველოს დამსახურებული მასწავლებელი. კაზაკ იგნატიევის შთამომავალი.

ბიოგრაფია
თავისი მოღვაწეობა დაიწყო ჯერ კიდევ მეოცე საუკუნის გარიჟრაჟზე, თავიდან როგორც მოქმედმა სპორტსმენმა, შემდეგ კი როგორც სპორტისა და ფიზკულტურული მოძრაობის ორგანიზატორმა. მან 1909 წელს დაამთავრა პრაღის უმაღლესი სატანვარჯიშო კურსები და დაიწყო მასწავლებლობა თბილისის სათავადაზნაურო გიმნაზიაში. 1907 და 1912 წლებში გამართულ სპორტსაზოგადოება „სოკოლის“ მსოფლიო შეკრებებზე თბილისის გუნდმა, რომელშიც გ. ეგნატეშვილიც შედიოდა, ჯერ მეორე და შემდეგ პირველი ადგილები დაიკავა. ეს იყო ჩვენი ტანვარჯიშული სკოლის უდავო წარმატება, რომელშიც ფასდაუდებელია გ. ეგნატაშვილის წვლილი, რადგან ამ დროისათვის იგი აქტიურ პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა.

გ. ეგნატაშვილი 1918–1937 წლებში ხელმძღვანელობდა მოსწავლე ახალგაზრდობის ფიზიკურ აღზრდას თბილისის სკოლებში, 1937–1941 წლებში განაგებდა ტანვარჯიშის კათედრას ფიზკულტურის ინსტიტუტში. მომდევნო წლებში, ჯერ თბილისის უნივერსიტეტის, შემდეგ საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ფიზიკური აღზრდის უფროსი მასწავლებელია.

გ. ეგნატაშვილი იყო საზოგადოება „შევარდენის“ ერთ-ერთი დამაარსებელი და მეთაური. გიორგი ეგნატაშვილის სახელს ატარებს თბილისის განათლების განყოფილების ბავშვთა და მოზარდთა ცენტრალური სავარჯიშო სკოლა. დაჯილდოვებული იყო შრომის წითელი დროშის ორდენით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
გურამ დონდუა

გურამ დონდუა (დ. 17 მარტი 1922, თბილისი, — გ. 12 მარტი 1986, თბილისი) — ქართველი გეოგრაფი.

1950 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფიულ-გეოლოგიური ფაკულტეტი. 1953-1975 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ვახუშტის ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტში სწავლულ მდივნად, 1975 წლიდან გარდაცვალებამდე — ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის დედამიწის შემსწავლელ მეცნიერებათა რედაქციის გამგედ. მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში. იკვლევდა საქართველოს სხვადასხვა რაიონის გეომორფოლოგიას, შეისწავლა მდინარეების რიონის მარცხენა შენაკადების ჯეჯორისა და ღარულის აუზების ძველმყინვარული რელიეფის ფორმები. მისი ავტორობით გამოიცა დაწყებითი კლასების გეოგრაფიისა და ბუნებისმცოდნეობის სახელმძღვანელოები (დავით დონდუასთან ერთად) და სასწავლო გეოგრაფიული რუკები. მისი აქტიური მონაწილეობითა და რედაქტორობით გამოიცა „გეოგრაფიის ტერმინოლოგია“ (1967). გარკვეული წვლილი შეიტანა ქართული ენციკლოპედიის გამოცემის საქმეში — დაადგინა ენციკლოპედიური ტერმინოლოგია, მოამზადა სხვადასხვა სახის გეოგრაფიული ლექსიკონები.

იყო ბუნების გარდაქმნის კომპლექსური კვლევის პრობლემათა საქართველოს სექციის სწავლული მდივანი (1961-1974), საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოების სამეცნიერო საბჭოსა და საკავშირო ჟურნალ „გეოგრაფია სკოლაში“ სარედაქციო კოლეგიის წევრი. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.
გრიგოლ გველესიანი

გრიგოლ ივანეს ძე გველესიანი (დ. 18 სექტემბერი, 1870, ქუთაისი — გ. 17 იანვარი, 1926, თბილისი) — ქართველი პუბლიცისტი, საზოგადო მოღვაწე, სოციალისტ-ფედერალისტთა პარტიის ერთ-ერთი ლიდერი.

ბიოგრაფია
ქუთაისის კლასიკური გიმნაზიის დასრულების შემდეგ ჩაირიცხა მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე, რომელიც 1895 წელს დაამთავრა პირველი ხარისხის დიპლომით. დაბრუნდა საქართველოში და აქტიურად ჩაება საზოგადოებრივ საქმიანობაში.

გ. გველესიანი ქართული პერიოდიკის საშუალებით საზოგადოებას წარუდგა ლერმონტოვისა და კრილოვის თარგმანებით, ხოლო პირველი პუბლიცისტური წერილი „უნივერსიტეტის დაარსების გამო ჩვენში“ მოსკოვიდან გამოუგზავნა ილია ჭავჭავაძეს, რომელიც დაიბეჭდა 1890 წელს ივერიაში. თბილისის უნივერსიტეტის დაარსების პირველი სხდომა ივანე ჯავახიშვილმა სწორედ გველესიანის სახლში გამართა.

1900 წელს გ. გველესიანი აირჩიეს ქუთაისის ქალაქის საბჭოს გამგეობის წევრად, ხოლო 1905 წელს ქალაქისთავის მოადგილედ. რევოლუციის წლებში მათი ოჯახი იმდენად ქმედითად ჩაერთო საზოგადოებრივ მოძრაობაში, რომ გენერალ ალიხანოვ-ავარსკის დამსჯელმა რაზმმა დაარბია და გადაუწვა მამაპაპისეული სახლი და მდიდარი ბიბლიოთეკა. გველესიანი იძულებული შეიქმნა დაეტოვებინა იქაურობა — იმალებოდა ჯერ სამეგრელოში, შემდეგ ოჯახით გაემგზავრა ემიგრაციაში, საფრანგეთში. აქ იგი აქტიური შემოქმედებითი ცხოვრებით ცხოვრობდა: ამთავრებს სოციალურ მეცნიერებათა უმაღლეს სკოლას, ეცნობა გამოჩენილ რევოლუციონერს ჟან ჟორესს, თანამშრომლობს გაზეთ „იუმინატეში“, სხვა ფრანგულ ჟურნალ გაზეთებში აშუქებდა საქართველოში ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის პრობლემებს, სწავლა-განათლების საკითხებს და სხვა.

ექვსი წლის შემდეგ გველესიანების ოჯახი როგორც იქნა დაუბრუნდა სამშობლოს. აქ ის ბროშურისათვის „ეროვნული საკითხი და სოციალ-დემოკრატია“ სამართალში მისცეს, მაგრამ იმის გამო რომ იგი გამოქვეყნდა ავტორის ემიგრაციაში ყოფნის დროს, გაამართლეს.

გველესიანმა ღრმა კვალი დატოვა თავის პუბლიცისტური მოღვაწეობით ჩვენს საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. მასში კარგად იყო შერწყმული განსწავლულობა, კრიტიკოსის ლიტერატურული გემოვნება და ალღო; აქტიურად მონაწილეობდა ჩვენში ყველა კულტურულ-საგანმანათლებლო საქმიანობაში, იყო ეს ქუთაისის საადგილმამულო ბანკი, ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოება, ქუთაისის სახალხო უნივერსიტეტი, ისტორიულ-ეთნოგრაფიული საზოგადოება თუ ქუთაისის ისტორიული მუზეუმის შექმნა.

გველესიანის პოლიტიკური მოღვაწეობიდან აღსანიშნავია ის, რომ იგი იყო საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის იუსტიციის მინისტრის მოადგილე; მას, როგორც განსწავლულ იურტისს, დაევალა საქართველოს რესპუბლიკის პირველი კონსტიტუციის პროექტზე მუშაობა. მის შემდეგ კონსტიტუციის პროექტი დაამუშავა პავლე საყვარელიძემ,

1921 წლის თებერვალში გველესიანმა უარი თქვა ემიგრაციაში წასვლაზე. საბჭოთა ოკუპაციის შემდგომ მუშაობდა სხვადასხვა თანამდებობებზე. სიცოცხლის ბოლოს საქართველოს სსრ-ის ფინანსთა სახალხო კომისარიატში ერთ-ერთ ქვეგანყოფილებას ხელმძღვანელობდა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ტედი შერინგემი

ტედი შერინგემი (; დ. 2 აპრილი, 1966, ლონდონი) — ინგლისელი ფეხბურთელი. 1993 წელს გახდა ინგლისის პრემიერ-ლიგის ბომბარდირი, ხოლო 2001 წელს საუკეთესო ფეხბურთელი. მონაწილეობა მიიღო მსოფლიოსა (1998, 2002) და ევროპის ჩემპიონატებზე (1996).

სანაკრებო კარიერა
შერინგემის დებიუტი ინგლისის ეროვნულ ნაკრებში 1993 წელს, 27 წლის ასაკში შედგა და მის რიგებში ჩატარებულ 51 შეხვედრაში 11 ბურთი გაიტანა.

მონაწილეობა მიიღო 1996 წლის ევროპის ჩემპიონატზე, სადაც დუბლი შეასრულა ნიდერლანდების წინააღმდეგ, ასევე ითამაშა 1998 და 2002 წლების მსოფლიო ჩემპიონატებზე.

სანაკრებო სტატისტიკა
კიონორი კიკუტაკე

კიონორი კიკუტაკე ( დ. 1 აპრილი, 1928 — გ. 26 დეკემბერი, 2011) — იაპონელი არქიტექტორი, თანამედროვე იაპონური არქიტექტურის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი წარმომადგენელი.

კაკუტაკეს საკუთარი საცხოვრებელი, 6 მეტრით მიწიდან აწეული, სეისმურად მდგრად ბეტონის სვეტებზე შედგმული „ცის სახლი“ (1958) არის მეტაბოლისტური მოძრაობის დაბადების ადგილი. 1961 წელს კიშო კუროკავასთან ერთად კიკუტაკე იყო დაპატიჟებული ნიუ-იორკში გამოფენაზე " ", სადაც მეტაბოლისტურმა მოძრაობამ საერთაშორისო აღიარება მოიპოვა და იაპონურმა არქიტექტურამ კი თავისი ადგილი მსოფლიოს არქიტექტურულ რუკაზე. კიკუტაკეს ვიზიონერული პროექტები — ცაში, ოკეანის ზედაპირზე და ხელოვნურ მიწებზე დაპროექტებული მეგასტრუქტურები — ომის შემდგომი იაპონიისთვის ახალი ჰორიზონტების შექმნის მცდელობა იყო.
ამერიკელი პარიზში (ფილმი)

„ამერიკელი პარიზში“ — ვინსენტ მინელის 1951 წლის ფილმი.

სიუჟეტი
ჯერი მალიგანი ამერიკელი მხატვარია, რომელიც პარიზში ცხოვრობს. მალიგანი შეუყვარდება მდიდარ ქალს, რომელიც თითქოს მალიგანის მხატვრობით ინტერესდება. თავის მხრივ, ჯერის შეუყვარდება ახალგაზრდა ფრანგი გოგონა, რომელიც კაბარეს მომღერალზეა დანიშნული.

როლებში
ჯინ კელი — ჯერი მალიგანი
ნინა ფოში —მაილო რობერტსი
ლესლი კარონი — ლიზა ბუვიე
ოსკარ ლევანტი — ადამ კუკი
ჟორჟ გუეტარი — ჰენრი ბრაუერი

ჯილდოები
ოსკარი
საუკეთესო ფილმი
საუკეთესო ორიგინალური სცენარი: ალან ჯეი ლერნერი
საუკეთესო ორიგინალური მუსიკა: ჯონი გრინი, სოლ ჩაპლინი
ფერადი ფილმის საუკეთესო ოპერატურა: ალფრედ გილკსი, ჯონ ალტონი
ფერადი ფილმის საუკეთესო კოსტუმების დიზაინი: ორი კელი, უოლტერ პლანკეტი, ირენ შარაფი
ფერადი ფილმის საუკეთესო მხატვრული გაფორმება: სედრიკ გიბონსი, პრესტონ ეიმსი, ედვინ უილისი, კეო გლისონი

ოქროს გლობუსი
საუკეთესო მიუზიკლი ან კომედია
კრევოს ციხესიმაგრე

კრევოს ციხესიმაგრე (, , ) — ციხესიმაგრე სოფელ კრევოში. ნაგებია ქვითა და წითელი აგურით.

ციხესიმაგრე ააშენა ლიტვის დიდმა მთავარმა გედიმინასმა. 1341 წელს მისი გარდაცვალების შემდეგ ციხესიმაგრე გადავიდა მისი შვილისა და მემკვიდრის ალგირდასის მფლობელობაში. 1382 წელს ამ ციხესიმაგრეში დაატყვევეს და მოკლეს კეისტუტისი. 1385 წელს ციხესიმაგრეში მოაწეეს ხელი კრევოს უნიას. ციხესიმაგრის ფრაგმენტები შემონახულია დღემდე.
კოსავის ციხესიმაგრე

კოსავის ციხესიმაგრე — სასახლის ნანგრევები, მდებარეობს ბელარუსის სოფელ კოსავაში.

სასახლე და მისი შემოგარენი ააშენეს 1838 წელს არქიტექტორ ფ. იაშჩოლდის პროექტის მიხედვით. სასახლეში 132 ოთახი და 12 კოშკია. კოშკების რაოდენობა სიმბოლურად თვეების რაოდენობას ემთხვევა. ამჟამად რესტავრირებულია. სასახლის პირდაპირ ტბის ნაპირზე მდებარეობს ტადეუშ კოსციუშკოს სახლ-მუზეუმი.
შიომღვიმის წყალსადენი

შიომღვიმის წყალსადენი — იგივე სხალტბა-შიომღვიმის წყალსადენი, შუა საუკუნეების საქართველოს მნიშვნელოვანი ჰიდროტექნიკური ნაგებობა, რომელიც წყაროს წყალს აწვდიდა შიომღვიმის მონასტერს. გაყვანილია თამარ მეფის მწიგნობართუხუცესის ანტონ ჭყონდიდელის თაოსნობით 1199-1202 წლებში. წყალშემკრები ნაგებობა, რომელიც გვირაბების რთულ სისტემას წარმოადგენს, მდებარეობს სხალტბის სერის ჩრდილოეთ ფერდობზე, სოფელ სხალტბის (მცხეთის მუნიციპალიტეტი) მახლობლად. წყალსადენის 2 კმ სიგრძის ტრასა რთულ ტოპოგრაფიულ პირობებშია გაყვანილი. მისი ბოლო მონაკვეთი 170 მ სიმაღლის ფრიალო კლდეზე ეშვება. შიომღვიმის წყალსადენი დღე-ღამეში 243.000 ლიტრ წყალს აწვდიდა მონასტერს. ამავე სათავე ნაგებობიდან წყალსადენის მეორე, 1 კმ სიგრძის შტო გაუყვანიათ სოფელ სხალტბამდეც.

ანტონ ჭყონდიდელის განჩინება, რომელიც თამარ მეფის სიგელზეა დართული და 1202 წლით თარიღდება, გვაუწყებს, რომ მშენებლობა 3 წელს გაგრძელებულა.
გურამ ბარნოვი

გურამ ბარნოვი (დ. 8 თებერვალი, 1931, თბილისი — ) — ქართველი ფილოლოგი.

გურამმა 1954 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1958—1966 წლებში მუშაობდა ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტში უმცროს მეცნიერ-თანამშრომლად, 1966—1989 წლებში კი უფროს მეცნიერ-თანამშრომლად. 1988 წელს პედაგოგიური ინსტიტუტის ქართული ლიტერატურის კათედრის გამგე გახდა და ეს პოზიცია 1993 წლამდე ეკავა. 1989 წლიდან, 1992 წლამდე გურამი იყო ლიტერატურის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო დარგში, ხოლო 1992 წლიდან, 1993 წლამდე დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელი, 1993 წლიდან კი დირექტორი.

გურამ ბარნოვი შემდეგი წიგნების ავტორია: „ვაჟა-ფშაველას შემოქმედების ხალხური წყაროები“, „წერილები“ (60-ზე მეტი წერილი).

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ვაჟა-ფშაველას პოეზიის ხალხური წყაროები“ 1991 წელს დაიცვა, ხოლო სადოქტორო დისერტაციის თემა — „მხატვრული სიტყვა და თანამედროვე სალიტერატურო კრიკიტიკა“ კი 1993 წელს.

გურამ ბარნოვს მიღებული აქვს საქართველოს მწერალთა კავშირის ყოველწლიური პრემია, საუკეთესო კრიტიკული წერილებისათვის 1985 წელს.
არნო ონელი

არნო ბურდილაძე ასევე ცნობილია მეტსახელით არნო ონელი (დ. 24 მარტი, 1901, ონის რაიონი, სოფელი მოედანი — გ. 23 თებერვალი, 1979) — ქართველი მწერალი, პოეტი.

მისი პირველი ლექსი — „შემოღამების ესკიზი“ დაიბეჭდა 1922 წელს „გალაკტიონ ტაბიძის ჟურნალში“, ხოლო პირველი წიგნი — „მთები“ გამოიცა 1927 წელს. არნო ონელი გარდაიცვალა 1979 წლის 23 თებერვალს. დაკრძალულია თბილისში.