ქვის ხანა აზერბაიჯანში

ქვის ხანის პერიოდის შესწავლა აზერბაიჯანში განსაკუთრებულად მნიშვნელოვანი საკითხია, რადგან იგი რეგიონის უძველეს ისტორიასა და ადრეულ ადამიანთა ცხოვრების წესს ასახავს. ყარაბაღი, ყაზახი, ლერიქი, გობუსტანი და ნახიჩევანი იმ რეგიონებს შორისაა, სადაც ქვის ხანის კვალი ყველაზე კარგად არის დაფიქსირებული.

ამ ადგილებში არქეოლოგიური სამუშაოების დროს აღმოჩენილია უძველესი ქვის არტეფაქტები, რომლებმაც ნათელი მოჰფინეს რეგიონში ადამიანის ადრეულ დასახლებას. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო მამედალი ჰუსეინოვის ხელმძღვანელობით ჩატარებული ექსპედიცია შორსუს ხეობაში, აღსთაფის რაიონის სოფელ გირა კაზარმანის მახლობლად. ამ აღმოჩენებმა დაადასტურა, რომ ადამიანები ამ ტერიტორიაზე ორი მილიონი წლის წინ ცხოვრობდნენ.

ქვის ხანაში, როგორც მსოფლიოს სხვა ნაწილებში, არსებობდა ადამიანის ორი სახეობა: ნეანდერტალელი და ჰომო საპიენსი. ამ ორი ტიპის ადამიანების თანაცხოვრება და განვითარება მნიშვნელოვან ინფორმაციას გვაწვდის ადრეული ადამიანის ევოლუციასა და კულტურაზე.

განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა გობუსტანის რეგიონს, სადაც შემონახულია კლდის მხატვრობა და უძველესი პეტროგლიფები, რაც ადამიანის ადრეული შემოქმედების ამსახველი უნიკალური მასალაა. ეს აღმოჩენები ხელს უწყობს აზერბაიჯანის უძველესი ისტორიის უკეთ შესწავლას და აჩვენებს მის მნიშვნელობას კაცობრიობის კულტურული მემკვიდრეობისთვის.

პალეოლითი
პალეოლითის ეპოქა აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე ადამიანის განვითარების ადრეულ ეტაპებს ასახავს. ეს პერიოდი სამ ძირითად ეტაპად იყოფა: ქვედა პალეოლითი, შუა პალეოლითი და ზედა პალეოლითი. თითოეული ეტაპი განსხვავებული კულტურული და ტექნოლოგიური მახასიათებლებით ხასიათდება, რაც უძველესი საზოგადოების განვითარების დინამიკას ნათლად წარმოგვიდგენს.

ქვედა პალეოლითის პერიოდში აშელის კულტურა გურუჩაის კულტურის განვითარების მეორე ეტაპად ითვლება. აშელის კულტურის ნიშნები თანამედროვე ყაზახის რეგიონში აღმოაჩინეს. არქეოლოგიურმა გათხრებმა და ცხოველთა ნაშთების აღმოჩენამ დაადასტურა, რომ ნადირობა ამ პერიოდის ხალხის მთავარი საქმიანობა იყო.

იარაღები უმეტესად დამზადებული იყო ქვის სხვადასხვა ტიპისგან, მათ შორის კვარცის, კაჟის, ბაზალტის, კირქვისა და ქალცედონისგან. ისინი გამოიყენებოდა ნადირობისთვის, საკვების დამუშავებისთვისა და ყოველდღიური ცხოვრების სხვა საჭიროებებისთვის.

ზემო პალეოლითის ეპოქაში შრომის დანაწილება სქესთა შორის მეტად განმტკიცდა. კაცები ძირითადად ნადირობით იყვნენ დაკავებული, ხოლო ქალები სახლის საქმეებს, ცეცხლის მოვლას, ტანსაცმლის კერვასა და შვილების აღზრდას განაგრძობდნენ.

ამ პერიოდში ადამიანის ცხოვრების წესში მნიშვნელოვანი ცვლილებები მოხდა. ნადირობის ინტენსიურმა განვითარებამ ტექნოლოგიური გაუმჯობესება და სხვადასხვა იარაღის შექმნა განაპირობა.

ნეოლითური ხანა
ნეოლითური ხანა (ძვ. წ. - ათასწლეული) მეზოლითის ხანის შემდეგ დაიწყო და ცნობილია, როგორც „აგრარული რევოლუციის“ პერიოდი. ნეოლითში ადამიანებმა დასახლებული ცხოვრების სტილი განავითარეს და დაიწყეს მიწათმოქმედება და მესაქონლეობა. ეს გარდატეხა მნიშვნელოვანი იყო ადამიანის საზოგადოების განვითარებისთვის.

ნეოლითის პერიოდის კულტურული და მატერიალური ნიმუშები აღმოჩენილია აზერბაიჯანის სხვადასხვა ტერიტორიაზე: დამჯილის გამოქვაბულში, გობუსტანში, ქიულთეფეს დასახლებაში, შომუთეფეში, ტოირეთეფეში, ჰაჯი ელემხანლი თეფესა და სხვ. ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი არქეოლოგიური ძეგლი, გოითეფე, დაკავშირებულია შომუთეფეს კულტურასთან და სამხრეთ კავკასიის ადრეული ნეოლითის ერთ-ერთ უდიდეს დასახლებას წარმოადგენს.

ამ ხანაში განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს კერამიკის განვითარებას. გობუსტანსა და ქიულთეფეში აღმოჩენილი კერამიკის ნიმუშები მოწმობს ამ პერიოდში ხელოვნებისა და ტექნოლოგიების პროგრესს. ნეოლითის ხანის დასახლებები მტკიცებულებაა იმისა, რომ ადამიანები მიზანმიმართულად ირჩევდნენ ადგილებს, რომლებიც ხელსაყრელი იყო მიწათმოქმედებისთვის.