iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჭკადუაში

ჭკადუაში — სოფელი და კურორტი საქართველოში, ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი. მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე, მდინარე ჩხოუშის ნაპირას, ზღვის დონიდან 340 მეტრი, ზუგდიდიდან 18 კმ.

ჭკადუაშს ესაზღვრება დასავლეთით ზედა ეწერი და ჩხორია, ჩრდილოეთით და აღმოსავლეთით წალენჯიხის მუნიციპალიტეტი და სამხრეთით კორცხელი.

ისტორია
ჭკადუაში ისტორიულ წყაროებში მოიხსენიება საუკუნიდან. ერთ-ერთი ვერსიით, სოფლის სახელწოდება წარმოიშვა სიტყვა „ჭკადუ-სგან“, რაც მეგრულად ნიშნავს მჭედელს. შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ ადგილი ჭკადუ (მჭედელი) ხალხით ყოფილა დასახლებული და სოფელმა მიიღო სახელწოდება - ჭკადუაში. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეჩაიეობა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1470 ადამიანი.
ჯუმი

ჯუმი — მდინარე ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში, ენგურის მარცხენა შენაკადი, სათავე აქვს ეგრისის ქედის სამხრეთ მთისწინეთში, ზღვის დონიდან 310 მ–ზე, სიგრძე 61 კმ, აუზის ფართობი 379 კმ², საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. მთელი წლის განმავლობაში იცის წყალმოვარდნები, წყალმცირობა — ზაფხულში. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 11,6 მ³/წმ.

ფოტოგალერეა
ჟუნჟრუკი

ჟუნჟრუკი — მცენარეთა გვარი მიხაკისებრთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი, იშვიათად ერთ- ან ორწლოვანი ბალახებია. ხაზურ-ლანცეტა ან კვერცხისებური ფოთლები და თეთრი ყვავილები აქვთ.

120-მდე სახეობა გავრცელებულია მთელ დედამიწაზე. საქართველოში იზრდება 9 სახეობა. მათგან ტყის ჟუნჟრუკი და მთელ საქართველოში გვხვდება. პირველი იზრდება ტყის შუა და ზედა სარტყლის ბუჩქნარებსა და მდელოებზე; მეორე მინდვრისა და ბოსტნის სარეველაა, გვხვდება ღორღიან ფერდობებზეც, ტყის პირებზე, დანაგვიანებულ ადგილებში. მხოლოდ აფხაზეთსა და აჭარაში იზრდება, შხამიანია ცხენისათვის.
ჟურგია

ჟურგია, ჟვირგვა — მთის მასივი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გულრიფშის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აფხაზეთის ქედის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე ჩხალთისა და მისი მარჯვენა შენაკადის ზიმის წყალგამყოფი. ყველაზე მაღალი წერტილი ზღვის დონიდან 2400 მეტრია. აგებულია შუაიურული პორფირიტებით, მათი ტუფებითა და ტუფ-ბრექჩიებით. კალთები ციცაბოა, შემოსილია შერეული ფართოფოთლოვანი ტყით (ნაწილობრივ მუქწიწვიანებით), თხემი ნაზრელიეფიანია და დაფარულია სუბალპური და ალპური ბალახეულით.
რაბინი

რაბინი (ძვ. ებრ. რაბი „ჩემი მოძღვარი“) — ებრაული თემის სულიერი მოძღვარი, აღჭურვილი რელიგიის, სასამართლო და აღმზრდელობითი ფუნქციებით, იუდაისტური რელიგიის კულტის მსახური. ებრაული კანონით, რაბინი შეიძლება იყოს ის, ვინც სათანადოდ არის დაუფლებული ღვთისმეტყველებას და მორწმუნეა. რაბინატის ინსტიტუტი ევროპული წარმოშობისაა, კერძოდ, მის სამშობლოდ ესპანეთი ითვლება. რაბინი საპატიო თანამდებობაა.

თავდაპირველად რაბინები გასამრჯელოს არ იღებდნენ, მხოლოდ მას შემდეგ, რაც ებრაელთა რბევა, ჯვაროსნული ლაშქრობები დაიწყო და მათი ეკონომიური მდგომარეობა გაუარესდა, რაბინებს ჯამაგირი დაუნიშნეს. რაბინი არის თემში პირველი პირი და თემის წარმომადგენელი ხელისუფლების წინაშე.
ყირგიზეთის პრეზიდენტი

ყირგიზეთის პრეზიდენტი — ყირგიზეთის სახელმწიფოს მეთაური, მოსახლეობა ირჩევს 6 წლის ვადით. ერთი და იგივე პიროვნება არ შეიძლება აირჩიონ ორჯერ. პრეზიდენტად შეიძლება აირჩიონ ყირგიზეთის მოქალაქე არანაკლებ 35 წლისა და არაუმეტეს 70 წლის ასაკისა, უნდა ფლობდეს სახელმწიფო ენას და უნდა ცხოვრობდეს ქვეყანაში მინიმუმ 15 წელი.

პრეზიდენტის უფლებები
კონსტიტუციის მიხედვით პრეზიდენტი მნიშვნელოვან ფუნქციებს ფლობს:
ნიშნავს პრემიერ-მინისტრს და მთავრობის სხვა წევრებს.
წარადგენს პარლამენტში უზენაესი სასამართლოს წევრებს.
ხელმძღვანელობს საგარეო პოლიტიკას.
წარადგენს და ხელს აწერს კანონებს.
ნიშნავს არჩევნებს და გამოსცემს ბრძანებულებებს.
არის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი

ყირგიზეთის პრეზიდენტების სია
უინძორი

უინძორი შეიძლება იყოს:

უინძორი (ბერქშირი) — ქალაქი ინგლისში
უინძორი (ახალი სამხრეთი უელსი) — ქალაქი სამხრეთ ავსტრალიაში
უინძორები — სამეფო დინასტია გაერთიანებულ სამეფოში

კანადა
უინძორი (ონტარიო) — ქალაქი ონტარიოში
უინძორი (კვებეკი) — ქალაქი კვებეკში
უინძორი (ახალი შოტლანდია) — ქალაქი ახალ შოტლანდიაში
აბერდინი

აბერდინი — მთავარი საზღვაო, ნავთობსამრეწველო და თევზსარეწი პორტი, სიდიდით მესამე ქალაქი შოტლანდიაში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ჩრდილოეთის ზღვის სანაპიროზე, მდინარეების — დის და დონის შესართავთან. აბერდინი ამავე სახელწოდების ოლქის ადმინისტრაციული და კულტურული ცენტრია. 2012 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 196.670 მცხოვრებს (შემოგარენთან ერთად — 227.560).

აბერდინი და მისი ოლქი წარმოადგენს ანკლავს, რომელიც გარშემორტყმულია აბერდინშირის ოლქის ტერიტორიით. ისტორიულად აბერდინშირის საგრაფოს ცენტრი სწორედ აბერდინი იყო. საუკუნეში სამეფო ქალაქი (ბურგი) გახდა და - საუკუნეებში შოტლანდიის მეფეთა რეზიდენცია იყო. ქალაქი მხარს უჭერდა რობერტ ბრიუსს დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლაში. ერთხანს ინგლისის მეფე ედუარდ -ის (მეფობდა 1272-1307) მთავარი ბაზა იყო შოტლანდიის დაპყრობის მცდელობისას. 1970-იანი წლებიდან აბერდინი სწრაფად ვითარდებოდა, როგორც ჩრდილოეთის ზღვის ნავთობის მრეწველობის მთავარი ცენტრი დიდ ბრიტანეთში. შემდგომ პერიოდში ქალაქის ეკონომიკა მეტად დივერსიფიცირებული გახდა, განვითარდა ელექტრონული სისტემების პროექტირებისა და განახლებადი ენერგიის წყაროებზე დაფუძნებული დარგები.

აბერდინი მნიშვნელოვანი საგანმანათლებლო ცენტრიცაა. ქალაქში არის აბერდინის უნივერსიტეტი (დაარსდა 1860) და რობერტ გორდონის უნივერსიტეტი (დაარსდა 1750). კულტურული დაწესებულებებიდან აღსანიშნავია აბერდინის ხელოვნების გალერეა, საზღვაო მუზეუმი და სხვ. 1973-2017 წლებში ქალაქში ტარდებოდა აბერდინის საერთაშორისო ახალგაზრდობის ფესტივალი.
ბოლტონი

ბოლტონი — ქალაქი დიდი მანჩესტერის საგრაფოში, ინგლისის ჩრდილო-დასავლეთში, მანჩესტერიდან 16 კმ-ში. ბოლტონს გარს აკრავს მცირე ქალაქები და სოფლები, რომლებიც ერთობლიობაში ბოლტონის საგრაფოს აგლომერაციას ქმნის, რომლეთა შორის ბოლტონი უდიდესი დასახლება და ადმინისტრაციული ცენტრია. ქალაქ ბოლტონის მოსახლეობა 128,139 ადამიანს შეადგენს, ხოლო აგლომერაციისა — 262.400.
ლიდზი

ლიდზი (ინგლ. , გამოითქმის //) — ქალაქი იორკშირში, მდინარე აირზე (ინგლისი); დიდი ბრიტანეთის სიდიდით მეხუთე ქალაქი. 2011 წლის აღწერით ქალაქის ფარგლებში ცხოვრობდა 750,700 ადამიანი. ლიდზის დოკუმენტური ისტორია იწყება საუკუნიდან, როდესაც ელმეტის სამეფო დაფარული იყო "ლოიდებით" , საიდანც წარმოდგება სახელი . ინდუსტრიული რევოლუციისას ლიდზი მნიშვნელოვანი ინდუსტრიული ცენტრი გახდა შალის წარმოებასა და ვაჭრობაში, შემდეგ კი კომერციისა და განათლების ცენტრის სტატუსიც მიიღო. აქ მდებარეობს საერთაშორისო რეპუტაციის მქონი ლიდზის უნივერსიტეტი, ლიდზის მეტროპოლიტენის უნივერსიტეტი და ლიდზის სამებისა და ყველა წმინდანის კოლეჯი. ამჟამად ლიდზი ბრიტანეთის უდიდესი ცენტრია ბიზნესა და საფინანსო მომსახურებაში ლონდონის გარეთ. ასევე ბრიტანეთის ეროვნული სტატისტიკის ცენტრის ცნობით, ლიდზი გაერთიანებული სამეფოს ყველაზე სწრაფად მზარდი ქალაქია.
აბასთუმანი (ზუგდიდის მუნიციპალიტეტი)

აბასთუმანი — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: აბასთუმანი, მენჯი, ხეცერა). მდებარეობს მდინარე ჯუმის მარცხენა სანაპიროზე, ზღვის დონიდან 100 მეტრი. ზუგდიდიდან 15 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 920 ადამიანი.
ახალსოფელი (ზუგდიდის მუნიციპალიტეტი)

ახალსოფელი — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ოფაჩხაფუ, უჩაშონა, ჯუმი). მდებარეობს ოდიშ-გურიის ვაკე-დაბლობზე, მდინარე ჯუმის მარცხენა სანაპიროზე, ზღვის დონიდან 120 მეტრზე, ზუგდიდიდან 3 კმ.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1488 ადამიანი.
ბაღმარანი (ზუგდიდის მუნიციპალიტეტი)

ბაღმარანი — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში, ჭაქვინჯის თემში (სოფლები: ჭაქვინჯი, ბაღმარანი). მდებარეობს ოდიშ–გურიის ვაკე–დაბლობზე, მდინარე უმნიის (მდინარე ჯუმის შენაკადი) სათავეები, ზღვის დონიდან 180 მეტრი, ზუგდიდიდან 12 კმ.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 247 ადამიანი.
ბაში (ზუგდიდის მუნიციპალიტეტი)

ბაში — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში, კორცხელის თემში (სოფლები: კორცხელი, ბაში, ნაცატუ), ოდიშ–გურიის ვაკე–დაბლობზე, მდინარე ჩხოუშის მარცხენა სანაპირო, ზღვის დონიდან 20 მეტრი, ზუგდიდიდან 7,5 კმ.

სოფელი ბაში ისტორიულ წყაროებში პირველად მოიხსენიება 1642 წელს. შემორჩენილია გვიანდელი ფეოდალური ხანის კოშკი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 533 ადამიანი.
განარჯიის მუხური

განარჯიის მუხური, უფრო მეტად ცნობილი, როგორც განმუხური — სოფელი საქართველოში, ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი. მდებარეობს სამურზაყანოს დაბლობზე, მდინარე ენგურის მარჯვენა სანაპიროზე, ზღვის დონიდან 5 მეტრი, შავი ზღვიდან 3 კმ. ზუგდიდიდან 25 კმ. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მესიმინდეობა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1354 ადამიანი.

გალერეა
ბრიტანეთის ვირჯინის კუნძულები

ბრიტანეთის ვირჯინის კუნძულები — 36 კუნძულის ჯგუფი (საერთო ფართობით 153 კმ²), რომლებიც მდებარეობს აშშ-ის ვირჯინის კუნძულების ჩრდილო-დასავლეთით. დასახლებულია მხოლოდ 16 კუნძული.

უმსხვილესი კუნძულებია ტორტოლა (55 კმ²), ანეგადა (38 კმ²), ვირჯინ-გორდა (21 კმ²) და ოსტ-ვან-დეიკი (8 კმ²).

დედაქალაქი როუდ-ტაუნი მდებარეობს კუნძულ ტორტოლაზე. ყველა კუნძულის მოსახლეობა შეადგენს 23 ათას ადამიანს, მათგან თითქმის 90 % ტორტოლაში ცხოვრობს. ბრიტანეთის ვირჯინის კუნძულები გაერთიანებული სამეფოს ზღვისიქითა ტერიტორიებს ეკუთვნის, ოფიციალური ენაა ინგლისური. მთავარი ვალუტაა აშშ-ის დოლარი (1959 წლიდან).
აბედათი

აბედათი — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მარტვილის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: ლემიქავე, ლექაჯაიე, ჯოლევი). მდებარეობს მდინარე აბაშის მარჯვენა სანაპიროზე, ზღვის დონიდან 130 მეტრზე. მარტვილიდან დაშორებულია 7 კილომეტრით.

სოფელში მდებარეობს აბედათის ციხესიმაგრე.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 541 ადამიანი.
ალერტი

ალერტი — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მარტვილის მუნიციპალიტეტში, კიწიის თემში (სოფლები: ალერტი, ნოღა, პირველი კიწია, მეორე კიწია). მდებარეობს მდინარე ცივის მარცხენა სანაპიროზე, ზღვის დონიდან 220 მეტრზე. მარტვილიდან დაშორებულია 22 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 223 ადამიანი.
ბანძა

ბანძა — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, მარტვილის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: ლევახანე, ლეკეკელე, ლეპატარავე). მდებარეობს ოდიშ-გურიის დაბლობზე, მდინარე აბაშის მარცხენა სანაპიროზე, ზღვის დონიდან 90 მეტრზე. მარტვილიდან დაშორებულია 12 კილომეტრით, აბაშიდან 22 კილომეტრით.

ისტორია
პირველად მოხსენიებულია 1639-1640 წლებში ოდიშში რუსეთის ელჩობის აღწერილობაში. 1658 წელს ბანძის მიდამოებში გაიმართა ბრძოლა იმერეთის მეფესა და გურია–სამეგრელოს მთავრებს შორის. ვახუშტი ბატონიშვილს მოხსენიებული აქვს „ბანძა და ციხე კეთილნაშენი“. 1737 წელს შედგენილ იმერეთის რუკაზე აღნიშნულია „ბანძა–ფაღაოს სასახლე“. სოფელში ტრადიციულად აღინიშნებოდა ჭვენიერობა, რომელიც ქრისტიანობის წარმართობაზე გამარჯვების დღესასწაულია. საბჭოთა პერიოდში ბანძაში მოქმედებდა მევენახეობის მეურნეობა, ჩაის ფაბრიკა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1099 ადამიანი.

ცნობილი ადამიანები
ბანძაში დაიბადა ქართველი ფეხბურთელი მურთაზ ხურცილავა.

ფოტოგალერეა
ბობოთი (მარტვილის მუნიციპალიტეტი)

ბობოთი — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მარტვილის მუნიციპალიტეტში, სერგიეთის თემი (სოფლები: ბობოთი, სერგიეთი). მდებარეობს მდინარე აბაშის–ტეხურის შუამდინარეთის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე ტარჩენის (აბაშის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირას. ზღვის დონიდან 200 მეტრზე, მარტვილიდან 2 კმ.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 539 ადამიანი.
პონტიფიკები

პონტიფიკები — ქურუმთა კოლეგია ძველ რომში, რომელიც განაგებდა სახელმწიფოს რელიგიურ ცხოვრებას და თვალ–ყურს ადევნებდა ღმრთისმსახურებას. ამ კოლეგიის შექმნა მიეწერება რომის მეფეს – ნუმა პომპილიუსს. თავიდან კოლეგია სულ 4 წევრისაგან შედგებოდა და მათ უმაღლესი პონტექსი ხელმძღვანელობდა. ძვ. წ. 300 წელს კოლეგიას კიდევ 4 წევრი მიამატეს, ხოლო დიქტატორმა სულამ მათი რამოდენობა 15–მდე გაზარდა. იმპერიის პერიოდში მთავარ პონტექსად იმპერატორი ითვლებოდა და თავისი სურვილის მიხედვით ცვლიდა წევრთა რაოდენობას. ამ დროისათვის უკვე არსებობდნენ მცირა პონტიფიკებიც, რომლებიც დამხმარეების ან გადამწერის მოვალეობას ასრულებდნენ.

პონტიფიკების მოვალეობას რელიგიის მეთვალყურეობის გარდა კალენდრების შედგენა და მეთვალყურეობა შეადგენდა. მათზე უფლებამოსილად მხოლოდ სენატი და სახალხო კრება ითვლებოდა. რომის კოლონიებში არსებობდნენ განსაკუთრებული პონტიფიკები, მაგრამ ისინი რომის ფონტიფიკებს ნაწილობრივ მაინც ემორჩილებოდნენ.
გენიუსი

გენიუსი — რომაელთა წარმოდგენით კეთილი სული, რომელიც მფარველობდა თითოეულ ადამიანს და აყალიბებდა მის ხასიათს. გენიუსი ითვლებოდა ადამიანის თანამგზავრად მთელი სიცოცხლის განმავლობაში.
გენიუსი ეხმარებოდა მხოლოდ მამაკაცებს, ქალთა შემწედ კი იუნონა ითვლებოდა. ყოველი რომაელის დაბადება გენიუსის დღესასწაულად მიაჩნდათ და უსისხლო მსხვერპლს სწირავდნენ. საკუთარი გენიუსი ჰყავდა ყველა ქალაქს, ოჯახს, ხალხს, ტომს და ა.შ. რომში იდგა მისი ქანდაკება. მას თავზე გვირგვინი ედგა, სახეს გრძელი წვერი უმშვენებდა, მარჯვენა ხელში სიუხვის ქვა ეჭირა, ხოლო მარცხენაში – კვერთხი. ყოველი წლის 9 ოქტომბერს მას მსხვერპლს სწირავდნენ.

იმპერიის პერიოდში გენიუსისათვის მსხვერპლი იმპერატორსაც კი მიჰქონდა. ხალხი გენიუსს გველის სახითაც წამოიდგენდა. ხელოვნებაში გენიუსი, ჩვეულებრივ — ფრთოსან არსებად გამოისახებოდა.
დჰოტი

დჰოტი (ჰინდ. ोी) — მამაკაცის ტრადიციული სამოსი ინდოეთში. 2-5 მეტრი სიგრძის ქსოვილის სწორი ნაჭერი (თეთრი ან სადა, ზოგჯერ ორნამენტირებული), რომელსაც წვივებსა და თეძოებზე იხვევენ ისე, რომ ერთ ბოლოს ფეხებს შუა გაატარებენ, რაც შარვლის შთაბეჭდილებას ქმნის. სამხრეთ ინდოეთსა და პენჯაბში მას შემოკალთული ქვედატანით იცვამენ. მაღალ კასტებში უპირატესად გრძელი დჰოტია გავრცელებული, დაბალში - სამუშაოდ მოსახერხებელი, მოკლე. ამჟამად ინდოეთში დჰოტი შარვალმა და შორტებმა შეცვალა.
ადიში

ადიში, ჰადიში — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, იფარის თემი (სოფლები: ადიში, ბოგრეში, ზეგანი, ნაკიფარი). მდებარეობს მდინარე ენგურის შენაკადის, ადიშჭალის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 2040 მ, მესტიიდან 27 კმ.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 44 ადამიანი.
ბაგვდანარი

ბაგვდანარი — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, ბეჩოს თემში (სოფლები: ბაგვდანარი, გალაში, დოლასვიფი, დოლი, ლანხვრი, მაზერი, ნაშთქოლი, ტვებიში, უშხვანარი, ქართვანი, ცხეკვანი, ჭკიდანარი, ჭოხულდი). მდებარეობს უშბის მასივის სამხრეთი კალთის ძირას, მდინარე გულისჭალის (დოლრაჭალის შენაკადი) მარჯვენა სანაპიროზე, ზღვის დონიდან 1560 მ, მესტიიდან 30 კმ.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 80 ადამიანი.
ბარში

ბარში — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, ეცერის თემი (სოფლები: ბარში, გვალდერი, ისკარი, კალაში, ლადრერი, ლანტელი, ლაშხრერი, უსგვირი, უღვალი, ფხუტრერი, ქურაში, ცალანარი, ჭელირი, ჰებუდი). მდებარეობს ცალგმილის (კავკასიონის შტოქედი) სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ლეშთის (ენგურის შენაკადი) მარჯვენა სანაპიროზე, ზღვის დონიდან 1480 მ, მესტიიდან 30 კმ.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 54 ადამიანი.
ბარჯაში

ბარჯაში — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, ხაიშის თემში (სოფლები: ბარჯაში, გაღმა ხაიში, ზედა ვედი, ზედა წვირმინდი, ზედა ხაიში, ზემო ვედი, თოთანი, ლალხორალი, ლახანი, ლუხი, მუხაშურა, ნაკი, ნალქორვალი, ნანყბული, სკორძეთი, ტობარი, ქედანი, ქვედა ვედი, ქვედა წვირმინდი, შგედი, ციცხვარი, ჭერი, ხაიში, ჯორკვალი). მდებარეობს მთა ოთეფურის (ეგრისის ქედი) დასავლეთ დაბოლოებაზე, მდინარე ენგურის მარცხენა სანაპიროზე, მდინარე ხუბერის შესართავთან, მესტიიდან 78 კმ.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 8 ადამიანი.
ბოგრეში

ბოგრეში — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, იფარის თემში (სოფლები: ადიში, ბოგრეში, ზეგანი, ნაკიფარი).

მდებარეობს უღვირ-ზაგარის ქედის სამხრეთ კალთის ძირას, მდინარეების ადიშჭალისა და ენგურის შესართავთან. ზღვის დონიდან 1700 მ, მესტიიდან 25 კმ. სოფელში გადის მესტია-უშგულის გზა. სოფელში დგას ფუთა დადეშქელიანის კოშკი.

ისტორია
2019 წლის 15 აგვისტოს თსუ არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ სოფელ ბოგრეშში ძველი წელთაღრიცხვის - საუკუნეებით დათარიღებული ნამოსახლარი აღმოაჩინა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 79 ადამიანი.

გალერეა
ქალაღალი

ქალაღალი — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში, ფახულანის თემი (სოფლები: ფახულანი, ქალაღალი, წყოუში, ჭველე). მდებარეობს მდინარე ენგურის მარჯვენა სანაპიროზე, ზღვის დონიდან 350 მეტრზე, წალენჯიხიდან დაშორებულია 38 კილომეტრით, ჯვრიდან 18 კმ-ით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 292 ადამიანი.

}
ჭველე

ჭველე — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში, ფახულანის თემი (სოფლები: ფახულანი, ქალაღალი, წყოუში, ჭველე). მდებარეობს მდინარე ენგურის მარჯვენა სანაპიროზე, ზღვის დონიდან 230 მეტრზე, წალენჯიხიდან დაშორებულია 30 კილომეტრით, ჯვრიდან 10 კმ-ით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 412 ადამიანი.

}
ჯგალი

ჯგალი — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: ლეთკანთი, ლეკაკულე, ლესალე, ლეხარჩილე). საუკუნის დასაწყისში მასში ინახებოდა ისტორიული ხატი.

გეოგრაფია
სოფელი უბნებად არის დაყოფილი. თითოეული მათგანი ერთგვარი შენაკადია, რომელსაც რაღაც ნიშან-თვისება, თვითმყოფადობა გააჩნია და საკუთარი ელფერი დაჰკრავს, რაც უპირველეს ყოვლისა დაკავშირებულია მოსახლეობის წარმომავლობასა და ცხოვრების ადგილობრივ პირობებთან. ესენია: სქური, ლეთოფურე, კანთი.

ჯგალიდან თბილისამდე მანძილი საავტომობილო გზით 374 კმ-ია. ჯგალიდან ზუგდიდამდე 30 კმ-ია, წალენჯიხამდე 7 კმ, ფოთამდე კი - 72 კმ. ჯგალს ესაზღვრება შემდეგი სოფლები: ჩრდილო-დასავლეთით — სოფ. საჩინო, ჩრდილო-აღმოსავლეთით — სოფ. მედანი, სამხრეთით — სოფ. მიქავა (ფუქი) და აღმოსავლეთით — სოფ. მუხური.

სოფ. ჯგალი მდიდარია ბუნებრივი რესურსებით. გვხვდება ჰიდრორესურსები, ხე-ტყის რესურსები, მინერალური წყალი სქური, მინერალი დოლომიტი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1022 ადამიანი.

}
ჩქვალერი

ჩქვალერი — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფელი: ლეშამუგე). მდებარეობს მდინარე ინწრის (ჭანისწყლის მარჯვენა შენაკადი) ზემოთში. ზღვის დონიდან 320 მეტრზე, წალენჯიხიდან დაშორებულია 18 კილომეტრით, ჯვრიდან 6 კმ-ით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 409 ადამიანი.

}
წყოუში

წყოუში — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში, ფახულანის თემი (სოფლები: ფახულანი, ქალაღალი, წყოუში, ჭველე). მდებარეობს მდინარე ენგურის მარჯვენა სანაპიროზე. ზღვის დონიდან 250 მეტრზე, წალენჯიხიდან დაშორებულია 34 კილომეტრით, ჯვრიდან 14 კმ-ით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 343 ადამიანი.

}
წალიკარი

წალიკარი — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის აბაშის მუნიციპალიტეტში, სუჯუნის თემში. მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე, მდინარე რიონის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 10 მეტრზე, აბაშიდან 5,5 კმ., მეორე ეწერიდან 1,5 კმ. საუკუნის დასაწყისში შედიოდა საჭილაოს სამოურავოში. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მემინდვრეობა და მებოსტნეობა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 122 ადამიანი.
ხეთა

ხეთა — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ხობის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ხეთა, ლარჩვა, ნოჩხონი, ოხვამეკარი, წინაგოლა). მდებარეობს ურთის მთის სამხრეთ–დასავლეთ კალთის ძირას, ზღვის დონიდან 50 მეტრზე, ხობიდან დაშორებულია 8 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 364 ადამიანი.

მუზეუმი
ხეთაში არის საბრძოლო დიდებისა და მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი, რომელიც 1985 წლის მაისში გაიხსნა. იგი ხეთის წმ.მთავარანგელოზთა სახელობის ეკლესიისკენ მიმავალ გზაზე მდებარეობს. მუზეუმის დაარსების ისტორია საკმაოდ საინტერესოა, მეორე მსოფლიო ომში დაღუპული ამირან ლატარიას დედამ ქალბატონმა ლიზამ თავისი კარმიდამო მუზეუმის მოსაწყობად სახელმწიფოს გადასცა. მისი ოდა სახლი ახლაც ეზოში დგას. მუზეუმის წინ თეატრონია, რომელიც ხუთი ათასზე მეტ ადამიანს იტევს. მუზეუმის ეზოს უკანა მხარეს ხელოვნური ბორცვია, რომელსაც ხსოვნის კუნძული ჰქვია. მის ცენტრში დაკრძალულნი არიან დედა-შვილი ლიზა და ამირან ლატარიები, ამირანის ნეშტი ქერჩიდან ჩამოასვენეს. ირგვლივ რაიონის სოფლების რაოდენობის შესაბამისი ლოდები აწყვია, რომლებიც სიმბოლურად ამ სოფლებიდან მეორე მსოფლიო ომში დაღუპულთა ხსოვნას ეძღვნება. 1995 წლამდე მუზეუმი მემორიალური ტიპისა იყო, შემდგომ იგი გადაკეთდა მხარეთმცოდნეობის მუზეუმად. აქ გამოფენილია მასალები, რომლებიც ასახავენ ადგილობრივი მოსახლეობის ყოფა-ცხოვრებას უძველესი დროიდან დღემდე.

გალერეა
პიტ სამპრასი

პიტ სამპრასი (; დ. 12 აგვისტო, 1971, ვაშინგტონი, აშშ) — ამერიკელი ყოფილი პროფესიონალი ჩოგბურთელი, მსოფლიოს ყოფილი პირველი ჩოგანი. აღიარებულია ერთ-ერთ საუკეთესო ჩოგბურთელად ისტორიაში.

სამპრასის პროფესიონალური კარიერა დაიწყო 1988 წელს, ხოლო დასრულდა 2002 წელს აშშ-ის ღია პირველობის ფინალში, როდესაც მან უკანასკნელ მატჩში კარიერაში ყველაზე პრინციპული მოწინააღმდეგე – ამერიკელი ანდრე აგასი დაამარცხა.

სამპრასს მოგებული აქვს 14 დიდი სლემის ტურნირი, მათ შორის 7 უიმბლდონი, 5 აშშ-ის ღია პირველობა და 2 ავსტრალიის ღია პირველობა. ამერიკელი უიმბლდონის ტიტულებით რეკორდსმენი იყო 2017 წლამდე, სანამ როჯერ ფედერერმა მე-8 ბალახის დიდი სლემი არ მოიგო. აღსანიშნავია ასევე წლის შემაჯამებელ ტურნირზე 5-ჯერ გამარჯვება და 11 მასტერსის ტიტული. ჯამში სამპრასს -ის 64 ტურნირი აქვს ერთეულთა თანრიგში მოგებული. იგი 286 კვირის განმავლობაში იკავებდა ჩოგბურთელთა რეიტინგში პირველ ადგილს, რაც ასევე რეკორდი იყო, სანამ 2012 წელს ფედერერმა არ გააუმჯობესა. ამერიკელი 1993-დან 1998 წლამდე ასრულებდა წელიწადს რეიტინგში პირველ ჩოგნად. სანაკრებო დონეზე, მან ორჯერ მოიგო დეივისის თასი აშშ-ის ნაკრებთან ერთად. სამპრასმა საუკეთესო შედეგები სწრაფ კორტებზე დააფიქსირა – ბალახზე, ჰარდზე და ხალიჩაზე, ხოლო თიხის ნელ საფარზე იგი იშვიათად აღწევდა წარმატებას.

2007 წელს, სამპრასი საერთაშორისო ჩოგბურთის დიდების დარბაზში შეიყვანეს.

სტატისტიკა და მიღწევები
დიდი სლემის ტურნირების ფინალები: 18 (14–4)
წლის შემაჯამებელი ტურნირის ფინალები: 6 (5–1)
(დ) – დახურული კორტი
ალერტკარი

ალერტკარი (2018 წლის 2 თებერვლამდე — „გრიგოლიში“) — სოფელი საქართველოში, ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი).

მდებარეობს ოდიშის ვაკეზე, ზღვის დონიდან 220 მ სიმაღლეზე, ზუგდიდიდან დაშორებულია 10 კმ-ით. სოფელში დგას საუკუნის გუმბათოვანი ეკლესია. შემონახულია საუკუნის კოშკი. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეჩაიეობა.

სახელწოდება
საბჭოთა პერიოდში ეწოდა გრიგოლიში (მეგრულ ენაზე „გრიგოლის სოფელი“) ბოლშევიკ გრიგოლ როგავას პატივსაცემად. 2018 წელს დაუბრუნდა ძველი სახელწოდება.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 509 ადამიანი.
დავითიანი

დავითიანი — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, ზუგდიდის მუნიციპალიტეტის ოქტომბრის ადმინისტრაციულ ერთეულში (სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარე).

მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე, მდინარე ჩხოუშის (ენგურის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა სანაპიროზე, ზღვის დონიდან 40 მ-ზე, ზუგდიდიდან 3 კმ დაშორებით.

დავითიანის ადგილობრივი არაოფიციალური სახელია „თარგამული“. გადმოცემით, სოფლის ეს სახელწოდება მოიტანეს საუკუნეში აქ ახლანდ. მარტვილის მუნიციპალიტეტის სოფ. თარგამეულიდან (თარგამული) გადმოსახლებულებმა. სახელწოდება „დავითიანი“ შესაძლოა უკავშირდებოდეს საუკუნეში აქ არსებულ დავით აღმაშენებლის სახელობის ეკლესიას.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 498 ადამიანი.
დარჩელი

დარჩელი — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში, ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: დარჩელი, კიროვი).

მდებარეობს ოდიშის ვაკეზე, მდინარე ჯუმის (ენგურის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 10 მ-ზე. ზუგდიდიდან დაშორებულია 20 კმ-ით.

ისტორია
დარჩელი ისტორიულ წყაროებში პირველად იხსენიება საუკუნეში, ამ დროს აქ აფხაზეთის კათალიკოსის ერთ–ერთი სასახლე იდგა. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა დარჩელის მებოსტნეობა-მერძევეობის საბჭოთა მეურნეობა. სოფელში ყოფილა პატარა ხის ეკლესია, რომელიც საბჭოთა პერიოდში დაუშლიათ და დარჩელში მშენებარე არასრული სკოლისათვის გადაუციათ. 2008 წელს ააგეს ახალი, წმ. გიორგის სახელობის ეკლესია.

დარჩელი ძლიერ დაზარალდა საქართველოს სამოქალაქო ომის დროს. 1993 წლის 16 ნოემბერს სოფლის მახლობლად მოხდა შეტაკება გასამხედროებული ორგანიზაცია „მხედრიონის“ წევრებსა და დამხობილი პრეზიდენტის ზვიად გამსახურდიას მომხრეებს შორის, რის შემდეგაც „მხედრიონის“ მებრძოლებმა სოფელი დაიკავეს, გაძარცვეს და 27 საცხოვრებელი სახლი გადაწვეს.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2781 ადამიანი.
დიდი ნეძი

დიდი ნეძი — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში, დიდი ნეძის ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: დიდი ნეძი, დიდი ნეძის კახათი, დიხაგუძუბა).

მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე, მდინარე ჯუმის (ენგურის მარცხენა შენაკადი) მარცხენა სანაპირო, ზღვის დონიდან 12 მ-ზე, ზუგდიდიდან 16 კმ დაშორებით, ცაცხვიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 5 კმ-ში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 752 ადამიანი.