შამისენი

შამისენი — სამსიმიანი ტრადიციული იაპონური საკრავი, წარმოქმნილი ჩინური ინსტრუმენტიდან, სანქსიანიდან. ასევე ცნობილია, როგორც სანგენი ან სამისენი (ყველა ნიშნავს „სამ სიმს“). მასზე უკრავენ მედიატორით, რომელსაც ბაჩი ეწოდება.

იაპონურად გამოითქმის, როგორც შამისენი, იშვიათად — ჯამისენი. დასავლეთ იაპონურ დიალექტებსა და ედოს პერიოდის მრავალ წყაროში, ის გამოითქმის, როგორც სამისენი.

შამისენის კონსტრუქცია ფორმით განსხვავდება იმის მიხედვით, თუ რომელ ჟანრში გამოიყენება. კაბუკის თანმხლებ ინსტრუმენტს აქვს თხელი ყელი, რაც უწყობს ხელს ამ ჟანრის მოქნილ და ვირტუოზულ მოთხოვნებს. თოჯინების თეატრისა და ხალხური სიმღერების თანმხლებ ინსტრუმენტს კი აქვს უფრო გრძელი და სქელი ყელი, რათა შეესაბამებოდეს ამ ჟანრების უფრო ძლიერ მუსიკას.

ტყავის ფაქტურა დამოკიდებულია მუსიკის ჟანრსა და შემსრულებლის უნარზე. ტრადიციულად, იყენებდნენ ძაღლის ან კატის ტყავს, თუმცა კატის უპირატესია უფრო მაღალი ხარისხის ინსტრუმენტებისთვის. მიუხედავად იმისა, რომ ცხოველების ტყავის გამოყენება გავრცელებული იყო საუკუნის განმავლობაში, მათი გამოყენება თანდათან შემცირდა 2000-იანი წლების შუა პერიოდიდან, სოციალური სტიგმისა და მომზადებაში გამოცდილი ოსტატების შემცირების გამო. თანამედროვე შამისენის ტყავი ხშირად მზადდება სინთეტიკური მასალით, როგორიცაა პლასტმასი.

საო , ანუ შამისენის ყელი, ჩვეულებრივ დაყოფილია სამ ან ოთხ ნაწილად, რომლებიც ერთმანეთს ემთხვევა და იკეტება, უმეტეს შამისენს აქვს მარტივი დაშლის შესაძლებლობა. შამისენის ყელი გადის ინსტრუმენტის დოლისებრი კორპუსის მიღმა და ნაწილობრივ ამოდის კორპუსის მეორე მხარეს, სიმების საყრდენად. ღერძები, რომლებიც გამოიყენება სიმების შესახვევად, გრძელია, თხელი და ექვსკუთხა ფორმის; მიუხედავად იმისა, რომ ტრადიციულად მზადდებოდა სპილოს ძვლისგან, დღეს მრავალი მზადდება სხვა მასალით, როგორიცაა ხე და პლასტმასი.

შამისენის სამი სიმი დამზადებულია აბრეშუმისგან (ტრადიციულად) ან ნეილონისგან. ისინი გაჭიმულია ინსტრუმენტის თავში არსებულ ღერძებს შორის და ქსოვილის კუდის ნაწილზე, რომელიც ღეროზეა დამაგრებული. სიმები გაჭიმულია კორპუსზე, აწეულია მისგან ხიდის ანუ კომას საშუალებით, რომელიც პირდაპირ დევს დაჭიმულ ტყავზე. ყველაზე დაბალი სიმი განზრახ დაბლა არის ჩამოშვებული ინსტრუმენტის სახელურთან, რათა შექმნას ბზუილი, დამახასიათებელი ტემბრი, რომელსაც საუარი ეწოდება (რაღაც თვალსაზრისით გვახსენებს სიტარის „ბზუილს“, რომელსაც ჯივარი ეწოდება).

დოს ზედა მხარე (მოთამაშის წელზე მდებარეობისას) თითქმის ყოველთვის დაცულია საფარით, რომელსაც დო კაკე ეწოდება, და შემსრულებლები ხშირად ატარებენ პატარა ქსოვილის ზოლს, იუბიკაკეს, მარცხენა ხელზე, რათა გაუადვილდეთ ყელზე ზემოთ და ქვემოთ სრიალი. ინსტრუმენტის თავი, ტენჯინი, შეიძლება ასევე დაცული იყოს საფარით.

სიმების მასალა დამოკიდებულია შემსრულებლის უნარზე. ტრადიციულად გამოიყენება აბრეშუმის სიმები. თუმცა, აბრეშუმი მოკლე დროში ადვილად იშლება, ამიტომ მას მხოლოდ პროფესიონალები იყენებენ. სტუდენტები ხშირად მიმართავენ ნეილონის ან „ტეტრონის“ სიმებს, რომლებიც უფრო დიდხანს ძლებს, ვიდრე აბრეშუმი, და ასევე ნაკლებად ძვირია.

ტიპები
შამისენის კონსტრუქცია განსხვავდება ფორმითა და ზომით, იმის მიხედვით, თუ რომელ ჟანრში გამოიყენება. გამოყენებული ბაჩიც განსხვავებული იქნება ჟანრის მიხედვით, თუ საერთოდ გამოიყენება. შამისენები კლასიფიცირდება ზომისა და ჟანრის მიხედვით. არსებობს სამი ძირითადი ზომა: ჰოსოზაო, ჩუზაო და ფუტოზაო. შამისენის ჟანრებია: ნაგაუტა, ჯიუტა, მინ'იო, კოუტა, ჰაუტა, შინაი, ტოკივაძუ, კიიომოტო, გიდაიუ, ცუგარუ.

შამისენს იყენებენ როგორც სოლო ინსტრუმენტს, ასევე სხვა შამისენებთან, სხვა იაპონურ ინსტრუმენტებთან ან პოეზიასთან, როგორიცაა ნაგაუტა, ან თეატრალურ წარმოდგენებში, კერძოდ, კაბუკიში და ბურნაკუში. ტრადიციულად შამისენს იყენებდნენ როგორც მამაკაცები, ასევე ქალები.

ყველაზე ცნობილი და, შესაძლოა, ყველაზე რთული ნარატიული სტილი არის გიდაიუა, სახელდებული ტაკემოტო გიდაიუს (1651–1714) პატივსაცემად, რომელმაც განსაკუთრებული როლი შეასრულა ბურნაკუს პომპეტ-თეატრის ტრადიციაში ოსაკაში. აქ მომღერალ-ნარატორს მოუწევს, რომ ითამაშოს როლები და შეასრულოს ყველა კომენტარი მოქმედებით. მომღერალ-ნარატორის როლი იმდენად რთული და საშიშია, რომ სცენაში პერსონაჟები ხშირად ცვლიან ერთმანეთს. შამისენის შემსრულებელმა უნდა იცოდეს მთელი ნამუშევარი სრულყოფილად, რათა ეფექტურად შეძლოს პასუხების გაცემა ინტერპრეტირებისას. საუკუნეში, ქალმა შემსრულებლებმა გააგრძელეს ეს ტრადიცია.

 საუკუნის დასაწყისში ბრმა მუსიკოსებმა, მათ შორის შირაკავა გუნპაჩირომ (1909–1962), ტაკაჰაში ჩიკუზანმა (1910–1998) და მხედველობის მქონე შემსრულებელმა კიდა რინშოიემ (1911–1979) შეიმუშავეს ახალი სტილი: ტრადიციული ხალხური სიმღერების (მინიო) გამოყენება, რომელიც ითვალისწინებდა ბევრ იმპროვიზაციას. ეს სტილი, რომელიც ცნობილია, როგორც ცუგარუ-შამისენი (მისი სახელი წარმოიშვა ჰონსიუში), დღემდე პოპულარულია იაპონიაში. ცუგარუ-შამისენის ვირტუოზული სტილი ხშირად შედარებულია ბლუ-გრას ბანჯოსთან.