iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია

საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია (საია) — საზოგადოებრივი ორგანიზაცია; საქმიანობა დაიწყო როგორც პროფესიონალ იურისტთა გაერთიანებამ, რომელმაც მიზნად დაისახა იურისტის პროფესიის გარშემო არსებული უარყოფითი სტერეოტიპის შეცვლა და საკუთარი პროფესიონალიზმის, კომპეტენტურობისა და საქმიანობის მაგალითზე იურიდიული პროფესიის განვითარების ხელშეწყობა, ადამიანის უფლებათადაცვა, სამართლებრივი სახელმწიფოს ჩამოყალიბებისა და სამოქალაქო საზოგადოების განვითარების მხარდაჭერა.

„საია“ დაფუძნდა 1994 წლის 9 სექტემბერს, ოფიციალურად კი რეგისტრაცია გაიარა 1994 წლის 21 სექტემბერს, როგორც არასამთავრობო ორგანიზაციამ (კავშირმა). „საია“ წარმოადგენს წევრობაზე დაფუძნებულ ორგანიზაციას. დღესდღეობით „საია“ 700-მდე წევრს აერთიანებს.

წლების განმავლობაში „საია“ ახორციელებს საქმიანობას შემდეგი მთავარი მიმართულებებით:

უფასო იურიდიული დახმარების სისტემის განვითარება;
იურიდიული სწავლება და სამოქალაქო განათლება;
საქართველოს კანონმდებლობის სრულყოფა;
უფლებადარღვეულ მოქალაქეთა სასამართლო წარმომადგენლობა და სტრატეგიული სამართალწარმოება;
იურისტთა პროფესიული დაოსტატება;
სამოქალაქო საზოგადოების განვითარება;
ინფორმაციის თავისუფლებისა და გამჭვირვალეობის ხელშეწყობა.

ორგანიზაციის თავმჯდომარეები
დავით უსუფაშვილი (1994-1996);
გია გეწაძე (1997-1998);
ნინო გვენეტაძე (1998-1999);
თინა ხიდაშელი (1999-2001, 2003-2004);
ზაზა რუხაძე (2001-2003);
ანა დოლიძე (2004-2006);
გიორგი ჩხეიძე (2006-2008);
თამარ ხიდაშელი (2008-2010);
თამარ ჩუგოშვილი (2010-2012);
კახა კოჟორიძე (2012-2014);
ანა ნაცვლიშვილი (2014-2017);
სულხან სალაძე (2018-2020);
ნიკოლოზ სიმონიშვილი (2021 - 2022);
ნონა ქურდოვანიძე (2022-2025).
თამარ ონიანი (2025-დღემდე)
დუისბურგი

დუისბურგი — ქალაქი გერმანიის ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიის მხარეში, მდებარეობს მდინარე რაინის მარჯვენა სანაპიროზე, მრავალი არხებით, აქ კვეთს მდინარე რაინი მდინარე რურს და ასევე აქვეა რაინ-ჰერნეს არხიც. ნახევარმილიონიანი ქალაქი არის სიდიდით მეხუთე ვესტფალიაში, ხოლო მეთხუთმეტე მთლიანი გერმანიის მასშტაბით. იგი ითვლება ქვემო რაინის დაბლობზე მთავარ სავაჭრო და სატრანსპორტო ცენტრად. ქალაქის ინფრასტრუქტურა კეთილმოწყობილია, მას ეკვრის რამდენიმე ნაციონალური საავტომობილო და ევროპის ცენტრალური მაგისტრალები.

ისტორია
შუა საუკუნეებში დუისბურგი განვითარდა როგორც სავაჭრო და სამრეწველო ქალაქი, მაგრამ საუკუნეში რაინიდან შემოსულმა შტორმმა, დიდი ზიანი მიაყენა ქალაქს, ამის გამო დუისბურგმა დაკარგა ეკონომიკური, პოლიტიკური და სავაჭრო მნიშვნელობა.

 საუკუნეში გაიზარდა ქალაქის მოცულობა, მაღაროების და რკინის ინდუსტრიის წყალობით, დუისბურგმა დაიბრუნა მნიშვნელოვანი ფუნქცია ინდუსტრიული თვალსაზრისით. დუისბურგ-რურორტის პორტი დუისპორტი, ცენტრალური ქალაქის ნაწილით მიეკუთვნება სიდიდით პირველ ევროპის მდინარისეული პორტების სიას.

1972 წელს დაარსდა დუისბურგის უნივერსიტეტი, რომელმაც მისცა ქალაქს უფრო მეტი საშუალება განვითარებისთვის, როგორც მეცნიერული, ასევე ახალი-ტექნოლოგიური თვალსაზრისით. ქალაქი დუისბურგი თავისი ლოგისტიკური ფუნქციით ითვლება როგორც უმნიშვნელოვანესი კვანძი ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიაში.
გრძელფეხა

გრძელფეხა — ძუძუმწოვარი ცხოველი მღრღნელების რიგისა. გარეგნულად მინიატურულ კენგურუს ან გიგანტურ მიწის კურდღელს წააგავს. აქვს 35-43 სმ სიგრძის სხეული, 4 კგ-მდე წონა. შემოსილია აბრეშუმისებრი ბეწვით, რომელიც ზურგზე მურა-ყავისფერია, მუცელზე — თითქმის თეთრი. უკანა ფეხები ბევრად უფრო გრძელი აქვს, ვიდრე წინა და ამიტომ დიდი, 2-3 მ-მდე სიგრძის ნახტომებით მოძრაობს. ბინადრობს სამხრეთ და აღმოსავლეთ აფრიკის სტეპებსა და უდაბნოებში. მეღამური ცხოველია, დღეს მიწისქვეშა რთულსავალებიან სოროში ატარებს. ხშირად კოლონიებად ცხოვრობს. იკვებება მცენარეულობით, ზოგჯერ მწერებით. იყენებენ მის ხორცსა და ბეწვს. ტყვეობაში გრძელფეხა მალე 2-3 კვირაში თვინიერდება.
გრძელფეხასებრნი

გრძელფეხასებრნი — მწერების ოჯახი ორფრთიანების რიგისა. სხეულის სიგრძე 12–30 მმ-ია,

ფართოდ არიან გავრცელებული. საქართველოში გვხვდება 150-მდე სახეობა. ბინადრობენ ტენიან მდელოებსა და ტყეებში, მატლები ცხოვრობენ ტენიან ნიადაგში, მ.შ. წყლის კიდეებთან, წყალში ან ხავსის ბალიშებში. იკვებებიან მცენარის ლპობადი ნარჩენებით ან მტაცებლობენ. ზოგიერთი მატლი ღრღნის მცენარეთა ფესვებს ან ფესვის ყელს, რითაც მნიშვნელოვან ზიანს აყენებენ მინდვრისა და ბოსტნის კულტურებს. გრძელფეხათა მატლები ჭაობისა და წყლის პირას ბინადარი ფრინველების კვების მნიშვნელოვანი კომპონენტია.
გუად-იხუ

გუად-იხუ — გორა ქალაქ სოხუმის ტერიტორიაზე , სადაც აღმოჩნდა სხვადასხვა ხანის არქეოლოგიური ძეგლები. 1935, 1951-1953 და მომდევნო წლებში გუად-იხუს წვერზე ზედაპირულად აკრეფილია მუსტიეს ეპოქის ნუკლეუსები და ანატკეცები (მიხეილ ივაშჩენკო, მიხეილ თრაფში, ვადიმ ბჟანია). იქვე გაითხარა გვიანდელი ენეოლითისა და ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის ნამოსახლარი (ძვ. წ. - ათასწლეული). ნაპოვნია ქვის და კაჟის შრომისა და ბრძოლის იარაღი, ტყვიის ზოდები, ბრტელძირა ან ქუსლიანი, ორნამენტით შემკული თიხის ჭურჭელი, რომელთა ზედაპირი უმეტესად ანგობიანია.

გუად-იხუს წვერზე, აღმოსავლეთ მხარეს, ნაპოვნია გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის ცული და სპოლენძის წიდები. აქვე გაითხარა ძვ. წ. ათასწლეულის დასაწყისის 2 საცხოვრებელი სახლი და სამარხი, სადაც ბრინჯაოს 2 ბრტყელი სეგმენტისებრი იარაღი აღმოჩნდა.

მნიშვნელოვნაია გუად-იხუს ანტიკური ხანის (ძვ. წ. - სს.) ნამოსახლარი და სამაროვანი. ნამოსახლარზე აღმოჩნდა თიხის ჭურჭლის ნატეხები, პირამიდული საწაფები, აგრეთვე იმპორტული შავლაკიანი კერამიკისა და მცირეაზიური კულტურის ცენტრებიდან შემოტანილი კრემაციულ სამარხებში იყო რკინის იარაღი (მახვილები, სატევრები, ცულ-ჩაქუჩები, მასრიანი შუბისა და ხელშუბის პირები), ბრინჯაოს და მინის სამკაული, სავარცხლისეული ტალღოვანი სახეებით შემკული თიხის დოქრბი და ქოთნები, იმპორტული კერამიკა.
აბაზანა

აბაზანა — ჰიგიენური და სამკურნალო პროცედურების მისაღები საგანგებო ჭურჭელი. მზადდება მზადდება სხვადასხვა მასალისგან (ხე, ფაიფური, თუჯი, ემალი, თუთია, სპილენძი, მარმარილო და სხვა). სტანდარტული აბაზანის ტევადობაა 250 ლ., სპეციალურისა — 1000 ლ. განარჩევენ ჩასაწოლ, ჩასაჯდომ, ხელის, ფეხის ან ოთხივე კიდურის (ოთხკამერიანი) აბაზანებს.

ძველი რომაელები და სხვა ხალხები აშენებდნენ ქვის ბასეინებს. საუკუნეში იყო რკინის აბაზანების სტანდარტი. მოგვიანებით შემოვიდა ემალირებული და პლასტმასის აბაზანები. გამოიყენება ასევე მარმარილო და სხვა ძვირფასი მასალები.
გუბაზეული

გუბაზეული, გუბაზოული — მდინარე საქართველოში, ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს მესხეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, გომისციხის მთასთან, ზღვის დონიდან 2210 მ სიმაღლეზე. მდინარე სუფსის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 47 კმ, მდინარის აუზის ფართობი 371 კმ². მთავარი შენაკადებია ხანისწყალი და კალაშა. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი 13,7 მ³/წმ.

გადმოცემის თანახმად გუბაზეულისა და სუფსის შესართავში იდგა ეგრისის მეფის, გუბაზ -ის სასახლე. მდინარის სახელწოდება სწორედ გუბაზიდან მომდინარეობს.

გუბაზეულის ხეობაში მდებარეობს სოფლები ქვაბღა, ზოტი, თავპანტა, ბჟოლიეთი, ხევი, ხიდისთავი, ბუქსიეთი, ზენობანი, ქვენობანი, მეწიეთი, ჭაჭიეთი, ბუკნარი, ნაბეღლავი, ახალშენი, წიფნაგვარა, ბასილეთი.

გუბაზეულის ხეობა მდიდარია მინერალური წყლებით. აღსანიშნავია სანისლიას თერმული მინერალური წყალი სოფელ ზოტში, ბორჯომის ტიპის მინერალური წყალი ნაბეღლავი სოფელ ნაბეღლავში. ხეობაში არის პირიტის საბადო სოფელ ზოტში და წაბლის ტყის კორომი სოფელ თავპანტაში.

2014 წელს ექსპლუატაციაში შევიდა „ნაბეღლავი ჰესი“, რომლის დადგმული სიმძლავრე 1.9 მგვტ-ია.
გუბი

გუბი — ხონის მუნიციპალიტეტის სოფლების დიდი გუბის, პატარა გუბის და შუა გუბის ძველი სახელწოდება. აღნიშნული სოფლები ამჟამად ერთიანდებიან ხონის მუნიციპალიტეტის გუბის თემში.

ისტორია
1883 წელს სოფელ გუბში გაიხსნა სკოლა. 1926 წლისთვის გუბის თემი შედგებოდა ოთხი სოფლიდგან და მისი მოსახლეობა შეადგენდა 1969 ადამიანს, ხოლო ფართობი 34,6 კმ

ცნობილი ადამიანები
სოფელში დაიბადა და დაკრძალულია მეწარმე ნესტორ წერეთელი.
გუგარები

გუგარები, გოგარები — ქართველი ტომი. მისი უძველესი პირველსაცხოვრისი უნდა ყოფილიყო მდინარე დებედის ზემო დინების ხეობა, რომელსაც ძველ ქართულ და სომხურ წყაროებში კანგარი ეწოდებოდა (ამჟამად სომხეთში; იხ. გოგარენე). აქ ბოლო დრომდე შემორჩენილი იყო ტოპონიმი „გოგარანი“ (დღეს სოფელი გუგარქი). თვით სომხური წყაროები გუგარებს არასომხურ ტომად მიიჩნევენ (მოვსეს ხორენაცი, ფავსტოს ბუზანდი), ზოგი მათგანი კი ქართველ ტომად (ჰოვანეს დრასხანაკერტცი). გუგართა პიტიახშს არშუშას საუკუნის ისტორიკოსი ლაზარ ფარპეცი და ალბანეთის ისტორიკოსი მოვსეს კალანკატვაცი ხშირად ქართლის ან ქართველთა პიტიახშს უწოდებს.
გუგულისკაბა

გუგულისკაბა — ბალახოვანი მცენარე ჯადვარისებრთა ოჯახისა. აქვს 40 სმ-მდე სიგრძის ღერო, ღეროს ძირთან თავმოყრილი ფართო ლანცეტა ფოთლები, თავთავისებრ ყვავილებად შეკრებილი მეწამულწინწკლებიანი მოვარდისფრო-სოსანი ყვავილები და ფესვისეული გორგლები — ბურკები.

კავკასიის ენდემია, გავრცელებულია ძირითადად სარტყლამდე ფოთლოვან ტყეებში და ტყისპირებზე. ყვავის აპრილ-მაისში. ბურკებს იყენებენ მედიცინაში.
გუგულისნაირნი

გუგულისნაირნი — მეხეური, იშვიათად მიწაზე მცხოვრები ფრინველების რიგი. მათი სხეულის სიგრძეა 15-70 სმ. გავრცელებული არიან ყველგან, გარდა არქტიკისა. სქესობრივი დიმორფიზმი არ აქვთ გამოხატული ან ნაკლებშესამჩნევია. გვხვდება როგორც მონოგამიური, ისე პოლიგამიური ფორმები. იკვებებიან კენკრით, მწერებით და მათი მატლებით, მოლუსკებით. სასარგებლო ფრინველებია. გუგულისნაირთა რიგი შეიცავს ერთადერთ ოჯახს: გუგულისებრნი. ამ უკანასკნელთაგან აღსანიშნავია ჩვეულებრივი გუგული , რომელსაც ახასიათებს მკვეთრად გამოხატული ბუდობრივი პარაზიტიზმი, რაც ბუდის შენებისა და კრუხობის რეფლექსის დაკარგვასთან ერთად სქესთა არათანაბარი რიცხობრივი თანაფარდობით არის გაპირობებული. კვერცხს დებს ბეღურასნაირთა ბუდეში (წინასწარ იტაცებს და ჭამს მასპინძლის 1-2 კვერცხს). 11-13 დღის შემდეგ იჩეკება ბარტყი, რომელიც ბუდიდან ყრის მასპინძლის კვერცხებსა და ბარტყებს. დიდი რაოდენობით ანადგურებს მავნე მწერებს და მათ მუხლუხებს, მ. შ. ისეთებსაც, რომლებსაც სხვა მწერიჭამია ფრინველები არ ეკარებიან შხამიანობისა თუ სხვა მიზეზების გამო. საქართველოში ყველგან გვხვდება (2500 მ-მდე ზღვის დონიდან) როგორც მობუდარი ფრინველი.
გუდა

გუდა — ოთხში ამოღებული თხის, ცხვრის ან ხბოს ტყავისაგან დამზადებული პარკი, ჩვეულებრივ ზურგზე ან მხარზე გადასაკიდებელი. თხის ტყავის გუდას შიგნიდან კუპრავდნენ და საღვინედ იყენებდნენ. მას „კუპრი“, „კუპრიელი“, „ტიკი“ (ძვ. „თხიერი“) ერქვა. გუდით გადაჰქონდათ აგრეთვე წყალი, ზეთი, თაფლი, ტკბილი და სხვა. ცხვრის ტყავის გუდას ყველის (გუდის ყველი) გამოსაყვანად და შესანახად იყენებდნენ. გურია-სამეგრელოში „გუდა“ ღვინის საგადასახადო ერთეულიც იყო.
გუდავა

გუდავა — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში, სამურზაყანოს დაბლობზე, მდინარე ოქუმის მარცხენა ნაპირას, აჩიგვარის თემში. ზღვის დონიდან 20 მ, გალიდან 12 კმ, აჩიგვარიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 3 კმ. 1989 წელს სოფელში იყო 933 მცხოვრები.

ისტორია
ისტორიული სოფელი გუდავა მოიცავდა ახლანდელი სოფლების: პირველი გუდავის, მეორე გუდავისა და საკუთრივ გუდავის ტერიტორიებს. სოფლის თავდაპირველი სახელწოდება იყო გუდაყვა, რომელიც გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში გუდავათი შეიცვალა, ხალხურ მეტყველებაში გეოგრაფიული სახელი გუდა ეწოდებოდა. ამ სახელწოდებით არის აღნიშნული იტალიელი მისიონერის არქანჯელო ლამბერტის მიერ შედგენილ რუკაზე (1654).

გუდავას ადგილზე ადამიანს ჯერ კიდევ ძვ. წ. ათასწლეულის მიწურულში უცხოვრია. გვიანდელი ანტიკური ხანისა და ადრინდელი შუა საუკუნეების გუდავა — ქალაქის ტიპის დასახლება — ცნობილი იყო ზიგანისის (ბიზანტიური წყაროებით: ზიგანეოსი) სახელწოდებით. გვიანდელი ანტიკურ ხანაში გუდავა იმ ციხესიმაგრეთა სისტემაში შედიოდა, რომლებიც რომის იმპერიის მცირეაზიური პროვინციების მისადგომებს იცავდა. წერილიბით წყაროებში მოხსენიებულია ზიგანისის ციხე, სადაც - საუკუნეების მიჯნაზე რომაელთა კოჰორტა (400-600-კაციანი რაზმი) მდგარა. - საუკუნეებში ლაზიკის 4 საეპისკოპოსო კათედრიდან ერთ-ერთი გუდავაში იყო. გუდავაში დაკრძალულია ქრისტიანობისთვის წამებული კირიაკე, რომელიც დაიღუპა – სს. მიჯნაზე, პირველ ქრისტიანთა დევნის დროს.

1970-1972 წლების არქეოლოგიური გათხრებისას (ხელმძღვანელი პარმენ ზაქარაია) გუდავაში აღმოჩნდა გეგმით მართკუთხა ფორმის ბანაკის გალავნისა და მცირე ეკლესიის ნაშთები, აგრეთვე გვიანდელი ანტიკური ხანისა და ადრინდელი შუა საუკუნეების ადგილობრივი და რომაული კერამიკა, მინის ჭურჭლის ნატეხები, რომაული მონეტები.
გუდაბერტყა

გუდაბერტყა, ციხიაგორა — მრავალფენიანი არქეოლოგიური ძეგლი ქ. გორის აღმოსავლეთით 7 კმ-ზე, სვენეთთან. გათხრა დაიწყო 1956 წლიდან (ხელმძღვანელი შალვა ამირანაშვილი, სერგო ნადიმაშვილი). განსაკუთრებით საყურადღებოა გუდაბერტყის უძველესი ფენები, რომლებშიც მტკვარ-არაქსის კულტურისათვის დამახასიათებელი მასალა აღმოჩნდა. დადგინდა, რომ ძვ. წ. ათასწლეულში გუდაბერტყა შიდა ქართლის დიდი სამოსახლო იყო, რომელსაც გარს ალიზის გალავანი ერტყა. გაითხარა კარკასული ტიპის მოხატული შენობები, რომლებშიც თიხის ფიგურული კერები იყო. ნამოსახლარის ცენტრში აღმოჩნდა საზოგადოებრივი დანიშნულების შენობა და მარცვლეულის შესანახი ხაროები.

მოპოვებული მასალიდან აღსანიშნავია თიხის უძველესი საბეჭდავები, რომლებზეც ირმისა და ფრინველის სტილიზებული გამოსახულებებია ამოკვეთილი. ნამოსახლარის მახლობლად ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის სამაროვანია, რომლის ცენტრში აღმართულია გორასამარხი. გუდაბერტყის ზედა ფენები ადრინდელი რკინის ხანით თარიღდება.
გუდამაყრის არაგვი

გუდამაყრის არაგვი, შავი არაგვი — მდინარე კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთ კალთაზე, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს მთა ჭაუხის დასავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2940 მეტრზე. დაბა ფასანაურთან მარცხნიდან ერთვის მდინარე მთიულეთის არაგვს და შემდგომში მიედინება მდინარე არაგვის სახით. სიგრძე 30 კმ, აუზის ფართობი 240 კმ². მთავარი შენაკადია ბაკურხევი. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულსა და ზაფხულში, წყალმცირობა — ზამთარში. საშუალი წლიური ხარჯი 7,96 მ³/წმ. ზამთრობით ჩნდება ყინულნაპირისი, თოში, ფსკერის ყინული.
ჭინჭარი

ჭინჭარი — ერთ- ან მრავალწლიან მცენარეთა გვარი ჭინჭრისებრთა ოჯახისა. ფოთლები დიდი, კვერცხისებრ-გულისებრია, ღეროები სიმაღლით 50-100 სმ-ს აღწევს. ყვავილები წვრილი, მწვანე, ერთსაფარიანი, შეკრებილია უბეებში თავთავისებრ ყვავილედებად. ფოთლები დაფარულია მსუსხავი ბუსუსებით და ხაოებით, რომლებიც დამსხვრევისას და შეხებისას წვრილი ბოლოთი აზიანებენ კანს, გამოყოფენ მომწამვლელ სითხეს, რომელიც იწვევს მწარე ტკივილს, ქავილს, და მსუბუქ ანთებით პროცესს.

ქიმიური შემადგენლობა
ფოთლები შეიცავს გალის მჟავას, გუმფისს, მთრიმლავ და ცილოვან ნივთიერებებს, ჭიანჭველმჟავას, ქლოროფილს, -ვიტამინს, კაროტინს, ვიტვამინ -ს.

გამოყენება
ჭინჭრის ნაყენს იყენებენ ფილტვების დაავადებისას, ანთებისას, კატარის და კუჭის წყლულის დროს, აგრეთვე როგორც პოლივიტამინურ და გამამაგრილებელ საშუალებას.
ხბოშუბლა

ხბოშუბლა — მცენარეთა გვარი პარკოსანთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი ბალახებია. მათი სიმაღლე 50-80 სმ აღწევს.

6 სახეობა გავრცელებულია ევროპაში, აღმოსავლეთ აფრიკაში. საქართველოში გვხვდება ხბოშუბლას 2 სახეობა: აღმოსავლური ხბოშუბლა , გამოირჩევა კაშკაშა მოლურჯო-იისფერი ყვავილით.

საქართველოში იზრდება ტყეში, ტყის პირებზე, სუბალპურ მდელოებზე. თაფლოვანი და საქონლის საკვები მცენარეა. სამკურნალო ხბოშუბლას ცისფერი ყვავილები აქვს. დაყვავილების შემდეგ საქონელი აღარ ჭამს. იყენებენ ხალხურ მედიცინაში. შეიცავს ალკალოიდ გალეგინს და გლუკოზიდ გალუთეოლინს. იზრდება ტენიან ადგილებზე, მდინარეთა ნაპირებსა და ტყის პირებზე.
წყავი

წყავი — მარადმწვანე ბუჩქი ან ხე ვარდისებრთა ოჯახის, ფართო ლაპლაპა ოვალური ფოთლებით. ყვავილები წვრილი, თეთრი ფერის, არომატულია. ნაყოფი — შავი კენკრის მსგავსი.

მოიცავს დაახლოებით 25 სახეობას, რომლებიც გავრცელებულია ევრაზიაში, ჩრდილოეთ ამერიკაში და ანტილიის კუნძულებზე.
ეს მცენარე უმეტესად გვხვდება სამხრეთ ქალაქებში. ის ძალიან ჰგავს დაფნის ფოთლებს, თუმცა მისი ფოთლები უფრო დიდი ზომისაა.
ჩვეულებრივ საწამლე წყავი გვხვდება კავკასიონის ტყეებში, ზღვის დონიდან 1700 მეტრ სიმაღლეზე. სხვა მარადმწვანე მცენარეებისგან განსხვავებით, წყავი ძალიან ყინვაგამძლე მცენარეა და ლიტერატურული ცნობებით იტანს -25.

გამოყენება
წყავის ნაყოფი და ფოთლები საკმაოდ ფართოდ გამოიყენება მედიცინაში. ფოთლები შეიცავს გლიკოზიდ ამიგდალინს, ხალხურ მედიცინაში ფოთლის ცხელი ნახარში ან უბრალოდ ნაყენიც კი ცხელ რძეში გარეული ფართოდ გამოიყენება სხვადასხვა ავთვისებიანი ახალწარმონაქმნების მკურნალობაში. ნაყოფს იყენებენ გულის დაავადებების სამკურნალოდ.
კავკასიური ცაცხვი

კავკასიური ცაცხვი — ფოთოლმცვენი 35 მეტრამდე სიმაღლის ხეა. ხის ვარჯი დიამეტრით აღწევს 2 მეტრს, თხელი, მსკდომარე ქერქით. ფოთლები მორიგეობითია, გრძელყუნწიანი, დაკბილული, ზედა მხრიდან მწვანე, შიშველი, ქვედა მხრიდან-ნაცარა, ხშირად შებუსული, ყვავილები მოყვითალო-თეთრია, არომატული, შეკრებილია 3-15 ფარისებრ ნახევარქოლგა ყვავილედში.

გავრცელებულია ყველგან, წიწვოვანი ტყეების ზონამდე.

ქიმიური შემადგენლობა
ეთერზეთები, გლიკოზიდები, მთრიმლავი ნივთიერებები და ლორწო. არომატის მატარებლად ითვლება ფარნეზოლის სპირტი. გარდა ამისა, ცაცხვის შემადგენლობაში შედის კაროტინი და -ვიტამინი.

გამოყენება
ცაცხვის ყვავილი გამოიყენება ოჯახურ ოფლმდენ საშუალებად, რომელიც მზადდება ცხელი ჩაის სახით, ხმარობენ აგრეთვე ნაყენს პირში და ყელში გამოსავლებად, საფენებისათვის და სხვა მიზნით.
გუდამაყრის ქედი

გუდამაყრის ქედი — ქედი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთ შტოქედს. მთავარ ქედს გამოეყოფა მწვერვალი ჩრდილოეთ ჭაუხთან (3842,5) და გრძელდება დაბა ჟინვალამდე. მდინარეების მთიულეთ-გუდამაყრის არაგვისა და ფშავ-ხევსურეთის არაგვის წყალგამყოფი. სიგრძე დაახლოებით 40 კმ. გუდამაყრის ქედზეა მწვერვალები: სამხრეთი ჭაუხი (3688 მ), აღმოსავლეთი ჭაუხი (3644 მ), საჩალისმთა (2910 მ), ლაღისმთა (2601), ლუთხუბი (2787 მ), საფსიტისწვერი (2278 მ), სახარონისმთა (2345 მ), ხმალი (2141 მ) და უღელტეხილები: ფხიტური (2653 მ), უკანტბა (2334 მ) და სხვა.

ქედის უკიდურესი ჩრდილოეთი ნაწილი აგებულია შუაიურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით, შუა ნაწილი - ზედაიურული კარბონატული ფლიშით, სამხრეთი - ცარცული კირქვებითა და ქვიშაქვებით. გუდამაყრის ქედის თხემზე სუბალპური და ალპური მდელოებია, კალთებზე - შერეული ფოთლოვანი ტყეები (მუხა, რცხილა, წიფელი და სხვა).
კაზაკური ღვია

კაზაკური ღვია  — საშუალო სიმაღლის წიწვოვანი ხებუჩქი ან ბუჩქი, ზოგჯერ მიწაზე გართხმული. ყვავილები ერთ ან ორსქესიანია, მამრობითი-ოვალურ თავთავებში, მდედრობითი-თავკენწერა გირჩებში. წიწვი ეკლიანი, გაბასრული, ტევრისებრი, ტოტებისკენ დახრილი.

თუშეთში წყვედა ეწოდება.

გავრცელება
იზრდება სუბალპურ ზონაში კლდეებზე, კავკასიური დეკას გამეჩხერებულ ნარგავებში, ფიჭვოვან ტყეებში.

ქიმიური შემადგენლობა
კაზაკური ღვიის კენკრა შეიცავს ეთერზეთებს, გლუკოზას, ფისს, ვაშლის, ძმრის და ჭიანჭველმჟავებს, სხვადასხვა ფიტონციდებს და სხვა ნივთიერებებს.

გამოყენება
ხალხურ მედიცინაში კაზაკური ღვიის კენკრისგან ამზადებენ ნაყენს, რომელსაც იყენებენ როგორც მადეზინფიცირებელ და შარდმდენ საშუალებას. მათ იყენებენ აგრეთვე ლიქიორის ჩამომსხმელ წარმოებაში.
გუდანის ჯვარი

გუდანის ჯვარი — ღვთაება და მისი სახელობის სამლოცველო ხევსურეთში. გადმოცემით, პირველად სანეს მთაზე დამკვიდრებულა, შემდეგ სოფ. გუდანში. ხევსურულ სადიდებელთა ტექსტებში მოიხსენიება საღვთო ბერი ბაადურის სახელით. ითვლებოდა ხევსურეთის 3 ძირითადი საგვარეულო-სათემო გაერთიანების — საარაბულოს, საჭინჭარაულოს, საგოგოჭუროს მთავარ ღვთაებად და მთელი ხევსურეთის საკულტო ცენტრად. გუდანის ჯვარში ხდებოდა საერთო საქმეების განსჯა-გადაწყვეტა (გარეშე მტერზე ლაშქრობა, დაზავება, მოსისხლეთა ძნელად მოსაგვარებელი საქმის გარჩევა, ჩვეულებითი სამართლის რჯულის კოდექსების დაცვა ან შეცვლა, წლის მანძილზე მოსალოდნელ ამბავთა წინასწარ შესატყობად ქადაგის დასმა და ა. შ.). იგი ძირითადად მოლაშქრე ღვთაებად მიაჩნდათ. მიეწერებოდა თავისი საყმოს დაცვა-პატრონობის ფუნქციაც (მოუსავლიანობა, ავადმყოფობა, ხიფათი და სხვა). მისი კულტი გავრცელებული იყო მეზობელ მთიელებშიც (თუშეთი, ჩეჩნეთი, ინგუშეთი).
ნაცარა მურყანი

ნაცარა მურყანი  — საშუალო სიდიდის (6–15 მ სიმაღლის) ფოთოლმცვენი ხე ან მსხვილი ბუჩქი მომრგვალებული ან კვერცხისებრ-წაგრძელებული ვარჯით, პრიალა ნაცარა ქერქით, მონაცრისფრო-ჩამოშვებული ან ქეჩისებრი არაწებოვანი ახალგაზრდა ფოთლებით და ნათელი-მომუქო კვირტებით. ფოთლები რიგობითიია, მსუბუქ ძაფისებრ ან ქეჩისებრ დაშვებულ ღეროებზე, ოვალური ან მომრგვალო-კვერცხისებრი, 4–10 სმ სიგრძით და 4–7 სმ სიგანით. ნორჩი ფოთლები შებუსვილია, ქვედა მხარე — მოლეგო ხაოიანი ბეწვით. ფოთლის ყუნწი 1,5–3 სმ სიგრძის და ასევე შებუსვილია.

ქიმიური შემადგენლობა
მურყნის გირჩები შეიცავს პიროგალის ჯგუფის მთრიმლავ ნივთიერებებს, რომელთა შედგენილობაში შედის ტანინი (2,5%-მდე) და გალის მჟავა (დაახლოებით 4%). მცენარეში არის აგრეთვე გლიკოზიდები, ორგანული მჟავები, ალკალოიდები და ფლავონოიდები.

გამოყენება
მურყნის გირჩების წყლიან ნაყენს და სპირტული გამონაწვლილს იყენებენ როგორც შემკვრელ და სისხლდენის შემაჩერებელ საშუალებას. გამონახარში და ნაყენები ეფექტურია ენტერიტების, დისპეპსიის, დიზენტერიის, კოლიტების, კუჭისა და თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლულების დროს, მურყნის ნახარშს იყენებენ რევმატული დაავადებების და გაცივების დროს.

გალერეა
ცირცელი

ცირცელი — ბუჩქი ან პატარა ხე ცირცელის გვარის, ვარდისებრთა ოჯახიდან. ნაცრისფერი, გლუვი ვარჯით, ბეწვიანი ახალგაზრდა ტოტებით და კენტფრთართული ფოთოლაკიანი ფოთლებით. თეთრი ყვავილები ფარისებრ თანაყვავილედებშია შეკრებილი. ნაყოფი თითქმის ბურთივით მრგვალია, ვაშლისებრი ფორმის, წვნიანი, მკვეთრი ნარინჯისფერი-მოწითალოა.

ქიმიური შემადგენლობა
ნაყოფები შეიცავს მწარე ნივთიერებებს, შაქარს, მთრიმლავ ნივთიერებებს, ვიტამინებს და -ს (კაროტინი).

გამოყენება
ცირცელის ნაყოფი შედის მრავალი ვიტამინური ჩაის შემადგენლობაში. 100 გ გამოწურულ და დაქუცმაცებულ ნაყოფების გამონაწნეხი შეიცავს 80 მგ კაროტინს (ადამიანისათვის დღიური დოზა შეადგენს 3 მგ-ს). ცირცელში კაროტინი ორჯერ უფრო მეტია, ვიდრე სტაფილოში, ხალხურ მედიცინაში ცირცელს დიდი ხანია იყენებენ შარდმდენ და საფაღარათო საშუალების სახით. გამხმარი ნაყოფების ნახარში და ნედლი ნაყოფების წვენი გამოიყენება დიზენტერიის სამკურნალოდ.
გუდარეხი

გუდარეხი (ყოფილი ღორისთავი, გადაერქვა 1947 წლის 19 აპრილს) — სოფელი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში (ჩხიკვთის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს ბედენის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე გუდარეხისწყლის (ალგეთის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1100 მ, თეთრიწყაროდან 8 კმ.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 12 ადამიანი.

ღირსშესანიშნაობა
გუდარეხის მიდამოებში აღმოჩენილია ძეგლი — სამოსახლო, რომელიც შედგება 2 ნაწილისაგან: თლილი ქვით ნაგები ბურჯებიანი მაღალი ზღუდით შემოფარგლული სამონასტრო კომპლექსისაგან და ზღუდის ჩრდილოეთი და ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე ნასოფლარისაგან. 1938-1939 გაითხარა (ხელმძღვანელი ლ. მუსხელიშვილი) სამონასტრო კომპლექსი. გამოვლინდა ნაგებობათა 2 ქრონოლოგიური ჯგუფი: სასახლე, სენაკები, მარანი, პილასტრებიანი ნაგებობა, საჯინიბო, ჩუქურთმიანი შენობის კომპლექსი (- სს.) და მინაშენები პილასტრებიანი შენობის ჩრდილო-დასავლეთით და სხვა (- სს.). ორ ჯგუფად იყოფა განათხარი კერამიკაც. კერამიკის წარმოების ნაშთებისა და ნახევარფაბრიკატების აღმოჩენა გვიჩვენებს, რომ გუდარეხში საკუთარი კერამიკული წარმოება იყო. აღმოჩენილია 18 ქართული (გიორგი -ის, თამარის, რუსუდანის, ლაშა გიორგის) და 1 მონღოლური მონეტა, რაც მიუთითებს გუდარეხის ინტენსიურ ცხოვრებაზე საუკუნეში.
ფშნის ეკალი

ფშნის ეკალი — მცენარეთა გვარი პარკოსანთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი ან ერთწლოვანი, ჯირკვლოვანი მეწვებით მოფენილი, ზოგჯერ ეკლიანი ბალახები და დაბალი ბუჩქებია.

ფშნის ეკალი 30—60 სმ-მდე სიმაღლის მცენარეა.მას აქვს მოკლე მუქი ან შავი ფესურებით და გრძელი ცილინდრისებრი გახევებული, ქვემოთ დატოტვილი მუქი ფესვით, ღერო პირდაპირი, დატოტვილი, ჩამოშვებული ლილისფერი შეფერილობის. ყვავილები ვარდისფერი ან მოთეთროა, განლაგებულია მოკლე ყვავილსაჯდომებზე ორ-ორად ფოთოლსაფარში: ღეროების და ტოტების ბოლოებში ყვავილები შეკრულია თავთავისებურად. ნაყოფი 2-4 თესლიანი მარცვალია 7 მმ სიგრძის და 5-6 მმ სიგანის, ოვალური ან ფართეკვერცხისებრი ფორმის. ყვავილობს ივლის-აგვისტოში, ფესვებსა და ფესურებს ამზადებენ შემოდგომაზე.

75-მდე სახეობა უმეტესად გავრცელებულია ევროპაში, აგრეთვე აზიის და ჩრდილოეთ აფრიკის ზომიერ სარტყელში. საქართველოში გვხვდება 4 სახეობა, მათგან მთელ საქართველოში იზრდება მთის შუა სარტყლამდე, უფრო ტენიან ადგილებში, მდინარეთა ნაპირებზე ბუჩქნარებში. ვარდისფერი ან მოთეთრო ყვავილები აქვს. ღეროსა და ფოთლისაგან ყვითელ და მწვანე საღებავს იღებენ. ყვითელყვავილიანი კი უპირატესად აღმოსავლეთ საქართველოში გვხვდება, მთის ქვედა სარტყელში, სტეპის მცენარეულობაში, ქვიშნარებზე. კარგი თაფლოვანი მცენარეა.

ქიმიური შემადგენლობა
ფშნის ეკლის ფესვები შეიცავს გლიკოზიდებს, საპონინს, ფირებს, შაქარს, მცირე რაოდენობით მთრიმლავ და სხვა ნივთიერებებს.

გამოყენება
ფშნის ეკლის ფესვები ფართოდ გამოიყენება დასავლეთ ევროპაში, საქართველოში ხალხურ მედიცინაში იყენებენ როგორც შარდ-და ოფლმდენ საშუალებას, აგრეთვე თავის ტკივილების, ტანში მტვრევის და რევმატიზმების დროს. ფესვების ნახარში და სპირტული ნაყენი გამოიყენება როგორც ბუასილის სამკურნალო საშუალება.