iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
შკიპერის არხი

შკიპერის არხი — არხი სანქტ-პეტერბურგში, რომელიც ერთმანეთთან აკავშირებს გალერების უბესა და ნევის უბეს.

ისტორია
1721-1723 წლებში ვასილევსკის კუნძულის დასავლეთ ნაწილში, არქიტექტორ დომენიკო ტრეზინის პროექტით გაყვანილ არხს უწოდეს აღნიშნული სახელი რადგან, ამ რაიონში მდებარეობდა შკიპერების დასახლება. 1750-1751 წლებში შკიპერის არხის მიმდებარე ტერიტორია მოაპირკეთეს კირქვით. 1808-1812 წლებში არქიტექტორ ა. დ. ზახაროვის მიერ არხის ქვედა იარუსი მოაპირკეთეს გრანიტით და ამ პროექტის დროს, ასევე მოაწყვეს კირქვისაგან ფერდობები. 2013 წლიდან არხზე და მის მიმდებარე სანაპიროზე მიმდინარეობს ძირეული რეკონსტრუქცია.

ხიდი
1940 წელს შკიპერის არხზე გაიყვანეს ამავე სახელწოდების ხიდი. იგი წარმოადგენს ერთადერთ გადამკვეთ ნაგებობას შკიპერის არხზე. თავდაპირველად იგი იყო ხის ხიდი, ხოლო შემდგომ, 1997 წელს ლითონისგან დამზადდა . ხიდის მთავარი ინჟინერი იყო პ. პ. შიპოვი. მისი სიგრძე 34,6 მეტრია, ხოლო სიგანე 7,7 მეტრი. დღეს იგი გამოიყენება, როგორც ფეხით მოსიარულეთათვის, ასევე ავტომობილებისთვისაც.

გეოგრაფიული ინფორმაცია
არხის სიგრძე 450 მეტრია, სიგანე კი 30 მეტრი. დღეს ის გამოიყენება სპორტული სანახაობების გასამართად და ასევე დასასვენებლად.

თანამედროვეობა
შკიპერის არხი და მის მიმდებარე სანაპირო ზოლი შეტანილია ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტთა სიაში. არხთან განთავსებული ტერიტორიები დაცულ ზონებად ითვლება. ამასთან დაკავშირებით, ნებისმიერი სამშენებლო და სარეკონსტრუქციო სამუშაოები უნდა იყოს კოორდინირებული ძეგლთა დაცვის კომიტეტთან.
ელაგინის კუნძული

ელაგინის კუნძული — კუნძული ნევის დელტაში, ისტორიულ უბანში, რომელსაც ეწოდება კუნძულები, სადაც განთავსებულია სანქტ-პეტერბურგის კულტურის დაწესებულება კიროვის სახელობის კულტურისა და დასვენების ცენტრალური პარკი. ელაგინის კუნძულზე მდებარეობს იმპერატორის საზაფხულო რეზიდენცია - ელაგინის სასახლე. სახელი ეწოდა მისი პირველი მფლობელის პატივსაცემად. ელაგინის კუნძული, ეს არის ფაქტობრივად კუნძულების გაერთიანება, რომელიც დაყოფილია არხებითა და ჭაობებით.

გეოგრაფია
აღნიშნული კუნძული მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგის პეტროგრადში, მუნიციპალური გაერთიანება ჩკალოვსკოეს ტერიტორიაზე. ეს არის მდინარე ნევის შესართავში ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარე კუნძული.

კუნძულის ფართობი 96,8 ჰექტარია. სიგრძე აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ 2,1 კმ, ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ - 0,75 კმ.

რელიეფი
ელეგანის კუნძულის რელიეფი არის აკუმულაციური ტერასის ოდნავ ტალღოვანი ზედაპირი, მთლიანი აბსოლუტური სიმაღლეებით 0-დან 3,4 მეტრამდე. გამოირჩევა ნაყარი მიწის სქელი ფენით, განსაკუთრებით დასავლეთით მდებარე კონცხზე.

ისტორია
პირველად, კუნძული დატანილი იყო 1643 წელს შედგენილი შვედურ რუკაზე. კუნძულის თავდაპირველი ფინური სახელწოდება „მისტულანსაარი“, ხოლო რუსულად მას "დათვების კუნძული" ეწოდებოდა. სახელწოდება მომდინარეობს დათვების ტყის ლეგენდიდან.

პეტრე -ის დროს, 1709 წელს კუნძული ეკუთვნოდა ვიცე-კანცლერ პ. პ. შაფიროვს, ხოლო შემდგომ გენერალურ პროკურორსა და მრჩეველს პ. იაგუჟინსკის. 1776-1793 წლებში კუნძულს ერქვა ჯერ მელგუნოვის და შემდგომ ელაგინის სახელი.

1826 წლიდან, კუნძულზე გაიხსნა პარკი, რომელიც საჯარო გახდა. 1918-1929 წლებში ელაგინის სასახლეში განთავსებული იყო ისტორიის მუზეუმი. 1930 წლიდან მცენარეთა ინსტიტუტის მეცნიერებათა აკადემიის ფილიალი.

ელაგინის კუნულზე მოხვედრა შეიძლება პრიმორსკის რაიონიდან, ქვის კუნძულიდან და კრესტოვსკიდან ელაგინის ხიდით. უახლოესი მეტროსადგური, რომელიც ელაგინის კუნძულთან მდებარეობს არის „კრესტოვსკის კუნძული“ და „ძველი სოფელი“.
ჯიპი

ჯიპი — დასახელება, რომლითაც მსოფლიოში და უფრო ხშირად ყოფილი საბჭოთა კავშირის ქვეყნებში არამართებულად მოიხსენიებენ სპორტული უნივერსალის, ანუ ტიპის მსუბუქ ან ნახევრადსატვირთო ყველგანმავალ, მრავალდანიშნულებიან ავტომობილებს. ბოლო წლებში -ბრენდის სავაჭრო ნიშნის მფლობელი კომპანია „კრაისლერი“ დაჟინებით ცდილობს ტერმინ „ჯიპის“ ჩანაცვლებას „ყველგანმავლით“, მიუხედავად იმისა, რომ თავად ინგლისური სიტყვა ჯიპი წარმოადგენს ჟარგონიზმს, რომელიც გავრცელებული ვერსიით მომდინარეობს აკრონიმისგან „“ (ჯი-ფი; ).

საავტომობილო სამყაროში ჯიპი ჩვეულებრივ ეწოდება მაღალი გამავლობის ავტომობილებს, გამოშვებულს სავაჭრო ნიშნით .

ისტორია
ტერმინის ზუსტი წარმოშობა დაუდგენელია და მის შესახებ არაერთი სხვადასხვა მოსაზრება არსებობს. დაზუსტებით მხოლოდ ის შეიძლება ითქვას, რომ ავტომობილებთან მიმართებით იგი გავრცელდა დაახლოებით 1940-იანი წლებიდან, მეორე მსოფლიო ომის წინა პერიოდიდან, როცა ამერიკაში დაიწყო სამხედრო მრავალდანიშნულებიანი, სრულამძრავიანი (4-თვლიანი) მსუბუქი ავტომანქანის პროტოტიპის შექმნა კომპანია „ფორდის“ მიერ სახელწოდებით , ხოლო შემდეგ მისი სახეცვლილი ვერსიის წარმოება „ვილისის“ დიზაინით, დასახელებით , რომლის აბრევიატურა იშიფრებოდა შემდეგნაირად: — სამთავრობო ხელშეკრულება, — მანქანის ღერძებს შორის 80-დუიმიანი საფირმო ბაზა, — „ვილისის“ ლიცენზია. მიუხედავად ამისა, ვინაიდან ამ სახის ავტომანქანები მრავალი სხვადასხვა დანიშნულებისთვის აღმოჩნდა გამოსადეგი, შემოკლება ჯიპი მსოფლიოში თანდათან დამკვიდრდა, როგორც ტერმინ უნივერსალურის აღმნიშვნელი შემოკლება.

არსებობს სხვა ვერსიებიც, რომ მისი წარმომავლობა შეიძლება უკავშირდებოდეს იმ დროს მეტად პოპულარული ამერიკული კომიქსის, „პაპაის“, ერთ-ერთი პატარა და მოხერხებული პერსონაჟის, „იუჯინ ჯიპის“ სახელს ან სამხედროებში გავრცელებულ ჟარგონს, რომლითაც ახალბედებს მოიხსენიებდნენ, ანდაც მხოლოდ შედეგია, დროთა განმავლობაში ამ ყველა მნიშვნელობის თავისთავად შერწყმისა.

მასმედიაში პირველი ცნობა, რომელშიც ტერმინი ჯიპია ნახსენები, არის 1941 წელს გამოქვეყნებული სტატია გაზეთში , რომელშიც განიხილებოდა საჩვენებელი ვერსიის თანდართული ფოტოთი. რამდენიმე თვის შემდეგ კი ჟურნალში ასევე ამ სახელით იყო მოხსენიებული „ბანტამი“ და „ფორდის“ სხვა საცდელი ნიმუშები.

პირველ სამოქალაქო მოდელს, რომლის ძარაზეც ამოტვიფრული იყო სიტყვა , წარმოადგენდა კომპანია „ვილის-ოვერლენდის“ შემუშავებული -2. მისი გამოშვება დაიწყო 1945 სექტემბერში.

1950 წლიდან კი სავაჭრო ნიშანი წარმოადგენს კომპანია „ვილის-ოვერლენდის“ კუთვნილებას, რომლის სამართალმემკვიდრეც დღესდღეობით არის „კრაისლერი“.
ლუი III (კონდეს პრინცი)

ლუი დე ბურბონ-კონდე (; დ. 10 ნოემბერი, 1688 — გ. 4 მარტი, 1710) — ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი. კონდეს პრინც ანრი ჟიულისა და ანა ჰენრიეტა კურპფალცელის უფროსი ვაჟი. კონდეს პრინცი 1709-1710 წლებში.

ბიოგრაფია
ადრეული წლები
ლუი დაიბადა 1688 წლის 10 ნოემბერს პარიზში. იგი იყო კონდეს პრინც ანრი ჟიულისა და მისი მეუღლის, ანა ჰენრიეტა კურპფალცელის მესამე შვილი და მეორე ვაჟი, თუმცა მისი ძმა ჯერ კიდე მცირეწლოვანი დაიღუპა, რის გამოც იგი კონდეს მომავალი პრინცი, ანუ ბურბონის ჰერცოგი გახდა. მანამდე იგი ატარებდა მონმორანსის ჰერცოგის წოდებას. გარდა ამისა, იგი ატარებდა შაროლუას გრაფის, ენგიენის ჰერცოგისა და სანკერის გრაფის წოდებას.

მისი მშობლების ათი შვილიდან, მხოლოდ ოთხმა გოგონამ და ერთმა ვაჟმა (ანუ ლუიმ) შესძლეს სრულწლოვანებამდე მიღწევა. 1688 წელს მისი უფროსი და მარი ტერეზი მიათხოვეს კონტის პრინც ფრანსუა ლუის. 1692 წელს მისი მეორე და, ლუიზ ბენედიქტა ცოლად შერთეს ლუი -ის უკანონო ვაჟს, მაინის ჰერცოგ ლუი ავგუსტს. მისი მესამე და მარი ანა კი ცოლად ანრი -ის უკანონო შთამომავალს, ვენდომის ჰერცოგ ლუი ჟოზეფზე დააქორწინეს.

ქორწინება
1685 წელს, ლუიმ ცოლად შეირთო ლუიზ ფრანსუაზ დე ბურბონი, აგრეთვე ცნობილი როგორც მადმუაზელ დე ნანტი, რომელიც იყო საფრანგეთის მეფე ლუი -ისა და მისი სამეფო საყვარლის, მადამ დე მონტესპანის უფროსი ქალიშვილი. ცხადია სამეფო სისხლის მქონე პრინცისა და მეფის ბასტარდს შორის ქორწინებას სამეფო კარზე დიდი სკანდალი მოჰყვა. თუმცა თავად კონდეს ოჯახი, რომელსაც როგორმე ლუი -ის შემორიგება და სამეფო კარზე დაბრუნება სურდა მსგავს რამეებს დიდ ყურადღებას არ აქცევდა.

მამისა და თითქმის ყველა კონდეს პრინცის მსგავსად, ქორწინებით ლუიც დიდად უკმაყოფილო იყო, რაც მთელი მისი ცხოვრების მანძილზე გაგრძელდა. მას საერთოდ არ ხიბლავდა თავისი საშუალო სიმაღლის მეუღლე, რომელსაც აბსოლუტურად განსხვავებული ხასიათი ჰქონდა. თუმცა მხოლოდ ლუი არ იყო ასე, მისი ყველა და, რომლებიც ანალოგიურად იძულებით გაათხოვეს უიღბლო ქორწინება ჰქონდათ და ასე ცხოვრობდნენ სიცოცხლის ბოლომდე. ამას ისიც დაერთო, რომ მალე ლუის თავში მაკროცეფალია განუვითარდა. მას გარდა გაუსაძლისი ტკივილებისა თავის არეში, კანი მოყვითალო გაუხდა. მიუხედავად იმისა, რომ ლუი ძალიან განათლებული კაცი არ ყოფილა, იგი არც სულელი იყო და ხვდებოდა, რომ ეს დაავადება მას ბოლოს მოუღებდა.

კონდეს პრინცი
1709 წლის 1 აპრილს ლუის მამა გარდაიცვალა, რის გამოც იგი კონდეს ახალი პრინცი ლუი გახდა. ამ ამბიდან სულ რამდენიმე თვეში, 1710 წლის 4 მარტს თავად ლუიც გარდაიცვალა, 41 წლის ასაკში.

ტიტულატურა
10 ნოემბერი 1668 - 5 ივლისი 1670: მისი უდიდებულესობა მონმორანსის ჰერცოგი;
5 ივლისი 1670 - 4 მარტი 1710: მისი უდიდებულესობა ბურბონის ჰერცოგი;
1 აპრილი 1709 - 4 მარტი 1710: მისი უდიდებულესობა კონდეს პრინცი;

შვილები
ჩრდილოკავკასიური ინდაური

ჩრდილოკავკასიური ინდაური — ინდაურის ჯიში. გამოყვანილია სტავროპოლის მხარის კოლმეურნეობებსა და საბჭოთა მეურნეობებში (1946–1956, სსრკ) ადგილობრივი და ბრინჯაოსფერი მკერდგანიერი ჯიშების შეჯვარების გზით. შეფერილია შავად, დასდევს ბრინჯაოსფერი ბზინვარება. ზრდასრული მამალი ინდაურები იწონიან 12–14 კგ-ს, დედლები 6–7 კგ-ს. კვერცხმდებლობა — 80–100 ცალი წელიწადში, რეკორდული — 170-ზე მეტი. ბრინჯაოსფერი ინდაურის ინგლისურ მკერდგანიერ ინდაურთან შეჯვარებით და თეთრი შეფერილობის შთამომავლობის გადარჩევით მიიღეს თეთრი ჩრდილოკავკასიური ინდაური, რომელიც გამოირჩევა ხორცის მაღალი ნაადრეობით. თეთრი ჩრდილოკავკასიური ინდაურების ხაზით შეჯვარებით მიღებული მოზარდეულები 180 დღის ასაკში იწონიან 4,5–5 კგ-ს. მოშენებული იყო ყოფილი სსრკ-ის მრავალ რაიონში.
მოსკოვური ინდაურები

მოსკოვური ინდაურები — ინდაურთა ჯიშების ჯგუფი. გამოყვანილია 1946–1959 წლებში, საბჭოთა მეურნეობა „ბირიოზკი“-ში («»). ფერის მიხედვით განასხვავებენ თეთრ და ბრინჯაოსფერ მოსკოვურ ინდაურებს. თეთრი მიღებულია თეთრი ჰოლანდიურისა და თეთრი ბელტსტვილური ჯიშების შეჯვარებით, ბრინჯაოსფერი — ბრინჯაოსფერის მკერდგანიერთან. მამლები იწონიან 12–13 კგ-ს, დედლები — 6–7 კგ-ს. საადრეო ფრინველებია. თეთრი ინდაურის კვერცხმდებლობა — 100–110 კვერცხი წელიწადში, ბრინჯაოსფერისა — 90–100 ცალი. კვერცხი იწონის 85–88 გ-ს.
მარი ანა ელეონორ დე ბურბონი

მარი ანა ელეონორ დე ბურბონი (; დ. 22 დეკემბერი, 1690 — გ. 30 აგვისტო, 1760) — ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი. კონდეს პრინც ლუი -ისა და ლუიზ ფრანსუაზ დე ბურბონის პირველი შვილი. სენ-ანტუან-დე-შამპის აბატისა.

ბიოგრაფია
მარი ანა ელეონორი დაიბადა 1690 წლის 22 დეკემბერს. იგი იყო კონდეს პრინც ლუი -ისა და მისი მეუღლის, ლუიზ ფრანსუაზ დე ბურბონის პირველი შვილი. ბავშვობაში იგი ცნობილი იყო როგორც მადმუაზელ დე ბურბონი. იგი თავიდანვე ძალიან ახლოს იყო დედასთან და დასთან, ლუიზ ელიზაბეტთან. მამამისი იყო "დიდი კონდეს" შვილიშვილი, ხოლო დედამისი საფრანგეთის მეფე ლუი -ისა და მისი სამეფო საყვარლის, მადამ დე მონტესპანის ქალიშვილი იყო.

როგორც ბურბონთა სამეფო დინასტიის წარმომადგენელი, იგი დაბადებიდანვე ატარებდა "სისხლით პრინცესისა" და "მისი უდიდებულესობის" წოდებას.

1706 წლის 6 მაისს, 16 წლის ასაკში მარი ანა ელეონორი მონაზვნად აღიკვეცა ფონტერვუდის სამეფო სააბატოში, ანჟუში. 1723 წელს იგი სენ-ანტუან-დე-შამპის აბატისა ხდება და ენიჭება მადამ დე ბურბონის წოდება.

იგი ხშირად ნახულობდა თავის დას, კონტის ქვრივ პრინცესა ლუიზ ელიზაბეტს, რომელიც საფრანგეთის მეფე ლუი-ფილიპე -ის დიდი ბებია გახდა. იგი ასევე ხშირად ურთიერთობდა თავის მეორე დასთან, ბემონ-ლე-ტურის აბატისა ანრიეტ ლუიზასთან და ბიძაშვილთან, შელის აბატისა ლუიზ ადელაიდასთან.

მარი ანა ელეონორი გარდაიცვალა 1760 წლის 30 აგვისტოს, 69 წლის ასაკში, პარიზში.

წინაპრები
ტიტულები
22 დეკემბერი 1690 - 6 მაისი 1706: მისი უდიდებულესობა მადმუაზელ დე ბურბონი;
1723 - 30 აგვისტო 1760: მისი უდიდებულესობა მადამ დე ბურბონი;
ლიტვური შავ-ჭრელი ჯიში

მსხვილი რქოსანი საქონლის ლიტვური შავ-ჭრელი ჯიში — მერძეული და სახორცე-მერძეული მიმართულების ჯიში. გამოყვანილია საუკუნის დასაწყისში, ადგილობრივი და ოსტფრიზული, შვედური შავ-ჭრელი, ჰოლანდიური და სხვა ჯიშების შეჯვარების გზით. კურო იწონის 850–1000 კგ-ს, ფური — 500–550 კგ-ს. იწველის 3500–4000 კგ რძეს, უდიდესია 12 550 კგ. რძის საშუალო ცხომიანობაა 3,6–3,8%. მოზარდეული გამოირჩევა გასუქების კარგი მაჩვენებლებით: 15 თვის ასაკში კურო 450 კგ-ს და მეტს იწონის. ნაკლავის გამოსავალია 58–60%. ყოფილ სსრკ-ში მოშენებული იყო ლიტვის სსრ-ში. სხვა მოკავშირე რესპუბლიკებში გამოიყენებოდა ადგილობრივი საქონლის ჯიშების გაუმჯობესების მიზნით.
სავიცკის სახლი

სავიცკის სახლი — ისტორიული შენობა ქალაქ პუშკინში. აშენდა 1904-1905 წლებში. მიეკუთვნება რეგიონული მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტებს. მდებარეობს მოსკოვის ქუჩაზე, სახლი №15 (სახლი №17 ზოგიერთ წყაროში).

ისტორია
დღევანდელი სახლის მშენებლობის დაწყებამდე, აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე იდგა ხის ორსართულიანი სინიცის სახლი, რომელიც კლასიციზმის სტილში იყო აგებულია. მარია ალექსანდრეს ასულმა სავიცკაიამ, რომელმაც 1903 წელს მიწის ნაკვეთი შეიძინა, შენობის დანგრევა უბრძანა და თანამედროვე ახალი სახლის აშენება დაავალა მოდერნის სტილში. გამოცხადდა კონკურსი, რომელში გამარჯვებული პროექტით აშენდებოდა აღნიშნული სახლი. კონკურსში გაიმარჯვა ძმები ა. და ნ. ვასილეევების პროექტმა. 1945 წლიდან, შენობაში განთავსდა პოლიკლინიკა. 1956 წელს განხორციელდა შენობის სერიოზული რეკონსტრუქცია, რომლის დროსაც დაემატა მესამე სართული, ხოლო დამატებითი შენობა მიაშენეს მარჯვენა მხრიდან.

არქიტექტურა
შენობის ისტორიულ ნაწილს მიეკუთვნება პირველი ორი სართული. მთავარი შესასვლელი გრანიტით არის მოპირკეთებული. გრანიტის სვეტები ქმნიან წინა ბაღის ღობეს. მთავარი კიბეების საფეხურები მარმარილოსია, შესასვლელი დარბაზის კედლები გაფორმებულია მწვანე ფილებით.
შავი ტიხორეცკული ინდაურები

შავი ტიხორეცკული ინდაურები — ინდაურის ჯიშების ჯგუფი. გამოყვანილია 1952–1957 წლებში კრასნოდარის მხარის ტიხორეცკის რაიონის კოლმეურნეობებსა და საბჭოთა მეურნეობებში. მიიღეს ადგილობრივი ჯიშების ამორჩევისა და გამორჩევის გზით. შეფერილობა შავი და ბზინვარეა, კუდზე დაჰკრავს ბრინჯაოსფერი ელფერი. მკერდზე, კისრის დასაწყისიდან ჩამოშვებულია ძაფისებრი შავი ბუმბულის კონა, უფრო მეტად დამახასიათებელია მამლებისათვის. ზრდასრული მამალი იწონის 9–10 კგ-ს, დედალი — 4,5–5 კგ-ს. მოზარდეული 3½–4 თვის ასაკში 3,5–4 კგ-ია და იძლევა მაღალი ხარისხის ხორცს. საშუალო კვერცხმდებლობაა 80–90 ცალი წელიწადში. დედალი გამოირჩევა კვლავწარმოების კარგი ხარისხით. მოშენებულია კრასნოდარის მხარეში, როსტოვისა და სხვა ოლქებში.
ანდრეი ბიბა

}
|დაბადების ადგილი = კიევი, უკრაინის სსრ,სსრ კავშირი
|გარდაცვალების თარიღი =
|გარდაცვალების ადგილი =
|სიმაღლე = 176 სმ
|პოზიცია = ნახევარმცველი
|ახალგაზრდული წელი1 = 1955–1956
|ახალგაზრდული კლუბი1 = ფშმ კიევი
|წელი1 = 1957–1967
|კლუბი1 = დინამო კიევი
|მატჩი1 = 247
|გოლი1 = 69
|წელი2 = 1968–1969
|კლუბი2 = დნეპრი
|მატჩი2 = 74
|გოლი2 = 15
|წელი3 = 1970
|კლუბი3 = დესნა
|მატჩი3 =
|გოლი3 =
|სულ მატჩი =
|სულ გოლი =
|ეროვნული წელი1 = 1965
|ეროვნული ნაკრები1 = სსრ კავშირი
|ეროვნული მატჩი1 = 1
|ეროვნული გოლი1 = 0
|მედლის თარგები =
ანდრეი ბიბა (, ; დ. 10 აგვისტო, 1937, კიევი, უკრაინის სსრ) — უკრაინელი და საბჭოთა ფეხბურთელი და ფეხბურთის მწვრთნელი. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1967).

ბიოგრაფია
თამაშობდა ნახევარმცველის პოზიციაზე. იცავდა კიევის „დინამოს“, დნეპროპეტროვსკის „დნეპრის“ და საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების ღირსებას. საბჭოთა კავშირის სამგზის (1961, 1966, 1967) ჩემპიონი, საბჭოთა კავშირის თასის ორგზის (1964, 1966) მფლობელი კიევის „დინამოს“ შემადგენლობაში.

1966 წელს დაასახელეს საბჭოთა კავშირის წლის საუკეთესო ფეხბურთელად. ოთხჯერ იყო დასახელებული საბჭოთა კავშირის წლის 33 საუკეთესო ფეხბურთელის სიაში.

მიღწევები
საკლუბო
დინამო კიევი
საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი
ჩემპიონი: 1961, 1966, 1967
საბჭოთა კავშირის თასი
თასის მფლობელი: 1964, 1966

ინდივიდუალური
საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი: 1967 № 1672
საბჭოთა კავშირის წლის საუკეთესო ფეხბურთელი: 1966

№1: 1966
№2: 1964, 1965
№3: 1963
ოსმალების ლაშქრობა დასავლეთ საქართველოში (1703)

ოსმალების 1703 წლის ლაშქრობა დასავლეთ საქართველოში — ოსმალეთის სულთნის მუსტაფა -ის ინიცირებული სადამსჯელო ღონისძიება დასავლეთ საქართველოს სამეფო-სამთავროების წინააღმდეგ, რომლებმაც უარი განაცხადეს ოსმალეთის მორჩილებაზე და ხარკის გადახდაზე.

დასავლეთ საქართველოს სამეფო-სამთავროებმა უარი განაცხადეს ოსმალეთისთვის ხარკის გადახდაზე რუსეთის იმპერიის იმედით. ოსმალეთმა გადაწყვიტა სასწრაფოდ დაესაჯათ და დაემორჩილებინათ ურჩი ქართველი მთავრები. მთავარსარდლად დაინიშნა არზრუმის ბეგლარ-ბეგი ხალილ-ფაშა. ოსმალებს თან ახლდათ მოკული სიმონ მეფის ძმა გიორგი. ოსმალეთის ჯარი 1703 წლის აგვისტოში იმერეთის სამეფოს სამი მხრიდან მიადგა: მთავარსარდალი ხალილ-ფაშა გურიის სამთავროში შეიჭრა და ბათუმი დაიკავა, მისი მოადგილე და ახალციხის ფაშა ისაყ ზეკარის გადასასვლელით იმერეთს მიადგნენ, ხოლო ოსმალეთის ფლოტმა სამეგრელოში გადასხა ჯარი. მათ მხარი დაუჭირა აფხაზეთის მთავარმა შერვაშიძემ. ოსმალების წინააღმდეგ ბრძოლას სათავეში გიორგი-მალაქია აბაშიძე ჩაუდგა. მან შემოიფიცა ქვეყნის მთავარი ფეოდალები და მტერს შემოსასვლელები ჩაუკეტა. ოსმალები ყოველ ნაბიჯზე მედგარ წინააღმდეგობას აწყდებოდნენ. ხალილ-ფაშას ეახლა და მორჩილება გამოუცხადა გურიის მთავარმა მამია გურიელმა, ოსმალებს ეახლა გიორგი ლიპარტიანზე განაწყენებული თავადი მიქელაძეც. და იმერეთში მეგზურობა გაუწია. ზეკარის გზით გადასულმა ოსმალებმა გაიარეს ხანისწყლის ხეობა, ბრძოლით აიღეს კაკასხიდთან ნაჩქარევად აგებული ციხესიმაგრე და ბაღდათში შევიდნენ, იქ თხმელის ციხე ააგეს და შიგ ოსმალური გარნიზონი ჩააყენეს.

ოსმალეთის ჯარმა წარმატებას მიაღწია სამეგრელოშიც. აიღეს რუხის ციხე, ააშენეს ანაკლიის ციხე და იქაც თავისი მეციხოვნეები ჩააყენეს, რითაც შავი ზღვის სანაპიროზე ახალი დასაყრდენი პუნქტი გაიჩინეს.

სულთანი დამატებით ჯარს გზავნიდა დასავლეთ საქართველოს სრული დამორჩილების მიზნით, რა დროსაც ოსმალეთში იფეთქა დიდმა აჯანყებამ. მუსტაფა ტახტიდან ჩამოაგდეს და მისი ადგილი აჰმედ -მ დაიკავა. ახალმა სულთანმა აჯანყება ჩაახშო, მაგრამ დამსჯელი ექსპედიციის გაგრძელების საშუალება აღარ ჰქონდა. გურიაში მდგარ ოსმალეთის ჯართან მოლაპარაკება გამართა გიორგი-მალაქია აბაშიძემ. მოლაპარაკების მიხედვით ქართველებმა დაანგრიეს შორაპნის ციხე, ოსმალებს გადასცეს მძევლები, ტახტი დაიკავა გიორგი -მ, ხოლო გიორგი აბაშიძე ფაქტობრივი მმართველი დარჩა, უკანდაბრუნებულ ოსმალებს ქართველები ფერსათთან თავს დაესხნენ და დაამარცხეს, მოკლეს კოლის ფაშა და დაჭრეს ისაყ ფაშა.

საბოლოოდ, ქართველთა მედგარი წინააღმდეგობის და სტამბოლში მომხდარი გადატრიალების შედეგად ოსმალებმა ძირითად მიზანს, რეგიონის საბოლოო დაპყრობას ვერ მიაღწიეს, მაგრამ დიდი ზიანი მიაყენეს დასავლეთ საქართველოს: დაარბიეს მოსახლეობა, ააოხრეს სოფლები, დაანგრიეს ეკლესია-მონასტრები, თავიანთი გარნიზონები ჩააყენეს ქუთაისის, ფოთის, ანაკლიის, რუხის და ბაღდათის ციხეებში, გურიის სამთავროს წაართვეს ბათუმი.

ოსმალეთის წარუმატებლობამ დიდი რეზონანსი გამოიწვია ოსმალეთის მეზობელ აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებში. მაგალითად, 1703 წლის 3 აგვისტოს თავის წერილში უკრაინის კაზაკთა ჰეტმანი ივან მაზეპა რუსეთის იმპერიის მთავრობას წერდა, რომ თურქებმა „მნიშვნელოვანი მარცხი განიცადეს საქართველოს მიწაზე“.
შუვალოვის პარკი

შუვალოვის პარკი — ისტორიული პარკი პარგოლოვოში, გრაფი შუვალოვების ყოფილი საკუთრება. მდებარეობს თანამედროვე სანქტ-პეტერბურგის ჩრდილოეთ ნაწილში.

პარკს უჭირავს 142 ჰა ფართობი მდინარე სტაროჟილოვკის ჩრდილოეთით, საიდანაც 136 ჰა მდებარეობს კულტურული მემკვიდრეობის დაცული ტერიტორიის საზღვრებში (აქ ახალი შენობების აგება აკრძალულია). პარკში ძალიან ბევრი საუკუნოვანი ნაძვის ხეა. რელიეფი გორაკ-ბორცვიანია.

პარგოლოვო
პარკს ეს სახელი ეწოდება გრაფ შუვალოვების გვარის მიხედვით, რომლებიც მიწებს ფლობდნენ პარგოლოვოში, პეტრე ივანეს ძე შუვალოვისთვის 1746 წელს გრაფის ტიტულის მიღებიდან 1903 წლამდე, როდესაც გარდაიცვალა თავადი ვორონცოვ-შუვალოვი, გვარის უკანასკნელი შტოს წარმომადგენელი. ამის შემდეგ მან მიწები მემკვიდრეობით დაუტოვა თავისი დის, ეკატერინეს, მეუღლეს ილარიონ ვორონცოვ-დაშკოვს.

1912-1915 წლებში არქიტექტორ სტეფან კრიჩინსკის პროექტის მიხედვით პარკში ააშენეს აგარაკის შენობა ნეოკლასიციზმის სტილში.

პარგოლოვოს ეკლესია
1820-იან წლებში პარგოლოვოს ფლობდა პავლე შუვალოვის ქვრივი ვარვარა შუვალოვა, რომელიც მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ ცოლად გაყვა იმპერატორის კარის ცერემონმაისტერს, გრაფ ადოლფ პოლეს. 1830 წელს მეორე მეუღლის გარდაცვალებამ სერიოზულად იმოქმედა გრაფინიაზე. მან გადაწყვიტა უკვდავეყო მისი ხსოვნა. ვარვარა შუვალოვას თხოვნით არქიტექტორმა ალექსანდრე ბრიულოვმა შეიმუშავა მისი მეუღლის დასაკრძალავი აკლდამისა პროექტი. აკლდამა იმ წელსვე ააგეს, თაღოვან შესასვლელთან.

ძალიან მალევე ვარვარა პეტრეს ასულმა თხოვნით მიმართა სასულიერო კონსისტორიას, რათა ნება მიეცათ აკლდამაზე აეშენებინა ქვის ეკლესია იმავე ბრიულოვის პროექტის მიხედვით. პასუხად მან მიიღო გადაწყვეტილება, რომ არამართლმადიდებელი გრაფის ნეშტი უნდა ყოფილიყო ტაძრის გარეთ. თავდაპირველად ფიქრობდნენ ტაძარი ეკურთხებინათ დიდმოწამე ეკატერინეს სახელზე, მაგრამ თავიდანვე ეკლესიას თვლიდნენ მოციქულების პეტრესა და პავლეს სახელობის ტაძრად.

ტაძრის საფუძვლის ჩაყრა გაიმართა 1831 წელს, მაგრამ მფლობელის მძიმე მატერიალური მდგომარეობის გამო ეკლესიის მშენებლობა გაგრძელდა 10 წელი. კიდევ ხუთი წლის შემდეგ, 1846 წლის 9 ივლისს, ტაძარი აკურთხა იოაკიმე კოჩეტოვმა. ამ მომენტიდან პეტრესა და პავლეს ეკლესია გახდა შუვალოვ-ვორონცოვების საოჯახო ეკლესია. 1872 წლის 12 ივლისს ტაძარში ჯვარი დაიწერა ნიკოლოზ რიმსკი-კორსაკოვმა და ნადეჟდა პურგოლდმა.
თეთრი თოლია

თეთრი თოლია — ფრინველი მეჭვავიასნაირთა რიგის თოლიასებრთა ოჯახისა. შეფერილობა თეთრია, ახალგაზრდებს მუქი წინწკლები აყრია. ნისკარტი ყვითელია და მწვანე ძირი აქვს; მოშიშვლებული რგოლი თვალის გარშემო წითელია; ფეხები შავი. სხეულის სიგრძეა 45 სმ. ცხოვრობს არქტიკის მაღალი განადების კუნძულებზე. ბუდობენ კოლონიებად, უმთავრესად კლდეებზე. შეჯვარებას იწყებენ ივლისის დასაწყისში. ბუდეში 1–2 კვერცხია. კრუხობს ორივე მშობელი დაახლოებით ერთი თვის განმავლობაში. ბარტყები იჩეკებიან ღინღლით შემოსილები. უკვე ცხოვრების პირველი წლის ბოლოს იმოსებიან ზრდასრულის მსგავსი ბუმბულით. იკვებებიან ზღვის უხერხემლო ცხოველებით, ლეშით, სელაპების, მორჟებისა და თეთრი დათვის ექსკრემენტებით. ფრენენ მსუბუქად და სწრაფად, მიწაზე კარგად გადაადგილდება; ცურავს, მაგრამ წყალში უხალისოდ ცურავს.
გორბატოვული წითელი ჯიში

მსხვილი რქოსანი საქონლის გორბატოვული წითელი ჯიში — სახორცე-მერძეული მიმართულების ჯიში. გამოყვანილია საუკუნის ბოლოს– საუკუნის დასაწყისში ნიჟნი-ნოვგოროდის გუბერნიის გორბატოვის მაზრის ბოგოროდსკის თემში (ამჟამად ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქის ბოგოროდსკის რაიონი). მიიღეს ადგილობრივი ძველრუსული ჯიშის ტიროლურთან შეჯვარებით და შემდეგ ხანგრძლივი „თავისშივე“ გამრავლებით. გავრცელებული იყო მდინარე ოკის დინების შუა წელის მიმდებარე რაიონებში.

ჯიში დამტკიცებულია 1926 წელს. ცხოველი ძირითადად მაგარი კონსტიტუციისაა. ფერად შინდისფერ-წითელია. კუროს მასაა 730–830 კგ, უდიდესი 900 კგ-მდე, ფურისა 400–450 კგ, უდიდესი 600 კგ-მდე. სიმაღლე მინდაოში 127–130 სმ და 118–120 სმ შესაბამისად. ფურის პროდუქტიულობა 2500–3000 კგ რძეა წელიწადში, კარგ მეურნეობაში — 3500–4000 კგ. ხბოს ცოცხალი მასა დაბადებისას — 24–28 კგ. რეკორდული მონაწველია 8007 კგ რძე 4,2–4,3% ცხიმიანობით. სამამულე ჯიშებს შორის ერთ-ერთი საუკეთესოა ცხიმიანობის მხრივ (4,0–4,2%). საქონელი კარგად სუქდება. ნაკლავის გამოსავალია 61–62%. იძლევა მძიმეწონიან ტყავს (ცოცხალი მასის 8–9%), რომელსაც იყენებენ ტყავის წარმოებაში. გამძლეა ძროხის ლეიკემიის ვირუსის მიმართ. ყოფილ სსრკ-ში მოშენებული იყო გორკის, ვლადიმირის, ივანოვის ოლქებში და ჩუვაშეთის ასსრ-ში.
რეხის ბრძოლა (842)

რეხის ბრძოლა — მუჰამად იბნ ხალიდის ლაშქრობის დროს გამართული ბრძოლა 842 წელს შიდა ქართლში, რეხთან.

დაახლოებით 842 წელს, ხალიფა ალ-ვასიკის მმართველობის დროს (842—847), არაბებმა ილაშქრეს ქართლში განმდგარი თბილისის ამირა საჰაკის დასამორჩილებლად. არაბებს მუჰამად იბნ ხალიდი სარდლობდა. ტაო-კლარჯეთის კურაპალატი ბაგრატ აშოტის ძე მუჰამად იბნ ხალიდის მიემხრო და დამხმარე რაზმები შეაშველა, სანაცვლოდ არაბთა სარდალმა მას ქართლი უბოძა. ქართველ-არაბთა გაერთიანებულმა ლაშქარმა მალე უფლისციხე დაიკავა. ამირა საჰაკმა შეკრიბა ლაშქარი და მტერს სოფელ რეხასთან დაუხვდა. ამ ბრძოლაში ვერც ერთმა მხარემ ვერ გაიმარჯვა და მუჰამადი ბარდავში წავიდა.

აგრეთვე იხილეთ
არაბობა საქართველოში
თემურ ჟორჟოლიანი

თეიმურაზ (თემურ) ჟორჟოლიანი (დ. 28 იანვარი, 1950, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ — გ. 12 აპრილი, 2017) — ქართველი პოლიტიკოსი, 1992 წლის მოწვევის პარლამენტის წევრი, საქართველოს კონსერვატიული (მონარქისტული) პარტიის თავმჯდომარე.

თემურ ჟორჟოლიანი ეროვნული მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი იყო. 1991 წლიდან იყო „საერთაშორისო ამნისტიის“ წევრი. 1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „მშვიდობა“, 1992–1995 წლებში იყო ფრაქცია „კონსერვატორის“ თავმჯდომარე. 1998 წელს ის საქართველოს კონსერვატიული (მონარქისტული) პარტიის თავმჯდომარედ აირჩიეს.

2006 წელს თემურ ჟორჟოლიანი სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობის ბრალდებით დააპატიმრეს. მან ციხეში 6 წელი გაატარა და 2012 წლის ნოემბერში ვადამდე პირობით გათავისუფლდა.