iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ყელყვითლას ციხე

გომეწრის ყელყვითლას ციხე — არქიტექტურული, არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელი გომეწრის ჩრდილოეთით 1,5 კილომეტრზე. მდინარეების გომეწრულისა და შარახევის შესართავთან, ტყიან ქედზე. თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით. 1972 წელს დაზვერვითი სამუშაოები ჩაატარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. ყელყვითელას ციხე შედგება ციტადელისა და ხელოვნურ ტერასებზე განლაგებული ნაგებობებისაგან.
არქიტექტურა
ციტადელი ნატეხი ქვითა და მტკიცე დუღაბით ნაგები მძლავრი გოდოლია, რომელიც დგას ქედის უკიდურეს ჩრდილო-აღმოსავლეთ კონცხზე. შემორჩენილია 3-4 მეტრი სიმაღლის და 1,5 მეტრი სისქის კედლები. შესასვლელი აღმოსავლეთიდანაა. შიდა ტერიტორია ამოვსებულია ნანგრევებით, რის გამოც, სათავსთა გეგმარების დადგენა შეუძლებელია. გოდოლის დასავლეთით, ქედზე, ღრმა ჭრილებია. აღმოსავლეთით, მკვეთრად დაქანებულ ფერდობზე, შვიდ ხელოვნურ ტერასაზე შეიმჩნევა ნაგებობათა ნაშთები. ციტადელის მისასვლელთან, აღმოსავლეთით. ტერასაზე სამი კედლის ნანგრევებია, ტერასაზე - შვიდი კედლისა. აქვე ერთი სათავსის და მასზე დასავლეთიდან მიშენებული კოშკის კედლების მცირე ნაწილებია შემორჩენილი. -- ტერასებზე არსებული ნანგრევების გეგმა არ იკითხება. ტერასის ჩრდილო ნაწილში კლდეში გამოკვეთილი ბაქანია, ბოლო ტერასაზე შემორჩენილია ნატეხი ქვით ნაგები გალავნის კედლის ნაწილები, აღმოსავლეთით კარიბჭეა. ციხე მძლავრი საფორტიფიკაციო ნაგებობა იყო და იცავდა თიანეთისა და მთიულეთ-გუდამაყრის დამაკავშირებელ გზას.
ეპიგრაფიკა
ყელყვითელას ციხეზე 1944 წელს აღმოჩნდა წარწერიანი ქვის ფილა, რომელიც საუკუნის ეპიგრაფიკული ძეგლია.

რუხი ფერის, მოგრძო და სწორკუთხა ქვას სამი გვერდი ტლანქად აქვს დამუშავებული, მეოთხეზე წარწერაა. ოთხსტრიქონიანი ასომთავრულნარევი ნუსხური წარწერა ნაწილობრივ დაზიანებულია. ასოები დაუდევრად არის ამოკვეთილი, ხოლო სტრიქონები უსწორმასწოროა. სიტყვები ერთმანეთისგან არაა დაცილებული, ტექსტის დასაწყისში, სამივე სტრიქონის წინ ამოღარულია მოგრძო ჯვარი. წარწერა, ცნობილი „ჴელი მუშალა გოგლეურისა“ სახელწოდებით. ერთ-ერთი უძველესი ძეგლია, რომელიც გვაწვდის ცნობას კაცის მკვლელობისათვის ქონებრივი საზღაურით დასჯის შესახებ.
წარწერის მხედრული ტრანსკრიფცია
ესე ჴელი მე მო(ჳ)შ(ა){ლ}ა [დავ]წერე, გოგ(ო)ლეო(ჳ)რმან. სამას ორმოცი საჴნისი
ვ(ი)ძიე მიქ(ე)ლაო(ჳ)რისა. [გი]ზ[ღ]ოს [ბ(ა)]ღდი(ა)თა. მათ კაცი მოკლის -- შაბიდა : მ(ა)თ(ი)\ტას
და გია{ს ძე. მათ ს}[აღ]მართალსა მეფე შე_რის(ხ)[და] და [ე]...
[რ__ა]...
ციოყ დადიშქელიანი

ციოყ (მიხეილ) მოსოსტრის ძე დადიშქელიანი (გ. 1841) — სვანეთის სამთავროს ნაწილის მმართველი, ჩუბეხევის მფლობელი. ბაბა-ციოყის ძის — თენგიზის შვილიშვილი.

ბიოგრაფია
მამის, მოსოსტრის გარდაცვალების შემდეგ (1821) სამთავროს დედის — დიგორხანის დახმარებით და აქტიური მონაწილეობით მართავდა. რუსეთის ქვეშევრდომობაში შესვლის ოფიციალური გაფორმების მიზნით თბილისში ჩასული დიგორხანი უშუალოდ როზენს შეხვდება და თავისი ვაჟიშვილის — ციოყის სახელით რუსეთის ქვეშევრდომობაში შესვლის პირობა მისცა. როზენმა ციოყის სახელზე შეადგინა წერილი, რომელშიც მეფის სახელით ჩუბე ხევის მფლობელობის შენარჩუნებას და უშიშროების უზრუნველყოფას ჰპირდებოდა. 1833 წლის აპრილში ციოყის, მაისში კი თათარყანის ოფიციალური დაფიცება მოხდა. მეფის მთავრობამ ყურად არ იღო არც თათარყანის და არც ციოყის თხოვნა — თითოეული მათგანი ყოფილიყო ბალსქვემო სვანეთის ერთადერთი მფლობელი. იმპერიის ინტერესი სწორედ ორი სუსტი მფლობელის არსებობა იყო და არა და ერთი ძლიერის, ამიტომ ხელმწიფემ დადიშქელიანთა სამთავროს ორად გაყოფა ოფიციალურად სცნო.

ქვეშევრდომობის ოფიციალური აღიარების შემდეგ, მეფის მოხელეთა უშუალო მონაწილეობით, შედგა ციოყის (მიხეილად იწოდა) და თათარყანის (ნიკოლოზი) „სათხოვარი პუნქტები“. ციოყის „სათხოვარში“ ჩამოთვლილი იყო მისი მოსაზღვრე სამფლობელოები; „სათხოვარი პუნქტების“ მეორე მუხლი ციოყის მემკვიდრეებისადმი მფლობელობის უფლების გადაცემას ითვალისწინებდა; მესამე მუხლით ციოყის კომპეტენციაში მხოლოდ სამოქალაქო საქმეები რჩებოდა, სისხლის სამართლის საქმეები საერთო კანონმდებლობის საფუძველზე რუსეთის სათანადო უწყების კომპეტენციას განეკუთვნებოდა; მეოთხე მუხლით რუსეთის მთავრობა ციოყის სამფლობელოს დაცვას კისრულობდა; მეხუთე მუხლით — რუსეთის მთავრობას ციოყის სამფლობელოში აღმოჩენილი წიაღისეულის ექსპლუატაციის უფლება ეძლეოდა — ოღონდ შემოსავლის გარკვეული ნაწილი უშუალო მფლობელსაც უნდა მიეღო; მეექვსე მუხლი, ციოყსა და მის მემკვიდრეებს რუსეთის მფარველობაში სვანეთის დანარჩენი ნაწილების შეყვანისათვის მხარდაჭერის აღმოჩენას ავალებდა; მერვე და მეცხრე მუხლები, ციოყს და მის მემკვიდრეებს რუსეთის სათანადო მოხელეების, ჯარისა და სხვა ოფიციალური წარმომადგენლებისადმი მორჩილებას, მათთვის სათანადო დახმარების აღმოჩენას ავალდებულებდა; მეათე მუხლი ციოყს ავალდებულებდა რუსეთისათვის ერთგულების დასამტკიცებლად თავისი შვილი ბექირბი (ალექსანდრედ წოდებული) მძევლად მიეცა; მეთერთმეტე მუხლი ციოყისათვის ძალაუფლების ნიშნების ბოძებას ვარაუდობდა.

1833 წლის 9 დეკემბერს ციოყის, ხოლო 25 დეკემბერს თათარყანის „სათხოვარი პუნქტები“ უმაღლესად დაამტკიცეს. ამიერიდან ციოყი და თათარყანი სვანეთის მფლობელებად იწოდებიან, ოღონდ მთავრის უფლებებში. 1834 წელს სახელისუფლებო ნიშნები და ტიტულები გადაეცა და მაიორის ჩინი ებოძა, მოინათლა მართლმადიდებლური წესით და დაირქვა სახელი — მიხეილი. მფარველობდა სვანეთში მყოფ მისიონერებს. 1840 წლის დეკემბერში შვილთან და 73 სვან მებრძოლთან ერთად მონაწილეობდა რუსეთის არმიის ლაშქრობაში აფხაზეთში, წებელდელების წინააღმდეგ. დაიღუპა 1841 წლის სექტემბერში, უბიხეთში ჩრდილოეთ კავკასიელ მთიელებთან ბრძოლისას. მისი შვილების (მ.შ. მემკვიდრე კონსტანტინეს) მეურვეობა ციოყის დედამ — დიგორხანმა ითავა.
ამალია ავგუსტა ბავარიელი

ამალია ავგუსტა ბავარიელი (; დ. 13 ნოემბერი, 1801, მიუნხენი, ბავარია, საღვთო რომის იმპერია — გ. 8 ნოემბერი, 1877, დრეზდენი, საქსონია, გერმანიის იმპერია) — ვიტელსბახთა დინასტიის წარმომადგენელი. ბავარიის მეფე მაქსიმილიან -ისა და დედოფალ კაროლინა ბადენელის ასული. პრუსიის დედოფალ ელიზაბეთ ლუდოვიკას ტყუპისცალი. საქსონიის დედოფალი 1854-1873 წლებში როგორც მეფე იოჰანის მეუღლე. საქსონიის ორი მეფის: ალბერტისა და გეორგის დედა.

ბიოგრაფია
ამალია ავგუსტა დაიბადა 1801 წლის 13 ნოემბერს მიუნხენში. იგი იყო ბავარიის მეფე მაქსიმილიან -ისა და მისი მეორე ცოლის, დედოფალ კაროლინა ბადენელის ქალიშვილი. მისი იდენტურად ტყუპისცალი და იყო პრინცესა ელიზაბეთ ლუდოვიკა, შემდგომში პრუსიის დედოფალი, როგორც მეფე ფრიდრიხ ვილჰელმ -ის მეუღლე. მისი დები დაქორწინდნენ შემდეგ მონარქებზე: საქსონიის მეფე ფრიდრიხ ავგუსტ , ავსტრიის ერცჰერცოგი ფრანც კარლი და ბავარიის ჰერცოგი მაქსიმილიან იოზეფი.

1822 წლის 21 ნოემბერს იგი დაქორწინდა პრინც იოჰან საქსონიელზე, რომელთანაც ამალია ავგუსტას ცხრა შვილი შეეძინა. 1854 წლის 9 აგვისტოს იოჰანი ტახტზე ავიდა, რითაც ამალია ავგუსტა საქსონიის დედოფალი ხდება.

1851 წელს დედოფალმა ამალია ავგუსტამ დააფუძნა „დრეზდენელ ქალთა ასოციაცია“, რომელსაც დასთან ერთად ხელმძღვანელობდა, უკვე 1859 წლიდან კი მარტომ დაიწყო მისი მართვა. ამის მიზეზი ის იყო, რომ მისი ტყუპი და 1859 წელს დრეზდენში მასთან ვიზიტისას გარდაიცვალა.

ცნობილია, რომ დედოფალი ამალია ავგუსტა აქტიური ლიბერალი იყო. მიუხედავად მისი კათოლიკური აღმსარებლობისა, იგი მხარს უჭერდა საქსონიელ პროტესტანტებს. მისი ლიბერალური შეხედულებების გამო, 1871 წელს, გერმანიის გაერთიანების დროს, პრუსიის მეფე ვილჰელმ -მა და მისმა პრემიერ-მინისტრმა ბისმარკმა დედოფალი დააპატიმრეს. იგი სასამართლოზე წარადგინეს, რომელზეც დედოფალი დამნაშავედ სცნეს და სამუდამო პატიმრობა მიუსაჯეს.

1877 წლის 8 ნოემბერს, 75 წლის ამალია ავგუსტა დრეზდენის კომფორტულად მოწყობილ ციხეში გარდაიცვალა. მისი დაღუპვის მიზეზი ტუბერკულოზი გახდა.

შვილები
მარია ავგუსტა (1827-1857), გარდაიცვალა გაუთხოვარი, ტუბერკულოზით;
ალბერტი (1828-1902), საქსონიის მეფე. ცოლად შეირთო შვედი პრინცესა კაროლა ვაზა, თუმცა შვილები არ ჰყოლია;
მარია ელიზაბეთი (1830-1912), ცოლად გაჰყვა სარდინიის მეფის ვაჟს, გენუის ჰერცოგ ფერდინანდოს, რომელთანაც შეეძინა იტალიის დედოფალი მარგერიტა სავოიელი;
ფრიდრიხ ავგუსტი (1831-1847), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
გეორგი (1832-1904), საქსონიის მეფე. ცოლად შეირთო ინფანტა მარია ანა პორტუგალიელი, რომელთანაც შეეძინა შვილები, მათ შორის მომავალი მეფე ფრიდრიხ ავგუსტ ;
მარია სიდონია (1834-1862), გარდაიცვალა გაუთხოვარი, ტიფით;
ანა (1836-1859), ცოლად გაჰყვა ტოსკანის დიდ ჰერცოგ ფერდინანდო -ს, მაგრამ მეორე მშობიარობას გადაჰყვა;
მარგარეტა (1840-1858), ცოლად გაჰყვ ავსტრიის ერცჰერცოგ კარლ ლუდვიგს, მაგრამ გარდაიცვალა უშვილოდ, ტიფური ცხელებით;
სოფია (1845-1857), ცოლად გაჰყვა ბავარიის ჰერცოგ კარლ თეოდორს, რომელთანაც ერთი გოგონა შეეძინა და გარდაიცვალა გრიპით;
გრიგოლაანთკარის კვირაცხოვლის ეკლესია

გრიგოლაანთკარის კვირაცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, დგას დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელი გრიგოლაანთკარის სამხრეთით, 300 მეტრზე, სასაფლაოზე. თარიღდება საუკუნით. საუკუნეში ეკლესია აღუდგენიათ და კამარის ზემოთ ნისკარტა სალოდეებითა და სათოფურებით აღჭურვილი სადგომი მოუწყვიათ.

ეკლესიის თავდაპირველი კედლები რიყის ქვითაა ნაგები, მოგვიანებით აღდგენილი ნაწილები კი - აგურითა და რიყის ქვით. კამარა, საბჯენი თაღი და გარეთა კუთხეები მთლიანად აგურისაა. სწორკუთხა შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ კიდეშია. კარის ღიობი გარედან ქვიშაქვის თლილი ქვებითაა გამოყვანილი. ეკლესია უაფსიდოა. აღმოსავლეთით მხრებით გამოყოფილი და ორი საფეხურით შემაღლებული სწორკუთხა საკურთხეველი აქვს. საკურთხევლის აღმოსავლეთი კედლის ღერძზე სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი, რომლის ქვემოთ, კედელზე, მიშენებულია კუბური ფორმის ტრაპეზი. საკურთხევლის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში თითო პატარა სწორკუთხა ნიშაა. საკურთხეველი გადახურულია ცილინდრული კამარით. დარბაზის სამხრეთ კედელში ერთი ბრტყლად გადახურული სარკმელია. გრძივი კედლები და კამარა უიმპოსტო პილასტრებითა და მათზე დაყრდნობილი ნახევარწრიული საბჯენი თაღით გაყოფილია ორ თანაბარ ნაწილად.

ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებულია. ეკლესიის კამარასა და ორფერდა სახურავს შორის დაბალი და ვიწრო სწორკუთხა სადგომია. სადგომში ასასვლელი კიბე სამხრეთ კედელშია. კიბის უჯრედში თაღოვანი შესასვლელი ეკლესიის შესასვლელის თავზე, კამარის გვერდშია მოწყობილი. სადგომი გადახურულია აგურის კამარით, აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში თითო ნისკარტა სალოდეა, სალოდეების ორივე მხარეს, ერთ დონეზე, თითო სათოფურია.

ფასადები შელესილია. აღმოსავლეთის ფასადზე, სარკმლის თავზე, აგურის წყობის შეღრმავებით გამოყვანილია საფეხუროვან პოსტამენტზე დაყრდნობილი ჯვარი. კედლები დასრულებულია აგურის საფეხუროვანი ლავგარდნით. სახურავი კრამიტით ყოფილა დაბურული. ეკლესიის დასავლეთი ფრონტონის წვერზე დგას აგურის პატარა სამრეკლო - ოთხთაღიანი და პირამიდულსახურავიანი ფანჩატური.
ერმინიო მასანტონიო

ერმინიო მასანტონიო ( დ. 5 აგვისტო, 1910, ენსენადა, ბუენოს-აირესის პროვინცია, არგენტინა — გ. 11 სექტემბერი, 1956, ბუენოს-აირესი, არგენტინა) — არგენტინელი ფეხბურთელი, თავდამსხმელი. იცავდა „ურაკანის“, „დეფენსორ სპორტინგის“, „ბანფილდისა“ და არგენტინის ეროვნული ნაკრების ღირსებას. არგენტინის ყველა დროის ერთ-ერთი საუკეთესო ბომბარდირი, გატანილი გოლების რაოდენობით არგენტინის პროფესიული საფეხბურთო ჩემპიონატების ისტორიაში მესამე ადგილს იკავებს.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1910 წლის 5 აგვისტოს იტალიელი ემიგრანტების ოჯახში ბუენოს-აირესის პროვინციის პატარა ქალაქ ენსენადაში. ფეხბურთის თამაშს ადგილობრივ საფეხბურთო კლუბ პლატენსეს ლიგის მონაწილე „სპორტივა ვილია ალბინოს“ შემადგენლობაში იწყებს. მისი თამაში ყურადღებას იქცევს და მასანტონიოს გასასინჯად „ესტუდიანტესისა“ და „ხიმნასია ლა-პლატას“ მესვეურები უკავშირდებიან, თუმცა საბოლოო გადაწყვეტილებამდე კლუბები ვერ მიდიან. ერთ-ერთი ასეთი მორიგი გასინჯვის დროს საფეხბურთო კლუბ „ხიმნასია ლა-პლატას“ რიგებში, რომელსაც მასანტონიო ბავშვობიდან გულშემატკივრობდა, მისი თამაში „ურაკანის“ პრეზიდენტმა, ლეიტენანტმა ტომას ადოლფო დუსიმ შეამჩნია და კლუბში მიიწვია.

სანაკრებო კარიერა
1935–1942 წლებში იყო არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების წევრი, რომლის შემადგენლობაში 19 მატჩი ითამაშა და 21 ბურთი გაიტანა.

მიღწევები
საკლუბო
ურაკანი
ბეკარ ვალერას თასი: 1933

სანაკრებო
არგენტინა
ლიპტონის თასი: 1933

ინდივიდუალური
კოპა ამერიკას საუკეთესო ბომბარდირი: 1935, 1942
ურაკანის ყველა დროის საუკეთესო ბომბარდირი: 268 გოლი
ნიკოლოზ დადიშქელიანი

ნიკოლოზ (თენგიზ) მიხეილის (ციოყის) ძე დადიშქელიანი (დ. 1830 — გ. დაახლ. 1882) — დადიშქელიანების ჩუბახევის შტოს წარმომადგენელი, ციოყ (მიხეილ) დადიშქელიანის შვილი.

1833 წელს რუსეთის მფარველობაში შესვლასთან დაკავშირებით მამამ მართლმადიდებლური წესით მონათლა და ნიკოლოზი დაარქვა. ჰქონდა რუსეთის არმიის როტმისტრის წოდება. 1855 წელს შურისძიების მიზნით ძმასთან — ისლამთან ერთად მოკლა ჯანსუღ დადიშქელიანი. მკვლელობის დაგეგმვასა და განხორციელებაში არ მონაწილეობდა ნიკოლოზის უფროსი ძმა — სვანეთის მთავარი კონსტანტინე დადიშქელიანი, თუმცა რუსეთის ხელისუფლებამ დანაშაული სვანეთის ავტონომიის გაუქმების საბაბად გამოიყენა. კონსტანტინეს სიკვდილით დასჯის (1857) შემდეგ მისი ძმები სვანეთიდან გადაასახლეს: ალექსანდრე — ირკუტსკში, ნიკოლოზი, ისლამი და ციოყი (მიხეილი) — ვიატკაში. ცოლად ჰყავდა პოლიქსელე მიხეილის ასული ბულაცელი.
მუსტაფა მარდანოვი

მუსტაფა მარდანოვი (; დ. 28 თებერვალი, 1894, მარანდი, ირანი - გ. 12 დეკემბერი, 1968, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ) — აზერბაიჯანის თეატრისა და კინოს მსახიობი, აზერბაიჯანის სსრ-ის სახალხო არტისტი (1943), „შრომის წითელი დროშის ორდენის“ ლაურეატი.

ბიოგრაფია
მუსტაფა მარდანოვი დაიბადა 1894 წლის 28 თებერვალს, ირანის ქალაქ მარანდში. ბავშვობაში, მისი ოჯახი საცხოვრებლად თბილისში გადმოვიდა და 1924 წლამდე თბილისში ცხოვრობდნენ. მამას სურდა შვილს უმაღლესი განათლება ჰქონოდა. ამ სურვილით მამამისმა ის თბილისის გიმნაზიაში გაგზავნა სასწავლებლად. მაგრამ, მუსტაფა უფრო თეატრით იყო დაინტერესებული. 1917 წელს საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ, მარდანოვი საცხოვრებლად როსტოვში გადავიდა და იქ სამედიცინო უნივერსიტეტში ჩაირიცხა, სადაც ასევე მუშაობდა დრამის სტუდიაში. 1918 წელს იგი თბილისში დაბრუნდა.

შემდგომში, ახალგაზრდა მსახიობმა უმაღლესი განათლების მიღების სურვილით მოსკოვში გაემგზავრა, სადაც ჩაირიცხა თეატრალური ხელოვნების სახელმწიფო ინსტიტუტში. 1924 წელს მოსკოვის თეატრალური ხელოვნების სახელმწიფო ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ, ბაქოში გადავიდა და სიცოცხლის ბოლომდე მუშაობდა აზერბაიჯანის სახელმწიფო დრამატულ თეატრში. მუსტაფა მარდანოვი გარდაიცვალა 1968 წლის 12 დეკემბერს, ბაქოში. რეჟისორი სამედ მარდანოვის ძმაა.

მოღვაწეობა
მუსტაფა ჩაირიცხა თბილისის ვაჟთა გიმნაზიაში. ის დიდი ინტერესი გამოიჩინა თეატრის მიმართ. მარდანოვი, რომელიც 1910 წლიდან იყო ქალაქის მუსლიმთა დრამატული წრეს წევრი, 1921-1922 წლებში მუშაობდა თბილისის აზერბაიჯანულენოვანი სახელმწიფო თეატრის რეჟისორად. 1924 წელს, მოსკოვის თეატრალური ხელოვნების სახელმწიფო ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ, ბაქოში ჩავიდა, სადაც გააგრძელა მოღვაწეობა აზერბაიჯანის სახელმწიფო დრამატულ თეატრში. იგი როლებს უმაღლესი პროფისიანოლიზმით ასრულებდა. მის გარშემო ცნობილი მსახიობები მუშაობდნენ.

დიდი მოწონება დაიმსახურა მარდანოვის როლმა — „ხლესტაკოვმა“ (ინსპექტორი). მისი როლები „იმამვერდი“ (სევილი), „ლუკა“ (სიცოცხლის ძირში), „შმაგა“ (უდანაშაულო დამნაშავე), „პოლონი“ (ჰამლეტი) და ათობით სასცენო გმირის როლი მაღალი შეფასება დაემსახურა.

თეატრში მუშაობდის დროს, მას ხშირად იწვევდნენ ფილმებში. „მუზდურ გულუ“-(ბისმილლაჰ) მისი პირველი როლი იყო ფილმში. მოგვიანებით მას ფილმებში უფრო ხშირად იწვევდნენ.

1932 წელს რეჟისორმა ნიკოლოზ შენგელაიამ მარდანოვს თავის ფილმში — „26 კომისარი“, მენშევიკის როლი მიანიჭა. 20-იანი წლების ბოლოს და 30-იანი წლების დასაწყისში, მიუხედავად იმისა, რომ ომმა გავლენა იქონია აზერბაიჯანული კინოს განვითარებაზე, ბევრი ფილმი გადაიღეს. თუმცა, მუსტაფა მარდანოვი არ იყო მიწვეული ამ წლების განმავლობაში გადაღებულ ფილმებში. კინოინდუსტრიას ის მხოლოდ 1955 წელს დაუბრუნდა. მისი ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული როლი იყო ჰასან ბეი როლი ფილმში „ის არ იყოს და ეს იყოს“.

რამდენიმე წლის განმავლობაში მარდანოვი ხელმძღვანელობდა აზერბაიჯანის თეატრის მსახიობთა კავშირს.

ჯილდოები და აღიარება
„აზერბაიჯანის სსრ-ის სახალხო არტისტი“ (1943)
„შრომის წითელი დროშის ორდენის“ ლაურეატი.
ოთარ დადიშქელიანი

ოთარ თათარყანის (ნიკოლოზის) ძე დადიშქელიანი (გ. 1854) — სვანეთის სამთავროს ნაწილის მმართველი, ბეჩოს მფლობელი.

თათარყან (ნიკოლოზ) დადიშქელიანის უფროსი ძე. სვანეთის სამთავროს რუსეთის მფარველობაში მიღებასთან დაკავშირებული შეთანხმების (1833) მიხედვით თათარყანის სამფლობელო — ეცერ-ცხუმარ-ბეჩოს თემები — ოთარს უნდა დარჩენოდა, თუმცა მამის გარდაცვალების შემდეგ ეცერი და ცხუმარი უმცროს ძმას — ჯანსუღს დაუთმო. მეორე ცოლად ბალყარელი ქალის, მინათ ურუსბიევის შერთვის შემდეგ ოთარმა ქრისტიანობაზე უარი თქვა და ისლამი მიიღო, შვილებიც მუსულმანურად მონათლა. ამის გამო 1857 წელს რუსეთის ხელისუფლებამ ოთარის ვაჟებს — ლევანს, ისლამს, ბექირბის და ციოყს — სვანეთში ცხოვრება აუკრძალა და დადიშქელიანის ნაცვლად ოთაროვების გვარი დაუმტკიცა, მათი სამფლობელო კი მათ ბიძაშვილს — თენგიზ (ნიკოლოზ) ჯანსუღის ძეს გადასცა.
ჯანსუღ დადიშქელიანი

ჯანსუღ თათარყანის (ნიკოლოზის) ძე დადიშქელიანი (დ. დაახლ. 1810 — გ. 1855) — სვანეთის სამთავროს ნაწილის მმართველი, ეცერ-ცხუმარის მფლობელი.

თათარყან (ნიკოლოზ) დადიშქელიანის უმცროსი ძე. 1842 წელს მამასთან ერთად გაილაშქრა ჩუბეხევის დადიშქელიანების წინააღმდეგ. ჯანსუღმა ცეცხლს მისცა კოშკი, რომელშიც ჩუბეხევის მეურვე — დიგორხანი იყო გამაგრებული.

სვანეთის სამთავროს რუსეთის მფარველობაში მიღებასთან დაკავშირებული შეთანხმების (1833) მიხედვით თათარყანის სამფლობელო — ეცერ-ცხუმარ-ბეჩოს თემები — მის უფროს ვაჟს, ოთარს უნდა დარჩენოდა, თუმცა მამის გარდაცვალების შემდეგ 1849 წელს ძმებმა მემკვიდრეობა გაიყვეს. ეცერი და ცხუმარი ჯანსუღს ერგო. 1851 წლის აპრილში ოთართან ერთად ჩუბეხეველ დადიშქელიანებთან ზავი შეკრა, მაგრამ ამით ნათესავებს შორის მშვიდობა არ დამყარებულა. 1855 წლის აპრილში, სოფელ ლახმურთან ჯანსუღი მოკლეს ჩუბეხეველი კონსტანტინე დადიშქელიანის ძმებმა — თენგიზმა და ისლამმა. შეტაკებაში ჯანსუღის შვილი, თენგიზი (ნიკოლოზი; დ. 1836 — გ. 1884) დაიჭრა და სამეგრელოში გაქცევით უშველა თავს, მისი სამფლობელო ჩუბეხეველმა დადიშქელიანებმა დაიკავეს. 1857 წელს რუსეთის ხელისუფლების გადაწყვეტილებით ეცერი, ცხუმარი და ბეჩო თენგიზ ჯანსუღის ძეს უნდა დამტკიცებოდა, თუმცა სვანეთის სამთავროს გაუქმების შემდეგ დადიშქელიანები რიგით მემამულეებად იქცნენ.
კოპალას ეკლესია (ბულაჩაური)

კოპალას ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბულაჩაურის ჩრდილო-დასავლეთით, მდინარე წირდალისხევის მარცხენა ნაპირას. განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია ცილინდრული კამარის უმეტესი ნაწილი, კონქის თაღი და კედლების ზედა ნაწილები. ნაგებობის აღმოსავლეთ ნაწილი ჩამოზვავებულ მიწაშია ჩაფლული. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. ღიობი გარედან თაღითაა გადახურული, შიგნით - სწორკუთხოვანია. აღმოსავლეთით, ღრმა ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, ვიწრო თაღოვანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშია. ერთი პატარა სარკმელი დასავლეთითაა, კარის თავზე. ეკლესიის ფასადები სადაა. აღმოსავლეთის ფასადზე სარკმელი აგურით ნაწყობ სწორკუთხა შეღრმავებაშია ჩასმული, რომელიც დასრულებულია კუთხურად დალაგებული აგურის ორსაფეხურიანი ფრიზით.
კოპაძეების ეკლესია

კოპაძეების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბურსაჭირის ზემო ნაწილში, კოპაძეების უბანში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით, წყობა ირეგულარულია. შენობის გარეთა კუთხეებში ჩართულია შირიმის კვადრები. ოთხკუთხა შესასვლელი დასავლეთ კედელშია. ეკლესიის ცილინდრული კამარა. სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების უმეტესი ნაწილი დანგრეულია. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, გაჭრილია დაბალი სარკმელი, რომლის ორივე მხარეს ღრმა და განიერი სწორკუთხა ნიშებია. კონქის ნახევარწრიული თაღი ეყრდნობა შირიმის ქვის იმპოსტებს. ეკლესია შიგნით და გარეთ შელესილია. გადახურული ყოფილა კრამიტით.
გორკული ცხვარი

გორკული ცხვარი — სახორცე-სამატყლე მიმართულების ნახევრად წმინდამატყლიანი მოკლებეწვიანი ცხვრის ჯიში. გამოყვანილია გორკის (ახლანდ. ნიჟნი ნოვგოროდის) ოლქში 1936–1950 წლებში ჩრდილოური მოკლებეწვიანი ჯიშის ნერბის შეჯვარებით ჰემფშირული ჯიშის ერკემლებთან. მსხვილი ცხოველია, აქვს მსუბუგი, მაგრამ მაგარი სხეულის აგებულება, კარგადაა გამოხატული მეხორცული ფორმები, რქები არ აქვს, ფერად თეთრია, თავზე, ყურებსა და კიდურებზე მუქი მურა თმის საფარია. ნერბის ცოცხალი მასაა 58–65 კგ (უდიდესი 90 კგ), ერკემლისა 110–120 კგ (უდიდესი 130-მდე). ადრეულა ჯიშია. 6 თვის მოზარდის მასა 35—40 კგ-ია. ნაკლავის გამოსავალი 50—55%. ნაყოფიერება მაღალია, 155–165 მატკანი 100 ნერბზე. მატყლის ნაპარსი ნერბისა 3–4 კგ, ერკემლისა 5–5,5 კგ, წმინდა მატყლის გამოსავალი 55–65%. მატყლის სიგრძე 8–9 სმ (უდიდესი 17 სმ), სიმსხო 27–31 მკმ; სიგრძითა და სიწვრილით ერთგვაროვანი და გათანაბრებულია, ძირითადად 56-ე ხარისხის. გორკული ცხვრის მოშენებას მისდევენ ნოჟნი ნოვგოროდის ოლქში, საუკეთესო საშენი მეურნეობები დალნეე-კონსტანტინოვოსა და ბოგოროდსკის რაიონებშია. დახარჯული საკვებისა და მიღებული ხორცის თანაფარდობით, რუსეთში ერთ-ერთ საუკეთესო ჯიშად ითვლება. იყენებენ სამრეწველო შეჯვარებაში უხეშმატყლიანი ჯიშების მატყლის ხარისხისა და სხვა ჯიშების ადრეულობის გაუმჯობესების მიზნით.
მთავართას კომპლექსი

მთავართას კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბუჩაანიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 2 კილომეტრზე. მაღალი მთის წვერზე, მთიულეთიდან ფშავში გადასასვლელ გზაზე. კომპლექსში შედის წმ. გიორგის ეკლესია, რამდენიმე საცხოვრებელი და სამეურნეო დანიშნულების ნაგებობა და გალავანი. კომპლექსის ნაგებობები მძლავრი გალავნით შემოვლებულ თითქმის წრიულ ფართობზე ორ ჯგუფადაა განლაგებული. ერთ ჯგუფს შეადგენს ეზოს შუაში მდებარე წმ. გიორგის ეკლესია და მასზე სამხრეთიდან და დასავლეთიდან მიშენებული რამდენიმე ნაგებობა. მეორე ჯგუფს კი - ეზოს ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მდგარი ორსართულიანი საცხოვრებელი, რომელსაც აღმოსავლეთიდან ოროთახიანი ნაგებობა ეკვრის. ნაგებობები ძლიერ დაზიანებულია. მათი უმრავლესობა ნანგრევებადაა ქცეული და ხშირი მცენარეულობითაა დაფარული.

ეკლესია განეკუთვნება გარდამავალ ხანას. დარბაზულია, ნაგებია კლდის ნატეხი ქვით. გარეგანი კუთხეებისა და კონსტრუქციული ნაწილების წყობაში შირიმია გამოყენებული. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია კამარა და კონქის უმეტესი ნაწილი, მონგრეულია კედლების ზემოთა ნაწილები და სხვა. ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია. აფსიდის ღერძზე მცირე თაღოვანი სარკმელია, რომლის მარჯვნივ ერთი კვადრატული ნიშია. აფსიდი დარბაზის გრძივი კედლებიდან სხვადასხვა სიგანის მხარეებითაა გამოყოფილი: მათგან ჩრდილოეთისაში, რომელიც სამხრეთისას თითქმის სამჯერ აღემატება, ღრმა ნიშია მოწყობილი. იგი სამკვეთლოს ფუნქციას ასრულებდა. ნიშს ერთ ქვაში გამოკვეთილი თაღი ხურავს, რომლის ქუსლებთან შირიმის მარტივპროფლიანი იმპოსტებია გამოყობილი. მსგავსი პროფილისაა ეკლესიის აფსიდის თაღის შემორჩენილი სამხრეთის იმპოსტიც. ნიშის ზემოთ, კედლის სისქეში, სამალავია. დარბაზის გრძივ კედლებზე გამოყოფილიათით მარტივი პილასტრი, რომელსაც კამარის საბჯენი თაღი ეყრდნობოდა. დასავლეთ კედლის სამხრეთ ნაწილში მოწყობილია პატარა ღიობი, საიდანაც რამდენიმე საფეხური ეშვება კამაროვან გვირაბში, რომელიც ჩრდილოეთით მიემართება. გვირაბი აგებულია კლდის ქვებითა და დუღაბით.

საცხოვრებელი ნაგებობა დგას ეზოს ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, გეგმით სწორკუთხაა. შემორჩენილია მისი სართული -ის ნახევარი. შენობის ჩრდილო კედელი გალავანშია ჩართული. სართული კაპიტალური კედლებით რამდენიმე ოთახადაა დაყოფილი. სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში მდებარე ოთახი დანარჩენებისგან იზოლირებულია და აღმოსავლეთიდან დამოუკიდებელი ქვისკიბიანი შესასვლელი აქვს. ოთახის ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებში თითო ვიწრო სარკმელია. ოთახს ნატეხი ქვით ნაწყობი ორფერდა ჭერი აქვს. საცხოვრებელი ნაგებობის ჩრდილოეთ კედელში გაჭრილი ორი სარკმლით. რომლებსაც საფეხურად დამუშავებული ძირი აქვთ. ერთი მსგავსი სარკმელი შენობის დასავლეთ კედელშია, იგი სამხრეთ-დასავლეთ ოთახს ანათებდა. ამ სართულის კედლებში რამდენიმე სწორკუთხა ნიშია. ნაგებობის მეორე სართულის კედლებიდან მხოლოდ მცირე ნაწილებიღაა შემორჩენილი. შენობას აღმოსავლეთიდან ეკვრის ერთ გრძივ ღერძზე განლაგებული ორი მოზრდილი სადგომი, რომელთაც დამოუკიდებელი შესასვლელი აქვს ჩრდილოეთიდან. ორივე სადგომი თითქმის მთლიანად დანგრეულია. გალავანი წრიული მოხაზულობისაა ნაგებია ნატეხი ქვით. მთავარი შესასვლელი ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილშია, მეორე, შედარებით მომცრო, - სამხრეთ-დასავლეთით. ეს უკანასკნელი მოზრდილი ქვითაა გადახურული. გალავანი აღმოსავლეთ ნაწილში რამდენიმე საისრეა შემორჩენილი.
მარია ანა ბავარიელი (1805-1877)

მარია ანა ბავარიელი (; დ. 27 იანვარი, 1805, მიუნხენი, ბავარია, საღვთო რომის იმპერია — გ. 13 სექტემბერი, 1877, დრეზდენი, საქსონია, გერმანიის იმპერია) — ვიტელსბახთა დინასტიის წარმომადგენელი. ბავარიის მეფე მაქსიმილიან -ისა და დედოფალ კაროლინა ბადენელის ასული. ავსტრიის ერცჰერცოგინია სოფია ბავარიელის ტყუპისცალი. საქსონიის დედოფალი 1836-1854 წლებში როგორც ფრიდრიხ ავგუსტ -ის მეუღლე.

ბიოგრაფია
მარია ანა დაიბადა 1805 წლის 27 იანვარს მიუნხენში. იგი იყო იგი იყო ბავარიის მეფე მაქსიმილიან -ისა და მისი მეორე ცოლის, დედოფალ კაროლინა ბადენელის შუათანა ქალიშვილი და პრინცესა სოფიას ტყუპისცალი და. აღსანიშნავია, რომ სოფიას მხრიდან მარია ანა დეიდად ერგებოდა ავსტრია-უნგრეთის იმპერატორ ფრანც იოზეფ -სა და მექსიკის იმპერატორ მაქსიმილიან -ს.

1833 წლის 24 აპრილს დრეზდენში შედგა მარია ანა ბავარიელისა და საქსონიის კრონპრინც ფრიდრიხ ავგუსტის ქორწინება. მოგვიანებით ფრიდრიხ ავგუსტის ძმამ, პრინცმა იოჰანმა ცოლად შეირთო მარია ანას და, ამალია ავგუსტა.

1836 წლის 6 ივნისს ტახტზე ფრიდრიხ ავგუსტ ადის, რითაც საქსონიის დედოფალი მარია ანა გახდა. მიუხედავად მრავალწლიანი და ბედნიერი ქორწინებისა, წყვილს შვილები არ ჰყოლია.

1854 წლის 9 აგვისტოს მარია ანა დაქვრივდა და ვინაიდან მეფეს შვილი არ ჰყოლია ტახტი მისმა მაზლმა, მეფე იოჰანმა დაიკავა, რითაც საქსონიის ახალი დედოფალი მარია ანას და გახდა. 1859 წელს დებმა ერთად დააარსეს „დრეზდენელ ქალთა ასოციაცია“, რომელიც 1932 წლამდე არსებობდა.

მარია ანა ბავარიელი გარდაიცვალა 1877 წლის 13 სექტემბერს დრეზდენში, 72 წლის ასაკში.