iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ეხო მასკვი

ეხო მასკვი — რადიოსადგური რუსეთში. მაუწყებლობდა რუსეთის ბევრ ქალაქში, ზოგიერთ ყოფილ საბჭოთა რესპუბლიკაში (ადგილობრივ რადიოსადგურებთან პარტნიორობის გზით) და ინტერნეტის საშუალებით. მისი არსებობის მანძილზე ერთადერთი მთავარი რედაქტორი იყო ალექსეი ვენედიქტოვი. საკუთარი არსებობის განმავლობაში ორჯერ გაითიშა: პირველად, 1991 წელს, რუსეთში გადატრიალების მცდელობის დროს და მეორედ, უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დროს 2022 წელს.

2022 წლის 1 მარტს როსკომნადზორმა რადიო ეთერიდან გათიშა უკრაინაში რუსეთის შეჭრის გაშუქების გამო. 3 მარტს დირექტორთა საბჭომ მხარი დაუჭირა სადგურის დახურვის (ლიკვიდაციის) გადაწყვეტილებას. გაუქმების შემდეგ რადიოს სიხშირე რუსეთის სახელმწიფო პროპაგანდისტულ სადგურ -ს გადაეცა.

ეხო მასკვი საერთაშორისო ყურადღების ცენტრში პირველად რუსეთში 1991 წლის გადატრიალების მცდელობის დროს მოექცა. ეს იყო ერთ-ერთი იმ რამდენიმე საინფორმაციო წყაროებიდან, რომელიც საგანგებო მდგომარეობის სახელმწიფო კომიტეტის (გკჩპ) წინააღმდეგ საუბრობდა. კომიტეტის დადგენილება ნომერი 3 იყო რადიოს მაუწყებლობის შეჩერების შესახებ. ამ დადგენილებას რადიოს ჟურნალისტები ყველაზე მნიშვნელოვან „სახელმწიფო ჯილდოდ“ მიიჩნევდნენ. მთავარი რედაქტორის, ალექსეი ვენედიქტოვის თქმით, სსრკ-ის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტის ჯგუფმა ალფა რამდენჯერმე სცადა რადიოს ტრანსმიტერზე წვდომა შეეწყვიტა, მაგრამ რადიოს თანამშრომლებმა მოახერხეს სატელეფონო ხაზზე გადასვლა და გააგრძელეს მაუწყებლობა. „ეხო მასკვის“ არსებობის პირველივე დღიდან ერთ წესს იცავდა: „მოვლენებთან დაკავშირებით ყველა მნიშვნელოვანი თვალსაზრისი უნდა იყოს წარმოდგენილი“. ჟურნალისტები რადიოს ხუმრობით „მოსკოვის ყურს“ ეძახდნენ.

2022 წლის 1 მარტს რუსეთის გენერალურმა პროკურატურამ მიმართა როსკომნადზორს ეხო მასკვისა და დოჟდის გათიშვის მოთხოვნით რუსეთის უკრაინაში შეჭრის გაშუქების გამო. იმავე დღეს „ეხო მასკვი“ 1991 წლის შემდეგ მეორედ გაითიშა.

3 მარტს დირექტორთა საბჭომ მხარი დაუჭირა სადგურის დახურვას (ლიკვიდაციას).
თეიმურაზ შაბურიშვილი

თეიმურაზ შაბურიშვილი (დ. 14 ოქტომბერი, 1935, თბილისი — გ. 27 ნოემბერი, 2020, კუკიის სასაფლაო) — ქართველი ინჟინერი.

ბიოგრაფია
1959 წელს დაამთავრა თბილისის რკინიგზის ტრანსპორტის ინჟინერთა ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი.

1959-1961 წლებში შრომითი საქმიანობა დაიწყო სახელმწიფო საპროექტო ინსტიტუტ „კავგიპროტრანსში“ ტექნიკოსად და ინჟინრად. 1961-1980 წლებში მუშაობდა სამშენებლო ტრესტ „ამიერკავკასტრანსმშენში“ სხვადასხვა თანამდებობაზე. 1980-1989 წლებში ამავე ტრესტის მმართველის მოადგილე. 1989 წლიდან ხელმძღვანელობდა საქართველოს ძეგლთა დაცვის მთავარ სამმართველოსთან არსებულ აღმოსავლეთ საქართველოს სამმართველოს. 1991 წლიდან მუშაობდა სს „ხიდმშენში“. აქტიურად მონაწილეობდა და ხელმძღვანელობდა თბილისის აეროვაგზლის, ავტოვაგზლისა და რკინიგზის სადგურების მშენებლობას, თბილისის ელმავალთმშენებელი და ელექტროვაგონშემკეთებელი და ელექტროვაგონშემკეთებელი ქარხნების რეკონსტრუქციას, „მარაბდა-ახალქალაქისა“ და „ზუგდიდი-ჯვრის“ ახალი სარკინიგზო ხაზების მშენებლობას, ამიერკავკასიის რკინიგზის „თბილისი-სამტრედიისა“ და „გარდაბან-კიროვაბადის“ (აზერბაიჯანში) მე-2 სარკინიგზო ხაზების ელექტრიფიცირებას, საცხოვრებელი სახლების, სანატორიუმების, დასასვენებელი სახლების, სამდინარო ხიდების მშენებლობას. ჩართული იყო სომხეთში მიწისძვრით დაზარალებული ობიექტების აღდგენა-მშენებლობაში (1967), იაკობ გოგებაშვილის (ვარიანში) და ივანე მაჩაბლის სახლ-მუზეუმების, ალავერდის ტაძრის, შუამთის მონასტრის, სურამის ციხის, ბოდბის წმ. ნინოს ეკლესიის და აღმოსავლეთ საქართველოს სხვა ძეგლების აღდგენაში. მიღებული აქვს სახელმწიფო და საუწყებო ჯილდოები, საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი სატრანსპორტო მშენებლობის სამინისტროს სახელობითი საჩუქარი.

ჯილდოები
საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი

ლიტერატურ
საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბ., 2017, გვ. 600
ნოსფერატუ: საშინელებათა სიმფონია

„ნოსფერატუ: საშინელებათა სიმფონია“ — ფრიდრიხ ვილჰელმ მურნაუს 1922 წლის გერმანული მუნჯი ხუთ მოქმედებიანი მხატვრული ფილმი. ბრემ სტოკერის რომანის დრაკულას უნებართვო ადაპტაცია და მოგვითხრობს გრაფ ორლოკზე (ნოსფერატუ), ვამპირი კარპატების მთებიდან, რომელსაც შეუყვარდება მშვენიერი ელენ და შიში მოაქვს მის მშობლიურ ქალაქ ვისბორგში. ნოსფერატუ ითვლება საშინელებათა ფილმის ერთ-ერთ პირველ წარმომადგენელად და თავისი ვიზუალური დიზაინით დიდი გავლენა მოახდინა ჟანრზე. ამავდროულად, ნაწარმოები თავისი დემონური მთავარი გმირითა და ოცნების მსგავსი, ტანჯული გონებით, ვაიმარის რესპუბლიკის კინოს ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ნაწარმოებად ითვლება. 1925 წელს საავტორო უფლებების დავის შემდეგ ფილმი უნდა განადგურებულიყო, მაგრამ გადარჩა უთვალავი დამუშავებული ვერსიით და ახლა ხელმისაწვდომია რამდენიმე აღდგენილი ვერსიით.
ნანა შათაშვილი

ნანა შათაშვილი (დ. 1959, თბილისი) — ქართველი მეცნიერი, პედაგოგი, ფიზიკოსი, ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (2005), პროფესორი, თბილისის ებრაული სახლის ერთ-ერთი დამფუძნებელი.

ბიოგრაფია
1980 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი, 1984 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტის ასპირანტურა, სპეციალობით „თეორიული ფიზიკა“.

1980 წლიდან მუშაობს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. სხვადასხვა დროს ხანგრძლივი დროით მუშაობდა, როგორც მიწვეული პროფესორი ან მკვლევარი, უცხოეთის წამყვან სამეცნიერო ცენტრებსა და სასწავლო დაწესებულებებში. 2009 წლიდან არის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ზუსტ და საბუნებისმეტყვლო მეცნიერებათა ფაკულტეტის ფიზიკის დეპარტამენტის პროფესორი. 2013 წლიდან ამავე დეპარტამენტის ასტროფიზიკის კათედრის გამგე. 2014 წლიდან — საქართველოს განათლების განვითარების ეროვნული ცენტრის „ავტორიზაციისა და აკრედიტაციის სტანდარტების შემუშავების“ ზუსტ და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა სამუშაო ჯგუფის კოორდინატორი. მიღებული აქვს სხვადასხვა ჯილდო და სამეცნიერო პრემია. მისი ძირითადი სამეცნიერო ინტერესებია: თეორიული პლაზმური ასტროფიზიკა, არაწრფივი მაგნიტური ჰიდროდინამიკა, მაგნიტო-სითხური ბმების თეორია, მზის ფიზიკა, დისკი-ჯედის სისტემების ფიზიკა, რელატივისტური პლაზმის დინამიკა, კომპაქტური ობიექტების ფიზიკა. მის მიერ შემოთავაზებული თეორიები და აღიარებული ძირითადი სამეცნიერო შედეგებია: ვარსკვლავთა ატმოსფეროებში ჩაკეტილი სტრუქტურების ერთდროული ფორმირებისა და პირველადი გაცხელების და ასევე დინების აჩქარების/გენერაციის მაგნიტო-სითხური ბმების განზოგადებული თეორია. დიდ-მასშტაბიანი მაგნიტური ველის გენერაციის თეორია მძლავრი გამოსხივებით. განზოგადებული ბელტრამის დინების მოდელი დისკი-ჯედის სისტემის ფორმირების უნივერსალური ბუნების ასახსნელად. გამოქვეყნებული აქვს 63 სამეცნიერო პუბლიკაცია, მათ შორის 40-მდე მაღალი იმპაქტ-ფაქტორის მქონე საერთაშორისო სამეცნიერო ჟურნალებში. არის არაერთი საერთაშორისო კონფერენციისა და თანამშრომლობის პროექტის თანაორგანიზატორი, ასევე მიწვეული რეფერი არაერთი მაღალი იმპაქტ-ფაქტორის მქონე სამეცნიერო ჟურნალისა.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „კინეტიკური ეფექტების ზეგავლენა ლენგმიურის ტალღების არაწრფივ დინამიკაზე“, დაიცვა 1986 წელს. სადოქტორო დისერტაციის თემა — „მაგნიტო-ჰიდროდინამიკური დინებები ორ-სითხოვან პლაზმაში“, დაიცვა 2005 წელს.
აბას აბდულა

აბას აბდულა (ნამდვილი სახელი და გვარი — აბას აბდულას ძე აჯალოვი ) (12 მაისი, 1940 წ. ბოლნისის რ/ნი, სოფ. ქიაფანაქჩი, საქართველოს სსრ — 4 სექტემებრი, 2019) — აზერბაიჯანელი პოეტი, ლიტერატურათმცოდნე, მთარგმნელი, კრიტიკოსი. აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის წევრი. აზერბაიჯანის სსრ კულტურის დამსახურებული მოღვაწე (1984).

ბიოგრაფია
აბას აბდულლამ 1963 წელს დაამთავრა ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1964–1965 წწ. სტაჟირება გაირა უკრაინის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ტ. გ. შევჩენკოს სახელობის ლიტერატურის ინსტიტუტში.

1987 წლიდან ლიტერატურულ ჟურნალ „ულდუზ“-ის (ვარსკვლავი) მთავარი რედაქტორი იყო. ავტორია კრებულებისა — „მშობლიური ზღურბლი“ (1970), „შავ-თეთრი სამყარო“ (1980), „პირისახით გათენებამდე“ (1984), „მარადისობაში მიმავალი ქარავანი“ (1987). ამ კრებულებიდან მეორე და მესამე შესულია ლექსების ციკლში „უკრაინული მოხატულობა“.
მონოგრაფიაში „აზერბაიჯანულ-უკრაინული ლიტერატურული კავშირები“ (1982) იკვლევდა ორი ქვეყნის ლიტერატურულ ურთიერთობებს 1840 წლიდან 1940 წლამდე. გამოაქვეყნა კვლევა აზერბაიჯანულ შევჩენკიანაზე და რევოლუციამდე ბაქოში არსებულ გაერთიანებაზე „პროსვიტა“ („განმანათლებლობა“).

პოეტურ შემოქმედებასთან ერთად სახელი გაითქვა, როგორც ლიტერატურის კრიტიკოსმა და მთარგმნელმა. მან უკრაინულიდან თარგმნა მწერლების: ტ.შევჩენკოს, ლ.უკრაინკას, ი.დრაჩას, ლ.შაპოვალოვას და სხვათა ნაწარმოებები.

აზერბაიჯანულ ენაზე თარგმნა ტარას შევჩენკოს პოემა „კავკასია“ (1973).

რამდენიმე სტატია მიუძღვნა ტარას შევჩენკოს მემკვიდრეობის შესწავლასა და მისი თხზულებების პოპულარიზაციას აზერბაიჯანში.

როგორც მთარგმნელი და შემდგენელი მონაწილეობდა თანამედროვე უკრაინული პოეზიის ორი ანთოლოგიის — „დროშა და მზე“ (1978), „ხიდები“, ტ. შევჩენკოს ლექსების კრებულის — „ჩემი ფიქრები, ჩემი ფიქრები“ და უკრაინული პროზის კრებულის „ოქროს თავთავის“ (ყველა 1979 წ.) შექმნაში. მისი თარგმანით გამოვიდა ი. კოტლიარევსკის „ნატალკა პოლტავკა“, ლესია უკრაინკას კრებული „რუსალკა“ (ქალთევზა), მ. რილსკის „ჟაჟდა“ (წყურვილი), ი. დრაჩას „გულის პროტუბერანცები“ და „ლექსები და პოემები“.

აბას აბდულას ზოგიერთი ნაწარმოები მ. მიროჩნიჩენკომ, პ. მოვჩანმა, დ. პავლიჩკომ, პ. პერებეინოსმა და სხვებმა უკრაინულ ენაზე თარგმნეს.

1984 წელს დაჯილდოვდა მაქსიმ რილსკის სახელობის უკრაინის რესპუბლიკის ლიტერატურული პრემიით.

გარდაიცვალა 2019 წლის 4 სექტემებერს.
ოვუნდუს ციხე

ოვუნდუს ციხე — ციხე თურქეთში, ქალაქ გუმუშხანედან 15 კილომეტრითაა დაცილებული. იგი ჩრდილო–დასავლეთით სოფელ ოვუნდუს აღმოსავლეთით 30-40 მ სიმაღლის კლდის პლატოზეა დაშენებული. მისგან ჩრდილოეთით მდინარე ხარშიტი, ხოლო დასავლეთით მეორე მდინარე იქისუ მიედინება.
ციხიდან ხარშიტისა და იქისუს ხერთვისამდე 200 მეტრია. აქედან იქსაქსება შავიზღვისპირეთიდან მომავალი გზები სხვადასხვა მიმართულებით. ერთ-ერთი გზა გუმუშხანესაკენ, ხოლო შემდეგ ბაიბურთისაკენ მიდიოდა. მეორე კი შირან ერზიჯანისაკენ. ამ გზების გასაყარს აკონტროლებდა სწორედ ოვუნდუს და მისგან მდინარის მარცხენა სანაპიროს მაღალ კლდოვან კონცხზე დაშენებული იქისუს, იგივე გიპოტამოსის ციხე. ორივე საფორტიფიკაციო ნაგებობა ერთმანეთს გაჰყურებს. მათ შორის დაახლოებით ხუთას მეტრამდე იქნება დაცილება. ოვუნდუს ციხის ძირში გაივლიდა სწორედ ცენტრალური ტრასა და 5 კილომეტრის შემდეგ ნაწილდებოდა გუმუშჰანე ბაიბურთისა თუ ერზიჯან შირანისაკენ. აქედან ერზიჯანამდე 160 კმ-ია. საკუთრივ ციხის კედლების დიდი ნაწილი დანგრეულია. ციხის სამხრეთით დღეისათვის შემორჩენილია 7 მ. სიგრძისა და 6 მ სიმაღლის კედელი. სისქე 90 სმ-ია. ციხეზე ასვლა საკმაოდ ძნელია. შიდა სივრცის სამხრეთ მონაკვეთში დაცულია 1,60 მ. დიამეტრის და 0,70 მ სიღრმის კლდეში ნაკვეთი წყლის ცისტერნა. ციხის მშენებლობაში გამოყენებულია საშუალო ზომის ნათალი ქვები. რიგებს შორის ჰორიზონტალურობა დაცულია. მისი მშენებლობაც ადგილობრივ ხალდეურ მოსახლეობასთან უნდა იყოს დაკავშირებული. მას, როგორც ჩანს თავისი სტრატეგიული ადგილმდებარეობის გამო იყენებდნენ ბიზანტიურ თუ ოსმალურ ხანაშიც.
აფაგ მასუდი

აფაგ მასუდი (; დ. 3 ივნისი, 1957, ბაქო) — აზერბაიჯანელი მწერალი და დრამატურგი. აზერბაიჯანის თარგმანის ცენტრის სამეურვეო საბჭოს თავმჯდომარე, „დიდების“ ორდენის კავალერი (2017), აზერბაიჯანის სახალხო მწერალი (2019), აზერბაიჯანის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (2005), პეტროვსკის მეცნიერების და ხელოვნების აკადემიის წევრი, ჟურნალ „ხაზარი“-ს მთავარი რედაქტორი.

შემოქმედება
აფაგ მასუდი ცნობილია როგორც რომანებისა და მოთხრობების ავტორი. ავტორია პიესების: „ზღურბლზე“, „გზაზე“, „როლი გამომშვიდობებისას“, „ქერბელა“, „მანსურ ხალაჯი“. პიესების „ზღურბლზე“ და „მე მას ვუყვარვარ“ მიხედვით, აზერბაიჯანის სახელმწიფო თეატრ „იუხ“-ის სცენაზე დადგმულია სპეტქტაკლები, ხოლო პიესა „როლი გამომშვიდობებისას“ მიხედვით, დაიდგა სპექტაკლი აზერბაიჯანის სახელმწიფო ეროვნულ დრამატულ თეატრში.

აფაგ მასუდის წიგნები თარგმნილი და გამოცემულია მსოფლიოს სხვადასხვა ენაზე.

არის „პატრიარქის შემოდგომა“ (გაბრიელ გარსია მარკესი), „დედამიწის აბლაბუდა“ (თომას ვულფი), მ. ნასაფის უძველესი სუფისტური ხელნაწერის „ჭეშმარიტება ყოფიერების შესახებ“, იბნ-ალ არაბის „მექური გამოცხადების“, ჯალალედინ რუმის და სხვა სუფი მოაზროვნეების ნაწარმოებების თარგმანების ავტორი.

2000 წელს ვენის უნივერსიტეტში აფაგ მასუდის შემოქმედების შესახებ დაცულ იქნა სადოქტორო დისერტაცია (ს. დოგანი „ქალთა სახეები ევროპულ აღმოსავლეთმცოდნეობაში“).

ჯილდოები
თეატრალურ ხელოვნებაში შეტანილი წვლილისათვის არერთხელ იქნა დაჯილდოებული შესაბამისი მედლით.

2015 წელს გახდა თურქეთის კულტურის სამინისტროსა და ევრაზიის მწერალთა კავშირის მიერ დაწესებული „სასცენო ნაწარმოებების საერთაშორისო კონკურსის“ გამარჯვებული.

2017 წელს აზერბაიჯანში მთარგმნელობითი საქმიანობის განვითარებისათვის პრეზიდენტ ილჰამ ალიევის მიერ დაჯილდოებულ იქნა „დიდების“ ორდენით.

2019 წელს პრეზიდენტ ილჰამ ალიევის განკარგულებით აზერბაიჯანული კულტურის განვითარებაში შეტანილი დამსახურებისათვის „სახალხო მწერლის“ საპატიო წოდება მიენიჭა.
ნიზამი განჯევის ძეგლი (რომი)

ნიზამი განჯევის ძეგლი — საუკუნის პოეტისა და მოაზროვნის ნიზამი განჯევის ძეგლი იტალიის დედაქალაქ რომში, ვილა ბორგეზეს პარკში, ვიალე მადამ ლეტიციას ქუჩაზე. ძეგლის ავტორები არიან აზერბაიჯანის სახალხო მხატვარი სალხაბ მამედოვი და დამსახურებული მხატვარი ალი იბადულაევი. პროექტი რომის მერიის ისტორიისა და ხელოვნების კომისიამ დაამტკიცა.

ძეგლის გახსნა 2012 წლის 20 აპრილს შედგა ჰეიდარ ალიევის ფონდის მხარდაჭერითა და იტალიაში აზერბაიჯანის საელჩოს მონაწილეობით (აზერბაიჯანის პრეზიდენტის 2011 წლის 23 დეკემებრის, „გენიალური აზერბაიჯანელი პოეტისა და მოაზროვნის ნიზამი განჯელის 870 წლის იუბილეს ჩატარების შესახებ“, განკარგულების თანახმად).

ძეგლის გახსნის ცერემონიაში მონაწილეობა მიიღეს ჰეიდარ ალიევის ფონდის პრეზიდენტმა, აზერბაიჯანის პირველმა ლედიმ მეჰრიბან ალიევამ და იტალიაში აზერბაიჯანის საელჩოს წარმომადგენლებმა.
თემირბოლათ მამსუროვი

თემირბოლათ მამსუროვი (; დ. 1845, რუსეთის იმპერია — გ. 1898, ოსმალეთის იმპერია) — ოსი პოეტი. ითვლება პირველ ოს პოეტად.

ბიოგრაფია
თემირბოლათ მამსუროვი დაიბადა 1845 წელს. 1855-1860 წლებში იგი პეტერბურგის კადეტთა კორპუსში სწავლობს. 1860 წლიდან მსახურობდა ჩუგუევის (ახლანდელი ხარკივის ოლქში) პოლკში. 1865 წელს დედის ძალდატანებით (რომელიც რუსეთის არმიის გენერლის მუსა კუნდუხოვის და იყო) თემირბოლათ მამსუროვი სხვა ოსებთან ერთად გადასახლდა ოსმალეთში. დასახლდა სოფელ ბატმანტაშში, სივასის ვილაიეთში, მას უარი უთქვამს თურქეთის არმიაში სამსახურზე, სიკვდილამდე დარჩენილა სამოქალაქო პირად, მას ოჯახიც კი არ შეუქმნია. ოსურ ენასთან ერთად ფლობდა თურქულ ენას.

თემირბოლათ მამსუროვი გარდაიცვალა 1899 წელს ბატმანტაშში და იქვეა დაკრძალული.

შემოქმედება
დღემდე თემირბოლათის მხოლოდ თერთმეტი ლექსია შემორჩენილი. მის თანამედროვეთა გადმოცემით, თემირბოლათს დიდი პოეტური მემკვიდრეობა დარჩენია. პოეტის დას, აზიზს, თემირბოლათის ხელნაწერებით სავსე სკივრი ჰქონია. სამწუხაროდ, დღესდღეობით ეს ხელნაწერები დაკარგულია.

თემირბოლათ მამსუროვის შემოქმედება ქართულ ენაზე თარგმნა ნაირა ბეპიევმა. 2007 წელს თბილისში გამოიცა თემირბოლათ მამსუროვის ორენოვანი კრებული („კავკასიური სახლის“ გამომცემლობა).
სიმონ ბარამიძე

სიმონ ბარამიძე (დ. 1 ნოემბერი, 1949, თბილისი) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, პედაგოგი.

ბიოგრაფია
1972 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი, თბოაირმომარაგებისა და ვენტილაციის სპეციალობით.

1972-1992 წლებში მუშაობდა თბილისის ზონალურ სამეცნიერო-კვლევით და ექსპერიმენტული პროექტირების ინსტიტუტში ინჟინრად, ჯგუფის ხელმძღვანელად, იყო ინსტიტუტის საინჟინრო მოწყობილობებისა და განახლებადი ენერგიის წყაროების განყოფილების უფროსი. მივლინებით იმყოფებოდა ავღანეთის რესპუბლიკაში, საპროექტო ინსტიტუტის საინჟინრო კომუნიკაციების განყოფილების ჯერ მრჩევლად, შემდეგ კი მთავარ ინჟინრად 1981-1986 წლებში. 1992-1995 წლებში კი მუშაობდა გარდაბნის სახელმწიფო თბოელექტროსადგურის ინჟინრად, განყოფილების უფროსად, №9 და №10 ენერგობლოკების ნაწილში, თბოელექტროსადგურის დირექტორის მოადგილედ; 1995-2002წწ. ხელმძღვანელობდა გაერთიანება "ენერგოგენერაციის" განახლებადი წყაროების განყოფილებას; უცხოელ პარტნიორებთან ერთად განახორციელა სხვადასხვა ობიექტების ენერგეტიკული კვანძების საპროექტო სამუშაოები. დააფუძნა შპს "სითბო" 1997 წელს და დღემდე მისი დირექტორია, აღნიშნული ორგანიზაციის სამოქმედო არეალს კი წარმოადგენს განახლებადი წყაროები, ასევე სამშენებლო სფეროს საზოგადოებრივი, სამრეწველო და სპორტული დანიშნულების შენობა-ნაგებობებისათვის ენერგოეფექტური და ენერგოდამზოგი ტექნოლოგიების პროექტირება და შემდგომი ზედამხედველობა. მისი მონაწილეობით საკავშირო გამოფენაზე წარდგენილმა საპროექტო-სამეცნიერო ნაშრომმა "საცხოვრებელი შენობის მზით თბომომარაგების ინოვაციური სისტემა", ბრინჯაოს მედალი დაიმსახურა 1977 წელს. მონაწილეობა აქვს მიღებული ქალაქ მახაჩყალის დრამატული თეატრის საპროექტო სამუშაოების შესრულებაში, ასევე მონღოლეთის რესპუბლიკაში ქალაქ ერდენეთის საბავშვო გამაჯანსაღებელი კომპლექსისა და ვიეტნამში მდინარე ხუაბინზე საცხოვრებელი კომპლექსის პროექტირებაში და სხვა. ეწევა პედაგოგიურ მოღვაწეობას, კითხულობს ლექციებს საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში, თავისუფალ უნივერსიტეტში - სამშენებლო განხრით, თბოენერგეტიკული მიმართულებით. გამოქვეყნებული აქვს სამეცნიერო შრომები, შენობების თბო-სიცივით მომარაგების განხრით, სამშენებლო მასალების თბოფიზიკური თვისებების შესწავლისა და პროექტირების ეკოლოგიურ ასპექტებზე. მრავალწლიანი შრომითი საქმიანობისა და დამსახურებისათვის მიღებული აქვს საუწყებო ჯილდოები და საპატიო სიგელები. მინიჭებული აქვს აკადემიური დოქტორის ხარისხი.
საქართველოს სოკოები (წიგნი)

საქართველოს სოკოები — საქართველოში გავრცელებული სოკოების სარკვევი, რომლის ავტორია ქართველი მიკოლოგი ივანე ნახუცრიშვილი. გამოიცა 2007 წელს არჩილ ღიბრაძის რედაქტორობითა და თანაავტორობით.

სარკვევი მოიცავს სოკოების ზოგად დახასიათებას — სოკოთა აგებულება, გამრავლება, გავრცელება, კვებითი ღირებულება, საჭმელი და შხამიანი სოკოების ერთმანეთისაგან გარჩევის წესი, ცნობები სოკოთი მოწამვლის ხასიათისა და პირველადი დახმარებისა შესახებ. აგრეთვე განხილულია სოკოს ხელოვნურად მოშენებისა და გადამუშავების საკითხები და მისგან კერძების მომზადების წესი.

სახელმძღვანელოში აღწერილია საქართველოში გავრცელებულ სოკოთა 201-მდე სახეობა, რომელთაგან 122 საჭმელია, 22 პირობითად საჭმელი, 24 შხამიანი და 33 საჭმელად უვარგისი. თითოეულ სოკოს თან ახლავს ქართული, ლათინური და რუსული დასახელებები და ფერადი ილუსტრაციები. იმ სოკოთა სახელები, რომლებიც არ იყო ცნობილი, თარგმნილია ლათინურიდან და რუსულიდან.
ანდროგენები

ანდროგენი — ნებისმიერი ბუნებრივი ან სინთეზური სტეროიდული ჰორმონი, რომელიც არეგულირებს ხერხემლიანებში მამრობითი მახასიათებლების განვითარებას და შენარჩუნებას ანდროგენის რეცეპტორებთან შეკავშირების გზით. ეს მოიცავს მამაკაცის პირველადი სასქესო ორგანოების ემბრიოლოგიურ განვითარებას და მამაკაცის მეორადი სქესის მახასიათებლების განვითარებას პუბერტატში. ანდროგენები სინთეზირდება სათესლე ჯირკვლებში, საკვერცხეებსა და თირკმელზედა ჯირკვლებში.

ანდროგენები იზრდება როგორც მამაკაცებში, ასევე ქალებში პუბერტატის პერიოდში. მამაკაცებში მთავარი ანდროგენი არის ტესტოსტერონი. დიჰიდროტესტოსტერონი და ანდროსტენედიონი თანაბარი მნიშვნელობისაა მამრობითი სქესის განვითარებაში. საშვილოსნოში იწვევს პენისის, სკროტუმის და პროსტატის დიფერენციაციას. ზრდასრულ ასაკში, ხელს უწყობს გამელოტებას, პროსტატას და ცხიმოვანი ჯირკვლის აქტივობას.
დიხაშ კოჩი

დიხაშ კოჩი — ავსული ჯუჯა მეგრულ მითოლოგიაში. ტანით ჭინკის ოდენაა, და ჭინკის მსგავსად ადამიანის სახისაა. ეს სახელი იმიტომ ჰქვია, რომ ვერტიკალურად ვერ დადის, და ოთხზე დგას და ისე მოძრაობს. ჩნდება ხოლმე სოფლებში, სადაც სახლები მრავლადაა, და ხშირად სახლის ეზოებშიც იმალება ხოლმე. ზოგჯერ კაცს სოფლის გზებზეც ხვდება. რადგან ის ნელ-ნელა მოძრაობს, თავის მსხვერპლს იშვიათად იჭერს და ადამიანიც ადვილად გადაურჩება ხოლმე. ქვეითად მიმავალთ ფეხებშუა უძვრება და ცდილობს წააქციოს; თუ მხედარს შეხვდა, აღვირს წაავლებს ხელს და ცხენს ფეხის გადადგმის საშუალებას არ აძლევს. არის შემთხვევებიც, როდესაც დიხაშ კოჩს ადამიანი ჭკუიდან შეუშლია.
კონსტანტინე ბაგრატიონ-იმერეტინსკი

კონსტანტინე ბაგრატიონ-იმერეტინსკი (დ. 1789 — გ. 3 მაისი, 1844) ქართველი სამეფო ოჯახის წევრი, სამხედრო პირი.

ბიოგრაფია
კონსტანტინე ბაგრატიონ-იმერეტინსკი იმერეთის სამეფო ტახტიდან 1789 წელს ჩამოგდებული მეფის დავით გიორგის ძისა და ანა მამუკას ასულ ორბელიანის ვაჟი იყო. მამის ტახტიდან ჩამოგდებისა და გარდაცვალების შემდეგ მცირეწლოვანი კონსტანტინე ცხრა წლის მანძილზე მუხურის ციხეში იყო გამომწყვდეული. მხოლოდ 1803 წელს, მთავარმართლების ზეწოლის შემდეგ, გაანთავისუფლა იგი სოლომონ .

1804 წლის 12 დეკემბერს დაწერილი წერილით რუსეთის იმპერატორი ალექსანდრე დედოფალ ანას და კონსტანტინეს მოსკოვში გადასახლკებას, ბატონიშვილისთვის სათანადო განათლების მიღებას და პენსიის გაორმაგებას სთავაზობდა. თავად კონსტანტინე გადასახლების სასტიკი წინააღმდეგი იყო. მაგრამ 1809 წელს, შექმნილი ვითარებიდან გამომდინარე, იგი თბილისში გამოცხადდა მთავარმართებელთან და რუსეთისადმი ერთგულების ფიცი მიიღო.

1810 წლის ნოემბერში რუსეთში ჩასული ანა და კონსტანტინე მოსკოვში დიდი პატივით მიიღეს და ჩასვლისთანავე 10000 მანეთი პენსია დაუნიშნეს. მოსკოვში დედოფალი ანა საკმაოდ მდიდრულად ცხოვრობდა. თავად კონსტანტინეს იმპერატორის მონაწილეობით გამართულ ზეიმებსა და ცერემონიალებზე ხელმწიფე იმპერატორის კორტეჟში ჰქონდა ადგილი, ოლდენბურგის პრინცების გვერდით. იგი თითქმის სახელმწიფოს სრულ კმაყოფაზე იმყოფებოდა. მისი სამხედრო სამსახურიც განსაკუთრებული პრივილეგიებით დაიწყო: კაზაკთა ლეიბგვარდიულ პოლკში ჩაირიცხა პირდაპირ როტმისტრად, დაინიშნა ფლიგელ-ადიუდანტად და როგორც ყველა ქართველმა ბატონიშვილმა, მანაც ანას პირველი ხარისხის ორდენი მიიღო.

კონსტანტინე აქტიურ მონაწილეობას იღებდა ნაპოლეონის წინააღმდეგ წარმოებულ სამამაულო ომში. მან თავი გამოიჩინა ვიტებსკისთან ბრძოლაში. ბოროდინოსთან გამართულ სამკვდრო-სასიცოცხლო ბრძოლაში გმირული მოქმედებისთვის კონსტანტინე დავითის ძეს ვლადიმერის ორდები ებოძა ბაფთით. ნაპოლეონის ჯარების დამარცხების შემდეგ , იგი კვლავ არმიაში მსახურობდა. ოციანი წლების ბოლოს კი, გენერალ-მაიორის ჩინით დატოვა სამხედრო სამსახური და ლიტერატურუოლ მოღვაწეობას მიჰყო ხელი, უყვარდა ლექსების წერა.

კონსტანტინე ბაგრატიონი, სოლომონ მითითებით, პირველად 12 წლის ასაკში დაქორწინდა ანასტასია აბაშიძეზე. წყვილს შვილები არ ჰყოლია. მეორედ მოსკოვში იქორწინა პორტუგალიის გენერალური კონსულის შვილზე ანა დენისის ასეულ ლოპეს-დე-სილვაზე. ამ ქორწინებიდან ჰყავდა ორი ვაჟი: კონსტანტინე და ნიკოლოზი. მესამედ ეკატერინე სერგის ასულ სტრახოვაზე იქორწინა, რომელთანაც შეეძინა ვაჟი, შემდეგში ცნობილი გენერალი და სახელმწიფო მოღვაწე - ალექსანდრე კონსტანტინეს ძე ბაგრატიონ-იმერეტინსკი. კონსტანტინე დავითის ძის შვილები იყვნენ რუსეთში პირველი თავადები - იმერეტინსკები. კონსტანტინე დავითის ძე 1844 წლის 3 მაისს მოსკოვში გარდაიცვალა. დასაფლავებულია დონის მონასტერში.
აკაკი ნასყიდაშვილი

აკაკი ნასყიდაშვილი (დ. 26 იანვარი, 1947, ტიბაანი) — ქართველი გეოგრაფი, მეცნიერი და პედაგოგი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა კანდიდატი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
1973 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი მეტეოროლოგია-ოკეანოლოგიის სპეციალობით.

1973 წლიდან — საქართველოს ჰიდრომეტეოროლოგიური სამსახურის სამმართველოს სისტემა ინჟინერ-ოკეანოლოგი. 1978-1984 წლებში — აფხაზეთის ჰიდრომეტეოროლოგიური ცენტრი. 1984-1986 წლებში საბჭოთა კავშირის ჰიდრომეტეოროლოგიური ცენტრის დაუსწრებელი სწავლების ასპირანტი. 1990 წლიდან — საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროს სოხუმის საზღვაო კონვენციური ინსპექციის უფროსი. 1997 წლიდან ამავე სამინისტროს შავი ზღვის დაცვის კონვენციური ინსპექციის უფროსისი მოადგილე (ბათუმი). პარალელურად, 1985 წლიდან მუშაობდა აფხაზეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, შემდეგ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოხუმის ფილიალში, სადაც კითხულობდა ლექციებს „მეტეოროლოგია-კლიმატოლოგიაში“. 1989-2005 წლებში — საქართველოს სუბტროპიკული მეურნეობის სახელმწიფო ინსტიტუტი, დოცენტი. 2005-2006 წებში — საქართველოს სუბტროპიკული მეურნეობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ტურიზმისა და სპორტის კათედრის გამგე. 2006-2010 წლებში საქართველოს სუბტროპიკული მეურნეობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ასოცირებული პროფესორი. 2010 წელს — სუბტროპიკული მეურნეობის სოხუმის სახელმწიფო სასწავლო უნივერსიტეტი, ტურიზმისა და ინფორმაციული ტექნოლოგიების დეპარტამენტი, სრული პროფესორი. 2011 წლიდან აკაკი წერეთელის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ეკონომიკისა და ტურიზმის დეპარტამენტი, ასოცირებული პროფესორი. ავტორია სამეცნიერო ნაშრომებისა, რომლებშიც ასახვა ჰპოვა შავი ზღვის სანაპირო ზოლის ეკოლოგიურმა პირობებმა, გაშუქებულია შავი ზღვის აღმოსავლეთ რაიონის ჰიდრომეტეოროლოგიური პირობები და მოცემულია შტორმული ღელვის პროგნოზის მეთოდები მცირე ტონაჟიანი სწრაფმავალი გემებისათვის. გარდა ამისა, ჟურნალ-გაზეთებში გამოქვეყნებული აქვს სამეცნიერო-პოპულარული წერილები სხვადასხვა აქტუალურ საკითხებზე.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ანაპა-ბათუმის გემთსავალი ტრასის ჰიდრომეტეოროლოგიური პირობების პროგნოზი“, დაიცვა 1987 წელს.
შეთე გულუხაიძე

შეთე გულუხაიძე (დ. 1798 — გ. 1870) — თუში სახალხო გმირი, სოფელ ქუმელაურთიდან. კავკასიის ომის მონაწილე, თუშთა რაზმის წინამძღოლი.

მის მამას, ზვიად გულუხაიძეს მეზობლებთან ჩამოვარდნილი სისხლ-მესისხლეობის გამო თავისი თემ-სოფლის დატოვება მოუხდა. შეთე იყო შამილის თანამედროვე და მას დიდ როლს მიაწერენ დაღესტანზე გამარჯვებაში. საუკუნეში ნიკო ფიროსმანმა ამ თემაზე შექმნა მხატვრული ტილო რომელსაც აქვს რუსული წარწერა — „შეთე უჩვენებს ბარიატინსკის, თუ როგორ დაიჭიროს შამილი“. დაღესტნის ომების დამთავრების შემდეგ შეთე სოფელ შილდაში დასახლდა. მთავრობის მიერ იგი დანიშნულ იქნა დაღესტნის მხარის საყარაულო რაზმების ინსპექტორად. მას დიდად აფასებდა კახეთის თავადაზნაურობა, მის რაზმებს არაერთხელ წაურთმევია ლეკთა ბანდებისათვის კახეთიდან გატაცებული ტყვეები და დაუბრუნებია თავიანთი ოჯახებისათვის.