iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გიგლა ბერბიჭაშვილი

გიორგი (გიგლა) პეტრეს ძე ბერბიჭაშვილი (დ. 6 აგვისტო, 1878, სოფ. ახატანი, ახლანდ. დუშეთის მუნიციპალიტეტი, — გ. 16 ივლისი, 1942, თბილისი) — ქართველი გლეხი, ილია ჭავჭავაძის უშუალო მკვლელი.

რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული (ბოლშევიკური) პარტიის წევრი 1905 წლიდან. მონაწილეობდა 1905-1907 წლების რევოლუციურ გამოსვლებში (საგურამოს „წითელი რაზმის“ წევრი). 1907 წლის 12 სექტემბერს დაჯგუფების სხვა წევრებთან (ივანე ინაშვილი, გიორგი [ლომა] ხიზანიშვილი, გიგოლა
მოძღვრიშვილი, თედო ლაბაური და პავლე ფშავლიშვილი [აფციაური]) ერთად წიწამურთან გზა გადაუღობა ილია ჭავჭავაძის ეტლს. მისი ნასროლი ტყვია გახდა ილიას გარდაცვალების უშუალო მიზეზი. მკვლელობის შემდეგ ბერბიჭაშვილი ირანში გაიქცა, დანაშაულის სხვა მონაწილეები პოლიციამ დააპატიმრა და სიკვდილით დასაჯა (ფშავლიშვილი პოლიციასთან შეტაკებისას დაიღუპა).

საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ ბერბიჭაშვილი სამშობლოში დაბრუნდა. 1921-1936 წლებში სხვადასხვა ადმინისტრაციულ და სამეურნეო სამუშაოებზე იყო საბჭოთა საქართველოში, მ. შ., 1921-1922 წლებში საგურამოს აღმასკომის თავმჯდომარედ მუშაობდა, 1922-1926 წლებში — მუხრანის რაიაღმასკომის თავმჯდომარედ, 1926-1928 წლებში — დუშეთის სამაზრო დამზღვევი სალაროს თავმჯდომარედ, 1928-1930 წლებში — შრომის ბირჟის მე-3 სექციის გამგედ, 1930 წლის თებერვლიდან 1932 წლის 9 აპრილამდე — „საქართველოს ღვინოს“ მომარაგების განყოფილების ცენტრალური საწყობის გამგედ, 1932-1934 წლებში — სამტრედიის №2 ღვინის ქარხნის დირექტორის მოადგილედ, 1934-1936 წლებში — სამნეო ნაწილის გამგედ.

1936 წელს ილიას მკვლელობის გამოძიება დაევალა კომისიას კონსტანტინე გორდელაძის თავმჯდომარეობით. 1941 წლის მაისში ბერბიჭაშვილი დააპატიმრეს. იმავე წლის დეკემბერში დაიწყო სასამართლო პროცესი, რომელზეც ბერბიჭაშვილმა მკვლელობა არ აღიარა. საბჭოთა სასამართლომ ბერბიჭაშვილი დამნაშავედ ცნო, მისი რევოლუციური წარსული კი ტყუილად მიიჩნია, მკვლელობის შემკვეთად მეფის საიდუმლო პოლიცია („ოხრანკა“) დაასახელა, უშუალო ორგანიზატორად კი ილიას მოურავი — დიმიტრი ჯაში. 1942 წლის 5 იანვარს ბერბიჭაშვილს დახვრეტა მიუსაჯეს, მაგრამ ხანდაზმულობის გამო სასჯელი მალევე 10-წლიანი პატიმრობით შეუცვალეს. გარდაიცვალა ციხის საავადმყოფოში.
გერმანიის მარშალის ფონდი

გერმანიის მარშალის ფონდი (სრული სახელი - ამერიკის შეერთებული შტატების გერმანიის მარშალის ფონდი , შემოკლებით - ) — დამოუკიდებელი არაპარტიული საჯარო ანალიტიკური და გრანტის გამცემი ინსტიტუტიცია, რომლის მიზანი არის ჩრდილოეთ ამერიკასა და ევროპას შორის თანამშრომლობისა და ურთიერთგაგების ხელშეწყობაა.

ფონდი გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის მთავრობის მიერ მარშალის გეგმის 25-ე წლისთავზე, 1972 წელს, დაფუძნდა. ფონდის დაარსებისას ჰარვარდში წარმოთქმულ სიტყვაში გერმანიის კანცლერმა ვილი ბრანდტმა აღნიშნა, რომ „ჩემს მთავრობას სურდა მარშალის გეგმის დაწყების 25-ე წლისთავის აღნივნა უფრო მეტით, ვიდრე სიტყვებით. გერმანიის მთავრობამ, პარლამენტის ნებართვით, გამოყო გარკვეული თანხები მარშალის მემორიალური ფონდის შესაქმნელად. ეს თანხა გამოყოფილია ამერიკა-ევროპის კვლევებისა და კვლევითი პროექტებისთვის.“

-ის საქმიანობის სფერო მოიცავს ტრანსატლანტიკური და გლობალური საკითხების კვლევასა და ანალიზს; საერთაშორისო კონფერენციების ჩატარებასა და ბიზნესისა და პოლიტიკის სფეროს ლიდერების შეხვედრების მოწყობას; გაცვლითი პროგრამები ევროპელი და ამერიკელი ლიდერებისთვის; დემოკრატიის გაძლიერების ინიციატივების მხარდაჭერა. ფონდის ძირითადი საქმიანობა არის პოლიტიკის დოკუმენტების შემუშავება, ლიდერებოა და სამოქალაქო საზოგადოება.

გერმანიის მარშალის ფონდის შტაბ-ბინა ქალაქ ვაშინგტონში მდებარეობს, ხოლო მისი რეგიონული ოფისები რამდენიმე ევროპულ დედაქალაქში.
არალის მამა იოსების ეკლესია

არალის მამა იოსების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფელ არალის ცენტრში. აგებულია 1860 წელს.

ეკლესია დარბაზული ნაგებობაა, ნაგებია ნათალი ქვის კვადრებით. გადახურულია ქვის ფილებით. შესასვლელი დასავლეთ და სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია. ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში ოთხ-ოთხი, ხოლო აღმოსავლეთის და დასაველთის კედლებში თითო სწორკუთხა და ოთხ-ოთხი ლუნეტისებური სარკმელია. ტაძარს სამხრეთიდან მიდგმული აქვს სამსართულიანი სამრეკლო, რომლის პირველი სართული ყრუ სივრცეა, მეორე სართული ოთხ სწორკუთხა სვეტებზე გადასული თაღოვანი ფანჩატური, მესამე სართული კი მრგვალ სვეტებზე გადასული თაღოვანი სამრეკლოა. ამ სართულის სვეტები საუკუნის ბოლოს, სამცხე-ჯავახეთის მონოფიზიტურ-კათოლიკური ძეგლებისთვის მახასიათებელი პროფილირებული კაპიტელებით სრულდება. ნაგებობა დახურულია ქვის რვაკუთხა სახურავით. მესამე სართულის სამხრეთ და აღმოსავლეთ სარტყელზე ქართული მხედრული წარწერაა: ტაძარს აღმოსავლეთიდან ტაძრის საპერანგე ქვების შესაბამისი ქვებით მიშენებული აქვს თაღოვანი ფანჩატური მადონას ქანდაკების დასაბრძანებლად, ხოლო სამხრეთიდან დახურული კარიბჭე-სათავსო. ორივე მინაშენი ასევე ქვის ფილებითაა გადახურული.
არალის სტელა

არალის სტელა — მონუმენტური სახვითი ხელოვნების ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფელ არალის ერთ-ერთი უბნის განაპირას. თარიღდება ადრე შუა საუკუნეებით.

სტელა ქვის მასიური სვეტია, ყველა წახნაგი ლილვითაა დასრულებული, თავზე კი ვოლუტია მოცებული. აღმართულია დიდ სამ ლოდზე. თავზე რკინის ჯვრის გამოსახულება აქვს დადგმული, რომელიც გვიანაა გაკეთებული. დასავლეთის წახნაგზე, ზედა ნაწილში ამოკვეთილია 11 სტრიქონიანი ხუცური წარწერა: „ქ. სახელითა ღმრთისაითა აღემართა ძელი ცხორებისაი ხელითა მახასითა სალოცველად მშობელთა მისთათუის ამენ“.
არალის ეკლესია

არალის ეკლესია, ეკლესია ირმისა — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფელ არალის ერთ-ერთი უბნის განაპირას. თარიღდება გვიანი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზული ტიპისა ყოფილა, ამჟამად დანგრეულია. ჩრდილოეთით მიშენებული ქონია ეკვდერები. ნაგები იყო ნატეხი და რიყის ქვით დუღაბზე. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდა ჰქონდა. ჩრდილოეთის მინაშენი ორ ნაწილად იყო გაყოფილი — დასავლეთ და აღმოსავლეთის ნაწილად. აღმოსავლეთის ნაწილს აღმოსავლეთით აფსიდა ქონია. 1933 წლისთვის, როცა ეს ეკლესია გიორგი ბოჭორიძემ მოინახულა, ჯერ კიდევ იკითხებოდა აღმოსავლეთ კედლის თლილი ქვები, შემკული ჩუქურთმებით. ამჟამად ეკლესიის ადგილას უკვე კათოლიკური ეკლესიაა აშენებული, ხოლო ჩრდილოეთის ეკვდერები ნანგრევების სახითაა შემორჩენილი.
პოლიტიკა (მმართველობის პრინციპი)

პოლიტიკა — გადაწყვეტილების მიღებისა და ოპტიმალური საბოლოო შედეგის მიღების პრინციპების სისტემა. პოლიტიკა მიმართავს ქმედებებს ზოგადი მიზნების მისაღწევად კონკრეტული ამოცანების შესრულების გზით. მიმართულებათა დაყოფის მეშვეობით პოლიტიკა ხსნის ძირითად მექანიზმებს, რომელთა გამოყენებითაც უნდა იყოს მიღწეული მიზნები და ტოვებს მანევრის თავისუფლებას კონკრეტული ქმედებების შერჩევისას საბოლოო მიზნის მისაღწევად.

როგორც წესი, პოლიტიკა მიღებულია ორგანიზაციის ხელმძღვანელი რგოლის მიერ. პოლიტიკა, რომელიც ეხმარება გადაწყვეტილების მიმღებ პირს სუბიექტური გადაწყვეტილების მიღებაში, როგორც წესი დაფუძნებულია მრავალ ცვლადზე და მისი შედეგის ობიექტურად შეფასება რთულია. ამის საპირისპიროა ობიექტური პოლიტიკა — როგორც წესი, ობიექტური პოლიტიკა ეფუძნება კონკრეტულ მონაცემებს და მისი ობიექტურად შეფასება მარტივია (მაგალითად, პაროლების სირთულის პოლიტიკა).
მიქაელ მახმუდოვი

მიქაელ მახმუდოვი (დ. 13 მაისი, 1926, დმანისი) — ქართველი პოლიტიკოსი.

1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“.
კურტ ალდერი

კურტ ალდერი (; დ. 10 ივლისი, 1902 — გ. 20 ივნისი, 1958) — გერმანელი ქიმიკოსი და ნობელის პრემიის ლაურეატი ქიმიაში.

ბიოგრაფია
კურტ ალდერი 1902 წლის 10 ივლისს დაიბადა დღევანდელ ქორზაუში, სადაც მან მიიღო დაწყებითი სკოლის განათლება. ალდერმა მაშინ დატოვა თავისი მშობლიური მხარე, როდესაც 1922 წელს ქორზაუ პოლონეთის ნაწილი გახდა. ბერლინის უნივერსიტეტში შეისწავლა ქიმია. მოგვიანებით კიელის უნივერსიტეტში სწავლისას დაწერა სადისერტაციო ნაშრომი, რომლისთვისაც 1926 წელს დაჯილდოვდა. 1930 წელს დაიწყო „კიელის უნივერსიტეტში“ ლექციების კითხვა, ხოლო 1934 წელს გახდა ქიმიის ლექტორი. 1936 წელს დატოვა კიელის უნივერსიტეტი და მუშაობა დაიწყო -ში. 1940 წელს გახდა კელნის უნივერსიტეტის პროფესორი, შემდეგ ქიმიის უნივერსიტეტის დირექტორი.

ალდერმა სიცოცხლის განმავლობაში რამდენიმე ჯილდო დაიმსახურა, მათგან ყველაზე გამორჩეული ნობელის პრემიაა, რომელიც ალდერმა და მისმა მასწავლებელმა ოტო დილსმა, „დილს-ალდერის რეაქციის“ აღმოჩენისთვის გადაეცათ.

კურტ ალდერი გარდაიცვალა 1958 წლის 20 ივნისს, გარდაცვალების მიზეზი უცნობია, იგი გარდაცვალებიდან ორი კვირის შემდეგ თავის საცხოვრებელ ბინაში, კელნიში, გერმანიაში იპოვეს.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დააქრევეს ალდერი.
მიხეილ ზანდუკელი (ფიზიოთერაპევტი)

მიხეილ ოთარის ძე ზანდუკელი (დ. 1 მაისი, 1881, სოფ. არანისი, დუშეთის მაზრა, — გ. 22 ნოემბერი, 1950, თბილისი) — ქართველი ფიზიოთერაპევტი და კურორტოლოგი. საქართველოს წითელი ჯვრის საზოგადოების ერთ-ერთი დამფუძნებელი და საკურორტო საქმის ერთ-ერთი პირველი ორგანიზატორი იყო საქართველოში.

ბიოგრაფია
დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი 1909 წელს. 1907 წელს პირველმა წამოაყენა წინადადება მოსკოვში ქართველთა საზოგადოების დაარსების შესახებ და იყო ამ საზოგადოების გამგეობის წევრი და თავმჯდომარის (ა. სუმბათაშვილი) მოადგილე, მოსკოვში ქართული საღამოების მოწყობის ერთ-ერთი ინიციატორი, განაგებდა და უსასყიდლოდ ემსახურებოდა ქართული საზოგადოების მიერ მოსკოვში მოწყობილ ლაზარეთს. 1912 მისი ინიციატივით მოსკოვში დაარსდა საექიმო შრომის სამედიცინო ბიურო, რომლის თავმჯდომარე თვითონ იყო.

1918 წლიდან მოღვაწეობდა საქართველოში. დიდი საექიმო დახმარება გაუწია ქ. გორის მოსახლეობას 1920 წლის მიწისძვრის დროს. ზანდუკელის ხელმძღვანელობით გაიხსნა სანატორიუმები ბორჯომსა და აბასთუმანში, თბილისში (გოგირდის წყლითა და ტალახით სამკურნალო), თბილისის ბალნეოლოგიური კურორტი (1937, იყო მისი პირველი დირექტორი). ზანდუკელმა დააარსა და ხელმძღვანელობდა თბილისის ფიზიოთერაპიული მეთოდებით მკურნალობის ინსტიტუტს (1926–1941). მეორე მსოფლიო ომის დროს განაგებდა ამ ინსტიტუტის ბაზაზე გახსნილ საევაკუაციო ჰოსპიტალს, 1946–1950 წლებში კი — თბილისის ფიზიოთერაპიულ საავადმყოფოს. ზანდუკელი საქართველოს ფიზიოთერაპევტთა საზოგადოების ერთ-ერთი დამაარსებელი და თავმჯდომარე იყო (1938–1950). მისი სამეცნიერო შრომები ეხება ძირითადად ფიზიოთერაპიული მეთოდებით მკურნალობის საკითხებს. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები. მიხეილ ზანდუკელის ძმა ნიკოლოზი, საქართველოს არმიის კაპიტანი, დაიღუპა წითელ არმიასთან ბრძოლაში 1921 წელს.
ფიქრია ზანდუკელი

ფიქრია ზურაბის ასული ზანდუკელი (დ. 9 აპრილი, 1933, თბილისი, — გ. 3 ნოემბერი, 2005, იქვე) — ქართველი ფილოლოგი, ფოლკლორისტი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1995).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი (1956). მუშაობდა იქვე, იყო ფოლკლორისტიკის განყოფილების წამყვანი მეცნიერი-თანამშრომელი. იკვლევდა საბავშვო ფოლკლორის, საწესჩვეულებო პოეზიის, ხალხური პროზის, მხატვრული ოსტატობის, ფოლკლორული ჟანრების თავისებურებებს რეგიონების მიხედვით და ფოლკლორისტიკის სხვა საკითხებს. ძირითადი ნაშრომები: „ფოლკლორი და ქართველი საბავშვო მწერლები“ (1974), „ქართული საბავშვო ფოლკლორის საკითხები“ (1977), „წერილები საბავშვო ფოლკლორზე“ (1980), „მხატვრული ოსტატობის საკითხები ქართულ ფოლკლორში“ (1985), „ქართული ფოლკლორის მოკლედ ანოტირებული ბიბლიოგრაფია (1829–1901)“ (წგ. 1, 1973, ე. ვირსალაძესა და მ. გოგიჩაიშვილთან ერთად) და სხვ. 1988 წელს „ქართული ხალხური პოეზიის“ თორმეტტომეულის მომზადებისათვის მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო პრემია (სხვებთან ერთად).
კოტე მგალობლიშვილი

კონსტანტინე (კოტე) მგალობლიშვილი (დ. 7 ივნისი, 1940, თბილისი — გ. 18 სექტემბერი, 2021) — ქართველი თანამდებობის პირი, ინჟინერი, პოლიტიკოსი. საქართველოს სამი მოწვევის პარლამენტის (1995, 2001, 2004) წევრი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1940 წლის 7 ივნისს. დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1958 წელს – გეოლოგიური სამმართველოს ბარიტის საძიებო პარტიის მუშა. 1958-1960 წლებში – საქალაქო ტრანსპორტის საამშენებლო ტრანსპორტის სამმართველოს მუშა. 1963-1965 წლებში – სარეკლამო კომპანია „ზაკკოპრეკლამას“ კონსტრუქტორი. 1965-1972 წლებში – თბილისის საკონდიტრო კომბინატი „მზიურის“ განყოფილების უფროსი. 1972-1973 წლებში – მხატვრულ ნაკეთობათა კომბინატის მთავარი ინჟინერი. 1973-1985 წლებში იყო საქართველოს ჟურნალისტთა კავშირის ფოტო-პოლიგრაფსტუდიის დირექტორი. 1985 წელს ქაღალდისა და საკანცელარიო ნაკეთობათა ფაბრიკის მთავარი ინჟინერი. 1985-1995 წლებში იყო საქართველოს გამომცემლობათა, პოლიგრაფიისა და წიგნის ვაჭრობის საქმეთა სახელმწიფო კომიტეტის შპს „პოლიექსპრესის“ დირექტორი.

1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“. 2001-2004 წლებში — საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები“. 2004-2008 წლებში — საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარლამენტის წევრი, საარჩევნო ბლოკი „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები“.

გარდაიცვალა 2021 წლის 18 სექტემბერს. გარდაცვალების მიზეზად -19-ის გადატანის შემდეგ დარჩენილი გართულებები დასახელდა.

ფილმოგრაფია
1956: ჩვენი ეზო (გოჩა)
1961: უდიპლომო სასიძო (ბიჭიკო)
ჯემალ მეგრელიძე

ჯემალ მეგრელიძე (დ. 21 იანვარი, 1965, ქობულეთი) — ქართველი ეკონომისტი, თანამდებობის პირი, პოლიტიკოსი.

1990 წელს დაამთავრა საქართველოს სუბტროპიკული მეურნეობის ინსტიტუტი (ქ. სოხუმი) წარჩინებით. 1994 წელს — სუბტროპიკულ კულტურათა და ჩაის მრეწველობის სსგ ასპირანტურა. 1989 წელს — საქართველოს კომპარტიის ცენტრალურ კომიტეტთან არსებული მარქსიზმ-ლენინიზმიზმის უნივერსიტეტის აფხაზეთის ფილიალი წარჩინებით, სპეციალობით იდეოლოგია. 1998 წელს თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი ეკონომიკის ბაკალავრის სამეცნიერო ხარისხით, სპეციალობით - „ფინანსები და საბანკო საქმე“.
1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს აღორძინება“.
ნიკოლოზ ზანდუკელი (სამხედრო ცენტრი)

ნიკოლოზ (ნიკო) მიხეილის ძე ზანდუკელი (დ. 1886, სოფ. არანისი, ახლანდ. დუშეთის მუნიციპალიტეტი, — გ. 20 მაისი, 1923, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე.

1903 წლიდან იყო საქართველოს სოციალისტ-ფედერალისტთა პარტიის წევრი. რევოლუციური საქმიანობისათვის 1905 წელს ადმინისტრაციული წესით გადაასახლეს ოლონეცკის გუბერნიაში, საიდანაც გამოიქცა. ერთხანს არალეგალურად ცხოვრობდა. 1910 წელს გადასახლების ადგილზე დააბრუნეს. 1913 წელს დაბრუნდა გადასახლებიდან. მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ გაიწვიეს რუსეთის იმპერიის არმიაში. მსახურობდა რიგითად სახელმწიფო ლაშქრის სტავროპოლის 597-ე დრუჟინაში კავკასიის ფრონტზე.

1918 წელს როგორც ეროვნული საბჭოს წევრობის კანდიდატმა, ხელი მოაწერა დამოუკიდებლობის აქტს. 1919 წელს გაწევრიანდა სახალხო გვარდიაში და შეუერთდა საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული პარტიას. იყო დუშეთის მაზრის სამხედრო კომისარიატის სამნეო ნაწილის გამგე, სოციალ-დემოკრატიული პარტიის დუშეთის სამაზრო კომიტეტის წევრი. 1921 წელს საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ მსახურობდა დუშეთის მაზრის სამხედრო კომისარიატში. აქტიურად მონაწილეობდა იატაკქვეშა ანტისაბჭოთა მოძრაობაში დუშეთის მაზრის ტერიტორიაზე, იყო საქართველოს დამოუკიდებლობის კომიტეტის მიერ შექმნილი „სამხედრო ცენტრის“ წევრი. 1923 წელს ჩეკამ დააპატიმრა და თბილისში, დღევანდელი ვაკის პარკის ტერიტორიაზე სამხედრო ცენტრის სხვა 14 წევრთან ერთად დახვრიტა.

2023 წლის 4 ივლისს საქართველოს პრეზიდენტმა სალომე ზურაბიშვილმა ნიკოლოზ ზანდუკელს და სამხედრო ცენტრის სხვა დახვრეტილ წევრებს ეროვნული გმირის ორდენი და ეროვნული გმირის წოდება (სიკვდილის შემდეგ) მიანიჭა.
ნიკოლოზ ზანდუკელი (ოფიცერი)

ნიკოლოზ ოთარის ძე ზანდუკელი (დ. უცნობია — გ. 19 თებერვალი, 1921) — ქართველი ოფიცერი. 1921 წლის რუსეთ-საქართველოს ომის გმირი.

დუშეთის მაზრის აზნაურთა ოჯახიდან. ექიმ მიხეილ ზანდუკელის ძმა. დაამთავრა თბილისის პრაპორშჩიკთა 1-ლი სკოლა (1915). მსოფლიო ომის წლებში მსახურობდა მე-3 საზღვაო პოლკში. 1918 წლიდან იყო საქართველოს რესპუბლიკის ჯარში, ჰქონდა კაპიტნის წოდება. 1921 წელს კოჯორ-ტაბახმელის ფრონტზე საბჭოთა რუსეთის წითელ არმიასთან დაპირისპირების დროს მეთაურობდა საარტილერიო ასეულს. დაიღუპა ბრძოლაში. დაკრძალეს საძმო სასაფლაოზე თბილისის სამხედრო ტაძრის ეზოში (საბჭოთა პერიოდში ტაძრის დანგრევის შემდეგ საფლავი დაკარგულია).
ბოსნა

ბოსნა — მდინარე ბოსნია და ჰერცეგოვინაში, სავის მარცხენა შენაკადი (დუნაის აუზი). სიგრძე 308 კმ, აუზის ფართობი 10,5 ათ. კმ². სათავეს იღებს ტრესკავიცის მთის მასივის კალთებიდან (დინარის მთიანეთი). მიედინება მთებში, ქვემო წელი შუა დუნაის დაბლობზეა. ძირითადი შენაკადებია: კრივაია, სპრეჩა (მარჯვენა), ლაშვა, უსორა (მარცხენა). უპირატესად იკვებება თოვლისა და წვიმის წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ივლის-სექტემბერში. წყლის საშუალო წლიური ხარჯი 142 მ³/წმ-ია. ბოსნაზე მდებარეობს ქალაქები დობოი და ზენიცა.
აჭარული ჩლეჩილი

აჭარული ჩლეჩილი — ყველის სახეობა, რომელიც მოხდილი რძისაგან დამზადებული ყველის აჭარული ადგილწარმოშობის სახეობას წარმოადგენს., დაპწნილი, დაგრეხილი ყველი, რომელიც სეფერატორში გამოწურული და ოდნავ შემჟავებული რძისაგან მზადდებოდა. იგი სახლეულის წევრთა ყოველდღიურ საკვებს წარმოადგენდა, ასევე, სასაჩუქროდ და სასტუმროდაც იყო განკუთვნილი. შემდგარი ყველი ქვაბიდან ციცხვით ამოყავდათ. ციცხვზე შემოხვეულ ყველს ხელით შეგრეხდნენ, დაწნავდნენ, ბრტყელ ფორმას მისცემდნენ (შდრ. „ლავაშს“) და გვარდაში შეინახავდნენ.

დამზადების პროცესი
რძეს აყოვნებენ მოსამწიფებლად 70-80°-ზე. შემდეგ ვამატებთ იმავე რაოდენობის ახლად მოხდილ რძეს. მჟავიანობა ნარევ რძეში არ უნდა აღემატებოდეს 40-45°. ამის შემდეგ რძეს ვათბობთ 38-40° ტემპერატურამდე. ემატება მცირე რაოდენობით კვეთი და ინტენსიურად ერევა. რძის შეთბობა გრძელდება 65-70° ტემპერატურამდე. როდესაც დელამო მთლიან გადაზელილ მასად იქცევა, იგი ხელით ინტენსიურად უნდა დაიზილოს და დაიწუროს შრატისაგან. საყველე მასა შუა ნაწილში ხელით ჩაიჭყლიტება და განიერდება, რათა მიიღოს მრგვალი ფორმა. შემდეგ იკეცება და იგივე პროცესი 2-3 ჯერ მეორდება. მიღებული წრიული ფორმა თავსა და ბოლოში იწელება და იგრიხება თოკის მსგავსად. თავი და ბოლო კვლავ ერთად მოექცევა და გადაიკეცება შუაზე, მიიღება 4 თოკისებრი ნაწნავი. ეწყობა სპეციალურ ყუთებში (კაბიწში) ერთ ფენად, იტკეპნება, რათა არ დარჩეს ცარიელი ადგილი. მასის შეგრილების შემდეგ დაამარილებენ და უმატებენ სხვა ფენებს. ინახება გრილ ადგილას. 1-2 თვის შემდეგ მზად არის სარეალიზაციოდ.
ლაშა მინდელი

ლაშა მინდელი (დ. 9 ოქტომბერი, 1962, თბილისი) — ქართველი ეკონომისტი, ინჟინერი, პოლიტიკოსი.

დაამთავრა შრომის წითელი დროშის ორდენოსანი ვ. ი. ლენინის სახელობის საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი და თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“. 2004-2008 წლებში — საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები“. 2008-2012 წლებში — საქართველოს მე-7 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გამარჯვებული საქართველოსთვის“.
მარიამ მირიანაშვილი

მარიამ მირიანაშვილი (დ. 26 ნოემბერი, 1953, ოიმიაკონი, იაკუტია, რუსეთი) — ქართველი ექიმი, პოლიტიკოსი.

1978 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“.
მგუდავები

მგუდავები — გველების ქვეოჯახი მახრჩობელასებრთა ოჯახისა. ცნობილია 3 გვარი. ყველაზე მრავალრიცხოვანია (8–9 სახეობა). სხეულის სიგრძე 1 მეტრს აღწევს. თავი კისრისგან გამოკვეთილი არ არის, ზემოდან დაფარულია არასწორი ფორმის მცირე ზომის ფარაკებით. ყბებშუა ფარი ფართოა, იკეცება დინგის ზედა მხარეს. ფართო კუდქვეშა ფარები განლაგებულია 1 გრძივ რიგად. ქვეოჯახში სულ 13—15 სახეობაა. გავრცელებული არიან ჩრდილოეთ აფრიკაში, სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში, სამხრეთ-დასავლეთ, ცენტრალურ და შუა აზიაში. იკვებებიან წვრილი ხერხემლიანებით, რომლებსაც გუდავენ ტანის შემოხვევით. კვერცხცოცხლადმშობები არიან.

ზოგიერთი წყაროს თანახმად, დამოუკიდებელი ოჯახია და არა ქვეოჯახი.
თამარ პაპავა

თამარ სიმონის ასული პაპავა (ქალიშვილობის გვარი — გოგოლაშვილი, ფსევდონიმები — ისახარი, ქოჩრიანი ტოროლა) (დ. 24 მარტი, 1888, ქუთაისი, — გ. 21 მარტი, 1976, ბუენოს-აირესი, დაკრძალული პარიზის მახლობლად, ლევილის სასაფლაოზე) — ქართველი მწერალი, პუბლიცისტი.

დაიბადა მსახიონ სიმონ გოგოლაშვილის ოჯახში. ძალზე ახალგაზრდა გამოვიდა ლიტერატურულ ასპარეზზე წერდა მოთხრობებს „ქოჩრიანი ტოროლას“ ფსევდონიმით, ამავე დროს თანამშრომლობდა ჟურნალ „თეატრი და ცხოვრებაში“, თარგმნა და ცალკე წიგნად გამოსცა ვოლდემარ ბონზელსის ცნობილი ნაშრომი „ფუტკარი და მაია“. 1923 წელს შვილებთან ერთად შეურთდა გერმანიაში ემიგრაციაში წასულ მეუღლეს — მწერალ და ჟურნალისტ აკაკი პაპავას. უცხოეთშიც განაგრძობდა ლიტერატურულ მოღვაწეობას, მისი ისტორიული ნარკვევები „ისახარის“ ფსევდონიმით იბეჭდებოდა პარიზში, ჟურნალ „კავკასიონში“. 1937 წელს გამოვიდა თამარ პაპვას წიგნი საქართველოს ქალი ისტორიული მოღვაწეების შესახებ — „დიდი სახეები პატარა ჩარჩოში“ ექვთიმე თაყაიშვილის წინასიტყვაობით (ხელმეორედ გამოიცა 1953 წელს). მსოფლიო ომის შემდეგ, 1949 წელს პაპავები არგენტინაში გადასახლდნენ. მათი ერთობლივი ნაშრომი „მარიამ უკანასკნელი დედოფალი საქართველოსი“ ბუენოს-აირესში 1956 წელს გამოვიდა. 1950-იან წლებში თამარ და აკაკი პაპავების წერილები იბეჭდებოდა ნიუ-იორკში გამომავალ ქართულ გაზეთ „ქართულ აზრში“. 1970 წელს თამარ პაპავამ გამოსცა ბოლო წიგნი „გაბნეული საფლავები“. პაპავებმა გარკვეული წილი შეიტანეს უცხოეთში მოხვედრილ ძველი ქართული კულტურის შეძენისა და დაცვის საქმეში. მათ მიერ შენახული სიონის ტაძარის ტრაპეზის ძველი ნაქარგი გადასაფარებლი რეზო თაბუკაშვილის ხელით გადმოსცეს საქართველოს ხელოვნების მუზეუმს. თამარ პაპავა 87 წლის ასაკში გარდაიცვალა ბუენოს-აირესში. დაკრძალულია ლევილის ქართულ სასაფლაოზე, მეუღლის გვერდით.
ევგენი აფხაზავა

ევგენი სოლომონის ძე აფხაზავა (დ. წ. უცნობია, სოფ. არჩეული, ახლანდ. ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი, — გ. 10 იანვარი, 1918, შამქორი, ახლანდ. აზერბაიჯანის რესპუბლიკა) — ქართველი ოფიცერი, მსოფლიო ომის (1914-1918) მონაწილე.

დაამთავრა სამხედრო სასწავლებელი (1915). მსოფლიო ომში იბრძოდა ავსტრია-უნგრეთის ფრონტზე ულანთა მე-12 პოლკის რიგებში, ჰქონდა კორნეტის ჩინი. ბრძოლებში რამდენჯერმე დაიჭრა. დაჯილდოებული იყო გიორგის ჯვრით. 1917 წლის რევოლუციის შემდეგ საქართველოში დაბრუნდა შტაბს-როტმისტრის წოდებით და შეუერთდა სახალხო გვარდიას. მეთაურობდა ჯავშნოსან მატარებელს, რომელიც კახეთში მდგომ ერთ-ერთ რუსულ სამხედრო ნაწილს მეთვალყურეობდა. 1918 წლის იანვარში სათავეში ჩაუდგა მატარებელზე განთავსებულ პარტიზანულ რაზმს (აფხაზავა, მისი თანაშემწეები: მაყაშვილი, მაკარაშვილი და 60 მებრძოლი), რომელსაც ამიერკავკასიის კომისარიატმა ფრონტიდან თბილისისკენ მომავალი და ბოლშევიკების იდეოლოგიური ზეგავლენის ქვეშ მყოფი რუსი ჯარისკაცების ეშელონების განიარაღება დაავალა. აფხაზავამ ყარაიაში მდგარი ეშელონი განაიარაღა და შამქორის სადგურზე გზა გადაუკეტა აღსტაფიდან მომავალ 16 ეშელონს. ჯარისკაცების ნაწილმა იარაღის ჩაბარებაზე უარი განაცხადა და აფხაზავას მატარებელს საარტილერიო ცეცხლი გაუხსნა. აფხაზავა, მაყაშვილი და მაკარაშვილი ბრძოლაში დაიღუპნენ. სისხლისმღვრელი შეტაკების შემდეგ განიარაღების ოპერაცია მუსულმანთა ცხენოსანი ლეგიონის უფროსმა პოლკოვნიკმა მაღალოვმა დაასრულა. აფხაზავას სახელი ეწოდა ერთ-ერთი ქუჩას თბილისში, სამგორის რაიონში (ლილოს დასახლება).
ვლადიმერ გობეჩია

ვლადიმერ (ვალოდია) პავლეს ძე გობეჩია (დ. 1878, ქუთაისი, — გ. 19 ივნისი, 1918, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე, პუბლიცისტი, ქართველ სოციალისტ-რევოლუციონერთა ერთ-ერთი ლიდერი. იოსებ და ივანე გობეჩიების ძმა.

ბიოგრაფია
სწავლობდა ოდესის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე. სტუდენტობიდან მონაწილეობდა რევოლუციურ მოძრაობაში, იყო ოდესის სოციალისტ-რევოლუციონური ორგანიზაციის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. იქვე გამოსცემდა გაზეთ „მეტეორს“. 1909-1911 წლებში ბაქოში ცხოვრობდა. თავის ძმა იოსებთან ერთად იყო ბაქოში გამომავალი ქართულენოვანი სოციალისტ-რევოლუციონური პარტიული ორგანოს „მარცვლის“ სარედაქციო კოლეგიის წევრი. აქვეყნებდა პუბლიცისტურ წერილებს. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ დაბრუნდა რუსეთში ბორის სავინკოვთან ერთად. რუსეთის დროებითი მთავრობის მიერ დანიშნული იყო კავკასიის მე-7 არმიის კომისრის თანაშემწედ, შემდეგ სამხრეთ-დასავლეთის ფრონტის კომისრად. 1917 წლის ნოემბერში დაინიშნა ამიერკავკასიის კომისარიატის საოლქო სამხედრო-საზღვაო კომისრად, შემდეგ საზღვაო მინისტრად. ამავდროულად იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის წევრი და საბჭოსთან არსებული ხელოვნების სექციის თავმჯდომარე. მისი მოადგილე იყო შალვა დადიანი. ვლადიმერ გობეჩიამ ხელი მოაწერა 1918 წლის 26 მაისს დამოუკიდებლობის აქტს . 1918 წლის 18 ივნისს თბილისში, ლორის-მელიქოვის ქუჩაზე გობეჩია გასროლით სასიკვდილოდ დაჭრა ხონელმა თავადმა ნიკოლოზ წულუკიძემ. გობეჩია მომდევნო დღეს საავადმყოფოში გარდაიცვალა. ის დიდუბის პანთეონში დაკრძალეს. სასამართლოზე წულუკიძემ მკვლელობის მოტივად ყოფით ნიადაგზე უთანხმოება დაასახელა. მას სამუდამო კატორღა მიესაჯა.
მარინა მოლოდინი

მარინა მოლოდინი (დ. 22 თებერვალი, 1958, დუშეთი) — ქართველი პოლიტიკოსი, ფილოლოგი.

დაამთავრა თბილისის უცხო ენათა პედაგოგიური ინსტიტუტის ფრანგული ენისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“. 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი (დუშეთის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი . 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ ნაციონალური მოძრაობა - დემოკრატები “.