iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ღანირი

ღანირი — სოფელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფელი: ჭაგანი). მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე, მდინარე ცხენისწყლის მარცხენა მხარეს, ხონი–სამტრედიის საავტომობილო გზაზე. ზღვის დონიდან 55 მეტრი, სამტრედიიდან 10 კილომეტრი. სოფელში მოქმედებს ღვთისმშობლის სახელობის ტაძარი.

1926 წლისთვის ღანირ-ჭაგანის თემი შედგებოდა სამი სოფლისგან და მისი მოსახლეობა შეადგენდა 3949 ადამიანს, ხოლო ფართობი 35,2 კმ²-ს.

ეტიმოლოგია
სოფელ ღანირის სახელწოდების ეტიმოლოგიის შესახებ, დოკუმენტური წყაროს სახით მონაცემები არ არსებობს. გადმოცემის მიხედვით, აღნიშნული ტერიტორია გაუვალი ტყით იყო დაფარული და სამეგრელოდან გამოქცეულ ყმა-გლეხებს შეუფარებიათ თავი, შემდეგ აქვე დასახლებულან. აქაურობა არ გამოირჩეოდა მდიდარი მიწებით. მიწის სიმწირისა და სიღარიბის გამო, ადგილობრივებს, ტერიტორისთვის, ღანირი დაურქმევიათ. სახელწოდება „ღანირი“ ძველი ქართული სიტყვაა და მწირ, მოუსავლიან მიწას ნიშნავს.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1130 ადამიანი.

განათლება
სოფელში არის საჯარო სკოლა. სკოლაში სწავლობს 175 მოსწავლე. ღანირში პირველი სკოლა 1905 წელს გაიხნსა. სკოლა ორკლასიანი იყო, სწავლება - ფასიანი, გადასახადიდან მხოლოდ ღარიბი მოსწავლეები თავისუფლდებოდნენ. 1935 წლის სექტემბერს ღანირში დაარსდა პირველი საშუალო სკოლა. სკოლა დაამთავრა მეორე მსოფლიო ომის გმირმა, აკაკი ტერელაძემ, რომლის სახელიც სკოლას მიენიჭა. სკოლას 1989 წლამდე ჰქონდა ურთიერთობა უკრაინის ქალაქ რჟიშჩევის ოლეგ კოშევოის სახელობის სკოლასთან.

ცნობილი ადამიანები
შალვა ელიავა — საბჭოთა პარტიული მოღვაწე
ბენედიქტე ბალავაძე — ქართველი გეოფიზიკოსი
ვახტანგ ბალავაძე — ქართველი მოჭიდავე
აკაკი ტერელაძე — მეორე მსოფლიო ომის გმირი
კონსტანტინე მანჯგალაძე — ქართველი ქორეოგრაფი
ეროსი მანჯგალაძე — ქართველი მსახიობი
ნიკოლოზ ელიავა — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი
შუა ბაში

შუა ბაში — ყოფილი სოფელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტში, იყო ბაშის თემის ცენტრი (სოფლები: ზედა ბაში, მეორე ეწერბაში, პირველი ეწერბაში, ქვედა ბაში). ამჟამად შედის სოფელ ბაშის შემადგენლობაში.

მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე, მდინარე რიონის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 40 მეტრი, სამტრედიიდან 18 კილომეტრი.

სოფელში დგას წმინდა ნიკოლოზისა და ღვსთისმშობლის სახელობის ეკლესიები, ორივე საუკუნისა.

დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 492 ადამიანი.
ჩხენიში

ჩხენიში — სოფელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტში, ნაბაკევის თემში. მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე, მდინარე ცხენისწყლის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 50 მეტრი, სამტრედიიდან 10 კილომეტრი. სოფელში არის შუა საუკუნეების წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია. სოფელი შედიოდა მიქელაძეების სათავადოში. სოფელში მოიპოვება ქვიშა-ხრეში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 553 ადამიანი.

ცნობილი ადამიანები
სოფელში დაიბადა ანდრია რაზმაძე — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ერთ-ერთი დამაარსებელი.
წიაღუბანი

წიაღუბანი — სოფელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტში, ოფეთის თემში. მდებარეობს იმერეთის სამხრეთ მთისწინეთში. ზღვის დონიდან 260 მეტრი, სამტრედიიდან 23 კმ, საჯავახოდან (რკინიგზის უახლოესი სადგური) 19 კმ.

ისტორია
ისტორიულად შედიოდა საჯავახოს მხარეში. სოფელში იდგა კვირიკესა და ივლიტას სახელობის ეკლესია. შედიოდა ოზურგეთის მაზრაში, 1920 წელს შედიოდა ზემო ხეთის თემში. საბჭოთა პერიოდში სოფელში მოქმედებდა გომის მებოსტნეობის და მერძევეობის მეურნეობა. სოფელში დაიბადა სარდიონ თევზაძე.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 150 ადამიანი.
ჭოგნარი (სამტრედიის მუნიციპალიტეტი)

ჭოგნარი, ჭოკნარი — სოფელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტში, საჯავახოს თემში. მდებარეობს იმერეთის სამხრეთ მთისწინეთში. ზღვის დონიდან 120 მეტრი, სამტრედიიდან 15 კილომეტრი, საჯავახოდან 4 კმ. სოფელში გადის საჯავახო-ჩოხატაური-ოზურგეთი-ქობულეთის საავტომობილო გზა. სოფელში არის საბაზო (ცხრაწლიანი) სკოლა.

ისტორია
სახელწოდება აღნიშნავს ტყეს, სადაც იჭრება გრძელი და წვრილი ჭოკი/ჭოგი/ჭოლოკი.სოფელი შედიოდა საჯავახოს მხარეში. სოფელში იდგა სვეტიცხოვლის სახელობის ეკლესია. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეხილეობა და მეცხოველეობა.

დემოგრაფია
ხუნჯულაური

ხუნჯულაური — სოფელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტში, ნაბაკევის თემში. მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე, მდინარე ცხენისწყლის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 30 მეტრი, სამტრედიიდან 8 კილომეტრი. სოფელს ემსახურება დაბა კულაშის სკოლა. სოფელში დგას საუკუნის მაცხოვრის შობის ტაძარი. სოფელი შედიოდა მიქელაძეების სათავადოში. სოფელში მოიპოვება ინერტული მასალა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 285 ადამიანი.
ჯიქთუბანი

ჯიქთუბანი — სოფელი საქართველოში, სამტრედიის მუნიციპალიტეტში (ეწერის თემი).

მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე. ზღვის დონიდან 35 მეტრი, სამტრედიიდან 7 კილომეტრი.

ისტორიულ წყაროებში პირველად მოიხსენიება საუკუნის ნახევარში. შუა საუკუნეებში აქ დასავლეთ საქართველოს კათალიკოსის ერთ–ერთი სასახლე იყო. სოფელში დგას საუკუნის ეკლესია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 208 ადამიანი.
შუყერი

შუყერი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ტყიბულის მუნიციპალიტეტში (ორპირის თემში), მდებარეობს იმერეთის ჩრდილოეთ მთისწინეთში, მდინარე ჭალის (წყალწითელის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირზე. ზღვის დონიდან 330 მეტრი, ტყიბულიდან 27 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 45 ადამიანი.
ციხია

ციხია — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ტყიბულის მუნიციპალიტეტში, გურნის თემი. მდებარეობს იმერეთის ჩრდილოეთ მთისწინეთში. ზღვის დონიდან 440 მეტრი, ტყიბულიდან 10 კილომეტრი. პირველად ისტორიულ წყაროებში მოხსენიებულია საუკუნეში. სოფელში დგას შუა საუკუნეების ციხე და ეკლესია. სოფელში არის საჯარო სკოლა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 92 ადამიანი.
ძიროვანი

ძიროვანი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ტყიბულის მუნიციპალიტეტში, საწირის თემში. მდებარეობს რაჭის ქედის სამხრეთ კალთაზე. მდინარე მთისჭალის ზემოთში. ზღვის დონიდან 600 მეტრი, ტყიბულიდან 10 კილომეტრი. სოფელში არის საჯარო სკოლა. სოფელში არის - საუკუნეების ეკლესია, ციხე-დარბაზი და „თამარის ციხე“.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 275 ადამიანი.
ძმუისი

ძმუისი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ტყიბულის მუნიციპალიტეტში (სოჩხეთის თემში. მდებარეობს ნაქერალის ქედის სამხრეთ–დასავლეთ კალთაზე. მდინარეების ლეხიდრისა და მეჩხეურის (რიონის აუზი) შესართავთან. ზღვის დონიდან 640 მეტრი, ტყიბულიდან 20 კილომეტრი. წყაროებში პირველად მოიხსენიება საუკუნეში. სოფელში არის საუკუნის ეკლესია, ჩანჩქერი. სოფელში არის საჯარო სკოლა

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 143 ადამიანი.
ძუყნური

ძუყნური — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ტყიბულის მუნიციპალიტეტში (ხრესილის თემი), მდებარეობს ოკრიბა–არგვეთის სერის ჩრდილოეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 420 მეტრი, ტყიბულიდან 14 კილომეტრი. სოფელს ემსახურება ხრესილის საჯარო სკოლა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 158 ადამიანი.
წყნორი

წყნორი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ტყიბულის მუნიციპალიტეტში. სოჩხეთის თემში. მდებარეობს ნაქერალას ქედის სამხრეთ–დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ჭალის (წყალწითელას აუზი) ზემოთში. ზღვის დონიდან 480 მეტრი, ტყიბულიდან 14 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 466 კაცი. წყაროებში პირველად მოიხსენიება საუკუნეში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 306 ადამიანი.
ხრესილი

ხრესილი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ტყიბულის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ახალდაბა, ბუეთი, გადაღმა წყალწითელა, გადმოღმა წყალწითელა, ივანეული, ლეღვა, ძუყნური).

სოფელში არის საექიმო ამბულატორია და საჯარო სკოლა. სკოლაში სწავლობს 105 მოსწავლე. სკოლა ემსახურება სოფელ ძუყნურსაც. მოქმედებს საბავშვო ბაღი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 274 ადამიანი.

მაღალია სოფლიდან მიგრაციის მაჩვენებელი. მიგრაციის ნაკადი ძირითადად მიმართულია ქალაქ ქუთაისისკენ.

ბუნება
სოფელი მდებარეობს იმერეთის ჩრდილოეთ მთისწინეთში. მდინარე წყალწითელას ხეობაში. ზღვის დონიდან 390 მეტრი, ტყიბულიდან 15 კილომეტრი.

ხრესილში გავრცელებულია წითელმიწა და ყვითელმიწა ნიადაგები, არის ნეშომპალა კარბონატული და ალუვიური ნიადაგები. მცენარეულობიდან გვხვდება მუხა, წიფელი, ნეკერჩხალი, თელა, ფიჭვი, მურყანი, წაბლი, ძელქვა. ტყეები მდიდარია ტყის ხილით: ვაშლი, მსხალი, ზღმარტლი, ჟოლო, მოცვი, ასკილი, კუნელი. მრავალწლიანი ნარგავებიდან გაშენებულია ჩაი, ციტრუსოვანი კულტურები, სიმინდი, ლობიო.

ცხოველებიდან გვხვდება მაჩვი, კურდღელი, თაგვი, მელა, ციყვი, ზღარბი, თხუნელა, ტურა, კვერნა, მგელი, მურა დათვი. ფრინველებიდან — კაჭკაჭი, ყვავი, მოლაღური, წივწივა, მერცხალი, გულწითელა, სკვინჩა, ბულბული, კოდალა, გუგული, ქორი, ძერა. თევზებიდან — ქაშაყი, ნაფოტა, კალმახი.

ხრესილში მიედინება მდინარე წყალწითელა და მისი შენაკადები. ერთ-ერთი შენაკადი, მცირე მდინარე ღვაღვანა ქმნის პატარა ჩანჩქერს. სოფლის მოსახლეობა სასმელად იყენებს წყაროს წყლებს. სასმელი წყლებიდან მნიშვნელოვანია „თათროულის წყარო“ და „კოვზის წყარო“.

ხრესილში არის გიშერი, თუმცა მისი მოპოვება და დამუშავება არ ხდება.

ისტორია
წყაროებში პირველად მოიხსენიება საუკუნეში. 1757 წელს სოფელთან (სოფლის მიდამო – „თათრული“) გაიმართა ბრძოლა ოსმალთა და ქართველთა ჯარებს შორის.
ჯვარისა (ტყიბულის მუნიციპალიტეტი)

ჯვარისა — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ტყიბულის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ლეყერეთი, ოჯოლა, ხორჩანა). მდებარეობს იმერეთის ჩრდილოეთ მთისწინეთში. მდინარე ღვაღვანის ხეობაში. ზღვის დონიდან 480 მეტრი, ტყიბულიდან 33 კილომეტრი. სოფელში არის საექიმო ამბულატორია და საჯარო სკოლა. ჯვარისაში დაიბადა და ბავშვობა გაატარა მწერალმა ნიკოლო მიწიშვილმა. სოფელში არის მისი სახლ-მუზეუმი.

წერილობით წყაროებში ჯვარისა პირველად იხსენიება 1071–1080 წლების „ნიკორწმინდის დაწერილში“ როგორც „ოკრიბას ჯუარისა“ (გასარჩევად მეორე ამავე სახელწოდების სოფლისგან, რომელიც „ზნაკუას ჯვარისა“ სახელითაა მოხსენიებული იმავე დოკუმენტში).
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 249 ადამიანი.

ისტორია
სოფელი დასახლებული იყო ანტიკურ ხანაში. წყაროებში პირველად მოიხსენიება საუკუნეში. შემორჩენილია ჯვარის ციხის ნანგრევები. ციხე მოხსენებული აქვს ვახუშტი ბატონიშვილს 1723 დასავლეთ საქართველოში ოსმალთა აგრესიასთან დაკავშირებით.
ჯონია

ჯონია — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ტყიბულის მუნიციპალიტეტში (ორპირის თემი). მდებარეობს მდინარეების წყალწითელასა და ღვანანას წყალგამყოფზე. ზღვის დონიდან 480 მეტრი, ტყიბულიდან 21 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 46 ადამიანი.

ისტორიული ძეგლები
სოფელი წყაროებში პირველად მოხსენიებულია 1545 წელს. სოფელში შემორჩენილია საუკუნის წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია და შუა საუკუნეების ციხე. 1967 წელს აქ აღმოჩნდა მონეტების – „კოლხური თეთრის“ განძი.
ტოლოში

ტოლოში — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ასპინძის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფელი: გულსუნდა, ხერთვისი). მდებარეობს მდინარე მტკვრის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1100 მეტრზე, ასპინძიდან დაშორებულია 15 კილომეტრით. სოფლის მიდამოებში მოიპოვება ბაზალტი და ტეშენიტი. სოფელში დგას - საუკუნეების ეკლესია ალანძა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 440 კაცი.
კალიარი (საფეხბურთო კლუბი)

კალიარი კალჩო — იტალიური საფეხბურთო კლუბი კუნძულ სარდინიის ქალაქ კალიარიდან. გუნდი შეიქმნა 1920 წელს და ამჟამად თამაშობს სერია -ში. 1969/70-ის იტალიის ჩემპიონი.

ისტორია
კალიარი სერია -ში პირველად 1964 წელს წარსდგა. თავის პირველ სეზონში დაიკავა მე-7 ადგილი. 1968/69 მოიპოვა ვერცხლის მედალი. მომდევნო სეზონში კლუბი ერთადერთხელ გახდა იტალიის ჩემპიონი. მთლიანი სეზონის განმავლობაში მხოლოდ ორი მატჩი წააგო და გაუშვა 11 გოლი, ხოლო საუკეთესო ბომბარდირი გახდა „კალიარის“ ფეხბურთელი ლუიჯი რივა. ამ წარმატების შემდეგ გუნდმა ვერასდროს ვერ შეძლო ამ ტიტულის ხელმეორედ მოპოვება, ხოლო 1975/76-ის სეზონზე ჩამოქვეითდა სერია -ში. 1989/90 გუნდმა კვლავ მოიპოვა სერია -ში თამაშის უფლება.

კლუბისთვის ყველაზე წარმატებული აღმოჩნდა 1993/94-ის სეზონი, გუნდმა მიაღწია უეფა-ს ევროპის ლიგის ფინალამდე. 1997 წელს კალიარი კვლავ სერია -ში ჩამოქვეითდა. მომდევნო სეზონში ისევ სერია -ში გადავიდა, მაგრამ დიდხანს ვერ შეძლო იქ ფეხის მოკიდება. 2003/04-ის შემდეგ „კალიარში“ გადავიდა იტალიის ნაკრების ყოფილი ფეხბურთელი ჯანფრანკო ძოლა, ვისი მეშვეობითაც კლუბმა შეძლო სერია -ში თავის დამკვიდრება.

2005/2006 კალიარისთვის რთული აღმოჩნდა. თუმცა გუნდი გამოვარდნას მწვრთნელის, ნედო სონეტის წყალობით გადაურჩა. 2006/2007 დასაწყისში გუნდის მწვრთნელად კანკო ჯამპაოლო დაინიშნა, მაგრამ 17-ე ტურის შემდეგ ჩაანაცვლა ფრანკო კოლომბომ. 2007/08-ის სეზონზე გუნდის მთავარ მწვრთნელად კვლავ ჯამპაოლო აღადგინეს. ამავე სეზონზე გუნდი დატოვეს დავიდ სუაზომ, მაურო ესპოზიტომ და ანტონიო ლანჯელამ, სანაცვლოდ შემოემატნენ აკვაფრესკა, მატრი, ფოჯა და ლარივეი. 2008/2009 წლის სეზონი წარუმატებლად დაიწყო, კალიარი ზედიზედ ხუთ მატჩში დამარცხდა, თუმცა, ამის მიუხედავად მეცხრე ადგილზე გავიდა.

მიღწევები
იტალიის სერია 
ჩემპიონი (1): 1969/70
ვიცე-ჩემპიონი (1): 1968/69
იტალიის სერია :
ჩემპიონი (1): იტალიის სერია 2015/16
იტალიის საფეხბურთო თასი
ფინალისტი (1): 1968/69
1993/1994 უეფას თასის ნახევარფინალისტი
პეტრე I (კათოლიკოსი)

წმინდა პეტრე — ქართლის პირველი კათოლიკოსი. ქართული მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 30 ნოემბერი, ახალი სტილით — 13 დეკემბერი. იგი 467-474 წწ. განგებდა საქართველოს სამოციქულო ეკლესიას. მან სათავე დაუდო საქართველოში კათოლიკოსთა დინასტიას.

წმინდა მეფის ვახტანგ გორგასლის ცხოვრების აღმწერელი ჯუანშერი მოგვითხრობს, რომ ვახტანგ მეფემ ბიზანტიაში ლაშქრობის დროს „მოტყუენა“ ანძიანძორა, სადაც დატყვევებულებს შორის აღმოჩნდა „პეტრე მღვდელი მოწაფეთაგან გრიგოლ ღვთისმეტყველისათა“ და მონაზონი სამოელი, რომლებიც გრიგოლ ღვთისმეტყველის საფლავის მომვლელებად იყვნენ დადგენილნი. მალე ვახტანგ გორგასალმა წმინდა მამები დაიახლოვა და შემდგომში მათმა ბრძნულმა და შეთანხმებულმა მოღვაწეობამ დიდად შეუწყო ხელი საქართველოსა და ბიზანტიას შორის მშვიდობიანი ურთიერთობების დამყარებასა და საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის ავტოკეფალიას.

ლაშქრობის შემდეგ ქართლში მომავალმა ვახტანგ მეფემ ბიზანტიაში „წარავლინა მოციქული წარმოყვანებად ცოლისა მისისა და პეტრესთვის კათალიკოსისა და სამოელ ეპისკოპოსისა“ და თან შეუთვალა, რომ „კათოლიკოსი და თორმეტნი ეპისკოპოსნი სწრაფვით წარმოავლინენ“. კონსტანტინეპოლის პატრიარქი დათანხმდა ქართლში კათოლიკოსის დადგენას და რადგანაც იმ პერიოდისთვის ქართლის წმინდა ეკლესია ანტიოქიის საპატრიარქოს ეკუთვნოდა, წმინდა პეტრე და წმინდა სამუელი ანტიოქიაში წარავლინა, რათა თვითონ ანტიოქიის პატრიარქს ეკურთხებინა პეტრე კათალიკოსად და სამოელი ეპისკოპოსად. ხელდასხმის შემდეგ კათოლიკოსი და ეპისკოპოსები ქართლში ჩამოვიდნენ და ამ პერიოდიდან იწყება საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის თვითმმართველობა (ავტოკეფალია).

წმინდა პეტრე კათოლიკოსმა ავტოკეფალური ეკლესიის პრინციპით მოაწყო ეკლესიის მართვა-გამგეობა და ჩამოაყალიბა თვითმმართველობის ის ფორმა, რომელმაც შემდგომში კიდევ უფრო განამტკიცა საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის ავტორიტეტი მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნის ეკლესიებს შორის. წმინდა კათოლიკოსისა და წმინდა მეფის ურთიერთპატივისცემამ და შეთანხმებული ქმედებებით სარწმუნოებრივ-ეროვნულ ინტერესებზე ზრუნვამ საფუძველი დაუდო საერო და სასულიერო ხელისუფლების ჰარმონიული ურთიერთობების ისეთ ფორმას, რომელიც განსაზღვრავს ეკლესიის ავტორიტეტს ქვეყანაში და ხალხის მიერ ღვთივკურთხეული საერო ხელისუფლების სიყვარულსა და ერთგულებას.

წმინდა პეტრე, წმინდა ვახტანგ გორგასალთან ერთად იყო სპარსელებთან ომის დროს. როდესაც ბრძოლაში სასიკვდილოდ დაჭრილმა ვახტანგ მეფემ „შეიტყო სიკვდილი თავისა თვისისა, მოუწოდა კათოლიკოსსა, ცოლსა თვისსა და ძეთა და ყოველთა წარჩინებულთა“. წმინდა პეტრემ მიიღო წმინდა მეფის ბოლო აღსარება, მეფედ აკურთხა წმინდა ვახტანგ გორგასლის შვილი დაჩი და სიცოცხლის ბოლომდე ბრძნულად განაგებდა საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალურ ეკლესიას.
სამოელ I (კათოლიკოსი)

წმინდა სამოელ – ქართლის კათალიკოსი. საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი; ხსენების დღე — ძველი სტილით 30 ნოემბერი, ახალი სტილით — 13 დეკემბერი.

საქართველოს ეკლესიის საჭეთმპყრობლის ტახტზე აღსაყდრდა წმინდა პეტრე კათოლიკოსის შემდეგ, ს-ის დასაწყისში. წმინდა სამოელი ისევე, როგორც წმინდა პეტრე კათოლიკოსი, ბიზანტიელი იყო და მსახურობდა გრიგოლ ნანზიანზელის ეკლესიაში. ვახტანგ გორგასალის მიერ საბერძნეთის საზღვრის ნაზიანზის აღებისას პეტრესთან ერთად ტყვედ წამოიყვანეს ქართლში. შემდეგ ვახტანგ გორგასალის ჩვენების შემდეგ დაინიშნა ჯერ მცხეთის ეპისკოპოსად შემდეგ კი ქართლის კათალიკოსად.

სამოელ კათოლიკოსი საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალურ ეკლესიას განაგებდა მეფე დაჩისა და მისი მემკვიდრის ბაკურის დროს. მის დროს აშენდა წყაროსთავის ეკლესია ჯავახეთში.

მოხსენიება წყაროებში
სამოელ კათალიკოსი მოხსენიებულია შუშანიკის წამებაში, რომელიც 475 წელს უკვე კათალიკოსის რანგში იმყოფებოდა:
ვაცლავ კლაუსი

ვაცლავ კლაუსი (; დ. 19 ივნისი, 1941) — ჩეხეთის რესპუბლიკის ყოფილი პრეზიდენტი (2003-2013) და პრემიერ-მინისტრი (1992-1997). განათლებით ეკონომისტი; წამყვანი მემარჯვენე სამოქალაქო დემოკრატიული პარტიის თანადამფუძნებელი. ცნობილია, როგორც ევროსკეპტიკოსი, მეტსახელად „ცენტრალური ევროპის მარგარეტ ტეტჩერი“ და ლისაბონის ტრაქტატის მოწინააღმდეგე.
თეთრი (ფული)

თეთრი — ხურდა ფული და საანგარიშო-ფულადი ერთეული საქართველოში, რომელიც ლარის მეასედის ტოლია. 1995 წლის 25 სექტემბრიდან მიმოქცევაშია 1 (2019 წლამდე), 2, 5, 10, 20, 50 თეთრის ნომინალის მონეტები.

ძველ საქართველოში „თეთრი“ ოქროს, ვერცხლისა და სპილენძის ფულის აღმნიშვნელი ზოგადი ტერმინი იყო. იხსენიება – საუკუნეების ქართულ წერილობით წყაროებში.

გალერეა
ჯენოა (საფეხბურთო კლუბი)

ჯენოა — იტალიური საფეხბურთო კლუბი ქალაქ გენუიდან. ერთ-ერთი უძველესი და ტიტულოვანი კლუბი, რომელიც იტალიის საფეხბურთო ლიგის სისტემის უმაღლეს დივიზიონში, სერია -ში ასპარეზობს. 9-ჯერ მოიპოვა იტალიის ჩემპიონობა და ერთხელ იტალიის თასი. გენუელები დომინირებდნენ იტალიაში სამოყვარულო ჩემპიონატების პერიოდში, 1898–1900 წლებში „გრიფონებმა“ იტალიის ჩემპიონატის პირველ სამ გათამაშებაში გაიმარჯვეს.

ისტორია
„ჯენოას“ ისტორია 1893 წლიდან იწყება. ის ოფიციალურად 1893 წლის 7 სექტემბერს დაარსდა, როგორც კრიკეტის კლუბი და თავდაპირველად „ჯენოას“ მძლეოსნობისა და კრიკეტის კლუბი ეწოდებოდა. ამ სპორტული საზოგადოების არსებობის პირველ წლებში, მისი წევრები მხოლოდ კრიკეტსა და მძლეოსნობაში გამართულ შეჯიბრებებში იღებდნენ მონაწილეობას. იმ პერიოდში კლუბს უცხოეთიდან ჩამოსული ინგლისელები წარმოადგენდნენ. საფეხბურთო კლუბის სპორტული ცხოვრება კი 4 წლის შემდეგ, 1897 წლის 10 აპრილს დაიწყო, როდესაც ჯეიმს რიჩარდსონ სპენსლიმ „ჯენოას“ საფეხბურთო სექცია გახსნა.

1898 წელს „ჯენოას“ საფეხბურთო კლუბმა მონაწილეობა მიიღო იტალიის პირველ ჩემპიონატში. პირველი მატჩი „ტორინოს“ წინააღმდეგ გაიმართა, ამ გამარჯვებით კლუბმა დაიწყო გზა მომდევნო წარმატებებისკენ. ეს გათამაშება „ჯენოას“ გამარჯვებით დასრულდა, როდესაც მათ პირველი ჩემპიონატი მოიგეს. კლუბი ასევე გახდა ჩემპიონი 1899 და 1900 წლებში.

მიღწევები
სერია 
ჩემპიონი (9): 1898, 1899, 1900, 1902, 1903, 1904, 1914–15, 1922–23, 1923–24
სერია 
ჩემპიონი (6): 1934–35, 1952–53, 1961–62, 1972–73, 1975–76, 1988–89
სერია 
ჩემპიონი (1): 1970–71
იტალიის თასი
თასის მფლობელი: 1936–37
ფინალისტი: 1939–40
ვესტიბულური ნევრიტი

ვესტიბულური ნევრიტი იგივე ვესტიბულური ნეორონიტი — ვესტიბულარული აპარატის დაავადება. სმენის ნერვის (კოქლეოვესტიბულური) ვესტიბულური ნაწილის მწვავე დაზიანება. შესაძლოა განვითარდეს ზედა სასუნთქი გზების ინფექციური დაავადებიდან რამდენიმე დღის შემდეგ. ვლინდება ძლიერი თავბრუსხვევით, ნისტაგმით, ვესტიბულური ატაქსიით, განმეორებადი ღებინებით.

ვესტიბულური აპარატი შიგნითა ყურში არსებული ორგანოა, რომელიც სხეულის მოძრაობის აღქმას, აგრეთვე მდებარეობის და წონასწორობის შენარჩუნებას ემსახურება. როდესაც ამ ორგანოს ფუნქცია ირღვევა, მაშინ წარმოიშობა სხეულის სივრცეში მოძრაობის ან თავბრუსხვევის შეგრძნება. ეს ორგანო შეიძლება სხვადასხვა მიზეზით დაზიანდეს.

დაავადება ხანმოკლეა (რამდენიმე კვირა შეიძლება გაგრძელდეს) და უმრავლეს შემთხვევაში გართულების გარეშე მიმდინარეობს.

მკურნალობა
პირველ დღეებში იყენებენ პრეპარატებს, რომლებიც ამცირებენ ვესტიბულური აპარატის აგზნებადობას, გამოიყენება ღებინების საწინააღმდეგო და სედატიური საშუალებები შემდგომში მკურნალობის საფუძველია – ვესტიბულური ვარჯიში.
არნიკა

არნიკა (ლათ. ) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. მრავლდება ველურად. ზოგიერთ ქვეყანაში ბუნების დაცვის მეთვალყურეობის ქვეშაა. არნიკა შეიცავს ეთეროვან ზეთებსა (0,1%, უპირველეს ყოვლისა, აზულენსა და თიმოლს) და გლიკოზიდებს (იზოკვერციტრინი) ყვავილში და რიზომაში. არნიკა აგრეთვე შეიცავს არნიკას ფლავონს, პრესორის ნივთიერებებს, ქოლინს, ტრიმეთილამინს, ბეტაინს, ქსანტოფილებს, ლუტეინს და სხვა კაროტინაოიდულ პიგმენტებს. აქვს ანთების საწინააღმდეგო, ანტიბიოტიკური და წნევის დამწევი მოქმედება. გამოიყენება ნაყენებსა და მალამოებში. არნიკა შედის აგრეთვე ჰომეოპათიური პრეპარატების შემადგენლობაში.

არნიკა კარგად ხარობს საკვებით ღარიბ მდელოებზე; ბუნებრივი მდელო შეიძლება გამოდგეს წინამორებდად, თუ მათზე ძლიერი განოყიერება არ მომხდარა, იტანს მზესა და ძლიერ ნალექებს. გამოცდილების მიხედვით, არნიკა საკვები ნივთიერებებით მდიდარ ნიადაგზე ან მინერალური სასუქების შეტანაზე უაღრესად მგრძნობიარედ რეაგირებს. შეიძლება ფოთოლი დაიწვას ან მთელი მცენარე მოკვდეს. ამიტომ სასუქის საჭიროება არ არსებობს. მცენარე მრავლდება გაზაფხულზე. თესლი ღვივდება მაქსიმუმ 13-15° ტემპერატურაზე, ხოლო აღმონაცენი ჩნდება დათესვიდან 3-4 კვირაში.
ბოსტნის რეჰანი

ბოსტნის რეჰანი (ლათ. ) — ერთწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ტუჩოსანთა ოჯახისა. სიმაღლე 30-60 სმ. აქვს გრძელი ფოთლები, რომელთა სიგრძეა 5,5 სმ. ღერო სწორია, ოთხწახნაგა. ველურად გვხვდება აფრიკისა და აზიის სუბტროპიკულ და ტროპიკულ სარტყლებში. ბევრი სახეობა აზიიდან და წყნარი ოკეანის კუნძულებიდანაა.

იყენებდნენ სანელებლად, საკონდიტრო წარმოებაში და ლიქიორის დასამზადებლად. მწვანე მასას აქვს სასიამოვნო სუნი. ევროპაში კულტივირებულია.
გვერდელა

გვერდელა (ლათ. ) — მრავალწოვანი ბალახოვანი მცენარე ქოლგოსანთა ოჯახისა. გავრცელებულია ევროპასა და აზიაში. იზრდება მდელოებსა და სტეპებში, ბუჩქნარებს შორის. ღერო სწორმდგომია, სიმაღლე 15-80 სმ.

ყვავის ივნის-აგვისტოში. გვერდელა ძირითადად შეიცავს ეთერზეთებსა და კუმარინის დერივატებს, მცირე რაოდენობით მთრიმლავ ნივთიერებებსა და ფისს.

ფესვების ექსტრატი გამოიყენება ლორწოვანი გარსის დამამშვიდებელი და ხველების საწინააღმდეგო საშუალებების დასამზადებლად.
დუზუნდური

დუზუნდური, სამკურნალო ანგელოზა — მიეკუთვნება ქოლგოსანთა ოჯახს — . გამოიყენება: გამშრალი ფესურა ფესვებითურთ. სასაქონლო სახელწოდება: – ანგელოზას ფესვი. გამრავლება: კულტურიდან, მოყავთ უმთავრესად საფრანგეთსა და აღმოსავლეთ ევროპაში. ანგელოზას გააჩნია საჭმლის მონელების ხელშემწყობი, მადის აღმძვრელი, კრუნჩხვების მომხსნელი და შებერილობის საწინააღმდეგო მოქმედება. ძირი და თესლი გამოიყენება ლიქიორის წარმოებაში, ღეროს ნაჭრებისაგან ადრე ამზადებდნენ ცუკატებს.

ეთერზეთის მინიმალური შემცველობა საჭიროა შეადგენდეს 0,3 პროცენტს და მშრალ ძირებში შეიძლება 1,0 პროცენტსაც მიაღწიოს, უწინარეს ყოვლისა აღსანიშნავია ფელანდრენი, ჰინენი და ლიმონენი.

ნაყოფი შეიცავს 0,8-დან 1,5 პროცენტამდე ერეთზეთს და დაახლოებით 25 პროცენტ ცხიმოვან ზეთს. ამას გარდა, ანგელოზა შეიცავს კუმარინსა და 15 სხვადასხვა სახის ფურანოკუმარინს, ფისსა და ორგანულ მჟავებს.

მოშენება
მოყვანის მიზნით გამოიყენება მხოლოდ და მხოლოდ ნედლი ან მაცივარში ძალიან დაბალ ტემპერატურაზე შენახული სათესლე მასალა, რადგან იგი ძალიან მალე კარგავს გაღივების უნარს. ღია გრუნტში თესვა ხორციელდება ზაფხულის ბოლოსთვის, მწკრივებს შორის მანძილი – 50 სმ, თესვის სიღრმე – 0,5–1,0 სმ, თესვის ნორმას შეადგენს 10-15 კგ ჰა. აღმოცენება გრძელდება 30-40 დღე; ამ დროს ნიადაგი მუდამ სველი უნდა იყოს.

პრაქტიკაში მიღებულია აგრეთვე, ჩითილების გამოყვანა გაზაფხულზე. დაახლოებით 60 დღის შემდეგ შესაძლებელია 50×40 სმ დაშორიშორებით. სარეველა მცენარეებთან ბრძოლის თვალსაზრისით ეფექტურია ბრძოლის აგროტექნიკური მეთოდი (თოხნა, მარგვლა).

დაავადებები და მავნებლები. დაავადებებიდან გვხვდება ფესვის სიდამპლე და ფუზარიოზი ( და ). ჟანგა იწვევს ფოთლებისა და ღეროების ფერის შეცვლას. შემდეგი დაავადებაა ცრუ ნაცარი . მწერებიდან ბუგრი და ტალახის ტკიპა ამახინჯებს ქოლგას.

მოსავლის აღება და მოსავალი. თუ გამიზნულია მხოლოდ თესლის გამოყენება, მაშინ მოსავალი აიღება მეორე წლის აგვისტოდან მარცვალასაღები კომბაინით. ნარგავიდან ლეწვა თითქმის შეუძლებელია მწვანე ფოთლების გამო. შეძლებისდაგვარად, შესაძლებელია მესამე წლის შედგომი მოსავლის აღება.

თესლისა და ფესვების ერთდროული გამოყენება არაა რეკომენდებული, რამდენადაც ასეთ შემთხვევაში ფესვები ცუდი ხარისხისაა. იმისათვის, რომ მიღებული იქნეს განსაკუთრებით არომატული ფესვები, მცენარეებს გადაჭრიან თავებს, რათა თავიდან იქნეს აცილებული მცენარეთა ყვავილობა.

ნედლი ძირების შესაძლო მოსავლიანობა შეადგენს 100–დან 150 ტონა/ჰა. (25–დან 40 ტონა/ჰა გამშრალი ძირები) და 10–დან 12 ტონამდე/ჰა თესლი.
ალექსანდრე (იერუსალიმის პატრიარქი)

ალექსანდრე – იერუსალიმის პატრიარქი (213-251); მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 12 დეკემბერი, ახალი სტილით - 25 დეკემბერი. იგი წმინდა კლიმენტი ალექსანდრიელის (გ. დაახლ. 217) მოწაფე იყო. საუკუნის დასაწყისში იგი კაბადოკიის ფლაბიის ეპისკოპოსად აირჩიეს. სეპტიმიუს სევერუსის (193-211) ზეობისას მღვდელმთავარი საპყრობილეში ჩააგდეს, სადაც სამი წელი დაჰყო. განთავისუფლების შემდეგ უფლის რჩეული იერუსალიმში გაემგზავრა წმინდა ადგილების მოსალოცად, სადაც 212 წელს პატრიარქ ნარცისის თანამოსაყდრედ აირჩიეს. ეს ძველი ეკლესიის პრაქტიკაში მეტად იშვიათი შემთხვევა იყო. ჯერ პატრიარქის თანამოსაყდრე, შემდეგ კი პატრიარქად ხელდასხმული წმინდა ალექსანდრე 38 წელი მართავდა ეკლესიას და ფრიად დაშვრა სამწყსოს ქრისტიანული განათლებისათვის. უფლის რჩეულმა იერუსალიმში ქრისტიანი მწერლების თხზულებათა მდიდარი ბიბლიოთეკა შექმნა. იგი იმპერატორ დეციუსის (249-251) მიერ ქრისტიანთა დევნის დროს გარდაიცვალა საპყრობილეში.