iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლაკბისხევის სადგომი

ლაკბისხევის სადგომი — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მელაანში. ძეგლი სოფლიდან 1-2 კილომეტრზე მდებარეობს, მდინარე ლაკბის ხეობაში. იქ სადსაც მდინარე ლაკბი კვეთს თბილისი-თელავის საავტომობილო გზას, განეკუთვნება შუა აშელის ხანას.

სადგომი კახეთში ქვის ხანის პირველია აღმოჩენილი ძეგლია, იგი 1961 წელს გამოავლინა, არქეოლოგმა: ნ.ბერძენიშვილმა. ნაპოვნია კაჟის ნივთები,ნუკლეუსები, ანატკეცები და იარაღი.
ნუკლეუსები ერთფუძიანი განივი, ორფუძიანი ორმხრივი და დისკოსებრი ორმხრივი ტიპისაა, ყველა გაფორმებულია კაჭრებზე. ანატკეცებს ახასიათებთ მოგრძო ან დაბალი, ფართო შემთხვევითი მოყვანილობა და გრძივი ღერძის, პერპუნდიკულარული, გლუვი ფართო დარტყმის მოედანი. იარაღებიდან არის ორი ანკოში, ან გვერდამოღარული ხელსაწყო, ორი ცალპირა, სწორსამუშაოპირიანი და ერთი ორპირა ამოზნექილსამოშაოპირებიანი სახოკი.

მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ ეთნოგრაფიულ მუზეუმში.
ჯორთპირის ნასოფლარი

ჯორთპირის ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ პავლეურის დასავლეთით, პავლეურის ნამოსახლარისაკენ მიმავალ გზაზე, ე. წ. წმინდა ტყეში. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. ნასოფლარზე შემორჩენილია საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობათა ღრმულები და ნატეხი ქვით ნაგები ეკლესიისა და გალავნის ნანგრევები. არქეოლოგიური მასალიდან საყურადღებოა შუა საუკუნეების ხელადის გრძივნაჭდევებიანი ყურები. მოპოვებული მასალა დაცულია არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.
მაიაკის ნამოსახლარი

მაიაკის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მელაანში. ძეგლი მდებარეობს სოფლის სამხრეთ დასავლეთით, ჩრდილიხევის მარჯვენა ნაპირზე. განეკუთვნება გვიანდელ ბრინჯაო-რკინის ხანას.

ნამოსახლარი სამხრეთიდან შემოსაზღვრულია ჩრდილიხევის ციცაბო ნაპირით, ჩრდილოეთით კი მას თავდაცვითი თხრილი შემოსდევს.
სალაჯურის ეკლესია

სალაჯურის ეკლესია, შუაძნის ხატი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ სალაჯურის ჩრდილოეთით, მთის ფერდობზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (5,6 4 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით, დაშენებულია ზურგიანი კოშკის შემორჩენილ ნაწილზე (სიმაღლე 3 მეტრი). კოშკს სწორი კედლის მხრიდან (სამხრეთიდან) მიშენებული აქვს მცირე ზომის (6,7 4,6 მეტრი) სათავსი, რომლის ბრტყელი გადახურვა ეკლესიის სამხრეთ კედლის წინ მოზრდილ ბაქანს (ფართობი 35 კვადრატული მეტრი) ქმნის. სათავსს შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარი სწორკუთხაა. დანარჩენი კედლები ყრუა. ეკლესია უაფსიდოა და აღმოსავლეთით სწორი კედლითაა დასრულებული. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდეშია. კარი ორივე მხრიდან ბრტყლადაა გადახურული. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში თითო სწორკუთხა სარკმელია. აღმოსავლეთ სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, ტრაპეზია მიშენებული. კედლებს 80 სანტიმეტრი სიმაღლის საფეხური გასდევს. დასავლეთ კედლის ჩრდილოეთ ნაწილში მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. შენობას თაროსებრი ლავგარდანი და ფიქლის ორფერდა სახურავი აქვს, რომლის კეხის კიდეებში ქვის თითო ჯვარია დადგმული.
ზემო ხორხის ეკლესია

ზემო ხორხის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ხორხის სასაფლაოზე. აგებულია - საუკუნეებში.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი არქიტრავიანია, აღმოსავლეთით კუთხეებმომრგვალებული, შებრტყელებული აფსიდია, რომლის ღერძზე გარეთ შევიწროებული სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ქვემოთ ტრაპეზის ქვა დგას. საკურთხევლის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშია. ჩრდილოეთით მომრგვალებულ კუთხეში სეგმენტის ფორმის პოსტამენტია. დარბაზის დასავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედელში აფსიდის სარკმლის მსგავსი თითო სარკმელია. შემორჩენილია ხის კანკელის კვალი.

ფასადები სადაა. ეკლესიის კედლები დასრულებული იყო აგურის რიგებით გამოყვანილი ლავგარდნით, რომელიც მხოლოდ ჩრდილოეთ კედელზეა შემორჩენილი. სახურავის ჩრდილოეთ ფერდზე შემორჩენილია ღარიანი კრამიტი. ორფერდა სახურავის კეხზე, დასავლეთით, აღმართულია აგურითა და ნატეხი ქვით ნაგები პატარა სამრეკლო - ოთხ სვეტზე დაყრდნობილი თაღებით შექმნილი და პირამიდული სახურავით დასრულებული ფანჩატური.
ბაგიჭალის ნამოსახლარი და სამაროვანი

ბაგიჭალის ნამოსახლარი და სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდინარე საშაბუროსხევის მარჯვენა ნაპირზე, ადგილ ბაგიჭალაში. ძეგლი მრავალფენიანია, თარიღდება ძვ. წ. და ახალი წელთაღრიცხვით - საუკუნეებით. 1982 წელს, გათხარა არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი რ. რამიშვილი).

ნამოსახლარის ქვედა ფენის ნაგებობის მხოლოდ მცირე ნაწილებია შემორჩენილი, ზედა ფენებისა - შედარებით მეტი. სათავსთა (ფართობი 15-20 კვადრატული კილომეტრი) კედლები ნაშენია ალიზით, რიყის ქვის საძირკველზე. ნამოსახლარს გარს ევლებოდა სათავდაცვო კედელი, რომელიც რიყის ქვის საძირკველზეა ნაგები (სისქე 1,3-1,5 მეტრი), მხოლოდ დიდი ზომის ალიზის აგურით. სამაროვანზე გათხრილია 34 სამარხი. მათ შორის გამოირჩევა ძველი წელთაღრიცხვით და ახალი წელთაღრიცხვით საუკუნეების 26 სამარხი. ყველა სამარხი ინდივიდუალურია, მიცვალებულები გადაუკრძალავთ მოხრილ მდგომარეობაში. ზოგ ორმოსამარხს რიყის ქვაყრილი ჰქონდა შემოწყობილი. ოთხ (მამაკაცის) სამარხში მიცვალებულების გვერდით აღმოჩნდა ცხენის ჩონჩხი, ცხენის ლაგამსაყბეურები და შუბლისა და მკერდის სამკაული, შუბისპირი და სხვა. - საუკუნეების (გვიანდელი არმაზული ხანა) სამარხები შედარებით ზედაპირულია, ხოლო ინვენტარი - ღარიბული. ფერდობის შუა ნაწილში გათხრილ, ქვიშაქვის ბრტყელი ფილებით შეკრულ ერთ ქვაყუთში სამი მიცვალებული ესვენა, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ნამოსახლარზე სიცოცხლე ადრინდელ შუა საუკუნეებშიც გრძელდებოდა. სამაროვანზე მოპოვებული მასალა (შავ და წითელკეციანი თიხის ჭურჭელი, წითელი წერნაქით შემკული ხელადები და ჯამები, დანები, საბრძოლო და შრომის იარაღები, სამკაული, პართული მონეტები და სხვა) ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.
კარლო II სავოიელი

კარლო სავოიელი (; დ. 23 ივნისი, 1489, ტურინი, იტალია — გ. 16 აპრილი, 1496, მონკალიერი, იტალია) — სავოიელთა დინასტიის წარმომადგენელი. სავოიის ჰერცოგი 1490-1496 წლებში. ჰერცოგ კარლო -ისა და ჰერცოგინია ბიანკა მონფერატელის ვაჟი.

ბიოგრაფია
კარლო სავოიელი დაიბადა 1489 წლის 23 ივნისს ტურინში. იგი იყო სავოიის ჰერცოგ კარლო -ისა და მისი მეუღლის, ჰერცოგინია ბიანკა მონფერატელის პირველი შვილი და ერთადერთი ვაჟი. მისი გაჩენიდან სულ რამდენიმე თვეში, 1490 წლის 13 მარტს მამამისი გარდაიცვალა, რის გამოც ჰერცოგი ჯერ კიდევ ჩვილი კარლო ხდება, რომელსაც რეგენტად დედამისი დაენიშნა.

კარლოს ხანმოკლე მმართველობის პერიოდს ემთხვევა იტალიური ომების დაწყებაც. 1494 წელს საფრანგეთის მეფე შარლ იტალიაში შეიჭრა ნეაპოლის სამეფოს დასაპყრობად. ამ დროს კარლოს დედამ, რეგენტმა ბიანკამ ფრანგული ლაშქარი სავოიაზე მშვიდობიანად გაატარა და გზად მათი გამოკვებაც უზრუნველყო.

ცნობილია, რომ ბიანკა მოფერატელი ცდილობდა, რომ კარლო დაექორწინებინა მისსავე მამიდაშვილ შარლოტა ნეაპოლელზე (1479-1506), თუმცა მოლაპარაკებები კარგად წავიდა, კარლო სრულიად მოულოდნელად, 1496 წლის 16 აპრილს, 6 წლის ასაკში გარდაიცვალა, რის გამოც ტახტს მამამისის ბიძა, ფილიპო იკავებს.
საშაბუროს კოშკი

საშაბუროს კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ საშაბუროში. ეკუთვნოდა ფავლენიშვილებს. აგებულია საუკუნის მეორე ნახევარში. იგი ცილინდრულია (დიამეტრი ფუძის დონეზე 10 მეტრი, კედლის სისქე 2,5 მეტრი), ნაგებია რიყის ქვით. შემორჩენილია მხოლოდ სამი სართული (სიმაღლე 9 მეტრი). პირველი სართული უსარკმლოა, სკორკუთხა შესასვლელი (გვიანდელია) ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან აქვს. კარის პირისპირ თახჩაა. კედელს 1,2 მეტრი სიმაღლის საფეხური გასდევს. გადახურვა ხის ხუთ კოჭს ეყრდნობა. ეს სართული დანარჩენებთან დაკავშირებული არ არის. მეორე სართულზე შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. კარი თაღოვანია. შესასვლელზე მიდგმული კიბე კოშკზე მიშენებულ ფარდულშია. ამ სართულზე ორი განიერი თაღოვანი ფანჯარა (ადრე არსებული თახჩის ადგილას) და ერთი თახჩაა. კედელში ჩაშენებულია ზედა სართულზე ასასვლელი კიბე. სართული გადახურულია დაბალი, გუმბათოვანი კამარით, რომელსაც განივკვეთში სამცენტრიანი თაღის ფორმა აქვს. მესამე სართულის შემორჩენილ კედელში მეორე და მეოთხე სართულებთან დამაკავშირებელი კიბის საფეხურების ნაწილები და მოგვიანებით გადაკეთებული რამდენიმე ღიობის ნაშთია. კოშკი გარედან კირის ხსნარითაა შელესილი.
დიდრუვის ნამოსახლარი

დიდრუვის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ჟინვალის ჩრდილოეთით, 1 კილომეტრზე, ფშავის არაგვის ხეობის მარჯვენა ფერდობზე, დიდრუვის ხევის მარცხენა ნაპირზე. ამჟამად დაფარულია წყლით. განეკუთვნებოდა - საუკუნეებს. 1974-1976 წლებში გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი — რ. რამიშვილი).

ნამოსახლარი განლაგებული იყო ფართო ხელოვნურ ტერასაზე. შედგებოდა ოთხი საცხოვრებელი კომპლექსისგან, რომლებსაც ირგვლივ ქვითკირის ზღუდე ჰქონდა შემოვლებული. შენობები ნაგები იყო ნატეხი ქვით. თითოეულ კომპლექსში შედიოდა სამი ძირითადი სათავსი: საცხოვრებელი ოთახი, მარანი და ფილაქვისიატაკიანი გომური. საცხოვრებელი ოთახი და მარანი გამოდიოდა ქვედა სართულის ბანზე, რომელიც ეზოს მოვალეობას ასრულებდა. მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა - მოჭიქული ჯამები, ჩალისფრად გამომწვარი სასმისები, წითელი და შავი საღებავით მოხატული თხელკეციანი სურები, წითელკეციანი სუფრის ჭურჭელი, ცხენის ნალები, რკინის ისრისპირები, მინის სამაჯურისა და სასმისების ნატეხები, საუკუნის პირველი ნახევრის ვერცხლის ორი სელჯუკური მონეტა და სხვ. ნამოსახლარი ს. შუა წლებში ხანძრის შედეგად განადგურებულა, რაც მონღოლთა ურდოების შემოსევის შედეგი უნდა იყოს. არქეოლოგიური მასალა დაცულია არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.
ბზიანის წმინდა გიორგის ხატი

ბზიანის წმინდა გიორგის ხატი — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ საჩალიჭალასთან ახლოს, მდინარეების - ბაკურხევისა და საჩალისჭალის შესართავთან, ტყით დაფარულ პატარა მთაზე. განეკუთვება ადრინდელ შუა საუკუნეებს. შენობა აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ წაგრძელებული სადგომია (8 6 მეტრი), რომლის ირგვლივ შეიმჩნევა გალავნისა და სხვადასხვა ნაგებობის კვალი. ძეგლი ნაგებია ნატეხი ქვით. დანგრეულია, შემორჩენილია მხოლოდ კედლების ნაწილი (სიმაღლე 0,8-1 მეტრი), შესასვლელი დასავლეთიდანაა (ამოშენებულია). სარკმლები არ შეიმჩნევა. შენობის შუაში დგას ქვით ნაგები სვეტი (სიმაღლე 3,5 მეტრი; დიამეტრი 1 მეტრი), რომელიც დაყრდნობილია ოთხკუთხა ბაზისზე და მაღალი, სადა კაპიტელითაა დასრულებული. ზედ დადგმულია ლავგარდნით დაგვირგვინებული დაბალი კუბური ფორმის ქვა.
მელაანის სადგომი სახელოსნო

მელაანის სადგომი სახელოსნო — არქეოლოგიური ძეგლი. გურჯაანის მუნიციპალიტეტის, სოფელ მელაანში. ძეგლი სოფლის დასავლეთ განაპირას მდინარე ლაკბის მარცხენა მშრალი შენაკადების, ჩრდილებისა და ჩალიანხევებს შორის გიოლას მუხის სახელით ცნობილ ტერიტორიაზეა. სადგომ-სახელოსნოს უკავია დაახლოებით 2-3 ჰექტარი ფართობის სახნავ-სათესი სავარგული. განეკუთვნება შუა პალეოლითის ხანას.

სადგომი სახელოსნო 1961 წელს გამოავლინა კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი კ. ფიცხელაური). ნახნავებში მოპოვებულია კაჟის ნუკლეუსები, ანატეცები და სამი იარაღი.
ნუკლეუსები ამორფული და ერთფუძიანი განავი არალევაუარულია, დამზადებულია კაჭრებსა და ბუნებრივ ნატეხებზე.

ანატკეც-ნამზადები არალევარული და ლევალუაურია, უდიდეს უმრავლესობას პირველი ტიპის, მოგრძო და დაბალი ფართო, არასწორი მოყვანილობის, გლუვი დარტყმისმოედნიანი ანატკეცები შეადგენს. ლევალუაური ანატკეცი ოთხი ცალია. ყველა მოთეთრო-მონაცრისფრო კაჟისაა, გამოირჩევა მოგრძო, შედარებით სწორი მოყვანილობით, სითხელით.დოლსარულ ზედაპირზე წინამორბედი, პარალელური ატკეცის ნეგატივობითა და პაცეტირებული, სწორი და ამოზნექილი დარტყმის მოედნებით.სამივე იარაღი გაკეთებულია არალევალუაურ ანატკეცებზე და წარმოდგენილია ამოზნექილსამუშაოპირიანი გრძივი სახოკით. ასიმეტრიული სამკუთხედისებრ ანატკეცზე გაფორმებული წვეტანით და ნაკოშსა და საჭრელი სამუშაო ელემენტის მქონე კომბინირებული ელემენტი.

მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მუზეუმში.
ჟინვალის პირველი ეკლესია

ჟინვალის პირველი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილი სოფლის ჟინვალის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ძველ სასაფლაოზე. განეკუთვნებოდა გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ამჟამად დაფარულია წყლით.

ეკელსია დარბაზულია, ნაგები იყო სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და ნატეხი ქვით. ძლიერ იყო დაზიანებული. შენობას სახურავის საფარი, ლავგარდანი და საფასადო წყობის ზედა ნაწილი ჩამოშლილი ჰქონდა. ხის ძელებით გადახურული შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ კიდეში იყო გაჭრილი. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე მდებარე სარკმლის ორივე მხარეს მოწყობილი იყო თითო პატარა სწორკუთხა ნიში. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მიყრდნობილი იყო ოთხწახნაგა ტრაპეზი. ეკლესია განათებული იყო სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში გაჭრილი თითო სწორკუთხა სარკმლით. კვერცხისებრი ფორმის აფსიდის თაღის ორივე ქუსლის დონეზე ხის იკონოსტასის ძელების ბუდეები იყო შემორჩენილი. კვერცხისებრი ფორმისა იყო დარბაზის კამარაც. გარედან აქა-იქ შემორჩენილი იყო აგურის საფეხუროვანი ლავგარდნის ნაწილი. დასავლეთის ფასადს აგურის წყობის შეღრმავებით გამოყვანილი, საფეხუროვან კვარცხლბეკზე შემდგარი ჯვარი ამკობდა. ეკლესიის დასავლეთ კედელზე დაშენებული იყო აგურით ნაგები სამრეკლო - კვადრატული ბაქნის კუთხეებში მდგარ, ოთხ კვადრატულ ბურჯზე დაყრდნობილი ნახევარწრიული თაღებით შექმნილი და პირამიდული სახურავით დასრულებული ფანჩატური. სამრეკლოს ჩვეულებრივად დაწყობილი და კუთხით შვერილი აგურების ორი რიგისგან შემდგარი დაბალი ლავგარდანი ჰქონდა.
ზემო ხორხის საცხოვრებელი კომპლექსი

ზემო ხორხის საცხოვრებელი კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ხორხის დასავლეთით, 0,5 კილომეტრზე, ტყიან ფერდობზე. აგებულია საუკუნეში. კომპლექსში შედის კოშკი, სწორკუთხა ნაგებობა და აკლდამა.

კოშკი ზურგიანია, ხუთსართულიანი, დგას კომპლექსის უკიდურეს სამხრეთ ნაწილში, ზურგით სამხრეთისკენ. ნაგებია დიდი ქვის ლოდებითა და კირის ხსნარით. მწკრივების სწორხაზოვნება დაცულია. შემორჩენილია 11,5 მეტრი სიმაღლის დაბზარული კედლები. შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა სართულის დონეზე, მიწიდან 3,5 მეტრ სიმაღლეზე. კარი სწორკუთხაა. კარის წინ კიბის ბაქნის ორი კონსოლია შემორჩენილი. სართული ნანგრევებითაა ამოვსებული. ინტერიერში შემორჩენილია სართულშუა გადახურვის საბჯენი ქვები. ერთადერთი სარკმელი სართულის ჩრდილოეთ კედელშია.
კოშკის ჩრდილოეთით, 2-3 მეტრზე, შემორჩენილია ორსართულიანი სწორკუთხა შენობის სართულის კედლები, რომლებიც ნაგებია ქვის ლოდებით, უდუღაბოდ. აღმოსავლეთით კარის ფრაგმენტი ჩანს, ხოლო კარის პირდაპირ, სათავსოს შუაში - ნატეხი ქვით ნაგები ოთხკუთხა ბურჯის ძირი. კედლებს სართულშუა გადახურვის საყრდენი თარო გასდევს. ამ სათავსოს ჩრდილოეთით გეგმით სწორკუთხა გვიანდელი ნაგებობის კვალი შეიმჩნევა.

ორსართულიანი ნაგებობის ჩრდილოეთით 14 მეტრზე ორი ორმოა. აღმოსავლეთისა მრგვალია, ამოვსებულია მიწით, დასავლეთისა - სწორკუთხა და ამოყვანილია ქვის ლოდებით. ეს ორმო 1,7 მეტრი სიმაღლის სწორკუთხა კარით უკავშირდება ქვით ნაგებ, კვადრატული გეგმის აკლდამას, რომელსაც დიდი ბრტყელი ქვის ფილებით ნაწყობი ორსაფეხურიანი გადახურვა აქვს.
ჟინვალის მეორე ეკლესია

ჟინვალის მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილი სოფლის ჟინვალის განაპირას, აღმოსავლეთით, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირას. განეკუთვნებოდა გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ამჟამად დაფარულია წყლით. 1974 წელს გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ.

ეკლესიის კედლები შემორჩენილი იყო 1,5 მეტრ სიმაღლეზე. ნაგები იყო კლდის ნატეხი ქვით. შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონდა. ნახევარწრიული აფსიდი დარბაზიდან გამოყოფილი იყო ვიწრო მხრებით.
ჟინვალის ეკლესია და სამაროვანი

ჟინვალის ეკლესია და სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილი სოფლის ჟინვალის სამხრეთ ნაწილში. ამჟამად დაფარულია წყლით. 1973-1976 წლებში გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ.

ეკლესია ნაგები იყო ნატეხი ქვით, აგურითა და რიყის ქვით. განეკუთვნებოდა გვიანდელ შუა საუკუნეებს. შემორჩენილი იყო ნახევარწრიული აფსიდის სამხრეთი გვერდისა და სამხრეთი კედლის ნაწილი. ეკლესიაში გამოვლინდა მოგვიანებით მოწყობილი კერის კვალი, სამშენებლო იარაღის, საოჯახო და სამეურნეო თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები. ეკლესიაში და მის გარშემო გათხრილია რამდენიმე უინვენტარო ორმოსამარხი.

სამაროვანზე გათხარეს - საუკუნეების სამარხი. აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა - სამტუჩა, ხორკლიანზედაპირიანი, მუცლიანი ხელადა, რკინისა და ბრინჯაოს რგოლები, საკინძი, შუბისპირი, დანა, ბრინჯაოს აბზინდა და სხვა, რომლებიც დაცულია არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.
საჩალისჭალის წმინდა კვირიკეს ეკლესიის კომპლექსი

საჩალისჭალის წმინდა კვირიკეს ეკლესიის კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ საჩალისჭალის სამხრეთ-დასავლეთით 2 კილომეტრზე, საჩალისხევის მარცხენა ნაპირზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. კომპლექსში შედის წმინდა კვირიკეს ეკლესია, ოთხკუთხა კოშკი და გალავანი. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ფიქლით. გარეთა კუთხეების წყობასა და კონსტრუქციულ ნაწილებში გამოყენებულია შირიმის ქვა, რომელიც ძლიერ დაზიანებულია. გადახურვა მთლიანად ჩამოქცეულია, დანგრეულია სამხრეთ კედლის უმეტესი ნაწილი. შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. აღმოსავლეთით ოდნავ ნალისებრი ფორმის აფსიდია, რომლის ღერძზე ვიწრო სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ორივე მხარეს თითო მცირე ზომის ნიშია. კოშკი ერთსართულიანია, დგას ეკლესიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 2 მეტრზე. ნაშენია ნატეხი ქვით (დუღაბზე). შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. აღმოსავლეთ, დასავლეთ და ჩრდილო კედლებში თითო მცირე ზომის სწორკუთხა სარკმელია. სამხრეთ კედელში ერთი კვადრატული ნიშია. კოშკი სიპი ქვის ორფერდა სახურავითაა გადახურული. ნაგებობებს გარს ევლება ნატეხი ქვით ნაგები დაბალი გალავანი, რომელსაც შესასვლელი ჩრდილოეთიდან აქვს.
ჟინვალის ზღუდე კარიბჭით

ჟინვალის ზღუდე კარიბჭით — არქიტექტურული, არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილი სოფლის ჟინვალის სამხრეთით, 700 მეტრზე, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირზე, წობენის ველთან. დაინგრა ჟინვალჰესის კაშხლის მშენებლობის დროს. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. 1973 წელს გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ.

ზღუდე მიმართული იყო აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ, მდინარე არაგვისკენ. ნაგები იყო დამუშავებული ნატეხი ქვითა და დუღაბით. ზღუდის აღმოსავლეთ ნაწილში, რომელიც ფერდობის ძირს ადგება, მოწყობილი იყო კარიბჭე. კარიბჭის კედლებში შემორჩენილი იყო ჩამოსაშვები კარის სამოძრაო ღარი და საურდულე ხვრელები. აღმოჩნდა წითელკეციანი სამტუჩა დოქის პირყელის, მოჭიქული ჯამის, ქოთნის პირის, რელიეფურსარტყლიანი ქვევრის და სხვა ნატეხები, რომლებიც დაცულია არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.
საცხავატლოს ეკლესია

საცხავატლოს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ საცხავატლოს დასავლეთით, სასაფლაოსთან. თარიღდება შუა საუკუნეებით. ნატეხი ქვითა და შირიმის კვადრებით ნაგები დარბაზული ეკლესიისგან (8 4,6 მეტრი) შემორჩენილია მხოლოდ აფსიდის ნაწილი (სიმაღლე 1,6 მეტრი), რომლის გვერდებში თითო მცირე ზომის სწორკუთა ნიშია.
ჟინვალის მონეტების განძი

ჟინვალის მონეტების განძი — ნუმიზმატიკური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილ სოფელ ჟინვალში. 1971 წელს მდინარე არაგვის მარჯვენა ნაპირზე, ტყის პირას, ადგილობრივმა მოსახლემ იპოვა ჩამარხული, ვერცხლის ფულით სავსე, თიხის დამტვრეული კოჭობი. კოჭობში არსებული მონეტებიდან, რომლებიც მოსახლეობას დაუნაწილებია, შესაძლებელი გახდა მხოლოდ ნაწილის შეგროვება. განძში შედის 1261-1290 წლებში მოჭრილი 74 ცალი მონეტა, მათ შორის ყაანური პირველი ტიპის - 2, ყაანური მეორე ტიპის - 21, ქართულ-ჰულაგუიდური - 47, საქართველოს გარეთ მოჭრილი ჰულაგუიდური - 4 მონეტა. განძი დაცულია დუშეთის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.
ნაკაფარის ნაციხარი

ნაკაფარის ნაციხარი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ საცხავატლოსთან ახლოს, ადგილ ბახუტოს ნაკაფში. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. გეგმით ოთხკუთხაა (11,8 7 მეტრი), ნატეხი ქვით ნაგები კედლების სისქე 2,3 მეტრია. ძეგლი ისეა დანგრეული, რომ გასუფთავების გარეშე მისი გეგმის შიდა მოხაზულობის დადგენა შეუძლებელია.
ჟინვალის პირველი ნამოსახლარი

ჟინვალის პირველი ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილ სოფელ ჟინვალში, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირზე. განეკუთვნებოდა საუკუნეს. ამჟამად დაფარულია წყლით. 1980 წელს გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. გამოვლინდა ალიზით ნაგები ოროთახიანი საცხოვრებელი სათავსის და თონის ფრაგმენტები. იატაკის დონეზე აღმოჩნდა თიხის ხელადების, სასმისების, ქოთნის, ქვევრის, დერგისა და ჩაფის ნატეხები. მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.
საცხავატლოს წმინდა გიორგის ეკლესია

საცხავატლოს წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ საცხავატლოს ჩრდილო-აღმოსავლეთით 300 მეტრზე, ფერდობზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (5 3,5 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია კონქისა და კამარის ნაწილი, მონგრეულია სამხრეთ-დასავლეთ კუთხე და განივი კედლების ზედა ნაწილები. აღმოსავლეთის ფასადი (მთლიანად) და გრძივი ფასადების მნიშვნელოვანი ნაწილი ჩამონაშალი მიწითაა დაფარული. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდეშია. შემორჩენილია კარის აღმოსავლეთ წირთხლი. აღმოსავლეთით, შებრტყელებული ნახევარწრის ფორმის აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. საკურთხეველი დარბაზისგან გამოყოფილია პატარა მხრებით, რომლებსაც თაროსებრი ფორმის კაპიტელი აგვირგვინებს. კაპიტელების დონეზე დარბაზის კედლებსა და აფსიდს გასდევს სამშენებლო ნაკერი. ეკლესიის ჩრდილოეთით 4 მეტრზე, შემორჩენილია კიდევ ერთი ეკლესიის კედლებისა და აფსიდის ნაშთი.
ჟინვალის პირველი სამაროვანი

ჟინვალის პირველი სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილ სოფელ ჟინვალში, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირზე, მთის ფერდობზე. განეკუთვნებოდა - საუკუნეებს. ამჟამად დაფარულია წყლით. 1973-1980 წლებში გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ.

საცდელ თხრილებში გამოვლინდა ექვსი ორმოსამარხი და ქვისსამარხი. მიცვალებულები ესვენა მარცხენა ან მარჯვენა გვერდზე მოკრუნჩხულად, თავით დასავლეთისკენ. ორი სამარხი ბავშვისაა. აღმოჩნდა თიხის სასმისები, მინის მძივები, ბრინჯაოს საყურე, აბზინდა, ბეჭედი, სამაჯური, ფირფიტები, ვერცხლის სასაფეთქლე რგოლები, რკინის დანა და სხვა.

არქეოლოგიური მასალა დაცულია არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.
ჟინვალის ხიდის ბურჯი

ჟინვალის ხიდის ბურჯი — არქიტექტურული, არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილ სოფელ ჟინვალში, მდინარე არაგვის მარჯვენა ნაპირზე. ამჟამად დაფარულია წყლით. ხიდი აგებული იყო საუკუნეში, მოქმედებდა საუკუნის ბოლომდე. 1973 წელს გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. შემორჩენილი იყო აგურითა და თლილი ქვით ნაგები ბურჯი. ბურჯთან ახლოს გამოვლინდა რაღაც ნაგებობის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხე. აღმოჩნდა ლეგა ნაცრისფერი კერამიკის ფრაგმენტები. მოპოვებული მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.
ჟინვალის კოშკი

ჟინვალის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, დაბა ჟინვალის ჩრდილოეთით, 0,5 კილომეტრზე. ბიჩნიგაურების უბნის სასაფლაოზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. კოშკი ზურგიანია, შემორჩენილია ორი სართულის სიმაღლეზე. ნაგებია ქვიშაქვითა და რიყის ქვით. პირველი სართული ყრუა. მეორე სართულის დონეზე, სწორი კედლის მხარეს ვიწრო არქიტრავიანი შესასვლელია, მის ზემოთ - სათოფური. ამჟამად კოშკი გადახურულია ცილინდრული კამარით.
მარგარიტა დე ბურბონი (1438-1483)

მარგარიტა დე ბურბონი (; დ. 5 თებერვალი, 1438 — გ. 24 აპრილი, 1483) — ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი. ბურბონის ჰერცოგ შარლ -ისა და მისი მეუღლის, ჰერცოგინია აგნეს ბურგუნდიელის უმცროსი ქალშვილი.

1472 წლის 6 აპრილს ცოლად შერთეს ფილიპო სავოიელს (1443-1497), სავოიის ჰერცოგ ლუდოვიკოსა და ანა კვიპროსელის ვაჟს, საფრანგეთის დედოფალ შარლოტა სავოიელის ძმას, რომელთანაც შეეძინა სამი შვილი:

ლუიზა (1476-1531), ცოლად გაჰყვა ანგულემის გრაფ შარლ დე ვალუას, რომელთანაც შეეძინა საფრანგეთის მეფე ფრანსუა და ნავარის დედოფალი მარგარიტა ანგულიმელი;
ჯიროლამო (1478), გარდაიცვალა ჩვილი;
ფილიბერტო (1480-1504), სავოიის ჰერცოგი 1497-1504 წლებში. პირველად დაქორწინდა თავის ბიძაშვილ იოლანდა ლუიზა სავოიელზე, მისი გარდაცვალების შემდეგ კი საღვთო რომის იმპერატორ მაქსიმილიან -ის ასულ მარგარეტ ავსტრიელზე, მაგრამ შვილები არ ჰყოლია;

მარგარიტა გარდაიცვალა 1483 წლის 24 აპრილს შატო დე პონ-დ'ენში, 45 წლის ასაკში. ამის შემდეგ მისი ქმარი მეორედ დაქორწინდა ბრეტონელ დიდებულ კლაუდინა დე ბროსზე, რომელთანაც კიდევ ექვსი შვილი შეეძინა, 1496 წელს კი იგი სავოიის ჰერცოგიც ხდება ფილიპო -ის სახელით.
ჟინვალის მეორე ნამოსახლარი

ჟინვალის მეორე ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, დაბა ჟინვალში, ზანდუკლიანთ ნავენახარზე, ახალი საცხოვრებელი კვარტლის ტერიტორიაზე. 1972 წელს გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. ნამოსახლარი შეიცავდა ერთიმეორის მომდევნო ორ სამშენებლო ფენას.

ქვედა ფენა - საუკუნეებს განეკუთვნება. მდებარეობდა 0,6-1 მეტრ სიღრმეზე. აღმოჩნდა რიყის მოზრდილი ქვებით ნაგები, გეგმით სწორკუთხა შენობის ნაწილი და წითელი წერნაქით დაფარული დიდი ზომის ადრეული კრამიტის ნატეხები.

ზედა ფენა - საუკუნეებს განეკუთვნება. მდებარეობდა 0,5 მეტრ სიღრმეზე. გამოვლინდა რიყის ქვითა და ალიზით ნაგებ სწორკუთხა სათავსთა დაზიანებული ნაშთები. აღმოჩნდა გვერდებაკეცილი და მორგვზე დამზადებული ღარსიებრ კრამიტის და თიხის ჭურჭლის ნატეხები. აღმოჩენილი მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.