iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მგზავრი

მგზავრი (შემოკლებით მგზ.) — პირი, რომელიც გადაადგილდება სატრანსპორტო საშუალებით, მაგრამ არაა პასუხისმგებელი მის დანიშნულების ადგილამდე მიყვანაზე და არანაირი სახით არაა ჩაბმული ამ საშუალების მართვაში.

მგზავრად, ჩვეულებრივ, არ მიიჩნევენ ეკიპაჟის წევრებს,

მგზავრთა გადასაყვანად სხვადასხვა სახეობის ტრანსპორტი შეიძლება გამოიყენებოდეს (საგზაო, სარკინიგზო, სანაოსნო, საჰაერო). საზოგადოებრივი და კომერციული ტრანსპორტით გადაადგილებისას კი საჭიროა მგზავრობის საფასურის გადახდა, უმეტესად, ბილეთის შეძენის მეშვეობით. ამასთანავე, მგზავრთა გარკვეული ჯგუფებისთვის, ხშირად, შეღავათებია ხოლმე დაწესებული (მოსწავლეებისთვის, მასწავლებლებისთვის, სტუდენტებისთვის, ომის ვეტერანებისთვის, სოციალურად დაუცველთათვის და ა. შ.). გარდა ამისა, ჩვეულებრივ, უფასოდაა შესაძლებელი ხელბარგის ატანა და მცირეწლოვან ბავშვთან ერთად მგზავრობა. დიდი ტვირთის ქონის შემთხვევაში საჭიროა ბარგის ცალკე რეგისტრაცია და გადაზიდვა.

გალერეა
ჰიდროქინონი

ჰიდროქინონი, ბენზოლ-1,4-დიოლი — ორგანული ნივთიერება ქიმიური ფორმულით 642, ფენოლის ტიპის და ბენზოლდიოლების ერთ-ერთი წარმომადგენელი სამი იზომერიდან. მოლეკულაში ბენზოლის ბირთვზე ერთმანეთის მოპირდაპირედ (პარა პოზიციაზე) მოთავსებულია ორი ჰიდროქსილის ფუნქციონალური ჯგუფი. არის თეთრი კრისტალური მყარი ნივთიერება. პირველად სახელი ჰიდროქინონი გამოიყენა ფრიდრიხ ვიოლერმა 1843 წელს.

წარმოება
ჰიდროქინონი იწარმოება ორი ძირითადი ინდუსტრიული მეთოდით.
ყველაზე ფართოდ გავრცელებული ჰიდროქინონის სინთეზის ხერხი არის კუმენის პროცესის მექანიზმი, რაც მდგომარეობს ბენზოლის პროპანით დიალკილაციაში, რათა მიღებული იქნეს 1,4-დიიზოპროპილბენზოლი; შემდეგ მიიღება აცეტონი და ჰიდროქინონი.
მეორე ხერხით იღებენ ბენზოლის ჰიდროქსილაციით. ჰიდროქსილაცია მიმდინარეობს წყალბადის პეროქსიდით და მიიღება ორი პროდუქტი: კატექოლი (ბენზოლ-1,2-დიოლი) და ჰიდროქინონი.
65 + 22 → 642 + 2
სათამაშოების ისტორია 4

„სათამაშოების ისტორია 4“ — 2019 წლის ამერიკული ანიმაციური კომედიური ფილმი, წარმოებული -ის მიერ -ისთვის. იგი არის რიგით მეოთხე ფილმი „სათამაშოების ისტორიის“ სერიიდან და 2010 წელს გამოსული „სათამაშოების ისტორია 3“-ის გაგრძელება. მისი რეჟისორია ჯოშ კული, სცენარისტები არიან სტეფანი ფოლსომი და ენდრიუ სტენტონი. პერსონაჟებს ახმოვანებენ ტომ ჰენქსი, ტიმ ალენი, ენი პოტსი, ტონი ჰეილი, კიგან-მაიკლ კეი, ჯორდან პილი, მადლენ მაკგროუ, კრისტინა ჰენდრიკსი, კიანუ რივზი, ელი მაკი, ჯეი ერნანდესი, ლორი ალანი და ჯოან კიუსაკი.

ფილმში გრძელდება „სათამაშოების ისტორია 3“-ის სიუჟეტი, სადაც მთავარი გმირები კვლავ შერიფი ვუდი, ბაზ ლაიტერი და მათი სხვა მეგობარი სათამაშოები არიან. მას შემდეგ, რაც გმირები ახალი პატრონის, ბონის ხელში აღმოჩნდებიან, ისინი გაიცნობენ სათამაშოდ ქცეულ სახელად ფორკის. რის შემდეგაც იწყება მათი თავგადასავლებით სავსე მოგზაურობა. ფილმი ეძღვნება მსახიობ დონ რიკსლისა და ანიმატორ ადამ ბერკის ხსოვნას.

„სათამაშოების ისტორია 4“ დაანონსდა 2014 წლის 6 ნოემბერს. რეჟისორად აიყვანეს ჯონ ლასიტერი, რომელიც აგრთვე სერიის პირველი და მეორე ნაწილების რეჟისორი იყო, ხოლო სცენარისტებად — სტეფანი ფოლსომი და ენდრიუ სტენტონი. 2015 წლის მარტში პროექტის თანარეჟისორად დაინიშნა ჯოშ კული. 2017 წლის ივლისში ლასიტერმა დატოვა რეჟისორის პოსტი. 2018 წლის 12 ნოემბერს ინტერნეტში გავრცელდა პირველი ტიზერ-ტრეილერი.

„ფილმის პრემიერა გაიმართა 2019 წლის 11 ივნისს ლოს-ანჯელესში. აშშ-ის კინოთეატრებში გამოვიდა იმავე წლის 21 ივნისს 3, , და ფორმატებში. ფილმის ბიუჯეტმა შეადგინა 200 მილიონი აშშ დოლარი, ხოლო შემოსავალმა — 990 მილიონი დოლარი, რითაც იქცა 2019 წლის მეექვსე ყველაზე შემოსავლიან ფილმად, აგრეთვე მეცხრე ყველაზე შემოსავლიან ანიმაციურ ფილმად. წინამორბედის მსგავსად პრეოქტმა მიიღო უმაღლესი შეფასებები კინოკრიტიკოსებისგან. შექება წილად ხვდა ფილმის ისტორიას, იუმორს, ემოციურობას, ანიმაციურ მხარესა და ვოკალურ შესრულებას. საერთო განხილვების საიტ -ზე ფილმის საერთო რეიტინგია 97% (391 მიმოხილვაზე დაყრდნობით).
ჟანგბადის დიფთორიდი

ჟანგბადის დიფთორიდი — არაორგანული ნაერთი ქიმიური ფორმულით 2. მის მოლეკულას აქვს წყლის მსგავსი მოლეკულური ფორმა, მაგრამ ის მკვეთრად განსხვავდება წყლისგან და არის ძლიერ კოროზიული ნივთიერება.

სინთეზი
ჟანგბადის დიფთორიდი პირველად მიიღეს 1929 წელს. რეაქცია მოიცავდა კალიუმის ფთორიდის და ფთორწყალბადმჟავის ელექტროლიზს და შეიცავდა მცირე რააოდენობით წყალს.

თანამედროვე ხერით ჟანგბადის დიფთორიდს იღებენ ფთორის და ნატრიუმის ჰიდროქსიდის წყალხსნარის ურთიერთქმედებით. რეაქციის მეორადი პროდუქტი არის ნატრიუმის ფთორიდი:

2 2 + 2 → 2 + 2 + 2

რეაქციები
ჟანგბადის დიფთორიდი წყალთან ძალიან ნელა შედის რეაქციაში და წარმოქმნის ფთორწყალბადმჟავას:

2 (ხს) + 2 (თხ) → 2 (ხს) + 2 (აირ)

ჟანგბადის დიფთორიდი რეაქციაში შედის გოგორდის დიოქსიდთან და მიიღება გოგირდის ტრიოქსიდი და ფთორი:
2 + 2 → 3 + 2
ეთილენგლიკოლი

ეთილენგლიკოლი ( სახელი — ეთან-1,2-დიოლი) — ორგანული ნივთიერება ქიმიური ფორმულით (2)2. ძირითადად გამოიყენება ანტიფრიზების დასამზადებლად. არის უფერო, უსუნო, ტკბილი გემოს მქონე ტოქსიკური სითხე.

წარმოება
ეთილენგლიკოლი იწარმოება ეთენისგან (ეთილენი), ინტერმედიატი (შუალედური პროდუქტი) ეთილენის ოქსიდის საშუალებით. ეთილენის ოქსიდი რეაქციაში შედის წყალთან და წარმოქმნის ეთილენგლიკოლს:

24 + 2 → −22−
აზოტის მონოქსიდის (0) დაჟანგვით მიიღება დიაზოტის ტრიოქსიდი (23)
დიაზოტის ტრიოქსიდისგან(23) მეთანოლის დამატებით მიიღება მეთილნიტრიტი, გამოიყოფა წყალი.
მეთილნიტრიტისგან ნახშირბადის მონოქსიდის დამატებით და პალადიუმის კატალიზატორის თანაობით მიიღება დიმეთილის ოქსალატი გამოიყოფა ორი მოლი აზოტის მონოქსიდი (0)
დიმეთილის ოქსალატის ჰიდრირებით სპილენძის კატალიზატორის თანაობით მიიღება ეთილენგლიკოლი და მამოიყოფა მეთანოლი.
ჯოშ კული

ჯოშუა კული (; დ. 23 მაისი, 1980) — ამერიკელი ანიმატორი, რეჟისორი, სცენარისტი და გამხმოვანებელი. ყველაზე მეტად ცნობილია პიქსარის ანიმაციურ ფილმებზე, „თავდაყირა“ (2015) და „რაილის პირველი პაემანი“ (2015) მუშაობით. მისი პირველი სადებიუტო სრულმეტრაჟიანი ფილმი რეჟისორის რანგში იყო პიქსარის „სათამაშოების ისტორია 4“ (2019).

კაერიერა დაიწყო კომპანია -ში პრაქტიკანტად. მონაწილეობა აქვს მიღებული კომპანიის ისეთი ცნობილი პროექტების შექმნაში, როგორებიცაა „ყველაზე მაგრები მსოფლიოში“ (2004), „მანქანები (2006), „რატატუი“ (2007), „მფრინავი სახლი“ (2009) და „მანქანები 2“ (2011). 2009 წელს იყო მოკლემეტრაჟიანი ფილმის „ჯორჯი და ეი. ჯი“ (2009) სცენარისტი და რეჟისორია. 2015 წელს გადაეცა ენის ჯილდო.
ქალჰატი

ქალჰატი — იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი ომანში. მდებარეობს ქალაქ სურიდან 20 კილომეტრში, ეშ-შარქიის რეგიონში, ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში. ქალაქი იყო არაბეთის ნახევარკუნძულის უმთავრესი ნავსადგური, რომელიც აქტიურად ვითარდებოდა - საუკუნეების განმავლობაში.

ქალაქი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელ სიაში იყო 1988 წლის 4 ივლისიდან, ხოლო მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი გახდა 2018 წელს.
მზია ბრეგვაძე

}
| დაბადგილი = თბილისი
| მოინათლა =
| გაუჩინარების თარიღი =
| გაუჩინარების ადგილი =
| გაუჩინარების სტატუსი =
| გარდთარიღი =
| გარდადგილი =
| გარდაცვალების მიზეზი =
| სხეულის პოვნის ადგილი =
| დაკრძალვის ადგილი =
| დაკრძალვის ადგილის კოორდინატები =
| ძეგლები =
| რეზიდენცია =
| სხვა სახელები =
| ეროვნება = ქართველი
| მოქალაქეობა = →
მზია ბრეგვაძე (დ. 26 მარტი, 1942) — ქართველი პარაზიტოლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი. საქართველოს პარაზიტოლოგთა საზოგადოების წევრი.

ბიოგრაფია
მზია ბრეგვაძე დაიბადა 1942 წლის 26 მარტს, ქალაქ თბილისში. 1967 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სანიტარული ჰიგიენის ფაკულტეტი.

1971-1976 წლებში თბილისის ვაქცინაციების და შრატების ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ თანამშრომელი იყო. 1977 წლიდან მუშაობს სამედიცინო პარაზიტოლოგიისა და ტროპიკული მედიცინის სამეცნიერო კვლევით ინსტიტუტში მეცნიერ-თანამშრომლად. 1988 წლის 29-30 მაისს მონაწილეობდა თბილისში გამართული ფალკის საერთაშორისო სიმპოზიუმში. არის 16 სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი.
ჟუან პორტუგალიელი

ჟუან პორტუგალიელი (; დ. 13 იანვარი, 1400 — გ. 18 ოქტომბერი, 1442) — ავისის დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე ჟუან -ისა და დედოფალ ფილიპა ლანკასტერის უმცროსი ვაჟი. პორტუგალიის კონშტაბლი. ესპანეთის დედოფალ ისაბელ კასტილიელის პაპა.

ბიოგრაფია
ჟუანი დაიბადა 1400 წლის 13 იანვარს. იგი იყო პორტუგალიის მეფე ჟუან -ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ ფილიპა ლანკასტერის უმცროსი ვაჟი. რადგან იგი უმცროსი ვაჟი იყო და მეფობის შანსები არ ჰქონდა, მას ბავშვობიდანვე ამზადებდნენ რელიგიური ცხოვრებისათვის, რის გამოც საბოლოოდ პორტუგალიის კონშტაბლად (ანუ პაპის ნების აღმსრულებელი და უმაღლესი ინკვიზიტორი ქვეყანაში) იქცა. 1424 წელს ცოლად შეირთო თავისი ნახევარ-ძმის ასული იზაბელა დე ბარსელო.

1415 წელს იგი თავის ძმებთან ერთად მონაწილეობდა სეუტას აღებაში. 1437 წელს მომხდარი ტანჟერის ინცინდენტისას, რა დროსაც მისი ძმა ფერნანდუ ტყვედ ჩავარდა, იგი მისი განთავისუფლების სანაცვლოდ მაროკოს სულთინასთვის სეუტას დაბრუნებასაც კი აპირებდა, მაგრამ ამის ნება მისმა ძმამ, დუარტე -მა არ დართო, რის გამოც ექვს წელიწადში ფერნანდუ ტყვეობაში დაიღუპა.

1438 წელს პორტუგალიის ტახტზე მისი მცირეწლოვანი ძმისწული, მეფე აფონსუ ავიდა, რომლის რეგენტიც ტრადიციისამებრ დედამისი, დედოფალი ელეანორ არაგონელი უნდა გამხდარიყო, თუმცა ეს პოსტი ჟუანის ძმამ, პედრუმ დაიკავა, რასაც მოჰყვა ბრძოლის დაწყება რეგენტობისათვის, სადაც ჟუანი ელეანორას მიემხრო. ამ ამბიდან რამდენიმე წელიწადში, 1442 წლის 18 ოქტომბერს 42 წლის ჟუანი გარდაიცვალა.

შვილები
დიოგუ (1425-1443), პორტუგალიის კონშტაბლი და წმ. იოანეს ორდენის მეთერთმეტე დიდი მაგისტრი, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო;
ისაბელი (1428-1496), ცოლად გაჰყვა კასტილიისა და ლეონის მეფე ხუან -ს, რომელთანაც შეეძინა შემდგომში ესპანეთის გამაერთიანებელი დედოფალი ისაბელ ;
ბეატრიზი (1430-1506), ცოლად გაჰყვა თავის ბიძაშვილს, ვიზეუს ჰერცოგ ფერნანდუს, რომელთანაც შეეძინა პორტუგალიის დედოფალი ელეონორა ვიზეუელი და პორტუგალიის მეფე მანუელ ;
ფილიპა (1432-1444), ალმადას ქალბატონი, გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
ამირან გოგოხია

ამირან გოგოხია (დ. 18 თებერვალი, 1921, ფახულანი, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა) — ქართველი ექიმი-ქირურგი, უროლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1921 წლის 18 თებერვალს, სოფელ ფახულანში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამედიცინო ფაკულტეტი 1942 წელს.

1943–1945 მუშაობდა სოფლების რუხის, ჯვარისა და ჭალის (წალენჯიხის რაიონი) საექიმო უბნების გამგედ. 1948 წელს — წალენჯიხის რაიონის წამყვანი ქირურგი; 1949 წელს მოსკოვის ლევიტის კლინიკის თანამშრომელი; 1956–1974 წლებში წულუკიძის კლინიკის ასისტენტი; 1988 წლიდან ფთიზიატრიისა  და პულმონოლოგიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის უროლოგიური განყოფილების ფთიზიატრი. ამირან გოგოხია არის 80 სამეცნიერო ნაშრომის და ერთი მონოგრაფიისა.

1956 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე: „ჰიდრონეფროზისა და შარდსაწვეთის ცალმხარეზე გადაკვანძის შემდეგ ჰისტომორფოლოგიური ცვლილებები მეორე თირკმელზე და ზოგიერთ სხვა ორგანოზე“, 1973 წელს კი სადოქტორო დისერტაცია თემაზე — „ხელოვნური შარდის ბუშტის შექმნის საკითხი ნაწლავის იზოლირებული მონაკვეთიდან“.
იზაბელა დე ბარსელო

იზაბელა დე ბარსელო (; დ. 1402 — გ. 26 ოქტომბერი, 1466) — ბრაგანსას დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე ჟუან -ის უკანონო ვაჟის, ბრაგანსას ჰერცოგ აფონსუ -ისა და მისი ცოლის, ბეატრიზ პერეირა დე ალვიმის ქალიშვილი. 1424 წელს იგი ცოლად გაჰყვა თავის ნახევარ-ბიძა ჟუან პორტუგალიელს, რომელიც 1442 წელს გარდაიცვალა, მაგრამ იზაბელა ამის შემდეგ მეორედ აღარ გათხოვილა.

შვილები
იზაბელასა და ჟუანს სულ ოთხი შვილი ჰყავდათ:
დიოგუ (1425-1443), პორტუგალიის კონშტაბლი და წმ. იოანეს ორდენის მეთერთმეტე დიდი მაგისტრი, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო;
ისაბელი (1428-1496), ცოლად გაჰყვა კასტილიისა და ლეონის მეფე ხუან -ს, რომელთანაც შეეძინა შემდგომში ესპანეთის გამაერთიანებელი დედოფალი ისაბელ ;
ბეატრიზი (1430-1506), ცოლად გაჰყვა თავის ბიძაშვილს, ვიზეუს ჰერცოგ ფერნანდუს, რომელთანაც შეეძინა პორტუგალიის დედოფალი ელეონორა ვიზეუელი და პორტუგალიის მეფე მანუელ ;
ფილიპა (1432-1444), ალმადას ქალბატონი, გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
სიმღერების ავტორთა დიდების დარბაზი

სიმღერების ავტორთა დიდების დარბაზი ( — ამერიკული საზოგადოებრივი ორგანიზაცია, შექმნილი ჯონი მერსერის, ეიბ ოლმენისა და ჰაუი რიჩმონდის მიერ 1969 წელს. წარმოადგენს აშშ-ის პუპულარული მუსიკის ნაციონალური აკადემიის შვილობილ კომპანიას, რომლის შტაბ-ბინა მდებარეობს ნიუ-იორკში.

როგორც წესი, დიდების დარბაზში შედიან მხოლოდ ის მუსიკოსები, რომელთა კომპოზიციები პოპულარულია მთელ მსოფლიოში და აღიარებულია აშშ-ის პუპულარული მუსიკის ნაციონალური აკადემიის მიერ. 2019 წლის მონაცემებით, დიდების დარბაზი 461 წევრს ითვლის.
გოგირდოვანი მჟავა

გოგირდოვანი მჟავა — არაორგანული ნივთიერება ქიმიური ფორმულით 23. არ არსებობს მტკიცებულება, რომ გოგირდოვანი მჟავა არსებობს ხსნარის სახით, მაგრამ მისი მოლეკულა შემჩნეულია აირად ფაზაში. გოგირდოვანი მჟავა არის მჟავა წვიმების შემადგენელი კომპონენტი; რეაქცია მიმდინარეობს შემდეგნაირად:
გოგირდის დიოქსიდი წყალთან შედის რეაქციაში და წარმოიქმნება წყალბადის კატიონი და ბისულფატის ანიონი, რეაქცია შექცევადია.
2 + 2 ⇌ + + = 1.81

გამოყენება
გოგირდის დიოქსიდის წყალხსნარს ზოგჯერ გოგირდოვან მჟავასაც უწოდებენ. გამოიყენება როგორც სადეზონფექციო საშუალება. მისგან შესაძლებელია გოგირდმჟავის ან სულფატის მიღება დაჟანგვით, რითაც ის იერთებს ერთ ჟანგბად ატომს.
ბეატრიზ პორტუგალიელი (1430-1506)

ბეატრიზ პორტუგალიელი (; დ. 13 ივნისი, 1430 — გ. 30 სექტემბერი, 1506) — ავისის დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე ჟუან -ის ვაჟის, კონშტაბლ ჟუან პორტუგალიელისა და იზაბელა დე ბარსელოს უმცროსი ასული. ვიზეუს ჰერცოგინია როგორც მეფე დუარტე -ის ვაჟის, ფერნანდუს მეუღლე. პორტუგალიის მეფე მანუელ -ისა და დედოფალ ელეანორ ვიზეუელის დედა.

ბიოგრაფია
ბეატრიზი დაიბადა 1430 წლის 13 ივნისს. იგი იყო პორტუგალიის მეფე ჟუან -ისა და დედოფალ ფილიპა ლანკასტერის უმცროსი ვაჟის, კონშტაბლ ჟუანისა და მისი ცოლის, იზაბელა დე ბარსელოს უმცროსი ასული. მისი უფროსი და, ისაბელ პორტუგალიელი ცოლად კასტილიისა და ლეონის მეფე ხუან -ს გაჰყვა, რომელთანაც შეეძინა მომავალი დედოფალი ისაბელ . ბეატრიზი მამის მხრიდან ასევე იყო ინგლისის მეფე ედუარდ -ის შთამომავალი. გარდა ამისა, მეფე აფონსუ -ის რძალი და ბიძაშვილი და მეფე ჟუან -ის სიდედრი.

1447 წელს ბეატრიზი ცოლად გაჰყვა თავის ბიძაშვილს, პორტუგალიის მეფე დუარტე -ის უმცროს ვაჟს, ვიზეუს ჰერცოგ ფერნანდუს, რომელიც 1470 წელს გარდაიცვალა. ამის შემდეგ ბეატრიზმა სასულიერო ცხოვრებას მიჰყო ხელი და აღარც მეორედ გათხოვილა.

1495 წელს მისი ნაბოლარა ვაჟი, მანუელ პორტუგალიის მეფე გახდა, რითაც ბეატრისი პორტუგალიის დედა-დედოფლად მოგვევლინა. ამ პერიოდში მან დააფუძნა ბეჟას მონასტერი, სადაც გადაასვენა და დაკრძალა თავისი ქმარი. ბეატრიზი გარდაიცვალა 1506 წლის 30 სექტემბერს, 76 წლის ასაკში. იგი დაკრძალეს მისი მეუღლის გვერდით.

შვილები
ჟუანი (1448-1472), ვიზეუსა და ბეჟას ჰერცოგი, პორტუგალიის კონშტაბლი, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო;
დიოგუ (1450-1484), ვიზეუსა და ბეჟას ჰერცოგი, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო;
ელეანორი (1458-1525), ცოლად გაჰყვა პორტუგალიის მეფ ჟუან -ს, რომელთანაც ერთი ვაჟი შეეძინა;
იზაბელა (1459-1521), ცოლად გაჰყვა ბრაგანსას ჰერცოგ ფერნანდუ -ს, რომელთანაც შეეძინა ერთი ვაჟი;
დუარტე (1462), გარდაიცვალა ჩვილი;
დინიში (1464), გარდაიცვალა ჩვილი;
კატარინა (1465), გარდაიცვალა ჩვილი;
შიმაუ (1467), გარდაიცვალა ჩვილი;
აფონსუ (1468), გარდაიცვალა ჩვილი;
მანუელ (1469-1521), პორტუგალიის მეფე 1495-1521 წლებში, პირველად იქორწინა თავისი დისწულის ქვრივ ისაბელ არაგონელზე, რომელიც მალევე დაიღუპა, ამიტომაც ცოლად თავისი ცოლისდა მარია არაგონელი შეირთო, რომელთანაც შეეძინა შვილები, თუმცა მისი დაღუპვის შემდეგ იქორწინა თავისი ცოლების დის შვილ ელეონორა ავსტრიელზე, რომელთანაც ერთი ასული შეეძინა;
კატარინა პორტუგალიელი

კატარინა პორტუგალიელი (; დ. 26 ნოემბერი, 1436 — გ. 17 ივნისი, 1463) — ავისის დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე დუარტე -ისა და დედოფალ ელეანორ არაგონელის შუათანა ქალიშვილი.

ბიოგრაფია
კატარინა დაიბადა 1436 წლის 26 ნოემბერს, ლისაბონში. იგი იყო პორტუგალიის მეფე დუარტე -ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ ელეანორ არაგონელის უმცროსი ქალიშვილი. თავისი დების, ჟუანასა და ელეანორას მსგავსად, კატარინაც ძალიან ამბიციური, მომხიბვლელი და იმედებით აღსავსე იყო. მოგვიანებით ჟუანა კასტილიის დედოფალი გახდა, ელეანორა საღვთო რომის იმპერატრიცა, კატარინას საქმროდ კი ნავარის მეფე კარლ მოიაზრებოდა. ის და კარლი დაინიშნნენ კიდევაც, მაგრამ მეფე ქორწინებამდე სულ ცოტა ხნით ადრე გარდაიცვალა. ამის შემდეგ, მისთვის სხვა საქმროს ძებნა აღარ დაუწყიათ. ამის გამო, კატარინამ რელიგიურ ცხოვრებას მიჰყო ხელი და წმინდა კლარას სახელობის მონასტერში მონაზვნად აღიკვეცა. აქ მოღვაწეობისას, მან უამრავი წიგნი და ხელნაწერი თარგმნა პორტუგალიურად. კატარინა გარდაიცვალა 1463 წლის 17 ივნისს, 26 წლის ასაკში, მოულოდნელად. იგი დაკრძალულია ლისაბონში, კარნოს კონვენტში.
ჰიდროკარბოქსილი

ჰიდროკარბოქსილი — არასტაბილური თავისუფალი რადიკალი, რომელიც მნიშვნელოვანია წვის პროცესში. რადიკალის ქიმიური ფორმულაა . ის წარმოიქმნება ჰიდროქსილის რადიკალის და ნახშირბადის მონოქსიდის ურთიერთქმედებით. წარმოქმნილი ჰიდროკარბოქსილი იშლება ნახშირბადის დიოქსიდად და ატომურ წყალბადად. ნახშირბადის დიოქსიდის დიდი ნაწილი დედამიწასა და მარსზე წარმოიქმნა ჰიდროკარბოქსილის მეშვეობით.

თავდაპირველად წარმოქმნილი , რომელიც წარმოიქმნება და -სგან არის აგზნებულ მდგომარეობაში, ამიტომაც მას აქვს უნარი — ენერგია გადაიტანოს სხვა მოლეკულებზე, როგორებიცაა აზოტის (2) ან სხვა ნახშორბადის მონოქსიდის მოლეკულა.
ფერნანდუ (ვიზეუს ჰერცოგი)

ფერნანდუ პორტუგალიელი (; დ. 17 ნოემბერი, 1433 — გ. 18 სექტემბერი, 1470) — ავისის დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე დუარტე -ისა და დედოფალ ელეანორ არაგონელის ვაჟი. ბეჟას ჰერცოგი 1453-1470 და ვიზეუს ჰერცოგი 1460-1470 წლებში. პორტუგალიის დედოფალ ელეანორ ვიზეუელისა და მეფე მანუელ -ის მამა.

ბიოგრაფია
ფერნანდუ დაიბადა 1433 წლის 17 ნოემბერს ალმეირინში. იგი იყო პორტუგალიის მეფე დუარტე -ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ ელეანორ არაგონელის უმცროსი ვაჟი. მამამისი მალევე, 1438 წელს გარდაიცვალა, რის გამოც ტახტი მისმა მცირეწლოვანმა ძმამ, აფონსუ -მ დაიკავა. ვინაიდან ახალგაზრდა მეფეს ჯერ შვილები არ ჰყავდა, ტახტის პირველ მემკვიდრედ ფერნანდუ მოიაზრებოდა, თუმცა მას შემდეგ, რაც აფონსუს პირველი და შემდეგი შვილები შეეძინა, ფერნანდუმ სულ უფრო უკან გადაინაცვლა მემკვიდრეთა რიგში.

სამეფო კარის ქრონიკების მიხედვით, აფონსუს სურდა ჩრდილო აფრიკაზე გალაშქრება და მისი პორტუგალიისათვის მიერთება, თუმცა ზოგიერთი წყაროს თანახმად იგი ბიძამისთან, ნეაპოლის მეფე ალფონსო -თან შეერთებას აპირებდა სამხრეთ იტალიურ კამპანიაში. როგორც ჩანს, ფერნანდუს იმედი ჰქონდა, რომ უშვილო ალფონსო მას მემკვიდრედ დაასახელებდა, მაგრამ ამაოდ.

1453 წელს მისმა ძმამ, მეფე აფონსუ -მ მას ბეჟას ჰერცოგობა უბოძა. როდესაც 1460 წელს ბიძამისი, ენრიკე ნავიგატორი უშვილოდ გარდაიცვალა, აფონსუმ მისი ტიტული მემკვიდრეობით მიიღო და ვიზეუს ჰერცოგიც გახდა.

საბოლოოდ მან თავისი ოცნება აისრულა და 1458 წელს ჩრ. აფრიკაში წავიდა საბრძოლველად. მან მოახერხა და დაიპყრო მაროკოს ქალაქი ალკაკერ-კეგუერი, საბოლოოდ კი დაიკავა საპორტო ქალაქი ანფაც.

ფერნანდუ გარდაიცვალა 1470 წლის 18 სექტემბერს, სეტუბალში. იგი დაკრძალულია კონსიეკაოს მონასტერში, ბეჟაში, რომელმაც მისმა ცოლმა ააგო.

შვილები
1447 წელს ფერნანდუმ ცოლად შეირთო თავისი ბიძაშვილი ბეატრიზ პორტუგალიელი, რომელთანაც შეეძინა შვილები:
ჟუანი (1448-1472), ვიზეუსა და ბეჟას ჰერცოგი, პორტუგალიის კონშტაბლი, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო;
დიოგუ (1450-1484), ვიზეუსა და ბეჟას ჰერცოგი, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო;
ელეანორი (1458-1525), ცოლად გაჰყვა პორტუგალიის მეფ ჟუან -ს, რომელთანაც ერთი ვაჟი შეეძინა;
იზაბელა (1459-1521), ცოლად გაჰყვა ბრაგანსას ჰერცოგ ფერნანდუ -ს, რომელთანაც შეეძინა ერთი ვაჟი;
დუარტე (1462), გარდაიცვალა ჩვილი;
დინიში (1464), გარდაიცვალა ჩვილი;
კატარინა (1465), გარდაიცვალა ჩვილი;
შიმაუ (1467), გარდაიცვალა ჩვილი;
აფონსუ (1468), გარდაიცვალა ჩვილი;
მანუელ (1469-1521), პორტუგალიის მეფე 1495-1521 წლებში, პირველად იქორწინა თავისი დისწულის ქვრივ ისაბელ არაგონელზე, რომელიც მალევე დაიღუპა, ამიტომაც ცოლად თავისი ცოლისდა მარია არაგონელი შეირთო, რომელთანაც შეეძინა შვილები, თუმცა მისი დაღუპვის შემდეგ იქორწინა თავისი ცოლების დის შვილ ელეონორა ავსტრიელზე, რომელთანაც ერთი ასული შეეძინა;
იზაბელა ვიზეუელი

იზაბელა ვიზეუელი (; დ. 1459 — გ. 1521) — ავისის დინასტიის წარმომადგენელი. ვიზეუს ჰერცოგ ფერნანდუსა და ბეატრიზ პორტუგალიელის ასული. პორტუგალიის მეფე მანუელ -ის უფროსი და. ბრაგანსას ჰერცოგინია როგორც ფერნანდუ -ის მეუღლე.

შვილები
ფილიპე (1475-1483), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
ჟაიმე (1479-1532), ბრაგანსას ჰერცოგი, იქორწინა ორჯერ, პირველად ელეონორა მენდოსაზე, მეორედ კი ჟუანა მენდოსაზე, ორივე ცოლთან შეეძინა შვილები;
ჟუაკიმი (1479-1532), გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო;
დინიში (1481-1516), ლემოს გრაფი, იქორწინა ბეატრიზ დე კასტროზე, რომელთანაც შეეძინა ოთხი შვილი;
აფონსუ;
კატარინა;
მარგარიტა;
ოქტატეტრაინილის რადიკალი

ოქტატეტრაინილის რადიკალი — ორგანული ნაერთი და თავისუფალი რადიკალი. მისი ქიმიური ფორმულაა 8. მოლეკულაში ნახშირბად ატომები ერთმანეთს და ერთ წყალბადს მონაცვლეობით უკავშირდებიან ერთმაგი და სამმაგი ბმებით. ოქტატეტრაინილის რადიკალი შემჩნეულია დედამიწის გარეთაც; ის არის მეორე ანიონი (ჰექსატრიინილის რადიკალის შემდეგ), რომელიც აღმოაჩინეს ვარსკვლავთშორის სივრცეში.
ჟუანა პორტუგალიელი (1452-1490)

ჟუანა პორტუგალიელი , აგრეთვე ცნობილია როგორც წმინდა პრინცესა ჟუანა (; დ. 6 თებერვალი, 1452 — გ. 12 მაისი, 1490) — კათოლიკური ეკლესიის პორტუგალიელი წმინდანი. ავისის დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე აფონსუ -ისა და დედოფალ იზაბელ კოიმბრელის უფროსი ქალიშვილი.

ბიოგრაფია
ჟუანა დაიბადა 1452 წლის 6 თებერვალს ლისაბონში. იგი იყო პორტუგალიის მეფე აფონსუ -ისა და მისი პირველი ცოლის, დედოფალ იზაბელ კოიმბრელის მეორე შვილი და პირველი ქალიშვილი. ვინაიდან მისი უფროსი ძმა ჩვილობაში დაიღუპა, 1452-55 წლებში, სანამ მისი მეორე ძმა, ჟუანი დაიბადებოდა ჟუანა იყო პორტუგალიის ტახტის პირველი მემკვიდრე.

ჯერ კიდევ ბავშვობაში, იგი აცხადებდა, რომ მონაზვნობა სურდა, მაგრამ ვინაიდან იგი ტახტის მეორე მემკვიდრე იყო მონაზონი ვერ გახდებოდა. 1471 წელს, აფონსუ -ის სამხედრო კამპანიისას პორტუგალიას ჟუანა მართავდა, როგორც რეგენტი.

1475 წელს დაიწყო ჟუანას საქორწინო მოლაპარაკებები. თავდაპირველად მის საქმროდ მოიაზრებოდა საფრანგეთის მეფე ლუი -ისა და დედოფალ შარლოტა სავოიელის ერთადერთი ვაჟი, მომავალში მეფე შარლ , რომელიც ჟუანაზე 18 წლით უმცროსი იყო. მას შემდეგ, რაც 1483 წელს ლუი გარდაიცვალა, გამეფებულმა შარლმა კატეგორიული უარი თქვა ჟუანას ცოლად შერთვაზე და მარგარეტ ავსტრიელზე დაინიშნა. 1485 წელს გარდაიცვალა ინგლისის დედოფალი ანა ნევილი, რომელსაც შვილი არ დარჩენია. ანას ქვრივმა, მეფე რიჩარდ -მ გადაწყვიტა ჟუანაზე დაქორწინება, თუმცა მოგვიანებით აღმოჩნდა, რომ რიჩარდს თავის ძმისწულ ელისაბედ იორკელთან ჰქონდა რომანი და მის ცოლად შერთვას აპირებდა. რიჩარდი ოფიციალურად ამბობდა, რომ თავად ჟუანაზე იქორწინებდა, ელისაბედი კი ჟუანას ბიძაშვილ მანუელზე უნდა დაექორწინებინა, მაგრამ რეალურად მოლაპარაკებებიც კი არ მიმდინარეობდა. ამავე წელს რიჩარდი ბრძოლაში მოკლეს და მისი საქორწინო გეგმებიც ჩაიშალა.

საბოლოოდ, ჟუანამ განაცხადა, რომ არასოდეს გათხოვდებოდა. დარჩენილი ცხოვრება მან თავისი ძმის, მეფე ჟუან -ისათვის პოლიტიკური რჩევების მიცემასა და ქველმოქმედებაში გაატარა. იგი გარდაიცვალა 1490 წლის 12 მაისს ავიედოში, 38 წლის ასაკში.

1693 წელს, რომის პაპმა ინოკენტი -მ ჟუანა წმინდანად შერაცხა. როგორც წმინდანი, იგი ცნობილია როგორც წმინდა პრინცესა ჟუანა.
აფონსუ (პორტუგალიის პრინცი)

აფონსუ პორტუგალიელი (; დ. 18 მაისი, 1475 — გ. 13 ივლისი, 1491) — ავისის დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე ჟუან -ისა და დედოფალ ელეანორ ვიზეუელის ერთადერთი შვილი. პორტუგალიის ტახტის მემკვიდრე 1481-1491 წლებში. დედოფალ ისაბელა არაგონელის პირველი ქმარი.

ბიოგრაფია
აფონსუ დაიბადა 1475 წლის 18 მაისს ლისაბონში. იგი იყო პორტუგალიის მეფე ჟუან -ისა და მისი ცოლის, დედოფალ ელეანორ ვიზეუელის პირველი და ერთადერთი შვილი. მას სახელი პაპის, მეფე აფონსუ -ის პატივსაცემად დაარქვეს. 1481 წელს მამამისი ტახტზე ავიდა და აფონსუ ტახტის პირველი მემკვიდრე გახდა. 1490 წელს აფონსუ დააქორწინეს ესპანეთის მეფე ფერდინანდ -ისა და დედოფალ ისაბელ -ის უფროს ქალიშვილზე, ასტურიის პრინცესა ისაბელა არაგონელზე. როდესაც ისაბელას მშობლები დაიღუპებოდნენ, აფონსუ და ისაბელი პორტუგალიისა და ესპანეთის მეფე-დედოფალი გახდებოდნენ, რითაც ეს ორი სამეფო გაერთიანდებოდა. ახალგაზრდა წყვილი ცდილობდა მემკვიდრე გაეჩინათ, მაგრამ არ გამოუვიდათ.

1491 წლის 13 ივლისს, აფონსუ, რომელიც გამოცდილი მხედარი იყო, მოულოდნელად ჯირითისას ცხენიდან გადმოვარდა და ისე დაშავდა, რომ იმავე დღეს გარდაიცვალა, 16 წლის ასაკში. ამის შემდეგ გავრცელდა ჭორები, რომ აფონსუ შემთხვევით კი არ მოკვდა, არამედ მოკლეს, რათა თავიდან აეცილებინათ ესპანეთ-პორტუგალიის გაერთიანება, რაც ბევრს არ სურდა. ამის შემდეგ მამამისმა თავის მემკვიდრედ თავისი ბიძაშვილი მანუელი დაასახელა, რომელმაც მალევე იქორწინა აფონსუს ქვრივ ისაბელა არაგონელზე.