iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლუაი ალ-ათასი

ლუაი ბნუ აჰმად სამი ბნუ იბრაჰიმ-ეფენდი ბნუ მუჰამედ ალ-ათასი ( , დ. 1926 — გ. 24 ნოემბერი, 2003) — სირიელი სამხედრო, პოლიტიკოსი, სახელმწიფო მოღვაწე, სირიის რევოლუციური სარდლობის ეროვნული საბჭოს თავმჯდომარე (სახელმწიფოს დე ფაქტო მეთაური) 1963 წლის მარტ-ივლისში.

ბიოგრაფია
პირადი ცხოვრება და სამხედრო კარიერა
ლუაი ალ-ათასი დაიბადა ჰომსში, მდიდარი პოლიტიკური ტრადიციების მქონე ოჯახში. განათლება ჰომსის სამხედრო აკადემიაში მიიღო. სამხედრო კარიერა დაიწყო არაბეთ-ისრაელის პირველ ომში ოცეულის მეთაურად და მსუბუქად დაიჭრა. თანადათანობით დაწინაურდა: ჯერ იყო ალეპოს სამხედრო პოლიციის უფროსი, ხოლო 1954 წლისთვის, პრეზიდენტ ჰაშიმ ალ-ათასის დროს გახდა სამხედრო პროტოკოლის სამსახურის უფროსი. 1956 წელს დაინიშნა სამხედრო ატაშეს თანაშემწედ ეგვიპტეში სირიის საელჩოში.

პოლიტიკური მოღვაწეობა
ეგვიპტეში მსახურობის პერიოდში ალ-ათასი გახდა არაბული ნაციონალისტური მოძრაობის მგზნებარე მხარდამჭერი, რომლის ლიდერი იყო ეგვიპტის პრეზიდენტი გამალ აბდელ ნასერი და, შედეგად, გაერთიანებული არაბული რესპუბლიკის — ეგვიპტისა და სირიის ერთიანი სახელმწიფოს შექმნის მხარდამჭერი, რომელიც არსებობდა 1958 წლიდან 1961 წლამდე. 1962 წელს გაერთიანებული არაბული რესპუბლიკის აღდგენის სირიელმა მომხრეებმა სცადეს გადატრიალება. მცდელობა წარუმატებელი აღმოჩნდა. ალ-ათასი, რომელიც არ მონაწილეობდა შეთქმულებაში, მაგრამ თანაუგრძნობდა მის ორგანიზატორებს, ცდილობდა გამხდარიყო შუამავალი მის მონაწილეებსა და ქვეყნის მაშინდელ ხელმძღვანელობას შორის. შემდეგ ის ვაშინგტონში სამხედრო ატაშედ დაინიშნა. ცოტა მოგვიანებით დაიბარეს დამასკოში, რათა მონაწილეობა მიეღო შეთქმულთა სასამართლო პროცესზე, მაგრამ უარი თქვა მათ წინააღმდეგ ჩვენების მიცემაზე, რისთვისაც დააპატიმრეს. თუმცა, უკვე 1963 წლის მარტში, ბაასის პარტიის მიერ განხორციელებული წარმატებული სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ (რომელიც იდგა არაბული ნაციონალიზმის პლატფორმაზე და იყო ერთიანი სახელმწიფოს ერთ-ერთი მთავარი არქიტექტორი), ალ-ათასი ციხიდან გაათავისუფლეს. გათავისუფლების შემდეგ გახდა სახელმწიფო საქმეების მართვისათვის შექმნილი დროებითი კომისიის 9 წევრიდან ერთ-ერთი, მიენიჭა გენერლის წოდება და დაინიშნა სირიის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდლად. 1963 წლის 23 მარტს ალ-ათასი დაინიშნა რევოლუციური სარდლობის პრეზიდენტად. მას მიენიჭა რამდენიმე საპრეზიდენტო ფუნქცია: შეეძლო მინისტრების დანიშვნა, ომის გამოცხადება და ეკონომიკური კანონების გამოცემა. თუმცა, პრაქტიკულად, ის უკიდურესად დამოკიდებული იყო ბაას პარტიის სამხედრო საბჭოზე, რომელსაც ქვეყანაში რეალური ძალაუფლება ჰქონდა. 1963 წლის აპრილში ალ-ათასიმ მონაწილეობა მიიღო სამმხრივ მოლაპარაკებებში (მონაწილეობდნენ ეგვიპტის, ერაყისა და სირიის წარმომადგენლები) საკავშირო სახელმწიფოს შექმნის შესახებ. იმავე წლის 27 ივლისს ალ-ათასიმ თანამდებობა დატოვა, ამის შემდეგ პოლიტიკურ საქმიანობას ჩამოსცილდა და გაემგზავრა მშობლიურ ქალაქ ჰომსში, სადაც ცხოვრობდა 2003 წლამდე – გარდაცვალებამდე.
ანელი ვოლსკაია

ანელი ივანეს ასული ვოლსკაია (დ. 26 დეკემბერი, 1923, თბილისი, — გ. 14 ნოემბერი, 2009, იქვე) — ქართული ხელოვნების ისტორიკოსი, ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი (1975).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი (1944). 1949 წლიდან მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის გიორგი ჩუბინიშვილის სახელობის ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტში (შემდგომში გიორგი ჩუბინაშვილის სახელობის ქართული ხელოვნების ისტორიისა და ძეგლთა დაცვის კვლევის ეროვნული ცენტრი), 1987 წლიდან იყო წამყვანი მეცნიერი თანამშრომელი. ვოლსკაიას მეცნიერული კვლევის სფერო ძირითადად შუა საუკუნეების ქართული მონუმენტური მხატვრობა და ქანდაკებაა. განსაკუთრებით აღსანიშნავია მისი ნაშრომები სვანეთისა და დავითგარეჯის ფერწერულ სკოლების, ასევე ქართული ეკლესიების კანკელების პლასტიკური დეკორის შესახებ.
მუჰამედ უმრანი

გენერალ-მაიორი მუჰამედ უმრანი ( , დ. 1922 — გ. 4 მარტი, 1972 ) — სირიელი სახელმწიფო მოღვაწე, პოლიტიკური პარტია ბაასის სამხედრო კომიტეტის ერთ-ერთი დამფუძნებელი. ხელისუფლებაში იყო 8 მარტის რევოლუციიდან 1966 წლის სახელმწიფო გადატრიალებამდე.

ბიოგრაფია
მუჰამედ უმრანი დაიბადა 1922 წელს ჰომსის აღმოსავლეთით მდებარე სოფელ ალ-მუჰარამში, ალავიტების მცირემესაკუთრეთა ოჯახში, რომელიც ჰაიატინის ტომს მიეკუთვნებოდა. მსახურობდა სირიის არმიაში და მონაწილეობდა პალესტინის ომში (1947-1949). სამხედროების მიერ სირიის პოლიტიკაში ჩარევის შემდეგ, იგი დაინტერესდა პოლიტიკური საქმიანობით. ის იყო პუტჩის ერთ-ერთი მონაწილე, რომლის შედეგად აქრამ ჰაურანმა ჩამოაგდო ადიბ ალ-შიშაქლი.

ჰაფეზ ასადთან, სალაჰ ჯადიდთან, აჰმად ალ-მირთან და აბდ ალ-ქარიმ ალ-ჯუნდთან ერთად მან დააარსა ბაასის პარტიის სამხედრო კომიტეტი, რომლის დე ფაქტო ლიდერი თავად გახდა. 8 მარტის რევოლუციამდე ის იყო კომიტეტის თავმჯდომარე და ასევე მისი უხუცესი წევრი. სამხედრო კომიტეტის თავდაპირველი მიზანი იყო ბაასის პარტიის აღდგენა, რომელიც გამალ ნასერმა დაშალა გაერთიანებული არაბული რესპუბლიკის შექმნის შემდეგ. გაერთიანებული არაბული რესპუბლიკის არსებობის პერიოდში უმრანმა და ჯადიდმა არაერთხელ იმოგზაურეს ქვეყნის მასშტაბით, რომლის დროსაც მათ შეძლეს კონტაქტების დამყარება ბაასის პარტიის ყოფილ წევრებთან სამხედრო კომიტეტის არსებობის შესახებ ინფორმირების გარეშე. გაერთიანებული არაბული რესპუბლიკის დაშლის შემდეგ უმრანი დაუკავშირდა კომიტეტის წევრებს და განიხილა მათთან სახელმწიფო გადატრიალების შესაძლებლობა პარტიის აღდგენისთვის. სირიაში პოლიტიკური კლიმატის და სხვა პარტიებთან შედარებით ბაასის პარტიის გავლენის შეფასებისას უმრანი მივიდა დასკვნამდე, რომ დაგეგმილი გადატრიალება წარმატებული იქნებოდა.

მუჰამედ უმრანი იყო მე-5 ეროვნული კონგრესის ერთ-ერთი დელეგატი, სადაც მან მიშელ აფლიაკს აცნობა მოსალოდნელი გადატრიალების შესახებ. მიშლ აფლიაკი გადატრიალების წინააღმდეგი არ ყოფილა, მაგრამ მასსა და სამხედრო კომიტეტს შორის ძალაუფლების განაწილებაზე შეთანხმება არ იქნა მიღწეული. 1963 წლის 8 მარტის რევოლუციის შემდეგ, რომლის შედეგად სირიაში ბაასის პარტია მოვიდა სათავეში, მუჰამედ უმრანი დაინიშნა მე-5 ბრიგადის მეთაურად ჰომსში, მაგრამ ივნისში დააწინაურეს 70-ე ჯავშანტექნიკის ბრიგადის მეთაურად. მან ასევე მიიღო ვიცე-პრემიერის პოსტი სალაჰ ად-დინ ბიტარის მთავრობაში.

ამის შემდეგ იგი გახდა ქვეყანაში ძირითადი გადაწყვეტილებების მიმღები ორგანოს — რევოლუციური სარდლობის ეროვნული საბჭოს წევრი. ზოგადად, საბჭო ექვემდებარებოდა სამხედრო კომიტეტს და ბაასის პარტიის სამხედრო ფრთას და მთავარ გადაწყვეტილებებს სამხედროები იღებდნენ სამოქალაქო ექსპერტებთან კონსულტაციის გარეშე.

სამოქალაქო ფრთისადმი ერთგულების გამო, მას სამხედრო კომიტეტმა ჩამოართვა სამხედრო წოდება და დაინიშნა ელჩად ესპანეთში.

1966 წლის სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად მუჰამედ უმრანი სამხედრო კომიტეტის ყოფილმა თანამებრძოლებმა ჩამოაცილეს ძალაუფლებას და მოათავსეს მეზეს ციხეში. ექვსდღიანი ომის შემდეგ გაათავისუფლეს. მოგვიანებით გაიქცა ლიბანში.

სიკვდილი
მუჰამედ უმრანი მოკლეს ქალაქ ტრიპოლიში, ლიბანში 1972 წლის 4 მარტს.
ნიკოლოზ ვორონიხინი

ნიკოლოზ ნიკოლოზის ძე ვორონიხინი (; დ. 6 ივლისი, 1882, გატჩინა, — გ. 18 მარტი, 1956, ლენინგრადი) — რუსი ბოტანიკოს-ალგოლოგი, ფიტოპათოლოგი, ჰიდრობიოლოგი. ბიოლოგიის მეცნიერი დოქტორი (1934), პროფესორი (1939).

დაამთავრა პეტერბურგის უნივერსიტეტის საბუნებისმეტყველო განყოფილება (1907). მსახურობდა კავკასიაში — სოჭში (1912–15), თბილისის ბოტანიკურ ბაღში (1915) და საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში (1921). დააარსა სპოროვან მცენარეთა განყოფილებები. 1918 წლიდან შეთავსებით განაგებდა თბილისის ბოტანიკური ბაღის მიკოლოგიის კაბინეტს. სოფლის მეურნეობის უმაღლეს კურსებზე (1919–21) და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში (1921–22) ჩამოაყალიბა და ხელმძღვანელობდა ფიტოპათოლოგიის კათედრებს. თბილისის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში კითხულობდა მიკოლოგიის კურსს (1920). 1922 წლიდან მუშაობდა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ბოტანიკის ინსტიტუტის ლენინგრადის მთავარ ბოტანიკურ ბაღში. ვორონიხინმა შეისწავლა სოკოები და მათ მიერ გამოწვეული ამიერკავკასიის სასოფლო-სამეურნეო კულტურების დაავადებები, კავკასიისა და აღმოსავლეთ ევროპის მტკნარი წყლების და შავი ზღვის წყალმცენარეები.
სარაგრარი

სარაგრარი — ჰინდუქუშის სიმაღლით მეოთხე მწვერვალი პაკისტანში. მდებარეობს ხაიბერ-პახტუნხვის პროვინციაში. სარაგრარის მასივი უზარმაზარი, 7000 მ სიმაღლის უჩვეულოდ გადაჭიმული პლატოა, რომელიც გრანიტითა და ყინულითაა დაფარული.

ასვლის ისტორია
1958 წელს, მთასვლელთა ბრიტანულმა გუნდმა, ტედ ნორიშის ხელმძღვანელობით, პირველად სცადა ჩრდილო-აღმოსავლეთ მწვერვალზე (7 340 მ) ასვლა. ექსპედიცია ერთ-ერთი მთასვლელის, პ. ს. ნელსონის სიკვდილის შემდეგ შეჩერდა.

ერთი წლის შემდეგ, 1959 წლის 24 აგვისტოს, ფოსკო მარაინის ხელმძღვანელობით, ჩრდილო-აღმოსავლეთ მწვერვალზე პირველად ავიდნენ იტალიელი მთასვლელები: ფრანკო ალეტო, ჯანკარლო კასტელი, პაოლო კონსილიო, კარლო ალბერტო პინელი (მხოლოდ ამ ოთხმა მიაღწია მწვერვალს), სილვიო იოვანე, ფრანკო ლამბერტი (ექსპედიციის ექიმი) და ენრიკო ლეონე, გუნდის ყველა წევრი იტალიური ალპური კლუბის წევრებიც იყვნენ. გუნდი მწვერვალზე ნიროღის მყინვარის გავლით ავიდა.

1967 წლის 24 აგვისტოს, სატო იუკიტოში და ჰარა ჰიროსადა, იაპონური ექსპედიციის წევრები, კენიჩირო იამამოტოს (ჰიტოცუბაშის უნივერსიტეტის სამთო კლუბი) ხელმძღვანელობით, პირველად ავიდნენ სამხრეთ მწვერვალზე, როშ-გოლის მყინვარის გავლით.

1971 წელს, კიდევ ერთი იაპონური ექსპედიციის წევრები, აკიამა რეისკეს ხელმძღვანელობით, პირველად ავიდნენ სამხრეთ-დასავლეთ მწვერვალზე 29 ივლისს.

სამმა კატალონიურმა ექსპედიციამ, 1975, 1977 და 1982 წლებში, სცადა ჩრდილო-დასავლეთ მწვერვალზე როშ-გოლის ხეობიდან ასვლა. 1982 წლის 9 აგვისტოს, ხუან ლოპეს დიასმა, ექსპედიციის ლიდერმა, ენრიკე ლუკას ლოპმა და ნილ ბოჰიგას მარტორელმა ჩრდილო-დასავლეთ მწვერვალზე ასვლა მოახერხეს.

2005 წელს, შვეიცარიის ექსპედიციის ხუთმა წევრმა, ჟან-მიშელ ცვაიკერის ხელმძღვანელობით, პირველად მიაღწია სამხრეთ-აღმოსავლეთ მწვერვალს (7208 მ): მაზალ შევალიემ, სებასტიენ გროსჟანმა და ივ-ალენ პიტერმა 24 ივლისს, ხოლო მარკ ჟან ბელანჟემ და მიშელ ცვაიკერმა კი მოგვიანებით, 29 ივლისს.

2021 წელს, ქართველი მთამსვლელები: არჩილ ბადრიაშვილი, გიორგი ტეფნაძე და ბაქარ გელაშვილი 10 სექტემბერს პირველად ავიდნენ სარაგრარის ჩრდილო-დასავლეთ მწვერვალზე. მწვერვალის დაპყრობას რვა დღე დასჭირდა. ალპინისტებმა როშ-გოლის აქამდე აუსვლელი ჩრდილო-დასავლური ფერდის გავლით მიაღწიეს მწვერვალს, რის გამოც, 2022 წელს, ისინი „პოილეტ დ'ორით“ დაჯილდოვდნენ.
ამნე-მაჩინი

ამნე-მაჩინი (ტიბ. ་ྱེ་ྨ་ེ།, ) — ამავე სახელწოდების ქედის უმაღლესი მწვერვალი ცინხაის პროვინციის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ჩინეთში. ტიბეტურ ბუდიზმში მას პატივს სცემენ, როგორც ამდოს მთავარი ძირძველი ღვთაების, მაჩენ პომრას სახლს.

გეოგრაფია
მთლიანად ამნე-მაჩინის ქედი აზიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ქედის, კუნლუნის მთების აღმოსავლეთ გაგრძელებას წარმოადგენს. ამნე-მაჩინის ქედი აღმოსავლეთ ცინხაის ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთის მიმართულებით არის გადაჭიმული (გოლოგის ტიბეტური ავტონომიური პრეფექტურისა და ჰაინანის ტიბეტური ავტონომიური პრეფექტურის მიმდებარე ტერიტორიები) და განსუს პროვინციის, განანის ტიბეტური ავტონომიური პრეფექტურის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხემდე აღწევს.

ქედის არსებობა ყვითელი მდინარის კალაპოტის ერთ-ერთ დიდ მოსახვევს განაპირობებს. მდინარე, თავიდან, რამდენიმე ასეული კილომეტრის მანძილზე მიედინება აღმოსავლეთითა და სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ამნე-მაჩინის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ მხარის გასწვრივ. ასე, იგი მთლიანად კვეთს გოლოგის პრეფექტურას და აღწევს განსუსა და სიჩუანის საზღვრებს. შემდეგ, მდინარე, თითქმის 180 გრადუსით, უხვევს მარცხნივ, გადის ამნე-მაჩინის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარეს და მიედინება ჩრდილო-დასავლეთისკენ 200-300 კმ-ის ტოლ მანძილზე, ცინხაის ჩრდილო-აღმოსავლეთში მდებარე რამდენიმე პრეფექტურის გავლით.

ამნე-მაჩინის მწვერვალი (ამნე-მაჩინის ქედის უმაღლესი წერტილი) გოლოგის პრეფექტურაში, მაჩენის საგრაფოში მდებარეობს. ზღვის დონიდან მისი სიმაღლე, დაახლოებით, 6 282 მ-ს შეადგენს. მას ჩინეთის მწვერვალებს შორის სიმაღლით 23-ე ადგილი უკავია.

ამნე-მაჩინის ქედის ნაწილი, მწვერვალთან ახლოს მდებარე ტერიტორია, სანჯიანხუანის („სამი მდინარის სათავე“) ეროვნული ნაკრძალის ნაწილად გამოცხადდა.

ისტორია
მთა ძველი ჩინელებისთვის ცნობილი იყო როგორც „ჯიშის მთა“ (, , ჯიშინშანი). ჩრდილოეთ ვეის ეპოქის დროინდელი ხანის დინასტიის წყაროები ამტკიცებენ, რომ იგი ლონგსის სარდლობის ნაწილად ითვლებოდა და კუნლუნის მთებიდან 724 კმ-ში, ხოლო ლუოს მდინარიდან კი 2080 კმ-ში მდებარეობდა.

მთის მასივი დიდი ხნის განმავლობაში ითვლებოდა წმინდა მთად და მომლოცველობის ადგილად. პირველი ევროპელი, რომელმაც მთა აღწერა, იყო ბრიტანელი მკვლევარი, ბრიგადის გენერალი ჯორჯ პერეირა, რომელიც 1921–22 წლებში პეკინიდან ლასაში ფეხით მოგზაურობდა. ეს ექსპედიცია დღემდე საუკუნის ერთ-ერთ უდიდეს და უმნიშვნელოვანეს აღმოჩენად ითვლება. პერეირამ, რომელმაც ამნე-მაჩინი დაახლოებით 70 მილის (112 კმ) მოშორებით დაინახა, დაწერა, რომ მთა მის გარშემო ყველა მთასა და ქედს ჩრდილავდა და ივარაუდა, რომ მისი სიმაღლე 7 600 მ უნდა ყოფილიყო, თუმცა შეცდა.

ამნე მაჩინის ზუსტი სიმაღლე (6 282 მ) 1980-იანი წლებისთვის დადგინდა.
იური ვორონოვი (ბიოლოგი)

იური ნიკოლოზის ძე ვორონოვი (; დ. 1 ივნისი, 1874, თბილისი, — გ. 10 დეკემბერი, 1931, ლენინგრადი) — რუსი ბიოლოგი, ფლორისტი, სისტემატიკოსი. კავკასიის ფლორისა და მცენარეულობის მკვლევარი.

დაიბადა ეთნოგრაფ ნიკოლოზ ვორონოვის ოჯახში. ქუთაისის გიმნაზიის (1894) დამთავრების შემდეგ სწავლობდა ნოვოროსიის (ოდესა) უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტზე, 1896 წლიდან — მოსკოვის უნივერსიტეტსა და სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში, 1897-1898 წლებში — მონპელიეს (საფრანგეთი) სასოფლო-სამეურნეო კოლეჯში, შემდეგ პეტერბურგის სატყეო ინსტიტუტისა და უნივერსიტეტის მსმენელი იყო. 1902 წლიდან დაიწყო კავკასიის ბოტანიკის შესწავლა, რასაც მიუძღვნა თითქმის მთელი თავისი მეცნიერული მოღვაწეობა. 1906 წლიდან მუშაობდა თბილისის ბოტანიკურ ბაღსა და საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში. 1918–1921 წლებში იყო ამ მუზეუმის დირექტორი, 1923–1924 წლებში — თბილისის სახელმწიფო პოლიტექნიკური ინსტიტუტის პროფესორი. 1925 წლიდან ლენინგრადის მემცენარეობის ინსტიტუტში მოღვაწეობდა. 1925–1926 წლებში ხელმძღვანელობდა პირველ საბჭოთა ბოტანიკურ ექსპედიციას ამერიკაში. აღმოაჩინა და აღწერა მცენარეთა მრავალი ახალი სახეობა. მისი შვილიშვილი იყო არქეოლოგი და აფხაზეთის სეპარატისტული მთავრობის წევრი იური ვორონოვი.
ტროის მუზეუმი

ტროის მუზეუმი — არქეოლოგიური მუზეუმი, რომელიც მდებარეობს უძველესი ქალაქ ტროას არქეოლოგიურ ადგილთან ახლოს, დღევანდელ ჩრდილო-დასავლეთ თურქეთში.

მუზეუმი გაიხსნა 2018 წელს, მუზეუმის შენობაში შვიდ სექციაში არის გამოფენილი ტროის და სხვა ახლომდებარე კუნძულებზე მოპოვებული უძველესი ქალაქების ისტორიულ არტეფაქტები. მუზეუმის დირექტორი არის რიდვან გოლჯუქი. მუზეუმმა 2020 წელს ევროპის წლის მუზეუმის სპეციალური ჯილდო და ევროპის მუზეუმების აკადემიის სპეციალური ჯილდო მიიღო.

მუზეუმის შენობა
ტროის მუზეუმი მდებარეობს ქალაქ ტროას არქეოლოგიური ძეგლიდან აღმოსავლეთით 800 მეტრში სოფელ თევფიქიეში, ჩანაქკალეში, ჩრდილო-დასავლეთ თურქეთში.

2011 წელს მუზეუმის შენობის დიზაინის კონკურსში გაიმარჯვა იალინ მიმარლიკმა.

შენობის მთლიანი ღირებულება შეადგენს 45 მილიონს. მუზეუმი გაიხსნა 2018 წლის 10 ოქტომბერს, რომელიც თურქეთში გამოცხადებული იყო „ტროის წლად“.

მუზეუმი შეიცავს შვიდ განყოფილებას. პირველი სართული დათმობილია არტეფაქტებისთვის ტროადის რეგიონიდან (დღევანდელი ბიგის ნახევარკუნძული). აქ არის წარმოდგენილი არქეოლოგიური ნაშთები უძველესი ქალაქებიდან: ასოსიდან (ბეჰრამქალე), ტენედოსიდან (ბოზჯაადა), პარიუმიდან, ტროადის ალექსანდრიიდან, სმინთეონიდან, ლამპსაკუსიდან (ლაფსეკის მახლობლად), ტუმბრიდან, ტავოლიადიდან. გამოფენაზე წარმოდგენილია დაახლოებით 2000 ექსპონატი მუზეუმის დაახლოებით 40 000 მრავალფეროვანი არტეფაქტიდან, მუზეუმის ეზოში გამოფენილია ქვის არტეფაქტები, სვეტები, სტელები და სვეტების კაპიტელები.
ვახტანგ ვრონსკი-ნადირაძე

ვახტანგ ივანეს ძე ნადირაძე, ფსევდონიმი — ვრონსკი (; დ. 28 აგვისტო, 1905, თბილისი, — გ. 27 თებერვალი, 1988, კიევი) — ქართველი ბალეტის მსახიობი, ბალეტმაისტერი, პედაგოგი. უკრაინის სსრ სახალხო არტისტი (1948). სსრკ სახალხო არტისტი (1962).

1923 წელს დაამთავრა თბილისის საბალეტო სკოლა. 1923–1925 წლებში მუშაობდა როსტოვის მუსკომედიის თეატრში. იყო თბილისის (1925–26), ბაქოს (1926–32), ტაშკენტისა და სხვა ოპერისა და ბალეტის თეატრების წამყვანი სოლისტი; ბაქოს (1932 და 1937–40), სარატოვის (1933–37), ოდესის (1940–54) (პარალელურად 1941–44 დნეპროპეტროვსკის) და კიევის ტ. შევჩენკოს სახელობის (1954–63) ოპერისა და ბალეტის თეატრების მთავარი ბალეტმაისტერი, უკრაინის ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლის (1951–54) მხატვრული ხელმძღვანელი. 1960 წლიდან პარალელურად ხელმძღვანელობდა უკრაინულ „ბალეტს ყინულზე”.

ჯილდოები და აღიარება
1940 — აზერბაიჯანის სსრ დამსახურებული არტისტი
1946 — უკრაინის სსრ დამსახურებული არტისტი
1948 — უკრაინის სსრ სახალხო არტისტი
1960 — „ლენინის ორდენი“
1962 — სსრკ სახალხო არტისტი
2048, 1951 — შრომის წითელი დროშის ორდენი
1938 — საპატიო ნიშნის ორდენი
შურისძიების წყურვილი (2024 წლის ამერიკული ტელენოველა)

შურისძიების წყურვილი (ლათ. ) არის ამერიკული სატელევიზიო სერიალი, რომლის პრემიერა 2024 წლის 15 ოქტომბერს ტელეკომპანია ტელემუნდოზე შედგა. იგი ეფუძნება მაურისიო ნავასის, კონჩიტა რუისისა და ტანია კარდენასის მიერ 2007 წელს გადაღებულ კოლუმბიურ ტელენოველას "სუფთა სისხლი" (ლათ." "). სერიალში მონაწილეობენ: დანილო კარერა, ისაბელა კასტილიო და ალექსა მარტინი.

სიუჟეტი
ეუხენიო ბელტრანი არის დელ პინოს ოჯახის მთავარი მტერი, რომელის მთავარი მიზანია ხელში ჩაიგდოს კომპანია და ოჯახის სიმდიდრე, ის გადაწყვეტს შურისძიებას და ამისთვის თავის საყვარელს, ახალგაზრდა ქალს ფერნანდა რიოსს გამოიყენებს, მისი ხელმძღვანელობით ფერნანდა შეაღწევს დელ პინოს ოჯახში და დაიწყებს შურისძიების განსახორციელებას, თუმცა გზად მას დაბრკოლების სახით ფრანსისკო რამირესი გადაეყრება, რომელსაც ფერნანდა მალევე მოიშორებს, ფრანცისკოს კი ფერნანდას გამო ქვეყნის დატოვება მოუწევს. ათი წლის შემდეგ, ფრანცისკო ბრუნდება უკვე ახალი ვინაობით ემილიო მონტენეგროს სახელით და სურს შური იძიოს თუმცა, ფერნანდამ არ იცის მისი ნამდვილი ვინაობა ფრანცისკო კი მასში აღვიძებს მოულოდნელ ვნებას, რაც ართულებს შურისძიების გეგმის განხორციელებას.

როლებში
წარმოება
სატელევიზიო პროდუქციის მწარმოებელმა ამერიკულმა ტელეკომპანია ტელემუნდომ 2024 წლის 2 მაისს გამოაცხადა ახალი სერიალის "შურისძიების წყურვილი"-ს შესახებ ინფორმაცია, სადაც მთავარ როლებს დანილო კარერა და ისაბელა კასტილიო შეასრულებდნენ. ერთი კვირის შემდეგ ტელემუნდომ გამოუშვა სერიალის ანონსი, გადაღებები კი 2024 წლის 3 ივნისს დაიწყო .

ეპიზოდები
დიპლომატის დღე

დიპლომატის დღე, ასევე ქართული დიპლომატიის დღე — პროფესიული დღესასწაული საქართველოში, რომელიც სულხან-საბა ორბელიანის დაბადების დღეს უკავშირდება და ყოველი წლის 3 ნოემბერს აღინიშნება. დღესასწაული 2004 წლის 1 ნოემბერიდან, სალომე ზურაბიშვილის ინიციატივით აღინიშნება. 2019 წელს დიპლომატის დღეს თსუ-ში გაიმართა. 2024 წელს საქართველოს პრეზიდენტმა, სალომე ზურაბიშვილმა განაცხადა, რომ დიპლომატებს დიპლომატიის დღეს ვერ მიულოცავდა.
შავციხე

შავციხე — ციხესიმაგრე არტაანის პროვინციაში, თურქეთის რესპუბლიკა. შავციხე ისტორიული ტაო-კლარჯეთის შემადგენელი ნაწილია. ისტორიულ-გეორგაფიული თვალსაზრისით ის პალაკაციო შემადგენლობაში ექცევა, რომელიც ერთიანდებოდა ისტორიულ ჯავახეთში.

ტოპონიმი
"გურჯისტან ვილაეთის დიდი დავთრის" (1595 წ.) მიხედვით მას კარაკალე ეწოდება, რაც ქართული შავციხის პირდაპირი თურქული თარგმანია. ამ კუთხით მისი შედარება თეთრციხესთან ერთიდაიგივე დასკვნის საშუალებას იძლევა - თურქებმა ციხეს თავიანთ ყაიდაზე გამოუცვალეს სახელი და მას მათთვის მისაღები ფორმით გადმოსცემენ. აღნიშნული სახელწოდება თავად ციხე-სიმაგრის ირვგლივ არსებული შავმიწა ნიადაგითა და მუქი შეფერილობის ქვების არსებობით უნდა ავხსნათ. თავად ციხე-სიმაგრის შემორჩენილი კედლები სწორედ მოყავისფრო და მოშავო ფერის ქვებითაა ნაგები. ციხე-სიმაგრის საშენ მასალად ამგვარი, მუქი ფერის ლოდების გამოყენების გამო ამ ნაგებობას შავციხის სახელწოდება დაუმკვიდრდა.

ისტორიული გეორგრაფია
შავციხე ჩრდილის ტბის მხრიდან ჯავახეთის ძირითად მხარეში გადასასვლელს აკონტროლებდა. ახლა ეს ტერიტორია საქართველო-თურქეთის საზღვარია. აქედან გამომდინარე განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა ორივე სახელმწიფოს მხრიდან. ანტიკურ ევროპაში, მსხვილი ქართული პოლიტიკური ერთეულის, ქართლის სამეფოს ჩამოყალიბებამდე საქართველოს ტერიტორიაზე მრავალი სამეფო არსებობდა. ამათგან შავციხე შეგვიძლია დავუკავშიროთ ურარტულ წყაროებში იგანის (იგანიეხი, ჰენიოხი), ზაბახაესა (ჯავახაე/ჯავახეთი) და ვიტერუხს (ვიძერუხი/ოძრხე). ის რომ აღნიშნული მხარე უფრო იგანის გაერთიანებაში იყო წარმოდგენილი ადასტურებს ჩრდილის ტბის სამხრეთ სანაპიროზე აღმოჩენილი წარწერები, რომლის მიხედვითაც ურარტუს მეფეები ამ მხარეში იგანის ერთ-ერთი მნიშვნელოვან ქალაქს, მაკალთუნის ეუფლებიან. წარწერიდან ცხადი ხდება, რომ ჩრდილის ტბის მიმდებარე ტერიტორია, მათ შორის თეთრციხე (იგანის სავარაუდო პოლიტიკური ცენტრი) და შავციხე იგანის შემადგენლობაშია წარმოდგენილი.
ბერილ დედეოღლუ

ბერილ დედეოღლუ (, დ. 9 დეკემბერი, 1961, ანკარა — გ. 13 მარტი, 2019) — თურქი პოლიტიკოსი, აკადემიკოსი, პუბლიცისტი.

ბიოგრაფია
ბერილ დედეოღლუ დაიბადა 1961 წელს ანკარაში. მან დაამთავრა გალათასარაის ლიცეუმი, შემდეგ კი სწავლა გააგრძელა სტამბოლის საერთაშორისო უნივერსიტეტის ეკონომიკურ ფაკულტეტზე.

დედეოღლუმ კარიერა დაიწყო პროფესორ ესათ ჩამის ასისტენტად. იგი 1995 წლიდან მუშაობს გალათასარაის უნივერსიტეტში. 1995 წელს იგი გახდა ასოცირებული პროფესორი, ხოლო 2005 წელს — პროფესორი. ბერილ დედეოღლუ კითხულობდა ლექციებს კადირ ჰასის უნივერსიტეტსა და სტამბოლის აიდინის უნივერსიტეტში. დედეოღლუ არის რამდენიმე წიგნის ავტორი, მან მონაწილეობა მიიღო უამრავ სატელევიზიო გადაცემაში სხვადასხვა არხებზე: და .

2012 წლის 6 თებერვალს, პრეზიდენტ აბდულა გიულის მიერ, დედეოღლუ ოთხი წლით დაინიშნა უმაღლესი განათლების საბჭოს წევრად.

2012 წლის დეკემბერში შედგა სამშვიდობო მოლაპარაკებების მორიგი რაუნდი თურქეთსა და ქურთისტანის მუშათა პარტიას შორის, რომლებიც კონფლიქტში არიან ჯერ კიდევ 1980-იანი წლებიდან. კონფლიქტის დასრულების გეგმა მოიცავდა „ბრძენი ხალხის“ სპეციალური კომიტეტის შექმნას, რომელშიც შედიოდნენ წარმომადგენლები თურქეთის შვიდი რეგიონიდან. დედეოღლუ ცენტრალური ანატოლიის რეგიონიდან ვიცე-თავმჯდომარე გახდა. 2013 წლის პირველ ნახევარში, როგორც კომიტეტის წევრი, იგი დაესწრო და თავად გამართა რამდენიმე კონფერენცია ცენტრალურ ანატოლიაში.

ევროკავშირის ინტეგრაციის მინისტრი
2015 წლის ივნისში თურქეთში საყოველთაო არჩევნები ჩაიშალა, ხოლო კოალიციური მოლაპარაკებები საბოლოოდ წარუმატებელი აღმოჩნდა. შედეგად, პრეზიდენტმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა დანიშნა ვადამდელი არჩევნები 2015 წლის ნოემბრისთვის, რითაც საჭირო გახდა დროებითი საარჩევნო მთავრობის ფორმირება, როგორც ამას თურქეთის კონსტიტუცია მოითხოვს. დროებითი საარჩევნო მთავრობა, პირველად თურქეთის ისტორიაში, ჩამოაყალიბა პრემიერ-მინისტრმა აჰმედ დავუთოღლუმ, რომელმაც ყველა პარტიას მოწვევა გაუგზავნა მონაწილეობის მისაღებად. დავუთოღლუს სამართლიანობისა და განვითარების პარტიის გარდა, მხოლოდ სახალხო დემოკრატიულმა პარტიამ მიიღო მონაწილეობა, ხოლო რესპუბლიკურმა სახალხო პარტიამ და ნაციონალისტური მოძრაობის პარტიამ უარი თქვეს მათ მოწვევაზე.
2015 წლის 22 სექტემბრიდან 17 ნოემბრამდე დედეოღლუ დაინიშნა თურქეთის ინტეგრაციის მინისტრად ევროკავშირის საკითხებში და გახდა მთავარი მომლაპარაკებელი თურქეთის ევროკავშირში გაწევრიანების საკითხებში.

გარდა პოლიტიკური მოღვაწეობისა, ბერილ დედეოღლუ წერდა პუბლიკაციებს სხვადასხვა გამომცემლობისთვის,როგორიცაა: , ' , , და .

გარდაცვალება
ბერილ დედეოღლუ გარდაიცვალა 2019 წლის 13 მარტს, ორი კვირის შემდეგ, თავის ტვინში სისხლჩაქცევის შედეგად. ის მხოლოდ 57 წლის იყო.
ელექტრონული ნეიტრინო

ელექტრონული ნეიტრინო (აღნიშვნა: ) — ელემენტარული ნაწილაკი, რომელიც არის ნეიტრინოების სამი ტიპიდან ერთ-ერთი. ელექტრონთან ერთად ის ქმნის ლეპტონების პირველ თაობას. მისი ანტინაწილაკია ელექტრონული ანტინეიტრინო .

სხვა ტიპის ნეიტრინოების აღმოჩენამდე ეს სიტყვა გამოიყენებოდა ნეიტრინოების ელექტრონული მრავალფეროვნების აღსაწერად.

ნეიტრინოს მეორე ტიპის წინასწარმეტყველებისა და აღმოჩენის შემდეგ, საჭირო გახდა ტერმინოლოგიაში ცვლილებების შეტანა, რათა განესხვავებინათ სხვადასხვა ტიპის ნეიტრინო. პაულის მიერ ნაწინასწარმეტყველებ ნეიტრინოს ახლა ეწოდება „ელექტრონული ნეიტრინო“, ხოლო მეორე ტიპის ნეიტრინო არის მიუონური ნეიტრინო, რადგან ის წარმოიქმნება მიუონებთან ერთად რეაქციებში. გარდა ამისა, მოგვიანებით აღმოაჩინეს ნეიტრინოს მესამე ტიპი — ტაონური ნეიტრინო.
მიუონური ნეიტრინო

მიუონური ნეიტრინო (აღნიშვნა: ) — ელემენტარული ნაწილაკი, რომელიც არის ნეიტრინოების სამი ტიპიდან ერთ-ერთი. მიუონთან ერთად ქმნის ლეპტონების მეორე თაობას. მისი ანტინაწილაკია მიუონური ანტინეიტრინო .

სხვა ტიპის ნეიტრინოების აღმოჩენამდე ტერმინი „ელექტრონული ნეიტრინო“ გამოიყენებოდა ნეიტრინოების ელექტრონული მრავალფეროვნების აღსაწერად. ნეიტრინოს მეორე ტიპის წინასწარმეტყველებისა და აღმოჩენის შემდეგ, საჭირო გახდა ტერმინოლოგიაში ცვლილებების შეტანა, რათა განესხვავებინათ სხვადასხვა ტიპის ნეიტრინო. პაულის მიერ ნაწინასწარმეტყველებ ნეიტრინოს ახლა ეწოდება „ელექტრონული ნეიტრინო“, ხოლო მეორე ტიპის ნეიტრინო არის მიუონური ნეიტრინო, რადგან ის წარმოიქმნება მიონებთან ერთად რეაქციებში. გარდა ამისა, მოგვიანებით აღმოაჩინეს ნეიტრინოს მესამე ტიპი — ტაონური ნეიტრინო.