iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბერძნული კოლონიზაცია

ბერძნული კოლონიზაცია — ბერძნების ორგანიზებული კოლონიური ექსპანსია ხმელთაშუა და შავ ზღვებში ძვ. წ. და საუკუნეებს შორის.

ისტორია
ბერძნული კოლონიზაციის მთავარი მიზეზი გვაროვნული წყობილების რღვევა და კლასობრივი საზოგადოების ჩასახვის უარყოფითი შედეგი იყო. თავისუფალი მეთებეების საარსებო საშუალება — მიწა — წარჩინებულთა ხელში გადავიდა, რამაც გლეხობის ეკონომიკური განადგურება განაპირობა. მიწას მოწყვეტილმა გლეხმა თავი ქალაქს შეაფარა. ამ პერიოდის საბერძნეთში დემოგრაფიული მდგომარეობის აღმავლობით აღინიშნება. ჭარბი მოსახლეობის რეგულირების იმედით პოლისის ხელისუფლებამ კოლონიზაციის პროცესის ორგანიზება განიზრახა. პოლისი ნიშნავდა კოლონიზაციის ორგანიზატორს (ოიკესტესს). კოლონიისთვის დამფუძნებელი პოლისი მეტროპოლიად (დედაქალაქი) რჩებოდა. კოლონია მეტროპოლიის გავლენის გაზრდას ემსახურებოდა. ბერძენი კოლონისტები ძირითადად დაუსახლებელ მიწებზე სახლდებოდნენ. კოლონიები მეზობელ ხალხებთან/ტომებთან მშვიდობიან ურთიერთობას ინარჩუნებდნენ და მათთან სავაჭრო ურთიერთობას ამყარებდნენ. მეტროპოლია კოლონიების მეშვეობით იღებდა საჭირო ნედლეულს, მონებს, ასაღებდა საკუთარ ხელოსნობის ნაწარმს. თავდაპირველი კოლონიები აგრარულ ხასიათის წარმონაქმნები იყვნენ, თუმცა თანდათან კოლონიები სამიწათმოქმედო-სავაჭრო კოლონიებად გარდაიქმნენ. კოლონიებში მიწათმოქმედების გარდა, გაჩნდნენ ხელოსნები და ვაჭრები.

ბერძნული კოლონიზაცია სამი მიმართულებით მიმდინარეობდა: დასავლეთით, ჩრდილო-აღმოსავლეთით და სამხრეთით.

კოლონიები შავ ზღვაში
შავი ზღვის (ევქსინის პონტოს) ნაპირებზე ახალშენების დაარსებას წარმართავდა ცნობილი საზღვაო ქალაქი მილეტი. საკოლონიზაციო მოძრაობის პერიოდში ახალშენების ფართო ქსელით დაიფარა კოლხეთის სამეფოს სანაპიროები. ელინურ ცნობიერებაში კოლხეთმა ადგილი მითოლოგიიდან დაიმკვიდრა. კოლონიზაციის პერიოდის ქალაქებადაა მიჩნეული: ფაზისი, პიტიუნტი, დიოსკურია და სხვა.

შედეგები
ძვ.წ. - საუკუნეებში წარმართულმა საკოლონიზაციო მოძრაობამ არსებითად გარდაქმნა საბერძნეთის ეკონომიკა. ბერძნების ხელში გადავიდა ხმელთაშუა ზღვა და შავი ზღვის სანაპიროები. არქაულ ხანაში აღმოსავლეთის ხალხებში დაგროვილი ცოდნა ბერძნულ აზროვნებაში მეცნიერებად გარდაიქმნა. ელინური კულტურის გავრცელება დანარჩენ ხალხებში კოლონიზაციის უდიდესი დამსახურება იყო.
ვარციხის ჰიდროელექტროსადგურების კასკადი

ვარციხის ჰიდროელექტროსადგურების კასკადი — საქართველოს ერთ-ერთი მძლავრი სეზონური ჰიდროელექტროსადგურების კომპლექსი. მდებარეობს დასავლეთ საქართველოში, წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში, მდინარე რიონზე. სადგურის ჯამური საპროექტო დადგმული სიმძლავრეა 184 მეგავატი, ელექტროენერგიის გამომუშავება – 1 მილიარდი კვტ·სთ; კასკადი შედგება 4 ჰესისაგან. პირველი ჰესი ექსპლუატაციაში შევიდა 1976, მეორე – 1978, მესამე – 1980, მეოთხე – 1988 წელს. გამოყენებულია მდინარე რიონის წყლის ვარდნა მის ქვემო წელზე – რიონჰესის გადამგდები არხიდან მარჯვენა შენაკად მდინარე გუბისწყლის შესართავამდე. ამ მონაკვეთზე მდინარე რიონის ვარდნა 64,5 მეტრს შეადგენს.

ვარციხის ჰესების შემადგენლობაშია: დაბალზღურბლიანი დასაშლელი კაშხალი, რომელიც აშენებულია მდინარე რიონზე, სოფელ გეგუთში (წყალტუბოს მუნიციპალიტეტი) 1976 წლის დეკემბერში, წარმოქმნის ვარციხის წყალსაცავს, კაშხალის სიგრძეა 98 მ, სიმაღლე – 21,2 მ; წყალმიმღები გამრეცხი გალერეები; მიწაყრილის ყრუ კაშხალი (სიგრძე – 44,7 მ, სიმაღლე – 11 მ); მარჯვენა სანაპირო დამბა (სიგრძე – 2387 მ); დერივაციის ტრასა, რომელიც მიჰყვება მდინარე რიონის მარჯვენა სანაპიროს (საერთო სიგრძე – 27,15 კმ), შედგება 4 მონაკვეთისაგან, თითოეული მონაკვეთის ბოლოს განლაგებულია კასკადში შემავალი ჰესები. ვარციხის ჰესების კასკადის თითოეული ელექტროსადგურის საპროექტო დადგმული სიმძლავრეა 46 მეგვტ, მაქსიმალური დაწნევა – 15 მ, ელექტროენერგიის გამომუშავება – 250 მილიონი კვტ·სთ. ცალკეულ ჰესში დადგმულია ორ-ორი მოსაბრუნებელფრთებიანი ტურბინა, თითოეული 23 მეგვტ სიმძლავრისა. გამომუშავებული ელექტროენერგია 110 კვ-იანი გადამცემი ხაზების საშუალებით მიეწოდება საქართველოს ენერგოსისტემას.

1996 წლის 17 დეკემბერს ვარციხის ჰიდროელექტროსადგურების კასკადის ბაზაზე შეიქმნა სააქციო საზოგადოება „ვარციხეჰესების კასკადი“. საქართველოს მთავრობის გადაწყვეტილებით 2005 წლის დამდეგს განხორციელდა ჰესის პრივატიზაცია. 2006 წლის მაისიდან სააქციო საზოგადოება შპს-დ გარდაიქმნა და დაერქვა „ვარციხე-2005“. 2007 წლის 1 იანვრიდან შედის ჰოლდინგურ კომპანია შპს „ჯორჯიან მანგანეზში“.

ვარციხეჰესების კასკადის მიერ გამომუშავებული ელექტროენერგია
ნიჟნეკამსკის წყალსაცავი

ნიჟნეკამსკის წყალსაცავი — წყალსაცავი რუსეთში, თათრეთსა და უდმურტეთში. მდებარეობს მდინარე კამაზე. ქვეყანაში ერთ-ერთი უდიდესია. წარმოქმნილია ამავე დასახელების ჰიდროელექტროსადგურის კაშხლით. შეივსო 1981 წელს. ფართობი 2580 კმ², სიგრძე 270 კმ, მოცულობა 12,9 კმ³. მისი საშუალებით ხორციელდება ჩამონადენის სეზონური რეგულირება. წყლის დონე მერყეობს 3 მეტრით. გამოიყენება სანაოსნოდ, წყალმომარაგებისა და რეკრეაციისთვის.
ვოტკინსკის წყალსაცავი

ვოტკინსკის წყალსაცავი — წყალსაცავი რუსეთში, პერმის მხარესა და უდმურტეთის ტერიტორიაზე. მდებარეობს მდინარე კამაზე. წარმოქმნილია ამავე დასახელების ჰიდროელექტროსადგურის კაშხლით. შეივსო 1962–1964 წლებში. ფართობი 1120 კმ², მოცულობა 9,4 კმ³, სიგრძე 365 კმ, უდიდესი სიგანე 9 კმ, საშუალო სიღრმე 8,4 მეტრი. წყლის დონე მერყეობს 4 მეტრის ფარგლებში. წყალსაცავის საშუალებით ხორციელდება ჩამონადენის სეზონური რეგულირება. შეიქმნა ენერგეტიკისა და წყლის ტრანსპორტის ინტერესებისთვის. განვითარებულია თევზჭერა (კაპარჭინა, წერი, ფარგა, იდი და სხვ.). წყალსაცავის ნაპირებზეა ქალაქები: პერმი, კრასნოკამსკი, ნიტვა, ოხანსკი, ოსა, ჩაიკოვსკი.
გერუსია

გერუსია ( — მოხუცი, უხუცესი) — უხუცესთა საბჭო ძველი საბერძნეთის ქალაქ-სახელმწიფოებში. გერუსია მემკვიდრეობით გადმოვიდა პირველყოფილური წყობიდან, სადაც უხუცესთა საბჭო ტრადიციული სახელისუფლებო ტრიადის (ბელადი – უხუცესთა საბჭო – სახალხო კრება) შუა ელემენტი იყო, მან არსებობა გააგრძელა ჰომეროსის ეპოქაშიც (ძვ. წ. – სს.), როდესაც პატრიარქალური სამეფო ხელისუფლების მატარებლები მნიშვნელოვან საქმეებს წინასწარ უხუცესთა საბჭოსთან ერთად განიხილავდნენ (ჰომეროსი, ილიადა 53), და უფრო გვიანაც, არქაიკის პერიოდში (ძვ. წ. – სს.), სადაც იგი სახელმწიფო საბჭოდ გადაიქცა (მაგ., კორინთში კიფსელესა და მისი მემკვიდრეების ტირანიის დამხობის შემდეგ, ძვ. წ. ს.). გერუსია ყველაზე მეტად ცნობილია ძველ სპარტაში. იგი შედგებოდა 28 უხუცესისგან, რომლებსაც სახალხო კრებაზე ირჩევდნენ 60 წელს გადაცილებული პატივსაცემი მოქალაქეებისგან, და 2 მოქმედი მეფისგან (ასაკის მიუხედავად), ასე რომ სპარტის გერუსიაში სულ 30 წევრი იყო. იგი უმაღლეს სათათბირო და სასამართლო ორგანოს წარმოადგენდა, რომელიც განიხილავდა გადაწყვეტილებათა პროექტებს სახალხო კრებაზე გატანამდე და სისხლის სამართლის საქმეებს.
აპელა

აპელა — სახალხო კრება სპარტაში. აპელაში მონაწილეობის უფლება ჰქონდა სპარტის ყველა სრუწლოვან მოქალაქეს. აპელას როლი სპარტის პოლიტიკურ ცხოვრებაში უმნიშვნელო იყო, რადგან საკანონმდებლო ინიციატივის დაყენება არ შეეძლო. სახალხო კრებაზე გამოსვლა მხოლოდ მეფეებსა და უმაღლესი თანამდებობის პირებს გააჩნდათ. ხმის მიცემა ყვირილის მეშვეობით ხდებოდა. უპირატესობა იმ მხარეს რჩებოდა, რომელიც უფრო ხმამაღლა იყვირებდა. იმ შემთხვევაში თუ ეს გარკვევით არ ჩანდა, მაშინ ფორმალური კენჭისყრა იმართებოდა. სახალხო კრება უფლებამოსილი იყო გადაეწყვიტა სადავო შემთხვევები, რომელიც ტახტის გადაცემას უკავშირდებოდა, დაენიშნა სამხედრო მეთაურობა, აერჩია ეფოროსები, სხვა მაგისტრატები და გერუსია, გაეწყვიტა ზავის დადების, ომის დაწყების და სამოკავშირეო ხელშეკრულებათა გაფორმების საკითხები. გარდა ამისა, აპელას თანხმობა სჭირდებოდა კანონმდებლბოაში დაგეგმილ ცვლილებების შეტანას.
სურნელოვანი კლიტოციბე

სურნელოვანი კლიტოციბე  — კლიტოციბეს გვარის სოკო ტრიქოლომასებრთა ოჯახისა.

საჭმელი სოკოა. საჭმელად გამოიყენება ახალი, ხმარობენ სუნელადაც. გავრცელებულია აზია, ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. იზრდება ზაფხულ-შემოდგომით.

სოკო პირველად აღწერა ფრანგმა ბოტანიკოსმა პიერ ბიულიარმა 1784 წელს როგორც . მიმდინარე ბინომიალური სახელი მიანიჭა გერმანელმა მიკოლოგმა პაულ კუმერმა 1871 წელს.

აღწერა
ქუდის დიამეტრი 3-8 სმ, თავდაპირველად ამობურცული, შემდეგ ბრტყელი და ჩაჭყლეტილი, ტალღოვანი კიდეებით, ცენტრში ზოგჯერ ახასიათებს მცირე ბორცვაკი, ტიტველია. ჯერ ლურჯ-მომწვანოა, შემდეგ — ნაცრისფერი ან ყავისფერ-ნაცრისფერი.

რბილობი — მოთეთრო. ახასიათებს ანანასის ძლიერი სუნი და გემო.

ჰიმენოფორი ფირფიტებიანი, ფირფიტები ფეხთან შეზრდილი ან მცირედ დაღმავალია. მომწვანო ან ღია მოლურჯო.

ფეხის სიგრძე — 3-6 სმ, სისქე — 0,6-0,8 სმ, ცილინდრული ან ძირში მცირედ გამსხვილებული, ფიფქოვან-ბიჭკოიანი ზედაპირით, ძირში ბუსუსიანი, ქუდისფერია.

სპორების ფხვნილი თეთრი ფერის. სპორები 6-8×3-4 მკმ, ელიფსისებრი, გლუვი.

ეკოლოგია და გავრცელება
საპროტროფია. ფართოდაა გავრცელებული აზია, ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. იზრდება როგორც წიწვოვან, ასევე ფოთლოვან ტყეებში.

სეზონი — ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

კვებითი ღირებულება
საჭმელი სოკოა. საჭმელად გამოიყენება ახალი, ხმარობენ სუნელადაც.

ზოგიერთი სახელმძღვანელო მოუწოდებს გამოუცდელ მესოკოვეებს თავი შეიკავონ სურნელოვანი კლიტოციბეს შეგროვებისაგან, რადგანაც იგი წააგავს რამდენიმე სახეობის შხამიან სოკოს.

მსგავსი სახეობები
სინონიმები

გალერეა
კამის წყალსაცავი

კამის წყალსაცავი, პერმის წყალსაცავი — წყალსაცავი რუსეთში, ქალაქ პერმთან, მდინარე კამაზე. ქვეყანაში ერთ-ერთი უდიდესია. წარმოქმნილია კამის ჰიდროკვანძის კაშხლით. შეივსო 1954–1956 წლებში. ფართობი 1915 კმ², მოცულობა 12,2 კმ³, სიგრძე მდინარე კამის კალაპოტის გასწვრივ 272 კმ, უდიდესი სიგანე 30 კმ-მდე, საშუალო სიღრმე 6,3 მეტრი, უდიდესი — 30 მეტრი. წყლის დონე მერყეობს 7 მეტრის ფარგლებში. ყველა ძირითადი შენაკადის — ჩუსოვაია სილვათი, ობვა, ინვა, კოსვა, იაივა, კონდასი, ჩერმოზი — შერთვის ადგილას წარმოქმნილია დიდი ყურეები სიგრძით 50-დან 140 კმ-მდე და სიგანით 10–15 კმ. კამის წყალსაცავი შეიქმნა ენერგეტიკის, წყლის ტრანსპორტის, ხე-ტყის დაცურებისა და წყალმომარაგების ინტერესებისთვის. ხორციელდება ჩამონადენის სეზონური რეგულირება. განვითარებულია თევზჭერა (კაპარჭინა, წერი, ფარგა, ქორჭილა, ნაფოტა). წყალსაცავის ნაპირებზე განლაგებულია ქალაქები: პერმი, დობრიანკა, ჩერმოზი, ბერეზნიკი, უსოლიე, სოლიკამსკი.
ჩუსოვაია

ჩუსოვაია (, ზემოთში ეწოდება პოლუდენნაია-ჩუსოვაია) — მდინარე რუსეთში, სვერდლოვსკის ოლქსა და პერმის მხარეში (სათავეები ჩელიაბინსკის ოლქშია), კამის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 592 კმ, აუზის ფართობი 23 000 კმ². სათავეს იღებს შუა ურალზე. ზემო დინებაში ხეობა ფართოა, შუა წელზე ან ვიწრო კანიონისებრ, ანდა უფრო ფართო დამრეცკალთებიან ხეობაში მიედინება, ქვემოთში ტიპური ვაკის მდინარეა. ჩაედინება კამის წყალსაცავის ჩუსოვაიას ყურეში. იკვებება შერეულად, ჭარბობს თოვლის წყლები. წყალდიდობა იცის აპრილის შუა პერიოდიდან ივნისის შუა ხანებამდე. წყლის საშუალო ხარჯია 222 მ³/წმ, უდიდესი — 4570 მ³/წმ, უმცირესი — 8,4 მ³/წმ. ზაფხულში წვიმების შედეგად 6–7 წყალმოვარდნა იცის. იყინება ოქტომბრის ბოლოს – დეკემბრის დასაწყისში, ლღვება აპრილში – მაისის დასაწყისში. ქვემო დინებაზე ახასიათებს ყინულხერგილები, რომლებიც დონეს სწევენ 2,8-მდე მეტრით. ძირითადი შენაკადებია: მარჯვენა — მეჟევაია-უტკა, სერებრიანკა, კოივა, უსვა; მარცხენა — რევდა, ლისვა. ფართოდ გამოიყენება წყალმომარაგებისათვის: ვოლჩიხის წყალსაცავიდან (37 კმ²) წყალი გადადის ვერხნეისეტის (ვერხ-ისეტის) წყალსაცავში, რომელსაც იყენებენ ქალაქ ეკატერინბურგის ამ რაიონის წყალმომარაგებისათვის. მდინარის შენაკადებზე 15 მცირე წყალსაცავია. დასაცურებელია (დაახლოებით 500 კმ). სანაოსნოა ქალაქ ჩუსოვოიდან. მის ნაპირებზეა ქალაქები: პერვოურალსკი, ჩუსოვოი. განვითარებულია ტურიზმი.
შუა ურალი

შუა ურალი — ურალის მთების ყველაზე დადაბლებული მონაკვეთი, ჩრდილოეთ განედის 56 და 59° შორის. სიმაღლე 250–500 მეტრი, ჩრდილოეთში 994 მეტრამდე (მთა სრედნი-ბესაგი). აგებულია ძირითადად გნაისებით, ამფიბოლითებით, კვარციტებით, კირქვებითა და ქვიშაქვებით. დამახასიათებელია ძლიერ მოსწორებული გორები და ბექობები, დასავლეთ კალთაზე განვითარებულია კარსტი. მდინარეები მიეკუთვნება ვოლგისა (ჩუსოვაია, უფა) და ობის (ტაგილი, პიშმა, ისეტი) აუზებს. ბევრი ტბაა (განსაკუთრებით აღმოსავლეთში) — ტავატუი, ისეტის, შარტაში. ჭარბობს წიწვოვანი (ნაძვი, სოჭი, ფიჭვი) და არყ-მთრთოლავი ვერხვის ტყეები. მდიდარია სასარგებლო წიაღისეულით.
ეკლესია (ძველი საბერძნეთი)

ეკლესია — სახალხო კრება ათენში. ძვ. წ. საუკუნიდან, პერიკლეს რეფორმების შედეგად, სახალხო კრება ხელისუფლების უმაღლეს ორგანოდ ითვლებოდა. მასში მონაწილეობის მიღება შეეძლოთ 30 წელს გადაცილებულ სრულუფლებიან მოქალაქეებს. სახალხო კრება ერთი წლის ვადით ირჩევდა სახელმწიფო მოხელეებს. სახალხო კრება არ იყო მთელი ატიკის მოსახლეობის ინტერესთა გამომხატველი (მაგ. მეტეკები). მისი ობიექტი მხოლოდ სრულუფლებიანი მოქალაქეები (დემოსი) იყო. სახალხო კრება აკროპოლისის დასავლეთით პნიქსის ბორცვზე მდებარეობდა.

ბერძნულ პოლისებში სახალხო კრებას სხვადახსვა სახელი ეწოდებოდა: აპელა — სპარტაში, აგორა — დელფოსა და თესალიაში, ალია — არგოსი, ეპიდავრი, ჯელასა და აკრაგანტში.
რიკი პუჩი

რიკარდ „რიკი“ პუჩი-მარტი (; დ. 13 აგვისტო, 1999) — ესპანელი ფეხბურთელი. „ლოს-ანჯელეს გალაქსის“ ნახევარმცველი.

პირადი ცხოვრება
რიკი პუჩის მამა, კარლოსი იყო ფეხბურთელი. იგი თამაშობდა მარცხვენა მცველის პოზიციაზე და მთელი თავისი კარიერა საფეხბურთო კლუბ „ტერასაში“ გაატარა.

მიღწევები
ბარსელონა:(2)
ესპანეთის ლა ლიგა (1): 2018–19
ესპანეთის თასი (1): 2020–21
მეტეკები

მეტეკები, მეტოიკები — ძველი საბერძნეთის არასრულუფლებიანი მოსახლეობა ატიკაში. მეტეკებად ითვლებოდა უცხოელები, რომლებიც ატიკაში დროებით ან სამუდამო ვადით სახლდებოდნენ. მეტეკები ძირითადად მისდევდნენ ხელოსნობას და ვაჭრობას. მეტეკების კლასში შედიოდა გათავისუფლებული მონებიც.

უფლებები
მეტეკები პიროვნულად თავისუფლები იყვნენ, მაგრამ ისინი არ იყვნენ მოქალაქეები და არ სარგებლოდნენ სამოქალაქო უფლებებით. მათ არ შეეძლოთ საჯარო თანამდებობების დაკავება, არ ჰქონდათ სახალხო კრებაში მონაწილეობის მიღების უფლება, არ მონაწილეობდნენ საჯარო მსხვერპლშეწირვის რიტუალებზე. მათ არ ჰქონდათ მოქალაქეებთან კანონიერი ქორწინების და არც უძრავი ქონების შეძენის უფლება, კერძოდ მათ არ შეეძლოთ მიწის შეძენა, თუმცა შეეძლოთ მონებისა და მოძრავი ნივთების შეძენა. მეტეკები არ მიეკუთვნებოდნენ ატიკის არცერთ ფილეს, არც გვარებს, არც დემებს (ისინი სახლობდნენ გარკვეულ დემებში, მაგრამ არ ითვლებოდნენ დემოტებად). მეტეკებს არ შეეძლოთ ხელისუფლების პირებისთვის უშუალოდ მიემართათ. ისინი ვალდებულნი იყვნენ მოქალაქე მფარველისთვის მიემართათ, რომლებიც მეტეკებსა და მართველ ორგანოებს შორის შუამავლის როლს ასრულებდნენ. მფარველის არ ყოლის შემთხვევაში მეტეკებს ქონების ჩამორთმევით სჯიდნენ.

მეტეკების სასამართლო საქმეები, როგორც მათ შორის, ასევე მოქალაქეებთან, განიხილებოდა არქონტი-პოლემარხოსის მიერ, მფარველისთვის საკმარისი იყო მეტეკი სასამართლოში წაეყვანა, რის შემდეგაც მეტეკს შეეძლო საკუთარი საქმის დამოუკიდებლად წარმართვა. სახელმწიფოს სასარგებლოდ მეტეკები იხდიდნენ ყოველწლიურ გადასახადს (; ძველ ათენში ეს უდრიდა 12 დრაქმა); გარდა ამისა, ისინი იხდიდნენ მცირე გადასახადს ბაზრობაზე ვაჭრობის უფლების მოსაპოვებლად.

მოქალაქეების მსგავსად მეტეკებს ევალებოდათ სამხედრო სამსახური, უფრო მეტიც, მათ, ვისაც ჰქონდათ შესაბამისი კვალიფიკაცია, მსახურობდნენ ჰოპლიტებად (თუმცა არა მხედრებად, იმ შემთხვევაშიც თუ გააჩნდათ მხედრის კვალიფიკაცია). სახელმწიფოსთვის გაწეული სამსახურისთვის მეტეკებს სახალხო კრება ათავისუფლებდა ზოგიერთი მოვალეობებისგან, მაგალითად, თავისუფლდებოდნენ მეტეკების გადასახადებისგან , ან მათი მოვალეობა უთანაბრდებოდა მოქალაქეების მოვალეობებს.

მეტეკებს (გარკვეული გამონაკლისებით) შეეძლოთ უძრავი ქონების შეძენა, ჰქონდათ უფლება უშუალოდ მიემართათ სახელმწიფო დაწესებულებებისთვის და ა.შ. მოქალაქეობის უფლებას იღებდნენ ან განსაკუთრებული დამსახურებისთვის, ან პოლისის მოქალაქეების რაოდენობის გაზრდის მიზნით. მეტეკების რაოდენობამ ატიკაში დემეტრიუს ფალერელის დროს ათობით ათას აღწევდა, სავარაუდოდ, ამდენივე უნდა ყოფილიყო ძვ. წ. და საუკუნეებში. მეტეკები ასევე ცხოვრობდნენ საბერძნეთის სხვა ოლქებშიც (მაგაკითად მეგარა, არკადია, ბეოტია და ა.შ.).
უფა (მდინარე)

უფა — მდინარე რუსეთში, ურალსა და ურალისწინეთში, ჩელიაბინსკის, სვერდლოვსკის ოლქებში და ბაშკირეთში. მდინარე ბელაიას (ვოლგის აუზი) მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 918 კმ, 53 100 კმ². სათავეს იღებს უფის ტბიდან, ურალთაუს ქედზე. ზემო წელზე მთის მდინარეა, მიედინება ვიწრო ხეობაში, აქვს ჭორომები. შუა და ქვემო წელზე დაკლაკნილია. აუზში განვითარებულია კარსტი. უპირატესად იკვებება თოვლის წყლით. წყლის საშუალო ხარჯია 388 მ³/წმ, უდიდესი — 3740 მ³/წმ, უმცირესი — 55 მ³/წმ. იყინება ოქტომბრის ბოლოს – დეკემბრის დასაწყისში, ლღვება აპრილში – მაისის დასაწყისში.
ურალისწინეთი

ურალისწინეთი — ბუნებრივი რეგიონი რუსეთში. ეკვრის ურალის დასავლეთ კალთებს. ადმინისტრაციულად შედის პერმის მხარის, კომის რესპუბლიკისა და ბაშკირეთის შემადგენლობაში. ურალისწინეთს მიეკუთვნება აღმოსავლეთ ევროპის ვაკის აღმოსავლეთი განაპირა მხარეები მდინარეები პეჩორისა და კამის აუზებში, მათ შორის პეჩორის დაბლობი, ზემო კამის მაღლობი, ბუგულმა-ბელებეის მაღლობი. ჰავა კონტინენტურია, ცივი ზამთრითა და შედარებით თბილი ზაფხულით. ჭარბობს წიწვოვანი ტყეები, სამხრეთით — ფოთლოვანი; უკიდურეს ჩრდილოეთში ტუნდრაა, სამხრეთში — სტეპები (უდიდესი ნაწილი მოხნულია), რომლებსაც ენაცვლება არყისა და მუხი ტყეები. პოპულარული ადგილია წყლის, საფეხმავლო და სპელეოტურიზმისთვის (კუნგურის მღვიმე, დივიის მღვიმე).
დივიის მღვიმე

დივიის მღვიმე — უდიდესი კარსტული მღვიმე ურალში, რუსეთის ფედერაციის პერმის მხარეში. მდებარეობს ჩრდილოეთ ურალის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე კოლვის (კამის აუზი) მარჯვენა ნაპირზე, დასახლებულ პუნქტ ნირობიდან 10 კმ-ით ჩრდილოეთით. ტალანების საერთო სიგრძეა 9,7 კმ. ცნობილია 11 დარბაზი (უდიდესებია: ვეტლანი, დევი, გვოზდეცკის) მრავალრიცხოვანი ნაღვენთი წარმონაქმნებით. ჰაერის ტემპერატურა მერყეობს 4-დან 8°-მდე. მღვიმეში არის ნაკადულები და რამდენიმე ტბა, უდიდესი (სიგრძით 6 მ, სიღრმით 2 მ) მდებარეობს მზის ეხში. ბინადრობენ ღამურები და წვრილი უხერხემლოები — ბოლოფეხიანები. პირველად აღწერა რუსმა მოგზაურმა პეტრე რიჩკოვმა 1770 წელს. პირველი რუკა შეადგინეს 1940 წელს. ბუნების ძეგლია 1965 წლიდან. განვითარებულია ტურიზმი.
ფილე

ფილე — საგვარეულო გაერთიანება, საზოგადოება ძველ საბერძნეთში. მოგვიანებით ფილეს უწოდებდნენ ტერიტორიულ ერთეულებს ატიკაში. საგვარეულო ფილეები ჩვეულებრივ იყოფოდა სამ ფრატრიებად (დორიელები ოთხ ნაწილად ყოფდნენ). ფილეები აყალიბებდნენ საზოგადოებებს საკუთარი რელიგიური პირებით, სამხედრო დანაყოფით (რომელსაც ასევე ფილე ეწოდებოდა). ამ სამხედრო დანაყოფს ფილარქი ხელმძღვანელობდა.

ათენი
სოლონის დროს ათენში ოთხი ფილე არსებობდა, თითოეული ქალაქის სათათბირო ორგანოში — ოთხასთა საბჭოში (ბულე) 100 წარმომადგენელს ირჩევდა. ძვ. წ. 508-507 წლებში კლისთენემ ჩამოაყალიბა ათი ახალი ადმინისტრაციული ფილე და ძველებს, რომლებიც საგვარეულო არისტოკრატიის მიერ იმართებოდა შეუნარჩუნდათ რელიგიური ფუნქციები. ახალი ფილეები დაიყო ტრიტიებად (ქალაქი, სანაპირო, მთები) და დემებად. ყოველ ახალ ფილეს სახელმწიფო საბჭოში 50 კაცი ყავდათ წარმოდგენილი.

ფილეებს ეწოდებოდათ გმირების სახელები. გმირი-ეპონიმების სახელზე იყო აღმართული განსაკუთრებული მონუმენტები ათენის აგორაზე. ოფიციალურ დოკუმენტებში ფილეები მოყავდათ შესაბამისი თანმიმდევრობით და ტრადიციულად დანომრილი იყო რომაული ციფრებით:

ელინიზმის ეპოქაში ფილეების რაოდენობა გაიზარდა 12-მდე, რომაული მმართველობის დროს კი 13-მდე.

სპარტა
ქალაქი სპარტა დაარსდა მას შემდეგ, რაც ამ მიდამოებში დორიელთა შემოჭრის შედეგად სამი დორიული ფილე დასახლდა: ფიმანი, გილეი, პამფილი.
ნიუ-იორკი (უკრაინა)

ნიუ-იორკი [; 1951–2021 წლებში — ნოვგოროდსკოე ] — დაბა უკრაინაში, დონეცკის ოლქში.

ისტორია
დასახლება ნიუ-იორკი დააარსეს მენონიტებმა, რომლებიც ეკატერინე -მ მოიწვია რუსეთში. საბჭოთა პერიოდში გადაასახლეს ამურის ოლქში, სადაც ასევე ამავე სახელწოდების დასახლება დააარსეს. დასახლებას ნიუ-იორკი ეწოდებოდა 1951 წლამდე. შემდეგ ნოვგოროდსკოე უწოდეს.

2021 წლის 3 თებერვალს უმაღლესი რადის რეგიონული განვითარების კომიტეტმა მხარი უკვე დაუჭირა დაბის ისტორიული სახელის აღდგენას.
კოლვა (ვიშერის შენაკადი)

კოლვა — მდინარე რუსეთში, პერმის მხარეში; ვიშერის (კამის აუზი) მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 460 კმ, აუზის ფართობი 13,5 ათასი კმ². სათავეს იღებს და ძირითადად მიედინება ჩრდილოეთ ურალის დასავლეთ კალთაზე. იკვებება შერეულად, ჭარბობს თოვლის წყლები. წყლის საშუალო წლიური ხარჯი სოფელ კამგორტთან 160 მ³/წმ. გაყინულია ნოემბრიდან, ლღვება აპრილის ბოლოს – მაისის დასაწყისში. ძირითადი შენაკადებია: ვიშერკა (მარჯვენა), ბერიოზოვაია (მარცხენა). სანაოსნოა შესართავიდან 241 კმ-ზე. დასაცურებელია. მდინარეზეა ქალაქი ჩერდინი. კოლვის მარჯვენა ნაპირზეა დივიის მღვიმე.
მეფე-ზარი

„მეფე-ზარი“ — საუკუნის სამსხმელო ხელოვნების ძეგლი რუსეთში, ქალაქ მოსკოვში. სიმაღლე შესაკრავთან ერთად 6,24 მ, დიამეტრი 6,6 მ, მასა 202 ტ. დანიშნულების მხრივ არასდროს გამოყენებულა. ჩამოასხეს რუსეთის იმპერატორის ანა იოანეს ასულის ბრძანებით 1730 წელს. ჩამოსხმულია ბრინჯაოსგან ოსტატ ივანე მოტორინისა და მისი შვილის მიხეილის მიერ. 1737 წელს მოსკოვის დიდი ხანძრის დროს დაზიანდა და მიწის ქვეშ დაახლოებით 1 საუკუნე დაჰყო. საუკუნის პირველ ნახევარში იგი აწიეს და დადგეს მოსკოვის კრემლის პოსტამენტზე ივანე დიდის სამრეკლოს გვერდით.
დედალოსი

დედალოსი — ლეგენდარული ხელოვანი, ხუროთმოძღვარი, მხატვარი, მოქანდაკე და გამომგონებელი. ის არის იკაროსის მამა, პერდიკეს ბიძა, სავარაუდოდ ასევე უნდა იყოს დონიაპიქსის მამაც. კრეტის მეფის მინოსის დავალებით ააგო განთქმული ლაბირინთი, სადაც მეფე მინოსმა დედალოსი საკუთარ ვაჟთან იკაროსთან ერთად გამოკეტა. ტყვეობიდან თავის დაღწევის მიზნით დედალოსმა ბუმბულები შეაგროვა, ისინი ერთმანეთს ცვილით მიამაგრა და ოთხი დიდი ფრთა დაამზადა. ტყვეობიდან თავის დაღწევის შემდეგ იკაროსი, მამის გაფრთხილების მიუხედავად, მზეს მეტისმეტად მიუახლოვდა. მზემ ცვილი დაადნო და იკაროსი ძირს სასიკვდილოდ დაეცა. ამან დედალოსი გულგატეხილი დატოვა, მაგრამ გზა ფრენით განაგრძო და კუნძულ სიცილიაზე დაეშვა.
იკაროსი (მითოლოგია)

იკაროსი — დედალოსის ვაჟი. იკაროსმა მამასთან ერთად სცადა კრეტიდან თავის დაღწევა, რისთვისაც დედალოსმა ბუმბულები შეაგროვა, ისინი ერთმანეთს ცვილით მიამაგრა და ოთხი დიდი ფრთა დაამზადა. ტყვეობიდან თავის დაღწევის შემდეგ იკაროსს მამა აფრთხილებს ჯერ თვითკმაყოფილებაზე და შემდეგ ჰიბრისზე, მას სთხოვს არც ძალიან დაბლა იფრინოს და არც ძალიან მაღლა, რათა არც ზღვას დაეტენიანებინა მისი ფრთები და არც მზეს დაედნო ის. იკაროსმა უგულვებელყო მამის რჩევა, მზეს მეტისმეტად მიუახლოვდა და როდესაც ცვილი დადნა, ფრთები დაიშალა და იკაროსი ზღვაში დაიხრჩო.
ვიშერა (კამის შენაკადი)

ვიშერა — მდინარე რუსეთში, პერმის მხარეში; კამის მარცხენა შენაკადი (ჩაედინება კამის წყალსაცავის ვიშერის ყურეში). სიგრძე 415 კმ, აუზის ფართობი 31 200 კმ². სათავეს იღებს ჩრდილოეთ ურალის დასავლეთ კალთაზე. ძირითადად მიედინება ურალის მთისწინეთში, დიდწილად აქვს მთის მდინარის მახასიათებლები, მიედინება ვიწრო ხეობაში. რეგულარული სამგზავრო მიმოსვლა ხორციელდება ქალაქ კრასნოვიშერსკამდე. ვიშერის აუზში ალმასის საბადოებია.
ბასტერ კიტონი

ჯოზეფ ფრენკ კიტონი (; დ. 4 ოქტომბერი, 1895 — გ. 1 თებერვალი, 1966), სასცენო სახელით ცნობილი როგორც ბასტერ კიტონი — ამერიკელი მსახიობი, კომიკოსი, კინორეჟისორი, პროდიუსერი, სცენარისტი და კასკადიორი. ცნობილი გახდა მუნჯ ფილმებში მონაწილეობით. მუდმივად სტოიკური, უემოციო გამომეტყველების წყალობით მიიღო ზედმეტსახელი „დიდებული ქვის სახე“.

ჯოზეფ ფრენკ კიტონი დაიბადა 1895 წლის 4 ოქტომბერს, მსახიობების — ჯო და მაირა კიტონების ოჯახში. ღრმა ბავშვობიდან მშობლების ვოდევილის წარმოდგენებში ჩნდებოდა. 1917 წლიდან მუშაობა დამოუკიდებელ პროდიუსერ ჯონ მ. შენკთან და რეჟისორ ედვარდ ფ. კლაინთან დაიწყო. მისი დებიუტი კინოში იმავე წელს, ფილმ „ყასაბის დამხმარეში“ შედგა. ამას მოჰყვა კიდევ რამდენიმე როლი. შემდეგ რეჟისორის დამხმარედ მუშაობდა, პარალელურად იყო სცენარისტი და სპეცეფექტების დამდგმელი. 1918 წლის ივნისში ფრონტზე გაიწვიეს, სადაც 9 თვე გაატარა საფრანგეთში, მე-40 ქვეითი დივიზიის შემადგენლობაში. ფრონტზე ყოფნისას ყურის ინფექცია შეეყარა, რამაც სამუდამოდ დაუქვეითა სმენა. ომიდან დაბრუნების შემდეგ რეჟისორობას მიჰყო ხელი. საყოველთაო აღიარება მოიპოვა პირველივე მოკლემეტრაჟიანი ფილმით „ერთი კვირა“ (1920). ამას მოჰყვა იმავე ფორმატის „სათამაშო სახლი“ (1921), „პოლიციელები“ (1922) და „ელექტრული სახლი“ (1922). შემდეგ გადავიდა სრულმეტრაჟიან ფილმებზე, რომელთა შორისაც მოხვდა მისი საუკეთესო ნამუშევრებიც - „შერლოკ ჯუნიორი“ (1924), „გენერალი“ (1926), „ორთქლის გემი ბილი, ჯუნიორი" (1928) და „ოპერატორი“ (1928). „გენერალი“ შესაძლოა მის საუკეთესო ნამუშევრად ჩაითვალოს. მსახიობ ორსონ უელსის თქმით — „გენერალი“, ეს იყო კინემატოგრაფიის უმაღლესი მწვერვალი კომედიის სფეროში, და შესაძლოა, უდიადესი ფილმი, რაც კი ოდესმე შექმნილა“.

1928 წლიდან რეჟისორის კარიერამ დაღმასვლა განიცადა, მას შემდეგ, რაც მან -თან კონტრაქტი გააფორმა და არტისტული თავისუფლება დაკარგა. მისმა პირველმა ცოლმა მალევე მიატოვა და კიტონი ალკოჰოლს მიეძალა. 1933 წელს -იდანაც დაითხოვეს, რის შემდეგაც მთავარი როლი აღარცერთ ფილმში აღარ ჰქონია. 1940-იანებში ცოლად მოიყვანა ელეანორ ნორისი და ალკოჰოლიზმისაგან გამოჯანმრთელდა, დაიწყო პატივსაცემ კომიკოსად მუშაობა, რასაც ცხოვრების ბოლომდე აკეთებდა. ამ პერიოდში გამოჩნდა ეპიზოდურ როლებში, ბილი უაილდერის „სანსეტ ბულვარსა“ (1950) და ჩარლი ჩაპლინის „რამპის ჩირაღდნებში“ (1952), ასევე მრავალ სატელევიზიო პროგრამაში. 1959 წელს კინემატოგრაფიაში შეტანილი წვლილისათვის საპატიო ოსკარი გადაეცა.

კრიტიკოსი როჯერ ებერტი წერდა: „1920 წლიდან 1929 წლამდე კიტონი შეუსვენებლად მუშაობდა რიგი ფილმების სერიებზე, რამაც აქცია იგი უდიდეს მსახიობ-რეჟისორად კინოს ისტორიაში.“ 1999 წელს ამერიკის კინოინსტიტუტმა იგი
კლასიკური ჰოლივუდის ოცდამეერთე საუკეთესო მამაკაც კინომსახიობად დაასახელა.