გუტმანის გამოქვაბული

გუტმანის გამოქვაბული — ყველაზე ფართო და მაღალი გამოქვაბული ბალტიისპირეთის ქვეყნებში. მდებარეობს გაუიას მდინარის გასწვრივ, გაუიას ეროვნულ პარკში სიგულდასთან ახლოს, ლატვიაში. მისი ფორმირება დაიწყო 10,000-ზე მეტი წლის წინ, როდესაც გამდნარმა წყლებმა მოახდინა ქვიშაქვის გადარეცხვა, გამყინვარების პერიოდის შემდეგ. გუტმანის გამოქვაბული არის ლატვიის უძველესი ტურისტული ღირსშესანიშნაობა. გამოქვაბულის კედლებზე გამოსახულია წარწერები მე-17 საუკუნიდან. ამ გამოქვაბულში დაიწყო ტურაიდას ვარდის ლეგენდა.

აღწერა
გუტმანის გამოქვაბული არის ყველაზე ფართო და მაღალი გამოქვაბული ბალტიისპირეთში. ის 18.8 მეტრი სიღრმის, 12 მეტრი სიგანის და 10 მეტრი სიმაღლისაა. გამოქვაბული ჩამოყალიბდა გაუიას მდინარის ნაპირის ყვითელ-ყავისფერი ქვიშაქვიდან. მისი ფორმირება განპირობებულია მდინარისა და მიწისქვეშა წყლების ათასწლეულების განმავლობაში ურთიერთქმედებით.

გამოქვაბული ითვლება ლატვიის უძველეს ტურისტულ ღირსშესანიშნაობად, რადგან ვიზიტორებმა გამოქვაბულის კედლებზე ამოკვეთილი დატოვეს სახელები, ინიციალები და მათი ვიზიტების თარიღები. გამოქვაბულში ასევე დატოვებულია სხვადასხვა ბარონებისა და მემამულეების გერბები და სახელები. ისინი შეკვეთით კეთდებოდა ადგილობრივი ხელოსნების მიერ, რომლებიც სპეციალურად ელოდებოდნენ მდიდარ ვიზიტორებს გამოქვაბულთან ახლოს, აღჭურვილი იარაღებით, კიბეებითა და შაბლონებით. დღესდღეობით გამოქვაბულის კედლებზე წერა აღარ არის ნებადართული, რადგან ეს ადგილი დაცული არქეოლოგიური და გეოლოგიური ძეგლია.

გუტმანის გამოქვაბული არის ძველი თაყვანისცემის ადგილი. მე-19 საუკუნემდე ხალხი მოდიოდა და მოჰქონდა შესაწირები ღვთაებებისათვის.

ტურაიდას ვარდის ლეგენდა
ლეგენდის თანახმად, 1601 წლის გაზაფხულზე, პოლონეთ-შვედეთის ომების დროს, შვედეთის არმიამ დაიკავა ტურაიდას ციხე. ბრძოლის შემდეგ ციხის მემატიანემ, სახელად გრეიფმა, ცხედრებს შორის, გადარჩენილი იპოვა რამდენიმე კვირის გოგონა. მან შეიფარა და აღზარდა ის როგორც საკუთარი ქალიშვილი. ეს მაისის თვეში მოხდა, ამიტომ მას დაარქვა მაია. წლების შემდეგ პატარა გოგონა გაიზარდა, გახდა ლამაზი ახალგაზრდა და მისი სილამაზის გამო მას ტურაიდას ვარდი შეარქვეს. მისი საქმრო, ვიქტორ ჰეილი, სიგულდას ციხის მებაღე იყო გაუიას მდინარის მოპირდაპირე მხარეს და საღამოობით წყვილი გუტმანის გამოქვაბულში ხვდებოდნენ ერთმანეთს.

ერთ პოლონელ დეზერტირს, იაკუბოვსკის, მოეწონა მაია და უნდოდა მასზე დაქორწინება, მაგრამ გოგონამ უარი უთხრა წინადადებაზე. გაბრაზებულმა იაკუბოვსკიმ გადაწყვიტა გოგონა ძალით წაეყვანა. მან გაგზავნა თავისი მეგობარი სკუდრიტისი მაიასთან ვიქტორისგან ყალბი შეტყობინებით, რომელშიც ეწერა, რომ შეხვედროდა ჩვეულ ადგილას. როდესაც გოგონა მივიდა და მიხვდა, რომ მახეში გაება, მან შერცხვენას სიკვდილი არჩია. იმ დროისთვის ხალხს სწამდა მაგიის. მაიას კისერზე ეკეთა ვიქტორის ნაჩუქარი წითელი აბრეშუმის შარფი. მან იაკუბოვსკის შესთავაზა ეს შარფი, რომელსაც, მისი თქმით, ჰქონდა მაგიური ძალები და შეუძლებელი იყო მისი გაჭრა. ამის სანაცვლოდ გაშვებას ითხოვდა. გოგონამ დაარწმუნა იაკუბოვსკი, რომ გამოეცადა შარფის ძალები და გამოეყენებინა თავისი ხმალი მისი სიტყვების დასამტკიცებლად. თავდაპირველად იაკუბოვსკი ყოყმანობდა, მაგრამ შემდეგ სრული ძალით დაჰკრა ხმალი შარფს, რის შედეგადაც გოგონა დაიჭრა და გარდაიცვალა. იაკუბოვსკი, სასჯელის შიშით, გაიქცა ტყეში და თავი ჩამოიხრჩო. იმავე ღამით ვიქტორმა იპოვა მისი მოკლული საცოლე გამოქვაბულში და დახმარების სათხოვნელად გაიქცა ტურაიდაში. ამ სიჩქარეში ვიქტორს გამოქვაბულთან დარჩა ცული, რის საფუძველზეც ბრალი დასდეს მკვლელობაში და სიკვდილით დასჯა მიუსაჯეს. თუმცა, მოვლენების მიმდინარეობა შეცვალა სკუდრიტისმა, რომელიც იაკუბოვსკის მიჰყვებოდა და ყველაფერს შეესწრო. მან სასამართლოს უამბო, რისი მოწმეც გახდა და ვიქტორი გაანთავისუფლეს. გოგონა დაკრძალეს ტურაიდას ეკლესიის სასაფლაოზე, სადაც შესაძლებელია მისი საბოლოო განსასვენებელის მონახულება. ძალიან დიდი ხნის განმავლობაში ეს ამბავი მხოლოდ სევდიან ლეგენდად ითვლებოდა, მაგრამ მე-19 საუკუნის შუა პერიოდში ვიძემეს სასამართლო არქივებში აღმოაჩინეს მაიას მკვლელობის საქმის საბუთები დათარიღებული 1620 წლის აგვისტოთი. ამ ძველმა ლეგენდამ მრავალი ხელოვანი შთააგონა შეექმნათ ნამუშევრები ტურაიდას ვარდის ერთგულებისა და სიყვარულის ძალის სადიდებლად.

გუტმანის გამოქვაბულის გვერდით მდებარეობს უფრო პატარა, ვიქტორის გამოქვაბული. ისტორია გვიყვება, რომ ვიქტორ ჰეილმა გამოკვეთა ეს გამოქვაბული თავისი საცოლისთვის, ტურაიდას ვარდისთვის, რათა გოგონას შეძლებოდა მისი ყურება, როდესაც ის მუშაობდა სიგულდას ციხის ბაღებში.

მაიასა და ვიქტორის ისტორია ჰგავს რომეო და ჯულიეტას ისტორიას, და ამ მიზეზით სიგულდას ზოგჯერ "სიყვარულის ქალაქად" მოიხსენიებენ.