iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ამანულა ხანი

ამანულა ხანი ( დ. 1892 — გ. 1960) — ავღანეთის მეფე, ამირა ჰაბიბულა ხანის შვილი. ავღანეთს მოუტანა სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობა.

ბიოგრაფია
ავღანეთის ტახტზე ადის მას შემდეგ, რაც გაუგებარ სიტუაციაში მოკლეს მისი მამა ჰაბიბულა. 1919 წლის 28 თებერვალს აცხადებს ავღანეთის დამოუკიდებლობას, რასაც შედეგად მოსდევს ინგლის-ავღანეთის რიგით მესამე ომის დაწყება. ომი ავღანელთა გამარჯვებით დასრულდა. ბრიტანეთი იძულებული გახდა ეღიარებინა ავღანეთის დამოუკიდებლობა. 1919 წელს ამანულა ხანი ცდილობს დაამყაროს დიპლომატიური ურთიერთობები რსფსრ-სთან, თუმცა ამავდროულად ეხმარებოდა ფერღანელ აჯანყებულებს ბოლშევიკთა წინააღმდეგ ბრძოლაში. ცენტრალური აზიის სახელმწიფოების ავღანეთთან შეერთებით ჩაფიქრებული ჰქონდა ცენტრალური აზიის ისლამური ფედერაციის შექმნა. ამავე დროს ბოლშევიკები მუშაობდნენ ავღანეთის გასაბჭოებაზე, რაც ვერ მოახერხეს. საბოლოოდ 1926 წელს ავრანეთსა და სსრკ-ს შორის იდება ხელშეკრულება თავდაუსხმელობის შესახებ. ამანულა ხანის საგარეო საქმეთა მინისტრი იყო მაჰმუდ თარზი, მისი სიმამრი და „ახალგაზრდა ავღანელების“ იდეოლოგი.

„ახალგაზრდა ავღანელების“ იდეების საფუძველზე ამანულა ხანმა გაატარა ლიბერალური რეფორმები, 1923 წელს მიირეს ქვეყნის კონსტიტუცია, ქვეყანაში დაუშვეს თავისუფალი ვაჭრობა, შეიცვალა საგადასახადო სისტემა, გაიხსნა საგანმანათლებლო დაწესებულებები. რეფორმების შედეგად გაზრდილ გადასახადებს მოსახლეობის უკმაყოფილება მოჰყვა, რაც აჯანყებაში გადაიზარდა. აჯანყებას ავღანეთის სამხედრო მინისტრი მუჰამედ ნადირ ხანი და ბაჩაი საკაო ჩაუდგნენ სათავეში. ამანულა ხანი სამშობლოდან განდევნეს. ის სახლდება იტალიაში. ავღანეთის ახალი მონარქი ხდება მუჰამედ ნადირ ხანი. 1948 წელს ამანულა ხანმა ავღანეთის მონარქად სცნო ნადირ ხანის ძე მუჰამედ ზაქირ-შაჰი და მისი დინასტია. გარდაიცვალა 1960 წელს, დაკრძალულია ჯალალაბადში.
ბელარუსის საფეხბურთო თასი

ბელარუსის საფეხბურთო თასი — ყოველწლიური სათასო შეჯიბრება ბელარუსის საფეხბურთო გუნდებს შორის. გათამაშება პირველად 1992 წელს ჩატარდა. მისი გამარჯვებული კვალიფიკაციას გადის ბელარუსის სუპერთასზე და უეფა-ს ევროპა ლიგაზე.

ტურნირის ისტორიაში ყველაზე წარმატებული კლუბებია ბორისოვის „ბატე“, „დინამო მინსკი“, ბობრუისკის „ბელშინა“ და „დინამო ბრესტი“. ოთხივე კლუბმა 3-ჯერ მოიგო თასი. მოქმედი გამარჯვებულია „დინამო ბრესტი“.

ფინალები
სტატისტიკა კლუბების მიხედვით
ბელარუსის საფეხბურთო სუპერთასი

ბელარუსის საფეხბურთო სუპერთასი — საფეხბურთო გათამაშება ბელარუსში, სადაც უმაღლესი ლიგის და თასის გამარჯვებულები ხვდებიან ერთმანეთს. იმ შემთხვევაში, თუ ქვეყნის ჩემპიონატსაც და თასსაც ერთი გუნდი მოიგებს, მაშინ მას სუპერთასზე თასის მეორე ფინალისტი დაუპირისპირდება.

სუპერთასი თამაშდება 2010 წლიდან. გათამაშების ისტორიაში, ყველაზე წარმატებული კლუბია ბორისოვის „ბატე“, რომელმაც 7-ჯერ მოიგო ტიტული. მოქმედი გამარჯვებულია „დინამო ბრესტი“.

მატჩები
სტატისტიკა კლუბების მიხედვით
აბულია

აბულია ( და ) — ნებისყოფის ავადმყოფური შესუსტება ან სრული დაკარგვა, ინტერესების, ინიციატივისა და აქტივობის მკვეთრი დაქვეითება. ავადმყოფს არ აქვს გარკვეული გადაწყვეტილების მიღების უნარი. გვხვდება როგორც ნევროზის, ისე ფსიქოზის დროს. აბულია უნდა განვასხვაოთ უნებისყოფლობისაგან, რომელიც ხშირად არასწორი აღზრდის შედეგია.
აბუ ლ-ფარაჯ ალ-ისფაჰანი

ალი ობნ ალ-ჰუსაინ იბნ მუჰამად იბნ აჰმად ალ-კურაში აბუ ლ-ფარაჯ ალ-ისფაჰანი (; დ. 897, ისპაანი — გ. 20 ნოემბერი, 967, ბაღდადი) — არაბი პოეტი და სწავლული. უკანასკნელი ომაიანი ხალიფის მარვან იბნ მუჰამადის შთამომავალი. მიიღო მრავალმხრივი განათლება: შეისწავლა არაბული გრამატიკა, მუსულმანური სამართალი, ისტორია, მედიცინა, ასტრონომია, მუსიკა, ფილოლოგია, პოეზია. იყო ბუიდების კარის მგოსანი და მდივანი. მიღებული იყო ჰალაბის სამეფო კარზე. მის მრავალმრიცხოვან ლიტერატურულ და ისტორიულ ნაწარმოებთაგან ჩვენამდე მოაღწია „სიმღერათა წიგნმა“ („ქითაბ ალ-აღანი“) და „მოგზაურობათა წიგნმა“ („ქითაბ ალ-დიარათ“). „სიმღერათა წიგნი“ სახალიფოს ისტორიისა და კულტურის ძვირფას ცნობებს შეიცავს, მასში შეტანილია - საუკუნეების არაბი და არაბულენოვანი პოეტების ნაწარმოებები და ბიოგრაფიები. „მოგზაურობათა წიგნში“ თავმოყრილია 786-902 წლებში შეთხზული არაბული ლექსები და ანეკდოტები.
აბულღაზი

აბულღაზი (; დ. 1603 — გ. 1663) — ხივის ხანი 1645 წლიდან, ისტორიკოსი და პოეტი.

დაიბადა და ცხოვრობდა ურგენჩში. ხელისუფლების განმტკიცებისათვის ებრძოდა თურქმენებს, ყალმუხებს, ბუხარის სახანოს. 1663 წელს ტახტი გადასცა თავის შვილს ანუშას. ავტორია ორი ისტორიული თხზულებისა: „თურქმენთა გენეალოგია“ და „თურქთა გენეალოგია“. ეს შრომები შეიცავს საგულისხმო ისტორიულ ცნობებს თურქმენების, უზბეკების, ყარაყალპაყებისა და ყაზახების შესახებ, აგრეთვე თქმულებებს, ლეგენდებს და სხვა.
აბულხაირი (უზბეკეთის ხანი)

აბულხაირი (დ. 1412 — გ. 1468) — უზბეკთა ხანი (1428 წლიდან) ჯუჩის საგვარეულოდან. გააერთიანა უზბეკეთი, ყივჩაყი და სხვა მომთაბარე ტომები. შექმნა ციმბირიდან სირდარიამდე გადაჭიმული ძლიერი სახელმწიფო. 1430-1431 წლებში დაიპყრო და დაარბია ხვარაზმი. 1447 წელს აიღო სიღნაქი, უზგენდი და სხვა ქალაქები, გამაგრდა სირდარიაზე. ერეოდა თემურიდების ომებში. დაახლოებით 1463-1464 დამარცხდა ყალმუხებთან ომში. აბულხაირის სიკვდილის შემდეგ მისი სახელმწიფო დაიშალა, მაგრამ მოგვიანებით კვლავ აღადგინა მუჰამედ შაიბანიმ.
აბუ მუსლიმი

აბდ ალ-რაჰმან იბნ მუსლიმ აბუ მუსლიმი (; დ. 727 — გ. 755) — ომაიანების წინააღმდეგ ხორასნელთა აჯანყების ბელადი. წარმოშობით სპარსელი, ყოფილი მონა. აბასიანების მომხრეთა დავალიანებით 747 მარვის ოაზისში სათავეში ჩაუდგა აჯანყებას, რომელიც სწრაფად მოედო დასავლეთ ირანსა და ერაყს. აჯანყებაში მონაწილეობდნენ ომაიანთა ხელისუფლებით უკმაყოფილო ირანელი გლეხები და ფეოდალები (დეჰყანები), მონები, არაბთა ზოგიერთი ტომი. 747-748 წლებში აბუ მუსლიმის ლაშქარმა აიღო მარვი, ნიშაბური და ტუსი, 749 წელს დაამარცხა ომაიანები ნაჰავანდთან, ხოლო 750 წელს გადამწყვეტი გამარჯვება მოიპოვა მდინარე დიდ ზაბზე. 750-755 წლებში აბასიანთა გაბატონების შემდეგ იყო ხორასნის ნაცვალი. აბუ მუსლიმი მოაკვლევინა ხალიფა ალ-მანსურმა.
აბუსირი

აბუსირი — სოფელი ეგვიპტეში (კაიროდან 11 კმ), რომლის მახლობლად განლაგებულია ძველი მემფისის ნეკროპოლები, დინასტიის ფარაონების დროს აგებული პირამიდებისა და ტაძრების ნანგრევები, მათ შორის ფარაონ ნეფერირკარას პირამიდა, ფარაონ საჰურეს პირამიდა, ფარაონ ნიუსერას მიერ აგებული რას ტაძარი. შემონახულია აგრეთვე საჰურეს ტაძრის რელიეფები, რომლებზეც ასახულია ნადირობის სცენები.
აბუ ფირასი

ალ-ჰამდანი აბუ ფირასი, ალ-ჰარის იბნ აბილ-ალა აიდ იბნ ჰამდან ალ-თაღლიბი (; დ. 932, მოსული — გ. 4 აპრილი, 968, ჰომსი) — არაბი პოეტი ჰამდანიანების არისტოკრატიული გვარისა.

დედა ბერძენი ჰყავდა. იზრდებოდა ჰალაბში ამირა საიფ ალ-დავლას კარზე. ორჯერ დაატყვევეს ბიზანტიაზე ლაშქრობისას. მოკლეს ერთ-ერთ ბრძოლაში. მისი ლექსების დივანში წარმოდგენილია ლირიკა, ბრძოლათა აღწერა, საკუთარი თავისადმი მიძღვნილი სახოტბო ლექსები, ლექსები მეგობრობაზე. განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს ტყვეობაში შექმნილ ლექსების ციკლს „რუმიათი“ („ბიზანტიური“), რომელშიც ძირითადად გადმოცემულია პოეტის განცდები, წარსულის მოგონებები, კასიდების ნაწილი ეძღვნება დედას, მშობლიურ კერას, სამშობლოს.
აბუ შადი

აჰმად ზაქი აბუ შადი (; დ. 9 თებერვალი, 1892, კაირო — გ. 12 აპრილი, 1955, ვაშინგტონი) — ეგვიპტელი არაბი მწერალი. ფილოლოგი, მთარგმნელი, სპეციალობით ექიმ-ბაქტერიოლოგი.

ბიოგრაფია
1912-1922 წლებში სწავლობდა ლონდონის უნივერსიტეტში. კაიროში დააარსა ლიტერატურული წრე „აპოლო“, რომელშიც მისი მეთაურობით გაერთიანდნენ რომანტიკოსი პოეტები. წრემ დიდი როლი ითამაშა 30-იანი წლების არაბული ლიტერატური განვითარებაში. 1946 წელს აბუ შადი აშშ-ში გადასახდა. ნიუ-იორკში რედაქტორობდა არაბული კოლონიის ჟურნალ-გაზეთებს, იყო არაბული ლიტერატურის პროფესორი აზიის ინსტიტუტში. წერდა ლირიკულ ლექსებს, პატრიოტულ კასიდებს, მოთხრობებს, დრამებს ლექსად. თარგმნა ჰაფეზი, ომარ ხაიამი, შექსპირი და სხვა. ავტორია გამოკვლევებისა არაბული პოეტიკის დარგში და ლიერატურულ-კრიტიკული სტატიებისა.
კონსტანტინ იურენევი

კონსტანტინ კონსტანტინეს ძე იურენევი, ნამდვილი გვარი კროტოვსკი ( დ. 1888 — გ. 1938) — რუსი რევოლუციონერი, საბჭოთა სახელმწიფო მოღვაწე და დიპლომატი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა დვინის რეალური სასწავლებელი. 1905 წლიდა რსდმპ წევრი, თავიდანვე მიემხრო ბოლშევიკებს. 1906 წელს ხდება რსდმპ(ბ) დვინის კომიტეტის წევრი, ხოლო 1908 წელს ჩრდილო-დასავლეთის ბიუროს ცენტრალური კომიტეტის წევრი. 1908 წელს დააპატიმრეს და გადაასახლეს არხანგელსკის გუბერნიაში. გადასახლებიდან დაბრუნდა პეტერბურგში, სადაც 1911 წლიდან თანამშრომლობს გაზეთ „პრავდასა“ და ჟურნალ „პროსვეშჩენიესთან“. 1912 წელს ისევ დააპატიმრეს და გადაასახლეს პეტერგურბიდან. პეტერბურგში ბრუნდება 1913 წელს. პირველი მსოფლიო ომის დაწყებასთან დაკავშირებით 1915 წელს იწვევენ სამხედრო სამსახურში, სადაც თვითნებურად ტოვებს სამსახურის ადგილს. 1916 წელს გაასამართლეს დეზერტირობის მუხლით. 1917 წლის რევოლუციის აქტიურ მონაწილეს ირჩევენ პეტროგრადის საბჭოსა და მისი აღმასკომის წევრად. იყო სრულიად რუსეთის საბჭოების ყრილობის დელეგატი, ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის წევრი. 1917 წლის სექტემბერ-ოქტომბერში იყო წითელი არმიის მთავარი შტაბის ბიუროს თავმჯდომარე პეტროგრადში. მონაწილეობდა წითელი არმიის დაკომპლექტების პროცესში. 1917 წლის აპრილ-აგვისტოში იყო წითელი არმიის აღმოსავლეთ ფრონტის სამხედრო-რევოლუციური საბჭოს წევრი, შემდეგ კი დასავლეთ ფრონტის სამხედრო-რევოლუციური საბჭოს წევრი. 1921 წლიდან დიპლომატიურ სამსახურშია. 1921-37 წლებში იყო რუსეთის ელჩი ბუხარაში, ლატვიაში, ჩეხოსლოვაკიაში, იტალიაში, სპარსეთში, ავსტრიაში, იაპონიაში, გერმანიაში. 1937 წელს დააპატიმრეს სახელმწიფო წინააღმდეგ შეთქმულებაში მონაწილეობის ბრალდებით. დახვრიტეს 1938 წელს.
ალექსანდერ აბუში

ალექსანდერ აბუში (; დ. 14 თებერვალი, 1902, კრაკოვი — გ. 27 იანვარი, 1982, აღმოსავლეთ გერმანია) — გერმანელი პუბლიცისტი, ლიტერატურული კრიტიკოსი, საზოგადო მოღვაწე, 1918 წლიდან გერმანიის კომუნისტური პარტიის, 1946 წლიდან გერმანიის ერთიანი სოციალისტური პარტიის წევრი. 1961 წლიდან გდრ მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე. მშვიდობის მომხრეთა მსოფლიო კონგრესის მუდმივი სომიტეტის წევრი, ეროვნული პრემიის ლაურეატი (1955).

ალექსანდერ აბუშის ნაწარმოებთაგან, რომლებიც მარქსისტული თვალსაზრისით აშუქებენ კლასიკური და თანამედროვე გერმანული ლიტერატურის საკითხებს, აღსანიშნავია: „ერთი ერის მცდარი გზა“ (1945), „ლიტერატურა და სინამდვილე“ (1952), „იოჰანეს რობერტ ბეხერი“ (1953), „შილერი. გერმანელი გენიოსის სიდიადე და ტრაგიზმი“ (1955), „სოციალიტური კულტურისათვის იდეოლოგიურ ბრძოლაში“ (1957), „სოციალიზმის ხანის ლიტერატურა“ (1967).
აბუ შუქურ ბალხი

აბუ შუქურ ბალხი (; დ. 915) — სპარსულ-ტაჯიკური ლიტერატურის წარმომადგენელი. მისი ლიტერატურული მემკვიდრეობა, რომელიც მოღწეულია ფრაგმენტების სახით (დაცულია ავფის ანთოლოგიაში, ასადის ლექსიკონში და სხვა), ჟანრობრივი მრავალფეროვნებით და დახვეწილი პოეტურობით გამოირჩევა. დიდაქტიკური პოემა „ხოტბის წიგნი“ მშვიდობის, თანასწორობის, ღატაკებისადმი თანაგრძნობის ჰუმანური მოტივებითაა განმსჭვალული. რუდაქისთან ერთად ითვლება დიდაქტიკის ჟანრის ფუძემდებლად სპარსულ ლიტერატურაში. მის სახელთან დაკავშირებულია რამდენიმე სალექსო ფორმის (მესნევი, რობაი) და ზომის (მუთაკარიბი, ჰაზაჯი, ხაფიფი) უძველესი ნიმუშები. აბუ შუქურ ბალხის პოეტურმა სახეებმა და მოტივებმა გამოძახილი პოვა კლასიკოსთა (ფირდოუსი, ომარ ხაიამი, საადი) ნაწარმოებში.
აბუ ჰანიფა

ალ-ნუმან იბნ თაბიტ აბუ ჰანიფა (; დ. 8 სექტემბერი, 699, ქუფა — გ. 18 ივნისი, 767, ბაღდადი) — მუსლიმანური სამართლის მეცნიერი და ღვთისმეტყველი, ჰანიფიტების სკოლის მამამთავარი. თვით აბუ ჰანიფას არ დაუწერია რაიმე შრომა მუსლიმანური სამართლის დარგში,. თავის შეხედულებებს იგი გადასცემდა მოწაფეებს, რომელთა შრომებშიც შემონახულია ცნობები აბუ ჰანიფას მოძღვრების შესახებ. აბუ ჰანიფა მუსულმანური იურიდიული დოგმების თეორეტიკოსი და სისტემატიზატორია. იგი ნაკლებ ანგარიშს უწევდა სასამართლო პრაქტიკას, რადგან არ იყო ყადი. აბუ ჰანიფა ითვლება მუსულმანური დოგმატიკური თეოლოგიის იმ ყველაზე გავრცელებული ტრადიციის მამამთავრად, რომელიც უმთავრესად ემყარება მუსლიმთა ჯამაათისა და მისი ერთიანობის იდეას, სუნისა და ზომიერების მიმდევარ მორწმუნეთა უმრავლესობის თანხმობის პრინციპს და იყენებს უფრო მეტად რელიგიურ-კანონიკურ, ვიდრე რაციონალურ საბუთებს.
ჰაიკ ბჟიშკიანი

ჰაიკ დმიტრის ძე ბჟიშკიანი, ფსევდონიმით გაი ( დ. 1887, თავრიზი — გ. 11 დეკემბერი, 1937) — სომეხი საბჭოთა სამხედრო მოღვაწე, პირველი მსოფლიო ომისა და რუსეთის სამოქალაქო ომის აქტიური მონაწილე.

ბიოგრაფია
1901 წლიდან ოჯახი ირანიდან გადასახლდა თბილისში, სადაც დაამთავრა სასულიერო სემინარია. 1903 წლიდან ჩართული იყო რევოლუციურ საქმიანობაში. იყო სომეხთა სოციალ-დემოკრატიული პარტია „ჰუნჩაკისა“ და ფიდაისტების საბრძოლო რაზმის წევრი. თბილისის ოფიცერთა სკოლის დასრულების შემდეგ მონაწილეობდა პირველ მსოფლიო ომში დაშნაკთა საბრძოლო რაზმის შემადგენლობაში კავკასიის ფრონტზე. ომის დასრულებისას მიაღწია შტაბს-კაპიტნის ჩინს. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ შედის ბოლშევიკების რიგებში. მონაწილეობდა რუსეთის სამოქალაქო ომში. 1918 წლის ნოემბერ-დეკემბერში მეთაურობდა სიმბირსკის პირველ ქვეით დივიზიას, სადაც მის დაქვემდებარებაში მსახურობდა გიორგი ჟუკოვი. 1918 წლის დეკემბრიდან 1919 წლის ივნისამდე სარდლობდა ბოლშევიკთა აღმოსავლეთის ფრონტის პირველ არმიას, სადაც ამ თანამდებობაზე შეცვალა მიხეილ ტუხაჩევსკი. 1919 წლის აგვისტო-სექტემბერში სარდლობდა სამხრეთის ფრონტის 42-ე დივიზიას. 1919 წლის 25 სექტემბრიდან 1920 წლის 3 მარტამდე სამხრეთის ფრონტის კავკასიის პირველი „ველური დივიზიის“ მეთაურია. პოლონეთ-საბჭოთა რუსეთის ომის პერიოდში სარდლობდა დასავლეთის ფრონტის მე-3 საკავალერიო კორპუსს. ვარშავის ბრძოლაში გამანადგურებელი მარცხის შემდეგ თავის გადარჩენილ ძალებთან ერთად გადადის პრუსიაში, სადაც ინტერნირებულია. 1922 წლიდან სომხეთის სსრ-ს სამხედრო საქმეთა სახალხო კომისარია. 1924-25 წლებში მინსკის გარნიზონის უფროსია. 1927 წელს ამთავრებს ფრუნზეს სახელობის სამხედრო აკადემიას, იქვე რჩება და ხდება კათედრის გამგე, იცავს დისერტაციას. 1933 წლიდან პროფესორია და 1933-35 წლებში ხელმძღვანელობს ჟუკოვსკის სახელობის სამხედრო-საჰაერო აკადემიის ომებისა და სამხედრო ხელოვნების ისტორიის კათედრას. 1935 წელს გაათავისუფლეს ყველა თანამდებობიდან და დააპატიმრეს წითელ არმიაში სამხედრო ფაშისტური ორგანიზაციის შექმნის ბრალდებით. მიესაჯა 5 წლით თავისუფლების აღკვეთა. იაროსლავლის ციხეში გადაყვანისას, 1935 წლის 22 ოქტომბერს მოახერხა გაქცევა, თუმცა ორ დღეში დააკავა შინსახკომმა და დახვრიტეს 1937 წლის 11 დეკემბერს.
აბჰინავაგუპტა

აბჰინავაგუპტა (დ. 950 — გ. 1020) — საუკუნის დასასრულისა და საუკუნის დასაწყისის ინდოელი პოეტი, ლიტერატურისა და ხელოვნების თეორეტიკოსი. მის პოლიტიკურ ნაწარმოებებს ჩვენამდე არ მოუღწევია. აბჰინავაგუპტას უმთავრესი შრომებია: „დჰვანიალოკალოჩანა“, რომელიც წარმოადგენს ვარდაჰანას ტრაქტატის „დაჰვანიალოკას“ („ლიტერატურაში ესთეტიკური ტკბობის ბუნებისათვის“) კომენტარებს, და „აბჰინავაბჰარატი“, რომელიც წარმოადგენს „ბჰარატიანატიაშასტრას“ (შუა საუკუნეების ინდური ტრაქტატი თეატრზე) კომენტარებს. ამ ნაწარმოებებში შემდგომი განვითარება ჰპოვა და საბოლოოდ ჩამოყალიბდა დჰვანისა და რასის თეორიები. „აბჰინავაბჰარტიში“ ეს თეორიები დამუშავებულია მათი დრამატულ ხელოვნებაში გამოყენების თვალსაზრისით, განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა ესთეტიკური ტკბობის ბუნების საკითხს. აბჰინავაგუპტა ცნობილია როგორც ვედანტის სკოლის ფილოსოფოსი.
გიორგი საფაროვი

გიორგი ივანეს ძე საფაროვი ( დ. 1891, თავრიზი — გ. 27 ივლისი, 1942) — სომხური წარმომავლობის რუსი რევოლუციონერი, პარტიული და სახელმწიფო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
1908 წლიდან იყო რსდმპ წევრი. ხანგრძლივი დროის განმავლობაში იმყოფებოდა პოლიტიკურ ემიგრაციაში. ახლო ურთიერთობა ჰქონდა ლენინთან. თებერვლის რევოლუციის შემდეგ ლენინთან და სხვა ლიდერებთან ერთად ბრუნდება რუსეთში გერმანიის მიერ გამოყოფილი სპეციალური მატარებლით. იყო იმპერატორ ნიკოლოზ -ისა და მისი ოჯახის ლიკვიდაციის ერთ-ერთი ინიციატორი. 1918 წელს მეფის ოჯახის ამოწყვეტის შემდეგ პრესაში გამოაქვეყნა სტატია, სადაც ამტკიცებდა, რომ მეფის ოჯახი ეკატერინბურგში იყო ევაკუირებული. 1920 წლიდან იქცა პარტიის ერთ-ერთ მთავარ ფიგურად ნაციონალურ საკითხებში. თავის ნაწერებში ეხებოდა ახლო და შუა აღმოსავლეთში, შუა აზიაში, ჩინეთსა და ინდოეთში არსებულ პოლიტიკურ და ეკონომიკურ პრობლემებს. 1921 წლიდან იყო კომინტერნის აღმასრულებელი კომიტეტის მდივანი და აღმოსავლეთის განყოფილების უფროსი. იყო გრიგორი ზინოვიევის ფავორიტი. 1926 წლიდან იყო ე. წ. გაერთიანებული ოპოზიციის წევრი და მკაცრად აკრიტიკებდა სტალინის კურსს. იმავე წლის მაისში გაგზავნეს პარტიულ გადასახლებაში: დაინიშნა ჩინეთში საბჭოთა კავშირის დიპლომატიური მისიის პირველ მდივნად, ერთი წლის შემდეგ კი სტამბოლში საბჭოთა კავშირის სავაჭრო წარმომადგენლობის წევრად. ამ დანიშვნაზე უარის თქმის გამო 1927 წელს გარიცხეს პარტიიდან და გადაასახლეს აჩინსკში. გადასახლებიდან დაბრუნების შემდეგ, როგორც აღმოსავლეთმცოდნე, ეწეოდა კვლევით და პუბლიცისტურ მოღვაწეობას. კურირებდა კომინტერნის აფრიკულ მიმართულებას. 1929-34 წლებში იყო კომინტერნის აღმოსავლეთ სამდივნოს გამგის მოადგილე. 1935 წლის 16 იანვარს აპატიმრებენ და უსჯიან გადასახლებას. გადასახლებიდან დაბრუნების შემდეგ ცხოვრობს მოსკოვში. 1942 წლის 27 ივნისს ისევ აპატიმრებენ. დახვრიტეს იმავე წლის 27 ივლისს.
აგათონი

აგათონი (; დ. ძვ. წ. 448 — გ. ძვ. წ. 401) — ძველი ბერძენი დრამატურგი. ცხოვრობდა ათენში. ჩვენამდე მოაღწია აგათონის ზოგიერთი ტრაგედიის სატაურმა და მცირე ფრაგმენტებმა. მის შესახებ ცნობებს გვაწვდიან არისტოფანე („ბაყაყები“, „თესმოფორიაზუსები“), არისტოტელე („პოეტიკა“). პლატონი „ნადიმში“ აგვიწერს იმ წვეულებას აგათონის სახლში, რომლითაც მეგობრებმა აღნიშნეს მისი გამარჯვება ტრაგიკოსთა შეჯიბრებაზე ძვ. წ. 416 წელს. არისტოტელეს მიაჩნია, რომ აგათონმა გუნდის სიმღერები ტრაგედიის სიუჟეტისაგან დამოუკიდებელ ინტერმედიებად აქცია. ტრაგედია „ყვავილში“ აგათონმა პირველმა დაარღვია ტრადიცია: მითოლოგიური პერსონაჟები და სიუჟეტი შეცვალა ავტორისეული პერსონაჟებითა და სიუჟეტით. არისტოფანე და არისტოტელე აგათონეს ევრიპიდეს მიმდევრად თვლიდნენ.
აგანი

აგანი — მდინარე რუსეთის ფედერაციაში, ტიუმენის ოლქში. მდინარე ტრომიეგანის მარცხენა შენაკადი (ობის სისიტემა). სიგრძე 544 კმ, აუზის ფართობი დაახლოებით 32.2 ათ. კმ². გამოედინება მდინარების პურისა და ობის მარჯვენა შენაკადების აუზების ჭაობიანი მაღლობი წყალგამყოფიდან. მიედინება დასავლეთ ციმბირის დაბლობზე. საზრდოობს თოვლისა და წვიმის წყლით. იყინება ოქტომბერში, ყინულძვრა — მაისში. საშუალო წლიური ხარჯი დაახლოებით 260 მ³/წმ.
ბორის აგაპოვი

ბორის ნიკოლოზის ძე აგაპოვი (; დ. , თბილისი — გ. 6 ოქტომბერი, 1973) — რუსი საბჭოთა მწერალი და პუბლიცისტი.

ბიოგრაფია
1922 წელს დაამთავრა თსუ-ს სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტი. ლიტერატურული მოღვაწეობა დაიწყო 20-იანი წლების დამდეგს თბილისში. 1922 წლიდან ცხოვრობს მოსკოვში. შედიოდა პოეტ-კონსტრუქტივისტების ჯგუფში. წერდა ნარკვევებს საწარმოო თემაზე (წიგნები: „მასალა სამყაროს შესაქმნელად“, 1933; „ტექნიკური მოტხრობები“, 1936; „ნოვატორების გმირობა“, 1950 და სხვა). ავტორია დოკუმენტური და სამეცნიერო-პოპულარული ფილმების სცენარებისა: „სტალინგრადის აღორძინება“ (1944; სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1946), „გამარჯვებული ქვეყნის დღე“ (1947; სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1948), «ყინულმჭრელი „ლენინი“» (1964, ლომონოსოვის სახელმწიფო პრემია) და სხვა.
ალექსეი კუროპატკინი

ალექსეი ნიკოლოზის ძე კუროპატკინი ( დ. 1848 — გ. 1925) — რუსი სამხედრო მოღვაწე, რუსეთ-ოსმალეთის (1877-78), რუსეთ-იაპონიის და პირველი მსოფლიო ომის მონაწილე.

ბიოგრაფია
დაამთავრა კადეტთა კორპუსი. 1866 წელს ამთავრებს სამხედრო სასწავლებელს და იღებს პორუჩიკის წოდებას. იმავე წლის 8 აგვისტოდან სამსახურს იწყებს თურქესტანის პირველ მსროლელ პოლში. 1870 წლიდან შტაბს კაპიტანია. 1871 წელს ამთავრებს გენშტაბის აკადემიას. 1874 წელს იმყოფებოდა სამსახურებრივ მივლინებაში გერმანიაში, საფრანგეთსა და ალჟირში. ფრანგული კორპუსის შემადგენლობაში მონაწილეობდა საჰარის ექსპედიციაში. რუსეთში დაბრუნების შემდეგ 1875 წლის ბოლოდან სამსახურს აგრძელებს თურქესტანის სამხედრო ოლქის შტაბში. მონაწილეობდა კოკანდის აღების ოპერაციაში. 1877-78 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომში მსახურობდა მე-16 ქვეითი დივიზიის შტაბის ოფიცრად. 1879 წლის 14 აგვისტოდან თურქესტანის მსროლელი ბრიგადის მეთაურია. 1882 წლის 29 იანვარს ენიჭება გენერალ-მაიორი, ხოლო 1890 წელს გენერალ-ლეიტენანტის წოდება. 1890-98 წლებში იმიერკასპიისპირეთის სამხედრო ოლქის უფროსია. 1898-1904 წლებში იმპერიის სამხედრო მინისტრია. 1900 წელს ენიჭება ინფანტერიის გენერლის წოდება. 1902 წლიდან გენერალ-ადიუტანტია. რუსეთ-იაპონიის ომში, 1904 წლის 7 თებერვლიდან 13 ოქტომბრამდე მანჯურიის არმიის სარდალია, შემდეგ კი იაპონიის წინააღმდეგ მოქმედი რუსული არმიების მთავარსარდალი. 1906 წლიდან რუსეთის სახელმწიფო საბჭოს წევრია. პირველი მსოფლიო ომის დაწყებასთან დაკავშირებით 1915 წლის 12 სექტემბერს ინიშნება გრენადერთა კორპუსის სარდლად. 1916 წლის იანვრის ბოლოს ჩრდილოეთის ფრონტის მე-5 არმიის, შემდეგ კი ჩრდილოეთის ფრონტის სარდლად. 1916 წლის 22 ივლისს ინიშნება თურქესტანის გენერალ-გუბერნატორად და თურქესტანის სამხედრო ოლქის სარდლად, ამავე დროს სემირეჩინსკის კაზაკთა ჯარების ატამანად. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ დააპატიმრა ტაშკენტის მუშათა და ჯარისკაცთა საბჭომ და გაგზავნა პეტროგრადში, სადაც გაათავისუფლა დროებითმა მთავრობამ. 1917 წლის 5 ივნისს ინიშნება დაჭრილთა კომიტეტის წევრად. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ჩამოშორდა აქტიურ საზოგადოებრივ ცხოვრებას. მუშაობდა მასწავლებლად ტვერის ოლქის მის მიერ დაარსებულ სოფლის სკოლაში.
ფიოდორ კოლესოვი

ფიოდორ კოლესოვი (დ. 1891 — გ. 29 ივლისი, 1940, მოსკოვი) — რუსი ბოლშევიკი, რევოლუციონერი, თურქესტანის გასაბჭოების ერთ-ერთი ორგანიზატორი.

ბიოგრაფია
რევოლუციური მოღვაწეობა დაიწყო ორენბურგის რკინიგზის დეპოს მუშის რანგში. 1916 წლიდან სამუშაოდ გადადის ტაშკენტის რკინიგზაზე. იმავე წელს ხდება რკპ(ბ) წევრი. 1917 წლის სექტემბრიდან ტაშკენტის საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარეა და ტაშკენტის საყოველთაო გაფიცვის მთავარი ორგანიზატორია. იმავე წლის ოქტომბერში აირჩიეს სრულიად რუსეთის ცაკ-ის წევრად. თურქესტანის გასაბჭოების შემდეგ, 1917 წლის ნოემბრიდან 1918 წლის ნოემბრამდე თურქესტანის ასსრ-ს სახალხო კომისართა საბჭოს თავმჯდომარეა. იყო კოკანდის ავტონომიის წინააღმდეგ განხორციელებული ბოლშევიკური სამხედრო აგრესიის ერთ-ერთი იდეოლოგი და წითელგვარდიელთა რაზმის მეთაური. 1919 წელს იყო რკპ(ბ) ყრილობის დელეგატი. 1923–1938 წლებში სახალხო მეურნეობის შორეული აღმოსავლეთის საოლქო საბჭოს თავმჯდომარე და რევკომის წევრი, შემდეგ გომელის საგუბერნიო კომიტეტის აღმასკომის წევრი. მალე თავს ანებებს პოლიტიკურ ცხოვრებას. 1929–1933 წლებში სწავლობს მოსკოვის არქიტექტურის ინსტიტუტში და არქიტექტურის აკადემიის ასპირანტურაში. შემდგომ წლებში მუშაობდა არქიტექტორად.
ვალერიან კუიბიშევი

ვალერიან ვლადიმერის ძე კუიბიშევი ( დ. 6 ივნისი [ძვ. სტ. 25 მაისი], 1888, ომსკი — გ. 25 იანვარი, 1935, მოსკოვი) — რუსი რევოლუციონერი და პარტიული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
1898 წელს ჩაირიცხა ომსკის კადეტთა კორპუსში. მალევე ჩაება რევოლუციურ საქმიანობაში. 1904 წლიდან იყო რსდმპ წევრი. 1905 წელს ჩააბარა მისაღები გამოცდები პეტერბურგის სამხედრო-სამედიცინო აკადემიაში. რევოლუციური მოღვაწეობის გამო მალე გარიცხეს აკადემიიდან. 1906 წელს აპატიმრებენ და მალევე ათავისუფლებენ. 1906-07 წლებში ეწეოდა პარტიულ აგიტაციას. 1908 წელს ისევ აპატიმრებენ. სასჯელის მოხდის შემდეგ, 1913-14 წლებში ეწეოდა პარტიულ აგიტაციას პეტერბურგში, ვოლოგდაში, ხარკოვში. 1914 წელს აპატიმრებენ და ასახლებენ ირკუტსკის გუბერნიაში. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ ჩადის სამარაში, სადაც ირჩევენ სამარის რსდმპ ორგანიზაციის თავმჯდომარედ. რუსეთის სამოქალაქო ომის დროს იყო წითელი არმიის პირველი და მეოთხე არმიების სამხედრო რევოლუციური საბჭოების წევრი. 1919-20 წლებში იბრძოდა ადმირალ კოლჩაკის წინააღმდეგ, ხელმძღვანელობდა ასტრახანის დაცვას, იყო თურქესტანის ფრონტისა და თურქკომისიის წევრი, მონაწილეობდა შუა აზიის გასაბჭოების ოპერაციებში. 1920 წლის ბოლოს აირჩიეს პროფკავშირების ცენტრალური საბჭოს თავმჯდომარედ, 1921 წელს სახალხო მეურნეობის საკავშირო საბჭოს პრეზიდიუმის წევრად. 1923-26 წლებში იყო მუშურ-გლეხური ინსპექციის სახალხო კომისარი. 1927 წელს ირჩევენ საკავშირო კომუნისტური პარტიის ცკ-ის წევრობის კანდიდატად. 1930 წლიდან სსრკ-ს სახელმწიფო საგეგმო კომიტეტის თავმჯდომარეა. 1934 წლიდან უზბეკეთში მოქმედი პარტიის ცეკა-ს პოლიტკომისიის წევრია.

მის პატივსაცემად ქალაქ სამარას 1935-91 წლებში ეწოდებოდა კუიბიშევი.
სერგეი კამენევი

სერგეი სერგეის ძე კამენევი ( დ. 1881 — გ. 1936) — რუსი სამხედრო მოღვაწე, რუსეთ-იაპონიის ომის, პირველი მსოფლიო ომისა და რუსეთის სამოქალაქო ომის მონაწილე.

ბიოგრაფია
პირველ მსოფლიო ომში, 1914 წლის სექტემბრიდან იყო პირველი დასავლეთის ფრონტის არმიის შტაბის კვარტერმეისტერის უფროსი ადიუტანტი, შემდეგ არმიის ოპერატიული განყოფილების უფროსი. 1917 წლის აპრილიდან პოლკოვნიკი, პოლტავის 30-ე პოლკის მეთაური. 1917 წლის ნოემბრიდან მე-15 საარმიო კორპუსის შტაბის უფროსი. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ემხრობა ბოლშევიკებს. 1918 წლის აპრილიდან წითელი არმიის შემადგენლობაშია. 1918 წლის ივლისიდან ვიტებსკის ქვეითი პოლკის მეთაური, 1918 წლის აგვისტოდან სმოლენსკის რაიონის სამხედრო ხელმძღვანელი, 1919 წლის აგვისტოდან აღმოსავლეთის ფრონტის სარდალი და წითელი არმიის მთავარსარდალი. 1920 წელს მონაწილეობდა ვარშავის ბრძოლაში. 1924 წლის აპრილიდან წითელი არმიის მთავარი სამხედრო ინსპექტორი, 1925 წლიდან შტაბის უფროსი, 1926 წლის აგვისტოდან მთავარი სამმართველოს უფროსი, ამავე დროს სამხედრო აკადემიის ტაქტიკის ციკლის უფროსი. 1927 წლიდან სსრკ-ს სამხედრო და საზღვაო საქმეთა სახალხო კომისრის მოადგილე და სამხედრო-რევოლუციური კომიტეტის თავმჯდომარე. 1935 წლიდან ენიჭება პირველი რანგის კომანდარმის სამხედრო წოდება, მაშინ, როცა სამოქალაქო ომში მისდამი დაქვემდებარებულ ხუთ მხედართმთავარს (კ ვოროშილოვი, მიხეილ ტუხაჩევსკი, სემიონ ბუდიონი, ვ. ბლიუხერი, ალექსანდრ ეგოროვი) მიენიჭა უმაღლესი, მარშლის წოდება. გარდაიცვალა 1936 წელს გულის შეტევით. 1937-39 წლებში დიდი რეპრესიების დროს გამოცხადდა სამხედრო-ფაშისტური შეთქმულების მონაწილედ. მისი სახელი ამოშალეს სამოქალაქო ომის ოფიციალური ისტორიიდან, მისი სამხედრო ხასიათის შრომები კი დავიწყებას მიეცა.