iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ძუკნა (1931 წლის ფილმი)

ძუკნა — ფრანგული დრამატული კინოფილმი. ჟან რენუარის პირველი სრულმეტრაჟიანი ხმოვანი სურათი, რომელიც გადაღებულია ჟორჟ დე ლა ფურშადერის ამავე სახელწოდების რომანისა და ანდრე მუზი-ეონის სცენური ადაპტაციის მიხედვით. ფილმში მთავარ როლს ასრულებენ მიშეილ სიმონი, ჟანი მარეზი და მოყვარული მსახიობი ჟორჟ ფლამანი. ფილმის პრემიერა შედგა 1931 წლის 17 სექტემბერს ქალაქ პარიზში.

ფილმი მოგვითხრობს არცთუ ახალგაზრდა მოლარის მორის ლეგრანის შესახებ, რომელიც უბედურია ქორწინებაში და რომელიც ფერწერაში პოულობს ნუგეშს. ერთხელ იგი შემთხვევით გაიცნობს ლულუს, რომელიც შეუყვარდება; ლულუს კი სუტენიორი დედე უყვარს, რომელიც მასში მხოლოდ შემოსავლის წყაროს ხედავს. მორისის გულწრფელი გრძნობა უკუგდებული და მასხრად აგდებული აღმოჩნდება და სწორედ ეს უბიძგებს მას დანაშაულისაკენ.

ზნეობის, სამართლიანობის, ორდინარულობისა და განკერძოებულობის ურთულესი თემების შეხებისას რენუარი შეფასებისაგან თავს იკავებს: თეატრალიზებულ პროლოგში ფილმი ირონიულად არის წარმოდგენილი როგორც „არც დრამა“ და „არც კომედია“, რომელიც „არ შეიცავს არანაირ მორალსა და არაფერს ამტკიცებს“. რენუარი გადაღების პროცესში ბევრ ექსპერიმენტს ატარებდა ხმასთან დაკავშირებით, ცდილობდა რა ბუნებრივი საქალაქო ხმაურის მაქსიმალურად რეალისტურად გადმოცემას.

ოპერატორული მუშაობა ხასიათდება კადრის სიღრმის ექსპერიმენტებით; გარდა ამისა, მრავალი სცენა გადაიღეს გრძელი პლანით, რათა შენარჩუნებულიყო ბუნებრიობა და სამსახიობო თამაშის უწყვეტობა. რეალისტურ და ნატურალისტურ მანერაში გადაღებული ფილმი, განიხილება როგორც კინემატოგრაფიული მიმართულების — პოეტური რეალიზმისა და ნუარის ერთ-ერთი წინამორბედი. მემარცხენე კრიტიკოსებმა სურათი აღტაცებით მიიღეს, მაშინ როდესაც ფრანგული საზოგადოების კონსერვატიულმა წრეებმა უარყოფითად. ფილმის გაქირავებას ეწინააღმდეგებოდნენ მემარჯვენე რადიკალური ორგანიზაციები და ასეთი მდგომარეობით სურათმა მხოლოდ უმნიშვნელო მოგება ნახა. ამჟამად, კინომცოდნეები ფილმს განიხილავენ როგორც რენუარის პირველ უპირობო შედევრს, რომელიც მისი შემოქმედების მოწიფულ პერიოდს გვაჩვენებს.
ბახანის დევის პინა

ბახანის დევის პინა (თასი) — არქეოლოგიური ძეგლი, აღმოაჩინეს დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბახანთან (მდ. გუდამაყრის არაგვის ხეობაში, ფასანაურიდან 8 კმ-ზე), თარიღდება ადრინდელი შუა საუკუნეებით. 1959 წელს შეისწავლა საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის ეთნოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი ს. ბედუკაძე). დევის პინებიდან დღეისათვის მხოლოდ ერთი პინაა შემორჩენილი, რომელიც დაცულია ფასანაურის რესტორნის ეზოში. იგი შირიმის კვადრატული ფილაა (60 სმ × 60 სმ × 25 სმ), რომლის შუაში ამოკვეთილია კვადრატული ღრმული. გადმოცემით, ასეთი პინები ტაძართან იყო და რელიგიურ დღესასწაულებზე მათში მეწველ ძროხებს ჩაწველიდნენ ხოლმე, რაც დაკავშირებული იყო ნაყოფიერების კულტთან.
ბედონის პირველი კოშკი

ბედონის პირველი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, დგას დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბედონის განაპირას. თარიღდება - საუკუნეებით. კოშკი ზურგიანია. ნაგებია ნატეხი ქვით. კოშკს ნახევარწრიული მოხაზულობის ზურგი მთისკენ აქვს მიქცეული, პირი — ხევსიკენ. დანგრეული კოშკის ქვედა სართულის დასავლეთი კედელი მოგვიანებით აღუდგენიათ და კოშკი სამლოცველოდ უქცევიათ.
ბედონის მეორე კოშკი

ბედონის მეორე კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, დგას დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბედონში. განეკუთვნება საუკუნეს. კოშკი გეგმით კვადრატულია, ნაგებია კარგად გათლილი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია მხოლოდ პირველი სართულის ნაწილი. კოშკის ქვედა ნაწილი მიწის დონიდან 4 მეტრის სიმაღლეზე მასიურია. პირველი სართულს შესასვლელის გარდა სხვა არქიტექტურული ელემენტი არ გააჩნია. სოფლის გარეთ, ჩრდილო-აღმოსავლეთით შემორჩენილია ასეთივე კოშკის ნანგრევები.
ნელმა

ნელმა — თევზი ორაგულისებრთა ოჯახისა. თევზთეთრას ქვესახეობა. გავრცელებულია ჩრდილოეთ ყინულოვანი ოკეანის აუზში. ნახევრადგამსვლელი ან მტკნარი წყლის თევზია. მისი სხეულის სიგრძეა 1,3 მ, წონა 50 კგ-მდე. ტოფობს შემოდგომაზე. ნაყოფიერება 125–420 ათ. ქვირითი, რომელიც ვითარდება ქვებს შორის მთელი ზამთრის განმავლობაში. მტაცებელია სიცოცხლის პირველივე წლიდან. იკვებება ცქიმურებით, ჭაფალებითა და სხვა. ძვირფასი სარეწაო თევზია; გამრავლების ობიექტია. ცნობილია ადგილობრივი ფორმები. დიდი თევზია. ჩვეულებრივ 30-40 კგ-ია. მისი საშუალო წონა სხვადასხვა წყალსატევებში 5-იდან 12 კგ-მდეა. ქვირითს ყრის სექტემბრის მეორე ნახევარსა და ოქტომბერში. სასიცოცხლო ციკლის ხანგრძლივობა ირტიშში, პეჩორასა და ობში შეადგენს 16 წელს, ენისეიში, ლენასა და ანადირში 22 წელს.
ბედონის ყველაწმინდის ეკლესია

ბედონის ყველაწმინდის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, დგას დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბედონის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირას. თარიღდება - საუკუნეებით.

აღწერა
ეკლესია დარბაზულია. სამხრეთიდან ვიწრო და დაბალი გვიანდელი მინაშენი აკრავს. მომდევნო ხანებში სამხრეთი მინაშენისათვის დასავლეთიდან კვადრატული გეგმის ორფერდასახურავიანი ნაგებობა მიუდგამთ, რომელიც ეკლესიის დასავლეთის ფასადის თითქმის ნახევრამდე აღწევს. ეკლესია აგებულია მოზრდილი ზომის, უხეშად ნათალი ქვით. წყობა უმეტესად რეგულარულია. ქვემს შორის დარჩენილი არეები შევსებულია კირის ბათქაშით.

ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია - მინაშენიდან. კარი ორივე მხრიდან ბრტყლადაა გადახურული. მინაშენის იატაკი ეკლესიის იატაკის მიმართ რამდენადმე მაღალია, რის გამოც კარის ღიობში კიბის ორი საფეხურია მოწყობილი. ეკლესიის შიდა სივრცე განათებულია აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში გაჭრილი თითო სარკმლით, რომლებსაც საფეხურებად დამუშავებული რაფა აქვთ. აღმოსავლეთის სარკმელი სწორკუთხაა. დასავლეთისა ოდნავ მაღალია და ზემოთკენ შესამჩნევად ვიწროვდება. საკურთხევლის ქვედა ნახევარი სწორკუთხაა, ზედა - კუთხეებში მომრგვალებული. საკურთხეველი გადახურულია საკმაოდ ტლანქად ნაწყობი კონქით. საკურთხეველში ორი ტრაპეზი დგას. ერთი სარკმლის ქვემოთაა, კედელთან, მეორე, რამდენადმე მოზრდილი - შუაში. აღმოსავლეთი კედლის ჩრდილოეთ კიდეში ერთი მცირე ზომის ნიშანია, სამხრეთ კედელში - სამი. ინტერიერის კედლებს მთელ სიგრძეზე საფეხური გასდევს. ეკლესიის უსწორო მოხაზულობის კამარა მარტივ კონსოლებზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღით გაყოფილია ორ თანაბარ ნაწილად. ერთი შეკიდებული საბჯენი თაღია კამარის დასავლეთ კიდეში. სამხრეთი მინაშენი განივი კედლით ორ არათანაბარ ნაწილადაა გაყოფილი. მათგან დასავლეთისა კვადრატულია და ეკლესიის კარიბჭის დანიშნულებას ასრულებს. კარიბჭეში შესასვლელი თაღოვანი კარი დასავლეთის მინაშენიდანაა. კარის არქიტრავზე კაუჭებიანი წარბია ამოკვეთილი. კარიბჭის სამხრეთ კედელში ფართო სწორკუთკა სარკმელია. აღმოსავლეთით - კარი, რომლითაც კარიბჭე მინაშენის აღმოსავლეთ ნაწილს უკავშირდება. ამ ნაწილს ერთი სარკმელი და ორი სათოფური აქვს. დასავლეთ მინაშენში სწორკუთხა შესასვლელი სამხრეთიდანაა. მინაშენის კედლებში ოთხი სათოფური და ორი სწორკუთხა ნიშია. განათებულია დასავლეთ კედელში მოწყობილი თაღოვანი სარკმლით.

ეკლესიის ფასადები სადაა. აქა-იქ შემორჩენილია შელესილობის ფრაგმენტები. დასავლეთ სარკმლის თავზე ამოკვეთილია მცირედ შეღრმავებული თაღი. კედლები დასრულებულია თაროსებრი ლავგარდნით, რომელსაც განივ ფასადებზე, ფრონტონის კუთხეებთან, ჰორიზონტალური შემონაკეცები აქვს. ეკლესია და ორივე მინაშენი ფიქლითაა გადახურული . ეკლესიის სახურავს მაღალი კეხი გასდევს, რომლის აღმოსავლეთ კიდეს ქვაში გამოკვეთილი პატარა ჯვარი აგვირგვინებს. დასავლეთ მინაშენის დასავლეთ ფრონტონის წვეროზე კი ვერძის ქანდაკებაა დადგმული.

ეკლესიის სამხრეთით, ფიქლით ნაგებ გვიანდელ კვარცხლბეგზე დგას ქვის ჯვარი, რომელზეც დაბალი რელიეფით რომბში ჩასმული მზის სიმბოლური გამოსახულებაა.
სქიმა

სქიმა ( – გარეგნული სახე, ფორმა) — მონაზვნობისა და ბერობის უმაღლესი ასკეტიკური ხარისხი მართლმადიდებლურ ეკლესიაში. სამონაზვნო სქიმა სიმბოლურად გამოხატავს უდაბნოში მოღვაწე წმინდა იოანე ნათლისმცემელს, რომელიც აქლემის ბეწვით იყო მოსილი, წელზე კი ტყავის სარტყელი ერტყა. სქიმა გვხვდება ორ ხარისხში, ესენია: მცირე სქიმა და დიდი სქიმა.

მცირე სქიმით — იმოსებიან მორჩილები ბერად ან მონაზვნად აღკვეცისას.

დიდი სქიმის — მიმღები ბერების ხარისხის სახელწოდებას წინ ემატება „სქიმ“ (სქიმმონაზონი, სქიმიღუმენი, სქიმარქიმანდრიტი). ჩვეულებრივ ისინი ცხოვრობენ სხვა საძმოებისგან განცალკევებით.

იოანე პეტრიწის განმარტება სქიმის შესახებ: „სქიმა ეწოდების ნაკვეთსა, ხოლო მონაზონნი რა შეიმოსენ სქიმასა, ჯერ–არს განიკვეთოს მსოფლიოთა საქმეთაგან. სქიმაჲ, რომელ არს ნაკვეთი.“
ჟან რენუარი

ჟან რენუარი ( დ. 15 სექტემბერი, 1894 — გ. 12 თებერვალი, 1979) — ფრანგი კინორეჟისორი. მხატვარ პიერ ოგიუსტ რენუარის შვილი. მისი როგორც სცენარისტის და რეჟისორის დებიუტი კინოში შედგა ფილმებში „უღიმღამო ცხოვრება“ (1924) და „წყლის ასული“ (1925). კინორეჟისორ ერიხ ფონ შტროჰაიმისა და გერმანული ექსპრესიონისტების შემოქმედების გავლენით მოახდინა ემილ ზოლას რომანის — „ნანას“ ეკრანიზაცია (1931).

მსოფლიო აღიარება მოუტანა ფილმმა „ძუკნა“ (1931), რომელმაც რენუარის შემოქმედაბაში რეალისტური პერიოდი გამოამჟღავნა, რომელიც განსაკუთრებულ მნიშვნელობას სოციალურ პრობლემებს ანიჭებდა. სასიცოცხლო დამაჯერებლობის მსოფლიო პოეტურ აღქმასთან შეერთება დამახასიათებელია მისი საუკეთესო ნამუშევრებისათვის: „ბუდიუ, წყლიდან გადარჩენილი“ (1932), „ბატონ ლანჟის ბოროტმოქმედება“ (1936), „ადამიანი-მხეცი“ (1938), „თამაშის წესები“ (1939) და სხვა.

ნეორეალიზმის ერთ-ერთ წინამორბედად მიიჩნევენ სამხრეთ საფრანგეთის მუშა-იმიგრანტების ცხოვრების შესახებ ფილმს „ტონი“ (1935). ჰუმანიზმით, ფსიქოლოგიური სიღრმითა და სოციალური მახასიათებლის სიზუსტით აღნიშნულია ანტიმილიტარისტული სურათი „დიდი ილუზია“ (1937, ჯილდო ვენეციის კინოფესტივალზე). მეორე მსოფლიო ომის დასაწყისიდან რენუარი მუშაობდა აშშ-ში. აქ გადაიღო ფილმები: „ეს მიწა ჩემია“ (1943), „სამხრეთელი“ (1945, ჯილდო ვენეციის კინოფესტივალზე) და „მოახლის დღიური“ (1946).

ჟან რენუარი ევროპაში 1951 წელს დაბრუნდა. ომისშემდგომ პერიოდში ჩამოცილდა რეალისტურ მანერებს, დიდ ყურადღებას უთმობდა სანახაობრივ და პლასტიკურ ჰარმონიას. იმპრესიონიზმის გავლენით შექმნა ფილმები: „მდინარე“ (1951), „ფრანგული კანკანი“ (1954), „ელენე და მისი კაცები“ (1956), „საუზმე ბალახზე“ (1959). სხვა ფილმებს შორისაა: „ჩარლსტონი“ (1927), „ასანთის პატარა გამყიდველი“ (1928), „ფსკერზე“ (1936), „ოქროს კარეტა“ (1952), „ექიმ კოდელიეს ანდერძი“ (1959), „ჟან რენუარის პატარა თეატრი“ (1970). უმეტესობა თავისი ფილმების სცენარის ავტორია, აგრეთვე გამოდიოდა როგორც მსახიობიც.

ჟან რენუარს მსოფლიო კინემატოგრაფში შეტანილი წვლილისთვის მიენიჭა ოსკარის ჯილდო (1970).
გუსლი (ჟურნალი)

„გუსლი“ (, „გუსლი“) — ყოველკვირეული მხატვრულ-იუმორისტული სურათებიანი ჟურნალი, გამოდიოდა თბილისში რუსულ ენაზე 1881–1882 წლებში. რედაქტორობდა პოეტი ივანე თხორჟევსკი, მუდმივი თანამშრომლები იყვნენ პეტრე ოპოჩინინი და ალექსანდრა თხორჟევსკაია (პალმი). კარიკატურები და ნახატები ეკუთვნოდა მიხეილ ჩემოდანოვს. „გუსლი“ აგრძელებდა ჟურნალ „ფალანგის“ ტრადიციებს. მიზნად ისახავდა ბრძოლას სიცრუესთან, თვითნებობასთან. ჟურნალი დაიხურა მთავრობის ბრძანებით.
ივანე სიხარულიძე

ივანე ალექსის ძე სიხარულიძე (დ. 25 ივნისი, 1896, ჩოხატაური, ოზურგეთის მაზრა — გ. 6 მაისი, 1964, თბილისი) — ქართველი ექიმი, ოფთალმოლოგი, მედიცინის დოქტორი (1946), პროფესორი (1947), საქართველოს სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1958).

ბიოგრაფია
1924 წელს დაამთავრა თბილისის უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1943 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე განაგებდა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის თვალის სნეულებათა კათედრას. შეისწავლიდა თვალის სნეულებთა საკითხებს: თვალის ფსკერის ცვლილების მნიშვნელობას არტერიული ჰიპერტონიის დიაგნოზისა და პროგნოზისათვის, ექსპერიმენტულ კერატიტს და სხვა. ქართულ ენაზე შეადგინა ოფთალმოლოგიის სახელმძღვანელო (1955). დაჯილდოებულია წითელი დროში,ს საპატიო ნიშნისა ორდენებითა და მედლებით.
ივანე თხორჟევსკი

ივანე ფელიქსის ძე თხორჟევსკი (; დ. 1843, სევასტოპოლი, — გ. 3 აპრილი, 1910, თბილისი) — რუსი პოეტი, მთარგმნელი. მეუღლესთან, ალექსანდრა ალექსანდრეს ასულ პალმთან (დ. 30 დეკემბერი, 1855, ოდესა, — გ. თებერვალი, 1933, ლენინგრადი) ერთად ხშირად აქვეყნებდა ლექსებს საერთო ფსევდონიმით „ივან-და-მარია“ (--).

 ს. 70-იანი წლების დასასრულს ცოლ-ქმარი თბილისში ჩამოვიდა და აქაურ ლიტერატურულ-საზოგადოებრივ ცხოვრებაში ჩაება. მათი ნაწარმოებები იბეჭდებოდა ადგილობრივ რუსულენოვან იუმორისტულ ჟურნალ „ფალანგაში“ (1880–1881). ამ ჟურნალის აკრძალვისთანავე, 1881 წლის დეკემბრიდან, თხორჟევსკიმ თბილისელი ინტელიგენციის დახმარებით გამოსცა მხატვრულ-იუმორისტული ჟურნალი „გუსლი“ (1881–1882), რომელშიც იბეჭდებოდა მისი, აგრეთვე დავით ერისთავის, დ. მინაევის, ალექსი პლეშჩეევის, ალექსანდრა პალმის და სხვათა ნაწარმოებები. თხორჟევსკის დიდ დახმარებას უწევდნენ ნიკო ნიკოლაძე და სხვა ქართვ. მოღვაწეები.

1901 წელს თხორჟევსკის რედაქტორობით გამოიცა ჟურნალი „არგონავტი“. 1892-1893 წლებში თბილისში გამოიცა „ივან-და-მარიას“ მიერ ნათარგმნი ფრანგი პოეტის, პიერ-ჟან დე ბერანჟეს ლექსების კრებული, 1897 წელს კი — კრებული „ქართული პოეზიის ნიმუშები“, რომელშიც შევიდა თხორჟევსკის მიერ თარგმნილი გრიგოლ ორბელიანის, ნიკოლოზ ბარათაშვილის, ალექსანდრე ჭავჭავაძის, აკაკი წერეთლის, ილია ჭავჭავაძის, რაფიელ ერისთავის და სხვათა ნაწარმოებები. ეს იყო ქართველი მწერლების ნაწარმოებთა ერთ-ერთი პირველი კრებული რუსულ ენაზე.
მარიამ სიხარულიძე

მარიამ ალექსის ასული სიხარულიძე (დ. 3 აპრილი, 1907, გოგოლესუბანი, ოზურგეთის მაზრა — გარდაცვალების თარიღი უცნობია) — ქართველი სელექციონერი, მემცენარე, სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (1968), პროფესორი (1969), საქართველოს სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1980).

ბიოგრაფია
1929 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აგრონომიული ფაკულტეტი. მისი გამოკვლევები ეხება საქართველოს მინდვრის კულტურათა ბოტანიკური შედგენილობის, მათი სელექციური ღირსებისა და სელექციის მეთოდიკის საკითხებს. შექმნა პერსპექტიული სასელექციო მასალა ინტენსიური ტიპის ხორბლის ახალი ჯიშების გამოსაყვანად. თანაავტორია ლობიოს დარაიონებისა და ახალი ჯიშების გამოყვანისა. ეკუთვნის სახელმძღვანელო „მინდვრის კულტურათა სელექცია და მეთესლეობა“ (1961, 1964, 1975). მიღებული აქვს შრომის წითელი დროშის ორდენი და მედლები.
ლევან ქავჟარაძე

ლევან ქავჟარაძე (დ. 21 ივლისი, 1996, ოზურგეთი) — ქართველი სპორტსმენი (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა), საქართველოს ჩემპიონი (2019, 63 კგ), ჭაბუკებს შორის (2013, 58 კგ) ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი  და ახალგაზრდებს შორის ევროპის ჩემპიონატების ვერცხლისა (2016, 60 კგ) და ბრინჯაოს (2015, 60 კგ) პრიზიორი. 23-წლამდელებს შორის ევროპის ჩემპიონი (2019, ნოვი-სადი, სერბეთი).

ძირითადი შედეგები
ველისციხის კვირაცხოვლის ეკლესია

ველისციხის კვირაცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანიის მუნიციპალიტეტის სოფელ ველისციხეში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთ განაპირას.

შემოჩნილია მხოლოდ სამხრეთ კედელი. (სიგრძე-9, სიმაღლე-1,3 მეტრი) რაზედაც მოგვიანებით აგურის გალავანი დაუშენებიათ, ეკლესია ნაგები ყოფილა რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. 2003 წელს ეკლესიის ახლოს მოსახლეობამ პატარა (1,5 0,66 მეტრი სიმაღლე — 0,98 მეტრი) ნიში ააგო.
ცისარტყელა კალმახი

ცისარტყელა კალმახი — თევზი ორაგულისებრთა ოჯახისა. ქმნის რამდენიმე ქვესახეობას. გამსვლელი და მტკნარი წყლის ფორმებია. ბუნებრივ წყალსატევებში მისი სხეულის სიგრძეა 40–50 სმ, წონა 0,8–1,6 კგ (ქვესახეობა კამჩატკური ცისარტყელა კალმახის წონა 12 კგ-ს აღწევს). სიცოცხლის ხანგრძლივობა 14 წელი.

ცისარტყელა კალმახი საქართველოში 1936–1940 წლებში რუსეთის ტერიტორიიდან კურსკის ოლქიდან შემოიყვანეს მოსაშენებლად. პირველად, ეს სახეობა შავწყალას საკალმახე მეურნეობაში მოაშენეს, საიდანაც გადაიყვანეს თბილისის, ტყიბულის, კუმისის, შაორის წყალსაცავებში და რუისის საკალმახე მეურნეობებში.

ცისარტყელა კალმახის მთავარი მწარმოებლები არიან: ევროკავშირი, ჩილე, ნორვეგია, თურქეთი და ირანი. 2014 წლის ვაჭრობის საერთაშორისო ცენტრის მონაცემების მიხედვით, კალმახის მთავარი ექსპორტიორი ქვეყნებია: ნორვეგია, შვედეთი, დანია, იტალია და ესპანეთი, მთავარი იმპორტიორები კი — რუსეთი, ბელარუსი, ფინეთი და პოლონეთი.
ტერეზა ბენედიქტა ბავარიელი

ტერეზა ბენედიქტა ბავარიელი (; დ. 6 დეკემბერი, 1725, მიუნხენი, ბავარია — გ. 29 მარტი, 1743, ფრანკფურტი, ჰესენი) — ვიტელსბახების დინასტიის წარმომადგენელი. საღვთო რომის იმპერატორ კარლ -ისა და დედოფალ მარია ამალია ავსტრიელის ასული.

ბიოგრაფია
ტერეზა ბენედიქტა დაიბადა 1725 წლის 6 დეკემბერს მიუნხენში. იგი იყო ბავარიის კურფიურსტისა და საღვთო რომის იმპერატორ კარლ -ისა და მისი მეუღლის, ერცჰერცოგინია მარია ამალია ავსტრიელის შუათანა ქალიშვილი. დედის მხრიდან მისი პაპა-ბებია საღვთო რომის იმპერატორი იოზეფ და დედოფალი ვილჰელმინა ამალია ბრაუნშვაიგ-ლიუნებურგელი, ხოლო მამის მხრიდან ბავარიის კურფიურსტი მაქსიმილიან ემანუელი და პოლონეთის მეფე იან -ის ქალიშვილი, პრინცესა ტერეზა კუნეგუნდა სობიესკა იყვნენ. დედამისი იყო ავსტრიის იმპერატრიცა მარია ტერეზიას ღვიძლი ბიძაშვილი, რითაც ტერეზა ბენედიქტა ბიძაშვილად ერგებოდა საფრანგეთის დედოფალ მარი ანტუანეტს.

დედამისმა სულ შვიდი ბავშვი გააჩინა, რომელთაგან მხოლოდ ოთხი გადაურჩა ბავშვობაში სიკვდილს. მისი და-ძმები იყვნენ: ბავარიის კურფიურსტი მაქსიმილიან , საქსონიის კურფიურსტი მარია ანტონია და ბადენ-ბადენის მარკგრაფინია მარია ანა.

ტერეზა ბენედიქტა გარდაიცვალა 1743 წლის 29 მარტს ფრანკფურტში, 17 წლის ასაკში. მისი მოულოდნელი გარდაცვალების მიზეზად ჩუტყვავილა სახელდება.
მაქსიმილიან III იოზეფი

მაქსიმილიან იოზეფი (; დ. 28 მარტი, 1727, მიუნხენი, ბავარია — გ. 30 დეკემბერი, 1777, მიუნხენი, ბავარია) — ვიტელსბახების დინასტიის წარმომადგენელი. ბავარიის კურფიურსტი 1745-1777 წლებში. საღვთო რომის იმპერატორ კარლ -ისა და მარია ამალია ავსტრიელის ვაჟი.

ბიოგრაფია
მაქსიმილიან იოზეფი დაიბადა 1727 წლის 28 მარტს მიუნხენში. იგი იყო ბავარიის კურფიურსტ კარლ ალბრეხტისა და მისი მეუღლის, ერცჰერცოგინია მარია ამალია ავსტრიელის უფროსი ვაჟი. მას სახელი ბაბუების, ბავარიის კურფიურსტ მაქსიმილიან -ისა და საღვთო რომის იმპერატორ იოზეფ -ის პატივსაცემად დაარქვეს.

მას შემდეგ, რაც იმპერატორი კარლ უვაჟოდ გარდაიცვალა, მაქსიმილიანის დედასა და კარლის ქალიშვილ მარია ტერეზიას შორის დაიწყო ომი ავსტრიული მემკვიდრეობისათვის, რომლის შედეგადაც ჰაბსბურგთა მონარქიის ქვეყნები მარია ტერეზიას დარჩა, ბოჰემია და საღვთო რომის იმპერია კი მაქსიმილიან იოზეფის მშობლებს. ამრიგად გახდა მამამისი საღვთო რომის იმპერატორი კარლ , რომელიც 1745 წელს დაიღუპა. ამან წარმოშვა კიდევ ერთი კონფლიქტი ავსტრიასა და ბავარიას შორის, რომლის შედეგადაც მარია ტერეზიას ქმარმა, ფრანც შტეფანმა, დაიკავა ბოჰემიაც და საღვთო რომის იმპერიაც. ეს მარია ამალიამ გააპროტესტა, რის გამოც ფრანც შტეფანი ბავარიის ანექსირებით დაიმუქრა, რის გამოც ბავარიელებმა უარი თქვეს სხვა ტახტებზე, სამაგიეროდ კი მაქსიმილიან იოზეფი ბავარიის ახალი კურფიურსტი გახდა. ამ კონფლიქტის მოგვარებისათვის მალევე მისი და, მარია იოზეფა ცოლად გაჰყვა მარია ტერეზიას ვაჟს, ერცჰერცოგ იოზეფს.

1747 წლის 9 ივლისს მაქსიმილიანმა ცოლად შეირთო თავისი ბიძაშვილი მარია ანა საქსონიელი, თუმცა ქორწინება უნაყოფო აღმოჩნდა. ამის პარალელურად დაიწყო შვიდწლიანი ომი, რომელიც სულ მალე მთელ ევროპას მოედო. ამ ომში ბავარიელები ავსტრიის მხარეს იბრძოდნენ, მაშასადამე პრუსიის წინააღმდეგ. ომი ავსტრიის მარცხით დასრულდა, რა დროსაც პრუსიამ მიიტაცა მთელი სილეზია, თუმცა ბავარიას რეალურად არაფერი დაუკარგავს.

მსგავსად სხვა ევროპელი მონარქებისა, მაქსიმილიან -ც ცდილობდა თავის სამფლობელოში აბსოლუტიზმის დამყარებას, რასაც წარმატებით გაართვა თავი. ამასთან იგი მხარს უჭერდა ბავარიაში იეზუიტთა მოღვაწეობას. 1759 წელს დააარსა ბავარიის მეცნიერებათა აკადემია, რომელიც დღემდე ფუნქციონირებს. ამასთან ერთად იგი აქტიურად უწყობდა ხელს ბავარიაში როკოკოს დამკვიდრებას და ქვეყანაში განმანათლებლობის შეტანას.

მაქსიმილიან იოზეფი გარდაიცვალა 1777 წლის 30 დეკემბერს მიუნხენში, 50 წლის ასაკში, უშვილოდ. ამის გამო ბავარიის ტახტი მისმა გარე ბიძაშვილმა, ცვაიბრიუხენელმა კარლ თეოდორმა დაიკავა.
ქსენია სიხარულიძე

ქსენია ალექსის ასული სიხარულიძე (დ. 20 ივნისი , 1909, გოგოლესუბანი, ოზურგეთის მაზრა — გ. 13 ოქტომბერი, 1976, თბილისი) — ქართველი ფოლკლორისტი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1948), პროფესორი (1954), საქართველოს სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1960).

ბიოგრაფია
1929 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტი. 1936 წლიდან მუშაობდა უნივერსიტეტთან არსებულ შოთა რუსთაველის სახელობის ლიტერატურის ინსტიტუტის ფოლკლორის განყოფილებაში. 1940 წლიდან კითხლობდა ლექციებს თსუ-ში. 1968 წლიდან ხელმძღვანელობდა ფოლკლორისტიკის კათედრას. იკვლევდა ქართული ფოლკლორის აქტუალურ პრობლემებს: საბავშვო ფოლკლორს, საწესჩვეულებო პოეზიას, საგმირო და საისტორიო ზეპირსიტყვიერებას, ფოლკლორულ-ლიტერატურულ ურთიერთობებს და სხვა. ძირითადი ნაშრომები: „ქართული ხალხური საგმირო-საისტორიო სიტყვიერება“ (1949), „ქართველი მწერლები და ხალხური სიტყვიერება“ (, 1956: , 1966), „ქართული ხალხური საინტერესო სიტყვიერება“( სამ ტომად, 1961, 1964, 1967), „ქართული ხალხური საგმირო პოეზიის საკითხები“ (1970), „ქართული ფოლკლორისა და თეორიის საკითხები“ (1976) და სხვა. დიდი ამაგი დასდო ფოლკლორულ ნიმუშთა შეკრებასა და გამოცემას. ნაშრომები თარგმნილია რუსულ, უნგრულ, გერმანულ, ინგლისურ ენებზე.
ალიბუხარი

ალიბუხარი — ქლიავის ადგილობრივი ჯიში, ატმისებურის აღმოსავლეთქართული ფორმა. გავრცელებულია ცალკეული ხეების სახით აღმოსავლეთ საქართველოში (ძირითადად ქართლში). ზომიერი ზრდის ხეა. აქვს მომრგვალო ვარჯი. ახასიათებს ყვავილობის საშუალო პერიოდი. ნაყოფის კანი მკვრივი, ყვითელია, თეთრი კანქვეშა წინწკლებით. დაფარულია სქელი ცვილისებრი ნაფიფქით. კანი სრულ სიმწიფეში ადვილად სცილდება რბილობს. აქვს მოგრძო, კვერცხისებური ფორმა. ნაყოფს სიგრძეზე გასდევს ზედაპირული ღარი. ზომაში საკმაოდ მსხვილია (38–40 გ). ყუნწი საშუალო სიგრძის ან გრძელია. რბილობი ყვითელი, მკვრივი, მცირედ ძარღვიანი. კურკა მცირე ზომის, მოგრძო, ბრტყელი და თავისუფალი რბილობისაგან. მწიფდება სექტემბრის პირველ დეკადაში. დაავადებების მიმართ საშუალო გამძლეობას ავლენს. კარგი საგემოვნო თვისებები აქვს, არის მომჟავო-ტკბილი, სუსტი არომატით. მსხმოიარობს უხვად, ყოველწლიურად. გამოიყენება ჩირის, ხილფაფის, მურაბისა და ტყლაპის დასამზადებლად.
დავით თავაძე

დავით ელიზბარის ძე თავაძე (დ. 1916, აცანა, ოზურგეთის მაზრა — გ. 20 ივნისი, 1979) — ქართველი სამხედრო პირი, მაიორი, საბჭოთა კავშირის გმირი (1944).

ბიოგრაფია
1938 წელს გაიწვიეს სსრკ შეიარაღებულ ძალებში. მეორე მსოფლიო ომის დროს იბრძოდა ჩრდილოეთ კავკასიაში, ვოლგაზე, ტამანის ნახევარკუნძულზე, ნოვოროსიისკთან, იალტასთან, ფეოდოსიასთან, სევასტოპოლთან. მისი ხელმძღვანელობით ესკადრილიამ განახორციელა 1227 საბრძოლო გაფრენა. საჰაერო ბრძოლაში მოპოვებული წარმატებისათვის მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, საბრძოლო ორდენები და მედლები.
ედუარდ გუფელდი

ედუარდ ეფიმის ძე გუფელდი (დ. 19 მარტი, 1936, კიევი, — გ. 23 სექტემბერი, 2002, ლოს-ანჟელესი) — მოჭადრაკე, ლიტერატორი. საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატი (1958), საერთაშაშორისო ოსტატი (1964), საერთაშორისო დიდოსტატი (1967). საქართველოს (1977) და საბჭოთა კავშირის (1980) დამსახურებული მწვრთნელი.

დაამთავრა ჩერკასის პედაგოგიური ინსტიტუტი. 1973-1988 წლებში ცხოვრობდა თბილისში. იყო მაია ჩიბურდანიძის მწვრთნელი და კონსულტანტი, ფიდეს ორი კომისიის თავმჯდომარე. სსრკ ჩემპიონატის 8 ფინალის, 2 პირველი ლიგის, 33 საერთაშაშორისო ტურნირის მონაწილე. ორგზის (1961, 1962) სტუდენტთა მსოფლიო ჩემპიონი (გუნდურ ჩათვლაში). საჭადრაკო ჟურნალისტთა საერთაშაშორისო ასოციაციის (აიპე) წევრი (1982). 1995 წლიდან ამერიკის შეერთებულ შტატებში ცხოვრობდა. ავტორია მრავალი საჭადრაკო წიგნისა.
გუშაგი (ჟურნალი)

„გუშაგი“ — ქართულენოვანი ჟურნალი პარიზში, ქართული პოლიტიკური ემიგრაციის პერიოდული ორგანო, გამოდიოდა 1984-1993, 1994 და 1997 წლებში. რედაქტორ-დამფუძნებელი იყო ემიგრანტი მწერალი გიორგი წერეთელი.

„გუშაგი“ „თავისუფლების ტრიბუნის“ გაგრძელება იყო და მის მსგავსად ემსახურებოდა საქართველოს განთავისუფლების იდეას, ქვეყანაში დამოუკიდებელი, დემოკრატიული წესწყობილების დამკვიდრებას. გამოცემის დევიზი იყო: "თავისუფლება და თანასწორუფლებიანობა ყველა რასისა და ერისა, თავისუფალ და თანასწორუფლებიან ერთა ოჯახში, თავისუფალი და თანასწორუფლებიანი ქართველი ერი". აქვეყნებდა წერილებს არა მარტო საქართველოსა და მსოფლიოში მიმდინარე მოვლენების შესახებ, დისიდენტურ ლიტერატურას, ფრანგული პოლიტიკური თხზულებების თარგმანებს, ემიგრაციასა და საქართველოში შექმნილ თვალსაჩინო ნაწარმოებებს და სხვ. ჟურნალთან თანამშრომლობდნენ: კარლო ინასარიძე, გულბათ გულბათიშვილი, გიორგი ყიფიანი, ირაკლი ოთხმეზური, გიორგი წერეთელი, ალექსანდრე მანველიშვილი, გივი კობახიძე, ილია კუჭუხიძე, ზვიად გამსახურდია, მერაბ კოსტავა და სხვა ემიგრანტი და საქართველოში მოღვაწე დისიდენტები. 1984–1993 წლებში დაისტამბა 30 ნომერი. 1989 წლის სექტემბერში, 9 აპრილის მოვლენებთან დაკავშირებით, გამოიცა ჟურნალის სპეციალური რიგგარეშე ნომერი. გიორგი წერეთლის გარდაცვალების (1993) შემდეგ ჟურნალმა პრაქტიკულად შეწყვიტა არსებობა. შემდგომ სანდრო თუშმალიშვილის რედაქტორობით გამოიცა ჟურნალის ორი ნომერი (1994, 1997). ჟურნალის სრული კომპლექტი დაცულია თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქართული ემიგრაციის მუზეუმში, გურამ შარაძის კერძო კოლექციაში.
ცეცხლაძე

საკუთარი სახელი ცეცხლაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

გიორგი ცეცხლაძე — არქიტექტორი
გოჩა ცეცხლაძე — არქეოლოგი, ისტორიკოსი
გრიგოლ ცეცხლაძე — მწერალი, ჟურნალისტი
ვლადიმერ ცეცხლაძე — ექიმი, ანატომი
ზვიად ცეცხლაძე — ინჟინერი, პოლიტიკოსი
თეა ცეცხლაძე — ფიზიკოს-ქიმიკოსი
მამუკა ცეცხლაძე — მხატვარი
ნიკო ცეცხლაძე — მხატვარი
საბა ცეცხლაძე — სპორტსმენი (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა)