iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გობუსტანის კლდის მხატვრობა

გობუსტანის კლდის მხატვრობა — ეკუთვნის მეზოლითის პერიოდს, ასევე სპილენძის ეპოქას. იგი გობუსტანის ნაკრძალშია. მათი რიცხვი 6000-მდე აღწევს, რომელთა შორის არის ნახატები, რომლებიც 25 ათასი წლისაა.

კვლევები
გობუსტანის პეტროგლიფების შესახებ, რუსმა მეცნიერებმა იცოდნენ საუკუნის 40-იან წლებში.

1939 წელს აზერბაიჯანელმა არქეოლოგმა ისააკ ჯაფარზადემ ნახატების შესწავლა დაიწყო და დაახლოებით 3 500 კლდის ფერწერის დოკუმენტაცია ჩაატარა.

სანქტ-პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის არქივებში ამ თემასთან დაკავშირებით  3-4 ანგარიში ინახებოდა. ბრიტანეთის ნავთობინჟინრები ამ ადგილას იწვევდნენ ოქსფორდის უნივერსიტეტის პროფესორებს. მთავარი მღვიმის შესასვლელთან არის 1905 წლის რუსულენოვანი წარწერა, რომელშიც ნათქვამია, რომ ამ ადგილებში ვინმე კრუზე  იმყოფებოდა. ნავების ნახატები კი ნორვეგიელმა მკვლევარმა თურ ჰეიერდალმა შეისწავლა.

აღწერა
კლდის მხავრობა წარმოდგენილია რამდენიმე მთის ტერიტორიაზე, მათ შორის ბოიუქდაშზე და ქიჩიქდაშზე. ნახატები ძირითადად გამოქვაბულებში გვხვდებიან. გამოსახულებები ასახავს უძველესი ადამიანების ყოველდღიურ ცხოვრებას, ჯადოსნურ და ტოტემიურ წარმოდგენებს, მათ რელიგიურ რიტუალებს, სხვადასხვა ველური ცხოველების სანადირო სცენებსა და სხვა. ასევე გვხვდება მამაკაცებისა და ქალების გამოსახულება, თევზაობის სცენები, სხვადასხვა ველური ცხოველების გამოსახულებები, ცხენებზე ამხედრებული მონადირეები, მარტოხელა გმირის ფიგურები, ადამიანების ცეკვის სცენები. ნახატების დათარიღების მიხედვით, ითვლება, რომ პირველი ნახატები იყო დიდი, ხოლო ოდნავ გვიან საუკუნეებში მცირე ზომის.

გამოსახული მამაკაცები ნადირობდნენ. მათ ხელში უკავიათ მშვილდი და ისრები. ისინი მაღლები და ტანადები იყვნენ. ასევე არსებობს ბრძოლის სცენების გამოსახულებები, სადაც  მამაკაცებს ხელში უკავიათ იარაღი, როგორიცაა ჯოხი ან დანა.

ასევე გვხვდებიან მატრიარქატის წარმომადგენლები. ზოგი მათგანი სრულია, ხოლო მებრძოლი ქალები უფრო ტანადი და წვრილი წელით არიან გამოსახულნი.

ნახატებს შორის შემდეგი ცხოველების გამოსახულებებიცაა: ველური თხები, ირმები, ქურციკები, ცხენები, ლომები და სხვა. ასევე გვხვდება ფრინველების ნახატებიც. ზღვის ცხოველებს შორის გამოხატულია - თევზი, გველები და ა.შ. ველური ცხოველების გარდა, ასევე შინაური ცხოველების ნახატებიცაა, მაგალითად, ძაღლების.

კლდის ფერწერაზე გამოსახულია რეგიონის მეცხოველეობა და მეურნეობა.

ბოიუქდაშისა და იაზითეფეს კლდის ნახატებს შორის, რომელიც ეკუთვნის ძვ.წ - ათასწლეულებს გვხვდება ნადირობის სცენები ირმებზე, თხებზე და ა.შ. გამოსახული იარაღი იყო: სამკბილა, შუბი, ქამანდი და ა.შ.

ბოიუქდაში კლდეებზე გამოსახულია ნავები და ადამიანები მშვილდებით.

გალერეა
ნიზამი განჯევის ძეგლები

ნიზამი განჯევი — სპარსული პოეზიის კლასიკოსი, რომელიც ქალაქ განჯაში დაიბადა. პოეტის პატივსაცემად მსოფლიოს სხვადასხვა ქალაქებში მისი ძეგლებია დადგმული.

აზერბაიჯანი
ძეგლი განჯაში — განჯაში ნიზამი განჯევის პირველი ძეგლი დამონტაჟდა 1946 წელს. ძეგლის არქიტექტორები იყვნენ სადიქ დადაშოვი და მიქაილ ჰუსეინოვი, სკულპტორი — აზერბაიჯანის სსრ სახალხო მხატვარი ფუად აბდურახმანოვი. 2009 წელს ჩატარდა ძეგლის რესტავრაცია სახელმწიფო ბიუჯეტის ხარჯზე.

ძეგლი ბაქოში (1949) — 1949 წლის აპრილში ისევ სადიქ დადაშოვი და მიქაილ ჰუსეინოვის არქიტექტორობით ბაქოში პოეტის ძეგლი დადგეს. ძეგლი წარმოადგენს 6 მეტრი სიგრძის ქანდაკებას, რომელიც დგას 9 მეტრის სიგრძის კვარცხლბეკზე.

ძეგლი განჯაში (2012) — 2012 წლის 21 იანვარს, განჯევის მეორე ძეგლის გახსნა განჯაში მემორიალურ კომპლექს „ხამსეში“ გაიმართა.

რუსეთი
ძეგლი მოსკოვში — მონუმენტი მოსკოვში აზერბაიჯანის საელჩოს შენობასთან მდებარეობს. იგი 1991 წელს გაიხსნა. ძეგლის მოქანდაკე ძმები ზეინალოვები, ხოლო არქიტექტორები კი ასკეროვი და ალიევი არიან.

ძეგლი სანქტ-პეტერბურგში — ძეგლი გაიხსნა 2002 წლის 9 ივნისს აზერბაიჯანისა და რუსეთის პრეზიდენტების მონაწილეობით. გიორიუშ ბაბაევის სკულპტურა აზერბაიჯანის მხრიდან იყო საჩუქარი ქალაქის 300 წლისადმი.

ძეგლი დერბენტში — ძეგლი1992 წელს ნიზამი განჯევის პარკში დაიდგა. 2015 და 2017 წლებში ძეგლი უცნობი პირების მიერ დაზიანდა, რის შემდეგაც ძეგლისა და პარკის აღდგენა მოხდა.

ძეგლი ჩებოქსარში — 2004 წლის თებერვალში დამონტაჟებული ძეგლი ქალაქის ცენტრში მდებარეობს. მისი მოქანდაკე ცნობილი აზერბაიჯანელი სკულპტორი ომარ ელდაროვია.

უკრაინა
ძეგლი ხარკივში — 2021 წლის 16 სექტემბერს უკრაინის ქალაქ ხარკივში, უკრაინა-აზერბაიჯანის მეგობრობის ქუჩაზე, ფეიერბახის მოედანზე, „ნიზამის წლის“ ეგიდით, გაიმართა პოეტის ძეგლის გახსნა. მისი სკულპტორი კატიბ მამედოვია

იტალია
ძეგლი რომში — რომში, ნიზამის ძეგლი დამონტაჟდა პოეტის 870 წლის დაბადების დღეს. ამის განკარგულება გასცა აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა. ძეგლი მდებარეობს ვილა ბორგეს პარკში. პროექტის ავტორები იყვნენ აზერბაიჯანელი მხატვრები სალჰაბ მამედოვი და ალი იბადულაევი. 2012 წლის 20 აპრილს შედგა ძეგლის გახსნა.

ჩინეთი
ძეგლი პეკინში — განჯევის ძეგლი პეკინში მდებარეობს ჩაოიანის პარკში. ძეგლის ავტორია ჩინელი მხატვარი იუან სიკუნი. ძეგლი დადგეს ჩინურ-აზერბაიჯანული ურთიერთობების 20 წლისთავის პატივსაცემად.

მექსიკა
ძეგლი აკაპულკოში — ძეგლს საფუძველი ჩაეყარა 2011 წლის ოქტომბერში, აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობის აღდგენის 20 წლისთავისადმი მიძღვნილ ღონისძიებების დროს.

მოლდოვა
ძეგლი კიშინიოვში — ძეგლი მდებარეობს მოლდოვის დედაქალაქში, კიშინიოვში, ნიზამი განჯევის სახელობის პარკში. ძეგლი 2005 წელს გაიხსნა, ხოლო 2012 წლის 12 ნოემბერს მოლდოვაში აზერბაიჯანის კულტურის დღეების ფარგლებში როგორც ნიზამის ძეგლს, ასევე მისივე სახელობის პარკს ჩაუტარდა რესტავრაცია. მოქანდაკე იყო აკიფ ასკაროვი, ხოლო არქიტექტორი მოლდოველი და საბჭოთა არქიტექტორი სემიონ შოიხეტი.

უზბეკეთი
ძეგლი ტაშკენტში — ტაშკენტში ძეგლი ბაბურის პარკშია დამონტაჟებული. ძეგლის სკულპტორი ილჰამ ჯაბაროვია. ძეგლის გახსნა 2004 წლის 23 მარტს შედგა, რომლის ცერემონიალზე აზერბაიჯანისა და უზბეკეთის პრეზიდენტები იღებდნენ მონაწილეობას.
ჯემალ გოგიტიძე

ჯემალ გოგიტიძე (დ. 30 იანვარი, 1960 — გ. 20 დეკემბერი, 2009, მოსკოვი) — ქართველი პოლიტიკოსი, აჭარის ლიდერის, ასლან აბაშიძის თანამებრძოლი.

ბიოგრაფია
1982 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი ძირითადი ორგანული და ნავთობქიმიური სინთეზის ტექნოლოგიის განხრით. 1991 წლიდან ასწავლიდა ბათუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „სრულიად საქართველოს აღორძინების კავშირი“. 1999 წელს სრულიად საქართველოს აღორძინების კავშირის პარტიული სიით არჩეული იქნა საქართველოს პარლამენტში. 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს აღორძინება“.
1999-2004 წლებში იყო საპარლამენტო ფრაქცია „აღორძინების“ თავმჯდომარე, 2000-2001 წლებში, იმავდროულად, საპარლამენტო უმცირესობის ლიდერი. 2003 წლის ნოემბერში აქტიურად გამოდიოდა შემდეგში ვარდების რევოლუციის სახელით ცნობილი ოპოზიციური დემონსტრაციების წინააღმდეგ. რევოლუციის გამარჯვების შემდეგ იმყოფებოდა აჭარაში, სადაც ასლან აბაშიძემ აჭარის შინაგან საქმეთა მინისტრად დანიშნა. 2004 წლის აპრილ-მაისში ხელმძღვანელობდა ჩოლოქის ადმინისტრაციულ საზღვარზე განლაგებულ აბაშიძის შეიარაღებულ დაჯგუფებას. 2004 წლის მაისში აბაშიძის გადადგომის შემდეგ თავი შეაფარა რუსეთს, სადაც შეუერთდა იქ მყოფი იგორ გიორგაძის გუნდს. გარდაიცვალა მოსკოვში, 2009 წელს. 2016 წელს ბათუმის საქალაქო სასამართლომ დამნაშავედ სცნო ასლან აბაშიძესთან და სხვა პირებთან ერთად ტერორისტული აქტების ორგანიზებაში, აჭარის შინაგან საქმეთა სამინისტროს აღჭურვისათვის გამოყოფილი თანხების გაფლანგვაში და სხვ. სასამართლომ მას გარდაცვალების გამო სასჯელი არ დაუნიშნა.

ჰყავს სამი შვილი.
გოგნის უდაბნო

გოგნის უდაბნო — სამონასტრო კომპლექსი იმერეთის სოფელ გოგნში (ახლანდ. თერჯოლის მუნიციპალიტეტი). დააარსა 1778 წელს იმერეთის მეფის, სოლომონ -ის მეუღლემ – დედოფალმა მარიამმა.

დედოფალ მარიამის 1778 წლის წყალობის სიგელი, რომელიც ამ უდაბნოს დაარსებასთან დაკავშირებით არის გაცემული, გვამცნობს, რომ ამ დროისათვის გოგნში აშენებული ღვთისმშობლის მიძინების ქვიტკირის ეკლესია გოგნის უდაბნოს გადაეცა. მასვე ებოძა ყმა-მამული ახლომახლო სოფლებიდან. დედოფლის ბრძანებითვე დადგინდნენ უდაბნოს წინამძღვარი და ბერები. 1826 წელს გოგნის უდაბნო გელათის მონასტერს ექვემდებარებოდა. აქ იდგა ორი ქვიტკირის ეკლესია, ხის შვიდი სენაკი ბერებისათვის და ერთიც წინამძღვრის ხის სახლი. გოგნის უდაბნოს ეკუთვნოდა ყმა-მამული, აგრეთვე სახნავ-სათესი მიწები და ტყის ნაკვეთები. იმ დროისათვის გოგნის უდაბნოში, წინამძღვრის გარდა, ოთხი ბერი იყო.
ORZ-7

-7 — გარე განათების სანათი. აწარმოებდა პოლონური ფირმა , ქ. სარჟისკო-კამიენნაში.
აღნიშნული ტიპის სანათები იწარმოებოდა 1960-იანი წლებიდან. თავდაპირველად გამოიყენებოდა მაღალი წნევის ვერცხლისწყლის ნათურებისთვის, ხოლო მოგვიანებით შემუშავდა მისი ახალი მოდიფიკაცია, -7-1 რომელიც მაღალი წნევის ნატრიუმის ნათურებზე იყო ადაპტირებული და დაახლოებით 1985 წლამდე აწარმოებდნენ. ამ ტიპის სანათები დღემდე გამოიყენება საქართველოს რეგიონებში.
ანრი I ფლანდრიელი

ანრი ფლანდრიელი ან ანრი დე ენო (; დ. დაახლ. 1176, ვალანსიენი — გ. 11 ივნისი, 1216, თესალონიკე) — ლათინთა იმპერატორი 1206–1211 წლებში, ბოდუენ -ის ძმა. აქტიურ მონაწილეობას იღებდა მეოთხე ჯვაროსნულ ლაშქრობაში. მას შემდეგ, რაც ბოდუენი ადრიანოპოლის ბრძოლაში დაატყვევეს, ანრი იმპერიის რეგენტად დაინიშნა, ბოდუენის გარდაცვალების შემდეგ კი — ახალ იმპერატორად. კორონაცია 1206 წლის 20 აგვისტოს შედგა. დაამარცხა მის წინააღმდეგ გამოსული თესალონიკის სამეფო, რომელსაც ტამპლიერებიც ეხმარებოდნენ, ამ უკანასკნელებს ჩამოართვა ციხესიმაგრეები (რავენიკა, ზეტუნი). ზეობის დიდი ნაწილი კალოიანთან და თეოდორე -თან ბრძოლაში გაატარა. მოგვიანებით ებრძოდა ბორილს, რომელიც ფილიპოპოლის ბრძოლაში დაამარცხა. აწარმოებდა წარმატებულ კამპანიებს ნიკეის იმპერიის წინააღმდეგ. დიდ მოწყალებას იჩენდა ბერძენი მოსახლეობის წინაშე. წინააღმდეგობას უწევდა რომის პაპ ინოკენტი -ს, რომელსაც მართლმადიდებელი სამღვდელოების დატყვევება და მათი ტაძრების დახურვა სურდა.
ილია ბაკაკური

ილია ბაკაკური (დ. 18 ნოემბერი, 1914 — გ. 2 დეკემბერი, 1974) — ქართველი კინოსა და თეატრის მსახიობი, საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1967).

ილია ბაკაკური დაიბადა სოფელ სკრაში, გორის რაიონში, 1914 წლის 18 ნოემბერს. დაამთავრა თბილისის 32-ე შრომის სკოლა 1929 წელს. იყო პლეხანოვის სახელობის მუშათა კლუბის (1929–1932, 1934–1935), რკინიგზის ტრანსპორტის (1931-1932), მარჯანიშვილის (1932–1933), ხონის (1933–1934) და მუსკომედიის (1935–1935) თეატრების მსახიობი. მის მიერ მუსკომედიის თეატრში შესრულებული განთქმული როლებია: ბენედიქტე (ვალერიან ცაგარეიშვილის „სამთა სიყვარული“), კრომარი (ფრანც ლეგარის „მხიარული ქვრივი“), ბაგრატი (არჩილ კერესელიძის „თბილისის ცის ქვეშ“), გრიგორ ივანიჩი, ნესტორი, მალაქი (გიორგი ცაბაძის „სიმღერა სიყვარულზე“, „ბრწყინვალე მომავალი“, „ჩვენი ნაცნობები“), ფოსტალიონი (დავით თორაძის „ნათელა“), ბოკოკია (ნიკოლოზ გუდიაშვილის „სალხინობელი“), მაჭანკალი (შოთა მილორავა ს „სასიძოები“), ლომია (რევაზ ლაღიძის „მეგობრები“), ავეტიკა (შალვა აზმაიფარაშვილის „რაც გინახავს, ვეღარ ნახავ“), ათანასე (იური მილიუტინის „ტრემბიტა“), სულთან ბეგი (უზეირ ჰაჯიბეკოვი ს „არშინ მალ ალან“) და სხვა.

ბაკაკურს მონაწილოება აქვს მიღებული სხვადასხვა ქართულ ფილმებში, მათ შორისაა: „მაია წყნეთელი“ (1959), „ვინ შეკაზმავს ცხენს“ (1963), „ბიჭი და ძაღლი“ (1964), „ხევსურული ბალადა“ (1965), „რაც გინახავს ვეღარ ნახავ“ (1965), „ლონდრე“ (1966), „არღანი“ (1967), „ალოობა“ (დათო პაპა, 1967), „დიდი მწვანე ველი“ (გიორგი, 1967), „ბზიანეთი“ (გიორგი, 1968), „მოლოდინი“ (1969), „სინათლე ჩვენს ფანჯრებში“ (ილო, 1969), „წყალდიდობა“ (1970), „ფეოლა“ (1970).

ფილმოგრაფია
1959: „მაია წყნეთელი“ რეჟ. რევაზ (რეზო) ჩხეიძე
1963: „ვინ შეკაზმავს ცხენს“ რეჟ. შოთა მანაგაძე
1964: „ბიჭი და ძაღლი“ რეჟ. თენგიზ გოშაძე
1965: „ხევსურული ბალადა“ რეჟ. შოთა მანაგაძე
1965: „რაც გინახავს ვეღარ ნახავ“ რეჟ. მიხეილ ჭიაურელი
1966: „ლონდრე“ რეჟ. თამაზ მელიავა
1967: „არღანი“ რეჟ. გიორგი კალატოზიშვილი
1967: „ალოობა“ (დათო პაპა) რეჟ. ლეილა გორდელაძე
1967: „დიდი მწვანე ველი“ (გიორგი) რეჟ. მერაბ კოკოჩაშვილი
1968: „ბზიანეთი“ (გიორგი) რეჟ. ლიანა ელიავა
1969: „მოლოდინი“ რეჟისორები შოთა მანაგაძე, ნოდარ მანაგაძე
1969: „სინათლე ჩვენს ფანჯრებში“ (ილო) რეჟ. ყარამან (გუგული) მგელაძე
1970: „წყალდიდობა“ რეჟ. თენგიზ გოშაძე
1970: „ფეოლა“ რეჟ. ბაადურ წულაძე
კამალა ჰარისი

კამალა დევი ჰარისი (; დ. 20 ოქტომბერი, 1964, ოკლენდი, კალიფორნია) — ამერიკელი იურისტი და პოლიტიკოსი, დემოკრატიული პარტიის წევრი. აშშ-ის სენატორი კალიფორნიიდან (2017-2021 წლიდან). კალიფორნიის გენერალური პროკურორი 2011-2017 წლებში. 2021-2025 წლებში იყო აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტი. იგი არის პირველი ქალი, პირველი ფერადკანიანი და პირველი აზიური წარმომავლობის მქონე ვიცე-პრეზიდენტი იყო ამერიკის შეერთებული შტატების ისტორიაში.

2024 წელს, საქართველოს პარლამენტის მიერ რუსული კანონის მიღების შემდეგ, კამალა ჰარისმა საქართველოს პრეზიდენტ სალომე ზურაბიშვილისთვის გაგზავნილ წერილში ხაზი გაუსვა, რომ „დიდი შეშფოთებით“ ადევნებს თვალს საქართველოში განვითარებულ მოვლენებს.

ბიოგრაფია
ადრეული წლები
კამალა ჰარისი იმიგრანტების შვილია (მისი სახელი სანსკრიტის ენაზე „ლოტოსის ყვავილს“ ნიშნავს). დედა — შამალა გოპალანი წარმოშობით ინდოელია. მამა — დონალდ ჰარისი ეკონომიკის პროფესორია, წარმოშობით იამაიკიდან. მშობლები ერთმანეთს დაშორდნენ, როდესაც კამალა ხუთი წლის იყო. კამალას უმცროსი და მაია ჰარისი, იურისტი, ჰილარი კლინტონის გუნდის წევრი იყო, მისი საპრეზიდენტო კამპანიის დროს. ჯერ კიდევ მაშინ, როდესაც კამალა არასწრულწლოვანი იყო დედამისი, შამალა გოპალან-ჰარისი ასწავლიდა მაკგილის უნივერსიტეტში და თავის დასთან ერთად ცხოვრობდა დედასთან მონრეალში.

კამალა ჰარისმა დაამთავრა ჰარვარდის უნივერსიტეტი, შემდეგ კი მიიღო სამართლის დოქტორის ხარისხი კალიფორნიის უნივერსიტეტის ჰასტინგსის კოლეჯში და მუშაობდა ალამიდის ოლქის პროკურორის თანაშემწედ.

პროფესიონალური კარიერა
2003 წელს აირჩიეს სან-ფრანცისკოს საოლქო პროკურორად და ეს თანამდებობა ეკავა 2004-2011 წლებში. ყურადღების ცენტრში აღმოჩნდა მაშინ, როდესაც მან უარი თქვა დევიდ ჰილის სიკვდილით დასჯის მოთხოვნაზე, რომელიც ბრალდებული იყო პოლიციელ ისააკ ესპინოზას მკვლელობაში. კალიფორნიის სენატორებმა ბარბარა ბოქსერმა და დაიან ფეინშტაინმა და შემდეგ გენერალურმა პროკურორმა ბილ ლოკერმა დაგმო მისი გადაწყვეტილება, ხოლო ოკლენდის მერმა ჯერი ბრაუნმა დაიწყო უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენების ბრალდებით გამოძიება, მაგრამ დარღვევები ვერ აღმოაჩინეს.

2010 წელს აირჩიეს კალიფორნიის გერნერალურ პროკურორად და 2011 წელს შეუდგა მოვალეობის შესრულებას. გახდა პირველი აფრო-ამერიკელი და აზიური წარმოშობის ადამიანი და მეორე ქალი ამ თანამდებობაზე. 2014 წელს აირჩიეს მეორე ვადით.

2017 წლიდან აშშ-ის სენატის წევრია კალიფორნიის შტატიდან.

2019 წლის 21 იანვარს გამოაცხადა აშშ-ის საპრეზიდენტო არჩევნებში მონაწილეობის შესახებ. 2019 წლის 30 ოქტომბერს გამოქვეყნებული სოციოლოგიური გამოკითხვის თანახმად, დემოკრატიული პარტიის პრაიმერიზის არჩევნების ოფიციალურ დაწყებამდე სამი თვით ადრე, კამალა ჰარისის რეიტინგი იყო 3 %. 2020 წლის 8 მარტს ჰარისმა ტვიტერზე გამოაქვეყნა ვიდეო, რომელშიც აცხადებდა მისი კამპანიის დასრულების შესახებ და მოუწოდა თავის მომხრეებს, მხარი დაუჭირონ ჯო ბაიდენის კანდიდატურას.

2020 წლის 11 აგვისტოს გახდა პირველი ფერადკანიანი ქალი, რომელიც გახდა ერთ-ერთი ძირითადი პარტიის ვიცე-პრეზიდენტობის კანდიდატი ამერიკის შეერთებულ შტატებში.

2020 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში ჯო ბაიდენის შეერთებული შტატების პრეზიდენტად არჩევის შემდეგ, ჰარისი დაიკავებს ამერიკის შეერთებული შტატების ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობას 2021 წლის 20 იანვარს. იგი იქნება პირველი ქალი აღნიშნულ თანამდებობაზე და მეორე ფერადკანიანი ჩარლზ კურტისის შემდეგ.
ავტოსტერილობა

ავტოსტერილობა (ავტო... და — უნაყოფო), თვითუნაყოფობა მცენარისა — მტვრის მარცვლის გაუღივებლობა ამავე ყვავილის ანდა ამავე ჯიშის სხვა მცენარის ყვავილის დინგზე მოხვედრისას. ახასიათებს ვაშლს, მსხალს, ალუბალს, ჭვავს, ჭარხალსა და სხვ. ჯვარედინმტვერია მცენარეებს. ზოგჯერ ავტოსტერილობა არ ვლინდება ერთი და იმავე სახეობის ყველა სახესხვაობასა და რასაში და მცენარის განვითარების ეტაპზეა დამოკიდებული — უფრო მკვეთრად გამოიხატება ყვავილობის დასაწყისში. შდრ. ავტოფერტილობა.
მაიკლ ბენეტი

მაიკლ ფარანდ ბენეტი (; დ. 28 ნოემბერი, 1964) — ამერიკელი ბიზნესმენი და პოლიტიკოსი, სენატორი კოლორადოს შტატიდან. თანამდებობაზე დაინიშნა 2009 წელს, მას შემდეგ რაც მოქმედმა სენატორმა, კენ სალაზარმა დატოვა თანამდებობა პრეზიდენტ ბარაკ ობამას კაბინეტში თანამდებობის დასაკავებლად. სენატორობამდე, იყო მაშინ დენვერის მერის, ახლა კი კოლორადოს გუბერნატორის, ჯონ ჰიკენლუპერის შტაბის უფროსი.
სკარჟისკო-კამიენა

სკარჟისკო-კამიენა – ქალაქი ცენტრალურ პოლონეთში, შედის სვიეტოკშის სავოევოდოში. 1928 წლიდან ქალაქს მხოლოდ კამიენა ერქვა, მდინარე კამიენას მიხედვით, რომელიც მოედინება ქალაქში და არის მდინარე ვისლას შენაკადი. ქალაქის ფართობი 64,39 კმ²-ია, ხოლო მოსახლეობა 48 580 მცხ (2011). სკარჟისკო-კამიენაში არის რკინიგზის სადგური, სალოკომოტივო დეპო და სამხედრო და სამოქალაქო მოწყობილობების საწარმო „“.

ფოტოგალერეა
აზერბაიჯანის სახელმწიფო ჯილდოები

აზერბაიჯანის სახელმწიფო ჯილდოები — აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში მოქალაქეების წახალისების უმაღლესი ფორმა, ქვეყნის დაცვაში გამოჩენილი მომსახურებისათვის, ასევე სახელმწიფოს შენობაში, ეკონომიკაში, მეცნიერებაში, კულტურაში, ხელოვნებაში, განათლებაში, ჯანდაცვაშ, სიცოცხლისა და მოქალაქეების უფლებებში, საქველმოქმედო საქმიანობაში და სხვა.

სახელმწიფო ჯილდოების ტიპები
აზერბაიჯანის ეროვნული გმირის წოდება
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ორდენები
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მედლები
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის საპატიო წოდებები

სახელმწიფო ჯილდოების ჩამონათვალი
უმაღლესი წოდება
აზერბაიჯანის ეროვნული გმირი

ორდენები
ჰეიდარ ალიევის ორდენი (დაარსდა 2005 წელს)
ორდენი „დამოუკიდებლობა“  (დაარსდა 1993 წელს)
„შაჰ ისმაილის“ ორდენი (დაარსდა 1993 წელს).
ორდენი „აზერბაიჯანული ალამი“ (დაარსდა 1993 წელს)
ღირსების ორდენი (დაარსდა 2007 წელს)
ორდენი „დიდება“ (დაარსდა 1993 წელს)
ორდენი „მეგობრობა“ (დაარსდა 2007 წელს)
ორდენი „სამშობლოს სამსახურში“ (დაარსდა 2003 წელს)

მედლები
მედალი „ოქროს ვარსკვლავი“ (დაარსდა 1992 წელს)
მედალი „სამშობლოსთვის“ (დაარსდა 1998 წელს)
მედალი „სიმამაცისთვის“ (დაარსდა 1998 წელს)
მედალი „პროგრესი“ (დაარსდა 1993 წელს)
მედალი „სამხედრო დამსახურებისთვის“ (დაარსდა 1993 წელს)
მედალი „სამხედრო სამსახურში გამორჩეულობისთვის“ (დაარსდა 2002 წელს)
მედალი „საზღვართან გამორჩეულობისთვის“ (დაარსდა 1993 წელს)
მედალი „დამსახურებისთვის სამხედრო თანამშრომლობაში“ (დაარსდა 2002 წელს)
მედალი „აზერბაიჯანის რესპუბლიკის შეიარაღებული ძალების ვეტერანი“ (დაარსდა 2002 წელს)
მედალი „სრულყოფილი მსახურობისთვის“ (დაარსდა 2002 წელს)
მედალი „სამოქალაქო სამსახურში გამორჩეულობისთვის“ (დაარსდა 2003 წელს)
მედალი „შიდასახელმწიფოებრივ ორგანოებში უბადლო მსახურებისთვის“ (დაარსდა 2006 წელს)
მედალი „დიპლომატიურ სამსახურში გამორჩეულობისთვის“ (დაარსდა 2009 წელს)
ნიზამი განჯევის სახელობის ოქროს მედალი (დაარსდა 2014 წელს).

საპატიო წოდებები
აზერბაიჯანის სახალხო მწერალი;
აზერბაიჯანის სახალხო პოეტი;
აზერბაიჯანის სახალხო არტისტი;
აზერბაიჯანის სახალხო მხატვარი;
აზერბაიჯანის დამსახურებული მეცნიერი;
აზერბაიჯანის დამსახურებული ხელოვნების მუშაკი;
აზერბაიჯანის დამსახურებული არტისტი;
აზერბაიჯანის დამსახურებული მხატვარი;
აზერბაიჯანის კულტურის დამსახურებული მუშაკი;
აზერბაიჯანის დამსახურებული მასწავლებელი;
აზერბაიჯანის დამსახურებული ექიმი;
აზერბაიჯანის დამსახურებული არქიტექტორი;
აზერბაიჯანის დამსახურებული მოხელე;
აზერბაიჯანის ფიზიკური კულტურისა და სპორტის დამსახურებული მუშაკი;
აზერბაიჯანის დამსახურებული ჟურნალისტი;
აზერბაიჯანის დამსახურებული ინჟინერი;
აზერბაიჯანის დამსახურებული იურისტი;
აზერბაიჯანის სოფლის მეურნეობის დამსახურებული მუშაკი;
აზერბაიჯანის დამსახურებული პილოტი.
ნეოანთროპი

ნეოანთროპი (ნეო... და — ადამიანი) — თანამედროვე ტიპის ადამიანი (ჰომო საპიენსი). წარმოადგენს ადამიანის ევოლუციის მესამე, უმაღლეს საფეხურს. პირველ საფეხურს ქმნის უძველესი ადამიანი (პითეკანთროპი), მეორეს — ნეანდერტალელი (პალეოანთროპი), ხოლო მესამე საფეხური იწყება ზედა პალეოლითიდან. მასში შედის ამ დროიდან მოყოლებული ყველა ნამარხი ფორმა და დედამიწაზე მცხოვრები ყველა ადამიანი.
ანტარქტიკის ოლქი

ანტარქტიკის ოლქი — დედამიწის ერთ-ერთი ბიოგეოგრაფიული ოლქი.

ზოოგეოგრაფია
ზოოგეოგრაფიულად ანტარქტიკის ოლქი მოიცავს ანტარქტიდას ახლომდებარე ყველა კუნძულითურთ (სამხრეთ შეტლანდის, სამხრეთი ორკნეის, და სხვ.). გარდა ამისა სამხრეთი ჯორჯიის, სამხრეთ სენდვიჩის, ბუვეს, პრინს-ედუარდის, კროზეს, კერგელენის, ჰერდის, მაკუორის კუნძულებსა და სამხრეთის ოკეანის წყლებს.

ფაუნა
ანტარქტიკის ოლქის ფაუნა მეტად ღარიბი და თავისებური სახეობრივი შემადგენლობისაა. აქ ცოტაა ხმელეთის ცხოველები: არ გვხვდება მფრინავი მწერები, ხმელეთის ძუძუმწოვრები და მტკნარი წყლის თევზები. მცირე ზომის ტბორებში გვხვდება ფესვფეხიანები (უმარტივესებიდან), ციბრუტელა ჭიები, თავისუფლად მცხოვრები მრგვალი ჭიები და ზოგიერთი უმდაბლესი კიბოსნაირი. ლიქენებსა და ხავსებს შორის ცხოვრობენ ნელამავალნი, პატარა ტკიპები, უფრთო მწერები — ბოლოფეხიანები და ერთი სახეობის ბუზი, რომელსაც მხოლოდ ჩანასახოვანი ფრთები აქვს. სუბანტარქტიკულ კუნძულებზე ბინადრობს ხოჭოების, ობობების, ბუზების, ბოლოფეხიანებისა და მტკნარი წყლის პატარა მოლუსკების რამდენიმე სახეობა და ერთი სახეობის არამფრენი პეპელა. ხმელეთზე მცხოვრები ფრინველებიდან აღსანიშნავია: თეთრი მეჭვავია, ანტარქტიკული მწყერჩიტა და გეორგიული იხვი. ხმელეთის ძუძუმწოვრებიდან ზოგი ადამიანის მიერ არის შეყვანილი და აკლიმატიზებული (სამხრეთ ჯორჯიის კუნძულებზე ჩრდილოეთის ირემი და რუხი ვირთაგვა, კერგელენისა და მაკუორის კუნძულებზე — ბოცვერი, ხოლო მაკუორის კუნძულებზე — არამფრენი ავსტრალიური ლაინა). შედარებით მდიდარია ანარქტიკის ოლქის ზღვის ფაუნა.
არქტიკული ოლქი

არქტიკული ოლქი — ზღვის ერთ-ერთი ზოოგეოგრაფიული ოლქი. არქტიკულ ოლქსა და ბორეალურ ოლქს შორის საზღვარი ატლანტის ოკეანის მხრიდან გადის ლაბრადორიდან გრენლანდიის კიდემდე და შემდეგ კოლის ნახევარკუნძულამდე, წყნარ ოკეანეში კი — ბერინგის სრუტის მიდამოში.

ფაუნა
არქტიკული ოლქის ფაუნა მრავალფეროვანია, შეიცავს 3000-ზე მეტ სახეობას. მათ შორის აღსანიშნავია ფსკერის ფორამინიფერები (200-ზე მეტი სახეობა), ღრუბლები (150-მდე სახეობა), ჰიდროიდული პოლიპები და მედუზები (100-ზე მეტი სახეობა), მრავალჯაგრიანი ჭიები (300-მდე სახეობა), ხავსელები (300-მდე სახეობა), კიბოსნაირებიდან — ნიჩაბფეხიანები (100-მდე სახეობა), ტოლფეხიანები და ამფიპოდები (500-მდე სახეობა), მოლუსკები (300-მდე სახეობა), კანეკლიანები (80-მდე სახეობა).

თევზებიდან არქტიკული ოლქიდან ყველაზე დამახასიათებელია ორაგულისებრნი, სიგისებრნი, ვირთევზასებრთა ზოგიერთი წარმომადგენელი, კამბალისებრნი, აგრეთვე ფსკერის პატარა თევზები — ლიპარისები, ლიკოდები და სხვ.

არქტიკულ ოლქში ბევრია ძუძუმწოვრებიც. ფარფლფეხიანებიდან საყურადღებოა გრენლანდიის ჩვეულებრივი და ქოჩორა სელაპები, მორჟი ანუ ლომვეშაპი, რომლებსაც სარეწაო მნიშვნელობა აქვთ. ვეშაპებიდან აღსანიშნავია გრენლანდიური ვეშაპი, რომლის სიგრძე 24 მ, ხოლო წონა 100 ტონას აღწევს.ფართოდაა გავრცელებული მარტოკბილა ანუ ნარვალი, თეთრი დელფინი. არქტიკული ოლქის ყინულებში მრავალგან გვხვდება თეთრი დათვი, ალაგ-ალაგ ყარსაღიც.

სანაპირო ზონაში მრავლად ბუდობენ ნაირგვარი ფრინველები, რომლებიც ქმნიან „ფრინველთა ბაზრებს“. მათ შორის არიან ბატასინები, ალკევები, კაირები, თოლიები და სხვ.

შესწავლა
არქტიკული ოლქის შესწავლა დაიწყო აკადემიკოსმა კ. ბერმა 1887 წელს, ხოლო მისი შესწავლა გაღრმავდა საბჭოთა პერიოდში.
ნაჰიე

ნაჰიე (, : ; მრავლობითი , , : — ოლქი) — მეორე დონის ადმინისტრაციული დაყოფის ერთეული (მუნიციპალიტეტი) ოსმალეთის იმპერიაში. განაგებდა მუსელიმი ან მუდირი. სერბიაში ნაჰიე იყოფოდა სამთავრობოებად და სოფლებად. სერბების პირველი აჯანყებების დროს, 1804-1813 წლებში, მუსელიმი შეცვალა უხუცესმა — ვოევოდამ. 1815 წლიდან კი სერბიაში ნაჰიის სათავეში ობერკნეზი იდგა. 1834 წელს ნაჰიეს ეწოდა ოლქი. ნაჰიებად ტრადიციული დაყოფა ჩერნოგორიაში 1918 წლამდე შემორჩა.

ადმინისტრაციული ერთეულის სახით დღესაც გამოიყენება ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნებში: იორდანიაში, სირიაში, ეგვიპტეში და ერაყში.
ქავი ნაჯმი

ქავი გიბიათის ძე ნაჯმი (ნამდვილი გვარი — ნეჯმეთდინოვი, ; დ. 15 დეკემბერი [ძვ. სტ. 2 დეკემბერი], 1901, სოფ. კრასნოი-ოსტროვი — გ. 24 მარტი, 1957, ყაზანი) — თათარი საბჭოთა მწერალი და საზოგადო მოღვაწე. სკკპ წევრი 1919 წლიდან.

ბიოგრაფია
1919 წლიდან მოხალისედ შევიდა წითელ არმიაში. 1922 წელს დაამთავრა მოსკოვის უმაღლესი სამხედრო-პედაგოგიური სკოლა. თხზულებების გამოყენება 1919 წლიდან დაიწყო. ლექსებსა და მოთხრობებში ასახა სამოქალაქო ომის ჰეროიკა, კოლექტივიზაცია. ისტორიულ-რევოლუციურ რომანში „გაზაფხულის ქარები“ (1948, სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1951) ასახულია ადგილობრივი პროლეტარიატის ბრძოლა რუსეთის მუშათა კლასთან ერთად საბჭოთა ხელისუფლების დამყარებისათვის.
ნაჰარი (აჟარის მუნიციპალიტეტი)

ნაჰარი — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აჟარის მუნიციპალიტეტში (აჟარის თემი). მდებარეობს მდინარე კოდორის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1000 მეტრზე, გულრიფშიდან დაშორებულია 78 კილომეტრით. 1949 წელს აჟარის სასოფლო საბჭოში შედიოდა.

ეტიმოლოგია
სახელწოდება ნაჰარი ქართული წარმომავლობისაა და სვანურად „ჩამონაყარს“, „ჩაონაზვავს“ ნიშნავს.

დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 29 ადამიანი.