iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მონტრეი-სუ-ბუა

მონტრეი-სუ-ბუა — ქალაქი საფრანგეთში, სენ-სენ-დენის დეპარტამენტში, პარიზის აღმოსავლეთ გარეუბანში. 2012 წლის მონაცემებით ქალაქში 103 520 კაცი ცხოვრობდა. გავრცელებულია ელექტროტექნიკური მრეწველობა და მანქანათმშენებლობის სხვა დარგები. ქალაქში ფუნქციონირებს ტყავის, კვებისა და ქიმიური მრეწველობის საწარმოები. მნიშვნელოვანი როლი ეკისრება მეღვინეობას.
ბარდოს ეროვნული მუზეუმი

ბარდოს ეროვნული მუზეუმი — რომაული მოზაიკის და სხვა ანტიკური ხელოვნების ნიმუშების მუზეუმი ტუნისში. მდებარეობს ქალაქ ტუნისის გარეუბან ბარდოში.

მუზეუმი განთავსებულია საუკუნეში ჰაფსიდების მიერ აგებულ ყოფილ სასახლეში. მუზეუმის დაარსების შესახებ გადაწყვეტილება მიიღეს 1885 წელს, მაყურებლებისათვის გაიხსნა 1888 წელს. 2009 წელს დაიწყო მუზეუმის გაფართოების სამუშაოები, რომელიც 2012 წელს დასრულდა.

ბარდოს ეროვნული მუზეუმი სიდიდით მეორეა აფრიკაში ეგვიპტის მუზეუმის შემდეგ, რომელიც კაიროში მდებარეობს.

მუზეუმში ექვსი განყოფილებაა: ისტორიამდელი, პუნიკური, ნუმიდიური, მაჰდის წყალქვეშა განძის, გვიანი ანტიკური და ისლამური.

რომაული პერიოდის ნიმუშები მოიცავს ცნობილი რომაული მოზაიკის კოლექციას, ქანდაკებებსა და სარკოფაგებს.

2015 წლის 18 მარტს მუზეუმი გახდა ტერორისტების სამიზნე. დაიღუპა 22 ადამიანი.
ჰამლეტი (1948 წლის ფილმი)

ჰამლეტი — ლორენს ოლივიეს 1948 წლის ფილმი.

სიუჟეტი
მოქმედება შუასაუკუნეების დანიის სამეფო ოჯახში ვითარდება. კლავდიუსი, მეფის ძმა, დედოფალთან თანამზრახველობით კლავს მეფეს და მიისაკუთრებს ტახტს და ცოლად შეირთავს დაქვრივებულ გერტრუდას. მამის სიკვდილი და დედის საქციელი აწუხებს პრინც ჰამლეტს. მას წარმოუდგება მამის აჩრდილი, რომელიც მკვლელობის შესახებ მოუყვება. ჰამლეტს შურისძიება სურს. ის მოხეტიალე მსახიობებს სასახლის კარზე ათამაშებს პიესას, სადაც მამის მკვლელობის სცენას დადგამს. სპექტაკლის შემდეგ ჰამლეტი დედას საკუთარ ბრაზსა და უკმაყოფილებას გააცნობს. დედოფალთან საუბრის დროს ჰამლეტი კლავს ფარდის უკან დამალულ ადამიანს, რომელიც მას კლავდიუსი ჰგონია, სინამდვილეში კი პოლონიუსია, ლაერტისა და ოფელიას მამა. კლავდიუსი ჰამლეტს ინგლისში გაუშვებს.

როლებში
ლორენს ოლივიე - ჰამლეტი
ფელიქს ეილმერი - პოლონიუსი
ჯონ ლორი - ფრანჩესკო
ესმონდ ნაითი - ბერნარდო
ენტონი კუეილი - მარცელიუსი
ნიალ მაკგინსი - ზღვის კაპიტანი
ჰარკურტ უილიამსი - პირველი მსახიობი
პატრიკ ტროტონი - მეფის როლის შემსრულებელი
პიტერ კაშინგი - ოსრიკი

ჯილდოები
ოსკარი
საუკეთესო ფილმი
საუკეთესო მსახიობი კაცი: ლორენს ოლივიე

საუკეთესო ფილმი

ოქროს გლობუსი
საუკეთესო მსახიობი კაცი დრამაში: ლორენს ოლივიე

ვენეციის კინოფესტივალი
ვოლპის თასი: ჯინ სიმონსი
ვალერი პოლიაკოვი

ვალერი ვლადიმერის ძე პოლიაკოვი (; დ. ვალერი ივანეს ძე კორსშუნოვი 27 აპრილი, 1942) — რუსი კოსმონავტი. პოლიაკოვი ცნობილი გახდა მის მიერ დამყარებული რეკორდით, იგი მარტო გაფრინდა კოსმოსში და იქ კაცობრიობის ისტორიაში ყველაზე დიდხანს იმყოფებოდა. მირის ორბიტულ სადგურზე მან 14 თვე (437 დღე და 18 საათი) იცხოვრა და რაც მთავარია ერთი გაფრენით. საერთო ჯამში ვალერიმ კოსმოსში 22 თვეზე მეტი გაატარა.
აპოსტოლოვეს რაიონი

აპოსტოლოვეს რაიონი — გაუქმებული რაიონი უკრაინაში, დნიპროპეტროვსკის ოლქში. მისი ფართობი 1 380 კმ² იყო. 2013 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 57 064 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 41 კაცს კმ²-ზე. აპოსტოლოვეს რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი აპოსტოლოვე.

2020 წლის 17 ივლისს შეუერთდა ახლადშექმნილ კრივი-რიჰის რაიონს.
დნიპროს რაიონი (დნიპროპეტროვსკის ოლქი, 1928-2020)

დნიპროს რაიონი (; 2016 წლამდე — დნიპროპეტროვსკის რაიონი ) — გაუქმებული რაიონი უკრაინაში, დნიპროპეტროვსკის ოლქში. მისი ფართობი 1 388 კმ² იყო. 2013 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 84 308 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 61 კაცს კმ²-ზე. დნიპროს რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი დნიპრო.

2020 წლის 17 ივლისს შეუერთდა ახლადშექმნილ დნიპროს რაიონს.

სახელწოდება
2016 წლამდე ეწოდებოდა დნიპროპეტროვსკის რაიონი; ამჟამინდელი სახელი ეწოდა უკრაინის უზენაესი რადის დადგენილების მიხედვით 2016 წლის 19 მაისიდან.
ვასილკივკის რაიონი

ვასილკივკის რაიონი — გაუქმებული რაიონი უკრაინაში, დნიპროპეტროვსკის ოლქში. მისი ფართობი 1 330 კმ² იყო. 2013 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 33 482 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 28 კაცს კმ²-ზე. ვასილკივკის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი ვასილკივკა.

2020 წლის 17 ივლისს შეუერთდა ახლადშექმნილ სინელნიკოვეს რაიონს.
ვერხნოდნიპროვსკის რაიონი

ვერხნოდნიპროვსკის რაიონი — გაუქმებული რაიონი უკრაინაში, დნიპროპეტროვსკის ოლქში. მისი ფართობი 1 286 კმ² იყო. 2013 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 53 968 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 44 კაცს კმ²-ზე. ვერხნოდნიპროვსკის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი ვერხნოდნიპროვსკი.

2020 წლის 17 ივლისს შეუერთდა ახლადშექმნილ კამიანსკეს რაიონს.
კრივი-რიჰის რაიონი (1923-2020)

კრივი-რიჰის რაიონი — გაუქმებული რაიონი უკრაინაში, დნიპროპეტროვსკის ოლქში. მისი ფართობი 1 347 კმ² იყო. 2013 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 44 971 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 33 კაცს კმ²-ზე. კრივი-რიჰის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი კრივი-რიჰი.

2020 წლის 17 ივლისს შეუერთდა ახლადშექმნილ კრივი-რიჰის რაიონს.
კრინიჩკის რაიონი

კრინიჩკის რაიონი — გაუქმებული რაიონი უკრაინაში, დნიპროპეტროვსკის ოლქში. მისი ფართობი 1 684 კმ² იყო. 2013 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 36 041 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 21 კაცს კმ²-ზე. კრინიჩკის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი კრინიჩკი.

2020 წლის 17 ივლისს შეუერთდა ახლადშექმნილ კამიანსკეს რაიონს.
მაჰდალინივკის რაიონი

მაჰდალინივკის რაიონი — გაუქმებული რაიონი უკრაინაში, დნიპროპეტროვსკის ოლქში. მისი ფართობი 1 599 კმ² იყო. 2013 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 34 719 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 23 კაცს კმ²-ზე. მაჰდალინივკის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი მაჰდალინივკა.

2020 წლის 17 ივლისს შეუერთდა ახლადშექმნილ ნოვომოსკოვსკისა და დნიპროს რაიონებს.
მეჟოვის რაიონი

მეჟოვის რაიონი — გაუქმებული რაიონი უკრაინაში, დნიპროპეტროვსკის ოლქში. მისი ფართობი 1 250 კმ² იყო. 2013 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 24 726 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 23 კაცს კმ²-ზე. მეჟოვის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი მეჟოვა.

2020 წლის 17 ივლისს შეუერთდა ახლადშექმნილ სინელნიკოვეს რაიონს.
ნიკოპოლის რაიონი (1923-2020)

ნიკოპოლის რაიონი — გაუქმებული რაიონი უკრაინაში, დნიპროპეტროვსკის ოლქში. მისი ფართობი 1 943 კმ² იყო. 2013 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 42 189 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 23 კაცს კმ²-ზე. ნიკოპოლის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი ნიკოპოლი.

2020 წლის 17 ივლისს შეუერთდა ახლადშექმნილ ნიკოპოლის რაიონს.
ნოვომოსკოვსკის რაიონი (1923-2020)

ნოვომოსკოვსკის რაიონი — გაუქმებული რაიონი უკრაინაში, დნიპროპეტროვსკის ოლქში. მისი ფართობი 2 014 კმ² იყო. 2013 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 74 567 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 38 კაცს კმ²-ზე. ნოვომოსკოვსკის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი სამარი.

2020 წლის 17 ივლისს შეუერთდა ახლადშექმნილ ნოვომოსკოვსკის რაიონს.
პავლოჰრადის რაიონი (1923-2020)

პავლოჰრადის რაიონი — გაუქმებული რაიონი უკრაინაში, დნიპროპეტროვსკის ოლქში. მისი ფართობი 1 450 კმ² იყო. 2013 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 28 459 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 23 კაცს კმ²-ზე. პავლოჰრადის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი პავლოჰრადი.

2020 წლის 17 ივლისს შეუერთდა ახლადშექმნილ პავლოჰრადის რაიონს.
პეტრიკივკის რაიონი

პეტრიკივკის რაიონი — გაუქმებული რაიონი უკრაინაში, დნიპროპეტროვსკის ოლქში. მისი ფართობი 928 კმ² იყო. 2013 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 25 715 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 28 კაცს კმ²-ზე. პეტრიკივკის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი პეტრიკივკა.

2020 წლის 17 ივლისს შეუერთდა ახლადშექმნილ დნიპროს რაიონს.
პეტროპავლივკის რაიონი

პეტროპავლივკის რაიონი — გაუქმებული რაიონი უკრაინაში, დნიპროპეტროვსკის ოლქში. მისი ფართობი 1 248 კმ² იყო. 2013 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 27 892 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 28 კაცს კმ²-ზე. პეტროპავლივკის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი პეტროპავლივკა.

2020 წლის 17 ივლისს შეუერთდა ახლადშექმნილ სინელნიკოვეს რაიონს.
პოკროვსკეს რაიონი

პოკროვსკეს რაიონი — გაუქმებული რაიონი უკრაინაში, დნიპროპეტროვსკის ოლქში. მისი ფართობი 1 210 კმ² იყო. 2013 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 35 967 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 34 კაცს კმ²-ზე. პოკროვსკეს რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი პოკროვსკე.

2020 წლის 17 ივლისს შეუერთდა ახლადშექმნილ სინელნიკოვეს რაიონს.
პიატიხატკის რაიონი

პიატიხატკის რაიონი — გაუქმებული რაიონი უკრაინაში, დნიპროპეტროვსკის ოლქში. მისი ფართობი 1 683 კმ² იყო. 2013 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 45 906 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 27 კაცს კმ²-ზე. პიატიხატკის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი პიატიხატკი.

2020 წლის 17 ივლისს შეუერთდა ახლადშექმნილ კამიანსკეს რაიონს.
სინელნიკოვეს რაიონი (1923-2020)

სინელნიკოვეს რაიონი — გაუქმებული რაიონი უკრაინაში, დნიპროპეტროვსკის ოლქში. მისი ფართობი 1 648 კმ² იყო. 2013 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 38 957 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 25 კაცს კმ²-ზე. სინელნიკოვეს რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი სინელნიკოვე.

2020 წლის 17 ივლისს შეუერთდა ახლადშექმნილ სინელნიკოვესა და დნიპროს რაიონებს.
სოლონეს რაიონი

სოლონეს რაიონი — გაუქმებული რაიონი უკრაინაში, დნიპროპეტროვსკის ოლქში. მისი ფართობი 1 738 კმ² იყო. 2013 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 39 315 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 25 კაცს კმ²-ზე. სოლონეს რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი სოლონე.

2020 წლის 17 ივლისს შეუერთდა ახლადშექმნილ დნიპროს რაიონს.
სოფიივკის რაიონი

სოფიივკის რაიონი — გაუქმებული რაიონი უკრაინაში, დნიპროპეტროვსკის ოლქში. მისი ფართობი 1 379 კმ² იყო. 2013 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 22 793 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 21 კაცს კმ²-ზე. სოფიივკის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი სოფიივკა.

2020 წლის 17 ივლისს შეუერთდა ახლადშექმნილ კრივი-რიჰის რაიონს.
ტომაკივკის რაიონი

ტომაკივკის რაიონი — გაუქმებული რაიონი უკრაინაში, დნიპროპეტროვსკის ოლქში. მისი ფართობი 1 200 კმ² იყო. 2013 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 25 839 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 22 კაცს კმ²-ზე. ტომაკივკის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი ტომაკივკა.

2020 წლის 17 ივლისს შეუერთდა ახლადშექმნილ ნიკოპოლის რაიონს.
ცარიჩანკის რაიონი

ცარიჩანკის რაიონი — რაიონი უკრაინაში, დნიპროპეტროვსკის ოლქში. მისი ფართობი 900 კმ² იყო. 2013 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 27 555 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 34 კაცს კმ²-ზე. ცარიჩანკის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი ცარიჩანკა.

2020 წლის 17 ივლისს შეუერთდა ახლადშექმნილ დნიპროს რაიონს.
შიროკეს რაიონი

შიროკეს რაიონი — გაუქმებული რაიონი უკრაინაში, დნიპროპეტროვსკის ოლქში. მისი ფართობი 1 214 კმ² იყო. 2013 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 27 706 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 23 კაცს კმ²-ზე. შიროკეს რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი შიროკე.

2020 წლის 17 ივლისს შეუერთდა ახლადშექმნილ კრივი-რიჰის რაიონს.
იურივკის რაიონი

იურივკის რაიონი — გაუქმებული რაიონი უკრაინაში, დნიპროპეტროვსკის ოლქში. მისი ფართობი 900 კმ² იყო. 2013 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 13 694 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 18 კაცს კმ²-ზე. იურივკის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი იურივკა.

2020 წლის 17 ივლისს შეუერთდა ახლადშექმნილ პავლოჰრადისა და ნოვომოსკოვსკის რაიონებს.
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები უკრაინაში

2014 წლის მონაცემებით უკრაინაში იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის 7 ძეგლია, რაც საერთო რაოდენობის 0,7 %-ია (სულ 1007). 6 ობიექტი კულტურული კრიტერიუმის მქონეა, ხოლო 1 ბუნებრივი კრიტერიუმის მქონე. ამის გარდა, 2014 წლის მდგომარეობით უკრაინიდან 15 ძეგლია შეტანილი მსოფლიოს მემკვიდრეობის საცდელ სიაშია.

ცხრილი
ცხრილში შეტანილია ძეგლები, იუნესკოს მიერ მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის სიაში მათი დამატების მიხედვით.

ობიექტების გეოგრაფიული მდებარეობა
ლეონიდ კრავჩუკი

ლეონიდ კრავჩუკი (; დ. 10 იანვარი, 1934, ველიკი-ჟიტინი, ახლანდ. როვნოს ოლქი — გ. 10 მაისი, 2022, კიევი) — უკრაინელი სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. უკრაინის პირველი პრეზიდენტი (5 დეკემბერი, 1991 — 19 ივლისი, 1994). უკრაინის უმაღლესი რადის – მოწვევების დეპუტატი.

1958 წელს დაასრულა კიევის ტარას შევჩენკოს სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკური ფაკულტეტი, 1970 წელს — სკკპ ცკ-სთან არსებული საზოგადოებრივ მეცნიერებათა აკადემიის ასპირანტურა, ეკონომიკის მეცნიერებათა კანდიდატი.

გარდაიცვალა 2022 წლის 10 მაისს, 88 წლის ასაკში.
ციტადელი

ციტადელი (ფრანგ. „“) – შუა საუკუნეების ფეოდალური ხანის არქიტექტურული ნაგებობა.

დღეისათვის მას აქვს ორი მნიშვნელობა. ციტადელი ითვლება:
ციხესიმაგრის გალავნის შიგნით არსებული ყველაზე უფრო გამაგრებული ნაგებობა, რომელიც განკუთვნილია დამოუკიდებელი თავდაცვისათვის.
რისამე მთავარი დასაყრდენი პუნქტი; ბურჯი.

ციტადელის ძირითადი ფუნქცია ომის შემთხვევაში იყო სამხედრო - საომარი ოპერაციების ცენტრისა და საომარი მდგომარეობის კონტროლის ადგილის ფუნქცია, ხოლო მშვიდობიანობის პერიოდში ის წარმოადგენდა ქვეყნის ადმინისტრაციულ-პოლიტიკური ერთეულის ცენტრს, სამართავ ადგილს.
ივანე თუმანიშვილი

ივანე ალფონსის ძე თუმანიშვილი (დ. 1884, გორი — გ. 17 სექტემბერი, 1937) — ქართველი თავადაზნაური, იურისტი და დიპლომატი, ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრი.

ბიოგრაფია
დაიბადა კათოლიკეთა ოჯახში. მამა — ალფონს თუმანიშვილი, დედა — ვერონიკა ზუბალაშვილი, (თბილისის სტეფანე ზუბალაშვილის სახელობის ბავშთა საავადმყოფოს ე.წ. „არამიანცი“ დამაარსებელთა შთამომავალი).

იურიდიული განათლება პარიზში, სორბონას უნივერსიტეტში მიიღო. საუკუნის 20-იან წლებში მუშაობდა საქართველოს საგარეო საქმეთა სახალხო კომისარიატის დიპლომატიური განყოფილების გამგედ. უკანასკნელ წლებში ცხოვრობდა აჭარის რეგიონის სოფელ მახუნცეთში, სადაც მუშაობდა აჭარისწყლის ჰესის სამმართველოში. ჰყავდა მეუღლე მართა ვაჩნაძე და ქალიშვილი ვერონიკა. (შემდგომში თბილისის ცენტრალური სამუსიკო სკოლის „ნიჭიერთა ათწლედის“ დამსახურებული პედაგოგი). 1937 წლის 26 თებერვალს ე.წ. ფაშისტური აგიტაციის ბრალდების საფუძველზე დაპატიმრებულ იქნა ქალაქ ბათუმში, ხოლო 1937 წლის 17 სექტემბერს მიესაჯა სასჯეილის უმაღლესი ზომა — დახვრეტა. განაჩენი იმავე დღეს შესრულდა საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის სამხედრო კოლეგიის მიერ. განაჩენი ხელმოწერილია სტალინის, მოლოტოვის, კაგანოვიჩის მიერ. ივანე თუმანიშვილის საფლავის ადგილსამყოფელი უცნობია.
ვაგან მამასახლისოვი

ვაგან ივანეს ძე მამასახლისოვი (დ. 5 დეკემბერი [ძვ. სტ. 22 ნოემბერი], 1907, თბილისი — გ. 19 ივნისი, 1972, თბილისი) — ფიზიკოსი, საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე, პროფესორი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1960).

ბიოგრაფია
1925 წელს დაამთავრა თბილისის მეორე სამრეწველო ტექნიკუმი და ჩაირიცხა ეგრეთ წოდებულ რუსულ პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში. მუყაითი სტუდენტი ხელმოკლეობის გამო იძულოებული გახდა დროებით შეეწყვიტა სწავლა და მუშაობა დაეწყო. 1927 წელს განაახლა მეცადინეობა. მაშინ მისი მათემატიკის მასწავლებლები იყნენ ცნობილი მეცნიერები ა. რაზმაძე და კ. მარჯანიშვილი. ამ უკანასკნელის რჩევითა და დახმარებით, ა. რაზმაძესთან მკაცრი გამოცდის შემდეგ 1927 წლის დეკემბერში ვ. მამასახლისოვი გადაიყვანეს უნივერსიტეტში მათემატიკის ფაკულტეტზე, რომელიც 1930 წელს დაამთავრა და მუშაობა დაიწყო ამიერკავკასიის თბილისის საინჟინრო და სატყეო-ტექნიკურ ინსტიტუტში, სადაც კითხულობდა ლექციებს უმაღლეს მათემატიკასა და თეორიულ მექანიკაში.

1933 წელს ვ. მამასახლისოვი მიავლინეს ლენინგრადის ფიზიკა-ტექნიკის ინსტიტუტის ასპირანტურაში თეორიული ფიზიკის კურსის გასავლელად. 1936 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია, რომელიც იყო ლენინგრადში პირველი დაცული დისერტაცია ატომბირთვის თეორიაში. შემდეგ დაბრუნდა სამშობლოში და სათავეში ჩაუდგა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტის თეორიული ფიზიკის კათედრას, პარალელურად მოღვაწეობდა რესპუბლიკის სხვადასხვა უმაღლეს სასწავლებლებშიც. 1943 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია, 1960 წელს კი საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსად აირჩიეს.

ვაგან მამასახლისოვი ათეული წლების მანძილზე კითხულობდა ლექციებს ზოგად ფიზიკაში, კვანტურ მექანიკაში, თეორიულ მექნიკაში, ატომბირთვის თეორიაში და სხვა. წლების მანძილზე იყო უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტის დეკანი. იყო მრავალი სამეცნიერო საბჭოს წევრი, ხოლო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიაში ბირთვული ფიზიკის საპრობლემო საბჭოს თავმჯდომარე. დაჯილდოვებული იყო შრომის წითელი დროშის, საპატიო ნიშნის ორდენებიტა და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მის გვერდით დასაფლავებულია მისი მეუღლე — ნინო (ნუნუ) ნიკოლოზის ასული კეცხოველი (დ. 14 მაისი, 1909, სოფ. ტყვიავი, ახლანდელი გორის მუნიციპალიტეტი — გ. 27 თებერვალი, 1994, თბილისი).
შალვა მამალაძე

შალვა პეტრეს ძე მამალაძე (დ. 8 აგვისტო, 1895, სოფელი ხევი, ოზურგეთის მაზრა, ქუთაისის გუბერნია — გ. 19 იანვარი, 1963, თბილისი) — ქართველი მხატვარ-პეიზაჟისტი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1945), პროფესორი.

ბიოგრაფია
იყო ერთ-ერთი პირველი სტუდენტი 1922 წელს თბილისში გახსნილი სამხატვრო აკადემიისა, სადაც ერთდროულად ეუფლებოდა ფერწერასა და არქიტექტურას. დიდია მისი დამსახურება ქართული პეიზაჟური მხატვრობის წინაშე. ამ ჟანრში იგი არის ერთ-ერთი საუკეთესო შემოქმედი. მის კალამს ეკუთვნის ათასამდე ტილო, რომელშიც მხატვარმა უმღერა თავის სამშობლოს. მხატვრის შემოქმედებიდან განსაკუთრებით აღსანიშნავია „სოფლის ხედი“, „ტყიბულის ხედი“, „ცემი“, „მთის სოფელი“ და სხვა. 1943 წლიდან გარდაცვალებამდე იყო მისივე აღმზრდელი აკადემიის პროფესორი.

შალვა მამალაძე პირველი ქართველი მხატვარია, რომელმაც დიდი როლი შეასრულა ეროვნული კინემატოგრაფიის განვითარების საქმეში. მან მხატვრულად გააფორმა ფილმები: „უგუბზიარა“ „ნარინჯის ველი“, „დიადი განთიადი“, „კოლხეთის ჩირაღდნები“ და სხვა. ერთხანს მუშაობდა „უზბეკფილმში“. დაჯილდოვებული იყო შრომის წითელი დროშისა და „საპატიო ნიშნის“ ორდენებით და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
კონსტანტინე ლორთქიფანიძე

კონსტანტინე ალექსანდრეს ძე ლორთქიფანიძე (დ. 7 იანვარი, 1905, დიდი ჯიხაიში, ახლანდელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტი — გ. 30 ივლისი, 1986, თბილისი) — ქართველი მწერალი, მთარგმნელი, სცენარისტი.

ბიოგრაფია
ქუთაისის პირველი ტექნიკუმის დამთავრებისთანავე ჩაება ლიტერატურულ ცხოვრებაში. იყო ქუთაისში პროლეტარ მწერალთა კავშირის დამაარსებელი ჯგუფის ერთ-ერთი აქტიური წევრი.

ლიტერატურაში კ. ლორთქიფანიძე ლექსებით შემოვიდა. 1926 წლიდან, ზედიზედ აქვეყნებს კრებულებს: „პირველის შემდეგ“, „ღიმილი“, „ახალი ლექსები“, „ერთი მათგანი“, „მუშა გამომგონებელი“, პოემა „სტენკა რაზინი“ და სხვა. მალე ნიჭიერი პოეტი პროზაში პოულობს თავის მოწოდებას. პირველი საყურადღებო მოთხრობების გამოქვეყნების შემდეგ კ. ლორთქიფანიძემ 1931 წელს დაწერა დიდი რომანი „ძირს სიმინდის რესპუბლიკა“, რომელიც გადაამუშავა და 1951 წელს გამოსცა „კოლხეთის ცისკარის“ სახელწოდებით. იგი სამართლიანადაა მიჩნეული კლასიკურ საბჭოთა რომანად და ქართული საბჭოთა პროზის ერთ-ერთ საეტაპო ნაწარმოებადაა აღიარებული. „კოლხეთის ცისკარი“ ითარგმნა მრავალ ენაზე, მას მაღალი შეფასება მისცა კრიტიკამ.

კონსტანტინე ლორთქიფანიძე ერთ-ერთი პირველი იყო, ვინც გამოეხმაურა მაქსიმ გორკის მოწოდებას — გაეფართოებინათ მოძმე ხალხებს შორის ლიტერატურული კონტაქტები, რასაც მოჰყვა მწერლის შესანიშნავი ციკლი „უკვდავება, ანუ ბელორუსული მოთხრობები“. სამამულო ომის პერიოდში ის ფრონტიდან გაზეთ „კომუნისტში“ აქვეყნებდა ფრონტულ კორესპონდენციებს. მწერლის ფრონტული ნარკვევები თუ სამამულო ომის თემაზე დაწერილი მოთხრობები ქვეყნდებოდა მაშინაც, როცა 1970-იან წლებში რესპუბლიკაში შეიცვალა პოლიტიკური ვითარება და ამას მოჰყვა გარკვეული ეკონომიკური ექსპერიმენტები. აქაც მწერალი უშუალოდ ჩაერთო ცხოვრების პროცესში და არაერთი პუბლიცისტური თუ დოკუმენტურ-მხატვრული ნაწარმოებით წარუდგა მკითხველს — „რა მოხდა აბაშაში?“, „მთას დაუბრუნდა მთიელი“, „ოქროს მტევანი“ და სხვა.

კონსტანტინე ლორთქიფანიძეს ეკუთვნის აგრეთვე კინოსცენარები „მეგობრობა“, „ჩრდილი გზაზე“, „შეწყვეტილი სიმღერა“.

აღსანიშნავია მისი საზოგადოებრივი საქმიანობა. იგი იყო ჟურნალების „ლიტერატურნაია გრუზიას“, „ცისკრის“ და ქუთაისში გამომავალ „განთიადის“ რედაქტორი, გამომცემლობა „ნაკადულის“ დირექტორი. 1967 წლიდან სსრკ მწერალთა კავშირის გამგეობის წევრი. იყო სოციალისტური შრომის გმირი, მინიჭებული ჰქონდა შოთა რუსთაველის პრემია, ა. ფადეევის პრემია. დაჯილდოვებული იყო 2 ლენინის ორდენით, 3 შრომის წითელი დროშის ორდენით, 2 წითელი დროშის ორდენით, „საპატიო ნიშნის“ ორდენებითა და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ლუდომანია

ლუდომანია (აზარტულ თამაშებზე დამოკიდებულება) — აზარტული თამაშის გაგრძელების დაუძლეველი სურვილი, მიუხედავად შესაძლო ნეგატიური და დამღუპველი შედეგისა. თამაშზე დამოკიდებულება ზიანს აყენებს ძირითადად მოთამაშეს და შეიძლება არ ჰქონდეს გავლენა მის საქციელზე. მოთამაშის გარკვეული ზღვრის გადასვლის შემდეგ დამოკიდებულება შეიძლება ჩაითვალოს მკაცრი კლინიკურ პათოლოგიად. პათოლოგიურმა დამოკიდებულებამ შეიძლება შეიწიროს როგორც საზოგადოებრივი სტატუსი ასევე ოჯახი.

-5–ის მიხედვით, ლუდომანია კლასიფიცირდება როგორც დამოკიდებულებითი აშლილობა. ამერიკელ ფსიქიატრთა ასოციაცია დიდი ხნის განმავლობაში მიიჩნევდა, რომ ეს იყო იმპულსის კონტროლის დარღვევა და არა დამოკიდებულება.
საბჭოთა კავშირის მორაგბეთა ეროვნული ნაკრები

საბჭოთა კავშირის მორაგბეთა ეროვნული ნაკრები — წარმოადგენდა საბჭოთა კავშირს რაგბის საერთაშორისო შეჯიბრებებზე 1975-1991 წლებში. მან თავისი პირველი თამაშები ჩაატარა გაზეთ «სოციალისტური ინდუსტრიის» ტურნირზე, როგორც საბჭოთა კავშირის კლუბების მორაგბეთა ნაკრები. 1975 წლის მაისში საბჭოთა კავშირის რაგბის ფედერაცია მიღებული იქნა სამოყვარულო რაგბის საერთაშორისო ფედერაციის შემადგენლობაში და 1976 წლიდან საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრები თავისი წარმატებების გამო ეგრევე დაუშვეს ევროპის ჩემპიონატის გათამაშების ტურნირზე '' ჯგუფში (მეორე ჯგუფი).

1979 წლიდან საბჭოთა კავშირის ნაკრები ევროპის ჩემპიონატის უმაღლესი ლიგის ('' ჯგუფი) მუდმივი მონაწილეა: ნაკრები ხუთჯერ ფლობდა «ვერცხლის» მედალს — 1985—1987, 1989 და 1990 წლებში; სამჯერ «ბრინჯაოს» მედალს — 1978, 1981 და 1983 წლებში.

1987 წელს -მ ნება დართო საბჭოთა კავშირის ნაკრებს ეთამაშა რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატზე, მაგრამ ქვეყნის ხელისუფლებამ ნება არ მისცა ნაკრებს წასულიყო ამ შეჯიბრებაზე, იმის გამო, რომ ჩემპიონატში მონაწილეობდა რამდენიმე ქვეყნის ნაკრები, რომლებსაც ნათამაშები ჰქონდათ სამხრეთ აფრიკის მორაგბეთა ეროვნულ ნაკრებთან და კიდევ იმიტომ,რომ სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა აგრძელებდა -ს წევრობას. თვითონ სამხრეთ აფრიკის მორაგბეთა ეროვნული ნაკრები არ იქნა დაშვებული 1987 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატზე საერთაშორისო სანქციების გამო.

1988 წელს საბჭოთა კავშირის ნაკრებმა ახალი ზელანდიის, არგენტინის და საფრანგეთის მორაგბეთა სტუდენტური ნაკრებების შემდეგ დაიკავა მეოთხე ადგილი მსოფლიო თასის პირველ გათამაშებაში სტუდენტებს შორის საფრანგეთში.

საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ ნაკრების ოფიციალური მემკვიდრე გახდა დსთ-ს მორაგბეთა ეროვნული ნაკრები, რომელმაც მცირე ხანი, 1991-1992 წლებში იარსება და მხოლოდ ოთხი მატჩი ჩაატარა. 1992 წლიდან დსთ-ს ნაკრებმაც შეწყვიტა არსებობა, ხოლო თანამეგობრობის შემადგენელმა სუბიექტებმა დამოუკიდებლად განაგრძეს საერთაშორისო ასპარეზზე გამოსვლა.

საუკეთესო შედეგები მემკვიდრე ნაკრებებიდან აქვს საქართველოს ნაკრებს, რომელიც სტაბილურად ასპარეზობს მსოფლიო ჩემპიონატებზე, ევროპის ერთა თასზე კი ყველა დროის ერთ-ერთი ყველაზე ტიტულოვანი გუნდია. სხვა მემკვიდრეებიდან აღსანიშნავია რუსეთის ნაკრები, რომელმაც ერთ მსოფლიო ჩემპიონატზე იასპარეზა და უკრაინის ნაკრები, დანარჩენი ნაკრებები კი მნიშვნელოვანი მიღწევების გარეშე ასპარეზობენ.

შედეგები
სსრკ ნაკრების საბოლოო შედეგები:
ბეჟან ლორთქიფანიძე

ბეჟან ვლადიმერის ძე ლორთქიფანიძე (დ. 22 მაისი, 1908, თბილისი — გ. 9 იანვარი, 1969, იქვე) — ქართველი არქიტექტორი.

ბიოგრაფია
1932 წელს დაამთავრა საქართველოს სამშენებლო ინსტიტუტის არქიტექტურის ფაკულტეტი და იქვე შეუდგა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. იმხანად ჩვენში იწყება ქალაქების პირველი გენერალური პროექტების შედგენა. იგი აქტიურად ჩაება ამ საქმეში. ამავე დროს თავის კოლეგებთან ერთად აგროვებდა მასალებს ქართული არქიტექტურული ლექსიკონისათვის.

ომის დამთავრების შემდეგ სხვადასხვა ხელმძრვანელ თანამდებობაზეა. 1949 წელს დაინიშნა სახშენის უფროსის მოადგილედ, ხოლო 1958 წლიდან 6 წლის განმავლობაში ამ ორგანიზაციის თავჯდომარე იყო. 1957-1958 წლებში იყო საქართველოს სსრ-ის არქიტექტორთა კავშირის თავმჯდომარე. 1963 წლიდან გარდაცვალებამდე ელმძღვანელობდა თბილისის ზონალურ სამეცნიერო-კვლევით და ტიპობრივი დაპროექტების ექსპერიმენტულ ინსტიტუტს.

ბეჟან ლორთქიფანიძემ დააგეგმარა ჩაის საბჭოთა მეურნეობის მუშათა დაბები და აზოტ-ტუკის კომბინატის დაბა ქუთაისში (1935-1936), იყო ბათუმისა (1937) და გორის (1950) გენერალური პროექტების თანაავტორი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.