iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ხორეშანი

ხორეშანი — ლუარსაბ -ის და, თეიმურაზ -ის მეორე მეუღლე.

ბიოგრაფია
არაქელ დავრიჟეცის ცნობით, ლუარსაბის დას, რომელიც თეიმურაზმა ითხოვა ფარი რქმევია. შარდენიც გვიმოწმებს, რომ სპარსული გადმოცემით, მას ფარი ერქვა. ფარი — , ფერია, ტურფა, შვენიერი ხორეშანის ზედსახელია, რაც მისთვის სილამაზის გამო შეურქმევიათ, — განმარტავს არაქელ დავრიჟეცისცნობების გამომცემელი კ. კუცია.

ქართული წყაროების მიხედვით, შაჰ-აბასმა თეიმურაზს წინადადება მისცა ცოლად შეერთო ლუარსაბ მეფის და ხორეშანი. „შეირთევ და ლუარსაბ მეფისა და იქმენ ქვისლ ჩემდა და მოყვარე მისი, რათა არღარა იყოს თქვენ შორის შური“, წერს ვახუშტი. იგივეს იმეორებს ბერი ეგნატაშვილიც და არჩილიც.

თეიმურაზი ძლიერ შეაწუხა ამ ამბავმა, რადგანაც ხორეშანი მისი ახლო ნათესავი იყო. ხორეშანის ბებია ნესტან-დარეჯანი თეიმურაზის პაპის ალექსანდრეს და იყო. უარი არ გავიდა და თეიმურაზი დათანხმდა. ბერი ეგნატაშვილისა და ვახუშტის ცნობით, ყაენმა ლუარსაბს მისწერა, რათა მიეცა და თეიმურაზისათვის, მის სიტყვას ვერც ლუარსაბი გადავიდა და თეიმურაზმა ხორეშანი შეირთო. ოღონდ ეს შეუღლება მოხდა მას შემდეგ, რაც თეიმურაზმა „საკანონო“ გაიღო. „პატრიარქმა და ეპისკოპოსმა კრება და რჩევა ქნეს, საქრისტიანოს გასაძლიერებლად ნება დართეს ბატონს თეიმურაზს და ხორეშან წაიყვანა ბატონმა თეიმურაზ და შეირთო“, — მოგვითხრობს პარიზის ქრონიკა. ამასვე ადასტურებს ფარსადან გორგიჯანიძეც: „ბატონის თეიმურაზის პაპა ბატონი ალექსანდრე და ხორეშან დედოფლის ბებია ნესტან დარეჯან დედოფალი და ძმანი იყვნენ, ბატონის ლევანის შვილები არიან და ქრისტიანობაში უმხდურნი ყოფილან და მერჯულენიც ნებას არ ყოფილან და არაგვის ერისთავის შვილისათვის ნაქადები ყოფილა და კრება უქნიათ ამაზედ, რომ დაძმათ შვილიშვილები ერთმანეთს ვით შერთონ. ასრე არჩივეს და საქრისტიანოს გაერთიანებისა და გაძლიერებისათვის, მერჯულეთ ნება დართვეს“. ამრიგად, თეიმურაზისთვის ხორეშანის მითხოება დარბაზმა გადაწყვიტა. საფუძველი შაჰ-აბასის მოთხოვნის გარდა საქრისტიანოს გაძლიერება ყოფილა. მართლაც, ამ აქტით ორი სამეფოს — ქართლისა და კახეთის ძალები ერთიანდებოდა და ამდენად შეიძლება დიდი მნიშვნელობა ჰქონოდა ქვეყნის თავდაცვისათვის. სხვაგვარად ფიქრობს პლატონ იოსელიანი. მისი აზრით, შაჰი ამ აქტით ქრისტიანული ეკლესიის სიმტკიცის შერყევას სცდილობდა. „ხორეშანი თეიმურაზის ნათესავი იყო და შაჰმა კარგად იცოდა, რომ მათ მართლმადიდებელი ეკლესიის წესით ეკრძალებოდათ შეუღლება. ეკლესიის მოძღვარნი, მეფე და ხალხი წინასწარ ხედავდნენ შაჰის საზარელ განზრახვას, იმას, რომ შაჰს სურდა ეკლესიის წესების დარღვევით თანდათან შეერყია ქრისტიანთა სიმტკიცე, ქართველები მაჰმადიანებთან დაეახლოვებინა“.

1612 წელს ხორეშანი კახეთის მეფე თეიმურაზ -ს გაჰყვა ცოლად.

ზოგიერთი წყაროს ცნობით, ხორეშანის შერთვა შაჰ-აბასსაც ჰქონია განზრახული. არჩილ მეფე ათქმევინებს შაჰ-აბასს:

ბესარიონ კათალიკოსი, ანტონ კათალიკოსი, იოანე ბატონიშვილი და ვახუშტი ადასტურებენ, რომ შაჰ-აბასს სურდა ხორეშანის შერთვა.მაგრამ საქმე ისაა, რომ შაჰ-აბასს უკვე ჰყავდა ცოლად ლუარსაბის ერთი და. არაქელ დავრიჟეციც გვეუბნება, რომ შაჰი ხორეშანის გულისათვის „მრავალრიცხოვანი ჯარით მოვიდა, მაგრამ არ მისცეს და თეიმურაზს მიათხოვეს“. ჟან შარდენის ცნობითაც, „შაჰ-აბასმა მოითხოვა ცოლად ლუარსაბის და დარეჯანი (იგულისხმება ხორეშანი), რომლის სილამაზე სპარსეთის ყველა პოეტის მიერ იყო შექებული და რომლის სიყვარული დიდმა მოურავმა შთააგონა დიდ შაჰს“.

ქრისტეფორე კასტელის სიტყვებითაც შაჰ-აბასის საქართველოზე შემოსევის მიზეზი სწორედ ხორეშანი იყო.
რცხილაფოთლიანი ძელქვა

რცხილაფოთლიანი ძელქვა — 25-30 მ-მდე სიმაღლის ხე, მორუხო-მწვანე სქელი მკვრივი ქერქით. ნორჩი ტოტები მუქი მურაფრისაა. ფოთლები მოყვანილობით მოგრძო-კვერცხისებრია ან ელიფსისებრი, წაწვეტილი, თითქმის მჯდომარე ან მოკლეყუნწიანი, კიდეზე მახვილ ან მობალგვო მრგვალ ხერხისებრ დაკბილული. ყვავილსაფარი მომურო ფერისაა, ოდნავ შებუსვილი, კვერცხისებრი ფორმის ნაკვთებით. მცენარე ყვავილობს მარტში და ნაყოფობს სექტემბერ-ოქტომბერში.

იზრდება ტენიან ტყეებში, ჩვეულებრივ მდინარეთა ნაპირებზე და ხეობების გაყოლებით ზღვისპირა დაბლობებსა და მთის ქვედა სარტყელში. კახეთში მისი ნახვა შესაძლებელია ბაბანეურის ნაკრძალში. საქართველოში გავრცელებულია სამეგრელოში, იმერეთში და გურიაში. მცენარე შესულია საქართველოს წითელ ნუსხაში როგორც მოწყვლადი სახეობა.
ბოლცმანის ტვინი

ბოლცმანის ტვინი  — ჰიპოთეტური ობიექტი, რომელიც წარმოიქმნება რაიმე სისტემაში ფლუქტუაციის შედეგად და რომელსაც შეუძლია თავისი არსებობის გაცნობიერება. სახელი ეწოდა ლუდვიგ ბოლცმანის პატივსაცემად, რომელმაც დიდი წვლილი შეიტანა სტატისტიკური ფიზიკის განვითარებაში.

დე სიტერის ვაკუუმში ასეთ ობიექტს შეუძლია წარმოქმნა, თუმცა ამ მოვლენის ალბათობა ძალიან მცირეა. ანდრეი ლინდეს ნაშრომის თანახმად, მსგავსი მოვლენა შეიძლება მოხდეს ერთხელ 101050 წელიწადში. მაგრამ თუკი სამყაროს არსებობის დრო უსასრულოა, მაშინ სამყაროში ამგვარი ობიექტების რაოდენობაც უსასრულოდ დიდია. აქედან მომდინარეობს პარადოქსი („ /“ თანამედროვე კოსმოლოგიაში): სამყაროში შემთხვევით არჩეული ობიექტი, რომელსაც აქვს ცნობიერება, გაცილებით დიდი ალბათობით აღმოჩნდება ფლუქტუაციის შედეგი, ვიდრე ევოლუციის პროდუქტი. მიუხედავად ამისა, უსასრულო სამყაროს შემთხვევაში ბოლცმანის ტვინებისა და ევოლუციის პროდუქტების რაოდენობა თანაბრად ტოლი იქნება უსასრულობისა; თუმცა ევოლუციის პროდუქტის წარმოქმნის ალბათობის სიმჭიდროვე უფრო მეტია, ვიდრე ბოლცმანის ტვინისა, ამიტომ უფრო ალბათურია შეგვხვდეს სწორედ ევოლუციის პროდუქტი, ვიდრე ბოლცმანის ტვინი.
აქილევსი და კუ

აქილევსი და კუ — ძველბერძენი ფილოსოფოსის, ზენონ ელეელის, ერთ-ერთი აპორია.

შემცველობა
ფეხმარდი აქილევსი ვერასდროს დაეწევა აუჩქარებელ კუს, თუკი მოძრაობის დასაწყისში კუ აქილევსზე წინაა.

დავუშვათ, აქილევსი კუზე ათჯერ უფრო სწრაფად დარბის და მისგან ათასი ნაბიჯით უკანაა. იმ დროის განმავლობაში, რა დროშიც აქილევსი გაივლის ამ მანძილს, კუ იმავე მიმართულებით გაცოცდება ასი ნაბიჯის სიგრძეზე. როდესაც აქილევსი გაირბენს ას ნაბიჯს, კუ გაცოცდება კიდევ ათი ნაბიჯით და ასე შემდეგ. პროცესი გაგრძელდება უსასრულოდ და აქილევსი ვერასდროს დაეწევა კუს.

დიოგენე ლაერტელი ამ ცნობილი აპორიის ავტორად მიიჩნევდა პარმენიდეს, ზენონის მასწავლებელს. კუ, როგორც პერსონაჟი, ჩასმულია მოგვიანებით კომენტატორის მიერ. არისტოტელეს „ფიზიკაში“ მოყვანილი აპორიის ტექსტში ფეხმარდი აქილევსი სხვა მორბენალს მისდევს.

აპორიის გადაჭრა
პარადოქსის ერთ-ერთი შესაძლო ახსნა: მცდარი წარმოდგენა დროისა და მანძილის უსასრულო დაყოფადობის შესახებ.
დარვინის დემონი

დარვინის დემონი — აზრითი ექსპერიმენტი, რომელსაც შემოყავს ჰიპოთეტური ორგანიზმი, რომელსაც შეუძლია შეგუებულობის ერთდროულად ყველა ასპექტის მაქსიმალურად გამოყენება და რომელიც იარსებებდა, ევოლუცია რომ სახეობებს არაფრით ზღუდავდეს. ასეთი ორგანიზმები დაბადების შემდეგ ნებისმიერ დროს ნებისმიერ ადგილას იპოვიდნენ მეწყვილეებს შესაჯვარებლად და წარმოქმნიდნენ უსასრულო ოდენობის შთამომავლობას. მიუხედავად იმისა, რომ ასეთი ორგანიზმები არ არსებობენ, ბიოლოგები დარვინის დემონს იყენებენ აზრით ექსპერიმენტებში, რათა სხვადასხვა სახეობის განვითარების ისტორიაში ცხოვრებისეული სტრატეგიები გაიგონ და აჩვენონ, რომ ორგანიზმებს გარემო პირობებთან ადაპტაციისას კომპრომისებზე წასვლა უწევთ..

დარვინის დემონს სახელი ეწოდა ბრიტანელი ნატურალისტისა და ევოლუციური თეორიის შემქმნელის — ჩარლზ დარვინის პატივსაცემად. აზრითი ექსპერიმენტი და დარვინის დემონის კონცეფცია 1979 წელს რიჩარდ ლიმ შემოგვთავაზა.
აზრითი ექსპერიმენტი

აზრითი ექსპერიმენტი ფიზიკაში, ფილოსოფიასა და ზოგიერთ სხვა სამეცნიერო დარგში — შემეცნებითი საქმიანობის სახე, რომელშიც ამა თუ იმ სამეცნიერო თეორიის საკვანძო სიტუაცია თამაშდება არა რეალურ ექსპერიმენტში, არამედ წარმოსახვითში. აზრითი ექსპერიმენტი ფიზიკაში ძირითადად მოგვაგონებს მათემატიკაში საპირისპიროს დაშვებით თეორემის დამტკიცების მეთოდს, როცა ზოგიერთი ფიზიკური მოდელისა თუ სქემის ზოგიერთი მდგომარეობა თავიდან უარყოფილია, შემდეგ კი მოდელის გარდაქმნის გზით ჩვენ ვაწყდებით წინააღმდეგობას რაიმე პრინციპთან, რომელიც, რასაკვირველია, ჭეშმარიტად მიიჩნევა. მაგალითად, სარკული ან რაიმე სხვა სახის გეომეტრიული სიმეტრიის სიტუაციაში არასაკმარისი საფუძვლის პრინციპთან, გალილეის ინვარიანტულობის პრინციპთან, მუდმივი ძრავის შეუძლებლობის პრინციპთან, მიზეზობრიობის პრინციპთან და ა.შ.

ტერმინი „აზრითი ექსპერიმენტი“ შემოიღო გერმანელმა მეცნიერმა ერნსტ მახმა.
ლაპლასის დემონი

ლაპლასის დემონი — აზრითი ექსპერიმენტი, რომელიც 1814 წელს ფრანგმა მათემატიკოსმა, პიერ-სიმონ ლაპლასმა შემოგვთავაზა, აგრეთვე ექსპერიმენტის მთავარი პერსონაჟი — გამოგონილი მოაზროვნე არსება, რომელსაც დროის ნებისმიერ მომენტში სამყაროს თითოეული ნაწილაკის მდგომარეობისა და სიჩქარის აღქმის შემდეგ გაიგოს მისი ევოლუცია როგორც მომავალში, ისე წარსულში. ლაპლასმა ეს არსება გამოიგონა ჩვენი გაუთვითცნობიერებლობისა და გარესამყაროს ზოგიერთი რეალური პროცესის სტატისტიკური აღწერის აუცილებლობის დონის თვალსაჩინო დემონსტრაციისთვის.

ლაპლასის დემონის პრობლემატიკა დაკავშირებულია არა იმ საკითხთან, შესაძლოა თუ არა მოვლენათა მსვლელობის დეტერმინისტული წინასწარმეტყველება რეალობაში, პრაქტიკაში , არამედ იმასთან, შესაძლებელია თუ არა ეს ზოგადად, თეორიულად . სწორედ ასეთი შესაძლობაა ჩადებული მექანიკურ აღწერაში მისთვის დამახასიათებელ დუალიზმთან, რომელიც ეფუძნება დინამიკურ კანონსა და საწყის პირობებს. ის, რომ დინამიკური სისტემის განვითარება მართავს დეტერმინისტულ კანონს, გვაძლევს საშუალებას, განვასხვაოთ ობიექტური ჭეშმარიტება სისტემის შესახებ, თუ როგორი წარმოედგინებოდა იგი ლაპლასის დემონს, ემპირიული შეზღუდვებისგან, რომლებიც განპირობებულია ჩვენი უცოდინრობით.

კლასიკური დინამიკის კონტექსტში დეტერმინისტული აღწერა შეიძლება მიუღწევადი აღმოჩნდეს პრაქტიკაში, მიუხედავად ამისა, იგი რჩება ზღვრად, რომელსაც უნდა შეეთავსოს უფრო მეტად ზუსტი აღწერების თანმიმდევრობა.
უცხო (რომანი)

უცხო — ალბერ კამიუს სადებიუტო რომანი, ეგზისტენციალისტური იდეების კლასიკური ილუსტრაცია, გამოიცა 1942 წელს.

სიუჟეტი
თხრობა პირველ პირში მიმდინარეობს, მთხრობელი კოლონიალურ ალჟირში მცხოვრები 30 წლის ფრანგია. მისი სახელი უცნობია, თუმცა ნახსენებია გვარი — მერსო. აღწერილია მისი ცხოვრების სამი საკვანძო ეტაპი — დედის სიკვდილი, ადგილობრივი არაბის მკვლელობა და სასამართლო, ასევე მცირეხნიანი ურთიერთობა გოგოსთან, სახელად მარი.

მერსომ სასამართლოზე თქვა, რომ იარაღიდან გასროლა „მზის გამო“ განახორციელა, რამაც დარბაზში სიცილი გამოიწვია. გამამტყუნებელ განაჩენად ნაფიცმსაჯულები უფრო „დამაჯერებელ“ არგუმენტს ასახელებენ — მერსო არ ტიროდა დედის დაკრძალვაზე, მაშასადამე, იგი გულქვაა და არ იმსახურებს სიცოცხლეს.

სასიკვდილო განაჩენის გამოტანის შემდეგ, ციხეში ყოფნისას, მასთან მიდის მღვდელი, რომელიც ღმერთის რწმენაზე ესაუბრება. რის საპასუხოდაც მთხრობელი მწყობილებიდან გამოდის, უარყოფს ღმერთის არსებობას და გადაჭრით ამბობს უარს იმქვეყნიური ცხოვრების ილუზიებზე.
მაქსველის დემონი

მაქსველის დემონი — 1867 წლის აზრითი ექსპერიმენტი, აგრეთვე მისი მთავარი პერსონაჟი — მიკროსკოპული ზომის წარმოსახვითი მოაზროვნე არსება, რომელიც მოიგონა ბრიტანელმა ფიზიკოსმა ჯეიმზ კლარკ მაქსველმა თერმოდინამიკის მეორე კანონის მოჩვენებითი პარადოქსის საილუსტრაციოდ.

პარადოქსის არსი
აზრითი ექსპერიმენტი შემდგომში მდგომარეობას: დავუშვათ, აირით სავსე ჭურჭელი გაუვალი მემბრანით გაყოფილია ორ ნაწილად: მარჯვენად და მარცხენად. მემბრანაში არის ხვრელი ხელსაწყოთი (ეგრეთ წოდებული მაქსველის დემონით), რომელიც აირის სწრაფ (ცხელ) მოლეკულებს მხოლოდ ჭურჭლის მარცხენა ნაწილიდან მარჯვენაში გადასვლის საშუალებას აძლევს, ხოლო ნელ (ცივ) მოლეკულებს — მხოლოდ ჭურჭლის მარჯვენა ნაწილიდან — მარცხენაში. მაშინ დროის დიდი მონაკვეთის შემდეგ „ცხელი“ (სწრაფი) მოლეკულები აღმოჩნდება მარჯვენა ჭურჭელში, ხოლო „ცივები“ დარჩება მარცხენაში.

ამგვარად ვიღებთ, რომ მაქსველის დემონი სისტემაში ენერგიის დამატების გარეშე გვაძლევს საშუალებას, გავაცხელოთ ჭურჭლის მარჯვენა ნაწილი და გავაცივოთ მარცხენა. ენტროპია სისტემისთვის, რომელიც შედგება ჭურჭლის მარჯვენა და მარცხენა ნაწილებისგან, საწყის მდგომარეობაში მეტია, ვიდრე საბოლოოში, რაც ეწინააღმდეგება თერმოდინამიკურ პრინციპს ჩაკეტილ სისტემებში ენტროპიის შეუმცირებლობის შესახებ (იხ. თერმოდინამიკის მეორე კანონი).

პარადოქსი იხსნება, თუკი განვიხილავთ ჩაკეტილ სისტემას, რომელიც მოიცავს მაქსველის დემონსა და ჭურჭელს. მაქსველის დემონის ფუნქციონირებისთვის საჭიროა გარეშე წყაროსგან მისთვის ენერგიის გადაცემა. სწორედ ამ ენერგიის ხარჯზე ხდება ჭურჭელში ცხელი და ცივი მოლეკულების გაყოფა, ანუ ნაკლები ენტროპიის მდგომარეობაში გადასვლა. დემონის მექანიკური რეალიზაციისთვის (ხრუტუნა და ძაღლუკა) პარადოქსის დეტალური განხილვა მოყვანილია ფეინმანის ლექციებში ფიზიკის დარგში, გამოცემა 4, აგრეთვე ფეინმანის პოპულარულ ლექციებში „ფიზიკის კანონების ხასიათი“.

ინფორმაციის თეორიის განვითარებასთან ერთად დადგინდა, რომ გაზომვის პროცესმა შეიძლება არც გამოიწვიოს ენტროპიის გაზრდა იმ პირობით, რომ იგი თერმოდინამიკურად შექცევადია. თუმცა ამ შემთხვევაში დემონმა უნდა დაიმახსოვროს სიჩქარეთა გაზომვის შედეგები (მათი დემონის მახსოვრობიდან წაშლა ხდის პროცესს შეუქცევადს). იქიდან გამომდინარე, რომ მეხსიერება სასრულია, გარკვეულ მომენტში დემონი იძულებულია, წაშალოს ძველი შედეგები, რაც საბოლოოდ იწვევს მთელ სისტემაში ენტროპიის გაზრდას.

2010 წელს აზრითი ექსპერიმენტი რეალობაში განახორციელეს ტიუსა და ტოკიოს უნივერსიტეტის ფიზიკოსებმა.
დიოგუ-დი-ვასკონსელუსი (მინას-ჟერაისი)

დიოგუ-დი-ვასკონსელუსი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მიეკუთვნება ბელუ-ორიზონტის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ორუ-პრეტუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 848 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 23,31 კმ²-ზე. ფართობი 165 091 კმ²-ია.
იტაბირიტუ

იტაბირიტუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 823 მეტრზე. მიეკუთვნება ბელუ-ორიზონტის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ორუ-პრეტუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 45 449 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 83,76 კმ²-ზე. ფართობი 542 609 კმ²-ია.
მარიანა (მინას-ჟერაისი)

მარიანა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 899 მეტრზე. მიეკუთვნება ბელუ-ორიზონტის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ორუ-პრეტუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 54 219 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 45,4 კმ²-ზე. ფართობი 1 194 208 კმ²-ია.
ფლორესტალი

ფლორესტალი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მიეკუთვნება ბელუ-ორიზონტის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პარა-დი-მინასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 600 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 34,48 კმ²-ზე. ფართობი 191 421 კმ²-ია.
ონსა-დი-პიტანგი

ონსა-დი-პიტანგი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 725 მეტრზე. მიეკუთვნება ბელუ-ორიზონტის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პარა-დი-მინასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 055 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 12,37 კმ²-ზე. ფართობი 246 976 კმ²-ია.
პარა-დი-მინასი

პარა-დი-მინასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 788 მეტრზე. მიეკუთვნება ბელუ-ორიზონტის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პარა-დი-მინასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 84 215 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 152,77 კმ²-ზე. ფართობი 551 247 კმ²-ია.
პიტანგი (მინას-ჟერაისი)

პიტანგი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მიეკუთვნება ბელუ-ორიზონტის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პარა-დი-მინასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 25 311 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 44,44 კმ²-ზე. ფართობი 569 611 კმ²-ია.
სან-ჟოზე-და-ვარჟინია

სან-ჟოზე-და-ვარჟინია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მიეკუთვნება ბელუ-ორიზონტის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პარა-დი-მინასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 198 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 20,43 კმ²-ზე. ფართობი 205 501 კმ²-ია.
დიქოტომია (აპორია)

____
დიქოტომია — ზენონ ელეელის ერთ-ერთო აპორია, რომელიც ამტკიცებს მოძრაობის მათემატიკური მოდელის ლოგიკურ შეუთავსებლობას.

იმისთვის, რომ გავიარო გზა, საჭიროა ჯერ გზის ნახევრის გავლა, ხოლო იმისთვის, რომ გავიაროთ გზის ნახევარი, საჭიროა ჯერ გზის ნახევრის ნახევრის გავლა და ასე უსასრულოდ.

აპორიის გადაჭრა
პარადოქსის ერთ-ერთი შესაძლო ახსნა: მცდარი წარმოდგენა მანძილისა და დროის უსასრულო დაყოფადობის შესახებ.

ლიტერატურასა და ხელოვნებაში
აპორია დიქოტომია საფუძვლად უდევს სიუჟეტს ფილიპ დიკის ფანტასტიკური თხზულებისა „დაუღალავი ბაყაყის შესახებ“.
პანფილოვის რაიონი (ყირგიზეთი)

პანფილოვის რაიონი — ყირგიზეთის ჩუის ოლქის რვა რაიონიდან ერთ-ერთი. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი კაინდი. რაიონი მდებარეობს ჩუის ოლქის დასავლეთ ნაწილში და თალასის ოლქის ტერიტორია ყოფს ორ ნაწილად.

გეოგრაფია
პანფილოვის რაიონი მდებარეობს ჩუის ოლქის დასავლეთ ნაწილში. მისი ფართობია 4 861 კმ². შედგება ერთი ქალაქისა და 6 სასოფლო ოლქისაგან.

მოსახლეობა
2009 წლის აღწერის მიხედვით რაიონში ცხოვრობს 41 754 ადამიანი. აქედან ყირგიზები არიან 28 736 ადამიანი ანუ 68,8 %, რუსები  — 7 418 ადამიანი (17,8 %), ყაზახები — 1 110 ადამიანი (2,7 %), უკრაინელები — 878 ადამიანი (2,1 %), თურქები — 787 ადამიანი (1,9 %), უზბეკები — 754 ადამიანი (1,9 %), ტაჯიკები — 459 ადამიანი (1,1 %).
ალიყულ ოსმონოვი — ყირიზი პოეტი, დრამატურგი, მთარგმნელი.
თოქთონალი სეიტალიევი — ოპერის მომღერალი, სსრკ-ის სახხალხო არტისტი (1984).
არსტანბეკ ნოგოევი — ყირგიზეთის რესპუბლიკის სოფლის მეურნეობის დამსახურებული მოღვაწე, მუშაობდა ისეთ თანამდებობებზე, როგორიცაა: ბიშკეკის მერი, ყირგიზეთის სოფლის მეურნეობის მინისტრი, ამჟამად რუსეთის პენზის ოლქის მთავრობის მაღალ თანამდებობაზეა.
სოქულუქის რაიონი

სოქულუქის რაიონი — ყირგიზეთის ჩუის ოლქის რვა რაიონიდან ერთ-ერთი. ადმინისტრაციული ცენტრია სოფელი სოქულუქი. რაიონი დაარსდა 1935 წელს და 1957 წლამდე ეწოდებოდა კაგანოვიჩის რაიონი.

გეოგრაფია
სოქულუქის რაიონი მდებარეობს ჩუის ოლქის ცენტრალურ ნაწილში. შედგება ერთი ქალაქისა და 19 სასოფლო ოლქისაგან.

მოსახლეობა
2009 წლის აღწერის მიხედვით რაიონში ცხოვრობს 159 231 ადამიანი. აქედან ყირგიზები არიან 99 712 ანუ 62,6 %, რუსები — 32 675 ადამიანი (20,5 %), ყაზახები — 4 339 ადამიანი (2,7 %), დუნგანები — 3 006 ადამიანი (1,9 %), თურქები — 2 916 ადამიანი (1,8 %), აზერბაიჯანელები — 2 299 ადამიანი (1,4 %), უკრაინელები — 1 950 ადამიანი (1,2 %), უიღურები — 1 712 ადამიანი (1,1 %), დარგუელები — 1540 ადამიანი (1,0 %), ლეზგები — 1 394 ადამიანი (0,9 %), გერმანელები — 1 306 ადამიანი (0,8 %), უზბეკები — 1 114 ადამიანი (0,7 %), თათრები — 996 ადამიანი (0,6 %), ქურთები — 860 ადამიანი (0,5 %).

ცნობილი ადამიანები
მუკაშ აბდრაევი (1920—1979 წწ.) — ყირგიზი საბჭოთა კომპოზიტორი. ყირგიზეთის სსრ-ის სახალხო არტისტი (1974). ტოქტოგულ სატილგანოვის სახელობის ყირგიზეთის სსრ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1974).
ისიქ-ქოლის რაიონი

ისიქ-ქოლის რაიონი — ყირგიზეთის ისიქ-ქოლის ოლქის ხუთი რაიონიდან ერთ-ერთი. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ჩოლპონ-ატა.

გეოგრაფია
ისიქ-ქოლის რაიონი მდებარეობს ისიქ-ქოლის ოლქის ჩრდილოეთ ნაწილში, ისიქ-ქოლის ტბის ჩრდილოეთ ნაწლში. რაიონი შედგება ერთი ქალაქისა და 12 სასოფლო ოლქისაგან, რომლებიც თავის მხრივ შეიცავენ 30 აილს (სოფელს). 1962 წელს ისიქ-ქოლის რაიონს შეუერთდა ბალიკჩინის რაიონი.

მოსახლეობა
2009 წლის აღწერის მიხედვით რაიონში ცხოვრობს 75 533 ადამიანი. აქედან ყირგიზები არიან 63 580 ანუ 842 %, რუსები — 8 777 ადამიანი ანუ 11,6 %, ყაზახები — 1 715 ადამიანი ანუ 2,3 %, უზბეკები — 237 ადამიანი ანუ 0,3 %, თათრები — 231 ადამიანი ანუ 0,3 %, უკრაინელები — 229 ადამიანი ანუ 0,3 %, უიღურები — 149 ადამიანი ანუ 0,2 %, გერმანელები — 146 ადამიანი ანუ 0,2 %.

ცნობილი ადამიანები
კარიკე აბდარაევი (დ. 1929) — საბჭოთა და ყირგიზი სახელმწიფო და პარტიული მოღვაწე.
ქასიმალი ბაიალინოვი (1902—1979) — ყირგიზეთის სახალხო მწერალი.
ბულატ მინჟილკიევი (1940—1997) — ოპერის მომღერალი, სსრკ-ის სახალხო არტისტი (1976).
ჯამალ სეიდაკმატოვა (. 1938) — ყირგიზეთისა და სსრკ-ის თეატრისა და კინოს მსახიობი. ყირგიზეთის სსრ-ის სახალხო არტისტი (1976).
ჩოლპონ-ატა

ჩოლპონ-ატა  — ქალაქი ყირგიზეთში. მდებარეობს ისიქ-ქოლის ოლქის ამავე სახელწოდების რაიონის ტერიტორიაზე. ისიქ-ქოლის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი, ქალაქი-კურორტი.

ქალაქი მდებარეობს ისიქ-ქოლის ტბის ჩრდილოეთი სანაპიროს ცენტრალურ ნაწილში. რესპუბლიკის დედაქალაქ ბიშკეკიდან 265 კილომეტრში აღმოსავლეთით. საოლქო ცენტრ კარაკოლიდან დასავლეთით 145 კილომეტრში.

ქალაქის ტერიტორიაზე მდებარე ძველ დასახლებაზე გადიოდა აბრეშუმის გზის ერთ-ერთი მარშრუტი. ქალაქის სახელწოდება ერთ-ერთი ვერსიით ნიშნავს „ვენერას მამა“-ს ( - ვენერა; - მამა). მეორე ვერსიით „მწყემსების მამა“-ს ნიშნავს ( - მწყემსი).

ქალაქში განვითარებულია ტურიზმი. დამსვენებლები ძირითადად ჩადიან ციმბირიდან და მეზობელი ქვეყნებიდან.

ქალაქის ძირითადი ღირსშესანიშნაობაა ისიქ-ქოლი და თოვლიანი ქედი კიუნგეი-ალა-ტოო. 1979 წლიდან ქალაქში მოქმედებს ისიქ-ქოლის სახელმწიფო ისტორიულ-კულტურული მუზეუმ-ნაკრძალი. ქალაქის ტერიტორიაზე აღმოჩენილია რამდენიმე პეტროგლიფი.
საიდუმლო ისტორია

საიდუმლო ისტორია  — საუკუნის ბიზანტიელი ისტორიკოსის პროკოპი კესარიელის ნაშრომი. წიგნში სრული სიმძაფრით მიმოხილულია იუსტინიანე -ის (527-565 წწ.) მეფობის პერიოდი. წარმოადგენს ბიზანტიის ისტორიისათვის უმნიშვნელოანეს წყაროს. წიგნი დაწერილია ძველ ბერძნულ ენაზე.

„საიდუმლო ისტორიის“ არსებობის შესახებ ცნობები მოიპოვებოდა ლექსიკოგრაფ სვიდას ნაშრომში, რომელსაც იგი -ს უწოდებს (, „გამოუქვეყნებელი“). ბუნებრივია ეს სახელწოდება არ ეკუთვნის პროკოპი კსარიელს იგი საიდუმო ისტორიას 1623 წელს ნაშრომი აღმოაჩინა და პირველად გამოსცა ვატიკანის ბიბლიოთეკის მცველმა ნიკოლო ალამანიმ. თავისი ორიგინალური შინაარსის გამო ნაწარმოებმა საკმაოდ პოპულარობა მოიპოვა და უფრო მეტი ყურადღება მიიპყრო ვიდრე პროკოპი კესარიელის სხვა ნაწარმოებებმა.

ავტორი ფიქრობდა საიდუმლო ისტორიის გამოქვეყნებას მოგვიანებით და თხზულებაც ძირითადად მომავალ თაობას ეკუთვნოდა. მაგრამ ნაშრომის დასასრულს აშკარაა, რომ იუსტინიანე ისევ ცოცხალია და პროკოპის ნაშრომის გამოქვეყნება არ დასცალდა.

ზოგიერთი ისტორიკოსის აზრით, პროკოპიმ საიდუმლო ისტორია შეგნებულად შეადგინა, როგორც გაზვიადებული და დამადანაშაულებელი თხზულება, რადგან შიშობდა, რომ შესაძლო შეთქმულებას შეიძლება იუსტინიანეს მმართველობა დაემხო. ასეთ შემთხვევაში, როგორც კარის ისტორიკოსს, საფრთხე თავად მასაც შეიძლებოდა შეხებოდა. ამ კონტექსტში, გამოუქვეყნებელი ხელნაწერი ერთგვარ დაზღვევად შეიძლება ყოფილიყო გამიზნული, რომელიც ახალი ხელისუფლებისთვის სასჯელის თავიდან ასაცილებლად იქნებოდა შეთავაზებული. თუ ეს ჰიპოთეზა მართებულია, საიდუმლო ისტორია ვერ ჩაითვლება იმის პირდაპირ მტკიცებულებად, რომ პროკოპის მართლაც სძულდა იუსტინიანე.

ნაწარმოების დასათარიღებლად ისტორიკოსები თავად ნაშრომს იყენებენ, ავტორი რამდენიმე ადგილას აღნიშნავს, რომ იუსტინიანეს მეფობიდან გასულია 32 წელი. თუ გავითვალისწინებთ, რომ იუსტინიანე ერთპიროვნულად გამეფდა 527 წელს, გამოდის, რომ „საიდუმლო ისტორია“ დაწერილია 558-559 წლებში.

ქართული ისტორიოგრაფისათვის „საიდუმლო ისტორია“ მეტად მნიშვნელოვანი წყაროა, რადგან აქ მოთხრობილია სპარსელ-ბიზანტიელთა მიერ ლაზიკის ტერიტორიაზე ომების ზოგიერთი ეპიზოდი.
სვირი (ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი)

სვირი — ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის სოფლების, პირველი სვირი,ს მეორე სვირის და ახალი სვირის ძველი სახელწოდება.

1906 წლის იანვარში რუსეთის რევოლუციის დროს მაქსუდ ალიხანოვ-ავარსკის სადამსჯელო ექსპედიციამ გადაწვა სადგურის სვირი

1926 წლისთვის სვირის თემი შედგებოდა ორი სოფლისგან და მისი მოსახლეობა შეადგენდა 9096 ადამიანს, ხოლო ფართობი 68,8 კმ2-ს.
ინდოარიული ენები

ინდოარიული ანუ ინდური ენები — ინდოარიელების მშობლიური ენების ჯგუფი და ინდოეთის სუბკონტინენტის დომინანტი ენათა ოჯახი. ინდოარიული ენები ქმნიან ინდოირანული ენების ოჯახის ქვეჯგუფს, რომელიც თავად ინდოევროპული ენების ოჯახის ერთ-ერთ ქვეოჯახს წარმოადგენს. ინდოარიულ ენებზე მოლაპარაკენი, ინდოევროპული ენების წარმომადგენელთა თითქმის ნახევარს შეადგენენ.

ინდოარიულ ენათაგან ყველაზე მეტი მოსაუბრე ჰყავს შემდეგ ენებს: ჰინდუსტანი (ჰინდი-ურდუ, დაახლოებით 250 მლნ. მოსაუბრე), ბენგალური (დაახ. 200 მლნ.), პენჯაბური (დაახ. 100 მლნ.), მარათული (დაახ. 70 მლნ.), გუჯარათული და რაჯასტანული (დაახ. 50 მლნ.), ბოჯპური ენა (დაახ. 40 მლნ.), ორია ენა (დაახ. 30 მლნ.), სინდჰური ენა (დაახ. 25 მლნ.), და სარაიკული დიალექტი (დაახ. 20 მლნ.). ასევე ნეპალური, სინჰალური და ასამური ენები (დაახ. 15 მლნ. ერთად). ამ ენებზე მოლაპარაკეთა რიცხვი საერთო ჯამში 900 მილიონს აღწევს.