iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
არჯევან-სარვანის ეკლესია

არჯევან-სარვანის ეკლესია — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი ქვემო ქართლის მხარეში, წალკის მუნიციპალიტეტში, სოფელ არჯევან-სარვანში. მდებარეობს სოფლის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილიში. აგებულია - საუკუნეებში. ზოგიერთი წყარო მას - საუკუნეებით ათარიღებს.

არჯევან-სარვანის ეკლესია წარმოადგენს დარბაზული ტიპის ნაგებობას. აშენებულია დიდი ზომის დამუშავებული კვადრებით. გადახურულია ლორფინით. ეკლესია გეგმაში მართკუთხაა, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდით, რომელშიც ორი თაღოვანი ნიშია. საკურთხევლის იატაკი დარბაზის იატაკთან შედარებით აწეულია ერთი საფეხურით. სამხრეთიდან არსებული შესასვლელი არქიტრავულია. არქიტრავზე ამოკვეთილია კვარცხლბეკზე აღმართული ჯვარი, რომელსაც შემოუყვება ბოლოებში ჰორიზონტალურად გაშლილი, ნახევარწრიული ლილვი. ეკლესიას აქვს თაღოვანი სარკმელები სამხრეთის და აღმოსავლეთის კედლებზე, რომლის საფუძველზეც ნათდება ინტერიერი. აღმოსავლეთის სარკმელს შემოვლებული აქვს მოჩუქურთმებული საპირე. სარკმლის მარჯვენა მხარეს ხუთსტრიქონიანი ასომთავრული წარწერაა, რომელშიც მოიხსენიება „მეფეთ მეფე გიორგი“ და ეკლესიის ამშენებელი მექარვე. ეკლესიის ეზოში სამაროვანია გამართული, ჩრდილო-აღმოსავლეთით კი ნამოსახლარის ნაშთები შეინიშნება.

არჯევან-სარვანის ეკლესიას კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2006 წლის 30 მარტს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ, ხოლო ამავე წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
გუმბათის ციკლოპური ციხე

გუმბათის ციკლოპური ციხე — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი ქვემო ქართლის მხარეში, წალკის მუნიციპალიტეტში, სოფელ გუმბათში. მდებარეობს სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით, მდინარე გუმბათის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 1650 მ. სიმაღლეზე.

ციკლოპური სიმაგრის კედლები ნაგებია დიდი ზომის ლოდებით, ორპირად მშრალი წყობით, შიდა არე შევსებულია მომცრო ზომის ქვებით. გეგმაში ციხე ოთხკუთხა ფორმისაა. ზღუდის ფორმა ტალღისებურია, კუთხეებში და შუაში მძლავრი ბურჯებია. ციხეში შესასვლელი სამხრეთის მხრიდანაა. ძეგლი წარმოადგენს კომპლექსს, რომელიც შედგება ნამოსახლარისა და ციტადელისაგან. ნამოსახლარი განფენილია მთის ფერდობზე, ციტადელი კი მთის თხემზე, რომელიც აღმოსავლეთის მხარეს ციცაბოდ ეშვება მდინარის ნაპირამდე. ციხესიმაგრის კომპლექსი ორი ნაწილისაგან შედგება — მთავარი ციხისა (ციტადელი) და მასზე სამხრეთიდან მიშენებული გალავნისაგან. ქვედა გალავანს სავარაუდოდ ორი შესასვლელი ჰქონდა — სამხრეთისა და დასავლეთის მხრიდან. ციტადელში შესასვლელი სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში მდებარეობს. კომპლექსის ყველა კედელი ნაგებია დიდი ზომის ლოდების ორპირა წყობით, რომელთა შორის არე ქვებითაა ამოვსებული. ციტადელის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში არსებულ ბურჯში ნიშისებური შეღრმავებაა გამართული. ნამოსახლარი უშუალოდ ებმის სასიმაგრო სისტემას სამხრეთის მხრიდან და თავისი მცირე ზღუდით ერთიანი სისტემის ნაწილის წარმოდგენას. ნამოსახლარზე აკრეფილი თიხის ჭურჭლის მცირე ფრაგმენტები გვიანბრინჯაო-რკინის ხანას და ადრეულ შუა საუკუნეებს განეკუთვნება. ძეგლი საკმაოდ დაზიანებულია. ციტადელის და გალავნის კედლები თითქმის საფუძვლის დონეზეა შემორჩენილი. ნამოსახლარის გამაგრების კვალი მხოლოდ ალაგ-ალაგაა შემორჩენილი.

გუმბათის ციკლოპურ ციხეს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2006 წლის 30 მარტს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ, ხოლო ამავე წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
კაკლიანის ეკლესია

კაკლიანის ღმრთისმშობლის ეკლესია — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარეში დმანისის მუნიციპალიტეტის სოფელ კაკლიანში. ტაძარი ერთნავიანია და დათარიღებულია საუკუნით. კედელზე შემორჩენილია ლაპიდარული წარწერა.

ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
თეჯისის წმინდა კონსტანტინეს ეკლესია

თეჯისის წმინდა კონსტანტინეს ეკლესია — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი ქვემო ქართლის მხარეში, წალკის მუნიციპალიტეტში, სოფელ თეჯისში.

ეკლესია წარმოადგენს დარბაზულ ნაგებობას. იგი აშენებულია დამუშავებული ქვის კვადრებით. გეგმაში ეკლესია მართკუთხაა, რომელიც აღმოსავლეთით ბოლოვდება აფსიდით, სადაც ორი ნიშია. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს, იგი გარედან არქიტრავულია, შიგნიდან თაღოვანი. აღმოსავლეთის და სამხრეთის კედლებში გაჭრილია სარკმლები. მოგვიანებით ეკლესიისათვის სამხრეთის მხრიდან გაუკეთებიათ მინაშენი, რომლის მხოლოდ კედლებია შემორჩენილი. ეკლესიას შემოვლებული აქვს გალავანი. გალავანს ორი შესასვლელი აქვს, სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან. ორივე შესასვლელი ქვის მონოლითითაა გადახურული.

თეჯისის წმინდა კონსტანტინეს ეკლესიას კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2006 წლის 30 მარტს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ, ხოლო ამავე წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
საკირის წმინდა გიორგის ეკლესია

საკირის წმინდა გიორგის ეკლესია— არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ საკირეში. ეკლესია დგას სოფელის ცენტრში, ქვის გალავნით შემოსაზღვრული ვრცელი ეზოს შუაგულში. იგი ბერძენი ხელოსნების მიერ არის აგებული.

ეკლესია გუმბათიანია. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია თლილი ქვა და ხე. შენობა გეგმით ცენტრალურ-გუმბათოვანი ნაგებობაა. მის კომპოზიციურ ბირთვს წარმოადგენს გუმბათით დასრულებული ცენტრალური სივრცე, აღმოსავლეთით შვერილი, ნახევარწრიული აფსიდითა და დასავლეთით წაგრძელებული ჯვრის მკლავით. ცენტრალურ, რვაწახნაგა გუმბათში სარკმლებია გაჭრილი. დანარჩენი ოთხი მცირე ზომის დეკორატიული გუმბათი ინტერიერში არ იკითხება. ყველა ღიობი თაღოვანია. საკურთხეველში სამი სარკმელია, ჩრდილოეთ კედელსა და დასავლეთის მკლავში ორ-ორი სარკმელია გაჭრილი. საკურთხევლის წინ მაღალი, სამნაწილიანი იკონოსტასია აღმართული, რომელიც ასევე საუკუნის დასაწყისს მიეკუთვნება. ინტერიერის კედლები შელესილია. იატაკისათვის გამოყენებულია საუკუნის საფლავის ქვები. ერთი ასეთი ქვა ჩაშენებულია ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელში. შენობის დასავლეთი მკლავის სახურავზე სამრეკლოა გამართული. სადაც მოხვედრა მისაყუდებელი კიბით არის შესაძლებელი. სამრეკლოს ფანჩატური კოკოშნიკებით არის დამუშავებული. შესასვლელი ეკლესიაში ორია - სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. ორივე ფართოა და თაღოვანი გადახურვით. სამხრეთი კარის თავზე რელიეფური ჯვარია გამოსახული. საუკუნის დასაწყისის ეკლესია თავისი მხატვრულ-სტილისტური სახით ეკლექტურია. მასში გაერთიანებულია რუსული და ბერძნული არქიტექტურისთვის დამახასიათებელი ელემენტები.
სარკინეთის ამაღლების ეკლესია

სარკინეთის ამაღლების ეკლესია — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი საქართველოში, დმანისის მუნიციპალიტეტის სოფელ სარკინეთში. ტაძარი დარბაზული ტიპისაა. აქვს მინაშენი. თარიღდება - საუკუნეებით.

ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ფატიმა დიამე

ფატიმა დიამე (; დ. 22 სექტემბერი, 1996, ვალენსია, ესპანეთი) — სენეგალელი წარმოშობის ესპანელი ათლეტი, რომელიც სპეციალიზირდება სამმაგ ხტუნვაში. 2017 წლის წარმოადგინა ესპანეთი მსოფლიო ჩემპიონატზე და ვერ მიაღწია ფინალს. 2015 წლის ევროპული ახალგაზრდული თამაშების ჩემპიონატზე მან მოიგო ბრანჯაოს მედალი, გრძელი ხტომის კატეგორიაში.

საერთაშორისო თამაშები
პირადი მიღწევები

გრძელი ხტუნვა – 6.68 (+1.9 მ/წ, ტარაგონა 2018)
სამმაგი ხტუნვა – 14.03 (+0.4 მ/წ, ტორენტი 2017)

გრძელი ხტუნვა – 6.55 (სან-სებასტიანი 2019)
სამმაგი ხტუნვა – 12.92 (ვალენსია 2016)
ზემო ყარაბულაღის ეკლესია

ზემო ყარაბულაღის ეკლესია — – საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარეში, დმანისის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ყარაბულაღში.

ტაძარი დგას მდინარეების შავწყაროსწყლისა და თეთრწყაროსწყლის შესართავთან. გეგმით სწორკუთხა, ნახევარწრიული აფსიდით დასრულებული ერთნავიანი ეკლესია. შიგა სივრცე სიგრძივი კედლებიდან ძლიერ გამოშვერილი კედლის სვეტებით (პილასტრებით) გაყოფილია სამ ნაწილად. სვეტებს შორის გადაყვანილი ისრისებრი თაღები ქმნიან ღრმა უბეებს. ჩუქურთმებით ძუნწად მორთული ფასადები შემოსილია ბაზალტის ქვით, შიგა პირი – შერეული წყობით. სამხრეთ კარის თავზე ამოკვეთილ ასომთავრულ წარწერაში მოხსენიებულნი არიან დავით და კვირიკე მეფეები. შენობის ზედა ნაწილს ემჩნევა შეკეთების კვალი. ირგვლივ სასაფლაო ყოფილა.

ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ერთიანი ოსეთი

ერთიანი ოსეთი (, იუგონდ ირ) — ე. წ. „სამხრეთ ოსეთის“ პოლიტიკური პარტია. დაარსდა 2012 წლის სექტემბერში. 2014 წლის ე. წ. „საპარლამენტო არჩევნებში“ გაიმარჯვა და მოიპოვა 20 მანდატი პარლამენტში. ანატოლი ბიბილოვმა გამარჯვება მოიპოვა 2017 წლის „საპრეზიდენტო არჩევნებში“. 2019 წლის „საპარლამენტო არჩევნებში“ პარტიამ გაიმარჯვა და მოიპოვა 14 მანდატი.

შედეგები არჩევნებში
გერი როსი

გერი როსი (; დ. 3 ნოემბერი, 1956) — ამერიკელი კინორეჟისორი, სცენარისტი და პროდიუსერი.

იგი ყველაზე მეტად ცნობილია ფილმებით: „პლეზენტსვილი“ (1998), „ფავორიტი“ (2003), „შიმშილის თამაშები“ (2012) და „ოუშენის რვა მეგობარი“ (2018). ის აგრეთვე არის ფილმების „დიდი“ (1988) და „დეივი (1993) სცენარის ავტორი. მიღებული აქვს ოსკარის ოთხი ნომინაცია.

ფილმოგრაფია
განძანის ციხე

განძანის ციხე — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი მდებარეობს ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში, სოფელ განძანში. ნინოწმინდის რაიონულ ცენტრს დაშორებულია 25 კილომეტრით. სოფელი მდინარე ფარავნის ორივე მხარესა, ზღვის დრონიდან 2050 მეტრზე. გამოიირჩევა არაერთი მნიშვნელოვანი არქიტექტურული ძეგლით.

სოფელი განძანი მდებარეობს მდინარე ფარავნისწყალზე. ასეთი სახელწოდებით პუნქტს არ იცნობს ვახუშტი ბაგრატიონი. როგორც ირკვევა, იგი მოგვიანო პერიოდში გაჩნდა. სახელწოდება
“განძა” საუკუნის რუსულ რუკებზეა. იგი დატანილია 1801-1813 წლისა და 1819 წლის რუკებზე.

ისტორია
 საუკუნეში რუსებმა სოფელ განძანში ჩამოასახლეს თურქეთიდან ლტოლვილი სომხები. ჩამოსახლებულ მოსახლეობას სოფლის ცენტრში საუკუნის მეორე ნახევარში აუგია სომხური ეკლესია. სოფელში არაერთი ქართული ეკლესია, რომლებიც გამოირჩევა ლაპიდარული წარწერებით.

ეკლესიებთან ერთან განძანის ახლოს შემორჩენილია ძველი ციხესიმაგრის ნაშთი. კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის დათარიღება რთულია, რადგან ჩვენამდე მცირე ნაწილმა მოაღწია. თუმცა იგი, უფრო ზუსტად - საუკუნის ძეგლს მიეკუთვნება. ამჟამად თითქმის აღარაფერია დარჩენილი. ადგილობრივმა მოსახლეობამ გაზიდა ციხის ქვები, ხოლო მის ტერიტორიაზე სამეურნეო დანიშნულების სხვადასხვა შენობები განათავსეს.

განძანის ციხეს 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ივერიის მთის მონასტერი

ივერიის მთის მონასტერი — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გუდაუთის მუნიციპალიტეტში, დაბა ახალ ათონში. ტაძრის ადრეული ფენა - საუკუნეებს განეკუთვნება, არის ასევე საუკუნის კვალიც.

ივერიის მთის მონასტერს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2006 წლის 30 მარტს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ, ხოლო ამავე წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ერიკ ფუხაევი

ერიკ გიორგის ძე ფუხაევი (ფუხათი) (; დ. 5 მაისი, 1957, სხლითი, ახლანდ. თიღვის მუნიციპალიტეტი) — რუსეთის ფედერაციის მიერ ოკუპირებულ ცხინვალის რეგიონში არსებული „სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკას“ მე-15 „პრემიერ-მინისტრი“ 2017 წლის 16 მაისიდან 2020 წლის 29 აგვისტომდე. თანამდებობა დატოვა პირადი განცხადების საფუძველზე, სახალხო პროტესტის გამო.

ბიოგრაფია
1977-1982 წლებში სწავლობდა სამხრეთ ოსეთის პედაგოგიურ ინსტიტუტში. გახდა ფიზიკისა და მათემატიკის მასწავლებელი. 2014-2017 წლებში იყო „სამხრეთ ოსეთის ვიცე-პრემიერი“. 2021 წლის 20 იანვარს დაინიშნა ე.წ. სამხრეთ ოსეთის პრეზიდენტის სახელმწიფო მრჩევლად.

დაქორწინებულია. ჰყავს სამი შვილი.
განახლების ამაღლების ეკლესია

განახლების ამაღლების ეკლესია — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი მდებარეობს დმანისის მუნიციპალიტეტის, სოფელ განახლებაში, გომარეთის პლატოს სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ისტორიული ზურტაკეტის ხეობაში. დმანისიდან დაშორებულია 27 კილომეტრით, ზღვის დონიდან 1340 მეტრზე მდებარეობს.

ისტორია
სოფელს განახლება ეწოდა 1949 წელს, მანამდე მას ერქუშაანთსოფელი ერქვა. საუკუნეში აქ დასახლდნენ თურქეთიდან მოსული ბერძნები, რომლებმაც სოფელს ამბარლო დაარქვეს. გომარეთის პლატოს სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ზღვის დონიდან 1340 მეტრზე,

სოფელში შემონახულია ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლები. მათ შორის – საუკუნის ამაღლების ეკლესია და წმინდა ელიას ეკლესია — „ელიაობა“.

ამაღლების ეკლესიის აღმოსავლეთ და დასავლეთ სარკმლებს ამკობს დეკორატიული მორთულობა, რომლებიც ადგილობრივი ოსტატების მიერაა შესრულებული. ეკლესიას მთელ სიგრძეზემ სამხრეთიდან მიდგმული აქვს გვიანდელი მინაშენი, რომლის კედლის წყობაში გამოყენებულია საფლავის ქვები და ძველი კანკელის ფრაგმენტები. შენობა ნაგებია ქვის თარაზული წყობით.

მეორე ტაძარი წმინდა ელიას სახელობის, ეკლესიის სამხრეთ კარის ბალავრის თავზე ამოკვეთილი ასომთავრული წარწერის მიხედვით, რომელიც გვაწვდის საკმაოდ მნიშვნელოვან ისტორიულ ცნობას, ეკლესია აშენებულია 1032 წელს.

განახლების ამაღლების ეკლესია 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ეგრისის კომპლექსი

ეგრისის კომპლექსი — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი ქვემო ქართლის მხარეში, დმანისის მუნიციპალიტეტში, სოფელ გომარეთის სამხრეთით, დაახლოებით 3 კილომეტრში, მდინარე ყარაბულაღის მარცხენა ნაპირზე, ნასოფლარ ეგრისის ტერიტორიაზე.

სოფელი ეგრისი სამეგრელოდან გადმოსახლებულმა ლარაძეებმა დააარსეს და სამეგრელოს ძველი სახელი უწოდეს. 1590 წლის ერთ საბუთში ლარაძე იხსენიება სიმონ მეფის (1537–1611) მიერ დანიშნული მეკობრის მძებნელთა შორის. აზნაურ ლარაძეებს ერთმანეთის გვერდით ორი სოფელი, დიდი და პატარა ეგრისი გაუშენებიათ. 1687 საბუთის მიხედვით, უშვილოდ გარდაცვლილ ასიტა ლარაძის მამული ეგრისში მეფეს დიასამ დიასამიძისთვის მიუცია, მას კი ისევ ლარაძეებისათვის მიუყიდია. 1727 წლის საბუთიდან ჩანს, რომ მაშინ ეგრისში ცხოვრობდნენ: როსაფაშვილები, ვარდიაშვილები, ბეჟიტაშვილები, შიშნიაშვილები, ფელიშვილები, ბუჟუაშვილები, ბერაშვილები, ვანიაშვილები, ცერცვაძეები, ამირანაშვილები. 1742 წლის საბუთის მიხედვით, „ორსავ ეგრისებში“ სახასო მამული ჰქონია თეიმურაზ -ის მეუღლეს — დედოფალ ანახანუმს. საუკუნეში დიდ ეგრისში ლარაძეებს ჰყოლიათ 100-ზე მეტი კომლი გლეხი, ჰქონიათ სასახლე და სასაფლაო, ჭალაში ზვარი, ორი დოლაბი წისქვილი, ერთი სამეხრეო და 3 ხოდაბუნი. საუკუნის მიწურულს იქ ცხოვრობდა მხოლოდ მარიამ ლარაძე-შალიკაშვილისა, რ-იც ერთი მოურავის დახმარებით უძღვებოდა მამულსა და მეურნეობას.

ამ ნასოფლარებში ამჟამად სამი დარბაზული ეკლესია, ლარაძეების სასახლე და სხვა შენობების ნანგრევებია. ყველაზე დიდი ეკლესია, რომელიც დროთა განმავლობაში გადაუკეთებიათ, საშუალო ზომის კვადრებითა და კირხსნარითაა აგებული. სამხრეთი შესასვლელის თავზე ერთ ქვაზე ჯვარია გამოსახული. ეკლესია დაზიანებულია: ჩაქცეულია სახურავი და დაფარულია ნანგრევებით. ეკლესიას ეტყობა შელესვისა და მოხატვის კვალი.

განვითარებული ფეოდალური ხანისაა მეორე, ღვთისმშობლის ეკლესიაც. იგი კარგად გათლილი, ერთმანეთზე მჭიდროდ მორგებული დიდი ქვებითაა ნაგები. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს, თითო სარკმელია აღმოსავლეთ, სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში. ეკლესიას შერჩენილი აქვს სახურავი, შეიმჩნევა მოხატულობის კვალიც.

მესამე, ნათლისმცემლის ეკლესიას, რომელიც საუკუნეშია აგებული, სამხრეთით, მთელ სიგრძეზე, აქვს მინაშენი. სამხრეთ კედელზე ამოკვეთილ ასომთავრულ წარწერაში იხსენიება ეკლესიის მაშენებელი გიორგი ხუცესი (ლარაძე). ეკლესიის ირგვლივ სასაფლაო და გალავანია.

ეგრისის კომპლექსს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2006 წლის 30 მარტს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ, ხოლო ამავე წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
პეტრიანთ საყდარი

პეტრიანთ საყდარი, ცნობილია აგრეთვე, როგორც კუხის ეკლესია — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი ქვემო ქართლის მხარეში, დმანისის მუნიციპალიტეტში, სოფელ გომარეთში. აგებულია 1014-1022 წლებში. ნაგებია რუხი-მოშავო ქვით, მაგრამ აღმოსავლეთის სარკმელი სურინჯისფერი ქვებითაა აწყობილი.

ღვთისმშობლის სახელობის პეტრიანთ საყდარი ერთნავიანი აფსიდიანი ეკლესიაა გარეთა სწორკუთხედის ფარგლებში. შიგნით გრძივ კედლებზე თითი ერთსაფეხურიანი კედლის სვეტია, მათზე დაბჯენილი საყრდენი თაღით. აფსიდი არასრული ნახევრწრის მოყვანილობისაა. შესასვლელი ერთია სამხრეთის მხრიდან. ტაძრის პერანგის წყობა ჩვეულებრივი ზომის, არც ისე სუფთად გათლილი კვადრებისგან შედგება. კუთხეებში ჩართულია უფრო სუფთად გათლილი დიდი ლოდები. ინტერიერში სუფტად გათლილია მხოლოდ საბჯენი თაღები, კედლის სვეტები, კამარა და კონქი. იმპოსტებს მარტივი პროფილები აქვთ.

პეტრიანთ საყდარს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2006 წლის 30 მარტს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ, ხოლო ამავე წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

წარწერები
კუხის ღვთისმშობლის ეკლესიის ტიმპანის ქვის წარწერები თარიღდება 1022-1027 წლებით. ტიმპანის ქვაზე სამი დამოუკიდებელი წარწერაა:
პირველი, ლიპარიტ ერისთავის სადიდებელი წარწერაა და განთავსებულია გამოსახული ჯვრის ზედა, მარცხენა ნაწილში და იგი ასე იკითხება:

მეორე წარწერა ჯვრის მარცხენა ქვედა ნაწილშია, იგი სხვა წყაროებით უცნობი, სტეფანეს და მარიამის მოსახსენიებელია და იგი ასე იკითხება:

მესამე წარწერა ჯვრის მარჯვენა მხარესაა განთავსებული და იგი მიქაელ გალატოზის საამშენებლო წარწერაა. იგი ასე იკითხება:

ამ წარწერებით ხდება ტაძრის მშენებლობის პერიოდის დადგენა. გიორგი მეფე არის საქართველოს მეფე გიორგი , ზვიად მარუშიანი — ძლიერი ფეოდალური საგვარეულოს წარმომადგენელია, რომელსაც მეფესთან კონფლიქტი მოსვლია, ხოლო ლიპარიტი არის ლიპარიტ , რომელიც გარდაიცვალა 1022 წელს. პირთა და თარიღების შეჯერებით დგინდება ტაძრის აგების პერიოდი.

მეოთხე წარწერა არის - საუკუნეების კუხის მიერ წისქვილის შეწირულობის აქტი. წარწერა ამოკვეთილია სოფელ გომარეთის ცენტრში მდგარი კუხის ღვთისმშობლის ეკლესიის ტიმპანის ქვის მარჯვენა მხარეს ჩასმულ მართკუთხა ქვაზე. იგი ასე იკითხება:
საყდრიონის წმინდა დემეტრეს ეკლესია

საყდრიონის წმინდა დემეტრეს ეკლესია — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი მდებარეობს წალკის მუნიციპალიტეტში, ჯავახეთის ქედის აღმოსავლეთ კალთის ძირში სოფელ საყდრიონში, მდ. ქციის მარჯვენა ნაპირას, წალკა-ნინოწმინდის საავტომობილო გზაზე. ზღვის დონიდან 1540 მ, წალკიდან 15 კმ. (2010 წლის 20 ნოემბრამდე — „ედიქილისა“).

ისტორია
სოფლის ძველი სახელწოდება „ედიქილისა“ თურქულია (სიტყვასიტყვით — შვიდი ეკლესია). დააარსეს ს-ში ოსმალეთიდან გადმოსახლებულმა ბერძნებმა.

ეკლესია დგას სოფლის სასაფლაოზე, წარმოადგენს დარბაზულ ნაგებობას. იგი აშენებულია კარგად დამუშავებული ქვის კვადრებით. გეგმაში ეკლესია მართკუთხაა, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდით, რომელიც კონქით მთავრდება. შესასვლელი სამხრეთიდან არქიტრავულია. არქიტრავზე ასომთავრული წარწერაა.

დასავლეთის სამხრეთისა და აღმოსავლეთის ფასადებზე დატანებული აქვს თაღოვანი სარკმლები. ეკლესიის ტერიტორიაზე არის ძველი საფლავის ქვები, მათ შორის ორი ცხენის ქანდაკება.

სოფელში შემორჩენილია ასევე 7 საყდარი და სასახლე (ზოგიერთი — ფრაგმენტულად) შუა საუკუნეებისათვის დამახასიათებელი დეტალებით. ამ სოფლის განაპირას ნაციხარის ნანგრევია. მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ იგი ვახუშტი ბატონიშვილის მიერ საუკუნეში შედგენილ რუკაზე აღნიშნული სოფელ ანდრაპის ნაშთია.

საყდრიონის წმინდა დემეტრეს ეკლესია 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
გორგულის ეკლესიები

გორგულის ეკლესიები — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი მდებარეობს ადიგენის მუნიციპალიტეტში, სოფელ გორგულის პირდაპირ, მდინარე ქვაბლიანის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 1200 მ სიმაღლეზე, ადიგენიდან დაახლოებით 1 კილომეტრში, ახალციხიდან კი 30 კილომეტრში.

ისტორია
სოფელ გორგულში ტყიან ფერდობზე მდებარეობს საეკლესიო კომპლექსი, მათ შორის ძლიერ დაზიანებული სამეკლესიანი ბაზილიკის ტიპის, – საუკუნით დათარიღებული ეკლესია და მეორე — კამარიანად შემორჩენილი, საუკუნის მცირე ზომის ტაძარი. ცნობილია ასევე შოშხოთის ეკლესიის სახელით.

გორგულის ეკლესიები 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
დამალის ეკლესია

დამალის ეკლესია, ტამალის ეკლესია — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ასპინძის მუნიციპალიტეტში, სოფელ დამალაში. დგას სოფლის აღმოსავლეთით, პატარა ხევის მარჯვენა მხარეს, მთის ფერდობზე. აგებულია ადრეულ შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ერთნავიანი შენობაა (129 მ). კედლის სისქე არის 75 სმ. ნაშენია მეტი ნაწილი თლილი ქვისაგან. კედლების შუაში კლდის ქვაც არის გამოყენებული. სამხრეთით აქვს სვეტი, რომელიც ორ კარს ქმნის აქეთ-იქით. ეკლესიას შესასვლელი აქვს სამხრეთით და დასავლეთით, ხოლო ჩრდილოეთით აქვს გვერდით ოთახში გასასვლელი. ეკლესია ერთნავიანია და სამხრეთითა და დასავლეთით აქვს გალერეების მსგავსი შენობები. ჩრდილოეთით, აღმოსავლეთ ნაწილში მცირე ოთახია. ეკლესიას სამი სარკმელი აქვს აღმოსავლეთით, ერთი დასავლეთით და ერთიც სამხრეთით. ეკლესიის თაღი ჩაქცეულია საკურთხევლის ნაწილის გარდა. საკურთხეველში სატრაპეზო ქვა კედლის ახლოს დგას. იგი ერთი ქვისგან არის გამოჭრილი. ეკლესია გადახურული ყოფილა ლორფინით, რომელიც ნაწილობრივ ძირსაა ჩამოცვენილი. ეკლესიის კარნიზი ღარის მსგავსია, სამხრეთით გალერეის სვეტი მრგვალია თავში, ხოლო ძირში ოთხკუთხედი.

ეკლესია საკმაოდ დაზიანებულია. ტაძარი მოხატული ყოფილა, რომლის კვალიც ჩანს საკურთხეველში. აღმოსავლეთის სარკმელი შემკულია ჯვრების გამოსახულებებით. ეკლესიის სამხრეთით არის რამდენიმე შენობის ნანგრევი.

დამალის ეკლესიას კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2006 წლის 30 მარტს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ, ხოლო ამავე წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
კოშკიღელის ღვთისმშობლის ეკლესია

კოშკიღელის ღვთისმშობლის ეკლესია — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, ქალაქ ბორჯომის უბან ლიკანში, უბნის დასავლეთით. აგებულია ადრეულ შუა საუკუნეებში. არქიტექტურული მონაცემების საფუძველზე ლიკანის ეკლესიის აგება ივარაუდება - საუკუნეებით. ამჟამად ეკლესია საკმაოდაა დაზიანებული და ჩვენამდე ნანგრევების სახით მოაღწია.

ეკლესია სამნავიან ბაზილიკას წარმოადგენს. ეკლესიის მთავარი ნაწილია აფსიდით დასრულებული ნავი. დამატებითი სადგომები აქვს დასავლეთით, ჩრდილოეთითა და სამხრეთით. მოგვიანებით ეკლესიას დასავლეთის მხრიდან მიადგეს სამრეკლო, რასაც გვაუწყებს სამრეკლოს შესასვლელის მარცხენა ბოძზე არსებული ასომთავრული წარწერა, რომლის მიხედვითაც ვგებულობთ, რომ აღნიშნული სამრეკლო ადგილობრივი ფეოდალის ქიშვად ავალიშვილისა და მისი მეუღლის, ქართლის მეფის ლუარსაბ -ის ასულის, თამარის მიერ ყოფილა აშენებული. წარწერა ასე იკითხება სამრეკლოზე ასასვლელად მიშენებულია ქვაყორის კიბე, სამრეკლოს ზედა ნაწილი კი მონგრეულია.

კოშკიღელის ღვთისმშობლის ეკლესიას კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2006 წლის 30 მარტს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ, ხოლო ამავე წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
მოქცევის ეკლესია

მოქცევის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე.

მოქცევის ნამოსახლარის ზედა კიდეში, მცირე შემაღლებაზე, ეკლესიის ნანგრევია დაცული. ეკლესიიდან შემორჩენილია ჩრდილო-დასავლეთი კუთხე და ჩრდილოეთი კედელი. ეკლესია ნაგებია საშუალო ზომის ერთმანეთთან კარგად მორგებული თლილი, ქვიშაქვის წყობით, რიგების ჰორიზონტალობის დაცვით. კედლების ჟანგმოკიდებული, ოხრისფერი თბილი შეფერილობის მეშვეობით, მისი რუინებად ქცეული სხეული, შორიდანვე იპყრობს ყურადღებას.

ეკლესია დარბაზულია, რომელიც აღმოსავლეთით აფსიდით სრულდებოდა. ამჟამად აფსიდის მომრგვალებული კედლის დიდი ფრაგმენტი მიწაზეა გადაქცეული. ინტერიერში დარბაზი ერთი წყვილი ჩამოკიდული ნახევარპილასტრით ორ ნაწილად იყოფოდა. ნახევარპილასტრი მძლავრია, მომრგვალებული ძირი ტალღოვანი ნახევარწრეებით არის დამუშავებული კაპიტელი პროფილირებულია. დაცულია ჩრდილოეთის შესასვლელის ღიობი. ეკლესიის შემორჩენილი ფრაგმენტები მის განსაკუთრებულ მხატვრულ ღირებულებაზე მეტყველებს.