iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
შარახ ფაჩალია

შარახ ფაჩალია (დ. 20 მაისი, 1914, სოფელი ააცი, გუდაუთის რაიონი — გ. ნოემბერი, 2000, სოხუმი) — აფხაზი მსახიობი, თეატრის რეჟისორი და დრამატურგი. აფხაზეთის ასსრ-ის სახალხო არტისტი (1940), საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1955), სსრკ სახალხო არტისტი (1982).

ბიოგრაფია
1933 წელს დაამთავრა სოხუმის ვ. დომოგაროვის დრამატული სტუდია, 1939 წელს კი — თბილისის შ. რუსთაველის სახელობის თეატრთან არსებული აფხაზური სტუდია.

1931 წლიდან სოხუმის თეატრის აფხაზური დასის მსახიობი და რეჟისორი იყო. მის მიერ შესრულებული როლებიდან აღსანიშნავია: იაგო (შექსპირის „ოტელო“), დანაყაი, ძუკუ (მ. ლაკერბაის „დანაყაი“, „საბიდას ხევში“), ბატალი (ჭანბას „მაჰაჯირი“), შუშანი (გ. გულიას „გმირთა კლდე“), ვლადიმერ ხარაზია (შ. ფაჩალიას „უკვდავება“), ოსიპი (გოგოლის „რევიზორი“), ოთარბეგი (ა. სუმბათაშვილის „ღალატი“), აგაბო ბოგვერაძე (ო. იოსელიანის „სანამ ურემი გადაბრუნდება“), ხაჯარათი (ბ. შინკუბას „სიმღერა კლდეზე“) და სხვა. დადგმებიდან აღსანიშნავია: დ. დავურინის „ვოლკოვების ოჯახი“, ა. ოსტროევსკის „უდანაშაულო დამნაშავენი“, დ. გულიას „მოჩვენებანი“, ა. ცაგარელის „ხანუმა“ და სხვა. ეწეოდა ლიტერატურულ მოღვაწეობას. აფხაზეთის თეატრისა და დრამატურგიის განვითარებას ხელი შეუწყო მისმა პიესებმა: „გუნდა“, „დიდი ქორწილი“, „უკვდავება“, „მაზლოუ“, „დაღუპული სიცოცხლე“ და სხვა.

2005 წლიდან ტყვარჩელის კომედიის თეატრი, რომლის დამაარსებელი და სამხატვრო ხელმძღვანელი იყო შარახ ფაჩალია, ატარებს მის სახელს.

ფილმოგრაფია
1974 — „თეთრი ყაბალახი“ (ესლანი)
1975 — „შავი ზღვის პირას“ (ეპიზოდი)
1977 — „ახალმთვარეობის ღამეს“ (გედლაჩი)
1986 — „ჩეგემური დეტექტივი“ (თავმჯდომარე)
მათე ალბუთაშვილი

მათე ალბუთაშვილი (დ. იანვარი, 1863, სოფელი ჯოყოლო, ახმეტის მუნიციპალიტეტი — გ. 1953) — ეთნოლოგი, მკვლევარი, მწერალი, პედაგოგი, ფოლკლორისტი.

ბიოგრაფია
მათე ალბუთაშვილი მითხოელი იყო. შემდგომში მისი მშობლები თიანეთში, სოფელ ჩაბანოში გადმოსახლდნენ, სადაც იმ დროისთვის ემიგრირებული ქისტები ცხოვრობდნენ. ამის გამო ჩაბანოს ხეობას მთიანეთის ქისტეთსაც კი უწოდებდნენ. 1874 წელს მათე ალბუთაშვილი თიანეთის სკოლაში შეიყვანეს, კახეთში გადმოსახლების შემდეგ სწავლა ალვნის დაწყებით სკოლაში განაგრძო, 1880 წლიდან კი თელავის სემინარიაში სწავლობდა. მათე ალბუთაშვილმა სასულიერო განათლება თბილისის სასულიერო სემინარიაში მიიღო, რომლის დასრულების შემდეგ, 1893 წელს, პანკისის ხეობის სოფელ ჯოყოლოში მასწავლებლად გაამწესეს. 1894 წელს მათე ალბუთაშვილი ჯოყოლოს წმინდა გიორგის ეკლესიაში მღვდლად აკურთხეს. მისი ძალისხმევით ჯოყოლოში სკოლისთვის შენობა აშენდა, რომელიც ერთადერთი სკოლა იყო ხეობაში. 1913 წელს კი ორკლასიანი სასწავლებელი სოფელ ყვარელწყალში დააფუძნა. მისი ნაშრომები გაზეთ „ივერიაში“ იბეჭდებოდა. მას ეკუთვნის პანკისის ხეობის ეთნოგრაფიულ-გეოგრაფიული აღწერა, ქართული პრესის ერთ–ერთი პირველი ქისტი თანამშრომელი. წერდა „ქისტი ჩობანის“ ფსევდონიმით. „ივერიასა“ და „მოგზაურში“ გამოაქვეყნა ფოლკლორულ–ეთნოგრაფიული მასალები, წერილები, ისტორიულ–ეთნოგრაფიული და გეოგრაფიული ნარკვევი, რომელშიც აღწერილია პანკისის ხეობა, მისი საზღვრები, ფლორა, ფაუნა, ქართული და ქისტური ლეგენდები, თქმულებები, ჩაცმულობა, არქიტექტურა, ქორწილი, შეეხო შვილების აღზრდის თემას, სისხლის საზღაურს და სხვა.
მირზა ხაზარი

მირზა ხაზარი (მირზა მიქაილოვი, (მენაჰემ მიქაელი); 29 ოქტომბერი, 1947, გოქჩაი — 31 იანვარი, 2020, მიუნხენი) — ცნობილი რადიოჟურნალისტი, პუბლიცისტი, ბიბლიის მთარგმნელი აზერბაიჯანულ ენაზე.

ბიოგრაფია
მირზა ხაზარი დაიბადა 1947 წლის 29 ნოემბერს აზერბაიჯანის ქალაქ გოქჩაიში. 1973 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 1973 წლის ივლისიდან 1974 წლის იანვრამდე მუშაობდა ადვოკატად აზერბაიჯანში, სუმგაითში. 1974 წლის ივნისში ის ემიგრაციაში წავიდა ისრაელში. 1975 წლის ივნისიდან 1976 წლის იანვრამდე მსახურობდა ისრაელის თავდაცვის ძალებში. 1976 წლის აგვისტოში სამუშაოდ მიიწვიეს „რადიო თავისუფლების“ აზერბაიჯანულ რედაქციაში.

გარდაიცვალა 2020 წლის 31 იანვარს მიუნხენში.
ანტიმონოპოლიური რეგულირებისა და კონტროლის სახელმწიფო სამსახური (აზერბაიჯანი)

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ეკონომიკის სამინისტროს სამომხმარებლო ბაზრის ანტიმონოპოლიური ზედამხედველობისა და კონტროლის სახელმწიფო სამსახური — სახელმწიფო ორგანო, რომელიც პასუხისმგებელია ბიზნესის გაძლიერებასა და სახელმწიფო კონტროლს სახელმწიფო შესყიდვებზე, ტექნიკურ რეგულირებაზე, ხარისხის მართვაზე, მომხმარებელთა დაცვაზე და ა.შ.

ისტორია
აზერბაიჯანში ანტიმონოპოლიური პოლიტიკისა და მეწარმეობის მხარდაჭერის სახელმწიფო კომიტეტი პირველად შეიქმნა პრეზიდენტის 1992 წლის 23 ივნისის №3 ბრძანებულებით. კომიტეტის შესახებ დებულება დამტკიცდა იმავე წლის აგვისტოში.

2001-ლ წელს კომიტეტი შედიოდა ეკონომიკური განვითარების სამინისტროში და მიიღო ანტიმონოპოლიური პოლიტიკის დეპარტამენტის სახელი.

2006 წლის 28 დეკემბერს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს დაქვემდებარებული სახელმწიფო ანტიმონოპოლიური სამსახური შეიქმნა, რომელსაც დაევალა სამომხმარებლო ბაზრის კონტროლის ფუნქციები.

2009 წელს შეიქმნა ანტიმონოპოლიური პოლიტიკისა და მომხმარებელთა უფლებების დაცვის სახელმწიფო სამსახური. დაწესებულებას დაევალა ანტიმონოპოლიურ საქმიანობასთან, არაკეთილსინდისიერ კონკურენციასთან, ბუნებრივ მონოპოლიებთან, რეკლამასთან, სამომხმარებლო ბაზრის კონტროლთან დაკავშირებული მოვალეობები და უფლებები.

საჯარო სამსახურის წესდება დამტკიცდა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის 2020 წლის 12 მაისის ბრძანებულებით.

2021 წლის 23 დეკემბერს მამედ აბასბეილი დაინიშნა საჯარო სამსახურის უფროსად.

სამსახურის ძირითადი საქმიანობაა:

მონაწილეობა მიიღოს შესაბამის სფეროში სახელმწიფო პოლიტიკის ფორმირებასა და უზრუნველყოს მისი განხორციელება;
შესაბამისი სფეროს განვითარების ღონისძიებები;
გამოთქვას მოსაზრებები და წინადადებები შესაბამისი სფეროს მარეგულირებელი ნორმატიული სამართლებრივი აქტების პროექტებზე და მონაწილეობა მიიღოს მათ შემუშავებაში;
მონაწილეობის მიღება სახელმწიფო პოლიტიკის განხორციელებაში მომხმარებელთა უფლებებისა და კანონიერი ინტერესების დაცვის სფეროში; სამომხმარებლო საქონლის (სამუშაოების, მომსახურების), აგრეთვე ვაჭრობის, საზოგადოებრივი კვების, საყოფაცხოვრებო და სხვა სახის მომსახურების სფეროს წესებისა და წესების დაცვის უზრუნველყოფა;
უზრუნველყოს ბაზარზე არსებული საქონლის (სამუშაოების, მომსახურების) ხარისხსა და უსაფრთხოებაზე სახელმწიფო კონტროლის განხორციელება;
სტანდარტიზაციის, მეტროლოგიის, ტექნიკური რეგულირების, შესაბამისობის შეფასების, აკრედიტაციისა და ხარისხის მართვის სფეროში სახელმწიფო პოლიტიკის განხორციელების უზრუნველყოფა შესაბამის სახელმწიფო ორგანოებთან თანამშრომლობით;
განახორციელოს სახელმწიფო კონტროლი რეკლამაზე (გარდა გარე რეკლამისა);
შესაბამის სახელმწიფო ორგანოებთან ერთად, სახელმწიფო საფასო და სატარიფო პოლიტიკის განხორციელებაში მონაწილეობა.

საჯარო სამსახურის დაქვემდებარებული დაწესებულებებია:

აზერბაიჯანის სტანდარტიზაციის ინსტიტუტი
აზერბაიჯანის მეტროლოგიის ინსტიტუტი
აზერბაიჯანის აკრედიტაციის ცენტრი
სამომხმარებლო საქონლის ექსპერტიზის ცენტრი

საჯარო სამსახური თანამშრომლობს საერთაშორისო ინსტიტუტებთან რეგულირების, გამოყენებისა და საქმიანობის სხვა სფეროებში გამოცდილების გაცვლის მიზნით.
აზერბაიჯანის სოციალური დაცვის სახელმწიფო ფონდი

აზერბაიჯანის სოციალური დაცვის სახელმწიფო ფონდი პასუხისმგებელია აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მოქალაქეების სოციალური დაზღვევისა და პენსიების სფეროში საქმიანობის რეგულირებაზე.

ისტორია
საბჭოთა პერიოდში აზერბაიჯანში მოქალაქეების სოციალურ დაზღვევასა და პენსიებს სახელმწიფო უზრუნველყოფდა. 1992 წლის 1 ივნისს აზერბაიჯანის ეროვნულმა ასამბლეამ მიიღო კანონი „სოციალური დაზღვევისა და დასაქმების ფონდში შენატანების განაკვეთის შესახებ“.

1997 და 2001 წლების სოციალური უზრუნველყოფის კანონები და საპენსიო რეფორმები აზერბაიჯანის სოციალური დაცვის სფერო საერთაშორისო სტანდარტებთან მიახლოვდა.

ფონდს ხელმძღვანელობს თავმჯდომარე და მისი ორი მოადგილე. ფონდში შედის შვიდი დირექტორისგან შემდგარი საბჭო, რომელშიც შედიან თავმჯდომარე, ორი მოადგილე, აზერბაიჯანის ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის თავმჯდომარე, ფონდის ცენტრალური ოფისის უფროსი, ფინანსური და საბიუჯეტო დეპარტამენტის უფროსი და ფონდის დეპარტამენტის დირექტორი.

ცენტრალური ოფისის სტრუქტურა მოიცავს 11 დეპარტამენტსა და 2 სექტორს.

2011 წლის შემოდგომაზე ფონდის სისტემაში დაინერგა ელექტრონული ციფრული ხელმოწერა. შეიქმნა ელექტრონული ციფრული ხელმოწერების გაცემის ცენტრი.

2013 წლის 11 ივლისს სოციალური დაცვის სახელმწიფო ფონდმა ხანდაზმულობის პენსიის დანიშვნის ავტომატური პროცედურა დაიწყო.

სოციალური დაცვის სახელმწიფო ფონდი მჭიდროდ თანამშრომლობს ისეთ ორგანიზაციებთან, როგორებიცაა გაეროს განვითარების პროგრამა, მსოფლიო ბანკი, ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკი, აზიის განვითარების ბანკი, საერთაშორისო სავალუტო ფონდი.
ემფიზემატოზური კარბუნკული

ემფიზემატოზური კარბუნკული, ემკარი, ჭრიჭინა — მწვავე ინფექციური დაავადება კლოსტრიდიოზების ჯგუფიდან. ძირითადად ავადდება მსხვილი რქოსანი საქონლის მოზარდეული. ხასიათდება კუნთოვან ქსოვილში კრეპიტაციული (პალპაციისას გამოსცემს ტკაცუნა, ჭრიჭინა ხმას) შეშუპებების წარმოქმნითა და მაღალი ლეტალობით. დაავადება ენზოოტიურია განსაზღვრული ტერიტორიებისათვის, რაც განპირობებულია ნიადაგში გამომწვევის სპორების ხანგრძლივი შენარჩუნებით. ინფექციის გამომწვევის წყაროა დაავადებული ცხოველები და მძორები. დასნებოვნება ხდება ალიმენტური გზით და დაზიანებული კანის მეშვეობით. დიაგნოზი ისმება ბაქტერიოლოგიური გამოკვლევისა და ბიოსინჯის საფუძველზე. მკურნალობისას დაავადების საწყის სტადიაზე იყენებენ ანტიბიოტიკებს. პროფილაქტიკა: საძოვარზე გარეკვამდე 2 კვირით ადრე ვაქცინაცია; დაავადების გაჩენის შემთხვევაში — კარანტინი, დაღუპული საქონლის მძორების დაწვა, დეზინფექცია და სხვ. დაავადებული საქონლის სახორცედ დაკვლა და მძორიდან ტყავის აცლა აკრძალულია.
ბაიამონი (პუერტო-რიკო)

ბაიამონი ― ქალაქი და მუნიციპალიტეტი პუერტო-რიკოში. სან-ხუანის გარეუბანი. მდებარეობს ჩრდილოეთ სანაპირო დაბლობზე, აგვას-ბუენასისა და კომერიოს ჩრდილოეთით, ტოა-ბახისა და კატანიოს სამხრეთით, გვაინაბოს დასავლეთით და ტოა-ალტისა და ნარანხიტოს აღმოსავლეთით. მოიცავს 11 ბარიოსა და ბაიამონ-პუებლოს (ქალაქის საქმიანი ნაწილი და ადმინისტრაციული ცენტრი). შედის სან-ხუანი-კაგვასი-გვაინაბოს მეტროპოლიტენური სტატისტიკური ტერიტორიის შემადგენლობაში. მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით, ბაიამონი მეორე ადგილზეა როგორც მეტროპოლიტენური ტერიტორიის, ისე პუერტო-რიკოს მასშტაბით.
კანოვანასი (პუერტო-რიკო)

კანოვანასი ― ქალაქი და მუნიციპალიტეტი პუერტო-რიკოში. მდებარეობს ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში, ხუნკოსისა და ლას-პიედრასის ჩრდილოეთით, ლოისის სამხრეთით, კაროლინას აღმოსავლეთით და რიო-გრანდეს დასავლეთით. კანოვანასი მოიცავს 6 ბარიოსა და კანოვანას-პუებლოს (ქალაქის საქმიანი ნაწილი და ადმინისტრაციული ცენტრი). შედის სან-ხუანი-კაგვასი-გვაინაბოს მეტროპოლიტენური სტატისტიკური ტერიტორიის შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
კანოვანასი პუერტო-რიკოს ჩრდილოეთ სანაპირო ვაკეზე მდებარეობს. შემოსაზღვრულია ლოისის, რიო-გრანდეს, ლას-პიედრასის, ხუნკოსის, გურაბოსა და კაროლიანას მუნიციპალიტეტები. მუნიციპალიტეტის ფართობი 72.8 კმ²-ია.
კაროლინა (პუერტო-რიკო)

კაროლინა ― ქალაქი და მუნიციპალიტეტი პუერტო-რიკოში. მდებარეობს კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროზე, სან-ხუანისა და ტრუხილიო-ალტოს აღმოსავლეთით, კანოვანასისა და ლოისის დასავლეთით. მოიცავს 12 ბარიოსა და კაროლინა-პუებლოს (ქალაქის საქმიანი ნაწილი და ადმინისტრაციული ცენტრი). შედის სან-ხუანი-კაგვასი-გვაინაბოს მეტროპოლიტენური სტატისტიკური ტერიტორიის შემადგენლობაში. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მდებარეობს პუერტო-რიკოს მთავარი აეროპორტი, ლუის მუნიოს მარინის საერთაშორისო აეროპორტი.
კატანიო (პუერტო-რიკო)

კატანიო ― ქალაქი და მუნიციპალიტეტი პუერტო-რიკოში. მდებარეობს კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროზე. განლაგებულია სან-ხუანის ყურისა და ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე. მუნიციპალიტეტის აღმოსავლეთითა და ჩრდილოეთით მდებარეობს სან-ხუანი, სამხრეთით ― ბაიამონი და გვაინაბო, დასავლეთით ― ტოა-ბახა, ხოლო აღმოსავლეთით ― გვაინაბო. შედის სან-ხუანის მეტროპოლიტენურ ტერიტორიაში. მოიცავს 7 ბარიოსა და კატანიო-პუებლოს (ქალაქის საქმიანი ნაწილი და ადმინისტრაციული ცენტრი). შედის სან-ხუანი-კაგვასი-გვაინაბოს მეტროპოლიტენური სტატისტიკური ტერიტორიის შემადგენლობაში.
კაიეი (პუერტო-რიკო)

კაიეი (; ოფიციალურად კაიეი-დე-მუესასი) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ცენტრალურ პუერტო-რიკოში. მდებარეობს სიერა-დე-კაიეიში, ცენტრალურ ქედზე, სალინასიდან და გვაიამიდან ჩრდილოეთით, სიდრიდან და კაგუასიდან სამხრეთით, აიბონიტოდან და სალინასიდან აღმოსავლეთით და სან-ლორენცოდან დასავლეთით. კაიეი მოიცავს 21 ბარიოსა და კაიეი-პუებლოს (ქალაქის საქმიანი ნაწილი და ადმინისტრაციული ცენტრი). შედის სან-ხუანი-კაგვასი-გვაინაბოს მეტროპოლიტენური სტატისტიკური ტერიტორიის შემადგენლობაში.
მანუჩარ მამეიშვილი

მანუჩარ მამეიშვილი (15 აგვისტო, 1929, ბახვი, ახლანდ. ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი ინჟინერი. ტექნიკურ მეცნიერებათა კანდიდატი (1970). სკკპ წევრი 1962 წლიდან.

დაამთავრა მოსკოვის საკავშირო დაუსწრებელი საინჟინრო-სამშენებლო ინსტიტუტის სამრეწველო და სამოქალაქო მშენებლობის ფაკულტეტი. 1980 წლიდან იყო მახარაძის (ახლანდ. ოზურგეთის) ნატურალური ჩაის კონცენტრატების კომბინატის დირექტორი. 1982 წელს სპეციალისტების ჯგუფთან ერთად მიენიჭა საქართველოს სსრ-ის სახელმწიფო პრემია „დაბალხარისხოვანი ნედლეულისაგან ჩაის თხევადი კონცენტრატებისა და გამამხნევებელი სასმელების წარმოების ტექნოლოგიის კვლევისათვის, შემუშავებისა და სამრეწველო ათვისებისათვის“.
სერგო ჭელიძე

სერგო ჭელიძე (დ. 15 იანვარი, 1908, ქუთაისი — გ. 25 სექტემბერი, 1977) — ქართველი მსახიობი და რეჟისორი. საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1968).

ბიოგრაფია
დაიბადა ქუთაისში 1908 წლის 15 იანვარს. 1924 წელს დაამთავრა ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია და სწავლა განაგრძო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მათემატიკის ფაკულტეტზე, რომელიც არ დაუმთავრებია. 1926 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიასთან არსებული დრამატული ფაკულტეტი. 1926–27 წლებში იყო რუსთაველის თეატრის, 1927–28 წლებში „წითელი თეატრის“, 1928–30 წლებში — მარჯანიშვილის თეატრის მსახიობი. 1933, 1954–62, 1964–66 წლებში მოზარდ მაყურებელთა თეატრის, 1935–38 წლებში მარჯანიშვილის თეატრის, 1943-48 წწ. რუსთაველის თეატრის, 1962–64 და 1967–70 წლებში გრიბოედოვის თეატრის რეჟისორია. 1938–44 და 1948–54 წლებში იყო სოხუმის ქართული დრამატული თეატრის დირექტორი და სამხატვრო ხელმძღვანელი. დიდი ღვაწლი მიუძღვის ამ კოლექტივის ჩამოყალიბების საქმეში. უკანასკნელ ხანს საქართველოს ტელევიზიაში მუშაობდა. წლების განმავლობაში ასწავლიდა მსახიობის ოსტატობას შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალურ ინსტიტუტში.

1955 წელს გადაიღო მხატვრული ფილმი „ცისკარა“.

ჯილდოები და აღიარება
1943 — საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
1968 — საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი
შრომის წითელი დროშის ორდენი
ლუოტო

ლუოტო (; ; შვედურად ცნობილია როგორც ლარსმო) — მუნიციპალიტეტი იაკობშტადის ქვერეგიონში, ფინეთში. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 5 744 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 853.28 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 40.33 ადამიანია 1 კმ²-ზე. ლარსმო ეწოდება მუნიციპალიტეტის ერთ-ერთ სოფელსაც. მუნიციპალიტეტი ორენოვანია. უმრავლესობის ენა შვედურია, ხოლო უმცირესობის ― ფინური. 2014 წლამდე ლარსმოს ერთადერთი ოფიციალური ენა შვედური იყო. მუნიციპალიტეტი მოიცავს 360 კუნძულისგან და შხერებისგან შემდგარ არქიპელაგს. სანაპირო ხაზის სიგრძე 500 კმ-ია. ფინეთის უდიდესი ხელოვნური მტკნარი ტბა, ლარსმო, მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მდებარეობს.
პედერსიორენის მუნიციპალიტეტი

პედერსიორენის მუნიციპალიტეტი — მუნიციპალიტეტი იაკობშტადის ქვერეგიონში, ფინეთში. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 11 197 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 826.05 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 14.1 ადამიანია 1 კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტის ოფიციალური ენებია: შვედური ენა (90.1%) და ფინური ენა (9%). მუნიციპალიტეტი მოიცავს პატარა სოფლებს, მათ შორის: ესეს, პურმოს, ედსერვოს და ა.შ. მეზობელი მუნიციპალიტეტებია: ევიიარვი, კაუჰავა, კრონობი, ლუოტო, პიეტარსაარი და უუსიკაარლეპიი. მუნიციპალიტეტის ტრადიციული დარგებია: სოფლის მეურნეობა და გემთმშენებლობა.
პიეტარსაარი

პიეტარსაარი (; შვედურად ― იაკობშტადი) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი იაკობშტადის ქვერეგიონში, ფინეთში. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 19 271 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 88.31 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 218.22 ადამიანია 1 კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ორენოვანია. უმრავლესობა შვედურ ენაზე საუბრობს, ხოლო უმცირესობა ― ფინურად. მეზობელი მუნიციპალიტეტებია: ლუოტო, პედერსიორენის მუნიციპალიტეტი და უუსიკაარლეპიი. იაკობშტადიდან 98 კმ-ით სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობს ქალაქი ვაასა.
ვაალა

ვაალა — მუნიციპალიტეტი ოულუნკაარის ქვერეგიონში, ფინეთში. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 2 614 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 1 764.04 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2.01 ადამიანია 1 კმ²-ზე. უწინ ვაალა კაინუუს რეგიონს მიეკუთვნებოდა, თუმცა 2016 წლის 1-ელი იანვრიდან ჩრდილოეთ ოსტრობოტნიის რეგიონს მიაკუთვნეს. მუნიციპალიტეტის ერთადერთი ოფიციალური ენაა ფინური ენა. ვაალის ტერიტორიაზე მდებარეობს სიდიდით მე-4 ტბა ფინეთში, ოულუიარვი.
ლეში

ლეში, მძორი — მკვდარი ცხოველის ან ადამიანის სხეული.

ლეში ეკოსისტემების უმეტესობაში მნიშვნელოვანი საკვები წყაროა დიდი ხორცისმჭამელებისა და ყოვლისმჭამელებისათვის. ლეშიჭამიების მაგალითებია: ყვავი, სვავი, კონდორი, ქორი, არწივი, აფთარი, ვირჯინიული ოპოსუმი, ტასმანიური ეშმაკი, კოიოტი და კომოდოს ვარანი. ბევრი უხერხემლო, როგორებიცაა ლეშიჭამია და საფლავის ხოჭოები, ასევე ხორცის ბუზებისა (მაგ., -ს) და ხორცის რუხი ბუზების მატლები, ჭამს ლეშს, რითაც მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ცხოველურ ნარჩენებში არსებული აზოტისა და ნახშირბადის გადამუშავებაში.

ლეში ცხოველის სიკვდილისთანავე იწყებს გახრწნას, ის სულ უფრო მეტად იზიდავს მწერებს და ამრავლებს ბაქტერიებს. ცხოველის დაღუპვიდან მცირე ხანში მისი ლეში იწყებს უსიამოვნო სუნის გამოშვებას, რომელიც გამოწვეულია ბაქტერიების არსებობითა და კადავერინისა და პუტრესცინის გამოყოფით. ზოგიერთი მცენარე და სოკო გახრწნილი ლეშის მსგავსი სუნით იზიდავს მწერებს, რომლებიც მათ გამრავლებაში ეხმარებიან.
ლეილა ძიგრაშვილი

ლეილა ძიგრაშვილი (დ. 4 ნოემბერი, 1926, თბილისი — გ. 14 სექტემბერი, 2021, იქვე) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1981).

ბიოგრაფია
1947 წელს დაამთავრა საქართველოს შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტი.

1947 წელს ჩაირიცხა სოხუმის დრამატული თეატრის ქართულ დასში. 1948-1966 წლებში თბილისის მოზარდ მაყურებელთა ქართული თეატრის, ხოლო 1966-წლიდან შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრის მსახიობია. შესრულებული აქვს როლები მოზარდ მაყურებელთა ქართულ თეატრში: ტურანდოტი (ფ. შილერის „პრინცესა ტურანდოტი“), ჯუდიტ ანდერსონი (ბ. შოუს „ეშმაკის მოწაფე“) და სხვა. შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრში: სამძივარა (კ. გამსახურდიას „ხოგაის მინდია“), დედამთილი (ბ. ბრეხტის „კავკასიური ცარცის წრე“), ენონა (ჟ. რასინის „ფედრა“) და სხვა.

გადაღებულია მხატვრულ ფილმებში: „მოიტაცეს თამარ ქალი“ (თამრიკოს დედა), „ჩირიკი და ჩიკოტელა“ (შოშმანა), „ნატვრის ხე“, ვირთხა და სხვა. იყო მხატვრული კითხვის ოსტატი და სხვადასხვა წლებში სტუდია „ქართულ ფილმში“ მუშაობდა გამხმოვანებლად. მისი ხმით მეტყველებენ არიადნა შენგელაია ფილმში „შერეკილები“, მედეა ჯაფარიძე ფილმში „წარსული ზაფხული”, სოფიკო ჭიაურელი ფილმში „ჩვენი ეზო“.

ჯილდოები და აღიარება
1961 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
1981 — საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი
უუსიკაარლეპიი

უუსიკაარლეპიი — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი იაკობშტადის ქვერეგიონში, ფინეთში. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 7 431ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 1 675.2 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 10.15 ადამიანია 1 კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ორენოვანია: უმრავლესობა შვედურ ენაზე (89%) საუბრობს, ხოლო უმცირესობა — ფინურ ენაზე (8%).
დიდი დაფარნა (ახალი შუამთა)

დიდი დაფარნა ახალი შუამთის მონასტრიდან — მატერიალურ-კულტურული ძეგლი, დაფარნა (ზომები 70×85 სმ). შეიქმნა ახალი შუამთის მონასტერში 1540-იან წლებში. ამჟამად ინახება მუზეუმ-ნაკრძალ „კოლომენსკოეში“. შესრულებულია ატლასზე, ნაქარგია ოქროს, ვერცხლის და აბრეშუმის ძაფებით.

მეფე ლევანის დროს საფუძველი ჩაეყარა დიპლომატიურ ურთიერთობას კახეთსა და მოსკოვის რუსეთს შორის. მუზეუმ-ნაკრძალ კოლომენსკოეში ინახება დიდ დაფარნა, რომელიც მოწმობს საუკუნის მეორე ნახევრიდან შუა საუკუნეების რუსეთსა და კახეთს შორის არსებულ დიპლომატიური ურთიერთობებზე. დიდი დაფარნა შეიქმნა ახალი შუამთის მონასტერში, რომელიც 1540-იან წლებში დააარსა ლევანის პირველმა ცოლმა, დედოფალმა თინათინმა. დაფარნაზე შესრულებულია ქართული ასომთავრული წარწერა, რომელზეც ითხოვება მთავარანგელოზთა შემწეობა ლევან მეფისათვის.

დიდი დაფარნა, როგორც ლიტურგიის ნაწილი, რუსეთში ივანე -ის მეფობის დროს ჩამოსულმა ელჩობამ საჩუქრად შემოიტანა, რის შემდეგაც იგი სამეფო ხაზინაში ინახებოდა. 1620 წელს მეფე მიხეილ თეოდორეს ძის მიერ დაფარნის მოსკოვის მახლობლად მდებარე ნიკოლო-უგრეშკის მონასტერში გადატანამდე, ცარიცინის სვეტლიცაში დამატებით ამოაქარგინა ვნების ინსტრუმენტები და საეკლესიო სლავური წარწერები.
გიორგი კალატოზიშვილი

გიორგი კალატოზიშვილი (დ. 26 სექტემბერი, 1929, თბილისი — გ. 22 ივლისი, 1984) — ქართველი და საბჭოთა კინოოპერატორი, კინორეჟისორი, სცენარისტი და მსახიობი. საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1980).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1929 წლის 26 სექტემბერს თბილისში, სსრკ სახალხო არტისტის მიხეილ კალატოზიშვილის ოჯახში. 1953 წელს დაამთავრა მოსკოვის საკავშირო სახელმწიფო კინემატოგრაფიის ინსტიტუტის საოპერატორო ფაკულტეტი (ბორის ვოლჩეკის სახელოსნო). 1960 წლიდან იყო კინოოპერატორი, ხოლო 1969 წლიდან კინორეჟისორი კინოსტუდიებში „ქართული ფილმი“ და „ლენფილმი“.

ფილმოგრაფია
დამდგმელი რეჟისორი
საცოლე
ფილატელისტის სიკვდილი
მე, გამომძიებელი
ციმბირელი პაპა
კავკასიური ამბავი
კიკვიძე
გმადლობთ რატილი
სკაპენის ოინები
კავკასიელი ტყვე
არღანი

სცენარის ავტორი
კავკასიელი ტყვე
კავკასიური ამბავი
კიკვიძე
ფილატელისტის სიკვდილი

დამდგმელი ოპერატორი
წარსული ზაფხული
ამბავი ერთი ქალიშვილისა
ჭიაკოკონა
მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი
თეთრი ქარავანი
მე ვხედავ მზეს
მაცი ხვიტია
ლონდრე
არღანი
მსახიობი
„ხმა“ (ალექსანდრე ილიას ძე)

ჯილდოები და აღიარება
1980 — საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი
კუსაცუ-შირანე

კუსაცუ-შირანე — მოქმედი სტრატოვულკანი იაპონიაში, გუმის პრეფექტურაში, კუნძულ ჰონსიუზე. სიმაღლე 2165 მ. მდებარეობს ეტიგოს ქედზე, უშუალოდ ვულკან ასამის ჩრდილოეთით. წარმოდგენილია სამი პიროკლასტური კონუსითა და ამდენივე კრატერული ტბით, რომელთაგან უდიდესია მჟავე ზურმუხტისფერ-მომწვანო ტბა იუ-გამა, რომლის ზედაპირზე ზოგჯერ გოგირდი ტივტივებს. 2018 წლის 23 იანვარს ადგილი ჰქონდა უმნიშვნელო ფრეატულ ამოფრქვევას, რომელსაც ერთი ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა, ხოლო ზვავის შედეგად რამდენიმე ადამიანი დაშავდა. 1805 წლიდან მოყოლებული დაფიქსირებულია 14 ამოფრქვევა.
ხორცის რუხი ბუზები

ხორცის რუხი ბუზები — ორფრთიანი მწერების ოჯახი. სხეულის სიგრძე 4–14 მმ-ია, ჩვეულებრივ რუხები არიან, ხშირად მუცელზე ჭადრაკული მოხატულობით. გავრცელებული არიან მთელ მსოფლიოში. ცნობილია 2500-მდე სახეობა (უპირატესად ტროპიკებში). გვხვდებიან ყვავილებზე, ლეშზე, ნარჩენებზე და სხვ. როგორც წესი, ცოცხლად შობენ შთამომავლობას. მატლები ნეკროფაგები, კოპროფაგები, მტაცებლები და ხერხემლიან და უხერხემლო ცხოველთა პარაზიტები არიან. ხორცის რუხ ბუზებს შორისაა მრავალი სინანთროპული სახეობა, რომლებსაც ნაწლავური ინფექციები გადააქვთ. ვოლფარტის ბუზის მატლები ცხოველებსა და ადამიანში იწვევენ მიაზებს. -ის მატლები პარაზიტობენ მეთაფლია ფუტკარზე. ბუნებაში არსებით როლს ასრულებენ ცხოველთა ლეშების განადგურებაში.
ლილი იაშვილი

ლილი იაშვილი (დ. 10 მაისი, 1920, თბილისი — გ. 30 ნოემბერი, 1983, იქვე) — ქართველი საბჭოთა კომპოზიტორი და პედაგოგი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1981).

ბიოგრაფია
1953 წელს დაამთავრა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია.

1960 წლიდან იყო თბილისის სამუსიკო სკოლის პედაგოგი. მის შემოქმედებაში მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს კამერულ–ვოკალურ და საესტრადო ჟანრს. დაწერილი აქვს ორმოცზე მეტი სიმღერა: „ია–ია“, „კომში-კომში კომარა“, „სიმღერა თბილისზე“, „თბილისური საღამოები“, „მზის სამეფო“, „გავიზარდე თითქოს“, „ბათუმს ქათქათას“ და სხვა. ასევე ვოკალური დუეტები და ტრიოები. 1967 წელს ვ. აბაშიძის სახელობის თბილისის მუსიკისა და დრამის სახელმწიფო თეატრში (საქართველოში პირველად) დაიდგა მისი საბავშვო მუსიკალური კომედია „ბაბაჯანას ქოშები“. ლილი იაშვილის სიმღერებს საზღვარგარეთის ქვეყნებში გასტროლების დროს წარმატებით ასრულებდა ბავშვთა ანსამბლი „მზიური"

ჯილდოები და აღიარება
1966 — საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
1981 — საქართველოს სახალხო არტისტი