პასკუალ ორტის რუბიო

პასკუალ ორტის რუბიო (დ. 10 მარტი, 1877 – გ. 4 ნოემბერი, 1963) — მექსიკელი სამხედრო ოფიცერი, ტოპოგრაფი ინჟინერი, დიპლომატი და პოლიტიკოსი, რომელიც მექსიკის 49-ე პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა 1930-დან 1932 წლამდე. იგი იყო ერთ-ერთი იმ სამ პრეზიდენტს შორის, რომლებმაც გაინაწილეს მოკლული არჩეული პრეზიდენტის, ალვარო ობრეგონის ექვსწლიანი ვადა (1928–1934), მაშინ როცა ყოფილი პრეზიდენტი პლუტარკო ელიას კალიესი ინარჩუნებდა რეალურ ძალაუფლებას პერიოდში, რომელიც ცნობილია როგორც მაქსიმატო. კალიესი იმდენად აშკარად აკონტროლებდა მთავრობას, რომ მასზე განხორციელებული თავდასხმის მცდელობისა და ზეწოლის შემდეგ, ორტის რუბიომ 1932 წლის სექტემბერში პროტესტის ნიშნად გადადგა. იგი დღემდე მექსიკის უკანასკნელი პრეზიდენტია, რომელიც გადადგა.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
იგი დაიბადა მორელიაში, მიჩოაკანის შტატში, ადვოკატისა და მიწათმფლობელის, პასკუალ ორტის დე აიალა ი უერტასა და ლეონორ რუბიო კორნეხოს ოჯახში. იგი სწავლობდა სან-ნიკოლასის კოლეჯში, შტატის დედაქალაქ მორელიაში, სადაც ინჟინრის პროფესიას დაეუფლა. სტუდენტობისას იგი პოლიტიკურად გააქტიურდა და 1896 წელს ეწინააღმდეგებოდა პორფირიო დიასის[2] ხელახალ არჩევას. 1910 წელს მექსიკის რევოლუციის დაწყებისა და 1911 წელს ფრანსისკო მადეროს გაპრეზიდენტების შემდეგ, ორტის რუბიო მიჩოაკანის წარმომადგენლად აირჩიეს ფედერალურ საკანონმდებლო ორგანოში. როდესაც 1913 წლის თებერვალში გენერალმა ვიქტორიანო უერტამ მადერო და ვიცე-პრეზიდენტი გადადგომა აიძულა, შემდეგ კი მოკლა, უერტამ ორტის რუბიო დააპატიმრა. 1914 წელს უერტა რამდენიმე რევოლუციურმა ფრაქციამ ჩამოაგდო, რის შემდეგაც ფედერალური არმია დაიშალა. ორტის რუბიო შეუერთდა კონსტიტუციონალისტურ არმიას, რომელსაც ვენუსტიანო კარანსა ხელმძღვანელობდა. თავდაპირველად პოლკოვნიკის წოდებით, მან ბრიგადის გენერლის ჩინამდე მიაღწია. კონსტიტუციონალისტურმა ფრაქციამ საბოლოოდ დაამარცხა მეტოქე რევოლუციური ჯგუფები.

კარიერა
ადრეული თანამდებობები
ორტის რუბიო მსახურობდა მიჩოაკანის გუბერნატორად 1917-დან 1920 წლამდე, ხოლო შემდეგ კომუნიკაციების მდივნად (მინისტრად) 1920-1921 წლებში, სონორელი გენერლების — ადოლფო დე ლა უერტასა და ალვარო ობრეგონის მმართველობისას. ეს უკანასკნელნი, პლუტარკო ელიას კალიესთან ერთად, დომინირებდნენ მექსიკის პოლიტიკაში 1920-იან წლებში. როდესაც 1924 წელს კალიესი პრეზიდენტად აირჩიეს, ორტის რუბიო დაინიშნა მექსიკის ელჩად ჯერ გერმანიაში, შემდეგ კი ბრაზილიაში.

1929 წლის არჩევნები
1928 წელს არჩეული პრეზიდენტის, ალვარო ობრეგონის მკვლელობამ ძალაუფლების ვაკუუმი წარმოქმნა. ვინაიდან კალიესს არ შეეძლო ხელახლა გამხდარიყო პრეზიდენტი, მან შექმნა პოლიტიკური პარტია — ნაციონალურ-რევოლუციური პარტია . ამ ნაბიჯით მოხდა ძალაუფლების ინსტიტუციონალიზაცია, რაც კალიესს საშუალებას აძლევდა, პირადი კონტროლი შეენარჩუნებინა იმ პირებზე, რომლებსაც პრეზიდენტის თანამდებობა ეკავათ. მკვლელობის შემდეგ დროებითი პრეზიდენტი ემილიო პორტეს ხილი გახდა, ხოლო ახალი არჩევნები 1929 წლისთვის დაინიშნა. კალიესმა გვერდი აუარა პორტეს ხილსა და აარონ საენსს (რომელიც კანდიდატობას ელოდა) და 1929 წლის 17 ნოემბრის არჩევნებისთვის -ის კანდიდატად ორტის რუბიო შეარჩია. მისი მეტოქე იყო ხოსე ვასკონსელოსი — ობრეგონის დროინდელი განათლების მინისტრი, რომელიც ცნობილი იყო კორუფციისა და კალიესის ავტორიტარული მმართველობის წინააღმდეგ ბრძოლით.

ორტის რუბიოს არ გააჩნდა დამოუკიდებელი ძალაუფლების ბაზა, რომელიც კალიესს დაუპირისპირდებოდა, ამიტომ მას, როგორც პრეზიდენტს, არაეფექტურ ლიდერად აღიქვამდნენ. 1920-იანი წლების იმ გადამწყვეტ პერიოდში, როდესაც პოლიტიკური ალიანსები ყალიბდებოდა, ორტის რუბიო ბრაზილიაში ელჩად მსახურობდა. ვასკონსელოსი კი ძლიერი ოპოზიციონერი კანდიდატი იყო, რომელსაც მნიშვნელოვანი მხარდაჭერა ჰქონდა სტუდენტებში, საშუალო კლასსა და მექსიკის ჩრდილო-აღმოსავლეთში მცხოვრებ მუშებში. სანამ ვასკონსელოსის კამპანია „კრისტეროსებთან“[1] კავშირს დაამყარებდა, მთავრობამ ვატიკანთან შეთანხმებას მიაღწია, რამაც კრისტეროს ომი დაასრულა. იმ დროს გავრცელებული იყო მოსაზრება, რომ არჩევნებში რეალურად ვასკონსელოსმა გაიმარჯვა. ერთ-ერთი ცნობით, სხვაობა მხოლოდ 700 000 ხმა იყო, თუმცა 1929 წლის არჩევნების ოფიციალური შედეგებით, ორტის რუბიომ ვასკონსელოსზე დამაჯერებელი გამარჯვება მოიპოვა.

მინისტრთა კაბინეტები
ორტის რუბიოს ხანმოკლე პრეზიდენტობისას მინისტრთა კაბინეტმა მრავალი ცვლილება განიცადა, რომელთა უმეტესობა ექს-პრეზიდენტ პლუტარკო ელიას კალიესის მითითებით მოხდა. კაბინეტში მექსიკის რევოლუციური პოლიტიკის ბევრი ნაცნობი სახე იყო. დროებითი პრეზიდენტი პორტეს ხილი თავდაპირველად შინაგან საქმეთა მინისტრი (უმაღლესი პოსტი კაბინეტში) გახდა, თუმცა ამ პოზიციაზე რამდენიმე ცვლილება განხორციელდა, მათ შორის 1931 წელს გენერალ ლაზარო კარდენასის დანიშვნა. განათლების მინისტრის თანამდებობაზე მცირე ხნით მსახურობდა იმედგაცრუებული აარონ საენსი, რომელიც მალე მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტროს სათავეში ჩაუდგა. გენერალი ხოაკინ ამარო ხელმძღვანელობდა სამხედრო და საზღვაო უწყებებს, როგორც ეს კალიესისა და პორტეს ხილის კაბინეტებში იყო. სოფლის მეურნეობის მინისტრი გენერალი მანუელ პერეს ტრევიონი გახდა. ფედერალური ოლქის (მეხიკო) ხელმძღვანელი თავდაპირველად დოქტორი ხოსე მანუელ პუიგ კასაურანკი იყო. თავისი ვადის განმავლობაში ორტის რუბიომ ზედამხედველობა გაუწია ახალი შრომის კანონის მიღებას და გახსნა ჩაპულტეპეკის პარკის ზოოპარკი. მიუხედავად ამისა, მან თანამდებობა დატოვა, რის მიზეზადაც ექს-პრეზიდენტ კალიესის მხრიდან მის საქმიანობაში გადაჭარბებული ჩარევა დაასახელა (თუმცა ორტისმა მმართველობისას დამოუკიდებლობის გარკვეული ნიშნებიც აჩვენა). გადადგომისას მან განაცხადა, რომ მიდის „სისხლისა და ფულისგან სუფთა ხელებით“, მოგვიანებით კი თავის მემუარებში კალიესის მმართველობას „ნახევრად შენიღბული დიქტატურა“ უწოდა. მეორე დღეს კონგრესმა მის შემცვლელად აბელარდო როდრიგესი აირჩია — რევოლუციონერი გენერალი და კალიესის კიდევ ერთი პროტეჟე, რომელმაც ექვსწლიანი ვადის დარჩენილი ორი წელი იმსახურა.

1963 წელს ორტის რუბიომ გამოსცა მემუარები.

გარდაცვალება
პასკუალ ორტის რუბიო გარდაიცვალა 1963 წლის 4 ნოემბერს, მეხიკოში.

გალერეა