iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მონასპა

მონასპა — სამეფო გვარდია ფეოდალურ საქართველოში. დააარსა დავით აღმაშენებელმა. მონასპაში 5000 მხედარი „მონა“ ანუ მეფის პირად სამსახურში მყოფი რჩეული პროფესიონალი მეომარი შედიოდა. მონასპა მეფის მცველი კორპუსი იყო, რომელიც ხშირად საგარეო მტრების წინააღმდეგ საპასუხისმგებლო სამხედრო ოპერაციებსაც ატარებდა. მონასპაში შედიოდნენ სხვადასხვა ეროვნებისა და სარწმუნოების მოლაშქრეები, ძირითადად, როგორც ჩანს, ქართველი და ჩრდილოეთ კავკასიის მთიელები და თურქთა შემოსევების გამო უმამულოდ დარჩენილი აღმოსავლეთ საქართველოს ფეოდალები. არაქრისტიან „მონათა“ დიდი უმრავლესობა თანდათან გაქრისტიანდა. მოლაშქრეები მუდამ მეფესთან ან სასახლესთან იმყოფებოდნენ და მეფის წყალობით ცხოვრობდნენ. დავით აღმაშენებელი დიდად აფასებდა „მონებს“, რომლებიც მისი ხელისუფლების ძირითად დასაყრდენს წარმოადგენდნენ ფეოდალურ ოპოზოციასთან ბრძოლაში.

მონასპა არსებობდა დავით აღმაშენებლის მემკვიდრეთა დროსაც. მონასპის მოლაშქრეები, ცხადია, მონები არ იყვნენ (ამ სიტყვის ჩვეულებრივი გაგებით), ისინი იყვნენ ან თავისუფალი მოთემეები ან მეფის ყმა მცირე აზნაურები. საუკუნის განმავლობაში „მონათა“ უმრავლესობა ყმა-მამულით იქნა შეწყალებული და ქართველ ფეოდალთა რიგებს შეერია. 1184 წლის შემდეგ მონასპა აღარ იხსენიება. მონასპის მოლაშქრეთაგან იყვნენ გამოსული გიორგი -ისა და თამარის დროს მაღალსახელმწიფოებრივ თანამდებობაზე დაწინაურებული „უგვარო“ მოხელეები: მხარგრძელები, აფრიდონი, და სხვანი.

მონასპა გამოცდილი და სანდო მეომრებისაგან შედგებოდა, იყო უაღრესად მობილური და საქართველოს სამხედრო წარმატებებში დიდი როლი ითამაშა.
მონასტერი

მონასტერი ( — განდეგილის სენაკი) — ბუდიზმისა და ქრისტიანობაში ერთი და იმავე წესდებით მცხოვრები რელიგიური თემი. ქრისტიანობაში ცნობილია მამაკაცთა და ქალთა მონასტრები. უძველესი მონასტერი წარმოიქმნა ინდოეთში ძვ. წ. ათასწლეულის შუა ხანაში. პირველი ქრისტიანული მონასტერი ჩამოყალიბდა საუკუნეში ტაბენისში (ეგვიპტე).
Magnum opus

} „უდიდესი ნამუშევარი“) — მწერლის, მხატვრის ან კომპოზიტორის საუკეთესო, ყველაზე ცნობილი ნამუშევარი. მაგალითად, ლეონარდო და ვინჩის მაგნუმ ოპუსია „მონა ლიზა“. ტერმინი აგრეთვე გამოიყენება გამოჩენილ ლიტერატურულ, მხატვრულ ან მუსიკალურ შედევრებთან მიმართებაში, როგორიცაა, მაგალითად, ბეთჰოვენის მეცხრე სიმფონია.
მონოპლაკოფორები

მონოპლაკოფორები, ერთფირფიტიანები — უხერხემლოთა კლასი მოლუსკების ტიპისა. ცნობილი იყო მხოლოდ ქვედა პალეოზოური პერიოდის ნამარხი ფორმები. 1952 წელს წყნარი ოკეანის აღმოსავლეთ ნაწილში 3950 მ სიღრმიდან მოიპოვეს მონოპლაკოფორების რამდენიმე ცოცხალი ეგზემპლარი, რომელსაც უწოდეს . აქვს კონუსისებრი ნიჟარა (3 სმ დიამეტრისაა). სხეული შედგება თავისაგან, ტანისა და ფეხისაგან. თვალები არ აქვს. საჭმლის მომნელებელი სისტემა შეიცავს ხახას, საყლაპავს, კუჭს, შუა და უკანა ნაწლავს. პირზე აქვს საფხეკი, გული შედგება 2 პარკუჭისა და 4 წინაგულისაგან. გამოყოფას 6 წყვილი თირკმელი ემსახურება. ნერვული სისტემა მოიცავს ხახისირგვლივ ნერვულ რკალს, ორ წყვილ პედალურ და პლევროვისცერალურ ნერვულ წარმონაქმნს. გაყოფილსქესიანებია. კლასში 60 სახეობამდეა, მათგან 6 თანამედროვეა და გაერთიანებულია ნეოპილიანას გვარში.
აბერდურის ციხესიმაგრე

აბერდურის ციხესიმაგრე — მდებარეობს სოფელ ეასტერ აბერდურში, ფაიფი, შოტლანდია. ციხესიმაგრის ნაწილი საუკუნით თარიღდება, რის გამოც ის ერთ-ერთი უძველესი დღემდე შემორჩენილი ციხესიმაგრეა შოტლანდიაში სუიინის ციხესთან ერთად (არგილი), რომელიც დაახლოებით იმავე დროს აიგო.

ციხის ყველაზე ადრეული ნაწილი შედგებოდა მოკრძალებული სანადიმო სახლისგან, ადგილას, რომელიც დურ-ბარნს გადაჰყურებს. შემდგომი 400 წლის განმავლობაში ციხესიმაგრე მნიშვნელოვნად განავრცეს. სანადიმო სახლი საუკუნეში კოშკის სახლად იქცა, ხოლო საუკუნეში ორმაგად გაიზარდა. ბოლო დამატება 1635 წელს განხორციელდა. ამ პერიოდში დაიხვეწა რენესანსის დეტალები, მთელ კომპლექსს დაემატა გალავნით შემოკისრული ბაღი აღმოსავლეთით და ტერასული ბაღი სამხრეთით. ეს ტერასები, რომლებიც 1548 წლით თარიღდება, უძველესი ბაღებია შოტლანდიაში, და შესანიშნავ ხედს შლის ედინბურგის ფირთსა და ფორთზე.
სპეციალური უმაღლესი სკოლა

სპეციალური უმაღლესი სკოლა იშვიათად აგრეთვე ფახჰოხშულე — უმაღლესი სასწავლო დაწესებულების ერთ-ერთი ფორმა გერმანიაში. „ფახჰოხშულე“ ქართულად შეიძლება ითარგმნოს როგორც სპეციალური უმაღლესი სასწავლებელი. სპეციალურ უმაღლეს სასწავლებლებში დიდი ყურადღება ეთმობა გამოყენებით საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა შესწავლას. ამ ტიპის სასწავლებლებში სწავლების ძირითადი აქცენტი გადატანილია მეცნიერებათა გამოყენებითობაზე, ანუ სტუდენტებისათვის მომავალ პროფესიულ საქმიანობისათვის საჭირო პრაქტიკული ცოდნისა და უნარ-ჩვევების გამომუშავებაზე. სწორედ ამით განსხვავდება გერმანიაში „ფახჰოხშულედ“ წოდებული სპეციალური უმაღლესი სკოლა უნივერსიტეტისაგან, რომელშიც გადამწყვეტი მნიშვნელობა თეორიული, სამეცნიერო მუშაობის შესწავლას უთმობენ.

ინგლისურ ენაზე აღნიშნული სპეციფიკის სახელწოდების გადატანა ფონეტიკური ადაპტაციით, მას თარგმნიან როგორც „ “, ანუ გამოყენებით მეცნიერებათა უნივერსიტეტი.

დღესდღეობით გერმანიაში, ამ სპეციალიზებული ტიპის უმაღლესი სასწავლებლები სწავლის მსურველთ სთავაზობს არა მხოლოდ საბუნებისმეტყველო, სოციალურ და ტექნიკურ, არამედ სახელოვნებო დარგების დაუფლებასაც.

ბოლონიის პროცესის კვალდაკვალ უმაღლეს სკოლებს უფლება აქვთ მომავალ სტუდენტებს აკრედიტებული დარგების ფარგლებში შესთავაზონ ბაკალავრისა და მაგისტრის ხარისხის მოპოვება.

სპეციალურ უმაღლეს სკოლაში სტუდენტები შეისწავლიან როგორც მინიმუმ ერთ სპეციალობას — ტექნიკას, მეურნეობას, აგრიკულტურას, ადმინისტრირებას.

სწავლებაზე დასტურის მისაღებად საჭიროა 12-წლიანი სასკოლო განათლების სიმწიფის ატესტატი. სწავლის ხანგრძლივობა 6 სემესტრიანია და ნაწილობრივ განივრცობა 2 საპრაქტიკო სემესტრით. უნივერსიტეტში სასწავლებლად გადასვლის მსურველებს შეიძლება გარკვეული სემეტრების რაოდენობა ჩაეთვალოთ.

სპეციალურ უმაღლეს სკოლებს რანგით საქართველოში უთანაბრდება სასწავლო უნივერსიტეტად წოდებული დაწესებულებები, რომელთაც არ გააჩნიათ სადისერტაციო უფლება.
ჭერათხევი

ჭერათხევი — მდინარე ხაშურის მუნიციპალიტეტში. მდინარე სურამულას მარცხენა შენაკადი. სათავეს იღებს ლიხის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე ზღვის დონიდან 1078 მეტრზე. სიგრძე 27 კმ. აუზის ფართობი 128 კმ². წყალდიდობა გაზაფხულზეა. წყალმცირობა წლის დანარჩენ პერიოდში. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 2,23 მ³/წმ. ზოგიერთი ავტორს (ჯ. გვასალია, ს. მაკალათია) და ისტორიულ წყაროს (ვახუშტი) ჭერათხევი მოხსენიებული აქვს, როგორც ალის ფრონე ან ალის წყალი.
ძამა

ძამა — მდინარე ქარელისა და ხაშურის მუნიციპალიტეტებში, სათავე აქვს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2140 მეტრ სიმაღლეზე, ერთვის მტკვარს მარჯვნიდან აგარაში. სიგრძე 42 კმ. აუზის ფართობი 342 კმ². მთავარი შენაკადებია: ტყემლოვანისწყალი, სათიბე და ღვანანა. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლებით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზამთარში. ახასიათებს წყალმოვარდნები ზაფხულ-შემოდგომაზე.

საშუალო წლიური ხარჯი სოფელ ზღუდერთან 3,23 მ³/წმ (1987 წლის მონაცემები). იყენებენ სარწყავად.
დავით კირკიტაძე

დავით კირკიტაძე (დ. 2 აგვისტო, 1978, ჭიათურა) — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი, ფინანსისტი.

ბიოგრაფია
2000 წელს დაამთავრა საქართველოს სპორტისა და ფიზაღზრდის აკადემია და თბილისის იურიდიული ფსიქოლოგიის ინსტიტუტი. 2001 წელს იყო „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის“ აღმასრულებელი მდივანი. 2003–2004 წლებში თბილისის მერიის სპორტისა და ტურიზმის საქალაქო სამსახურის უფროსის მოადგილე. თავდაცვისა და უშიშროების კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე.

2004–2008 წლებში იყო საქართველოს მოწვევის პარლამენტის დეპუტატი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკიდან „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები“. 2006 წელს მისი ბიოგრაფია შევიდა ცნობარში „საქართველოს პარლამენტი“.

2020 წლის საპარლამენტო არჩევნებზე „ერთიანმა ნაციონალურმა მოძრაობამ“ და გაერთიანებულმა ოპოზიციამ „ძალა ერთობაშია“ №12 საარჩევნო ოლქის (რუსთავი და გარდაბნის მუნიციპალიტეტის სოფლების ნაწილი) მაჟორიტარობის კანდიდატად წარადგინა. მან ხმების 32,61% (24418) მიიღო და მეორე ადგილი დაიკავა. მეორე ტურში მონაწილეობაზე და პარლამენტში პარტიული სიით შესვლაზეც უარი განაცხადა (მთლიანად ოპოზიციასთან ერთად, გაყალბებული არჩევნების მოტივით). ოფიციალურად 2020 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გაერთიანებული ოპოზიცია „ძალა ერთობაშია“. 2021 წელს იყო ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერობის კანდიდატი „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობიდან“. პირველ ტურში მიიღო ხმათა 43,54% (21 706 ხმა). მეორე ტურში ხმათა 46,28%-ით (23 523 ხმა) მეორე ადგილი დაიკავა.
ტრირის უმაღლესი სკოლა

ტრირის უმაღლეს სკოლაში 2006 წლის მონაცემებით 6 100 სტუდენტი სწავლობდა, ამ მონაცემთავე მიხედვით არსებული სასწავლებელი წარმოადგენდა ყველაზე დიდ სპეციალურ უმაღლეს სასწავლებელს, არა მარტო რაინლანდ–პფალცის მხარეში, არამედ დასაველთ გერმანიაშიც.

ტრირის უმაღლესი სკოლის სასწავლო კორპუსები განლაგებულია არა მარტო ქალაქში (— შნაიდერჰოფის მთავარი კამპუსი), მაგრამ ასევე ქალაქის მახლობლადაც — ეკოლოგთა კამპუსი ბირკენფელდში და ძვირფასი და ნახევრად ძვირფასი ქვების დიზაინერთა კამპუსი იდარ-ობერშტაინში.

ისტორია
ტრირის სპეციალური უმაღლესი სკოლა დაარსდა ქალაქის ორი სასწავლო დაწესებულების საავტომშენებლო და საბინათმშენებლო საინჟინრო და სახელობო სკოლების ბაზაზე და 1970 წელს რაინლანდ-პფალცის სპეციალური უმაღლესი სკოლის განყოფილებებად გაფორმდა.
1996 წლიდან ტრირის ეს უმაღლესი სასწავლებელი იურიდიულად დამოუკიდებელი სტრუქტურაა.

სასწავლო განყოფილებები
ტრირის უმაღლესი სკოლა საორგანიზაციო ნიშნით 7 სასწავლო განყოფილებად დაიყოფა, რომელთაგან ერთი ბირკენფელდში, ხოლო მეორე იდარ-ობერშტაინში მდებარეობს; ბირკენფელდში შეისწავლიან ეკოლოგიას, ხოლო იდარ-ობერშტაინში ძვირფასი და ნახევრადძვირფასი მინერალური ქვების სასამკაულო დამუშავებას.

ტრირის სპეციალურ უმაღლეს სკოლაში შემდეგი სასწავლო განყოფილებები ფუნქციონირებს:

1. სასწავლო განყოფილება — ბინათმშენებლობა, სასურსათო ტექნიკა-დანადგარები, სამომსახურებო ტექნიკა-დანადგარები.
2. გაფორმებითი ხელოვნების სასწავლო განყოფილება — არქიტექტურა და ძეგლების მოვლა.
3. სასწავლო განყოფილება — შიდა არქიტექტურა, მედიათშორისი დიზაინი, კომუნიკაციის დიზაინი, ძვირფასი ქვებისა და სამკაულების დიზაინი (იდარ-ობერშტიანი).
4. ინფორმატიკის სასწავლო განყოფილება.
5. ტექნიკის სასწავლო განყოფილება — ელექტრონიკის, მანქანათმშენებლობის, საავტომობილო ტექნიკა და სამეურნეო საინჟინრო საქმე.
6. გარემოს დაცვის სასწავლო განყოფილება — გარემოს დაცვის ეკონომია, გარემოს დაცვის სამართალი (იდარ-ობერშტაინი)
7. ეკონომიკის სასწავლო განყოფილება — საწარმოო ეკონომიკა, ეკონომიკის ინფორმატიკა, საერთაშორისო ბიზნესი.
მორევის ნაფოტა

მორევის ნაფოტა , კუდმერცხალა — თევზი კობრისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 60 სმ-მდეა, მასა 6 კგ აღწევს. გავრცელებულია აზოვისა და შავი ზღვის აუზში. კასპიის ზღვაში გვხვდება ქვესახეობა — კუტუმი. შავი ზღვის საქართველოს სანაპიროებთან მცირე რაოდენობით მოიპოვება. ნაპოვნია პალიასტომის ტბაში, მდინარე რიონის შესართავში და სხვა ადგილებში. მრავლდება მდინარეებში. ძვირფასი სარეწი თევზია. დიდი რაოდენობით იჭერენ აზოვის ზღვაში. საქართველოში სიმცირის გამო მცირე სარეწი მნიშვნელობა აქვს.
ოძისი (ხაშურის მუნიციპალიტეტი)

ოძისი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ხაშურის მუნიციპალიტეტში (ცოცხნარის თემი), ლიხის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 850 მეტრ სიმაღლეზე. ხაშურიდან 12 კმ.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 50 ადამიანი.

ისტორია
ისტორიულად სოფელი ოძისი აბაზაძეთა საგვარეულოს საკუთრება იყო. იგი ისტორიულ წყაროებში პირველად მოიხსენიება 1693 წელს შედგენილ სიგელში, რომლის ავტორია ერეკლე ნაზარალიხანის დედა ელენე. ეს სიგელი გაცემულია ზაალ აბაზაძის სახელზე: „ვისმინეთ აჯა და მოხსენება თქვენი და რაც დიდს გიორგი მეფეს აქეთ სხვატა მეფეთა და მეპატრონეთაგან წყალობა გჭირვებოდათ და ან გქონებოდათ: ... ოძისს ჟღენტი და ლიპარიტაშვილი, ნოზაური ვენახი, თქვენთვის გვიბოძებია“. 1715 წელს შედგენილი რუისის სამწყსოს დავთრის მიხედვით კი სოფელში ცხოვრობს 29 კომლი. მათი გვარებია: აბაზაძე, ღვარძლაძე, ჟღენტი, სალაყაია, მაჭარაშვილი, სოლოკაძე, ჯორელიშვილი, გვეხიძე, ბრეგვაძე, კომალაძე, ლიპარიტაშვილი, კიკნაძე. სოფელში შემთხვევით აღმოჩენილია რამდენიმე მნიშვნელოვანი არქეოლოგიური ნივთი.

ტოპონიმები
აბაზაძეების მიწები — სახნავ-სათესი სოფლის სამხრეთით.
აბაზაძეების წყარო — წყარო სოფელში.
მრგვალი მინდორი — ადგილი სოფლის ჩრდილოეთით.
ნაქელები — სახნავი სოფლის დასავლეთით.
როზას ჭალები — სახნავი სოფლის ჩრდილოეთით.
ცედანი

ცედანი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ხაშურის მუნიციპალიტეტში (ცოცხნარის თემი), მდებარეობს ლიხის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 850 მეტრ სიმაღლეზე, ხაშურიდან 16 კმ, სურამიდან 11 კმ. სოფლის განაპირას დგას სამების ეკლესია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 59 ადამიანი.
ცივწყარო (ხაშურის მუნიციპალიტეტი)

ცივწყარო — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ხაშურის მუნიციპალიტეტში (ცოცხნარის თემი), მდებარეობს ლიხის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 950 მეტრ სიმაღლეზე. ხაშურიდან 14 კმ, სურამიდან 9 კმ.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 21 ადამიანი.

1886 წლის აღწერების მიხედვით ცივწყაროში ცხოვრობს 17 კომლი (სულ 175, 95 კაცი და 80 ქალი), აქედან ყველა იმერეთიდანაა გადმოსახლებული და ყველა იმერლებად არიან მიჩნეული. 17-ვე კომლი გლეხი სახლობს სახელმწიფო მიწაზე.
წაბლოვანა

წაბლოვანა — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ხაშურის მუნიციპალიტეტში (ცოცხნარის თემი), მდებარეობს ლიხის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 800 მეტრ სიმაღლეზე, ხაშურიდან 13 კმ, სურამიდან 8 კმ. სოფელში დგას წაბლოვანის წმინდა გიორგის ეკლესია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 84 ადამიანი.
ცოცხნარა

ცოცხნარა (ყოფილი ცოცნარა) — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ხაშურის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ოძისი, ქემფერი, ცედანი, ცივწყარო, წაბლოვანა). მდებარეობს ლიხის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 800 მეტრ სიმაღლეზე, ხაშურიდან 13 კმ, სურამიდან 8 კმ. სოფელში დგას კვირაცხოვლისა და წმინდა მარინეს ეკლესიები.

გავრცელებული გვარებია: გოგალაძე, ლომიძე, ნოზაძე, ხაჩიძე, გრიგალაშვილი, შუბითიძე, გელაშვილი, ჩადუნელი, ტაბატაძე და სხვა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 294 ადამიანი.
მორვილი

მორვილი — მთა საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ქობულეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ქობულეთ-ჩაქვის ქედის უკიდურეს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1728 მ. კალთები დანაწევრებულია მდინარეების ჩაქვისწყლის, კინტრიშისა და აჭარისწყლის შენაკადთა სათავეებით. აგებულია შუაეოცენური ტუფ-ბრექჩიებითა და ტუფებით. შემოსილია ფართოფოთლოვანი (რცხილნარ-წიფნარი) ტყით.
ვიგდის ფინბოგადოტირი

ვიგდის ფინბოგადოტირი (; დ. 15 აპრილი, 1930, რეიკიავიკი) — ისლანდიელი პოლიტიკოსი, ისლანდიის, ევროპისა და მსოფლიოს პირველი არჩეული ქალი პრეზიდენტი (1980-1996).

ბიოგრაფია
მამა — ფინბოგი რუთ ტორვალდსონი ინჟინერ-მექანიკოსი, პროფესორი. დედა — სიგოდურ ერიკსდოტირი 36 წლის განმავლობაში იყო მოწყალების დების ეროვნული ასოციაციის პრეზიდენტი.

განათლება და კარიერა
განათლებით ფილოლოგია. სწავლობდა გრენობილისა და სორბონის უნივერსიტეტებში. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ დაიწყო პედაგოგიური მოღვაწეობა, პარალელურად კი ისლანდიის ტელევიზიით მიჰყავდა ფრანგული ენის შემსწავლელი გაკვეთილები.

1972-1980 წლებში რეიკიავიკის საქალაქო თეატრის დირექტორი.

1980 წელს აირჩიეს ისლანდიის პრეზიდენტად. ამ თანამდებობაზე აირჩიეს კიდევ სამჯერ 1984, 1988 და 1992 წლებში.

1998 წლიდან იუნესკოს კეთილი ნების ელჩია.
მორიგე ჯარი

მორიგე ჯარი, მორიგე ლაშქარი — სახელმწიფოს შეიარაღებული ძალების სახეობა საუკუნის ნახევრის ქართლ-კახეთის სამეფოში. წარმოადგენდა რეგულარული არმიის სისტემაზე გარდამავალ საფეხურს. ჩამოაყალიბა საუკუნის 50-იან წლებში ერეკლე -მ. საბოლოოდ გაფორმდა 1774 წელს მორიგის ლაშქრობის განაჩენით და მორიგე ჯარში გაუსვლელობისათვის 1776 წელს დამატებით გამოცემული განწესებით.

აღწერილ იქნა ქართლ-კახეთის სამეფოს მამრობითი მოსახლეობა. ქვეყანა დაიწყო 12 ერთეულად. მორიგე ჯარში უნდა ემსახურა ყველა წოდების სრულწლოვან მამაკაცს წელიწადში ერთი თვე თავისი ხარჯითა და იარაღით. მოლაშქრე გლეხი სასურსათო გადასახადისაგან თავისუფლდებოდა. ხელმოკლე გლეხი ბატონს სურსათითა და იარაღით უნდა უზრუნველყო. მორიგე ჯარისგან თავისუფლდებოდნენ მხოლოდ ვაჭრები და ზოგიერთი ხელოსნები. მორიგე ჯარი იყოფოდა ცალკე ერთეულებად, რომელთა მეთაურს მეფე ნიშნავდა. საერთო ხელმძღვანელი იყო ლევან ბატონიშვილი. ერეკლე -მ თბილისში გახსნა ზარბაზნების, ყუმბარებისა და ტყვია-წამლის დასამზადებელი თოფხანა, რომლის ხელმძღვანელადაც დანიშნა რუსეთსა და ევროპაში განსწავლული არტილერისტი პაატა ანდრონიკაშვილი.

მორიგე ჯარის შექმნით ერეკლე წოდებრივ ფეოდალურ ლაშქარს შლიდა და აწესებდა საყოველთაო სამხედრო სამსახურს მოწინავე ქვეყნების წაბაძვით. მორიგე ჯარმა შესაძლებელი გახადა სამეფოში ერთდროულად 5 ათასი მოლაშქრის გამოყვანა. ის მეფის ხელისუფლების განმტკიცებისა და გარეშე მტრებისაგან ქვეყნის თავდასაცავად იყო შექმნილი და სოციალურ-ეკონომიკური და პოლიტიკური პროგრესის საქმეს ემსახურებოდა. მორიგე ჯარის შექმნის შედეგად ლეკთა შემოსევები შემცირდა, მოსახლეობა სამალავიდან გამოვიდა და მშვიდობიან შრომას შეუდგა, სოფლები მოშენდა, მაგრამ ქართლ-კახეთის სამეფოს ჩამორჩენილი ვაჭრობა-მრეწველობის და ბურჟუაზიის არარსებობის გამო სამეფოს არც ბიუჯეტი და არც ადამიანური რესურსი არ გააჩნდა მსგავსი რეფორმის სიმტკიცისთვის. მორიგე ჯარის არსებობა ხელსაყრელი არ იყო თავადებისათვის, ვინაიდან გლეხი ჯამაგირზე მყოფი სამხედრო მოხელის საშუალებით უშუალოდ მეფეს დაექვემდებარა და იგი ბატონისაგან ხსნას მეფის ხელისუფლების გაძლიერებაში ეძებდა. მორიგე ჯარის დასუსტებაში თავისი როლი ითამაშა 1781 წელს ჯარის მხედართმთავრის, ლევან ბატონიშვილის, სიკვდილმაც. 1787 წლისთვის ქვეყნის რეაქციული ძალების საერთო მცდელობის შედეგად, მორიგე ლაშქარი შემცირდა. მისი ადგილი დაიკავა დაქირავებული ჯარის თავისებურმა სახეობამ — მორიგე ყარაულმა.
მორიგის ლაშქრობის განაჩენი

მორიგის ლაშქრობის განაჩენი 1774 — ძველი ქართული ადმინისტრაციული და სამხედრო სამართლის მნიშვნელოვანი ძეგლი. შეიმუშავა დარბაზმა. მოქმედებდა 1774 წლის იანვრიდან ქართლ-კახეთის სამეფოში (თუშეთისა და ფშავ-ხევსურეთის გამოკლებით). შედგება შესავლისა და 37 მუხლისაგან. მორიგის ლაშქრობის განაჩენის შედგენის მიზანი იყო მუდმივი ლაშქრის — მორიგე ჯარის შექმნა. ამ გზით მეფე ერეკლე ცდილობდა ფეოდალთა განკერძოებულობის შეზღუდვას და ცენტრალური ხელისუფლების გაძლიერებას. ამიერედან ლაშქრად გაწევა უნდა მომხდარიყო არა შეწერით ან კომლზე კაცის დაძახებით, არამედ მოსახლეობის აღწერის დავთრების მიხედვით. ლაშქრობის შემძლე ყოველ მამაკაცს წელიწადში ერთი თვე უნდა ემსახურა სამეფო ლაშქარში. „სარდრები“, მინბაშები და უზბაშები, როგორც უშუალოდ მეფისადმი დამორჩილებული მოხელეები, სამეფო ლაშქარში მებატონე ფეოდალზე მეტი ძალისანი იყვნენ. სამხედრო დანაშაულისათვის სასჯელი ემუქრებოდა მაღალი წოდების წარმომადგენლებსაც. ისჯებოდა დანაშაულის განუცხადებლობაც (მუხლი 16).

მორიგის ლაშქრობის განაჩენმა შესაძლებელი გახადა სამეფოში ერთდროულად 5 ათასი მოლაშქრის გამოყვანა. 1787 წლისთვის ქვეყნის რეაქციული ძალების საერთო მცდელობის შედეგად, მორიგე ლაშქარი შემცირდა. მისი ადგილი დაიკავა დაქირავებული ჯარის თავისებურმა სახეობამ — მორიგე ყარაულმა.
მინბაში

მინბაში (აზერბ. მინ — ათასი, თურქ. ბაში — უფროსი) — ათასეულის უფროსი, ათასისთავი გვიანდელ ფეოდალურ საქართველოში. ქართლის სამეფოში მინბაში საუკუნეში ირანის საოკუპაციო ჯარის უფროსად, თბილისის ციხისთავად ჩანს. საუკუნის ნახევრიდან მინბაში არა მარტო ციხის უფროსია, არამედ მორიგე ჯარში მაღალი თანამდებობის პირიც, რომელსაც ჯარის წვრთნაც ევალება. დროთა ვითარებაში მინბაშის სახელოში სახელწოდების გარდა უცხოური არაფერი დარჩა. მინბაში, როგორც სამხედრო მოხელე იხსენიება საუკუნის მიწურულში შედგენილ სახელმწიფოებრივი რეფორმისა და სამართლის პროექტებშიც.
აგათა ბარბარა

აგათა ბარბარა (დ. 11 მარტი, 1923, ზაბარი — გ. 4 თებერვალი, 2002, ზაბარი) — მალტის პირველი ქალი პრეზიდენტი (1982-1987). დაიბადა ჯოზეფ და ანტონია ბარბარების ცხრაშვილიან ოჯახში. განათლებით ფილოლოგი.

კარიერა
1940-1947 წლებში იყო საშუალო სკოლის პედაგოგი. 1955-1958 და 1971-1974 წლებში დომინიკ მინტოფისა და უგო მიფსუდ ბონიჩის მთავრობებში ეკავა განათლების მინისტრის თანამდებობა. 1982 წლის 16 თებერვალს აირჩიეს ქვეყნის პრეზიდენტად. 1987 წლის 15 თებერვალს ხუთწლიანი ვადის გასვლისთანავე გადადგა თანამდებობიდან, აქტიურ პოლიტიკურ ცხოვრებას ჩამშორდა და საცხოვრებლად გადავიდა მშობლიურ ქალაქ ზაბარში. სადაც გარდაიცვალა კიდეც 2002 წელს.

2006 წლის 26 აპრილს მალტის პრეზიდენტმა ედუარდ ფენეჩ ადამიმ ქალაქ ზაბარის ცენტრალურ მოედანზე საზეიმოდ გახსნა აგათა ბარბარას მონუმენტი.
კარმენ პერეირა

კარმენ პერეირა (დ. 1937 — გ. 4 ივნისი, 2016, ბისაუ) — გვინეა-ბისაუს დროებითი და მსოფლიოს პირველი შავკანიანი ქალი პრეზიდენტი (14 მაისი–16 მაისი, 1984).

კარიერა
პოლიტიკური მოღვაწეობა დაიწყო 1962 წელს, როდესაც გაწევრიანდა გვინეისა და მწვანე კონცხის კუნძულების დამოუკიდებლობის აფრიკულ პარტიაში (რევოლუციური მოძრაობა, რომლის მიზანი იყო დასავლეთ აფრიკაში პორტუგალიის ორი კოლონიისათვის დმოუკიდებლობის მოპოვება). პოლიტიკური აქტივობის გამო ოჯახთან ერთად წავიდა ემიგრაციაში და წლების მანძილზე ცხოვრობდა სენეგალში, ხოლო შემდეგ საცოვრებლად წავიდა საბჭოთა კავშირში, სადაც შეისწავლა მედიცინა.

1980 წლის სახელმწიფო გადატიალების შემდეგ დაბრუნდა გვინეა-ბისაუში და არჩეულ იქნა პარლამენტის წევრად. 1981-1983 წლებში ეკავა ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალურ საკითხთა მინისტრის თანამდებობა. ოდნავ მოგვიანებით კი აირჩიეს პარლამენტის თავმჯდომარედ. 1990-1991 წლებში კი იყო სახელმწიფო მინისტრი. 1984 წელს ახალი კონსტიტუციის საფუძველზე, სახელმწიფოს მოქმედი პრეზიდენტი ჟოან ბერნარდო ვიეირა გადაგა, ხოლო მისი ადგილი დაიკავა პარლამენტის თავმჯდომარემ, კარმენ პერეირამ. ორი დღის შემდეგ დაუბრუნდა პარლამენტს, რომელსაც ხელმძღვანელობდა 1992 წლამდე.

გარდაიცვალა 2016 წლის 4 ივნისს 79 წლის ასაკში.
მორონობუ ჰისიკავა

მორონობუ ჰისიკავა (დ. დაახლოებით 1618 - გ. დაახლოებით 1694), იაპონელი გრაფიკოსი, ფერმწერი, ქსილოგრაფიის სკოლის (უკიიო-ე) ფუძემდებელი. ქმნიდა ალბომ-წიგნებს („ოსაკის ამბები“, 1668; „ამ ხრწნადი წუთისოფლის ქალთა 100 გამოსახულება“, 1681 და სხვა), აგრეთვე ესტამპებს, რომლებზეც გამოსახავდა სცენებს ხალხის ცხოვრებიდან და ლამაზ ქალებს (ყველა ქსილოგრაფია). ეს ნამუშევრები გამოირჩევა უშუალობითა და იუმორით, მკაფიო და დინამიკური კონტურებით, ძლიერი, მეტყველი შტრიხებით.
კორასონ აკინო

კორასონ აკინო (ქალიშვილობის გვარი — კოხუანგკო; დ. 25 იანვარი, 1933, პამპანგის პროვინცია — გ. 1 აგვისტო, 2009) — ფილიპინებისა და აზიის პირველი ქალი პრეზიდენტი (25 თებერვალი, 1986 — 30 ივნისი, 1992). ფილიპინელი ოპოზიციონერი პოლიტიკოსის ბენინიო აკინოს (1932–1983) მეუღლე და ყოფილი პრეზიდენტის ბენინიო აკინოს დედა. წარმოშობით ჩინელი.

განათლება
პირველადი განათლება მიიღო ფილიპინების ერთ-ერთ კათოლიკურ სკოლაში, რის შემდეგაც სწავლა გააგრძელა ნიუ-იორკის მაუნტ-სენტ-ვინსენტის კოლეჯში, სადაც შეისწავლა იურიდიული მეცნიერება. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ კი მიიღო ფილოლოგიური განათლება მანილის უნივერსიტეტში.

კარიერა
ფერდინანდ მარკოსის დიქტატორული რეჟიმის მიერ მეუღლის მკვლელობის შემდეგ (1983) აქტიურად ჩაება პოლიტიკაში, თუმცა ბავშვობიდანვე პოლიტიკოსების ოჯახში იზრდებოდა (პაპა ფილიპინელი სენატორი იყო, ხოლო მამა — კონგრესმენი). 1986 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში, რომელიც მოქმედმა რეჟიმმა გაყალბების ფონზე ჩაატარა, დაიკავა მეორე ადგილი და წამოიწყო სამოქალაქო დაუმორჩილებლობის მოძრაობა, რასაც მოჰყვა სახელმწიფო გადატრიალება და დიქტატორ ფერდინანდ მარკოსის რეჟიმის დამხობა (25 თებერვალი, 1986). ჰყავს 5 შვილი და 7 შვილიშვილი.

გარდაცვალება
გარდაიცვალა 2009 წლის 1 აგვისტოს 76 წლის ასაკში გულის შეტევის შედეგად, მაკატის სამედიცინო ცენტრში.
მოსავალი

მოსავალი — ქართული ორკვირეული სასოფლო-სამეურნეო ჟურნალი. გამოდიოდა 1909–1917 წლებში თბილისში. იბეჭდებოდა სოფლის მეურნეობის წარმოების ყველა დარგის მასალები. თანამშრომლობდნენ იაკობ გოგებაშვილი, ა. სარაჯიშვილი, მ. ჯანაშვილი, ე. თაყაიშვილი, შ. დედაბრიშვილი, ი. წინამძღვრიშვილი, ე. ნაკაშიძე, მ. მამულაშვილი და სხვები. ჟურნალს სცემდა კავკასიის საიმპერატორო სასოფლო-სამეურნეო და ქართული სასოფლო-სამეურნეო საზოგადოებები. სულ გამოვიდა 133 ნომერი.
ისლამოლოგია

ისლამოლოგია (ასევე ისლამცოდნეობა, ანდა უფრო იშვიათად ისლამისტიკა) — სამეცნიერო დისციპლინა და იკვლევს ისლამს როგორც რელიგიას, ისლამურ საზოგადოებებსა და კულტურებს.

ისლამოლოგია ორიგინალურ ტექსტებზე დაყრდნობით, რომლებიც ძირითადად არაბულ ენაზეა შესრულებული, მეცნიერულად შეისწავლის, აანალიზებს როგორც საკუთრივ ისლამურ წერილობით ძეგლებსა და ისლამური სამყაროს ისტორიას, ასევე ყურანს, ჰადისს, ისლამურ სამართალსა და ისლამურ ლიტერატურას. ყოველივედან გამომდინარე არაბული ენის შესწავლის გარეშე წარმოუდგენელია ამ მეცნიერების დაუფლება.

ისლამისტი ვერსუს ისლამოლოგი
ზოგან, ევროპულ ენებზე არსებული შესაბამისი ლიტერატურის კითხვისას შეიძლება შევხვდეთ სიტყვას ისლამისტი. მოცემული ტერმინით სულ რამდენიმე წლის წინათ მართლაც აღნიშნავდნენ ისლამის სპეციალისტს გამოდიოდნენ-რა სიტყვაფორმიდან ისლამისტიკა. დღესდღეობით, სიტყვა „ისლამისტი“ რელიგიურ-პოლიტიკური შეფერილობის ნეოლოგიზმად გადაიქცა, ხოლო მის ადგილას დამკვიდრდა დარგის გამოსახატავად ისლამოლოგია, ისლამის მკვლევარისა კი ისლამოლოგი, ანუ ქართულად ისლამცოდნე დამკვიდრდა.

ისლამოლოგიას შეისწავლიან გერმანიის უნივერსიტეტებში. სწავლება მოიცავს ისლამური აღმოსავლეთის რელიგიას, კულტურასა და ისტორიას. სტუდენტები, რომელთაც ძირითად სპეციალობად აქვთ არჩეული ისლამოლოგია ან არაბისტიკა შეისწავლიან აგრეთვე არაბულ სალიტერატურო ენას და მეორე აღმოსავლურ ენას სპარსულს ან თურქულს, განსაკუთრებულ შემთხვევებში კი ურდუს ან ინდონეზიურს.

განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა პოლიტიკური ისლამის შესწავლას.

არანაკლები ყურადღება ეთმობა აგრეთვე ისლამური აღმსარებლობის წიაღში აღმოცენებული ხალხური ტრადიციების შესწავლას.