iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ოპერაცია ბეჭედი

ოპერაცია ბეჭედი — 1991 წლის მაისის სამხედრო ოპერაციის კოდი, რომელიც ჩატარდა საბჭოთა კავშირის შიდა უსაფრთხოების ძალებისა და დასავლეთ აზერბაიჯანის „“ დანაყოფების მიერ დასახლებულ რაიონებში, მცირე კავკასიონის მთებში, მთიანი ყარაბაღის ავტონომიურ ოლქში და აგრეთვე სომხეთის სსრ-ის ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილში, გორისსა და ტავუშის პროვინციაში. ოპერაციას ოფიციალური სახელწოდებით „პასპორტის შემოწმების ოპერაცია“ ერქვა, საბჭოთა კავშირის შინაგან საქმეთა და თავდაცვის სამინისტროების მიერ განხორციელებული ოპერაციის აშკარა მიზანი იყო ორგანიზებული სომხური მილიციის რაზმების განადგურება. ჯარებს ასევე თან ახლდა სამხედრო სატრანსპორტო საშუალებები, საარტილერიო და ვერტმფრენის შეიარაღება.

ფონი
მთიანი ყარაბაღის მოძრაობა, რომელიც თავდაპირველად დაიწყო სომხეთში 1980-იანი წლების ბოლოს, მოუწოდებდა ყარაბაღის ანკლავის მიერთებას სომხეთთან, მიუხედავად იმისა, რომ იგი აზერბაიჯანის საზღვრებს მიღმა იმყოფებოდა. რეგიონის მთლიანი მოსახლეობის 75 პროცენტი იყო სომეხი, ოფიციალური შუამდგომლობები სომეხმა ლიდერებმა გაუგზავნეს საბჭოთა მთავრობას მოსკოვში, ამ საკითხის გადასაჭრელად, მაგრამ იგი უარყო გენერალურმა მდივანმა მიხეილ გორბაჩოვმა. როდესაც გორბაჩოვი ხელისუფლებაში მოვიდა, საბჭოთა კავშირში პოლიტიკური და ეკონომიკური შეზღუდვების ლიბერალიზაციამ სხვადასხვა საბჭოთა რესპუბლიკაში სხვადასხვა ნაციონალისტური ჯგუფები ჩამოაყალიბა, რომლებიც ამტკიცებდნენ, რომ მათ მიეცათ უფლება, გამოეყონ ქვეყანას და შექმნან საკუთარი დამოუკიდებელი ქვეყნები.

1989 წლის ბოლოსთვის, სომხეთის, აზერბაიჯანის, საქართველოს, ესტონეთის, ლატვიისა და ლიტვის კომუნისტური პარტიები, ძირითადად, შესუსტდა ძალაუფლების მხრივ. მთიანი ყარაბაღში, სომეხთა და აზერბაიჯანელთა შორის ურთიერთობები გაუარესდა ძალადობისა და აზრთა სხვადასხვაობის გამო.

გარდაუვალი იყო იმ კონფლიქტის პროგნოზირება, რომელიც საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ განვითარდებოდა, სომეხი მოხალისეები, როგორც რესპუბლიკიდან, ასევე სომხური დიასპორებიდან, მიდიოდნენ ანკლავში და რამდენიმე ათეული ადამიანის რაზმიც შექმნეს. გორბაჩოვი ამ რაზმებს თვლიდა, როგორც არალეგალურ პირებს და აკრძალა 1990 წლის ივლისში. მიუხედავად ამ გამოცხადებისა, ამ ჯგუფებმა განაგრძეს არსებობა და აქტიურად იბრძოდნენ აზერბაიჯანული „სპეციალური დანიშნულების“ მილიციის ბრიგადების წინააღმდეგ.

შაუმიანის პროვინციას ჰყავდა დაახლოებით 20 000 მოსახლე, რომელთაგან 85 პროცენტი ეთნიკური სომეხი იყო.

კულტურაში
დოკუმენტური სერიალი სახელწოდებით „ყარაბაღის ჭრილობები“ 1994 წელს გადაიღო ბულგარელმა ჟურნალისტმა ცვეტა პასკალევამ. ოპერაცია ბეჭდის სხვადასხვა ფაზის განმავლობაში გადაღებული დოკუმენტური ფილმები დეტალურად აღწერს იმ პერიოდის მოვლენებს.
მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის ეკონომიკა

მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის ეკონომიკა მცირე, მაგრამ სწრაფად მზარდი ინდუსტრიაა. ყარაბაღის ომის შემდეგ ეკონომიკა სწრაფად და სტაბილურად ვითარდება. 1999 წელს მთლიანი შიდა პროდუქტი 59 მილიონ დოლარს შეადგენდა. 2005 მთლიანი ყარაბაღის რესპბულიკის მთლიანი შიდა პროდუქტის მოცულობამ 114 მილიონ დოლარს მიაღწია, რაც 2001 წლის მაჩვენებელზე ორჯერ მეტი იყო. 2009 წელს რესპუბლიკის მთლიანი შიდა პროდუქტის მაჩვენებელი 260 მილიონ დოლარს გაუტოლდა, ხოლო 2010 წელს ეს მაჩვენებელი 320 მილიონ დოლარამდე გაიზარდა.

მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის სტატისტიკის ბიუროს გამოთვლით, მთლიანი შიდა პროდუქტი ამჟამინდელი საბაზრო ფასების გათვალისწინებით 2001-2007 წლებში 116%-ით გაიზარდა. სამომხმარებლო ფასის ინდექსი ამ პერიოდში მხოლოდ 34%-ით გაიზარდა, რაც ექვსი წლის განმავლობაში ეკონომიკის 60%-იან ზრდაზე მიუთითებს. 2007 წლისთვის მთიანი ყარაბაღის რესპბულიკის მთლიანი შიდა პროდუქტის 16% სოფლის მეურნეობის სექტორზე, 15% მრეწველობის დარგზე, 9% - მშენებლობის სფეროზე, ხოლო 57% მომსახურეობის სექტორზე მოდიოდა. მთლიანი შიდა პროდუქტის სოფლის მეურნეობის მაჩვენებელი 2002 წელს 33% იყო და 5 წელიწადში 16%-მდე დავიდა, ხოლო მრეწველობისა და მომსახურების სფეროების პროცენტული წილი გაიზარდა.

მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა ცნობილია თუთის არაყით . არაყს ასქერანის რეგიონში - ბრენდი აწარმოებს და საექსპორტოდაც გააქვს.

ენერგია
მთიანი ყარბააღის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე საბჭოთა პერიოდში მანდაკერტის მახლობლად აგებული ერთი ჰიდროელექტროსადგური ფუნქციონირებს. 2011 წელს მთავრობამ რამდნეიმე პატარა ჰიდროელექტროსადგურის აშენება გადაწყვიტა, რისთვისაც 70-80 მილიონი აშშ დოალრი გამოყო. 2001 წლისთვის მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა ენერგიის 60%-ს სომხეთისდან იღებდა.

საბანკო სექტორი სწრაფად ვითარდება. 2010 წლის 1 სექტემბერს დეპოზიტების მოცულობამ იმავე წლის 1 იანვრის მონაცემბთან შედარებით 33,1%-იანი ზრდა აჩვენა. კომერციული ბანკების მიერ გაცემული კრეტიდების მოცულობა 28.3%-ით გაიზარდა.

სამთომოპოვებითი სფერო
მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა მდიდარია ძვირფასი და ნახევრად ძვირფასი ლითონებით, როგორიცაა ოქრო, სპილენძი და სხვა ბუნებრივი რესურსები. სპილენძისა და ოქროს მოპოვება 2002 წლიდან აქტიურად დაიწყეს. სამთომოპოვება მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის ერთ-ერთი უდიდესი გადასახადების გადამხდელი სექტორია და მასში 1200 ადამიანია დასაქმებული, რომელთა 65% ადგილობრივი მოქალაქეა.

ფინანსური მხარდაჭერა
2010 წელს მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკამ აშშ-სგან 8 მლნ აშშ დოლარის, ხოლო სომხეთისგან 30 მლნ აშშ დოლარის ფინანსური დახმარება მიიღო. სომხური დიასპორა რეგიონს ფინანსურად მხარს უჭერს სხვადასხვა ორგანიზაციის, როგორიცაა „სომხური ფონდი“, მელქონიანის ფონდი, მთიანი ყარაბაღის ინვესტირების ფონდი და ა.შ. მეშვეობით, ასევე პირდაპირი მიკრო-მხარდაჭერის სქემებით.
ნახიჩევანის ისტორიის სახელმწიფო მუზეუმი

ნახიჩევანის ისტორიის სახელმწიფო მუზეუმი — არის ნახიჩევანის ისტორიის მუზეუმი, დაარსდა 1924 წელს. მუზეუმი მდებარეობს ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ნახიჩევანის ქალაქ ისტიგალალის ქუჩაზე.

ნახიჩევანის ისტორიის სახელმწიფო მუზეუმი გაიხსნა 1924 წელს. მუზეუმი თავდაპირველად შეიქმნა, როგორც ისტორიული და ეთნოგრაფიული მუზეუმი. მომდევნო წლებში მუზეუმს ეწოდა ადგილობრივი ისტორიის მუზეუმი. 1968 წელს მუზეუმს მიენიჭა სახელმწიფო მუზეუმის სტატუსი.

1969 წლის ნოემბერში ნახიჩევანის სახელმწიფო ისტორიულ მუზეუმში ჩატარდა სამეცნიერო და თეორიული კონფერენცია, აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის ისტორიის ინსტიტუტთან ერთად. კონფერენციაზე განხილული ძირითადი საკითხები ეხებოდა ნახიჩევანის უძველესი ისტორიის შესწავლას, აზერბაიჯანში ანთროპოლოგიური მეცნიერების განვითარებას, ნახიჩევანში საბჭოთა ეპოქის ისტორიას, აგრეთვე ავტონომიური რესპუბლიკის ეთნოგრაფიის ისტორიის შესწავლას.

მუზეუმში აგრეთვე ტარდება სამეცნიერო კვლევები, სტაციონარული და მობილური გამოფენები, შეხვედრები, მემორიალური ცერემონიები, სამეცნიერო-თეორიული და ექსპერიმენტული კონფერენციები, მრგვალი მაგიდები და ა.შ.

ნახიჩევანის სახელმწიფო ისტორიულ მუზეუმში დაცულია 48000-ზე მეტი ექსპონატი.

ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში მიმდინარე არქეოლოგიური გათხრების დროს აღმოაჩინეს გამოყენებითი ხელოვნების ნიმუშები, უძველესი ნუმიზმატიკური მასალები, აგრეთვე ეროვნული სამოსი, ნაქარგები და ხალიჩის ნაწარმი, ძვირფასი ლითონებისაგან დამზადებული სამკაულები, საყოფაცხოვრებო საგნები და ნახატები.

ექსპოზიცია ძირითადად მოიცავს უძველეს, შუა საუკუნეების, თანამედროვე და ახალ პერიოდს. მუზეუმი შედგება 10 ფილიალისგან. აქ მოცემულია სხვადასხვა სახის ხელსაწყოები, საგნები პალეოლითისა და ნეოლითის ხანიდან, ქვები, ობსსიანური დაფები, ქვის ძვლები, სპილენძი და ვერცხლის მონეტები ნაპოვნი ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში. მუზეუმს სახელმწიფო სტატუსი მიენიჭა 1968 წელს.

ნახჩივანის ისტორიის სახელმწიფო მუზეუმის წარმატება 1969 წლით თარიღდება. 1969 წელს ჰეიდარ ალიევის ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ, მუზეუმების განვითარებისა და მათი ავტორიტეტის გაზრდისთვის განხორციელებული ზომების შედეგად, აზერბაიჯანული მუზეუმები, მათ შორის ნახიჩევანის ისტორიის სახელმწიფო მუზეუმი, ფუნქციონირებს არა მხოლოდ როგორც კულტურული მომსახურების ცენტრები, არამედ როგორც კვლევითი ბაზები. მათი ურთიერთობა ფართოვდება. ამ დროიდან ნახიჩევანის ისტორიის სახელმწიფო მუზეუმს ასევე აქვს მრავალი დასამახსოვრებელი ღონისძიება და ღირსშესანიშნავი დღე ჩატარებული.

ექსპოზიცია
ექსპოზიცია ძირითადად მოიცავს უძველეს, შუასაუკუნოვან, თანამედროვე და ახალ ეპოქებს. მუზეუმი შესდგება 10 განყოფილებისაგან. აქ წარმოდგენილია სამუშაო იარაღების მრავალი სახეობა, პალეოლითისა და ნეოლითის ეპოქებისათვის დამახასიათებელი ნივთები, ქვები, ობსიდანის დაფები, ქვის ჩაქუჩები, ნახიჩევანის რესპუბლიკაში ნაპოვნი სპილენძისა და ვერცხლის მონეტები, შუასაუკუნეების არქიტექტორის აჯემი აბუბაკრ ნახიჩევანის მიერ აგებული არქიტექტურული ძეგლების მომინე მომინე ხათუნის სამარხის, იუსუფ კუსეირ ოღლის სამარხის და სხვა არქიტექტურული ძეგლების ფოტოსურათები, ხალიჩისქსოვა, საიუველირო ნაკეთობები, სპილენძი, კერამიკა და დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნების ნიმუშები, ასევე ეროვნული ოსტატების ხელით ნაკეთი ნამუშევრები.
ეგინე

ეგინე გრიგორიანი(; დ. 15 სექტემბერი, 1989, ერევანი, სომხეთი) ან ეგინე ან ეზჰინე — სომეხი-რუსი მომღერალი, მუსიკათა და მელოდიათა მწერალი. ამჟამად ცხოვრობს მაიამიში.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1989 წლის 15 სექტემბერს, ერევანში, სომხეთში; აღიზარდა რუსეთში. იგი არის რუსი მომღერალი, მუსიკათა და მელოდიების მწერალი, მოდელი და მოცეკვავე. ეგინემ ბავშვობაში სხვადასხვა სიმღერის კონკურსსა თუ შეჯიბრებაში მიიღო მონაწილეობა და რამდენიმე ჯილდომ მოიპოვა; მათ შორიაა „რუსეთის ახალგაზრდა ტალანტის მუსიკალური კონკურსი“. ერთმა ასეთმა გამარჯვებამ მას ლოს ანჯელესში გამართულ საერთაშორისო კონკურსში მონაწილეობის მისაღების უფლება მოუტანა. მისი მუსიკალური შესაძლებლობები პირველად გამოვლინდა საშემსრულებლო ხელოვნების მსოფლიო ჩემპიონატში - კონკურსში რომელში მონაწილეებიც 40 ქვეყნის 75,000 აპლიკანტიდან იყვნე არჩეულები. მხოლოდ და მხოლოდ 16 წლის ასაკში, საშემსრულებლო ხელოვნების მსოფლიო ჩემპიონატში ეგინემ 2 ოქროს, 2 ვერცხლის და 1 ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა. მას ასევე მიენიჭა ბოლო პრიზი: საკუთარი ასაკის კატეგორიაში გახდა „ “. აღნიშნული ჩემპიონატის დასრულების შემდეგ, ეგინემ სხვადასხვა კომპანიებისგან მიიღო შემოთავაზება. მან კონტრაქტი მაიამიში მდებარე კომპანიასთან გააფორმა; კონტრაქტის ხანგრძლივობა 7 წელია. მას შემდეგ დაიწყო მისი კარიერა აშშ-ში. მწარმოებელ კომპანიასთან 7 წლიანი მუშაობის შემდეგ მისი კონტრაქტი დასრულდა; ეგინემ მათთან მუშაობა არ განაგრძო; შემდგომ მან თქვა: „ბედნიერი ვიყავი, რომ საბოლოოდ გავთავისუფლდი“. მან გადაწყვიტა რუსეთში დაბრუნება და კარიერის ზენიტს სწორედ აქ მიაღწია. იგი გახდა საკუთარი პროექტის პროდიუსერი, საკუთარი სიმღერების შემსრულებელი, არ აქვს გაფომებული კონტრაქტები, მისთვის აღარ არსებობს კომპანიები, იგი არის საკუთარი ბოსი .... ეს გადაწყვეტილება მისთვის ძალიან წარმატებული აღმოჩნდა.
შენგავითის დასახლება

შენგავითის დასახლება — არქეოლოგიური ადგილი დღევანდელ სომხეთში, ერევანში. მდებარეობს ერევნის ტბის სამხრეთ-აღმოსავლეთ გორაკზე. იგი დასახლებული იყო უძველესი პერიოდიდან ძვ.წ. დაახლოებით 3000 -დან დაწყებული ჩვ.წ.აღ. 2500 წ.წ. - მდე ადრეულ ბრინჯაოს ხანის პერიოდში და შუა ბრინჯაოს ხანაში, 2200 წლამდე. ქალაქი იკავებდა საერათო ჯამში ექვს ჰექტარ ფართობს. როგორც ჩანს, შენგავითი იყო სოციალური ცენტრი ქალაქის მიმდებარე ტერიტორიებისთვის, მისი უჩვეულო ზომების და მარცვლეულის ჭარბი წარმოებისა და მეტალურგიის გამო. ქალაქს გარშემო ერტყა 4 მეტრი სიგანის ქვის კედელი. რეგიონი მიეკუთვნება მტკვარ-არაქსის ან ადრინდელი ამიერკავკასიის პერიოდისა და შენგავითური კულტურის არეალის ტიპს.

დასახლების გეგმა
ჯერჯერობით არქეოლოგებმა აღმოაჩინეს ციკლოპინის დიდი კედლები კოშკებით, რომლებიც გარშემო ერტყა დასახლებულ პუნქტს. ამ კედლების შიგნით იყო წრიული და კვადრატული მრავალსართულიანი ნაგებობები, რომლებიც აშენდა ქვისა და ტალახის აგურისგან. ზოგიერთ საცხოვრებელ კორპუსში იყო რიტუალური კერა და საყოფაცხოვრებო ორმოები, ხოლო დიდ სილოებში, რომლებიც მდებარეობდა ქალაქში, მასში ხორბალსა და ქერს ინახავდნენ. აქვე იყო მიწისქვეშა გადასასვლელიც. ადრე გათხრების შედეგად აღმოჩენილი იყო სამარხები, რომლებიც დასახლებული კედლების გარეთ მდებარეობს სამხრეთ-აღმოსავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთის მხარეებში. კიდევ უფრო ძველი აღმოჩენილი სამარხები დღემდე ამავე რეგიონშია შემორჩენილი.

არქეოლოგიური აღმოჩენები
შენგავითში არქეოლოგიური გათხრების დროს აღმოჩენილ ნივთებს შორის იყო ჩერტისა და ობსიდიანის ქვის იარაღები, ჯოხების თავები, ჩაქუჩები, საფქვავები, ნემსები, ჭურჭელი და მეტალის გადასადნობი ჭურჭელი (რომელშიც შესაძლებელი იყო 10 კგ მეტალის გადნობა). ნამსხვრევების დიდი რაოდენობა ნაშთებისა და ობსიდიანის ქსოვისგან, ჭურჭლის დამზადება, მეტალურგია და იარაღის წარმოება მიუთითებს იმაზე, რომ ქალაქში იყო ორგანიზებული გილდიები, რომლებიც ასრულებდნენ ასეთ დავალებებს. ქალაქში ნაპოვნ ჭურჭელს, როგორც წესი, აქვს დამახასიათებელი შავი, დამწვარი ექსტერიერი და მოწითალო ფერი. ეს სტილი განსაზღვრავს პერიოდს და გვხვდება მთიანი ადრეული ამიერკავკასიის ტერიტორიებზე. ჭურჭლის ერთ-ერთი უფრო დიდი სტილი გამოიკვეთა, როგორც ღვინის ჭურჭელზე. სამომავლოდ ნარჩენების ტესტები დაადასტურებენ ამ ცნებებს.

ადრინდელი გათხრების დროს ერთ-ერთ ნაგებობაში აღმოაჩინეს დიდი ქვის ობელისკი. მსგავსი ობელისკი იქნა აღმოჩენილი მუხრაბლურის რეგიონში, ვაღარშაპატიდან სამხრეთით ოთხ კილომეტრში. ფიქრობენ, რომ ეს, და ნაპოვნი თიხისგან დამზადებული უამრავი ქანდაკება, რიტუალისტების მიერ გამოიყენებოდა შენგავათში.
მარიამ და ერანუი ასლამაზიანების გალერეა

დებ მარიამ და ერანუი ასლამაზიანების გალერეა — მარიამ და ერანუი ასლამაზიანების უნიკალური გალერეა სომხეთში, ქალაქ გიუმრიში. გალერეაში გამოფენილია დებ ასლამაზიანების ნახატების, გრაფიკული და კერამიკული ნაშუევრების სრული კოლექცია, რომელიც უდიდესია მთელს მსოფლიოში. გალერეა ერთადერთი მუზეუმია სომხეთში, რომელიც ქალ ხელოვანებს მიეძღვნა.

ისტორია
გალერეა 1987 წელს დააარსეს თავად მარიამ და ერანუი ასლამაზიანებმა. გარდაცვალებამდე დებმა გალერეას თავად გადასცეს 620 ორიგინალი ნახატი, კერამიკული და გრაიფული ნამუშევარი, რომლებიც დღესაც გამოფენილია.

გალერეა მდებარეობს ქალაქ გიუმრის ცენტრალურ მოედანზე. შენობა 1880 წელს ქეშიშოვების ოჯახისთვის აიგო, რომლებიც მდიდარი ვაჭრები იყვნენ. 1988 წლის მიწისძვრის შემდეგ გალერეის შენობა მიუსაფარ ადამიანებს გადაეცათ და ხელახლა 2004 წელს გაიხსნა. 1980 წლიდან შენობას სომხეთის მთავრობა იცავს, როგორც ისტორიული და კულტურული მემკვიდრეობსი ძეგლს.

გალერეა ორსართულიანია: პირველ სართულზე ერანუი ასლამაზიანის ნაშრომებია გამოფენილი, ხოლო მეორე საერთულზე მარიამ ასლამაზიანის ნაშრომები. გალერეას შიდა ეზო და აივანი აქვს, რომელიც საუკუნის ალექსანდროპოლის ქალაქური არქიტექტურის ნიმუშია, რომელიც ევროპული და ტრადიციული სომხეთის არქიტექტურის ნაზავს წარმოადგენს.

კოლექციები
მარიამ და ერანუი ასლამაზიანები ყარსის პროვინციაში, ბაშ-შირაქში (დღეისთვის შირაქის მაზრა, იერაზგავორსის სოფელი), შესაბამისად 1907 და 1910 წლებში. გოგონებმა სამხატვრო განათლება ალექსანდროპოლის სამხატვრო სკოლაში (სამხრეთ კავკასიაში პირველი სამხატვრო სკოლა) მიიღეს, რომელიც 1905 წელს დაარსდა. სკოლამ დიდი როლი ითამაშა ასლამაზიანების პროფესიაში. მოგვიანებით გოგონებმა სწავლა განაგრძეს ერევნის სახვითი ხელოვნების კოლეჯში, მოსკოვისა და ლენინგრადის ხელოვნების უმაღლეს სკოლებში (დღეისთვის საქნტ-პეტერბურგის სახვითი ხელოვნების აკადემია).

ერანუი ასლამაზიანი ძირითადად საკუთარ პორტრეტებსა და ყოფითი ჟანრის ნახატებს ქმნიდა. მარიამ ასლამაზიანის ნახატები მის დრამატულ ცხოვრებას ასახავს. გალერეაში დაცულია მარიამ ასლამაზიანის საყოველთაოდ აღიარებული დახვეწილი კერამიკული ფილებიც. ასლამაზიანების გალერეის გარდა, დების ნამუშევრები დაცულია ლონდონის, სოფიის, ბერლინის, ვენეციის, ტოკიოს, დელისა და სხვა ქალაქების მუზეუმებში.

სტრუქტურა
დებ მარიამ და ერანუი ასლამაზიანების გალერე მოიცავს სუვენირების მაღაზიას, კერამიკულ სახელოსნოს და თავისუფალ კერამიკულ სტუდიას. გალერეაში ტარდება კერამიკის დამზადების ორსაათიანი ტრენინგი, რომელის ტურსა და საუზმეს მოიცავს და მონაწილეებს შესაძლებლობა აქვთ სუვენირებიც თავად შექმნან. ტურები სომხურ, ინგლისურ, რუსულ და ფრანგულ ენებზე ტარდებ. ამ ოთხ ენაზევე ტარდება სხვადასხვა ასაკის დამთვალიერებლთათვის საგანმანათლებლო და გასართობი თამაშები.
პოლ ბაღდადლიანი

პოლ ბაღდადლიანი (; დ. 10 ივლისი, 1953, ალეპო, სირია — გ. 28 ივნისი, 2011, გლენდეილი, კალიფორნია, აშშ) ხშირად ცნობდნენ როგორც პოლს — სომეხი-ამერიკელი მუსიკოსი, მუსიკებისა და მელოდიების მწერალი, კომპოზიტორი, მუსიკოსი, ბიზნესმენი. მას მოიხსენიებენ, როგორც სასიყვარულო სიმღერების მეფეს. მისი მუსიკა უყვარდა მრავალ სომეხსა და თითქმის მთელ [[[[სომხური დიასპორა|სომხურ დიასპორას]].

ადრეული ცხოვრება
პოლი დაიბადა როგორც კრიკორ ბაღდადლიანი, [[1953]] წლის 10 ივლისს, სომხურ ოჯახში; მისი მშობლები იყვნენ ბარიურ და აროუსიაგ ბაღდადლიანები. ჰყავდა ძმა, სახელად არამ ბაღდადლიანი და და სახელად ანაჰიდ ბაღდადლიანი. [[დამასკო]]ში, [[სირია]]ში გადასვლის შემდეგ მას დიდი წარმატება მოუტანა თანამედროვე სომხური მუსიკების შესრულებამ. 1965 წელს, 12 წლის ასაკში ბაღდადლიანს დედა გარდაეცვალა (საბოლოოდ მისი მამა დაქორწინდა და დასახლდა [[პასადენა]]ში, [[კალიფორნია]]ში). ყოველდღიურ ცხოვრებასთან ჭიდილით, მან საკუთარი ცხოვრება დაიწყო.

კარიერა
[[1970-იანები|1970-იანი წლების]] განმავლობაში პოლ ბაღდადლიანი ცნობილი იყო როგორც პოლი (პრინცი) და იგი მხოლოდ ინგლისურ სიმღერებს მღეროდა. სომხური დიასპორის წარმომადგენლის, მომღერალ ჰარუთ პამბუკჯიანის მუსიკის მოსმენის შემდეგ, პოლ ბაღდადიანმა სომხურ ენაზე სიმღერა დაიწყო (ძირითადად სასიყვარულო სიმღერებს ასრულებდა). ბეირუთსა და შუა აღმოსავლეთში დიდი წარმატების მიღწევის შემდეგ, იგი პირადი კარიერის ახალ ეტაპზე გადავიდა: იგი გაემგზავრა [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესში]], [[კალიფორნია]]ში ([[1977]]); აქ მან საერთაშორისო კარიერა დაიწყო. ლოს-ანჯელესში ყოფნის პერიოდში მან ასობით სიმღერა (უმეტესად ბალადები) ჩაწერა; ჩაწერილ სიმღერების უმეტესობას სომხურად მღეროდა; აღსანიშნავია [[არაბული ენა|არაბულსა]] და [[ინგლისური ენა|ინგლისურ ენებზე]] შესრულებული სიმღერები. იგი ხშირად მართავდა ტურებს სომხური დიასპორის მთავარ ეპიცენტრებში.

გარდაცვალება
პოლ ბაღდადლიანი გარდაიცვალა [[2011]] წლის 28 ივნისს, [[კალიფორნია]]ში, ფილტვის კიბოსთან ხანგრძლივი ბრძოლის შემდეგ. გარდაიცვალა გლენდეილის სამედიცინო ცენტრში, საავადმყოფოში ყოფნის დროს. გარდაცვალების მიზეზად კიბოს გამო სუნთქვის უკმარისობა დასახელდა. მას დარჩა სამი შვილი: პოლ ბაღდადლიანისა და პირველი ცოლის, კრისტოფერ ბაღდადლიანის შვილი სახელად ანი ბაღდადლიანი; და ერთი ქალიშვილი, ვირჯინია ბაღდადლიანი, მისი მეორე ცოლისგან - ძაღიგ-ფლორენცია ბაღდალიანისგან.
განათლება სომხეთში

დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ სომხეთში სოციალური მომსახურების სფეროში საერთაშორისო მოთხოვნილებების შესაბამისობისთვის ახალი სისტემები დაინერგა. სომხეთის განათლების სსიტემა სწრაფად შეიცვალა, თუმცა ჯანდაცვის სფეროს საფუძველი კვლავ საბჭოური ეპოქის სახელმწიფოს მიერ დაგეგმარებული სტრუქტურა დარჩა.

წერა-კითხვის ცოდნის დონე
სომხეთში წერ-კითხვის მაჩვენებელი 1960 წლიდან 100%-ია. თვლის ცოდნა სომხეთში ჯერ-კიდევ - საუკუნეებში გახდა აუცილებელი, რაც ოსმალური და სპარსული პოლიტიკით, შემდეგ კი რუსეთის პოლიტიკით იყო გამოწვეული. კომუნისტურ ეპოქაში სომხეთის საგანმანათლებლო სისტემა საბჭოთა კავშირის მოდელის შესაბამისი იყო, რაც სახელმწიფოს (მოსკოვი) მიერ სასწავლო პროცესისა და სასწავლო მეთოდების სრულ კონტროლს და საგანმანათლებლო საქმიანობის საზოგადოებასთან, პოლიკასთან, კულტურასთან და ეკონომიკასთან მჭიდრო კავშირს გულისხმობდა. საბჭოთა პერიოდიდან დაწყებული, სომხეთში დაწყებითი და საშუალო განათლება უფასოა. საშუალო სკოლის დამთავრება სავალდებულოა. 2018 წლის სექტემბერში სომხეთის მთავრობის გადაწყვეტილებით ერევანში ჩინური ენის სკოლა გაიხსნა.

საგანმანათლებლო ინსტიტუტები
1990-1991 სასწავლო წელს სომხეთის 1307 საბაზისო და საშუალო სკოლაში 608 800 მოსწავლე იღებდა განათლებას. 70 სპეციალიზებულ ინსტიტუტში 45 900 მოსწავლე იღებდა განათლებას, ხოლო 68 400 სტუდენტი უნივერსიტეტებსა და საშუალო სკოლის შემდგომ სასწავლო დაწესებულებებში იყო ჩარიცხული. მოსწავლეთა 35% ბაღებში სწავლობდა. 1988-1989 სასწავლო წელს ყოველი 10 000 ადამიანიდან 301 სტუდენტი სპეციალიზებულ მეორე საფეხურის ან უმაღლეს საგანმანათლებლო დაწესებულებაში ირიცხებოდა.

1992 წლისთვის ქვეყნის უდიდეს უნივერსიტეტს, ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტ 18 ფაკულტეტი ჰქონდა, რომელიც სოციალური მეცნიერებების, მეცნირებებისა და იურიდიულ სფეროებს მოიცავდა. უნივერსიტეტში 1300 ლექტორი ასწავლიდა და 10000-მე სტუდენტი ირიცხებოდა. 1989 წელს სომხეთში ერევნის არქიტექტურისა და სამოქალაქო ინჟინერიის ინსტიტუტი დაფუძნდა.

ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გაფართოებასთან ერთად რამდენიმე უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება დამოუკიდებლად ჩამოყალიბდა - სამედიცინო ინსტიტუტი 1930 წელს მედიცინის ფაკულტეტს გამოეყო. 1980 წელს ერევნის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი ჯანმრთელობის დაცვის სფეროს სპეციალისტთა მომზადებისა და სამედიცინო მეცნიერებების განვითარებაში შეტანილი წვლილისთვის სსრ კავშირის ერთ-ერთი მთავარი ჯილდოთი, შრომის წითელი დროშის ორდენით დაჯილდოვდა.

სომხეთის სხვა საგანმანათლებლო დაწესებულებებს შორის აღსანიშნავია სომხეთის ამერიკული უნივერსიტეტი, ჯგუფის ერევნის საერთაშორისო სკოლა და ევრაზიის საერთაშორისო უნივერსიტეტი. ევრაზიის საერთაშორისო უნივერსიტეტი კერძო უნივერსიტეტია, რომელიც 1996 წელს დაარსდა. 1997 წლის 13 მარტს უნივერსიტეტს აკრედიტაცია მიენიჭა. 2007 წლიდან ევრაზიის სახელმწიფო უნივერსიტეტი სრულ შესაბამისობაშია ბოლონიის პროცესის მოთხოვნილებებთან.

დღეისთვის სომხეთში რამდენიმე საგანმანათლებლო ცენტრი ფუნქციონირებს, რომელსაც ახალგაზრდებისთვის საუკუნის შესაბამისი უნარ-ჩვევებით უზრუნველყოფისთვის საჭირო ტექნოლოგიები გააჩნია. ასეთი ინსტიტუტებია: კრეატიული ტექნოლოგიების ცენტრი „ტუმო“, სომხეთის ბავშთა ფონდი, ცენტრი და სხვ.
II ქიულთეფე

ქიულთეფე — ნახიჩევანში არსებული უძველესი დასახლება, რომელიც აზერბაიჯანში მდებარე ერთ-ერთი პირველი ქალაქ-სახელმწიფოს ცენტრი იყო. ქალაქი დაარსდა დაახლოებით 3 500 წლის წინ.

ეს სამკუთხედის ფორმის რეზიდენცია მდებარეობს იმ მხარეში, რომელიც აკავშირებს ჩერისა და ნახჭევანის მდინარეებს. ქიულთეფეს 7-10 სისქის პირველი ფენა თარიღდება ადრეული ბრინჯაოს ხანით. კვლევის დროს აღმოაჩინეს აგურისგან აგებული წრიული ფორმის შენობების ნაშთები. რადიოკარბონის ( 14) ანალიზის შედეგებმა კი აჩვენა, რომ იგი 3500-2400 წლის წინანდელია. ამ მრავალსართულიანი ძეგლის შუა საუკუნეების ფენის სისქე 4 მეტრზე მეტია. იგი შედგება მშენებლობის ოთხი ეტაპისგან, რომელიც ასახავს კულტეპის მკვიდრთა ცხოვრებას. საცხოვრებელი ადგილის გარშემო აშენდა დამცავი კედლები. საცხოვრებლების ნაშთებში, სამეურნეო და სამრეწველო შენობებში, აღმოაჩინეს მრავალი სახის მოხატული ქვა, ძვალი და ბრინჯაოს იარაღები.

ქიულთეფეს მაცხოვრებლები, რომლებიც კარგად ფლობდნენ მშენებლობის სრულყოფილ ტექნიკას, ძირითადად იყენებდნენ ისეთ მასალას, როგორიცაა აგური და ქვა. აქ აშენებული ციხე, საცხოვრებლები და სხვა შენობები, მაღალი არქიტექტურული პროდუქტია და ქმნის შესანიშნავ წარმოდგენას იმ ეპოქის სამშენებლო სამუშაოების შესახებ.

აქ აღმოჩენილია როგორც მონოქრომული, ასევე პოლიქრომული თიხის ქოთნები. ისინი ერთმანეთისგან გასხვავდება ფორმებით. ასევე თიხის ქოთნებზე მრავალი გეომეტრიული ნიმუშებია აღბეჭდილი.

 ქიულთეფეს მონაკვეთზე აღმოჩენილია ოთხკუთხა შენობის ნანგრევები. ძირითადად, აგურისგან ნაგები, იატაკი კი შედგებოდა ნიადაგისა და ქვისგან. კვლევებით დასტურდება, რომ ტერიტორია იყო შუა ბრინჯაოს ხანის ერთ-ერთი ურბანული ტიპის დასახლება, რომელიც მოიცავდა 3 ჰექტარ საცხოვრებელ ადგილს. რეზიდენცია გარშემორტყმული იყო ციხესიმაგრის კედლებით. ციხის კედელი, რომლის სიგანე 2 მეტრს შეადგენდა, ტალახით იყო დაყენებული ქვაზე. კედლის მშენებლობაში გამოყენებული იყო დიდი კვადრატული აგური (აგურის მონაცემები: 323211 სმ; 383812 სმ; 404012 სმ; 444412 სმ).

ამის შემდეგ ცოტა ხანში, ციხის კედელი ნანგრევების ქვეშ ექცევა და კარგავს თავის დამცავ მნიშვნელობას. მაგრამ გარკვეული პერიოდის შემდეგ ის კვლავ აღდგენილია, მაგრამ ფართობი მნიშვნელოვნად შემცირებულია. კოშკის აღმოსავლეთ და სამხრეთ ნაწილში ძველი კედლის ნაცვლად შენდება ახალი. საცხოვრებელი და კომერციული შენობები გაბრტყელებული და გამაგრებული ტალახისსა და ქვებისაგან მზადდება. ზოგიერთ სახლში არის რამდენიმე ოთახი. ზოგჯერ ძლიერი და მოულოდნელი ხანძარი ანადგურებდა შენობებს, ხანძრის ნაშთებში ნაპოვნი იქნა მოხუცი კაცის ძვლები.