iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ხუნცუნი

ხუნცუნი (ჩინ. ) — სოფელი ჩინეთის ანხუის პროვინციაში. მდებარეობს ხუანშანის მთის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე. სოფელი დაარსდა 1131 წელს. აქ მდებარეობს მინისა და ცინის დინასტიების პერიოდის საუკეთესოდ შემონახული 150 ხის შენობა. მთლიანობაში, სოფელს ხარის ფორმა აქვს. დასავლეთით მდებარე ბორცვი ცხოველის თავს წარმოადგენს, ხოლო პატარა უბეზე გადებული ორი ხიდი და სოფლის სხვა ნაგებობები - ტანს.

სოფელი მნახველებისათვის ღიაა. 2000 წელს, ის იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი გახდა.
ხახუნი

ხახუნი — მყარი სხეულების ურთიერთქმედების პროცესი, მათი შეფარდებითი მოძრაობისას (გადახრა) ან მყარი სხეულის მოძრაობისას აირის ან სითხის გარემოში. მეორენაირად უწოდებენ ფრიქციულ ურთიერთქმედებას . ხახუნის პროცესების შესწავლას აწარმოებს ფიზიკის დარგი რომელსაც ეწოდება ფრიქციული ურთიერთქმედების მექანიკა, ან ტრიბოლოგია.

ხახუნს ძირითადად აქვს ელექტრული ბუნება იმ პირობით, რომ ნივთიერება არის ნორმალურ მდგომარეობაში. ხეგამტარობის მდგომარეობაში კრიტიკული ტემპერატურისაგან მოცილებით ხახუნის ძირითად «წყაროს» წარმოადგენს ფონონები, ხოლო ხახუნის კოეფიციენტი შეიძლება შემცირდეს რამდენიმეჯერ.

ხახუნის ძალა
სახეები
ორი შეხების მქონე სხეულის შეფარდებითი მოძრაობისას, ხახუნის ძალა რომელიც ამ დროს წარმოიქმნება, შეიძლება დავყოთ:
უძრაობის ხახუნის ძალა
სრიალის ხახუნის ძალა
ლალი

ლალი ( — წითელი; ), 23 — მინერალი, კორუნდის სახეობა, მიეკუთვნება ოქსიდების კლასს, ტრიგონალური სინგონიით. სიმაგრე — 9, სიმკვრივე 3,97 — 4,05, დაწვრილებით იხილეთ კორუნდი. წითელი შპინელისაგან განსხვავდება კრისტალების ფორმით, სხვა შემთხვევაში — ძნელია მათი გარჩევა, მხოლოდ მიკროსკოპით. წითელ ელფერს აძლევს ქრომის მინარევი. წითელ კორუნდებს უწოდებენ ლალს, ლურჯს — საფირონს. ღიაშეფერილობის საიუველირო ხარისხის საფირონს ან უფერო კორუნდს, უწოდებენ ლეიკოსაფირონი. ლალის და საფირონის „ვარსკვლავური“ სახეები ასტერიზმის კარგად გამოხატული ეფექტით, ამუშავებენ კაბოშონის სახით.

საბადოები
ანტარქტიდის გარდა, გვხვდება ყველა კონტინენტზე. ღირებულია ძირითადად აზიური ლალები.

ლალის ძირითადი ექსპორტიორი ქვეყნებია მიანმარი, ტაილანდი და შრი-ლანკა. მოთხოვნით სარგებლობს ასევე აღმოსავლეთ აფრიკის ქვეყნების კენია და ტანზანიის ლალები. უძველესი დროიდან მოიპოვებენ მას პამირის მთებში (საბადო „სნეჟნოე“ ტაჯიკეთში).

გამოყენება
ლაზერში გამოიყენება ხელოვნური ლალი.
ძვირფასი ქვა კატეგორიის, გამოიყენაბა ძვირფას საიუველირო ნაკეთობებში

შეფასება
საბჭოთა კავშირში ლალის ხარისხის მაჩვენებლებს საზღვრავდნენ დეფექტების ჯგუფის აღწერით, ფერს № 1991 წ. პრეისკურანტის მიხედვით.

დაწახნაგებული ლალის დეფექტობის ჯგუფებია:
1-ლი ხარისხის ლალები - არის წმინდა ან უმნიშვნელო დეფექტებით, იშვიათი ზოლების, წერტილების სახით, ქვის სხვადასხვა ზონაში.
მე-2 ხარისხის ლალები - არიან მცირე დეფექტებით, ბზარების, ხაზებისა და სხვა მინერალების წერტილოვანი ჩანართებით, რომლებიც ქმნიან ქსელისა და შეჯგუფების ზონებს.
მე-3 ხარისხის ლალები — დეფექტებით ბზარების, ხაზებისა და სხვა მინერალების ჩანართების სახით, რომელიც გავრცელებულია მთელი ქვის ზედაპირზე, აქვს ქვის ზოგიერთი ზონის სიმღვრიე, ნაწილობრივ ბზინვარების დაკარგვით.

ლალის ფერების ჯგუფები:
კაშკაშა-წითელი;
ნორმალური-წითელი და საშუალო-წითელი;
ღია-წითელი.

ლალების კლასიფიკაცია ფერის მიხედვით
კაშკაშა-წითელი გაჯერებული;
წითელი;
საშუალო-წითელი;
მუქი-წითელი;
ღია-წითელი.

მეთოდიკა აღიარებულია ოფიციალურ დოკუმენტად ექსპერტების საბჭოს მიერ „სერტიფიკაციის ექსპერტთა კოლეგია“ და საფუძვლად დაედო რეკომენდაციებს ძვირფას ქვიანი საიუველირო ნაკეთობების შეფასების მეთოდებს.

ისტორია
ვარაუდობენ, რომ ლალს მოიპოვებდნენ ჯერ კიდევ ბრინჯაოს ხანაში, ბირმაში (მიანმარი). 2000 წლის წინ ლალი ფასობდა ინდოეთშიც და გამოიყენებოდა როგორც თილისმა, ავგაროზი. ლალი იცოდნენ ძველ ეგვიპტეში, საბერძნეთსა და ძველ რომში.

1800 წელს ევროპაში აღმოაჩინეს ლალისა და საფირონის ნათესაობა. 1835 წელს აღმოჩენილ იქნა ხელოვნური ლალის მიღების ხერხი.

მუქ ლალს უწოდებდნენ ძოწის ლალს.

ცრურწმენა
ძველად ლალს აღიქვამდნენ როგორც „სიცოცხლისა და სიყვარულის ქვას“. ითვლებოდა, რომ ამ ქვის ფლობა პატრონს აძლევდა უფრო მეტ ძალაუფლებას, გამბედაობას და ღირსებას. ლალით იმედოვნებდნენ თავის დაცვას ეშმაკისაგან და ჭირისაგან. ლალის ზოდიაქოს ნიშანია მშვილდოსანი, ვერძი, ლომი, ღრიანკალი და თხის რქა.
გომი (სამტრედიის მუნიციპალიტეტი)

გომი — თემი სამტრედიის მუნიციპალიტეტში. მოიცავს სოფლებს: დაბლაგომი (თემის ცენტრი), გომმუხაყრუა, გომნატეხები, დაფნარი, დობირო, ზედა ეწერი, კეთილაური, კორმაღალი, მთისძირი, ქვედა ეწერი, ცივწყალა.

ისტორია
გომი შედიოდა საჯავახოში. 1902 წლის მონაცემებით გომის (მუხაყრუას) სასოფლო საზოგადოება მოიცავდა 7 სოფელს და მისი მოსახლეობა იყო 5563 ადამიანი. 1926 წლისთვის გომის თემი შედგებოდა 14 სოფლიდგან და მისი მოსახლეობა შეადგენდა 6342 ადამიანს, ხოლო ფართობი 62,4 კმ²-ს.
ადვოკატი

ადვოკატი ( < ) — პირი, რომლის პროფესიაა იურიდიული დახმარება გაუწიოს მოქალაქეს ან სახელმწიფო თუ საზოგადოებრივ ორგანიზაცია-დაწესებულებას.

ადვოკატი სისხლის სამართლის საქმეში გამოდის ბრალდებულისა და განსასჯელის დამცველად, ასევე დაზარალებულის წარმომადგენლად სამოქალაქო დავის განხილვისას იგი შეიძლება იყოს მოსარჩელის, მოპასუხისა და პროცესის სხვა მონაწილის წარმომადგენელი, ადვოკატის მოვალეობაა იურიდიული რჩევა-დარიგება მისცეს მოქალაქეებსა და ორგანიზაცია-დაწესებულებებს, შეუდგინოს მათ განცხადებები, საჩივრები, საქმიანი ქაღალდები, განუმარტოს სამართლებრივი საკითხები და ა. შ. მას უფლება არ აქვს გაამხილოს იმ პირის საიდუმლო, რომელსაც იურიდიულ დახმარებას უწევს. ადვოკატის გამოსვლა ბრალდებულის დამცველად ბრალდებულის უფლებებისა და კანონიერი ინტერესების უზრუნეელვოფის ძირითადი ფორმაა. ადვოკატთან შეთანხმებით მოქალაქე ხელშეკრულებას დებს იურიდიულ კონსულტაციასთან, რის შემდეგ ადვოკატი დაცვაზე უარს ვერ იტყვის. ადვოკატი პროცესის მონაწილეა და დამოუკიდებელი საპროცესო უფლებები აქვს. გამოძიების შედეგად მიღებულ მასალებს იგი აშუქებს ბრალდებულის ინტერესებიდან გავომდინარე. ადვოკატს შეუძლია ან სრულიად არ დაეთანხმოს ბრალდებას, ან დაეთანხმოს მის ამა თუ იმ ნაწილს, უფლება აქვს არ შეედავოს ბრალმდებელს არსებითად და მხოლოდ პასუხისმგებლობის შემამსუბუქებელი გარემოებანი დაასაბუთოს. ადვოკატის ასეთი პოზიცია — ბრალდებისადმი დაპირისპირება, ხელს უწყობს სასამართლოს მიერ ჭეშმარიტების დადგენას და სამართლიანი განაჩენის გამოტანას.

თანამედროვე საქართველოს ადვოკატურის დასაწყისად 2001 წლის 20 ივნისი შეიძლება ჩაითვალოს, როდესაც საქართველოს პარლამენტმა მიიღო კანონი „ადვოკატთა შესახებ“ და ამით საფუძველი ჩაეყარა საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციის, როგორც ერთიანი და დამოუკიდებელი საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შექმნას. ადვოკატთა ასოციაციის ფორმირების პროცესი 2005 წელს დასრულდა.
ზემო ნოღა

ზემო ნოღა — სოფელი საქართველოში, სამტრედიის მუნიციპალიტეტის ტოლების ადმინისტრაციულ ერთეულში (იმერეთის მხარე).

მდებარეობს იმერეთის მაღლობის სამხრეთ მთისწინეთში, მდ. ხევისწყლის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში, ზღვის დონიდან 200 მ-ზე, სამტრედიიდან 17 კმ-ში, საჯავახოდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 9 კმ-ში.

ისტორია
ისტორიულად სოფელი ნოღა შედიოდა საჯავახოს მხარეში, რუსეთის იმპერიის მმართველობის დროს — ოზურგეთის მაზრის ჩოხატაურის უბანში. 1920-იანი წლების დასაწყისში სოფელი გაიყო ზემო ნოღად და ქვემო ნოღად. 1950 წლიდან 1990-იან წლებამდე ორივე სოფელი კვლავ გაერთიანებული იყო ნოღას სახელით. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა სამტრედიის რაიონის გამოჩინებულის, შემდეგ საჯავახოს, ბოლოს — ტოლების სასოფლო საბჭოში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 293 ადამიანი.
სიდი (ჩინეთი)

სიდი (ჩინ. ) — სოფელი ჩინეთის ანხუის პროვინციის სამხრეთში. 2000 წელს, სოფელ ხუნცუნთან ერთად იუნესკოს მიერ შეტანილ იქნა მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში და გაფორმდა როგორც „სამხრეთ ანხუის ძველი სოფლები".

პირველი მშენებლობები ამტერიტორიაზე 1049–1053 წლებშ, სუნის დინასტიის დროს დაიწყო. ამ დროს სოფელს სიჩუანი (დასავლეთის მდინარე) ერქვა. ამ დროს აქ გადმოსახლდა ჰუს ოჯახი, რომლებმაც ხელი მშენებლობასა და ვაჭრობის განვითარებას მიჰყვეს. სოფლემა განვითარების მწვერვალს - საუკუნეებში მიაღწია, მაგრამ ცინის იმპერიის დასასრულისას, ფეოდალური სისტემის დაშლისთანავე დაკნინდა.

სოფელი მთებითაა გარშემორტყმული. ჩრდილოეთიდან და აღმოსავლეთიდან მოედინება მდინარეები, რომლებიც დასახლების სამხრეთში მდებარე ხიდთან ერწყმიან ერთმანეთს. სოფელს აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ ერთი მთავარი და ორი პარალელური ქუჩა კვეთს.

სოფლეში მინისა და ცინის დინასტიების დროს აშენებული მრავალი არქიტექტურულად გამორჩეული შენობა მდებარეობს, რომლებიც ძირითადად ხითა და აგურითაა ნაგები, გამოირჩევიან შესანიშნავი ორნამენტებით. მათი დიდი ნაწილი მდინარის გასწვრივაა აგებული.
უტაიშანი

უტაიშანი — წმინდა მთა ჩინეთში, შანსის პროვინციაში. ჩინური ბუდიზმის ოთხი წმინდა მთიდან ერთ-ერთი. მთაზე განლაგებულია 53 უმნიშვნელოვანესი მონასტერი. სიმაღლე 3061 მ.

ოთხი წმინდა მთიდან თითოეული, მიჩნეულია ოთხი დიდი ბოდჰისატვას საცხოვრებელ ადგილად. უტაიშანი მიიჩნევა სიბრძნის ბოდჰისატვა მანჯუშრის საცხოვრებლად. ამ მთას მტკიცე ურთიერთობები აქვს ასევე ტიბეტურ ბუდიზმთან.

უტაიშანი პირველია ოთხი წმინდა მთიდან, რომელიც იდენტიფიცირებულ იქნა და ხშირად იწოდება, როგორც „პირველი ოთხ დიდ მთას შორის". მისი იდენტიფიკაცია მოახდინა ავატამასკა სუტრამ, რომელმაც მრავალი ბოდჰისატვას საცხოვრებელი აღწერა. ის წერს, რომ მანჯუშრი ცხოვრობს „ნათელ, ცივ მთაზე" ჩრდილო-დასავლეთით. სწორედ ამ ჩანაწერების შედეგად მოხდა თითოეული მთის იდენტიფიკაცია.

მთაზე წარმოდგენილი არქიტექტურა ძირითადად ხისგანაა ნაგები. უმთავრესი ორი მონასტერი ახ. წ. 782–857 წლებში აშენდა და მხოლოდ 1937–1938 წლებში იქნა აღმოჩენილი.

2000 წელს, იუნესკომ უტაიშანის მთა მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

გალერეა
უდანშანი

უდანშანი (ჩინ. ) — მთათა სისტემა ჩინეთში, ხუბეის პროვინციის ქალაქ შიიანის სამხრეთით.

ეს ტერიტორია მიიჩნევა დაოსისტური სამხედრო ხელოვნების ერთ-ერთ აკვნად, რომელიც აქ საუკუნის დასაწყისში განვითარდა. მთებში მრავალი დაოსისტური მონასტერი მდებარეობს, რომლებსაც უამრავი მნახველი სტუმრობს. ეს წარმოადგენს მედიტაციის შესწავლისა და შესრულების ცენტრებს, ასევე ტრადიციული ჩინური მედიცინისა და დაოსისტური ხელოვნების განვითარების უმნიშვნელოვანეს ცენტრს.

მონასტრების უმრავლესობა იუანისა და ცინის დინასტიების ეპოქაში აშენდა. 1956 წელს აქ აღმოჩენილ იქნა ბრინჯაოს მრავალი ქანდაკება. 1964 - 1978 წლებში ჩინეთში მიმდინარე კულტურული რევოლუციის დროს, მონასტრები დიდი საფრთხის წინაშე აღმოჩნდა, მაგრამ ბოლო წლებში კვლავ საკმაოდ პოპულარული გახდა ჩინელ და უცხოელ ტურისტებში, რომლებსაც აქ ისტორიული ღირებულებები და შესანიშნავი ლანდშაფტი იზიდავს.

კულტურული რევოლუციისას დაოსიზმის ბევრმა ლიდერმა ტაივანს შეაფარა თავი, რომლებმაც აქ დაბრუნება მხოლოდ 2005 წელს შეძლეს.

1994 წელს, იუნესკომ მონასტრები მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა სახლით „უდანშანის მთების ძველ შენობათა ანსამბლი".
ლემი კილმისტერი

იენ ფრეიზერ „ლემი“ კილმისტერი (დ. 24 დეკემბერი, 1945, სტაფორდშირი, ინგლისი — გ. 28 დეკემბერი, 2015, ლოს-ანჯელესი, კალიფორნია) — ინგლისელი როკ მუსიკოსი, უკეთ ცნობილი, როგორც მძიმე მეტალ ჯგუფ მოუტერჰედის ვოკალისტი, ბასისტი, სიმღერების ავტორი, დამაარსებელი და ერთადერთი უცვლელი წევრი. იგი აგრეთვე იყო ჯგუფ -ის წევრი. გარეგნობამ და ძლიერმა ხმამ აქცია საკულტო სიმბოლოდ.
ბათუმის თოჯინებისა და მოზარდ მაყურებელთა სახელმწიფო თეატრი

ბათუმში თოჯინების თეატრი საუკუნის 30-იანი წლებიდან იღებს სათავეს. ასეთი ტიპის თეატრი „ტიკინების თეატრის“ სახელწოდებით აჭარაში 1936 წელს გაიხსნა, მანამდე ბათუმში არსებობდა თოჯინების მოყვარულთა თვითმოქმედი თეატრი, რომლის ბაზაზეც ჩამოყალიბდა ბათუმის თოჯინების პროფესიული თეატრი.

სპექტაკლოგრაფია (მიმდინარე რეპერტუარი)
ნ. ანთიძე "სამი გოჭი" - (2007) რეჟისორი გ. გელაძე, მხატვარი გ. გოგიტიძე, კომპოზიტორი მ. ხითარიშვილი
გ. ოსტერი "მოკითხვა მაიმუნს" (2007) - რეჟისორი ზ. ცინცაძე, მხატვარი გ. გოგიტიძე, კომპოზიტორი მ. ხითარიშვილი
ლ. უსპენსკი "ნიანგი გენა და მისი მეგობრები" (2007) - რეჟისორი ზ. ცინცაძე, მხატვარი მ. ფრანგიშვილი, კომპოზიტორები მ. ხითარიშვილი, თ. შამილაძე
შ. პერო "ჩექმებიანი კატა" (2008) - რეჟისორი რ. გელაძე, მხატვარი მ. ფრანგიშვილი, კომპოზიტორი მ. ხითარიშვილი
ძმები გრიმები "ბრემენელი მუსიკოსები" (2008) - რეჟისორი ზ. ცინცაძე, მხატვარი მ. ფრანგიშვილი, კომპოზიტორი მ. ხითარიშვილი
ლ. ბუღაძე "ნუნუ მასწავლებელი ჯოჯოხეთში" (2009) - რეჟისორი რ. იოსელიანი, მხატვარი მ. ფრანგიშვილი, კომპოზიტორი მ. ხითარიშვილი
ნ. აბულაძე "არგონავტები" (2009) / ქ. ვინიცია (უკრაინა) - რეჟისორი ზ. ცინცაძე,მხატვარი მ. ფრანგიშვილი, კომპოზიტორი მ. ხითარიშვილი.
(სპექტაკლმა ქ. ვინიციის / უკრაინა / თოჯინების თეატრების მე-6 საერთაშორისო ფესტივალზე მიიღო გრან-პრი, კომპოზიტორი საუკეთესო ორიგინალური მუსიკისათვის დაჯილდოვდა საპატიო დიპლომითა და პრიზით)
ვარნის (ბულგარეთი) მე-15 საერთაშორისო თეატრალურ ფესტივალზე "ოქროს დელფინი" ნომინაციაში საუკეთესო ორიგინალური მუსიკა, კომპოზიტორი მინდია ხითარიშვილი დაჯილდოვდა დიპლომითა და პრემიით.
ნ. დავითაშვილი "მოჯადოებული ფერია" (2010) - რეჟისორი ნ. დავითაშვილი, მხატვარი მ. ფრანგიშვილი, კომპოზიტორი მ. ხითაროშვილი
ი. ოლეშა "რკინის გული" (2010) - რეჟისორი ზ. ცინცაძე, მხატვარი მ. ფრანგიშვილი, კომპოზიტორი მ. ხითარიშვილი
ე. მაცხონაშვილი (ინსცენირება) "წუნა და წრუწუნა" (2010) - რეჟისორი ე. მაცხონაშვილი, მხატვარი მ. ფრანგიშვილი, კომპოზიტორი მ. ხითარიშვილი
ე. მაცხონაშვილი (ინსცენირება) "ურჩხული და მზეთუნახავი" (2010) - რეჟისორი ე. მაცხონაშვილი, მხატვარი მ. ფრანგიშვილი, კომპოზიტორი მ. ხითარიშვილი
ე. მაცხონაშვილი (ინსცენირება) "ფერადი ნისლების სანაპირო" (2011) - რეჟისორი დ. მაცხონაშვილი, მხატვარი მ. ფრანგიშვილი, კომპოზიტორები მ. ხითარიშვილი, შ. მაცხონაშვილი
ბ. ბრეხტი "დედა კურაჟი და მისი შვილები" (2011) - რეჟისორი ზ. ცინცაძე, მხატვარი მ. ფრანგიშვილი, კომპოზიტორი მ. ხითარიშვილი
ინსიუ

ინსიუ (ჩინ. ) — ჩინეთის შანის დინასტიის უკანასკნელი დედაქალაქის ნანგრევები (ძვ.წ. 1766 - ძვ. წ. 1050). იგი დედაქალაქის ფუნქციებს ასრულებდა 255 წლის მანძილზე, 12 მეფისა და რვა თაობის განმავლობაში.

ქალაქი 1899 იქნა აღმოჩენილი და ამჟამად ჩინეთში ერთ-ერთი უძველესი და უდიდესი არქეოლოგიური ძეგლია, ამავე დროს ჩინეთის ერთ-ერთი ძველი დედაქალაქი და 2006 წლიდან იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი. მდებარეობს ხებეის პროვინციის ჩრდილოეთში, თანამედროვე ქალაქ ანიანის მახლობლად, მანხველთათვის ღიაა როგორც ბაღი-მუზეუმი.

ნაქალაქარში აღმოჩენილია ორაკულის ძვლებზე გაკეთებული უძველესი ჩინური წარწერები.
ჩოლის მონასტრები

ჩოლის მონასტერი – ინდუისტური ტაძარი სამხრეთ ინდოეთის შტატ ტამილნადუში. მიეკუთვნება ჩოლის დინასტიის მმართველობის პერიოდს. ჩოლის მონასტრების შემადგენლობაში შედის სამი ძეგლი: ბრიჰადეშვარას ტაძარი, განგაიკონდა-ჩოლაპურამი და აირავატეშვარის ტაძარი. ბრიჰადიშვარას ტაძარი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში გაწევრიანდა 1987 წელს, ხოლო დანარჩენი ორი ტაძარი 2004 წელს.
აფლაის ირიგაციული სისტემა

აფლაის ირიგაციული სისტემა — საირიგაციო სისტემა ომანის ტერიტორიაზე, რომლის ასაკიც სამი ათასი წელია, მიუხედავად ამისა, იგი დღემდე ექსპლუატაციაშია. დღეს შემორჩენილი სისტემის ძირითადი ნაწილი ახ. წ. 500 წლით თარიღდება. 2006 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

აღნიშნული სისტემა ეფექტურად ამარაგებდა წყლით ყველა მოსახლეს, მიდიოდა თითოეულ სახლამდე და სასოფლო-სამეურნეო მიწებამდე.

კომპლექსი შეიცავს საყარაულო კოშკებს, რომლებიც სისტემის დაცვის მიზნით იყო აშენებული.
ბატი, ალ-ხუთმი და ალაიუნი

ბატი, ალ-ხუთმი და ალაიუნი — ძვ. წ. მესამე ათასწლეულის არქეოლოგიური ძეგლები და დაცული ტერიტორია ომანში. 1988 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

ბოლო 15 წლის მანძილზე მიმდინარე გათხრებისას, ამ ტერიტორიებზე აღმოჩნდა მრავალი ნასახლარი, რომლებიც ვრცელდება სპარსეთის ყურიდან ომანის ყურემდე. წარმოადგენს ძვ.წ. მესამე ათასწლეულის ყველაზე სრულყოფილ ნასახლარებსა და ნეკროპოლისებს მთელ მსოფლიოში. ასევე მოიცავს ციხე სიმაგრეთა ნანგრევებს და სამარხებს.

როგორც ისტორიული წყაროები იუწყებიან, ამ ტერიტორიაზე მდებარე მაგანის სამეფო, ძვ.წ. ათასწლეულში წარმოადგენდა სპილენძის წარმოების უმნიშვნელოვანეს ცენტრს, საიდანაც ის გაედინებოდა მესოპოტამიაში.

იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შესვლამდე, არექოლოგიური ძეგლები დაცულ ტერიტორიად არ იყო გამოცხადებული.
ძველი რაუმა

ძველი რაუმა (ფინ. ) - ფინეთის ქალაქის, რაუმას ძველი, ხისგან ნაგები ცენტრალური ნაწილი. 1991 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

ძველი ქალაქის ფართობი 0.3 კმ²-ს შეადგენს, აქ განლაგებულია 600-მდე შენობა და ცხოვრობს 800 ადამიანი. თანამედროვე რაუმამ ძველი ქალაქის ფარგლებს გარეთ განვრცობა მხოლოდ საუკუნის ადრეულ პერიოდში დაიწყო. დღეისათვის უძველესი ნაგებობები საუკუნით თარიღდება, რადგან ორჯერ, 1640 და 1682 წლებში ქალაქი ხანძარმა გაანადგურა. შენობების დიდი უდიდესი ნაწილი ორ მთავარ ქუჩაზე მდებარეობს და დღეისათვის კერძო საკუთრებაშია, ხოლო ქალაქის მოედნის ირგვკლივ მდებარე ნაგებობები ძირითადად ბიზნეს-საქმიანობაში გამოიყენება.

განსაკუთრებული აღნიშვნის ღირსია სახლი სახელად კირსტი, რომელიც - საუკუნეებში მეზღვაურთა საცხოვრებელს წარმოადგენდა, ასევე სახლი სახელად მარელა, რომელშიც საუკუნეში მაღაზიათა მეპატრონეები ცხოვრობდნენ. დღეს ორივე მათგანი მუზეუმია. ძველი ქალაქში საკმაოდ ცოტაა ქვის შენობები, მათ შორისაა წმინდა ჯვრის ეკლესია, საუკუნის ფრანცისკანელთა მონასტერი და 1776 წელს აგებული ქალაქის დარბაზი.
პეტიაიავესის ეკლესია

პეტიაიავესის ეკლესია — ხის ეკლესია ფინეთის ქალაქ პეტიაიავესში. აგებულია 1764 წელს. 1994 წელს იუნესკომ იგი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა, როგორც ტრადიციული სკანდინავიური ეკლესიის არქიტექტურის ნიმუში.

ნაგებობაში ერთმანეთთან შერწყმულია რენესანსული, გოთიკური და ფინური ხის არქიტექტურა.

1728 წლისთვის, პეტიაიავესში არ იყო ეკლესია და მის მაცხოვრებლებს უახლოეს ეკლესიაში წასასვლელად ქალაქ იამსიაში უხდებოდათ ჩასვლა. ამიტომ მათ გადაწყვიტეს აეშენებინათ საკუთარი ტაძარი. მშენებლობის ადგილად არჩეული იქნა ტბის სანაპირო. ზაფხულში აქ მოსვლა ნავით შეიძლებოდა, ზამთარში კი ყინულით.

უკვე 1929 წლისთვის, ტაძარი სავალალო მდგომარეობაში იყო, ამიტომ მას პირველი სარესტავრაციო სამუშაოები ჩაუტარდა. დღეისათვის ეკლესიას უამრავი ტურისტი სტუმრობს.
ვერლა

ვერლა - საუკუნის სამრეწველო სოფელი სამხრეთ ფინეთში, ქალაქ კოუვოლას სიახლოვეს, კიუმენლაასკოს პროვინციაში. 1996 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. სოფელში პირველი ხის გადამამუშავებელი ფაბრიკა 1872 წელს აშენდა, მაგრამ 1876 წელს ხანძარმა გაანადგურა. 1882 წელს აშენდა იგივე პროფილის უფრო მსხვილი ფაბრიკა, რომელიც 1964 წლამდე ფუნქციონირებდა.

დღეისათვის, ეს ისტორიული საწარმო ხის გადამამუშავებელი ტექნოლოგიების მუზეუმადაა ქცეული. ისტორიული დანადგარები კვლავ თავიანთ ძველ ადგილებზეა შენარჩუნებული.
სამალახდენმიაკი

სამალახდენმიაკი — ბრინჯაოს ხანის ნეკროპოლისი ფინეთში, ლაპის მუნიციპალიტეტში. 1999 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

ძეგლი მოიცავს გრანიტის ქვებისგან აგებულ 36 სამარხს, რომელთა ასაკიც დაახლოებით 3 000 წელია და მიეკუთვნეა ძვ. წ. 1 500 - 500 წლებს. მდებარეობს ქალაქების — ტამპერესა და რაუმას დამაკავშირებელი გზის სიახლოვეს, ბორცვზე. თავდაპირველად, ის ბოტნიის ყურის სანაპიროს სიახლოვეს ყოფილა, მაგრამ მიწის თანდათან აწევსი შედეგად, დღეს მისგან 15 კმ-ითაა დაცილებული. დღეისათვის, სამალახდენმიაკი ბრინჯაოს ხანის ყველაზე მნიშვნელოვანი ძეგლია მთელ სკანდინავიაში.

ოთხი სამარხი ჯერ კიდევ 1891 წელს გათხარეს არქეოლოგებმა.
მაღალი ნაპირი

მაღალი ნაპირი (შვედ. ) — ბოტნიის ყურის სანაპირო ზოლი შვედეთისა და ფინეთის შემადგენლობაში. ტერიტორია განსაკუთრებული კვლევის საგანია, რადგან აქ შეინიშნება გამყინვარების შემდგომი უკუქცევის კვალი, როდესაც მიწამ მაღლა აიწია. ეს ფენომენი პირველად აქ იქნა აღმოჩენილი და აღიარებული. ბოლო გამყინვარებიდან მოყოლებული, ხმელეთმა ამ ტერიტორიაზე 800 მეტრით მაღლა აიწია და წარმოქმნა უჩვეულო ლანდშაფტი, რომელიც მაღალი კლდეების ფორმაციებით ხასიათდება.

2000 წელს იუნესკომ ეს ტერიტორია მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა და შენიშნა რომ „მაღალი ნაპირი უნიკალურ შესაძლებლობას იძლევა იმ პროცესების შესწავლისა, რომლებიც გამყინვარების შემდეგ დედამიწის ზედაპირზე მიმდინარეობდა“.
ფინეთის გერბი

ფინეთის გერბი — ფინეთის ეროვნული სიმბოლო. გერბის წითელ ფონზე გამოსახულია ყალყზე შემდგარი გვირგვინიანი ლომი, რომელსაც მარჯვენა, წინა დაჯავშნილ თათში მახვილი უჭირავს, ხოლო უკანა თათებით ხმალს თელავს. წითელ ფონზე, ლომთან ერთად ასევე გამოსახულია ცხრა ვერცხლისფერი როზეტი, რომელიც ფინეთის ისტორიულ ცხრა ნაწილს აღნიშნავს. მიუხედავად იმისა, რომ გერბი 1580 წელს შეიქმნა, ოფიციალურად მხოლოდ 1978 წელს იქნა მიღებული.
ფინეთის დროშა

ფინეთის დროშა აგრეთვე ცნობილი როგორც „სინირისტილიპუ“ (ლურჯჯვრიანი დროშა) — ფინეთის ეროვნული სიმბოლო; სათავეს იღებს საუკუნის დასაწყისში. თეთრ ფონზე გამოსახულია სკანდინავიური ჯვარი, რომელიც ქრისტიანობას აღნიშნავს. სახელმწიფო დროშას ცენტრში გამოსახული აქვს ეროვნული გერბიც, მაგრამ სამოქალაქო დროშაზე იგი არ გამოისახება.

ეროვნული დროშა მიღებულ იქნა 1918 წელს, ფინეთის რუსეთისგან დამოუკიდებლობის მიღების შემდეგ, როდესაც ფინელებს სურდათ ჰქონოდათ საკუთარი დროშა. ლურჯი ფერი აღნიშნავს ცას და ფინეთის ათასობით ტბას, ხოლო თეთრი - თოვლს, რომლითაც ფინეთის მიწა ზამთრობით იფარება. ამ ორი ფერის კომბინაცია გამოიყენება ფინეთის სხვადასხვა პროვინციებისა და ქალაქების ადგილობრივ დროშებშიც.
ლექსიკონი

ლექსიკონი (ბერძ. (ლექსიკო)) — წიგნი, რომელშიც გარკვეული წესით (ჩვეულებრივ ანბანურად) ჩამოთვლილია ამა თუ იმ ენის სიტყვები ან რომელიმე დარგის ცნებები და მოცემულია მათი განმარტება.

მთელი ლექსიკური ფონდის ამგვარი აღწერა დაახლოებით საუკუნიდან იწყება (მანამდე არსებული ლექსიკონები მხოლოდ გაუგებარი სიტყვებისა და გამოთქმების ახსნას იძლეოდა და მთელ ლექსიკას არ ახასიათებდა). საერთოდ, ლექსიკონი თავისი დანიშნულებისა და აგებულების მიხედვით სხვადასხვაგვარია.

საყოველთაოდ ცნობილი ლექსიკონებია:

საფრანგეთის აკადემიური ლექსიკონი ფრანგული ენისა (1-ლი გამოცემა 1694 წელს);
ოქსფორდის ლექსიკონი ინგლისური ენისა;
ი. და ვ. გრიმების გერმანული ლექსიკონი.
თანამედროვე რუსული სალიტერატურო ენისა (1948-64 წლები)

არაანბანური (იდეოგრაფიული) ლექსიკონებია:

როჟეს თეზაურუსი ინგლისური სიტყვებისა და ფრაზებისა (1-ლი გამოცემა 1852).
დორნზაიფის გერმანული ენის ონომასიოლოგიური ლექსიკონი (1934) და სხვა.

ჩვენამდე მოღწეულ ქართულ ლექსიკონთაგან უძველესია სტეფანო პაოლინის და ნიკიფორე ირბახის მიერ შედგენილი ქართულ–იტალიური ლექსიკონი (შეიცავდა 3084 სიტყვას, გამოცემულია რომში 1629 წელს; იგი პირველი ქართული ნაბეჭდი წიგნია).

ქართული ლექსიკოგრაფიის შესანიშნავი ძეგლია სულხან–საბა ორბელიანის „სიტყვის კონა“, რომლის შედგენა ავტორს 1713 წელს დაუსრულებია; პირველად გამოიცა 1884 წელს რაფიელ ერისთავის რედაქტორობით, ის განმარტებითია, თუმცა სიტყვებს ხშირად თარგმანიც ახლავს (იტალიურ, თურქულ და სომხურ ენებზე). მასალა განლაგებულია ანბანურად, მაგრამ ასამდე სემანტიკურ ბუდესაც შეიცავს (მაგ.: სტატიაში თოვლი საკუთრივ „თოვლის“ განმარტებასთან ერთად დახასიათებული თრთვილი, ყაპი, ფიფქი, ჭყაპი და სხვა).

 საუკუნეში სულხან საბა ორბელიანის ლექსიკონის საფუძველზე ნიკოლოზმა და დავით ჩუბინაშვილებმა შეადგინეს ქართულ–რუსული (1840–1887) და რუსულ–ქართული (1846–1886) ლექსიკონები. 1884 წელს გამოქვეყნდა რაფიელ ერისთავის მოკლე ქართულ–ლათინური საბუნებისმეტყველო ლექსიკონი.

აღსანიშნავია 1950–1964 წლებში გამოცემული ქეგლი — ქართული ენის გამარტებითი რვა ტომიანი ლექსიკონი არნოლდ ჩიქობავას რედაქტორობით.
კულტურიზმი

კულტურიზმი ( - სხეულის შენება) — სხეულის კუნთების მიზანმიმართული გადიდება და გაძლიერება. კულტურიზმის მიმდევარს ეწოდება კულტურისტი (ან ბოდიბილდერი).

კულტურიზმში იმართება შეჯიბრებები, სადაც კულტურისტები წარმოაჩენენ თავიანთ სხეულს და ფასდებიან ქულებით ჟიურის მიერ. ყველაზე პრესტიჟულია მისტერ ოლიმპია, რომელსაც კულტურიზმის საერთაშორისო ფედერაცია ატარებს. ტიტულის ამჟამინდელი მფლობელია ამერიკელი ფილ ჰიტი. ყველაზე მეტჯერ (8-ჯერ) გაიმარჯვეს რონი კოულმენმა და ლი ჰეინმა.