iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
პირველი ქვეითი ბრიგადა (საქართველო)

პირველი მსუბუქი ქვეითი ბრიგადა, ქვეითი ბრიგადა საქართველოს სახმელეთო ძალების შემადგენლობაში. შეიქმნა 1992 წ.

ბრიგადას მონაწილეობა აქვს მიღებული საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისთვის წარმოებულ ყველა საბრძოლო ოპერაციაში, გავლილი აქვს -ისა (წვრთნისა და აღჭურვის პროგრამა) და -ის (სტაბილურობის შენარჩუნების ოპერატიული პროგრამა) საბრძოლო მომზადების პროგრამები. ბრიგადის პირადი შემადგენლობა მონაწილეობას იღებდა სამშვიდობო ოპერაციაში კოსოვოს რეგიონში. ბრიგადის 2000 სამხედროს მოსამსახურეს მიღებული აქვს მონაწილეობა სამშვიდობო ოპერაციაში ერაყში 2007-2008 წლებში. ექვემდებარება სახმელეთო ძალების აღმოსავლეთ სარდლობას.
მეორე ქვეითი ბრიგადა (საქართველო)

მეორე ქვეითი ბრიგადა, ქვეითი ბრიგადა საქართველოს სახმელეთო ძალების შემადგენლობაში. შეიქმნა 1992 წ. როგორც 21-ე მექანიზირებული ბრიგადა და გარდაიქმნა ქვეითი ბრიგადად 2004 წ.

ბრიგადას გავლილი აქვს -ისა (წვრთნისა და აღჭურვის პროგრამა) და -ის (სტაბილურობის შენარჩუნების ოპერატიული პროგრამა) საბრძოლო მომზადების პროგრამები. ბრიგადის პირადი შემადგენლობა მონაწილეობას იღებდა სამშვიდობო ოპერაციაში კოსოვოს რეგიონში, ერაყსა და ავღანეთში. ბრიგადა განლაგებულია სენაკში და ექვემდებარება სახმელეთო ძალების დასავლეთ სარდლობას.
მესამე ქვეითი ბრიგადა (საქართველო)

მესამე ქვეითი ბრიგადა — ქვეითი ბრიგადა საქართველოს სახმელეთო ძალების შემადგენლობაში. ჩამოყალიბდა 2004 წლის დეკემბერში 22-ე მოტომსროლელი ბრიგადის ბაზაზე (შეიქმნა 1992 წელს 6 აგვისტოს).

ბრიგადას გავლილი აქვს -ისა (წვრთნისა და აღჭურვის პროგრამა) და -ის (სტაბილურობის შენარჩუნების ოპერატიული პროგრამა) საბრძოლო მომზადების პროგრამები. ბრიგადის პირადი შემადგენლობა მონაწილეობას იღებდა სამშვიდობო ოპერაციაში კოსოვოს რეგიონში. 2007 წელს ბრიგადის 2000 სამხედრო მოსამსახურეს მიღებული აქვს მონაწილეობა სამშვიდობო ოპერაციაში ერაყში. 2010 წლის ოქტომბრიდან ქვეითი ბრიგადის 31-ე და 32-ე მსუბუქი ქვეითი ბატალიონები ასრულებდნენ ავღანეთის რესპუბლიკაში სამშვიდობო ოპერაციებს აშშ-ს საზღვაო ქვეითებთან ერთად. ბრიგადა განლაგებულია ქუთაისში და ექვემდებარება სახმელეთო ძალების დასავლეთ სარდლობას.
მეოთხე მექანიზირებული ბრიგადა (საქართველო)

მეოთხე ქვეითი ბრიგადა — ქვეითი ბრიგადა საქართველოს სახმელეთო ძალების შემადგენლობაში. შეიქმნა 2004 წელს. ბრიგადა დაქვემდებარებულია აღმოსავლეთის სარდლობის მართველობაში.

ისტორია
დანაყოფი 1991 წელს შინაგანი ჯარების ბაზაზე ჩამოყალიბდა და მას პირველი ოპერატიული პოლკი ეწოდებოდა. 1992–1993 წლებში პირველი ოპერატიული პოლკი პირველ ოპერატიულ ბრიგადად გარდაიქმნა, 2004 წელს ეწოდა ქვეითი ბრიგადა. მისი შემადგენლობის ძირითად ნაწილს ყოფილი საქართველოს შსს შინაგანი ჯარების პირადი შემადგენლობა შეადგენდა. 2013 წელს გადაკეთდა მექანიზირებულ ბრიგადად.

ოპერაციები
2007 წელს ბრიგადის სამხედროებმა გაიარეს ერაყში გასაგზავნი წინასწარი მომზადების პროგრამა, თუმცა რუსეთ-საქართველოს აგვისტოს ომის გამო, ისინი ერაყში ვერ გაემგზავრნენ. ცხინვალის ბრძოლაში 1,000-ზე მეტი ქართველი სამხედრო მონაწილეობდა. 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომის დროს ბრიგადამ მონაწილეობა მიიღო საბრძოლო მოქმედებებში, სადაც საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს შეფასებით, „პირადმა შემადგენლობამ გამოავლინა მაღალი პროფესიონალიზმი და საბრძოლო მომზადება“. ომის განმალობაში ბრიგადამ დაკარგა 41 სამხედრო მოსამსახურე, ხოლო 16 დაკარგულად გამოცხადდა

სტრუქტურა
4-ე მექანიზირებული ბრიგადა

41-ე მექანიზებული ბატალიონი
43-ე მექანიზებული ბატალიონი
42-ე შერეული ჯავშანტექნიკის ბატალიონი
44-ე საარტილერიო ბატალიონი
ლოგისტიკური ბატალიონი
სადაზვერვო ბატალიონი
საინჟინრო ბატალიონი
სასიგნალო ბატალიონი
ცალკეული მსუბუქი ქვეითი ბატალიონი (საქართველო)

ცალკეული მსუბუქი ქვეითი ბატალიონი, ცალკე საბრძოლო ერთეული საქართველოს სახმელეთო ძალების შემადგენლობაში. დისლოკაციის ადგილია ქალაქი ბათუმი.

ბატალიონი მომზადებულია სრული სპექტრის საომარი ოპერაციების შესასრულებლად. ქვედანაყოფის პირადი შემადგენლობა შეიძლება გამოყენებულ იქნას როგორც საზღვაო დესანტი. ბატალიონის პირად შემადგენლობას მონაწილეობა აქვს მიღებული სამშვიდობო ოპერაციებში კოსოვოს რეგიონში, ერაყსა, ავღანეთსა და ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკაში.
მეხუთე საარტილერიო ბრიგადა (საქართველო)

მეხუთე საარტილერიო ბრიგადა — საარტილერიო ბრიგადა საქართველოს სახმელეთო ძალების შემადგენლობაში. შეიქმნა 1993 წელს საარტილერიო ბრიგადის სახელწოდებით. ექვემდებარება სახმელეთო ძალების აღმოსავლეთ სარდლობას.

ბრიგადამ აქტიური მონაწილეობა მიიღო რუსეთ-საქართველოს 2008 წლის აგვისტოს ომში. 2010 წლიდან ბრიგადის პირადი შემადგენლობა სისტემატურად მონაწილეობს -ის ოპერაციაში ავღანეთში. 2018 წელს სტრუქტურული რეორგანიზაციის შედეგად საარტილერიო ბრიგადა ჩამოყალიბდა აღმოსავლეთის სარდლობის საარტილერიო ბრიგადად.
მეექვსე საარტილერიო ბრიგადა (საქართველო)

მეექვსე საარტილერიო ბრიგადა — საარტილერიო ბრიგადა საქართველოს სახმელეთო ძალების შემადგენლობაში. შეიქმნა 2008 წელს საარტილერიო ჯგუფის ბაზაზე. ბრიგადის დისლოკაციის ადგილად ქალაქი ხონი განისაზღვრა. ექვემდებარება სახმელეთო ძალების დასავლეთ სარდლობას.

ბრიგადამ აქტიური მონაწილეობა მიიღო რუსეთ-საქართველოს 2008 წლის აგვისტოს ომში. 2010 წლიდან ბრიგადის პირადი შემადგენლობა სისტემატურად მონაწილეობს -ის ოპერაციაში ავღანეთში. 2018 წლის რეორგანიზაციის შედეგად საარტილერიო ბრიგადა ჩამოყალიბდა დასავლეთის სარდლობის საარტილერიო ბრიგადად.
საინჟინრო ბრიგადა (საქართველო)

საინჟინრო ბრიგადა, ბრიგადა საქართველოს სახმელეთო ძალების შემადგენლობაში. ბრიგადის ძირითადი ამოცანებია: საინჟინრო ფორტიფიკაციული ნაგებობების შექმნა, მოწინააღმდეგისათვის საინჟინრო დაბრკოლებების აგება და საკუთარი ძალების მობილურობის უზრუნველყოფა. ბრიგადის პირადი შემადგენლობა ასევე ემზადება ჰუმანიტარული განაღმვის ოპერაციების ჩატარებაში. ექვემდებარება სახმელეთო ძალების აღმოსავლეთ სარდლობას.
ჯუნო (ფილმი)

ჯუნო — რეჟისორ ჯეისონ რაიტმანის დრამა-კომედიური ელემენტების შემცველი კინოფილმი. გადაღებულია დიაბლო კოუდის სცენარის მიხედვით. ფილმში მთავარ როლს ასრულებს ელენ პეიჯი. აგრეთვე მონაწილეობენ ჰოლივუდის ვარსკვლავები: მაიკლ სერა, ჯენიფერ გარნერი, ჯეისონ ბეიტმანი, ელისონ ჯენი, ოლივია ტირლბი და სხვები. ფილმის გადაღებები დაიწყო ვანკუვერში, 2007 წლის თებერვალს და გაგრძელდა იმავე წლის მარტამდე. პრემიერა გაიმართა 2007 წლის 8 სექტემბერს ტორონტოს საერთაშორისო კინოფესტივალზე, სადაც ოვაციები დაიმსახურა. წარდგენილი იყო ოსკარის პრემიაზე, რომლიდანაც ერთი ხვდა წილად — საუკეთესო ორიგინალური სცენარისთვის. კინოკრიტიკოსების მხრიდან ფილმმა დადებითი შეფასება მიიღო.
ემონი

ემონი — მდინარე სამხრეთ შვედეთში. სათავეს იღებს ბოდაფორსის დასახლების ჩრდილოეთით, სმოლანდის მაღლობებზე და მიედინება 220 კმ სიგრძეზე, სანამ შეერწყმევა ბალტიის ზღვას, ქალაქ ოსკარსჰამნის სამხრეთით.

ემონი პოპულარულია კანოოების მოყვარულებში, რადგან ის ადვილი სანაოსნოა და შვედეთის ფლორისა და ფაუნის ახლოს შეცნობის საშუალებას იძლევა.

მდინარეში 30-ზე მეტი სახეობის თევზი ბინადრობს, რომელთა შორისაც აღსანიშნავია კალმახი.

ემონის ნაპირებთან მდებარე მნიშვნელოვანი დასახლებებია ჰოლსბიბრუნი, კვილსფორსი, მოლილა და ჰოგსბი.
ვინდელელვენი

ვინდელელვენი — მდინარე ჩრდილოეთ შვედეთში, მდინარე უმე-ელვის უდიდესი შენაკადი.

სათავეს იღებს სკანდინავიის მთებში, ნორვეგია-შვედეთის სახელმწიფო საზღვრის სიახლოვეს, არეპლუგის კომუნაში. ამის შემდეგ ის მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით, კვეთს ლაპლანდიის სამხრეთ ნაწილს, ქალაქ ვინდელნს და ერწყმის მდინარე უმე-ელვის ქალაქ ვონონის სიახლოვეს, სანაპიროდან 25 მილის დაშორებით.

ვინდელელვენი ჩრდილოეთ შვედეთის ერთ-ერთი უდიდესი მდინარეა. გაზაფხულობით, როდესაც წყლის დონე იწევს, ახასიათებს დატბორვები.
კალიქსეელვენი

კალიქსეელვენი — მდინარე ჩრდილოეთ შვედეთში. იგი ერთ-ერთია ნორლანდის რეგიონის იმ ოთხი მთავარი მდინარიდან, რომლებიც ხელშეუხებელია ჰიდროელექტრო ნაგებობებისაგან. მდინარის სიგრძე 461 კმ-ია, სათავეს იღებს კებნეკაისეს მთებში, კირუნის მუნიციპალიტეტში. სამხრეთ-აღმოსავლეთით, იგი ლაპლანდიას კვეთს, სამხრეთით კი ნორბოტენის ლენს. ერწყმის ბოტნიის ყურეს, კალიქსის დასახლების სამხრეთ-აღმოსავლეთით.

კალიქსეელვენი ნორბოტენის სიგრძით მესამე მდინარეა. განვითარებულია საწყლოსნო ტურიზმის სახეობები.
ლაინიოელვენი

ლაინიოელვენი — მდინარე შვედეთში, ლაპლანდიის ჩრდილოეთით, კირუნის მუნიციპალიტეტში. სათავეს იღებს მთის ტბიდან, რომელიც ნორვეგიასთან საზღვრის სიახლოვეს მდებარეობს. სათავიდან 200 კმ-ის მოშორებით, იგი მდინარე ტურნეელვენს ერწყმის, რომელიც თავის მხრივ ბოტნიის ყურეში ჩაედინება. ლაინიოელვენის ნაპირებთან მდებარე მნიშვნელოვანი ქალაქებია კანგოსი, ოვრე-სოპერო, ნედრე-სოპერო, ლაანავაარა და ლაინიო.

ლაინიოელვენი ევროპის ერთ-ერთ ყველაზე სუფთა სათევზაო მდინარედ მიიჩნევა. უხვადაა გავრცელებული ქარიყლაპია, ქორჭილა, , კალმახი, სალმონი. ამ სახეობებზე თევზაობის სეზონია ივლისი-აგვისტო.
ლულეელვენი

ლულეელვენი — შვედეთის ერთ-ერთი უმთავრესი მდინარე. სათავეს იღებს ჩრდილოეთ შვედეთში და მიედინება სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 460 კმ სიგრძეზე, სადაც ქალაქ ლულეოსთან ერწყმის ბოტნიის ყურეს. ნორბოტენის რეგიონში სიგრძით მეორეა კალიქსეელვენის შემდეგ, მაგრამ პირველია წყლის საშუალო ხარჯით.

აუზის ფართობია 25 240,5 კმ², საიდანაც 24 545,6 კმ² შვედეთის ტერიტორიაზეა, 694,9 კმ² კი ნორვეგიის.

მდინარე ჰიდროენერგიის მნიშვნელოვანი წყაროა, მასზე აშენებულია უმნიშვნელოვანესი ჰიდროელექტროსადგურები. ინტენსიურად გამოიყენებოდა ხე-ტყის ტრანსპორტირებისთვის, მაგრამ ეს პროცესი 1980-იანი წლების დასაწყისში შეჩერდა.

- საუკუნეების განმავლობაში, მდინარეზე გადიოდა დამცავი ხაზი ჯერ რუსეთის იმპერიის, ხოლო შემდეგ საბჭოთა კავშირის შემოჭრებისგან დასაცავად. თითქმის მთელს სიგრძეზე შემორჩენილია ფართო საფორტიფიკაციო ნაგებობები, რომლებიც ბოდენის ციხესიმაგრით მთავრდება ქალაქ ბოდენთან. ამ სიმაგრეებისა და ბუნკერების უმრავლესობის გამოყენება დღეს აღარ ხდება.
პიტეე

პიტეე — მდინარე ჩრდილოეთ შვედეთში, ნორბოტენის რეგიონში. იგი ერთ-ერთია ნორლანდის იმ ოთხ უმთავრეს მდინარეს შორის, რომლებიც ხელშეუვალნი არიან ჰიდროელექტროსადგურებისგან.

სათავეს იღებს აღმოსავლეთ შვედეთში, იოკმოკის მუნიციპალიტეტში მდებარე ფართო ტბებიდან და მიემართება აღმოსავლეთ სანაპიროსკენ, სადაც პიტეოს მუნიციპალიტეტში ერწყმის ბოტნიის ყურეს. მისი სიგრძე 400 კმ-ია, აუზის ფართობი 11 200 კმ².

მდინარეზე მდებარე უდიდესი ჩანჩქერია სტორფორსენი, რომელიც ნორბოტენის მნახველთა შორის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული ადგილია.
უმეელვენი

უმეელვენი — ერთ-ერთი უმთავრესი მდინარე ჩრდილოეთ შვედეთში. მისი სიგრძე დაახლოებით 460 კმ-ია. სათავეს იღებს სკანდინავიის მთებში, ნორვეგიასთან საზღვრის სიახლოვეს მდებარე ოვერუმანის ტბიდან და მიედინება სამხრეთ-აღმოსავლეთის მიმართულებით. მის უდიდეს ნაწილზე, მიუყვება ევროპული ავტომაგისტრალი 12.

დინებისას, იგი გადაკვეთს სტორუმანის ტბას. მისი წყლები ფართოდ გამოიყენება ჰიდროენერგიის მისაღებად. მთავარი შენაკადია მდინარე ვინდელელვენი.

ჩაედინება ბოტნიის ყურეში, ქალაქ უმეოსთან მდებარე პატარა ქალაქ ჰოლმსუნდთან.
დენი სასუ-ნგესო

დენი სასუ-ნგესო (; დ. 23 ნოემბერი, 1943, ედუ, საფრანგეთის ეკვატორული აფრიკა) — კონგოელი პოლიტიკური მოღვაწე. კონგოს რესპუბლიკის პრეზიდენტი 1979-1992 და 1997 წლიდან. მიეკუთვნება მბოშის ეთნიკურ ჯგუფს.

1961 წელს დაამთავრა სკოლა და შევიდა სამხედრო სამსახურში. 1963 წელს დაამთავრა სამხედრო სასწავლებელი საფრანგეთში, რის შემდეგაც ეკავა რამდენიმე სამხედრო თანამდებობა კონგოს რესპუბლიკის არმიაში. იყო 1968 წლის სახელმწიფო გადატრიალების ერთადერთი ორგანიზატორი. 1968 წელს გახდა სამთავრობო ხუნტის — რევოლუციის ეროვნული საბჭოს წევრი. 1969 წლიდან უკავია მაღალი თანამდებობები კონგოს შრომის პარტიაში. 1972 წლიდან არმიის კურატორია პარტიული ხაზით. 1945-1977 წწ. პარტიის კურატორია თავდაცვაში და სახელმწიფო უსაფრთხოებაში. 1976 წლიდან თავდაცვის მინისტრია, ხოლო 1977 წლიდან - პოლკოვნიკი.

1979 წლიდან ქვეყნის პრეზიდენტი, მთავრობისა და პარტიის ხელმძღვანელი, ასევე თავდაცვის, სახელმწიფო უსაფრთხოებისა და შინაგან საქმეთა მინისტრია. 2002 და 2009 წლებში აირჩიეს პრეზიდენტად მომდევნო 7-წლიანი ვადით.
პეტრ ჩეხი

პირადი ცხოვრება
პეტრ ჩეხს 2 და ჰყავს: 2 წლით უფროსი მარკეტა და ტყუპისცალი-სარკა. პეტრთან და სარკასთან ერთად გაჩნდა მესამე ტყუპისცალი მიხალიც, რომელიც 2 წლის ასაკში გარდაიცვალა.

პეტრი დაქორწინებულია თანამემამულე მარტინა ჩეხოვაზე. მათ ჰყავთ ქალიშვილი ადელა (დ. 2008 წლის 23 იანვარი) და ვაჟი დამიანი (დ. 2009 წლის 16 ივნისი). ჩეხი ცაციაა.

ტიტულები
ჩელსი
პრემიერლიგა: 2004-05, 2005–06, 2009–10
ინგლისის თასი: 2007, 2009, 2010
ინგლისის სუპერთასი: 2005, 2009
საფეხბურთო ლიგის თასი: 2005, 2007
პრემიერლიგა აზია ტროფი: 2011
უეფას ჩემპიონთა ლიგა (1): 2012

სანაკრებო
2002 ევროპის 21-წლამდელთა ჩემპიონატი

ინდივიდუალური

ჩეხეთის წლის საუკეთესო ფეხბურთელი (7): 2005, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013
საფრანგეთის ჩემპიონატის საუკეთესო მეკარე: 2003–04
წლის პფა-ს გუნდი: 2005
 მსოფლიოს საუკეთესო მეკარე: 2005
პრემიერლიგის ოქროს ხელთათმანი: 2004–05, 2009–10
პრემიერლიგის თვის საუკეთესო მოთამაშე: 2007
ჩეხეთის ოქროს ბურთი: 2005, 2006, 2007, 2008, 2010.
უეფა, ევროპის საუკეთესო მეკარე: 2005, 2007
უეფას საკლუბო ჯილდო, საუკეთესო მეკარე: 2005, 2007, 2008
-ს წლის გუნდი: 2004–05, 2005–06, 2006–07, 2007–08
 : 2009
ჩელსის წლის საუკეთესო მოთამაშე: 2010-2011
ჩელსის სპეციალური ჯილდო: 2006 წლის ოქტომბერში რედინგთან მიღებული უმძიმესი ტრავმის შემდეგ დაბრუნებისთვის
შელეფტეელვენი

შელეფტეელვენი — მდინარე ჩრდილოეთ შვედეთში.

გეოგრაფიულად, ის სათავეს იღებს ნორბოტენის ლენში, რომელსაც ასევე შვედეთის ლაპლანდიის პროვინციას უწოდებენ, სადაც იგი ჰორნავანის, უდიაურისა და სტორავანის ტბებიდან გამოედინება. შემდეგ მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით, ვესტერბოტენის ლენში, გაივლის ქალაქ შელეფტეოს და ვოსტრებოტენის პროვინციის ტერიტორიაზე ჩაედინება ბოტნიის ყურეში.

შელეფტეელვენი ჩრდილოეთ შვედეთის ერთ-ერთი უმთავრესი მდინარეა, მისი სიგრძე 410 კმ-ია. ბევრი ჩრდილოური მდინარის მსგავსად, მისი წყლები გამოიყენება ჰიდროენერგიის მისაღებად.

მდინარეში გავრცელებულია სალმონი და კალმახი, რის გამოც მეთევზეებს შორის პოპულარულ დანიშნულების ადგილს წარმოადგენს.
ჯოჯოსებრნი

ჯოჯოსებრნი, აგამასებრნი — ხვლიკების ოჯახი. აქვთ პატარა, ფერებით დაფარული თავი, კარგად განვითარებული კიდურები, კუდი ჩვეულებრივ გრძელია, არ წყდება. კბილები ყბების ძვლის ზედა კიდეზეა მიმაგრებული. ოჯახში 35 გვარი და 300-მდე სახეობაა, გავრცელებულნი არიან აფრიკაში (მადაგასკარის გარდა), სამხრეთ-სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში, აზიის ცენტრალურ და სამხრეთ ნაწილში, ავსტრალიასა და ახალ გვინეაზე.
ყოფილ სსრკ-ში გვხვდებოდა 2 გვარი და 13 სახეობა. აღსანიშნავია კავკასიური ჯოჯო , რომლის სიგრძე 15 სმ აღწევს. გვხვდება ქართლის და ივრის ზეგნის მშრალ მთებსა და გორაკებზე. იმალება ქვების ქვეშ, ნაპრალებსა და სოროებში. იკვებება ძირითადად მწერებით; ჭამს მცენარეულ საკვებსაც. მრავლდება კვერცხებით. ველის ჯოჯო (. ) შუა აზიასა და აღმოსავლეთ კავკასიის მთისწინეთის, უდაბნოებისა და ნახევრად უდაბნოების ერთ-ერთი დამახასიათებელი ხვლიკთაგანია.
ჯოჯო

ჯოჯო (ლათ. ) — მცენარეთა გვარი პარკოსანთა ოჯახისა, 2 მეტრამდე სიმაღლის ბუჩქებია. სქლად შებუსული ეკლიანი ტოტები და ქერქლისებრი ფოთლები აქვთ. დიდი, მოოქროსფრო-ყვითელი ყვავილები ორ-ორად სხედან ფოთლის იღლიებში.

გვარში 2-მდე სახეობაა, რომლებიც გავრცელებულია დასავლეთ ევროპაში. საქართველოში (კოლხეთში) გვხვდება მხოლოდ 1 სახეობა — ევროპული ჯოჯო . იზრდება ზღვისპირა რაიონებში, დეგრადირებულ ფერდობებზე, გზის პირებზე. გაველურებულია.
ვესტეროსი

ვესტეროსი — ქალაქი ცენტრალურ შვედეთში. მდებარეობს ვესტმანლანდის პროვინციაში, სტოკჰოლმიდან 100 კმ-ით დასავლეთით, მელარენის ტბის პირას. ქალაქის მოსახლეობა 110 877 ადამიანს შეადგენს (2010), მთლიანი მუნიციპალიტეტის კი 137,207-ს (2010). ვესტეროსი ვესტეროსის მუნიცილაპიტეტის ცენტრი, ვესტმანლანდის ლენის დედაქალაქი და საეპისკოპოსო ცენტრია.

ისტორია
ვესტეროსი შვედეთისა და მთლიანად ჩრდილოეთ ევროპის ერთ-ერთი უძველესი ქალაქია. სახელი მომდინარეობს ვესტრა აროსიდან, რაც მდინარე სვარტონის შესართავს აღნიშნავს. არეალი დასახლებულია ნორდიკული ვიკინგების ხანიდან, ჯერ კიდევ ახ. წ. 1000 წლიდან. საუკუნის დასაწყისში ის შვედეთის მეორე უდიდესი ქალაქი იყო, საუკუნიდან კი საეპისკოპოსოს ცენტრი გახდა.

ქალაქის სიახლოვეს მდებარეობს ანუნდშოგი, შვედეთის უმსხვილესი სამარხი მიწაყრილი. იგი აგებულია ახ. წ. დაახლოებით 500 წლისთვის, სიგანეში 74 იარდია, სიმაღლეში — 10 იარდი.

მომდევნო საუკუნეებში აიგო კათედრალი და მონასტერი. ქალაქის პირველი ტავდაცვითი ნაგებობები საუკუნის დასასრულს მიეკუთვნება.

შვედეთის მეფე გუსტავ ერიქსონ ვაზამ ვესტეროსში რიქსდაგი მოიწვია, რა დროსაც გადაწყდა შვედეთის პროტესტანტულ სახელმწიფოდ გარდაქმნა და კათოლიკური ეკლესიისთვის ძალაუფლების ჩამორთმევა.

ვესტეროსში მდებარეობს შვედეთის უძველესი საშუალო სკოლა — , რომელიც 1623 წელს იოჰანეს რუდბეკიუსმა ააგო.

- საუკუნეებში ამ ტერიტორიაზე პოპულარული გახდა კიტრის მოშენება, რის გამოც ქალაქმა ზედმეტსახელი გურკსტადენი მიიღო ( − კიტრის ქალაქი), რაც მას დღემდე შემორჩა.

დაძმობილებული ქალაქები
ლაჰტი, ფინეთი 1940
რანდერსი, დანია 1947
ოლესუნი, ნორვეგია 1947
აკურეირი, 1953
ჩესკე-ბუდეიოვიცე, ჩეხეთი 1964
ბანია-ლუკა, ბოსნია და ჰერცეგოვინა 1969
კასელი, გერმანია 1972
ფენიქსი, აშშ

გალერეა
ჯუნგარის ჭიშკარი

ჯუნგარის ჭიშკარი, ჯუნღარის ჭიშკარი (ჩინ. ) — გასასვლელი ჯუნგარის ალათაუს (დას.), ბირლიქთაუსა და მაილითაუს (აღმ.) ქედებს შორის. მიემართება ალაქოლის ტბის (ყაზახეთი) სამხრეთ ნაპირიდან ები-ნურის ტბისაკენ (დას. ჩინეთი). მინიმალური სიგანე 10 კმ. ჯუნგარის ჭიშკრის ჩრდილოეთ ნაწილში არის ტბა ჟალანაშქოლი. იცის ძლიერი გამჭოლი ქარები. ჯუნგარის ჭიშკარზე ძველად ცენტრალური აზიისა და ყაზახეთის მომთაბარე ხალხი გადად-გადმოდიოდა. ჭიშკარზე აბრეშუმის დიდი გზა გადიოდა. საუკუნის დასაწყისში ჩინგიზ-ყაენმა ჯუნგარის ჭიშკარი შუა აზიის დასაპყრობად გამოიყენა.

გაყვანილია რკინიგზა აქტოგაი-დრუჟბა.
საყვირი

საყვირი — მაღალი რეგისტრის საორკესტრო და სოლო სასულე მუსიკალური საკრავი. შედგება ცილინდრული მილისაგან, რომელსაც კონუსური ფორმის ბოლო აქვს. მილის დიამეტრი 11 მმ, არხის სიგრძე დაახლოებით 1500 მმ-ს აღწევს. უვენტილო საყვირზე საუკუნეში უკრავდნენ საოპერო ორკესტრში. 1816 წელს შეიქმნა ქრომატული ბგერათრიგის მქონე საყვირი ტუმბოიანი სავენტილო მექანიზმით, 1828—1832 წლებში — ცილინდრული ვენტილიანი მექანიზმით. მალე ისინი სრულიად განდევნა უვენტილო საყვირმა. არსებობს მცირე, ალტის, ბანის საყვირები. საქართველოში გვხვდება საუკუნიდან (ბუკი).
ავესტური დამწერლობა

ავესტური დამწერლობა — სპარსული დამწერლობის ერთ-ერთი სახეობა, რომლითაც ზოროასტრული საღვთო წერილის ტექსტებია დაწერილი. გარდა ავესტურისა, საშუალი საპარსული ტექსტების ჩასაწერადაც გამოიყენებოდა. შედგება 50 ნიშნისაგან (37 თანხმოვანი და 16 ხმოვანი). ამ ნიშნებს აშკარად გამოხატული კურსივის ხასიათი აქვთ. ავესტური დამწერლობის ასოები, არაბულის მსგავსად, ერთმანეთზე გადაბმულად იწერება. იწერება მარჯვნიდან მარცხნივ.

ავასტური დამწერლობა ენათესავება, ერთის მხრივ, ფალაურ დამწერლობას, ხოლო მეორეს მხრივ, ფარსულ დამწერლობას, რის გამო ზოგიერთი მკვლევარი მას „შერეულ“ ანბანად მიიჩნევს. ფარსულ და ფარაულ დამწერლობებთან ასეთსავე მიმართებას ამჟღავნებს არამეული დამწერლობის ის სახეობა, საიდანაც არმაზული დამწერლობა მომდინარეობს. ამიტომ გამორიცხული არაა შესაძლებლობა, რომ ავასტური დამწერლობის არამეული დამწერლობის მსგავსი ვარიანტი ედოს საფუძვლად. ავასტური დამწერლობის ძეგლები ორგვარია: ინდური (უძველესი ტექსტები წარმოდგენილია - საუკუნეების ძეგლებით) და სპარსული ( საუკუნე), რომელიც მიუხედავად იმისა, რომ გვიანდელ ხელნაწერებშია დაცული, უფრო ზუსტად ასახავს ტექსტს. ავასტურ დამწერლობაში განვითარებულია ხმოვანთა სისტემის ამსახველი ნიშნები, რასაც ბერძნულის გავლენას მიაწერენ.

ირანში ისლამის გავრცელების შედეგად ფალალაური და ავესტური დამწერლობა მალე არაბულმა დამწერლობამ ჩაანაცვლა. ეს ორი ირანული დამწერლობა დღეს მხოლოდ ზოროასტრიზმის მიმდევრების მიერ გამოიყენება.
ერებრე

ერებრე — ქალაქი შვედეთში, ოსტენის ლენის დედაქალაქი. 2010 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 107 038 ადამიანია.

ისტორია
1404 წლისთვის, სამეფო ქართიის საფუძველზე, ერებრემ ქალაქის სტატუსი მიიღო.

ერებრე ლიტერატურულად ხრეშიან ნაპირებს შორის გადებულ ხიდს ნიშნავს. მართლაც, ქალაქი ასე გამოიყურება. შუა საუკუნეებში ქალაქი ვაჭრობის ცენტრი იყო და წერილობით დოკუმენტში პირველად საუკუნეში იხსენიება. არსებობის პირველი დღეების ნაგებობებს მიეკუთვნება ქალაქის ეკლესიის საძირკველი, რომელიც შემდეგში რამდენჯერმეა გადაკეთებული. ქალაქის ბუნებრივ ცენტრში, მდინარე სვარტენში მდებარე კუნძულზე აღმართულია ერებრეს ციხესიმაგრე, რომელიც ქალაქს ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნაწილებად ყოფს. ციხე საუკუნის ადრეულ წლებში, ბირგერ იარლის მმართველობისას აშენდა, 1560-იან წლებში კი გუსტავ ვაზას მმართველობისას იგი გაფართოვდა და გადაკეთდა.

ერებრეს ისტორიის მნიშვნელოვან მოვლენებს მიეკუთვნება 1810 წლის ასამბლეის შეხვედრა, სადაც ჟან-ბატისტ ბერნადოტი კრონ-პრინცად აირჩიეს.

მიუხედავად ვაჭრობის განვითარებისა, საუკუნის მეორე ნახევრამდე ერებრე პატარა ქალაქად რჩებოდა, ამ პერიოდიდან კი ფეხსაცმლის ინდუსტრიის განვითარებასთნ ერთად ქალაქმა სწრაფი ზრდა დაიწყო.

გეოგრაფია და კლიმატი
ერებრესა და მისი მიმდებარე ტერიტორიისათვის დამახასიათებელია დაბალი ტემპერატურა, ნოტიო კონტინენტური კლიმატი, რასაც არბილებს ახლომდებარე წყლები და გოლფსტრიმის დინება.

დაძმობილებული ქალაქები
ლოძი, პოლონეთი, 2001-დან
დრამენი, ნორვეგია
კოლდინგი, დანია
ლაპეენრანტა, ფინეთი
სტიკისჰოულმური, ისლანდია
იანტაი, ჩინეთი
ტერასა, ესპანეთი
პო, საფრანგეთი

გალერეა
ტოდო-ბიჩიგი

ტოდო-ბიჩიგი — დამწერლობა მონღოლური ენის ჩასაწერად. შეიქმნა 1648 წელს ოირატი ბუდისტი მღვდლის ზაია პანდიტა ნამკხაი ჩჟამცოს მიერ. ტოდო-ბიჩიგი ტრადიციული მონღოლური დამწერლობის გადამუშავებული ვარიანტია, რომლის მიზანიც თავდაპირველად იყო მონღოლური ბგერების გამოთქმისა და ორთოგრაფიის ერთმანეთთან დაახლოვება, ასევე ტიბეტური ენიდან და სანსკრიტიდან მონღოლური ტრანსკრიფციის გაკეთების გამარტივება.

ტოდო-ბიჩიგი რუსეთში მცხოვრები ყალმუხების მიერ 1924 წლამდე გამოიყენებოდა, სანამ იგი რუსულმა კირილიცამ არ ჩაანაცვლა. დღეს ტოდო-ბიჩიგი კვლავ გამოიყენება ჩინეთის სინძიანის ავტონომიურ რეგიონში მცხოვრები ოირატების მიერ.
მარიან ნგუაბი

მარიან ნგუაბი (; დ. 31 დეკემბერი, 1938, ომბელე — გ. 18 მარტი, 1977, ბრაზავილი) — კონგოელი სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე. კონგოს რესპუბლიკის პრეზიდენტი 1968-1977 წწ. 1968 წელს სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად დაამხო ალფონს მასემბა-დებას მთავრობა. მოკლეს 1977 წლის 18 მარტს. დაკრძალულია ბრაზავილის მავზოლეუმში.
გრეკო-იბერიული ანბანი

გრეკო-იბერიული ანბანი ერთ-ერთია იმ ძველი ესპანური დამწერლობებიდან, რომლებიც რომაელთა ბატონობის დასაწყისში იბერიის ნახევარკუნძულზე გამოიყენებოდა. გრეკო-იბერიული ანბანი ბერძნული დამწერლობის მარტივად გადამუშავებულ ვარიანტს წარმოადგენს. იწერებოდა ყოველთვის მარცხნიდან მარჯვნივ. გამოიყენებოდა ძვ. წ. - საუკუნეებში დღევანდელი მურსიისა და ალიკანტეს პროვინციების მიდამოებში იბერთა ენების ჩასაწერად.
ჟაკ იომბი-ოპანგო

ჟაკ იომბი-ოპანგო (; დ. 12 იანვარი, 1939, ოვანდო — გ. 30 მარტი, 2020, პარიზი, საფრანგეთი) — კონგოელი სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე. კონგოს რესპუბლიკის პრეზიდენტი 1977–1979 წლებში, პრემიერ-მინისტრი 1993–1996 წლებში. ემიგრაციაში იმყოფებოდა 1997–2007 წლებში.

გარდაიცვალა 2020 წლის 30 მარტს საფრანგეთში -19-ის შედეგად.
ჰუსიტური სიმღერები

ჰუსიტური სიმღერები — ჩეხური ხალხური სიმღერა-ჰიმნები, შეიქმნა იან ჰუსის მოღვაწეობისა და ჰუსიტური ომების პერიოდში. ჰუსიტური სიმღერები წარმოადგენდა ხალხური სიმღერების მელოდიურ ინტონაციებზე აგებულ სასულიერი საგალობლებს, რომლებშიც გამოხატული იყო ხალხთა მასების სოციალური პროტესტი, პატრიოტული გრძნობები და საბრძოლო განწყობილებანი.
ეშლი კოული

ეშლი კოული (; დ. 20 დეკემბერი, 1980) — ინგლისელი ფეხბურთელი, საფეხბურთო კლუბ „ლოს-ანჯელეს გალაქსის“ მცველი. ითვლება მსოფლიოს ერთ-ერთ საუკეთესო მცველად.

კოულმა კარიერა დაიწყო „არსენალში“ 1999 წელს, სადაც კლუბის მაისურით ჩატარებულ 228 მატჩში გაიტანა 9 გოლი. კლუბთან ერთად მოიგო ორი ტიტული პრემიერლიგაში, სამი — ინგლისის თასზე და ითამაშა 2005-06 წლების ჩემპიონთა ლიგის ფინალში. 2006 წლის აგვისტოში, გაჭიანურებული სატრანსფერო საგას შემდეგ, კოული გადავიდა ჩელსიში 5 მილიონი ფუნტის და უილიამ გალასის სანაცვლოდ. კოული ჩელსის ძირითად ფეხბურთელად იქცა და მიიღო მონაწილეობა 2008 წლის ჩემპიონთა ლიგის ფინალში, სადაც მისი გუნდი ვერცხლის მედლებს დასჯერდა. გუნდთან ერთად მოგებული აქვს ინგლისის თასი სამჯერ, 2009-10 წლების სეზონის პრემიერლიგაში დაეუფლა მესამე ტიტულს. 2010 წლის 15 მაისს გახდა პირველი ფეხბურთელი, რომელმაც მოიგო ინგლისის თასი ექვსჯერ.

კოული დაქორწინდა მომღერალ შერილ კოულზე (ტვიდი) 2006 წლის ივლისში. 2010 წელს ისინი დაშორდნენ ერთმანეთს.
პასკალ ლისუბა

პასკალ ლისუბა (; დ. 15 ნოემბერი, 1931, ცინგუიდი — გ. 24 აგვისტო, 2020, პერპინიანი) — კონგოელი პოლიტიკური მოღვაწე. კონგოს რესპუბლიკის პირველი დემოკრატიულად არჩეული პრეზიდენტი 1992-1997 წწ. დაამხო დენი სასუ-ნგესომ 1997 წელს სამოქალაქო ომის შედეგად.

დაიბადა 1931 წელს ცინგუიდში კონგოს რესპუბლიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. 1948-1952 წწ. სწავლობდა ნიცაში. შემდეგ დაამთავრა ტუნისის სოფლის მეურნეობის უმაღლესი სკოლა და პარიზის უნივერსიტეტი (1958-1961).

პოლიტიკური კარიერა
პოლიტიკური კარიერა დაიწყო 1961 წელს, როდესაც მუშაობდა სოფლის მეურნეობის დეპარტამენტში. 1963-1966 წწ. ერთდროულად ეკავა ქვეყნის პრემიერ-მინისტრისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრის თანამდებობა. ემიგრაციაშია საფრანგეთში 1979-1990 წლებში, სადაც მუშაობდა პარიზის უნივერსიტეტში პროფესორად და მუშაობდა იუნესკოს ეგიდით პარიზში და ნაირობიში.

1997 წელს მისი ხელისუფლება დაამხო დენი სასუ-ნგესომ და მოუწია ემიგრაციაში წასვლა. თავიდან ცხოვრობდა ლონდონში. 2004 წელს პარიზში გადავიდა.

გარდაიცვალა 2020 წლის 24 აგვისტოს, პერპინიანში, საფრანგეთში.
საყორნეს უღელტეხილი

საყორნე — უღელტეხილი საქართველოში, კახეთის მხარეში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კახეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2835 მ. საყორნის მიდამოები აგებულია იურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. კალთები შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოებით. უღელტეხილი პანკისის ხეობას აკავშირებს თუშეთის ალაზნის ხეობასთან.