iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჯოჯოხეთას ეკლესია

ჯოჯოხეთას ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბობნევში. აგებულია - საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია ჩრდილოეთის მინაშენით აგებულია სხვადასხვა ტიპის სხვადასხვა ზომის ქვით და ბრტყელი აგურით დუღაბზე. აგური გამოყენებულია თაღთა და კონქის გადასაყვანად. კედლების წყობა დიდი ზომის ოთხკუთხა ქვების თითო რიგს შორის წვრილი ქვის ორრიგა წყობის მონაცვლეობაა. შესასვლელი აქვს სამხრეთიდან. კარი შეისრულთაღოვანია აგურით გამოყვანილი. სარკმლები ფართო და თაღოვანია. ნახევარწრიული აფსიდა მხრითაა გამოყოფილი. სარკმლის ორივე მხარეს იატაკთან ახლოს და კონქის ქუსლთან თითო სწორკუთხა ნიშ-სამალავია. ჩრდილოეთის მინაშენი ყრუა. გასასვლელი ტაძრის ჩრდილოეთ კედელში გაჭრილი არქიტრავით გადახურული კარიდანაა. ეკლესია ძლიერ დაზიანებულია. არ აქვს კამარა, კონქის ნაწილი, კედლების ზედა ნაწილები. ინტერიერი და პერიმეტრი ნაშალი ფენითა და მცენარეულობითაა დაფარული.
ტალავერის მავზოლეუმი

ტალავერის მავზოლეუმი — არქიტექტურული ძეგლი ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტალავერში. აგებულია საუკუნეში.

მავზოლეუმი აგებულია 1830 წელს აბდულა იბნ ვალისთვის, რომელიც ფარხანის თემიდან ყოფილა. აგებულია ნატეხი ქვით დუღაბზე. ის მართკუთხა ფორმისაა, პირამიდული სახურავით დასრულებული. შესასვლელი სწორკუთხაა, კარის არქიტრავზე ჩარჩოში ჩასმული სამსტრიქონიანი არაბული წარწერაა, რომელიც დაკრძალულის ვინაობას და აგების თარიღს შეიცავს. ინტერიერი სწორკუთხაა.
ლომისმთის წმინდა გიორგის ეკლესია

ლომისმთის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვაბისხევში, ბორჯომისა და ხარაგაულის მუნიციპალიტეტების საზღვარზე. აგებულია - საუკუნეებში.

ეკლესია მარტივი ტიპის დარბაზული ნაგებობაა, ის აგებულია ძველი ეკლესიის ნანგრევებით ძველ საძირკველზე და მდებარეობს მაღალ მთის წვერზე. მისი ზომებია: სიგრძე (4,45 მ), სიგანე (7,45 მ), ხოლო სიმაღლე (3,30 მ). ეკლესიის ირგვლივ გალავნის შემორჩენილი ფრაგმენტების კვალიც იკითხება, ნაგებობა გადახურულია გოფრირებული ორქანობიანი თუნუქით, აღმოსავლეთ, დასავლეთ და სამხრეთ კედლებზე თითო-თითო თაღოვანი სარკმელია დატანილი, ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს, მისი ინტერიერი მარტივი გეგმარებისაა, საკურთხეველი ერთი საფეხურითაა დაშორებული მცირე დარბაზს, სამწუხაროდ ეკლესიას პირვანდელი სახე დაკარგული აქვს.
გერმანე ხოჯელანის კოშკი

გერმანე ხოჯელანის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი მესტიის მუნიციპალიტეტის დაბა მესტიაში, ლაღამის უბანში . აგებულია შუა საუკუნეებში.

კოშკის ტრადიციული არქიტექტურულ სამკაულს დაკბილულთაღიანი გვირგვინი წარმოადგენს, რომელიც ამ კონკრეტულ შემთხვევაში, შესრულების ერთგვარი სიტილით გამოირჩევა. კვადრატული გეგმარებით ამოყვანილია მცირედ გამოყვანილი ენთაზისის მქონე კედლები. ირკვევა რომ კოშკი ნაგებია ნახევრად დამუშავებული ორი ქვით, კირ-დუღაბის ხსნარზე. ფასადები შელესილია კირის სქელი ფენით, ნალესი მეტწილად შემორჩენილია ცენტრალურ და ქვედა ნაწილზე. კოშკის ორფერდა ყავარით გადახურული საბურავი და მის ქვეშ კედლის მომცრო ფრაგმენტი გვიანდელი რეკონსტრუქციის კვალს ატარებს. კოშკის საფასადო დანაწევრება ფუნქციურ და, ამავდროულად, რეგიონულ მახასიათებლებს მიჰყვება და ღიობთა მინიმალური რაოდენობით არის წარმოდგენილი სიმეტრიის ღერძზე, ერთმანეთის თავზე გაჭრილია კარები და შემდეგ ოთხი სარკმელია. კარის თავზე განთავსებული სარკმლები ვიწრო, თაღოვან ღიობებს წარმოადგენს. კოშკის შიდა კონსტრუქციების ნახვა ვერ ხერხდება.
იწრიის ეკლესია

იწრიის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფელ იწრიაში. აგებულია - საუკუნეებში.

ეკლესია დგას გზის პირას. მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით, თაღის გადასაყვანად გამოუყენებიათ აგური. სწორკუთხა შესასვლელი სამხრეთის კედელშია გაჭრილი. დარბაზი განათებულია აღმოსავლეთის და დასავლეთის სარკმლებით. მათგან აღმოსავლეთის ორივე მხრიდან სწორკუთხაა, ხოლო დასავლეთის გარედან თაღოვანია. ნახევარწრიული, მხრით გამოყოფილი აფსიდაში ორი თაღოვანი ნიშაა გაკეთებული, ხოლო აგურით გადაყვანილ ტრიუმფალურ თაღზე კონქია გადაყვანილი. დარბაზი კამარა ელიფსური ფორმისაა და კედლებს ეყრდნობა. ტაძრის განახლების შემდეგ იატაკი ქვის ფილებითაა მოგებული, ხოლო საკურთხევლის იატაკი ერთი საფეხურით ამაღლებულია.
ოფურჩხეთის ნაეკლესიარი

ოფურჩხეთის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი წყალტუბოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ოფურჩხეთში, მდინარე რიონის მარჯვენა სანაპიროზე. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესიიდან შემორჩენილია ჩრდილო-აღმოსავლეთის კედლის მცირე ფრაგმენტი. კედელს შემოცლილი აქვს საფასადე ქვები. კედლის შიდა სტრუქტურა ნაშენია დუღაბითა და ფლეთილი ქვით. ინტერიერის მხრიდან იკითხება ფილაქვებით ამოყვანილი ოთხკუთხა ფორმის საკურთხევლის ნიშა. ეკლესიას შემოუყვება ქვით ნაგები გალავანი.
გოდოგნის მთავარანგელოზთა ეკლესია

გოდოგნის მთავარანგელოზთა ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თერჯოლის მუნიციპალიტეტის სოფელ გოდოგანში.

ეკლესია დღესდღეობით მთლიანად დანგრეულია, მის ადგილზე კი აშენებულია ახალი მცირე ზომის ეკლესია, რომელიც აშენებულია გასული საუკუნის 2000-იან წლებში. ეკლესიის მშენებლობის დროს თითქმის მთლიანად დაშალეს ძველი კედლები. ძველი ქვები დღესდღეობით ირგვლივაა მიმოფანტული. ზოგიერთი ქვისაგან გაკეთებულია დეკორაციული კედლები და ეკლესიის შესასვლელი თაღოვანი კარიბჭე. ძველი საფასადო ქვები კარგად გათლილია, ასევე კარგადაა გამოყვანილი თაღის მალები.
ნაურსაბა-ტანის ნამოსახლარი

ნაურსაბა-ტანის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ კაზლარში. განეკუთვნება ძვ. წ. - საუკუნეებს.

ჩრდილოეთის მხრიდან მას, სურათებზე ეტყობა სამი სათავდაცვო არხი, სამხრეთის მხრიდან კი მხოლოდ ერთი. ნამოსახლარის ნაწილი თითქოს ორ ნაწილადაა გაყოფილი, ერთი შედარებით მომცრო დასავლეთის კიდეზე მდებარეობს, ხოლო მეორე აღმოსავლეთისაკენ. ორივე არეალში ჩანს ნაგებობების ბუდობები. აღმოსავლეთის მხრიდან თითქოს კიდევ ერთი არეალია თხრილით შემოსაზღრული, რომელზეც ნაგებობის კვალი არ იკვეთება.
რაჭისუბნის ეკლესია

რაჭისუბნის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფელ რაჭისუბანში. აგებულია - საუკუნეებში.

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ნატეხი ქვით დუღაბზე. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. აღმოსავლეთ კედელში მაღალი თაღოვანი სარკმელია. ეკლესია ნაწილობრივაა შემორჩენილი: ჩამონგრეულია კამარა, კონქი და კედლების ზედა ნაწილი. კედლები დაფარულია სუროთი.
ტუნბრიგენის ჰიმენოფილუმი

ტუნბრიგენის ჰიმენოფილუმი — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე. ძაფისებური, მხოხავი, ძლიერ დატოტვილი ფესურა აქვს. ნორჩი ფესურა დაფარულია მოყავისფრო ბეწვებით, ასაკოვანი შიშველია. ფოთოლი ორჯერფრთისებრია, 2–5 სმ სიგრძისა. ისევე, როგორც ყველა სხვა გვიმრა, მრავლდება სპორებით. სპორები წარმოიქმნება სპორანგიუმებში, რომელთა ჯგუფები — სორუსები ფოთლის ზედა ნაწილის ნაკვთთა კიდეებზე სხედან. სპორები ვითარდება აგვისტოში. იშვიათი მცენარება. საქართველოში გავრცელებულია აჭარაში, ზღვის დონიდან 100–700 მ-ის ფარგლებში. იზრდებიან ტენიან, ხავსით დაფარულ კლდეებსა და ლოდებზე. შეტანილია საქართველოს წითელ წიგნში (1982 წ.). მისი პოპულაციები დაცულია მტირალას ეროვნულ პარკში.

-ის გვარის 20-ზე მეტი (სხვა მონაცემებით, 300) სახეობა გავრცელებულია დედამიწის ორივე ნახევარსფეროს ტროპიკულ სარტყელში. საქართველოში მხოლოდ ეს სახეობაა.

გალერეა
სამეფო გვიმრა

} ) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეა. მოკლე, მსხვილი და დატოტვილი ფესურა აქვს. ფოთოლი ორჯერფრთისებრია, ძალიან დიდი – 1-1,5 მ-მდე – სიგრძისა. სორუსები ფოთლის ზედა ნაწილის ნაკვთების ორივე მხარეზე სხედან. სპორები ვითარდება მაის-ივნისში. იშვიათი მცენარეა. საქართველოში გავრცელებულია აფხაზეთში, სამეგრელოში, გურიასა და აჭარაში. იზრდება კოლხეთის დაბლობის ჭაობიან ტყეებსა და ჭაობებში. მისი პოპულაციები დაცულია კოლხეთის ეროვნულ პარკსა და ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალში.

-ს გვარის 12-13 სახეობა გავრცელებულია დედამიწის ორივე ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყელსა და ტროპიკული სარტყლის მთებში. საქართველოში მხოლოდ ეს სახეობაა.

გალერეა
ზიდჰარტა

ზიდჰარტა — გერმანელ-შვეიცარიელი მწერლის ჰერმან ჰესეს (1877-1962 წწ.) ნოველა. დაიწერა 1919-1922 წლებში.

წიგნი დაიწერა გერმანულ ენაზე, მარტივი, ლირიკული სტილით. იგი გამოიცა 1951 წელს და გავლენიანი გახდა 1960-იან წლებში. ჰერმან ჰესემ მისი პირველი ნაწილი რომან როლანს მიუძღვნა, ხოლო მეორე ნაწილი ვილჰემ გუნდერტს, მის ბიძაშვილს. რომანში აღმოსავლური სულიერი სამყაროს სიყვარული და სიღრმისეული ცოდნა ჩანს. ავტორის მიზანია მოძებნოს და მიაკვლიოს იმას, რაც ყველა რელიგიას ერთმანეთთან აერთიანებს.

„ზიდჰარტა“ ლეგენდაა ახალგაზრდა კაცზე, რომელიც ცდილობს, ჩასწვდეს სიცოცხლის არსს და მიაღწიოს სრულყოფილებას. ზიდჰარტა, ბრაჰმანის პატივსაცემი ვაჟი, ოჯახთან ერთად ცხოვრობს ძველ ინდოეთში. სოფელში ყველა მოელის, რომ მამის მსგავსად წარმატებული ბრაჰმანი იქნება. მაგრამ მას უფრო მეტის შეცნობის სურვილი აქვს. ზიდჰარტას აზრით, ცოდნის გადმოცემა შეუძლებელია სწავლებით, მაგრამ მიღება შესაძლებელია პირადი გამოცდილებით. ამიტომ გადაწყვეტს, დამოუკიდებელი ცხოვრების გზას დაადგეს. მეგობარ გოვინდასთან ერთად მიდის სახლიდან და იწყებს თავგადასავლებითა და ძიებით სავსე ცხოვრებას. „სიცოცხლე და სიკვდილი, სიხარული და მწუხარება, სიკეთე და ბოროტება მარადიული ერთიანობის ნაწილია და ეს ყველაფერი აუცილებელია ცხოვრების მნიშვნელობის გასაგებად“, ასე ჭვრეტს ცხოვრების ერთიანობას ზიდჰარტა. საბოლოოდ ის მიაღწევს სრულყოფილებას, ნირვანას, რომლის მოპოვებაც ახალგაზრდობაში სურდა.
თორნიკე ქურდაძე

თორნიკე ქურდაძე (დ. 8 ივლისი, 1968, თბილისი — გ. 16 ოქტომბერი, 1994, ცხინვალის რეგიონი) — აფხაზეთის ომის მონაწილე, მაშველთა კორპუსის ოპერატიული სამმართველოს უფროსი, ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენით დაჯილდოებული (1993 წელს ტამიშის ოპერაციის წარმატებით შესრულების გამო).

ბიოგრაფია
თორნიკე ქურდაძე დაიბადა 1968 წლის 8 ივლისს, ქალაქ თბილისში, მან დაამთავრა თბილისის 115 საჯარო სკოლა, სწავლობდა თბილისის მართვის ინსტიტუტში იურიდიულ ფაკულტეტზე, საქართველოში საომარი მოქმედებების დროს, 1992-1993 წლებში მონაწილეობდა ოჩამჩირეში განთავსებული  საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს 24 - ბრიგადის, შტაბის მიერ დაგეგმილ სხვადასხვა სამხედრო ოპერაციებში, ერთ-ერთი სამხედრო დანაყოფის მეთაურის რანგში, 1993 წლის ივლისში ოჩამჩირის რაიონის სოფელ ტამიშთან, "პიტომნიკის" ტერიტორიაზე ბლოკირებულ რუსული დესანტის განადგურების წარმატებით დასრულებისთვის, სახელმწიფო მეთაურის მიერ დაჯილდოებული იყო ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენით. ომის შემდეგ დაინიშნა საქართველოს მაშველთა კორპუსის ოპერატიული სამართველოს უფროსად სადაც მუშაობდა გარდაცვალებამდე.

გარდაცვალება
1994 წლის  16-ოქტომბერს ქ. ცხინვალის შესასვლელთან მასზე ოსმმა სეპარატისტებმა განახორციელეს თავდასხმა მიიღო მრავლობითი სიცოცხლისთვის შეუთავსებელი ჭრილობები გარდაიცვალა 17-ოქტომბერს 26 წლის ასაკში. დაკრძალულია თბილისში საბურთალოს-საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.
ტატანისის წმინდა გიორგის ეკლესია

ტატანისის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ახალციხის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტატანისში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ახალი აღდგენილია. კედელში ორნამენტირებული ქვებია ჩატანებული, ეკლესიის გარშემო გვხვდება სვეტის ბაზა და საფლავის ქვები. მის გარეთ რამდენიმე მეტრში აშენებულია გაურკვეველი დანიშნულების მცირე ზომის ნაგებობა.
ლელოვანის მეჩეთი

ლელოვანის მეჩეთი — არქიტექტურული და საინჟინრო ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლელოვანში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

მეჩეთი მდებარეობს, სოფლის ცენტრში. ის ბოლო წლებშია დანგრეული, შემორჩენილია ჩრდილოეთის და აღმოსავლეთის კედელი, სადაც არის მოხატული მიჰრაბი (ნიში). ჩრდილოეთის კედელთან გვხვდება ქვა ქართული წარწერით.
ფილიპე შარაძე

ფილიპე შარაძე (დ. 1897, მელექედურში — გ. 12 აპრილი, 1968) — ქართველი პოლიტიკოსი, ჟურნალისტი.

ბიოგრაფია
დაიბადა სასულიერო პირის ოჯახში. მისი ბაბუა, გურიელების კარის მღვდელი, სოფიო გურიელს ახლდა თან ტრაპიზონში გადახვეწილობისას. 1914 წლიდან ფილიპე შარაძე გაწევრიანდა არალეგალურ ახალგაზრდა სოციალისტ–ფედერალისტთა ორგანიზაციაში, რომელმაც თვალსაჩინო როლი ითამაშა ქართველ მოსწავლე–ახალგაზრდობაში ეროვნულ–რევოლუციური შეგნების გავრცელების საქმეში. 1917 წლის აპრილში ამ ორგანიზაციის პირველ თავისუფალ კონფერენციაზე ფილიპე შარაძე მის ერთ–ერთ ხელმძღვანელად აირჩიეს. თბილისის უნივერსიტეტში შესვლისთანავე იგი სტუდენტთა მოძრაობის ხელმძღვანელი ორგანოს წევრი გახდა და მისთვის დამახასიათებელი თავდადებითა და ენთუზიაზმით მონაწილეობა მიიღო საქართველოს დამოუკიდებლობის დაცვისათვის გადახდილ ყველა ბრძოლაში. ფილიპე შარაძე აქტიური მონაწილეა 1924 წლის საყოველთაო სახალხო ამბოხებისა — აჭარის კომიტეტის მიერ იგი ცენტრთან მოკავშირედ იყო დანიშნული.

1925 წლიდან ფილიპე შარაძე ემიგრაციაში გაიხიზნა და საფრანგეთის ქართულ კოლონიას შეუერთდა. მოღვაწეობდა პარიზში გამომავალ უცხოეთში მყოფ სოციალისტ–ფედერალისტების კომიტეტის პერიოდულ ჟურნალ „სახალხო საქმეში“ (1926–1935). სტატიებიდან აღსანიშნავია: „ქართველი ახალგაზრდობა“ („სახალხო საქმე“, პარიზი, 1926, 1). „ორი სურათი“ — გიორგი ლასხიშვილი და გიორგი რცხილაძე („სახალხო საქმე“, ბუენოს–აირესი, 1952) და სხვა. განსაკუთრებით ყურადსაღებია ფილიპე შარაძის მოგონება „ჩემი დღიურიდან“, რომელიც 1961 წელს გამოქვეყნდა ჟურნალში „ჩვენი დროშა’(35, პარიზი) და მოგვითხრობს 1921 წლის თებერვლის ტრაგიკულ ამბებზე, კერძოდ, თუ როგორ შეხვდა უნივერსიტეტის სტუდენტობა და მათი სულიერი მამა — ივანე ჯავახიშვილი მეთერთმეტე არმიის შემოჭრას დამოუკიდებელი საქართველოს საზღვრებში.

სამსონ ფირცხალავას მსგავსად, ფილიპე შარაძეც ყოველგვარი გასამრჯელოს გარეშე ქართულ ენას ასწავლიდა ემიგრაციაში დაბადებულ ქართველთა ახალ თაობას. დაკრძალულია ლევილის ქართველთა სასაფლაოზე.
კავკასიური იორდასალამი

} ) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეა. მისი სიმაღლე 1 მ-ს აღწევს. აქვს ძლიერ გახევებული დატოტვილი ფესურა. ფოთოლი დაყოფილია ფართო ნაკვთებად. ყვავილი მეწამულია, ჩვეულებრივ ფართოდ გაშლილი. მტვრიანები ყვითელია, მათი ძაფები – მეწამული. ნაყოფი ფოთლურაა, მოყვითალო-მონაცრისფროდ შებუსული. თესლი წითელი ან მოწითალოა. მომწიფებული ნაყოფი დანაოჭებულია. ყვავილობს აპრილ-მაისში, ნაყოფი მწიფდება ივლისში. გავრცელებულია თითქმის მთელ საქართველოში, იზრდება მთისწინებიდან მთის შუა სარტყლამდე, ტყეებსა და ტყისპირებზე, ბუჩქნარებში.

-ს გვარის 40-მდე სახეობა გავრცელებულია ევრაზიის ზომიერ და სუბტროპიკულ სარტყლებში, ჩრდ. ამერიკაში, ჩრდ. ამერიკის დასავლეთ ნაწილში. საქართველოში 9 სახეობაა.

გალერეა
ცის ფოლიო

ცის ფოლიო ან კავკასიური ფოლიო — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეა. 20-60 სმ სიმაღლის, დაუტოტავი ან მცირედ დატოტვილი ღერო აქვს. ფესვთანური ფოთლები წაგრძელებულ-ლანცეტურია ან უფრო იშვიათად ფართოლანცეტური, მთლიანი ან ზოგჯერ ფრთისებრ-დანაკვთული. ღეროსეული ფოთლები ფრთისებრ-დანაკვთულია. ყვავილები შეკრებილია 3.5-6 სმ დიამეტრის მომრგვალო ყვავილებად. ყვავილედის გარეთა ყვავილები კაშკაშა ლურჯია, შიგნითა – ცისფერი, იშვიათად თეთრი. ყვავილედის ქვედა უმეტესი ნაწილი დაფარულია საბურვლით, რომლის ფოთოლაკები ლანცეტურია. გავრცელებულია საქართველოს თითქმის ყველა მხარეში, მთის ზედა, სუბალპურ და ალპურ სარტყლებში. ამ სარტყლების ნაირბალახოვანი მდელოების, აგრეთვე სამხრეთ საქართველოს მთის ვაციწვერიანი სტეპის ერთ-ერთი დამახასიათებელ სახეობაა.

-ს გვარის თითქმის 100 სახეობა გავრცელებულია ევრაზიასა და აფრიკაში. საქართველოში 15 სახეობაა.

გალერეა
ვარდგინეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

ვარდგინეთის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვარდგინეთში. აგებულია - საუკუნეებში.

ეკლესია დარბაზულია, ნაშენია მომწვანო ფერის ადგილობრივი ჯიშის სხვადასხვა ზომის ქვებით. ინტერიერი: აღმოსავლეთით ნახევარ წრიული აბსიდაა, ცენტრში სარკმელით(ამჟამად ამოქოლილია). აბსიდის ჩრდილოეთ ნაწილში სწორკუთხა ნიშია, სამხრეთით ორი, დიდი და პატარა ნიში. სარკმლის ზედა ნახევრის დონეზე კედელი მორღვეულია. ცენტრში ტრაპეზის ქვაა. გრძივი კედლები ნახევარ სიმაღლეზეა გადარჩენილი. ორივე კედელი ყრუა. დასავლეთ კედლის ცენტრში სწორკუთხა შესასვლელია. ეკლესია გადახურულია ხის კარკასზე დალაგებული სახურავით. ფასადებიდან მხოლოდ დასავლეთის ფასადი აქვს. დანარჩენი ფასადები აღმოსავლეთ ფასადი თითქმის მთლიანად და სამხრეთ და ჩრდილოეთ ფასადები ნაწილობრივაა დაფარული ფერდობიდან მოზღვავებული მიწით. ფასადებზეც იგივე მასალაა გამოყენებული, რაც ინტერიერში. ეკლესიის ირგვლივ მრავლადაა ნაგებობების კვალი სავარაუდოდ კელიებია.
ბენიან-ბეგონის ელიას ეკლესია

ბე
ბენიან-ბეგონის ელიას ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბენიან-ბეგონში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ნაეკლესიარი მდებარეობს სანიავოს ქედის ჩრდილოეთით, ხადის ხეობისა და ლაკათხევის გამყოფ მაღალ ქედზე, სონჩოს მთაზე, ზღვის დონიდან 2567,5 მეტრის სიმაღლეზე. სალოცავი მცირე ზომის დარბაზული ნაგებობაა. მიმართულია დასავლეთ-აღმოსავლეთ ღერძზე. შესასვლელი ღიობი გაჭრილია დასავლეთ ფასადზე ცენტრალურ ნაწილში. ეკლესიის გადახურვა ჩაქცეულია. ეკლესიის გარე ზომებია 2,904,10 მ.
ოხერა (ნასოფლარი)

ოხერა — ნასოფლარი ახალციხის მუნიციპალიტეტ სოფელ მინაძესთან.

ნასოფლარი ოხერა მდებარეობს მდინარე ურავლის მარცხენა მხარეს მაღალ გორაზე. ოხერას წმინდა გიორგის ეკლესიის მიმდებარედ. ეკლესიამდე მისასვლელი გზით ჩანს კულტურული ფენა და დიდი ზომის რიყის ქვით ნაგები კედლის ნაშთი. იქვე ჭრილის გაყოლებაზე ჩამოშლილ მიწაში გვხვდება დიდი რაოდენობით კერამიკული მასალა.
ზემო ჯოჭოს ეკლესია

ზემო ჯოჭოს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ჯოჭოში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

2012 წელს გათხრების შედეგად აღმოჩნდა მცირე ზომის დარბაზული ტიპის ეკლესიის ნანგრევები რომელიც საძირკვლის ბოლომდეა მონგრეული. შემორჩენილია დასავლეთის, ჩრდილოეთის, და აღმოსავლეთის კედლის ნაშთები. ეკლესის აფსიდა კედელშია ჩასმული. ნაგებობას სამხრეთით და დასავლეთით ჰქონდა შესასვლელები. იგი ეკლესიის ძირი კარგადაა დაცული.ნაგებია გვერდებჩამოსწორებული კირქვის ქვებით. დაცულია სამი რიგი. საძვალეს ჰქონია ერთადერთი შესასვლელი ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში. მინაშენის გათხრებმა გვიჩვენა, რომ სხვადასხვა დროს 21 მიცვალებული ყოფილა ჩასვენებული. ჩანს, რომ საძვალე ფუნქციონირებდა მე- საუკუნიდან მე- - საუკუნეებამდე, ამ რეგიონში ოსმალთა გამოჩენამდე.
საბა ბუაძე

საბა ბუაძე (დ. 5 მაისი, 1991) — ქართველი პოლიტიკოსი, თბილისის მოწვევის საკრებულოს წევრი და ფრაქცია „ლელო – პარტნიორობა თბილისისათვის“ თავმჯდომარე 2021-2025 წლებში.

სამართლის ბაკალავრის ხარისხი 2009-2013 წლებში ნიდერლანდებში, გრონინგენის უნივერსიტეტში მიიღო. სწავლის პარალელურად 2011-2012 წლებში საქართველოში ამერიკის სავაჭრო პალატაში უმცროსი სამართლებრივი ანალიტიკოსის პიზიციაზე მუშაობდა. 2014-2015 წლებში მუშაობდა საქართველოს მთავრობის ადმინისტრაციაში პოლიტიკის ანალიზის, სტრატეგიული დაგეგმვისა და კოორდინაციის დეპარტამენტის უფროს მრჩევლად. 2016 წელს იყო ევროპის საბჭოს ადგილობრივი თვითმმართველობების კონგრესის ადგილობრივი ექსპერტი. 2015-2019 წლებში მუშაობდა ანტიკორუფციული მიმართულების ხელმძღვანელად ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტში .

2021 წელს აირჩიეს თბილისის მოწვევის საკრებულოში. იყო „ლელო – პარტნიორობა თბილისისათვის“ თავმჯდომარე და ურბანული დაგეგმარებისა და საქალაქო მეურნეობის კომისიისა და ქონების მართვისა და საფინანსო-საბიუჯეტო კომისიის წევრი.
კაურის ეროვნული პარკი

კაურის ეროვნული პარკი ― ეროვნული პარკი ამასონასისა და ბოლივარის შტატებში, ვენესუელაში. პარკი 2017 წელს შეიქმნა. მისი ფართობი 75 340 კმ²-ია და უდიდესია ვენესუელის მასშტაბით.

ისტორია
1968 წელს რაულ ლეონის მთავრობამ დაცული სივრცეების შექმნის შესახებ ბრძანება გამოსცა, რომლებიც კაურის ტერიტორიის სატყეო ნაკრძალებსაც მოიცავდა. 2008 წელს ჰუგო ჩავესის მთავრობის გადაწყვეტილებით, მდინარის აუზის რესურსების დასაცავად კაურის გეგმა შეიქმნა.

2017 წლის მარტში ნიკოლას მადუროს ბრძანებით, ბოლივარის შტატისა და ამასონასის შტატის ფართო რეგიონში არსებული სახეობების შესანარჩუნებლად კაურის ეროვნული პარკი დაარსდა.
დიდთავა გროსჰეიმია

} ) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეა. ერთ მეტრამდე სიმაღლის, დატოტვილი, იშვიათად დაუტოტავნი, სქლად შეფოთლილი, დაღარული ღერო აქვს. ქვედა ფოთლები მოგრძოა, ლანცეტური; ზედა ფოთლები – შედარებით მოკლე. ღერო და ფოთლები (ორივე მხარეზე) ხუჭუჭა ბეწვებითაა მოფენილი. ყვავილები ყვითელია, მილისებრი; შეკრებილია სფეროსებრი ფორმის ყვავილებად (კალათებად). კალათას შუა ყვავილები ორსქესიანია, რამდენიმე რიგად განლაგებული; განაპირა ყვავილები – უსქესო, ერთრიგად განლაგებული. ყვავილედი ხეშეში ფოთლებისაგან შექმნილი საბურვლითაა გარშემორტყმული. ნაყოფი თესლურაა, "ქოჩრიანი". ყვავილობს ივლისში, ნაყოფი მწიფდება სექტემბერში. საქართველოში გავრცელებულია რაჭა-ლეჭხუმში, ქართლში, გარე კახეთში, თრიალეთში, მესხეთ-ჯავახეთში; მთის ზედა და სუბალპურ სარტყლებში. იზრდება მდელოებზე და სუბალპურ მაღალბალახეულობაში. აფხაზეთში, სვანეთში, რაჭა-ლეჩხუმში, აჭარასა და შიდა ქართლში, მთის ზედა სარტყელში მდელოებზე იზრდება აგრეთვე მრავალფოთოლა გროსჰეიმია.

-ს გვარის რამდენიმე სახეობა გავრცელებულია კავკასიასა და მცირე აზიაში. საქართველოში 2 სახეობაა.

გალერეა
გარეჯის სალბი

} ) — ნახევრად ბუჩქია. 20-40 სმ სიმაღლისაა, ძირიდანვე დატოტვილი. ღეროს ქვედა ნაწილი მოფენილია სქელი, ზედა – შედარებით თხელი ბეწვებით. ფოთოლი რთულია – 2-4 წყვილი ფოთოლაკისგან შედგება; მოკლეყუნწიანია, აგრეთვე შებუსული, 5-6 სმ სიგრძისა. ყვავილები შეკრებილია გრძელ – 10-15 სმ სიგრძის – ყვავილედებად. თითოეულ ყვავილედში 5-6, ერთმანეთისაგან 1.5-2.5 სმ-ით დაშორებული ჩხროა, ჩხროებში რამდენიმე ყვავილია. გვირგვინის ფურცელი კაშკაშა მეწამულია, ჯამის ფოთოლაკები, ძარღვთა გაყოლებასა და კიდეებზე – მუქი მეწამული, სქლად შებუსული. ნაყოფი (კაკლუჭი) უკუკვერცხირებრი ფორმისაა, მურა, წვრილი ძარღვების ბადით დაფარული, 4 მმ-მდე სიგრძისა. ყვავილობს და ნაყოფი მწიფდება მაის-ივნისში. სამხრეთ-აღმოსავლეთ კავკასიის ენდემია. საქართველოში გავრცელებულია გარეჯის ველზე, ზ.დ. 600-800 მ-ის ფარგლებში. შეტანილია საქართველოს წითელ წიგნსა (1982 წ.) და წითელ ნუსხაში (2006 წ.). მისი პოპულაციები დაცულია ვაშლოვანის სახელმწიფო ნაკრძალში.

გალერეა
ოთარ მამფორია

ოთარ ანტონის ძე მამფორია (დ. 1 იანვარი, 1924, ქუთაისი — გ. 17 სექტემბერი, 2000, თბილისი) — ქართველი დრამატურგი, მთარგმნელი, მწერალი და პოეტი. აკაკი წერეთლის სახელობის პრემიის ლაურეატი, ღირსების ორდენის კავალერი (1997).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1924 წლის 1 იანვარს ქუთაისში, 1941 წელს დაამთავრა ქუთაისის 28-ე საშუალო სკოლა და სწავლა განაგრძო საავიაციო ტექნიკუმში. შემდეგ კი თბილისის საავიაციო ქარხანაში მუშაობდა.

1946 წელს ჩაირიცხა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტზე ქართული ენისა და ლიტერატურის განხრით, რომელიც 1951 წელს დაასრულა, უმაღლესი განათლების მიღების შემდეგ მუშაობა დაიწყო ქუთაისის ოლქის სალექციო ბიუროში და კითხულობდა ლექციებს ქართული ლიტერატურის ისტორიის და თანამედროვე ქართული მწერლობის საკითხებზე.

1956–1958 წლებში სწავლობდა მოსკოვის მაქსიმ გორკის სახელობის ინსტიტუტის ორწლიან ლიტერატურულ კურსებზე. თბილისში დაბრუნების შემდეგ, წლების მანძილზე მუშაობდა საქართველოს მწერალთა კავშირში ლიტერატურული კონსულტანტის თანამდებობაზე. ოთარ მამფორიას ლიტერატურული დებიუტი 1940 წელს შედგა, როდესაც ქუთაისის საქალაქო გაზეთში გამოქვეყნდა მისი პირველი ლექსი „ფიროსმანი“.

ავტორია ლექსთა კრებულებისა, პოემებისა, პიესებისა, სატირულ-იუმორისტული და საბავშვო ნაწარმოებებისა, რომელთაგან აღსანიშნავია „ცისკრის ვარსკვლავი“ (1958), „ცისარტყელა ჩანჩქერებში“ (1962), „რჩეული ლექსები“ (1966), „ეტლი წუთისოფლისა“ (1970), „ერთი მუჭა მიწა“ (1971), „პიესები“ (1977), „ტაგუ“ (დაიდგა ქუთაისის ლ. მესხიშვილის სახ. თეატრში, 1969), „უმხედრო ბედაური“ (1982) და სხვ. ავტორია ლექსების, მოთხრობების, პიესებისა და საბავშვო მოთხრობების 50-მდე კრებულისა. თარგმნა სერგეი ესენინის, ალექსანდრე ბლოკის, ევგენი ევტუშენკოს, ბორის პასტერნაკის, ალექსანდრე მეჟიროვის, დიმიტრი კუდრინის პოეზიის საუკეთესო ნიმუშები.

ოთარ მამფორიას პიესები იდგმებოდა საქართველოს თეატრის სცენებზე. რეჟისორმა გიგა ლორთქიფანიძემ თბილისში, რუსთაველის სახელობის თეატრში, 1963 წელს დადგა პიესა „მეტეხის ჩრდილში“, ხოლო 1974 წელს ლერი პაქსაშვილმა, მარჯანიშვილის სახელობის თეატრის სცენაზე დადგა პიესა „იეთიმ გურჯი“.

ოთარ მამფორიას ლექსებზე არაერთი სიმღერაა შექმნილი („ყაყაჩო“, „ნიბლია“, „ბეღურა და მერცხალი“ და სხვ.)

დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით 1997 წელს.

დაკრძალულია თბილისში, დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.
წყემის წმინდა ბარბარეს ეკლესია

წყემის წმინდა ბარბარეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი აბაშის მუნიციპალიტეტის სოფელ წყემში. აგებულია საუკუნეში.

ეკლესია ბაზილიკური ტიპისაა, ნაგებია ბლოკითა და აგურით, კირის დუღაბზე. ორი შესასვლელი კარი სამხრეთით და ჩრდილოეთით არის გაჭრილი. ნაგებობას თითო სარკმელი აქვს დასავლეთით და აღმოსავლეთით ხოლო — სამხრეთით ორი. ტაძარს შემორჩენილი აქვს მხოლოდ კედლები, სახურავი კი არ გააჩნია.
ფოცხვერიანის ეკლესია

ფოცხვერიანის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფოცხვერიანში. აგებულია - საუკუნეებში.

ეკლესია გვიან საუკუნეებში უნდა იყოს აგებული, თუმცა აშკარად ეტყობა, რომ შუა საუკუნეების ნაეკლესიარზეა აგებული, რომლის ქვები და კონსტრუქციული დეტალები ტაძრის მშენებლობისას გამოუყენებიათ. მშენებლობაში განირჩევა ორი შრე, პირველად აგებისას ჰორიზონტალური რიგებად ნაწყობი ნათალი კვადრები გამოუყენებიათ, მეორე ეტაპზე კი უკვე ნატეხი ქვები.

ეკლესია დარბაზულია. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. დასავლეთის კედელი ერთსაფეხურიან ნათალ ცოკოლზე დგას, რომლის ფასადი ფოთლოვანი ყლორტითაა გაფორმებული. კარი გარედან დიდი არქიტრავით ყოფილა დასრულებული, შიგნიდან კი თაღოვანით. იკითხება აღმოსავლეთის ერთი და სამხრეთის ორი სარკმლის ღიობი. ნახევარწრიული აფსიდა მხრითაა გამოყოფილი დარბაზისგან, მხრები დასრულებული იყო სამსაფეხურიანი კაპიტელით, რომელზეც ტრიუმფალური თაღი გადადიოდა. საკურთხევლის სარკმლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშის კვალია. კამარა დაყრდნობილი დარბაზის შუაში და გრძივი კედლების დასავლეთ კიდეში შეკიდულ თაღებზე ყოფილა, რომლებიც პროფილირებულ იმპოსტებზე იყო გადაყვანილი. შუა იმპოსტის გასწვრივ სამხრეთის კედელში სტელის სვეტის ფრაგმენტია ჩადგმული, რომელიც ლილვიანი წიბოებითაა დასრულებული, ხოლო წახნაგზე ბოლნური მედალიონი და მზის დისკოა მოცემული. დამატებით კიდევ ერთი, განსხვავებული კაპიტელია სამხრეთის მხრის გვერდით ჩაშენებული. ჩრდილოეთის კედელში მეორადი გამოყენებით ჩადგმულია შეწყვილებულ თაღებში აღმართული გოლგოთის ჯვრების რელიეფიანი ფილა.