iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აფშილეთი

აფშილეთი, აფსილეთი — აფშილებით დასახლებული ტერიტორია ისტორიულ კოლხეთში. თავდაპირველად ფლავიუს არიანეს ( საუკუნე) ცნობით, მოიცავდა ახლანდელი ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტს მდინარე ღალიძგის ჩრდილოეთით მდინარე კოდორამდე. წარმოადგენდა რომის ვასალურ პატარა სამთავროს. საუკუნისთვის სამხრეთიდან ლაზების (ეგრების) მოწოლის შედეგად უფრო ჩრდილოეთით გადაინაცვლა კოდორს გადაღმა და, როგორც ქართული წყაროებიდან (ჯუანშერი) ჩანს
, ქ. ცხუმი (სოხუმი) უკვე მის მიწა-წყალზე ივარაუდება. - საუკუნეებში აფშილეთი ლაზიკის (ეგრისის) სამეფოში შედიოდა როგორც მისი ქვეშევრდომი სამთავრო. მისი მთავარი ლაზების მეფეს ხარკს უხდიდა და ჯარითაც უნდა დახმარებოდა. საუკუნის ნახევარში ბიზანტიის ხელისუფლებამ მისი დასავლეთი ნაწილი აბაზგიასთან გააერთიანა და აფშილეთმა დამოუკიდებელი სამთავროს სტატუსი დაკარგა, ხოლო აღმოსავლეთი ნაწილი (მდინარე კოდორის სამხრეთით) ეგრისს შეერწყა. საუკუნიდან ბიზანტიის მწელებისათვის აფშილეთი გაიგივებული იყო აბაზგიის პოლიტიკურ ცნებასთან, ხოლო საუკუნიდან ქართულ წყაროებში — ტერმინ „აფხაზეთთან“.
წყარო
არიანე ფლავიუს, მოგზაურობა შავი ზღვის გარშემო. ნ. კეჭაღმაძის გამოც., თბ., 1961;
პროკოპი კესარიელი, . წგნ.: გეორგიკა, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც. , ტ. 2, თბ., 1965
აფსნი ყაფში

აფსნი ყაფში — აფხაზური გაზეთი, საქართველოს კპ აფხაზეთის საოლქო კომიტეტის, აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოსა და აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოს ორგანო.

დაარსდა 1919 წლის „აფსნის“ სახელწოდებით, 1921 წლიდან ეწოდა „აფსნი ყაფში“. გამოდიოდა 1991 წლამდე. გაზეთის რედაქტორებად სხვადასხვა დროს იყვნენ სერგეი ჭანბა, მიხაილ ლაკერბაი, დიმიტრი გულია.
აფსნი აყაზარა

„აფსნი აყაზარა“ („აფხაზეთის ხელოვნება“) — აფხაზურენოვანი დასურათებული ჟურნალი, აფხაზეთის კულტურის სამინისტროს ორგანო. დაარსდა სოხუმში 1979 წელს თეატრის, მუსიკის, არქიტექტურის, მხატვრობისა და სხვა საკითხების გასაშუქებლად. პირველ ნომერში გამოქვეყნებული იყო პირველი აფხაზი პროფესიონალი მხატვრის ა. შერვაშიძე-ჩაჩბას ნამუშევრები.
აფხაზეთის აჯანყება

აფხაზეთის აჯანყება შეიძლება აღნიშნავდეს:

აფხაზეთის აჯანყება (1821-1824) — აჯანყება ცარიზმის კოლონიური რეჟიმისა და მისი მომხრე ფეოდალების წინააღმდეგ;
აფხაზეთის აჯანყება (1840-1842) — ანტიკოლონიური აჯანყება მთიანი აფხაზეთის ოლქებში;
აფხაზეთის აჯანყება (1866) — ბატონყმური და კოლონიური ჩაგვრის წინააღმდეგ;
აფხაზეთის აჯანყება (1918) — აჯანყება საბჭოთა ხელისუფლების დასამყარებლად.
ჩიკაგოს სკოლა (არქიტექტურა)

ჩიკაგოს სკოლა არქიტექტორის ისტორიაში იყო არქიტექტორთა პლეადა, რომლებიც ჩიკაგოში მოღვაწეობდნენ მე-20 საუკუნის დასაწყისში. ისინი ერთ-ერთი პირველები იყვნენ ვინც პოპულარიზაცია გაუწია კომერციულ ნაგებობებში ლითონის კარკასის კონსტრუქციების ახალ ტექნოლოგიებს და განავითარეს სივრცული ესთეტიკა, რომელიც ევროპული მოდერნიზმის პარალელურად ვითარდებოდა, შემდეგ კი ამ უკანასკნელზეც იქონია გავლენა.

ჩიკაგოს სკოლის ზოგიერთი განმასხვავებელი ნიშანი იყო გარე ორნამენტების მინიმალური გამოყენება და რკინის კარკასის ნაგებობები მასონური სტილის ქვის წყობით, რაც ვრცელი ფანჯრების საშუალებას იძლეოდა. ხანდახან ამ სტილის ცათამბჯენებში ნეოკლასიკური არქიტექტურის ელემენტებიც ჩანს. ერთობლიობაში, ჩიკაგოს სკოლის ცათამბჯენები შეიცავს კლასიკური სვეტის სამ ნაწილს. პირველი სართული ფუნქციონირებს როგორც საფუძველი; შუა სართულები, როგორც წესი, ძალიან მცირე ორნამენტული დეტალით სვეტის მასას წარმოადგენს; ბოლო სართული კი ორნამენტულია და კარნიზით სრულდება.

ე. წ. "ჩიკაგოს ფანჯარა" ამ სკოლაში დაიბადა. ეს სამნაწილიანი ფანჯარა შედგება ფართო ფიქსირებული ცენტრალური პანელისგან, რომელსაც ორი მხრიდან მცირე ორ-ნაწილიანი ასაწევი ფანჯრები ახლავს. ფანჯრების განლაგება ფასადზე ჭადრაკულ ქსელს ქმნის.

არქიტექტორები, რომელთა სახელები ამ სკოლას უკავშირდება, იყვნენ დანკმარ ადლერი, დენიელ ბარნჰემი, უილიამ ჰალაბერდი, უილიამ ლებარონ ჯენი, მარტინ როხი, ჯონ რუტი და ლუი სალივენი. ფრენკ ლოიდ რაიტმა ადლერისა და სალივენის ფორმით დაიწყო, თუმცა შემდეგ საკუთარი ფორმა - პრერიის სტილის არქიტექტურა შექმნა. ლუდვიგ ვან დერ როე, რომელიც ბაუჰაუზს უძღვებოდა გერმანიაში ჩიკაგოში ჩამოსვლამდე, ჩიკაგოს მეორე სკოლის დამფუძნებლად ითვლება.

ჰოუმ-ინშურენს ბილდინგი, რომელიც მსოფლიოს პირველ ცათამბჯენად ითვლება, ჩიკაგოში აიგო 1885 წელს, თუმცა დაინგრა 1931 წელს უფრო მაღლივი შენობისთვის ადგილის გასაწმენდად.

ის. აგრეთვე
ჩიკაგოს ღირსშესანიშნაობები
მელოდრამა

მელოდრამა — დრამის ჟანრული ფორმა, რომელიც ჩაისახა საუკუნის ბოლო წლებში. თავიდან იგი აღნიშნავდა მუსიკალურ-დრამატულ ნაწარმოებს, რომელშიც პერსონაჟთა დიალოგები და მონოლოგები მუსიკალური თანხლებით იყო წარმოდგენილი.

თანამედროვე გაგებით მელოდრამის ფუძემდებლად ითვლება გილბერ დე პიქსერეკური. პირველი მელოდრამა — ვიქტორი ანუ ტყის ბავშვი — მან 1799 წელს დაწერა. დამახასიათებელია მძაფრი ინტრიგა, პათეტიკური ვნებათაღელვა და ჭარბი ემოციურობა, დამრიგებლობითი ხასიათი. მელოდრამის გმირები საბედისწერო შემთხვევებიდან ყოველთვის უხიფათოდ (განსაკუთრებით კეთილი ბუნების ადამიანები) გამოდიან. მძაფრი დრამატული კონფლიქტების მიუხედავად, მოქმედება მშვიდობიანად მთავრდება.

ქართულ დრამატურგიაში მელოდრამად მიჩნეულია კ. ყიფიანის სამეგრელოს თავადი ლევანი, ვ. გუნიას და-ძმა. თანამედროვე დრამატურგიაში მელოდრამისადმი ინტერესი არ შეწყვეტილა, მაგრამ არა კლასიკური ფორმით, არამედ უფრო მელოდრამატული ტენდენციები იჩენს ხოლმე თავს.
ფარსი

ფარსი ( < — „ვჩურთავ“, „ვტენი“: შუა საუკუნეების მისტერიებში „შეჩურთული“ იყო კომედიური ჩანართები).

- საუკუნის დასავლეთევროპული ხალხური კომედია, რომელსაც სატირული მიმართულება, რეალისტური კონკრეტულობა, არაიშვიათად უხამსობაც ახასიათებდა. ფარსის თემატიკა ქალაქური ცხოვრებას უკავშირდება. გლეხები და წვრილი აზნაურობა დაცინვის ობიექტად იყო ქცეული. პერსონაჟები ინდივიდუალურ საწყისს მოკლებული ნიღბებია (სულელი ქმარი, ბუზღუნა ცოლი, უჭკუო მსაჯული, თაღლითი ექიმი, პედანტი სწავლული და ა.შ), რაც სოციალური ტიპაჟის ჩამოყალიბების პირველი ცდაა. ფარსი ახალი პიროვნების მსოფლმხედველობას ამკვიდრებდა. ძველი ადათ-წესების დამცველნი გაქილული და დამარცხებული იყვნენ. ფარსი, მართალია დასცინოდა, მაგრამ არ ამხელდა მანკიერებას; იგი მორალურ-დიდაქტიკურ შინაარსს მოკლებული იყო. ანტიკლერიკალური და ანტიკონსერვატორული ბუნების გამო ფარსი იდევნებოდა ეკლესიის მიერ. ფარსი საფუძვლად დაედო '-ს. ფარსის გამოძახილი ისმის უილიამ შექსპირის კომედიებში, სერვანტესის ინტერმედიებში. - საუკუნეებში ფარსის ტრადიცია აღდგენილია ბრეხტის სატირულ პიესებში. ფარსის ბუფონადის ხერხები დღემდე შემორჩენილია საცირკო კლოუნადაში.
- საუკუნეებში ფარსი არის ბურჟუაზიული თეატრის კომედიური ჟანრი, რომელსაც კავშირი აქვს გაწყვეტილი ხალხურ ტრადიციასთან. ასეთი პიესები ხშირად უშინაარსო, უხამსი კომედიებია, სადაც შინაარსს კომიკური ხერხების წყება ცვლის.

ანტიკური პერიოდის წარმომადგენლები
ტიტუს მაკციუს პლავტუსი 

დიდი ბრიტანეთი
ჯეფრი ჩოსერი, (კენტერბერიული მოთხრობები, საუკუნე.)
უილიამ შექსპირი, (შეცდომების კომედია, დაახ. 1592 წ.)
ჩარლზ დიკენსი, ( , 1879 წ.)
ოსკარ უაილდი, (სერიოზულობის მნიშვნელოვნება, 1895 წ.)
ნოელ კაუარდი
ტორნტონ უაილდერი, (მაჭანკალი, 1954 წ.)
ტომ სტოპარდი, ( , 1981)

საფრანგეთი
მოლიერი, (ტარტიუფი, 1664 და ძუნწი ანუ ტყუილის სკოლა, 1668)
ოქტავ მირბო, ( , 1904)

რუსეთი
ნიკოლოზ გოგოლი, (რევიზორი — 1836, 1842)
ანტონ ჩეხოვი, (საქორწილო შეთავაზება, ალუბლის ბაღი და დათვი)
მიხეილ ბულგაკოვი, (ოსტატი და მარგარიტა, 1966-1967)

ესპანეთი
მიგელ დე სერვანტესი, (დონ კიხოტი, 1605)

ამერიკის შეერთებული შტატები
ფილმები
მარტო სახლში (1990)

ანიმაციური ფილმები
სამხრეთის პარკი (1997–დღემდე)

თეატრი
დევიდ მემეტი, (რომანსი, 2005)
ორსონ უელსი, (ცხენი ჭამს ქუდს, 1936)
მარკ ტვენი, (ის მკვდარია?, 1898)
აფხაზეთის ენის, ლიტერატურისა და ისტორიის ინსტიტუტი

აფხაზეთის ენის, ლიტერატურისა და ისტორიის ინსტიტუტი, დ. გულიას სახელობის, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიისა, დაარსდა 1930 წელს ქ. სოხუმში. 1941 წლიდან შედის საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის სისტემაში. 1991 წელს ინსტიტუტში 8 სამეცნიერო განყოფილება იყო: ენის, ლექსიკოლოგიის, ლიტერატურისა და ფოლკლორის, ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიის, ხელოვნების ეკონომიკის.

თავისი არსებობის მანძილზე ინსტიტუტი იქცა ცენტრად, სადაც აფხაზთმცოდნეობის სპეციალისტებმა მოიზარეს თავი. ინსტიტუტი აფხაზურ, ქართულ და რუსულ ენებზე გამოსცემდა ბეჭდვით ორგანოს „მაცნეს“, რომელსაც 1972 წლამდე ერქვა „შრომები“. სამეცნიერო გამოკვლევების პარალელურად იგი დიდ მუშაობას ატარებდა აფხაზურ საშუალო და უმაღლესი სკოლებისათვის აფხაზური ენის, ლიტერატურის, ფოლკლორის, ისტორიის და ეთნოგრაფიის სახელმძღვანელოების, სასწავლო პროგრამებისა და დამხმარე თვალსაჩინოების, აგრეთვე აფხაზთა თანამედროვე ეთნოგრაფიის და აფხაზეთის რეგიონული ეკონომიკის საკითხებზე სამეცნიერო რეკომენდაციების მომზადებისათვის.
აფხაზეთის საკათალიკოზო გლეხების დიდი დავთარი

„აფხაზეთის საკათალიკოზო გლეხების დიდი დავთარი“, „აფხაზეთის საკათალიკოზო გამოსავალი მოსაკრებლობის დავთარი“ — დასავლეთ საქართველოს საკათალიკოსო ყმებისა და მათი გადასახადების წიგნი ("ნუსხა"). შედგენილია 1622 წელს აფხაზეთის კათოლიკოსის მალაქიას დაკვეთით. დავთარში სრულად არის არღეწილი იმერეთის, გურიისა და ოდიშის (აფხაზეთითურთ) ტერიტორიებზე კათოლიკოსის კუთვნილი ყმა მეკომურები და მათი მეგარა-სამსახური. შეტანილია ცალ-ცალკე ცაიშის, ხონისა და ჯუმათის საეპისკოპოსოების საყმო დავთრებიც, რადგან 1622 წელს მალაქია კათოლიკოსი ცაიშელ-ჯუმათელი და ხონელი ეპისკოპოსიც იყო. დღეისათვის ხელნაწერში საჯუმათლოს დავთარი აღარ მოიპოვება, შემორჩენილია მხოლოდ ცნობები საჯუმათლოს საყმო მიწა-წყალზე მცხოვრებ მოლაშქრე მსახურ-აზნაურთა კომლობრივი რაოდენობის შესახებ.

„აფხაზეთის საკათალიკოზო გლეხების დიდი დავთარი“ მნიშვნელოვანი, სანდო წყაროა დასავლეთ საქართველოს სოციალურ-ეკონომიკური ისტორიისა და დემოგრაფიული საკითხების შესასწავლად.
აფხაზეთის საკათალიკოზო დიდი იადგარი

„აფხაზეთის საკათალიკოზო დიდი იადგარი“, „ბიჭვინთის იადგარი“ — დასავლეთ საქართველოს საკათალიკოსო (ბიჭვინთის) საყდრისათვის სხვადასხვა პირის მიერ გაწეული ღვაწლისა და შეწირულების აღნუსხველი ძეგლი, რომელიც ამასთან ერთად შეიცავს საკათალიკოსოს უძრავ-მოძრავი ქონების მფლობელობის სამართალებრივ ნორმებს, საგადასახადო და სასამართლო შეუვალობათა დამამტკიცებელ საბუთებს. „იადგარში“ შესული მრავალი იურიდიული დოკუმენტი, შემონახული რედაქტირებული ან პირვანდელი სახით, თავის დროზე მოქმედი იყო. „იადგარი“ შედგება ორი ნაწილისაგან: პირველი ანუ საკუთრივ „იადგარი“ შედგენილია - საუკუნეების მიჯნაზე და საფუძვლად უდევს იმერეთის მეფის ბაგრატ -ის მიერ ბიჭვინთისათვის 1537-1565 წლებში დაწერილი „იადგარი“, რომელსაც დამოუკიდებელი და პირვანდელი სახით ჩვენამდე არ მოუღწევია. მეორე ნაწილი შედგება - საუკუნეების მეფეების, კათოლიკოსებისა და მთავრების შეწირულებათა საბუთებისაგან, რომლებიც შემონახულია სრულად ან ნაწილობრივ. „იადგარში“ დაცული ცნობები საუკეთესო მასალაა საქართველოს ეკონომიკის, სოციალურის, სამართლისა და მატერიალური კულტურის ისტორიის შესასწავლად.
აფხაზეთის კავკასიონი

აფხაზეთის კავკასიონი — საქართველოს კავკასიონის დასავლეთი ნაწილი, მდინარეების ფსოუსა და საკენის სათავეებს შორის. მოიცავს მთავარ ქედს და მის სამხრეთ განშტოებებს: გაგრის, ბზიფის, აფხაზეთისა და კოდორის ქედებს, რომელთა შორის მოქცეულია ბზიფის, ჩხალთის, საკენისა და სხვა ხეობები. მთავარ ქედზე უმაღლესი წერტილია მწვერვალი დომბაიულგენი (4046 მ). უღელტეხილებია: ქლუხორი (2816 მ), ნაჰარი (2931 მ), მარუხი (2746 მ), სანჩარო (2292 მ), ხიდა (2632 მ) და სხვა. მათზე გადადის საცალფეხო გზები.

აფხაზეთის კავკასიონს ახასიათებს სიმაღლეთა დიდი ამპლიტუდა. განეკუთვნება ალპურ ნაოჭა სისტემას. თითქმის ყველა მაღალი ქედის ზემო ნაწილში არის ტროგული ხეობები, მყინვარული ცირკები, მყინვარული ტბები და სხვა. აფხაზეთის კავკასიონის ბუნება მრავალფეროვანია. აქ არის თითქმის ყველა სიმაღლითი ლანდშაფტური სარტყელი მათი კარსტული სახესხვაობებით: მთა-ტყის (ფართოფოთლიანი) სარტყელი ტყის ყომრალი ნიადაგებით (ზღვის დონიდან 500-600 მ-დან 1300-1400 მ-მდე); წიფლნარ-მუქწიწვიანი ტყის სარტყელი ტყის ყომრალი და გაეწრებული ყომრალი ნიადაგებით (1000-1300 მ-დან 1800-1900 მ-მდე); სუბალპური სარტყელი მთის მდელოს ნიადაგებით, სუბალპური ტყე-ბუჩქნარით, ლიხითა და მდელოებით (1800-1900 მ-დან 2300-2400 მ-მდე); ალპური სარტყელი მთა-მდელოს ნიადაგებით, მდელოებითა და ხალებით (2300-2400 მ-დან 2700-2800 მ-მდე); სუბნივალური და ნივალური სარტყელი (2800-2900 მ ზემოთ) შიშველი კლდეებით, თოვლითა და მყინვარებით.
აფხაზეთის საკათალიკოსო

აფხაზეთის საკათალიკოსო — დასავლეთ საქართველოს საკათალიკოსო. მის დაარსებას უნდა მომხდარიყო საუკუნის ნახევარში (თუმცა ზოგი მკვლევარი - საუკუნეებს, ზოგი კი საუკუნეს თვლიდა). აფხაზეთის საკათალიკოსო წარმოადგენდა ქართულ ეროვნულ და ცენტრალიზებულ ეკლესიას, რომლის პოლიტიკურ საფუძველს ქართული სახელმწიფო აფხაზთა სამეფო წარმოადგენდა. აფხაზეთის საკათალიკოსომ შეცვალა კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს დაქვემდებარებული ლაზიკის სამიტროპოლიტო და აბაზგიის საარქიეპისკოპოსო ეპარქიები. აფხაზეთის კათალიკოსის საკათედრო ტაძარი, რომელიც ანდრია მოციქულის საყდრად იწოდებოდა, ბიჭვინთაში იყო. აფხაზეთის კათალიკოსს „ბიჭვინთის კათალიკოსსაც“ უწოდებდნენ. საუკუნიდან იერარქიულად იგი საქართველოს კათოლიკოსის გავლენის ქვეშ იყო. საუკუნიდან, საქართველოს პოლიტიკური დაშლის შემდეგ, აფხაზეთის საკათალიკოსო კვლავ სავსებით დამოუკიდებელი გახდა და მისი მეთაური „აფხაზეთის კათალიკოს-პატრიარქად“ იწოდებოდა. მისი იურისდიქცია ვრცელდებოდა იმერეთის სამეფოზე, გურიის, ოდიშის, აფხაზეთის სამთავროებზე, დასავლეთით და ჩრდილოეთით კი ბევრად სცილდებოდა ქართულ პოლიტიკის საზღვრებს. საუკუნის ნახევარში, კათოლიკოს ევდემონ ჩხეტიძის (1558—1578 წწ.) დროს, აფხაზეთის საკათალიკოსოს რეზიდენცია ბიჭვინთიდან გელათში გადაიტანეს, რაც გამოწვეული იყო ქვეყნის საშინაო და საგარეო მდგომარეობის გართულებით (სამეფო-სამთავროებს შორის შინაომები და ოსმალეთის აგრესიის გაძლიერება აფხაზეთში), ბიჭვინთას ამის შემდეგაც არ დაუკარგავს საკათალიკოსო საყდრის სახელი დამნიშვნელობა. რუსეთის იმპერატორის 1814 წლის 14 ოქტომბრის ბრძანებულებით დასავლეთ საქართველოს საკათალიკოსო უშუალოდ შეუერთდა რუსეთის ეკლესიას, ხოლო ადგილობრივ მმართველად დაინიშნა საქართველოს ეგზარქოსი, რომელსაც „საქართველოსა და იმერეთის ეგზარქოსი“ ეწოდა. 1917 წელის 12 მარტს მცხეთის სვეტიცხოველში ქართული ეკლესიის ავტოკეფალიის აღდგენის კრებაზე, ყოფილი აფხაზეთის საკათალიკოსოს ეპარქიები და მრევლი მათივე სურვილითა და გადაწყვეტილებით შევიდა საქართველოს კათოლიკოსის გამგებლობაში, გურია-სამეგრელოს ეპისკოპოსი ლეონიდე დადგენილ იქნა სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის მოვალეობის შემსრულებლად (ანუ მოსაყდრედ). ეს შეერთება ოფიციალურად გაფორმდა თბილისის სიონის საკათედრო ეკლესიაში მოწვეულ სრულიად საქართველოს ეკლესიის საეკლესიო კრებაზე 1917 წლის სექტემბერში, როდესაც საეკლესიო კრების მიერ დამტკიცდა საქართველოს ეკლესიის მართვა-გამგეობის დებულება.
სტირლინგის პრემია

სტირლინგის პრემია — გაერთიანებული სამეფოს ყოველწლიური ჯილდო არქიტექტურისთვის, რომელსაც სახელი არქიტექტორი ჯეიმზ სტირლინგის პატივსაცემად დაერქვა და ორგანიზაციას ბრიტანეთის არქიტექტორთა სამეფო ინსტიტუტი უწევს. პრემიას თან ახლავს ფულადი ჯილდო £20,000-ს რაოდენობით.

სტირლინგის პრემია ენიჭება „არქიტექტორს იმ შენობის, რომელმაც ყველაზე დიდი წვლილი შეიტანა ბრიტანეთის არქიტექტურაში წინა წლის განმავლობაში“. არქიტექტორი ასევე რიბას წევრი უნდა იყოს, თუმცა თავად შენობა ევროპის კავშირის ნებისმიერ ქვეყანაში შეიძლება მდებარეობდეს.

პრემია დაარსდა 1996 წელს და დიდ ბრიტანეთში ყველაზე პრესტიჟულ არქიტექტურულ ჯილდოდ ითვლება. მას ხშირად ბუკერისა და ტერნერის პრემიების არქიტექტურულ ექვივალენტად მოიხსენიებენ.

პრემიისთვის ირჩევენ ექვს ნახევარფინალისტ შენობას რიბას მიერ დაჯილდოებულ შენობათა სიიდან. რიბას ჯილდო გაიცემა შენობაზე, რომელიც მაღალ არქიტექტურულ სტანდარტებს პასუხობს და მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ადგილობრივ გარემოს ტრანსფორმაციაში. 2003 წელს ამგვარი ჯილდო 70 შენობაზე გაიცა, შესაბამისად ეს შენობები წარდგენილ იქნა სტირლინგის პრემიაზე კონკურენტთა სიაში.
აფხაზეთის ხმა (გაზეთი)

აფხაზეთის ხმა — ქართული გაზეთი, საქართველოს კომუნისტური პარტიის აფხაზეთის საოლქო კომიტეტის, აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოსა და მინისტრთა საბჭოს ორგანო.

ისტორია
დაარსდა 1937 წლის 5 სექტემბერს სოხუმში „საბჭოთა აფხაზეთის“ სახელწოდებით, 1990 წლის 232–დან გაზეთი აგრძელებს ნუმერაციას სახელწოდებით „აფხაზეთის ხმა“. გაზეთი აშუქებს აფხაზეთის საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ და კულტურულ ცხოვრებას. სოხუმის ოკუპაციის შემდეგ 1993 წლის ოქტომბრიდან, დროებით, გამოიცემა თბილისში. სხვადასხვა დროს გაზეთის რედაქტორები იყვნენ: გ. მერკვილაძე, ხ. ახალაია, გ. წირღვავა, თ. ჩოჩია.

გაზეთი „საბჭოთა აფხაზეთი“ (1937-1990)
საქართველოს კომუნისტური პარტიის (ბ) აფხაზეთის საოლქო კომიტეტის, სოხუმის ქალაქკომის, აფხაზეთის ასსრ ცაკისა და სოხუმის ქალაქის საბჭოს ორგანო.

თემატიკა: საზოგადოებრივ-პოლიტიკური
პერიოდულობა: ყოველდღიური
რედაქტორი: ვ. ხატიაშვილი (1938); ს. ჭოლოკავა (1938, 1939-43); კ. აქუბარდია (1939); თ. ქუჩულორია (1939); გ.მერკვილაძე (1943 წლიდან)
დაბეჭდილია: აფხაზეთის სახელგამის სტამბა
ფიზიკური აღწერა: 4 გვ.
ენა: ქართული

გაზეთი „აფხაზეთის ხმა“ (1990-2005)
აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭო და მინისტრთა საბჭო.

თემატიკა: საზოგადოებრივ-პოლიტიკური
პერიოდულობა: ყოველკვირეული
რედაქტორი: ნოდარ მიქაძე
გამომცემლობა: სამშობლო
ენა: ქართული

გაზეთი „აფხაზეთის ხმა“ 2005 წელს გაუქმდა ადრე არსებული საინფორმაციო პოლიტიკის დეპარტამენტის ხელმძღვანელის წარდგენით. ეს დეპარტამენტი კი იმავე წელს გადაკეთდა აფხაზეთის მედიაცენტრად. გაუქმებული „აფხაზეთის ხმის“ ბაზაზე შეიქმნა გაზეთი „აფხაზეთის ახალი ხმა“, მაგრამ 3-4 ნომრის გამოსვლის შემდეგ მან არსებობა შეწყვიტა.
აფხაზთა მეფეთა დივანი

}

ვინაითგან აღნიშნულია, თუ რამდენი წელი უმეფია თითოეულს მეფის ლეონ -დან დაწყებული, ამიტომ ადვილი გამოსაანგარიშებელია, თუ რომელ წლებში მეფობდა დაახლოებით თითოეული მეფე ამ ნუსხისა. ხოლო უნდა ვიცოდეთ დანამდვილებით, რომელ წელს გამეფდა აფხაზეთში ბაგრატ (ქართლის ბაგრატ ). მიღებულის ქრონოლოგიით მისი მეფობა იწყება 980 წელს, მაგრამ ეს საეჭვოა: ჩვენ ვიცით, რომ ბაგრატი გარდაიცვალა 1014 წელს). მან იმეფა ჩვენი ნუსხის მიხედვით 36 წელი. ამას ეთანხმება სომხური ქრონიკაც. მაშასადამე ის გამეფებულა 978 წელს (1014–36=978). ამ წლის სინამდვილეს ამტკიცებს თარიღი შაორს დაწერილი მამათა ცხოვრებისა, რომელიც გადაწერილია „ინდიკტიონსა ბაგრატის მეფობისა კე, დასაბამითგანთა წელთა ხქზ, ქკს სკბ“ (. . . . , . 83). ქორონიკონი უდრის 1002 წ., დასაბამითგან წელნი უდრიან ქართულის სათვალავით 1003 წ. (6607–5604=1003). თუ ამ უკანასკნელს გამოვაკლებთ 25 ინდიკტიონს, მივიღებთ 978 წელს, როგორც დასაწყისს ბაგრატ -ის მეფობისას აფხაზეთში. ამიტომ ბაგრატის მეფობის დასაწყისათ ჩვენ ვიღებთ 978 წელს და ამის მიხედვით სხვების მეფობის დრო იქნება:
ლეონ (746–791)
თეოდოსი (791–818)
დემეტრე 818–854)
გიორგი (854–861)
ბაგრატ (861–873)
კოსტანტი (873–912)
გიორგი (912–957)
ლეონ (957–967)
დიმიტრი (967–975)
თეოდოსი (975–978)
ბაგრატ (978–1014)
აფხაზეთი წინეთ ლაზიკის ნაწილს შეადგენდა და ლაზიკასთან ერთად კარგა ხანს იყო ბიზანტიელების სამფლობელო. 550 წლის ახლო ხანში, იუსტინიანე მეფის დროს, აფხაზები აუჯანყდენ ბიზანტიელებს და თავიანთი მეფეები აირჩიეს, აღმოსავლეთ აფხაზეთში ოფსიდე და დასავლეთში სკეპარნა, მაგრამ ბიზანტიელებმა ეს ამბოხება მალე ჩააქრეს. პროკოფი კესარიელის თქმით, აფხაზებმა ქრისტიანობა მიიღეს ამავე იუსტინიანეს დროს (529 წ.), მანამდის კი წარმართნი იყვნენ და უფრო ხეების თაყვანის მცემელნი. ჩვენ ნუსხაში მოხსენიებულნი პირველნი მეფენი უნდა იყვნენ ბიზანტიელების მიერ დადგენილნი მმართველნი ანუ ერისთავნი აბხაზეთისა და არა მეფენი. ამათი სახელებიც ბერძნულია. ქართულის წყაროებიდან ჩვენ ვიცით, რომ აფხაზეთის ერისთავს ლეონ -ს დამკვიდრებული ჰქონდა კეისრისაგან საერისთაოდ აფხაზეთი კლისურიდან დიდის ხაზარეთის მდინარემდე. ამ ლეონის ძმისწულმან, ლეონ მეორემ დაიხმარა ხაზარები, უკუ-უდგა ბერძნებს ანუ ბიზანტიელებს, დაიჭირა მთელი ეგრისი ლიხის მთამდე და თავის თავი გამოაცხადა მეფედ აფხაზთა 786 წელს. აქედან დაწყებული ქართულ წყაროებში ჩვენ მოგვეპოვება უფრო დაწვრილებითი ცნობები აფხაზეთის ისტორიის შესახებ, რომელნიც შეტანილნი უნდა იყვნენ ქართლის ცხოვრებაში იმ „აფხაზეთის ანუ აფხაზთა მეფეთა ცხოვრებიდან“, რომელიც ზემოთ აღვნიშნეთ და რომელიც შეიძლება სადმე აღმოჩნდეს. მანამდის იმით უნდა ვინუგეშოთ, რომ გამოირკვა რას წარმოადგენდა ეგრეთ წოდებული „აფხაზეთის ისტორია ბაგრატ მეფისა“, რომელსაც იხსენიებს იერუსალიმის პატრიარხი დოსითეოსი.
პეკჰემის ბიბლიოთეკა

პეკჰემის ბიბლიოთეკა — საზოგადოებრივი დაწესებულება პეკჰემში, ლონდონის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. შენობა დააპროექტა ალსოპ ენდ სტორმერმა, რისთვისაც გადაეცა სტირლინგის პრემია 2000 წელს.

შენობის უჩვეულო გადაწყვეტა გადაბრუნებულ ლათინურ „“-ს წააგავს, რომლის ზედა ნაწილი თხელ სხვადასხვა კუთხით დახრილ ლითონის საყრდენებზეა დაბჯენილი.

სტირლინგის პრემიის შემფასებლებზე გავლენა შენობის დიზაინერთა მიდგომამ იქონია. არქიტექტორებმა ბიბლიოთეკის ძირითადი მასა ზემოთ აწიეს, რათა მის ქვეშ საზოგადოებრივი სივრცე შექმნილიყო, ხოლო წყნარი სამკითხველო დარბაზები კი ხმაურიან ქუჩის დონეს აცდენოდა. მიწის დონეზე დარჩენილი საყრდენი ნაგებობა საინფორმაციო და მედიის ცენტრისთვის არის დათმობილი.

გალერეა
სინათლე

სინათლე — ელექტრომაგნიტური გამოსხივება, რომლის ქვეშ შეიძლება მოაზრებოდეს, ვიწრო გაგებით — ხილული გამოსხივება, ან ფართო გაგებით — ნებისმიერი ოპტიკური გამოსხივება.

ხილული გამოსხივება
სინათლე ვიწრო მნიშვნელობით იგივეა, რაც ხილული გამოსხივება, ე. ი. ელექტრომაგნიტური ტალღები იმ სიხშირეთა დიაპაზონში, რომელსაც ადამიანის თვალი აღიქვამს ( – , რაც შეესაბამება ≈400-იდან 700 ნმ-მდე ტალღის სიგრძეს ვაკუუმში). ძალიან მაღალი ინტენსიურობის სინალეს თვალი აღიქვამს სიხშირეთა რამდენადმე ფართო დიაპაზონში. საშუალოდ ადამიანის თვალის სინათლისადმი მგრძნობიარობის დამოკიდებულებას სინათლის სიხშირეზე (თვალის სპექტრული მგრძნობიარობა) ახასიათებენ სპექტრული სინათლოვანი ეფექტურობის ფუნქციით (ე. წ. თვალის ხილულობის წირი). ეს ფუნქცია საფუძვლად უდევს ყველა შუქტექნიკურ გაანგარიშებას. სინათლის ტალღების სიხშირეთა განსხვავება ზოგად შემთხვევაში ადამიანის მიერ აღიქმება როგორც განსხვავება ფერის მიხედვით.

ოპტიკური გამოსხივება
სინათლის ფართო მნიშვნელობით არის ოპტიკური გამოსხივების სინონიმი, რომელიც გარდა ხილულისა, მოიცავს სპექტრის ულტრაიისფერი და ინფრაწითელი გამოსხივების არეებს (სიხშირეთა დიაპაზონი ≈ – , ტალლის სიგრძე ვაკუუმში 1 მმ-იდან 1 ნმ-მდე). სინათლისთვის დამახასიათებელია ნივთიერებასთან ურთიერთქმედება, რაც ხასიათდება სხვადასხვა სიდიდით (შთანთქმის მაჩვენებელი, სინათლის არეკვლის, გაშვებისა და შთანთქმის კოეფიციენტები და სხვა). სხეულის მიერ არეკვლილი გამოსხივების ნაკადის ფარდობას მასზე დაცემული გამოსხივების ნაკადთან არეკვლის კოეფიციენტს უწოდებენ, ხოლო სხეულის მიერ შთანთქმული სინათლის ნაკადის ფარდობას მასზე დაცემული გამოსხივების ნაკადთან — შთანთქმის კოეფიციენტს, ნივთიერებაში გასული გამოსხივების ნაკადის ფარდობას მის ზედაპირზე დაცემულ ნაკადთან კი — გარემოს გაშვების კოეფიციენტს (ენერგიის მუდმივობის კანონის შესაბამისად არეკვლის, შთანთქმისა და გაშვების კოეფიციენტების ჯამი უდრის ერთს).

ელემენტარული ნაწილაკი, რომელიც განსაზღვრავს სინათლეს არის ფოტონი. სინათლის სამი ძირითადი მახასიათებელია (ანუ ყველა ელექტრომაგნიტური გამოსხივების):
ინტენსივობა (ამპლიტუდა), რომელსაც ადამიანი სინათლის სიკაშკაშის სახით აღიქვამს;
სიხშირე (ტალღის სიგრძე), რომელსაც ადამიანი სინათლის ფერით აღიქვამს, და
პოლარიზაცია (რხევის კუთხე), რომელიც ადამიანის მიერ მხოლოდ სუსტად აღიქმება ჩვეულებრივ ვითარებაში.

მისი სიჩქარე, ვაკუუმში 300 000 000 მეტრი წამში (300 000 კილომეტრი წამში), ბუნების ერთ–ერთი ძირითადი მუდმივაა. სინათლეს ახასიათებს ორივე – ტალღისა და ნაწილაკის თვისებები. ეს მახასიათებელი ცნობილია, როგორც ტალღურ–ნაწილაკური დუალიზმი. მეცნიერებას სინათლის შესახებ ოპტიკას უწოდებენ, ის თანამედროვე ფიზიკის კვლევის მნიშვნელოვანი სფეროა.
აქიუ

აქიუ, აფხაზ სპელეოლოგთა მღვიმე — კარსტული მღვიმე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გუდაუთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს დაბა ახალი ათონის მახლობლად, მდინარე ფსირცხის მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 160 მ. 30 მ სიგრძის ვიწრო ხვრელით უერთდება 30 მ სიმაღლის მთავარ დარბაზს. სტალაგმიტებითა და სტალაქტიტებით მორთული დარბაზების საერთო სიგრძეა 125 მ. აქიუში ნაპოვნია მღვიმური დათვის ძვლები.
აქლემისებრნი

აქლემისებრნი — მცოხნელი ძუძუმწოვრების ოჯახი კორძფეხიანთა ქვერიგისა. აქვთ დიდი, ტლანქი სხეული (სიმაღლე მინდაოში 70-210 სმ), გრძელი კისერი, გაყოფილია ზედა ტუჩი, კიდურებზე ორ-ორი თითი, რომლებიც პატარა ჩლიქებით ბოლოვდება. აქლემისებრთათვის დამახასიათებელია ოვალური ერითროციტები, რაც გამონაკლისია ძუძუმწოვრებში. გავრცელებული არიან აზიაში, აფრიკასა და სამხრეთ ამერიკაში. ცნობილია სამი გვარი: აქლემი, ვიკუნია და ლამა. ველურად გვხვდება ჰუანაკო, ვიკუნია და ორკუზიანი აქლემი.
აქსისი (მალა)

აქსისი (ლათ. „ღერძი“), ეპისტროფეუსი — ადამიანისა და უმაღლეს ხერხემლიანთა კისრის მეორე მალა. აქსისს, სხვა მალებისაგან განსხვავებით, მალის სხეულის ზევითა ზედაპირზე (ცხოველებში: წინა ზედაპირზე) აქვს კარგად განვითარებული ძვლოვანი მორჩი — ე. წ. კბილი, რომლის გარშემოც ვერტიკალურად ტრიალებს ატლანტი თავთან ერთად.