მანუელ ამადორ გერერო

მანუელ ამადორ გერერო (დ. 30 ივნისი, 1833 – გ. 2 მაისი, 1909) — პანამის პირველი პრეზიდენტი 1904 წლის 20 თებერვლიდან 1908 წლის 1 ოქტომბრამდე. იგი იყო „კონსერვატიული პარტიის“ წევრი.

ადრეული ცხოვრება
მანუელ ამადორ გერერო დაიბადა 1833 წლის 30 ივნისს ტურბაკოში, კოლუმბიის რესპუბლიკის ბოლივარის დეპარტამენტში. მისი ბავშვობისა და მოზარდობის შესახებ ძალიან ცოტა რამ არის ცნობილი, თუმცა ცნობილია, რომ იგი სწავლობდა ქირურგიას და 1854 წელს დაამთავრა მაგდალენასა და ისთმოსის უნივერსიტეტი.

კარიერა
ამადორი პანამაში 1855 წელს ჩამოვიდა, დასახლდა კოლონში და მუშაობა დაიწყო პანამის რკინიგზაზე ექიმად. ერთი წლის შემდეგ მან ასევე დაიკავა ფოსტმეისტერის თანამდებობა. სანტიაგო-დე-ვერაგუასში გადასვლის შემდეგ, მან ძმასთან ერთად დააარსა საექსპორტო ბიზნესი " ", პარალელურად კი აგრძელებდა საექიმო საქმიანობას და მუშაობდა სამთავრობო პოსტებზე. 1858-1859 წლებში იგი იყო ვერაგუასის შტატის წარმომადგენელი ბოგოტას წარმომადგენელთა პალატაში.

1869 წელს ამადორი პანამაში დაბრუნდა, დასახლდა დედაქალაქში და მუშაობა დაიწყო სანტო ტომასის ჰოსპიტალში. მათ ორი შვილი შეეძინათ: რაულ არტურო და ელმირა მარია.

პოლიტიკაში დაბრუნება
1879 წელს ამადორის კომპანიამ მუშაობა დაიწყო ფრანგულ კომპანიასთან, რომელიც პანამის არხს აშენებდა. 1886 წელს იგი მცირე ხნით მსახურობდა პანამის სუვერენული შტატის ბოლო პრეზიდენტად. 1888 წლის ბოლოს არხის მთხრელი ფრანგული კომპანია გაკოტრდა, რამაც ამადორების ბიზნესის მარცხი გამოიწვია. 1903 წლის სექტემბერში იგი ნიუ-იორკში გაემგზავრა აშშ-ის მხარდაჭერის მოსაპოვებლად.

1903 წლის 3 ნოემბერს, როდესაც კოლუმბიელი გენერლები თავიანთი ჯარით კოლონში გადმოვიდნენ, სეპარატისტები დაპატიმრების შიშმა მოიცვა. ამადორის მეუღლემ, მარია დე ლა ოსამ, შეიმუშავა გეგმა: რკინიგზის დახმარებით გენერლები თავიანთი ჯარისგან განაცალკევეს. ოფიცრები დააპატიმრეს, ხოლო ჯარისკაცები მოისყიდეს, რათა შინ დაბრუნებულიყვნენ. და სახელმწიფო ჰიმნი, რომლის ტექსტიც მისმა ცოლისძმამ ხერონომო დე ლა ოსამ დაწერა; შექმნა ეროვნული თეატრი და ეროვნული მუზეუმი; დაშალა არმია პოლიციის სასარგებლოდ და გააფართოვა ქვეყნის საგანმანათლებლო სისტემა.

მისი ადმინისტრაციის ერთ-ერთი დაუყოვნებლივი ნაბიჯი იყო 1904 წლის 28 აპრილს მიღებული კანონის ინტერპრეტაციასთან დაკავშირებული უთანხმოების მოგვარება არხის ზონის შესახებ. პანამელი კანონმდებლები მიიჩნევდნენ, რომ ზონის გადაცემა შეერთებული შტატებისთვის ნიშნავდა, რომ აშშ-ს შეეძლო სუვერენიტეტის გამოყენება „მხოლოდ არხის მშენებლობის მიზნით“. რადგან პორტები სასიცოცხლო მნიშვნელობის იყო პანამის ეკონომიკისთვის, პანამის მთავრობას არ ჰქონდა განზრახული სრული სამართლებრივი ან ეკონომიკური სუვერენიტეტის დათმობა არხის ზონაში და არ გადაუცია თავისი ტერიტორია აშშ-სთვის. ამერიკელებმა ზონაში შექმნეს პორტები, საბაჟოები და საფოსტო დაწესებულებები, რასაც პანამელები აპროტესტებდნენ, რადგან მათ არაფერი ჰქონდათ საერთო მშენებლობასთან და სუვერენული ძალაუფლების ფუნქციებს წარმოადგენდნენ. აშშ-ის მინისტრი პანამაში, ჩარლზ ედვარდ მაგუნი, რომელიც იმავდროულად იყო არხის ზონის გუბერნატორი, მუშაობდა ამადორთან საკითხის მოსაგვარებლად. ომის მდივანი უილიამ ჰოვარდ ტაფტი დაეთანხმა ძირითად პროექტს და ჩავიდა პანამაში ამადორთან შესახვედრად 1904 წლის 27 ნოემბერს. სამმა მამაკაცმა შეიმუშავა შეთანხმება, რომლის მიხედვითაც მხოლოდ არხის მშენებლობასთან დაკავშირებული საქონელი იქნებოდა გათავისუფლებული ბაჟისგან ანკონისა და კრისტობალის პორტებში. სხვა საქონელი პანამის ხელისუფლების მიერ დაიბეგრებოდა შემცირებული 10%-იანი განაკვეთით. ინფრასტრუქტურის, ჰოსპიტლებისა და გზების განვითარების სანაცვლოდ, ამადორი დათანხმდა, რომ არხის კომპანიას გაეკონტროლებინა სანიტარიული და საკარანტინო ნორმები ზონაში და გამოეყენებინა მუნიციპალური შენობები. მათ ასევე განსაზღვრეს შეთანხმება ვალუტის გაზიარებისა და საფოსტო რეგულაციების შესახებ. ტაფტის მემორანდუმი აშშ-პანამის ურთიერთობებზე თითქმის 100 წლის განმავლობაში ახდენდა გავლენას.

ამადორი ცდილობდა პოლიტიკური უფლებების ჩამორთმევას ბელისარიო პორასისთვის, ლიბერალური პარტიის მთავარი ლიდერისთვის. პანამის უზენაესმა სასამართლომ პორასს მოქალაქეობა გაუუქმა, თუმცა პანამის საკანონმდებლო ორგანომ მას მოქალაქეობა აღუდგინა.

სიკვდილი და მემკვიდრეობა
ამადორმა გადაწყვიტა არ ეყარა კენჭი ხელახლა 1908 წელს და ჩამოშორდა საზოგადოებრივ ცხოვრებას. იგი გარდაიცვალა 1909 წლის 2 მაისს პანამა-სიტიში. მისი უკანასკნელი სიტყვები იყო სურვილის გამოხატვა, რომ მისი დაკრძალვისას ეროვნული ჰიმნი დაეკრათ, რაც შესრულდა კიდეც.