iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჯანდიერები

ჯანდიერები (მხ.რ ჯანდიერი) ჯანდიერი(ს)შვილები — კახეთის თავადთა საგვარეულო. იოანე ბატონიშვილი თავის ნაშრომში „შემოკლებით აღწერა საქართველოსა შინა მცხოვრებთა თავადთა და აზნაურთა გვარებისა“ წერს, რომ თავდაპირველად, ისინი ცხოვრობდნენ სოფელ გლდანში, როდესაც თურქებმა თბილისი აიღეს და იქვე დამკვიდრდნენ. იმ დროს ვინმე „ლეონის“ შვილმა ჯანდიერმა, რომელიც მაშინ იწოდებოდა აზნაურად, თეიმურაზ სთხოვა ჯარი და დაუფიცა, რომ ის ტფილისს აიღებდა. კახეთის მეფემ მისცა ჯარი. „ლეონის შვილმა“ ჯარი ღამით, ფარულად მიიყვანა თბილისთან, ხოლო ქვეითი რაზმი ბაღში დამალა; თვით ჯანდიერმა და მისმა სახლიკარებმა ვირს აჰკიდეს ფიჩხი და შიგნით დამალეს თოფ-იარაღი. მივიდნენ კოჯრის კარში და ქალაქის მცველებმა გაუღეს კარი, ვინაიდან ეგონათ, რომ ფიჩხის გაყიდვა სურდათ, მაგრამ „ლეონის შვილმა“ და მისმა სახლისკარებმა მალევე ამოიღეს ხმალი და მოკლეს კარისკაცები. თვითონ გაამაგრეს და დამალულ ჯარს მისცეს ნიშანი, რომლებიც შეესიენ ტფილისს და გაანადგურების შიგნით მყოფი მცველები. ამის გამო, თეიმურაზ ჯანდიერებს მიანიჭა თავადობა 1628 წელს და სახასოს შორის კახეთში, იმათ, დაუმტკიცა მიწა, გადასცა ყმები. აქედან მოყოლებული აქ ცხოვრობდნენ:

ზაალის შვილები
ფრიდონის შვილები
ნიკოლაოზის შვილები
ომანის შვილები (ასევე მისი ძმები)
თარხანის შვილები (ესენი არიან ლურასაბისა და ბიძინას შვილები)

ახმეტაში ვინც ცხოვრობდა, ჩოკაშვილებად იწოდებიან (ისინი „ამავე ჯანდიერთა გვარისა და აზნაურები არიან“).

როდესაც ქართლ-კახეთის სამეფო შევიდა რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში 1801 წელს, იმპერიის ბრძანებით, 1829 წელს, მათ მიანიჭეს აზნაურის სტატუსი და გვარი გადაარქვეს ჯანდიეროვებად , ზოგს დაუტოვეს (, რუს. ).

ჯანდიერთა ოჯახის ერთ-ერთი წევრი, იოსები, მსახურობდა როგორც საქართველოს კათალიკოსი 1755-1764 წლამდე და წმინდანად შერაცხა საქართველოს მართლმადიდებლურმა ეკლესიამ.
მარიამ ცისკაძე

მარიამ ცისკაძე (დ. 19 ნოემბერი, 1960, თბილისი) — ქართველი თანამდებობის პირი, იურისტი, პედაგოგი, მეცნიერი.

1982 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი.

1982-1991 წლებში იყო სახელმწიფოსა და სამართლის ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი, უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1989-2005 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის დოცენტი. 1991-1998 წლებში თბილისის საქალაქო სასამართლოს მოსამართლე. 1998-1999 წლებში სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლე 1999-2009 წლებში საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მოსამართლე. 2009-2010 წლებში საქართველოს ეროვნული ბანკის იურიდიული დეპარტამენტის უფროსის მოადგილე. 2005-2013 წლებში საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი სკოლის ლექტორი. 2010-2012 წლებში გაეროს განვითარების პროგრამის ფარგლებში მართლმსაჯულების ხელმისაწვდოომობისა და ადამიანის უფლებათა დაცვის ექსპერტი. 2005 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერისტეტის ასოცირებული პროფესორი. 2013 წლიდან არასამეწარმეო იურიდიული პირი „სამართლის დარგებში და ფსიქო-სოციალურ აღზრდაში ცოდნის გაღრმავების მარიამ ცისკაძის ცენტრი“ს დამფუძნებელი და დირექტორი. ქართულ და გერმანულ ჟურნალებში გამოქვეყნებულია მისი სტატიები სამოქალაქო სამართლის საკითხებზე.

ჯილდოები
2013 — ღირსების ორდენი
ლაბირინთი

ლაბირინთი — ასე ეწოდებოდა ძველად სასახლეებს, საიდანაც მრავალი და არეული გამოსასვლელების გამო მეტად ძნელდებოდა გარეთ გამოსვლა. ძველი მწერლები და ისტორიკოსები იცნობენ 4 ლაბირინთს:

კრეტის ლაბირინთი, რომელიც, გადმოცემის თანახმად, დედალოსმა ააგო მინოტავრისთვის;
ეგვიპტის ლაბირინთი ფაიუმის ოაზისში, რომელიც სამი ათასამდე ოთახს ითვლიდა;
სამოსის ლაბირინთი, რომელიც პოლიკრატეს ბრძანებით უნდა აეგოთ;
იტალიის ლაბირინთი, რომელიც ეტრუსკების მეფის, პორსენის სამარხი უნდა იყოს.

არქეოლოგიური გათხრები ცხადად მეტყველებს იმაზე, რომ მითებს ლაბირინთების შესახებ რეალური საფუძვლები უნდა ჰქონდეს. მაგალითად, კრეტის ლაბირინთზე არსებული მითი კრეტის სახელმწიფოს აყვავების პერიოდში უნდა იყოს შექმნილი (ძვ. წ. მეორე ათასწლეულში). სიტყვა ლაბირინთის წარმომავლობაზე მეცნიერებაში ორი აზრი არსებობს. ერთი ვარაუდობენ, რომ ეს სიტყვა წარმოსდგება ორმაგი ცულის — ლაბიროსის სახელწოდებიდან, რომლის გამოსახულებანი მრავლად გვხვდება კრეტის ლაბირინთის კედლებზე. ხოლო მეორენი ფიქრობენ, რომ ეს სიტყვა ეგვიპტის ფარაონის, ამენემჰეტ -ის მეორე სახელიდან (ლამარესი) უნდა მომდინარეობდეს, რომლის ბრძანებითაც ააგეს ეგვიპტის ლაბირინთი.

თანამედროვე გაგებით, სიტყვა ლაბირინთი გამოხატავს არა მარტო ძნელად გასასვლელ ოთახებსა თუ მიწისქვეშა დარბაზებს, არამედ აგრეთვე არეულ, გამოუვალ მდგომარეობას, ძნელ სიტუაციას, საიდანაც ძნელია თავის დაღწევა.
არაბული ნაციონალიზმი

არაბული ნაციონალიზმი-ნაციონალისტური იდეოლოგია, რომელიც ამტკიცებს, რომელიც ხელს უწყობს არაბული ხალხის ერთიანობას, არაბული ცივილიზაციის დიდებას, არაბთა ენასა და ლიტერატურას. იგი არაბულ სამყაროში პოლიტიკური გაერთიანებისკენ მოუწოდებს. არაბული ნაციონალიზმის ერთ-ერთი მთავარი მიზანია დასავლური გავლენის დასრულება არაბულ სამყაროში, რომელიც განიხილება, როგორც არაბთა ძლიერების „ნემესისი“ და იმ არაბული მთავრობების მოცილება, რომლებიც მიჩნეულია დასავლურ ძალაზე დამოკიდებულებად. იგი გახდა ცნობილი მე-20 საუკუნის დასაწყისში ოსმალეთის იმპერიის დასუსტებისა და დამარცხების შემდეგ და დაეცა ექვსდღიან ომში არაბული არმიების დამარცხების შემდეგ.

თანამედროვე არაბული ნაციონალიზმის აღზევება
1911 წელს, მაჰმადიანმა ინტელექტუალებმა და პოლიტიკოსებმა ლევანტიდან ჩამოაყალიბეს ალ-ფატატი ("ახალგაზრდა არაბული საზოგადოება"), პატარა არაბული ნაციონალისტური კლუბი პარიზში. მისი მიზანი იყო „არაბული ერის დონის ამაღლება თანამედროვე ერების დონეზე“. მისი არსებობის პირველ წლებში ალ-ფატატმა მოითხოვა მეტი ავტონომია ოსმალეთის სახელმწიფოში. ალ-ფატატმა უმასპინძლა 1913 წლის არაბთა კონგრესს პარიზში, რომლის მიზანი იყო სასურველი რეფორმების განხილვა. მათ ასევე მოითხოვეს, რომ ოსმალეთის არმიაში გაწვეულ არაბებს არ მოეთხოვათ მსახურება არაარაბულ რეგიონებში, გარდა ომის დროს. თუმცა, როდესაც ოსმალეთის ხელისუფლება არღვევდა ორგანიზაციის საქმიანობას და წევრებს, ალ-ფატატი მიწისქვეშეთში მოღვაწეობდა და მოითხოვა არაბული პროვინციების სრული დამოუკიდებლობა და ერთიანობა.

ნაციონალისტი ინდივიდები უფრო ცნობილები გახდნენ ოსმალეთის ხელისუფლების წლებში, მაგრამ არაბული ნაციონალიზმის იდეამ პრაქტიკულად არ მოახდინა გავლენა არაბების უმრავლესობაზე, რადგან ისინი თავს ოსმალეთის იმპერიის ერთგულ სუბიექტებად თვლიდნენ. ოსმალები დამარცხდნენ და შერიფის ვაჟის, ფაისალ იბნ ალ-ჰუსეინის ერთგული მეამბოხე ძალები დამასკოში 1918 წელს შევიდნენ. ამ დროისთვის, ფეისალი ბევრ ერაყელ ინტელექტუალთან და სამხედრო ოფიცერთან ერთად შეუერთდა ალ-ფატატს.

დამასკო გახდა არაბული ნაციონალისტური მოძრაობის საკოორდინაციო ცენტრი, რადგან იგი განიხილებოდა, როგორც იდეოლოგიის დაბადების ადგილი. იერუსალიმი, ბეირუთი და ბაღდადი რჩებოდნენ მნიშვნელოვან ბაზებად. ფეისალის სახელმწიფოს შექმნის შემდეგ სერიოზული დაძაბულობა არაბულ ნაციონალისტურ მოძრაობაში შესამჩნევი გახდა.

განხეთქილება ჩამოყალიბდა სირიის ქალაქური კლასის სხვადასხვა ოჯახების ნაციონალისტ წევრებსა და ზოგადად ახალგაზრდა ნაციონალისტებს შორის, რომლებიც დაუახლოვდნენ ფაისალს - მის ჰიჯაზის ჯარებს, ერაყელ და სირიელ სამხედრო ოფიცრებს და პალესტინელ და სირიელ ინტელექტუალებს.

ომის დროს, ბრიტანეთი იყო არაბული ნაციონალისტური აზროვნებისა და იდეოლოგიის მთავარი სპონსორი, ძირითადად, როგორც იარაღი ოსმალეთის იმპერიის ძალაუფლების წინააღმდეგ გამოსაყენებლად. მიუხედავად იმისა, რომ არაბთა ძალებს დაჰპირდნენ სახელმწიფოს შექმნას, რომელიც მოიცავდა არაბეთის ნახევარკუნძულის დიდ ნაწილს და ნაყოფიერ ნახევარმთვარეს, ბრიტანეთსა და საფრანგეთს შორის საიდუმლო საიქს-პიკოს შეთანხმება ითვალისწინებდა ამ რეგიონის დიდი ნაწილის ტერიტორიულ დაყოფას ორ იმპერიულ ძალას შორის. ომისშემდგომ წლებში და ბრიტანეთის მანდატის პერიოდში, როდესაც არაბული მიწები საფრანგეთისა და ბრიტანეთის კონტროლის ქვეშ იყო, არაბული ნაციონალიზმი გახდა მნიშვნელოვანი ანტიიმპერიული ოპოზიციური მოძრაობა ევროპული მმართველობის წინააღმდეგ.
ალი მანსური

ალი მანსური (სპარს. ‎ დ. 1895, თეირანი, ირანი — გ. 8 დეკემბერი, 1974, თეირანი, ირანი) — ირანელი პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე. ორჯერ ეკავა ირანის პრემიერ-მინისტრის პოსტი შაჰ მოჰამედ რეზა ფეჰლევის მმართველობის დროს. ‎

ბიოგრაფია
ალი მანსური დაიბადა 1895 წელს ირანის ქალაქ თეირანში გავლენიან ოჯახში. 1916 წელს იგი დაინიშნა ირანის საგარეო საქმეთა მინისტრად პრემიერ მინისტრ ვოსუღ ოდ-დოვლას კაბინეტში სულთან აჰმედ შაჰ ყაჯარის მმართველობის დროს, შემდეგ კი მუშაობდა ირანის აზერბაიჯანის გუბერნატორად.

შაჰ რეზა ფეჰლევის დროს პრემიერ-მინისტრ მაჰმუდ ჯემის კაბინეტში ეკავა საზოგადოებრივი სამსახურის მინისტრის თანამდებობა. 1936 წელს ალი მანსური დაადანაშაულეს ფინანსურ თაღლითობაში ავტომაგისტრალის მშენებლობის დროს. პარლამენტმა ალი მანსურს იმუნიტეტი მოუხსნა და გამოძიება დაიწყო, რის შედეგადაც ის უდანაშაულოდ ცნეს. მოხდა მისი სრული რეაბილიტაცია  და განაგრძო მუშაობა საჯარო სამსახურში მრეწველობის მინისტრად. 1940 წლის ივნისში ალი მანსურმა დაიკავა  პრემიერ-მინისტრის პოსტი. 1941 წლის 25 აგვისტოს დიდი ბრიტანეთის და საბჭოთა კავშირის ჯარებმა დაიკავეს ირანი. ალი მანსური იძულებული გახდა გადამდგარიყო. რეზა ფეჰლევი ეჭვობდა, რომ მანსური ფარულად თანამშრომლობდა  ბრიტანელებთან.

ერთი წლის შემდეგ ალი მანსურმა მიიღო ბრიტანეთის იმპერიის ორდენი, რამაც ირანში კიდევ უფრო გააძლიერა ეჭვები ამ ქვეყანასთან მის კავშირზე.

1942 წლის თებერვალში ალი მანსური გახდა ხორასანის გუბერნატორი. ირანი ეკონომიკური გაკოტრების რისკის წინაშე აღმოჩნდა. პრემიერ-მინისტრი მოჰამედ საედი დაუკავშირდა აშშ-ს ელჩს და სთხოვა ფინანსური მხარდაჭერა ინფრასტრუქტურისა და სოფლის მეურნეობის განვითარებისთვის, ასევე გზებისა და აეროპორტების მშენებლობისთვის. 1949 წლის 27 მაისს საგარეო საქმეთა მინისტრმა ჰუსეინ ალამ კიდევ ერთხელ მიმართა აშშ-ს მთავრობას ფინანსური დახმარებისთვის. საუბარი იყო 500 მილიონი დოლარის სესხზე, მაგრამ ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა უარი განაცხადა. 1950 წლის 26 იანვარს საგარეო საქმეთა მინისტრმა ჰუსეინ ალამ კიდევ ერთხელ სცადა ამერიკის შეერთებული შტატებისგან სესხის აღება, მაგრამ კვლავ უარი მიიღო. 1950 წლის მარტში მოჰამედ საედი გადადგა და ალი მანსური კვლავ პრემიერ მინისტრი  გახდა.

1950 წლის 23 მარტს ალი მანსური მეორედ გახდა ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი. ბრიტანეთის იმპერიასთან კარგი პოლიტიკური კავშირების წყალობით მას სჯეროდა, რომ ამ ქვეყნიდან შეძლებდა ირანისთვის ეკონომიკური დახმარების მიღებას. თუმცა ბრიტანელები ალი მანსურს აღარ თვლიდნენ თავიანთ მოკავშირედ და უარს ამბობდნენ ირანის ეკონომიკაში ინვესტიციების განხორციელებაზე.  1950 წლის 26 ივნისს მანსური  პრემიერ-მინისტრის პოსტზე ჰაჯ ალი რაზმარამ შეცვალა. კარიერის ბოლო წლებში ალი მანსური მუშაობდა ირანის ელჩად ვატიკანსა და თურქეთში. ის იყო დაქორწინებული და ჰყავდა ვაჟი, ჰასან ალი მანსური, რომელიც ასევე გახდა ირანის პრემიერ მინისტრი 1963 წელს (1965 წლამდე).

ალი მანსური გარდაიცვალა თეირანში 1974 წლის 8 დეკემბერს.
ურის ციხე

ურის ციხე — საფორტიფიკაციო ნაგებობა არტაანის რაიონში, ისტორიული არტაანის სოფელ ურში, თანამედროვე სოფელ ალთაშში . მდებარეობს მდინარე მტკვრის მარცხენა ნაპირზე, სოფლის განაპირას, მაღალ ბორცვზე.

ციხის წრიული ფორმის გალავანი ნაგებია უხეში, საშუალო ზომის ქვების მშრალი წყობით, ხოლო შიგნით მდებარე გალავანს შერწყმული კოშკი დუღაბითა და მსგავსი ქვებითაა ნაგები, გალავანში ჩართულია სამი ნახევარწრიული გოდოლი, შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა მოწყობილი. ციხე კარგად მოჩანს ავტომაგისტრალიდან. ური და ურის ციხე მრავალჯერაა მოხსენიებული წერილობით წყაროებში.
ქართლური ჭროღა

ქართლური ჭროღა, ვირა ყურძენი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

ძალიან იშვიათი ჯიშია. ერთეული ძირები შემორჩა ბოლნისის, მარნეულისა და მცხეთის ვენახებში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ან საშუალო ზომისაა, გულისებრი ფორმის ან მომრგვალო, ზოგჯერ ოვალური. სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია სუსტად გართხმული აბლაბუდისებრი და მოკლე ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური, ზოგჯერ კონუსური ფორმის, მეჩხერი ან საშუალო სიკუმსის, ფრთიანი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო. სრულ სიმწიფეში მუქი იისფერია, თითქმის შავი, საშუალო სისქის ცვილისებრი ნაფიფქით დაფარული, თხელკანიანი. რბილობი წვნიანი აქვს, წვენი შეუფერავია ხილის სასიამოვნო გემოთი, შაქრისა და სიმჟავის ჰარმონიული შემცველობით. მტევანში მარცვალი არათანაბრად მწიფდება.

ქართლური ჭროღა საშუალო ზრდისა და საშუალოზე მაღალმოსვლიანია. სავეგეტაციო პერი-ოდი დაახლოებით 150 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 140-180 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 9.0-10.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17-25%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5-7.5 გ/ლ-ს.

ძირითადად გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად. აგრეთვე საბრენდე სპირტისა და ყურძნის წვენის მისაღებად.
ქართულა

ქართულა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე-საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, გულისებრი ფორმის, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შიშველია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან მცირე ზომისაა, ცილინ-დრულ-კონუსური ფორმის, თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, მომწვანო-მოყვითალო ფერის. კანი სქელია და საშუალო სიმკვრივის. რბილობი ხორციანი და წვნიანი აქვს, კნატუნა.

ქართულა ძლიერი ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევრიდან შედის. მტევნის წონა 140-170 გრამია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7-9 გ/ლ-ს.

იძლევა საშუალო ღირსების სასუფრე ყურძენს და სუფრის თეთრ მშრალ ღვინოს.
ქაქიტაური

ქაქიტაური — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭა-ლეჩხუმიდან.

ქაქიტაური მცირე რაოდენობით ყოფილა გავრცელებული რაჭაში, ყველანაირი მონაცემით ადგილობრივი ვაზის ჯიშია. უკანასკნელ დრომდე მხოლოდ თითო-ოროლა ძირი იყო შემორჩენილი ონის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნაკიეთში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი პატარა ან საშუალო ზომისაა, კვერცხისებური, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრად ძლიერაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი მცირე ზომისაა, კონუსური, ფრთიანი და მეჩხერი, ზოგჯერ საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სიმწიფეში მომწვანო-თეთრი ელფერით, კანი შედარებით თხელი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული, რბილობი — წვნიანი.

ქაქიტაური საშუალო ზრდით ხასიათდება. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 161 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა საშუალოდ 138 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა 9.0 ტონამდე. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9-10 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად. ღვინო ნაკლებსხეულიანი და უბრალოა.
ქაქუთურა

ქაქუთურა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურიიდან.

მცირე რაოდენობითაა შემორჩენილი ბაღდათისა და თერჯოლის მუნიციპალიტეტებში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ზოგჯერ სოლისებური, სამნაკვ-თიანი, იშვიათად მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ჯაგრისებურად სუსტადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი დიდი ან საშუალო ზომისაა, კონუსური და ფრთიანი, თხელია. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მოგრძო-ოვალური, მომწვანო-მოყვითალო. კანი სქელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით საკმაოდ დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, სასიამოვნო გემოთი.

ქაქუთურა საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან დამწიფებამდე 172-180 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევარში შედის. მტევნის წონა 180-200 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.0-8.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17-22%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9-12.5 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სასუფრე ყურძნად და სუფრის თეთრი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად. პერსპექტიულია საბრენდე სპირიტს მისაღებად.
ქველოური

ქველოური — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ჯიში მცირე რაოდენობით გვხვდება ზემო იმერეთში, ხარაგოულისა და საჩხერის ვენახებში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომის და მომრგვალო ფორმისაა, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია ქეჩისებრი და საკმაოდ ხშირი ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი მცირე და საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის ან თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, შავი. კანი სქელი და ნაკლებმკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით მცირედ დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია. წვენი შეუფერავია, გემო — ტკბილი.

ქველოური საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 176 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევარში შედის. მტევნის წონა 125-150 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 7-7.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.8-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9.1-8.5 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის წითელი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
ქისტაურული შავი

ქისტაურული შავი, ქისტაურული საღვინე, ქისტაურული ღვინის, ქისტაურული წითელი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, ხუთნაკვთიანი, ფოთლის ქვედა მხარე სუსტადაა დაფარული აბლაბუდისებრი და თხელი ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური, ზოგჯერ ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ფრთიანი, საშუალო სიკუმსის, ზოგჯერ თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური, იშვიათად მომრგვალო, მუქი ლურჯი შეფერილობის, თითქმის შავი ცვილისებრი ფიფქით საშუალოდ დაფარული. კანი თხელი აქვს, რბილობი ხორციანი და წვნიანი, წვენი ღია-ვარდისფრად შეფერილი. გემო — სასიამოვნო და ჰარმონიული.

ქისტაურული შავი საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმ-წიფემდე 138-150 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის შუა რიცხვებიდან შედის. მტევნის წონა 160-180 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.0-7.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.7-22%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5.5-7.5 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის ხარისხიანი წითელი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად და ადგილობრივ წითელყურძნიან ჯიშებთან საკუპაჟედ.
ქურთას ვარდისფერი

ქურთას ვარდისფერი — ქართული აბორიგენული ვარდისფერყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

ჯიშის სახელწოდება სამაჩაბლოს სოფელ ქურთას უკავშირდება.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალურისკენ გადახრილი, სამ, იშვიათად ხუთნაკვთიანი, სუსტად დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე შეუბუსავია, მხოლოდ მთავარი ძარღვების გასწვრივ გასდევს სუსტი აბლაბუდისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმ-სის, მხრიანი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მუქი ვარდისფერი, წითელი იერით, ცვილისებრი ფიფქით მცირედ დაფარული. რბილობი საშუალო სიმკვრივისაა, ხორციანი და წვნიანი.

ჯიში სიმწიფის საგვიანო პერიოდისაა.

გამოიყენება სუფრის წითელი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
ქიშური შავი

ქიშური შავი, ქიშური წითელი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

ქიშური შავი ახლოს დგას ჯიშ შავკაპიტოსთან. ამ ჯიშის ფოთლები უფრო შესამჩნევადაა დანაკვთული, ვიდრე შავკაპიტოსი. ამ მხრივ იგი თეთრი ქიშურის ფოთლებს უფრო ჰგავს, რის გამოც დიმიტრი ტაბიძემ მას „ქიშური შავი“ უწოდა.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო-გულისებრი ფორმის, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შებუსულია სუსტ აბლაბუდისებრად, მის ქვემოთ მოფენილია ხშირი ჯაგრისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ხშირად დატოტვილი, საშუალო სიკუმსის, იშვიათად თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან მცირედ ოვალური, სუსტად დაფარული ცვილისებრი ფიფქით. მუქი ლურჯია. კანი სქელი და მკვრივი აქვს. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, წვენი შეუფერავია, სასიამოვნო გემოთი.

ქიშური შავი საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 152-160 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის მეორე ნახევარში შედის. მტევნის წონა 140-160 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 4.0-6.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20-22%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5-6 გ/ლ-ს.

მიიღება საშუალო ღირსების სუფრის წითელი, მშრალი ღვინო.
ქორქაულა

ქორქაულა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში აჭარიდან.

გავრცელება
არსულში ქორქაულა მაღლარების სახით ფართოდ ყოფილა გავრცელებული შუა და ზემო აჭარაში (ქედა, ხულო). ძირითადად ყურძნად მოიხმარდნენ ან შესქელებულ ყურძნის წვენს (ბაქმაზს) ამზადებდნენ.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო და დიდი ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შიშველია, მხოლოდ ძარღვების გასწვრივ გასდევს უმნიშვნელო შებუსვა. ყვავილი მდედრობითია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ზოგჯერ განტოტვილი, თხელი ან საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მრგვალი. შავია, საკმაოდ სქელკანიანი, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი ხორციანია.

ქორქაულა ძლიერი ზრდისა და საშუალოზე უხვმოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 200 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. მტევნის საშუალო წონა 160-168 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 7.0-7.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9-9.5 გ/ლ-ს.

საკმაოდ ხარისხიანი ჯიშია. გამოიყენება სასუფრე ყურძნად, ვაზზე დატოვებული დეკემბრის ბოლომდე არ ჭკნება, დაკრეფილი კი ინახება მთელი ზამთრის განმავლობაში.
ქიშური

ქიშური, გიშური, ქიშურა, ქიშური საადრეო, თეთრი ქიშურა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში ქართლიდან. ივანე ჯავახიშვილის ცნობით, იგი ჰერეთში უნდა იყოს წარმოშობილი გიშის ხეობაში, საიდანაც მიიღო კიდევაც სახელწოდება.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ზოგჯერ ოვალური, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე მცირედაა დაფარული აბლაბუდისებრი და ხშირი ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, მხრიანი, იშვიათად უფორმო, საშუალო სიკუმსის ან თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, მომწვანო-მოყვითალო, ქარვისფერი ელფერით, მზის მხარეს ჟანგისფერ-იისფერი შეფერვა ახასიათებს. კანი სქელი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით სუსტად დაფარული. რბილობი ხორციანია, ოდნავ კნატუნა, წვნიანი, სასიამოვნო ჰარმონიული, საკმაოდ ტკბილი გემოთი.

ქიშური ძლიერი ზრდით ხასიათდება. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 130-140 დღეა. ქართლში სექტემბრის შუა რიცხვებში მწიფდება. მტევნის წონა 100-140 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.6-8.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-22%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5.5-6.5 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სასუფრე ყურძნად.
ქიშური მსხვილმარცვალა

ქიშური მსხვილმარცვალა, ქიშური მსხვილთვალა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

სახელი ქიშურთან მიმსგავსების გამო პროფესორმა დიმიტრი ტაბიძემ დაარქვა. მიუხედავად ამისა, ისინი მარცვლის ზომებით განსხვავდებიან, მსხვილთვალას მარცვლები შესამჩნევად დიდი ზომისაა, ვიდრე ქიშურის.

საქართველოს აღმოსავლეთ ნაწილში წარმოშობილ ვაზის ჯიშთა ჯგუფს მიეკუთვნება. ამპელოგრაფიული ნიშნებით და სამეურნეო თვისებებით იგი ძალიან ახლოს დგას საადრეო ქიშურთან და სუფრის გორულასთან. მისი ახალგაზრდა ყლორტი და ფოთოლი ქიშურისას უფრო ჰგავს, ხოლო მტევნისა და მარცვლის ფორმა, ზომა და გემური თვისებები გარდამავალია ქიშურიდან გორულასკენ. წიპწა ძალიან ჰგავს სუფრის გორულას წიპწას.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, მომრგვალო, მეტწილად ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე საშუალოდაა დაფარული მოკლე ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან დიდი ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ზოგჯერ ფრთიანი, საშუალო სიკუმსის. კუმსი და თხელი მტევნებიც გვხვდება. მარცვალი მსხვილია, ოვალური, იშვიათად მომ-რგვალო და მოგრძო. ჩალისფერია. მზის მხარეს თამბაქოსფერი ლაქებით იფარება. კანი სქელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით უხვადაა დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, ოდნავ კნატუნა. გემოთი სასიამოვნოა, მაგრამ მდიდარია მთრიმლავი ნივთიერებებით.

სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. ვაზი საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. მტევნის წონა 140 გრამია. ახასიათებს გადაჭარბებული ყვავილცვენა, რის გამოც მტევანი საგრძნობლად თხელდება. ვანს მომწკლარტო გემო აქვს, რაც ყურძნის ხარისხს ამცირებს. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-19%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5.5-6.5 გ/ლ-ს.

საშუალო ღირსების სასუფრე ყურძნის მომცემი ჯიშია.
ქციის შავი

ქციის შავი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

ნაპოვნია 1960 წელს, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში მდინარე ქციის ხეობაში, სოფელ სამშ-ვილდისტყეში და ამიტომაც ქციის შავი უწოდეს.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია სქელი აბლაბუდისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი დიდი ზომისაა, უფორმო და მხრებიანი, საშუალო სიკუმსის ან კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, შავი ფერის. სქელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით საკმაოდ დაფარული. რბილობი წვნიანია, ტკბილი გემოთი.

ქციის შავი საშუალო და საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი 165-170 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. ერთი ძირი ვაზის მოსავლიანობა 3-3.5 კილოგრამია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 22-23%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.5-8 გ/ლ-ს.

საკმაოდ ხარისხიანი ღვინის მომცემი ჯიშია. გამოიყენება სუფრის წითელი, მშრალი ღვინის მისაღებად.