iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ტოკამაკი

ტოკამაკი — ჩაკეტილი მაგნიტური საჭერი, რომელსაც ტორის ფორმა აქვს. იყენებენ მაღალტემპერატურული პლაზმის შესაქმნელად და შესაკავებლად. შემოთავაზებულია ი. ტამისა და ა. სახაროვის მიერ 1950 წელს მართვადი თერმობირთვული სინთეზის (მთს) პრობლემასთან დაკავშირებით. ტოკამაკის ტიპის სისტემების შესწავლასა და დამუშავებაში ფუნდამენტური წვლილი შეიტანეს საბჭოთა მეცნიერებმა ლ. არციმოვიჩის ხელმძღვანელობით, რომელმაც 1956 წელს დაიწყო ამ სისტემების ექსპერიმენტული გამოკვლევები ი. კურჩატოვის სახელობის ატომური ენერგიის ინსტიტუტში. ტოკამაკში პლაზმის მაკავებელი და მასტაბილიზებელი მაგნიტური ველი არის ჯამი სამი ველისა: _{\} ველისა (რომელსაც ქმნის ტოროიდულ პლაზმურ ხვიაში გამავალი დენი), გაცილებით ძლიერი ტოროიდული _{\} ველისა (რომელიც დენის პარალელურია) და შედარებით სუსტი განივი _{1} ველისა (რომელიც მიმართულია ტორის მთავარი ღერძის პარალელურად). _{\}-ს ქმნის ტორზე დახვეული ხვიები, _{1}-ს — ტორის გასწვრივ განლაგებული გამტარები. ჯამური მაგნიტური ველის ძალწირებს, რომლებიც ტორის ირგვლივ მრავალჯერ შემოვლისას ქმნიან ერთმანეთში ჩადგმული ტოროიდული მაგნიტური ზედაპირების სისტემას, სპირალის სახე აქვთ.
პავოლ ნედო

პავოლ ნედო (, დ. 1 ნოემბერი, 1908, სოფელი კოტეცი, ვაისენბერგი,გერმანია — 24 მაისი, 1984, ლაიფციგი, გერმანია) — ლუჟიცელი მასწავლებელი, პროფესორი, ეთნოგრაფი და საზოგადო მოღვაწე. ლუჟიცის კულტურულ-სოციალური საზოგადოება „დომოვინას“ თავმჯდომარე (1933-1950 წწ.).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1908 წლის 1 ნოემბერს ქალაქ ვაისენბერგის მახლობლად, ლუჟიცის სოფელ კოტეცში. დაწყებითი სკოლის დამთავრების შემდეგ, დადიოდა ბაუტცენის საშუალო სკოლაში, რომელიც დაამთავრა 1928 წელს. შემდეგ 1932 წლამდე სწავლობდა ლაიფციგის უნივერსიტეტში ეთნოლოგიას, პედაგოგიკას და გერმანულ ფილოლოგიას. 1932 წლიდან 1937 წლამდე მუშაობდა მასწავლებლად სერბეთის სოფლებში კლიუკში, ხვაჩიცასა და რაკოიდში. ნაცისტური რეჟიმის ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ, ადგილობრივმა ხელისუფლებამ დანიშნა „ვენდის კულტურის საკითხების ტექნიკური მრჩევლად.“ დომოვინას წევრების კონგრესზე, რომელიც გაიმართა 1933 წლის 27 დეკემბერს, იგი გამოვიდა ნაცისტური რეჟიმის მხარდაჭერის მოწოდებით. ამავე ყრილობაზე იგი ერთხმად აირჩიეს ლუჟიცური საზოგადოებრივი ორგანიზაცია „დომოვინას“ თავმჯდომარედ. 1932 წლიდან 1934 წლამდე იყო სერბეთის მუზეუმის დირექტორი, რომელიც მდებარეობდა ბაუტცენის სერბულ სახლში.

1937 წელს შეუერთდა ნაციონალისტ-სოციალისტთა მასწავლებელთა კავშირს. ლუჟიცური ორგანიზაციის წარმომადგენლის რანგში, ცდილობდა მოლაპარაკებას ნაცისტურ ხელისუფლებასთან ლუჟიცის მოსახლეობაზე სახელმწიფო ზეწოლის შესამსუბუქებლად. პავოლ ნედომ უარი განაცხადა „დომოვინას“ წესდების შეცვლაზე, რომლის მიხედვით სავალდებულო იქნებოდა ვენდელებისთვის გერმანულად საუბარი, რის გამოც ორგანიზაცია აიკრძალა 1937 წლის 18 მარტს.

მოგვიანებით პედაგოგიური საქმიანობა შეწყვიტა და გადავიდა ბერლინში, სადაც პოლონურ ბანკში დაიწყო მუშაობა. პავოლ ნედოს ჰქონდა კონტაქტები პოლონეთის დაზვერვასთან, რის გამოც დააკავეს. 1939 წლის ნოემბერში გაათავისუფლეს და დაიწყო მუშაობა მდივნად. 1944 წლის ნოემბრის ბოლოს იგი კვლავ დააკავეს და მეორე მსოფლიო ომის დასრულებამდე პატიმრობაში იმყოფებოდა.

ლუჟიცაში დაბრუნების შემდეგ კვლავ მასწავლებლად დაიწყო მუშაობა. იგი დაინიშნა ბაუტცენის ოლქის სკოლის საბჭოში. 1945 წელს დაკავებული იყო „დომოვინას“ საქმიანობის აღდგენით. 1945 წლის ზაფხულში შეუერთდა გერმანიის კომუნისტურ პარტიას.

1946 წელს გამოვიდა სერბოლუჟიცური პედაგოგიური ინსტიტუტის შექმნის ინიციატივით. 1948 წლის 14 ოქტომბერს მისი თაოსნობით დაიწყო პირველი რადიომაუწყებლობა სორბულ ენებზე. მოგვიანებით დრეზდენში მუშაობდა საქსონიის განათლების სამინისტროში. პავოლ ნოვოტნისთან ერთად მონაწილეობდა მიიღო ბაუტცენში სერბული ეთნიკური კვლევების ინსტიტუტის ორგანიზებაში. 1964 წლამდე იკავებდა სორაბსტიკის ინსტიტუტის პირველი დირექტორის თანამდებობას.

1959 წელს გახდა ლაიფციგის უნივერსიტეტის პროფესორი, სადაც დაკავებული იყო ლუჟიცის ეთნოგრაფიის შესწავლით. 1964 წელს გახდა ბერლინის ჰუმბოლდტის უნივერსიტეტის ეთნოგრაფიისა და ფოლკლორის პროფესორი, ამავე დროს ეკავა ეთნოლოგიისა და გერმანული ფოლკლორის ინსტიტუტის დირექტორის თანამდებობა. 1953-1968 წლებში იყო გდრ მეცნიერებათა აკადემიის ეთნოგრაფიის განყოფილების თავმჯდომარე.

1968 წელს ჯანმრთელობის მიზეზების გამო პენსიაზე გავიდა და აქტიურად შეუდგა ლუჟიცელების ხალხური სამოსის შესწავლას.

გარდაიცვალა 1984 წლის 24 მაისს ლაიფციგში.

ჯილდოები
იაკუბ ჩიშინსკის სახელობის პრემია (1958);
ღირსების ვერცხლის ორდენი (1978);
ღირსების ოქროს ორდენი (1983).
ჯაჭვური გადაცემა

ჯაჭვური გადაცემა — მექანიზმი, რომელშიც განსაზღვრული მანძილით დაცილებულ ლილვებს შორის გადაცემა ხორციელდება ჯაჭვურ კბილა თვალზე (ვარსკვლავაზე) შემოხვეული ჯაჭვით. ჯაჭვური გადაცემა შეიძლება იყოს ერთი ან რამდენიმე ჯაჭვური კონტურის მქონე (კონტურები განლაგებულია ჰორიზონტალურად, ვერტიკალურად ან დახრილად), 2-, 3- და მეტვარსკვლავიანი. არის ღია და დახურული. თუ დატვირთვა დიდია, იყენებენ მილისურ და პრეციზიულიმილისურ ჯაჭვებს, მცირე დატვირთვისას კი — კაუჭებიან ჯაჭვებს. ჯაჭვური გადაცემა კბილანური გადაცემასთან შედარებით ნაკლებად მგრძნობიარეა დარტყმებისადმი, ლილვების არაზუსტი განლაგებისადმი, მაგრამ მისი მქკ უფრო დაბალია. ღვედური გადაცემისაგან განსხვავებით, ჯაჭვური გადაცემაში გამორიცხულია სრიალი, გადაცემის ფარდობა კი შედარებით მუდმივია, დამაკმაყოფილებლად მუშაობს, როგორც მაღალი, ისე დაბალი სიჩქარის და ტემპერატურის დროს. აქვს ნაკლიც: სვლის უთანაბრობა, გაზრდილი ვიბროაქტიურობა, ხმაური და სხვა.

ჯაჭვურ გადაცემას იყენებენ ველოსიპედებში, მოტოციკლებში, ლითონსაჭრელ ჩარხებში, სამშენებლო-საგზაო მანქანქებში და სხვაგან.
კონსტანტინე წერეთელი (ჰიდრომშენებელი)

კონსტანტინე (კაკო) წერეთელი (დ. 25 დეკემბერი, 1909, პერევისა — გ. 3 იანვარი, 1973, თურქმენეთი) — ქართველი ინჟინერ-ჰიდრომშენებელი, ყარაყუმის არხის მშენებლობის მთავარი ინჟინერი.

ბიოგრაფია
კონსტანტინე წერეთელი დაიბადა ჭიათურასთან ახლოს, სოფელ პერევისაში ექიმ-ეპიდემიოლოგ ევგენი (სავლე) წერეთლისა და უკრაინელ ანტონინა პოდრუჟნაიას ოჯახში. კონსტანტინეს ჰყავდა სამი დედმამიშვილი: ნინა, თინა და მამის მოსახელე სავლე.

კონსტანტინე სწავლობდა ქუთაისის 3 შრომის სკოლაში. საქართველოს სახელმწიფო პოლიტექნიკური ინსტიტუტში მიიღო სამთო ინჟინრის სპეციალობა. 1929 წელს, ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ გაემგზავრა თურქმენეთში და გახდა აშხაბადის სამელიორაციო ინსტიტუტის სტუდენტი.

1929 წლიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა თურქმენეთის სსრ-ში. 1929-1936 წლებში იყო ძიების კომპლექსური რაზმის უფროსი ყარაყუმის უდაბნოში. ამ ექსპედიციის შესახებ კონსტანტინემ 1940 წელს მოსკოვში წიგნი გამოსცა, სახელწოდებით "ყარაყუმი და მისი სასოფლო-სამეურნეო ათვისება". 1936-1945 წლებში მუშაობდა ამავე უდაბნოს გაწყლოვანებისა და ათვისების კომპლექსური პარტიის ხელმძღვანელად; 1945-1953 წლებში იყო "ყარაყუმსოფლწყალმშენის" სამმართველოს მთავარი ინჟინერი, ხოლო 1953-1973 წლებში - ყარაყუმის ვ. ლენინის სახელობის არხის მშენებლობისა და ტრესტ "კარაკუმჰიდრომშენის" მთავარი ინჟინერი.

ქართველ ინჟინერს დიდი ღვაწლი მიუძღვის არხის მშენებლობასა და ყარაყუმის ყამირი მიწების ათვისებაში. სწორედ ამიტომ თურქმენეთში ძალიან აფასებდნენ. 1965 წელს მას მიენიჭა თურქმენეთის სსრ დამსახურებული მშენებლის წოდება; 1962 წელს გახდა ლენინური პრემიის ლაურეატი ყარაყუმის არხის მშენებლობისთვის; ორგზის იყო დაჯილდოებული შრომის წითელი დროშისა და საპატიო ნიშნის ორდენებით.

გარდაიცვალა 1973 წლის 3 იანვარს. დაკრძალულია თბილისში.
ერევნის რუსული დრამატული თეატრი

კონსტანტინე სტანისლავსკის სახელობის ერევნის სახელმწიფო რუსული დრამატული თეატრი — რუსული დრამატული თეატრი სომხეთის დედაქალაქ ერევანში. დაარსდა 1937 წელს.

ისტორია
თეატრი მდებარეობს ყოფილი მშენებელთა კლუბის შენობაში, რომელიც აშენდა 1929 წელს -ს ბრიგადის — არქიტექტორების კ.ალაბიანის, გ.კოჩარის და მ.მაზმანიანის მიერ.

თავის რეპერტუარულ პოლიტიკაში თეატრი ორიენტირებულია რუსულ კლასიკაზე, ამავდროულად, თეატრი ასევე მიმართავს სომხურ ნაციონალურ დრამატურგიას. ისტორიაში შევიდა მურაცანის, ა. შირვანზადეს, გ. სუნდუკიანისა და სომხური ლიტერატურის რიგი სხვა კლასიკოსების ნაწარმოებებზე დაფუძნებული წარმოდგენები. პირველი ნაბიჯები სწორედ აქ, ამ თეატრში გადადგეს. თეატრის სპექტაკლებში მონაწილეობდნენ მსახიობები: ი. ბორისოვა, ი. ილინსკი, ვ. სამოილოვი და სხვა ცნობილი მსახიობები.

52 წლის განმავლობაში, 1965 წლიდან 2017 წლამდე, თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელი და მთავარი რეჟისორი იყო ალექსანდრე გრიგორიანი (1936-2017), ლენინგრადის თეატრალური ინსტიტუტის კურსდამთავრებული და ლეონიდ ვივიენის სტუდენტი.

1968-1983 წლებში თეატრის რეჟისორი იყო სომხეთის სსრ კულტურის დამსახურებული მოღვაწე იოსებ კოზლინერი. თეატრის აყვავება 1970-იან წლებში დაიწყო და ამ ხნის განმავლობაში იქ მოღვაწეობს ბრწყინვალე მსახიობთა ანსამბლი, რომელიც ცნობილია რესპუბლიკის საზღვრებს მიღმა.

კონსტანტინე სტანისლავსკის სახელობის რუსული დრამატული თეატრი ერთ-ერთი პირველი იყო საბჭოთა კავშირში, რომელმაც თავის სცენაზე დადგა სპექტაკლები: ვიქტორ როზოვის „ხის როჭოს ბუდე“, ალექსანდრე ვამპილოვის „იხვებზე ნადირობა“ და ალექსანდრე გალინის „აღმოსავლეთის ტრიბუნა“.

სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1988 წლის 2 აგვისტოს დადგენილებით სომხეთის სსრ კონსტანტინე სტანისლავსკის სახელობის სახელმწიფო რუსული დრამატული თეატრი საბჭოთა თეატრალური ხელოვნების განვითარებაში დამსახურებისთვის ხალხთა მეგობრობის ორდენით დაჯილდოვდა.

დამოუკიდებელი სომხეთი
რესპუბლიკისთვის რთულ 1990-იან წლებში ერევნის თეატრმა განაგრძო ცხოვრება და მოღვაწეობა. თეატრში მსახიობების ახალი თაობა მოვიდა, რომლებიც უფროს თაობასთან ერთად ერევნის მაყურებელს ახალ სპექტაკლებს სთავაზობენ. თეატრი თავის ხელოვნებას წარადგენს საზღვარგარეთ და მონაწილეობას იღებს სხვადასხვა ფესტივალებსა და კულტურულ ღონისძიებებში. დსთ-სა და ბალტიისპირეთის ქვეყნების რუსული თეატრების მე-4 საერთაშორისო ფესტივალზე „შეხვედრები რუსეთში“, რომელიც ჩატარდა სანკტ-პეტერბურგში 2002 წლის 5 აპრილიდან 13 აპრილამდე, თეატრმა მიიღო პრიზი — „ყველაზე მაღალი ატმოსფერული წნევისთვის“. 2012 წელს, ეროვნული თეატრალური პრემიის „არტავაზდი 2012“ დაჯილდოვებაზე, ნომინაციაში „საუკეთესო სპექტაკლი“, თეატრმა სპექტაკლისთვის „აბანამატი“ გამარჯვება მოიპოვა.
სორბული მუზეუმი

სორბული მუზეუმი — ისტორიის მუზეუმი, რომელიც მდებარეობს გერმანიაში, საქსონიის ქალაქ ბაუტცენში, ორტენბურგის რაიონში, მარილის სახლში. მუზეუმში განთავსებულია დაახლოებით 35000 ექსპონატი, რაც მას სერბეთის კულტურისა და ისტორიის ყველაზე მნიშვნელოვანი მუზეუმის სტატუსს ანიჭებს.

მუზეუმის შენობა საქსონიის ისტორიისა და კულტურის ძეგლს წარმოადგენს (. 09251011).

ისტორია
ლუჟიცთა კულტურულ-საგანმანათლებლო საზოგადოება „მატიცა სრპსკა“-ს დაარსებიდან მალევე გადაწყდა ლუჟიცელი ხალხის ისტორიასა და კულტურასთან დაკავშირებული მასალების შეგროვება. 1856 წელს „მატიცა სრპსკა“- ს წევრების კონგრესმა მიიღო გადაწყვეტილება ისტორიული და არქეოლოგიური განყოფილების შექმნის შესახებ, რომელიც შეუდგა მასალების შეგროვებას ლუჟიცელი ხალხის ისტორიასა და კულტურაზე. 1896 წელს დრეზდენში „მატიცა სრპსკა“-ს ისტორიულ-არქეოლოგიურ განყოფილებაში გაიხსნა ლუჟიცური გამოყენებითი ხელოვნების გამოფენა " ", რომლის შედეგადაც საფუძველი ჩაეყარა მომავალი მუზეუმის დაარსებას. 1904 წელს ბაუტცენში გაიხსნა სორბული სახლი რომლის მესამე სართულზე განთავსებული იყო სამუზეუმო გამოფენა სახელწოდებით « ». 1937 წელს ნაცისტურმა ხელისუფლებამ დახურა სორბული სახლი და ლუჟიცელ სერბთა მუზეუმმა შეწყვიტა ფუნქციონირება. 1942 წელს მუზეუმის კოლექცია გადაეცა ბაუტცენის საქალაქო მუზეუმს. 1957 წელს ქალაქ ჰოიერსვერდში გაიხსნა ლუჟიცის ისტორიისა და ეთნოგრაფიის მუზეუმი . სამუზეუმო ექსპონატების მატებასთან ერთად, ლუჟიცის ისტორიისა და ეთნოგრაფიის მუზეუმი გადავიდა ბაუტცენში და ახალ
სერბულ სახლში დაიდო ბინა. 1976 წელს მუზეუმის კოლექცია განთავსდა ქალაქ ორტენბურგის რაიონში მდებარე მარილის სახლში. 1988 წლამდე სორბული მუზეუმი ეკუთვნოდა ბაუტცენის მუზეუმების ასოციაციას. მუზეუმის კოლექციის რეკონსტრუქციის შემდეგ, მუზეუმი გაიხსნა 1989 წლის ივნისში, როგორც დამოუკიდებელი სამუზეუმო დაწესებულება.

ამჟამად სორბულ მუზეუმში წარმოდგენილია ლუჟიცელი ხალხის ისტორიისა და მათი კულტურის კოლექცია. მუზეუმის კოლექცია დაახლოებით 23 ათასი ექსპონატისაგან შედგება. მუზეუმში განთავსებულია 4 გამოფენა: ლუჟიცელთა ისტორია უძველესი დროიდან დღემდე, ლუჟიცელთა კულტურა და ცხოვრების წესი, სორბული ენები, სორბული ლიტერატურის წარმოშობა და ლუჟიცის სახვითი ხელოვნება.

მუზეუმის საბანკეტო დარბაზში რეგულარულად იმართება სხვადასხვა კულტურული და საგანმანათლებლო ღონისძიებები.

შენობის ისტორია
ბაუტცენის მარილის სახლი აშენდა 1782 წელს, როგორც ქალაქის მარილის საწყობი. 1835 წლიდან შენობაში განთავსებული იყო საქსონიის სამეფო სააპელაციო სასამართლო. 1869 წელს შენობა აღადგინეს და მას შემდეგ მიიღო თანამედროვე სახე. მეორე მსოფლიო ომის დროს შენობაში განთავსებული იყო -ის ადგილობრივი ფილიალი და გესტაპოს საქალაქო ფილიალი. გდრ-ის ეპოქაში შენობამ საცხოვრებლის ფუნქცია შეიძინა. 2003 წელს შენობა გარემონტდა.

მუზეუმის დირექტორები
იაკუბ შევჩიკი (1900-1908 წწ.);
მიხალ ვერაბი (1908-1932 წწ.);
პავოლ ნედო (1932-1934 წწ.);
იან მეშკანკი (1935-1941 წწ.);
გერჰარდ მოლკე (1957-1959);
არნოშტ კოვარი (1961-1980 წწ.);
განკა ფაშინა (1982-1992 წწ.);
ტომაშ ნავკა (1993-2014 წწ.);
ქრისტინა ბოგუშოვა (2014 წლიდან).
ზარი ელმასიანი

ზარი ელმასიანი ( , -, დ. 12 ოქტომბერი, 1906, ლინი, მასაჩუსეტსი, აშშ — გ. 6 თებერვალი, 1990, ლოს-ანჯელესი) — სომხური წარმოშობის ამერიკელი ოპერის მომღერალი, ცნობილია 1930 წლის ჰოლივუდის მიუზიკლების გახმოვანებით, მათ შორის — „ოზის ჯადოქარები“.

ბიოგრაფია
როზი ალმასიანი დაიბადა 1906 წლის 12 ოქტომბერს — ქალაქი ლინი, მასაჩუსეტსი, ამერიკის შეერთებული შტატები — სომეხი ემიგრანტების ოჯახში. ოჯახი საცხოვრებლად ფრესნოში გადავიდა (კალიფორნია), როდესაც მისი უმცროსი და ალისა დაიბადა.

ზარი ელმასიანი სწავლობდა ფრესნოს სახელმწიფო კოლეჯში, სამხრეთ კალიფორნიის უნივერსიტეტში, ისტმენის მუსიკის სკოლაში და ახალი ინგლისის მუსიკის კონსერვატორიაში.

შემოქმედება
მომღერლის კარიერა მან 1929 წელს დაიწყო რადიოში. 1930-1932 წლებში მღეროდა სან-ფრანცისკოს ოპერაში, შემდეგ — ლოს-ანჯელესის თეატრში. 1930-იან და 1940-იან წლებში. იგი ასევე მუშაობდა საკონცერტო მომღერლად და ეკლესიის სოლისტად კალიფორნიაში.

ზარი ელმასიანი მღეროდა ვოკალს ჰოლივუდურ მიუზიკლებში, მაგრამ მისი სახელი ხშირად არ იყო ტიტრებში. მისი ხმა ისმის ისეთ მიუზიკლებში, როგორიცაა: „მშვენიერია იყო ცოცხალი“ (1933), „ცელქი მარიეტა (1935), „ორქიდეები შენთვის (1935), „აი რომანი“ (1935), „დიდი ზიგფელდი“ (1936), „ჩარლი ჩანი ოპერაში“ (1936), „ჩემი დრო“ (1937), „გული“ (1938), „გოგონა ოქროს დასავლეთიდან“ (1938), „ოზის ჯადოქარი“ (1939) და „ბროდვეის სერენადა“ (1939).

ზარი ელმასიანი, როგორც კამერული მუსიკის სოლისტი მღეროდალუდვიგ ვან ბეთჰოვენის მე-9, გ. მალერის მე-4 სიმფონიებში. გამოდიოდა ლოს-ანჯელესის სიმფონიურ ორკესტრში ცნობილ დირიჟორებთან ა. როძინსკი და ო. კლემპერერის ხელმძღვანელობით.

ის ასევე იყო ლოს-ანჯელესის წმინდა ჯეიმსის სომხური სამოციქულო ეკლესიის გუნდის მუსიკალური ხელმძღვანელი და ქალთა კლუბის „ “ პროფესიონალი მუსიკოსებისთვის წევრი. მან ქმართან ერთად ითამაშა მუსიკალურ მელოდრამაში სომხურ ენაზე „ანუშ“ (1945), რომელიც დაფუძნებულია ჰოვანეს თუმანიანის ნაწარმოებზე და არმენ დიკრანიანის ოპერაზე „ანუშ“. მათ ასევე გამოუშვეს მუსიკალური ფირფიტა სახელწოდებით „სომხური სიმღერები“.

1933 წელს ზარი ელმასიანის სახელი მოხვდა გაზეთების სათაურებში, როდესაც დაკითხეს, მისი შემოქმედების თაყვანისმცემელის, სტომატოლოგ ლეონ სივერის მკვლელობასთან დაკავშირებით. სივერი იყო „მსახიობთა ფონდის“ დამფუძნებელი და დირექტორი, რომელმაც ზარას 1930 წელს სტიპენდია მისცა.

1941 წელს მან იმღერა ნედას პარტია „პალიაჩიში“ ამერიკულ ახალგაზრდულ საოპერო გუნდთან ერთად, ჯორდან ჰოლში, ბოსტონში.

პირადი ცხოვრება
1942 წელს იგი დაქორწინდა კინორეჟისორ სეტრაგ ვარტიანზე ლას-ვეგასში, ნევადაში. ვარტიანი გარდაიცვალა 1986 წელს. ელმასიანი გარდაიცვალა 1990 წელს ლოს-ანჯელესში, 83 წლის ასაკში და დაკრძალულია ქმრის გვერდით ინგლვუდის პარკის სასაფლაოზე.
ალბინ თაჰირი

ალბინ ტაჰირი (დაიბადა 1989 წლის 15 თებერვალს) — არის კოსოვო ალბანური მსოფლიო თასის ალპური სათხილამურო მრბოლელი. მან პირველად წარმოადგინა კოსოვოს ოლიმპიური კომიტეტი ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებზე 2018 წლის თებერვალში ტაჰირი პროფესიით სტომატოლოგია და სწავლობდა სლოვენიაში, ავსტრიასა და იტალიაში .

ადრეული ცხოვრება
ტაჰირი დაიბადა სლოვენიაში, მამა ჰყავდა ალბანელი, დედა კი სლოვენური

კარიერა
სლოვენიაში თხილამურებით სრიალი 7 წლის ასაკში დაიწყო. 2009 წლის ივნისში მან შეიცვალა ეროვნება და მას შემდეგ, ასპარეზობს კოსოვოში. ის იყო პირველი სპორტსმენი, რომელმაც წარმოადგინა კოსოვო ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებზე . ის იყო კოსოვოს დროშის მატარებელი პიონჩანგში გახსნის ცერემონიის ერთა აღლუმის დროს.

მსოფლიო ჩემპიონატის შედეგები
შედეგები თითო დისციპლინაში
მსოფლიო ჩემპიონატის შედეგები
ოლიმპიური შედეგები
ჯონ კოკროფტი

სერ ჯონ დუგლას კოკროფტი (; დ. 27 მაისი, 1897, ტოდმორდენი, დასავლეთ იორკშირი, ინგლისი — გ. 18 სექტემბერი, 1967, კემბრიჯი) — ბრიტანელი ფიზიკოსი, ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკაში (ერნესტ უოლტონთან ერთად, 1951).

ბიოგრაფია
ჯონ კოკროფტი დაიბადა 1897 წლის 27 მაისს ტოდმორდენში, მეწისქვილეს ოჯახში. 1909-1914 წლებში სწავლობდა ტოდმორდენის გრამატიკის სკოლაში, ხოლო 1914-1915 წლებში მათემატიკის სწავლა გააგრძელა მანჩესტერის უნივერსიტეტში. 1915-1918 წლებში, პირველი მსოფლიო ომის დროს, კოკროფტი მსახურობდა ბრიტანეთის სამეფო საველე არტილერიაში, სიგნალისტად. 1919-1920 წლებში სწავლობდა მანჩესტერის ტექნოლოგიურ კოლეჯში ელექტრო ინჟინერიას. შემდეგ, მიიღო სტიპენდია კემბრიჯის უნივერსიტეტის სენტ-ჯონის კოლეჯში. კოლეჯის დასრულების შემდეგ კოკროფტმა კავენდიშის ლაბორატორიაში დაიწყო კვლევა ერნესტ რეზერფორდის ხელმძღვანელობით და მიიღო დოქტორის ხარისხი მათემატიკაში 1928 წელს. 1929 წელს გახდა წმინდა ჯონის კოლეჯის წევრი.

1925 წელს კოკროფტი დაქორწინდა ელიზაბეტ კრებტრიზე. ამ ქორწინებაში მათ შეეძინათ ოთხი ქალიშვილი და ორი ვაჟი.

თავდაპირველად, კოკროფტი მუშაობდა პიტერ კაპიცასთან ძლიერი მაგნიტური ველების შესაქმნელად. 1928 წლიდან მუშაობდა ერნესტ უოლტონთან პროტონების აჩქარებაზე. მარკ ოლიფანტთან ერთად მათ ააგეს კოკროფტ-უოლტონის გენერატორი, სადაც 1932 წელს ლითიუმი მაღალი ენერგიის პროტონების სხივებით დაიბომბა და გადააქცია იგი ჰელიუმად და სხვა ქიმიურ ელემენტებად. ეს იყო ქიმიური ელემენტების მსოფლიოში პირველი წარმატებული ხელოვნური ტრანსმუტაცია, რისთვისაც კოკროფტს და უოლტონს 1951 წელს მიენიჭათ ნობელის პრემია ფიზიკაში.

მეორე მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე კოკროფტმა დაიკავა ლოგისტიკის სამინისტროში სამეცნიერო კვლევების დირექტორის მოადგილის თანამდებობა და მუშაობდა რადარებზე. 1944 წელს იგი დაინიშნა კანადის ატომური ენერგიის პროექტში და გახდა მონრეალის ლაბორატორიის დირექტორი. 1946 წელს კოკროფტი დაბრუნდა ბრიტანეთში, სადაც დააარსა და ხელმძღვანელობდა ჰარველში ატომური ენერგიის კვლევის დაწესებულებას , რომელიც ხელმძღვანელობდა ბრიტანეთის ატომურ პროგრამას. 1947 წლის 15 აგვისტოს ჰარველში გაეშვა დასავლეთ ევროპის პირველი დაბალი სიმძლავრის გრაფიტის ბირთვული რეაქტორი . ამას მოჰყვა 1948 წელს ბრიტანული ექსპერიმენტული რეაქტორი ( 0).

-ს დირექტორის თანამდებობიდან გადადგომის შემდეგ, კოკროფტი კვლავ დარჩა ბირთვულ პროგრამაში ჩართული. 1959-1967 წლებში ის იყო კემბრიჯის ჩერჩილის კოლეჯის პირველი მაგისტრი და ასევე 1961-1965 წლებში იყო კანბერას ავსტრალიის ეროვნული უნივერსიტეტის კანცლერი.

სერ ჯონ დუგლას კოკროფტი გარდაიცვალა 1967 წლის 18 სექტემბერს კემბრიჯში.
სანგაკუ

სანგაკუ — დაფები (უფრო ხშირად ხის) იაპონური გეომეტრიული ამოცანებით და სხვა მათემატიკური სახის გამოთვლებით, რომელიც იაპონურ მათემატიკაში (ვასანი) გამოიყენება. დაფებს ყველა სოციალური ფენის წარმომადგენლები ათავსებდნენ ძღვენის სახით შინტოისტურ სალოცავებსა და ბუდისტურ მონასტრებში ედოს პერიოდში.

ამბობენ, რომ სანგაკუ ედოს პერიოდში განვითარდა და მეიძის ეპოქამდე აგრძელებდა არსებობას. მეიძის ეპოქიდან დაწყებული უკვე არსებულ სანგაკუს ანადგურებდნენ იმ მიზეზით, რომ დაფები დაზიანებული იყო. მაგრამ აღნიშნავენ, რომ ამჟამად არსებული დაფების რაოდენობა არის დაახლოებით 1000. მათ შორის ედოს პერიოდიდან - 400-მდეა.

ბუდისტური დაფების (ტაბლეტების) შეთავაზების ეს ჩვეულება უნიკალურია მთელ მსოფლიოში და, როგორც ამბობენ, უნიკალური იაპონური კულტურაა. ზოგიერთი მათგანი განიხილება, როგორც მნიშვნელოვანი კულტურული საკუთრება ან ხალხური კულტურული საკუთრება.
ერნესტ უოლტონი

ერნესტ ტომას სინტონ უოლტონი (; დ. 6 ოქტომბერი, 1903, დუნგარვანი, ირლანდია — გ. 25 ივნისი, 1995, ბელფასტი) — ირლანდიელი ფიზიკოსი, ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკაში (ჯონ კოკროფთან ერთად, 1951).

ბიოგრაფია
ერნესტ უოლტონი დაიბადა 1903 წლის 6 ოქტომბერს დუნგარვანში. მისი მამა იყო მეთოდისტი მღვდელი. უოლტონმა თითქმის მთელი ბავშვობა ულსტერში გაატარა. იმ დროს ჩვეული იყო, რომ მღვდლების ოჯახები 3 წელიწადში ერთხელ გადაადგილდებოდნენ ერთი ადგილიდან მეორეზე. შედეგად, ერნესტმა განათლება დოუნის, ტირონისა და დუბლინის სკოლებში მიიღო. 1915-1921 წლებში სწავლობდა მეთოდისტურ კოლეჯში, ბელფასტში.

1922 წელს უოლტონმა მოიპოვა სტიპენდია და დაიწყო ფიზიკისა და მათემატიკის სწავლა დუბლინის ტრინიტის კოლეჯში, სადაც მიიღო ბაკალავრისა (1926 წელს) და მაგისტრის (1927 წელს) ხარისხი. ტრინიტის კოლეჯში სწავლის წლებში უოლტონმა მიიღო შვიდი ჯილდო ფიზიკასა და მათემატიკაში მიღწეული წარმატებებისთვის. დიპლომის მიღების შემდეგ უოლტონი მიიღეს კემბრიჯის უნივერსიტეტის სამაგისტრო სკოლაში კავენდიშის ლაბორატორიაში ერნესტ რეზერფორდის ხელმძღვანელობით. 1931 წელს უოლტონმა მიიღო დოქტორის ხარისხი და 1934 წლამდე მუშაობდა კემბრიჯში მკვლევარად.

1928 წლიდან მუშაობდა ჯონ კოკფორტთან პროტონების აჩქარებაზე. მარკ ოლიფანტთან ერთად მათ ააგეს კოკროფტ-უოლტონის გენერატორი, სადაც 1932 წელს ლითიუმი მაღალი ენერგიის პროტონების სხივებით დაიბომბა და გადააქცია იგი ჰელიუმად და სხვა ქიმიურ ელემენტებად. ეს იყო ქიმიური ელემენტების მსოფლიოში პირველი წარმატებული ხელოვნური ტრანსმუტაცია, რისთვისაც კოკროფტს და უოლტონს 1951 წელს მიენიჭათ ნობელის პრემია ფიზიკაში.

ერნესტ უოლტონი დაბრუნდა ირლანდიაში 1934 წელს და გახდა დუბლინის ტრინიტის კოლეჯის ფიზიკის ფაკულტეტის წევრი. 1946 წელს დაინიშნა ბუნებრივი და ექსპერიმენტული ფილოსოფიის ემერიტუს პროფესორად დუბლინის ტრინიტის კოლეჯში. უოლტონი იყო შესანიშნავი ლექტორი, რომელსაც შეეძლო ფიზიკის რთული თემების მარტივად და გასაგებად წარმოჩენა. თუმცა, დუბლინში ექსპერიმენტული კვლევის შესაძლებლობები ძალიან შეზღუდული იყო. უოლტონი ჩართული იყო სათვალეებში ფოსფორესცენციის ეფექტის, ზედაპირიდან მეორადი ელექტრონების გამოსხივების შესახებ იონური დაბომბვის გავლენის ქვეშ და რადიოკარბონული დათარიღებისა და მინაზე თხელი ფენების რადიოაქტიურობის (დაბალი დონის დათვლა) გაზომვის მეთოდების შემუშავებაში.
თენგიზ გეგელია

ბიოგრაფია
დაბადების ადგილი: სოფელი პატარა ჯიხაიში, ხონის რაიონი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი 1950 წელს; ამავე უნივერსიტეტის ასპირანტურა 1954 წელს.

1949-1951წწ. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მათემატიკისა და მექანიკის კათედრის უფროსი ლაბორანტი; 1951-1956წწ. დიფერენციალური და ინტეგრალური განტოლებების კათედრის ასისტენტი;1956-1958წწ. ა. რაზმაძის სახელობის მათემატიკის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; 1958-1966წწ. უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; 1966-1980წწ. გამოყენებითი მათემატიკის ინსტიტუტის კათედრის ხელმძღვანელი; 1966-1972წწ. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის თეორიული მექანიკის კათედრის გამგე; 1980-1994წწ. ამავე უნივერსიტეტის დიფერენციალური და ინტეგრალური განტოლებების კათედრის გამგე. მისი ძირითადი შრომები ეძღვნება დიფერენციალურ და ინტეგრალურ განტოლებათა თეორიას, მათემატიკური ფიზიკისა და დრეკადობის თეორიის ამოცანებს; შეისწავლა სინგულარულ პოტენციალთა ტიპის ინტეგრალთა თვისებები; დაადგინა სინგულარული ინტეგრალების ასახვისა და გადაადგილების რიგის ფორმულები; იკვლევდა დრეკადობის და თერმომომენტური დრეკადობის ზოგიერთ ძირითად და კონტაქტურ ამოცანას დიფუზიის გათვალისწინებით. იგი თანაავტორია მონოგრაფიისა, რომელიც შეიცავს დრეკადობის თეორიის მათემატიკური საფუძვლების ანალიზს. მიღებული აქვს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ი. ვეკუას სახელობის პრიზი (1987). მათემატიკოსი და მექანიკოსი, ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1964), პროფესორი (1967).

წყარო: ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია: ტ.3.-თბ., 1978. -გვ.29; საქართველოს მათემატიკოსები და მექანიკოსები: ბიოგრაფიული ცნობარი/ნოდარ მახვილაძე. -თბ., 2016. -გვ.198

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი
მექანიკა-მათემათიკური ურთიერთმოქმედების საერთაშორისო საზოგადოება (1984-1994)
საქართველოს მათემატიკური საზოგადოება, პრეზიდენტი (1962-1965)
საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია, წევრ-კორესპონდენტი (1974-)
სსრკ თეორიული და გამოყენებითი მექანიკის ეროვნული ბიურო, წევრი (1985-1994)

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
1987 - ივანე ჯავახიშვილის სახელობის მედალი
1971 - საქართველოს სახელმწიფო პრემია, მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგში
საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე