iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
იოზეფ II (სრი)

იოზეფ (იოზეფ ბენედიქტ ანტონ მიშელ ადამი; დ. 13 მარტი, 1741 — გ. 20 თებერვალი ,1790) — საღვთო რომის იმპერატორი 1765-1790 წლებში. ასევე ჰაბსბურგთა ტერიტორიის მმართველი 1780–1790 წლებში. ის იყო უფროსი შვილი ფრანც შტეფანისა და მარია ტერეზასი, ასევე ძმა მარია ანტუანეტასი. იოზეფი მხარს უჭერდა განათლებული აბსოლუტიზმის იდეებს. მან ეკატერინე და ფრიდრიხ -საგან მიიღო "დიდი განმანათლებელი მეფის" ტიტული. მისი რეჟიმი იოზეფინიზმის სახელითაა შესული ისტორიაში. ის ისე გარდაიცვალა, რომ შვილი არ ჰყოლია და ამიტომ მის შემდგომ ტახტზე ავიდა მისი უმცროსი ძმა ლეოპოლდი.
იოზეფ I (სრი)

იოზეფ (დ. 26 ივლისი, 1678 — გ. 17 აპრილი, 1711) — საღვთო რომის იმპერატორი 1705–1711 წლებში. ის იყო იმპერატორ ლეოპოლდ -ის უფროსი შვილი პირველი ცოლის, ელეონორ მაგდალენასაგან. იოსეფს ჯერ კიდევ 9 წლის ასაკში, 1687 წელს მიანიჭეს უნგრეთის მეფის ტიტული, ხოლო რუმინეთის მეფის — 11 წლის ასაკში 1690 წელს. მან მიიღო საიმპერატორო ტახტი მას შემდეგ რაც მისი მამა გარდაიცვალა. იოზეფმა განაგრძო მამის მიერ დაწყებული ესპანეთის მემკვიდრეობისთვის ომი, საფრანგეთის მეფის, ლუი -ის წინააღმდეგ და უშედეგოდ ცდილობდა ესპანეთის ტახტზე დაესვა თავისი უმცროსი ძმა კარლი (შემდგომში საღვთო რომის იმპერატორი კარლ ). ამ პერიოდში, მან თავისი გამარჯვებების წყალობით ავსტრიის გავლენის ქვეშ მოაქცია იტალიის ტერიტორია. იოზეფს ასევე გაუჭიანურდა უნგრელთა ამბოხის ჩახშობა, რომელიც წაქეზებული იყო საფრანგეთის მეფის ლუი -ის მიერ. ეს პრობლემა ვერც მისი უდროო სიკვდილის შემდეგ ვერ მოაგვარეს მისმა მემკვიდრეებმა.
ხანმეტი მრავალთავი

ხანმეტი მრავალთავი — ძველი ქართული ხელნაწერი წიგნი, რომელიც შეიცავს იოანე ოქროპირის, ივლიანე ეპისკოპოსის, ევსუქი ხუცესის თხზულებათ ფრაგმენტებს, ასევე ოთხი თხზულების ნაწყვეტი, რომელთა ავტორები სევერიანე გაბალონელი და ანთიპატროს ბოსტრელი არიან. აკაკი შანიძე ხელნაწერს საუკუნის ნახევრით ათარიღებს.

ხელნაწერი პალიმფსესტია, რომელიც ორი სხვადასხვა მასალისგანაა შედგენილი, ამათგან მხოლოდ ერთი ნაწილი შეიცავს ხანმეტ ტექსტს. მთლიანი ხელნაწერი რვა რვეულს (64 ფურცელს) შეიცავს, ხანმეტი მრავალთავის ტექსტი კი აქედან მხოლოდ სამ რვეულშია მოთავსებული (ბ, დ, ე), აკლია პირველი და მესამე რვეულები. ხელნაწერის მეორე ნაწილში მოთავსებულია იერუსალიმის ტიპიკონი და გადაწერილი საუკუნის ნახევარში.

ხელნაწერი შენახული იყო საქართველოს წერა–კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების მუზეუმის 3902 ხელნაწერში. ამჟამად ინახება ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის ფონდში (-3902).
უდაბნოს მრავალთავი

უდაბნოს მრავალთავი — საუკუნის ქართული ხელნაწერი, გადაწერილია შატბერდში. ხელნაწერი აკაკი შანიძემ 1920 წელს ჩამოიტანა უდაბნოს იოანე ნათლისმცემლის მონასტრიდან თბილისში. მანვე იპოვა ამ ხელნაწერის რამდენიმე ფრაგმენტი, ერთი ფურცელი ცალკე ფურცლად დაცული იყო საეკლესიო მუზეუმის ფონდში (№ 713), რვა ფურცელი კი ინახებოდა ა. გრენის პირად კოლექციაში (-2097). ხელნაწერი ნაკლულია და შემორჩენილია მხოლოდ თავდაპირველი წიგნის ერთ მეოთხედზე ცოტა მეტი. დღეს ხელნაწერი საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის ფონდში ინახება (-1109).

ამჟამად ხელნაწერი 178 ფურცელს შეიცავს. საწერ მასალად გამოყენებულია ეტრატი, გადაწერილია ასომთავრულით. მოღწეული ნაწილიდან ზოგიერთი ფრაგმენტი ძნელად ან საერთოდ არ იკითხება. უდაბნოს მრავალთავი უძველესია იმ ხელნაწერთა შორის, რომელიც აბოს წამების ტექსტს შეიცავს, თუმცა, ეს მონაკვეთიც დაზიანებულია.

ხელნაწერი აღმოაჩინა დიმიტრი ბაქრაძემ 1873 წლის 20 სექტემბერს, მასვე ეკუთვნის პირველი ცნობა ხელნაწერის შესახებ 1878 წელს, თუმცა მან ძეგლის რაობა ვერ გაარკვია. შემდგომში ხელნაწერს იკვლევდნენ აკაკი შანიძე, კორნელი კეკელიძე, მ. ჯანაშვილი, ილია აბულაძე, მიშელ ვან ესბროკი, ზ. ჭუმბურიძე.
დაუგავპილსი

დაუგავპილსი (, , , , , წინათ , ) — ქალაქი ლატვიაში, სიდიდითა და მნიშვნელობით მეორე ქალაქი ქვეყანაში რიგის შემდეგ. მდებარეობს მდინარე დაუგავას სანაპიროზე, ლიეტუვისა და ბელარუსის საზღვართან.

დაუგავპილსი ლატვიის აღმოსავლეთ პროვინციის — ლატგალიის უდიდესი ქალაქი, მისი კულტურული, საგანმანათლებლო და სამრეწველო ცენტრია, ასევე დაუგავპილსის მხარის ადმინისტრაციული ცენტრია. წარმოადგენს მნიშვნელოვან სარკინიგზო კვანძს, მოსახლეობა ეთნიკურად საკმაოდ მრავალფეროვანია. ისტორიულ წყაროებში ქალაქი პირველად 1275 წელსაა ნახსენები.
ენოლოგია

ენოლოგია ( — ღვინო) — მეცნიერება ღვინის შესახებ.

ძირითადი ცნობები
ენოლოგია მოიცავს ღვინისკეთებას — ბადაგის დუღილის მეთოდით ღვინოდ გადაქცევის კონტროლირებად პროცესს და ცნობებს ღვინის შემდგომი მოვლა-შენახვის შესახებ.

ენოლოგი — სპეციალისტი, რომელიც დაკავებულია ვენახების მდგომარეობის შეფასებით, ნიადაგის, ღვინისა და წლის შემოწმებით. ჩვეულებრივ თვითონ აშენებს ვენახს და დაკავებულია ღვინის წარმოებით (მეღვინეობით).

ისტორიული მიმოხილვა
ალკოჰოლური დუღილის დროს მიმდინარე ქიმიური გარდაქმნების ძირითადი
არსი, (შაქრების გარდაქმნა ეთანოლად) დიდი ხანია ცნობილია. ჯერ კიდევ
1789 წელს, ლავუაზიე წერდა :
"ღვინის დუღილი მდგომარეობს შემდეგში : გაიყოს ორად შაქარი, რომელიც
ოქსიდს წარმოადგენს და ერთი ნაწილი დაიჟანგოს ნახშირორჟანგის წარმოსაქმნელად, მეორე კი აღდგეს ალკოჰოლის წარმოსაქმნელად. შესაძლებელი
რომ იყოს ალკოჰოლისა და ნახშირორჟანგის ხელახალი მიერთება, მივიღებდით შაქარს" 1815 წელს გეი-ლუსაკმა შეადგინა დუღილის შემდეგი ფორმულა (განტოლება):
6126 → 23 – 2 + 22

1860 წელს პასტერმა დაადგინა, რომ ეს განტოლება მართებული იყო დახარჯული შაქრის 95 %-ისათვის. ეთანოლისა და ნახშირორჟანგის გარდა დუღილის
დროს წარმოიქმნებოდა მეორადი პროდუქტები შემდეგი პროპორციებით:
100 გრამი საქაროზიდან:
51,10 გ ეთილალკოჰოლი
49,20 გ ნახშირორჟანგი
3,40 გ გლიცერინი
0,67 გ ქარვამჟავა
1 გ მშრალი საფუარი.
რაც შეეხება რეაქციის მიზეზს, იგი დიდხანს წარმოადგენდა კამათის
საგანს. პასტერმა პირველმა დაამტკიცა, რომ დუღილს განაპირობებდა არა
ჰაერის, არამედ საფუვრების მოქმედება შაქრებზე. თუმცა, პასტერი თვლიდა,
რომ დუღილი ბიოლოგიურ მოვლენას წარმოადგენდა, რომელსაც საფუვრის
ანაერობულ პირობებში სიცოცხლე განაპირობებდა. ბოლოს, 1897 წელს ბუშნერმა შეძლო საფუარიდან გამოეწვლილა სითხე, რომელმაც დუღილი გამოიწვია და ამგვარად შეძლო დაედგინა "დიასტაზების" როლი ალკოჰოლური
დუღილის პროცესში.
ალკოჰოლური დუღილის ქიმიზმი
6126 → 22 + 232 - 40 კკალ

რეაქცია ეგზოთერმულია. დღეს ყველა ქიმიური რეაქცია შემდეგნაირად
აიხსნება : რეაქცია წარმოადგენს ქიმიური ნაერთების ნარევის ანუ სისტემის
გარდაქმნას, რისთვისაც საჭიროა მათი აგზნება (აქტივაცია) და შიდა ენერგია
(ენთალპია). რეაქციის შედეგად გამოიყოფა სითბო. იგი გამოიხატება კილო-
კალორიებში უარყოფითი ნიშნით.
რეაქციის მექანიზმი
ალკოჰოლური დუღილის რეაქცია საკმაოდ რთულია, რომელშიც მრავალი
ენზიმი მოქმედებს. რეაქცია ხორციელდება რამდენიმე სტადიად :
1.1 შაქრის მოლეკულის გაწყვეტა გლუკოლიზი ყურძნის ჰექსოზები (გლუკოზა და ფრუქტოზა) გარდაიქმნება პიროყურძენმჟავად. ეს გარდაქმნა სამ ეტაპად მიმდინარეობს :
► ეთერიფიკაცია
ეთერიფიკაცია ხორციელდება შაქრის ერთ ჰიდროქსილ ჯგუფსა და ფოსფორმჟავას (3) შორის :
2 + 34 → 2 + 2 – 23
მაიკლ ჰიგინსი

მაიკლ ჰიგინსი (; დ. 27 ივნისი 1941, ლიმერიკი, ირლანდია) — ირლანდიელი პოლიტიკოსი, პოეტი, მწერალი და ტელეწამყვანი. ირლანდიის პრეზიდენტი 2011 წლის 11 ნოემბრიდან. აქტიურ პოლიტიკურ ცხოვრებაში ჩაება 70-იანი წლებიდან. 1982-1983 და 1991-1992 წლებში იყო ქალაქ გოლუეის მერი, 1993-1997 წლებში ეკავა კულტურისა და ხელოვნების მინისტრის თანამდებობა.
მინე-ბეგი

მინე-ბეგი (მუიმ-ბაგი; , აგრეთვე ; , „პატარა ტევრი“) — პატარა ქალაქი ირლანდიაში, მდებარეობს კარლოუს საგრაფოში (ლენსტერის პროვინცია).

ქალაქიდან ორ კილომეტრში მდებარეობს ბალიმუნის ციხე-სიმაგრე, რომელიც თარიღდება, დაახლოებით, საუკუნით.

ადგილობრივი სარკინიგზო სადგური გაიხსნა 1848 წლის 24 ივლისს და დაიხურა სავაჭრო მიმოსვლისთვის 1976 წლის 6 სექტემბერს.

დემოგრაფია
მოსახლეობა — 2837 ადამიანი (2016 წლის მონაცემებით).

2006 წლის აღწერის მონაცემები:

ქვემოთმოყვანილ დაფებში ყველა პასუხის ჯამი (სვეტი „ჯამი“), როგორც წესი, დასახლებული პუნქტის სრულ მოსახლეობაზე ნაკლებია (სვეტი „2006“).

1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე პასუხის გამცემთა წილი მტელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.

1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე მოპასუხეთა წილი მთელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.
იმპალა

იმპალა, პალა (ლათ. ) — წყვილჩლიქოსანი ძუძუმწოვარი ძროხისებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძე 1,1-1,8 მ აღწევს, სიმაღლე მინდაოში 77-100 სმ, კუდის სიგრძე 25-40 სმ, წონა 40-90 კგ. მამლის რქების სიგრძეა 75 სმ; დედალი ურქოა. მურა-წითურია, სხეულის ქვედა ნაწილი და კუდის ირგვლივ არსებული „სარკე“ თეთრია. გავრცელებულია ცენტრალურ და სამხრეთ აფრიკის სავანებსა და მეჩხერ ტყეებში. იკვებება ბალახოვანი მცენარეებით, ფოთლებით, კვირტითა და ყლორტით. ცხოვრობს ჯგუფებად. ახასიათებს სქესობრივი დიმორფიზმი. აფრიკაში ბინადრობს დაახლოებით 2,000,000 სული იმპალა.
შონ ტომას ო’კელი

შონ ტომას ო’კელი (; დ. 25 აგვისტო, 1882, დუბლინი, ირლანდია — გ. 23 ნოემბერი, 1966, იქვე) — ირლანდიელი პოლიტიკოსი. ირლანდიის პრეზიდენტი 1945-1959 წლებში.

შონ ტომას ო’კელმა საშუალო განათლება მიიღო დუბლინში და 1898 წელს მუშაობა დაიწყო ეროვნულ ბიბლიოთეკაში ასისტენტად. 1945 წელს პრეზიდენტ დაგლას ჰაიდის მეორე საპრეზიდენტო ვადაზე უარის თქმის შემდეგ აირჩიეს ირლანდიის პრეზიდენტის თანამდებობაზე. 1952 წელს ავტომატურად აირჩიეს მეორე ვადით პრეზიდენტად, ოპონენტის არარსებობის გამო. მისი მმართველობის დროს, 1949 წელს ირლანდიამ ერთა თანამეგობრობა დატოვა.

1966 წელს გარდაიცვალა. დაკრძალულია გლასნევინის სასაფლაოზე.
ლოთარ I

ლოთარ (დ. 795 — გ. 29 სექტემბერი 855) — საღვთო რომის იმპერატორი 817–855 წლებში, თუმცა 840 წლამდე ის მხოლოდ თანამმართველი იყო მამამისთან ერთად. 815–817 წლებში იყო ბავარიის მეფე, 818–855 წლებში იტალიის, 840–855 წლებში კი ცენტრალური საფრანგეთის ტერიტორიის მმართველი. სახელწოდება ლორენი სწორედ მისი სახელიდან წარმოსდგა.
ლოთარი იყო კაროლინგთა იმპერატორ ლუი ღვთისმოსავის უფროსი ვაჟი.

გარკვეული მიზეზების გამო, ლოთარ -მა წააქეზა თავისი ძმები პიპინ აკვიტანიელი და ლუდვიგ გერმანელი მამის წინააღმდეგ, რომელმაც მათი ნახევარძმა შარლ მელოტი ფრანკთა მიწაზე თანამმართველად გამოაცხადა. მამის სიკვდილის შემდეგ, შარლმა და ლუდვიგმა გააერთიანეს ძალები ლოთარის წინააღმდეგ 3 წლიან სამოქალაქო ომში, რომელიც გაგრძელდა 840 წლიდან 843 წლამდე. ომის შედეგად, ფრანკთა იმპერია ვერდენის ხელშეკრულებით დაიყო 3 ნაწილად. ლოთარს, რომელმაც შეინარჩუნა იმპერატორის ტიტული, ერგო იტალია და რაინისა და რონის გასწვრივ მდებარე მიწების ზოლი. ლუდვიგ გერმანელს - რაინის აღმოსავლეთ მდებარე მიწები (აღმოსავლეთ ფრანკთა სამეფო), ხოლო შარლ მელოტს - რაინის დასავლეთით მდებარე მიწები (დასავლეთ ფრანკთა სამეფო). ფრანკთა სახელმწიფოს გაყოფა ვერდენის ხელშეკრულებით შეესაბამებოდა ჩამოყალიბების პროცესში მყოფი ფრანგი, გერმანელი და იტალიელი ხალხების განსახლების საზღვრებს და მან არსებითად, დასაბამი მისცა სამი დიდი სახელმწიფოს - საფრანგეთის, გერმანიის და იტალიის შექმნას.
ლუდვიგ II გერმანელი

ლუდვიგ გერმანელი (დ. 806 — გ. 28 აგვისტო 876) — კარლოს დიდის შვილიშვილი და ლუი ღვთისმოსავის მესამე ვაჟი.
მან გარდაცვალებიდან მალევე მიიღო სახელად „გერმანელი“ იმის აღსანიშნავად, რომ მისთვის გადაცემული ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი მდებარეობდა სწორედ გერმანულ მიწებზე. ეპითეტი „გერმანელი“ არის ძველი ისტორიული ეროვნული ტერმინის „რეცეფცია“. ეს ტერმინი ხელახლა წამოტივტივდა საუკუნეში, თუმცა ეს ზედმეტსახელი მხოლოდ ძველი გადმონაშთია.

817 წლიდან ლუდვიგი გახდა ბავარიის მეფე და მიჰყვებოდა თავისი ბაბუის, კარლოს დიდის კურსს: აჯილდოებდა მის ერთგულ და მის სამსახურში მყოფ პირებს და ასევე ერთგულ სამთავროებს. როდესაც მისმა მამამ, ლუი ღვთისმოსავმა დაანაწევრა იმპერია თავისი მმართველობის დასასრულს, 843 წლის ვერდენის ხელშეკრულებით მან მიიღო აღმოსავლეთ ფრანკთა სამეფო, დღევანდელი გერმანიის ტერიტორიაზე.
ბორისი

ბორისი  — სოფელი ირლანდიაში, მდებარეობს კარლოუს საგრაფოში (ლენსტერის პროვინცია), რეგიონულ გზა -702-თან.

ადგილობრივი სარკინიგზო სადგური გაიხსნა 1858 წლის 20 დეკემბერს, დაიხუდა 1963 წლის 1 აპრილს.

დემოგრაფია
მოსახლეობა — 582 ადამიანი (2006 წლის აღწერით). 2002 წელს მოსახლეობა შეადგენდა 580 ადამიანს.

2006 წლის აღწერის მონაცემები:
კლონგალი

კლონგალი (; , „უცხოების მდელობი“) — სოფელი ირლანდიაში, მდებარეობს უექსფორდისა და კარლოუს საგრაფოების საზღვარზე (ლენსტერის პროვინცია), -9 და -80 გზების გადაკვეთის რაიონში. მდინარე დერის გასწვრივ სოფელს აქვს ტყუპი-დასახლება უოტჩ-ჰაუს-ვილიჯი.

სოფელთან ახლოს მდებარეობს ძველი მონასტერი.

დემოგრაფია
მოსახლეობა — 231 ადამიანი (2006 წლის აღწერით). 2002 წელს მოსახლეობა შეადგენდა 193 ადამიანს.

2006 წლის აღწერის მონაცემები:
თათური ენა

თათური ენა — თათების ენა, განეკუთვნება ირანულ ენათა სამხრეთ-დასავლეთ ჯგუფს. უახლოვდება სპარსულ და ტაჯიკურ ენებს. გავრცელებულია აზერბაიჯანსა და დაღესტანში. თათურ ენაზე ლაპარაკობს დაახლოებით 28 ათ. ადამიანი. თათური ენის ფონეტიკური სისტემა ხასიათდება როტაციზმით, დამავალი დიფთონგებით, სინჰარმონიზმით. აზერბაიჯანში თათურ ენაზე ლაპარაკობს 18 ათასი, ხოლო რუსეთში 2,300 ადამიანი. საფრთხეში მყოფი ენაა,; შეტანილია საფრთხის ქვეშ მყოფი მსოფლიოს ენების იუნესკოს ატლასში.
კლონმორი

კლონმორი (; , „მოგუს დიდი მდელობი“) — სოფელი ირლანდიაში, მდებარეობს კარლოუს საგრაფოში (ლენსტერის პროვინცია). მოსახლეობა — 461 ადამიანი (2002 წლის აღწერით).

დასახლება შეიქმნა პატივსაცემად წმინა მოგუსა, რომელმაც 530 წელს აქ დააარსა რელიგიური საზოგადოება და მონასტერი. სოფლის მნიშვნელოვანი ღირსშესანიშნაობაა — ციხე-სიმაგრე, რომლის შესახებაც ცნობები არ გვხვდება საუკუნემდე, მაგრამ რომლის ფორმაც აჩვენებს, რომ, როგორც ჩანს, იგი ააგეს საუკუნეში.
იეჰოვა

იეჰოვა, ჲაჰვე (ძველქართული იეღოვა, ეღოვა, ეგოვა) — ივრითისეული ოთხასოეულ „ტეტრაგრამატონის“ ჲჰვჰ, -ის ლათინური ვერსია, რომელიც გავრცელდა სხვადასხვა ენებში. იგი აბრაამისეული რელიგიების ორ განაყოფში - იუდაიზმსა და ქრისტიანობაში გვხვდება. წარმოადგენს ისრაელის ღმერთის და მამა-ღმერთის საკუთარ სახელს. გამოიყენება ძველ აღთქმაში (თანახი). ბიბლიის თანახმად, უფალი გამოეცხადა ებრაელ ხალხს მოსეს დახმარებით.

ეტიმოლოგია
ტეტრაგრამატონის ქართულად თარგმნის მრავალი ვარიანტი არსებობს, მათ შორის:
„მე ვარ, რომელიც ვარ“
„მე ვარ, რომელიც იყო, არის და იქნება“
„მე ვარ და მე ვიქნები შენთან“
„მე ვქმნი და გარდავქმნი ყოველივეს“
„მე ვანთავისუფლებ“

ტეტრაგრამატონი წარმოდგენილია ბიბლიის ტრადიციულ, მასორეტულ ტექსტებში, ხოლო უძველესი ლათინური ტრანსლიტერაცია მიეკუთვნება საუკუნეს.

ზოგიერთი მკვლევარის აზრით, ტეტრაგრამატონის თანამედროვე გამოთქმა „იეჰოვა“ უნდა უკავშირდებოდეს ჲჰვჰ-ს. ის ივრითში ღმერთის ერთ-ერთი ტიტულის „ადონაი“-ს კომბინირებულ ვარიანტს წარმოადგენს საუკუნიდან. თუმცა ზოგიერთი მოწმობით, ეს ფორმა გვხვდება ჯერ კიდევ გვიანი ანტიკური ეპოქის ბოლოს ( საუკუნეში). აზრთა სხვადასხვაობის მიუხედავად, მკვლევართა უმეტესობა თანხმდება, რომ ტეტრაგრამატონის ყველაზე ზუსტი ვოკალიზება თორას ძველ მანუსკრიპტებში (ძვ. წ ს) უნდა ყოფილიყო ჲაჰვჱ, ჲაჰვე. თუმცა ეს საკითხი დღემდე სადავოა იმ მიზეზთა გამო, რომ ღმერთის საკუთარი სახელის წარმოთქმა იუდაიზმში ისევე, როგორც ადრეულ ქრისტიანობაში აკრძალული იყო პატივისცემის მიზნით.

მიიჩნეოდა, რომ არასრულყოფილ არსებას-ადამიანს ღმერთის წმინდა სახელი არ უნდა წარმოეთქვა, მისდამი შეურაცხყოფის თავიდან აცილების მიზნით. ღმერთის სახელს მხოლოდ უმაღლესი მღვდელმსახური წარმოთქვამდა წელიწადში ერთხელ, ქიფურის დღესასწაულზე. მისი მნიშვნელობა სცილდება ყოფის იდეას ფილოსოფიური გაგებით და მოიცავს ღმერთის მონაწილეობას ისრაელის ისტორიაში. ამიტომ ტეტრაგრამატონს ჩვეულებრივ კითხულობდნენ როგორც „ადონაის“ („უფალო ჩემო და ღმერთო ჩემო“) ან ღმერთის კიდევ ერთ-ერთი ტიტულის, „ცაბაოთ“ („საბაოთ“) ზეცათა უფლის სახით. ამიტომაც დღესდღეობით ტეტრაგრამატონის ზუსტი ვოკალიზება დაკარგულია.
ლოხლინბრიჯი

ლოხლინბრიჯი (ლილინბრიჯი; ; , „ნახევარხეობის ხიდი“) — სოფელი ირლანდიაში, მდებარეობს კარლოუს საგრაფოში (ლენსტერის პროვინცია), -9 და -705 ტრასებთან, მდინარე ბაროუს ნაპირებთან.

1999 წლის იანვარს ღამით კარლოუში მოკლევადიანად დაფიქსირდა მნათობი ცეცხლოვანი ბურთი, რომელიც ხმაურიანად გაქრა. 1999 წლის 12 დეკემბერს მოხუცმა ქალბატონმა ლოხლინბრიჯში იპოვა მეტეორიტის ნაგლეჯები; მოგვიანებით ნაპოვნი იქნა კიდევ ორი. მეტეორიტი, რომელსაც დაარქვეს ლოჰლინბრიჯი, ჯამური წონით 220 გრამი, გახდა პირველი ირლანდიაში შეგროვებული მეტეორიტი 1865 წლიდან და პირველი ჩამოვარდნილი მეტეორიტი, რაც კი 1991 წლიდან უპოვიათ ირლანდიასა ან დიდ ბრიტანეთში. წინა ირლანდიური მეტეორიტი კი ნაპოვნი იქნა დანდრამში (ტიპერარის საგრაფო).

დემოგრაფია
მოსახლეობა — 674 ადამიანი (2006 წლის აღწერით). 2002 წელს მოსახლეობა შეადგენდა 646 ადამიანს.

2006 წლის აღწერის მონაცემები:
ბაროუ (მდინარე)

ბაროუ (, , ) — მდინარე ირლანდიის რესპუბლიკაში. საერთო სიგრძე — 192 კმ (მე-2 ადგილი ქვეყანაში).

მდინარე სათავეს იღებს სლივ-ბლუმის მთებში, ლიშის საგრაფოში, და მიედინება სამხრეთ მიმართულებით უოტერფორდის, კილკენისა და კარლოუს საგრაფოების გავლით კელტების ზღვამდე. გარდა ამისა, ბაროუ დიდი არხით უერთდება ქალაქ ეფის კილდერის საგრაფოში.

მდინარეს ძველი სახელწოდება — ბერბა — დაკავშირებულია სიტყვა „დუღილთან“ (ძვ. ირლ. — ). ბაროუ მდინარეებ ნორსა და შურთან ატარებს სახელწოდებას „სამი და“
სლენი (მდინარე)

სლეინი  — მდინარე ირლანდიის რესპუბლიკაში.

მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. მდინარე სათავეს იღებს მთა ლუნაკილაზე, უიკლოუს მთების დასავლეთ ნაწილზე, უიკლოუს საგრაფოში. მიედინება უიკლოუს, კარლოუსა და უექსფორდის საგრაფოებში. ჩაედინება ირლანდიის ზღვაში. მდინარის სიგრძე — 117 კმ.

მდინარეზე აგებულია 32 საავტომობილო და ერთი სარკინიგზო ხიდი.
ები კორნიში

ები კორნიში (; 7 აგვისტო, 1982), აგრეთვე ცნობილია სასცენო სახელით — ავსტრალიელი მსახიობი და რეპერი. სახელი გაითქვა ფანი ბრონის როლის შესრულებით 2009 წლის ფილმში „კაშკაშა ვასკვლავი“. მისი სხვა ცნობილია ფილმებია: „აკრძალული ილეთი“ (2011), „უსაზღვრო“ (2011), „შვიდი ფსიქოპათი“ (2012) და „სამი ბილბორდი მისურიში, ებინგის საზღვარზე“ (2017). 2018 წლიდან მონაწილეობს ამერიკულ პოლიტიკურ ტელესერიალში „ჯეკ რაიანი“.

მიღებული აქვს ავსტრალიის კინოინსტიტუტის სხვადასხვა ჯილდოები, აგრეთვე კინომსახიობთა გილდიის ჯილდო 2018 წელს.

ფილმოგრაფია
კარლოუს ციხე-სიმაგრე

კარლოუს ციხე-სიმაგრე მდებარეობს მდინარე ბაროუს ნაპირებზე, ქალაქ კარლოუსთან, ირლანდიის რესპუბლიკაში. ოდესღაც ეს იყო ერთ-ერთი ყველაზე შთამბეჭდავი ნორმანდიული ციხე-სიმაგრე ირლანდიაში, მაგრამ დღემდე შემორჩენილია მხოლოდ დასავლეთის კედელი და ორი კოშკი. ამჟამად ციხე-სიმაგრე წარმოადგენს ირლანდიის ძეგლების აღორძინების კომპანიის ყურადღების ცენტრს.

მახასიათებლები
ციხე-სიმაგრე არის დონჟონი, რომელიც შედგება ოთხი განყოფილების, ოთხი კედლისა და სამი სართულისგან ცილინდრული ფორმის კოშკების აგებულებით. ის შედგებოდა ჰორიზონტალურად დაწყობილი რიყის ქვებისგან გრძელი წვრილი ჩაღრმავებებით. თავდაპირველად დონჟონი იყო ორსართულიანი, მესამე სართული აიგო საუკუნეში. ციხე-სიმაგრის აღმოსავლეთი ნაწილი 1814 წელს დაინგრა და განადგურდა. დასავლეთი კედელი კოშკებთან ერთად დღემდე შემორჩა. ციხე-სიმაგრე თითქმის მთლიანად აგებულია კირქვისგან. ის განლაგებულია ხელოვნურად გასწორებულ ქვიან ბორცვზე, ორი მდინარის — ბაროუსა და ბარენის — შეერთების ადგილას.

ისტორია
დონჟონი წარმოადგენდა სამსართულიან მართკუთხა კონსტრუქციას კუთხეებში ცილინდრული კოშკებით. შესაძლოა, ციხე-სიმაგრე ააგო 1207 წლიდან 1213 წლამდე პერიოდში უილიამ მარშალმა 1180-იან წლებში ჰიუ დე ლეისის მიერ აგებულ მოტისა და ბეილის ადგილას. შესაძლოა, ეს არის ერთ-ერთი უძველესი ოთხკოშკიანი დონჟონი ბრიტანეთსა და ირლანდიაში. პირველ სართულზე შესასვლელი ჩრდილოეთითაა. ყველა სართულზე ასასვლელი გადიოდა ქვის კიბეზე. 1306 წელს ციხე-სიმაგრე გადავიდა სამეფო ხელისუფლების ხელში, შემდეგ კი საჩუქრად გადაეცა ნორფოლკის გრაფებს, რომლებიც ციხე-სიმაგრეს ფლობდნენ 1537 წლამდე. ჯეიმზ ფიცჯერალდმა დაიპყრო ციხე-სიმაგრე 1494 წელს, შემდეგ ის აღებულ იქნა ტომას ფიცჯერალდის მიერ 1535 წელს და რამდენიმეჯერ გადავიდა ხელიდან ხელში, სანამ ის არ იყიდა დონაჰ ო'ბრაიანმა, ტორმონდის გრაფმა, 1616 წელს. ციხე-სიმაგრე დაეცა ირლანდიის გაერთიანებული ომების დროს 1642 წელს. ამავე წელს ორმონდის გრაფის ჯარიდან გამოყოფილმა რაზმმა გადაარჩინა 500 მოშიმშილე ინგლისელი ტყვე ამ ციხე-სიმაგრიდან. მოგვიანებით, ჰენრი აირტონის გათავისუფლების შემდეგ, 1650 წელს ნაგებობა ორმონდებს დაუბრუნდა. უფრო გვიან ის გადაეცა ჰამილტონების ოჯახს.

1813 წელს ჰამილტონების ოჯახმა ციხე-სიმაგრე მიაქირავა ექიმ ფილიპ პერი პრაის მიდლტონს, რომელმაც 2000 ფუნტი სტერლინგი დახარჯა ციხე-სიმაგრის საგიჟეთად ქცევის მცდელობაში. 1814 წლის 13 თებერვალს ექიმმა, მიწისქვეშა კორიდორის გაკეთების მცდელობისას, გამოიყენა ასაფეთქებელი ფხვნილი, რამაც აღმოსავლეთი კედლისა და კოშკების განადგურება გამოიწვია. ქვის წყობა საბოლოოდ დაინგრა.
კარგი წელი

კარგი წელი — რიდლი სკოტის 2006 წლის ფილმი, რომანტიკული კომედია. ფილმი ამავე სახელწოდების ნოველაზეა დაფუძნებული. გადაღებულია ლონდონსა და პროვანსში.

სიუჟეტი
მთავარ გმირს, ლონდონის ერთ-ერთ საფინანსო კომპანიაში მომუშავე მაქს სკინერს (რასელ კროუ) ბიძა, ჰენრი, გარდაეცვლება საფრანგეთში, პროვანსში. მაქსის ბიძა ცნობილი მეღვინე იყო და შესანიშნავ ვენახსა და მარანს ფლობდა. თავდაპირველად მაქსი აპირებს გაყიდოს მამული, თუმცა საფრანგეთში ჩასვლის შემდეგ მას ახსენდება ბიძასთან გატარებული ბავშვობა და საკუთარ გადაწყვეტილებაში დაეჭვდება. აღმოჩნდება, რომ ჰენრის ქალიშვილი (ები კორნიში) ჰყავდა და სიკვდილის წინ მაქსს წერილი მისწერა, რათა ამ უკანასკნელს ეზრუნა იმისათვის, რომ ჰენრის მემკვიდრეობა მის ქალიშვილს მიეღო. საფრანგეთში ყოფნისას მაქსი მომხიბვლელ ფანი შენელს (მარიონ კოტიარი) გაიცნობს. ყოველივე ეს მას საბოლოო გადაწყვეტილებას შეაცვლევინებს. მაქსი ლონდონს დატოვებს და საცხოვრებლად ბიძის სახლში გადავა.

როლებში
რასელ კროუ — მაქს სკინერი
მარიონ კოტიარი — ფანი შენალი
ები კორნიში — კრისტი რობერტსი
ალბერტ ფინი — ჰენრი სკინერი
ფრედი ჰაიმორი — მცირეწლოვანი მაქს სკინერი
ირლანდიის მდინარეები

ირლანდიის მდინარეები მთელი წლის განმავლობაში უხვწყლიანია, არ იყინება ზამთარში. გამოიყენება ნაოსნობისა და ჰიდროელექტროენერგიის გამომუშავებისთვის. ყველაზე დიდი და მნიშვნელოვანე მდინარე ირლანდიაში არის შენონი, რომელიც კვეთს ქვეყნის დასავლეთისა და აღმოსავლეთის ძირითად ნაწილს.

ირლანდიაში სიგრძით უდიდესი მდინარეების სია
ირლანდიაში სიგრძით უდიდესი მდინარეების სია.
იმონ დე ვალერა

იმონ დე ვალერა (; დ. 14 ოქტომბერი, 1882, მანჰეტენი, აშშ — გ. 29 აგვისტო, 1975, დუბლინი, ირლანდია) — ირლანდიელი პოლიტიკოსი. ირლანდიის პრეზიდენტი 1959-1973 წლებში. ირლანდიის კონსტიტუციის ავტორი, ირლანდიის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის ერთ-ერთი ლიდერი. პრეზიდენტობამდე არაერთხელ ეკავა ირლანდიის პრემიერ-მინისტრის პოსტი.

ირლანდიის დამოუკიდებლობისათვის ომის პერიოდში (1919-1921 წწ.) იყო პარლამენტის თავმჯდომარე და შინ ფეინის რესპუბლიკური მმართველობის პრეზიდენტი (1921-1922 წწ.). 1926 წელს დააარსა პოლიტიკური პარტია ფიანა ფაილი.

1959 წელს შონ ტომას ო’კელის მეორე საპრეზიდენტო ვადის ამოწურვის შემდეგ აირჩიეს რესპუბლიკის პრეზიდენტად. 1966 წელს აღნიშნულ თანამდებობაზე კვლავ აირჩიეს მეორე ვადით. პრეზიდენტობის მეორე 7-წლიანი ვადის ბოლოს იგი იყო 90 წლის და გახდა მსოფლიოში ყველაზე ასაკოვანი პრეზიდენტი.
ჯოვანი მარია ფონტანა

ჯოვანი მარია ფონტანა — რუსეთში მოღვაწე იტალიელი არქიტექტორი, ცნობილი ბაროკოს სტილში შესრულებული ნამუშევრებით სანქტ-პეტერბურგსა და მოსკოვში. ფონტანას შესახებ საკმაოდ მცირე ცნობები მოიპოვება.

ბიოგრაფია
წარმოშობით არის ტიჩინოს კანტონში მცხოვრები ფონტანების გვარიდან, უტყუარი ცნობები მისი დაბადების თარიღთან დაკავშირებით არ არსებობს, თუმცა არსებული ვერსიის მიხედვით დაბადების თარიღად 1670 წელია მიჩნეული. მისი გვარიდან, ასევე ცნობილი არქიტექტორია კარლო ფონტანა, რომელსაც ზოგიერთი წყაროები ჯოვანის ბიძად და მის მასწავლებლად მოიხსენიებენ.
ძროხისებრნი

ძროხისებრნი (ლათ. ) — მცოხნელი ძუძუმწოვრების ოჯახი წყვილჩლიქოსნების რიგისა. ნაირგვარი ზომა-წონა აქვთ, ჯუჯა ანტილოპის სიმაღლე მინდაოში 25 სმ, მასა 3 კგ აღწევს, ბიზონის სიმაღლე მინდაოში კი 200 სმ, მასა 1000 კგ-მდეა. ზოგი სახეობა მოხდენილია, ზოგი მასიური აგებულებისაა. ხარებს (მრავალი სახეობის ფურებსაც) ორი წაწვეტებული რქა აქვთ (გამონაკლისია ოთხრქა ანტილოპი). რქები მუდმივია და არ იცვლება. თითები 4-4-ია, მაგრამ და თითი ძალზე პატარებია. კუჭი ოთხსაკნიანია. ძროხისებრნი გავრცელებული არიან ევროპაში, აზიაში, აფრიკასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. ცხოვრობენ ველებზე, სავანებში, პრერიებში, ალპურ მდელოებზე, ტყეებში. ზოგი ვერტიკალურად ზღვის დონიდან 5000 მ-მდე აღწევს. იკვებებიან მცენარეულობით. მაკეობა გრძელდება 4-11 თვემდე. შობენ 1-5 ნაშიერს. ძროხისებრნთა უმრავლესობას სარეწაო მნიშვნელობა აქვს, ზოგი მათგანი (ძროხა, კამეჩი, ცხვარი, თხა) მოშინაურებულია და გამოყენებულია მეურნეობაში.

ოჯახში 6 ქვეოჯახის 43 გვარი და 109 სახეობაა. საქართველოში გვხვდება 5 სახეობა.
სადოვის ბრძოლა

სადოვის ბრძოლა — გადამწყვეტი ბრძოლა ავსტრია-საქსონიის ჩრდილოეთ არმიასა (სარდალი ლიუდვიგ ბენედეკი) და პრუსიის ჯარებს (სარდალი ვილჰელმ ) შორის. გაიმართა 1866 წლის 3 ივლისს ჩეხეთის ქალაქ სადოვის რაიონში ავსტრია-პრუსიის ომის დროს.

ავსტრიის არმიას, რომელიც სადოვასთან იცავდა თავს, პრუსიელებმა დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან შეუტიეს. 3 ივლისს, დილით, პრინც ფრიდრიხ კარლის პრუსიის პირველმა არმიამ ავსტრიელთა ცენტრს შეუტია, შუადღისას პრუსიის მეორე არმიამ ჩრდილოეთიდან ავსტრიელთა ფლანგსა და ზურგს დაარტყა, რამაც ბრძოლის ბედი გადაწყვიტა.

ამ დამარცხებამ ავსტრიელები აიძულა დაედოთ პრაღის ზავი. სადოვასთან გამარჯვებაში დიდი როლი ითამაშა პრუსიელთა სტრატეგიის უპირატესობამ.
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები რუსეთში

2012 წლის მონაცემებით რუსეთში იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის 25 ძეგლია, რაც საერთო რაოდენობის 2,5%-ია (სულ 981). 15 ობიექტი კულტურული კრიტერიუმის მქონეა, მათგან 6 კი ადამიანის შექმნილია ( კრიტერიუმი), ხოლო 10 ბუნებრივი კრიტერიუმის მქონე. ამის გარდა, 2012 წლის მდგომარეობით რუსეთში მდებარე 26 მსოფლიოს მემკვიდრეობის კანდიდატ ძეგლთა სიაშია. პირველი ობიექტები მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში მე-14 სესიის დროს შეიტანეს, 1990 წელს.

სია
ცხრილში მოცემულია ობიექტები, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში, მათი დამატების თარიღის ზრდის მიხედვით.

ძეგლების გეოგრაფიული მდებარეობა
კანდიდატები
მოცემულ ცხრილში წარმოდგენილია ძეგლები, რომლებიც მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების კანდიდატთა სიაში არიან.

ობიექტების გეოგრაფიული მდებარეობა