iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
შამგონა

შამგონა — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი. ზუგდიდიდან 10 კმ. იგი მდინარე ენგურსა და რუხისწყალს შორის მოქცეული საქართველოს ერთადერთი კუნძულია, რომელზეც ცალკე დასახლებული პუნქტია გაშენებული.

შამგონა ესაზღვრება გალის მუნიციპალიტეტის სოფლებს — სიდასა და თაგილონს. ეს პატარა კუნძული საუკუნის ნახევარში წყალდიდობის შედეგად წარმოიშვა. წინათ შამგონის ტერიტორია ნახევარკუნძულს წარმოადგენდა. წარსულში კუნძული დაფარული ყოფილა ტყით და უნაყოფო ვენახით, რომელსაც „შამგუს“ უწოდებდნენ. ვენახის სახელწოდების მიხედვით „შამგონად“ იწოდა.

კუნძულზე მოსახლეობა საუკუნის მიწურულს გაჩნდა. გადმოცემით პირველი მოსახლე გვარად მიჯგვარია ყოფილა. საუკუნის შუა ხანებში დაარსდა ეკლესია, რომელიც შემდგომში ერთ-ერთი წყალდიდობის დროს დანგრეულა. ეკლესია კვლავ აშენდა სოფლის სასაფლაოს ტერიტორიაზე.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1605 ადამიანი.
კატერინ სიაჩოკე

მარია ალექსანდრა კატერინ სიაჩოკე ( დ. 21 იანვარი 1972, ბოგოტა) — კოლუმბიელი მსახიობი და მოდელი. განსაკუთრებით ცნობილია თავისი როლებით მრავალრიცხოვან ესპანურენოვან ტელენოველებში. იგი ფელიქს სიაჩოკეს და ბლანკა გაეტეს უფროსი ქალიშვილია და ჰყავს სამი ძმა. სიაჩოკე 1999 წლის 4 ივლისიდან დღემდე არგენტინელი მსახიობისა და რეჟისორის მიგელ ვარონის მეუღლეა.

ბიოგრაფია
კატერინ სიაჩოკე დაიბადა 1972 წლის 21 იანვარს კოლუმბიის დედაქალაქ ბოგოტაში. პერველად ტელესერიალში გამოჩნდა 1994 წელს.

სიაჩოკეს ერთ-ერთი ბოლო ნამუშევრებია სტუდია ტელემუნდოს მიერ გადაღებული სერიალები, როგორებიცაა : „სახლი მეზობლად“, „სად არის ელისა?“, „უმკერდოდ სამოთხე არ არსებობს“, „სხვისი ცოდვები“, „ვნებათა მიწა“, „სიყვარულის გაკვეთილები“, „შურისძიება“, „სიყვარული უდაბნოში“ და სატელევიზიო დამოუკიდებელი სერიებისგან შემდგარი პროგრამა „გადაწყვეტილებები“. იგი სერიალებში უფრო ცნობილია უარყოფითი პერსონაჟების, სერიალის წამყვანი ალქაჯების თამაშით, და პოპულარობა სწორედ ამ როლებმა მოუტანეს.

ბოლო 10 წელი უარყოფითი როლების თამაშის შემდეგ, მან ერთ-ერთ ბოლო სერიალში განასახიერა დადებითი პერსონაჟის სახე, მთავარი გმირის დედა ილდა სანტანა ტელემუნდოს ტელენოველაში „უმკერდოდ სამოთხე არ არსებობს“. ტელემუნდოს ახალ სერიალში „სახლი მეზობლად“ იგი ასევე დადებით როლს თამაშობს.

სიაჩოკე 2014 წელს დაუბრუნდა ეკრანებს ტელემუნდოს ახალ სერიალში „მაფიაზე გათხოვილი“, რომლის გადაღებებიც 2014 წლის თებერვლიდან ამავე წლის აგვისტომდე მიმდინარეობდა, სერიალის პრემიერა აშშ-ში ტელემუნდოს არხზე 8 ივლისს შედგა და 1 დეკემბერს დასრულდა.

2015 წლის აპრილიდან კატერინ სიაჩოკე მეუღლესთან ვარონისთან ერთად მექსიკაში გადავიდა საცხოვრებლად, სადაც ვარონი ტელემუნდოს ახალი სერიალის „რკინის ქალბატონის“ მეორე სეზონის რეჟისორია.

2016 წელს სიაჩოკე ტელემუნდოს ეკრანებს დაუბრუნდება სერიალით „სამოთხე უმკერდოდაც არსებობს“, 2009 წლის ფენომენის „უმკერდოდ სამოთხე არ არსებობს“-ის გაგრძელება, რომლის სიუჟეტიც 14 წლის შემდეგ ვითარდება.

2017-2018 წლებში სიაჩოკე სერიალ „სამოთხე უმკერდოდაც არსებობს“, მეორე და მესამე სეზონებში იღებს მონაწილეობას.

ფილმოგრაფია
სენაკისა და ჩხოროწყუს ეპარქია

სენაკისა და ჩხოროწყუს ეპარქია – მდებარეობს სამეგრელოში, ისტორიული კოლხეთის სამეფოში, ოდიშის დაბლობზე და მოიცავს სამეგრელოს ქალაქებს – სენაკს, ჩხოროწყუს და მათ მიმდებარე ტერიტორიას.

საზღვრები
სენაკისა და ჩხოროწყუს ეპარქიას აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება ჭყონდიდის, დასავლეთიდან - ზუგდიდისა და ცაიშის, ფოთისა და ხობის, ჩრდილო–აღმოსავლეთიდან – ცაგერისა და ლენტეხის, ჩრდილო–დასავლეთიდან – მესტიისა და ზემო სვანეთის, სამხრეთიდან - შემოქმედის ეპარქიები.ეპარქიის ტერიტორია მოიცავს მდინარეების ხობისწყლისა და ტეხურის შუა დინების, და ნაწილობრივ, მდინარე რიონის აუზებს, რაც ძველი ქართული სამეფოს ეგრისის, იმავე ლაზიკის ცენტრალურ ნაწილს წარმოადგენს.

ეპარქიის ისტორია
აფხაზეთის საკათალიკოსოს ჩამოყალიბების შემდეგ, მთელ დასავლეთ საქართველოში მისი იურისდიქცია გავრცელდა, ხოლო საქართველოს ტერიტორიაზე დაფუძნებული ბერძნული სამღვდელმთავროების ქართულით შეიცვალა.

თანამედროვე სენაკისა და ჩხოროწყუს ეპარქიის ტერიტორიის იმჟამინდელი მოსახლეობა ცაიშისა და ჭყონდიდის ეპარქიების შემადგენლობაში ითვლებოდა. როდესაც საქართველო სამეფოებად და სამთავროებად დაიყო, სენაკის ტერიტორიაზე არსებული უკვე გაყოფილი ეგრისის სამეფოს ძველი დედაქალაქი ციხეგოჯი, – საუკუნეში ოდიშის მთავართა - დადიანთა რეზიდენცია გახდა. ამ დროიდან ჩრდილო კავკასიელ მთიელთა შემოსევებით შევიწროებული აფხაზეთის კათალიკოსი იძულებული ხდებოდა თავშესაფარი შედარებით უსაფრთხო ადგილას ეძია და უპირველესი მღვდელმთავარი ღვთისმსახურებას ხშირად სენაკში აღასრულებდა.

საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალიის გაუქმების შემდეგ ეს მხარე 1823 წელს ჩამოყალიბებულ სამეგრელოს ეპარქიაში იყო გაერთიანებული. 1874 წლის მაისის თვეში რუსეთის ეკლესიის წმიდა სინოდის განჩინებით გაუქმებული სამეგრელოს ეპარქია იმერეთის ეპარქიას მიუერთეს, ხოლო 1885 წლიდან შექმნილი გურია–სამეგრელოს ეპარქია სენაკისა და ჩხოროწყუს ტერიტორიებსაც აერთიანებდა.

1917 წლის შემდეგ
1917 წელს საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ავტოკეფალიის აღდგენის შემდეგ განახლდა ჭყონდიდის ეპარქია, რომელიც მთლიანად მოიცავდა სამეგრელოს ტერიტორიას. 1995 წელს საქართველოს ეკლესიის წმიდა სინოდის გადაწყვეტილებით ჭყონდიდის ეპარქიის საფუძველზე, მის ტერიტორიული გაყოფის შედეგად, აღდგა ძველი სამღვდელმთავროები: ზუგდიდისა და ცაიშის, ფოთისა და სენაკის, და საკუთრივ ჭყონდიდისა.

2003 წ. 18 აგვისტოს, საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის წმიდა სინოდის კრების განჩინებით, ჭყონდიდისა და ფოთი-სენაკის ეპარქიათა ხელახალი ტერიტორიული გადანაწილების საფუძველზე ჩამოყალიბდა სენაკისა და ჩხოროწყუს ეპარქია. ახალდაარსებული ეპარქიის საჭეთმპყრობლად წმიდა სინოდმა გამოარჩია არქიმანდრიტი შიო მუჯირი.
ჭყონდიდის ეპარქია

ჭყონდიდის ეპარქია – მდებარეობს სამეგრელოს ცენტრალურ ნაწილში და მოიცავს მუნიციპალიტეტებს: მარტვილს, აბაშასა და მათ მიმდებარე ტერიტორიას. ეპარქიის საკათედრო ტაძარი მარტვილში მდებარეობს.

ჭყონდიდის ეპარქიას აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება ხონისა და სამტრედიის, დასავლეთიდან ზუგდიდ-ცაიშის, ჩრდილოეთიდან მესტიისა და ზემო სვანეთის, სამხრეთიდან ფოთი-ხობის და შემოქმედის ეპარქიები.

ისტორია
საეკლესიო ტრადიცია ქრისტიანობის ქადაგებას ამ მხარეში წმინდა მოციქულ ანდრია პირველწოდებულს მიაწერს.

პირველი ეკლესია წმინდა მოციქულს მთელს ეგრისში ცნობილი კერპის - მუხის ხის, მეგრულად „ჭყონი დიდი“ მოკვეთილი მასალისგან აუგია. გადმოცემით, მისი სახელწოდებაც „ჭყონდიდი“ სწორედ აღნიშნულ ფაქტს უკავშირდება. საუკუნიდან ქვეყნის მოქცევასთან ერთად ეს კუთხეც გაქრისტიანდა, მაგრამ ს. ნახევრიდან ამ მხარეში დაარსებულ ბერძნულენოვან ეპარქიებს შორის გადანაწილდა. აფხაზთა მეფეების მიერ - საუკუნეებში ამ მხარეში დაარსებულ ქართულენოვან ეპარქიათა შორის (მოქვი, ბედია, ცაიში...) ჭყონდიდი ოდიშის უპირველეს სამღვდელმთავრო ეპარქიად ითვლებოდა. ჭყონდიდის სამღვდელმთავრო კათედრა დაარსებიდან ( ს.), მთელი მისი არსებობის მანძილზე უმნიშვნელოვანესი და დასავლეთ საქართველოს ერთ-ერთი უპირველესი ეპარქია იყო. ჭყონდიდელი მღვდელმთავრის დიდი გავლენისა და ავტორიტეტის გამო წმინდა მეფე დავით აღმაშენებელმა უმაღლესი საერო თანამდებობა - მწიგნობართუხუცესობა მიანდო და მეფის შემდეგ სამეფოს პირველ პირად აქცია. შემდეგში მეფე დავითმა ჭყონდიდელს კიდევ ორი ეპარქია - ბედია და ალავერდი დაუქვემდებარა, რაც მისი მზარდი გავლენის მიმანიშნებელია. ჭყონდიდელ-მწიგნობართუხუცესი ზოგჯერ საქართველოს უპირველესი საეკლესიო იერარქი - კათოლიკოსიც ხდებოდა.

საქართველოს პოლიტიკური დაშლილობის ხანაში, - სს. ჭყონდიდელი ეპისკოპოსი აფხაზეთის კათოლიკოსს ექვემდებარებოდა და სამეგრელოს სამთავროსა და მთლიანად დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკურ ცხოვრებაში მნიშვნელოვან ფუნქციას ასრულებდა. ს-ის 80-იან წლებამდე ოდიშის სამთავროში არსებულ ექვს სამღვდელმთავრო კათედრიდან ჭყონდიდი უპირველესად ითვლებოდა და გარკვეულ დროს ბედიისა და ცაგერ-სვანეთის ეპარქიების სამწყსო ტერიტორიასაც მართავდა.

საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალიის გაუქმების შემდეგ, დაიწყო რა ეპარქიათა შემცირება-გაუქმება, 1818 წელს რუსულმა საიმპერიო ხელისუფლებამ გააუქმა ცაიშის და ცაგერის საეპისკოპოსოები და მათი ტერიტორიები შეუერთა ჭყონდიდის საეპისკოპოსოს, რომელსაც უწოდეს სამეგრელოს ეპარქია, რომელიც 1885 წლიდან გურიის ეპარქიასთან გაერთიანდა და გურია-სამეგრელოს ეპარქია ეწოდა. ავტოკეფალიის აღდგენის შემდეგ განახლდა ჭყონდიდის ეპარქიაც.

ეპისკოპოსები
ევდემონ ჩხეიძე, საუკუნის დასაწყისი
ზოსიმე კოპალაძე, საუკუნე
გაბრიელ ლიპარტიანი, საუკუნის დასაწყისი
გრიგოლი, (-1877)
ანტონ ცაგარელ-ჭყონდიდელი (1777-1815)
ბესარიონ დადიანი (მიტროპოლიტი; 1815-15 ივლისი, 1828) — გრიგოლ დადიანის ძმა.
ამბროსი ხელაია 17 სექტემბერი, 1917 – 28 ოქტომბერი, 1919
პეტრე (ცაავა) 2019 წლამდე
სტეფანე (კალაიჯიშვილი) 2021 წლიდან
მესტიისა და ზემო სვანეთის ეპარქია

მესტიისა და ზემო სვანეთის ეპარქია — ეპარქია დასავლეთ საქართველოს უკიდურეს ჩრდილოეთში, ისტორიული სვანეთის სამთავროსა და ბალსზემო სვანეთში.

ეპარქიის ტერიტორია
ეპარქია კავკასიონის ქედის სამხრეთ კალთებს შეფენილ მესტიის რაიონსა (ყოფილი სეტი) და მის შემოგარენს — მდინარეების ენგურისა და ცხენისწყალის ხეობებს, აგრეთვე კოდორის ზემო წყლის აუზს, ე.წ. აფხაზეთის სვანეთს მოიცავს. მესტიისა და ზემო სვანეთის სამღვდელმთავრო ტერიტორიას აღმოსავლეთით და სამხრეთ-აღმოსავლეთით ესაზღვრება ცაგერისა და ლენტეხის ეპარქია, დასავლეთით — ცხუმ-აფხაზეთის, სამხრეთით ზუგდიდ-ცაიშისა, და სენაკისა და ჩხოროწყუს ეპარქიები, ჩრდილოეთით — საქართველო-რუსეთის სახელმწიფო საზღვრის მონაკვეთია, რომელიც ეპარქიის ტერიტორიას მიჯნავს ყაბარდო-ბალყარეთის ავტონომიურ რესპუბლიკასთან და ყარაჩაი-ჩერქეზეთის ავტონომიურ ოლქთან. ისტორიულად სვანეთის შემადგენლობაში საზღვრის გადაღმა, ჩრდილო კავკასიის მდინარეებს — ყუბანისა და ბაქსანის სათავის ხეობებში მდებარე საკმაოდ ვრცელი ტერიტორიაც შედიოდა.

1917 წლის შემდეგ
საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ავტოკეფალიის აღდგენის შემდეგ, განახლებული ცაგერისა და ლეჩხუმ-სვანეთის ეპარქია მოიცავდა მესტიასა და ზემო სვანეთსაც. ოციან წლებში დაწყებული საეკლესიო რეპრესიების გამო, ამ მხარეში, მღვდელმსახურება ფაქტობრივად არ აღესრულებოდა, თუმცა საბჭოური მმართველობის მიუხედავად, ზემო სვანეთმა სანიმუშო ერთგულებით დაიცვა ძველი ეკლესია-მონასტრები და იქ არსებული სიწმინდეები. სწორედ ამის გამოც დღეს ეპარქიის ტერიტორიაზე არსებულ ეკლესიათა უდიდეს ნაწილში შეიძლება ღვთისმსახურების განახლება აღდგენითი სამუშაოების ჩატარების გარეშე. ამ მხარის თითქმის ყველა სოფელში რამდენიმე ეკლესიაა. ზოგან მათი რიცხვი სამ ათეულსაც კი აღემატება. მიუხედავად ამისა, ზემო სვანეთში ამჟამად მხოლოდ რამდენიმე ტაძრის ტრაპეზია ნაკურთხი. 2002 წლის 17 ოქტომბერს საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის წმიდა სინოდის განჩინებით ცაგერისა და ლეჩხუმ-სვანეთის ტერიტორიულად განვრცობილი ეპარქიის საფუძველზე ორი სამღვდელმთავრო სამწყსო ჩამოყალიბდა: ა) ცაგერისა და ქვემო სვანეთისა; ბ) მესტიისა და ზემო სვანეთისა.

მესტიისა და ზემო სვანეთის ეპარქიის მწყემსმთავრად, წმიდა სინოდის განჩინებით, გამორჩეულ იქნა ურბნისისა და რუისის ეპარქიის წრომის საკათედრო ტაძრის, ხცისის წმინდა გიორგისა ეკლესიის და ხცისის წმიდა იოანე ნათლისმცემლის სახელობის მამათა მონასტრის წინამძღვარი, არქიმანდრიტი ილარიონ ქიტიაშვილი.
პროლეტარიატის ბრძოლა

„პროლეტარიატის ბრძოლა“ — რსდმპ კავკასიის კავშირის კომიტეტის არალეგალური ორგანო; გაზეთი დაარსდა ამიერკავკასიის სოციალ-დემოკრატთა ორგანიზაციების ყრილობის (1903 წლის მარტი) გადაწყვეტილებით — სომხური გაზეთ „პროლეტარისა“ და ქართული გაზეთ „ბრძოლის“ გაერთიანების შედეგად. 1903 წლის მაისს გამოიცა ქართული („პროლეტარიატის ბრძოლა“), სომხური („პროლეტარიატი კრივი“) და რუსული („ბორბა პროლეტარიატა“) ენებზე. სარედაქციო კოლეგია: ი. სტალინი, ა. წულუკიძე, მ. ცხაკაია, ს. შაუმიანი, ფ. მახარაძე, მ. დავითაშვილი, ვ. ბობროვსკი.

თავდაპირველად იბეჭდებოდა ბაქოში, იმ საორგანიზაციო კომიტეტის არალეგალურ სტამბაში, რომელმაც მოიწვია რსდმპ ყრილობა, შემდეგ კი, 1904 ზაფხულიდან — თბილისში, ავლაბრის სტამბაში. გაზეთში დასტამბულ წერილებში გაშუქებულია ბოლშევიკური პარტიის იდეოლოგიის ორგანიზაციული და თეორიული საფუძვლების საკითხები. „პროლეტარიატის ბრძოლას“ მჭიდრო კავშირი ჰქონდა ლენინურ „ისკრასთან“, „ვპერიოდსა“ და „პროლეტარისთან“. ამ გაზეთებიდან არაერთი სახელმძღვანელო სტატია გადმოიბეჭდა. თავის მხრივ, ცენტრალური ბოლშევიკური გაზეთებიც ბეჭდავდნენ სტატიებს „პროლეტარიატის ბრძოლიდან“. 1905 წლის ოქტომბერში მე-12 ნომრის შემდეგ, გაზეთის გამოცემა შეწყდა.
პროლეტარიატის ბრძოლის ფურცელი

„პროლეტარიატის ბრძოლის“ ფურცელი — რსდმპ კავკასიის კავშირის კომიტეტის ორგანოს გაზეთ „პროლეტარიატის ბრძოლის“ დამატება. გამოდიოდა 1903 წლის ნოემბრიდან ქართულ «„პროლეტარიატის ბრძოლის“ ფურცელი», სომხურ («„პროლეტარიატი კრივი“, „თეთრიკი“») და რუსულ («ლისტოკ „ბორბი პროლეტარიატა“») ენებზე. «„პროლეტარიატის ბრძოლის“ ფურცელს» ხელმძღვანელობდა სარედაქციო კოლეგია: ი. სტალინი, ა. წულუკიძე, მ. ცხაკაია, ს. შაუმიანი, ფ. მახარაძე, მ. დავითაშვილი, ვ. ბობროვსკი.

გაზეთში მეტწილად ქვეყნდებოდა კორესპონდენციები, ინფორმაციები და ქრონიკები, როგორც კავკასიის, ისე მთელი რუსეთის პროლეტარიატისა და გლეხობის რევოლუციურ მოძრაობაზე. პარტიის იდეოლოგიური, ორგანიზაციული და ტაქტიკური საფუძვლების საკითხები უმთავრესად შუქდებოდა მოწინავე სტატიებში. გამოცემა შექყდა 1904 წლის ნოემბერში. გამოიცა 12 ნომერი.
პროლეტარული მწერლობა (ჟურნალი)

„პროლეტარული მწერლობა“ — ქართული ყოველთვიური საზოგადოებრივ-პოლიტიკური და მხატვრულ-ლიტერატურული ჟურნალი, საქართველოს პროლეტარულ მწერალთა ასოციაციის ორგანო. გამოდიოდა თბილისში 1927–1932 წლებში. რედაქტორი დ. რონდელი. სარედაქცციო კოლეგიაში შედიოდნენ ბ. ბუაჩიძე, ს. თოდრია, ვ. ლუარსაბიძე, ა. მაშაშვილი, შ. რადიანი, ს. ეული (ქურიძე).

ჟურნალი მიზნად ისახავდა პროლეტარული მწერლობის განმტკიცებას, პარტიის პოლიტიკური ხაზის სწორად გატარებას, შეურიგებელ ბრძოლას როგორც „მემარჯვენეობის“, ისე „მემარცხენე“ გადახრების წინააღმდეგ; ჟურნალში იბეჭდებოდა ახალი ცხოვრების ამსახველი ლექსები, მოთხრობები, პოემები, ლიტერატურულ-კრიტიკული წერილები. თანამშრომლობდნენ პ. ქიქოძე, ფ. მახარაძე, ვ. მაჭავარიანი, ს. ამაღლობელი, მ. კახიანი, გ. ნატროშვილი, ს. ხუნდაძე და სხვა.
ეგნატე გაბლიანი

ეგნატე გიორგის ძე გაბლიანი (დ. 1881, დაბა მესტია, — გ. 1937) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, ეთნოგრაფი და პუბლიცისტი, სვანეთის მკვლევარი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა ქუთაისის გიმნაზია, შემდეგ პეტერბურგის უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტი. 1900-იან წლებში იყო სვანეთის ბოქაული, შემდეგ ბეჩოს რაიონის უფროსი. იმდროინდელ პრესაში ფართოდ აშუქებდა სვანეთის პრობლემებს; აგროვებდა ზეპირსიტყვიერების ნიმუშებს; იკვლევდა სვანების ყოფას, ფოლკლორს. ავტორია რამდენიმე წიგნისა, რომელთაგან განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია „თავისუფალი სვანეთი“ (1927 წ.). იყო სოციალისტ-ფედერალისტების პარტიის წევრი.

გაბლიანი იყო საქართველოს 1921–1924 წლების ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის თვალსაჩინო მოღვაწე, სვანეთის 1921 წლის ამბოხების ერთ-ერთი მეთაური ნესტორ გარდაფხაძესთან და ბიძინა პირველთან ერთად. მონაწილეობდა 1924 წლის აგვისტოს ეროვნული აჯანყების მომზადებაში. დაპატიმრებული იყო ჩეკისტების მიერ 1922 და 1924–1926 წლებში. ამნისტიის შემდეგ გაბლიანი მუშაობდა ადმინისტრაციულ თანამდებობაზე მესტიაში. იყო მესტიის ეთნოგრაფიულ-ისტორიული მუზეუმის დამაარსებელი და პირველი დირექტორი, ზუგდიდი-მესტიის საავტომობილო გზისა და მესტიაში აეროპორტის მშენებლობის ერთ-ერთი ინიციატორი. დახვრიტეს 1937 წელს არალეგალური ორგანიზაციის წევრობის ბრალდებით.

რესურსები ინტერენტში
საგდუხტი

საგდუხტი — ს. ქართლის (იბერიის) დედოფალი, მირდატ მეფის მეუღლე და ვახტანგ გორგასალის დედა.

ისტორიული ცნობები
ჯუანშერის „ცხოვრება ვახტანგ გორგასლისას“ მიხედვით, საგდუხტი რანის ირანელი მმართველის ბარზაბოდის ასული იყო. მშვიდობისა და მეგობრობის ნიშნად იგი ქართლის ტახტის მემკვიდრე მირდატს მიათხოვეს. საგდუხტი ქრისტიანი გახდა და სამეფოში სარწმუნოების განმტკიცებისათვის იბრძოდა; ააშენა სამშვილდის სიონი. მირდატს და საგდუხტს სამი შვილი ჰყავდათ: ორი ასული — ხვარანძე და მირანდუხტი და ვაჟი სახელად ვარანგ–ხვასროთანგ ანუ ვახტანგი. მირდატ მეფის გარდაცვალების შემდეგ, ვახტანგის მცირეწლოვანების ჟამს, სამეფოს საგდუხტი განაგებდა მამამისის ბარზაბოდის მფარველობით. მემატიანის გადმოცემით, საგდუხტი ძლიერ წუხდა ქართველთა შორის მაზდეანობის გავრცელების გამო და ქრისტიანობის დაცვას ბარზაბოდთან შუამავლობით ცდილობდა.

გამოთქმულია ვარაუდი საგდუხტისა და ზნაკვაში აღმოჩენილ ასომთავრულ წარწერაში მოხსენიებულ საჰაკდუხტის იგივეობის შესახებ (ი. ჯავახიშვილი, ს. ჯანაშია, კ. თუმანოვი).

სახელისათვის
საგდუხტი (იგივე საჰადუხტი) შედგენილი ანთროპონიმია, წარმოქმნილი ძველი აღთქმისეული ისააკისა (სპარს. საჰაკი) და ძველ-სპარსული სიტყვისგან „დუხტ“ — „ქალიშვილი“. ქართულ წყაროებში ცნობილია ამ სახელის წმინდანიც.
მისტიკა (პერსონაჟი)

მისტიკა (ინგ. ) რეივენ დარკჰოლმი — გამოგონილი პერსონაჟი, რომელიც -ის იქს-ადამიანებთან თანამშრომლობდა. შექმნილია მწერალი კრის კლერმონისა და მხატვარი დეივ კოკრუმის მიერ. პირველად გამოჩნდა მისის მარველის მე-16 ნომერში (1978 წლის მაისი).

კომიქსის ადრეულ სერიებში მისტიკა სუპერბოროტმოქმედია, რომელმაც ბოროტი მუტანტების საძმოს საკუთარი ვერსია დააფუძნა და მუტანტების საქმეში გარეული რამდენიმე მნიშვნელოვანი ადამიანი იმსხვერპლა. თავად მისტიკა მუტანტია, რომელიც ფორმის შეცვლის უნარს ფლობს. მისი ფიზიკური მუტაცია მოიცავს ლურჯ კანსა და ყვითელ თვალებს. საკუთარ სოლო სერიებში ( #17) იგი აღნიშნავს, რომ 100 წელზე მეტი ხნისაა. მისტიკა ბოროტმოქმედი გრეიდონ კრისისა და იქს-ადამიანების ნაითქროლერის დედა, აგრეთვე როუგის დედობილი. იგი იძულებული გახდა, მიეტოვებინა ნაითქროლერი, როუგს კი წლების მანძილზე პატრონობდა. მოგვიანებით მისტიკა იქს-ადამიანებს უერთდება. კრიმინალური წარსულის მიუხედავად იგი გუნდთან ერთად განაგრძობს ბრძოლას. მსახიობმა რებეკა რომიინმა განასახიერა პერსონაჟი ფილმში ’იქს-ადამიანები’. 2009 წელს, -ის კომიქსების ყველა დროის 100 საუკეთესო ბოროტმოქმედს შორის მისტიკამ მე-18 ადგილი დაიკავა.
სირმა-აბაზი

სირმა-აბაზი — ქართული ვერცხლის მონეტა. ჭრიდნენ თბილისის ზარაფხანაში 1752-1753-დან 1798-1799 წლებამდე ირანული აბაზისაგან განსხვავებით. მასა 3 გ. მასზე სპარსულ და არაბულ ენებზე წერია მოჭრის დრო, ადგილი, ისლამური რელიგიის ფორმულები, რომლებიც ქრისტიანულ იდეოლოგიას არ ეწინააღმდეგება. იჭრებოდა სირმა-აბაზის ოთხი ნომინალი: ნახევარი მარჩილი (6 შაური), აბაზი (4 შაური), უზალთუნი (2 შაური) და შაური. ნუხის სახანოში სირმა-აბაზის უხეში მინაბაძი გამოდიოდა. განჯაში 1786-1791 წლებში ერეკლე -ის ნაცვლები სირმა-აბაზის მსგავს მონეტებს ჭრიდნენ. სირმა აბაზი ბრუნვაში დარჩა საუკუნის 80-იან წლებამდე. 1848-1849 წლებში რუსეთმა სირმა-აბაზის შესყიდვა სცადა, მაგრამ ხურდა ფულის ნაკლებობის გამო 1852 წლამდე ვერ შეისყიდა.

საქართველოში სირმა-აბაზი ნაპოვნია განძების სახითაც (ფხოველის, ფასანაურის, სიმონიანთხევის, ჭიკაანის, ალის, მუხათის, თბილისისა და სხვა.) და შემთხვევითაც.
პროლეტარული რევოლუცია

„პროლეტარული რევოლუცია“ შეიძლება აღნიშნავდეს:
საქართველოს კომუნისტური პარტიის (ბ) ცენტრალურ კომიტეტთან არსებული პარტიის ისტორიის ინსტიტუტის კრებული. გამოიცა თბილისში 1933 წელს ქართულ ენაზე „რევოლუციური მატიანის“ ნაცვლად. გამოვიდა მხოლოდ ერთი ნომერი. კრებულში დაბეჭდილია მასალები და დოკუმენტები ამიერკავკასიის რევოლუციური მოძრაობისა და კომუნისტური ორგანიზაციების ისტორიიდან; დაბეჭდილია ი. სტალინის, ფ. მახარაძის, მ. ტოროშელიძის, გ. ხაჭაპურიძის შრომები და სტატიები, ძველი ბოლშევიკების მოგონებები პარტიის ყრილობის შესახებ. გამოსცა სარედაქციო კოლეგიამ, რომელშიც შედიოდნენ ფ. მახარაძე, გ. ყურაშვილი, მ. ტოროშელიძე. ტირაჟი 3 ათასი.
მარქს-ენგელსის-ლენინის ინსტიტუტის თბილისის ფილიალის ორგანო; 1937 წელს ერთადერთი ნომერი გამოვიდა თბილისში ქართულ ენაზე. 1939 წლიდან 1944 წლამდე კრებული გამოდიოდა ყოველწლიურად. დაბეჭდილია დოკუმენტები და მასალები, ა. კიკვიძის, ლ. გორგილაძის, ლ. ებანოიძის და სხვათა გამოკვლევები. დართული აქვს ქართული გაზეთების (1918–1921) ბიბლიოგრაფია.
პრომეთე (ჟურნალი)

„პრომეთე“ — ქართული ყოველთვიური ლიტერატურული, სამეცნიერო და პოლიტიკური ჟურნალი. გამოდიოდა თბილისში 1918 წელს. გამოსცემდა სარედაქციო კოლეგია, რომელშიც შედიოდნენ პ. ინგოროყვა, ი. ყიფშიძე, კ. გამსახურდია; გამომცემელი — ი. სტურუა. გამოვიდა 3 ნომერი. ჟურნალში დაბეჭდილია ვ. ბარნოვის, ვაჟა-ფშაველას, ი. გრიშაშვილის, ა. ჭუმბაძისა და სხვათა ნაწარმოებები; ჯავახიშვილის, კორნელი კეკელიძის, დიმიტრი უზნაძის, გიორგი ახვლედიანის და სხვათა სტატიები.
პრომეთეს მემინდვრია

პრომეთეს მემინდვრია , ძუძუმწოვარი ცხოველი მღრღნელების რიგისა. მისი სხეულის სიგრძე 17 სმ, მასა 80 გ აღწევს. გავრცელებულია კავკასიონის ცენტრალურ და დასავლეთ რაიონებისა და თურქეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში — ალპურ და სუბალპურ მდელოებზე.

საქართველოში გვხვდება აფხაზეთში, შიდა ქართლში, კობთან, გუდაურთან, სტეფანწმინდასთან, გურია-აჭარის ქედზე დასხვა ადგილებში. იკვებება მცენარეთა მიწისქვეშა და მიწისზედა (ზაფხულობით) ნაწილებით. ზოგან საძოვრებს აფუჭებს.
პროპლიოპითეკი

პროპლიოპითეკი , ნამარხი ადამიანის მსგავსი მაიმუნი. მისი კბილებიანი ქვედა ყბის ფრაგმენტი აღმოჩენილია პარაპითეკის ქვედა ყბასთან ერთად 1911 წელს. პროპლიოპითეკს აქვს 2 საჭრელი კბილი, 1 ეშვი, 2 მცირე ძირითადი და 3 დიდი ძირითადი კბილი. მორფოლოგიურად კბილები გიბონების კბილების მსგავსია. პროპლიოპითეკს თვლიან დრიოპითეკებისა და პლიოპითეკების წინაპარ ფორმად.
პარაპითეკი

პარაპითეკი ( < პარა... და ბერძნ. — მაიმუნი), ნამარხი ადამიანისნაირი მაიმუნი. მისი კბილებიანი ქვედა ყბის ფრაგმენტი აღმოაჩინა გერმანელმა ანთროპოლოგმა ო. შლოსერმა ეგვიპტეში, ქვედა ოლიგოცენურ ფენებში, 1911 წელს. ქვედა ყბის სიგრძე 36 მმ აღწევს. კბილები დიფერენცირებულია: 2 საჭრელი, 1 ეშვი, 2 მცირე ძირითადი და 3 დიდი ძირითადი კბილი როგორც მარჯვენა ისე მარცხენა მხარეს. ანთროპოლოგთა უმრავლესობა პარაპითეკს თანამედროვე ადამიანის მსგავსი მაიმუნებისა და ადამიანის საერთო წინაპრად მიიჩნევს.
ხმალკბილა (პერსონაჟი)

ხმალკბილა (ინგ. ) ვიქტორ კრიდი - გამოგონილი პერსონაჟი, -ის სუპერბოროტმოქმედი. შექმნილია მწერალი კრის კლერმონისა და ილუსტრატორი ჯონ ბირნის მიერ. პირველად გამოჩნდა რკინის მუშტის მე-14 ნომერში (1977 წლის აგვისტო). მუტანტი ხმალკბილა ფლობს ზეადამიანურ მხეცურ შესაძლებლობებს, სწრაფად განკურნების უნარს, ბასრ ეშვებსა და ბრჭყალებს, ზეადამიანურ მგრძნობელობას. იგი სასტიკი მკვლელია, რომელმაც ანგარების მოტივითა და პირადი სიამოვნების საფუძველზე უამრავი ადამიანი იმსხვერპლა. სამურავი მისი დიდი ხნის მეტოქეა. ორთავე ცივი ომის ზეჯარისკაცის შემქმნელი პროგრამის, ე.წ. იქს-იარაღის მსხვერპლია. სამურავისგან განსხვავებით, რომელიც ცხოველური ბუნების დაფარვას ცდილობს, ხმალკბილა ყოველ წამს ამჟღავნებს მას. იგი მრავალჯერ გამოჩნდა იქს-ადამიანების ანიმაციურ სერიებსა და ვიდეო თამაშებში. მსახიობი ტაილერ მეინი ანსახიერებს პერსონაჟს 2000 წლის სრულმეტრაჟიან ფილმში ’იქს-ადამიანები’, სადაც ხმალკბილა მაგნეტოს ერთ-ერთი მსახურია. პერსონაჟი 2009 წელს გამოჩნდა ფილმში იქს-ადამიანების წარმოშობა: სამურავი (ამ ფილმში იგი სამურავის ძმაა), ამჯერად მას ლივ შრაიბერი ანსახიერებს.

2008 წლის მაისში, ჟურნალი -ის კომიქსების ყველა დროის 200 საუკეთესო პერსონაჟს შორის ხმალკბილამ 193-ე ადგილი დაიკავა. 2009 წელს იგი -ს ყველა დროის 44-ე საუკეთესო კომიქსის სუპერბოროტმოქმედად დასახელდა.
ფოთისა და ხობის ეპარქია

ფოთისა და ხობის ეპარქია — მდებარეობს სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, შავი ზღვის სანაპიროზე, ისტორიული კოლხეთის სამეფოს ტერიტორიაზე. იგი მოიცავს ქალაქებს: ფოთს და ხობს (ქ. სენაკი ახლა უკვე არ შედის ამ ეპარქიაში, რადგან ახალი ეპარქიის შექმნის შემდეგ - სენაკი-ჩხოროწყუს ეპარქიაში შედის) და მათ მიმდებარე ტერიტორიას.

ეპარქიის საზღვრები
ფოთისა და ხობის ეპარქიის ტერიტორია განვრცობილია მდინარე რიონისა და ხობისწყლის ქვემო დინების აუზებზე, რაც ძველი ქართული სამეფოს, ეგრისის დასავლეთ ნაწილს წარმოადგენს. ეპარქიას აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება სენაკისა და ჩხოროწყუს, ჩრდილოეთიდან - ზუგდიდისა და ცაიშის, სამხრეთიდან - შემოქმედის ეპარქიები, დასავლეთის მხრიდან კი იგი შავ ზღვას ემიჯნება.

ისტორია
საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ავტოკეფალიის აღდგენის შემდეგ, 1917 წელს სამეგრელოს რეგიონში განახლდა ჭყონდიდის ეპარქია. 1995 წელს საქართველოს ეკლესიის წმიდა სინოდის გადაწყვეტილებით ჭყონდიდის ეპარქიის საფუძველზე სამი სამღვდელმთავრო კათედრა ჩამოყალიბდა: საკუთრივ ჭყონდიდის, ზუგდიდისა და ცაიშის და ფოთის ეპარქიები. 1996 წლის 24 მარტიდან ახლად აღდგენილ ფოთის ეპარქიის მმართველად დადგენილ იქნა ეპისკოპოსი გრიგოლი (ბერბიჭაშვილი).

2002 წლის 17 ოქტომბრის საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის წმიდა სინოდის კრების განჩინებით ფოთის ეპარქიას შეეცვალა სახელწოდება და ეწოდა ფოთისა და სენაკის ეპარქია. 2003 წლის 18 აგვისტოს ურბნისის საკათედრო ტაძარში ჩატარებული წმიდა სინოდის კრების გადაწყვეტილებით, ფოთისა და სენაკის ეპარქიას გამოეყო სენაკის რაიონი, ხოლო ზუგდიდ-ცაიშისას კი ჩხოროწყუს რაიონი და შეიქმნა ახალი ეპარქია სახელწოდებით „სენაკისა და ჩხოროწყუს“ ეპარქია. ფოთისა და სენაკის ეპარქიას კვლავ შეეცვალა სახელი და ეწოდა "ფოთისა და ხობის" ეპარქია. შესაბამისად შევიდა ცვლილება მღვდელმთავრის ტიტულშიც და იგი მოიხსენიება უკვე ფოთისა და ხობის ეპისკოპოსად.
პალანგა

პალანგა — საკურორტო ქალაქი დასავლეთ ლიეტუვაში, კლაიპედის მაზრაში, ბალტიის ზღვის სანაპიროზე.

მდებარეობა
მდებარეობს ბალტიის ზღვის სანაპიროს გაყოლებაზე და აქვს 25 კმ-იანი სანაპირო ზოლი. მდებარეობს კლაიპედიდან 27 კილომეტრ მანძილზე და ვილნიუსიდან ჩრდილო-დასავლეთით 326 კილომეტრზე.

ღირსშესანიშნაობა
ქარვის მუზეუმი მდებარეობს ტიშკევიჩის ყოფილ სასახლეში. გაიხსნა 1963 წელს. მუზეუმში დაცულია დაახლოებით 4500 ექსპონანტი.

ბოტანიკური ბაღი გაიხსნა 1897 წელს. ერთ-ერთი ულამაზესი ბალტიის ქვეყნებში.