iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მახიარეთის წმინდა მარიამის ეკლესია

მახიარეთის წმინდა მარიამის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მახიარეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.
სოფლის სასაფლაოზე მდებარე დარბაზული ეკლესიის კედლები შემორჩენილია 2 მეტრის სიმაღლეზე. გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით საკურთხეველში დგას ტრაპეზის ქვა. ნაოთხალი შესასვლელი სამხრეთიდანაა. სამშენებლო ქვა უხეშადაა დამუშავებული.
მახიარეთის ეკლესიის ნანგრევი

მახიარეთის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მახიარეთში. აგებულია გვიან შუა საკუნეებში.

ეკლესია სოფლიდან სამხრეთით 3 კმ-ზე მდებარეობს. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვა. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია ფიქალით.

ეკლესიიდან შემორჩენილია დასავლეთი და ჩრდილოეთი კედელი, დასავლეთი კედლის სიმაღლე 4-5 მეტრს აღწევს, ჩრდილოეთისა კი 1 მეტრს. ამ კედელზე შემორჩენილია პილასტრის ქვედა ნაწილი. დასავლეთ შესასვლელი გარედან არქიტრავულია - შიგნით თაღოვანი. თაღი შირიმის ქვისაა. ინტერიერში შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები.

აღმოსავლეთი და სამხრეთი კედლები მიწამდეა დასული.
მონასტერის კოშკი

მონასტერის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მონასტერში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

მრგვალი კოშკი შემორჩენილია ორი სართულის დონეზე. პირველი სართულის აღმოსავლეთ კედელში მოთავსებულია შესასვლელი. კარი ნაოთხალია. ჩანს საურდულე. ამავე სართულის სამხრეთ კედელში მოწყობილია შეწყვილებული ნიშა, რომელთაც შეისრული თაღები აქვს.

მეორე სართულის ჩრდილოეთ კედელში კიდევ ერთი კარია. შესასვლელის მარჯვნივ ბუხრის კვალია. აღმოსავლეთ კედელში ორი არქიტრავული ნიშაა. დასავლეთ კედელში გაჭრილია სარკმელი.

კოშკი სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. გარშემო მიწის დონე აწეულია.

კოშკზე ადგილობრივ მოსახლეობა სხვადასხვა დანიშნულების სათავსები მიუშენებია. კოშკი დაზიანებულია.
მონასტერის ნათლისმცემლის ეკლესია

მონასტერის ნათლისმცემლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მონასტერში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითაა ნაგები.

გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდის ცენტრში გაჭრილია სარკმელი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. აბსიდის ჩრდილოეთ და სამხრეთ მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშაა. კონქი სფერულია.

სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ აგურის კანკელია. კანკელს ორი აღსავლის კარი აქვს. სვეტებზე მოწყობილია ნიშები.

ეკლესიის კამარა ცილინდრულია. კამარის საბრჯენი თაღი კრონშტეინებს ეყრდნობა. დასავლეთ კედელში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. ჩრდილოეთ კედელს ხარისხი გასდევს. სამხრეთი შესასვლელი შიგნით არქიტრავული, გარეთ თაღოვანია.

ეკლესიას სამხრეთიდან მინაშენი ჰქონდა. მინაშენის მხოლოდ ჩრდილოეთი კედლის კვალი ჩანს.
მონასტერის ეკლესიის ნანგრევი

მონასტერის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მონასტერში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

სოფლის სასაფლაოზე მდებარე ეკლესიიდან შემორჩენილია აღმოსავლეთი, სამხრეთი და ჩრდილოეთი კედლების მცირე ნაწილი, რომელთა სიმაღლე 1 მეტრს აღწევს, ზოგან უფრო ნაკლებს. ქვა ძირითადად ფლეთილია. აქა-იქ შირიმის ქვაც ურევია, მაგალითად, სამხრეთ შემოსასვლელის თაღზე. გეგმა არ იკითხება, ჩანს მხოლოდ აბსიდის მომრგვალებული მცირე ნაწილი. მიწის დონე აწეულია. ეკლესია ჩახერგილია ჩამონაშალი ქვით.

ძეგლის გარშემო შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები და სხვა ნაგებობათა ნაშთები.
მონასტერის ღვთისმშობლის სამონასტრო კომპლექსი

მონასტერის ღვთისმშობლის სამონასტრო კომპლექსი — საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მონასტერში . აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში. სამონასტრო კომპლექსი შედგება ეკლესიის, სამრეკლოსა და სატრაპეზოსაგან.

დიდი მოცულობის დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ეკლესიამ არაერთხელ განიცადა გადაკეთება.

გეგმით წაგრძელებულ სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით შვერილი, ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია შეისრულთაღიანი სარკმელი. სარკმლის ძირში და აბსიდის ცენტრში დგას მასიური ტრაპეზის ქვები. აბსიდს ორსაფეხურიანი ხარისხი გასდევს. საკურთხევლის წინ გვიანდელი კანკელია, ცენტრში აღსავლის კარით და გვერდებზე თაღოვანი ნიშებით. კონქი სფერულია, სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა.

გრძივი კედლები პილასტრების საშუალებით თითქმის თანაბარ ნაწილადაა გაყოფილი. ეკლესიის ცენტრალურ სივრცეში მოგვიანებით აუგიათ სამი წყვილი მასიური, ოთხკუთხა სვეტი, ჩრდილოეთით და სამხრეთით შექმნილია პასტოფორიუმები. ცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი პილასტრებს ეყრდნობა. ეკლესია ნათდება აღმოსავლეთის, სამხრეთის და დასავლეთის თაღოვანი სარკმლებით. იატაკი მიწაყრილია.

დასავლეთ არქიტრავულ შესასვლელს ნაოთხალები აქვს. ტიმპანზე და წირთხლებზე შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები.

შესასვლელს წინ გვიანდელი, კამაროვანი გადახურვის კარიბჭე აქვს. კარიბჭის თაღები შეისრულია.

ეკლესიას ჩრდილოეთიდან სამლოცველოები, ხოლო სამხრეთიდან მინაშენი აქვს. პირველი სამლოცველო წარმოადგენს დარბაზს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით. აბსიდის ცენტრში გაჭრილია სარკმელი. ჩრდილოეთ და სამხრეთ მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშაა. სამხრეთის გრძივ კედელში ასეთივე ნიშაა. სამლოცველოში შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. იგი დამოუკიდებელია და არ უკავშირდება მთავარ ეკლესიას. ეკლესიის ჩრდილოეთის მეორე მინაშენიც აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით. ეკლესია მინაშენს ჩრდილოეთის კედელში მოთავსებული შესასვლელით უკავშირდებოდა. კარი ამჟამად ამოშენებულია. ჩრდილოეთის მინაშენების გადახურვა ჩამოქცეულია. სამხრეთ მინაშენს მხოლოდ სამხრეთ-დასავლეთის და სამხრეთ-აღმოსავლეთის კუთხეებია შემორჩენილი. აქ იკითხება აბსიდის მომრგვალების მცირე ნაწილი. სამხრეთ შესასვლელთან დამაკავშირებელი კარი ამოშენებულია.

ეკლესიიდან აღმოსავლეთით 10 მეტრში შემორჩენილია ორსართულიანი სამრეკლოს ნანგრევი. სამრეკლო ძირითადად რიყის ქვითაა ნაგები, შირიმი მხოლოდ კუთხეებშია გამოყენებული. სამრეკლოს ნახევარწრიული თაღები ოთხკუთხა სვეტებს ეყრდნობა. მეორე სართული თითქმის ჩამონგრეულია.

სამრეკლოს აღმოსავლეთით სატრაპეზო ემიჯნება. მისი კედლების სიმაღლე 2-3 მეტრს აღწევს. გრძივი კედლები დაყოფილია პილასტრების საშუალებით. აღმოსავლეთი კედლის ცენტრში მოწყობილია ნახევარწრიული ბუხარი.

კომპლექსის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია.
კობაურის ეკლესიის ნანგრევი

კობაურის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ საძეგურში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესიიდან შემორჩენილი კედლების სიმაღლე მიწის ზედაპირიდან 1-2 მეტრს აღწევს. სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით ყოფილა ნაგები. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით გააჩნია კოლოფა აბსიდი. ჩრდილოეთ კუთხეში დგას ტრაპეზის ქვა. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ეკლესიაში და მის გარშემო ბზის კორომია. ტერიტორიაზე ძველი საფლავის ქვებია.
ეკლესია ბასილის ძმა

ეკლესია ბასილის ძმა — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მონასტერში. აგებულია საუკუნის დასაწყისში.

ალეურას ხეობაში მდებარე დარბაზული, სწორკუთხასაკურთხევლიანი ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით. გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს. სწორკუთხა ნიშები მოწყობილია სამხრეთ და აღმოსავლეთ კედელში. არქიტრავული შესასვლელი მოთავსებულია დასავლეთ კედელში.

ადგილობრივ მოსახლეობას ეკლესია გადაუხურავს კრამიტით.
არმაზის კოშკიანი ეკლესია

არმაზის კოშკიანი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ არმაზში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ძეგლი მდებარეობს სოფელი ქვითკირიდან დასავლეთით 3 კმ-ზე, ნასოფლარ ვანის ტერიტორიაზე. ეკლესია სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. წყობა სწორხაზოვანია. დარბაზული ეკლესია ჩაშენებულია ოთხსართულიანი კოშკის მეორე სართულში და ის გეგმით არაწესიერი სწორკუთხა მოხაზულობისაა. აღმოსავლეთით შებრტყელებულია აბსიდი, რომლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დევს. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. აბსიდი დარბაზისგან გამოყოფილია მცირე ზომის მხრებით. სამხრეთი შესასვლელის მარცხენა წირთხლი მორღვეულია. კოშკის პირველი სართული ამოვსებულია მიწით და ჩამონაშალი ქვით. კოშკს გარშემო შემოუყვება გალავანი, რომლის სამხრეთით შემორჩენილია ოთხკუთხა ნაგებობის ნაშთი. მისი კედლების სიმაღლე 1 მეტრს აღწევს. ნაგებობის ჩრდილოეთ კედელში მოწყობილია სამი სწორკუთხა ნიშა. შესასვლელი სამხრეთ კედელშია.
მორბედაანის წმინდა გიორგის ეკლესია

მორბედაანის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მორბედაანში. აგებულია ადრეულ შუა საუკუნეებში.

ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ალაგ-ალაგ წყობაში გამოყენებულია შირიმის ქვა.

დარბაზული ეკლესია, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი ფორმის აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია მხრებით.

ეკლესიის კამარა ნახევარცილინდრულია. დარბაზი ნათდება დასავლეთის და სამხრეთის სწორკუთხა სარკმლებით. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია გაჭრილი. კარი ნაოთხალია. ეკლესიას გარს შემოუყვება გალავანი, რომელიც ყორექვითაა ნაგები.
მშველიეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

მშველიეთის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მშველიეთში. განვითარებული შუა საუკუნეებში.

ეკლესია მდებარეობს სოფლის ჩრდილო განაპირას 100 მეტრში, მთის სამხრეთ ფერდზე. იგი წარმოადგენს გეგმაში წაგრძელებულ სწორკუთხედის ფორმის დარბაზულ ეკლესიას. დასავლეთი კედლის თავზე მოგვიანებით დადგმული სამრეკლოა. გვიანი პერიოდისაა ეკლესიის დასავლეთით და სამხრეთით არსებული მინაშენები, რომელთა გადახურვის კვალი აღარ ჩანს. ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთიდანაა. დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედელს შემოუყვება ხარისხი. საკურთხეველი დარბაზს უკავშირდება ერთსაფეხურიანი მხრებით. დარბაზის კამარა საბრჯენი თაღით მაგრდება. ეკლესია განათებულია დასავლეთ და აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილი ორი სარკმლით. საკურთხეველში ორი ტრაპეზის ქვაა, ერთი ცენტრში, მეორე ჩრდილოეთ ნიშასთან. საკურთხევლის წინ სოლეაა.

სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფიქალი, კლდოვანი ქვა და კირის დუღაბი. იატაკი ქვისაა. გადახურულია კრამიტით. სამრეკლო ამოყვანილია ქართული აგურით. ბათქაში ეკლესიის კედლებზე და სამრეკლოზე აცვენილია.

ეკლესიაში არის ხის კანკელი და ორი ჭედური ხატი.
მორბედაანის ამაღლების ეკლესია

მორბედაანის ამაღლების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მორბედაანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ყორექვითაა ნაგები. ლავგარდანი შირიმის ქვისაა.დარბაზული ეკლესია გეგმით კვადრატს უახლოვდება, აღმოსავლეთით ასიმეტრიული ფორმის ნალისებრი აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა.

არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია გაჭრილი. დასავლეთ კედელში სწორკუთხა სარკმელია მოთავსებული. იატაკი ამოვსებულია მიწით და ჩამონაშალი ქვით. კარნიზი მარტივპროფილიანია. ეკლესიის გარშემო შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები.
დაბაკნეთის ყველაწმინდის ეკლესია

დაბაკნეთის ყველაწმინდის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დაბაკნეთის მიდამოებში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესიიდან შემორჩენილია საკურთხევლის მცირე ნაწილი, რომელიც მიწითაა დაფარული; სამშენებლო მასალად გამოყენებული იყო სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვა. სამხრეთიდან კარიბჭის ნაშთი შეინიშნება.
ფირდოუსის დაკრძალვა

„ფირდოუსის დაკრძალვა“ — 1934 წელს შესრულებული, აზერბაიჯანელი მხატვრის გაზანფარ ხალიკოვის ნახატი. ინახება აზერბაიჯანის ხელოვნების ეროვნული მუზეუმში, ბაქოში.

ნახატი შესრულებულია სპარსული პოეზიის კლასიკოსის ფერდოუსის დაბადების დღის 1000 წლის აღსანიშნავად შემდგარ გამოფენისათვის. ეს ნახატი, რომელიც შესრულებულია კლასიკური მინიატურის მანერაში, შეესაბამებოდა გამოფენის სხვა ნიმუშებს თავისი მხატვრული ფორმითაც და სტილიზაციითაც.

ნახატზე აღბეჭდილია ტრაღიკული სცენა. ერთი კარიბჭიდან ასვენებენ პოეტ ფიზულის ნეშთს, ხოლო მქალაქის მეორე კარიბჭეში შედის მდიდრული ქარავანი მეფური საჩუქრებით დატვირთული, რაც ალეგორიულად მიუთითებს პოეტის დაგვიანებულ აღიარებაზე. თქმულების მიხედვით, სულთან მაჰმუდმა ერთ-ერთი თავისი მსახურისგან მოისმინა ნაკვესი „შაჰნამედან“. როდესაც მას მოახსენეს, რომ ეს არის ნაკვესი ცნობილი ფირდოუსის მიერ მისადმი მიძღვნილი პოემიდან „მეფეთა წიგნიდან“ და რომელის ავტორიც ცხოვრობს გაჭირვებაში ტუსში, სულთან მაჰმუდმა გასცა განკარგულება დაუყოვნებლად გაეგზავნათ ტუსში ფირდოუსისთვის მდიდარი საჩუქრები. ფირდოუსი რამდენიმე დღით ადრე გარდაიცვალა. იმ დროს, როდესაც ერთი კარიბჭედან ასვენებდნენ ფირდოუსის, მეორე კარიბჭეში შემოდიოდა სულთან მაჰმუდის მიერ გამოგზავნილი მდიდრული ქარავანი.
მოსაბრუნის ღვთისმშობლის ეკლესია

მოსაბრუნის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მოსაბრუნში, ძეგლევის ხევის სასაფლაოზე. აგებულია ადრეულ შუა საუკუნეებში.

ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესია სამნავიან ბაზილიკას წარმოადგენს, რომელიც, რიყისა და ფლეთილი ქვითაა ნაგები.

ეკლესიის ცენტრალური ნავი აღმოსავლეთით სრულდება კოლოფა აბსიდით, ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. ჩრდილოეთ და სამხრეთ მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშაა. კონქი ჩამოქცეულია. აბსიდი დარბაზისგან გამოყოფილია შვერილებით.

ცენტრალური ნავის გრძივი კედლები გახსნილია ნახევარწრიული თაღებით. თაღები მასიურ სვეტებს ეყრდნობა. ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებზე შემორჩენილია იმპოსტები. თაღოვანი სარკმლები სამივე კედელშია მოთავსებული.

არქიტრავული შესასვლელი დასავლეთ კედელშია გაჭრილი. არქიტრავად გამოყენებულია მასიური ხის ბოძები. კარი ნაოთხალია.

სამხრეთი ნავს სწორკუთხა საკურთხეველი გააჩნია. შემორჩენილია ცილინდრული კამარის მცირე ნაწილი. ნავის სამხრეთი კედლის დიდი ნაწილი ჩამონგრეულია.

ჩრდილოეთი ნავის აბსიდი ნახევარწრიულია, მის ცენტრში თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. აბსიდის ჩრდილოეთ და სამხრეთ მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშაა. შემორჩენილია სფერული კონქის სამხრეთი ნაწილი, აგრეთვე სამხრეთის მხარი. ნავის ჩრდილოეთი კედელი მთლიანად ჩამონგრეულია, დასავლეთი კედელი შემორჩენილია 3-4 მეტრის სიმაღლეზე. სამხრეთ კედელზე ჩანს ორსაფეხურიანი პილასტრის ქვედა ნაწილი.

ეკლესიის გარშემო შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები. ეკლესია სერიოზულად არის დაზიანებული. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია, კედლები დეფორმირებულია, მიწის დონე აწეულია.
ლომისის ციხე

ლომისის ციხე — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ელოიანის მიდამოებში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ნანგრევებად ქცეული კომპლექსიდან ყველაზე უკეთ შემორჩა ფლეთილი ქვით ნაგები კოშკი. დანარჩენი ნაგებობანი ფიქალით ყოფილა აგებული. კოშკი შემორჩენილია სამი სართულის დონეზე, აქედან პირველი სართული თითქმის მიწითაა ამოვსებული. ჩრდილოეთი კედელი მთლიანად ჩამონგრეულია. გადარჩენილ სამ კედელზე სათოფურებია. შემონახულია სართულ შუა გადახურვის კოჭის ბუდეები, დასავლეთ კედელზე კი ნისკარტა სალოდე. ტერიტორიაზე მრავალი ნაგებობის ნაშთია, რომელთა მნიშვნელობის და სახეობის დადგენა გაწმენდის გარეშე შეუძლებელია. აქა-იქ მიმოფანტულია გალავნის ფრაგმენტები.
ჩიგოიანის ეკლესიის ნანგრევი

ჩიგოიანის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით აქვს სწორკუთხა საკურთხეველი, ცენტრში გაჭრილი სწორკუთხა, საფეხურებიანი სარკმლით. ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში ტრაპეზის ქვა დგას. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთ კედელშია მოთავსებული. ამავე კედელში გაჭრილია სარკმელი და ერთი ვიწრო სათოფური. ეკლესიის კედლები შემორჩენილია 2 მეტრის სიმაღლეზე, ზოგან უფრო ნაკლებია. ეკლესიის გადახურვა ჩამოქცეულია. კედლები დაზიანებულია. მიწის დონე აწეულია.
მოსაბრუნის მიძინების ხატის ეკლესია

მოსაბრუნის მიძინების ხატის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მოსაბრუნში. აგებულია ადრეულ შუა საუკუნეებში.

ძეგლევის ხევში მდებარე დარბაზული ეკლესია თანადროული სამხრეთი მინაშენით, დიდი ზომის რიყის ქვითაა ნაგები. წყობა სწორხაზოვანია. ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი, ჩრდილოეთით ერთი სწორკუთხა ნიშაა. აბსიდის მხრები ოდნავაა წინ გამოწეული.

ეკლესიის დასავლეთი კედელი თითქმის დანგრეულია, დანარჩენი კედლები შემორჩენილია 2 მეტრის სიმაღლეზე, ზოგან უფრო ნაკლებია.

თაღოვანი შესასვლელი სამხრეთ კედელშია, თაღი მორღვეულია, ინტერიერში მიწის დონე საგრძნობლად აწეულია.

ეკლესიის სამხრეთიდან მიჯრილი სწორკუთხა მინაშენის კედლები შემორჩენილია 1-1,5 მეტრზე. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. შემორჩენილია სფერული კონქი და აბსიდის მხრები.

ეკლესიის შესასვლელის მარჯვენა მხარეს ჩასმულია ქვა, რომელზეც ამოკაწრულია ასომთავრული წარწერა. წარწერა დაზიანების გამო არ იკითხება. მინაშენში შესასვლელი სამხრეთ კედელშია გაჭრილი.

აღმოსავლეთ სარკმლის თავზე ჩასმულია შირიმის ქვა, რომელზეც წარბისა და ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. წარბი მეორდება ჯვრის ზემოთაც.

ეკლესია დაზიანებულია.
მშველიეთის კოშკის ნანგრევი

მშველიეთის კოშკის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მშველიეთში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

კოშკის ნანგრევი მდებარეობს მთის ქედის დასასრულში. ადგილობრივი მაცხოვრებლების თქმით იგი ყოფილა სათვალთვალო კოშკი. ამჟამად იკითხება ნაგებობის მცირე ფრაგმენტი. ირგვლივ მიმოფანტულია მისი სამშენებლო კირქვის ლოდები.
მოსაბურნის წმინდა გიორგის ეკლესია

მოსაბურნის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მოსაბრუნში. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში.

ძეგლი მდებარეობს ძეგლევის ხევში, მთაზე. დარბაზული ეკლესია სამხრეთი მინაშენით რიყისა და ფლეთილი ქვითაა ნაგები.

გეგმა სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული, შვერილი აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში დაბალი ტრაპეზის ქვა დგას. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო თაღოვანი ნიშაა. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. საკურთხეველს ერთსაფეხურიანი ხარისხი გასდევს.

ეკლესიის კამარა ცილინდრულია. სამხრეთ კედელში მოთავსებულია სწორკუთხა სარკმელი, რომლის ზედა ნაწილი ჩამონგრეულია. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია, იგი შიგნით არქტირავული - გარეთ თაღოვანია. კარი ნაოთხალია.

ინტერიერში კედლები შელესილია მოსახატად. ჩრდილოეთ კედელზე შემორჩენილია ფრესკული წარწერის (ასომთავრული) კვალი, რომელიც დაზიანების გამო არ იკითხება. ნალესობა მრავალ ადგილას ჩამოცვენილია, კამარა ორ ადგილას ჩამონგრეულია, იატაკი მიწაყრილია.

ეკლესიის სამხრეთის გვიანდელი მინაშენი გეგმით სწორკუთხაა. მინაშენი აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი, კონქი სფერულია, სატრიუმფო თაღი მხრებს ეყრდნობა. ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი პილასტრებს ეყრდნობა.

ამჟამად სამხრეთი კედლის პილასტრი აღარ არსებობს. მინაშენის სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია.

ეკლესიას შირიმის ქვის კარნიზი აქვს, იგი თარო-ლავგარდანია. ფასადები სადაა. ეკლესიის გარშემო შემორჩენილია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით ნაშენი მაღალი გალავანი. მისი სამხრეთი კედელი მთლიანად დანგრეულია, შემოსასვლელი თავისი კარიბჭით აღმოსავლეთ კედელშია.

გალავნის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მიშენებულია გეგმით სწორკუთხა სათავსი, რომლის კედლების სიმაღლე 2-2,5 მეტრს აღწევს. სავარაუდოა, რომ იგი სენაკი იყო. ტერიტორიაზე მრავალად ყრია ჩამონაშალი ქვა.
ქენქაანის წმინდა ბარბარეს ეკლესია

ქენქაანის წმინდა ბარბარეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქენქაანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სოფლის მიდამოებში, ჩრდილოეთით 1,5 კმ არის ნასოფლარი ხოზუეთი. აქ შემორჩენილი ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა. აღმოსავლეთით ასევე სწორკუთხა საკურთხეველი აქვს. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედელში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმლები. სამხრეთ კედელში შესასვლელის კვალია. ნაგებობის კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. კედლები შემორჩენილია 2-3 მეტრის სიმაღლეზე, ზოგან უფრო ნაკლებია. ტერიტორიაზე ყრია ჩამონაშალი ქვა.
ახალგორის მიქელ-გაბრიელის ეკლესია

ახალგორის მიქელ-გაბრიელის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო  ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტში, ახალგორში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ახალგორის სასაფლაოზე მდებარე ეკლესია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითაა ნაგები. გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობის ეკლესია, აღმოსავლეთით ასევე სწორკუთხა საკურთხევლითაა დასრულებული. აფსიდის ცენტრში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი, სწორკუთხა ნიშაა სამხრეთითაც. ეკლესიის კამარა ნახევარცილინდრულია. არქიტრავული შესასვლელი დასავლეთ კედელშია გაჭრილი. შესასვლელის თავზე არქიტრავული სარკმელია. ეკლესიის იატაკი ცემენტის ხსნარითაა მოლესილი.

ეკლესიას სამხრეთიდან გეგმით სწორკუთხა მინაშენი აქვს, რომელიც აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხევლით სრულდება; ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. სამხრეთ კედელში ორი ნიშია მოთავსებული. კამარა შეისრულია. არქიტრავული შესასვლელი დასავლეთიდანაა. მინაშენის დასავლეთით იკითხება კედლის ქვედა წყობა. ეკლესიის კარნიზი მარტივპროფილიანია. სახურავი აყრილია. კედლები მნიშვნელოვნად არის დაზიანებული.
მსხლების წმინდა გიორგის ეკლესია

მსხლების წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მსხლებში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითაა ნაგები. გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხევლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. აბსიდის ჩრდილოეთით ერთი, ხოლო სამხრეთით ორი სწორკუთხა ნიშაა. კონქი და კამარა ორივე შეისრულია. სატრიუმფო თაღი პილასტრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ შემორჩენილია სადა კანკელი.

ჩრდილოეთ, დასავლეთ და სამხრეთ კედლებს ერთსაფეხურიანი ხარისხი გასდევს.

ეკლესია განათებულია აღმოსავლეთისა და დასავლეთის სარკმლებით. სამხრეთი შესასვლელი შიგნით არქიტრავული _ გარეთ თაღოვანია. შესასვლელის თაღი შირიმის ქვითაა გადაყვანილი. კარი ნაოთხალია.

ეკლესიას სამხრეთიდან მინაშენი ჰქონდა. მინაშენის მხოლოდ დასავლეთი კედელია შემორჩენილი.

კედლები ბევრ ადგილას დაბზარული და გარღვეულია. კამარის დასავლეთი ნაწილი ჩამონგრეულია. სარკმლები დაზიანებულია. საბურავი აყრილია.
საძეგურის ეკლესია (ულდა)

საძეგურის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ საძეგურში. აგებულია გარდამავალი ხანაში.

სოფლიდან აღმოსავლეთით 7 კმ-ზე მთაში, ნასოფლარ "ულდაში" მდებარე დარბაზული ეკლესია, რომელსაც სამხრეთით თანადროული მინაშენი აქვს, სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. წყობა ქაოსურია. ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო არქიტრავული ნიშაა. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. კარი ნაოთხალია. ეკლესიას სამხრეთი მინაშენი მთელ სიგრძეზე მიუყვება. აღმოსავლეთით, კერძოდ, ნაგებობასა და მინაშენს შორის ნაკერი არ არის, ხოლო დასავლეთით აშკარად ჩანს ნაკერი. მინაშენის აღმოსავლეთ კედელში ვიწრო სარკმელია მოთავსებული, ხოლო სამხრეთით - არქიტრავული კარი. ძეგლი დაზიანებულია. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. ეკლესია ამოვსებულია მიწით და ჩამონაშალი ქვით, შემორჩენილი კედლები დაბზარულია. ძეგლის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია.
ჩიგოიანის პირველი ზურგიანი კოშკი

ჩიგოიანის პირველი ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია - საუკუნეებში.

მთის ბორცვზე დგას კოშკი, რომელსაც ჩრდილოეთით მომრგვალებული ზურგი აქვს. მისი ინტერიერი ამოვსებულია მიწით და ქვით. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი ქვა. კედლები შემორჩენილია 3-3, 5 მეტრის სიმაღლეზე.

სპეციალური გათხრა — გაწმენდის გარეშე გეგმის აზომვა ვერ ხერხდება.
მუჯუხის წმინდა გიორგის ნაეკლესიარი

მუჯუხის წმინდა გიორგის ნაეკლესიარი — საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მუჯუხში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

სოფლიდან ჩრდილოეთით 2 კმ-ზე, მაღალ მთაზე, ძველი ეკლესიის ადგილას, ადგილობრივ მოსახლეობას, ეკლესიისავე ქვებით აუგია გეგმით ოვალური ნაგებობა. მისი კედლების სიმაღლე 1 მეტრს აღწევს. წყობა მშრალია. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. შესასვლელის მარცხნივ ჩამაგრებულია ორი ხის სარი, რომელზეც ზარი კიდია. მასზე მხედრული წარწერაა:
ახალგორის წმინდა მარინეს ეკლესია

ახალგორის წმინდა მარინეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, ხუროთმოძღვრული ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტში, ახალგორში. აგებულია ადრეულ შუა საუკუნეებში.

ეკლესია მდებარეობს სასაფლაოსთან (ადგილი „ტახტაბანი“). გეგმით მართკუთხა მოხაზულობის, დარბაზული ნაგებობა, აღმოსავლეთით ნალისებრი აბსიდით სრულდება. საკურთხეველში თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი, რომლის ორივე მხარეს თითო არქიტრავული ნიშაა მოთავსებული. კონქი ნაწილობრივ ჩამონგრეულია. გადახურვა და დასავლეთი კედელი აღარ არსებობს. ძეგლი ნაგებია ყორექვით დუღაბზე. ნაწილობრივ გამოყენებულია ქართული აგური. იატაკი ამოვსებულია მიწით და ქვით.
კიტრიულის ყველაწმინდის ნაეკლესიარი

კიტრიულის ყველაწმინდის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ კიტრიულში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ნაეკლესიარი შემორჩენილია სოფლის სასაფლაოზე. აქა-იქ მიმობნეული სამშენებლო მასალის მიხედვით, ძეგლი ფლეთილი და რიყის ქვითაა ნაგები. ზოგან ყრია შირიმის პროფილირებული ქვები. დარბაზულ ეკლესიას, სავარაუდოდ, საკურთხეველი სწორკუთხა უნდა ჰქონოდა. საგანგებო გათხრა-გაწმენდის გარეშე გეგმის დადგენა შეუძლებელია.