ჯეიმზ მიდი

ჯეიმზ ედუარდ მიდი (დ. 3 ივნისი, 1907 - გ. 22 დეკემბერი, 1995 ) — ბრიტანელი ეკონომისტი და 1977 წლის ნობელის მემორიალური პრემიის გამარჯვებული ეკონომიკის მეცნიერებებში შვედ ეკონომისტ ბერტილ ოლინთან ერთად, მათი „მნიშვნელოვანი წვლილისათვის საერთაშორისო ვაჭრობისა და საერთაშორისო კაპიტალის მოძრაობებში“.

მიდი დაიბადა სუონიჯში (დორსეტი). მან მიიღო განათლება მალვერის კოლეჯში და 1926 წელს სწავლობდა ორიელის კოლეჯში, ოქსფორდი. მას სურდა, შეესწავლა ჰუმანიტარული მეცნიერებები, მაგრამ გადავიდა ფილოსოფია, პოლიტიკასა და ეკონომიკაში და გამორჩეული, მოწინავე სტუდენტის წოდებაც მიიღო. ეკონომიკისადმი მისი ინტერესი გაგრძელდა ერთწლიანი ასპირანტურით, კრისიტის კოლეჯში, კემბრიჯსა და სამების კოლეჯში, კემბრიჯში (1930–31), სადაც ის ხშირად მართავდა დისკუსიებს იმ დროის წამყვან ეკონომისტებთან, მათ შორის დენის რობერტსონთან და ჯონ მეინარდ კეინზთან .

ერთა ლიგასა და კაბინეტის ოფისში მუშაობის შემდეგ, იგი იყო კლემენტ ეტლის მთავრობის ადრეული წლების წამყვანი ეკონომისტი, სანამ პროფესორის წოდებას მიიღებდა ლონდონის ეკონომიკის სკოლაში (1947–1957) და კემბრიჯის უნივერსიტეტში (1957– 1967).

კარიერა
მიდი გახდა ლექტორი 1931 წელს ოქსფორდის ჰერტფორდის კოლეჯში და გააგრძელა იქ მოღვაწეობა 1937 წლამდე. მიდი მუშაობდა ისეთ ახალგაზრდა ენთუზიასტებთან ერთად, როგორებიცაა: როი ჰაროდი, ჰენრი ფელპს ბრაუნი, ჩარლი ჰიჩი, რობერტ ჰოლი, ლინდლი ფრეზერი, მორის ალენი და ერიკ ჰარგრევი, რომელიც ოქსფორდში შედარებით ახალბედა იყო. მიდი მთელი პასუხისმგებლობით მოეკიდა ეკონომიკური თეორიის საგნის სწავლებას. განსაკუთრებით დაინტერესებული იყო მასობრივი უმუშევრობის ეკონომიკით და საერთაშორისო ეკონომიკით. იმ დროს ოქსფორდს ერთა ლიგის ნამდვილად ძლიერი ფილიალი ჰქონდა გილბერტ მიურეის თავმჯდომარეობით. მარგარეტ ვილსონი კი მისი მდივანი იყო. (ვილსონი დაქორწინდა მიდზე 1933 წელს. ) მიდი გაწევრიანდა ერთა ლიგის ეკონომიკის განყოფილებაში 1937 წელს ჟენევაში. იგი მუშაობდა ჟურნალის „მსოფლიო ეკონომიკური კვლევა“ მთავარ რედაქტორად და გამოაქვეყნა მე-17 და მე-18 გამოცემები.

1940 წლის აპრილში მიდი იძულებული გახდა ომის გამო ოჯახთან ერთად ჟენევა დაეტოვებინა და გადასულიყო ინგლისში. იგი გახდა ინგლისის ომის კაბინეტის სამდივნოს ეკონომიკური განყოფილების წევრი და დარჩა წევრად 1947 წლამდე, რადგან 1946 წელს დაიკავა დირექტორის პოსტი. მიდს შეუერთდნენ ლიონელ რობინსი და ჯონ მეინარდ კეინზი და მათ ერთობლივი სამუშაო სივრცე გამოიყენეს ყოველდღიური ეკონომიკური პრობლემების გადასაჭრელად, რაციონირების სისტემიდან დაწყებული ნაციონალიზირებული კომპანიების ფასების პოლიტიკამდე. მიდი გახდა ვაჭრობასთან დაკავშირებული საკითხების პროფესორი ლონდონის ეკონომიკის სკოლაში 1947 წელს, სადაც ეკონომიკის განყოფილებას ხელმძღვანელობდა ლიონელ რობინსი . როდესაც იგი ოქსფორდში იმყოფებოდა, მიდს ჰქონდა დაწერილი მოკლე სახელმძღვანელო სახელწოდებით "შესავალი ეკონომიკური ანალიზისა და პოლიტიკის შესახებ". მისი ნაშრომები ნელ-ნელა გაიზარდა და შეიქმნა ორ წიგნი: გადახდების ბალანსი (1951) და ვაჭრობა და კეთილდღეობა (1955).

გადახდების ბალანსის პირველი ტომი ხაზს უსვამს იმ ფაქტს, რომ პოლიტიკის თითოეული მიზნისთვის, მთავრობა მოითხოვს პოლიტიკურ ინსტრუმენტს. მეორე ტომი ვაჭრობა და კეთილდღეობა ეხება იმ პირობებს, რომლითაც თავისუფალი ვაჭრობა უქმნის ქვეყანას უკეთეს ან უარეს პირობებს. მიდმა დაასკვნა, რომ წინა რწმენის საწინააღმდეგოდ, თუ ქვეყანა უკვე იცავდა თავის ბაზარს საერთაშორისო კონკურენციისგან, სხვა ბაზრისგან შემდგომი დაცვა შეიძლება ყოფილიყო "მეორე საუკეთესო" ვარიანტი. ანუ, მიუხედავად იმისა, რომ იდეალური იქნება ყველა სავაჭრო ბარიერის აღმოფხვრა, თუ რაიმე მიზეზით ეს არ იქნება მიზანშეწონილი, მაშინ პროტექციონიზმის გულდასმით შერჩეული დოზის დამატებამ შეიძლება გააუმჯობესოს ქვეყნის ეკონომიკური კეთილდღეობა.

ამ წიგნების დასრულებას ორი ათეული წელი დასჭირდა, თუმცა მისი თქმით, ისინი ჯერ კიდევ არ აშუქებდნენ საერთაშორისო ეკონომიკური პოლიტიკის მთელ სფეროს, რადგან მან ნაკლები ყურადღება დაუთმო ეკონომიკის ზრდის საერთაშორისო ასპექტებსა და დინამიკური დისბალანსის საკითხს. მისი სიტყვების მიუხედავად, მიდმა 1977 წელს ბერტილ ოლინთან ერთად ნობელის პრემია მიიღო ნობელის პრემია ეკონომიკაში.

მიდი გარდაიცვალა 1995 წლის 22 დეკემბერს, პატარა შელფორდში, კემბრიჯშირში .

მიდის ეკონომიკური ზრდის მოდელი
მიდის მოდელის ძირითადი ვარაუდები ასეთია: (1) მოცემული ეკონომიკა არის დახურული ეკონომიკა, რომელსაც არ აქვს ურთიერთობა გარე სამყაროსთან. (2) არ არსებობს მთავრობის საქმიანობა, რომელიც მოიცავს დაბეგვრასა და ხარჯვას. (3) სრულყოფილი კონკურენცია არსებობს ბაზარზე. (4) ეკონომიკაში ჭარბობს მუდმივი მასშტაბური ბრუნვა. (5) სულ რაღაც ორი საქონელი არსებობს - სამომხმარებლო საქონელი და წარმოების საშუალებები. (6) არსებობს მიწის, შრომისა და ტექნიკის სრული ათვისება. (7) ყველა სამანქანო დანადგარი ერთნაირია და მშრომელთა თანაფარდობა მანქანასთან მარტივად შეიძლება განსხვავდებოდეს, თუმცა, სრული შესაბამისობაა სამანქანო დანადგართან. (8) კაპიტალური საქონლის, მოხმარების საქონლისა და სამანქანო დანადგარის ნებისმიერი მარაგის შემადგენლობაში გარკვეული ცვლილებები ხდება, მნიშვნელობა არ აქვს სამანქანო დანადგარები ძველია თუ ახალი, მათ შორის გარკვეული პროცენტი იცვლება ყოველწლიურად. მიდი ამ ფენომენს აორთქლების გზით ამორტიზაციის დაშვებას უწოდებს.

ეკონომიკური ზრდის ტემპის განმსაზღვრელები
ზემოთ მოყვანილი ვარაუდების თანახმად, ეკონომიკის მიერ წარმოებული წმინდა გამომუშავება დამოკიდებულია შემდეგ ოთხ რამეზე: (1) ეკონომიკაში არსებული სამანქანო დანადგარების არსებული მარაგის რაოდენობა (2) წარმოების პროცესისათვის შრომის მოცულობა (3) ეკონომიკაში პროდუქტიული გამოყენებისთვის ხელმისაწვდომი მიწის ან ბუნებრივი რესურსები (4) ეკონომიკაში ტექნოლოგიური პროგრესი, რომელიც დროთა განმავლობაში გაუმჯობესდება.

მიდის ზრდის თეორიის კრიტიკული შეფასება
მიდის მიერ მოწოდებული ზრდის თეორია ნეოკლასიკური ხასიათისაა. ეს არის მარტივი და მიმზიდველი, რადგან იგი გვპირდება სტაბილურ ეკონომიკურ ზრდას. ამასთან,მას აქვს რამდენიმე ნაკლოვანება:
პირველ რიგში, იმისათვის, რომ არსებობდეს ეკონომიკური ზრდის სტაბილური მდგომარეობა, ტექნოლოგიურმა წინსვლამ სრულად უნდა შეითავსოს მუშახელი.

მეორე, ნეოკლასიკური რეგულირების მექანიზმი დამოკიდებულია სამეწარმეო ფაქტორების ფასების მოქნილობაზე. თუ ისინი არ არიან მოქნილი, ბევრი სირთულე იქმნება. მაგალითად, კეინზის ლიკვიდობის ხაფანგი.

მესამე, მოდელში არ არის ნახსენები ინვესტიციის ფუნქციის შესახებ. ვარაუდობენ, რომ იგი მხოლოდ დანაზოგით განისაზღვრება. აქედან გამომდინარე, არ არის გათვალისწინებული სამეწარმეო მოლოდინი მომავლის შესახებ.

მეოთხე, ნეოკლასიკურ მოდელებში კაპიტალი ითვლება ერთგვაროვნად და მავნედ. ეს ვარაუდი ნამდვილად არარეალურია, მაგრამ ამის გარეშე, ძალიან რთული ხდება სტაბილური ზრდის ეტაპზე მიღწევა.

და ბოლოს, ტექნოლოგიური პროგრესი ითვლება მთლიანად ეგზოგენურად, რაც კვლავ უკიდურესად არარეალისტურია და ამას მიუთითებს მრავალი ეკონომისტი.

მოკლედ რომ ვთქვათ, მიდის ნეოკლასიკური ზრდის მოდელი ემყარება გარკვეულ შემზღუდავ და არარეალისტურ ვარაუდებს. აქედან გამომდინარე, ამ მოდელის გამოყენება განვითარებული სახელმწიფოების პირობებში თითქმის შეუძლებელია, რადგან სრულყოფილი კონკურენციის ვარაუდები, შრომისა და ტექნიკის სრულად ათვისება და მასშტაბური მუდმივობის დაბრუნება არ შეესაბამება მათ ეკონომიკურ რეალობას.