ანტონის ატროპატენური კამპანია

ანტონის ატროპატენური კამპანია — ცნობილი როგორც ანტონის პართიული კამპანია, სამხედრო კამპანია მარკუს ანტონიუსის მიერ, რომელიც იყო რომის რესპუბლიკის აღმოსავლეთის ტრიუმვირი, პართიის იმპერიას წინააღმდეგ,პართიის მმართველი იყო ფრატე .

იულიუს კეისარმა დაგეგმა პართიაში შეჭრა, მაგრამ გარდაიცვალა, სანამ ამას განახორციელებდა. ძვ. წ. 40 წელს, პართელებს შეუერთდნენ პომპეის ძალები და ხანმოკლე დროით დაიპყრეს რომის აღმოსავლეთი, თუმცა ანტონიუსის მიერ წარმოებულმა ძალებმა დაამარცხეს ისინი და აღადგინეს მათი ტერიტორია.

პართიის წინააღმდეგ კამპანიის წამოსაწყებად, ანტონიმ, რამდენიმე სამეფოსთან, მათ შორის სომხეთთან ალიანსის შექმნით, დაიწყო დიდი ძალით შეტევა ძვ. წ. 36 წელს. რადგან ევფრატის ფრონტი ძალიან ძლიერი აღმოჩნდა, ანტონიმ არმენიის გავლით გამგზავრება გადაწყვიტა. როდესაც ატროპატენში შევიდა, რომის ლოგისტიკური კონვოი და ალყის მანქანები, რომლებიც სხვა გზით მოძრაობდნენ, პართიელთა კავალერიამ გაანადგურა. ანტონიმ გააგრძელა გზა და ალყა შემოარტყა ატროპატენის დედაქალაქს, მაგრამ ვერ მოახერხა გამარჯვება. არმენიაში და შემდეგ სირიაში დასაბრუნებელი რთული გზა კიდევ უფრო მეტ დანაკარგს იწვევდა მისი ძალებისათვის, რაც ომს გარდაქმნიდა ტაქტიკურ რომაულ კატასტროფად და სტრატეგიულ მარცხად. მოგვიანებით აგუსტუსმა გაიმარჯვა.
წყაროს ანალიზი
ანტონიუსის მიერ ძვ. წ. 36 წელს ჩატარებული ათროპატენის კამპანიის შესახებ ძირითადი წყაროებია სტრაბონის გეოგრაფია, ლივის პერიოქები, ველეიუს პატერკულუსი, იოსებ ფლავიუსის იუდეველთა ომი, ფრონტინის სტრატეგემატა, პლუტარქეს ანტონიუსის ცხოვრება, არრიანეს პართიკას ფრაგმენტები, ფლორიუსის ან იუსტუსის რომის ისტორიის ეპიტომე, დიო კასიუსის რომის ისტორია, ფესტუსის ბრევიარიუმი, ეუტროპიუსის რომაული ისტორიის მოკლე მიმოხილვა.
ბენჯამინ კელიმ (2008) აღნიშნა, რომ რამდენიმე ძირითადი ფაქტის გარდა, ანტონიუსის მიერ ძვ. წ. 36 წელს განხორციელებულ ათროპატენის კამპანიაზე არსებული პირველწყაროები თითქმის ყველა საკითხში ერთმანეთს ეწინააღმდეგება. უთანხმოებები მოიცავს როგორც ჯარის რაოდენობასა და დანაკარგებს, ასევე იმ საკითხს, თუ რომელი ქალაქი იყო ანტონიუსის ალყის მიზანი. იყო თუ არა სტატიანუსის მომარაგების ჯარში პონტოს მეფე პოლემონის გარდა ყველა რომაელი ჯარისკაცი მოკლული, თუ მათი დიდი ნაწილი ტყვედ ჩავარდა; გამოიყენეს თუ არა ანტონიუსის უკან დახეულმა ქვეითებმა ტესტუდოს ფორმაცია პართიელებისგან თავდასაცავად ერთხელ თუ მრავალჯერ. და დაეკისრა თუ არა კამპანიის მარცხის პასუხისმგებლობა სომხეთის მეფეს.

ფლორუსი ამტკიცებს, რომ ანტონიუსი პართიელების მახეში გაება და ორი ლეგიონი დაკარგა — ფაქტი, რომელსაც არცერთი სხვა წყარო არ ადასტურებს, მაშინ როცა მოსალოდნელი იქნებოდა, რომ დიო ან პლუტარქე ამას ახსენებდნენ. ფლორუსის მიხედვით, უკანდახევისას რომაელთა გაწყვეტა სომხეთის ხვატმა და კაპადოკიის თოვლმა გამოიწვია, მაშინ როცა პლუტარქე და დიო წერდნენ, რომ ანტონიუსის ჯარისკაცებს სომხეთის თოვლი და ყინული კლავდა.

დიო და განსაკუთრებით ოროსიუსი ამტკიცებენ, რომ უკან დახევისას ბევრი რომაელი ჯარისკაცი გაიქცა არმიიდან, ხოლო პლუტარქე ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ ჯარები ანტონიუსისადმი ერთგულნი დარჩნენ. პლუტარქე პირდაპირაც და ირიბადაც მიუთითებს, რომ თავისი ანგარიში რამდენიმე, ხშირად წინააღმდეგობრივი წყაროს საფუძველზე შეადგინა, რის გამოც მასში ერთსა და იმავე მოვლენათა დუბლირება გვხვდება (მაგალითად, რომაელები ორჯერ დამეგობრდნენ პართიელებთან, ორჯერ შეცდნენ “უსაფრთხო” გზით და მაინც დაესხნენ თავს პართიელები), და ასევე თვითწინააღმდეგობები – იყო თუ არა სომეხი მეფის მიერ კავალერიის უკან გამოყვანა, თუ ზამთრის სეზონზე ანტონიუსის კამპანიის დაწყება კამპანიის წარუმატებლობის მიზეზი.
ვითარება
იულიუს კეისარი, მას შემდეგ რაც სამოქალაქო ომში გამარჯვება გაინაღდა, ძვ. წ. 44 წელს გეგმავდა ლაშქრობას პართიის იმპერიაში, რათა შური ეძია მარკუს ლიცინიუს კრასუსის მიერ კარის ბრძოლის დროს რომაული არმიის დამარცხების გამო. კეისარის გეგმით, დაკიის დამშვიდების შემდეგ, მას აღმოსავლეთისკენ, პართიის ტერიტორიაზე უნდა გაეგრძელებინა ლაშქრობა.

მისი მკვლელობის შემდეგ შეიქმნა მეორე ტრიუმვირატი მარკუს ანტონიუსის (ანტონიუსი), მარკუს ლეპიდუსისა და გაიუს ოქტავიანუსის (შემდგომში ცნობილი როგორც ავგუსტუსი) მონაწილეობით. როცა ტრიუმვირები დაკავებულნი იყვნენ სექსტუს პომპეუსის აჯანყებით სიცილიაში, პართიამ შეტევა დაიწყო რომის მიერ კონტროლირებულ სირიაზე და მის მფარველ ქვეშ მყოფ იუდეის სამეფოზე.
შედეგი
ზოგიერთი რომაული წყარო მძიმე მარცხის მიზეზად სომხეთის მეფეს ასახელებს, თუმცა სხვები ამას არ ეთანხმებიან. სტრაბონი და პლუტარქე ამ საკითხზე მკვეთრად განსხვავებულ პოზიციებზე დგანან. პლუტარქე თვითონვე ეწინააღმდეგება საკუთარ თავს — იყო თუ არა ექსპედიციის მარცხის მიზეზი სომეხი მეფის მიერ კავალერიის გამოყვანა, თუ ანტონიუსის გადაწყვეტილება ზამთარში ლაშქრობის წამოწყებაზე.
თანამედროვე წყაროები ანტონიუსის ცუდ მმართველობასა და დაგეგმვას უსვამენ ხაზს.

ხელახლა ეგვიპტური ფინანსებით, (როგორც ამტკიცებენ, მას შემდეგ რაც სომხეთის მეფემ ძვ. წ. 36 წელს თავდაპირველი მხარდაჭერის შემდეგ რომაელები მიატოვა), ანტონიუსმა ძვ. წ. 34 წელს სომხეთში ლაშქრობა წამოიწყო, ტყვედ ჩაიგდო მეფე არტავაზდესი და დროებით აიღო კონტროლი სომხეთზე. როდესაც ეგვიპტეში დაბრუნდა, ალექსანდრიაში რომაული ტრიუმფის ანალოგი ჩაიტარა. ზეიმის დასასრულს, მთელ ქალაქი შეკრიბეს მნიშვნელოვანი პოლიტიკური განცხადების მოსასმენად — რაც მოგვიანებით „ალექსანდრიის დარიგებებად“ გახდა ცნობილი და ფაქტობრივად ანტონიუსისა და ოქტავიანეს ალიანსის დასასრული იყო.

პართიის მეფემ ფრათეს -მ გამარჯვების განვითარება ვერ შეძლო, რადგან ძვ. წ. 32–25 წლებში ქვეყნის შიგნით სამოქალაქო ომი დაიწყო. ომი ტირიდატეს აჯანყებით დაიწყო, რომელსაც სავარაუდოდ არისტოკრატიული წრეები და რომაელები უჭერდნენ მხარს.

ანტონიუსის მიერ მედია ატროპატენიდან წამოღებულ ძვირფასეულ ნივთებს შორის იყო რომში პირველი ნისეის ცხენები. ანტონიუსის სიკვდილის შემდეგ ეს ცხენები ავგუსტუსის ხელში გადავიდა.