iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ერთიერი • საქართველო გაბრწყინდება

ერთიერი (საზოგადოებრივი მოძრაობა)
ერთიერი — საზოგადოებრივი მოძრაობა საქართველოში, რომელის შეიქმნის მიზანია საქართველოს განვითარების ხელშეწყობა, ეროვნული ერთიანობის გაძლიერება და ინოვაციური პროექტების პოპულარიზაცია. მოძრაობა მხარს უჭერს სამოქალაქო ჩართულობას, ეკონომიკურ ზრდას, გამჭვირვალობასა და გარემოსდაცვით პრინციპებზე დაფუძნებულ განვითარების მოდელს.

მოძრაობა დააფუძნა გიორგი ტყემალაძემ 2024 წელს. მისი თქმით, ერთიერი არის პლატფორმა იმ ადამიანებისთვის, ვისაც სურს ქვეყნის კეთილდღეობა, სტაბილურობა და გლობალურ დონეზე საქართველოს პოზიციონირება.

მიზნები და პრინციპები
მოძრაობის მიზანია ქვეყანაში ისეთი გარემოს შექმნა, რომელიც ხელს შეუწყობს:

ინოვაციური აზროვნების გავრცელებასა და მხარდაჭერას
მდგრადი განვითარების პრინციპების დამკვიდრებას
ეროვნული ერთიანობის გაძლიერებას
სამოქალაქო ჩართულობის გაზრდას
ეკონომიკური პოტენციალის მაქსიმალურ გამოყენებას
საქართველოს პოზიციონირებას, როგორც აქტიური მოთამაშის გლობალურ არენაზე

ერთიერი იმოქმედებს როგორც ღია პლატფორმა, სადაც მოქალაქეებს, მეწარმეებსა და ექსპერტებს შეუძლიათ გააზიარონ იდეები, წამოაყენონ ინიციატივები და მიიღონ მონაწილეობა ქვეყნისთვის საკვანძო პროექტების განხილვაში.

ისტორია
მოძრაობის დაარსებას წინ უძღოდა გიორგი ტყემალაძის მრავალწლიანი საქმიანობა საერთაშორისო ბიზნესსა და საგარეო სავაჭრო ურთიერთობებში. 2018 წელს მან დააფუძნა კომპანია „“, რომელიც შუამავლობს საქართველოსა და ჩინეთს შორის ეკონომიკურ თანამშრომლობაში. სწორედ ამ საერთაშორისო გამოცდილებამ წარმოშვა ინიციატივა, რომ შეექმნა ერთიანი ეროვნული პლატფორმა.

ციფრული ყოფნა
მოძრაობა აქტიურად იყენებს ციფრულ მედიას, მათ შორის ვებსაიტს — .., სადაც განთავსებულია პლატფორმის ხედვა, ღირებულებები და მომავალი გეგმები.

წყაროები:
ოფიციალური ვებგვერდი: ..
საინფორმაციო მასალები მოძრაობის დამფუძნებლისგან
სოღუთის ერთუღრულ გაზის მუზეუმი

სოღუთის ერთუღრულ გაზის მუზეუმი — თურქეთის ბილეჯიკის პროვინციის სოღუთის რაიონში.

სოღუთი გამორჩეულია იმით, რომ სწორედ ეს ქალაქია, საიდანაც ოსმალეთის იმპერია წარმოიშვა. ერთუღრული, ოსმან -ის (იმპერიის დამფუძნებლის) მამის საფლავი სოღუთშია. მიუხედავად იმისა, რომ მუზეუმი მის სახელს ატარებს, შენობა სოღუთის იმავე უბანში არ მდებარეობს.

თავდაპირველად ეს სამსართულიანი ხის შენობა იყო ოსმალური სამედიცინო ამბულატორია, რომელიც 1900-იანი წლების დასაწყისში აშენდა. 2001 წელს, რესტავრაციის შემდეგ, შენობა მუზეუმად გაიხსნა.
რიზეს ათათურქის მუზეუმი

რიზეს ათათურქის მუზეუმი — მუზეუმი რიზეში, თურქეთი. მდებარეობს რიზეს მუფთუს უბანში და ადგილობრივად ცნობილია როგორც მეჰმეთ მათარაჯის კონაქი. მდებარეობს ქალაქის სტადიონის აღმოსავლეთით და მთავარი გზის სამხრეთით.

მუზეუმის შენობა არის სამსართულიანი, რომელიც 1921 წელს აშენდა. 1924 წელს მუსტაფა ქემალ ფაშამ (მოგვიანებით ათათურქმა), თურქეთის რესპუბლიკის დამფუძნებელმა, რიზეში ვიზიტისას ამ სახლში დაიდო ბინა. 1981 წელს, ათათურქის დაბადების 100-ე წლისთავზე, სახლის მფლობელებმა იგი რიზეს გუბერნატორობას გადასცეს ათათურქის მუზეუმად გამოსაყენებლად. მუზეუმი გაიხსნა 1985 წლის 27 დეკემბერს.

პირველ სართულზე გამოფენილია წარწერები და საფლავის ქვები. მეორე სართულზე არის ტრადიციული ქსოვის ინსტრუმენტები და სხვა ეთნოგრაფიული ნივთები. მესამე სართულზე გამოფენილია ათათურქის მემორიალური ნივთები, როგორიცაა მისი პირადი ნივთები და ფოტოები თურქეთის დამოუკიდებლობის ომის შესახებ .
კასტამონუს ეთნოგრაფიული მუზეუმი

კასტამონუს ეთნოგრაფიული მუზეუმი — მუზეუმი კასთამონუში, თურქეთში.

ადგილმდებარეობა
მუზეუმი მდებარეობს ისტორიულ შენობაში, რომელსაც ეწოდება ლივა ფაშას კონაღი (ლივა ფაშას სასახლე), კასტამონუს ჰეფქებირლერის უბნის ჩიფთეჰამამის ქუჩაზე.

ისტორია
3-სართულიანი სასახლე აშენდა 1887 წელს ოსმალეთის მირ-ლივას ("ბრიგადის გენერალი") სადიქ ფაშას მიერ. 1978 წელს იგი შეიძინა კულტურის სამინისტრომ. 1997 წელს გაიხსნა როგორც ეთნოგრაფიული მუზეუმი.

ექსპონატები
პირველი სართული განკუთვნილია კასთამონუზე სპეციალიზებული ბიბლიოთეკისა და ფოტო გალერეისთვის. ზედა სართულზე გამოფენილია სხვადასხვა ეთნოგრაფიული ნივთები. ამათგან ყველაზე მნიშვნელოვანია მაჰმუთ ბეის მეჩეთის პორტალი, მეჩეთისა, რომელიც აშენდა კასაბას სოფელში 1366 წელს და წარმოადგენს ხელოვნების შედევრს. ყველაზე ზედა სართული ასახავს კასთამონუს ურბანულ ცხოვრებას მანეკენების საშუალებით.
ორდუს ეთნოგრაფიული მუზეუმი

ორდუს ეთნოგრაფიული მუზეუმი — მუზეუმი ორდუში, თურქეთში.

მდებარეობა და ისტორია
მუზეუმი მდებარეობს ორდუს ქალაქში, თაშოჯაქის ქუჩაზე. მუზეუმის შენობა არის ისტორიული შენობა, რომელიც ცნობილია როგორც პაშაოღლუს სასახლე.იგი არის სამოქალაქო არქიტექტურის აღსანიშნავი ნიმუში, აშენებული 1896 წელს. 1982 წელს დაწყებული 4 წლიანი რესტავრაციის შემდეგ, იგი გაიხსნა 1987 წლის 18 ნოემბერს როგორც მუზეუმი. სამსართულიანი შენობა (ეზოსთან ერთად) იკავებს 625 კვადრატული მეტრის (6,730 კვ. ფუტი) ფართობს.
იანის აქურატერსი

}. , დ. 13 იანვარი, 1876, დიგნაიის სამრევლო, იეკაბპილსის ოლქი, ლატვია — გ. 25 ივლისი, 1937, რიგა, ლატვია) — ლატვიელი მწერალი და ლატვიის ეროვნული თეატრის შექმნის ერთ-ერთი ორგანიზატორი.

ბიოგრაფია
იანის აქურატერსი დაიბადა 1876 წლის 13 იანვარს დიგნაიის ვოლოსტში იეკაბპილსის ოლქში მეტყევე იურის აქურატერისა და მისი ცოლის დარტა აქურატერეს ოჯახში.
დაამთავრა ბირჟის დაწყებითი და იეკაბპილსის საჯარო სკოლები (1894). სწავლობდა სპეციალიზებულ მეტყევეობის სასწავლებელში ტულის გუბერნიაში.
დაბეჭდვა დაიწყო 1895 წლიდან, როდესაც ჟურნალ „“-ში გამოქვეყნდა მისი ლექსი „ზამთარი“. მასწავლებლობის გამოცდის ჩაბარების შემდეგ (1889) მუშაობდა სკოლაში. გარკვეული დრო ცხოვრობდა მოსკოვში, იყო მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის ლექციების მსმენელი (1903).
1905 წლის პირველი რუსული რევოლუციის დროს უკიდურესად პოპულარული იყო აქურატერსის ლექსები და თარგმანები, რომლებიც ეძღვნებოდა ხალხური ბრძოლის რომანტიკას. ამ დროს ემთხვევა მისი პირველი ენთუზიაზმი ეროვნული იდეით.
1905 წლის იანვრის მოვლენების შემდეგ დააპატიმრეს. 1907 წელს გაასახლეს ფსკოვის გუბერნიაში, საიდანაც გაიქცა ფინეთში. ემიგრაცია შვედეთში, მაგრამ გარკვეული დროის შემდეგ გადავიდა ნორვეგიაში. ქვეყნის დედაქალაქში, ქრისტიანიაში, გაეცნო ნორვეგიის ეროვნული თეატრის საქმიანობას. შთაგონდა მსგავსი თეატრის შექმნის იდეით ლატვიაში, რომელიც, მისი აზრით, უნდა ყოფილიყო საზოგადოებაში ჩამოყალიბებული ინტერესის კატალიზატორი ეროვნული კულტურის პრობლემებისადმი.
ემიგრაციიდან დაბრუნების შემდეგ (1908), ცხოვრობდა ლატვიაში. პირველი მსოფლიო ომის წლებში მსახურობდა საბადაგო რაზმის შემადგენლობაში ლატვიელი მსროლელების მე-2 ბრიგადის შტაბთან. მონაწილეობდა შობის ბრძოლებში, ატარებდა დაჭრილ მსროლელებს რიგის ჰოსპიტლებში და ლაზარეტებში. 1917 წლის 10 ნოემბერს აირჩიეს მე-12 არმიასთან ლატვიელი ჯარისკაცების ეროვნული საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის წევრად.
1918 წელს იყო დროებითი ეროვნული საბჭოს (მოგვიანებით ლატვიის ხალხური საბჭო) წევრი, აქტიურად მონაწილეობდა ეროვნული თეატრის შექმნაში, რომელმაც საქმიანობა დაიწყო ვალკაში 1918 წლის 23 აპრილს. რიგაში ეროვნული თეატრის ზეიმიერ ოფიციალურ გახსნაზე 1919 წლის 30 ნოემბერს ჟღერდა მისი შესავალი სიტყვა. ახალი თეატრის სცენაზე წარმატებით იდგმებოდა იანის აქურატერსის პიესები, დაწყებული „ვიესტურსით“, რომლის პრემიერა შედგა პირველ თეატრალურ სეზონში.
იყო მხატვრული დეპარტამენტისა და ლატვიური რადიოფონის დირექტორი, წერდა პუბლიცისტურ ნაშრომებს მისი თვანამედროვე ლატვიური საზოგადოების პოლიტიკური და კულტურული ცხოვრების თემებზე, დაწერა ერთ-ერთი პირველი ლატვიური ისტორიული ფილმის „დროის ქარბუქი“ (1921) სცენარი. 1927 წელს რიგაში გამოვიდა თერთმეტტომეული შრომების კრებული.
დაჯილდოვდა სამი ვარსკვლავის ორდენით (1926), ხელმძღვანელობდა ლატვიური პენ-კლუბის საქმიანობას (1932—1937). 1937 წელს პირველმა ლატვიელ მწერალთაგან გახდა ეროვნული პრემიის ლაურეატი.

მემკვიდრეობა
რიგის ტორნიაკალნსის უბანში მდებარე იანის აკურატერის სახლი, რომელიც 1933 წელს არქიტექტორ ვერნერს ვიტანდსის მიერ აშენდა, პირვანდელ მდგომარეობაში აღდგა და ამჟამად პოეტის მემორიალურ მუზეუმს მოიცავს.
რთული სიტყვა

რთული სიტყვა, კომპოზიტი — ორი (ან მეტი) ფუმისაგან (ზოგჯერ სიტყვებისაგან) შედგენილი რთული სიტყვა. კომპოზიტებს აჯგუფებენ შინაარსის, აგებულების (ფორმის) და წარმომავლობის მიხედვით. შინაარსის მიხედვით გვაქვს განსაზღვრებითი კომპოზიტები (მაგალითად, დედაქალაქი, გზატკეცილი, გულთამხილავი) და შეერთებითი კომპოზიტები (და-ძმა, დროდადრო), ფორმის მიხედვით განარჩევენ ძირეულ კომპოზიტებს (ქუჩა-ქუჩა, ძველ-ძველი) და ბრუნვისნიშნიანებს (ვარდისფერი, ერთმანეთი < „ერთმან ერთი“). კომპოზიტები წარმომავლობის მიხედვითაც ორ ძირითად ჯგუფს შეადგენს: ზოგი კომპოზიტი შესიტყვებიდან მომდინარეობს (დისწული < დის წული, ნუგეში < ნუ გეშინის), ხოლო სხვები შექმნილია ენაში არსებული მზა ყალიბის მიხედვით (კუდ-მოკლე, დილ-დილობით).
პანორამა

საკუთარი სახელი პანორამა ( და ) შეიძლება აღნიშნავდეს შემდეგს:

პანორამა — ვრცელი მიდამოს ხედი, ჩვეულებრივ – ზევიდან.
პანორამა — სპეციალურ მრგვალ დარბაზში ცილინდრულ ჩარჩოზე გადაჭიმული დიდი ზომის სურათი, რომელიც ქმნის რეალური სივრცის ილუზიას;
პანორამა — მოწყობილობა, რომელშიც ოპტიკური მინის წყალობით პატარა სურათები გადიდებულად ჩანს.
შებინქარაჰისარის ათათურქის სახლ-მუზეუმი

შებინქარაჰისარის ათათურქის სახლ-მუზეუმიმუზეუმი — ეროვნული მუზეუმი შებინქარაჰისარის რაიონში, გირესუნის პროვინციაში, ჩრდილოეთ თურქეთი, რომელიც ეძღვნება მუსტაფა ქემალ ათათურქის ამ ქალაქში ვიზიტს.

მდებარეობა და ისტორია
შებინქარაჰისარის ათათურქის სახლ-მუზეუმი მდებარეობს შებინქარაჰისარის ცენტრის ბიულბიულის უბანში. შენობა არის უბრალო ორსართულიანი ხის რეპლიკა სახლი, რომელიც კვლავ აშენდა ორიგინალის მსგავსად. პრეზიდენტი მუსტაფა ქემალ ათათურქი (თანამდებობაზე 1923–1938), თურქეთის რესპუბლიკის დამფუძნებელი, დარჩა ერთი ღამე ქალაქში თავისი ვიზიტის დროს 1924 წლის 11 ოქტომბერს.

ორიგინალური სახლის, რომელიც ეკუთვნოდა თიუფეკჩიზადე მუსტაფა ერთემს, აშენების თარიღი შეფასებულია საუკუნის ბოლოს ან საუკუნის დასაწყისში.

შენობა ელჩამოერთო საგანძურს. სხვადასხვა რესტავრაციისა და შეკეთების სამუშაოები სახლის ორიგინალური მდგომარეობის შესაბამისად ჩატარდა და ავეჯით იქნა აღჭურვილი 1932 წელს გზების გენერალური დირექციის ფინანსური ნებართვით სრული ღირებულებით 3 მილიონი ლარი (იმ დროს დაახლოებით 1.5 მილიონი აშშ დოლარი).

შენობა გაიხსნა 1982 წლის 11 ოქტომბერს მუზეუმად ვიზიტორებისთვის, ათათურქის შებინკარაჰისარში ჩასვლის 58-ე წლისთავზე. საგანძურის საკუთრებაში მყოფი შენობის განკარგვა 1986 წლის 2 მაისს გადაეცა კულტურისა და ტურიზმის სამინისტროდან შებინქარაჰისარის მუნიციპალიტეტს.

შენობა
შენობა და მისი ბაღი მდებარეობს პლატფორმაზე, გზის დონიდან ოდნავ მაღლა. შესასვლელი პირველ სართულზე აღმოსავლეთიდანაა, ფართო ხის კარის მეშვეობით. ამ სართულიდან, რომელიც აქტიურად არ გამოიყენება, ხის სპირალური კიბე მიდის მეორე სართულზე. მაგრამ მეორე სართულზე მთავარი წვდომა ჩრდილოეთიდან ცალკე შესასვლელით ხდება. არის მონუმენტური შესასვლელი გამოწეული სამკუთხა ფრონტონით, რომელიც მხარდაჭერილია ხის სვეტებით, და აბა ქვის კიბით და ორფრთიანი ხის კარით. ეს არის სართული, რომელიც გამოიყენება როგორც ფაქტიური მუზეუმი, და მის თავზე არის ნახევარსართულიანი სხვენი, რომელიც წინიდან არ ჩანს. ამ სხვენზე წვდომა მეორე სართულიდან ხის სპირალური კიბით ხდება.

მუზეუმი
შებინქარაჰისარის ათათურქის სახლ-მუზეუმში გამოფენილია ზოგიერთი ნივთი, რომელიც ათათურქმა გამოიყენა თავისი ყოფნის დროს და ზოგიერთი ადგილობრივი ეთნოგრაფიული არტეფაქტი.

მუზეუმში გამოფენილია საწოლები იმ ოთახში, სადაც ათათურქი და მისი ადიუტანტი დარჩნენ, მაგიდა, სავარძლები და სკამები, სოფები, როლი თავისი ორიგინალური მდგომარეობით და ზოგიერთი სხვა ისტორიული ნივთი, ასევე სხვადასხვა ადგილობრივი ეთნოგრაფიული არტეფაქტი. ის ასევე მოიცავს ათათურქის ბიბლიოთეკას 500 წიგნით და ათათურქის კუთხეს ფოტოებით. მუზეუმი, რომელსაც არ ჰყავს ტექნიკური ან ექსპერტი პერსონალი, იხსნება ვიზიტორებისთვის მნიშვნელოვან დღეებში და მუნიციპალიტეტის მიერ დანიშნული ოფიციალური პირების მოთხოვნით.
პანორამული კინო

პანორამული კინო — კინოფილმის გადაღებისა და დიდი ზომის მეტად შეზნექილ ეკრანზე მისი ჩვენების ხერხი, რომელიც მაყურებელს უქმნის ეკრანზე მიმდინარე მოქმედებაზე „დასწრების“ ილუზიას. ეკრანის შემოწვდომის კუთხე ჰორიზონტალურ სიბრტყეში არის 150-170°, ვერტიკალურ სიბრტყეში 59°-მდე. პანორამულობის შთაბეჭდილებას და ე. წ დასწრების ეფექტს აძლიერებს ფერადი გამოსახულება და სტერეოფონიკური ბგერათაღწარმოება (ბგერა „მისდევს“ ეკრანზე თავისი წყაროს გამოსახულებას), რომელსაც უზრუნველყოფს ბგერის ჩაწერა 6–9 ბილიკზე და შემდგომ მისი აღწარმოება ეკრანის უკან დადგმული რამდენიმე ხმამაღლამოლაპარაკით (ყოველი მათგანი მუშაობს თავისი ბგერის ბილიკზე). პირველად პანორამული გადაღება და დაპროექციება განახორციელა ფრანგმა რეჟისორმა ა. განსმა (1927). იგი 3 ერთმანეთთან დაკავშირებულ ბრტყელ ეკრანზე ერთდროულად 3 კინოპროექტორიდან უჩვენებდა 3 კინოფირზე გადაღებულ თავის ცნობილ ფილმს „ნაპოლეონს“. პანორამულმა კინომ ფართო პრაქტიკული გამოყენება ჰპოვა 1952 წლიდან, როდესაც აშშ-ში შეიქმნა სისტემა „სინერამა“ (ფ. უოლერი, ლ. ტომასი) და გადაიღეს პანორამული ფილმები. გადაღება და დაპროექციება ხდებოდა 3 სინქრონულად მოძრავ 35 მმ-იან კინოფირზე ისე, რომ პანორამული გამოსახულება წარმოიქმნებოდა 3 გამოსახულების შეპირისპირებით. სტერეოფონიკური ბგერათაღწარმოება (7 არხი) ცალკე მაგნიტური ლენტიდან ხდებოდა. 1957 წელს სსრკ-ში დამუშავდა პანორამული კინოს ანალოგიური სისტემა „კინოპანორამა“ (ხელმძღვანელი ე. გოლდოვსკი), უჩვენეს პანორამული ფილმის პირველი ექსპერიმენტული პროგრამა (რეჟისორი კ. დომბროვსკი). 1958 წელს გამოვიდა პირველი სრულმეტრაჟიანი პანორამული კინო „ვრცელია ჩვენი ქვეყანა“ (რეჟისორი რ. კარმენი). პანორამული კინოს საბჭოური სისტემას ჰქონდა სტერეობგერათაღწარმოების მაღალი ხარისხი (9 არხი). 1963 წელს „სინერამა“ რამდენადმე შეიცვალა, გადაღებისა და დაპროექციებისათვის გამოიყენეს ერთობიექტივიანი მეთოდი და 70 მმ-იანი ფირი. თავისი გამომსახველობითი შესაძლებლობით პანორამული კინოს ასეთი სისტემა ახლოს დგას ფართოფორმატიანი კინოს სისტემებთან, განსხვავდება მხოლოდ ძლიერ შეზნექილი ეკრანით. ამ სისტემას ეწოდება „ულტრასინერამა“. ცნობილია პანორამული კინოს ისეთი სისტემები, როგორიცაა „ვონდერამა“, „ცირკორამა“, ანუ წრიული კინოპანორამა, რომელიც შეიმუშავეს უ. დისნეის მულტფილმების სტუდიაში ფირმა „ისტმენ-კოდაკთან“ ერთად (1955); „გერაკლორამა“ – ერთობიექტივიანი სისტემა სპეციალური ეკრანისა და საპროექციო ობიექტივის გამოყენებით და სხვა.
პათოფსიქოლოგია

პათოფსიქოლოგია (, და ) — ფსიქოლოგიის დარგი, რომელიც შეისწავლის პიროვნებისა და მისი ფსიქიკური მოქმედების ავადმყოფური რღვევის კანონზომიერებებს. მისი ჩამოყალიბება მჭიდროდაა დაკავშირებული ფსიქიატრიისა და ნევროლოგიის განვითარებასთან. პათოფსიქოლოგიის კვლევის მონაცემებით სარგებლობენ ფსიქიატრიასა და ნევროლოგიაში დიფერენციულ-დიაგნოსტიკური ამოცანების გადაწყვეტისას.

სსრკ-ში პათოფსიქოლოგიის განვითარებას დიდად შეუწყო ხელი ლ. ვიგოტსკისა და დ. უზნაძის გამოკვლევებმა. საქართველოში პათოფსიქოლოგია დააფუძნა ი. ბჟალავამ. მისი ხელმძღვანელობით საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ფსიქოლოგიურ ინსტიტუტში 1941 წელს დაარსდა პათოფსიქოლოგიის განყოფილება, რომელმაც თავის კვლევა-ძიებას საფუძვლად დაუდო დ. უზნაძის ზოგადფსიქოლოგიური თეორია.
კენია (1963-1964)

თანამეგობრობის სამეფო კენია — ხანმოკლე პერიოდის განმავლობაში არსებული სუვერენული სახელმწიფო აფრიკაში. ქვეყანა არსებობდა 1963 წლის 12 დეკემბრიდან 1964 წლის 12 დეკემბრამდე და მისი მმართველი იყო დედოფალი ელისაბედ . ის იყო კენიის რესპუბლიკის წინამორბედი.

1963 წლის 12 დეკემბერს, ბრიტანეთის კენიის მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, სახელმწიფოს მეთაური დედოფალი ელისაბედ გახდა, როგორც კენიის დედოფალი (გაერთიანებული სამეფოს და კიდევ მრავალი კოლონიის). მონარქის საკონსტიტუციო ოფლებამოსილება ძირითადად კენიის გენერალ-გუბერნატორ მალკოლმ ჯონ მაკდონალდს გადაეცა.

ჯომო კენიატა ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი (და მთავრობის მეთაური) გახდა. ელისაბედ კენიას თავდაპირველად 1952 წლის 6 თებერვალს, დამოუკიდებლობის მოპოვებამდე ეწვია, ხოლო შემდეგ რამდენჯერმე იმყოფებოდა კენიის რესპუბლიკაში.

კენიის რესპუბლიკა 1964 წლის 12 დეკემბერს დაარსდა და სხვა სახელმწიფოების საერთო თანხმობით გახდა ერთა თანამეგობრობის წევრი. მონარქიის გაუქმების შემდეგ, ჯომო კენიატა კენიის რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტი გახდა.
სოლომონ ასლანიშვილი

სოლომონ ასლანიშვილი (დ. 6 ნოემბერი, 1851, ბავრა, საქართველო — გ. დეკემბერი, 1924) — ქართველი ეთნოლოგი, ისტორიკოსი, პუბლიცისტი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა ახალქალაქის სამაზრო სკოლა და ქართველ კათოლიკეთა საშუალო სასწავლებელი. 1876 წლიდან მსახურობდა ფოსტა–ტელეგრაფში სურამში, არტაანსა და არტანუჯში. 1974 წლიდან ბეჭდავდა კორესპონდენციებს „დროებაში“, „ივერიასა“ და „თეატრში“. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მისი კორესპონდენციების ციკლი და მიმოხილვები სამხრეთ საქართველოს რეგიონების საზოგადოებრივი ცხოვრების შესახებ სათაურით – „საქართველოს მატიანე“. ისტორიულად, ეთნოგრაფიულად, დემოგრაფიულად აღწერილი აქვს მრავალი დასახლება, საქრისტიანო, საკულტო და თავდაცვითი ნაგებობანი. „ივერიაში“ გამოაქვეყნა „მგზავრის შენიშვნები“ და სხვა. მუშაობდა ქუთაისში, 1905 წლიდან თბილისში, სადაც აქტიურად მონაწილეობდა ქართველ კათოლიკეთა კომიტეტში. ხელნაწერის სახით დარჩა ქართულ–თურქული სახელმძღვანელო და ქართულ–თურქული ლექსიკონი.
გემო

გემო, გემოვნება — გემოვნების ორგანოების რეცეპტორთა გაღიზიანების შედეგად გაჩენილი შეგრძნება. ძირითადად არსებობს ტკბილი, მლაშე, მჟავე და მწარე გემოს შეგრძნებები. ტკბილისადმი განსაკუთრებით მგრძნობიარეა ენის წვერი, მჟავისადმი — ენის კიდეები, მწარისადმი — ენის ძირი, ხოლო მლაშისადმი – ენის წვერი და კიდეები. გემოვნების რეცეპტორებთან ერთად, ჩვეულებრივ, ღიზიანდება სხვა ტიპის რეცეპტორებიც, რის გამო გემოს ხასიათიც იცვლება. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანის ყნოსვის რეცეპტორთა თანააგზნება. ლუკმის ღეჭვისას საჭმლის სუნი ამოსუნთქულ ჰაერთან ერთად აღწევს ცხვირის ღრუში განლაგებულ ყნოსვის რეცეპტორებამდე და მათ აგზნებას იწვევს. გემოს ხასიათი იცვლება ისეთი რეცეპტორების თანააგზნებითაც, როგორიცაა ტაქტილური, წნევის ტკივილის, სითბოსა და სიცივის რეცეპტორები. ნამდვილი მლაშე გემო მხოლოდ სუფრის მარილსა აქვს; მჟავე გემო პირობადებულია დისოცირებული წყალბადის იონებით. კანონზომიერება ტკბილ და მწარე ნივთიერებათა ქიმიურ სტრუქტურასა და მათ გემოიანობას შორის დადგენილი არ არის. მაგალითად, ტკბილია განსხვავებული სტრუქტურის მქონე ნივთიერებები საქარინი და შაქარი. გემოს შეგრძნების ხასიათი იცვლება სხვადასხვა პირობათა, კერძოდ, ადაპტაციის ზეგავლენით ყველაზე სწრაფი ადაპტაცია ხდება ტკბილისა და მლაშისადმი. ადამიანსა და ცხოველებში, რომლებიც შერეული საკვებით იკვებებიან, ტკბილი იწვევს დადებით, მწარე კი — უარყოფით რეაქციას ტკბილის მიმართ დადებითი რეაქცია არ გააჩნიათ მტაცებლებს. მწარის მიმართ უარყოფითი რეაქცია კი — მწერიჭამიებს.
სმენა

სმენა — ადამიანისა და ცხოველთა ფუნქცია, რომელიც უზრუნველყოფს ბგერითი რხევების აღქმას. სმენა ხორციელდება მექანიკური, რეცეპტორული და ნერვული სტრუქტურებით, რომლებიც სმენის ანალიზატორს წარმოქმნიან. ბგერის მოქმედებისს ადამიანში წარმოიშობა სპეციფიური სმენითი შეგრძნება, რომელიც ასახავს ბგერის პარამეტრებს — მის ინტენსივობასა და სიხშირეს.

ევოლუციურ პროცესში სმენის ჩამოყალიბებული სისტემა პირველად მწერებში განვითარდა. იგი ყველა ხერხემლიანს აქვს და ყველაზე განვითარებული სახით წარმოდგენილია ძუძუმწოვრებში. ბგერითი ინფორმაციის დამუშავება მრავალეტაპიანი გზით ხდება. ბგერითი რხევები გარეთა ყურის სასმენი მილის საშუალებით დაფის აპკამდე აღწევენ და სინქრონულად არხევენ მას. შუა ყურის სასმენი ძვლებით ეს რხევები გადაეცემა შიგნითა ყურის თხევად გარემოს (პერილიმფასა და ენდოლიმფას). აღძრული ჰიდრომექან. რხევები, თავის მხრივ, იწვევენ ლოკოკინას მემბრანის რხევას, რაც იწვევს ლოკოკინაში არსებული რეცეპტორების აგზნებას. ამასთან, დაბალი სიხშირის ბგერები იწვევენ ლოკოკინას მწვერვალში არსებული რეცეპტორების, ხოლო მაღალი სიხშირის ბგერები – ლოკოკინს ფუძეში მდებარე რეცეპტორების აგზნებას. რეცეპტორებში აღძრული აგზნება გატარდება სასმენ ნერვში. მასში აღმოცენებული ბიოელექტრული პოტენციალების გადაცემა ხდება ცენტრალური ნერვული სისტემის სმენის უბნებისაკენ. ბგერითი სიგნალების აღქმა შეიძლება აგრეთვე ქალას ძვლების გზით გატარების შედეგად.

სმენის შეფასება ხდება ან ფსიქოაკუსტიკური მეთოდებით (როდესაც ბგერის აღქმაზე მსჯელობენ სიტყვიერი ანგარიშისა და ვეგეტატიური ძვრების საფუძველზე), ან სმენის სისტემის ცალკეული უბნების ობიექტური შესწავლით (მაგალითად, სასმენი ნერვის ან სმენის სისტემის ცენტრალური უბნების ბიოელექტრული პოტენციალების შეფასებით). სმენის ფსიქოაკუსტიკური მეთოდებით შემოწმებისას შეიძლება დადგინდეს აღქმის აბსოლ. ზღურბლი ბგერის ინტენსივობისათვის (დბ-ში) ან მისი სიხშირისათვის (ჰც-ში). ადამიანს შეუძლია აღიქვას ბგერები სიხშირეთა დიაპაზონში 10-20 ჰც-იდან 20 კჰც-მდე. 10-20 ჰც-ზე დაბალი სიხშირის ბგერებს ადამიანის სმენის სისტემა უკვე ვეღარ აღიქვამს უწყვეტ ბგერად. ბგერის ინტენსივობის მხრივ აღქმის ზღურბლი დამოკიდებულია ბგერის სიხშირეზეც, მაგალითად, ყველაზე დაბალი ზღურბლი დამახასიათებელია ბგერებისათვის, რომელთა სიხშირე მოქცეულია 1-3 კჰც-ის დიაპაზონში. სხვადასხვა ცხოველს ბგერათა სიხშირის აღქმის სხვადასხვა უნარი აქვს. მაგალითად, თევზი აღიქვამს 50-იდან 100 ჰც-მდე, დელფინი — 100 ჰც-იდან 200 კჰც-მდე სიხშირის ბგერას. სმენის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ფუნქციაა ბგერათა გარჩევა როგორც ინტენსივობის, ისე სიხშირის მიხედვით. ადამიანს შეუძლია გაარჩიოს ბგერები, რომლებიც განსხვავდებიან 0.3-0.7 დბ-ით ინტენსივობის მხრივ და 2-8 ჰც-ით — სიხშირის მხრივ. ბგერის გარჩევის უნარი შეიძლება შემცირდეს სხვა ბგერის თანხლების შემთხვევაში (ბგერის შენიღბვა). ბგერის ხანგრძლივი მოქმედების შემთხვევაში სმენის მგრძნობელობა მცირდება. სმენის საშუალებით შესაძლებელია აგრეთვე ბგერის წყაროს ადგილმდებარეობის განსაზღვრა (ბინაურული ეფექტი). ზოგიერთ ცხოველს (ღამურა, დელფინი) აქვს თავისებური სმენის ექოლოკაცია, რომელიც საშუალებას აძლევს მას ზუსტად დაადგინოს გარემოში საგნების ადგილმდებარეობა, ზომა, მასალა... ეს ეფექტი დაკავშირებულია საგნებიდან არეკლილი ბგერების გარჩევის დიდ უნარზე.
ყნოსვა

ყნოსვა — ადამიანისა და ცხოველთა განსაკუთრებული ორგანოების საშუალებით გარემოში არსებულ ქიმიურ შენაერთთა სუნის აღქმა. ყნოსვა ქემორეცეფციის ერთერთი ყველაზე მგრძნობიარე სახეა, რადგან სუნიანი ნივთიერების ძალიან მცირე კონცენტრაციებიც კი იწვევენ ყნოსვის რეცეპტორთა აგზნებას.

სხვადასხვა ცხოველისათვის ყნოსვას სხვადასხვა როლი აქვს და ყნოსვის ორგანოებიც განსხვავებულად ვითარდება. ძუძუმწოვრებში არჩევენ მიკროსმატაიკებს, რომელთაც ყნოსვის შედარებით სუსტი უნარი აქვთ, მაკროსმატიკებს, რომელთაც ყნოსვის ძლიერი უნარი აქვს და ანოსმატიკებს, რომელთაც ყნოსვის სპეციალური ორგანოები საერთოდ არ გააჩნიათ. ცხოველებს ყნოსვა ეხმარება საკვების მოპოვებაში, მტრისაგან თავის დაღწევაში, სქესობრივი პარტნიორის პოვყნაში და სივრცეში ორიენტაციაში. სუნიან ნივთიერებათა განსაკუთრებულ ჯგუფს ქმნიან ფერომონები, რომელთაც ცხოცველები იყენებენ ტერიტორიის მოსანიშნად, სქესობრივი პარტნიორის მისაზიდად (ატრაქტანტები) ან საფრთხის დროს სიგნალის გასაცემად. ცხოველთა უმრავლესობაში ყნოსვა მთელ ქცევას წარმართავს მხედველობასთან, სმენასთან და შეხებასთან მჭიდრო კავშირში, მაგრამ მწერების რთულ ქცევით აქტში ფერომონები ხშირად ერთადერთი „გამშვები გამღიზიანებლის“ როლს თამაშობენ. ყნოსვას ახასიათებს ადაპტაცია, რომელიც ყნოსვის ანალიზატორის ცენტრალურ უბნებში ყალიბდება და ნაწილობრივ რეცეპტორთა დაღლითაც აიხსნება. ყნოსვას დიდი სიმახვილე ახასიათებს; განსხვავებულ სუნთა რაოდენობა, რომელთა გარჩევაც ადამიანს შეუძლია, ძალიან დიდია. ამავე დროს სუნიანი ნივთიერებების ქიმიურ სტრუქტურასა და მის სუნს შორის რაიმე კანონზომიერი კავშირი დადგენილი არ არის და არც ყნოსვის რეცეპტორთა გაღიზიანების მექანიზმებია შესწავლილი. ცნობილია, რომ სუნიანი ნივთიერების მოქმედებისას ყნოსვის ორგანოს ეპითელიუმი, რომლის შემადგენლობაში ყნოსვის რეცეპტორული უჯრედები შედის, ელექტროუარყოფითი ხდება სხვა მეზობელი ქსოვილებისადმი. ცალკეული რეცეპტორული უეგრედიდან და ყნოსვის ნერვიდან აღრიცხული ელექტრული აქტივობის შესწავლით დადგინდა, რომ სუნიანი ნივთიერებები გარკვეული კანონზომიერებით იწვევენ ნერვულ იმპულსთა სიხშირის მატებას ან კლებას.

ადამიანის ყნოსვის სიმახვილე 12 წლამდე მატულობს, მოხუცებულობაში-კლებულობს. ზოგჯერ ხდება ყნოსვის გადაჭარბებული გამახვილება, გაუკუღმართება (მაგალითად, ორსულობის დროს) ან დაქვეითება. ზოგიერთი ფსიქიკური დაავადებას დაერთვის ყნოსვითი ჰალუცინაციები — არარსებული სუნის (როგორც წესი, უსიამოვნო) შეგრძნება.
შეხების ორგანოები

შეხების ორგანოები — რეცეპტორები, რომლებიც მდებარეობენ კანში, საყრდენმამოძრავებელ აპარატში (კუნთებში, მყესებში, სახსრებში და სხვ.), ზოგიერთ ლორწოვან გარსში (ტუჩებზე, ენაზე და სხვ.) და აღიქვამენ გარემოს სხვადასხვა ფაქტორის კომპლექურ მოქმედებას: მექანიკურს, ტემპერატურულს, ტკივილისას. შეხების ორგანოები კანში არათანბრადაა განლაგებული, მაგალითად, უამრავი, ადამიანის ხელის თითებზე, ხელისგულებზე, ფეხისგულებზე, ტუჩებზე, სასქესო ორგანოებზე, რითაც აიხსნება კანის ამ უბნების ჭარბი მგრძნობელობა. შეხების ორგანოების ყველაზე უფრო გავრცელებული სახეა თავისუფალი ნერვული დაბოლოებანი, რომლებიც იტოტებიან ქსოვილებში. შეხების ორგანოებს განეკუთვნება აგრეთვე სხვადასხვა სახის ინკაფსულირებული რეცეპტორები: პაჩინის, მაისნერის, გოლჯი-მაცონის, რუფინის სხეულაკები, კრაუზეს კოლბები, მერკელის დისკოები და ა. შ. შეხების პროცესში მონაწილეობენ აგრეთვე კუნთების, მყესების, სახსრებისა და ფასციების სპეციალიხებული რეცეპტორები. ზოგიერთი შეხების ორგანო (მაგალითად, პაჩინისა და მაისნერის სხეულაკები, მერკელის დისკოები) მნიშვნელოვანი სპეციფიკურობით ხასიათდება, ზოგი კი (მაგალითად, თავისუფალი ნერვული დაბოლოებანი) აღიქვამს სხვადასხვაგვარ სტიმულს. შეხების ორგანოების მრავალფეროვნება, მათი აგზნების თავისებურებანი სივრცესა და დროში განაპირობებენ შეხების შეგრძნებებისს მრავალგვარობას.