iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
პრაზეოდიმი

პრაზეოდიმი — ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეექვსე პერიოდის, ჯგუფგარეშე (ძველი კლასიფიკაციით მესამე ჯგუფის თანაური ქვეჯგუფის, ბ) ქიმიური ელემენტი. განეკუთვნება ლანთანოიდების ოჯახს. ატომური ნომერია — 59, ატომური მასა — 140.91, დნ — 935 °, დუღ — 3130 °, სიმკვრივე — 6.77 გ/სმ3. მოვერცხლისფრო-მოთეთრო, იშვიათ მიწათა ლითონი. 1885 წელს პრაზეოდიმი აღმოაჩინა კ. აუერ ფონ ველსბახმა პრაზეოდიის ოქსიდის სახით. ნეოდიმისა და პრაზეოდიმის ნარევისაგან ღებულობენ უფერულ მინას, რომელიც კარგად შთანთქავს ულტრაიისფერ სხივებს.

ისტორია
პრაზეოდიმი აღმოჩენილ იქნა 1885 წელს ავსტრიელი ქიმიკოსის კ. აუერომ ფონ ველსბახის მიერ. მან დაადგინა, რომ 1839 წელს შვედი ქიმიკოსის კარლ გუსტავ მოსანდერის მიერ აღმოჩენილი ელემენტი დიდიმი (დიდიმიუმი) წარმოადგენს ორი ფიზიკური და ქიმიური თვისებებით ახლოს მდებარე ანალოგოური ელემენტის ნარევს, რომლებსაც მან მისცა სახელწოდებები ნეოდიმი და პრაზეოდიმი.

იზოტოპები
დედამიწის ქერქში პრაზეოდიმის შემცველობა მიახლოებით 9 გრ/ტ, ოკეანის წყალში 2,6მგ/ლ.

სტანდარტული ატომური მასა
პრაზეოდიმის სტანდარტული ატომური მასად მიღებულია — 140.907, რომელიც როგორც წესი იანგარიშება ბუნებაში არსებულ ყველა სტაბილურ იზოტოპტთა საშუალო შეწონილი მასით, მათი დედამიწის ქერქსა და ატმოსფეროში გავრცელების პროპორციულად. ბუნებაში არსებობს პრაზეოდიმის მხოლოდ ერთი სტაბილური იზოტოპი (^{141}), რომლის ატომური მასაც შეადგენს 140.9076528.

მიღება
პრაზეოდიმს მიიღებენ სხვა იშვიათმიწა ელემენტებთან ნარევში. ექსტრაქციონულ და ქრომატოგრაფიული გაყოფისას და დანაწილებული კრისტალიზაციისას პრაზეოდიმი კონცენტრირდება მჩატე ლანთანოიდებთან ერთად და გამოიყოფა ნეოდიმიუმთან ერთად. შემდგომ პრაზეოდიმს გამოჰყოფენ ნეოდიმიუმისაგან და გადაჰყავთ სუფთა ლითონში მეტალოთერმული ან ელექტროლიზით 850-ზე.

ღირებულება
პრაზეოდიმზე ფასები მიახლოებით შეესაბამება ნეოდიმიუმის ფასებს და შეადგენს საშუალოდ მიალოებით 170 დოლარს ერთ კილოგრამზე.

გამოყენება
პრაზეოდიმის იონები გამოიყენება 1,05 მკმ სიგრძის ტალღების (ინფრაწითელი გამოსხივება) ლაზერული გამოსხივების აგზნებისათვის. პრაზეოდიმის ფტორიდი გამოიყენება როგორც ლაზერული მასალა. პრაზეოდიმის ოქსიდი გამოიყენება მინის ხარშვისას, რომელსაც მისი დამატება აძლევს ღია-მწვანე ელფერს.

პრაზეოდიმის მონოტელურიდი გამოიყენება მცირე (ჯერჯერობით) რაოდენობით ზოგიერთი თერმოელექტრული მასალის, შენადნობების (იშვიათმიწა ელემენტების ბაზისზე, თერმო-ე.მ.ძ კოეფიციენტი 52-55 მკვ.კ) თვისებების რეგულირებისათვის (ე.მ.ძ., წინაღობა, სიმტკიცე).

პრაზეოდიმის მარილები გამოიყენება, როგორც დამძრავი რეაგენტი.

პრაზეოდიმის შენადნობები გერმანიუმთან და სილიციუმთან გამოიყენება როგორც ზეგამტარი მასალა.
პრაზეოდიმი გამოიყენება მაგნიტის გულების და კათოდების ეფექტიანობის მოსამატებლად (ელექტროვაკუუმის ტექნიკაში).

პრაზეოდიმი წარმოადგენს მიშმატელის კომპონენტს, ფოლადის მალეგირებელ მინარევს. შედის მაგნიუმისა კობალტის და ნიკელის შენადნობების შემადგენლობაში.
გერმანიის კოლონიები

გერმანიის კოლონიები — კოლონიზაციის შედეგად გერმანიის იმპერიას დაქვემდებარებული ტერიტორიები. გერმანიამ ფაქტობრივად კოლონიზაცია მხოლოდ საუკუნეში დაიწყო. მიუხედავად იმისა, რომ სხვა ევროპულმა იმპერიებმა ჯერ კიდევ საუკუნიდან დაიწყეს ზღვის იქითა მიწების კოლონიებად გადაქცევა და მათში ვაჭრობის განვითარება, გერმანიის იმპერიამ სხვადასხვა მიზეზების გამო საგარეო პოლიტიკა ძირითადად ცენტრალურ ეროპაზე დაამყარა და არა კოლონიზაციაზე. გერმანული სახელმწიფოებიდან მხოლოდ ბრანდენბურგ-პრუსია ცდილობდა საუკუნეში კოლონიური პოლიტიკისა და ვაჭრობის დაწყებას. პირველი მსოფლიო ომის დასასრულისთვის გერმანიას მხოლოდ მცირე რაოდენობით კოლონიები ეკუთვნოდა მსოფლიოში.

ზღვის იქით გადასახლებული გერმანული მოსახლეობა აარსებდა დასახლებებს, რომლებსაც ასევე გერმანულ კოლონიებს უწოდებდნენ.

პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ვერსალის ხელშეკრულებით დადგინდა, რომ გერმანიის ყველა კოლონია გადაეცემოდა ომში გამარჯვებულ სახელმწიფოებს.
ლაზიკა (ქვეითთა საბრძოლო მანქანა)

ლაზიკა — ქართული წარმოების მუხლუხიანი მსუბუქი ქვეითთა საბრძოლო მანქანა, განკუთვნილი მექანიზირებული ათეულის უშუალოდ ფრონტის წინა ხაზამდე უსაფრთხოდ გადასაყვანად და მათი საცეცხლე მხარდაჭერისთვის. საჩვენებელი გამოცდა შედგა 2012 წლის 25 თებერვალს, ვაზიანის სამხედრო პოლიგონზე, რომელშიც პირადად მიიღო მონაწილეობა საქართველოს პრეზიდენტმა მიხეილ სააკაშვილმა.

ჯავშანი
ჯავშანი კომბინირებული ტიპისაა და წინა პროექციიდან უზრუნველყოფს 14,5 მმ კალიბრის ჯავშანგამტარი ტყვიებისგან დაცვას. ფსკერის ნაღმსაწინააღმდეგო დაცვა -ის დონისაა და 10 კილოგრამი ტროტილის ექვივალდენტ აფეთქებაზეა გათვლილი. მოდულური კონსტრუქცია საშუალებას იძლევა ბორტებზე დამონტაჟდეს დამატებითი საჯავშნე ელემენტებიც.

მანქანას გააჩნია სტანდარტული ქსმ-ის კონსტრუქცია, მის წინა მარჯვენა ნაწილში განთავსებულია ძრავის ნაკვეთური, მის მარცხნივ მძღოლ-მექანიკოსი. უკანა ნაწილი მთლიანად სადესანტო ნაკვეთურს უკავია. პირადი შემადგენლობის მანქანიდან სწრაფი დესანტირებისთვის კი დაყენებულია გასაშლელი რამპა, რომელშიც დამატებით ამოჭრილია პატარა კარი.

სავალი ნაწილი მუხლუხიანია, გააჩნია ტორსიონალური დაკიდების სისტემა და ხუთი წყვილი საყრდენი ბორბალი. მუხლუხოებზე გზის საფარის დასაცავად დაყენებულია რეზინის დამცავი ბუნიკები.

კორპუსის წინა და უკანა ნაწილში დამონტაჟებულია დღეღამური ხედვის კამერები, საიდანაც მიღებული გამოსახულება მძღოლ-მექანიკოსის სამუშაო ადგილზე დამონტაჟებულ მონიტორებზე გამოდის.
მანქანაზე შეიარაღების სახით დამონტაჟებულია დისტანციური მართვის საბრძოლო მოდული 23 მმ კალიბრის 214 ტიპის ავტომატური ქვემეხით და მასთან შეწყვილებული 7,62 მმ კალიბრის -ს ტიპის სატანკო ტყვიამფრქვევით. სამიზნის აღმოსაჩენად და იდენტიფიცირებისთვის მოდულზე დამონტაჟებულია დღეღამური ხედვის ოპტიკური სამიზნე მოწყობილობები, ცეცხლის მართვის სისტემა კი განთავსებულია სადესანტო ნაკვეთურში, მძღოლ-მექანიკოსის უკან. წინა ნაწილში დამატებით დაყენებულია 8 ერთეული საკვამლე მორტირა.
გერმანული მარკა

გერმანული მარკა (, შემოკლებით , ოფიციალური კოდი ) — გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის ოფიციალური ვალუტა 1948 წლიდან 2001 წლამდე, ასევე ოფიციალური ვალუტა მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ დასავლეთის საოკუპაციო ზონასა (ტრიზონია) და ბერლინის დასავლეთ სექტორში.

გერმანული მარკა 1948 წლის 21 ივლისს ტრიზონიაში, სამი დღის შემდეგ კი დასავლეთ ბერლინში სავალუტო რეფორმის საფუძველზე ოფიციალურად იქნა აღიარებული ერთადერთ კანონიერ ვალუტად ამ ტერიტორიებზე და ჩაანაცვლა მანამდე მოქმედი რაიხსმარკა. მარკა ოფიციალურ ვალუტად დარჩა 1949 წლის 23 მაისს გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის დაარსების შემდეგაც. 1990 წლის 1 ივლისს გერმანულმა მარკამ შეცვალა ასევე გერმანიის დემოკრატიულ რესპუბლიკაში მანამდე მოქმედი გდრ-ის მარკა და საერთოგერმანულ ვალუტად იქცა გაერთიანებულ გერმანიაში. 2002 წლის 1 იანვრიდან გერმანიაში ოფიციალურ ვალუტად შემოღებული იქნა ევრო, რითაც გაუქმდა გერმანული მარკა.
ტრიზონია

ტრიზონია — მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ამ სახელით მოიხსენიებოდა ქვეყნის ის ნაწილი, რომელიც სამი დასავლური საოკუპაციო ზონის გაერთიანებით შეიქმნა. ომში გამარჯვებული მოკავშირეები 1948 წელს ლონდონში შეთანხმდნენ, რომ გერმანიაში თავიანთი, ბრიტანული, ფრანგული და ამერიკული საოკუპაციო ზონები ტრიზონიის სახელით გაეერთიანებინათ. ტრიზონია, როგორც არაოფიციალური ეკონომიკური გაერთიანება, იყო მარშალის გეგმის სახელით ცნობილი ევროპის რეკონსტრუქციის პროგრამის შემადგენელი ნაწილი. ტრიზონიის ბაზაზე 1949 წელს დაარსდა გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა (დასავლეთი გერმანია).
ბუშმენები

ბუშმენები — ბუშმენები, რომლებსაც სანის ტომსაც ეძახიან, სამხრეთ აფრიკაში მცხოვრებ ხალხთა ჯგუფია. მათი უმეტესობა კალაჰარის უდაბნოს მახლობლად, ბოტსვანასა და ნამიბიაში ბინადრობს. სანის ტომის წევრთაგან ზოგი ფერმებში მუშაობს, სხვები კი მომთაბარეობენ. ბუშმენთა საერთო რაოდენობა დაახლოებით 80 000 კაცს შეადგენს. მომთაბარეები 25–30 კაციან ჯგუფებად ცხოვრობენ და ნადირობითა და შემგროვებლობით ირჩენენ თავს. მათ იციან, როგორ გაიტანონ თავი უდაბნოს მკაცრ პირობებში და შეუძლიათ ისეთ ადგილებში მოიპოვონ საჭმელ–სასმელი, სადაც თითქოს არაფერია ქვიშისა და ბუჩქნარის გარდა.

ბუშმენები მშვილდითა და მოწამლული ისრებით ხოცავენ ნადირებს. ვაჟებს მონადირეებად წვრთნიან. ყმაწვილი ცოლს ვერ მოიყვანს, ვიდრე დიდ ცხოველს არ მოინადირებს. ჯგუფის სხვა წევრები, ფესვებს, კენკრას, თხილსა და სხვადასხვა მცენარეების თესლს აგროვებენ.

მომთაბარეობა
სასმელ–საჭმელის მოსაპოვად ჯფუფს ხშირად სჭირდება საცხოვრებელი ადგილის შეცვლა. ჩვილებს ზურგზე მოკიდებული ტომრებით დაატარებენ, წყალს კი — სირაქლემას კვერცხის ნაჭუჭით. მათი ავლადიდება მსუბუქია და ადვილად გადასატანი. ზოგჯერ ნახევარწრის ფორმის დავშესაფარს აგებენ ტოტებისა და ბალახისაგან და მასში კვირების განმავლობაში ცხოვრობენ.

ღამღამობით ხშირად უსმენენ მოხუცთა მიერ მონათხრობ ამბებს.

ბუშმენების ისტორია
ბუშმენები, ალბათ, სამხრეთ აფრიკის პირველი ბინადრები იყვნენ და შესაძლოა 20 000 წელზე მეტია იქ ცხოვრობენ. ნაპოვნია მათი წინაპრების კლდის მხატვრობა, რომელიც რამდენიმე ათასი წლის წინანდელია.
ბუნების დაცვა

ბუნების დაცვა — გარემოს დაცვის პრაქტიკა, ინდივიდუალურ, ორგანიზაციულ და სამთავრობო დონეზე, ბუნებრივი გარემოს და ადამიანებისთვის საკეთილდღეოდ. ადამიანი უფრო და უფრო მეტ ტერიტორიას ითვისებს, რათა სახლები, ქარხნები და ფერმერები ააშენოს, ამიტომ დანარჩენ ცოცხალ არსებებს უფრო და უფრო ნაკლები საცხოვრებელი ადგილი რჩებათ. კონსერვაცია ღონისძიებათა ერთობლიობაა, რომლის მიზანია იშვიათი ცხოველები და მცენარეები არ გადაშენდნენ, ხოლო ბუნების გავრცელებული სახეობები — არ გაიშვიათდნენ. კონსერვაცია ამ ცხოველთა და მცენარეთა საცხოვრისის შენარჩუნებასაც გულისხმობს.

წინათ ზოგიერთი ცხოველი იმის გამო გადაშენდა, რომ გარემოში მომხდარ ბუნებრივ ცვლილებებს ვერ შეეგუვნენ. დინოზავრები, სავარაუდოდ, ვეებერთელა მეტეორიტის ჩამოვარდნის შედეგად გადაშენდნენ. მეტეორის დედამიწასთან დაჯახებისას წარმოქმნილი მტვრის უზარმაზარი ღრუბელი მთელ ატმოსფეროში გაიშალა, რაც ხელს უშლიდა მზის სხივების შემოღწევას. დაიწყო გამყინვარება, რომელსაც დინოზავრებმა ვერ გაუძლეს.

კუნძულ მავრიკის ბინადარი დოდო ზანტი ფრინველი იყო, რომელიც ვერ ფრენდა. როდესაც ადამიანები ამ კუნძულზე ჩავიდნენ, აღმოაჩინეს, რომ დრონტი მოსანადირებლად იოლი იყო და ამავდროულად გემრიელი ხორციც ჰქონდა. საუკუნეც არ გასულა, რომ დრონტები პირწმინდად ამოწყვიტეს. ბევრი სხვა ცხოველი ან გადამეტებული ნადირობის შედეგად ამოწყდა ან საცხოვრისის განადგურების გამო.

საფრთხეში მყოფი ცხოველები
დღეს ბევრ ცოცხალ არსებას ემუქრება გადაშენების საფრთხე. სულ ცოტა, 1000 სხვადასხვა სახეობის ფრიველი და ძუძუმწოვარი ძალზე გაიშვიათდა, ხოლო გაქრობის პირას მყოფ მწერებისა და მცენარეების რიცხვს მოთვლა შეუძლებელია. ამის ყველაზე ცნობილი მაგალითია ჩინეთის მობინადრე გიგანტური პანდა. ბუნებაში ათასზე ნაკლები პანდაღა დარჩა, რადგან მათი საცხოვრისი — ბამბუკის ტყეები — გაანადგურეს და სასოფლო სამეურენო სავარგულები შექმნეს. მარტორქის რამდენიმე სახეობა საფრთხეშია, რადგან მათზე რქების გამო ნადირობენ, ხოლო ვეფხვებს ტყავის მოსაპოვებლად ხოცავენ.

აშშ-ის სიმბოლო — თეთრთავა არწივი და კუნძულ მავრიკის ბინადარი — კირკიტაც იმ იშვიათ ფრინველთა რიცხვშია, რომელთაც დაცვა სჭირდება. მავრიკი ის კუნძულია, სადაც ოდესღაც დრონტი ბინადრობდა. ბუნების დამცველთა საქმიანობის წყალობით, ამ ცხოველთა რიცხვმა შედარებით იმატა, მაგრამ მათ გადარჩენას კვლავ დიდი ძალისხმევა სჭირდება.

ზღვაში მდებარე მარჯნის რიფები თითქმის ისეთივე მდიდარია ცოცხალი ბუნებით, როგორც ტროპიკული ტყეები, მაგრამ მათი მეათედი თუ იქნება კარგ მდგომარეობაში. დანარჩენი ძალზედ დააზიანა ქიმიური მრწველობის ნარჩენებმა, მდინარეებიდან ჩატანილმა ნაგავმა, მრავალრიცხოვანმა ტურისტებმა და მარჯნის მოპოვებამ.

სიკეთის მომტანი საქმიანობა
1970 წლიდან მოყოლებული, ადმიანებმა გაიაზრეს, რამხელა ზიანს აყენებს მათი საქმიანობა მცენარეებს, ცხოველებსა და მათ საცხოვრისს და გარკვეული ნაბიჯები გადადგეს ვითარების გამოსასწორებლად. საქველმოქმედო ორგანიზაციები, მაგალითად, ბუნების დაცვის მსოფლიო ფონდი უზარმაზარ თანხებს ხარჯავს იშვიათი ცხოველების, მცენარეებისა და მათი საცხოვრისის დასაცავად. მთავრობებმა ცხოველთა საწინააღმდეგო კანონები მიიღეს და ნაკრძალებსა და ეროვნულ პარკებს ქმნიან, რათა თავ–თავიანთი ქვეყნის ბუნება გადაარჩინონ.

ტროპიკული ტყეები და ოკეანეები დიდ როლს თამაშობს ქარხნებისა და ელექტროსადგურების გამონაბოლქვი აირების შთანთქმაში. ეს ის აირებია, რომელთა დაგროვებაც გლობალურ დათბობას იწვევს.
ბუენ-რეტიროს პარკი

ბუენ-რეტიროს პარკი — პარკი მადრიდის ცენტრში. ქალაქის ღირსშესანიშნაობა და მადრიდელების საყვარელი დასასვენებელი ადგილი. პარკი უდიდესია მადრიდში და უკავია 120 ჰა ფართობი. თავდაპირველად გარს ეკრა ფილიპე -ის ამავე სახელწოდების სასახლეს და წარმოადგენდა სასახლის გასართობ, სამეჯლისო და თეატრალური წარმოდგენების ადგილს. ფილიპე სიკვდილის შემდეგ ყურადღება აღარ ექცეოდა და შემდეგ ძლიერ დაზიანდა ნაპოლეონის ომების პერიოდში. პარკი აღსდგა ფერდინანდ -ის მმართველობის პერიოდში. ალფონსო -ის მონუმენტის წინ მდებარეობს პატარა ტბა. 1887 წელს საერთაშორისო გამოფენის ფარგლებში აშენდა ორი სასახლე - აგურისა და ბროლის.

გალერეა
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები გერმანიაში

მოცემულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია გერმანიაში. 2018 წლის მონაცემებით ამ ქვეყანაში იუნესკოს სულ 44 ძეგლია.

აქედან, 41 კულტურული ძგელია, 3 ბუნებრივი. 11 კულტურული ძეგლი კი აღიარებულია ადამიანური გენიის შედევრად.

ცხრილი
ცხრილში მოცემულია ძეგლები იუნესკოს სიაში შესვლის წლების მიხედვით:

ობიექტების გეოგრაფიული მდებარეობა
სიიდან ამოღებული ობიექტები
ფაბიო პერეირა და სილვა

ფაბიო პერეირა და სილვა (დ. 9 ივლისი, 1990), საყოველთაოდ ცნობილი, როგორც ფაბიო, ან ფაბიო და სილვა — ბრაზილიელი ფეხბურთელი, ინგლისის პრემიერ ლიგის კლუბ „მანჩესტერ იუნაიტედის“ მცველი. „მანჩესტერ იუნაიტედში“ თამაშობს თავის ტყუპისცალთან, რაფაელ პერეირა და სილვასთან ერთად, 2007 წლის თებერვლიდან.

სანაკრებო გოლები
17
კარიერის სტატისტიკა
კლუბი
2012 წლის 23 თებერვლის მონაცემები

სანაკრებო
ტიტულები
კლუბი
მანჩესტერ იუნაიტედი
პრემიერ ლიგა (1): 2010–11
ინგლისის სუპერთასი (1): 2010

სანაკრებო
ბრაზილია -17
სამხრეთ ამერიკის 17-წლამდელთა ჩემპიონატი (1): 2007
აუგსბურგი

აუგსბურგი — საუნივერსიტეტო ქალაქი გერმანიაში, ბავარიის მხარეში. შვაბიის დედაქალაქი. იგი მდებარეობს ალპების მთისწინეთში, მდინარეების ლეხისა და ვერტახის (დუნაის აუზი) შესართავთან. 2010 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 264 708 კაცს შეადგენს. ქალაქი მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით მესამეა ბავარიაში მიუნხენისა და ნიურნბერგის შემდეგ.

ისტორია
ქალაქი დაარსდა ძვ.წ. 15 წელს რომაული სამხედრო ბანაკის ადგილას. ს-დან იგი იყო ეპოსკოპოსის რეზიდენცია. 1276წ. მოიპოვა თავისუფალი საიმპერიო ქალაქის უფლებები. - ს.ს. აუგსბურგი წარმოადგენდა გერმანიის აღორძინების კერას, მნიშვნელოვან სავაჭრო-საფინანსო ცენტრს და სხვ. 1534-1538 წ.წ. ქალაქი მოიცვა რეფორმაციამ, ხოლო 1555 წ. აქ დაიდო აუგსბურგის რელიგიური ზავი.
ფაშისტური გერმანიის პერიოდში აუგსბურგი იყო მნიშვნელოვანი სამხედრო-სამრეწველო ცენტრი. კერძოდ, აქ მდებარეობდა ცნობილი „მესერშმიტის“ ქარხნები.
1945-49 წ.წ. აუგსბურგი ამერიკის საოკუპაციო ზონაში შედიოდა.

არქიტექტურა
აუგსბურგის არქიტექტურულ ძეგლთაგან აღსანიშნავია ს-ის რომანული ტაძარი, რომელიც 1326-1431 წ.წ. ნაწილობრივ გადაკეთდა გოთური სტილის ტაძრად. ქალაქში მდებარეობს აღორძინების ხანის მნიშვნელოვანი ნნაგებობანი. კერძოდ, ბანკირ ფუგერების კაპელა (1509-1517 წ.წ.), ი. ფუგერის სახლი (1512-1515წ.წ.), რატუშა (1615-1620 წ.წ), ხელოსანთა დასახლება „ფუგერაი“ (1516-23წ.წ.), რომელიც შედგება რეგულარული სისტემით განლაგებული 53 ტიპობრივი ორსართულიანი სახლისგან და სხვ.

გალერეა
ფლაგმანი

ფლაგმანი (ნიდერ. : — ალამი და — კაცი) — ფლოტის ან ხომალდების შენაერთის სარდალი, რომელსაც მინიჭებული აქვს თანამდებობრივი დროშა (სამხედრო-საზღვაო დროშა). ერთობლივი ცურვის დროს შეიძლება იყოს უფროსი ფლაგმანი — მსხვილი შენაერთების მეთაური და უმცროსი ფლაგმანი — დაქვემდებარებული შენაერთის მეთაური.

სსრკ-ის სამხედრო-საზღვაო ფლოტის უმაღლეს მეთაურთა შემადგენლობის პერსონალური სამხედრო წოდება 1935-40 წლებში. 1940 წელს შეცვალა საადმირალო წოდებებმა.
საფლანგო ხომალდი

საფლანგო ხომალდი — ფლაგმანი ხომალდი, რომელზეც იმყოფება შენაერთის მეთაური, შტაბი და მართვის საშუალებებით აღჭურვილი ფლაგმანის სამეთაურო პუნქტი. აქვეა გაშლილი საშტაბო პოსტები, იმყოფებიან ფლოტისა და ურთიერთმოქმედი შენაერთების ოფიცრები, გარდა ამისა, სახმელეთი ჯარები და ავიაცია. საფლანგო ხომალდი ალამს ატარებს, რომელიც მოცემული შენაერთის მეთაურს აქვს მინიჭებული. ღამით საფლანგო ხომალდზე საფლაგმანო ცეცხლი ანთია. საფლანგო ხომალდებს ჩვეულებრივ უწოდებენ ექსპედიციების, სამრეწველო ფლოტილიისა და სანაოსნოდ საუკეთესო და უმსხვილეს საშუალებებს.
ციხისძირის ციხე

ციხისძირის ციხე — ციხესიმაგრე საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მისგან ჩრდილოეთით 28 კმ-ში მდებარე სოფელ ციხისძირის სამხრეთ-დასავლეთით, მაღალ მთაზე, მდინარე ქვემო ჯახის მარცხენა ნაპირზე. ციხე ჩართული იყო არაგვის ხეობის სიმაგრეთა სისტემაში და კონტროლს უწევდა ჯახის ხეობაზე გამავალ ქსნის ხეობასთან დამაკავშირებელ გზას.

ციხისძირის ციხე შედგება მთის თხემზე მდებარე ციტადელისა და მის აღმოსავლეთ კალთაზე განფენილი ქვედა ეზოსაგან. ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია. ციხის ჩრდილოეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთის მხარე დანგრეულია. შედარებით უკეთაა შემონახული ციხის დასავლეთი ნაწილი - ციტადელი, რომელსაც ეტყობა მრავალგზის გადაკეთების კვალი. ციხეში შესასვლელლი სამხრეთიდანაა. კარი სწორკუთხა ეზოს სამხრეთ კედელშია მოთავსებული.

ციტადელის ყველაზე ადრინდელი ნაგებობა ზურგიანი კოშკია, რომელიც 4 სართულისაგან შედგება.

ციხისძირის ციხე საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტროს დაქვემდებარებაშია.
ფიჭვის ზეთი

ფიჭვის ზეთი — ეთერზეთი, წიწვის სუნის მქონე მოყვითალო-მომწვანი ფერის სითხე. სიმკვრივე 880—920 კგ/მ³, იხსნება სპირტში, წყალში კი არა. ფიჭვის ზეთის ძირითადი კომპონენტებია: ბორნილაცეტატი, პინენი, ტერპინეოლი, ლიმონენი და სხვა. იღებენ წიწვისა და ფიჭვის შტოების წყლის ორთქლით გამოხდისას. იყენებენ პარფიუმერიასა და მრეწველობის სხვა დარგებში.
კასელი

კასელი — ქალაქი გერმანიაში, ჰესენის მხარის ჩრდილოეთ ნაწილში, მდინარე ფულდაზე. 2010 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 195 530 ადამიანს შეადგენს.

ქალაქის არქიტექტურაში იგრძნობა ფრანგული გავლენა. მთავარი მონუმენტია ჰერაკლეს ქანდაკება, რომელიც ბორცვზეა აღმართული და მთელ კასელს გადაჰყურებს, ასევე ვილჰელმსჰოეს ციხესიმაგრე.

დაძმობილებული ქალაქები
უხდურობა

უხდურობა — ნათესავთა შორის ცოლ-ქმრობა, რომელიც აკრძალული იყო სჯულის კანონით. ქრისტიანულმა ეკლესიამ გააფართოვა იმ ნათესავთა წრე, რომელთა შორისაც ქორწინება არ შეიძლებოდა. სისხლითი ნათესაობის მეშვიდე ხარისხშიც კი აკრძალული იყო ქორწინება, თუმცა ასეთ შეუღლებას არ არღვევდნენ — ცოლ-ქმარს მხოლოდ საკანონოს გადაახდევინებდნენ. უხდურობა საქართველოში განსაკუთრებით დიდებულთა წრეში დასტურდება.
ქემნიცი

ქემნიცი (1953-დან 1990-მდე კარლ-მარქს-შტადტი (--)) — ქალაქი გერმანიაში, საქსონიის მხარის მესამე უდიდესი ქალაქი. ქემნიცი დამოუკიდებელი ქალაქია, რომელიც არც ერთ ოქლს არ მიეკუთვნება. მდებარეობს მადნის მთების მთისწინეთში და 3,5 მლნ მცხოვრებით მიეკუთვნება ცენტრალური გერმანიის მეტროპოლიურ არეალს. ქალაქის ეკონომიკა დაფუძნებულია მომსახურების სფეროსა და მრეწველობაზე. კემნიცის ტექნოლოგიურ უნივერსიტეტში 10 000-მდე სტუდენტი სწავლობს და ის ამავე დროს მნიშვნელოვანი სამეცნიერო ცენრტრია.

ქალაქის სახელი მომდინარეობს მდინარე ცვიკაუერ-მულდეს პატარა შენაკადის — ქემნიცის სახელისაგან.

დაძმობილებული ქალაქები
ფითრისებრნი

ფითრისებრნი (ლათ. ) — ორლებნიან მარადმწვანე მცენარეთა ოჯახი. ნახევრად პარაზიტული ბუჩქები ან ტანდაბალი ხეებია, იშვიათად ბალახები.

ცხოვრობენ ხეებისა და ბუჩქების ტოტებსა და ღეროზე, იშვიათად ფესვებზე. მოპირისპირედ განლაგებული მთლიანი ან ქერქისებრი ფოთლები აქვს. ყვავილები ერთსქესიანი და ორსქესიანია. ყვავილსაფარი მარტივია, განცალკევებული ან შეზრდილი. ნაყოფი კენკრაა, წებოვანი.

აერთიანებს 40-მდე გვარის 1400-მდე სახეობას, რომლებიც უმთავრესად გავრცელებულია ტროპიკებში. საქართველოში 2 გვარის 2 სახეობა — თეთრი ფითრი, რომელიც პარაზიტობს ფოთოლმცვივან და წიწვოვან მცენარეებზე, და არცეუტობიუმი — პარაზიტობს ღვიაზე.
ფიკუსი

ფიკუსი — მცენარეთა გვარი თუთისებრთა ოჯახისა. მარადმწვანე, იშვიათად ფოთოლმცვივანი ხეები და ბუჩქებია, ზოგჯერ — გართხმული ან მცოცავი ლიანები. სახეობათა მეტი წილი ეპიფიტია, ივითარებს დამატებით საჰაერო ფესვებს, რომლებიც მსხვილ სვეტებად გარდაიქმნება და უზარმაზარი ვარჯის საყრდენს წარმოადგენს (ბანიანი).

ზოგიერთი ეპიფიტის საჰაერო ფესვები მჭიდროდ ეხვევა მასპინძელ მცენარეს და იწვევს მის სიკვდილს. ამ გვარის ხეების სიმაღლე 40 მ, დიამეტრი 3—5 მ აღწევს, ხშირად უვითარდებათ ფიცრისებური საყრდენი ფესვები. ყვავილედს იკეთებენ ღეროსა და ტოტებზე (კაულიფლორია).

800 სახეობა მეტწილად გავრცელებულია სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზიის, მალაის არქიპელაგის, ახალი გვინეის, სოლომონის კუნძულების ტენიან ტროპიკულ ტყეებში. ფიკუსის ზოგიერთი სახეობის ნაყოფი (ლეღვი) იჭმება, ზოგის რძეწვენი შეიცავს კაუჩუკს.
ფრანკონია

ფრანკონია (გერმ ) — ისტორიული ოლქი გერმანიაში. სახელწოდება ახ.წ. ათასწლეულის შუა ხანებში აქ დასახლებული ფრანკებისაგან მიიღო. ს. ბოლოდან გერმანული სამეფოს ერთ-ერთი ტომობრივი საჰერცოგო იყო, რომელიც 939 წელს ოტო -მა გაანადგურა. ფეოდალური დაქუცმაცებულობის პირობებში დამოუკიდებელ ფეოდალურ სამფლობელოებად დაიყო. სახელწოდება ფრანკონია შერჩა მხოლოდ აღმოსავლეთ ფრანკონიას, რომლის ტერიტორიაზე შეიქმნა ვიურცბურგის, ბამბერგის, აიხშტეტის საეპისკოპოსოები და ანსბახის, ბაიროითის საერო სამთავროები. ფრანკონიის საიმპერიო ქალაქები იყო ნიურნბერგი, როტენბურგი და სხვ. 1803 წელს ფრანკონია გაიყო ბავარიას, ვიურტემბერგსა და ბადენს შორის.
სახიობა

სახიობა — ძველი ქართული სახილველის (თეატრის) ერთ-ერთი სახეობა. იოანე რუფუსის „პეტრე იბერიელის ცხოვრების“ (დაწერილია საუკუნის დასაწყისში) ცნობით „ბევრ წარჩინებულს ამა ქვეყნისას... ჩვეულებად ჰქონდათ მოეწვიათ თავისთან მაშრიბნი და მუტრიბნი, რათა ემღერათ სიამუვნების და წარმავალი განცხრომის მოსაგვრელად“. საუკუნეში მგოსან ვაჟთა და ქალთა დასების მოწვევა ქართლის დიდებულთა კარზე ჩვეულებად იყო ქცეული. სახიობა ბევრად უფრო ადრე არსებობდა. იგი საუკენეთა მანძილზე შემუშავდა როგორც პოეტური სიტყვის, სიმღერის, მუსიკისა და ცეკვის სინთეზური სახილველი. სახიობა მცირე ჟანრის ნაწარმოებთა შესრულებას გულისხმობდა და თანამედროვე საესტრადო ხელოვნების წინამორბედ სანახაობრივ მოვლენას წარმოადგენდა.

 საუკუნეში სასახლის კარის სახიობამ განვითარების მაღალ დონეს მიაღწია, რაც აისახა იმ დროის ისტორიულ და მხატვრულ ნაწარმოებებში. სახიობის რეპერტუარში შედიოდა: ქებანი, გინება-ბასრობანი, პოლიმიკური ხასიათის დრამატული ნაწარმოებები (ცისა და ქვეყნის გაბაასება, ვარდბულბულიანი, ქალვაჟიანი, სულისა და ხორცის გაბაასება, რძალდედამთილიანი და სხვა), მითოლოგიის, სიუჟეტების, იგავ-აარაკების პანტომიმიკერი წარმოსახვანი; შემსრულებელნი იყვნენ: მსახიობელნი, მემღერნი, მესახიენი, მგოსნები, მეჩანგეები, მენესტვენი, მროკვალნი, ტყაოსან-ნიღბოსნები, მუშაითები და სხვა. სახიობას თავისი „სიმღერის მწერლები“ (დრამატურგები) ჰყავდა: ბისტიკა ( საუკუნე), თეიმურაზ ( საუკუნე), დავით გურამიშვილი, მანანა ( საუკუნე). ცნობილი არიან საუკუნის მსახიობები მამა-შვილი ივანე და სარელა ქაროხიძეები, საუკუნის საზანდარბაში გიორგი; საუკუნეში სახიობის დასს მეთაურობდა დავით მაჩაბელი. სასახლის კარის სახიობაში მონაწილეობდა საიათნოვა. სახიობა სრულდებოდა „სახლსა სათამაშოსა შინა“, სალხინო დარბაზებში. იპოდრომის სარბიელსა და მოედნებზე. საუკუნეში სახიობის ნაშთად შემორჩა აშუღების — სათარას, ევანგულასა და ჰაზირას ხელოვნება. სახიობის ტრადიციები გამოიყენება საუკუნის დრამატურგიამ (გიორგი ერისთავი, აკაკი წერეთელი).
ტარო (მცენარე)

ტარო — ტროპიკული მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ნიუკასებრთა ოჯახისა. ერთ-ერთი უძველესი კულტურული მცენარეა. მისი მსხვილი გორგლი, რომლის მასა 4 კგ აღწევს, იჭმება.

მოჰყავთ უმთავრესად აღმოსავლეთ ნახევარსფეროს ტროპიკებისა და სუბტროპიკების ტენიან რაიონებში, შესაძლებელია მისი კულტივირება კავკასიის შავი ზღვის სანაპიროზე. ველურად გვხვდება ჰიმალაის, მიანმარის, ახალი გვინეის, ფილიპინის კუნძულების ტროპიკულ ტყეებში.
ტარო (ბანქო)

ტაროს — სისტემათა სიმბოლო, 78 კარტისგან შემდგარი ბანქოს დასტა. გაჩნდა სავარაუდოდ შუა საუკუნეებში, კერძოდ, — ასწლეულებში. ჩვენს დროში გამოიყენება მკითხაობისთვის. ტაროს ბანქოზე არსებულ გამოსახულებას ასტროლოგიის, ოკულტიზმისა და ალქიმიის თვალსაზრისით რთული ახსნა აქვს, ამიტომაც „საიდუმლო ცოდნასა“ და იდუმალ საქმიანობას უკავშირებენ.