iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჰანტარო ნაგაოკა

ჰანტარო ნაგაოკა (დ. 15 აგვისტო, 1865, ომურა — გ. 11 დეკემბერი, 1950) — იაპონელი ფიზიკოსი. ავტორია არაერთი ნაშრომისა ელექტროენერგიისა და მაგნეტიზმის, ატომური ფიზიკისა და სპექტროსკოპიის შესახებ.

ბიოგრაფია
ნაგაოკა დაიბადა 1865 წლის 15 აგვისტოს იაპონიის ქალაქ ომურაში ( ნაგასაკის პრეფექტურა ). 1887 წელს დაამთავრა ტოკიოს უნივერსიტეტიდა იქვე განაგრძო სამეცნიერო საქმიანობა. შეუდგა მაგნიტოსტრიქციისეფექტის შესწავლას. სტუმრობდა ხოლმე ბრიტანელი ფიზიკოს კ. ნოტას, მიიღო მოწვევა ფიზიკოსთა პირველ საერთაშორისო კონგრესზე, რომელიც ჩატარდა პარიზში წელს ჟაკ კიურის ოჯახის ინიციატივით.

1892 წლიდან 1896 წლამდე ჰანტარო ნაგაოკა მეცნიერებას ეუფლებოდა ევროპის ქალაქებში, კერძოდ, სწავლობდა ვენაში, ბერლინში, მიუნხენში. იქ გაეცნო ლუდვიგ ბოლცმანის მოლეკულურ კინეტიკურ თეორიას და მაქსველის ნაშრომს სატურნის რგოლების სტაბილურობაზე, რამაც დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა მომავალ მეცნიერზე. ეს ორი კომპონენტი, მოგვიანებით მისი საკუთარი ატომური მოდელის საფუძველი გახდა.

1901 წლიდან 1925 წლამდე ნაგაოკა იყო ტოკიოს უნივერსიტეტის ფიზიკის კათედრის პროფესორი, მის სტუდენტებს შორის იყვნენ მომავალი გამოჩენილი მეცნიერი კოტარო ჰონდა და მომავალი ნობელის პრემიის ლაურეატი ჰიდეკი იუკავა .

1904 წლისთვის ნაგაოკამ შეიმუშავა ატომის ადრეული, ხარვეზიანი „პლანეტარული მოდელი“ („ სატურნის ტიპის ატომი“) . მოდელი აშენდა სატურნის რგოლების სტაბილურობის გამოთვლების ანალოგიით (რგოლები დაბალანსებულია პლანეტის ძალიან დიდი მასის გამო). ნაგაოკას მოდელი არასწორი იყო, მაგრამ ორი შედეგი , რომელიც მისგან მომდინარეობდა, წინასწარმეტყველური აღმოჩნდა:

ატომის ბირთვი მართლაც ძალიან მასიურია;
ელექტრონები ორბიტაზე იმართება ელექტროსტატიკური ძალებით (ისევე, როგორც სატურნის რგოლებს აკავებენ გრავიტაციული ძალები).

სამეცნიერო საზოგადოებამ ყურადღება არ მიაქცია ნაგაოკას ამ ნაშრომს, მაგრამ მოგვიანებით ორივე ეს დებულება წარმატებით დაადასტურეს რეზერფორდმა და მისმა მიმდევრებმა. თუმცა, მოდელი საერთო ჯამში არდამაკმაყოფილებელი იყო და ნაგაოკამ 1908 წელს ის მიატოვა.

რეზერფორდმა და ნილს ბორმა წარმოადგინეს ბორის უფრო ეფექტური მოდელი 1913 წელს.

შემდგომში მისი სამეცნიერო ინტერესები გადაიზარდა სპექტროსკოპიისა და ფიზიკის სხვა სფეროების მიმართულებით. 1924 წლის მარტში მეცნიერმა აღწერა მეთოდი, რომელმაც, მისი აზრით, შესაძლებელი გახადა ვერცხლისწყლისგან მილიგრამი ოქროსა და გარკვეული რაოდენობის პლატინის მიღება. 1930 წლიდან ჰანტარო ნაგაოკა იყო სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი საპატიო წევრი. 1931 წლის მაისიდან 1934 წლის ივნისამდე ხელმძღვანელობდა ოსაკას უნივერსიტეტს. 1937 წელს მეცნიერული მიღწევებისთვის ნაგაოკა იაპონიის მთავრობამ დააჯილდოვა კულტურის ორდენით 1939 წლიდან 1948 წლამდე ხელმძღვანელობდა მეცნიერებათა საიმპერატორო აკადემიას (ახლანდელი იაპონიის მეცნიერებათა აკადემია).

ჰანტარო ნაგაოკა გარდაიცვალა 1950 წლის 11 დეკემბერს 85 წლის ასაკში.

მეცნიერის საპატივსაცემოს კრატერს მთვარეზე ჰანტარო ნაგაოკა უწოდეს.
პარბჰანი

პარბჰანი ― ქალაქი ინდოეთის შტატ მაჰარაშტრაში. ამავე სახელწოდების მქონე რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. პარბჰანი მარათვადის რეგიონის უდიდესი ქაალქია. რეგიონულ ცენტრ აურანგაბადიდან 200 კმ-ის დაშორებით მდებარეობს, ხოლო შტატის დედაქალაქ მუმბაიდან ― 491 კმ-ის დაშორებით.

მარათვადის მთელ რეგიონთან ერთად პრაბჰანი ჰაიდარაბადის შტატის შემადგენლობაშ შედიოდა. 1956 წელს შტატების რეორგანიზაციის შემდეგ ბომბეის შტატის ნაწილი გახდა, ხოლო 1960 წლიდან დღევანდელი მაჰარაშტრის ნაწილია.

პარბჰანში მდებარეობს ვასანტრაო ნაიკ მარათვადა კრიში ვიდიაპითი (ყოფილი მარათვადის სოფლის მეურნეობის უნივერსიტეტი), რომელიც ერთ-ერთია მაჰარაშტრის სოფლის მეურნეობის ოთხ უნივერსიტეტს შორის. პარბჰანი ყოველწლიურად მასპინძლობს ფესტივალს, რომელსაც ტურაბულ ჰაქ დარგაჰი ეწოდება და რომელიც ათასობით ტურისტს იზიდავს. ქალაქს სახელი ეწოდა ქალღმერთ პრაბჰავატის პატივსაცემად.

ეტიმოლოგია
ანტიკურ ხანაში პარბჰანი ცნობილი იყო როგორც პრაბჰავატი ნაგარი (მარათულ ენაზე: ्ाीी). წყაროების თანახმად, ამ ადგილას ქალღმერთ პრაბჰავატის მასიური ტაძარი მდებარეობდა. სახელი პრაბჰავატი ქალღმერთ ლაქშმისა და პარვატის ნიშნავს. დღევანდელი სახელწოდება სწორედ პრაბჰავატიდან მომდინარეობს.

ისტორია
650 წლის განმავლობაში, დეკანის სასულთნოს, დიდ მოგოლთა იმპერიისა და ჰაიდარაბადის ნიზამის პერიოდში პარბჰანი მუსლიმთა მმართველობის ქვეშ იყო მოქცეული. ქალაქი 1948 წლამდე ჰაიდარაბადის შტატის ნაწილი იყო. ამის შემდეგ პარბჰანი დამოუკიდებელი ინდოეთის რესპუბლიკის ნაწილი გახდა. 1956 წლამდე ქალაქი ჰაიდარაბადის შტატის ნაწილი იყო ინდოეთის შემადგენლობაში. 1956 წელს ჩატარებული ადმინისტრაციული რეფორმის შემდეგ ჰაიდარაბადის შტატი გაიყო და პარბჰანი მიმდებარე ქალაქებთან ერთან მრავალენოვან ბომბეის შტატს მიეკუთვნა. 1960 წლიდან ქალაქი მაჰარაშტრის შემადგენლობაშია.

გეოგრაფია
პარბჰანის გეოგრაფიული კოორდინატებია: ჩრდ. განედი 19.27° და აღმ. გრძედი 76.78°. ქალაქი ზღვის დონიდან 347 მეტრის სიმაღლეზე მდებარეობს. ქალაქი გოდავარის ხეობაში მდებარეობს და ძალიან ნაყოფიერი ნიადაგით გამოირჩევა.

კლმატი
კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაციით, პარბჰანი ტროპიკული სავანის კლიმატურ სარტყელში მდებარეობს. ზამთართან შედარებით ზაფხულში გაცილებით მეტი ნალექი მოდის.

დემოგრაფია
2011 წლის აღწერის მიხედვით, პარბჰანის მოსახლეობა 307 170 ადამიანს შეადგენს: 157 628 კაცს და 149 563 ქალს. სქესობრივი თანაფარდობაა: 949 ქალი 1 000 კაცზე. წერა-კითხვის ცოდნის დონე 84.34%-ია: 90.71% კაცებს შორის და 77.7% ― ქალებს შორის. 40 075 ადამიანი 6 წლამდე ასაკობრივ კატეგორიას მიეკუთვნება: 21 187 ბიჭი და 18 888 გოგო. 6 წლამდე სქესობრივი თანაფარდობაა 981 ქალი 1 000 კაცზე.

მოსახლეობის უმრავლესობა (138 562 ადამიანი) ინდუიზმის მიმდევარია. მეორე მთავარი რელიგია ისლამია, რომელსაც 126 702 ადამიანი მისდევს. 36 203 ადამიანი ბუდისტია, 697 ― ქრისტიანი, ხოლო 2 870 ― ჯაინიზმის მიმდევარი.
რაფიელ მამულაშვილი

რაფიელ მამულაშვილი (დ. 26 ოქტომბერი, 1927, თბილისი — გ. 30 ივნისი, 20 2009) — ქართველი დრამატურგი, მწერალი, პედაგოგი, საქართველოს მწერალთა კავშირის წევრი.

მისი საქმიანობის დასაწყისი უკავშირდება პედაგოგიურ მოღვაწეობას, ასწავლიდა ქართულ ენასა და ლიტერატურას საშუალო სკოლაში. პარალელურად, თანამშრომლობდა ქართულ ჟურნალ-გაზეთებში და აქვეყნებდა სხვადასხვა სტატიებსა და პუბლიცისტურ წერილებს. იყო "სამხედრო გაზეთის" სტილისტი და განყოფილების ხელმძღვანელი. 1966 წლიდან ჟურნალ "სინათლის" პასუხისმგებელი მდივანი. საქართველოს ლიტერატურული მუზეუმის მეცნიერ-თანამშრომელი. 1973 წლიდან ხალხთა მეგობრობის მუზეუმის დირექტორის მოადგილე საგამოფენო - საექსპედიციო დარგში; 1993-1998 წლებში თოჯინების თეატრის სალიტერატურო და ხელოვნების განყოფილების გამგე. 1959 წელს გორის თეატრში წარმატებით განხორციელებულმა მისმა პირველმა პიესამ - „გადაარჩინე სიცოცხლე“ სათავე დაუდო შემდგომ აქტიურ მოღვაწეობას დრამატურგიის ჟანრში. მისი პიესები წარმატებით იდგმებოდა საქართველოს სახელმწიფო და სახალხო თეატრებში და მის საზღვრებს გარეთ.
პიესა „თორტიზელებს“ რეჟისორ ლილი იოსელიანის დადგმით თბილისის სანკულტურის თეატრში, დიდი მოწონებით შეხვდა მაყურებელი. იგივე ნაწარმოები წარმატებით დაიდგა გორისა და თელავის თეატრების სცენაზე. თბილისის მოზარდმაყურებელთა თეატრის სცენას კარგა ხანი ამშვენებდა რაფიელ მამულაშვილის გახმაურებული პიესა „მერხებზე ანგელოზები სხედან“. ამ ნაწარმოების მიმართ განსაკუთრებულ ყურადრებას იჩენდნენ და წარმატებით ახორციელებდნენ ბათუმის, ფოთის, ახალციხის, ოზურგეთის და ჭიათურის სახელმწიფო თეატრები.
ისურვე (ინტერნეტ მაღაზია)

. — ქართული ონლაინ-მაღაზიაა. კომპანია ინტერნეტ კომერციის სფეროში 2017 წლიდან მუშაობს. 2022 წლიდან წარმოდგენილია სომხეთის რესპუბლიკაშიც, იმავე სახელწოდების ვებსაიტით და ადგილობრივი დომენით.

კომპანიას აქვს საკუთარი უფასო მიტანის სერვისი მთელი საქართველოს მასშტაბით და 2023 წლის მონაცემებით, საიტის მთავარ გვერდზე განთავსებული ინფორმაციის მიხედვით, ემსახურება 600 ათასზე მეტ მომხმარებელს.

ონლაინ მაღაზია ისურვეს შტაბ-ბინა მდებარეობს ქალაქ თბილისში. თბილისშივეა განლაგებული კომპანიის საწყობი და საკურიერო სერვისების ოფისები.
მთიანი ალთაის ავტონომიური ოლქი

მთიანი ალთაის ავტონომიური ოლქი, მთიანი ალთაის აო (; 1948-1990), ოირათთა ავტონომიური ოლქი, ოირათთა აო (; 1922-1948) — რსფსრ-ს ადმინისტრაციულ ტერიტორიული ერთეული. ოლქში 9 რაიონი, 1 ქალაქი და სამი დაბა იყო. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი გორნო-ალტაისკი (1932 წლამდე ეწოდებოდა ქალაქი ულალა, 1932-1948 წლებში — ქალაქი ოიროტ-ტურა).

ისტორია
1922 წლის 1 ივნისს ალთაის გუბერნიას გამოეყო ოირათთა აო ცენტრით ქალაქ ულალაში.

1925 წლის 25 მაისის სრულიად რუსეთის ცაკის დადგენილებით შეიქმნა ციმბირის მხარე, რომელშიც შეყვანილ იქნა ოურათთა აო.

1930 წლის 30 ივლისს სრულიად რუსეთის ცაკის დადგენილებით ციმბირის მხარე გაიყო — აღმოსავლეთ-ციმბირის და დასავლეთ-ციმიბირის მხარედ. აქედან უკანასკნელში შევიდა ოირათთა აო.

1932 წლის 2 მარტს ოლქს შეეცვალა რუსული სახელწოდება ( შეიცვალა ).

1937 წელს ოირათთა აო შევიდა ალთაის მხარეში.

1948 წლის 7 იანვარს სსრკ-ის უმაღლესის აბჭოს პრეზიდიუმის დადგენილებით ოირათთა ავტონომიური ოლქს დაერქვა მთიანი ალთაის ავტონომიური ოლქის სახელი.

1990 წლის 25 ოქტომბერს მთიანი ალთაის აო-მ გამოაცხადა სუვერენიტეტი და მოითხოვა საკუთარი სტატუსის ავტონომიურ რესპუბლიკამდე აყვანა.

1990 წლის 15 დეკემბერს მთიანი ალთაის აო გამოვიდა ალთაის მხარიდან, რომელიც დამტკიცებულ იქნა რსფსრ-ის სახალხო დეპუტატთა მეორე ყრილობაზე.

1991 წლის 3 ივლისს რსფსრ-ის უმაღლესმა საბჭომ, მთიანი ალთაის აო-ს სახალხო დეპუტატთა საბჭოს გადაწყვეტილების შესაბამისად, მიიღო კანონი მთიანი ალთაის ავტონომიური ოლქი გარდაქმნილიყო რსფსრ-ში შემავალ მთიანი ალთაის საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკად.

1992 წლის 8 თებერვალს მთიანი ალთაის სსრ-ის უმაღლესმა საბჭომ მიიღო გადაწყვეტილება რესპუბლიკისთვის შეეცვალათ სახელი მთიანი ალთაის რესპუბლიკად. აღნიშნული ცვლილება რსფსრ-ის კონსტიტუციაში შეტანილ იქნა 1992 წლის 21 აპრილს, ხოლო ძალაშ შევიდა მისი 1992 წლის 16 მაისის „როსიისკაია გაზეტაში“ გამოქვეყნებისთანავე.

1992 წლის 7 მაისს მთიანი ალთაის რესპუბლიკის უმაღლესმა საბჭომ მიიღო დადგენილება შეცვლილიყო მთიანი ალთაის რესპუბლიკის სახელწოდება ალთაის რესპუბლიკად. აღნიშნული ცვლილება რუსეთის ფედერაციის კონსტიტუციაში აისახა მხოლოდ 1993 წელს.
კატო ჯავახიშვილი

კატო (ეკატერინე) ჯავახიშვილი (დ. 3 მაისი, 1979) — ქართველი პოეტი, პროზაიკოსი, დრამატურგი.

ბიოგრაფია
კატო ჯავახიშვილი დაიბადა თბილისში, საქართველოში 1979 წლის 3 მაისს. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის სტომატოლოგიური ფაკულტეტი, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული და ხელოვნებათმცოდნეობის ფაკულტეტები.

მუშაობდა ექიმ-სტომატოლოგად, ბანკის თანამშრომლად, საზოგადოებასთან ურთიერთობის სამსახურის თანამშრომლად, რედაქტორად, ჟურნალისტად.

2008 წელს გამოვიდა მისი ლექსების პირველი კრებული „შენიდან ჩემამადე“ (რედაქტორი მიხო მოსულიშვილი).

კატო ჯავახიშვილის მოთხრობა ცხვარის მიხედვით რეჟისორ ზურაბ კანდელაკის მიერ დადგმული რადიოპიესა ფესტივალის - „ევროპის პრიზი“ - ფინალისტი გახდა. მისი ლექსები შეტანილია სხვადასხვა ანთოლოგიასა და ალმანახში.

წიგნები
სად არის ანდრეიკა?! (ლიტერატურულ-დრამატურგიული ექსპერიმენტი, პიესა ორ მოქმედებად), თბ., ნოდარ დუმბაძის გამომცემლობა და ლიტერატურული სააგენტო, 2020
დედაჩემმა მითხრა, რომ (ლექსები), თბ., ინტელექტი, 2019 - 9789941310652
2 ფინჯანი (დიალოგები), რედაქტორი ნინო სადღობელაშვილი, თბ., ინტელექტი, 2015. - 9789941458682
იავნანა კაცებისთვის (ლექსები), თბ., ინტელექტი, 2015 - 9789941458507
ნაცვალი სახელი (პოემა ავტორისთვის და პერსონაჟთათვის), თბ., საუნჯე ( ვაჟა წოწკოლაური), 2012 - 9789941442308
ჭუპრი (ლექსები), რედაქტორი ლია სტურუა, თბ., საუნჯე, 2011 - 9789941924255
მარცხნივ (ლექსები), რედაქტორი როსტომ ჩხეიძე, თბ., საუნჯე, 2010 - 9789941914508
შენიდან ჩემამდე (ლექსები), თბ. საარი, 2008 - 9789994060603
ეთერ მაზანაშვილი

ეთერ ნიკოლოზის ასული მაზანაშვილი (დ. 1909) — საბჭოთა სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. კომპარტიის წევრი (1930).

ბიოგრაფია
დაიბადა ჯიმითელი გლეხის ოჯახში. 1923 წელს 14 წლის ასაკში მეგობრის დახმარებით ჩამოვიდა თბილისში, სადაც ის 1929 წლამდე სწავლის პარალელურად ხელზე მუშაობდა. მოეწყო აბრეშუმის ფაბრიკაში მქსოველად. 1931 წელს დაუღალავი შრომის გამო აირჩიეს საფაბრიკო კომიტეტის თავჯდომარედ, ხოლო რამდენიმე თვის შემდეგ გაუშვეს მოსკოვში სამთვიან პროფკურსებზე.

ე. მაზანაშვილი არჩეულ იყო საქართველოს ცაკის მოწვევის წევრად და ცაკის პრეზიდიუმის წევრობის კანდიდატად, აგრეთვე ორჯონიკიძის რაიონის დეპუტატად. კომკავშირის რიგებში 1925 წლიდან იყო ხოლო კომპარტიის წევრი 1930 წლიდან.
ვლადიმერ სალაძე

ვლადიმერ ერემიას ძე სალაძე (დ. 1906, ზესტაფონი, ქუთაისის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 1985, თბილისი, საქართველოს სსრ) — საბჭოთა სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. კომპარტიის წევრი (1931)

ბიოგრაფია
1924 წელს შევიდა კომკავშირის რიგებში; 1932 წლამდე ფიზიკურ შრომას ეწეოდა; ზესტაფონის ფეროშენადნობთა ქარხანაში გამოიჩინა თავი, როგორც სტახანოვური შრომის ოსტატმა; 1937 წელს დაინიშნა თბილისის ავტოსარემონტო ქარხნის დირექტორად; 1939 წლიდან თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარის მოადგიელდ მუშაობდა; 1942–1948წწ. იყო თბილისის გ. დიმიტროვის სახელობის 31 საავიაციო ქარხნის დირექტორი, 1948 წლიდან საქართველოს სსრ მინისტრათა საბჭოსთან არსებული გზათა მთავარი სამმართველოს უფროსია; 1936 წელს საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების 15 წლისთავთან დაკავშირებით, როგორც სტახანოვური მოძრაობის ერთ-ერთი ინიციატორი, იყო მონაწილე ქართველი ხალხის დელეგაციისა, რომელიც კრემლში სტალინმა მიიღო. არჩეული იყო სსრკ და საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად. მიღებული აქვს სახელმწიფო და საბრძოლო ჯილდოები.
შალვა ბაკურაძე

შალვა ბაკურაძე (დ. 17 დეკემბერი, 1973, სოხუმი) — ქართველი პოეტი, პროზაიკოსი.

ბიოგრაფია
შალვა ბაკურაძე დაიბადა სოხუმში. მამა — გოდერძი ბაკურაძე, დედა — ცისანა მიქიაშვილი იბრძოდა აფხაზეთის ომში და საკუთარ თავზე გამოსცადა 1992-1993 წლების ომის სიმძიმე და ტრაგედია.

1995 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოხუმის ფილიალის ფილოლოგიის ფაკულტეტი, ინგლისური ენის სპეციალიზაციით. მოგვიანებით სწავლობდა საქართველოს კულტურის ინსტიტუტში.

მუშაობდა რადიოში მუსიკალურ წამყვანად.

1990 წლიდან მისი ლექსები გამოქვეყნდა ჟურნალ „რიწასა“ და გაზეთ „ოქროს საწმისში“. ამის შემდეგ კი თითქმის ყველა ქართულ ლიტერატურულ გამოცემაში იბეჭდება.

შალვა ბაკურაძის პოეზია თარგმნილია გერმანულ, ინგლისურ, რუსულ, სლოვაკურ და სხვა ენებზე.

ცხოვრობს თბილიში. მუშაობს სტუდია „გეოსკოპში“, სადაც ამზადებს ნიადაგებს მცენარეებისთვის.

წიგნები
წერილი ნინოს (ლექსები), თბილისი, მერანი, 2003 – 99928–949–6–2
კეთილი ადამიანები (ლექსები), თბილისი, მერანი, 2000 – 99928–16–66–
დასდებელნი წმიდისა აღდგომისანი (ლექსები), თბილისი, საუნჯე, 2013 -
ალისგორი

ალისგორი — სოფელი (ნასოფლარი) ახმეტის მუნიციპალიტეტში (თუშეთის ადმინისტრაციული ერთეული). მდებარეობს გომეწრის ხეობაში, ზღვის დონიდან 1 900 მეტრზე. 2014 წლის აღწერით მუდმივი მოსახლე არ არის. სოფლის განაპირას, აღმოსავლეთით, მდებარეობს გვიანდელ შუა საუკუნეების არქიტექტურული ძეგლი — ალისგორის ციხე-სახლი.
მანძილი მთვარემდე

მანძილი მთვარემდე, ანუ მანძილი დედამიწა-მთვარეს შორის ( ან \_{\ }) — განზომილების ერთეული ასტრონომიაში, რომელიც ასახავს დედამიწისა და მთვარის ცენტრებს შორის მანძილს. მთვარის ელიფსური ორბიტიდან გამომდინარე, მანძილი მთვარემდე განისაზღვრება, როგორც მთვარის გეოცენტრული ორბიტის დიდი ნახევარღერძის საშუალო სიდიდე, რაც დაახლოებით 385,000 კმ-ს შეადგენს. მისი სიდიდე დაახლოებით შეესაბამება 1.28 სინათლის წამს, 30 დედამიწის დიამეტრს, 9.5 დედამიწის გარშემოწერილობას. საშუალო მანძილი დედამიწიდან მთვარემდე დაახლოებით 389-ჯერ ნაკლებია, საშუალო მანძილზე დედამიწიდან მზემდე.

მთვარემდე მანძილი, როგორც წესი გამოიყენება დედამიწის მახლობელი ობიექტებამდე მანძილის აღსაწერად:

მაქსიმალური დაშორება: 406,719.97 კმ — ახ. წ. 2266 წლის 7 იანვარს.
მინიმალური დაშორება: 356,352,93 კმ — ძვ. წ. 1054 წლის 13 ნოემბერს.

აე — 389 მთვარემდე მანძილია. 1965 წელს ამ ობსერვატორიაში, მთვარემდე მანძილის პირველი გაზომვები მიღებულ იქნა 200 მეტრის სიზუსტით.

1969 წლის 21 ივლისს, აპოლო 11-ის ასტრონავტებმა დაამონტაჟეს მთვარეზე პირველი კუთხოვანი ამრეკლი; მისი წარმატებული მდებარეობა მოხდა 1969 წლის 1 აგვისტოს. მოგვიანებით მსგავსი ამრეკლები დაამონტაჟეს აპოლო 14-სა და აპოლო 15-ის ასტრონავტებმა. აპოლო 15-ის ამრეკლი ყველაზე დიდია, რომელიც შედგება სამასი პრიზმისგან შემდგარი პანელისგან; დანარჩენ ორ აპოლოს ამრეკლს თითოეულს ჰქონდა 100 პრიზმა. დღესდღეობით მთვარემდე მანძილის ყველაზე ზუსტი და უტყუარი საშუალება სწორედ მთვარის ლაზერული ლოკაციაა. აღნიშნული მეთოდით მთვარის ორბიტის მთავარი ნახევარღერძი განისაზღვრება 384,399.0 კმ-ით.
ყელი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი ყელი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ყელი — კისრის წინა ნაწილი, რომელშიც მოთავსებულია საყლაპავი და სასულე მილები.
ყელი — ხმელეთის ვიწრო ზოლი, რომელიც აერთებს ხმელეთის დიდ ნაწილებს;
ყელი — ცილინდრული ან მრავალწახნაგა მოცულობა, რომელსაც გუმბათი აგვირგვინებს.
ყელი — მთა საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარისა და შიდა ქართლის მხარის ადმინისტრაციულ საზღვარზე;
ყელის ზეგანი — ვულკანური ზეგანი ცენტრალური კავკასიონის სამხრეთ კალთის აღმოსავლეთ ნაწილში;
ყელის ტბა — ვულკანურ-მყინვარული გენეზისის ტბა საქართველოში, ახალგორის მუნიციპალიტეტში;
ყელის ციხე — ციხესიმაგრე დუშეთის მუნიციპალიტეტის დაბა ჟინვალის ჩრდილოეთით.
ყურო (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი ყურო შეიძლება აღნიშნავდეს:

ყურო — მწვერვალი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში;
ყუროს ქედი — ქედი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში;
ყუროს მყინვარი — მყინვარი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში.
სხვა ლეველის ოდისეა

„სხვა ლეველის ოდისეა“ — ქართული ნახატი ანიმაციური სერიალი. იგი შედგება დაგეგმილი 4 სეზონისა და 40 ეპიზოდისგან. სერიალს საქართველოში ამერიკის საელჩოს მხარდაჭერით , იგივე დემოკრატიის ლაბორატორია და სტუდია „ანიმატორი“ ამზადებენ.

სერიალის მთავარი გმირია 17 წლის დავითა, რომელიც სამყაროებს შორის მოგზაურობს, ბოროტებას ებრძვის და დიდი ხნის წინ დაკარგული მამას ეძებს. სიუჟეტის მიხედვით, თბილისი მიწისძვრამ შეაზანზარა, დავითამ კი დაკარგული მამის წერილს სრულიად შემთხვევით მიაგნო. სამყაროებს შორის პორტალის გახსნის შემდეგ დავითა იწყებს მოგზაურობას.

სერიალი გადის -ს კუთვნილ სერვის +-ზე. 2023 წლის 27 დეკემბერს საქართველოს კინოთეატრებში იგეგმება „სხვა ლეველის ოდისეის“ სრულმეტრაჟიანი ვერსიის გამოსვლა.
გაუზავებლად

გაუზავებლად:მუსიკოსები ხელობასა და ხელოვნებაზე — ქართველი კრიტიკოსის, მთარგმნელის, მუსიკოსისა და ჟურნალისტის, კახა თოლორდავას 2019 წლის დოკუმენტური სახის პროზაული ნაწარმოები.

როგორც თავად ავტორი წინასიტყვაობაში იუწყება, ეს წიგნი „მასტერკლასების“ ერთგვარი კრებულია, ხოლო ნაწარმოების ფორმირებაში წვლილი 31 პიროვნებას მიუძღვის - იმ ადამიანებს, რომელთაც თავიანთი განსაკუთრებული ხედვა და დამოკიდებულება არა მხოლოდ მუსიკისადმი, არამედ ზოგადად ხელოვნების, შემოქმედებისა და ცხოვრებისადმი გააჩნდათ. ნაწარმოების იდეა 2003 წლის აპრილში, "მეტეხი პალასში", ტრილოკ გურტუსთან წამოწყებული საუბრით იყო შთაგონებული, თავად ნაწარმოები კი ნიკა რურუას ეძღვნება.

ნაწარმოები შეიცავს ავტორის ცხოვრებაში არსებულ იმ პასაჟების ერთობლიობას, როცა ის სხვადასხვა ცნობილ ჯაზ მუსიკოსს ეცნობოდა, თავად ნაწარმოების სათაური კი შთაგონებულია ცნობილი ამერიკელი პიანისტისა და კომპოზიტორის - თელონიუს მონკის - კომპოზიციის -„, “ - სახელით, რომლითაც ბარში ალკოჰოლური სასმელის დასალევად შესული ადამიანები მიმართავენ ბარმენს და რაც ნიშნავს სპირტიან სასმელს.

ნაწარმოები 2020 წელს ლიტერატურული პრემია "საბაზეც" იყო ნომინირებული.
სამღებროს ქუჩა

სამღებროს ქუჩა — თბილისის ერთ-ერთი უძველესი ქუჩა კრწანისის რაიონში (კალა), ვახტანგ გორგასლის შესახვევიდან ბოტანიკურ ქუჩამდე. საუკუნის დასაწყისში აქ გადმოიტანეს სამღებრო სახელოსნოები უძველესი სამღებრო რიგიდან — ლილახანიდან (ახლანდელი ანტონ კათალიკოსის ქუჩა), რაც გამოწვეული იყო დიდი ხანძრით, რომელიც მოხდა 1808 წელს სიონის ქუჩაზე და მიმდებარე შესახვევებზე. დაიწვა ბევრი სახელოსნო, მათ შორის სამღებრო. ახალი სადგომი ხელსაყრელი იყო იმით, რომ ის მდებარეობდა გოგირდის აბანოებთან ახლოს. ბუნებრივი თბილი წყარო ჩაედინებოდა მდ. დაბახანაში (წავკისისწყალი), სადაც მღებავები რეცხავდნენ ქსოვილებს. სამღებრო რიგს სამღებრო ქუჩა ეწოდა 70-იან წლებში. დატანილია თბილისის 1876 წლის გეგმაზე. მიემართება ვახტანგ გორგასლის ქუჩის პარალელურად სოლოლაკის ქედის კალთაზე.

1981 წელს ჩატარდა ქუჩის რეკონსტრუქცია და ნაწილობრივ განაშენიანება. ვახტან გორგასლის ქუჩის მხრიდან აიღეს ამორტიზებული სახლები, ხოლო ქუჩის მეორე მხარის ფასადი გაიხსნა ქალაქისაკენ. სახლების ეს რიგი კარგად აღიქმება მტკვრის მარცხენა სანაპიროდან და მეტეხის პლატოდან. მთელი ქჩა შეერწყა ციხის ძირის განაშენიანებას. ქუჩაზე დგას სუბ-გევორქის ეკლესია (ციხის დიდი ეკლესია). შემორჩენილია საუკუნის საცხოვრებელის ახლები. აქვს შესახვევი (ყოფილი ციხის შესახვევი), შესახვევი (ყოფილი სამღებროს შესახვევი) და ჩიხი, რომელიც ამჟამად აღარ არსებობს.
შოთა ნიშნიანიძის ქუჩა

შოთა ნიშნიანიძის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, კრწანისის რაიონში (ზემო უბანი), ვერცხლის ქუჩიდან ჩახრუხაძის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნეში. თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში შეტანილია როგორც სინოდის ქუჩა, 1923 წელს ილია ნაკაშიძის სახელი დაერქვა, 40-იან წლებში — მილიციის, შემდეგ — ნინო ნაკაშიძის, 1996 წლიდან ისევ ილია ნაკაშიძის ქუჩა ერქვა. 2003 წელს შოთა ნიშნიანიძის სახელი ეწოდა. შემონახულია საუკუნის 90-იანი წლების საცხოვრებელი სახლები, აქვს 1 გასასვლელი და 1 შესახვევი.
ფიქრდანაშაული

ფიქრდანაშაული — ტერმინი ჯორჯ ორუელის 1949 წლის ანტიუტოპიური რომანიდან „1984“. იგი არატრადიციული პოლიტიკური შეხედულებების, რწმენისა და „ინგსოცისთვის“ (რომელიც „ოკეანიაში“ დომინანტი იდეოლოგიური ძალაა) მიუღებელი მოსაზრებების მქონე ადამიანის დასახასიათებლად გამოიყენება. ქვეყნის ოფიციალური ენა „ენაახალი“ ტერმინს განმარტავს როგორც ინტელექტუალურ ქმედებებს ისეთი ადამიანისა, რომელსაც გააჩნია მიუღებელი პოლიტიკური მოსაზრებები. ამგვარად, მმართველი პარტია აკონტროლებს ოკეანიის მოქალაქეების მეტყველებას, მოქმედებებსა და აზრებს.
რევაზ ანდრონიკაშვილი (გენერალი)

რევაზ ივანეს ძე ანდრონიკაშვილი (გ. 1814, სოფ. ფხოველი, ახლანდ. გურჯაანის მუნიციპალიტეტი, — გ. 27 დეკემბერი, 1878, თბილისი) —
ქართველი თავადი, რუსეთის არმიის გენერალ-ლეიტენატი (1860), გენერალ-ადიუტანტი (1871).

სწავლობდა თბილისის კადეტთა კორპუსში. მსახურობდა სამოგიტიის გრენადერთა პოლკში, შემდეგ — ფინეთის ლაიბგვარდიის პოლკში. იყო მეფისნაცვალ მიხეილ ვორონცოვის ადიუტანტი. მონაწილეობდა მთიელთა წინააღმდეგ ბრძოლაში, ყირიმის ომში (1853–1856). 1854–1856 წლებში მეთაურობდა თბილისის ეგერთა პოლკს, 1853 წელს მიენიჭა გენერალ-მაიორის წოდება.

1856–1858 წლებში იყო კავკასიის გრენადერთა დივიზის მე-2 ბრიგადის მეთაური, 1858–1859 წლებში — ლეკებთან სასაზღვრო ხაზის ჯარების სარდლის თანაშენწე, 1859–1860 წლებში — სარდალი. 1860 წლიდან კავკასიის არმიის მთავარსარდალთან ასრულებდა განსაკუთრებულ დავალებათა გენერლის მოვალეობას. იყო გლეხთა საქმეების დარგში თბილისის გუბერნიის საკრებულოს წევრი, 1870–1877 წლებში — თბილისის გუბერნიის თავადაზნაურთა წინამძღოლი. 1877 წელს დანიშნეს ალაზნის ველზე განლაგებული ჯარების სარდლად სამხედრო გუბერნატორის უფლებებით. დაკრძალულია თბილისში, ქაშვეთის ეკლესიაში.