iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სმბატის სამართლის წიგნი

სმბატის სამართლის წიგნი — სომხური ფეოდალური სამართლის ძეგლი. შეადგინა სმბატ სპარაპეტმა, იგივე გუნდსტაბლმა (1208-1276) კილიკიაში. სმბატის სამართლის წიგნი მოქმედებდა კილიკიის სომხეთში ასზე მეტ წელს, როგორც სახელმწიფოს ოფიციალური კოდექსი. მისი წყაროებია სომხეთის საეკლესიო კანონები, ჩვეულებითი სჯული და, ნაწილობრივ, მითხარ გოშის სამართლის წიგნი. სმბატის სამართლის წიგნი 7 განყოფილებისგან შედგება, მოიცავს 202 მუხლს და ეხება როგორც მეფესა და მის ვასალებს, ისე ფეოდალებსა და ყმა-გლეხთა შორის ურთიერთდამოკიდებულებებს, აგრეთვე სისხლის, სამოქალაქო, საოჯახო და მემკვიდრეობით სამართალს. სმბატი მეფის შეუზღუდველი სამართლის მომხრეა, მეფე დგას უმაღლესი მართლმსაჯულების სათავეში. კოდექსში გამოხატულია საერო და საეკლესიო ფეოდალების პრივილეგიები. სმბატი ცდილობდა კლასობრივი ბრძოლის შენელებას, მეფეს ავალებდა ღარიბთა დაცვას მდიდრებისაგან. სომხური სამართლის წიგნებიდან მხოლოდ სმბატის სამართლის წიგნშია ნორმა, რომლის მიხედვითაც ზედსიძე სიმამრის ქონების სრულუფლებიან მესაკუთრე-მემკვიდრედ ითვლება.
ბარბერინის ფავნი

ბარბერინის ფავნი (აგრეთვე მთვლემარე სატირი) — ჩაძინებული ფავნის, ან სატირის სკულპტურული გამოსახულება, რომელიც სავარაუდოდ ძვ. წ. 220 წლისთვის უნდა იყოს შექმნილი.

მეცნიერებაში მისი წარმოშობა არაა საბოლოოდ დადგენილი. ზოგ ხელოვნებათმცოდნეთა მოსაზრებით იგი უნდა წარმოადგენდეს რომაულ ხანაში შესრულებული ერთ-ერთი ელინისტური სკულპტურის მხოლოდ ასლს.

აღწერილობა და ზომები
მხილველის წინაშეა ახალგაზრდა, დაკუნთული მძინარე მამაკაცის სკულპტურული გამოსახულება. ქანდაკების სახის გამომეტყველების და კიდურების ფიგურაციის მიხედვით (მაღლა აწეული, ან მოშვებული ხელები და გაშლილი ფეხები) იგი ძილს მისცემია, ანდა თვლემს. მისი გენიტალიები ღიად და დაუფარავადაა ნაჩვენები.

სკულპტურული ნაწარმოები მარმარილოშია შესრულებელი. მისი სიმაღლეა 2,15 მეტრი. იგი აღმოაჩინეს საუკუნეში ქალაქ რომში წმიდა ანგელოზის ციხესიმაგრეში.

ვარაუდობენ, რომ „ბარბერინის ფავნი“ ერთ-ერთი შემოსევის შემდეგ უნდა წაეღოთ რომაელებს ნადავლის სახით საბერძნეთიდან .

ისტორია
ფავნის ქანდაკება კარდინალმა მაფეო ბარბერინიმ სარესტარვაციოდ მიანდო იტალიელ ხელოვან კაცს, ჯოვანი (ჯიან) ლორენცო ბერნინის ( – 1598-1680), რომელმაც აღადგინა სკულპტურა; ბერნინიმ არამარტო შეაკეთა, ძარცვისა, თუ ტრანსპორტირების პროცესში, დაზიანებული ფიგურა, არამედ ფრაგმენტარულად შეუვსო მას დაკარგული სხეულის (ხელ-ფეხისა და თავის) ნაწილები.

ბერნინიმ ფიგურა ბაროკოს სტილის მიმართულებით შეცვალა, შესძინა-რა მას უფრო მეტი სექსუალური გამომსახველობა.
ხელოვნებათმცოდნეები ჯერ კიდევ ვერ შეთანხმებულან იმის თაობაზე, ქანდაკების რესტავრაცია თავად ბერნინიმ შეასრულა თუ მის მოწაფეთაგან რომელიმე სხვამ. საბოლოოდ კი სკულპტურა ბარბერინის სასახლის კოლექციაში დარჩა. სწორედ ამ მიზეზის გამო შემორჩა მას „ბარბერინის მთვლემარე ყმაწვილის“ არც თუ უირონიოდ მჟღერი სახელი.

1810 წელს მეფე ლუდვიგ ბავარიელმა შეიძინა ეს ქანდაკება და რომიდან ალპების გავლით გადმოატანინა მიუნხენში. „მძინარე ფავნი“ 1830-იანი წლებიდან მეფე ლუდვიგ -ის სურვილის თანახმად მიუნხენის გლიპტოთეკაში გამოჰფინა (. 218), სადაც დღემდეა ექსპონირებული და ერთ-ერთი მთავარ სანახაობას წარმოადგენს.

ფრანგებიფრანგმა ხელოვანმა ედმე ბუშარდონმა ( – 1698-1762), რომელიც ფრანგული კლასიციზმის გზათა მკვალავად მიიჩნევა, დიდი შთაგონებით შექმნა ასევე მსგავსი ქანდაკება, რომელიც 1892 წლიდან ლუვრშია გამოფენილი.

სახელ ფავნის პრობლემა
მიუხედავად იმისა, რომ სკულპტურული ხელოვნების მოყვარულები შეჩვეულნი არიან სახელ ფავნს, იგი მაინც არაა მართებულად შერჩეული სახელი.

ფავნი რომ მართლა ფავნი იყოს საამისოდ საჭიროა, რომ ის რომაული ხელოვნების ძეგლს (რომაული მითოლოგია) წარმოადგენდეს. ბერძნული მითოლოგია კი მსგავსი სემანტიკის მხოლოდ ორ სახელს იცნობს. ესენია; სატირი და სილენე.

ამგვარი გაუგებრობის მიზეზი კი ისაა, რომ ქანდაკების პირველმა მხილველებმა აღმოჩენის პროცესში არ იცოდნენ ნაწარმოების პირველსახელი და ამდენად სახელ ფავნის შერჩევაც უფრო ხელმეორე ნათლობა იყო და შემთხვევით ასოციაციებს ეფუძნებოდა; ცნობილია, რომ იმხანად არავის უწარმოებია განსაკუთრებული მეცნიერული კვლევა-ძიება მართებული სახელის დადგენის მიზნით.

ზოგი ხელოვნებათმცოდნე ამ ქანდაკების სახელთაგან („ბარბერინის ფავნი“, „მთვლემარე, ან მძინარე სატირი“, „მთვრალი სატირი“, თუ „ბარბერინის ყმაწვილი“) ყველას უარყოფს და შინაურ წრეებში მას უფრო „ბარბერინის ყმაწვილად“ და „ბარბერინის ჯიგოლოდ“ მოიხსენიებს.
ოჟიო

ოჟიო — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ალავერდი, კოღოთო). მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე. ზღვის დონიდან 520 მეტრი, ახმეტიდან 17 კილომეტრი.

ისტორია
ოჟიო ისტორიულ წყაროებში საუკუნიდან იხსენიება. ალექსანდრე -ს (1412-1442 წწ.) სოფელი სვეტიცხოვლისთვის შეუწირავს. საუკუნის შუა წლებიდან ანდრონიკაშვილებს ეკუთვნოდა. საუკუნიდან სოფლის ყმა-მამულზე წილი დაუდევს ალავერდის წმინდა გიორგის მონასტერსაც. სოფელი ოჟიო, როგორც მნიშვნელოვანი პუნქტი, საუკუნის გერმანელ მეცნიერსა და მოგზაურს ი. ა. გიულდენშტედტსაც აქვს მოხსენიებული. - საუკუნეებში, იმდროინდელი ტერიტორიული დაყოფით, ოჟიო შედიოდა თიანეთის სამოურავოში, რომელსაც ჩოლოყაშვილები განაგებდნენ. ქართლ-კახეთის სამეფოს გაუქმებისა და რუსული მმართველობის დამყარების შემდეგ სოფელი თიანეთის მაზრაში შევიდა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 680 ადამიანი.

ცნობილი ადამიანები
ლუარსაბ ანდრონიკაშვილი — ქართველი მეცნიერი, იურისტი და საზოგადო მოღვაწე.
საბუე (ახმეტის მუნიციპალიტეტი)

საბუე — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში (შახვეტილას თემი), მდებარეობს გომბორის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე ილტოს (ალაზნის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 650 მეტრი, ახმეტიდან 8 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 13 ადამიანი.
საკობიანო

საკობიანო — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში თემის ცენტრი (სოფლები: ბაყილოვანი, დედისფერული, კუწახტა, ქორეთი, ყვარელწყალი, ხევისჭალა). მდებარეობს პანკისის ხეობაში, მდინარე ალაზნის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 580 მეტრი, ახმეტიდან 12 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 435 ადამიანი.

ისტორია
სოფლის მიდამოებში აღმოჩენილია სხვადასხვა არქეოლოგიური ძეგლი. 1965 წელს სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით, მაჩუტახევისა და პირველახევის ტერასებზე, შესწავლილია შუა ბრინჯაოს ხანის მცირეინვენტარიანი რამდენიმე სამარხი და გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის ადრეული ეტაპის 21 ორმოსამარხი. სამარხები ოთხკუთხა ქვაყრიანია, რითაც ჩრდილო კავკასია ამავე ხანის სამარხებს ემსგავსება. ადამიანის ძვლები და ნივთები ცუდად იყო დაცული. აღმოჩნდა ნაძერწი მოყვითალო-მონაცრისფროდ და მოყავისფროდ გამომწვარი თიხის ჭურჭელი. ფორმით, დამზადების ტექნიკითა და შემკულობით მასალა ჩრდილო-აღმოსავლურ კავკასიურ (დაღესტანი) კერამიკას უახლოვდება და უცხოა ალაზნის ველის ძეგლებისათვის. აღმოჩნდა აგრეთვე ადგილობრივი გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის ადრინდელი საფეხურის კერამიკა - წრეებად დაღარულზედაპირიანი და ფრჩხილისებრჭდეებიანი შავზედაპირიანი, ნაცრისფერსარჩულიანი ჩარხზე ნაკეთები ჭურჭელი. სამარხებში ნაპოვნია აგრეთვე ბრინჯაოს ფოთლისებრი სატევარი, სამხვია რგოლები, სასაფეთქლე საკიდი, სარდიონის მძივები და სხვა. არქეოლოგთა აზრით, გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის ადრეულ ეტაპზე ადგილობრივი ეთნიკური ელემენტი ჩრდილო კავკასიურმა შეცვალა, მომდევნო პერიოდში (ძვ. წ. - ათასწლეულის მიჯნა) კი მათი ადგილი ისევ ადგილობრივმა ტომებმა დაიკავეს.

სოფლის მიდამოებში გამოვლენილია აგრეთვე გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის სამარხები, შუა ფეოდალური ხანის კულტურული ფენები, გვიანდელი ფეოდალური ხანის მრავალი უინვენტარო სამარხი და სხვა. ადგილ „ახმეტის ჯვარზე“ აღმოჩენილია ადრინდელი ფეოდალური ხანის ნასოფლარი, მარანი და ქვაყუთის ტიპის სამარხები, ადგილ „საყდარზე“ — ამავე ხანის პატარა საყდარი და ქვის საწნახლები.
ჰოვნათანიანები

ჰოვნათანიანები — სომეხ მხატვართა ოჯახი. ცხოვრობდნენ - საუკუნეებში. ოჯახის უფროსი ჰოვნათან ნაღაში საქართველოს მეფის ვახტანგ -ის სასახლის კარის მხატვარი იყო.

აკოფ ჰოვნათანიანი (დ. 1692 — გ. ?) და არუთინ ჰოვნათანიანი (დ. 1706 ან 1707 — გ. ?) ნაღაშის შვილები და მოწაფეები უმთავრესად წიგნის ილუსტრაციაზე მუშობდნენ. მათ ნაღაშთან ერთად მოხატეს ეჩმიაძინის ტაძარი.

ჰოვნათან ჰოვნათანიანი (დ. დაახლოებით 1730 — გ. 1801, თბილისი), ფერმწერი, აკოფ ჰოვნათანიანის შვილი, მეფე ერეკლე -ის სასახლის კარის მხატვარი. თავის მოწაფეებთან ერთად შეასრულა ეჩმიაძინის ტაძრის ახალი მხატვრობა. მისთვისვე შექმნა წმინდანთა გამოსახულებანი და კომპოზიციები სახარების თემებზე (ზეთი, ტილო; 1782-1786, ნაწილი სომხეთის სურათების გალერეა, ერევანი).

მიკირტუმ ჰოვნათანიანი (დ. 1779, თბილისი — გ. 1845, იქვე), ჰოვნათან ჰოვნათანიანის შვილი. ხატავდა სურათებს ეკლესიებისათვის. შექმნა სომეხი მეფეებისა და მხედართმთავრების გამოსახულებათა სერია („მეფე თრდატი“, 1836, სომხეთის სურათების გალერეა, ერევანი).

აკობ ჰოვნათანიანი (დ. 1806, თბილისი - გ. 1886, თავრიზი ან თირანი, ირანი), ფერმწერი, თბილისური პორტეტული სკოლის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წარმომადგენელი, მოღვაწეობდა თბილისში. სწავლობდა თავის მამასთან მიკირტუმ ჰოვნათანიანთან. 1841 წელს საქართველოს მთავარმართებლის ე. გოლოვინის პორტრეტისათვის პეტერბურგის სამხატვრო აკადემიამ უკლასო (თავისუფალი) მხატვრის წოდება მიანიჭა. მისი პორტრეტებისათვის დამახასიათებელია თავშეკავებული კოლორიტი, ფიგურათა სტატიკურობა, პოზათა სიმშვიდე, დეტალიზაცია. ნამუშევრები: ნ. თუმანიანის, ე. გურგენბეკიანის (სომხეთის სურათების გაკერეა, ერევანი), გ. კარაჯიანის (აღმოსავლეთის ხალხთა ხელოვნების მუზეუმი, მოსკოვი), მელიქიშვილების, მიზანდარის (საქართველოს ხელოვნების მუზეუმი, თბილისი) — ყველა 1840 (?) პორტრეტები.

გალერეა
ავეტიქ ისააკიანი

ავეტიქ სააკის ძე ისააკიანი (დ. 31 ოქტომბერი [ძვ. სტ. 19 ოქტომბერი], 1875, ღაზარაპატი, ალექსანდროპოლის მახლობლად — გ. 17 ოქტომბერი, 1957, ერევანი) — სომეხი პოეტი. სომხეთის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1943).

ბიოგრაფია
1889-1892 წლებში სწავლობდა ეჩმიძიანის სასულიერო სემინარიაში, საიდანაც გარიცხეს მკაცრი რეჟიმის წინააღმდეგ გაფიცვაში მონაწილეობისათვის. ჩამოვიდა თბილისში და ტრიალებდა თბილისის სომეხ მწერალთა წრეში (ჰოვანეს თუმანიანი, ღაზაროს აღაიანი და სხვები). 1892-1893 წლებში გამოაქვეყნა ლექსები თბილისში სომხურ ჟურნალში „ტარაზ“ („მოდა“). 1893-1895 წლებში ევროპაში იყო. ლექსების პირველმა კრებულმა „სიმღერები და ჭრილობები“ (1898, ალექსანდროპოლი) პოეტს საყოველთაო აღიარება მოუტანა. 1905-1907 წლების რევოლუციის დროს ისააკიანის ლექსებში მძლავრად აჟღერდა ეროვნული და სოციალური ჩაგვრის წინააღმდეგ ბრძოლის მოტივები, რის გამოც მეფის მთავრობის მიერ მრავალგზის იქნა რეპრესირებული. 1908 წელს მეტეხის ციხეში იჯდა. 1911 წლიდან დიდხანს ცხოვრობდა საზღვარგარეთ. 1936 წელს საბოლოოს დაბრუნდა საბჭოთა სომხეთში.

1909 წელს ჟურნალ „გეღარვესტში“ („ხელოვნება“) გამოაქვეყნა პოემა „აბუ-ლალამაარი“ (ცალკე წიგნად გამოვიდა კონსტანტინოპოლში 1911; ქართული თარგმანი 1929, 1963, 1968). ამ პოემაში პოეტმა მაღალმხატვრული ფორმით, ზოგად ფილოსოფიურ ასპექტში ასახა ადამიანთა საუკუნეობრივი ოცნება და მისწრაფება ბედნიერებისა და ნათელი მომავლისაკენ, გამოხატა პროტესტი არსებული სინამდვილისადმი. თავისი სულისკვეთებით იგი ენათესავება ნიკოლოზ ბარათაშვილის „მერანს“, ა. მიცკევიჩის „ფარისს“ და მსგავსს მხატვრულ ქმნილებებს. ჩაგრულთა დამცველი გმირის სახე შექმნა ისააკიანმა პოემაში „სასმა მჰერი“ (1919; ქართული თარგმანი 1939). გამოაქვეყნა ლექსებისა და მოთხრობების კრებული „მოთმინების ჩიბუხი“ (1928), ლექსთა ციკლები „ჩვენი ისტორიკოსები და ჩვენი გუსანები“ (1939), „ჩემს სამშობლოს“ (1940) და სხვა. დაუმთავრებელი დარჩა რომანი „უსტა კარო“. ლექსში „თავისუფლების ზარი“ (1905) მყინვარწვერისა და მასისის სახით სიმბოლურად წარმოადგინა ქართველი და სომეხი ხალხების ძმობა-მეგობრობა. მებრძოლი პათოსით დაწერილი ეს ლექსი სამოქალაქო ლირიკის საუკეთესო ნიმუშია. 1906 წელს ისააკიანმა გამოაქვეყნა მოთხრობა „შაქრო ვალიშვილი“, რომლის გმირია მეფის თვითმპყრობელობის წინააღმდეგ მებრძოლის ქართველი მშრომელი გლეხი. 1937 წელს გამოსცა პროზაული ნაწარმოები „ქართველი მგოსნის სიმღერა“. ამ ნაწარმოების სიუჟეტური ქარგა განახლებული საბჭოთა საქართველოა, ლაიტმოტივი — ქართველი და სომეხი ხალხების მეგობრობა. საქართველოს უძღვნა ისააკიანმა აგრეთვე ლექსი „თამარის სიმღერა“ (1943), წერილები „სიტყვა, თქმული საქართველოს სსრ მეწერალთა კავშირის რუსთაველისადმი მიძღვნილ პლენუმზე“ (1937), „სიტყვა, თქმული საიუბილეო ზეიმზე საქართველოს მწერალთა სასახლეში“ (1940) და სხვა.

1941-1945 წლებში გამოქვეყნებული ლექსებისათვის („საბრძოლო მოწოდება“, 1941; „ჩემი გული მწვერვალებზეა“, 1941; „ს.გ. ზაქიანის მარადიულ ხსოვნას“, 1942; „დიდი გამარჯვების დღე“, 1945) ისააკიანს მიენიჭა სსრკ სახელმწიფო პრემია (1946). ისააკიანი იყო სომხეთის სსრ - მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. მისი ნაწარმოებები თარმნილია მსოფლიოს ხალხთა ენებზე. სომეხმა ხალხმა ღვაწლმოსილ პოეტს ვარპეტი (ოსტატი) შეარქვა. დაჯილდოებულია 2 ლენინის ორდენითა და მედლებით.
არაგაწოტნის პროვინცია

არაგაწოტნი — სომხეთის პროვინცია (მარზი). მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში, დედაქალაქია აშტარაკი. სხვა დიდი ქალაქებია აპარანი და თალინი. პროვინციის სახელი „არაგაწის ფეხს“ ნიშნავს.

რეგიონი ძირითადად სომხებითაა დასახლებული, მაგრამ მასში ასევე წარმოდგენილია ეზიდი ქურთების ეთნიკური უმცირესობა.

არაგაწოტნს ესაზღვრება შემდეგი მარზები:

შირაკი - ჩრდილოეთით
ლორე - ჩრდილო-დასავლეთით
კოტაიქი - აღმოსავლეთით
არმავირი - სამხრეთით

პროვინციას ასევე მცირე საზღვარი აქვს ერევანთან ჩრდილო-დასავლეთიდან, კოტაიქისა და არმავირის საზღვრებს შორის.
ართიკი

ართიკი — ქალაქი სომხეთში, შირაკის პროვინციაში. მდებარეობს ერევნიდან ჩრდილო-დასავლეთით 105 კილომეტრზე. არაგაწის მთის ჩრდილო-დასავლეთ მთისწინეთზე. ქალაქი მდიდარია სამშენებლო მასალების საბადოებით (ვარდისფერი ტუფი, პემზა, ბაზალტი). ართიკის ტუფის საბადო იყო ერთ-ერთი ყველაზე მსხვილი საბადო ყოფილი სსრკ მასშტაბით.
აშტარაკი

აშტარაკი (, ითარგმნება როგორც კოშკი) — სამრეწველო ქალაქი სომხეთში, არაგაწოტნის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე ქასაღის ხეობაში, ერევნიდან ჩრდილო-დასავლეთით 20 კილომეტრზე, ერევნის გიუმრისა და ვანაძორის დამაკავშირებელი საავტომობილო გზების გადაკვეთაზე. ქალაქიდან 2 კილომეტრში მდებარეობს სამეცნიერო ქალაქი გიტავანი. აშტარაკში დაცულია რამდენიმე ძველი ნაგებობა:

ტირანავორის ეკლესიები ( საუკუნე), კარმარავორი ( საუკუნე), სპიტაკავორი (- საუკუნე)
წმინდა სარქისის ტაძარი ( საუკუნე)
წმინდა მარინეს ტაძარი (1281 წელი)
ხიდი მდინარე კასახზე (1664 წელი)
პატარა ცემი

პატარა ცემი — სოფელი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, ტბის თემში. მდებარეობს მდინარე ბორჯომულის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 1370 მეტრი, ბორჯომიდან 21 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1 ადამიანი.

პატარა ცემი მთის კლიმატური კურორტია. სამკურნალო ფაქტორია მთის ჰავა. სამედიცინო ჩვენება: ფილტვის, ლიმფური კვანძებისა და პლევრის ტუბერკულოზის დახურული ფორმა.

დემოგრაფია
საკირე (ბორჯომის მუნიციპალიტეტი)

საკირე — სოფელი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, ტაძრისის თემში. მდებარეობს მდინარე საკირულის (დვირულის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 1280 მეტრი, ბორჯომიდან 25 კილომეტრი, დვირიდან (უახლოესი რკინიგიზის სადგური) 7 კმ, ტაძრისიდან 1 კმ.

დემოგრაფია
 საუკუნის დასაწყისში სოფლის მოსახლეობის უმრავლესობა ქრისტიანი იყო. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 954 ადამიანი.
სადგერი

სადგერი — სოფელი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში (ტბის თემში), მდინარე ბორჯომულის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1020 მეტრი, ბორჯომიდან 7 კილომეტრი. სოფლის მახლობლად შემონახულია ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი — საუკუნის წმინდა გიორგის ეკლესია. სოფელში არის მიწისქვეშა სუბთერმული მინერალური წყალი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 325 ადამიანი.
ბერდი

ბერდი (სომხ. ) — ქალაქი სომხეთში, ტავუშის ოლქში. მდებარეობს მდინარე ტავუშის მარცხენა ნაპირზე, ერევნიდან 211 კილომეტრში. ქალაქი გარშემორტყმულია დაბალი მთებით.

ქალაქთან ახლოს მდებარეობს ტავუშის ციხესიმაგრის ( ს) ნანგრევები, ნორ-ვარაგავანკისა და ხორანაშატის ეკლესიები ( საუკუნე).

ბერდი არის სოფლის მეურნეობის ცენტრი. ქალაქის შემოგარენში მოჰყავთ ხილი, თამბაქო და სხვა კულტურები. განვითარებულია რძისა და ხორცის მეურნეობა, მეღვინეობა და მეფუტკრეობა.
პირველი სვირი

პირველი სვირი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში (თემის ცენტრი), მდებარეობს მდინარე ყვირილის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 230 მეტრი, ზესტაფონიდან 7 კილომეტრი. სოფელში არის საჯარო სკოლა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1981 ადამიანი.

ეკონომიკა
სოფელი შედის სვირის მეღვინეობის ზონაში. სოფელში არის საექიმო ამბულატორია.

ღირსშესანიშნაობები
უბან ხოხოულას ტერიტორიაზე დგას წმინდა გიორგის სახელობის საუკუნის ეკლესია, ე.წ. ვირსაყდარა. სოფლის ტერიტორიაზე ასევე დგას სამეთვალყურეო კოშკი.
როდინაული

როდინაული — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: აჯამეთი, სვეტმაღალი, ცხენთარო). მდებარეობს მდინარე ყვირილის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 120 მეტრი, ზესტაფონიდან 22 კილომეტრი.

1926 წლისთვის როდინაულის თემი შედგებოდა ოთხი სოფლისგან და მისი მოსახლეობა შეადგენდა 2184 ადამიანს, ხოლო ფართობი 69,7 კმ²-ს.

სოფელ როდინაულში მდებარეობს ისტორიული ძეგლი „ციხიათას გორა“. სოფელი შედის სვირის მეღვინეობის ზონაში.

როდინოულს დასავლეთით ესაზღვრება აჯამეთის სახელმწიფო ნაკრძალი, ხოლო აღმოსავლეთით მდინარე ლუხუტა, რომელიც სათავეს იღებს ქვედა ზეგნისა და მეორე ობჩის წყალგამყოფი ქედის ჩრდილოეთ ფერდზე.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 728 ადამიანი.
მწყერისციხე

მწყერისციხე — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში (კლდეეთის თემი). მდებარეობს მდინარეების ბორიმელისა და თურუნის (ყვირილის აუზი) შესართავთან. ზღვის დონიდან 240 მეტრი, ზესტაფონიდან 7 კილომეტრი.

სოფლის სახელწოდება მოდის ციხესიმაგრიდან, რომელიც წყაროებში პირველად მოიხსენიება საუკუნეში. შემორჩენილია მისი ნანგრევები.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 43 ადამიანი.
პატარა სამება

პატარა სამება (2010 წლის 16 ნოემბრამდე — „პატარა განთიადი“, სამება) — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში (ძირულის თემი). მდებარეობს მდინარე ძირულის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 400 მეტრი, ზესტაფონიდან 19 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 42 ადამიანი.
საღვინე

საღვინე, საღვინეთი (1938-1990-იან წლებში პირველი მაისი) — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში (სანახშირის თემი). მდებარეობს მდინარე ყვირილის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 240 მეტრი, ზესტაფონიდან 5 კილომეტრი. სოფელში გადის რკინიგზის მონაკვეთი ხაშური-სამტრედიის ხაზზე. სოფელში დგას წმინდა გიორგის სახელობის საუკუნის ეკლესია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 240 ადამიანი.
კონგრესის ბიბლიოთეკა

კონგრესის ბიბლიოთეკა — აშშ-ის დე-ფაქტო ეროვნული ბიბლიოთეკა და აშშ-ის კონგრესის კვლევითი განყოფილება. განლაგებულია სამ შენობაში, ვაშინგტონში, და უდიდესი ბიბლიოთეკაა მსოფლიოში, როგორც თაროების სივრცის, ისე წიგნების რაოდენობის მიხედვით. ბიბლიოთეკის მეთაური ამჟამად ჯეიმზ ბილინგტონია.

კონგრესის ბიბლიოთეკა 1800 წელს დაარსდა და თითქმის მთელი საუკუნის განმავლობაში აშშ-ის კაპიტოლიუმში იყო განთავსებული. 1812 წელს თითქმის მთელი საწყისი კოლექციის ხანძრის მიერ განადგურების შემდეგ, თომას ჯეფერსონმა ბიბლიოთეკას 1815 წელს წიგნების მთელი საკუთარი კოლექცია მიჰყიდა (6487 წიგნი). ამერიკის სამოქალაქო ომის შემდეგ კონგრესის ბიბლიოთეკამ მეტი მნიშვნელობა შეიძინა და ზრდა იწყო, რის გამოც მისთვის ცალკე შენობა აშენდა, სადაც ასევე გადავიდა ბიბლიოთეკის საავტორო უფლებების სადეპოზიტო ინფორმაცია. საუკუნეში სწრაფი ექსპანსიის პერიოდში ბიბლიოთეკა წამყვან საზოგადოებრივ როლს იძენს.

ბიბლიოთეკის მთავარი მისია კონგრესის წევრების მიერ მოთხოვნილი ინფორმაციის მოძიებაა კონგრესის კვლევითი ცენტრის მეშვეობით. მიუხედავად იმისა, რომ ის საზოგადოებისთვის ღიაა, წიგნების გატანა მხოლოდ უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეებსა და მაღალი რანგის სახელმწიფო მოხელეებს შეუძლიათ. აშშ-ის საავტორო უფლებების ოფისის მეშვეობით ბიბლიოთეკა აშშ-ში გამოცემული ყველა წიგნის, პამფლეტის, რუკის, ნაბეჭდის ან მუსიკის ასლს იღებს.
ოკამი (კასპის მუნიციპალიტეტი)

ოკამი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის კასპის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: თეზი, იგოეთი, მრგვალი ჭალა, ფერმა, ჩანგილარი). მდებარეობს მდინარე ქსნის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 650 მეტრზე, კასპიდან დაშორებულია 15 კილომეტრით.

სოფელი შედის ქართული ღვინო „ოკამის“ მიკროზონაში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1401 ადამიანი.
მირიანი

მირიანი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის კასპის მუნიციპალიტეტში, კავთისხევის თემში. მდებარეობს მდინარე მტკვრის მარცხენა მხარეს. რკინიგზის ბაქანი. ზღვის დონიდან 500 მეტრზე, კასპიდან დაშორებულია 15 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 81 ადამიანი.
ნოსტე

ნოსტე — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის კასპის მუნიციპალიტეტში, ახალციხის თემში. მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 920 მეტრზე, კასპიდან დაშორებულია 21 კილომეტრით. მეტეხიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგურიდან) 13 კმ.

სოფლის მახლობლად ძველი ნასახლარია — გიორგი სააკაძის ყოფილი ციხე-დარბაზი, ხოლო სოფლის სამხრეთ-დასავლეთით ორი ეკლესიაა სამება და ღვთისმშობელი.

ისტორია
ნოსტე სააკაძეთა საგვარეულოს ეკუთვნოდა. სააკაძეების გვარის ძირითადი შტო (სამეფო აზნაურები) ატენის ხეობის ზემო ნაწილში ტანასწყლის ხეობასა და რაზმითის მთის მიდამოებში სახლობდა. აქ იყო მათი ძველი სამკვიდრო სოფლები ფელი და კიკნათბერი. საუკუნიდან სააკაძეებმა დაიწყეს თავისი მამულების გაფართოება თეძმის ხეობაში, რაშიც დიდი წვლილი შეიტანა გიორგის მამამ სიაუშმა და ბიძებმა. ეს საქმე წარმატებით დაასრულა მოურავმა (1609 წლიდან) გიორგი სააკაძემ (დაახლოებით 1580-1629 წწ.). მან თავისი საგვარეულოს პოლიტიკური რეზიდენცია ფელიდან ნოსტეში გადმოიტანა. ნოსტე სამიმოსვლო გზებით იყო დაკავშირებული ქართლის სხვა რაიონებთან და ახლოს იყო მეფეთა ერთ-ერთ საზაფხულო რეზიდენციასთან — ცხირეთთან. 1611 წელს ნოსტეში გამართულ ნადიმზე ნახა პირველად მეფე ლუარსაბ -მ გიორგი სააკაძის და. თავადების წინააღმდეგობის მიუხედავად ლუარსაბ მეფემ იქორწინა გიორგის დაზე. 1612 წელს გიორგი სააკაძის აღზევების გამო განაწყენებულმა დიდგვაროვანმა თავადებმა ნოსტე დაარბიეს. მოურავი სპარსეთში გაიქცა. მხოლოდ სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ შესძლო მან რეზიდენციის აღდგენა (1620-1625 წწ.). 1626 წელს ნოსტე კვლავ დაარბიეს თავადებმა და სააკაძისეული მამულები მიიტაცეს. საუკუნის 30-იან წლებში როსტომ მეფემ სააკაძის ცოლ-შვილს მამულები დაუბრუნა.

ბატონყმობის გაუქმებამდე მებატონეთაგან შევიწროებულ ნოსტეს გლეხებს არაერთხელ მოუწყვიათ შეიარაღებული გამოსვლები. 1858 წელს მებატონე თარხნიშვილების გლეხებმა უარი განაცხადეს გადასახადებზე. მოხდა შეიარაღებული შეტაკება. გლეხებთან მოსალაპარაკებლად მთავრობამ იასაული გაგზავნა. აღელვებული გლეხები მას სიკვდილით დაემუქრნენ. ხელისუფლებამ მოთავენი დააპატიმრა. ზოგი მათგანი გადაასახლეს.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 254 ადამიანი.
სავანის წმინდა გიორგის ეკლესია

სავანის წმინდა გიორგის ეკლესია — ერთნავიანი ეკლესია იმერეთის მხარის საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ სავანეში.

არქიტექტურა
სამხრეთის შესასვლელის წარწერაში აღნიშნულია ძეგლის აგების ზუსტი თარიღი − 1046 წელი, მოხსენიებულია ადგილობრივი ფეოდალი − ერისთავთერისთავი გიორგი გულზვიადის ძე, ხოლო დასავლეთის შესასვლელის წარწერაში ნათქვამია, რომ ეკლესია აუგია ხუროთმოძღვარ ჰარაბას. გეგმით მარტივ შენობას სამხრეთით მთელ სიგრძეზე გასდევს სტოა − კარიბჭე, რომელიც სხვა ოსტატის აშენებული უნდა იყოს ცოტა მოგვიანებით. ეკლესიის პროპორციები ჰარმონიული და დახვეწილია. უხვი და მოტივებით მდიდარი მორთულობა ორგანულადაა შეხამებული შენობის ხუროთმოძღვრულ ფორმებთან. ეკლესიაში არის საუკუნის მდიდრულად მოჩუქურთმებული თაბაშირის კანკელი, რომელიც ძლიერაა დამახინჯებული საუკუნეში ძეგლის შეკეთების დროს. სამრეკლო საუკუნის ნახევარს მიეკუთვნება.
ურბანული ეკონომიკა

ურბანული ეკონომიკა ზოგადად ურბანული რეგიონების ეკონომიკის შესწავლაა. ამგვარად, ის მოიცავს ეკონომიკის ხელსაწყოების გამოყენებას ისეთი ურბანული საკითხების ანალიზისთვის, როგორიცაა კრიმინალი, განათლება, საზოგადოებრივი ტრანზიტი, საბინაო საკითხი და ადგილობრივი მთავრობის ფინანსები. უფრო ვიწრო თვალსაზრისით, ეს არის მიკროეკონომიკის განშტოება, რომელიც ურბანულ სივრცულ სტრუქტურასა და ოჯახური მეურნეობებისა და ფირმების მდებარეობას შეისწავლის.

ურბანული ეკონომიკური ანალიზი უმეტესწილად ეყრდნობა ურბანული სივრცული სტრუქტურის კერძო მოდელს, ე.წ. მონოცენტრისტული ქალაქის მოდელს, რომელიც 1960-იან წლებში უილიამ ალონზომ, რიჩარდ მუთმა და ედვინ მილსმა ჩამოაყალიბეს. მაშინ, როდესაც ნეოკლასიკური ეკონომიკის ყველა დანარჩენი ფორმა არ ითვალისწინებს ინდივიდთა და ორგანიზაციათა გეოსივრცულ ურთიერთობებს, ურბანული ეკონომიკის ფოკუსი სწორედ ამ სივრცულ ურთიერთობებზეა, ქალაქების ფორმაციის, ფუნქციონირებისა და განვითარების ეკონომიკური წამახალისებელი ფაქტორების შესასწავლად.

1964 წელს მოდელის ფორმულირების შემდეგ, უილიამ ალონზოს დისკოს ფორმის ცენტრალური ბიზნეს უბნისა ( - ) და მას გარშემორტყმული საცხოვრებელი რეგიონის მონოცენტისტული ქალაქის მოდელი ურბანული ეკონომიკური ანალიზის ამოსავალი წერტილის როლს ასრულებდა. მონოცენტრულობა დროთა განმავლობაში შესუსტდა ტექნოლოგიური ცვლილებების გამო, განსაკუთრებით უფრო სწრაფი და იაფი ტრანსპორტირების (რამაც შესაძლებელი გახადა ცენტრალური ბიზნეს უბნებიდან გაცილებით შორ რეგიონებში დასახლება) და კომუნიკაციების (რამაც დამხმარე ოპერაციების ცენტრალური ბიზნეს უბნებიდან გადატანა გახადა შესაძლებელი) გამო. ამასთან ბოლოდროინდელ კვლევებში ჩნდება პოლიცენტრულობის იდეა, რაც აღწერილია ჟოელ გაროს ნაშრომში " ". პოლიცენტრული ექსპანსიის მიზეზთა შორის არის შედარებით დაბალი მიწის იჯარა და აგლომერაციის ეკონომიკით გამოწვეული მზარდი ამონაგები.