პაბლო აროსემენა

პაბლო აროსემენა ალბა ( დ. 24 სექტემბერი, 1836, ქალაქი პანამა — გ. 29 აგვისტო, 1920,) — სამხრეთ ამერიკელი სახელმწიფო მოღვაწე, პანამის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი 1910-1912 წლებში.

ბიოგრაფია
ბოგოტაში სწავლის შემდეგ, 1853 წელს იგი დაბრუნდა სამშობლოში, სადაც რკინიგზის მშენებლობა მიმდინარეობდა. 1856 წელს ხილ კოლუნხესთან ერთად დააარსა გაზეთი „ “. 19 წლის ასაკიდან სხვადასხვა ადმინისტრაციული თანამდებობა ეკავა. 1858, 1859, 1869, 1870, 1873 და 1885 წლებში ირჩევდნენ პანამის სუვერენული შტატის საკანონმდებლო ასამბლეაში.

1874 წელს იგი აირჩიეს კოლუმბიის კონგრესში, შემდგომში იყო ფინანსების, შინაგან და საგარეო საქმეთა მინისტრი, ასევე ელჩი ეკვადორში, ბოლივიაში, პერუსა და ჩილეში.

მას შემდეგ, რაც საზეიმო ვითარებაში მოხდა პანამის სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის ოფიციალური პროკლამირება და სუვერენიტეტის გამოცხადება, ამერიკის შეერთებულ შტატებში დაუყოვნებლივ წარგზავნეს მაღალი რანგის დიპლომატიური მისია. აღნიშნული დელეგაცია დაკომპლექტებული იყო ქვეყნის ისეთი თვალსაჩინო და გავლენიანი პოლიტიკური მოღვაწეებით, როგორებიც გახლდნენ მანუელ ამადორი, ფედერიკო ბოიდი და პაბლო აროსემენა. მათი მისიის უმთავრეს და უპირველეს მიზანს წარმოადგენდა ამერიკულ მხარესთან იმ ფუნდამენტური და სტრატეგიული საკითხების სიღრმისეული განხილვა, რომლებიც უშუალოდ უკავშირდებოდა პანამის არხის მშენებლობისა და მომავალი ექსპლუატაციის სამართლებრივ ასპექტებს. თუმცა, დანიშნულების ადგილზე ჩასვლისთანავე, პანამელი დიპლომატები მეტად მოულოდნელი და დამაბნეველი ფაქტის წინაშე აღმოჩნდნენ: გაირკვა, რომ ამერიკის შეერთებულ შტატებს უკვე მოესწრო და იმავე წუთს დაედო შესაბამისი სახელმწიფოთაშორისი ხელშეკრულება სხვა მხარესთან. სამშობლოში დაბრუნების შემდგომ, პაბლო აროსემენამ საკუთარ თავზე აიღო უაღრესად საპასუხისმგებლო მოვალეობა და სათავეში ჩაუდგა ეროვნულ საკონსტიტუციო კონვენტს (დამფუძნებელ კრებას). სწორედ ამ უმაღლესი წარმომადგენლობითი ორგანოს ეგიდითა და ხელმძღვანელობით, ქვეყნის ისტორიაში პირველ ლეგიტიმურ პრეზიდენტადაირჩიეს მანუელ ამადორი.

სახელმწიფოებრივი მოწყობის თვალსაზრისით, პანამამ სრულად დაუმკვიდრა და გადაიბარა მართვის ის რთული და სპეციფიკური სისტემა, რომელიც მანამდე კოლუმბიაში არსებობდა. აღნიშნული სტრუქტურის მიხედვით, ქვეყანაში არ იყო დაწესებული ვიცე-პრეზიდენტის კლასიკური თანამდებობა. მის ნაცვლად ფუნქციონირებდა პრეზიდენტის მიერ სპეციალურად დანიშნულ პირთა იერარქიული ინსტიტუტი, რომელსაც ეწოდებოდა „ “ (პრეზიდენტის მიერ დასახელებული მოვალეობის შემსრულებელი). ეს სისტემა ითვალისწინებდა პირველი და მეორე რანგის „დესინიადოების“ არსებობას, ხოლო უშუალოდ კოლუმბიაში მოქმედებდა მესამე რანგის თანამდებობაც. აღნიშნულ საპასუხისმგებლო თანამდებობებზე გამწესებულ პირებს ეკისრებოდათ უმნიშვნელოვანესი ვალდებულება, მათ მკაცრად განსაზღვრული რიგითობით უნდა შეესრულებინათ სახელმწიფოს მეთაურის მოვალეობანი პრეზიდენტის არყოფნის, გადადგომის ან გარდაცვალების შემთხვევაში. იმავდროულად, ყოველი მომდევნო პირი უფლებამოსილებას იძენდა მხოლოდ მაშინ, თუ წინა რანგის კანდიდატს არ შეეძლო ამ მოვალეობის განხორციელება. ჯერ კიდევ შორეულ 1880 წელს, როდესაც პანამა კვლავ წარმოადგენდა კოლუმბიის შეერთებული შტატების განუყოფელ ტერიტორიულ ნაწილს, პაბლო აროსემენა იკავებდა კოლუმბიის მესამე რანგის „დესინიადოს“ თანამდებობას. მოგვიანებით, როდესაც 1908 წელს პანამის რესპუბლიკის პრეზიდენტად აირჩიეს ხოსე დომინგო დე ობალდია, პირველი რანგის მოვალეობის შემსრულებლის ადგილი ხოსე აგუსტინ არანგომ დაიკავა, ხოლო მეორე რანგისა კარლოს ანტონიო მენდოსამ. თუმცა, მოვლენები დრამატულად განვითარდა, არანგო 1909 წელს გარდაიცვალა, რის გამოც, როდესაც 1910 წლის 1 მარტს თავად პრეზიდენტი ობალდიაც აღესრულა, ქვეყნის უზენაესი კონსტიტუციისა და დადგენილი იურიდიული ნორმების სრული დაცვით, პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი გახდა კარლოს ანტონიო მენდოსა.

კარლოს ანტონიო მენდოსას პოლიტიკური ფიგურა სრულიად მიუღებელი აღმოჩნდა კონსერვატიული ძალებისა და მათი ზურგისმამაგრებელი ამერიკის შეერთებული შტატებისათვის. სწორედ ამ პოლიტიკური ანტაგონიზმის შედეგად, 1910 წლის შემოდგომაზე ჩატარდა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელთა ახალი რიგგარეშე არჩევნები. ამ პროცესის შედეგად, პირველი რანგის მოვალეობის შემსრულებლად აირჩიეს პაბლო აროსემენა, ხოლო მეორე რანგის თანამდებობა ფედერიკო ბოიდმა დაიკავა. ვინაიდან აროსემენა იმ პერიოდში დიპლომატიური მისიით ჩილეში იმყოფებოდა და ელჩის მოვალეობას ასრულებდა, მის სამშობლოში დაბრუნებამდე ქვეყნის მართვის სადავეების ხელში აღება და პრეზიდენტის მოვალეობის შესრულება დროებით სწორედ ფედერიკო ბოიდს მოუხდა. აროსემენას პრეზიდენტობის დაწყებისთანავე, მის წინააღმდეგ თითქმის მყისიერად გაისმა მწვავე ბრალდებები ნეპოტიზმსა და სახელმწიფო ფინანსების არამიზნობრივ, არაკეთილსინდისიერ ხარჯვაში. პოლიტიკურმა დაპირისპირებამ იმგვარ მასშტაბებს მიაღწია, რომ პანამის ეროვნულმა ასამბლეამ ოფიციალურად აკრძალა ამერიკის შეერთებულ შტატებში ფულადი სესხის განთავსების პროცესი. მიუხედავად აღნიშნული კრიტიკისა და სკანდალებისა, მისი მთავრობის მმართველობის პერიოდში რამდენიმე მნიშვნელოვანი წარმატებაც დაფიქსირდა. მათ შორის განსაკუთრებით აღსანიშნავია ეროვნული ინსტიტუტის შენობების კომპლექსის მშენებლობის წარმატებით დასრულება. ასევე, ისტორიულად ღირებულ მოვლენად ითვლება 1910 წლის საკანონმდებლო ინიციატივა, რომელმაც ეროვნულ ბანკს მიანიჭა უფლება, გამოეშვა ქაღალდის ფულის ნიშნები, რომლებიც დღესდღეობით საყოველთაოდ ცნობილია როგორც პანამური ბალბოა.

სახელმწიფოს მეთაურის თანამდებობაზე აირჩიეს 1910 წელს იმ პირობით, რომ ის არ იყრიდა კენჭს 1912 წლის არჩევნებზე, რადგან არსებობდა ჯენტლმენური შეთანხმება ამ არჩევნებზე ბელისარიო პორასის მხარდაჭერის შესახებ. იყო პანამის საქმეებში აშშ-ის ჩარევის მომხრე, მხარი დაუჭირა 1904 წლის კონსტიტუციის 136-ე მუხლს. 1912 წლის მარტში ის გამოვიდა თხოვნით, რომ აშშ-ს განეხორციელებინა საარჩევნო პროცესზე დაკვირვება, საკუთარი კანდიდატურის წარდგენის იმედით. ოპოზიციამ, თავის მხრივ, ასევე დაუჭირა მხარი ამ თხოვნას.

პრეზიდენტობის ვადის დასრულების შემდეგ იგი პირად ცხოვრებას დაუბრუნდა და პანამის რკინიგზაზე მუშაობდა.

ასევე, მან მოუწოდა ამერიკის შეერთებულ შტატებს, ჩარეულიყვნენ 1916 წლის საარჩევნო კამპანიაში, თუმცა ეს თხოვნა აშშ-ის სახელმწიფო მდივნმა უარყო.