iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფიჯის სამზარეულო

ფიჯის სამზარეულო — ფიჯის კერძების ერთობლიობა. ის ტრადიციულად ძალიან ჯანსაღია. მათი კერძები ხშირად მოიცავს გორგლსა და ქოქოსს. მაღალკალორიული კერძები განკუთვნილია შრომისმოყვარე სოფლის მოსახლეობისათვის, რომლებსაც სჭირდებათ დამატებითი ენერგია, როდესაც მუშაობენ ფერმებში. ისინი ასე იქცევიან, იმიტომ, რომ თავიდან აიცილონ მთელი რიგი ქრონიკული დაავადებები და ჭარბწონიანობა. ფიჯი მულტიკულტურული ქვეყანაა, სადაც სხვადასხვა რასის წარმომადგენლები ცხოვრობენ. ოჯახებში ადგილობრივ, ტრადიციულ კერძებთან ერთად მზადდება სხვა ეროვნებებისათვის დამახასიათებელი საკვებიც, როგორებიცაა: ინდური სუნელოვანი და ჩინური კერძები. ფიჯი ასევე ცნობილია აქ მომზადებული ზღვის პროდუქტებით.

საჭმელები
როტი არის პურის სახეობა, რომელსაც ფიჯიში რეგულარულად მოიხმარენ. როგორც წესი, მას მიირთმევენ ნებისმიერი სახის სანელებლებისა და ბრინჯის თანხლებით, რომელიც ჩვეულებრივ ბანანის ფოთოლზეა განთავსებული.

სადილის კერძები სოფლებში მეტწილად არის რურუ (დალოს ფოთლები), რომელსაც მიირთმევენ მოხარშული ტავიოკასთან ან ახალი თევზის წვნიანთან ერთად.

ვახშამი ჩვეულებრივ სანელებლებიან სუპს მოიცავს, რომელსაც ამზადებენ ხორცის/ თევზისაგან ან ქათმის ფილესაგან. ხორცის შესაზავებლად იყენებენ კარტოფილსა და ბოსტნეულებს.

წასახემსებლები
წასახლემსებლებსა და დესერტებს ხშირა მიირთმევენ შესვენებებზე, დილისა და შუადღის ჩაის შესვენებების შემდეგ. ზოგიერთ მათგანში შედის კექსები, რომლებიც შეიცავენ ბანანსა და ანანასს, ასევე გოგრას. ასევე ხშირია ორთქლზე მომზადებული პუდინგები, მაგრამ ისინი მდიდარია შაქრებით და ცხიმებით. სახლებში იყენებენ ქოქოსის კრემს და კარამელიზებულ შაქარს. ამ ინგრედიენტებს უმატებენ ფხვნილს, საჭმლის ფერს და გამაფხვიერებელს. პუდინგის ნარევს ფორმებში ასხამენ და ატარებენ ორთქლზე 1-2 საათის განმავლობაში. არომატის გაუმჯობესების მიზნით, ზოგჯერ ემატება დარიჩინი ან ქიშმიში. დესერტებს ამზადებენ კასავებისაგანაც. კასავა ჯერ გახეხილია და შაქარს უმატებენ. მას შეფუთავენ ბანანის ფოთლებში და ორთქლზე ხარშავენ. დამწვარი შაქრის პუდინგი (პურინი ან პუდინი) ფიჯის სამზარეულოში ყველაზე პოპულარული დესერტია. მისი ისტორიული წარმოშობა უცნობია, მაგრამ სავარუდოდ, მათი წარმოშობა ბრიტანელებს უკავშირდება, რადგან მათ უყვართ საკონდიტრო ნაწარმი და ორთქლზე მომზადებული პუდინგები. ვაკალოლო არის ტრადიციული დესერტი, რომელსაც ამზადებენ კასავასთან, ქოქოსთან, ჯინჯერის ფესვთან და შაქართან ერთად, შემდეგ კი ბანანის ფოთლებში გახვეულს ორთქლზე აცხობენ.

ინგრედიენტები
ტარო არის მშრალი მიწისქვეშა კულტურა, რომლესაც არტიშოკის მსგავსი გემო გააჩნია. ეს ინგრედიენტი ყველაზე მნიშვნელოვანია და მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევებში გამოიყენება. ქვეყანაში მისი 70-ზე მეტი ჯიში ხარობს. ზოგი ვარდისფერი ან ყვითელი ხდება, ზოგი კი მომზადების შემდეგ თეთრ ფერს ინარჩუნებს. მისი მოყვანა ნებისმიერი ნიადაგის პირობებში შეიძლება.

კუმალა ან ტკბილი კარტოფილი ტრადიციულად არ იყო მთავარი ფიჯიური კერძის მთავარი ელემენტი. ის პაპუა-ახალი გვინეიდან ჩამოიტანეს. მისი მოყვანა ადვილია და კარგ მოსავალს იძლევა, ასევე ყველაზე იაფია ფესვოვან კულტურებს შორის და მოსახლეობის უმატესობა წვნიანის სახით მიირთმევს.

ბრინჯი ფიჯიში ინდოელმა ემიგრანტებმა ჩაიტანეს და ადგილობრივ ნიადაგზე დანერგეს.

კვების წესების ცვლილებები
კვების რეჟიმის ცვლილებებთან ერთად გაიზარდა მაღალკალორიული კერძების მიღება და შემცირდა ხილითა და ბოსტნეულით კვება.
თეიმურაზ მეგრელიშვილი

თეიმურაზ მეგრელიშვილი (დ. 15 იანვარი, 1948, ლანჩხუთი) — ქართველი პოლიტიკოსი.

დაამთავრა ვ. ი. ლენინის სახელობის საქართველოს შრომის წითელი დროშის ორდენოსანი პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ავტომატიკა-ტელემექანიკის ფაკულტეტი. 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს აღორძინება“.
როლანდ მესხი

როლანდ მესხი (დ. 20 აპრილი, 1961, სოფელი ნახშირღელე, თერჯოლის რაიონი) — ქართველი პოლიტიკოსი.

დაამთავრა ალექსანდრე წულუკიძის სახელობის ქუთაისის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტი. 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი (თერჯოლის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს აღორძინება“.
გია მეფარიშვილი

გია მეფარიშვილი (დ. 7 ივნისი, 1959, ბაღდათი) — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი.

1983 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი “. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ბაღდათის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი „ახალი საქართველოსთვის“.
ინგლისის თასი 1971–1972

ინგლისის თასი 1971–72 — მსოფლიოს უძველესი საფეხბურთო შეჯიბრის ინგლისის ასოციაციის თასის 91-ე გათამაშება. უემბლის სტადიონზე ფინალში „ლიდზ იუნაიტედმა“ 1-0 დაამარცხა „არსენალი“.

რამდენიმე რეკორდი და მნიშვნელოვანი ფაქტი დაფიქსირდა ტურნირზე. ეს იყო მესამე წელი, როცა წაგებული ნახევარფინალისტები მესამე ადგილისთვის მართავდნენ დამატებით მატჩს; 90 წუთი უგოლო ფრედ დასრულდა, „ბირმიგემ სიტიმ“ პენალტებში დაამარცხა სტოკ სიტი, რაც პირველი შემთხვევაა ასოციაციის თასის ისტორიაში, როცა გამარჯვებული პენალტების სერიაში გამოვლინდა. პირველი ტურის საწყის ეტაპზე ბორნმუთის ტედ მაკდუგგალმა ცხრა გოლი გაიტანა, ეს დღემდე ერთ თამაშში ფეხბურთელის გატანილი გოლების რეკორდია, ამ მატჩში „ბორნმუთმა“ „მარგეიტი“ 11–0 დაამარცხა. მეოთხე საკვალიფიკაციო ეტაპზე „ალვეჩარჩსა“ და „ოქსფორდ სიტის“ შორის ყველაზე ხანგრძლივი 11 საათიანი ფრე დაფიქსირდა, სულ ამ გუნდებს შორის ხუთი განმეორებითი შეხვედრა ჩატარდა, საბოლოოდ კი „ალვეჩარჩმა“ მინიმალური ანგარიშით 10 გაიმარჯვა. ათი თამაში ფრედ დასრულდა, გამარჯვებულის გამოსავლენად ყველა მათგანში ერთი დამატებითი მატჩის ჩატარება გახდა საჭირო. თამაში ჰერეფორდ იუნაიტედსა და ნიუკასლ იუნაიტედს შორის 2007 წელს გაზეთ -ის გამოკითხვის მიხედვით დასახელდა, როგორც ასოციაციის თასის საუკეთესო ფრე.

მეოთხე რაუნდი
მატჩების დღე იყო 1972 წლის 5 თებერვალი, შაბათი. რადგან ჰერფერდ იუნაიტედს არ შეეძლო აღნიშნულ დღეს თამაში შეხვედრა გადაიდო რამდენიმე დღით. სულ დაფიქსირდა ხუთი ფრე, მათგან მხოლოდ ერთში გახდა საჭირო მეორე დამატებითი მატჩის ჩატარება.

მეხუთე რაუნდი
მატჩები გაიმართა 1972 წლის 26 თებერვალს, შაბათ დღეს. ორი თამაში დასრულდა ფრედ, მათგან მხოლოდ ერთისთვის გახდა საჭირო მეორე დამატებითი მატჩის ჩატარება.

მეექვსე რაუნდი
გამეორება

ნახევარფინალი
გამეორება

მესამე ადგილის მატჩი
მატჩი მესამე ადგილისთვის ჩატარდა მესამედ, ეს იყო ექსპერიმენტი რომელიც ხუთი სეზონის განმავლობაში იყო ასოციაციის თასზე, 1974-75 სეზონში კი გაუქმდა. თამაში უგოლო ფრით დასრულდა, გამარჯვებული პირველად პენალტებით გამოვლინდა.

ფინალი
ფინალი გაიმართა 1972 წლის 6 მაისს შაბათს უემბლის სტადიონზე ლონდონში და დასრულდა ლიდზ იუნაიტედის გამარჯვებით 1–0. გოლი გაიტანა ალან კლარკმა. მატჩს დაესწრო 100,000 ადამიანი.
ირაკლი მინდელი

ირაკლი მინდელი (დ. 4 თებერვალი, 1966, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი.

1990 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ჰიდროტექნიკისა და სანტექნიკის ფაკულტეტი, ხოლო 1993 წელს — ასპირანტურა. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს აღორძინება“.
ნეპალის სამზარეულო

ნეპალის სამზარეულო - ნეპალის ტერიტორიაზე მცხოვრები ეთნიკური ჯგუფების კერძების და მათი მომზადების ტრადიციების ერთობლიობა. აზიურ სამზარეულოსგ ტრადიციულად არ მიეკუთვნება, მაგრამ შეიცავს აზიური კერძებისთვის დამახასიათებელ ნიშან-თვისებებს. მას ნეპალის გეოგრაფიული მდებარეობა, მთიანი რელიეფი, კლიმატი და სხვადასხვა ეთნიკური კგუფის უნიკალური კულტურა განაპირობებს, ბოლო წლებში გაიზარდა ასევე დასავლეთის გავლენა.

პოპულარული კერძები
ნეპალში ერთ-ერთი პოპულარული კერძია დალ-ბათ-თაკარი. ის შედგება სამი კომპონენტისგან: დალ - ტრადიციული წვნიანი სუნელებით და მოხარშული ხორბლით, ბათ - ფლავი ან სხვა რაიმე მარცვლეული და თაკარი - კარის სოუსი ბოსტნეულით. შეიძლება დაემატოს ახალი ან ფერმენტირებული პიკული, სხვადასხვა სახეობის ოლოკი, დაჭრილი ლიმონი, მწვანე ჩილი ან ლაიმი. მომო - პელმენის მსგავსი ორთქლზე დამზადებული ხორციანი ცომი - ერთ-ერთი ყვეკაზე პოპულარული საკვებია ნეპალში და ინდოეთის სიკიმის, დარჯილინგის და კალიმპონგის რეგიონებში, სადაც ეთნიკური ნეპალელების გარკვეული რაოდენობა ცხოვრობს. ტრადიციულად მზადდებოდა კამეჩის ხორცით, დღეს უმეტესად იხმარება თხის და ქათმის ხორცი, არსებობს ვეგეტერიანული ვარიაციებიც. ზოგადად ნეპალის სამზარეულოში უმეტესად ქვეყანაში ხელმისაწვდომჯ თხის და ცხვრის ხორცი გამოიყენება. სელ როტი - ტრადიციული ნეპალური ბეჭდის ფორმის ტკბილი პური - და სხვა კერძები ძირითადად დღესასწაულებზე მზადდება. პოპულარულია ასევე ინდური და ტიბეტური საკვები და ჩინური კერძების ვარიაციები.

ეთიკეტი
საკვების მიღება მარჯვენა ხელით (მარცხენა ხელი ითვლება "ბინძურად" და მათი საჭმლის შეხება არ არის მიღებული), ტრადიციულად იატაკზე სხდომისას ხდება, თუმცა რესტორნებში და შეძლებული ოჯახების სახლებში გვხვდება მაგიდები და სკამები. კოვზის და ჩანგლის გამოყენება თანდათან პოპულარული ხდება, ტურისტულ ადგილებში დანაჩანგალი ყოველთვის ხელმისაწვდომია. მიუხედავად იმის, რომ კასტური სისტემა კანონით აიკრძალა [://../2001/08/17//-----. და თანდათან კარგავს მნიშვნელობას, ზოგ კონსერვატიულ ოჯახში, განსაკუთრებით სოფლებში, დღესაც არ მიიღებენ თავისზე დაბალი კასტის წარმომადგენლის გაკეთებულ საკვებს.

საჭმლის და სასმელების სისუფთავეს დიდ ყურადღებას ანიჭებენ, განსაკუთრებით მაღალი კასტების ტრადიციებში. ითვლება, რომ ნერწყვთან კონტაქტის შემდეგ საკვები ბინძურდება, მისი შემდგომში სხვის მიერ მოხმარება მის სტატუსზეა დამოკიდებული, მაგ. შვილისთვის მშობლის ნაპირალის ჭამა დაშვებულია, მაგრამ პირიქით არა, თავისი სწორის - მეგობრის ან მეუღლის - დაშვებულია. საკვების ცხოველთან ან მწერთან კონტაქტის შემდეგ ის საფუძვლიანად ირეცხება თეფშთან ერთად, გამონაკლისია ძროხები და ფუტკრები, რომლებიც რელიგიურად სუფთად ითვლებიან. ბინძურად ითვლება ასევე ნებისმიერი ალკოჰოლური სასმელი და მთვრალი ადამიანი. დაბალი კასტის წარმომადგენლები ხანდახან სხვებისგან იყოფებიან ან საერთოდ არ შემოდიან სახლში სადილის დროს, საკვებზე, რომლებსაც ისინი ეხებიან ხილის, მარცვლეულის და ლობიოს გარდა კი უარს ამბობენ. ნეპალელების უმეტესობა ამგვარ ტრადიციებს აღარ მისდევს.

დასავლეთის გავლენა
ბოლო წლებში დასავლურმა ქვეყნებმა ნეპალის სამზარეულოზე შესამჩნევი გავლენა იქონიეს. ეს განსაკუთრებით შესამჩნევია ქალაქებში და ტურისტულ ადგილებში, სადაც საშუალო შემოსავლის ოჯახებიბისთვის დასავლური პური, სენდვიჩები, ბურგერები, პიცა, პასტა, კოლა და ა.შ. ყოველდღიური საკვებია. მათი პოვნა შესაძლებელია რესტორნების უმეტესობის მენიუში.
კალისტრატე გოგუა

კალისტრატე გიორგის ძე გოგუა (დ. 1875, ჯუმათი, ოზურგეთის მაზრა, — გ. 8 თებერვალი, 1938) — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე, სოციალ-დემოკრატი.

ბიოგრაფია
ჰქონდა საშუალო განათლება, დაამთავრა ოზურგეთის სამკლასიანი სასწავლებელი. 1890-იანი წლების ბოლოდან მონაწილეობდა რევოლუციურ მოძრაობაში.1892-1896 წლებში სწავლობდა თბილისის ტექნიკურ სასწავლებელში. ამ პერიოდიდან იყო სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წევრი, მენშევიკი. 1901 წელს იყო რსდმპ-ის თბილისის კომიეტის წევრი. რევოლუციური საქმიანობისთვის არაერთხელ გადასახლებული იყო ციმბირში.იყო რსდმპ-ის ყრილობების დელეგატი. გადასახლებაში, ირკუტსკში გაიცნო და ცოლად შეირთო მენშევიკი იულია კოლბერგი (დ. 1880 — გ. 1938). იქვე იხდიდა სასჯელს იოსებ სტალინიც. მსოფლიო ომის წლებში გოგუა იდგა ე. წ. „ობორონეცულ“ პოზიციაზე. თავდაპირველად ირაკლი წერეთლის მხარდამჭერი იყო. რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის 1917 წლის აგვისტოს გამაერთიანებელ ყრილობაზე ცენტრალური კომიტეტის წევრობის კანდიდატად აირჩიეს. აქტიურად მონაწილეობდა ყრილობის მუშაობაში ოქტომბრის ბოლომდე. პარტიის ხელმძღვანელობაში იული მარტოვის მოსვლის შემდეგ ცენტრალური კომიტეტის დატოვებაზე ხელი არ მოუწერია. პარტიის დეკემბრის საგანგებო ყრილობაზე ცენტრალური კომიტეტის წევრად აირჩიეს. ოქტომბრის გადატრიალების შემდეგ დაბრუნდა საქართველოში. იყო საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის არმიის სამნეო განყოფილების უფროსი. 1918 წლის მარტში პარტიის ლიდერებთან და ოჯახთან ერთად მოსკოვში გადავიდა. აქტიურად უჭერდა მხარს იული მარტოვს. 1919 წლის დეკემბერში გოგუა ოჯახთან ერთად საქართველოში დაბრუნდა. დანიშნული იყო რესპუბლიკის სამხედრო-სამეურნეო კომიტეტის თავმჯდომარედ.

1921 წლის მარტში, საქართველოს საბჭოთა ანექსიის შემდეგ, ემიგრაციაში წასვლაზე უარი თქვა. იყო ყოფილი მთავრობის რწმუნებული სახელმწიფო ქონების გადაბარების საკითხში. შემდეგ ერთხანს თბილისში ადელხანოვის ტყავის ქარხნის დირექტორად მუშაობდა. 1921 წლის მაისში დააპატიმრეს და ეტაპით მოსკოვში, იქიდან კი სუზდალის პოლიტიზოლატორში გაგზავნეს. 1926-1930 წლებში გადასახლებული იყო სოლოვეცკის საკონცენტრაციო ბანაკში. შემდეგ მოსკოვში ცხოვრობდა. 1937 წლის ნოემბერში კვლავ დააპატიმრეს და 1938 წლის 8 თებერვალს დახვრიტეს. რეაბილიტირებულია 1991 წელს. რეპრესირებული იყო ასევე კალისტრატე გოგუას ქალიშვილი ირინა (დ. 1904 — გ. 1989), რომელიც არის თავისი მშობლების და საბჭოთა გულაგის ბანაკებში საკუთარი თავგადასავლის შესახებ მოგონებების ავტორი.
ალექსანდრე დევიძე

ალექსანდრე დავითის ძე დევიძე (დ. 1886, სოფ. დიდი ჯიხაიში, ახლანდ. სამტრედიის მუნიციპალიტეტი, — გ. 5 თებერვალი, 1940, თბილისი) — ქართველი მათემატიკოსი, პედაგოგი, მათემატიკური განათლების ერთ-ერთი ორგანიზატორი საქართველოში.

დაამთავრა ქუთაისის რეალური სასწავლებელი 1906 წელს, შემდეგ ნოვოროსიის (ოდესა) უნივერსიტეტის ფიზიკა–მათემატიკის ფაკულტეტი 1910 წელს. 1917 წლიდან დაინიშნა სამტრედიის ახალგახსნილი გიმნაზიის დირექტორად. 1930-1940 წლებში იყო საქართველოს სასოფლო–სამეურნეო ინსტიტუტის მათემატიკის კათედრის გამგე, პარალელურად მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. სხვებთან თანაავტორობით შექმნა მათემატიკის 20–მდე სახელმძღვანელო, რომლებიც 1923-1940 წლებში ქართული სკოლებისათვის ძირითადი ლიტერატურა იყო მათემატიკაში.
ედუარდ მიდლჰამელი

ედუარდ მიდლჰამელი (; დ. დეკემბერი, 1473, მიდლჰამი, ინგლისი — გ. 9 აპრილი, 1484, მიდლჰამი, ინგლისი) — იორკთა დინასტიის წარმომადგენელი. ინგლისის მეფე რიჩარდ -ისა და დედოფალ ანა ნევილის ერთადერთი ვაჟი. უელსის პრინცი 1483 წლიდან გარდაცვალებამდე.

ბიოგრაფია
ედუარდი დაიბადა 1473 წლის დეკემბერში, მიდლჰამის სასახლეში, ჩრდილოეთ ინგლისში. იგი იყო მეფე ედუარდ -ის ძმის, გლოსტერის ჰერცოგ რიჩარდ იორკელისა და მისი მეუღლის, ჰერცოგინია ანა ნევილის პირველი და უკანასკნელი შვილი. რიჩარდსა და ანას მეტი შვილი აღარ შესძენიათ, ისტორიული წყაროების მიხედვით კი, პრინცი ედუარდი დაბადებიდანვე სუსტი იყო და ხშირად ავადმყოფობდა.

1478 წელს ბიძამისის, ჰერცოგ ჯორჯ პლანტაგენეტის სიკვდილით დასჯის შემდეგ მეფემ მცირეწლოვან ედუარდს მისცა მისი ერთ-ერთი ტიტული — სალისბურის ერლობა. ვინაიდან იგი ტახტის მემკვიდრე არ ყოფილა, მატიანეები მასზე არც თუ ისე ბევრ ცნობას გვაწვდიან.

1483 წელს ედუარდ აღესრულა და ტახტი მცირეწლოვანმა ედუარდ -მ დაიკავა. იმავე წელს ახალი მეფეცა და მისი ძმაც, იორკის ჰერცოგი რიჩარდი ედუარდ მიდლჰამის მამამ, გლოსტერის ჰერცოგმა ჯერ ტაუერში გამოკეტა, შემდეგ კი დახოცა. ვინაიდან ედუარდ -ის ყველა ვაჟი დაიღუპა, ტახტი გლოსტერმა, ანუ რიჩარდ -მ დაიკავა, ედუარდ მიდლჰამელი კი, როგორც მისი ერთადერთი ვაჟი, უელსის პრინცი გახდა.

მისი პრინცობა დიდ ხანს არ გაგრძელებულა, რადგან ედუარდი 1484 წლის 9 აპრილს გარდაიცვალა, 10 წლის ასაკში. ვინაიდან იგი უცნობი დაავადებით გარდაიცვალა, ვარაუდობენ, რომ იგი ჰენრი -ის დედამ, ლედი მარგარეტ ბეფორტმა მოწამლა. მისი გარდაცვალებიდან მალევე დაიღუპა დედოფალი ანაც, 1485 წელს კი ჰენრი ტიუდორმა ბოსვორტსის ბრძოლაში მოკლა უმემკვიდრეო რიჩარდ და მისი ტახტი დაიკავა.

წინაპრები
ზედა მაზანდარა

ზედა მაზანდარა — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, წალენჯიხის მუნიციპალიტეტის წალენჯიხის ადმინისტრაციულ ერთეულში (სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარე).

მდებარეობს ოდიშის ვაკეზე, მდინარე ჭანისწყლის (მდინარე ხობისწყალის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 310 მ-ზე, ქალაქ წალენჯიხიდან 3 კმ-ში.

დასახლება წარსულში წარმოადგენდა სოფელ მაზანდარის ზედა უბანს. სოფელი მაზანდარა 1988 წელს გაუქმდა ქალაქ წალენჯიხასთან ტერიტორიული შეზრდის გამო. 2010-იანი წლებიდან ზედა მაზანდარა სოფელია ქალაქ წალენჯიხის ადმინისტრაციული ერთეულის შემადგენლობაში. სოფლის მიდამოებშია მაზანდარის კარსტული მღვიმე.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 492 ადამიანი, ეროვნებით ქართველი.
ჰამლეტ მოვსესიანი

ჰამლეტ მოვსესიანი (დ. 1 აპრილი, 1956, სოფელი გომანი, ახალქალაქის რაიონი) — ქართველი პედაგოგი, პოლიტიკოსი.

დაამთავრა ერევნის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ახალქალაქის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი „ბურჯანაძე - დემოკრატები“.
კესადილია

კესადილია (ან: კვესადილა, კესადია, კესადილა; ესპანურად: []) — მექსიკური კერძი და ტაკოს ერთ-ერთი სახეობა, შედგება ტორტილასგან , რომელიც ძირითადად ივსება ყველით, ზოგჯერ ხორცით, ლობიოთი და სანელებლებით, შემდეგ კი იწვება. ტრადიციულად, მექსიკაში მის მოსამზადებლად სიმინდის ტორტილას იყენებენ, მაგრამ მისი მომზადება შესაძლებელია ფქვილის ტორტილათიც. ფქვილის ტორტილები განსაკუთრებით ხშირად გვხვდება ჩრდილოეთ მექსიკაში და შეერთებულ შტატებში.

მთლიანი კესადილია მზადდება ორი ტორტილათი, რომელთა შორისაც საკმაოდ სქელი ყველის ფენაა. ნახევარი კესადილია შედგება ერთი ტორტილასგან, რომელიც სავსეა ყველით და გადაკეცილია ისე, რომ ნახევარმთვარის ფორმას იღებს. არსებობს კესადილას სწრაფი ვერსიაც, რომელიც მიკროტალღურ ღუმელში ცხელდება და ხშირად მიირთმევენ საუზმეზე (განსაკუთრებით ბავშვები).

ისტორია
კესადილას წარმოშობა უკავშირდება კოლონიალურ მექსიკას. კესადილა, როგორც კერძი, მრავალჯერ შეიცვალა ისტორიის განმავლობაში და დღესაც მისი უამრავი ვერსია არსებობს. კესადილები იყიდება მექსიკურ რესტორნებში მთელი მსოფლიოს გარშემო და ძალიან პოპულარულია არა მარტო მექსიკაში.

ნაირსახეობები
ორიგინალური მექსიკური კესადილია
მექსიკის ცენტრალურ და სამხრეთ რეგიონებში, სადაც კესადილია წარმოიშვა, კერძი კეთდება სიმინდის ტორტილათი, რომელსაც ათბობენ საკმარისად, რათა დარბილდეს და გადაიკეცოს, შემდეგ კი შეივსოს. ისინი, როგორც წესი, ივსება მექსიკური ყველით. შემდეგ კესადილიას ათავსებენ მექსიკური სტილის ტაფაზე - კომალზე და ახურებენ მანამ, სანამ ყველი მთლიანად არ გადნება. მათ დასამზადებლად ზეთს არ იყენებენ. ხშირად, კესადილიებს მიირთმევენ მწვანე ან წითელი სალსას, დაჭრილი ხახვის ან/და გუაკამოლის თანხლებით. ყველაზე გავრცელებული შიგთავსი ყველია, მაგრამ შესაძლებელია ის სხვა ინგრედიენტებსაც შეიცავდეს, ან საერთოდ უყველოდ იყოს გაკეთებული. დამატებით ინგრედიენტებში შედის მოხარშული ბოსტნეული, მაგალითად კარტოფილი მექსიკური ღორის ძეხვით, ყაბაყით, სოკოთი, ადგილობრივი მწვანილებით, ასევე სხვადასხვა სახის მოხარშული/შემწვარი ხორცით, როგორიცაა ჩიჩარონი(ღორის შემწვარი მუცელი), ქათმის , ძროხის ან ღორის ხორცი. სხვა ადგილებში, კესადილიას შიგნით გუაკამოლის ან ავოკადოს ურთავენ, ასევე არსებობს ვარიაციები პომიდვრით, ჩილით და ა.შ.

მექსიკური კესადილიები ტრადიციულად მზადდება კომალზე, რომელსაც ასევე იყენებენ ტორტილას მოსამზადებლად. შესაძლებელია მისი ზეთში შეწვაც,რის შედეგადაც მიიღება გასხვავებული კერძი - " ". მთავარი განსხვავება იმაშია, რომ ტრადიციულად ტორტილები ჯერ ნახევრად იწვება, შემდეგ ივსება ყველით (და სხვა ინგრედიენტებით) და იწვება ყველის ბოლომდე დადნობამდე. ზეთში შემწვარი კესადილია მზადდება როგორც ნამცხვარი - შეუმწვარ ტორტილას ავსებენ შიგთავსით, კადაკეცავენ, შემდეგ მოსთავსებენ ცხელ ზეთში და წვავენ, სანამ ტორტილას ზედაპირი ოქროსფერი და ხრაშუნაა.

ამერიკული კესადილია
კესედილია ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული და საყვარელი კერძია სამხრეთ-დასავლეთ ა.შ.შ-ში, სადაც ადგილობრივი ვერსია მდნარი ყველის სენდვიჩს წააგავს და მას ხშირად უმატებენ ადგილობრივ ინგრედიენტებს. მას ამზადებენ ფქვილის ტორტილათი, რომელსაც აცხელებენ, შემდეგ ავსებენ ძალიან სველი მდნარი ყველით, მაგ: ჩედარით და წვავენ ბოლომდე. ყველის დნობის პროცესში შეიძლება სხვა ინგრედიენტების დამატება, როგორიცაა გახეხილი ხორცი, წიწაკა, ხახვი ან გუაკამოლი.

არსებობს კესადილას გასაკეთებელი აპარატი, რომელიც არ იყენებს ზეთს და ტორტილას ორივე მხარეს ერთად წვავს.
ჯერარდ ბატლერი

ჯერარდ ჯეიმზ ბატლერი (; დ. 13 ნოემბერი, 1969, პეიზლი, შოტლანდია) — შოტლანდიელი მსახიობი და კინოპროდიუსერი, რომელმაც სახელი გაითქვა ჰოლივუდურ ფილმებში მონაწილეობით.

ჯერარდ ჯეიმზ ბატლერი დაიბადა 1969 წლის 13 ნოემბერს პეისლში, შოტლანდიაში, მარგარეტ და ედვარდ ბატლერების ოჯახში. ექვსი თვის იყო, როდესაც მისი ოჯახი საცხოვრებლად მონრეალში გადავიდა. ერთი წლის შემდეგ, ბატლერის მშობლები ერთმანეთს გაშორდნენ. გლაზგოს უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ სტაჟირებას გადიოდა ედინბურგის ერთ-ერთ იურიდიულ ფირმაში.

სამსახიობო კარიერა დაიწყო 1990-იან წლებში, როდესაც შეუდგა მცირე როლების შესრულებას ფილმებში, როგორებიცაა „მისის ბრაუნი“ (1997), ჯეიმზ ბონდის ფილმი „ხვალინდელი დღე არასოდეს მოკვდება“ (1997) და „მუმია: ეგვიპტის პრინცი“ (1998). 2000 წელს განასახიერა გრაფ დრაკულას როლი გოთიკურ საშინელბათა ფილმში „დრაკულა 2000“, სადაც აგრეთვე მონაწილეობდნე კრისტოფერ პლამერი და ჯონ ლი მილერი.

2001 წელს ითამაშა ატილა ჰუნის როლი მინისერიალში „ატილა“, ხოლო მომდევნო წელს გამოჩნდა ფილმებში — „ცეცხლის ძალა“, „ლარა კროფტი: სამარხების მძარცველი — სიცოცხლის აკვანი“, „დროის ხაფანგში“ — მაიკლ კრაიტონის ამავე სახელწოდების კინოადაპტაცია. 2004 წელს მოირგო ერიკის როლი ჯოელ შუმახერის ფილმში „ოპერის მოჩვენება“, რომელიც დაფუძნებულია ენდრიუ ლოიდ უებერის ამავე სახელწოდების მიუზიკლზე, რომელმაც მოუტანა სატელიტის ჯილდოს ნომინაცია საუკეთესო მამაკაცი მსახიობისთვის.

საყოველთაო აღიარება მოიპოვა მეფე ლეონიდასის როლით ზაკ სნაიდერის 2006 წლის ფილმში „300 სპარტანელი“, რისთვისაც მიიღო იმპერიისა და სატურნის ჯილდოების ნომინაციები საუკეთესო მამაკაცი მსახიობის კატეგორიაში. 2010-2019 წლებში გაახმოვანა ანიმაციური ფილმების სერიის „როგორ მოვარჯულოთ დრაკონის“ პერსონაჟი სტოიკი. 2010-იან წლებში განასახიერა საიდუმლო აგენტის, მაიკ ბეინიგის როლი მოქმედებითი-თრილერის ჟანრის ტრილოგიაში — „ოლიმპის დაცემა“, „ლონდონის დაცემა“ და „ანგელოზის დაცემა“. 2011 წელს შეასრულა სამხედრო ლიდერის, ტულუს აუფიდუსის როლი ფილმში „კორიოლანი“, რომელიც წარმოადგენს უილიამ შექსპირის ამავე სახელწოდების ტრაგედიის თანამედროვე კინოადაპტაციას. იმავე წელს მონაწილეობდა ფილმში „მოქადაგე იარაღით“.

ფილმოგრაფია
კარლო მუშკუდიანი

კარლო მუშკუდიანი (დ. 15 აგვისტო, 1945, ცაგერი — გ. მაისი, 2007) — ქართველი პოლიტიკოსი.

1969 წელს დაამთავრა ვ. ი. ლენინის სახელობის საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სატრანსპორტო ფაკულტეტი. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ცაგერის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი საინიციატივო ჯგუფი.
მაია ნადირაძე

მაია ნადირაძე (დ. 1 იანვარი, 1961, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი, ფსიქოლოგი.

დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფსიქოლოგიის ფაკულტეტი. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკიდან „საქართველოს აღორძინება“. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკიდან „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები“.
ჯოელ შუმახერი

ჯოელ შუმახერი ( (; დ. 29 აგვისტო, 1939, ნიუ-იორკი — გ. 22 ივნისი, 2020, იქვე) — ამერიკელი კინორეჟისორი, სცენარისტი და პროდიუსერი, რომელიც აქტიური იყო 1970-2010-იან წლებში.

დაიბადა და გაიზარდა ნიუ იორკში, ნიუ-იორკის შტატში. ოთხი წლის ასაკში გარდაეცვალა მამა. პარსონსის დიზაინის სკოლის დამთავრების შემდეგ გახდა -ის მოდის დიზაინერი. მოგვიანებით კინოწარმოებით დაინტერესდა.

ადრეულ წლებში იყო ფილმების კოსტიუმების დიზაინერი, ისეთების როგორებიცაა „ “ (1972), „ბოლო კრუიზი გემ „შილაზე“ (1973), „მძინარე“ (1973), „შეყვარებული ბლუმი“ (1973), „მეორე ავენიუს ტყვე“ (1975) და „ინტერიერი“ (1978). 1974 წელს იყო ფილმ „მკვლელი ფუტკრების“ დამდგმელი მხატვარი. 1976 წლიდან კინოსცენარების წერა დაიწყო. 1981 წელს გადაიღო პირველი ფილმი „დაუჯერებელი ქალი“, ხოლო ფართო საზოგადოების ყურადღება მიიპყრო ფილმებიით — „წმინდა ელმოს ჩირაღდანი“ (1985) და „დაკარგული ბიჭები“ (1987). 1995 წელს დაინიშნა ფილმის „ბეტმენი სამუდამოდ“ რეჟისორად, ამას მოჰყვა გაგრძელება „ბეტმენი და რობინი“ (1997), რომელიც მიჩნეულია ყველა დროის ერთ-ერთ ცუდ ფილმად კინოს ისტორიაში. 2004 წელს გადაიღო მუსიკალური დრამა „ოპერის მოჩვენება“, რომელიც დაფუძნებულია ენდრიუ ლოიდ ვებერის ამავე სახელწოდების მიუზიკლზე.

2019 წელს ჯოელ შუმახერს ავთვისებიანი სიმსივნის დიაგნოზი დაუსვეს. გარდაიცვალა 2020 წლის 29 აგვისტოს, ნიუ-იორკში, 80 წლის ასაკში,

რეურსები ინტერნეტში

ინტერვიუ ჯოელ შუმახერთან
ელიზბარ შარვაშიძე

ელიზბარ ნიკოლოზის ძე შარვაშიძე (შერვაშიძე; დ. 18 სექტემბერი, 1886, — გ. 1937) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, პოლკოვნიკი (1919).

წარმომავლობით თავად შარვაშიძეთა ქართლში დამკვიდრებული შტოდან იყო. დაამთავრა თბილისის კადეტთა კორპუსი და კიევის სამხედრო სასწავლებელი (1905-1907). 1907 წელს პოდპორუჩიკის ჩინით ჩაირიცხა კოლივანის მე-40 ქვეით პოლკში. მსოფლიო ომის (1914-1918) დროს იყო ერევნის მე-13 ლაიბგრენადერთა პოლკის პორუჩიკი, შემდეგ შტაბს-კაპიტანი, კაპიტანი და, ბოლოს, 1917 წელს — პოდპოლკოვნიკი. 1918 წლიდან მსახურობდა ქართულ ჯარში, კერძოდ, მე-5 ქვეით პოლკში. განსაკუთრებით გამოიჩინა თავი სომხეთთან ომში, სადაც თავისი პოლკის ბატალიონს მეთაურობდა. 1919-1921 წლებში იყო თბილისის სამხედრო სკოლის ოფიცერი, პოლკოვნიკი. დაჯილდოებული იყო წმ. ანას , (ორივე 1915) და (1916), წმ. სტანისლავის (1916), წმ. ვლადიმირის (1916) ხარისხის ორდენებით, გიორგის ოქროს იარაღით „მამაცობისათვის“ (1917, 1915 წლის მაის-ივნისში სოფ. ტუხლის და ლუკოვეც-ველკე-ოჩის მიდამოებში ბრძოლებში თავის გამოჩენისთვის).