iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კოლუმბიის სამოქალაქო ომი (1860–1862)

კოლუმბიის სამოქალაქო ომი — მიმდინარეობდა 1860 წლის 8 მაისიდან — 1862 წლის ნოემბრამდე, ახლად ჩამოყალიბებულ კონსერვატიულ გრანადინის კონფედერაციასა და მისგან გამოყოფილ ლიბერალურ კაუკის შტატს შორის. გენერალი ტომას სიპრიანო დე მოსკერა დაუპირისპირდა ბარტოლომეო კალვოს, რომელიც ახლად შექმნილი გრენადის კონფედერაციის (1858 წელი) პრეზიდენტი იყო, დაამარცხა სამთავრობო ჯარები, შექმნა დამოუკიდებელი მთავრობა და 1862 წელს თავი პრეზიდენტად გამოაცხადა. შედეგად, გატარდა საკონსტიტუციო ცვლილებები, რომლის საფუძველზე ჩამოყალიბდა კოლუმბიის გაერთიანებული შტატები.
კუკუტა

კუკუტა — ქალაქი ჩრდილო-აღმოსავლეთ კოლუმბიაში, ვენესუელის საზღვართან, ბოგოტა-კარაკასის საავტომობილო გზაზე. ნორტე-დე-სანტანდერის დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა შეადგენდა 750 000 ადამიანს. რკინიგზით უკავშირდება ნავსადგურ ენკონტრადოს (ვენესუელა) მდინარე კატატუმბოზე. ქალაქში განვითარებულია ყავისა და თამბაქოს მრეწველობები. კუკუტის ჩრდილოეთით იღებენ ნავთობს.
მაჩეტე კლავს

მაჩეტე კლავს — 2013 წლის მძაფრ-სიუჟეტიანი ფილმი, რომლის სცენარის ავტორი და რეჟისორია რობერტ როდრიგესი. ფილმი არის როდრიგესის 2010 წლის ფილმ „მაჩეტეს“ გაგრძელება. მსახიობები დენი ტრეხო, მიშელ როდრიგესი და ჯესიკა ალბა, რომლებიც პირველ ნაწილში მონაწილეობენ, მთავარ როლებს მეორე ნაწილშიც ასრულებენ. მეორე ნაწილში ჩნდებიან ახალი პერსონაჟები, რომლებსაც განასახიერებენ ლედი გაგა, ანტონიო ბანდერასი, ემბერ ჰერდი, სოფია ვერგარა, ვანესა ჰაჯენსი და სხვა.

ახალ ფილ­მში დე­ნი ტრე­ხოს გმირი მა­ფი­ასა და დამ­ნა­შა­ვე­თა დაჯ­გუ­ფე­ბას უ­პი­რის­პირ­დე­ბა, რომ­ლე­ბიც მე­სა­მე მსოფ­ლიო ომის დაწყე­ბას გეგ­მა­ვენ. ფილმში შედგა პოპ-მომღერალ ლედი გაგას კინო-დებიუტი, რომელიც განასახიერებს მეორეხარისხოვან როლს. ფილმში გაგას პერსონაჟი „ქამელეონი“ არის მკვლელი, რომელიც ცდილობს მაჩეტეს მოკვლას. ფილმის გადაღებები 2012 წლის ზაფხულში მიმდინარეობდა ტეხასის შტატში. ფილმი კინოგაქირავებაში 2013 წლის 11 ოქტომბერს გამოვიდა.

როლებში
დენი ტრეხო — მაჩეტე კორტესი
მიშელ როდრიგესი — ლუზი/ის
მელ გიბსონი — ლუთერ ვოზი
ჯესიკა ალბა — სართან რივერა
ჩარლი შინი — ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტი.
სოფია ვერგარა — ქალბატონო დეზდემონა
დემიენ ბიჩერი — მენდეზი
ემბერ ჰერდი — ქალბატონი სან ანტონიო
ლედი გაგა — ელ ქამელეონი
ანტონიო ბანდერასი — გრეგორი კორტეზი
ზოი სალდანა — ლიზა
ედვარდ ჯეიმზ ოლმოსი
ვანესა ჰაჯენსი — სერეზა
კუბა გუდინგ უმცროსი — ელ ქამელეონ
უილიამ სელდერი — შერიფი დოაკერი
ალექს ვეგა — ქილჯოი
მარკო ზარორი — ზარორი
ტომ სავინი — ოსირის ამანპოული
ელექტრა და ელიზა აველანები — მედდა მონა და მედდა ლიზა
ვინსენტ ფუენტესი — მზარეული კაბრიტო
სამუელ დეივისი — 
ბილი ბლერი — ბილი
ედგარ არეოლა — ესტებანი
სოფია ჰონგი — ქალბატონი ჰიუსტონი
ჰევენ ელიზაბეტ ფერანი — ქალბატონი ამარილო
ვიკი სოლისი — ქალბატონი დ
მელანქოლია (2011 წლის ფილმი)

„მელანქოლია“ — რეჟისორ ლარს ფონ ტრიერის აპოკალიფტური დრამა. არის ტრიერის დეპრესიული ტრილოგიის მეორე ნაწილი. ფილმში შესრულებული როლისთვის კირსტენ დანსტი კანის კინოფესტივალზე დაჯილდოვდა პრიზით საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის.

სიუჟეტი
ფილმი ორი დის, ჯასტინისა და კლერის შესახებაა. ის ორ ნაწილად იყოფა. პირველ ნაწილში („ჯასტინი“) ასახულია ჯასტინის ჩაშლილი ქორწილი. ხოლო მეორეში ასახულია („კლერი“) კლერის ოჯახი მოახლოებული კატასტროფის ფონზე. ფილმის ბოლოს ხდება შეჯახება პლანეტა „მელანქოლიასა“ და დედამიწას შორის.

როლებში
კირსტენ დანსტი - ჯასტინი
შარლოტ გენსბური - კლერი
კიფერ სადერლენდი - ჯონი
ალექსანდრ შარსგორდი - მაიკლი
შარლოტ რემპლინგი - გაბი
ჯონ ჰარტი - დექსტერი
სტელან შარსგორდი - ჯეკი
კამერონ სპური - ლეო
ბრედი კორბეტი - ტიმი
უდო კირი - ქორწილის ორგანიზატორი
კოსტომუკშა

კოსტომუკშა — ქალაქი რუსეთში, კარელიის რესპუბლიკაში, ადმინისტრაციულად მიეკუთვნება კოსტომუკშის საქალაქო ოკრუგს. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 28 433 ადამიანს შეადგენდა. მდებარეობს დასავლეთ კარელიის მაღლობზე, რუსეთ-ფინეთის საზღვიდან 30 კილომეტრში.

ისტორია
1967 წელს გადაწყვეტილება მიიღეს სამთო-გამამდიდრებელი ქარხნის დაპროექტებაზე. დასახლებამ წარმოშობა-განვითარება 1970-იან წლებში დაიწყო, რაც კოსტომუკშის რკინის მადნის საბადოს ამოქმედებას უკავშირდება, რომელიც 1946 წელს გაიხსნა. პრეზიდიუმის უმაღლესი საბჭოს 1977 წლის 17 ნოემბრის დადგენილებით დასახლებას ქალაქური ტიპის დაბის სტატუსი მიენიჭა, რაც სამთო-გამამდიდრებელი ქარხნის მშნებლობასთან იყო დაკავშირებული. 1981 წელს ქალაქისთვის დასახელების მინიჭებაზე კონკურსი გამოცხადდა.

1983 წლის 25 თებერვალს კოსტომუკშას რესპუბლიკური მნიშვნელობის ქალაქის სტატუსი მიენიჭა.

მოსახლეობა
დაძმობილებული ქალაქები
ოტრანტოელი მოწამეები

ოტრანტოელი მოწამეები (გ. 14 აგვისტო, 1480) — ქალაქ ოტრანტოს 813 მაცხოვრებელი, რომლებმაც სიცოცხლე დაასრულეს მოწამეობრივი სიკვდილით, იმის გამო, რომ უარი თქვეს ისლამის მიღებაზე. მათი ბეატიფიკაცია მოხდა 1771 წლის 14 აგვისტოს, ხოლო კანონიზაცია — 2013 წლის 13 მაისს. ოტრანტოელი მოწამეები, მონაზონები ლაურა წმინდა ეკატერინე სიენელი და მარია გვადელუპე გარსია სავალა გახდნენ პირველი წმინდანები, რომელთა კანონიზაციაც მოახდინა რომის პაპმა ფრანცისკემ.
მეტის დეპარტამენტი

მეტა — კოლომბიის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მდებარეობს ქვეყნის გეოგრაფიულ ცენტრთან ახლოს, ანდების მთების აღმოსავლეთით. დეპარტამენტის დიდ ნაწილს კვეთს მდინარე მეტა და დაფარულია ბალახოვანი ვაკით, რომელსაც ლიანოსს უწოდებენ. დედაქალაქია ვილიავისენსიო. კოლომბიის გეოგრაფიულ ცენტრში აღმართულია მონუმენტი.

ეროვნულ უმცირესობებს შორის არიან ადგილობრივი ინდიელები, რომლებიც აჩაგუას ენაზე ლაპარაკობენ.

დეპარტამენტი 29 მუნიციპალიტეტად იყოფა.
ბარანკაბერმეხა

ბარანკაბერმეხა — ქალაქი კოლუმბიაში, ნავსადგური მდინარე მაგდალენაზე. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 320 000 ადამიანს შეადგენდა. ნავთობის მოპოვებისა და გადამუშავების ქვეყნის მთავარი ცენტრი. ქალაქში გადის ნავთობსადენები ნავსადგურ კარტახენისა (კარიბის ზღვა) და ბოგოტისაკენ. ქალაქში განვითარებულია ნავთობქიმიური, სამშენებლო მრეწველობები.
მონტერია

მონტერია — ქალაქი კოლუმბიაში, კორდობის დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრი. ნავსადგური მდინარე სინუს ნაპირზე, კარიბის ზღვიდან 50 კილომეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 299,715 ადამიანს შეადგენდა. გზატკეცილით უკავშირდება მედელინ-კარტახენის ავტომაგისტრალს. ქალაქი სასოფლო-სამეურნო, სავაჭრო-სატრანსპორტო ცენტრია.
ერიხ მიუზამი

ერიხ მიუზამი (; დ. 6 აპრილი, 1878, ბერლინი — გ. 10 ივლისი, 1934, ორანიენბურგის საკონცენტრაციო ბანაკი) — გერმანელი მწერალი. ავტორია ლირიკული ლექსების კრებულებისა „უდაბნო“ (1904), „კრატერი“ (1909), „ცეცხლმოდებული მიწა“ (1920); დრამებისა — „იუდა“ (1921), „სახელმწიფო გონიერება, ძეგლი საკოსა და ვანცეტისათვის“ (1928); მოგონებებისა — „არაპოლიტიკური მოგონებები“ (გამოქვეყნდა 1961 წელს). დღემდე ცოცხლობს მიუზამის გერმანელ სოციალ-დემოკრატების წინააღმდეგ მიმართული სატირულ-ირონიული ლექსი „რევოლუცერი“ (1907).
ნელსონი (მდინარე)

ნელსონი — მდინარე კანადაში. სიგრძე 640 კილომეტრი. გამოედინება უინიპეგის ტბიდან, ერთვის ჰუდსონის ყურეს. აუზის ფართობი 1072 ათასი კმ². მდინარე ჭორომიანია. წყლის საშუალო ხარჯი შესართავიდან 2370 მ³/წმ. ნოემბრიდან მაისამდე გაყინულია. სანაოსნოა შესართავიდან 100 კილომეტრში. სახელი ეწოდა ინგლისის არქტიკული ექსპედიციის ერთ-ერთი მონაწილის პატივსაცემად.
ჰანოვერის დინასტია

ჰანოვერის დინასტია — გაერთიანებული სამეფოს დინასტია 1714-1901 წლებში, რომელმაც შეცვალა სტიუარტების დინასტია.

დედოფალ ვიქტორიას და პრინც-კონსორტის ალბერტის (რომელიც გერმანელ ჰერცოგთა საქსენ-კობურგ-გოთას დინასტიას ეკუთვნოდა) ძე ედუარდ იყო საქსენ-კობურგ-გოთას დინასტიის (1917 წლიდან უინძორთა დინასტია) პირველი წარმომადგენელი.
ნარინიოს დეპარტამენტი

ნარინიო — კოლომბიის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. სახელი ეწოდა ანტონიო ნარინიოს პატივსაცემად. მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში, ესაზღვრება ეკვადორსა და წყნარ ოკეანეს. დედაქალაქია სან-ხუან-დე-პასტო.

მრავალფერია ნარინიოს გეოგრაფია და კლიმატი, რომელიც სიმაღლის ცვლასთან ერთად იცვლება: ცხელია წყნარიოკეანისპირა ვაკეები და ცივია მთები.

დეპარტამენტის თანამედროვე ტერიტორია ინდიელთა სხვადასხვა ტომებით დასახლებული იყო კოლუმბამდელ ხანაში. ზოგიერთი ჯგუფი ინკების იმპერიას მიეკუთვნებოდა. პირველი ესპანელი დამპყრობლები წყნარი ოკეანის მხრიდან გამოჩნდნენ 1522 წელს.

დეპარტამენტი შედგება 64 მუნიციპალიტეტისგან.
ნორტე-დე-სანტანდერის დეპარტამენტი

ნორტე-დე-სანტანდერი — კოლომბიის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში, ესაზღვრება ვენესუელას. დედაქალაქია კუკუტა — კოლომბიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ქალაქი.

სამხრეთით ესაზღვრება სანტანდერისა და ბოიაკის დეპარტამენტი, აღმოსავლეთით სესარის დეპარტამენტი.

თანამედროვე ნორტე-დე-სანტანდერის დეპარტამენტის ტერიტორია მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა კოლომბიის ისტორიაში, განსაკუთრებით ესპანეთთან დამოუკიდებლობისათვის ომის დროს, როდესაც კონგრესმა ქალაქ ვილია-დელ-როსარიოში დააფუძნა დიდი კოლომბია.

დეპარტამენტი შედგება 40 მუნიციპალიტეტისგან.
პუტუმაიოს დეპარტამენტი

პუტუმაიო — კოლუმბიის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ესაზღვრება ეკვადორსა და პერუს. დედაქალაქია მოკოა.

სიტყვა პუტუმაიო კეჩუას ენიდან მომდინარეობს და „გადმომსკდარ მდინარეს“ ნიშნავს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
დეპარტამენტი 13 მუნიციპალიტეტისგან შედგება.

კოლონი
მოკოა
ორიტო
პუერტო-ასისი
პუერტო-კაისედო
პუერტო-გუსმანი
პუერტო-ლეგისამო
სან-ფრანსისკო
სან-მიგელი
სანტიაგო
‎სიბუნდოი
ვალიე-დელ-გუამუესი
ვილია-გარსონი
თბილისის ალყა (627–628)

თბილისის ალყა (627-628) — თბილისის ალყა ბიზანტიის იმპერიისა და დასავლეთ თურქული ხაგანატის მიერ 627-628 წლებში. 627 წელს ჰერაკლე მოკავშირეებს თბილისთან შეხვდა და დაიწყეს ერთობლივი ბრძოლა თბილისის ასაღებად. თბილისს იცავდნენ ქართლის ერისმთავარი სტეფანოზი და ირანელი სარდალი. 627 წლის შემდგომაზე ჰერაკლემ ირანის შუაგულისკენ გაილაშქრა. 12 დეკემბერს ნინევიის ნანგრევების მახლობლად ირანელები დაამარცხა და ქტესიფონისაკენ გაემართა, მაგრამ სანამ დედაქალაქს მიადგებოდა, ირანის შაჰი ხოსრო თავისმა ძემ კავადმა მოკლა და 628 წლის აპრილში ჰერაკლესთან ზავი დადო. ზავი სეპარატიული იყო, რადგან ჰერაკლეს მოკავშირეები ამიერკავკასიაში ომს აგრძელებდნენ. 628 წლის შემოდგომაზე მოკავშირეებმა თბილისი აიღეს, ააოხრეს და გაძარცვეს, ქალაქის დამცველთა მეთაურები სიკვდილით დასაჯეს. ჰერაკლემ ქართლის ერისმთავრის ტახტზე ბიზანტიური ორიენტაციის დამცველი ადარნასე დასვა.
ჯეჰან-შაჰის ლაშქრობები საქართველოში

ჯეჰან-შაჰის ლაშქრობები საქართველოში — ყარა-ყოინლუს თურქმანთა სახელმწიფოს მბრძანებლის ჯეჰან-შაჰის ლაშქრობები საქართველოში საუკუნის 40-იან წლებში. მას შემდეგ, რაც, საქართველოს მეფე ალექსანდრე -მა (1412-1442 წწ.) მტკიცე უარი განუცხადა მორჩილებას ადა ხარკის მიცემაზე, ჯეჰან-შაჰმა „საღვთო ომის“ საბაბით ორგზის ილაშქრა საქართველოში. პირველად 1440 წელს წამოვიდა საქართველოზე 20-ათასიანი ლაშქრით, არდებილის შეიხის, ყადიებისა და მუსლიმანი სწავლულების თანხლებით. სომეხი მწერლის თომა მეწოფეცის ცნობით, 27 მარტს, აღდგომა დღეს, მტერმა მოულოდნელად შემოარტყა ალყა სამშვილდეს. 50 დღის შემდეგ შიმშილითა და წყურვილით შეწყხებული ქალაქი მოტყუებით აიღეს, ათასობით მცხოვრები გაჟლიტეს, მათი ქონება კი დაიტაცეს. ქალაქის კართან 1664 მოჭრილი თავისაგან მინარეთი აღმართეს, ათი ათასამდე ადამიანი დაატყვევეს. შემდეგ მტრის ლაშქარი თბილისისაკენ დაიძრა, გზად სოფლები ააწიოკა და დედაქალაქიც აიღო. თბილისი ააოხრეს და ცეცხლს მისცეს, ეკლესიები დააქციეს, ჯეჰან შაჰმა მოსახლეობას დიდი ხარკი დააკისრა.

1444 წელს ჯეჰან-შაჰი მეორედ შემოესია საქართველოს; დაესხა თავს ახალციხეს. ვახტანგ მტერს შეება. ბრძოლა დილიდან საღამომდე გაგრძელდა, მაგრამ გამარჯვებული ვერ გამოვლინდა. ქართველები მეორე დილასაც აპირებდნენ ბრძოლის გაგრძელებას, მაგრამ ჯეჰან-შაჰმა ღამით ჩუმად დატოვა ბრძოლის ველი.
ჰაბიბ იბნ მასლამას შემოსევები საქართველოში

ჰაბიბ იბნ მასლამას შემოსევები საქართველოში — არაბთა სახალიფოს სარდლის ლაშქრობები; მიზნად ისახავდა საქართველოს დაპყრობას და არაბთა ბატონობის დამყარებას. ალ-ტაბარის (838-923 წწ.) ცნობით, ჰაბიბმა საქართველოში პირველად 643 წელს ილაშქრა, მაგრამ სასურველ შედეგს ვერ მიაღწია და უკუიქცა. ალ-ტაბარისა და სხვა არაბი მწერლების - ალ-ბალაზურის, იაკუბისა (გ. 897 წ.) და ალ-ფაკიჰის (გ. 885 წ.), აგრეთვე ისტორიკოსების მიქაელ სირიელისა (1126-1196 წწ.) და სტეფანოს ტარონეცის ცნობებით, 645 წელს ჰაბიბი ისევ მოვიდა საქართველოში დიდი ლაშქრით და დაეუფლა თბილისს სანახებითურთ, აგრეთვე გარდაბანს, კასპს, ქსანს, ხუნანს, ქსოვრისს, ბაზალეთს, ჯავახეთს, სამცხეს, შავშეთს, კახეთს, წანარეთსა და დიდოეთს. ე. ი. მთელ აღმოსავლეთ და სამხრეთ საქართველოს. დაპყრობილი ადგილების მოსახლეობა მან დაბეგრა ჯიზიით, ხარაჯით და უბოძა მათ უშიშროებისა და ვალდებულებების წიგნი „დაცვის სიგელი“, რომელშიც განსაზღვრული იყო დაპყრობილისა და დამპყრობელის უფლება-მოვალეობანი (სხვა მოსაზრების მიხედვით დაცვის სიგელი გაფორმდა 654/655 წწ.)

 საუკუნის ნახევრის დასაწყისში ბიზანტიის წაქეზებითა და მისი უშუალო დახმარების იმედით ქართველები არაბებს განუდგნენ; რასაც მოჰყვა არაბთა მორიგი ლაშქრობა. ხალიფა უსმანის ბრძანებით, ჰაბიბმა თავისი ლაშქარი საქართველოსკენ დაძრა, 655 წელს დაიპყრო ქართლი და იგი კვლავ არაბებს დაუმორჩილა.
ხვარაზმელების ლაშქრობა საქართველოში

ხვარაზმელების ლაშქრობა საქართველოში — ხვარაზმშაჰ ჯალალედინის შემოსევები საქართველოში საუკუნის 20-იან წლებში. 1225 წელს მონღოლთაგან დევნილი ხვარაზმშაჰი ირანში მივიდა. ქართველი პოლიტიკოსები აზერბაიჯანელ ათაბეგს შეუთანხმდნენ ხვარაზმელთა წინააღმდეგ ერთობლივ ბრძოლაზე. ჯალალედინმა დაასწრო მათ, დაიკავა თითქმის მთელი აზერბაიჯანი, საქართველოს მოადგა და გარნისთან დაამარცხა ქართველთა ლაშქარი. აქედან ჯალალედინი თავრიზში წავიდა. მის მიერ დატოვებული რაზმები სამი თვის განმავლობაში აწიოკებდნენ და ძარცვავდნენ მოსახლეობას. 1225 წლის შემოდგომაზე ჯალალედინი საქართველოსკენ დაიძრა. ქართველებს ოსების, ლეკებისა და ყივჩაყების რაზმები ჰყავდათ მაშველად. მიუხედავად ამისა, ჯალალედინმა რამდენიმეჯერ დაამარცხა ისინი. ხვარაზმელები თბილისს მოადგნენ. სამეფო კარი დასავლეთ საქართველოში გადავიდა. დედაქალაქის დაცვა მეფე რუსუდანმა მემნა ბოცოსძეს და ბოცო ბოცოსძეს დაავალა. 1226 წლის 9 მარტს შინაგამცემლობის შედეგად ხვარაზმელებმა ხელთ იგდეს ქალაქი. ისნის ციხეში გამაგრებული გარნიზონი ერთხანს წინააღმდეგობას უწევდა მტერს, მაგრამ მალე მეფის ბრძანებით ციხეც დანებდა. ხვარაზმელებმა ააოხრეს და გაძარცვეს თბილისი, დააქციეს ეკლესიები, გაჟლიტეს მოსახლეობა. მემატიანის ცნობით, დახოცილთა რიცხვმა ასი ათასს მიაღწია. ხვარაზმელებმა დიდძალი სიმდიდრე იგდეს ხელთ. შემდეგ ჯალალედინი ქირმანში წავიდა. მისმა ლაშქარმა კი გააგრძელა საქართველოს სხვადასხვა კუთხის რბევა.

1226 წლის სექტემბერში ჯალალედინი კვლავ დაიძრა საქართველოსკენ. მან ჯერ ანისისა და ყარსის ციხის აღება სცადა, შემდეგ - ხლათისა, მაგრამ მიზანს ვერ მიაღწია. მისი მარცხით ისარგებლეს ქართველებმა და 1227 წლის თებერვალში თბილისი დაიბრუნეს. ამ ამბის გაგებისთანავე ხვარაზმშაჰი საქართველოსკენ გამოემართა. ქართველები იძულებული გახდნენ ცეცხლი წაეკიდებინათ თბილისისათვის და გასცლოდნენ ქალაქს. ამიერკავკასიისა და ახლო აღმოსავლეთის მუსლიმანი გამგებლები დარწმუნდნენ, რომ ხვარაზმშაჰი მხსნელი კი არა, ჩვეულებრივი დამპყრობელი იყო. საქართველოს მეთაურობით შეიქმნა კოალიცია ხვარაზმელთა წინააღმდეგ, მაგრამ გაერთიანებული ლაშქარი ჯერ არ იყო შეკრებილი, რომ ჯალალედინმა კვლავ დაასწრო, ბრძოლა გაუმართა მათ ბოლნისთან, გაიმარჯვა და მდიდარი ნადავლიც აიღო. შემდეგ ხვარაზმელებმა ერთხანს კიდევ ძარცვეს საქართველო, მერე ჯალალედინი ისევ ხლათს მიადგა და მძიმე ალყის შემდეგ ქალაქი აიღო (1229 წ.).

ხვარაზმელების თარეში საქართველოში ხუთ წელს გაგრძელდა, ძალიან მძიმე იყო ქვეყნისათვის ამ თარეშის შედეგები. ქალაქები და სოფლები დარბეული და გაძარცვული იყო, მოსახლეობის დიდი ნაწილი ბრძოლებში დაიღუპა ან გაიფანტა. ხვარაზმელთა შემოსევებმა ერთგვარად გაუადვილეს მონღოლებს ამიერკავკასიის ქვეყნების დაპყრობა.
პანკრეასი

პანკრეასი — ადამიანისა და ცხოველის საჭმლის მომნელებელი სისტემის ჯირკვალი, რომელიც გამოყოფს პანკრეასის წვენს და ჰორმონებს. პანკრეასი მონაწილეობს ცილების, ცხიმებისა და ნახშირწყლების მონელებასა და მათი ცვლის რეგულაციაში.

ფუნქცია
ეგზოკრინული ფუნქცია აკისრია პანკრეასის რთულ ალვეოლურ-მილაკოვანი აღნაგობის ჯირკვლოვან ქსოვილს, რომლის თხელი, შეამერთებელ-ქსოვილოვანი ფირფიტები ჯირკვლის პანერქიმას ყოფენ ცალკეულ წილაკებად — აცინუსებად. სწორედ აცინუსთა უჯრედები გამოყოფენ პანკრეასის წვენს. აცინუსების ჯირკვლების სადინარები ერთვიან ჯირკვლის საერთო სადინარს. ენდოკრინულ ფუნქციას ასრულებენ პანკრეასის ლანგერჰანსის კუნძულები.

მოცულობა, მდებარეობა და სტრუქტურა
ადამიანის პანკრეასის მასა 70 გრამია, სიგრძე 15-25 სანტიმეტრს აღწევს. პანკრეასი განივად მდებარეობს მუცლის უკანა კედელზე, წელის - მალების დონეზე. მის მარჯვნივ, ბოლოს თავს ნალივით გარს ეხვევა თორმეტგოჯა ნაწლავი, მარცხნივ ბოლო — კუდი ელენთას აღწევს. თავსა და კუდს შორის მოთავსებულია პანკრეასის სხეული. პანკრეასის სტრუქტურა ძალიან ჰგავს სანერწყვე ჯირკვლის აგებულებას. პანკრეასის ეკზოსეკრეტორული ნაწილის გამომყოფი საბოლოოდ თავს იყრის ორ სადინარში: მთავარი სადინარი იხსნება თორმეტგოჯა ნაწლავის დასწვრივ ნაწილში არსებულ დვრილში, ნაღვლის საერთო სადინართან ერთად, დამატებითი სადინარი კი მთავრი სადინარის ცოტა ზემოთ და მარცხნივ. პანკრეასის ეგზოკრინულ ნაწილაკებში, განსაკუთრებით კუდის მიდამოში გაფანტულია ინკრეტორული ფუნქციის მქონე უჯრედოვანი მიკროსკოპული გროვები, რომლებიც წარმოქმნიან 200 ათასი-1,8 მილიონამდე პანკრეასის კუნძულს. კუნძულები გარშემოხვეულია შემაერთებელი ქსოვილით და იზოლირებულია ჯირკვლის ელემენტებისაგან. კუნძულების საერთო წონაა 0,7-0,8 გრამი.

ინსულინი
პანკრეასის კუნძულების მიერ გამოყოფილი ჰორმონი — ინსულინი პირდაპირ გადადის სისხლში და არეგულირებს ნახშირწყლების ცვლას. კუნძულების ფუნქციის დაქვეითებას (ჰიპოფუნქცია) შაქრიანი დიაბეტის განვითარება მოჰყვება. 1922 წელს კანადელმა მეცნიერებმა შეძლეს სუფთა ინსულინის მიღება. ინსულინს წარმატებით იყენებენ შაქრიანი დიაბეტისა და დიაბეტური კომის სამკურნალოდ.

პათოლოგიები
პანკრეასის დაავადებებიდან აღსანიშნავია პანკრეასის მწვავე ანთება — პანკრეატიტი, პანკრეასის მწვავე ჰემორაგიული ანთება. პანკრეასის ჩირქოვანი ანთება უფრო ხშირად მეზობელი ორგანოების დაავადების შედეგად ვითარდება. პანკრეასის სადინარის დახშვა იწვევს ქრონიკულ პანკრეატიტს. პანკრეასში შეიძლება განვითარდეს, ცისტა, სიმსივნე.

მოქმედება
დღე-ღამის განმავლობაში ადამიანის ორგანიზმში გამოიყოფა 1,5-2 ლიტრი პანკრეასის წვენი. იგი უფერო, უსუნო, ტუტე რეაქციის სითხეა. შეიცავს ორგანულ ნივთიერებებს. ფერმენტებიდან აღსანიშნავია პროტეაზები, ლიპაზები და ამილაზები. სეკრეცია იწყება საკვების მიღებიდან 1-3 წუთის შემდეგ და გრძელდება 6-10 საათი. პანკრეასის ფუნქცია რეგულირდება ნერვული და ჰუმორული მექანიზმებით. პანკრეასის სეკრეციაზე გავლენას ახდენენ თანაფარისებრი, ჰიპოფიზი, აგრეთვე ფარისებრი და თირკმელზედა ჯირკვლის ჰორმონები.
სებასტიან ბრანტი

სებასტიან ბრანტი (; დ. 1458, სტრასბურგი — გ. 10 მაისი, 1521, სტრასბურგი) — გერმანელი მწერალი, ჰუმანისტი. ავტორია მრავალი მეცნიერული პუბლიცისტური და პოეტური ნაწარმოებისა. განსაკუთრებით პოპულარული იყო ბრანტის გალექსილი სატირულ-ეპიკური, დიდაქტიკური ნაწამოები „სულელების გემი“ (1494). მასში მხილებულია რაინდების ძალადობა, სამღვდელოების მომხვეჭელობა, დაგმობილია „ადამიანური სისულელის“ ნაირგვარი გამოვლენა: ეგოიზმი, ანგარება, ლოთობა, გაიძვერობა და სხვა. თხზულება ითარგმნა მრავალ ენაზე. მან ხელი შეუწყო სატირული ლიტერატურის, კერძოდ გრობიანიზმის ნაკადის განვითარებას.
უოლტერ ბრატენი

უოლტერ ბრატენი (; დ. 10 თებერვალი, 1902, სიამინი, ჩინეთი — გ. 13 ოქტომბერი, 1987, სიეტლი) — ამერიკელი ფიზიკოსი. სწავლობდა უოლა-უოლის კოლეჯსა და არიზონის და მინესოტის უნივერსიტეტებში. მასწავლებლად მუშაობდა აშშ-ის სხვადასხვა უნივერსიტეტში. იყო უოლა-უოლის კოლეჯის პროფესორი (1963). იკვლევდა ნახევარგამტარების ზედაპირულ თვისებებს. მისი მრავალი შრომა შეეხება სპილენძის ჟანგის ნახევრადგამტარულ და გერმანიუმის აფსკის ოპტიკურ თვისებათა შესწავლას. ნახევრადგამტარული ტრანზისტორების შექმნისა და მათი მოქმედების ფიზიკური პრინციპის შესწავლისათვის. ბრატენს, 1956 წელს, მიენიჭა ნობელის პრემია.
კინდიოს დეპარტამენტი

კინდიო — კოლომბიის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთ-ცენტრალურ რეგიონში, კვეთს ანდების მთები. დედაქალაქია არმენია. გამოირჩევა მაღალხარისხიანი ყავის პლანტაციებით, ფერადი არქიტექტურით, ტურისტული ღირსშესანიშნაობებით. მდებარეობს საკმაოდ სტრატეგიულ ადგილას, ქვეყნის სამი უმთავრესი ქალაქის — ბოგოტის, მედელინისა და კალის მიერ წარმოქმნილი სამკუთხედის ცენტრში. პართობის მხრივ, კოლომბიის დეპარტამენტებს შორის მეორე ყველაზე პატარაა.

დეპარტამენტი შედგება 12 მუნიციპალიტეტისგან.
რისარალდის დეპარტამენტი

რისარალდა — კოლომბიის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში, პაისის რეგიონში. დედაქალაქია პერეირა. 1966 წელს გამოეყო კალდასის დეპარტამენტს. რისარალდა ცნობილია მაღალი ხარისხის ყავითა და ინდუსტრიის ბუმით, მათ შორისაა საფეიქრო მრეწველობა, კვების მრეწველობა, ვაჭრობა და მომსახურება.

ტერიტორია ძალიან მთიანია და საკმაოდ მცირე არეალში წარმოდგენილია კლიმატის ბევრი სახე. კოლომბიის სამ უდიდეს ქალაქთან — ბოგოტასთან, მედელინთან და კალისთან სიახლოვე მას მზარდ ეკონომიკურ ცენტრად აქცევს.

დეპარტამენტი შედგება 14 მუნიციპალიტეტისგან.
სან-ანდრეს-ი-პროვიდენსია

სან-ანდრესის, პროვიდენსიისა და სანტა-კატალინას არქილეპაგი — კოლუმბიის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მოიცავს კუნძულთა ორ ჯგუფს, რომელიც კოლუმბიის სანაპიროდან 775 კმ-ით ჩრდილო-დასავლეთით და ნიკარაგუის სანაპიროდან 220 კმ-ის დაშორებით მდებარეობს. არქიპელაგის უდიდესი კუნძულია სან-ანდრესი, მის დედაქალაქსაც ასევე სან-ანდრესი ეწოდება.

1630 წელს კუნძლ პროვიდენსზე ინგლისელი პურიტანები დასახლდნენ. მათ სწორედ ამ ტროპულ კუნძულზე არჩიეს დასახლება, ვიდრე აშშ-ში, კლდოვან და ცივ ახალ ინგლისში. კოლონია 1641 წელს ესპანეთმა დაიპყრო.

 საუკუნეში, არქიპელაგის რამდენიმე კუნძულს მოითხოვდა აშშ. 2001 წლიდან, კუნძულებზე პრეტენზიას აცხადებს ნიკარაგუა, თუმცა 2007 წელს გაეროს საერთაშორისო სასამართლომ ისინი კოლუმბიის საკუთრებად აღიარა.
სანტანდერის დეპარტამენტი

სანტანდერი — კოლომბიის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. წარმოდგენილი იყო კოლომბიის შეერთებული შტატების ცხრა ძირითად სახელმწიფოს შორის. მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალური ნაწილის ჩრდილოეთით, მდინარე მაგდალენას აღმოსავლეთით, სამხრეთით და სამხრეთ-აღმოსავლეთით ესაზღვრება ბოიაკის დეპარტამენტი, ჩრდილო-აღმოსავლეთით — ნორტე-დე-სანტანდერის დეპარტამენტი, ჩრდილოეთით — სესარის, დასავლეთით კი ბოლივარისა და ანტიოკიის დეპარტამენტები. დედაქალაქია ბუკარამანგა.

დეპარტამენტი შედგება 87 მუნიციპალიტეტისაგან.
სუკრეს დეპარტამენტი

სუკრეს დეპარტამენტი — კოლომბიის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მდებარეობს კოლომბიის კარიბის რეგიონში. მოიცავს 10 670 კმ²-ს და ფართობის მხრივ კოლომბიის დეპარტამენტებს შორის 27-ე ადგილზეა, 772 010 მცხოვრებით კი 21-ე. ჩრდილო-დასავლეთით ესაზღვრება კარიბის ზღვა, აღმოსავლეთით — ბოლივარის დეპარტამენტი, დასავლეთით კი კორდობის დეპარტამენტი.

სახელი ეწოდა დამოუკიდებლობისათვის მებრძოლი გმირის — ანტონიო ხოსე დე სუკრეს პატივსაცემად.

დეპარტამენტის ეკონომიკა ეფუძნება სოფლის მეურნეობას. მოჰყავთ იუკა, ბანანი, სიმინდი, თამბაქო, სორგო, იამსი, ბამბა. გარდა ამისა, მოიპოვება ნავთობი და გაზიც.

სუკრეს დეპარტამენტი 26 მუნიციპალიტეტისგან შედგება.
სხეული (1970 წლის ფილმი)

„სხეული“ — რეჟისორ როი ბეტერსბის 1970 წლის ბრიტანული სამეცნიერო დოკუმენტური ფილმი. მასში, გარე და შიდა კამერებით ნაჩვენებია ადამიანის სხეულის სხვადასხვა ნაწილი და მათი ფუნქციები - ფილმში შიდა და გარე კამერები გამოიყენება ადამიანის სხეულის ნაწილთა დეტალური ჩვენებისთვის.

ფილმში ტექსტს კითხულობენ ფრენკ ფინლი და ვანესა რედგრეივი.

ფილმის მუსიკის ავტორები არიან რონ გისინი და როჯერ უოტერსი. ალბომი ამ მუსიკის ჩანაწერით, ასევე გამოიცა 1970 წელს.

2013 წლის ოქტომბერში ფილმი პირველად ოფიციალურად გამოვიდა ფორმატში, ევროპის ტერიტორიაზე.
მტრობა

მტრობა — 1959 წლის ქართული ანიმაციური ფილმი. მისი რეჟისორია არკადი ხინთიბიძე. ფილმის სცენარის ავტორები არიან ხინთიბიძე და რევაზ ებრალიძე. ფილმის პერსონაჟების როლებს ახმოვანებენ: სესილია თაყაიშვილი, გიორგი საღარაძე, ალექსანდრე ჟორჟოლიანი, ტარიელ საყვარელიძე, აკაკი კვანტალიანი და სალომე ყანჩელი.

ფილმის სიუჟეტით, ერთმანეთს უპირისპირდება ფრინველთა ორი ოჯახი - შევარდნაძეები და ქორიძეები. მაგრამ ორივე ოჯახის შვილებს ერთმანეთი უყვარდებათ და საერთო ძალებით ისინი მაინც იბრუნებენ მშვიდობას.
ტოლიმის დეპარტამენტი

ტოლიმა — კოლუმბიის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მდებარეობს ანდების რეგიონში, ქვეყნის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. ჩრდილოეთით და დასავლეთით ესაზღვრება კალდასის დეპარტამენტი, აღმოსავლეთით — კუნდინამარკის დეპარტამენტი, სამხრეთით — უილის დეპარტამენტი, დასავლეთით კი კაუკის, ვალიე-დელ-კაუკის, კინდიოსა და რისარალდის დეპარტამენტები. ფართობი 23 562 კმ²-ს შეადგენს. დედაქალაქია იბაგე. დეპარტამენტი შეიქმნა 1861 წელს, კუნდინამარკის ტერიტორიის ნაწილის ხარჯზე.

კოლუმბამდელ ხანაში ტოლიმის ტერიტორიაზე პიხაოს ხალხი სახლობდა. სახელწოდებაც მათი ენიდან მოდის და „დათოვლილს“ ნიშნავს. რეგიონის ესპანური კოლონიზაცია 1537 წელს სებასტიან დე ბალალკასარმა დაიწყო.

ტოლომის ეკონომიკა სოფლის მეურნეობას ეფუძნება.

დეპარტამენტი 47 მუნიციპალიტეტისგან შედგება.
ვალიე-დელ-კაუკის დეპარტამენტი

ვალიე-დელ-კაუკა — კოლომბიის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში, წყნარი ოკეანის სანაპიროსთან და კოლომბიის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს დეპარტამენტად მიიჩნევა. დედაქალაქია სანტიაგო-დე-კალი. ძალზედ სტრატეგიულია მისი მდებარეობა და ხშირად კოლომბიის ჭიშკარსაც კი უწოდებენ წყნარ ოკეანეზე. გარდა კალისა, დეპარტამენტის ცხოვრებაზე დიდი ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული გავლენა აქვ ისეთ ქალაქებს, როგორებიცაა ბუენავენტურა, კარტაგო და ტულუა. ვალიე-დელ-კაუკაში მდებარეობს ექვსი დამოუკიდებელი ქალაქი, რომელთა მოსახლეობაც 100 000 ადამიანს აჭარბებს. ბუენავენტურას ნავსადგური ყველაზე დატვირთულია კოლომბიაში და ყოველწლიურად დაახლოებით 8 500 000 ტონა ტვირთს ატარებს.

დეპარტამენტის ეკონომიკა ძირითადად სოფლის მეურნეობაზეა კონცენტრირებული. მოჰყავთ შაქრის ლერწამი, ბამბა, სოია, სორგო, მთებში ასევე ყავა. აწარმოებენ შაქარს, რომელიც დანარჩენ კოლომბიასა და მეზობელ ქვეყნებს მიეწოდება.

დეპარტამენტი 42 მუნიციპალიტეტისგან შედგება.