iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გელა თევზაძე

გელა გურამის ძე თევზაძე (დ. 27 აპრილი, 1966, თბილისი, — გ. 8 აგვისტო, 2012, თელავი) — ქართველი ბიოლოგი, გენეტიკოსი, ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (2001).

1988 წელს დაამთავრა მიხეილ ლომონოსოვის სახელობის მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1992–2001 წლებში მიწვეული იყო სამეცნიერო კვლევების ჩასატარებლად ჩიკაგოს უნივერსიტეტის (აშშ) უჯრედული ბიოლოგიისა და მოლეკულური გენეტიკის დეპარტამენტში, სადაც გაიარა პოსტდოქტორანტურა (1998–2001), ხოლო 2001–2006 წლებში იყო ამავე დეპარტამენტის პროფესორი. 2007–2008 წლებში მუშაობდა ჟენევის უნივერსიტეტის (შვეიცარია) მოლეკულური ბიოლოგიის დეპარტამენტის მიწვეულ მეცნიერად. 2010–2012 წლებში იყო თბილისის თავისუფალი უნივერსიტეტის სრული პროფესორი, სადაც დააარსა მოლეკულური ბიოლოგიისა და გენეტიკის ლაბორატორი. გელა თევზაძის სასწავლო-პედაგოგიური საქმიანობა მოიცავდა მოლეკულური გენეტიკის, მოლეკულური და უჯრედული ბიოლოგიის თანამედროვე საკითხების სწავლებას აკადემიური განათლების ყველა დონეზე. მის კვლევის სფეროს წარმოადგენდა მეიოზის გენეტიკური კონტროლი. დაიღუპა უბედური შემთხვევის შედეგად 46 წლის ასაკში.
ტეტრაპოდომორფები

ტეტრაპოდომორფები— ხერხემლიანთა კლადი, რომელიც შედგება ტეტრაპოდების (ოთხფეხიანი ხერხემლიანების) და მათი უახლოესი სარკოპტერიგული ნათესავებისგან, რომლებიც უფრო მჭიდროდ არიან დაკავშირებული ცოცხალ ტეტრაპოდებთან, ვიდრე ცოცხალ ფილტვებიან თევზებთან. თევზსა და ადრეულ ლაბირინთოდონტებს შორის გარდამავალ მოწინავე ფორმებს, როგორიცაა ტიკტაალიკი, მათი აღმომჩენები „თევზაპოდებად“ მოიხსენიებენ, რადგან გარეგნობითა და კიდურების მორფოლოგიით ისინი ნახევრად თევზები, ნახევრად ტეტრაპოდები არიან. ტეტრაპოდომორფა მოიცავს გვირგვინის ჯგუფის ტეტრაპოდებს (ცოცხალი ტეტრაპოდებისა და მისი ყველა შთამომავლის ბოლო საერთო წინაპარი) და ადრეული ღეროვანი ტეტრაპოდების რამდენიმე ჯგუფს, რომელიც მოიცავს მონათესავე წილფარფლიანი თევზების რამდენიმე ჯგუფს, რომლებიც ერთობლივად ცნობილია როგორც ოსტეოლეფიფორმები. ტეტრაპოდომორფასს გამოკლებული გვირგვინის ჯგუფი ტეტრაპოდა წარმოადგენს ღეროვან ტეტრაპოდებს, პარაფილეტურ ერთეულს, რომელიც მოიცავს თევზიდან ტეტრაპოდში გადასვლას.

მახასიათებლები
ტეტრაპოდომორფების განმსაზღვრელ მახასიათებლებს შორისაა ფარფლების მოდიფიკაციები, კერძოდ, მხრის ძვალი ამოზნექილი თავით, რომელიც მხრის ფოსოსთან (მხრის სახსრის ბუდე) არის დაკავშირებული. კიდევ ერთი მთავარი მახასიათებელია შიდა ნესტო ანუ ჩოანა. თევზების უმეტესობას ნესტოების ორი წყვილი აქვს, ერთი თავის ორივე მხარეს შემომავალი წყლისთვის (შემავალი ნესტოები) და მეორე წყვილი გამომავალი წყლისთვის (გამავალი ნესტოები). ადრეულ ტეტრაპოდომორფებში, როგორიცაა კენიხთისი, გამავალი ნესტოები პირის პერიმეტრისკენ იყო გადაადგილებული. გვიანდელ ტეტრაპოდომორფებში, მათ შორის ტეტრაპოდებში, გამავალი ნესტო პირის შიგნითაა განთავსებული, სადაც ის ჩოანას სახელითაა ცნობილი. თითქმის ექვივალენტური კლადი ქორდიანები ხშირად კონკრეტულად ამ გვიანდელ ფორმებს ეხება.

ისტორია
ტეტრაპოდომორფების ნამარხები ცნობილია ადრეული დევონური პერიოდიდან და მოიცავს ოსტეოლეფისს, პანდერიხტისს, კენიხტისსა და ტუნგსენიას. ტეტრაპოდომორფა განვითარდა უძველესი წილფარფლიანი თევზებისგან (სარკოპტერიგიანები) დაახლოებით 390 მილიონი წლის წინ, შუა დევონურ პერიოდში.
კლასიფიკაცია
კლადოგრამა ეფუძნება 46 ტაქსონის ფილოგენეტიკურ ანალიზს, რომელიც 204 სიმბოლოს გამოყენებით ჩატარდა ბ. შვარცის მიერ 2012 წელს.
ჟერბე დე ჟონკი

ჟერბე დე ჟონკი — ვულკანური წარმოშობის მთა ცენტრალურ მასივში, საფრანგეთში. შედგება ფონოლიტისგან. მისი სიმაღლე 1551 მეტრს აღწევს, ხოლო მის ძირში მდებარეობს სამი წყარო, რომლებიც საფრანგეთის ყველაზე გრძელი მდინარის, ლუარას, სათავეა. არდეშის ხეობების შემდგომ, არდეშის დეპარტამენტის ყველაზე ვიზიტირებადი ადგილია.

ჟერბე დე ჟონკი 8 მილიონი წლის წინ ჩამოყალიბდა, როდესაც ვულკანმა ამოხეთქა და გამდნარი ფონოლიტის ლავა გადმოიღვარა. ლავა იმდენად ბლანტი იყო, რომ შორს ვერ წავიდოდა და გაცივებისას ვულკანის კრატერში ფონოლიტის ვულკანური გუმბათი ჩამოაყალიბა. ლავის გუმბათს სვეტოვანი დანაწევრება ახასიათებს, რომელიც ლავის გაცივებისას წარმოიქმნა. მოგვიანებით, ლავის გუმბათის შემცველი ვულკანური კონუსი ეროზიის შედეგად გაიცვითა, რამაც გუმბათი გამოაჩინა.
დავით თევზაძე (ლიტერატურათმცოდნე)

დავით გიორგის ძე თევზაძე (დ. 17 მარტი, 1918, სამტრედია, — გ. 15 ნოემბერი, 2006, თბილისი) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე და კრიტიკოსი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1971), პროფესორი (1976). გენერალ-ლეიტენანტ დავით თევზაძის მამა.

1936–1940 წლებში სწავლობდა თეატრალურ ინსტიტუტში, ხოლო 1944 წელს დაამთავრა სოხუმის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტი. დავით თევზაძე პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა საქართველოს სხვადასხვა უმაღლეს სასწავლებელში, პარალელურად კი, 1958–2004 წლებში, მუშაობდა შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტში.

თევზაძე ძირითადად იკვლევდა საუკუნის ქართული ლიტერატურის, სალიტერატურო კრიტიკის თეორიისა და ისტორიის აქტუალურ საკითხებს. მას ეკუთვნის მონოგრაფიული ნაშრომები: „თანამედროვეობა ქართულ საბჭოთა ლიტერატურაში“ (1964), „კრიტიკის ბუნება“ (1978), „კონსტანტინე გამსახურდია და თანამედროვეობა“ (1996), „ვასილ წერეთელი“ (1998) და „ქართული სიმბოლიზმი – პრო ეტ კონტრა“ (2002). მან თარგმნა ლოპე დე ვეგას კომედია „შეყვარებული ასული“ (1948). დავით თევზაძე იყო არაერთი პრემიისა და ჯილდოს მფლობელი, მათ შორის მიღებული ჰქონდა ილია ჭავჭავაძის სახელობის ლიტერატურული პრემია (1999).
თბოორთქლმავალი

თბოორთქლმავალი — ლოკომოტივი-ჰიბრიდი, უშუალოდ მოქმედი თბომავლისა (ანუ დიზელის ძრავსა და მოძრავ გოგორწყვილებს შორის შუალედური გადაცემის გარეშე) და ორთქლმავლის შერწყმა. ორთქლის მანქანა ემსახურება აჩქარებას, ხოლო განსაზღვრულ სიჩქარეზე მუშაობაში ერთვება დიზელის ძრავიც. ორთქლის მანქანისა დიზელის ძრავის ციკლებისთვის გამოიყენება ერთი და იგივე ცილინდრი, თუმცა დიზელის ძრავის მუშაობისას ორთქლის მანქანა ასევე აგრძელებს მუშაობას.

დასახელების წარმოშობა
დასახელების წარმოშობას საფუძველი მისცა ასეთი ლოკომოტივის შექმნის წინაისტორიამ. როგორც ცნობილია, ოცდაათიან წლებში დაიწყო თბომავალმშენებლობის განვითარება. მაგრამ პირველი თბომავლები მნიშვნელოვნად ჩამორჩებოდნენ ორთქლმავლების უმრავლესობას რიგი პარამეტრებით, მათ შორის სიმძლავრითაც. ამიტომ მიღებული იქნა გადაწყვეტილება დაპროექტებულიყო მძლავრი თბომავალი, რომელიც გახდებოდა მძლავრი ორთქლმავლების ალტერნატივა. და მაშინ წინა პლანზე დადგა იდეა — შექმნილიყო მძლავრი თბომავალი ორთქლმავლის სქემით. ანუ წყლის ორთქლის ნაცვლად ცილინდრებში მიწოდებულიყო აირის მსგავსი საწვავი. მაგრამ აშკარა იყო, რომ ასეთი დიზელის ძრავის ამუშავების იძულება წინასწარი აჩქარების გარეშე შეუძლებელი იყო. თავდაპირველად ნავარაუდები იყო აჩქარებულიყო თბომავალი დამხმარე დიზელ-კომპრესორის დახმარებით, ცილინდრებში ჰაერის შეწოვით.

მაგრამ იყვნენ მეორე იდეის მომხრეებიც. ტრანსპორტის ინჟინრების მოსკოვის ელექტრომექანიკის ინსტიტუტის სტუდენტმა ლ. მ. მაიზელმა 1935 წელს წამოაყენა წინადადება აშენებულიყო ლოკომოტივი, შერწყმული თბომავალი ორთქლმავალთან, სადაც მითითებული იყო, რომ ორთქლის მანქანისა დიზელის ძრავის ციკლებისთვის უნდა გამოყენებულიყო ერთი და იგივე ცილინდრი.

მაგრამ დიზელის ძრავის ხელოვნურმა შერწყმამ ორთქლის მანქანასთან არაეფექტურია რიგი მიზეზების გამო, მათ შორის ძირითადია ის, რომ დიზელის ძრავის ეკონომიური მუშაობის შეკუმშვის კოეფიციენტი ორჯერ მეტად აჭარბებს ორთქლის მანქანის შეკუმშვის ოპტიმალურ კოეფიციენტს. კონსტრუქციის გართულების გარდა, მას მივყავართ ორივე ძრავის მიერ საწვავის 30 %-ზე მეტ გადაჭარბებულ ხარჯვასთან. გარდა ამისა უკვე 1950-იანი წლების მეორე ნახევარში რიგ ქარხნებში დაიწყო მძლავრი თბომავლების მასიური წარმოების გაშლა, რომელთა მარგი ქმედების კოეფიციენტია 26—27 %. არც თუ ისე მცირე როლი შეასრულა საბჭოთა პოლიტიკამ რკინიგზის ტრანსპორტის სფეროში. მაგალითად, იგივე ვოროშილოვგრადის და კოლომნის ქარხნები 1956 წლამდე აგრძელებდნენ ორთქლმავლების აშენებას. შესაბამისად თბოორთქლმავლების შესამჩნევი უპირატესობა ორთქლმავლებზე არასდროს განხორციელებულა.
პომპეო ბატონი

პომპეო ჯიროლამო ბატონი (იტალ. ; 25 იანვარი, 1708 — 4 თებერვალი, 1787) — საუკუნის იტალიელი მხატვარი, რომელიც ცნობილი იყო როგორც პორტრეტისტი, ასევე ალეგორიული და მითოლოგიური კომპოზიციების ავტორი. იგი თავისი დროის ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან იტალიელ მხატვრად ითვლებოდა და ხშირად განიხილება ნეოკლასიციზმის წინამორბედად.

ბატონის საერთაშორისო პოპულარობა დიდწილად უკავშირდებოდა ე.წ. „გრანდ-ტურის“ ტრადიციას, როდესაც ევროპელი არისტოკრატები, განსაკუთრებით ინგლისელები, იტალიაში მოგზაურობდნენ და რომიში საკუთარ პორტრეტებს უკვეთავდნენ. ბატონი მათ ხშირად გამოსახავდა ანტიკური ნანგრევებისა და იტალიური პეიზაჟების ფონზე. მისმა პორტრეტებმა განსაკუთრებული პოპულარობა მოიპოვა დიდ ბრიტანეთში, სადაც მოგვიანებით ამ ტრადიციას ჯოშუა რეინოლდსი აგრძელებდა.

მიუხედავად იმისა, რომ ბატონი თავისი დროის საუკეთესო იტალიელ მხატვრად ითვლებოდა, თანამედროვე ქრონიკები მის მეტოქეობას ანტონ რაფაელ მენგსთან ახსენებენ.

ხელოვნების მოყვარული არისტოკრატების გარდა, ბატონის დამკვეთებს შორის იყვნენ პოლონეთის, პორტუგალიისა და პრუსიის მეფეები და დედოფლები; საღვთო რომის იმპერატორები იოსეფ და ლეოპოლდ (რამაც მას თავადაზნაურული ღირსებაც მოუტანა). მას ნამუშევრებს უკვეთავდნენ პაპები ბენედიქტე , კლემენტ და პიუს , ასევე ბავარიის კურფიურსტი კარლ თეოდორი და მრავალი სხვა. მან ასევე მიიღო არაერთი შეკვეთა ეკლესიებისთვის საკურთხევლის ხატების შესაქმნელად (მაგალითად, რომში, ბრეშაში, ლუკასა და პარმაში), აგრეთვე — მითოლოგიურ და ალეგორიულ თემებზე.

ბატონის სტილი შთაგონებას იღებდა და აერთიანებდა კლასიკური ანტიკურობის, ფრანგული როკოკოს, ბოლონიური კლასიციზმის ელემენტებს, ასევე ისეთი მხატვრების გავლენას, როგორებიც იყვნენ ნიკოლა პუსენი, კლოდ ლორენი და განსაკუთრებით რაფაელი. ამიტომ პომპეო ბატონის ნეოკლასიციზმის ერთ-ერთ წინამორბედად მიიჩნევენ.

ბიოგრაფია
ადრეული ცხოვრება
პომპეო ბატონი დაიბადა ლუკაში, ოქრომჭედლის, პაოლინო ბატონის და მისი მეუღლის, კიარა სესტის ოჯახში. 1708 წლის 5 თებერვალს იგი მონათლეს სან-ფრედიანოს ბაზილიკაში.

1727 წელს ბატონი გადავიდა რომში, სადაც სწავლობდა აგოსტინო მასუჩის, სებასტიანო კონკას და ფრანჩესკო იმპერიალის (1679–1740) სახელოსნოებში.
სამურ-დევეჩის დაბლობი

სამურ-დევეჩის დაბლობი — დაბლობი აზერბაიჯანის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, რომელიც მდებარეობს დიდი კავკასიონის მთების სამხრეთ-აღმოსავლეთ კალთებსა და კასპიის ზღვას შორის. დაბლობის ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილი ვრცელდება რუსეთის ფედერაციის დაღესტნის რესპუბლიკაში.

გეოგრაფია
სამურ-დევეჩის დაბლობი იკავებს კასპიის ზღვის რეგიონს აზერბაიჯანის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. დაბლობი ყველაზე დიდ სიგანეს აღწევს ცენტრალურ და ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილებში, სადაც მისი სიგანე დაახლოებით 25 კმ-ია. სიმაღლე მერყეობს 200 მ-დან დიდი კავკასიონის მთების მთისწინეთთან ახლოს კასპიის ზღვის სანაპიროზე — 28 მ-მდე.

დაბლობის ზედაპირი ძირითადად ანთროპოგენური ნალექებისგან შედგება. ტერიტორია შეიცავს ნავთობის, კენჭისა და თიხის საბადოებს.

დაბლობის მთავარი მდინარეებია სამური და ველველიჩაი. დევეჩის ესტუარი მდებარეობს ამ ტერიტორიაზე. სამურ-აფშერონის არხი, რომელიც დაბლობის გასწვრივ გადის, მნიშვნელოვანია წყალმომარაგებისა და ირიგაციისთვის. ტერიტორია მდიდარია მიწისქვეშა წყლებით; ბაქოს შოლარის წყალმომარაგების სისტემა აქედან იწყება.

სამურ-დევეჩის დაბლობს აქვს თბილი-ზომიერი ნახევრადუდაბნოსა და მშრალი სტეპების კლიმატი მშრალი ზაფხულით. იანვრის საშუალო ტემპერატურა 0-3°-ია, ხოლო ივლისის საშუალო ტემპერატურა 20-25°. წლიური ნალექები 200-დან 400 მმ-მდე მერყეობს.

ნიადაგის საფარი მრავალფეროვანია. გავრცელებულია მდელო-ტყის, ჭაობიან-მდელოს, ტალახიან-ჭაობიანი, ნაცრისფერი მდელოსა და რუხი-ყავისფერი ნიადაგები. მცენარეულობა ძირითადად წარმოდგენილია ნახევრად უდაბნოსა და უდაბნოს სახეობებით. ზოგიერთ რაიონში გვხვდება ტყიანი ტერიტორიები, რომლებიც ძირითადად მუხისა და რცხილისგან შედგება.

ეკონომიკური მნიშვნელობა
სამურ-დევეჩის დაბლობი აზერბაიჯანის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი სასოფლო-სამეურნეო რეგიონია. აქ განვითარებულია ბოსტნეულის მოყვანა, მევენახეობა და მებაღეობა. დაბლობის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპირო ნაწილი დასასვენებელ ზონად და დასასვენებელ ადგილად გამოიყენება.
განჯა-ყაზახის ვაკე

განჯა-ყაზახის ვაკე — ვაკე დასავლეთ აზერბაიჯანში, რომელიც მდებარეობს მცირე კავკასიონის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მთისწინეთსა და მდინარე მტკვრის მარჯვენა ნაპირს შორის. ჩრდილო-დასავლეთით ვაკე გადადის ქვემო ქართლის ვაკეში, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთით ესაზღვრება ყარაბაღის ვაკე.

ვაკის ტოპოგრაფია ზოგადად დახრილია მდინარე მტკვრისკენ. აბსოლუტური სიმაღლეები ზღვის დონიდან 100-დან 550 მეტრამდე მერყეობს. რელიეფი მდინარის ხეობებითა და ხევებითაა დაყოფილი. მდინარის კალაპოტების გასწვრივ გავრცელებულია მთის ნაკადულის ნალექებით წარმოქმნილი ალუვიური ვენტილები.

ტერიტორია ძირითადად შედგება ანთროპოგენური დანალექებისგან, რომლებიც შედგება ქვიშებისგან, თიხებისგან, თიხნარებისგან და ხრეშისგან. განჯა-ყაზახის ვაკეს აქვს ზომიერი ნახევრად უდაბნოს კლიმატი მშრალი ზამთრით და არიდული სტეპური კლიმატით. იანვრის საშუალო ტემპერატურა მერყეობს -3-დან 3°-მდე, ხოლო ივლისის ტემპერატურა 20-დან 27°-მდე. წლიური ნალექები შედარებით დაბალია და 200-დან 400 მმ-მდე მერყეობს.

განჯა-ყაზახის დაბლობს მნიშვნელოვანი ეკონომიკური მნიშვნელობა აქვს და აზერბაიჯანის ერთ-ერთი სასოფლო-სამეურნეო რეგიონია. აქ კარგად არის განვითარებული კულტურების წარმოება, მევენახეობა და მებაღეობა. ძირითადი კულტურებია ბამბა, ხორბალი, კარტოფილი, ყურძენი და სხვადასხვა ხილი.
შაქის სახელმწიფო ნაკრძალი

შაქის სახელმწიფო ნაკრძალი — სახელმწიფო ნაკრძალი აზერბაიჯანში, რომელიც მდებარეობს შაქის რაიონში, გიშისწყლის მდინარის აუზში. იგი დაარსდა 1964 წელს იშვიათი და ძვირფასი ცხოველებისა და ფრინველების სახეობების დაცვისა და აღდგენის მიზნით. იგი მიეკუთვნება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის მეოთხე კატეგორიას.

ნაკრძალი მოიცავს 10,350 ჰექტარს. მდებარეობს ევლახ-შაქის და შაქი-ოღუზის გზატკეცილებს შორის არსებულ ნაკადულში. ნაკრძალს მართავს აზერბაიჯანის ეკოლოგიისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტრო. ნაკრძალის მთავარი მიზანი იყო ხოხბების, ფრანკოლინების, მურა დათვებისა და გარეული ღორების პოპულაციის დაცვა და აღდგენა, ასევე რეგიონის ბუნებრივი ეკოსისტემების შენარჩუნება.

ნაკრძალის მცენარეულობა ძირითადად ტყიანია. ხის ძირითადი სახეობებია მუხა, მურყანი, კაკალი და თუთა. მდინარის ხეობებში გავრცელებულია ბუჩქები, მათ შორის კუნელი, მაყვალი და ალუბალი.

ნაკრძალის ველური ბუნება გამოირჩევა თავისი შესანიშნავი მრავალფეროვნებით. ძუძუმწოვრებში შედის მურა დათვი, სტეპის ღორი, მგელი, ტურა, მელა, ტყის კატა, ენოტი, მაჩვი, კურდღელი, ფიჭვის კვერნა და ციყვი. ფრინველთა ფაუნაში შედის ხოხობი, ფრანკოლინი, ტყის მტრედი, მწყერი, დრაკონი და იხვების სხვადასხვა სახეობა.

შაქის ნაკრძალი აზერბაიჯანის ერთ-ერთი დაცული ბუნებრივი ტერიტორიაა და მნიშვნელოვან როლს ასრულებს დიდი კავკასიონის სამხრეთ ფერდობის ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნებაში.
ლაქტიფლუუსი

ლაქტიფლუუსი — ქუდიანი სოკოების გვარი ხრაშუნასოკოსებრთა ოჯახისა. მოლეკულურ-ფილოგენეტიკურ ანალიზზე დაყრდნობით, იგი გამოეყო ლაქტარიუსის გვარს, მიუხედავად მათ შორის არსებული დიდი მსგავსებისა. დღეისათვის ცნობილია ლაქტიფლუუსის დაახლოებით 150 სახეობა, რომლებიც ძირითადად ტროპიკულ სარტყელშია გავრცელებული, თუმცა აგრეთვე გვხვდება ჩრდილოეთის ზომიერ სარტყელსა და ავსტრალაზიაში.

ამ გვარის რამდენიმე სახეობა საჭმელად ვარგისია. მათ შორის ჭეჭკეტა, რომელიც მაღალი ხარისხის საჭმელ სოკოდ ითვლება ჩრდილოეთ ზომიერ სარტყელში. გვარის ტიპური სახეობაა .

ტაქსონომია
გვარი პირველად 1806 წელს აღწერა ფრანგმა ბუნებისმეტყველმა ანრი ფრანსუა ან დე რუსელმა, ხოლო ტიპურ სახეობად განისაზღვრა. მოგვიანებით, ლაქტიფლუუსი განიხილებოდა ლაქტარიუსის სინონიმად, ვიდრე 2008 წელს ჩატარებულმა მოლეკულურ-ფილოგენეტიკურმა კვლევამ არ აჩვენა, რომ ლაქტარიუსი არ წარმოადგენდა მონოფილეურ ჯგუფს.

2017 წლის ფილოგენეზზე დაფუძნებულმა რევიზიამ გვარი ოთხ ქვეგვარად დაყო: ლაქტიფლუუსი, ლაქტარიოპსისი, გიმნოკარპი და პსეუდოგიმნოკარპი.

აღწერა
ლაქტიფლუუსი მეტად წააგავს თავის ორეულ გვარს — ლაქტარიუსს (რძიანა სოკოები). ორივეს გვარის სოკოების ნაყოფსხეული მტვრევადი რბილობით გამოირჩევა და დაზიანების შემთხვევაში რძისმაგვარ წვენს (ლატექსს) გამოყოფს. დღეისათვის ამ გვარისთვის დამახასიათებელი სინაპომორფული ნიშნები აღმოჩენილი არ არის და არსებობს მხოლოდ ზოგადი ტენდენციები, რომლებიც მას ლაქტარიუსისგან განასხვავებს. პლევროტოიდური (გვერდითი ფეხის მქონე) ნაყოფსხეულები მხოლოდ ლაქტიფლუუსის გვარშია ცნობილი, ხოლო დახურული (ანგიოკარპული) ნაყოფსხეულების მქონე სახეობები მხოლოდ ლაქტარიუსში გვხვდება. მიკროსკოპულ დონეზე, ქუდისა და ფეხის კანში სქელკედლიანი ელემენტების არსებობა, ისევე როგორც ფირფიტების ტრამაში სფეროციტების სიმრავლე დამახასიათებელია ლაქტიფლუუსითვის, ხოლო ლაქტარიუსის სახეობებში ისინი იშვიათად გვხვდება.

გალერეა
ამბელიკუ

ამბელიკუ — სოფელი კვიპროსში, ლეფკას დასავლეთით. იგი იმყოფება ჩრდილოეთ კვიპროსის კონტროლის ქვეშ.

ისტორია
ოსმალეთის პერიოდიდან თემთაშორისი ძალადობის აფეთქებამდე, ამბელიკუ იყო შერეული სოფელი, სადაც კვიპროსელი თურქები უმრავლესობას შეადგენდნენ. 1831 წლის აღწერამ დააფიქსირა 55 კვიპროსელი თურქი და 11 კვიპროსელი ბერძენი ზრდასრული, მცხოვრები მამაკაცი. სოფლის მოსახლეობამ პიკს მიაღწია 1946 წელს 641 ადამიანით; ამავე პერიოდში კვიპროსელი ბერძენი მოსახლეობის წილი 17%-დან 26.5%-მდე გაიზარდა.
აპლიკი

აპლიკი — პატარა სოფელი კვიპროსში, ნიქოზიის რაიონში, რომელიც მდებარეობს პალეხორი ორენისის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 2,5 კილომეტრში, ზღვის დონიდან 720 მეტრ სიმაღლეზე.

აპლიკი მდებარეობს პატარა მდინარე „მარულენასის“ დასავლეთით, რომელიც მდინარე აკაკის უერთდება. ეს ხდება ზუსტად დასახლების სამხრეთითა და აღმოსავლეთით, სადაც ჯერ აპლიკის ნაკადული ჩაედინება მდინარე „მარულენასში“, ხოლო შემდეგ იმავე მდინარეს კამპის ნაკადული უერთდება.

აპლიკი ძველი წელთაღრიცხვით საუკუნის გვიანდელი პერიოდის სპილენძის მომპოვებელი რეგიონი იყო. გათხრები აჩვენებს, რომ ის კლდოვან ტერასებზე აშენებული მადნეულის გამოსადნობი ადგილი ყოფილა. გათხრილია ოთხი სახლი, სადაც აღმოჩნდა მდიდარი არტეფაქტები, მათ შორის სპილოს ძვლის ცილინდრი, სტეატიტის ცილინდრული ბეჭედი და ოქროს საყურე.
არედიუ

არედიუ — სოფელი, რომელიც მდებარეობს კვიპროსში, ნიქოზიის რაიონში. ეს არის განვითარებადი სოფელი, რომლის უპირატესობასაც წარმოადგენს „არედიუს საქალაქთაშორისო ავტოსადგური“, რომელიც რეგიონის სოფლებს ნიქოზიის გარეუბნებთან აკავშირებს.

ისტორია
მიუხედავად იმისა, რომ ეს ტერიტორია უძველესი დროიდან იყო დასახლებული, დღევანდელი არედიუ ფრანკთა ბატონობის პერიოდში (1200–1490 წლები) დააარსეს მახლობელი ძველი დასახლებების მაცხოვრებლებმა და სასოფლო-სამეურნეო მიწების მოიჯარეებმა.

სავარაუდოა, რომ მახლობელი ძველი დასახლებების მოსახლეობის დაახლოებით სამი მეოთხედი დაიღუპა და მთელი სოფლები გადაიწვა, როდესაც 1340-იან და 1370-იან წლებში რეგიონს „შავმა ჭირმა“ დაარტყა, რამაც შეცვალა ამ ტერიტორიის დემოგრაფიული ხასიათი.

სოფლის სახელი უკავშირდება არას-დუ-ჟუანის (--') სახელს. არას-დუ იყო შუამავალი დიდგვაროვნებსა და გლეხებს შორის, ასევე სეზონური მუშების აგენტი. ეს სახელი დამკვიდრდა იმ მიზეზით, რომ ამ ადგილს არას დუს მამულს უწოდებდნენ. თურქულად სოფლის სახელი გამოითქმის როგორც არადიუ . საბოლოოდ, სახელი ჩამოყალიბდა როგორც არედიუ.

1570 წელს ოსმალეთის მიერ კუნძულის დაიპყრობასთან ერთად დაიწყო ისლამიზაციის პროცესი, რომელიც „მიზნად ისახავდა ქრისტიანი მოსახლეობის შემცირებას“. 1591 წელს, კულუპადესის დასახლებებიდან რამდენიმე ქრისტიანული ოჯახი გადავიდა ისლამზე (თურქი კვიპროსელები) მდინარე კუტისის წყლებითა და ლორდ არასის მამულებით სარგებლობის პრივილეგიის სანაცვლოდ და არედიუში დასახლდა.

1694 წელს ბერძნებსა და თურქებს შორის საომარი მოქმედებების დაწყებისას, ყველა თურქმა კვიპროსელმა მაცხოვრებელმა მიატოვა სოფელი.
გირომავალი

გირომავალი — ლოკომოტივი ენერგიის მექანიკური აკუმულატორით (მქნევარით), განკუთვნილია ვაგონეტების შემადგენლობის ტრანსპორტირებისთვის სარელსო ლიანდაგებზე მაღაროების ჰორიზონტალური დამუშავებისთვის, რომლებიც წარმოადგენენ საშიშროებას გაზის ან მტვრის აფეთქების გამო.

შექმნის ისტორია
პირველად გირომავლები გამოყენებულები იყვნენ ევროპულ ქვეყნებში 1940-იან წლებში. მათი წარმოება აითვისა ფირმა „ “-მა. შემდგომში, 1950-იან წლებში მათი გამოშვება ათვისებული იქნა საბჭოთა კავშირში.

გირომავლების მწარმოებლები
დრუჟკივკის მანქანათმშენებლობის ქარხანა.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1405

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1405 ერთხმად მიიღეს 2002 წლის 19 აპრილს, 242-ე (1967), 338-ე (1973), 1397-ე (2002), 1402-ე (2002) და 1403-ე (2002) რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, ხაზს უსვამდა პალესტინელი მოსახლეობისთვის ჰუმანიტარული ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფის აუცილებლობას.

უშიშროების საბჭო შეშფოთებული იყო პალესტინელი ხალხის ჰუმანიტარული მდგომარეობით, განსაკუთრებით ჯენინის ლტოლვილთა ბანაკში, სადაც ვრცელდებოდა ინფორმაცია დაღუპულებისა და ნგრევის შესახებ. საბჭომ მოუწოდა მხარეებს ისეთი ჰუმანიტარული ორგანიზაციების საქმიანობაზე დაწესებული შეზღუდვების გაუქმებისკენ, როგორებიცაა წითელი ჯვრის საერთაშორისო კომიტეტი და გაეროს ახლო აღმოსავლეთის სააგენტო პალესტინელ ლტოლვილთა დახმარებისა და სამუშაოების ორგანიზებისთვის , ასევე მოუწოდა ყველა დაინტერესებულ მხარეს, უზრუნველყონ მშვიდობიანი მოსახლეობის უსაფრთხოება და პატივი სცენ საერთაშორისო ჰუმანიტარულ სამართალს.

რეზოლუციამ ხაზი გაუსვა პალესტინელი სამოქალაქო მოსახლეობისთვის ჰუმანიტარული და სამედიცინო ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფის გადაუდებელ აუცილებლობას და მიესალმა გენერალური მდივნის, კოფი ანანის განზრახვას, გაეგზავნა ფაქტების დამდგენი ჯგუფი ოპერაცია „დამცავი ფარის“ დროს ჯენინის ლტოლვილთა ბანაკში მომხდარი მოვლენების შესახებ ინფორმაციის შესაგროვებლად. ამერიკის შეერთებული შტატებისა და ისრაელის დიპლომატიური ზეწოლის გამო, რეზოლუცია აღნიშნულ მისიას არ ახასიათებდა როგორც „გამოძიებას“, რასაც არაბული ქვეყნები მოითხოვდნენ.

ფაქტების დამდგენი მისია, რომლის მიღებაზეც ისრაელი თანახმა იყო, კოფი ანანის მიერ უნდა დანიშნულიყო.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1440

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1440 ერთხმად მიიღეს 2002 წლის 24 ოქტომბერს, გაეროს წესდების პრინციპებისა და 1373-ე (2001) რეზოლუციის დადასტურების შემდეგ. საბჭომ დაგმო ჩეჩენი ბოევიკების მიერ რუსეთში, მოსკოვის თეატრში მძევლების აყვანის ფაქტი.

უშიშროების საბჭომ კვლავ დაადასტურა ტერორისტული აქტებით გამოწვეული საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოების საფრთხეებთან ბრძოლის აუცილებლობა. მან დაგმო მოსკოვის თეატრში მძევლების აყვანა, ისევე როგორც სხვა ქვეყნებში განხორციელებული ტერორისტული აქტები, და მოითხოვა მძევლების დაუყოვნებლივი გათავისუფლება. საბჭომ თანაგრძნობა და სამძიმარი გამოუცხადა მსხვერპლთა ოჯახებს, რუსეთის მთავრობასა და ხალხს.

რეზოლუციამ მოუწოდა ყველა სახელმწიფოს, ითანამშრომლონ და დახმარება გაუწიონ რუსეთის ხელისუფლებას დამნაშავეთა მართლმსაჯულების წინაშე წარსადგენად, 1373-ე რეზოლუციით ნაკისრი ვალდებულებების შესაბამისად. დასასრულს, საბჭომ გამოხატა თავისი მტკიცე გადაწყვეტილება, ებრძოლოს ტერორიზმის ყველა ფორმას.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1443

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1443 ერთხმად მიიღეს 2002 წლის 25 ნოემბერს, ერაყის შესახებ ყველა წინა რეზოლუციის, მათ შორის „ნავთობი საკვების სანაცვლოდ“ პროგრამასთან დაკავშირებული 986-ე (1995), 1284-ე (1999), 1352-ე (2001), 1360-ე (2001), 1382-ე (2001) და 1409-ე (2002) რეზოლუციების გახსენების შემდეგ. საბჭომ, გაეროს წესდების თავის საფუძველზე, 2002 წლის 4 დეკემბრამდე გააგრძელა ჰუმანიტარული დახმარების სანაცვლოდ ერაყული ნავთობისა თუ ნავთობპროდუქტების ექსპორტთან დაკავშირებული დებულებების მოქმედება.

უშიშროების საბჭო დარწმუნებული იყო დროებითი ზომის გატარების აუცილებლობაში, რათა ერაყელი ხალხისთვის ჰუმანიტარული დახმარება მიეწოდებინათ მანამ, სანამ ერაყის მთავრობა არ შეასრულებდა 687-ე (1991) და 1284-ე რეზოლუციების დებულებებს და დახმარებას მთელ ქვეყანაში თანაბრად არ გადაანაწილებდა. მან ასევე ხელახლა დაადასტურა ყველა სახელმწიფოს ერთგულება ერაყის სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის მიმართ.

ამის შემდეგ, „ნავთობი საკვების სანაცვლოდ“ პროგრამის მოქმედება, შემდგომ განახლებამდე, ცხრა დღის ვადით (მე-12 ფაზა) გაგრძელდა. აღნიშნული ვადა დიპლომატებს მიეცათ იმისთვის, რათა მეტი დრო ჰქონოდათ პროგრამის კიდევ ექვსი თვით ან 90 დღით გაგრძელების საკითხზე მსჯელობისთვის.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1449

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1449 ერთხმად მიიღეს 2002 წლის 13 დეკემბერს, 955-ე (1994), 1165-ე (1998), 1329-ე (2000), 1411-ე (2002) და 1431-ე (2002) რეზოლუციების გახსენების შემდეგ. საბჭომ რუანდის საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალის მუდმივი მოსამართლეობის კანდიდატთა სია განსახილველად გენერალურ ასამბლეას გადაუგზავნა.

გენერალური მდივნის, კოფი ანანის მიერ მიღებულ კანდიდატთა სია შემდეგნაირი იყო:

მანსურ ახმადი (პაკისტანი)
თეიმურაზ ბაქრაძე (საქართველო)
კოკუ არსენ კაპო-ჩიჩი (ბენინი)
ფრედერიკ მველა ჩომბა (ზამბია)
პაველ დოლენე (სლოვენია)
სერგეი ალექსეის ძე ეგოროვი (რუსეთი)
რობერტ ფრემრი (ჩეხეთის რესპუბლიკა)
ასოკა დე ზოისა გუნავარდანა (შრი-ლანკა)
მეჰმეტ გიუნეი (თურქეთი)
მიშელ მაჰუვე (კამერუნი)
უინსტონ ჩერჩილ მატანზიმა მაქუტუ (ლესოტო)
ერიკ მოსე (ნორვეგია)
არლეტ რამაროსონი (მადაგასკარი)
ჯაი რამ რედი (ფიჯი)
უილიამ ჰუსეინ სეკულე (ტანზანია)
ემილ ფრენსის შორტი (განა)
ფრენსის მ. სსეკანდი (უგანდა)
ჩეიკ ტრაორესი (მალი)
ქსენოფონ ულიანოვსკი (მოლდოვა)
ანდრეზია ვაზი (სენეგალი)
ინეს მონიკა ვეინბერგ დე როკა (არგენტინა)
მოჰამედ იბრაჰიმ ვერფალი (ლიბია)
ლოიდ ჯორჯ უილიამსი (სენტ-კიტსი და ნევისი)
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1463

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1463 ერთხმად მიიღეს 2003 წლის 30 იანვარს, დასავლეთ საჰარის ვითარებასთან დაკავშირებული ყველა წინა რეზოლუციის, განსაკუთრებით კი 1429-ე (2002) რეზოლუციის გახსენების შემდეგ. საბჭომ ორგანიზაციის დასავლეთ საჰარაში რეფერენდუმის ჩატარების მისიის მანდატი ორი თვით, 2003 წლის 31 მარტამდე გააგრძელა.

უშიშროების საბჭომ „“-ს მისიის მოქმედება გააგრძელა იმისთვის, რათა მაროკოსა და პოლისარიოს ფრონტს მიცემოდათ დრო გენერალური მდივნის პირადი წარმომადგენლის, ჯეიმზ ბეიკერ -ის მიერ დავის პოლიტიკური გადაწყვეტის მიზნით წარდგენილი წინადადებების განსახილველად. აღნიშნული წინადადება ითვალისწინებდა დასავლეთ საჰარის ხალხის თვითგამორკვევას. გარდა ამისა, გენერალურ მდივანს, კოფი ანანს ეთხოვა 2003 წლის 17 მარტამდე წარედგინა ანგარიში არსებული ვითარების შესახებ.