iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
თორი (მითოლოგია)

თორი (, , , ) — სკანდინავიურ მითოლოგიაში, ელვის და ქუხილის ღმერთი. თორი არის ოდინის და იორდის (დედამიწა) უფროსი შვილი, სიფის ქმარი, მოდის (სიმამაცე), თრუდის (ენერგია, სიფხიზლე) და მაგნის (სიძლიერე) მამა. თორის სახლს თუდთჰვანგრი (ენერგიის მოედანი), დარბაზს კი ბილსკირნირი (მოციმციმე ნათება) ჰქვია.

თორი არის კოლოსალური ძალის მქონე მეომარი. მაგიური სარტყელი მას კიდევ უფრო ჰმატებს სიძლიერეს: რაც უფრო ძლიერ მოიჭერს სარტყელს, მით უფრო მეტი ძალა ეძლევა. მისი იარაღი არის დიდი საომარი ურო — მიოლნირი, რომელიც ლოკეს დავალებით იქნა გაკეთებული ორი ნაინის, სინდრის და ბროკრის მიერ. მიოლნირის გაქნევის შემდეგ ეს საომარი ურო მუდამ თავის მფლობელს, თორს, უბრუნდება და მზად არის ხელახალი ბრძოლისთვის. თორი ცას კვეთს ორი მაგიური თხის, ტანგნიოსტისა და ტანგრისნირის მეშვეობით. ამავე დროს ეს ორი თხა თორის გამოულევი საკვებია. ის მათ წვავს და ჭამს. ძვლებს კი ტოვებს და მეორე დღეს თხები ცოცხლდებიან.

თორი არის ყველაზე ძლიერი ადამიანთა და ღმერთთა შორის. დარაჯობს მიდგარდს. ამასთანავე თორი ღმერთებს და ადამიანებს გიგანტებისგან იცავს. რაგნაროკის ჟამს იგი ლოკეს შვილს, დიდ ზღვის გველს, იორმუნგანდს ებრძვის და დაამარცხებს მას. მაგრამ იორმუნგანდი მაინც შესძლებს კბენას და თორს შხამით მოწამლავს. გველი პირველი იღუპება, ხოლო თორი კი ცხრა ნაბიჯის გადადგმას ახერხებს, რის შემდეგაც ეცემა.
კონსტანტინ ფონ ნოირათი

კონსტანტინ ბარონი ფონ ნოირათი (; დ. 2 თებერვალი, 1873, კლაინგლატბახი (ბადენ-ვიურტემბერგი), გერმანიის იმპერია — გ. 14 აგვისტო, 1956, ერცვაიინგენი (ბადენ-ვიურტემბერგი), გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა) — გერმანელი დიპლომატი და პოლიტიკური მოღვაწე. მესამე რაიხის საგარეო საქმეთა მინისტრი 1932 - 1938 წ.წ. ბოჰემიის და მორავიის რაიხსპროტექტორი 1939 - 1941 წ.წ.

ბიოგრაფია
1892–1901 — ნოირათი მუშაობდა ვიურტემბერგის იუსტიციის სამინისტროში.
1903–1908 — მუშაობდა გერმანიის ვიცე-კონსულად დიდ ბრიტანეთში
1908–1914 — გერმანიის საგარეო საქმეთა სამინისტროშია.
1914–1916 — გერმანიის ელჩის მრჩეველია თურქეთში.
1917–1918 — ვიურტემბერგის მეფის პირადი მდივანია.
1919–1921 — ნოირათი გერმანიის წარგზავნილია დანიის სამეფოში.
1921–1930 — იგი გერმანიის ელჩია იტალიაში.
1930– 1932 — უკვე დიდ ბრიტანეთში მუშაობს ელჩის რანგში.
1932–1938 —ნოირათი გერმანიის საგარეო საქმეთა მინისტრია.
1937 — ნოირათი „ნსდაპ“-ში შევიდა და ჰიტლერმა მას შუცშტაფელი-ის გრუპენფიურერის წოდება მიანიჭა.
1938–1939— იგი საიდუმლო კაბინეტის პრეზიდენტია.
1939–1943 — რაიხსპროტექტორის რანგში მართავს გერმანიის მიერ მიერთებულ ბოჰემიასა და მორავიას.
1943 — ნოირათს შუცშტაფელის ობერგრუპენფიურერის წოდება მიენიჭა.
1946 — 1 ოქტომბერი: ნიურნბერგის საერთაშორისო ტრიბუნალმა გერმანიის სახელმწიფო მოღვაწეს და პროფესიონალ დიპლომატს კონსტანტინ ფონ ნოირათს 15 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა.
1954 — იგი ვადამდე გაათავისუფლეს. კ. ფონ ნოირათი გარდაიცვალა 1956 წელს.

კატეგორია:დაბადებული 2 თებერვალი
ასლან მასხადოვი

ასლან ალის ძე მასხადოვი (ჩეჩ. , რუს. ) (დ. 21 სექტემბერი, 1951 ― გ. 8 მარტი, 2005, სოფ.ტოლსტოი-იურტი) — ჩეჩნეთის პრეზიდენტი.

ბიოგრაფია
1972 დაამთავრა თბილისის საარტილერიო სასწავლებელი.
1981 დაამთავრა ლენინგრადის საარტილერიო აკადემია. სამხედრო სამსახური განაგრძო უნგრეთში, სსრკ-ის ჯარის რიგებში, სადაც ეკავა დივიზიონის მეთაურის პოსტი.
1986 თვითმავალი საარტილერიო პოლკის მეთაურია ვილნიუსში.
1992 წელს მასხადოვი სამშობლოში ბრუნდება, სადაც ჩეჩნეთის რესპუბლიკა-იჩქერიის პირველი პრეზიდენტის ჯოჰარ დუდაევის გადაწყვეტილებით ინიშნება ჩრი-ის შეიარაღებული ძალების გენშტაბის უფროსის მოადგილედ.
1993-1994 მონაწილეობს პრეზიდენტის საწინააღმდეგოდ მიმართული პრომოსკოვური განწყობების მქონე ე.წ. ოპოზიციის შეიარაღებული გამოხდომების ჩახშობაში. შემდგომში იგი უძღვება გენშტაბს.
1994-1996 რუსეთ-ჩეჩნეთის პირველ ომში პროფესიონალი სამხედრო ა. მასხადოვი წარმატებით იბრძვის კრემლის აგრესიის წინააღმდეგ.
1995 პრეზიდენტ დუდაევის გადაწყვეტილებით, მასხადოვს მიენიჭა ბრიგადის გენერლის წოდება.
1997 27 იანვარს გამართულ დემოკრატიულ არჩევნებში იჩქერიის მოსახლეობის უდიდესმა ნაწილმა ქვეყნის პრეზიდენტად აირჩია ასლან მასხადოვი.

რუსეთ-ჩეჩნეთის მეორე ომის დროს 2000 წელს მოსკოვმა მასზე ძებნა გამოაცხადა. საქმე ის არის, რომ ჩრი-ის პირველი პრეზიდენტის ჯ. დუდაევის მკვლელობის 21 აპრილი 1996 შემდეგ, კრემლის მესვეურნი იმედოვნებდნენ, რომ ჩეჩნეთის სათავეში მათი პოლიტიკური პარტნიორი მოვიდოდა, მაგრამ მასხადოვმა მცირედით არ გადაუხვია დამოუკიდებლობის კურსს და ბოლომდე უერთგულა მისი წინამორბედის მიერ განცხადებულ იდეას. განვითარებული მოვლენების გამო, იჩქერიის პრეზიდენტი იძულებული გახდა იატაკქვეშეთში გადასულიყო, რის გამოც ძალაუფლების ნაწილი იჩქერიაში მოსკოვმა იგდო ხელთ. აღსანიშნავია, რომ მისი გავლენა ფართო მასებში არ შესუსტებულა, ხოლო შეიარაღებული ძალების უდიდესი ნაწილი კვლავ მის განკარგულებაში იყო.

2005 წლის 8 მარტს, სოფელ ტოლსტოი-იურტში პრეზიდენტი მასხადოვი მოკლულ იქნა რუსეთის ფედერალური ძალების მიერ.
ჩეჩნეთის რესპუბლიკა იჩქერია

ჩეჩნეთის რესპუბლიკა იჩქერია (ჩეჩნ. , ) — არაღიარებული სახელმწიფო. 1991 წლის სექტემბერ-ოქტომბერში ჯოხარ დუდაევის მომხრეებმა ჩეჩნეთის რევოლუციის დროს ძალაუფლება მოიპოვეს ჩეჩნეთში. დუდაევი შემდგომში აირჩიეს ჩეჩნეთის პრეზიდენტად და ამ ახალ თანამდებობაზე მან ჩეჩნეთის დამოუკიდებლობა გამოაცხადა რუსეთისგან. 1994-1996 წლებში ჩეჩნეთის პირველ ომში ჩეჩნეთმა მოახერხა რუსეთის დამარცხება. ჩეჩნეთის მეორე ომი დაიწყო 1999 წლის აგვისტოში, იჩქერია დაეცა და 2000 წლიდან იჩქერიის მთავრობა აგრძელებს თავის საქმიანობას ემიგრაციაში. მიუხედავად იმისა, რომ ჩეჩნეთს არ მიუღია საერთაშორისო თანამეგობრობის მხარდაჭერა, მან მიიღო აღიარება და მხარდაჭერა საქართველოსგან, რომელიც გახდა გარესამყაროსკენ მისი ერთადერთი კარიბჭე, რომელსაც რუსეთი არ აკონტროლებდა. ზვიად გამსახურდიასა და ჯოხარ დუდაევს შორის მეგობრობამ გამოიწვია ის, რომ რუსმა ოფიციალურმა პირებმა საქართველო დაადანაშაულეს „ჩეჩნეთში არეულობის გაღვივებაში“. 2022 წლის 18 ოქტომბერს უკრაინამ ოფიციალურად სცნო ჩეჩნეთი „დროებით ოკუპირებულ ტერიტორიად“.

ისტორია
დურძუკნი, ანუ დღევანდელი ჩეჩნები უხსოვარი დროიდან სახლობენ კავკასიაში. ანთროპოლოგიურად ისინი განეკუთვნებიან იბერიულ-კავკასიური მოდგმის (რასის) ხალხთა ჯგუფს, რომლებიც წარმოადგენენ კავკასიის ავტოქტონურ (ძირითად) მოსახლეობას.

1991 წლის 27 ოქტომბერს ჩეჩნეთ-ინგუშეთის პრეზიდენტად არჩეულ იქნა ჯოხარ დუდაევი.
1991 წლის 1 ნოემბერს ჯოხარ დუდაევმა გამოაცხადა ჩეჩნეთ-ინგუშეთის დამოუკიდებლობა.
1991 წლის 2 ნოემბერს რსფსრ-ს სახალხო დეპუტატთა ყრილობამ ჩეჩენი რუსლან ხასბულატოვის ხელმძღვანელობით ჩეჩნეთ-ინგუშეთის არჩევნები უკანონოდ ცნო.
1991 წლის 7 ნოემბერს რუსეთის პრეზიდენტმა ბორის ელცინმა ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ტერიტორიაზე საგანგებო მდგომარეობა გამოაცხადა და იქ შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქვედანაყოფები გააგზავნა, თუმცა ისინი ხანკალას აეროპორტში ჩამოფრენისთანავე დააკავეს ჩეჩნეთის ეროვნული გვარდიის წევრებმა და ავტობუსებით ჩეჩნეთის საზღვრები დაატოვებინეს.
1991 წლის 11 ნოემბერს რუსეთის უზენაესმა საბჭომ გააუქმა პრეზიდენტის გამოცხადებული საგანგებო მდგომარეობა ჩეჩნეთ-ინგუშეთში.
1991 წლის 30 ნოემბერს ჩატარდა რეფერენდუმი ინგუშეთის ტერიტორიაზე, რომლითაც დადასტურდა ინგუშეთის გამოყოფა ჩეჩნეთ-ინგუშეთიდან და რუსეთის ფედერაციის ფარგლებში ინგუშეთის რესპუბლიკის გამოცხადება პრიგოროდნის რაიონით მის შემადგენლობაში.
1992 წლის 12 მარტს პარლამენტმა მიიღო ჩეჩნეთის რესპუბლიკის კონსტიტუცია.
1992 წლის 13 მარტს გროზნოში დევნილობაში მყოფმა საქართველოს პრეზიდენტმა ზვიად გამსახურდიამ გამოსცა ბრძანება ჩეჩნეთის დამოუკიდებლობის აღიარების შესახებ.
1994 წლის 11 დეკემბერს რუსეთის პრეზიდენტის ბორის ელცინის ბრძანებით, ჩეჩნეთის ტერიტორიაზე რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტროს ქვედანაყოფები შევიდნენ. ამ მომენტიდან იწყება რუსეთ-ჩეჩნეთის პირველი ომი (1994-1996).
რუსეთ-ჩეჩნეთის მეორე ომი 1999-2001.
2000 წლის 16 იანვარს ჩეჩნეთის დამოუკიდებლობა სცნო ავღანეთის ისლამურმა საამირომ.
2022 წლის 18 ოქტომბერს უკრაინამ ოფიციალურად სცნო ჩეჩნეთი „დროებით ოკუპირებულ ტერიტორიად“.

გეოგრაფია
იჩქერიას აღმოსავლეთით ესაზღვრება დაღესტანი, დასავლეთით — ინგუშეთი და ჩრდილოეთი ოსეთი, სამხრეთიდან — საქართველო, ჩრდილო-დასავლეთიდან — სტავროპოლის მხარე. ფართობი: 19 300 კვ. კმ.
ნიურნბერგის პროცესი

ნიურნბერგის პროცესი (, , , ) — მეორე მსოფლიო ომში გერმანელი ომის მთავარი დამნაშავეების გასამართლება საერთაშორისო სამხედრო ტრიბუნალის მიერ ქალაქ ნიურნბერგში (გერმანია). ეს ტრიბუნალი შეიქმნა სსრკ-ის, აშშ-ის, დიდი ბრიტანეთისა და საფრანგეთის შეთანხმებით ლონდონში, 1945 წლის 8 აგვისტოს. სამართალში მიცემული იყო ჰიტლერისეული გერმანიის 24 ხელმძღვანელი. ნიურნბერგის პროცესი მიმდინარეობდა 1945 წლის 20 ნოემბრიდან 1946 წლის 1 ოქტომბრამდე. ტრიბუნალის განაჩენით განსასჯელები ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად შეთქმულებაში აგრესიული ომის მომზადებისა და წარმოებაში. ტრიბუნალმა ასევე დანაშაულებრივ ორგანიზაციად ცნო ნაციონალ-სოციალისტური პარტიის დამცველი რაზმები: სს, უშიშროების სამსახური (სდ), გესტაპო და ნაცისტური პარტიის შემადგენლობა. ნიურნბერგის პროცესის საერთაშორისო მნიშვნელობა ისაა, რომ მან მთელ მსოფლიოს ამცნო გერმანული ნაციზმისა და მილიტარიზმის საზარელი ბოროტმოქმედება. პირველად განხორციელდა სახელმწიფოს ხელმძღვანელ პირთა სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობა უმძიმესი საერთაშორისო დანაშაულის ჩადენისათვის. 1946 წლის 11 დეკემბერს გაეროს გენერალურმა ასამბლეამ დაადასტურა საერთაშორისო სამართლის პრინციპები, რომლებიც აღიარებულია ნიურნბერგის ტრიბუნალის წესდებით და ასახულია მის განაჩენში.
ნოდარ ღვალაძე

ნოდარ ევგენის ძე ღვალაძე (დ. 30 მაისი, 1937, თბილისი ― გ. 17 მაისი 1992, იქვე) ― ქართველი ინჟინერ-გეოლოგი, საძიებო-გეოლოგიური საქმის ორგანიზატორი. დაიბადა თბილისში, იურისტის, 1920-30-იანი წლების ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის ცნობილი მოღვაწის ევგენ (გენო) ღვალაძის (1900-1937) და მკვლევარ-ბიბლიოგრაფის თამარ კუცია-ღვალაძის (1902-1986) ოჯახში.

ბიოგრაფია
1960 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი. 1960-1970 წლებში მოღვაწეობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკად. ს. ჯანაშიას სახელობის სახელმწიფო მუზეუმის (ამჟამად საქართველოს ეროვნული მუზეუმის ს. ჯანაშიას სახელობის მუზეუმი) გეოლოგიის განყოფილებაში. ამ წლებში მუზეუმის „შრომებში“ გამოქვეყნდა მისი რამდენიმე სამეცნიერო ნაშრომი.

1970 წლიდან ღვალაძე ეწეოდა ნაყოფიერ პრაქტიკულ მოღვაწეობას საინჟინრო გეოლოგიის დარგში და მცირე ხანში იქცა დარგის თვალსაჩინო ორგანიზატორად. 1970-1982 წლებში იგი იყო საქართველოს საყოფაცხოვრებო მომსახურების სამინისტროს სახელმწიფო საპროექტო-ტექნოლოგიური ინსტიტუტის საინჟინრო-გეოლოგიური განყოფილების უფროსი, ხოლო 1982-1992 წლებში - საპროექტო ინსტიტუტის „საქაგროკოოპპროექტი“-ს საინჟინრო-საძიებო განყოფილების უფროსი.
მისი მონაწილეობით და ხელმძღვანელობით საქართველოს სხვა და სხვა კუთხეში განხორციელდა არა ერთი მნიშვნელოვანი პროექტი.

გარდაიცვალა 1992 წელს, თბილისში. დაკრძალულია ვაკის სასაფლაოზე.
მანუჩარ II

მანუჩარ ჯაყელი, მუსტაფა-ფაშა (გ. 1614) — სამცხის ათაბაგი 1581-1614 წლებში, ქაიხოსრო -ის ძე. 1576-1578 ყვარყვარე -ის ავადმყოფობის გამო განაგებდა საათაბაგოს საქმეებს. 1578 წლის აგვისტოში ოსმალთა მიერ სპარსელთა დამარცხების (ჩილდირის ველზე) შემდეგ მანუჩარ ოსმალებს დამორჩილდა. ოსმალთა სარდალმა მუსტაფა ლალა-ფაშამ ყვარყვარე და მანუჩარ სტამბოლში გაგზავნა. აქ მანუჩარ გაამაჰმადიანეს, მუსტაფა უწოდეს და 1579 ახალშექმნილი ახალციხის (ჩილდირის) საფაშო უბოძეს. მას ქართლის წინააღმდეგ ბრძოლა ევალებოდა. მანუჩარ -მ ოსმალთა გეგმები ქართლის მეფეს სიმონ -ს გაანდო. ოსმალები მუხრანის ველზე დამარცხდნენ. სულთნის ხელისუფლებამ მანუჩარ -ის დასჯა გადაწყვიტა, მაგრამ მან თავი დააღწია მტერს და აჯანყება დაიწყო. 1581 მანუჩარ -მ უარყო მაჰმადიანობა, ცოლად სიმონ -ის ქალიშვილი ელენე შეირთო და ათაბაგი გახდა (ყვარყვარეს ნაცვლად). ოსმალებმა ჩილდირის ბეგლარბეგად იუსუფ-ფაშა დასვეს და აჯანყების ჩაქრობა დაავალეს, მაგრამ მან ეს ვერ შეძლო. ოსმალები კომპრომისზე წავიდნენ — 1583 ბეგლარბეგად მანუჩარ აღადგინეს. იგი სულთნისაგან ქრისტიანობის შენარჩუნებით ათაბაგობის აღდგენას მოითხოვდა. ოსმალებს მესხეთის ინკორპორაცია ჰქონდა გადაწყვეტილი და 1587 წელს მანუჩარ -ის წინააღმდეგ ჯარი გაგზავნეს. მანუჩარ ირანის ორიენტაციის გზას დაადგა და თვითონაც ირანში გადავიდა.
მანუჩარ III

მანუჩარ ჯაყელი (დ. 1591 — გ. 1625) — სამცხის ათაბაგი 1614-1625 წლებში, მანუჩარ -ის ძე. მამის ირანში ყოფნის დროს შაჰმა აბას -მა მანუჩარ სამცხე-საათაბაგოს გამგებლად ცნო. 1608 წელს ოსმალების მიერ ახალციხის ხელახლა დაპყრობის შემდეგ მანუჩარ ქართლში გადავიდა. 1614 წელს მამის გარდაცვალების შემდეგ ტახტს დაეუფლა. იგი ცდილობდა შეეჩერებინა მესხ ფეოდალთა გამაჰმადიანების პროცესი, რითაც ოსმალთა უკმაყოფილება გამოიწვია. 1624 წელს არზრუმის ფაშამ მანუჩარ -ის წინააღნდეგ ილაქშრა. მანუჩარ მცირე რაზმით ქართლში გადავიდა. აქ მონაწილეობა მიიღო მარაბდის ბრძოლაში სპარსელების წინააღმდეგ. ამის შემდეგ სულთანმა მანუჩარ -ს ქრისტიანობის შენარჩუნებით ათაბაგობა დაუმტკიცა. სამშობლოში მომავალი გზაში მოკლა ბიძამ - ბექამ (საფარ-ფაშა).
მანუჩარ I დადიანი

მანუჩარ დადიანი (გ. 1611, ზუგდიდი) — ოდიშის მთავარი 1590-1611, ლევან დადიანის ძე. მანუჩარ დადიანმა დიდი დახმარება გაუწია იმერეთის მეფე როსტომს ქართლის მეფე სიმონ -თან ბრძოლაში; მან გადამწყვეტი როლი ითამაშა ოფშკვითის ბრძოლაში, სადაც სვიმონ დამარცხდა. ამ ბრძოლის შემდეგ როსტომ მეფემ საბოლოოდ დაიმკვიდრა იმერეთის ტახტი.

ილორის წმინდა გიორგის 1651 წლის წარწერაში აღნიშნულია, რომ 1611 წელს მანუჩარ დადიანს ზუგდიდში ნადირობის დროს შეეჯახა ფარუხია გოშაძის ცხენი, რის შედეგადაც ოდიშის მთავარი გარდაიცვალა.
მანუჩარ II დადიანი

მანუჩარ დადიანი — ოდიშის მთავარი 1791-1795, კაცია დადიანის ძე.

1792 სოლომონ -ის დახმარებით ტახტი წაართვა თავის ძმას, გრიგოლს. 1796 გრიგოლმა დაიბრუნა ტახტი, მანუჩარ დადიანმა კი 1799 საუფლისწულოდ მიიღო სალიპარტიანო. ერთხანს სოლომონ -ის შემწეობით კიდევ ებრძოდა ძმას, მაგრამ 1802 საბოლოოდ შეურიგდა მას. 1804 წელს მანუჩარმა დაკარგა სალიპარტიანო. ოდიშის სამთავროს რუსეთის მფარველობაში შესვლის შემდეგ, 1805 წლის იანვარში, გრიგოლისა და მანუჩარის დედამ ანამ სალიპარტიანოს მანუჩარისათვის დატოვება სთხოვა მთავარმმართველს ციციანოვს, მაგრამ უარი მიიღო. სალიპარტიანო ოდიშის მთავრის სახასო მამულად გამოცხადდა, შემდეგ კი სამოურავოდ გადაეცათ თავად დგებუაძეებს.
ყვარყვარე I

ყვარყვარე ჯაყელი — სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი 1334-1361. მამის სარგის -ის გარდაცვალების (1334) შემდეგ ყვარყვარე ათაბაგად დასვა საქართველოს მეფემ გიორგი ბრწყინვალემ. ამ აქტით სამცხე-საათაბაგო, რომელიც პოლიტიკურად 1266-იდან გამოყოფილი იყო საქართველოს სამეფოსთან და უშუალოდ ემორჩილებოდა ილხანების მონღოლთა სახელმწიფოს, კვლავ საქართველოს შეუერთდა და საქართველოს სახელმწიფოს პოლიტიკური ერთიანობა აღდგა.
ყვარყვარე II

ყვარყვარე ჯაყელი (დ. 1416 – გ. 1498) — სამცხის ათაბაგი (1451-1498), ივანე -ის ძე. იბრძოდა ცენტრალური ხელისუფლების წინააღმდეგ. სცადა ჩამოეშორებინა მესხეთის ეკლესია საქართველოს საკათოლიკოსოსაგან, მაგრამ ვერ შეძლო. ყვარყვარე დამოუკიდებლად ამყარებდა ურთიერთობას უცხო ქვეყნებთან.

 საუკუნის 50-იან წლების ბოლოს სხვა ქართველ მეფე-მთავრებთან ერთად აქტიურად იღვწოდა თურქმანთა წინააღმდეგ კოალიციური ლაშქრობის მოსაწყობად. ამ ცდის ჩაშლის შემდეგ საქართველოში შინაფეოდალური ომები გაჩაღდა. 1465 წელს ყვარყვარე თავს დაესხა მთავრის დასამორჩილებლად თავფარავანზე დაბანაკებულ საქართველოს მეფე გიორგი -ს და დაატყვევა. ამ ბრძოლას მოჰყვა ბაგრატ -ის გამეფება ქართლ-იმერეთში და გიორგი -ისა კახეთში. 1479 წელს ყვარყვარე წარმატებით შეებრძოლა შემოჭრილ თურქმანებს, 1491 წელს კი საპასუხო შეტევაზე გადავიდა, ქ. არზრუმი აიღო და მოხარკედ გაიხადა. მეუღლესთან ერთად დაკრძალულია ვარძიის ანანაურის ეკლესიის ჩრდილოეთის კედლის ნიშაში მოწყობილ საძვალეში.
ყვარყვარე III

ყვარყვარე ჯაყელი (გ. 1535) — სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი 1518-1535, ქაიხოსრო -ის ძე. ათაბაგ მზეჭაბუკის გარდაცვალების შემდეგ ერთმანეთს შეეცილდნენ ტახტს მზეჭაბუკის ძმა მანუჩარ და ძმისშვილი ყვარყვარე . თავდაპირველად მანუჩარის მომხრე თავადებმა ყვარყვარე დაამარცხეს, მაგრამ ირანის შაჰის დახმარებით ათაბაგობა ყვარყვარე -მ ჩაიგდო. საათაბაგო სპარსეთის ვასალი გახდა. მალე ყვარყვარე შაჰ ისმაილ -ის მეთაურობით შედგენილ ანტიოსმალურ კოალიციას შეუერთდა. თურქები დიდ ზიანს აყენებდნენ ქვეყნის და განსაკუთრებით მის სამხრეთ-დასავლეთ რეგიონს. 1535 იმერეთის მეფემ ბაგრატ -მ სამცხე-საათაბაგოში ამ ბრძოლის შედეგად საათაბაგო გააუქმა, სამცხე-საათაბაგოს უდიდესი ნაწილი იმერეთს შეუერთდა, ხოლო ჯავახეთი — ქართლის სამეფოს.
ყვარყვარე IV

ყვარყვარე ჯაყელი (გ. 1581) — სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი 1574-1581, ქაიხოსრო -ის ძე.

ათაბაგი გახდა მამის გარდაცვალების შემდეგ, როდესაც ქვეყნის სამხრეთ თემებს თურქები არბევდნენ, სამთავროში კი შინაფეოდალური ორმი მძვინვარებდა. მესხ ფეოდალთა ერთმა ნაწილმა 1576 შეთქმულება მოაწყო ათაბაგთა ხელისუფლების წინააღმდეგ. ყვარყვარე -ს ენერგიულად ეხმარებოდა დედა — დედისიმედი; სამთავროში მშვიდობის ჩამოგდება სულ უფრო ძნელდებოდა. ასეთ ვითარებაში, 1578, დაიწყო ირან-ოსმალეთის ომი. ათაბაგის სახლი მებრძოლი მხარეებისადმი დამოკიდებულების გამომჟღავნებას არ ჩქარობდა, როდესაც ჩილდირის ველზე აშკარა თურქთა გამარჯვება, ყვარყვარე -ის ძმა მანუჩარი 6 ათასი მხედრით სარდალ მუსტაფა ლალა-ფაშას ეახლა და ვასალობა-მოხარკეობა აღუთქვა. ახალციხეში შესულ თურქებს ყვარყვარე ათაბაგმა მორჩილება გამოუცხადა. 1578 შემოდგომაზე, როდესაც ოსმალთა ლაშქარი შირვან-აზერბაიჯანიდან მობრუნდა და სამცხეზე გადმოიარა,ლალა-ფაშამ ყვარყვარე ათაბაგი და მისი ძმა მანუჩარი სტამბოლს გააგზავნა. ახლა ოსმალეთი საათაბაგოს მოხარკეობას აღარ სჯერდებოდა, გადაწყვიტა იქ ოსმალური მიწისმფლობელობა შემოეღო და მხარე სანჯაყებად დაეყო. 1579 ოსმალებმა საათაბაგოს ტერიტორიაზე ჩილდირის საფაშო შექმნეს. სტომბოლს მყოფ ყვარყვარე -ს თავისი საბატონო „უწყალობეს“ და ქრისტიანად გამოუშვეს, მანუჩარი კი გაამაჰმადიანეს და ჩილდირის ფაშობა უბოძეს. ამ ღონისძიებით ბოლო ეღებოდა სამთავროს სუვერენიტეტს.
ნაციონალ-სოციალისტური პარტიის ოქროს პარტიული ნიშანი

„ნაციონალ-სოციალისტური პარტიის ოქროს პარტიული ნიშანი“ , ოფიციალურად „-ის ოქროს ღირსების მედალი“ — მესამე რაიხის უმაღლესი სამოქალაქო ჯილდო. იგი დაარსებულ იქნა 1933 წელს ადოლფ ჰიტლერის მიერ.

„ოქროს პარტიული ნიშანი“ პიროვნებას მიენიჭებოდა შემდეგ შემთხვევაში:
თუ პიროვნება „-ში“ გაწევრიანდა 1933 წლის მარტამდე და ატარებდა პარტიულ ნომერს „1“-დან „100 000“-მდე. პიროვნების პარტიული ნომერი მედალის რევერსზე იყო ამოგრავირებული.
თუ პიროვნებას რაიმე დიდი დამსახურება მიუძღოდა სამშობლოს წინაშე. ამ შემთხვევაში რევერსზე ამოგრავირებული იყო ჰიტლერის ინიციალები „..“ და მედლის გაცემის თარიღი.

არსებობდა მედალის 2 ვარიანტი: „დიდი“ და „პატარა“.
ბაადურ არაგვის ერისთავი

ბაადურ (ბაინდურ) არაგვის ერისთავი (გ. დაახლოებით 1624) — არაგვის ერისთავი 1618-1620, ძე ნუგზარ არაგვის ერისთავისა.

ცოლად ჰყავდა, ჯერ ქართლის მეფე გიორგი -ის ასული ხორეშანი, რომელთანაც ჰყავდა ვაჟი რადამი, მას შემდეგ კი, რაც ხორეშანი კახეთის მეფე თეიმურაზ -ის ცოლი გახდა, ცოლად შეირთო ქართლის მეფე დავით -ის (დაუთ-ხანი) ასული, რომელთანაც ჰყავდა ვაჟები ქაიხოსრო, ლუარსაბ და გიორგი.

ბაადური არაგვის ერისთავი გახდა 1618 წელს, ნუგზარი არაგვის ერისთავის სიკვდილის შემდეგ, როგორც უფროსი ვაჟი. ბაადურს არ ემორჩილებოდა მომდევნო ძმა ზურაბი, რომელიც სეფიანთა ირანში გაემგზავრა, შაჰ აბას -ისაგან დახმარება მიიღო, არაგვის ხეობაში დაბრუნდა, ბაადური დაამარცხა და განდევნა, არაგვის ერისთავობა კი თავად დაიკავა. ბაადურ არაგვის ერისთავი იმერეთის სამეფოში, საჩინოში გადასახლდა, სადაც, დაახლოებით 1621-1624 წლებში, ცოლის საყვარელმა, თავადმა საზვერელ ჩიჯავაძემ მოკლა.
გერცელ ბააზოვი

გერცელ დავითის ძე ბააზოვი (დ. 28 ოქტომბერი, 1904, ონი — გ. 12 სექტემბერი, 1938) — ქართველი მწერალი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ებრაელი სასულიერო და საზოგადო მოღვაწის დავით ბააზოვის ოჯახში. სწავლობდა თბილისის ჰუმანიტარულ ტექნიკუმში (ყოფილი სათავადაზნაურო გიმნაზია), რომელიც დაასრულა 1922 წელს. 1926 დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოციალურ-ეკონომიური ფაკულტეტის იურიდიული განყოფილება. ერთხანს ადვოკატად მუშაობდა, შემდეგ იყო ჟურნალ „საბჭოთა სამართლის“ რედაქციის პ/მგ. მდივანი. 1918 ქუთაისის გაზეთ „ებრაელის ხმაში“ გამოქვეყნდა მისი პირველი ლექსები. 1921-1922 მხატვარ უჩა ჯაფარიძესთან და თეატრმცოდნე დიმიტრი ჯანელიძესთან ერთად გამოსცა ლიტერატურული ჟურნალი „ონი“ (ინიციატორი იყო „ცისფერყანწელი“ პოეტი გრ. ჯაფარიძე). 1922 დამკვიდრდა თბილისში. აქაურ ჟურნალ-გაზეთებში იბეჭდებოდა მისი ლექსები, წერილები და თარგმანები. 1924-1925 ბააზოვის ინიციატივით დაარსდა ქართველ ებრაელთა თვითმოქმედი დრამატული დასი „კადიმა“.

ბააზოვის პირველი დრამატული ნაწარმოები იყო ალეგორიულ-სიმბოლური ხასიათის დრამა „დილლეამარი“ (1928, ცალკე წიგნად 1929). ერთსულოვანი აღიარება მოუტანა ბააზოვს ქართველ ებრაელთა ყოფა-ცხოვრების ამსახველმა პიესამ "მუნჯები ალაპარაკდნენ" (1931; დაიდგა მარჯანიშვილის თეატრში 1931-1932, ცალკე წიგნად გამოვიდა 1937).მორალის პრობლემები წარმოაჩინა პოესაში „განურჩევლად პიროვნებისა“ (1933). ისტორიულ-რევოლუციური ხასიათისაა პიესა „იცკა რიჟინაშვილი“ (1936). დაწერა აგრეთვე პიესები „ხაგაი“, „შავი ზღვის პირას“ (1938 რეპეტიციიდან მოიხსნა, რადგან მწერალი 1937 რეპრესირებული იყო; რეაბილიტირებულია სიკვდილის შემდეგ), საბავშვო პიესა „ჭინჭარი“ (იდგმებოდა თბილისის მოზარდ მაყურებელთა თეატრში) და სხვ. ბააზოვის პროზაული ნაწარმოებებიდან აღსანიშნავია მოთხრობები „შემარიას უკანასკნელი სიტყვა“ და „გელათის ქუჩის დასასრული“ (ორივე 1931), ტრილოგიად ჩაფიქრებული რომანი „ფეთხაინი“ (1934, ნაწილი რუსულად — 1936) და სხვა. 1938 წელს ემსხვერპლა საბჭოთა პოლიტიკურ რეპრესიებს.
სოფიო ბააზოვა

სოფიო აბრამის ასული ბააზოვა (დ.7 იანვარი, 1910/ ძვ. სტ.25 დეკემბერი, 1909, , ქ. ბელაია-ცერკოვი, კიევის ოლქი — გ. 1990) — ნევროპათოლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1960), პროფესორი (1965), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1967).

ბიოგრაფია
დაამთავრა კიევის სამედიცინო ინსტიტუტი. 1959–1985 იყო ი. კონიაშვილის სახელობის კურორტოლოგიისა და ფიზიოთერაპიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ნევროლოგიური განყოფილების გამგე, 1985-დან კონსულტანტია. დაამუშავა ჰემიპარეზების თბილისის თერმულ-გოგირდოვანი წყლის აბაზანებით მკურნალობისა და ცენტრალური ნერვული სისტემის დაავადებების ფიზიობალნეოლოგიური მკურნალობის მეთოდები. შეისწავლა კიბერნეტიკული ანალიზის მნიშვნელობა პროგნოზისა და რეაბილატაციისათვის ნერვული სისტემის დაავადებების საკურორტო ფაქტორებით მკურნალობის დროს.
ივანე ბაბალაშვილი

ივანე პავლეს ძე ბაბალაშვილი (დ. 2 ნოემბერი, 1906, თბილისი— გ. 2 ოქტომბერი, 1983, იქვე) — ქართველი გენერალ-მაიორი (1945), ისტორიის მეცნიერებათა კანდიდატი (1969).

დაამთავრა ქართული გაერთიანებული სამხედრო სკოლა (1925), მ. ფრუნზეს სახელობის სამხედრო აკადემია (დაუსწრებლად, 1941), გენერალური შტაბის აკადემია (1948). მონაწილეობდა 1924 წლის აგვისტოს აჯანყების ჩახშობაში. 1939–1941 წლებში ცხენოსანი დივიზიის არტილერიის უფროსი იყო. მეორე მსოფლიო ომის დროს იბრძოდა ჩრდილოეთ კავკასიაში, ყირიმში; ჯერ 47-ე არმიის არტილერიის შტაბის უფროსი იყო, შემდეგ მეთაურობდა 414-ე, 392-ე ქართულ მსროლელ დივიზიებს. 1948-1965 წლებში სამეთაურო თანამდებობები ეკავა საბჭოთა კავშირის შეიარაღებულ ძალებში. 1957-1958 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამხედრო კათედრის გამგე იყო, 1965 წლიდან თადარიგში გავიდა.

ჯილდოები
ლენინის ორდენი
2 წითელი დროშის ორდენი
2 წითელი ვარსკვლავის ორდენი
გიორგი ბაბილოძე

გიორგი იოსების ძე ბაბილოძე (დ. 20 აპრილი, 1911, სოფ. ტარა, ომსკის ოლქი ― გ. 19 აგვისტო, 1990, თბილისი) — ქართველი სპორტსმენი (სპორული ტანმოვარჯიშე). ქართველ ტანმოვარჯიშეთა ძველი თაობის წარმომადგენელი. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1947), საბჭოთა კავშირის დამსახურებული მწვრთნელი (1957), საკავშირო კატეგორიის მსაჯი (1940), საქართველოს ფიზკულტურისა და სპორტის დამსახურებული მუშაკი (1971).

ბიოგრაფია
1937 წელს დაამთავრა ამიერკავკასიის ინდუსტრიული ინსტიტუტი, ხოლო 1947 წელს ფიზკულტურის ცენტრალური საკავშირო ინსტიტუტის ფილიალი. საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი ორძელზე (1939). ამავე წელს გაიმარჯვა პროფკავშირთა საკავშირო ასპარეზობაში და მიიღო აბსოლუტური ჩემპიონის პირველი ოქროს მედალი.

1940 წელს იგი იყო საკავშირო ჩემპიონატის ოქროს ლაურეატი რგოლებზე ვარჯიშში. 1934 წელს გაიმარჯვა საქართველოს ტანმოვარჯიშეთა ნაკრების პირველი საკავშირო ჩემპიონატის გუნდურ ასპარეზობაში. საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის მესამე პრიზიორი (1932), საკავშირო პროფკავშირების აბსოლუტური ჩემპიონი მრავალჭიდში (1939). მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

მიღწევები
1971 — საქართველოს ფიზკულტურისა და სპორტის დამსახურებული მუშაკი
1957 — საბჭოთა კავშირის დამსახურებული მწვრთნელი
1947 — საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი
1940 — საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი (რგოლებზე ვარჯიში)
1940 — საკავშირო კატეგორიის მსაჯი
1939 — საკავშირო პროფკავშირების აბსოლუტური ჩემპიონი მრავალჭიდში
1939 — საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი (ორძელზე ვარჯიში)
გრიგოლ ბაბილოძე

გრიგოლ ბაბილოძე (დ. 8 აპრილი, 1908, სოფ. თხინვალი, ოზურგეთის მაზრა ― გ. 15 ივნისი, 1981, ბათუმი) — ქართველი პედაგოგი, პედაგოგიკის მეცნიერებათა კანდიდატი (1958).

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პედაგოგიური ფაკულტეტი, ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას აჭარაში. სხვადასხვა დროს იყო სკოლის დირექტორი, განათლების განყოფილების გამგე, სამასწავლებლო ინსტიტუტის ლექტორი, ბათუმის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის პედაგოგიკა-ფსიქოლოგიის კათედრის გამგე (1962–1974). ხელმძღვანელობდა საქართველოს პედაგოგიური საზოგადოების აჭარის განყოფილებას. მნიშვნელოვანი ნაშრომები შექმნა აჭარის სახალხო განათლების ისტორიის დარგში.