დიდი ოყარი

დიდი ოყარი, უწინ ოყარის გვარში იყო, დღეისათვის წყაროების უმრავლესობა ყანჩის გვარში აერთიანებს. ზოგჯერ ცალკე გვარში გამოიყოფა — .

ქვესახეობები
ცნობილია 4 ერთმანეთთან ახლოს მდგომი ქვესახეობა:
. . (, 1758) – ჩრდილოური დიდი თეთრი ყანჩა. ნომინალური სახეობა, გავრცელებულია პალეარქტიკაში, გვხვდება საქართველოში.

ქვესახეობებს შორის განმასხვავებელია შეფერილობა, გამრავლების პერიოდი და ზომა. სამხრეთულ თეთრ ყანჩას ზოგიერთი მეცნიერი ცალკე სახეობად გამოჰყოფს, თუმცა წყაროთა უმრავლესობის თანახმად, ის დიდი ოყარის ქვესახეობაა.

აღწერა
საკმაოდ მსხვილი ფრინველია, მასა 912–1140 გრამს აღწევს. როგორც წესი, მამალი დედალზე დიდი ზომისაა. შეფერილია მთლიანად თეთრად. ნისკარტი გრძელი, სწორი, ფერად ყვითელია. ფეხები და თითები გრძელია, მუქი რუხი ფერისა. კისერიც გრძელია, ლათინური -ის ფორმის. კუდი მოკლე და სოლისებური ფორმისაა. შემოდგომის ბუმბულცვენის შემდეგ მამალსა და დედალს სხეულის ზედა მხარეზე მხრებიდან ეზრდება გვერდებზე და კუდის უკან გაშვერილი თეთრი ბუმბული. გამრავლების პერიოდში ეს ბუმბული იბღუნძება და ბრტყელი ხდება, კუდის უკან ნემსისებური გაგრძელებები აქვს. ნისკარტი ამ პერიოდში ნარინჯისფერ-ყვითელ ელფერს იღებს მუქი წვეროთი. წვივის ბუმბულით დაუფარავი ნაწილი უვარდისფრდება. ლაგამი მწვანე ფერისაა. თავისებური ქოჩორი, რომელიც სხვა ყანჩებს ჩვეულებრივ ახასიათებს, დიდ ოყარს არ გააჩნია. ხმა — უხეში ხრინწიანი ტკაცანი, ადის ზღვის დონიდან 1800 მეტრამდე. გამრავლების პერიოდში საკვებს ახლომახლო ეძებს, მაგრამ მისი ნაკლებობის შემთხვევაში 6–20 კმ-ითაც კი გადაადგილდება. ბუდობს დიდ კოლონიებში, ხშირად ერთიანდება სხვა სახეობის ყანჩებში, როგორიცაა დიდი ცისფერი ყანჩა და თოვლის ყანჩა. ერთი წლის განმავლობაში იძლევა შთამომავლობის მხოლოდ ერთ თაობას. ზომიერ განედებში მრავლდება გაზაფხულსა და ზაფხულში, როდესაც საკვების დიდი ნაირსახეობაა, ტროპიკებში შეჯვარება ნებისმიერ დროს შეიძლება მოხდეს. იგი რამდენიმე წლის მანძილზე ინახება, თუმცა კოლონია შეიძლება სხვა ადგილზე გადავიდეს ან წყვილმა სხვა ხე აირჩიოს. მასალებს აგროვებენ ყველა შესაძლო ხერხით, მეზობლად მდებარე ბუდეებიდან მოპარვითაც კი. ჩვეულებრივ მათ მამალი აგროვებს, რა დროსაც დედალი მიზიდულ მასალებს ბუდეში ათავსებს (აშენებს მას).

დედალი დებს 3–6 მოცისფრო-მწვანე კვერცხს 2–3 დღის ინტერვალით. მისი სიგრძეა დაახლოებით 55–60 მმ, სიგანე 40-43 მმ.

მტაცებლები და მავნებლები
ზრდასრულ ოყარს ბუნებრივი მტრები იშვიათად მოეპოვება. ზოგჯერ ისინი ნიანგების მსხვერპლი ხდებიან. ახალგაზრდა ფრინველებს ცხოვრების პირველ წელს არწივები (მთის არწივი, ბეგობის არწივი) და თეთრკუდა ფსოვები მტრობენ. დიდი ოყარის კვერცხებზე ყვავები, ამერიკული სვავები და ენოტები ნადირობენ.

მავნებლებიდან რეგისტრირებულია ტრემატოდების — სამი, ნემატოდების — ხუთი და აკანთოცეფალების ერთი სახეობა. სიკვდილიანობა ამ ფრინველებში მაღალია, განსაკუთრებით ბუდეში ყოფნის დროს ან დაფრთიანებიდან რამდენიმე თვის განმავლობაში. მისი სიკვდილიანობა სიცოცხლის პირველ წელს 76 %-ია, ხოლო მომდევნო წლებში — 26 %. საფრთხეს უქმნის ადამიანის საქმიანობის შედეგად მისი ადგილსამყოფელის დეგრადაცია. დღეს, -ის მონაცემებით, შედის მინიმალური რისკის ქვეშ მყოფ ცხოველთა კატეგორიაში .

საინტერესო ფაქტები
დიდი ოყარი არის ოდიუბონის ეროვნული საზოგადოების, ჩრდილოეთ ამერიკაში ერთ-ერთი უძველესი ეკოლოგიური ორგანიზაციის, სიმბოლო (1953 წლიდან).
ადგილებში, სადაც სხვადასხვა სახეობის ფრინველები შერეულად ბუდობენ, დიდი ოყარები, ხშირად, პირველები ჩადიან.
ფრენენ ნელა, მაგრამ ძლევამოსილად: წამში ფრთის ორი მოქნევით ავითარებენ 40 კმ/სთ სიჩქარეს.
საკვებს ძირითადად სირბილის დროს მოიპოვებს, თუმცა ხანდახან ცურვის დროს იჭერს მსხვერპლს, ზოგჯერ კი ყარაულობს მას.
ყველაზე ხნიერი დიდი ოყარი 22 წლისა და 10 თვის ინდივიდი იყო, რომელიც ოჰაიოში დააფიქსირეს.

გალერეა