iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სტიკისჰოულმური

სტიკისჰოულმური  — ქალაქი და სათემო ისლანდიაში.

ქალაქი სტიკისჰოულმური მდებარეობს ისლანდიის დასავლეთ ნაწილში, ვესტურლენდის რეგიონში.

სტიკისჰოულმურის ფართობი შეადგენს 10 კმ². მოსახლეობის რაოდენობა — 1.103 ადამიანს (2007 წლის მონ.). მოსახლეობის სომჭიდროვე 110 კაცი./კმ². მოსახლეობის ძირითადი საქმიანობა არის მეთევზეობა და ტურისტული სერვისები.

ისტორია
ქალაქ სტიკისჰოულმურის ტერიტორიაზე დასახლება წარმოიქმნა1550 წელს.
მემფისი (ეგვიპტე)

მემფისი — ანტიკური ქალაქი ძველ ეგვიპტეში, ქვემო ეგვიპტის ერთ-ერთი პირველი ნომის, ანებ-ჰეტჩის დედაქალაქი. მისი ნანგრევები დღეს თანამედროვე ქალაქ ჰელუანის სიახლოვეს მდებარეობს, კაიროს სამხრეთით.

ლეგენდის თანახმად, რომელიც უკავშირდება ქურუმ მანეთონს, ქალაქი ფარაონმა მენესმა დააარსა დაახლოებით ძვ. წ. 3000 წელს. ძველი სამეფოს პერიოდში ის ეგვიპტის დედაქალაქი იყო და წარმოადგენდა უმნიშვნელოვანეს ქალაქს ხმელთაშუა ზღვის რეგიონის ანტიკურ ისტორიაში. მას ნილოსის დელტაში სტრატეგიული პოზიცია ეკავა. მემფისის მთავარ ნავსადგურთან განლაგებული იყო სახელოსნოები, ფაბრიკები და საწყობები, რომლებიც სურსათ-სანოვაგესა და სხვა საქონელს მთელი სამეფოს მასშტაბით ანაწილებდნენ. მის ოქროს ხანაში, მემფისი ყვაოდა როგორც რეგიონის სავაჭრო და რელიგიური ცენტრი.

ჰეროდოტეს ცნობით, მემფისიის გარშემო ფარაონმა მენესმა ააგო ჯებირი, რომელსაც უნდა დაეცვა ქალაქი ადიდებული ნილოსის წყლისაგან.

მემფისის მფარველად მიიჩნეოდა ღმერთი პტა, ხელოსნების მფარველი. მისი დიდებული ტაძარი ქალაქის ერთ-ერთი გამორჩეული სტრუქტურა იყო. მისი სახელი ბერძნულად გამოითქმოდა როგორც (აი გი პტოს), ამიტომ ზოგიერთ ისტორიკოსს მიაჩნია, რომ აქედან იღებს სათავეს ქვეყნის თანამედროვე სახელი ეგვიპტე.

მემფისის ისტორია მჭიდროდაა დაკავშირებული მთლიანად ძველი ეგვიპტის ისტორიასთან. მისი დაცემის მიზეზად მიაჩნიათ ეკონომიკური მნიშვნელობის დაკარგვა გვიანდელ ანტიკურ ხანაში, როდესაც ეს ფუნქციები ზღვის სანაპიროზე მდებარე ქალაქმა ალექსანდრიამ გადაიბარა. მემფისის რელიგიური მნიშვნელობა ახ. წ. 380 წელს გამოსული თესალონიკის ედიქტის შემდეგ დაეცა.

ძველი დედაქალაქის ნანგრევები დღეს ცხადად ასახავს მის დიდებულ წარსულს. 1979 წლიდან, გიზის პირამიდების კომპლექსთან ერთად შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში. არეალი საზოგადოებისთვის ღიაა, როგორც მუზეუმი ღია ცის ქვეშ.
ვატნაიეკუდლი

ვატნაიეკუდლი  — უდიდესი საფარული მყინვარი ისლანდიაში. მდებარეობს კუნძულის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში და მისი ტერიტორიის 8 % უჭირავს (8 133 კმ²). მოცულობით ვატნაიეკუდლი უდიდესია ევროპაში, ხოლო ტერიტორიით — მეორე.

ყინულის საშუალო სისქე 400 მეტრია, მაქსიმალური — 1000 მეტრი. ისლანდიის უმაღლესი წერტილი, პიკი ჰვანადალსჰნუკური (2110 მ), მდებარეობს ვატნაიეკუდლის სამხრეთ ზღვარზე, სკაფტაფედლის ეროვნულ პარკთან ახლოს. მყინვარის ქვეშ არის რამდენიმე ვულკანი. უკანასკნელ წლებში ვატნაიეკუდლი თანდათანობით მცირდება, შესაძლოა კლიმატის ცვლილების გამო.

მყინვარი კვებავს რამდენიმე მყინვარულ ტბებს, მათ შორის იეკულსაურლოუნსა და გრანალოუნს.
ვადი-ალ-ხიტანი

ვადი-ალ-ხიტანი (არაბ. ‎ ვეშაპების ხეობა) — პალეონტოლოგიური ძეგლი ეგვიპტეში, ელ-ფაიუმის საგუბერნატოროში, კაიროდან 150 კმ-ით სამხრეთ დასავლეთით. არეალში აღმოჩენილია ასეულობით განმარხებული ვეშაპის უძველესი ფორმა, რის გამოც 2005 წლიდან ტერიტორია შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში. აქ ცხადი ხდება ვეშაპების ევოლუციის ერთ-ერთი უდიდესი საიდუმლო - ოკეანის ეს ძუძუმწოვარი თავდაპირველად ხმელეთის ცხოველი ყოფილა. სხვაგან არსად მსოფლიოში არ მოიპოვება ამ რიცხვის, კონცენტრაციისა და ხარისხის ნამარხები.

ნამარხები შეიძლება არ იყოს უძველესი სხვებთან შედარებით, მაგრამ ამ ტერიტორიაზე თავმოყრილია მათი დიდი კონცენტრაცია. ამავე დროს, იმდენად მაღალია მათი შემონახულობის ხარისხი, რომ ხელუხლებელია ზოგიერთი ჩონჩხის მუცლის შიგთავსიც კი. აღმოჩენილი სხვა უძველესი ცხოველების ნამარხები, მაგალითად ზვიგენების, ნიანგების, ხერხი-თევზების, კუების და სკაროსების, საშუალებას იძლევა გაცოცხლდეს ის ბუნებრივი გარემო და ეკოლოგიური პირობები, რომელიც მათ დროს, მილიონობით წლის წინ იყო.

პირველი ნამარხი ჩონჩხები 1902-1903 წლებში აღმოაჩინეს, მაგრამ მომდევნო 80 წლის განმავლობაში ის ნაკლები ყურადღების ცენტრში იყო, რაც დიდწილად განპირობებული იყო ტერიტორიის ძნელად მისადგომობით. 1980-იანი წლებიდან არეალისადმი ინტერესი გაიზარდა, მას ნამარხების უამრავი კოლექციონერი მოაწყდა და გატანილ იქნა მრავალი ძვალი, რაც იმის მიზეზი გახდა, რომ ტერიტორია დახურულად გამოცხადდა.
მანა-პულსის ეროვნული პარკი

მანა-პულსი — ველური ბუნების ნაკრძალი ჩრდილოეთ ზიმბაბვეში, გაფორმებულია ეროვნულ პარკად. რეგიონი მდებარეობს მდინარე ზამბეზის ქვედაწელში, სადაც მდინარის დაბლობი ყოველ წვიმიან სეზონზე ტბების არეალად იქცევა. როდესაც ტბები თანდათან უკან იხევს და შრება, რეგიონი წყლის საძებრად გამოსულ მრავალ ცხოველს იზიდავს, რის შედეაგდაც ის აფრიკის ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ სპორტული ნადირობის ტერიტორიად იქცევა.

შონას ენაზე მანა ოთხს ნიშნავს, რაც წარმოსდგება იმ ოთხი დროებითი ტბორისგან, რომელიც მდინარე ზამბეზის შუაწელზე წარმოიქმნება. 2 500 კმ² ფართობის მქონე ეს ტერიტორია, რომელიც მოიცავს მდინარის ნაპირებს, კუნძულებს, ქვიშიან ტბორებს, მაგნოლიის, გარეული ლეღვისა და ბაობაბის ტყეებს, სამხრეთ აფრიკის ერთ-ერთ ყველაზე ნაკლებად განვითარებულ ეროვნულ პარკს წარმოადგენს. ოთხმოციანი წლების დასაწყისში, ამტერიტორიაზე გადაწყვეტილი იყო ჰიდროელექტროსადგურის მშენებლობა, რომელიც მოშლიდა დატბორვებს, მაგრამ იმის გამო, რომ 1984 წელს პარკი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შევიდა, გეგმა აღარ განხორციელდა.
მატობოს ეროვნული პარკი

მატობოს ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი სამხრეთ ზიმბაბვეში. მდებარეობს მატობოს ბორცვების შუაგულში - გრანიტის გორაკებიან და ხეებით დაფარულ ხეობაში, რომელიც ქალაქ ბულავაიოდან 35 კმ-ით სამხრეთით იწყება. გრანიტის ბორცვები 2 000 მლნ წლის წინ ჩამოყალიბდა. ისინი დაფარულია რიყის ქვებითა და სხვადასხვა მცენარეულობით. მიზილიკაზმა, ნდებელის ხალხის ფუძემდებელმა ამ ტერიტორიას „მელოტი თავები" უწოდა.

ბორცვები 3100 კმ² ტერიტორიას მოიცავს, რომელთაგან 424 კმ² ეროვნულ პარკადაა გამოცხადებული, დანარჩენი ტერიტორია კი კომუნალურ მიწას წარმოადგენს, მცირე რაოდენობით გვხვდება ფერმერული მეურნეობებიც. პარკი მოიცავს ულამაზეს პეიზაჟებს - წარმტაც ბალანსს კლდეებსა და შთამბეჭდავ ხედებს ტჰულის, მტშელელეს, მალემეს და მპოპომას მდინარეების ხეობების გასწვრივ. პარკის ტერიტორიის 100 კმ² სპორტული ნადირობის ტერიტორიას წარმოადგენს, ამ ნაწილში გავრცელებულია თეთრი და შავი მარტორქები. გორაკების უმაღლესი მწვერვალი (1549 მ) პარკის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში მდებარეობს და მას გულატის უწოდებენ.

მატობო უძველესი ეროვნული პარკია ზიმბაბვეში, ის 1926 წელს შეიქმნა. ტერიტორია გამოირჩევა განსაკუთრებული ბიომრავალფეროვნებით. აღრიცხულია 200 სახეობის ხე, მათ შორის აკაცია, ველური მსხალი, ქაღალდის ხე. ასევე მრავალნაირი ალოე და ბალახის ასზე მეტი სახეობა.

პარკი ასევე გამოირჩევა ფაუნის მრავალფეროვნებით. გავრცელებულია 175 სახეობის ფრინველი, 88 სახეობის ძუძუმწოვარი, 39 გველი და 16 სახეობის თევზი.

2003 წლიდან, მატობოს ბორცვები შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში. როგორც მას იუნესკო აღწერს, „ტერიტორია წარმოსახავს გრანიტის საფარზე აღმართულ რელიეფის განსხვავებულ ფორმებს, რომელთაც ზიმბაბვეს ტერიტორიის დიდი ნაწილი უჭირავთ".
გადაღუნვის წერტილი

მათემატიკაში, კერძოდ მათემატიკურ ანალიზში ფუნქციის გადაღუნვის წერტილი ეწოდება წერტილს, სადაც ფუნქციის გრაფიკი იცვლის ამოზნექილობას, ანუ გადადის ამოზნექილობიდან ჩაზნექილობაში ან პირიქით.

განმარტება
ფუნქციის გადაღუნვის წერტილის ფორმალური განმარტება სხვადასხვანაირად შეიძლება:

წერტილი, სადაც ფუნქციის მეორე რიგის წარმოებული ნიშანს იცვლის. ანუ, წერტილი რომლის სხვადასხვა მხარესაც მეორე რიგის წარმოებული სხვადასხვა ნიშნის მქონეა.
წერტილი, რომელშიც ფუნქციის გრაფიკის მხები წრფე კვეთს ფუნქციის გრაფიკს.

აუცილებელი, მაგრამ არა საკმარისი პირობა
თუ გვაქვს ტოლობა \ =0, ეს ჯერ კიდევ არ ნიშნავს, რომ ფუნქციას ამ წერტილში გადაღუნვის წერტილი გააჩნია. დამატებით საჭიროა, რომ წერტილში ნულისგან განსხვავებული ყველაზე დაბალი რიგის წარმოებული კენტი რიგის იყოს (ანუ მესამე, მეხუთე და ა.შ.). თუ ეს არ სრულდება, მაშინ წერტილი გადაღუნვის არაა, ამის მაგალითია ფუნქცია \ =^4 (პირველი არანულოვანი წარმოებული წერტილში 0 მე-4 რიგისაა).
ხამი

ხამი — ძველი ქალაქის ნანგრევები თანამედროვე ზიმბაბვეს ტერიტორიაზე. ერთ დროს ის ბუტუას სამეფოს დედაქალაქი იყო. მდებარეობს თანამედროვე ქალაქ ბულავაიოდან 22 კმ-ით დასავლეთით. მისი ნანგრევები ამჟამად ზიმბაბვეს ეროვნულ მონუმენტს წარმოადგენს. 1986 წლიდან ასევე შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

ბუტუას სამეფო არაბი და პორტუგალიელი ვაჭრებისთვის ოქროს მთავარ წყაროს წარმოადგენდა. რეგიონი პირველად 1512 წლის ჩანაწერებშია მოხსენიებული. 1683 წლამდე, სამეფოს ტორვას დინასტია მართავდა. მისი მოსახლეობა კალანგას ხალხის წინაპრად მიიჩნევა. 1683 წელს სამეფო როზვის იმპერიამ დაიპყრო.

 საუკუნეში როზვის იმპერიამ ქალაქი გადაწვა და მიწასთან გაასწორა. ხამის კომპლექსი მოიცავს წრიულ, ზოგჯერ დატერასებულ ხელოვნურ პლატფორმებს, რომლებსაც გარს კედლები აკრავს. ულამაზესი, 6 მეტრი სიმაღლისა და 68 მ სიგრძის დეკორირებული საყრდენი კედლები მთელს სიგრძეზე ჭადრაკის დაფისებურადაა მოხატული. პლატფორმების სიმაღლე 2-7 მეტრია და ნაგებია თიხით.
ევრობასკეტი 2011 ჯგუფი C

ჯგუფი — ევრობასკეტი 2011-ის მესამე ჯგუფი, სადაც მატჩები გაიმართა 2011 წლის 31 აგვისტოდან - 5 სექტემბრის ჩათვლით. ჯგუფის ყველა თამაში ჩატარდა ალიტუს არენაზე ქალაქ ალიტუსში, ლიეტუვა.

ჯგუფში წარმოდგენილნი იყვნენ ბოსნია და ჰერცეგოვინის, მაკედონიის, ხორვატიის, ჩერნოგორიის, საბერძნეთისა და ფინეთის ნაკრებები. სამი საუკეთესო ნაკრები გადავიდა მეორე რაუნდში.

ცხრილი
31 აგვისტო
ჩერნოგორია – მაკედონია
საბერძნეთი – ბოსნია და ჰერცეგოვინა
ხორვატია – ფინეთი
1 სექტემბერი
ბოსნია და ჰერცეგოვინა – ჩერნოგორია
ფინეთი – საბერძნეთი
მაკედონია – ხორვატია
3 სექტემბერი
ფინეთი – ბოსნია და ჰერცეგოვინა
საბერძნეთი – მაკედონია
ხორვატია – ჩერნოგორია
4 სექტემბერი
მაკედონია – ფინეთი
ჩერნოგორია – საბერძნეთი
ბოსნია და ჰერცეგოვინა – ხორვატია
5 სექტემბერი
ფინეთი – ჩერნოგორია
საბერძნეთი – ხორვატია
მაკედონია – ბოსნია და ჰერცეგოვინა
კომოეს ეროვნული პარკი

კომოეს ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი ჩრდილოეთ კოტ-დ'ივუარში, 1983 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. მდებარეობს ზანზანის ოლქში. მის დასავლეთით მდებარეობს ქალაქი კონგი და მდინარე კომოე, აღმოსავლეთით ქალაქი ბუნა. დასავლეთით აგრეთვე ესაზღვრება მდინარე შავი ვოლტა, რომელზეც გადის სახელმწიფო საზღვარი კოტ-დ'ივუარსა და ბურკინა-ფასოს შორის. პარკის იუნესკოს ძეგლთა სიაში შესვლის მიზეზი იყო მდინარე კომოეს გარშემო გავრცელებული მცენარეთა მრავალფეროვნება, რომელიც მოიცავს უძველესი ნოტიო ტროპიკული ტყეების ნარჩენებს. იმის გამო, რომ ეს ეროზირებული რეგიონი ორ დიდ მდინარეს შორის მდებარეობს, მიწა ნესტიანია და ბალახიანი, რაც ხელსაყრელია უფრო მეტი ბიომრავალფეროვნებისთვის, ვიდრე ეს მეზობელი რეგიონებშია. 2003 წლიდან, იუნესკომ პარკი საფრთხის ქვეშ მყოფ ძეგლთა სიაში გადაიტანა, რისი მიზეზიც უკანონო ნადირობა, ტერიტორიის საქონლის საძოვრად გამოყენება და უგულისყურო მენეჯმენტია.

მდინარე კომოეს დაბლობი სეზონურად იფარება ბალახით, რის გამოც ის მრავალ ცხოველს იზიდავს. აქ ასევე გავრცელებულია აფრიკული ნიანგის სამივე სახეობა — ნილოსის ნიანგი, პატარა დინგიანი ნიანგი და ჯუჯა ნიანგი . ტერიტორიაზე სეზონურად თავს იყრიან გადამფრენი ფრინველები.

2017 წელს ამოიღეს საფრთხის ქვეშ მყოფ ძეგლთა სიიდან.
კაჰუზი-ბიეგის ეროვნული პარკი

კაჰუზი-ბიეგის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის აღმოსავლეთ ნაწილში. მდებარეობს სამხრეთი კივუს პროვინციის ქალაქ ბუკავუდან 50 კმ-ით დასავლეთით, კივუს ტბის დასავლეთ ნაპირისა და რუანდის საზღვრის სიახლოვეს.

პარკი აღმოსავლეთის დაბლობის გორილის ერთ-ერთი უკანასკნელი თავშესაფარია. იმ კონფლიქტების ჭირ-ვარამის გამო, რომელიც აფრიკის ამ ნაწილში 1990-იანი წლებიდან მიმდინარეობდა, მთელი სახეობის მხოლოდ 600 ასეთი გორილა გადარჩა ცოცხალი. სწორედ იმ მიზეზით, რომ გორილის ეს სახეობა მხოლოდ ამ ტერიტორაზეღაა შემორჩენილი, 1980 წელს პარკი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. ომმა გორილებთან დაკავშირებით მართლაც საგანგაშო მდგომარეობა მოიტანა, მას შეეწირა მათი 60 %, დაახლოებით 300 ერთეული. კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში ამჟამად მიმდინარე არეულობები ხშირად პარკის საზღვრებს შიგნით გრძელდება, რასაც მოსდევს მისი ძარცვა, ტყეების გადაწვა და ცხოველებზე უკანონო ნადირობა. ამ მიზეზით, 1997 წელს იუნესკომ ის საფრთხის ქვეშ მყოფ ძეგლთა სიაში გადაიტანა.

პარკს სახელი ეწოდა მის ტერიტორიაზე მდებარე ორი ჩამქრალი ვულკანის — კაჰუზის (3308 მ) და ბიეგას (2790 მ) გამო.
სალონგის ეროვნული პარკი

სალონგის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში. მდებარეობს მდინარე კონგოს აუზში. წარმოადგენს აფრიკის ნოტიო ტროპიკული ტყეების უდიდეს რეზერვს, რომელიც მოიცავს 36 000 კმ² ტერიტორიას. პარკში გავრცელებულ ცხოველთა შორის არიან: ჯუჯა შიმპანზეები, სალონგის მაიმუნები , ზაირის ფარშავანგები, ტყის სპილოები, აფრიკული პატარა დინგიანი ნიანგები და ა. შ. 1984 წლიდან პარკი შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში. ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში მიმდინარე სამოქალაქო ომის გამო, იუნესკომ ის 1999 წელს საფრთხის ქვეშ მყოფ ძეგლთა სიაში გადაიტანა. 2021 წლის 19 ივლისს იუნესკომ ეროვნული პარკი საფრთხის ქვეშ მყოფი ძეგლების სიიდან ამოიღო.
ჰარი პოტერი და ცეცხლოვანი თასი (ვიდეო თამაში)

„ჰარი პოტერი და ცეცხლოვანი თასი“ — ვიდეო თამაში, რომელიც ეფუძნება ამავე სახელწოდების რომანს და ფილმს. იგი გამოვიდა 2005 წლის ნოემბერში.

თამაში წინამორბედებისგან გამოირჩევა იმით, რომ მთავარი პერსონაჟები ვიზუალურად უფრო ახლოს არიან თავის კინოანალოგებთან. სიუჟეტით, ჰარის მოულოდნელად ირჩევენ სამი ჯადოქრის შეჯიბრის მონაწილედ. თამაშის მსვლელობისას მოთამაშე აგროვებს ქულებს, სხვადასხვა ნივთს და დაბრკოლებების გადალახვას ცდილობს.
ფარახეთი

ფარახეთი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ონის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ახალი ჩორდი, სევა, შარდომეთი, ჭიბრევი). მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთზე. ზღვის დონიდან 1000 მეტრის სიმაღლეზე, ონიდან 13 კილომეტრში.

დემოგრაფია
1901 წლის მონაცემებით ფარახეთის სასოფლო საზოგადოება მოიცავდა 4 სოფელს და 3016 ადამიანს. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 49 ადამიანი.
სიგიზმუნდის სვეტი

სიგიზმუნდის სვეტი — სვეტი სასახლის მოედანზე, ვარშავაში. სვეტზე დგას ქანდაკება სიგიზმუნდ ვაზასი, რომელმაც 1596 წელს პოლონეთის დედაქალაქი კრაკოვიდან ვარშავაში გადაიტანა. მთლიანი სვეტის სიმაღლე 8,5 მეტრი, ხოლო მეფის ძეგლის სიმღლე კი 2,75 მეტრია. სიგიზმუნდს ერთ ხელში ჯვარი, ხოლო მეორეში მახვილი უჭირავს.

ისტორია
სვეტი მის პატივსაცემად აღმართა ვლადისლავ ვაზამ 1644 წელს. სვეტი და ქანდაკება იტალიელმა კლემენტე მოლიმ შექმნა. ძეგლი რამდენიმეჯერ განაახლეს - საუკუნეებში. 1885-1887 წლებში არსებული სვეტი ახალი, გრანიტის სვეტით შეცვალეს. 1944 წელს, მეორე მსოფლიო ომის დროს, გერმანელების მიერ ვარშავის განადგურებისას სვეტი განადგურდა. თუმცა 1949 წელს სვეტი ხელახლა აღმართეს, როგორც ქალაქის აღდგენის სიმბოლო. სვეტის ორიგინალური ნაწილები ინახება ვარშავის სამეფო სასახლეში.
გარამბის ეროვნული პარკი

გარამბის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაშიი, შეიქმნა 1938 წელს. აფრიკის ეს ერთ-ერთი უძველესი ეროვნული პარკი 1980 წელს იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა. გარამბის ტერიტორიაზე ბინადრობენ მსოფლიოში შემორჩენილი გარეული ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქის (სუდანის თეთრი მარტორქა) უკანასკნელი წარმომადგენლები. მსხვილ ძუძუმწოვართაგან აქ ასევე ბინადრობენ სპილოები, ჩრდილოეთის ჟირაფები და ჰიპოპოტამები. ლანდშაფტი შედგება ვრცელი სავანების, საძოვრებისა და ტყეებისგან, რომლებთანაც შერწყმულია მდინარის ხეობები და ჭაობიანი დეპრესიები. პარკის ტერიტორიაზე მარტორქებზე უკანონო ნადირობის გამო, 1996 წელს იუნესკომ ის საფრთხის ქვეშ მყოფ ძეგლთა სიაში გადაიტანა.

პარკი ასევე ცნობილია აფრიკული სპილოს მოშინაურების პროგრამით, რომელიც 1960-იან წლებში დაიწყო და რომელიც მიზნად ისახავდა ამ ველური ცხოველებით ტურისტების სეირნობას.
პოპსა

პოპსა ( წარმოდგება ინგლ. — "პოპულარულები"-დან) — საბჭოთა დროიდან გავრცელებული ტერმინი, რომელიც ქართულში შემოვიდა რუსული ენიდან და აქვს ორი მნიშვნელობა:

გაფუჭება - დღეისათვის ეს ტერმინი ამ მნიშვნელობით აღარ გამოიყენება.
დაბალი ხარისხის მუსიკა - ძირითადად ეხება პოპ-მუსიკას.

მნიშვნელობები
„პოპსას“ ძირითადად უწოდებენ სხვადასხვა სიმღერას, მუსიკალურ პიესას და ა.შ. აქვს უარყოფითი მნიშვნელობა და შესაძლოა, წარმოადგენდეს რომელიმე პიროვნების სუბიექტურ აზრს ამა თუ იმ მუსიკალურ ნამუშევარზე.

ტერმინი „პოპსა“ შესაძლოა, გულისხმობდეს ნებისმიერ კომერციული კუთხით წარმატებულ მუსიკალურ ნომერს, განურჩევლად მისი ხარისხისა და პროფესიონალიზმის სუბიექტური შეფასებისა. ტერმინს იყენებენ როგორც მუსიკოსები, ასევე მუსიკალური ჟურნალისტები.

ხელოვნებათმცოდნე ტატიანა სტაროსტინას აზრით, „პოპსა შეიძლება ეწოდოს არა მხოლოდ მუსიკას, არამედ თანამედროვე კულტურის გარკვეულ ფენებს, როგორიც არის ლიტერატურა და კინო. ასეთი ნაშრომის ძირითადი დანიშნულებაა ადამიანის ხანმოკლე მოთხოვნების დაკმაყოფილება“.

წარმოშობა
ტერმინი გავრცელდა 1980-იანი წლების ბოლოს, თავდაპირველად - მხოლოდ პოპ-მუსიკოსებთან მიმართებაში, მაგრამ როკ-მუსიკასთან მას 1980-იანების დასაწყისშიც იყენებდნენ.

ერთ-ერთ ინტერვიუში იური ჩერნავსკიმ განაცხადა, რომ, როგორც პროდიუსერმა, სპონტანურად მოიგონა ეს ტერმინი, შეაერთა რა ორი სიტყვა - ’ასა’ და ’პოპი’.

საქართველოში, როგორც წესი, ამ სიტყვის ანალოგად იყენებენ „პაპსას“.
ოკაპის ნაკრძალი

ოკაპის ველური ბუნების ნაკრძალი — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. მდებარეობს მდინარე იტურის აუზის ტენიან ტროპიკულ ტყეში, სუდანისა და უგანდის საზღვართან. ნაკრძალი მოიცავს 14 000 კმ² ტერიტორიას, რომლის 1/5-ს ტყეები შეადგენს.

ოკაპის ნაკრძალი იუნესკოს სიას 1997 წელს დაემატა. მის მთავარ საფრთხეს ტყეების ჩეხვა წარმოადგენს, რაც სასოფლო-სამეურნეო მიზნებითაა გამოწვეული, ასევე ცხოველებზე კომერციული ნადირობა, როდესაც მათ გასაყიდად იჭერენ. კიდევ ერთი პრობლემაა აქ არსებული ოქროს მაღაროები. 2005 წელს, ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში დაწყებულმა ბრძოლებმა ნაკრძალის ტერიტორიაზეც შეაღწია, რის გამოც მისი პერსონალი ევაკუირებულ იქნა. მაშინ როდესაც ადგილობრივი მბუტისა და ბანტუს ხალხი ტყესა და ველურ ბუნებას ტრადიციულად პატივს სცემს, ამ არეალის იმიგრანტებს იგივე დამოკიდებულება არ ახასაითებთ. ასევე პრობლემატურია მწირი დაფინანსება, რაც გამოწვეულია კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ცუდი პოლიტიკური სიტუაციითა და ეკონომიკური სიღატაკით. იმედოვნებენ, რომ ამ არეალში განვითარდება ეკოტურიზმი, რაც გაზრდის მის შემოსავლებს და აამაღლებს საზოგადოების ცნობერებას.

როგორც მისი სახელიდან ჩანს, ნაკრძალში ბევრი ოკაპი ბინადრობს. 1996 წლისთვის, მათი რიცხვი 3900–6350 იყო, მსოფლიოში სულ არსებული მათი 10 000 – 20 000 ერთეულიდან. მდინარე ეპულუზე მდებარეობს კონსერვაციისა და კვლევების ცენტრი. ის სათავეს იღებს 1928 წლიდან, როდესაც ამრეიკელმა ანთროპოლოგმა პატრიკ პუტნამმა ამ ტერიტორიაზე სადგური დააარსა, რომელიც გარეულ ოკაპებს იჭერდა და ამერიკისა და ევროპის ზოოპარკებში გზავნიდა. ის დღემდე ფუნქციონირებს ამავე მიზნებით, თუმცა განსხვავებული მეთოდოლოგიით — ოკაპებს იჭერენ და შემდეგ ტყვეობაში ზრდიან, ამის შემდეგ კი მხოლოდ მათ ნაშიერებს გზავნიან ზოოპარკებში. ასე დაბადებულ ცხოველებს გადარჩენის ძალიან დაბალი შანსი აქვთ. ამავე დროს, დაჭერილი ცხოველების მხოლოდ მინიმალური რიცხვია გენეტიკური გამრავლების უნარის მქონე. ეს ცენტრი ასევე ახორციელებს უმნიშვნელოვანეს კვლევებსა და საკონსერვაციო სამუშაოებს.

აღსანიშნავია, რომ გარდა ოკაპებისა, ნაკრძალში ასევე ბინადრობს მრავალი საინტერესო და საფრთხის ქვეშ მყოფი ცხოველი, ისეთები, როგორებიცაა ტყის სპილო და უიშვიათესი მაიმუნების 13 სახეობა. ნაკრძალის ტერიტორიაზე ასევე სახლობს ადგილობრივი მომთაბარე მბუტისა და ბანტუს ხალხი.
ვირუნგის ეროვნული პარკი

ვირუნგის ეროვნული პარკი (, ყოფილი ალბერტის ეროვნული პარკი) — მდებარეობს კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის აღმოსავლეთ ნაწილში. გადაჭიმულია ვირუნგის მთებიდან რუვენზორის მთებამდე. ესაზღვრება რუანდის ტერიტორიაზე მდებარე ბირუნგის ეროვნულ პარკსა და უგანდაში მდებარე რუვენზორის მთების ეროვნულ პარკს. იგი პირველი ეროვნული პარკია აფრიკის კონტინენტზე, შეიმნა 1925 წელს. ფართობი შეადგენს 7800 კმ²-ს. 1979 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში. ბოლო პერიოდში პარკი ცნობილი გახდა მის ტერიტორიაზე მობინადრე მთის გორილებით, თუმცა უკანონო ნადირობამ და კონგოს სამოქალაქო ომმა მისი ველური ბუნების პოპულაციებს სერიოზული ზიანი მიაყენა. პარკი იმართება კონგოს ეროვნული პარკების სამმართველოს მიერ ( - კონგოს ბუნების კონსერვაციის ინსტიტუტი) და სასიცოცხლო დაფინანსებას იღებს ევროკავშირისგან.

ეროვნული პარკი მოიცავს ედუარდის ტბის დასავლეთ ნაპირებს, რომელიც ცნობილია თავის ჰიპოპოტამებით (რომელთა 95 % 2006 წელს გაწყდა). პარკში ჭარბობს ჭაობები, ბალახით დაფარული პლატოები და ვაკეები. უგანდის საზღვართან მდებარე რუვენზორის მთებისათვის დამახასიათებელია ალპური მდელოები და მყინვარები, მაშინ როდესაც ის ასევე მოიცავს ორ აქტიურ ვულკანს — ნიირაგონგოსა და ნიამურაგირას.

პარკი ცნობილია განსაკუთრებული მრავალფეროვნებით, ის მოიცავს ყველაზე მეტ ფრინველის, ძუძუმწოვრისა და რეპტილიის სახეობებს, ვიდრე აფრიკის კონტინენტის სხვა ნებისმიერი დაცული ტერიტორია. თუმცა მთის გორილა ამჟამად უკიდურესად იშვიათი და ყველაზე უფრო კრიტიკულად საფრთხის ქვეშ მყოფი სახეობაა, წარმატებით ჩატარებულმა საკონსერვაციო სამუშაოებმა შედეგი გამოიღო და მნიშვნელოვნად გაიზარდა გადარჩენილი ინდივიდების უსაფრთხოების დონე. მათი პოპულაციები აქტიურად იზრდებოდა რეგიონის სოციალური გარდაქმნების პერიოდში (1994–2004), მაგრამ 2008 წელს პარკის ტერიტორიაზე დაწყებული შეიარაღებული კონფლიქტის დროს დაკავებულ იქნა რეინჯერების ოფისები, რასაც თან მოჰყვა უკანონო ნადირობა და გამძვინვარებული დეფორესტაცია ნახშირის წარმოების მიზნით, რამაც კიდევ ერთელ ეჭვქვეშ დააყენა პოპულაციების მომავალი. მიჩნეულია, რომ პარკის ტერიტორიაზე ჯერ კიდევ შესაძლებელია სავანის, ტყის სპილოებისა და შიმპანზეების ხილვა, ისევე როგორც ოკაპების, ჟირაფების, ბუფალოების და სხვა მრავალი ენდემური ფრინველის. ვირგუნასთან ერთად იმართებოდა მის მოსაზღვრედ მდებარე გამოქვაბულებითა და ჩანჩქერებით გამორჩეული ოიოს მთის არეალი, რომელიც პიგმეების ბამბუტის ხალხის სამშობლოა. ომმა ამ ტერიტორიასაც სერიოზული ზიანი მიაყენა.
პენეპლენი

პენეპლენი ( < და ) — დენუდაციური ვაკე, რომელიც წარმოიქმნება დანგრეული მთების ადგილას ჰუმიდური ჰავის პირობებში. ტერმინი შემოგვთავაზა უილიამ მორის დეივისმა, რომელიც ალბრეხტ პენკთან, ვალტერ პენკთან და ლესტერ კინგთან ერთად ითვლება პენეპლენის კონცეფციის ფუძემდებლად.

აკუმულაციური მოსწორების ზედაპირისაგან განსხვავებით პენეპლენი არის დენუდაციური ვაკე, რომელსაც ნაოჭა ან კრისტალური სუბსტრატი გააჩნია და რომელიც წარმოქმნილია დიდი ტექტონიკური ციკლების ბოლოს (დედამიწის ქერქის განვითარების ოროგენიული ეტაპიდან ბაქნურზე გადასვლის დროს). ხშირად პენეპლენი დაფარულია ქიმიური გამოფიტვის ქერქით, რომლის სიმძლავრემ შეიძლება რამდენიმე ათეულ მეტრს მიაღწიოს.

პენეპლენის განვითარების კარგი მაგალითია მაგ., ალთაის, ტიან-შანის, ყაზახეთის წვრილგორაკებისა და სალაირის ჭიუხის განაპირა მხარეები, რომლებიც პენეპლენიზებული იყო გვიანდელ ცარცულ პერიოდში. მთელი ეს ტერიტორია წარმოადგენს პლანაციას, რომელიც სუსტად დანაწევრებულია და გამოირჩევა პლატოსებრი მოყვანილობით.

ასეთი რელიეფი შენარჩუნდა პალეოგენის ბოლომდე, როდესაც დაიწყო უძველესი დენუდაციური ნაოჭა სტრუქტურების აღორძინება. ცარცულ-პალეოგენური ასაკის პენეპლენი ნაწილობრივ დანგრეული იყო, დენუდირებული, გადაადგლებული სხვადასხვა ჰიფსომეტრიულ დონეზე. პენეპლენი და პენეპლენიზაცია გეომორფოლოგიური პროცესების ერთობლიობაა.

საქართველოში არსებობს ე. წ. „ახალგაზრდა“ და „ძველი“ პენეპლენი. ახალგაზრდა პენეპლენიზებული ზედაპირი გააჩნია მაგ.: გომბორის ქედს, რომლის პენეპლენი ცივის წყების ქვეშიდანაა ამონათხარი. მიოცენში დაიძირა რა ზღვაში, პლიოცენში ნალექების ქვეშ იმარხებოდა და ცივის წყების დისლოცირებასთან პარალელურად აზევებას განიცდიდა. ძველი პენეპლენი გამოვლინდა ძირულისა და ლოქის მასივებზე.
ნეიროპილი

ნეიროპილი (ბერძნ. - ნერვი და - ქეჩა) — ნერვული უჯრედების დაგროვება. უფრო ხშირად ტერმინი გამოიყენება უხერხემლოების მიმართ.
ნეიროპილი შეიძლება გამოხატული იყოს სხვადასხვა ხარისხზე. ასე მაგალითად კიბოსნაირების შედგენილობაში შეიძლება შედიოდეს ნეირონების სხეული, რის შედეგადაც ნეიროპილის საზღვრები ირეცხება.

უფრო მეტად განვითარებულ ორგანიზმებზე ნეიროპილი კარგად არის გამოხატული, პრაქტიკულად არ შეიცავს ნერვული უჯრედების სხეულებს.

უხერხემლოების ცალკეული ნერვული გზების შესწავლა (რომლებიც აკავშირებენ ნერვულ ცენტრებს) რთულია.
წარმოადგენს ადგილს, სადაც ფორმირდება სინაფსები აქსონსა და დენდრიტებს შორის.