iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ზანგილანის რაიონი

ზანგილანის რაიონი — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ეს ტერიტორია სომხურმა ძალებმა დაიკავეს 1993 წლის შემოდგომაზე, მთიანი ყარაბაღის ომის დროს. რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი არის ქალაქი ზანგილანი.

გეოგრაფია
ზანგილანის რაიონი მდებარეობს რესპუბლიკის სამხრეთ-დასავლეთით, მდინარე არაქსის ჩრდილოეთით და ესაზღვრება სომხეთსა და ირანს. რაიონის ტერიტორია 707 კმ²-ს ფართობს მოიცავს. აქ გვხვება მეზოზოური რელიეფი და გავრცელებულია ცარცული პერიოდის, ვულკანური და დანალექი ქანები. მაღალმთიან მხარეებში იურიული და ცარცული პერიოდის ნაშთები თარიღდება 150-200 ათასი წლით.

რაიონი მდებარეობს მცირე კავკასიონის მთების სამხრეთით. ამ ტერიტორიაზე ძირითადად გვხვდება დახრილი კლდეები, ტიტების დაბლობები, ტყეები და ბუჩქები. რაიონის ტერიტორიას აქვს რთული ზედაპირული სტრუქტურა. ტერიტორია გამოყოფილია მდინარის ხეობებით და ქმნის ღრმა ხეობებს. ეს ადგილები მდიდარია ოქროს საბადოებით.

სუზას მთა, სამხრეთ-აღმოსავლეთით ქმნის დაბლობს. იგი შედგება ცარცული პერიოდის დანალექი ქანებისგან. ხშირი ტყეები გავრცელებულია მთიან ადგილებში. 1800-2000 მეტრის სიმაღლეზე ფართო ფოთლოვანი ტყეები თანდათანობით მცირდება სუბალპურ და ალპურ მდელოებზე. ტერიტორია მდიდარია სამკურნალო მცენარეებით, მინერალური წყლებით, სამშენებლო ქვით, თიხით, მარმარილოთი და ასევე სხვა მასალებით. ტერიტორიის ბუნებრივმა პირობებმა და რთულმა რელიეფმა შექმნა რაიონისთვის დამახასიათებელი კლიმატი. აქ გავრცელებულია უდაბნოს და ნახევრად უდაბნოსთვის დამახასიათებელი კლიმატი..

ისტორია
ძველ დროში თანამედროვე ზანგილანის რაიონი იყო სომხეთის ისტორიული რაიონის კოვსკანის ნაწილი. შუა საუკუნეებში, კოვსკანის პროვინცია უფრო ცნობილი იყო გრამუის ციხესიმაგრის სახელით, რომელიც აქ არსებობდა.

საბჭოთა რესპუბლიკების საზღვრების დადგენის პერიოდში, მხოლოდ აჩანური შედიოდა სომხეთის სსრ-ის მხარეში და მხოლოდ დასავლეთი ნაწილი ეკუთვნოდა სომხეთს, ხოლო აღმოსავლეთის ნაწილი, რომელიც ყველაზე ხელსაყრელ ტერიტორიას წარმოადგენდა რეგიონში შედიოდა აზერბაიჯანის სსრ-ის შემადგენლობაში. 1930 წელს შეიქმნა ზანგილანის ადმინისტრაციული ოლქი. ზანგილანის რაიონი დაიპყრეს სომხურმა სამხედრო ძალებმა 1993 წლის 29 ოქტომბერს და მოექცა სომხეთის შეიარაღებული ძალების კონტროლის ქვეშ. რაიონში არის ისტორიული ძეგლები. მათგან გამოსარჩევია, სოფელ მამადბეილში მდებარე იაჰია იბნ მუჰამედ ალ-ჰაჯის სამარხი (1304-1305)..
სოლომონ გოშაძე

სოლომონ ესტატეს ძე გოშაძე (დ. 28 აპრილი [ძვ. სტ. 16 აპრილი], 1880, თელავი — გ. 24 აპრილი [ძვ. სტ. 11 აპრილი], 1908, იქვე) — ქართველი პოეტი, საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
სწავლობდა თელავის სამოქალაქო სასწავლებელში, შემდეგ – ბაქოს სპეციალურ საშუალო სკოლაში. მისი პირველი ლექსი 1897 დაიბეჭდა „კვალში“ (#47). გ. ევდოშვილის სკოლის მიმდევარი პოეტი იყო. მან 1905–1907 წლების რევოლუციის პერიოდში მიიქცია ყურადღება სამოქალაქო და პოლიტიკური ხასიათის ლექსებით, რომლებსაც აქვეყნებდა ფსევდონიმებით: „სოლ-გ-ძე“ და „ს. განწირული“. წერდა პიესებსაც. მისი პიესა „კიდევ ბნელა“ (1901), ცენზურამ აკრძალა. რევოლუციური საქმიანობისათვის გოშაძე დაპატიმრებული იყო. 1900-იან წლებში ჩამოაყალიბა დრამატული დასი, რომელიც კახეთის რეგიონში სპექტაკლებს დგამდა. გოშაძე მართავდა ლიტერატურულ საღამოებს, ხოლო შემოსავალს საქველმოქმედო საქმეს ახმარდა.
გოჩაშვილები

გოჩაშვილები — ბაგრატიონთა სამეფო სახლის საგვარეულო განშტოება, რომელიც საუკუნიდან ფეოდალურ სათავადოდ ყალიბდებოდა.

გოჩაშვილებს ვახუშტი მოიხსენიებს როგორც „მთავარს“. ნიკო დადიანის სიტყვებით, ბაგრატიონთა გვარის შტო – გოჩაშვილნი „არიან აწ თავადნი“, საგვარეულო განშტოების სახელწოდება გოჩა ბატონიშვილის სახელიდან მომდინარეობს. დროთა განმავლობაში გოჩას მემკვიდრეებს ცხარე ბრძოლა მოუწიათ უფლებრივი მდგომარეობის მოსაპოვებლად თუ მის შესანარჩუნებლად, მაგრამ ისინი არა თუ ბატონიშვილობას, არამედ ბაგრატიონობასაც ვეღარ ინარჩუნებენ. ფარსადან გორგიჯანიძის ცნობით, გოჩას ძე გიორგი მეფე როსტომის 1636 წელს საწინააღმდეგო შეთქმულებაში მონაწილეობდა და თუ გაიმარჯვებდა, ქართლის ბატონობასაც კი მოელოდა, მაგრამ დამარცხდა. მას თვალები დათხარეს და მოკლეს; გოჩას შვილიშვილმა იორამმა ასევე „ინება“ მეფობა, მაგრამ მას ვახტანგ -მ დათხარა თვალები და მამულები წაართვა (1665–66). დამცრობისა და შესაბამისი უფლებრივი მდგომარეობის დაკარგვის შემდეგ გოჩაშვილებმა ფეოდალურ იერარქიაში თავადის რანგით დაიკავეს კუთვნილი ადგილი, ქართლის სამეფო კარისაგან შესაბამის ყმა-მამულს იღებდნენ და თავიანთი ახალი გვარით ქართლის ერთ-ერთი საფეოდალოს — გოჩაშვილების სათავადოს ბატონ-პატრონები გახდნენ.
ალექსანდრე ნეველის ეკლესია

ალექსანდრე ნეველის ეკლესია შეიძლება აღნიშნავდეს:

დონის ნახიჩევანის ალექსანდრე ნეველის ეკლესია — ეკლესია დონის ნახიჩევანში
დონის როსტოვის ალექსანდრე ნეველის ეკლესია — ეკლესია დონის როსტოვში
თბილისის ალექსანდრე ნეველის ეკლესია — ეკლესია თბილისში
ნოვოჩერკასკის ალექსანდრე ნეველის ტაძარი — მართლმადიდებლური ტაძარი ნოვოჩერკასკში
ივანე ჯავახიშვილის ქუჩა

ივანე ჯავახიშვილის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში (ძველი კუკია, ჩუღურეთი). კოსტა ხეთაგუროვის ქუჩიდან კონსტიტუციის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნის 40-იან წლებში. ქუჩა აღნიშნულია თბილისის 1851 წლის გეგმაზე. ადრე ერქვა ნიკოლოზის, 1922-იდან — მიხეილ კალინინის სახელი. ქუჩას და მოედანს ძველი სახელი დაერქვა ნიკოლოზ -ის პატივსაცემად. ამ ქუჩაზე ცხოვრობდა ივანე ჯავახიშვილი, რის გამოც 1990 წელს ქუჩას მისი სახელი ეწოდა. ქუჩაზეა პეტრე და პავლე მოციქულთა ეკლესია ( საუკუნის 70-იანი წლები). წმინდა ალექსანდრე ნეველის ეკლესია (1864), საუკუნის დასასრულს საცხოვრებელი სახლები. №7 სახლში 1889–1901 წლებში ცხოვრობდა ილია ჭავჭავაძე, აქვე იყო გაზეთ „ივერიის“ რედაქცია და სტამბა. ამჟამად ამ შენობაში განთავისუფლებულია ილია ჭავჭავაძის ლიტერატურულ-მემორიალური მუზეუმი.
ლადო ალექსი-მესხიშვილის ქუჩა

ლადო ალექსი-მესხიშვილის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, მთაწმინდის რაიონში (გარეთუბანი). რევაზ თაბუკაშვილის ქუჩიდან მარი ბროსეს ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნის ნახევარში. თბილისის 1876 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც წყალსაზიდი ქუჩა. 1965 წელს ჯამბულის სახელი დაერქვა. 2014 წელს ეწოდა ვლადიმერ (ლადო) ალექსი-მესხიშვილის სახელი. აქვს შესახვევი.
სიმონ ჯანაშიას ქუჩა

სიმონ ჯანაშიას ქუჩა — ქუჩა თბილისში, მთაწმინდის რაიონში (ვარდისუბანი). პეტრე მელიქიშვილის ქუჩიდან ვასილ ბარნოვის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნეში. თბილისის 1884 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც ვარდისუბნის ქუჩა, 1900 წელს ვარდისუბნის ქუჩა დაერქვა, ასეა შეტანილი თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში. 1947 წელს სიმონ ჯანაშიას სახელი ეწოდა. აქვს ჩიხი.
იუსტინე ჯანელიძის ქუჩა

იუსტინე ჯანელიძის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ნაძალადევის რაიონში (ნაძალადევი). ეროსი მანჯგალაძის ქუჩიდან მთის ფერდობამდე. წარმოიქმნა საუკუნის დასაწყისში. თბილისის ქუჩების 1926 წლის ცნობარში შეტანილია როგორც დასავლეთის ქუჩა. ასევეა თბილისის 1934 წლის გეგმაზეც. 60-იან წლებში იუსტინე ჯანელიძის სახელი დაერქვა.
ედგარ ბაბაიანი

ედგარ ბაბაიანი (; დ. 28 ოქტომბერი, 1995, ბერლინი, გერმანია) — სომეხი ფეხბურთელი. პოზოციით ნახევარმცველი, კერძოდ მარცხენა ვინგერი. იგი ამჟამად თამაშობს სომხეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებსა და კლუბ ჰობროში.

საკლუბო კარიერა
რანდერსი
ბაბაიანი ფეხბურთის თამაშის დაწყებიდან კლუბ რანდერსში თამაშობდა.

2013 წლის 11 ნოემბერს, 18 წლის ასაკში, შედგა მისი დებიუტი რანდერსში. მან თამაში სათადარიგოთა სკამიდან დაიწყო თუმცა, მატჩის 83-ე წუთზე იგი შეეცვალა ალექსანდრ ფისჩერს; გუნდი ხსენებულ თამაშში დაუპირისპირდა ოლბორგს და ანგარიშით 1:4 დამარცხდა.

2014 წლის თებერვალში ბაბაიანმა ხელი მოაწერა მისთვის პირველ სრულ განაკვეთიან კონტრაქტს (რანდერსთან).

რანდერსის მაისურით მან პირველი გოლი 2015 წლის 9 ივლისს გაიტანა; აღნიშნულ თამაშში, ევროპა ლიგის საკვალიფიკაციო ეტაპშო ბანდერსი ანდორულ კლუბ სანტ-ჯულიას დაუპირისპირდა; იგი თამაშში 59-ე წუთზე ჩაერთო (შეცვალა ჯოელ ალანსონი), ხოლო გოლი 73-ე წუთზე თავისუფალი დარტყმით გაიტანა.

ჰობრო (იჯარით)
2017 წლის 27 იანვარს დადასტურდა, რომ ბაბაიანი სეზონის დარჩენილ ნაწილს კლუბ ჰობროსთან ერთად ჩაატარებდა.

2017 წლის 27 თებერვალს, ლიგის დაწყებამდე გამართულ ამხანაგურ შეხვედრაში, ბაბაიანმა ტრავმა მიიღო. თავიდან გავრცელდა ჭორები, რომ მან ლიგატების დაზიანება მიიღო, მაგრამ მოგვიანებით გამოცხადდა, რომ მან მხოლოდ მუხლზე მიიღო მძიმე დაზიანება; მან ამ ტრავმას თავი 1 თვეში გაართვა.

2017 წლის აპრილში მან ტრავმა მოიშუშა და სათამაშოდ დაბრუნდა. ტრავმის შემდეგი დებიუტი კლუბ კოგეს წინააღმდეგ გამართულ მატჩში შედგა; იგი თამაში 69-ე წუთზე ჩაერთო (შეცვალა ლუკას ჯენსენი); თამაში საბოლოოდ ფრედ, 0:0 დასრულდა. შემდეგი თამაში ნიკობინგის წინააღმდეგ შედგა, სადაც ბაბაიანმა დუბლი გაიფორმა (თამაში ჰობროს გამარჯვებით, ანგარიშით 3:1 დასრულდა). ჰობროსთან ერთად მან მოიგო დანიის პირველი დივიზიონი; ამ გამარჯვებით კლუბი დანიის სუპერლიგაში დაბრუნდა.

ჰობრო
6 თვიანი იჯარით წარმატებული თამაშის შემდეგ, ბაბაიანმა მუდმივ კონტრაქტს მოაწერა ხელი ახლა უკვე დანიური სუპერლიგის გუნდთან. იგი მალევე გახდა გუნდის ერთ-ერთი წამყვანი მოთამაშე. ასეთი თამაშით, მან კლუბისგან ახალი კონტრაქტი მიიღო, რომლის მიხედვითაც იგი კლუბში 2021 წლის ზაფხულამდე უნდა დარჩეს.
კანგარლის რაიონი

კანგარლის რაიონი — (აზერ. ) აზერბაიჯანის ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის ადმინისტრაციული ერთეულია. ადმინისტრაციული ცენტრი არის სოფელი გვირაგი. კანგარლის რაიონის ფართობია 681.94 კვადრატული კილომეტრი.

ტერიტორიის სახელწოდება მომდინარეობს თურქული ტომის კანგერლის სახელიდან, რომელიც მდინარე არაქსის ჩრდილოეთით დასახლდა, სავარაუდოდ, დაახლოებით 1500 წელს.

კანგარლის რაიონი შეიქმნა 2004 წლის 19 მარტს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ბრძანებულებით.

რელიეფი
კანგარლის რაიონი მოიცავს ბაბეკისა და შარურის რეგიონების ნაწილს. რეგიონის რელიეფი მთიანია, რადგან ის მდებარეობს დარალიაზის დაბლობზე.

რეგიონის კლიმატი მკვეთრად კონტინენტურია, გამოირჩევა ძალიან ცხელი ზაფხულითა და ძალიან ცივი ზამთრით.

რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრიდან 6 კილომეტრში - სოფელ გივაგში, მიედინება მდინარე არაქსი.

სამხრეთით, კანგარლის ოლქს ესაზღვრება ირანის ისლამური რესპუბლიკა, ჩრდილოეთით კი სომხეთის რესპუბლიკა.

ამჟამად რაიონში შედის 10 სოფელი. კანგარლის რაიონის ადმინისტრაციული ერთეულებია: ბეიკდუზის, ჭალხანგალას, ბაბეკის რაიონი, ჰინჯაბის რაიონი, შარურის რაიონის სოფლები: ღვირაგი, გარაბახლარი, იურდუში, შახტახლი, ხოკი და იენი კერკინი.

მოსახლეობა
სტატისტიკის სახელმწიფო კომიტეტის მონაცემებით, 2018 წლის მდგომარეობით, ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 32.200 ადამიანს. ბოლო პერიოდში რაიონის მოსახლეობის რაოდენობა საგრძნობლად გაიზარდა. მთლიანი მოსახლეობიდან 15.900 კაცია, 16.300 ქალი.

რაიონის მაცხოვრებლების ძირითად საქმიანობას თამბაქოს მოშენება წარმოადგენს. რაიონშ არის მეფრინველეობის მეურნეობა. მაღალ დონეზე დგას მესაქონლეობა და მცირე მეცხოველეობა, მევენახეობა, მარცვლეულის მოშენება. მოჰყავთ ბოსტნეული და ხილი.

კულტურული ძეგლები
როგორც ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის დანარჩენი ნაწილები, აქ უამრავი უძველესი ძეგლია, რაც იმის მტკიცებულებაა, რომ მიწის ნაკვეთი ადრეული დროიდან იყო დასახლებული. რაიონში არის ისეთი ისტორიული ძეგლები, როგორებიცაა ჩალხან გალა, გაზმას მღვიმე, ჯამე და მეჩეთის დასახლებები სოფელ ჰოკში ( საუკუნე), ნახევრად მიწისქვეშა აბანო სოფელ შახტახეთში ( საუკუნე მისი არქიტექტორია - ისა სულთან შახტახინსკი.

ნახიჩევანის ხუროთმოძღვრების სკოლის ერთ-ერთი მაგალითია გარაბაგლარის კომპლექსი. აღნიშნულ კომპლექსში შედის: ორი მინარეთი და საძვალე (16 მეტრი). მინარეთის ნაგებობა თარიღდება საუკუნის დასასრული - საუკუნეების დასაწყისით. ეს კომპლექსი აშენებულია არქიტექტორ აჯემი ნახიჩევანის მიერ. დამაკავშირებელი კავშირი მინარეთებს შორის - ბაშტაგი აშენდა საუკუნეში.
ლაჩინის რაიონი

ლაჩინის რაიონი — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სამხრეთ-დასავლეთით, რომელიც შედის მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის კაშატაგის რეგიონში. ადმინისტრაციული ცენტრი არის ქალაქი ლაჩინი.

აღწერა
ტერიტორია მდებარეობს მთიანეთში, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ჩრდილოეთით ესაზღვრება კელბაჯარი, აღმოსავლეთით - ხოჯალიასთან, შუშასთან და ხოჯავენდთან აქვს საზღვარი, სამხრეთით - აზერბაიჯანის კუბატინსკის რაიონი, დასავლეთით კი რაიონს სომხეთის რესპუბლიკა ესაზღვრება.

ლაჩინის რაიონის ფართობია 1883 კვადრატული მეტრი. მის ტერიტორიაზე 121 სოფელია განთავსებული. რაიონის ყველაზე მაღალი წერტილი არის ქიზილბოგას მთა (3594 მეტრი).

ლაჩინის რაიონში მოიპოვება მინერალური რესურსები, როგორიცაა: ვერცხლისწყალი, პოლიმეტალები, სამშენებლო მასალები, ნარზანის ტიპის მინერალური წყლის წყაროები.

რეგიონი გამოირჩევა უმეტესად თბილი და ცივი კლიმატით - მშრალი ზამთრით და თბილი ზაფხულით.

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სტატისტიკის თანახმად, 1992 წლის შუა პერიოდისათვის რაიონში 8950 შენობა იყო. მათ შორის შვიდი სამრეწველო და სამშენებლო დაწესებულება, 471 მომსახურების ობიექტი, 154 სკოლა და ასობით კულტურული და ისტორიული ძეგლი.

ისტორია
აღნიშნული რაიონი, ჩამოყალიბდა 1930 წელს ადმინისტრაციულ ცენტრთან ერთად ქალაქ ლაჩინში.

1992 წლის მაისის შუა რიცხვებში, ლაჩინის ოლქის კონტროლი დაექვემდებარა არაღიარებული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკას. აზერბაიჯანის ხელისუფლების განცხადებით, სომხეთის შეიარაღებულმა ძალებმა გაძარცვეს რეგიონის ასობით კულტურული და ყოველდღიური ობიექტი, გაანადგურეს ათობით სოფელი და ისტორიული ძეგლი; 63 ათასზე მეტი ადამიანი იძულებული გახდა დაეტოვებინა საკუთარი სახლი.

1992 წელს მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის კაშატაგის რეგიონში, რომლის ცენტრში იყო ქალაქი ბერძორში (ლაჩინის ახალი სახელი) ჩამოყალიბდა ჯებრაილის, ზანგელანის, კუბატინსკის და აზერბაიჯანის ლაჩინის რეგიონების გარკვეული ნაწილი. ლაჩინის ოლქის ნაწილი მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის შუშინის ოლქის ნაწილი გახდა.

2010 წლის შემოდგომაზე რაიონში აღმოაჩინეს საგანძური, რომელშიც იყო 112 ცალი - ოქროს, ვერცხლის და ბრინჯაოსგან დამზადებული ნივთები. საგანძური ექსპორტზე გავიდა სომხეთში და იქ გამოაცხადეს ეროვნულ საგანძურად. ამჟამად, ობიექტები ინახება სომხეთის ისტორიის მუზეუმში, თუმცა ხელისუფლება, რომელიც რეალურად აკონტროლებს რეგიონის ტერიტორიას, ირწმუნება, რომ ისინი დღემდე ცდილობენ ფასეულობების უკან დაბრუნებას.

ეკონომიკა
2015 წელს დაიწყო ახალი წყალსაცავის მშენებლობა, მდინარეების აღავნოსა და აკერის შესართავთან.
ზარდაბის რაიონი

ზარდაბის რაიონი — არის ადმინისტრაციული ერთეული ცენტრალურ აზერბაიჯანში. რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი არის ქალაქი ზერდაბი.

გეოგრაფია
აღნიშნული რეგიონი მდებარეობს ცენტრალურ აზერბაიჯანში, ბაქოდან დაახლოებით 231 კილომეტრში და მთავარი კავკასიონის ქედის სამხრეთ კალთიდან სამხრეთ ნაწილში. ზარდაბის რაიონის ტერიტორია ზღვის დონიდან 11 მეტრია და მდებარეობს მდინარე მტკვრის მარცხენა ნაპირზე. ასევე, რაიონში მიედინება მდინარე ტურიანჩაიც.

ზარდაბში ზამთარი ზომიერად ცივია, ხოლო ზაფხული ცხელი, გამოირჩევა მშრალი სუბტროპიკული პირობებით. ტემპერატურა ზაფხულში აღწევს 41-44 გრადუსს, ხოლო ზამთარში 3 გრადუსს. წლიური ნალექი არის 335 მმ.

ისტორია
ზარდაბის რაიონი შეიქმნა 1935 წელს. 1962-1964 წლებში იყო უჯარის რეგიონის ნაწილი, 1965 წლიდან იგი კვლავ იღებს დამოუკიდებელი რეგიონის სტატუსს. ახლო წარსულში, რაიონი იყო გეოკაჩის პროვინციის ნაწილი.

ცნობილი აზერბაიჯანელი პუბლიცისტი ჰასან-ბეი ზარდაბი 1842 წლის 28 ივნისს, სწორედ ზარდაბში დაიბადა. დღეს იგი ითვლება თანამედროვე აზერბაიჯანული ჟურნალისტიკისა და თეატრის ერთ-ერთ ფუძემდებლად. განჯას სახელმწიფო უნივერსიტეტს დაერქვა ჰასან ბეი ზარდაბის სახელი.

1939 წლის აღწერის მონაცემებით, აზერბაიჯანის სსრ-ის ზარდაბის რაიონში აზერბაიჯანელები შეადგენდნენ 91.6% -ს, ლეზგებს - 4,5%, რუსებს კი 3.2% უჭირავთ.

მმართველები
ზარდაბის რაიონის გამგებელია აღმასრულებელი განყოფილების ხელმძღვანელი. აღმასრულებელი ხელისუფლების ხელმძღვანელები: მეჰრე ალიევი (1993 წლის 16 დეკემბრამდე); იმანოვ ტოფიგ სუფან ოღოღლუ (2005 წლის 29 მარტამდე); მამედოვი მანსურ გამზათ ოღლუ (2005 წლის 29 მარტიდან - 2007 წლის 14 დეკემბრამდე) და ამჟამად ბაბაევი ლუთვალი ბაბალი ოღოღლუ (2007 წლის 14 დეკემბრიდან დღემდე).

მოსახლეობა
სტატისტიკის სახელმწიფო კომიტეტის მონაცემებით, 2018 წლის მდგომარეობით, ზარდაბის რაიონის მოსახლეობამ შეადგინა 58.200. მთლიანი მოსახლეობის 29,500 კაცია და 29,300 კი ქალი.

ეტიმოლოგია
ზარდაბ სპარსული სიტყვაა , რომელიც ყვითელ წყალს ნიშნავს. თარგმანის რამდენიმე ინტერპრეტაცია არსებობს. ზოგი ყვითელ წყალს „ბინძურ წყალს“ უწოდებს. მეორე ვერსიით ნათქვამია, რომ ტერმინი „ყვითელი“ ამ შემთხვევაში იგულისხმება ოქროსფერი ფერი. მესამე ვერსიით კი ნათქვამია, რომ სიტყვა „ზარდი“ მეორეხარისხოვანია, რაც ასევე ნიშნავს „საჭმელ ფრინველს“.
ხოჯავენდის რაიონი

ხოჯავენდის რაიონი — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული აზერბაიჯანის სამხრეთ-დასავლეთით, შეიქმნა 1991 წლის 26 ნოემბერს. 1992-2023 წლებში კონტროლდებოდა მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფის თანახმად, ხოჯავანდის რაიონის ტერიტორია შედიოდა მარტუნისა და ჰადრუთის რაიონებში. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ხოჯავენდი.

ისტორია
1991 წლის 26 ნოემბერს მთიანი ყარაბაღის ავტონომიური რეგიონი გაუქმდა, ქალაქი მარტუნი დაარქვეს ხოჯავენდს, ხოლო ამის შემდგომ მარტუნისა და ჰადრუთის ოლქები გაერთიანდა ხოჯავანდის რეგიონში.

გეოგრაფია
ხოჯავენდის რაიონი მდებარეობს აღდა-ფიზულის გზაზე, მთისწინეთის დაბლობზე. ჩრდილოეთით მას ესაზღვრება აღმის, ხოჯალისა და შუშას რაიონები; დასავლეთით - ლაჩინის და კუბატინის რაიონი; სამხრეთით ხოჯავენდის რაიონს აქვს საზღვარი ჯებრაილისა და ფიზულის რაიონებთან; აღმოსავლეთით ემეზობლება აჯაბადის რაიონი.

ხოჯავენდის ოლქის რელიეფი ძირითადად მთიანია. სიმაღლე დაახლოებით 500-დან 2724 მეტრამდეა (უმაღლესი წერტილი- დიდი კირის მთაა). რაიონში მიედინება რამდენიმე მდინარე, მათ შორის: კურიჩაი, ჩაილუ და აოგლანჩაი.

რაიონში ვხვდებით წაბლისფერ და ყავისფერ მთიან მიწებს. მწვანე საფარში დომინირებს ბუჩქები და ფართომასშტაბიანი ტყეები. რეგიონში მოიპოვება მარმარილო და მოსაპირკეთებელი და სამშენებლო ქვა.

ადმინისტრაციულ რაიონში ყალიბდება ზომიერად თბილი კლიმატი - მშრალი ზამთრით, ხოლო ზაფხული ზომიერა თბილი კლიმატური პირობებით. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობაა 400-800 მმ. ვრცელდება იურული, ცარცის და ნეოგენური ნალექები.

კულტურული ძეგლები
ხოჯავენდის რაიონში მდებარეობს რამდენიმე მნიშვნელოვანი ეროვნული მემკვიდრეობის ძეგლი, მათ შორის გამორჩეულია აჯიხის გამოქვაბული. კომპლექსი შედგება 6 მღვიმესგან. რაიონში არის ასევე თაგლარის გამოქვაბულიც. ხოჯავენდის რაიონში არქეოლოგიური გათხრების შედეგან მოპოვებული იქნა არაერთი მნიშვნელოვანი არტექფაქტი, მათ შორის ადრეული და შუა ბრინჯაოს ხანის დასახლების ნაშთები.

სოფლის მეურნეობა
ხოჯავენდის რაიონის მოსახლეობის ძირითად საქმიანობას სოფლის მეურნეობა წარმოადგენს. რაიონი ცნობილია ყურძნითა და მწვანე მარმარილოთი. მაღალ დონეზე დგას სოფლის მეურნეობის არაერთი დარგი, მათ შორის: მეცხოველეობა, მევენახეობა, მეფრინველეობა, მებაღეობა. მოჰყავთ ქერი, ხორბალი და სიმინდი.
სომხური ღვინო

სომხური ღვინო — სომხეთში დამზადებული ღვინო. სომხეთი მსოფლიოში ერთ-ერთი უძველესი ღვინის მწარმოებელი რეგიონია.

ისტორია
უძველესი დროიდან სომხეთი განთქმული იყო ღვინის წარმოებით, რეგიონში უძველესი ტრადიციები დღემდე შემონახულია. ამის შესახებ ვიგებთ ისეთი ფილოსოფოსების ნაწარმოებებიდან, როგორიც იყვნენ, ჰეროდოტე და სტრაბონი. მე -19 და მე -20 საუკუნეებში აკადემიკოს პიატროვსკის მიერ ჩატარებულმა არქეოლოგიურმა გათხრებმა დაადასტურა, რომ ძვ.წ. 9 საუკუნეში თანამედროვე ერევნის ტერიტორიაზე მიმდინარეობდა ღვინის წარმოება.

არქეოლოგებმა, თეიშებაინის ღვინის საცავში აღმოაჩინეს 480 ქვევრი, რომლებშიც ეტეოდა 37 000 დეკალიტრი ღვინო. ამავე ტერიტორიაზე (თეიშებაინი სომხეთის ერთ-ერთი უძველესი დასახლება, სადაც უძველესი ნამოსახლარებია ნაპოვნი) და ერებუნში (ქალაქი-ციხე დღევანდელი ერევნის ტერიტორიაზე, აშენდა 2800 წლის წინ და 2700 წლის წინ გახდა სომხეთის დედაქალაქი) გათხრების დროს ნაპოვნი იქნა 10 ღვინის საწყობი, სადაც იყო 200 ქვევრი. ჯერ კიდევ სომეხთა წინაპრები, მსოფლიოს ერთ-ერთი უძველესი სახელმწიფოს ურარტუს მკვიდრნი მეღვინეობას ეწეოდნენ. საბჭოთა კავშირის პერიოდში სომხური ღვინის წარმოება კვლავ განახლდა.

1940 წლიდან 1985 წლამდე ღვინის წარმოება სომხეთში გაიზარდა ცხრაჯერ, ხოლო კონიაკის კი ჩვიდმეტჯერ. 1960 წლიდან 1986 წლამდე ცქრიალა ღვინის წარმოება გაიზარდა ათჯერ. 80-იან წლებში სომხეთი ყოველწლიურად ამუშავებდა დაახლოებით 210 ათას ტონა ყურძენს, საიდანაც მიიღებოდა 14–15 მილიონი დეკალიტრი ღვინო. აქედან ორი მილიონი გამოიყენებოდა კონიაკის წარმოებაში, ხოლო დანარჩენი კი ღვინის. 1980-იან წლებში სომხეთი უზრუნველყოფდა მთელი საბჭოთა კავშირში კონიაკის მოთხოვნას. გამოშვებული პროდუქციის სამი მეოთხედი ძირითადად ექსპორტზე რუსეთში გადიოდა. ამ პერიოდში სომხური ღვინის დამზადება მიმდინარეობდა „არარატ-თრეშში“. აქ სტუმრობისას მაქსიმ გორკმა განაცხადა, რომ უფრო ადვილია არარატზე ასვლა, ვიდრე ღვინის საწყობ „არარატ-თრეშის“ დატოვება. ხეობაში, არის „ღვინის დამზადების“ მუზეუმი, რომელის კოლექციაშიც რეგისტრირებულია ღვინის სამი ათასზე მეტი ვერსია, რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში. მთელს მსოფლიოში ღვინოების ასეთი მხოლოდ სამი საწყობი იყო: საფრანგეთში, იტალიასა და სომხეთში. დღეს ბევრ გლეხს, ისევე როგორც სამი ათასწლეულის წინ, მოჰყავთ ყურძენი და იღებენ ღვინოს სპეციალურ შენობებში. ღვინის ქარხნებში ღვინო ინახება მუხის კასრებში, მაგრამ ბევრ სოფელში ამჟამად მიმართავენ ძველ ტრადიციებს. მისი ვარდისფერი სტრუქტურის გამო, სომხური მუხა საშუალებას იძლევა რო ღვინოების მიღებული იქნსა ბუნებრივი ვანილით, რის შედეგადაც ღვინოს აქვს შოკოლადის და ხმელი ხილის ბუნებრივი გემოები. სომხური მუხისგან დამზადებული კასრების გამო ღვინოს აქვს განსხვავებული გემო, ამ უნიკალური კომბინაციის რეპროდუქცია შეუძლებელია მსოფლიოს ნებისმიერ სხვა ქვეყანაში.
ტერტერის რაიონი

ტერტერის რაიონი — აზერბაიჯანის ერთ-ერთი რაიონი. მისი ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ტერტერი.

გეოგრაფია
რეგიონში კლიმატი ზომიერად ცხელი, ნახევრად უდაბნო და მშრალი უდაბნოს ტიპისაა, ზომიერი ზაფხულითა და ზომიერი ზამთრით. იანვრის საშუალო ტემპერატურა 2 °-დან 7 °-მდე მერყეობს, ხოლო ივლისში 22-27 ° -ს შორის. წლიური ნალექი 300-500 მმ-ს შეადგენს. რაიონის ტერიტორიაზე მიედინება მდინარე ტერტერი. ტერიტორია ძირითადად მოიცავს წაბლისფერ და ნაცრისფერ ნიადაგებს. გავრცელებულია მარილიანი ნახევრად უდაბნოები, ტყეები და სუბალპური მდელოები. ტარტარის მხარე მდებარეობს მდინარე ტარტარის ქვედა ნაწილში და ჩრდილოეთით ესაზღვრება მდინარე ინსი. რაიონი მდებარეობს მტკვარ-არაქსის დაბლობის დასავლეთ ნაწილში, ყარაბაღის დაბლობზე. აქ მოიპოვება ნავთობი და სამშენებლო მასალები. რეგიონში 58 დასახლებული პუნქტია. რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი ტერტერი, მდებარეობს უძველესი ქარავნის გზაზე მდინარე ტერტერის მარჯვენა და მარცხენა სანაპიროზე.

ტერტერის მხარე მდებარეობს მცირე კავკასიონის ჩრდილო-აღმოსავლეთით და მთიან ყარაბაღის დაბლობზე, სადაც ზაფხულში კლიმატი ცხელი და მშრალია, ხოლო ტემპერატურა კი 41 °- ს აღწევს. რაიონის წლიური ტემპერატურა 11.5 °-ია, ხოლო ყველაზე მაღალი ტემპერატურა, რომელიც ოდესმე დაფიქსირდა ტერტერში, შეადგენდა 43 გრადუს ცელსიუსს.

ისტორია
ტერტერი არის ადმინისტრაციული ერთეული აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში. 1920 წლის აპრილში შეიქმნა ჯავანშირი. ტერტერის რაიონიც დაარსდა ამავე წელს, თუმცა იმყოფებოდა ჯავანშირის დაქვემდებარებაში 1920-1922 წლებში. 1922 წელს ამ რეგიონს დაერქვა ჯავანშირის მხარე. 1929 წლის 8 აპრილიდან 1930 წლის 8 აგვისტომდე, იმყოფებოდა ყარაბაღის ოლქის დაქვემდებარებაში. 1930 წლის 8 აგვისტოს დაარსდა ტერტერის მხარე. 1931 წლის 24 თებერვალს ტერტერის რაიონი გაუქმდა და ბარდას რაიონის ადმინისტრაციულ დაქვემდებარებაში გადავიდა. 1934 წლის 27 იანვარს რაიონი ხელახლა დაარსდა. 1949 წლის 5 აგვისტოს ტერიტორიას დაარქვეს მირბაშირის ოლქი. 1963 წლის 4 იანვარს მირბაშირის ოლქი გაუქმდა და გადაეცა ბარდადის ადმინისტრაციას .1965 წლის 6 იანვარს მირბაშირის რაიონში რეორგანიზაცია განხორციელდა. 1991 წლის 7 თებერვალს მირბაშირს დაარქვეს ტერტერის მხარე. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის 1992 წლის 13 ოქტომბრის 32327 გადაწყვეტილებით, გაუქმდა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის აღდარის რაიონი და ამავე რაიონის სოფელი აღდარა და სხვა 28 სოფელი მიაკუთვნეს ტარტარის რაიონის ადმინისტრაციულ სტრუქტურას. რეგიონში ამჟამად არის 2 ქალაქი, 1 ურბანული დასახლება და 74 სოფელი.
სერგი ჯიქიას ქუჩა

სერგი ჯიქიას ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ისნის რაიონში (ნავთლუღის დასახლება). კახეთის გზატკეცილიდან დიმიტრი უზნაძის ქუჩამდე. ნავთლუღის დასახლების ყოფილი ქუჩა. 70-იან წლებში — მიხეილ ზანდუკელის, 1994 წელს სერგი ჯიქიას სახელი ეწოდა. აქვს 3 გასასვლელი.
სერგი ჯიქიას გასასვლელი — სერგი ჯიქიას ქუჩიდან ნავთლუღის დასახლების შესახვევამდე
სერგი ჯიქიას გასასვლელი — სერგი ჯიქიას ქუჩიდან ნავთლუღის დასახლების შესახვევამდე
სერგი ჯიქიას გასასვლელი — სერგი ჯიქიას ქუჩიდან ნავთლუღის დასახლების შესახვევამდე
ანა პოლიტკოვსკაიას ქუჩა

ანა პოლიტკოვსკაიას ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ვაკის რაიონში (საბურთალო). პეტრე ქავთარაძის ქუჩიდან ნახშირგორის მთის ფერდობამდე. პეტრე ქავთარაძის ქუჩის გაგრძელება. ქუჩას საუკუნის 70-იან წლებში ვლადიმერ ჯიქიას სახელი ეწოდა. 2009 წელს ქუჩას რუსი ჟურნალისტის ანა პოლიტკოვსკაიას სახელი მიენიჭა. ქუჩაზეა პეტრე მელიქიშვილის სახელობის ფიზიკური და ორგანული ქიმიის ინსტიტუტი, სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ფიჭური კავშირგაბმულობის კომპანია „მაგთიკომი“ (შპს).
ვიქტორ ჯორბენაძის ქუჩა

ვიქტორ ჯორბენაძის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ისნის რაიონში (მეტეხი). დასაწყისი მეტეხის ქუჩიდან. წარმოიქმნა საუკუნეში. თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წლის შედგენილ ქუჩების სიაში შეტანილია როგორც ძორაბაშის ქუჩა, სახელწოდება უკავშირდება ძველად აქ მდგარ ძორაბაშის სურბ-გევორქის ეკლესიას (ძორაბაშ — სომხურად ზევისთავი). თბილისის 1934 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც ზორაბაშის ქუჩა. ქუჩების 1960 წლის ცნობარში შეტანილია რუისის ქუჩის სახელწოდებით. 2000 წელს ვიქტორ ჯორბენაძის სახელი ეწოდა. ქუჩაზეა დავით წინასწარმეტყველის ეკლესია. №9-ში განთავსებულია ქალაქური ინტერიერის მუზეუმი. შემონახულია საუკუნის მეორე ნახევრისა და საუკუნის დასაწყისის საცხოვრებელი სახლები.