სოხუმის ხოცვა-ჟლეტა

სოხუმის ხოცვა-ჟლეტა მოხდა 1993 წლის 27 სექტემბერს, სოხუმის დაცემის შემდეგ. იგი განხორციელდა სოხუმის მშვიდობიანი მოსახლეობის წინააღმდეგ, ძირითადად აფხაზი სეპარატისტებისა და მათი ჩრდილოეთ კავკასიელი მოკავშირეების შეიარაღებული ძალების მიერ. ის გახდა სეპარატისტების მიერ ქართველების წინააღმდეგ განხორციელებული ძალადობრივი ეთნიკური წმენდის კამპანიის ნაწილი.

მომხდარი მოვლენები
1993 წლის 16 სექტემბერს, აფხაზეთის ომის მეორე წელს, სეპარატისტულმა ძალებმა დაარღვიეს გაეროს მიერ ინიცირებული და რუსეთის ფედერაციის მიერ გარანტირებული ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმება, რომლითაც ორივე მხარეს ეკრძალებოდა სამხედრო ოპერაციების წარმოება. ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების ფარგლებში, საქართველოს შეიარაღებულმა ძალებმა სოხუმიდან მძიმე არტილერია და ტანკები გაიყვანეს. აფხაზებმა, კავკასიის მთიელ ხალხთა კონფედერაციამ და კაზაკმა მებრძოლებმა სოხუმი 27 სექტემბერს დილით შტურმით აიღეს. მოწინააღმდეგეების დიდი რაოდენობის გამო, ქალაქში მყოფმა ქართული არმიის ნაწილებმა ვერ შეძლეს სეპარატისტების შეტევის მოგერიება. შუადღისთვის სეპარატისტმა მებრძოლებმა და მათმა მოკავშირეებმა ტელევიზიის შენობები და ხიდები დაიკავეს. ქართულმა ძალებმა უკან დაიხიეს აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობის შენობაში, სადაც ისინი აპირებდნენ აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობის წევრების უსაფრთხოების უზრუნველყოფას. გვიან შუადღისთვის ქალაქი სრულად აიღეს სეპარატისტებმა და მათმა მოკავშირეებმა.

ბრძოლის დროს ცეცხლის შეწყვეტის ხელშეკრულების იმედით ქალაქში დარჩენილმა მშვიდობიანმა მოქალაქეებმა დაიწყეს ქალაქის დიდი რაოდენობით დატოვება. სეპარატისტებმა და მათმა მოკავშირეებმა სოხუმის ქუჩებში ეთნიკური წმენდა დაიწყეს. ისინი აკავებდნენ ყველა მშვიდობიან მოქალაქეს, ვისაც იპოვიდნენ. მამაკაცები, ქალები და ბავშვები ამოხოცეს ქუჩებში, გზებზე, საკუთარ ბინებში, სახლებსა და ეზოებში. თვითმხილველების თქმით, ბევრი ადამიანი წამების მსხვერპლი გახდა და ზოგიერთი იძულებული გახდა ენახა, როგორ კლავდნენ მის ოჯახის წევრებს - ბავშვებს მშობლების თვალწინ და მშობლებს - შვილების თვალწინ. ერთ-ერთი თვითმხილველის თქმით:

მასობრივი ხოცვა-ჟლეტა ქალაქის პარკში, მთავრობის შენობის წინ, სკოლებსა და საავადმყოფოებში მოხდა. აფხაზეთის მთავრობის თითქმის ყველა წევრი (ისინი, ვინც უარი თქვა ქალაქის დატოვებაზე) - ჟიული შარტავა, გურამ გაბესკირია, ალექსანდრე ბერულავა, მამია ალასანია და რაულ ეშბა - ტყვედ ჩავარდნენ და ამოხოცეს.

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის 1994 წლის ქვეყნების ანგარიშებში ასევე აღწერილია ადამიანის უფლებების მასობრივი დარღვევის სცენები:

შემდგომი ვითარება
ედუარდ შევარდნაძე ქალაქიდან სეპარატისტული ძალების მოსვლამდე ცოტა ხნით ადრე გაიქცა, რადგან მანამდე განაცხადა, რომ ქალაქში რაც შეიძლება დიდხანს დარჩებოდა. მალე სეპარატისტულმა ძალებმა აფხაზეთის მთელი ტერიტორია დაიკავეს, კოდორის ხეობის მცირე რეგიონის გარდა (რომელიც 2006 წლის ივლისამდე ქართველი სამხედრო მეთაურის, ემზარ კვიციანის, და მოგვიანებით, 2008 წლის აგვისტომდე, საქართველოს მთავრობის კონტროლის ქვეშ იყო). საქართველოს სამთავრობო ძალების სრულ დამარცხებას ქართული მოსახლეობის ეთნიკური წმენდა მოჰყვა მთელ აფხაზეთში. 200,000 - 250,000 ადამიანი (ძირითადად ქართველი) იძულებული გახდა დაეტოვებინა აფხაზეთი. ძალადობა 1994 წელსაც გაგრძელდა, მიუხედავად აფხაზეთში დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის სამშვიდობო ძალების განლაგების შესახებ შეთანხმებისა.
ორგანიზატორები
არსებობს რამდენიმე ურთიერთგამომრიცხავი მოსაზრება იმის შესახებ, ხოცვა-ჟლეტა აფხაზურმა მილიციამ ჩაატარა თუ მათმა ჩრდილოეთ კავკასიელ მოკავშირეთა ჯგუფმა. სავარაუდოდ, ეთნიკურ წმენდაზე ნაწილობრივ მაინც პასუხისმგებელი იყო სეპარატისტების თავდაცვის მინისტრის მოადგილე და „გმირი“ შამილ ბასაევი იყო. თვითმხილველთა ჩვენებების მიხედვით, ეთნიკური წმენდის განმხორციელებელი ბოევიკები ჩრდილოკავკასიურ და რუსულ ენებზე საუბრობდნენ.