iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჰანზა

ჰანზის კავშირი (ასევე ცნობილია როგორც უბრალოდ ჰანზა) (გერმ. , ძველ ქვ. გერმ. , სიტყვასიტყვით „ჯგუფი“, „კავშირი“, „ამხანაგობა“) — ჩრდილოეთ გერმანიის ქალაქების სავაჭრო კონფედერაცია - საუკუნეებში. ჰანზა ბალტიის ზღვაზე და ნაწილობრივ ჩრდილოეთის ზღვაზეც სავაჭრო მონოპოლიას აწესებდა და მართავდა. ასევე ჰანზის ქალაქებს ჰქონდათ საკუთარი კანონები და სამხედრო ძალა, რომელსაც კავშირის წევრები ერთმანეთის დასაცავად და დასახმარებლად იყენებდნენ.

ისტორია
ჰანზა იყო მემკვიდრე იყო გერმანელ ვაჭართა საზღვარგარეთული გაერთიანებისა. 1157 წელს ლონდონში დაარსდა კიოლნის ვაჭართა ჰანზა, რომელიც 1281-82 ჰამბურგისა და ლიუბეკის ჰანზებს შეუერთდა გერმანიის ჰანზის სახელწოდებით. კიდევ უფრო მეტი მნიშვნელობა ჰქონდა კუნძულ გოტლანდის ამხანაგობას (ცენტრი ვისბიუ). საუკუნიდან ჰანზის სათავეში მოექცა გერმანული ქალაქები, რომლებიც ემყარებოდა გერმანული კოლონიზაციის წარმატებებს აღმოსავლეთ ევროპის სლავურ ქვეყნებსა და ბალტიისპირეთში და გერმანიის რაინდული ორდენების და სამხედრო ძლიერებას, ჰანზის ეკონომიკურ და პოლიტიკურ ცენტრად იქცა ქალაქი ლიუბეკი. აქვე იმართებოდა ჰანზის ყრილობები. 1356-58 დასრულდა ჰანზის ჩამოყალიბება, მაგრამ კავშირი საბოლოოდ გაფორმდა 1367-70 წწ დანიის წინააღმდეგ ჰანზის ძლევამოსილი ომის შემდეგ. შტრალზუნდის ზავით 1370 ჰანზამ ფართო სავაჭრო პრივილეგიები მოიპოვა. თავისი აყვავების ხანაში ( საუკუნის მეორე ნახევარში და საუკუნის დამდეგი) ჰანზა აერთიანებდა ჩრდილოგერმანიისა და საზღვარგარეთის ასზე მეტ ქალაქს, მათ შორის ბალტიისპირეთის ქალაქებს: რეველს (ტალინი), დერპტს (ტარტუ), რიგას და სხვა. ჰანზა გაბატონებული იყო ჩრდილოეთისა და ბალტიის ზღვებზე, იგი მონოპოლიურ საშუამავლო ვაჭრობას აწარმოებდა ჩრდილო, დასავლეთ, აღმოსავლეთ და ნაწილობრივ ცენტრალური ევროპისა და ხმელთაშუა ზღვის რეგიონის ქვეყნებთან.

სავაჭრო ურთიერთობათა სისტემაში ჰანზის მთავარ საყრდენ პუნქტებს წარმოადგენდა მისი უცხოური კანტორები ევროპის ძირითადად მაწარმოებელ რეგიონებში — ბრიუგეში (ფლანდრია), ნოვგოროდში, ლონდონში, ბერგენში, (ნორვეგია), ვენეციაში და სხვა.

ჰანზის სამხედრო ძალები შედგებოდა ცალკეული ქალაქების ფლოტისა და ჯარებისაგან. ქალაქებში ხელისუფლება სავაჭრო პატრიციატის ხელში იყო. ჰანზა ხელს უწყობდა ევროპის დასავლეთსა და ცენტრში საფეიქრო და სამთამადნო მრეწველობის განვითარებას, მაგრამ ამავე დარგების განვითარებას აფერხებდა აღმოსავლეთ ევროპაში და ზღუდავდა ადგილობრივი ეროვნული ვაჭრობის საქმიანობას; ჰანზის ეკონომიკური და პოლიტიკური ძლიერება საგრძნობლად შეირყა საუკუნეში, ამას მრავალი მიზეზი ჰქონდა: ინგლისელ და ჰოლანდიელ ვაჭართა კონკურენცია, რომელთაც ზურგს უმაგრებდა ძლიერი ცენტრალიზებული სახელმწიფო ხელისუფლება, მეტოქეობა ჩრდილოეთ და სამხრეთ გერმანიის ქალაქებს შორის, კონფლიქტები ჩრდილოეთ გერმანულ სამთავროებთან და სხვა. საუკუნეში დიდმა გეოგრაფიულმა აღმოჩენებმა არსებითი ცვლილებები გამოიწვია ვაჭრობის მსოფლიო სტრუქტურაში და ჰანზამ საბოლოოდ დაკარგა თავისი ჯერ ეკონომიკური, მერე კი პოლიტიკური მნიშვნელობა.

ჰანზის ბოლო ყრილობაზე 1669 წელს მხოლოდ ექვსი ქალაქი მონაწილეობდა.

ჰანზას ყოფილი ქალაქები
აინბეკი
ლიუბეკი
ვისმარი
ბერლინი
კიოლნი
ბრემენი
ჰამბურგი
როსტოკი
შტრალზუნდი
გდანსკი (დანციგი)
ვროცლავი
კრაკოვი
კილი
რიგა
ტალინი (რეველი)
მაგდებურგი
ტორუნი (ტორნი)
კალინინგრადი (კენიგსბერგი)
ტარტუ (დერპტი, იურევი)
კოშალინი (კიოშლინი)
შჩეცინი (შტეტინი)
კოლობჟეგი (კელბერგი)
კამენ-პომორსკი (კამინი)
ბრანდენბურგი
პრენდლაუ
მემელი (კლაიპედა)
ჰელმნო
საარემაა

საარემაა (, , , , , ) — ესტონეთის უდიდესი კუნძული, ფართობით 2673 კმ²-ია და მოონზუნდის არქიპელაგის ნაწილია, რომელიც ქვეყნის კონტინენტური ნაწილის დასავლეთით, ბალტიის ზღვაში მდებარეობს და კონტინენტისგან სრუტე სუურ ვიანით, ანუ დიდი სრუტითაა გამოყოფილი. კუნძულის დედაქალაქია ქ. კურესაარე (მოსახლეობა 16 100). მანძილი მას და ტალინს შორის 216 კმ–ია.

კურესაარე ცნობილია მისი კარგად შემონახული ციხესიმაგრით, რომელიც შედგება - საუკუნეების საეპისკოპოსოს სასახლისგან (დღეს მასში საარემაას მუზეუმია განლაგებული) და მისი გარემომცველი - ბასტიონთა წყებისგან, რომელთა წინ თხრილებია გათხრილი. ქალაქის ცენტრში კიდევ რამდენიმე საინტერესო შენობა მდებარეობს, რომელთა შორის აღსანიშნავია ადრეული ბაროკოს სტილის რატუშა და საზომთა სახლი (ორივე საუკუნის).

საარემაას აღმოსავლეთით მდებარეობს მცირე კუნძული მუჰუ, რომელიც საარემაას ადმინისტრაციულ რაიონში შედის. საარემაას და მუჰუს კულტურული მემკვიდრეობიდან აღსანიშნავია რამდენიმე შუა საუკუნეების ეკლესია (კაარმა, კარია, მუჰუ, ვალიალა) და ყოფილ არისტოკრატთა სასახლეები (ქოილიალა, ლოონე, პიადასტე, ტოილუსტე). აღსანიშნავია აგრეთვე ადგილობრივი ეთნოგრაფიული ღირსშესანიშნაობანი — მიჰქლის ფერმა-მუზეუმი, მეთევზეთა სოფელი ქოგუვა და ანგლას ქარის წისქვილები.

საარემაზე მდებარეობს ესტონეთის ერთ–ერთი მნიშვნელოვანი ბუნებრივი ღირსშესანიშნაობა — ტბა კაალი, რომელიც გეოლოგიურ წარსულში ასტეროიდის დარტყმით წარმოქმნილ იდეალურად წრიულ კრატერში მდებარეობს. კუნძულზე მდებარეობს ვიიდუმიაეს და ვილსანდის ნაკრძალები — პირველი მცენარეთა იშვიათი სახეობების, ხოლო მეორე გადამფრენი და მობუდარი ფრინველების დასაცავად. აღსანიშნავია აგრეთვე კირქვის დიდი ფლატეები, რაც რამდენიმე ადგილას გარს ეკვრის სანაპირო ზოლს.
ჰააფსალუ

ჰააფსალუ ყოფ. ჰაფსალი — ქალაქი ესტონეთში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, ბალტიის ზღვის სანაპიროზე, ჰააფსალუს კონცხზე, რომელიც ზღვაში ღრმად იჭრება. ლიაენემაას მაზრის ადმინისტრაციული ცენტრი. ჰააფსალუ მოსახლეობის რადენობის მიხედვით (10 165 კაცი; 2012 წ.) სიდიდით მეხუთე ქალაქია ტალინის, ტარტუს, ნარვას და პიარნუს შემდეგ.

ისტორია
დაარსდა საუკუნეში, როგორც საეპისკოპოსოს ცენტრი. კულტურული მემკვიდრეობიდან აღსანიშნავია ეპისკოპოსის სასახლე, რომლის თანამედროვე სახე საუკუნით თარიღდება. აღსანიშნავია აგრეთვე ქალაქის შუა საუკუნეების კედლების ფრაგმენტები, ქალაქის თავის საგუშაგო კოშკი და მთელ ბალტიისპირეთში ერთადერთი ნავიანი ეკლესია მისი მრგვალი საკურთხევლით ( საუკუნე).

1775 წელს აგებულ ხის ერთსართულიან შენობაში, რომელიც ადრე ქალაქის რატუშას წარმოადგენდა, დღეს განლაგებულია ქალაქის მუზეუმი. ქალაქი მდიდარია ხის ძველი სახლებით, რომელნიც უპირატესად ძველ უბნებშია კონცენტრირებული. ჰააფსალუს ხედები ფართოდაა ცნობილი მთელ მსოფლიოში სახელგანთქმული შვედრი მხატვრის ილონ ვიკლანდის მიერ, რომელიც ასტრიდ ლინდგრენის საბავშვო წიგნების ილუსტრატორი იყო.

ცნობილია რკინიგზის სადგურის ისტორიული შენობა. (1904. არქ. კ. ვერჰეიმი). მისი ნაწილია ე. წ. „იმპერიული პავილიონი“, სადაც თანამედროვე რკინიგზის მუზეუმია გახსნილი. სამგზავრო ბაქანთან ერთად მისი სიგრძე 216 მ-მდე იზრდება და ამდენად, სწორედ აქ მდებარეობს ევროპაში ყველაზე გრძელი სარკინიგზო ბაქანი.

დაძმობილებული ქალაქები
გალერეა
ვილიანდი

ვილიანდი — ქალაქი ესტონეთში. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში, ვილიანდის ტბის ნაპირზე, ტალინიდან 161 კმ-ში. ვილიანდიმაას მაზრის ადმინისტრაციული ცენტრი. 1283 წელს მიიღო ქალაქის სტატუსი. მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით (17 868 კაცი; 2012 წ.) არის ესტონეთის მეშვიდე ქალაქი.

ისტორია
დაარსდა საუკუნეში, როგორც ტევტონთა ერთ-ერთი რეზიდენცია ესტონეთში. ცნობილია ვილიანდის ციხესიმაგრე, რომელიც თავის დროზე ერთ-ერთი უძლიერესი იყო მთელ ჩრდილოეთ ევროპაში. უმოწყალოდ განადგურდა ჩრდილოეთის ომის დროს. დღეს ამ ციხიდან მხოლოდ ნანგრევებია შემორჩენილი. 1931 წელს ციხესიმაგრის წინ არსებულ თხრილზე ქვეითთა დაკიდებული ხიდი აიგო.

ნანგრევების გვერდით საუკუნის წმ. იოანეს ეკლესია (იაანი კირიკ) მდებარეობს. თავდაპირველად იგი აშენდა როგორც ფრანცისკანული სააბატო, შემდეგ რამდენიმე ხანს წმ. პავლეს სახელს ატარებდა. ძველ ქალაქში შემორჩენილია რამდენიმე საუკუნის დროინდელი შენობა, ყოფილი აფთიაქის (1779–1780) ჩათვლით, რომელშიც დღეს ვილიანდის მუზეუმი მდებარეობს. ფუნქციონალური სტილის შესანიშნავი ნიმუშია 1931 წელს აგებული რატუშა. (არქ. ი. ფუკსი).

ქალაქის ჩრდილოეთით მდებარეობს ესტონეთის სიდიდით მეორე ტბა ვილიანდი, რომელიც სამრეწველო და ტურისტულ-რეკრეაციული მიზნებით გამოიყენება.
გოდოგანი (თერჯოლის მუნიციპალიტეტი)

გოდოგანი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის თერჯოლის მუნიციპალიტეტში, ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: ბროლისქედი, ნაგარევი, ჭალასთავი).

გეოგრაფია
სოფელი მდებარეობს ჩრდილოეთ იმერეთის მთისწინეთში, ბროლის ქედის დასავლეთით, მდინარე ჭიშურის (ყვირილის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 240 მეტრი, თერჯოლიდან 24 კილომეტრი. სოფელში არის მუხის ტყე.

მღვიმე
სოფელში, მდინარე წყალწითელის ხეობის მარცხენა კალთაზე, 150 მ სიმაღლეზე არის კარსტრული მღვიმე საკაჟია. საკაჟია ამიერკავკასიაში მიკვლეული პირველი პალეოლითური ძეგლია. აღმოაჩინეს 1914 წელს. მღვიმეს რუდოლფ ვირხოვის სახელი ეწოდა. 1936 წელს აღადგინეს ძეგლის ძველი სახელწოდება — „საკაჟია“. აღმოჩენილია მრავალრიცხოვანი არქეოლოგიური და პალეონტოლოგიური მასალა, რომელიც დაცულია სახელმწიფო მუზეუმში.

ისტორია
გოდოგნის მაცხოვრის სახელობის ეკლესია საუკუნით თარიღდება და მისი აშენება დავით აღმაშენებლის სახელს უკავშირდება. გოდოგანში ასევე დგას 1873 წელს აშენებული ეკლესია. 1926 წლისთვის გოდოგნის თემი შედგებოდა ოთხი სოფლიდგან და მისი მოსახლეობა შეადგენდა 3336 ადამიანს, ხოლო ფართობი 48,8 კმ²-ს.
კულტურის ძეგლები
გოდოგანის მაცხოვრის ეკლესია
გოდოგნის მთავარანგელოზთა ეკლესია
გოდოგანის ოქროს ჯვრის ეკლესია
გოდოგანის წმინდა გიორგის ეკლესია
გოდოგანის ხიდი

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1462 ადამიანი.
ზედა ალისუბანი

ზედა ალისუბანი — სოფელი საქართველოში, თერჯოლის მუნიციპალიტეტში (იმერეთის მხარე), ალისუბნის ადმინისტრაციული ერთეულის (სოფლები: ზარნაძეები, ზედა ალისუბანი, თხილთაწყარო, მაჩიტაური, ქვედა ალისუბანი) ცენტრი.

მდებარეობს იმერეთის მაღლობის ჩრდილო-დასავლეთ მთისწინეთში, მდინარე ჩხარის (ყვირილის აუზი) სათავეში, ზღვის დონიდან 300 მ-ზე, თერჯოლიდან 8 კმ-ის დაშორებით.

წარსულში ზედა და ქვედა ალისუბანი ცნობილი იყო საერთო სახელწოდებით — ალისუბანი (წყაროებში პირველად იხსენიება 1578 წელს). ზედა ალისუბნის ტერიტორიაზე არის „ალავერდის“ ეკლესია, „ქაჩალის“ ეკლესია, რამდენიმე ნაეკლესიარი, ასევე დევის ნამოსახლარის გამოქვაბული.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 603 ადამიანი.
ძევრი

ძევრი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის თერჯოლის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: ძევრი, ოქონა, სეფარეთი). სოფელში არის შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირთა პანსიონატი, ორი ვეტერინარული პუნქტი, ბენზინგასამართი სადგური, საჯარო სკოლა.

მდებარეობა
მდებარეობს მდინარე ძევრულას ნაპირებზე, ზღვის დონიდან 250 მეტრზე. სოფელში გადის თერჯოლა-ტყიბულის საავტომობილო გზა.

არქეოლოგია
სოფლის მიდამოებში, მდინარე შავიწყლის ხეობაში ზღვის დონიდან 220 მ სიმაღლეზე მდებარეობს კარსტრული მღვიმე და არქეოლოგიური ძეგლი — საგვარჯილე. საგვარჯილე მრავალფენიანი არქეოლოგიური ძეგლია, ის გაითხარა 1951-1952 წლებში. აღმოჩენილი მასალა დაცულია სახელმწიფო მუზეუმში.

გუდიელის კოშკი და ეკლესია
სოფელში შემორჩენილია შუა საუკუნეების გუდიელის კოშკი და ეკლესია, რომლებიც აღწერა დიუბუა დე მონპერემ. ნაგებობები მიეკუთვნებოდა თავადთა საგვარეულოს. ტაძრის მთავარ კარზე ხუცურით შესრულებული იყო ვრცელი წარწერა. ფასადი მორთული იყო რელიეფებით, ორი ერთმანეთთან მებრძოლი მხედარი, დიდი ლომი, რომელიც თავს ესხმის შველს. რელიეფებით შემკული იყო ასევე კანკელი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 590 ადამიანი.
ჭალასთავი

ჭალასთავი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის თერჯოლის მუნიციპალიტეტში (გოდოგნის თემი). მდებარეობს მდინარე ჭიშურის (ყვირილის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 350 მეტრი, თერჯოლიდან 22 კილომეტრი, აჯამეთიდან 10 კმ.

წყაროებში ჭალასთავი პირველად საუკუნეში იხსენიება. მდ. ჭიშურაზე შემორჩენილია შუა საუკუნეების ხიდი (1668 წ. ააგო გაენათელმა ეპისკოპოსმა გედეონმა) და ორი მცირე ზომის ციხის ნანგრევები.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 168 ადამიანი.
ჭოგნარი (თერჯოლის მუნიციპალიტეტი)

ჭოგნარი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის თერჯოლის მუნიციპალიტეტში (თემის ცენტრი). სოფელში არის ორი ეკლესია, მათგან ერთი ამაღლების სახელობისაა. სოფელში გადის საქართველოს საავტომობილო მაგისტრალი ს1. სოფელში არის საჯარო სკოლა და საბავშვო ბაღი.

1926 წლისთვის ჭოგნარის თემი შედგებოდა ოთხი სოფლისგან და მისი მოსახლეობა შეადგენდა 3237 ადამიანს, ხოლო ფართობი 55,5 კმ²-ს.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1551 ადამიანი.
მუშმულა სუბტროპიკული

მუშმულა სუბტროპიკული, იაპონური ზღმარტლი, ლოქვა — მარადმწვანე სუბტროპიკული ხე ან ბუჩქი ვარდისებრთა ოჯახისა. მცენარე 6-8, იშვიათად 9 მ სიმაღლემდე იზრდება. ნაყოფი მრგვალია (დიამეტრი — 3 სმ-მდე, კულტურული ფორმისა — 10 სმ-მდე), ოვალური ან მსხლისებრი ფორმა აქვს, წვნიანია, მომჟავო-ტკბილი; ნარინჯისფერი ან ყვითელია.

მოჰყავთ კავკასიაში შავი ზღვის სანაპიროსა და ყირიმის სამხრეთ რაიონებში, აგრეთვე შუა აზიის ზოგ რაიონებში. მცენარე ყვავილობს ნოემბერ-დეკემბერში, ნაყოფი მწიფდება მაის-ივნისში. იყენებენ ნედლად და გადამუშავებულს (კომპოტი, მურაბა და სხვა), თესლისაგან ამზადებენ ყავის სუროგატს. მუშმულა სუბტროპიკული კარგი დეკორატიული მცენარეა. მრავლდება თესლითა და მყნობით.
მუშრიბი

მუშრიბი (< არაბ. მუშრიფ — ზედამხედველი, მეთვალყურე, მწერალი) — მოხელე ძველ საქართველოში. გაერთიანებულ ფეოდალურ საქართველოში მუშრიბი მეჭურჭლეთუხუცესს ექვემდებარებოდა და ქალაქებში აკრეფილ ბაჟსა თუ სავაჭრო გადასახადს საჭურჭლის უხუცესებს აბარებდა. - საუკუნეებში მუშრიბი მოსაქმეობდა სხვადასხვა უწყებაში, სადაც ძირითადად საანგარიშსწორებო დოკუნებტებს ადგენდა.
პალაუ სანტ ჯორდი

პალაუ სანტ ჯორდი (კატალ. ; „წმ. გიორგის სასახლე“) — გადახურული სპოტული არენა, რომელიც სხვადასხვა სახის ღონისძიებისთვის გამოიყენება და ესპანეთის ქალაქ ბარსელონაში მდებარეობს. სპორტული შეჯიბრების დროს, მაყურებელთა მაქსიმალური რაოდენობა 17 000 ადამიანს აღწევს, ხოლო მუსიკალური ღონისძიებების დროს — 20 000-ს. შენობა 1990 წელს გაიხსნა და მისი არქიტექტორია იაპონელი არატა ისოზაკი.
ავლევი

ავლევი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: კნოლევი, ცერონისი). მდინარე შუა ფრონის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 750 მეტრი ქარელიდან 22 კილომეტრი.

ისტორია
სოფელში 1909 წელს ცნობილი ქართველი მეცნიერის კონსტანტინე ამირაჯიბის (1869-1948 წლებში) თაოსნობით გაიხსნა სასოფლო-სამეურნეო სკოლა, მოსწავლეთა პირველი გამოშვება მოხდა 1915 წელს. ამჟამად სკოლის შენობის ადგილზე შენდება კონსტანტინე ამირაჯიბის სახლ-მუზეუმი.

შიდა ქართლის 1955 წლის დაზვერვითმა ექსპედიციამ ავლევში მიაკვლია ადრეული და გვიანი ბრინჯაოს ხანის სამოსახლო გორებს.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 349 ადამიანი.
აბისი

აბისი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში, დოღლაურის ვაკეზე, მდ. ლოპანისწყლის მარჯვენა ნაპირზე. ქარელი-ცხინვალის საავტომობილო გზაზე. თემის ცენტრი (სოფლები: აბისისთავი, ბერძენაული). მდინარეების ლოპანისწყლისა და დასავლეთის ფრონეს შესართავთან. ზღვის დონიდან 670 მეტრი ქარელიდან 15 კილომეტრი.

ისტორია
აბისი პირველად მოხსენებულია 1633 წელს საბუთში, როგორც ავალიშვილების კუთვნილი მამული. 1779 წელს სოლომონ რევაზიშვილის და გლახა მახვილაძის შორის, აბისის მფლობელობის თაობაზე ატეხილი დავა ერეკლე -მ გლახა მახვილაძის სასარგებლოდ გადაწყვიტა. საუკუნის 20-30-იან წლებში სოფელი დაღესტნლელ ფეოდალთა რაზმებმა ორჯერ ააოხრეს. საუკუნის 50-იან წლებში აბისსში ყმები ჰყოლია თავად ამირეჯიბს.
1858 წელს აპრილში აბისის გლეხებმა უარი განაცხადეს ფულად და ნატურალურ გადასახადებზე. 11 კაცისგან შემდგარმა დელეგაციამ გორის მაზრის უფროსს მიმართა თხოვნით, რასაც შედეგი არ მოჯყოლია. იმავე წლის 25 აპრილს სოფელში ჩააყენეს ეგზეკუცია. მოთავეები დააპატიმრეს. გამოცხადდა გაქცეულ გლეხთა ძებნა.
აბისის ერთ-ერთი უბანი, აბისისთავი, დღეს ცალკე სოფელია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 399 ადამიანი.

სოფელში ცხოვრობენ ლომიძეები, გოგალაძეები, ნადირაძეები, ცხვედაძეები, ლურსმანაშვილები და სხვა.

ისტორია
აბისი პირველად 1633 წელს იხსენიება. ამ დროს იგი ავალიშვილების სამკვიდრო მამული იყო. საუკუნის 20-30-იან წლებში დაღესტნელ და ოს ფეოდალთა მოთარეშე რაზმებმა ააოხრეს. საუკუნის ბოლოს ამირეჯიბის მფლობელობაში გადავიდა. საუკუნის ადმინისტრაციული დაყოფით გორის მაზრაში შედიოდა.

ძეგლები
სოფლის გარეუბანში შემონახულია საუკუნის ნახევრის ციხე დარბაზი და ნათლისმცემლის ეკლესია. თავდაპირველად აქ იდგა ნატეხი ქვით ნაგები ოდნავ წაგრძელებული კოშკური ნაგებობა, რომელსაც ოთხივე კუთხეში მიდგმული ჰქონდა თითო მრგვალი კოშკი. სართულებშუა გადახურვა შუაშიც და კუთხის კოშკებში ხისა იყო. ცენტრალური კოშკის სართული საცხოვრებელს წარმოადგენდა (არის ბუხარიც). ვიდრე ჩრდილოეთიდან ახალ სადგომს მიაშენებდნენ, აქედან იყო ერთადერთი შესასვლელი სართულის დონეზე, შემდეგ შესასვლელი სამხრეთიდან გაუკეთებიათ ეკლესიის კედლის სისქეში ჩართული კიბის საშუალებით, რომელიც კოშკში საგანგებოდ გაჭრილი შესასვლელისაკენ მიემართება. 1754 წელს ამოკვეთილი ეკლესიის წარწერებიდან ირკვევა, რომ კოშკი და ეკლესია ზაალ მახვილაძეს აუშენებია. სოფლის განაპირას, სასაფლაოზე წმინდა მარინეს ერთნავიანი ეკლესია დგას. სტილისტიკური ნიშნებით - საუკუნეებს მიეკუთვნება, შეკეთებულია საუკუნეში და საუკუნის 70-იან წლებში.
ატოცი

ატოცი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში, ბრეძის თემში.

ისტორია
ატოცში, ყოფილი კანცელარიის შენობის წინ, 1905 წელს 8 მარტს სოფლის გლეხებმა მამასახლისს უფლელები აჰყარეს, კანცელარია დაკეტეს და აირჩიეს ათისთავები და ასისთვები.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 239 ადამიანი.
ახალსოფელი (ქარელის მუნიციპალიტეტი)

ახალსოფელი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: კუდატყე, ოქროსოფელი, სუქითი, ჯაგარაანთკარი). მდინარე მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე, თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ მთისწინეთში. ზღვის დონიდან 650 მეტრი ქარელიდან 11 კილომეტრი, აგარიდან 4 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 750 ადამიანი.
მუშური

მუშური — მთა საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიისა და რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ლენტეხის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს სვანეთის ქედზე, მდინარე ენგურის მარცხენა შენაკადის — მუშურისწყლის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3142 მ. აგებულია თიხაფიქლებით, ქვიშაქვებითა და კვარციტებით. კალთები ციცაბოა, ფლატოვანი, დამახასიათებელია სუბალპური და ალპური ლანდშაფტი.
ჯამპერი (ვარსკვლავთკარიბჭე)

ვარსკვლავთკარიბჭის გამოგონილ სამყაროში ჯამპერი ძველების მიერ შექმნილი პატარა ხომალდია, რომელიც გამოიყენება კოსმოსურ სივრცეში მოკლე მანძილებზე, ჰაერსა და წყალში გადასაადგილებლად.

ისევე როგორც ძველური ტექნოლოგიის უმეტესი ნაწილისა შესაძლებელია მისი ფიქრით მართვა.

ჯამპერს ორი რეაქტიული საქშენისაგან შემდგარი ქვესინათლური რეაქტიული ძრავა აქვს. ჯამპერის საქშენებს დაბალ სიჩქარეზე მოძრაობისას შეუძლიათ ჯამპერში შეკეცვა, რაც ამ უკანასკნელს ვარსკვლავთკარიბჭეში გასვლის საშუალებას აძლევს.

ჯამპერის სამართავი ტერმინალი აღჭურვილია შინდასარეკი მოწყობილობით.
სპამი

სპამი — ელექტრონული წერილის ტიპი, რომელიც იგზავნება პიროვნების ან კომპანიის მიერ, მიმღების დაუკითხავად და სურვილის გარეშე. მსგავსი წერილები უმეტესწილად სარეკლამო ხასიათისაა. პიროვნებას, რომელიც მსგავს წერილებს გზავნის ეწოდება სპამერი. მათი ძირითადი მიზანია თავიანთი პროდუქტის პოპულარიზაცია.

როგორ ხვდება ჩვენი იმეილი სპამერის ხელში
სპამერისთვის ყველაზე რთულია იმ იმეილების ხელში ჩაგდება, რომელთაც უნდა გაუგზავნოს ესა თუ ის იმეილი. რადგან აქ ლაპარაკია არ ერთ და ორ, არამედ ათასობით იმეილზე. ერთ-ერთი გზაა ასეთი იმეილების სხვა პიროვნებისგან მიღება — ყიდვა (მაგალითად ისეთი საიტის მეპატრონისგან სადაც აუცილებელია იმეილის მითითება რეგისტრაციის გასავლელად).

მეთოდი პირველი
სპამერისთვის დიდი მნიშვნელობა აქვს ისეთი იმეილ მისამართების მიღებას, რომელსაც ნამდვილად იყენებს და ამოწმებს ვინმე, ამის შესამოწმებლად ისინი აგზავნიან შემდეგი სახის იმეილს:

თუკი აღარ გინდათ რომ მიიღოთ
მსგავსი სახის წერილები ჩვენგან დააკლიკეთ აქ

თუკი ასეთი იმეილის მიმღები დააკლიკავს ამ ლინკზე, იგი თავისდა უნებურად შეატყობინებს სპამერს რომ ამ იმეილს მართლა ჰყავს პატრონი.

მეორე მეთოდი
სპამერები ზოგჯერ ტექსტთან ერთად გზავნიან სურათს. შეიძლება იგი იმდენად პატარა იყოს რომ ვერც კი დავინახოთ. ყველა ამ სურათს განსხვავებული იმეილისთვის განსხვავებული სახელი აქვს. როდესაც იმეილს გავხსნით, ავტოამტურად ეგზავნება მოთხოვნა სურათის ჩატვირთვის შესახებ იმ სერვერს სადაც სურათის ატვირთული. ამის შესახებ კი სპამერები იგებენ და მათთვის ცნობილი ხდება, რომ თქვენ კითხულობთ ამ იმეილს.

გავრცელებული სახის სპამები
ქვემოთ მოცემული 2006 წლისთვის ყველაზე გავრცელებული სპამების ტიპები.
აბელ მაყაშვილი

აბელ (ბალო) მაყაშვილი (დ. 1860 – გ .1920) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი, საქართველოს არმიის გენერალი.

ბიოგრაფია
აბელ გაბრიელის ძე მაყაშვილი დაიბადა 1860 წლის 6 ივნისს კახეთის სოფელ იყალთოში, ოფიცრის ოჯახში. აბელმა საფუძვლიანი სამხედრო განათლება მიიღო. თავდაპირველად უფროსი ძმის, ვლადიმერის კვალს გაჰყვა და თბილისის კადეტთა კორპუსში შევიდა. შემდეგ სწავლა რუსეთში გააგრძელა. დაამთავრა ელიზავეტგრადის სამხედრო პროგიმნაზია (1877 წ.), ყაზანის ქვეით იუნკერთა სასწავლებელი (1880 წ.) და ოფიცერ მსროლელთა სკოლა.

17 წლის ასაკიდან მოყოლებული სიცოცხლის ბოლომდე ბალო მაყაშვილი ჯარისკაცის ცხოვრებით ცხოვრობდა. იგი 1877 წლიდან ჩადგა რუსეთის იმპერიის სამხედრო სამსახურში. ახალგაზრდა ოფიცერი ჯერ ახალციხეში მდგარ თენგინის პოლკში მსახურობდა, 1880 წლიდან კი იმყოფებოდა 164-ე ზაქათალას ქვეით პოლკში, მეთაურობდა ასეულს და ბატალიონს. აბელ მაყაშვილის სამხედრო კარიერა ფრიად წარმატებული აღმოჩნდა: პრაპორშიკი (30.11.1880), პოდპორუჩიკი (17.12.1881), პორუჩიკი (24.08.1886), შტაბს-კაპიტანი (15.03.1890), კაპიტანი (15.03.1895), პოდპოლკოვნიკი (26.02. 1905).

1909 -1914 წლებში ბალო მაყაშვილი პოდპოლკოვნიკის წოდებით მსახურობდა 185-ე ბაშკადიკლარის სარეზერვო ბატალიონის მეთაურის თანაშემწედ, შემდეგ მეთაურად; 1910 წლიდან ბაშკადიკლარის ქვეითთა პოლკს ხელმძღვანელობდა; 1910 წლის 6 დეკემბერს მიენიჭა პოლკოვნიკის სამხედრო წოდება; 1914 წლის 25 ივნისს დაინიშნა გორის 202-ე ქვეითი პოლკის მეთაურის დროებით მოვალეობის შემსრულებლად; 1914-1917 წლებში მსახურობდა მე-16 (სამეგრელოს) გრენადერთა პოლკის სარდლად. 1916 წლის 18 იანვრიდან გენერალ-მაიორია. 1917 წლის 26 აპრილიდან მეთაურობდა კავკასიის გრენადერთა დივიზიის 1-ლ ბრიგადას.

თავი გამოიჩინა რუსეთ-იაპონიის ომის დროს, ხოლო პირველი მსოფლიო ომის წლებში (1914-1918) თავის პოლკთან ერთად დასავლეთის ფრონტზე  მუდამ ბრძოლის წინა ხაზზე იმყოფებოდა და მისი სიმამაცითა და გამჭრიახობით გაითქვა სახელი.

1917 წლის ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ გენერალი მაყაშვილი თადარიგში გავიდა და ოჯახთან ერთად სამშობლოში დაბრუნდა. საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, 1918 – 1919 წლებში ირიცხებოდა ქართულ ჯარში, იყო ახალციხის გენერალ-გუბერნატორი და ტფილისის სამხედრო კომენდანტი.

ბალო მაყაშვილმა თავი გამოიჩინა თურქთა ჯარებისა და სერვერ-ბეგის რაზმების წინააღმდეგ ბრძოლებში, აგრეთვე, საქართველო-სომხეთის ომის დროს. 1919 წლის დასაწყისიდან გათავისუფლებულ იქნა თანამდებობიდან და ჩამოშორებულ იქნა აქტიურ სამხედრო სამსახურს.

1919-1920 წლებში გენერალ-მაიორი მაყაშვილი აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის მიწვევით  მსახურობდა აზერბაიჯანის ჯარში. სამხედრო მინისტრის, არტილერიის გენერალ სამედ-ბეი მეხმანდაროვის ბრძანებით მიღებულ იქნა სამხედრო სამსახურში და დაინიშნა ჯერ 1-ი ქვეითი დივიზიის უფროსის თანაშემწედ (ხანკენდის გარნიზონის უფროსის მოვალეობის უფლებების შესრულებით), ხოლო მოგვიანებით მე-2 ქვეითი დივიზიის უფროსის თანაშემწედ. 1920 წლის მარტში იგი სათავეში ჩაუდგა განჯის სამხედრო სკოლას და დაინიშნა განჯის გამაგრებული რაიონის უფროსად. აზერბიაჯანისანის გასაბჭოების შემდეგ, ბოლშევიკებმა დააპატიმრეს და კასპიის ზღვაში დაახრჩვეს.

აბელ მაყაშვილის შვილებიც სამხედროები იყვნენ. ერთ-ერთი მათგანი, მაიორი ნიკოლოზ მაყაშვილი, მეთაურობდა ქართულ სამხედრო ავიაციას და დაიღუპა სავარჯიშო გაფრენის დროს 1920 წელს.
დიმიტრი აბაშიძე (რეჟისორი)

დიმიტრი ალექსანდრეს ძე აბაშიძე (დ. , თბილისი — გ. 12 თებერვალი, 1975, იქვე) — ქართველი საბჭოთა რეჟისორი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1961 წელი). ქართული სამეცნიერო-პოპულარული კინემატოგრაფიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი.

ბიოგრაფია
1925 წლიდან მუშაობს საქართველოს კინოსტუდიაში. მისი ფილმებიდან აღსანიშნავია: „სილოსი“ (1929), „განწყობის როლი ცხოველთა ინდივიდუალურ ქცევაში“ (1947), „ერთი ცდის ამბავი“ (1959; დიპლომი, მინსკის საკავშირო კინოფესტივალი, 1960; საპატიო დიპლომი, ვარშავის სამეცნიერო კინოს საერთაშორისო ასოციაციის კონგრესი, 1962), „იერიში ღრუბლებზე“ (1961), „დაბრუნება ბგერათა სამყაროში“ (1965; დიპლომი, კიევის საკავშირო კინოფესტივალი, 1966) და სხვა.
მუშური (სიმღერა)

მუშური — სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობასთან დაკავშირებული ქართული ხალხური კოლექტიური შრომის სიმღერა. გავრცელებულია ქართლსა და კახეთში. იშვიათად გვხვდება რაჭულ და იმერულ მუსიკალურ ფოლკლორში. მუშური ორ და სამხმიანი სიმღერაა. ფორმის, სტრუქტურის, რიტმ-ინტონაციის ნაირსახეობა, ვარიანტულობა, მეტრის ცვალებადობა დაკავშირებულია შრომის პროცესის ხასიათსა და თავისებურებებთან (მკის, თიბვის, თოხნის, ბარვის პროცესი, ყურძნის დაწურვა) შრომის სხვა სიმღერებისაგან განსხვავებით, მუშური სრულდებოდა როგორც მუშაობის პროცესში, ისე მუშაობის დაწყებამდე, შესვენებისას და მუშაობის დამთავრების შემდეგაც, სახლში დაბრუნებისას. სიტყვიერი ტექსტი ნებისმიერია — ზოგი აგებულია მხოლოდ შეძახილებზე („ჰარი არალო, არალალო“...) ზოგი ასახავს შრომის პროცესს („გავლესოთ, ძმებო, ნამგალი, პური შეგვქმნია სამკალი“...); ვხვდებით აგრეთვე ლირიკულ სატრფიალო ლექსებს („ნეტა, ქალო, მომხილავო, რამ შეგქმნა და რამ დაგხატა...“). საერთოდ, მუშურს მღეროდნენ ნადის (აღმოსავლეთ საქართველოში მამითადი, ნაცვალგარდი, მოდგამი) დროს. სამხმიან მუშურს ასრულებს 2 მთქმელი მორიგეობით, ხან პარალელურად ჰარმონიული ბანის ფონზე. ორხმიანი მუშურის მელოდიას ავითარებს მთქმელი ბურდონული ბანის თანხლებით.