iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბიეთი (ერედვის მუნიციპალიტეტი)

ბიეთი — სოფელი საქართველოში, ერედვის მუნიციპალიტეტში, ღრომის თემში.

გეოგრაფია
მდებარეობს მდინარე მეჯუდის მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 1000 მეტრი, ცხინვალიდან 30 კილომეტრი, გორიდან — 27 კილომეტრი.

ისტორია
ბიეთის მიდამოებში ადამიანს ჯერ კიდევ ბრინჯაოს ხანაში უცხოვრია. ადრინდელი ფეოდალური ხანის მიწურულში ტერიტორია, სადაც დღევანდელი ბიეთი და მისი მიდამოებია, ქსნის ხევის შემადგენლობაში შედიოდა, შემდეგ კი – ქსნის საერისთავოში.

1991 წლამდე შედიოდა ცხინვალის რაიონში, ხოლო 2006 წლამდე შედიოდა გორის მუნიციპალიტეტში. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ, ხოლო სოფელს ფიზიკურად აკონტროლებს სეპარატისტული სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა.

დემოგრაფია
1989 წლის აღწერით სოფელში ფიქსირდებოდა 19 მცხოვრები.

ღირსშესანიშნაობები
ხუროთმოძღვრული ძეგლებიდან აღსანიშნავია ბიეთის მონასტერი და ბიეთის ღვთისმშობლის ეკლესია.
ახალი ხურვალეთი

ახალი ხურვალეთი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში (შავშვების თემი), ტირიფონის ვაკეზე. ზღვის დონიდან 550 მეტრი, გორიდან 18 კილომეტრი.

სოფელი მდებარეობს თბილისიდან 67 კილომეტრში და ესაზღვრება რუსეთის მიერ ოკუპირებულ სოფლებს წინაგარსა და ორჭოსანს.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 34 ადამიანი.
მარია ანა თეკლა მოცარტი

მარია ანა თეკლა მოცარტი , მიმართვის სახელი მარიანა (დ. 25 სექტემბერი, 1758 — გ. 25 იანვარი, 1841) — ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტის ბიძაშვილი.

ბიოგრაფია
დაიბადა აუგსბურგში, გერმანიაში. იყო მესამე შვილი (და ერთადერთი გადარჩენილი) ფრანც ალოის მოცარტის (ლეოპოლდ მოცარტის უმცროსი ძმა) 5 შვილიდან. 1777 წლის 11 ოქტომბერსა და 26 ოქტომბერს შორის 19 წლის მარიანამ გაიცნო 21 წლის მოცარტი აუგსბურგში. მათ ახლო ურთიერთობა ჰქონდათ.

გარდაიცვალა გერმანიაში, ბაიროითში — 82 წლის ასაკში.
აჰმადუ აჰიჯო

აჰმადუ აჰიჯო (დ.24 აგვისტო, 1924, გარუა, კამერუნი — გ. 30 ნოემბერი, 1989 დაკარი, სენეგალი) — კამერუნის სახელმწიფო მოღვაწე, კამერუნის პირველი პრეზიდენტი 1960–1982 წლებში.

ბიოგრაფია
1941 წელი – დაამთავრა იაუნდეს ადმინისტრაციული სკოლა.
1947 წლიდან არაერთხელ იყო არჩეული თვითმმართველობის ორგანოებში.
1957 წლიდან კამერუნისათვის საშინაო ავტონომიის მინიჭების შემდეგ პრემიერ–მინისტრის მოადგილე.
1958 წლიდან პრემიერ–მინისტრი.
1960 წლიდან კამერუნის ფედერაციული რესპუბლიკის პრეზიდენტი
1966 წლიდან მმართველი პარტიის კამერუნის ეროვნული კავშირის თავმჯდომარე.
1982 წელს გადადგა თანამდებობიდან, მისი პოსტი კი დაიკავა პოლ ბიიამ, კამერუნის პრემიერ–მინისტრმა.
1983 წელს ერთმანეთს დაუპირისპირდნენ ა. აჰიჯო და პ. ბიია. აჰმადუ აჰიჯო გაიქცა საფრანგეთში. სიცოცხლის ბოლო წლებში ცხოვრობდა სენეგალში. გარდაიცვალა 1989 წელს სენეგალის დედაქალაქ დაკარში.
ოსპი

ოსპი — ერთწლოვანი ბალახოვანი მცენარის გვარი პარკოსანთა ოჯახისა. მისი სწორმდგომი ან ნახევრად გართხმული ღეროს სიგრძეა 20-55 სმ. ფოთოლი წყვილფრთაართულია, 1-3 ყვავილი ერთადაა მოთავსებული ყვავილის ყუნწზე, ფოთლის იღლიაში, იგი თეთრი, ვარდისფერი ან მოიისფრო ლურჯია. ნაყოფი 1-3 თესლიანი პარკია, თესლი ბრტყელი ან ამობურცულია სხვადასხვა ფერის, ერთფერი ან მოხატული.

გვარში 5 სახეობაა, კულტივირებულია ერთი — ჩვეულებრივი ოსპი , რომელიც ორ ჯგუფად იყოფა: მსხვილმარცვლად და წვრილმარცვლად. ოსპი უძველესი კულტურაა, ფართოდაა გავრცელებული. საქართველოში მოჰყავთ გორის, ახალქალაქის, დუშეთისა და თიანეთის მუნიციპალიტეტების მთიან ზონაში.
ათენის მეტროპოლიტენი

ათენის მეტროპოლიტენი — საბერძნეთის დედაქალაქის ათენის საზოგადოებრივი ტრანსპორტის ერთ-ერთი წამყვანი სახეობა. ექსპლუატაციაში პირველად 1869 წელს შევიდა, ლონდონის მეტროპოლიტენზე ექვსი წლით ადრე, და მსოფლიოში რიგით მეორე მეტროპოლიტენი გახდა. თავდაპირველად წარმოადგენდა ცალლიანდაგიან მიწისზედა ტრასას, რომელზეც ორქთლმავალი დადიოდა. 1904 წელს ელექტროფიკაციისა და მეორე ლიანდაგის დამატების წყალობით, ათენის მეტრომ სრულფასოვანი მეტროპოლიტენის სახე შეიძინა.

2000 წლამდე მხოლოდ ერთი ხაზი იყო, მაგრამ, 2004 წლის ოლიმპიური თამაშებისთვის კიდევ ორი ხაზი - წითელი და ლურჯი დაამატეს, პირველ ხაზს კი კაპიტალური რემონტი ჩაუტარეს. აქედან გამომდინარე, ათენის მეტრო დღესდღეობით მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე მოდერნიზებულ და კეთილმოწყობილ მეტროპოლიტენად არის მიჩნეული.

ისტორია
1869 წელს 1 მიწისზედა ხაზმა დაიწყო მუშაობა ტისოდან პირეიმდე; იმხანად მოძრაობა ცალლიანდაგიან ტრასაზე ხდებოდა ორთქლმავლის საშუალებით, შუალედებში გაჩერებების გარეშე.

1889 (სხვა მონაცემებით 1895) წელს ექსპლუატაციაში შევიდა ტისო - ომონიას მიწისქვეშა ხაზი.

1904 წელს ათენის მეტროპოლიტენის ელექტრიფიკაცია მოხდა და სტანდარტული სქემით მესამე საკონტაქტო ლიანდაგის გამოყენებით ორლიანდაგიან სისტემაზე გადავიდა.

1957 წელს ხაზი 1 აშენდა თანამედროვე სიგრძემდე - 26 კმ - 23 სადგურით.

ხაზები
ათენის მეტროს საერთო სიგრძე 52 კილომეტრია, სადგურების საერთო რაოდენობა — 48.

გალერეა
ოსტრაკოდერმები

ოსტრაკოდერმები , პრიმიტიული ხერხემლიანების — უყბოების გადაშენებული ჯგუფი. მათი სხეულის სიგრძე 2 მ აღწევდა. არსებობდა პალეოზოურ ჯგუფში ადრინდელი სილურულიდან გვიანდელ დევონურამდე. ჰქონდათ შინაგანი ხრტილოვანი ჩონჩხი და გარეგანი ჯავშანი, რომლებიც ცალკეული ფირფიტებისაგან ან წვრილი ქერცლისაგან შედგებოდა. მნიშვნელობა აქვთ დევონის სტრატიგრაფიისათვის.
იგნატიუს აჩეამპონგი

იგნატიუს კუტუ აკვაზი აჩეამპონგი (დ. 23 სექტემბერი, 1931, კუმასი, ოქროს ნაპირი — გ. 16 ივნისი, 1979, აკრა, განა) — განელი პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე. 1972 წლის იანვრიდან განის ეროვნული ხსნის საბჭოსა და მთავრობის მეთაური, თავდაცვის, ფინანსთა და ეკონომიკის მინისტრი. სამხედრო განათლება მიიღო დიდ ბრიტანეთსა და აშშ–ში. 1959 წლიდან მსახურობდა განის არმიაში. 1972 წლის აპრილიდან განის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი. მისი ხელისუფლება დაამხეს სასახლის გადატრიალების შედეგად 1978 წლის 5 ივლისს. გადატრიალების ხელმძღვანელი იყო გენერალ-ლეიტენანტი ფრედერიკ აკუფო, რომელმაც შინაპატიმრობა მიუსაჯა აჩეამპონგს. იგნატუს აჩეამპონგი და კიდევ ორი ყოფილი სახელმწიფოს მეთაური ედუარდ აკუფო-ადო და აკვასი აფრიფა დაიღუპნენ 1979 წლის ივლისის სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად, რომელმაც ხელისუფლების სათავეში მოიყვანა ჯერი როლინგსი.
დუბლინის მეტროპოლიტენი

დუბლინის მეტრო (ირლ ) — მეტროპოლიტენის ასაგებად ჩაფიქრებული სისტემა ირლანდიის დედაქალაქ დუბლინისთვის. პირველი ორი ძირითადი ხაზისთვის ირლანდიის მთავრობის ტრანსპორტი 21 გეგმის მიხედვით 2005 შექმნილი პროექტი, რომელმაც ქალაქის ჩრდილოეთი და სამხრეთი გარეუბნები უნდა დააკავშიროს ცენტრთან. დუბლინის მეტროს მიმართულება სენტ სტეფენ გრინიდან დაიწყება და აეროპორტამდე მიაღწევს, ანუ დაახლოებით სვორდიდან ბელინგსტონამდე გავა. 2008 წელს მიღებული დუბლინის მეტროს ჩრდილოეთი ნაწილის აშენების ბრძანებულების თანახმად, ქალაქის მიწისქვეშა ტრანსპორტს პირველ ეტაპზე 18 კილომეტრი სიგრძე ექნება. რაც შეეხება დასავლეთის ნაწილს, ის ჩრდილოეთის ხაზს გადაკვეთს და 25.5 კილომეტრამდე გადა სიგრძეში.
მაჭავარიანები

მაჭავარიანი
მაჭავარიანი — თავად-აზნაურთა ერთ-ერთი საგვარეულო ფეოდალურ საქართველოში.

მაჭავარიანების საგვარეულო კოშკი აღმოჩენილია ზემო სვანეთში , მულახის თემში კერძოდ სოფელ ჟამუში , ასევე იქ მდებარეობს - საუკუნის მაცხოვრის ეკლესია, მაჭავარიანების საგვარეულო სვანური კოშკით. ტაძარში დაბრძანებულია უნიკალური და უძველესი ხატები და მათ შორის მე- საუკუნის მაცხოვრის ხატი (მაჭავარიანთა საგვარეულოსი) რომელიც გედეონ მაჭავარიანმა შეწირა ჟამუშის ეკლესიას მე- საუკუმეში

ადრეულ წყაროებიდან მოხსენიებულია, როგორც აზნაურნი, რომლებიც სხვა სვანური წარმომავლობის გვარებთან (ყიფიანი, იოსელიანი, დევდარიანი და სხვა) ერთად დაწინაურდნენ იმერეთის მეფის კარზე და ითვლებოდნენ იმერეთის მეფის ვასალებად (ტახტის აზნაურნი). წარჩინებულნი იყვნენ, ასევე, შიდა ქართლში (ქსნის საერისთავო) და კახეთში.

მოგვიანებით ერთ-ერთმა შტომ მიიღო საკუთრებაში რამდენიმე სოფელი ზემო იმერეთში, მდინარე ჩხერიმელას ქვემო დინების სამხრეთით (წევა, ილემი, კიცხი, ლაშე და სხვა პატარა სოფლები. ჰყავდათ საკუთარი ვასალი აზნაურები, ყმა-გლეხები და ჰქონდათ საგვარეულო ეკლესია.

ამის შემდგომ აღარ გაძლიერებულან სხვა ძლიერ ფეოდალურ საგვარეულოსთან — აბაშიძეებთან დაპირისპირების გამო.
სოფიის მეტროპოლიტენი

სოფიის მეტროპოლიტენი (ბულგ ) — ბულგარეთის დედაქალაქ სოფიის მეტროსისტემა; ერთადერთი მეტროა ქვეყანაში. შედგება ერთი ხაზის, რვა სადგურისა და 9,9 კმ საერთო სიგრძის ლიანდაგებისგან. პირველიდან ბოლო საგდურამდე გადაადგილებას 14 წუთი სჭირდება. სადგურთა შორის საშუალო მანძილი 1100 მეტრია, პლატფორმების სიგრძე 120 მეტრი (გათვალისწინებულია საშუალო სიგრძის ექვს ვაგონზე). გამოიყენება ევროპისთვის სტანდარტული 1435 მმ ლიანდაგი. კვება საკონტაქტო რელსიდან მიიღება 825 ვ. მატარებლების მაქსიმალური სისწრაფეა 90 კმ/ს, მინიმალური შესაძლო ინტერვალი მატარებლებს შორის — 90 წამი.

ისტორია
მიწისქვეშა ტრანსპორტის გეგმა ჯერ კიდევ 1960-იან წლებში შეიქმნა, თუმცა, ოფიციალურად 1990-იან წლებამდე არ გახმოვანებულა, რადგან, ქალაქი მეტროს დაუყოვნებელი აშენების აუცილებლობას არ განიცდიდა. მეორე ფაქტორად სამშენებლო სამუშაოების სირთულე შეიძლება ჩაითვალოს; სოფია ევროპის ერთ-ერთი უძველესი ქალაქია და თრაკიული თუ რომაული კულტურის არაერთი ძეგლია მიწისქვეშ მოყოლილი.

მეტროპოლიტენის აგება იმ ადგილებიდან დაიწყეს, სადაც პიკის საათში ხალხმრავლობა იყო. ქალაქის გარკვეულ ნაწილში მგზავრთა სიჭარბე საათში 40 000-ს აღემატებოდა.

სოფიის მეტროპოლიტენი 1998 წლის 28 იანვარს გაიხსნა, მშენებლობის დაწყებიდან თითქმის 18 წლის შემდეგ. პირველი რადიუსის პირველი რიგი 1979 წელს დაიწყო სადგურების — ვარდარისა და ლიულინის მშენებლობით, ხოლო პირველი გვირაბები და პირველი ორი სადგური აღიჭურვა 1982 წელს ეროვნული კულტურის სასახლის მშენებლობისას. გახსნის დროს ხაზი მხოლოდ ხუთი სადგურისგან შედგებოდა და 6,5 კმ სიგრძე ჰქონდა. 1999 და 2000 წლებში ხაზი თითო სადგურით დაგრძელდა აღმოსავლეთით. 2003 წელს კი ჩრდილოეთის მიმართულებით დაემატა კიდევ ერთი სადგური ობელია, რომელიც თავის მხრივ, ერთადერთი მიწისზედა სადგურია სოფიის მეტროპოლიტენში.

უახლოესი ისტორია
2009 წელს პირველი ხაზი ექვსი სადგურით დაგრძელდა აღმოსავლეთის მიმართულებით საცხოვრებელ უბან მლადოსტამდე (ქართ: ახალგაზრდობა). ახალი მონაკვეთის გახსნის ოფიციალური თარიღია — 2009 წლის 8 მაისი.
ბუქარესტის მეტროპოლიტენი

ბუქარესტის მეტროპოლიტენი — მეტროსისტემა, რომელიც რუმინეთის დედაქალაქ ბუქარესტის მიწისქვეშა ტრანსპორტის ერთადერთი სახეობაა. მეტრპოლიტენს ემსახურება კომპანია .
მეტროპოლიტენის ქსელი ხუთი ხაზისგან შედგება :1, 2, 3, 4 და 5. გზების საერთო სიგრძე — 67,2 კმ-ია. მეტროში 48 სადგურია, რომელთა შორის საშუალო მანძილი 1,5 კმ-ია. გადაადგილების მაქსიმალური სისწრაფე — 80 კმ-ია საათში.

ისტორია
16 ნოემბერი 1979: 1/3 ტიმპურ-ნოი — სემენეტორია; 8,63 კმ, 6 სადგური

28 დეკემბერი 1981: 1/3 ტიმპურ-ნოი — რესპუბლიკური; 10,1 კმ, 6 სადგური

19 აგვისტო 1983: 1/3 გმირთა — რესპუბლიკური; 8,63 კმ, 5 სადგური. სადგური გორჟულუი ექსპლუატაციაში 1991 შევიდა

22 დეკემბერი 1984: 1/3 სემენტორია— კრინგეში; 0,97 კმ, 1 სადგური

24 იანვარი 1986: 2 გაერთიანების მოედანი-2 -დეპო ....; 9,96 კმ, 8 სადგური

25 ოქტომბერი 1987: 2 გაერთიანების მოედანი-2 — პიპერა; 8,72 კმ, 6 სადგური

25 დეკემბერი 1987: 1/3 კრინგეში — ჩრდილოეთის ვაგზალი-1; 2,83 კმ, 2 სადგური. სადგური ბესარაბიის ვაგზალი მოგვიანებით დაასრულეს

17 აგვისტო 1989: 1/3 ჩრდილოეთის ვაგზალი-1 — დრისტორი-2; 7,8 კმ, 6 სადგური

15 იანვარი 1990: 1/3 რესპუბლიკური — პანტელეიმონი; 1,43 კმ, 1 სადგური

1 მარტი 2000: 4 ჩრდილოეთის ვაგზალი-2 — 1 მაისი; 3,6 კმ, 4 სადგური

20 ნოემბერი 2008: 5 ; 5 კმ, 3 სადგური

პერსპექტივები
მოსალოდნელია, რომ 5 ხაზის დაგრძელება-დასრულება 2009—2010 წლებში დაიწყება და 2014 წლისთვის დასრულდება.
გვერდისუბანი (ბორჯომის მუნიციპალიტეტი)

გვერდისუბანი — ნასოფლარი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თორის ქვაბულში, მთა ბარძიმ-ჯვარის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე გუჯარეთისწყლის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 1520 მეტრი, ბორჯომიდან 32 კილომეტრი. წარმოადგენდა თემის ცენტრს, რომელშიც შედიოდა სოფლები: ვარდევანი, მაჭარწყალი, ღვთისმშობელი, წინუბანი. როგორც სოფელი გვერდისუბანი, ასევე მის თემში შემავალი სოფლების უმრავლესობა ამაჟამად დაცლილია მოსახლეობისგან. დასახლებული სოფლები კი შედიან ბაკურიანის ადმინისტრაციულ ერთეულში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.
მინსკის მეტროპოლიტენი

მინსკის მეტროპოლიტენი — საქალაქო ტრანსპორტის ერთ-ერთი სახე ბელარუსის დედაქალაქ მინსკში. დსთ სივრცეში სიდიდით მეხუთე და ქვეყანაში ერთადერთი მეტროპოლიტენი.

ისტორია
მინსკის მეტროპოლიტენის ისტორია 60-იანი წლების ბოლოდან დაიწყო. იმხანად სსრკ-ში ფარული კანონი არსებობდა, რომ მეტროს აშენების ნება მხოლოდ მილიონიან ქალაქს უნდა მიეცა თავისი თავისთვის. არსებობს მოსაზრება, რომ ქალაქში მეტროს აშენების უფლების მოპოვების მიზნით მინსკის ხელისუფლებამ მოსახლეობის რაოდენობის გასაზრდელად არაერთ ღონისძიებას მიმართა. ძირითადში, სოფლის მოსახლეობისთვის დედაქალაქში გადმოსასვლელად შეღავათიანი პირობები შექმნა; შედეგად, 1972 წელს მინსკში მემილიონე მოქალაქე დაიბადა.

ქალაქში მეტროპოლიტენის აშენების გეგმის შემუშავება 1976 წელს დაიწყო. რვასადგურიანი ხაზის, რომელსაც ქალაქის მთავარი გამზირის - ლენინსკის ქვეშ უნდა გაევლო - მშენებლობის გეგმა, იმავე წლის მიწურულს დაამტკიცა სსრკ მინისტრთა საბჭომ.

დღეისათვის მინსკის მეტროპოლიტენი ორი ხაზისგან (საერთო სიგრძით 35,5 კმ), 28 სადგურისა და ორი დეპოსგან შედგება. მინსკის მეტროს ყოველდღიურად თითქმის 800 000 ადამიანი გადაჰყავს; ამ მონაცემებით, დედაქალაქის საერთო ტრანსპორტის სხვადასხვა სახეობებს შორის მეტროპოლიტენი მგზავრთა 36 % ემსახურება.

მინსკის მეტროს ყველა სადგური მიწისქვეშაა, თუმცა, არცთუ დიდ სიღრმეზე. სადგურების უმეტესობას მიწისქვეშა ვესტიბიულები და ქუჩის მიწისქვეშა გადასასვლელებიდან შეასასვლელები აქვს.

სამ სადგურს - "ოქტიაბრსკაიას", "კუპალოვსკაიას" და "პლოშად ლენინას" შენობებში ჩაშენებული ამოსასვლელები აქვს.

იმის გამო, რომ ბაქნები ღრმად არ არის, ჩასასვლელი ესკალატორების მაგივრად, ჩვეულებრივი კიბეებია გაკეთებული.

ესკალატორები მხოლოდ 10 სადგურზეა დაყენებული. 2001 წლიდან ყველა სადგურზე ლიფტებია დამონტაჟებული იმ ადამიანებისთვის, რომელთაც დამოუკიდებლად გადაადგილება უჭირთ, თუმცა, ლიფტები მთლად დანიშნულების მიხედვით არ გამოიყენება.
გუჯარეთი (ბორჯომის მუნიციპალიტეტი)

გუჯარეთი — სოფელი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული წაღვერი).

მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე გუჯარეთისწყლის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) ზემოთში. ზღვის დონიდან 1600 მ-ზე, ბორჯომიდან 40 კმ დაშორებით. 2014 წლის აღწერით სოფელში მუდმივი მოსახლეობა არ არის.
ისტორია
სოფელი ისტორიულ თორში მდებარეობდა, შემდეგ გუჯარეთისხევის ცენტრი გამხდარა. საუკუნის სომხურ გეოგრაფიაში „აშხარაცუიც“ იხსიენიება თორი და გუჯარეთისხევი. სოფლის ირგვლივ მდებარე ნოყიერი საძოვრების არსებობამ და ძამის, ტანის, თრიალეთის, ტაბაწყურ-ნარიანისა და გუჯარეთისწყლის ხეობებით მომავალი ურთიერთგადამკვეთი გზების ხელსაყრელმა თავმოყრამ განაპირობა გუჯარეთის დაწინაურება.

ვახუშტი ბატონიშვილს მოხსენიებული აქვს ერთი გუჯარეთი, 1917 წლამდე რუკებზე კი აღნიშნულია 2 გუჯარეთი — დიდი და პატარა. ამ რუკების მიხედვით, წმ. ნიკოლოზის ეკლესიის ირგვლივ დიდი გუჯარეთის ნასოფლარია, თანამედროვე გუჯარეთი კი პატარა გუჯარეთის ადგილასაა. დღევანდელ გუჯარეთში ღვთისმშობლის ძველი ეკლესიის ბუდეღაა დარჩენილი.

წმ. ნიკოლოზის ეკლესია სოფლის დასავლეთით, ხევგაღმა შემაღლებულ ადგილზე დგას. ძეგლი ნაგებია უხეშად გათლილი რუხი მოჟანგისფრო ქვით. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. შიგნით პილასტრების ერთი წყვილია, მასზე ამოყვანილია კამარის საბჯენი თაღი. კედლები შელესილ-შეთეთრებულია. შემორჩენილია ეკლესიის დანგრეული გალავანი, რომლის ახლოს ნასოფლარია. ტაძარი საუკუნეშია აღდგენილ-გადაკეთებული, შენობის ქვედა ნაწილში ჩაყოლებული დიდი ზომის ქვები და გალავანი კი ყველაზე ადრინდელი ფენა უნდა იყოს. ეკლესიის პროპორციების, სარკმელთა გაფორმების და სამშენებლო ხელოვნების მიხედვით ეკლესია – საუკუნეებს განეკუთვნება.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.
დაბა (ბორჯომის მუნიციპალიტეტი)

დაბა — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ბორჯომის მუნიციპალიტეტში (წაღვერის ადმინისტრაციული ერთეული). მდებარეობს მდინარე გუჯარეთისწყლის მარჯვენა მხარეს, გვირგვინას ქედის სამხრეთ–დასავლეთ კალთაზე, ბორჯომი–ბაკურიანის საავტომობილო და სარკინიგზო გზაზე, ზღვის დონიდან 1025 მეტრზე. ბორჯომიდან დაშორებულია 11 კილომეტრით, წაღვერიდან — 3 კილომეტრით. სოფელში არის რკინიგზის სადგური.

ისტორია
1595 წლის „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის“ მიხედვით ოსმალთაგან დაპყრობილ სამხრეთ საქართველოში სოფელი დაბა შედიოდა პეტრეს ნაჰიეში, რომელიც პეტრეს ლივაში აღირიცხებოდა. იქ მაშინ მხოლოდ ორი კომლი ქართველი ცხოვრობდა: ბადრია და ალექსა, ძმა მისი, რომლებიც 4 500 ახჩას იხდიდნენ წლიურად. დაბაში ამჟამად საუკუნეში იმერეთიდან და ქართლიდან გადმოსახლებული ქართველები ცხოვრობენ. მათი გვარებია: ჯაფიაშვილი, თედიაშვილი, დათუნაშვილი, შატბერაშვილი, წიქარიშვილი, მესხიძე, ლომიძე, ხაჩიძე და სხვ.

სოფლის ტერიტორიაზე შემორჩენილია შუა საუკუნეების ხუროთმოძღვრების ორი ძეგლი: მარიამწმინდა და წმინდა გიორგის ეკლესია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 194 ადამიანი.
დგვარი

დგვარი — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ბორჯომის მუნიციპალიტეტში (ტაძრისის ადმინისტრაციული ერთეული). მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილო-დასავლეთ კალთაზე, ბორჯომის ხეობაში, მდინარე დვირულის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1320 მეტრზე. ბორჯომიდან დაშორებულია 28 კილომეტრით, ტაძრისიდან — 1 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 224 ადამიანი.
დვირი (ბორჯომის მუნიციპალიტეტი)

დვირი — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ბორჯომის მუნიციპალიტეტში. ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: ქვაბისხევი, ჩითახევი, ჭობისხევი).

მდებარეობს ბორჯომის ხეობაში, მდინარეების მტკვრისა და დვირულის შესართავთან, ზღვის დონიდან 920 მეტრზე, ბორჯომიდან დაშორებულია 18 კილომეტრით. სოფელში არის რკინიგზის სადგური ხაშური-ვალეს ხაზზე.

ისტორია
სოფელი იხსენიება გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარში (1595), ვახუშტი ბატონიშვილის „აღწერა სამეფოსა საქართველოსაში“, ბერი ეგნატაშვილის „ახალი ქართლის ცხოვრებაში“, ქართლ-კახეთის - საუკუნეების ქრონიკებში და სხვა წყაროებში.

- საუკუნეებში დვირი თორის შემადგენლობაში შედიოდა და მნიშვნელოვანი პუნქტი იყო ქართლიდან სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში მიმავალ გზაზე. დვირსა და ხეფინისხევზე გადიოდა ქართლის სამეფოს დასავლეთი საზღვარი. ვახუშტის მიხედვითაც, ყვერბილისა და ლიკანის ხევებს „ზეით არს ჭობის-ხევი და არს დვირამდე“ ქართლი.

 საუკუნის დასაწყისში სოფლის მოსახლეობის უმრავლესობა ქრისტიანი იყო.

ისტორიული ძეგლები
სოფლის შემოგარენში აღმოჩენილია ბრინჯაოს და რკინის ხანის კვირაცხოვლისა და ბორნიღელის სამაროვნები, საუკუნის ბიზანტიური მონეტების განძი.

დვირსა და მიმდებარე ტერიტორიაზე რამდენიმე ეკლესიაა. სოფლის ცენტრში დგას საუკუნეში გადაკეთებული მთავარანგელოზის ეკლესია. სოფლის თავში, სასაფლაოზე დგას საუკუნის კვირაცხოვლის ეკლესია. სოფლის მახლობლად, ტყეში შემორჩენილია საკვირიკეს დაზიანებული სამნავიანი ეკლესია, რომელიც უნდა იყოს საუკუნეში აგებული კვირიკეწმინდა. დვირის ხევის ქვემო წელზე, სოფლის სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობს ნანგრევების სახით მოღწეული დვირის ციხე, რომელიც იცავდა ისტორიული თორიდან სოფელზე გამავალ გზას.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 712 ადამიანი.
დიდი მიტარბი

დიდი მიტარბი — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ბორჯომის მუნიციპალიტეტში (ბაკურიანის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. მდინარე მიტარბულის (გუჯარეთისწყლის მარცხენა შენაკადი) ნაპირას. ზღვის დონიდან 1480 მეტრზე, ბორჯომიდან დაშორებულია 36 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 54 ადამიანი.

კულტურული მემკვიდრეობა
სოფლის განაპირას, მდინარის პირზე, დგას საუკუნის წმინდა გიორგის ერთნავიანი ეკლესია. სოფლის ქვემო უბანში, მოქმედ სასაფლაოზე ღვთისმშობლის ეკლესიის ნანგრევებია. შემორჩენილ საფლავის ქვათაგან გამოირჩევა ყოჩის ქანდაკება, რომელსაც ზურგზე ეკლესია ადგას. სოფლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ტაბაწყურისკენ მიმავალი გზის პირას, კიდევ ერთი ნაეკლესიარის — „მაცხოვრის" — ბუდეა.
დუზაგრამა

დუზაგრამა — სოფელი საქართველოში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში, ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: დუზაგრამა, პალდო, წიწმატიანი).

მდებარეობს ივრის ზეგანზე, მდინარე ივრის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 470 მ-ზე, საგარეჯოდან 38 კმ-ში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 621 ადამიანი, ეთნიკურად აზერბაიჯანელები.
დიდი ჩაილური

დიდი ჩაილური — სოფელი საქართველოში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული დიდი ჩაილური).

მდებარეობს ივრის ზეგანზე მდინარე ჩაილურის ნაპირას, ზღვის დონიდან 680 მ-ზე, საგარეჯოდან 15 კმ-ის დაშორებით.

ისტორია
სოფელი პირველად 1724 წლის წყალობის წიგნშია მოხსენიებული. სოფელს ადრე მაღლა ჩაილური ერქვა. შუა საუკუნეებში ჩაილურზე გადიოდა გზა, რომლითაც ქალაქი ჭერემი გარეკახეთს უკავშირდებოდა. გვიან შუა საუკუნეებში დიდი და პატარა ჩაილური ჩერქეზიშვილების მფლობელობაში იყო.

სოფელს დიდ ზიანს აყენებდა ლეკიანობა. სავარაუდოდ ლეკიანობის პერიოდში უნდა იყოს გაჩენილი გამოთქმა „ჩაილურის წყალი დალიაო“. ითვლებოდა, რომ თუ გამტაცებლები მდინარე ჩაილურის მეორე ნაპირზე გადასვლას მოასწრებდნენ, მათ დევნას აზრი აღარ ჰქონდა და მდევრებიც სწორედ ამ სიტყვებს ამბობდნენ დანანებით.

სოფელში დგას საუკუნის ღვთისმშობლის სახელობის დარბაზული ეკლესია (აღდგენილია 2007 წელს).
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 850 ადამიანი.
გოლათუბანი

გოლათუბანი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში (წიფის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს მდინარე ჩხერიმელის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 720 მეტრის სიმაღლეზე, ხარაგაულიდან დაშორებულია 25 კილომეტრით. სოფელში მოიპოვება თიხა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 70 ადამიანი.

ისტორია
გოლათუბანი წერილობით წყაროებში პირველად დამოწმებულია 1711 წელს. აღნიშნულია ვახუშტი ბატონიშვილის მიერ შედგენილ დასავლეთ საქართველოს რუკაზეც (1743). მას მოიხსენიებს აგრეთვე გერმანელი მოგზაური იოჰან გიულდენშტედტი.

1711 წელს გოლათუბანი სააბაშიოს შემადგენლობაში შევიდა და ქართლის სამეფოს საზღვრებში მოექცა. 1751 წელს ვახუშტი აბაშიძემ გოლათუბანი გაათავისუფლა ყოველგვარი გამოსაღებლისაგან და ამავე სოფელში მდებარე წმ. გიორგის ეკლესიის სამსახური დააკისრა. ქართლ-კახეთის რუსეთის მიერ ანექსიის შემდეგ შემდეგ სოფელი გორის მაზრას ეკუთვნოდა, ხოლო 1846 წლიდან — შორაპნის მაზრას.

გოლათუბანში შემორჩენილია კირქვით ნაგები საუკუნის დარბაზული ეკლესია და ნამოსახლარი.
გრიგალათი

გრიგალათი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში (ხევის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს მდინარეების ძირულისა და ჩხერიმელის წყალგამყოფი ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე რიკოთულის ორივე ნაპირას, ზღვის დონიდან 600 მ სიმაღლეზე, ხარაგაულიდან დაშორებულია 48 კმ-ით.

წყაროებში გრიგალათი პირველად იხსენიება 1628 წელს. შუა საუკუნეებში სოფელი ხეფინის ხევში შედიოდა. სოფელში არის წმ. ნიკოლოზისა ეკლესია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 370 ადამიანი.

}
გედსამანია

გედსამანია — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში (ხუნევის თემი). მდებარეობს მდინარეების ძირულისა და ჩხერიმელას წყალგამყოფის ჩრდილოეთ კალთაზე მდინარე უხადის (ძირულის შენაკადი) ორივე ნაპირას. ზღვის დონიდან 720 მეტრი. ხარაგაულიდან 45 კილომეტრი. სოფელში დგას ორი ეკლესია, მათგან ერთ-ერთი 1737 წლისაა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 313 ადამიანი.

ღირსშესანიშნაობები
სოფელ გედსამანიის ძველ სასაფლაოზე, შემაღლებულ ადგილას, დგას ქართული ხუროთმოძღვრების საუკუნის ძეგლი.

სოფელ გედსამანიიდან 2 კმ-ის მანძილზე, მაღალი მთის წვერზე, გაშლილ მინდორზე დგას წმინდა გიორგის ეკლესია.
დიდვაკე

დიდვაკე — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული ლეღვანი).

მდებარეობს მდინარე ჩხერიმელას ორივე ნაპირას, ზღვის დონიდან 400 მ-ზე. ხარაგაულიდან დაშორებულია 7 კმ-ით, მარელისიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) — 3 კმ-ით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 175 ადამიანი.
დეისი

დეისი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული მოლითი).

მდებარეობს მესხეთის ქედის ჩრდილოეთ მთისწინეთზე, მდინარე ჩხერიმელას მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 720 მ-ზე,ხარაგაულიდან 20 კილომეტრის დაშორებით.

წყაროებში პირველად მოხსენიებულია საუკუნეში გდეისის სახელწოდებით, თუმცა იოჰან გიულდენშტედტი სოფელს „დეისს“ უწოდებს. 1711 დეისი ქართლის სააბაშიოს შემადგენლობაში შევიდა, რუსეთის იმპერიის მიერ ქართლ-კახეთის სამეფოს ანექსიის შემდეგ — გორის მაზრაში, ხოლო ქუთაისის გუბერნიის შექმნის შემდეგ — შორაპნის მაზრაში. სოფელში დგას საუკუნის წმინდა კვირიკეს ეკლესია. ნაგებია ჭალის თლილი ქვის სწორი რიგებით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 154 ადამიანი.
დიდი გოლისი

დიდი გოლისი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული ნადაბური).

მდებარეობს ლიხის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ძირულის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 800 მ-ზე, ხარაგაულიდან 56 კმ-ში. წერილობით წყაროებში სოფელი გოლისი პირველად საუკუნეში იხსენიება.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 28 ადამიანი.