iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
იაბლუნკოვი

იაბლუნკოვი — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის მორავია-სილეზიის მხარეში. ქალაქი ფრიდეკ-მისტეკის რაიონში მდებარეობს. ქალაქში მნიშვნელოვან უმცირესობას წარმოადგენენ პოლონელები, კერძოდ სილეზიელი გურალები. პოლონელები დღეს მოსახლეობის 16,4%-ს შეადგენენ.

გეოგრაფია
იაბლუნკოვი რაიონულ ცენტრ ფრიდეკ-მისტეკიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 31 კილომეტრში მდებარეობს. ის ტეშინის სილეზიის ისტორიულ მხარეშია. იაბლუნკოვი ყველაზე აღმოსავლეთით მდებარე ქალაქია ჩეხეთში. ქალაქის მუნიციპალური ტერიტორია ძირითადად დაბლობზე მდებარეობს, აღმოსავლეთ ნაწილში კი სილეზიის ბესკიდების ქედია.

იაბლუნკოვი მდინარეების ოლზასა და ლომნას შესართავთანაა გაშენებული.

ისტორია
იაბლუნკოვი ისტორიულ წყაროებში პირველად 1435 წელსაა ნახსენები, ის 1447 წლის უნგრელთა შემოსევის დროს დაინგრა. შემდეგ ადგილობრივებს თავიდან მოუწიათ დასახლების მშენებლობა და უნგრელთა მიერ დანგრეულ ნაწილს „ძველი იაბლუნკოვი“ უწოდეს.

 - საუკუნეებში იაბლუნკოვი განუწყვეტლივ ვითარდებოდა, 1596 წლის ცნობებით მას ჰყავდა საკუთარი მერი და თვითმმართველობა. ქალაქის განვითარება მისმა სავაჭრო გზაზე მდებარეობამ განაპირობა, ეს სავაჭრო გზა ხმელთაშუა ზღვიდან ბალტიის ზღვამდე ჰკვეთდა კონტინენტს ამ დროში.

1938 წლის მიუნხენის შეთანხმების შემდეგ ჩეხოსლოვაკიის ამ ტერიტორიაზე პოლონეთი შეიჭრა და დაიკავა, თუმცა სუდეტების ეს მიწები და მთელი ჩეხოსლოვაკია მალევე დაიპყრო ნაცისტურმა გერმანიამ. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ იაბლუნკოვი კვლავ დაბრუნდა ჩეხოსლოვაკიის შემადგენლობაში.

ღირსშესანიშნაობები
ქალაქის ყველაზე მნიშვნელოვანი ღირსშესანიშნაობაა ისტორიული მოედანია, სადაც არის 1655 წელს შექმნილი შადრევნი ღვთისმშობლის ქანდაკებით.

გამორჩეული კულტურული ძეგლია 1620 წელს აშენებული და მოგვიანებით ნეოგოთურ სტილში აღდგენილი რომის კათოლიკური ეკლესია. აგრეთვე 1928–1932 წლებში აშენებული წმინდა ელიზაბეტის ორდენის მონასტერი.

ისტორიული შენობაა იაბლუნკოვის სანატორიუმი, ის 1933–1935 წლებში აშენდა. სანატორიუმის გარშემო 1924 წელს დაარსდა დენდროლოგიური პარკი. მასში დღეს არსებული სახეობების უმეტესობა 1937 წელს დაემატა. 1938 წლისთვის დენდროლოგიურ პარკში უკვე ჰქონდათ მერქნიან მცენარეთა დაახლოებით ათას სახეობა, რომელთაგან 400 წიწვოვანი ხემცენარე იყო.
დღეისთვის პარკში 500 სახეობის ხემცენარეა. დენდროლოგიურ პარკშია იან ტრჟისკას და ვინცენც მაკოვსკის მიერ შექმნილი სკულპტურები.

ცნობილი ადამიანები
ოსკარ ზავიშა (1878–1933), პოლონელი მღვდელი და კომპოზიტორი
რუდოლფ პაშეკი (1894–1969), პოლონელი მასწავლებელი და პოლიტიკოსი; იაბლუნკოვის მერი 1932–1938 წლებში
კაროლ პიეგზა (1899–1988), პოლონელი მწერალი და ფოლკლორისტი; აქ ცხოვრობდა და გარდაიცვალა
ოტო შნაიდი (1900–1974), ავსტრიელ-ისრაელელი ხელოვნებათმცოდნე და მწერალი
ირჟი დრაჰოში (დ. 1949), ფიზიკური ქიმიკოსი და პოლიტიკოსი

დაძმობილებული ქალაქები
გოგოლინის გმინა, პოლონეთი
კისუცკე-ნოვე-მესტო, სლოვაკეთი
სიმიანოვიცე-შლიონსკი, პოლონეთი
ტიაჩივი, უკრაინა
ვისლა, პოლონეთი
ართვინის ხიდი

ართვინის ხიდი — ისტორიული ხიდი კლარჯეთის რეგიონში, დღევანდელი ქალაქ ართვინის საზღვრებში, ყოფილ სოფელ კორზულში (დღეს ჩაიაღზის უბანი) მდინარე ჭოროხზე, საუკუნეში ქართველების მიერ აშენებული ერთთაღოვანი ქვის ხიდი იყო. ართვინის შესასვლელში მდებარეობის გამო მას ართვინის ხიდს უწოდებენ. ასევე, სოფელ კორზულში მდებარეობის გამო, იგი კორზულის ხიდად ან კარძველის ხიდადაც არის ცნობილი.

ისტორია
ართვინის ხიდი აშენდა საუკუნის პირველ ნახევარში, ქართული სამეფოს პერიოდში. იგი დაგეგმილი იყო ფეხითმსვლელებისა და მხედრების გადასასვლელად შესაფერისი სახით. ხიდის მდებარე კლარჯეთის რეგიონი მე-16 საუკუნეში ოსმალების ხელში გადავიდა და ართვინის ხიდმა ოსმალთა პერიოდშიც იგივე ფუნქცია შეასრულა. 1874 წელს რეგიონში ყოფნისას გიორგი ყაზბეგმა დაწერა, რომ ჩოროხის მდინარეზე სატრანსპორტო ნავები ართვინის ხიდის ქვეშ მიახლოვდებოდნენ. 1877-1878 წლების ოსმალეთ-რუსეთის ომის შემდეგ ხიდი დარჩა რუსებისთვის ომის კომპენსაციად დარჩენილ რეგიონში. რუსებმა რკინის ხიდის ასაშენებლად 1893 წელს ძველი ხიდი დინამიტით ააფეთქეს და დაანგრიეს. ამ ძველი ერთთაღოვანი ქვის ხიდის ფოტო, რომელიც სავარაუდოდ 1885 წელს გადაიღო, დღემდე მოუღწევია. 1894 წლის 8 ნოემბრის ქართულ გაზეთ „ივერია“-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში აღნიშნულია, რომ ართვინის გზის მშენებლობაზე პასუხისმგებელი რუსი ინჟინრის მიერ ძველი ქვის ხიდი დანგრეულა. ამ სტატიაში მოცემული ინფორმაციის მიხედვით, იმ დროს დანგრეული ქვის ხიდის ადგილას ხის ხიდი აშენდა. ითვლებოდა, რომ დანგრეული ქვის ხიდის დამაშენებელი ქართველი დედოფალი თამარი იყო. არდაღან-ბათუმის გზიდან ართვინის ქალაქში ამ ხიდით შედიოდნენ. ხიდის გამო აქ ხიდისთავსაც ეძახდნენ.

არქიტექტურა
ართვინის ხიდი აშენებული იყო ჩოროხის მდინარის ყველაზე ვიწრო ადგილას, ორ კლდეს შორის. მისი მშენებლობისას გამოყენებული იყო ხარისხიანი კირის ხსნარი და უხეშად დამუშავებული ქვები. ხიდი მოფენილი იყო ბრტყელი ქვებით და შუა ნაწილში ჰქონდა მფარავი. ართვინის ქალაქის მხარეს თავში კოშკი იდგა. ართვინის ხიდი მსგავსი იყო ლივანეს რეგიონში შუა საუკუნეებიდან დარჩენილი ერთთაღოვანი ქვის ხიდებისა. 1893 წელს ამ ერთთაღოვანი ქვის ხიდის დანგრევის შემდეგ, მის ადგილას რუსული ადმინისტრაციის მიერ აშენდა 20 მეტრი სიგრძისა და 6 მეტრი სიგანის რკინის ხიდი. მუვაჰიდ ზეკიმ 1927 წელს გამოქვეყნებულ წიგნში რკინის ხიდი „ართვინის ხიდად“ დაასახელა და დაწერა, რომ ბორჩკისა და სირიის ხიდებთან ერთად ის ართვინის ვილაიეთის საზღვრებში ჩოროხის მდინარეზე არსებული სამი ხიდიდან ერთ-ერთი იყო.
პასკოვი

პასკოვი — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის მორავია-სილეზიის მხარეში. ქალაქი ფრიდეკ-მისტეკის რაიონში მდებარეობს. ის ორი ადმინისტრაციული ერთეულისგან შედგება, პასკოვთან ერთად მუნიციპალიტეტში გაერთიანებულია სოფელი ოპრეხტიცე.

გეოგრაფია
პასკოვი ქალაქ ოსტრავასა და ფრიდეკ-მისტეკს შორის მდებარეობს. ქალაქის ცენტრი 256 მეტრზეა ზღვის დონიდან. ის ოსტრავის ქვაბულში ვაკე რელიეფზეა გაშენებული. პასკოვში მდინარე ოსტრავიცეს ერთვის მდინარე ოლეშნა.

ისტორია
პასკოვი ისტორიულ წყაროებში პირველად ეპისკოპოს ბრუნო ფონ შაუენბურგის სიგელში 1267 წელსაა ნახსენები. საუკუნის ბოლოს აქ ციხესიმაგრე აშენდა. 1538 წლამდე სოფელი ოლომუცის ეპისკოპოსის სამფლობელო იყო. 1538 წელს პასკოვი თავადმა იან პერნშტეინელმა შეიძინა. მომდევნო ათწლეულების განმავლობაში ის ხშირად იცვლიდა მფლობელებს.

1870 წელს სოფელი და ქალაქი პასკოვი ერთ მუნიციპალიტეტში გაერთიანდნენ, 1871 წელს კი ქალაქში რკინიგზა გაიყვანეს.

ღირსშესანიშნაობები
ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობა პასკოვის ციხეა, აქ არსებული ციხესიმაგრე საუკუნის ბოლოს რენესანსის სტილის რეზიდენციად გადაკეთდა. ოცდაათწლიანი ომის დროს მიყენებული ზიანის შემდეგ იგი ბაროკოს სტილში აღადგინეს. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ შენობა სახელმწიფოს ბალანსზე გადავიდა და 1950 წლიდან 2004 წლამდე მასში ონკოლოგიური საავადმყოფო იყო განთავსებული. 2013 წლიდან ციხესიმაგრის კომპლექსი ქალაქის საკუთრებაა. დღეს ციხის შენობაში მუზეუმია განთავსებული. შენობის შიდა სივრცე კულტურულ და სოციალურ მიზნებს ემსახურება.

ცნობილი ადამიანები
ედმუნდ რაიტერი (1845–1920), ავსტრიელი ენტომოლოგი, მწერალი და კოლექციონერი
ბოჰუმირ დვორსკი (1902–1976), მხატვარი
ზდენეკ კოუბეკი (1913–1986), მძლეოსანი და რაგბისტი

ფოტოგალერეა
კილl ქვედა თავისუფალი სივრცე ანუ კლერენსი

საზღვაო ნაოსნობაში, კილის ქვეშ არსებული კლირენსი არის ვერტიკალური მანძილი ზღვის ფსკერსა და გემის კილს ან კორპუსს შორის. ის გამოიყენება ზღვაში გემებისთვის საკმარისი სანაოსნობის წყლის ხელმისაწვდომობის უზრუნველსაყოფად. გემის კაპიტანმა უნდა უზრუნველყონ თავიანთი გემებისთვის საკმარისი მინიმალური ; პორტებმა უნდა უზრუნველყონ საკმარისი მინიმალური იმ გემების ტიპისა და წყალშიგის სიღრმეზე, რომლებიც უნდა შემოვიდნენ პორტში. გემები, როგორც წესი, -ს ითვლიან რათა დააკმაყოფილონ პორტების კრიტერიუმები, იმისათვის რომ საზღვაო ინციდენტების რისკი მინიმუმამდე დაიყვანონ. ეს მოიცავს სისტემებს, რომლებიც დინამიურად მართავენ -ს მოდელების, პროგნოზირებისა და გამოთვლების გამოყენებით.

საერთაშორისო ჰიდროგრაფიული ორგანიზაცია ადგენს -ის მართვის სტანდარტს პროგრამული უზრუნველყოფისა და სისტემებისთვის: -129 კილის კლირენსის მართვის ფარგლებში.

გამოყენება და მოთხოვნები
აშშ-ის ფედერალური რეგულაციების კოდექსი გემებსა და მათ კაპიტნებს ავალდებულებს, რომ აშშ-ის წყლებში, გამოთვალონ გემის ყველაზე ღრმა ნავიგაციური წყალშიგზე დაყრდნობით 33  157.450 რეგულაციების თანახმად, კაპიტანმა უნდა განიხილოს -ის გაანგარიშება საზღვაო ლოცმანთან, როდესაც გემი მიუახლოვდება აშშ-ის პორტებს/წყლებს. 33  157.450

ავსტრალიის საზღვაო უსაფრთხოების ორგანო აცხადებს, რომ ტორესის სრუტეში -ის ადეკვატური დონის შენარჩუნება მნიშვნელოვანია უსაფრთხო ნავიგაციისთვის.

წყალმარჩხ წყლითა და ჩაღრმავებით გამოწვეულმა არასაკმარისმა -მ შესაძლოა გემების მეჩეჩზე დაჯდომა გამოიწვიოს. 2019 წელს, დიდი ბრიტანეთის საზღვაო ავარიების გამოძიების განყოფილებამ დაადგინა, რომ არასაკმარისმა -მ გამოიწვია / სატვირთო ბორნის - ის მეჩეჩზე დაჯდომა.

ცნობები
სპინტარისკოპი

სპინტარისკოპი, სპინთარისკოპი ( და ) — სადემონსტრაციო ხელსაწყო -ნაწილაკებზე ვიზუალური დაკვირვებისათვის. გამოიგონა უილიამ კრუქსმა 1903 წელს. სცინტილაციური ნივთიერებით დაფარულ ეკრანზე -ნაწილაკის დაცემა იწვევს სუსტ სინათლის აფეთქებას, რაზედაც შეიძლება თვალით დაკვირვება. სპინტარისკოპი სცინტილაციური მთვლელების წინამორბედია.
სცინტილაცია

სცინტილაცია — ხანმოკლე (~10-4–10-9 წმ) სინათლის აფეთქება (ლუმინესცენციის აფეთქება), რომელიც აღიძვრება სცინტილატორებში მაიონებელი გამოსხივების ზემოქმედებით. სცინტილაციას პირველად ვიზუალურად აკვირდებოდა უ. კრუქსი (1903) -ის ეკრანის -ნაწილაკებით დასხივებისას. სცინტილატორის ატომები ან მოლეკულები დამუხტული ნაწილაკების ენერგიის ხარჯზე გადადის აგზნებულ მდგომარეობაში. მათ შემდგომ გადასვლას აგზნებული მდგომარეობიდან ნორმალურში თან ახლავს სინათლის გამოფრქვევა, სცინტილაციის მექანიზმი, მისი გამოსხივების სპექტრი და გამონათების ხანგრძლივობა დამოკიდებულია მალუმინესცენცირებელი ნივთიერების ბუნებაზე, სცინტილაციის სიკაშკაშე კი — დამუხტული ნაწილაკების ბუნებაზე და ნაწილაკის იმ ენერგიაზე, რომელსაც იგი სცინტილატორის ნაწილაკებს გადასცემს (მაგალითად, -ნაწილაკებისა და პროტონების სცინტილაცია გაცილებით მკვეთრია -ნაწილაკების სცინტილაციაზე). თითოეული სცინტილაცია ერთი ნაწილაკის მოქმედების შედეგია. ამ გარემოებას იყენებენ სცინტილაციურ მთვლელებში ელემენტარული ნაწილაკების სარეგისტრაციოდ.
სცინტილაციური მთვლელი

სცინტილაციური მთვლელი — ბირთვულ გამოსხივებათა და ელემენტარულ ნაწილაკთა (პროტონების, ნეიტრონების, ელექტრონების, -კვანტების, მეზონებისა და ა. შ.) სარეგისტრაციო ხელსაწყო, რომლის ძირითადი ელემენტია დამუხტული ნაწილაკების ზემოქმედების მალუმინესცენცირებელი ნივთიერება (სცინტილატორი) და ფოტოელექტრონული მამრავლი (ფემ). მაიონებელი ნაწილაკებას (-ნაწილაკები, ბირთვების გაყოფის ნამსხვრევები) მოქმედებით გამოწვეულ სინათლის აფეთქებაზე (სცინტილაციებზე) ვიზუალური დაკვირვება საუკუნის დასაწყისში ბირთვული ფიზიკის ძირითადი მეთოდი იყო (იხ. სპინტარისკოპი). მოგვიანებით სცინტილაციური მთვლელი მთლიანად შეიცვალა საიონიზაცაო კამერებითა და პროპორციული მთვლელებით. 40-იანი წლების ბოლოს, როცა სცინტილაციების რეგისტრაციისათვის გამოყენებულ იქნა გაძლიერების დიდი კოეფიციენტის მქონე მრავალკასკადიანი ფემ, რომელსაც უნარი აქვს აღრიცხოს მეტისმეტად სუსტი სინათლის აფეთქება, ბირთეულ ფიზიკაში კვლავ დაიწყეს სცინტილაციური მთვლელის გამოყენება.

სცინტილაციური მთვლელის მუშაობის პრინციპი შემდეგში მდგომარეობს. სცინტილატორში გავლისას დამუხტული ნაწილაკი დააიონებს და აღაგზნებს ატომებსა და მოლეკულებს. არააგზნებულ (ძირითადა მდგომარეობაში დაბრუნებისას ატომები გამოასხივებენ ფოტონებს (იხ. ლუმინესცენცია), რომლებიც ფემ-ის კათოდზე მოხვედრისას ამოგლეჯენ ელექტრონებს, რის შედეგადაც ფემ-ის ანოდზე აღიძვრება ელექტრული იმპულსი, რომელიც შემდეგ ძლიერდება და რეგისტრირდება. ნეიტრალური ნაწილაკების (ნეიტრონების, -კვანტების) დეტექტირება ხდება მეორეული დამუხტული ნაწილაკებით, რომლებიც წარმოიქმნებიან ნეიტრონებისა და -კვანტების ურთიერთქმედებისას სცინტილატორის ატომებთან.
სცინტილაციური სპექტრომეტრი

სცინტილაციური სპექტრომეტრი — ბირთვულ გამოსხივებათა და ელემენტარულ ნაწილაკთა მახასიათებლების (გამოსხივების ინტენსიურობა, ნაწილაკების ენერგია, არასტაბილური ბირთვებისა და ნაწილაკების სიცოცხლის ხანგრძლივობა) გასაზომი ხელსაწყო, რომლის ძირითადი ელემენტია სცინტილაციური მთვლელი. სცინტილაციური სპექტრომეტრით ნაწილაკის ენერგიის გაზომვის შესაძლებლობა დაკავშირებულია იმასთან, რომ სცინტილატორის ნათების ინტენსხიურობა (სინათლის გამოსავალი) დამოკიდებულია ნაწილაკის მიერ სცინტილაციური სპექტრომეტრში დაკარგულ ენერგიაზე.
ფოტოლუმინესცენცია

ფოტოლუმინესცენცია — სინათლით აგზნებული ლუმინესცენცია. ფოტოლუმინესცენციის უმარტივესი შემთხვევაა ატომური ორთქლის რეზონანსული გამოსხივება, როცა გამოიფრქვევა ისეთივე სიხშირის ელექტრომაგნიტური გამოსხივება, როგორიც აქვს ამგზნებ გამოსხივებას. მოლეკულებისა და სხვა რთული სისტემების ფოტოლუმინესცენციის დროს, სტოქსის წესის თანახმად, ფოტოლუმინესცენციის გამოსხივების სიხშირე უფრო ნაკლებია, ვიდრე ამგზნები სინათლისა. ეს წესი ხშირად ირღვევა და სპექტრის სტოქსურ ნაწილთან ერთად შეიმჩნევა ანტისტოქსური ნაწილიც – ამგზნები სინათლის სიხშირეზე მეტი სიხშირის გამოსხივება. უფრო რთულ მოლეკულებში სინათლის შთანთქმის შემდეგ ენერგია გადანაწილდება მოლეკულებს შორის, რის გამოც გამოსხივების სპექტრი არ არის დამოკიდებული (ან სუსტადაა დამოკიდებული) ამგზნებ სიხშირეზე.

მოლეკულათშორისი ურთიერთქმედების შედეგად, ხოლო რთულ მოლეკულებში შიდამოლეკულური პროცესების შედეგად აგზნების ელექტრონული ენერგია შეიძლება გარდაიქმნას მოლეკულების რხევითს, ბრუნვითსა და წინსვლითს, ე. ი. სითბურ ენერგიად. ასეთ პროცესებს ფოტოლუმინესცენციის ქრობას უწოდებენ.
ფოტოლაბორატორია

ფოტოლაბორატორია — ანალოგურ ფოტოგრაფიაში, გარე სინათლისაგან დაცული სათავსი, სადაც მიმდინარეობს მუშაობა შუქმგრძნობიარე ფოტოგრაფიულ მასალაზე. ფოტოლაბორატორიის მოწყობილობა მრავალნაირია და დამოკიდებულია წაყენებულ მოთხოვნებზე.

სტაციონარულ ფოტოლაბორატორიას აქვს ელექტროენერგიია და წყლის მიმყვანი, კანალიზაცია და ვენტილაცია (ხშირად ჰაერის კონდიცირების სისტემაც). ფოტოლაბორატორიაში დგამენ მაგიდას ფოტოგრაფიული აპარატისა და ფოტოგრაფიული კასეტის დასამუხტად, გასამჟღავნებლად, დასაფიქსირებლად, გასარეცხად და სხვა ფოტოოპერაციების შესასრულებლად; აგრეთვე კარადას საჭირო ქიმიურ ნივთიერებათა, ხსნარების, ფოტომასალისა და ქიმიური ჭურჭლის შესანახად. ფოტოლაბორატორიაში უნდა იყოს გამოსახულების საბეჭდი და სარეპროდუქციო დანადგარები, საშრობი მოწყობილობა, სახურებელი ხელსაწყოები და სხვა. კედლებსა და ჭერს ღებავენ უმთავრესად თეთრად ან ღია ყვითლად. დიდ ფოტოლაბორატორიაში, სადაც რამდენიმე სათავსია, იყენებენ ისეთ მოწყობილობას, რომელიც უზრუნველყოფს ფოტომასალის დამუშავების პროცესების ნაკადურობასა და სტანდარტულობას, მაღალ შრომის ნაყოფიერებას. სამეცნიერო დაწესებულებასთან, ფოტოატელიესთან, კლუბთან და მისთ. არსებულ ფოტოლაბორატორიაში ფოტომასალას ამუშავებენ ნახევრად ავტომატურად.

მოძრავ ფოტოლაბორატორიას აწყობენ ავტომობილზე, თვითმფრინავზე, კოსმოსურ საფრენ აპარატზე და ა. შ. ფოტოგრაფიის ადრეულ ეტაპზე ფოტოლაბორატორიებად სპეციალურ სინათლისგან დაცულ ურმებს იყენებდნენ და მოგზაურობის დროს გადაადგილდებოდნენ მინის ნეგატივებითა და ფოტოგრაფიული წურჭელ-ინვენტარით. მოძრავ ფოტოლაბორატორიას აქვს სპეციალური მცირეგაბარიტიანი მოწყობილობა. ფოტოგრაფიული პროცესები მასში მიმდინარეობს ავტომატურად და სწრაფად. მოძრავი ფოტოლაბორატორიის განსაკუთრებული სახეობაა საექსპედიციო ფოტოლაბორატორია — პორტატული ყუთ-ჩემოდანი. მას იყენებენ საველე პირობებში სამუშაოდ.
ლავაში (სოფელი)

ლავაში — ისტორიულ სოფელი პალაკაციოს მხარეში, დღეს ყარსის პროვინციის არფაჩაის რაიონის გიულიუზუს(პეკრაშენი) სოფლის საზღვრებში.

ისტორია
ქართველი თურქოლოგი სერგი ჯიქია წერს, რომ ლავაშის ტბის საერთო სახე ლავაშს ჰგავს, სოფელი კი ამ ტბის ნაპირზე მდებარეობდა და თავისი სახელიც ამ ტბიდან მიიღო.

ისტორიული პალაკაციოს მხარე სადაც სოფელი ლავაში მდებარეობდა შუა საუკუნეებში საქართველოს საზღვრებში იყო.

ლავაშის სოფელი ჩილდირის ეიალეთის 1694-1732 წლების პერიოდის ოსმალურ ჯებე დავთარში არ მოიხსენიება. ამ ჩანაწერის საფუძველზე შეიძლება ითქვას, რომ სოფელი ხელახლა დასახლებული არ გამხდარა.
სირაურთა

სირაურთა — ისტორიული პალაკაციოს რეგიონში, დღეს არტაანის პროვინციის ჩილდირის რაიონის სოფელ გოლბელენის (ურთა) საზღვრებში განადგურებული სოფელია.

ისტორია
ქართული ტოპონიმი სირაურთა (სირაურთა) შედგება ქართული „სირა“ (სირა) სიტყვისა და „ურთა“ (ურთა) სახელისგან. ქართულში შესული ბერძნული „სირა“ ნიშნავს რიგს, მწკრივს. სირაურთა ნიშნავს ურთას რიგში მდებარე დასახლებას. 1595 წლის ოსმალური მუფასალ დავთრის მიხედვით,სოფელი სირაურთა სოფელ ურთას გვერდით მდებარეობდა. შავშეთის რაიონში სოფელ სინკოთის მახლობლად მდებარე სოფელიც სირასინკოთის სახელს ატარებდა.

სოფელი სირაურთას განლაგების ადგილი, ისტორიული პალაკაციოს რეგიონი, შუა საუკუნეებში საქართველოს საზღვრებში იმყოფებოდა. ოსმალებმა ეს რეგიონი და სოფელი 1578 წელს დაიპყრეს.

სოფელი სირაურთას 1595 წლის გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი (საქართველოს ვილაიეთის დეტალური დავთარი) სახელწოდების ოსმალურ დავთარში სირაურთა სახით გვხვდება. ამ დროს სოფელი საქართველოს ვილაიეთში, ჩილდირის ლივასის ჯანბაზის ნაჰიაში შედიოდა. ურთას სოფლის მახლობლად მდებარე სირაურთა ამ დროისთვის გაცარიელებული იყო. აღნიშნულ დავთარში ნათქვამია, რომ სოფელი მერედისიც სოფელ სირაურთას მახლობლად იმყოფებოდა. ჩანს, რომ სოფელი სირაურთა დღევანდელ გოლებაკანსა და გოლბელენს შორის იყო განლაგებული.

სოფელი სირაურთა ჩილდირის აიალეთის 1694-1732 წლების პერიოდის ოსმალურ ჯებე დავთარში და 1886 წლის რუსულ მოსახლეობის აღწერაში ჩილდირის ყაზაში არსებული სახელით არ გვხვდება. ეს მდგომარეობა შეიძლება დაკავშირდეს იმასთან, რომ სოფელი სირაურთა აღარასოდეს გამხდარიყო დასახლებული.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 282

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 282 მიიღეს 1970 წლის 23 ივლის, სამხრეთ აფრიკის წინააღმდეგ რეზოლუცია 181-ით მიღებული იარაღის ემბარგოს დარღვევებით შეშფოთებულმა საბჭომ კიდევ ერთხელ გაიმეორა მისი სრული წინაღმდეგობა აპართეიდის პოლიტიკაზე. საბჭომ მოუწოდა ყველა ქვეყანას რომ გაამკაცრებინათ ემბარგო სამხრეთ აფრიკის შეიარაღებული ძალების წევრებისთვის სამხედრო წვრთნების შეწყვეტით და რეზოლუციის ზომების ეფექტიანობის უზრუნველსაყოფად შესაბამისი ზომების მიღებით.

რეზოლუცია მიიღეს 11 ხმით. საფრანგეთმა, ესპანეთმა, გაერთანებულ სამეფომ და შეერთებულმა შტატებმა თავი შეიკავა.
გიორგი რამიშვილი

გიორგი რამიშვილი (დ. 1967, თბილისი) — ქართველი ბიზნესმენი. დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი. „სილქ როუდ ჯგუფის“, „სილქნეტის“, „ევრონიუს ჯორჯიას“ დამფუძნებელი.

1990-იან წლებში გიორგი რამიშვილმა პარტნიორებთან ერთად დააარსა ნავთობპროდუქტების სარკინიგზო გადაზიდვების კომპანია – „სილქ როუდ ჯგუფი“, რომელიც მუშაობდა ისტორიული აბრეშუმის გზის გასწვრივ კავკასიისა და კასპიისპირეთის რეგიონში სავაჭრო გზების აღდგენაზე. არის „სილქ როუდ ჯგუფის“ შვილობილი კომპანიის, „სილქნეტის“ სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარე.

2010-2014 წლებში იყო საქართველოს სათხილამურო ფედერაციის პრეზიდენტი.

2025 წლის ივლისში დააკავეს ცეცხლსასროლი იარაღის უკანონო შეძენა-შენახვა-ტარების ბრალდებით. მოგვიანებით, ის გირაოს სანაცვლოდ გაათავისუფლეს.

ჰყავს მეუღლე და ოთხი შვილი.
ვერონის სან-ლორენცოს ეკლესია

ვერონის სან-ლორენცოს ეკლესია — რომაულ-კათოლიკური ტაძარი, რომელიც მდებარეობს იტალიის ქალაქ ვერონაში და წმინდა ლავრენტიუსისადმია მიძღვნილი.

ეკლესია დაარსდა საუკუნეში ქალაქის საზღვრებს გარეთ, თუმცა დღეს ის განთავსებულია ცენტრალურ უბანში — კორსო კავურზე, პორტა ბორსარის მახლობლად. საუკუნეების განმავლობაში ტაძარს არაერთხელ რესტავრირდა. მიუხედავად ცვლილებებისა, შენობა წარმოადგენს რომანული არქიტექტურის მნიშვნელოვან ნიმუშს, რომელშიც თვალსაჩინოა ნორმანული და ბიზანტიური სტილის ელემენტები.

ეკლესიის ინტერიერი თანამედროვე სახით ჩამოყალიბდა 1887–1898 წლებში.[1] შენობა სამნავიანია; სინათლე შემოდის მაღალი ცენტრალური ნავის ვიწრო ფანჯრებიდან. შიგნით დომენიკო ბრუსასორჩის 1562 წლის ტილო — „ღვთისმშობელი წმინდა ლავრენტისთან, იოანე ნათლისმცემელთან და წმინდა ავგუსტინესთან ერთად“, ასევე ნოგაროლას ოჯახის საფლავის ქვები და რომანა ტრიველას ნამუშევრებია წარმოდგენილი.

არქიტექტურა
სან-ლორენცო — რომანული სტილის ტაძარია ვერონაში (იტალია), რომელიც აგებულია სამნავიანი ბაზილიკის ტიპით და მოიცავს ტრანსეპტს (განივ გალერეას, რომელიც ძირითად სივრცეს კვეთს). ცენტრალური ნავი ორჯერ ფართოა გვერდითებთან შედარებით და თითოეული ნავი ნახევარწრიული აფსიდით სრულდება. ტრანსეპტს აქვს ორი ნავი. სავარაუდოდ, გადასასვლელზე იყო ან იგეგმებოდა გუმბათი — ჭერის ქვეშ დღემდე ჩანს ტრომპ-ლ'ოეილის (იალქნების იმიტაციის) ფრაგმენტები.

სან-ლორენცოს ტაძარში გვერდითი ნავებისა და ნარტექსის ზემოთ გალერეებია მოწყობილი. დასავლეთ ფასადს ორი მრგვალი კოშკი ესაზღვრება, რომლებშიც სპირალური კიბეები გალერეებამდე ადის. სამხრეთის კოშკი ოდნავ დიდია და მისი დიამეტრი დაახლოებით 5 მეტრია. ტაძრის ცენტრალური ნავი ხის ჭერით არის გადახურული, ხოლო გვერდითი ნავები — ჯვარედინი კამარებით.

შიდა სივრცე აგებულია ტრადიციული ლომბარდიული სქემით: მთავარი ნავი განივი თაღებით კვადრატულ სექციებად იყოფა, რომლებიც თითოეულ ორ წყვილ გვერდით თაღს შეესაბამება. ნავებისა და გალერეების ორთაღიანი არკადები დაყოფილია სვეტებით, რომელთაც კორინთული კაპიტელები ამშვენებს. ზოგი კაპიტელი ბიზანტიური ტიპისაა, სხვები კი დეკორირებულია არწივებისა და სხვადასხვა ორნამენტის მოტივებით. ცალკეული სვეტები სავარაუდოდ სხვა შენობებიდანაა გადმოტანილი.

ეკლესიის გარე ფასადი გამოირჩევა მცირე ხუთკუთხა საყრდენებით, რომლებიც ნავის სექციებს გამოყოფს. მსგავს სტრუქტურებს ვხვდებით სან ძენო მაჯორეშიც. კედლები აგებულია ქვის სხვადასხვა ტიპის მონაცვლეობით, რაც დამახასიათებელია ვერონასთვის. სხვა ადგილობრივ ტაძრებში გავრცელებული ქვისა და აგურის კომბინაციისგან განსხვავებით, სან-ლორენცოს ფასადზე ქვის ბლოკებთან ერთად ზოგან დიდი კენჭებიც გამოიყენება. კარნიზი დასრულებულია არკადული ფრიზით.
ყუთარმელიქი

ყუთარმელიქი — ისტორიული სოელია არტაანის მხარეში, არდაჰანის ციხის მახლობლად დღევანდელ ქალაქ არდაჰანის საზღვრებში გამქრალი სოფელია.

ისტორია
ყუთარმელიქის სახელის მეორე სიტყვა „მელიქი“ (მელიქი), ქართულ ენაში არაბულიდანა შემოსულ და ძველად სოფლის მმართველის მნიშვნელობაც ჰქონდა.

სოფელი ყუთარმელიქი მდებარეობდა ისტორიულად არტაანის მხარეში, შუა საუკუნეებში საქართველოს შემადგენელი მხარეებიდან ერთ-ერთი იყო. ცნობილია, რომ ოსმალებმა ეს მხარე და სოფელი საუკუნის შუა წლებში დაიპყრეს. ყუთარმელიქის დასახლების ტერიტორია დღეს ქალაქ არდაჰანის საზღვრებში მდებარეობს.

სოფელი ყუთარმელიქი ჩილდირის ეიალეთის 1694-1732 წლების პერიოდის ოსმალური ჯებე დეფთერშიც ყუთარმელიქის სახელით იგივე ადმინისტრაციულ მდგომარეობაში იყო. ჰიჯრი 1117 წლის (1705-1706) ჩანაწერის მიხედვით, სოფელი მუსტაფა სახელის მქონე პირს ჰქონდა გადაცემული და 12.500 აქჩე გადასახადი ჰქონდა დადგენილი.

ოსმალური მუფასალ დეფთერის გამომცემელი ქართველი თურქოლოგი სერგი ჯიქიას მიცემული ინფორმაციის მიხედვით, სოფელი ყუთარმელიქი რუსულ რუკაზე ყუთარ მელიქის სახელით გვხვდება. ჯიქია წერს, რომ მოგვიანებით ქალაქ არდაჰანის აღმოსავლეთით ემირ-ოღლის (-) სახელით ჩაწერილი ადგილი შესაძლოა ყუთარმელიქი იყოს. 1886 წლის რუსული აღწერაში არდაჰანის სანჯაღის არდაჰანის კაზაში ამ ორი სახელის არ ყოფნა მიუთითებს, რომ ამ დასახლება ამ დროისთვის სოფლის სტატუსი დაკარგა.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 293

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 293, რომელიც ერთხმად მიიღეს 1971 წლის 26 მაისს, ამ თემაზე წინა რეზოლუციების კვლავ დადასტურების შემდეგ და ბოლოდროინდელი წამახალისებელი განვითარების აღნიშვნის შემდეგ, საბჭომ გააგრძელა კვიპროსში გაეროს მშვიდობისმყოფელი ძალების განლაგება შემდგომი პერიოდით, რომელიც ახლა 1971 წლის 15 დეკემბერს სრულდება. საბჭომ ასევე მოუწოდა უშუალოდ დაინტერესებულ მხარეებს, გაეგრძელებინათ მაქსიმალური თავშეკავებით მოქმედება და სრულად თანამშრომლობდნენ მშვიდობისმყოფელ ძალებთან.
მერი ანჯაფარიძე

მერი ივლიანეს ასული ანჯაფარიძე (დ. 15 ოქტომბერი, 1904, ქუთაისი, რუსეთის იმპერია ― გ. 16 ივლისი, 1980, მოსკოვი, სსრკ) — ქართველი კინორეჟისორი. პირველი ხარისხის სტალინური პრემიის ლაურეატი

ბიოგრაფია
1928 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი.

რეჟისორის ასისტენტად იმუშავა ფილმებზე: „დიადი განთიადი“ (1938), „გიორგი სააკაძე“ (1942–1943). მუშაობდა „მოსფილმში“ რეჟისორად. გადაღებული აქვს შემდეგი ფილმები: მ. ჭიაურელთან – „ფიცი“ (1946), „ბერლინის დაცემა“ (1949), „დაუვიწყარი 1919 წელი“ (1952). ვ. სტროევასთან – „ბორის გოდუნოვი“ (1955), ს. იუტკევიჩთან – „ალბანეთის დიადი მეომარი სკანდერბეგი“ (1953). გ. როშალთან – ა. ტოლსტოის რომანის „გზანი წამებისანი“, „დები“ (1957), „თვრამეტი წელი“ (1958), „მოღუშული დილა“ (1959). დამოუკიდებლად გადაიღო მხატვრული ფილმები: „ანიუტა“ (ა. ჩეხოვის მოთხრობის მიხედვით), „გზაზე“ და სხვა.

მერი ანჯაფარიძეს ეკუთვნის სატირულ–იუმორისტული კინოჟურნალ „ფიტილის“ რამდენიმე სიუჟეტის დადგმა.

გარდაიცვალა 1980 წლის 16 ივლისს მოსკოვში. დაკრძალულია კუნცევოს სასაფლაოზე.

ოჯახი
და — ვერიკო ანჯაფარიძე (1897-1987), მსახიობი
მეუღლე — ნიკოლოზ დანელია (1902-1981), მშენებელი ინჟინერი
შვილი — გიორგი დანელია (1930-2019), კინორეჟისორი.

ჯილდოები და აღიარება
1950 :
პირველი ხარისხის სტალინური პრემია (ფილმის „ბერლინის დაცემა“ თანარეჟისორობისთვის)
საპატიო ნიშნის ორდენი საბჭოთა კინემატოგრაფიის განვითარებაში შეტანილი გამორჩეული წვლილისთვის
1954 : რსფსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე