iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
საქართველოს ეროვნული გვარდია

საქართველოს ეროვნული გვარდია — სამხედრო ორგანიზაცია საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს შემადგენლობაში დეპარტამენტის სახით. მისი დანიშნულებაა: შეიარაღებული ძალების რეზერვის მომზადება-გადამზადება, სამობილიზაციო რესურსების მართვა; სამხედრო ოპერაციების დროს მხარდამჭერი და უსაფრთხოების ოპერაციების ჩატარება; საგანგებო სიტუაციების დროს სამოქალაქო ხელისუფლების მხარდაჭერა.

გვარდია შეიქმნა 1990 წლის 20 დეკემბერს, საქართველოს უზენაესი საბჭოს გადაწყვეტილებით „საქართველოს რესპუბლიკის შინაგანი ჯარების, ეროვნული გვარდიის შექმნის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის კანონის მიღებით, როგორც რესპუბლიკის შინაგან საქმეთა სამინისტროს შინაგანი ჯარები, რითაც დაიწყო საქართველოს შეიარაღებული ძალების ჩამოყალიბება.

 საუკუნის 90-იან წლებში საქართველოს ერთიანობისთვის წარმოებულ ბრძოლებში ეროვნული გვარდია წარმოადგენდა ქართული შეიარაღებული ძალების ძირითად ბირთვს. 600-ზე მეტმა გვარდიელმა სამშობლოს ერთიანობასა და თავისუფლებას საკუთარი სიცოცხლე შესწირა. 2000 წლამდე ეროვნულ გვარდიაში თავმოყრილი იყო საბრძოლო და სასწავლო ქვედანაყოფები, ხოლო 2000 წლიდან აშშ-ის ევროპული სარდლობისა და გენერალ დევიდ პოიტრესის რეკომენდაციების გათვალისწინებით, ეროვნულ გვარდიას ახალი როლი და ფუნქციები განესაზღვრა, განხორციელდა შესაბამისი სტრუქტურული ცვლილებები.

საქართველოს თავდაცვის 2004-2006 წლის სამხედრო დოქტრინიდან გამომდინარე, ეროვნული გვარდიის პრიორიტეტებია: შეიარაღებული ძალების რეზერვის მომზადება-გადამზადება, სამობილიზაციო რესურსების მართვა, საბრძოლო წვრთნების ორგანიზება და განხორციელება, რეზერვის მობილიზაციის დაგეგმვა და მართვა, საჯარისო მობილიზაციის ჩატარება სრული მოცულობით ყოველგვარ პირობებში. სამხედრო ოპერაციების დროს, მხარდამჭერი და უსაფრთხოების ოპერაციების ჩატარება (ზურგის ოპერაციები), საგანგებო სიტუაციების დროს სამოქალაქო ხელისუფლების მხარდაჭერა, შეიარაღებული ძალების შენაერთების, დანაყოფების და ნაწილებისათვის ხელშეკრულების საფუძველზე მოქალაქეთა შერჩევა და დაკომპლექტება.
ჰააგის სკოლა

ჰააგის სკოლა — საუკუნის უკანასკნელი მესამედის ჰოლანდიური ფერწერის რეალისტური სკოლა. ჩამოყალიბდა 1871 წლის შემდეგ ი. ისრაელსის ირგვლივ. ჰააგის სკოლამ შემოქმედებითად გადაამუშავა საუკუნის ჰოლანდიური ხელოვნების ტრადიციები. მისი წარმომადგენლებისათვის დამახასიათებელია ცხოვრების ლირიკული ასახვა და თავისუფალი ფერწერულობა. ჰააგის სკოლის მხატვრები ძირითადად ქმნიდნენ ჟანრულ სურათებს (ი. ისრაელსი), პეიზაჟები (ი. ვაისენბრიუხი, ძმები მარისები, ჰ. მესდაგი), ხატავდნენ ინტერიერებს (ი. ბოსბომი).
ჰააგის კონფერენცია 1922

ჰააგის კონფერენცია 1922 — საერთაშორისო საფინანსო-ეკონომიკური კონფერენცია ჰააგაში (ნიდერლანდები). ჩატარდა 15 ივნისიდან 19 ივლისამდე გენუის კონფერენციის 1922 წლის გადაწყვეტილებით. ჰააგის კონფერენციაში მონაწილეობდნენ გენუის კონფერენციის მონაწილე ქვეყნები (გარდა გერმანიისა). საბჭოთა დელეგაციას მეთაურობდა მ. ლიტვინოვი. ჰააგის კონფერენციას უნდა განეხილა კაპიტალისტური ქვეყნების პრეტენზიები საბჭოთა სახელმწიფოსადმი. პრეტენზიები დაკავშირებული იყო უცხოელი კაპიტალისტების საკუთრების ნაციონალიზაციასთან, მეფისა და დროებითი მთავრობების ვალების გაუქმებასთან, საბჭოთა რუსეთისათვის კრედიტის მიცემასთან. საბჭოთა დელეგაცია, ისევე როგორც გენუაში, ჰააგის კონფერენციაზეც თავგამოდებით იცავდა ოქტომბრის რევოლუციის მონაპოვარს და მშრომელი მასების ინტერესებს. კაპიტალისტური ქვეყნების წარმომადგენლებმა უარყვეს საბჭოთა დელეგაციის ყველა წინადადება, მიმართული საერთაშორისო თანამშრომლობისაკენ, უარი თქვეს კრედიტის საკითხის განხილვაზე. ისინი დაჟინებით მოითხოვდნენ უცხოელთათვის კონფისკებული საკუთრების დაბრუნებას. საბჭოთა დელეგაციამ გადაჭრით უარყო ეს ცდები. ჰააგის კონფერენციას არსებითად არავითარი გადაწყვეტილება არ მიუღია.
ჰააგა

ჰააგა (’-, სიტყვასიტყვით - გრაფის მესერი, იშვიათად ) — ქალაქი ნიდერლანდებში, სამეფო კარისა და მთავრობის რეზიდენცია. სამხრეთ ჰოლანდიის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა - 977 ათასი მცხოვრები (გარეუბნებიანად, 2004). წყაროებში პირველად იხსენიება 1097 წელს. საუკუნის დამლევიდან გენერალური შტატების სხდომების ადგილია. საუკუნის დამდეგს მიიღო ქალაქის სტატუსი. საუკუნის ნახევრიდან აქ ჩატარდა მრავალი საერთაშორისო კონფერენცია - ინტერნაციონალური კონგრესი (1872), ჰააგის კონფერენცია 1922, ჰააგის კონფერენცია რეპარაციების საკითხში 1929-1930 და სხვ. 1940-იდან 1945 მაისამდე ოკუპირებული იყო გერმანიის ფაშისტთა ჯარების მიერ. საერთაშორისო სასამართლოს ადგილსამყოფელი. ჰააგა დიდი სატრანსპორტო კვანძია. არხებით, საავტომობილო გზებითა და რკინიგზით უკავშირდება ამსტერდამს, როტერდამს და სხვა ქალაქებს. მასთან ფაქტობრივად შეერთებულია ზღვისპირა კურორტი და თევზსაჭერი ნავსადგური სხევენინგენი (ჩრდილოეთის ზღვა).
ჰააგა ქვეყნის მნიშვნელოვანი ეკონომიკური ცენტრია. ქალაქში თავმოყრილია კვების, მსუბუქი მრეწველობის, რადიო- და ტელეაპარატურის, ელექტრონული მოწყობილობის, სატელეფონო და სატელეგრაფო აპარატურის დიდი საწარმოები; გარეუბანში - საავიაციო ქარხნები. ამზადებენ ხის, მინისა და სხვა მხატვრულ ნაკეთობებს. ჰააგაში განლაგებულია სავაჭრო და სამრეწველო ფირმების გამგეობები, მომსახურების სფეროს მრავალი დაწესებულება, სამეცნიერო საზოგადოებები, სახელმწიფო არქივო და ბიბლიოთეკა, სახვითი ხელოვნების სამეფო აკადემია, მუზეუმები.

ქალაქის ქუჩების სწორკუთხა ქსელი მოდერნიზებულია და გაფართოებულია თავისუფლად დაგეგმარებული ახალი რაიონებით (1908-1909, არქიტექტორი ჰ. ბერლაგე; 1935, არქიტექტორი ვ. დიუდოკი). ხუროთმოძღვრული ძეგლები:

ვეივერის ტბის ნაპირზე მდებარე ე. წ. შიგა ეზოს არქიტექტურული ანსამბლი (- სს.;
რაინდების გოტიკური დარბაზი, დაახლოებით 1280;
რენენსანსული ძვ. რატუშა, 1564-1565;
მშვიდობის სასახლე (1913);
ამერიკის საელჩო (1959, არქიტექტორი ბ. ბროიერი და ა. ელზასი).
ერნსტ ჰაინკელი

ჰაინკელი, ერნსტ (; დ. 24 იანვარი, 1888, გრუნდბახი, (ვიურტემბერგი) — გ. 30 იანვარი, 1958, შტუტგარტი) — გერმანელი ავიაკონსტრუქტორი.

1911 წელს დაამთავრა უმაღლესი ტექნიკური სკოლა შტუტგარტში. 1913–1922 წლებში მუშაობდა თვითმფრინავთსაშენი ფირმების მთავარ კონსტრუქტორად. მსოფლიო ომის (1914–1918) პერიოდში შექმნა 30-ზე მეტი ტიპის თვითმფრინავი. 1922 ვარნემიუმდეში (გერმანია) დააარსა თვითმფრინავთსაშენი ფირმა, რომელიც 1945-მდე არსებობდა. ფირმა უშვებდა 100-ზე მეტი ტიპის თვითმფრინავს. 1939 წელს ააგო პირველი საცდელი რეაქტიული თვითმფრინავები -176 და -178. ჰაინკელის მიერ აგებულ ორძრავიან ბომბდამშენებს -111 ფართოდ იყენებდნენ მსოფლიო ომის (1939–1945) დროს. 1950 წლიდან ხელმძღვანელობდა თვითმფრინავთსაშენ ფირმას შტუტგარტში.
ჰაინრიხი

ჰაინრიხი — გერმანულენოვანი მამაკაცის სახელი და გვარი. მდედრობითი სქესის ფორმაა — ჰენრიკე . სახელი ჰაინრიხი წარმოიშვა ძველი ზემოგერმანული ენიდან და სავარაუდოდ ძველგერმანული სახელის „ჰაიმრიხის“ მემკვიდრე ფორმაა. სახელი ორი ნაწილისაგან შედგება: „ჰაიმ“ (: სახლი), აგრეთვე „ჰაგან“ (, მამული) და „რიჰჰი“ (, მბრძანებელი, თავადი). აქედან გამომდინარე, სახელი შეიძლება ნიშნავდეს „სახლის ბატონს“ ; „ბატონს მამულში“ ან „მამულზე მბრძანებელს“ .

ცნობილი პიროვნებები სახელით ჰაინრიხ
მმართველები

სხვები
ჰაინრიხ აკვილეიელი (1077–1084) — აკვილეიის პატრიარქი ;
ჰაინრიხ ბავარიელი (1884–1916) — ბავარიის პრინცი, მაიორი პირველ მსოფლიო ომში;
ჰაინრიხ ბელი (1917–1985) — გერმანელი მწერალი;
ჰაინრიხ ფრაუენბერგელი (გ. 1314) — გერმანელი ბარონი და მოხეტიალე მომღერალი;
ჰაინრიხ ფონ ფრაიბერგი ( საუკუნის ნახევარი) — გერმანელი პოეტი;
ჰაინრიხ გენტელი (1240–1293) — სქოლასტიკის თეოლოგი და ფილოსოფოსი;
ჰაინრიხ გეორგე (1893–1946) — გერმანელი მსახიობი;
ჰაინრიხ გიმბორნელი (1830–1893) — გერმანელი აფთიაქარი;
ჰაინრიხ ფელიქს ფონ ჰარბურგი (1080–1153) — მაინცის არქიეპისკოპოსი;
ჰაინრიხ ჰაინე (1797–1856) — გერმანელი პოეტი;
ჰაინრიხ I ფრინველმჭერი

ჰაინრიხ (დ. დაახლ. 876 — გ. 2 ივლისი, 936, მემლებენი) — გერმანიის მეფე 919 წლიდან, საქსონიის ჰერცოგი (912 წლიდან) ლიუდოლფინგების გვარიდან (მეტსახელად "ფრინველმჭერი"), საქსონიური დინასტიის დამაარსებელი. 925 წელს ბრძოლით დაიბრუნა ლოთარინგია. უნგრელთა თარეშის აღსაკვეთად შექმნა სიმაგრეთა სისტემა და მძლავრი კავალერია. 933 წელს რიადის ბრძოლაში (მდინარე უნსტრუტთან) დაამარცხა უნგრელები. 928–929 წლებში დაიწყო ელბისპირა სლავების (პოლაბების) მიწა-წყლის დაპყრობა.

ლეგენდა
მისი გარდაცვალების შემდეგ მის სახელს დაუკავშირდა ლეგენდა სისხლის აღრევასთან დაკავშირებით. ცოლის გარდაცვალების შემდეგ მოინდომა საკუთარ ქალიშვილზე დაქორწინება, თუმცა მან მოახერხა სხვადასხვა სირთულეების დაძლევით გაქცევა. მეფე შემდეგში დარდისგან გარდაიცვალა.
ჰაინრიხ V (სრი)

ჰაინრიხ (; დ. 8 იანვარი, 1081 — გ. 23 მაისი, 1125, უტრეხტი) — გერმანიის მეფე 1106 წლიდან, საღვთო რომის იმპერატორი 1111 წლიდან, ჰაინრიხ -ისა და ბერტა სავოიელის ძე. მამის სიცოცხლეშივე დაუკავშირდა მის მოწინააღმდეგეებს —პაპს და გერმანიის მთავრებს. შემდეგ განაგრძო ბრძოლა ინვესტიტურისათვის, რომელიც საბოლოოდ კომპრომისული ვორმსის კონკორდატით დასრულდა (1122). დაკრძალულია შპაიერის ტაძარში.

პირადი ცხოვრება
დაქორწინებული იყო მატილდა ინგლისელზე. ჰაინრიხ -ს და მატილდა ინგლისელს შვილები არ შეძენიათ.
ჰაინრიხ VI (სრი)

ჰაინრიხ (დ. 1165, ნიმვეგები — გ. 28 სექტემბერი, 1197, მესინა) — გერმანიის მეფე 1190–1197 წლებში, საღვთო რომის იმპერატორი 1191–1197 წლებში და სიცილიის მეფე 1194–1197 წლებში. შტაუფენების დინასტიის წარმომადგენელი.

ჰაინრიხი იყო ფრიდრიხ ბარბაროსასა და ბეატრიქს ბურგუნდიელის მეორე ვაჟი. 1169 წლის ივნისში, 4 წლის ასაკში, ის რომაელთა მეფედ აკურთხეს. იმპერიის სადავეების მამისგან გადაბარების შემდეგ, რომელიც ჯვაროსნულ ლაშქრობებში მონაწილეობდა, ჰაინრიხმა ჩაახშო საქსონიისა და ბავარიის ჰერცოგ, ჰაინრიხ ლომის აჯანყება.

1184 წელს ჰაინრიხ დაინიშნა კონსტანცია სიცილიელზე და 1186 წლის 27 იანვარს ისინი მილანში დაქორწინდნენ. კონსტანცია იყო უილიამ სიცილიელის ერთადერთი კანონიერი მემკვიდრე, რომლის სიკვდილის შემდეგ, 1189 წლის ნოემბერში, ჰაინრიხს შესძლებლობა მიეცა სიცილიის სამეფო ტახტს დაპატრონებოდა. თუმცა ამ დროს შეიტყო, რომ 1190 წლის 10 ივნისს, თურქეთის პროვინცია კილიკიაში დაიღუპა. ამის შემდეგ ჰაინრიხმა გერმანიის ტახტი დაიკავა.

1191 წლის აპრილში ჰაინრიხ რომის პაპმა ცელესტინ -მ იმპერატორად აკურთხა. გაცილებით რთული აღმოჩნდა სიცილიის ტახტის დაკავება. სამხრეთ იტალიის ბარონებმა თავიანთ მეფედ როჯერ სიცილიელის შვილიშვილი, ლეჩეს გრაფი ტანკრედი გამოაცხადეს. 1194 წლის თებერვალში ტანკრედი გარდაიცვალა და მისი ადგილი დაიკავა უილიამ სიცილიელმა. თუმცა, ჰაინრიხი განაგრძობდა სიცილიისთვის ბრძოლას. 1194 წლის 20 ნოემბერს ჰაინრიხმა მცირედი წინააღმდეგობების გადალახვის შემდეგ მიაღწია სიცილიის სამეფოს დედაქალაქ პალერმოში, ხოლო 25 დეკემბერს სამეფო ტახტი დაიკავა.

1197 წელს, უცხოელი მეფის ტირანულმა მმართველობამ გამოიწვია იტალიაში ამბოხება, რაც განსაკუთრებით სამხრეთ სიცილიაში იკვეთებოდა, თუმცა აჯანყება გერმანულმა არმიამ ძალის გამოყენებით ჩაახშო. იმავე წელს, ჰაინრიხი აწყობდა ჯვაროსნულ ლაშქრობას, თუმცა 1197 წლის 28 სექტემბერს ის მალარიით გარდაიცვალა; ამის მიუხედავად, ჰაინრიხი თვლიდა რომ ის მოწამლეს.

ჰაინრიხის შვილს ფრიდრიხ კანონით ორივე ტახტის, სიცილიისა და საიმპერიო ტახტის მემკვიდრე იყო, თუმცა ის გაცილებით გვიან, 1215 წელს, ოტო ბრაუნშვაიგელის შემდგომ მიაღწია მიზანს.
ჰაინრიხ ლომი

ჰაინრიხ ლომი (დ. 1129 — გ. 6 აგვისტო, 1195, ბრაუნშვაიგი) — საქსონიისა (1142-1180) და ბავარიის (1156-1180) ჰერცოგი ველფების საგვარეულოდან, ფრიდრიხ ბარბაროსას ბიძაშვილი. ალბრეხტ დათვთან ერთად სათავეში ჩაუდგა წარუმატებელ ჯვაროსნულ ლაშქრობას სლავების წინააღმდეგ 1147. 1160 დაიპყრო ბოდრიჩების თითქმის მთელი მიწები და ელბის აღმოსავლეთით მდებარე უზარმაზარი ტერიტორიის მფლობელი გახდა. გაანადგურა და აღმოსავლეთით დაახევინა სლავებს, მათ მიწებზე კი გერმანელი კოლონისტები დაასახლა. მწვავე კონფლიქტი მოუვიდა ფრიდრიხ ბარბაროსასთან, რომელმაც ისარგებლა იმით, რომ ჰაინრიხ ლომმა უარი თქვა იტალიის ლაშქრობაში მონაწილეობაზე, 1180 სასამართლო მოუწყო და სამფლობელოების დიდი ნაწილი ჩამოართვა.
ჰაინრიხ ფონ ფელდეკე

ჰაინრიხ ფონ ფელდეკე (, , ; დ. 1150 წლამდე — გ. 1190-დან 1200 წლებამდე) — საუკუნისა და საუკუნის დასაწყისის გერმანელი მწერალი. მიჩნეულია სარაინდო ანუ საკარო ეპოსის ფუძემდებლად; მასვე ეკუთვნის სარაინდო-ქრისტიანული ლეგენდა "ზერვაციუსი" (დაახლოებით 1170). მთავარი თხზულება სარაინდო რომანი "ენეიდი", რომლის წყარო უნდა იყოს ფრანგული "ენეასის რომანი", ანტიკური სიუჟეტის პირველი სარაინდო-საკარო დამუშავებაა გერმანულ ლიტერატურაში.
იბნ ალ-ჰაისამი

იბნ ალ-ჰაისამი (დ. 965, ბასრა — გ. 1039, კაირო) — არაბი მეცნიერი. ახალგაზრდობაშივე გადავიდა ეგვიპტეში (კაიროში), სადაც ხალიფა ალ-ფატიმას ემსახურებოდა. მას ეკუთვნის მრავალი შრომა ფიზიკის, მათემატიკის, მედიცინისა და ფილოსოფიის დარგში. შუასაუკუნეების ევროპაში იხსენიება, ალჰაზენის სახელით.

განსაკუთრებით საინტერესოა მისი შრომა ოპტიკაში, რომელიც პირველად 1572 წელს გამოქვეყნდა (ლათინურ ენაზე). ეს შრომა ყველაზე სრულად გადმოსცემს იმდროინდელი ოპტიკურ საკითხებს. განსაკუთრებით საინტერესოა მონაცემები თვალის აგებულების შესახებ, რომელიც უახლოვდება თანამედროვე წარმოდგენას. მასში გამოთქმულია აგრეთვე სინათლის გავრცელების სიჩქარის სასრულობის ჰიპოთეზა. მის „ოპტიკაში“ მოცემულია კამერა-ობსკურას ერთ-ერთი ყველაზე ადრინდელი აღწერა.

ხსოვნა
მის სახელს ატარებს მთვარის ერთ-ერთი კრატერი — ალჰაზენი.
ფრანტიშეკ ჰალასი

ფრანტიშეკ ჰალასი (; დ. 3 ოქტომბერი, 1901, ბრნო ― გ. 27 ოქტომბერი, 1949, პრაღა) ― ჩეხი პოეტი.

გატაცებული იყო პროლეტარული პოეზიით. მონაწილეობას იღებდა ახალგაზრდათა კომუნისტურ, მოგვიანებით — ინტელიგენციის ანტიფაშისტურ მოძრაობებში. ავტორია პოეტური კრებულებისა „სეპია“ (1927), „მამალი აფრთხობს სიკვდილს“ (1930) და სხვა. სამოქალაქო პრობლემატიკაზეა შექმნილი ლექსების კრებული „ყურთამდე“ (1936). ჰალასის ანტიფაშისტური ლექსები გაერთიანდა კრებულში „იმედის ტორსი“ (1938). დაწერა პატრიოტული ლექსების ციკლი „ჩვენი ქალბატონი ბოჟენა ნემცოვა“ (1940). ფაშიზმზე გამარჯვებას მიუძღვნა კრებულები „ბარიკადი“ (1945) და „მწყობრში“ (1948).
ჰალე (ზაალე)

ჰალე — ქალაქი გერმანიაში საქსონია-ანჰალტის მხარეში. მდინარე ზაალეს ნაპირზე. მოსახლეობა 237 ათასი მაცხოვრებელი (2005). ჰალე არის ერთ-ერთი დიდი ქალაქი ამ მხარეში. ჰალესთან ახლოს შემდეგი ქალაქები არის: ლაიფციგი - 30 კმ სამხრეთ-აღმოსავლეთით, დრეზდენი - 10 კმ სამხრეთ-აღმოსავლეთით და ბერლინი - 150 კმ ჩრდილო-აღმოსავლეთით. რკინიგზის სატრანსპორტო კვანძი, სამდინარო ნავსადგური. გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის დროს ქიმიურ მრეწველობამ თავისი დაღი დაამჩნია. გერმანიის შეერთების შემდეგ ქალაქი კონცენტრირებას აკეთებს ტექნოლოგიის, კვების მრეწველობის (ჰალეში არის გერმანიაში უძველესი შოკოლადის ფაბრიკა- ჰალორენი) მიმართ. საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა აკადემია (1652), უნივერსიტეტი (1694). ზოოპარკი. მუზეუმები. ჰალეს საპატიო მოქალაქე არის ჰანს გენშერი.
იუდა ჰალევი

იუდა ჰალევი (დ. დაახლოებით 1080/1086, ტოლედო — გ. 1142, ეგვიპტე) — ებრაელი პოეტი და ფილოსოფოსი.

არაბულ ესპანეთში (ანდალუსიაში) შეისწავლა ღვთისმეტყველება, მედიცინა, ბერძნულ-არაბული ფილოსოფია. სრულყოფილად ფლობდა რამდენიმე ენას. ბევრს მოგზაურობდა. 1109 წლიდან ცხოვრობდა კორდოვაში. პალესტინისკენ მიმავალი გზაში დაიკარგა. ლექსებს წერდა ებრაულ, ნაწილობრივ არაბულ ენაზე, ფილოსოფიურ თხზულებებს - არაბულ ენაზე. პირველი ლექსები, რომლებმაც ჰალევს გაუთქვა სახელი, დაწერა 15 წლისამ. თავის გრძნობებს იგი ბუნების მადიდებელ ჰიმნებში ("ზღვის სიმღერები") და მგზნებარე სატრფიალო ლექსებში გამოხატავდა. უმღეროდა მეგობრობას. დროთა განმავლობაში ჰალევის სიცოცხლით სავსე პოეზია რელიგიური-ფილოსოფიური სულისკვეთებით განიმსჭვალა, ჰედონისტური განწყობილება მძაფრმა ტრაგიზმა შეცვალა.

ჰალევის ფილოსოფიურმა თხზულებამ "ქუზარი" ("ხაზარი"), რომელიც დიალოგის ფორმითაა დაწერილი, დიდი გავლენა მოახდინა შუა საუკუნის თეოლოგიურ აზროვნებაზე, კერძოდ, კაბალისტურ თეოსოფიაზე.

ჰალევი პოპულარული იყო შუა საუკუნისა და ახალი დროის პოეტთა შორის. მას დიდად აფასებდნენ იბნ ეზრა, ალჰარიზი, ჰ. ჰაინე. ჰალევის შემოქმედებამ დიდი გავლენა მოახდინა ებრაულ პოეტურ აზროვნებაზე, განსაზღვრა მისი შემდგომი განვითარების გზები. არსებობს ჰალევის თხზულებათა მრავალი თარგმანი და კომენტარი მსოფლიოს სხვადასხვა ენაზე. მისი ბევრი ნაწარმოები თარგმნილია ქართულ ენაზეც. ჰალევის ლექსების ტექსტებზე შექმნილია მუსიკალური ნაწარმოებები, მ. შ. საქართველოშიც.
ამირა

ამირა ( „მეთაური“, „მმართველი“, „მბრძანებელი“) — მთავრის შესატყვისი ტიტული აღმოსავლეთის მაჰმადიანურ ქვეყნებში. ისლამამდელ ხანაში ( საუკუნემდე) ეწოდებოდათ სარდლებს. საუკუნის 30-იანი წლებიდან არაბთა სახალიფოს პროვინციების მმართველებს. ტერმინი „ამირა“ (ძირითადად „ემირის“ ფორმით) გავრცელდა არაბთა მიერ დაპყრობილ ქვეყნებში (მაგ. ბუხარის ემირი). სახალიფოს დაშლის შემდეგ მას ატარებდნენ ადგილობრივი დამოუკიდებელი მმართველები, რომლებიც საერო და სასულიერო ხელისიფლებას ახორციელებდნენ. შემდეგ ამირას საპატიო ტიტული ენიჭებოდათ წინასწარნეტყველ მაჰმადის „ჩამომავლებს“. ამირას უწოდებენ საუდის არაბეთის მეფის ვაჟიშვილებს. ამირად იწოდებიან ბაჰრეინის, კატარის, ქუვეითის და სხვათა მბრძანებლები.

თავდაპირველად იგი, როგორც საპატიო ტიტული, ენიჭებოდა მუჰამედის შთამომავლებს (მისი ქალიშვილის ფატიმა ზაჰრას შტო). საუკუნეების განმავლობაში ტიტულმა პირვანდელი დატვირთვა შეიცვალა და როგორც სათავადაზნაურო ტიტული, გამოიყენებოდა ბედუინთა მეთაურების (არაბეთი) და წარჩინებულთა და სახელმწიფო მოხელეთა მიერ (ოტომანთა იმპერია).

ფორმალურად სიტყვა „ამირა“ გამოიყენება მექას მოსალოცად (ჰაჯი) მიმავალ მუსლიმთა ჯგუფის მეთაურის („ამირ ჰაჯი“) აღსანიშნავადაც.
„ამირ ალ-მუმინინ“ („მართლმორწმუნეთა მეთაური“) ხალიფა ომარის შემდეგ ხალიფათა საპატიო ტიტულად იხმარებოდა.

„ამირ ალ-უმარა“ („მეთაურთა მეთაური“) აბასიდების მმართველობის ხანაში მხედართმთავრის ტიტული, ხოლო ოტომანთა იმპერიაში კი „გუბერნატორის“ შესატყვისი იყო.

„ამირ ალ-ბაჰრი“ („ზღვათა მეთაური“, ძველქართულად „ამირბარი“) საზღვაო ძალების მეთაურის ტიტული იყო. სიტყვა „ადმირალი“ აქედან მომდინარეობს.
ჟაკ ფრანსუა ალევი

ჟაკ ფრანსუა ფრომანტალ ელი ალევი (ჰალევი) (ნამდვილი სახელი და გვარი ელიას ლევი) (დ. 27 მაისი, 1799, პარიზი — გ. 17 მარტი, 1862, ნიცა) — ფრანგი კომპოზიტორი, საფრანგეთის ინსტიტუტის წევრი (1836). ნატიფი ხელოვნების აკადემიის მუდმივი მდივანი (1854-იდან).

ბიოგრაფია
1809–1819 სწავლობდა პარიზის კონსერვატორიაში (ა. ბერტონსა და ლ. კერუბინისთან), სადაც პარალელურად 1816-იდან პედაგოგიურ მოღვაწეობასაც ეწეოდა (1827-იდან პროფესორი), მისი მოწაფეები იყვნენ ჟორჟ ბიზე, შარლ გუნო, კამილ სენ-სანსი. ალევი ე. წ. დიდი ოპერის ერთ-ერთი თვალსაჩინო წარმომადგენელია. მისი ნაწარმოებებიდან აღსანიშნავია ოპერები „კვიპროსის დედოფალი“ (1841), „შარლ “ (1843) და განსაკუთრებით „ებრაელი ქალი“ („კარდინალის ასული“, 1835). დაწერილი აქვს აგრეთვე ბალეტები, კანტატები, საკულტო მუსიკა.
ედმუნდ ჰალეი

ედმუნდ ჰალეი, ჰელი (დ. 8 ნოემბერი [ძვ. სტ. 29 ოქტომბერი ], 1656, ჰეიგერზტაუნი, ლონდონის ახლოს — გ. 25 იანვარი [ ძვ. სტ. 14 იანვარი ], 1742, გრინვიჩი) — ინგლისელი ასტრონომი და გეოფიზიკოსი, ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი (1678-იდან).

განათლება მიიღო ოქსფორდის უნივერსიტეტში, 1703 წლიდან იყო მათემათიკის პროფესორი იქვე, 1720-იდან - გრინვიჩის ობსერვატორიის დირექტორი. შეადგინა სამხრეთის ცის ვარსკვლავთა (341) პირველი ტელესკოპური კატალოგი (1676–1678), დაამტკიცა კომეტის პერიოდულობა (1682); აღმოაჩინა ვარსკვლავთა საკუთარი მოძრაობა (1718), მთვარის მოძრაობის საშუალო აჩქარება და უთანასწორობები იუპიტერისა და სატურნის მოძრაობაში. დააკვირდა მზის დისკოზე ვენერას გავლას. აღმოაჩინა მზის პარალაქსი|პარალაქსის განსაზღვრის მეთოდი (1679), მერკურის მოძრაობაზე დაკვირვებით (1677) კი თვითონ განსაზღვრა მანძილი მზემდე და მერკურამდე. 1698–1700 ექსპედიციის შედეგად შეადგინა პირველი გეომაგნიტური რუკა (1701). პირველმა გამოსცა საკუთარი სახსრებით ი. ნიუტონის "ნატურალური ფილოსოფიის მათემატიკური საწყისები". არაბულიდან თარგმნა და 1710 გამოსცა აპოლონიოს პერგელის მათემატიკური შრომები.
ევროპის კავშირის საბჭო

ევროპის კავშირის საბჭო (, შემოკლებით - ევროკავშირის საბჭო, არაფორმალურად - მინისტრების საბჭო) — გადაწყვეტილებების მიმღებ მთავარ ინსტიტუტს წარმოადგენს. იგი არის ორგანო, სადაც წარმოდგენილია ევროკავშირის ყველა წევრი სახელმწიფო. საბჭოში ყოველი წევრი აგზავნის თავის ერთ ან მეტ სრულუფლებიან წარმომადგენელს, რომლებიც, შეირჩევიან იმ სამინისტროებიდან და დეპარტამენტებიდან, რომელთა შესაბამის სფეროში მყოფი საკითხიც არის მოცემულ მომენტში განხილვის საგანი. ამის შესაბამისად იცვლება საბჭოს შემადგენლობა და სახელწოდება.

საბჭო იღებს ევროკავშირის საკანონმდებლო აქტებს (რეგლამენტებს, დირექტივებსა და გადაწყვეტილებებს). ის არის კავშირის საკანონმდებლო ორგანო, თუმცა ამ ფუნქციას ევროპარლამენტთან ინაწილებს. გარდა ამისა, საბჭო და პარლამენტი ერთობლივად ახორციელებენ გაერთიანების ბიუჯეტის კონტროლს. საბჭო ასევე იღებს საერთაშორისო შეთანხმებებს, რომელთა შესახებ მოლაპარაკებებს აწარმოებს ევროკომისია.

საბჭოს წევრები საკანონმდებლო აქტებს კენჭისყრის საფუძველზე იღებენ. განასხვავებენ გადაწყვეტილებებს, რომლებიც მიიღება ხმათა უბრალო უმრავლესობით ან კვალიფიციური უმრავლესობით. მეორე შემთხვევაში საბჭოში ხმები ნაწილდება წევრ სახელმწიფოთა მოსახლეობის შესაბამისად გამოყოფილი კვოტების მიხედვით, კერძოდ:

გერმანია, დიდი ბრიტანეთი, იტალია, საფრანგეთი - 29 ხმა,
ესპანეთი, პოლონეთი - 27 ხმა,
ნიდერლანდები - 13 ხმა,
საბერძნეთი, ბელგია, ჩეხეთი, პორტუგალია, უნგრეთი - 12 ხმა,
შვედეთი, ავსტრია - 10 ხმა,
სლოვაკეთი, დანია, ფინეთი, ირლანდია, ლიეტუვა - 7 ხმა,
ლატვია, სლოვენია, ესტონეთი, კვიპროსი, ლუქსემბურგი - 4 ხმა,
მალტა - 3 ხმა.

საბჭოს ხელმძღვანელობა ყოველ ექვს თვეში იცვლება - როტაციის წესით მას ხელმძღვანელობს ყველა წევრი სახელმწიფო (როგორც წესი საგარეო საქმეთა მინისტრის სახით). საბჭოს აქვს გენერალური სამდივნო, რომელიც ბრიუსელში მდებარეობს.
ევროპული საბჭო

ევროპული საბჭო (, არაფორმალურად ) — ევროკავშირის კოლეგიური ორგანო, რომელიც განსაზღვრავს კავშირის პოლიტიკურ მიმართულებასა და პრიორიტეტებს. შეიქმნა 1974 წლის 10 დეკემბერს, როდესაც სახელმწიფოთა მეთაურებმა მიიღეს გადაწყვეტილება, ჩაეტარებინათ რეგულარული შეკრებები, რომელთა მუშაობაში მონაწილეობას მიიღებდნენ სახელმწიფოთა საგარეო საქმეთა მინისტრები, ევროპის თანამეგობრობის კომისიების თავმჯდომარეები და მათი მოადგილეები. ამის შემდეგ, ევროპული საბჭოს როლი თანდათან გაიზარდა და მაასტრიხტის მოლაპარაკების შედეგად დამტკიცდა მისი სტატუსი.

იგი წარმოადგენს ევროკავშირის უმაღლეს პოლიტიკურ ორგანოს და აერთიანებს წევრი ქვეყნების სახელმწიფოთა და მთავრობათა მეთაურებს. მის შემადგენლობაში შედის აგრეთვე ევროკომისიის პრეზიდენტი. ევროპული საბჭო იკრიბება სულ მცირე წელიწადში ორჯერ.

ევროპული საბჭოს საქმიანობა საკმაოდ მრავალფეროვანია და თანამეგობრობის წინაშე მდგარი პრობლემების ფართო სპექტრს მოიცავს:

იგი წარმოადგენს სათათბიროს ევროპის “კონსტიტუციონალური არქიტექტურის” შემუშავების საკითხებში;
იგი ამუშავებს რეკომენდაციებს და მითითებებს ეკონომიკურ და სოციალურ საკითხებზე, აგრეთვე უმნიშვნელოვანეს საგარეოპოლიტიკურ საკითხებზე;
იგი იხილავს თანამეგობრობის ფინანსურ, ინსტიტუციონალურ და სხვა სახის დისპუტებს, რაც პრაქტიკულად განსაზღვრავს ევროკავშირის მიერ მიღებული საკანონმდებლო აქტების შინაარსს.

ევროპული საბჭო თანამეგობრობის გადაწყვეტილებების მიმღებ ცენტრალურ ორგანოდ გადაიქცა, მიუხედავად იმისა, რომ მას რაიმე ლეგალური ან ოფიციალური გადაწყვეტილება არასოდეს მიუღია. ევროპულ საბჭოს ჰყავს თავმჯდომარე („პრეზიდენტი“), რომელიც არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს როგორც ევროკავშირის, როგორც საერთაშორისო ორგანიზაციის ან სახელმწიფოებრივი გაერთიანების, ხელმძღვანელი. ეს არის თანამდებობრივი როლი, ე.წ. ანუ „პირველი თანასწორთა შორის“. ამ ადგილს ექვსი თვით იკავებს იმ სახელმწიფოს (ან მთავრობის) მეთაური, რომელი ქვეყანაც ამ პერიოდში თავმჯდომარეობს ევროპულ საბჭოს.
ევროპული საბჭოს სამიტები

ევროპული საბჭოს სამიტები იმართება 1985 წლიდან წელიწადში ორჯერ მაინც. ამ შეხვედრებზე ევროკავშირის წევრი ქვეყნების სახელმწიფოთა მეთაურები (მთავრობის მეთაურები) განიხილავენ თანამეგობრობის პოლიტიკური ცხოვრების უმნიშვნელოვანეს საკითხებს.

უკანასკნელ წლებში გამართული სამიტები
2000
ლისაბონი : მარტი, 2000
სანტა მარია და ფეირა : ივნისი, 2000
ბიარიცი : ოქტომბერი, 2000
ნიცა : დეკემბერი, 2000 - ნიცის შეთანხმება

2001
სტოკჰოლმი : 23-24 მარტი, 2001
გეტებორგი : 15-16 ივნისი, 2001
ბრიუსელი : 21 სექტემბერი, 2001
გენტი : 19 ოქტომბერი, 2001
ლაეკენი : 14-15 დეკემბერი, 2001

2002
ბარსელონა : 15-16 მარტი, 2002
სევილია : 21-22 ივნისი, 2002
ბრიუსელი : 24-25 ოქტომბერი, 2002
კოპენჰაგენი : 12-13 დეკემბერი, 2002

2003
ბრიუსელი : 17 თებერვალი, 2003
ბრიუსელი : 20-21 მარტი, 2003
ათენი : 16-17 აპრილი, 2003 - მიერთების შეთანხმება 2003.
სალონიკი : 20 ივნისი, 2003
რომი : 4 ოქტომბერი, 2003
ბრიუსელი : 16-17 ოქტომბერი, 2003
ბრიუსელი : 12-13 დეკემბერი, 2003

2004
ბრიუსელი : 25-26 მარტი, 2004
ბრიუსელი : 17-18 ივნისი, 2004
ბრიუსელი : 4-5 ნოემბერი, 2004
ბრიუსელი : 16-17 დეკემბერი, 2004

2005
ბრიუსელი : 22-23 მარტი, 2005
ბრიუსელი : 16-17 ივნისი, 2005
ჰემტონ კორტი : 27 ოქტომბერი, 2005
ბრიუსელი : 15-16 დეკემბერი, 2005

2006
ბრიუსელი : 23-24 მარტი, 2006
ბრიუსელი : 15-16 ივნისი, 2006
ლახტი : 20 ოქტომბერი, 2006
ბრიუსელი : 14-15 დეკემბერი, 2006

2007
ბრიუსელი : 8-9 მარტი, 2007
ბრიუსელი : 21-22 ივნისი, 2007
ლისაბონი : 18-19 ოქტომბერი, 2007
ბრიუსელი : 14 დეკემბერი, 2007

2008
ბრიუსელი : 13-14 მარტი, 2008
ბრიუსელი : 19-20 მაისი, 2008