შავი ომი

შავი ომი — კონფლიქტი ბრიტანელ კოლონისტებსა და აბორიგენ ტასმანიელებს შორის ტასმანიაში, 1820-იანი წლების შუა პერიოდიდან 1832 წლამდე. კონფლიქტის დროს დაიღუპა 600-დან 900-მდე აბორიგენი და 200 ევროპელი კოლონისტი. აბორიგენი ტასმანიელების თითქმის განადგურებამ და მასობრივი მკვლელობების ხშირმა შემთხვევამ, გამოიწვია დებატები ისტორიკოსებს შორის იმის შესახებ, უნდა განისაზღვროს თუ არა შავი ომი გენოციდის აქტად.

პოლიტიკური ფონი
ტერმინები „შავი ომი“ გამოიგონა ჟურნალისტმა ჰენრი მელვილმა 1835 წელს, მაგრამ ისტორიკოსი ლინდალ რაიანი ამტკიცებს, რომ იგი ცნობილი უნდა იყოს როგორც ტასმანიის ომი. მან ასევე მოუწოდა ომის ორივე მხრიდან დაღუპულთა სახალხო მემორიალის აღმართვას.

1820-იანი წლების ბოლოს ძალადობის ესკალაციამ ლეიტენანტ-გუბერნატორი ჯორჯ არტური აიძულა, რომ გამოეცხადებინა საომარი მდგომარეობა. ეს ფაქტობრივად უზრუნველყოფდა ლეგალურ იმუნიტეტს აბორიგენების მკვლელობისთვის და 1830 წლის ნოემბერში გასცა ბრძანება მასიური ექვსკვირიანი სამხედრო შეტევისა, რომელიც ცნობილია როგორც შავი ხაზი. მასში 2200 სამოქალაქო პირმა და ჯარისკაცმა შექმნა მოძრავი კორდონების სერია, რომლებიც გადაჭიმული იყო ასობით კილომეტრზე, კუნძულზე, რათა აბორიგენები კოლონიის დასახლებული უბნებიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით ტასმანის ნახევარკუნძულზე გადაეყვანათ, სადაც ისინი სამუდამოდ შეზღუდულები დარჩებოდნენ.

შავი ომი გამოწვეული იყო ბრიტანელი დევნილების და სასოფლო-სამეურნეო მეცხოველეობის სწრაფი გავრცელებით ტასმანიის იმ რაიონებში, რომლებიც ტრადიციული აბორიგენული სანადირო ადგილები იყო. ისტორიკოსმა ნიკოლას კლემენტსმა აღწერა აბორიგენების ძალადობა, როგორც წინააღმდეგობის მოძრაობა - ძალის გამოყენება დამპყრობელი და ოკუპანტი მტრის წინააღმდეგ. მისი თქმით, აბორიგენების თავდასხმები მოტივირებული იყო ევროპული სისასტიკისთვის შურისძიებით და აბორიგენი ქალებისა და გოგონების ფართოდ გატაცებით, გაუპატიურებითა და მკვლელობით, განსაკუთრებით 1820-იანი წლების ბოლოდან. აბორიგენები შიმშილის გამო ძარცვავდნენ მოსახლეობის სახლებს. მათი სანადირო ადგილები შემცირდა, მშობლიური ნადირი გაქრა და ღია ადგილზე ნადირობის საშიშროება გაიზარდა, შესაბამისად აბორიგენებში შიმშილი დამკვიდრდა. ევროპული ძალადობა, იმავდროულად, მოტივირებული იყო აბორიგენების თავდასხმებით, მზარდი ტერორით და დარწმუნებით, რომ აბორიგენული მოსახლეობის განადგურება ერთადერთი საშუალება იყო, რომლითაც შეიძლებოდა მშვიდობის უზრუნველყოფა. კლემენტსმა აღნიშნა:

აბორიგენების ჯგუფები თავდასხმებს ახორციელებდნენ თითქმის ყოველთვის დღის შუქზე სხვადასხვა იარაღით, მათ შორის შუბებით, ქვებითა და კვერთხებით, რომლებიც კლავდნენ და ასახიჩრებდნენ დასახლებულებს და მწყემსებს, ასევე მათ პირუტყვს. სახლებს, თივის ღეროებს და მოსავალს ხშირად ცეცხლს უკიდებდნენ. ევროპული თავდასხმები, ძირითადად ღამით ან გამთენიისას ხორციელდებოდა, დევნის პარტიების, სამოქალაქო პირების ან ჯარისკაცების მოძრავი პარტიების მიერ, რომლებიც მიზნად ისახავდნენ ძლიერ დარტყმას. ქალები და ბავშვები ჩვეულებრივ მსხვერპლნი იყვნენ ორივე მხრიდან.

1830 წლიდან არტური სთავაზობდა ჯილდოს აბორიგენების დატყვევებისთვის, მაგრამ აბორიგენების დახოცვის შემთხვევაშიც იხდიდნენ ფულს. 1829 წლიდან მოყოლებული, ჰუმანიტარი ჯორჯ ავგუსტუს რობინსონის დახმარებით, მცდელობდნენ დაეწყოთ „მეგობრული მისია“, რათა დაერწმუნებინათ აბორიგენები, რომ დანებებულიყვნენ და გადაეყვანათ ისინი კუნძულის საკურთხეველში. 1830 წლის ნოემბრიდან 1831 წლის დეკემბრამდე რამდენიმე ჯგუფმა მიიღო მისი შეთავაზება და თავდაპირველად 46 მათგანი განთავსდა კუნძულ ფლინდერსზე, საიდანაც გაქცევა შეუძლებლად ითვლებოდა. მიუხედავად იმისა, რომ კონფლიქტი აბორიგენებსა და დასახლებულებს შორის თითქმის მთლიანად შეწყდა 1832 წლის იანვრიდან, კიდევ 148 აბორიგენი დაატყვევეს კუნძულის ჩრდილო-დასავლეთში. მომდევნო ოთხი წლის განმავლობაში, მიმდინარეობდა "გასუფთავება" და აბორიგენები იძულებით გადაჰყავდათ ჰანტერ-აილენდზე და შემდეგ ფლინდერსის კუნძულზე.

1830 წლის ოქტომბერი-ნოემბერი
შავი ხაზი შედგებოდა 2 200 კაცისგან: დაახლოებით 550 ჯარისკაცი - ვან დიმენის მიწის მთელი გარნიზონის ნახევარზე ცოტა მეტი - ასევე 738 მსჯავრდებული მოსამსახურე და 912 თავისუფალი დასახლებული ან მშვიდობიანი მოქალაქე. არტურმა, რომელიც ინარჩუნებდა საერთო კონტროლს, ძალების მეთაურად 63-ე პოლკის მაიორი შოლტო დუგლასი დანიშნა. სამი სამხედრო დანაყოფის და აბორიგენული გიდების დახმარებით, მათ შექმნეს 300 კმ-ზე მეტი სიგრძის შემაძრწუნებელი ფრონტი, რომელმაც 7 ოქტომბრიდან სამხრეთით და აღმოსავლეთით დასახლებული ოლქების გასწვრივ დაიწყო მოძრაობა, რათა შეექმნათ საკინძების მოძრაობა ცხრა აბორიგენული ტომიდან ოთხის დასაჭერად. ტომები გადაიყვანეს ფორესტერის და ტასმანის ნახევარკუნძულებზე, რომელებიც არტურმა აბორიგენების ნაკრძალად დაასახელა.

კამპანიას მოჰყვა მძიმე ამინდი, უხეში რელიეფი, გაუვალი ბუჩქნარი და უზარმაზარი ჭაობები, არაადეკვატური რუკები და ცუდი მიწოდების ხაზები. მტრულმა რელიეფმა მალევე გამოიწვია კორდონის გატეხვა, რამაც მრავალი ფართო უფსკრული დატოვა, რომლის გადაცურვაც აბორიგენებმა შეძლეს. ბევრმა მამაკაცმა მიატოვა ხაზი და სახლში დაბრუნდა. კამპანიის ერთადერთი წარმატება 25 ოქტომბრის გამთენიისას ჩასაფრება იყო, რომელშიც ორი აბორიგენთა ტომი ტყვედ ჩავარდა და ორიც მოკლეს. შავი ხაზი 26 ნოემბერს დაიშალა.

ლინდალ რაიანის შეფასებით, 300 აბორიგენი ჯერ კიდევ ცოცხალი იყო მთელ კუნძულზე, მათ შორის 200 იმ რეგიონში, სადაც შავი ხაზი მოქმედებდა. მიუხედავად ამისა, მათ განახორციელეს მინიმუმ 50 თავდასხმა დასახლებებზე - როგორც ხაზის წინ, ისე უკან - კამპანიის დროს, ხშირად ძარცვავდნენ ქოხებს საკვებისთვის.

დანებება და ხაზის მოხსნა
კოლონისტებში მშვიდობის იმედი გაიზარდა 1830-31 წლების ზაფხულში, რადგან აბორიგენების თავდასხმები დაბალ დონეზე დაეცა და გაზეთი ვარაუდობდა, რომ მათი მტერი ან განადგურდა ან შეშინებული იყო, მაგრამ ჩრდილოეთი კვლავ სახიფათო ადგილად დარჩა. 29 იანვარს რძის დაბლობზე ქალი მოკლეს - სამი თვის შემდეგ, რაც მისი ქმარი გარდაიცვალა მსგავსი თავდასხმის შედეგად - და, მარტში დედა, რომელსაც ბავშვი ჰყავდა. მას სასიკვდილოდ დაარტყეს შუბი, როდესაც მუშაობდა აღმოსავლეთ თამარში, თავის ბაღში. მიუხედავად იმისა, რომ 1831 წელს თავდასხმების რიცხვი წინა წლის მესამედზე ნაკლები იყო - სულ 70, 1830 წელს 250-თან შედარებით - დასახლებულები იმდენად შეშინებულები იყვნენ, რომ ბევრმა მამაკაცმა უარი თქვა სამუშაოზე გასვლაზე.

თუმცა, როგორც აბორიგენების კომიტეტმა ახალი მოსმენების სერიაში აღმოაჩინა, იყო გარკვეული დადებითი სიახლეები ევანგელისტური ჰუმანიტარის, ჯორჯ ავგუსტუს რობინსონის მოღვაწეობიდან, რომელიც 1829 წელს დაინიშნა ბრუნის კუნძულზე, აბორიგენების საცავში. 1830 წლის იანვრიდან რობინსონმა დაიწყო ექსპედიციების სერია კუნძულზე, რათა დაემყარებინა კონტაქტი აბორიგენებთან და ნოემბერში მან უზრუნველყო 13 მათგანის ჩაბარება, რის გამოც მან მიწერა არტურს. ის აცხადებდა,რომ შეეძლო „მთელი შავკანიანი მოსახლეობის“ მოცილება. 1831 წლის 4 თებერვალს, ახალ მოხსენებაში, აბორიგენების კომიტეტმა შეაქო რობინსონის „შემრიგებლური მისიისთვის“ და მისი ძალისხმევა ადგილობრივი ენების შესწავლაში. კომიტეტმა რეკომენდაცია გაუწიამას. აბორიგენები, რომლებიც ჩაბარდნენ, უნდა გაეგზავნათ ბასის სრუტეში.

დაღუპულთა რაოდენობა
ტასმანიის აბორიგენული მოსახლეობის შეფასებები 1803 წელს, პირველი ბრიტანელების ჩამოსვლის წელს, მერყეობს 3000-დან 7000-მდე. ლინდალ რაიანის პოპულაციის კვლევების ანალიზმა მიიყვანა დასკვნამდე, რომ დაახლოებით 7000 იყო გავრცელებული კუნძულის ცხრა ტომში.

აბორიგენების რიცხვმა მაშინ დაიწყო კლება, როდესაც ძალადობრივი შეტაკებები დაფიქსირდა ჰობარტის რეგიონში, ხოლო პორტ დალრიმპლში, კოლონიის ჩრდილოეთით, ლეიტენანტ-გუბერნატორმა უილიამ პატერსონმა, როგორც ვარაუდობენ, უბრძანა ჯარისკაცებს ესროლათ აბორიგენებისთვის იქ, სადაც ნახავდნენ, რაც მიგვიყვანდა ჩრდილოეთ მიდლენდის ტომების ვირტუალურ გაუჩინარებმდე ამ რეგიონში 1806 წლის შემდეგ. 1809 წელს ახალი სამხრეთ უელსის გენერალმა ჯონ ოქსლი იტყობინება, რომ თეთრკანიანთა მიერ კენგურუზე ნადირობამ გამოიწვია "სიცოცხლის მნიშვნელოვანი დაკარგვა ადგილობრივ მოსახლეობაში" მთელს კოლონიაში. ერთი დასახლებული, მსჯავრდებული ავანტიურისტი იორგენ იორგენსენი, ასევე ამტკიცებდა, რომ აბორიგენების რიცხვი "ძალიან შემცირდა კოლონიის პირველი ექვსი ან შვიდი წლის განმავლობაში", რადგან თეთრკანიანები "დაუსჯელად ავიწროებდნენ მათ". 1819 წლისთვის აბორიგენულმა და ბრიტანულმა მოსახლეობამ მიაღწია თანასწორობას თითოეულიდან დაახლოებით 5000-ით, თუმცა კოლონისტებს შორის კაცები ქალებს ოთხიდან ერთზე აჭარბებდნენ. იმ ეტაპზე პოპულაციის ორივე ჯგუფს კარგი ჯანმრთელობა ქონდა. ინფექციური დაავადებები მხოლოდ 1820-იანი წლების ბოლოს გავრცელდა.

რაიანის გამოთვლებით 1826 წელს, შავი ომის დაწყებისას 1200 აბორიგენი ცხოვრობდა დასახლებულ რაიონში, ხოლო კლემენტსი თვლის, რომ რიცხვი ტასმანიის აღმოსავლეთ ნაწილში დაახლოებით 1000 იყო.

ისტორიკოსები განსხვავდებიან თავიანთ შეფასებებში შავ ომში დაღუპულთა საერთო რაოდენობის შესახებ და აღიარებენ, რომ აბორიგენების მკვლელობების უმეტესობა შეუმჩნეველი დარჩა. გაზეთი 1828 წელს იტყობინება, რომ "ქვეყნის მახლობლად, ხდება შემთხვევები, როდესაც ადგილობრივებს ესვრიან ისე, როგორც ყვავებს". შავი ომი დაიწყო დაახლოებით 1000 ძირძველი მოსახლეობით, ამ დროს 900 დაიღუპა. კლემენტსი ვარაუდობდა, რომ დაახლოებით ერთი მესამედი შეიძლება დაიღუპულიყო შიდა კონფლიქტის, დაავადებებისა და ბუნებრივი სიკვდილის შედეგად.