iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
პოს ხეობის რეიდი

პოს ხეობის რეიდი — მაგონ ბარკას ხელმძღვანელობით რომაელების წინააღმდეგ კართაგენელების ლაშქრობა ჩრდილოეთ იტალიაში მეორე პუნიკური ომის დროს.

ისტორია
მაგონი, ჰანიბალის უმცროსი ძმა, ილიპთან დამარცხების შემდეგ გაემგზავრა კუნძულ მენორკაზე. ძვ. წ. 205 წელს გადავიდა იტალიის სანაპიროზე გენუასთან ახლოს 12 000 ქვეითით და 2 000 მხედრით. გაანადგურა გენუა და თავის რიგებში მიიღო ლიგურიელები და გალები. მალევე კართაგენიდან მას გაუგზავნეს 6 000 ქვეითი, 800 მხედარი და 6 სპილო, რათა სწრაფად დაკავშირებოდა ჰანიბალს. ჰანიბალსაც და მაგონსაც ჰყავდათ ძალიან მცირე სამხედრო ძალები და მათთვის შეუძლებელი იყო ფართომასშტაბიანი ოპერაციის წარმოება.

ძვ. წ. 205-203 წლების განმავლობაში, მაგონმა სხვადასხვა ჩრდილოეთ იტალიური ტომებისაგან შეადგინა კოლაიცია რომის წინააღმდეგ. ძვ. წ. 203 წელს მედიოლანთან შეებრძოლა რომაელთა ორ არმიას, რომლებსაც ხელმძღვანელობდნენ პრეტორი პუბლიუს კვინტილიუს ვარუსი და პროკონსული მარკ კორნელიუს სეტეგი. მიუხედავად რომაელთა მრავალრიცხოვნობისა, თავდაპირველად გამარჯვება მაგონის მხარეს იყო. თუმცა, მას შემდეგ, რაც მაგონს ბარძაყის არეში ჭრილობა მიაყენეს და მისი არმია მხედართმთავრის გარეშე დარჩა, ბრძოლის ბედი უკვე რომაელებისაკენ გადაიხარა. მალევე კართაგენიდან მოვიდა ბრძანება აფრიკაში დაბრუნების შესახებ. კართაგენის გზაზე ცურვის დროს მაგონი ჭრილობისაგან გარდაიცვალა.
მასაუა

მასაუა (ტიგრ. , , ) — ქალაქი ერიტრეაში, რომელიც მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთში. პორტი წითელ ზღვაზე. მოსახლეობა — 53 090 ადამიანი (2012 წელი). სხვადასხვა დროს იგი იყო პორტუგალიის, ეგვიპტის, ოსმალეთის იმპერიის, დიდი ბრიტანეთის და სულ ბოლოს 1885 წლიდან იტალიის კოლონია. ქალაქი მდებარეობს ერიტრეის სემიენავი-კეი-ბაჰრის პროვინციაში და მისი ადმინისტრაციული ცენტრია.

ისტორია
1921 წლის 14 აგვისტოს მასაუას ახლოს მოხდა 5,9 ბალის ძალის მიწისძვრა.

1977 წელს ქალაქისთვის მოხდა პირველი ბრძოლა ერიტრეის განთავისუფლების სახალხო ფრონტის აჯანყებულებსა და ეთიოპიის ჯარს შორის. გამარჯვება ეთიოპიის ჯარმა მოიპოვა.

1990 წლის 10 თებერვალს აჯანყებულებმა გადამწყვეტი გამარჯვება მოიპოვეს ეთიოპიის ჯარზე ქალაქისათვის მეორე ბრძოლის დროს და დაეუფლნენ მას.

გეოგრაფიული მდგომარეობა და კლიმატი
ქალაქის ცენტრი მდებარეობს ზღვის დონიდან 6 მეტრ სიმაღლეზე.

მასაუას კლიმატი უდაბნოს ტროპიკულია სუბეკვატორული გამოვლინებებით, საკმაოდ მაღალი წლის საშუალო ტემპერატურით, ასევე საკმაოდ მაღალი სინოტივით. არსებობს სუსტი ნოტიო სეზონი ოქტომბრიდან თებერვლის ჩათვლით, როდესაც ტემპერატურა ცოტათი იკლებს, და ცხელი მშრალი სეზონი მარტიდან სექტემბრის ჩათვლით, როდესაც ნალექები პრაქტიკულად არ მოდის.

მოსახლეობა
ქალაქის მოსახლეობა წლების მიხედვით:

მრეწველობა
არსებობს ცემენტის, თევზის გადამუშავების, მარილის საწარმოები. მასაუაში ასევე მდებარეობს სამხედრო-საზღვაო ბაზა, არაბული გემის — დაუს დოკები, მასაუას საერთაშორისო აეროპორტი და ასმერასთან დამაკავშირებელი რკინიგზის ხაზი. არსებობს საბორნე კავშირი დაჰლაკის არქიპელაგთან და მწვანე კუნძულთან.

ღირსშესანიშნაობები
მასაუა შეიქმნა ორი კუნძულისაგან და კონტინენტის ნაწილისაგან. ქალაქის ნაწილები შეერთებულია ორი გრუნტით შევსებული გზით. მასაუას კონტინენტურ ნაწილში მარილიანი ტბების გარდა სხვა ღირსშესანიშნაობები არ არსებობს, თუმცა იქ ცხოვრობს მოსახლეობის დიდი ნაწილი. პირველ კუნძულზე, რომელსაც სახელად ჰქვია ტაულუდი, დგას სამხედროთა ძეგლი, წმინდა მარიამის საკათედრო ტაძარი, ძველი რკინიგზის სადგური, დაჰლაკის ოტელი და საიმპერატორო სასახლე. მეორე ყრილზე გადასვლის შემდეგ, იწყება ქალაქის მავრიტანული საპორტო რაიონი. მასაუის ეს ნაწილი, რომელსაც ჰქვია ბატსე, ჯერ კიდევ ინარჩუნებს საკუთარ სახეს, განსაკუთრებით საღამოს საათებში, აცოცხლებს პატარა ქუჩებს თურქულ, ეგვიპტურ და იტალიურ ნაგებობებს შორის.
აღძნიქი

აღძნიქი — ისტორიული პროვინცია, რომელიც შედიოდა დიდი სომხეთის შემადგენლობაში. ის მდებარეობდა დიდი სომხეთის უკიდურეს სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. მისი ფართობი შეადგენდა 17,532 კმ²-ს და მოიცავდა 11 კანტონას. აღძნიქის პროვინცია დიდი სომხეთის შემადგენლობაში შედიოდა ძვ. წ. საუკუნიდან საუკუნემდე. მისი ცენტრი კი იყო ტიგრანაკერტი.

აღძნიქის პროვინცია გამოირჩეოდა სიცხით. იგი მდებარეობს თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე, მის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში.
ნანა დევდარიანი

ნანა დევდარიანი (დ. 10 ოქტომბერი, 1958, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი პოლიტიკოსი, ჟურნალისტი. საქართველოს სახალხო დამცველი 2000–2003 წლებში. საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის, დავით დევდარიანის შვილიშვილი.

1984 წელს დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტი, დრამის რეჟისორის მიმართულებით. 1983–1990 წლებში მუშაობდა ტელევიზიისა და რადიომაუწყებლობის სახელმწიფო კომიტეტის ახალგაზრდულ რედაქციაში. მიღებული აქსვს საქართველოს და საერთაშორისო ჟურნალისტური პრემიები. 1990 წელს თანამოაზრეებთან ერთად დააფუძნა პირველი დამოუკიდებელი ტელეკომპანია „მერმისი“, იყო მისი გენერალური პროდიუსერი. 1992 წელს დააფუძნა დამოუკიდებელი ტელეკომპანია „დრონი“.

2012 წლის არჩევნებისთვის შეუერთდა კოალიცია „ქართულ ოცნებას“, თუმცა არჩევნებამდე დატოვა. არჩევნებში იყო კოალიცია „კახა კუკავა — თავისუფალი საქართველოს“ საბურთალოს მაჟორიტარობის კანდიდატი. 2016 წლის საპარლამენტო არჩევნებში იყო ნინო ბურჯანაძის ერთიანი საქართველო — დემოკრატიული მოძრაობის საარჩევნო სიის მე-6 ნომერი და კანდიდატი №16 მაჟორიტარულ ოლქში (დიდუბე, დიღმის მასივი, ზაჰესი). შემდგომში გახდა „საქართველოს პატრიოტთა ალიანსის“ ერთ-ერთი ლიდერი. 2020 წლის საპარლამენტო არჩევნებზე იყო პარტიული სიის მე-6 ნომერი და ვაკის მაჟორიტარობის კანდიდატი. პარლამენტში შესვლაზე პარტიის ლიდერის, ირმა ინაშვილის უარის შემდეგ, მისი ადგილმონაცვლე უნდა ყოფილიყო ნანა დევდარიანი, მაგრამ მანაც უარი განაცხადა.

არის რამდენიმე ორგანიზაციის დამფუძნებელი, მათ შორისაა „გლობალური კვლევების ცენტრი“, „სახალხო მართლმადიდებლური მოძრაობა“ და „სახალხო სასამართლო ფონდი“.
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2004: ფინალი

ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2004: ფინალი — ევრო 2004-ის დასკვნითი მატჩი. მასში მონაწილეობდა ტურნირის მასპინძელი პორტუგალიის ნაკრები და ფავორიტადაც ითვლებოდა. მისი მეტოქე იყო საბერძნეთის ნაკრები, რომელიც მეორედ ასპარეზობდა ევროპის ჩემპიონატზე. ეს გუნდები ერთმანეთს შეხვდნენ ამავე ჩემპიონატის გახსნის მატჩში, რაც პირველად მოხდა დიდი საფეხბურთო ტურნირების ისტორიაში. პირველი მატჩი, ყველასთვის მოულოდნელად, საბერძნეთმა მოიგო 2-1. საბერძნეთმა მოიგო ასევე ფინალიც, ანგარიშით 1-0. გამარჯვების გოლი ანგელოს ხარისტეასმა 57-ე წუთზე გაიტანა.

გზა ფინალამდე
მატჩის დეტალები
სტატისტიკა
ერევნის ზოოპარკი

ერევნის ზოოპარკი — 35 ჰექტარზე (86 აკრი) გაშენებული 1940 წელს დაარსებული ზოოპარკი ერევანში.

აღწერა
ერევნის ზოოპარკში სამშენებლო სამუშაოები 1941-1950 წლებში მიმდინარეობდა (მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში მშენებლობა შეჩერებული იყო). ზოოპარკის გეგმის ერთ-ერთი ავტორი - არქიტექტორი გრიგორ აღაბაბაიანია. ამჟამად, ზოოპარკის დირექტორის თანამდებობა რუბენ ხაჩატურიანს უკავია.

ცხოველები
ერევნის ზოოპარკში, ამჟამად 204 სახეობის 2749 ცხოველია. სამხრეთ კავკასიისა და სომხეთის ფაუნის წარმომადგენელი სახეობები ზოოპარკში არიან: მურა დათვები, ჯიხვები, გველგესლასებრნი და შავი სვავები, ხოლო ცხოველთა სხვა სახეობები მსოფლიოს სხვა ქვეყნებიდან - ლომები, ვეფხვები, აფთრები და აზიური სპილო (გრანტი).

საინტერესო ფაქტები
1991 წლის 14 ივნისს, ზოოპარკის ტერიტორიაზე ჩამოვარდა ვერტმფრენი -8. დაცემის შემდეგ, ვერტმფრენი აფეთქდა, რასაც შედეგად ეკიპაჟის 3 წევრის დაღუპვა მოჰყვა. ინციდენტის შედეგად, ადგილზე არავინ დაშავებულა. ნაწილობრივ ჩამოინგრა რკინის ღობე.
ასები (ქალაქი)

ასები — ქალაქი ერიტრეაში, რომელიც მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთში. პორტი წითელ ზღვაზე. მოსახლეობა — 101 284 ადამიანი (2012 წელი). ქალაქი მდებარეობს ერიტრეის დებუბავი-კეი-ბაჰრის პროვინციაში და მისი ადმინისტრაციული ცენტრია.

ისტორია
ასების რაიონი გახდა პირველი იტალიური ტერიტორია აღმოსავლეთ აფრიკაში (1869 წლიდან, საბოლოოდ 1882 წლიდან). ამ ტერიტორიის გაფართოების შედეგად შეიქმნა იტალიის ერიტრეის კოლონია.

1941 წლის ივნისში ქალაქი, როგორც უკანასკნელი იტალიური პორტი წითელ ზღვაში, აიღო ბრიტანეთის ჯარმა. 1952 წელს გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის თანხმობით შეიქმნა ეთიოპიისა და ერიტრეის ფედერაცია, რომლის შემადგენლობაშიც შევიდა ქალაქი ასები.

1998—2000 წლებში ასების პორტის დაუფლებისათვის ერიტრეასა და ეთიოპიას შორის მიმდინარეობდა ომი.

გეოგრაფია
ქალაქი და პორტი ასები მდებარეობს ერიტრეის უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთში, წითელი ზღვის სანაპიროზე, ქვეყნის დედაქალაქ ასმერადან 480 კმ-ში სამხრეთ-აღმოსავლეთით. ასების ყურეში მდებარეობს დაახლოებით 30 კუნძული.

ეკონომიკა
ქალაქში მდებარეობს მსხვილი ნავთობგადამამუშავებელი ქარხანა (აშენებულია საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირის მიერ), ასების საერთაშორისო აეროპორტი. ქალაქს აქვს უდიდესი მნიშვნელობა, როგორც ეთიოპიასა და ერიტრეას შორის ვაჭრობისათვის, ასევე ეთიოპიის მთლიანი საგარეო ვაჭრობისათვის; ასების პორტის მეშვეობით უცხოეთში გადის ეთიოპიის ექსპორტის დიდი უმეტესობა.
ანსება (მდინარე)

ანსება  — მდინარე ერიტრეაში, სათავეს იღებს ერიტრეის მთიანეთში სუდანის დაბლობის მიმართულებით. მისი სიგრძე შეადგენს 346 კმ-ს. მდინარე დინებას იწყებს ქალაქ ასმერას შორიახლოს და მიედინება ჩრდილო-აღმოსავლეთის მიმართულებით კერენის გავლით. ის ჩაედინება მდინარე ბარკაში სუდანის საზღვართან.

მდინარის სახელი ჰქვია ერიტრეის პროვინციას (ანსების პროვინცია).
ვაჩე გაბრიელიანი

ვაჩე გაბრელიანი (; დ. 24 ნოემბერი, 1968, ერევანი, სომხეთი) — სომეხი ეკონომისტი, სომხეთის რესპუბლიკის ეროვნული ბანკის ვიცე-პრეზიდენტი 2008 წლის 3 ივლისიდან და სომხეთის საერთაშორისო ეკონომიკური ინტეგრაციისა და რეფორმების მინისტრი 2014 წლის 28 ნოემბრიდან.

ბიოგრაფია
ვაჩე გაბრელიანი სწავლობდა ეკონომიკისა და საჯარო მმართველობის ფაკულტეტზე. მან მოიპოვა მაგისტრის ხარისხი ეკონომიკაში ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტიდან, ასევე მაგისტრის ხარისხი საჯარო ადმინისტრირებაში და ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი რატგერსის უნივერსიტეტიდან.

1998 წელს, გაბრიელიანმა დაიწყო თავისი კარიერა სომხეთის რესპუბლიკის ეროვნულ ბანკში კონსულტანტად. 1998-2000 წლებში, იგი იყო გამგეობის წევრი. 2008 წელს, მან დაკავა ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობა სომხეთის რესპუბლიკის ეროვნული ბანკში.
კარანკასი (მინას-ჟერაისი)

კარანკასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 1052 მეტრზე. მიეკუთვნება კამპუ-დას-ვერტენტისის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლავრასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 948 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 5,42 კმ²-ზე. ფართობი 727 894 კმ²-ია.
იჟასი

იჟასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 889 მეტრზე. მიეკუთვნება კამპუ-დას-ვერტენტისის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლავრასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 859 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 55,67 კმ²-ზე. ფართობი 105 246 კმ²-ია.
ინგაი

ინგაი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება კამპუ-დას-ვერტენტისის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლავრასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 629 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 8,6 კმ²-ზე. ფართობი 305 591 კმ²-ია.
იტუმირინი

იტუმირინი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 840 მეტრზე. მიეკუთვნება კამპუ-დას-ვერტენტისის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლავრასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 139 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 26,15 კმ²-ზე. ფართობი 234 802 კმ²-ია.
იტუტინგა

იტუტინგა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 969 მეტრზე. მიეკუთვნება კამპუ-დას-ვერტენტისის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლავრასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 913 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 10,52 კმ²-ზე. ფართობი 372 018 კმ²-ია.
ლავრასი

ლავრასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 919 მეტრზე. მიეკუთვნება კამპუ-დას-ვერტენტისის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლავრასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 92 200 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 163,26 კმ²-ზე. ფართობი 564 744 კმ²-ია.
ნეპომუსენუ

ნეპომუსენუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 848 მეტრზე. მიეკუთვნება კამპუ-დას-ვერტენტისის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლავრასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 25 733 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 44,17 კმ²-ზე. ფართობი 582 553 კმ²-ია.
რიბეირან-ვერმელიუ

რიბეირან-ვერმელიუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მიეკუთვნება კამპუ-დას-ვერტენტისის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლავრასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 826 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 77,68 კმ²-ზე. ფართობი 49 251 კმ²-ია.
ბარკა (მდინარე)

ბარკა ( ნაჰრ-ბარაკა) — სეზონური მდინარე ერიტრეასა და სუდანში, სათავეს იღებს ერიტრეის მთიანეთში სუდანის დაბლობის მიმართულებით. სუდანში დიდი ბრიტანეთის მმართველობის პერიოდში მდინარეს ეძახდნენ «გაზელს», ქვიშის დიუნების ძლიერი გადაადგილების მიზეზით მისი კალაპოტის მუდმივი ცვალებადობის გამო. მისი სიგრძე შეადგენს 500 კმ-ს.

გეოგრაფია
ბარკა სათავეს იღებს ერიტრეის პლატოზე ქალაქ ასმერას შორიახლოს და მიედინება ჩრდილო-დასავლეთი მიმართულებით აგორდატის გავლით. დაახლოებით 300 კმ მდინარე ბარკა მიედინება ერიტრეის ტერიტორიაზე და დაახლოებით 200 კმ — სუდანის ტერიტორიაზე ტოკარის დელტამდე. მდინარის დაბოლოების ზუსტი ადგილსამყოფელის დადგენა ვერ დგინდება, რადგანაც მდინარის დელტას აქვს დაახლოებით 45 კმ სიგრძე და 80 კმ სიგანე.

ჰიდროლოგია
მდინარე წელიწადში მიედინება მხოლოდ რამდენიმე თვის განმავლობაში. მხოლოდ წვიმიანი სეზონების დროს ზაფხულის თვეებში ის აღწევს სუდანის საზღვრებს. მიუხედავად ამისა, ბარკა წყლის ერთ-ერთი ძირითადი წყაროა აღმოსავლეთ სუდანში (არაბული ენიდან თარგმანში «ბარაკა» ნიშნავს «ბარაქას»). მდინარეში წყლის საშუალო ხარჯი შეადგენს 0,8 კმ³-ს წელიწადში. დიდი წვიმების სეზონში ტოკარის დელტაში შეიმჩნევა 15-დან 22-მდე წყალმოვარდნა, რის შედეგადაც დელტაში ილექება ლამის და ქვიშის დიდი რაოდენობა.
ოთარ I არაგვის ერისთავი

ოთარ (ოთია) არაგვის ერისთავი (გ. 1666) — ვახტანგ -ის დისწული. არაგვის ერისთავი 1660-1666 წლებში. ბიძის, ზაალ არაგვის ერისთავის მკვლელი.

ერისთავის წოდებას იღებს და იწყებს ფარულ ინტრიგების გაბმას მეფის წინააღმდეგ. ეშინია რა ქართლის მეფის რისხვისა, იგი მიემგზავრება სპარსეთში, შაჰ-აბას -სთან და მისგან არაგვის წოდებულობის მტკიცებას იღებს. ამ დროს როდესაც ოთარი საიდუმლო კავშირში იყო კახეთის მეფე ერეკლე , ნაზარ ალიხანთან, მას ეყო თავხედობა დაეფიცა უფლის ჯვარცმის სამსჭვალის წინაშე ქართლის მეფის ერთგულებაზე და გატეხა ფიცი.
დავით სალარიძე

დავით სალარიძე (დ. 24 ოქტომბერი, 1947, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი ინჟინერი, იურისტი. საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი (1999-2004).

დავით სალარიძემ დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის საინჟინრო და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტები.

1968-1972 წლებში იყო რკინიგზის ტექნიკუმში ლაბორანტი; 1972-1973 წლებში პოლიტექნიკური ტექნიკუმის კომკავშირის კომიტეტის მდივანი; 1973-1975 წლებში თბილისის პირველი მაისის რაიონის კომკავშირის რაიკომის პირველი მდივანი; 1975-1978 წლებში კპ საქალაქო კომიტეტის საორგანიზაციო განყოფილების ინსტრუქტორი. 1980-1981 წლებში თბილისის 26 კომისრის სახელობის კპ რაიკომის მდივანი; 1981-1982 წლებში საქალაქო კომიტეტის განყოფილების უფროსი; 1982-1986 თბილისის შინაგან საქმეთა სამმართველოს უფროსი. 1986-1990 წლებში, ქალაქ თბილისის პროკურატურის განყოფილების უფროსი, თბილისის საქალაქო სასამართლოს წევრი; 1990-1993 წლებში შსს მინისტრის მოადგილე-პირველი მოადგილე; 1993-1997 წლებში საქართველოს საგადასახადო ინსპექციის უფროსი; 1997-2000 წლებში საქართველოს პირველი სახალხო დამცველი. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი, ამავე წლებში ევროსაბჭოს საპარლამენტო ანსამბლეის წევრი. ქალაქი, სტრასბურგი. 2004 წლიდან ეწევა სამეწარმეო საქმიანობას.
ჯანლუიჯი დონარუმა

ჯანლუიჯი დონარუმა (; დ. 25 თებერვალი, 1999, კასტელამარე-დი-სტაბია, იტალია) — იტალიელი ფეხბურთელი, „მანჩესტერ სიტისა“ და იტალიის ეროვნული ნაკრების მეკარე, 2020 წლის ევროპის ჩემპიონი.

კარიერა
2013 წლამდე ჯანლუიჯი ნაპოლი კასტელამარეში თამაშობდა, შემდეგ კი „ინტერში“ გადასვლა შეეძლო, მაგრამ „მილანი“ აირჩია და ამ ორ წელიწადში ძირითად გუნდში ამოჰყო თავი. ჯანლუიჯი დონარუმას „სასუოლოსთან“ მატჩისას სერია -ში დებიუტი 16 წლის და 8 თვის ასაკში ჰქონდა. ამ მაჩვენებლით ის კალჩოს ისტორიაში მეორეა.

მილანი
დონარუმა გადმოყვანილ იქნა „მილანის“ ძირითად გუნდში როგორც მესამე მეკარე ახალი მწვრთნელ სინიშა მიხაილოვიჩის მიერ. ის იყო 2015 საერთაშორისო ჩემპიონთა თასზე ძირითად შემადგენლობაში სადაც მილანი დაუპირისპირდა „ინტერს“ და „რეალს“. მისი დებიუტი შედგა 30 ივლისს დიეგო ლოპესის შეცვლის შემდეგ 72 წუთზე, მაგრამ ის იყო ერთ-ერთი იმ ორი მილანელი ფეხბურთელიდან რომელმაც ააცდინეს პენალტი რის შემდეგადაც რეალმა იმარჯვა ანგარიშით 10-9.

2015-2016 წლების სეზონი
25 ოქტომბერს 2015 წელს შედგა დონარუმას დებიუტი სადაც მან 90 წუთი ითამაშა „სასუოლოს“ წინააღმდეგ სან სიროზე. დონარუმამ დიეგო ლოპესის ადგილი დაიკავა მისი 3 მატჩიანი მოუგებელი სერიის შემდეგ და ის გახდა ყველაზე ახალგაზრდა მეკარე, რომელსაც უთამაშია იტალიის სერია -ში, 16 წლის და 8 თვის ასაკში.

სანაკრებო სტატისტიკა
მიღწევები
საკლუბო
მილანი
იტალიის სუპერთასი: 2016

პარი სენ-ჟერმენი
საფრანგეთის ლიგა 1: 2021–22, 2022–23, 2023–24, 2024–25
საფრანგეთის თასი: 2023–24, 2024–25
საფრანგეთის სუპერთასი: 2022, 2023, 2024
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა: 2024–25

სანაკრებო
იტალია
ევროპის ჩემპიონი: 2020
რიკარდო მონტოლივო

რიკარდო მონტოლივო (; დ. 18 იანვარი, 1985, მილანი, იტალია) — იტალიელი ფეხბურთელი, ნახევარმცველი. თამაშობდა „ატალანტაში“, „ფიორენტინაში“, „მილანსა“ და იტალიის ეროვნულ ნაკრებში.

საკლუბო კარიერა
მონტოლივომ კარიერა დაიწყო „ატალანტაში“ 2003 წელს. 2005 წელს გადავიდა „ფიორენტინაში“ სადაც დაჰყო 7 წელი და მონაწილეობა მიიღო 250-მდე ოფიციალურ მატჩში. 2012 წელს შეუერთდა „მილანს“ და მასიმო ამბროზინის წასვლის შემდეგ გახდა გუნდის კაპიტანი.

სანაკრებო კარიერა
მისი დებიუტი იტალიის ეროვნულ ნაკრებში შედგდა 2007 წელს სამხრეთ აფრიკის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ მატჩში. მას შემდეგ მონაწილეობა მიიღო კონფედარაციის ორ თასზე (2009 და 2013), 2012 წლის ევროპისა და 2010 წლის მსოფლიოს ჩემპიონატზე. მონაწილეობდა 2008 წლის ოლიმპიადაზე.

სანაკრებო სტატისტიკა
მიღწევები
საკლუბო
მილანი
იტალიის საფეხბურთო სუპერთასი: 2016

სანაკრებო
იტალია
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი: 2-ე ადგილი, 2012
ფიფა-ს კონფედერაციის თასი: 3-ე ადგილი, 2013

ინდივიდუალური
იტალიის წლის ახალგაზრდა ფეხბურთელი (1): 2007
სომხეთი ოსმალეთის იმპერიაში

სომხეთი ოსმალეთის იმპერიაში საუკუნიდან მოექცა. ოსმალეთის შემადგენლობაში სომხები წარმოადგენდნენ სომხური სამოციქულო ეკლესიის ან სომხური კათოლიკური ეკლესიის წევრებს.

- საუკუნეებში მიმდინარე ოსმალეთ-ირანის ომების პერიოდში სომხებით დასახლებული ტერიტორია ექცეოდა ხან ერთი იპმერიის ხან კიდევ მეორე იმპერიის ფარგლებში. პირველი მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ ექვსი ვილაეთი სადაც წარმოდგენილი იყო სომხური მოსახლეობა დარჩა თურქეთის შემადგენლობაში, ამ ტერიტორიას ხანდახან ასევე მოიხსენიებენ როგორც დასავლეთ სომხეთს.

1828 წლიდან რუსეთის იმპერიასა და ირანს შორის დადებული თურქმენჩაის ზავით სომხური მოსახლეობის ნაწილი ასევე მოექცა რუსეთის ფარგლებშიც, რომელსაც ასევე აღმოსავლეთ სომხეთსაც უწოდებენ.
კოტაიქის რაიონი

კოტაიქის რაიონი  — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული სომხეთის სსრ-ისა და სომხეთის შემადგენლობაში, არსებობდა 1930—1995 წლებში (სახელწოდება 1961-დან 1990 წლამდე — აბოვიანის რაიონი). ცენტრი — აბოვიანი.

ისტორია
რაიონი შეიქმნა 1930 წელს კოტაიქის რაიონის სახელწოდებით.

1961 წელს კოტაიქის რაიონს სახელი აბოვიანის რაიონით შეუცვალეს. 1990 წელს აბოვიანის რაიონს დაუბრუნდა ძველი სახელი და კვლავ კოტაიქის რაიონი ეწოდა. 1995 წელს სომხეთში ახალი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფის შემოღების შემდეგ რაიონი გაუქმდა.

გეოგრაფია
1948 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით, რაიონის ტერიტორია 880 კმ²-ს შეადგენდა.

ადმინისტრაციული დაყოფა
1948 წლის მდგომარეობით, რაიონი მოიცავდა 1 დაბას (კანაკერი) და 25 სოფსაბჭოს: ავანის, აკუნქის, არამუსის, არზნის, არინჯის, ჰაცავანის, ვოღჯაბერდის, გარნისის, გეღარდის, გოღთის, გიამრეზის, დალაქის, ძორაღბიურის, ჯრვეჟის, ელგოვანის, ზარის, კაპუტანის, კარაქალის, კიანკიანის, მაიაკოვსკის, ნურნუსის, პტღნის, რაზდანის, ტუტიის, ელარის.
ვაიქის რაიონი

ვაიქის რაიონი  — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული სომხეთის სსრ-ისა და სომხეთის შემადგენლობაში, არსებობდა 1931—1995 წლებში (სახელწოდება 1990 წლამდე — აზიზბეკოვის რაიონი). ცენტრი — ვაიქი (სახელწოდება 1966-დან 1990 წლამდე — აზიზბეკოვი).

ისტორია
აზიზბეკოვის რაიონი შეიქმნა 1931 წელს. 1951-1956 წლებში შედიოდა მიქოიანის რაიონის შემადგენლობაში. 1990 წელს აზიზბეკოვის რაიონს სახელი შეეხვალა და ეწოდა ვაიქის რაიონი. 1995 წელს სომხეთში ახალი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფის შემოღების შემდეგ რაიონი გაუქმდა.

გეოგრაფია
1948 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით, რაიონის ტერიტორია 1200 კმ²-ს შეადგენდა.

ადმინისტრაციული დაყოფა
1948 წლის მდგომარეობით, რაიონი მოიცავდა 17 სოფსაბჭოს: აზატეკის, აზიზბეკოვის, ბარძრუნის, ჰერჰერის, გნდევაზის, გომურის, ჰორადისის, ჯულის, ზეიტის, ზირაქის, კარმრაშენის, კეჩუტის, კოჭბექის, მარტიროსის, სერსის, ტერფის, ხნძორუტის.
ამასიის რაიონი

ამასიის რაიონი  — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული სომხეთის სსრ-ისა და სომხეთის შემადგენლობაში, არსებობდა 1930—1995 წლებში. ცენტრი — სოფელი ამასია.

მოსახლეობა
1939 წლის მონაცემებით, რაიონის მცხოვრებთა 68% აზერბაიჯანელი, ხოლო 30% სომეხი იყო.

ისტორია
ამასიის რაიონი შეიქმნა 1930 წელს.

1951-1956 წლებში შედიოდა მიქოიანის რაიონის შემადგენლობაში.

1951 წელს რაიონი გაუქმდა და ღუკასიანის რაიონს შეუერთდა, მაგრამ 1950-იანების მეორე ნახევარში რაიონი აღდგა. 1962 წელს იგი კვლავ გაუქმდა, ხოლო 1963-ში ისევ აღდგა.

1995 წელს სომხეთში ახალი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფის შემოღების შემდეგ რაიონი გაუქმდა და შირაკის პროვინციის ნაწილი გახდა.

გეოგრაფია
1948 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით, რაიონის ტერიტორია 534 კმ²-ს შეადგენდა.

ადმინისტრაციული დაყოფა
1948 წლის მდგომარეობით, რაიონი მოიცავდა 18 სოფსაბჭოს: აზიზბეკოვის, ამასიის, ბანდივანის, გიოლინის, გიულიბულაღის, გიულიჯინის, ჯრაძორის, დუზქენდის, იბიშის, კონჯალის, კუზიქენდის, მაღარაჯუკის, ნორაღპიურის, ოქსიუზის, ოღჯოგლინის, ჭივინლის, შურაბადის.
კარლოს ბაკა

კარლოს ბაკა (; დ. 8 სექტემბერი, 1986, პუერტო-კოლუმბია, კოლუმბია) — კოლუმბიელი ფეხბურთელი. ამპლუით თავდამსხმელი, თამაშობს მილანში.

= საკლუბო კარიერა =

ატლეტიკო ხუნიორი
ბაკამ პროფესიონალური კარიერა დაიწყო 2006 წელს ატლეტიკო ხუნიორში სადაც სათამაშოდ ბევრი შანსი არ ეძლეოდა.

ფეხბურთის თამაშის პარალელურად ბაკა მუშაობდა ავტობუსის მძღოლის ასისტენტად დამატებით ფულის გამოსამუშავებლად რადგანაც მისი ოჯახი ძალიან გაჭირვებული იყო. 2007 წელს იგი იჯარის სახით გადავიდა ბარანკილიაში სადაც 27 თამაშიდან 12 გოლი გაიტანა.შემდეგ კი ვენესუელულ კლუბ მინერვენში გადავიდა ერთ წლიანი იჯარით. ბაკამ გუნდი ლიგაში მეორე ადგილას გაიყვანა გაიტანა რა 12 გოლი 29 მატჩში. 2008 წელს ბაკა კვლავ დაბრუნდა ბარანკილიაში სადაც 14 გოლი გაიტანა 19 მატჩში.

ატლეტიკო ხუნიორში დაბრუნების შემდეგ ბაკამ სწრაფად მოიპოვა ძირითად შემადგენლობაში ადგილი და გახდა 2009 წლის კოლუმბიის თასის ბომბარდირი.2010 და 2011 წლებში ბაკა გახდა პრომერა -ს ბომბარდირი.

ბაკას ეს გაბრწყინება შეუმჩნეველი არ დარჩენიათ ისეთ ევროპულ კლუბებს როგორებიც არიან მოსკოვის ლოკომოტივი და კიევო. მოსკოვის ლოკომოტივი ძალიან ახლოს იყო ბაკასთან კონტრაქტის გაფორმებასთან მაგრამ მათ არჩევანი ეკვადორელ თანდამსხმელ ფელიპე საისედოზე შეაჩერეს.

ბრიუგე
2012 წლის დასაწყისში ბაკამ ხელი მოაწერა 3 წლიან კონტრაქტს ბელგიურ კლუბ ბრიუგესთან.

ბაკას დებიუტი შედგა 21იანვარს 2012 წელს, შეცვალა რა ლიორ რაფაელოვი 68 წუთზე.

სევილია
9 ივლისს 2013 წელს ბაკა შეუერთდა ესპანურ კლუბ სევილიას. მისი პირველი გოლი ევროპა-ამერიკის თასზე გაუტანა ბარსელონა ს.კ.-ს 26 ივლისს.

2014 წლის უეფა-ს ევროპის ლიგა მოიგო გაიტანა პენალტი ბენფიკას კარში

2014 წლის 30 სექტემბერს ბაკამ 2018 წლამდე გაახანგრძლივა კონტრაქტი. და ზედიზედ მეორედ მოიგო უეფა-ს ევროპის ლიგა.

მილანი
2015 წლის 2 ივლისს ბაკა შეუერთდა იტალიურ გრანდ მილანს €30 მილიონის სანაცვლოდ.

მისი დებიუტი შედგა ინტერის წინააღმდეგ ქალაქ შენძენში, ჩინეთში. ბაკას ოფიციალური დებიუტი შედგა იტალიის საფეხბურთო თასზე 17 აგვისტოს პერუჯას წინააღმდეგ სან სიროზე. პირველი გოლი კი 29 აგვისტოს გაიტანა ემპოლის წინააღმდეგ.

სანაკრებო კარიერა
ბაკამ პირველი გოლი ნაკრების შემადგენლობაში გაიტანა დებიუტშივე 11 აგვისტოს 2010 წელს ბოლივიის ნაკრების წინააღმდეგ