iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფელიქს სავარი

ფელიქს სავარი (; დ. 30 ივნისი, 1791, მეზიერ — გ. 16 მარტი, 1841, პარიზი) — ფრანგი ფიზიკოსი. იგი ცნობილია თავისი სამეცნიერო კვლევებით, ძირითადად აკუსტიკის დარგში.

ბიოგრაფია
1816 წლიდან მუშაობდა ექიმად სტრასბურგში, შემდეგ ფიზიკის მასწავლებლად პარიზის კერძო საგანმანათლებლო დაწესებულებაში და ბოლოს კოლეჯ დე ფრანსის ფიზიკური კაბინეტის კონსერვატორად.

ფიზიკის სახელმძღვანელოებში მოხსენიებულია სავარის გადაცემათა ბორბალი, რომელიც ემსახურება ხმოვანი სხეულის ვიბრაციების რაოდენობის განსაზღვრას, ასევე მარტივი მოწყობილობა კვანძებისა და ანტიკვანძების პოზიციების საძიებლად ხმოვან მილებში; იგი შედგება ხის რგოლზე გადაჭიმული გარსისგან, რომელზედაც ქვიშა ასხამენ და რომელიც ძაფებზე ეშვება ვერტიკალურ მილში.

მისი ექსპერიმენტები ძირითადად მიმართული იყო სხვადასხვა სხეულებში რეზონანსისა და ბგერის ვიბრაციის გადაცემის პირობების შესწავლას. ამ ექსპერიმენტებისა და თეორიული მოსაზრებების საფუძველზე მან შექმნა სპეციალური ფორმის ვიოლინო, რომელიც, თუმცა, გამოყენება არ ჰპოვა მუსიკაში. ვიოლინო, რომელიც აშენდა მისი პრინციპების მიხედვით, კუბოს ყუთის სახით და მოიპოვა გარკვეული თანხმობაც კი პარიზის აკადემიის კომისიის მხრიდან, არ უბიძგა ვიოლინოს მწარმოებლებს უარი ეთქვათ ძველი იტალიელი ოსტატების მიბაძვაზე და მათი ინსტრუმენტები სავარის თეორიაზე აეგოთ. პრინციპები. მიუძღვნა ცალკე ნაშრომი (" ", 1819).

გარდა ამისა, სავარდმა დიდი დრო დაუთმო ტონების მოსმენის საზღვრების საკითხს. ექსპერიმენტების შედეგად მან აღმოაჩინა, რომ წამში 30000 ვიბრაციის ტონი თითქმის ყველას ესმის; 33000 რხევა წამში უკვე რამდენიმეს ისმის. უფრო მეტიც, ტონები, რომელთა ვიბრაცია აღემატება 16000 ვიბრაციას წამში, ყურით აღარ გამოირჩევიან ერთმანეთისგან და ამიტომ ვერ გამოიყენებენ მუსიკაში. სავარმა მოსმენის ზედა ზღვარი 96 000 რხევად წამში მიიჩნია (სხვებმა ეს ზღვარი 80 000 და 70 000 რხევადაც კი დაადგინეს). ქვედა ზღვრისთვის მან 14-16 რხევა აიღო.

მან ჩაატარა კვლევა მილების ხმაზე, რომლებშიც ალი შემოდის ან საიდანაც სითხის თხელი ჭავლი მოედინება. მონაწილეობა მიიღო ბიოტის ექსპერიმენტებში ელექტრული დენისა და მაგნიტური ველის ურთიერთქმედების შესასწავლად; ამ ექსპერიმენტების შედეგი იყო ბიო-სავარის კანონის დამკვიდრება.

მიუხედავად იმისა, რომ სავარს განსაკუთრებული წვლილი არ მიუძღვის მეცნიერებაში, მისი მრავალრიცხოვანი და გენიალური კვლევების წყალობით, მისი სახელი საკმაოდ მნიშვნელოვანი და დამსახურებული პოპულარობით სარგებლობს.

გარდაიცვალა პარიზში 1841 წლის 16 მარტს.
ევა ხუტუნაშვილი

ევა ხუტუნაშვილი (დ. 2 ნოემბერი, 1949, ბაისუბანი, ლაგოდეხის რაიონი, საქართველოს სსრ) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1987); სახელმწიფო, აკაკი წერეთლის, ნ. ჩხეიძის სახელობის პრემიების ლაურეატი; ღირსების ორდენის კავალერი; ქუთაისის საპატიო მოქალაქე.

ბიოგრაფია
ევა ხუტუნაშვილი 1949 წლის 2 ნოემბერს დაიბადა ლაგოდეხის რაიონის სოფელ ბაისუბანში.

1972 წლიდან ქუთაისის ლადო მესხიშვილის სახელობის თეატრის მსახიობია. სცენაზე 100-ზე მეტი როლი აქვს შესრულებული. მათ შორის: მაგდა (ა. ჩხაიძის „შთამომავლობა“), გრაფინია (ლევ ტოლსტოის „ანა კარენინა“, რეჟ. გ. სიხარულიძე), ქალბატონი ჩიტუნია (შალვა დადიანის „გუშინდელნი“, რეჟ. გ. სიხარულიძე), ელეონორა (ივ. ჟამიაკი „ბატონი ამილკარი“, რეჟ. ე. ეგაძე), ოთარაანთ ქვრივი (ი. ჭავჭავაძის „ოთარაანთ ქვრივი“, რეჟ. ვ. ტაბლიაშვილი), პირველი კუდიანი (უილიამ შექსპირის „მაკბეტი“, რეჟ. ი. ხუციშვილი), ქალი (დონალდ ლი კობურნის „ჯინი“, რეჟ. კ. აბაშიძე), დედოფალი დარეჯანი (ჯაბა იოსელიანის „საქართველოს უკანასკნელი დედოფალი“ რეჟ. გ. კაპანაძე), ექთანი სარა („უსასრულობის ათვლა იწყება…“ რეჟ. გ. სიხარულიძე) და სხვა.

2009 წელს ქუთაისის ლადო მესხიშვილის სახელობის თეატრის შენობის წინ გაიხსნა ევა ხუტუნაშვილის ვარსკვლავი.

ჯილდოები და აღიარება
1987 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
2000 — ღირსების ორდენი

ფილმოგრაფია
1973 — „რეკორდი“ — ცუცა
1976 — „სოფლის აშიკი“
1978 — „ბათა ქექია“
1979 — „მეცამეტე გოჭი“
1980 — „მშობლიურო ჩემო მიწავ!“ — ასმათ იაშვილი
1984 — „აქედანა და შენამდე“
2016 — „ანდრო“
ცირა გელიკაშვილი

ცირა გელიკაშვილი (დ. 3 ნოემბერი, 1943, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1958 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1960–1964 წლებში იყო დუშეთის რაისაავადმყოფოს ექიმი ლაბორანტი. 1964–1965 წლებში თბილისის პედიატრიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. 1966–1983 წლებში აკადემიკოს გრ.მუხაძის სახელობის ჰემატოლოგიისა და სისხლის გადასხმის იმუნოჰემატოლოგიის ლაბორატორიის უმცროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. 1983 წლიდან აღნიშნული ლაბორატორიის უფროსი მეცნიერ–თანამშრომელია. 1995 წლიდან თანდაყოლილი და შეძენილი ანემიების ლაბორატორიის უფროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. ავტორია 46 სამეცნიერო ნაშრომის. მიღებული აქვს საავტორო ჯილდო.

1981 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ვენური სისხლის ლეიკოკონცენტრატის და ლიმფური კვანძის უჯრედების მორფო–ციტოქიმიური გამოკვლევები ლიმფური სისტემის ავთვისებიანი და რეაქციული დაავადებების დროს.“
დავით გელოვანი

დავით გელოვანი (დ. 10 სექტემბერი, 1956, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1979 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სან. ჰიგიენური ფაკულტეტი.

1979 წელს იყო საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს რესპუბლიკური სანეპიდსადგურის ექიმ–ეპიდემიოლოგი. 1979–1982 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ასპირანტი. 1982–1990 წლებში ეპიდემიოლოგიის კათედრის ასისტენტი. 1990 წლიდან ამავე კათედრის დოცენტია. ავტორია 37 სამეცნიერო ნაშრომისა, რომლებიც ეხება ინფექციურ დაავადებათა ეპიდემიოლოგიისა და პროფილაქტიკის საკითხებს.

1988 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ბაქტერიული დიზენტერიის ეპიდემიოლოგიური თავისებურებები საქართველოში.“
ნიკომედიის ალყა

ნიკომედიის ალყა მიმდინარეობდა 1333-1337 წლებში და განხორციელდა ოსმალეთის იმპერიის რიგით მეორე სულთნის, ორჰანის ხელმძღვანელობით.

ალყა
1241 წელს, ხანგრძლივი ალყის შედეგად, ნიკომედია ნიკეის იმპერიას დაუბრუნდა მას შემდეგ, რაც ის ლათინებს ჰქონდათ ანექსირებული. ქალაქში მშვიდი ცხოვრება საუკუნის ბოლომდე გაგრძელდა.

1302 წლისთვის ნიკომედიასთან პირველად გამოჩნდა ოსმალური არმია, რომელმაც ადგილობრივი ბერძნული სოფლები მიწასთან გაასწორა. მომდევნო 35 წლის განმავლობაში ქალაქის მაცხოვრებლები მხოლოდ ციხე-გალავნის ხარჯზე აკავებდნენ თურქებს, რადგან ამ უკანასკნელთ, თავდაპირველად, არ ჰქონდათ ძლიერი თავდასხმის უნარი. 1331 წელს მომხდარი ნიკეის ალყის შემდეგ ნიკომედიის დაცემა მხოლოდ დროის საკითხი იყო.

ნიკეის დაცემის შემდეგ ანდრონიკე პალეოლოგოსი პირადად კვლავ ორჯერ ეწვია მცირე აზიას 1332 და 1333 წლებში იმ იმედით, რომ ანატოლიაში შემორჩენილ ბიზანტიურ დასახლებებთან მშვიდობას დაამყარებდა. თუმცა, მისი გეგმები ჩაიშალა და, პირობის თანახმად, მას ყოველწლიური ხარკი უნდა ეხადა.

1333 წლის აგვისტოში ბიზანტიის იმპერატორი პირადად ჩავიდა აზიურ საკუთრებაში დარჩენილი საკუთარი მიწების მოსანახულებლად. ამავდროულად, იგი უფასოდ ურიგებდა პროდუქტებს ალყაში მოქცეული ნიკომედიის მშვიდობიან მოშიმშილე მოსახლეობას. საიმპერატორო კორტეჟის მოახლოების შემხედვარე თურქებმა უკან დახევა განიზრახეს. მაგრამ იმპერატორმა ოსმალეთის მმართველს, ორჰანს ბრძოლის ნაცვლად სამშვიდობო ხელშეკრულების დადება შესთავაზა. როგორც კი სულთანმა ბერძენთა სავალალო მდგომარეობა შენიშნა, მათ ყოველწლიურად 12000 ოქროს ოდენობის ხარკი დააკისრა (ე.წ. პერპერები), რაც გაღატაკებული ბიზანტიის წლიური ბიუჯეტის მეხუთედი იყო. იმპერიული რაზმის წასვლის შემდეგ თურქებმა კვლავ განაახლეს ბლოკადა, შედეგად მიმდებარე ბერძნული სოფლები მიწასთან გასწორდა.

თუმცა, იმის გამო, რომ მარმარილოს ზღვის მიმდებარედ არსებული ნიკომედია მუდმივად იღებდა სამხედრო დახმარებას და საკვებს მეზობელი კონსტანტინოპოლიდან, ზღვის გავლით, მისი ალყაში მოქცევის საკითხი საკმაოდ პრობლემატური აღმოჩნდა. ალყა თითქმის ცხრა წელიწადს გაგრძელდა, სანამ სულთანს არ გაუჩნდა იდეა, გადაეკეტა იზმითის ვიწრო ყურე და იგი 3 კმ-მდე შეევიწროვებინა. ყურის ბლოკადის შემდეგ ქალაქი იძულებული გახდა, დანებებულიყო.

ამრიგად, ორჰანის მოსყიდვის მცდელობა საბოლოოდ ჩაიშალა: თურქებმა არათუ ბლოკადა გააძლიერეს, არამედ ხარკის გაზარდეს და ისედაც გაჩანაგებული ბიზანტია კიდევ უარეს დღეში ჩააგდეს. 1337 წელს საბოლოოდ ქალაქი დაეცა.

შედეგები
ნიკომედიის დაკარგვით ბიზანტიაში ვითარება უკიდურესად დაიძაბა. 1097 წლის შემთხვევისგან განსხვავებით, ამჟამად ბიზანტია ორივე მხრიდან იყო მტრით გარშემორტყმული ერთი მხრიდან სერბები და ბულგარელები, ხოლო მეორე მხრიდან ოსმალეთის იმპერია. ამრიგად, ორთავიანი არწივი, რომელიც ბიზანტიის მთავარ სიმბოლიკას წარმოადგენდა, ამჟამად ორივე მხრიდან ხედავდა მომავალ საფრთხეს.
ლეილა გერსამია

ლეილა გერსამია (დ. 16 ოქტომბერი, 1944, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1967 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1968 წლიდან იყო კარდიოლოგიის ინსტიტუტის ასპირანტი, უმცროსი მეცნიერ–თანამშრომელი, უფროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. 1985 წლიდან თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის კურორტოლოგიისა და ფიზიოთერაპიის კათედრის დოცენტი. ავტორია 60 სამეცნიერო ნაშრომის.

1976 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „გულის მარცხენა და მარჯვენა პარკუჭების ფუნქციური მდგომარეობის შესწავლა ჰიპერტონული დაავადების დროს.“

სადოქტორო დისერტაციის თემა — „არტერიული სისტემის პეიმდანსის შედარებითი შესწავლა.“
ირან-ოსმალეთის ომი (1730-1736)

ირან-ოსმალეთის ომი (1730-1736) —ბრძოლა ოსმალეთის იმპერიასა და ნადირ-შაჰის ძალებს შორის.

წინაისტორია
1721 წელს გილზაიების ავღანური ტომები სპარსეთში  შეიჭრნენ აღმოსავლეთიდან და მომდევნო წელს აიღეს სპარსეთის დედაქალაქი ისპაჰანი. ავღანელების ლიდერმა მირ მაჰმუდმა თავი ახალ შაჰად გამოაცხადა, მაგრამ სპარსეთის პროვინციების უმეტესობამ ეს არ აღიარა. სულთან ჰუსეინის ვაჟი — თამაზ — ჩრდილოეთით გაიქცა და იქ თავი შაჰად გამოაცხადა. მისი საყრდენი გახდა აზერბაიჯანი და კასპიის პროვინციები.

თამაზ -მ დახმარებისთვის მიმართა რუსეთს და სანაცვლოდ დაჰპირდა ჩრდილოეთ პროვინციების დათმობას. რუსეთის ჯარებმა ლაშქრობა წამოიწყეს ამიერკავკასიაში. შექმნილი ვითარებით ისარგებლა ოსმალეთის იმპერიამ და სპარსეთშიც შეიჭრა. მირ აშრაფი, რომელმაც ტახტზე მირ მაჰმუდი შეცვალა 1725 წელს, იძულებული გახდა 1727 წელს დაედო ჰამადანის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც მან ფაქტობრივად ცნო თავი სულთნის ვასალად და გადასცა მთელი დასავლეთი და ჩრდილოეთი ირანი ოსმალეთის იმპერიას, მათ შორის. რაიონი, რომელშიც დღეს თეირანი მდებარეობს.

1726 წელს  შაჰ-თამაზ -სთან სამსახური დაიწყო  ნადირმა ყიზილბაშთა ავშარის ტომიდან.  იგი დაინიშნა ხორასანის გამგებლად. ნადირმა მიიღო თაჰმასპ-ყული ხანის ტიტული ("ხანი თაჰმასპის მონაა"), რითაც აჩვენა ერთგულება სეფიანი შაჰის მიმართ. 1729 წელს ნადირმა გადამწყვეტი დარტყმა მიაყენა მირ აშრაფს, მიუხედავად  ოსმალეთის იმპერიის მხარდაჭერისა, მირ აშრაფი გაქცევისას გარდაიცვალა.

მოვლენათა მსვლელობა
ტახტის ავღანელ პრეტენდენტებთან ურთიერთობის გარკვევის შემდეგ ნადირმა ოსმალეთის წინააღმდეგ გაილაშქრა. შექმნა ძლიერი ჯარი, გადავიდა ჩრდილო-დასავლეთით, აიღო თავრიზი და მოიპოვა არაერთი სერიოზული გამარჯვება. თუმცა, სანამ ნადირ-შაჰი ხორასანში იბრძოდა, თაჰმაზ -მ თურქებთან ახალი დამამცირებელ ზავს მოაწერა ხელი. შემდეგ ნადირმა ჩამოაგდო თამაზ და შაჰად გამოაცხადა თავისი რვა თვის ვაჟი აბას .

ნადირ-შაჰის ინიციატივით, 1732 წელს, დაიდო ხელშეკრულება რუსეთთან, რომლის მიხედვითაც   მაზანდერანი და გილანი სპარსეთს დაუბრუნდა (რუსეთი წავიდა დათმობაზე, ვინაიდან იქ ჯერ კიდევ ვერ დაამყარა ფაქტობრივი კონტროლი და უკვე მწიფდებოდა ახალი ომი ოსმალეთის იმპერიასთან).

1733 წელს ნადირ-შაჰმა მოაწყო ბაღდადის რამდენიმე თვიანი ალყა, 1734 წელს პირველი წარმატებული ლაშქრობა ჩაატარა დაღესტანში, 1735 წლისთვის კი ამიერკავკასია გაასუფთავა თურქებისგან. 1735 წელს სპარსეთსა და რუსეთს შორის რუსეთ-თურქეთის მორიგი ომის დაწყებასთან დაკავშირებით დაიდო სამოკავშირეო ხელშეკრულება, რის შემდეგაც დერბენტი და შირვანის კასპიის ნაწილი სპარსეთს დაუბრუნდა; ამავე დროს ნადირმა მეორე ლაშქრობა მოაწყო დაღესტანში ადგილობრივი მმართველების წინააღმდეგ, რომლებიც მხარს უჭერდნენ თურქებს.

შედეგები
ოსმალეთის იმპერიამ ვერ აწარმოა ომი ორ ფრონტზე და 1735 წლის ბოლოს დაიწყო ცალკე სამშვიდობო მოლაპარაკებები ნადირ შაჰთან. 1736 წელს მოლაპარაკების შედეგად დაიდო სამშვიდობო ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც აღდგა ირან-ოსმალეთის საზღვარი 1722 წლის ფარგლებში.
ბაღდადის ალყა (1638)

ბაღდადის ალყა ოსმალეთის იმპერიის რიგით მეორე ცდა, ჩაეგდოთ ხელში ქალაქი ბაღდადი, რომელიც, აგრეთვე, ერთიანდებოდა ირან-ორმალეთის 1623-1639 წლების ომში.

ფონი
ბაღდადი, ოდესღაც აბასიანთა სახალიფოს დედაქალაქი, წარმოადგენდა შუა საუკუნეების ისლამური სამყაროს ყველაზე მნიშვნელოვან და გავლენიან ქალაქს. შუა საუკუნეების მეორე ნახევარში არსებული მრავალი იმპერია, მათ შორის თურქ-სელჩუკები, ყარა-ყოიუნლუ, აყ-ყოიუნლუ, ცდილობდნენ, კონტროლი მოეპოვებინათ ამ საკმაოდ პრესტიჟულ ქალაქზე.

1508 წლიდან 1534 წლამდე იგი სეფიანთა დინასტიის გავლენის ქვეშ იყო მოქცეული, კერძოდ იმ დროიდან მოყოლებული, როცა რიგითი ტომის ბელადმა, ისმაილმა, ახლო აღმოსავლეთში დაპყრობითი ომების წარმოება დაიწყო. 1534 წელს, სულეიმან ბრწყინვალემ შეძლო ქალაქის აღება ირან-ოსმალეთის 1514-1555 წლებში მიმდინარე ომის დროს, რაც ამასიის ზავმაც დაადასტურა. თუმცა, 90 წლის შემდეგ, სპარსელებმა შაჰ აბას -ის სარდლობით, მისი დაბრუნება მოახერხეს.

1624 წელს განხორციელდა მცირე კამპანია რამდენიმე ოსმალი მხედართმთავრის მეთაურობით, რომელთა ქალაქის ხელში ჩაგდების მცდელობაც უშედეგო აღმოჩნდა. 1638 წელს ოსმალეთის იმპერიის სულთანმა, მურად -მ განიზრახა ქალაქის დაბრუნება. ოსმალური ტრადიციის თანახმად, ქალაქი ბაღდადი თავად სულთნის თანხლებით უნდა აღებულიყო. გამომდინარე მურადის მებრძოლი აღნაგობისა და მრავალი წარმატებისა, მათ შორის აჯანყებული დრუზების დამარცხებისა და ერევნის აღებისა, მის მიზანს უკვე სწორედ ბაღდადის დამორჩილება წარმოადგენდა.

ომის შემსწრე ზარაინ აღას ცნობით, ოსმალურ არმიაში მობილიზებული იყო ზუსტად 108589 ჯარისკაცი, რომელიც შედგებოდა 35000 ქვეითისგან და 73589 კავალერიისგან.

ალყა
კონსტანტინოპოლსა და ბაღდადს შორის მანძილი სულ რაღაც 1600 კილომეტრია. ავსტრიელი ისტორიკოსის, იოზეფ ფონ ჰამერის ცნობით, ოსმალეთის არმიამ ეს მანძილი 197 დღეში დაფარა, მათ შორის კი გამოიცვალა 110 სადგური. ალყა დაიწყო 1638 წლის 15 ნოემბერს. სეფიანებმა ქალაქის გარნიზონების ზომა დაახლოებით 4-5-ჯერ გაზარდეს. იგი შეიცავდა ოთხ ძირითად კარიბჭეს. ოსმალთა მხლებელმა რიგითმა დამკვირვებელმა, ზიაედინ იბრაჰიმ ნურიმ ქალაქის სიმაგრეები ასე აღწერა: ქალაქის კედელი 25 მ სიმაღლის იყო და 10-დან 7 მეტერამდე სიგანის, რომელიც გამაგრებული იყო თიხით მძიმე არტილერიისგან წამოსული ბომბებისგან დასაცავად.

ბაღდადის კამპანიის დროს ოსმალეთმა დაკარგა ორი დიდი ვეზირი ბაირამ-ფაშა, რომელიც ბაღდადისკენ მიმავალ გზაზე გარდაიცვალა, და თაიარ მეჰმედ-ფაშა, რომელიც უშუალოდ შეტაკებას ემსხვერპლა. შედეგად, ეს უკანასკნელი იქცა რიგით მესამე დიდ ვეზირად, რომელიც ბრძოლის ველზე დაიღუპა (პირველი იყო ჰადიმ ალი-ფაშა, 1511 წელს, ხოლო მეორე ჰადიმ სინან-ფაშა, 1517 წელს).

გამარჯვების შემდეგ, სულთან მურადმა თოფქაფის სასახლეში ორი დიდი კარავი გააშენა, ერთი ერევანში წარმოებული წარმატებული კამპანიისთვის, ხოლო მეორე ბაღდადის დაპყრობისთვის. გარდა ამისა, სწორედ ამ შეტაკების შედეგად დაერქვა სულთანს ზედმეტსახელი ბაღდადის დამპყრობელი.
რელატივისტური მექანიკა

რელატივისტური მექანიკა — თეორიული ფიზიკის ნაწილი, რომელიც განიხილავს სხეულთა (ნაწილაკთა) მოძრაობის კლასიკურ კანონებს სინათლის სიჩქარის მახლობელი სიჩქარით მოძრაობისას, რელატივისტური მექანიკა ემყარება ფარდობითობის თეორიას. რელატივისტური მექანიკის ძირითადი განტოლებები — ნიუტონის მეორე კანონის რელატივისტური განზოგადება და ენერგია-იმპულსის შენახვის რელატივისტური კანონი აკმაყოფილებს აინშტაინის ფარდობითობის პრინციპის მოთხოვნებს, მათგან, კერძოდ, გამომდინარეობს, რომ მატერიალური ობიექტების სიჩქარე არ შეიძლება აღემატებოდეს სინათლის სიჩქარეს ვაკუუმში. როცა \ , რელატივისტური მექანიკა გადადის ნიუტონის კლასიკურ მექანიკაში.
პოტენციური ენერგია

პოტენციური ენერგია — სისტემის სრული მექანიკური ენერგიის ნაწილი, რომელიც დამოკიდებულია ამ სისტემის შემადგენელი ნაწილაკების ურთიერთგანლაგებაზე და ამავე ნაწილაკების მდებარეობაზე გარე ძალურ ველში. სისტემის პოტენციური ენერგია მოცემულ მდგომარეობაში რიცხობრივად უდრის მუშაობას, რომელსაც შეასრულებენ სისტემაზე მოქმედი ძალების სისტემის გადაადგილებისას ამ მდგომარეობიდან ისეთში, სადაც პოტენციური ენერგია პირობით ნულის ტოლია. აქედან გამომდინარე, პოტენციური ენერგიის ცნება გამოსადეგია მხოლოდ კონსერვატიული სისტემებისათვის, ე. ი. ისეთი სისტემებისათვის, რომელთათვისაც მოქმედი ძალების მუშაობა დამოკიდებულია მხოლოდ სისტემის საწყისსა და საბოლოო მდგომარეობაზე.
ქუთაისის ფოტო-კინო მატიანის მუზეუმი

ქუთაისის დავით მხეიძის სახელობის ფოტო-კინო მატიანეს მუზეუმი — ქუთაისში, ნიუ პორტის ქ. №7-ში მდებარე ფოტო-კინო მატიანეს მუზეუმი.

ისტორია
მუზეუმი დაარსდა 1993 წელს. ის სხვადასხვა დროს რამდენიმე ადგილზე ფუნქციონირებდა. 2008 წელს, მუზეუმს, რომელიც ცისფერყანწელთა ქუჩაზე იყო განთავსებული, ქალაქის სარეკონსტრუქციო სამუშაოების გამო დემონტაჟი ჩაუტარდა, რის შემდეგაც მან კიდევ ერთხელ შეიცვალა ადგილმდებარეობა და სამხატვრო სკოლაში გადავიდა. 2014 წლიდან მუზეუმი დავით კაკაბაძის სახელობის სამხატვრო გალერეის მცირე საგამოფენო დარბაზში ფუნქციონირებდა. 2016 წელს მუზეუმი ახალ, რეაბილიტირებულ შენობაში გადავიდა.

ქუთაისის ფოტო-კინო მატიანის მუზეუმი შედის ა(ა)იპ ქუთაისის კულტურულ, სახელოვნებო და საგანმანათლებლო დაწესებულებათა გაერთიანებაში. მუზეუმის ფართობი 93 მ²-ია, რომლიდანაც 40 მ²-ზე მედმივი ექსპოზიციაა განთავსებული, 30 მ² კი პერიოდულ გამოფენებს ეთმობა. მუზეუმში დაცულია 5000-მდე ფოტოსურათი, 300 000 ფოტონეგატივი და სხვადასხვა კინოფირი, რომლებზეც ქუთაისის ისტორია და თანამედროვეობაა ასახული.

მუზეუმის დაარსების დღიდან სიცოცხლის ბოლომდე (2021) ხელმძღვანელობდა ხელოვანი რამაზ მორჩაძე. მუზეუმის ახლანდელი თანამშრომლები დიდი სიყვარულით აგრძელებენ მის მიერ დაწყებულ საქმიანობას.
მოსკოვური საგა

მოსკოვური საგა ― რუსი მწერლის, ვასილი აქსიონოვის, ტრილოგია. შედგება რომანებისგან: „ზამთრის თაობა“, „ომი და ციხე“, „ციხე და მშვიდობა“.

საოჯახო საგაში მოქმედება საუკუნის 20-იანი წლების დასაწყისიდან ადრეულ 50-იან წლებამდე პერიოდში ხდება. მთავარი გმირები გრადოვების ოჯახის სამი თაობის წარმომადგენლები არიან.

2004 წელს ტრილოგიის მოტივების მიხედვით ამავე სახელწოდების ტელესერიალი გადაიღეს.
ლომთევზა

ლომთევზა — თევზების გვარი სკორპენისებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძე 40 სმ-მდეა. ტანი მოგრძო და გვერდებიდან შევიწროებულია. შეფერილი არიან ჭრელად — გასდევთ სხვადასხვა ფერის განივი ზოლები. ზურგის ფარფლი შედგება 22–24 სხივისგან (პირველი 12–13 ეკლიანი და ძლიერ წაგრძელებულია). მკერდის ფარფლის სხივები კუდის ფარფლის ძირამდე აღწევს (ხშირად უფრო გრძელიცაა). ბინადრობენ ინდოეთის ოკეანისა და წყნარი ოკეანის დასავლეთ ნაწილის თავთხელ წყლებში, ქვებს შორის და მარჯნის რიფებში. ხშირად გვხვდება, მაგალითად, (სიგრძე 10 სმ-მდე), (14 სმ-მდე), (30 სმ-მდე), (38 სმ-მდე). ამ უკანასკნელს ყავისფერი და ღია (თეთრი, ჩალისფერი) ზოლები გასდევს. ბინადრობს 10–175 (ჩვეულებრივ 50-მდე) მეტრ სიღრმეზე; ცოცხლობს 14 წლამდე. ნადირობს ჩასაფრებით: იმალება და მცირე თევზებს მერხევი ფარფლებითა და თავზე არსებული წანაზარდებით იზიდავს. ლომთევზები ხშირად ჰყავთ ზღვის აკვარიუმებში. ზურგის ფარფლის ეკლიანი სხივების ნაჩხვლეტი ადამიანისთვის საზიანოა (ზოგჯერ სასიკვდილოც).
გამოაღეთ ფანჯრები

„გამოაღეთ ფანჯრები“ — კომპანია „ქართული ტელეფილმის“ 1981 წლის ფილმი. რეჟ. — დევი აბაშიძე.

სიუჟეტი
სიმღერასა და ცეკვაზე შეყვარებულ ახალგაზრდა კაცი თანამოაზრეებს შეკრებს, ანსამბლ „უქიმერიონს" ჩამოაყალიბებს და უანგაროდ ემსახურება ხალხური სიმღერის პოპულარიზაციის საქმეს.

როლებში
ომარ მხეიძე — ნოდარი
დუდუხანა წეროძე — ეფროსინე
ნათია გოგოჭური — ნანა
შალვა ხერხეულიძე — ვარდენი
ზურაბ ქაფიანიძე — ანტონი
ვიქტორ ნინიძე — გერონტი
გრიგოლ (გიგოლა) თალაკვაძე — კოწია
აკაკი (კაკო) ბაქრაძე — მონადირე
აბესალომ ლორია — კიჭი
თენგიზ ჩანტლაძე — ლეუშა
რევაზ იმნაიშვილი — ბანოჯა
მურმან ჯინორია — კოტიკო
ივანე საყვარელიძე — შალიკო
ექსპონომეტრი

ექსპონომეტრი, ექსპოზიმეტრი ( და ...მეტრი) — ხელსაწყო, რომლითაც განსაზღვრავენ ექსპოზიციას ფოტო- კინო- და ფოტოპირგადაღების დროს.

განასხვავებენ ცხრილურ, ოპტიკურ, ფოტოელექტრულ და ფოტოქიმიურ ექსპონომეტრებს. ცხრილითურთ განსაზღვრავენ დაყოვნების მიახლოებით მნიშვნელობას. დაყოვნება უფრო ზუსტად განისაზღვრება ოპტიკური ექსპონომეტრით, რომლის გამოყენებისას ობიექტის სიკაშკაშეს ვიზუალურად აფასებენ სოლის ან სხვა სამარჯვებით, რომლებიც თვალისაკენ მიმართულ სხივთა კონას არეგულირებენ. კიდევ უფრო ზუსტია ფოტოელექტრული ექსპონომეტრი, რომელშიც ფოტოელემენტი შეერთებულია ლუქსებით გრადუირებულ გალვანომეტრთან. ფოტოელექტრული ექსპონომეტრი დამოუკიდებელი ხელსაწყოა, ზოგჯერ კი ფოტოაპარატშიცაა ჩამონტაჟებული. ექსპოზიციის განსაზღვრის სიზუსტეს განაპირობებს ფოტოელემენტისა და გალვანომეტრის მგრძნობიარობა, გაზომვის მეთოდი, გადასაღები ობიექტი, ტემპერატურა, ფოტოფენის თვისებები და ფოტოაპარატის ობიექტივის სისტემა. ფოტოელექტრულ ექსპონომეტრს იყენებენ აგრეთვე ფოტოგრაფიული ბეჭდვის დროსაც. ფოტოქიმიურ ექსპონომეტრში გაშუქებულ საკონტროლო შუქმგრძნობიარე ზოლს ადარებენ ხელსაწყოს ეტალონზე გამუქებულ ზოლს და ეტალონის მონაცემთა საშუალებით განსაზღვრავენ ექსპოზიციის საძებნ სიდიდეს.
ტურკუს პორტი

ტურკუს პორტი ― პორტი ფინეთის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ქვეყნის კონტინენტურ ნაწილსა და ტურკუს არქიპელაგს შორის. ტურკუ სიდიდით მეექვსე ქალაქია ფინეთში და პორტი ძირითადად ტურკუსა და შვედეთის დედაქალაქ სტოკჰოლმსა და ალანდის კუნძულებს შორის ტვირთის გადატანასა და მგზავრების გადაყვანაზეა ორიენტირებული.

ნავსადგური
პორტი ქალაქ ტურკუს სამხრეთ სანაპიროზე, დიდ ტერიტორიაზე მდებარეობს, მდინარე აურის შესართავიდან პანსიოს რაიონამდე. მატარებლის სადგურის მიმდებარე ტერიტორიას და ემსახურება ბორნებით სტოკჰოლმისაკენ მარიენჰამნის გავლით.

გალერეა
ექსპოზიცია (ფოტოგრაფია)

ექსპოზიცია — სურათის გადაღებისას შუქმგრძნობიარე მასალაზე დასხივებული ხილული, ინფრაწითელი, ულტრაიისფერი და სხვა სხივების დოზა, რომელიც განათებულობისა და განათების დროის (დაყოვნების) ნამრავლის ტოლია. აპარატში შუქმგრძნობიარე ფენის განათებულობას უმთავრესად ობიექტის სიკაშკაშე და ფოტოგრაფიული ობიექტივის ეფექტური შუქძალა განაპირობებს, განათების ხანგრძლივობას კი — ფოტოგრაფიული მასალის შუქმგრძნობიარობა. ექსპოზიციას არეგულირებენ ფოტოგრაფიული საკეტით და დიაფრაგმით, განსაზღვრავენ სხვადასხვა ექსპონომეტრით.
ივანე ნინუა

ივანე (ვანო) ნინუა (დ. 2 თებერვალი, 1908 — გ. 29 ივლისი, 1980) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1956). საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1979).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1908 წლის 2 თებერვალს. 1927 წელს დაამთავრა ქუთაისის რეალური სასწავლებელი. 1930 წელს თბილისის მოზარდ მაყურებელთა ქართულ თეატრთან გაიხსნა სტუდია, სადაც ივანე ნინუა ჯერ მსმენელად მიიღეს, ხოლო შემდეგ — მსახიობად. მან მოზარდ მაყურებელთა ქართულ თეატრში მოღვაწეობის 50 წლის მაძილზე შეასრულა როლები: მოხუცი ყმა, თედორე (ს. მთვარაძის „ჩვენც, ჩვენც“, „სურამის ციხე“), ზანგი მამა (შ. კუჭავას „ჩვენ გავიმარჯვებთ“), ნაცარქექია (გ. ნახუცრიშვილის „ნაცარქექია“), მეორე მსახური (ჟ. მოლიერის „სკაპენის ოინები“), ირემი (ვ. შვარცის „თოვლის დედოფალი“), ხომენკო (ვ. დარასელის „კიკვიძე“), ღვთისო, კახი (ა. წერეთლის „ბაში-აჩუკი“, „პატარა კახი“), მამა მონტეგი (უ. შექსპირის „რომეო და ჯულიეტა“), გლახა (ი. ჭავჭავაძის „გლახის ნაამბობი“) და სხვა. გადაღებულია რამდენიმე ფილმში. წლების მანძილზე მოღვაწეობდა ქართულ ესტრადაზე. ჩამოაყალიბა „მეფანდურეთა ტრიო“ და ჩაწერა მისი პირველი ფირტიფები: „ცეკვა სოფლად“ და „შაირები“, პარალელურად მონაწილეობდა ფილარმონიაში საესტრადო წარმოდგენა-კონცერტებში.

ფილმოგრაფია
1959 — მაია წყნეთელი — ბარათა
1961 — ენგურის ნაპირებზე — პატარა კოსტა
1968 — არაჩვეულებრივი გამოფენა — ექიმი
1975 — ბერიკაცები
1979 — მეცამეტე გოჭი
1979 — ზღარბი
შარლ ლეკლერი

შარლ მარკ ერვე პერსივალ ლეკლერი ( ; დაბადებულო: 16 ოქტომბერი 1997) — მონაკოელი მრბოლელი, ახლა ასპარეზობს ფორმულა ერთში სკუდერია ფერარისთვის. მან მოიგო 3 სერიის ჩემპიონატი 2016-ში და ფორმულა ორის ჩემპიონატი 2017-ში.

ფორმულა ერთში ლეკლერის დებიუტი შედგა 2018 წელს -ის გუნდში. ამ გუნდმა ბოლო წელი ბოლო პოზიციაზე დაასრულა, ლეკლერის მონაწილეობით კი შეძლო კონსტრუქტორთა ჩემპიონატში მე-8 ადგილის დაკავება. მას ჰქონდა უკეთესი რეიტინგი -ის ორ პილოტს შორის. შემდეგ წელს ის ფერარის შეუერთდა და გახდა მეორე ყველაზე ახალგაზრდა პილოტი რომელმაც მოიპოვა პოულის პოზიცია (2019 წლის ბაჰრეინის გრან პრიზე). 2019 წელსვე მან მოიპოვა კარიერის პირველი გამარჯვება ბელგიაში. მან 2019 წელს ყველაზე მეტჯერ მოიპოვა პოულის პოზიცია და მოიგო -ს შესაბამისი პრიზი. ის ყველაზე ახალგაზრდა პილოტი გახდა რომელმაც ეს პრიზი მოიპოვა. ამ პრიზის მოპოვება შეძლო მან 2022 წელსაც.

2022 წლის ბოლოსთვის, ლეკლერს მოგებული ჰქონდა 5 გრან პრი და 18 პოულის პოზიცია. მას ეკავება სკუდერია ფერარის პილოტის სავარძელი როგორც მინიმუმ 2024 წლის სეზონის ბოლომდე.
ვეზირიშვილი

საკუთარი სახელი ვეზირიშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:

დიმიტრი ვეზირიშვილი — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-ლეიტენანტი
ირაკლი ვეზირიშვილი — ქართველი გენერალი
მიხეილ ვეზირიშვილი — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, კრიტიკოსი
ოთარ ვეზირიშვილი — ქართველი ენერგეტიკოსი

იხ. აგრეთვე
ვეზირიშვილები — თავადური საგვარეულო აღმოსავლეთ საქართველოში