iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბიცოლა მეი

}
მეი რეილი პარკერ–ჯეიმსონი, ცნობილი როგორც ბიცოლა მეი — -ის გამოგონილი პერსონაჟი. მისი შემქმნელები არიან მწერალი სტენ ლი და მხატვარი სტივ დიტკო. მისი პირველი გამოჩენა მოხდა კომიქსში №15 (საოცარი ფანტაზიები) 1962 წლის აგვისტოში.

მეი პარკერი ყველაზე ხშირად ჩნდება კომიქსში საოცარი ადამიანი ობობა. სადაც ის პიტერ პარკერის ბიცოლაა. ადამიანი ობობას 479-ე ნომერში მან შეიტყო პიტერის საიდუმლო ვინაობის შესახებ და მას შემდეგ თავადაც მისი თანამოზიარე გახდა.

ქმრის გარდაცვალებიდან წლების შემდეგ მეი გათხოვდა ჯონ ჯონა ჯეიმსონ უფროსზე, ჯეი ჯონა ჯეიმსონ უმცროსის მამაზე. მათი ქორწილი ასახულია ადამიანი ობობას მე-600-ე ნომერში(22 ივლისი, 2009 წ.)
კაპიტანი ფებუსი

კაპიტანი ფებუს დე შატოპერი — გამოგონილი გმირი ვიქტორ ჰიუგოს რომანიდან „პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარი“. იგი არის მეფის მეისრეების კაპიტანი. ფებუსის სახელი უკავშირდება ბერძნული მითოლოგიის მზის ღმერთ აპოლონის სახელს (რომელსაც ფებოსსაც უწოდებდნენ), რომელსაც ჰგავდა ფებუსი გარეგნობითა და მოისრობაში.

რომანში
რომანში ფებუსი არის ანტაგონისტი პერსონაჟი. მიუხედავად იმისა, რომ იგი იყო დიდგვაროვანი და პირმშვენიერი, იმავდროულად იგი წარმოჩინებულია, როგორც ქედმარალი, მიუნდობელი და მექალთანე. იგი გადაარჩენს ესმერალდას კვაზიმოდოსგან. ესმერალდას კი იგი შეუყვარდება. თუმცა, ფებუსს ქალი არ შეუყვარდება, მაგრამ ეს ხელს ვერ შეუშლის ესმერალდა შეეცდინა. იმ ღამით, როცა ესმერალდა და ფებუსი ერთმანეთს შეხვდებიან, შურიანი კლოდ ფროლო უკნიდან ხანჯლის ჩარტყმით დაჭრის ფებუსს და გაიქცევა, თავს დაირწმუნებს რა, რომ იგი მოკვდა. ფროლოს მოლოდინის საწინააღმდეგოდ ფებუსი გამოჯანმრთელდება და მისი მოკვლის მცდელობა ესმერალდას დაბრალდება. ფებუსს შეეძლო მისი დაცვა სასიკვდილო განაჩენისგან და მისი უდანაშაულობის დამტკიცება, მაგრამ მან დუმილი ამჯობინა. რომანის დასასრულს იგი დაინიშნება ფლორ-დე-ლისზე და სინანულისა და სინდისის ქენჯნის გარეშე უყურებს ესმერალდას სიკვდილით დასჯას. დასასრულს კი, ჰიუგო შენიშნავს, რომ ფებუსი იტანჯება ფლორ-დე-ლისზე ქორწინებისგან.
მიხა ხელაშვილი

მიხეილ (მიხა) ხელაშვილი (დ. 25 იანვარი, 1900, ახადი, — გ. 25 იანვარი, 1925, ჩარგალი) — ქართველი სახალხო პოეტი, 1920-იანი წლების ანტი-საბჭოთა პარტიზანული მოძრაობის მონაწილე და „შეფიცულთა რაზმის“ წევრი.

ბიოგრაფია
მიხა ხელაშვილი დაბადების თარიღად მიიჩნევა 1900 წლის 25 იანვარი, ეროვნულ არქივში ინახება საეკლესიო ჩანაწერი, სადაც მითითებულია, რომ იგი დაბადებულია 1899 წლის 11 დეკემბერს (ძვ. სტ.) ახალი სტილით 1899 წლის 23 დეკემბერს.

მიხა დაიბადა ფშავში, სოფელ ახადში, ღარიბი გლეხის, ზურაბ ხელაშვილის ოჯახში. ეს ტერიტორია ისტორიულად მტრის შემოსევებისგან თავდაცვის მნიშვნელოვანი პუნქტი იყო (გოდერძის ციხე). დაწყებითი განათლება თამარ-ღელის სალოცავში მიიღო, სადაც წერა-კითხვა მღვდელმა მოსანთლიშვილმა ასწავლა. შემდეგ, მამის დიდი ძალისხმევით, თბილისის ორწლიანი სადიაკვნო სასწავლებელი დაამთავრა.

1915 წელს ბარისახოში დიაკვნად დაინიშნა, სადაც 5 წელი იმსახურა. მოგვიანებით, ჩარგალში, ეროვნულად განათლებულ საზოგადოებაში (მათ შორის, ნიკო მაკალათიას, ვაჟა-ფშაველას შვილის, ლევანის და სხვა მეგობრების გვერდით) მოხვდა.

ედიშერ გიორგაძე წიგნში „ლექსი და ცხოვრება მიხა ხელაშვილისა“ ასე აღწერს პოეტის ფიზიკურ მონაცემებს: „მიხას ფიზიკურ ძალაზე ფშავში ლეგენდები დადის. მისი მხივლველნი გვამცნობენ: „არცთუ დიდი ტანის მიხა ხელაშვილს თუ უკნიდან შეხედავდით წინ გადაღუნულსა ჰგავდა, თუ კი წინიდან, მაშინ უკან გადახრილს, რადგან მთასავით ამობურცული ჰქონდა მკერდი, ზურგზ კი კუზივით ედგა კუნთების გროვაო.“ საბჭოთა პერიოდში ხელაშვილის ლექსები იბეჭდებოდა ხალხური პოეზიის ანთოლოგიებში ავტორის მითითების გარეშე. მისი ყველაზე პოპულარული ლექსა „ლექსო ამოგთქომ ოხერო“, რომელიც ზეპირად ვრცელდებოდა აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში, კერძოდ ხელაშვილის მშობლიურ ფშავში.

ლექსები, პოემები
(არც წვერს მოვიპარსავ ..)
(როდისღა უნდა გათენდეს ..)

ავი სიზმარი

ბუნება

დედა და შვილები
დედას
დედის სიკვდილზედ
დროთ გაიარეს

ვედრება

ზმანება

იესო ქრისტესათვის
იმედი

ლაშარის ჯვარი
ლექსი ალექსი მისრიაშვილზედ
ლექსო ამოგთქომ

მთაზე… მაღალზე
მიწისგანა ვარ შობილი
მოვა სიკვდილი უჩინო
მოვქუჩდეთ დედაქალაქსა

როსნამდის?!

საოხუნჯო
სატრფიალო
საღამოს მოგონება
სიკვდილს მოველი
სურათი ახალ ქრისტესი

ფიქრები ცივ-გომბორის მთაზედ
ფიქრნო ოხერნო!

ქართველნო ქალნო
ქაქუცა ჩოლოყაშვილს

ღმერთო
გარდაცვალება
გავრცელებული ვერსიით საკუთარ დაბადების დღეს, 25 წლის ასაკში, მოკლეს საბჭოთა ხელისუფლების მიერ მოსყიდულმა მეგობრებმა: ლევან გარსევანიშვილმა, ლუკა მარცვალაშვილმა და ვახტანგ რაზიკაშვილმა.

გამოცემები
1989 და 1993 წლებში, ედიშერ გიორგაძემ გამოსცა მიხა ხელაშვილის 40-50 გვერდიანი ლექსების კრებული. 2006 და 2010 წლებში, გიგი ხორნაულმა გამოსცა გაცილებით ვრცელი კრებულები. ვახუშტი კოტეტიშვილისა და ალექსი ჭინჭარაულის მიერ შედგენილი კრებული „კლდის ფხაზე თეთრო ყვავილო...“, რომელიც მიხა ხელაშვილის თოთხმეტი ლექსით იხსნება. 2012 წელს „ინტელექტმა“ 100 ლექსის სერიაშიც დაბეჭდა მიხა ხელაშვილი. 2013 წელს გამოიცა „სიტყვა, ლექსებად ნაქარგი“ - მიხა ხელაშვილის ყველაზე სრული და ყველაზე მრავალფეროვანი მასალით გამდიდრებული კრებული.
ხემარწყვა

ხემარწყვა — მცენარეთა გვარი მანანასებრთა ოჯახისა. მარადმწვანე მაღალი ბუჩქები ან პატარა ხეებია. ტყავისებრი ფოთლები და წვრილი, თეთრი ან ვარდისფერი ყვავილები აქვთ. ნაყოფი კენკრასებრია, მარწყვისას წააგავს.

20-ზე მეტი სახეობა გავრცელებულია ხმელთაშუაზღვისპირეთში, დასავლეთ აზიაში, ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ამერიკაში. საქართველოში ველურად იზრდება მხოლოდ 1 სახეობა — წითელი ხემარწყვა , რომელიც მცირე რაოდენობით გვხვდება აფხაზეთსა და აჭარაში, კულტურაში იშვიათია.

ნაყოფმსხმოიარობს თითქმის ყოველწლიურად, იძლევა აღმოცენებისუნარიან თესლს. გამოირჩევა კარგი დეკორატიულობით. როგორც იშვიათი და გადაშენების გზაზე მდგომი მცენარე, შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში“.
ფრიც შტრასმანი

ფრიც შტრასმანი (დ. 22 თებერვალი, 1902 წ. ბოპარდი — გ. 22 აპრილი,1980 წ.მაინცი) — გერმანელი ფიზიკოსი, ქიმიკოსი.

ფრიცი დაიბადა 1902 წლის 22 თებერვალს ბოპარდში. 1924 წელს დაამთავრა უმაღლესი ტექნიკური სკოლა ჰანოვერში. 1929 წლიდან მუშაობდა ბერლინის ქიმიის ინსტიტუტში ოტო ჰანთან და ლიზე მეიტნერთან. 1946–1970 წლებში მაინცის უნივერსიტეტის პროფესორი და არაორგანული და ატომური ქიმიის ინსტიტუტის დირექტორია. ფრიც შტრასმანის შრომები ეხება ბირთვულ ქიმიას, ბირთვის დაყოფას, ურანისა და თორიუმის რადიოაქტიური იზოტოპების შესწავლას. ოტო ჰანთან ერთად აღმოაჩინა ურანის ბირთვის დაშლა მისი ნეიტრონებით დაბომბვის შედეგად. გააანალიზა ქიმიური მტკიცება დაყოფის პროცესისა. ფრიც შტასმანი გარდაიცვალა 1980 წლის 24 აპრილს.
წყლის პერი

წყლის პერი, ლემნა — მცენარეთა გვარი წყლისპერისებრთა ოჯახისა. მეტისმეტად პატარა მრავალწლოვანი ბალახებია. მათი მომრგვალო თუ მოგრძო ფოთლისებრი მწვანე სხეული წყლის ზედაპირზე ტივტივებს ან წყალშია მოქცეული. ყვავილობს მეტად იშვიათად, ძირითადად მრავლდება ვეგეტატიურად.

ცნობილია 10 სახეობა, რომლებიც გვარცელებულია მთელ დედამიწაზე, იზრდება დამდგარსა და მდოვრე მტკნარ წყლებში. საქართველოში მხოლოდ 3 სახეობა გვხვდება ველისა და ტყის სარტყლებში.

ზოგჯერ წყლის ზედაპირზე ქმნის მთლიან საფარს. ჭამენ მოცურავე ფრინველები.
წინაზრდილი

წინაზრდილი, პროთალიუმი — გვიმრების, შვიტების, ლიკოპოდიუმებისა და სელაგინელების სქესიანი თაობა. ვითარდება სპორიდან.

მასზე წარმოიქმნება სასქესო ორგანოები (მამრობითი — ანთრედიუმი და მდედრობითი — არქეგონიუმი). განაყოფიერების შემდეგ წინაზრდილზე ვითარდება სპოროფიტი (უსქესო თაობა), რომელზედაც წარმოიქმნება სპორები — უსქესო გამრავლების უჯრედები. ამგვარი ორგანიზმების განვითარების ციკლში სქესიანი თაობა (წინაზრდილი) მონაცვლეობს — სპოროფიტთან. წინაზრდილი მცირე ზომისაა (რამდენიმე მილიმეტრიდან 5 სმ-მდე). ფორმით მთლიანი ან დანაწევრებული ფირფიტაა, ზოგჯერ ძაფი ან პატარა გორგალია და მარტივი ანატომიის აგებულება აქვს. მისი სიცოცხლის ხანგრძლივობა ჩვეულებრივ ძალიან მცირეა, თუმცა ლიკოპოდიუმის წინაზრდილი 15-20 წელს ცოცხლობს.

ტოლსპორიანი უმაღლესი მცენარეების (გვიმრები, შვიტები და ლიკოპოდიუმები) წინაზრდილი იზრდება ნიადაგის ზედაპირზე ან ნიადაგში. წინაზრდილი იკვებება ავტოტროფულად ან ჰეტეროტროფულად. ამ მცენარეების წინაზრდილი ორსქესიანი ან ცალსქესიანია, ხოლო განსხვავებულსპორიანი უმაღლესი მცენარეებისა (წყლის გვიმრები, სელაგინელები) — ცალსქესიანი. მამრობითი წინაზრდილი ძლიერ რედუცირებულია. მდედრობითი წინაზრდილი პატარა მწვანე ფირფიტაა. თესლოვანი მცენარეების წინაზრდილი კიდევ უფრო რედუცირებულია. მათ აქვთ წინაზრდილის ჰომოლოგიური წარმონაქმნები: ენდოსპერმი შიშველთესლოვნებში და მომწიფებული ჩანასახის პარკი ფარულთესლოვნებში.
ძაღლის სატაცური

ძაღლის სატაცური, მიხელტა — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე დიოსკორეასებრთა ოჯახისა. გამსხვილებული ფესვი, მცოცავი და ხვიარა ღერო აქვს.

გავრცელებულია ყირიმსა და კავკასიაში, ხმელთაშუაზღვისპირეთის ქვეყნებში, ევროპასა და წინა აზიაში. საქართველოში მთის შუა სარტყლამდე, ძირითადად ტყეში და ტყის პირას იზრდება.

დეკორატიული მცენარეა, იყენებენ ცოცხალ ღობედ. ფესვებს ხმარობენ ხალხურ მედიცინაში.

გალერეა
ძაღლის ენა

ძაღლის ენა, ოსერო — ორ- ან მრავალწლოვან (იშვიათად ერთწლოვან) ბალახოვან მცენარეთა გვარი ლაშქარასებრთა ოჯახისა.

გვარში 60 სახეობაა, გავრცელებულია ზომიერ და ტროპიკულ სარტყლებში. საქართველოში 4 სახეობა იზრდება, მეტწილად მშრალ ადგილსამყოფელზე.

სამკურნალო ძაღლის ენა , ისე როგორც სხვა სახეობები, შხამიანია, ფესვი და თესლი შეიცავს ალკალოიდებს (ცინოგლოსინს, ცინოგლოსეინსა და სხვა), გლიკოალკალოიდებს. ფესვსა და ფოთოლს ხალხურ მედიცინაში იყენებენ ტკივილგამაყუჩებელ საშუალებად, ხველების დასაწყნარებლად, საფენებად, აგრეთვე მავნე მწერებისა და მღრღნელების წინააღმდეგ.

სახეობები

— კრეტული ძაღლის ენა

— სამკურნალო ძაღლის ენა
ჩადუნა

ჩადუნა, მამრობითი გვიმრა — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ასპიდიუმისებრთა ოჯახისა. იზრდება ევრაზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ტყის ზონაში. მისი ფესურებიდან ამზადებენ ჭიების გამომდენ წამალს.

ჩადუნა -ის გვარის ტიპური სახეობაა. იგი ჩვენში ყველაზე ფართოდ გავრცელებული გვიმრაა; ამის გამო თვით გვარსაც ჩადუნა ეწოდება. გვარი 150-მდე სახეობას მოიცავს. გვხვდება დედამიწის ზომიერ და ტროპიკულ ზონებში.

საქართველოში გვხვდება 9 სახეობა, ჩადუნას გარდა ფართოდაა გავრცელებული (ადრე ). მაღალ მთებში გვხვდება კავკასიური ენდემი , მთის ქვედა და შუა სარტყელში — . საქართველოში აღწერილი 3 სხვა სახეობა გავრცელებულია თურქეთშიც,
უსურვაზი

უსურვაზი — ორსახლიანი მცენარე ვაზისებრთა ოჯახისა. ლიანა ან მიწაზე გართხმული ბუჩქია. აქვს მუქი ლურჯი (იშვიათად თეთრი) ნაყოფი. გემოთი იგი მომჟავო-ტკბილია და სიმწკლარტე დაჰკრავს.

იზრდება ევროპაში, კავკასიაში, შუა აზიასა და ირანში მდინარეთა ხეობაში (მთის ტყეებში 1500-1800მ-მდე). ყინვა- და გვალვაგამძლეა, მდგრადია ფილოქსერისა და სოკოვან დაავადებათა მიმართ, ადვილია მისი შეჯვარება კულტურულ ვაზებთან, რის გამოც იყენებენ ახალი ჯიშების მისაღებად.
აფსარი

აფსარი — სამახსოვრო მონეტების სახელი აფხაზეთში.

დე-ფაქტო აფსარები ფულად მიმოქცევაში არ მონაწილეობს. "აფხაზეთის ბანკის" მიერ დაწესებული კურსის მიხედვით 1 აფსარი 10 რუსულ რუბლს უტოლდება, თუმცა სამახსოვრო მონეტების რეალური ღირებულება განისაზღვრება მონეტებზე მოთხოვნით საინვესტიციო და ნუმიზმატური მიზნებით. ამჟამად ოქროს მონეტის ღირებულებაა 23 000 რუბლი, მოოქროვილი ვერცხლის მონეტისა კი — 4 500 რუბლი.

აფხაზური ფული 1993 წლის ომის შემდეგ
უილიამ პეტი

უილიამ პეტი (; დ. 27 მაისი, 1623 – გ. 16 დეკემბერი, 1687) – ინგლისელი ექიმი, ეკონომისტი, მეცნიერი, ფილოსოფოსი., კრომველისა და ჩარლზ –ს მრჩეველი, ვაჭრობის თავისუფლების მომხრე. ერთ–ერთი პირველი აღიარებდა , რომ საქონლის ფასი მის საწარმოებლად საჭირო შრომით განისაზღვრება. მისი შრომებია: "ესე ეკონომიკური არითმეტიკის შესახებ" (1680),"პოლიტიკური ანატომია" (1691).
ექიმი ჰაუსი

ექიმი ჰაუსი , ცნობილი აგრეთვე როგორც უბრალოდ ჰაუსი — ამერიკული სატელევიზიო სამედიცინო დრამა, რომლის დებიუტი 2004 წლის 16 ნოემბერს შედგა -ს ეთერში. მისი შემქმნელები არიან დევიდ შორი და პოლ ატანაზიო. შოუს მთავარი გმირია ექიმი გრეგორი ჰაუსი (ჰიუ ლორი), სამედიცინო გენიოსი, რომელიც დიაგნოსტიკურ გუნდს უძღვება პრინსტონ-პლეინსბოროს სასწავლო ჰოსპიტალში, ნიუ-ჯერსიში. შოუს იდეა ატანაზიოს ეკუთვნის, მთავარი გმირი ჰაუსი კი შორის შექმნილია.

ჰაუსს ხშირად აქვს კამათი თავის უფროსთან, საავადმყოფოს ადმინისტრატორ ლიზა კადისთან და დიაგნოსტიკთა გუნდთან, რადგანაც ხშირად მისი ჰიპოთეზები პაციენტების ავადმყოფობასთან დაკავშირებით დამყარებულია ბევრისთვის გაუგებარ და საკამათო დაკვირვებებზე. ჰაუსის ერთადერთი მეგობარია ექიმი ჯეიმზ უილსონი, იმავე საავადმყოფოში ონკოლოგიური განყოფილების უფროსი. პირველი სამი სეზონის განმავლობაში ჰაუსის დიაგნოსტიკურ გუნდში შედიოდნენ: რობერტ ჩეისი, ელისონ ქემერონი და ერიკ ფორმანი. მესამე სეზონის ბოლოს ფორმანმა და ქემერონმა განცხადებები დაწერეს სამსახურიდან წასვლის შესახებ, ჩეისი კი ჰაუსმა თვითონ გააგდო. მეოთხე სეზონის პირველ ეპიზოდებში ჰაუსმა კონკურსი მოაწყო დიაგნოსტიკური გუნდის ახალი წევრების შესარჩევად და საბოლოოდ კონკურსანტებიდან სამი - რემი „ცამეტი“ ჰედლი, კრის ტაუბი და ლოურენს კატნერი დატოვა. გუნდს მოგვიანებით ისევ შეუერთდა ფორმანი, ჩეისმა და ქემერონმა კი საავადმყოფოს სხვა განყოფილებებში განაგრძეს მუშაობა და შესაბამისად შოუდან არ გამქრალან.

სერიალი ფართოდ არის აღიარებული კრიტიკოსების და მაყურებლების მიერ. მეორედან მეოთხე სეზონების ჩათვლით ის ამერიკაში საუკეთესო სატელევიზიო შოუების ათეულში შედიოდა, 2008 წელს კი მსოფლიოში ყველაზე ნახვადი სერიალი იყო. მიღებული აქვს ოქროს გლობუსი და ემის ჯილდოები. სულ ეთერში გავიდა სერიალის 8 სეზონი. უკანასკნელი ეპიზოდის პრემიერა 2012 წლის 21 მაისს შედგა.

როლებში
მრავალწევრი

მრავალწევრი, პოლინომი — გამოსახულება ...+...+...+..., სადაც , , ..., ცვლადებია, ხოლო , , ... (მრავალწევრის კოეფიციენტები) და , , ..., (ხარისხის მაჩვენებლები) — მთელი არაუარყოფითი რიცხვები — მუდმივებია. ... სახის შესაკრებს მრავალწევრის წევრებს უწოდებენ. მრავალწევრის ორ წევრს ეწოდება მსგავსი, თუ მათში ერთნაირ ცვლადებს ერთნაირი ხარისხის მაჩვენებლები აქვთ. მრავალწევრის მსგავსი წევრები შეიძლება შევცვალოთ ერთი წევრით (მსგავსი წევრების დაყვანა). ორ მრავალწევრს ეწოდება ტოლი, თუ მსგავსი წევრების დაყვანის შემდეგ ყველა წევრი ნულისაგან განსხვავებული კოეფიციენტებით წყვილ-წყვილად ტოლია (მაგრამ თითოეული მათგანი შეიძლება ჩაწერილი იყოს განსხვავებული რიგით) ან მრავალწევრის ყველა კოეფიციენტი ნულის ტოლია. ამ შემთხვევაში მრავალწევრს უწოდებენ იგივურად ნულის ტოლს და აღნიშნავენ ნიშნით 0-ით.

მრავალწევრის წევრის ხარისხი ეწოდება ამ წევრში შემავალი ცვლადების ხარისხის მაჩვენებელთა ჯამს. თუ მრავალწევრი იგივურად ნულის ტოლი არაა, მაშინ მის წევრებს შორის, რომელთა კოეფიციენტები განსხვავებულია ნულისაგან, არსებობს ერთი ან რამდენიმე უდიდესი ხარისხის წევრი. ამ უდიდეს ხარისხს უწოდებენ მრავალწევრის ხარისხს. მრავალწევრს, რომელიც იგივურად ნულის ტოლია, ხარისხი არ აქვს.
თურქული ლირა

თურქული ლირა (; ; ) — თურქეთის და ჩრდილოეთი კვიპროსის დე-ფაქტო დამოუკიდებელი სახელმწიფოს ვალუტა. ლირა იყოფა 100 ქურუშად.

ოსმალეთის ლირა (1844-1923)
ლირა დაკავშირებულია ევროპის და ახლო აღმოსავლეთის სხვა ვალუტებთან, რომელსაც აქვს თავისი ფესვები, მოყოლებული უძველესი რომაული წონის ერთეულიდან, ცნობილი როგორც „“, რომელიც შეეხებოდა ტროის ფუნტის ვერცხლს. რომაული ლიბრა მიიღეს ვალუტად და გავრცელდა ის მთელ ევროპასა და ახლო აღმოსავლეთში, სადაც იგი გამოიყენებოდა შუა საუკუნეების განმავლობაში. თურქული ლირა, ფრანგული ლივრე (2002 წლამდე), იტალიური ლირა (2002 წლამდე) და ბრიტანული გირვანქა (ნათარგმნი რომაული ლიბრიდან), არიან უძველესი ვალუტის თანამედროვე შთამომავლები.

ოსმალური ლირა დაინერგა, როგორც ძირითადი ერთეული 1844 წელს, ყოფილ ვალუტასთან ქურუშთან ერთად. ოსმალური ლირა მიმოქცევაში დარჩა 1927 წლის ბოლომდე.

პირველი თურქული ლირა (1923-2005)
ისტორიული მეორე, მესამე და მეოთხე გამოცემის ბანკნოტების ავრსზე, ასახულია ისმეთ ინენიუს პორტრეტი. ეს ცვლილება გაკეთდა 1926 წლის 12 იანვრის შესაბამისად, როდესაც საკითხი ოფიციალურ გაზეთში დაიბეჭდა და გაუქმდა დემოკრატიული პარტიის მიერ, მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ.
კახაბერ კაჭარავა

კახაბერ „კახა“ კაჭარავა (დ. 19 სექტემბერი, 1966, სენაკი, საქართველოს სსრ) — ქართველი და საბჭოთა ფეხბურთელი და მწვრთნელი. თამაშობდა თავდამსხმელისა და ნახევარმცველის პოზიციაზე. სხვადასხვა დროს იცავდა საქართველოს, კვიპროსის, თურქეთის, გერმანიის საფეხბურთო კლუბებისა და საქართველოს ეროვნული ნაკრების ღირსებას. 1989–1992 წლებში თბილისის „დინამოს“ შემადგენლობაში ჩატარებულ 96 შეხვედრაში 54 გოლი გაიტანა.

2002–2003 წლებში მწვრთნელად მუშაობდა თბილისის „დინამოს“ აკადემიაში. 2003–2004 წლებში წვრთნიდა თბილისის „ლოკომოტივს“, ხოლო 2006 წელს სამუშაოდ გადავიდა თბილისის „დინამოში“, სადაც მთავარი მწვრთნელის პოსტი 2009 წლის მარტში დაიკავა, პოსტიდან რაინერ ცობელის გათავისუფლების შემდეგ. 2010 წლის ნოემბერში კაჭარავამ პოსტი საკუთარი სურვილით დატოვა. მაგრამ მალევე, დინამოს ახალმა პრეზიდენტმა რომან ფიფიამ გუნდში დააბრუნა. საბოლოოდ, 2011 წლის ივნისში, კაჭარავა ალექს გარსიამ შეცვალა. მას შემდეგ მოღვაწეობდა „ზესტაფონსა“ და საქართველოს 19 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრებში, 2013 წლიდან 2017 წლამდე კი ცხინვალის „სპარტაკის“ მწვრთნელი იყო.

2017 წლის თებერვლიდან 2018 წლის ნოემბრამდე კვლავ თბილისის „დინამოს“ ედგა სათავეში.

მიღწევები
საკლუბო
დინამო თბილისი
უმაღლესი ლიგა
ჩემპიონი: 1990, 1991, 1991–1992
სამწვრთნელო
დინამო თბილისი
უმაღლესი ლიგა
ვიცე-ჩემპიონი: 2008–2009, 2009–2010, 2010–2011, 2017
საქართველოს თასი
თასის მფლობელი: 2008–2009
ფინალისტი: 2009–2010
საქართველოს სუპერთასი
ფინალისტი: 2009
ზესტაფონი
საქართველოს სუპერთასი
თასის მფლობელი: 2012
კარდიფ სიტი (საფეხბურთო კლუბი)

საფეხბურთო კლუბი „კარდიფ სიტი“ — უელსის საფეხბურთო კლუბი ქალაქ კარდიფიდან (უელსი, გაერთიანებული სამეფო). მონაწილეობს ინგლისის ჩემპიონშიპში.

ისტორია
დაარსდა 1899 წელს „რივერსაიდის“ სახელწოდებით. ამჟამინდელი სახელი დაერქვა 1908 წელს. „კარდიფი“ ერთადერთი არაინგლისური კლუბია, რომელსაც მოგებული აქვს ინგლისის ასოციაციის თასი (1926/27).

სტადიონი
კლუბი საშინაო მატჩებს ატარებს „კარდიფ სიტის“ სტადიონზე, რომელიც იტევს 33, 316 ადამიანს.

ცნობილი ფეხბურთელები
აივორ ოლჩერჩი
ჯონ ჩარლზი
ტრევორ ფორდი
შამილი

იმამი შამილი (დ. 26 ივნისი, 1797 — გ. 4 თებერვალი, 1871) — ხუნძი პოლიტიკური და რელიგიური მოღვაწე, კავკასიის მთიელ ხალხთა მეთაური, 1834 წელს იმამად აღიარებული, რომელმაც ჯერ დასავლეთ დაღესტნისა და ჩეჩნეთის, შემდეგ კი ჩერქეზეთის ხალხი გააერთიანა თეოკრატიულ სახელმწიფო იმამატში და შეუპოვარ წინააღმდეგობას უწევდა რუსეთის იმპერიას. თანდათანობით, რუსებმა შეავიწროვეს შამილი, რომელიც ბოლოს დაღესტნის სოფელ ღუნიბში აღმოჩნდა ალყაშემორტყმული და უიმედო წინააღმდეგობის შემდეგ ტყვედ დანებდა.
ურთა (თურქეთი)

ურთა — სოფელი ისტორიულ სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში, ჩრდილის პროვინციაში, ჩრდილის ტბის დასავლეთით, ნაპირთან ახლოს (ახლანდელი თურქეთის ტერიტორია). მოხსენიებულია „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარში“ ( ს.). სოფელში დგას მეჩეთად გადაკეთებული საუკუნის ეკლესია, რომელიც 1902 წელს მოინახულა და აღწერა ექვთიმე თაყაიშვილმა.
ასკეტიკურ-მისტიკური მწერლობა

ასკეტიკურ-მისტიკური მწერლობა – სასულიერო მწერლობის დარგი, რომლის საგანია რელიგიური ცხოვრების შინაგანი მხარე, უშუალო მიმართება ღმერთთან (მისტიკა) და ქრისტიანთა ცხოვრების ეული ყოფა (ასთეტიკა). მისი წარმოშობა დაკავშირებულია სამონასტრო ცხოვრებასთან. საუკუნემ შემოგვინახა ერთი ორიგინალური ძეგლი – მარტვილი საბაწმინდელის "სინანულისათვის და სიმდაბლისა".
ცივი (მთა)

ცივი — მთა საქართველოში, კახეთის მხარეში, თელავისა და საგარეჯოს მუნიციპალიტეტების საზღვარზე. მდებარეობს გომბორის ქედის შუა მონაკვეთზე, მდინარეების კისისხევისა და თურდოს (ალაზნის მარჯვენა შენაკადები) ზემოდინებათა წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1991 მ. აგებულია მიო-პლიოცენური (ცივის წყება) ფხვიერი ნალექებით — კონგლომერატებით, ქვიშებითა და თიხებით. მისი ჩრდილო-დასავლეთი და სამხრეთ-აღმოსავლეთი კალთები ციცაბოა, სამხრეთ-დასავლეთი და ჩრდილო-აღმოსავლეთი — დამრეცი. ზედა ნაწილი შემოსილია სუბალპური ბალახეულით, ქვედა — ფოთლოვანი ტყით.
ცივი (მდინარე)

ცივი, ცივა (მეგრ. ცჷი) — მდინარე საქართველოში, სამეგრელოს და ზემო სვანეთის მხარის მარტვილის და სენაკის მუნიციპალიტეტებში, რიონის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს ეგრისის ქედის სამხრეთ მთისწინეთში ზღვის დონიდან 363 მეტრ სიმაღლეზე. სიგრძე 60 კმ, აუზის ფართობი 199 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. მთელი წლის განმავლობაში იცის წყალმოვარდნები, უფრო ხშირი და მძლავრი ზაფხულში და შემოდგომაზე. იყენებენ წისქვილების ასამუშავებლად.

საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 6,17 მ³/წმ.
ბედია (გალის მუნიციპალიტეტი)

ბედია (; ყოფ. სანარდო) — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სახახუბიო, ფშაური). მდებარეობს სამურზაყანოს დაბლობზე, მდინარე ოხოჯის (მდინარე ოქუმის შენაკადი) მარჯვენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 160 მ–ზე. დაშორებულია შავი ზღვიდან 7 კმ-ით, გალიდან — 20 კმ-ით. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეჩაიეობა.

დემოგრაფია
ეწერი (გალის მუნიციპალიტეტი)

ეწერი — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში (ნაბაკევის თემი).

მდებარეობს სამურზაყანოს დაბლობზე, მდინარე ენგურის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 50 მ-ზე, გალიდან 23 კმ-ში.

1989 წელს სოფელში იყო 74 მცხოვრები. 2013 წელს აფხაზეთის სეპარატისტულმა რეჟიმმა ქართული ტოპონიკიმის შეცვლის კამპანიის ფარგლებში სოფელს ლბაარხა დაარქვა.
ევროპის ავტომაგისტრალი E60

ევროპის ავტომაგისტრალი 60 — ევროპის ავტომაგისტრალი, რომელიც იწყება ბრესტში, საფრანგეთი (ატლანტის სანაპიროზე) და მიემართება აღმოსავლეთით ყირგიზეთისა და ჩინეთის საზღვართან მდებარე ქალაქ ირკეშტამამდე. მარშრუტის სიგრძეა 8200 კილომეტრი.

მარშრუტი გადის შემდეგ ქვეყნებზე: საფრანგეთი, შვეიცარია, ავსტრია, გერმანია, უნგრეთი, რუმინეთი, საქართველო, აზერბაიჯანი, თურქმენეთი, უზბეკეთი, ტაჯიკეთი, ყირგიზეთი. რუმინეთსა და საქართველოს, ასევე აზერბაიჯნასა და თურქმენეთს შორის მარშრუტი გაივლის ზღვებს.

მარშრუტი

ბრესტი, ლორიანი, ვანი
ნანტი
ანჟუ
ტური, ორლეანი
მონტარჟი, ოსერი, ბონი
დოლი, ბეზანსონი, ბელფორი, მიულუა

ბაზელი, ციურიხი
ვინტერტური, სენტ-გალენი, სენტ-მარგრეტენი

ბრეგენცი, ლაუტერახი, ფელდკირხი
ლანდეკი
ტელფსი, ინსბრუკი, ვერგლი

როზენჰაიმი
ბად-რაიხენჰალი/პიდინგი

ზალცბურგი, სატლედტი, ლინცი, სანქტ-პელტენი
ვენა
ნიკელსდორფი

მოშენმადიაროვარი, ბუდაპეშტი
სოლნოკი, პუსპოკლადანი

ორადია, კლუჟ-ნაპოკა, ტურდა
ტიგრუ-მურეში, სიგიშოარა
ბრაშოვი, პლოეშტი
ბუქარესტი, ურზიჩენი
სლობოზია, ჰარშოვა, კონსტანცა

შავი ზღვა

ფოთი, სენაკი
სენაკი, სამტრედია, ქუთაისი, ზესტაფონი, ხაშური, გორი, თბილისი
თბილისი
თბილისი, რუსთავი

ყაზახი, განჯა
ევლახი, ყარასუ
ბაქო

კასპიის ზღვა

თუქმენბაში, სერდარი, აშხაბადი, თეჯენი, მარი, თურქმენაბადი

ყარაყული, ბუხარა
ყარში, გუზარი
შერაბადი, თერმეზი

დუშანბე, ჯირგატალი

სარი-ტაში
ირკეშტამი

გალერეა
ვარიაცია (მუსიკა)

ვარიაცია — მუსიკალური ფორმა, რომელიც აგებულია ძირითადი მუსიკალური თემის და მისი შემდგომი სახეცვლილებების საშუალებით. ვარიაციის ფორმით შეიძლება შეიქმნას როგორც დამოუკიდებელი ნაწარმოები, ასევე დიდი მუსიკალური ფორმის რომელიმე ნაწილი. ასეთია მაგალითად, ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენის 32 ვარიაცია ფორტეფიანოსათვის, გლინკას სიმფონიური ნაწარმოები „კამარინსკაია“, აგებული ორი რუსული სიმღერის ვარიაციებზე და სხვა. კომპოზიტორ იოზეფ ჰაიდნის მთელი რიგი სიმფონიების მეორე ნაწილებიც ვარიაციული ფორმით ვითარდება.
ორკესტრი

ორკესტრი — კოლექტივი, რომელშიც გაერთიანებულია სხვადასხვა საკრავზე შემსრულებელი მუსიკოსები. ეს კოლექტივი ასრულებს ორკესტრისათვის სპეციალურად დაწერილ ნაწარმოებებს. შემადგენლობის მიხედვით ორკესტრი შეიძლება იყოს: სიმფონიური, სიმებიანი, სასულე, აგრეთვე ხალხურ საკრავთა (ნაციონალურ საკრავთა). მსუბუქი მუსიკის ჟანრში არის საესტრადო ან ჯაზური ორკესტრი.

სიმფონიური ორკესტრი
თანამედროვე მუსიკალურ პრაქტიკაში ორკესტრის ყველაზე გავრცელებულ და სრულყოფილ სახეს წარმოადგენს სიმფონიური ორკესტრი, რომელმაც საბოლოო სახე მიიღო საუკუნის მეორე ნახევარში (კომპოზიტორ იოზეფ ჰაიდნის შემოქმედებაში). სიფონიური ორკესტრი შედგება ოთხი ძირითადი ჯგუფისაგან, თითოეული მათგანი საკრავების რამდენიმე სახეობას შეიცავს.

სიმებიან (ხემიან)საკრავთა ჯგუფი:
ვიოლინო
ალტი
ჩელო
კონტრაბასი

ხის ჩასაბერ საკრავთა ჯგუფი
ფლეიტა
კლარნეტი
ჰობოი
ფაგოტი

ლითონის (სასულე) ჩასაბერ საკრავთა ჯგუფი
საყვირი
ვალტორნა
ტრომბონი
ტუბა

დასარტყამ საკრავთა ჯგუფი
ლიტავრა
ქსილოფონი
დოლი
თეფშები

გარდა ამისა, სიმფონიურ ორკესტრში შეიძლება იყოს სხვადასხვა საკრავებიც:ფორტეპიანო, ქნარი, საქსოფონი და სხვა.

ჯაზური ორკესტრი
ჯაზ–ბანდი ანუ ჯაზური ორკესტრი წარმოედგენს ინსტრუმენტულ ანსამბლს, რომელიც ჯაზურ მუსიკას ასრულებს. სახელწოდება ჯაზი დაკავშირებულია საორკესტრო კოლექტივის ჩამომყალიბებლის ჯაზბო ბრაუნის სახელთან, ხოლო ბანდ ინგლისური სიტყვაა და ორკესტრს ნიშნავს.

ჯაზ–ორკესტრი შედგება 4–6 საქსოფონის, 2–4 საყვირის, 2–3 ტრომბონის, კონტრაბასის, ჰავაის გიტარის, ფორტეპიანოსა და დასარტყამი საკრაებისაგან. ეს შემადგენლობა შეიძლება გაიზარდოს ე. წ. სიმფოჯაზად (ემატება სიმებიან საკრავთაა ჯგუფი, ამასთანავე იზრდება დანარჩენ საკრავთა რიცხვი).
დნესტრი

დნესტრი (, , ) — მდინარე აღმოსავლეთ ევროპაში, მიედინება მოლდოვისა და უკრაინის საზღვარზე, ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ. სიგრძე 1352 კმ. აუზის ფართობი -72,1 კმ2. სათავეს იღებს კარპატების მთებში ზღვის დონიდან 900 მეტრზე. ერთვის შავ ზღვას. ზღვის შესართავში ქმნის დნესტრის ლიმანს. წყლის ხარჯი ქვემო დინებაში 310 მ3/წმ. საშუალო წლიური ნატანი 10 მლრდ. მ3.
26 მაისის მოედანი (თბილისი)

26 მაისის მოედანი — მოედანი თბილისში (ვაკე-საბურთალოს რაიონი), მ. კოსტავას ქუჩისა და კ. გამსახურდიას გამზირის შერწყმის ადგილი. მოედანს ასევე ერთვის ტყვარჩელის, ვ. დოლიძისა და მ. ბალანჩივაძის ქუჩები. გაშენდა 1950-იან წლებში და ორჯონიკიძის სახელი ეწოდა. იმ დროს თბილისში ყველაზე დიდი ფართობის მოედანს წარმოადგენდა. დღევანდელი სახელწოდება 1991 წ. მიენიჭა. მოედანმა რამდენადმე იცვალა სახე 2000-იან წლებში სასტუმრო „აჭარის“ კომპლექსის რეკონსტრუქციასთან დაკავშირებით.