iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
არშაკ ტერ-გუკასოვი

არშაკ ტერ-გუკასოვი (; დ. 1819 წელი, ტფილისი, რუსეთის იმპერია - 8 იანვარი, 1881 წელი, ტფილისი, რუსეთის იმპერია) — სომეხი გენერალ-ლეიტენანტი.ის დაიბადა სომხურ ოჯახში ტფილისში და დაიწყო თავისი სამხედრო კარიერა 1850 წელს, ხოლო შემდგომში ჩაერთო კავკასიის ომში. გენერალ-ლეიტენანტის წოდების მინიჭების შემდეგ, იგი დაინიშნა რუსეთის არმიის ერევნის ძალების მეთაურად რუსეთ-თურქეთის ომის დროს 1877-1878 წლებში. ბრძოლაში მიღწეული წარმატებების გამო, არშაკ ტერ-გუკასოვს მიენიჭა მედლები იმპერიული რუსეთისა და სხვა უცხო ძალების მიერ.

ცხოვრება და კარიერა
არშაკ ტერ-გუკასოვი დაიბადა 1819 წელს ტფილისში ავლაბრის რაიონში, საქართველო, სასულიერო პირების სომეხი ოჯახში. ტერ-გუკასოვი სწავლობდა ადგილობრივ სომხურ სკოლაში. სწავლის გასაგრძელებლად ტერ-გუკასოვი გადავიდა სანქტ-პეტერბურგში და სწავლობდა პეტერბურგის სახელმწიფო კომუნიკაციების უნივერსიტეტში, რომელიც დაამთავრა 1839 წელს. როგორც ინჟინერს, ტერ-გუკასოვს დაევალა კავკასიაში რუსული არმიის გზების მშენებლობა 1842-1850 წლებში. იგი შემდეგ დაინიშნა კავკასიის კომუნიკაციების მე-2 მენეჯერად.

სამხედრო კარიერა
ომი კავკასიაში
ტერ-გუკასოვი შეუერთდა რუს სამხედროებს 1850 წელს. შემდეგ ის გახდა აფშერონის მე-3 ქვეითი პოლკის ნაწილი. მომდევნო ბრძოლებში მისი წარმატების გამო, განსაკუთრებით ჩეჩენ და დაღესტნელ ტომებთან დილიმსა და ბარტუნაში, 1859 წელს იგი დაწინაურდა აფშერონის ქვეითი პოლკის გენერალთან. ბრძოლის ველზე წარმატების დემონსტრირებისათვის ტერ-გუკასოვს გადაეცა წმინდა გიორგის ორდენი.

1865 წელს არშაკ ტერ-გუკასოვს მიენიჭა გენერალ-მაიორის წოდება და გახდა მე-19 საარტილერიო დივიზიის მეთაური. იმავდროულად, მან დაიკავა ტერეკის გუბერნატორის თანამდებობა. ერთი წლის შემდეგ, იგი დაინიშნა 38-ე ქვეითი დივიზიის მეთაურად და 1874 წელს, მიენიჭა გენერალ-ლეიტენანტის წოდება. სწორედ ტერ-გუკასოვის ხელმძღვანელობის ქვეშ მყოფმა ძალებმა დაიპყრეს ქალაქი ბაიაზიდი. ამ გამარჯვებით რუსული ძალები დაწინაურდნენ და 17 მაისს აიღეს არტაანის რეგიონი. მაისის ბოლო კვირას რუსულმა შენაერთებმა ალყა შემოარტყეს ქალაქ ყარსს, თუმცა ოსმალეთის ძალებმა ალყა დაშალეს და რუსულ ჯარს უკან დაახევინეს. ერზერუმისკენ მიმავალ გზაზე ტერ-გუკასოვმა მოახერხა დაეპყრო სოფლები ყარაყილისე, დიადინი და ელეშკირტი.

1878 წლის იანვარში ტერ-გუკასოვი დაინიშნა ახალციხის პოლკის მეთაურად. იმავდროულად, 1878 წლის 19 თებერვალს სტრატეგიული ციხე-ქალაქი ერზერუმი რუსებმა აიღეს ხანგრძლივი ალყის შემდეგ. მიუხედავად იმისა, რომ მათ ომის დასრულებისთანავე დაუთმეს ერზერუმი ოსმალებს, რუსებმა დაიპყრეს ბათუმის, არტაანის, ყარსის, ოლთისა და სარი-კამიშის რეგიონები.

ომის შემდგომი ცხოვრება და სიკვდილი
რუსეთ-თურქეთის ომის შემდეგ ტერ-გუკასოვი დაინიშნა ამიერკავკასიის ჯარების მეთაურად. შემდეგ იგი დაინიშნა კავკასიის კორპუსის მეთაურად.

ამ დროისთვის ტერ-გუკასოვის ჯანმრთელობა მნიშვნელოვნად გაუარესდა. ის საზღვარგარეთ გაემგზავრა სამკურნალოდ, მაგრამ მკურნალობა საბოლოოდ ჩაიშალა. ტფილისში დაბრუნების შემდეგ ის გარდაიცვალა 1881 წლის 8 იანვარს.
ანდრანიკ ოზანიანი

ანდრანიკ ოზანიანი (; დაბადებული. 25 თებერვალი, 1865, შაბინ-ყარაჰისარი, ოსმალეთის იმპერია — გ. 31 აგვისტო, 1927, რიჩარდსონ სპრინგსი, კალიფორნია, აშშ) — სომეხი სამხედრო მეთაური და სახელმწიფო მოღვაწე, ყველაზე ცნობილი ფედაი და სომხეთის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის მთავარი ფიგურა. მე-19 საუკუნის ბოლოდან მე-20 საუკუნის დასაწყისამდე ის იყო სომხეთის დამოუკიდებლობისათვის მებრძოლი ძალების ერთ-ერთი მთავარი ლიდერი.

ადრეული ცხოვრება
ანდრანიკ ოზანიანი დაიბადა 1865 წლის 25 თებერვალს შაბინ-ყარაჰისარში, სივასის პროვინციაში, ოსმალეთის იმპერიაში, მარიამ და ტორო ოზანიანების ოჯახში. ანდრანიკი სომხურად ნიშნავს ,,პირმშოს". ანდრანიკის წინაპრები მე-18 საუკუნის დასაწყისში წამოვიდნენ სოფელ ოზანიდან და დასახლდნენ შაბინ-ყარაჰისარში, რათა თავიდან აეცილებინათ თურქების დევნა. მისმა წინაპრებმა მიიღეს გვარი ოზანიანი მშობლიური სოფლის პატივსაცემად. ანდრანიკის დედა გარდაიცვალა, როდესაც ის ერთი წლის იყო და მისი უფროსი და ნაზელი ზრუნავდა ანდრანიკზე.

ის დადიოდა ადგილობრივ სკოლაში და შემდეგ მუშაობდა მამის მაღაზიაში. ის დაქორწინდა 17 წლის ასაკში, მაგრამ მისი ცოლი გარდაიცვალა ერთი წლის შემდეგ მშობიარობის დროს. მათი შვილი გარდაიცვალა დაბადებიდან რამდენიმე დღის შემდეგ. სომხების მდგომარეობა ოსმალეთის იმპერიაში გაუარესდა აბდულჰამიდ -ის მეფობის დროს. 1882 წელს ანდრანიკი დააპატიმრეს თურქ ჟანდარმზე თავდასხმისთვის. მეგობრების დახმარებით ის გაიქცა ციხიდან. ის დასახლდა ოსმალეთის დედაქალაქ კონსტანტინოპოლში 1884 წელს და იქ დარჩა 1886 წლამდე. ის იქ მუშაობდა დურგლად.

ანდრანიკი შეუერთდა სოციალ-დემოკრატთა ჰუნჩაკიანის პარტიას 1891 წელს. იგი დააპატიმრეს 1892 წელს 9 თებერვალს კონსტანტინოპოლის პოლიციის უფროსის, იუსუპ მეჰმეთ ბეის მკვლელობაში მონაწილეობისათვის. ანდრანიკი კვლავ გაიქცა ციხიდან. 1892 წელს იგი შეუერთდა ახლად შექმნილ სომხურ რევოლუციურ ფედერაციას (პარტია). ჰამიდიანის ხოცვა-ჟლეტის დროს ანდრანიკი სხვა ფედაიებთან ერთად იცავდა სომხურ სოფლებს მუშსა და სასუნს თურქებისა და ქურთული ჰამიდიეს დანაყოფების თავდასხმებისგან. ხოცვა-ჟლეტას 80,000-დან 300,000-მდე ადამიანი ემსხვერპლა.

პირველი ბალკანეთის ომი
1907 წელს ანდრანიკი დასახლდა სოფიაში, სადაც შეხვდა მაკედონიის რევოლუციური ორგანიზაციის ლიდერებს, მათ შორის რევოლუციონერს ბორის სარაფოვს, სადაც ისინი შეთანხმდნენ რომ ერთობლივად იმუშავებდნენ სომეხი და მაკედონიელი ხალხის დასახმარებლად. ბალკანეთის პირველი ომის დროს (1912–13) ანდრანიკი ხელმძღვანელობდა 230 სომეხი მოხალისისგან შემდგარ კომპანიას ალექსანდრე პროტოგოროვის მაკედონიურ-ადრიანოპოლიტთა მოხალისეთა კორპუსის ნაწილს ბულგარეთის არმიაში ოსმალეთის იმპერიის წინააღმდეგ. ის თანამშრომლობდა გარეგინ ნჟდესთან. ანდრანიკს ბულგარეთის მთავრობამ მიანიჭა პირველი ლეიტენანტის წოდება. მან თავი გამოიჩინა რამდენიმე ბრძოლაში, მათ შორის მერჰამლის ბრძოლაში, როდესაც ბულგარელებს დაეხმარა თურქი სარდლის იავერ ფაშას ხელში ჩაგდებაში. ანდრანიკს მიენიჭა მამაცობის ორდენი გენერალ პროტოგოროვის მიერ 1913 წელს.

სიკვდილი
1926 წლის თებერვალში ანდრანიკი გადავიდა საცხოვრებლად სან-ფრანცისკოში. მისი გარდაცვალების მოწმობის თანახმად, რომელიც ნაპოვნია კალიფორნიის ბუტის ოლქში, ანდრანიკი გარდაიცვალა სტენოკარდიით 1927 წლის 31 აგვისტოს რიჩარდსონ სპრინგსში, კალიფორნია. 1927 წლის 7 სექტემბერს ის დაკრძალეს არარატის სასაფლაოზე, ფრესნოში.
სამის ციხე

სამის ციხე — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ რველში, მდინარე ბანისხევის მარცხენა სანაპიროზე, ბანისხევის ნასოფლარიდან დაახლოებით 2 კილომეტრზეა მოშორებული.

ციხის კოშკი კვადრატულია (გარედან 8 მ×8 მ, შიგნიდან 5 მ×5 მ), კლდის მოზრდილი ლოდებით ნაგები. წყობა უმეტესად თარაზულია, ან მცირე ქვების მწკვრივებითაა გასწორებული. აღმოსავლეთ კედლის სიმაღლე დაახლ. 7 მეტრამდეა, მაგრამ სარკმლის ნიშანი არსად ჩანს. კოშკს შესასვლელი სამხრეთიდან არის. ირგვლივ გალავანია ისეთივე წყობისა, რომელსაც სამხრეთის მხარეს ნახევარწრიული ბურჯი აქვს. გალავნის შიგნით, კოშკის ჩრდილოეთ მხარეს არის სხვა სათავსოს ნაშთიც. კოშკის დასავლეთის კედელი ნალისებურად შემორტყმულია გალავნის პირზე. გვიან მოსულ მოსახლეობას აღნიშნული ციხე ეგონა ბანისხევის ძველი ეკლესია. ამიტომაც მის დასავლეთ მხარეს საუკუნის სასაფლაო გაუმართავს.
ელვინ ჯაფარგულიევი

ელვინ ჯაფარგულიევი (; დ. 26 ოქტომბერი, 2000, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი ფეხბურთელი. თამაშობს მარცხენა ნახევარმცველის პოზიციაზე. არის საფეხბურთო კლუბ „ყარაბაღისა“ და აზერბაიჯანის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების წევრი. პარალელურად არის აზერბაიჯანის 21 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრების წევრი.

საკლუბო კარიერა
2017 წლის 10 დეკემბერს შედგა ჯაფარგულიევის დებიუტი „კეშლას“ რიგებში. აზერბაიჯანის საფეხბურთო თასზე ითამაშა „კაპაზის“ წინააღმდეგ. მატჩი „კეშლას“ გამარჯვებით, ანგარიშით 2-0 დასრულდა.

2018 წელს ჯაფარგულიევი შეუერთდა აღდამის „ყარაბაღს“. 2019 წლის ზაფხულში „სუმგაითმა“ დაანონსა, რომ ჯაფარგულიევი მათ გუნდში ერთსეზონიანი იჯარით ითამაშებდა. 2019 წლის 17 აგვისტოს შედგა მისი დებიუტი აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგაში, „სუმგაითის“ რიგებში, „გაბალას“ წინააღმდეგ.

2020 წლის 11 სექტემბერს შედგა მისი დებიუტი აღდამის „ყარაბაღის“ რიგებში, აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგის შეხვედრაში, თავისი ყოფილი კლუბის, „კეშლას“ წინააღმდეგ. მატჩი უგოლო ფრით დასრულდა.

2020 წლის 18 აგვისტოს შედგა ჯაფარგულიევის ევროპული დებიუტი, „სილეკსის“ წინააღმდეგ, 2020–21 წლის უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის პირველ საკვალიფიკაციო ეტაპზე. ჯაფარგულიევს გუნდთან კონტრაქტი 2024 წლის 30 ივნისამდე აკავშირებს.

საერთაშორისო კარიერა
2018 წლის 14 ნოემბერს შედგა ჯაფარგულიევის დებიუტი აზერბაიჯანის 19 წლამდე ფეხბურთელთა ეროვნულ ნაკრებში. ნაკრები ისრაელის 19 წლამდე ფეხბურთელთ ეროვნულ ნაკრებთან ანგარიშით 1-4 დამარცხდა. ამის შემდეგ ითამაშა 3 დღეში, 17 ნოემბერს საქართველოს 19 წლამდე ფეხბურთელთა ეროვნულ ნაკრებთან, ანგარიშით 2-1 მოგებულ შეხვედრაში. 2019 წლის 6 სექტემბერს 18 წლის ასაკში შედგა მისი დებიუტი აზერბაიჯანის 21 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრებში. აზერბაიჯანელებმა სლოვაკეთის 21 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრები, ანგარიშით 2-1 დაამარცხეს. ჯაფარგულიევის დებიუტი აზერბაიჯანის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში 20 წლის ასაკში შედგა 2021 წლის 30 მარტს, 2022 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის შესარჩევი ეტაპის შეხვედრაში, სერბეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების წინააღმდეგ. შეხვედრა სერბეთის ნაკრების გამარჯვებით, ანგარიშით 1-2 დასრულდა. ამავე წლის 27 მაისს ითამაშა თურქეთის ნაკრებთან. აზერბაიჯანი ანგარიშით 1-2 დამარცხდა. 2 ივნისს ითამაშა ბელარუსთან ამხანაგურ თამაშში, რომელიც აზერბაიჯანის ნაკრების გამარჯვებით, ანგარიშით 2-1 დასრულდა. 2021 წლის 6 ივნისს 14 წუთი ითამაშა მოდლოვის ნაკრებთან ანგარიშით 0-1 წაგებულ შეხვედრაში.

ტიტულები
კეშლა
აზერბაიჯანის საფეხბურთო თასი: 2017–18
მაღალი ვაკეები

მაღალი ვაკეები — პლატო აშშ-ის ცენტრალურ ნაწილში. უკავია დიდი ვაკეების ვრცელი, მისი შუა ნაწილი. გადაჭიმულია სამხრეთის მიმართულებით, პაინ-რიჯის ესკარპიდან ედუარდზის პლატომდე. აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ პლატოს სიმაღლე იცვლება 550–2130 მ ფარგლებში.

მდინარე კანეიდიანის სამხრეთით მდებარე ნაწილს სამხრეთი მაღალი ვაკეები ან ლანო-ესტაკადო ეწოდება. მაღალი ვაკეებისთვის დამახასიათებელია ბრტყელი და დამრეცი გორაკბორცვიანი რელიეფი. სიახლოვეს მდებარე დიდი ვაკეებისაგან საფეხურებითაა გამოყოფილი. მაღალი ვაკეები აგებულია პალეოზოური ასაკის კირქვებითა და ქვიშაქვებით, რომლებიც გადაფარებულია ლიოსისებრი თიხნარებით, უფრო იშვიათად ქვიშებით. დღიური ტემპერატურა შეიძლება მერყეობდეს 15–30 ° ფარგლებში. ატმოსფერული ნალექების წლიური რაოდენობა 305–840 მმ აღწევს. დაბალი სინოტივისა და მაღალი სიმაღლის გამო, ტერიტორია ექსტრემალური ტემპერატურით გამოირჩევა. დღე-ღამის ტემპერატურული დიაპაზონი ჩვეულებრივ ~16,5 °-ია, ხოლო 24 საათიანი ტემპერატურული ცვლილება ~55,5 °-ს აღწევს, რაზეც მეტყველებს მონტანის შტატის ქალაქ ბრაუნინგში 1916 წლის 23 იანვარსა და 1916 წლის 24 იანვარს მომხდარი ამინდის მოვლენა, როდესაც ტემპერატურა 7 °-დან −49 °-მდე დაეცა, რაც წარმოადგენს 24 საათის განმავლობაში დაფიქსირებული უდიდესი ტემპერატურული ცვლილების მსოფლიო რეკორდს. მაღალი ვაკეებისთვის ნიშანდობლივია მდგრადი, ზოგჯერ ძლიერი დასავლეთის ქარი. პლატოზე გაბატონებულია დაბალბალახეული პრერიები, ოპუნციები და ბუჩქნარი. კლდოვანი მთების სიახლოვესაა აბზინდის სტეპი. მოშენებულია მსხვილი რქოსანი საქონელი; მოჰყავთ ხორბალი, სიმინდი, მზესუმზირა. განვითარებულია სარწყავი და ურწყული მიწათმოქმედება. არის ნავთობისა და ბუნებრივი აირის საბადო.
მეჰმედ IV გირეი

მეჰმედ გირეი (; დ. 1610, ბახჩისარაი, ყირიმის სახანო — გ. 1674, ტარკი) — ყირიმის ხანი 2-ჯერ: 1641–1644 და 1654–1666 წლებში, სელამეთ გირეის უმცროსი ვაჟი.

ბიოგრაფია
მეჰმედმა ნახევარი ცხოვრება გაატარა მძევლად სტამბოლში, ოსმალთა სულთნების კარზე. ჯანიბექ გირეის მეფობის დროს დანიშნული იყო ნურედინად და კალგად. 1635 წელს გადასახლდა ოსმალთა მცირე აზიის სამფლობელოებში. 1641 წელს თავისი ძმა, ბაჰადირ ლაშქრობაში გარდაიცვალა და ყირიმის ხანის ტიტული ოსმალთაგან სწორედ მას ერგო. თავისი პირველი მმართველობისას წარუმატებულ საგარეო პოლიტიკა გაატარა, რის გამოც ოსმალებმა ხანის ტიტული ჩამოართვეს და კუნძულ როდოსზე გადაასახლეს. ყირიმის ახალ ხანად კი მეჰმედის ძმა ისლამ გირეი დაამტკიცეს. მეჰმედ გირეის 10 წელი მოუწია გადასახლებაში ყოფნა.

1654 წელს ისლამ გარდაიცვალა და ოსმალებმა მეჰმედი დააბრუნეს ყირიმის ტახტზე. მეორე მმართველობის პერიოდში ბრძოლები გადაიხადა დონისა და რუსი კაზაკების, ასევე პოლონეთის წინააღმდეგ. მეჰმედ თავისი წინამორბედისგან განსხვავებით არ იყო მორჩილი ვასალი ოსმალეთისათვის. დაუმორჩილებლობისა და სამხედრო კამპანიებზე ხშირად გამოუცხადებლობის გამო, 1666 წელს ოსმალებმა მეჰმედს ხანის ტიტული ჩამოართვეს და ტარკში გადაასახლეს, სადაც 8 წლიანი ცხოვრების შემდეგ, 1674 წელს გარდაიცვალა. მის შთამომავალთაგან ვერცერთმა მოახერხა სახანოს ხელისუფლების სათავეში მოსვლა.
ყვიბისის მთავარანგელოზის ეკლესია

ყვიბისის მთავარანგელოზის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყვიბისში. მდებარეობს სოფლის განაპირას, კერძოდ, შემაღლებულ ადგილას. ტაძრის აშენების ზუსტი თარიღი ცნობილი არ არის, თუმცა ისტორიკოსები ფიქრობენ, რომ ეს ეკლესია უნდა იყოს აშენებული საუკუნეში. წარმოადგენს ბაზილიკური ტიპის ტაძარს.

ეკლესია ნაგებია დიდი ზომის, უხეშად დამუშავებული, ღია ფერის ადგილობრივი ჯიშის ქვის კვადრებით. ეკლესიას სამხრეთით აბსიდი მინაშენი აქვს. ეკლესიის მთავარ დარბაზში აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდია, ცენტრში სფერული კონქითაა გადახურული. კედელში გაჭრილი ორი სარკმელი, მათ ქვემოთ კი კარი, რომელიც გადის სამხრეთ ნავში. ამ კარების კონტურები მორღვეულია და გვიანაა ამოშენებული. ამიტომ დასავლეთის კედლის ცენტრში განიერი კარია, რომელსაც არქიტრავად გამოყენებული აქვს 240 სმ სიგრძის სწორკუთხა ქვა. წლების წინ მთავარანგელოზის ეკლესიის სახურავი შეკეთებულ იქნა, ხოლო 2005 წელს ეკლესია მოიხატა ადგილობრივი მთავრობისა და დავით გელაშვილის ფინანსური მხარდაჭერით. დღესდღეობით ტაძარი მოქმედია.
ემილ ბალაევი

ემილ ნაზიმ ოღლუ ბალაევი (; დ. 17 აპრილი, 1994) — აზერბაიჯანელი ფეხბურთელი. აღდამის „ყარაბაღისა“ და აზერბაიჯანის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების წევრი. თამაშობს მეკარის პოზიციაზე. 2019 წელს ბალაევი დასახელდა აზერბაიჯანის წლის საუკეთესო ფეხბურთელად.

საკლუბო კარიერა
ახალგაზრდულ პერიოდში ბალაევი იყო საფეხბურთო კლუბ „ნეფთჩის“ ახალგაზრდული აკადემიის წევრი. 2011 წელს დაწინაურებული იქნა ძირითად გუნდში. ბალაევის დებიუტი შედგა 2012–13 წლების აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგის სეზონში 2012 წლის სექტემბერში, „სუმგაითის“ წინააღმდეგ. 2013 წელს ბალაევი ერთი სეზონით იჯარით გადავიდა საფეხბურთო კლუბ „არაზ-ნახჩევანში“.

2015 წლის იანვარში ბაქოს „ნეფთჩიდან“ გადავიდა გერმანიის ბუნდესლიგის კლუბ ფრანკფურტის „აინტრახტში“. თუმცა, მან ვერ მოახერხა კლუბში თავის დამკვიდრება და გაშვებული იქნა 2016 წლის ივნისში.

2019 წლის იანვარში აზერბაიჯანული „საბაილიდან“ ბალაევი ყაზახეთის პრემიერ ლიგის კლუბ „ტობოლში“ გადავიდა. მისი დებიუტი ყაზახეთის პრემიერ ლიგაში 2019 წლის 9 მარტს, „ირტიშ პავლოდარის“ წინააღმდეგ შეხვდა. მატჩი „ტობოლის“ გამარჯვებით, ანგარიშით 3–0 დასრულდა. 2020 წლის 31 იანვარს ბალაევმა კლუბთან ორმხრივი თანხმობით „ტობოლი“ დატოვა.

2020 წლის 3 მარტს სფეხბურთო კლუბმა „ზირამ“ გამოაცხადა, რომ ბალაევი გუნდთან კონტრაქტზე ხელს 2019–20 წლების სეზონის ბოლომდე აწერდა. მან კლუბი სეზონის ბოლოს, კონტრაქტის ამოწურვის შემდეგ დატოვა.

2020 წლის 10 ივლისს ბალაევი შეუერთდა აღდამის „ყარაბაღს“.

საერთაშორისო კარიერა
ბალაევი აზერბაიჯანის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში პირველად 2013 წლის სექტემბერში, 2014 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის შესარჩევ ეტაპზე, ისრაელთან გასამართი მატჩისთვის გამოიძახეს. მისი დებიუტი ნაკრებში 2019 წლის 9 სექტემბერს, 2020 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის შესარჩევი ეტაპის მატჩში, ხორვატიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების წინააღმდეგ შედგა.

2017 წელს ბაქოში გამართულ ისლამის სოლიდარობის თამაშებზე იყო აზერბაიჯანის 23 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრების წევრი. ნაკრებთან ერთად მოიპოვა ტურნირზე ოქროს მედლის მოპოვება.

ბალაევის დებიუტი აზერბაიჯანის ეროვნულ ნაკრებში შედგა 2019 წელს, 2020 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის შესარჩევი ეტაპის შეხვედრაში, ხორვატიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების წინააღმდეგ.
კევორკ ჩავუში

კევორკ ღაზარიანი (; დ. 1870 წელი, მქტინკი, ბითლისის პროვინცია, ოსმალეთის იმპერია - გ. 28 მაისი, 1907 წელი, სულუხთან ახლოს, ბითლისის პროვინცია, ოსმალეთის იმპერია), საყოველთაოდ ცნობილი როგორც კევორკ ჩავუში — სომეხი ფედაების ლიდერი ოსმალეთის იმპერიაში და სომხეთის რევოლუციური ფედერაციის წევრი.

ადრეული ცხოვრება
კევორკ ჩავუში დაიბადა ფსანქის რაიონის სოფელ მქტინკში. მისი დაბადების ზუსტი თარიღი უცნობია, მაგრამ ითვლება, რომ იგი დაიბადა 1870 წელს. მან განათლება მიიღო არაქელოტის მონასტრის სკოლაში, სადაც გაიცნო არაბო (არაქელ ავედისიანი), ფედაების ერთ-ერთი პირველი ლიდერი. მან სკოლა დატოვა და შეუერთდა არაბოს მებრძოლების ჯგუფს. მას შემდეგ რაც არაბო დააპატიმრეს, ჩავუშმა მიაკვლია არაბოს მოღალატეს და მოკლა იგი. 1885-1888 წლებში ის გაემგზავრა ალეპოში და იქ იპოვა საცხოვრებელი. ის მუშაობდა იმისთვის, რომ საკმარისი თანხა შეეგროვებინა თოფის საყიდლად. ის დაბრუნდა ტარონში 1890 წელს და შეუერთდა მისი მეგობრის ჰამპარცუმ ,,მურად" ბოიაჯიანის სომეხი მებრძოლების ჯგუფს.

რევოლუციური საქმიანობა
1894 წელს მან მონაწილეობა მიიღო სასუნის წინააღმდეგობაში სულთან აბდულ ჰამიდის მიერ სომეხთა დევნის წინააღმდეგ. ბრძოლის დროს ჩავუში დაიჭირეს და 15 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს. მან მოახერხა ციხიდან გაქცევა 2 წლის შემდეგ და გაიქცა სასუნის მთებში, სადაც მეგობრებთან ერთად შეუერთდა სომხეთის რევოლუციური ფედერაციის პოლიტიკურ პარტიას.

1901 წელს კევორკი ანდრანიკ ოზანიანთან ერთად იბრძოდა წმიდა მოციქულთა მონასტრის ბრძოლაში. კევორკი მონაწილეობდა სასუნის მეორე წინააღმდეგობაში 1904 წელს. ამის შემდეგ, იგი გაემგზავრა ვასპურაკანის რეგიონში (ვანი) ანდრანიკთან და ჰამპარწუმ ბოიაჯიანთან ერთად, მაგრამ მალევე დაბრუნდა სასუნში. ის იქ ხელმძღვანელობდა სომხურ ძალებს 1904 წლიდან 1907 წლამდე.

1905 წლის შემოდგომაზე კევორკი დაქორწინდა ეგსოზე, სოფლის მეთაურის ქალიშვილზე. მათ ერთმანეთი 7 წლის განმავლობაში უყვარდათ, მაგრამ რევოლუციური საქმიანობის გამო ვერ შეძლეს დაქორწინება.კ ევორკს და ეგსოს ერთი ვაჟი ჰყავდათ, სახელად ვარტგეზი.

ცნობილია, რომ კევორკს კარგი ურთიერთობა ჰქონდა რეგიონის ზოგიერთ ქურთ ლიდერთან. ის ცდილობდა დაერწმუნებინა ისინი, რომ არ დამორჩილებოდნენ სულთან აბდულ ჰამიდის ბრძანებებს, რომელმაც ბევრი ქურთი გადაიბირა. ეს მცდელობა უშედეგო გამოდგა. სომხეთის რევოლუციური ფედერაციის მეოთხე მსოფლიო კონგრესზე, რომელიც გაიმართა 1907 წლის აპრილში, კევორკი აირჩიეს სასუნ-ვასპურაკანის პასუხისმგებელი ორგანოს წევრად, რომელიც ხელმძღვანელობდა პარტიის ყველა სამხედრო და რევოლუციურ საქმიანობას ოსმალეთის იმპერიის სომხურ პროვინციებში.

სიკვდილი
კევორკი და მისი მებრძოლები შევიდნენ სოფელ სულუხში 1907 წლის 25 მაისს. 27 მაისს მათ თავს დაესხნენ თურქები. მიუხედავად იმისა, რომ 84 ფედაისგან შემდგარმა ჯგუფმა მოკლა 120-ზე მეტი თურქი ჯარისკაცი და მათი მეთაური კეოსე ბინბაში, კევორკი დაიჭრა. მისმა ამხანაგებმა იგი დატოვეს ხიდის ქვეშ, მდინარე არაწანის ნაპირზე და სოფლის მცხოვრებლებს უთხრეს, რომ დაეცვათ იგი. მეორე დილით, 1907 წლის 28 მაისს, კევორკი იპოვა ქურთმა მთავარსარდალმა. ის გარდაიცვალა სასიკვდილო ჭრილობებით. მისი ცხედარი მოგვიანებით იპოვეს თურქმა ჯარისკაცებმა, რომლებმაც კევორკის გვამი გადაიტანეს მუშში, სადაც სომეხი მოსახლეობა მას სამი დღის განმავლობაში გლოვობდა და დაკრძალეს სომხურ სასაფლაოზე, ქალაქ კოგის მახლობლად.
წაბლიანის წმინდა გიორგის ეკლესია

წაბლიანის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ რველიდან დასავლეთის მიმართულებით 3-4 კილომეტრის მოშორებით, მდინარე ბანისხევის ზემოწელში ფიჭვნარით დაფარულ ტყეში. იგი სამნავიანი ბაზილიკის ტიპის ეკლესიაა, რომელსაც ადგილობრივი მოსახლეობა წაბლიანის წმიდა გიორგის ეკლესიის სახელით იცნობს. აღნიშნულ ეკლესიის ირგვლივ შემოვლებული ჰქონდაგალავანი, რომლის ნაშთიც შემორჩენილია. ტაძრისტერიტორიაზე რამდენიმე საფლავის ქვაც იხილვება. ეკლესიას შესასვლელი მხოლოდ სამხრეთიდან აქვს. ეკლესიამ ჩვენამდე ნანაგრევების სახით მოაღწია. ტაძრის კედლები 2-3 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი.
ვაჰე ვაჰიანი

ვაჰე-ვაჰიანი (დაბადებული სარქის აბდალიანი დ. 22 დეკემბერი, 1908 — გ. 19 აგვისტო, 1998) — სომეხი პოეტი, მწერალი, რედაქტორი, პედაგოგი და ორატორი.

პირადი ცხოვრება
ვაჰე ვაჰიანი დაიბადა 1908 წლის 22 დეკემბერს, თურქეთში. იყო ვაჭარი ჰაგოპ აბდალიანის და აზნივ ვართაბედიანის მეხუთე ვაჟი. ვაჰემ თავის დებთან და დებთან ერთად მოახერხა 1915 წლის სომხების გენოციდის დროს გადარჩენა. ბავშვობაში, ვაჰე თავისი ორი ძმისა და მამის მკვლელობის მოწმე გახდა, ეს მოგონებები მას სიცოცხლის ბოლომდე გაჰყვა. მან უმაღლესი განათლება მიიღო სტრუქტურულ ინჟინერიაში და 1930 წელს დაამთავრა ბეირუთის ამერიკული უნივერსიტეტი. მომდევნო ოთხი წლის განმავლობაში ის ასწავლიდა ფიზიკასა და მათემატიკას ბრუმანას საშუალო სკოლის უმაღლეს კლასებში, შემდეგ კი 1935 წელს იგი მიიწვიეს მელქონიის განათლების ინსტიტუტში, რომელიც ნიკოზიაში, კვიპროსში მდებარეობს. ინსტიტუტში იყო სომხური ენისა და ლიტერატურის ლექტორი.

1936 წელს, მელქონიანში, ვაჰე-ვაჰიანი შეხვდა აშხენ შადანს, რომელიც ასევე მასწავლებელი იყო, მასზე ვაჰემ 1938 წელს იქორწინა. მათ შეეძინათ სამი შვილი, წოლაკი, ვაჰრამი და შოგერი.

1955 წელს მისი მეუღლეს, აშხენი გარდაიცვალა, რამაც ვაჰე დიდად დაამწუხრა. გარდა პედაგოგობისა, იგი იბრძოდა, სომხური ლიტერატურისა და ხელოვნების სომხური გაზეთის ანის გამოსაცემად, რომლის გამოცემაც ცოტა ხნის განმავლობაში შემწყდარი იყო. 1968 წელს ვაჰე-ვაჰიანმა გამოაქვეყნა ლექსების სერია, რომელიც მან გარდაცვლილ მეუღლეს მიუძღვნა.

1957 წელს ვაჰე-ვაჰიანი დაქორწინდა ანაჰიდ თოფჯიანზე და მათ შეეძინათ ქალიშვილი, სახელად შილა (1958). მისი ლექსების წიგნი, (1990) ეძღვნება ანაჰიდს, მეუღლის მხარდაჭერისა და სიყვარულისთვის.

1976 წელს ვაჰე-ვაჰიანს მეუღლე ავტოავარიაში დაეღუპა, მან მეუღლის დაკარგვით გამოწვეული შოკი და მწუხარება 29 ლექსით შემდგარ წიგნში აღწერა, სახელწოდებით ძეგლი ვაჰრამის ხსოვნას (1977).

მან მოგვიანებით გაიგო, რომ მისი ვაჟი გარდაიცვალა. ამ დროს, ვაჰე ამერიკის შეერთებულ შტატებსა და კანადაში მოგზაურობდა, რათა ლიბანში დარჩენილ სომეხთათვის ფულადი სახსრები მოეპოვებინა.

განათლება
მან სწავლა ადგილობრივ „სომხურ ეროვნულ სკოლაში“ დაიწყო, თუმცა 1914 წელს დეპორტაციის გამო, მან განათლების მიღება ამ სკოლაში ვეღარ შეძლო. ბავშვობაში მას უწევდა თურქი ტერორისტების გავლენის ქვეშ ცხოვრება, რაც აისახა კიდეც მის ლიტერატურაში.

სომეხთა გენოციდისგან გადარჩენილს თურქეთის დატოვება მოუხდა, იგი აინთაბში დაბრუნდა, სადაც დადიოდა ადგილობრივ „ვართანიანის სკოლაში“. 1921 წელს საბოლოოდ დასახლდნენ ალეპოში (სირია), სადაც სწავლა განაგრძო სომხურ ევანგელურ სკოლაში, მოგვიანებით სკოლას ალეპოს კოლეჯი ეწოდა. 1925 წელს ჩაირიცხა ბეირუთის ამერიკულ უნივერსიტეტში, სადაც 1930 წელს მიიღო სტრუქტურული ინჟინერიის ბაკალავრის ხარისხი.

კარიერა
1931 წელს მან დაიწყო მათემატიკის, ფიზიკისა და ქიმიის სწავლება ბრუმანას საშუალო სკოლაში, ლიბანში. 1935 წელს იგი მიიწვიეს სომხური ენისა და ლიტერატურის თანამდებობაზე, მელკონის საგანმანათლებლო ინსტიტუტში .

1946 წლის შემოდგომაზე ის გადავიდა ბეირუთში, სადაც ყოველთვიურად გამოდიოდა სომხური ლიტერატურისა და ხელოვნების გაზეთი ანი.
1947 წელს იგი დაინიშნა სომხური ენისა და ლიტერატურის პედაგოგად, ბეირუთის უმაღლეს სასწავლებლებში. ამ სამუშაოს იგი ნახევარ განაკვეთზე ასრულებდა.