iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
თეთრი ვარდი

თეთრი ვარდი — ნაციზმის წინააღმდეგ მებრძოლი საიდუმლო ორგანიზაცია გერმანიაში, დაარსდა 1942 წლის ივნისში. ორგანიზაცია მიზნად ისახავდა გერმანელი ხალხის, განსაკუთრებით კი ახალგაზრდობის გამოფხიზლებას ნაცისტური პროპაგანდის გავლენისაგან.
ბრძოლა ნაციზმის წინააღმდეგ
ნაცისტურ გერმანიაში მეორე მსოფლიო ომის დროს არსებობდა ორგანიზებული წინააღმდეგობის ცენტრი, რომელიც "თეთრი ვარდის" სახელწოდებითაა ცნობილი. მისი სულის ჩამდგმელები მიუნხენის უნივერსიტეტის მედიცინის ფაკულტეტის სტუდენტები — ჰანს შოლი და ალექსანდერ შმორელი იყვნენ. "თეთრი ვარდის" საქმიანობა ემსახურებოდა გერმანელი ხალხის გამოფხიზლებას ნაცისური პროპაგანდის გავლენისაგან. 1942 წლის ივნისში შოლმა და შმორელმა დაბეჭდეს ოთხი მოწოდების ფურცელი გერმანელი საზოგადოებისადმი, სადაც ისინი ქრისტიანული მორალისა და ჰუმანისტური ეთიკის პრინციპებიდან გამომდინარე, გმობდნენ ნაციონალ-სოციალისტური პარტიის საქმიანობას. მოგვიანებით შოლს და შმორელს შეუერთდნენ შოლის 21 წლის და სოფი და მეგობრები — კრისტოფ პრობსტი და ვილი გრაფი. 1942 წლის დეკემბერში ორგანიზაციას შეუერთდა სტუდენტების მენტორი, ფილოსოფიის პროფესორი კურტ ჰუბერი. ტოტალიტარული რეჟიმის პირობებში სტუდენტებმა მოწოდების 15 000-მდე ეგზემპლარი დაბეჭდეს. ფურცლები ვრცელდებოდა არა მხოლოდ მიუნხენში, არამედ ვენაში, შტუტგარტსა და ლინცში. "თეთრი ვარდის" მოწოდებათა გავრცელება გესტაპოსთვისაც მალევე გახდა ცნობილი და 1943 წლის თებერვალში შეიქმნა სპეციალური დანაყოფი, რომელსაც ფურცლების წარმომავლობის საკითხი უნდა დაედგინა. 1943 წლის 18 თებერვალს, მიუნხენის უნივერსიტეტში ფურცლების დაყრისას უნივერსიტეტის ზედამხედველმა შენიშნა ჰანს და სოფი შოლები, რომლებიც პოლიციამ მაშინვე დააპატიმრა. გამოძიებამ დაადგინა "თეთრი ვარდის" სხვა წევრთა ვინაობაც. ჰანს შოლს აღმოუჩინეს კრისტოფ პრობსტის ხელწერილი წარწერით "ჰიტლერი და მისი რეჟიმი უნდა დაეცეს, ამით გერმანია გადარჩება". თებერვალს პრობსტი ინსბრუკში დააკავეს. 22 თებერვალს სახალხო სასამართლომ როლანდ ფრაისლერის თავმჯდომარობით,სიკვდილი მიუსაჯა სამივე დაკავებულს. იმავე დღს სამივე მათგანს თავები მოჰკვეთეს. რამდენიმე დღის შემდეგ დააპატიმრეს ორგანიზაციის დანარჩენი წევრებიც, რომელთა სასამართლო 1943 წლის 19 აპრილს გაიმართა. პროფესორი კურტ ჰუბერი, ვილი გრაფი და ალექსანდერ შმორელი სიკვდილით დასაჯეს. "თეთრი ვარდი" სახეცვლილი ფორმით არსებობას განაგრძობდა ჰამბურგში . 1942 წელს შოლისა და შმორელის მეგობარმა გოგონამ ტრაუტე ლაფრენცმა მიუნხენიდან მესამე მოწოდება წაიღო ჰამბურგში და სკოლის მეგობარ ჰაინც კუხარსკისთან ერთად გაავრცელა. გესტაპომ კუხარსკი 1945 წლის 17 აპრილს დაიჭირა. სასამართლომ მას სიკვდილი მიუსაჯა, თუმცა, აღსრულებამდე, ტრანსპორტირებისას, ინგლისელებმა გერმანელებზე შეტევა მოაწყვეს და კუხარსკიმ გაქცევა მოახერხა. მან 2000 წლამდე იცოცხლა. ტრაუტე ლაფრენცი დღესაც ცოცხალია.
ათანასე აღმსარებელი

ათანასე აღმსარებელი (გ. 821) — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 22 თებერვალი, ახალი სტილით — 6 მარტი.

ათანასე დაიბადა კონსტანტინეპოლში. მას ბავშვობიდანვე სურდა თავი უფლისთვის მიეძღვნა. როცა სრულწლოვანი გახდა, ნიკომედიაში მოციქულთა თავთა სახელობის მონასტერში წავიდა. მისი მსახურების ამბავი სამეფო კარზეც შეიტყვეს. ხატმებრძოლი იმპერატორის, ლეონ სომეხის (813-820) მმართველობისას მართლმადიდებელი სარწმუნოების დამცველი ათანასე აწამეს, დევნეს და შეავიწროვეს. ათანასე აღმსარებელი გარდაიცვალა 821 წელს.
სტრატონ ლამფსაკოსელი

სტრატონ ლამფსაკოსელი (; დ. ძვ. წ. 340 — გ. ძვ. წ. 270/268) — ძველი ბერძენი ფილოსოფოსი, პერიპატეტიკოსთა სკოლის თვალსაჩინო წარმომადგენელელი. 18 წელი ამ სკოლის მეთაური იყო. მისი მრავალი თხზულებიდან შემორჩენილია მხოლოდ ფრაგმენტები. სტრატონი პერიპატეტიკოსთა შორის გამოირჩევა მატერიალური პოზიციით, ღმერთისა და ტელეოლოგიის უარყოფით. „ყოველი არსებული“, მისი აზრით, „ბუნების მიერ არის შექმნილი“. რისიმე წარმოქმნის საფუძვლად მიიჩნევდა სითბოს და სიცივეს. სტრატონი ანგარიშს უწევდა დემოკრიტეს ატომისტიკას. აზროვნების საფუძვლად გრძნობადს თვლიდა, ბუნების მეცნიერულ კვლევაში დიდ ადგილს უთმობდა ექსპერიმენტს. დიდია მისი გავლენა ალექსანდრიული სკოლის მოაზროვნეებზე.
პერიპატეტიკოსთა სკოლა

პერიპატეტიკოსთა სკოლა ( — ვსეირნობ) — არისტოტელეს მიერ ლეიკეიონში დაარსებული სკოლა; სახელი დაერქვა არისტოტელეს ჩვეულების გამო — ესეირნა ლექციის დროს. პერიპატეტიკოსთა სკოლის ისტორიას 3 პერიოდად ყოფენ: პირველ პერიოდში სკოლა ემყარებოდა არისტოტელეს პრინციპებს (თეოფრასტე, ევდემელ როდოსელი და სხვა), პერიოდში ცდილობნენ არისტოტელეს ტელეოლოგიზმის საპირისპიროდ მოვლენატა მატერიალურ ახსნას (სტრატონ ლამფსაკოსელი და სხვა), პერიოდში კი ძირითადად არისტოტელეს კომენტირებას ეწეოდნენ.
კაა

კაა (ასევე ჰორ კაა) — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) პირველი დინასტიიდან, რომელიც მეფობდა ადრეული სამეფოს პერიოდში. კაა დაახლოებით ძვ.წ. 2900-იან წლებში მეფობდა და 33 წელი იმეფა. ეგვიპტოლოგი მანეთონი მას ბიენეხესის სახელით მოიხსენებს და წერს, რომ ის 26 წლის მანძილზე მეფობდა. მანეთონის ნაშრომების სხვადასხვა ასლებში კაა მოხსენიებული ელინისტური სახელებით უბიენთისი და ვიბენთისი.
რენე ანდრიანარივუ

რენე ტანტელი გაბრიუ ანდრიანარივუ (; დ. 25 მაისი, 1954) — მადაგასკარელი პოლიტიკოსი, მადაგასკარის პრემიერ-მინისტრი 1998 წლის 23 ივლისიდან 2002 წლის 31 მაისამდე; პრეზიდენტ დიდიე რაცირაკას მმართველობისას.

რაცირაკას პირველი ვადით პრეზიდენტის პოსტზე ყოფნისას (მეორე რესპუბლიკა), ანდრიანარივუ მუშაობდა მთავრობაში მრეწველობის, ენერგეტიკისა და მაღაროების მინისტრად.

1996 წელს საპრეზიდენტო არჩევნებში რაცირაკას გამარჯვების შემდეგ, ანდრიანარივუ გახდა ვიცე-პრემიერი ეკონომიკისა და ფინანსების მიმართულებით პრემიერ-მინისტრ პასკალ ჟოზეფ რაკუტუმავუს მთავრობაში 1997 წლის 27 თებერვლიდან. იგი იყო სამი ვიცე-პრემიერ-მინისტრიდან ერთ-ერთი პიეროტ რაჯაონარიველოსა და ერიზო რაზაფიმაჰალეოსთან ერთად. მომდევნო საპარლამენტო არჩევნები ჩატარდა 1998 წლის მაისში. ანდრიანარივუ შერჩეულ იქნა ახალ პრემიერ-მინისტრად პრეზიდენტ რაცირაკას მიერ. ამ პოსტზე მან რაკუტუმავუ შეცვალა. 2002 წელს დიდიე რაცირაკასა და მარკ რავალომანანას შორის მიმდინარე საარჩევნო დავებისას, რის შედეგადაც რაცირაკა იძულებული გახდა ქვეყნიდან გაქცეულიყო, 22 თებერვალს რავალომანანას მიერ თავის პრეზიდენტად გამოცხადების საპასუხოდ, ანდრიანარივუმ რაცირაკას მიერ დაწესებული საგანგებო მდგომარეობა გამოაცხადა. მომდევნო თვეებში ორი კონკურენტი მთავრობა კუნძულზე კონტროლის დამყარებისათვის იბრძოდა. 2002 წლის 27 მაისს რავალომანანას ძალები შეიჭრნენ ანტანანარივუში მდებარე პრემიერ-მინისტრის რეზიდენციაში — დედაქალაქის უკანასკნელ შენობაში, რომელსაც ჯერ კიდევ რაცირაკას მთავრობა აკონტროლებდა და ანდრიანარივუ დააკავეს. რეზიდენცია რავალომანანას პრემიერ-მინისტრმა, ჟაკ სილამ დაიკავა. საპასუხოდ, რაცირაკამ უარი განაცხადა ანდრიანარივუს გათავისუფლებამდე დაგეგმილ მოლაპარაკებებში მონაწილეობის მიღებაზე. ხოლო 24 დეკემბერს დამნაშავედ ცნეს სახსრების გაფლანგვისა და ძალაუფლების მითვისების ბრალდებებში და 12 წლის განმავლობაში შრომა მიუსაჯეს. ასევე, დაეკისრა 42 მილიარდი მალაგასური ფრანკის,

2007 წლის 11 ივნისს, საფრანგეთში, ანდრიანარივუ შეხვდა ყოფილ პრეზიდენტ ალბერტ ზაფის. წინა დღეებში ზაფი, ასევე, შეხვდა რაცირაკასა და ყოფილ ვიცე-პრემიერ პიეროტ რაჯაონარიველოს. ანდრიანარივუ და რაცირაკა კვლავ შეხვდნენ ზაფის 25 ივნისს.
ბანდერელები

ბანდერელები — უკრაინელი ნაციონალისტები. იბრძოდნენ საბჭოთა კავშირისა და ნაცისტური გერმანიის წინააღმდეგ. მათი მიზანი იყო დაპყრობილი ერების გათავისუფლება.
ბანდერა და ბანდერელები
1929 წელს ვენაში უკრაინელ ნაციონალისტთა ორგანიზაცია (ოუნ) შეიქმნა. მისი მიზანი იყო ყველა უკრაინული მიწის გაერთიანება. 1938 წელს საბჭოთა ჩეკისტებმა როტერდამში მოკლეს ოუნ-ის დამაარსებელი პოლკოვნიკი ევგენი კონოვალეცი. ამის შემდეგ ოუნ-ის შიგნით უთანხმოება გამძაფრდა, რაც 1940 წელს ორგანიზაციის დაშლით დასრულდა. ორგანიზაციის ახალგაზრდულმა ფრთამ, რომელიც სტეპან ბანდერას გარშემო იყო შემოკრებილი, საკუთარი ორგანიზაცია შექმნა, სახელწოდებით ოუნ-რევოლუციური. მის წევრებს შემდგომში ბანდერელები უწოდეს. 1941 წლის 30 ივნისს გერმანელებმა ლვოვი აიღეს. იმავე დღეს ბანდერელებმა უკრაინის დამოუკიდებლობა გამოაცხადეს და დროებითი მთავრობა შექმნეს. მან სულ ორ დღეს იარსება. გერმანელებმა მისი წევრების უმრავლესობა დააპატიმრეს. სტეპან ბანდერა ზაკსენჰაუზენის საკონცენტრაციო ბანაკში მოათავსეს. პასუხად, ბანდერელებმა შეიარაღებული ბრძოლა გააჩაღეს როგორც ჰიტლერელი, ასევე რუსი დამპყრობლების წინააღმდეგ. 1943 წელს ბანდერელებს უამრავი ქართველი, შუააზიელი, აზერბაიჯანელი და სომეხი შეუერთდა. წერდა სტეპან მუდრიკი. 1944 წლისთვის უპა-ს წევრთა რიცხვმა 480 ათასს მიაღწია. მის შეიარაღბაში იყო ტანკები, ქვემეხები და ნაღმტყორცნები. ის უკრაინის ტერიტორიის ერთ მესამედს აკონტროლებდა.
ემანუელ რაკუტუვაჰინი

ემანუელ რაკუტუვაჰინი (; დ. 16 აგვისტო, 1938 — გ. 1 ივლისი, 2020) — მადაგასკარელი პოლიტიკოსი, მადაგასკარის პრემიერ-მინისტრი 1995 წლის 30 ოქტომბრიდან 1996 წლის 28 მაისამდე.

პოლიტიკური კრიზისისა და მადაგასკარის მესამე რესპუბლიკის გამოცხადების კონტექსტში, 1995 წლის 30 ოქტომბერს რაკუტუვაჰინი ქვეყნის პრემიერ-მინისტრად დაინიშნა იმ იმედით, რომ პრეზიდენტსა და მთავრობას შორის არსებული დაპირისპირება დასრულდებოდა, თუმცა მან საპარლამენტო რიგებში წესრიგის დამყარება ვერ შეძლო, ამიტომ 1996 წლის 17 მაისს ეროვნულმა ასამბლეამ 109 ხმით 15-ის წინააღმდეგ მას უნდობლობა გამოუცხადა.

როგორც პრეზიდენტ ალბერტ ზაფის ახლო მოკავშირე და პარტია „დემოკრატიისა და განვითარების ეროვნული კავშირის“ პრეზიდენტი, 2009 წლის 6 ოქტომბერს დაინიშნა მადაგასკარის ვიცე-პრეზიდენტად, რაც 2009 წლის პოლიტიკური კრიზისის მოგვარებას ისახავდა მიზნად.
პასკალ ჟოზეფ რაკუტუმავუ

პასკალ ჟოზეფ რაკუტუმავუ (; დ. 1 აპრილი, 1934— გ. 14 დეკემბერი, 2010) — მადაგასკარელი პოლიტიკოსი, მადაგასკარის პრემიერ-მინისტრი 1997 წლის 21 თებერვლიდან 1998 წლის 23 ივლისამდე.

პასკალ ჟოზეფ რაკუტუმავუ დაიბადა ანტანანარივუში; იყო ფინანსთა და ეკონომიკის მინისტრი 1982-დან 1989 წლამდე და პრეზიდენტ დიდიე რაცირაკას სპეციალური მრჩეველი 1989-1993 წლებში. მაგრამ პოლიტიკური კრიზისის დროს, რომელიც წარმოიქმნა პრეზიდენტ რაცირაკასა და ოპოზიციის კანდიდატ მარკ რავალომანანას შორის, მან, როგორც გუბერნატორმა, მომხდარს მიუღებელი უწოდა და ნეიტრალური პოზიცია დაიკავა. საბოლოოდ, როდესაც რავალომანანამ გაიმარჯვა, რაკუტუმავუ სხვა გუბერნატორების მსგავსად არ დაუსჯიათ.
იმიტაციის თამაში

იმიტაციის თამაში — 2014 წლის ამერიკული, ისტორიული ფილმი, რომელიც ასახავს მათემატიკოსი და ლოგიკოსი ალან ტიურინგის მოღვაწეობას მეორე მსოფლიო ომის დროს. ალანი ცდილობდა გაეტეხა გერმანელების სამხედრო შიფრი „“, რომლითაც ისინი სარგებლობდნენ. ფილმმა მიიღო ოსკარი საუკეთესო ადაპტირებული სცენარისთვის.

როლებში
ბენედიქტ კამბერბეჩი — ალან ტიურინგი
კირა ნაიტლი — ჯოან კლარკი
მეთიუ გუდი — ჰიუ ალეგზანდერი
ალენ ლიჩი — ჯონ კეინკროსი
მეთიუ ბირდი — პიტერ ჰილტონი
რორი კინერი — დეტექტივი ნოკი

ინტერნეტში
ჩარლზ ლემი

ჩარლზ ლემი (; დ. 10 თებერვალი, 1775 — გ. 27 დეკემბერი, 1834) — ინგლისელი მწერალი. 1794 წელს გამოაქვეყნა პირველი სონეტები. 1801-02 წლებში გამოვიდა ლემის პიესა „ჯონ ვუდვილი“. თავის დასთან (მერი ლემი) ერთად გამოაქვეყნა „შექსპირის პიესების მიხედვით დაწერილი მოთხრობები“ (1807), „საბავშვო პოეზია“ (1808) და სხვა. მნიშვნელოვანია მისი ესეები უილიამ შექსპირისა და უილიამ ჰოუგართის შესახებ.
შარლ რაბემანანძარა

შარლ რაბემანანძარა (; დ. 9 ივნისი, 1947; ანტანანარივუ) — მადაგასკარის პრემიერ-მინისტრი 2007-2009 წლებში. მოვალეობის შესრულებას შეუდგა 2007 წლის 20 იანვარს პრეზიდენტ მარკ რავალომანანას მეორე ვადით მმართველობის დასაწყისში. რავალომანანას პირველი ვადით მმართველობისას რაბემანანძარა იყო პრეზიდენტის სამხედრო კაბინეტის ხელმძღვანელი 2004 წელს, მოგვიანებით კი, 2005 წლის 28 ნოემბერს, დასახელდა შინაგან საქმეთა და ადმინისტრაციული რეფორმის მინისტრად. პრემიერ-მინისტრის პოსტის დაკავების შემდეგ, რაბემანანძარამ შეინარჩუნა შინაგან საქმეთა მინისტრის თანამდებობა ახალ მთავრობაში, რომელიც 2007 წლის 25 იანვარს ჩამოყალიბდა.

2007 წლის სექტემბრის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ, იმავე წლის 27 ოქტომბერს რაბემანანძარამ ჩამოაყალიბა ახალი მთავრობა, რომელშიც შეინარჩუნა პრემიერ-მინისტრისა და შინაგან საქმეთა მინისტრთა თანამდებობები.

რაბემანანძარა რავალომანანას მსგავსად იმერინელია. იგი, აგრეთვე, არის მადაგასკარის არმიის გენერალი.
რაქიტი

რაქიტი ( — ხერხემალი) — ჰიპოვიტამინოზი, ავიტამინოზი, ორგანიზმში ვიტამინის ნაკლებობით გაპირობებული ჩვილ ბავშვთა დაავადება.

დაავადების მოკლე აღწერა
ახასიათებს ნივთიერებათა ცვლის მოშლა. პირველად აღწერა ფ. გლისონმა 1650 წელს. რაქიტი ვითარდება ბავშვის საკვებში ვიტამინის ნაკლებობის ან ორგანიზმში ამ ვიტამინის სინთეზის დარღვევის შედეგად, რასაც იწვევს ულტრაიისფერი სხივების ნაკლებობა. რაქიტის დროს სისხლში ქვეითდება ფოსფორისა და კალციუმის რაოდენობა, მატულობს ტუტე ფოსფატაზის აქტივობა, ქსოვილებში, სისხლის პლაზმასა და შარდში ციტრატების რაოდენობა კლებულობს, ხოლო ამინომჟავების რაოდენობა შარდში მატულობს. კალციუმის ნაკლებობას მოჰყვება პარათირეოიდული ჯირკვლების ფუნქციის გაძლიერება. ყველა ამ ცვლილების შედეგად ირღვევა კალციუმის ცვლა სისხლსა და ძვლის ქსოვილს შორის.

მიმდინარეობა და სიმპტომები
რაქიტის პირველი ნიშნები ჩვეულებრივ თავს იჩენს 2 თვის ასაკში. ბავშვი მოუსვენარი ხდება, ერღვევა ძილი, აწუხებს ოფლიანობა; მოგვიანებით ქვეითდება კუნთების ტონუსი, რის გამოც ბავშვს მუცელი უდიდდება, თავის ქალას ძვლები და ყიფლიბანდები ურბილდება; დიდდება შუბლისა და თხემის ბორცვები; ნეკნები რბილდება და მრუდდება, გულმკერდი ვიწროვდება (ქათმის გულმკერდი). მოგვიანებით დეფორმირდება ლულოვანი ძვლები. ირღვევა კბილების ამოჭრის ვადები და თანმიმდევრობა. მკურნალობის გარეშე რაქიტული ცვლილებები პროგრესულად ვითარდება; ჩონჩხის დეფორმაცია მთელი სიცოცხლის მანძილზე რჩება.

პროფილაქტიკა
ბავშვის კვების რეჟიმის დაცვა; მზეზე და ჰაერზე ხანგრძლივი ყოფნა; 1,5 თვიდან მასაჟი და ვარჯიში; ზამთარში ვიტამინის მიღება, თევზის ქონი და სხვა.

მკურნალობა
 ვიტამინის და ციტრატების მიღება.
კონდოლის ნათლისმცემლის ეკლესია

კონდოლის ნათლისმცემლის ეკლესია — დარბაზული ტიპის სამნავიანი ბაზილიკა. მდებარეობს თელავის მუნიციპალიტეტის სოფ. კონდოლში.

პირველად შესწავლილი იყო 1922 წლის 12 ნოემბერს, ხოლო აზომვითი სამუშაოები შესრულდა 1933 წლის 25 დეკემბერს. ეკლესია გარემონტდა საუკუნეში.

ეკლესია თავისი ფორმებით ვიწროა, სიგრძეში კი გრძელი. გაცილებით ვიწროა გვერდითა ნავები, რომელთაგან აღმოსავლეთი სარკმლები მრუდეთაა გაჭრილი. აღნიშნული შესაძლებელია გამოწვეული ყოფილიყო ძეგლის გადაკებისას გამოწვეული ცვლილებით. ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს, სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. მიუხედავად იმისა რომ ეკლესია სიგრძეში საკმაოდ გრძელია მასში მხოლოდ ორი წყვილი სვეტია. თავისი ფორმებით კონდოლის ეკლესია წააგავს ხაშმისა და ხირსის ეკლესიებს.
იბნ ჰაზმი

აბუ მუჰამმად 'ალი იბნ აჰმად იბნ სა'იდ იბნ ჰაზმ ალ-ანდალუსი აზ-ზაჰირი (; დ. 7 ნოემბერი, 994, კორდოვა, კორდოვის სახალიფო — გ. 15 აგვისტო, 1064, მონტიხარი, უელვას ახლოს, სევილიის ტაიფა), შემოკლებით იბნ ჰაზმი — ანდალუსიელი მეცნიერი და რელიგიური მოღვაწე. ზაჰირი მაზჰაბის წარმომადგენელი და ერთ-ერთი ლიდერი.

ბიოგრაფია
იბნ ჰაზმი წარჩინებულ ოჯახში დაიბადა. მამამისი სა'იდი კორდოვის ხალიფა ჰიშამ -ს კარზე ვეზირად მსახურობდა. ოჯახი სპარსულ წარმოშობას მიაწერდა თავს, თუმცა ზოგიერთი მკვლევარის აზრით, ისინი გამუსლიმებული მონტიხარელი ესპანელებისგან წარმოდგებოდნენ. თავად იბნ ჰაზმიც მონაწილეობდა პოლიტიკურ ცხოვრებაში და იყო ვეზირი აბდ არ-რაჰმან -სა და ჰიშამ -ის კარზე. სახალიფოს დაცემის შემდეგ, 1020-იანი წლების ბოლოს იბნ ჰაზმს სდევნიდნენ და დააპატიმრეს კიდეც. ამიტომ გაერიდა პოლიტიკურ ცხოვრებას და კუნძულ მალიორკას შეაფარა თავი.

შემდგომ იგი მონტიხარში, თავის საგვარეულო მამულში დასახლდა, სადაც სამეცნიერო მოღვაწეობით იყო დაკავებული სიცოცხლის ბოლომდე. მას სხვადასხვა სფეროში 400-ზე მეტი ნაშრომი აქვს, მათგან 40-მა ჩვენამდეც მოაღწია, რადგან მათი უმრავლესობა იბნ ჰაზმის პოლიტიკურმა და რელიგიურმა ოპონენტებმა გაანადგურეს.

შეხედულებები
რელიგია
იბნ ჰაზმი დიდი ხნის განმავლობაში მოღვაწეობდა ხალიფას კარზე და უწევდა პოლიტიკურ ინტრიგებში მონაწილეობა. ამის გამო იგი მოწმე გახდა ადამიანის ბუნების ყველაზე უფრო ბნელი მხარეებისა და პოლიტიკიდან ჩამოშორების ერთ-ერთი მიზეზიც სწორედ ეს იყო, რომ მისი აზრით, ადამიანს თავშესაფრის პოვნა მხოლოდ ღმერთთან შეეძლო.

თავდაპირველად იბნ ჰაზმი, ისევე როგორც ანდალუსიისა და მაღრიბის მცხოვრებთა უმრავლესობა, მალიქი მაზჰაბის მიმდევარი იყო, რაც მოგვიანებით შაფი'ი მაზჰაბზე, ხოლო საბოლოოდ ზაჰირიზე შეიცვალა. მასთან ერთად მოღვაწეობდა აბუ ლ-ხიიარ ად-დავუდი აზ-ზაჰირი, თუმცა ისინი 1029 წელს გააძევეს კორდოვის მთავარი მეჩეთიდან მალიქიტებმა.

იგი ეწინააღმდეგებოდა რელიგიის ფილოსოფიურ გააზრებას, ღმერთის სახელ-თვისებების ალეგორიულ განმარტებებსა და ეზოთერულ თაფსირს.

ფიზიკა
იბნ ჰაზმს მიაჩნდა, რომ ბგერას გააჩნია სიჩქარე, რასაც კორდოვის მეჩეთში ექოს დაგვიანების, ასევე ელვასა და ქუხილს შორის დროის განსხვავების საფუძველზე ამტკიცებდა. იგი ასევე ამტკიცებდა, რომ ქუხილს ელვა იწვევდა.

ასტრონომია
იბნ ჰაზმი უარყოფდა თავისი დროის ვარსკვლავთმრიცხველების შეხედულებას, თითქოსდა ციურ სხეულებს გააჩნდათ სული ან გონება, და მათ რაიმე გავლენის მოხდენა შეეძლოთ ადამიანის ბედ-იღბალზე. მისი აზრით, გამოყენებული სიტყვა „იუქავვირუ“ (; ჩაახვევს, რაც მესამე პირის უღლებაა ფორმის ზმნიდან "ქუვვირათ" ჩახვევა, რაც ენათესავება იგივე ძირის სიტყვას „ქურ“ ბურთი) პირდაპირ მიანიშნებდა დედამიწის სფეროსებურებასა და ამის გამო დღე-ღამის ცვალებადობაზე. მისი გამოთვლებით დედამიწის გარშემოწერილობა 40253,4 კმ ექვივალენტი იყო, რაც 200 კმ-თი მეტია ეკვატორის რეალურ სიგრძეზე, 40,075 კმ-ზე.

ქალები
იბნ ჰაზმს მიაჩნდა რომ ქალები შესაძლოა ყოფილიყვნენ ისლამის მოციქულები, ასევე პოლიტიკური ლიდერები.

ნაშრომები
იბნ ჰაზმს ეკუთვნის ოთხასამდე ნაშრომი, რომლებიც დიდი ნაწილიც განადგურდა. ნაშრომების რაოდენობით მას მხოლოდ მუჰამმად ატ-ტაბარი აჭარბებს. მათ შორისაა:
„რელიგიების, სექტებისა და ერესების განმასხვავებელი“ , სხვადასხვა რელიგიური თეოლოგიური და ფიზიკური შეხედულებების ანალიზი.
„მტრედის სამკაული“ , სასიყვარულო პოემა.
„სიტკბოება მტკიცებულებებისა და ტექსტების კრებულის განმარტებისა“ , ტრაქტატი ისლამური სამართლის შესახებ.
მიხეილ გომიაშვილი

მიხეილ (მიშა) გომიაშვილი (დ. 23 მარტი, 1961, თბილისი — გ. 12 სექტემბერი, 2022, იქვე) — ქართველი კინოსა და თეატრის მსახიობი.

მიხეილ გომიაშვილი დაიბადა 1961 წლის 23 მარტს. 1986 წელს დაასრულა საქართველოს შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამსახიობო ფაკულტეტი. 1994-2022 წლებში იყო მარჯანიშვილის თეატრის სამსახიობო დასში. მიღებული აქვს „ოქროს ნიღაბის“ საერთაშორისო თეატრალური ფესტივალის გრან-პრი სპექტაკლებში „მამა“ და „-ხელოვნება“.

ფილმოგრაფია
1992: „ხაფანგი“ რეჟ. ალექსანდრე (ალეკო) ნინუა
1993: „ბედიანი“ რეჟ. გიორგი ლევაშოვ-თუმანიშვილი
2000: „სიყვარული ვენახში“ (გიორგი) რეჟ. გიორგი შენგელაია
2000: „ძვირფასო მ.“ რეჟ. ოთარ შამათავა
2001: „ანთიმოზ ივერიელი“ (მავროკორდატი) რეჟ. გიული ჭოხონელიძე
2003: „ჭერი ანუ დაუმთავრებელი ფილმის მასალა“ რეჟ. რეზო ესაძე
2003: „არის ასეთი ქვეყანა“ რეჟ. ლევან ანჯაფარიძე
2003: „ყავა და ლუდი“ (კოკა ჯაფარიძე) რეჟ. ზაზა ბუაძე, ლევან კიტია
2003: „6 და 7 (მისტიკური დრამა, ადამი და ევას სულიერ ისტორიაზე)“ რეჟ. გენო ცაავა
2004: „მთვარიანი ველის სერენადა“ რეჟ. ზაზა ბუაძე
2005:„პირველი ღმერთის შემდეგ“
2006: „ორი მუსიკოსი“ რეჟ. ნიკოლოზ ბეჟანიშვილი
2009:„კონფლიქტის ზონა (გასეირნება ყარაბაღში 2)“ (მამაო) რეჟ. ვანო ბურდული
2010: „რენე მიდის ჰოლივუდში“ (ავი) ალექსანდრე (ალეკო) ცაბაძე
2010: „უშენოდ მგონი მოვკვდები“ რეჟ. ლევან თუთბერიძე
2011: „დარჩი ჩემთან“ რეჟ. ზაზა ურუშაძე
2011: „აგვისტოს 5 დღე“ (ანტონ მედოევი, თათიას მამა) რეჟ. რენი ჰარლინი
2012: „ყველა წავიდა“ (დალაქი) რეჟ. გიორგი ფარაჯანოვი
2014: „პრეზიდენტი“ რეჟ. მოჰსენ მაჰმალბაფი
2017: „მტრები“ რეჟ. გიორგი ღაჭავა
2018: „კახეთის მატარებელი“ რეჟ. ლალი კიკნაველიძე

პრიზები
მესტიის მოკლემეტრაჟიანი და მთის ფილმების პირველი საერთაშორისო კინოფესტივალის პრიზი მამაკაცის როლის საუკეთესო შესრულებისათვის ფილმში „კახეთის მატარებელი“, 2021
დეზირე რაკუტუარიძაუნა

დეზირე რაკუტუარიძაუნა (; დ. 19 ივნისი, 1934) — მადაგასკარელი პოლიტიკოსი და სამხედრო ოფიცერი – ვიცე-პოლკოვნიკი, მადაგასკარის პრემიერ-მინისტრი 1977 წლის 1 აგვისტოდან 1988 წლის 12 თებერვლამდე; პრეზიდენტ დიდიე რაცირაკას მმართველობისას. მან ამ პოსტზე ჟიუსტინ რაკუტუნიაინა შეცვალა. ასევე, მონაწილეობდა 1996 წლის ნოემბრის საპრეზიდენტო არჩევნებში, რომელშიც 15 კანდიდატს შორის უკანასკნელი პოზიცია დაიკავა ხმათა 0,37%-ით, რამაც წერტილი დაუსვა მის პოლიტიკურ კარიერას.
ბელადი ჯოზეფი

ბელადი ჯოზეფი (დ. 3 მარტი, 1840, ორეგონი — გ. 21 სექტემბერი, 1904, ვაშინგტონი) — ნეზ პერსეს ინდიელთა ტომის ბელადი, იბრძოდა ამერიკელთა წინააღმდეგ. ამერიკულმა პრესამ მას „წითელი ნაპოლეონი“ უწოდა.

ბრძოლა თავისუფლებისთვის
1860 წლიდან აგორებული ოქროს ციებ-ცხელება სულ უფრო ავიწროვებდა ინდიელებს. სულ რაღაც 2 წელიწადში 18 ათასი ახალმოსახლე დამკვიდრდა ნეზ პერსეს მიწაზე. ფედერალურმა ხელისუფლებამ ტომის ტერიტორია 10-ჯერ შეამცირა, 1875 წელს კი გადაწყვიტაა ინდიელთა გადასახლება აიდაჰოს მცირე რეზერვაციაში. ჯოზეფი ითვალისწინებდა არსებულ მდგომარეობას და აიდაჰოში გადასვლას დათანხმდა. მაგრამ უკმაყოფილო ახალგაზრდა ნეზ პერსელები თავს დაესხნენ ამერიკელთა დასახლებას. ნეზ პერსეს ომი დაიწყო. არმიის რეაგირების შიშით ჯოზეფმა უკან დაიხია და თავისი ტომი გახიზნა. 700 ნეზ პერსელიდან მეომართა რიცხვი 200-ს თუ აღწევდა, დანარჩენები ქალები, ბავშვები და მოხუცები იყვნენ. ჯოზეფი იმედოვნებდა ამერიკელებთან მოლაპარაკებას და კონფლიქტის მშვიდობიანად მოგვარებას, მაგრამ ტომის საბჭოზე უმრავლესობამ აიდაჰოს დატოვება და კანადაში გადასახლებას დაუჭირა მხარი. 1877 წლის გაზაფხულზე ნეზ პერსე თავის ისტორიულ ურთულეს მარშრუტს დაადგა. მათ წინ ედოთ 2600-კილომეტრიანი გზა. 2 თვე მიუძღვებოდა ჯოზეფი თავის ხალხს კანადისკენ, ტომმა დაახლოებით 1880 კილომეტრი გაიარა. მათ ფეხდაფეხ მისდევდა აშშ-ის 2000 ჯარისკაცი. ამ გზაზე ჯოზეფმა ყველა დიდ თუ პატარა ბრძოლაში დაამარცხა ამერიკელთა სამხედრო ძალები. 30 სექტემბერს ბაიარ-პოოს მთებში ინდიელებს თავს დაესხათ სამხედრო ძალები ნელსონ მაილსის მეთაურობით. მცირე ნაწილმა მოასწრო გაქცევა, უმეტესობა კი ხუთ დღიანი ბრძოლის შემდეგ დანებდა ამერიკელებს. ბელადი ჯოზეფი 1904 წლის 21 სექტემბერს კოლვინის რეზერვაციაში ვაშინგტონის შტატში გარდაიცვალა.
ჯერ კიდევ ელისი (ფილმი)

ჯერ კიდევ ელისი — ლიზა ჯენოვას ამავე სახელწოდების რომანზე დაფუძნებული 2014 წლის ამერიკული დრამატული ფილმი. ჯულიანა მური შესრულებული როლისთვის დაჯილდოვდა ოქროს გლობუსისა და ოსკარის ჯილდოებით.

სიუჟეტი
ელის ჰოულენდი ბედნიერია ქორწინებაში, მას სამი ზრდასრული შვილი ჰყავს. იგი ლინგვისტიკის პროფესორია. ერთხელაც ელისი აღმოაჩენს, რომ სიტყვები ავიწყდება. მას ალცჰაიმერის დაავადების ადრეული სტადია აღმოაჩნდება.

როლებში
ჯულიანა მური — ელის ჰოულენდი
კრისტენ სტიუარტი — ლიდია ჰოულენდი
კეიტ ბოსუორთი — ანა ჰოულენდი
ალეკ ბოლდუინი — ჯონ ჰოულენდი
ჰანტერ პერიში — ტომ ჰოულენდი
ვიქტორია კარტაგენა — პროფესორი ჰუპერი
სტივენ კუნკენი — ბენჯამინი
ედიშერ ყიფიანი

ედიშერ ლავრენტის ძე ყიფიანი (დ. 21 ნოემბერი, 1924, თბილისი — გ. 29 დეკემბერი, 1972, იქვე) — ქართველი მწერალი.

ბიოგრაფია
1949 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი ინჟინერ-ჰიდროლოგიის სპეციალობით. ლიტერატურაში მისი სამწერლო დებიუტი ამავე ხანებში შედგა. პირველი ნაწარმოებები გამოაქვეყნა ახალგაზრდულ გაზეთებსა და „ნიანგში“. 1951 წელს ჟურნალ „დროშაში“ დაიწყო მუშაობა. ჟურნალების ფურცლებზე აქვეყნებდა ნარკვევებსა და მოთხრობებს. მუშაობდა ჟურნალ „მნათობში“ პასუხისაგებ თანამდებობებზე.

მისი ნაწარმოებებია „მაღალი ჭერი“, „ათფურცლიანი რვეულები“, „გოგონა რომელსაც ზღვა უყვარს“, „მწვანე ფარდა“, „მეცხრე კარი“ და სხვა. მისი ბოლო ორ რომანია „ცაში ასროლილი ქუდები“ და „წითელი ღრუბლები“.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ანდრია ყარაშვილი

ანდრია ნიკოლოზის ძე ყარაშვილი (დ. 30 ნოემბერი, 1857, თბილისი — გ. 15 მარტი, 1925, იქვე) — ქართველი კომპოზიტორი, პედაგოგი.

ბიოგრაფია
სწავლობდა თბილისის პირველ გიმნაზიაში, 1873 წელს განათლების მისაღებად გაემგზავრა იტალიაში. 1877 წელს სწავლა განაგრძო კონსტანტინოპოლის სასულიერო სასწავლებელში, სადაც სხვა საგნებთან ერთად ეუფლებოდა ორგანზე დაკვრას და კომპოზიციას. 1878 წელს ჩავიდა პეტერბურგში და ჩაირიცხა კონსერვატორიის სავიოლინო კლასში. 1881 წელს იმპერატორ ალექსანდრე -ის მოკვლასთან დაკავშირებით დაწყებული რეაქციების დაწყების გამო დატოვა პეტერბურგი და ვარშავაში გაემგზავრა. აქ იგი შევიდა კონსერვატორიაში და მეცადინეობდა პროფესორ ისიდორ ლოტოს კლასში, რომელიც წარმატებით დაამთავრა 1885 წელს და იქვე დატოვეს პროფესორის ასისტენტად.

ვარშავაში დაიწყო ა. ყარაშვილის შემოქმედებითი, საშემსრულებლო და პედაგოგიური მოღვაწეობა. ამიტომაცაა, რომ მის პირველ ნაწარმოებებში იგრძნობა პოლონური მუსიკის გავლენა. ა. ყარაშვილმა დიდი ამაგი დასდო მევიოლინეთა ქართული კადრების აღზრდას. მეოცე საუკუნის დამდეგს თბილისის სათავადაზნაურო გიმნაზიაში დააარსა მოწაფეთა პირველი სიმებიანი კვარტეტი, რომელმაც შეასრულა კომპოზიტორის კვარტეტი „ლოთებო“, ალექსანდრე ჭავჭავაძის ტექსტზე „ლოთებო, ნეტავი ჩვენა“. მასვე ეკუთვნის სავიოლინო პიესები, საგუნდო სიმღერები — „პატარა მურია“, „მრავალჟამიერი“. საფორტეპიანო პიესა „საზანდარი“ (გუნდისთვის დაამუშავა ზ. ჩხიკვაძემ, შემდეგ — ზ. ფალიაშვილმა. გავრცელდა „სამშობლოს“ სახელწოდებით). მასვე ეკუთვნის პოპულარული რომანსები: „ისევ შენ“, „დავრდომილი“, „სნეული“ და სხვა.

ღვაწლმოსილ კომპოზიტორსა და საზოგადო მოღვაწეს ჩაფიქრებული ჰქონდა დაეწერა ოპერა „ვეფხისტყაოსანი“, მაგრამ არ დასცალდა — შემორჩენილია ნაწყვეტები ამ დაუმთავრებელი ოპერიდან. იგი იყო საქართველოს ფილარმონიული საზოგადოების ერთ-ერთი დამაარსებელი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
დაკარგული ხელოვნების ნიმუშები

დაკარგულ ხელოვნების ნიმუშებად მიიჩნევა ისეთი ნამუშევრები, რომლების არსებობაც დასტურდება გარკვეული წყაროებით, თუმცა დღეისთვის ისინი აღარ მოიძებნება მუზეუმებსა და კერძო კოლექციებში, ანაც ისინი განზრახ, შემთხვევით ან უცოდინრობის გამო განადგურდნენ.

ფედერალური საგამოძიებო ბიუროს "10 ყველაზე მნიშვნელოვანი ხელოვნების ნიმუშის ქურდობა" ; 2006 წლის სიმონ ჰოუპტის წიგნის და რამდენიმე სხვა გამოცემის მიხედვით ყველაზე გამორჩეული დაკარგული ხელოვნების ნიმუშებია: