iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჩიშლა

ჩიშლა — უღელტეხილი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3054 მ. აგებულია იურული ასაკის ქვიშაქვებითა და თიხაფიქლებით. მიდამოები შემოსილია სუბალპური და ალპური ბალახეულობით. აკავშირებს მდინარეების ლეშქურისა და კასლეთის (ენგურის სისტემა) ხეობებს.
ჩიჩახვი

ჩიჩახვი (ლათ. ) — საყლაპავი მილის გაფართოებული ნაწილი; წარმოადგენს საკვების რეზერვუარს; ზოგჯერ აქვე ხდება საჭმლის ქიმიური გადამუშავება (ფუტკრის ჩიჩახვში ყვავილის ნექტარი თაფლად გადამუშავდება). ჩიჩახვები აქვთ მოლუსკებს, მწერებსა და ფრინველებს, აგრეთვე რგოლოვან, მრგვალ ჭიებსა და ნემერტინებს. ჩიჩახვში გამოიყოფა ლორწოვანი სეკრეტი, რომელიც ფერმენტულად ამუშავებს ან მხოლოდ ასველებს მშრალ საკვებს და მის გარკვეულ ულუფას აწვდის კუჭს. ამონანთხევის სახით ფრინველები იცილებენ მოუნელებელ ნაწილებს, კვებავენ მართვეებს, ჩიჩახვით მოაქვთ მათთვის წყალი და სხვა. ზოგიერთი ფრინველის ტიხტიხის დროს ჩიჩახვი რეზონატორის როლს თამაშობს.
ტიხტიხი

ტიხტიხი — გამრავლების პერიოდში ფრინველთა ურთიერთობის ფორმა, რასაც გამოხატავს მათი თავისებური ქცევა: ფრენა, გალობა, განსაკუთრებული პოზის მიღება, ზოგჯერ ცრუ ბუდეების აგება, „შეჯიბრებები“ და ნამდვილი ბრძოლების გამართვა. ყოველივე ეს საჭიროა მამლების ან დედლების ყურადღების მისაპყრობად და ხელს უწყობს შეწყვილებისათვის მზადყოფნას. განსაკუთრებით დამახასიათებელია პოლიგამიური ფორმებისათვის (როჭო). პოლიანდრიის იშვიათ შემთხვევაში ტიხტიხებენ დედლები, ხოლო მონოგამიურ ფორმებში — მამლები თავიანთი დედლების ახლოს.
წყალსატარი

წყალსატარი — წყალგამტარი ნაგებობა, წყლის გასატარებელი (მისაწოდებელი) ნაგებობა, რომელსაც აგებენ მისი მოხმარების ადგილზე. წყალსატარი სათავეს იღებს მდინარიდან, წყალსაცავიდან, ტბიდან ან სხვა წყალსატევიდან. წყალსატარი შეიძლება იყოს ენერგეტიკულ-სადერივაციო და სატურბინო (ჰესებისათვის წყლის მისაწოდებლად); სარწყავი წყალმომარაგების სისტემებისა. წყალსატარს აკეთებენ ხელოვნური კალაპოტის სახით: არის დახურული (დედამიწის სიზრქეში განლაგებული მილსადენები და გვირაბები) ან ღია (დედამიწის ზედაპირზე, ნათხარში, ყრილზე ან საყრდენებზე — ესტაკადებზე განლაგებული არხები და ღარები). მილებისგან აგებულ წყალსატარში წყალი შეიძლება მოძრაობდეს დაწნევით, რასაც ქმნის კაშხალი ან ტუმბო (საჭირხნი წყალსატარი), ან თვითდინებით, როდესაც გამოყენებულია ადგილმდებარეობის სიმაღლეთა და ნიშნულების სხვაობა (თვითდინებით ანუ გრავიტაციული წყალსატარი).
წყალსატევი

წყალსატევი — გაუდინარი ან შენელებული ჩამონადენის მქონე წყლის დაგროვება ხელოვნურ ან ბუნებრივ ქვაბულში.

წარმოქმნა
წყალსატევი წარმოიქმნება მაშინ, როდესაც ქვაბულში ჩამდინარე წყლის რაოდენობა ჭარბობს ნიადაგში წყლის ფილტრაციითა და აორთქლებით გამოწვეულ მის დანაკარგს. წყალსატევი შეიძლება იყოს მუდმივი და დროებითი, რომელიც ჩნდება მხოლოდ წყალუხვობის პერიოდში. ქიმიური შემადგენლობითა და წყალში ხსნადი მარილების რაოდენობით განარჩევენ მტკნარსა და მლაშე წყალსატევებს. მათში ფიზიკური, ქიმიური და ბიოლოგიური პროცესები განსხვავებულად მიმდინარეობს. წყალსატევებს მიეკუთვნება ტბები, წყალსაცავები, ტბორები და სხვა.

მსოფლიოს უდიდესი წყალსატევები
ვიქტორია — (უგანდა, ტანზანია, კენია, მდ. ვიქტორია, მდ. ნილოსი, ტბა ვიქტორია) — 204,8 კმ³
ბრატსკის — (რუსეთი, მდ. ანგარა) — 169,3 კმ³
კარიბა — (ზამბია, ზიმბაბვე, მდ. ზამბეზი) — 160,3 კმ³
ნასრი — (ასუანი) — (ეგვიპტე, სუდანი, მდ. ნილოსი) — 157,0 კმ³
ვოლტა — (განა, მდ. ვოლტა) — 148,0 კმ³
დანიელ-ჯონსონი — (კანადა) მდ. და ტბა მანიკუაგანი — 141,8 კმ³
კრასნოიარსკის — (რუსეთი, მდ. ენისეი) — 73,3 კმ³
უადი სარსარი — (ერაყი. მდ. ტიგროსი) — 72,8 კმ³
პორტიუჯ-მაუნტინი — (კანადა) მდ. პის-რივერსი — 70,1 კმ³
ზეის — (რუსეთი, მდ. ზეა) — 68,3 კმ³
კაბორა-ბასა — (მოზამბიკი, მდ. ზამბეზი) — 63,0 კმ³
ლა-გრანდო — (კანადა, მდ. ლა-გრანდი)— 60,8 კმ³
უსტ-ილიმსკის — (რუსეთი, მდ. ანგარა) — 59,4 კმ³
ბოგუჩანის — (რუსეთი. მდ. ანგარა) — 58,2 კმ³
კუიბიშევის — (რუსეთი, მდ. ვოლგა) — 58,0 კმ³
წყლის მცენარეულობა

წყლის მცენარეულობა — მცენარეთა თანასაზოგადოება, რომელშიც გაბატონებულია წყლის მცენარეები. არსებობს წყლის მცენარეულობის ორი ეკოლოგიური ჯგუფი:
ჰიდროფიტები — მცენარეები, რომლებიც მხოლოდ ქვედა ნაწილითაა წყალში ჩაძირული, უმეტესად გვხვდებიან წყალსატევების ნაპირებთან და ჭარბტენიან მდელოებზე. აქვთ დიდი ფოთლები, არაღრმა და სუსტად განვითარებული ფესვთა სისტემა, ბევრი უჯრედშორისები ქსოვილებში. ღეროები გადაჭრისას სწრაფად ხმება.
ჰიდატოფიტები — მცენარეები რომლებიც მთლიანად ან უმეტესი ნაწილით არიან წყალში მოქცეულნი. წყლის ბალახებია (ელოდეა, ვალისნერია, ქოთანა). ბინადრობენ ისეთ პირობებში, სადაც მცირე რაოდენობითაა გახსნილი აირები (ჟანგბადი, ნახშირორჟანგი) და მინერალური მარილები, ამიტომაც ამ ჯგუფის მცენარეების სხეულის ზედაპირის ფართობი თავისავე მოცულობას ბევრად აღემატება. ფოთლები ძალიან თხელია, ხშირად დანაკვთული. საკვებ ნივთიერებს იწოვენ სხეულის მთელი ზედაპირით. ღეროს თითქმის არ აქვს განვითარებული მექანიკური ქსოვილი, ისინი წყლით კავდებიან, რომელიც ჰაერზე ბევრად მკვრივია. ქსოვილებში მრავალი უჯრედშორისია (კარგად არის განვითარებული აერენქიმა), სადაც ჰაერი გროვდება.
ლემნური, რომელსაც ქმნის წყლის ზედაპირზე თავისუფლად მოტივტივე მცენარეები.
ელოდეური, რომელშიც ჭარბობს ფსკერზე მიმაგრებული, წყალში ჩაყურსული მცენარეები.
ნიმფური, რომელშიც გაბატონებულია ფსკერზე მიმაგრებული მცენარეები, რომელთა ფოთლები და გენერაციული ორგანოები წყლის ზედაპირზე ტივტივებს.

საქართველოში შედარებით ფართოდაა გავრცელებული და ტიპოლოგიურად ნაირგვარია ნიმფური ტიპი. ზღვის დონიდან სიმაღლის მატებასთან ერთად განუხრელად მცირდება წყლის მცენარეულობის სახეობრივი შემადგენლობა. საქართველოს დაბლობებში და მთის ქვედა სარტყელში გავრცელებულია წყლის მცენარეულობის 80-მდე სახეობა, ხოლო 2000 მ-ზე მაღლა თითო-ოროლა სახეობა გვხვდება.
წყლის მემინდვრია

წყლის მემინდვრია

ცხოვრობს სოროში, რასაც სანაპიროზე თხრის.

წყლის მემინდვრიას რიცხოვნობა ხასიათდება ციკლური მერყეობებით. მასობრივი გამრავლების დროს, რომელიც ყოველ ათწლეულში მეორდება, რაოდენობა იზრდება ათასჯერ და შესაძლოა 1 ჰექტარზე 1000 ინდივიდს მიაღწიოს. ასეთ წლებში კატასტროფული ზიანი მოაქვთ მოსავლისათვის დასავლეთ ციმბირის სამხრეთ ოლქებში, საფრანგეთის დაბლობებში, შვეიცარიის სუბალპურ მდელოებზე. 1970-იან წლებში ვოლგისპირეთში, აგრეთვე ბელარუსისა და უკრაინის პოლესიეზე მასობრივი სამელიორაციო სამუშაოების განხორციელებამდე, ეს რეგიონები ძლიერ ზარალდებოდა წყლის მემინდვრიას აქტიურობით. წყაროა ისეთი ძლიერ საშიში ბუნებრივ-კეროვანი დაავადებებისა, როგორიცაა ტულარემია, ომსკის ჰემორაგიული ცხელება და სხვ.

ებრძვიან სხვადასხვა ღონისძიებებით: ხაფანგებით, ვირთაგვას მახეებით, აგრეთვე გუთნის ნაღარებში ჩარჭობილი სპეციალური დამჭერი ცილინდრებითა და კონუსებით დაჭერა; მომწამვლელი სატყუარების გამოყენება.
ალფამა

ალფამა - ლისაბონის უძველესი უბანი და ფრეგესია, რომელიც მდებარეობს ბორცვზე სან-ჟორჟეს ციხესა და მდინარე ტეჟუს შორის. უბანში მრავლადაა ისტორიული ძეგლები, ასევე ფადოს ბარები და რესტორნები.

ისტორია
უბნის სახელი მომდინარეობს არაბული სიტყვიდან -, რომელიც ნიშნავს თბილ წყაროებს ან აბანოებს. მავრების ბატონობისას მთელი ლისაბონის საზღვრები ალფამას არ სცდებოდა. მავრების ბატონობის დასრულების შემდეგ ალფამაში დასახლდნენ ხელოსნები და ვაჭრები. ქალაქი საუკუნეში დასავლეთით გაფართოვდა და ბაიშა შეიერთა. ქალაქის მდიდარი მოსახლეობა აჰყვა ტენდენციას და დაიწყო მიგრაცია დასავლეთით, ბელენის, ეშტორილისა და კაშკაიშისკენ. ამან უბნის დაკნინება გამიწვია, ალფამაში ძირითადად ღარიბი მოსახლეობა და მეთევზეები დარჩა. ის დღემდე რჩება ღარიბთა უბნად. ალფამა ლისაბონის დიდ მიწისძვრას არ დაუნგრევია. ამიტომ უბანმა შეინარჩუნა შუა საუკუნეებისთვის დამახასიათებელი ურბანული გარემო: ვიწრო ქუჩები, ქუჩა-კიბეები და პატარა მოედნები. პორტუგალიაში დიქტატურის დასასრულს უბანში არსებული ძველი სახლების რესტავრაცია მოხდა. ამის შემდეგ ალფამა იქცა გასტრონომიული ტურიზმის უბნად, სადაც თავმოყრილია რესტორნები და ბარები, რომლებშიც ასრულებენ ფადოს - ტიპურ პორტუგალიურ მელანქოლიურ მუსიკას.

ღირსშესანიშნაობები
ალფამას ზემოდან დასცქერის სან-ჟორჟეს ციხე, შუა საუკუნეებში აგებული ციხე-სიმაგრე, რომელიც საუკუნის დასაწყისამდე სამეფო რეზიდენციას წარმოადგენდა. ციხიდან ქალაქის საუკეთესო ხედები ჩანს. ალფამაში რამდენიმე ტერასაა, საიდანაც ასევე ლისაბონის ხედები ჩანს. მათ შორის ტურიტებისთვის პოპულარული ადგილია „სანტა-ლუსია", რომელიც მდებარეობს ამავე სახელწოდების ეკლესიის გვერდით და მავრების დროინდელი ქალაქის გალავნის ზემოთ. სანტა-ლუსიასთან ახლოს მდებარეობს დეკორატიული ხელოვნების მუზეუმი, საუკუნის შენობა გამორჩეული ინტერიერით.

ალფამას ტერიტორიაზე დგას - საუკუნეების ლისაბონის კათედრალი, რომელიც ლისაბონის უძველესი ტაძარია. აქვეა სან-ვისენტე და ფორას მონასტერი (- სს.), სადაც დაკრძალულნი არიან ბრაგანსას დინასტიის მეფეები. ალფამაშია ბაროკოს არქიტექტურით ნაგები პორტუგალიის ეროვნული პანთეონი ( ს.), რომელიც ადრე წმინდა იგნაციუსის ტაძარს წარმოადგენდა.

გალერეა
ჰირკანის ეროვნული პარკი

ჰირკანის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი აზერბაიჯანში. მდებარეობს ლენქორანისა და ასტარის რაიონებში. შეიქმნა 2004 წელს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის 2004 წლის 9 თებერვლის განკარგულებით, ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ლენკორანისა და ასტარის რაიონების ტერიტორიაზე. პარკის ფართობი შეადგენს 40 358 ჰექტარს. პარკის ძირითადი ნაწილი დაფარულია ტყეებით. გირკანის ნაციონალური პარკის ტერიტორიაზე ნოტიო სუბტროპიკული კლიმატია

შექმნის მიზანი
პარკის შექმნის მთავარი მიზანი იყო ნოტიო სუბტროპიკების ლანდშაფტების, ასევე რელიქტური და ენდემური სახეობების, ფლორისა და ფაუნის ყველა სახეობის, ბუნების კომპლექსური დაცვა და გაფრთხილება, რომლებიც აზერბაიჯანის რესპუბლიკის წითელ წიგნშია შეტანილი. მიმდინარეობს მთელი ამ გარემოს მონიტორინგის ჩატარება, საზოგადოების ინფორმირება, ამავდროულად ტურიზმისა და დაცვისათვის საჭირო პირობების კვლევა და შექმნა.

ფლორა
აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე გავრცელებული 435 სახეობის ხეებისა და ბუჩქებისაგან, 150 სახეობა გირკანის ტყეებში სუფევს, რაც მთელი წარმოდგენილი ფლორის 1/3-ზე მეტია, მათ შორის აზერბაიჯანის «წითელ წიგნში» შეტანილი გირკანის სამშიტი, ლენქორანული ხერკინა, წაბლისფოთლა მუხა, ლეღვი, გირკანის მსხალი, აბრეშუმა აკაცია, ჩვეულებრივი ხურმა, მურყანი და სხვები. გირკანის ტყეების იუნესკოს ბუნებრივი და კულტურული მემკვიდრეობის სიაში შესატანად გადაცემულ იქნა დოკუმენტები იუნესკოს სამდივნოში.

პარკის ფლორა მოიცავს 1900 სახეობას, მათ შორის 162 ენდემურს, 95 იშვიათს, 38 გადაშენების პირას მდგარს. ეროვნულ პარკში ყოველ 1000 ჰექტარზე 32 სახეობის მცენარე მოდის.

ზემოთ ჩამოთვლილი მცენარეების გარდა, პარკში ასევე არსებობს სხვადასხვა სახეობის ლიანები და ხვიარა მცენარეები, ყურძნის ჯიშები, მრავალი ტიპის კენკროვანი ბუჩქები და ა. შ.
სტალაქტიტები (არქიტექტურა)

სტალაქტიტები, მუკარნები (არაბ. მუკარნას — ტერასისებრი სახურავი) — არქიტექტურაში, ერთმანეთზე გადმოკიდებული საფეხურისებრ განლაგებული პრიზმული სახის დეკორაციული დეტალების რიგები (გამოქვაბულის სტალაქტიტების მსგავსად). გავრცელებული იყო არაბული ქვეყნების, ირანის, შუა აზიის შუა საუკუნეების ხუროთმოძღვრებაში. სტალაქტიტებს ჩვეულებრივ ათავსებენ ტრომპებზე, ნახევარგუმბათებზე, ნიშების თაღებში ქმნიან კარნიზებს.
სველსაფენი

სველსაფენი — სამკურნალო პროცედურა, ავადმყოფურ პროცესზე ადგილობრივი ტემპერატურული ან მედიკამენტური ზემოქმედებისათვის. სველსაფენისთვის იყენებენ ცხელ ან ცივ წყალს, მცენარეთა წყლიან გამონაწვლილს ან სამკურნალო ნივთიერებათა ხსნარებს. ამ სითხეებში დასველებული დოლბანდის, სუფთა ტილოს ან სხვა ქსოვილის ნაჭერს, ან კიდევ ჰიგრისკოპულ ბამბას ადებენ სხეულის დაზიანებულ ნაწილზე.
სვებები

სვებები, სვევები (ლათ. , ) — გერმანელი ტომების (სემნონები, ჰერმუნდურები, კვადები და სხვა.) კრებითი სახელი. ძვ.წ. ს.— ახ.წ. ს. ეკავათ მდინარეების ელბის, მაინის, ნეკარის, ზემო რაინის აუზები.პირველად აღწერა იულიუს კეისარმა. სვებებმა არიოვისტის მეთაურობით ძვ.წ. 71 წელს რაინი გადალახეს და გალიაში დამკვიდრებას შეეცადნენ. ძვ.წ. 58 წელს ისინი იულიუს კეისარმა დაამარცხა. ტაციტუსის შემდეგ სახელწოდება „სვებებს“ თანდათან ცვლის ცალკეული ტომების სახელწოდებები. სვებებს ხშირად ხმარობენ კვადების მაგივრად, რომელთაც საუკუნის დამდეგს ჩრდილო-დასავლეთ ესპანეთში დააარსეს „სვებების სამეფო“. სვებების, კერძოდ, სემნონების შთამომავლები იყვნენ ალემანები (შვაბები).
ცხენიშწყარი

ცხენიშწყარი, ცხენისწყარი — მდინარე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში, ერთვის შავ ზღვას. სათავე აქვს კოდორის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 792 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 27 კმ, აუზის ფართობი 61 კვ. კმ. საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. ახასიათებს წყალმოვარდნები მთელი წლის განმავლობაში. შედარებით წყალმცირეა ზაფხულში. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 1,61 მ³/წმ.
ღარულა

ღარულა — მდინარე საქართველოში, ონის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს მაღრან-დვალეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 3025 მ სიმაღლეზე. მდინარე რიონს ერთვის მარცხნიდან სოფელ ღართან. სიგრძე 26,8 კმ, აუზის ფართობი 117,5 კვ.კმ. საშუალო წლიური ხარჯი 3,59 მ³/წმ. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა გაზაფხულზე და ზაფხულის პირველ ნახევარშია, წყალმცირობა — ზამთარში, წვიმებით გამოწვეული წყალმოვარდნები ზაფხულსა და შემოდგომაზე.
წარმატებებს გისურვებ, ჩარლი

„წარმატებებს გისურვებ, ჩარლი“ — ამერიკული ტელესერიალი, რომელიც -ის ეთერში 2010 წლის 4 აპრილიდან 2014 წლის 16 თებერვლამდე გადიოდა. აგრეთვე გამოსულია ფილმი „წარმატებებს გისურვებ, ჩარლი კინოში“.

სიუჟეტი
სერიალში მოთხრობილია თუ როგორ ცდილობს დანკენების ოჯახი, აღზარდოს პატარა ჩარლი, რომელიც ოჯახში მეოთხე შვილია. მას მერე, რაც დედა უბრუნდება სამუშაოს, ხოლო მამა მთლიანად ერთვება თავის ბიზნესში, ჩარლიზე ზრუნვას მისი 15 წლის და ტედი, და ძმები: 17 წლის ტიჯეი და 10 წლის გეიბი.
მისი და - ტედი გადაწყვეტს, ყველაფერი რაც დანკენების სახლში ხდება, ვიდეოკამერით გადაიღოს, რათა რამდენიმე წლის შემდეგ ჩარლის უჩვენოს. იგი თავის ყველა ჩანაწერს ასე ამთავრებს - „წარმატებებს გისურვებ, ჩარლი“.

მსახიობები
ბრიჯიტ მენდლერი — ტედი დანკენი
მია ტალერიკო — ჩარლი დანკენი
ჯეისონ დოლი — ლი-ჯეი დანკენი
ბრედლი სტივენ პერი — გეიბ დანკენი
ლი-ელინ ბეიკერი — ემი დანკენი
ერიკ ალან კრამერი— ბობი დანკენი

სეზონები
ქერშავეთი

ქერშავეთი — მდინარე ბაღდათის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს მესხეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2245 მ სიმაღლეზე. მარცხენა მხრიდან ერთვის მდინარე ხანისწყალს. სიგრძე 20 კმ, აუზის ფართობი 107 კვ.კმ. საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა გაზაფხულზეა, წყალმოვარდნები - შემოდგომაზე. საშუალო წლიური ხარჯი 3,1 მ³/წმ.
ცხენისკბილა სოკო

ცხენისკბილა სოკო — ქუდიანი სოკო, ქუდის დიამეტრი 20 სმ-ს აღწევს. თავდაპირველად ბრტყელია, სიმწიფეში — ჩაღრმავებული; თეთრი, ზოგჯერ მოყვითალო-მურა ლაქები აქვს, ზედაპირზე მშრალია. ფირფიტები თეთრი ან მოცისფროა. ფეხიც თეთრია, 5 სმ-მდე სიგრძის, ფუყე. ფირფიტების რბილობი ცხარეა. იზრდება წიწვოვან და ფოთლოვან ტყეში ჯგუფ-ჯგუფად ზაფხულ-შემოდგომაზე. იჭმება მხოლოდ დამწნილებული.
ცხენისკბილა

ცხენისკბილა — მცენარეთა გვარი ამარილისისებრთა ოჯახისა. ბოლქვიანი ბალახებია. გავრცელებულია ევროპაში, მცირე აზიასა და ირანში. ყირიმსა და კავკასიაში ცხენისკბილას 2 სახეობა იზრდება.

საქართველოს დასავლეთ ნაწილში მხოლოდ 1 სახეობა გვხვდება — ზაფხულის ცხენისკბილა , რომელიც ტენიან, დაჭაობებულ მდელოზე იზრდება.
ცხვარი

ცხვარი (ლათ. ) — წყვილჩლიქოსანი მცოხნელი ცხოველების გვარი ძროხისებრთა ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძე 140 სმ, მასა 40-200 კგ აღწევს. გავრცელებულნი არიან ხმელთაშუა ზღვის ზოგიერთ კუნძულზე, წინა, შუა, ცენტრალურ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ აზიაში, აგრეთვე ჩრდილოეთ ამერიკის დასავლეთ ოლქებში. გვხვდებიან ზღვის დონიდან 5000 მ-მდე. ბინადრობენ გაშლილ ადგილებში. ჯოგური პოლიგამიური ცხოველები არიან. ცხვრის გეოგრაფიულ რასებს შორის ამიერკავკასიაში (სომხეთი) გვხვდება . . იკვებებიან ბალახოვანი მცენარეებით. მაკეობა 5 თვემდე გრძელდება. შობენ 1-2 კრავს. იყენებენ ხორცსა და ტყავს. წარმოადგენენ მრავალი თანამედროვე შინაური ცხვრის წინაპარს.
ცხოველთა ანატომია

ცხოველთა ანატომია, იგივე ზოოტომია — მეცნიერება ცხოველთა ცალკეული ორგანოს, მათი სისტემებისა და მთლიანი ორგანიზმის ფორმისა და აგებულების შესახებ. შეისწავლის ასევე ცხოველთა ორგანიზმის ქსოვილებს. ცხოველთა სამყაროს წარმომადგენლები განსხვავდებიან ერთმანეთისგან ანატომიური თვისებებით. ცხოველებისთვის, რომლებიც ერთ სახეობას ან ერთ კლასს ეკუთვნიან, დამახასიათებელია მსგავსი ანატომიური აგებულება.
ცხმორი

ცხმორი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ონის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ბაჯიხევი, ფსორი, ღუნდა). მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე ჯეჯორის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 1280 მეტრი, ონიდან 10 კილომეტრი. სოფელში საბჭოთა კავშირის დროს იყო საშუალო სკოლა, ბიბლიოთეკა, კლუბი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 31 ადამიანი.
ცხოვრების ხე

ცხოვრების ხე, მსოფლიო ხე — მსოფლიო წესრიგის სიმბოლური სახე ძველი ქვეყნების ხალხთა მითოლოგიაში. იგი განასახიერებდა სამყაროს მთლიანობას, ქვეყნიერების ნაწილთა ურთიერთკავშირს, რომელიც ორგანიზებული, სივრცობრივი სტრუქტურის სახით იყო წარმოდგენილი. სამყაროს მთლიანობა განხილული იყო როგორც ერთმანეთის საპირისპირო ნიშანთა მქონე ელემენტების ერთობლიობა (მაგ: ზესკნელი — ქვესკნელი), რითაც განსხვავდებოდა პირველადი სუბსტანციისაგან, უფორმო ქაოსისაგან. ხე, როგორც სამყაროს სიმბოლო, აღმოცენდა და მრავალფეროვანი ვერსიით გავრცელდა ძველი მიწათმოქმედი და მესაქონლე ხალხის მითოსში.

თავდაპირველი სახით
უძველესი შეხედულებების თანახმად, ცხოვრების ხე დგას სამყაროს ცენტრში და თავისი ვერცკულით გაივლის კოსმოსის სამ სარტყელს: ფესვები მოქცეულია ქვესკნელში, ტანი სკნელზე (მიწის პირზე) დგას, ხოლო წვერი ზეცაშია. ამ ელემენტების უძველესი სიმბოლიკა ცხოველური სახისა იყო. თუ ცხოვრების ხის წვერსა და ტანს გამოხატავდნენ ფრინველისა და ცხოველის სახით (ხშირად ადამიანის სახითაც), ფესვებს ანუ ქვესკნელს განასახიერებდა თევზი, ქვეწარმავალი და ა.შ. მოგვიანებით წარმოიქმნა უფრო განზოგადოებული სიმბოლური მწკრივი, რომელიც ცხოვრების ხეს წარმოადგენდა დროში განფენილად (წარსული, აწმყო, მომავალი) ან სამყაროს ელემენტთა კავშირის სახით (წყალი, მიწა, ცეცხლი) და ა.შ.
ცხრატყავა

ცხრატყავა (ლათ. ) — მერქნიან მცენარეთა გვარი ცხრატყავასებრთა ოჯახისა, სწორმდგომი ან გართხმული, ხვიარა, ფოთოლმცვივანი ან მარადმწვანე ბუჩქებია.

200-მდე სახეობა გავრცელებულია ჩრდილოეთ ამერიკაში, ევრაზიასა (მალაიზიისა და ფილიპინების კუნძულებამდე) და ჩრდილოეთ აფრიკაში. საქართველოში 7 სახეობა გვხვდება, აქედან ენდემური 2-ია: ბუშების ცხრატყავა (.) და სტევენის ცხრატყავა (. ). ინტროდუცირებულია 10 ეგზოტიკური სახეობა.

ჩვენში ცხრატყავა იზრდება მთის შუა სარტყლამდე ტყეში, ქვეტყეში, ტყისპირას, ბუჩქნარში, ბალახოვან მცენარეულობაში და სხვა. უმრავლესობა სინათლის მოყვარული მცენარეა, ნაწილი დაჩრდილვას, სიმშრალეს და ნიადაგის დამლაშებას იტანს. სიცივისადმი გამძლეობა სახეობის მიხედვით სხვადასხვანაირია. მომწვანო-მოყვითალო ან მურა ფერის ძალზე მაგარი და მტკიცე მერქანი აქვს; ხმარობენ სახარატო საქმეში. ფოთლისა და ნაყოფისგან ამზადებენ საღებავს.

იყენებენ ხალხურ მედიცინაში. თაფლოვანია. ზოგიერთი სახეობის ნაყოფი იჭმება, რის გამოც მოშენებულია (.). დეკორატიულია, კარგად იტანს კრეჭას და გადარგვას. იყენებენ (ქართულსაც .) მშრალი ადგილების გასამწვანებლად. ამრავლებენ თესლით, კალმით, გადაწვენით.
იინგლაკ ჩინავატი

იინგლაკ ჩინავატი (; დ. 21 ივლისი, 1967, სან-კამპჰენგ ჩიანგმაი) — ტაილანდის 28-ე პრემიერ-მინისტრი, პჰია-თაის პარტიის ერთ-ერთი ლიდერი, ამჟამად ემიგრაციაში მყოფი ექს-პერმიერის და მილიარდერის ტაქსინ ჩინავატის უმცროსი და.

ბიოგრაფია
დაამთავრა ქალაქ ჩიანგმაის უნივერსიტეტი ბაკალავრის ხარისხით და კენტუკის უნივერსიტეტი მაგისტრის წოდებით. მუშაობდა ძმის, ტაქსინის, კომპანიაში — დირექტორ-განმკარგველად. კომპანია ტაილანდში უმსხვილესი მობილური ოპერატორია. 2006 წელს მომხდარი გადატრიალებისა და ტაქსინის საზღვარგარეთ გაქცევის შემდეგ პოლიტიკაში მოვიდა, ჯერ სახალხო ხელისუფლების პარტიაში შევიდა, პარტიის აკრძალვის შემდეგ კი ფჰია-თჰაიში. ტაქსინის ბისნესსტრუქტურებმა, რომელთაც სათავეში იინგლაკი ედგა, ფინანსური დახმარება გაუწია დიქტატურის წინააღმდეგ მებრძოლ „გაერთიანებულ ფრონტს“ („წითელპერანგიანებს“).

2011 წლის 5 აგვისტოს ხმათა უმრავლესობით ქვეყნის პრემიერ-მინისტრად აირჩიეს. იინგლაკ ჩინავატი პირველი ქალია, რომელიც ტაილანდში პრემიერის პოსტზე დაინიშნა. იინგლაკმა 500 პარლამენტარიდან 296-ის მხარდაჭერა მიიღო.
აირაგ-ნური

აირაგ-ნური — მტკნარი ტბა მონღოლეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1030 მ სიმაღლეზე, ტბა ხირგის-ნურიდან 5 კმ მოშორებით. ფართობი 143 კმ², სიგრძე 18 კმ, სიგანე 13 კმ. მაქსიმალური სიღრმე 10 მ. სანაპირო ხაზის სიგრძე დაახლოებით 54 კმ-ია.
აირაგ-ნურის ტბა გადამფრენი ჩიტების დასვენების ადგილია.
ფქვილა სოკო

ფქვილა სოკო, ფქვილიო — ქუდიანი სოკო ხრაშუნა სოკოების გვარისა. ქუდის დიამეტრი 5 სმ აღწევს, ყვითელია, ზედაპირი წებოვანია, გამშრალი კი — პრიალა. ფირფიტები, ფეხი თეთრი, რბილობი თეთრი, მშრალი და ფაშარია. სპორები კვერცხისებრ-ელიფსისებურია, მეჭეჭებით 1 მკმ სიმაღლით. იზრდება ფოთლოვან და შერეულ ტყეში ზაფხულ-შემოდგომით.
საჭმელად იხმარება ახალი (მოხრაკული) და დამწნილებული.
ვირზაზუნა

ვირზაზუნა — ძუძუმწოვრების გვარი მღრღნელების რიგისა.
მსოფლიოში ვირზაზუნათა 15 სახეობაა ცნობილი. მათ სამშობლოდ ამერიკა ითვლება. ვირზაზუნები ძალიან განსხვავდებიან სხვა ძუძუმწოვრებისაგან. იმ დროს როდესაც ცხოველები აზიიდან და ევროპიდან ამერიკისაკენ მიემართებოდნენ, ვირზაზუნები პირიქით, ამერიკიდან გავრცელდნენ მთელ მსოფლიოში.

საინტერესო ფაქტები
1886 წლიდან ამერიკაში ალასკაზე 2 თებერვალს პირველად აღნიშნეს ვირზაზუნას დღე. ამ დღისით ვირზაზუნის გამოჩენა განსაზღვრავს, თუ კიდევ რამდენ ხანს გაგრძელდება ზამთარი.
ვირზაზუნები ხანდახან ძილში ხვრინავენ.
ვირზაზუნების უმეტესობა ორივე თვალს ერთდროულად არ ახამხამებს.
ვირზაზუნების შეყვანა იკრძალება ჰავაის კუნძულზე. ის უკანონო ცხოველია.

გალერეა
ეპონა

ეპონა (ლათ. ) — მეცხენეობის გალიური ქალღმერთი. მფარველობდა ცხენებს, აქლემებს, ვირებს, მეხრეებს და მეეტლეებს. გალების ქვეყნიდან ეპონას კულტი მთელს რომის იმპერიაში გავრცელდა. ცხენზე ან აქლემზე მჯდომარე ქალღმერთის გამოსახულებას ათავსებდნენ თავლებსა და სამხედრო ბანაკებში. ეპონას ხელში ყვავილები ან ხილი ეჭირა. რომში არსებობდა ეპონას მონათესავე ქალღმერთის — ბუბონას კულტი, რომელიც რქიანი პირუტყვის მფარველად ითვლებოდა.
ისმენე

ისმენე (ბერძნ. ) — ამ სახელით, უპირატესად ცნობილია ოიდიპოსისა და იოკასტეს ქალიშვილი. ანტიგონეს და. როდესაც ანტიგონეს სიკვდილი მიუსაჯეს ძმის პოლინიკეს გვამის დამარხვის გამო, ისმენეც მის თანამზრახველად მიიჩნიეს და ისიც სიკვდილით დასაჯეს. ისმენე მოქმედი პირია სოფოკლეს ტრაგედიებში „ოიდიპოსი კოლონში“ და „ანტიგონე“.

ისმენე ჰქვია ასევე ასოპოსის ქალიშვილს, რომელიც არგონის მეუღლე და იასოს დედაა.
ანტიგონე

ანტიგონე — ოიდიპოსისა და იოკასტეს ქალიშვილი, თავისი სურვილით გაჰყვა განდევნილ მამას კოლონოში. ოიდიპოსის სიკვდილის შემდეგ თებეში დაბრუნდა. ანტიგონემ თავისი ბიძის — კრეონტის აკრძალვის მიუხედავად დამარხა თავისი ძმა — პოლინიკი, რომელიც დასჯილი იყო იმით, რომ მკვდარი უნდა გდებულიყო ქუჩაში დაუმარხავი. ასეთი მოქმედებისათვის ანტიგონე ცოცხლად დაასაფლავეს. როდესაც ანტიგონეს სიკვდილი მისმა საქმრომ — მეფე კრეონტის ვაჟმა ჰემონმა გაიგო, მანაც თავი მოიკლა. ანტიგონეს სახე მამა-შვილური და დაძმური სიყვარულის, მოვალეობის შეგნებისა და სიმამაცის განსახიერებაა. ეს საუკეთესოდ აისახა სოფოკლეს ტრაგედიებში — „ოიდიპოსი კოლონუში“ და „ანტიგონე“.
დიდი პოლონური ენციკლოპედია (ახალი)

დიდი პოლონური ენციკლოპედია (ახალი) — პოლონური უნივერსალური ენციკლოპედია. გამოსცა პოლონეთის სახელმწიფო სამეცნიერო გამომცემლობამ ვარშავაში 2001-2005 წლებში.
აღწერილობა
ახალმა ენციკლოპედიამ დიდი პოლონური ენციკლოპედია ჩაანაცვლა, რომელიც უკვე დრომოჭმულად და კომუნისტური იდეოლოგიის მატარებლად მიიჩნიეს, რადგან 1962-70 წლებში, სოციალისტურ ხანაში, გამოიცა. ახალი ენციკლოპედია თავის წინამორბედს სტატიათა რაოდენობითაც აღემატება — თანამედროვე 30 ტომეულში 140 000 სტატიაზე მეტია, პლუს დამატებაც ახლავს და პოლონურ ენაზე შექმნილ ბეჭდურ ენციკლოპედიათა შორის უდიდესია.

ტექმახასიათებლები
30 ტომი,
141 000 სტატიამდე:
40 000 ბიოგრაფია
22 000 გეოგრაფიული სტატია
135 000 000 სიმბოლო
15000 ილუსტრაცია:
700 რუკა,
ინდექსი დამატებით ტომში.
მთავარი რედაქტორი იან ვოჟნოვსკი.
რედაქცია:100 მუშაკი, 3000 თანაავტორი და რეცენზენტი.
არაბული საკანონმდებლო ენციკლოპედია

არაბული საკანონმდებლო ენციკლოპედია — უდიდესი ბეჭდური ენციკლოპედია არა მხოლოდ არაბულ ენაზე 200 ტომად. რედაქტორი მოჰამედ აბუ ბაქერი. ორასტომეული 164 000 გვერდს შეიცავს და 420 კგ იწონის. ამ მონაცემებით გამოცემამ 1999 წელს გინესის რეკორდიც კი დაამყარა.
ენციკლოპედია ყველა არაბული ქვეყნის საკანონმდებლო წვრილმანს მოიცავს. უმთავრესი ინდექსი ექვს ტომად არის დაბეჭდილი, გამოცემულია დამატებებიც.
პტერილიები

პტერილიები — ფრინველებში კონტურული ბუმბულით დაფარული კანის უბნები. პინგვინებს, პალამედეებსა და უტროპო ფრინველებს ტანი თანაბარზომიერად აქვთ დაფარული კონტურული ბუმბულით, დანარჩენ ფრინველებში კი პტერილიები ენაცვლებიან აპტერიებს. პტერილიების გაწყობასა და ფორმას სისტემატიკური მნიშვნელობა აქვს. პტერილიებისა და აპტერიების განვითარება დაკავშირებულია თერმორეგულაციასა და ფრენასთან.