iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვლადიმერ ლეშკაშელი

ვლადიმერ თედორეს ძე ლეშკაშელი (დ. 10 ივლისი, 1929, სოჭი, რსფსრ — გ. 19 დეკემბერი, 1991, იქვე, 1994 წელს გადმოასვენეს თბილისში) — ქართველი გენერალ-მაიორი (1974). აღმოსავლეთ გერმანიაში საბჭოთა ჯარების დაჯგუფების მოტომსროლელი დივიზიის მეთაური (1972-1974); ციმბირის სამხედრო ოლქის შტაბის უფროსის მოადგილე (1974-1980); ზამბიის რესპუბლიკის პრეზიდენტის მთავარი სამხედრო მრჩეველი (1980-1982). ჩრდილო კავკასიის სამხედრო ოლქის ჯარების სარდლის მოადგილე (1982-1991).
ლეშკაშის ციხე

ლეშკაშის ციხე — გვიანი შუა საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი. მდებარეობს საქართველოში, ცაგერის მუნიციპალიტეტში, მდ. ციხიაღელის (მდ. ლაჯანურის მარცხ. შენაკადი) შუა წელზე, ნასოფლარის ტერიტორიაზე.

ციხე შედგება 4-სართულიანი კოშკისა (7,4მ 7მ) და გრძელი გალავნისაგან, რომელიც დიდ ტერიტორიას შემოსაზღვრავს. კოშკი ნაშენია ფლეთილი ქვითა და კირხსნარით. კარი მე-2 სართულის დონეზეა. ამავე სართულის კედლებში სათვალთვალო ღიობები და შეისრულთაღოვანი ნიშაა მოწყობილი. ხის სართულშუა გადახურვა ამჟამად ჩაქცეულია. სავარაუდოდ, მხოლოდ პირველ სართულს ჰქონდა ქვის ორკალთიანი გადახურვა. გალავანი კოშკის ჩრდილოეთისა და სამხრეთის კუთხეებს ებჯინება. ციხის ეზოში სხვადასხვა ნაგებობის ნაშთები შეინიშნება, მიწაში რამდენიმე ქვევრია. ჩანს, ლეშკაშის ციხეს მნიშვნელოვანი როლი ეკისრებოდა, მას იხსენიებენ რუსი ელჩები ნ. ტოლოჩანოვი, ა. იევლევი (1650-1652) და ი. გიულდენშტედტი ( ს.).
ლეჩქოფის განძი

ლეჩქოფის განძი — ბრინჯაოს ცულების სამი განძი. აღმოჩენილია სხვადასხვა დროს სოხუმის დასავლეთ ნაწილში, სოფელ ლეჩქოფის ტერიტორიაზე.

პირველი განძი შემთხვევითაა აღმოჩენილი 1930 წელს, მიწის სამუშაოების დროს პ. მამფორიას ნაკვეთში. განძის შემადგენლობაში შედიოდა სხვადასხვა ტიპის ბრინჯაოს 15 ცული. სადღეისოდ შემორჩენილია მხოლოდ 2, რომლებიც დაცულია აფხაზეთის სახელმწიფო მუზეუმის ფონდებში.

1933 წელს გამოვლინდა ლეჩქოფის მეორე განძი, რომელშიც შედიოდა ბრინჯაოს ცული და რამდენიმე სეგმენტური იარაღი. სხვა მონაცემები ამ განძის აღმოჩენის შესახებ არ მოიპოვება. დაცულია აფხაზეთის სახელმწიფო მუზეუმის ფონდებში. ეს ორივე განძი თარიღდება ძვ. წ. ათასწლეულის საწყისი პერიოდით.

1961 წელს აღმოჩნდა მესამე განძი, რომელიც აფხაზეთის სახელმწიფო მუზეუმს გადასცა ვინმე მეთოდე ჯაკობიამ. ცულები ნაპოვნია გზის მშენებლობისას. განძის შემადგენლობაში შედის სამი ყუამილიან-ყუადაქანებული და ერთი კოლხური ცულის პროტოტიპი. ეს განძი ერთ გარკვეულ ადგილზე სხვადასხვა დროსაა აღმოჩენილი, მაგრამ განძად ან განძის შემადგენელ ნივთებად არის მიჩნეული. ერთ-ერთ ყუამილიან-ყუადაქანებულ ცულს აქვს მომრგვალებული პირი და თანაბარი სიგრძის ტანი. მეორე ნიმუშიც ასეთივეა, მაგრამ მას უფრო ფართო პირი და სუსტად დანაკვთული ნიღრები აქვს. ორივე ცულს აქვს ოთხწახნაგა ტანი, მესამე ცულს – საკმაოდ განიერი პირი. ტანის განაკვეთი ოვალურია. მეოთხე ნიმუში იმეორებს ლიხნის განძის ჯგუფის ცულების ფორმას, ოღონდ უფრო მარტივია. იგი ძალიან წააგავს ურეკის ოვალურხვრელიან პატარა ზომის კოლხური ცულის პროტოტიპს.

არქეოლოგ დ. ქორიძეს ლეჩქოფის 1961 წლის განძი მიაჩნია ურეკის განძის მასალების სინქრონიულად და ძვ. წ ათასწლეულის ნახევრით ათარიღებდა (ძვ. წ. – სს.). მისი ასაკი უნდა განისაზღვროს ძვ. წ. – საუკუნეებით. ლეჩქოფის 1961 წლის განძის მასალები ინახება სოხუმში, აფხაზეთის სახელმწიფო მუზეუმის ფონდებში.
დაკვირტვა

დაკვირტვა ან ბლასტოგენეზი — უსქესო გამრავლების ფორმა, რომლის დროსაც ახალი ორგანიზმი ვითარდება კვირტიდან, ერთ კონკრეტულ ადგილას უჯრედების გაყოფის გამო. ვინაიდან გამრავლების ეს ტიპი უსქესოა, წარმოქმნილი ორგანიზმი არის კლონი და თუ არ გავითვალისწინებთ მუტაციებს, იგი მშობლისეული ორგანიზმის იდენტურია.

ჰიდრაში, კვირტი ვითარდება როგორც გამონაზარდი, უჯრედების სერიული გაყოფის გამო. ახლადწარმოქნილი ინდივიდები მომწიფებისას შორდებიან მშობლის სხეულს და ვითარდებიან დამოუკიდებელ ორგანიზმებად.

შინაგანი დაკვირტვა ან ენდოდიოგენეზი წარმოადგენს უსქესო გამრავლების ფორმას, რომელიც ახასიათებთ ისეთ პარაზიტებს, როგორიცაა .

ენდოპოლიგენია არის შინაგანი დაკვირტვის გზით, მშობლისეული ორგანიზმის ერთდროულად მრავალ შვილეულ უჯრედად დაყოფა.

უჯრედის გამრავლება
ზოგიერთი უჯრედი დაკვირტვით, ასიმეტრიულად იყოფა, მაგალითად, , საფუარის სახეობა, რომელიც გამოიყენება ცხობაში. ამ პროცესის შედეგად წარმოიქმნება "მშობლისეული" და უფრო მცირე ზომის ,,შვილეული" უჯრედი. კრიოელექტრონულმა ტომოგრაფიამ ცოტა ხნის წინ გამოავლინა, რომ უჯრედებში მიტოქონდრიაც დაკვირტვით იყოფა

ცხოველების გამრავლება
ზოგიერთ მრავალუჯრედოვან ცხოველში შთამომავლობა შეიძლება განვითარდეს როგორც დედის გამონაზარდი. ცხოველებს, რომლებიც მრავლდებიან კვირტით, მოიცავს მარჯნებს, ზოგიერთ ღრუბელს, და ექინოდერმის ლარვას.

ვირუსოლოგია
ვირუსოლოგიაში, კვირტი არის ვირუსის გამოყოფის ფორმა, რომლითაც გარსიანი ვირუსები, უჯრედიდან გამოკვირტვის დროს მასპინძელი უჯრედის მემბრანისგან იძენენ გარე გარსს.

მცენარეთა გამრავლება
სოფლის მეურნეობაში და მებოსტნეობაში, დაკვირტვა გულისხმობს ერთი მცენარის კვირტის მეორეზე გადანერგვას.
ვლადიმერ ლვოვი

ვლადიმერ ნიკოლოზის ძე ლვოვი (დ. 7 მარტი, 1897, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთის იმპერია — გ. 11 მაისი, 1942, ყირიმის ასსრ) — საბჭოთა გენერალ-მაიორი (1940). რუსეთის სამოქალაქო (1917-1922) და მსოფლიო ომის (1939-1945) მონაწილე. ბრიგადის, დივიზიის მეთაური. ამიერკავკასიის ფრონტის სარდლის მოადგილე (1941 წლის ნოემბრიდან), 51-ე ცალკეული არმიის სარდალი (1941 დეკემბრიდან). დაიღუპა ქერჩთან.
ასისფორის ციხე

ასისფორის ციხე — არქიტექტურული ძეგლი, ციხესიმაგრე თურქეთის რესპუბლიკაში, ართვინის ილის (პროვინცია), იუსეფელის ილჩეში (რაიონი). ქალაქ იუსეფელიდან 26 კილომეტრში, სოფ. ქილიჩქაიას თავზე, სოფლიდან დაშორებულია დაახლოვებით 4 კილომეტრით. ციხე საკმაოდ მაღლა, ზღვის დონიდან 1995 მეტრზე მდებარეობს. ამგვარი მდებარეობის გამო, ასისფორი, შეიძლება ერთ-ერთ რთულად ასაღებ ციხედაც კი ჩაითვალოს. ასისფორის ციხის ძირში საინფორმაციო დაფაა, რომელზეც სამ ენაზე (ქართული, ინგლისური, თურქული) აღნიშნულია, რომ ციხე ქართველების მიერ არის აგებული.

ტოპონიმი
ასისფორის სახელწოდების ზუსტი ეტიმოლოგია დღეითვის ვერ ხერხდება. მაგრამ უნდა ითქვას, რომ ასისფორი ძველ საისტორიო წყარობში დადასტურებული ტოპონიმია. საუკუნის ამბებთან დაკავშირებით, ასისფორის შესახებ საუბრობს მატიანე ქართლისა. იმავე ცნობებს მოგვიანებით ვახუშტი ბატონიშვილი იმეორებს. ასისფორი დამოწმებულია დავით აღმაშენებლის ისტორიკოსთანაც. ტაოს შესახებ მნიშვნელოვანი ცნობებია დაცული საუკუნის "სომხურ გეოგრაფიაში". რომელშიც ტაოს გავარებად არის დაყოფილი და მათ შორის ერთ-ერთია არსიაც-ფორი, რომელიც ასისფორს შეესაბამება. მოგვიანებით, ამ მხარეებში ოსმალების გაბატონების შემდეგ, ტოპონიმი ოდნავ სახეშეცვლილი ფორმით - ერსისი/არსისი დამკვიდრდა. ბოლოს, 1928 წლიდან კი ქილიქჩაია ეწოდა.

ციხის აღწერა
ასისფორის ციხე საკმაოდ მიუდგომელი ციხე-სიმაგრეა. ციხე აგებულია კლდოვანი ქედის წვერზე. ასისფორის ციხის გეგმას კლდის რელიეფი განსაზღვრავს. ციხის საერთო ფართობი დაახლოებით 400 კვ.მ-ია. მდებარეობიდან გამომდინარე ასისფორის ციხის აღება რთული საქმე იქნებოდა. დღეისთვის, სამწუხაროდ, ციხის დიდი ნაწილი დანგრეულია. შემორჩენილია, გოდოლი ანუ მთავარი კოშკი, გალავანი და სამეურნეო ნაგებობები. ზოგიერთი უკეთ არის შემორჩენული, ზოგი მნიშვნელოვნად დაზიანებული და დანგრეულია. ციხე ნაგები ყოფილა ნატეხი/ფლეთილი ქვითა და კირით.

ისტორია
ქართული და სომხური საისტორიო წყაროები ადასტურებენ, რომ ასისფორი ძველი ქართული პროვინციის - ტაოს ნაწილს წარმოადგენდა და მისი ისტორიაც ისე წარიმართა, როგორც ტაოსი. ასისფორი და მთლიანად პარხლის ხეობა, თავიდანვე ქართული ტომებით იყო დასახლებული, დიაოხის სამეფოს (- სს.) შემადგენლობაშ შედიოდა, შემდეგ, ეს ტერიტორია, ძვ.წ - საუკუნეებიდან, ძვ.წ საუკუნის დასაწყისამდე ქართლის, ანუ იბერიის სამეფოს ნაწილი იყო. მოგვიანებით კი, როგორც ცნობილია, ტაო სომხებმა მიიტაცეს (, , თ. 14,5) როგორც ბერძენი ისტორიკოსი და გეოგრაფი. სტრაბონი (ბერძ. ; დ. ძვ. წ. 64/63 — გ. 23/24) აღნიშნავს:
არმენებმა თავისი ქვეყანა იმის ხარჯზე გაზარდეს, რომ მეზობელ ხალხებს ჩამოაჭრეს ნაწილები. ქართველებისათვის წართმეულ ტერიტორიებს ძირითადად მამიკონიანები განაგებდნენ. დიდ არმენიაში გაერთიანება ტაოში სომხური კულტურის დანერგვასა და გაძლიერებას იწვევდა. პარხლის მხარე, ხან ბიზანტიის ხან ქართველების ხელში გადადიოდა. საბოლოოდ, მხოლოდ საუკუნის მეორე ნახევარში მოახერხეს ბაგრატიონებმა ტაოს უკან დაბრუნება.
ლია (ფრინველთა გვარი)

ლია — ფრინველითა გვარი მეჭვავიასნაირთა რიგის ჩიბუხასებრთა ოჯახიდან .

წარმოადგენს საკმაოდ დიდი ზომის გრძელნისკარტა და გრძელფეხა ფრინველებს. საქართველოში გვხვდება ორი სახეობა – დიდი ლია (. ) და მცირე ლია (. ). დიდი ლიას სხეულის სიგრძეა 36–44 სმ, ფრთაშლა – 70–82 სმ, მასა – 160–500 გ. მცირე ლიას სხეულის სიგრძეა 37–41 სმ, ფრთაშლა 70–82 სმ, მასა – 230–360 გ. მამრი მდედრზე პატარაა. სახეობები თითქმის ერთნაირი ზომა-წონისაა, მაგრამ მცირე ლიას ფეხები და ნისკარტი უფრო მოკლე აქვს. გამრავლების პერიოდში დიდი ლიას მამრს კისერი შეფერილი აქვს ქარციდან ჟანგისფრამდე, ზურგი კი მოხატულია შავი და ღია ყავისფერი კოპლებითა და ზოლებით, მკერდიდან მუცლისკენ სიქარცე ქრება და თეთრში იშვიათ განივ ზოლებად გადადის. მცირე ლიას მამრს გამრავლების პერიოდში კისერი, მკერდი და მუცელი მკვეთრი მოწითალო-ჟანგისფერი აქვს, ზურგის მხარეზე ყავისფერი, შავი და თეთრი ლაქები და ზოლები გასდევს. ორივე სახეობის მდედრები შეფერილობით თავიანთ მამრებს გვანან, მაგრამ ელფერი უფრო მკრთალი აქვთ. ზამთრისკენ ჟანგისფერი შეფერილობა ქრება და ღია მოყავისფრო ან მოთეთრო ყავისფერი ხდება, ზედა მხარეს კი მონაცრისფრო ელფერი ედება. ლია იკვებებიან კიბოსნაირებით, ჭიებით, მოლუსკებით, მწერებით, ობობებით, მიმოფრენისას – კენკროვნებით, მარცვლეულით. ორივე სახეობა 3–4 კვერცხს დებს, დიდი ლია კრუხობს 22–24 დღე, მცირე ლია კი – 20–21. დიდი ლია ბუდობს როგორც ტუნდრაში (მხოლოდ ჩუკოტკაზე და ისლანდიაში), ისე უფრო სამხრეთით – შავი ზღვისა და ხმელთაშუა ზღვის ჩრდილოეთ სანაპიროებამდე, მცირე ლია კი – ტუნდრაში, ევროპაში, აზიაში და ალასკაზე. ზამთრობენ აფრიკაში, სამხრეთ აზიაში, ავსტრალიაში; მცირე ლია – ახალ ზელანდიაში. დაუჯდომლად გადაფრენის რეკორდი ეკუთვნის მცირე ლიას, რომლის ერთ-ერთმა მამრმა 12200 კმ იფრინა. საქართველოში გვხვდებიან მიმოფრენისას გაზაფხულსა და შემოდგომაზე. ამ დროს დიდ ლიას ძირითადად ვხვდებით დასავლეთ საქართველოში, აღმოსავლეთში – იშვიათად. ასევე იშვიათია მცირე ლია დასავლეთ საქართველოში. სარგებლობა მოაქვს მავნე მწერებისა და მოლუსკების განადგურებით. სპორტული ნადირობის ობიექტია. დიდი ლიას რიცხოვნობა ადგილსამყოფლის დაკარგვის გამო კლებულობს, რის გამოც სავარაუდოდ, ის დაცვის ობიექტი გახდება.
შალვა ლიაძე

შალვა ივანეს ძე ლიაძე (დ. 5 აგვისტო, 1891, გორის მაზრა, რუსეთის იმპერია — გ. 29 აპრილი, 1962, თბილისი) — სამელიორაციო საქმის ერთ-ერთი ფუძემდებელი საქართველოში. საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი (1951).

ბიოგრაფია
დაამთავრა დონის (უკრაინა) პოლიტექნიკური ინსტიტუტი ინჟინერ-მელიორატორის სპეციალობით. მონაწილეობდა მსოფლიო ომში (1914-1918); ევალებოდა ფრონტის ჰიდროტექნიკური ორგანიზება სპარსეთისა და თურქეთის ტერიტორიებზე. მუშაობდა საქართველოს წყალთა მეურნეობის სისტემაში; 1918-1923 წლებში იყო გორის წყალთა მეურნეობის სამმართველოს უფროსი. 1923-1933 წლებში ხელმძღვანელობდა დოესი-გრაკლისა და სკრა-ქარელის არხების, კასპის რაიონში მტკვარზე ხიდის მშენებლობას, ასევე ტირიფონის სარწყავი სისტემის დაპროექტებასა და მშენებლობას; 1937-1950 წლებში ტირიფონის ველზე, სოფ. ხურვალეთთან არსებული ისტორიული ძეგლის, თამარ მეფის დროინდელი „რუსხუმალას“, ანუ მიწაყრილში გაყვანილი სარწყავი არხის მონაკვეთის აღდგენას; ასევე მუშაობდა ტროპიკულ სნეულებათა ინსტიტუტში, სადაც დიდი წვლილი შეიტანა მალარიის წინააღმდეგ ბრძოლის საქმეში. 1950-1959 წლებში „საქსახწყალპროექტში“ მუშაობის დროს აქტიურად მონაწილეობდა სამგორის, აგრეთვე ტაშისკარისა და მუხრანის ველის სარწყავი სისტემების, კოლხეთის დაბლობზე დამშრობი არხების, ჭოროხისა და ცხენისწყლის მარეგულირებელი ნაგებობებისა და სოფლის წყალსადენების პროექტების შედგენაზე. 1959 წლიდან ეწეოდა ნაყოფიერ პედაგოგიურ საქმიანობას.
ლიბანიოსი

ლიბანიოსი (; დ. 314, ანტიოქია – გ. დაახლ. 393, იქვე) — გვიანი ანტიკური ხანის ბერძენი ორატორი, რომელიც მოღვაწეობდა და ასწავლიდა კონსტანტინოპოლში, ნიკეასა და ნიკომედიაში. შემორჩენილია ლიბანიოსის თხზულებები (საჯარო გამოსვლები, წერილები და ა.შ.) ორატორული ხელოვნების შესახებ. ქართული აზროვნების კონტექსტში განსაკუთრებით აღსანიშნავია ლიბანიოსის ცნობები იბერიელი უფლისწულისა და სარდლის – ბაკურის ( ს.) შესახებ, რომელიც ფრიად განსწავლული ყოფილა ანტიკურ ფილოსოფიაში. ლიბანიოსი ქება-დიდებით მოიხსენიებს ბაკურს და აღნიშნავს, რომ იგი ბრწყინავდა თავისი სხეულითა და გონებით. ლიბანიოსს მოსწონდა ბაკურის ცხოვრების სტოიკური წესი, სიბრძნის სიყვარული, მისი სამართლიანობა, სიმამაცე და ზომიერება. ლიბანიოსის თანახმად, ბაკურს გამოარჩევდა „ლოგოსების სიყვარული“, რის გამოც იგი ღმერთებსაც კი უყვარდათ. „დიდი ბაკური“ (ასე მოიხსენიება მრავალ ბერძნულ წყაროსა და დოკუმენტში) თავისი დროის უდავოდ დიდი მჭევრმეტყველი იყო. აღსანიშნავია, რომ იგი არა მარტო „ჭვრეტითი ცხოვრების წესის“, არამედ „აქტიური ცხოვრების წესის“ განსახიერებაც გახლდათ. ლიბანიოსის ცნობების თანახმად, ბაკური თვითფლობის დიდოსტატიც იყო. მან საკუთარი ცხოვრება „ოქროს შუალედის“, ე. წ. „სამეუფო გზის“ მიხედვით მოაწყო და ამით ყველა ბრძენისა და ფილოსოფოსის ჭეშმარიტ მიზანსაც მიაღწია.
ბენედიქტ ლივშიცი

ბენედიქტ კონსტანტინეს ძე ლივშიცი (დ. , ოდესა — გ. 21 სექტემბერი, 1938, ლენინგრადი, რსფსრ) — რუსი პოეტი და მთარგმნელი, ფუტურიზმის მკვლევარი.

პირველი ლექსები 1910 წელს გამოაქვეყნა. პოეტური კრებულები 1911, 1914, 1922, 1928 წლებში გამოსცა. მის პოეზიაში ფრანგული სიმბოლიზმის გავლენას მოჰყვა ფუტურიზმით გატაცება. მოღვაწეობდა ვ. ხლებნიკოვთან, ვ. მაიაკოვსკისთან და სხვა პოეტებთან ერთად. ამ პერიოდის მისწრაფებანი გადმოსცა მოგონებათა წიგნში „თვალნახევრიანი მშვილდოსანი“ (1933). 1930 წლიდან თავისი შემოქმედება მჭიდროდ დაუკავშირა საქართველოს. დაიწყო ქართული ენის საფუძვლიანი შესწავლა, თარგმნა გ. ტაბიძის, ტ. ტაბიძის, პ. იაშვილის, გ. ლეონიძის, ნ. მიწიშვილის, კ. კალაძის ლექსები. საქართველოს მიუძღვნა ლექსების ციკლი „ქართველური საგალობლები“ (გამოქვეყნდა 1964).
ლითონების დამუშავება

ლითონების დამუშავება — სასურველი ფორმის, ზომის, ზედაპირის ხარისხისა და მექანიკური თვისებების მქონე ლითონის ნაკეთობის მიღება. ლითონების დამუშავებისთვის იყენებენ სხვადასხვა ტექნოლოგიას: სამსხმელო წარმოება, წნევით დამუშავება, ჭრით დამუშავება (იხ. ლითონსაჭრელი ჩარხი), თერმული დამუშავება.

სამსხმელო წარმოება ლითონების დამუშავების ერთ-ერთი უძველესი და ყველაზე გავრცელებული ტექნოლოგიაა. ჩამოსხმით მიიღება ლითონისაგან დამზადებული ნაკეთობების ნახევარზე მეტი. გავრცელებულია მიწის ყალიბში ჩამოსხმა, რომლის დროსაც საყალიბე მასად ძირითადად კვარცის ქვიშა გამოიყენება. არსებობს წნევით და ცენტრიდანული ჩამოსხმის მეთოდები. ამ შემთხვევებში ყალიბს ლითონისაგან ამზადებენ. ე. წ. ზუსტი ჩამოსხმისათვის ცვილის მოდელებს იყენებენ. ამ მეთოდით მიღებულ ნაკეთობას მექანიკური დამუშავება არ სჭირდება.

ლითონების წნევით დამუშავების ტექნოლოგიებია: გლინვა, ჭედვა, ტვიფრვა, ადიდვა, დაწნეხა; თერმული დამუშავების ტექნოლოგიებია: მოწვა, წრთობა, მოშვება, დისპერსიული განმტკიცება.

არქეოლოგიური გათხრები ცხადყოფს, რომ საქართველოს ტერიტორიაზე ლითონების დამუშავების ტექნოლოგიები უძველესი დროიდან ვითარდებოდა, თანამედროვე ტექნოლოგიები კი საუკუნის 60-იან წლებში დაინერგა. რუსთავის მეტალურგიულ ქარხანაში ამოქმედდა სსრკ-ში პირველი რადიალური ტიპის უწყვეტი ჩამოსხმის დანადგარი და მსოფლიო პრაქტიკაში პირველად შეიქმნა კომპლექსურად ავტომატიზებული მილსაგლინავი აგრეგატი „400“ 1.2 კმ სიგრძის ტექნოლოგიური ხაზით. ამ აგრეგატის ამუშავებამ მინიმუმამდე დაიყვანა ხელით შრომა და შესაძლებელი გახადა დიდი დიამეტრის უნაკერო ფოლადის მილების მიღება. ამ მიღწევისათვის ს. შარაშენიძეს, ნ. გომელაურს, დ. შალიგინს, ი. ჟორდანიას, გ. გევორქიანს, პ. წერეთელს, ს. მალიშევს, კ. გრუშეცკის ლენინური პრემია მიენიჭათ (1969). შემდეგ წლებში მეტალურგიული ინსტიტუტის (ახლანდ. ფ. თავაძის მეტალურგიისა და მასალათმცოდნეობის ინსტიტუტი) მონაწილეობით (ხელმძღვ. ა. ნოზაძე) დამუშავდა დიდი კვეთის მილნამზადის უწყვეტი გლინვის თეორია და რუსთავის მეტალურგიულ ქარხანაში ამუშავდა უწყვეტი გლინვის დგანი. 80-იან წლებში რუსთავის მეტალურგიულ კომბინატში თერმომექანიკური დამუშავების გამოყენებით შეიქმნა ტიტანით მიკროლეგირებული რამდენიმე მარკის ფოლადი, რომლებიც დაინერგა მილების წარმოებაში (ვ. კოპალეიშვილი, ი. მირიანაშვილი, ი. კვირიკაძე).

 საუკუნის 10-იან წლებში, გასული საუკუნის 90-იანი წლების კრიზისის შემდეგ, რუსთავის მეტალურგიულ ქარხანაში დაიწყო წარმოების აღდგენა. ამჟამად ლ. დ. მიმდინარეობს სხვადასხვა თანამედროვე ტექნოლოგიით. საწარმოს პროდუქცია გამოიყენება საქართველოში და გადის მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში.
ლითონსაჭრელი ჩარხი

ლითონსაჭრელი ჩარხი — მანქანა, რომელზეც ლითონის ნამზადს ამუშავებენ ლითონსაჭრელი იარაღით. ლითონის ჭრით დამუშვება უძველესი დროიდან არის ცნობილი. საქართველოში (თრიალეთში) არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოჩენილია ოქროსა და ვერცხლის ფიალები და თასები, რომლებიც ძვ. წ. საუკუნეს მიეკუთვნება. მეცნიერთა აზრით, ისინი სახარატო ტიპის ბრუნვით ჩარხებზეა დამზადებული.

დანიშნულების მიხედვით ლითონსაჭრელი ჩარხი არის უნივერსალური – ფართო ნომენკლატურის ნამზადებზე სხვადასხვა ოპერაციის ჩასატარებლად; სპეციალიზებული – ერთნაირი ტიპის სხვადასხვა ზომის დეტალების დასამუშავებლად; სპეციალური – ერთნაირი ტიპისა და ზომის ნაკეთობათა დასამუშავებლად. მართვის მიხედვით ლითონსაჭრელი ჩარხი შეიძლება იყოს ხელით სამართავი, ნახევრად ავტომატური და რიცხვით-პროგრამული მართვის. ბოლო ათეულ წლებში მსოფლიოში ფართოდ გავრცელდა რიცხვით- პროგრამული მართვის ტიპის ლითონსაჭრელი ჩარხები, რაც ხელს უწყობს საწარმოო პროცესების სრულ ავტომატიზაციას.

1936 წელს საქართველოში თბილისის ჩარხსაშენებელმა ქარხანამ გამოუშვა პირველი ჭანჭიკსაჭრელი ჩარხი. შემდეგ წლებში ჩარხმშენებლობის გაერთიანებამ დაიწყო თანამედროვე ტიპის სახარატო ხრახნსაჭრელი, სპეციალური მილდასამუშავებელი, აგრეთვე მაღალი სიზუსტის სახეხი ჩარხების და სხვ. გამოშვება, რომლებიც იგზავნებოდა მრავალ ქვეყანაში. საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში მანქანათმშენებლობის ტექნოლოგიის კათედრაზე შექმნეს ახალი მხურვალმედეგი და სპეციალური ფოლადების დასამუშავებელი უნიკალური და უცენტრო ჩარხები, როტორული სარანდი და სხვა ჩარხების პრინციპული სქემები და კონსტრუქციები. ამავე ინსტიტუტის ლითონსაჭრელი ჩარხების კათედრაზე დაამუშავეს ჩარხების კინემატიკური გაანგარიშების კონტაქტური სიხისტის საკითხები.

საქართველოში ჩარხმშენებლობის განვითარებაში დიდი წვლილი მიუძღვით მეცნიერებს: გ. გოცირიძეს, თ. ლოლაძეს, გ. ჩიხლაძეს, ვ. ცოცხაძეს; კონსტრუქტორებს: თ. შენგელიას, პ. აბესაძეს, ლ. კულიკოვს, გ. ბენდუქიძეს და სხვ.
ახალკაცი

საკუთარი სახელი ახალკაცი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ვახტანგ ახალკაცი — ინჟინერი
ვლადიმერ ახალკაცი — სპორტსმენი (ძიუდო)
მაია ახალკაცი — ბიოლოგი
ნოდარ ახალკაცი — ფეხბურთელი, მწვრთნელი
ნოდარ ახალკაცი (უმცროსი) — იურისტი, თანამდებობის პირი
რომან ახალკაცი — ფეხბურთელი
შალვა ახალკაცი — ინჟინერი
ირაკლი გეჯაძე

ირაკლი გეჯაძე (დ. 26 ოქტომბერი, 1925, მცხეთა — გ. აგვისტო, 2002, თბილისი) — ქართველი კომპოზიტორი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1982).

1957 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის საკომპოზიტორო ფაკულტეტი (ა. მაჭავარიანის კლასი). 1946-1952 წლებში იყო თბილისის შ. რუსთაველის სახელობის დრამატული თეატრის ორკესტრის მევიოლინე, 1949–1957 წლებში — უცხო ენათა ინსტიტუტის თვითმოქმედი საგუნდო კოლექტივის ხელმძღვანელი. იყო თბილისის სამუსიკო სკოლისა და სასწავლებლის პედაგოგი, 1963–1978 წლებში კი ამავე სასწავლებლის დირექტორი.

შექმნოლი აქვს ნაწარმოებები: ოპერა „განთიადი“, მუსიკალური კომედია „ორი რეკორდი“, სიმფონია „რექვიემი“, პროგრამული სიმფონია „ვარძია“, ორატორია „მარადისობა“, ორი კონცერტი ვიოლინოსა და ორკესტრისათვის. შექმნილი აქვს კამერული, საგუნდო ნაწარმოებები და მუსიკა სპექტაკლებისა და კინოფილმებისათვის.

ჯილდოები და აღიარება
1982 — საქართველოს სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
1999 — ღირსების ორდენი ქართული სამუსიკო ხელოვნების განვითარებაში შეტანილი პირადი დიდი წვლილისათვის, ნაყოფიერი შემოქმედებითი, პედაგოგიური და საზოგადოებრივი მოღვაწეობისათვის

ფილმოგრაფია
1960 — ამბავი ერთი ქალიშვილისა
1962 — არდადეგებზე
1963 — თეთრი ქარავანი
1965 — მიქელა
1965 — ბოდიში, თქვენ გელით სიკვდილი
1966 — ლონდრე
1981 — მოხუცი მემანქანე
1979 — ზღარბი
1981 — მე მოვედი
1969 — ცაბუნია
1975 — ბერიკაცები
1983 — მოუსვენარი ზაფხული
1990 — ცეცხლთან თამაში
1992 — ხაფანგი
მრავალწახნაგა

მრავალწახნაგა — სასრული რაოდენობის ბრტყელი მრავალკუთხედების ისეთი ერთობლიობა, რომლის ყოველი მრავალკუთხედის გვერდი ამავე დროს არის სხვა მრავალკუთხედის გვერდიც. მრავალწახნაგის შემადგენელი ნებისმიერი მრავალკუთხედიდან შეიძლება მისვლა მეორემდე საერთო გვერდების გავლით. მრავალკუთხედებს, რომლებიც მრავალწახნაგს შეადგენენ, უწოდებენ წახნაგებს, მათ გვერდებს წიბოებს, ხოლო წვეროებს მრავალწახნაგის წვეროებს. მრავალწახნაგას ეწოდება ამოზნექილი, თუ იგი თავისი ყოველი წახნაგის სიბრტყის ერთ მხარესაა. ამოზნექილ მრავალწახნაგას ეწოდება წესიერი, თუ მისი ყველა წახნაგი წესიერი კონგრუენტული მრავალკუთხედია და ყველა მრავალწახნაგა კუთხე კონგრუენტულია.

ჯერ კიდევ ევკლიდეს „საწყისებში“ იყო დამტკიცებული, რომ წესიერი მრავალწახნაგა მხოლოდ ხუთი ტიპისაა: ტეტრაედრი (ბერძნ. „ტეტრა“ — ოთხი): 4 წახნაგი, 4 წვერო, 6 წიბო; 2) ჰექსაედრი („ჰექსა“ ექვსი კუბი): 6 წახნაგი, 8 წვერო, 12 წიბო; 3) ოქტაედრი („ოქტო“ — რვა): 8 წახნაგი, 6 წვერო, 12 წიბო; 4) დოდეკაედრი („დოდეკა“ — თორმეტი): 12 წახნაგი, 20 წვერო, 30 წიბო; 5) იკოსაედრი („ეიკოსი“ — ოცი): 20 წახნაგი, 12 წვერო, 30 წიბო.

თუ მრავალწახნაგს ნებისმიერი წიბო ეკუთვნის ორ წახნაგს, მაშინ მრავალწახნაგს ეწოდება ჩაკეტილი, წინააღმდეგ შემთხვევაში ღია. ღია მრავალწახნაგში წიბოები, რომლებიც არ ეკუთვნიან ორ წახნაგს, შეადგენენ მრავალწახნაგის საზღვარს.
დიმიტრი თაყაიშვილი

დიმიტრი გიორგის ძე თაყაიშვილი (დ. 6 იანვარი, 1919, თბილისი, — გ. 28 მარტი, 1998, იქვე) — ქართველი ფერმწერი, თეატრისა და კინოს მხატვარი. საქართველოს სახალხო მხატვარი (1985). საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1967)

დაიბადა 1919 წლის 6 იანვარს ქ. თბილისში. 1934–38 წლებში სწავლობდა სამხატვრო სასწავლებელში, ხოლო 1938–44 წლებში თბილისის სამხატვრო აკადემიის ფერწერის ფაკულტეტზე. 1944–45 წლებში კვალიფიკაციის ასამაღლებლად მივლინებული იყო მოსკოვის ფერწერის ინსტიტუტის დეკორატიულ სახელოსნოში პროფ. მ. ბობიშევთან. მუშაობდა მთავარ მხატვრად მოსკოვის მოძრავ მუსიკალურ თეატრში (1945), ხოლო დამდგმელ მხატვრად მოსკოვის საოლქო მუსიკალურ (1946–47) და ქ. ნოგინსკის საოლქო დრამატულ (1947-48) თეატრებში. 1949-51 წლებში თბილისის მოზარდ მაყურებელთა ქართული, ხოლო 1952-57 წლებში ქუთაისის თეატრების მთავარი მხატვარია. 1955 წელს ქუთაისში დააარსა სამხატვრო სკოლა. 1957 წლიდან მოღვაწეობდა კინოსტუდია „ქართულ ფილმში“. დამდგმელი მხატვარია ფილმების: „განაჩენი“ (1959), „თეთრი ქარავანი“ (1963), „მე ვხედავ მზეს“ (1965), „ჯვარცმული კუნძული“ (1968), „მხიარული რომანი“ (1972), პირველი მერცხალი (1975) და სხვა.

1968 წლიდან ხელმძღვანელობდა თბილისის სამხატვრო აკადემიის კინოსა და ტელევიზიის სახელოსნოს. 1976–86 წლებში იყო მხატვართა კავშირის გამგეობის მდივანი. ფერწერის ფაკულტეტის პროფესორი (1985).

გარდაიცვალა 1998 წლის 28 მარტს. დაკრძალულია თბილისში, მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ჯილდოები და აღიარება
1967 — საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
1985 — საქართველოს სახალხო მხატვარი

ფილმოგრაფია
გადაღებულია ფილმებში
როცა აყვავდა ნუში
აურზაური სალხინეთში
მოხეტიალე რაინდები
იყო შაშვი მგალობელი

დამდგმელი მხატვარია ფილმების
წარსული ზაფხული
განაჩენი
ამბავი ერთი ქალიშვილისა
განძი
თოჯინები იცინიან
ერთი ცის ქვეშ
თეთრი ქარავანი
მე ვხედავ მზეს
უყაიმო თამაში
ჯვარცმული კუნძული
ფილატელისტის სიკვდილი
დაისი
მხიარული რომანი
ლევან ხიდაშელი
პირველი მერცხალი
არ დაიჯერო, რომ აღარა ვარ
ზღვის მაშვრალნი
ნისლა
არ იდარდო!
პასპორტი