iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბაურაყის ეკლესია

ბაურაყის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში ჭალისოფლის დასავლეთით, 3 კილომეტრზე, ხევის მარჯვენა ნაპირზე. განეკუთვნება - საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ფორმამიცემული ნატეხი ქვის სწორხაზოვანი რიგებით. დაზიანებულია: მთლიანად დანგრეულია სამხრეთ მინაშენი, ჩამოშლილია სახურავის საფარი და ლავგარდანი; ეკლესიის დასავლეთ და სამხრეთ ფასადების მნიშვნელოვან ნაწილს ფერდობიდან ჩამოზვავებული მიწა ფარავს. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი ორივე მხიდან ბრტყლადაა გადახურული. აღმოსავლეთით მხრებით გამოყოფილი და ერთი საფეხურით შემაღლებული საკურთხეველია. საკურთხევლის ქვედა ნახევარი სწორკუთხაა, ზედა - ნახვარწრიული. საკურთხევლის სწორკუთხა გეგმიდან ნახევარწრიულ მოხაზულობაზე გადასვლა კუთხეებში მოწყობილი მოზრდილი ტრომპებით ხდება. საკურთხევლის გვერდის კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშია. ერთი მსგავსი ნიშია დასავლეთ კედლის სამხრეთ კიდესთან. საკურთხეველში ქვით ნაშენი კუბური ტრაპეზი დგას. საკურთხეველი განათებულია აღმოსავლეთის თაღოვანი სარკმლით. თითო სწორკუთხა სარკმელია სამხრეთის კედლის აღმოსავლეთ კიდეში და დასავლეთ კედლის ღერძზე. სამივე სარკმელს საფეხუროვანი რაფა აქვს. ინტერიერი შელესილია. დარბაზის ნახევარწრიული კამარა შეკიდებულ პილასტრებზე გადაყვანილი საბჯენი თაღით გაყოფილია ორ არათანაბარ ნაწილად, რომელთაგანაც დასავლეთისა თითქმის ორჯერ უფრო მოზრდილია. ამ ნაწილში კარის არქიტრავის თავზე. ღრმა და მაღალი თაღოვანი ნიშია. დარბაზის კედლებს, მთელს სიგრძეზე, საფეხური გასდევს. ფასადები სადაა, სამხრეთის ფასადზე შემორჩენილია კედლიდან შვერილი ქვებით გამოყვანილი თარო, რომელზეც მინაშენის კამარა იყო დაყრდნობილი. კედლები დასრულებული იყო თაროსებრი ლავგარდნით, რომლის ერთი ქვა სამხრეთ ფასადს შემორჩა.
იახსრის ჯვარი

იახსრის ჯვარი — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭალისოფელში. სალოცავში შედის დარბაზი, საქვაბე, საზარე და თამარის კოშკი. დარბაზი ფიქლით ნაშენი, გეგმით წაგრძელებული ოთხკუთხედის ფორმის ნაგებობაა, რომელიც ორი სხვადასხვა დანიშნულების სათავსისგან შედგება. გადახურულია ორფერდა სახურავით. ჩრდილო-დასავლეთიდან მიშენებული ჰქონდა გეგმით წაგრძელებული ოთხკუთხა ფორმის სათავსი - საბერო. დარბაზში შესასვლელი ჩრდილო-დასავლეთიდანაა. სათავსის შუაში კერაა მოწყობილი. მის ირგვლივ, სამი მხრიდან, კედლების გაყოლებაზე, ქვის სკამებია. კედლებში თახჩებია დატანებული. ჩრდილოეთ კედელში ერთი პატარა სარკმელია. სამხრეთ კედლის შუაში გაჭრილია შენობის მეორე სათავსში გასასვლელი კარი.

საქვაბე ფიქლის მშრალი წყობით ნაგები, გეგმით წაგრძელებული ოთხკუთხედის ფორმის შენობაა. შესასვლელი ჩრდილო-დასავლეთიდან აქვს. კარი თაღოვანია. სათავსის შუაშუ ოთხკუთხა ფორმის ფიქლით ნაშენი ბოძია. მას ეყრდნობა ბრტყელი, ბანიანი გადახურვა. იქვე კერაა მოწყობილი. გრძივი კედლების გასწვრივ ხის გრძელი სკამებია. ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარეს ქვებითა და მიწით ამაღლებული განიერი ბაქანია, შესაძლოა, საწოლი. საზარე დგას საქვაბის სამხრეთით. იგი ფიქლით ნაშენი, საფეხუროვანი სახურავით გადახურული, მცირე ზომის კოშკისმაგვარი ნაგებობაა. კოშკი მდებარეობს დარბაზის უკან, მთის ფერდობზე. იგი ოთკუთხა ფორმის, ფიქლით ნაშენი მასიური ნაგებობაა, რომელიც გადახურულია საფეხუროვანი პირამიდისებრი სახურავით. დარბაზის სამხრეთით და სამხრეთ-აღმოსავლეთით თითო მცირე ზომის კოშკისებრი ნაგებობის ნანგრევებია.
კლას არნოლდსონი

კლას პონტუს არნოლდსონი (, დ. 27 ოქტომბერი, 1844 - გ. 20 თებერვალი, 1916) – შვედი ჟურნალისტი, პაციფისტი, სკანდინავიური ერთობის მომხრე. 1908 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია მშვიდობის განმტკიცებისთვის, რომელიც ფრედერიკ ბაიერთან გაიზიარა.

ბიოგრაფია
დაიბადა გოტენბერგში. 1860 წელს, 16 წლისამ ვეღარ შეძლო გოტენბერგის საჯარო სკოლაში სწავლის გაგრძელება, მამის სიკვდილის შემდეგ შექმნილი ფინანსული გაჭირვების გამო. მომდევნო 21 წელი ის მუშაობდა რკინიგზაზე, თავდაპირველად კლერკად, შემდეგ კი სადგურის ინსპექტორად.

ამ წლების მანძილზე არნოლდსონი განაგრძობდა სწავლას, კითხულობდა ისტორიის, რელიგიის და ფილოსოფიის შესახებ. თვალს ადევნებდა პოლიტიკურ ღონისძიებებს, განსაკუთრებით დანია-ავსტრია-პრუსიის ომს 1864 წელს და საფრანგეთ-პრუსიის ომს 1870-1871 წლებში. ჩამოაყალიბა და განავითარა იდეები რელიგიის, პოლიტიკის და მშვიდობის საკითხებზე, რაც მოგვიანებით მის ვრცელ ნაშრომებში აისახა.

არნოლდსონი იყო ლიბერალი თეოლოგიაში. ჰუმანისტური დოქტრინები რელიგიურ მოძრაობაში წარმოიშვა მე-19 საუკუნეში დიდი ბრიტანეთის კუთვნილ ახალი ინგლისის ტერიტორიაზე.

არნოლდსონს პოლიტიკურ ფილოსოფიაშიც ლიბერალური მიმართულება ჰქონდა, დემოკრატიის პრინციპების და ინდივიდუალიზმის გათვალისწინებით. 1882-დან 1887 წლამდე პარლამენტის წევრად იყო არჩეული. მან წარადგინა კანონმდებლობა, რომელიც ფრანჩიზის გაზრდას მოიაზრებდა. იმედოვნებდა რელიგიური თავისუფლების გაფართოებას; მხარს უჭერდა ანტიმილიტარისტულ პოლიტიკას. რეზოლუციით მიმართა მთავრობას, შვედეთის ნეიტრალიტეტის უზრუნველსაყოფად.

საერთაშორისო მოღვაწეობა
საპარლამენტო საქმიანობის გარდა, არნოლდსონი აქტიურად მოღვაწეობდა მშვიდობის უზრუნველყოფის საკითხებში. ბუნებრივად მიდრეკილი პაციფიზმისკენ, ეწინააღმდეგებოდა 1864 და შემდგომ 1870-71 წლის ომებს, რაც განპირობებული იყო მისი რელიგიური რწმენით. არნოლდსონი იყო შვედეთის მშვიდობის და არბიტრაჟის ასოციაციის ერთ-ერთი დამფუძნებელი 1883 წელს, იკავებდა მდივნის პოზიციას და გახდა (ტაიმის) რედაქტორი. თანამდებობიდან გადადგა 1885 წელს, როდესაც გამოცემა ფინანსულ პრობლემებში აღმოჩნდა. არნოლდსონი 1885-დან 1888 წლამდე რედაქტორობდა -ს (მშვიდობის მეგობარი), -ს (ჩრდილოეთ შვედეთის ყოველდღიურ გამოცემას) 1892-დან 1894 წლებში. თუმცა ის ინარჩუნებდა თავისუფლებას ადმინისტრაციული და პოლიტიკური ვალდებულებებისგან გამოცემების მიმართ. მისი ენერგია ნაწილობრივ მიმართა არბიტრაჟის საკითხებზე წერასა და საუბრისკენ.

1888 წელს მან წარმართა ცნობილი პეტიციის კამპანია, რომელიც მეფის მისამართით იყო წარმოდგენილი და ითხოვდა არბიტრაჟის შეთანხმებისთვის მიეღწიათ სხვა ერებთან. მისი აგიტაცია გავრცელდა და გაფართოვდა ნორვეგიაში 1890 წელს.

ნორვეგიელებს მეტად მოსწონდათ არნოლდსონი, ვიდრე მის თანამემამულე შვედებს. როდესაც იგი ნობელის პრემიაზე წარადგინეს 1908 წელს, ზოგიერთმა შვედურმა გაზეთმა უარყოფით კონტექსტში განიხილა. არნოლდსონის კანდიდატურა ანონიმურად წარადგინა შვედეთის საერთაშორისო საპარლამენტო კავშირმა.

არნოლდსონი პერიოდულად ავადმყოფობით იტანჯებოდა. მან 72 წლამდე იცოცხლა, გარდაიცვალა სტოკჰოლმში 1916 წელს გულის შეტევით.
რენე კასინი

რენე სემუელ კასინი (დ. 5 ოქტომბერი, 1887 – 20 თებერვალი, 1976) — ფრანგი იურისტი, ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის თანაავტორი, ნობელის მშვიდობის პრემიის ლაურეატი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ქალაქ ბაიონაში, საფრანგეთის ბასკურ ნაწილში, ფრანგი ებრაელი ვაჭრის ოჯახში. დაამთავრა ნიცის ლიცეუმი, რის შემდეგაც ექს-ან-პროვანსის უნივერსიტეტში სამართლისა და ჰუმანიტარული მეცნიერებების ფაკულტეტზე სწავლობდა, სადაც 1914 წელს იურიდიული, ეკონომიკური და პოლიტიკური მეცნიერებების დოქტორი გახდა.

კასინი პირველ მსოფლიო ომში ფრანგულ არმიაში მსახურობდა. ომის შემდეგ მან დააარსა ფრანგული ფედერაცია ინვალიდი ომის ვეტერანებისთვის, რომელსაც 1940 წლამდე ხელმძღვანელობდა.

1924-1938 წლებში კასინი ერთა ლიგაში საფრანგეთის დელეგატი იყო. 1932-1934 წლებში იგი მონაწილეობდა განიარაღების საყოველთაო კონფერენციაზე ჟენევაში. მან ხელი შეუწყო იმ ინსტიტუციების განვითარებას, რომლებიც საერთაშორისო კონფლიქტების მოგვარებაზე მუშაობენ.

კასინი მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ლონდონში შარლ დე გოლს შეუერთდა. იგი ემიგრირებული საფრანგეთის მთავრობის მნიშვნელოვან ფიგურად მიიჩნეოდა. 1940-1941 წლებში კასინი უშიშროების საბჭოს მდივანი, 1941-1943 წლებში თავდაცვის ეროვნული კომისარი, ხოლო 1943-1945 წლებში დროებითი მთავრობის იურიდიული კომიტეტის პრეზიდენტი იყო.

ომის შემდეგ კასინი საფრანგეთის სახელმწიფო საბჭოს და უმაღლესი ადმინისტრაციული სასამართლოს პრეზიდენტი გახდა.

კასინი დაუღალავად იღწვოდა ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დაცვის განვითარებისთვის, იგი ითხოვდა საერთაშორისო სასამართლოს შექმნას, რომელიც პასუხს აგებინებდა ქვეყნებს ომის დანაშაულებანზე. 1943-1945 წლებში კასინი გაეროს კომისიის წევრი იყო, რომელიც სწორედ ომის დანაშაულებებს იძიებდა.

კასინი 1945-1952 წლებში საფრანგეთის დელეგატი იყო იუნესკოში, რომლის დაარსებაში თავადაც გარკვეული წვლილი მიუძღვის.

1946 წელს კასინი გაეროს ადამიანის უფლებათა კომისიას ხელმძღვანელობდა. იგი პასუხისმგებელი იყო საყოველთაო დეკლარაციის პირველი სრული ესკიზის შექმნაზე. გაწეული ღვაწლისთვის 1968 წელს მაას ნობელის მშვიდობის პრემია მიენიჭა.ამავე წელს გაეროს გენერალური ანსამბლეისგან გადაეცა პრემია ადამიანის უფლებათა განმტკიცებისთვის.

1950-1960 წლებში კასინი ჰააგის საარბიტაჟო სასამართლოს პრეზიდენტი იყო.

1959-1965 წლებში კასინი ევროპის ადამიანის უფლებათა სასამართლოს წევრი, ხოლო 1965-1968 წლებში პრეზიდენტი იყო. ამჟამად სასამართლოს შენობა სტრასბურგში, მისივე სახელობის ქუჩაზე მდებარეობს.

კასინი 1976 წლის 20 თებერვალს პარიზში გარდაიცვალა. იგი მონპარნასის სასაფლაოზე დაკრძალეს. 1987 წელს მისი ნეშტი პარიზის პანთეონში გადაასვენეს.

მემკვიდრეობა
2001 წელს დაარსდა რენე კასინის სახელობის არასამთავრობო ორგანიზაცია, რომელიც ებრაელთა პერსპექტივიდან ხელს უწყობს ადამიანის საყოველთაო უფლებათა დაცვას. ორგანიზაციის სახელით რენე კასინის სახელობის მედალი გადაეცემათ მათ, ვინც გამორჩეული გლობალური წვლილი შეიტანეს ადამიანის უფლებათა დაცვაში.

2003 წელს, ბასკეთის ხელისუფლებამ რენე კასინის სახელობის ჯილდო დააწესა, რომელიც ყოველწლიურად 10 დეკემბერს, ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო დღეს გაიცემა.
ვახტანგ მეუნარგია

ვახტანგ მეუნარგია (დ. 25 სექტემბერი, 1935, ზუგდიდი — გ. 27 იანვარი, 2022) — ქართველი ექიმი, პოლიტიკოსი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი.

1959 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1959-1975 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ასპირანტი, თბილისის ონკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, მოსკოვის ექსპერიმენტული და კლინიკური ონკოლოგიის ინსტიტუტის თანამშრომელი, თბილისის ონკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1975 წლიდან იყო თბილისის აკადემიკოს გრიგოლ მუხაძის სახელობის ჰემატოლოგიისა და სისხლის გადასხმის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ლაბორატორიის ხელმძღვანელი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
არჩილ მინდიაშვილი

არჩილ მინდიაშვილი (დ. 27 მაისი, 1956, სოფ. ქვემო ჭალა, ახლანდ. კასპის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი სასულიერო პირი, ყოფილი პოლიტიკოსი, საქართველოს ეკლესიის დეკანოზი.

დაამთავრა თბილისის სასულიერო სემინარია. 1972-1974 წლებში იყო თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სტუდენტი, 1980 წლიდან იყო დიაკვანი, მღვდელი, მსახურობდა დიდუბის ღვთისმშობლის, გორის ღვთისმშობლის, თბილისის წმინდა პეტრე-პავლეს ეკლესიაში 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
კარატეს ჯვარი

კარატეს ჯვარი — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭალისოფელში. სალოცავში შედის დარბაზი, საქვაბე, საზარე, სასანთლე და დროშათა საბძანი. დარბაზი ფიქლით ნაშენი ნაგებობაა, შედგება სამი სხვადასხვა დანიშნულების სათავსისგან. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. სწორკუთხა კარის საშუალებით ვხვდებით საბეროში - გეგმით წაგრძელებული ოთხკუთხედის ფორმის სათავსში, რომლის კედლების გასწვრივ ქვის სკამებია. დასავლეთ კედელში გაჭრილი კარით იგი დარბაზს უკავშირდება. დარბაზი გეგმით ოთხკუთხა, მოზრდილი სათავსია, რომლის კედლების გაყოლებაზე ქვის სკამებია მოწყობილი. შუაში კერაა. კუთხეებში სიპი ქვების თაროებია.

დასავლეთით ორი მცირე ზომის თახჩაა დატანებული. ჩრდილოეთ კედლის შუა ნაწილში გასასვლელია პატარა ოთახში, რომელიც ძველი საკოდე უნდა იყოს. ნაგებობა თუნუქის ორფერდა სახურავითაა გადახურული, მას კეხზე ლითონის მცირე ზომის გუმბათი ადგას. საქვაბე ფიქლის მშრალად ნაშენი, გეგმით წაგრძელებული ფორმის ნაგებობაა. შესასვლელი აღმოსავლეთიდან აქვს. სათავსში თავმოყრილი სხვადასხვა დანიშნულების სამეურნეო ჭურჭელი. გარედან, შენობის კედლების გასწვრივ, ქვის სკამებია მოწყობილი. შენობა გადახურულია თუნუქის ორფერდა სახურავით. ჩრდილოეთიდან საქვაბეს აკრავს ფიქლით ნაგები ორი პატარა კოშკისებრი ნაგებობა - ლითონის გუმბათიანი საზარე და დროშათ საბძანი. დასავლეთით ასეთივე ზომის ნახევრად დანგრეული სასანთლეა.
ტაშტის ეკლესია

ტაშტის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭალისოფელში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ნატეხი ქვით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარის წირთხლებში საურდულე ხვრელებია. ეკლესია უაფსიდოა. აღმოსავლეთით და დასავლეთით თითო სარკმელი აქვს. აღმოსავლეთ სარკმლის ქვენოთ, კედლეზე, სწორკუთხა ტრაპეზია მიდგმული. საკურთხევლის ჩრდილო და სამხრეთ კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშია. იატაკზე აგურია მოგებული. ინტერიერი გადახურულია ერთიანი სხმული კამარით, რომელსაც განივკვეთში სამკუთხა თაღის ფორმა აქვს. ეკლესია გარედან შელესილია. კედლები დასრულებულია თაროსებრი ლავგარდნით. სახურავის კეხის დასავლეთ კიდეში დადგმული აგურის პატარა სამრეკლო გვიანდელია.
შუბნურის წმინდა გიორგის ჯვარი

შუბნურის წმინდა გიორგის ჯვარი — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭალისოფელში. სალოცავში შედის სალუდე, დარბაზი და საზარე. სალუდე ნატეხი ქვის მშრალი წყობით ნაშენი, გეგმით ოთხკუთხა ნაგებობაა. კარი და სარკმელი სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში გამართულია ლუდის მოსახარში ღუმელი. აღმოსავლეთ კედლის მთელ სიგრძეზე სიპი ქვის სკამია მოწყობილი. ამავე კედელში ორი თაროა. საქვაბის შუაში მოთავსებულია თუნუქის ღუმელი, რომლის მილი აყვანილია ჭერამდე, სადაც ოთხკუთხა ხვრელია გაჭრილი. სალუდეს მოტკეპნილი მიწის იატაკი აქვს. სახურავი ორფერდაა. დარბაზი სალუდის უკანაა. იგი რიყის ნატეხი ქვის მშრალი წყობით ნაშენი. გეგმით წაგრძელებული ოთხკუთხა ნაგებობაა. შედგება ორი სათავსისგან. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. გრძივი კედლების მთელ სიგრძეზე ქვის სკამები ამოწყობილი. აღმოსავლეთ კედელში სამი თახჩაა, დასავლეთისაში - ერთი. ჩრდილოეთ კედლეში გაჭრილი კარი გადის საკოდეში პატარა, ბნელ სათავსში. შენობა გადახურულია ორფერდა სახურავით. საზარე დარბაზის ჩრდილო-აღმოსავლეთით დგას. წარმოადგენს რიყის ქვით ნაგებ სამ სვეტს. გადახურულია საფეხუროვანი სახურავით.
ჭიკაანის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია

ჭიკაანის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭიკაანის ადგილ ძმიანის აღმოსავლეთით, ფერდობზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია რიყის ქვითა და ქვიშაქვით. დასავლეთ კედელი და დასავლეთის ორივე კუთხე დაზიანებულია. სახურავს საბურავის მნიშვნელოვანი ნაწილი აკლია. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი არქიტრავიანია. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლების ღერძზე თითო სარკმელია. სწორკუთხა საკურთხეველი დარბაზისგან გამოყოფილია ქვის სქელი კედლით, რომელშიც ორი კარია გაჭრილი. საკურთხევლის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში თითო ნიშია. სარკმლის წინ ტრაპეზის ქვა დგას. დარბაზი ისრული კამარითაა გადახურული. ფასადები სადაა. კედლები გადახურულია თაროსებრი ლავგარდნით. ეკლესია გადახურულია დიდი ზომის ფიქლის ფილებით.
ველოდი მირცხულავა

ველოდი (ვლადიმერ) მირცხულავა (დ. 28 დეკემბერი, 1934, სოფ. პირველი ხორგა, ახლანდ. ხობის მუნიციპალიტეტი — გ. 14 სექტემბერი, 2023) — ქართველი პოლიტიკოსი, საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტის ერთ-ერთი ხელმომწერი.

დაამთავრა აფხაზეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1964 წლიდან იყო ხობის რაიონის სოფელ პირველი ხორგის კოლმეურნეობის წევრი, 1966-1971 წლებში იყო სოხუმის მაქსიმ გორკის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის სტუდენტი. 1971 წლიდან სხვადასხვა სამშენებლო ორგანიზაციათა მუშაკი, მოძრავ-მექანიზებული კოლონა „აფხაზნაპირგამაგრების“ განყოფილების უფროსი.

1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).

ვიდეო
საზოგადოების დიდმა ნაწილმა ველოდი მირცხულავა 2000-იანი წლების დასაწყისში გადაღებული ვირუსული ვიდეოთი გაიცნო. ცნობილ ვიდეოში, ქვეყნის იმდროინდელი მდგომარეობით შეწუხებული ველოდი მირცხულავა პრეზიდენტ ედუარდ შევარდნაძეს აგინებს.
ჭილურტის სამაროვანი

ჭილურტის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭილურტში, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირას. ივანე ჭიკაიძის საკარმიდამო ნაკვეთში. განეკუთვნება ძველი წელთაღრიცხვით - საუკუნეებს. 1959 წელს ივანე ჭიკაიძემ საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმს გადასცა ხვნის დროს აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა. 1969 წელს ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არაგვის ხეობის არქეოლოგიური კველევის ექსპედიციამ სამაროვანზე ჩაატარა სადაზვერვო სამუშაოები. აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა ინახება საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.
ჩარლზ ბარკლა

ჩარლზ გლოვერ ბარკლა (; დ. 7 ივნისი, 1877 — გ. 23 ოქტომბერი, 1944) — ბრიტანელი ფიზიკოსი, რენტგენის სპექტროსკოპიასა და რენტგენის სხივების შესწავლისთვის, მას 1917 წელს ნობელის პრემია მიენიჭა ფიზიკის დარგში.

ბიოგრაფია
ჩარლზ გლოვერ ბარკლა 1877 წლის 7 ივნისს დაიბადა ვაიდნიზში, ინგლისში. არის ატლას ქიმიური კომპანიის მდივანის ჯონ მარტინ ბარკლას და სარა გლოვერის შვილი.

ბარკლა სწავლობდა „ლივერპულის ინსტიტუტში“, მან ქვეყნის საკრებულო სტიპენდიით და ბიბი სტიპენდიის დახმარებით მან შეძლო „ლივერპულის უნივერსიტეტში“ სწავლის გაგრძელება.

თავდაპირველად სწავლობდა მათემატიკას, თუმცა შემდეგ სერ ოლივერ ლოდჯეს დახმარებით შეისწავლა ფიზიკა, მაშინ როდესაც ოლივერ ლოდჯეს ჯანმრთელობის პრობლემები შეექმნა, ჩარლზი მის მაგივრად ატარებდა ლექციებს.

1899 წელს ჩაირიცხა ტრინტის კოლეჯში, კემბრიჯის უნივერსიტეტში, 1851 წლის გამოფენისთვის, სამეფო კომისიის მიერ ჩატარებული კვლევითი სტიპენდიის საფუძველზე, კავენდიშის ლაბორატორიაში, ჯოზეფ ჯონ თომსონთან ერთად მუშაობდა ელექტრონის აღმოჩენაზე. კემბრიჯში პირველი ორი წლის განმავლობაში, მან თომსონის მითითებით შეისწავლა ელექტრომაგნიტური ტალღების სიჩქარე სხვადასხვა საგნებისა და მასალების მავთულების გასწვრივ.

მას შემდეგ რაც კემბრიჯის უნივერსიტეტში წელიწად-ნახევარი დაჰყო, მუსიკისადმი მისმა სიყვარულმა „მეფის კოლეჯში“ გადასვლა და სამლოცველო გუნდში სიმღერა გადააწყვეტინა. ბარკლას ხმა ძალიან ლამაზი იყო, მისი სოლოების დროს დარბაზი სავსე იყო მსმენელით. მას ამ დარგში 1903 წელს მიენიჭა ბაკალავარის ხარისხი, ხოლო 1907 წელს მაგისტრის ხარისხი. 1907 წელს ბარკლა დაქორწინდა მერი ესთერ ქოულზე, რომელთანაც მას ეყოლა სამი შვილი: ორი ბიჭი და ერთი გოგო.

1913 წელს, მას შემდეგ რაც კემბრიჯის უნივერსიტეტში იმუშავა, იგი ბუნებრივი ფილოსოფიის პროფესორი გახა ედინბურგის უნივერსიტეტში, ამ თანამდებობაზე იგი გარდაცვალებამდე იმყოფებოდა.

ბარკლამ მნიშვნელოვანი პროგრესი განიცადა რენტგენული გაფანტვის, რენტგენული სპექტროსკოპიის კანონების შემუშავებასა და დახვეწაში, და ასევე რენტგენის სხივების გადაცემის პრინციპებზე.

მას 1917 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიკის დარგში. ამ წელს იგი ასევე ნომინირდა სამეფო საზოგადოების მიერ, ჰიუზის პრემიით. 1922 წლიან 1938 წლამდე ცხოვრობდა ჰერმიტეიჯში, სამხრეთ-დასავლეთ ედინბურგში.

გარდაიცვალა 1944 წლის 23 ოქტომბერს, 67 წლის ასაკში.

პირადი ცხოვრება
იყო რელიგიური პიროვნება, მისი შრომა მიჩნეულია როგორც „ღმერთის, შემოქმედის ძიების ნაწილი“.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ბარკლა.

გარდა ამისა, მისი სახელი დაერქვა „ლივერპულის უნივერსიტეტის“ ფიზიკის განყოფილების ლექტორთა თეატრს, აგრეთვე ბიოლოგიის ლაბორატორიას და ბიოფიზიკის ლაბორატორიას.
ჭილურტის წმინდა გიორგის ეკლესია

ჭილურტის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭილურტის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 300 მეტრზე, მთის ფერდობზე. განეკუთვნება - საუკუნეებს. გალავანშემოვლებულ მცირე ფართობის ბაქანზე დგას რიყისა და ნატეხი ქვით ნაგები ორსართულიანი შენობა. გალავანს შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. გეგმით კვადრატია, შენობის ორივე სართულზე თითო სწორკუთხასაკურთხევლიანი დარბაზული ეკლესიაა. შესასვლელი პირველ სართულზე დასავლეთიდანაა. მეორეზე სამხრეთიდან. ორივე კარი არქიტრავიანია. ორივე ეკლესიის დარბაზი ცილინდრული კამარითაა გადახურული, ხოლო საკურთხეველი - კონსოლებზე დაყრდნობილი კონქით. პირველ სართულზე აღმოსავლეთით და დასავლეთით თითო სწორკუთხა სარკმელია. აღმოსავლეთ სარკმლის ქვეშ, კედელზე ტრაპეზია მიშენებული. ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში კონსოლებზე მოწყობილი თაროა. დარბაზის იატაკი კარის ზღურბლზე ორი საფეხურით დაბლაა. მეორე სართულზე აღმოსავლეთ, სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში თითო სწორკუთხა სარკმელია. ფასადები შელესილი და შეთეთრებულია. შენობის ლავგარდანი თაროსებრია და ფრონტონის ძირებთან ჰორიზონტალური გადანაკეცები აქვს. სახურავი ფიქლისაა, ორფერდა.
ჭილურტის მაცხოვრის ეკლესია

ჭილურტის მაცხოვრის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭილურტში, განეკუთვნება საუკუნეს. ეკლესია დარბაზულია. დასავლეთიდან სამრეკლო აქვს მიშენებული. ეკლესიას ორი ფართო თაღოვანი შესასვლელი აქვს. სამხრეთიდან და დასავლეთიდან, სამრეკლოს პირველი სართულიდან. აღმოსავლეთით, ხუთწახნაგა შვერილი აფსიდის ცენტრალურ წახნაგში, ფართო ნახევაწრიულთაღიანი სარკმელია. ასეთივე ორი სარკმელია დასავლეთით, სამი - სამხრეთით და ერთი - ჩრდილოეთით. საკურთხევლის ჩრდილოეთ და სამხრეთის წახნაგებში თითო ფართო და მაღალი თაღოვანი ნიშია. საკურთხეველი დარბაზისგან გამოყოფილია ორი მძლავრი პილასტრითა და მათზე დაყრდნობილი ნახევარწრიული საბჯენი თაღით. თაღის ქუსლებთან გამოყოფილია ორსაფეხურიანი სადა იმპოსტები. თაღის წინა სიბრტყე დამუშავებულია ნალესობით გამოყვანილი, ერთმანეთზე ბოლოებით გადაბმული ნახევარწრიული თაღებით. საკურთხეველი გადახურულია შეკრული კამარით.

დარბაზის გრძივი კედლები და კამარა კედლის სიბრტყიდან ოდნავ შვერილი ორი წყვილი პილატრითა და მათზე დაყრდნობილი თაღებით სამ თანაბარ ნაწილადაა გაყოფილი.ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებულია. ეკლესია 1 მეტრი სიმაღლის ერთსაფეხურიან ცოკოლზე დგას. გრძივ ფასადებზე სამ-სამი სწორკუთხა შეღრმავებაა. თითოეული მათგანის თავზე ოდნავ განიერი და ბევრად დაბალი შეღრმავებაა, რომელიც ქვედა შეღრმავებისგან გამოყოფილია აგურის ორი რიგითი შედგენილი თაროთი. ზედა შეღრმავებებს აგურის წყობით გამოყვანილი, ბოლოებგადაბმული ნახევარწრეებისგან შედგენილი ფრიზი აგვირგვინებს. კარ-სარკმლების ღიობებს ირგვლივ სადა ლილვი შემოუყვება. სამხრეთის ფასადზე შესსვლელის ორივე მხარეს და ზემოთ თითო შეღრმავებული ჯვარია გამოსახული. საკურთხევლის შვერილის თითოეულ წიბოს, სიმაღლის სამ მეოთხედზე თითო სადა ლილვი აუყვება, რომლებიც მარტივი თაროსებრი კაპიტელებითაა დასრულებული.

სამრეკლო გეგმით სწორკუთხაა. სამსართულიანი. იგი ეკლესიის თანდართულია. ნაგებია აგურით. პირველი სართულის დასავლეთ კედელში ამჟამად ამოშენებული კარია. ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში - თითო თაღოვანი ნიში. სართულს შემაღლებული პროპორციები აქვს და ცილიდრული კამარა ხურავს. მეორე სართულს შესასვლელი აღმოსავლეთიდან, ეკლესიიდან აქვს. სართულის დასავლეთ კედელში ფართო თაღოვანი ღიობია. სართული გადახურულია გუმბათოვანი კამარით. მასში მესამე სართულზე ასაძრომი სწორკუთხა ხვრელია მოწყობილი. მესამე სართული ვიწრო და მაღალი თაღებით გახსნილი ექვსწახნაგა ფანჩატურია. გადახურულია ნახევარსფერული გუმბათით. გუმბათის ფუძის დონეზე ზარის საკიდი ხის ძელებია გარდიგარდმო გადებული. დასავლეთის ფასადზე პირველი და მეორე სართული ფრონტონითაა დასრულებლი. მსგავსი თითო ფრონტონია გამოყვანილი ფანჩატურის კვადრატულ ბაქნის სამხრეთ და ჩრდილოეთ წახნაგებზე. სამრეკლო გადახურულია პირამიდული ფორმის თუნუქის სახურავით.
დაბლაბზიანთ წმინდა გიორგის ეკლესია

დაბლაბზიანთ წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭოპორტის აღმოსავლეთით 1 კილომეტრზე, ტყით დაფარულ მთის კალთაზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ნატეხი და რიყის ქვის შერეული წყობით. წყობაში ალაგ-ალაგ შირიმის ქვაცაა გამოყენებული. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით მცირე სიღრმის ნახევაწრიული აფსიდია. აფსიდის ღერძზე მაღალი, სწორკუთხა სარკმელია მოწყობილი. სარკმლის გარეთა ღიობს თითქმის კვადრატული ფორმა აქვს. აფსიდში ორი მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, ტრაპეზია მიშენებული. ერთი სწორკუთხა სარკმელია დასავლეთ კედლის ზემოთა ნაწილში. დარბაზი შემაღლებულ პროპორციებშია გადაწყვეტილი და ცილინდრული ფორმის კამარა ხურავს. გრძივ ფასადებზე შემორჩენილია შირიმის თაროსებრი ლავგარდანი.
მაღლაბზიანთ წმინდა გიორგის ეკლესია

მაღლაბზიანთ წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭოპორტის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 1 კილომეტრზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია კამაროვანი გადახურვა, მთლიანადაა დანგრეული დასავლეთ კედელი და ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილი, მონგრეულია აღმოსავლეთ კედლის ზედა ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში იყო მოწყობილი. აღმოსავლეთით, ნალისებრი ფორმის აფსიდის ღერძზე გარეთკენ ოდნავ შევიწროებული თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. ინეტრიერში, აფსიდის სარკმლის თაღზე, შეიმჩნევა მოხატულობის კვალი. გარედან აღმოსავლეთ ფასადზე შემორჩენილია ორსაფეხურიანი ლავგარდნის ნაწილი, რომელიც შედგენილია კედლიდან შვერილი და ერთმანეთისგან თანაბარი მანძილებით დაცილებული ოთხწახნაგა ფორმის მოგრძო ქვებისგან და მათზე ერთ რიგად დალაგებული თხელი ქვებისგან.