iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ეკლესია (ასენის ციხესიმაგრე)

} " ", ცარკვა „სვეტა ბოგოროდიცა“) — შუა საუკუნეების აღმოსავლური მართლმადიდებლური ეკლესია. მდებარეობს ასენის ციხესიმაგრეში, ასენოვგრადის მახლობლად, როდოპეს მთებში, პლოვდივის ოლქში, ბულგარეთის სამხრეთ-ცენტრალურ ნაწილში. აშენებულია, სავარაუდოდ, საუკუნეში. შენობა ორსართულიანია. ზედა სართული საკუთრივ ეკლესიაა, ხოლო ქვედა სართულის ფუნქცია გაურკვეველია. მართკუთხა კოშკი ეკლესიის ნართექსის თავზე მიჩნეულია ბალკანეთში ამ ტიპის ყველაზე ადრეულ შემონახულ ნიმუშად. ფრესკების ფრაგმენტები ჩანს ეკლესიის ზედა სართულის კედლებზე.

მდებარეობა და ისტორია
ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ეკლესია მდებარეობს მაღალ ადგილზე, პლოვდივიდან სმოლიანისკენ მიმავალი გზის მახლობლად, ასენოვგრადის (შუა საუკუნეების სტენიმახოსი) ქალაქიდან 2 კილომეტრში სამხრეთით. ასენის ციხესიმაგრის ნანგრევებია შემორჩენილი, თუმცა მისი ყველაზე კარგად შენახული შენობა არის სწორედ ეს ეკლესია. მეცნიერთა უმეტესობა ეკლესიას საუკუნით ათარიღებს; თუმცა, ზოგიერთი მკვლევარი მის მშენებლობას საუკუნეს მიაკუთვნებს, ხოლო სხვები — საუკუნეს.

ნავის დასავლეთით არის პატარა ნართექსი, რომელსაც აგვირგვინებს უჩვეულო მართკუთხა კოშკი. კოშკი გამოიყენებოდა, როგორც სამრეკლო ან საგუშაგო, შესაძლოა, ორივე ფუნქციით. მასზე ასვლა შესაძლებელი იყო ხის კიბეებით შიგნიდან და გარედან. მის ზედა ნაწილში არის ოთხი ფართო კამაროვანი ფანჯარა და მართკუთხა გუმბათი, რომელიც სახურავის ფილებითაა დაფარული. ინტეგრირებული კოშკის მშენებლობა მიეწერება ან დასავლეთ ევროპულ ან აღმოსავლურ (სირიულ ან სომხურ) გავლენებს.

დეკორაცია
ეკლესიის გარეგანი იერსახე აღწერილია როგორც „ჰარმონიული“, „გრაციოზული“ და „პროპორციული“.
ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ეკლესია გარედან მდიდრულადაა მორთული. ბრმა თაღები, დიზაინის ელემენტი, რომელიც ძალიან ტიპურია შუა საუკუნეების ბულგარული არქიტექტურისთვის, თვალსაჩინოდ არის წარმოდგენილი სამხრეთის ფასადსა და გუმბათზე. დიდი თაღი სამხრეთის კედელზე აერთიანებს ქვედა და ზედა სართულებს. აფსიდა განსაკუთრებით მდიდრულადაა მორთული. წაგრძელებული აგურების რიგების გარდა, ის ასევე მოიცავს სამკუთხა ფორმებსა და ბადისებრ ნიმუშებს ზემოთ, ორივე წითელი აგურისგანაა დამზადებული.

ეკლესიის ზედა სართულზე შემორჩენილია ფრესკების ფრაგმენტები, ძირითადად ინტერიერში, თუმცა ასევე არის კედლის მხატვრობის კვალი ერთ-ერთ ბრმა თაღზე. ინტერიერი მოიცავს ქრისტეს ნათლისღების, პილატეს სასამართლოს, ღვთისმშობლის მიძინებისა და იესოს ჯვარცმის გამოსახულებებს. იმ წმინდანთა პორტრეტებს შორის, რომლებიც შეიძლება ამოცნობილ იქნას, არიან იოანე ნათლისმცემელი, მოციქულები პეტრე და პავლე, კონსტანტინე და ელენე და ორმოცი სებასტიელი მოწამე. წმინდა მეომრები გამოსახულნი იყვნენ სამხრეთის კედელზე, ხოლო ჩრდილოეთის კედელზე, ძირითადად, ბერები. ყველა შემონახული ფრესკა შესრულებულია საუკუნეში და წარმოადგენს პალეოლოგოსების ხელოვნების ნიმუშს. ფრესკების ყველა წარწერა შესრულებულია ბერძნულ ენაზე.
წმინდა ბართლომე მოციქულის ბაზილიკა

წმინდა ბართლომე მოციქულის ბაზილიკა — ტიტულარული მინორ ბასილიკა, რომელიც მდებარეობს რომში, იტალიაში. იგი დაარსდა 998 წელს, წმინდა რომის იმპერატორ ოტო -ის მიერ და შეიცავს წმინდა ბართლომეოს, მოციქულის სავარაუდო ნაწილებს. ეკლესია მდებარეობს ტიბერის კუნძულზე, ძველი ასკელაპიოს ტაძრის ადგილას, რომელიც განდევნა კუნძულიდან მისი ცუდი რეპუტაცია რომაელებთან და დააფუძნა მისი რეპუტაცია როგორც საავადმყოფო, რაც დღესაც გრძელდება ქრისტიანული მფარველობის ქვეშ.

ამჟამინდელი კარდინალ მღვდელი არის კარდინალ ბლეიზ კუპიჩი, 2016 წლის 19 ნოემბრიდან.

ისტორია
რომის დროს, ასკელაპიოს ტაძარი მდებარეობდა თანამედროვე ეკლესიის ადგილას. მთლიანად ტიბერის კუნძული ფაქტიურად დაფარული იყო მარმარილოთი, რათა კუნძული გემის მსგავსი ყოფილიყო. გემის პირი დღემდე ჩანს.

იმპერატორმა ოტომ ააშენა ეს ეკლესია ტაძრის ნანგრევებზე კუნძულის აღმოსავლეთ მხარეში (ქვემოთ მდებარე ბოლო) . თავდაპირველად იგი ეძღვნებოდა ადალბერტ პრგის.

წმინდა ბართლომეოს ნაწილების ნაწილი ოტო -მ მისცა რომს 983 წელს. ეს წმინდა ნაწილები გაიგზავნა რომში ბენევენტოდან, სადაც ისინი 838 წელს მიიტანეს ლიპარიდან. ისინი მდებარეობენ ძველ რომაულ პორფირის საფლავში ლომების თავებით, მთავარ საკურთხევლის ქვეშ. მარმარილო წყარო გაშლილია მხატვრობით, რომელზეც გამოსახულია მაცხოვარი, ადალბერტი, ბართლომეო და ოტო . ასოცირება ასკელაპიოსთან, და შესაბამისად განკურნებასთან, დროთა განმავლობაში გამოიწვია ბართლომეოს სახელს ასოცირება მედიცინასთან და საავადმყოფოებთან.

ეკლესია გარემონტდა პაპ პასკალ -ის მიერ 1113 წელს და კვლავ 1180 წელს. ეკლესია მძიმედ დააზიანა წყალდიდობამ 1557 წელს, შემდეგ კი 1624 წელს კვლავ აღიქმეს და აღადგინეს, მისი დღევანდელი ბაროკო ფასადით, ორატციო ტორიანის მიერ შესრულებული პროექტით, რომელიც დაიკმარა კარდინალ ტრესციოს მიერ. დამატებითი რემონტები განხორციელდა 1852 წელს. ეკლესიის ინტერიერი შეინარჩუნა თორმეტი ძველი რომაული სვეტი და ორი ლომის წიდი, რომლებიც ეკლესიის პირველ რეკონსტრუქციას ეკუთვნის.

სან ბართოლომეოში აღმოჩენილი წარწერები, რომლებიც ფასდაუდებელ წყაროდ წარმოადგენს ბასილიკის ისტორიის ასახვისთვის, შეიკრიბა და გამოქვეყნდა ვინჩენცო ფორკელამ.

2000 წელს პაპმა იოანე პავლე -მ სან ბართოლომეო მიუძღვნა მე-20 და 21-ე საუკუნეების ახალი მოწამეები ხსოვნას.

ექსტერიერი
ეკლესიის წინ მდებარე პატარა მოედანზე, ცენტრში, დგას ოთხი მხრიდან აღჭურვილი გულიამა წმინდანებით, რომელიც მოქანდაკე ინიატიო იაკომეტიმ შექმნა და 1869 წელს ააგეს.

მე-12 საუკუნის კოშკი, რომელიც ეკლესიის მახლობლად მდებარეობს, ტორე დეი ქეიტანი, არის ყველაფერი, რაც დარჩა შუასაუკუნეების ციხე-სიმაგრისგან, რომელიც კუნძულზე აიგო პიერლეონების მიერ.

ინტერიერი
სან ბართოლომეოში მდებარეობს ახალი მოწამეების მემორიალი მე-20 და 21-ე საუკუნეებიდან, რომელიც პაპმა იოანე პავლე -მ მიუძღვნა 2000 წელს. ეს მემორიალი მისამართებულია სანტ'ეგიდიო საზოგადოების მიერ, რომელიც ასევე არის მთავარი საკურთხევლის -თვის ავტორი. ერთ-ერთი წმინდა ნაწილი, რომელიც ამ მემორიალთან არის დაცული, არის ქვის ნაწილი, რომელიც გამოყენებული იყო 1984 წელს ღმერთი ზეადიდებული იერჟი პოპიელუშკოს მოკვლაში.
ვასილი ავრამენკო

ვასილი ავრამენკო ( ; დ. 10 მაისი (22), 1895, სტებლევი, რუსეთის იმპერია — გ. 1981 წლის 6 მაისი, ნიუ-იორკი, აშშ) — უკრაინელი მოცეკვავე, ქორეოგრაფი, რეჟისორი, მსახიობი და ხალხური ცეკვების მასწავლებელი.

ბიოგრაფია
ვასილი ავრამენკო დაიბადა 1895 წლის 10 (22) მაისს. 1913-1915 წლებში სწავლობდა ვლადივოსტოკში.
1918 წელს დაამთავრა კიევის ნიკოლოზ ლისენკოს სახელობის მუსიკალური და დრამატული სკოლა. მუშაობდა ნ. სადოვსკის თეატრში. 1921 წლის თებერვალში ჩავიდა ქალაქ კალიშში ( პოლონეთი ), უკრაინის გალიციის არმიის ტყვე ჯარისკაცების ბანაკში, სადაც დააარსა უკრაინული ცეკვის სკოლა. უკვე მაისში ანსამბლი ბანაკის თეატრის სცენაზე გამოვიდა, ოქტომბერში კი — სხვა ინტერნირების ბანაკებში. საცეკვაო ჯგუფთან ერთად მან მოიარა გალიცია, ვოლინი და ხოლმშჩინე. 1922-1924 წლებში დააარსა 40-მდე უკრაინული ცეკვის სკოლა ლვოვში, ლუცკში, რივნეში, კრემენეცში, ალექსანდრიაში, მეჟდურეჩიეში, დასავლეთ უკრაინის სხვა ქალაქებში, ხოლმში (ახლანდელი ჩელმი, პოლონეთი ) და პოდებრადიში ( ჩეხეთი ). ამ დროისთვის ავრამენკომ მოიპოვა აღიარება, როგორც უკრაინული ცეკვის ოსტატმა და ორიგინალური ეროვნული ნათელი ქორეოგრაფიული კომპოზიციების შემქმნელმა.
1925 წლიდან მოღვაწეობდა კანადაში. იქ დააარსა რუსული ცეკვის სკოლა ტორონტოში . აშშ- სა და კანადაში ეწეოდა ფართო შემოქმედებით და პედაგოგიურ საქმიანობას. მან დააარსა უკრაინული სკოლები, სტუდიები და ანსამბლები (სადაც სხვადასხვა დროს სწავლობდა დაახლოებით 6 ათასი ადამიანი). ავრამენკოს ანსამბლი ალექსანდრე კოშეცის გუნდთან ერთად 1930-იან წლებში საგასტროლოდ გაემგზავრა ამერიკის კონტინენტზე. ისინი ტრიუმფით გამოვიდნენ ტორონტოში მსოფლიო გამოფენაზე (1926), ჩიკაგოში (1933), ვაშინგტონში (თეთრი სახლი, 1935) და სხვა ქალაქებში.
1936 წელს დააარსა უკრაინული კინოკომპანია. ვასილი ავრამენკომ ალექსანდრე კოშიცთან ერთად გადაიღო პირველი უკრაინული ფილმი-ოპერები ამერიკაში, რომელთაგან აღსანიშნავია , და სხვ.

1945 წლიდან იმყოფებოდა აშშ- ში. მუშაობდა მის მიერ დაარსებულ რუსული ცეკვების სკოლაში. საგასრტოლო ტურნეებს აწყობდა აშშ-ში, კანადაში, ბრაზილიაში, არგენტინაში, დიდ ბრიტანეთში და სხვა ქვეყნებში. გამოსცა სახელმძღვანელო „უკრაინის ეროვნული ცეკვები, მუსიკა და სტრუქტურა“ (1946). ნიუ-იორკში დაარსდა ავრამენკოს ფონდი.

1960-იან წლებში ავრამენკო ავსტრალიაში საქმიანობდა,მელბურნის შემოგარენში ასწავლიდა ცეკვას რამდენიმე უკრაინულ სკოლაში.

გარდაიცვალა 1981 წლის 6 მაისს, დაკრძალეს ნიუ-იორკში, ხოლო 1993 წლის 4 მაისს გადაასვენეს და დაკრძალეს მშობლიურ ქალაქ სტებლევში.
ნერიმან ჩაჰითი

ნერიმან ჩაჰითი (დ. 1937) — თურქი კვიპროსელი პოეტი და მწერალი. იგი აღიარებულია როგორც თურქი კვიპროსული პოეზიის წამყვანი ფიგურა და ქალთა უფლებების აქტიური დამცველი.

ბიოგრაფია
ნერიმან ჩაჰითი დაიბადა 1937 წელს კრნიში, რომელსაც იმ დროს თურქულად ქირნი ეწოდებოდა. ის იყო სამი დიდან უფროსი. სამი წლის განმავლობაში სწავლობდა სოფლის დაწყებით სკოლაში, რის შემდეგაც მისი მშობლები განათლების ხარისხის გაუმჯობესების მიზნით გადააბარეს ათათურქის დაწყებით სკოლაში ნიქოზიაში, სადაც მან შემდგომი ცხოვრება გაატარა. სწორედ დაწყებითი სკოლის მეხუთე კლასში დაიწყო თავისი აზრებისა და ემოციების პოეტური ჩანაწერები.

შემდგომ ის გადავიდა ვიქტორიას გოგონათა საშუალო სკოლაში, სადაც კლასიკური განათლება მიიღო ფილოსოფიის მასწავლებლის დახმარებით და უფრო აქტიურად დაიწყო წერა. განათლება გააგრძელა მასწავლებელთა კოლეჯში, თუმცა 1957 წელს გამწვავებული ინტერკომუნალური დაპირისპირების გამო გადავიდა ახლად დაარსებულ თურქ კვიპროსელთა მასწავლებელთა კოლეჯში.

სწავლის დასრულების შემდეგ, მისი პირველი სამსახური იყო სოფელ კლავდიასში. მასწავლებლად იმუშავა 33 წელი, ხშირად სოფლებშიც, რასაც თვითონ განიხილავდა როგორც "დასჯას ოპოზიციური შეხედულებების გამო". მასწავლებლობის პერიოდში აქტიური იყო თურქი კვიპროსელი მასწავლებლების კავშირ -ში, სადაც იცავდა ქალთა უფლებებს, თავისუფალ პრესას და პროფკავშირებს.

მისი პირველი წიგნი, -ის ბრძოლის ისტორია (.... ) გამოიცა 1987 წელს, ხოლო პირველი პოეტური კრებული სირთულეში შეკრული კვანძი — 1988 წელს. 1989 წელს გამოაქვეყნა პირველი წიგნი, რომელიც მთლიანად ქალებს ეხებოდა — თემა: ქალი (: ).

იგი ასევე არის ქალთა კვლევების ცენტრის დამფუძნებელი.

სწორედ ნერიმან ჩაჰითის წყალობით, ფემინიზმი გახდა მნიშვნელოვანი ინტელექტუალური და საზოგადოებრივი დისკუსიის ნაწილი თურქი კვიპროსელების საზოგადოებაში, და მან შეძლო ეჩვენებინა, რომ ქალთა საკითხები უკავშირდება მთლიანი საზოგადოების პროგრესს.
სოციალური სამართლიანობის ცენტრი

სოციალური სამართლიანობის ცენტრი — ქართული მემარცხენე საზოგადოებრივი ორგანიზაცია, დაარსდა 2012 წელს, მუშაობს ადამიანის უფლებებისა და სოციალური სამართლიანობის საკითხებზე. ორგანიზაციის მიზანია, „გამოავლინოს ეკონომიკური, სოციალური და პოლიტიკური უსამართლობის სტრუქტურული მიზეზები, გაავრცელოს კრიტიკული ცოდნა და ხელი შეუწყოს არსებული წესრიგის დემოკრატიული გზებით გარდაქმნას.“
ჯანდაცვის ხელოვნების ეროვნული ისტორიული მუზეუმი

ჯანდაცვის ხელოვნების ეროვნული ისტორიული მუზეუმი — რომში, იტალიაში მდებარე თანამედროვე ხელოვნების მუნიციპალური მუზეუმი. მუზეუმი განთავსებულია ორ სხვადასხვა ადგილას: ყოფილი ლუდსახარში ვია ნიცაზე და ყოფილ სასაკლაოში პიაცა ორაციო ჯუსტინიანიზე, ტესტაჩოს უბანში.

ისტორია
პროექტი დაიწყო 1990-იანი წლების ბოლოს ძველი პერონის ლუდსახარშის ტერიტორიაზე. 1999 წლის სექტემბერში რეკონსტრუქციის საწყისი ფაზის შემდეგ, რამაც შესაძლებელი გახადა ექვსი დარბაზის გახსნა, მუზეუმი ოფიციალურად გაიხსნა 2002 წლის 11 ოქტომბერს.

2003 წლიდან მუზეუმს ასევე გააჩნია ფილიალი სახელწოდებით „ “, რომელიც მოიცავს ორ რეკონსტრუირებულ შენობას, თითოეული 1,000 კვადრატული მეტრის ფართობით.

რენოვაცია
2004 წლის ივლისიდან მიმდინარეობს გაფართოების სამუშაოები, რათა წარმოდგენილი იყოს მუდმივი კოლექციის სრული ექსპოზიცია. ეს სამუშაოები მინდობილი აქვს ფრანგ არქიტექტორს ოდილ დეკს.

კოლექცია
-ს მუდმივი კოლექცია მოიცავს იტალიური ხელოვნების სფეროს ზოგიერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი გამოხატულების არჩევანს 1960-იანი წლებიდან, როგორიცაა ჯგუფი „ 1“ კარლა აკარდის, ანტონიო სანფილიპოს, აქილე პერილის, პიერო დორაციოს, ლეონჩილოს და ეტორე კოლას, ტანო ფესტას, მარიო სკიფანოს, ტიტინა მაზელის და მიმო როტელას ნამუშევრებით.

გალერეა ინახავს ისეთი მხატვრების ნამუშევრებს, როგორებიც არიან ჯოვანი ალბანეზე, ანდრეა აკვილანტი, ჯანი ასდრუბალი, დომენიკო ბიანკი, ბრუნო ჩეკობელი, სარა ჩირაჩი, ენცო კუკი, ფაბრის დე ნოლა, ჯანი დესი, ჯანფრანკო ბარუკელო, დანიელე გალიანო, ფედერიკო გვიდა, ფელიჩე ლევინი, ფაბიო მაური, ლუიჯი ონტანი, კრისტიანო პინტალდი, პიერო პიცი კანელა, ჯოაკინო პონტრელი, სისი და მარკო ტირელი.
მატეის სასახლე

მატეის სასახლე — ყველაზე გამორჩეული სასახლე მატეის სახლების ჯგუფიდან, რომელიც ქმნის სხვადასხვა ეპოქის შენობების კომპლექსს რომში, იტალიაში.

სახელი
სხვებისგან განსხვავების მიზნით, ეს ნაწილი ატარებს მატეის ფეოდალური მამულის სახელს. მატეის ოჯახს ეკუთვნოდა სხვა სასახლეები, რომლებიც ატარებდნენ ოჯახის სახელს.

აღწერა
კარლო მადერნამ დააპროექტა სასახლე, რომლის მშენებლობაც დაიწყო 1598 წელს და გაგრძელდა 1618 წლამდე, ასდრუბალე მატეისთვის, მარკიზ დი ჯოვესთვის და ჯიროლამო მატეისა და ლუიჯი მატეის მამისთვის. ის ასევე იყო ჩირიაკო მატეისა და კარდინალ ჯიროლამო მატეის ძმა. სწორედ მადერნო იყო პასუხისმგებელი ექსტრავაგანტურად გამდიდრებულ კარნიზზე სხვა მხრივ საკმაოდ სადა საჯარო ფასადზე, პიანო ნობილეს ლოჯიაზე ეზოში და სახურავის ლოჯიაზე ანუ ალტანაზე.

სასახის ინტერიერისთვის, პიეტრო და კორტონას დაევალა შეესრულებინა წყვილი კომპოზიცია გალერეის სახურავზე, რომელიც თარიღდება 1626 წლამდე. მე-19 საუკუნის დასაწყისში, სასახლეში არსებული კოლექციიდან ნახატების ჯგუფი შეიძინა უილიამ ჰამილტონ ნისბეტმა და გადაიტანა შოტლანდიაში.

მატეის ოჯახის სხვა წევრების მსგავსად, ასდრუბალე მატეი იყო ხელოვნების ენთუზიასტი მეცენატი. 1601 წელს, მიქელანჯელო მერისი და კარავაჯო ცხოვრობდა ამ სასახლეში რაც დოკუმენტურად არის დადასტურებული.

მე-20 საუკუნეში, შენობა გადაკეთდა კულტურული მემკვიდრეობის ცენტრად და მასპინძლობს მრავალ ორგანიზაციას, როგორიცაა ამერიკული კვლევების ცენტრი.
ვიდონი-კაფარელის სასახლე

ვიდონი-კაფარელის სასახლე — სასახლე რომში, რომელიც მდებარეობს სანტ’ეუსტაკიოს რაიონში, ვია დელ სუდარიოს, პიაცა ვიდონისა და კორსო ვიტორიო ემანუელეს გადაკვეთაზე.

ისტორია
რენესანსული სტილის ეს სასახლე, რომლის დიზაინი დიდი ხნის განმავლობაში რაფაელს მიაწერებოდა, რა თქმა უნდა მისი ხელით არ არის შექმნილი, არამედ მისი ერთ-ერთი მოსწავლის — ლორენცო ლოტის, მეტსახელად „ილ ლორენცეტოს“ პროექტია. იგი აიგო 1515-1536 წლებში ბერნარდინო კაფარელისთვის, შემდეგ კი კარდინალ სტოპონის საკუთრებაში გადავიდა. მე-18 საუკუნეში შენობა კარდინალი ვიდონის საკუთრებაში გადავიდა, რომელმაც იგი გააფართოვა. მე-20 საუკუნის დასაწყისში აქ გერმანიის საელჩო მდებარეობდა, დღეს კი სახელმწიფო მოხელეთა სამინისტრო ფუნქციონირებს.

დიზაინი
შენობის დიზაინი კლასიკურ რენესანსულ სტილს ეფუძნება, რომელიც, სავარაუდოდ, ბრამანტეს მიერ შემუშავებული კაპრინის სასახლის პროექტიდან არის შთაგონებული. შენობის ფასადის დეკორი თანმიმდევრულად იცვლება შიდა ფუნქციონალის შესაბამისად: პირველი სართული უხეში ქვისაა და ციხესიმაგრისებური გარეგნობა აქვს, ხოლო მეორე სართულზე, პიანო ნობილეზე, დორიული ორდერის სვეტებითაა მორთული.

ვიდონი-კაფარელის სასახლეში დაცულია საუკუნის ფრესკები კარლ -ის დარბაზში, რომლებიც იმპერატორის ცხოვრების მოვლენებს ასახავს. მათი ავტორი უცნობია, თუმცა მათ მანერისტი მხატვრის, პერინ დელ ვაგას სკოლას მიაკუთვნებენ. ასევე, სასახლეში საუკუნის ფრესკებია, რომლებიც ნიკოლა ლაპიკოლას, ბერნარდინო ნოკის, ტომასო კონკას და ლუდოვიკო მაცანტის შემოქმედებას მიეწერება. შენობის ინტერიერში რომაული ქანდაკებებია განლაგებული, მათ შორის – იმპერატორ ლუციო ავრელიო ვეროს ქანდაკება, ასევე რომაული სარკოფაგიდან აღდგენილი შადრევანი. აქვეა წმინდა მარკოს ვენეციური ლომის მარმარილოს პორტალის დეკორი, რომელიც ხორვატიის ერთ-ერთი ქალაქიდანაა ჩამოტანილი.
ოლდრინი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ოლდრინი , სებინი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ამერიკელი ასტრონავტის, ბაზ ოლდრინის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერის უახლოესი მეზობლებია დასავლეთით მდებარე საბინის კრატერი; ჩრდილოეთით ლამონტის კრატერი; აღმოსავლეთით კოლინზის კრატერი; სამხრეთ-აღმოსავლეთით მოლტკეს კრატერი და სამხრეთით ჰიპათიის კრატერი. ოლდრინის კრატერის სამხრეთით მდებარეობს ჰიპათიის ქედები; სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს სიმკაცრის ყურე. კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 2.8 კმ, თასის ფსკერი უხეშია, რამდენიმე გორაკით. კრატერის ჩრდილოეთით სიმშვიდის ზღვის ზედაპირზე მრავლობითი ნაკეცია.

1970 წელს საკუთარი სახელის მიღებამდე კრატერს ჰქონდა აღნიშვნა „სებინი “ და წარმოადგენდა კრატერ სებინის სატელიტურ კრატერს.

სატელიტური კრატერები
ოლდრინის კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
ბაიი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ბაიი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ პოლარულ ნაწილში. სახელი ეწოდა ფრანგი ასტრონომისა და საფრანგეთის დიდი რევოლუციის მოღვაწის, ჟან სილვენ ბაიის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 300.56 კმ, სიღრმე — 4.13 კმ.

კრატერის ზვინული ძლიერ დაზიანდა შემდგომი შეჯახებების შედეგად მისი არსებობის განმავლობაში; ზოგიერთ ადგილას ზვინულის გარეთა ფერდობი მიმდებარე რელიეფის ტოლია. შიდა ფერდობის დასავლეთ ნაწილში შემორჩენილია ტერასის მსგავსი ნაგებობის ნაშთები. ზვინულის სიმაღლე მიმდებარე ტერიტორიის ზემოთ 2260 მ-ია. კრატერის თასის ფსკერი ლავით არ არის სავსე, არათანაბარია და ბევრი პატარა ქედი და კრატერი აქვს. ცენტრალური მწვერვალი აკლია. კრატერის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს თვალსაჩინო თანამგზავრული კრატერი ბაიი და ნაწილობრივ გადაფარებული კრატერი ბაიი .

მთვარის სამხრეთ-დასავლეთ კიდურზე მდებარეობის გამო, დაკვირვებების დროს კრატერს დამახინჯებული ფორმა აქვს; დაკვირვებები ლიბრაციაზეა დამოკიდებული. დაკვირვებისთვის საუკეთესო დრო სავსე მთვარეა, როდესაც ტერმინატორი კრატერის ზვინულს კვეთს.

სატელიტური კრატერები
სელენოდეზია

სელენოდეზია ( და ) — მთვარის ფიგურისა და ზომების შემსწავლელი მეცნიერების დარგი; შეისწავლის როგორც მთვარის გეომეტრიულ (ფიზიკური ზედაპირით შემოსაზღვრულ), ისე ე. წ. დინამიკურ ფიგურას. ამ უკანასკნელს ახასიათებს მთვარის ინერციის ელიფსოიდი და ერთ-ერთი დონის ზედაპირი (ე წ. სელენოიდი), რომლით შემოსაზღვრული მოცულობა მთვარის მოცულობის ტოლია.

სელენოდეზიის ამოცანებია: მთვარეზე სელენოგრაფიული კოორდინატების ასათვლელი საკოორდინატო სიბრტყეების, სელენოდეზიური საყრდენი წერტილების ბადისა და სხვათა აგება, მთვარის ფიგურისა და რელიეფის პარამეტრთა დადგენა, ზედაპირის კარტოგრაფირება და სხვა. 1959 წლის შემდეგ ამ ამოცანათა გადასაწყვეტად კოსმონავტიკის საშუალებებსაც იყენებენ.
სელენოლოგია

სელენოლოგია ( და ) — მთვარის აგებულებისა და ქიმიურ-მინერალოგიური შედგენილობის შემსწავლელი მეცნიერული დარგი. წარმოიშვა საუკუნის შუა ხანებში კოსმონავტიკის საშუალებით მთვარის პირდაპირ გამოკვლევათა შედეგად. სელენოლოგია იყენებს ასტროფიზიკურ, გეოფიზიკურ, გეო-ქიმიურ, მეთოდებს. მთვარის ქანებს სწავლობენ როგორც დისტანციური ანალიზის, ისე დედამიწის ლაბორატორიებში მათი ნიმუშების გამოკვლევის საშუალებით, მთვარის შინაგან აგებულებას — სეისმური ექსპერიმენტებით, აგრეთვე მზისიერი ქარის მიერ მთვარეში აღძრული ელექტრომაგნიტური ველის მიხედვით. კოსმოსური აპარატებით მთვარის გრავიტაციული ველის შესწავლამ აღმოაჩინა ე. წ. მასკონები — მასათა შემკვრივებები; შეიმჩნევა მაგნიტური ანომალიებიც. გამოირკვა რომ მთვარეს ხანგრძლივი, რთული ევოლუცია აქვს გავლილი. მის ზედაპირზე ძირითადია მეტეორიტული ეროზია. სელენოლოგიის შედეგები საინტერესოა მზის სისტემის სხვა, ატმოსფეროს არმქონე სხეულთა შესასწავლადაც.
მაქსენციუსის ბაზილიკა

მაქსენციუსის ბაზილიკა ცნობილი როგორც ბაზილიკა ნოვა ან უფრო ნაკლებად ცნობილი როგორ კონსტანტინეს ბაზილიკა — ბაზილიკა რომაულ ფორუმში. მისი აშენების დროს ის იყო ყველაზე დიდი შენობა ფორუმში, და უკანასკნელი ბაზილიკა ქალაქში.

ისტორია
ძველი რომაული ბაზილიკა იყო მართკუთხა შენობა დიდი ცენტრალური ღია სივრცით და ხშირად აწეული აფსიდით შესასვლელის საპირისპირო ბოლოში. ბაზილიკები სხვადასხვა ფუნქციას ასრულებდნენ, მათ შორის იყვნენ სასამართლოს, საბჭოს თავყრილობისა და შეხვედრების დარბაზის კომბინაცია. თუმცა, კედლებში განთავსებულ თაღოვან ნიშებში შეიძლებოდა ღმერთების მრავალი ქანდაკება ყოფილიყო გამოფენილი. კონსტანტინეს და მისი მემკვიდრეების დროს ამ ტიპის შენობა აირჩიეს უფრო მსხვილი ქრისტიანული ღვთისმსახურების ადგილების დიზაინის საფუძვლად, სავარაუდოდ იმიტომ, რომ ბაზილიკის ფორმას ნაკლები წარმართული ასოციაციები ჰქონდა, ვიდრე ტრადიციული ბერძნულ-რომაული ტაძრების დიზაინს, და ის დიდი მრევლის შეკრებას უზრუნველყოფდა. ქრისტიანი რომაელი იმპერატორების სამშენებლო პროგრამების შედეგად ტერმინი „ბაზილიკა“ მოგვიანებით ძირითადად დიდი ეკლესიის ან კათედრალის სინონიმი გახდა.

მშენებლობა დაიწყო ფორუმის ჩრდილოეთ მხარეს იმპერატორ მაქსენციუსის დროს 308 წელს და დასრულდა 312 წელს კონსტანტინე -ის მიერ, მას შემდეგ რაც მან დაამარცხა მაქსენციუსი მილვიანის ხიდის ბრძოლაში. შენობა აღიმართა ვია საკრას ჩრდილოეთ მხარეს, მშვიდობის ტაძრის სიახლოვეს, რომელიც იმ დროისთვის სავარაუდოდ მიტოვებული იყო, და ვენერასა და რომის ტაძრის გვერდით, რომლის რეკონსტრუქციაც მაქსენციუსის ჩარევების ნაწილი იყო.

6 საუკუნის განმავლობაში შენობას ეძახდნენ რომის ტაძარს .

არქიტექტურა
დანგრევამდე შენობის ფერი თეთრი იყო. ბაზილიკა 10065 მეტრის ზომის ბეტონის, მართკუთხა პლატფორმაზე იდგა.
აბულფედას ჯაჭვი

აბულფედას ჯაჭვი — კრატერების ჯაჭვი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა, მის მახლობლად არსებული კრატერის აბულფედას სახელის მიხდვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1976 წელს).

ჯაჭვის აღწერა
აბულფედას ჯაჭვის სიგრძე 209.97 კმ-ია. იგი იწყება აბულფედას კრატერის სამხრეთ კიდიდან, გაივლის ალმანონის კრატერის ჩრდილოეთ კიდეს და მიდის ვიდრე ალთაის საფეხურამდე. აბულფედის ჯაჭვის უკიდურესი სელენოგრაფიული კოორდინატებია: ჩრდილო-დასავლეთი და სამხრეთ-აღმოსავლთი . აბულფედას ჯაჭვი, მთვარეზე თავის კლასში ყველაზე ცნობილი წარმომადგენელია. იგი შედგება 20 დარტყმითი კრატერის ხაზოვანი ჯაჭვისგან, რომელთა დიამეტრი 1-დან 3 კმ-მდე მერყეობს. აქედან ყველაზე დიდი, კრატერი ალმანონი , ჯაჭვის შუაგულში მდებარეობს.
პეტერ ერდე

პეტერ ერდე (; დ. 25 ივნისი, 1952) — კათოლიკური ეკლესიის უნგრელი კარდინალი, რომელიც 2003 წლიდან ესტერგომ-ბუდაპეშტის მთავარეპისკოპოსისა და უნგრეთის პრიმატის თანამდებობას იკავებს.

2006 წლიდან 2016 წლამდე იგი იყო ევროპის ეპისკოპოსთა კონფერენციების საბჭოს პრეზიდენტი. რომში ეპისკოპოსთა სინოდის მესამე რიგგარეშე გენერალური ასამბლეის გენერალური რელატორი.

ერდე თავისუფლად ფლობს უნგრულ (მშობლიურ ენას), ინგლისურ, იტალიურ, ფრანგულ და ლათინურ ენებს. მან ასევე ადრე მიმართა მრევლს სლოვაკურ ენაზე. ერდე განიხილება, როგორც წამყვანი კონსერვატორი კანდიდატი 2025 წლის პაპის კონკლავში.
ლუის ანტონიო ტაგლე

ლუის ანტონიო ტაგლე (დ. 21 ივნისი, 1957) — კათოლიკური ეკლესიის ფილიპინელი პრელატი, რომელიც 2022 წლის 5 ივნისიდან ევანგელიზაციის დიკასტერიის (ყოფილი ხალხთა ევანგელიზაციის კონგრეგაცია) პირველი ევანგელიზაციის სექციის პროპრექტად მუშაობს, ხოლო 2019 წლის 8 დეკემბრიდან — რელიგიური მსახურების ინტერდიკასტერიული კომისიის პრეზიდენტად. 2011 წლიდან 2020 წლამდე მანილის 32-ე მთავარეპისკოპოსი იყო. ტაგლე სან-ფელიჩე-და-კანტალიჩე-ა-ჩენტოჩელეს კარდინალი-ეპისკოპოსია და ასევე კათოლიკური ბიბლიური ფედერაციის პრეზიდენტი, პონტიფიკალური ურბანიანას უნივერსიტეტის დიდი კანცლერი და რომის კურიის სხვადასხვა დეპარტამენტისა და დიკასტერიის წევრი.

ტაგლე, რომელიც ზოგადად უპირატესობას ანიჭებს მეტსახელ „ჩიტოს“ და არა სასულიერო წოდებას, ფილიპინებში მრავალ სოციალურ საკითხში იყო ჩართული, აქცენტით ღარიბების დახმარებაზე, კათოლიკური ეკლესიის აბორტისადმი წინააღმდეგობის დაცვაზე, კონტრაცეფციაზე და იმასთან დაკავშირებით, რასაც ის „პრაქტიკულ ათეიზმს“ უწოდებს. „აზიელ ფრანცისკედ“ ცნობილს ხშირად კათოლიკური ეკლესიის პროგრესული ფრთის წარმომადგენლად მიიჩნევენ. ტაგლე აკრიტიკებს კათოლიკურ ეკლესიას ლგბტქ ადამიანების მიმართ „მკაცრი სიტყვების“ გამოყენების გამო, ასევე განქორწინებული და ხელახლა დაქორწინებული კათოლიკეების მიმართ, რომლებსაც, მისი აზრით, წმინდა ზიარების მიღების უფლება უნდა ჰქონდეთ თითოეულ შემთხვევაში ინდივიდუალურად. ფრანცისკეს გარდაცვალების შემდეგ, ტაგლი პაპის არჩევნებში შესაძლო კანდიდატად განიხილება.
ფრიდოლინ ამბონგო ბეზუნგუ

ფრიდოლინ ამბონგო ბეზუნგუ (დ. 24 იანვარი, 1960) — კონგოელი კათოლიკე პრელატი, რომელიც 2018 წლიდან კინშასის მთავარეპისკოპოსის თანამდებობას იკავებს. მანამდე 2004-2016 წლებში იყო ბოკუნგუ-იკელის ეპისკოპოსი, 2008-2015 წლებში კოლეს სამოციქულო ადმინისტრატორი, 2016-2018 წლებში მბანდაკა-ბიკოროს მთავარეპისკოპოსი, 2016-2018 წლებშ ბოკუნგუ-იკელის სამოციქულო ადმინისტრატორი და 2018 წელს კინშასას კოადიუტანტი მთავარეპისკოპოსი. იგი მცირე კაპუცინების ბერების ორდენის წევრია.

ეპისკოპოსურ კარიერამდე ამბონგო სამრევლო მღვდლად და პროფესორად მსახურობდა, ეპისკოპოსად მსახურების შემდეგ კი ეროვნული მშვიდობისთვის წამყვან ხმას წარმოადგენს. პაპმა ფრანცისკემ იგი კარდინალის ხარისხში 2019 წლის 5 ოქტომბერს აიყვანა. 2023 წელს იგი აფრიკისა და მადაგასკარის საეპისკოპოსო კონფერენციების სიმპოზიუმის პრეზიდენტი გახდა. არის კარდინალების საბჭოს წევრი.
მატეო ძუპი

მატეო ძუპი (დ. 11 ოქტომბერი, 1955) — კათოლიკური ეკლესიის იტალიელი პრელატი, რომელიც 2015 წლის 12 დეკემბრიდან ბოლონიის მთავარეპისკოპოსია. მანამდე 2012 წლიდან 2015 წლამდე რომის დამხმარე ეპისკოპოსი იყო.

პაპმა ფრანცისკემ კარდინალის ხარისხში 2019 წელს აიყვანა. 2022 წლის მაისიდან იტალიის ეპისკოპალური კონფერენციის პრეზიდენტია. როგორც ფრანცისკეს ახლო თანამოაზრე, რომელიც მხარს უჭერდა მის მრავალ ინიციატივას, ზუპი მთავარ კანდიდატად ითვლება მომავალ 2025 წლის პაპის კონკლავში, რომელიც ასევე ცნობილია როგორც პაპაბილე.