iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფრანჩესკო IV (მოდენა)

ფრანჩესკო (; დ. 6 ოქტომბერი, 1779, მილანი, მილანის საჰერცოგო — გ. 21 იანვარი, 1846, მოდენა, მოდენის საჰერცოგო) — ჰაბსბურგ-ესტეს დინასტიის წარმომადგენელი. მოდენისა და რეჯიოს ჰერცოგი 1814-1846 წლებში. ასევე მირანდოლასა და მასას ჰერცოგი და კარარას პრინცი, ავსტრია-ესტეს ერცჰერცოგი, უნგრეთისა და ბოჰემიის სამეფო პრინცი და ოქროს საწმისის ორდენის კავალერი.

ბიოგრაფია
ფრანჩესკო დაიბადა 1779 წლის 6 ოქტომბერს მილანში. იგი იყო ერცჰერცოგი ფერდინანდ კარლისა და მისი მეუღლის, პრინცესა მარია ბეატრიჩე დ'ესტეს უფროსი ვაჟი. მამამისი იყო საღვთო რომის იმპერატორ ფრანც -ისა და ავსტრიის იმპერატრიცა მარია ტერეზიას უმცროსი ვაჟი და მაშასადამე ძმა იოზეფ -ის, ლეოპოლდ -ის, ასევე საფრანგეთის დედოფალ მარია ანტუანეტასი და ორი სიცილიის დედოფალ მარია კაროლინასი.

ფრანჩესკოს მრავალი დედმამიშვილიდან აღსანიშნავია: სარდინიის დედოფალი მარია ტერეზა, ბავარიის დედოფალი მარია ლეოპოლდინა და ავსტრიის იმპერატრიცა მარია ლუდოვიკა.

მისი ახალგაზრდობა ევროპის ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე რთულ, ნაპოლეონის ომების პერიოდს დაემთხვა, რის გამოც მის ოჯახს გამუდმებით უწევდა ერთი სამეფო კარიდან მეორეზე გადასვლა. დევნილობის პერიოდში, 1812 წელს ფრანჩესკომ ცოლად შეირთო თავისი დის, მარია ტერეზიას უფროსი ასული — მარია ბეატრიჩე სავოიელი, რომელთანაც მყარი და ბედნიერი ქორწინება ჰქონდა, მიუხედავად ახლო ნათესაური კავშირისა.

1814 წლის 14 ივლისს ვენის კონგრესმა ფრანჩესკოს ოჯახს დაუბრუნა დაკარგული წოდება და იგი მოდენისა და რეჯიოს ჰერცოგად გამოაცხადეს ფრანჩესკო -ის სახელით. ცნობილია, რომ ფრანგების მმართველობის პერიოდში თავისუფლებას მიჩვეული იტალიელები ვეღარ ეგუებოდნენ ძველი, ტირანული რეჟიმის აღდგენას, რის გამოც მოდენაში აჯანყებები გახშირდა, რის გამოც მალევე მას ოჯახთან ერთად ვენაში გაქცევამ მოუწია, საიდანაც იგი მხოლოდ 1831 წელს, ავსტრიული ჯარების დახმარებით დაბრუნდა.

უკვე ხანში შესულმა ფრანჩესკომ 1840 წელს მძიმედ გადაიტანა საყვარელი მეუღლის გარდაცვალება, რის გამოც დაეწყო ჯანმრთელობის მრავალი პრობლემა. იგი 1846 წლის 21 იანვარს, 66 წლის ასაკში გარდაიცვალა მოდენაში, რის შემდეგაც ტახტს მისი ვაჟი, ფრანჩესკო იკავებს, რომელიც მოდენის უკანასკნელი ჰერცოგი აღმოჩნდა, რადგან მისი მმართველობისას განხორციელდა რისორჯიმენტო.

შვილები
ფრანჩესკოს თავის მეუღლესთან სულ ოთხი შვილი ჰყავდა:

მარია ტერეზა (1817-1886), ცოლად გაჰყვა საფრანგეთის მეფე შარლ -ის შვილიშვილს, შამბორის გრაფ ანრი დე ბურბონს, მაგრამ შვილები არ ჰყოლიათ;
ფრანჩესკო (1819-1875), მოდენისა და რეჯიოს ჰერცოგი. ცოლად შეირთო ბავარიის მეფე ლუდვიგ -ის ასული ადელგუნდა ბავარიელი, მაგრამ შვილები არ ჰყოლიათ;
ფერდინანდ კარლ ვიქტორი (1821-1849), ცოლად შეირთო ერცჰერცოგინია ელიზაბეთ ფრანცისკა ავსტრიელი, რომელთანაც შეეძინა ბავარიის დედოფალი მარია ტერეზა დე ჰაბსბურგ-ესტე;
მარია ბეატრიქსი (1824-1906), ცოლად გაჰყვა ესპანეთის მეფე კარლოს -ის შვილიშვილს, მონტისონის გრაფ ხუან დე ბურბონს, რომელთანაც შეეძინა ორი ვაჟი;
გურამ გვერდწითელი

გურამ გვერდწითელი (დ. 12 მარტი, 1930, თბილისი - გ. 7 აპრილი, 2026) — ქართველი კრიტიკოსი, მეცნიერი, მწერალი, პოლიტიკოსი.

1953 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი, ხოლო 1957 წელს მოსკოვის მსოფლიო ლიტერატურის ინსტიტუტი. 1957-1962 წლებში იყო საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის კულტურის განყოფილებაში ინსპექტორი. 1962-2004 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის განყოფილების ხელმძღვანელი. 1964-1979 წლებში იყო დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო დარგში. 1982-1984 წლებში ჟურნალ „კრიტიკის“ მთავარი რედაქტორი, ხოლო 1984-2005 წლებში გამომცემლობა „მერანის“ დირექტორი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს ერთიანი კომუნისტური პარტიიდან“ . ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).

არის 30 წიგნის ავტორი. 1961 წელს საკანდიდატო დისერტაციის თემაზე „ქართული საბჭოთა ლიტერატურის მხატვრული სახეები“.
მყივანი გედი

მყივანი გედი, ყვითელნისკარტა გედი — წყალმცურავი ფრინველი იხვისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 145–160 სმ, ფრთების შლილი 218–243 სმ, მასა 8–11 კგ. ზომებით სისინა გედს თითქმის არ ჩამორჩება, თუმცა, მისგან განსხვავებით, მყივანი გედის კისერი ცურვის დროს ხშირად გასწორებულია. აქვს გრძელი ყვითელი ნისკარტი, რომელსაც შავი წვერი აქვს. ახალგაზრდა ფრინველის ნისკარტის ფუძე მოვარდისფროა და კონტრასტს ქმნის მუქ სახესთან, სხეული მურა-რუხია. კუდი შედარებით მოკლე და ქვემოთ მიმართულია. არიან წყვილებად ან გუნდებად. ხმა — ძლიერი „განგ“ ან „განგ-გო“. ბუდობს სკანდინავიის ნახევარუნძულზე, რუსეთში (კამჩატკიდან დაწყებული დასავლეთ საზღვრებამდე), ყაზახეთში, მონღოლეთში. იზამთრებს დასავლეთ ევროპაში, შავი და კასპიის ზღვების სანაპიროებზე, აღმოსავლეთ ჩინეთში, კორეაში, იაპონიაში. საქართველოში გვხვდება სხვადასხვა ტიპის წყალსატევზე გადაფრენისას და ზამთარში, მცირე რაოდენობით ზამთრობს შავი ზღვის სანაპიროზე — აჭარაში, კოლხეთის დაბლობსა და აფხაზეთში. ბინადრობს ისეთ წყალსატევებზე, რომელთა ნაპირები ხშირი მცენარეულობითაა დაფარული — ტბებზე, დიდ მდორე მდინარეებზე, ჭაობებსა და ზღვაზე, ზოგჯერ მინდვრებშიც; ჩვეულებრივ — ტყის ზონასა და ტუნდრის სამხრეთ სანაპიროზე. მცირერიცხოვანია. მისი ადგილსამყოფელი განიცდის ადამიანის სამეურნეო საქმიანობის ზეგავლენას. რიცხოვნობის შემცირების მიზეზებია: ბრაკონიერობა, შემაწუხებელ ფაქტორთა ზრდა და საბინადრო ჰაბიტატის დაკარგვა. მავნებლებიდან რეგისტრირებულია ტრემატოდებისა და ცესტოდების 2–2 სახეობა. მონოგამური ფრინველია, ცხოვრობს განუყრელ წყვილებად. სქესობრივ სიმწიფეს 4 წლის ასაკში აღწევს. ბუდეს მიწაზე აკეთებს (წყალთან ახლოს) ან თავთხელში, ხავსით, ბალახითა და ლერწმით, დებს 4—7 თეთრ ან მოყვითალო კვერცხს. ინკუბაცია 35–40 დღე-ღამე გრძელდება. კრუხობს მხოლოდ დედალი, მამალი ამ დროს შორიახლოს იმყოფება და მას იცავს. დეკორატიულია, ჰყავთ პარკებსა და ზოოპარკებში. შეტანილი იყო საქართველოს სსრ „წითელ წიგნში“.

გალერეა
სვიანაძეების საცხოვრებელი კომპლექსი

სვიანაძეების საცხოვრებელი კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ სვიანა-როსტიანის სამხრეთით, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

კომპლექსი შედგება ციხე-სახლის, ზურგიანთ კოშკისა და დამხმარე ნაგებობისაგან. ციხე-სახლი გეგმით ტრაპეციულია, სამსართულიანი. ნაგებია ნატეხი ქვით, კედლების ზედა ნაწილი, სართულშუა გადახურვა და სახურავი ჩამოქცეულია. შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 9,5 მეტრს აღწევს. პირველი სართული სამეურნეო დანიშნულებისაა, მასში მოხვედრა მეორე სართულის იატაკში მოწყობილი სწორკუთხა ღიობიდან შეიძლება. პირველი სართულის ჩრდილო-დასავლეთ კედელში ორი მცირე ზომის სწორკუთხა სარკმელია. მეორე სართული საცხოვრებელია. შესასვლელი ჩრდილოთ-დასავლეთ კედელში მიწის დონეზეა გაჭრილი. სამხრეთ-დასავლეთ კედელეში სამი ვიწრო და მაღალი სწორკუთხა სარკმელია. სამხრეთ-აღმოსავლეთ კედელში კი ოთხი პატარა სწორკუთხა ნიში, მესამე სართული სამეურნეო დანიშნულების უნდა იყოს. აქ სამხრეთ-დასავლეთ კედლის შუა ნაწილში და სამხრეთ-აღმოსავლეთ კედელში თითო განიერი ოთხკუთხა ღიობია. ციხე-სახლის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეზე ზურგიანი კოშკია მიდგმული. შემორჩენილია ქვედა, მასიური ნაწილი. კოშკის შემორჩენილ ნაწილზე დაშენებულია მშრალი წყობით ნაგები კვარცხლბეკი, რომელზეც ჯვრისგამოსახულებიანი ქვის ფილა დგას. დამხამარე ნაგებობებისგან მხოლოდ ფრაგმენტია შემორჩენილი.
ჭეჭყეთის ხატი

ჭეჭყეთის ხატი — არქტიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ სიჯანანში, მდინარე ბაკურხევის მარჯვენა ნაპირზე, ნასოფლარ ჭეჭყეთიდან 100 მეტრზე, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. სალოცავი გეგმით სწორკუთხაა, ნაგებია ნატეხი ქვით. მისი სახურავი ჩაქცეულია, შესასვლელი აღმოსავლეთიდანაა, კარი სწორკუთხაა. დანარჩენი კედლები ყრუა.
ჯორჯ კენანი

ჯორჯ ფროსტ კენანი (; დ. 16 თებერვალი, 1904 ― გ. 17 მარტი, 2005) ― ამერიკელი დიპლომატი და ისტორიკოსი. კენანი ფართოდ გახდა ცნობილი, როგორც საბჭოთა ექსპანსიონიზმის შეკავების დოქტრინის ავტორი ცივი ომის დროს. კენანი იყო ცნობილი ლექტორი და წიგნების ავტორი, რომელიც იკვლევდა და ბევრს საუბრობდა აშშ - სსრკ-ს ურთიერთობებზე. კენანი შედიოდა საგარეო პოლიტიკის ექსპერტთა ჯგუფში, რომლის ზედმეტსახელი იყო „ბრძენკაცები“.

1940-იანებში მისი გავლენით ჩამოყალიბდა ტრუმენის დოქტრინა და აშშ-ის საგარეო პოლიტიკის სსრკ-ის „შეკავების“ კომპონენტი. 1946 წელს მოსკოვიდან მან გამოაგზავნა „გრძელი ტელეგრამა“. ამ ტელეგრამაში და ერთი წლის შემდეგ გამოქვეყნებულ სტატიაში „საბჭოთა ქცევის წყაროები“ ის ამტკიცებდა, რომ საბჭოთა რეჟიმი თავისი ბუნეით ექსპანსიონისტურია და აუცილებელი იყო მისი „შეკავება“ აშშ-ისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვან სფეროებში. კენანის მოსაზრებები და იდეები საფუძვლად დაედო ტრუმენის დოქტრინას. კენანმა ითამაშა გადამწყვეტი როლი ცივი ომი დროინდელი პროგრამებისა და ინსტიტუტების შექმნაში, მათ შორის ― მარშალის გეგმაში.

მას შემდეგ, რაც კენანის კონცეფციები აშშ-ის საგარეო მიდგომის ნაწილი გახდა, კენანმა მათი შესრულების კრიტიკა დაიწყო. 1948 წლის ბოლოს კენანი შეკავებასთან ერთად სსრკ-ისთან დიალოგის აუცილებლობაზე საუბრობდა. 1949 წელს სახელმწიფო მდივნად დინ აჩესონის დანიშვნის შემდეგ აშშ-ის ფოლისი საბჭოთა კავშირთან მიმართებაში შეიცვალა და მეტად მილიტარიზებული გახდა.

1950 წელს კენანმა დატოვა აშშ სახელმწიფო დეპარტამენტი, თუმცა მოკლევადიანი დიპლომატიური მისიებით იმყოფებოდა მოსკოვსა და იუგოსლავიაში. 1956 წლიდან 2005 წლამდე, 101 წლის ასაკში საკუთარ სიკვდილამდე, კენანი მოღვაწეობას პერსპექტიულ კვლევათა ინსტიტუტში აგრძელებდა.
სოდევეს კვირაცხოვლის ეკლესია და სამრეკლო

სოდევეს კვირაცხოვლის ეკლესია და სამრეკლო — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ სოდევეს განაპირას, ჩრდილოეთით, მთის ფერდობზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვითა და შირიმის კვადრატებით. სამხრეთიდან გვიანდელი ვიწრო მინაშენი ეკვრის. ეკლესიის სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში სწორკუთხა შესასვლელია. აღმოსავლეთით მცირე სიღრმის საკურთხეველია, რომელიც ქვედა ნაწილში, ადამიანის სიმაღლეზე, სწორკუთხაა, ხოლო ზემოთ, კუთხეების თანდათანობით შევსებით, ნახევარწრიულ ფორმას იღებს. საკურთხეველს მთელს პერიმეტრზე საფეხურები შემოუყვება. საკურთხეველში მცირე ზომის თაღოვანი სარკმელი და ორი პატარა თაღოვანი ნიშია. სარკმლის ქვემოთ ქვით ნაგები სწორკუთხა ტრაპეზი დგას. მსგავსი ნაგებობაა ჩრდილოეთ ნიშის ქვემოთაც. სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში თითო სარკმელია. ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებულია. ეკლესიის თავდაპირველი ქვის კამარა ჩამოშლილია.

რემონტის დროს ადგილობრივ მოსახლეობას ეკლესია რკინაბეტონის ორფერდა სახურავით გადაუხურავს. მინაშენი ეკლესიაზე ოდნავ უფრო გრძელია და აღმოსავლეთით მრუდე კედელითაა დასრულებული. მინაშენის დასავლეთ ნაწილში გამოყოფილია პატარა კვადრატული კარიბჭე, რომლის აღმოსავლეთ კედელში ორი, დასავლეთისაში კი ერთი სწორკუთხა ნიშია. კარიბის შესავლელი სამხრეთიდანაა. მისგან ამჟამად მხოლოდ აღმოსავლეთის წირთხლია შემორჩენილი. ეკლესიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხესთან დგას ნატეხი ქვით ნაგები სამრეკლო . სამრეკლოს სართული კამაროვანი გასასვლელია, რომლის კედლის გვერდებში თითო კარია მოწყობილი. სართული კუბური ფორმის, დადაბლებული პროპორციების ფანჩატურია. აღმოსავლეთ-დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედელში თითო, სამხრეთ კედელში კი ორი ვიწრო თაღოვანი ღიობი აქვს. გარედან სამრეკლოს სართულებს სამშენებლო ნაკერი გამოყოფს. შემორჩენილია სამრეკლოზე ჩრდილოეთიდან მიშენებული, გაურკვევლი დანიშნულების სადგომის ნაშთი.
სოდევეს სამების ეკლესიის კომპლექსი

სოდევეს სამების ეკლესიის კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლის დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ სოდევეს სამხრეთ-დასავლეთით 2 კილომეტრზე. ქედზე, კომპლექსში შედის სამების ეკლესია, სამრეკლო, რამდენიმე ნაგებობა და გალავანი. ეკლესია დარბაზულია, განეკუთვნება - საუკუნეებს. ნაგებია ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. კარ-სარკმელთა ღიობები შირიმის ქვითაა გამოყვანილი. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდეშია. აღმოსავლეთით, შებრტყელებულ აფსიდში, მცირე ზომის თაღოვანი სარკმელი და ორი თაღოვანი ნიშია. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, სწორკუთხა ტრაპეზია მიდგმული. კონქის, მხოლოდ ქუსლის წყობის ნაწილია შემორჩენილი. სამხრეთით და დასავლეთით თითო სარკმელია, სამხრეთისა სწორკუთხაა, დასაველთისა-თაღოვანი და საფეხურებიანი რაფა აქვს. კამარა კონსოლებზე გადაყვანილ საბჯენ თაღს ეყრდნობოდა. ფასადები სადაა. სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებზე შემორჩენილია თაროსებრი ლავგარდნის თითო ქვა.

ეკლესიის სამხრეთის ფასადის დასავლეთ კიდეზე მოგვიანებით ნატეხი ქვით ნაგები ორსართულიანი შენობა მიუდგამთ, რომელსაც შესასვლელი სართულზე, აღმოსავლეთიდან აქვს. სამხრეთ კედელში მცირე სიღრმის მაღალი ნიშია. სართული ყრუკედლებიანი სამალავია. სართულები ერთმანეთს ვიწრო ხვრელით უკავშირდებოდა, შენობას ფიქლის ორფერდა სახურავი აქვს. ეკლესიის დასავლეთით, 7 მეტრზე დგას მცირე ზომის სწორკუთხა ნაგებობა, რომლის კედლები გალავანს წყობის გადაბმით უკავშირდება. შესასვლელი აღმოსავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან აქვს. ნაგებობას სამხრეთიდან, ჩრდილოეთიდან და დასავლეთიდან გვიანდელი ტლანქად ნაგები თითო პატარა სადგომი ეკვრის. სადგომთა დიდი ნაწილი ამჟამად დანგრეულია. სამრეკლო ორსართულიანია, ჩართულია გალავნის აღმოსავლეთ კედელში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ნაგებია ნატეხი ქვით. სამრეკლოს სართული თაღოვანი გასავლელია ოთხწახნაგა ფანჩატურია, რომლის თითოეულ წახნაგში თითო ვიწრო ღიობია გაჭრილი. გალავანი წრიული ფორმისაა, ნაგებია ნატეხი ქვით. შესასვლელი მას დასავლეთიდან აქვს, რომელზედაც მოგვიანებით გარედან მიუშენებიათ მოზრდილი შენობა.
სონდის ეკლესიის კომპლექსი

სონდის ეკლესიის კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ სონდის სამხრეთით, მდინარე მთიულეთის არაგვის მარჯვენა ნაპირზე. სოფლების სონდისა და მენესოს გამყოფ ქედზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. კომპლექსში შედის: ეკლესია, ზურგიანი კოშკი, საცხოვრებელი ნაგებობა და გალავანი. ყველა ნაგებობა ნაშენია ნატეხი ქვითა და დუღაბით. ნაგებობათაგან უადრესია ეკლესია: მომდევნო ხანებში მისთვის დასავლეთიდან მიუდგამთ ზურგიანი კოშკი ისე, რომ კოშკის სწორი კედლის ნაწილი ეკლესიის დასავლეთ კედლის სამხრეთ ნახევარზე დაშენებული. უფრო გვიან ეკლესიისათვის სამხრეთიდან ვიწრო სადგომი მიუშენებიათ, რომლის სამხრეთ კედელი კოშკის სამხრეთ კედლის ხაზზე მდებარეობს. ამავე ხანებშია აგებული გალავანი და საცხოვრებელი ნაგებობა.

ეკლესია დარბაზულია, დგას ეზოს ჩრდილოეთ ნაწილში. ძლიერ დაზიენბულია: ჩამოშლილია კამარა და კონქი, მონგრეულია აღმოსავლეთ და სამხრეთ კედლების ზედა ნაწილები, ინტერიერი 0.7 მეტრის სიმაღლეზე ნანგრევებითაა ამოვსებული, ვიწრო, ზემოტკენ შევიწროებული და ორივემხრიდან ბრტყლად გადახურული შესასვლელი ეკლესიის სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია გაჭრილი. აღმოსავლეთით, გეგმით კოლოფა თაღის ფორმის აფსიდის ღერძზე, სწორკუთხა სარკმელია, რომელსაც საფეხუროვანი რაფა აქვს. აფსიდის გვერდებში თითო პატარა ზომის სწორკუთხა ნიშია. ერთი სწორკუთხა სარკმელი დასავლეთ კედლის ღეძზეა, რომლის გარეთა ღიობის სამხრეთის ნახევარი ეკლესიაზე მოგვიანებით მიშენებული ზურგიანი კოშკის სწორი კედლითაა დაფარული. შიგნით ეკლესია ცილინდრული კამარიით იყო გადახურული, რომლის სამხრეთის გვერდის წყობის ნაწილი დასავლეთ კედელს შემორჩა.

ზურგიანი კოშკი ექვს სართულიანია, ზემოთ მკვეთრად შევიწროებული და ზურგით გალავანში ჩართული. დაზიანებულია: მონგრეულია სართულის კედლების ზედა ნაწილები. ჩამოშლილია ხის სართულშუა გადახურვები, თითქმის მთელ სიმაღლეზეა გაბზარული სწორი კედელი. სართული დაახლოებით 1 მეტრ სიმაღლეზე მიწითაა და კედლებიდამ ჩამონაშალი ქვებითაა ამოვსებული. შესასვლელი სართულზეა, სწორი კდელის სამხრეთ კიდეში. კარი სწორკუთხაა. , და სართულებს თითო სწორკუთხა სარკმელი აქვს. დანარჩენი კედლები ყრუა. მსგავსი სარკმელია სართულის სწორ კედელშიც, რომელიც მოგვიანებით ამოუშენებიათ.
მინაშენი უაფსიდოა, შესასვლელი სამხრთიდან აქვს. კარო ორივე მხრიდან ბრტყლადაა გადახურული. აღმოსავლეთით ვიწრო, სწორკუთხა სარკმელია. მინაშენი გადახურული იყო მხოხავი კამარით, რომლის ნაშთი კოშკის სწორ კედელზეა შემორჩენილი.

გალავანი წრიული ფორმისაა, შემორჩენილია მთელ პერიმეტრზე. შესასვლელი დასავლეთ სწორკუთხა ნიშია. გალავნის სამხრეთ ნაწილში, ეკლესიიდან ხუთიოდე მეტრზე, ჩართულია მოზრდილი ოთკუთხა საცხოვრებელი ნაგებობა , რომლის სამხრეთ და დასავლეთ კედლები გალავნის ნაწილს წარმოადგენს. შესასვლელი შენობას ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ კიდესთან აქვს. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში თითო პატარა ზომის სწორკუთხა ნიშია. სამხრეთ კედელში - ხუთი სხვადასხვა ზომის სწორკუთხა ნიში.
ნინა ჩოჩიევა

ნინა ზაქარიას ასული ჩოჩიევა (ცოცითი) (დ. 1 მარტი, 1916, სოფელი ორტევი — გ. 1997) — ოსი საბჭოთა მსახიობი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1976). სკკპ წევრი 1945 წლიდან.

ბიოგრაფია
1933-1934 წლებში სწავლობდა რუსთაველის სახელმწიფო თეატრთან არსებულ დრამატულ სტუდიაში. 1941 წელს დაამთავრა ლენინგორის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი. სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო 1929 წელს ცხინვალის ოსურ დრამატულ კოლექტივში. 1931 წლიდან კ. ხეთაგუროვის სახელობის სახელმწიფო დრამატული თეატრის მსახიობია. ჩოჩიევა ძირითადად სახასიათო და კომედიური მსახიობია. წარმატებით ასრულებდა დრამატულ როლებსაც. როლები: მკითხავი (ს. წერეთლის „მალარია“), კრისტინა (ალექსანდრე კორნეიჩუკის „პლატონ კრეჩეტი“), მისირხანი, ჯადოქარი, ძეგო (დ. თუაევის „ფასას ოცნება“, „ზღაპარი“, „მექელეხეები“), სმერალდინა (კარლო გოლდონის „ორი ბატონის მსახური“), სოფო (მ. გუჩმაზოვის „მშობლიური კერა“) და სხვა.
სონჩოს კვირიკეს ეკლესია

სონჩოს კვირიკეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ სონჩოს აღმოსავლეთით, ფერდობზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვითა და ფიქლით. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდეშია. საკურთხეველი სწორკუთხაა, მის აღმოსავლეთ კედელში ერთადერთი სწორკუთხა სარკმელია, რომელიც შიგნითკენ ფართოვდება და საფეხურებად დამუშავებული რაფა აქვს. სარკმლის ქვეშ დგას ქვის ტრაპეზი. მის ორივე მხარეს, კედლის მთელ სიგრძეზე, წყობიდან შვერილი ქვების თაროა, სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ კიდეში ღრმა სწორკუთხა ნიშია. შიგნით ეკლესიას ჩრდილო-დასავლეთ კუთხე მომრგვალებული აქვს. ორფერდა სახურავის სამხრეთის კალთა ჩაქცეულია. ქვის ჯვარი, რომელიც ადრე სახურავის კეხზე იდგა, ახლა ინტერიერში დასავლეთ კედელთან დევს.
სწროფავის ეკლესია

სწროფავის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ სწროფავის ჩრდილოეთით 1 კილომეტრზე მდინარე ფშავის არაგვის მარჯვენა ნაპირზე. თარიღდება საუკუნით.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით, წყობის რიგების ჰორიზონტალურობა მეტ-ნაკლებად დაცულია. კარ-სარკმლების ღიობები გამოყვანილია შირიმის თლილი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია შენობის მხოლოდ დასავლეთის ნახევარი კუთხე. აფსიდის შესაბამის გვერდთან ერთად. ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში გაჭრილია კარი, რომელიც გარედან გადახურულია არქიტრავით, ხოლო შიგნით — ნახევარწრიული თაღით. მეორე, სამხრეთ კედელში გაჭრილი კარის მხოლოდ დასავლეთის წირთხლია შემორჩენილი. დასავლეთ კედელში ფართო, კვადრატული ფორმის სარკმელია, რომლის გარეთა ღიობი ვიწრო ტიხრით ორთაღოვან ნაწილადაა გაყოფილი. ინტერიერში და ფასადებზე შელესილობის კვალი ჩანს. ნანგრევებში უხვად გამოვლინდა შირიმის თლილი კვადრატები და გვერდებაკეცილი ბრტყელი და ღარიანი კრამიტი.
დეტმოლდის სამუსიკო უმაღლესი სკოლა

დეტმოლდის სამუსიკო უმაღლესი სკოლა — სპეციალური უმაღლესი სასწავლებელი ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიაში.

უმაღლესი სასწავლებელი დაარსდა 1946 წელს, რომელსაც თავდაპირველად „ჩრდილო-აღმოსავლეთ გერმანიის სამუსიკო აკადემია“ ეწოდა. სასწავლებლის მთავარი კორპუსი მდებარეობს ქალაქ დეტმოლდის ნოიეს პალესში ან დერ ნოიშტადტ 22-ში.

სტუდენტთა რაოდენობა უკანასკნელი მონაცემების მიხედვით, რომელიც 2019 წელს ჩატარდა 751 შეადგენდა. უმაღლეს სასწავლებელში ყოველწლიურად 500-დე კონცერტი იგეგმება, სადაც სტუდენტებს გამომუშავებული ჩვევების ჩვენების საშუალება ეძლევათ: 2019 წელს დაგეგმილი 450 კონცერტიდან სასწავლო წლის ორივე სემესტრის განმავლობაში ყველა კონცერტი ჩატარდა.
დრეზდენის კარლ მარია ფონ ვებერის სამუსიკო უმაღლესი სკოლა

დრეზდენის კარლ მარია ფონ ვებერის სამუსიკო უმაღლესი სკოლა — უმაღლესი სპეციალური პროფესიულ-საგანმანათლებლო დაწესებულება დრეზდენში, რომელსაც სახელმწიფო უნივერსიტეტის სტატუსი გააჩნია.

სამუსიკო სასწავლებელი დაარსებული იქნა 1856 წლის 1 თებერვალს როგორც კერძო კონსერვატორია, და მხოლოდ მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ მოიპოვა მან უმაღლესი სასწავლო დაწესებულების სტატუსი.

დღესდღეობით დრეზდენის კარლ მარია ფონ ვებერის სამუსიკო უმაღლეს სკოლაში 600 სტუდენტი სწავლობს.
ერიკ ერიქსონი

ერიკ ჰომბურგერ ერიქსონი ( (დაბადების სახელი: ერიკ სალომონსენი — ); დ. 15 ივნისი, 1902 — გ. 12 მაისი, 1994) — გერმანელ-ამერიკელი განვითარების ფსიქოლოგი და ფსიქოანალიტიკოსი. ცნობილია თავისი თეორიით ადამიანის ფსიქოლოგიური განვითარების სტადიების შესახებ. ის არის ავტორი ცნობილი ტერმინისა „იდენტურობის კრიზისი“.

ბაკალავრის ხარისხის არარსებობის მიუხედავად, ერიქსონი მოღვაწეობდა პროფესორად ცნობილ უნივერსიტეტებში, მათ შორის: ჰარვარდში, ბერკლიში, და იელში. სამეცნიერო ჟურნალ -ის მიხედვით, რომელიც 2002 წელს გამოქვეყნდა, ერიქსონი დასახელდა საუკუნის მე–12 ყველაზე ციტირებად ფსიქოლოგად.

ერიქსონი მიიჩნევა ეგო ფსიქოლოგიის ერთ-ერთ ფუძემდებლად. მიღებული აქვს პულიცერის და ნაციონალური წიგნის პრემია ფილოსოფიისა და რელიგიის კატეგორიაში წიგნისთვის „განდის სიმართლე“ (1969 წ.), რომელიც ძირითადად ფოკუსირდება მის თეორიაზე, რამეთუ განიხილავს სასიცოცხლო ციკლის გვიანდელ სტადიებს.
დავით გარეჯელის ცხოვრება

„დავით გარეჯელის ცხოვრება“ — ქართული ჰაგიოგრაფიული თხზულება, რომელშიც აღწერილია გარეჯის მონასტრის დამაარსებლის — დავითის — ცხოვრება და მოღვაწეობა.

თხზულება უძველესია დავით გარეჯელზე შექმნილ ნაშრომთა შორის; მოგვითხრობს ანტიოქიიდან აღმოსავლეთ საქართველოში საუკუნის შუა წლებში ჩამოსულ ცამეტ მონაზონთაგან ერთ-ერთის — დავითის და მისი მოწაფის — ლუკიანეს დამკვიდრების შესახებ გარეჯის უდაბნოს გამოქვაბულში. დროთა განმავლობაში მათ რამდენიმე მონასტერი დაუარსებიათ და ხალხმრავალი სამონასტრო ცხოვრება გაუშლიათ, რამაც მომდევნო საუკუნეებში დავითგარეჯა უმნიშვნელოვანეს საეკლესიო და მწიგნობრულ კერად აქცია. თხზულებას საუკუნის ნახევრით ათარიღებენ და ანონიმ ავტორს მიაწერენ. ბოლო დროს გამოითქვა აზრი, რომ „დავით გარეჯელის ცხოვრების“ უძველესი ვერსია დამოუკიდებელი თხზულება არ არის, იგი ერთ-ერთი შემადგენელი ნაწილია არსენ კათოლიკოსის (955–980) ჰაგიოგრაფიული თხზულებისა „ცხორებაჲ და მოქალაქეობაჲ იოანე ზედაზნელისა და მოწაფეთა მისთაჲ“. ამ თხზულების საფუძველზე საუკუნის უცნობ ავტორს დაუწერია დავით გარეჯელის ცხოვრების ვრცელი მეტაფრასული ვერსია „დიდი ბერისა და მოძღუარის ონოფრე გარეჯელის“ დავალებით. საუკუნის შუა წლებში „ცხოვრება“ დაწერა დავითგარეჯის მონასტრის ბერმა, შემდგომ თბილისის მიტროპოლიტმა რომანოზ ერისთავმა. ასევე გვიანდელია სვინაქსარული ცხოვრებაც (შემონახულია 1726 წლის ხელნაწერის სახით, -222).
მელაანის პირველი სამლოცველო

მელაანის პირველი სამლოცველო — არქეოლოგიური ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ მელაანის სამხრეთ განაპირას, ზ. ბიძინაშვილის კარ-მიდამოში. განეკუთვნება ძველი წელთაღრიცხვით ათასწლეულის დასასრულს და ათასწლეულის საწყის საუკუნეებს.

მიწის სამუშაოების დროს შემთხვევით აღმოჩენილ სამლოცველოზე 1995 წელს არქეოლოგიური გათხრები ჩატარდა, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის არქეოლოგიის და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის, კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი კ. ფიცხელაური). ძეგლის უმეტესი ნაწილი განადგურებულია. დანარჩენ ნაწილებში სტრატიგრაფიულად დასტურდა ჰუმუსოვანი ფენა, (სისქე 0,25 მეტრი) და მის ქვეშ კულტურული ფენა, რომლის ზედაც ჰორიზონტი წარმოადგენდა ცეცხლისგან წვრილად დახეთქილი რიყის ქვის ყრილს (სისქე 0,2 მეტრი) გათხრილ ფართობზე მასალის ძირითადი ნაწილი შეჯგუფებული იყო ორგანგრუნტში სანახევროდ ჩადგმულ თიხის ჭურჭელში და მათ გარშემო. ორგან ნაცრითა და ნახშირით სავსე ორმოებში და მათ ირგვლივ. ერთგან რიყის მთლიანი ქვების გროვის ქვეშ აღმოჩნდა, თიხის ჭურჭლის ათასამდე ერთეულის ფრაგმენტი. ლითონის ნივთებიდან 234 საომარი იარაღი და ცხენის აკაზმულობის ფრაგმენტი. დანარჩენი 70 ნივთი საკულტო და სამეურნეო დანიშნულებისაა.

ძეგლის კულტურული ფენის აღნაგობა, ფენაში ნივთების განლაგება, მათი დანიშნულება, რაოდენობა და მისი განცალკევებული მდებარეობა მიუთითებს, რომ ეს იყო სამოსახლოსგან გამოყოფილი საკულტო ძეგლი-სამლოცველო, სავარაუდოდ ნაყოფიერებისა და ომის ღმერთის. აღმოჩენილი ნივთების რაოდენობის მიხედვით სამლოცველო ერთ სამოსახლოს კუთვნილი არ უნდა იყოს. იგი შესაძლოა ტომობრივი ან სხვა გაერთიანების საკულტო ძეგლს წარმოადგენდა. სამლოცველოს რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში უარსებია. მომხვდურ მტერს, იგი დაახლოებით ძველი წელთაღრიცხვით საუკუნეში გაუნადგურებია.

მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის, გურჯაანის ისტორიულ ეთნოგრაფიულ მუზეუმში.
გარეტყის გორა

გარეტყის გორა — არქეოლოგიური ძეგლიგურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩალაუბნის სამხრეთით. განეკუთვნება ძველი წელთაღრიცხვით ათასწლეულის დასაწყისს. 1988 წელს ნამოსახლარს მიაკვლია ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი კ.ფიცხელაური). დაზიანებულია სახნავი სამუშაოების შედეგად.

ძეგლი გამართულია მომცრო თავრბტყელ ბორცვზე, რომელსაც გარშემო ღრმა თავდაცვითი თხრილი შემოუყვება. ნამოსახლარზე აღმოჩნდა რიყის ქვის კედლის საფუძველი, თიხატკეპნილი იატაკის ნაშთი, ქვიშანარევი თიხის ლეგად გამომწვარი კონცენტრული ამოდარული ხაზები, შემკული ჭურჭლის ფრაგმენტები. მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ ეთნოგრაფიულ მუზეუმში.
დიდგორის ნამოსახლარი

დიდგორის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩალაუბანში, ხევის მარჯვენა მხარეს, მაღალ გორაზე. განეკუთვნება ათასწლეულის ბოლო საუკუნეებს.

ძეგლს 1970 წლებში მიაკვლია კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი კ. ფიცხელაური). ნამოსახლარი, რომლის სიგრძე 80 მეტრია, ხოლო სიგანე 90 მეტრი, ოვალურია. მას სუსტად გამოხატული თავდაცვითი ზღუდე აქვს.