iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
საქობოს წმინდა გიორგის ეკლესია

საქობოს წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეეგლი ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფელ საქობოში, აგებულია - საუკუნეებში.

ეკლესია დარბაზულია დასავლეთიდან მინაშენით. ნაგებია ნატეხი ქვით დუღაბზე. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. აღმოსავლეთით კუთხეებში მომრგვალებული საკურთხეველი აქვს. სარკმლის ორივე მხარეს მაღალი თაღოვანი ნიშებია. დარბაზისგან კანკელითაა გამოყოფილი, რომელიც გვიანი შუა საუკუნეების კახეთში გავრცელებულ კანკელებს იმეორებს, თუმცა ისეთი სახეცვლილია, რომ მისი სიძველის დადგენა რემონტის ფენის მოხსნის გარეშე შეუძლებელია. დასავლეთიდან მინაშენი აქვს, რომელიც სტოას როლს ასრულებს, თავის დროს ის ორსართულიანი სამრეკლო უნდა ყოფილიყო, მსგავსად ხოშატიანის, ყარაჯაანთ საყდრის, გურგენიანში შემორჩენილი ეკლესიის და სხვა ნაგებობებისა.
ნატო ონიანი

ნატო ონიანი (დ. 23 ივლისი, 1961, ქობულეთი) — ქართველი ჟურნალისტი.

ბიოგრაფია
1985 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტი.

1985 წელს იყო საქართველოს რადიოს პოლიტიკურ გადაცემათა რედაქციის რედაქტორი; 1989-1992 წლებში პროგრამა „პიკის საათის“ რედაქტორი და ინფორმაციის რედაქციის მთავარი რედაქტორის მოადგილე; 1992-1996 წლებში ტელეკომპანია არხის ინფორმაციის რედაქციის მთავარი რედაქტორი; 1996 წლიდან პირველი არხის ინფორმაციის რედაქციის მთავარი რედაქტორი; ამჟამად რელიგიის საკითხთა სახელმწიფო სააგენტოს სამართლებრივი უზრუნველყოფის სამსახურის მთავარი სპეციალისტი.

ორგანიზაციის წევრი
საქართველოს ჟურნალისტთა ფედერაცია, წევრი
თამაზ იამანიძე

თამაზ იამანიძე (დ. 21 მარტი, 1944, ზესტაფონი — გ. 18 ოქტომბერი, 2014) — ქართველი ინჟინერი და მეცნიერი.

ბიოგრაფია
1968 წელს დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სამთო-საინჟინრო ფაკულტეტი.

1968-1975 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის სამთო მექანიკის უნივერსიტეტის უფროსი ლაბორანტი, ინჟინერი, უმცროსი მეცნიერ თანამშრომელი; 1975-1980 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის სამეცნიერო საორგანიზაციო განყოფილების სწავლული მდივანი; 1980-1988 წლებში საქართველოს სამეცნიერო კვლევითი დაწესებულებების და უმაღლესი სასწავლებლების საკოორდინაციო საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე; 1988-2006 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოს-მდივნის მოადგილე; 1982-2006 წლებში სამთო-მექანიკის უნივერსიტეტში ჩამოაყალიბა სამეცნიერო სექტორი და იყო მისი ხელმძღვანელი. არის 70-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომისა და მონოგრაფიის ავტორი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — დაიცვა 1975 წელს „ბრუნვა-დარტყმითი საბურღი დანადგარების ვიბროდაცვის საკითხების კვლევა“.
სადოქტორო დისერტაციის თემა — დაიცვა 1996 წელს „სანგრევი ინსტრუმენტისა და ქანის ურთიერთმოქმედების პროცესების ოპტიმიზაცია“.

ორგანიზაციის წევრი
სამთო ინსტიტუტის სამეცნიერო და სამთო მეცნიერებებში სამეცნიერო ხარისხის მიმნიჭებელი საბჭოები, წევრი
საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია, წევრ-კორესპონდენტი (2001-)
ბუსკანტურა

} ) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ღერო 70 სმ-მდე სიმაღლისაა, აღმავალი ან სწორია, დატოტვილი ან მარტივი, მოთეთრო ბეწვით შებუსული. ფესვთანური ფოთლები ფართო სამკუთხაგულისებური ან გულისებურია, წაწვეტებული ან ბლაგვწვერიანი. ყვავილედი გრძელი, ცალმხრივი მტევანია. ყვავილები მსხვილია, მოკლეყუნწიანი, მეტ-ნაკლებად თავდახრილი. გვირგვინი თეთრია და 10-20 მმ სიგრძისა, ძაბრისებურ-ზარისებური ფორმის. იზრდება მთისწინებიდან ალპურ სარტყლამდე კლდეებსა და ნაშალებზე. გავრცელებულია თითქმის მთელ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიასა და ჩრდილო ანატოლიას.

გალერეა
გონგოლა

გონგოლა — ერთწლიანი მცენარეა. სიმაღლე – 15-60 სმ, შებუსული. ღერო სწორია, გაფარჩხულად დატოტვილი. ქვედა ფოთლები ყუნწიანია, ფრთისებურად განკვეთილი, მოგრძო-კვერცხისებური, არათანაბრად დაკბილული. ზედა ფოთლები შუბისებური ან ისრისებურია. ყვავილედი თავაკია, გვირგვინი – ყვითელი ფერის. ყვ. ნაყ. -. იზრდება ნათესებში, დასარევლიანებულ ადგილებში, გზების გასწვრივ, სარეველა მცენარეა. გავრცელებულია მთელ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, აღმოსავლეთ აზიას, ჩრდილო, დასავლეთ და სამხრეთ ევროპას, მცირე აზიას, ავსტრალიასა და ჩრდილო ამერიკას.

გალერეა
ჭირვეული მეზობლები

ჭირვეული მეზობლები — 1945 წლის ქართული საბჭოთა ფილმი. რეჟისორი შოთა მანაგაძე.

სიუჟეტი
ძველი მეგობრები და ამასთანავე მეზობლები, რომელთა კარმიდამოებს საერთო ღობე ჰყოფს, მუდმივად ქიშპობენ და ეჯიბრებიან ერთმანეთს. დიდი სამამულო ომის დროს თითოეული ცდილობს, თავისი წვლილი შეიტანოს სამშობლოსა და ბრძოლის ველზე მყოფ მებრძოლთა დასახმარებლად.

ამირანი ფრონტიდან გრამიტონისთვის გამოგზავნილ დეპეშას არასწორად ამოიკითხავს და გრამიტონის ვაჟს — თენგიზს დაღუპულად გამოაცხადებს, რასაც მთელი სოფელი გაიგებს და განიცდის. მხოლოდ თენგიზის დედ-მამას და ამირანის ქალიშვილს უმალავენ ამ უბედურებას. კოლმეურნეობის თავმჯდომარე უხსნის, რომ ასე გაგრძელება დიდხანს არ შეიძლება და აიძულებს, სიმართლე უთხრას დაღუპული გმირის ოჯახს. გაუგებრობა მალე ირკვევა…

როლებს ასრულებენ
ალექსანდრე (სანდრო) ჟორჟოლიანი — ამირანი
შალვა ღამბაშიძე — გრამიტონი
ცეცილია წუწუნავა — პეპელა, ამირანის ცოლი
სესილია თაყაიშვილი — მანანა, გრამიტონის ცოლი
ლიანა ასათიანი — ციალა, ამირანის ქალიშვილი
ამირან ტყებუჩავა — თენგიზი, გრამიტონის ვაჟი
დუდუხანა წეროძე — ფოსტალიონი
შალვა ჯაფარიძე — მამასახლისი
აკაკი ხორავა — ქარხნის დირექტორი
ნინო (ჩიტოლია) ჩხეიძე — კოლ–ბის თავმჯდომარე
კირა ანდრონიკაშვილი
ნუნუ მაჭავარიანი
ვასილ ბალანჩივაძე
შოთა კიკნაძე
ჩ. ჯაფარიძე — ციალა ბავშვობაში
გ. გუნია — თენგიზი ბავშვობაში

1966 წელს რეჟისორმა ნოდარ მანაგაძემ ფილმს ახალი რედაქცია გაუკეთა.
გოგა ფიფია

გიორგი (გოგა) ფიფია (დ. 3 ივნისი, 1953, თბილისი, საქართველოს სსრ — გ. 12 თებერვალი, 2012) ქართველი ექიმი (ქირურგი), მეცნიერი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1953 წლის 3 ივნისს, თბილისში. 1979 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1979-1981 წლებში მოსკოვის სამედიცინო ინსტიტუტის კათედრაზე გაიარა ორდინატურა. 1981-1983 წლებში იყო ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის უფროსი ლაბორანტი, 1983-1988 წლებში — ჯერ უმცროსი, შემდეგ უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1990 წლიდან დოცენტი, 1999 წლიდან ხელმძღვანელობდა კათედრას. ავტორია 29 სამეცნიერო ნაშრომისა თორაკო-აბდომინალურ საკითხებზე. გამოქვეყნებული აქვს 2 მონოგრაფია: „ტრანსკუტანური ჰეპატოქოლანგიოგრაფია ობტურნაციული სიყვითლეების დროს"(1989), „ექოგრაფია და ტრანსკუტანური ჰეპატოქოლანგიოგრაფია ობტირაციული სიყვითლეების დროს" (1998).

1985 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე — „ტრანსკუტანური ჰეპატოქოლანგიოგრაფია ობტურნაციული სიყვითლეების დროს". 1999 წელს გაიარა სადოქტორო დისერტაციის აპრობაცია: „კეთილთვისებიანი სიყვითლეების მკურნალობა და დიაგნოსტიკა".

გარდაიცვალა ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ, 2012 წლის 12 თებერვალს თბილისში.

მიუხედავად იმისა, რომ გოგა ფიფია არ ყოფილა პროფესიონალი მსახიობი, მას შესრულებული აქვს მთავარი როლები ქართულ მხატვრულ ფილმებში.

ფილმოგრაფია
1972 — როცა აყვავდა ნუში — ლექსო
1973 — მზიური — სპორტსმენი, პიონერთა რაზმის ხელმძღვანელი
1974 — მშვიდობიანი დღეები — გოგი კახიანი
დილხამი

დილხამი — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარე. ღერო 100 სმ-მდე სიმაღლისაა, აღმავალი, მარტივი, მოწითალო ბეწვით შებუსული. ფესვთანური და ღეროსეული ქვედა ფოთლები მოგრძოელიფსურია, წაწვეტებული. ფესვთანური ფოთლები გრძელყუნწიანია, დანარჩენები — მოკლეყუნწიანი, მოგრძოკვერცხისებურია, ხერხკბილა. უხეში შებუსვის გამო ფოთლები ხეშეშია. ყვავილედი მკვრივია და კენწრულია. გვირგვინი ზარის ფორმისაა, ცისფერი ან ოდნავ მოიისფრო. იზრდება მთის ქვედა სარტყლიდან სუბალპურ სარტყლამდე ფოთლოვან და ფიჭვნარ ტყეებსა და ბუჩქნარებში. საქართველოში გავრცელებულია აღმოსავლეთ და სამხრეთ ნაწილში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს სამხრეთ კავკასიას, ხმელთაშუაზღვისპირეთსა და ახლო აღმოსავლეთს.

გალერეა
ქარცხვი

} ) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ღეროები 2-15 სმ სიმაღლისაა, წამოწეული, მარტოულყვავილიანი, შიშველი. ფესვთანური ფოთლები როზეტს ქმნიან. ფოთლები უკულანცეტა-ნიჩბისებურია, კიდემთლიანი, ხშირად – წვერზე მოკვეთილი, კიდეებზე წამწამისებურად შებუსული. ღეროსეული ფოთლები ხაზურლანცეტაა, კიდეებზე ბეწვიანი. გვირგვინი მუქი ცისფერი ან მოიისფროა. იზრდება სუბალპურ და ალპურ სარტყლებში. გავრცელებულია თითქმის მთელ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს მთელ კავკასიასა და მცირე აზიის აღმოსავლეთ ნაწილს.

გალერეა
ვლადიკავკაზის ქართული სკოლა

ვლადიკავკაზის ა. წერეთლის სახელობის № მე-19 ქართული საშუალო სკოლა — აკაკი წერეთლის სახელობის ქართულენოვანი სკოლა ჩრდილოეთ ოსეთის დედაქალაქ ვლადიკავკაზში. გაიხსნა 1888 წელს და დღემდე ფუნქციონირებს.

ისტორია
სოციალური პრობლემების გამო საუკუნეში ჩრდილოეთ კავკასიაში ძალიან ბევრი ქართველი გადასახლდა. განსაკუთრებით დიდი რაოდენობით, მოხევეები, მთიულები და რაჭველები. საუკუნის 80-იან წლებში, ქართველების რაოდენობა კიდევ უფრო გაიზარდა და საგანმანათლებლო ცენტრის გახსნა გახდა საჭირო. ამ პერიოდში ჩრდილოეთ ოსეთში მიწათმოწყობის სამსახურის უფროსი იყო ქართველი საზოგადო მოღვაწე მიხეილ ყიფიანი. მისი აქტიურობით, საფუძველი ჩაეყარა სკოლის დაარსებას. სკოლის გახსნის საკითხში ასევე აქტიურობდნენ ილია ჭავჭავაძე, იაკობ გოგებაშვილი, გიორგი ყაზბეგი, კოსტა ხეთაგუროვი.

სკოლა ოფიციალურად გაიხსნა 1888 წელს. სკოლის პედაგოგები ძირითადად, ადგილობრივი ქართველები იყვნენ, თუმცა, რამდენიმე თბილისიდანაც ჩავიდა ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების დავალებით.

სკოლაში თავიდან მხოლოდ სამი კლასი იყო. შემდეგ, კონტინგენტის ზრდასთან ერთად, სკოლას თითო კლასი ემატებოდა და პედაგოგების რაოდენობაც გაიზარდა. 1930-იან წლებამდე 7 კლასი იყო, ბოლოს კი, საშუალო სკოლა გახდა. 90-იანი წლების დასაწყისში, როდესაც ქართულ-ოსური კონფლიქტი დაიწყო, სკოლა დახურვის საფრთხის წინაშე დადგა. თუმცა, იგი თავად ადგილობრივმა ოსებმა დაიცვეს.

2021 წელს სკოლის დირექტორი იყო ნათელა ფიცხელაური. სკოლაში სულ 60-მდე მოსწავლე და 14-15 პედაგოგია. საქართველოს განათლების სამინისტროს ინიციატივით, ამ სკოლის კურსდამთავრებული, ეროვნული გამოცდების მინიმალური ბარიერის გადალახვის შემთხვევაში, 100 %-იან გრანტს იღებს.

დღესდღეობით შენობაში ფუნქციონირებს №19 საშუალო სკოლა..

გალერეა
ხეცერას წმინდა გიორგის ეკლესია

ხეცერას წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ზუგდიდის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხეცერაში. აგებულია - საუკუნეებში.

ტაძრის აგების სავარაუდო თარიღი საუკუნეა, განეკუთვნება უგუმბათო ტაძრის არქიტექტურულ ტიპს. კედლებზე ჩანს გადაკეთების კვალი, რომელიც სავარაუდოდ გვიან შუასაუკუნეებში უნდა განეხორციელებინათ. ობიექტი ნაგებია 3050 სმ ნათალი ქვის ბლოკებით, შემაკავშირებელ მასალად გამოყენებულია კირხსნარი. ნაგებობის ექსტერიერზე ჩანს სხვადასხვა რელიეფი ადამიანებისა და ცხოველების გამოსახულებით.
ქვემო ბოლნისის ეკლესია

ქვემო ბოლნისის ეკლესია — არქეოლოგიური ძეგლი ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ბოლნისში. აგებულია - საუკუნეებში.
ეკლესია ნასოფლარ ბაღდადის საკულტო ძეგლი უნდა ყოფილიყო, რომელიც მთის თხემზეა აგებული. ეკლესია მცირე ზომის დარბაზული ნაგებობაა. ნაგები ნატეხი ქვით დუღაბზე. აღმოსავლეთი კედლის ფასადში მეორადი გამოყენებით სტელის ბაზისია ჩასმული. შესასვლელი დასავლეთ კედელში ქონია. ეკლესიას ნახევარწრიული მხრით გამოყოფილი აფსიდა აქვს. ეკლესიის გარშემო შუა საუკუნეების სამაროვანია. სოფელი მე- საუკუნეში უკვე ნასოფლარია.
მზიური (ანსამბლი)

„მზიური“ — საბჭოთა და ქართული საბავშვო ვოკალურ-ინსტრუმენტული ანსამბლი, რომელიც დაარსდა 1971 წელს თბილისის ბორის ძნელაძის სახელობის პიონერთა სასახლის ბაზაზე და მისი წევრები ძირითადად გოგონები იყვნენ. დღევანდლამდე ანსამბლმა 10-ზე მეტი თაობა გამოიცვალა.

ისტორია
1971 წლის მაისში, როდესაც გოგონებმა დარბაზში ბიჭების მიერ დატოვებულ ინსტრუმენტებს ხელი წამოავლეს, ისეთი შემართებით დაუკრეს, რომ მათ პედაგოგებს გოგონათა ინსტრუმენტული ანსამბლის შექმნის იდეა გაუჩნდათ. ამ ფაქტს ესწრებოდნენ რაფაელ კაზარიანი და გურამ ჯაიანი. პირველი რეპეტიცია გაიმართა ამავე წლის 4 ივლისს, დუშეთის პიონერთა ბანაკ „მზიანეთში“. 18 ნოემბერს კი გაიმართა პირველი კონცერტი რუსთაველის სახელობის თეატრში. გოგონები, რომლებიც ინსტრუმენტების უკან ძლივს ჩანდნენ, მაყურებელმა მხურვალე ოვაციით დააჯილდოვა. „მზიურს“ მალე ტელეეთერში ხშირად აჩვენებდნენ. „აჩვენეთ ეს ბავშვები მსოფლიოს და ომი აღარ იქნება”, – ასე აფასებდა „მზიურის“ მოღვაწეობას მაშინდელი ხელისუფლება. ანსამბლმა მრავალ ქვეყანაში მიაღწია წარმატებას.

ანსამბლის წევრები მღეროდნენ და ამასთანავე უკრავდნენ მუსიკალურ ინსტრუმენტებზე. ყველაზე პოპულარული იყო „მზიურის“ პირველი („ოქროს“) შემადგენლობა, რომელთა უმეტესობა შემდეგში ცნობილი მუსიკოს-შემსრულებელი გახდა. ისინი ამჟამად მოღვაწეობენ არა მარტო საქართველოში, არამედ საზღვარგარეთაც.

არსებობის ოთხი ათეული წლის განმავლობაში „მზიურელებმა“ ევროპის, აზიის, ამერიკისა თუ აფრიკის მრავალი ქვეყნის აუდიტორიის აღიარება და არაერთი ჯილდო მოიპოვეს და ლაურეატის წოდებებიც დაიმსახურეს. მონაწილეობა მიიღეს 25 მხატვრული და დოკუმენტური ფილმის გადაღებაში, ჩაწერეს 8 გრამფირფიტა, დადგეს ოთხი მუსიკალური სპექტაკლი.

მზიურის პირველი თაობა
თამარ გვერდწითელი, ეკა გოდერძიშვილი, ქეთინო დეკანოზიშვილი, მაია ჯაბუა, ხათუნა დონდუა, ნინო დუმბაძე, ეკა კახიანი, ნინო კობიაშვილი, მარინა მასხულია, ნიკო ნადირაშვილი, ქეთინო ფირცხალავა, ხათუნა საბაშვილი (მედეა დანიელოვა), ნანა სანებლიძე, მაია სირაძე, მაია ჩიქვინიძე, თამრიკო ჭოხონელიძე, მანანა წულაია, თამრიკო ხორავა, ლია ხორბალაძე, ლენა ცარციძე, ია ახობაძე.

ჯილდოები და აღიარება
1976 — ლენინური კომკავშირის პრემია
2010 წლის 9 ნოემბერს თბილისის საკონცერტო დარბაზის წინ საზეიმოდ გაიხსნა ვია „მზიურის“ ვარსკვლავი

ფილმოგრაფია
1973 — „მზიური“

დისკოგრაფია
1978 —
ქარზამეთის ყორღანი

ქარზამეთის ყორღანი — არქეოლოგიური ძეგლი ასპინძის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქარზამეთში. განეკუთვნება ძვ. წ. საუკუნეს, ბრინჯაოს ხანის პერიოდს.

ყორღანი მთლიანად გათხრილი და დაზიანებულია. ყრილი ქვები გარშემოა მიმოფანტული, მხოლოდ კამერის კედლებიღაა შემორჩენილი. კამერა ნაგებია ქვით და მშრალი წყობით. გადახურვაც მთლიანად მოხსნილი აქვს.
ჯუმათის სკოლა

ჯუმათის სკოლა — არქიტექტურული ძეგლი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჯუმათში. აგებულია 1960-იან წლებში. სკოლის ასაშენებლად 1958-1962 წლებში დაანგრიეს ბაილეთის ეკლესია.

ჯუმათის სკოლის შენობა სამსართულიანია და აქვს რკალისებრი ფორმა. შენობის შესასვლელში ერთრიგად განლაგებულია მასიური ოთხკუთხა კოლონები. მეორე სართულზე მოწყობილია აივანი. შენობის ფასადები შელესილია. პირველი სართულის ფასადების ლესვაში გამოყვანილია ქვის იმიტაცია. მეორე-სართულის ფასადებზე ჩანს წყვილი კოლონები კაპიტელებით. ნაშენია ტუფის ქვით.
ჭყიპანტა

} ) — 30-80 სმ სიმაღლის მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარე. ხასიათდება აღმავალი, ზედა ნაწილში დატოტვილი ღეროებით. ფოთლები უკუკვერცხისებურია, მოგრძოელიფსური, ღეროს ზედა ნაწილში ნახევრად ღერომხვევია. ყვავილები შეკრებილია ქოლგისებურ ყვავილედებად. გვირგვინის ფურცლები თეთრია. იზრდება სუბალპურ სარტყელში მაღალბალახიან და ნაირბალახიან მდელოებზე. გავრცელებულია მთელ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, ყირიმს, შუა და მცირე აზიას, ირანს.

გალერეა
ბერდიკის ეკლესია

ბერდიკის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბოლნისის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ ბერდიკთნ ბერდიკის ციხის სამხრეთით, აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ნაწილობრივ დამუშავებული კლდის ქვით დუღაბზე. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთ კედელშია. ეკლესიას დასავლეთის და აღმოსავლეთის ვიწრო სარკმელი აქვს, რომლებიც მწვანე ტუფის ქვაში ამოკვეთილი თაღით სრულდება. შიგნიდან როგორც ჩანს სარკმლები სწორკუთხაა. ეკლესიის კარნიზი შემორჩენილი არაა, არც გადახურვის დეტალი. ეკლესიის კონქი და კამარა სრულადაა მოღწერული. გარშემო სამარხების ქვები იკითხება, ხოლო უფრო ფართო ტერიტორიაზე ნასახლარი ბუდეები და ნაგებობათა ზეძირკვლის ნაშთები.
ტოლოშის აკლდამა

ტოლოშის აკლდამა — არქიტექტურული და არქეოლოგიური ძეგლი ასპინძის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტოლოშში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

აკლდამის შესასვლელი კარგად არის შემორჩენილი. შიგნითა ნაწილი მიწით, ნაწილობრივ არის ამოვსებული. კედლები ნაგებია ქვისგან. ნაგებობა დახრილია აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებით. კედლებში გამოყენებულია საკმაოდ დიდი ზომის თლილი ლოდები, ხოლო სახურავისთვის მცირე ზომის ქვის ფილები, რომლებიც საერთო ჯამში თაღს ქმნიან.
ოშორის მეჩეთი

ოშორის მეჩეთი — არქიტექტურული ძეგლი ასპინძის მუნიციპალიტეტის სოფელ ოშორის ცენტრში. აგებულია 1898 წელს.

მეჩეთი ნაგებია საშუალო ზომის თლილი ქვის კვადრებით, რიგების ჰორიზონტალობის დაცვით. ქვები დაჩეჩქვილი ე.წ. "ნასეჩკებით" არის დამუშავებული. კუთხეები და ღიობების მოჩარჩოება კბილანებად დაწყობილი თლილი ქვით არის შემოსაზღვრული. რელიეფური, ჰორიზონტალური, ქვაში ამოკვეთილი ზოლი მიუყვება შენობის მეორე სართულს, მთელ პერიმეტრზე. შესასვლელი დასავლეთიდან არის მოწყობილი და წარმოადგენს თაღით დასრულებულ ღიობს, რომლის ტიმპანში არაბული წარწერაა მოცემული თარიღით — 1898 წ. შესასვლელს ხის, დეკორაციული კარები აქვს. მეჩეთი რთული პროფილის კარნიზით სრულდება. შენობა ორქანობა სახურავითაა გადახურული. მეჩეთის კვადრატული მოცულობის ცენტრში, ოთხი ხის სვეტია აღმართული, რომელზეც გუმბათია დაფუძნებული. პატარა, მოხდენილი ფორმის გუმბათი მოხატულია. ხის სვეტების ქვედა, შუა და ზედა ნაწილი დეკორირებულია. სამხრეთ კედელში ძალიან დიდი მიჰრაბია მოცემული, რომელსაც განიერი, ბრტყელი საპირე ევლება. ჩრდილოეთ კედელს მახფილი მიუყვება, რომელსაც მთელი შენობის სიგანის 1/3 უჭირავს. მახფილიც ხისაა. მოაჯირი, მის ცენტრში მოწყობილი მრგვალი, შვერილი აივანი — ჭვრულად არის დამუშავებული. ჩრდილოეთის კედლის აღმოსავლეთ მონაკვეთს მიუყვება აივნზე აღმავალი ერთმარშიანი კიბე, ასევე ჭვრული მოაჯირი. ინტერიერი შელესილია. მიჰრაბის თავზე ფერში შესრულებული ვარდულებით ფლანკირებული მიჰრაბის გამოსახულებაა მოცემული.
ქვეშეთის კვირაცხოვლის ეკლესია

ქვეშეთის კვირაცხოვლის ეკლესია— არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვეშეთში, ნასოფლარ ქიმბარიანის სამხრეთით, 700 მეტრში არსებულ ქედზე, ტყის პირას. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით დამრეცი ფერდია, საიდანაც ხედი იშლება თეთრი არაგვის ხეობაზე და ნასოფლარ ქიმბარიანზე. დანარჩენი სამი მხრიდან ეკლესიას ტყის მაღალი კორომი შემოუყვება. აშენებულია კლდის ფლეთილი ქვით - ირეგულარული წყობით, რომლის კედლებზეც ფრაგმენტულად შემორჩენილია ნალესობა. ეკლესიის კორპუსი გადაწოლილია დასავლეთით, რის გამოც დასავლეთ ფასადი ნაწილობრივ მიწაშია მოქცეული. კარი დატანებულია ჩრდილოეთის კედელში, რომლის ღიობის დიდი ნაწილი დაზიანების შედეგად ამოქოლილია და ტაძარში შესვლა ვერ ხერხდება. კარის წირთლხში ურდულია. ეკლესია ნათდება აღმოსავლეთის კედელში მოქცეული მცირე ზომის სარკმლით, რომლის ღიობიც ფასადზე ვიწრო ჭრილს ქმნის, შიგნითკენ კი ფართოვდება. ნაგებობის ორქანობიანი სახურავი შედგენილია საფეხურებად დალაგებული ფიქალის ქვით, რაც ერთგვარად მხატვრულ ეფექტს ქმნის. გადახურვის კეხის აღმოსავლეთ მონაკვეთში აღმართულია ქვაში გამოკვეთილი ჯვარი, რომლის მკლავებიც ბოლოში ფართოვდება. ხოლო, კეხის შუა და დასავლეთ ნაწილში კვარცის ჩანართებიანი ქვებია ჩადგმული. აღმოსავლეთის სარკმლის ღიობიდან მოჩანს, რომ ინტერიერში, დასავლეთ კედელში დატანებულია ორი, სწორკუთხა მოყვანილობის ნიში. ხოლო, აღმოსავლეთით განთავსებულია ქვის ტრაპეზი. ეკლესიის ჩრდილოეთით, შესავსლელ კართან მოთავსებულია ტუფის ქვა, რომელზეც რელიეფურად გამოსახულია სწორკუთხა ჩარჩოში მოქცეული, კვარცხლბეკზე აღმართული მკლავებგამშვენებული ჯვარი.
ტყიურა

ტყიურა — მრავალწლიანი­ ბალახოვანი­ მცენარეა. შიშველი ღერო 200­სმ-­მდე­ სიმაღლისაა, ­მომრგვალო,­ წვრილღარებიანი და ­დატოტვილი. ­ფოთლები­ დიდი­ ზომისაა,­ მოხაზულობით ფართო კვერცხისებური. ­ღეროსეული ­ფოთლები ძლიერ ­გადიდებულია.­ ფოთოლაკები­ ფორმით ­თითქმის მომრგვალოა,­ 3 ­ნაკვთიანი.­ ქოლგები დიდი ზომისაა­, 1230­-­სხივიანი.­ საბურველის ­ფოთოლაკები ­არ ­აქვს.­ ყვ, ნაყ. ­­. ­იზრდება­ მთის ­ქვედა ­და ­ზედა ­სარტყლებში, ტყის პირა­ ადგილებში,­ ველობებსა ­და ბუჩქნარებს შორის. გავრცელებულია­ თითქმის­ მთელ­ საქართველოში.­ გავრცელების­ საერთო ­არეალი ­მოიცავს კავკასიას,­ ცენტრალურ­ და ­სამხრეთ­ ევროპას,­ მცირე­ აზიასა­ და ­ირანს.

გალერეა
კავკასიური ხმალა

კავკასიური ხმალა — ბოლქვიანი მცენარეა. ­ყვავილედი ­ცალგვერდაა,­ მრავალყვავილიანი. ყვავილსაფარი­ დიდია,­ 4­6­ სმ­ სიგრძის, მუქი­ იისფერი ან­ მეწამული, გრძელი­ და ძლიერ ­მოხრილი მილით. ყვავილსაფრის ფოთლები ­არათანაბარია. ­ქვედა ფოთლები ­გვერდით ­ფოთლებთან ­შედარებით­ გრძელია, ხოლო­ ზედა ფოთლები – მოკლე.­ ყვ. ნაყ. ­­.­ იზრდება მთის ­შუა ­და­ ზედა ­სარტყლებში, ­ტენიან­ მდელოებზე, ­ყამირებსა­ და­ ნათესებში.­ საქართველოში­ სპორადულად თითქმის­ ყველგან არის­ გავრცელებული. გავრცელების საერთო­ არეალი­ მოიცავს­ მთელ­ კავკასიას.­ კავკასიის ენდემური ­მცენარეა.

გალერეა
კორობელა

კორობელა — ნახევრად­ ბუჩქია. ღერო­ 1 ­მ­-მდე­ სიმაღლის,­ შიშველი, მურა ­ფერის ­ქერქით. ფოთლები ­კვერცხისებურია, ­თითქმის­ მჯდომარე. ყვავილედი­ მცირეყვავილიანი, ნახევრად ქოლგა­ ან­ ფარია. ­გვირგვინის ფურცლები ­ბლაგვია, ­ყვითელი.­ ნაყოფი­ კენკრაა, მომწიფებისას­ ჯერ­ წითელია, შემდეგ ­–­ მუქი მეწამული.­ ყვ. ­ნაყ. ­.­ იზრდება ტენიან ტყეებსა ­და ­ხეობებში,­ზოგჯერ ­ნაკადულების­ პირას. ­ცნობილია ­თითქმის ­მთელ საქართველოში. ­გავრცელების ­საერთო არეალი მოიცავს ­სამხრეთ­ კავკასიას,­ დასავლეთ და სამხრეთ­ ევროპას, მცირე­ აზიას,­ ჩრდილო ­ირანს.

გალერეა
უჟმურა

უჟმურა — ერთ­ ან­ ორწლიანი ბალახოვანი­ მცენარეა. ­სიმაღლე­ –­ 1540 ­სმ. ­ღერო­ სუსტია, ­წამოწეული და­ დატოტვილი, ­ზედა ნაწილში­ ჯირკვლოვანი ბეწვით­ შემოსილი. ფოთლის ფირფიტა ­ხუთკუთხოვანია, ­თითქმის ­ძირამდეა­ გაყოფილი მოგრძო კვერცხისებურ­ 5­ სეგმენტად. საყვავილე­ ღერძები იღლიურია. გვირგვინის ფურცლები ­მეწამული ფერისაა, ზოგჯერ­ მოთეთრო­ ზოლებით.­ ყვ.­ ნაყ.­ ­.­ იზრდება დაბლობიდან­ სუბალპურ­ სარტყლამდე, ტენიან,­ დაჩრდილულ ადგილებში,­ ხევებში, მდინარეთა­ და­ რუების ნაპირებზე.­ გავრცელებულია ­მთელ საქართველოში.­ გავრცელების­ საერთო ­არეალი ­მოიცავს­ კავკასიას, ჩრდილოეთ, ცენტრალურ და სამხრეთ­ ევროპას, ­ირანს.

გალერეა
ბაბლუარა

ბაბლუარა — მრავალწლიანი ­ბალახოვანი­ მცენარეა.­ სიმაღლე­-­20­70სმ. ღერო­ სწორია, მსხვილი, ­ფუნჯა ­ბეწვით ­შებუსული, მარტივი­ ან­ ზედა­ ნაწილში­ ოდნავ­ დატოტვილი. ­ფესვთანური და ­ქვედა ფოთლები ­ფართო ელიფსურია ­ან ­კვერცხისებური,­ შევიწროებულია­ ბრტყელ­ ყუნწში. ღეროსეული ფოთლები ლანცეტაა,­ ზედა ­ფოთლები ­დაპატარავებულია. ყვავილედი­ ფარჩხატი საგველაა. ყვავილები ­მოთეთრო-ყვითელია­ ან ­მკრთალი ­ცისფერი­ მუქი ­წინწკლებით. ­ყვ. ნაყ. ­. იზრდება სუბალპურ ­და­ ალპურ ­სარტყლებში, ტენიან მდელოებსა ­და ­ფერდობებზე, ­იშვიათად­ – ­კლდეებზე.­ საქართველოში­ გავრცელებულია­ თითქმის­ ყველა რეგიონში. გავრცელების­ საერთო ­არეალი ­მოიცავს ­მთელ კავკასიას, ­მცირე ­აზიას. ­კავკასიის ­ეკორეგიონის­ ენდემია.

გალერეა
ღამის დიდი ფარშავანგთვალა

ღამის დიდი ფარშავანგთვალა — პეპელა ფარშავანგთვალისებრთა ოჯახისა. ამ პეპელას ღამურას ადარებენ, სინამდვილეში კი, ღამურასთან საერთო მხოლოდ ის აქვს, რომ ღამეული ცხოველების ნირი ახასიათებს, მზის ჩასვლის შემდეგ აქტიურია. ღამის დიდი ფარშავანგთვალა გავრცელებულია მცირე აზიაში, ევროპაში, ჩრდილო აფრიკაში, კავკასიაში, უკრაინასა და რუსეთში, ევროპული ნაწილის სამხრეთში. ბინადრობს მეჩხერი ხემცენარეებითა და ბუჩქნარით დაფარულ ღია ლანდშაფტებში ზღვის დონიდან 2000 მ სიმაღლეზე. მარტიდან ივნისის დასაწყისამდე აქტიურად იწყებენ გამოჩენას, ზოგჯერ ცალკეული ინდივიდების ნახვა შესაძლებელია შემოდგომაზეც. ეს ევროპაში ყველაზე დიდი ზომის პეპელაა, გაშლილი ფრთების სიგრძე 160 მმ-ია. მურა-მოყავისფრო ფერის ფრთებს თეთრი არშია გასდევს, წინა ფრთებს მონაცრისფრო ნაფიფქები აქვს. თითოეული ფრთის შუაში არის მრგვალი ლაქა, რომელიც თვალს გავს. ეს პეპელა ტიპური დამცავი შეფერილობის ნიმუშია, ერთდროულად გარემოსთანაც არის შეხამებული და ფრთებზე დახატული თვალებით სხვა ფრინველებსაც აფრთხობს.
დიდფეხა ქათმები

დიდფეხა ქათმები, ნაგვის ქათმები, — ფრინველთა ოჯახი ქათმისნაირთა რიგისა. სხეულის სიგრძე 70 სმ-მდეა, აგებულება მკვრივია. შეფერილობა დიდწილად ერთგვაროვანია — მუქი რუხი, ყავისფერი ელფერით, იშვიათად შავი, თეთრი ელფერით. ფრთები ფართო და ბლაგვია. ფეხები დიდი (აქედან სახელწოდება), ძლიერი; თითები გრძელი, სწორბრჭყალებიანი, გრუნტსა ან მცენარეულ საფარზე სირბილისათვის მოსახერხებელი. სქესობრივი დიმორფიზმი არ არის გამოხატული. ცნობილია 7 გვარი და დაახლოებით 22 სახეობა. გავრცელებული არიან ინდონეზიაში, პოლინეზიაში, ავსტრალიაში, ახალ გვინეაზე, ფილიპინებზე. ბინადრობენ ტროპიკულ ტყეებსა და ბუჩქნარებში. ცხოვრობენ მიწაზე; ფრენენ ცუდად და უხალისოდ, სწრაფად დარბიან. რაციონში ჭარბობს მცენარეული საკვები. ცნობილი არიან ფრინველებს შორის უნიკალური გამრავლების ფორმის წყალობით. კვერცხებზე არ სხედან. ტყის სახეობების მამლები მიწისა და მცენარეული ჩამონაცვენისგან აკეთებენ ხორებს (დიამეტრით 11 მეტრამდე და სიმაღლით 5 მეტრამდე), სადაც დედალი 4–8 დღის ინტერვალით დებს კვერცხებს (30-მდე ცალს). სუბსტრატის ზედა ფენის სისქის ცვლილებით, მამალი ხორის შიგნით იცავს ტემპერატურას (30–38°), რომელსაც ნისკარტის საშუალებით განსაზღვრავს. ზოგიერთი სახეობა კვერცხს ფლავს სანაპიროების მზით კარგად გამთბარ ქვიშებში, სხვები იყენებენ ვულკანურ სითბოს. ინკუბაციის ხანგრძლივობა დაახლოებით 2 თვეა. წიწილები დამოუკიდებელი ცხოვრებისათვის სრულად მომზადებულები იჩეკებიან; პირველი დღის ბოლოს უკვე მცირე მანძილებზე გადაფრენა შეუძლიათ. მშობლები შთამომავლობაზე მზრუნველობას არ იჩენენ. ბევრი სახეობა გადაშენების საფრთხის წინაშე დგას და ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის წითელ ნუსხაშია შესული.
ტყის ფარსმანდუკი

} ) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარე. ღერო მარტივია, სწორი, სიმაღლე – 30-100 სმ, მთელი მცენარე შიშველია ან თხლად შებუსული, უხვად შეფოთლილი. ფოთლები ხაზურ-ლანცეტა ფორმისაა, წაწვეტებული, ორმაგ-ბასრხერხკბილა. ყვავილედი კალათია, რომლებიც ფარისებურ ყვავილედებადაა შეკრებილი. ყვავილები თეთრია. იზრდება მთის შუა და ზედა სარტყლების ტყეებში, ტყისპირებსა და ველობებზე. გავრცელებულია მთელ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიასა და მცირე აზიას.

გალერეა