iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სომეხთა გენოციდის ხსოვნის დღე

სომმეხთა გენოციდის ხსოვნის დღე (სომხურად: მეც იეღერრნი ზოჰერი ჰიშატაკი) ან სომხეთის გენოციდის მემორიალური დღე — სახალხო დღესასწაული სომხეთსა და აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში, ის სომეხთა დიასპორის მიერ ყოველი წლის 24 აპრილს აღინიშნება. ეს ტარდება ყოველწლიურად 1915 წლის სომეხთა გენოციდის დროს დაღუპულთა მოსაგონებლად. გენოციდი მოიცავდა ოსმალთა იმპერიის მიერ მილიონზე მეტი სომეხის ხოცვა- ჟლეტვასა და შიმშილობას. ერევანში, სომხეთის დედაქალაქში, ასიათასობით ადამიანი იკრიბება ყოველწლიურად ციწერნაკაბერდის გენოციდის მემორიალურ დაფასთან და მას ყვავილებით ამკობენ.

ისტორია
თარიღი 24 აპრილი მოიცავს სომეხი ინტელექტუალების გადასახლების პროცესს 1915 წლის 24 აპრილს კონსტანტინოპოლიდან (დღევანდელი სტამბოლი). სომეხი გენოციდიდან გადარჩენილთა ჯგუფის მიერ ორგანიზებული პირველი ხსოვნის დღე 1919 წელს სტამბოლში ჩატარდა ადგილობრივ წმინდა სამების სომხური ეკლესიის მიმდებარედ. აღნიშნულ ღონისძიებაში მრავალი ცნობილი სომეხი იღებდა მონაწილეობას. 1919 წელს, პირველად ჩატარებული ღონისძიების შემდეგ, ეს თარიღი გახდა სომეხთა გენოციდის ხსენების ყოველწლიური დღე.

1975 წლის 9 აპრილს აშშ-ს წარმომადგენელთა პალატამ მიიღო ერთობლივი რეზოლუცია 148, რომლის თანახმადაც 24 აპრილი ადამიანიების მიმართ არაადამიანური მოპყრობისადმი მიძღვნილი დღეა. რეზულუცია მოიცავდა ეთნიკური ნიშნით დაღუპულ ადამიანთა ხსოვნის დღეს და მათ შორის სომხებსაც, რომლებიც 1915 წელს განხორციელებულ გენოციდს შეეწირენ. რეზოლუცია ვერ იქნა მიღებული სენატის სასამართლო კომიტეტში პრეზიდენტ ჯერალდ ფორდის მკაცრი წინააღმდეგობის გამო, რადგან ის მიიჩნევდა, რომ მოკავშირე თურქეთთან მათი ქვეყნის ურთიერთობა გაუარესდებოდა.

1988 წელს საბჭოთა სომხეთმა ოფიციალურად მიიღო 24 აპრილი, როგორც სახელმწიფო ხსენების დღე.

1997 წელს ამერიკის შეერთებულ შტატებში, კალიფორნიის შტატის ასამბლეამ 24 აპრილი გამოაცხადა 1915–1923 წლების სომხური გენოციდისა და 1988 წლის სუმგაითის დაბომბვისა და 1990 წლის ბაქოს ამბოხების მსხვერპლთა ხსოვნის დღედ.

2007 წელს არგენტინამ მიიღო ეროვნული კანონი 26199, რომლის მიხედვითაც 24 აპრილი გამოცხადდა, როგორც ,,ხალხთა მიმართ ტოლერანტობისა და პატივისცემის მოქმედების დღე". ამ დღეს არგენტინაში ეთნიკურად სომხებს საშუალებას აძლევენ, რომ სამსახურებში არ გამოცხადდნენ.

2015 წელს, კანადის თემთა პალატამ ერთხმად მიიღო ბრედ ბათის მიერ შემოთავაზებული მოძრაობა -587, რომელიც აპრილს მოიცავდა, როგორც გენოციდის ხსოვნის, დაგმობისა და პრევენციის თვეს. 24 აპრილი სომეხთა გენოციდის მემორიალურ დღედ აღინიშნა.

2019 წელს საფრანგეთში აღინიშნა გენოციდის პირველი ხსენების დღე. საფრანგეთის პრეზიდენტმა ემანუელ მაკრონმა 24 აპრილს გამოაცხადა, როგორც ,,სომხების გენოციდის ხსენების ეროვნული დღე"

ჩირაღდნით მსვლელობა
1999 წლიდან ერევანში, 23 აპრილის საღამოს, ყოველწლიური ჩირაღდნის მსვლელობა ტარდება ციცერნაკაბერდის მემორიალთან სომეხთა გენოციდის დროს დაღუპულთათვის. ამავე დღეს წვავენ თურქეთის დროშას. მსვლელობის ორგანიზატორია სომხეთის რევოლუციური ფედერაციის დაშნაკცუთიუნის ახალგაზრდული ფრთა. 23 აპრილის საღამოს, ტრადიციის თანახმად, ერევნის ზოგიერთმა მაცხოვრებელმა სანთელი აანთო ბინის ფანჯრებში უდანაშაულო მსხვერპლთა ხსოვნისადმი. მსგავსი ღონისძიებები ტარდება არცახის თვითგამოცხადებული რესპუბლიკის დედაქალაქ სტეპანაკერტში და სომხეთისა და მსოფლიოს სხვა ქალაქებში, სადაც მრავალი სომეხი ცხოვრობს.
ნაოჭა სოკო

}

აღწერა
ქუდის დიამეტრი 2-10 სმ-მდე აღწევს, ვიზუალურად ტვინის ფორმა აქვს. თავდაპირველად გლუვია, შემდგომში — დანაოჭებული, ტალღოვანი, კიდეები ნაწილობრივ ფეხთანაა შეზრდილი. ქუდის ფერი ძირითადად ყავისფერია ან მუქი ყავისფერი ელფერით, თუმცა აგრეთვე გვხვდება ნარინჯისფერი, წითელი ან მეწამული შეფერილობისაც.

ფეხის სიგრძე — 3-9 სმ-მდე, სიგანე — 1,5-4 სმ-დე სისქის, ცილინდრული ან ბოლქვისებრი, სიგრძივ ნაოჭიანი, ფუყე, მოთეთრო მურა-მოყვითალო, ზოგჯერ მოწითალო ფერის.

რბილობი — ცვილოვანი, მყიფე, ხილის სუნით. ახასიათებს სასიამოვნო გემო.

სპორები — 18-239-12 მკმ, ელიფსისებრი, მკრთალ-ყვითელი, შეხებისას ოდნავ ზეთოვანი, ჩანთები ცილინდრული, რომელშიც 8 სპორაა მოთავსებული.

პარაფიზები — ძაფისებრი, 5-დან 7 მიკრომეტრამდე, მომურო ფეტის.

გავრცელება და ეკოლოგია
ამერიკის კონტინეტზე გხვდება სიერა-ნევადისა და კასკადოვანი მთების წიწვოვან ტყეებში, ასევე გავრცელებულია მექსიკაში.

სოკო ფართოდაა გავრცელებული ცენტრალურ ევროპაში, იშვიათად აღმოსავლეთ ევროპაში, უპირატესად მთიან ადგილებში. ასევე დაფიქსირებულია ჩრდილოეთ ირლანდიასა და ინგლისში.

აზიაში ცნობილია დასავლეთ თურქეთსა და ანტალიის სანაპიროსთან.

იზრდება ქვიშიან ნიადაგზე, მთებში, გაჩეხილი ტყეების ადგილას, წიწვოვან ტყეებში (უპირატესად ფიჭვთან), ზოგჯერ — ფოთლოვან ტყეებში, კერძოდ ვერხვის ძირებში.

მსგავსი სახეობები
ტოქსიკურობა
ერთი წყარო მას პირობითად საჭმელ სოკოდ მიიჩნევს, ხოლო მეორე — შხამიანად. საჭმელად გამოიყენება 20-30 წუთიანი ხარშვის შემდეგ, წყალი კი უნდა გადაიღვაროს, წინააღმდეგ შემთხვევაში იწვევს მოწამვლას. თუმცა მასში ტოქსინების გარკვეული რაოდენობა მოხარშვის შემდეგაც კი რჩება. სხვადასხვა ქვეყანაში ბევრი სასიკვდილო შემთხვევაა დაფიქსირებული. საქართველოში საჭმელად არ ხმარობენ.

ნაოჭა სოკო შეიცავს კანცეროგენულ ტოქსინ გირომიტრინს, რომელიც მოქმედებს ღვიძლსა და ვეგეტატიურ ნერვულ სისტემაზე. მოწამლის სიმპტომებია ღებინება და გულისრევა, მძიმე შემთხვევაში ვითარდება კომა.

როგორც ჩანს, ნაოჭა სოკოს ტოქსინების დონე განსხვავდება გეოგრაფიული მდებარეობის მიხედვით. საფრანგეთში ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ მაღალმთიან რაიონებში შეგროვებულ ნაოჭა სოკოს გააჩნია ტოქსინების ნაკლები კონცენტრაცია, ვიდრე — დაბალზე. არსებობს ცნობები იმის შესახებ, რომ კლდოვანი მთების დასავლეთით (ჩრდილოეთ ამერიკა) არსებული ნაოჭა სოკო შეიცავს ნაკლებ ტოქსინებს, ვიდრე აღმოსავლეთით.
კახა შენგელია

კახა შენგელია (დ. 21 სექტემბერი, 1970, სამტრედია) — ქართველი ეკონომისტი, ისტორიკოსი, მეცნიერი, პოლიტიკოსი.

1988 წელს დაამთავრა სარატოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტი მსოფლიო ისტორიის სპეციალობით. 1993 წელს — ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. 1993 წელს — თბილისის ბიზნესის უმაღლესი სკოლა. 1998 წელს — ჰართფორდის უნივერსიტეტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები“.

ფლობს ქართულ, რუსულ, ინგლისურ, ფრანგულ და თურქულ ენებს.

ჰყავს მეუღლე და სამი შვილი.
ნოხჩიჩო ვილაიეთი

ნოხჩიჩო ვილაიეთი (ნოხჩიჩოს პროვინცია; ჩეჩნურად: ვილაიატ ნოხჩიჩიო, ,რუსულად: ,დჟამაატ ნოხჩიჩო) — კავკასიის საამირო ორგანიზაციის ჩეჩნეთის ფრთის წარმომადგენელი. იგი შეიქმნა 2007 წელს, როგორც საამიროების ექვსი ვილაიეტიდან ერთ – ერთი, რომელმაც ჩაანაცვლა ჩეჩნეთის იჩკერიის რესპუბლიკა.

ისტორია
წინაპირობა
ჩეჩნეთის იჭკერიის რესპუბლიკა იყო არაღიარებული სეპარატისტული მთავრობა, რომელიც დაარსდა რუსეთის ჩეჩნეთის რეგიონში 1991 წლის ბოლოს ჯოხარ დუდაევის მიერ. 1996 წელს რუსეთის ფედერაციისგან დე ფაქტო დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, ჩეჩნეთის პირველი ომის შემდეგ, იგი ჩეჩნეთის მეორე ომში ჩაება, რის გამოც 2000 წლის მაისში ჩეჩნეთის პირდაპირი მმართველობა დამყარდა. რუსეთთან ტერიტორიული კონტროლის დაკარგვის შემდეგ, ნოხჩიჩო ვილაიეთი აგრძელებდა არსებობას აჯანყებული ჯგუფის სახით, რომელიც იბრძოდა პარტიზანული ომის სახით რუსი ჯარისკაცების წინააღმდეგ. ზოგიერთმა ჩეჩენმა სეპარატისტმა ასევე შეუტია მშვიდობიან მოსახლეობასაც. ნოხჩიჩო ვილაიეთი მნიშვნელოვნად დასუსტდა რუსებთან კონფლიქტის შედეგად მომდევნო წლებში, რასაც მრავალი მსხვერპლი და გარდაცვლილი მოჰყვა. მარდაიცვალა მისი პრეზიდენტებიც, ასლან მასხადოვი და აბდულ ჰალიმ სადულაევი. 2006 წლის ივნისში სადულაევის გარდაცვალების შემდეგ, დოკა უმაროვი აიყვანეს, როგორც ნოხჩიჩო ვილაიეთის შემდეგი ლიდერი.

კავკასიური საემიროს დეკლარაცია
2007 წლის 7 ოქტომბერს იჭკერიას პრეზიდენტმა დოქა უმაროვმა განაცხადა კავკასიის საამიროს დაარსების შესახებ, რომელიც ჩრდილოეთ კავკასიაში დამოუკიდებელი ისლამური სახელმწიფოს შექმნას ცდილობდა. ამავე დროს, უმაროვმა გააუქმა ჩეჩნეთის რესპუბლიკა იჩკერია და მის ნაცვლად გამოაცხადა, რომ იგი ახლა საამიროს პროვინცია, ანუ ვილაიატი იყო.

დავა ლიდერობაზე
2010 წელს კავკასიის საემიროს ოფიციალურ ვებ- გვერდზე გამოქვეყნდა ვიდეო, სადაც დოკკუ უმაროვი თავს ლიდერად აცხადებდა. ამ ვიდეოს სხვა ვიდეოც მოჰყვა, სადაც უმაროვი ლიდერად გახდომაზე უარს ამბობს. კავკასიის საამიროს ჩეჩნური ფრთის რამდენიმე მეთაურმა - თარხან გაზიევმა, მუჰანადმა, ასლანბეკ ვადალოვმა და ჰუსეინ გაკაევმა უმაროვისადმი ერთგულების ფიცი მოხსნეს. ვიდეოში მათ ასევე განაცხადეს, რომ გეკაევი აირჩიეს ჩეჩნეთის ემირად.

2011 წლის ივლისში შარიათმა სასამართლომ უმაროვის სასარგებლოდ მიიღო გადაწყვეტილება და წევრებმა მას ხელმეორედ შეჰფიცეს. ემდეგ უმაროვმა გამოაცხადა ვილაიატის რეორგანიზაცია ორ სამხედრო სექტორად, ასლან ბიუტუკაევი დაინიშნა ახლად შექმნილი დასავლეთის სექტორის უფროსად, ხოლო ჰუსეინ გაკაევი დასახელდა აღმოსავლეთ სექტორის უფროსად.

უმაროვის გარდაცვალება
2013 წელს კავკასიის საამიროების ლიდერის, დოქა უმაროვის გარდაცვალების შემდეგ, როგორც ცნობილია, ბიუტუკაევი გახდა ვილაიათ ნოხჩიჩოს ახალი ხელმძღვანელი. 2014 წლის 15 მაისს ინტერნეტით გამოქვეყნდა ვიდეო, სადაც ჩანს, რომ ასლან ბიუტუკაევი და აჯანყებული რაიონის მეთაურები ერთგულების ფიცს დებენ კავკასიის საამიროს ახალ ხელმძღვანელს, ალიასხაბ კებეკოვის მიმართ. ეს იყო ჩეჩენი აჯანყებულების ყველაზე დიდი შეხვედრა, რომელიც, როგორც ცნობილია, მოხდა 2011 წლის ხელმძღვანელობის დავის შემდეგ. ამის მიუხედავად, 2014 წლის ბოლოდან ბევრმა ჩეჩნელმა საშუალო დონის მეთაურმა მოხსნა ფიცი კებეკოვისადმი და ერთგულება აღუთქვა ერაყისა და ლევანტის ისლამური სახელმწიფოს ლიდერის აბუ ბაქრ ალ-ბაღდადის. 2015 წლის ივნისში, ბიუტუკაევმა განაცხადა, რომ მან ასევე აღიარა ალ- ბაღდადი მათ ლიდერად.
ტორკ ანგეღი

ტორკ ანგეღი (სომხურად: ) — ძალის, გამბედაობის, წარმოებისა და ხელოვნების უძველესი სომხური მამაკაცური ღვთაება. არაბუნებრივი სიძლიერისა და ძალაუფლების მქონე ქმნილება, თორკი ითვლებოდა ჰაიკის ერთ-ერთი შვილიშვილად და, როგორც ცნობილია, იგი წარმოადგენდა მამაკაცის არამიმზიდველ ფიგურას. მას ახსენებს სომხეთის საუკუნის ისტორიკოსი მოვსეს ხორენაცი და სომხური პანთეონის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ღვთაებად მიიჩნევს იმ პერიოდის წინათ, როდესაც იგი ირანული და ელინური რელიგიისა და მითოლოგიის გავლენის ქვეშ მოექცა. პროტო-ინდოევროპული რელიგიების კონტექსტში აღებული, საფიქრებელია, რომ ეტიმოლოგიური კავშირი ჰქონდეს სკანდინავიურ მითოლოგიის ღმერთთან თორთან/ თირთან, რაც სავარაუდოა, რომ მხოლოდ დამთხვევა არ უნდა იყოს.

ხშირად ხდება ანალოგია ახლო აღმოსავლეთის ღმერთ ნერგალთან, რომელიც ასევე წარმოდგენილია, როგორც არამიმზიდველი მაგრამ ძლიერი მამაკაცი.

აღწერა
თორკი იყო გიგანტი უხეში ფიგურით, სასტიკი მზერით და უზარმაზარი ძალით. მას თავისი ასპექტის გამო უწოდეს ანგეგი («მახინჯი»). მას შეეძლო ლოდებით გაეპო ზღვები, გაეფართოებინა ქანების ზედაპირები და ფრჩხილებით დაეხატა მათზე ნახატები.

ტორკი არ ჰგავდა ჩვეულებრივ კაცს, რადგან ის გიგანტური და ძალიან საშიში იყო.

მისი თვალები ჰგავდა მზის შუქით განათებულ ლურჯ ზღვას.

მისი შავი წარბები ბნელ ღრუბელს ჰგავდა თვალებზე სქლად დაგროვილ.

მისი დახრილი ცხვირი გორაკს ჰგავდა, კბილები აძესა და ფრჩხილებს ხმლებს.

მისი მკერდი მთის ფერდობზე ჰგავდა, ზურგი კლდეს ჰგავდა, ხელები კი მორებს

მოკლედ, მხეცი და არა მხოლოდ დიდი, ასეთი გიგანტი არავის უნახავს

ის იყო უზარმაზარი და მეტი ძალა ჰქონდა, ვიდრე ორმოცდაათ კამეჩს ერთად აღებულს.

(ნაწყვეტი ღაზაროს აღაიანის ლექსიდან "ტორკ ანგეღი")

მითი
თორკ ანგეღი იყო მწყემსი, მაგრამ არა ჩვეულებრივი, ის გმირი იყო. როდესაც ლომებმა და ვეფხვებმა დაინახეს იგი, მიუახლოვდნენ მას და ფიქრობდნენ, რომ ის მხეციც იყო და მათი ძლიერი მეფეც. გაზაფხულის ერთ დღეს ტორკი მოწყენილი იყო და სევდა არაფერმა გაუქარვა. ის აოცებდა დღესა და ღამეს მისი სევდიანი მზერით მზის მიმართ.

ქალღმერთი ასთგიკი მას ციდან ხედავს, მასთან ჩამოჯდა და სევდის მიზეზი ჰკითხა. თორკმა უპასუხა, რომ მისი მწუხარების მიზეზი მარტოობა იყო, უსიყვარულოდ ყოფნა და არავის მოსწონდა მასავით გიგანტური და მახინჯი არსება. სიყვარულის ქალღმერთმა უამბო მშვენიერი ქალწულის ჰაიკანუშის შესახებ, რომელიც ერთადერთი იყო, ვისაც ტორკის სიყვარული შეეძლო. თორკმა იპოვა მშვენიერება, მიიღო სიყვარული, რამაც მისი მწუხარება გააქარვა.

თორკ ანგეღი არც მახვილს იყენებდა და არც ისრებს, მან მხოლოდ თავისი გარეგნობის გამო შეაშინა თავისი მოწინააღმდეგეები. როდესაც მტრებმა კოშკი გადალახეს, ტორკს თავისი ძალის გამოყენება მოუწია. ერთხელ, დამპყრობლები გემებით პონტოს ზღვის სანაპიროზე მივიდნენ და თავს დაესხნენ სომხურ დასახლებებს. თორკმა ეს შეიტყო და მტრების წინააღმდეგ საბრძოლველად წავიდა. შორიდან დაინახეს მისი შემზარავი სიმაღლე და მძვინვარე ძალა და ისევ თავიანთი ხომალდებისკენ გაიქცნენ. თორკი ნაპირზე ჩავიდა, როდესაც მტრის ფლოტი უკვე საკმაოდ შორს იყო. განრისხებულმა კლდეებს ბორცვის ზომის ნაწილები მოაჭრა და მტრის ხომალდებს ესროლა. ზღვაში ჩავარდნის შემდეგ გორებმა დიდი ტალღები გამოიწვიეს, რის გამოც მტრის ხომალდები ჩაიძირა.

გამოყენებული ლიტერატურა
 2002, . 32–38.
 1985, . 154–155.
ნაოჭა სოკო (გვარი)

ნაოჭა სოკო — ჩანთიანი სოკოების გვარი. ნაყოფსხეული მსხვილია, არასწორი მოხაზულობის. ქუდი მურა, ყავისფერი, ფეხთან ნაწილობრივ შეზრდილი, ხშირად უფორმო ან არასწორი კვერცხისებრი ფორმისაა, სიგანეში 9–10 (30-მდე) სმ, ღრმა ნაოჭების უწესრიგო ქსელით. ფეხი (სიმაღლით 3–12 სმ, სიგანით 1,5–6 სმ) არასწორი ფორმის, ღრუ, თეთრი ან ოდნავ რუხი, ხრტილისებრი კონსისტენციისაა. გავრცელებული არიან ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყელში. საქართველოში გვხვდება ჩვეულებრივი ნაოჭა სოკო (. ). საგაზაფხულო სოკოებია, იზრდებიან აპრილ-მაისში, ძირითადად ტყისპირებში, წიწვოვანი ტყეების (უპირატესად ფიჭვნარებში) ნაკაფ ადილებში გზების გასწვრივ, იშვიათად ფოთლოვან ტყეებში. ცნობები ნაოჭა სოკოების საკვებად გამოყენებასთან დაკავშირებით ერთმანეთის საწინააღმდეგოა.
გიორგი ჩახვაძე

გიორგი ჩახვაძე (დ. 26 ივლისი, 1960, სოფ. უჩამეთი, ხარაგაულის რაიონი ) — ქართველი პოლიტიკოსი.

1984 წელს დაამთავრა შრომის წითელი დროშის ორდენოსანი, ვ. ი. ლენინის სახელობის საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ხარაგაულის მაჟორიტარი), საინიციატივო ჯგუფი.
ჰანს ჰააზი (მიკოლოგი)

ჰანს ჰააზი (; დ. 5 ნოემბერი, 1904 — გ. 16 აპრილი, 2003) — გერმანელი მიკოლოგი. მისი საავტორო ბოტანიკურ-მიკოლოგიური შემოკლებაა .

ბიოგრაფია
დაიბადა 1904 წლის 5 ნოემბერს, კარლსრუეში. 1925 წლიდან 1929 წლამდე ბიოლოგიას და სხვა საგნებებს სწავლობდა შტუტგარდის უნივერსიტეტში. 1932 წელს, გერმანელ ბოტანიკოსთან და პროფესორთან, რიჩარდ ჰარდერთან ერთად დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია „ვიურტემბერგის ზოგიერთი რაიონის ტყის მასივის ხმელეთის დიდი სოკოები“. ამ ნამუშევრისთვის იგი მიჩნეულია სოკოების სოციოლოგიის და ეკოლოგიის ერთ-ერთ ფუძემდებლად.

1976 წლიდან იყო გერმანიის მიკოლოგიური საზოგადოების საპატიო თავმჯდომარე.
Lactarius indigo

(ასევე ცნობილია როგორც ლურჯი რძიანა სოკო) — სოკოს ფართოდ გავრცელებული სახეობა, რომელიც ბუნებრივად იზრდება აღმოსავლეთ ჩრდილოეთ ამერიკაში, აღმოსავლეთ აზიასა და ცენტრალურ ამერიკაში; იგი ასევე დაფიქსირებულია სამხრეთ საფრანგეთში. გამოირჩევა ლურჯი ფერით, ამ სოკოს აქვს სასიამოვნო არომატი და ტკბილი-პიკანტური გემო. ქუდის დიამეტრი 5-15 სმ-მდე აღწევს, ფეხის სიგრძეა 2-8 სმ, ხოლო სიგანე 1-2,5 სმ-დე. სოკოს ეს სახეობა მნიშვნელოვან ადგილს იკავებს რამდენიმე ქვეყნის ეროვნულ სამზარეულოში. იყიდება მექსიკის, ჩინეთისა და გვატემალას ბაზრებზე.
ფარეხას გორა

ფარეხას გორა — არქეოლოგიური ძეგლი სამცხე-ჯავახეთში, ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვარხანის მიდამოებში. აქ გაითხარა რამდენიმე ორმო, რომელთაც საკულტო დანიშნულებისად თვლიან. ამ ორმოებში აღმოჩნდა მტკვარ-არაქსული კერამიკა: ქოთნები, ჯამები, სარქველები, ნალისებური ფორმის იტიფალური ზესადგარი და სხვ. ზოგიერთი ჭურჭელი შემკულია ტანს შემოყოლებული დაშტრიხული ტეხილხაზოვანი ლენტებით, სამკუთხედებით, დაშტრიხული ვერტიკალური პარალელური ზოლებით და სხვ.
გაბალას ქალაქის სტადიონი

გაბალას ქალაქის სტადიონი — ქალაქ ქაბალას მთავარი სტადიონი. აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგის საფეხბურთო კლუბ გაბალას საშინაო არენა. გაიხსნა 1985 წელს.

ისტორია
გაბალას სტადიონი 1985 წელს აშენდა ადგილობრივი თამბაქოს ქარხნის ბაზაზე. კომპლექსის საერთო ფართობი 6 ჰექტარია. მთავარი სტადიონის გარდა, კომპლექსის ტერიტორიაზე კიდევ რამდენიმე სარეზერვო ადგილია. 2005 წელს დაიწყო მნიშვნელოვანი სარემონტო და სარეკონსტრუქციო სამუშაოები. დამონტაჟდა 2000 პლასტმასის სკამი, გაზონი განახლდა. 2006 წელს აშენდა თანამედროვე გასახდელები, სპორტული დარბაზი და სტადიონის და მის მთლიან ტერიტორიაზეწყალმომარაგება დამყარდა არტეზიული ჭების გამოყენებით. 2007 წელს დაიწყო შემცვლელი სტადიონის, ახალი ტრიბუნების, ელექტრონული ტაბლოების დამონტაჟება. ამის პარალელურად, დაიწყო სარეზერვო ადგილების მშენებლობა ხელოვნური ტურფით.

საფარი ბუნებრივია და მუშაობს ქვედა გათბობის სისტემით.

გაბალას სტადიონის ტერიტორიაზე მოქმედებს: მთავარი სტადიონის ტერიტორია (ბუნებრივი, გათბობის სისტემით); სათამაშო მოედანი ახალგაზრდული გუნდებისათვის (ბუნებრივი საფარით); სავარჯიშო ადგილები (3 ერთეული, ბუნებრივი სააფარით) და ასევე სავარჯიშო ადგილები (2 ცალი, ხელოვნური საფარით). მოედნის საფარი გაბალას საფეხბურთო კომპლექსში ერთ-ერთი გამორჩეულია მთელს რეგიონში.

2018 წლის ბოლო დღეებში გაბალას სპორტული კლუბის წარმომადგენლებმა საფეხბურთო გუნდებსა და სპორტის სხვა სახეობებში თავიანთი ძალა გამოსცადეს არაერთ შეჯიბრში. სპორტსმენებმა წელი წარმატებით დაასრულეს როგორც საფეხბურთო მოედნებზე, ასევე სხვა სპორტულ ობიექტებში. წითელ-შავებმა მოახერხეს თავიანთი გულშემატკივრების მოწონება დაიმსახურეს როგორც გუნდურ, ისე ინდივიდუალურ შეჯიბრებში.

ევრო ტურნირები
გაბალას სტადიონმა უმასპინძლა ევროტურნირების მატჩებს.

უეფას ევროპის ლიგა

2015 წელი - „გაბალა“ - „შიროკი ბრიგეგი“ (ბოსნია და ჰერცეგოვინა) 0:2

2016 წელი - „გაბალა“ - „დინამო“ (თბილისი, საქართველო) 2:1

2018 წელი - „გაბალა“ - „პროგრე“ (ლუქსემბურგი) 0:2

გუნდის დებიუტი ევროთასებზე 2014 წლის ზაფხულში შედგა. აზერბაიჯანული გუნდი მეორე მცდელობიდან გავიდა უეფას ევროპის ლიგის ჯგუფურ ეტაპზე. გაბალა, აზერბაიჯანული ფეხბურთის ისტორიაში პირველი კლუბი იყო, რომელმაც მიაღწია ზედიზედ ოთხ ეტაპს, გამორიცხა ისეთი კლუბები, როგორიცაა დინამო (თბილისი, საქართველო), „კუკარიცკი“ (სერბეთი), „აპოლონი“ (კვიპროსი) და „პანათინაიკოსი“ (საბერძნეთი). ამ ისტორიულმა წარმატებამ ჩვენს კლუბს საშუალება მისცა ჯგუფში ეთამაშა ბორუსია (დორმუნდი, გერმანია), პაოკ (საბერძნეთი) და „კრასნოდარი“ (რუსეთი).

რაც შეეხება უეფას ახალგაზრდული ლიგაზე კი, შემდეგი მატჩები ჩატარდა გაბალას სტადიონზე:

2017 წელი - „გაბალა“ - „დინამო“ (მოსკოვი, რუსეთი) 0:2

ამჟამად გაბალას ქალაქის სტადიონზე 30-მდე თანამშრომელი მუშაობს. სტადიონის დირექტორი არის მუბარიზ აჰმადოვი.
ზაქათალას ოლიმპიური სპორტული კომპლექსის სტადიონი

ზაქათალას ოლიმპიური სპორტული კომპლექსის სტადიონი — ქალაქ ზაქათალას მთავარი სტადიონი. აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგის საფეხბურთო კლუბ „სიმურგის“ საშინაო არენა. გაიხსნა 2008 წელს.

ისტორია
სტადიონი აშენდა გალადუზუს (ზაქათალას) მიდამოებში, სადაც ადრე ძველი არენა იყო. სტადიონის მშენებლობისთვის გამოცხადებულ ტენდერში გაიმარჯვა ბულგარულმა კომპანია „ “-მა, სწორედ ამ კომპანიამ შეადგინა სამშენებლო პროექტი, რომელიც შეკვეთილი იყო კომპანია „ “-ის მიერ. სამშენებლო სამუშაოები ჩატარდა 2006 წლიდან 2008 წლის აგვისტომდე. სულ დაახლოებით 10 მილიონი მანეთი (დაახლოებით 12,5 მილიონი აშშ დოლარი) დაიხარჯა სტადიონის მშენებლობისთვის.

სტრუქტურა
სტადიონის სტრუქტურა მრავალფუნქციურია. კომპლექსის საერთო ფართობი 2.3 ჰექტარია. ტევადობაა 3500 მაყურებელი. სტუმრების ცალმხრივი ტრიბუნა გათვლილია 181 ადამიანზე. მთავარი ველის ზომა ხელოვნური ტურფით 10568 მეტრია. აქ არის რამდენიმე მცირე სავარჯიშო გაზონი, დიდი გათბობის სისტემა, 300 კუბური მეტრი წყლის ავზი, სადრენაჟე და ელექტრონული სარწყავი სისტემა.

სტადიონი ასევე აღჭურვილია ხელოვნური განათებით, სარბენი ბილიკებით, ბილეთების სალაროებიუ, სპეციალური ადგილებით შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებისთვის. სპორტული კომპლექსის ტერიტორიაზე განთავსებულია გუნდების და მსაჯების ოთახები, გასახდელები, დოპინგ–ტესტების ლაბორატორია, ინტერნეტ–კაფე, ბარი, –ბარი, ექიმებისა და მასაჟის ოთახები, პრეს–ცენტრი, პრეს–ყუთი და კომენტატორების კაბინა .
მეჰდი ჰუსეინზადეს სახელობის სტადიონი

მეჰდი ჰუსეინზადეს სახელობის სტადიონი — მთავარი სტადიონი სუმგაითში, აზერბაიჯანის სიდიდით მეოთხე სტადიონი. სტადიონი მდებარეობს კასპიის ზღვის სანაპიროზე. 2019 წლამდე სტადიონს ჰქონდა სარბენი ბილიკი . სტადიონს საბჭოთა ჯარის აზერბაიჯანელი ლეიტენანტი მეჰდი ჰუსეინზადეს სახელი მიენიჭა.

სტადიონი არის აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგის საფეხბურთო კლუბ „სუმგაითის“ საშინაო არენა, რომელიც აქ 2010 წლიდან თამაშობს. ადრე სტადიონზე თამაშობდნენ ქალაქის ისეთი გუნდები, როგორიცაა „ხაზარი“, „განჯლარბირლიი“ და „სტანდარტი“.

ისტორია
მას შემდეგ, რაც სუმგაითმა მიიღო ქალაქის სტატუსი (1949 წელს), 1954 წელს მიიღეს გადაწყვეტილება აქ სტადიონის აშენების შესახებ. სტადიონის მშენებლობა დაიწყო მხოლოდ 1963 წელს, ხოლო გახსნა მოხდა 1966 წელს. პირველი მატჩი სტადიონზე იყო თამაში სუმგაითის გუნდ „პოლადსა“ და როსტოვის გუნდ „კალიტვას“ შორის .

ამ სტადიონზე ჩატარდა სსრკ-ში 1985 წლის მსოფლიო ახალგაზრდული ჩემპიონატის ჯგუფის მატჩი ჩინეთი პარაგვაის წინააღმდეგ. მატჩი საკმაოდ დაძაბული და სანახაობრივი გამოდგა, მაყურებელმა საკმაოდ კარგი სანახაობა იხილა. საბოლოოდ ამ მატჩში ჩინეთმა 2:1 გაიმარჯვა.

უნდა აღინიშნოს, რომ მეჰდი ჰუსეინზადეს სახელობის სტადიონზე ორჯერ გაიმართა აზერბაიჯანის სუპერთასის მატჩი, პირველი მათგანი აზერბაიჯანის სუპერ თასი 1993 წელს და მეორე სუპერთასის მატჩი კი 1995 წელს გაიმართა.

2011 წელს გარემონტდა სტატიონის მნიშვნელოვანი წერტილები, თუმცა კიდევ რჩებოდა ბევრი სარემონტო ადგილები. მათ შორის ხშირად პრობლემას წარმოადგენდა ბალახის საფარის მდგომარეობა და ასევე ხის სკამები, რომელიც ტრიბუნებზე იყო განთავსებული. ბალახის საფარის გამო, გუნდს არაერთხელ მოუწია სხვა ქალაქებში ნეიტრალურ მოედანზე საშინაო მატჩების ჩატარება.

სტადიონზე ეტაპობრივად დაიწყეს თავდაპირველად სარეკონსტუქციო სამუშაოების განხორციელება, თუმცა საბოლოოდ გადაწყდა სტადიონის სრული რეკონსტრუქცია და 2019 წელს დაიწყო სტადიონის სარეკონსტრუქციო სამუშაოები. ძველი ნაგებობები მთლიანად დაანგრიეს და ახალი სტადიონის მშენებლობა დაიწყო.

„დღეს, 2019 წლის 21 ნოემბერს, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა ხელი მოაწერა განკარგულებას მეჰტი ჰუსეინზადეს სახელობის სუმგაიტის საქალაქო სტადიონის რეკონსტრუქციის შესახებ. სახელმწიფოს მეთაურმა მეჰტი ჰუსეინზადეს სახელობის სუმგაიტის საქალაქო სტადიონის რეკონსტრუქციის მიზნით აზერბაიჯანის რესპუბლიკის აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის სარეზერვო ფონდის შესახებ გამოაქვეყნა დებულება აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გარკვეული თანხის გამოყოფის შესახებ.“
ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის სახელობის სტადიონი

ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის სახელობის სტადიონი (აზერბ. ) — აზერბაიჯანის ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის უდიდესი სპორტული სტადიონი, რომელიც მდებარეობს ავტონომიის დედაქალაქში, ქალაქ ნახიჩევანში. ზოგადი რეკონსტრუქციის შემდეგ სტადიონის ოფიციალური გახსნა მოხდა 2013 წლის 13 აგვისტოს. ამ დროისთვის აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგაში მონაწილე კლუბ „არაზ-ნახიჩევანის“ მთავარი საშინაო სტადიონი. სტადიონი განკუთვნილია 12800 მაყურებელზე, აღნიშნულ სტადიონზე გამართაულ პირველ მატჩს 4000-მდე მაყურებელი დაეწსრო.

ისტორია
ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის სახელობის სტადიონი აშენდა 1964 წელს, რეკონსტრუქციამდე და ოფიციალურ გახსნამდე, სტადიონს იბრაჰიმ ხალილ ახუნდლუს სახელი მიენიჭა და 10 000 მაყურებელს იტევდა.

2000 წელს სტადიონის რეკონსტრუქცია მოხდა და მისი ტევადობა 12 800 მაყურებელს მიაღწია. ამასთან, ექსპლუატაციის წლების განმავლობაში გაჩნდა რეკონსტრუქციისა და შეკეთების ახალი საკითხი, რომელიც 2013 წლის მაისში დაიწყო . ამ ხნის განმავლობაში სტადიონი ატარებს ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის სახელს .

გახსნა
2013 წლის 13 აგვისტოს, ტექნიკური შენობების რეკონსტრუქციისა და შეკეთების შემდეგ, ოფიციალურად გაიხსნა აზერბაიჯანის ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის იბრაჰიმხალილ ახუნდლუს სახელობის სტადიონი. გახსნის ცერემონიალს ესწრებოდას უმაღლესი ასამბლეის თავმჯდომარე ვასიფ ტალიბოვი, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ახალგაზრდობისა და სპორტის მინისტრი - აზად რაჰიმოვი, აგრეთვე ავტონომიური რესპუბლიკის სპორტული ფედერაციების საზოგადოებრივი და ოფიციალური სახეების წარმომადგენლები.

პირველი ოფიციალური თამაში, რეკონსტრუქციის შემდეგ, შედგა 2013 წლის 14 აგვისტოს და სტადიონზე 4000 მაყურებელი შეიკრიბა. ამხანაგური მატჩი პირველი დივიზიონის კლუბებს „არაზ-ნახიჩევანსა“ და „ნეფჩალას“ შორის. აღნიშნული მატჩი, ფრედ დასრულდა 1:1.

სტადიონის მახასიათებლები
სტადიონისა და ადმინისტრაციული შენობების საერთო ფართი შეადგენს 17 700 კვადრატული მეტრს. კონკრეტულად ადმინისტრაციული შენობის პირველ სართულზე განთავსებულია გასახდელები, რადიოსადგური, ექიმისა და სამწვრთნელო ოთახები და ასევე კაფეტერია.

მეორე სართულზე განთავსებულია სპორტული დარბაზი და სამუშაო ოთახები, ასევე საკონფერენციო დარბაზი 25 ადამიანისთვის. სრულად გარემონტდა სანტექნიკა, კანალიზაცია და გათბობის სისტემები, შეცვალა ბალახის საფარი, შეიცვალა სავარძლები და ბილბორდები, შეკეთდა განათების ბოძები და სტადიონის სარბენი ბილიკები .