ბრძოლა 776 მეტრი სიმაღლისთვის

776 სიმაღლისთვის ბრძოლა — ულუს-კერტის ბრძოლის ნაწილია, რომელიც მეორე ჩეჩნური ომის მიმდინარეობისას არგუნის ხეობის გაკონტროლებისთვის გაიმართა. იგი შატოის რაიონში, ჩეჩნეთის მაღალმთიან ნაწილში, ულუს-კერტისა და სელმენტაუზენის სოფლების შუაგულში, 28 თებერვალს დაიწყო და რამდენიმე დღე გაგრძელდა.

2000 წლის თებერვლის ბოლოს, რუსეთის ფედერაციის შეიარაღებული ძალები ცდილობდნენ გაენადგურებინათ იჩკერიის ძალები, რომლებიც გროზნოდან შატოისა და ვედენოს მიმართულებით უკანდახევას ცდილობდნენ, მას შემდეგ რაც რუსებმა დაიკავეს ქალაქი 1999–2000 წლების ბრძოლისას.

2000 წლის 29 თებერვალს, რამდენიმე საათში მას შემდეგ, რაც თავდაცვის მინისტრმა იგორ სერგეევმა ოფიციალურად გამოაცხადა, რომ ომი დასრულებული იყო, პსკოვიდან გაგზავნილი საჰაერო-სადესანტო ჯარების ქვედანაყოფი შამილ ბასაევისა და იბნ ალ-ხატაბის მებრძოლთა მიერ ალყაში მოექცა და თითქმის მთლიანად განადგურდა. ბრძოლამ დიდი რეზონანსი გამოიწვია რუსეთში და საფუძველი გახდა ვლადიმერ პუტინის ინსპირირებული კინოფილმის გადაღებისა.

ბრძოლის მრავალი დეტალი დღემდე ზუსტად დადგენილი არ არის — მათ შორის მებრძოლთა ზუსტი რაოდენობა, მსხვერპლი, არტილერიული და საჰაერო მხარდაჭერის მოცულობა და თავად ბრძოლის ხანგრძლივობა.

ბრძოლა
რუსეთის -ის 104-ე სადესანტო პოლკის ბაზაზე შექმნილი ტაქტიკური დაჯგუფება, რომელსაც ასევე შეადგენდნენ გერუ-ს სპეცრაზმი და -ს „ვიმპელი“, მიავლინეს ულუს-კერტის მიდამოში ჩეჩენ მებრძოლთა გასასვლელის ბლოკირებისთვის. 2-ე ბატალიონის შემადგენლობაში მყოფი 6-ე ასეული, ფაქტობრივად, ამ ბლოკის ჩამკეტი ძალა იყო.

მიუხედავად იმისა, რომ ასეულის ოფიციალური მეთაური მაიორი სერგეი მოლოდოვი იყო, ერთეულის ოპერატიულ ხელმძღვანელობას თავად ბატალიონის მეთაური, ვიცე-პოლკოვნიკი მარკ იევტიუხინი ახორციელებდა. მასთან ერთად იმყოფებოდნენ აღჭურვილი სადაზვერვო ქვედანაყოფი და საარტილერიო კორექტირებისა და დაკვირვების ჯგუფი, რომელსაც კაპიტანი ვიქტორ რომანოვი მეთაურობდა.

29 თებერვალს გამთენიისას, ძლიერი ნისლის პირობებში, რუსეთის ძალებმა მოულოდნელად მიიღეს დარტყმა უკნიდან. 20 კაციანი ჩეჩენი მებრძოლების ჯგუფი შეიჭრა მათ ზურგში და მალევე სხვებიც შეუერთდნენ. თავდასხმის პირველივე ტალღაში დაიღუპა მაიორი მოლოდოვი. დანარჩენებმა უკან დაიხიეს 776 სიმაღლეზე, სადაც გამაგრება სცადეს. მათ არტილერიული მხარდაჭერა ეძლეოდათ 29 ნონა-დან, თუმცა ორი მილ მი-24 ვერტმფრენი, რომლებსაც მხარდაჭერა უნდა გაეწიათ, სავარაუდოდ, ცეცხლის გახსნის შემდეგ დაბრუნდნენ უკან.

ერთიერთადერთი დახმარება, რომელიც მიაღწია სიმაღლეს, იყო 4-ე ასეულის 14 კაციანი ჯგუფი, რომელსაც ბატალიონის მოადგილე, მაიორი ალექსანდრ დოსტავალოვი ხელმძღვანელობდა. სხვა დანაყოფების მიერ გატეხილი ბლოკის გაჭრის ან დახმარების მცდელობები უშედეგო აღმოჩნდა. საბოლოოდ, მძიმედ დაჭრილმა კაპიტანმა რომანოვმა არტილერიას ცეცხლი საკუთარ პოზიციაზე მოსთხოვა და დაეცა მტრის ბოლო შეტევაში. რუსეთის მონაცემებით, 84 ჯარისკაცი დაიღუპა, მათ შორის ყველა ოფიცერი. ბრძოლას მხოლოდ ექვსი რიგითი გადაურჩა, რომელთაგან ოთხი მძიმედ დაიჭრა.

წინააღმდეგობრივი საკითხები
776 სიმაღლისთვის ბრძოლა სერიოზულ უხერხულობას წარმოადგენდა რუსეთის სამხედრო ხელმძღვანელობისთვის, რომელმაც თავდაპირველად შეეცადა მსხვერპლის შემცირება ან სრულად მიჩქმალვა. სამხედრო მაღალჩინოსნები, მათ შორის რუსეთის ფედერაციის მარშალი იგორ სერგეევი, საჰაერო-სადესანტო ძალების სარდალი გენერალი გეორგი შპაკი, და ჩეჩნეთში ფედერალური ძალების სარდალი გენერალი გენადი ტროშევი, თავდაპირველად აცხადებდნენ, რომ ბრძოლაში მხოლოდ 31 რუსი ჯარისკაცი დაიღუპა და უარყოფდნენ არაოფიციალურ ცნობებს 86 დაღუპულის შესახებ. პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინის ჩეჩნეთის საკითხებში წარმომადგენელი სერგეი იასტჟემბსკი ამტკიცებდა, რომ 31 დაღუპული „რამდენიმედღიანი“ საბრძოლო მოქმედებების ჯამური დანაკარგი იყო.

რამდენიმედღიანი უარყოფის შემდეგ, რუსეთის ოფიციალურმა პირებმა მსხვერპლი აღიარეს, რომელთაგან ზოგიერთი შესაძლოა მეგობრული ცეცხლის შედეგად დაიღუპა საკუთარი არტილერიის ცეცხლით. რუსულმა გაზეთებმა გაავრცელეს ცნობები, რომ მარშალ სერგეევს უბრძანებია დაღუპულთა რაოდენობის დამალვა, რაც განსაკუთრებით მომგებიანად ითვლებოდა იმ ფონზე, რომ ერთი კვირით ადრე ჩეჩნეთში 76-ე სადესანტო დივიზიის 25 ჯარისკაცი დაიღუპა. მაშინაც კი, როცა სერგეევმა დაადასტურა „უმცირესად 85“ დაღუპული, ვდვ-ს მოადგილემ, გენერალმა ნიკოლაი სტასკოვმა განაცხადა, რომ ისინი დაიღუპნენ 29 თებერვლიდან 3 მარტამდე პერიოდში.

ერთ-ერთ წყაროში აღნიშნულია, რომ „არაოფიციალურად, 1 მარტის დანაკარგები ბრალდება აღმოსავლეთის ჯგუფის სარდალს გენერალ სერგეი მაკაროვს და ვდვ-ს ტაქტიკური ჯგუფის ხელმძღვანელს ალექსანდრ ლენცოვს.“ საბოლოოდ, ოფიციალური დაღუპულთა რაოდენობა 84-ს შეადგენდა. თუმცა, მთლიანი რუსული ძალების რაოდენობა და დანაკარგები ულუს-კერტის მიმდებარე რეგიონში მოქმედ დანარჩენ ნაწილებში არასოდეს გამოქვეყნებულა.

ბრძოლის პირველ დღეებში გენერალმა ტროშევმა განაცხადა, რომ ბრძოლაში 1 000 ჩეჩენი მეამბოხე მონაწილეობდა. ეს რიცხვი მოგვიანებით სერგეი იასტჟემბსკიმ გაზარდა 1 500–2 000-მდე, ხოლო საბოლოოდ ტროშევმა 2 500-მდე. თუმცა, გენერალური შტაბის პირველი მოადგილე, გენერალ-პოლკოვნიკმა ვალერი მანილოვმა, განაცხადა, რომ ამ დროისთვის ჩეჩნეთში სულ 2 500–3 500 სეპარატისტი მებრძოლი დარჩენილიყო.

6 მარტს იასტჟემბსკიმ განაცხადა, რომ დაახლოებით 70 მებრძოლმა ჩააბარა იარაღი სელმენთაუზენთან, ხოლო „მაქსიმუმ 1 000-მდე შეძლებდა გაქცევას“. რუსეთის თავდაპირველ განცხადებებში ვკითხულობთ 100 ჩეჩენი მეამბოხის დაღუპვის შესახებ, რუსების 31 დაღუპულის ფასად. გაზეთ „წითელი ვარსკვლავი“-ს ცნობით, არგუნის ხეობის ტერიტორიაზე მეამბოხეთა საერთო დანაკარგი დაახლოებით 400 დაღუპულს შეადგენდა, მათ შორის 200 – 776 სიმაღლეზე აღმოჩენილ გვამებს. მოგვიანებით, ფედერალურმა ოფიციალურმა ვებსაიტმა ეს ციფრი 500-მდე გაზარდა.

10 მარტს ჩეჩნეთის პრეზიდენტმა ასლან მასკადოვიმ გასცა ბრძანება სრული პარტიზანული ომის დაწყების შესახებ და დარჩენილი სეპარატისტული ძალები გაიფანტნენ გრძელვადიანი გერილიური ომის წარმართვის მიზნით. ასე რომ, რუსებმა დაკარგეს ერთ-ერთი ბოლო შესაძლებლობა, რომ ერთდროულად გაენადგურებინათ დიდი რაოდენობით პრო-დამოუკიდებლობის მებრძოლები. თუმცა, მოგვიანებით მარტში ფედერალურმა ძალებმა მძიმე დანაკარგები მიაყენეს სხვა სეპარატისტულ ჯგუფს – რუსლან გელაევის 1 000–1 500 კაციანი კოლონა მოექცა ალყაში სოფელ კომსომოლსკოეში და ასობით მებრძოლი განადგურდა შემდგომ ალყაში.

მიუხედავად იმისა, რომ უშუალოდ 776 სიმაღლის მახლობლად არ ყოფილან მშვიდობიანი მოქალაქეები, არგუნის ხეობის მასშტაბით ბრძოლებში დაიღუპნენ უამრავი მშვიდობიანი პირი, განსაკუთრებით ულუს-კერტში, იარიშმარდიში და სხვა სოფლებში განხორციელებული საარტილერიო და საჰაერო იერიშების შედეგად, სადაც ათასობით ადგილობრივი და გროზნიდან დევნილი იყო მოქცეული.

არსებობს სარწმუნო ცნობები, რომლებიც ადასტურებს მოსახლეობის წინააღმდეგ ჩადენილ სისასტიკეს. მაგალითად , 6 მარტს რუსულმა ჯარმა გზაჯვარედინზე ულუს-კერტსა და დუბა-იურტს შორის დააკავა მშვიდობიანი მოსახლეობა; 12 კაცი გაუჩინარდა, ხოლო მათი სამის ცხედარი ორი თვის შემდეგ აღმოაჩინეს სოფელ ტანგი-ჩუში.

მარტის ბოლოს ცნობილი გახდა შემთხვევა, როცა ადგილობრივი გოგონა, ელზა კუნგაევა, გაიტაცეს, გააუპატიურეს და შემდგომ გაგუდეს რუსეთის სახმელეთო ჯარების პოლკოვნიკმა იური ბუდანოვმა.

შედეგები
2001 წელს, რუსეთის პრეზიდენტი ვლადიმერ პუტინი ჩავიდა ჩეჩნეთში, რათა მოენახულებინა ბრძოლის ყოფილი ველი.

2008 წელს, რუსეთის არმიის დღესასწაულამდე ერთი დღით ადრე — მამულის დამცველის დღეს წინ, გროზნიში ოფიციალურად გადაერქვა ქუჩას სახელი და ეწოდა „84 ფსკოველი პარაშუტისტის ქუჩა“, რამაც ჩეჩნეთში მნიშვნელოვანი საზოგადოებრივი უკმაყოფილება გამოიწვია.

ჯილდოები
2000 წლის 12 მარტს, პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა გამოსცა უკაზი, რომლის მიხედვითაც ბრძოლაში მონაწილე მებრძოლებს მიენიჭათ რუსეთის სახელმწიფო ჯილდოები. შედარებისთვის, მთელი საბჭოთა სამხედრო ინტერვენციის (1979–1989) განმავლობაში საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება სულ 65 მებრძოლს მიენიჭა.

ბრძოლაში გამოჩენილი მამაცობისთვის რუსეთის ფედერაციის გმირის წოდება მიენიჭათ შემდეგ პირებს:

გვარდიის ლეიტენანტ-პოლკოვნიკი მარკ ევტიუხინი

გვარდიის მაიორი სერგეი მოლოდოვი

გვარდიის მაიორი ალექსანდრე დოსტავალოვი

გვარდიის კაპიტანი რომან სოკოლოვი

გვარდიის კაპიტანი ვიქტორ რომანოვი

გვარდიის ლეიტენანტი ალექსეი ვორობიოვი

გვარდიის ლეიტენანტი ანდრეი შერსტიანნიკოვი

გვარდიის ლეიტენანტი ანდრეი პანოვი

გვარდიის ლეიტენანტი დმიტრი პეტროვი

გვარდიის ლეიტენანტი ალექსანდრე კოლგატინი

ლეიტენანტი ოლეგ ერმაკოვი

ლეიტენანტი ალექსანდრე რიაზანცევი

ლეიტენანტი დმიტრი კოჟემიაკინი

გვარდიის სერჟანტი (კონტრაქტზე) სერგეი მედვედევი

გვარდიის სერჟანტი (კონტრაქტზე) ალექსანდრე კომიაგინი

გვარდიის სერჟანტი (კონტრაქტზე) დმიტრი გრიგორიევი

გვარდიის სერჟანტი სერგეი ვასილიოვი

გვარდიის სერჟანტი ვლადისლავ დუხინი

გვარდიის კაპრალი (კონტრაქტზე) ალექსანდრე ლებედევი

გვარდიის კაპრალი ალექსანდრე გერდტი

გვარდიის რიგითი ალექსეი რასკაზა

გვარდიის სერჟანტი ალექსანდრე სუპონინსკი (გადარჩენილი, ინტერვიუ რუსულად)

პოპულარული კულტურა
ბრძოლის შემდეგ წლებში რუსეთში შეიქმნა რიგი ნაწარმოებები, რომლებიც ნაწილობრივ ეყრდნობა ამ მოვლენებს. მათ შორისაა 2004 წელს დადგმული მიუზიკლ-შოუ, სატელევიზიო სერიალი („მაქვს პატივი“, 2004), ოთხსერიანი ფილმი („ქარიშხლის კარიბჭე“, 2006) და სრულმეტრაჟიანი ფილმი („გარღვევა“, 2006).

2022 წელს რუსულმა ჰევი მეტალ ჯგუფმა -მა გამოუშვა სიმღერა „ 776“ (სიმაღლე 776) ალბომიდან („მემკვიდრეობა“), რომელიც მიძღვნილია ამ ბრძოლასთან დაკავშირებით.

უკრაინაში რუსეთის შეიარაღებული შეჭრის დროს ბაშკორტოსტანში შეიქმნა მოხალისეთა შენაერთი სახელწოდებით „ალექსანდრე დოსტავალოვის ბატალიონი“, რომელიც ატარებს ბრძოლაში მონაწილე მაიორის სახელს — დოსტავალოვი იყო მე-4 კომპანიის მესამე პლატონის მეთაური, რომელიც სიმაღლე 776-ზე განლაგებულ დანაყოფს გაძლიერებისთვის შეუერთდა.