iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნარგიზთეფე

ნარგიზთეფე — არქეოლოგიური ძეგლი და დასახლება აზერბაიჯანში, ხოჯავენდის რაიონში. მდებარეობს მილის სტეპში, რეგიონული ცენტრიდან აღმოსავლეთით 5 კმ-ში, მდინარე ხანაშენჩაის კალაპოტის სამხრეთით.

ისტორია
ნარგიზთეფე წარმოადგენს ბრინჯაოს ხანის დასახლების ნაშთებს. ძეგლის ფართობი 1 ჰექტარზე მეტია, ხოლო სიმაღლე 8 მეტრს აღწევს:

თიხის ჭურჭელი, რომელიც ეკუთვნის ჭურჭლის სამარხის კულტურას
შუა ბრინჯაოს ხანის (ძვ. წ. ათასწლეულის ნახევარი) კერამიკული ნაწარმი
მოხატული ჭურჭლის ნიმუშები.
ნარგიზთეფეს კულტურული ფენები ამსგავსებს შუა ბრინჯაოს ხანის უზერლიქ-თეფეს ზედა ფენებთან, რომელიც მდებარეობს აღდამის აღმოსავლეთ გარეუბანში.

2011 წლის ოქტომბერში ნარგიზთეფესთან გაიხსნა: აზერბაიჯანის სახელმწიფო დროშის მოედანი და ყარაბაღის კონფლიქტში დაღუპულთა მემორიალი.
გურამ მელივა

გურამ მელივა (დ. 8 ნოემბერი, 1933, თბილისი — გ. 15 აპრილი, 2014) — ქართველი საოპერო რეჟისორი, ქორეოგრაფი, ხელოვნების ქურუმი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1990), საქართველოს ღირსების ორდენის კავალერი (2003).

ბიოგრაფია
1958 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის საორკესტრო ფაკულტეტი, 1964 წელს კი — ლენინგრადის კონსერვატორია საოპერო რეჟისურის განხრით.

1965-1975 წლებში ზ. ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის დამდგმელი რეჟისორი იყო, 1982-2002 წლებში – თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელის მოადგილე, 2003-2004 წლებში – თეატრის სამხატვრო კოლეგიის თავმჯდომარე, 2005 წლიდან კი კვლავ თეატრის რეჟისორის თანამდებობას დაუბრუნდა. 1975-1983 წლებში მას მუსიკალური თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელისა და მთავარი რეჟისორის თანამდებობა ეკავა. გურამ მელივას დადგმული აქვს 100-ზე მეტი საოპერო სპექტაკლი და მუსიკალურ სანახაობა საქართველოში და მის ფარგლებს გარეთ.

გურამ მელივა გარდაიცვალა 2014 წლის 15 აპრილს. დაკრძალულია დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

ჯილდოები და აღიარება
1985 — საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
1990 — საქართველოს სახალხო არტისტი
2003 — ღირსების ორდენი
2013 — ხელოვნების ქურუმი
გუნარ ცილინსკი

გუნარ ცილინსკი (; დ. 23 მაისი, 1931, რიგა — გ. 25 ივლისი, 1992) — საბჭოთა და ლატვიელი თეატრისა და კინოს მსახიობი, კინორეჟისორი, სცენარისტი. სსრკ სახალხო არტისტი (1979).

ბიოგრაფია
1951 წელს დაამთავრა ოგრის სატყეო ტექნიკუმი, ხოლო 1954 წელს - რიგაში, ლატვიის კონსერვატორიის (ამჟამად იაზეპ ვიტოლას ლატვიის მუსიკალური აკადემია) თეატრალური განყოფილება.

1955 წლიდან ის ლატვიის სსრ-ის ა. უპიტის სახელობის სახელმწიფო დრამატული თეატრის (ამჟამად ლატვიის ეროვნული თეატრი) მსახიობია.

პირველი კინოროლი მან 1959 წელს შეასრულა ფილმში „უცხო სოფელში“.

ცილინსკიმ თავის კარიერაში პიკს 1967-1968 წლებში მიაღწია, როდესაც სვერდლოვსკის კინოსტუდიის ფილმში „სულით ძლიერნი“ დაზვერვის ოფიცრის – კუზნეცოვის როლის შესრულებისთვის არაერთი ჯილდო მიიღო და ჟურნალ „საბჭოთა ეკრანის“ გამოკითხვის მიხედვით 1967 წლის საუკეთესო მსახიობი გახდა.

მან ეკრანზე შექმნა მამაცი, თავის თავში დარწმუნებული პიროვნებების სახეები, ძირითადად გმირულ სათავგადასავლო და დეტექტიურ ფილმებში.

1975 წლიდან ის რიგის კინოსტუდიის რეჟისორია.

მისი, როგორც რეჟისორის და სცენარისტის, დებიუტი 1976 წელს შედგა ფილმით „სონატა ტბაზე“, რომელიც რ. ეზერას რომანის მიხედვით იყო გადაღებული.

გარდაიცვალა 1992 წლის 25 ივლისს. დაკრძალულია რიგის ტყის სასაფლაოზე.

როლები თეატრში
ფილმოგრაფია
მსახიობი
1958 — „უცხო სოფელში“ — იანისი
1966 — „ნოქტიურნი“ — ჟორჟი
1969 — „საბჭოთა კავშირის ელჩი“ — იულიუს ხელმერი
1972 — „ცეპლისის აფიორა“ — ნაგაინისი
1973 — „შახი ბრილიანტების დედოფალს“ – კაპიტანი სოკოლოვსკი
1974 — „დიდი ატრაქციონი“ — ზარუბინი
1975 — „თავდასხმა საიდუმლო პოლიციაზე“ — კრამეროვი
1976 — „სონატა ტბაზე“ (ვ. ბრასლასთან ერთან) — რუდოლფი
1979 — „ადრეული ჟანგი“ — პროკურორი სტრაიუპსი
1981 — „გამოძიებით დადგენილია“ — პოლიციის მაიორი კრამსი
1983 — „მაქცია ტომი“ — ტომი
1984 — „უკანასკნელი ვიზიტი“ — ტომ ბერტონი
1987 — „გარემოებათა ერთობლიობა“ — კინოსტუდიის დირექტორი
1990 — „მაქციების შთამომავალი“ — სალოცავის მფლობელი

რეჟისორი
1976 — „სონატა ტბაზე“ (ვ. ბრასლასთან ერთან)
1979 — „ღამე ჩიტების გარეშე“
1979 — „ადრეული ჟანგი“
1982 — „ტარანი“
1984 — „როცა მუხრუჭი გიმტყუნებს“
1986 — „შიში“
1987 — „ეს საოცარი მთვარის შუქი“
1990 — „მაქციების შთამომავალი“
1991 — „ინდრანები“

სცენარისტი
1976 — „სონატა ტბაზე“ (რ. ეზერასთან ერთან)
1979 — „ღამე ჩიტების გარეშე“ (ე. ლივსთან ერთან)
1982 — „ტარანი“
1984 — „როცა მუხრუჭი გიმტყუნებს“
1987 — „ეს საოცარი მთვარის შუქი“
1990 — „მაქციების შთამომავალი“
1991 — „ინდრანები“

ჯილდოები და აღიარება
1965 — ლატვიის სსრ-ის დამსახურებული არტისტი
1968 — ძმები ვასილიევების სახელობის რსფსრ-ის სახელმწიფო პრემია
1969 — ლატვიის სსრ-ის სახალხო არტისტი
1977 — ლატვიის სსრ-ის სახელმწიფო პრემია
1979 — სსრკ სახალხო არტისტი
1985 — ლატვიის სსრ-ის სახელმწიფო პრემია
ნახიჩევანური კულტურა

ნახიჩევანური კულტურა წარმოადგენს ბრინჯაოს ხანისა და ადრეული რკინის ხანის არქეოლოგიურ კულტურას, რომელიც უშუალოდ დაკავშირებულია ენეოლითისა და ადრე ბრინჯაოს ხანის რეგიონებთან. განსაკუთრებული კავშირები აქვს, მაგალითად, მტკვარ–არაქსის კულტურასთან.

ისტორია
1896, 1904 და 1926 წლებში ყიზილვანგის მიდამოებში აღმოჩნდა ქვის ყუთის ტიპის სამარხები, სადაც გამოვლინდა უნიკალური მოხატული კერამიკა. 1926 წელს აკადემიკოს მეშჩანინოვის ხელმძღვანელობით ჩატარებულ გათხრებში აღმოჩნდა სამარხები, სხვადასხვა ბრინჯაოს ნივთები, ისრისპირები, წითელი თიხის კერამიკა, შავი თიხის ჭურჭელი.

იმავე წლის შემოდგომაზე სახელმწიფო არქეოლოგიური მუზეუმის მიერ ჩატარებულმა დამატებითმა გათხრებმა გამოავლინა ახალი მონაცემები, მათ შორის უფრო დიდი ზომის ჭურჭელი.

1926-1936 წლებში ალექსეი ალეკპეროვის ხელმძღვანელობით ნახიჭევანის ასსრ-ის ტერიტორიაზე ჩატარებულმა კვლევებმა შეისწავლა მოხატული კერამიკის გავრცელება სხვადასხვა სოფელში.

1934 და 1936 წლების არქეოლოგიურმა გამოკვლევებმა აჩვენა, რომ მოხატული კერამიკა გავრცელებული იყო არა მხოლოდ მდინარე არაქსის დაბლობზე, არამედ მის შენაკადებზე და მთიან რეგიონებშიც.

1936 წელს სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აზერბაიჯანის ფილიალის მიერ ორგანიზებულმა ექსპედიციამ აღმოაჩინა ციკლოპური ციხესიმაგრეოღლანყალა, სადაც ყიზილ-ვანგის ტიპის მოხატული კერამიკის ფრაგმენტები აღმოაჩინეს. ექსპედიციამ ასევე შეისწავლა სოფელი იბადულა, შორ-თაფა და შახტახტის დასახლებები (მათ შორის გიავურყალას ციხე):

1.   პირველი ეტაპი (ძვ.წ. – სს.)

ხასიათდება მრავალფეროვანი შავი ჭურჭლით (სახელურებისა და თასების გარეშე)
მარტივი ნიმუშები შავი და ნაცრისფერი კერამიკით
მოხატულობაში გვხვდება ალმასები, სამკუთხედები, გატეხილი და სწორი ხაზები, წრეები
ზოგიერთ ნიმუშზე გამოსახულია ადამიანები, ირემი, ხე და ფრინველები
ამ პერიოდს მიეკუთვნება სოფელ ქიარქის აღმოჩენები (ძვ.წ. – სს.)

2.   მეორე ეტაპი (ძვ.წ. – სს.)

პოლიქრომული ნაცრისფერი და ყვითელი ჭურჭელი
რთული გეომეტრიული ფიგურები
გამოსახულია ადამიანები, ცხოველები და ფრინველები
გამოყენებულია ღია ვარდისფერი და ყვითელი საღებავები მუქ წითელ, ყავისფერ, შავ და თეთრ ფერებთან კომბინაციაში

3.   მესამე ეტაპი (ძვ.წ. – სს.)

პოლიქრომული ჭურჭელი შემთხვევითი ორნამენტით
ახალი ფორმები: ჩაიდანი, ვაზა და დოქები
მარტივი ნიმუშების ნაცრისფერი და შავი კერამიკა

4.   მეოთხე ეტაპი (ძვ.წ. – სს.)

წინა ეტაპის მსგავსი ნიმუშები
უფრო უხეში და პრიმიტიული მორთულობა

ეკონომიკა და კულტურა
ნახიჩევანის კულტურის მოსახლეობის ძირითადი საქმიანობა მოიცავდა: სოფლის მეურნეობას, რომელშიც შედიოდა გუთნური მიწათმოქმედება, ბრინჯაოს ნამგლების გამოყენება, ქვის საფქვავების, საფეთქლებისა და სანაყების გამოყენება; მესაქონლეობას — განვითარებული მეცხვარეობა, მევენახეობა-მეღვინეობა; ხელოსნობას — ლითონის დამუშავება, კერამიკული წარმოება, ქსოვა.

ნახიჩევანის კულტურა მჭიდრო კავშირში იყო ამიერკავკასიისა და ახლო აღმოსავლეთის სხვა რეგიონებთან. განსაკუთრებით აღსანიშნავია მათი კერამიკული ტექნიკის მსგავსება დასავლეთ აზიის, ელამის, ასურეთისა და მიდიის კულტურებთან. ასევე მნიშვნელოვანი იყო ეკონომიკური კავშირები მილ-ყარაბაღის სტეპის კერამიკულ ცენტრებთან.

არქეოლოგიური მასალა მოიცავს ბრინჯაოს ხანჯლებს, ისრისპირებს, ქინძისთავებს, სამაჯურებს, ოქროს საყურეებს, ბეჭდებს, მძივებს, რკინის იარაღებს.
ბრიგიტა ჰაასი

ბრიგიტა ჰაასი (დ. 1964) – ლიხტენშტაინელი ადვოკატი და პოლიტიკოსი, ლიხტენშტაინის ვაჭრობისა და მრეწველობის პალატის აღმასრულებელი დირექტორი. მისი კანდიდატურა წარდგენილია ლიხტენშტაინის პრემიერ-მინისტრის პოსტზე და თანამდებობას დაიკავებს 2025 წლის 20 მარტს.

ბიოგრაფია
ჰაასი გაიზარდა შანში. მან გაიარა სტაჟირება ლიხტენშტაინის სახელმწიფო ადმინისტრაციაში, სანამ სამართალს შეისწავლიდა ციურიხის უნივერსიტეტში.

იგი იყო ლიხტენშტაინის სავაჭრო და მრეწველობის პალატის აღმასრულებელი დირექტორის მოადგილე 2004-2019 წლებში, ხოლო 2019 წლის აგვისტოდან გახდა აღმასრულებელი დირექტორი.

ლიხტენშტაინის პრემიერ-მინისტრი
იგი არის პატრიოტული კავშირის კანდიდატი ლიხტენშტაინის პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე 2025 წლის საყოველთაო არჩევნებში. არჩევნებში მისმა პარტიამ გამარჯვება მოიპოვა, რის შედეგადაც ჰაასი სავარაუდოდ გახდება პრემიერ-მინისტრი და იქნება ქვეყნის პირველი ქალი მთავრობის მეთაური. თანამდებობას დაიკავებს 2025 წლის 20 მარტს.

პირადი ცხოვრება
ჰაასი ცხოვრობს ვადუცში და ჰყავს მეუღლე, ჰუბერტ ოსპელტი.
სიუდად-რეალის მუნიციპალიტეტები

სიუდად-რეალის პროვინცია შედის კასტილია-ლა-მანჩის ავტონომიურ გაერთიანებაში და შედგება 102 მუნიციპალიტეტისაგან. ესპანეთის ადგილობრივი თვითმმართველობის კანონის თანახმად მუნიციპალიტეტი წარმოადგენს სახელმწიფოს ტერიტორიული მოწყობის ძირითად სუბიექტს, რომლის ძირითადი ელემენტებია ტერიტორია, მოსახლეობა და ადგილობრივი ადმინისტრაცია. თითოეულ მუნიციპალიტეტს აქვს საბჭო, კომისია (მინისტრთა კაბინეტის მსგავსი) და ყავს მერი (ალკალდი). მუნიციპალური საბჭოს წევრებს ირჩევენ პროპორციული არჩევნების გზით.

სიუდად-რეალის მუნიციპალიტეტები ერთიანდებიან ექვს კომარკაში: კამპო-დე-კალატრავა (24 მუნიციპალიეტეტი), ვალიე-დე-ალკუდია (14), ლა-მანჩა (20), მონტესი (16), კამპო-დე-მონტიელი (18), სიერა-მორენა (10).

სიუდად-რეალის პროვინციის ფართობია 19 813 კმ² და 2020 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 495 045 მაცხოვრებელს. დედაქალაქია სიუდად-რეალი, რომელიც მოსახლეობის მიხედვით ყველაზე დიდი მუნიციპალიტეტია. ფართობით ყველაზე დიდია ალმოდოვარ-დელ-კამპო (1208,27 კმ²) ხოლო ფართობით ყველაზე პატარაა — კარაკუელ-დე-კალატრავა (9,92 კმ²).

მუნიციპალიტეტების სია
რუკა
უზერლიქთეფე

უზერლიქ-თეფე — შუა ბრინჯაოს ხანის დასახლება აზერბაიჯანის ქალაქ აღდამის აღმოსავლეთ გარეუბანში. პირველი ურბანული ტიპის დასახლებას წარმოადგენს და ერთ-ერთ პირველ ადგილს კავკასიაში, სადაც მონოქრომული მოხატული კერამიკა აღმოჩნდა.

ისტორია
1953 წელს აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ხელმძღვანელობით მოეწყო არქეოლოგიური ექსპედიცია. ექსპედიციის მთავარი მიზანი მდინარე მტკვარსა და არაქსს შორის ტერიტორიის შესწავლა იყო. ექსპედიციის წევრებმა 1954 წლის შემოდგომაზე აღმოაჩინეს. ბორცვის აღმოსავლეთ კალთაზე 32 კვადრატული მეტრის ფართობის სათხრიანი ორმო გაშენდა. 1955 წელს ამ გათხრების ფართობი გაფართოვდა 80 კვ.მ-მდე.

ამ ტერიტორიაზე ასევე აღმოჩენილია სუფრის ყურძნის თესლი, რომელიც დაახლოებით სამნახევარი ათასი წლისაა; ქსოვისას გამოყენებული ძვლის ნემსი.

გათხრების დროს აღმოჩენილი წვრილფეხა და მსხვილფეხა პირუტყვის ნაშთები მიუთითებს, რომ უზერლიქ-თეფე ბრინჯაოს ხანაში უძველესი მესაქონლეების დასახლება იყო. მოსახლეობა ასევე ეწეოდა სოფლის მეურნეობას, მებაღეობას, ლითონის დამუშავებას, ჭურჭლის წარმოებასა და თიხის ჭურჭლის დამზადებას.
მესამე

მესამე — მიხეილ ჯავახიშვილის მოთხრობა.

შინაარსი
მოთხრობაში მოქმედება 1912-1926 წლებში ვითარდება. 32 წლის ირინე — მოთხრობის პროტაგონისტი — თავის წარსულ ცხოვრებას იხსენებს. მისი ახალგაზრდობის წლები დაემთხვა დრამატულ მოვლენებს მსოფლიოსა და საქართველოს ისტორიაში — პირველ მსოფლიო და რუსეთის სამოქალაქო ომებს, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის გამოცხადებას და დაცემას და ბოლოს — საქართველოს გასაბჭოებას. ირინემ ბევრი იბრძოლა იმისათვის, რომ მშვიდად ეცხოვრა და ეპოვა თავისი წილი ბედნიერება, მაგრამ, ომებმა, პოლიტიკურმა არეულობამ და ეპიდემიამ ამაო გახადა მისი მონდომება: დაკარგა მშობლები, დაენგრა ორი ოჯახი და გულიდან მოსწყდა ორი შვილი. მოთხრობის უკანასკნელ თავში ეს რეტროსპექტიული მონათხრობი წარმოდგება, როგორც ირინეს აღსარება თავისი ძველი ნაცნობის — სანდროს წინაშე, ამ უკანასკნელისაგან სიყვარულის ახსნის პასუხად, რათა წარსულმა კითხვის ნიშნები არ დატოვოს მათ ურთიერთობაში და ცხოვრებისაგან ტანჯულმა ორმა ადამიანმა ერთად შეძლოს ბედნიერი მომავლის შენება.

ეპოქა
მოთხრობა მიხეილ ჯავახიშვილის შემოქმედების ე.წ. მეორე პერიოდს მიეკუთვნება, მაგრამ, მწერალმა მასში უხვად გამოიყენა ის ცხოვრებისეული გამოცდილება, რომელიც უშუალოდ მიიღო ჯერ კიდევ 1905-1907 წლებში, ჟურნალისტური მოღვაწეობის დროს, შემდგომ კი — საფრანგეთში ემიგრაციაში ცხოვრების პერიოდში. მწერალი კარგად იცნობდა ალავერდის სპილენძის მაღაროების სამუშაო პირობებს და თავის დროზე წერილიც კი უძღვნა მას ("ორიოდე დღე ალავერდის მადანში"), ხოლო პარიზში გატარებულმა რამდენიმე წელმა კი მას ფრანგული ე.წ. ბურჟუაზიული საზოგადოების, მისი ბუნებისა და ჩვევების ცოდნაც შესძინა. მოთხრობაში მოკლე, მაგრამ, მრავლისმეტყველი რეპლიკებით აისახება საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის რთული პოლიტიკური ვითარება, მისი ძლიერი დამოკიდებულება "დიდ მოთამაშეებზე" — გერმანიაზე, დიდ ბრიტანეთსა და რუსეთზე, რაც რიგითი მოქალაქეების ცხოვრებაზეც მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს.

პროტაგონისტი ქალის ცხოვრების მხატვრული აღწერით მიხეილ ჯავახიშვილმა მკითხველის განსასჯელად გამოიტანა ქალთა ემანსიპაციის საკითხიც, რითიც მწერალი ჯერ კიდევ თავისი ჟურნალისტური მოღვაწეობის დროს იყო დაინტერესებული (წერილები: "ქალთა მოძრაობის ისტორიიდან", "ქალთა საარჩევნო უფლებები ავსტრალიაში".. ). განათლებამ ხელი შეუწყო ქალებს, რომ უფრო თამამად წარმოეჩინათ საკუთარი თავი როგორც საზოგადოებრივ, ისე — პირად ურთიერთობებში. თუმცა, ამას მხარი ვერ აუბა ერთი მხრივ იმდროინდელი საზოგადოების მკაცრმა მორალმა, რომელიც ქალისაგან ქმრის მორჩილებასა და ოჯახში ყოფნას ითხოვდა, მეორე მხრივ კი — კანონმდებლობამ, რომელიც ქალს უუფლებოდ ტოვებდა განქორწინების შემთხვევაში.

პერსონაჟები
ირინე — პროტაგონისტი, მთხრობელი
ჟან შოვერი — ფრანგი ინჟინერი, ირინეს პირველი ქმარი
ეჟენი — ირინესა და ჟან შოვერის ვაჟი
სანდრო — ღარიბი ოჯახის შვილი, ჟან შოვერის მოსამსახურე და მოწაფე, შემდეგ — ინჟინერი და "წითელი დირექტორი".
შალვა შურმანიძე — ირინეს დანიშნული, შემდეგ — მეორე ქმარი
სანდრიკო — ირინესა და შალვას ვაჟი
ელო — ირინეს ნათესავი და უახლოესი მეგობარი, შემდეგ — შალვა შურმანიძის ცოლი.
ჩალაღანთეფე

ჩალაღანთეფე — ენეოლითის ხანის ნასახლარი აზერბაიჯანში, აღდამის რაიონის სოფელ აფეთლის მახლობლად. არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აქ აღმოჩენილია საცხოვრებელი და სამეურნეო დანიშნულების ნაგებობების ნაშთები, თიხის ჭურჭელი და სამარხები.

ნასახლარზე გამოვლენილია ალიზის აგურით ნაგები მრგვალი ფორმის შენობები. ერთ-ერთი საცხოვრებლის კედელი შეღებილია ცაცხვის ნაყენით და ზედაპირზე წითელი საღებავითაა დაფარული. სამეურნეო დანიშნულების ერთ ნაგებობაში, რომელიც ხანძრისგანაა განადგურებული, აღმოჩნდა ნახშირად ქცეული ხორბლისა და ქერის მარცვლები. სხვა შენობაში მიწაში ჩაფლული სამი დიდი ზომის დოქი გამოვლინდა.

ჩალაღანთეფეს მოსახლეობა ბინადარ ცხოვრებას ეწეოდა, მისდევდა მიწათმოქმედებასა და მესაქონლეობას. ფართოდ იყენებდნენ ხელოვნურ მორწყვას. ნასახლარზე მრავლადაა აღმოჩენილი მატერიალური კულტურის ნიმუშები - ქვისა და ძვლის იარაღები, კერამიკული ნაწარმი. განსაკუთრებით აღსანიშნავია თიხისგან გამოძერწილი.

მიცვალებულებს კრძალავდნენ საცხოვრებელი სახლების იატაკის ქვეშ ან ეზოებში, ზოგჯერ მოხრილ პოზაში, მდიდრული სამარხეული ინვენტარით. ერთ-ერთ სამარხში 2000-ზე მეტი სამკაული აღმოჩნდა.

ნახშირის ნიმუშების რადიოკარბონული ანალიზის საფუძველზე ნამოსახლარი თარიღდება ძვ.წ. ათასწლეულის პირველი ნახევრით. 1983 წელს აღდამში გახსნილ პურის მუზეუმში ჩალაღანთეფეზე აღმოჩენილი არტეფაქტები უძველეს ექსპონატებს წარმოადგენდა.
მურადხანის განძი

მურადხანის განძი — შუა საუკუნეების ვერცხლის მონეტების განძი, რომელიც აზერბაიჯანის ქურდამირის რაიონის სოფელ მურადხანში აღმოჩნდა.

აღმოჩენა და შესწავლა
2012 წლის გაზაფხულზე სოფელ მურადხანში ჩატარებული არქეოლოგიური გათხრების დროს 1134 მონეტისგან შემდგარი განძი გამოვლინდა. კვლევების შედეგად დადგინდა, რომ მონეტები მოჭრილია შირვანშაჰების მმართველობის პერიოდში შამახიში, დერბენტში, ბაქოში, გაბალასა და არდებილში.

განსაკუთრებულ ინტერესს იწვევს არდებილში მოჭრილი მონეტა, რომელიც მხოლოდ ერთი ეგზემპლარითაა წარმოდგენილი. აზერბაიჯანელი ნუმიზმატის აკიფ გულიევის აზრით, ეს მონეტა იმ პერიოდშია მოჭრილი, როდესაც არდაბილი შირვანშაჰების სახელმწიფოს შემადგენლობაში შევიდა.

მონეტების ზედაპირი მთლიანად დაჟანგული და გამწვანებული იყო, რის გამოც თავდაპირველად მათ სპილენძის მონეტებად მიიჩნევდნენ. ამის გამო განძი ქურდამირის ისტორიულ-მხარეთმცოდნეობის მუზეუმს გადაეცა, როგორც სპილენძის მონეტების საგანძური.

აზერბაიჯანის პრეზიდენტთან არსებული მეცნიერების განვითარების ფონდის საგრანტო კონკურსში პირველი ადგილი მოიპოვა მურადხანის განძის კატალოგმა, რომელიც აზერბაიჯანის მეცნიერების აკადემიის ნუმიზმატიკის განყოფილების თანამშრომლებმა შეადგინეს.
გრენადერი

გრენადერი—ჯარისკაცი,რომელიც გადიოდა სხვებისგან განსხვავებულ და სპეციფიკურ წვრთნას ხელის ყუმბარის (გაზის ან ცეცხლოვანი ასაფეთქებლის) სროლაში. ტერმინი გრენადერი პირველად გვხვდება მე-16 საუკუნეში,თუმცა ამ დროს მათი დანაყოფი არ არსებობდა და ისინი შერეულნი იყვნენ ქვეით ჯარისკაცებთან. მე-17 საუკუნეში მოხდა გადალაგება და გრენადერებს ცალკე ადგილი მიუჩინეს ბატალიონებში.

ისტორია
მე-17 საუკუნეში გრენადერთა პოპულარობამ იმატა,რადგან გრანატის სროლაში გაწვრთნილი ჯარისკაცები გამოირჩეოდნენ სიმამაცით და გამბედაობით-გრანატის პირველი ნიმუშები და ზოგადად პიროტექნიკა არ იყო ტექნიკურად გამართული,ხშირ შემთხვევაში ის ფეთქდებოდა და აფეთქებას ჯარისკაცის სიცოცხლეც ეწირებოდა. ამ მიზეზით,გრენადერებს ბევრად მაღალი ანაზღაურება,პრივილეგიები და სხვებისგან გამორჩეული,დახვეწილი ფორმები ჰქონდათ. გარდა ამისა,ისინი შეიარაღებულნი იყვნენ ხანჯლებითა და ხმლებით,რათა ბარიკადებში ან ხალხის მასაში გზა გაეკაფათ. ჯარისკაცების ამ ტიპს ყველაზე ხშირად შეხვდებოდით დაპყრობითი ომების ან სანგრებიდან ბრძოლის დროს.

გრენადერები მსოფლიო ომების პერიოდში
მე-18 საუკუნის შემდეგ გრენადერების პოპულარობამ საგრძნობლად იკლო,რადგან ნაკლებად ხდებოდა ასაფეთქებელი იარაღის წარმოება. პირველ მსოფლიო ომში დაიწყო ხელყუმბარის სასროლი წვრთნები. ევროპაში კვლავ გაჩნდა გრენადერების ბატალიონის არსებობის საჭიროება,თუმცა მე-20 საუკუნის ბატალიონები ბევრად განსხვავდებოდა ადრინდელისგან. გაწვრთნილი ჯარისკაცები მონაწილეობდნენ როგორც ხელყუმბარის სროლაში,ასევე ხიშტიანი იარაღით დაპირისპირებაშიც. გარდა ამისა,მათ პრივილეგიების ნაცვლად მეტი პასუხისმგებლობა ეკისრებოდათ. და მსოფლიო ომების შემდეგ გრენადერის პოზიცია გაქრა და მხოლოდ ისტორიულ კონტექსტში მოიაზრება.

წყაროები ინტერნეტში
.
 
საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა
სიბარისი

სიბარისი (ძვ. ბერძ.: ; იტალ. ) — მნიშვნელოვანი ძველი ბერძნული ქალაქი, რომელიც მდებარეობდა ტარანტოს ყურის სანაპიროზე, თანამედროვე კალაბრიაში, იტალია.

ქალაქი ძვ.წ. დაახ. 720 წელს, აქაველებისა და ტროიძენელი დევნილების მიერ დაარსდა. აქაელებმა ასევე დააარსეს ახლომდებარე დიდი ქალაქი კროტონი, 10 წლის შემდეგ. სიბარისმა ნაყოფიერი მიწებისა და აქტიური საზღვაო მიმოსვლის გამო დიდი სიმდიდრე მოიხვეჭა და ცნობილი იყო როგორც ბერძნული არქაული სამყაროს ყველაზე ეკონომიკურად უზრუნველყოფილი კოლონია.

ქალაქი ძვ.წ. 510 წელს, კროტონის მიერ განადგურდა, ხოლო მაცხოვრებლები იძულებულნი გახდნენ გადასახლებულიყვნენ.
დაკვირვება

დაკვირვება — საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებში ქმედება ან შემთხვევა რაღაცის გააზრების ან აღქმის, ინფორმაციის პირველადი წყაროდან მოპოვებისა. ცოცხალ არსებებში დაკვირვება გრძნობის ორგანოებს იყენებს. მეცნიერებაში დაკვირვება ასევე შეიძლება აღნიშნავდეს მონაცემების აღქმას და ჩანიშვნას სამეცნიერო ინსტრუმენტების გამოყენებით. ტერმინი შეიძლება ეხებოდეს სამეცნიერო საქმიანობის დროს შეგროვებულ ნებისმიერ მონაცემს. ჩაწერილი მონაცემები შესაძლოა იყოს აღწერითი ან რაოდენობრივი.
ინოვაცია

ინოვაცია — ახალი ტექნოლოგიების, შრომის ორგანიზაციისა და მართვის პროგრესული ფორმების დანერგვა წარმოებაში, პროდუქციის ახალ სახეობათა ათვისება. ეს ტერმინი ხშირად გამოიყენება სიტყვა „გამოგონების” სინონიმად და დაკავშირებულია წარმოებრივი პროცესების ტექნოლოგიურ სრულყოფასთან, თუმცა, ინოვაცია უფრო ფართო ცნებაა, ვიდრე გამოგონება. იგი გამოგონების კომერციულ გამოყენებას გულისხმობს.

ინოვაცია ხშირად ხდება უფრო ეფექტური პროდუქტების, მომსახურების, ტექნოლოგიების, ხელოვნების ნიმუშების, ბიზნეს-მოდელების განვითარებისას, რომლებსაც ინოვატორები მარკეტებისათვის, საზოგადოების ან მთავრობისათვის ხელმისაწვდომს ხდიან.
მწვანე ბიზნესი

მწვანე ბიზნესი (ან მდგრადი ბიზნესი) — საწარმო, რომელსაც აქვს (ან მიზნად ისახავს) მინიმალური უარყოფითი ზეგავლენა ან პოტენციურად დადებითი გავლენა გლობალურ ან ადგილობრივ გარემოზე, საზოგადოებაზე, თემზე ან ეკონომიკაზე. ეს ბიზნესები ჯგუფდებიან სხვადასხვა გაერთიანებებში და მათ ხანდახან მოიხსენიებენ როგორც „მწვანე კაპიტალიზმს“. მდგრადი ბიზნესი ხშირად ატარებს პროგრესულ გარემოსდაცვით და ადამიანის უფლებების პოლიტიკას. ზოგადად, ბიზნესი მწვანედ ითვლება, თუ ის შეესაბამება შემდეგ ოთხ კრიტერიუმს:
ბიზნესი თავის ყველა გადაწყვეტილებაში ითვალისწინებს მდგრად განვითარებას.
ის აწარმოებს ეკოლოგიურად უსაფრთხო პროდუქციას ან მომსახურებას რომელიც ანაცვლებს არა-მწვანე პროდუქტებს და/ან მომსახურებებს.
მოწინააღმდეგებზე უფრო მწვანე ხედვები აქვს.
ბიზნეს-ოპერაციებში მუდმივად ფიქრობს გარემოს დაცვაზე.
სამოსატის ექსპედიცია

სამოსატის ექსპედიცია — განხორციელდა ჯერ კიდევ დაუგვირგვინებელი მეფე ბალდუინ იერუსალიმელის მიერ, მას შემდეგ, როდესაც მას ედესის თანამეფისნაცვლობა მიენიჭა პირველ ჯვაროსნულ ლაშქრობებში. მისი მთავარი მიზანი სამოსატას ემირატების - ედესის კომერციული და სამხედრო კონკურენტის განადგურება იყო. ექსპედიცია განხორციელდა 1098 წლის 14 თებერვლიდან 20 თებერვლამდე.

წინაპირობა
ბალდუინმა, თანამეფისნაცვლად კურთხევის შემდეგ გადაწყვიტა, რომ იმისათვის, რომ მის ახალ სამფლობელოს შემოგარენი სრულად ემართა და მტკიცე კავშირები გაება ბიზანტიასთან დასავლეთში, ხოლო ჯვაროსნებთან (რომლებიც ანტიოქიის ალყაში იდგნენ) სამხრეთში, სამოსატას განადგურება იყო საჭირო. ედესის სომეხმა ქრისტიანმა მოსახლეებმა ენთუზიაზმით მიიღეს მისი გეგმა, და მათი ჯარის მთავარი ნაწილი თანამეფისნაცვალს გაჰყვა. მან ლაშქრობა დაიწყო 14 თებერვალს, და თან ახლდა სომეხი პრინცი კონსტანტინე გარგარელი.

ლაშქრობა
მიუხედავად ედესის ჯარების დახმარებისა, ლაშქრობა ბალდუინის სასარგებლოდ არ წარიმართა. ედესელები უგერგილო, გამოუცდელი მეომრები იყვნენ, და მათ სამოსატას თურქებმა სწრაფად შეუტიეს, მათგან ათასი მაინც ბრძოლაში დახოცეს. მიუხედავად ამისა, ბალდუინმა წმ. ჯონის სოფლის ირგვლივ გარიზონის დაჭერა მოახერხა, რომელიც დედაქალაქთან ახლოს იყო. აქედან მან ქალაქში თურქების შესვლა-გამოსვლის გაკონტროლება შეძლო, რითიც მათ ედესის შემოგარენში თავისუფალი მოძრაობა აეკრძალათ.
კომედიური ფილმი

კომედიური ფილმი — ფილმის ჟანრი, რომელიც ხაზს უსვამს იუმორს. ეს ფილმები შექმნილია მაყურებლის გასართობად და გასაცინებლად. ამ ჟანრის ფილმებს, როგორც წესი, აქვს ბედნიერი დასასრული, თუმცა ამაში შავი იუმორი არ მოიაზრება. კომედია კინოში ერთ-ერთი უძველესი ჟანრია და ის მომდინარეობს თეატრის კლასიკური კომედიიდან. ყველაზე ადრეული მუნჯი კომედიური ფილმები ხშირად ეყრდნობოდნენ ფიზიკურ იუმორსა და ბუფონადას.
დაბალი პოლიტიკა

დაბალი პოლიტიკა-დაბალი პოლიტიკა ეხება საკითხებს, რომლებიც პირდაპირ არ არის დაკავშირებული ქვეყნის გადარჩენასთან, როგორიცაა ეკონომიკა და სოციალური საკითხები. ის ყურადღებას ამახვილებს ხალხის კეთილდღეობაზე და სოციალურ უსაფრთხოებაზე. რობერტ კიოჰანი და ჯოზეფ ნაი განმარტავენ, რომ წარსულში საერთაშორისო ურთიერთობები ძირითადად ეროვნული უსაფრთხოების (მაღალი პოლიტიკა) გარშემო ტრიალებდა. თუმცა დღეს საერთაშორისო ურთიერთობები უფრო რთულია და მოიცავს საკითხებს, როგორიცაა დაბალი პოლიტიკა.

რეალიზმი საერთაშორისო ურთიერთობებში ორიენტირებულია მხოლოდ მაღალ პოლიტიკაზე და იგნორირებას უკეთებს დაბალ პოლიტიკას. მეორე მხრივ, ლიბერალური თეორია, რომელსაც სჯერა რთული ურთიერთდამოკიდებულების, დაბალ პოლიტიკას მნიშვნელოვანად თვლის, მაგრამ არ უგულებელყოფს მაღალი პოლიტიკის მნიშვნელობას.
მულტიპოლარობა

მულტიპოლარობა-საერთაშორისო ურთიერთობებში მულტიპოლარული სისტემაა, როდესაც სამი ან მეტი ძლიერი ქვეყანა ან ქვეყნების ჯგუფი დომინირებს გლობალურ სცენაზე. ეს ქვეყნები ხშირად გაერთიანებულნი არიან სამხედრო-პოლიტიკურ ალიანსებში ან კოალიციებში, რათა თავი დაიცვან საფრთხეებისგან. . -ის აზრით, ამ წყობამ შეიძლება გამოიწვიოს მეტი გაურკვევლობა და უნდობლობა დიდ სახელმწიფოებს შორის, რამაც შეიძლება გაზარდოს არასტაბილურობის რისკი.

მრავალპოლარულ სისტემაში ძალაუფლება უფრო თანაბრად არის გავრცელებული. მშვიდობიანი მრავალპოლარობის მაგალითი იყო შეკრება, რომელიც გაგრძელდა ნაპოლეონის ომების შემდეგ ყირიმის ომამდე. ამ დროის განმავლობაში ევროპის დიდი სახელმწიფოები რეგულარულად იკრიბებოდნენ გლობალური და ადგილობრივი საკითხების განსახილველად. მრავალპოლარობის სხვა მაგალითები მოიცავს მსოფლიო ომებს, პირველ მსოფლიო ომს, მეორე მსოფლიო ომს, ოცდაათწლიან ომს და პერიოდებს, როგორიცაა მეომარი სახელმწიფოების პერიოდი ჩინეთში და სამი სამეფოს პერიოდი.