დიმიტრის გლინოსი

დიმიტრის გლინოსი (, დ. 22 აგვისტო, 1882, სმირნა — გ. 23 დეკემბერი, 1943, ათენი) — ბერძენი განმანათლებელი, მწერალი და პოლიტიკოსი.

დღევანდელი საბერძნეთის განათლების სისტემაში ენის რეფორმის ერთ-ერთი პიონერი.
საბერძნეთის კომუნისტური პარტიისა და წინააღმდეგობის მოძრაობის აქტივისტი. შეყვანილია იუნესკოს განათლების საერთაშორისო ბიუროს მიერ 100 ყველაზე მნიშვნელოვანი ინტელექტუალის, პოლიტიკოსის, პუბლიცისტისა და ა.შ. სიაში, რომლებმაც თავიანთი ნაშრომებითა და საქმიანობით მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს განათლების საქმეში კაცობრიობის ცივილიზაციის დაბადებიდან დღემდე.

ახალგაზრდობა
დიმიტრიოს გლინოსი დაიბადა ოსმალეთის სმირნაში. წარჩინებით დაამთავრა სმირნის ევანგელური სასწავლებელი. 1899 წელს გაემგზავრა საბერძნეთის სამეფოში და ჩაირიცხა ათენის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტზე. ამ პერიოდში ის კვლავ „სუფთა ენის“ (კაფარევსა) მომხრე იყო. 1904 წელს შეუერთდა თანამედროვე სალაპარაკო ენის (დიმოტიკა) მხარდამჭერთა მოძრაობას და გახდა ერისა და ენის საზოგადოების წევრი. 1905 წელს, წარჩინებით დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია, ხელმძღვანელობდა სმირნას „ანაქსაგორას სკოლის“ დირექტორატს, შემდეგ კი — სმირნას „ბერძნულ-გერმანულ ლიცეუმს“. თუმცა, მისმა მრავალრიცხოვანმა საჯარო გამოსვლებმა და პუბლიკაციებმა -ს დასაცავად, დიდი ვნებათაღელვა გამოიწვია და იძულებული გახდა დაეტოვებინა სმირნა (1908).

გერმანია
დიმიტრისმა სწავლა განაგრძო გერმანიაში იენასა და ლაიფციგში, ფილოსოფიის, პედაგოგიკის და ექსპერიმენტული ფსიქოლოგიის კურსებზე. პარალელურად, ამ პერიოდში გაიცნო გ. სკლიროსი და მისი მეშვეობით მოექცა სოციალისტური იდეოლოგიისა და მარქსიზმის გავლენის ქვეშ. იონ დრაგუმისთან და დიმოტიკის სხვა მომხრეებთან მიმოწერით, გლინოსმა მონაწილეობა მიიღო „საგანმანათლებლო საზოგადოების“ შექმნაში (1910 წ.). „საზოგადოების“ თავდაპირველი მიზანი იყო დემოტიკაში სახელმძღვანელოების და დაწყებითი სკოლის ექსპერიმენტული მოდელის შექმნა, რომელიც დაწყებით კლასებში დემოტიკის მომხრეთა პედაგოგიური იდეების განხორციელებას შეუწყობდა ხელს.

საბერძნეთში დაბრუნება
1911 წელს გლინოსს აღარ ჰქონდა ცხოვრებისთვის საარსებო პირობები, მიატოვა სწავლა და დაბრუნდა საბერძნეთში. საბერძნეთში დაბრუნების შემდეგ იგი თავდაპირველად დაინიშნა ათენის პლაკას რაიონის გიმნაზიის მასწავლებლად, შემდეგ კი — ათენის „არსკაკისის ლიცეუმში“. პარალელურად ხელმძღვანელობდა საგანმანათლებლო საზოგადოების ბიულეტენის სარედაქციო კოლეგიას, რომელშიც ასევე აქვეყნებდა თავის სტატიებს განათლების საკითხებზე.

1912 წელს გლინოსი დაინიშნა „საშუალო განათლების სასწავლებლის“ დირექტორად. 1913 წელს განათლების მინისტრ ი.ცირიმოკოსთან (ელეფთერიოს ვენიზელოსის მთავრობა) თანამშრომლობით, დაინიშნა საგანმანათლებლო რეფორმის ე.წ. „ცირიმოკოსის კანონპროექტები“ მთავარ პასუხისმგებელ პირად. შემუშავებული კანონპროექტი, საგანმანათლებლო რეფორმის შესახებ, პარლამენტში კენჭისყრის შემდეგად არ იქნა მიღებული.
1914 წელს იგი იყო „საშუალო განათლების მუშაკთა საგანმანათლებლო ასოციაციის“ შექმნის ინიციატორი, ამავე დროს ეკავა ჟურნალ „აგოგის“ (განათლება, აღზრდა) დირექტორის თანამდებობა. თანამშრომლობდა რა ლინგვისტებთან მ. ტრიანდაფილიდისთან და ალექსანდრე დელმუზოსთან, მან მონაწილეობა მიიღო საგანმანათლებლო კომიტეტში, რომელიც შეიქმნა ე. ვენიზელოსმა განათლების რეფორმის საკითხის განხილვისა და წინადადებების წარმოდგენის მიზნით. ვენიზელოსის გადადგომის შემდეგ გლინოსი გაათავისუფლეს თანამდებობიდან. 1916 წლის ნოემბრის მოვლენების დროს (იხ. ეროვნული სქიზმი) დააპატიმრეს მეფის შეურაცხყოფისთვის და ერთი თვით ციხეში ჩასვეს. 1917 წლის იანვარში, ციხიდან განთავისუფლების შემდეგ, გაემგზავრა სალონიკში, სადაც სალონიკის ეროვნული თავდაცვის დროებით მთავრობაში (1917) დაიკავა განათლების მინისტრის მრჩეველის თანამდებობა და ასევე ასრულებდა სამინისტროში გენერალური მდივანის მოვალეობას. 1917 წელს დაიწყო საგანმანათლებლო რეფორმის განხორციელება, დიმოტიკის დაწყებით განათლებაში დანერგვის შესახებ, რითაც გახდა პიონერი ე.წ. „ენობრივი განათლების რეფორმის“ ფარგლებში. 1920 წლის ნოემბრის არჩევნებში ვენიზელოსი დამარცხდა, გლინოსმა თანამდებობა დატოვა და კვლავ აქტიურად დაიწყო მუშაობა „საგანმანათლებლო საზოგადოებაში“.

1922 წლის რევოლუციურმა მთავრობამ იგი სამინისტროში დააბრუნა, მაგრამ გენერალ ტ.პანგალოსის დიქტატორულმა რეჟიმმა იგი 1926 წლის იანვარში ისევ გაათავისუფლა. ამას შემდეგ გლინოსი საჯარო სამსახურში აღარ დაბრუნებულა. 1926 წლიდან გამოსცემდა ჟურნალს „ანაგენისი“ (აღორძინება). 1928 წელს გლინოსი გაასამართლეს, რადგან პასუხისმგებელი იყო ინციდენტზე,რომელიც ცნობილი ბერძნულ-რუმინელი მწერლის პანაიტ ისტრატის ლექციის დროს მოხდა (გლინოსი იყო ლექციის ორგანიზატორი ნ. კაზანძაკისთან ერთად).

პოლიტიკა
გლინოსი თანდათან დაუახლოვდა მემარცხენე ძალებს და საბერძნეთის კომუნისტური პარტიის პოლიტიკურ ლიდერებს. 1927 წელს „საგანმანათლებლო საზოგადოების ადმინისტრაციული კომიტეტის დეკლარაციაში“ გლინოსმა პედაგოგიური მოძრაობა სოციალისტურ იდეებს დაუკავშირა. 1930 წლიდან ის აქტიურად ჩაერთო პოლიტიკაში. 1934 წელს მეგობარ კოსტას ვარნალისთან ერთად გაემგზავრა საბჭოთა კავშირში. დაბრუნების შემდეგ მან გამოაქვეყნა თავისი შთაბეჭდილებები გაზეთ (ახალი სამყარო). 1935 წელს, პოლიტიკური საქმიანობის გამო ორჯერ იქნა გადასახლებული. თავდაპირველად კუნძულ აგიოს ევსტრატიოსზე დიქტატორ გენერალ გეორგიოს კონდილისის მიერ, შემდეგ კი — კუნძულ სანტონირაზე — გენერალ იოანნის მეტაქსის მიერ. 1936 წელს აირჩიეს საბერძნეთის პარლამენტში, თანამშრომლობდა საბერძნეთის კომუნისტურ პარტიასთან.

წინააღმდეგობა
საბერძნეთის გერმანულ-იტალიურ-ბულგარული სამმაგი ოკუპაციის დაწყებისთანავე გლინოსი იყო ერთ-ერთი პირველი, ვინც მონაწილეობა მიიღო ეროვნულ-განმათავისუფლებელი ფრონტის შექმნის პროცესში და დაწერა მისი იდეოლოგიური პოლიტიკური მანიფესტი „რა არის და რა გსურს?“, — რასაც დღეს უწოდებენ „განმათავისუფლებელი ბრძოლის სახარებას“. პარალელურად შეუერთდა საბერძნეთის კომუნისტურ პარტიას და არჩეული იქნა პარტიის პოლიტბიუროს წევრად. გლინოსი გარდაიცვალა ოპერაციის შემდეგ, 1943 წლის შობის დღეს, თავისუფალ საბერძნეთში გამგზავრებამდე, სადაც უნდა ეხელმძღვანელა „მთების მთავრობისთვის“. დიმიტრისს ჯანმრთელობის პრობლემები ჰქონდა და გადაწყვიტა წასვლამდე ოპერაციის გაკეთება. 1943 წლის 30 დეკემბერს, ბერძენი კომუნისტების იატაკქვეშეთის გაზეთმა რიზოსპასტისმა პირველ გვერდზე შავ ჩარჩოში გამოაქვეყნა პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პოლიტბიუროს განცხადება ბერძენი ინტელიგენციის რჩეული წარმომადგენლის და პარტიის წევრის გარდაცვალების შესახებ.

საქმიანობა
1911 წლიდან, როგორც „საგანმანათლებლო საზოგადოების“ წევრი რამდენიმე წლის განმავლობაში, გლინოსი, როგორც მისი ერთ-ერთი ლიდერი, აქვეყნებდა ფილოსოფიურ და პედაგოგიურ კვლევებს ჟურნალში „ანაგენისი“. მათ შორის იყო: „შემოქმედებითი ისტორიციზმი“ (1920), „ქალთა ჰუმანიზმი“ (1921), „ღორები ღრუტუნებენ“ (1921), „დაუმარხავი მკვდრები“ (1925) და სხვ. გადასახლების წლებში მან დაწერა „ომის ტრილოგია“ და „დიალექტიკური ფილოსოფიის დიაგრამა“(1936 წლის ოქტომბერი), როგორც „დიალექტიკური მატერიალიზმის“ ფართო კვლევის პროექტი.

ხსოვნა
დიმიტრის გლინოსის სახელს ატარებს: თენის უნივერსიტეტის ეკონომიკურ და პოლიტიკურ მეცნიერებათა ფაკულტეტის სტუდენტთა კავშირი, ეგეოსის ზღვის უნივერსიტეტის მართვის ფაკულტეტის სტუდენტთა კავშირი, არისტოტელეს უნივერსიტეტის დაწყებითი განათლების სკოლა. ასევე სალონიკში, დაწყებითი განათლების მასწავლებელთა საზოგადოება, მე-2 წმინდა დიმიტრის გიმნაზია და თებეს საღამოს გიმნაზია-ლიცეუმი.

გლინოსის სახელი ეწოდა საბერძნეთის ქალაქებში ქუჩებს, მათ შორის მაკედონიის დედაქალაქის მრავალ მუნიციპალიტეტში, ქალაქ სალონიკში, ათენის გლიფადაში, ნეა იონიასა და ა.შ.