iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კავკასიის მთის შროშანი

კავკასიის მთის შროშანი — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარე, შროშანისებრთა ოჯახის შროშანის გვარისა.

აღწერა
მრავალწლოვანი ბოლქვოვანი სახეობაა, რომელიც ანთროპეგენური ზემოქმედების გამო ძლიერ შემცირდა. ყვავის მაის-ივნისში. მრავლდება თესლით, იშვიათად კი ვეგეტატიურად — ბოლქვის დაყოფით ან ნაბარტყით.

გავრცელება
გავრცელებულია კავკასიონის ქედის დასავლეთით, ჩრდილო და სამხრეთ ნაწილში. კრასნოდარის მხარეში (გორიაჩი კლუჩი, აფშერონსკი, მდინარე ციცეს აუზში, შახე-მზიმთას წყალგამყოფ ქედზე) და ადიღეს რესპუბლიკაში. საქართველოში მისი გავრცელების არეალი აფხაზეთის მთიანი ნაწილი, აფიანჩას მიდამოებია. გვხვდება თურქეთის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილშიც.

ეკოლოგიური თავისებურებანი და ფიტოცენოლოგია
გვხვდება მუხნარებში, წაბლნარებში, წიფლნარებში და შედარებით ნაკლებად ურთხელისა და ბზის კორომებშიც. მეზოფილური სახეობაა და გავრცელებულია მთის სარტყლების დაბალ და საშუალო ტენიან ზონაში ფართოფოთლოვანი ტყეების მიმდებარედ.

რიცხოვნობა
საქართველოში შესაბამისი მონაცემები არ არსებობს, რუსეთში კი ცნობილია მისი გავრცელების 25-მდე არეალი. იქ სადაც გავრცელების ბუნებრივი არეალი ადამიანის ზემოქმედების გამო დაზიანებული არაა, სახეობის მდგომარეობა დამაკმაყოფილებელია.

კავკასიის მთის შროშანი დეკორატიულ მცენარედ ითვლება. ბუნებაში ადამიანების მიერ მუდმივად ნადგურდება (თხრიან ბოლქვებს, თაიგულებისათვის აგროვებენ ყვავილებს). ბოლქვებს შინაური საქონლის საჭმელადაც აგროვებენ. თუმცა, მთავარი საფრთხე ბუნებრივი გავრცელების არეალის შემცირებაა.
შეტანილია საქართველოსა და რუსეთის წითელი წიგნში.
გიორგი სუმბათაშვილი

გიორგი ნიკოლოზის ძე სუმბათაშვილი (დ. 6 ივნისი, 1868 — გ. 1921) — ქართველი გენერალი. დაამთავრა თბილისის კადეტთა კორპუსი. პოდპორუჩიკი (1892). პორუჩიკი (1896). შტაბსკაპიტანი (1900).

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის იუნკერთა ქვეითი სასწავლებელი. მონაწილეობდა 1904-1905 წლების რუსეთ-იაპონიის ომში, სადაც დაიჭრა. კაპიტანი (1904). 1911 წლიდან ირიცხება ვიბორგის 85-ე ქვეითთა ბატალიონში. პირველი მსოფლიო ომის დასაწყისში ნოვოჩერკასკის 145-ე ბატალიონშია. მეთაურობდა ბატალიონს. პოლკოვნიკი (1914, წარჩინებისთვის). 1915-1917 წლებში ცარიცინის 146-ე ბატალიონის მეთაურია. დაჯილდოებული იყო ორდენებით: წმ. ვლადიმირის მე-4 ხარისხის ხმლებითა და ბაბთით, წმ. ანას მე-4 ხარისხის, წმ. სტანისლავის მე-2 ხარისხის, წმ. ანას მე-2 ხარისხის ხმლებით, წმ. გიორგის მე-4 ხარისხის, წმ. ანას მე-3 ხარისხის ხმლებითა და ბაბთით, წმ. ვლადიმირის მე-3 ხარისხის ხმლებით. დაჯილდოებული იყო იარაღით.

1918-1921 წლებში მსახურობდა საქართველოს შეირაღებულ ძალებში. გენერალი 1918. სომხეთთან ომის დროს იყო გენერალ მაზნიაშვილის მოადგილე. 1921 წლის თებერვალში, ომის დაწყების წინ, იმყოფებოდა სამხრეთ-აღმოსავლეთის ფრონტის სარდლის, გენერალ იოსებ გედევანიშვილის დაქვემდებარებაში. უშუალოდ სარდლობდა ბამბაკის ხეობაში სანაინი-შაგალის მიმართულებაზე განლაგებულ შენაერთებს. ომის პირველ ეტაპზე განცდილი მარცხის გამო იძულებული იყო უკან დაეხია თბილისის მიმართულებით. თბილისიდან უკან დახევისას გენერალმა გიორგი კვინიტაძემ მარცხენა კოლონის უფროსად დანიშნა. მონაწილეობდა 4-5 მარტის ოსიაურის ბრძოლაში, სადაც სარდლობდა მარჯვენა ფრთას და ასევე უღელტეხილების დაცვას. 18-20 მარტს მონაწილეობდა ბათუმიდან ქემალისტების განდევნაში. ემიგრაციაში არ წასულა.
ნიკოლოზ თარხანოვი

ნიკოლოზ ალექსანდრეს ძე თარხანოვი (დ. 1889, თბილისი, — გ. 15 ივნისი, 1938, იქვე) — სომეხი სოციალისტ-რევოლუციონერი. საქართველოს ეროვნული საბჭოს (პარლამენტის) წევრი 1918-1919 წლებში.

ბიოგრაფია
უმაღლესი განათლება მოსკოვის უნივერსიტეტში მიიღო. სტუდენტობის პერიოდში, 1909 წელს შეუერთდა რუსეთის სოციალისტ-რევოლუციონერთა პარტიას. უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ მუშაობდა ნაფიც ვექილად თბილისში. 1918 წლის ოქტომბერში საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პარლამენტის მიერ სომეხთათვის გამოყოფილი კვოტით შევიდა პარლამენტში, წევრად დაასახელა რუსეთის სოციალისტ-რევოლუციონერთა პარტიამ. სომხეთ-საქართველოს 1918 წლის ომის პერიოდში გამოირჩეოდა ანტიქართული მოქმედებებით. 1918 წლის დეკემბერში პარლამენტის სხდომაზე დადგა მისი და მის თანაპარტიელ ლეონ თუმანოვის სადეპუტატო უფლებამოსილების შეწყვეტის საკითხი. ბრალად ედებოდა, მცხეთაში ძეგვის ხიდზე მოწყობილი ტერორისტული აქტის შემსრულებლებთან კავშირი. 1920 წლის აპრილში ნიკოლოზ თარხანოვი მის ბინაში აღმოჩენილი ბოლშევიკური სტამბის გამო მილიციამ დააპატიმრა. საბჭოთა რეჟიმის დამყარების შემდეგ ერთხანს ოპოზიციაში იყო. დაპატიმრებული იყო 1922 და 1932 წლებში. 1937 წელს საქართველოს სსრ კვების მრეწველობის სახალხო კომისარიატის სტატისტიკური აღრიცხვის განყოფილების ხელმძღვანელად მუშაობდა. 1938 წელს დააპატიმეს და დახვრიტეს „კონტრრევოლუციური ძირგამომთხრელი საქმიანობის“ ბრალდებით.
ივანე ციციშვილი

ივანე ციციშვილი (დ. 11 დეკემბერი, 1865 — გ. 1921) — ქართველი გენერალი. დაამთავრა თბილისის იუნკერთა სასწავლებელი. პოდპორუჩიკი (1892). პორუჩიკი (1896). შტაბსკაპიტანი (1900). კაპიტანი (1904). პირველი მსოფლიო ომის მონაწილე. პოდპოლკოვნიკი (1916 წელს წარჩინებისთვის). მსროლელთა 45-ე პოლკის უფროსი. გენერალ-მაიორი (1917). დაჯილდოებული იყო ორდენებით: წმ. სტანისლავის მე-3 ხარისხის, წმ. ანას მე-3 ხარისხის, წმ. გიორგის მე-4 ხარისხის იარაღით. 1918–1921 წლებში მსახურობდა ქართულ ჯარში. სომხეთთან ომში (1918 წელი) მეთაურობდა სამხედრო შენაერთებს ვორონცოვკის მიმართულებაზე.
ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
წმინდა გიორგის ხარისხის ორდენი
1909: წმინდა ანას ხარისხის ორდენი
1916: წმინდა სტანისლავის ხარისხის ორდენი
საქართველოს რეგულარული ჯარის გენერალური შტაბი

რეგულარული ჯარის გენერალური შტაბი — საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სამხედრო სამინისტროს დაქვემდებარებაში შემავალი განყოფილება. შტაბს სათავეში ედგა გენერალური შტაბის უფროსი, რომელიც ომის დროს არმიის საველე შტაბის უფროსად ინიშნებოდა. 1918 წლის ორგანიზაციით გენერალური შტაბი შედგებოდა ექვსი სექციისაგან:

საოპერაციო — ამ სექციას ევალებოდა ჯარის შედგენა და ორგანიზაცია, მობილიზაცია, დაზვერვა, ჯარების გაწვრთნა და აღლუმი, ტერიტორიის დაცვა და რკინიგზის საქმე, საზღვრების დაცვა და საველე ჯარების ოპერაციები ომის დროს;
საორგანიზაციო — შეიმუშავებდა საკითხებს, რომლებიც შეეხებოდა ახალგაზრდების ჯარში გაწვევას, დისციპლინას, სამხედრო სკოლებს, სამსახურის წესრიგს, ჯარის შინაური ცხოვრების ვითარებას და სამხედრო გამოცემათა საქმეს;
საარტილერიო — განაგებდა ჯარისათვის ზარბაზნების, შაშხანებისა და სხვა საომარი იარაღისა და მასალის მიწოდების საქმეს, საარტილერიო ქარხნების, საწყობების, მსროლელთა სკოლებისა და სასწავლო პოლიგონების საქმეს;
საინჟინერო — სატექნიკო სექცია უზრუნველყოფდა ტექნიკურ ნაწილებს მათთვის საჭირო მასალით და განაგებდა საინჟინრო-ტექნიკურ სკოლას;
სამხედრო — საზღვაო შეიმუშავებდა სამხედრო-საზღვაო საკითხებს.

1919 წელს ჩატარდა შეიარაღებული ძალების რეორგანიზაცია, რომლის შემდეგაც გენერალური შტაბის განყოფილებაში დარჩა 4 სექცია:
ოპერატიული;
სამხედრო-საზღვაო;
კანცელარია;
სამხედრო-საისტორიო არქივის წიგნთსაცავი.

საარტილერიო და საინჟინრო-სატექნიკო სექციები სამნეო განყოფილების დაქვემდებარებაში გადავიდა, ხოლო 1918 წელს არსებული საორგანიზაციო სექცია - ოპერატიული სექციის დაქვემდებარებაში.
ივანე ჯაფარიძე

ივანე (ვანო) მიხეილის ძე ჯაფარიძე (? — გ. 17 დეკემბერი, 1930, თბილისი) — ქართველი იურისტი, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სენატის წევრი (1919-1921).

ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ნამდვილი წევრი. 1919 წლის 7 ოქტომბერს დამფუძნებელმა კრებამ საქართველოს სენატის თავმჯდომარის მოადგილედ აირჩია. 1921 წლის 25 იანვარს დამფუძნებელმა კრებამ დააკამაყოფილა ივანე ჯაფარიძის განცხადება თანამდებობიდან გადადგომის შესახებ. შემდეგ მუშაობდა ადვოკატად. გასაბჭოების შემდეგ იყო დამცველთა კოლეგიის წევრი, საქართველოს სახელმწიფო დაზღვევის სამმართველოს იურის-კონსულტი.
ალექსანდრე თიბილოვი

ალექსანდრე თიბილოვი, ცნობილია ასევე ფსევდონიმით ხოსდაუ (; დ. 17 თებერვალი, 1887, ზალდა, გორის მაზრა — გ. 1937 [სხვა მონაცემებით — 8 ივნისი, 1938], ცხინვალი) — ოსი მწერალი, ჟურნალისტი, კრიტიკოსი და საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
1910 წელს დაამთავრა თბილისის გიმნაზია, 1915 წელს ოდესის უნივერსიტეტი. იმავე წლიდან ასწავლიდა თბილისის გიმნაზიაში რუსულ ენას.

1918 წლის ოქტომბერში ალექსანდრე თიბილოვი (ოსებისათვის გამოყოფილი კვოტით) აირჩიეს და ერთხანს იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოს (პარლამენტის) წევრი, როგორც ეროვნული უმცირესობის წარმომადგენელი. ამავდროულად, მან პედაგოგიური მოღვაწეობა განაგრძო ცხინვალის გიმნაზიაში. 1920 წელს მუშაობა დაიწყო რეგიონის განათლების სისტემაში.

1924 წელს იყო წამყვან გაზეთ „ხურზარინის“ ერთ-ერთი დამაარსებელი და ხელმძღვანელი. 1927 წელს ანალოგიური როლი შეასრულა ჟურნალ „ფიდიუაგის“ დაარსებაში და ფუნქციონირებაში. მონაწილეობდა სხვა ჟურნალ-გაზეთების გამოცემაშიც. 1932 წელს მისი აქტიური მონაწილეობით დაარსდა აგრობიოლოგიური ინსტიტუტი, სადაც იყო დირექტორის მოადგილე (შემდგომში გარდაიქმნა პედაგოგიურ ინსტიტუტად). ხშირად აქვეყნებდა ლიტერატურულ-კრიტიკულ წერილებს, ოსურ ენაზე თარგმნიდა რუს და ქართველ მწერალთა ნაწარმოებებს. 1989 წლიდან მისი სახელი მიენიჭა პედაგოგიურ ინსტიტუტს, რომელიც რეპრესირებული და რეაბილიტირებულია.
ანტონ თვალჭრელიძე

ანტონ თვალჭრელიძე (დ. 23 იანვარი, 1854 — გ. 2 ივნისი, 1930, ციხისძირი) — ქართველი პედაგოგი, მეცნიერ-მკვლევარი, ეთნოგრაფი, გეოგრაფი.

ბიოგრაფია
1876 წელს ვერცხლის მედალზე დაამთავრა თბილისში ალექსანდრეს სახელობის სამასწავლებლო ინსტიტუტი. 1880 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ და სამეცნიერო მოღვაწეობას სტავროპოლის მხარეში. მოგვიანებით დაბრუნდა სამშობლოში. იგი 1918 წლის 13 სექტემბრიდან, ქართული უნივერსიტეტის პროფესორთა საბჭოს გადაწყვეტილებით, დაინიშნა ახლად გახსნილი უნივერსიტეტის პირველ კომენდანტად, მისი ინიციატივითა და ხელმძღვანელობით, დაიწყო უნივერსიტეტის ბაღის გაშენება. რამდენიმე წელში იგი საცხოვრებლად გადავიდა ციხისძირში, სადაც აქტიურად მონაწილეობდა ბათუმის ბოტანიკური ბაღის გაშენების საქმეში.
გიორგი თაყაიშვილი

გიორგი კონსტანტინეს ძე თაყაიშვილი (დ. 26 მაისი, 1881, სოფ. ლიხაური, ახლანდ. ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1924, თბილისი) — ქართველი სამხედრო ინჟინერი, გენერალი (1918).

ბიოგრაფია
დაიბადა ოზურგეთის მაზრაში აზნაურის ოჯახში. დაწყებითი განათლება ქუთაისის კლასიკურ გიმნაზიაში მიიღო. სამხედრო სამსახური დაიწყო 1901 წელს. პირველი თანრიგით დაამთავრა ნიკოლოზის საინჟინრო სასწავლებელი. გაგზავნილ იქნა მესანგრეთა მე-19 ბატალიონში. 1902 წლს გახდ პოდპორუჩიკი. იყო რუსეთ-იაპონიის 1904-1905 წლების ომის მონაწილე. 1906 წელს გახდა პორუჩიკი. 1909-1910 წლებში მოსახურობდა ქალაქ ირკუტსკში, აღმოსავლეთ-ციმბირის მე-2 ასეულშია. 1910-1912 წლებში მსახურობდა კავკასიურ ასეულში. 19410 წელს გახდა შტაბს-კაპიტანი. 1912 წელს თანრიგით დაამთავრა ნიკოლოზის საინჟინრო აკადემია, მიიღო კაპიტნის წოდება. 1912-1913 წლებში მოსახურობდა მესანგრეთა მე-2 კავკასიურ ბატალიონში. იყო პირველი მსოფლიო ომის მონაწილე. 1915-1917 წლებში იყო მე-2 კავკასიური საარმიო კორპუსის ინჟინრის მოვალეობის შემსრულებელია. 1916 წელს გახდა პოდპოლკოვნიკი. 1917 წლის 19 აპრილიდან მე-2 კავკასიური საინჟინრო პოლკის მეთაური იყო. ამავე წლის 6 აგვისტოს მიიღო პოლკოვნიკის წოდება. დაჯილდოებული იყო ორდენებით: წმინდა სტანისლავის მე-3 ხარისხის (1907); წმინდა სტანისლავის მე-2 ხარისხის ხმლებით (1916); წმინდა ანას მე-3 ხარისხის ხმლებითა და ბაბთით (1916); წმინდა ანას მე-4 ხარისხის (1916).

1918-1921 წლებში მსახურობდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის შეირაღებულ ძალებში: 1918-1920 წლებში იყო საქართველოს სამხედრო სამინისტროს საინჟინრო-ტექნიკური სექციის უფროსი, 1920-1921 წლებში — საინჟინრო-ტექნიკური ჯარების მეთაური. 1920 მივლინებით იმყოფებდა აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში, სადაც ხელმძღვანელობდა თავდაცვითი ზღუდის მშენებლობას მდინარე სამურზე და მონაწილეობდა ბაქოს ციხესიმაგრის გამაგრების პროექტირებაში. დახვრიტეს თბილისში 1924 წლის აგვისტოს ანტისაბჭოთა აჯანყების ჩახშობის შემდეგ.
ერასტი ტოროტაძე

ერასტი ტოროტაძე (დ. 1886, ქუთაისის მაზრა — გ. მაისი, 1962) — ქართველი სოციალისტ-ფედერალისტი. საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრი.

ბიოგრაფია
ელემენტარული განათლება ოჯახში მიიღო. წლების განმავლობაში მუშაობდა ასოთამწყობად სხვადასხვა ქართულ სტამბაში. ადრეული ასაკიდან შეუერთდა სოციალისტ ფედერალისტთა სარევოლუციო პარტიას. ერასტი ტოროტაძეს ფსევდონიმით, მუშათა პრობლემების შესახებ წერილებს აქვეყნებდა პარტიულ პრესაში. 1907 წლიდან იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ნამდვილი წევრი. 1918 წელს საქართველოს სოციალისტ-ფედერალისტთა პარტიამ დაასახელა საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრად. იყო ამავე პარტიის მთავარი კომიტეტის წევრი, ეროვნული საბჭოს მუშათა საკითხების კომისიის წევრი. დამოუკიდებლობის პერიოდში აქტიურ საქმიანობას ეწეოდა პროფკავშირების ცენტრალურ საბჭოში. აქვეყნებდა სტატიებს გაზეთ „სახალხო საქმეში“.
თბილისის რკინიგზის ტექნიკური სასწავლებელი

თბილისის რკინიგზის ტექნიკური სასწავლებელი — საშუალო ტექნიკური სასწავლებელი, რომელიც ამზადებდა შემდეგ სპეციალისტებს: ინჟინერთა უშუალო დამხმარეს, ტექნიკოსებს, რკინიგზის მექანიკოსებს, ელექტრიკოსებს და სხვა. დირექტორი 1918-1919 სასწავლო წელს იყო ვ. კაკაბაძე. მოსწავლეთათვის სავალდებულო იყო საზაფხულო პრაქტიკის გავლა. პრაქტიკას გადიოდნენ: სახაზინო რკინიგზის სამმართველოს მთავარ სახელოსნოში, კახეთის რკინიგზის სამმართველოს სახელოსნოში, გზატკეცილების განყოფილებაში, ტრამვაიზე, ელექტროსადგურებში, სამხედრო არსენალში და სხვა.

ლეტერატურა
ტფილისი (ჟურნალი)

„ტფილისი“ — ხელოვნებათა და ლიტერატურის ყოველკვირეული ჟურნალი. რედაქტორი - სარედაქციო კოლეგია. 14-გვერდიანი გამოცემის ერთადერთ ნომერში ძირითადად იბეჭდება მხატვრული ნაწარმოებები, მათ შორის: გალაკტიონ ტაბიძის ლექსი „ტფილისი“, გიორგი სავანელის უსათაურო ლექსი, არტემ გაბუნიას ნოველა „ფანტაზია“ და სხვა.

ჟურნალში დიდი ადგილი უჭირავს თარგმნილ ლიტერატურას. იბეჭდება ფრანჩესკო პეტრარკას „ორი ნაწყვეტი“, რიჰარდ საუკალის „უსათაურო ნოველა“, ედგარ ალან პოს „კოლიზეი“, პიერ ლუისის „ ეპიტაფია“, შარლ ბოდლერის „ფანჯრები“, რაშილდის „სამი ყვავილი“. გამოცემაში „ი.ი-ანის“ ფსევდონიმით (ი. ლორთქიფანიძის ცნობით, ფსევდონიმი ეკუთვნის ივანე იოსელიანს) ქვეყნდება წერილი „გენიალური გალაკტიონი“, რომელშიც ავტორი ქართულ პოეზიაზე საუბრობს და ცდილობს მასში გალაკტიონის ადგილი განსაზღვროს.
მიხეილ იპოლიტოვ-ივანოვი

მიხეილ იპოლიტოვ-ივანოვი (დ. 1859, გატჩინა — გ. 1935, მოსკოვი) — ქართველი რუსი, დირიჟორი და პედაგოგი. ქართული საგალობლებისა და ხალხური სიმღერების შემკრები. თბილისის კონსერვატორიის რექტორი.

ბიოგრაფია
1872-1875 წლებში პეტერბურგში პირველდაწყებითი მუსიკალური განათლება მიიღო. კომპოზიციის შესწავლა პეტერბურგის კონსერვატორიაში, კომპოზიტორ რიმსკი-კორსაკოვის კლასში განაგრძო. აღნიშნული სასწავლებელი 1882 წელს დაამთავრა. მისი პირველი ნაწარმოებები რუსული ხალხური სიმღერების საფუძველზე შეიქმნა და 1883 წელს წარმატებით შესრულდა პეტერბურგში. 1883 წელს საცხოვრებლად თბილისში გადმოვიდა. საქართველოს ისტორიისა და ქართული კულტურის გაცნობამ დიდი გავლენა იქონია მის შემოქმედებაზე. თბილისში ყოფნისას მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ქართული პროფესიული მუსიკის განვითარებაში, ხელმძღვანელობდა რუსული მუსიკალური საზოგადოების თბილისის განყოფილებას და თბილისის მუსიკალურ სასწავლებელს, სადაც მუსიკის თეორიასა და ისტორიას ასწავლიდა. მისი მოსწავლეები იყვნენ ზაქარია ფალიაშვილი და დიმიტრი არაყიშვილი. იწერდა და აგროვებდა ქართულ და ზოგადად, კავკასიურ ხალხურ სიმღერებს. 1884-1893 წლებში იყო თბილისის ოპერის თეატრის დირიჟორი. აწყობდა და დირიჟორობდა სიმფონიური მუსიკის კონცერტებს. მას ეკუთვნის ნაშრომი „ქართული ხალხური სიმღერა და მისი სადღეისო მდგომარეობა“ (1895). აქტიურად მონაწილეობდა ქართული საეკლესიო საგალობლების ნოტებზე გადატანაში. 1893 წელს წავიდა რუსეთში და მოსკოვის კონსერვატორიის პროფესორი და რექტორი გახდა. იყო სრულიად რუსეთის მწერალთა და კომპოზიტორთა კავშირის თავმჯდომარე. 1894 წელს დაწერა საორკესტრო სიუიტა „კავკასიური ესკიზები“. საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, 1920 წლის 19 სექტემბერს დაიდგა მისი ოპერა „ღალატი“, რომელიც ქართულ ენაზე კოტე ფოცხვერაშვილმა თარგმნა. „ღალატი“ დაწერილია სუმბათაშვილ-იუჟინის ამავე სახელწოდების დრამის მიხედვით, რომლის შინაარსიც ქართველი ხალხის განმათავისუფლებელ ბრძოლას ასახავს. ოპერა ა. წუწუნავამ დადგა, დირიჟორი - სამუელ სტოლერმანი. როლებს ასრულებდნენ: ალეშენკო (ზეინაბი), ბურგაცეხანოვსკაია (რუქაია), ვ. სარაჯიშვილი (ერეკლე), ნ. ელიოზიშვილი (ოთარ-ბეგი), საბინინი (სულეიმანი), კურბატოვი (ბესო), დემიანენკო (ანანია), ეზროვი (საბა) და სხვ. 1924 ჩერეპნინის თხოვნით თბილისში ჩამოდის და 1924-1925 წლებში თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის რექტორია. 1925 წელს კვლავ რუსეთში მიდის, საბჭოთა კავშირის დიდი თეატრის დირიჟორის თანამდებობას იკავებს და რუსული ოპერების პოპულარიზაციას ეწევა. იგი 1935 წელს გარდაიცვალა და დაკრძალულია მოსკოვში.
რელიგიის საკითხი საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კანონმდებლობაში

რელიგიის საკითხი საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კანონმდებლობაში — საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კანონმდებლობაში ყურადღება ეთმობოდა რელიგიის საკითხს და მართლმადიდებელი ეკლესიის როლს. ამ კუთხით მიიღეს შემდეგი გადაწყვეტილებები:

საქართველოს ეროვნული საბჭოს და საქართველოს რესპუბლიკის 1918 წლის 28 ნოემბრის კანონი საღვთო სჯულის სწავლების გაუქმებისა, რაც ითვალისწინებდა:

ყოველი ტიპისა და საფეხურის სახაზინო და კერძო უფლებიან სკოლაში გაუქმდეს საღვთო სჯულის სწავლება და საღვთო სჯულის მასწავლებლის თანამდებობა.
ხსენებულ სკოლებში დაიხუროს კრედიტი, რომელიც გახსნილი იყო საღვთო სჯულის მასწავლებელთა ჯამაგირისათვის;
შტატს გარეშე დატოვებულ საღვთო სჯულის მასწავლებელთ მიეცეთ ჯილდო, რომელიც დაწესებულია 1918 წლის ივლისის 5-ის კანონით;
იმ მშობლებს, რომლებიც მოისურვებენ თავის შვილებს თავის ხარჯით ასწავლონ საღვთო სჯული, დაეთმოთ სკოლის შენობა იმ საათებში, როდესაც ეს ხელს არ შეუშლის სხვა საგნების სწავლებას.
ეს კანონი ძალაში შედის დღიდან მისი გამოქვეყნებისა მთავრობის ორგანო „საქართველოს რესპუბლიკა“-ში.

შემდეგი იყო საქართველოს დამფუძნებელი კრების და საქართველოს რესპუბლიკის 1919 წლის 17 ივნისის კანონი უქმე დღეების შემცირებისა, რომლითაც გაუქმდა მირქმა უფლისა - თებერვლის 15; აღდგომაის მესამე დღე - სამშაბათი, მეორე დღე სულიწმინდის მოფენისა, ფერისცვალება უფლისა - აგვისტოს 19, მიძინება ღვთისმშობლისა - აგვისტოს 28, ჯვართამაღლება - სექტემბრის 27 და ტაძრად მიყვანება - დეკემბრის 4.

რელიგიის თემატიკა ასევე აისახა 1921 წლის 21 თებერვალს მიღებულ საქართველოს კონსტიტუციაში, სადაც თავი 16 ეხება სახელმწიფოს და ეკლესიას, რომლის მიხედვითაც:

მუხლი 142. სახელმწიფო და ეკლესია განცალკევებულნი და დამოუკიდებელნი არიან.
მუხლი 143. არც ერთ სარწმუნოებას არა აქვს უპირატესობა;
მუხლი 144. ხარჯის გაღება სახელმწიფოს ხაზინიდან და ადგილობრივ თვითმართველობათა თანხიდან სარწმუნოებრივ საქმეთა საჭიროებისათვის აკრძალულია.
ჯეიმზ ნორმან კუკ-კოლისი

ჯეიმზ ნორმან კუკ-კოლისი (; დ. 7 მაისი, 1876 — გ. 14 აპრილი, 1941) — ინგლისელი სამხედრო მოღვაწე, გენერალი, 1919-1920 წლებში ბათუმის გენერალ-გუბერნატორი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ირლანდიაში, კუკის ციხესიმაგრეში, კორკის საგრაფოში. განათლება მიიღო ჩელტენჰემის კოლეჯში. მონაწილეობდა ბურების მეორე ომში (1899-1902), პირველ მსოფლიო ომში. მისი სახელი უკავშირდება არაერთ მნიშვნელოვან სამხედრო მოქმედებას. პირველ მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ, მუდროსის ზავის თანახმად, 1918 წლის დეკემბრიდან საქართველოში ჩამოვიდა ინგლისელთა 5 გემი 15-20 ათასკაციანი ჯარით, რომელიც განლაგდა ბათუმსა და თბილისში. ბათუმის ოლქის სამხედრო გუბერნატორად დაინიშნა გენერალი კუკ-კოლისი. ამ უკანასკნელის გადაწყვეტილებით, ბათუმის მმართველობა ხელში აიღო კადეტმა მასლოვმა, რომელმაც ოლქის მმართველობაში რუსი მოხელეები მოიყვანა.

კუკ-კოლისმა ბათუმის ოლქში ინგლისელთა სრული დიქტატურა დაამყარა. 21 იანვრიდან ბათუმში დაწესდა ინგლისის ფლოტზე მიღებული დრო. სამხედრო გუბერნატორის ბრძანებით, გამკაცრდა ფინანსური და ეკონომიკური სანქციები, მოსახლეობის მხრიდან პოლიტიკური გამოსვლების შემდეგ აიკრძალა მანიფესტაციები. ისჯებოდა ყველა, ვინც ბათუმში ნარგავების განადგურებას შეეცდებოდა ან ქუჩებს დაანაგვიანებდა. 1919 წლის სექტემბრიდან ბათუმში და მთლიანად ოლქში საგანგებო მდგომარეობა გამოაცხადა. ქართული პრესა საკმაოდ უარყოფითად აფასებდა კუკ-კოლისის საქმიანობას. მას არაერთი უსიამოვნო ინციდენტი შეემთხვა საქართველოს დემოკრეატიული რესპუბლიკის ოფიციალურ წარმომადგენლებთან ურთიერთობისას (მაგ.: კუკ-კოლისმა მასთან ორჯერ აუდიენციაზე მისული საქართველოს მთავრობის წარმომადგენელი, პოლკოვნიკი გედევანიშვილი არ მიიღო). დენიკინის დამარცხების შემდეგ, რუსეთიდან დევნილი თეთრგვარდიელების თავშესაფრად ბათუმი იქცა. კუკ-კოლისი აქტიურად უჭერდა მხარს სამხრეთ რუსეთის მოქმედ მოხალისეთა არმიას.

1920 წლის დასაწყისიდან საქართველოს მთავრობამ დაიწყო ბათუმის ოლქის შემოერთებისათვის კონკრეტული ნაბიჯების გადადგმა, რასაც სამხედრო გუბერნატორის, კუკ-კოლისის მხრიდან საპასუხო ქმედება მოჰყვა. 1920 წლის 2 მარტს გენერალმა კუკ-კოლისმა ქართულ მხარეს შემდეგი მოთხოვნები წარუდგინა:

ინგლისის მთავრობის მიერ ბათუმის ოლქიდან ჯარების გაყვანის გადაწყვეტილების მიღებისას, გენერალ კუკ-კოლისის ბრძანებით, მოსახლეობაში დაიგზავნა სპეციალური მოხელეები არსებული ვითარების ასახსნელად, რათა ხელისუფლების შეცვლის პროცესი მშვიდობიანად წარმართულიყო.

ბათუმის სამხედრო გუბერნატორობიდან გადადგომის შემდეგ, კუკ-კოლისი განაგრძობს სამსახურს ბრიტანეთის არმიაში. 1927 წელს გახდა მე-11 ქვეითი ბრიგადის, ხოლო 1934 წელს 55-ე ქვეითი დივიზიის მეთაური. 1935-1938 წლებში იყო ჩრდილოეთ ირლანდიაში დისლოცილებული ბრიტანეთის ჯარების ხელმძღვანელი. მიღებული აქვს ბრიტანეთის სამხედრო ორდენი „განსაკუთრებული დამსახურებისთვის“ (... 1918 წელს), წმინდა სტანისლავის მე-3 ხარისხის რუსული ორდენი, იყო ბრიტანეთის წმინდა მიქაელისა და წმინდა გიორგის რაინდული ორდენის კავალერი (... 1919). 1938 წლიდან ცხოვრობდა ირლანდიაში, კუკების სასახლეში.

პირადი ცხოვრება
1906 წლის 30 იანვარს ჯეიმზ ნორმან კუკ-კოლისმა იქორწინა მაიორ ჯორჯ ფრენსის ქალიშვილზე, კლეონის გემბლზე.
გიორგი წულუკიძე

გიორგი წულუკიძე (დ. 23 აპრილი, 1860 — გ. 1923) — ქართველი გენერალი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის ქვეითი იუნკერთა სასწავლებელი. 1880 წელს გახდა პრაპორშჩიკი, 1883 წელს პოდპორუჩიკი და 1893 წელს შტაბსკაპიტანი. დაამთავრა ოფიცერთა სკოლა. 1900 წელს გახდა კაპიტანი, 1905 წელს პოდპოლკოვნიკი, 1910 წელს პოლკოვნიკი. პირველი მსოფლიო ომის მონაწილე. კავკასიის მსროლელთა მე-11 პოლკის უფროსი. მსროლელთა მე-5 დივიზიის, შემდეგ 67-ე დივიზიის უფროსი. დაჯილდოებული იყო შემდეგი ორდენებით: წმინდა ანას ხარისხის, წმინდა სტანისლავის ხარისხის, წმინდა ვლადიმირის ხარისხის, ხმლებითა და ბაბით, წმინდა ვლადიმირის ხარისხის ხმლებით.

1918-1921 წლებში მსახურობდა საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში. 1918 წლის დეკემბერში, სომხეთთან ომის დროს, იყო ბორჩალოს მაზრის გენერალ-გუბერნატორი და იქ მყოფი ქართული შეიარაღებული ძალების ქვედანაყოფების უფროსი. სწორედ მის დაქვემდებარებაში მყოფ შენაერთებს მოუწიათ ომის პირველ ეტაპზე ყველაზე მძიმე ბრძოლების წარმოება რიცხვმრავალ მოწინააღმდეგესთან. წულუკიძე იძულებული იყო უკან დაეხია. დეკემბრის ბოლოს ის თავის შენაერთებთან ერთად, გენერალ მაზნიაშვილის დაქვემდებარებაში შევიდა. 1921 წლის თებერვალ-მარტში იყო ბათუმის ციხესიმაგრის უფროსი. ემიგრაციაში არ წასულა.
საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის თავდაცვის საბჭო

თავდაცვის საბჭო — საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის გადაწყვეტილებით, 1920 წლის 27 აპრილის, მას შემდეგ, რაც ამიერკავკასიას საბჭოთა რუსეთის ჯარები მოადგნენ, შექმნილი განსაკუთრებული მდგომარეობის გამო დაარსდა „რესპუბლიკის თავდაცვის საბჭო“. საბჭოს დაარსების მიზანი იყო სამხედრო ზომების ერთიანი სახით ცხოვრებაში დაუყოვნებლივ გატარების უზრუნველყოფა. საბჭოს დებულების თანახმად, მისი მიზანი იყო, შეიარაღებულ ძალთა და საშუალებათა გასაძლიერებლად საერთო ზომების შემუშავება, სამხედრო თავდაცვის საფუძველთა დადგენა და საომარი გეგმის დამტკიცება. საბჭოს თავმჯდომარეობდა მთავრობის თავმჯდომარე, ხოლო წევრები იყვნენ სამხედრო მინისტრი, შინაგან საქმეთა მინისტრი, საგარეო საქმეთა მინისტრი, ჯარის სარდალი, სახალხო გვარდიის მთავარი შტაბის თავმჯდომარე და კიდევ ერთი გამოცდილი სამხედრო პირი. საბჭოზე გადაწყვეტილება მიიღებოდა ხმათა უმრავლესობით. თანაბარი ხმების შემთხვევაში გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭებოდა თავმჯდომარის ხმას. აპრილში შექმნილი საბჭო აგვისტოს ბოლოს დაიშალა, მაგრამ იმავე წლის 11 ნოემბერიდან აღდგა და ქვეყნის დამოუკიდებლობის დაკარგვამდე ფუნქციონირებდა.
სახელოვნო ცენტრი (1919)

სახელოვნო ცენტრი — ორგანიზაცია საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში. დაარსდა 1919 წელს. მისი დაარსების ინიციატორი და განმახორციელებელი იყო საქართველოს მწერალთა კავშირის თავმჯდომარე, პოეტი კოტე მაყაშვილი.

სახელოვნო ცენტრში შევიდა, როგორც მწერალთა კავშირის ორგანიზაციის, ასევე სამუსიკო საზოგადოების, მხატვართა საზოგადოების და მსახიობთა კავშირის 3-3 წარმომადგენელი. ცენტრში შესვლა შეეძლო ყველა ორგანიზაციას, რომელიც ქართული კულტურისა და ხელოვნების განვითარების საქმეს ემსახურებოდა. ცენტრს უფლება ჰქონდა:
გაეწია შუამდგომლობა მთავრობისა და სახელმწიფო დაწესებულებების წინაშე როგორც ცენტრში შემევალი ორგანიზაციების, ასევე თავად ცენტრისთვის;
მოეწვია ხელოვანთა ყრილობები (კონფერენციები) საერთო საკითხების გამოსარკვევად, დროგამოშვებით მოეწყო ხელოვანთა გაერთიანებული გამოსვლა, დაეარსებინა კლუბები, მოეწყო ექსკურსიები და ა. შ.

ცენტრში 12 წარმომადგენელი შედიოდა. მწერალთა კავშირიდან: კოტე მაყაშვილი (ცენტრის თავმჯდომარე), გრიგოლ რობაქიძე (თავმჯდომარის ამხანაგი), აკაკი პაპავა. მხატვართა საზოგადოებიდან: იაკობ ნიკოლაძე, დავით კაკაბაძე, ლადო გუდიაშვილი. სამუსიკო საზოგადოებიდან: ე. მაჩაბელი (ხაზინადარი), ვლ. აბაშიძე, დ. არაყიშვილი. მსახიობთა კავშირიდან: შალვა დადიანი (ცენტრის მდივანი), ფრონისპირელი, ალ. იმედაშვილი.

1919 წლის 10 ივნისს, ცენტრის 4 წევრი (კ. მაყაშვილი, დ. არაყიშვილი, შ. დადიანი და ი. ნიკოლაძე) წარუდგნენ მთავრობის თავმჯდომარეს — ნ. ჟორდანიას და ესაუბრნენ ცენტრის მომავალ გეგმებზე. ჟორდანიამ ცენტრის დაარსება მოიწონა და მას დამხარება აღუთქვა მომავალ მუშაობაში.