iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფედერიკო ფელინი

ფედერიკო ფელინი (; დ. 20 იანვარი, 1920, რიმინი, იტალია — გ. 31 ოქტომბერი, 1993, რომი, იტალია) — იტალიელი კინორეჟისორი. ცნობილია მისთვის დამახასიათებელი გამორჩეული სტილით, რომელიც ფენტეზისა და ბაროკოს ერთგვარი ნაზავია. მას საუკუნის ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან და საყოველთაოდ აღიარებულ კინორეჟისორად მიიჩნევენ.

ბიოგრაფია
ბავშვობაში ფელინი ცირკით იყო გატაცებული და ერთხელ მოხეტიალე ცირკთან ერთად გაიპარა კიდეც. მოგვიანებით ამან მის ფილმებში ჰპოვა ასახვა, განსაკუთრებით კი ფილმში „ჯამბაზები“. ფელინი 1937 წლიდან მუშაობდა ჯერ ფლორენციაში, შემდეგ კი რომში ჟურნალისტად.

კინოში მისი მისვლა რობერტო როსელინის დამსახურებაა. როსელინის მოეწონა იმხანად კარიკატურისტი ფელინის მიერ დახატული შარჟი და მას სცენარისტობა შესთავაზა. მოგვიანებით ფელინიმ აღნიშნა, რომ რომ არა როსელინი, იგი, შესაძლოა, ცირკის დირექტორი გამხდარიყო და არა კინორეჟისორი.

ფელინის პირველი წარმატებული ფილმი იყო „გზა“. ფილმი გახდა ოსკარის ლაურეატი საუკეთესო უცხოენოვანი ფილმისთვის და ვენეციის საერთაშორისო კინოფესტივალის „ვერცხლის ლომის“ მფლობელი. ერთ-ერთ მთავარ როლს ასრულებდა ჯულიეტა მაზინა - ფელინის მეუღლე. ასევე მაზინამ შეასრულა მთავარი როლი ფილმში „კაბირიას ღამეები“, სადაც მეძავის ცხოვრებაა ასახული.

ფილმმა „ტკბილი ცხოვრება“ კანის საერთაშორისო კინოფესტივალის მთავარი ჯილდო დაიმსახურა. ფილმში მთავარ როლს მარჩელო მასტროიანი ასრულებდა. მასტროიანმა ამის შემდგომაც შეასრულა რამდენიმე მნიშვნელოვანი როლი ფელინის ფილმებში. ფილმში გაკრიტიკებული იყო ბურჟუაზია, ეკლესია, მაღალი საზოგადოება, მათი „ტკბილი“, თუმცა უშინაარსო ცხოვრება. ფილმის ჩვენებამ კანის კინოფესტივალზე გააღიზიანა საზოგადოების ნაწილი. მათ ფელინის ბოლშევიკი უწოდეს.

„ტკბილი ცხოვრება“ ფელინის მერვე ფილმი იყო. მეცხრე ფილმის გადაღებისას კი შემოქმედებით კრიზისში აღმოჩნდა. თუმცა მან მოულოდნელი გამოსავალი იპოვა: გადაიღო ფილმი „რვანახევარი“, სადაც აღწერა ცნობილი რეჟისორი, რომელიც შემოქმედებით კრიზისშია და ვერ ახერხებს დაწყებული ფილმის დასრულებას. რეჟისორის როლს მარჩელო მასტროიანი ასრულებდა.

ამის შემდეგ მან გადაიღო თავისი პირველი ფერადი ფილმი „ჯულიეტა და სულები“. ავტობიოგრაფიული ელემენტებითაა გაჯერებული ფელინის ფილმები: „ჯამბაზები“, „რომი“, „ამარკორდი“ და „ინტერვიუ“.

ფელინიმ გავლენა მოახდინა რეჟისორებზე: ვუდი ალენი, დევიდ ლინჩი, დევიდ კრონენბერგი, სტენლი კუბრიკი, პედრო ალმოდოვარი, ტიმ ბარტონი, ემირ კუსტურიცა და სხვები.

ფელინი არის იტალიის ყველაზე დიდი ჯილდოს – დიდი ჯვრის ორდენის კავალერია. მის სახელს ატარებს მშობლიური ქალაქის – რიმინის აეროპორტი.

ფილმოგრაფია
1954 — „გზა“
1957 — „კაბირიას ღამეები“
1960 — „ტკბილი ცხოვრება“
1963 — „რვანახევარი“
1969 — „ფელინის სატირიკონი“ 
1970 — „ჯამბაზები“ 
1972 — „რომი“ 
1973 — „ამარკორდი“
1978 — „ორკესტრის რეპეტიცია“
1980 — „ქალთა ქალაქი“
1986 — „ჯინჯერი და ფრედი“
ძრავა

ძრავა — მანქანა, რომელიც რომელიმე სახის ენერგიას მექანიკურ მუშაობად გარდაქმნის. იმის მიხედვით, თუ როგორია ძრავის ტიპი, მუშაობის მიღება შეიძლება მბრუნავი როტორისაგან, უკუქცევით-წინსვლითი დგუშიდან ან რეაქტიული აპარატიდან.

განასხვავებენ პირველად და მეორეულ ძრავებს.

პირველადი ძრავა (მაგალითად წყლის, ქარის, თბური ძრავა) ბუნებრივ ენერგეტიკულ რესურსებს (საწვავს, წყლის ენერგიას, ქარის ენერგიას და სხვას)უშუალოდ მექანიკურ ენერგიად გარდაქმნის.

მეორეული ძრავა გარდაქმნის პირველადი ძრავის საშუალებით მიღებულ ენერგიას, მაგალითად ელექტროძრავა, ჰაერის ძრავა (იყენებს შეკუმშული ჰაერის ენერგიას) და ზოგიერთი ჰიფრავლიკური ძრავა, ისეთი მოწყობილობები, რომლებიც დაგროვილ ენერგიას გასცემენ, ძრავებს განეკუთვნებიან (ინერციული, ზამბარული მექანიზმები).

ძრავა შეიძლება იყოს სტაციონარული, გადასატანი, სატრანსპორტო და კომბინირებული.
ლოხონი

ლოხონი — მთა საქართველოში, შიდა ქართლის მხარისა და იმერეთის მხარის ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს ლიხის ქედის ჩრდილოეთ ნაწილში, მდინარე ყვირილის მარცხენა შენაკადის — ძირულის სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1925 მ. აგებულია ბაიოსური პორფირიტებით, მათი ტუფებით, ტუფ-ბრექჩიებით, ტუფ-ქვიშაქვებით და ფიქლებით. კალთები დამრეცია და შემოსილია ფართოფოთლოვანი ტყით, თხემი — სუბალპური მდელოთი.
ლუგელა

}{12}\{°}{7,0}; დებიტი 22მ3/დღე-ღამე. იხმარება სასმელად. ლუგელას პირველი ქიმიური ანალიზი აკადემიკოს რ. კუპცისის მიერ იქნა შესრულებული 1927 წელს. წარმოებს ჩამოსხმა, წელიწადში (1981) დაახლოებით 0,5 მლნ ბოთლი (0,5 ლ).

„ლუგელა“ ურთულესი ქიმიური შემადგენლობისაა. იგი მიეკუთვნება ქლორიდული წყლების ჯგუფს, თვითონ ქმნის მინერალური წყლების ტიპს და ჰიდროქიმიურ ლიტერატურაში „ლუგელას“ წყლების სახელწოდებითაა ცნობილი. წამყვანი ელემენტებია: კალციუმის კათიონი და ქლორის ანიონი, დამახასიათებელია ბრომის არსებობა, თანმხლები გაზია მეთანი, მცირე რაოდენობით შეიცავს: ანიონებიდან ფტორს, იოდსა და სულფატს, ხოლო კატიონებიდან ნატრიუმს, კალციუმს და მაგნიუმს. მაღალი მინერალიზაციის გამო დიდხანს ინახება, ჩამოსხმისას არ საჭიროებს ნახშირორჟანგით გაჯერებას, აღნიშნული თივსებების გამო „ლუგელას“ მსოფლიოში ბადალი არ ჰყავს.

სამედიცინო გამოკვლევებით დადგენილია, რომ მინერალური წყალი „ლუგელა“, მიეკუთვნება სამკურნალო–სასმელი წყლების კატეგორიას, რომელიც მიიღება მხოლოდ ექიმის დანიშნულებით. „ლუგელას“ სამკურნალო ჩვენებებია ტუბერკულოზი, ლულოვანი ძვლების მოტეხილობა, რაქიტი, ალეგიული დაავადებები, სისხლის შედედების დაქვეითება და სხვა. ფარმაკოქიმიის ინსტიტუტის მიერ დამუშავებულია „ლუგელას“ მინერალური წყლისაგან კბილის პასტის მიღების ტექნოლოგია. იგი დიდი წარმატებით გამოიყენება აგრეთვე მეცხოველეობასა და მეფრინველეობაში. წყლისაგან მიღებული მაღალი კონცენტრაციის ხსნარი, როგორც სიცივის გადამტანი აგენტი, წარმატებით გამოიყენება სამაცივრო დანადგარებში.
ლუიზიანური ხავსი

ლუიზიანური ხავსი — ბრომელიასებრთა ოჯახის ყვავილოვანი ეპიფიტური მცენარე.

გავრცელებულია აშშ-ის სამხრეთ-აღმოსავლეთ შტატებიდან არგენტინასა და ჩილემდე. მისი ძალზე წვრილი, ძაფისებრი და დატოტვილი ღეროები ლიქენების მსგავსად გრძელ რუხ ფოჩებად კიდია ხეებზე. ლუიზიანური ხავსის ღეროებს ლეიბებისა და რილი ავეჯის დასატენად ხმარობენ.
ლუკა იერუსალიმელის მარტვილობა

„ლუკა იერუსალიმელის მარტვილობა“ — ქართული მწერლობის ანონიმური ძეგლი, რომელიც შეიქმნა საუკუნის პირველ ნახევარში. „ლუკა იერუსალიმელის მარტვილობის“ ჩვენამდე მოღწეული ერთადერთი ნუსხა (მიაკვლია ნიკო მარმა 1902 წელს) მოგვიანებით უნდა იყოს ჩაკინძული საუკუნის ხელნაწერში. ტექსტი გამოსცა დავით ყიფშიძემ 1927 წელს. თხზულება, რომელიც იერუსალიმის ჯვრის ქართული მონასტრის წინამძღვრის ლუკა იერუსალიმელის ცხოვრების სვინაქსარული რედაქციაა, მნიშვნელოვანი წყაროა პალესტინის ქართული კოლონიის ისტორიის შესასწავლად.
ქურუმი

ქურუმი — წარმართული რელიგიური კულტების სასულიერო პირი, კერპთმსახური, ის,ვინც საკულტო-სარიტუალო საქმიანობას და ტაძრების მომსახურებას ეწეოდა.

ძველი ეგვიპტე
ქურუმები შეადგენდნენ ეგვიპტის საზოგადოების ყველაზე გავლენიან სოციალურ ფენას. ზოგჯერ ისინი დინასტიებსაც აფუძნებდნენ. მოგვიანებით ქურუმობას მემკვიდრეობითი ხასიათი მიიღო.

ქურუმების იერარქია განსაკუთრებული ორგანიზებულობით გამოირჩეოდა. ყოველ ღვთაებას ჰყავდა თავისი კლირი (ორგანიზაცია), რომლის სათავეშიც უმაღლესი ქურუმი იდგა. მას ფარაონი ნიშნავდა. რაც უფრო მაღალი იყო ამა თუ იმ ღმერთის ადგილი პანთეონურ იერარქიაში, მით უფრო ძლიერი იყო კლირი.

ყველაზე ძლიერი კლირის უმაღლესი ქურიმი ზოგჯერ ყველა კლირისა და ქურუმის უზენაეს ხელმძღვანელად ითვლებოდა. ახალი სამეფოს ხანიდან ყველაზე ძლიერი ორგანიზაცია ამონ-რას კლირი იყო.

ქურუმები უმაღლეს ქურუმს ემორჩილებოდნენ. ქურუმთა ორგანიზაციაც რანგებად იყოფოდა. უმაღლეს ფენებში შედიოდნენ ე. წ. ჰემ-ნეჩერები — ღვთის მონები. ისინი კულტის მთავარი წარმმართველები იყვნენ. შემდეგ მოდიოდნენ ხერიხებები — წმინდა ტექსტების მცოდნენი და მკითხველნი („ხერი-ხები“-ი ქურუმთა ამ რანგის სახელია). დაბალი ფენის სასულიერო პირთა დიდი უმრავლესობა ტაძარში სამეურნეო სამუშაოებს ასრულებდა. მათ უაბებს — „სუფთებს“ უწოდებდნენ. განსაკუთრებული ადგილი ეკავათ ტაძარში მწერლებს — სეხ-პერ-ანხებს. ეს ყველაზე პატივსაცემი და პრესტიჟული თანამდებობა იყო. ქურუმები ვალდებულნი იყვნენ, თეთრი სელის სამოსი ცმოდათ. შალეულის ტარება აკრძალული ჰქონდათ. ზოგიერთი პანტერის ტყავითაც იმოსებოდა. ეცვათ თეთრი სანდლები. ხშირად განიბანებოდნენ და მთელ სხეულსა და თავზე თმას იპარსავდნენ. კლირში ერთიანდებოდნენ მომღერლებიც და მუსიკოსებიც.

ძველი ეგვიპტის ქურუმობა უნიკალური მოვლენაა კაცობრიობის ისტორიაში. ხალხს სწამდა, რომ ქურუმები სამყაროს შესახებ ფუნდამენტურ ცოდნას ფლობდნენ, რომელსაც ადამიანებისთვის მარადიული სიცოცხლე უნდა მოეტანა. ძველ ეგვიპტელთა აზრით, მთელი ეს ცოდნა ჯერ კიდევ შორეული წარსულიდან იყო დაუნჯებული „მიცვალებულთა წიგნში“, რომელიც ყოველი ეგვიპტელის წმინდა წიგნად ითვლებოდა.

ახალი სამეფოს ეპოქიდან დაიწყო განხეთქილება ფარაონებს და ქურუმებს შორის.

შუმერი
შუმერი ქურუმების კასტა ცალკეულ ჯგუფებათ იყოფოდა, რომლებიც ვიწრო სარიტუალო პროცესებს აღასრულებდნენ: ერთნი ღვთისმსახურებასა და ტაძრის მუსიკას განაგებდნენ, მეორენი შემლოცველნი იყვნენ, მესამენი - ნათელმხილველნი, რომელთა მოვალეობას შეადგენდა ციურ მნათობებზე დაკვირვება, კეთილ და უკეთურ დღეთა გარჩევა. იყვნენ ქურუმები ქალებიც, რომლებსაც ხალხი დიდ პატივს სცემდა. ისინი სეზონურ დღესასწაულებზე საღვთო ქორწინების რიტუალს ასრულებდნენ.

ადრე შუმერთა მთავარი ღვთაება იყო ენლილი. რელიგია ბოლომდე პოლითეისტური (მრავალღმერთიანი) დარჩა, თუმცა მისი განვითარების განსაზღვრულ პერიოდში (ჩვ. წ.-მდე საუკუნე) იგრძნობოდა მიდრეკილება მონოთეიზმისკენ (ერთღმერთიანობა). მაგალითად, მარდუქ-ენლილს თითქმის ყველა ღმერთის ატრიბუტები მიაწერეს.
ლუკიანე

ლუკიანე — საუკუნის ნახევრისა და შუა წლების ქართველი საეკლესიო მოღვაწე, დავით გარეჯელის უახლოესი მოწაფეთაგანი. დავით გარეჯელის თხოვნით დააარსა გარეჯის მრავალმთის იოანე ნათლისმცემლის მონასტერი. ლუკიანეს შესახებ ცნობები დაცულია „დავით გარეჯელის ცხოვრების“ რედაქციებში. მისი მოღვაწეობის ეპიზოდები ფართოდ აისახა ქართულ იკონოგრაფიაში.
ლურჯი ნარი

ლურჯი ნარი, ლურჯეკალა — მცენარეთა გვარი ქოლგოსანთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი, იშვიათად ორ- ან ერთწლოვანი ბალახია. 230-მდე სახეობა გავრცელებულია ტროპიკულ, სუბტროპიკულ და ზომიერ სარტყლებში (უპირატესად მექსიკასა და სამხრეთ ამერიკაში). საქართველოში 5 სახეობაა. ზოგიერთი სახეობა სარეველაა. შეიცავს საპონინებს და ეთეროვან ზეთებს, იხმარება ამოსახველებელ საშუალებად.
ლურჯი სუფრა

ლურჯი სუფრა — ქართული ტრადიციული სუფრის ერთ-ერთი ნიმუში, რომელიც უმთავრესად აღმოსავლეთ საქართველოში იყო გავრცელებული. მზადდებოდა თბილისის, გორის, თელავის საჩითავ სახელოსნოებში. ლურჯი სუფრის მხატვრული მოტივები მრავალფეროვანი იყო. მხატვრული ორნამენტის ისეთ ტრადიციულ ელემენტებში, როგორიცაა ასტრალური და მცენარეული მოტივები, ზოომორფული და ანთროპომორფული სახეები, თავისებურადაა ასახული ქართველი ხალხის უძველეს მსოფლმხედველობასთან დაკავშირებული წარმოდგენები. ლურჯი სუფრის საყოფაცხოვრებო მოტივებიდან აღსანიშნავია სუფრის ატრიბუტები: დანა, ჩანგალი, კოვზი, აგრეთვე ქართული კაბასა და ჩოხა-ახალუხში გამოწყობილი მოცეკვავე მამაკაცთა და მანდილოსანთა გამოსახულებანი. ლურჯი სუფრას ფართოდ ხმარობდნენ გვიანდელი ფეოდალური ხანის ქართული საზოგადოების ყველა ფენაში. საუკუნის ნახევარში რუსული წყაროების მიხედვით, აღმოსავლეთ საქართველოს სამეფო კარზე მიღებული ეტიკეტით ლურჯი სუფრა დარბაზობის დროს კარისკაცთა პურობისათვის ყოფილა განკუთვნილი. საუკუნეში ლურჯი სუფრა ფართოდ იყო გავრცელებული თბილისის მოსახლეობაში, განსაკუთრებით მოქალაქეთა ყოფაში სხვადასხვა დღეობასთან დაკავშირებულ პურობასა და საქორწინო წვეულებებში. აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში (მთიულეთში) ახლო წარსულამდე იყო შემონახული ვიწროგანიანი და გრძელი ლურჯი სუფრები, რომლებიც სათემო დღეობებზე საწესო პურობისთვის იყო განკუთვნილი. – საუკუნეებში ლურჯი სუფრების საყურადღებო კოლექცია დაცულია საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის ფონდებში.

2017 წლის 2 ივნისიდან ლურჯი სუფრის დამზადების ტრადიციულ ტექნოლოგიასა და კულტურას მინიჭებული აქვს საქართველოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.
ფილარმონია

ფილარმონია (ბერძნ. — მიყვარს და — ჰარმონია) — საკონცერტო ორგანიზაციებისა და საზოგადოებების სახელწოდება ზოგიერთ ქვეყანაში. საუკუნეში ევროპისა და ამერიკის ქალაქებში (პეტერბურგი, მოსკოვი, ბერლინი, ლონდონი, ნიუ-იორკი და სხვა) შეიქმნა ფილარმონიული საზოგადოებები, რომლებიც პროპაგანდას უწევდნენ სიმფონიურ მუსიკას. საუკუნეში ასეთი საზოგადოებები ფართოდ გავრცელდა, ევროპის სოციალისტურ ქვეყნებში და საბჭოთა კავშირში სახელმწიფო ორგანიზაციებად იქცნენ.

სსრკ-ში ფილარმონიის მიზანი იყო მუსიკალური ნაწარმოებების, შემსრულებელთა ხელოვნების, აგრეთვე საესტრადო ხელოვნების სხვადასხვა სახეობის (ცეკვა, მხატვრული კითხვა და სხვა) პოპულარიზაცია. პირველი ფილარმონიები ჩამოყალიბდა პეტროგრადში (1921), მოსკოვში (1922). სსრკ-ში სულ 140-მდე ფილარმონია იყო. ფილარმონიას მუდმივ შტატში ჰყავს შემსრულებლები, მუსიკალური კოლეკტივები (სიმფონიური და კამერული ორკესტრები, გუნდები).

საქართველოში ფილარმონიული საზოგადოება შეიქმნა 1905 წელს.
ლუხუნი

ლუხუნი — მდინარე ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში, რიონის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს ლეჩხუმის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2650 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 39 კმ, აუზის ფართობი 239 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულ-ზაფხულზე, წყალმცირობა - ზამთარში, წყალმოვარდნები - შემოდგომაზე. საშუალო წლიური ხარჯი 12,1 მ³/წმ. სოფ. ურავთან მდინარეზე აგებულია ჰესი. ქვემო დინებაში იყენებენ ხე-ტყის დასაცურავებლად.

ციტატა
საჭიროება

საჭიროება არის რაღაცისადმი უკმარისობის გრძნობა, რომელსაც განიცდის ადამიანი.

ადამიანური საჭიროება შეიძლება იყოს:

ფიზიკური — საჭიროება საკვების, ტანსაცმლის, სითბოს და უსაფრთხოების;
სოციალური — საჭიროება სხვა ადამიანებთან ურთიერთობის, სულიერი სიახლოვის და სიყვარულის;
ინდივიდუალური — საჭიროება ცოდნისა და თვითგამოხატვის.

როდესაც საჭიროება არ კმაყოფილდება, ადამიანი ეძებს საშუალებას, რომლის მეშვეობითაც შეიძლება დაიკმაყოფილოს ეს საჭიროება ან ახშობს მას.
ლუხუნის დარიშხანის საბადო

ლუხუნის (ლუხუმის) დარიშხანის საბადო, მდებარეობს ამბროლაურის რაიონში, მადნისღელის (მდინარე ლუხუნის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში. საბადო დაკავშირებულია ზედაიურულ-ქვედაცარცული ფლიშის ზედა კარბონატულ წყებასთან. წყების სამხრეთ პერიფერიაზეა შეცოცების ტიპის რღვევა, რომლის ფარგლებშიც ლოკალიზებულია მადნიანი სხეული.

მთავარი მადნეული მინერალებია რეალგარი და აურიპიგმენტი. საბადო მიეკუთვნება ჰიდროთერმულ ტიპს. წარმოშობილია დაბალ და ნაწილობრივ საშუალო ტემპერატურაზე, ძირითადად გვერდითი ქანების მეტასომატური შეცვლის შედეგად და უკავშირდება კაინოზოური ასაკის მაგმატიზმს. ლუხუნის დარიშხანის საბადოს ბაზაზე სოფ. ურავში მუშაობს რაჭის სამთომეტალურგიული კომბინატი.
მააკია

მააკია — ფოთოლმცვივან მცენარეთა გვარი პარკოსანთა ოჯახისა. აღმოსავლეთაზიური გვარია. შეიცავს 5-6 სახეობას. ყოფილ სსრკ-ში ბუნებრივად გავრცელებულია მხოლოდ 1 სახეობა — ამურის მააკია . ხშირვარჯიანი ხეა, რომლის სიმაღლე 15-20 მ აღწევს. მისი ფოთლები და ნორჩი ყვავილები დაფარულია აბრეშუმისებრი ბუსუსით.

მეტწილად იზრდება შორეულ აღმოსავლეთში, კორეასა და ჩრდილო-აღმოსავლეთ ჩინეთში. კულტივირებულია დეკორატიულ მცენარედ, აგრეთვე ხევებისა და ფერდობების გასამაგრებლად. კარგად ხარობს ბათუმის ბოტანიკურ ბაღში. აქვს მაგარი და ძნელად ლპობადი მერქანი, რომელსაც სახარატო და სადურგლო საქმეში იყენებენ.
მაანიკვარა

მაანიკვარა — მდინარე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გუდაუთის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს ბზიფის ქედის სამხრეთ განშტოებაზე, ზღვის დონიდან 945 მ სიმაღლეზე, ერთვის შავ ზღვას. სიგრძე 10.9 კმ, აუზის ფართობი 38.9 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყლის დანარჩენ დროს — წყალმოვარდნები. წყლის საშუალო წლიური ხარჯი 1.77 მ³/წმ.

მდინარე მაანიკვარა მოედინება მდინარე ფსირცხას აღმოსავლეთით, რომელთა შორის მდებარეობს კარსტული წარმონაქმნი — მაანიკვარის შახტი.
მაგანა

მაგანა — მდინარე წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში, სათავე აქვს ეგრისის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2460 მ სიმაღლეზე, სიგრძე 34 კმ, აუზის ფართობი 141 კმ². ერთვის მდინარე ენგურს მარცხნიდან ქალაქ ჯვართან. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზაფხულსა და ზამთარში, წყალმოვარდნები — შემოდგომაზე. საშუალო წლიური ხარჯი 8.10 მ³/წმ. მაგანის სათავეში, ზ. დ. 2654 მეტრზე მდებარეობს ტობავარჩხილის ტბა.
მაგანის უღელტეხილი

მაგანის უღელტეხილი — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის (ყარაჩაი-ჩერქეზეთი) საზღვარზე, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე, მდინარეების გრიბზისა (ბზიფის მარჯვენა შენაკადი) და მაგანის (დიდი ლაბის მარცხენა შენაკადი) სათავეებთან. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2265 მ. უღელტეხილის მიდამოები აგებულია პალეოზოური კრისტალური ქანებით, შემოსილია სუბალპური მდელოებით. გადადის საჭაპანო გზა, რომელიც აკავშირებს ბზიფის ხეობას ჩრდილოეთ კავკასიის (ყარაჩაი-ჩერქეზეთის) სოფლებთან.
მაგარი ხორბალი

მაგარი ხორბალი — ხორბლის ტეტრაპლოიდური სახეობა. მსოფლიოში გავრცელების მიხედვით ადგილი უკავია რბილი ხორბლის შემდეგ.

ყოფილ სსრკ-ში უმთავრესად ევროპის ნაწილშია კულტივირებული. პოლიმორფული სახეობაა. ძირითადად გავრცელებულია საგაზაფხულო ფორმა. აქვს მსხვილი, მაღალხარისხოვანი ცილებით მდიდარი მარცვალი. ფქვილის წარმოებაში იყენებენ რბილი ხორბლის ფქვილის ხარისხის გასაუმჯობესებლად.

საქართველოში უმეტესად თესავენ შავთავთავიან და შავფხიან ავტოქტონურ ჯიშებს („შავფხა“). ძვირფასი სასელექციო მასალაა ხორბლის ახალი ჯიშებისა და ფორმების შესაქმნელად. სოკოვან დაავადებათა მიმართ გამძლეა.
მაგნოლია

მაგნოლია — მცენარეთა გვარი მაგნოლიასებრთა ოჯახისა. მარადმწვანე ან ფოთოლმცვივანი ხეები და ბუჩქებია. მეტწილად დიდი ფოთლები აქვთ. ყვავილები კენწრული და ორსქესიანია, უმეტესად სურნელოვანი, იშვიათად მყრალი.

ნაყოფი გირჩისებრი, მრავალფოთლურაა, საიდანაც ძაფზე ჩამოკიდებული, წითელ გარსში მოქცეული თესლი. ცნობილია მაგნოლიის 80-მდე სახეობა, მათგან 20-მდე სახეობა ჩრდილოეთ ამერიკაში იზრდება, დანარჩენი — სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში.

მაგნოლია კულტურაში ფართოდ არის დანერგილი. კარგად ხარობს ნოყიერ, ტენიან, დრენირებულ ნიადაგზე. ამრავლებენ თესლით, კალმით (სათბურში). ყოფილ სსრკ-ში კულტივირებულია 16 სახეობა, უმეტესად დიდყვავილა მაგნოლია , რომელიც შეიცავს ეთერზეთებს, გლიკოზიდებსა და ალკალოიდებს. საქართველოში მაგნოლია მოშენებულია თბილისში, წინანდალში, ქუთაისში და სხვა ადგილებში, უფრო მეტად კი შავი ზღვის სანაპიროზე.
მაგნოლიასებრნი

მაგნოლისებრნი — ორლებნიანი მცენარეთა ოჯახი. მარადმწვანე ან ფოთოლმცვივანი ხეებია, იშვიათად ბუჩქები.აქვთ მთლიანი ან დანაკვთული, ხშირად თანაფოთლებიანი ფოთლები, ორსქესიანი (იშვიათად ერთსქესიანი) ყვავილები, მრავალი მტვრიანა.

ოჯახში 12 გვარის 220-მდე სახეობაა, რომელიც გავრცელებულია აღმოსავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, ჩრდილოეთ ამერიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთში და ცენტრალურ ამერიკაში, აგრეთვე ვესტინდოეთსა და სამხრეთ ამერიკის ჩრდილოეთში.

ყოფილ სსრკ-ში, კერძოდ, კურილის კუნძულებზე ამ ოჯახიდან ბუნებრივად იზრდება მაგნოლიის გვარის მხოლოდ 1 სახეობა; სამხრეთ რაიონებში დეკორატიულ მცენარედ კულტივირებულია 20-მდე სახეობა
მაგრანეთი

მაგრანეთი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის თიანეთის მუნიციპალიტეტში, ნაქალაქარის თემში. მდებარეობს ერწოს ქვაბულის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 1100 მეტრზე. თიანეთიდან დაშორებულია 30 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 224 ადამიანი.

ისტორია
ისტორიული ძეგლებიდან საყურადღებოა:
დარბაზული ტიპის საყდარის ეკლესია მაგრანეთისხევის ნაპირზე. დასავლეთ კედლის ერთ ქვაზე საუკუნის ორსტრიქონიანი ასომთავრული (ნუსხურნარევი) წარწერაა. ეკლესიასთან შუა საუკუნის ქვის სამარხებია, ხოლო შორიახლოს — ნასოფლარი;
გეგმით სწორკუთხრა ციხე-კოშკი - მაგრანეთისხევის მარჯვენა ნაპირზე;
კვრიას ხატი — შუა საუკუეების პატარა ეკლესია საცხვრეგორაზე;
დარბაზული ტიპის, ადგილის დედის ეკლესია მაგრანეთისხევის მარჯვენა ნაპირზე.

1963-1969 წლებში სოფლის ტერიტორიაზე გათხარეს (ხელმძღვანელი რ. რამიშვილი) სხვადასხვა პერიოდის ძეგლები. სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით, მდინარე თრანულის მარჯვენა ნაპირზე, ქუშანაანთ გორაზე, გათხრილია - საუკუნეების სამაროვანი, რომლის უშუალოდ სამხრეთით გამოვლინდა ადრინდელი შუა საუკუნეების ნამოსახლარი. კომპლექსი შედგება მოზრდილი შენობის ნაშთისაგან. შემორჩენილია საძირკველი, რომელიც ნაგებია რიყის ქვის ერთი ან ორპირი წყობით. მათზე ამოყვანილი ყოფილა ალიზის კედლები, გადახურული ღარიანი კრამიტით. არქეოლოგიური მასალის (განსაკუთრებით სასანურ-ბიზანტური მონეტების) მიხედვით ნაგებობა საუკუნის ნახევარში დანგრეულა. ნამოსახლარის სამხრეთით შემორჩენილია ძველი გზის ნაშთი. მის სამხრეთით გათხარეს (ბ. ჯორბენაძე) ადრინდელი შუა საუკუნეების სამაროვანი. გამოვლინდა - საუკუნეების 7 ორმოსამარხი და ქვის სამარხი. მათში იპოვეს ბრინჯაოსა და რკინისღეროიანი საკინძები, ბრინჯაოს მშვილდსაკინძი, ვერცხლისა და ბრინჯაოს ბეჭდები, რკინის სამაჯური და სხვა ნივთები.

ჭიჩსულების უბანში გამოვლენილია ადრინდელი შუა საუკუნეების (- სს.) ნამოსახლარი.

საცხვრეგორის სამაროვანზე გათხრილია (ბ. ჯორბენაძე) - საუკუნეების 4 ქვის სამარხი, რომლებშიც აღმოჩნდა ბრინჯაოსა და რკინის საკინძები, ბრინჯაოს საყურეები და მშვილდსაკინძი, სარდიონის საბეჭდავი და სხვა. ამავე გორის დასავლეთ ფერდობზე შესწავლილია - საუკუნეების სამარხები, რომლებშიც იყო მინის, ბრინჯაოსა და რკინის სამაჯურები და ბრინჯაოს 3 ბეჭედი.
მადა (მთა)

მადა — მთა სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს საქართველოს სამხრეთ მთიანეთში, ჯავახეთის ქედის დასავლეთ კალთის ძირში, მადათაფის ტბის ჩრდილოეთით. სიმაღლე ზღვის დონიდან — 2713 მ. გუმბათისებრი ფორმისაა, აგებულია ნეოგენური ანდეზიტ-დაციტებით, დაფარულია ლოდნარით. ლოდებს შორის მდელოებია.
მადათაფა

მადათაფა, მადა — ტბა საქართველოში, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ჯავახეთის ვულკანური მთიანეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 2108 მ სიმაღლეზე. ფართობი 8,78 კმ², აუზის ფართობი 136 კმ², უდიდესი სიღრმე 1,7 მ, წყლის მოცულობა 9,7 მლნ მ³. ქვაბული წარმოქმნილია ლავის ნაკადით ხეობის გადაკეტვის შედეგად.

ტბის წყალშემკრები აუზი ძირითადად აგებულია ჯავახეთის ქედის დანაპრალიანებული ვულკანური ქანებით, რომლებიც გადაფარულია მთა-მდელოს შავმიწა ნიადაგებით. ტბის წყალშემკრები აუზის მცენარეული საფარი ძირითადად წარმოდგენილია ალპური და სუბალპური ბალახეული ფორმაციებით. ტბა საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. დონე მაღალია გაზაფხულზე, დაბალია ზამთარში. ტბიდან გაედინება მდინარე მადათაფა, რომელიც ერთვის მდინარე ბუღდაშენს მარჯვენა მხრიდან. აქვს მიწისქვეშა განადენიც, რის გამოც დონე მკვეთრად ირყევა. წყლის ტემპერატურა ზაფხულში 17-18 °, ზამთრობით თითქმის ფსკერამდე იყინება.

წლის თბილ პერიოდში ტბაზე დიდი რაოდენობით იყრის თავს წყალხმელეთა გადამფრენი ფრინველები.
მადათოვის კუნძული

მადათოვის კუნძული — ყოფილი კუნძული მდინარე მტკვარზე, თბილისში, იქ, სადაც ახლანდელ მშრალ ხიდებს შორის მოქცეულ ტერიტორიაზე მდინარე მტკვარი 2 განშტოებას ქმნიდა. მადათოვის კუნძულის ძველი სახელწოდებებია „ახალი ბაღი მეიდნისა“ (ვახუშტი, ს.) და ორბელიანების კუნძული. საუკუნეში კუნძული გენერალ ვ. მადათოვმა შეიძინა, ამიტომ ეწოდა მადათოვის კუნძული. საუკუნის 20-30-იან წლებში, მტკვრის მარჯვენა ნაპირის საყრდენი კედლის ამოყვანის შემდეგ, მადათოვის კუნძული ქალაქის სახმელეთო ნაწილს შეუერთდა.
მადერა

მადერა, ყურძნის მაგარი ღვინო (სპირტის შემცველობა 15-20% მოცულობითი და შაქრის 4-9%) აქვს დამახასიათებელი გემო, ბუკეტი და ფერი. ღვინის დავარგებისათვის ასხამენ კასრებში, რომლებსაც ხელოვნურად გამთბარ სათავსებში დგამენ. ორდინარული მადერას დავარგებისათვის საჭირო ტემპერატურა 60-65 °, დროის ხანგრძლივობა 3 თვე. საშუალო ხარისხის მადერასთვის ტემპერატურა 50-55 °, დრო 4-6 თვე, მარალი ხარისხის მადერასთვის ტემპერატურა — 40-50 °, დავარგების დრო — 6 თვე. სამარკო მადერის დავარგების ხანგრძლივობა 3 წელია. თბური დამუშავების შემდეგ ღვინოს აკუპაჟებენ. მადერას წარმოება პირველად კუნძულ მადეირაზე დაიწყეს (აქედან სახელწოდებაც). საქართველოში ამზადებენ მადეირას ტიპის ღვინოს „ანაგას“.
მადნეულის სპილენძ-ტყვია-თუთიის საბადო

მადნეულის სპილენძ-ტყვია-თუთიის საბადო, საშუალო სიღრმის დაბალტემპერატურული, ჰიდროთერმულ-მეტასომატური საბადო. მდებარეობს ბოლნისის რაიონის დაბა კაზრეთის მახლობლად. საბადო განლაგებულია ზედაცარცულ ვულკანოგენურ წყებაში (ძირითადად საშუალო და მჟავა შედგენილობის ტუფები, ტუფბრექჩიები, ტიფიტები და მათი გამკვეთი სხვადასხვა ტიპის ლიპარიტები და დაციტები). საბადოს რაიონში გავრცელებულია ჰიდროთერმული მეტასომატიტები — პროპილიტები და მეორეული კვარციტები. ამ უკანასკნელთანაა დაკავშირებული ბარიტ-პოლიმეტალური და სპილენძ-სულფიდური მინერალიზაცია.

გამადნება წარმოადგენს ძირითადად ლინძისებრ სხეულებს, რომლებიც სიღრმეში ძარღვისებრ სხეულებში გადადის. მადანთა ტიპების განაწილებაში დადგენილია ვერტიკალური ზონალურობა, ზევიდან ქვევით ერთმანეთს ენაცვლება: ბარიტის, ბარიტ-ტყვიის, ბარიტ-პოლიმეტალური, ბარიტ-სპილენძ-თუთიის, სპილენძ-თუთიის და სპილენძ-კოლჩედანური მადნები. ძირითადი მადნეული მინერალებია: ქალკოპოროტი, პირიტი, სფალერიტი, გალენიტი და ბარიტი. მადნეულის სპილენძ-ტყვია-თუთიის საბადოს ბაზაზე მუშაობს მადნეულის სამთო-გამამდიდრებელი კომბინატი.

საბადოს პირველაღმომჩენი: კონსტანტინე აბაშიძე.
მადრეპოროვნები

მადრეპოროვნები — ნაწლავღრუიანების რიგი მარჯნის პოლიპების კლასისა. უმთავრესად ზღვის ფსკერზე მიმაგრებული კოლონიური ფორმებია. ზოგი ცალადი ფორმის დიამეტრი 25 სმ აღწევს, კოლონიის ცალკეული ინდივიდისა კი — 1 მმ-იდან 3 სმ-მდე. მადრეპოროვნების ძირითადი ნაწილია კირის ჩონჩხი, მოიცავს 2500-მდე სახეობას. ცხოვრობენ ძირითადად სუფთა, ჟანგბადითმდიდარ ნორმალურად მარილიან წყალში, არანაკლებ 20,5 ° ტემპერატურის პირობებში. ამის გამო მადრეპოროვნები ფართოდ არიან გავრცელებული წყნარი და ინდოეთის ოკეანის, აგრეთვე კარიბის ზღვის ტროპიკულ წყლებში არა უღრმეს 50მ-ისა. აქ მადრეპოროვნები ზღვის სხვა ორგანიზმებთან ერთად ქმნიან მარჯნის რიფებს, რომელთა ნაპრალებში ბინადრობენ სხვადასხვა უხერხემლოები და თევზები. ზღვის სიღრმეში (6000 მ-მდე) ბინადრობენ მხოლოდ პატარ-პატარა ცალადი ფორმები. ყოფილ სსრკ-ში მხოლოდ ცალადი ფორმები გვხვდება: ბარენცის ზღვაში — -ი და შორეულ აღმოსავლეთ ზღვებში — .