ბრიუნჰილდა ავსტრაზიელი

ბრიუნჰილდა (დაახლ. დ. 543 – გ. 613) ავსტრაზიის დედოფალი, ფრანკთა სამეფოს ნაწილი, მეროვინგი მეფის სიგებერტ -ის მეუღლე და რეგენტი თავისი შვილის, შვილიშვილისა და შვილთაშვილის მმართველობის პერიოდში.

მისი ხანგრძლივი და რთული პოლიტიკური კარიერის განმავლობაში ბრიუნჰილდა მართავდა აღმოსავლეთ ფრანკთა სამეფოებს — ავსტრაზიასა და ბურგუნდიას — სამჯერ რეგენტის რანგში: მისი შვილის სიგებერტ -ის სახელით 575–583 წლებში; შვილიშვილების თეოდებერტ და თოიდერიხ სახელით 595–599 წლებში; და შვილთაშვილის სიგებერტ სახელით 613 წელს. ეს პერიოდი გამოირჩეოდა სამეფო დინასტიისა და ძლევამოსილი არისტოკრატიის დაპირისპირებით.

ბრიუნჰილდა, როგორც ჩანს, იყო გამორჩეული მმართველი, თუმცა სწორედ ამ თვისებამ და მისმა მტკიცე ხასიათმა შეუქმნა მას კონფლიქტები არისტოკრატებთან, ეკლესიასთან და სხვა მეროვინგებთან. მისი ბიოგრაფია მჭიდროდ არის დაკავშირებული სასტიკი მტრობით ყოფილ მორჩილთან — ფრედეგუნდასთან, რომელიც მოგვიანებით ნოისტრიის მეფის, ხილპერიკ -ის მეუღლე გახდა. ითვლება, რომ ფრედეგუნდამ მოკლა ბრიუნჰილდას და — დედოფალი გალსვინთა (დაახლ. 568), რათა თავად გამხდარიყო დედოფალი. ამ ფაქტმა გამოიწვია 45-წლიანი დაპირისპირება, რომელმაც მიგვიყვანა ქილდებერტის მკვლელობამდე და ბრიუნჰილდას ტყვეობამდე. ფრედეგუნდას სიკვდილის შემდეგაც კი (597), ეს დაპირისპირება განაგრძო მისმა შვილმა ხლოტარ -მ რომელმაც 613 წელს დაამარცხა ბრიუნჰილდა და სიკვდილით დასაჯა. მისი სხეული ოთხი ცხენს გააგლეჯინა.

ცხოვრება
ბრიუნჰილდა სავარაუდოდ დაიბადა 543 წელს ვესტგუთების დედაქალაქ ტოლედოში, როგორც ათანაგილდისა და გოსვინთას მეორე ქალიშვილი. როდესაც მამამისი გახდა მეფე (554 წ.), ის მხოლოდ თერთმეტი წლის იყო. ბრიუნჰილდა მოინათლა ტოლედოში როგორც არიანი ქრისტიანი.

პირველი ქორწინება
567 წელს იგი დაქორწინდა ავსტრაზიის მეფე სიგებერტ -ზე, ხლოდვიგ -ის შვილიშვილზე, რომელმაც ტოლედოში ელჩობა გაგზავნა ძღვენით დატვირთული. ისინი დასახლდნენ მეცში. ქორწინების შემდეგ ბრიუნჰილდა მოექცა კათოლიკობაზე.

სიგებერტის მამამ, ხლოთარ -მა ფრანკთა ოთხი სამეფო გააერთიანა, თუმცა მისი სიკვდილის შემდეგ სიგებერტმა და მისმა სამმა ძმამ კვლავ დაყვეს ისინი. ისტორიკოსი და ეპისკოპოსი გრიგოლ ტურელი წერს, რომ სიგებერტის ქორწინება ვესტგუთ პრინცესაზე იყო დაპირისპირების მაპროვოცილებელი ქმედება, ძმების არჩევანის მიმართ. სიგებერტმა არჩია პატივდებული წარმომავლობის ქალი და არა დაბალი სოციალური სტატუსის ცოლი.

სიგებერტის ქორწინებაზე ბრაზმორეულმა მისმა ძმამ, ნეუსტრიის მეფე ხილპერიკ -მა მოითხოვა ბრიუნჰილდას და, გალსვინთა. გრიგოლ ტურელი აღნიშნავს, რომ ეს ნაბიჯი შურის გამო გადადგა; თუმცა გალსვინთამ მოითხოვა, რომ ქილპერიკს დაესრულებინა თავის სასახლეში მეძავების მხიარულობა, რის შემდეგაც ის მალევე დაუქვემდებრდა ფავორიტ ფრედეგუნდას გავლენას. ქილპერიკმა და ფრედეგუნდამ გალსვინთა დაახრჩვეს და შემდეგ დაქორწინდნენ.

ბრიუნჰილდამ სასტიკად შეიძულა ფრედეგუნდა და ამ მტრობის საპასუხოდ ორივე დედოფალი ქმრების ომში ჩათრევას ცდილობდა. სიგებერტმა დაარწმუნა მათი უფროსი ძმა, გუნთრამი, ბურგუნდიის მეფე, შუამავლობაში. გადაწყდა, რომ გალსვინთას დოური გადაცემოდა, ხოლო — ბორდო, ლიმოჟი, კაჰორი, ბეარნი და ბიგორი გადაცემოდა ბრიუნჰილდას. საბოლოოდ ქილპერიკმა უარი თქვა ქალაქების გადაცემაზე და ვერც ბრიუნჰილდამ ვერ დაივიწყა და-ძმური მკვლელობა. ეს დაპირისპირება პარიზის წმ. გერმანის ეპისკოპოსმა დროებითი ზავით შეაჩერა.

567–570 წლებში ბრიუნჰილდამ სიგებერტს სამი შვილი გაუჩინა: ინგუნდა, ხლოდოსინდა და ხილდებერტი.

მშვიდობა მალე დაარღვია ხილპერიკმა, რომელიც სიგებერტის სამფლობელოებში შეიჭრა. სიგებერტმა დაამარცხა ძმა, რომელმაც ტურნენს შეაფარა თავი. პარიზელებმა სიგებერტი ტრიუმფატორად მიიღეს. ეპისკოპოსმა გერმანმა წერილით სთხოვა ბრიუნჰილდას, ეთხოვა ქმრისთვის ძმის შეწყალება, თუმცა, როგორც ჩანს, ის არ დაემორჩილა — სიგებერტმა ტურნეს ალყა შემოარტყა. ფრედეგუნდამ დაიქირავა ორი მკვლელი, რომლებმაც სიგებერტი ვიტრი-ან-არტუაში შხამიანი ხანჯლით მოკლეს. ბრიუნჰილდა დააპატიმრეს და რუანის ციხეში ჩასვეს.

მეორე ქორწინება
მეროვეხი — ქილპერიკისა და მისი პირველი ცოლის, აუდოვერას ვაჟი — რუუენში გაემგზავრა იმ საბაბით, რომ დედა მოენახულებინა. იქ ყოფნისას გადაწყვიტა დაქორწინებულიყო დაქვრივებულ ბრიუნჰილდაზე, რათა თავისი გავლენები ტახტზე ასვლისთვის გაემყარებინა. მისი დედინაცვალი, ფრედეგუნდა, მიზნად ისახავდა, რომ მხოლოდ მისი შვილები გამხდარიყვნენ მეფეები და ამ მიზნით არაერთი ნაბიჯი გადადგა თავისი ქმრის სხვა ცოლების შვილების წინააღმდეგ. მეროვეხი და ბრიუნჰილდა რუანის ეპისკოპოსმა პრაეტექსტატმა დააქორწინა. თუმცა, რადგან ბრიუნჰილდა მეროვეხის დეიდა იყო, ეს ქორწინება ეწინააღმდეგებოდა საეკლესიო კანონებს.

ხილპერიკმა მალევე ალყა შემოარტყა წმინდა მარტინის ეკლესიას, რომელიც ქალაქის კედლებთან მდებარეობდა. საბოლოოდ მან მათთან მშვიდობა დაამყარა, თუმცა მეროვეხი თან წაიყვანა სუასონში. ქორწინების გაუქმების მცდელობისას, ქილპერიკმა მეროვიხს ტონზურა(თმის გადაპარსვა) გააკეთებინა და ლე მანის მონასტერში გააგზავნა, რათა ბერი გამხდარიყო. მეროვეხი გაიქცა და თავი შეაფარა ტურის წმინდა მარტინის ეკლესიაში, რომელიც გრიგოლ ტურელის ეკლესია იყო და ამგვარად, ის მოვლენების უშუალო მოწმე გახდა. მოგვიანებით მეროვეხი შამპანში გადავიდა. 578 წელს ის დაბრუნდა ტურინში, თუმცა ძალაუფლებისთვის ბრძოლისთვის, ყველა მცდელობა წარუმატებლად დასრულდა და საბოლოოდ მანდ, თავის მსახურს სთხოვა,რომ იგი მოეკლა.

პირველი რეგენტობა
ბრიუნჰილდამ ახლა სცადა ავსტრაზიის რეგენტობის მიღება თავისი შვილის, ხილდებერტ -ის სახელით, თუმცა მას არისტოკრატიის მხრიდან ძლიერი წინააღმდეგობა შეხვდა და დროებით გუნთრამის — ბურგუნდიის მეფის — კარზე გაიხიზნა, სანამ მიზანს მიაღწევდა. მოგვიანებით ის ავსტრაზიას, რეგენტის რანგში მართავდა. იგი, როგორც მებრძოლი კი არა, არამედ ადმინისტრაციული რეფორმატორი, ვესტგუთური განათლებით, იხსენიება. მან აღადგინა ძველი რომაული გზები, ააშენა მრავალი ეკლესია და სააბატო, საჭირო ციხესიმაგრეები, გადაახალისა სამეფო ფინანსები და სამხედრო სტრუქტურა. თუმცა, არისტოკრატია განარისხა იმით, რომ განაგრძობდა სამეფო ავტორიტეტის აღდგენას იქ, სადაც ის შესუსტებული იყო. პოზიციების გასამყარებლად და სამეფო პრესტიჟის გასაძლიერებლად მან გადააწყვეტინა უშვილოდ დარჩენილ გუნთრამს, ქილდებერტი შვილად ეღიარებინა და მემკვიდრედ დაენიშნა — რაც მან 577 წელს მართლაც გააკეთა. 579 წელს ბრიუნჰილდამ თავისი ქალიშვილი ინგუნდა, (მაშინ მხოლოდ ცამეტი წლის იყო), დააქორწინა ვესტგუთ პრინც ჰერმენეგილდზე, რითაც თავისი საგვარეულო მშობლიურ სამეფოსთან დააკავშირა. თუმცა, ჰერმენეგილდი კათოლიკე გახდა და ის და მისი ცოლი რელიგიური ომების მსხვერპლნი გახდნენ.

ბრიუნჰილდა მართავდა ავსტრაზიას ქილდებერტის სრულწლოვანებამდე — 583 წლამდე, მეროვინგთა ტრადიციული, ცამეტი წლის ასაკის მიღწევამდე.

ურთიერთობა მეფე გუნთრამთან
ქილპერიკის გარდაცვალების შემდეგ ბრიუნჰილდასა და ფრედეგუნდას კონფლიქტი კვლავ გამწვავდა. ახლა უკვე ფრედეგუნდა ნოისტრიის რეგენტი იყო და შეეძლო ძველი მტრის წინააღმდეგ ბრძოლა განეახლებინა. ამავდროულად, ბრიუნჰილდას შიდა მტრებთან გამკლავებაც უწევდა.

ბევრი ჰერცოგი ღიად ეწინააღმდეგებოდა მის გავლენას ქილდებერტზე. მათგან სამი — რაუხინგი, ურზიო და ბერტეფრიდი — ქილდებერტის მკვლელობის გეგმაში მონაწილეობდნენ; თუმცა, შეთქმულება გამოაშკარავდა. რაუხინგი მოკლეს, ხოლო ურზიო და ბერტეფრიდი ციხესიმაგრეს შეაფარეს თავი. ამის შემდეგ გუნთრამმა ქილდებერტს, ბრიუნჰილდასა და მის ორ ვაჟს თავშესაფარი სთხოვა საკუთარ კარზე. ეს შემდგომში განხორციელდა და ურზიო და ბერტეფრიდი მოკლეს. 587 წელს გუნთრამმა, ქილდებერტმა და ბრიუნჰილდამ ანდელოს პაქტი გააფორმეს, რომლითაც ქილდებერტმა ბურგუნდიის მემკვიდრეობა მიიღო და შეძლო ავსტრაზიისა და ბურგუნდიის კავშირის შენარჩუნება გუნთრამის სიცოცხლის ბოლომდე.

იმავე წელს ვესტგუთთა მეფემ რეკარედ -მა ელჩები გაუგზავნა როგორც ქილდებერტს, ასევე გუნთრამს. ქილდებერტმა ელჩები მიიღო და ალიანსი აღიარა, ხოლო გუნთრამმა მათ მიღებაზე უარი თქვა. ამიტომ, როდესაც ბრიუნჰილდამ და ქილდებერტმა მოლაპარაკება აწარმოეს ქლოდოსინდას — მეფის დის — ქორწინებაზე ესპანეთის მეფესთან, გუნთრამმა წინააღმდეგობა გასწია და ქორწინება გაუქმდა. 592 წელს გუნთრამი გარდაიცვალა და ქილდებერტმა, პაქტის თანახმად, მისი სამეფო დაიკავა და მაშინვე დაიწყო ომი ხლოტარ -ის წინააღმდეგ, რომელიც იყო ქილპერიკისა და ფრედეგუნდას შვილი. ფრედეგუნდას მეთაურობით, ბრიუნჰილდას ჯარები დრუაზის ბრძოლაში დამარცხდნენ, 593 წელს. ქილდებერტი 596 წელს, ოცდაექვსი წლის ასაკში გარდაიცვალა.

გრიგოლ ტურელი იყო კიდევ ერთი სასულიერო პირი, რომელსაც იგი მფარველობდა; ის იყო მისი და მისი შვილის სანდო მრჩეველი 587 წლიდან გარდაცვალებამდე. ბრიუნჰილდა ასევე დიდად იყო დაინტერესებული თავის სამფლობელოებში არსებული ეპარქიებითა და მონასტრებით. სწორედ ეს ინტერესები დაუპირისპირა მას კოლუმბანმა, ლუქსოის სააბატოს იღუმენმა, რომელიც მოგვიანებით მან გააძევა იტალიაში, სადაც კოლუმბანმა დააფუძნა ბობიოს სააბატო. ბრიუნჰილდას ასევე წვლილი მიუძღვის მორიენის ეპარქიის არსებობის შენარჩუნებაში.

576 წელს ბრიუნჰილდას მფარველმა, სიგებერტის ძმამ — გუნთრამმა — დააფუძნა ახალი ეპარქია სენ-ჟან-დე-მორიენში, რამაც გამოყო მორიენის ხეობა და მეზობელი სუზას ხეობა ტურინის ეპარქიისგან. ტურინის ეპისკოპოსი ოცი წლის განმავლობაში უშედეგოდ აპროტესტებდა ამ ცვლილებას ბრიუნჰილდასთან, ხოლო 599 წელს, როდესაც მის პროტესტს პაპმა გრიგოლ დიდმაც დაუჭირა მხარი, ბრიუნჰილდამ მას მნიშვნელობა აღარ მიანიჭა.

ბრიუნჰილდა დაკრძალეს მის მიერ დაარსებულ წმინდა მარტინის სააბატოში, ოტენში, რომელიც 602 წელს აშენდა იმ ადგილას, სადაც ტურის ეპისკოპოსმა მოჭრა ბუჩქი, რომელიც წარმართული თაყვანისცემის საგნად ითვლებოდა. სააბატო და მისი საფლავი, რომელშიც ინახებოდა ძვალი, ფერფლი და ეტლის ნაწილი, 1793 წელს განადგურდა; თუმცა ბრიუნჰილდას სარკოფაგის საფარის ორი ნაწილი დღეს დაცულია როლენის მუზეუმში ოტენიში.

ბრიუნჰილდამ დააფინანსა მრავალი ეკლესიის მშენებლობა, მათ შორის ლაონის წმინდა ვინსენტის სააბატოს (დაარსებული 580 წელს). მას ასევე მიაწერენ ბრუნიკელის ციხესიმაგრის დაარსებას და რომაული გზის აღდგენას ალიანი-ან-მორვანის მახლობლად (სადაც ახლომდებარე გორაკის სახელი სავარაუდოდ მის სახელთან არის დაკავშირებული). მოვ-სიურ-ლუარის ის ნაწილი, რომელიც ცნობილია როგორც ლა ფონტენ ბრიუნო, მისი სახელით არის ცნობილი, რადგან ამბობენ, რომ ბრიუნჰილდა იქ წყლით გრილდებოდა, როდესაც გადახურებას იტანჯებოდა.

ლეგენდა
ბევრი მკვლევარი თვლის, რომ ბრიუნჰილდა შთააგონებდა როგორც ბრუნჰილდას, ასევე კრიმჰილდას პერსონაჟებს ნიბელუნგების სიმღერაში — ორი მეტოქე ქალის სახეს. კრიმჰილდა დაქორწინებულია ზიგფრიდზე, რომელიც მრავალ მხრივ წააგავს ბრიუნჰილდას მეუღლეს — სიგებერტს. მრავალი პერსონაჟისა და მოვლენის მსგავსება არსებობს ნიბელუნგების სიმღერასა და მეროვინგთა გოლის საუკუნის მეორე ნახევრის რეალურ ისტორიას შორის. როგორც თომას ჰოჯკინი აღნიშნავს: