iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
Volkswagen

ფოლკსვაგენი (გერმ. „სახალხო მანქანა“) — გერმანული საავტომობილო კომპანია. მისი სათავო ოფისია ქვემო საქსონიის ქალაქ ვოლფსბურგში. „ფოლკსვაგენი“ კონცერნ „ფოლკსვაგენ ჯგუფის“ საბაზო და ძირითადი ბრენდია, რომელიც მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი ავტომწარმოებელია. „ფოლკსვაგენის“ გარდა, კონცერნს ეკუთვნის „აუდი“, „ბენტლი“ , „ბუგატი“ , „ლამბორგინი“, „სეატი“ , „შკოდა“ და სხვა ცნობილი ბრენდები.

სახალხო პროექტი
1930-იან წლებში ავტომობილი ფუფუნების საგანს წარმოადგენდა და 50 გერმანელიდან მხოლოდ ერთს ჰყავდა. უბრალო ხალხს, ძირითადად, მოტოციკლეტის ყიდვა შეეძლო. ამ ბაზრის ათვისება რამდენიმე კომპანიამ ერთდროულად განიზრახა. საქმე წინ ნელა მიიწევდა.

1934 წელს ადოლფ ჰიტლერი დაინტერესდა საკითხით. ფიურერმა კონსტრუქტორებს მოსთხოვა გერმანული ოჯახებისთვის იაფი, ჭეშმარიტად სახალხო მანქანის შექმნას, რომელშიც ორი ზრდასრული და სამი ბავშვი დაეტეოდა. ახალ მანქანას 100 კმ/სთ სიჩქარით მოძრაობა უნდა შესძლებოდა და 62 ცხენის ძალა ჰქონოდა. ჰიტლერი ოცნებობდა, რომ გერმანიის მოქალაქეებისთვის ისევე ხელმისაწვდომი გამხდარიყო ოჯახური ავტომობილი, როგორც ეს ამერიკელებისთვის იყო. მესამე რაიხის ბელადის ბრძანების თანახმად, „სახალხო მანქანის“ ფასი 990 რაიხსმარკა (იმდროინდელი კურსით, სულ რაღაც 396 აშშ დოლარი) უნდა ყოფილიყო. ზუსტად ამდენი ღირდა პატარა მოტოციკლეტი. ეს ფასი მისაღები იქნებოდა ბევრი გერმანელისთვის, რადგან საშუალო შემოსავალი 32 რაიხსმარკა იყო კვირაში.

ადოლფ ჰიტლერის უშუალო დავალებით, 1937 წლის 28 მაისს გერმანელ მუშათა ფრონტმა ბერლინში დააარსა ფირმა, რომელსაც 1938 წლის 16 სექტემბერს „ფოლკსვაგენი“ ეწოდა. მალე აშკარა გახდა, რომ შეუძლებელი იყო მოტოციკლეტის ფასად მანქანის გამოშვება. ფიურერი უკან დახევას არ აპირებდა. მან ხალხისთვის შეიმუშავა თანხის დაზოგვის სქემა: „კვირაში 5 მარკა უნდა გადადოთ, საკუთარი მანქანის ტარება თუ გსურთ“. წმინდა წყლის პროპაგანდა არარეალისტურ პროექტს ლობირებდა, მაგრამ ნაცისტური რეჟიმის მხარდაჭერით, ლეგენდარული ფოლკსვაგენი 336 ათასი მოქალაქის ოჯახის სამსახურში ჩადგა. 1938 წელს ქალაქ შტუტგარტში გამოვიდა ავტომობილ --ის პროტოტიპი.

კომპანია ომის შემდეგ
1939 წელს ქარხანა უკვე მზად იყო მასიური წარმოების განსახორციელებლად, მაგრამ მეორე მსოფლიო ომის გამო, სამხედრო დაკვეთების შესრულება მოუწია. მხოლოდ 1946 წელს გამოუშვეს პირველი კეფერი ( „ხოჭო“), 1955 წელს კი მემილიონე მანქანის გამოშვება იზეიმეს. 1960 წელს შპს „ფოლკსვაგენი“ სააქციო საზოგადოებად გადაკეთდა და აქციები გაყიდა. 1964 წელს ფირმამ „დაიმლერ-ბენცისგან“ (-) „აუდის“ ქარხანა შეიძინა.

განვითარების ეპატები
1972 წელს ფოლკსვაგენმა 15 007 034 „ხოჭოს“ გამოშვებით ფორდ-ტეს რეკორდს აჯობა.

1973 წელს „ფოლკსვაგენმა“ პირველი პასატი გამოუშვა, 1974 წელს კი – გოლფ-1 .

1975 წელს გამოვიდა პირველი თაობის პოლო, ხოლო 1978 წლიდან – ჯეტა-1 .

1980 წელს გერმანიაში „ხოჭოს“ გამოშვება დასრულდა, მაგრამ მექსიკის ქარხანაში მისი წარმოება კიდევ დიდხანს გაგრძელდა. 1981 წელს გამოვიდა მეოცმილიონე „ხოჭო“. ბოლო ეგზემპლარი 2003 წლის 30 ივლისს გამოუშვეს და ის იყო 21 529 464-ე „ხოჭო“, რაც ერთი კონკრეტული მოდელისთვის ნამდვილი მსოფლიო რეკორდია. 1981 წელს მეორე თაობის პოლო გამოუშვეს ბაზარზე. 2007 წელს ააწყვეს 25-მემილიონე გოლფი.

დღეს ფოლკსვაგენი ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ გავრცელებული ბრენდია. 2008 წლის მონაცემებით, ევროპაში ყოველი მეხუთე მსუბუქი ავტომობილი ფოლკსვაგენია.
ოცეოლა

ოცეოლა (; დ. 1804 — გ. 20 იანვარი, 1838) — ფლორიდის სემინოლ ინდიელთა ლიდერი. წინამძღოლობდა გაცილებით მცირერიცხოვან სემინოლთა წინააღმდეგობას სემინოლთა მეორე ომში, როდესაც აშშ ცდილობდა სემინოლების მათი მიწებიდან განდევნას. როდესაც ის დაიბადა სოფელ ტალასაში, მისი სახელი იყო ბილი პაუელი, შემდეგ კი მას დაარქვეს ოცეოლა. ოცეოლას ძარღვებში მრავალი ქვეყნის წარმომადგენლის სისხლი ჩქეფდა: ამერიკელი, ბრიტანელი, შოტლანდიელი და ინდიელი წინაპრების. მისი კანის შეფერილობა მუქი იყო. მისი დედა პოლი კოპინგერი იყო ქალიშვილი ანა მაკქვინის რომელიც ნახევრად შოტლანდიელი და ნახევრად მასკოგელი იყო. მრავალი წყარო გვაწვდის ინფორმაციას, რომ ოცეოლას მამა იყო ინგლისელი მოვაჭრე უილიამ პაუელი.

ლიტერატურაში
თავისუფლების მიწაზე - ნოველა დაწერილია მარტინ მარკუსის მიერ. ამ ნოველაშ მოთხრობილია, რომ ოცეოლა დაიბადა როგორც ბილი პაუელი, ის იყო პატივსაცემი ბრიტანელი ოფისცრისა და ინდიელი ქალის ვაჟი.
ტომას მაინ რიდი, ოცეოლა - სემინოლების ბელადი-ნაწარმოები დაწერილია 1858 წელს
ოცეოლა - შურისძიება მარჯვენა ხელით - კონრად პეზოლის ნაწარმოები..
პატრიოტი ხელმძღვანელები - ქრონიკულად დაწერილი ამერიკისა და ინდიელების წინააღმდეგობები.
ტყვე - დაწერილია ჰეზერ გრაჰამის მიერ 1996 წელს
სემინოლებისა და ომის ბელადი - მეი მაკნიირის ნაწარმოები. დაწერილია საბავშვო ტომეულად.
ვერიზმი

ვერიზმი (იტალ. < - ჭეშმარიტი, ნამდვილი) — რეალისტური მიმართულება იტალიურ ლიტერატურასა და ხელოვნებაში. ჩაისახა საუკუნის 70-იან წლებში.

ვერიზმი ლიტერატურაში
ვერიზმზე უშუალო გავლენა მოახდინა ემილ ზოლას ნატურალიზმმა. ვერიზმის მანიფესტის ავტორები არიან ჯოვანი ვერგა და ლუიჯი კაპუანა. ვერისტებმა მიზნად დაისახეს საზოგადოებრივი ცხოვრების ნაკლოვანებების ჩვენება მორიდებისა და შენიღბვის გარეშე. მათი ნაწარმოებები გამსჭვალულია ღარიბი გლეხობისა და ქალაქის მდაბიოთა მიმართ თანაგრძნობით, ხშირია განწირულობის გრძნობა, პესიმიზმი და ბედისწერის გარდაუვალობის მოტივი. ყურადღება გამახვილებულია მძაფრ ფსიქოლოგიზმზე, განცდებზე.

ვერისტების ლიტერატურა ხასიათდება რეგიონალიზმით, ხშირია ლოკალური ფერისა და დიალექტების გამოყენება.
გუსტავ ტენგრენი

გუსტავ ადოლფ ტენგრენი ( დ. 3 ნოემბერი, 1896 — გ. 9 აპრილი, 1970) — შვედი ილუსტრატორი. ცნობილია მისი ართურ რეკჰემის გავლენით შექმნილი ზღაპრული გმირებით, სილუეტური ფიგურებითა და კარიკატურული სახეებით. ტენგრენი მთავარი ილუსტრატორი იყო უოლტ დისნეის კომპანიაში 1930-იან წლებში, პერიოდში, რომელსაც ამერიკის ანიმაციის ოქროს ხანას უწოდებენ. მის პერიოდში გამოვიდა ფილმები ფიფქია და შვიდი ჯუჯა, ბემბი და პინოქიო.
ფიფქია

ფიფქია — გერმანული ზღაპარი, რომელიც ძმებმა გრიმებმა 1812 წელს გამოსცეს. სიუჟეტის მიხედვით, პრინცესა სახელად „ფიფქია“ ბოროტი დედინაცვლის გამო იძულებულია ტყეში დაიმალოს. იქ ის შვიდი ჯუჯის სახლს შეეფარება. ჯუჯები ყველანაირად უფრთხილდებიან ფიფქიას, მაგრამ ერთ დღეს მოხუცად ქცეული დედინაცვალი ფიფქიას მოუტანს მოწამლულ ვაშლს. ფიფქია კვდება, მაგრამ მას აცოცხლებს უფლისწულის კოცნა.
ძმები ლუმიერები

ძმები ლუმიერები, ოგუსტ, მარი ლუი ნიკოლა (19 ოქტომბერი, 1862 - 10 აპრილი, 1954) და ლუი ჟან (5 ოქტომბერი, 1864 - 6 ივნისი, 1948) — ერთ-ერთი პირველი კინომწარმოებლები.

ადრეული კინემატოგრაფია
ლუმიერებმა პირველი კინოჩვენება ვიწრო წრეში 1895 წლის 22 მარტს ჩაატარეს. პირველი ფასიანი საზოგადო კინოჩვენება კი 1895 წლის 28 დეკემბერს ჩატარდა პარიზის გრან კაფეს ინდურ სალონში. ეს ისტორიული ჩვენება მათ პირველ ფილმს ეფუძნებოდა — 45 წამიანი "მუშები ლუმიერების ქარხანას ტოვებენ" ( ' ), გადაღებული 1894 წელს ლეონ ბულის სინემატოგრაფით, რომელიც წინა წელს დაპატენტდა. სინემატოგრაფში გაერთიანებული იყო სამი მოწყობილობა, რომელსაც შეეძლო მოძრავი ფილმის ჩაწერა, დამუშავება და პროექტირება. მოწყობილობა მოგვიანებით ძმებმა ლუმიერებმა დახვეწეს.

მიუხედავად იმისა, რომ მაქს და ემილ სკლადანოვსკიმ ერთი თვით ადრე მოაწყვეს პროექტიული ცვლადი გამოსახულებების ფასიანი სახალხო ჩვენება ბერლინში, კინოს ისტორიკოსები გრან კაფეს თვლიან კინოს დაბადების ნამდვილ ადგილად. სკლადოვსკების ჩვენება არ იყო მოძრავი სურათების ფილმი არამედ უბრალოდ უძრავი ფოტოების მონაცვლე სლაიდები, რაც თავისი არსით კინემატოგრაფიას არ წარმოადგენს.
ტიან ტან ბუდა

ტიან ტან ბუდა — დიდი ზომის ბრინჯაოს ბუდას ქანდაკება ნგონ-პინგში, ლანტაუს კუნძულზე, ჰონკონგი. აგრეთვე ცნობილი როგორც „დიდი ბუდა“, იგი უმაღლესი ღია ცის ქვეშ მდებარე ბრინჯაოს დამჯდარი ბუდას ქანდაკებაა. ქანდაკება მდებარეობს პო ლინის მონასტერთან და ადამიანსა და ბუნებას, ხალხსა და რელიგიას შორის ჰარმონიულ თანაარსებობას, ურთიერთობას განასახიერებს. ეს ჰონგ-კონგის უდიდესი ბუდისტური ცენტრი და პოპულარული ტურისტული სანახაობაა.
ფრუნზიკ მკრტჩიანი

ფრუნზე (ფრუნზიკ, მჰერ) მკრტჩიანი (; 4 ივლისი, 1930 — 29 დეკემბერი, 1993) — სომეხი საბჭოთა მსახიობი, სსრკ-ის სახალხო არტისტი (1984).

დაიბადა 1930 წლის 4 ივლისს ლენინაკანში (ამჟამად გიუმრი). სწავლობდა ლენინაკანის ხელოვნების სასწავლებელსა და თეატრალურ სტუდიაში, შემდეგ ერევნის სახვითი ხელოვნებისა და თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტზე. 1953 წლიდან ერევნის სუნდუკიანის სახელობის დრამატულ თეატრში მუშაობდა. მისი კინოკარიერა 1955 წელს დაიწყო. მისი ცნობილი როლებია ფილმებში: როლან ბიკოვის „აიბოლიტ-66“ (მეკობრე; 1966), ლეონიდ გაიდაის „კავკასიელი ტყვე ქალი“ (ჯაბრაილოვი, ნინას ბიძა; 1966), გიორგი დანელიას „მიმინო“ (რუბიკი; 1977), რამაც მას ერთ-ერთი წამყვანი კომედიური მსახიობის რეპუტაცია მოუხვეჭა საბჭოთა კავშირში. თუმცა ამგვარი რეპუტაცია ხშირად ჩრდილავდა მის ნამდვილ ტალანტსა და ემოციურ სიღრმეს, რომელსაც იგი მის როლებში აქსოვდა სომხური კინოკლასიკის ისეთ ფილმებში, როგორიცაა „სამკუთხედი“ (1967), „აირიკი“ (1973), „ნაჰაპეტი“ (1977), „გარდასულ დღეეთა სიმღერა“ (1982), „ჩვენი ბავშვობის ტანგო“ (1984).

მის მრავალრიცხოვან ჯილდოთა შორის იყო საბჭოთა კავშირის სახელმწიფო პრემია (1978). გარდაიცვალა ერევანში, 1993 წელს. დასაფლავებულია იქვე, კომიტასის სახელობის პანთეონში.

ითვლება საბჭოთა დროის ერთ-ერთ უდიდეს სომეხ მსახიობად.

ჯილდოები და აღიარება
1980 : საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
1984 : სსრკ სახალხო არტისტი
მაკამა

მაკამა — გარდამავალი თხრობის ტიპი პროზასა და პოეზიას შორის, მდებარეობს ფიქციურ და არაფიქციურ ჟანრებს შორის.

ეს არის რეალური სიტუაციებიდან აღებული, მაგრამ შელამაზებული მოკლე მოთხრობების სერიები, რომლებიც გარკვეული ამბის მიღმა სხვა თემას ეხება. ამ ჟანრის მაგალითს წარმოადგენს მაკამა ჯაოზზე, რომელიც წარმოდგება როგორც სხვადასხვა არომატების შედარება, მაგრამ სინამდვილეში ეს არის პოლიტიკური სატირა. ჟანრის ფუძემდებლად მიჩნეულია ალ-ჰამადჰარი. მაკამა განსაკუთრებით პოპულარული იყო არაბულ ლიტერატურაში და მას – საუკუნეებშიც კი იყენებდნენ, როდესაც არაბული ლიტერატურა უკვე კრიზისს განიცდიდა.
კარნავალის ღამე (ფილმი)

„კარნავალის ღამე“ — რეჟისორ ელდარ რიაზანოვის 1956 წლის კომედიური მუსიკალური ფილმი. ეს არის მისი პირველი ფილმი, გამოსული კინოთეატრების დიდ ეკრანებზე და რიგით მეორე კინოროლი ლუდმილა გურჩენკოს ცხოვრებაში. ფილმი პრემიერის წელს იქცა რეკორდსმენად, 48.64 მილიონზე მეტი გაყიდული ბილეთით.

სიუჟეტი
კულტურის სახლის მუშაკები ემზადებიან ყოველწლიური ღონისძიებისთვის - კოსტუმირებული საახალწლო კარნავალისთვის. გასართობ პროგრამაში შედის სოლო, საცეკვაო, საცირკო ნომრები, ჯაზური ორკესტრის, ილუზიონისტისა და ჯამბაზების გამოსვლები. სერაფიმე ოგურცოვი, კულტურის სახლის დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელი, გაეცნობა პროგრამას და არ მოიწონებს მას, ვინაიდან თვლის, რომ ყველაფერი უნდა ჩატარდეს „სერიოზულ დონეზე“. იგი სთავაზობს საკუთარ პროგრამას, რომელშიც აგრეთვე შეტანილია მოხსენება და ლექტორ-ასტრონომის გამოსვლა. მუსიკალური ნომრებიდან იგი ტოვებს მხოლოდ კლასიკურ მუსიკას და სიმღერისა და ცეკვის ანსამბლის გამოსვლას.

კულტურის სახლის თანამშრომლები გამოთქვამენ უკმაყოფილებას და ერთად ცდილობენ ოგურცოვის გეგმების ჩაშლას. სხვადასხვა საშუალებით ისინი ატყუებენ დირექტორს და დაგეგმილ ღონისძიებას ატარებენ ისე, როგორც თავად ჰქონდათ ჩაფიქრებული.
ბორდერ-ლესტერული ჯიშის ცხვარი

ბორდერ-ლესტერული ჯიშის ცხვარი, სახორცე-სამატყლე ცხვრის ჯიში. გამოყვანილია ინგლისში საუკუნის შუა წლებში ლესტერული ცხვრის შევიოტთან შეჯვარებით. ტანადი ცხოველია, მოხდენილი, მოგრძო ტანი და ფართო სწორი ზურგი აქვს. ერკემლის ცოცხალი მასაა 90-100 კგ, ნერბისა 60-70 კფ. მატყლი ერთგვაროვანია 46-56-ე ხარისხისა, რბილი, ლამაზი ბზინვარება აქვს, სიგრძე 20-25 სმ. მატყლის ნაპარსი — ერკემლისგან 5-6 კგ, ნერბისგან 3-3,5 კგ. 100 ნერბი 170-მდე ბატკანს იგებს. იყენებენ უმთავრესად სამრეწველო შეჯვარებისათვის. ნაჯერ ცხვარს უუმჯობესდება ტანადობა, სახორცე თვისებები, მერძეულობა და ჩქარდება ადრეულობა.
ბორი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ბორი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ბორი — მენდელეევის პერიოდული სისტემის ჯგუფის ქიმიური ელემენტი
ბორი — მოქცევის ცალკეული დეფორმირებული ტალღა

პიროვნებები
ბორი, ნილს — დანიელი ფიზიკოსი
ბორი, ოგე — დანიელი ფიზიკოსი

ტოპონიმები
ბორი — ქალაქი რუსეთში
ბორი — სოფელი რუსეთში, უსტ-კუბინსკის რაიონში
ბორი — სოფელი რუსეთში, ხაროვსკის რაიონში
ბორი — ქალაქი აღმოსავლეთ სერბეთში, ბორის თემისა და ბორის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი
ბორი — ქალაქი სამხრეთ სუდანში
ბორი — სოფელი ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში
ბორის ძნელაძის მწვერვალი

ბორის ძნელაძის მწვერვალი — მწვერვალი საქართველო რუსეთის (ინგუშეთი) საზღვარზე, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს შავანის ქედის სამხრეთ ნაწილში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4000 მეტრი. აგებულია იურული თიხაფიქლებით. დამახასიათებელია ნივალური ლანდშაფტი. მისასვლელი გზა აქვს მდინარე ხდის (თერგის შენაკადი) სათავიდან. ადრე სამხრეთ შავანა ეწოდებოდა, ხოლო 1938 წლიდან, როდესაც მწვერვალზე პირველი ასვლა მოეწყო (ხელმძღვანელი კონსტანტინე ჯავრიშვილი), საქართველოს კომკავშირის ერთ-ერთი დამაარსებლის — ბორის ძნელაძის სახელი ეწოდა.
ანდრეა ბორომეო

ანდრეა ბორომეო (; დ. მილანი ― გ. 1683) — თეატინელი მისიონერი ბერი. 1652 წელს იტალიიდან სამეგრელოში ჩამოვიდა. თავისი მისიონერული მოღვაწობის შესახებ ბორომეომ 1658 წლის 8 ივნისს წერილი გაგზავნა რომში. წერილში ლევან დადიანზე, იმერეთის მეფე ალექსანდრე -ზე, ვამეყ ლიპარტიანზე. ბორომეოს გარდაცვალების შემდეგ 1704 წელს რომში გამოიცა მისი წიგნი „მოხსენება საქართველოზე, სამეგრელოზე და თეატინელთა მისიენი იმ მხარეში“.
ბორჩალოს მაზრა

ბორჩალოს მაზრა — ყოფილი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული საქართველოში, არსებობდა რუსეთის იმპერიის, საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკის და საქართველოს სსრ-ის შემადგენლობაში 1880–1929 წლებში. მდებარეობდა თბილისის გუბერნიის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. შეიქმნა 1880 წელს, როდესაც გამოეყო თბილისის მაზრას) ადმინისტრაციული ცენტრი იყო შულავერი. თავდაპირველად მოიცავდა ახლანდელი წალკის, დმანისის, ბოლნისისა და მარნეულის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიას, აგრეთვე სომხეთის დღევანდელ ლორეს პროვინციასა და ტავუშის პროვინციას. რაიონების ტერიტორიათა ნაწილს.

ეთნიკური შემადგენლობა 1897 წელს შემდეგი იყო: სომხები (36,88 %), აზერბაიჯანელები (32,14 %), ბერძნები (16,64 %), რუსები (6,29 %), ქართველები (6,11 %), გერმანელები (1,94 %).

ფართობი 1905 წელს — 6870 კმ², 1917–1921 წლებში — 4360 კმ², 1922–1929 წლებში — 268.

1918 წელს ბათუმის საზავო ხელშეკრულებით ბორჩალოს მაზრის ლორეს უბანი მოითხოვა ოსმალეთის იმპერიამ, რათა დაემყარებინა სარკინიგზო კავშირი აზერბაიჯანთან. 1918 წლის შემოდგომაზე მაზრის ტერიტორიაზე გაჩაღდა სომხეთ-საქართველოს ომი. 24 ოქტომბერს ბორჩალოს მაზრაში საგანგებო მდგომარეობა გამოცხადდა, მაზრის უფროსად გენერალ-მაიორი გიორგი წულუკიძე დაინიშნა. სომხეთი აცხადებდა პრეტენზიას ბორჩალოს მაზრის ტერიტორიაზე მდინარე ხრამის სამხრეთით.↑ ომის შედეგად მაზრის სამხრეთ ნაწილი დაიკავა სომხეთმა, ჩრდილოეთი დარჩა საქართველოს შემადგენლობაში, ხოლო ლორეს უბანი ლორეს ნეიტრალური ზონა გახდა.

ბორჩალოს მაზრა გაუქმდა 1929 წელს.
ბორჯომის ხეობა

ბორჯომის ხეობა — მდინარე მტკვრის ხეობა, ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ფარგლებში, სოფელ აწყურიდან (სამხრეთ-დასავლეთი) სოფელ ტაშისკარამდე (ჩრდილო-აღმოსავლეთი). მისი სიგრძეა დაახლოებით 60 კმ. ხეობის ფერდობებს ქმნის მესხეთისა და თრიალეთის ქედები. ბორჯომის ხეობა ახალციხის ქვაბულს შიდა ქართლის ბართან აკავშირებს. გენეტურად ტექტონიკური-ეროზიული ღრმა (1300-1500 მ) გამკვეთი ხეობაა, მდებარეობს ზღვის დონიდან 710-900 მ. აგებულია ძლიერი დანაოჭებული პალეოგენური, უმთავრესად ანდეზიტური ტუფბრექჩიებით და ფლიშური წყებებით. ბაკურიანის ლავური ნაკადის ბოლო ქალაქ ბორჯომთან მდინარე მტკვრის მარჯვენა ნაპირამდე აღწევს.

ბორჯომის ხეობის გაგანივრებულ ტერასულ უბნებს ციცაბოფერდობებიანი ვიწრობები ენაცვლება. ხეობის ფერდობები დასერილია ხევებით. ბევრგანაა მეწყრები და გაშიშვლებული კლდეები. ბორჯომის ხეობა მდიდარია გრუნტის წყლებითა და წყაროებით, რომელთა შორის ბევრი მინერალური წყაროა. ხეობის მარცხენა მხარის დიდი ნაწილი ბორჯომის სახელმწიფო ნაკრძალს უჭირავს.

ბორჯომის ხეობაში გადის ელექტროფიცირებული რკინიგზა და საავტომობილო გზატკეცილი. მთის ზომიერი ჰავა და უნიკალური სამკურნალო წყაროები საკურორტო მეურნეობისათვის ხელსაყრელ ბუნებრივ პირობებს ქმნიან. ხეობაში და მიმდებარე ტერიტორიაზე მნიშვნელოვანი კლიმატური-ბალნეოლოგიური კურორტებია: ბორჯომი, ბაკურიანი, ახალდაბა, წაღვერი, ციხისჯვარი, ცემი, ტბა და სხვა.

ისტორიულ-გეოგრაფიული ბორჯომის ხეობა უფრო ვრცელ ტერიტორიას მოიცავს. სახელწოდება „ბორჯომის ხეობა“ პირველად 1819 წლის საბუთში გვხვდება. მანამდე მას სადგერი ხეობა ეწოდებოდა ( საუკუნიდან) და მტკვრის (ტაშისკარიდან აწყურამდე), საკუთრივ სადგერის (მოიცავდა სოფელ სადგერიდან წაღვერ-კიმოთესუბანსა და თორ-ბაკურიანს) და გუჯარეთის ხეობებისგან შედგებოდა. არქეოლოგიური კვლევა-ძიებით დასტურდება, რომ ბორჯომის ხეობაში პირველყოფილ ადამიანს უცხოვრია. - საუკუნეებში აქ თორის საერისთავო დაარსდა, რომელსაც საუკუნემდე თორის მხარე ეწოდებოდა. საუკუნეში აქ ავალიშვილთა სათავადო (საავალიშვილო) შეიქმნა. საუკუნის ბოლოს ბორჯომის ხეობა სამცხე-საათაბაგოსთან ერთად ოსმალეთმა მიიტაცა, მოსახლეობა ნაწილი მტერთან ბრძოლაში დაიღუპა, დანარჩენი ზემო ქართლსა და იმერეთს შეეხიზნა.

 საუკუნის ბოლოსათვის ბორჯომის ხეობა მთლიანად გაუკაცრიელდა. აქ არსებული მატერიალური კულტურული ძეგლები დაინგრა, ბევრი მთლიანად განადგურდა. ახალციხის საფაშოს მოშლისა და სამცხე-საათაბაგოდან თურქ დამპყრობთა განდევნის შემდეგ (1829) დაიწყო ბორჯომის ხეობის ხელახალი დასახლება. საუკუნის 50-60 წლებში ზემო იმერეთიდან და ზემო ქართლიდან ბორჯომის ხეობაში 205 კომლი გადმოსახლდა. შემდგომში აქ უკრაინელი და ბერძენი მოახალშენენიც დასახლდნენ. 1871 წელს ბორჯომის ხეობა დიდი მთავრის მიხეილ ნიკოლოზის ძე რომანოვის საუფლისწულო მამული გახდა. ამ დროიდან აქაური გლეხობის მდგომარეობა გაუარესდა, რასაც 1899 წაღვერისა და კიმოთესუბნის გლეხთა აჯანყება მოჰყვა. 1918 წლის 7 მარტს ამიერკავკასიის სეიმმა ბორჯომის ხეობა სახელმწიფო საკუთრებად გამოაცხადა. საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ 1921 წლის 20 მაისის დეკრეტით ბორჯომის ხეობა სახელმწიფო მნიშვნელობის კურორტად გამოცხადდა.
ბორჯომულა

ბორჯომულა (შავწყალა, შავწყალი) — მდინარე ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, მტკვრის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს თრიალეთის ქედის სამხრეთ-დასავლეთის კალთაზე, ცხრაწყაროს უღელტეხილთან, ზღვის დონიდან 2400 მ. სიგრძე 29 კმ, აუზის ფართობი 165 კმ². წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთაბ 2,41 მ³/წმ.

ბორჯომულა ტიპური მთის მდინარეა. მიედინება ჯერ სუბალპურ ზონაში, შემდეგ წიწვიანი ტყით შემოსილ ვიწრო ხეობაში. შესართავთან გაშენებულია კურორტი ბორჯომი, მის ხეობაშია სოფლები: ტბა, სადგერი, ლიბანი, ხოლო მის სათავეებთან დაბა ბაკურიანის ანდეზიტი. 1898 წელს ბორჯომულაზე ააგეს რუსეთის იმპერიაში ერთ-ერთი პირველი ჰესი (ბორჯომის ჰიდროელექტროსადგური).

ნ. ბერძენიშვილი ვარაუდობს, რომ სახელწოდება „ბორჯომულა“ რუსული „ბორჯომკის“ ქართული ვარიანტია. მდინარის ქართული სახელი კი „შავწყალი“ უნდა ყოფილიყო, რასაც მოწმობს ვახუშტი ბაგრატიონის თხზულება „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“. შავწყალას სახელითაა იგი მოხსენიებული საუკუნის ცნობილი ფოტოგრაფის დიმიტრი ერმაკოვის ფოტოებზეც.
სანსკრიტი

სანსკრიტი (სანსკრ. ं्ृ, , „დამუშავებული“, „სრულყოფილებამდე მიყვანილი“) — ლიტერატურული ძველინდური ენა. მიეკუთვნება ინდოევროპულ ენათა ინდურ ჯგუფს.

სანსკრიტი უმდიდრესი ლიტერატურის ენაა. იგი დღევანდლამდე ინდოეთში კულტურული ცხოვრების მთელ რიგ სფეროებში გამოიყენება.

სანსკრიტის უფრო არქაულ და გრამატიკულ მიმართებაში ნაკლებად ნორმალიზებულ ფორმას წარმოადგენს ე.წ. ვედური ენა, ანუ ვედების, ინდოეთის უძველეს ლიტერატურულ და რელიგიურ-ფილოსოფიურ ძეგლთა ენა.

ტერმინი „სანსკრიტი“ შეიძლება გამოყენებულიქნას როგორც ვიწრო მნიშვნელობით (ვედურის გარეშე), ასევე უფრო ფართო მნიშვნელობითაც (თავად სანსკრიტისა და ვედურის ჩათვლით).

სანსკრიტის რამდენიმე სახეობას განასხვავებენ: ეპიკური სანსკრიტი – დიადი ეპიკური პოემების მაჰაბჰარატას და რამაიანას ენა, კლასიკური სანსკრიტი – დანარჩენი მხატვრული, რელიგიურ-ფილოსოფიური, სამეცნიერო და მისთანა ლიტერატურის ენა. განცალკევებულად დგას ე.წ. ბუდისტური სანსკრიტი, რომელმაც შუასაუკუნეების ინდური ენის ზეგავლენა განიცადა და მკვეთრად გასხვავდება კლასიკური სანსკრიტის ნორმებისგან.

ვედების და მათთან კავშირში მყოფ ლიტერატურის ქრონოლოგიური ჩამოყალიბება შეიძლება (დაახლ.) დათარიღებულიქნას ძვ.წ. ათასწლეულის ბოლო – საუკუნის შუაზე, ხოლო ეპოსისა – უმთავრესად ძვ.წ. ათასწლეულის მეორე ნახევარზე, რომელმაც ჩვ.წ. ათასწლეულში თავის ოქროს ხანა განიცადა.

ძველინდურმა ლინგვისტებმა (უმთავრესად კი – პანინიმ, ძვ.წ. 5-4 საუკუნეში) შექმნეს სანსკრიტის უღრმესი და სრულყოფილი გრამატიკული აღწერა. ძველინდური გრამატიკული ტრადიცია ჩვენს დროშიც დიდ გავლენას ახდენს გრამატიკული სისტემის აღწერებსა და ლექსიკონების შექმნაზე. ამ სისტემიდან აღებულია სანსკრიტული ტერმინოლოგიის უმთავრესი ნაწილი.

უძველესი დროიდან სანსკრიტს ფლობდნენ ინდოელი ქურუმები (ბრაჰმანები), რომლებიც საუკუნეების განმავლობაში ენის ურთულეს გრამატიკას და სანსკრიტზე ოდითგანვე შექმნილ უზარმაზარ ლიტერატურას მასწავლებლისგან (გურუ) მოსწავლეზე ზეპირად გადასცემდნენ. დაბალი წარმოშობის მოსახლეობისთვის სანსკრიტთან ხელშეხება დაშვებული არ იყო.

ევროპელები სანსკრიტს საუკუნის დასასრულსა და საუკუნის დასაწყისში გაეცნენ. მათ აღმოაჩინეს სანსკრიტის ლექსიკურ-გრამატიკული მსგავსება ძველბერძნულსა და ლათინურ ენებთან. აქედან გამომდინარე სანსკრიტი ამ ბოლო ორ ენასთან ერთად ძველი მსოფლიოს ერთ-ერთ კლასიკურ ენად ითვლება და მსოფლიოს უმეტეს უნივერსიტეტში ენათმეცნიერებათა ფაკულტეტებზე შეისწავლება.

პუნა, კალკუტა, ვარანასი, მადრასი და სხვა ინდოეთში დღევანდელი სანსკრიტოლოგიის უმთავრესი ცენტრებია.

სანსკრიტისთვის გამოიყენება დამწერლობა დევანაგარი. ის სამწერლო ენად იხმარებოდა მე-6 საუკუნიდან ჩვენს წელთაღრიცხვამდე. მიუხედავად იმისა, რომ სანსკრიტი დიდი ხანია, რაც მკვდარი ენაა, მას დღემდე ხმარობენ სწავლულები.

სანსკრიტზე დაწერილია ეპიკური ნაწარმოებები:
„მაჰაბჰარატა“ („დიდი ბჰარატა“),
„რამაიანა“,
„პანჩატანტრა“ („ხუთწიგნეული“ — იგავ-არაკთა კრებული),
„ჰიტოპადეშა“ („კეთილი დარიგება“),
მანუს კანონთა კრებული.
დევანაგარი

დევანაგარი (სანსკ. ेाी „ღმერთთა ქალაქური“) — ინდური დამწერლობის ერთ-ერთი ფორმა. გამოიყენება სანსკრიტის, ჰინდის, მარათის და ზოგიერთი სხვა ენის და დიალექტის გრაფიკულად გადმოცემაში.

ყოველი თანხმოვანი დაკომპლექტებულია ხმოვნით „ა“, ანუ დევანაგარი ე.წ. მარცვლოვანი დამწერლობაა. ხმოვანი თანხმოვანთან პოზიციაში განსაკუთრებული ნიშნით გამოიხატება. ცალკე მდგომ თანხმოვანს ახლავს ნიშანი, რომელიც ხმოვნის არარსებობას გულისხმობს. თანხმოვანთა თავშეყრის შემთხვევაში გამოიყენება მათი ერთიმეორეზე გადაბმის ტექნიკა.

გრაფიკა
თანხმოვნები
დამატებითი თანხმოვნები
ხმოვნები
დამატებითი ნიშნები
რიცხვები
აზაზელი

აზაზელი (კონსპირაციული დეტექტივი) — ბორის აკუნინის წიგნი. ერასტ ფანდორინის თავგადასავლების სერიიდან პირველი წიგნი. წიგნი გამოვიდა 1998 წელს. აზაზელის მიხედვით გადაღებულია ფილმიც.

ანოტაცია
რომანის მთავარი გმირი, ერასტ ფანდორინი სულ რაღაც 20 წლისაა, თუმცა უშიშარი, წარმატებული და კეთილშობილი ახალგაზრდის სახელი აქვს. პოლიციის განყოფილების გადამწერს მოსვენებას არ აძლევს გამომძიებლური ნიჭი და ხშირად ჩაუღრმავდება ხოლმე ქაღალდებში ამოკითხულ, სხვადასხვა ჩახლართულ საქმეებს.

ფანდორინის ყურადღებას იპყრობს ახალგაზრდა, საკმაოდ შეძლებული სტუდენტის უცნაური თვითმკვლელობის საქმე, რომლის გამოძიებაც დიდი და გავლენიანი იატაკქვეშა ორგანიზაციის კარამდე მიიყვანს.

გამოძიების პროცესში მთავარ გმირს მოუწევს საშიშ და ძლიერ მოწინააღმდეგეებთან დაპირისპირება, ბევრჯერ დადგება მისი სიცოცხლე საფრთხის ქვეშ, იპოვის და სამუდამოდ დაკარგავს სიყვარულს...

ბორის აკუნინის (გრიგორი ჩხარტიშვილის) კონსპიროლოგიური დეტექტივი „აზაზელი“, რომელიც დაწერილია 1998 წელს, ავტორის ნებართვით 2002 წელს ქართულად თარგმნა მიხო მოსულიშვილმა, თავდაპირველად დაიბეჭდა ჟურნალ „ცისკრის“ 2003 წლის №3-8 ნომრებში, 2004 წელს წიგნად გამოსცა გამომცემლობა „არეტემ“.

ქართული თარგმანი
აზაზელი (კონსპიროლოგიური დეტექტივი), თარგმნა მიხო მოსულიშვილმა გამომცემლობა არეტე, თბ. 2004, 99940-745-8-
ფერწერა

ფერწერა (ფერით წერა) — სახვითი ხელოვნების დარგი. მხატრული ნაწარმოები, რომელიც იქმნება რაიმე კარგი საგნის ზედაპირზე საღებავებით. როგორც ხელოვნების სხვა დარგები, ფერწერა იდეოლოგიური და შემეცნებით სფეროს ემსახურება, ქმნის საგნობრივ-ესთეტიკურ ღირებულებას. იგი ადამიანის შრომის ერთ-ერთი მაღალგანვითარებული ფორმაა. ფერწერა ასახავს ამა თუ იმ იდეოლოგიურ კონცეფციას, ზემოქმედებას ახდენს ადამიანის გრძნობებსა და აზრებზე, აიძულებს მას განიცადოს მხატვრის მიერ ასახული სინამდვილე. მრავალი ფერწერული ნაწარმოები დოკუმენტურ-საინფორმაციო ღირებულებისაა.

ფერწერა იყოფა შემდეგ ქვესახეებად: მონუმენტური ფერწერა, კედლის ფერწერა ანუ ფრესკა, დეკორატიული ფერწერა(დიზაინი), დაზგური ფერწერა და მინიატურული ფერწერა.

გამოსასახი საგნებისა და მოვლენების მიხედვით ფერწერა იყოფა ჟანრებად, რომელთაგან მთავარია: ისტორიული ფერწერა, ყოფითი ფერწერა, ბატალური ფერწერა, ანიმალისტური ფერწერა, ნატურმორტი, პეიზაჟი და პორტრეტი.

საქართველო
საქართველოში მონუმენტური ფერწერის ძეგლები ცნობილია ადრექრისტიანული ხანიდან. ამ პერიოდის ფერწერული ძეგლებიდან აღსანიშნავია ბიჭვინთის ტაძრის მოზაიკა (— საუკუნეები) ამავე პერიოდისაა შუხუთის აბანოს (— საუკუნეები) მოზაიკური მხატვრობა, აგრეთვე ბეთლემის ქართული მონასტრის მოზაიკა პალესტინაში (— საუკუნეები). აღნიშნული ძეგლები მიუთითებენ იმაზე, რომ საქართველოში ამ პერიოდისათვის არსებულა სამხატვრო სახელოსნოები. მოზაიკითვე ამკობდნენ ეკლესიის კედლებსაც (მცხეთის ჯვრის მცირე ტაძარი, საუკუნე, წრომის ტაძრის საკურთხევლის მოზაიკა, საუკუნე). — საუკუნეებში წამყვანი ადგილი დაიჭირა კედლის მხატვრობამ (თელოვანი, დავითგარეჯის, დოდოს მონასტერი, არმაზი და სხვა).