iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნინიანთკარის ეკლესია

ნინიანთკარის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ ლაფანაანთკარის სამხრეთ-დასავლეთ გარეუბანში, სასაფლაოზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. შემორჩენილია დარბაზული ეკლესიის აფსიდის მცირე ნაწილი და დასავლეთი კარის წირთხლის ფრაგმენტი. ეკლესია ნაგები ყოფილა ნატეხი ქვით. ნანგრევებში შერეულია სუფთად დამუშავებული შირიმის ქვები და გვერდებაკეცილი კრამიტის ნამტვრევები.
მუგუდის კოშკი

მუგუდის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუგუდის სამხრეთით, 0,8 კილომეტრზე, მაღალ მთაზე. თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით. კოშკი ზურგიანია, ნაგებია ნატეხი ქვით. თითქმის მთლიანადაა დანგრეული. შემორჩენილია აღმოსავლეთის სწორი კედელი (სიმაღლე 6 მეტრი) და ჩრდილო კედლის მცირე ნაწილი. შესასვლელი აღმოსავლეთ კედელშია, მიწის დონიდან 4,5 მეტრ სიმაღლეზე. კარი ბრტყლადაა გადახურული. წირთხლებში საურდულე ხვრელებია. შემორჩენილია წყობიდან შვერილი სართულშუა გადახურვის ქვის ერთი ფილა. პირველ სართულზე, ჩრდილო კედლის შემორჩენილ ნაწილში, პატარა, სწორკუთხა ნიშია. კოშკის ზურგისა და გვერდითი კედლების უმეტესი ნაწილი მიწაყრილით და ნანგრევებითაა დაფარული.
საქარქედის წმინდა გიორგის ეკლესია

საქარქედის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ ლაფანაანთკარში, საქარქედზე, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვით, კონსტრუქციული ელემენტების წყობაში ალაგ-ალაგ შირიმის თლილი ქვებია ჩართული. სამხრეთი კედლის დასავლეთ კიდეში სწორკუთხა კარია გაჭრილი. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე და დარბაზის დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში თითო თაღოვანი სარკმელია. აფსიდის სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, სწორკუთხა ტრაპეზია მიდგმული. აფსიდს და დარბაზს დაბალი კედელი ყოფს, რომლის შუაში ვიწრო გასასვლელია მოწყობილი. დარბაზი ისრული ფორმის სხმული კამარითაა გადახურული. მსგავსი მოხაზულობისაა აფსიდის თაღიც.

ეკლესიას სამხრეთიდან გვიანდელი მინაშენი ეკვრის. მინაშენში შესასვლელი სამხრეთიდანაა, აღმოსავლეთით და დასავლეთით თითო სარკმელია, კაპიტალური კედლით მინაშენი გაყოფილია ორ ნაწილად, რომლებიც ერთმანეთს ვიწრო კარით უკავშირდება. მინაშენის აღმოსავლეთი ნაწილის იატაკში ჩანს წრიული გვირაბის დასაწყისი. გადმოცემით, გვირაბი ეკლესიის მახლობლად მდგარ კოშკს უკავშირდებოდა. მინაშენის დასავლეთ ნაწილში შემორჩენილია ჭვარტლით დაფარული შელესილობის ნაწილები - ხუცურით შესრულებული წარწერების ფრაგმენტებით. მინაშენის დასავლეთ ნაწილზე დაშენებულია შირიმისა და აგურის შერეული წყობით ნაგები ექვსწახნაგა სამრეკლო.

ეკლესიის აღმოსავლეთ სარკმელი დაგვირგვინებულია რელიეფური თავსართით, რომელსაც წრეში მოქცეული და მაღალ ფეხზე დაყრდნობილი, ბოლოებგაგანიერებული ჯვარი ადგას.

ეკლესიიდან აღმოსავლეთით, 10 მეტრზე, რიყის ქვით ნაგები, გეგმით სწორკუთხა ორსართულიანია კოშკი დგას. კოშკის პირველი სართულის კედლები ყრუა. დაბალი, სწორკუთხა კარი მეორე სართულის დასავლეთ კედელშია. სართულშუა გადახურვა ხის კოჭებზე ყოფილა გამართული.
მუგუდის ყველაწმინდის ეკლესია

მუგუდის ყველაწმინდის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუგუდიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 0,5 კილომეტრზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. ეკლესია (5,4 4 მეტრი), ნაგებია ტლანქად დამუშავებული ქვით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია გადახურვა და კედლების საპირე წყობა, მთლიანად დანგრეულია სამხრეთის გვიანდელი სწორკუთხა მინაშენი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი ორივე მხრიდან ბრტყლადაა გადახურული. აღმოსავლეთ წირთხლში მოზრდილი საურდულე ხვრელია. უაფსიდო ეკლესიის აღმოსავლეთ კედელში გარეთკენ მკვეთრად შევიწროებული სწორკუთხა სარკმელია, რომელსაც საფეხურებად დამუშავებული ძირი აქვს. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, სწორკუთხა ტრაპეზია მიშენებული. საკურთხევლის კედლები, დარბაზის კედლებს მხრების გარეშე ერთვის. საკურთხევლის სამხრეთ კედელში, ერთიმეორის თავზე, ოცი მცირე სწორკუთხა ნიშია, ჩრდილო კედელში - ერთი ეკლესიის სამხრეთ მინაშენს შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია, შემორჩენილია წირთხლების მცირე ნაწილები.
მუგუდის წმინდა გიორგის ეკლესიის კომპლექსი

მუგუდის წმინდა გიორგის ეკლესიის კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუგუდის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 0,4 კილომეტრზე, ტყიან გორაზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. კომპლექსში შედის წმინდა გიორგის ეკლესია, კოშკი, ნაგებობის ნაშთი და გალავანი. ეკლესია დარბაზულია (8 3,5 მეტრი), დგას გალავნით შემოფარგლულ ეზოს (ფართობი დაახლოებით 300 კვადრატული მეტრი) შუაში, სამხრეთიდან ეკვრის სწორკუთხა, ეკლესიაზე თითქმის ორჯერ უფრო მოკლე მინაშენი. ეკლესია ნაგებია ქვის ნატეხი ქვით, დუღაბზე. კონტრასტულ ნაწილებში გამოყენებულია შირიმი. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია კამარა და კედლების ზემოთა ნაწილები, თითქმის მთლიანადაა დანგრეული მინაშენი. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. აღმოსავლეთით მცირედ შეღრმავებული აფსიდია, რომლის ღერძზე ვიწრო სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ორივე მხარეს თითო, გეგმით ნახევარწრიული და თაღოვანი ნიშია. ერთი სარკმელია სამხრეთ კედელში. ინტერიერი შელესილია. აფსიდის სამხრეთ გვერდში შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები. კოშკი ზურგიანი ნაგებია კლდის ნატეხი ქვით. ჩრთულია გალავნის დასავლეთ ნაწილში. შემორჩენილია მისი ორი სართული. ჩამოშლილია სართულშუა გადახურვა. პირველი სართულის კედლები ყრუა, სწორკუთხა შესასვლელი აღმოსავლეთიდანაა (სწორ კედელში), მეორე სართულის დონეზე. გალავანი გეგმით მრუდხაზოვანია, მის ჩრდილოეთ ნაწილში ვიწრო შესასვლელია მოწყობილი, რომელიც საისრეებითაა აღჭურვილი. გალავნის ჩრდილო კედელზე, შიგნით, მიშენებული იყო მცირე ზომის (8 4 მეტრი) სწორკუთხა ნაგებობა, რომლისგანაც მხოლოდ ნაწილია შემორჩენილი.
ლუთხუბის ღვთისმშობლის ეკლესია

ლუთხუბის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ ლუთხუბის ზედა უბანში. საუკუნის მეორე ნახევარში აუგია გუდამაყრის მოსახლეობას.

ეკლესია მიშენებულია ადრე იქვე მდგარ მცირე დარბაზულ ეკლესიაზე სამხრეთიდან. ამ ეკლესიაში მოხვედრა მხოლოდ გვიან მიშენებული ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელში გაჭრილი კარიდან შეიძლებოდა, რომელიც ამჟამად ამოშენებულია.

მცირე ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ნაგებია სუფთად გათლილი ქვის კვადრებით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია კამარისა და კონქის უმეტესი ნაწილი. მონგრეულია კედლების ზედა ნაწილები და აფსიდის სარკმლის თაღი. ეკლესიის ჩრდილოეთ ფასადს ფერდობიდან ჩამონაშალი მიწა ფარავს. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, ეკლესიის ერთადერთი სარკმელია გაჭრილი. აფსიდის თაღს მხოლოდ ჩრდილოეთის გვერდი შემორჩა, რომელიც თაროსებრ კაპიტელს ეყრდნობა. დარბაზის ჩრდილოეთ კედელში ერთი ნიშია. სამხრეთ კედელში - პილასტრზე დაყრდნობილი ორი ყრუ თაღი. მათ შორის დასავლეთისაში დიდი ეკლესიიდან გამომავალი კარია მოქცეული. დარბაზი გადახურული ყოფილა ნახევარწრიული კამარით. ეკლესიაზე დასავლეთიდან მიშენებული ოთხკუთხა სათავსის კედლების მცირე ნაწილებიღაა შემორჩენილი.

ღვთისმშობლის ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით, შესასვლელი სამხრეთიდან და დასავლეთიდანაა. ორივე კარი ფართო და თაღოვანია. დასავლეთი კარი ამჟამად ამოშენებულია. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, ფართო და მაღალი თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. ერთი ასეთივე სარკმელი დარბაზის დასავლეთ კედელშია, ორი - სამხრეთით, ერთი მრგვალი სარკმელია სამხრეთის შესასვლელის ზემოთ. აფსიდის ჩრდილოეთ კედელში პატარა ნიშია, მასთან ახლოს, კედელზე, მიდგმულია ტრაპეზის ქვა. საკურთხეველი ეკლესიის იატაკის მიმართ ორი საფეხურითაა ამაღლებული. გრძივ კედლებზე ოთხ-ოთხი ორსაფეხურიანი პილასტრია, რომლებსაც ეყრდნობა დარბაზის ნახევარწრიული კამარის საბჯენი თაღები. პილასტრებს შორის ნახევარწრიული ბრტყელი ნიშებია. მსგავსი, მაგრამ ბევრად უფრო ფართო და მაღალი ნიშია დასავლეთ კედელზე. პილასტრებს მთლიანი ქვის მარტივი პროფილის კაპიტელები აქვს.

ფასადებზე კარ-სარკმელთა ღიობები თანაბარი ზომის კვადრებითაა გამოყვანილი. სმახრეთის ფასადზე, კარის ზემოთ, ოთხკუთხა ნიშია. დასავლეთის ფასადზე სარკმლის ზემოთ გამოსახულია რელიეფური ჯვარი. ხოლო აღმოსავლეთის ფასადზე, ფრონტონში, დატოვებულია მცირე ღიობი - კონქის ზედა სივრცის გასანიავებლად. კედლები დასრულებულია თლილი ქვის მარტივპროფილიანი ლავგარდნით. ეკლესია გადახურულია თუნუქით. სახურავის დასავლეთ კიდეში, ოთხსვეტიანი სამრეკლოს საფუძვლის კვალიღა შეიმჩნევა. გადმოცემით ეკლესია მოხატული ყოფილა.
ბორჩაშვილების ციხე-სახლი

ბორჩაშვილების ციხე-სახლი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუცოში, ფერდობზე, ქვედა ტერასის ზედა ნაწილში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ნაგებია ნატეხი ქვით. სახურავი და სართულშუა გადახურვა ჩაქცეულია. ციხე-სახლი (7,3 7,75 მეტრი) სამსართულიანია. პირველი და მეორე სართული საცხოვრებელი იყო, მესამე - სათავდაცვო. პირველ სართულს შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. კარი მიწის პირზეა გაჭრილი, გადახურულია ნახევარწრიული თაღით. აღმოსავლეთ კედელში ერთი სათოფურია, სამხრეთ კედელში - სათოფური და ნიში. მეორე სართულის დასავლეთ კედელში გაჭრილი შესასვლელი პირველი სართულის კარის ანალოგიურია. ამავე კედელში ორი ნიში და ერთი სათოფურია, სამხრეთისაში - სარკმელი და სათოფური, აღმოსავლეთისაში - სარკმელი და ნიში. მესამე სართულზე დასავლეთით კარი, სათოფური და ნიშია, სამხრეთით - ორი დიდი სარკმელი, აღმოსავლეთით - სარკმელი და სამი ნიში. სართულშუა გადახურვა ხის კოჭებზე იყო მოწყობილი. ციხე-სახლის სამხრეთ კედელი სამხრეთ-დასავლეთ კუთხიდან დასავლეთისკენ 2 მეტრზე გრძელდება. ამ კედელზე და მის მოპირდაპირე მხარეს კლდეზე გადებული იყო მეორე და მესამე სართულების აივნების ხის კოჭები. კოშკის დასავლეთის ფასადზე კედლის წყობაში ჩასმულ ქვაზე ამოკვეთილია სპირალები და ჯვარი.
ბროლისკალოს წმინდა გიორგის ხატი

ბროლისკალოს წმინდა გიორგის ხატი — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუცოს ზედა, მესამე ტერასაზე, ბროლისკალოზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. შედგება დარბაზისა და საჯარისაგან. ნაშენია ნატეხი ქვით. დარბაზი გეგმით სწორკუთხაა. შესასვლელი სამხრეთ-დასავლეთიდან აქვს. კარი ოთხკუთხაა - ნაოთხალებიანი. კარის წინ პატარა კარიბჭეა, რომელიც ორი მხრიდან კედლითაა შემოზღუდული, ხოლო ცალ მხარეს ერთიანი კილისებრი თაღითაა გახსნილი. ანალოგიური ფორმა აქვს დარბაზის კამარასაც. კამარა გრძივ კედლებს კი არ ეყრდნობა, არამედ იატაკიდან იწყება. ჩრდილო-აღმოსავლეთ და ჩრდილო-დასავლეთ კედლებში ნიშებია, სამხრეთ-აღმოსავლეთ კედელს, იატაკიდან 0,5 მეტრ სიმაღლეზე. 25 სანტიმეტრი სიგანის ფიქლის თარო გასდევს. დარბაზი დასრულებულია საფეხურებიანი სახურავით (სიპედი), რომელსაც ერთ მხარეს შვიდი საფეხური აქვს, მეორე მხარეს - ხუთი. დარბაზს სამხრეთ-დასავლეთიდან აკრავს საჯარე (მეთემეთა შესაკრებელი), რომლის კედლების წყობის მხოლოდ ქვედა რიგია შემორჩენილი.
აულიე-ათური ჯიში

აულიე-ათური ჯიში — მსხვილი რქოსანი საქონლის მერძეული მიმართულების ჯიში. გამოყვანილია ყირგიზეთისა და ყაზახეთის სსრ-ებში ადგილობრივი საქონლის შეჯვარებით ჰოლანდიურ ჯიშთან და ნაჯვარების „თავისში“ შემდგომი მოშენებით. მაგარი კონსტიტუციის ცხოველებია, კარგად არიან შეგუებული მთის საძოვრებზე ყოლას, ადვილად იტანენ ძლიერ სიცხეს. ფერად უპირატესად შავ-ჭრელია, გვხვდება ქერა-რუხიც. საშენ ფერმებში კუროს მასაა 700–800 კგ, უდიდესი 1000 კგ-მდე, ფურისა 400–450 კგ. საშუალო მონაწველი შეადგენს 2500–3000 კგ რძეს, რეკორდული 9988 კგ-ს. რძის ცხიმიანობა 3,7–3,8%. კარგად სუქდება.

კუროების ყველაზე მეტად ფასეული ხაზებია: ყაზახეთში — ატლასის 490, ვესიოლის 47, აბრიკოსის 1; ყირგიზეთში – სულთნის 1, შტარის, ორმანის. ყირგიზეთსა და ყაზახეთში იყენებენ ადგილობრივი საქონლის გასაუმჯობესებლად.
თორღვაის კოშკი

თორღვაის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუცოს ჩრდილოეთ-დასავლეთ ნაწილში, არხოტის ხეობაზე გამავალი გზის ზემოთ, 250 მეტრზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. კოშკი (3,9 3,4 მეტრი) ოთხსართულიანია (სიმაღლე 11,7 მეტრი). პირველი სართულის შიდა ზომებია 2,27 1,88 მეტრი, ბოლო სართულისა - 2,45 2,25 მეტრი. ნაგებია ნატეხი ქვით. სახურავი და სართულშუა გადახურვა ჩაქცეულია. შესასვლელი სამხრეთ-დასავლეთითაა, მიწიდან 2,35 მეტრ სიმაღლეზე. კარი ნახევარწრიული თაღითაა დასრულებული და წირთხლებში საურდულე ხვრელები აქვს. მეორე და მესამე სართულის კედლებში მაღალი სათოფურებია გაჭრილი. მესამე სართულს სამხრეთ-აღმოსავლეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთით თითო თაღოვანი სარკმელი აქვს. მეოთხე სართულზე, ოთხივე მხარეს, დიდი სწორკუთხა ღიობებია. პირველი სართული სამალავი იყო, მეორე და მესამე - საცხოვრებელი, მეოთხე - სათავდაცვო. კედლებში შემორჩენილია სართულშუა გადახურვის ხის კოჭების ბუდეები. კოშკს მიწურბანიანი სახურავი ჰქონდა.
თორღვაის ციხე-სახლი

თორღვაის ციხე-სახლი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუცოს ზედა ტერასაზე, ადგილ ბროლისკალოს აღმოსავლეთ ნაწილში, კლდეზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ციხე-სახლი (5,7 4,7 მეტრი) სამსართულიანია. ნაგებია ნატეხი ქვით. სართულშუა გადახურვა და სახურავი ჩაქცეულია. ნაგებობის შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 7 მეტრია. შესასვლელი სამხრეთ კედელშია, 1,4 მეტრ სიმაღლეზე. კარი ნახევარწრიული თაღითაა დასრულებული. პირველ და მეორე სართულებზე, დასავლეთით, თითო თაღოვანი სარკმელია. მესამე სართულს სამხრეთით შეწყვილებული სალოდე აქვს, აღმოსავლეთით და დასავლეთით — თითო სწორკუთხა ღიობი. ყველა სართულზე ერთმაგი ან სამმაგი სათოფურებია. პირველი და მეორე სართულები საცხოვრებელი იყო, მესამე - სათავდაცვო. კედლებში შემორჩენილია სართულშუა გადახურვის ხის კოჭების ბუდეები. კოშკს მიწურბანიანი სახურავი ჰქონდა.
მუცოს კოშკიანი ციხე-სახლი

მუცოს კოშკიანი ციხე-სახლი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუცოში, ქვედა, მესამე ტერასის ცენტრალურ ნაწილში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ნაგებია ნატეხი ქვით. კოშკისა და ციხე-სახლის სახურავი და სართულშუა გადახურვა ჩაქცეულია. კოშკი (3,8 3,8 მეტრი) ოთხსართულიანია (სიმაღლე 12,8 მეტრი), შესასვლელი პირველ სართულზეა, სამხრეთით, მიწიდან 2,5 მეტრ სიმაღლეზე. კარი ნახევარწრიული თაღითაა დასრულებული და წირთხლებში საურდულე ხვრელები აქვს. დასავლეთით მოგვიანებით გაჭრილია გასასვლელი, რომელიც კოშკს ციხე-სახლის მეორე სართულთან აკავშირებს. ჩრდილო კედელში ორი სათოფური, აღმოსავლეთისაში - ერთი. მეორე სართულის სამხრეთ კედელში დიდი ზომის, ნახევარწრიული თაღით დასრულებული, ხოლო ჩრდილო და დასავლეთ კედლებში - თითო სათოფური. მესამე სართულზე სამხრეთით, აღმოსავლეთითა და ჩრდილოეთით თითო სარკმელია. მეოთხე სართულზე, ოთხივე მხარეს, დიდი ზომის ოთხკუთხა ღიობებია. სართულშუა გადახურვა ხის კოჭებზე იყო გამართული. პირველი სამი სართული ოჯახის წევრთა თავშესაფარიც იყო და სათავდაცვოც. მეოთხე სართული - მხოლოდ სათავდაცვო. კოშკს მიწურბანიანი სახურავი ჰქონდა. ციხე-სახლი (6,4 6,25 მეტრი) სამსართულიანია. შესასვლელი პირველ სართულზეა, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან. კარი გადახურულია ნახევარწრიული თაღით, წირთხლებში საურდულე ხვრელებია. დასავლეთით ერთი თაღოვანი სარკმელია. მეორე სართულს სამხრეთ-აღმოსავლეთით ერთი თაღოვანი სარკმელი და ორი სათოფური აქვს. აღმოსავლეთით გაჭრილი კარი კოშკის მეორე სართულზე გადის. ჩრდილოეთით ორი ნიშია, დასავლეთით - თაღოვანი სარკმელი და სწორკუთხა ნიში. მესამე სართულზე ჩრდილო-აღმოსავლეთით თაღოვანი კარი და ერთი პატარა ნიშია, სამხრეთ-აღმოსავლეთით სათოფური და ნიში, დასავლეთით - თაღოვანი სარკმელი და ნიში. შემორჩენილია სართულშუა გადახურვის ხის კოჭების ბუდეები. სახურავი მიწურბანიანი ყოფილა. პირველი სართული საქონლის სადგომი იყო, მეორე - საცხოვრებელი, მესამე - სათავდაცვო.
ჩოლოყაანთ კოშკი

ჩოლოყაანთ კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუცოს შუა ტერასაზე, ციცაბო კლდის თავზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ნაგებია ნატეხი ქვით. კოშკი (4,9 3,4 მეტრი) სამსართულიანია (სიმაღლე 11,7 მეტრი), ზედა ნაწილის აღმოსავლეთის მხარე და სართულშუა გადახურვა ჩამონგრეულია. შესასვლელი სამხრეთიდანაა, მიწიდან 2,6 მეტრ სიმაღლეზე. კარი ნახევარწრიული თაღითაა გადახურული. პირველ სართულზე, აღმოსავლეთ კედელში, ერთი სათოფურია. მეორე სართულზე, აღმოსავლეთით, პირველი სართულის კარის მსგავსი შესასვლელია, სამხრეთით - ნახევარწრიულთაღიანი სარკმელი. თითო სათოფურია აღმოსავლეთ და ჩრდილო კედლებში. მესამე სართულის სამხრეთ კედელში ერთი სარკმელია, დასავლეთ კედლის შემორჩენილ ნაწილში - ერთი სათოფური. სართულშუა გადახურვა ხის ყოფილა, სახურავი - მიწურბანიანი. პირველი და მეორე სართული საცხოვრებელია, მესამე სათავდაცვო.
სპარტაკი (1960 წლის ფილმი)

სპარტაკი — მხატვრული ფილმი, რეჟისორ სტენლი კუბრიკის პეპლუმი, რომელიც გადაღებულია ჰოვარდ ფასტის ამავე სახელწოდების რომანის მიხედვით 1960 წელს. კუბრიკის პირველი მაღალბიუჯეტიანი, ფერადი კინო, რომელმაც სახელი გაუთქვა ახალგაზრდა რეჟისორს. ფილმის სიუჟეტი მოგვითხრობს მონა-გლადიატორ სპარტაკის წინამძღოლობით განხორციელებულ აჯანყებაზე, რომელმაც ბრძოლაში გამოიწვია რომის ხელისუფლება კონსულ მარკუს ლიცინიუს კრასუსის სახით. კუბრიკი ამ ფილმს არ თვლიდა თავის საავტორო ნაშრომად, ვინაიდან წარმოების პროცესში იგი შეზღუდული იყო გადაწყვეტილების მიღებისას, რითად დარჩა დაქირავებული სტუდიური რეჟისორის მდგომარეობაში.

მთავარი როლი შეასრულა კირკ დაგლასმა, ლორენს ოლივიეს წილად ხვდა მარკუს ლიცინიუს კრასუსის როლი. ფილმში მონაწილეობა მიიღეს აგრეთვე ჯინ სიმონსმა, ჩარლზ ლოტონმა, პიტერ უსტინოვმა და სხვა.

12 მილიონი აშშ დოლარის ბიუჯეტით სურათი გახდა კომპანია „“-ის ყველაზე ძვირადღირებული პროექტი 1960 წლისათვის. ფილმის წარმოება რთული გამოდგა, ძირითადად, სცენართან დაკავშირებული სირთულეების, რომელიც მთლიანად გადაიწერა რამდენჯერმე და საცენზურო შესწორებების გამო. მიუხედავად იმისა, რომ სურათის მოქმედება ვითარდება ანტიკურ დროში, იგი შეეხო თანამედროვეობის მძაფრ პრობლემებს: რასობრივ დისკრიმინაციას, ერთსქესიან სიყვარულსა და სხვა. ფილმის სცენარისტი გახდა ჰოლივუდის შავი სიის მწერალი დალტონ ტრამბო.

1960-იან წლების დასაწყისის კრიტიკა ფილმს თავშეკავებით შეხვდა, ნეგატიურად აღნიშნა არაბალანსირებული სცენარი და სამსახიობო თამაშის სისუსტე. კუბრიკის 1991 წელს აღდგენილი სახით გამოსულმა ფილმმა ძირითადად, დადებითი შეფასება დაიმსახურა. ფილმმა მიიღო პრესტიჟული კინემატოგრაფიული ჯილდოები, მათ შორის ოსკარის ოთხი პრემია, და ერთი ოქროს გლობუსი. ფილმმა წარმოშვა მრავალრიცხოვანი მიბაძვები, გმირების ფრაზები შევიდა სასაუბრო ინგლისურ ენაში.

2017 წელს კონგრესის ბიბლიოთეკამ ფილმი შეიყვანა ამერიკის შეერთებული შტატების ფილმების ეროვნულ რეესტრში კულტურული, ისტორიული ან ესთეტიკური მნიშვნელობის გამო.
დიმიტრი მხეიძე

დიმიტრი მხეიძე (დ. 21 ივნისი, 1974) — ქართველი ექიმი, პოლიტიკოსი

1993 წელს დაამთავრა კატასტროფისა და კრიტიკული მედიცინის საქართველოს საერთაშორისო ცენტრი, მაშველი სანინსტრუქტორის სპეციალობით. 1998 წელს კი ქ. ქუთაისის სამედიცინო ინსტიტუტი „ქუთაისი“ ზოგადი პროფილის ექიმის სპეციალობით. საქართველოს რეზიდენტურის სკოლის ყელყურცხვირის კათედრა თბილისის მე–9 საავადმყოფო, რეზიდენტურის სრული კურსი „3+1“, ექიმი ოტორინილარინგოლოგის კვალიფიკაციით 2002 წელს.

1992-1993 წლებში იყო კატასტროფისა და პრაქტიკული მედიცინის საქართველოს საერთაშორისო ცენტრის მაშველი სანინსპექტორი; 2002-2007 წლებში სს ძოწენიძის სახელობის იმერეთის კლინიკური საავადმყოფოს უმცროსი ექიმი; 2003-2005 წლებში შპს ქუთაისის რკინიგზის კლინიკის უმცროსი ექიმ ოტორინოლარინგოლოგი; 2007-2013 წლებში შპს ქუთაისის რკინიგზის მრავალპროფილიანი პოლიკლინიკის ექიმ ოტორინოლარინგოლოგი; 2013-2016 წლებში შპს დიმიტრი მხეიძის სახელობის ყელ-ყურ-ცხვირის კლინიკის ექიმ ოტორინოლარინგოლოგი, დირექტორი. 2016-2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი (მარცხენა ქუთაისის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.
კუმჟა

კუმჟა — თევზი ორაგულისებრთა ოჯახისა. ჩრდილოეთის ორაგულის უახლოესი ნათესავი. ქმნის გამსვლელ და მტკნარწყლიან ცოცხალ (კალმახი) ფორმას; უკანასკნელი ცხოვრობს მდინარეებსა და ტბებში. გამსვლელი კუმჟას სხეულის სიგრძე 1 მ-მდე აღწევს, წონა 51 კგ-ს, ცოცხალი ფორმისა 25–30 სმ, ხოლო წონა დაახლოებით 500 გრ. სხეული დაფარულია მრავალრიცხოვანი მუქი ლაქებით; მდინარეებში ზურგი მოყავისფროა, ხოლო გვერდები ვერცხლისფერი, დიდ ტბებსა და მდინარეთა შესართავებში ვერცხლისფერია. კუმჟა გავრცელებულია ევროპის სანაპიროების ზღვების აუზებში, გვხვდება შავი და კასპიის ზღვების აუზშიც. ბალტიის ზღვაზე ეწოდება ორაგული-ტაიმენი. მისი ბუნებრივი გავრცელების უკიდურესი დასავლეთი პუნქტია ისლანდია. იკვებება თევზითა და კიბოსნაირებით; ტიპური კუმჟა — გამსვლელი ფორმა ზღვაში 4 წელიწადს ცხოვრობს. ქვირითის დასაყრელად მდინარეთა ზემო და შუა დინებაში შედის; ტოფობს ოქტომბერ-ნოემბერში, ახალგაზრდა თევზი მდინარეებში 2-იდან 7 წლამდე ცხოვრობს, რის შემდეგაც ზღვაში მიგრირებს. ქმნის რამდენიმე ქვესახეობას, რომელთაგან მნიშვნელოვანია მდინარის კალმახი , არალის კუმჟა და კეზენოიამის ტბაში მობინადრე ეიზენამის კალმახი , რომელიც ზოგჯერ დამოუკიდებელ სახეობად გამოიყოფა. კუმჟას ქვესახეობად ზოგჯერ განიხილავენ შავი ზღვის ორაგულს. სიცოცხლის განმავლობაში ტოფობს 4-11-ჯერ. ნაყოფიერება 3–30 ათ. ქვირითი. ქვირითს ყრის კენჭნარ გრუტზე ბუდეებში. სპორტული თევზჭერისა და მეთევზეობას ძვირფასი ობიექტია. ადამიანის მიერ ფართოდაა გავრცელებული. აკლიმატიზებულია მათ შორის ამერიკაშიც. სახელწოდება „კუმჟა“ (ან კემჟა) მომდინარეობს საამური „︢︣“-დან, ფინური „“-ის მეშვეობით.
პაატა მხეიძე

პაატა მხეიძე (დ. 9 მაისი, 1960) — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდული ფაკულტეტი. 1977-1981 წლებში იყო რუსთავის შემკეთებელ-მექანიკური ქარხნის ზეინკალი; 1981-1983 წლებში სამხედრო სავალდებულო სამსახური; 1983-1984 წლებში კვლავ რუსთავის შემკეთებელ-მექანიკური ქარხნის ზეინკალი; 1984-1990 წლებში იყო ახალგაზრდული ორგანიზაციების საორგანიზაციო განყოფილების უფროსი, მეორე მდივანი, ახალგაზრდული ორგანიზაციის თავმჯდომარის მოადგილე; 1990-2001 წლებში საქართველოს პროკურატურის ბუნების დაცვის პროკურორის თანაშემწე, თერჯოლის პროკურორის თანაშემწე, თბილისის პროკურორის თანაშემწე, სასჯელაღსრულების კანონების დაცვაზე ზედამხედველობის თბილისის პროკურორის მოადგილე, გენერალური პროკურატურის სამმართველოს უფროსი; 2001-2004 წლებში საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების დეპარტამენტის თავმჯდომარე, იუსტიციის სასწავლო ცენტრის დირექტორი, ი. ჭავჭავაძის სახელობის უნივერსიტეტის ლექტორი; 2005-2010 წლებში ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის საგამოძიებო დეპარტამენტის გამომძიებელი, განყოფილების უფროსის მოადგილე, სამმართველოს უფროსის მოადგილე, სამმართველოს უფროსი, სპეციალურ გამოკვლევათა და ფინანსური ექსპერტიზის დეპარტამენტის უფროსის მოადგილე; 2010-2011 წლებში იყო შემოსავლების სამსახურის თბილისის საგადასახადო ცენტრის განყოფილების უფროსი, სამმართველოს უფროსის მოადგილე, სამმართველოს უფროსი; 2011-2014 წლებში შპს „ფესვები -ის“ კონსულტანტი სამართლებრივ საკითხებში; 2014-2015 წლებში თბილისის მერიის მონიტორინგის სამმართველოს უფროსი; 2015 წელს მუშაობდა საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტრო; 2015-2016 წლებში საქართველოს სასჯელაღსრულების და პრობაციის სამინისტროს საგამოძიებო დეპარტამენტის უფროსის მოადგილე. პოლკოვნიკი, იუსტიციის უფროსი მრჩეველი. 2016-2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი (მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.
ირმა ნადირაშვილი

ირმა ნადირაშვილი (დ. 15 მარტი, 1970, სიღნაღი) — ქართველი პოლიტიკოსი, ჰუმანიტარი.

დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტი. 1994–2005 წლებში მუშობდა სამაუწყებლო კომპანია რუსთავი 2-ის კორესპონდენტად. 2005–2007 წლებში იყო ნავთობისა და გაზის სააგენტოს უფროსის მოადგილე. 2008 წელს შრომის, ჯანმრთელობის და სოციალური დაცვის სამინისტროს საზოგადოებასთან ურთიერთობის დეპარტამენტის უფროსი. 2008–2009 წლებში კი სამაუწყებლო კომპანია რუსთავი 2-ის პროგრამა „პოსტ სკრიპტუმის“ მთავარი პროდიუსერი. 2009–2010 წლებში — სამაუწყებლო კომპანია რუსთავი 2-ის საინფორმაციო სამსახურის უფროსი. 2010–2012 წლებში — საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაციის უფროსის მოადგილე. 2012–2016 წლებში იყო საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: "ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — „მეტი სარგებელი ხალხს“. 2016–2020 წლებში — საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“, ხოლო 2017 ფრაქცია „ევროპული საქართველო — მოძრაობა თავისუფლებისთვის“ წევრი.
თამაზ ნავერიანი

თამაზ ნავერიანი (დ. 8 იანვარი, 1967, მესტია) — ქართველი პედაგოგი, პოლიტიკოსი, სპორტსმენი.

1991 წელს დაამთავრა საქართველოს ფიზიკური კულტურისა და სპორტის სახელმწიფო ინსტიტუტი. 1988-1990 წლებში იყო სპორტკომპლექსის მეთოდისტი; 1990-1991 წლებში მარნეულის რაიონის პრეფექტის მოადგილე; 1991-1992 წლებში მარნეულის რაიონის გამგებლის მოადგილე; 1992-2000 წლებში მარნეულის სპორტკომპლექსის მთავარი მწვრთნელი; 2000-2005 წლებში მარნეულის სპორტკომპლექსის დირექტორის მოადგილე; 2005-2013 წლებში და 2006-2016 წლებში ააიპ მარნეულის მუნიციპალიტეტის სპორტკომპლექსის დირექტორი. ბუქარესტის საერთაშორისო ტურნირის ჩემპიონი (1986), საბჭოთა არმიის ჩემპიონი (1986,1988). ძიუდოისტი. 2016-2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი (მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.
კობა ნაკაიძე

კობა ნაკაიძე (დ. 31 მაისი, 1961) — ქართველი ექიმი, პოლიტიკოსი.

დაამთავრა თბილისის შრომის წითელი დროშის ორდენოსანი სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიის ფაკულტეტი. 1988-1993 წლებში მუშაობდა ქობულეთის 2 რაიონული საავადმყოფოს პედიატრი; 1993-1995 წლებში იყო ქობულეთის რაიონული საავადმყოფოს მთავარი ექიმის მოადგილე; 1995-2005 წლებში ქობულეთის რაიონული საავადმყოფოს მთავარი ექიმი; 2012-2015 წლებში აჭარის დასაქმების სააგენტოს დირექტორი; 2015-2016 წლებში აჭარის სახელმწიფო ჯანდაცვის ცენტრის დირექტორი. 2016-2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ქობულეთის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.