iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნენსი მარკი

ნენსი მაკრი (ინგლ. , დ. 1962 წლის 5 სექტემბერი) — ურბანა-შამპენში ილინოისის უნივერსიტეტის ქიმიისა და ფიზიკის პროფესორი, სადაც იგი გახლავთ მაკრის მკვლევართა ჯგუფის მთავარი მკვლევარი კონდენსირებული ფაზის კვანტური დინამიკის თეორიული გააზრების შესახებ. სწავლობს პოლიატომური სისტემების თეორიულ კვანტურ დინამიკას და ავითარებს მეთოდებს კვანტური დისიპაციური სისტემების გრძელვადიანი რიცხვითი ინტეგრალური მოდელირებისთვის.

ადრეული წლები და განათლება
ნენსი მაკრი დაიბადა 1962 წლის 5 სექტემბერს საბერძნეთის დედაქალაქ ათენში. მან დაამთავრა ათენის უნივერსიტეტი 1985 წელს ქიმიის მეცნიერებათა ბაკალავრის ხარისხით. მისი ხელმძღვანელი გახლდათ პროფესორი კ.ა. ნიკოლაიდესი. შემდეგ ჩააბარა კალიფორნიის უნივერსიტეტში. 1989 წელს უილიამ ჰ. მილერის ხელმძღვანელობით მიიღო დოქტორის  წოდება. მისი სადისერტაციო ნაშრომი იყო „ქიმიური დინამიკის შესწავლის თეორიული მეთოდები“. 1992 წელს დაქორწინდა ფიზიკოს და ქიმიკოს მარტინ გრუბელზე.

კარიერა
მაკრიმ ორი წელი (1989 წლიდან 1991 წლამდე) მუშაობდა  ჰარვარდის უნივერსიტეტში უმცროს მკვლევარად. 1992 წელს ჩაირიცხა ილინოისის უნივერსიტეტის ქიმიის ფაკულტეტზე ურბანა-შამპენში. 1996 წელს გახდა ასოცირებული პროფესორი, ხოლო 1999 წელს  —  ქიმიისა და ფიზიკის პროფესორი. იგი მაკრის მკვლევართა ჯგუფის მთავარი მკვლევარია კონდენსირებული ფაზის კვანტური დინამიკის თეორიული გააზრების შესახებ. 100-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის თანაავტორია. ასევე არის ბეკმანის მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების ინსტიტუტის პარტნიორი.

მაკრი მუშაობს თეორიული ქიმიური ფიზიკის დარგში. მან შეიმუშავა ახალი თეორიული მიდგომები კვანტური მექანიკური მოვლენების დინამიკის მოდელირებისთვის, ახალი მეთოდები ზუსტი ტრაექტორიის ინტეგრალების რიცხვითი გამოთვლისთვის, სისტემურ დინამიკის მოდელირებისთვის ჰარმონიულ დისიპაციურ გარემოში. მისი მოდელირების ალგორითმები ითვალისწინებს შრედინგერის განტოლების შეზღუდვებს, რომელსაც შეუძლია ზუსტად აღწეროს ფიზიკური ცვლილებები მხოლოდ მცირე მოლეკულების კვანტურ მდგომარეობაში. მოდელირების ასპექტების იდენტიფიცირების შემდეგ, რომლებიც შეიძლება ეფექტურად გამარტივდეს, დოქტორ მაკრის ჯგუფმა შეიმუშავა „პირველი სრულად კვანტური მექანიკური მეთოდოლოგია კვანტური სისტემის ევოლუციის გამოსათვლელად დისპაციურ გარემოში ფეინმანის გამოხატვის განმეორებითი გაფართოების შესრულებით ტრაექტორიებზე ინტეგრალისთვის“ .ასეთი გამარტივებები შესაძლებელს ხდის ისეთი შედეგების გამოთვლას, რომლებიც სხვაგვარად მათემატიკურად შეუძლებელი იქნებოდა. მისმა საგულდაგულო ​​კვლევამ კვანტურ დისიპაციაში (სისტემურ-ჰარმონიული აბაზანის მოდელი)  მიიყვანა იმ მეთოდებამდე, რამაც გამოიწვია მონტე კარლოს ნიშნის პრობლემის თავიდან აცილება.

პროტონისა და ელექტრონის გადაცემის რეაქციების მოდელირების უნარი წარმატებით იქნა გამოყენებული ისეთ ბიოლოგიურ სისტემებში, როგორიცაა ელექტრონის გადაცემის კვანტური მოდელირება ბაქტერიულ ფოტოსინთეზში "პროცესის სრული და ცალსახა სურათის" შეთავაზებით.

უახლესი ნაშრომი ფოკუსირებულია ნახევრადკლასიკური (წინ და უკან მოძრავი) დინამიკის მეთოდოლოგიის შემუშავებაზე კლასიკური ტრაექტორიის გამოთვლების გამოყენებით. ეს მიდგომა გამოიყენებოდა ჰელიუმის აქტივობის მოდელირებისთვის როგორც ნორმალურ, ისე ზესთხევად ფაზაში, ფაზურ გადასვლებზე ბოზეს სტატისტიკური ეფექტების შესასწავლად.
ლატვიური სიმღერისა და ცეკვის ფესტივალი

ლატვიური სიმღერისა და ცეკვის ფესტივალი — მსოფლიოში ერთ ერთი უდიდესი სამოყვარულო საგუნდო და ცეკვის ფესტივალი, რომელიც ლატვიელებისთვის მნიშვნელოვან კულტურულ და სოციალურ მოვლენას წარმოადგენს.

2008 წლიდან ეს ფესტივალი როგორც ერთ ერთი ბალტიისპირეთის სიმღერების ფესტივალი არის იუნესკოს კაცობრიობის ზეპირი და არამატერიალური მემკვიდრეობის შედევრების სიაში.

ლატვიური სიმღერის ფესტივალი 1873 წლიდან როგორც წესი ყოველ ხუთ წელიწადში ერთხელ ტარდება. 1948 წელს დაემატა ლატვიური ცეკვის ფესტივალის ნაწილი. ფესტივალის განმავლობაში ასევე ტარდება: ფოტო გამოფენები, ხალხური რეწვისნიმუშების გამოფენა გაყიდვები, საორკესტრო კონცერტები და ასევე იმართება სადღესასწაულო აღლუმი.

ფესტივალზე მოსახვედრად ფესტივალებს შორის ტარდება შეჯიობრებები და მცირე ფესტივალები. დამატებითი ფესტივალები გაიმართა 2001 და 2011 წლებში. ორივე ეძღვნებოდა რიგის დაარსების მნიშვნელოვან იუბილეებს.

მთლიანობაში ფესტივალის ეგიდით გამართულ ღონისძიებებში დაახლოებით 40000 შემსრულებელი მონაწილეობს, ხოლო დამსწრეების რაოდენობა 2018 წელს შეადგენდა დაახლოებით 500000 ადამიანს. კაპელა სიმღერაზე აქცენტით მღერიან როგორც ხალხურ ასევე კლასიკურ საგუნდო სიმღერებს, თუმცა ბოლო დროს რეპერტუარში თანამედროვე პოპულარული სიმღერებიც შევიდა.

1960-იანებიდან ალტერნატიული ხუთ წლიანი ციკლით და შესაბამისი მასშტაბით ტარდება ლატვიის სასკოლო ახალგაზრდული სიმღერისა და ცეკვის ფესტივალი.

ისტორია
ხალხური სიმღერების ფესტივალების ტრადიცია ბევრ ევროპულ ქვეყანაში საუკუნის პირველი ნახევრიდან იღებს, მოგვიანებით ფესტივალების ორგანიზე ბალტიისპირელმა გერმანელებმაც დაიწყეს. პირველი ნაბიჯები ლატვიაში დიკის სამრევლოში ჩატარებული სიმღერების დღეების სახით 1864 წელს გადაიგა, რომელიც 1873 წელს რიგაში სრულმასშტაბიანი სიმღერის ფესტივალით გაგრძელდა. პირველ ფესტივალზე 1,003 მომღერალი და 30 ორკესტრის მუსიკოსი მონაწილეობდა. მას შემდეგ ფესტივალი ერთადერთხელ 1895 წელს ჩატარდა რიგის გარეთ ელგავაში.

1940 წელს საბჭოთა კავშირის მიერ ლატვიის ოკუპაციისა და მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ფესტივალები ლატვიის საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკაში გრძელდებოდა. იმ პერიოდში ფესტივალი განიცდიდა საბჭოთა საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის იდეოლოგიის ძლიერ გავლენას და საოკუპაციო ძალისთვის ხოტბის შესასხმელად გამოიყენებოდა. ფესტივალი იმართებოდა ხუთ წელიწადში ერთხელ, ქვეყნის საბჭოთა კავშირთან მიერთების იუბილის თარიღებში. 1973 წელს ჩატარდა მისი ასი წლის იუბილის აღსანიშნავად, ხოლო 1977 წელს ოქტომბრის რევოლუციის ბრილიანტის იუბილის აღსანიშნავად. ოროვე ღონისძიება დაკავშირებულია ლატვიის პირველი ეროვნული გამოღვიძების ასი წლისთავთან.

ოკუპაციის პერიოდში ფესტივალს ასევე გადასახლებებში მყოფი ადამიანებიც ატარებდნენ თავიდან ევროპაში გაფანტულ მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ დევნილთა ბანაკებში, ძირითადად გერმანიის დასავლეთ ზონებში. შემდგომ: ამერიკის შეერთებულ შტატებში, კანადაში და ავსტრალიაში. მრავალი ცნობილი დირიჟორი მონაწილეობდა იმ პერიოდში ჩატარებულ კონცერტებში. დღეისთვის საზღვარგარეთ ფესტივალები კანადაში და ამერიკაში ყოველ ოთხ წელიწადში ერთხელ მონაცვლეობით ტარდება.
კონდენსატორი (თბოტექნიკა)

კონდენსატორი (თბოტექნიკაში) — აირისებრი (ორთქლისებრი) მდგომარეობიდან თხევად ან მყარ მდგომარეობაში ნივთიერების გადასაყვანი აპარატი.

ფართოდ გამოიყენება ქიმიურ ტექნოლოგიაში, მუშა ნივთიერების კონდენსაციისათვის განკუთვნილ თბოენერგეტიკულ და სამაცივრო დანადგარებში, დისტილატის მისაღებ, ორთქლის ნარევების განსაცალკევებელ დანადგარებში, ორთქლის კონდენსაცია კონდენსატორში ხდება მყარი სხეულის (ზედაპირული კონდესატორი) ან სითხის (კონტაქტური კონდესატორი) ზედაპირთან შეხების შედეგად (ორივე შემთხვევაში შეხების ზედაპირის ტემპერატურა უფრო დაბალია, ვიდრე ორთქლის გაჯერების ტემპერატურა მოცემული წნევის დროს).

ზედაპირული კონდესატორი ჰორიზონტალური ან ვერტიკალური მილების კონაა. მაცივებელი გარემო (წყალი, მარილხსნარი, ჰაერი) მიედინება მილებში, ორთქლი კი შედის მილებს შორის მოქცეულ სივრცეში და კონდენსირდება მათ გარე ზედაპირზე, ან — პირიქით. ამ სახის კონდესატორს იყენებენ წმინდა კონდენსატის მისაღებად. თუ ორთქლის კონდენსაციის დროს სითხე წარმოიქმნა, იგი ჩამოედინება ზედაპირიდან სიმძიმის ძალის ზემოქმედებით ან წაიტაცება მოძრავი ორთქლით. მყარი ფაზის (მაგალითად ყინულის) წარმოქმნის შემთხვევაში იგი პერიოდულად იწმინდება სპეციალური მოწყობილობით. კონტაქტურ კონდენსატორში წარმოქმნილი კონდენსატი შეერევა მაცივებელ სითხეს და მასთან ერთად იქნება არინებული. ორთქლისა და სითხის მოძრაობის ურთიერთმიმართულების შესაბამისად კონდენსატორი არის პირდაპირი დინების , წინაღდენიანი ან ჯვარედინდენიანი. კონდენსატი კონდესატორიდან ჩვეულებრივ ტუმბოთი გაიწოვება, ხოლო არაკონდენსირებადი აირები — ვაკუუმ-ტუმბოთი. ნორმალური მშაობის უზრუნველსაყოფად კონდენსატორს უკეთებენ რიგ დამხმარე მოწყობილობას, რომლებთან ერთად იგი ქმნის საკონდესაციო დანადგარს.
იასონ ცუცქირიძე

იასონ ცუცქირიძე (დ. 29 მარტი, 1908, დეისი — გ. 8 ივლისი, 1989) — ქართველი გეოგრაფი და მეცნიერი.

ბიოგრაფია
1932 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი გეოფიზიკის სპეციალობით.

1933-1938 წლებში მუშაობდა თბილისის გეოფიზიკურ ობსერვატორიაში, 1938 წლიდან ობსერვატორიის დირექტორი. 1941-1942 წლებში ყაზბეგის მაღალმთიან მეტეოროლოგიური სადგური. 1943-1953 წლებში თბილისის გეოფიზიკური ობსერვატორიის დირექტორი. 1953-1979 წლებში ჰიდრომეტეოროლოგიის ინსტიტუტის კლიმატოლოგიის ლაბორატორიის გამგე. 1979 წლიდან მეცნიერ-კონსულტანტი. 1938-1941 წლებში ასპირანტურის კურსი გაიარა ლენინგრადის მთავარ გეოფიზიკურ ობსერვატორიაში აქტინომეტრიის სპეციალობით. იქვე, 1949 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია. ავტორია 100-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომისა, რომლებიც მიძღვნილია მთიანი რეგიონების კლიმატის გენეტიკური კლასიფიკაციისა და რადიაციული ბალანსის მდგენელების განაწილების კანონზომირების დადგენის, კლიმატური რესურსების კვლევის და სხვ. აქტუალურ საკითხებისადმი. არის რამდენიმე წიგნის სამეცნიერო რედაქტორი და რეცენზენტი. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი (1971).

სადოქტორო დისერტაციის თემა — „საქართველოს ტერიტორიის რადიაციული და თერმული რეჟიმი“, დაიცვა 1969 წელს.

ჯილდოები
1952 — საპატიო ნიშნის ორდენი
1944 — საპატიო ნიშნის ორდენი
ალექსანდრე თელია

ალექსანდრე თელია (დ. 30 ივნისი, 1954, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი, პედიატრი, ალერგოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი.

ბიოგრაფია
1978 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიული ფაკულტეტი.

1978-1979 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ინტერნი. 1979-1981 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის ჰოსპიტალური პედიატრიის კათედრის კლინიკური ორდინატორი. 1981-1984 წლებში გახდა ალერგიის კათედრის ასპირანტი. 1984-1994 წლებში კი ასისტენტი. 1993 წლიდან თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ალერგოლოგიისა და კლინიკურ-იმუნოლოგიის კათედრაზე ეკავა სხვადასხვა თანამდებობა: 1994-1996 წლებში იყო კათედრის დოცენტი. 1994 წლიდან არის ბავშვთა რესპუბლიკური რეაბილიტაციის ცენტრის პედიატრიული განყოფილების გამგე. 1996-2001 წლებში იყო კათედრის გამგე, 2003-2005 წლებში კი ექსპერიმენტული და კლინიკური სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი, 2005-2006 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის რექტორი, 2006 წლიდან თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ალერგოლოგიისა და კლინიკური იმუნოლოგიის მიმართულების სრული პროფესორი. არის საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს ექსპერტი (1977 წლიდან). ერთი სადოქტოროსა და ოთხი საკანდიდატო დისერტაციის ოფიციალური კონსულტანტი და ხელმძღვანელი. ავტორია 40 სამეცნიერო ნაშრომისა. მისი სამეცნიერო შრომები ეხება ალერგოზების ეპიდემიოლოგიას, ბრონქული ასთმის, კვებითი ალერგიისა და ატოპიური დერმატიტის შესწავლას ბავშვთა და მოზრდილთა პოპულაციაში და სხვა.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „იმუნოგლობულინ -თი განპირობებული ალერგიული რეაქციათა როლი ბავშვთა ასაკის ალერგოზებში“, დაიცვა 1984 წელს. სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ფიზიკური დატვირთვით განპირობებული ბრონქული ასთმა ბავშვთა ასაკში“, დაიცვა 1993 წელს.
მიხეილ ტატიშვილი

მიხეილ ტატიშვილი (დ. 18 იანვარი, 1910, ბაკურიანი — გ. 21 მაისი, 1965) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი, პედაგოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
1931 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1931 წლიდან იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის ტოპოგრაფიული ანატომიისა და ოპერატიული ქირურგიის კათედრის ასისტენტი. 1933-1935 წლებში მუშაობდა ორდინატორად ჰოსპიტალურ ქირურგიულ კლინიკაში, ხოლო 1938-19439 წლებში საქართველოს ცენტრალური კლინიკური უნივერსიტეტის უროლოგიურ განყოფილებაში. 1939-1940 წლებში სამედიცინო განყოფილების გამგე პეტროზავოდსკის ჰოსპიტალში. 1941-1943 წლებში ასისტენტი კიროვის სახ. სამხედრო-საექიმო აკადემიის ოპერატიული ქირურგიისა და ტოპოგრაფიული ანატომიის კათედრაზე, 1943-1950 წლებში ამავე კათედრის დოცენტი. 1941-1944 წლებში სამხედრო-საექიმო აკადემიის შემადგენლობასთან ერთად, მოჰყვა ლენინგრადის ბლოკადაში. 1945 წელს მივლინებული იყო ქირურგად ბელორუსიის მე-2 ფრონტის მომქმედი არმიის სანიტარულ ნაწილებში. 1950-1959 წლებში საქ. სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ალ. ნათიშვილის სახ. ექსპერიმენტული მორფოლოგიის უნივერსიტეტის სწავლული მდივანი. 1959-1965 წლებში ამავე უნივერსიტეტის დირექტორის მოადგილე. ავტორია 45 სამეცნიერო ნაშრომის, მათ შორის 2 მონოგრაფიის: „შარდსაწვეთების ინერვაციის საკითხისათვის“ (1959), „თირკმლის ორგანოსშიდა აგებულება“ (1962); თანაავტორია 2 სახელმძღვანელოსი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — დაიცვა 1943 წელს (ლენინგრადი) „შარდსაწვეთების ინერვაცია“.
სადოქტორო დისერტაციის თემა — დაიცვა 1961 წელს ( თბილისი) „თირკმელშიდა საშარდე და სისხლძარღვოვანი სისტემის ურთიერთობა და ჰეპატორენული ვენური კავშირები“.

ორგანიზაციის წევრი
თბილისის ანატომთა, ჰისტოლოგთა და ემბრიოლოგთა სამეცნიერო საზოგადოება, გამგეობის წევრი (1950-1965)

ჯილდოები
მედალი „ლენინგრადის დაცვისთვის“
სამამულო ომის ხარისხის ორდენი
თამაზ ლაფერაშვილი

თამაზ ლაფერაშვილი (დ. 12 აპრილი, 1935, თბილისი — გ. 13 ნოემბერი, 2014) — ქართველი მომღერალი, პედაგოგი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1990).

ბიოგრაფია
დაამთავრა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის ვოკალის ფაკულტეტი.

თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში სწავლის პერიოდში მონაწილეობდა საოპერო სტუდიის სპექტაკლებში: „მოხუცი ბოშა“ და „ექიმი“. 1961 წლიდან იყო ზ. ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის წამყვანი სოლისტი, ლენინგრადის მცირე საოპერო თეატრის სოლისტი 1970-იან წლებში, თბილისის საოპერო თეატრის დირექტორის მოადგილე 1992–2004 წლებში. 2001 წლამდე თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის ვოკალის პედაგოგი. მისი ქართული რეპერტუარი, ოპერები: აბიო, ცანგალა (ზ. ფალიაშვილი „აბესალომ და ეთერი“, „დაისი“), მაკარი (ვ. დოლიძე „ქეთო და კოტე“), მაცნე, კაც ზვამბაია, ქრისტეფორე, გიორგი, ხუტა, შერგილი (ო. თაქთაქიშვილი „მინდია“, „მთვარის მოტაცება“, „პირველი სიყვარული“, „სამი ნოველა“), მჭედელი (ა. ბუკია „სამი მჭედელი“), მოამბე (ა. შავერზაშვილი „ოიდიპოს მეფე“), მარკიზი (გ. ყანჩელი „…და არს მუსიკა“), მაკარი (ჯ. და ვ. კახიძეები „ბარბალე“). კამერული რეპერტუარები: ს. ნასიძე ვოკალური ციკლი „ქართული ხალხური პოეზიიდან“ პირველი შესრულება, შესრულდა ლენინგრადში, უნგრეთში 1969 წელს, ვ. აზარაშვილი ვოკალური ციკლი შ. ნიშნიანიძის ლექსებზე პირველი შესრულება, შესრულდა მოსკოვში, პეტერბურგში 1976 წელს, სხვა რეპერტუარები: ფილიპე, ფარაონი, ფერნანდო (ვერდი „დონ კარლოსი“, „აიდა“, „ტრუბადური“), დონ პასკუალე (დონიცეტი „დონ პასკუალე“), დონ ბაზილიო (როსინი „სევილიელი დალაქი“), მაზეტო, კომანდორი, ლეპორელო (მოცარტი „დონ ჟუანი“), მეფისტოფელი (გუნო „ფაუსტი“), ბორისი, პიმენი, ვარლაამი (მუსორგსკი „ბორის გოდუნოვი“), ბერტრანი, რენე, გრემინი (ჩაიკოვსკი „იოლანტა“, „ევგენი ონეგინი“), კონჩაკი (ბოროდინი „თავადი იგორი“), მეწისქვილე (დარგომიჟსკი „ალი“), ალეკო, მოხუცი ბოშა, ბარონი, მალატესტა (რახმანინოვი „ალეკო“, „ძუნწი რაინდი“, „ფრანჩესკა და რიმინი“), რუსლანი (გლინკა „რუსლან და ლუდმილა“), პორგი (გერშვინი „პორგი და ბესი“), რემენიუკი, მეფე–ტრეფი (პროკოფიევი „სემიონ კოტკო“, „სამი ფორთოხლის სიყვარული“), ტაპა (ჩალაევი „მთიელები“).

ჯილდოები
1990 — საქართველოს სახალხო არტისტი
1969 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
ღირსების ორდენი
დინა ბოლუარტე

დინა ერსილია ბოლუარტე სეგარა (; დ. 31 მაისი 1962) — პერუელი იურისტი და პოლიტიკოსი. 2022 წლის 7 დეკემბრიდან 2025 წლის 10 ოქტომბრამდე პერუს პრეზიდენტი. 2021-2022 წლებში პერუს ვიცე-პრეზიდენტი და სოციალური ინტეგრაციისა და განვითარების მინისტრი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1962 წლის 31 მაისს ქალაქ ჩალუანკაში, აპურიმაკის რეგიონი. დაამთავრა სან-მარტინ-დე-პორესის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი, შემდეგ კი ამავე უნივერსიტეტის ასპირანტურა.

პოლიტიკური კარიერა დაიწყო 2018 წელს, როდესაც წარადგინა კანდიდატურა სურკილიოს მერის არჩევნებში მემარცხენე პარტია თავისუფალი პერუს რიგებიდან. 2020 წელს იყო ამავე პარტიის კანდიდატი ვადამდელ საპარლამენტო არჩევნებში, თუმცა მისი პარტია ვერ მოხვდა კონგრესში, რადგან ვერ გადალახა ბარიერი.

2021 წლის არჩევნებში გახდა ვიცე-პრეზიდენტობის კანდიდატი პედრო კასტილიოსთან წყვილში. არჩევნების მეორე ტურში მათმა ტანდემმა გამარჯვება მოიპოვა. მოვალეობის შესრულებას შეუდგა 2021 წლის 28 ივლისს, ხოლო მეორე დღეს დაინიშნა სოციალური ინტეგრაციისა და განვითარების მინისტრად გიდო ბელიდოს მთავრობაში.

პრეზიდენტობა
2022 წლის დეკემბერში, პერუს პოლიტიკური კრიზისის დროს, პედრო კასტილო ცდილობდა პერუს რესპუბლიკის კონგრესის დაშლას მის წინააღმდეგ იმპიჩმენტის პროცესის დროს. ბოლუარტემ დაგმო ეს ნაბიჯი და უწოდა „კონსტიტუციური წესრიგის რღვევა“. კასტილიოს იმპიჩმენტის შემდეგ მან პრეზიდენტის თანამდებობა დაიკავა. ბოლუარტე პერუს პირველი ქალი პრეზიდენტი გახდა.

კონგრესში თავის პირველივე გამოსვლაში მან დაგმო პრეზიდენტ კასტილოს ქმედება და გაამჟღავნა სურვილი შექმნას ეროვნული ერთიანობის მთავრობა დღევანდელი პოლიტიკური კრიზისის მოსაგვარებლად.

დინა ბოლუარტეს მთავრობას რეგიონის ლიდერები განსხვავებულად აფასებენ. სან-პაულოს ფორუმის წევრებიდან ბრაზილიელი ლუის ინასიუ ლულა და სილვა და ჩილეს პრეზიდენტი გაბრიელ ბორიჩი აღიარებენ ბოლუარტეს მთავრობას. ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა ბოლუარტე ასევე პრეზიდენტად აღიარა. ესპანეთი მხარს უჭერს ქვეყნის „კონსტიტუციურ წესრიგში“ დაბრუნებას.

ისეთმა ლიდერებმა, როგორებიც არიან ნიკოლას მადურო ვენესუელიდან, ანდრეს მანუელ ლოპეს-ობრადორი მექსიკიდან, გუსტავო პეტრო კოლუმბიიდან, ალბერტო ფერნანდესი არგენტინიდან და ლუის არსე ბოლივიიდან დაგმეს ბოლუარტეს მთავრობა და იგი შეადარეს ხეანინე ანიესის მემარჯვენე მთავრობას და მხარს უჭერენ ყოფილი პრეზიდენტის პრეტენზიებს.
უშანგ სახლთხუციშვილი

უშანგ სალთხუციშვილი (დ. 26 მარტი, 1937, მარტყოფი) — ქართველი მთარგმნელი, პედაგოგი, პუბლიცისტი.

ბიოგრაფია
1964 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი.

1963 წელს გაცვლითი პროგრამით უნივერსიტეტიდან სხვა სტუდენტებთან ერთად გაიგზავნა რიგაში ლატვიური ენის, ლიტერატურისა და ისტორიის შესასწავლად. გარკვეული პერიოდი მუშაობდა სოფელ საცხენჰესის საშუალო სკოლაში (სოფელი სააკაძე, გარდაბნის რაიონი) ქართული ენისა და ლიტერატურის მასწავლებლად. 1965-1969 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტისა და ლატვიის უნივერსიტეტის ასპირანტურაში. 1969 წლიდან მუშაობდა თსუ ახალი ქართული ენის კათედრასთან არსებული ფარნაოზ ერთელიშვილის სახელობის ონომასტიკის სამეცნიერო-კვლევით ლაბორატორიაში უმცროს ლაბორანტად, უფროს ლაბორანტად, უმცროს მეცნიერ-თანამშრომლად, უფროს მეცნიერ-თანამშრომლად. 1965 წლიდან აქვეყნებდა ქართულ, ლატვიურ და რუსულ ენებზე სტატიებსა და ნარკვევებს, აღწერილი აქვს ტოპონიმიკური მასალა (40 000 ათასამდე ერთეული), ძირითადად კახეთის რეგიონში. 1970 წლიდან ეწევა თარგმნელობით მოღვაწეობას, თარგმნილი აქვს ლატვიელი მწერლის ზ. სკუინის რომანი „კოლუმბის შვილიშვილები“, ჟ. გრივას „ნოქტიურნი“, ა. ბელის რომანი „გალია“, ლატვიელ მწერალთა მოთხრობების კრებული „ქარვის ზღვის პირას“, „თბილისო, თბილისო, თბილისო...“, ვ. ბელშევიცას „სულ იმ ყეყეჩი პაულინეს ბრალია“. გამოცემული აქვს ა. იაკუბანის მოთხრობების კრებული, იან რაინისის „აზრები“, აგრეთვე ორიგინალური ნაშრომი „ლატვიურ-ქართული სასაუბრო ლატვიური ენის გრამატიკის მიმოხილვითა და ლატვიურ-ქართული ლექსიკონით“. 1997 წელს გამოსცა ნარკვევების კრებულის — „ადგილის დედა ანუ რას მოგვითხრობენ ტოპონიმები“, პირველი და მეორე წიგნები, აგრეთვე „ლოჭინის ხეობის ონომასტიკონი“. საქართველოს რადიოსა და ქართულ გაზეთებში „სოფლის ცხოვრება“, „საქართველოს რესპუბლიკა“ ხელმძღვანელობდა რუბრიკას „რას მოგვითხრობენ ტოპონიმები“. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ფილოლოგიისა და გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტზე კითხულობდა ლექციების კურსს ქართული ონომასტიკის საკითხებზე, ფილოლოგიის მთარგმნელობით განყოფილებაზე კი ბალტიური (ლატვიური) ფილოლოგიის კურსს. უშანგ სახლთხუციშვილი შეყვანილია ლატვიის ენციკლოპედიაში.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ქართულ ტოპონიმთა ისტორია-ეტიმოლოგიისათვის (აღმოსავლეთ საქართველოს მასალების მიხედვით)“.
ვლადიმერ ფანჩვიძე

ვლადიმერ ფანჩვიძე (დ. 9 ივლისი, 1906, ხაშური — გ. 10 დეკემბერი, 1984) — ქართველი ენათმეცნიერი. მთის იბერიულ-კავკასიურ ენათა მკვლევარი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1949), პროფესორი.

ბიოგრაფია
1924 წელს დაამთავრა ხაშურის ჰუმანიტარული ტექნიკუმი. 1930 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი.

1932 წელს ჩაირიცხა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის კავკასიისმცოდნეობის ინსტიტუტში ასპირანტად. 1935 წელს გადაყვანილ იქნა ლენინგრადში სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ენისა და აზროვნების ინსტიტუტში, სადაც 1936 წელს დაამთავრა ასპირანტურა კავკასიურ ენათა განხრით. 1938 წელს დაიცვა საკანდიდატო, 1949 წელს — სადოქტორო დისერტაცია. ეწეოდა ნაყოფიერ პედაგოგიურ მოღვაწეობას: კითხულობდა ლექციების კურსს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, უცხო ენათა ინსტიტუტში, გორის პედაგოგიურ ინსტიტუტში. სხვადასხვა დროს (1938-1975 წლებში) იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დოცენტი, პროფესორი, ფილოლოგიის ფაკულტეტის დეკანი, საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ენათმეცნიერების ინსტიტუტის სწავლული მდივანი, დირექტორის მოადგილე, ქართველურ ენათა განყოფილების ხელმძღვანელი, დირექტორი, თბილისის უცხო ენათა პედაგოგიური ინსტიტუტის რექტორის მოადგილე, რექტორი. 1975 წლიდან მუშაობდა ენათმეცნიერების ინსტიტუტში უფროს მეცნიერ — თანამშრომლად, იყო რამდენიმე სამეცნიერო საბჭოს წევრი. წლების განმავლობაში რედაქტორობდა ენათმეცნიერების ინსტიტუტის ორგანოს „იბერიულ-კავკასიურ ენათმეცნიერებას“. იკვლევდა იბერიულ-კავკასიურ ენათა სტრუქტურისა და ისტორიის საკითხებს, იყო ლეზგიური ჯგუფის ენების თვალსაჩინო სპეციალისტი. განსაკუთრებით უნდა აღინიშნოს მისი დამსახურება უდიური ენის შესწავლაში, კერძოდ, უდიური ენის ფონეტიკური სისტემის აღწერა-დადგენაში, სახელისა და ზმნის ფორმაცვალებისა და გრამატიკული კატეგორიების კვლევაში, უდიურისა და ქართულ-ქართველურ ენათა მორფოლოგიური მონაცემების შეჯერებაში. მეცნიერის კვლევის შედეგები აისახა მონოგრაფიაში „უდურის გრამატიკული ანალიზი“ (1974). ავტორია საყურადღებო ნაშრომებისა ქართულ დიალექტოლოგიაში. იკვლევდა იმერულ კილოს, ჩატარებული აქვს საინტერესო ანალიზი ზემოიმერულსა და ქვემოიმერულოს შორის არსებული გარდამავალი ზოლის, ე.წ. შუაიმერულის (ოკრიბა-ტყიბულის, თერჯოლისა და ბაღდათის რეგიონების) ენობრივ თავისებურებათა შესახებ.

ჯილდოები
საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე
იასონ ახვლედიანი

იასონ ახვლედიანი (დ. 7 აპრილი, 1852, ვანი — გ. 19 იანვარი, 1940, თბილისი) — ქართველი სამხედრო პირი.

ბიოგრაფია
იასონ (იაზონ) ალექსანდრეს-ძე ახვლედიანი დაიბადა ქუთაისის გუბერნიის დაბა ვანში, აზნაურის ოჯახში. განათლება მიიღო ქუთაისის კლასიკურ გიმნაზიასა და ტფილისის იუნკერთა სასწავლებელში. 1876 წლიდან იასონ ახვლედიანმა დაიწყო ჯარში სამსახური პრაპორშჩიკის ჩინით, საარმიო ქვეითებში. მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთის ომში. 1900 წლიდან მეთაურობდა გროზნოს 253-ე სარეზერვო ბატალიონს. რუსეთ-იაპონიის ომის დაწყებისთანავე გადაიყვანეს ბატალიონის მეთაურად, ციმბირის მე-12 ქვეით პოლკში. მონაწილეობდა მანჯურიაში წარმოებულ ლაშქრობებშიც.

ბრძოლებში გამოჩენილი მამაცობისათვის იასონ ახვლედიანს ვადაზე ადრე მიენიჭა პოლკოვნიკის სამხედრო წოდება და დაინიშნა ნეჟინის 137-ე ქვეითი პოლკის მეთაურად. 1906-1911 წლებში მეთაურობდა ყუბის 155-ე ქვეით პოლკს, პარალელურად მსახურობდა აბასთუმნის სამხედრო ჰოსპიტლის უფროსად, აბასთუმნის სამხედრო კომენდანტად. 1910 წელს მიიღო გენერალ-მაიორის წოდება. 1911 წლის იანვარში, ბრძოლებში მიღებული კონტუზიისა და ჭრილობების გამო იასონ ახვლედიანი ჩაირიცხა თადარიგში, ხოლო 1912 წელს გადადგა სამხედრო სამსახურიდან მუნდირითა და პენსიით.

საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ, იასონ ახვლედიანი ცხოვრობდა თბილისში 1918-1921 წლებში მსახურობდა ქართულ ჯარში, სამხედრო სამინისტროში. იყო ქართული არმიის ვეტერანთა სახლის უფროსი. გენერალი იასონ ახვლედიანი გარდაიცვალა 1940 წლის 19 იანვარს, თბილისში. განისვენებს კუკიის სასაფლაოზე. საბრძოლო დამსახურებისა და სამსახურში წარჩინებისათვის იასონ ახვლედიანი დაჯილდოებული იყო: წმ. გიორგის ხარ. (1905 წლის 13 თებერვალი); წმ. ანას (მამაცობისათვის-1877), (მახვილებით-1888), (მახვილებით-1904) და (1895) ხარ.; წმ. სტანისლავის (მახვილებითა და ბაფთით -1877) და (1896) ხარ.; წმ. ვლადიმერის (ბაფთით – 25-წლიანი სამხედრო სამსახურისათვის- 1901) და (მახვილებით-1905) ხარ. ორდენებით.
დემურ დანელია

დემურ დანელია (დ. 25 თებერვალი, 1937, ხონი) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი და პედაგოგი.

ბიოგრაფია
1959 წელს დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სამშენებლო ფაკულტეტი ჰიდროტექნიკოსის სპეციალობით, მოგვიანებით — იმავე უმაღლესი სასწავლებლის ასპირანტურა.

მუშაობდა სამშენებლო ტრესტ „საქჰიდროენერგომშენის“ სისტემაში დამპროექტებლად, მშენებელ ინჟინრად. წლების განმავლობაში მოღვაწეობდა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის (ამჟამად სტუ) მასალათა გამძლეობისა და დრეკადობის თეორიის კათედრაზე — ასისტენტად, დოცენტად, პროფესორად. 1990-2010 წლებში ხელმძღვანელობდა მასალათა გამძლეობისა და დრეკადობის თეორიის კათედრას. საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სამშენებლო ფაკულტეტის საინჟინრო მექანიკის დეპარტამენტის სრული პროფესორი. არის 100-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის, მათ შორის: 5 მონოგრაფიის, 25 სახელმძღვანელოსა და დამხმარე სახელმძღვანელოს ავტორი. სხვადასხვა დროს მივლინრბული იყო საზღვარგარეთ, ავღანეთსა და კამბოჯის რესპუბლიკაში, სადაც კითხულობდა ლექციების კურსს. წლების განმავლობაში ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის თელავის, რუსთავის, გორის, ზესტაფონის, ბათუმის, ფოთისა და ზუგდიდის ფილიალებში. ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი.

ორგანიზაციის წევრი
საქართველოს საინჟინრო აკადემია, ნამდვილი წევრი.