პოლიტიკური კრიზისი მოლდოვაში (2019)

2019 წლის შუა პერიოდში, რამდენიმე მოვლენამ, რომელიც მოჰყვა 2019 წლის თებერვალში მოლდოვის რესპუბლიკაში ჩატარებულ საპარლამენტო არჩევნებს, და შემდგომმა ახალი მთავრობის ფორმირების მცდელობამ, წარუმატებლად ჩაიარა პარლამენტის თავმჯდომარის არჩევის ეტაპზე. ამ პოსტზე პრეტენზია გამოთქვეს -ის ბლოკის წარმომადგენელმა ანდრეი ნესტასემ და მოლდოვის რესპუბლიკის სოციალისტების პარტიის (პსრმ) წევრმა ზინაიდა გრეჩანმა.

2019 წლის 8 ივნისს მაია სანდუ პარლამენტმა პრემიერ-მინისტრად აირჩია, რომელმაც „სანდუს კაბინეტი“ ჩამოაყალიბა, ხოლო ზინაიდა გრეჩანი პარლამენტის თავმჯდომარედ იქნა არჩეული. თუმცა, 9 ივნისს მოლდოვის კონსტიტუციურმა სასამართლომ პრეზიდენტი იგორ დოდონი დროებით გადააყენა, ხოლო პრემიერ-მინისტრობის ერთ-ერთმა კანდიდატმა, პაველ ფილიპმა, პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლის თანამდებობა დაიკავა. ფილიპმა დაუყოვნებლივ გამოსცა ბრძანებულება პარლამენტის დაშლის შესახებ, მაგრამ ახალმა მთავრობამ ეს ნაბიჯი უკანონოდ შეაფასა.

წინაისტორია
მოლდოვის რესპუბლიკა საპარლამენტო რესპუბლიკაა. 2016 წლის დეკემბერში პირდაპირი არჩევნების შედეგად პრეზიდენტად იგორ დოდონი აირჩიეს, რომელიც ადრე მოლდოვის რესპუბლიკის სოციალისტური პარტიის ლიდერი იყო.

2019 წლის თებერვალში ჩატარებული საპარლამენტო არჩევნების შედეგად, მოლდოვის რესპუბლიკის სოციალისტურმა პარტიამ პარლამენტში 35 მანდატი მოიპოვა. მას მოჰყვა მოლდოვის დემოკრატიული პარტია ვლადიმირ პლახოტნიუკის თავმჯდომარეობით — 30 მანდატით. მაია სანდუსა და ანდრეი ნესტასეს საარჩევნო ბლოკმა „ “ მიიღო 26 მანდატი, ილან შორის პარტიამ „შორი“ — 7 მანდატი, ხოლო დამოუკიდებელმა კანდიდატებმა მოიპოვეს 3 მანდატი. ჩატარებული არჩევნების შედეგად ჩამოყალიბებული საპარლამენტო კონფიგურაციის პირობებში, სამთავრობო კოალიციაში უნდა შესულიყვნენ სამიდან ორი უმსხვილესი პარტიის წარმომადგენლები. კონსტიტუციის მიხედვით, პარლამენტს აქვს „სამი თვე“ (მუხლი 85) მთავრობის ფორმირებისთვის. თუ პარლამენტი ვერ მოახერხებს მთავრობის ჩამოყალიბებას, პრეზიდენტს უფლება აქვს დაითხოვოს პარლამენტი და დანიშნოს ახალი არჩევნები.

საკონსტიტუციო სასამართლომ ეს ვადა განსაზღვრა როგორც 90 დღე, რაც ორ დღით ნაკლებია მარტის, აპრილისა და მაისის ჯამურ დღეზე. ახალი მთავრობის ჩამოყალიბებამდე, ფილიპის კაბინეტს უნდა გაეგრძელებინა მოვალეობების შესრულება (ფილიპი დემოკრატიული პარტიის თავჯდომარის პირველი მოადგილეა).

კრიზისი
პარასკევს, 7 ივნისს, მოლდოვის რესპუბლიკის საკონსტიტუციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ახალი საპარლამენტო არჩევნები უნდა გაიმართოს, თუ სამთვიან ვადაში, რომელიც არჩევნების შედეგების ოფიციალური დადასტურებიდან — 9 მარტიდან — იწყება, მთავრობა არ შეიქმნება. ამ გადაწყვეტილებამ გამოიწვია კოალიციის ფორმირება.

შაბათს, 8 ივნისს, ბლოკმა შეთანხმებას მიაღწია მოლდოვის რესპუბლიკის სოციალისტურ პარტიასთან. ამ შეთანხმების საფუძველზე პარტია „ქმედება და სოლიდარობის“ ლიდერს, მაია სანდუს, მიეცა შესაძლებლობა, ჩამოეყალიბებინა მთავრობა, ხოლო პარლამენტის თავმჯდომარე გახდა -ის ლიდერი ზინაიდა გრეჩანი. ეს ერთი დღით გვიან იყო 90-დღიან ვადასთან შედარებით და ერთი დღით ადრე სამთვიან ვადამდე. კოალიციამ და პრეზიდენტმა დოდონმა ფილიპის გადაწყვეტილება უკანონოდ შეაფასეს,

8 ივნისს, ევროკავშირმა გამოაქვეყნა განცხადება, რომელშიც მოუწოდა სიმშვიდის შენარჩუნებისკენ და გამოხატა მზადყოფნა, ემუშავა დემოკრატიულად არჩეულ მთავრობასთან — თუმცა არ დაუკონკრეტებია, რომელ მთავრობასთან აპირებდა თანამშრომლობას. იმავე დღეს, რუსეთის ვიცე-პრემიერმა დმიტრი კოზაკმა მოლდოვის დემოკრატიული პარტიის ქმედებები „ღია კრიმინალურად“ შეაფასა.

კრიზისის მოგვარება
2019 წლის 14 ივნისს, ეროვნული პოლიტიკური საბჭოს სხდომის შემდეგ, მოლდოვის დემოკრატიულმა პარტიამ განაცხადა, რომ პოლიტიკური კრიზისის თავიდან ასაცილებლად გადაწყვიტა ხელისუფლებიდან წასვლა. ამის შემდეგ, პაველ ფილიპის მთავრობა გადადგა და ხელისუფლება გადაეცა მაია სანდუს მთავრობას.

2019 წლის 15 ივნისს, საკონსტიტუციო სასამართლომ გადახედა და გააუქმა 7-9 ივნისს მიღებული გადაწყვეტილებები. გაუქმდა პარლამენტის დაშლის, ვადამდელი არჩევნების ჩატარების, პარლამენტის თავმჯდომარის ზინაიდა გრეჩანულის დანიშვნის უკანონოდ ცნობა, მაია სანდუს მთავრობის ფორმირების, პრეზიდენტ იგორ დოდონის უფლებამოსილებების შეჩერების და პაველ ფილიპის დროებით პრეზიდენტად დანიშვნის გადაწყვეტილებები.