iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
თინგველირის ეროვნული პარკი

თინგველირი (ისლ. ) — ველი ისლანდიის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, რეიკიანესის ნახევარკუნძულთან ახლოს; იგივე სახელი ეწოდება ეროვნულ პარკს, რომელიც იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაშია შეტანილი.

ისტორია
თინგველირის ველზე ადრეული შუა საუკუნეებიდან ერთდებოდა საცხენოსნო გზები ისლანდიის ყველა რეგიონიდან; 930 წლიდან კი იკრიბებოდა ისლანდიის სახალხო ალთინგი, რომელიც საკანონმდებლო და სასამართლო ფუნქციებს ასრულებდა. თინგველირის ალთინგი ევროპაში უძველესი პარლამენტია, რომელიც რეგულარულად იკრიბებოდა 930 წლიდან 1798 წლამდე, სანამ დანიელები დაითხოვდნენ. ამ ადგილას 1000 წელს ისლანდიაში გაქრისტიანების გადაწყვეტილება მიიღეს. აქვე, თინგველირში, 1944 წლის 17 ივნისს ისლანდიის სახელმწიფოს დამოუკიდებლობა გამოცხადდა.

გეოლოგია
1928 წელს ისლანდიის სამხრეთ-დასავლეთში თინგველირის ეროვნული პარკი დაარსდა. პარკი რიფტის ფარგლებშია და აქტიური ვულკანური ზონა არტყია, რომელშიც ვულკანი ჰერგილი გამოიყოფა. ჰერგილი ტბა თინგვადლავატნის სამხრეთ ნაპირზე მდებარეობს. თინგველირის პარკს მდინარე იოქსარა კვეთს და მის ტერიტორიაზე იოქსარარფოსის ჩანჩქერს ქმნის. ტექტონიკური ნაწევების შედეგად, რაც პლანეტის ამ წერტილში ხდება, აქ ხშირია მიწისძვრები. ეს პროცესები გაპირობებულია ლითოსფეროების ფილების გაყრის ადგილებში — ჩრდილოამერიკული და ევრაზიულის — ურთიერთშეხებით.

2004 წელს თინგველირის ეროვნული პარკი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაშია შეტანილი.
ალთინგი

ალთინგი (, საკრებულო) — ისლანდიის პარლამენტი. პირველად 930 წელს შეიკრიბა თინგის ველებზე, კუნძულის სამხრეთ-დასავლეთში, ტბა თინგვადლავატნის ჩრდილოეთ ნაპირზე. ალთინგი ჩვენს დრომდე მოღწეულ პარლამენტთა შორის უძველესია. იმხანად ალთინგში მონაწილეობის მიღების უფლება ნებისმიერ თავისუფალ მამაკაცს ჰქონდა. თავდაპირველად ალთინგი არა მხოლოდ კანონების მიღების ადგილი, არამედ დავების გადაწყვეტის ორგანოც იყო. კანონებით ე.წ. ლოგრეტა იყო დაკავებული, რომელიც მეტწილად მსახურებისგან შედგებოდა . 1000 წელს ალთინგზე უმეტესობამ ქრისტიანობის მიღებას დაუჭირა მხარი.

ისლანდიის ნორვეგიასთან გაერთიანების შემდეგაც ალთინგი 1799 წლამდე ფუნქციას არ წყვეტდა. შემდეგ ალთინგი სპეციალური უმაღლესი სასამართლოთი შეიცვალა. 1844 წელს ალთინგი იოუნ სიგურდსონის მიერ იქნა აღდგენილი და რეიკიავიკში იკრიბება. დღეისათვის (1991 წლიდან) ალთინგი ერთპალატიანი პარლამენტია 63 წევრით, რომელთაც ექვს საარჩევნო ოლქში ირჩევენ.
ამენემჰეტ III

ამენემჰეტ — ეგვიპტის ფარაონი. მეფობდა ძვ.წ. დაახლოებით 1849-1801 წლებში. მის დროს განმტკიცდა სახელმწიფო ხელისუფლება, რამაც შეასუსტა ნომარქოსთან ძლიერება. აყვავდა ეგვიპტის სამეურნეო და კულტურული ცხოვრება; გაფართოვდა ვაჭრობა სირიასთან (კერძოდ, ბიბლოსთან), გაიზარდა საირიგაციო მშენებლობა; წარმოებდა ნუბიის, სირიისა და სინას ბუნებრივ სიმდიდრეთა ინტენსიური ექსპლუატაცია. ფაიუმში (ჩრდილოეთი ეგვიპტე) აშენდა ქვის გრანდიოზული ტაძარი, რასაც ბერძნებმა ლაბირინთი უწოდეს (შესაძლოა, ამენემჰეტ -ის სახელის "ლამარეს - ლაბირეს" გამო). ლაბირინთს მიაკუთვნებდნენ "სამყაროს შვიდი საოცრების" რიცხვს.
ლაპლანდია (ფინეთი)

ლაპლანდია — ფინეთის ერთ-ერთი რეგიონი. მოიცავს 6 ქვერეგიონსა და 21 მუნიციპალიტეტს. მისი ფართობი 98 984 კმ²-ია, მოსახლეობა 184 000 (2009 წ). სამხრეთიდან ჩრდილოეთი ოსტრობოტნიას რეგიონი ესაზღვრება, სამხრეთ-დასავლეთიდან ― ბოტნიის ყურე, დასავლეთიდან ― ნორბოტენის ლენი, ჩრდილოეთიდან და ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან ― ტრომს-ოგ-ფინმარკი, ხოლო აღმოსავლეთიდან ― მურმანსკის ოლქი და კარელიის რესპუბლიკა. სამხრეთი ნაწილი ძირითადად ტორფნარებსა და ტყეებს მოიცავს, ხოლო ჩრდილოეთი — მთიანია. რეგიონს არქტიკული წრე კვეთს, რის გამოც შუაღამის მზისა და პოლარული ღამის ხილვაა შესაძლებელი. რეგიონის დედაქალაქია როვანიემი.

ლაპლანდია დაკავშირებულია ლეგენდარულ „ჩრდილოეთ პოლუსთან“, სანტა კლაუსის საცხოვრებელთან, მას შემდეგ, რაც 1927 წელს ფინური რადიოს წამყვანმა, მარკუს რაუტიომ, განაცხადა, რომ სანტა კლაუსი კორვატუნტურში, ლაპლანდიაში ცხოვრობს. მოგვიანებით როვანიემმა განაცხადა, რომ სანტას „ოფიციალური მშობლიური ქალაქია“ და ტურიზმის ხელშესაწყობად სანტა კლაუსის სოფელი მოაწყო.
ამენემჰეტ I

ამენემჰეტ — ეგვიპტის ფარაონი, მეფობდა დაახლოებით ძვ.წ. 2000-1970 წლებში. 12-ე დინასტიის დამაარსებელია. მის დროს დაიწყო ეგვიპტის სახელმწიფოს აღორძინება. გამეფებისთანავე თებეში (ძველი დედაქალაქი) კი არ დამკვიდრდა, არამედ ზემო და ქვემო ეგვიპტის საზღვარზე მდებარე ციხესიმაგრე ითაუიში (მემფისის ახლოს). ამენემჰეტ ცდილობდა შეეზღუდა ნომარქოსთა ძალაუფლება, დაადგინა ახალი საზღვრები ნომებს შორის. ილაშქრა პალესტინაში, ოქროს საბადოებით განთქმულ ნუბიასა და ლიბიაში. ფიქრობენ, რომ შეთქმულების მსხვერპლი გახდა.
ამენემჰეტ I-ის დარიგებანი

ამენემჰეტ -ის დარიგებანი — ძველი ეგვიპტის ლიტერატურის ერთ-ერთი საინტერესო ძეგლი. შეადგინა მწერალმა ახტოიმ ფარაონ ამენემჰეტ -ის სახელით. ამენემჰეტ -ის დარიგებანი ეგვიპტის შუა სამეფოს (ძვ.წ. 2000-1700) დროინდელი პოლიტიკური ტრაქტატია. ხოტბას ასხამს ფარაონს — ქვეყნის ერთიანობის აღმდგენელს. მისი კეთილდღეობის ბურჯს. ნაწარმოები მიეძღვნა ამენემჰეტ -ის მემკვიდრეს — სენუსერტ -ს, რომელსაც ფარაონი არიგებს, მოერიდოს ქვეშევრდომთ, რათა მსხვერპლი, როგორც ჩანს, თვით ამენემჰეტ გამხდარა.
კაინუუ

კაინუუ (შვედ. ) – ფინეთის ერთ-ერთი რეგიონი. ესაზღვრება ჩრდილოეთ ოსტრობოტნიის, ჩრდილოეთ კარელიისა და ჩრდილოეთ სავონიის რეგიონები. აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება რუსეთის ფედერაცია. ადმინისტრაციული დედაქალაქია კაიაანი.

2005 წლის მონაცემებით, რეგიონის მოსახლეობა 85 000 ადამიანს შეადგენს, მაგრამ ეს რიცხვი სულ უფრო და უფრო მცირდება. კაინუუსათვის დამახასიათებელ ლანდშაფტს წარმოადგენს ტყეებით დაფარული გორაკები, ტბები, ფართო და დაუსახლებელი ტყეები, რომლებიც რეგიონის ტერიტორიის 95%–ს შეადგენს. კლიმატი კონტინენტურია.

რეგიონის ადგილობრივ მოსახლებას მონადირე–მეთევზე სამის ხალხი წარმოადგენდა. საუკუნეში, ფინეთის გენერალ–გუბერნატორმა პერ–ბრაჰემ, მოსახლეობის რაოდენობის გაზრდის მიზნით, რეგიონის მცხოვრებლები ან ვინც მომავალში დასახლდებოდა, ათი წლის განმავლობაში გადასახადებისგან გაათავისუფლა. რეგიონის ფინელი ფერმერებით დასახლება კი მართლაც აუცილებელი იყო, რადგან არეალს აღმოსავლეთიდან დიდი საფრთხე ემუქრებოდა რუსეთის სახით.

რეგიონის მოსახლეობის ამჟამინდელი კლების მიზეზი ტრადიციული სოფლის მეურნეობაა, რომელიც არამომგებიანია. მოსახლეობის მხოლოდ 8%–ია დაკავებული მრეწველობაში.

დედაქალაქ კაიაანის სიახლოვეს მდებარეობს ფინეთის თავდაცვითი ძალების ბაზა.
ანდრია მერზლიკინი

ანდრია ილიას ძე მერზლიკინი ( დ. 24 მარტი 1973) — რუსი კინოსა და თეატრის მსახიობი.

ბიოგრაფია
ანდრია მერზლიკინი დაიბადა 1973 წლის 24 მარტს ქალაქ კოროლიოვში. სკოლის დამთავრების შემდეგ გადაწყვიტა პროფესიად კოსმოსური მანქანათმშენებლობა აერჩია. შედეგად დაეუფლა რადიოტექნიკას, თუმცა ამ მიმართულებით მას არ უმუშავია. 1990-იანი წლების დასაწყისში ქვეყანა ეკონომიკურმა და პოლიტიკურმა კრიზისმა მოიცვა და კოსმოსური მიმდინარეობა გარკვეული დროით მივიწყებულ იქნა. ამიტომ მერზლიკინმა შეცვალა თავის პირვანდელი გადაწყვეტილება და ამიერიდან პროფესიად ეკონომისტობა აირჩია.

პარალელურად სწავლობდა ს. გერასიმოვის სახელობის სახელმწიფო კინემატოგრაფიულ უნივერსიტეტში. სწავლების პერიოდში მონაწილეობა მიიღო მოკლემეტრაჟიან ფილმში „როგორ გავატარე ზაფხული“. თავდაპირველად მერზლიკინი შეუჩნეველი რჩებოდა, თუმცა გარემოება მას შემდეგ შეიცვალა, როდესაც 2003 წელს გამოვიდა გახმაურებული კინოფილმი „ბუმერი“, სადაც დიმონის სახე განასახიერა.

2003-2006 წლებში პერიოდში მერზლიკინმა მრავალრიცხოვან ფილმებსა თუ სერიალებში მიიღო მონაწილეობა. მისი კინოროლებიდან აღსანიშნავია ასევე: „ცხელი ამბები“, „ბუმერი 2“, „დაკარგულები“ და სხვა.

ფილმოგრაფია
2003 — ბუმერი
2004 — ანტიბუმერი
2006 — ბუმერი 2
2006 — ნადირობა პირანიაზე
2008 — საქანელა
2008 — დასახლებული კუნძული
2009 — იღბლიანი
2009 — ცხელი ამბები
2008 — რუსეთი 88
2010 — მზით გათანგული 2
2010 — ბრესტის ციხე
ბირკა (შვედეთი)

ბირკა — შვედი ვიკინგების მსხვილი სავაჭრო ცენტრი 800-975 წლებში, რომელიც ჩრდილოელი მოციქულის, წმინდა ანსგარის "ცხოვრებასა" და ადამ ბრემენელის თხზულებებშია მოხსენებული. საუკუნიდან გაიგივებულია კუნძულ ბიორკიოსთან მელარენის ტბაზე, შესულია იუნესკოს ძეგლთა სიაში. უძველესი ქალაქია თანამედროვე შვედეთის ტერიტორიაზე. სავაჭრო გზების საბოლოო პუნქტი იყო, რომელიც სკანდინავიას არაბეთის სახალიფოს აკავშირებდა. ამაზე არაბული რკინის ფულის და საქონლის არაერთი მონაპოვარიც მოწმობს. საუკუნის ბოლოს თავისი პოლიტიკური და ეკონომიკური მნიშვნელობა სიგტუნს დაუთმო, სავარაუდოდ დიდი ხანძრის, ან სამდინარო გზების გამეჩეჩების გამო.
ჩრდილოეთი კარელია

ჩრდილოეთი კარელია — რეგიონი აღმოსავლეთ ფინეთში. ესაზღვრება კაინუუს, ჩრდილოეთ სავონიის, სამხრეთ სავონიის, სამხრეთ კარელიის რეგიონებს, აღმოსავლეთიდან კი რუსეთის ფედერაციას. რეგიონის ფართობი 21 584.41 კმ²–ია, ხოლო მოსახლეობა 166 500 ადამიანი (2009).

რეგიონი შედგება 14 მუნიციპალიტეტისაგან. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი იოენსუუ.
ჩრდილოეთი სავონია

ჩრდილოეთი სავონია — რეგიონი აღმოსავლეთ ფინეთში. მისი ფართობი 20 366 კმ²–ია, ხოლო მოსახლეობა 249 000 (2009 წ). ფართობის მხრივ, მეხუთეა ფინეთის რეგიონებს შორის, მოსახლეობის რაოდენობის მხრივ კი მეექვსე. ესაზღვრება ფინეთის სხვა, ჩრდილოეთ ოსტრობოტნიის, კაინუუს, ცენტრალური ფინეთისა, ჩრდილოეთ კარელიის და სამხრეთ სავონიის რეგიონებს.

რეგიონი შედგება 20 მუნიციპალიტეტისაგან. უდიდესი ქალაქი და ადმინისტრაციული ცენტრია კუოპიო.
ბრი ტენერის მოკლე მეორე სიცოცხლე

ბრი ტენერის მოკლე მეორე სიცოცხლე — მწერალ სტეფანი მეიერის 2010 წლის რომანი.

სიუჟეტი
წიგნში სიუჟეტი ვითარდება „დაბნელების“ პარალელურად. მასში მოთხრობილია ახალშექმნილ ვამპირთა არმიის ერთ-ერთი წევრის — ბრი ტენერის ამბავი.

ახალშექმნილთა არმია სიეტლში შექმნილი იქნა ვიქტორიას მიერ რათა გაენადგურებინა კალენების ოჯახი, თუმცაღა მათ მარცხი განიცადეს. თავდაპირველად არმია 22 წევრისაგან შედგებოდა, მაგრამ ხანდახან ვამპირები გარბოდნენ ან ერთმანეთს ხოცავდნენ. ვამპირებს ქმნიდნენ ვიქტორია და რაილი. ისინი თავზარს სცემდნენ სიეტლს, უმრავლესობა მათგანი ფიქრობდა, რომ ვამპირები მზის სხივის სხეულზე მოხვედრისას იწვოდნენ — ეს ტყუილი მათ რაილიმ უთხრათ რათა არმია ადვილად ეკონტროლებინა.

ბრი ტენერი
ბრი ტენერი — 3 თვის ახალშექმნილი ვამპირი, გარდაქმნამდე იგი 15 წლის იყო და ცხოვრობდა სიეტლში მამასთან ერთად. მაგრამ იგი სახლიდან წამოვიდა რადგანაც მამამისი მას და დედამისს (ის სახლიდან ჯერ კიდევ მაშინ გაიქცა როცა ბრი პატარა ბავშვი იყო) ხშირად სცემდა. როდესაც ბრი გამოიქცა და ქუჩაში ცხოვრობდა ხშირად უწევდა შიმშილი, სწორედ მაშინ შეხვდა მას რაილი და ბურგერზე დაპატიჟა. ხოლო ამის შემდეგ პირდაპირ ვიქტორიასთან წაიყვანა, თავიდან ვიქტორიამ ბრი ასაკის გამო დაიწუნა თუმცა მაინც გადააქცია იგი ვამპირად.

მალე ბრის სიყვარული ეწვია. მას შეუყვარდა არმიის ერთ-ერთი წევრი დიეგო, ისინი ერთმანეთისადმი დამოკიდებულებას მთელ არმიას უმალავდნენ, მაგრამრაილი ყველაფერს ხვდებოდა. ამიტომ მათმა რომანმა მხოლოდ ორ დღეს გასტანა ამის შემდეგ დიეგო სადღაც გაქრა. მალე რაილიმ დაიწყო არმიის წვრთნა კალენებთან ბრძოლისათვის, მან ახალშექმნილებს ბელა სუონის სვიტრი მიუტანა, რათა სუნი აეღოთ.

ბრის უნდოდა გაქცეულიყო, რადგან ხვდებოდა რომ მათ ყველას ატყუებდნენ (მთელი არმია ფიქრობდა, რომ ისინი მზის სხივებზე დაიწვებოდნენ — გარდა წელიწადში 4 დღისა) თუმცა ბრიმ და დიეგომ შეამჩნიეს, რომ მათი კანი მზის სხივებზე მხოლოდ და მხოლოდ ბზინავდა, ამას მათ უწოდეს „დისკოს ბურთის ეფექტი“. ბრის ჰქონდა იმედი, რომ დიეგო ისევ ცოცხალი იყო. ბრი არმიასთან ერთად გაემგზავრა, თუმცა ბრძოლაში მონაწილეობაზე უარი განაცხადა. კარლაილს სურდა, რომ ბრი საკუთარ ოჯახში მიეღო, თუკი წყურვილს გაუძალიანდებოდა და მათ ცხოვრების წესს გაჰყვებოდა. ვოლტურები კარლაილს არ დაეთანხმნენ და ბრის ბოლო მოუღეს.
სამხრეთი სავონია

სამხრეთი სავონია — რეგიონი სამხრეთ–აღმოსავლეთ ფინეთში. ესაზღვრება ფინეთის სხვა რეგიონებს – ჩრდილოეთ სავონიას, ჩრდილოეთ კარელიას, სამხრეთ კარელიას, კიმენლააკსოს, პიაიატ–ჰიამეს და ცენტრალურ ფინეთს. რეგიონის ფართობი 18 768.33 კმ²–ს შეადგენს, ხოლო მოსახლეობა 158 500 ადამიანს (2009 წ).

სამხრეთ სავონია ფინეთის ტბების რაიონის გულში მდებარეობს და ყველაზე უკეთ საიმას ტბითაა ცნობილი. რეგიონი შედგება 17 პროვინციისაგან. ორი უმთავრესი ქალაქია მიკელი და სავონლინა.
სამხრეთი ოსტრობოტნია

სამხრეთი ოსტრობოტნია — ფინეთის ერთ-ერთი რეგიონი. მისი ფართობი 13 999.63 კმ²-ია, მოსახლეობა 193 400 (2009 წ). ფართობის მხრივაც და მოსახლეობის მხრივაც სამხრეთი ოსტრობოტნია ფინეთის რეგიონებს შორის მე-10 ადგილზეა. ესაზღვრება ქვეყნის სხვა რეგიონებს - ცენტრალურ ოსტრობოტნიას, ცენტრალურ ფინეთს, ოსტრობოტნიას, პირკანმას და სატაკუნტას.

რეგიონი გამოირჩევა ერთ-ერთი ყველაზე სწორი რელიეფით მთელ ფინეთში, რაც ხელს უწყობს სოფლის მეურნეობის განვითარებას.

რეგიონი შედგება 19 მუნიციპალიტეტისაგან. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი სეინიაიოკი, სადაც ყოველწლიურად ფინეთის ყველაზე დიდი როკ-ფესტივალები იმართება.
ოსტრობოტნია

ოსტრობოტნია (შვედ: ; ფინ: ) — რეგიონი დასავლეთ ფინეთში, ბოტნიის ყურის სანაპიროზე. ესაზღვრება ფინეთის სხვა რეგიონებს - ცენტრალურ ოსტრობოტნიას, სამხრეთ ოსტრობოტნიას და სატაკუნტას. ამავე დროს წარმოადგენს ერთ-ერთს იმ ოთხი რეგიონიდან, რომლებიც მანამდე ისტორიულ ოსტრობოტნიის პროვინციას შეადგენდნენ.

რეგიონის ფართობი 7 932.36 კმ²-ია, მოსახლეობა 175 100 (2009 წ).

ალანდის რეგიონის შემდეგ, ოსტრობოტნია ფინეთის მეორე რეგიონია, სადაც შვედურად მოლაპარაკე მოსახლეობა ჭარბობს. ისინი მთლიანი მოსახლეობის 51.2%-ს შეადგენენ.

რეგიონი შედგება 16 მუნიციპალიტეტისაგან. ადმინისტრაციული ქალაქია ვაასა.
პირკანმაა

პირკანმაა ან ტამპერეს რეგიონი — ფინეთის ერთ-ერთი რეგიონი. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ესაზღვრება ფიენთის სხვა რეგიონებს ― სატაკუნტას, კანტა-ჰიამეს, პიაიატ-ჰიამეს, სამხრეთ ოსტრობოტნიასა და ცენტრალურ ფინეთს. რეგიონის ფართობი 14 469.39 კმ ²-ია და ამ მხრივ მე-7 ადგილზეა ფინეთში, მოსახლეობა 477 000 (2009) და ქვეყნის მეორე ყველაზე მეტად დასახლებულ რეგიონს წარმოადგენს.

რეგიონი შეგდება 22 მუნიციპალიტეტისაგან, რომელთაგან 11-ს აქვს ქალაქის სტატუსი. რეგიონული და ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ტამპერე.
სატაკუნტა

სატაკუნტა (ფინ: , შვედ: ) — რეგიონი დასავლეთ ფინეთში, ბოტნიის ყურის სანაპიროზე. წარმოადგენს ყოფილი დასავლეთ ფინეთის პროვინციის შემადგენელ ნაწილს. ესაზღვრება ქვეყნის სხვა რეგიონებს - ვარსინაის-სუომის (ნამდვილი ფინეთი), კანტა-ჰიამეს, პირკანმაას, სამხრეთ ოსტრობოტნიას და ოსტრობოტნიას.

რეგიონის ფართობი 8 412.47 კმ²-ია და ამ მაჩვენებლით ფინეთის რეგიონებს შორის მე-11 ადგილზეა, მოსახლეობა კი 228 700 (2009 წ.) და ამ მხრივ სხვა რეგიონებს შორის მე-7 ადგილზეა.

რეგიონის რელიეფი აბსოლუტურად ვაკე ტიპისაა, ამიტომ განვითარებულია სოფლის მეურნეობა. ჭარბობს პატარა ქალაქები, შეიძლება ითქვას,რომ პრაქტიკულად არ არსებობს დიდი ქალაქი.

სატაკუნტას რეგიონი 25 მუნიცილიტეტისგან შედგება. რეგიონული და ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი პორი.
რუსოფობია

რუსოფობია — წინასწარ შექმნილი ცუდი განწყობა რუსეთის, რუსებისა და ყველაფერი რუსულის მიმართ.

დღევანდელ საერთაშორისო ურთიერთობებში ტერმინი „რუსოფობია“ განიხილება როგორც ცივი ომის შემდეგ შემორჩენილი კლიშე. მრავალი ცრუ შეხედულება საბჭოთა კავშირის წინააღმდეგ პოლიტიკური ომის შედეგია, რაც დღეს რუსეთზე, როგორც საბჭოთა კავშირის მემკვიდრეზე, ვრცელდება. რუსოფობიის მნიშვნელობა სხვადასხვა ქვეყანაში სხვადასხვაა, რომელიც არა მხოლოდ გეოგრაფიულ, არამედ საზოგადოების შემადგენლობაზეცაა დამოკიდებული. ქვეყნებში ამ ცნების მნიშვნელობები ყალიბდებოდა ისტორიულ კონტექსტში და დაკავშირებულია ორგანიზებულ დანაშაულთან, მაფიასა და ამ სახის სხვა სტერეოტიპებთან.
ქეთევან ხიტირი

ქეთევან (ქეთი) ხიტირი (დ. 20 მაისი, 1982, თბილისი) — ქართველი თეატრისა და კინოს მსახიობი.
ბიოგრაფია
ქეთი ხიტირი დაიბადა თბილისში, 1982 წლის 20 მაისს. 1999 წელს დაამთავრა თბილისის პირველი ექსპერიმენტული საშუალო სკოლა. იმავე წელს მან ჩააბარა
საქართველოს თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტზე. ჯერ კიდევ სტუდენტობისას, 2002 წელს, ქეთი ხიტირმა მიიღო „საუკეთესო მსახიობი ქალის“ პრიზი
მერი უორენის როლის შესრულებისთვის საკურსო სპექტაკლში „სეილემის პროცესი“ (რეჟისორი დიმიტრი ხვთისიაშვილი, ართურ მილერის პიესა „სალემის ჯადოქართა სამსჯავროს“ შესახებ).

საქართველოს თეატრალური ინსტიტუტი ქეთი ხიტირმა დაამთავრა 2003 წელს. 2005 წლიდან იგი შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრის მსახიობია. იმავე წელს იგი დაჯილდოვდა საქართველოს თეატრალური საზოგადოების პრიზით „წლის საუკეთესო მსახიობი“ კატოს როლის შესრულებისთვის დიმიტრი ხვთისიაშვილის დადგმულ სპექტაკლ „პრემიერაში“ (ლალი როსებას პიესის მიხედვით).

რუსთაველის თეატრის მიმდინარე რეპერტუარში ქეთი ხიტირი რამდენიმე სპექტაკლშია დაკავებული. საგულისხმოა, რომ მის მიერ შესრულებული როლები მკვეთრად განსხვავებული ხასიათისაა.

აღსანიშნავია დავით კლდიაშვილის პიესის მიხედვით რობერტ სტურუასა და ზაზა პაპუაშვილის მიერ დადგმული „დარისპანის გასაჭირი“, სადაც ქეთი ხიტირი კაროჟნას როლს ასრულებს.
ფილმოგრაფია
2003: „ღმერთო, რისი გულისთვის... უმადური“ რეჟ. გრიგოლ (გიგა) ლორთქიფანიძე
ნათამაშები როლები
რუსთაველის თეატრი
დავით კლდიაშვილი „დარისპანის გასაჭირი“ (კაროჟნა) რეჟისორები რობერტ სტურუა, ზაზა პაპუაშვილი
ოთარ ჭილაძე „წათეს წითელი წაღები“(მანინა) რეჟ. გრიგოლ (გიგა) ლორთქიფანიძე
ლაშა ბუღაძე „სულიერი არსებები“(ანანო) რეჟ. დავით საყვარელიძე
არჩილ სულაკაური „სალამურა“(ბაია) რეჟისორები რევაზ ჩხაიძე, დავით კვირცხალია
,,გაიღიმეთ, ჩიტი გამოფრინდება“ (ქეთი) ავტორი და რეჟისორი გიორგი მგელაძე
მაქს ფრიში „ბიდერმანი და ცეცხლისწამკიდებელნი“ (მეხანძრე) რეჟ. რობერტ სტურუა
ფრანც ქსავერ კრეტცი „განაჩენი ჩვენს ბავშვს“ (ანა) რეჟ. ლელა ჭინჭარაული
ლაიონელ ბარტი „ ოლივერ!“, ჩარლზ დიკენსის „ოლივერ ტვისტის“ მიხედვით (შარლოტა) რეჟ. დავით საყვრელიძე
სემიუელ ბეკეტი „პირველი სიყვარული“ (ქალი) რეჟ. ნიკოლოზ ჰაინე-შველიძე
მარკ ტვენი ,,უფლისწული და მათხოვარი“(ელისაბედი) რეჟ. ნიკოლოზ ჰაინე-შველიძე
თომას ბერნჰარდი „სანახაობის მომწყობი – “(სარა) რეჟ. კრისტიან პაპკე
მონაწილეა სპექტაკლებისა „ელექრა“ , დამდგმელი რეჟისორი გრიგორის კარანტინაკისი, რეჟ. ნიკოლოზ ჰაინე-შველიძე, ,,ჯადოსნური ღამე“

თეატრალური სარდაფი
მარიუს ფონ მაიენბურგი „ცივი ბავშვი“ (სილკე) რეჟ. გურამ ბრეგაძე
ლალი როსება „პრემიერა“ (კატო) რეჟ. დიმიტრი ხვთისიაშვილი
ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
2002: პრიზი „საუკეთესო მსახიობი ქალი“ მერი უორენის როლის შესრულებისთვის („სეილემის პროცესი“)
2005: საქართველოს თეატრალური საზოგადოების პრიზი „წლის საუკეთესო მსახიობი ქალი“კატოს როლის შესრულებისთვის („პრემიერა“)
ფარეშთუხუცესი

ფარეშთუხუცესი მსახურთუხუცესის უწყებაში შემავალი სახელო ოყო. ხელმწიფის კარის გარიგებაში ვკითხულობთ:

ფარეშთუხუცესისა და ფარეშთა საქმე იყო ყოველგვარი საფენის დაფენა, ოთახების ნოხებითა და სხვადასხვა მანდილებით მოკაზმვა. დილით, როდესაც მეფე საწოლიდან გამობრძანდებოდა, ფარეშთუხუცესი და ფარეშები ეხმარებოდნენ მას.

ფარეშთუხუცესი უფროსი ხელმძღვანელი იყო დარბაზისა და სხვა სადგომებისა მოკაზმვის დროს, იგი აფენინებდა ნოხებსა და საფენებს და ამკობინებდა ოთახებს. ზოგჯერ თვითონაც აკეთებდა საფარეშო საქმეს. მაგალითად, პურობის დროს, როდესაც დარბაზობა იყო, „ცოცხს ფარეშთ-უხუცესი აიღებს“ და „პურობის უკანით ნოხსა გადმოგჳს მეფის წინაშე“.
ვარსინაის-სუომი

ვარსინაის-სუომი, იგივე ნამდვილი ფინეთი ან სამხრეთ-დასავლეთი ფინეთი (ფინ: -, შვედ: ) — ფინეთის ერთ-ერთი რეგიონი. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ბოტნიისა და ფინეთის ყურეების სანაპიროზე. წარსულში, მხოლოდ ამ რეგიონს ეწოდებოდა ფინეთი, რომელიც შემდეგ მთელ ქვეყანაზე გავრცელდა. ესაზღვრება ქვეყნის სხვა რეგიონებს - სატაკუნტას, კანტა-ჰიამეს და უუსიმაას. ფართობი შეადგენს 10 910.05 კმ²-ს, მოსახლეობა 461 100 ადამიანს (2009 წ.). მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი თავმოყრილია ქალაქ ტურკუს აგლომერაციაში, შიდა ნაწილი კი სუსტადაა დასახლებული.

რეგიონის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს ტურკუს არქიპელაგი, რომლის სანაპიროც მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე დანაწევრებულია, ამავე დროს, შედგება ათასობით კუნძულისაგან.

ვარსინაის-სუომი 28 მუნიციპალიტეტისაგან შედგება, რომელთა შორის თერთმეტს ქალაქის სტატუსი გააჩნია. ადმინისტრაციული ცენტრია ტურკუ.
უუსიმაა

უუსიმაა (, ახალი მიწა) — რეგიონი ფინეთის სამხრეთ ნაწილში, ფინეთის ყურის სანაპიროზე. ესაზღვრება ქვეყნის სხვა რეგიონები — ვარსინაის-სუომი, კანტა-ჰიამე, პიაიატ-ჰიამე. მისი ფართობი 9 568 კმ²-ია. რეგიონში მდებარეობს ფინეთის დედაქალაქი ჰელსინკი და ქვეყნის სიდიდით მეორე ქალაქი ესპოო, რის გამოც უუსიმაა ფინეთის ყველაზე დასახლებული რეგიონია 1 734 000 მცხოვრებით (2022 წ.).

ისტორია
- საუკუნეებში, უუსიმაა შვედეთის სამეფოს შემადგენლობაში შედიოდა. რეგიონის სანაპირო ზოლი უძველესი დროიდანვე მჭიდროდ იყო დასახლებული ჰიამეს ხალხით, მაგრამ საუკუნიდან აქ შვედებმა იწყეს დასახლება, ძირითადად ქალაქ ჰელსინგრადიდან, რის გამოც სანაპირო ზოლში არაერთი შვედური სოფელი წარმოიქმნა.

1809 წლის ფინეთის ომში პროვინცია რუსეთის იმპერიას გადაეცა. 1997-2010 წლებში უუსიმაა სამხრეთ ფინეთის პროვინციის შემადგენლობაში შედიოდა, რომელიც შემდეგ ორ რეგიონად — უუსიმაად და აღმოსავლეთ უუსიმაად გაიყო, მაგრამ 2011 რეგიონები წელს კვლავ შეერთდნენ საერთო სახელით — უუსიმაა.

რეგიონში მოქმედებს ორი ოფიციალური ენა — ფინური და შვედური.

უუსიმაა შედგება 28 მუნიციპალიტეტისაგან. დედაქალაქია ჰელსინკი.
კიმენლააკსო

კიმენლააკსო (შვედ: ) — რეგიონი ფინეთის სამხრეთ ნაწილში. ესაზღვრება ქვეყნის სხვა რეგიონები - უუსიმაა, პიაიატ-ჰიამე, სამხრეთი სავონია და სამხრეთი კარელია. მისი ფართობი 5,595.36 კმ²-ია. მოსახლეობა 183,300 ადამიანს შეადგენს (2009). რეგიონი შედიოდა ისტორიული უუსიმაა პროვინციის შემადგენლობაში.

კიმენლააკსოს რეგიონი შედგება 7 მუნიციპალიტეტისაგან, რომელთაგან სამს ქალაქის სტატუსი აქვს. ადმინისტრაციული ცენტრია კოუვოლა, რეგიონის უდიდესი ურბანული არეალი.

კიმენლააკსოს მუნიციპალიტეტები
კონსეფსიონი (ვულკანი)

კონსეფსიონი — მოქმედი სტრატოვულკანი ცენტრალურ ამერიკაში, ნიკარაგუაში. სიმაღლე 1610 მ. ვულკანი კონსეფსიონი მდებარეობს ტბა ნიკარაგუაში არსებულ კუნძულ ომეტეპეზე. კონსეფსიონის სამხრეთით მდებარეობს ვულკანი მადერასი. კონსეფსიონის კალთებზე აქტიურად მოქმედებენ ფუმაროლები. 1883 წლიდან მოყოლებული ვულკანი 25-ჯერ ამოიფრქვა. უკანასკნელი ამოფრქვევა მოხდა 2010 წლის 9 მარტს.
მადერასი

მადერასი — სტრატოვულკანი ცენტრალურ ამერიკაში, ნიკარაგუაში. სიმაღლე 1394 მ. ჩამქრალი ტიპისაა. განლაგებულია ნიკარაგუის ტბაში, კუნძულ ომეტეპეს სამხრეთ ნაწილში.

მისგან ჩრდილოეთით მდებარეობს მოქმედი ვულკანი კონსეფსიონი. სწორედ ამ ორი ვულკანის აქტიურობის შედეგადაა გაჩენილი კუნძული ომეტეპე. ვულკანის ფერდობები შემოსილია ნოტიო ტყით.

ვულკანი მადერასი ტურისტების პოპულარული ადგილია.
აკაა

აკაა — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ფინეთში, პირკანმაას რეგიონში. შეიქმნა 2007 წლის 1 იანვარს, ქალაქი ტოიაალას და მუნიციპალიტეტ ვიიალას გაერთიანების შედეგად.

ქალაქის მოსახლეობა ამჟამად 17 039 ადამიანს შეადგენს, ხოლო ფართობი 314.38 კმ²–ს, რომელთაგან 21.24 კმ² წყალს უკავია.

ააკა, ისევე როგორც ყოფილი ქალაქი ტოიაალა და ყოფილი მუნიციპალიტეტი ვიიალა, ვანაიავესის ტბის სანაპიროზე მდებარეობს.
ონეგის ტბა

ონეგის ტბა — გამდინარე ტბა რუსეთის ევროპული ნაწილის ჩრდილო-დასავლეთში (კარელიის რესპუბლიკა, ლენინგრადისა და ვოლოგდის ოლქები). ფართობი 9,7 ათ. კმ² (კუნძულების გარეშე). საშუალო სიღრმე — 30 მ, მაქსიმალური — 127 მ. წლის მოცულობა საშუალო დონის დროს 292 კმ³. მდებარეობს ტექტონიკურ ქვაბულში. ვრცელდება 250 კმ-ზე. კრისტალური ქანებით აგებული ჩრდილოეთ და ჩრდილოეთ-დასავლეთ ნაპირები კლდოვანია, სანაპირო ხაზი — შეჭრილ-შემოჭრილი. ქვიშებითა და თიხებით აგებული სამხრეთი და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაპირი მეტწილად დაბალი, სუსტად დანაწევრებული და დაჭაობებულია.

ონეგის ტბაში 1369 კუნძულია (ფართობი 250 კმ²). ტბას ერთვის 59 მდინარე, გამოედინება მდინარე სვირი. ონეგის ტბის წყლის ბალანსის შემოსავლის 74 % მოაქვთ მდინარეებს, 25 % — ატმოსფერულ ნალექებს; გასავლის 84 % მდინარე სვირზე მოდის. წყლის დონე უმაღლესია ივნის-აგვისტოში, უდაბლესი — მარტ-აპრილში. დონეთა რყევის მაქსიმალური სიდიდე 190 სმ აღწევს. ტბაზე შეიმჩნევა სეიშები.

აგვისტოში წყლის მაქსიმალური ტემპერატურა ზედაპირთან ტბის ღია ნაწილში 20-24°, ყურეში 24-27°. ცენტრალურ ნაწილში ტბა იყინება შუა იანვარში, ნაპირებთან და ყურეებში — ნოემბერ-დეკემბერში. წყალი მტკნარია. მდიდარია თევზით.
ასიფ ალი ზარდარი

ასიფ ალი ზარდარი (; დ. 26 ივლისი 1955, კარაჩი, პაკისტანი) — პაკისტანელი პოლიტიკოსი. პაკისტანის მე-11 პრეზიდენტი 2008 წლის 9 სექტემბრიდან 2013 წლის 9 სექტემბრამდე და მე-14 (ახლანდელი) პრეზიდენტი 2024 წლის 10 მარტიდან. სახალხო პარტიის თანათავჯდომარე (2007–2015). ყოფილი პრემიერ-მინისტრის ბენაზირ ბჰუტოს მეუღლე.
წმინდა იაკობის გზა

წმინდა იაკობის გზა — პილიგრიმთა გზა ესპანეთში, გალისიაში მდებარე სანტიაგო-დე-კომპოსტელას ტაძრისაკენ, სადაც ტრადიციის მიხედვით მოციქული იაკობ ზებედესია დაკრძალული.

აღნიშნული გზა უკვე ათას წელზე მეტია რაც არსებობს. შუა საუკუნეებში, ქრისტიანი პილიგრიმებისთვის რომისა და იერუსალიმის შემდეგ ყველაზე მნიშვნელოვან ადგილს წარმოადგენდა. ამ გზის გავლით, პილიგრიმს შეეძლო სრული ინდულგენცია მიეღო.

ლეგენდის თანახმად, წმინდა იაკობის (ზებედესი) ნაწილები იერუსალიმიდან ნავით მოიტანეს და ჩრდილოეთ ესპანეთში დამარხეს, იქ სადაც დღეს სანტიაგო-დე-კომპოსტელას ტაძარია აღმართული.

შუა საუკუნეებში გზა საკმაოდ გადატვირთული იყო, მაგრამ საუკუნის ევროპაში შავი ჭირის გავრცელებამ, პროტესტანტულმა რეფორმაციამ და პოლიტიკურმა ქაოსმა გზაზე მომლოცველთა ნაკადები თანდათან შეასუსტა. 1980-იანი წლებისთვის, ამ გზის გავლით წელიწადშ მხოლოდ რამდენიმე პილიგრიმი თუ მიდიოდა ტაძარში. მაგრამ უკვე 1990-იანი წლებიდან, თანამედროვე მომლოცველები მთელი მსოფლიოდან დაიძრნენ წმინდა იაკობის გზისკენ. 1987 წელს, გზა ევროპის საბჭოს მიერ გაფორმდა პირველ ევროპულ კულტურულ გზად, ხოლო 1993 წელს ის უკვე იუნესკოს მიერ იქნა მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეტანილი.