iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კიწი გეგეჭკორი

კიწი გეგეჭკორი (დ. 1886, ზუგდიდი — გ. 1971) — ქართველი ლოტბარი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1946).

ბიოგრაფია
დაიბადა ქალაქ 1886 წელს ზუგდიდში. მისი მამა ბესარიონ გეგეჭკორი შესანიშნავად მღეროდა, ცეკვავდა, აგრეთვე გალობდა საეკლესიო გუნდში. კიწის დედა ეფროსინე გაბუნია ასევე კარგად მღეროდა და უკრავდა ჩონგურზე. აღსანიშნავია, რომ გეგეჭკორების ოჯახს ხშირად სტუმრობდა ცნობილი ლოტბარი და სრული მგალობელი (საგალობლების ყველა ხმის მცოდნე) დიტო (დიმიტრი) ჭალაგანიძე.

1894 წელს კიწი ზუგდიდის მოსამზადებელ კლასში ჩაირიცხა. აქ იგი სიმღერასაც სწავლობდა. მაგრამ სიმღერა და გალობა მან უფრო მეტად დიმიტრი ჭალაგანიძესგან შეისწავლა, თან ისე, რომ სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ თავადაც ასწავლიდა სიმღერა-გალობას სამრევლო სკოლაში.

კიწი გეგეჭკორს იმ ხანებში ხშირად უმღერია ცნობილ მეგრელ მომღერლებთან: ივანე ჩომახიასთან, იოსებ გეგეჭკორთან, მიხა ჟორდანიასთან ერთად. აქვე გაიცნო მან ცნობილი ლოტბარი ძუკუ ლოლუა. ამ უკანასკნელს კიწი სოხუმშიც შეხვდა. ძუკუმ მას თავის ახალი გუნდის წევრობა შესთავაზა. კიწი ძუკუ ლოლუას ერთ-ერთი უახლოესი მეგობარი და დამხმარე შეიქნა. იგი ერთი პერიოდი ძუკუს სახლშიც ცხოვრობდა, სადაც გულმოდგინედ მუშაობდნენ სიმღერებზე.

1904 წელს დიდი წარმატებით ჩატარდა ძუკუ ლოლუას გუნდის კონცერტი. საგასტროლოდ იმყოფებოდა ბათუმში, ქუთაისში, ჭიათურაში, ფოთში, სოჭში. ეს გუნდი შემკრებლობით მოღვაწეობასაც ეწეოდა. ძუკუ ლოლუამ კიწი გეგეჭკორთან ერთად მრავალი აფხაზური სიმღერა ჩაიწერა ფონოგრაფზე, რომელთაც შემდეგ გუნდი ახმოვანებდა. აფხაზური სიმღერების შესრულებაში თავად აფხაზი მომღერლების გუჯუჯი მარღანიას, მალხაზ ეშბას, აბას კოღონიას, ძღიკი ძიაფშიფას, კოსტია ინალიფას გვერდით გამოირჩეოდა ახალგაზრდა პლატონ ფანცულაია.

1918 წელს კიწი გეგეჭკორი ხობში იმყოფება, სადაც ცნობილ მომღერლებთან: ძმებ ანდრია და ერმილე ალანიებისა და პეტრე გეგიას წრეში ხშირად მღეროდა. 1920 წელს კიწიმ ბათუმს მიაშურა, სადაც გიმნაზიაში ახალგაზრდათა გუნდი ჩამოაყალიბა. აქ იგი ხშირად ხვდებოდა ვარლამ სიმონიშვილს.

1923 წელს ძუკუ ლოლუამ კიწი გეგეჭკორი თბილისში დაიბარა და მასთან ერთად გუნდის ორგანიზებას შეუდგა, რომლითაც მოსკოვში უნდა გამოსულიყვნენ სცენაზე. თბილისში ამ გუნდის კონცერტს ძუკუ ლოლუას ნაცვლად, რომელიც შეუძლოდ შეიქნა, კიწი გეგეჭკორმა უხელმძღვანელა. მალე ძუკუ ლოლუა გარდაიცვალა. მის გუნდის მეთაურობა კიწი გეგეჭკორმა ჩაიბარა. თუმცა მალევე, სამუშაოდ სოხუმში გადასვლის გამო, კიწი გეგეჭკორმა გუნდი მიატოვა და თავის მაგივრად კირილე პაჭკორია დატოვა. 1930-იან წლებში აფხაზეთში კიწი გეგეჭკორი სხვადასხვა გუნდს აყალიბებს. მათ შორისაა სოფელ გალის მოხუც მომღერალთა გუნდიც, რომელშიც გამოირჩეოდა 115 წლის ზურაბ შარია.

1938 წელს აფხაზეთის სახელმწიფო ანსამბლის ხელმძღვანელობა დაავალეს. 1941 წელს გუნდი მოსკოვს გაემგზავრა აფხაზეთის ხელოვნების დეკადაზე, მაგრამ კონცერტი არ დასცალდათ, დაიწყო ფაშისტურ გერმანიასთან ომი. მის პერიოდში კიწი გეგეჭკორის გუნდი სამხედრო ნაწილებში ჰოსპიტლებსა და სანატორიუმებში ხშირად ატარებდა კონცერტებს.

1954 წელს გუნდს კრასნოდარის მხარეში წარმატებული გასტროლები ჰქონდა. 1961 წელს კიწი გეგეჭკორს დაბადების 75 და შემოქმედებითი მოღვაწეობის 55 წლის იუბილე გადაუხადეს.

კიწის ახლო მეგობრობა აკავშირებდა კირილე პაჭკორიასთან, სამუელ ჩავლეიშვილთან, ვარლამ სიმონიშვილთან, რომელითანაც სიკვდილამდე აქტიური მიმოწერა ჰქონდა.

კიწი გეგეჭკორი 85 წლის ასაკში 1971 წელს გარდაიცვალა.
ღევონდი

ღევონდი — საუკუნის სომეხი ისტორიკოსი, «ხალიფების ისტორიის» ავტორი, აღწერა სომხეთის პოლიტიკური ისტორია 640-დან 788-მდე. წიგნის ბოლო თავი დაწერა როგორც მოწმემ იმ ამბებისა. წიგნში მოთხრობილია არაბების მართველობის დამყარების შესახებ სომხეთში, სომხების ბრძოლის შესახებ არაბების წინააღმდეგ. წიგნში მოყვანილია ცნობები 703, 748, 762 და 774–775 წწ. აჯანყებების შესახებ. წიგნი შეიცავს არაბეთის ხალიფის ომარ -ის და ბიზანტიის იმპერატორის ლეონ -ის მიმოწერას.

ბიოგრაფია
ღევონდის ცხოვრების შესახებ არაფერი არაა ცნობილი. წიგნი «ხალიფების ისტორია» ღევონდის მიერ დაწერილია შაპუხ ბაგრატუნის შეკვეთით. ასე რომ, დარწმუნებით შეიძლება ჩაითვალოს რომ ღევონდი ცხოვრობდა და წერდა საუკუნის დასასრულს. არც ერთი სომეხი მწერალი თუ ისტორიკოსი არ გვატყობინებს რაიმე დეტალებს მისი ცხოვრებიდან. ცნობილია მხოლოდ რომ ის იყო ვარდაპეტი, ანუ ღვთისმეტყველების დოქტორი, ბერი მეცნიერი. ასოღიკი და კირაკოსი მას მღვდელს უწედებენ.

ნაშრომები
«ხალიფების ისტორიის» ტექსტი დიდი ხნის განმავლობაში ითვლებოდა დაკარგულად და მხოლოდ საუკუნის 40-იან წლებში იქნა აღმოჩენილი. ამასთან ბევრი სომეხი მწერალი იხსენიებს ღევონდს როგორც ამ "ისტორიის" ავტორს და განსაზღვრავენ ეპოქას, რომელშიც ის ცხოვრობდა. იოანე კათალიკოსმა, რომელიც წერდა საუკუნის ბოლოს და საუკუნის დასაწყისში, ბევრი რამ ისესხა მისგან პირველი ხალიფების შესახებ; სტეფან ასოღიკი ( ს. ბოლო) მას აყენებს დროის მიხედვით სებეოსსა და ( ს.) და შაპუხ ბაგრატუნს ( ს.) შორის.

კირაკოს განძაკეცი ( ს.) ასევე მოიხსენიებს მას, და ამბობს: ღევონდი წერს რომ,

ღევონდი თავის ისტორიას იწყებს მუჰამადის სიკვდილით, ე. ი. 632 წ. და მიდის თავისი თხრობით სტეფანოზ კათოლიკოსად კურთხევამდე, ე.ი. 788 წ-მდე. აქედან გამომდინარე პერიოდი რომელსაც ის აღწერს მოიცავს 156 წელს, ან მიახლოებით პერიოდს. თავიდან ის მოგვითხრობს არაბების პირველ შემოსევებს სპარსეთში და სომხეთში; შემდეგ ის საუბრობს სომხებისა და სხვა კავკასიელი ერების არაბების მიერ დამორჩილებაზე. ომების შესახებ არაბებსა და სომხებს, ბერძნებს და ხაზარებს შორის. "ისტორიის" ეს ნაწილი იწვევს დიდ ინტერესს რადგან აქ მოთხრობილია ისეთი ისტორიული წვრილმანები ვრცლად არაბებისა და ხაზარების შესახებ, რაც აქამდე საერთოდ არ იყო ცნობილი.

წიგნის საკმაოდ მნიშვნელოვან ნაწილს შეადგენს პასუხი ლეონ ისავრიელისა ხალიფ ომარ -ის წერილზე, რომელიც იმედოვნებდა იმპერატორის ისლამის მიღებაზე. ომარის წერილი ჩვენამდე მთლიანობაში არაა მოღწეული, თუმცა იმპერატორის პასუხი მთლიანადაა მოღწეული და წარმოადგენს მეტად საინტერესო ნიმუშს რელიგიურ-პოლემიკური შინაარსის წერილებისა.
ლეიბ-გვარდია

ლეიბ-გვარდია (რუს. -, მომდინარეობს გერმ.-დან: – სხეული + – დაცვა) — სპეციალური პრივილეგირებული სამხედრო შენაერთი რუსეთის იმპერიის არმიაში, 1917 წლამდე.

ლეიბ-გვარდია დააარსა პეტრე -მა. თავდაპირველად, როგორც, მართალია, მცირერიცხოვანი, მაგრამ ჩვეულებრივ ჯარებზე უკეთ მომზადებული და მეფისადმი განსაკუთრებულად ერთგული ოფიცრების დაქვემდებარებში მყოფი შენაერთი, ლეიბ-გვარდია მეფის პირადი დაცვის ფუნქციას ასრულებდა. ომიანობის პერიოდში, გარდა ამისა, ასრულებდა განსაკუთრებულად საპასუხისმგებლო დავალებებს, ხშირად ისეთი დანაკარგებით, რომლის მსგავს შემთხვევებში ჩვეულებრივი სამხედრო შენაერთები პანიკით მოცულები გარბოდნენ.
ადიუტანტი

ადიუტანტი ( < ) — ოფიცრის (ზემსახურის) თანამდებობა, რომელიც უფროსის უშუალო დაქვემდებარებაშია. მისი მოვალეობაა სამსახურებრივი და სხვა დავალებების ან საშტაბო სამუშაოების შესრულება.

სამხედრო წოდება (ზოგ არმიაში ასევე – პრაპორშჩიკი, ფლოტში – მიჩმანი), შემდგომში ობერ-ოფიცრის წოდება, მთავარსარდალთან ან ამა თუ იმ სამხედრო ნაწილის შტაბში. ასრულებდა სამსახურეობრივ დავალებებს, ან საშტაბო სამუშაოს. რუსეთის არმიაში საუკუნის ბოლოს — საუკუნის დასაწყისში არმიის დივიზიის, კორპუსის შტაბებში, როგორც წესი, უფროსი ადიუტანტის თანამდებობას ასრულებდნენ გენერალური შტაბის ოფიცრები.
ორენბურგი

ორენბურგი (რუს. ) — ქალაქი რუსეთის ფედერაციაში, ორენბურგის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა – 525,6 ათ. (01.01.2010). მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით რუსეთში უკავია 28–ადგილი. მდებარეობს მოსკოვიდან 1,478 კილომეტრზე, სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ძალიან ახლოს ყაზახეთის საზღვრებთან. უმაღლესი ადგილია 154.4 მ. ზღვის დონიდან. დაარსებულია 1734 წელს.
პრუდენტე დი მორაისი

პრუდენტე დი მორაისი (; დ. 4 ოქტომბერი, 1841, იტუ, სან-პაულუ — გ. 3 დეკემბერი, 1902, პირასიკაბა, სან-პაულუ) — ბრაზილიელი პოლიტიკოსი, ბრაზილიის მესამე პრეზიდენტი (1894-1898).

ბიოგრაფია
პრეზიდენტი მორაისი დაიბადა სან-პაულის შტატის იტუს რაიონში, 1841 წლის 4 ოქტომბერს. 1863 წელს სან-პაულუს სამართლის სკოლა დაამთავრა. ამის შემდეგ გადავიდა პირასიკაბაში, სადაც 2 წლის განმავლობაში ეწეოდა ადვიკატის პრაქტიკას.

1865 წელს დაიწყო მისი პოლიტიკური კარიერა. გაწევრიანდა ლიბერალურ პარტიაში და აირჩიეს პირასიკაბის ქალაქის მუნიციპალიტეტის წევრად. 1873 წლიდან რესპუბლიკური პარტიის წევრია.

1889-1890 წწ. ეკავა სან-პაულუს შტატის გუბერნატორის თანამდებობა. შემდეგ გახდა სენატორი, ხოლო 1891-1894 წწ. იყო სენატის ვიცე-სპიკერი.

პრეზიდენტობა
1894 წლის 1 მარტს ბრაზილიაში გაიმართა პირველი საერთო სახალხო არჩევნები, რომელშიც გაიმარჯვა პრუდენტე დი მორაისმა. მან მიიღო 276583 ხმა და დაამარცხა თავისი მთავარი კონკურენტი აფონსუ პენა. 15 ნოემბერს დაიკავა ქვეყნის პრეზიდენტის თანამდებობა. იგი ბრაზილიის პირველი პრეზიდენტია, რომელიც საყოველთაო სახალხო არჩევნების შედეგად აირჩიეს. ასევე პირველი პრეზიდენტია სამოქალაქო პროფესიით (ადვოკატი). მისი მართველობის დროს მიმდინარეობდა კანუდოსის აჯანყება (1893–1897), რომელიც სასტიკად ჩაახშო ბრაზილიის არმიამ. გარდა ამისა, მორაისმა გადაჭრა რამდენიმე მნიშვნელოვანი საგარეო პოლიტიკური საკითხი: დააზუსტა საზღვარი არგენტინასთან, აღადგინა დიპლომატიური ურთიერთობა პორტუგალიასთან, აიცილა ტერიტორიული პრეტენზიები დიდ ბრიტანეთთან.

საინტერესო ფაქტები
ქალაქი პრეზიდენტი-პრუდენტი სახელს მის პატივსაცემად ატარებს.
მანუელ კამპუს სალისი

მანუელ კამპუს სალისი (; დ. 15 თებერვალი, 1841 — გ. 28 ივნისი, 1913) — ბრაზილიელი იურისტი, ფერმერი და პოლიტიკოსი; იუსტიციის მინისტრი, სენატორი და სან-პაულუს შტატის გუბერნატორი (1894–1897). ბრაზილიის მეოთხე პრეზიდენტი, პრეზიდენტად აირჩიეს 1898 წელს და თანამდებობაზე დარჩა ვადის ამოწურვამდე, 1902 წლამდე. თავისი მმართველობის პერიოდში გაატარა მკაცრი ფინანსური რეფორმები.
ბრაზილიის შტატები

ბრაზილიის შტატები — ბრაზილია ფედერაციული რესპუბლიკაა, შედგება 26 შტატისა და ერთი ფედერალური ოლქისაგან, რომელიც მოიცავს დედაქალაქ ბრაზილიას. შტატები ძირითადად ისტორიულია, თუმცა ზოგიერთი საზღვარი ამ წესს არ ემორჩილება. 1955 წელს პრეზიდენტმა ჟუან კაფე ფილიუმ გოიასის შტატიდან გამოყო ტერიტორია ფედერალური ოლქისათვის. ოლქს ესაზღვრება გოიასი და მინას-ჟერაისი.

პირველი ადმინისტრაციული დანაყოფი ბრაზილიაში იყო მემკვიდრეობითი საკაპიტნოები.

იბერიის უნიის (1580-1640) შემდეგ პორტუგალიის სამფლობელოები სამხრეთ ამერიკაში კიდევ უფრო გაიზარდა და ტერიტორიები დაიყო საკაპიტნოებად, სამეფო საკაპიტნოებად და პროვინციებად.

1822 წელს, დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ ბრაზილია გახდა იმპერია და ყველა საკაპიტნო პროვინციად გადაიქცა. კოლონიურ პერიოდში არსებული თითქმის ყველა საზღვარი ხელუხლებელი დარჩა. 1889 წელს კი ბრაზილიის რესპუბლიკად გამოცხადების შემდეგ ყველა პროვინციას შტატი ეწოდა.

ბრაზილიის შტატების სია
ქვემოთ მოყვანილ ცხრილში, ჩამოთვლილია ბრაზილიის შტატები.
ტუმუკ-უმაკი

ტუმუკ-უმაკი (, , ) — მთათა სისტემა სამხრეთ ამერიკაში, გადაჭიმულია დაახლოებით 120 კილომეტრის სიგრძეზე ბრაზილიის, სურინამისა და საფრანგეთის გვიანის სამხრეთ საზღვართან. აპალამის და ვაიანას ხალხების ენაზე ნიშნავს: „კლდეები, რომლებიც შამანებსა და სულებს შორის ბრძოლის სიმბოლოა“. ქედი თითქმის მიუდგომელია.

მდინარეები მარონი და ოიაროკი სათავეს ტუმუკ-უმაკის მთებში იღებენ. მარონი ქმნის საზღვარს სურინამსა და ფრანგულ გვიანას შორის, ხოლო ოიაროკი ბრაზილიასა და ფრანგულ გვიანას შორის.

ტუმუკ-უმაკის მთები არის ტუმუკუმაქუს ნაწილი, რომელიც თავის მხრივ შედის გვიანას მთიანეთში. გეოგრაფიულად ისინი ყოფენ ამაზონის აუზს და ატლანტის სანაპიროს. ტუმუკ-უმაკის პლატო დაფარულია ტყეებით.

ბრაზილიაში ტუმუკუმაკუს ეროვნული პარკი მოიცავს ტუმუკ-უმაკის მთიან ტერიტორიას, პარასა და ამაპას შტატებში. ეს არის ბრაზილიის უდიდესი ეროვნული პარკი და ტროპიკული ტყეების მსოფლიოში ყველაზე დიდი დაცული ტერიტორია. უმაღლესი მწვერვალი არის 701 მეტრის სიმაღლის, რომელიც მდებარეობს ამაპას შტატში.

ფრანგული ფილმს (გადაღებული 1970-ში, რეჟისორი ჟან-მარი პერიერი), სახელი ეწოდა ამ მთების პატივსაცემად.
ჰიგსის ბოზონი

ჰიგსის ბოზონი — ელემენტარული ნაწილაკი, რომელიც შემოტანილია ელემენტარული ნაწილაკების ფიზიკაში სტანდარტული მოდელის თანახმად. ჰიგსის ბოზონის არსებობის საკითხს უდიდესი მნიშვნელობა აქვს ელემენტარული ნაწილაკების ფიზიკაში, რადგანაც მას შეუძლია დაამტკიცოს ჰიპოთეზური ჰიგსის ველის არსებობა. ჰიგსის ველი წარმოადგენს სიმეტრიის დარღვევის მექანიზმის ასახსნელად შემოტანილ უმარტივეს და ყველაზე ხელსაყრელ წყაროს. სიმეტრიის დარღვევის ასეთი გზით ზოგიერთი ნაწილაკი იძენს მასას. ჰიგსის ველის არსებობის დადასტურება ან უარყოფა, სავარაუდოდ უდიდეს მნიშვნელობას იქონიებს ადამიანის მიერ სამყაროს შემეცნების საკითხზე, მიუთითებს რა არსებული თეორიებიდან თუ ნაწილაკების ფიზიკის რომელი თეორიაა უფრო კორექტული და გააღებს სარკმელს „ახალი ფიზიკისთვის“ არსებული თეორიების მიღმა. სადღეისოდ წამყვანი თეორიის თანახმად ზოგიერთი ნაწილაკი მასას იძენს ჰიგსის ველთან ურთიერთქმედების შედეგად, რომელსაც არანულოვანი სიდიდე აქვს ყველგან, სხვამხრივ ცარიელ სივრვეშიც კი. თუ ეს თეორია სწორია, მაშინ უნდა არსებობდეს შესაბამისი ბოზონი, ჰიგსის ველის უმცირესი შესაძლო აღგზნება და აღმოჩენადიც უნდა იყოს იგი. რასაც მივყავართ თეორიის გადამწყვეტ გამოცდამდე. შესაბამისად, ეს ნაწილაკი არის ხანგრძლივი ძიების საგანი ნაწილაკების ფიზიკაში. -ში შვეიცარიის ქალაქ ჟენევაში არსებული დიდი ადრონული კოლაიდერის — ყველაზე მძლავრი ნაწილაკების ამაჩქარებლისა და ერთ-ერთი ყველაზე რთული სამეცნიერო ინსტრუმენტის, რაც ოდესმე აგებულა — ერთ-ერთ ძირითად მიზანს წარმოადგენს ჰიგსის ბოზონის არსებობის შემოწმება და მისი პარამეტრების გაზომვა, რაც ფიზიკოსებს თანამედრეოვე თეორიის ამ ქვაკუთხედის დადასტურების საშუალებას მისცემდა.

ჰიგსის ბოზონს სახელი ეწოდა პიტერ ჰიგსის გამო, რომელმაც 1966 წელს ორ სხვა ჯგუფთან ერთად შემოიტანა მექანიზმი, რომელიც გულისხმობდა ასეთი ნაწილაკის არსებობას და ის იყო ერთადერთი, რომელმაც იწინასწარმეტყველა მასიური ნაწილაკის არსებობა და დაადგინა მისი ზოგიერთი თეორიული მახასიათებლები. ამ ნაწილაკს მედიაში ძალიან ხშირად მოიხსენიენბენ, როგორც „ღმერთის ნაწილაკს“ ამ თემაზე ლეონ ლადერმანის წიგნის სათაურის მიხედვით. მიუხედავად იმისა, რომ ეს ნაწილაკი მნიშვნელოვანიცაა და ძნელად მოსახელთებელიც, მისი ასეთი ეპითეტი ძლიერ ანტიპათიას იწვევს ფიზიკოსებში, მიიჩნევენ რა, რომ ესაა შეცდომაში შეყვანა და გაზვიადება, რადგან ძირითადი მიზანია ჰიგსის ველის შესწავლა. თვით ველი და არა ბოზონი ანიჭებს მასას თეორიულად სხვა ნაწილაკებს.

სტანდარტული მოდელის თანახმად ჰიგსის ნაწილაკი არის ბოზონი, ისეთი სახეობა ნაწილაკებისა, რომლებიც ნებას რთავს მრავალ იდენტურ ნაწილაკს იმყოფებოდეს ერთი და იმავე ადგილას ერთი და იმავე კვანტურ მდგომარეობაში. მას არ აქვს სპინი, ელექტრული მუხტი და ფერადი მუხტი. ის არის აგრეთვე ძლიერ არასტაბილური, იშლება რა სხვა ნაწილაკებად თითქმის დაუყოვნებლივ. თუ ნაჩვენები იქნება, რომ ჰიგსის ბოზონი არ არსებობს, სხვა უჰიგსო მოდელები უნდა იქნან განხილული. სტანდარტული მოდელის ზოგიერთ გაფართოებაში შეიძლება ასევე არსებობდეს მრავალფეროვანი ჰიგსის ბოზონები.

2012 წლის 4 ივლისს -ისა და -ის ექსპერიმენტულმა ჯგუფებმა -ზე დამოუკიდებლად განაცხადეს, რომ თითეულმა დაადასტურა აღმოჩენა მანამდე უცნობი ბოზონის მასით 125 გევ/2 და 127 გევ/2-ს შორის, რომელთა ყოფაქცევა ჯერჯერობით „თავსებადია“ ჰიგსის ბოზონთან, ამავდროულად აღნიშნავენ, რომ საჭიროა მონაცემების შემდგომი ანალიზი, ვიდრე საბოლოოდ ამოიცნობენ ჰიგსის ნაწილაკს ახლად აღმოჩენილ ნაწილაკში.
სართავი ჯარა

სართავი ჯარა — ხალხური ყოფა-ცხოვრების ნივთი, რომლის საშუალებით ძაფებს რთავდნენ. როდესაც ოსტატი სატერფულს აჭერს, ხელსაწყოს საინტერესო მექანიზმს ამუშავებს, ბორბალი და კოჭი ტრიალს იწყებს, ძაფი იჭიმება და წვრილდება.

სართავი ჯარა სავარაუდოდ ინდოეთის ტერიტორიაზე შექმნეს და უკვე საუკუნეში ევროპაშიც გაჩნდა, მანამდე კი ძაფებს ევროპაში თითისტარის დახმარებით რთავდნენ.

სართავი ჯარა ქართულ კულტურაში
დასავლეთი და მთიანი საქართველო
თუშეთში სართავ ჯარას ჯარანს ეძახიან, ხოლო სამცხეჯავახურ მეტყველებაში ჯარას შევხვდებით ჭახრაკის სახელით.

ქართული ჯარას მთავარ ნაწილს შეადგენდა ფრთიანი ბორბალი, მორგვი, მასზე წამოდებული იყო ლამბი. ძაფის სართავ-საძახი თითისტარი - ჯარა-ტარი ბორბლის წინ გარდიგარდმო დოლებში იყო ჩასმული.

თუშეთში ჯარას სამი ტიპი იყო:

თბეებიანი;
ბორბლიან-ფერსოიანი;
მირგვალი, მრგვალი.

ხელით სატრიალებელი ჯარას გარდა არსებობდა წყლით სატრიალებელი ჯარაც. ჯარა სართავ-საძახად ფართოდ იყო გავრცელებული საქართველოს ბარისა და მთის მოსახლეობაში ( ხევსურეთი, მთიულეთ-გუდამაყარი, მესხეთი, იმერეთი)

აღმოსავლეთი საქართველო
აღმოსავლეთი საქართველოს ბარის რეგიონებში სართავ ჯარას, ძირითადად, აბრეშუმის ძაფის სართავ-საძახად იყენებდნენ და მას მანჯანიკს ეძახდნენ.

მანჯანიკი წარმოადგენს ორკაპა ჯოხს, მის საყრდენში ჩამაგრებული კოჭიდან ძაფი ჩარხის ტარის დატრიალებით ბორბალზე ეხვეოდა. მანჯანიკის მეორე სახეობაში ორკაპა ჯოხი და კოჭის საყრდენი ფიცარი მიწაში ცალ-ცალკე იყო ჩასმული. მესამე სახეობა შედგებოდა ბოძზე დადგმული ჩიხრიხის-ჩარხისა და ორკაპა ჯოხისგან, მასში გაყრილი კოჭითა და მასრით. ჩარხის დატრიალებით მასრიდან ძაფი გადადიოდა კოჭზე და ეხვეოდა მასზე. მანჯანიკის დაწინაურებული სახეობაა მანჯალიხი. მანჯანიკის ამ ტიპებიდან პირველი სამი კახეთში იყო გავრცელებული, მანჯალიხი კი - საინგილოში.

გამოყენებული ლიტერატურა
ქართული მატერიალური კულტურის ეთნოგრაფიული ლექსიკონი
ფლიგელ-ადიუტანტი

ფლიგელ-ადიუტანტი (გერმ. ) — სამხედრო წოდება. თავდაპირველად, იმპერატორის, ფელდმარშალის და გენერალისიმუსის ადიუტანტი ოფიცრის წოდებით.

რუსეთის იმპერიაში საუკუნის დასაწყისიდან 1917 წლამდე იყო საპატიო წოდება, რომელიც ენიჭებოდა მისი საიმპერატორო უდიდებულესობის სვიტის წევრ ოფიცრებს.

ფლიგელ-ადიუტანტები ატარებდნენ მუნდირს აქსელბანტით.

ფლიგელ-ადიუტანტის წოდება რუსეთის გარდა არსებობდა ასევე გერმანიაში, დიდ ბრიტანეთში, ბულგარეთში და ზოგიერთ სხვა ქვეყანაში.
მუნდირი

მუნდირი (, ფრანგ.-დან. , ), იგივეა, რაც უნიფორმა (ლათ. ერთგვაროვანი) — სტილით, თარგით, ქსოვილითა და ფერით ერთგვაროვანი სპეციალური, სამსახურეობრივი ტანსაცმელი. მუნდირი, ფორმა მისი მატარებლის ფუნქციის და ამა თუ იმ ორგანიზაციისადმი კუთვნილების სიმბოლოა. მუნდირი შეიძლება ჰქონდეს როგორც სამხედრო, ასევე სამოქალაქო ორგანიზაციებს.

მუნდირი, უნიფორმა აქვს პრაქტიკულად ყველა ქვეყნის შეიარაღებული ძალებს, პოლიციას, სახანძრო და საბაჟო სამსახურებს. ასევე შეიძლება ჰქონდეთ სამოქალაქო დაწესებულებატა წარმომადგენლებს, როგორებიც არიან რკინიგზელები, ფოსტალიონები, საზოგადოებრივი ტრანსპორტის მუშაკები, სამედიცინო დაწესებულებების მუშაკები და სხვა.
ფრანსისკუ როდრიგეს ალვესი

ფრანსისკუ დე პაულა როდრიგეს ალვესი (; დ. 7 ივლისი, 1845, გუარატინგეტა, სან-პაულუ — გ. 16 იანვარი, 1919, რიო-დე-ჟანეირო, რიო-დე-ჟანეირო) — ბრაზილიელი პოლიტიკოსი. ბრაზილიის მეხუთე პრეზიდენტი (1902-1906 წწ.). 1918 წელს აირჩიეს ბრაზილიის მეათე პრეზიდენტად მაგრამ, ჯანმრთელობის გაუარესების გამო ვერ შეძლო ფუნქციების შესრულება. ორიოდე თვეში გარდაიცვალა ესპანური გრიპისაგან.
ალექსი I (ტრაპიზონი)

ალექსი დიდი კომნენოსი (; დ. 1181, კონსტანტინოპოლი, ბიზანტია — გ. 1 თებერვალი, 1222, ტრაპიზონი, ტრაპიზონის იმპერია) — ტრაპიზონის იმპერიის პირველი იმპერატორი 1204–1222 წწ. კომნენოსების დინასტიის დამაარსებელი.

ალექსი იყო ბიზანტიის კარის სევასტოკრატორის მანუელ კომნენოსის და საქართველოს მეფის გიორგი -ის ასულის რუსუდანის შვილი. 1185 წელს კონსტანტინოპოლში სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად დაიღუპა მისი მამა და პაპა ანდრონიკე , ალექსი და მისი ძმა დავითი საიდუმლოდ გადავიდნენ საქართველოში, სადაც უკვე მათი დეიდა თამარი მეფობდა. 1204 წელს ჯვაროსნების მიერ კონსტანტინოპოლის აღების შემდეგ ხელსაყრელი პოლიტიკური სიტუაცია კარგად გამოიყენა თამარ მეფემ და ტრაპიზონის იმპერია ჩამოაყალიბა, რომლის იმპერატორადაც თავისი დის შვილი ალექსი აკურთხა.

წინაპრები
ანდრონიკე I (ტრაპიზონი)

ანდრონიკე გიდონი (; გ. 1235, ტრაპიზონი, ტრაპიზონის იმპერია) — ტრაპიზონის იმპერიის მეორე იმპერატორი 1222–1235 წწ. კომნენოსების დინასტიის წარმომადგენელი. ალექსი -ის სიძე.

ბიოგრაფია
თანამედროვეების მიხედვით ანდრონიკე იყო „ძალიან შორსმჭვრეტელი და კარგად ერკვეოდა სამხედრო საქმეებში.“ კონიის სულთნის ქეი-ქაუსის წინააღმდეგ ომში ანდრონიკემ დამარცხა თურქების არმია, შეიჭრა მათ დედაქალაქში და ტყვედ ჩაიგდო თავად სულთანი. ამ გამარჯვების შედეგდ სასულთნოსთან დადო ძალზედ ხელსაყრელი ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც ტრაპიზონის იმპერია გახდა დამოუკიდებელი თურქებისაგან. მაგრამ მათი დამოუკიდებლობა მხოლოდ 1230 წლამდე გაგრძელდა. ამ დროს ხვარაზმის შაჰის ჯალალედინის არმია შეიჭრა ანატოლიის ტერიტორიაზე და იმპერატორმა გადაწყვიტა დაედო სამოკავშირეო ხელშეკრულება მასთან კონიის სასულთნოს საწინააღმდეგოდ. ეს ალიანსი წარუმატებელი აღმოჩნდა. ხორეზმელთა არმია, რომლის შემადგენლობაში ტრაპიზონელებიც შედიოდნენ, 1230 წელს თურქებთან ახლატის ბრძოლაში დამარცხდა. ანდრონიკე იძულებული იყო კვლავ კონიის სასულთნოს დამორჩილებოდა. ამ ამბებიდან რამდენიმე წელიწადში იგი გარდაიცვალა მისი მემკვიდრე გახდა ალექსი -ის შვილი იოანე .
იოანე I (ტრაპიზონი)

იოანე აქსუხოსი დიდი კომნენოსი (; დ. ? – გ.1238, ტრაპიზონი, ტრაპიზონის იმპერია) — ტრაპიზონის იმპერიის მესამე იმპერატორი 1235–1238 წწ. კომნენოსების დინასტიის წარმომადგენელი. ალექსი -ისა და თეოდორა აკსუხინას უფროსი შვილი. მამის გარდაცვალების დროს, 1222 წელს არასრულწლოვანი იყო და სამეფო ტახტი მისმა დის ქმარმა ანდრონიკე -მა დაიკავა, რომლის გარდაცვალების შემდეგ, 1235 წელს, საიმპერატორო ტახტი მის ხელში გადავიდა. მეფობდა სამი წლის მანძილზე. გარდაიცვალა ჩოგბურთის თამაშის დროს. მისი შვილი მონასტერში მოღვაწეობდა, ამიტომ ტახტზე ადის ალექსი კომნენოსის უმცროსი შვილი მანუელ .
მანუელ I (ტრაპიზონი)

მანუელ დიდი კომნენოსი (;დ. 1218, ტრაპიზონი, ტრაპიზონის იმპერია – გ. მარტი, 1263, ტრაპიზონი, ტრაპიზონის იმპერია) — ტრაპიზონის იმპერიის მეოთხე იმპერატორი 1238–1263 წწ. კომნენოსების დინასტიის წარმომადგენელი. ალექსი -ის უმცროსი შვილი. მისი იმპერატორობის დროს, 1243 წელს, გაჩნდა დიდი ხანძარი ტრაპიზონში. მანუელმა მოჭრა მონეტა, რომელიც „კირმანაულის“ სახელით გავრცელებული იყო სამხრეთ და დასავლეთ საქართველოში.

ოჯახი
პირველი ცოლი: 1235-დან ანა ქსილალოია (გ. 1253-მდე)
ანდრონიკე (1236—1266), ტრაპიზონის იმპერატორი

მეორე ცოლი: 1242/1245 რუსუდან ქართველი (მაისი 1223 — 1253)
თეოდორა (გ. 1285 წლის შემდეგ), ტრაპიზონის იმპერატორი

მესამე ცოლი: 1253 წლის შემდეგ ირინა სირიკაინა (1238 — 1280)
გიორგი (გ. 1284 წლის შემდეგ), ტრაპიზონის იმპერატორი
გოგო (1258/59 — 1280); ქმარი: 1273 წლიდან ცნობილი ქართული ოჯახის წარმომადგენელი
გოგო (1260/61 — 1289); ქმარი: 1277 წლიდან დემეტრე ((1259 — 12 მარტი 1289), საქართველოს მეფე
იოანე (1262/1263 — 16 აგვისტო 1297), ტრაპიზონის იმპერატორი
ანდრონიკე II (ტრაპიზონი)

ანდრონიკე დიდი კომნენოსი (; დ. 1236, ტრაპიზონი, ტრაპიზონის იმპერია – გ. 1266, ტრაპიზონი, ტრაპიზონის იმპერია) — ტრაპიზონის იმპერიის მეხუთე იმპერატორი 1263–1266 წწ. კომნენოსების დინასტიის წარმომადგენელი. იმპერატორ მანუელ -ისა და მისი პირველი ცოლის, ტრაპიზონელი აზნაურის, ანა ქსილალოიას უფროსი შვილი. მისი სამწლიანი მმართველობის დროს იმპერიამ დაკარგა სინოპი. ანდონიკეს გარდაცვალების შემდეგ იმპერატორის ტახტზე ავიდა მისი ძმა გიორგი კომნენოსი.
ტუმუკუმაკუს ეროვნული პარკი

ტუმუკუმაკუს ეროვნული პარკი – ეროვნული პარკი, მდებარეობს ჩრდილო-დასავლეთ ბრაზილიაში, ამაზონის აუზში, ამაპას შტატის ტერიტორიაზე. ესაზღვრება საფრანგეთის გვიანას და სურინამს.

ბრაზილიის მთავრობისა და ბუნებრივი რესურსების მსოფლიო ფონდის თანამშრომლობით, 2002 წლის 23 აგვისტოს გამოაცხადდა ეროვნულ პარკად.

ტერიტორია მოიცავს 38,874 კმ²-ს, რითიც წარმოადგენს მსოფლიოს უდიდეს ტროპიკული ტყეების ეროვნულ პარკს. ის უფრო დიდია ვიდრე მთელი ბელგია. თუ მას დავუმატებთ მის მოსაზღვრე გვიანის ამაზონის ეროვნულ პარკსაც, რომელიც საფრანგეთის გვიანაში მდებარეობს მაშინ მათი საერთო ფართობი აღწევს 59174 კმ²-ს. ეს არის დაუსახლებელი ტერიტორია და აქვს დიდი ეკოლოგიური ღირებულება. განსაკუთრებით მისი ცხოველთა სამყაროს მრავალფეროვნებით, თევზეულობით, და ენდემური ფრინველების სახეობებით. ის არის იაგუარების, პრიმატების, წყლის კუების, არწივების და მღრღნელების გავრცელების არეალი.

ბრაზილიის ამაპას შტატის უმაღლესი მწვერვალი (701 მ.) მდებარეობს ამ პარკში.
ალექსანდრე პუშკინის ბიუსტი თბილისში

ალექსანდრე პუშკინის ბიუსტი თბილისში — რუსი პოეტის, ალექსანდრე პუშკინის ბიუსტი, ქალაქ თბილისში, თავისუფლების მოედნის სიახლოვეს (მოქანდაკე ფ. ხოდოროვიჩი).

ისტორია
1829 წელს ა. პუშკინი მოქმედ არმიაში გამგზავრებისას გაჩერდა თბილისში, სადაც მან დაჰყო ორი კვირა (26 მაისიდან 10 ივნისამდე). 60 წლის შემდეგ, იმ სახლის წინ, სადაც ის ცხოვრობდა, გადაწყდა პოეტის პატივსაცემად დაედგათ ბრინჯაოს ბიუსტი. 1905-1906 წლებში შენობა, რომელშიც პუშკინი ცხოვრობდა აიღეს, ხოლო მის მაგივრად ააშენეს ე. წ. პუშკინის პასაჟი. შენობას მოგვიანებით გაუკეთდა დაშენება.

1890 წლის 15 თებერვალს თბილისის პოლიცმეისტერმა ლ. ა. როსინსკიმ ქალაქის საკრებულოს მიმართა ხელმომწერთა თხოვნით: 1) ალექსანდრე პუშკინის ძეგლისათვის გამოყოფილიყო ადგილი ერივანსკის მოედანზე მდებარე ბაღში, რომელსაც შემდგომში პუშკინის სკვერს დაარქმევდნენ, და 2) ალექსანდრე პუშკინის ბიუსტი ყოფილიყო სანქტ-პეტერბურგში მდებარე იმპერატორ ალექსანდრე -ის ბიუსტის ანალოგი. ბიუსტის შესაქმნელად შეგროვდა 2281 რუბ. 05 კაპ. შემოთავაზება მიღებულ იქნა ქალაქის დუმის მიერ 1890 წლის 30 აპრილს, ხოლო პროექტი დამტკიცდა პეტერბურგში 1891 წლის 14 მარტს.

პროექტი შესრულდა თავისუფალი მოქანდაკის — ფელიქს ხოდოროვიჩის მიერ თბილისში. შეთანხმებისამებრ, შესრულება 1891 წლის 1 ივნისს დაიწყო და 1891 წლის 19 ოქტომბერს დაამთავრა, რაზეც დაიხარჯა 2236 რუბლი. კონკრეტულად კი:
კვარლცხლბეკი და ფუნდამენტი პორტლანდცემენტის საფუძველზე 975 რუბ. — კაპ.
ბიუსტი ჩამოსხმული მუქი ვენეციური ბრინჯაოსაგან 900 რუბ. — კაპ.
ლირა, გვირგვინი და ლენტები იმავე ბრინჯაოსაგან 280 რუბ. — კაპ.
ყვითელი სპილენძისაგან ჩამოსხმული ასოები (27 ცალი) 81 რუბ. — კაპ.

ბიუსტი ჩამოასხეს პეტერბურგში კ. ვერფელის ქარხანაში. პიედესტალი კი თბილისში ქუთაისური წითელი და ნაცრისფერი ფერის კვადრებით დამუშავდა ვინჩენცო პალაჯის სახელოსნოში. პიედესტალზე დაგეგმილი იყო ორი წარწერა:

წინა მხარეს -
ზურგის მახრეს -
მაგრამ შემდგომ წარწერები ამოიღეს და და დარჩა სახელი, გვარი და მამის სახელი, რომელიც ასევე არ ჩაეტია და სახელი და მამის სახელი ჩაანაცვლეს ინიციალებით . .

1892 წლის 25 მაისს მოხდა ძეგლის საზეიმო გახსნა.