აზერბაიჯან-ჩეხეთის ურთიერთობები

ჩეხეთ-აზერბაიჯანის ურთიერთობები — წარმოადგენს ურთიერთობებს აზერბაიჯანსა და ჩეხეთს შორის. ჩეხეთმა აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობა ცნო 1992 წლის 8 იანვარს. დიპლომატიური ურთიერთობა კი დამყარდა 1992 წლის 29 იანვარს. აზერბაიჯანს აქვს საელჩო ბუქარესტში. რუმინეთს აქვს საელჩო ბაქოში. აზერბაიჯანის საელჩო პრაღაში გაიხსნა 2007 წლის 15 აგვისტოს. ორივე ქვეყანა არის სრულუფლებიანი წევრი ევროსაბჭოსი და ევროპის უსაფრთხოებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაციისა.

დიპლომატიური ურთიერთობები
ჩეხეთის რესპუბლიკამ აზერბაიჯანი 1992 წლის 8 იანვარს დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ აღიარა. ორ ქვეყანას შორის დიპლომატიური ურთიერთობები 1993 წლის 29 იანვარს დამყარდა.

აზერბაიჯანის საელჩო ჩეხეთის რესპუბლიკაში 2007 წლის 15 აგვისტოს გაიხსნა, ხოლო ჩეხეთის რესპუბლიკის საელჩო აზერბაიჯანში — 2009 წლის 1 დეკემბერს.

აზერბაიჯანის პარლამენტში ფუნქციონირებს ჩეხეთის რესპუბლიკასთან ურთიერთობების ორმხრივი სამუშაო ჯგუფი, რომლის ხელმძღვანელია ელნურ ალაჰვერდიევი. ჩეხეთის რესპუბლიკის პარლამენტის დეპუტატთა პალატაში ასევე მოქმედებს აზერბაიჯანთან ურთიერთობების ორმხრივი სამუშაო ჯგუფი, რომელსაც ხელმძღვანელობს იან კუბიკი.

2019 წლის ივნისში პრაღაში გაიმართა ორი ქვეყნის საგარეო საქმეთა სამინისტროებს შორის პოლიტიკური კონსულტაციები, სადაც განიხილეს პოლიტიკური, სამხედრო-ტექნიკური და საერთაშორისო თანამშრომლობის საკითხები. იმავე წელს პრაღაში ჩატარდა ჩეხეთ-აზერბაიჯანის სამთავრობათაშორისო კომისიის სხდომაც.

ოფიციალური ვიზიტები და თანამშრომლობა
აზერბაიჯანსა და ჩეხეთის რესპუბლიკას შორის ურთიერთობების განვითარებაში მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია ორმხრივ ოფიციალურ ვიზიტებს.

2009 წლის მაისში აზერბაიჯანის პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი პრაღაში გაიმართებულ „აღმოსავლეთ პარტნიორობისა“ და „სამხრეთ დერეფნის“ სამიტებში მონაწილეობდა. 2011 წელს ჩეხეთის პრეზიდენტი ვაცლავ კლაუსი ოფიციალური ვიზიტით ეწვია აზერბაიჯანს, ხოლო 2012 წლის აპრილში ილჰამ ალიევმა ოფიციალური ვიზიტი ჩეხეთის რესპუბლიკაში განახორციელა. მოგვიანებით, 2022 წელს, ილჰამ ალიევი სამუშაო ვიზიტით ჩავიდა პრაღაში, სადაც ევროპის პოლიტიკური საზოგადოების სამიტში მიიღო მონაწილეობა.

ორმხრივი თანამშრომლობა აქტიურად ვითარდებოდა მინისტრთა დონეზეც. 2008 წლის ივლისში ჩეხეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი კარელ შვარცენბერგი ბაქოს ეწვია, იმავე წლის დეკემბერში კი აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა მინისტრი ელმარ მამედიაროვი ოფიციალური ვიზიტით პრაღაში იმყოფებოდა.

2009 წლის თებერვალში აზერბაიჯანს ეწვია ჩეხეთის პრემიერ-მინისტრი მირეკ ტოპოლანეკი. 2011 წლის იანვარში პრაღაში გაიმართა აზერბაიჯანის თავდაცვის მრეწველობის მინისტრის იავერ ჯამალოვი ვიზიტი, ხოლო 2013 წლის მაისში ჩეხეთის კულტურის მინისტრი ალენა ჰანაკოვა ბაქოში კულტურათაშორისი დიალოგის მსოფლიო ფორუმს დაესწრო.

პარლამენტთაშორისი კავშირების ფარგლებში, 2009 წლის სექტემბერში ჩეხეთის პარლამენტის სენატის სპიკერი პრჟემისლ სობოტკა აზერბაიჯანს ეწვია. 2019 წლის მაისში კი ბაქოში ოფიციალური ვიზიტით იმყოფებოდა ჩეხეთის პარლამენტის დეპუტატთა პალატის სპიკერი რადეკ ვონდრაჩეკი.

2026 წლის 27 აპრილს გაბალაში აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევი და ჩეხეთის პრემიერ-მინისტრმა ანდრეი ბაბიში ქვეყნებს შორის სტრატეგიულ პარტნიორობასა და აქტიურ პოლიტიკურ დიალოგზე ისაუბრეს. მხარეებმა განსაკუთრებული ყურადღება გაამახვილეს ენერგეტიკულ თანამშრომლობაზე, რადგან აზერბაიჯანი ჩეხეთის რესპუბლიკის ერთ-ერთი მთავარი ნავთობმომწოდებელია. იმავე დღეს გაიმართა აზერბაიჯან-ჩეხეთის ბიზნეს ფორუმი, სადაც განიხილეს ეკონომიკური, სატრანსპორტო, თავდაცვისა და განახლებადი ენერგიის სფეროებში თანამშრომლობის გაფართოება.

აზერბაიჯანსა და ჩეხეთს შორის 29 დოკუმენტია ხელმოწერილი.

ეკონომიკური ურთიერთობები
აზერბაიჯანისა და ჩეხეთის რესპუბლიკას შორის ეკონომიკური თანამშრომლობა მოიცავს ტრანსპორტის, ნავთობის მრეწველობის, მექანიკური ინჟინერიის, სოფლის მეურნეობის, ქიმიური და საწარმოო მრეწველობის, საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების, ენერგეტიკის, რკინიგზის ინფრასტრუქტურის, ფარმაცევტიკისა და ეკოლოგიის სფეროებს. ეკონომიკური, სამეცნიერო, ტექნიკური და კულტურული თანამშრომლობის სამთავრობათაშორისო კომისია 2011 წლიდან ფუნქციონირებს.

ჩეხეთის რესპუბლიკის სამხრეთ კავკასიის ქვეყნებთან სავაჭრო ბრუნვის დაახლოებით 85% აზერბაიჯანზე მოდის, ხოლო ჩეხეთის მიერ იმპორტირებული ნავთობის 30%-ზე მეტი აზერბაიჯანიდან შედის. ჩეხეთი აზერბაიჯანში ექსპორტზე აგზავნის ავტომობილებს, ავტობუსებს, მათ შორის -ს პროდუქციას, ელექტრონიკას, მექანიკური ინჟინერიის ნაწარმსა და ფაიფურს.[ჩეხეთის რესპუბლიკა აზერბაიჯანის უმსხვილეს იმპორტიორ ქვეყნებს შორის მე-12 ადგილს იკავებს, ხოლო აზერბაიჯანის სავაჭრო პარტნიორებს შორის მეხუთე ადგილზეა. ამასთან, ჩეხეთი აზერბაიჯანის ეკონომიკაში უცხოელ ინვესტორებს შორის მეცხრე ადგილს იკავებს. ჩეხური ინვესტიციების მოცულობა აზერბაიჯანის ეკონომიკაში 1,3 მილიარდ აშშ დოლარს აღწევს. ქვეყანაში ასევე ოპერირებს დაახლოებით 25 ჩეხური კომპანია.

2014 წელს ბაქოში გაიხსნა ჩეხეთის ექსპორტის მხარდაჭერის სახელმწიფო სააგენტოს — — მუდმივი წარმომადგენლობა. 2015 წელს აზერბაიჯანის რკინიგზასა და -ს შორის გაფორმდა შეთანხმება ბაქო–ბოიუკ-კესიკის სარკინიგზო ხაზის კაპიტალური რემონტის შესახებ. იმავე წელს აზერბაიჯანისა და ჩეხეთის სოფლის მეურნეობის სამინისტროებმა სოფლის მეურნეობის სფეროში თანამშრომლობის მემორანდუმს მოაწერეს ხელი.

2017 წელს განჯის საავტომობილო ქარხანა-სა და -ს შორის თანამშრომლობის მემორანდუმი გაფორმდა. ჩეხური კომპანიები ასევე მონაწილეობდნენ ბაქო-თბილისი-ყარსის რკინიგზა-ს აზერბაიჯანული მონაკვეთის მშენებლობაში, რომელსაც კომპანია ხელმძღვანელობდა.

ეკონომიკური თანამშრომლობის განვითარებაში მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია ორმხრივ ბიზნესფორუმებს. 2015 და 2018 წლებში ბაქოში გაიმართა აზერბაიჯან-ჩეხეთის ბიზნეს ფორუმები, რომლებსაც ესწრებოდნენ პრეზიდენტები ილჰამ ალიევი და მილოშ ზემანი.

2026 წლის აპრილში კი გაბალაში გაიმართა აზერბაიჯან-ჩეხეთის ბიზნეს ფორუმი აზერბაიჯანის პრეზიდენტ ილჰამ ალიევისა და ჩეხეთის პრემიერ-მინისტრ ანდრეი ბაბიშის მონაწილეობით. ფორუმზე აღინიშნა, რომ ორმხრივმა სავაჭრო ბრუნვამ 800 მილიონ აშშ დოლარს გადააჭარბა, ხოლო თანამშრომლობის გაღრმავების მიზნით აქტიურად იმართება ბიზნესფორუმები და განიხილება ახალი საინვესტიციო პროექტები. განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა განახლებადი ენერგიის, თავდაცვის ინდუსტრიისა და აღმოსავლეთ-დასავლეთის სატრანსპორტო დერეფნის განვითარების მიმართულებებს.

საერთაშორისო თანამშრომლობა
აზერბაიჯანისა და ჩეხეთის რესპუბლიკას შორის თანამშრომლობა ხორციელდება სხვადასხვა საერთაშორისო ორგანიზაციის, მათ შორის ევროპის საბჭოსა და ეუთოს ფარგლებში. ჩეხეთის რესპუბლიკა ასევე მხარს უჭერს აზერბაიჯანის ევროპულ ინტეგრაციას.

2013 წელს ჩეხეთის რესპუბლიკის პარლამენტის დეპუტატთა პალატის საგარეო საქმეთა კომიტეტის წევრებმა მიიღეს №219 რეზოლუცია, რომელშიც დაგმობილი იყო ხოჯალის ტრაგედია. მოგვიანებით, 2018 წლის 15 თებერვალს, პრაღაში, ისტორიულ ლუცერნის სასხლეში, გაიმართა ხოჯალის ტრაგედიის მსხვერპლთა ხსოვნისადმი მიძღვნილი ღონისძიება, რომელიც ორგანიზებული იყო ისრაელ-აზერბაიჯანის საერთაშორისო ასოციაციის და ჩეხეთის რესპუბლიკაში აზერბაიჯანის საელჩოს ინიციატივით.

2010 წლის ივლისიდან ბაქოსა და პრაღას შორის პირდაპირი საჰაერო მიმოსვლა ამოქმედდა.

კულტურული და საგანმანათლებლო ურთიერთობები
კულტურისა და განათლების სფეროებში აზერბაიჯანსა და ჩეხეთის რესპუბლიკას შორის თანამშრომლობა აქტიურად ვითარდება. 2012 წლის დეკემბრიდან 2013 წლის თებერვლამდე ჩეხეთის რესპუბლიკაში გაიმართა გამოფენა „აზერბაიჯანი — ცეცხლის მიწა“. ასევე ფუნქციონირებს აზერბაიჯან-ჩეხეთის მეგობრობის პარკი ისმაილიში.

2019 წლის 18–20 ოქტომბერს ბაქოში გაიმართა -ის მეორე საერთაშორისო ანიმაციური ფილმების ფესტივალი, რომელიც ჩეხურ ანიმაციას მიეძღვნა.

ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტისა და ჩარლზის უნივერსიტეტის შორის თანამშრომლობა მოიცავს ბიოლოგიის მიმართულებით ერთობლივ პროექტებსა და აკადემიურ გაცვლებს. 2017 წელს პრაღის ბოტანიკურ ბაღში გაიმართა ფოტოგამოფენა, რომელიც მიეძღვნა ორ უნივერსიტეტს შორის თანამშრომლობის 45 წლის იუბილეს და წარმოადგენდა აზერბაიჯანის ფლორის, ფაუნისა და ბუნებრივი გარემოს ამსახველ მასალას. 2014 წელს ჩარლზის უნივერსიტეტში, აზერბაიჯანის საელჩოს მხარდაჭერით, დაიწყო სასწავლო კურსი „აზერბაიჯანული ენა და მულტიკულტურალიზმი“.

2018 წელს ბაქოს სლავური უნივერსიტეტისა და ოსტრავას უნივერსიტეტს შორის გაფორმდა თანამშრომლობის შეთანხმება, რომელიც დოქტორანტების გაცვლას ითვალისწინებს. იმავე წელს ჩეხეთის განათლების, ახალგაზრდობისა და სპორტის მინისტრის მოადგილე დანა პრუდიკოვა აზერბაიჯანს ეწვია შემახაში ენერგოეფექტურობის პროექტის ფარგლებში განახლებული სკოლის გახსნის ცერემონიაზე დასასწრებად.

ლიტერატურული კავშირების ფარგლებში ჩეხურ ენაზე ითარგმნა ნიზამი განჯავი-ს „ხამსა“ და ჰუსეინ ჯავიდის „შეიდა“, ხოლო აზერბაიჯანულ ენაზე გამოიცა იაროსლავ ჰაშეკი-ს „იუმორისა და სატირის დეკამერონი“ და თანამედროვე ჩეხი ავტორების ნაწარმოებები.