iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ხეკრებულნი

ხეკრებულნი, ხეკრებულთა — დასახლებული პუნქტი ისტორიულ სამხრეთ საქართველოში, ტაოში (ახლანდელი თურქეთის ტერიტორია). საუკუნის 60-იანი წლების დასაწყისში საქართველოს მეფე ბაგრატ სამეფო ოჯახის სხვა წევრებთან ერთად ხეკრებულნში იდგა, როდესაც თავს დაესხა თურქ-სელჩუკთა სულთნის ალფ-არსლანის მარბიელი ლაშქარი. თურქ-სელჩუკებმა ვერ მოახერხეს მათი დატყვევება. ხეკრებულნის ზუსტი ადგილმდებარეობა უცნობია. მეცნიერებაში გამოთქმულია ვარაუდი (ივანე ჯავახიშვილი), რომ ისტორიული ხეკრებულნი იგივე ხეკერთდაღის მთაა (თურქეთის ტერიტორიაზე).
ყირიმის მუზეუმი

ყირიმის მუზეუმი — ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი როსტოვის ოლქის მიასნიკოვის რაიონის სოფელ ყირიმში. განთავსებულია სოფელ ყირიმის კულტურის სახლში. 1987 წელს მიიღო სახალხო მუზეუმი სტატუსი. სოფლის მუზეუმში შესაძლებელია ამთვალიერებელი გაეცნოს ანისის შტოს სომხების ისტორიასა და ყოფა-ცხოვრებას..

მუზეუმის მისამართი: 344113, როსტოვის ოლქი, სოფელი ყირიმი, მიასნიკიანის ქუჩა, კულტურის სახლი.

მუზეუმის ისტორია
სომხური კულტურის სახალხო მუზეუმი მდებარეობს როსტოვის ოლქის მიასნიკოვის რაიონის სოფელ ყირიმში. ამჟამინდელი სოფლის მოსახლეები არიან ყირიმის ნახევარკუნძულიდან გადმოსახლებული სომხების შთამომავლები.

სხვადასხვა დროს ყირიმის ნახევარკუნძული დასახლებული იყო სომხებით, რომლებიც გადმოსახლდნენ მცირე აზიიდან და ბულგარეთიდან. ექვსსაუკუნოვანო ცხოვრების შემდეგ ეკატერინე -ის 1778 წლს 9 მარტის ბრძანების შესაბამისად, ნებაყოფლობით გადასახლდნენ თანამედროვე როსტოვის ოლქის ტერიტორიაზე. დონის ტერიტორიაზე სომხური დასახლებები გაჩნდა 1779 წელს. ყირიმის ქალაქის მაცხოვრებლები გაასახლდნენ ქალაქ დონის ნახიჭევანში, ხოლო სოფლის მოსახლეობა სოფლებში: ჩალტირი, ყირიმი, ბოლშიე-სალი, სულტან-სალა და ნესვეტაი. გადმოსახლებულებმა მიიღეს რელიგიური თავისუფლება. აშენებდნენ ეკლესიებასა და სამრეკლოებს, ყველა მათგანი დაემორჩლა სომხეთის პატრიარქს, ეჩმაიძინის საპატრიარქოს.

ისტორიული დოკუმენტები, სომხური კულტურისა და ყოფა-ცხოვრების საგნები შეაგროვეს 1980 წელს შექმნილ სოფლის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მუზეუმში. მუზეუმის პირველი ხელმძღვანელი იყო აიკა პოპოვიანი. იგი წლების მანძილზე მუშაობდა სკოლაში, სადაც შექმნა სოფლის ისტორიის კუთხე. 1979 წელს ლუკაშინის სახელობის კოლმეურნეობის მმართველებმა გადაწყვიტეს შეექმნათ ყირიმის ისტორიის მუზეუმი და მისთვის გადაეცათ სოფლის კულტურის სახლის გარკვეული მონაკევეთი.

მუზეუმის ფონდში მოითვლიდნენ 1 340 ნივთს, წიგნსა და დოკუმენტს. მასალები წარმოდგენილია ქრონოლოგიური რიგის მიხედვით. 1987 წელს სსრკ-ის კულტურის მინისტრის ბრძანების შესაბამისად მიენიჭა სახალხო მუზეუმის სტატუსი.

ექსპოზიცია
მუზეუმის ექსპონატები შეაგროვეს სოფლისა და ოლქის მცხოვრებლებმა. ექსპოზიცია წარმოგვიდგენს ანისიდან გამოსახლებული სომხების კულტურასა და ისტორიას, რომელთა შთამომავლებად მიიჩნევიან დონელი სომხები. მუზეუმში დაცულია ღირებული ფოტოები, დოკუმენტები და ხელნაწერები.

2005 წლიდან მუზეუმის ხელმძღვანელია ალვარდ პოპოვიანი.
ჯაბირ იბნ ჰაიანი

ჯაბირ იბნ ჰაიანი (აბუ აბდალაჰ ჯაბირ იბნ ჰაიან ალ-აზდი ას-სუფი), ლათინიზებული სახელი გებერი ( დ. დაახლ. 721, ტუსი, სპარსეთი, — გ. დაახლ. 815, ქუფა, არაბთა სახალიფო) — არაბი სწავლული, მათემატიკოსი, ასტრონომი, ფარმაცევტი და მეცნიერი. იმ თხზულებებს შორის, რომლებსაც მას მიაწერენ (გებერის ტრაქტატები), აღსანიშნავია „სამოცდაათი წიგნი“-ს ბოლო თავები, რომლებშიც იგი ამტკიცებს, რომ არალკეთილშობილი ლითონები შეიძლება გარდაიქმნას ოქროდ. ჯაბირ იბნ ჰაიანი აღწერს სხვადასხვა ქიმიურ პროცესს (გამოხდას, აქროლებას, გახსნას, კრისტალიზაციასა და სხვ.), აგრეთვე ზოგიერთ ქიმიურ პრეპარატს (აჯასპს, შაბს, ტუტეს, ნიშადურსა და სხვ.).
ჰემაჩანდრა

ჰემაჩანდრა სური ( ფსევდონიმია, ნამდვილი სახელია ჩამგადევა, დ. 1089 — გ. 1173) — ინდოელი (გუჯარათელი) მეცნიერი და მწერალი, ჯაინიზმის აპოლოგეტი. წერდა სინკრიტსა და პრაკრიტებზე. მისი „საქმენი 63 დიდი კაცისა“ ჯაინიზმის მოკლე მითოლოგიური გადმოცემაა, მოგვითხრობს წინასწარმეტყველთა ლეგენდარულ ბიოგრაფიებს, შეიცავს დიდ ფოლკლორულ მასალას და აქვს ისტორიული მნიშვნელობა. სპეციალური პოემა მიუძღვნა თავის მფარველს — გუჯარათის მეფეს კუმარაპალას („საქმენი კუმარაპალასი“). განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მისი გრამატიკული თხზულებანი.
ცინა

ლუციუს კორნელიუს ცინა (; ძვ. წ. საუკუნე) — ძველი რომაელი პოლიტიკური მოღვაწე. თავი გამოიჩინა მოკავშირეთა ომში. ძვ. წ. 87 წელს კონსულობა მიიღო. გაიუს მარიუსის მხარეზე გამოდიოდა. სულას აზიაში გამგზავრების შემდეგ (87) ცინა მის წინააღმდეგ გამოვიდა, მაგრამ დამარცხდა და კამპანიაში გაიქცა. იქ განლაგებული ლეგიონების დახმარებით რომზე ილაშქრა, აიღო იგი და მონები გაათავისუფლა. ძვ. წ. 86 წელს მარიუსთან ერთად კონსული იყო. მისი სიკვდილის შემდეგ მარიუსის პარტიის ლიდერი გახდა და სირიიდან დაბრუნებული (84) სულას წინააღმდეგ საბრძოლველად ემზადებოდა. მაგრამ აჯანყებულმა ჯარისკაცებმა იმავე წელს მოკლეს.
მარგარიტა დე ვალუა (1523-1574)

მარგარიტა დე ვალუა (; დ. 5 ივნისი 1523 — გ.15 სექტემბერი 1574), აგრეთვე ცნობილი როგორც მარგარიტა ფრანგი — საფრანგეთის მეფე ფრანსუა -ისა და დედოფალ კლაუდიას ნაბოლარა ქალიშვილი. 1550 წელს დააარსა საკუთარი ბერის საჰერცოგო რომლის მმართველიც თავად გახდა. 1559 წელს ცოლად გაჰყვა სავოიის ჰერცოგ ემანუელ ფილიბერტს, აქედან მოყოლებული მას სავოიის ჰერცოგინიის ტიტულიც ენიჭება. გარდაიცვალა 1574 წელს ტურინში.

ბიოგრაფია
ადრეული ცხოვრება
მარგარიტა დაიბადა საფრანგეთის სამეფო ოჯახში სენ-ჟერმენ-ან-ლაის სასახლეში.მისი მშობლები იყვნენ საფრანგეთის მეფე-დედოფალ ფრანსუა და კლაუდია დე ვალუა. მარგარიტას ისევე როგორც მის დას, მადლენას დედის გარდაცვალების შემდეგ დედინაცვალი - ელეონორა და მამიდა, ნავარას დედოფალი, მარგარიტა ზრდიდა. 1533 წელს მის უფროს ძმას ანრის ცოლად შერთეს მდიდარი იტალიელი გოგონა ეკატერინე მედიჩი, და ახლა მარგარიტასაც უპირებდნენ გათხოვებას. მისი საქმრო იყო ესპანეთის მეფის და ს.რ.ი.-ს იმპერატორის კარლ -ის უფროსი ვაჟი ფილიპე . თუმცა მისმა ძმებმა ფრანსისმა და შარლმა ეს ქორწინება არ დაუშვეს რადგან იცოდნენ რომ მასაც მადლენას ბედი ეწეოდა. 1547 წელს საფრანგეთის მეფე-დედოფალი ხდებიან მისი უფროსი ძმა ანრი და მისი მეუღლე ეკატერინე. 1550 წელის 29 აპრილს 26 წლის მარგარეტმა დააარსა საკუთარი ბერის საჰერცოგო რომლის მმართველიც თავადვე გახდა.

ქორწინება
1559 წელს მისმა ძმამ, მეფე ანრიმ მას ახალი საქმრო უპოვნა - სავოიის ჰერცოგი ემანუელ ფილიბერტი. თავად ანრი კი ამავე წელს მოკვდა თავისი ქალიშვილის - ელიზაბეტას ქორწილში. ხოლო ტახტზე ადიან ანრის შვილი - ფრანსუა და მისი მეუღლე, შოტლანდიის დედოფალი მარიამ სტიუარტი. მარიამი იყო მარგარიტას დის მადლენას ქმრის შვილი  მეორე ცოლისგან.

1559 წლის 9 ივლისს მარგარიტამ და ემანუელ ფილიბერტმა შუაღამისას იქორწინეს ჩუმად, წმინდა პავლეს ტაძარში. ამ ქორწინებას დაესწრო მხოლოდ დედოფალი ეკატერინე მედიჩი რომელიც თავისი მომაკვდავი ქმრის თხოვნით მივიდა იქ. ეკატერინე იჯდა თავისთვის სკამზე და მწარედ ქვითინებდა. 10 ივლისს კი ანრი გარდაიცვალა.

უკანასკნელი წლები და გარდაცვალება
მარგარიტას და მის მეუღლეს მხოლოდ 1 შვილი ეყოლათ შარლ ემანუელი. მოგვიანებით შარლ ემანუელმა ცოლად შეირთო ესპანეთის ინფანტა კატალინა მიკაელა. კატალინა მიკაელას დედა იყო ელიზაბეტა ვალუა, მარგარეტის ძმის ანრის შვილი. 1574 წელს გარდაიცვალა მარგარიტა 51 წლის . იგი დაკრძალულია ქალაქ ტურინის საკათედრო ტაძარში.

წინაპრები
მარგარიტა დე ვალუას წინაპრები
ცენოლესტისებრნი

ცენოლესტისებრნი — ძუძუმწოვრების ოჯახი ცენოლესტების რიგისა. მათი სხეულის სიგრძეა 9-14 სმ. აქვთ მოგრძო თავი, პატარა თვალები და ყურები, ხუთთითიანი კიდურები, ძალზრ პრიმიტიული თავის ტვინი. ოჯახში 7 სახეობაა, რომლებიც განეკუთვნებიან 3 გვარს: ეკვადორული , პერუული და ჩილური ცენოლესტები. გავრცელებული არიან სამხრეთ ამერიკის დასავლეთით, სამხრეთ ვენესუელიდან სამხრეთ ჩილემდე. ბინადრობენ ტყის ზოლში, მთებში ადიან 4000 მეტრამდე. აქტიურნი არიან ღამით. იკვებებიან უხერხემლო ცხოველებით. მცირერიცხვოვანი არიან.
ცისფერი ქედი

ცისფერი ქედი, ბლუ-რიჯი — მთაგრეხილები და მასივები (მათ შორის შავი მთები, ნისლიანი მთები) აპალაჩის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, აშშ-ში. აღმართულია პიდმონტის პლატოზე. მაქსიმალური სიმაღლე ზღვის დონიდან 2037 მ (მთა მიჩელი). აგებულია მეტამორფული ქანებით. კალთებზე ფართოფოთლოვანი და წიწვოვანი ტყეები და სუბალპური მდელოებია.
ერმენი სულეიმან-ფაშა

ერმენი სულეიმან-ფაშა (, ; დ. 1607, მალათია - გ. 28 თებერვალი, 1687, სტამბოლი) - წარმოშობით სომეხი. ოსმალეთის იმპერიის სახელმწიფო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
სულეიმანი დაიბადა 1607 წელს, თურქეთის ქალაქ მალათიაში. მან განათლება როგორც სხვა სახელმწიფო მოღვაწეები მიიღო ენდერუნში.
პირველად ის მსახურობდა სივასის ბეილერბეისთან. 1655 წლის 19 აგვისტოს, სულეიმან-ფაშა სულთან მეჰმედ -მა ქარა მურად-ფაშას გარდაცვალების შემდეგ დანიშნა დიდ ვეზირად. იმავე წელს მან ცოლად შეირთო სულთან აჰმედ -ის ქალიშვილი, აიშე სულთანი.
1656 წლის 28 თებერვალს, იგი თანამდებობიდან გადააყენეს. დიდი ვეზირის თანამდებობის გარდა მას ეკავა ბოსნიის ბეგლარბეგობისა და სტამბოლის კაიმაკამობის თანამდებობები.
მოგვიანებით ის პენსიაზე გავიდა.
გარდაიცვალა 1687 წლის 28 თებერვალს, სტამბოლში.
ცისფერი მთები

ცისფერი მთები — მთები ავსტრალიაში, დიდი წყალგამყოფი ქედის ნაწილი (ახალი სამხრეთ უელსის შტატი). ცისფერი მთები ბრტყელთხემიანია, აქვს ფლატოვანი და ძლიერ დანაწევრებული კალთები. სიმაღლე 1360 მ-მდე. კოქსის ღრმა ხეობით იყოფა დასავლეთ და აღმოსავლეთ ნაწილად. აგებულია კირქვებითა და ქვიშაქვებით. არის რელიეფის კარსტული ფორმები. შემოსილია ევკალიპტის ტყითა და სავანით. ხეობებში ხისებრი გვიმრის რაყეებია.
ცისტერციანელები

ცისტერციანელები, ბერნარდინელები — კათოლიკური მონაზვნური ორდენის წევრები. ორდენი დააარსეს ბენედიქტელმა ბერებმა საფრანგეთში 1098 წელს. ორდენის პირველი მონასტერი იყო ცისტერციუმი (ახლა მის ადგილას, დიჟონის მახლობლად სოფელი სიტოა). ცისტერციანელთა ორდენი გაძლიერდა საუკუნიდან, ბერნარ კლერვოელის მიერ რეორგანიზაციის შემდეგ (აქედან მოყოლებული ცისტერციანელებს ბერნარდინელებსაც უწოდებენ). 1119 წელს მიიღეს ორდენის წესდება, რომლის მიხედვითაც, სავალდებულო იყო ფიზიკური შრომა და ასკეტური ცხოვრება. მდიდარ და გავლენიან ცისტერციანელების ორდენს პაპობა აღმოსავლეთ ევროპაში კათოლიკობის გასავრცელებლად იყენებდა. საუკუნეში ცისტერციანელების ორდენი დაკნინდა, საუკუნეში დროებით აღმავლობა განიცადა პროტესტანტებთან ბრძოლაში. ამავე პერიოდში ცისტერციანელების განშტოების სახით შეიქმნა ტრაპისტების ორდენი. ცისტერციანელების ორდენი ტრაპისტების ორდენთან ერთად დღემდე მოქმედებს.
უკრაინის საფეხბურთო სუპერთასი

უკრაინის საფეხბურთო სუპერთასი — საფეხბურთო გათამაშება უკრაინაში, სადაც პრემიერლიგის და თასის გამარჯვებულები ხვდებიან ერთმანეთს. იმ შემთხვევაში, თუ ქვეყნის ჩემპიონატსაც და თასსაც ერთი გუნდი მოიგებს, მაშინ მას სუპერთასზე თასის მეორე ფინალისტი დაუპირისპირდება.

სუპერთასი თამაშდება 2004 წლიდან. გათამაშების ისტორიაში, ყველაზე წარმატებული კლუბია დონეცკის „შახტარი“, რომელმაც 8-ჯერ მოიგო ტიტული. მოქმედი გამარჯვებულია „დინამო კიევი“.

მატჩები
სტატისტიკა კლუბების მიხედვით
უკრაინის საფეხბურთო თასი

უკრაინის საფეხბურთო თასი — ყოველწლიური სათასო შეჯიბრება უკრაინის საფეხბურთო გუნდებს შორის. გათამაშება პირველად 1992 წელს ჩატარდა. მისი გამარჯვებული კვალიფიკაციას გადის უკრაინის სუპერთასზე და უეფა-ს ევროპა ლიგაზე.

ტურნირის ისტორიაში ყველაზე წარმატებული კლუბებია დონეცკის „შახტარი“, რომელმაც 13-ჯერ მოიგო თასი. მოქმედი გამარჯვებულია „შახტარი“.

ფინალები
სტატისტიკა კლუბების მიხედვით
ჯაგირი

ჯაგირი (, სიტყვასიტყვით — ადგილის მფლობელი) — ფეოდალური მიწათმფლობელობის გაბატონებული ფორმა მოგოლთა ინდოეთში. - საუკუნეებში, ეძლეოდათ წყალობის სახით, გარკვეული დროით და არა მემკვიდრეობით. ჯაგირის მფლობელები — ჯაგირდარები ვალდებული იყვნენ თავიანთ ხარჯზე შეენახათ დიდი მოგოლის ცხენოსანი არმიის რაზმი, რომლის რაოდენობა დამოკიდებული იყო ჯაგირის მოცულობასა და მისგან მიღებულ შემოსავალზე. ჯაგირდარი ფადიშაჰის პირველი დაძახებისთანავე უნდა ჩადგომოდა სათავეში თავის რაზმს, მოემარაგებინა იგი სურსათითა და აღკაზმულობით და გამგზავრებულიყო სალაშქროდ. ამ სამსახურისათვის უფლება ეძლეოდა ნაწყალობებ სამფლობელოში გლეხებისაგან აეკრიფა რენტა-გადასახადი. ჯაგირის უმრავლესობა მოიცავდა რამდენიმე ოლქს, რომელშიც შედიოდა ასობით სოფელი და ათიათასობით მცხოვრები. ჯაგირის საშუალო ზომა იყო დაახლოებით 100 ათას ჰა-მდე. დიდ მოგოლებს ხშირად გადაჰყავდათ ჯაგირდარები ერთი სამფლობელოდან მეორეში, რათა აღეკვეთათ მათი სეპარატისტული მისწრაფებები. საუკუნეში გაჩნდა ჯაგირის მემკვიდრეობით სამფლობელოდ გადაქცევის ტენდენცია, რაც საუკუნეში განხორციელდა კიდეც.
ჰეზარფარე აჰმედ-ფაშა

თეზქერეჯი აჰმედ-ფაშა (; გ. 8 აგვისტო, 1648, სტამბოლი) — ოსმალეთის იმპერიის სახელმწიფო მოღვაწე. სიკვდილის შემდეგ იგი ცნობილი გახდა ჰეზარფარე აჰმედ ფაშას სახელით (.

ბიოგრაფია
აჰმედი დაიბადა წარმოშობით ბერძენი ჯარისკაცის ოჯახში. მოგვიანებით ის სასახლეში მოხვდა.

იგი უამრავ თანამდებობაზე იყო დანიშნული, რომელთაგანაც ყველაზე ცნობილი იყო დიდი ვეზირის, ქემანქეშ მუსტაფა-ფაშას მდივანი.

1646 წელს, მუსტაფა ფაშას სიკვდილით დასჯიდან ორი წლის შემდეგ, აჰმედ ფაშა იბრაჰიმ -მა დეფტერდარად დანიშნა ნევესინლი სალიჰ-ფაშას ნაცვლად. მან ეს თანამდებობა ერთი წელი შეინარჩუნა.

1647 წლის 21 სექტემბერს, სულთანმა იბრაჰიმმა ქარა მუსა-ფაშას ნაცვლად იგი დიდ ვეზირად დანიშნა.

დიდი ვეზირის თანამდებობაზე
იბრაჰიმ იყო შეშლილი და გაუწონასწორებელი. მან აჰმედ ფაშას უბრძანა რომ მთელ სასახლეში დაეგოთ სიასამურის ბეწვი. ამიტომ, აჰმედ ფაშა უფრო მეტ დროს უთმობდა სიასამურის ბეწვის პოვნას, ვიდრე პოლიტიკას.

ამ დროს ქვეყანაში სრული ანარქია იყო. აჰმედი ხალხს ძარცვავდა და მათ ქონებას ითვისებდა.

1648 წელს, მოხდა აჯანყება. იმავე წლის 8 აგვისტოს იანიჩრებმა აჰმედ ფაშა მოკლეს. შემდეგ მისი ნაწილი ნაკუწებად აქციეს და დაიწყეს ხალხში მისი ხორცის გაყიდვა. ამბობდნენ, რომ მისი ხორცი სამკურნალო იყო.

10 დღის შემდეგ, სულთანი იბრაჰიმ სიკვდილით დასაჯეს.

პოპულარულ კულტურაში
2015-2017 წლების თურქულ ისტორიულ ტელესერიალ „დიდებული საუკუნე: ქიოსემში“, აჰმედ ფაშას როლს განასახიერებს თურქი მსახიობი ენის აიბარი.
ბაჰადირი და სონა

ბაჰადირი და სონა — 1896-1898 წლებში დაწერილი,

1899 წლის იანვარში, ბაქოში წიგნის მეორე ნაწილი გამოიცა, ხოლო 1914 წლის 21 სექტემბერს (4 ოქტომბერს), ნარიმანოვი ამთავრებს მუშაობას პიესაზე „ბაჰადირი და სონა“. 1915 წლის 24 ნოემბერს (4 ოქტომბერს), ნარიმანოვი შემახაში დადგა პიესა. 1915 წლის 24 ნოემბერს (7 დეკემბერს), ნარიმანოვმა მიმართა კავკასიის ცენზურის კომიტეტს თხოვნით, რომ დაედგა „ბაჰადირი და სონა“-ს პიესა. იმავე წლის 18 დეკემბერს (31 დეკემბერს), კომიტეტმა თანხმობა მისცა.

კრიტიკის მიმოხილვა
ლიტერატურული კრიტიკოსი მამედ არიფი აღნიშნავდა, რომ ამ რომანში ნარიმანოვმა პირველად აზერბაიჯანულ პროზაში გამოავლინა ნაციონალისტური ცრურწმენა, როგორც ახალგაზრდა ადამიანების ტრაგედიის მიზეზი, რომლებსაც ერთმანეთი გულწრფელად შეუყვარდათ, თუმცა დაღუპულებს „ხელოვნურად შექმნილი ბარიერების“ გამო.

დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიის მიხედვით, რომანში „ბაჰადირი და სონა“, ნარიმანოვმა აჩვენა თუ როგორ „ხელოვნურად გაჟღენთილმა ეროვნულმა სიძულვილმა, ხელს უშლიდა აზერბაიჯანელი და სომეხი ხალხის მეგობრობას“.

ოპერა
1961 წელს, აზერბაიჯანელმა კომპოზიტორმა სულეიმან ალასკაროვმა შექმნა ოპერა „ბაჰადირი და სონა“. ლიბრეტისტები: შიხალი ყურბანოვი და აფრასიაბ ბადალბეილი გადაამუშავეს რომანი საოპერო მოთხოვნების შესაბამისად. მაგალითად, შეიტანეს სცენა განჯელი მდიდრის სახლში, რომელიც ახასიათებს „მაღალი საზოგადოების“ მანერებს.

მსგავსი ნაწარმოებები ლიტერატურაში
ასლი და ქერემი — ანონიმური დასთანი აზერბაიჯანელი ქერემისა და სომეხი ასლის სიყვარულზე.
ალი და ნინო — ყურბან საიდის სასიყვარულო რომანი აზერბაიჯანელი ალისა და ქართველი ნინოს შორის.
ჩირიქ-რაბათი

ჩირიქ-რაბათი — ძვ. წ. ათასწლეულის ნახევრის ნაქალაქარი ყიზილყუმის უდაბნოში, ყიზილ-ორდის (ყაზახეთი) სამხრეთ-დასავლეთით 200 კმ-ზე. 1946 და 1948-49 წლებში აღმოაჩინა და გამოიკვლია ს. ტოლსტოვმა. ძვ. წ. ათასწლეულის შუა ხანაში ჩირიქ-რაბათის ადგილას ერთ-ერთი მასაგეტური ტომის (ალბათ სტრაბონთან მოხსენიებული აპასიაკების) დასახლება იყო. ახ. წ. დაწყებისათვის სიმაგრეები გადააკეთეს ხვარაზმის საფორტიფიკაციო სქემების მიხედვით. გეგმით ოვალური ნაქალაქარი გარშემორტყმულია ორმაგი მიწაყრილითა და ალიზის სასიმაგრო კედლებით. სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში განლაგებულია სწორკუთხა გამაგრება, რომელიც ტიპიურია ანტიკური ხანის ხვარაზმისათვის, მეურნეობაში მთავარ როლს თამაშობდა მესაქონლეობა.
ჩინშის სამართალი

ჩინშის სამართალი — ფეოდალური სამართლის ინსტიტუტი, რომელიც ევროპის ქვეყნებში - საუკუნეებში ჩამოყალიბდა. განსაზღვრავდა მიწით სარგებლობის სამუდამო — თაობიდან თაობაზე გარდამავალ უფლებასა და შესაბამის მოვალეობას, კერძოდ, რომ მოსარგებლეს მიწის მესაკუთრე ფეოდალისთვის ჩინში — განსაზღვრული ქირა გადაეხადა. ჩინშის სამართალი რომის სამართლის სამემკვიდრეო იჯარას (ემფითევზისს) ჰგავდა. უმთავრესად გავრცელებული იყო გერმანიაში, საფრანგეთსა და პოლონეთში.
ჩორდის ბარიტის საბადო

ჩორდის ბარიტის საბადო — ბარიტის საბადო საქართველოში. მდებარეობს ონის მუნიციპალიტეტში (სოფელ ჩორდის მიდამოებში). ბარიტის ძარღვები განლაგებულია ბაიოსის პორფირიტული წყლების ზედა ჰორიზონტების ნაპრალოვან ზონაში, რომლის სისქეა 150-200 მ. ბარიტის ძარღვების შემცველი ქანები მეტ-ნაკლებად შეცვლილია ჰიდროთერმული ხსნარების გავლენით. მადანი წვრილ- და მსხვილმარცვლოვანი, აგრეთვე ბრექჩიული ტიპისაა. ძარღვებში ბარიტის გარდა გვხვდება კვარცი, კალციტი, ზოგან — ვიტერიტი.

ბარიტის გამამდიდრებელი ფაბრიკა და მაღაროთა სამმართველო 1991 წლის რაჭის მიწისძვრამდე მუშაობდა სოფელ ირში.
ხელდებული

ხელდებული (ჴელის დადება — დაუფლება, დაპატრონება) — ძველი ქართული სოციალურ-პოლიტიკური შინაარსის ტერმინი, რომლითაც აღინიშნებოდა ვისიმე მფარველობაში მყოფი, დაქვემდებარებული. სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებით — „ჴელის-დადება ესე არს ... დიდებულმან ვინ გინდა მიიბაროს და თავის საფარველს ქვეშ დაიფაროს“. ასეთი დამოკიდებულება ჩვეულებრივ „ჴელმწიფების ქვეშეთის“ ყმობას უდრიდა. „ჴელთ-დება“ ნიშნავდა ხელში ჩაგდებას თუ ჩაბარება-გადაცემას (მაგ., დიდი საგამგებლო ტერიტორიის ერისთავობისა და მხედართმთავრობის „,ჴელთ-დება“). „შვილად ჴელდებულება“ შვილებას („ნაშვილობას“) გამოხატავდა. „ხელდებული“ რუსეთის მხრივ საქართველოსადმი მფარველობის მნიშვნელობით იხმარება დავით გურამიშვილის „დავითიანში“.
ჩორდი

ჩორდი — ნასოფლარი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ონის მუნიციპალიტეტში, ცხმორის თემში. მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე ჯეჯორის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 1260 მეტრი, ონიდან 15 კმ.

განადგურდა 1991 წლის რაჭის მიწისძვრის შედეგად.

ნასოფლარიდან 5 კმ-ზე არის ბარიტის საბადო (იხ. ჩორდის ბარიტის საბადო). ჩორდი თავისი ციხესიმაგრეებით წყაროებში პირველად იხსენიება საუკუნეში. სოფლის განაპირას შუა საუკუნეების ეკლესიისა და მისი გალავნის ნანგრევებია.
ლორენცო II მედიჩი

ლორენცო დე მედიჩი ( დ. 12 სექტემბერი, 1496 — გ. 4 მაისი, 1519) — მედიჩთა დინასტიის წარმომადგენელი. ფლორენციის, ურბინოსა და ბოლონიის ჰერცოგი 1516-1519 წლებში. პიერო მედიჩისა და ალფონსინა ორსინის ვაჟი. საფრანგეთის დედოფლის, ეკატერინე მედიჩის მამა.

ბიოგრაფია
ლორენცო დაიბადა 1496 წლის 12 სექტემბერს ფლორენციაში. იგი იყო პიერო მედიჩისა და ალფონსინა ორსინის უფროსი ვაჟი. მას აგრეთვე ჰყავდა ერთი უმცროსი და — კლარისა მედიჩი. მამის ხაზით ლორენცოს ბაბუად ერგებოდა ლორენცო ბრწყინვალე, ხოლო ბებია კლარისა ორსინი. დედის ხაზით კი ბაბუად ერგებოდა ოვერნის ჰერცოგი რობერტო დე ლა ტურდე და ეკატერინა სან სევერინო. ამ წარმომავლობის წყალობით ლორენცოს თავისუფლად შეეძლო ჰქონოდა პრეტენზია ნებისმიერ იტალიურ ქალაქ-სახელმწიფოზე.

ლორენცოს ტახტისაკენ მიმავალი გზის გაკვლევაში ძალიან დაეხმარა რომის პაპი ლეო -ე, რომელმაც მას 1516 წელს ურბინოს ჰერცოგობა უბოძა. ამავე წელს 10 000-იანი არმიით დაიძრა ტოსკანისაკენ სადაც ურბინოს ბრძოლაში სასტიკად დაამარცხა ფლორენციის ჰერცოგი. მან ფლორენციის ტახტიდან ჩამოაგდო როვერეს დინასტიის წარმომადგენელნი, იგი კვლავ მედიჩებს დაუბრუნა და თავი ფლორენციის ჰერცოგადაც გამოაცხადა. ამას გარდა ლორენცო ბოლონიის ჰერცოგადაც ითვლებოდა.

1518 წლის 5 ივნისს ლორენცომ მმართველობის განსამტკიცებლად ცოლად შეირთო ფრანგი დიდგვაროვანი ქალი, ოვერნის ჰერცოგის ასული მადლენ დე ლა ტურდე. 1519 წელს მადლენმა გოგონა გააჩინა სახელად ეკატერინე. ეს გოგონა მომავალში საფრანგეთის ერთ ერთი ყველაზე ცნობილი დედოფალი, ეკატერინე მედიჩი გახდა. მადლენი კი მშობიარობას გადაჰყვა. ამ მოვლენებიდან სულ რაღაც 3 კვირაში ლორენცოც გარდაიცვალა სიფილისით. ეკატერინეს აღზრდა ლორენცოს ბიძაშვილმა, რომის პაპმა კლემენტე -მ იკისრა.

ლორენცო და მადლენი დაკრძალულნი არიან მედიჩების საგვარეულო აკლდამაში, ფლორენციაში. მათ საფლავებს თავად მიქელანჯელოს მიერ გამოკვეთილი ქანდაკებები ამშვენებს.
ალ-ხანსა

უმ ამრ თუმადირ ბინთ ამრ იბნ ალ-რაშიდი , უფრო ცნობილია, როგორც ალ-ხანსა ( დ. 575, ნეჯდი, არაბეთი — გ. 645, ნეჯდი, არაბეთი) — არაბი პოეტი ქალი სულაიმის ტომისა. ალ-ხანსას შემოქმედება მთლიანად მარსიებისაგან (სამგლოვიარო ლექსი) შედგება, რომელიც ეძღვნება წარმართობის დროს ბრძოლაში დაღუპულ მის ძმებს მუავიასა და სახრს. ალ-ხანსას მარსიები გულწრფელი გრძნობებითა და დახვეწილი სტილით გამოირჩევა. მოესწრო ისლამის გავრცელებას, გამაჰმადიანდა შვილებთან ერთად.
მადლენ დე ლა ტურდე

მადლენ დე ლა ტურდე ( დ. 1498 — გ. 28 აპრილი 1519) — ოვერნის ჰერცოგის ასული. ფლორენციის, ურბინოსა და ბოლონიის ჰერცოგინია როგორც ლორენცო -ის მეუღლე. საფრანგეთის დედოფლის, ეკატერინე მედიჩის დედა.

ბიოგრაფია
მოლაპარაკებები ქორწინებაზე
მადლენი დაიბადა 1498 წელს, იგი იყო ოვერნის ჰერცოგის უფროსი ქალიშვილი. 1515 წელს საფრანგეთის მეფე ფრანსუა ხდება, რომელიც ესპანელებს იტალიის დაპყრობაში. ამიტომაც ფრანსუამ იტალიაში ძალაუფლების მოპოვება დინასტიური ქორწინებებით სცადა. ეს ყველაფერი კი, არა მარტო სამეფო ოჯახს, არამედ ისეთი ჰერცოგებსაც ეხებოდათ როგორიც მადლენის მამა იყო. 1515 წლის 8 დეკემბერს ფრანსუა და რომის პაპი ლეო შეხვდნენ და ხელი მოაწერეს მეგობრობის შეთანხმებას. ამ დროს ფრანსუა დაჰპირდა, რომ საფრანგეთში კათოლიკური ეკლესიის მთელს შემოსავალსა და ძალაუფლებას ლეოს გადასცემდა, სამაგიეროდ რომის პაპი დაჰპირდა, რომ ნეაპოლის ტახტისათვის ბრძოლის დროს მხარს ფრანსუას დაუჭერდა. ამ ალიანსის განსამტკიცებლად ფრანსუას ბრძანებით მადლენი დაინიშნა რომის პაპის ძმისშვილ ლორენცო -ზე.

საქორწინო დღესასწაული
1518 წლის 5 მაისს მადლენი და ლორენცო დაქორწინდნენ. მათი საქორწინო მხიარულება ძალიან პომპეზური და სასიამოვნო იყო. ამას გარდა იზეიმეს არა მხოლოდ მათი შეუღლება არამედ, საფრანგეთის დოფინის დაბადებაც (იგულისხმება ფრანსუა -ის პირველი ვაჟის ფრანსუას დაბადება). ცნობილია რომ როცა ფრანსუას ვაჟის გაჩენა შეატყობინეს ქორწილში იცეკვა კიდეც. საქორწინო ღონისძიებები კი მთლიანად იტალიურ სტილში იყო. მადლენის საქროწინო კაბა შეკერეს იტალიელმა დიზაინერებმა სპეციალურად ამ დღისთვის ჩამოტანილი ფრანგული და გერმანული ნაჭრებით. ასევე უნდა აღინიშნოს სხვა 50 იტალიელი დიდგვაროვანი მანდილოსნის სილამაზე რომელიც პატარძალს არაფრით ჩამოუვარდებოდნენ და ქორწილში სილამაზეს ასხივებდნენ. რაც შეეხება მადლენის მზითვს, იგი 10 000 ოქროს მონეტას შეადგენდა.

გარდაცვალება
ქორწინებიდან მალევე მადლენი დაფეხმძიმდა. 1519 წლის 28 აპრილს მადლენი მშობიარობას გადაჰყვა 21 წლის ასაკში. მან გოგონა გააჩინა. მომავალში ეს გოგონა საფრანგეთის ერთ ერთი ყველაზე ცნობილი დედოფალი, ანრი -ის მეუღლე, ეკატერინე მედიჩი გახდა. როგორც ამბობენ ლორენცო დანაღვლიანდა როცა გაიგო, რომ გოგონა შეეძინა და არა ვაჟი. მადლენის გარდაცვალებიდან 3 კვირაში ლორენცოც გარდაიცვალა, სიფილისით. მადლენი და ლორენცო ერთად არიან დაკრძალულნი მედიჩების საგვარეულო აკლდამაში. მათ საფლავებს თვით მიქელანჯელოს მიერ გამოკვეთილი ქანდაკებები ამშვენებს.
ხასი (ფეოდალიზმი)

ხასი — ფეოდალური მიწათმფლობელობის ერთ-ერთი ფორმა შუა საუკუნეების მუსლიმანურ ქვეყნებში. უმაღლესი გამგებლისა და მისი გვარის დომენური მიწები. ხასში შედიოდა როგორც კერძო მიწები (მულქი), ისე ხასად გამოცხადებული ქალაქები და ოლქები. ხასიდან გადასახადები შედიოდა არა სახელმწიფო ხაზინაში, არამედ განსაკუთრებულ უწყებაში, რომელიც ხასს განაგებდა. ოსმალეთის იმპერიაში ხასი აღნიშნავდა აგრეთვე ვეზირისა და ამირების მიწების სამფლობელოების პირობით საკუთრებას, რომლის წლიური შემოსავალი 100 ათას ახჩას არ აღემატებოდა.

ხასი - საუკუნეებში საქართველოში აღნიშნავდა ფეოდალთა დომენს და ამ დომენიდან გამოსულ ვასალებს (კერძოდ, ასეთი მნიშვნელობით გვხვდება იგი „ვეფხისტყაოსანში“); ხასიდან არის ნაწარმოები ტერმინი სახასო.
ბობ კროსბი

ჯორჯ რობერტ კროსბი (; დ. 23 აგვისტო, 1913 — გ. 9 მარტი, 1993) — ამერიკელი ჯაზის მომღერალი, მსახიობი და რადიოწამყვანი, რომლის მუსიკა ძირითადად მოიცავდა ბიგ-ბენდის სვინგის და დიქსილენდის ჟანრებს.

კროსბი დაიბადა 1913 წლის 23 აგვისტოს, სპოკანში, ვაშინგტონის შტატი, ჰარი კროსბისა და კეთრინ ჰერიგანის ოჯახში. კროსბიმ მუსიკალური კარიერა დაიწყო 1931 წელს, როდესაც შეუერთდა მუსიკალურ ჯგუფ -ს. 1960 წლის 8 თებერვალს, ჰოლივუდის დიდების ხეივანში გაიხსნა ბობ კროსბის ვარსკვლავი.

1993 წლის 9 მარტს, ლა-ხოლიაში (კალიფორნია) კროსბი 79 წლის ასაკში კიბოთი გარდაიცვალა.