iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჯამილი ბაირამოვი

ჯამილა ასადულა ყიზი ბაირამოვა (; დ. 20 ივლისი, 1957, ბაქო) — აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო არტისტი (2000 წ.).

ბიოგრაფია
დაამთავრა ბაქოს ქორეოგრაფიული სასწავლებელი (1975). მუშაობდა ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლში. 1999 წლიდან მუშაობს აზერბაიჯანის სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლში მოცეკვავედ. ხაზარის უნივერსიტეტში შექმნა გოგონების ცეკვის ანსამბლი და იქ ასწავლიდა.
ერასტ გარინი

ერასტ გარინი (; დ. 10 ნოემბერი, 1902, რიაზანი — გ. 4 სექტემბერი, 1980, მოსკოვი) — საბჭოთა მსახიობი, რეჟისორი, სცენარისტი. სტალინური პრემიის ლაურეატი, სსრკ სახალხო არტისტი (1977).

ფილმოგრაფია
მსახიობი
რეჟისორი
1936 — ქორწინება
1939 — ექიმი კალიუჟნი
1942 — უფლისწული და მათხოვარი
1954 — ლურჯი ფრინველი (მოკლემეტრაჟიანი)
1955 — შადრევანი (მოკლემეტრაჟიანი)
1964 — ჩვეულებრივი სასწაული
1966 — რასპლიუევის მხიარული დღეები

სცენარისტი
1936 — ქორწინება
1964 — ჩვეულებრივი სასწაული
1966 — რასპლიუევის მხიარული დღეები

ჯილდოები და აღიარება
1938 — საპატიო ნიშნის ორდენი
1940 — ხარისხის სტალინური პრემია
1950 — რსფსრ-ის დამსახურებული არტისტი
1964 — რსფსრ-ის სახალხო არტისტი
1974 — შრომის წითელი დროშის ორდენი
1977 — სსრკ სახალხო არტისტი
რომის ქუჩა

რომის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში (ძველი კუკია); დიმიტრი უზნაძის ქუჩიდან მიხეილ წინამძღვრიშვილის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნის ნახევარში. თბილისის 1851 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც ვასილი სემიონოვის ქუჩა. 1925-1926 წლების ცნობათა წიგნაკში „მთელი ტფილისი“ შეტანილია როგორც არაზინდოს ქუჩა. 1926 წელს დაერქვა ვარციხის ქუჩა. 2009 წელს რომის ქუჩა უწოდეს. შემონახულია საუკუნის ნახევრის საცხოვრებელი სახლები.
სოლომონ ზალდასტანიშვილის ქუჩა

სოლომონ ზალდასტანიშვილის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, მდებარეობს მთაწმინდის რაიონში (ვერა); ძმები კაკაბაძეების ქუჩიდან პოლიკარპე კაკაბაძის ქუჩამდე. ქუჩის განაშენიანება დაიწყო საუკუნის ნახევარში. ქუჩაზე ძირითადად დასახლდნენ მაშინდელი მთავარმმართველის მიერ რუსეთიდან ჩამოყვანილი გადამდგარი ჯარისკაცები და ხელოსნები. თბილისის 1900 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც მოსკოვის ქუჩის (ახლანდელი ძმები კაკაბაძეების ქუჩა) განშტოება — ფერხულის შესახვევი. საუკუნის 30-იან წლებში კარლ ლიბკნეხტის სახელი დაერქვა (დატანილია თბილისის 1934 წლის გეგმაზე), 1990 წელს დაუბრუნდა ძველი სახელი — ფერხულის ქუჩა. 1994 წელს სოლომონ ზალდასტანიშვილის სახელი ეწოდა. აქვს 1 გასასვლელი (ყოფილი მოსკოვის ჩიხი, შემდეგ — კარლ ლიბკნეხტის გასასვლელი) და 1 შესახვევი (ყოფილი მოსკოვის შესახვევი, შემდეგ — კარლ ლიბკნეხტის შესახვევი).

დღეს ზალდასტანიშვილის ქუჩის ნაწილია ყოფილი კურსკის ქუჩა (ზალდასტანიშვილის შესახვევსა და რვა მარტის ქუჩას შორის). თბილისის 1934 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც კურსკის შესახვევი.

ქუჩაზე დგას წმინდა მიხეილ ტვერელის ეკლესია (1913 წლის). ეს ადგილი თბილისის 1900 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც „ფერხულის გორა“, მოგვიანებით „ფერხულის გორას“ სახელი შეეცვალა და „პურის გორაკი“ დაერქვა.
ქვის სამარხები

ქვის სამარხები — სამარხთა ტიპი შუა საუკუნეებისა და ბრინჯაოს ხანის საქართველოში. კავკასიაში უკვე მტკვარ-არაქსის პერიოდიდანაა ცნობილი, მაგრამ ამ ტიპის სამარხებმა ყველაზე ფართო გავრცელება ქრისტიანულ ხანაში ჰპოვა. ქვის სამარხებმა საუკუნიდან გაბატონებული მდგომარეობა მოიპოვა, როგორც შედარებით მარტივად ასაგებმა და საოჯახო სამარხისათვის ყველაზე მოხერხებულმა ნაგებობამ. შუა საუკენეების ქვის სამარხები ძირითადად საოჯახო-საგვარეულო სამარხებია. თავდაპირველად, მიწაში ითხრებოდა სწორკუთხა მოყვანილობის ორმო, რომელშიც შემდგომ ქვის სამარხი იმართებოდა. სამარხის გრძივი და განივი კედელი იგებოდა ქვის ბრტყელი ფილებით. სამარხის ქვები, როგორც წესი, არ გამოირჩევა გულმოდგინე დამუშავებით. თუმცა, ქვები მეტ-ნაკლებად გათლილია. გრძივი კედლები ერთი, ორი ან რამდენიმე ქვისგან შედგებოდა. განივი კედლები უმეტესად ერთი ფილით იგებოდა. გვხვდება სამარხის ორი და მეტი ფილით შედგენილი განივი კედლებიც. სამარხთა სახურავვები უპირატესად ბრტყელია, იშვიათად-ორფერდა. ფილებს შორის დარჩენილი თავისუფალი ადგილები შევსებულია წვრილი ქვებით ან თიხა მიწით. იშვიათად კი, კიხრსნარითაა ამოვსებული. გვერდით ფილებს სიმაგრისავით, ზოგჯერ ძირზე გარედან ჩასობილი აქვს მოგრძო ქვები. სამარხების იატაკი მიწატკეპნილია ან ქვის ფილებითაა მოგებული. გეგმით სამარხები, როგორც წესი სწორკუთხაა. თუმცა, გამონაკლისის სახით გვხვდება ბიკონუსური გეგმის (შუაში შევიწროებული) სამარხებიც (დაღეთის სამაროვანი) ზოგჯერ სამარხებთან ფიქსირდება სანიშნე ქვები, რომლებზეც იშვიათად წარწერები — ეპიტაფიებია (მცხეთა, ვაშლაჯვარა, რუსთავი) ქვის სამარხებში დაკრძალული მიცვალებულთა რაოდენობა ერთი, ორი ან რამდენიმეა. ზოგიერთ სამარხში 15-16 მიცვალებულის ძვლებიცაა მიკვლეული. ასეთ შემთხვევაში დაკრძალვის წესის დადგენა ხერხდება ბოლო მიცვალებულის მიხედვით. დანარჩენი ძვლები, მიხვეტილია სამარხის კედლებთან ან კუთხეებში. თუ სამარხი დაკრძალულთა რაოდენობას ვეღარ იტევდა ხდებოდა ძვლების გადმოსვენება სამარხთან ახლოს გათხრილ ორმოში (დაღეთი, ბეთანია). ამის შემდეგ, კვლავ განაგრდძონბდნენ ქვის სამარხებში მიცვალებულების დაკრძალვას. ადრეული შუა საუკუნეების ქვის სამარხებში მიცვალებულები ძირითადად დაკრძალულია ქრისტიანულად — ზურგზე გაშოტილი, თავით დასავლეთიდ იმავე პერიოდის სამარხებში, როგორც ზემოთაც ავღნიშნეთ გვხვდებოდა მიცვალებულების მარჯვენა ან მარცხენა გვერდზე დაკრძალვის ფაქტებიც. საკმაოდ ხშირად ერთი სამარხი ფიქსირდება მიცვალებულთა როგორც ქრისტიანული, ისე წარმართული წესით დაკრძალვა.
ბეჟან (ჟანი) კალანდაძის ქუჩა

ბეჟან (ჟანი) კალანდაძის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, კრწანისის რაიონში (ორთაჭალა); ვახტანგ გორგასლის ქუჩიდან ნადიკვრის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნეში. თავდაპირველად ნადიკვრის ქუჩა, შემდეგ — ნადიკვრის ქუჩა ერქვა. საუკუნის 40-იან წლებში ბევრეთის ქუჩა დაერქვა, საუკუნის 70-იან წლებში კი ნარიმან ნარიმანოვის. 1990 წელს კვლავ დაბრუნდა ბევრეთის ქუჩის სახელი. 2005 წელს ბეჟან კალანდაძის სახელი ეწოდა. აქვეა მისი სახელობის სკვერი.
დედოფლისწყაროს ქუჩა

დედოფლისწყაროს ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ისნის რაიონში (ავლაბარი); ბადიაურის ქუჩიდან დედოფლისწყაროს შესახვევამდე. წარმოიქმნა საუკუნეში. თბილისის 1867 და 1884 წლების გეგმებზე დატანილია როგორც წმინდა ანტონის ქუჩა (იხ. ანტონ მარტყოფელი), 1897 წლის გეგმაზე — როგორც ანტონის ქუჩა. თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წლის შედგენილ ქუჩების სიაში შეტანილია დაღესტნის ქუჩის სახელწოდებით, შემდეგ — წითელწყაროს, 1991 წელს კი დედოფლისწყაროს ქუჩა დაერქვა.

აქვს 1 შესახვევი: დედოფლისწყაროს შესახვევი — ადრე ნასაკირალის ქუჩის ნაწილი. ადრინდელი დედოფლისწყაროს შესახვევი (ყოფილი ივანე ფიოლეტოვის ქუჩის ნაწილი) 2023 წლიდან არის ბესარიონ ნიჟარაძის ქუჩის ნაწილი.
დოდო და კოტე ხიმშიაშვილების ქუჩა

დოდო და კოტე ხიმშიაშვილების ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში (ახალი კუკია); არნოლდ ჩიქობავას ქუჩიდან ემილ ვერჰარნის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნის 60-იან წლებში. 1875 წელს დაერქვა ქალაქისთავის — იასონ (იაზონ) თუმანოვის (თუმანიშვილის) სახელი. თბილისის 1876 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც თუმანოვის ქუჩა, 1900 წელს იაზონის სახელი ეწოდა. ასეა დატანილი თბილისის 1934 წლის გეგმაზეც. საუკუნის 40-იან წლებში — ფეოდოროვის, 1957 წელს კი ნესტორ კალანდარიშვილის სახელი დაერქვა. შემდგომში კოტე ხიმშიაშვილის სახელი ეწოდა, 2020 წლიდან კი დოდო და კოტე ხიმშიაშვილების ქუჩა ეწოდება.
ნიკოლოზ იზაშვილის ქუჩა

ნიკოლოზ იზაშვილის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ისნის რაიონში (ავლაბარი); ქეთევან დედოფლის გამზირიდან ალექსანდრე წურწუმიას ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნეში. თბილისის 1876 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც ხაზოვანი ქუჩა, თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში შეტანილია ყუბის ქუჩის სახელწოდებით. 1923 წელს — პეტრე კროპოტკინის, 1998 წელს კი ნიკოლოზ იზაშვილის სახელი ეწოდა. აქვს 1 ჩიხი.
იეთიმ გურჯის ქუჩა

იეთიმ გურჯის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, კრწანისის რაიონში (ზემო უბანი); ილია და ნინო ნაკაშიძეების ქუჩის შესახვევიდან კახი კავსაძის ქუჩამდე. თბილისის 1876 და 1934 წლების გეგმებზე დატანილია როგორც საზოგადოებრივი ქუჩა, თბილისის ქუჩების 1960 წლის ცნობარში შეტანილია საზოგადოების ქუჩის სახელწოდებებით. 1964 წელს იეთიმ გურჯის სახელი ეწოდა. მოკლე და ვიწრო თბილისური ქუჩა განაშენიანებულია საუკუნის დასასრულის საცხოვრებელი სახლებით. აქვს 1 ჩიხი.
დუშეთის ქუჩა

დუშეთის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ისნის რაიონში (ავლაბარი); გელათის ქუჩიდან ლადო მესხიშვილის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნეში. ადრე სურბ-მინანსის ქუჩა ერქვა. სახელწოდება უკავშირდება ქუჩაზე მდგარ სურბ-მინასის ეკლესიას. დატანილია თბილისის 1876 წლის გეგმაზე. 1925 წელს ნატახტრის ქუჩა დაერქვა. თბილისის 1934 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც დუშეთის ქუჩა. ქუჩაზეა საუკუნის წმინდა მარინეს ეკლესია. შემონახულია საუკუნის დასასრულის საცხოვრებელი სახლები.
როზა თაღიევა

როზა თაღიევა მურთუზა ყიზი (დაიბადა 1942, აღჯაბადის რაიონი) — აზერბაიჯანის ტელევიზიის წამყვანი, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო არტისტი (1991).

ბიოგრაფია
როზა მურთუზა ყიზი თაღიევა 1942 წელს აღჯაბედის რაიონში დაიბადა. მამამისი მურთუზა ალავერდი ოღლი თაღიევი იყო აღჯაბედის რაიონის სოფელ მეჰრაბლიდან. მუშაობდა აღჯაბადის, შემდეგ კი ტერტერის რაიონულ პროკურატურაში გამომძიებლად.

როზა თაღიევა 1949 წელს ტერტერის რეგიონის საშუალო სკოლის პირველ კლასში წავიდა და საშუალო განათლება 1959 წელს მიიღო. იმავე წელს ჩაირიცხა აზერბაიჯანის უცხო ენების სახელმწიფო უნივერსიტეტის რუსული ენის განყოფილებაში (ყოფილი აზერბაიჯანის ენათა ინსტიტუტი). თუმცა, სკოლის წლებიდან ის ყოველთვის ასრულებდა მხატვრულ რეციდივებს ღონისძიებებზე და მისი ორატორული შესაძლებლობები ახალგაზრდა ქალბატონის ცხოვრებისეულ საქმიანობას სხვა მიმართულებით წარმართავს.

1962 წელს როზა თაღიევამ გაიმარჯვა აზერბაიჯანის სახელმწიფო ტელერადიო კომპანიის მაუწყებლობის კონკურსში. ამიტომ მესამე კურსიდან დაიქირავეს სახელმწიფო ტელერადიომაუწყებლობის დიქტორად. ამ დროიდან დღემდე როზა თაღიევა თანამშრომლობს აზერბაიჯანის სახელმწიფო ტელერადიო კომპანიასთან.
დიმიტრი II

„დიმიტრი “ — სს „ქართული ფილმის“ 1982 წლის მხატვრული ფილმი. ფილმის რეჟისორია რამაზ ხოტივარი.

სიუჟეტი
ფილმში მოვლენები საუკუნის საქართველოში ვითარდება. შორეული აღმოსავლეთიდან შემოსეულმა ურდოებმა წალეკეს მთელი აზია, ევროპის დიდი ნაწილი და ამიერკავკასიაც დაიმორჩილეს. საქართველოს ძლიერებას ბოლო მოეღო. დამპყრობლებს ქართველი ხალხის გადაგვარება ჰქონდათ განზრახული. ქვეყანას ფიზიკური განადგურება ემუქრებოდა. ქართლის ბედი დიდად იყო დამოკიდებული იმაზე, თუ როგორ წარუძღვებოდა საქვეყნო საქმეებს ახალგაზრდა მეფე დემეტრე თავდადებული.

როლებში
ლევან თუთბერიძე — დიმიტრი 
ელგუჯა ბურდული — დავითი
გურამ საღარაძე — ბუღა ნოინი
გივი ჩუგუაშვილი — არღუნ ნოინი
ზაზა მაღალაშვილი — რატი
გიორგი (გია) ბურჯანაძე — გურამი
ოთარ კობერიძე — ტარსაიჭ ორბელი
გივი სარჩიმელიძე — მხატვარი
ივანე საყვარელიძე — სადუნი
კახი კავსაძე — კათალიკოსი
გივი თოხაძე — ბექა ჯაყელი
იმედა კახიანი — ბერი
მურთაზ არაბული — მიქელ
გაგა ალუდაური — ხევისბერი
გია ლეჟავა — კეთროვანი
ლიკა ქავჟარაძე — დედოფალი ნანა
თამარ ლომინაძე — სოლღარი
ინგა გოცირიძე — თამარი
ელენე ფხალაძე — რუსუდანი
ია ღამბაშიძე — ნათელა ჯაყელი
ლევან ყიფიანი — დიმიტრი ბავშვობაში
ბაადურ (ბადრი) ბეგალიშვილი — ქოსა
გივი ჯაჯანიძე — ასისთავი
ედიშერ (დავით) გიორგობიანი — მეფანდურე
ოსცილოგრაფი

ოსცილოგრაფი (ოსცილო... და ), ოსცილოსკოპი (ოსცილო... და ...სკოპი) — ხელსაწყო, რომელსაც იყენებენ ორ ან რამდენიმე სიდიდეს (პარამეტრსა და ფუნქციას) შორის არსებულ ფუნქციურ დამოკიდებულებაზე ვიზუალური დაკვირვებისა და მათი რეგისტრაციისათვის. ეს სიდიდეები შეიძლება იყოს, როგორც ელექტრული, ისე ელექტრულ სიგნალებად გარდაქმნილი სხვა სიდიდეები.

მუშაობის პრინციპის მიხედვით ოსცილოგრაფი არის ელექტრონულ-სხივური და შუქსხივური (ანუ შლეიფიანი), ხოლო გამოსახულების მიღების მიხედვით ანალოგური და ციფრული.

ციფრული ოსცილოგრაფი
 საუკუნის ბოლოს ანალოგური ოსცილოგრაფები ციფრულმა ჩაანაცვლა. 1990-იან წლებში ელექტრონიკის განვითარებასთან და ანალოგურ-ციფრულ გარდამქნელების გამოჩენასთან ერთად, ოსცილოგრაფებს შორის მათ დაიკავეს დომინირებული პოზიცია.

ციფრული ოსცილოგრაფი ანალოგიურისაგან რათქმაუნდა მისი თანამედროვე ელექტრონიკით განსხვავებაა, მაგრამ მთავარი ნიშანი მაინც გამოსახულების მიღების საშუალებაა. ციფრულ ოსცილოგრაფებში გამოსახულება გამოიტანება თხევად-კრისტალურ მონიტორზე.

ანალოგური ოქსცილოგრაფი
ელექტრონულ სხივური ოსცილოგრაფი
ელექტრონულ სხივური ოსცილოგრაფის ერთ-ერთი ძირითადი ნაწილია ელექტრონულ-სხივური მილაკი. პარამეტრისა და ფუნქციის შესაბამისი სიგნალი მოქმედებს ელექტრონულ-სხივური მილაკის ორ ურთიერთმართობ გადამხრელ ფირფიტაზე. მილაკის ეკრანზე ელექტრონული სხივი ხაზავს შესასწავლ სიდიდეებს შორის ფუნქციური დამოკიდებულების გრაფიკს, რომელსაც ოსცილოგრამა ეწოდება. უფრო ხშირად ოსცილოგრამა გამოსახავს ელექტრული სიგნალის ფორმის დამოკიდებულებას დროზე. ოსცილოგრამის მიხედვით საზღვრავენ სიგნალის პოლარულობას, ამპლიტუდასა და სიგნალის ხანგრძლივობას. ოსცილოგრამაზე შეიძლება გაიზომოს სიგნალის დროითი და ამპლიტუდური მახასიათებლები, შემთხვევითი და ერთჯერადი სიგნალების პარამეტრები. ამ მიზნით იყენებენ სპეციალურად გრადუირებულ სკალას. ზოგჯერ გამოსაკვლევი სიგნალის გამოსახულებას ადარებენ დაკალიბრებულ სიგნალს ან იყენებენ გაზომვის კომპენსაციურ მეთოდს. ეკრანიდან შესაძლებელია ასევე ოსცილოგრამის ფოტოგრაფირება. ელექტრონულ-სხივური ოსცილოგრაფის საშალებით შეიძ₾ება იმპულსური (სიხშირე 1 გჰც და მეტი) ელექტრული პროცესებისა და 0.1-1 წამიდან რამდენიმე წუთამდე და მეტი ხანგრძლივობის აპერიოდული პროცესების გამოკვლევა.

შუქსხივური ოსცილოგრაფი
შუქსხივური (შლეიფიანი) ოსცილოგრაფი ჩამწერმოწყობილობიანი საზომი ხელსაწყოა. ჩამწერი მოწყობილობა შედგება სარკიანი გალვანომეტრის შუქოპტ სისტემისა და ინფორმაციის მატარებლის (ფოტოფირისა ან შუქმგრძნობიარე ქაღალდის) საწელი სამარჯვისაგან. ინფორმაციის მატარებელზე ხდება გალვანომეტრის სარკის მიერ არეკლილი სინათლის სხივის გადახრის ფიქსირება. შუქსხივური ოსცილოგრაფის საშუალებით ისეთ ფიზიკურ პროცესებს იკვლევენ, რომელთა სიხშირე არ აღემატება 10-15 კჰც-ს. შუქმგრძნობიარე ლენტის გაწელვის სიჩქარე 1-დან 5000 მმ/წმ-მდეა. ერთდროულად შეიძლება 4-დან 60-მდე პროცესის რეგისტრაცია. შუქსხივურ ოსცილოგრაფს ხშირად აქვს ვიზუალური დაკვირვების მოწყობილობა და დროის სანიშნავი.
ჩაქურა

ჩაქურა — მამაკაცის ქართული ეროვნული ტანსაცმლის კომპლექტი, რომელიც გავრცელებული იყო სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში, გურია-აჭარასა და სამეგრელოში. ამ ტიპის ტანსაცმლისათვის დამახასიათებელია ჩოხა-ახალუხის უჩვეულო სიმოკლე, რომელთა სიგრძე მამაკაცის წელს ეთანასწორება.

მასალად იყენებდნენ როგორც ადგილობრივი, ისე ფაბრიკულ ნაწარმს, კერძოდ, საჩოხე შალეულს, ახალუხებისათვის კი აბრეშუმის ტილოს ან ბამბის ქსოვილების, ელეგისათვის შალს და მაუდს. ამავე მასალისაგან ამზადებდნენ შარვლებს. სარჩულად იყენებდნენ ატლასს, სატინას, ნარმას.

კომპლექტის ძირითადი ელემენტებია: მოკლე, წინჩახსნილი, მასრებიანი ჩოხა — „ჭონია“ // „კვარტუა“, მოკლე, ორჯიბიანი, საყელოიანი და გულდახურული ახალუხი — „ზუპუნა“ და მის შიგნით ჩასაცმელი უსახელოებო ზედატანი — „ელეგი // „ელეღი“ // „კანთარი“ (რაჭ.) // „საბეჭური“ (ლეჩხ.) // „დუშლუღი“ (კახ.), განიერუბიანი შარვალი „ჩაქურა“, რომლის სახელწოდება შემდგომ კომპლექტის აღმნიშვნელიც გამხდარა, ამ ტიპის კომპლექტის თავსაბურავში შედის ცხვრის ტყავისა და ქეჩის ქუდები, ასევე ყაბალახი და ფაფანაკი, ფეხზე წინდა-პაიჭებთან ერთად ქალამანი, მესტები, ჩექმები.

სამოსის აღწერა
ჭონია ტანზე მჭიდროდ მომდგარი, წელამდე ან უფრო გრძელი, წინ ბოლომდე გახსნილი ზედა სამოსელია. იკვრება დუგმებით ან რამდენიმე ლარით, მკერდზე აქვს მასრები. ჭონია სარჩულიანია, ხშირად უსარჩულოც, ზოგჯერ მორთული იყო ბუზმენტითა და ოქრომკერდის გრეხილით. მის შესაკერად იხმარებოდა შინ ნაქსოვი შალი, მაუდი და ხავერდი.

ზუბუნი, რომელსაც ჭონის ქვეშ იცვამდნენ, აგრეთვე მოკლე, ტანზე მჭიდროდ მორგებული სარჩულდადებული და წინ მთლიანად ჩახსნილი სამოსია. იკვრებოდა დუგმებით და ღილებით. ჰქონდა ორი მკერდზე მიკერებული ჯიბე და მაღალი საყელო. ზუბუნზე ხანდახან იცვამდნენ ელეგს.

„ბუდიანი“ ანუ „ჩაქურა შარვალი“ ძალზე განიერ უბიანი იყო. იკვრებოდა სათავეში გაყრილი ლარით (ხვანჯრით). შეკვრისას შარვლის ზემო ნაწილი მრავალ ნაოჭს იყრიდა. მათ ჩაქები ეწოდებოდა. შარვლის ტოტები ზემოთ განიერი, ქვემოთ კი ვიწრო იყო. ტოტებს ბოლოში მიკერებული ჰქონდა პაჭანიკები (უზანგები) ანუ ფეხის გასაყრელები.

ჩაქურაზე ჯერ ფართო სამყადის (ფერადი აბრეშუმი) „თოლაბულუხის სარტყელს“ შემოირტყავდნენ, შემდეგ ბელყაიშს (ტყავისა ან გრეხილისაგან დამზადებული სარტყელი), რომელშიც გარჭობილი იყო დამბაჩა და ცხემლაიში (მოხრილი, მოკლე სატევარი).
აჰმედ-ფაშას ლაშქრობა საქართველოში

აჰმედ-ფაშას ლაშქრობა საქართველოში — ოსმალეთის ჯარის ლაშქრობა სამცხე-საათაბაგოში ვეზირ აჰმედ-ფაშას ხელმძღვანელობით 1549 წელს.

ოსმალთა სულთანმა სულეიმან -მა (მართავდა 1520–1566 წლებში) სპარსეთის წინააღმდეგ განზრახული ომის წინ სამცხე-საათაბაგოს დაპყრობა გადაწყვიტა. 25 აგვისტოს ოსმალთა 40-ათასიანი ჯარი მეორე ვეზირის აჰმედ-ფაშას სარდლობით საქართველოსაკენ დაიძრა. 13 სექტემბერს მტერმა ალყა შემოარტყა და ზარბაზნების ცეცხლი დაუშინა თორთუმის ციხეს. ქართველთა მედგარი წინააღმდეგობის მიუხედავად მტერმა შეძლო ციხის აღება. ამის შემდეგ მან დაიკავა ფანასკერტი, ნიხახი, ამირახორი, ახჩაყალა, მეორე ახჩაყალა, თალხისი, ლივანის ხეობა და ტაოს მხარე — სულ 35 ციხე. ოსმალებმა 14 ციხე დაანგრიეს, 21-ში კი თავიანთი გარნიზონი ჩააყენეს. დაპყრობილ ტერიტორიაზე თორთუმის, ქიამხის, ახჩაყალისა და ლივანის სანჯაყები დააარსეს.
რაფიგ აზიმოვი

აზიმოვი რაფიგ აშრაფ ოღლი (; დაიბადა 1938 წლის 6 თებერვალი, ბაქო) — აზერბაიჯანის თეატრისა და კინოს მსახიობი, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო არტისტი (2000), დაჯილდოებული დიდების ორდენით (2018 წ.).

ბიოგრაფია
რაფიკ აზიმოვი დაიბადა 1938 წლის 6 თებერვალს ბაქოში. 1964 წელს დაქორწინდა.

1962 წლის 10 სექტემბერს რაფიგ აზიმოვი მიიღეს აზერბაიჯანის აკადემიური ეროვნული დრამატული თეატრის დასში. მას შემდეგ ის მუშაობს ამ თეატრის სცენაზე.
ძმები კაკაბაძეების ქუჩა

ძმები კაკაბაძეების ქუჩა — ქუჩა თბილისში, მთაწმინდის რაიონში (ვერა); შოთა რუსთაველის მოედნიდან მთის ფერდობამდე. საუკუნემდე ქალაქის მიჯნა იყო. ამავე საუკუნის შუა წლებამდე აქედან მიემართებოდა გზა, მცხეთის გავლით, რუსეთისკენ. ადრე აქ იყო ხევი, რომელიც მტკვრისკენ ჩადიოდა. ახლანდელი რუსთაველის მოედნის სიახლოვეს იყო ე.წ. მოსკოვის საგუშაგო („მოსკოვსკაია ზასტავა“) — ქალაქისპირა საპოლიციო პუნქტი შლაგბაუმით. საგუშაგო მოწყობილი იყო ხევზე გადებულ ხის ხიდზე — აქედან მოდის მეორე რუსული სახელწოდება „მოსკოვსკაია ბალკა“. საუკუნის 70-იან წლებში ხევი ამოავსეს. საგუშაგოს მახლობლად გაჩნდა გადამდგარ სამხედრო მოსამსახურეთა დასახლება, შემდგომში — მოსკოვის ქუჩა (დატანილია თბილისის 1876 წლის გეგმაზე) და ვერის დაღმართი (ახლანდელი მიხეილ ჯავახიშვილის ქუჩა). 1967 წელს ქუჩას გიორგი ლეონიძის სახელი დაერქვა, 1990 წელს — დავით კაკაბაძის, შემდგომ — ძმები კაკაბაძეებისა (მეორე ძმა — სარგის კაკაბაძე), რომლებიც ამავე ქუჩაზე ცხოვრობდნენ. შემონახულია საუკუნის დასასრულის საცხოვრებელი სახლები.
დავით კლდიაშვილის ქუჩა

დავით კლდიაშვილის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში (ოქროსუბანი) მიხეილ წინამძღვრიშვილის ქუჩიდან გიორგი ჩიტაიას ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნის 40–50-იან წლებში. ქალაქის 1876 წლის გეგმაზე აღნიშნულია მოლოკნების ქუჩის სახელით, შემდეგ მისიონერის ქუჩა დაერქვა. 1900 წელს ქალაქის სათათბირომ მიანიჭა გენერალ დიმიტრი მილიუტინის სახელი. 1923 წელს დავით კლდიაშვილის სახელი ეწოდა.
კიევის ქუჩა

კიევის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში (ძველი კუკია); დავით აღმაშენებლის გამზირიდან მიხეილ წინამძღვრიშვილის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნეში. 20-იან წლებში აქ დასახლდნენ გერმანელი მოახალშენეები და ქუჩასაც გერმანელების ქუჩა ეწოდა (დატანილია თბილისის 1851 წლის გეგმაზე). 1914 წელს ბელგიის ქუჩა დაერქვა (დატანილია თბილისის 1934 წლის გეგმაზე). ეს სახელწოდება უკავშირდება პირველი მსოფლიო ომის დასაწყისში, კერძოდ, 1914 წელს გერმანიის მიერ ბელგიის ნეიტრალიტეტის დარღვევასა და მისი ტერიტორიის დაკავებას. საუკუნის 50-იან წლებში კიევის ქუჩა დაერქვა.
ბორის კუფტინის ქუჩა

ბორის კუფტინის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, კრწანისის რაიონში (ქვემო უბანი), გია აბესაძის ქუჩიდან მიხეილ ლერმონტოვის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნეში. თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში შეტანილია როგორც აბასაბადის შესახვევი. სახელწოდება უკავშირდება იქვე მდებარე აბასაბადის, ახლანდელ ლადო გუდიაშვილის მოედანს. 1923 წელს სტეფანე ალავერდოვის შესახვევი დაერქვა, საუკუნის 60-იან წლებში — ბორის კუფტინის ქუჩა. შემონახულია საუკუნის საცხოვრებელი სახლი (№7). აქვს 1 ჩიხი.
ვაჟა ივერიელის ქუჩა

ვაჟა ივერიელის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ისნის რაიონში (ავლაბარი); ალექსანდრე ხახანაშვილის ქუჩიდან კასპის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნეში. თბილისის 1876 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც ახალი სამების ქუჩა. თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში შეტანილია როგორც საბადურის ქუჩა. 2003 წელს დაერქვა ვაჟა ივერიელის სახელი.
მარკოს ვაფიადისი

მარკოს ვაფიადისი (; ერზურუმი, დ. 28 იანვარი, 1906, ათენი, – გ. 22 თებერვალი, 1992) — საბერძნეთის კომუნისტური პარტიის წამყვანი ფიგურა საბერძნეთის წინააღმდეგობის მოძრაობისა და საბერძნეთის სამოქალაქო ომის დროს.

ომამდელი ცხოვრება
მარკოს ვაფიადისი დაიბადა ტოსიაში, ოსმალეთის იმპერიაში, 1906 წელს, თუმცა ზოგიერთი წყარო ირწმუნება, რომ იგი შენკაიაში, ერზრუმში, დღევანდელ თურქეთში დაიბადა.

1944 წლის ნოემბერში, მისმა ძალებმა გაათავისუფლეს ცენტრალური მაკედონია. ვაფიადისი ათასობით ბერძენი ებრაელს დაეხმარა ნაცისტური რეჟიმისგან მომავალი გარდაუვალი საფრთხისგან. 1946 წლის თებერვალში ვაფიადისს უთანხმოება მოუვიდა ნიკოს ზაქარიადისთან. კერძოდ, არ ეთანხმებოდა -ს გენერალურ მდივან ნიკოს ზაქარიადისს, რომელსაც სურდა მუდმივი კომუნისტური არმიის შექმნა. ვაფიადისი თვლიდა, რომ საბერძნეთის მთავრობის ძალები ძალიან ძლიერი იყო და -სთვის საუკეთესო ვარიანტად პარტიზანულ ბრძოლებს მიიჩნევდა.

მიუხედავად ამისა, 1946 წლის ივლისში ზაქარიადისმა მარკოს ვაფიადისი კომუნისტური პარტიზანული ფორმირებების ლიდერად დანიშნა. 1946 წლის ოქტომბერში, როდესაც ჩამოყალიბდა საბერძნეთის დემოკრატიული არმიის გენერალური სარდლობა, ვაფიადისმა იკისრა მისი ხელმძღვანელობა, ხოლო 1947 წლის დეკემბერში იგი დაინიშნა პრემიერ-მინისტრად და დროებითი დემოკრატიული მთავრობის ომის მინისტრად.

სამოქალაქო ომის ბოლო ეტაპებზე, ვაფიადისის უთანხმოებამ ზაქარიადისთან სამხედრო დოქტრინის საკითხებზე, გამოიწვია მისი გადაყენება ხელმძღვანელობიდან (1948 წლის აგვისტო) და მოგვიანებით ყველა თანამდებობიდან (1949 წლის იანვარი). 1950 წლის ოქტომბერში, საბჭოთა კავშირში ემიგრაციაში ყოფნისას, იგი გააძევეს კომუნისტური პარტიიდან.

სამოქალაქო ომის შემდგომ
იოსებ სტალინის ეპოქის დასრულების შემდეგ, მარკოს ვაფიადისი დააბრუნეს -ში და აირჩიეს პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პოლიტბიუროს წევრად. თუმცა, პარტიის ხელმძღვანელობასთან ახალი უთანხმოების შედეგად, ის თანამდებობიდან გადააყენეს 1958 წლის იანვარში და -დან გააძევეს 1964 წლის ივნისში. 1968 წელს პარტიის განხეთქილების შემდეგ, -ს ე.წ. "შიდა" ფრაქციამ მას მისცა დაბრუნების შესაძლებლობა. 1983 წლის მარტში, დაასრულა საბჭოთა კავშირში 33-წლიანი ემიგრაცია. იგი დაბრუნდა საბერძნეთში, კუნძულ ქიოსში, სადაც მოგვიანებით გამოაქვეყნა თავისი მემუარები . იგი გახდა ანდრეას პაპანდრეუს პოლიტიკური მხარდამჭერი და 1989 წლის ნოემბერსა და 1990 წლის აპრილში, იგი საბერძნეთის პარლამენტში საპატიო წევრად აირჩიეს, პანელინისტური სოციალისტური მოძრაობის ეროვნული სიით. 1984 წელს მიენიჭა საბერძნეთის არმიის გენერლის წოდება.
კირი

კირი ( „ჩაუქრობელი“) — მასალა, რომელიც მიიღება კარბონატული მთის ქანების (კირქვის, ცარცის) გამოწვით (გადნობამდე). ქიმიური შემადგენლობის მიხედვით ის თითქმის მთლიანად შედგება თავისუფალი კალციუმის და მაგნიუმის ოქსიდებისგან -ის უპირატესი შემცველობით. გამოიყენება მშენებლობაში, ასევე სხვადასხვა ქიმიური ნივთიერებების მისაღებად, რომელთაგან ზოგიერთს ასევე ქვია „კირი“.

იმ ქანების ტიპიდან გამომდინარე, რომლებიდანაც მიიღება კირი, ის შეიძლება იყოს კალციუმიანი, მაგნეზიალური ან დოლომიტური. ასევე ასეთი მინერალი მიღებულია დავყოთ ჩქარი, საშუალო და ნელი ქრობის კირად.
ცარცი

ცარცი (3) — კირქვის ნაირსახეობა, ორგანული (ზოოგენური) წარმოშობის დანალექი ქანი, რომელიც შედგება ფარულკრისტალური კალციტისგან. აქვს თეთრი ფერი, რბილი და მტვრევადი, წყალში უხსნადი.

შემადგენლობა
ცარცის ქიმიური შემადგენლობის საფუძველს წარმოადგენს კალციუმის კარბონატი მაგნიუმის კარბონატის მცირე რაოდენობით, მაგრამ როგორც წესი, არსებობს არაკარბონატული ნაწილიც, ძირითადად ლითონების ოქსიდები. ცარცში ძირითადად იმყოფება კვარცის უმცირესი ყველაზე პატარა მარცვლების მინარევები და კალციტის მიკროსკოპული ფსევდომორფოზები ზღვის ორგანიზმების ნამარხების მიმართ (სხივარები და სხვ.). ზოგჯერ გვხვდება დიდი ცარცული სისტემის ნამარხი ნაშთები: ბელემნიტები, ამონიტები და სხვ.

ცარცის გამოყენება და მისი ანალოგები
ცარცი არის ცარცის ქაღალდის აუცილებელი კომპონენტი, რომელიც გამოიყენება პოლიგრაფიაში ხარისხიანი ილუსტრირებული გამოცემების დასაბეჭდად. დაფქული ცარცი ფართოდ გამოიყენება იაფ შესათეთრებელ მასალად (პიგმენტი) ღობეების, კედლების და ბორდიურების შესაღებად, ხის ტოტების მზის დამწვრობისგან დასაცავად.

ცარცს არ იყენებენ ლაქ-საღებავთა წარმოებაში (თეთრი პიგმენტი, როგორც წესი, მაგნიუმის, თუთიის, ტიტანის შენაერთია) მისი ნაწილაკების დამახასიათებელი სტრუქტურის მიზეზის გამო, მაგრამ იყენებენ რეზინის, ქაღალდის და ასევე შაქრის საწარმოებში — ჭარხლის წვენის გასაწმენდად, შემკვრელი ნივთიერებების (კირი, პორტლანდცემენტი), მინის და ასანთის წარმოებაში. ასეთ შემთხვევებში, როგორც წესი, გამოიყენება ე. წ. დანალექი ცარცი, რომელიც მიიღება ქიმიური გზით კალციუმშემცველი მინერალებისგან.

პოლიმერული ნაერთების (პოლიპროპილენი და პოლიეთილენი) დისპერსული შემავსებლის სახით ცარცმა ფართო გამოყენება ჰპოვა.

ცარცი გამოიყენება დიდ დაფებზე საწერად (მაგალითად, სკოლებში), დაყალიბებული სკოლის ცარცი 40 %-ით შედგება ცარცისაგან (კალციუმის კარბონატი) და 60 %-ით თაბაშირისგან (კალციუმის სულფატი). მეცხოველეობაში ცარცი გამოიყენება როგორც საჭმლის დანამატი, რომელიც უზრუნველყოფს კალციუმის აუცილებელ რაოდენობას ფრინველების და საქონლის რაციონში. ცარცი აბრაზივის სახით შედის ბევრი კბილის პასტის შემადგენლობაში. ფარმაცევტიკაში ცარცი გამოიყენება როგორც დამხმარე ნივთიერება (შემავსებელი) პრეპარატებში. კალციუმის უკმარისობის დროს სამედიცინო ცარცი შესაძლებელია ექიმმა გამოწეროს როგორც საკვები დანამატი.