iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვირუსოლოგია

ვირუსოლოგია ( — შხამი) — ბიოლოგიის დარგი, რომელიც შეისწავლის ვირუსებს. პირველად ვირუსის, როგორც დაავადებათა გაამომწვევის არსებობა, 1892 წელს დაამტკიცა რუსმა მეცნიერმა დავით ივანოვსკიმ. 1901 წელს სამხედრო ექიმმა უ. რიდმა აღმოაჩინა ადამიანის პირველი დაავადება — ყვითელი ციება.

ვირუსები არაუჯრედული ორგანიზმებია ისინი შედგებიან დნმ-ის ან რნმ-ის მოლეკულისა და ცილოვანი ნივთიერებისგან. მათი დანახვა მხოლოდ ელექტრონული მიკროსკოპითაა შესაძლებელი. ზოგჯერ ვირუსებს იყენებენ ბაქტერიული დაავადებების საწინააღმდეგოდ კერძოდ ბაქტერიოფაგს, რომელიც იჭრება ბაქტერიის სხეულში იქ მის ხარჯზე მრავლდება და შლის მას. ვირუსული დაავადებაა მაგალითად, შიდსი, ჰეპატიტი და გრიპი.
საჯიდები

საჯიდები — დინასტია აზერბაიჯანში საუკუნის დასასრულსა და საუკუნის დამდეგს. მისი ფუძემდებელი იყო აბუ ლ-საჯი, რომელიც დაწინაურდა ბაბექის აჯანყების ჩახშობის დროს. 890 წელს ხალიფამ აზერბაიჯანის მმართველად მისი ვაჟი მუჰამადი დანიშნა, რომელიც ქვეყანას ხანგამოშვებით მართავდა 929 წლამდე. იუსუფ საჯი შეეცადა დაეარსებინა სახელმწიფო, რომლის ცენტრიც აზერბაიჯანში იქნებოდა. მან დაამარცხა სომხეთის მეფე სმბატ , დაიმორჩილა სომხეთი, შემდეგ ააოხრა სამხრეთი საქართველო, მაგრამ არაბებთან დამარცხდა და ტყვედ ჩავარდა (919). მოგვიანებით იუსუფ საჯი ხელმძღვანელობდა ხალიფის ჯარების დამსჯელ ექსპედიციას კარმატების წინააღმდეგ, მაგრამ აქაც დამარცხდა; მოკლეს 927 წელს. ორი წლის შემდეგ საჯიდებმა დაკარგეს აზერბაიჯანი.
იბრაჰიმ I

იბრაჰიმ შირვანშაჰი (გ. 1417) — აზერბაიჯანელი სახელმწიფო მოღვაწე, შირვანის მმართველი (1382-1417). აღიარა თემურლენგის ვასალობა და ამით გადაარჩინა შირვანი აოხრებას. თემურლენგის სიკვდილის შემდეგ აღადგინა შირვანის დამოუკიდებლობა. საქართველოსთან კავშირში დროებით აიღო ქ. თავრიზი, მაგრამ შემდეგ დამარცხდა და შირვანი ყარა-ყოიუნლუს სახელმწიფოს ვასალი გახდა.
გეტებორგი

გეტებორგი — ქალაქი შვედეთის სამხრეთ-დასავლეთით ვესტრა-გეტალანდის ოლქში. წარმოადგენს შვედეთის სიდიდით მეორე ქალაქს სტოკჰოლმის შემდეგ. მდებარეობს კატეგატის სრუტის ნაპირზე, მდინარე გეტა-ელვის შესართავთან.

დაძმობილებული ქალაქები
გეტებორგი დამეგობრებულია შემდეგ ქალაქებთან:
ბერგენი, ნორვეგია
ტურკუ, ფინეთი
ორჰუსი, დანია
ოსლო, ნორვეგია
შანხაი, ჩინეთი
ლიონი, საფრანგეთი
ჩიკაგო, ამერიკის შეერთებული შტატები
კრაკოვი, პოლონეთი
სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთი
ტალინი, ესტონეთი
როსტოკი, გერმანია
ბადალონა, ესპანეთი
ყარა-ყოიუნლუ

ყარა-ყოიუნლუ (თურქ. — შავბატკნიანები, ყარა — შავი და ყოიუნ — ცხვარი, აქედან სპარსულ წყაროებში გვხვდება, როგორც ყარაბაღი; მათ დროშაზე გამოსახული შავი ცხვრის მიხედვით), ოღუზი თურქების (თურქმანების) მომთაბარე ტომების გაერთიანება, რომელსაც მეთაურობდა ბაჰარლუს ტომი. თავდაპირველად სახლობდნენ ვანის ტბის სამხრეთით; ფეოდალური სახელმწიფო აზერბაიჯანსა და დასავლეთ ირანში (1410-1468). ყარა-ყოიუნლუს ტომები ებრძოდნენ თემურლენგსა და მის მოკავშირე აყ-ყოიუნლუს, მხარს უჭერდნენ ჯალაირიდებსა და ოსმანებს თემურლენგის წინააღმდეგ. თემურლენგის სიკვდილის შემდეგ (1405) ყარა-ყოიუნლუს ბელადი ყარა-იუსუფი დაეხმარა ჯალაირიდებს თემურლენგის შვილის მირან-შაჰის დამარცხებაში, ხოლო შემდეგ თვითონ დაამარცხა ჯალაირიდები, დაიკავა აზერბაიჯანი, ირანი, სომხეთი და 1410 დააარსა ყარა-ყოიუნლუს სახელმწიფო, რომლის გამგებელი ყარა-იუსუფი და ისქანდერი (1420-1436) ებრძოდნენ თემურიდებსა და შირვანშაჰებს. 1435 წელს თემურიდების სულთანმა შაჰრუხმა შირვანშაჰთან ერთად გაანადგურა ისქანდერის ლაშქარი. 1436 წელს გამეფებული ჯეჰან-შაჰი იძულებული გახდა ეცნო თემურიდების ვასალობა, ხოლო 1447 წელს, შაჰრუხის სიკვდილის შემდეგ, თავი დამოუკიდებლად გამოაცხადა. 1453 და 1457 წლებს შორის ყარა-ყოიუნლუმ დაიპყრო დასავლეთი ირანი. 1467 წელს ჯეჰან-შაჰის ჯარები გაანადგურა უზუნ-ჰასანმა (განაგებდა 1453-1478 წლებში), ხოლო 1468 წელს ყარა-ყოიუნლუს სახელმწიფოს ტერიტორია აყ-ყოიუნლუს შემადგენლობაში შევიდა.
სტოკჰოლმის უნივერსიტეტი

სტოკჰოლმის უნივერსიტეტი — სახელმწიფო უნივერსიტეტი სტოკჰოლმში, შვედეთი.

უნივერსიტეტში 50 ათასზე მეტი სტუდენტი, 2 ათასი ასპირანტი და 5 ათასამდე თანამშრომელია.

ისტორია
არსებობს 1878 წლიდან როგორც საუნივერსიტეტო კოლეჯი . 1904 წლიდან კოლეჯმა ხარისხის ოფიციალურად მინიჭება დაიწყო. 1960 წელს კი უნივერსიტეტის წოდება მიიღო. მოქმედებს ოთხი ფაკულტეტი; უნივერსიტეტის დაწესებულებათა უმეტესობა ქალაქის ცენტრიდან ჩრდილოეთით, ფრესკატის უბანში მდებარეობს, სადაც სპეციალურად გაყვანილია მეტროსადგური უნივერსიტეტი .

დაწესებულებები
ლაბორატორიები: საზღვაო, გლიაციოლოგიური, რომელიც ზღვის ფაუნას შეისწავლის, ეტოლოგიური და ბოტანიკური.

საზღვაო კვლევათა ცენტრი

ბოტანიკური ბაღი

გარესამყაროს ზოგადდისციპლინური შესწავლის ცენტრი
ბერძნული კოინე (გამოცდა)

გამოცდა ბერძნული კოინეში არის გამოცდა ბერძნული ბიბლიის ენაში. იგი წარმოადგენს ლატინუმისა და ჰებრაიკუმის მსგავს გამოცდას, რომელზეც უნდა გამოვლინდეს, თუ რამდენად კარგად ფლობს გამოსაცდელი პირი ძველ ბერძნულ ენას.

გამოცდამ ბიბლიის ბერძნულ ენაში საბოლოო ნიშნით „დამაკმაყოფილებული“, რომელიც შეესაბამება 5 ქულას, უნდა დაადასტუროს მეტ-ნაკლებად წარმატებული მონაწილეობა. იმის გამო, რომ ძველი ბერძნული ენა, როგორც დისციპლინა ძალზედ იშვიათად გვხვდება თანამედროვე სკოლაში, უნივერსიტეტებში სთავაზობენ დაინტერესებულ სტუდენტებსა და აგრეთვე პროფესორ-მასწავლებლებს.
კარლბერგის სამხედრო აკადემია

კარლბერგის სამხედრო აკადემია (შვედ ) — შვედეთის უმაღლესი სამხედრო სასწავლებელი, დაარსებიდან დღემდე სტოკჰოლმის ჩრდილოეთით, კარლბერგის სასახლეშია განლაგებული.

აკადემიაში სამწლიანი მომზადებიის კურსს გადიან კადეტები, ფლოტში, ჯარში ან შვედეთის სამხედრო-საჰაერო ძალებში ლეინტენანტის წოდების მსურველი ოფიცრები. 2007 წელს აკადემიაში 150 ადამიანი მუშაობდა, რომლებიც ყოველწლიურად 300 ოფიცერს უშვებდნენ. დაწესებულების სამხედრო თავისებურების მიუხედავად, სასახლე და პარკი ისტორიულ ფასეულობას წარმოადგენენ და დამთვალიერებელთათვის ორივე ღიაა.

ისტორია
მეფე გუსტავ გარდაცვალების შემდეგ 1792 წელს ფორმირების სტადიაში მყოფმა აკადემიამ საზაფხულო რეზიდენცია - სასახლე კარლსბერგი დაიკავა. ოფიცრებს პირველი გაკვეთილები იმავე წლის ნოემბერში დაეწყოთ. გუსტავ ადოლფის რეგენტობის დროს აკადემია გაფართოვდა. 1867 წლამდე არმიისა და ფლოტის კადეტები ერთად გადიოდნენ სწავლებას, შემდეგ გაიყვნენ; 1999 წელს ისევ შეერთდა ფაკულტეტები, ხოლო 2003 წელს სამხედრო-საჰაერო ძალებიც დაემატა.
შვედეთის ბუნებათმცოდნეობის მუზეუმი

შვედეთის ბუნებათმცოდნეობის მუზეუმი (შვედ ) მდებარეობს სტოკჰოლმში; შვედეთი.

მუზეუმი 1819 წელს შვედეთის სამეფო სამეცნიერო აკადემიის მიერ დაარსდა, თუმცაღა, სათავეს ჯერ კიდევ 1739 წლიდან იღებს, როდესაც სამეცნიერო აკადემიამ მუზეუმის დასაარსებლად პირველი შეწირულობების მიღება დაიწყო. პირველი შეწირულობები ფართო საზოგადოებას 1786 წელს წარუდგინეს. მუზეუმი აკადემიას საბოლოოდ 1965 წელს გამოეყო.

აკადემიის კოლექციის ერთ-ერთი შემნახველი თავდაპირველად -ს სტუდენტი ანდერს სპარმანი იყო, რომელიც ჯეიმზ კუკთან ერთად იყო ვოიაჟებში ნამყოფი. მეორე ცნობილი გვარი მუზეუმ ის ისტორიაში სვენ ნილსენია - ზოოლოგი, პალეანთოლოგი და არქეოლოგი; მან არაორგანიზებული ზოოლოგიური კოლექციები შესწირა მუზეუმს ჯერ კიდევ მანამ (1828-1831), სანამ ლუნდში პროფესორის სახელით დაბრუნდებოდა.

სტოკჰოლმის ცენტრიდან დაშორებულ ფრესკატის უბანში მდებარე მუზეუმის თანამედროვე შენობები არქიტექტორ აქსელ ანდერბერგს ეკუთვნის, რომელმაც მუშაობა 1916 წელს დაასრულა. სტოკჰოლმის უნივერსიტეტის მთავარი ნაგებობაც მოგვიანებით მუზეუმის სიახლოვეს დააფუძნეს.
მუზეუმს აქვს კინოთეატრი, რომელსაც ეწოდება. კინოთეატრი შვედეთში ამავდროულად ყველაზე დიდი პლანეტარიუმია.
შვედეთის ხელოვნების სამეფო უნივერსიტეტი

შვედეთის ხელოვნების სამეფო აკადემია ან დაარსებულია 1773 წელს მეფე გუსტავ -ის მიერ და შვედეთის სამეფო აკადემიებს შორის ერთ-ერთია. აკადემია დამოუკიდებელი ორგანიზაციაა, რომელიც სახვითი ხელოვნების ყველა დარგის გამოვლინების წახალისებას უწყობს ხელს.

აკადემიასთან ერთ დროს ინტეგრირებული ხელოვნების სკოლა, 1978 წელს უნივერსიტეტს გამოეყო როგორც დამოუკიდებელი ერთეული და ამჟამად განათლების სამინისტროს მეთვალყურეობის ქვეშაა.
შვედეთის სამეფო ინსტიტუტი

შვედეთის სამედიცინო სამეფო ინსტიტუტი ევროპის სამედიცინო უნივერსიტეტებს შორის ერთ-ერთი უდიდესია. დაარსებულია 1810 წელს და სტოკჰოლმის გარეუბან სოლნაში მდებარეობს.

ინსტიტუტის კომიტეტი ნიშნავს ნობელის პრემიის ლაურეატებს მედიცინის ან ფიზიოლოგიის დარგში. საუნივერსიტეტო ჰოსპიტალი სასწავლო ჰოსპიტლად არის ასოცირებული. უნივერსიტეტი და ჰოსპიტალი ერთობლივად აყალიბებენ ჯანმრთელობის აკადემიურ სამეცნიერო ცენტრს. აქვეა შვედეთის უდიდესი კვლევითი და სასწავლო ცენტრი, რომელზეც სამედიცინო ტრენინგის 30 %-, ხოლო აკადემიური კვლევითი სამუშაოების 40% მოდის.

ინსტიტუტი ევროპის კვლევითი უნივერსიტეტების ლიგის წევრია. 2008 წლის მონაცემებით, სამეფო ინსტიტუტი მსოფლიოში 51-ე ადგილს, ევროპაში 11 ადგილს, ხოლო შვედეთში 1 ადგილს იკავებს როგორც საუკეთესო კვლევითი ინსტიტუტი. აგრეთვე, 18-ე ადგილს იკავებს სიცოცხლისა და სასოფლოსამეურნეო მეცნიერებაში, ხოლო მე-9 ადგილს კლინიკური მედიცინისა და ფარმაციის დარგში.
სტოკჰოლმის თეოლოგიის სკოლა

სტოკჰოლმის თეოლოგიის სკოლა – სტოკჰოლმში მდებარე თეოლოგიის დამოუკიდებელი სკოლა. სპონსორდება ორი თავისუფალი ეკლესიის მიერ: შვედეთის ბაპტისტთა გაერთიანებისა და შვედეთის თანხმობის მისიის საყდრის მიერ.

ინსტიტუტი აკრედიტებულია შვედეთის უმაღლესი განათლების ეროვნულ სააგენტოში და უფლებამოსილია ბაკალავრის ხარისხი გასცეს.

რესურსები
ოფიციალური საიტი (ინგლისურად)
ოფიციალური საიტი (შვედურად)
ოიანა-ბუიანა

ოიანა-ბუიანა, ბენია, საუკუნის ქართული ხალხური იმპროვიზაციული ნიღბების თეატრის პოპულარული ბერიკა—მსახიობი. წარმოშობით ბოდბისხეველი. ერთხანს ანტონ კათალიკოსის სკოლაშიც სწავლობდა. იცოდა აღმოსავლური ენები. იყო ერეკლე მეფის სასახლის კარის ბერიკა, აქ მიჩნეული ჰქონდა საოხუნჯო ანუ საკომედიო დარბაზი. ოიანა-ბუიანისთვის დამახასიათებელი იყო მოსწრებული სიტყვა, მოქნილი სხეული, მეტყველი ჟესტი. იყო თავისი ქვეყნის პატრიოტი. გადმოცემით, გმირულად იბრძოდა სპარსელებთან ომში. პოეტმა იოსებ მჭედლიშვილმა კოტე მარჯანიშვილის რჩევით დაწერა პიესა „ოიანა-ბუიანა“.
ქოროღლი

„ქოროღლი“, „ქოროღლუ“ — ხალხური საგმირო-რომანტიკული დასთანი. შექმნილია - საუკუნეებში აზერბაიჯანში. ცნობილია 12 ეროვნული ვერსია, რომელთაც ორად აჯგუფებენ. — აზერბაიჯანული და მისგან მომდინარე თურქული, სომხური, ქურთული, ქართული. — თურქმენული და მისგან მომდინარე უზბეკური, ყაზახური, ტაჯიკური, არაბული (ბუხარის არაბების), ყარაყალპაკური და ტობოლურ-თათრული.

 ჯგუფის ვერსიების გმირი — „კეთილშობილი ყაჩაღი“ — შურს იძიებს იმის გამო, რომ შაჰმა (ბეგმა) მამამისს თვალები დასთხარა (აქედან გმირის სახელი ქოროღლი — ბრმის შვილი). ამ ჯგუფის ვერსიები სახალხო გმირის იდეალიზაციის დასაწყისი საფეხურია.

 ჯგუფის ვერსიების გმირი დიდებული გვარის შთამომავალია, ტომის ბელადი. იგი მკვდარი დედის მუცლიდან არის ამოყვანილი და მისი სახელიც - ქოროღლი გააზრებულია როგორც „საფლავის შვილი“ („გურ“ სპარს. საფლავი).

ქოროღლის სომხური და ტაჯიკული ვერსიები მთლიანად გალექსილია, მას ამღერებდნენ პროფესიონალი მთქმელ-შემსრულებლები. დანარჩენი ვერსიები პროზაულია და შიგ ჩართულია ლექს-სიმღერები — გმირთა იმპროვიზაცია. პროზაულ ტექსტს მთქმელი რეჩიტატივით კითხულობს, პოეტურს — ამღერებს სახის, ჩონგურის ან დომბრის თანხლებით.

ქოროღლის ქართული ვერსიის წყარო აზერბაიჯანულისა და თურქულის ვერსიებია. იგი დადასტურებულია ქართლში, კახეთში, საინგილოში, მესხეთსა და აარაში; უმეტესად პროზაულია. ქართული ვერსიის გმირის სახეში გაერთიანებულია სოციალური უსამართლობის წინააღმდეგ მებრძოლი „კეთილშობილი ყაჩაღისა“ და ეროვნული-განმათავისუფლებელი გმირის სახე.
აბუ ლ-ალა განჯევი

მაჰმუდ ნიზამ ალ-დინი აბუ ლ-ალა განჯევი, აბულ-ულა განჯევი — საუკუნის ნახევრის აზერბაიჯანელი პოეტი. იყო შირვანის ლიტერატურული სკოლის მეთაური. წერდა სპარსულად. სამეფო კარზე „მალექ ალ-შუარა“ („პოეტთა მეფე“) წოდება ჰქონდა. მისი კასიდები მაღალფარდოვნობითა და ფორმის დახვეწილობით გამოირჩევა. ლიტერატურის ისტორიას უფრო მის მოწაფესთან, ნათესავსა და მეტოქესთან ხაკანისთან პოეტური პაექრობის მეოხებით შემორჩა.
ფალექი შირვანი

ფალექი შირვანი აბუ ლ-ნიზამ მუჰამად (დ. 1108/1110, შემახა — გ. 1155), სპარსელი პოეტი და ასტრონომი. შარვანშაჰების კარზე მიიღო „პოეტთა მეფის“ ტიტული. ძირითადად წერდა სახოტბო კასიდებს, ღაზალებს, რობაიებს. მისი „ციხის ელიგიები“ დაწერილია ციხეში, სადაც გაატარა სიცოცხლის ბოლო წლები და გარდაიცვალა კიდეც. მას მიაწერენ თხზულებას „ასტროლოგიის საფუძვლები“. ეკუთვნის მარშა (სამგლოვიარო ლექსი), რომლითაც დაიტირა ქართველი მეფის დემეტრეს გარდაცვალება.
ახალი ტალღა

ტერმინს ახალი ტალღა შეიძლება ჰქონდეს ერთ-ერთი შემდეგი მნიშვნელობათაგანი:

კინოში
ახალი ტალღა — ტერმინი, რომელიც კრიტიკოსებმა 1950-იანი და 1960-იანი წლების ფრანგი კინორეჟისორების ჯგუფს შეარქვეს.

მუსიკაში
ახალი ტალღა — მუსიკალური ჟანრი, ჩამოყალიბებული ბრიტანეთში, აშშ-სა და იუგოსლავიაში, 1970-1980-იან წლებში
ბრიტანული მძიმე მეტალის ახალი ტალღა
ამერიკული მძიმე მეტალის ახალი ტალღა
ახალი ტალღა — კონკურსი, რომელიც 2002-2014 წლებში იურმალაში ტარდებოდა ყოველწლიურად, ხოლო 2015-2019 წლებში — სოჭში.
სოლ ლევიტი

სოლ ლევიტი (; დ. 9 სექტემბერი, 1928 — გ. 8 აპრილი, 2007) — ამერიკელი მხატვარი, მინიმალიზმისა და კონცეპტუალიზმის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წარმომადგენელი. კონცეპტუალიზმის თეორიული ნაშრომების ავტორი. სახელი მოიხვეჭა 1960-იან წლებში კედლის ნახაზებითა და "სტრუქტურებით" (ტერმინი, რომელსაც თავად "სკულპტურებს" ამჯობინებდა), თუმცა დიდი რაოდენობის სხვა ჟანრის ნამუშევრები ეკუთვნის, მათ შორის ლითოგრაფიასა და ფერწერაში.

1965 წლის შემდეგ მრავალი პერსონალური გამოფენის ობიექტი გამხდარა მსოფლიოს მუზეუმებსა თუ გალერეებში. მისი ორ- და სამგანზომილებიანი ნაშრომები მოიცავს კედლის ნახაზებს (რომელთაგან 1200 შემდეგ აწყობილ იქნა) და ასობით ნამუშევარს ქაღალდზე, რომლებიც კოშკების, პირამიდების, გეომეტრიული პროგრესიების ფორმის სტრუქტურებს გამოსახავს.
ჯონ ატა მილსი

ჯონ ატა მილსი ( დ. 21 ივლისი, 1944, ტარკუა, ოქროს ნაპირი — გ. 24 ივლისი, 2012, აკრა, განა) — განის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე, ქვეყნის ვიცე-პრეზიდენტი (1997-2001) და პრეზიდენტი (2009 წლის 7 იანვრიდან). პრეზიდენტად აირჩიეს 2008 წლის 7 დეკემბერს, თავის ოპონენტს ნანა აკუფო-ადოს არჩევნები მოუგო 0,5 %-ით.

განათლება
ჯონ ატა მილსი სწავლობდა ჯერ აკრის ერთ-ერთ პრესტიჟულ კოლეჯში, რომელიც დაამთავრა 1963 წელს, ხოლო შემდეგ განის უნივერსიტეტში, რომლის დამთავრების შემდეგაც (1967 წელი) მიიღო იურისტის ბაკალავრის ხარისხი. ამავე პერიოდში კვალიფიკაციის ასამაღლებლად გაემგზავრა ლონდონის აღმოსავლეთისა და აფრიკის კვლევი ინსტიტუტში., აქედან კი გაემგზავრა აშშ-ში და სწავლა განაგრძო სტენფორდის სამართლის სკოლაში.

ამერიკიდან დაბრუნების შემდეგ მილსი ლექციებს კითხულობს განის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე. მისი პედაგოგიური კარიერა 25 წელი გაგრძელდა.

მილსი ავტორია რამდენიმე სამეცნიერო ნაშრომისა და პუბლიკაციისა ფინანსური კანონმდებლობის სფეროში.

საპრეზიდენტო კარიერა
2006 წელს დემოკრატიულმა კონგრესმა ხმათა დიდი უმრავლესობით აირჩია 2008 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების კანდიდატად (81, 4 %). 2008 წელს კი აირჩიეს პრეზიდენტად. თანამდებობა ჩაიბარა 2009 წლის 7 იანვარს.

ოჯახი
მეორე ქორწინებაშია ერნესტინა ნაადუ მილსზე და ჰყავს 19 წლის ვაჟი, სემ კოფი ატა მილსი პირველი მეუღლისაგან. გარდაიცვალა 2012 წლის 24 ივლისს აკრის სამხედრო ჰოსპიტალში, 68-ე დაბადების დღიდან სამ დღეში.
ხაკანი შირვანი

ხაკანი შირვანი, ხაყანი შირვანი, აფზალ ალ-დინ ბადილ (დ. 1120/1126, შემახა — გ. 1199, თავრიზი) — სპარსელი პოეტი. დაიბადა ხელოსნის ოჯახში. მამამ, დურგალმა ალიმ, ადრე მიატოვა ცოლ-შვილი. ხაკანი შირვანი აღზარდა ბიძამ და იმ დროის კვალობაზე კარგი განათლება მიაღებინა (შეასწავლა ენები, ფილოსოფია, მედიცინა, ასტრონომია). ხაკანი შირვანი დედით ქრისტიანულ წრეებს უკავშირდებოდა. ჭაბუკი პოეტი დასაწყისში სუფიურმა იდეებმა გაიტაცა, აქედანაა მისი პირველი ფსევდონიმი — „ჰაყაიყი“ (ჭეშმარიტების მაძიებელი). მალე იგი შირვანის ლიტერატურული სკოლის მეთაურმა აბუ ლ-ალა განჯევიმ დაიახლოვა და შირვანშაჰთა სამეფო კარს წარუდგინა.

აქედან იწყება ხაკანი შირვანის, როგორც მეხოტბე პოეტის, კარიერა, აქედანვე მოდის მისი საბოლოო ზედწოდება „ხაკანი“ („ხაყანისეული“) ე. ი. მბრძანებლის, შირვანშაჰის საკუთრება. ხაკანი შირვანის კასიდები გამოირჩევა ფორმის გართულებით, „ვასფის“ („აღწერა“) მრავალფეროვნებით, მუსიკალობით. მას დიდი ღვაწლი მიუძღვის ამ ჟანრის განვითარებაში. პოეტური ტექნიკით გატაცება იგრძნობა ლირიკულ ღაზალებშიც. ხაკანი შირვანიმ ორჯერ იმოგზაურა მექაში. პირველი მოგზაურობის შედეგად (1157) დაწერა მასნავი „ორი ერაყის საჩუქარი“ (ავტობიოგრაფიული ხასიათის პოემა). მან სამეფო კარის პოეტის მძიმე ხვედრი გაიზიარა და ერთხანს შაბურანის ციხეში ამოყო თავი. აქ შექმნა შესანიშნავი ციკლი „ციხის კასიდებისა“. გარდაეცვალა ცოლ-შვილი. სიცოცხლის ბოლო წლები თავრიზში გადახვეწილმა მარტოდმარტომ გაატარა. მძიმე განცდებიას ასახული მის ლირიკულ „ნაწყვეტებსა“ და რობაიებში. შემორჩენილია ხაკანი შირვანის წერილების კრებული. იგი კარგად იცნობდა საქართველოს. „ქრისტიანულ კასიდაში“ ასახელებს ბაგრატიონთა რეზიდენციებს — ნაჭარმაგევსა და მუხრანს. ერთ რობაიში ქართული ენის ცოდნას იჩემებს და მაჯამურ რითმად ქართულ სიტყვას იყენებს. მიმოწერა ჰქონდა ქართველ მოღვაწეებთან.
შერბეთი

შერბეთი (; ; ; ; ) – ტრადიციული აღმოსავლური სასმელი, რომელიც მზადდება ასკილისგან, შინდისგან, ვარდისგან ან ძირტკბილასგან, სხვადასხვა სუნელისგან.

აღმოსავლეთის ქვეყნების პოპულარული სასმელი. მზადდება ასკილისგან, ვარდისგან და სხვადასხვა სუნელსაგან. დღეს შერბეთს უწოდებენ სხვადასხვა სახის ხილისგან და შაქრისგან დამზადებულ გამაგრილებელ სასმელებს, რომელსაც ასევე ნაყინსა და სხვადასხვა სახის სასუსნაოს ამატებენ. სიტყვა „შერბეთი“ აღებულია თურქულიდან, რომელსაც გააჩნია ანალოგები სპარსულში, ურდუში, ჰინდიში - „შარბათ“, არაბულში „შარბა“ – (სასმელი);
ხსნადი ფხვნილი შუშხუნა აირის მისაცემად გამოგონებულია ს. დიდ ბრიტანეთში.
საორბე (თ) - ხილისგან დამზადებული ნაყინი შეესაბამება ტრადიციულ სასმელს;
ტაჯიკურ სამზარეულოში მყიფე დაშაქრებული სიროფი, რომელიც წააგავს თხევად მურაბას;
აღმოსავლური ტკბილეული - ფერადი არომატული საცხობი ხილისა და რძის ან ხალვის მსგავსი ხილისა და დაჭრილი თხილის საფუძველზე;
ჩილიმის თამბაქოს თურული კომპანიის „“-ს სახელწოდება. სახელწოდება მოდის თურქული სიტყვა „შერბეთლიდან“, ასევე დაიშვება „შერბეთლი“, ანუ საიდანაც წამოვიდა დასახელების შეკვეცა.

ეტიმოლოგია
სიტყვა „შერბეთს“ თურქული წარმოშობა აქვს, რომელიც სპარსულიდან/ურდუდან "" ან არაბულიდან ნიშნავს სასმელს(„შარბა“).
ნორჩეპინგი

ნორჩეპინგი (შვედ ) — შვედეთის ქალაქი, მსხვილი სამრეწველო ცენტრი. ქალაქმოსახლეობის ზრდა საუკუნეში ინდუსტრიალიზაციის პერიოდს უკავშირდება, ამის გამო ნორჩეპინგმა მეტსახელად "შვედური მანჩესტერი" მიიღო.

ქალაქი მდინარე მოტალას შესართავთან არის გაშენებული. ამ ადგილას მდინარე ბალტიის ზღვას უერთდება.

მოსახლეობა - 83 561 მცხოვრები, გარეუბნებიანად - 126 338 ადამიანი (2006 წლის აღწერით). შედის შვედეთის დიდი ქალაქების ათეულში.

ისტორია
ქალაქის ადგილას მოსახლეობა შუა საუკუნეებში გაჩნდა. დაარსების ზუსტი დრო უცნობია, მაგრამ საუკუნეში აქ უკვე ნორვეგიის დამცველის - წმინდა ოლაფის სახელობის ეკლესია იხსენიება. ქალაქის მოსახლეობა მდინარე მოტალაზე ზღურბლებს იყენებდა წისქვილებისთვის ენერგიის მისაღებად, მოტალაში კი ორაგულს იჭერდა. სახელწოდება პირველად 1283 წელს იხსენიება, როდესაც სოფია დანიელმა - ვალდემარ -ის მეუღლემ შენინგის მონასტერს აქ ორაგულის დაჭერის უფლება მიუბოძა. ნორჩეპინგმა ქალაქად წოდების უფლება საუკუნის დამდეგს მიიღო, თუმცა, სტატუსის მამტკიცებველი ყველაზე ადრეული დასაბუთება 1384 წლით თარიღდება.

დაძმობილებული ქალაქები
ნეკარის ესლინგენი, გერმანია
კლაქსვიკი, ფარერები
კუპავოგური, ისლანდია
ლინცი, ავსტრია
ოდენსე, დანია
რიგა, ლატვია
ტამპერე, ფინეთი
ტრონჰეიმი, ნორვეგია

რესურსები
ტურიზმი ნორჩეპინგში ,
პალაცო ბარბერინი

პალაცო ბარბერინი (იტალ. ) — ბარბერინების გვარის სასახლე (პალაცო) იმავე სახელწოდების მოედანზე რომის აღმოსავლეთ ნაწილში.

დღესდღეობით აქ ძველი ხელოვნების ეროვნული გალერეაა განთავსებული.

აიგო მათეო ბარბერინის შეკვეთით მას შემდეგ, რაც იგი რომის პაპად - ურბან -ედ იქნა არჩეული. სასახლის აგებაში 1627-1633 წლებში სამი გამოჩენილი ხუროთმოძღვარი იღებდა მონაწილეობას - კარლო მადერნა, მისი დისწული ფრანჩესკო ბორომინი და საბოლოოდ ბერნინი. იერ-სახით სასახლე მანერიზმს უფრო მოგვაგონებს, ვიდრე ბაროკოს. მის გარშემო პაპების ისტორიაში პირველად ფართო წალკოტი გააშენეს, რომელიც მოგვიანებით განადგურდა.

ურბან გარდაცვალების შემდეგ სასახლეს პაპის ხაზინამ გაუკეთა კონფისკაცია, მაგრამ, ბარბერინების ოჯახს 1653 წელს უკან დაუბრუნდა. მნახველებს ბარბერინების ძლევამოსილებისთვის ხოტბისშემსხმელი პიეტრო დე კორტონის ნახატი ბორომინის „ლოკოკინისმაგვარი“ კიბე, ანტიკური პორტლენდის ლარნაკი, პალესტრინის მოზაიკა და მთვრალი სატირიკოსის ქანდაკი, სარდაფებში კი მითრას ძველი ტაძრის ნანგრევები.
მაჰსეთი განჯევი

მაჰსეთი განჯევი (დ. 1089 - გ. 1181) — საუკუნის სპარსელი პოეტი ქალი. წერდა სპარსულ ენაზე. განათლებული, პოეტური და მუსიკალური ნიჭით დაჯილდოებული, თავისუფლად მოაზროვნე პოეტი დიდხანს იყო გაძევებული მშობლიური განჯიდან. სახელი გაითქვა მახვილსიტყვაობით და მუნასიებით სელჩუკ სულთან სანჯარის (1118-1157) კარზე. ავტორია მრავალრიცხოვანი რობაისა, რომელშიც ცხოვრება ფილოსოფიურადაა გააზრებული. წერდა ღაზალებს და ყითას ფორმის ლექსებსაც. მისი სატრფიალო ლირიკა ახლოს დგას ხალხურ პოეზიასთან.
რუსთავის ისტორიული მუზეუმი

რუსთავის ისტორიული მუზეუმი — მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი ქალაქ რუსთავში. დაარსდა 1950 წელს. მუზეუმში სულ დაცულია 28 771 ექსპონატი, ძირითადად ქალაქ რუსთავისა და ისტორიული კუხეთის (გარდაბნის მუნიციპალიტეტი) ტერიტორიაზე არქეოლოგიური ექსპედიციების მიერ მოპოვებული მასალა (ძვ. წ. საუკუნიდან ახ. წ. საუკუნის ჩათვლით). მუზეუმის ამჟამინდელი ხელმძღვანელია ნაზი პაჭიკაშვილი.
ისტორია
მუზეუმი დაარსდა 1950 წლის 1 მარტს ცნობილი არქეოლოგისა და საზოგადო მოღვაწის, გიორგი ლომთათიძის ინიციატივითა და ძალისხმევით. მისივე თემატური გეგმის მიხედვით მოეწყო მუზეუმის პირველი და მეორე საგამოფენო ექსპოზიცია. მუზეუმის გახსნას საფუძვლად დაედო საქართველოს ერთ-ერთი უძველესი ნაქალაქარის — რუსთავის ტერიტორიაზე უხვად აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა.

მუზეუმის პირველ ექსპოზიციაში გამოფენილ იქნა მხოლოდ რუსთავის ნაქალაქარზე მშენებლობის დროს შემთხვევით ნაპოვნი და 1949-1950 წლებში მცირე მასშტაბით არქეოლოგიური გათხრების შედეგად მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა.

 საუკუნის 80-იან წლებში მუზეუმის პატარა შენობას, მისი დირექტორის ლ.ბასიაშვილის (1963-2000 წწ) თავდადებული მოღვაწეობის შედეგად მიაშენეს თანამედროვე სტანდარტის შესაბამისი ორი საექსპოზიციო დარბაზი (1000კვ.მ) და ფონდსაცავი (500 კვ.მ). მუზეუმს შესაძლებლობა მიეცა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის არქეოლოგიური ცენტრის კუხეთის (რუსთავის) არქეოლოგიური ექსპედიციისაგან მიეღო არამატო რუსთავის, არამედ ისტორიული კუხეთის (გარდაბნის რაიონი) ვრცელ ტერიტორიაზე აღმოჩენილი მრავალრიცხოვანი არქეოლოგიური მასალა. გარდა ამისა, მუზეუმის ფონდები შეივსო საგარეჯოსა და ქვემო ქართლის რეგიონში მუზეუმის თანამშრომელთა მიერ მოწყობილი სხვადასხვა ექსპედიციების დროს მოპოვებული ეთნოგრაფიული მასალით. ტრადიციულად იგი ივსებოდა რიგითი რუსთაველი მოქალაქეებისა და კერძო კოლექციონერების მიერ შემოწირული ნივთებითაც. ამჟამად, მუზეუმის მეორე სართულზე გამოფენილია მსოფლიოში ერთადერთი ობობას ქსელებით მხატვრის, ია მღებრიშვილის ნამუშევრები, რომელიც ნებისმიერი ქართველისა თუ უცხოელის აღფრთოვანებას იწვევს.

ბოლო წლების მანძილზე აქტიურად იმართება სასკოლო კონკურსი სახელწოდებით ,,ვიცოდეთ ჩვენი ქალაქის ისტორია.’’, რომელშიც აქტიურად მონაწილეობს ქალაქის ყველა სკოლა.

2000 წლიდან დღემდე რუსთავის მხარეთმცოდნეობის დირექტორია ისტორიკოსი ქალბატონი ნაზი პაჭიკაშვილი.
გიორგი ლომთათიძის დამსახურება რუსთავის წინაშე
1949 წელს, ივანე ჯავახიშვილის ისტორიის ინსტიტუტში შეიქმნა რუსთავის არქეოლოგიური ექსპედიცია გიორგი ლომთათიძის ხელმძღვანელობით.

რუსთავის ნაქალაქარსა და ციხეზე გეგმაზომიერი სამუშაოების ჩატარების შედეგად, გამოვლინდა და შესწავლილ იქნა სხვადასხვა ტიპის (საცხოვრებელი, სამეურნეო) ნამოსახლარი და სამაროვნები, რომელთა კვლევას გ. ლომთათიძემ არაერთი სტატია და გამოკვლევა მიუძღვნა.

რუსთავისადმი მიძღვნილ ნაშრომებში გიორგი ლომთათიძე ამომწურავად გადმოგვცემს ექსპედიციის მიერ ჩატარებული სამუშაოების უმთავრეს შედეგებს. განხილულია ნაქალაქარზე გამოვლენილი კომპლექსები: სამაროვნები, ნამოსახლარები და იქ აღმოჩენილი მასალა, სასიმაგრო, საცხოვრებელი, სამეურნეო ნაგებობანი, უამრავი ნივთი და მონეტა; მოცემულია ქალაქის სტრატიგრაფიული შკალა, რომელსაც დღემდე არ დაუკარგავს თავისი მეცნიერული ღირებულება. გაცოცხლებულია ქალაქის ხანგრძლივი, მძიმე და რთული თავგადასავალი. დასახულია კვლევის ძირითადი გეზი და შემდგომი მუშაობის უმთავრესი პრობლემები.
XVII საზონათაშორისო ტურნირი

7,5 ქულა
11.ცინ კანინი 12.ინა გაპონენკო 13.ნინო ხურციძე 14.ელვირა სახატოვა 15.პ. კრიუკოვა 16. ლიდია სემიონოვა
7 ქულა
17. კრისტინა ფოიშორი 18.ვან ლეი 19.ჭუ ჩანი 20.ალმირა სკრიპჩენკო 21.ჰოანგ თხან ტრანგი 22.ტ. შუმიაკინა 23. მ. ხორავა 24.სუზანა მაქსიმოვიჩი
6,5 ქულა
25.ლიუ სიეუშა 26.ანგელინა ბელაკოვსკაია 27.მ. შერემეტიევა 28. ანტუანეტა სტეფანოვა 29.ელინა დანიელიანი 30.ნანა ეძგვერაძე 31.ნატალია ჟუკოვა
6 ქულა
32.ლიუდმილა ზაიცევა 33.მ. ბობროვსკა 34.მაია ლომინეიშვილი 35.დ. ჩიუკსიტე 36. მონიკა ციგანოვა 37.ნ. კისილიოვა 38. ირინა კულიში
5,5 ქულა
39.მონიკა გალზეტა 40.ლიუ იუ 41.ირინა ბერეზინა 42.ზორიცა ნიკოლინი
5 ქულა
43.ტატიანა რატსუ 44.ე. რადუ 45.სვეტლანა პეტრენკო 46.ბადაშრი ტციპსეი 47.ტატიანა ლემაჩკო 48.იოანა პაასიკანგასი
4,5 ქულა
49.ნათია ჯანჯღავა 50.ი. იეზერკა
3 ქულა
51.შარონ ბურტმანი -3
0,5 ქულა
52.კრისტინა მოსხინა-0,5

შენიშვნა: მოთამაშის გასწვრივ მოცემულია პარტიის შედეგი მოცემულ ტურში. ფრჩხილებში ნაჩვენებია იმ მეტოქის ნომერი, რომელსაც ეთამაშა ამ ტურში