iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
პეტრე სებასტიელი

წმიდა პეტრე სებასტიელი (დაახლ. 340 — 391) — ფილოსოფოსი, წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 9 იანვარი, ახალი სტილით — 22 იანვარი. იყო მღვდელმთავრების — ბასილი დიდისა და გრიგოლ ნოსელის (ხს. 14 და 23 იანვარს) ძმა, მის აღზრდაში დიდი წვლილი მიუძღვის უფროს დას — მაკრინას (ხს. 1 აგვისტოს).

პეტრე წმიდა ბასილი დიდმა აკურთხა მღვდლად, ბასილის სიკვდილის შემდეგ კი იგი დადგენილ იქნა სებასტიის ეპისკოპოსად, მღვდელმთავარი პეტრე ესწრებოდა კონსტანტინოპოლში გამართულ მსოფლიო საეკლესიო კრებას.
ბასილი ანკვირელი

წმიდა მოწამე ბასილი ანკვირელი — წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 1 იანვარი, ახალი სტილით - 14 იანვარი. ქრისტეს მხნე აღსარებისათვის ეწამა დაახლოებით 362 წელს. ანკვირსა და კონსტანტინოპოლში მრავალი სატანჯველის დათმენის შემდეგ ნეტარი მარტვილი კესარიაში ლომს დააგლეჯინეს.

ეს წმიდანი უნდა განვასხვაოთ მღვდელმოწამე ბასილი ანკვირიელისაგან, რომლის ხსენება 22 მარტს აღინიშნება.
გიორგი გურჯი (ივერიელი)

გიორგი გურჯი (ივერიელი) (დაახლ. 1700 — გ. 1770) — ქართველი საეკლესიო მოღვაწე და მწერალი. საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე ახალი სტილით 15 იანვარი (2 იანვარი). წარმოშობით ივერიიდან იყო. იგი დაახლოებით 1700 წელს დაიბადა. ბავშვობაში იგი მოიტაცეს და ვიღაც თურქს მიჰყიდეს, რომელმაც მას მუსულმანობა მიაღებინა და სახელად „სალი“ დაარქვა. გიორგი წყნარი, პატიოსანი კაცი იყო. მუშაობდა ერთ-ერთ დუქანში და ძველმანებით ვაჭრობდა. არ დაოჯახებულა.

70 წლის ასაკში გადაწყვიტა ქრისტეს რწმენაზე დაბრუნება. მივიდა თურქ მსაჯულთან და განუცხადა: „დავიბადე ქრისტიანთა ოჯახში, ობოლი ბიჭი ბატონმა მაიძულა გავმხდარიყავი მუსლიმი. ახლა ვაცხადებ, რომ მსურს მოვკვდე, როგორც ქრისტიანი“.

ჭკუაზე მოსასვლელად ერთ ოდაში ჩაკეტეს, სადაც მას ლანძღავდნენ, ემუქრებოდნენ და აწვალებდნენ. მეორე დღეს ის მიიყვანეს სასამართლოში. სამი დღე გრძელდებოდა დაკითხვა და წამება, გიორგი კი პირიქით უფრო ძლიერდებოდა რწმენაში. ბოლოს გადაწყვიტეს მისი ჩამოხრჩობა.

ჩამოხრჩობის ადგილამდე მიმავალს უმოწყალოდ სცემდნენ, ის კი წამებას უსიტყვოდ იტანდა. კისერში მარყუჟი წაუჭირეს და აძალებდნენ, რომ წარმოეთქვა სიტყვა „სალავატი“, რაც მუსულმანობის აღიარებას ნიშნავს, მაგრამ ნეტარი მთელი ძალ-ღონით კუმავდა პირს, რომ ეს სიტყვა არ ეთქვა. ცემით და ტანჯვით მთელი ბაზარი მოატარეს. ბოლოს მიიყვანეს ჩამოსახრჩობ ადგილზე. ჯერ დანით დაუწყეს ჩხვლეტა და აიძულებდნენ თითი გაეშალა, რითაც ერთ ღმერთს აღიარებდა (ალაჰს), მაგრამ მას ორივე მტევანი მაგრად ჰქონდა მოკუმშული. შემდეგ ბაწარზე ჩამოკიდეს და ისევ ჩამოხსნეს, იქნებ ასე მაინც შეშინებოდა. ბოლოს, როცა დარწმუნდნენ, რომ თავის აზრს იგი არაფრით შეიცვლიდა, ჩამოახრჩვეს. ასე დაიმკვიდრა მისმა სულმა სასუფეველი და დაიდგა მოწამებრივი გვირგვინი 1770 წელს.
აგნია ქალწული

წმინდა მოწამე აგნია — წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 21 იანვარი, ახალი სტილით — 3 თებერვალი.

კეთილმსახური რომაელების ოჯახში დაიბადა საუკუნეში. წმინდანი სიყრმიდანვე მიენდო უფალს და გადაწყვიტა, მის სადიდებლად ქალწულობა დაემარხა. როდესაც აგნიამ ქალაქის თავის, სიმფრონის ვაჟის ცოლობაზე უარი განაცხადა, ერთმა ახლობელმა ამცნო მმართველს, რომ ქალწული ქრისტიანი იყო. გაავებულმა სიმფრონიმ ბრძანა, გაეშიშვლებინათ იგი და საროსკიპოში ჩაეგდოთ. უფალმა არ დაუშვა თავისი რჩეულის შეურაცხყოფა — უეცრად აგნიას სქელი და გრძელი თმები ჩამოეზარდა თავზე და სხეული დაუფარა. საროსკიპოში მიყვანილი ქალწული ზეციური შუქით იყო გარემოცული, რომელიც ყველა შემოსულს თვალებს უბინდავდა. ქალაქის თავის ვაჟი, რომელიც გაკადნიერდა, ხელი შეეხო აგნიასთვის, იმავ წამს მკვდარი დაეცა მიწაზე, მაგრამ წმინდანის მხურვალე ლოცვით გაცოცხლდა და საკუთარი მამისა და შეკრული ხალხის წინაშე განაცხადა: „მხოლოდ ქრისტიანთა ღმერთია ცისა და ქვეყნის ჭეშმარიტი უფალი. სხვა ღმერთები მტვერია და ნაცარი!“ ამ სასწაულის მხილველმა 160 ადამიანმა ირწმუნა ქრისტე, მოინათლა და მოწამეობრივად აღესრულა წარმართთა ხელით.

წმინდა აგნია ქურუმების მოთხოვნით სასტიკად აწამეს — კოცონში ჩააგდეს, შემდეგ კი, ცეცხლიდან უვნებლად გამოსულს, მახვილით მოჰკვეთეს თავი (დაახლ. 304). წმინდა მოწამე მშობლებმა ქალაქ რომის მახლობლად დაკრძალეს. მის საფლავზე მრავალი სასწაული აღესრულებოდა.
ბარლაამ კრეტელი

ღირსი ბარლაამ კრეტელი — მართლმადიდებელი წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 15 იანვარი, ახალი სტილით - 28 იანვარი.

ცხოვრება
 საუკუნეში მღვდელმსახურებდა თეთრი ზღვის სანაპიროზე. მის სულიერ და ფიზიკურ ღვაწლს შორის განსაკუთრებული იყო მეზღვაურებსა და ზღვასთან დაკავშირებულ მრეწველებზე ლოცვითი ზრუნვა. მისი თანამედროვენი ხშირად გადარჩენილან აშკარა დაღუპვას წმიდანის ლოცვითა და მისი სახელის მოხმობით.

წმინდა ბარლაამმა სახელი გაითქვა სიკვდილისშემდგომი სასწაულებითაც. მისდამი აღვლენილი ლოცვებით მრავალი განწირული გადარჩენილა დახრჩობას.
სალომე უჯარმელი

წმიდა სალომე უჯარმელი (წყაროებში ასევე "სალომე უჟარმელი") — საქართველოს ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე (პეროჟავრი სივნიელთან ერთად) – ძველი სტილით 15 იანვარი, ახალი სტილით - 28 იანვარი. ქართველთა განმანათლებლის, წმინდა ნინოს (ხს. 27 იანვარს და 1 ივნისს) ერთ-ერთი უახლოესი თანაშემწე.

სალომე უჯარმელი მირიან მეფის (ხს. ძვ. სტილით 1 ოქტომბერს, ახ. სტილით 14 ოქტომბერს) ვაჟის, რევის ცოლი და სომხეთის მეფე თრდატის ასული იყო.

ქართლის მოქცევის შემდეგ, წმიდა ნინოს შთაგონებითა და წმიდა მეფე მირიანის ბრძანებით, წმიდა სალომემ უჯარმაში პატიოსანი ჯვარი აღმართა.

წმიდა სალომე უჯარმელმა და პეროჟავრი სივნიელმა ჩაწერეს ქართველთა განმანათლებლის წმიდა მოციქულთასწორი ნინოს ცხოვრება.
პეროჟავრი სივნიელი

პეროჟავრი სივნიელი - საქართველოს ეკლესიის წმინდანი. ხსენების დღე (სალომე უჯარმელთან ერთად) – ძველი სტილით 15 იანვარი, ახალი სტილით - 28 იანვარი. ქართველთა განმანათლებლის, წმინდა ნინოს (ხს. ძვ. სტილით 14 იანვარს და 19 ივნისს; ახ. სტილით 27 იანვარს და 1 ივნისს) ერთ-ერთი უახლოესი თანაშემწე. პეროჟავრი ქართლის ერისთავის დედა იყო.
წმიდა ნინო დაბა ბოდში დასნეულდა. ავადმყოფთან სასწრაფოდ შეიკრიბნენ სამეფო ოჯახის წევრები და ქართლის სამეფოს დიდებულები, რომელთა შორის იყვნენ სალომე უჯარმელი და პეროჟავრი სივნიელიც. დედოფლებს "დამოსდიოდეს ნაკადულნი ცრემლთანი თუალთაგან მათთა განშოვრებისათჳს მოძღურისა, მოღუ[ა]წისა და სნეულთა მკურნალისა ჴელოვნისა". მათ სასიკვდილო სარეცელს მიჯაჭვულ წმიდანს ჰკითხეს: "ვინაჲ ანუ ვითარ მოშუერ შენ ქუეყანასა ჩუენსა მაცხოვრად ჩუენდა, ანუ სადა-მე იყო აღზრდაჲ შენი, დედოფალო? მაუწყე ჩუენ საქმე შენი! რაჲსა იტყჳ ტყუეობასა, ტყუეთა მჴსნელო, სანატრელო!".

წმიდა სალომე უჯარმელმა და პეროჟავრი სივნიელმა ჩაიწერეს ქართველთა განმანათლებლის, წმიდა მოციქულთასწორი ნინოს ცხოვრება. მათ ხსნებას საქართველოს სამოციქულო ეკლესია აღნიშნავს ძვ. სტილით 15 იანვარს, ახ. სიტილით 28 იანვარს, წმიდა ნინოს ხსენების მომდევნო დღეს.
ღირსი ონოფრე

}.

ცხოვრება და მოღვაწეობა
დაიბადა ბულგარეთის სოფელ გაბროვოში. მან კარგი განათლება მიიღო და ბრწყინვალე მომავალიც ელოდა, მაგრამ ღვთისმოყვარე ჭაბუკმა ათონის მთას მიაშურა და ხილენდარის მონასტერში მანასეს სახელით აღიკვეცა ბერად. თურმე ერთხელ, ბავშვობაში, მამას მათე ანცობისათვის დაუსჯია და გაბრაზებულ ბავშვს უაზროდ დაუყვირნია: „გავთურქდები!” ქრისტიანობის ამ უნებლიე, სიტყვიერი გმობის გამო სინანულმა მიიყვანა იგი წმიდა მთაზე, მაგრამ ათონელ ბერთა ცხოვრების მკაცრმა წესმაც ვერ დააკმაყოფილა, ქრისტესათვის წამების სურვილი აღეძრა და თავისი გულისნადები გამოცდილ მოძღვარს, ნიკიფორეს გაუმხილა. ნიკიფორემ სქემით შემოსა მოშურნე ბერი, ონოფრე უწოდა და თურქების კუთვნილ კუნძულ ხიოსზე გაგზავნა, სადაც წმიდანმა გმო ყურანი და აშკარად აღიარა ქრისტე. ამისთვის იგი შეიპყრეს და სასტიკად აწამეს, შემდეგ კი თავი მოჰკვეთეს და ზღვაში ჩააგდეს.
სინკლიტიკია ალექსანდრიელი

ღირსი სინკლიტიკია — ალექსანდრიელი წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 5 იანვარი, ახალი სტილით - 18 იანვარი. იგი შეძლებული ოჯახის ასული იყო. მომხიბლავი ქალწული სიყრმიდანვე მხოლოდ უფლის სათნოყოფაზე ფიქრობდა. მან გათხოვებაზე უარი განაცხადა და მარხვასა და ლოცვაში ატარებდა დღეებს. მშობლების სიკვდილის შემდეგ მან მთელი ქონება გლახაკებს დაურიგა, მონაზვნად აღიკვეცა და უსინათლო დასთან ერთად ერთი ნათესავის კუთვნილ აკლდამაში დაემკვიდრა. როდესაც წმიდანის მოღვაწეობის ამბავი გახმიანდა, იქაურობას მრავალმა დედამ და ქალწულმა მიაშურა. ღირსი სინკლიტიკიაც მთელი ცხოვრების მანძილზე მოძღვრავდა დებს. 80 წლის წმიდანს მძიმე სენი შეეყარა. ახოვანმა მოსაგრემ ჭეშმარიტი ქრისტიანული მოთმინებით გაუძლო განსაცდელს და გარდაიცვალა 350 წელს, 83 წლის ასაკში.
ჰოვარდ ბლეიკი

ჰოვარდ ბლეიკი (; დ. 28 ოქტომბერი, 1938, ლონდონი, ინგლისი) — ინგლისელი კომპოზიტორი, რომელიც წერს კლასიკურ და მსუბუქ მუსიკას.

ადრეული წლები
ბლეიკის ოჯახი პროფესიონალი მუსიკოსებისგან შედგებოდა და ამ ტრადიციისთვის არც მას უღალატია. მისი დედა პიანინოზე უკრავდა, მამა კი ეკლესიის მგალობელთა გუნდის ტენორი იყო. დაწყებით სკოლაში მღეროდა გილბერტისა და სალივანის ოპერების წამყვან ნაწილებს, მოისაზრებოდა კარგ პიანისტად, თუმცა შემდგომ კომპოზიტორის გზას გაჰყვა.
საიან-შუშენსკოეს ჰიდროელექტროსადგური

საიან-შუშენსკოეს ჰიდროელექტროსადგური — ჰიდროელექტროსადგური რუსეთში. მდებარეობს მდინარე ენისეიზე, საიანოგორსკთან, ხაკასეთში. რუსეთის უდიდესი და მსოფლიოს სიდიდით მეექვსე ჰიდროელექტროსადგური ენერგიის წარმოებით.

სადგურის დადგმული სიმძლავრე 6400 მეგვტ. ჰიდროკვანძში შედის: თაღოვან-გრავიტაციული კაშხალი (მაქსიმ. სიმაღლე 242 მ., სიგრძე — 1066 მ.); ჰესის შენობა 10 აგრეგატითურთ (თითოეულის სიმძლავრეა 640 მეგვტ., დაწნევა 194 მ.). კაშხალი ქმნის სეზონური რეგულირების წყალსაცავს. ჰესის მიერ გამომუშავებული ელექტროენერგია მაღალი ძაბვის (500 კვ) ხაზებით გადაეცემა ციმბირის გაერთიანებულ ენერგოსისტემას. სადგური 10, 640 მეგავატიან ტურბინას მოიცავს და ყოველწლიურად 23,5 ტერავატ/სთ ენერგიას გამოიმუშავებს, რომელთა 70 % ციმბირში მყოფ ალუმინის გადამამუშავებად ქარხანაში გამოიყენება.

ისტორია
სადგურის მშენებლობა 1968 წელს დაიწყო და ათი წელი გასტანა. პირველი ჰიდროაგრეგატი გაიხსნა 1978 წელს. 1987 წელს ნაწილობრივი რეკონსტრუქცია ჩაუტარდა. სადგური დააპროექტა ჰიდროპროექტის ინსტიტუტის ლენინგრადის განყოფილებამ (ლენჰიდროპროექტი).

1993 წელს სადგურს პრივატიზება ჩაუტარდა და მისი ერთადერთი მფლობელი რაო უესი გახდა. 2003 წლის აპრილში ხაკასეთის მთავრობამ, გუბერნატორ ალექსეი ლებედის ინიციატივით, სასამართლოში სარჩელი შეიტანა გარიგების ანულირების მიზნით. 2004 წლის აპრილში აღმოსავლეთ ციმბირის საარბიტრაჟო სასამართლომ პრივატიზების გარიგება უკანონოდ ცნო, თუმცა ეს გადაწყვეტილება გააუქმა უზენაესმა საარბიტრაჟო სასამართლომ. 2009 წელს 9 ტურბინა უბედური შემთხვევის გამო დაზიანდა და ჰესი დაიხურა. თუმცა 2010 წელს ისევ გაიხსნა. მომავალში იგეგმება დამატებითი 10 ტურბინის დამატება, რაც გამომუშავებულ ენერგიას 96% -ით გაზრდის.
დნეპრისპირეთის მაღლობი

დნეპრისპირეთის მაღლობი — მაღლობი უკრაინაში, მდინარეების დნეპრისა და სამხრეთი ბუგის დინებებს შორის. საშუალო სიმაღლე ჩრდილოეთით 220-240 მ, ხოლო სამხრეთით 150-180 მ. მაქსიმალური სიმაღლე 323 მეტრი ზღვის დონიდან. მაღლობის ჩრდილოეთი ნაწილი მოქცეულია ტყესტეპის ზონაში, სამხრეთი კი სტეპის ზონაში. განვითარებულია სოფლის მეურნეობა. მოიპოვება რკინა და მარგანეცი.
ვოლინსკის მაღლობი

ვოლინსკის მაღლობი — მაღლობი დასავლეთ უკრაინაში ვოლინსკის მაღლობი პოდოლსკის მაღლობთან ერთად ქმნის ვოლინსკ-პოდოლსკის მაღლობს. საშუალო სიმაღლე 220-250 მ, მაქსიმალური სიმაღლე 341 მ.

ვოლინსკის მაღლობი მდებარეობს უკრაინის ვოლინისა და როვენის ოლქების ტერიტორიაზე და გადაჭიმულია მდინარე სამხრეთი ბუგიდან მდინარე კორჩიკამდე. მაღლობის სიგრძეა დაახლოებით 200 კმ, სიგანე 40-50 კმ.
პოდოლსკის მაღლობი

პოდოლსკის მაღლობი, პოდოლსკის პლატო — მაღლობი სამხრეთ-დასავლეთ უკრაინაში. გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ. სიმაღლე ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში 380–320 მ, ხოლო სამღრეთ-აღმოსავლეთში 220–130 მ. უმაღლესი მწვერვალია მთა კამპულა (471 მ). ვოლინსკის მაღლობთან ერთად ქმნის ვოლინ-პოდოლსკის მაღლობს.

პოდოლსკის მაღლობი მდებარეობს მდინარე დნესტრის მარცხენა სანაპიროზე: ლვივის, ტერნოპილის, ხმელნიცკის, ივანო-ფრანკივსკის, ვინიციისა და ნაწილობრივ ოდესის ოლქებში. ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება დნეპრისპირეთის მაღლობი, საზღვარი გადის მდინარე სამხრეთის ბუგის ხეობაზე.
გორინი (მდინარე)

გორინი — მდინარე უკრაინასა და ბელარუსში. მდინარე პრიპიატის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 659 კმ. აუზის ფართობი 27 000 კმ2. სათავე აქვს კრემენეცკის მაღლობზე, შემდეგ მიედინება ვოლინსკის მაღლობზე. ქვემო დინებაში მიედინება პინსკის ჭაობში. წყლის ხარჯი შესართავთან 90 მ3/წმ. უდიდესი შენაკადია სლუჩი. მდინარე გორინზე მდებარეობს ქალაქები:

უკრაინა: იზიასლავი, სლავუტა, ნეტეშინი, ოსტროჰი, დუბროვიცია.
ბელარუსი:დავიდ-გოროდოკი, სტოლინი.
ძიგორო კანო

ჯიგორო კანო (; დ. 28 ოქტომბერი, 1860 — გ. 4 მაისი, 1938) — ძიუდოს დამფუძნებელი. ძიუდო პირველი იაპონური ორთაბრძოლის სახეობა იყო, რომელმაც საერთაშორისო აღიარება მოიპოვა, და პირველი, რომელიც ოფიციალური ოლიმპიური სპორტი გახდა. პედაგოგიურ ინოვაციებს შორის, რომელსაც კანოს მიაკუთვნებენ, იყო შავ-თეთრი ქამრების გამოყენება, დანების რანგების შემოღება ამ სტილის ორთაბრძოლის წევრთა შორის შედარებითი რანგის საჩვენებლად.

კანო პროფესიული კარიერის განმავლობაში პედაგოგი იყო. მის მნიშვნელოვან პოსტებს შორის იყო განათლების სამინისტროს დაწყებითი განათლების დირექტორი 1898-1901 წლებში, ტოკიოს მაღალი ნორმალური სკოლის პრეზიდენტი 1901-1920 წლებში. მას გადამწყვეტი როლი მიუძღვის ძიუდოსა და კენდოს იაპონური საზოგადოებრივი სკოლების პროგრამაში შეყვანაში 1910-იანებში.

კენო ასევე საერთაშორისო სპორტის პიონერი იყო. ის იყო პირველი აზიელი წევრი საერთაშორისო ოლიმპიურ კომიტეტში (1909-1938 წწ.); ოფიციალურად წარმოადგენდა რა იაპონიას თითქმის ყველა ოლიმპიურ თამაშებზე 1912-36 წლებში; და წამყვანი ლობისტი იყო იაპონიის 1940 წლის ილიმპიურ თამაშების გამართვის ადგილის შერჩევის კონკურსში.
რეკორდები და სტატისტიკა რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატზე

შესარჩევი თამაშების ზოგიერთი რეკორდი
გუნდური რეკორდები

ყველაზე მეტი ქულა ერთ მატჩში (ორივე გუნდისათვის)
177 - - 1995

ყველაზე მეტი ქულა ერთ მატჩში
- 164 სინგაპურთან 1994
- 155 ტაივანთან 2002
- 120 ტაივანთან 2002

ყველაზე მეტი ლელო ერთ მატჩში
- 26 სინგაპურთან 1994
- 23 ტაივანთან) 2002
- 20 ტაივანთან 1998

ინდივიდუალური რეკორდები

ყველაზე მეტი ქულა ერთ მატჩში
ბილინგთონი - 50 სინგაპურთან 1994

ყველაზე მეტი ლელო ერთ მატჩში
ბილინგთონი - 10 სინგაპურთან 1994
ოხადა - 8 ტაივანთან 2002
ჭარბტენიანი ტერიტორიები

ჭარბტენიანი ტერიტორიები ან წყალ-ჭაობიანი ადგილი — მუდმივად ან სეზონურად დატბორილი ადგილი, რომელიც წარმოდგენილია როგორც დამოუკიდებელი ეკოსისტემა. ჭარბტენიანი ტერიტორიები ქმნიან თბილ წყალსატევებს თევზსაშენებისათვის, უხვბალახიან საძოვრებს მსხვილი რქოსანი საქონელისათვის და ხელსაყრელ ჰაბიტატებს გარეული ცხოველებისათვის. ჭარბტენიანი ტერიტორიები მთელი ხმელეთის 6% მოიცავს და თითქმის ყველგან გვხვდება, ტუნდრიდან დაწყებული ტროპიკებამდე დამთავრებული. ჭარბტენიანი ტერიტორიები აერთიენებს კონტინენტსშიდა, სანაპიროებისა და ზღვის ჰაბიტატების ფართო სპექტრს, სადაც მიწა და წყალი ერთმანეთს ხვდება. ისინი ესტუარებს, დატბორილ დაბლობებს, მტკნარწყლიან ჭაობებს, მანგროს ტყეებს, ტორფიან მიწებს მოიცავს.

ჭარბტენიანი ტერიტორიები ასრულებს ძირითად ეკოლოგიურ ფუნქციებს, არეგულირებს წყლის რეჟიმს და ბიომრავალფეროვნების წყაროებს გენეტიკისა და ეკოსისტემის დონეზე, გამოირჩევა დიდი ეკონომიკური, სამეცნიერო, კულტურული და რეკრეაციული მნიშვნელობით, ასრულებს სასიცოცხლო მნიშვნელობის როლს კლიმატის ცვლილების შედეგების შემსუბუქებისა და ადაპტაციისათვის; მისი მზარდი ხელყოფა აუნაზღაურებელ ზიანს აყენებს გარემოს და ეკოსისტემას; ჭაობი არის მიმდებარე ტერიტორიის დატბორვის თავიდან აცლების საშუალება, წყლის „ბუნებრივი ფილტრი“, გადამფრენი ფრინველების დროებით საბინადრო, დასვენების და გამრავლების ადგილი, ეკოტურიზმის განვითარების პოტენციური ტერიტორია და სხვა.

საქართველოში საერთაშორისო მნიშვნელობის მქონე ჭარბტენიანი ტერიტორიები გვხვდება ქობულეთის დაცულ ტერიტორიებსა და კოლხეთის ეროვნულ პარკში. მსოფლიო ჭარბტენიანი ტერიტორიების დაცვის დღედ გამოცხადებულია 2 თებერვალი. მსოფლიო ჭარბტენიანი ტერიტორიების შესახებ კონვენციას 1971 წლის 2 თებერვალს ირანის ქალაქ რამსარში მოეწერა ხელი. კონვენცია უზრუნველყოფს წყალჭარბი ტერიტორიების შენარჩუნებას და წყლის ფრინველების არსებობისათვის აუცილებელ საბინადრო ადგილების დაცვას მთელ მსოფლიოში.
ლეონიდები

ლეონიდები — ერთ-ერთი ყველაზე შესწავლილი მეტეორთა ნაკადი, რომელიც ყოველწლიურად ნოემბრის თვეში ჩნდება ლომის თანავარსკვლავედის მხრიდან.

ეს მეტეორული ნაკადი წარმოიშვება კომეტა ტემპელ-ტუტლის მასალის გამოდინებით, რომელიც 33 წელში ერთხელ უახლოვდება დედამიწას. უწვრილესი ნაწილაკები რომლებიც იწვიან დედამიწის ატმოსფეროსთან დაჯახებით წარმოქმნიან მეტეორთა წვიმას. პირველად ის "გადმოედინება" დიდ ძალით, ხოლო დროთა განმავლობაში მისი ძალა იკლებს.

ბოლო ძლიერი მეტეორული წვიმა იყო 1966 წელს, როდესაც ყოველ საათს დედამიწის ატმოსფეროში იწვოდა 150 ათასამდე მეტეორი. მოსალოდნელია რომ შემდეგი ძლიერი მეტეორული წვიმა იქნება 2099 წელს.
პორნოგრაფია

პორნოგრაფია ( — მეძავი და — წერა, ხატვა, აღწერა; სალაპ.: პორნო) — სასქესო ორგანოების ან სქესობრივი აქტის სიტყვიერი ან ნატურალისტური აღწერა სექსუალური აღგზნების მიზნით. პორნოგრაფია დიდი ხნის განმავლობაში იკრძალებოდა სახელმწიფოს და რელიგიური მოღვაწეების მიერ, ზოგ სახელმწიფოში კი დღემდე აკრძალულია.

ფეტიშიზმის ნაირსახეობას, რომლის დროსაც სექსუალური მიდრეკილება ჩნდება პორნოგრაფიული საგნების მიმართ, ხოლო სექსუალური დაკმაყოფილება კი პორნოგრაფიის ყურების ან შექმნის დროს, პორნოგრაფომანიას ან პორნომანიას უწოდებენ.

პორნოგრაფია განსხვავდება ეროტიკის, ნუდიზმის და ნატურიზმისგან. მისი რამდენიმე ნაირსახეობა არსებობს, მათ შორის არის მსუბუქი პორნო, უხეში, გეი, ლესბოსური, საშინაო და სხვა.
მეიძის რესტავრაცია

მეიძის რესტავრაცია (იაპ. ?), აგრეთვე ცნობილი როგორც მეიძი ისინ, რევოლუცია, ან განახლება — მოვლენათა სერია, რომლებსაც შედეგად იაპონიის პოლიტიკურ და სოციალურ სტრუქტურებში უზარმაზარი ცვლილებები მოჰყვა. ეს მოვლენები ხდებოდა საუკუნის მეორე ნახევარში, პერიოდში, რომელიც მოიცავს გვიანდელ ედოს პერიოდს (რომელსაც ხშირად გვიან ტოკუგავას სიოგუნატს უწოდებენ) და მეიძის ერის დასაწყის. ამ მოვლენათა ყველაზე მნიშვნელოვანი აღწერა უცხოელის თვალით ეკუთვნის სერ ერნესტ სატოუს წიგნში „დიპლომატი იაპონიაში“ (1862-1869). რესტავრაცია კომოდირი მეთიუ პერის შავი გემების ჩამოსვლით იაპონიის გახსნის პირდაპირი პასუხი იყო, რამაც იმპერიული იაპონია ზესახელმწიფოდ აქცია.
55P/ტემპელ-ტუტლი

ტემპელ-ტუტლის კომეტა (ოფიციალური სახელწოდება 55/-) — ურანის ოჯახის კომეტა. კომეტას გააჩნია 4 კილომეტრი დიამეტრის ბირთვი და ბრუნავს მზის გარშემო, რისთვისაც მას დედამიწის 33.2 წელიწადი სჭირდება. ტემპელ-ტუტლის კომეტა პრაქტიკულად ერთდროულად, ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად აღმოაჩინეს ერნსტ ტემპელმა და ორას ტუტლიმ 1866 წლის 6 იანვარს. კომეტას სახელი მათ პატივსაცემად დაერქვა. კომეტის ბირთვიდან გამოყოფილი მასალით შეიქმნა მეტეორთა ნაკადი ლეონიდები.
თანამგზავრი

თანამგზავრი — ერთ-ერთი ასტრონომიული ობიექტი. იგი თავისი პლანეტის გარშემო ბრუნავს და მასთან ერთად ვარსკვლავის გარშემო ტრიალებს. თანამგზავრი შეიძლება დიდი და შეიძლება პატარა იყოს. მაგალითად მთვარე, იგი დედამიწაზე 1/5-ჯერ პატარაა, მაგრამ არსებობს იმდენად მცირე თანამგზავრი, რომ მათი დანახვა თანამედროვე ტელესკოპებით, არც თუ ისე ადვილია. მაგალითად, მზის სისტემაში ყველაზე დიდ პლანეტას, იუპიტერს 63 თანამგზავრი ჰყავს. თუ იუპიტერს სამოყვარულო ტელესკოპით შეხედავთ, მაქსიმუმ 6 ან 7, ყველაზე დიდ თანამგზავრებს დაინახავთ. არსებობს როგორც ბუნებრივი, ისე ხელოვნური თანამგზავრი.

ასტრონომები თვლიან, რომ თანამგზავრად შეიძლება ჩაითვალოს ობიექტი, რომელიც მოძრაობს ცენტრალური სხეულის(პლანეტა, ასტეროიდი) გარშემო ისე, რომ ამ ობიექტის შემადგენელი სისტემის ბარიცენტრი იმყოფება სხეულის შიგნით.

თუ ბარიცენტრი არის ცენტრალური სხეულის გარეთ, სხეული კი არ უნდა ჩაითვალოს თანამგზავრად, არამედ სისტემის შემადგენელ ნაწილად(მაგ. ორი ან მეტი სხეული, ასტეროიდი).

ამის მიუხედავად საერთაშორისო ასტრონომიულ კავშირს თანამგზავრის მკაცრი განსაზღვრება ჯერ კიდევ არ განუსაზღვრია.
ლოლიტა (რომანი)

„ლოლიტა“ — ვლადიმერ ნაბოკოვის რომანი. პირველად დაიწერა ინგლისურად და გამოიცა პარიზში 1955 წელს, შემდეგ კი ავტორმა რუსულად თარგმნა და 1958 წელს ნიუ-იორკში გამოსცა. რომანმა სახელი გაითქვა ინოვაციური წერის სტილითა და სკანდალური თემით: „ლოლიტაში“ მოთხრობილია საშუალო ასაკის მამაკაცზე — ჰუმბერტ ჰუმბერტზე, რომელსაც თავდავიწყებით შეუყვარდება 12 წლის გოგო, სახელად დოლორეს ჰეიზი, და მასთან ინტიმურ ურთიერთობას იწყებს.

რომანი მყისვე ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული ნაწარმოები გახდა და ნაბოკოვს უდიდესი წარმატება მოუხვეჭა. მცირე ხანში რომანი კლასიკის ჟანრში მოხვდა და საუკუნის ლიტერატურის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი და ყველაზე სკანდალური ნაწარმოები გახდა. სახელი „ლოლიტა“ პოპკულტურაში სექსუალურად გათვითცნობიერებული ახალგაზრდა გოგოს სინონიმი გახდა. რომანის კინოვერსია პირველად 1962 წელს გადაიღეს, მეორედ კი — 1997 წელს.
ასტრონომიული ერთეული

ასტრონომიული ერთეული (აღნიშვნა: ', '/) — ასტრონომიაში მანძილის საზომი ერთეული, რომელიც ტოლია 149 597 870,610 (149,6 მლნ) კილომეტრს. ასტრონომიული ერთეული მიახლოვებით ტოლია მანძილისა დედამიწასა და მზეს შორის. ზუსტად რომ ვთქვათ ასტრონომიული ერთეული უდრის წრიული ორბიტის რადიუსს, რომლის ბრუნის პერიოდია, რომ გამოვრიცხოთ მზის სისტემის ყველა სხეული, ზუსტად უდრიდეს დედამიწის ბრუნის პერიოდს. დედამიწის დიდი ნახევარღერძი ტოლია 1,000000036406 ა. ე.

ძირითადად გამოიყენება მზის სისტემის ობიექტების მანძილის გაზომვისათვის, არა მზის სისტემის, და აგრეთვე ორმაგი ვარსკლავების კომპონენტებს შორის.

ისტორია
ჰელიოცენტრულ სისტემის გაჩენის დროიდან, განსაკუთრებით კეპლერის ციური მექანიკის, მანძილები მზის სისტემაში (ძალიან ახლის მდებარე მთვარის გამოკლებით) გაიზომა ძალიან დიდი სიზუსტით. რადგან მზე არის სისტემის ცენტრალური სხეული, ხოლო მის გარშემო მბრუნავი დედამიწა — მოთვალთვალეთა ადგილსამყოფელი, ბუნებრივი იყო ეს რადიუსი აღებულიყო გაზომვის ერთეულად. მაგრამ არ არსებობდა ამ ერთეულის ზუსტი გაზომვის ხერხი, რომ შევადაროთ მიწიერ მასშტაბებთან. მზე არის საკმაოდ შორს, რომ გაიზომოს პარალაქსით. მანძილი მთვარემდე იყო ცნობილი, ხოლო შეფასება ცნობილი საუკუნეში მანძილის მზემდე და მთვარემდე ვერ ხერხდებოდა — მთვარეზე დაკვირვება არ იძლევა საჭირო სიზუსტეს, ხოლო დედამიწის და მზის მასების შეფარდება არ იყო ცნობილი.

1672 წელს ჯოვანი კასინიმ თავის თანამშრომელთან ჟან რიშესთან ერთად გაზომეს პლანეტა მარსის პარალაქსი. რადგან დედამიწის და მარსის ორბიტის პარამეტრები იყო დიდი სიზუსტით გაზომილი, გახდა შესაძლებელი გამოიკვლიოს ასტრონომიული ერთეულის ზომისა — თანამედროვე ერთეულებში 146 მლნ. კმ.

შემდგომში ხორციელდებოდა ერთეულის დაზუსტების გამოკვლევები ვენერის გასვლით (დაბნელებით) მზის დისკოზე. ასტეროიდ ეროსის მიახლოვება დედამიწასთან 1901 წელს და მისი პარალაქსის გაზომვით გახდა შესაძლებელი უფრო ზუსტი მანიშნებლის მიღება.
ივანე ბუნინი

ივანე ბუნინი ( დ. 22 ოქტომბერი, 1870, ვორონეჟი — გ. 8 ნოემბერი, 1953, პარიზი) — რუსი მწერალი, ნობელის პრემიის ლაურეატი ლიტერატურის დარგში.

ბიოგრაფია
დაიბადა გაღარიბებული აზნაურის ოჯახში. ბავშვობა სოფელში გაატარა. ხელმოკლეობის გამო ადრე მოეკიდა დამოუკიდებელ ცხოვრებას. 1887 წელს პირველად გამოაქვეყნა ლექსი „ნადსონის საფლავზე“, 1891 წელს კი გამოსცა კრებული „ლექსები“. 1901 წელს პოემისათვის „ფოთოლცვენა“ პუშკინის სახელობის პრემია მიენიჭა. ადრეული პერიოდის თხზულებაში ბუნინი ყურადრებას ამახვილებდა გლეხობის მძიმე მდგომარეობაზე („ნეფედკა“, „ტანკა“, „ცნობები სამშობლოდან“, „ცხრა მთას იქით“ და სხვა). იმ ხანებში გაიცნო მაქსიმ გორკი, მისი მეშვეობით დაუახლოვდა გამომცემლობა „ზნანიეს“ გარშემო შეკრებლ დემოკრატ მწერლებს. 1905 წელს რევოლუციის წინა პერიოდი საზოგადოებრივი აღმავლობა ბუნინის ლექსებში („ჯორდანო ბრუნო“, „ბრძენთ“ და სხვა) და მოთხრობებშიც აისახა, თუმცა იგი რევოლუციურ შეხედულებებს არ იზიარებდა. ბუნინის ბევრ მოთრობაშია ნაჩვენები დაბეჩავებული ხალხის ტრაგედია, მისი უმეცრება, ჩამორჩენილობა („იგნატი“, „ღამის საუბარი“, „ძველი კაცი“, „მხიარული ეზო“), თუმცა ამასთან ერთად, ნათელი ფერებითაა დახატული უბრალო რუსი ადამიანის სულიერი სილამაზეც, ნიჭიერება, შრომისმოყვარეობა („ზახარვორობიოვი“, „ქნარზე დამკვრელი როდიონი“, „ჭრიჭინა“ და სხვა. ბუნინის ნიჭი საყოველთაოდ იქნა აღიარებული: 1909 წელს პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიამ საპატიო აკადემიკოსად აირჩია. ბუნინი ბევრს მოგზაურობდა. აღმოსავლეთში მოგზაურობაზე დაწერა ნარკვევების ციკლი „მზის ტაძარი“. 1920 წელს ბუნინი საფრანგეთში გაიხიზნა. ემიგრაციაში ყოფნის პერიოდში მორალურ-ზნეობრივ თემებზე შექმნილი ნაწარმოებებიდან აღსანიშნავია მოთხრობები: „მიტიას სიყვარული“, „კორნეტ ელაგინის საქმე“, რომანი „არსენიევის ცხოვრება“, ნოველების ციკლი „ბნელი ხეივნები“. ბუნინმა დაწერა აგრეთვე წიგნი „ტოლსტოის განთვისუფლება“, „მოგონებები“ და სხვა. ბუნინის შემოქმედებაში მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს თარგმანებს. მან თარგმნა ჰენრი ლონგფელოს „ჰაიავატის სიმღერა“, ჯორჯ ბაირონის „კაენი“, „მანფრედი“ და სხვა. 1933 წელს ბუნინს ნობელის პრემია მიენიჭა.