iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ერთი ცის ქვეშ

ერთი ცის ქვეშ — ქართველი რეჟისორის, ლანა ღოღობერიძის სამნაწილიანი მხატვრული ფილმი, მიეძღვნა საქართველოს გასაბჭოების 40 წლისთავს. ფილმი გადაღებულია ლეო ქიაჩელის მოთხრობის „თავადის ქალი მაიას“ და არჩილ სულაკაურის ნოველების „მტრედების“ და „ფრესკას“ მიხედვით. ამ სამ ამბავს ერთმანეთისაგან 20-20 წლიანი შუალედი აცილებს (1921, 1941, 1961).

სიუჟეტი
სამი ამბავი:
„თავადის ქალი მაია“ — ჟამგადასული მზეთუნახავი, თავადის ქალი მაია არისტოკრატული კლასის წარმომადგენელია; მას სიყვარულის ჟინი აწუხებს, მაგრამ სიყვარული მისთვის ადამიანებზე ბატონობას ნიშნავს და უბედურება მოაქვს ყველასთვის, ვისაც იგი შეიყვარებს. გასაბჭოებულ საქართველოში ადგილი არ აქვს არც მაიას და არც მის სიყვარულს, ორივე დასაღუპად არის განწირული.
„მტრედები“ — მეორე მსოფლიო ომის ღრუბელი მუქარასავით ჩამოწოლილა თბილისელი ახალგაზრდების მომავალზე. მოკრძალებით, გაუბედავად ისახება ნანისა და ლევანის პირველი სიყვარული, ლევანი ფრონტზე მიდის, ნანი ელოდება მის დაბრუნებას. ფრონტიდან კი ლევანის დაღუპვის ამბავი მოდის.
„ფრესკა“ — კინონოველა გაუმჟღავნებელი სიყვარულის და გაცრუებული იმედების შესახებაა და არქიტექტორ ქალზე მოგვითხრობს, რომელსაც მხატვარი ვაჟი შეჰყვარებია. მაგრამ ვაჟს სხვა უყვარს და ქალი ძალას იკრებს, რათა გულში ჩაიკლას გამოუთქმელი გრძნობა.

როლებში
ლიანა ასათიანი (თავადის ქალი მაია)
ციცინო ციციშვილი (დაფინო)
ოთარ მეღვინეთუხუცესი (ბონდო)
გიული ჭოხონელიძე (ამბაკო)
კირა ანდრონიკაშვილი, უმცრ. (ნანა)
გივი ყიასაშვილი (ლევანი)
რევაზ თათარაძე (ზურიკო)
სოსო გოგიჩაიშვილი (ვასიკო)
თენგიზ არჩვაძე (ზაზა)
გურანდა გაბუნია(რუსუდანი)
ზეინაბ ბოცვაძე (ლელა)
ალექსანდრე კვალიაშვილი (ვარლამი)
თემურ გაჟონია (კოლა)
კენგურუები

კენგურუები — ჩანთოსნების ქვეოჯახი. მათი სხეულის სიგრძე 30-160 სმ აღწევს, კუდისა — 30-110 სმ, მასა — 2-70 კგ. ცნობილია კენგურუების 40-მდე სახეობა. გავრცელებულნი არიან ავსტრალიაში, ახალ გვინეაში, ტასმანიაზე, ბისმარკის არქიპელაგზე. უმრავლესობა მიწაზე ცხოვრობს, ზოგი მეხეურია. იკვებებიან მცენარეულობით. ზოგი ჭიებსა და მწერებს ჭამს. მრავლდებიან წელიწადში ერთხელ. მაკეობა 30-40 დღე-ღამე გრძელდება. შობენ 1-2 უსუსურ ნაშიერს, რომელთაც დედა 6-8 თვის განმავლობაში ჩანთით ატარებს. პირველ ხანებში ნაშიერი მჭიდროდაა მიმაგრებული დედის ძუძუზე და რძე პერიოდულად ეშხეფება პირში. ტანად დიდი კენგურუები უკვე მოსპეს, პატარები ჯერ კიდევ მრავლად გვხვდება. სარეწაო ობიექტია, იყენებენ ბეწვს და ხორცს.
არწივი

არწივი — ფრინველების გვარი ქორისნაირთა რიგისა. გავრცელებულია ევრაზიაში, აფრიკასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. ცხოვრობს ტყეებში, ველებზე, ნახევრად უდაბნოებში, უდაბნოებში, მთამაღალზე. ბუდეს იკეთებს ხეებზე, კლდეებზე ან მიწაზე. დებს 1–3 კვერცხს, კრუხობა გრძელდება 40–45 დღეს. იკვებებიან პატარა და საშუალო ზომის ხერხემლიანი ცხოველებით, ზოგჯერ მძორითაც. ყველა არწივი (გარდა მთის და ქორისებრი არწივისა) სასარგებლოა, ვინაიდან ანადგურებს მავნე მღრღნელებს. შუა აზიაში მთის არწივს ათვინიერებენ და სანადიროდ იყენებენ. საქართველოში გვხვდება არწივის 6 სახეობა: მცირე არწივი, მყივანი არწივი, ბეგობის არწივი, ველის არწივი, მ. შ. არის როგორც მობინადრე, ისე მიმომფრენი სახეობები.
სერგეი რახმანინოვი

სერგეი ვასილის ძე რახმანინოვი ( დ. 1 აპრილი [ძვ. სტ. 20 მარტი], 1873, ონეგი, ახლანდელი ნოვგოროდის რაიონი — გ. 28 მარტი, 1943, ბევერლი-ჰილზი, კალიფორნია, დასაფლავებულია კენსიკოში, ნიუ-იორკის მახლობლად) — რუსი კომპოზიტორი, პიანისტი და დირიჟორი. განთქმულია ნაწარმოებით „რაფსოდია პაგანინის თემაზე“.

ბიოგრაფია
სერგეი რახმანინოვი დაიბადა 1873 წლის 1 აპრილს თავად ვასილი რახმანინოვის ოჯახში. 4 წლის სერგეის ფორტეპიანოზე დაკვრას ჯერ დედა, შემდეგ კი პიანისტი ქალი ორნატსკაია ასწავლიდა. 1882 წელს რახმანინოვი პეტერბურგის კონსერვატორიაში შედის. ხოლო 1885 წელს, ბიძაშვილის — ა. ზილოტის რჩევით მოსკოვის კონსერვატორიაში გადადის. აქ მისი პედაგოგები იყვნენ: ზილოტი (ფორტეპიანო), არენსკი (ჰარმონია), ტანეევი (კონტრაპუქტი).

რახმანინოვმა კონსერვატორია დიდი ოქროს მედლით დაამთავრა, სწავლობდა საფორტეპიანო და საკომპოზიტორო განყოფილებებზე. მისი სადიპლომო ნამუშევარი იყო ერთმოქმედებიანი ოპერა „ალეკო“ (პუშკინის პოემის „ბოშების“ მიხედვით). ამ დროისათვის რახმანინოვს უკვე დაწერილი ჰქონდა საფორტეპიანო კონცერტი, საფორტეპიანო, კამერულ-ინსტრუმენტული ნაწარმოებები, რომანსები.

90-იანი წლები რახმანინოვის შემოქმედებითი ძიებების პერიოდია. ამ წლებში შექმნილ ნაწარმოებებს შორის აღსანიშნავია საორკესტრო ფანტაზია „ქარაფი“, „ელეგიური ტრიო“, რომანსების სამი და სიმფონიური პოემების ერთი ციკლი.

1897 წელს მან შექმნა სიმფონია, რომელმაც უარყოფითი შეფასება მიიღო. რახმანინოვმა მძიმედ განიცადა ეს წარუმატებლობა და კარგა ხანი არაფერი დაუწერია. სამაგიეროდ დაიწყო აქტიური საშემსრულებლო მოღვაწეობა. კონცერტები გამართა როგორც პიანისტმა თევდორე შალიაპინთან ერთად.
შემოქმედებითი აღმაფრენის პერიოდი რახმანინოვისათვის საფორტეპიანო კონცერთის შექმნით (1901) აღინიშნა. ეს კონცერტი გამოირჩევა არაჩვეულებრივი ლირიზმით, მელოდიურობით, თემატური მასალის გამომსახველობით. ამავე პერიოდში შეიქმნა რახმანინოვის სხვა მნიშვნელოვანი ნაწარმოებებიც: კანტატა „გაზაფხული“, ოპერები „ძუნწი რაინდი“, „ფრანჩესკა და რიმინი“, სიმფონია, სიმფონიური პოემა „მიცვალებულთა კუნძული“, საფორტეპიანო კონცერტი , სონატა, პრელუდიები, 30 რომანსი. საკონცერტო გამოსვლებმა მას უდიდესი პიანისტისა და დირიჟორის სახელი მოუტანა.

1911–1915 წლებში რახმანინოვი საქართველოში ჩამოვიდა კონცერტებით.
კომპოზიტორის მომდევნო შემოქმედებითი წლები ახალი მუსიკალური სახეებითა და გამომსახველი საშუალებების ძიებით აღინიშნა, რაც აისახა მის საფორტეპიანო პიესებში „ეტიუდი-სურათები“, ვოკალურ-სიმფონიურ პოემაში „ზარები“, რომანსების ციკლში.

1917 წელს, რევოლუციის შემდეგ, რახმანინოვი ოჯახთან ერთად საცხოვრებლად აშშ-ში გადადის. ამ პერიოდში იგი ძირითადად საკონცერტო მოღვაწეობას ეწევა. 1926 წელს მან დაასრულა საფორტეპიანო კონცერტი „სამი რუსული სიმღერა“ გუნდისა და ორკესტრისათვის. 30-იან წლებში რახმანინოვმა შექმნა „ვარიაციები კორელის თემაზე“ ფორტეპიანოსათვის, „რაფსოდია პაგანინის თემაზე“ ფორტეპიანოსა და ორკესტრისათვის, სიმფონია, „სიმფონიური ცეკვები“. ეს უკანასკნელი მისი ბოლო ნაწარმოები აღმოჩნდა. სიცოცხლის ბოლომდე რახმანინოვი ინტენსიურ საკონცერტო მოღვაწეობას ეწეოდა. გარდაიცვალა 1943 წელს კალიფორნიაში.
კენკრა

კენკრა — მცენარის უხსნადი მრავალთესლიანი, იშვიათად ერთთესლიანი ნაყოფი. მომწიფებისას მთელი ნაყოფსაფარი წვნიანი, ეგზოკარპიუმი — თხელკანიანი. კენკრა აქვს ვაზს, ხურტკმელს, მოცხარს, შტოშს და სხვა. ყოველდღიურ ცხოვრებაში მარწყვის (რთული კაკლუჭა), ჟოლოსა (რთული კურკიანი) და ლეღვის (ნაყოფედი) ნაყოფს ხშირად უმართებულოდ კენკრას ეძახიან.
კენკროვანი კულტურები

კენკროვანი კულტურები — ჯგუფი ველური და კულტურული მრავალწლოვანი მცენარეებისა (ბუჩქები, ნახევარბუჩქები, ბალახები), რომელთაც საჭმელად ვარგისი ნაყოფი ე. წ. კენკრა აქვთ. ევროპის ქვეყნებში კულტურაში უმეტესად გავრცელებულია მარწყვი, ხურტკმელი, მოცხარი, ჟოლო.

საქართველოში უმეტესად მოჰყავთ მარწყვი. კენკრა შეიცავს ადამიანის კვებისათვის მნიშვნელოვან ორგანულ მჟავებს, შაქარს, მინერალურ მარილებს, ვიტამინებსა და არომატულ ნივთიერებებს. იხმარება ნედლად, გაყინული, გამხმარი. ამზადებენ მურაბას, ჯემს, კომპოტს, სასმელს, მარმელადსა და სხვა. ზოგი კენკროვანი კულტურების ნაყოფს (მოცვი, ჟოლო, შავი ცირცელი) სამკურნალოდ იყენებენ.

კენკროვანი კულტურები ადვილად მრავლდება, ადრე იწყებს მსხმოიარობას (მარწყვი მე-2 წელს, ჟოლო — მე-3, მოცხარი და ხურტკმელი მე-3 — მე-4 წელს) და ყოველწლიურად იძლევა მაღალ მოსავალს. მრავლდება ვეგეტატიურად — კალმით, გადაწიდვნით, ბუჩქის დაყოფით, ამონაყრითა და პწკალით. საწარმოო პლანტაციებს აშენებენ ისეთ ნაკვეთებზე, რომლებიც დაცულია ქარისაგან, სწორია ან ოდნავ დაფერდებული. საქართველოში მარწყვის პლანტაციებს აშენებენ ადრე გაზაფხულზე და შემოდგომაზე (როცა ნიადაგის ტემპერატურა 0-20 სმ სიღრმეზე 8°-ზე მეტია). კენკროვანი კულტურების პლანტაციების მოვლა ითვალისწინებს ნიადაგის დამუშავებას, მცენარეთა დაცვას მავნებლებ-დაავადებებისაგან, გასხვლას, პწკალის შეცვლას და სხვა.

კენკროვანი კულტურების ასორტიმენტი დიდია. მთაში, ტყეში, ჭაობსა და ველზე უხვადაა ველურად მოზარდი კენკროვნები, რომელთა ნაყოფს აგროვებენ და ხმარობენ საჭმელად. მათ კულტურულ ფორმებთან შესაჯვარებლადაც იყენებენ.
კენკროვანნი

კენკროვანნი — ფურცლებგანცალკევებულ ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. უმრავლესობა ბუჩქი ან ტანდაბალი ხეა, მცირე ნაწილი კი — ბალახი. აქვთ კიდემთლიანი პატარა და ვიწრო ფოთლები, ორსქესიანი აქტინომორფული ყვავილები, კაშკაშა ჯამი და ყვავილსაჯდომი გვირგვინის ფურცელი ან არა აქვთ ან ძალზე პატარა და ქერქლისებრი. ნაყოფი კაკლუჭა ან კურკიანაა.

ოჯახში 50-მდე გვარი და 600-მდე სახეობაა. ძირითადად გავრცელებულია ავსტრალიასა და სამხრეთ აფრიკაში. ბევრი სახეობის ქერქში არის ლაფნის ბოჭკო. საქართველოში 3 გვარის 8 სახეობაა, მათ შორის მაჯაღვერიც.
კენტჩლიქოსნები

კენტჩლიქოსნები , ძუძუმწოვრების რიგი. ტანად დიდი, იშვიათად საშუალო ზომის ცხოველებია. კიდურების მთავარი ღერძი ყოველთვის მე-3 თითზე გადის, რომელიც სხვებზე მეტადაა განვითარებული და სხეულის ძირითად საყრდენს წარმოადგენს. თითის ბოლო ფალანგები ჩლიქიტაა დაფარული. აქვთ ზედა საჭმელი კბილები, მარტივი კუჭი, ბარძაყის ძვალზე მე-3 ციბრუტი (წყვილჩლიქოსანტაგან განსხვავებით). ლავიწი და ნაღვლის ბუშტი არ გააჩნიათ, გავრცელებული არიან აზიაში, აფრიკაში, სამხრეთ და ცენტრალურ ამერიკაში. ბინადრობენ უდაბნოში, ტყე-ველზე და სხვა. ცხოვრობონ ერთეულებად, ზოგჯერ მცირე ჯგუფებსაც ქმნიან. სწრაფად დარბიან, იკვებებიან მცენარეულობით. განგური - წელიწადში 2-ჯერ. პოლიგამიური ცხოველებია. შობენ კარგად განვითარებულ 1 ნაშიერს. ცნობილია თანამედროვე კენტჩლიქოსნების 3 ოჯახი: ცხენისებრნი, მარტორქისებრნი და ტაპირისებრნი. კენტჩლიქოსნების მოშინაურებული ფორმები (ცხენი, ვირი) მთელ მსოფლიოშია გავრცელებული. სარეწაო ცხოველებია. ყველგან იცავენ.
კენჭიყარა

კენჭიყარა — მთა საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ბორჯომის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თრიალეთის ქედის დასავლეთ ნაწილში, ციხისჯვრის შტოქედზე, მდინარეების ქციის ზემო დინებისა და გუჯარეთისწყლის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2349 მ. კენჭიყარა აგებულია კაინოზოური თიხებით, ქვიშაქვებითა და მერგელებით. შემოსილია მეორეული სუბალპური მდელოებით.
კერა

კერა — ცეცხლის დასანთები და შესანახი ადგილი საცხოვრებელში. მისი გამოყენება ადამიანმა ისწავლა განვითარების ადრინდელ საფეხურზე. ფიქრობენ, რომ 2 000 000 — 1 800 000 წლის წინ ცეცხლს იყენებდა უძველესი ადამიანი ე. წ. ზინჯანთროპი, რომლის ნაშთები აღმოჩენილია ტანზანიაში, ოლდოვაის ხეობაში (ლუის ლიკის გათხრები), ჩინეთში, ჯოუ-ქოუტიანის მღვიმეში, აშელური ხანის ადამიანის — სინანთროპის ნამოსახლარში აღმოჩნდა ხანგრძლივი დროის განმავლობაში მუდმივი ცეცხლის კვალი და ქვებისაგან მოწყობილი კერის ნაშთები. აშელური ხანის კერის ნაშთები მიკვლეულია დასავლეთ ევროპაშიც. მუსტიეს ხანიდან კერა გვხვდება ადამიანის ყველა ნამოსახლარში. ცნობილია კერასთან მიცვალებულთა დაკრძალვის შემთხვევებიც.

საქართველოში უძველესი კერა (გარკვეულად განლაგებული ქვები, ორმო, რომელსაც ცეცხლის კვალი ეტყობა) გვხვდება ადრინდელი მუსტიეს ხანაში (წოფი, ბრინჯაოს მღვიმე), გვიანდელი მუსტიეს ხანაში (ჯრუჭულის მღვიმე) და ზედა პალეოლითის მთელ რიგ ძეგლებში (დევისხვრელი და სხვა). შელავერში, იმირში და ხრამის დიდ გორაზე (ძვ. წ. — ათასწლეული) ნაგებობებში და ზოგჯერ მის გარეთაც გვხვდება თიხის კერები. ხრამის დიდ გორაზე კერებში ნაპოვნი თიხის ანთროპომორფული ქანდაკებანი (ერთ მათგანში 17). გამომწვარი თიხის კერები გვხვდება მტკვარ-არაქსის კულტურის (ძვ. წ. ათასწლეულის დასასრული—ძვ. წ. ათასწლეულის დასაწყისი) ძეგლებში (ოზნი, ქვარაცხელები, გუდაბერტყა, ამირანის გორა და სხვა). წრიული ფორმის თიხის გამომწვარ კერას შიგა მხარეს აქვს რამდენიმე შვერილი. კერებს იყენებდნენ გასათბობად, საჭმლის მოსამზადებლად. ამავე დროს ის ოჯახის წმინდა, საკულტო ადგილიც იყო. იქ სრულდებოდა სხვადასხვა რელიგიური რიტუალი, ცდილობდნენ მასში ცეცხლი არ გამქრალიყო. კერები გვხვდება გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის (ძვ. წ. ათასწლეულის დასასწისი — ათასწლეულის დასაწყისი) ნამოსახლარებში (ხოვლეგორა, დიღომი). ფეოდალური ხანის თიხის კერებია ურბნისში (— სს.), დმანისში (— სს.) და სხვა. ავით ნაგები კერები — არახლოზე (— სს.), ქოჩულოში (— სს.) და სხვა. გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში მას ზოგჯერ თონე ცვლიდა. საქართველოში თონის მსგავსი უძველესი კერები აღმოჩენილია სამადლოსა და ციხეგორაზე (ძვ. წ. —).

დროთა ვითარებაში ჩამოყალიბდა კერის სხვადასხვა ფორმა — მრგვალი, სწორკუთხედი, ორმოსებრი, მიწის ზედაპირზე გამართული და ა. შ. მრგვალ საცხოვრებელში კერა ჩვეულებრივ შუა ადგილზე იყო (ნენები, ევენკები და ჩრდილოეთის სხვა ხალხები), სწორკუთხედებში — კედლის ახლოს, ზოგჯერ შესასვლელის პირდაპირ (დაღესტნელი ხალხები), გარდამავალ ტიპადაა მიჩნეული კედლისპირა კერა, რომლისგანაც შემდგომში ბუხარი განვითარდა.

ქართველი ხალხის ძველ საცხოვრებელ ნაგებობებში (მთის სახლი, დასავლეთ საქართველოს ოდა, დარბაზული სახლი) კერა საცხოვრებლის ცენტრში იყო გამართული. აქ შედიოდა ცეცხლის დასანთები და შესანახი ადგილი — ყვერბი, პურის გამოსაცხობი ოთხფეხა კერა (სვანეთი), ჯაჭვის ჩამოსაკიდებელი — აყარი და სასანთლე — საკვარე. კერებთან სრულდებოდა სხვადასხვა საწესო ჩვევები, მაგ., პატარძლის წაღმა დაბრუნება, მესისხლეთა შერიგება და სხვა.
კესონი (მშენებლობა)

კესონი — შენებლობაში შემომზღუდი კონსტრუქცია, რომლის დანიშნულებაა წყალქვეშ ან წყალნაჯერ გრუნტში წყლისაგან თავისუფალი სამუშაო კამერის შექმნა. უმთავრესად იყენებენ საძირკვლის, ხიდის, ჰიდროტექნიკური ნაგებობისა და მისთანების აგებისას. კესონს ააგებენ წყლის ან გრუნტის ზედაპირზე. შემდეგ კი საკუთარი და კესონზედა ნაშენის წონის (მასის) ზემოქმედებით ჩაუშვებენ წყალში ან გრუნტში (გრუნტის ამოღების პარალელურად).
ჰაინრიხ ბრიუნინგი

ჰაინრიხ ბრიუნინგი (; დ. 26 ნოემბერი, 1885 ― გ. 30 მარტი, 1970) — გერმანელი პოლიტიკური მოღვაწე, გერმანიის რაიხსკანცლერი ვაიმარის რესპუბლიკის დროს, 1930-1932 წლებში.

პოლიტიკური მოღვაწეობა
1920-30 წლებში: კათოლიკური პროფკავშირების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი.
1924-33 წლებში: რაიხსტაგის დეპუტატი (1929-დან ცენტრისტული ფრაქციის ლიდერი).
1930-32 წლებში: რაიხსკანცლერი, 1931 წლიდან ასევე საგარეო საქმეთა მინისტრი, სდევნიდა გერმანიის კომუნისტურ პარტიას, რითაც ხელი შეუწყო ნაციონალ-სოციალისტური დიქტატურის დამყარებას. 1931 წელს აშშ-ის იმპერიული წრეების მხარდაჭერით მიაღწია მორატორიუმს სარეპარაციო გადასახადებზე. 1932 წელს განიარაღების საერთაშორისო კონფერენციაზე მოითხოვდა შეიარაღებაში სხვა იმპერიალისტურ სახელმწიფოებთან გერმანიის „თანასწორობას“.
1934 წელს: ფაშისტური დიქტატურის დამყარების შემდეგ ემიგრაციაში წავიდა აშშ-ში.
ჩარლზ I

ჩარლზ სტიუარტი (; დ. 19 ნოემბერი, 1600, დანფერმლაინი, შოტლანდია — გ. 30 იანვარი, 1649, უაიტჰოლის სასახლე, ლონდონი, ინგლისი) — ინგლისის, შოტლანდიისა და ირლანდიის მეფე 1625 წლის 27 მარტიდან სიკვდილამდე.

ბიოგრაფია
1625 წელს ინგლისის ტახტზე ავიდა ჩარლზ სტიუარტი.მეფემ თავიდანვე განუსაზღვრელი უფლებები მიანიჭა თავის მინისტრებს, მაღალი თანამდებობის მოხელეებს,ხელისუფლებასთან დაახლოებულ პირებს , რომლებიც მისი სიმპატიით სარგებლობდნენ.ის ანგარიშს არ უწევდა პარლამენტის აზრს.პარლამენტი მკაცრად აკრიტიკებდა მინისტრებს , რომელთა საქმიანობას ინგლისისთვის წარმატება არ მოჰქონდა.მეფემ ურჩი პარლამენტი დაითხოვა , მაგრამ მის მიერ დაწესებული გადასახადები პარლამენტის გარეშე უკანონოდ ითვლებოდა. 1628 წელს ჩარლზი იძულებული გახდა , პარლამენტი მოეწვია.პარლამენტმა მეფეს წარუდგინა ,,პეტიცია უფლებათა შესახებ".

მუხლი 10:

პასუხად მეფემ ისევ დაითხოვა პარლამენტი და ინგლისში მკაცრი ერთმმართველობა დაამყარა.

ვითარება მხოლოდ 1640 წელს შეიცვალა.შოტლანდიასთან დაწყებული ომის გამო იძულებული გახდა, ისევ მოეწვია პარლამენტი. ის 1640 წლიდან 1653 წლამდე მუშაობდა და „ხანგრძლივი პარლამენტი“ ეწოდა. პარლამენტის დეპუტატების უმრავლესობა მეფის მიმართ აგრესიულად იყო განწყობილი. მათ მიიღეს 204-მუხლიანი დოკუმენტი, რომელშიც მეფის პოლიტიკა იყო გაკრიტიკებული.პარლამენტმა გააუქმა მეფის შემოღებული უკანონო გადასახადები და სხვა კანონებიც. აიკრძალა პარლამენტის დათხოვნა მისი თანხმობის გარეშე.პარლამენტი ცდილობდა,მოეპოვებინა მინისტრების დანიშვნისა და მეფის სხვადასხვა ქმედებათა კონტროლის უფლება.

პარლამენტში მეფის მომხრეებიც იყვნენ , ძირითადად,უმაღლესი არისტოკრატიის წარმომადგენლები. მათ ,,კავალეტებს" უწოდებდნენ. ისინი მეფის უფლებების ასეთ შეზღუდვის წინააღმდეგ გამოდიოდნენ და ცდილობდნენ,სამეფოში ძველი წესრიგი შეენარჩუნებინათ.

მათი მოწინააღმდეგეები კი , რომლებსაც მეფის მომხრეები "მრგვალთავიანებს" უწოდებდნენ - ძირითადად წვრილი მემამულეები - პარლამენტის უფლებების გაძლიერებას, ახალი ეკონომიკური და სამართლებრივი ურთიერთობების დამყარებას უჭერდნენ მხარს. ამ დაჯგუფებას სათავეში ჩაუდგა ოლივერ კრომველი. დაპირისპირება მეფესა და პარლამენტის გარკვეული ნაწილის შორის უკიდურესად გამწვავდა. მეფე იძულებული გახდა , თავის მომხრეებთან ერთად დაეტოვებინა ლონდონი და იორკში დაბანაკებულიყო. კრომველმა 1645 წ. ნეიზბის ბრძოლაში გაანადგურა მეფის მომხრეები. ჩარლზმა კიდევ სცადა ბრძოლა ტახტისა და ხელისუფლების დასაბრუნებლად , მაგრამ ის ტყვედ ჩავარდა. სასამართლომ ის დამნაშავედ ცნო ,,არაბუნებრივი , მკაცრი და სისხლისმღვრელი ომის დაწყებასა და გაგრძელებაში" და მეფეს სიკვიდილი მიუსაჯა. 1649 წელს ჩარლზ -ს თავი მოჰკვეთეს და ინგლისი რესპუბლიკად გამოცხადდა.
გიორგი მაისაშვილი

გიორგი (გია) მაისაშვილი (დ. 24 ნოემბერი, 1962, თბილისი, საქართველოს სსრ, — გ. 26 თებერვალი, 2018, აშშ) — ქართველი ეკონომისტი, პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწე. 2008 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების კანდიდატი.

ბიოგრაფია
გიორგი მაისაშვილმა 1985 წელს დაამთავრა თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი.

1990 წელს თანამოაზრეებთან ერთად შექმნა ეკონომიკური კონცეფცია პოლიტიკურ პარტიათა და ორგანიზაციათა მრგვალი მაგიდისათვის, რომლის განხორციელებაც ხელისუფლებამ ვერ მოასწრო. ამის შემდეგ, მაისაშვილი აშშ-ში გადასახლდა.

1993 წელს სტენფორდის უნივერსიტეტში (აშშ) გაიარა სპეციალური კურსი. 1997 წელს დაამთავრა ჯონ ფ. კენედის სახელობის ჰარვარდის სამთავრობო სკოლა.

მუშაობდა ენერგეტიკულ კომპანია ენრონში, სადაც კორპორაციის რისკის ანალიზის განყოფილებას ხელმძღვანელობდა 2001 წლამდე. ოყო კემბრიჯის ენერგეტიკული ასოციაციის კასპიის აუზის ენერგეტიკული შემცველების დეპარატამენტის უფროსი. ხელმძღვანელობს საკონსულტაციო კომპანია „ჰერიკლე გრუპ“-ს.

2003 წელს გიორგი მაისაშვილი საქართველოში დაბრუნდა ვარდების რევოლუციის პერიოდში და „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის“ ლიდერის მიხეილ სააკაშვილის ეკონომიკური კონსულტანტი გახდა.

2004 წელს დააარსა არასამთავრობო ორგანიზაცია „მომავლის მთავრობა“.

2006 წელს გიორგი მაისაშვილმა საკუთარი ძალისხმევით ჩამოაყალიბა ლიდერთა სკოლა, რომლის მიზანიც არის „ახალი, განათლებული, ჭკვიანი და მამაცი ლიდერთა თაობის აღზრდა“.

2007 წლის 26 ივლისს გიორგი მაისაშვილმა დააფუძნა მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანება „მომავლის პარტია“, რომლის ძირითადი მიზანია საქართველოს სრული პოლიტიკური სტაბილურობა, ქვეყნის ერთიანობის უზრუნველყოფა, სოლიდარული საზოგადოების ჩამოყალიბება.

2008 წლის 5 იანვრის მონაწილეობა მიიღო საქართველოს საპრეზიდენტო არჩევნებში.

2018 წლის 26 თებერვალს, მძიმე ავადმყოფობის შემდეგ, გიორგი მაისაშვილი აშშ-ში გარდაიცვალა.
ესკიმოსურ-ალეუტური ენები

ესკიმოსურ ალეუტური ენები — ენათა ჯგუფი ჩრდილოეთ ამერიკის არქტიკულ ზოლში და რუსეთის უკიდურეს ჩრდილო-აღმოსავლეთში. იგი შეიცავს ორ შტოს: ალეუტურს და ესკიმოსურს.

ესკიმოსური ენები ტრადიციულად სამ ჯგუფად იყოფოდა, სირენიკულზე, იუპიკურ და ინუიტურზე, ხოლო უკანასკნელმა კვლევებმა დაადგინა რომ ინუიტური ენები იუპიკურ ქვეჯგუფს მიეკუთვნებიან, ხოლო სირენიკულის წარმომავლობა ვერ დადგინდა.

კლასიფიკაცია
ალეუტური შტო:
დასავლური და ცენტრალური დიალექტები: ატკანი, უტუანი, უნანგანი, ბერინგი - (60-80 მოსაუბრე)
აღმოსავლური დიალექტები: უნალასკანი, პრიბილოფი (400 მოსაუბრე)
ესკიმოსური შტო (იუპიკური, იუიტური, ინუიტური)
ცენტრალურ ალასკური იუპიკური ენა (10 000 მოსაუბრე)
ალუტიიკური ენა (400 მოსაუბრე)
ცენტრალურ ციმბირული იუპიკური ენა ანუ იუიტური (1 400 მოსაუბრე)
ნაუკანური ენა (70 მოსაუბრე)
ინუიტური ენა (75 000 მოსაუბრე)
ინუპიაკური ენა (ჩრდილოეთ ალასკა) (3 500 მოსაუბრე)
ინუვიალუკტუნური ენა (დასავლეთ კანადა) (765 მოსაუბრე)
ინუკტიტუტური ენა, ინუკტუნური ენა და ინუინაქტუნური ენა (30 000 მოსაუბრე)
კალაალისუტური ენა (გრენლანდია) (47 000 მოსაუბრე)
სირენიკული ენა 1997 წლიდან მკვდარი ენაა.
ირინა სარიშვილი

ირინა სარიშვილი-ჭანტურია (დ. 24 დეკემბერი, 1962, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი პოლიტიკოსი, ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის ყოფილი ლიდერი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ინგლისური ენისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი. იყო ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი აქტივისტისა და ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის ლიდერი გიორგი ჭანტურიას მეუღლე, რომელიც 1994 წელს მოკლეს. ჭანტურიას გარდაცვალების შემდეგ სარიშვილი თავად გახდა პარტიის ლიდერი. ამ პერიოდში ის ასევე პარლამენტის წევრი იყო.

1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ეროვნულ–დემოკრატიული პარტია“. 1993 წელს წელს მას რამდენიმე თვე საქართველოს ვიცე-პრემიერის პოსტი ეჭირა. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ ეროვნულ–დემოკრატიული პარტია“. 1995 წელს ის ხელახლა აირჩიეს პარლამენტში, თუმცა მისმა პარტიამ ვერ შეძლო 7%-იანი ბარიერის გადალახვა 1999 წელს. სარიშვილი თავად იყო ბარიერის 5-დან 7%-მდე აწევის ინიციატორი.

2003 წლის არჩევნებში სარიშვილი პრეზიდენტ ედუარდ შევარდნაძის მოკავშირე გახდა. ვარდების რევოლუციის შემდეგ თანაპარტიელებმა მას პარტიის თავმჯდომარეობა ჩამოართვეს.

სარიშვილი მას შემდეგ პოლიტიკურ ასპარეზზე იშვიათად ჩნდება. თუმცა 2006 წლიდან ის ისევ ცდილობს პოლიტიკაში დაბრუნებას ახალი "იმედის პარტიით", რომელიც სხვა მცირე ჯგუფებთან გაერთიანდა ყოფილი უშიშროების ხელმძღვანელის იგორ გიორგაძის სამართლიანობის პარტიის წინამძღოლობით. გიორგაძეზე საქართველოში ძებნაა გამოცხადებული 1995 წელს ედუარდ შევარდნაძეზე თავდასხმის განხორციელების მცდელობის გამო. სარიშვილი ასევე გიორგაძის საქველმოქმედო ფონდის ხელმძღვანელი გახდა.

2006 წლის სექტემბერში ამ დაჯგუფების მრავალი აქტივისტი და ლიდერი დააპატიმრეს სამხედრო გადატრიალების მცდელობის ბრალდებით. მოგვიანებით სარიშვილის განცხადებით ის განუდგა გიორგაძეს, ვინაიდან ეს უკანასკნელი უკვე აღარ წარმოადგენდა „აქტიურ პოლიტიკურ ფიგურას“.

2008 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში სარიშვილი ერთადერთი ქალი კანდიდატი იყო. ის ასევე ერთადერთი იყო, რომელიც ნატოში საქართველოს გაწევრიანებას არ უჭერდა მხარს და საქართველოს ნეიტრალიტეტის დაცვისკენ მოუწოდებდა. ის პასიურ საარჩევნო კამპანიას ატარებდა და მოუწოდებდა ამომრჩევლებს ნებისმიერ კანდიდატისთვის დაეჭირათ მხარი გარდა სააკაშვილისა და პატარკაციშვილისა. 2008 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში სარიშვილმა 3242 ხმა (0,16%) მიიღო.
კეწერა

კეწერა — მცენარეთა გვარი მანანასებრთა (ადრე კეწერასებრთა) ოჯახისა. მარადმწვანე (ფოთოლს ინარჩუნებს 3-5 წელს) ქონდარა, გართხმული ბუჩქებია.

შეიცავს 16-მდე სახეობას, რომელიც გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, სამხრეთ ანდებში, ატლანტის ოკეანის სამხრეთ ნაწილში მდებარე კუნძულებსა და ანტარქტიკაში. იზრდება ბარისა და მთის ტუნდრაში (გოლცებზე), ტყე-ტუნდრაში, სფაგნუმიან ჭაობებში, წიწვოვან ტყეებში, ალპურ სარტყელში და სხვა. სინათლის მოყვარული და მიკოტროფული მცენარეებია. უფრო მეტად ცნობილია შავი კეწერა .

საქართველოში და მთელ კავკასიაში იზრდება კავკასიური კეწერა . აქვს წვრილი დაკლაკნილი ტოტები და წვეროსკენ შევიწროვებული ჯირკვლოვან-ბუსუსიანი მოყვითალო-მწვანე ფოთლები. იზრდება მეტწილად ალპურ ხალებზე, სუბნივალური სარტყლის ღორღიან ადგილებში, კლდეებზე და სხვა.

კეწერას ნაყოფი შეიცავს ვიტამინს, იჭმება. სამკურნალო და დეკორატიული მცენარეებია.
კეწერასებრნი

კეწერასებრნი — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. გავრცელებულია ორივე ნახევარსფეროს ზომიერი ჰავის ზონაში, არქტიკასა და ანტარქტიკაში.

შეიცავს 3 გვარს: ცერატიოლას ( 1 სახეობა), კორემას ( 2 სახეობა) და კეწერას (16 სახეობა). მარადმწვანე ქონდარი ბუჩქებია. საქართველოში გვხვდება ამ ოჯახის 1 გვარი — კეწერა. კულტივირებულია .
ალუტიიკური ენა

ალუტიიკური ენა (ასევე სუგპიაკი ან სუგისტუნი) — სამხრეთ-დასავლეთ ალასკაში ქალაქ ბეთელის მიდამოებში გავრცელებული ენა, ენათესავება იუპიკის ენას. გამოყოფენ ორ დიალექტს, კონიაგსა და ჩუგაჩს. მათგან პირველი გავრცელებულია ალასკის ნახევარკუნძულსა და კოდიაკის კუნძულზე, ხოლო მეორე კენაის ნახევარკუნძულისა და პრინც ვილიამის სრუტის მიდამოებში. ამჟამად ალტუიიკის ხალხი ცდილობს ენა შეასწავლოს 3000 ალტუიიკს, რათა ენის გადარჩენას შეუწყოს ხელი. მიუხედავად ამისა, დღეს ამ ენაზე მხოლოდ 400 ადამიანი საუბრობს.
აფრაზიული ენები

აფრაზიული ენები ანუ სემიტო-ქამიტური, ასევე გავრცელებულია დასახელება ქამიტო-სემიტური — ენათა მაკრო ოჯახია, რომელიც გავრცელებულია ახლო აღმოსავლეთსა და ჩრდილოეთ აფრიკაში. აფრაზიული ენათა ოჯახი აერთიანებს ენათა ექვს ოჯახს: ბერბერო-ლიბიური ენები, ძველეგვიპტური ენა, ქუშიტური ენები, ომოტური ენები, სემიტური ენები და ჩადური ენები. ის ვრცელი ენათა ოჯახია და შეიცავს 375 ცოცხალ ენას. ამ ენებზე დაახლოებით 300 მილიონი ადამიანი საუბრობს.
ჩინურ-ტიბეტური ენები

ჩინურ-ტიბეტური ენები, ასევე ცნობილია როგორც სინო-ტიბეტური ენები გავრცელებულია აღმოსავლეთ, სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში.

ეს ენათა ჯგუფი დაახლოებით 300 ენას აერთიანებს. სინო-ტიბეტურ ენებზე მოსაუბრეთა საერთო რაოდენობა 1,2 მილიარდს აღემატება. ამრიგად, ენის მატარებელთა რაოდენობის მიხედვით, სინო-ტიბეტური ენები მსოფლიოში მეორე ადგილს იკავებენ ინდოევროპული ენების შემდეგ.

სინო-ტიბეტური ენები ორ დიდ ჯგუფად იყოფა: ჩინური ენა, რომელიც რეალურად ენათა ჯგუფია, და ტიბეტურ-ბირმული ენები.
კეხვის არხი

კეხვის არხი — სარწყავი სისტემა აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარეში. იწყება ჯავის მუნიციპალიტეტში, მდინარე დიდი ლიახვის მარჯვენა ნაპირიდან. მიემართება მდინარის პარალელურად სამხრეთისკენ, შემდეგ — სამხრეთ-დასავლეთისკენ, გადადის მდინარე აღმოსავლეთის ფრონის ხეობაში და მთავრდება სოფელ ხეთაგუროვთან. სიგრძე 27 კმ. ექსპლუატაციაშია 1948 წლიდან. რწყავს ჯავის (51 ჰა), ქურთის (1583 ჰა), თიღვისა (2194 ჰა) და გორის (666 ჰა) მუნიციპალიტეტების ბაღ-ვენახებსა და ყანებს.