iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბერთუბნის მონასტერი

}
| რელიგიური_წევრობა =საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი = უმოქმედო
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| ვებ-გვერდი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება =
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =დიახ
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 41.400833
| გრძედი = 45.400833
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
ბერთუბნის მონასტერი — დავითგარეჯის კომპლექსში შემავალი ერთ-ერთი გამოქვაბული მონასტერი. დაარსებულია საუკუნეში. აღსანიშნავია ღვთისმშობლის დარბაზული ეკლესია და სატრაპეზო, რომელთა კედლებიც შემკულია საუკუნის დასაწყისის მხატვრობით: გამოსახული არიან თამარ მეფე და ლაშა გიორგი, სატრაპეზოში ძირითადად ტრაპეზის თემაა გადმოცემული. აქვეა ეპიზოდი დავით გარეჯელის ცხოვრებიდან — „ლუკიანე წველის ირმებს“, ეს მოხატულობა მხატვრობის გარეჯის სკოლის განვითარების მწვერვალია; ადგილობრივ ტრადიციებთან ერთად მათში მკაფიოდ აისახა აყვავების ხანის ქართული მონუმენტური მხატვრობის ზოგადი თავისებურებანი. მდებარეობს აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე, საქართველოს საზღვრის სიახლოვეს.
ჩელეთი

ჩელეთი — ისტორიული კახეთის უძველესი ცენტრი „ქართლის ცხოვრების“ მიხედვით. ჩელეთის თავდაპირველი სახელია „ბერ“. ვახუშტი ბაგრატიონის ( ს.) თანახმად, ჩელეთი იგივე გვიანდელი პერიოდის ჟალეთია. მდებარეობდა მდინარე ივრის ხეობის ზემო წელზე. საუკუნეში მეფე ვახტანგ -მა გორგასალმა ჩელეთის საეპისკოპოსო დააარსა. წყაროებში ჩელეთი უკანასკნელად იხსენიება საუკუნეში როგორც ქართლის სამეფოს ერთ-ერთი ადმინისტრაციული ერთეული.
ახალი ქალაქი

ახალი ქალაქი — ქალაქების ან კომუნების ერთობლიობა, რომელიც ძირითადად პოლიტიკური ნებით იქმნება მოკლე დროში ნაკლებად დასახლებულ ან საერთოდ დაუსახლებელ ადგილას. რამდენიმე წლის შემდეგ იგი კარგავს სიახლეს და ხდება ჩვეულებრივი ქალაქი, რომლის სახლეწოდებაში ზოგჯერ ნარჩუნდება სიტყვა „ახალი“.

ანტიკური ხანა
ანტიკურ ხანაში ქალაქების გაშენება უკავშირდებოდა ცივილიზაციათა ტერიტორიულ გაფართოებას. ახალ ქალაქებს, კოლონიებს აგებდნენ ახალ ტერიტორიებზე დასასახლებლად. ბევრი ქალაქი ხმელთაშუა ზღვის აუზში სწორედ ამ გზით შეიქმნა ბერძნების(მცირე აზია, იტალია, სიცილია...), კართაგენლებისა (ჩრდილოეთ აფრიკა, იბერიის ნახევარკუნძული) და რომაელების (ჩრდილოეთ აფრიკა, გალია...) მიერ.
ამ ქალაქებს შორისაა:
ალექსანდრია (ეგვიპტე), რომელმაც სახელწოდება მიიღო მისი დამაარსებლის, ალექსანდრე დიდისგან.
მარსელი (საფრანგეთი).
კართაგენი (ესპანეთი), რომლის სახელწოდება ნათლად მიუთითებს კართაგენულ წარმომავლობზე.

შუა საუკუნეები
ფეოდალურ ხანაში საკუთარ სამფლობელოებში ახალი ქალაქების აგება ფეოდალისთვის ეკონომიკური აქტივობის გაუმჯობესების საშუალება იყო. საფრანგეთში ამგვარი გზით აგებული ბევრი ქალაქი დღესაც შეიცავს სახელწოდებებში სიტყვას „ახალი“: , , .
ზოგჯერ ახალ ქალაქებში მოსახლეობის მომრავლების მიზნით აქ დასახლებულებს ფეოდალი ფინანსურ შეღავათებსასც აძლევდა.

რენესანსი და განმანათლებლობა
შუა საუკუნეების შემდგომ ევროპაში ხელისუფლება თანდათან ცენტრალიზებას განიცდის. მას უკვე სჭირდება ვრცელი ტერიროტიების გაკონტროლება და ამ ტერიტორიებზე ურბანული ქსელების ორგანიზება, რაც მათ ძალაუფლებას გაამყარებს. ამიტომ იქმნება ახალი ქალაქები სტრატეგიულად მიჩნეულ რეგიონებში. ამგვარი ქალაქების სახელწოდებები უმრავლეს შემთხვევაში შემკვეთების სახელს ატარებს:

ვიტრი-ლე-ფრანსუა (ფრანსუა -ის მიერ ხელახლა აგებული ქალაქი).
შარლევილი (კარლოს ნევერის მიერ გაშენებული).
რიშელიე (კარდინალი რიშელიეს მიერ შექმნილი ).
სანქტ-პეტერბურგი (პეტრე -ის მიერ 1703 წელს დაარსებული).

ამერიკა
ესპანელების, პორტუგალიელების, ფრანგების, ინგლისელებისა და ჰოლანდიელების მიერ ამერიკის კოლონიზაციას მოჰყვება ახალი ქალაქების შექმნა. ისინი ხშირად ატარებენ მეტროპოლიტენის (კართაგენი კოლუმბიაში, ახალი ორლეანი, ახალი ამსტერდამი), დამაარსებლის ან რომელიმე პერსონის სახელს.

ინდუსტრიული რევოლუცია
 საუკუნეში ახალი ქალაქები დიდი სისწრაფით ვითარდება, რისი მიზეზებიც უფრო ეკონომიკურია ვიდრე პოლიტიკური. ეს განსაკუთრებით ეხებოდა იმ ტერიტორიებს, სადაც დიდი მაღაროები არსებობდა. აქ ხდებოდა ქალაქების გაშენება მაღაროელთა დასასახლებლად. ამგვარი ქალაქები არის გერმანიაში რურის აუზში, საფრანგეთში ცენტრალურ მასივში და ა.შ.
მეორე იმპერიის პერიოდში პარიზის დასავლეთით შარლ დე მორნისმიერ აგებულ იქნა ქალაქი-ბაღი ლე ვეზინე.

თანამედროვე ახალი ქალაქები
1960-იანი წლებიდან ზოგიერთი ქვეყნის სწრაფი ურბანიზაცია ხელისუფლებას აიძულებს დიდი აგლომერაციების შექმნას პერიფერიებზე მდებარე ქალაქებით, რაც ამცირებს ცეტრალიზებას და ქალაქებს მულტიპოლარულს ხდის. ამგვარი პოლიტიკა გატარებულ იქნა დიდ ბრიტანეთსა და საფრანგეთში.

საფრანგეთში ახალი ქალაქების მამად მიჩნეულია პოლ დელუვრიე, პარიზის რეგიონის რწმუნებული 1961-1969 წლებში. გავრცელდა ასევე ქალაქი ბაღის იდეა, რომელიც განავითარა ებენეზერ ჰოვარდმა.

ბევრი წმინდა ინდუსტრიული სახის ახალი ქალაქი შეიქმნა სოციალისტურ ქვეყნებშიც. ეს ქალაქები ევროპის მაღაროელთა ქალაქების მსგავსად იქნა აგებული.
ავანგარდიზმი

ავანგარდიზმი საუკუნიდან ნიშნავს ახალ, ექსპერიმენტულ წამოწყებებს, განსაკუთრებით ხელოვნებასა და კულტურაში. იგი შთაგონებულია საფრანგეთის რევოლუციის იდეებით. ავანგარდი არის აკადემიზმის საწინააღმდეგო მიმართულება.
ხშირად ამ ტერმინს იყენებენ იმ შემოქმედთა აღსანიშნავადაც, რომლებიც წინ უსწრებენ თავიანთ ეპოქას.

ავანგარდიზმი მიიჩნევს, რომ არ არსებობს მშვენიერების მარადიული მოდელი, შემოქმედმა თავის ნაწარმოებში თანამედროვეობის არსი უნდა ჩადოს, უარი თქვას ხელოვნების ხელოსნობის კონცეფციაზე, ბუნების კულტსა და ფიგურატიული ხელოვნების რეალიზმზე. ავანგარდიზმი შემოქმედების ინდივიდუალისტურ კონცეფციას აღიარებს. ყველაფერი შეიძლება ხელოვნებად იქცეს თუ ამას ხელოვანი გადაწყვეტს. ეს უკანასკნელი კი თავისუფალი უნდა იყოს ყოველგვარი სოციალური და ესთეტიკური სტერეოტიპებისგან.

ავანგარდისტული მიმდინარეობები
კონსტრუქტივიზმი
კუბიზმი
დადაიზმი
ექსპრესიონიზმი
ფუტურიზმი
ლეტრიზმი
ახალი რომანი
ნაცისტური არქიტექტურა

ნაცისტური არქიტექტურა — სტალინისტურ არქიტექტურასთან ერთად ტოტალიტარული არქიტექტურის ერთ-ერთი ყველაზე მასშტაბური გამოვლინება. ამ ტერმინით განისაზღვრება ძირითადი არქიტექტურული სტილები, მშენებლობისა და საქალაქო დაგეგმარების მეთოდები, რომლებიც გამოიყენებოდა მესამე რაიხში, სადაც 1933-45 წლებში ბატონობდა ნაციონალ-სოციალიზმის იდეოლოგია. ნაციონალ-სოციალიზმის ეპოქის არქიტექტურამ გარკვეული გავლენა მოახდინა ომის შემდგომი გერმანიის შენობათა არქიტექტურაზე.
ერედვის ბერის საყდარი

}
| რელიგიური_წევრობა =
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =დანგრეული
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| საიტი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება =
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =დიახ
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 42.246111
| გრძედი =44.023889
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
ბერის საყდარი — საუკუნის შუა წლების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი სოფელ ერედვის მახლობლად (ერედვის მუნიციპალიტეტი).

ძეგლის აღწერა
ნაგებობა წარმოადგენს სამეკლესიან ბაზილიკას, ამაღლებული შუა ეკლესიით, რომელსაც ორფერდა სახურავი აქვს. შუა ეკლესიას სამხრეთით, დასავლეთით და ჩრდილოეთით უვლის გარშემოსავლელი, რომელსაც ცალფერდა სახურავი აქვს.

ეკლესია ნაგებია მუქი წითელი და ღვინისფერი, კარგად თლილი ქვით. წყობა სწორხაზოვანია.

ეკლესია აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი აფსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სატრიუმფო თაღი აფსიდის შვერილებს ეყრდნობა. გრძივი კედლები სამსაფეხურიანი პილასტრების საშუალებით ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა. ამ პილასტრების და მათი მოპასუხე აღმოსავლეთი და დასავლეთი კუთხის პილასტრების წინა საფეხურს კამარის საბჯენი თაღი ეყრდნობა, დანარჩენ ორ საფეხურს კი ორსაფეხურიანი კედლის თაღები. პილასტრები დაგვირგვინებულია იმპოსტებით. იმპოსტების მაღალ ტანს ოდნავ ირიბად წაკვეთილი ფორმა აქვს. მის თავზე თაროა გამოკვეთილი. შუა ეკლესიაში სამი სარკმელია — ერთი აღმოსავლეთით და ორი სამხრეთით. სამხრეთის სარკმლები კედლის თაღების შუა ღერძზეა განლაგებული. შესასვლელი სამია — დასავლეთის და ჩრდილოეთის არქიტრავული, ხოლო სამხრეთის თაღოვანია. თაღში ტიმპანის ქვაა. ტიმპანზე შემოვლებულია რელიეფურად მოჩუქურთმებული სათაური.

გარშემოსასვლელს მთლიანი, დაუნაწევრებელი გალერეის სახე აქვს. აღმოსავლეთით იგი აბსიდებით მთავრდება. გალერეას სამხრეთით ორთაღოვანი შესასვლელი ჰქონდა, მეორე მცირე კარი დასავლეთით. ასეთივე კარი იყო ჩრდილოეთითაც, ამჟამად იგი განადგურებულია. გარშემოსასვლელის კედლები მოპირკეთებული ყოფილა უხეშად თლილი ქვით. ასევე თლილი ქვით იყო გადაყვანილი სამხრეთის კამარა, რომლის მხოლოდ მცირე ნაწილებია შემორჩენილი.

აღმოსავლეთ ფასადის შუაში, სარკმლის ირგვლივ, განლაგებულია ცალკეული დეკორატიული ელემენტები: სარკმლის ოთხკუთხა, მთლიან ქვაში გამოკვეთილი, მოჩუქურთმებული საპირე, ბრტყელი სათაური, ჯვარი მის თავზე და კიდევ ორი მსგავსი ჯვარი საპირის აქეთ-იქით. სამივე ჯვრის ცენტრისკენ შევიწროებული მკლავები პარალელური ღარებითაა დასერილი. ქვედა მკლავები ფოთლებად იშლება.

სამხრეთი ფასადი წარმოადგენდა ორ ვიწრო, გრძელ მასივს. სამხრეთი შესასვლელიდან შემორჩენილია ნაწილობრივ მიწაში ჩაფლული სვეტი. ამ სვეტისთავისა და მასზე გადაყვანილი თაღების მოჩუქურთმებული ფრაგმენტები ცალკე დევს მიწაზე.

დასავლეთი და ჩრდილოეთი ფასადები საერთო ფორმათა აგებულებით აღმოსავლეთის და სამხრეთის ფასადებს იმეორებენ.

ეკლესია დგას ორსაფეხურიან ცოკოლზე. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია, დანგრეულია გარშემოსავლელი და საკურთხეველი.
სამეკლესიიანი ბაზილიკა

სამეკლესიიანი ბაზილიკა — საქართველოში შემუშავებული ბაზილიკის თავისებური ვარიანტი (აღმოაჩინა და შეისწავლა გ. ჩუბინაშვილმა). საქართველოს გარეთ უცნობია. გარედან არ განსხვავდება ჩვეულებრივი სამნავიანი ბაზილიკისაგან, მაგრამ შიგნით ნავები ერთმანეთისაგან გამოყოფილია არა ბოძებით, არამედ კედლებით, ე. ი. არსებითად აქ ერთ შენობაში გაერთიანებულია ერთმანეთთან კარებით დაკავშირებული 3 სამლოცველო ეკლესია, რომლებშიც დღის განმავლობაში ცალ-ცალკე რამდენიმეჯერ იხდიდნენ წირვას.

სამეკლესიიანი ბაზილიკის პირველი ნიმუშები საუკუნის შუა წლებს მიეკუთვნება. თანდათან მან უფრო ჩამოყალიბებული და რთული სახე მიიღო. გვერდის ეკლესიები (ნავები) ერთმანეთს დაუკავშირდა დასავლეთი შემაერთებელი გალერეით და შუა ეკლესიაში (ნავში) შესასვლელიც ამ გალერეიდანაა. ამავე დროს ჩნდება ახალი მოტივი - გვერდის ეკლესიების ორი ან სამთაღიანი ღია შესასვლელები.

სამეკლესიიანი ბაზილიკის ტიპის საკულტო ნაგებობები საუკუნემდეე არსებობდა, შემდეგ აქა-იქ გვხვდება. სამეკლესიიანი ბაზილიკის ცნობილი ნიმუშებია - საუკუნეების ეკლესიები ზეგანში, ნეკრესის მონასტერში, ქვემო ბოლნისში, დმანისსა და სხვა.
ბერისხევი

ბერისხევი, საუკუნის კლდეში ნაკვეთი სავანე ასპინძის მუნიციპალიტეტში, ვარძიის მონასტრიდან 1,5 კმ-ზე, მდინარე მტკვრის მარცხენა ნაპირას, დაახლოებით 20 მ სიმაღლეზე. ასავლელად იყენებდნენ დახრილ გვირაბს. ბერისხევის კომპლექსი შედგება ქარაფის პირას მდებარე დარბაზული ეკლესიის, სენაკის, საკუჭნაოს, ე. წ. თახჩებიანი სათავსისა და გვირებული თავდაცვითი სადგომისაგან.
ბერნარდე ნეაპოლელი

ბერნარდე ნეაპოლელი — საუკუნის იტალიელი კათოლიკე მისიონერი, ქართული ხალხური ზღაპრების ჩამწერი. საქართველოში პირველად 1661 წელს ჩამოვიდა მცირე ხნით, რომის ეკლესიის დავალებით. 1670—1680 წლებში საქართველოში ცხოვრობდა. შეისწავლა ქართული ენა და რამდენიმე წიგნიც თარგმნა; კერძოდ, 1681 წელს რომში დაიბეჭდა მის მიერ თარგმნილი ქართული კატეხიზმო. მ. თამარაშვილის მოწმობით, ბერნარდე ნეაპოლელს ეკუთვნის აგრეთვე ქართულ ენაზე შედგენილი წიგნი "ბჭობა კათოლიკობის შესახებ". ბერნარდე ნეაპოლელის არქივი იტალიაში ტორე-დელგრეკოს კაპუცინთა მონასტერში ინახებოდა. ამონაწერები ამ არქივიდან და მისი მოკლე აღწერა დაცულია თბილისში, კ. კეკელიძის სახელობის ხელნაწერთა ინსტიტუტში ( - 661). 1947 წელს ამ ფონდში მიაკვლიეს ბერნარდე ნეაპოლელის მიერ ჩაწერილ ორ ქართულ ზღაპარს. 1964 წელს გამოქვეყნდა იტალიაში (ნეაპოლის ეროვნული ბიბლიოთეკა) დაცული თორმეტი ქართული ზღაპარი.
ბერსაბე

ბერსაბე (ძვ. ებრ. ბათშება), ისრაელ-იუდეველთა მეფის დავითის (ძვ. წ. ს.) ერთ-ერთი ცოლი. მეფე სოლომონის დედა. ბიბლიის მიხედვით, დავითმა, ცოლად რომ შეირთო, მოაკვლევინა პირველი ქმარი — ხეთელი ურია. ცოლის ძის ადონიას ნაცვლად სოლომონი გამოაცხადა ტახტის მემკვიდრედ. ბერსაბეს ლეგენდა აისახა ლიტერატურასა და ხელოვნებაში.

აგრეთვე არის ქ. ბეერშევის ბიბლიური სახელწოდება.
ბერქა

ბერქა, ბერქა-ყაენი ; (დ. 1209 — გ. 1266) — ოქროს ურდოს ყაენი 1255—1266 წლებში. ჯუჩის მესამე შვილი, ბათო-ყაენის, უმცროსი ძმა. ბერქას მმართველობის პერიოდში ოქროს ურდო აღარ ემორჩილებოდა მონღოლთა იმპერიას. ბერქამ მდინარე ახთუბაზე ააშენა ახალი ქალაქი — სარაი-ბერქე, რომელიც საუკუნის ნახევარში ოქროს ურდოს სატახტო ქალაქი გახდა. ბერქამ შექმნა ხარკის ამკრეფი — ბასკაკთა ორგანიზაცია. მის დროსვე დაიწყო ოქროს ურდოს მოსახლეობის გამაჰმადიანება. 50-იან წლებში ბერქამ ლიტვა დალაშქრა. 1262 წელს აზერბაიჯანის დასაუფლებლად ჰულაგუიანებს დაუწყო ბრძოლა და შირვანს შეუტია. 1266 წელს ბერქამ ახალი ლაშქრობა მოაწყო აზერბაიჯანში შეიჭრა და მტკვარს მიადგა, მაგრამ რადგან ხიდები წინასწარ იყო აყრილი, მდინარე ვერ გადალახა და თბილისისაკენ დაიძრა. გზად დაარბია შირვანი, ჰერეთი, კახეთი, ივრისპირეთი, მაგრამ თბილისს ვერ მიაღწია, გარეჯში გარდაიცვალა.

წინაპრები
ბერქშირული ღორი

ბერქშირული ღორი — ღორის უნივერსალური პროდუქტიული მიმართულების ინგლისური ადრეული ჯიში. გამოიყვანეს საუკუნის ბოლოს ინგლისში, ბერქშირის საგრაფოში, ადგილობრივი მსხვილი საგვიანო ჯიშის შეჯვარებით ნეაპოლურ, პორტუგალიურ და ჩინურ ჯიშებთან. თანამედროვე ბერქშირული ღორი შავია, ჰარმონიული აგებულება და მაგარი კონსტიტუცია აქვს, კარგად ეგუება ძოვებას. ქუბის ცოცხალი მასაა 180-250 კგ, ყრის 6-7 გოჭს. ნაკლებად სუქდება. ბერქშირული ღორი რუსეთში გამოიყენეს მირგოროდული, ჩრდილოკავკასიური, კემეროვული, ლივენური და სხვა ჯიშების გამოსაყვანად.
ბერყენიანი

ბერყენიანი — მცენარეთა ფორმაცია, ახასიათებს მეჩხერი ხეთადგომა. ცნობილია ნათელი ტყეების და არიდული (ქსეროფილური) მეჩხერი ტყეების სახელით. გავრცელებულია კავკასიის აღმოსავლეთ და სამხრეთ ნაწილში, შუა და წინა აზიაში.

საქართველოში გვხვდება აღმოსავლეთ და სამხრეთ რაიონებში, მთის ქვედა და ნაწილობრივ შუა სარტყელში, ზღვის დონიდან 350—900 (1000) მ-ზე, ველების, ფრიგანას („მთის ქსეროფიტების“) და არიდული მეჩხერი ტყეების ზონაში ყავისფერ და წაბლა ნიადაგებზე. შექმნილია ტირიფფოთოლა და ქართული ბერყენებით. უმთავრესად გვხვდება უროიანი, ვაციწვერიანი, ფრიგანიანი, ბუჩქიანი და სხვა ბერყენიანის ვარიანტები (ასოციაციები).
ხარკივი

ხარკივი, ხარკოვი — სიდიდით მეორე ქალაქი უკრაინაში, ხარკივის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთში. 2010 წლისთვის ქალაქის მოსახლეობა შეადგენდა 1 449 000 ადამიანს. ქალაქმა უმასპინძლა 2012 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატს. მეტალისტის სტადიონზე სულ 3 შეხვედრა გაიმართა.

ხარკივი 1654 წელს დაარსდა და რუსეთის იმპერიაში უკრაინული კულტურის მთავარ კერას წარმოადგენდა. ხარკივი პირველი უკრაინული ქალაქი იყო, რომელმაც 1917 წლის დეკემბერში საბჭოთა ხელისუფლება აღიარა და შემდეგ იგი უკრაინის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის დედაქალაქი გახდა. დედაქალაქის სტატუსი მან 1934 წლამდე შეინარჩუნა, სანამ ის კიევში გადაინაცვლებდა. ამჟამად, ქალაქი ხარკივის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია და რეგიონში სპეციალური სტატუსი გააჩნია.

ხარკივი უკრაინის ერთ-ერთი უმთავრესი კულტურული, სამეცნიერო, საგანმანათლებლო, სატრანსპორტო და სამრეწველო ცენტრია. ფუნქციონირებს 60 სამეცნიერო ინსტიტუტი, 30 უმაღლესი სასწავლო დაწესებულება, 6 მუზეუმი, 7 თეატრი და 80 ბიბლიოთეკა. მისი ინდუსტრია ძირითადად მანქანათმშენებლობაზე სპეციალიზდება. მოქმედებს ასობით სამრეწველო კომპანია.

ქალაქს გააჩნია მეტროპოლიტენი, რომლის სიგრძეც 38,1 კმ-ია და 29 სადგურს მოიცავს. ხარკივის ცნობილი ღირსშესანიშნაობაა თავისუფლების მოედანი , რომელიც ამჟამად ევროპის მე-6 უდიდესი და მსოფლიოში სიგრძით მე-12 მოედანია.
აბსოლუტური მონარქია

აბსოლუტური მონარქია, აბსოლუტიზმი — სახელმწიფო მმართველობის ფორმა, რომლის დროსაც საკანონმდებლო და აღმასრულებელი ხელისუფლების ერთადერთი მატარებელია სახელმწიფოს მეთაური — მონარქი. აბსოლუტური მონარქიის ყველაზე თვალსაჩინო ნიმუშია ფრანგი მონარქის ლუი -ის (1643-1715) მმართველობა. ცენტრალიზებული და აბსოლუტური მონარქიული მმართველობის ფრანგული მოდელი მისაბაძ ნიმუშად იქცა ევროპის სახელმწიფოებისათვის. აბსოლუტიზმის სახელით ცნობილია და საუკუნეებში ევროპაში შეუზღუდავ მონარქიულ სახელმწიფოებში მოქმედი პოლიტიკური რეჟიმი. აბსოლუტიზმი ასევე შეიძლება აღნიშნავდეს ევროპის ისტორიის ამ შუალედს.

აბსოლუტიზმი ფეოდალური სახელმწიფოს განვითარების ბოლო სტადიაა. წარმოიქმნა ფეოდალიზმის ქრობისა და კაპიტალისტური ურთიერთობების ჩასახვის პერიოდში, ე.ი. გვიან შუა საუკუნეებში. დასავლეთ ევროპის ქვეყნებში ყალიბდებოდა საუკუნიდან, აპოგეას მიაღწია ახალ დროში, საუკუნეში. აბსოლუტიზმის ნიშნებია: 1) მთელი ხელისუფლების მონარქის ხელში მოქცევა, წოდებრივ-წარმომადგენლობითი დაწესებულებების საქმიანობის შეწყვეტა; 2) განშტოებული ბიუროკრატიული აპარატის არსებობა, რომლის საშუალებითაც მონარქი მართავს ქვეყანას; 3) მუდმივი არმიის ყოლა. მონარქი ეყრდნობა არა ვასალების მხარდაჭერას, არამედ მუდმივ არმიას; 4) სენიორების სასამართლო და ადმინისტრაციული ხელისუფლების დაკარგვა, მათ პოლიტიკას ახორციელებს სახელმწიფო.

აბსოლუტიზმში სახელმწიფო აღწევს ცენტრალიზაციის უმაღლეს დონეს, რადგანაც საკანონმდებლო, საგადასახადო და საგარეო პოლიტიკა ცენტრალური ხელისუფლების პრეროგატივაა. ზოგჯერ სამეფო ხელისუფლება იმორჩილებს ეკლესიასაც. აბსოლუტიზმის სოციალურ საფუძველს უპირველეს ყოვლისა წარმოადგენს თავადაზნაურობა, თუმცა აბსოლუტური მონარქია თავადაზნაურობასა და ბურჟუაზიას შორის კომპრომისის შედეგად წარმოიქმნა. ასე მაგალითად, ბურჟუაზიის ინტერესებისათვის მონარქია აწყობდა სავაჭრო ომებს, ატარებდა მერკანტილიზმისა და პროტექციონიზმის პოლიტიკას, იყენებდა საგარეო-ეკონომიკური იძულების მეთოდებს.

აბსოლუტური მონარქია ჩამოყალიბდა დასავლეთ ევროპის რიგ ქვეყნებში: საფრანგეთში, ინგლისში, ესპანეთში. ყველაზე დასრულებული ფორმა მიიღო საფრანგეთში, სადაც მისთვის დამახასიათებელ ყველა თავისებურებას ჰქონდა ადგილი. საფრანგეთში აბსოლუტიზმს საფუძველი ჩაეყარა ლუი -ის დროს და გაგრძელდა მისი მემკვიდრეების მეფობისას (შარლ , ლუი , ფრანსუა ).

ლუი -ის ცნობილი დევიზი — „სახელმწიფო მე ვარ!“, საფუძვლად დაედო მთელ მის 54-წლიან დამოუკიდებელ მმართველობას. სახელმწიფო და საზოგადოებრივი სისტემის ცენტრად მონარქის ძალაუფლების ქცევის სიმბოლიზაცია იყო ლუი -ის „მეფე-მზედ“ გამოცხადება.

აყვავების პერიოდში აბსოლუტიზმმა (საფრანგეთსა და ინგლისში) პროგრესული როლი ითამაშა ეკონომიკის განვითარებაში, პოლიტიკური ცენტრალიზაციის დასრულებაში. ევროპის ქვეყნების უმრავლესობაში აბსოლუტიზმს ბოლო მოეღო ბურჟუაზიული რევოლუციების დროს.

დღეს არსებული ქვეყნები აბსოლუტური მონარქიით
კონსტიტუციური მონარქია

კონსტიტუციური მონარქია — მონარქია, რომელშიც მონარქის ძალაუფლება შეზღუდულია კონსტიტუციით.

კონსტიტუციურ მონარქიაში მონარქი მარტო არ არის გადაწყვეტილებების მიღებაში. აბსოლუტურ მონარქიაში კი მონარქი ერთპიროვნულად მართავს თავის სახელმწიფოს.

კონსტიტუციური მონარქიებია: ლიხტენშტაინი, მონაკო, მაროკო, იორდანია, ქუვეითი, ბაჰრეინი და ბჰუტანი, სადაც კონსტიტუცია სუვერენს ანიჭებს მნიშვნელოვან დისკრეციულ უფლებამოსილებას. კონსტიტუციური მონარქიაა ასევე ავსტრალიაში, გაერთიანებულ სამეფოში, კანადაში, ნიდერლანდებში, ესპანეთში, ბელგიაში, ნორვეგიაში, შვედეთში, მალაიზიაში, ტაილანდში, კამბოჯასა და იაპონიაში, თუმცა ამ ქვეყნებში მონარქებს მნიშვნელოვნად ნაკლები პირადი დისკრეცია აქვთ მათი უფლებამოსილების განხორციელებისას.

თანამედროვე მონარქიების დიდი ნაწილი კონსტიტუციურია. ევროპის მონარქიულ სახელმწიფოებში მონარქების პოლიტიკური ძალაუფლება სიმბოლური ხასიათისაა.
მულტილატერალიზმი

მულტილატერალიზმი — ტერმინი საერთაშორისო ურთიერთობებში, რომელიც მრავალი ქვეყნის ერთ საერთო საკითხზე თანამშრომლობას გულისხმობს.

უმრავლესობა საერთაშორისო ორგანიზაციებისა, როგორიცაა გაერო და მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაცია, მულტილატერალურია. მულტილატერალიზმის მთავარი პროპონენტები ტრადიციულად შუალედური ძალები-სახელმწიფოები იყვნენ, როგორიცაა კანადა, ავსტრალია და სკანდინავიის ქვეყნები. უფრო დიდი და ძლიერი ქვეყნები, როგორც წესი, უნილატერალურად მოქმედებენ, მაშინ როდესაც მცირე ქვეყნებს არასაკმარისი ძალა აქვთ საერთაშორისო საკითხებში მონაწილეობის მისაღებად, გარდა გაეროსა (სადაც მცირე ქვეყნები ბლოკებში ერთიანდებიან სხვა ერებთან ერთი საერთო ხმის მისაღებად).

პოლიტიკურ ფილოსოფიაში მულტილატერალიზმის საპირისპირო ცნებაა უნილატერალიზმი.
ქარწაღებულნი (ფილმი)

ქარწაღებულნი — ვიქტორ ფლემინგის მიერ 1939 წელს გადაღებული ამერიკული ფილმი. შექმნილია მარგარეტ მიჩელის ამავე სახელწოდების რომანის მიხედვით. ფილმის გადაღება დაჯდა 3,9 მილიონი დოლარი, რაც იმ დროისთვის ასტრონომიული თანხა იყო, მაგრამ 192 მილიონი დოლარი გამოიმუშავა, 10 ოსკარი მიიღო და ყველა დროის ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ ფილმად იქცა. ფილმის პრემიერის დღე, 1939 წლის 15 დეკემბერი ჯორჯიის გუბერნატორმა უქმე დღედ გამოაცხადა.

სიუჟეტი
მოქმედება იწყება ჯორჯიაში 1861 წლის აპრილში. სკარლეტ ო'ჰარა ბამბის პლანტაციის, ტარას, მდიდარი მფლობელის გათამამებული ქალიშვილია. მას ბევრი თაყვანისმცემელი ჰყავს, თუმცა თავად ეშლი უილკსი მოსწონს. ეს უკანასკნელი კი ბიძაშვილზე, მელანი ჰამილტონზეა დანიშნული. მიუხედავად მამისა და ერთგული მოახლის, დედილოს, გაფრთხილებებისა, სკარლეტი მაინც ცდილობს ეშლის მოხიბვლას „თორმეტ მუხაში“ დაგეგმილ ნადიმზე. ეშლისთან საუბრის შემდეგ ის გაიცნობს რეტ ბატლერს. სკარლეტი იმისათვის, რომ აეჭვიანოს ეშლი, ცოლად მიჰყვება ჩარლი ჰამილტონს, მელანის ძმას. ამ დროს იწყება სამოქალაქო ომი.

ატლანტაში გამართულ ომის დამხმარე აუქციონზე რეტ ბატლერი შოკში ჩააგდებს ადგილობრივ საზოგადოებას, როცა აუქციონზე უკვე დაქვრივებულ სკარლეტთან ცეკვის უფლებას შეიძენს. მათ შორის რომანტიკული ურთიერთობა ვითარდება. რეტი სკარლეტს სიყვარულში გამოუტყდება კონფედერატების არმიასთან შეერთების წინ. ომის დასრულების შემდეგ სკარლეტი ფინანსურ პრობლემებთან გასამკლავებლად დახმარებას რეტს სთხოვს.

ფილმის ბოლოს უკვე სკარლეტზე დაქორწინებული რეტი ცოლს შორდება და ტოვებს ცნობილი ფრაზით „ძვირფასო, მე თქვენ აღარ მადარდებთ“. ატირებული სკარლეტი ტარაში დაბრუნებას გადაწყვეტს და არ კარგავს ხვალინდელი დღის იმედს.

როლებში
ვივიენ ლი ― სკარლეტ ო’ჰარა
კლარკ გეიბლი ― რეტ ბატლერი
ლესლი ჰოვარდი ― ეშლი უილკსი
ოლივია დე ჰევილენდი ― მელანი ჰამილტონი
ჰეტი მაკდანიელი ― დედილო
ტომას მიტჩელი ― ჯერალდ ო’ჰარა

ჯილდოები
ოსკარი

საუკეთესო ფილმი
საუკეთესო რეჟისორი: ვიქტორ ფლემინგი
საუკეთესო ადაპტირებული სცენარი: სიდნი ჰოვარდი
საუკეთესო მსახიობი ქალი: ვივიენ ლი
საუკეთესო მსახიობი ქალი მეორეხარისხოვან როლში: ჰეტი მაკდანიელი
საუკეთესო ოპერატორი: ერნესტ ჰალერი და რეი რენაანი
საუკეთესო მონტაჟი: ჰალ კ. კერნი და ჯეიმზ ე. ნიუკომი
ფერადი ფილმის საუკეთესო მხატრვული გაფორმება: ლილ რ. ველერი
ორი სპეციალური ტექნიკური ჯილდო, მათ შორის ერთი დეკორაციისთვის
სკანდინავია

სკანდინავია — ისტორიული და კულტურული რეგიონი ევროპაში. მისი გეოგრაფიული ცენტრია სკანდინავიის ნახევარკუნძული. ტრადიციული განმარტებით სკანდინავია არის სამი სახელმწიფო: დანია, შვედეთი და ნორვეგია.

ხანდახან სკანდინავიას ასევე მიაკუთნებენ ფინეთს, ისლანდიას და ფარერის კუნძულებს. ამ შემთხვევაში სკანდინავია მთელ ჩრდილოეთი ევროპას მოიცავს.

ისტორიული პოლიტიკური სტრუქტურა
პარადოქსი

პარადოქსი (ბერძნ. , რწმენის მიღმა) შეიძლება იყოს:
საყოველთაოდ აღიარებული შეხედულების, საღი აზრის მკვეთრად საწინააღმდეგო (სინამდვილეში ან ერთი შეხედვით) მსჯელობა, მოსაზრება.
გამონათქვამი, რომლის ჭეშმარიტება ცხადია (ან მოჩვენებით ცხადია) და მას მივყავართ წინააღმდეგობისკენ.
ფაქტი რომელიც ეწინააღმდეგება ადამიანურ ინტუიციას.
არაბუნებრივი მოვლენა.