ათათურქის სახლ-მუზეუმი

ათათურქის სახლ-მუზეუმი — ისტორიული სახლ-მუზეუმი ანკარაში, თურქეთი. ეს იყო პრეზიდენტ მუსტაფა ქემალ ათათურქის რეზიდენცია 1921 წლიდან 1932 წლამდე, რესპუბლიკის ადრეული წლების განმავლობაში. მუზეუმი მდებარეობს ჩანქაიას ქუჩაზე, ჩანქაიას კამპუსის ტერიტორიაზე, ჩანქაიას სასახლის გვერდით.

ფონი
სასახლე ააგეს საუკუნეში, როგორც ვენახის საცხოვრებელი. 1921 წელს იგი შეიძინა ანკარის ორმა მოქალაქემ - ბულღურლუზადე მეჰმეტმა და რიფათ ბეიმ. ანკარის მუნიციპალიტეტმა სახლი გადააკეთა საპრეზიდენტო რეზიდენციად მუსტაფა ქემალ ათათურქის (1881–1938) სასარგებლოდ. 1921 წლის 30 მაისს იგი გადაეცა ათათურქს, რომელსაც ანკარაში ჩამოსვლის შემდეგ (1919 წლის 27 დეკემბერი)თურქეთის დამოუკიდებლობის ომის დასაწყებად უწევდა ცხოვრება სოფლის მეურნეობის სკოლაში და ანკარის რკინიგზის სადგურის უფროსის სახლში. სასახლე გახდა ათათურქის ოფიციალური რეზიდენცია, რომელიც მოესწრო მნიშვნელოვან ისტორიული მოვლენებს თურქეთის დამოუკიდებლობის ომისა და რესპუბლიკის ადრეული წლების განმავლობაში. ეს იყო ადგილი, სადაც ათათურქის რეფორმები იგეგმებოდა. 1932 წელს სასახლე გამოუყენებელი გახდა, როცა მის გვერდით ახალი რეზიდენცია ჩანქაიას სასახლე, ანუ ვარდისფერი სასახლე („ “) ააგეს გამფართოებული ფუნქციების საჭიროებების დასაკმაყოფილებლად.

1950 წელს სასახლე საზოგადოებისთვის გაიხსნა, როგორც მუზეუმი. იმისათვის, რომ დაეცვათ მუზეუმი და გამოფენილი ნივთები დაცული ყოფილიყო დაზიანებისგან, 2002 წელს დაიწყო დიდი სარემონტო სამუშაოები, რომელიც 2007 წლამდე გაგრძელდა. ამ ღონისძიებების დროს დაასკვნეს, რომ ადგილი უნდა გამოყენებულიყო ისტორიული სახლის, და არა მუზეუმის სახით, იმ ეპოქის ბუნებრივი სურათის ასასახავად. ათათურქის სახლ-მუზეუმი ხელახლა გაიხსნა საზოგადოებისთვის 2009 წლის 19 აპრილს. ეს იყო ათათურქის ცხოვრებაში ყველაზე დიდხანს არსებული რეზიდენცია. მას ასევე ეწოდებოდა არმიის სასახლე მას შემდეგ, რაც მან შენობა თურქეთის არმიას გადასცა.

არქიტექტურა
ვენახის საცხოვრებელი იყო პატარა შენობა ტყიან ლანდშაფტში. მართკუთხა გეგმის მქონე სახლს ჰქონდა დიდი ტერასა, რომელიც ჩრდილოეთით ქალაქს გადაჰყურებდა. მიწისზედა სართულის მთავარი დარბაზი გარშემორტყმული იყო ორი ოთახით და ჰქონდა რვაკუთხა ფორმის მარმარილოს აუზი შადრევნით ქვიანი ადგილის ცენტრში. ზედა სართულს იგივე გეგმა ჰქონდა, რომელიც შედგებოდა მთავარი დარბაზისა და ორი ოთახისგან.

ათათურქის ლატიფე უშაქთან (1898–1975) ქორწინების შემდეგ 1923 წლის 29 იანვარს, საცხოვრებელი ოჯახური ცხოვრებისთვის არასაკმარისი გახდა. 1923 წელს არქიტექტორ ვედათ თეკს (1873–1942) დაევალა გაფართოების პროექტი. სამშენებლო სამუშაოები 1924 წელს დასრულდა. დაემატა ორსართულიანი პრიგამოშენები ნახევარ-რვაკუთხა ფორმის კოშკით. პრიგამოშენების მიწისზედა სართული გამოიყენებოდა სამზარეულოსა და საჭმელი ოთახის სახით. ზედა სართული შედგებოდა აბანაოსა, საძინებელისა და კაბინეტისგან პირველი ლედისთვის. ორიგინალურ შენობაში ყოფილი საძინებელი გადაკეთდა ბიბლიოთეკად და კაბინეტად. ჩრდილოეთ შესასვლელის წინ აშენდა ქარისმცველი. ჩრდილო-აღმოსავლეთის ოთახი მიწისზედა სართულზე გაფართოვდა ნახევარ-რვაკუთხა ფორმის მიშენებით, რომ ემსახურა ელჩების მიღების ოთახად. მთავარ დარბაზში შადრევნიანი და აუზი მოიხსნა შესასვლელი დარბაზის გასაკეთებლად. აღმოსავლეთით აშენდა მრავალსართულიანი სამსახურებრივი შენობა, რომელიც შედგებოდა სამზარეულოსა და სარეცხისგან. ეს შენობა რეზიდენციასთან დაკავშირდა სამსახურებრივი კიბით.

შენობის გაფართოების შემდეგ შექმნილი სამშენებლო სტატიკის პრობლემების გადასაჭრელად და კომფორტის პირობების გასაუმჯობესებლად, 1926 წელს ჩატარდა სარემონტო სამუშაოები. შენობა აღიჭურვა ცენტრალური გათბობით. ათათურქის შვილებულებისთვის სამსახურებრივი შენობის ზემოთ დაემატა სართული, რომელიც შედგებოდა ექვსი ოთახისა და აბანოსგან. 1930 წელს სამხრეთ-დასავლეთის კოშკი ხელახლა იქნა დაპროექტებული ათათურქის კაბინეტად.

მუზეუმი
ქარისმცველი და შესასვლელი დარბაზი
შესასვლელი დარბაზი მდებარეობს ქარისმცველის უკან. შესასვლელ დარბაზს აქვს სამი კარი და კიბე, რომელიც ზედა სართულზე მიდის. მარჯვენა მხარეს არის მწვანე ოთახი, მარცხენა მხარეს კი ელჩების მიღების ოთახი. ავეჯიდან არის ფორტეპიანო და ექვს ადამიანზე გათვლილი სალონი. კედლებზე ჩამოკიდებულია ორი ნახატი და ათათურქის სამი ფოტო, რომლებიც სხვადასხვა დროს არის გადაღებული. ღია შუა კარის წინ დგას ბილიარდის კარადა. ამ კარზე ფარდის სახით ჩამოკიდებულია ლამაზი ხალიჩები.

მწვანე ოთახი
მდებარეობს მთავარი შესასვლელის მარჯვენა მხარეს. 1924 წლამდე იგი გამოიყენებოდა ელჩების მისაღებ ოთახად და ათათურქის კაბინეტად. რეკონსტრუქციის შემდეგ იგი გამოიყენებოდა მიღების ოთახად და ეწოდებოდა „მწვანე ოთახი“ მწვანე ძირითადი ფერის გამო. ეს ოთახი მრავალი ავტორის მემუარებში იხსენიება პირველი ლედის ჩაის წვეულებების მოწვევებთან ერთად.

სასადილო ოთახი და რადიო-მწეველთა ოთახი
ეს ოთახი მდებარეობს პრიგამოშენების მიწისზედა სართულზე. ოთახის კარის პირისპირ არის ფილებით მოპირკეთებული დიდი ბუხარი, რომელიც გარშემორტყმულია ორი თაღოვანი ფერადი შუშის ფანჯრით. კედლების ქვედა ნაწილები დაფარულია პანელით, რომელსაც აქვს ბირუზისფერი ფილებისგან შექმნილი ლეპნინა. კედლების ზედა ნაწილი შეღებულია უბრალო ღია წითელ ფერში. ჭერი მორთულია გეომეტრიული ორნამენტებით. ოთახი არჭურვილია დიდი სასადილო მაგიდით, კარადებითა და საუბნეობით. გარდა ამისა, აქ არის საუზმეო მაგიდა ოთხ ადამიანზე გათვლილი და ბანქოს სათამაშო მაგიდა. ორი ფონოგრაფი, დიდი ჩინური ვაზები და დიდი ვერცხლის მანგალი ასევე ამ ოთახის ნაწილია. ჰუსეინ ავნი ლიფიჯის (1886–1927) ორი ზეთის ნახატი ჩამოკიდებულია ოთახის ორ კარზე. ეს შესანიშნავი სასადილო ოთახი ცნობილი იყო როგორც ათათურქის მნიშვნელოვანი სამუშაო ადგილი, რადგან აქ ტარდებოდა გრძელი ვახშმები, რომლებზეც განიხილებოდა და ანალიზდებოდა ქვეყნის პრობლემები. რადიო-მწეველთა ოთახი, რომელშიც სასადილო ოთახიდან კარის გავლით შეიძლება შესვლა, მდებარეობს რვაკუთხა კოშკის ნაგებობის მიწისზედა სართულზე. იგი შეიცავს რეზიდენციის ყველაზე ძველ ავეჯს „ჩესტერფილდის კომპლექტს“, ღიაღიანი ტყავის დივნისა და თანმხვები სავარძლების ნაკრებს.

ელჩების მიღების ოთახი
ეს ოთახი მიღებულ იქნა ვენახის საცხოვრებლის პატარა ოთახის გაფართოებით ჩრდილოეთის გარე კედლის მოხსნის შემდეგ და ნახევარ-რვაკუთხა ფორმის სივრცის დამატებით. იგი შეიცავს სადაფით გაფორმებულ წერის მაგიდას, რომელიც საჩუქრად გადასცა აბას ჰილმი ფაშამ (1874–1944), ეგვიპტისა და სუდანის ბოლო ხედივმა (ოსმალური ვიცე-კოროლი), კიდევ ერთ წერის მაგიდას, რომელსაც ადრე ათათურქი იყენებდა, სალონს და დიდ კარადას. კედლებზე ჩამოკიდებულია სედეფით ინკრუსტირებულ ჩარჩოებში მოთავსებული ფოტოგრაფიები.

ზედა სართულის დარბაზი
ზედა დონის ოთახები იხსნება ზედა სართულის დარბაზში. სივრცე, რომელიც ვიზუალურ კავშირს ქმნიდა მიწისზედა და ზედა სართულის დარბაზებს შორის, დაიხურა 1924 წლის რეკონსტრუქციის დროს. დარბაზის ჩრდილოეთ მხარეს მდებარე აივანი შთამბეჭდავ ხედს სთავაზობს საზოგადოებას ანკარის ქალაქზე. აქ გამოფენილია ბილიარდის მაგიდა, რომელზეც ათათურქი თითქმის ყოველდღე თამაშობდა დასაცლელად. თავდაპირველად ზედა სართულზე განთავსებული ბილიარდის მაგიდა მოგვიანებით მიწისზედა სართულზე გადატანეს იატაკის სტატიკური პრობლემების გამო. დარბაზი აღჭურვილია შუაში განთავსებული ოვალური მაგიდით, სალონითა და ვიტრინებით, რომლებიც შეიცავს ათათურქის მედლებს, მისი 1931 წლის საყოველთაო არჩევნებისთვის უფლებამოსილების მოწმობას და პირველ საფოსტო მარკებს, რომლებზეც მისი პორტრეტია გამოსახული. აივნის წინ დგას დიდი მანდატი.

ბიბლიოთეკა
ბიბლიოთეკა არის სასახლის ყველაზე ბრწყინვალედ მორთული ადგილი. იგი განათებულია მრავალი ოპალის შუშის ნათურით გეომეტრიული და მცენარეული მოტივებით. დასავლეთის კედლის ღუმლის ნიშში დაფარულია ბირუზისფერი ფილებით. ბიბლიოთეკის ყველა კედელი დაფარულია ხის წიგნის თაროებით. ბიბლიოთეკა შეიცავს წიგნების მდიდარ კოლექციას, რომლებიც ათათურქმა წაიკითხა და მისი ხელნაწერი შენიშვნები. სავარძელი და წერის მაგიდა, რომლებსაც იგი იყენებდა როცა წერდა ნუთუქს ცნობილ სიტყვას, რომელიც მან 1927 წელს წარმოთქვა, ბიბლიოთეკის ოთახის ნაწილია.

კაბინეტი
ათათურქის კაბინეტში შეიძლება შესვლა ბიბლიოთეკის სამხრეთის კედლის კარით. იგი შექმნილია არტ-დეკოს სტილში. ორიგინალური ჭერი, რომელიც მორთული იყო ოსმალური ხელოვნების სტილში, თეთრად გაიღება. ლითონის ნივთები ყვითელი სპილენძისფერია, ხოლო დანარჩენი ყველა ავეჯი შავ-თეთრ ფერშია. იატაკზე გაშლილია დათვის ტყავი, რომელიც საჩუქრად გადაუცია მუხთარ ბეიმს, თურქეთის ელჩმა მოსკოვში, საბჭოთა კავშირში.

საძინებელი
იგი მდებარეობს პრიგამოშენების ზედა სართულზე, სასადილო ოთახის ზემოთ. სამხრეთის კედლის შუაში არის ფილებით მოპირკეთებული ბუხარი, რომელიც გარშემორტყმულია ორი დიდი ფანჯრით. ბუხარის ზემოთ ჩამოკიდებულია ათათურქის დედის ზიუბეიდე ჰანუმის (1857–1923) ფოტო, რომელიც ახალგაზრდობაში გადაუღია. დასავლეთის კედლის კარი კაბინეტში მიდის. დიდი ფანჯრები, პასტელური კედლები და მოკრძალებით მორთული ჭერი ქმნის ნათელ და დამამშვიდებელ ადგილს. ოთახის ავეჯი ელიტარულია, თუმცა მარტივი და მოკრძალებული.

აბანო
აბანოში შესვლა შეიძლება საძინებლიდან. მისი დიზაინი მარტივია. ნიჟარა, ტუალეტი, ბიდე და აბაზანა ყველა თეთრისფერია, ისევე როგორც თეთრი ფაიფურის ფილები, რომლებიც დაფარავს იატაკსა და კედლებს. აბაზანის გვერდით მდებარე კარი კიბის უბანზე იხსნება.

სტუმრების საძინებელი
ოთახი ორიგინალური ვენახის საცხოვრებლის ჩრდილოეთ მხარეს, რომელიც ანკარას გადაჰყურებს, გამოიყენებოდა სტუმრების საძინებლად. იგი ინარჩუნებს თავის ორიგინალურობას მრავალი მახასიათებლით, როგორიცაა თიხაგამყარებული კედლები, კედლის ორნამენტების ფენები, რომლებიც სხვადასხვა პერიოდში გაკეთდა და უცვლელი ფანჯრების პროპორციები.

გამოფენის დარბაზი
ეს არის ყოფილი სამსახურებრივი შენობა. იგი გამოფენის დარბაზად გადაკეთდა ყოფილი გამყოფი კედლების მოხსნით. ამ დარბაზში დოკუმენტირებულია შენობის არქიტექტურა და ისტორიული ცვლილება. აქ გამოფენილია ათათურქის პირადი ნივთები.

წვდომა
სახლ-მუზეუი მისასვლელი არის ჩანქაიას სასახლის №5 კარიბჭიდან. იგი საზოგადოებისთვის ღიაა ადგილობრივი დროით 13:00-დან 17:00-მდე ყოველდღე, ორშაბათის გარდა. მნახულობისთვის ვიზიტის დანიშვნისთვის საჭიროა მინიმუმ ათი დღით ადრე წერილობითი განაცხადი, გარდა შაბათ-კვირისა, ეროვნული დღესასწაულებისა და 10 ნოემბრის ათათურქის გარდაცვალების დღისა.