iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კეპლერის კანონები

კეპლერის კანონები — ი. კეპლერის მიერ აღმოჩენილი 3 კანონი, რომლებშიც აღწერილია ცთომილების მოძრაობა მზის სისტემაში. შემდგომში ნიუტონის მიერ მსოფლიო მიზიდულობის კანონის საფუძველზე ამ მიმართულებით მიღებულ იქნა უფრო ზოგადი ხასიათის კანონები, რომელთაც კეპლერის განზოგადებულ კანონებს უწოდებენ.

კეპლერს ხელთ ჰქონდა გამოჩენილი დანიელი ასტრონომის, თავისი მასწავლებლის ტიხო ბრაჰეს (1546-1601) მრავალწლიანი დაკვირვებების შედეგები, ბრაჰეს დაკვირვებები შეეხებოდა პლანეტების მოძრაობას მზის ირგვლივ, ეს იყო მზა მასალა და კეპლერს შეეძლო ამ მონაცემების დამუშავება და სისტემაში მოყვანა.

პირველი კეპლერის კანონი: შეუშფოთებელი მოძრაობის შემთხვევაში (ე. წ. ორი სხეულის ამოცანა) მოძრავი წერტილის ორბიტა წარმოადგენს მეორე რიგის წირს (კონუსურ კვეთას), რომლის ერთ-ერთ ფოკუსში მიზიდულობის ძალის ცენტრი მდებარეობს.
მეორე კეპლერის კანონი: შეუშფოთებელი მოძრაობისას მოძრავი წერტილის რადიუს-ვექტორის მიერ აღწერილი ფართობი დროის პროპორციულად იზრდება.
მესამე კეპლერის კანონი: ორი მატერიალური წერტილის შეუშფოთებელ ელიფსურ ორბიტებზე მოძრაობისას მათი გარემოქცევის _1 და _2 პერიოდების კვადრატების ნამრავლები ცენტრალური _0 და მოძრავი წერტილების _1 ან _2 მასათა ჯამზე ისე შეეფარდება ერთმანეთს, როგორც მათი ორბიტების _1 და _2 დიდი ნახევარღერძების კუბები.
\{_1^2(_0+_1)}{_2^2(_0+_2)} = \{_1^3}{_2^3}.

ეს კანონი საშუალებას გვაძლევს განვსაზღვროთცთომილთა მასები, ორჯერად ვარსკვლავთა მასების ჯამი და სხვა, ზოგჯერ კი — მნათობთა მანძილებიც (ე. წ. დინამიური პარალაქსები).

კეპლერმა 1-ლი და მე-2 კანონი დაადგინა მზის გარშემო ცთომილის ელიფსური ორბიტისათვის. მე-3 კანონის კეპლერისეული ფორმა მიიღება ზემოთმოყვანილი ფორმულიდან, თუ პლანეტების _1 და _2 მასებს უსასრულოდ მცირედ მივიჩნევთ მზის _0 მასასთან შედარებით. სამივე კანონი კეპლერმა ცთომილების მოძრაობებზე დაკვირვებიდან ემპირულად გამოიყვანა. ორი კანონი მან გამოაქვეყნა თავის ძირითად ნაშრომში „ახალი ასტრონომია“ (1609). მე-3 კანონი აღმოაჩინა 10 წლის შემდეგ და გამოაქვეყნა „სამყაროს ჰარმონიის“ 5 წიგნის 3 თავში. პირველი ორი კანონის საშუალებით კეპლერმა შეადგინა ცთომილთა მოძრაობის იმ დროისთვის ყველაზე ზუსტი ცხრილები (რუდოლფისეული ცხრილები) და 1627 წელს გამოაქვეყნა. ამ ცხრილებით სარგებლობდნენ - საუკუნეებში.
ჰერბერტ ბაკე

ჰერბერტ ბაკე (დ. 1 მაისი, 1896 — გ. 6 აპრილი, 1947) — გერმანელი პოლიტიკოსი და სს-ობერგრუპენფიურერი, მეორე მსოფლიო ომი-ს დამნაშავე.

დაიბადა ქალაქ ბათუმში, ქუთაისის გუბერნიაში, რუსეთის იმპერია. მესამე რაიხში ეკავა მნიშვნელოვანი თანამდებობები მთავრობაში, იყო კვების პროდუქტების მინისტრი 1942 წლის მაისიდან და სოფლის მეურნეობის მინისტრი 1944 წლის აპრილიდან. ეს თანამდებობები ეკავა ფლენსბურგის მთავრობაშიც (ჰიტლერის სიკვდილის შემდეგ), ადმირალ კარლ დენიცის მეთაურობით 1945 წლის აპრილ-მაისში. ომის დროს, ალფრედ როზენბერგმა ბაკეს კანდიდატურა უკრაინის რაიხსკომისარიატის ადმინისტრატორად წამოაყენა.

იყო შიმშილის გეგმის ინიციატორი და შემქნელი, რომლის მიხედვითაც საკვები პროდუქტების მიწოდების პრიორიტეტი გახდა გერმანული ჯარი და მოსახლეობა, დაპყრობილი ერების (მეტწილად სლავების) ხარჯზე.

მეორე მსოფლიო ომის დამთავრების შემდეგ ანტიჰიტლერულმა კოალიციის ძალებმა შეიპყრეს, უნდა წარმდგარიყო ნიურნბერგის უკანასკნელ პროცესზე, 1947 წლის 6 აპრილს საკუთარ კამერაში თავი ჩამოიხრჩო.
სპორტული სროლა

სპორტული სროლა ანუ იგივე სასროლო სპორტი არის საერთაშორისოდ აღიარებული მთელი რიგი დისციპლინები. ამ სახეობაში შედიან სპორტული შაშხანების, პისტოლეტების, მშვილდისა და არბალეტის მთელი რიგი კატეგორიები. ყველა დისციპლინას აქვს თავისი მკაცრად განსაზღვრული წესები, მიუხედავად იმისა, სასროლო იარაღებს სამხედრო თუ სანადირო წარმომავლობა აქვთ, ისინი აბსოლუტურად გამოსადეგია სამოქალაქო სპორტულ ღონისძიებებში გამოსაყენებლად.

ისტორია
ოლიმპიური წარსული
სპორტული სროლა ჯერ კიდევ პირველ, ათენის ოლიმპიადაზე 1896 წელს იქნა ოლიმპიურ დისციპლინად დადგენილი. ამის ერთ-ერთი მიზეზიც ის იყო, რომ ოლიმპიური თამაშების სულის ჩამდგმელი პიერ დე კუბერტენი თავად იყო პისტოლეტით მსროლელი. პროგრამაში ხუთი დისციპლინა შედიოდა, უმეტესწილად სამხედრო იარაღი გამოიყენებოდა. ჩატარდა ორი შაშხანის და სამი პისტოლეტის ჩემპიონატი.

ორგანიზაციები
საერთაშორისო სპორტული სროლის ფედერაცია
 (შემოკ. ) არის უმთავრესი საერთაშორისო ორგანიზაცია სპორტულ სროლაში. იგი აწყობს ოფიციალურ მსოფლიო ჩემპიონატებს და მსოფლიო თასებს, საიდანაც შემდგომ სპორტსმენები ოლიმპიურ ლიცენზიებს იღებენ. მოიცავს მხოლოდ შემდეგ სახეობებს: შაშხანა, თოფი და პისტოლეტი.

საერთაშორისო მშვილდოსნობის ფედერაცია
 ’ (შემოკ. ) არის უმაღლესი ორგანიზაცია მშვილდოსნობაში. იგი წარმართავს მსგავსად -სა მშვილდოსნობის ყველა ღონისძიებას.

იარაღი
საერთაშორისო დისციპლინები
ოლიმპიური დისციპლინები
ოლიმპიური დისციპლინები მოიცავს 6 სახეობის სხვადასხვა იარაღის სროლას სხვადასხვა სამიზნეებზე. მათ შორისაა: თავისუფალი პისტოლეტი (22 კალიბრი) 50მ; მაღალმგრძნობიარე პისტოლეტი (22 კალიბრი) 25მ; პნევმატური პისტოლეტი (0, 177 კალიბრი) 10მ; სტენდი (12 კალიბრიანი სანადირო თოფი); პნევმატური შაშხანა (0, 177 კალიბრი) 10მ; გრძელი შაშხანა (22 კალიბრი) 50მ და 300მ. საქართველოში პნევმატური და 22 კალიბრიანი შაშხანის დისციპლინები არ არსებობს.

მშვილდოსნობა
შაშხანა
შაშხანას დაახლოებით 120 წლიანი ისტორია აქვს. სპორტული დისციპლინაბი მოიცავს შემდეგ იარაღებს: პნევმატური, მცირეკლაბრიანი, მსხვილკალიბრიანი და სამსახურეობრივი. სასროლო მანძილების სიშორე დამოკიდებულია იარაღის სახეობაზე.

პისტოლეტი
ანიმე მუსიკალური ვიდეო

ანიმე მუსიკალური ვიდეო — მუსიკალური ვიდეო, რომელიც შედგება ანიმე ვიდეოებისგან, რომელსაც მუსიკა ახლავს. ასეთი ვიდეოები ძირითადად იქმნება ფანების მიერ და ვრცელდება ინტერნეტის საშუალებით (მაგ. -ზე) ან ანიმე კონვენციებზე. ფანები ამონტაჟებენ ანიმე სცენებს სამონტაჟო პროგრამებით ისე, რომ გამოსახულება დაემთხვეს მუსიკას.

პირველი ანიმე მუსიკალური ვიდეო შეიქმნა 1982 წელს, 21 წლის ჯიმ კაპოშტას მიერ.
ნოკუჩიჩი

ნოკუჩიჩი, — მაიას ცივილიზაციის მცირე დასახლება მექსიკაში. მდებარეობს იუკატანის ნახევარკუნძულზე, კამპეჩეს შტატში. ქალაქ ხოპელჩენიდან აღმოსავლეთით 8 კილომეტრში. შენობები აგებულია ჩენესის სტილში.

დასახლების პირველი სურათები გადაიღო თეობერტ მალერმა 1889 წელს. მან გადაიღო ორი სტელა, საიდანაც პირველ 7-მეტრიან სტელაზე გამოსახული იყო წითლად შეღებილი უზარმაზარი სახე. 1936 წელს ეს კოშკი აღმოაჩინა და აღწერა ამერიკელმა არქოლოგმა ჰარი პოლოკმა. იგი ისევე იყო შემონახული, როგორც ეს მალერის სურათებში იყო.

შემორჩენილია ასევე 9 მეტრიანი ფილიგრანული კოშკი, რომელზეც გამოსახულებები არ გვხვდება.
ჩაპალა

ჩაპალა — მექსიკის უდიდესი მტკნარი ტბა. მდებარეობს ხალისკოს შტატში, მიჩოაკანის შტატის საზღვართან, ქალაქ გვადალახარიდან სამხრეთით 45 კმ-ზე, ზღვის დონიდან 1524 მეტრზე. ტბის ფართობია 1100 კმ² და გადაჭიმულია აღმოსავლეთიდან დასავლეთით 80 კილომეტრის სიგრძეზე და 18 კილომეტრზე ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ. ტბა საკმაოდ წყალმარჩხია, საშუალო სიღრმე 7 მეტრია, ხოლო ყველაზე ღრმა ადგილისა — 10,5 მ. აქ მდებარეობს ორი კუნძული. უდიდესია ლოს-ალაკრანესი.

ჩაპალაში ჩაედინება ოთხი მდინარე: ლერმა, სულა, უარაჩა, დუერო და გამოედინება ერთი — სანტიაგო, რომელიც შემდეგ წყნარ ოკეანეს ერთვის.

ტბის წყლის ბოროტად გამოყენებამ, იგი მნიშვნელოვანი საფრთხის, დაშრობის საშიშროებამდე მიიყვანა.
კუიტსეო

კუიტსეო — ტბა მექსიკაში, მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში, მიჩოაკანის შტატში. ტბის ფართობია 300-400 კმ². იგი საკმაოდ არამდგრადია და წყლის დონე ხშირად იცვლება. კუიტსეო ფართობის მიხედვით მექსიკაში მეორე მტკნარი ტბაა. გაწოლილია ზღვის დონიდან 1821 მ სიმაღლეზე.

კუიტსეო ჩაკეტილ აუზში მდებარეობს, რომლის ფართობიც 4026 კვადრატული კილომეტრია. სწორედ ამ აუზის სამხრეთ ნაწილში მდებარეობს მიჩოაკანის დედაქალაქი მორელია.

ტბას ჩრდილოეთით, დასავლეთით და აღმოსავლეთით ცვალებადი, არამდგრადი ჭაობიანი სანაპირო ზოლი აქვს, საიდანაც აქ მდინარეები შემოედინება. კუიტსეოდან ბუნებრივად არც ერთი მდინარე არ გაედინება, მაგრამ ჩრდილოეთ სანაპიროდან გაჭრეს ხელოვნური არხი, რომლიდანაც ტბაში წყლის მაღალი დონის დროს ის მდინარე ლერმაში გაედინება.

ტბის წყლით მომმარაგებელი ძირითადი მდინარეებია: ვიეხო-დე-მორელია, გრანდე-დე-მორელია და კერენდარო.
პაცკუარო

პაცკუარო — ტბა მექსიკაში, მიჩოაკანის შტატში, პაცკუაროს მუნიციპალიტეტში.

პაცკუარო მდებარეობს ჩაკეტილ აუზში, რომლის ფართობიც 929 კვადრატულ კილომეტერს შეადგენს. ტბა გადაჭიმულია აღმოსავლეთიდან დასავლეთით 50 კმ-ზე და ჩრდილოეთიდან სამხრეთით 33 კმ-ზე. მდებარეობს ზღვის დონიდან 2035 მეტრზე და შემოსაზღვრულია ვულკანური მთებით. ზედაპირის ფართობი 260 კმ², საშუალო სიღრმე შეადგენს 5 მეტრს, ხოლო მაქსიმალური 11 მეტრს. ტბის წყლის მოცულობა 580 მლნ კუბური მეტრია.
კატემაკო

კატემაკო — მტკნარი ტბა მექსიკაში, ვერაკრუსის შტატში. ტბა ათასობით წლის წინ წარმოიქმნა, როდესაც ვულკან სან-მარტინ-ტუშტლადან ამოფრქვეულმა ლავამ ჩრდილოეთ ხეობის ჩრდილოეთ გასასვლელი ჩახერგა. ტბა წყალმარჩხია, საშუალო სიღრმე 7,5 მ, მაქსიმალური სიღრმე 22 მ. მდებარეობს ზღვის დონიდან 340 მეტრზე. კატემაკო საკმაოდ მდიდარია თევზით. აქ გავრცელებულია თევზის 14 სახეობა.
ტიმორი

ტიმორი — კუნძული სამხრეთ აზიაში, ტიმორის ზღვის ჩრდილოეთ ნაწილში. გაყოფილია შუაზე, აღმოსავლეთი ტიმორი და დასავლეთი ტიმორი. დასავლეთი ტიმორი შედის ინოდნეზიის პროვინცია აღმოსავლეთ მალაის კუნძულების შემადგენლობაში.

კუნძულის ზედაპირის ფართობი შეადგენს 11 883 კვადრატულ მილს (30 777 კმ²). სახელის სხვაგვარი ვარიანტია ტიმური, მალაურ ენაზე.

მდებარეობს ავსტრალიის ჩრდილოეთ ნაწილში, და ზონდის კუნძულების აღმოსავლეთით. მოსახლეობა შეადგენს 2 900 000 ადამიანს. ყველაზე დიდი ქალაქია დასავლეთ ტიმორში მდებარე კუპანგა.
ფრანცისკე ასიზელი

წმინდა ფრანცისკე ასიზელი (ჯოვანი დი პიეტრო დი ბერნარდონე, ; დ. 1182 — გ. 3 ოქტომბერი 1226) — კათოლიკე წმინდანი, ფრანცისკელთა ორდენის დამაარსებელი.

ადრეული წლები
ფრანცისკე ასიზელი დაიბადა იტალიის ქალაქ ასიზიში. მისი მამა პიეტრო ბერნარდონე, მდიდარი ასიზელი ქსოვილების ვაჭარი, ხოლო დედა, რომლის შესახებაც ცნობები მწირია, სავარაუდოდ პროვანსელი დიდგვაროვნების ოჯახიდან იყო. ფრანცისკეს ნათლობისას დაარქვეს ჯოვანი — სახელი, რომელიც მამამისმა მოგვიანებით შეუცვალა და დაარქვა ფრანცისკე, საფრანგეთში მისი საქმიანობის აღსანიშნავად.

თავდაპირველი განათლება ფრანცისკემ მიიღო ასიზელი მღვდლებისაგან, თუმცა სავარაუდოდ ის ასევე იღებდა განათლებას ტრუბადურების სკოლაში. ფრანცისკე არ იჩენდა დიდ დაინტერესებას არც სწავლის და მიუხედავად მამის საქმიანობისა, არც სავაჭრო საქმის მიმართ. მას უდარდელი და ყოველმხრივ უზრუნველყოფილი ბავშვობა ჰქონდა. კარგად ჩაცმული, სიმპათიური, მხიარული, ხელგაშლილი, გალანტური და ზრდილობიანი ფრანცისკე მალევე გახდა ახალგაზრდა ასიზელი დიდგვაროვნების ფავორიტი.

20 წლის ასაკში, ფრანცისკე, თანაქალაქელებთან ერთად მონაწილეობდა ბრძოლაში პერუჯელებთან სადაც ასიზელები დამარცხდნენ და ფრანცისკემ წელიწადზე მეტი პერუჯაში ტყვეობაში გაატარა. ტყვეობიდან გათავისუფლებული კვლავ უზრუნველ ცხოვრებას დაუბრუნდა და მოგვიანებით სამხედრო კარიერის გაკეთება გადაწყვიტა. ამ პერიოდში ფრანცისკემ ორჯერ გადაიტანა მძიმე დაავადება, რომელმაც მის სულიერ ცვლილებას შეუწყო ხელი. 1205 წელს წავიდა პულიაში ჯარში ჩასაწერად, თუმცა უცნაურმა სიზმარმა იგი ასიზში დააბრუნა.

ამის შემდეგ ფრანცისკე თავს არიდებს ძველ მეგობრებს და დროს ძირითადად მარტო, ლოცვაში ატარებს. შემდეგ იწყებს კეთროვნების მოვლას ასიზის ლაზარეთებში. რომში მოგზაურობის შემდეგ, სადაც ის ტაძრის კარებთან ღარიბთათვის ლოცულობდა, ჰქონდა მისტიური ხილვა იესო ქრისტესი, სადაც ჯვარცმის ხატი თხოვდა დახმარებას აღედგინა მისი სახლი, რომელიც ინგრეოდა. ფრანცისკემ ჩათვალა, რომ ეს იყო ის ტაძარი სადაც ის ლოცულობდა და მამის ქსოვილების გაყიდვით დაეხმარა მღვდელს ტაძრის აღდგენაში.

პიეტრო, მამამისი, ცდილობდა ფრანცისკეს ახალი ცხოვრების შეცვლას, ჯერ მუქარით, შემდეგ ცემით. ფრანცისკემ უარყო მამა და მთელი ქონება, საკუთარი ტანისამოსის ჩათვლით მას დაუტოვა, რის შემდეგაც რამდენიმე თვე ასიზის მიდამოებში მათხოვრობდა.

ცხოველთა საერთაშორისო დღის აღნიშვნა გადაწყდა 1931 წელს, ეკოლოგების კრებაზე ფლორენციაში. 4 ოქტომბერი შეირჩა ცხოველთა საერთაშორისო დღის თარიღად იმ ნიშნით, რომ ეს არის ცხოველთა მფარველი კათოლიკე წმინდანის ფრანცისკე ასიზელის გარდაცვალების დღე.
ხუნძური ენა

ხუნძური ენა, ავარული ენა — ნახურ-დაღესტნურ ენათა ოჯახის დაღესტნური ჯგუფის ხუნძურ-ანდიური ქვეჯგუფის ენა. გავრცელებულია დაღესტნის რესპუბლიკასა და აგრეთვე აზერბაიჯანში (ბელაქნის და ზაქათალის რაიონებში). ხუნძურ ენაზე დაახლოებით 790 000 კაცი ლაპარაკობს.

ხუნძურ ენაში განირჩევა დიალექტთა 2 მთავარი ჯგუფი: ჩრდილოეთისა (ხუნძახური) და სამხრეთის (ჰიდურ-ანდალალურ-ყარახული, ანწუხური, ჭარული). სალიტერატურო ენას საფუძვლად უდევს ჩრდილოეთის (ხუნძახური) დიალექტი. დამწერლობა ემყარება კირილიცას.

ხუნძური ენის ბგერითი შედგენილობა ხასიათდება მარტივი ვოკალიზმით და რთული კონსონანტიზმით. გარჩეულია 5 ხმოვანი (ა, ე, ი, ო, უ). მახვილი სიტყვაში შეიძლება იყოს თავიდან პირველ ან მეორე მარცვალზე. მორფოლოგიული კატეგორიებიდან გარჩეულია 3 გრამატიკული კლასი. ძირითადი ბრუნვები: სახელობითი, ერგატივი, ნათესაობითი და მიცემითი; გარჩეულია ადგილობით (ლოკალურ) ბრუნვათა 5 სერია (წყება), თითოეულში 3-3 ბრუნვაა (ადგილობითი, მიმართულებითი და დაშორებითი). არსებობს ორ- და ერთფუძიანი ბრუნების ტიპები. თვლის სისტემა ოცობითია. მსაზღვრელი წინ უსწრებს საზღვრულს. ზმნა იცვლება გრამატიკული კლასისა და რიცხვის მიხედვით; მდიდარია დრო-კილოთა და სხვადასხვა მოდალური მნიშვნელობის ფორმებით. ზმნის უარყოფით ფორმათა წარმოების პრინციპი სინთეზურია. მორფოლოგიური ელემენები სახელსა და ზმნაში შეიძლება იყოს პრეფიქსიცა და სუფიქსიც. ფორმათა წარმოების ზოგადი პრინციპი აგლუტინაციურია.

დამოკიდებული წინადადების როლში გვევლინება ინფინიტივიანი და მასდარიანი, აბსოლუტივიანი და მიმღეობიანი კონსტრუქციები. საკუთარი ძველი ლექსიკა კარგადაა დაცული. გვხვდება ნასესხები სიტყვებიც თურქული, არაბული, სპარსული და რუსული ენებიდან.

ორთოგრაფია
აშური (ქალაქი)

აშური — ანტიკური ასურეთის ერთ-ერთი დედაქალაქი. მდებარეობს მდინარე ტიგროსის დასავლეთ ნაწილში, თანამედროვე ერაყის ტერიტორიაზე. სახელი „აშური“ მომდინარეობს ასურეთის ღვთაების ასურისგან. ასური მიიჩნეოდა ასურეთის მთავარ ღმერთად და მესოპოტამიურ მითოლოგიაში გათანასწორებული იყო ბაბილონელების მთავარ ღმერთთან - მარდუქთან.

მიუხედავად იმისა, რომ 2003 წელს ერაყში მიმდინარეობდა საბრძოლო მოქმედებები, მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ორგანიზაცია – იუნესკო – შევიდა ერაყში და მოკლე ნუსხა გააკეთა აშურის შესახებ.

აშურის ადგილმდებარეობის გამოკვლევა დაიწყო 1898 წელს გერმანელი არქეოლოგების მიერ. არქეოლოგიური გათხრები დაიწყო 1900 წელს ფრიდრიხ დელიჩის მეთაურობით, რომელიც გაგრძელდა 1903-1913 წლებში გერმანიის აღმოსავლეთმცოდნეობის გუნდის მიერ, რობერტ კოლდევის ხელმძღვანელობით, მოგვიანებით კი ვოლტერ ანდრეს ხელმძღვანელობით. ცოტა მოგვიანებით აშურის არქეოლოგიური გათხრები აწარმოა მიუნხენის უნივერსიტეტმა და ბავარიის კულტურის სამინისტრომ 1990 წელს. 1988-1989 წლებში აშურის ტერიტორიაზე არქეოლოგიური ძეგლები მუშავდებოდა რ. დიტმენის სახელით, გერმანული კვლევის საფუძველზე.

აშური იყო სახელი, რომელიც იმართებოდა ქალაქის „ღვთებრივი მზრუნველობით“. მოგვიანებით იგი ასურულ ლიტერატურაში გამოჩნდა შემდეგი ფორმით ან-სარ, რომელიც სავარაუდოდ იკითხებოდა როგორც აშური. ღვთაების სახელი დაწერილია როგორც - ან - და ნეო-ასურელები ხშირად ამოკლებდნენ მას როგორც .

ეს სახელი ძირითადად გამოხატავდა ზეცის პატრონის ღვთაების --ის სახელს, განსხვავებით დედამიწის მეპატრონის ღვთაების --გან.

არქეოლოგიამ გამოააშკარავა, რომ აშურის ტერიტორია დაპყრობილი იყო ქრისტეს შობამდე ათასწლეულის შუა პერიოდში. ეს იყო შუმერულ პერიოდში, სანამ ასურული სახელმწიფო წარმოიქმნებოდა.

ნეო-შუმერული ურის დინასტიის კოლაფსის შემდეგ (ძვ. წ. 1940 წ.) ასურეთში სწრაფად იწყო განვითარება ვაჭრობამ. სავაჭრო მარშრუტი შეადგენდა მანძილს აშურიდან ანატოლიამდე, სადაც ასურელმა ვაჭრებმა დააარსეს სავაჭრო კოლონიები. ეს აზიური კოლონიები იწოდებოდა როგორც „“, რომლებიც ძირითადად ვაჭრობდნენ ბამბაზე და თუნუქზე.

პირველი დიდი ტაძრები აღმართული იყო ასურეთში. ეს იყო ღმერთ „-ისა“ და ამინდის ღვთაების „-ის“ ტაძრები. სწორედ ამ პერიოდში დაიწყო პირველი ციხესიმაგრეების მშენებლობა.

აშური იყო შამშიადადის სახელმწიფოს დედაქალაქი ძვ. წ. 1813-1781 წლებში. ამ პერიოდში დიდი სამეფო სასახლე აშენდა. სახელმწიფომ არსებობა შეწყვიტა, მაშინ, როდესაც ხამურაბიმ შამშიადადის სიკვდილის შემდეგ აშურის ტერიტორია თავის სახელმწიფოს შეუერთა .

ასურეთმა დამოუკიდებლობა დაიბრუნა ძვ. წ. საუკუნეში. ნეო-ასურულ პერიოდში სამეფო რეზიდენცია გადავიდა სხვა ასურულ სახელმწიფოში ძვ. წ. 912-859 წლებში. ასურნასირფალ -მ (884-859 წლებში ჩვ. წ. აღ-მდე) დედაქალაქი აშურიდან ქალაქ ქალხუში გადაიტანა, მაგრამ მიუხედავად ამისა, აშური კვლავ რჩებოდა იმპერიის რელიგიურ ცენტრად, ეროვნული ღმერთის, აშურის, ტაძრის გამო.

ძვ. წ. 100 წლიდან ახ. წ. 270 წლამდე აშური მნიშვნელოვანი მმართველი ცენტრი გახდა. ასირიოლოგ სიმო პარპოლას მიხედვით ქალაქს შეიძლება ჰქონოდა ავტონომიის სახელი.

აშური შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში, რომელიც წარმოადგენს ძველ არქეოლოგიურ მხარეს.
საქართველოს დეივისის თასის ნაკრები

საქართველოს დეივისის თასის ნაკრები წარადგენს საქართველოს დეივისის თასის გათამაშებაში ჩოგბურთში. ხელმძღვანელობს საქართველოს ჩოგბურთის ფედერაცია.

ამჟამად ნაკრები გამოდის ევროპა/აფრიკის ზონის ჯგუფში. საუკეთესო შედეგია 2006 წელს ჯგუფიდან გადმოსავლა.

ქართული ნაკრები დეივისის თასზე 1995 წლიდან გამოდის. მანამდე, ქართველი ჩოგბურთელები საბჭოთა კავშირის ღირსებას იცავდნენ.
ციყვი

ციყვი — ძუძუმწოვარ ცხოველთა გვარი ციყვისებრთა ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძეა 20-32 სმ, წონა — 180-1000 გ. აქვთ ხშირი, რბილი (ზოგიერთს) ბეწვი. საკუთარი გვარის — -ის გარდა, ციყვებს უწოდებენ აგრეთვე ციყვისებრთა ოჯახის მთელ რიგ წარმომადგენლებს წითელი ციყვების, პალმის ციყვების და სხვა მრავალი გვარიდან. რაც შეეხება საკუთარ გვარს — -ს, იგი აერთიანებს 29 სახეობას, რომლებიც გავრცელებულია ევროპაში, ჩრდილოეთ ამერიკაში, სამხრეთ ამერიკასა და აზიის ზომიერ სარტყელში, ძირითადად ტყეებში. საქართველოში აკლიმატიზებულია ჩვეულებრივი ციყვის ორი ქვესახეობა: ალთაური ციყვი და ტელეუტური ციყვი . ამიერკავკასიური ციყვი საქართველოში გავრცელებულია ყველგან.
დეივისის თასი

დეივისის თასი — პრესტიჟული საერთაშორისო საჩოგბურთო ტურნირი მამაკაცთა ეროვნულ ნაკრებებს შორის. ატარებს ჩოგბურთის საერთაშორისო ფედერაცია. ტურნირი პირველად 1900 წელს შედგა დიდ ბრიტანეთისა და აშშ-ის ნაკრებებს შორის. 2005 წლიდან ტურნირში 134 ქვეყნის გუნდი მონაწილეობს, მათ შორის საქართველოსი. ყველაზე წარმატებული გუნდები არიან აშშ-ისა (მოგებული აქვს 32-ჯერ) და ავსტრალიის (მოგებული აქვს 28-ჯერ) ნაკრებები.

დეივისის თასის ანალოგიურია ფედერაციის თასი, რომელიც ქალთა ეროვნულ ნაკრებებს შორის იმართება.
სომხური საბჭოთა ენციკლოპედია

სომხური საბჭოთა ენციკლოპედია — პირველი უნივერსალური ენციკლოპედიაა სომხურ ენაზე. გამოიცა 1974-87 წლებში 13 ტომად. (სსე-ს მთავარმა რედაქციამ მე-13 ტომი მიუძღვნა სომხეთის სსრ-ს). სარედაქციო კოლეგიის ხელმძღვანელი — ვ.ა. ამბარცუმიანი იყო, მთავარი რედაქტორი კი — კ.ს. ხუდავერდიანი.

სტრუქტურა
სტატიათა საერთო რაოდენობაა 36 767-ია, ჩართულია 858 ფერადი და შავ-თეთრი რუკა. თითოეული ტომი გამოცემულია 100 000 ტირაჟით და საშუალოდ 720 გვერდისგან შედგება. გვერდების საერთო რაოდენობაა 8 688.
აგუასკალიენტესი

აგუასკალიენტესი (; სიტყვასიტყვით „ცხელი წყალი“) — ქალაქი ცენტრალურ მექსიკაში. აგუასკალიენტესის შტატის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა 801 672 ადამიანი (2005). ქალაქი დაარსდა 1575 წელს როგორც ვერცხლის მოპოვების ცენტრი. აგუასკალიენტესის ახლოს არის ცხელი მინერალური წყაროების კურორტი, აქედან წარმოსდგა ქალაქის სახელწოდებაც.
სამხრეთი კუნძული (ახალი მიწა)

სამხრეთი — სამხრეთი კუნძული ახალი მიწის არქიპელაგში, მდებარეობს ჩრდილოეთ რუსეთში. მისი ფართობი შეადგენს 33,275 კვადრატულ კილომეტრს. ეს კუნძული ჩრდილოეთიდან სრუტის მეშვეობით არის გამოყოფილი, კუნძულ ჩრდილოეთს. სამხრეთის კუნძული თავისი ფართობის მიხედვით მსოფლიოს უდიდეს 50 კუნძულში შედის.

ეკოლოგია
თავდაპირველად ეს კუნძული ნანცების საცხოვრებელი იყო, ამ ადგილებიდან ევაკუირებული იქნა მოსახლეობა და 1950 წელს აქ გამოსცადეს ბირთვული იარაღი.

კუნძულზე ძირითადად ზღვის ფრინველები სახლობს.

აქ გავრცელებულია ტუნდრა.
ბელორუსული საბჭოთა ენციკლოპედია

ბელორუსული საბჭოთა ენციკლოპედია — უნივერსალური ენციკლოპედია ბელარუსულ ენაზე 12 ტომად, გამოიცა მინსკში 1969—1975 წლებში. ესაა ბელარუსულ ენაზე პირველად დაბეჭდილი აკადემიური ენციკლოპედია.

ისტორია
ენციკლოპედიის შედგენაში ხუთი ათასზე მეტმა ავტორმა, მათ შორის, ბელორუსიის მეცნიერებათა აკადემიის 125-მა აკადემიკოსმა და წევრ-კორესპონდენტმა მიიღო მონაწილეობა, ამას გარდა, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიამ და მეცნიერებათა დარგობრივმა აკადემიამ, 344-მა მეცნიერებათა დოქტორმა და პროფესორმა, 1650-მა მეცნიერებათა კანდიდატმა შეიტანა თავისი წვლილი. ავტორთა 85% ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა ბელორუსიის სსრ-ში.

აღწერილობა
თერთმეტი ტომი სტატიებსა და დამატებებს შეიცავს (11 ტომი), მე-12 თემატურ ტომს წარმოადგენს და ბელორუსიის სსრ-ს ეძღვნება. ენციკლოპედიაში სტატიათა საერთო რაოდენობაა 34 409, აქედან ბელორუსულ თემატიკას დაახლოებით 40% ეძღვნება. 6 ათასამდე სტატია ისტორიას ეთმობა, 10 ათასამდე სტატია საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებს, დაახლოებით 6,7 ათასი სტატია გეოგრაფიას, 6,8 ათასამდე კულტურას, ხოლო 7 ათასამდე სტატია ბიოგრაფიულია.
თორმეტ ტომში 112 ფერადი ჩანართია (1554 ილუსტრაცია და 172 რუკაა), 215 შავ-თეთრი ჩანართია (3002 ილუსტრაცია), დაახლოებით 8 ათასი ილუსტრაცია და 500 რუკაა ტექსტებში.

სხვა საბჭოთა ენციკლოპედიები
უკრაინული საბჭოთა ენციკლოპედია

უკრაინული საბჭოთა ენციკლოპედია — მრავალტომიანი უნივერსალური ენციკლოპედია უკრაინის შესახებ. გამოდიოდა უკრაინის სსრში. პირველი საბჭოთა რესპუბლიკური ენციკლოპედიაა.

ისტორია
«უკრაინის საერთო ენციკლოპედიის» პირველი ტომის გამოსვლის შემდეგ ლვოვში (1930) დიდი ”უკრაინული საბჭოთა ენციკლოპედიის” (უსე) გამოშვების ინიციატივით ნიკოლაი სკრიპნიკი გამოვიდა. მისი წარმომადგენლობით, ხარკოვში, უსე-ის სარედაქციო კოლეგია შეიქმნა. სათანამშრომლოდ 100-მდე სპეციალისტი იქნა მიწვეული. დაგეგმილი 20 ტომიდან მომზადდა - სამი. პირველი ტომის ბეჭდვა 1933 წლისთვის დაიგეგმა, თუმცა მთავლიტმა გამოცემა აკრძალა მეტისმეტი ეროვნულობის გამო. იმავე წელს სკრიპნიკმა სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა. არსებული მასალები გაანადგურეს, ხოლო 1934 წლის ნოემბერში უსე-ის რედაქცია დაითხოვეს.

ომის შემდგომ უკრაინული საბჭოთა ენციკლოპედიის რედაქციის აღდგენის საკითხი კვლავ დადგა. მუშაობა კი მხოლოდ სტალინის გარდაცვალების შემდეგ განახლდა. ამავე სახელწოდების გამომცემლობა (უკრაინის საბჭოთა ენციკლოპედია) საგანგებოდ შეიქმნა, რომელმაც ამის შემდეგ უკრაინისადმი მიძღვნილი არაერთი ენციკლოპედიური პერიოდიკა გამოსცა. უსე 1959—1965 და 1974—1985 წლებში ორჯერ გამოიცა, (პირველი — ორსვეტიან 17 ტომად, მეორე — სამსვეტიან 12 ტომად). ორივე გამოცემის მთავარი რედაქტორი იყო მწერალი მიკოლა ბაჟანი.

აღწერილობა
ფაქტებისა და დეტალების გადმოცემისას კომუნისტური იდეოლოგიის გავლენა შეინიშნება. ასევე გამოდიოდა ”უსე”-ის პირველი გამოცემის ინგლისური და რუსული თარგმანები, ხოლო მეორე გამოცემა სრულად ითარგმნა რუსულად.

სხვა საბჭოთა ენციკლოპედიები
მექსიკის მთიანეთი

მექსიკის მთიანეთი — მთიანეთი ჩრდილოეთ ამერიკის სამხრეთ ნაწილში, მექსიკაში. ზეგნის ფართობია დაახლ. 1200 კმ². შედგება ვრცელი ზეგნებისა და მთიანი ქედებისაგან, რომელიც საზღვრავს აღმოსავლეთიდან, სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. მთიანეთის უდიდესი ნაწილი მდებარეობს ზღვის დონიდან 1000—2000 მეტრის სიმაღლეზე.

მთიანეთი არათანაბრადაა დასახლებული. სამხრეთის ნაყოფიერ ხეობებში ცხოვრობს ქვეყნის მოსახლეობის თითქმის ნახევარი.

აღმოსავლეთიდან ზეგანს საზღვრავს აღმოსავლეთი სიერა-მადრე (სიმაღლე 4054 მ.), რომელიც მკვეთრად გამოყოფს მექსიკის ყურისაგან. დასავლეთიდან ესაზღვრება დასავლეთი სიერა-მადრე (სიმაღლე 3150 მ.), რომელიც საფეხურებად ეშვება წყნარი ოკეანის სანაპიროსკენ. სამხრეთიდან ემიჯნება განივი ვულკანური სიერა, ხოლო ჩრდილოეთით საზღვრავს აშშ-მექსიკის სახელმწიფო საზღვარი.

ზეგნის შიდა ნაწილი იყოფა ჩრდილოეთისა და ცენტრალურ მესად.
განივი ვულკანური სიერა

განივი ვულკანური სიერა, აგრეთვე ტრანს-მექსიკური ვულკანური სარტყელი – ერთ-ერთი ყველაზე მსხვილი ვულკანური სარტყელი დედამიწაზე. მდებარეობს ცენტრალური მექსიკის სამხრეთ ნაწილში. გადაჭიმულია წყნარი ოკეანის სანაპიროდან მექსიკის ყურემდე. სიგრძე 900 კმ. სიგანე 50-100 კმ.

სარტყელის ჩრდილოეთით მდებარეობს მექსიკის ზეგანი, ასევე ესაზღვრება დასავლეთი სიერა-მადრე და აღმოსავლეთი სიერა-მადრე.

სარტყელის (და მთელი მექსიკის) უმაღლესი მწვერვალია მთა ორისაბა (5636 მ). სხვა ვულკანებია (დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ): ნევადო-დე-კოლიმა (4339 მ), პარიკუტინი (2774 მ), ნევადო-დე-ტოლუკა (4577 მ), პოპოკატეპეტლი (5452 მ), ისტატკსიუატლი (5286 მ), ლა-მალინჩე (4461 მ), კოფრე-დე-პეროტე (4282 მ) და სიერა-ნეგრა (4580 მ).
დასავლეთი სიერა-მადრე

დასავლეთი სიერა-მადრე — მთები მექსიკაში, მექსიკის ზეგნის დასავლეთ განაპირა ნაწილში. სიგრძე დაახლოებით 1300 კმ. სიგანე 80-200 კმ. საშუალო სიმაღლე 1500-2000 მ. მაქსიმალური სიმაღლე 3352 მ (სერო-გორდო). აგებულია კამბრიუმამდელი მეტამორფული ქანებით. მთების ჩრდილოეთი ნაწილი შემოსილია ქსეროფიტული ბუჩქნარებით. სამხრეთ ნაწილში აღმოსავლეთ კალთებზე ნოტიო ტროპიკული და წიწვიანი ტყეებია, დასავლეთ კალთზებზე — ბუჩქნარი.