მესინის მიწისძვრა (1908)

მესინის მიწიძვრა — 1908 წლის 28 დეკემბერს სამხრეთ იტალიაში, სიცილიასა და კალაბრიაში მომხდარი დამანგრეველი მიწისძვრა, რომლის მაგნიტუდა 7.1 იყო, მაქსიმალური მერკალის ინტენსივობა კი (ექსტრემალური). ეპიცენტრი მესინას სრუტეში იყო, რომელიც სიცილიას იტალიის მატერიკისგან ჰყოფს. მესინასა და რეჯო-დი-კალაბრიას ქალაქები თითქმის განადგურდა და დაახლოებით 120 000 ადამიანი დაიღუპა, რაც მას ევროპის ისტორიაში ყველაზე დამანგრეველ მიწისძვრად აქცევს.

მიწისძვრის გამომწვევი მიზეზი
იტალიის გეოფიზიკისა და ვულკანოლოგიის ეროვნული ინსტიტუტის თანახმად, მიწისძვრა გამოიწვია დიდმა, დაბალი კუთხით სამხრეთ-აღმოსავლეთით დახრილმა, ბრმა ნორმალურმა ნაპრალმა, რომელიც ძირითადად მესინის სრუტის ოფშორულ ზონაში, ტექტონიკურ ფილებს შორის მდებარეობს. მისი ზედა პროექცია დედამიწის ზედაპირს სრუტის დასავლეთ, სიცილიურ მხარეს კვეთს. 2019 წელს ლონდონის ბირკბეკის უნივერსიტეტის მკვლევრებმა აღმოაჩინეს მიწისძვრაზე პასუხისმგებელი აქტიური ნაპრალი. კვლევის დროს, რომელსაც მარკო მეშისი ხელმძღვანელობდა, ნაპრალი იდენტიფიცირებული იქნა როგორც მანამდე რუკაზე დატანილი, მაგრამ ნაკლებად შესწავლილი მესინა-ტაორმინას ნაპრალი, რომელიც სიცილიის სანაპიროსთან მდებარეობს და მესინის სრუტის გასწვრივ მიყვება. გუნდმა გამოიყენა 1907–1908 წლების მონაცემები მესინისა და კალაბრიის რეგიონში დაფიქსირებული ფილების მოძრაობის გამოსაკვლევად, რომლებიც ძლიერ ჰგავდა ნორმალური ნაპრალებით გამოწვეული სხვა ძლიერი მიწისძვრების შედეგებს. ცნობილ ნაპრალებზე მოძრაობის მიმართულებისა და მასშტაბის შედარების შემდეგ მესინასა და კალაბრიაში დაფიქსირებულ ზედაპირულ მოძრაობებთან, მკვლევრებმა დაადგინეს სავარაუდო აქტიური ნაპრალი, რომელმაც კატასტროფული მიწისძვრა გამოიწვია, ასევე მოძრაობების მიმართულება და ზომა.

იტალია მდებარეობს აფრიკის ფილის სასაზღვრო ზონაში და ეს ფილა 25მმ/წელიწადში სიჩქარით აწვება ევროპის ქვეშ არსებულ ზღვის ფსკერს. ეს იწვევს ვერტიკალურ გადაადგილებას, რამაც შესაძლოა მიწისძვრები გამოიწვიოს. მიწისძვრა მსოფლიოს მასშტაბით 110-მა სეისმოგრაფიულმა სადგურმა დააფიქსირა, და ერთ-ერთი პირველი იყო, რომელიც ინსტრუმენტულად ჩაიწერა.

მესინის სრუტე წარმოადგენს რეგიონული ტექტონიკური სტრუქტურის, ე.წ. კალაბრიის რკალის ნაწილს. ეს არის დიფერენცირებული აზევების არეალი, რომელიც გამომდინარეობს იონიისა და სამხრეთ ტირენიის ტექტონიკური ერთეულების დინამიკიდან — ეს უკანასკნელნი წარმოადგენენ ლითოსფერული მიკროფილების ბლოკებს, რომლებიც იდენტიფიცირებულია აფრიკა-ევრაზიის კონტაქტის ძლიერ ფრაგმენტირებულ იტალიურ ნაწილში. ბოლო საუკუნეების ზოგიერთი უძლიერესი მიწისძვრა სწორედ კალაბრიის რკალში მოხდა, მაგალითად, 1783 და 1905 წლების კალაბრიის მიწისძვრები. სხვა კვლევამ ცუნამის წყაროდ მიიჩნია მეწყერი, რომელიც ჩამოწვა ჩრდილო-აღმოსავლეთ სიცილიისა და სამხრეთ კალაბრიის სანაპიროებთან, სავარაუდოდ, კალაბრიაში, სან-ლეოსა და ბოკალეს შორის.

მიწისძვრა
ორშაბათს, 1908 წლის 28 დეკემბერს, 5:20:27 საათზე მოხდა 7.1 მაგნიტუდის მიწისძვრა. მისი ეპიცენტრი მესინის სრუტეში მდებარეობდა, რომელიც აცალკევებს დატვირთულ სიცილიურ საპორტო ქალაქ მესინას კონტინენტურ იტალიაში მდებარე რეჯო-კალაბრიისგან. მისი ზუსტი ეპიცენტრი დაფიქსირდა იონიის ზღვის ჩრდილოეთ ნაწილში, სრუტის ყველაზე ვიწრო სექციასთან ახლოს, მესინასთან. რეჯო-კალაბრიამ და კალაბრიის სხვა დასახლებებმა ასევე მძიმე ზარალი განიცადეს, სადაც დაახლოებით 25,000 ადამიანი დაიღუპა. რეჯოს ისტორიული ცენტრი თითქმის მთლიანად განადგურდა. მსხვერპლის რაოდენობა ეფუძნება 1901 და 1911 წლების აღწერის მონაცემებს. ეს იყო ყველაზე დამანგრეველი მიწისძვრა ევროპის ისტორიაში. მიწა 37 წამის განმავლობაში ირყეოდა, ხოლო ნგრევა მასშტაბური იყო და გავრცელდა 4300 კმ² ფართობზე.

კალაბრიაში მიწა ძლიერ ირყეოდა შილადან რეჯოს სამხრეთით, რამაც გამოიწვია მეწყერები რეჯოს მიმდებარე ტერიტორიებსა და ზღვისპირა კლდეებზე შილადან ბანიარამდე. კალაბრიის კომუნაში, პალმიში, ტირენიის სანაპიროზე, ნგრევამ 600 ადამიანი იმსხვერპლა. ზიანი მიადგა სიცილიის აღმოსავლეთ სანაპიროსაც, თუმცა მხოლოდ მესინა დაზარალდა ისევე მძიმედ, როგორც კალაბრია. მეზოსეისმური ზონა შემოიფარგლებოდა სანაპიროს გასწვრივ 4 კილომეტრიანი ზოლით, რომელმაც დაანგრია მესინა და მიმდებარე სოფლები. კატანიას, აღმოსავლეთ სიცილიის უდიდეს ქალაქს, მნიშვნელოვანი ზიანი არ მიუღია.

ახალგაზრდა ექიმი, რომელიც გადარჩა, მოგვიანებით იხსენებდა: „ღრმა სიჩუმე გაკვეთა არაჩვეულებრივმა ხმაურმა, რომელიც ათასი ბომბის აფეთქებას ჰგავდა, რასაც მოჰყვა ნიაღვარი და თავსხმა წვიმა“. შემდეგ მან გაიგო „საზარელი სტვენის ხმა“, რომელიც შეადარა „ათასობით გახურებული რკინის შიშხინს წყალში“. სხვა გადარჩენილები აღნიშნავდნენ, რომ 37-წამიანი მთავარი ბიძგის დროს სამი ცალკეული და განსხვავებული მოძრაობა იგრძნობოდა: პირველი წინ და უკან რყევა, მეორე — ძლიერი ვერტიკალური დარტყმა ზემოთ, ხოლო მესამე — წრიული მოძრაობა. ანგარიშების უმეტესობა თანხმდება, რომ სწორედ მეორე, ზემოთ მიმართულმა ბიძგმა გამოიწვია მასობრივი ნგრევა მესინაში; თანმხლები ხმაური აღწერილი იყო, როგორც „ზუსტად ისეთი, როგორსაც გვირაბში სწრაფი მატარებელი გამოსცემს“.

მსხვერპლის დიდი რაოდენობა განპირობებული იყო იმით, რომ ადამიანების უმეტესობას ეძინა და ისინი ან მყისიერად დაიღუპნენ, ან ცოცხლად ჩაიმარხნენ საკუთარ საწოლებში, როდესაც სახლები თავზე ჩამოენგრათ. 28 დეკემბერს მესინა ჩვეულებრივზე მეტად იყო გადატვირთული, რადგან ქალაქში უამრავი სტუმარი ჩამოვიდა მეზობელი რაიონებიდან ჯუზეპე ვერდის ოპერის, „აიდა“ სანახავად, რომელიც წინა საღამოს ვიტორიო ემანუელე -ის თეატრში დაიდგა.

ცუნამი
მიწისძვრიდან დაახლოებით ათ წუთში, სრუტის ორივე მხარეს ზღვამ მოულოდნელად უკან დაიხია, რასაც მოჰყვა 12 მეტრი სიმაღლის ცუნამი, რომლის სამმა ტალღამ მეზობელ სანაპიროებს დაარტყა. ყველაზე ძლიერი დარტყმა კალაბრიის სანაპირომ მიიღო — მას შემდეგ, რაც ზღვამ ნაპირიდან 70 მეტრით დაიხია და მხარე დატბორა. რეჯოს მთელი სანაპირო ზოლი განადგურდა და იქ შეკრებილი ხალხი დაიღუპა. ასევე მძიმედ დაზარალდა ახლოს მდებარე ვილა-სან-ჯოვანი. ლაზაროსა და პელაროს შორის სანაპიროზე სახლები და სარკინიგზო ხიდი წყალმა წაიღო.

ნგრევის მასშტაბები
მესინამ მოსახლეობის თითქმის ნახევარი დაკარგა, ხოლო ქალაქის მთელი ისტორიული ცენტრი განადგურდა, მათ შორის მისი ნორმანული ტაძარი, რომელმაც გაუძლო წინა მიწისძვრებს, მაგალითად 1783 წლის ძლიერ მიწისძვრას; მხოლოდ მისი პერიმეტრის კედლები და აფსიდები დარჩა.

მესინის სანაპირო ზოლი შეუქცევადად შეიცვალა, რადგან სანაპიროს დიდი სექციები რამდენიმე მეტრით ზღვაში ჩაიძირა. სახლები, ეკლესიები, სასახლეები და მონუმენტები, სამხედრო ყაზარმები, კომერციული, მუნიციპალური და საზოგადოებრივი შენობები ან მთლიანად ჩამოინგრა, ან სერიოზულად დაზიანდა. ბევრი ნაგებობისგან ნანგრევები დარჩა. მაუროლიკოს პანსიონი კორსო კავურზე დაინგრა და სტუდენტები ნანგრევებში მოიყოლა. სულ 348 რკინიგზის თანამშრომელი დაიღუპა ორი რკინიგზის სადგურის ჩამონგრევისას.

ამერიკის საკონსულო, რომელიც ნავსადგურს გადაჰყურებდა, ნანგრევების გროვად იქცა; ბრიტანეთის საკონსულომ გარედან მცირე დაზიანება მიიღო (მისი დროშა კვლავ ფრიალებდა), მაგრამ მისი ინტერიერი განადგურდა. ამერიკელი კონსული არტურ ს. ჩენი და მისი მეუღლე ლორა დაიღუპნენ. უნგრელი სოპრანო პაოლა კორალეკი (რომელიც აიდას პარტიას ასრულებდა) ფხიზლად იყო, როდესაც მიწისძვრა მოხდა. ის დაზიანებული სასტუმრო „ტრინაკრიას“ ფანჯრიდან გადახტა და ვარდნისას ორივე მკლავი მოიტეხა.

მიწისძვრამ გაანადგურა კომერციული სექცია მესინის კორსო ვიტორიო ემანუელეს გასწვრივ, რომელიც სანაპიროს მიუყვებოდა. სექცია მოიცავდა ელეგანტურ „პალაცატას“, დიდებული შენობების გრძელ რიგს, რომელიც ნამგლისებრ ნავსადგურს გადაჰყურებდა. პალაცატა თავდაპირველად ბაროკოს სტილში აშენდა მეცხრამეტე საუკუნეში და ძირითადად სიმონე გულის ნამუშევარი იყო. ბაროკოს შენობების უმეტესობა 1783 წლის მიწისძვრის დროს განადგურდა და მეცხრამეტე საუკუნის დასაწყისში ნეოკლასიკურ სტილში აღადგინეს. სწორედ ეს შთამბეჭდავი ნეოკლასიკური პალაცატა, ზოგიერთ გადარჩენილ ბაროკოს შენობასთან ერთად, მძიმედ დაზიანდა 1908 წელს. რყევები განსაკუთრებით ინტენსიური იყო პორტის ტერიტორიაზე, რამაც გამოიწვია ქვის საფარის მუდმივი გადაადგილება „ტალღისებურად“. ზიანი ყველაზე მძიმე იყო ძველ ისტორიულ ცენტრში და ქალაქის დაბალ, ვაკე ცენტრალურ და ჩრდილოეთ ნაწილებში, რბილი ქვიშიანი ნიადაგის გამო; ნაკლებად მძიმე იყო მთიან დასავლეთ ნაწილში, რადგან ნაგებობები უფრო მყარ ნიადაგზე იყო აშენებული, როგორიცაა მესინის გონზაგას ციხე, რომელიც უვნებელი დარჩა. საკათედრო ტაძრის მოედანსა და მე-16 საუკუნის სამოქალაქო ჰოსპიტალს შორის არსებული ტერიტორია, რომელიც ტორენტე პორტალენის გადაჰყურებდა, მთლიანად განადგურდა; მიმდებარე ვია პორტა იმპერიალე განსაკუთრებით ძლიერ დაზიანდა ორივე მხარეს. ტორენტე ბოჩეტას ზონამ ასევე სერიოზული ზიანი მიიღო.

დახმარების ღონისძიებები
კატასტროფის შესახებ პრემიერ-მინისტრ ჯოვანი ჯოლიტის იტალიურმა ნაღმოსნებმა აცნობეს, რომლებიც მესინიდან ნიკოტერაში გაემგზავრნენ, სადაც ტელეგრაფის ხაზები ჯერ კიდევ მუშაობდა, თუმცა ეს მხოლოდ დღის ბოლოს, შუაღამისას მოხერხდა. რეგიონში სარკინიგზო ხაზები განადგურებული იყო, ხშირად რკინიგზის სადგურებთან ერთად.

იტალიის სამხედრო-საზღვაო ფლოტი და არმია დაუყოვნებლივ ჩაერთნენ სამუშაოებში: დაიწყეს ძებნა, დაშავებულების მკურნალობა, საკვებითა და წყლით მომარაგება და ლტოლვილების ევაკუაცია (რასაც ყველა გემი აკეთებდა). ჯოლიტიმ გამოაცხადა საომარი მდგომარეობა გენერალ ფრანჩესკო მაცას ხელმძღვანელობით; გაიცა ბრძანება ყველა მძარცველის ადგილზე დახვრეტის შესახებ, რაც ხანდახან ვრცელდებოდა გადარჩენილებზეც, რომლებიც საკვებს ეძებდნენ ან ნანგრევებში მოყოლილი ოჯახის წევრების პოვნას ცდილობდნენ. მეფე ვიქტორ ემანუელ და დედოფალი ელენა მიწისძვრიდან ორი დღის შემდეგ ჩავიდნენ მსხვერპლთა და გადარჩენილთა დასახმარებლად. სხვა ქვეყნების ხომალდებიც ანალოგიურად გამოეხმაურნენ მომხდარს.

მესინის რამდენიმე ქუჩას რუსი მეზღვაურების სახელი ეწოდა, მათ შორის არის „რუსი მეზღვაურების მოედანი“. 2012 წელს ქალაქში დაიდგა რუსი მეზღვაურების მონუმენტი, რომელიც პიეტრო კუფერლემ 1911 წელს დააპროექტა, ხოლო ტაორმინაში გაიხსნა იმპერატორ ნიკოლოზ -ის ბიუსტი; 2013 წელს კი აღიმართა ადმირალ ფედორ უშაკოვის ბიუსტი.

შედეგები
რეკონსტრუქცია
როდესაც 1909 წლიდან მესინის რეკონსტრუქცია დაიწყო, ხელისუფლებამ დააწესა არქიტექტურული ნორმები, რომლებიც სხვადასხვა სიმძლავრის მიწისძვრებზე იქნებოდა გათვლილი. თავდაპირველად მიიღეს გეგმა, რომლის მიხედვითაც მესინის გადარჩენილი ნაგებობები უნდა დაენგრიათ, ხოლო ქალაქი და მისი პორტი სიცილიის სხვა ადგილას გადაეტანათ, თუმცა მესინელების მძაფრმა პროტესტმა ეს პროცესი შეაჩერა.

მიგრაცია
მიწისძვრის შემდეგ მესინისა და კალაბრიის ბევრი უსახლკაროდ დარჩენილი მცხოვრები გადაასახლეს სიცილიის სხვადასხვა ნაწილსა და კონტინენტური იტალიის რეგიონებში. 1909 წელს გემი , რომელსაც ნეაპოლიდან 850 ემიგრანტი გადაჰყავდა, ნისლში შეეჯახა -ს. „ფლორიდაზე“ მყოფი სამი ადამიანი შეჯახებისას დაიღუპა. მგზავრებს შორის პანიკა დაიწყო და კაპიტანს ჰაერში სროლა მოუხდა მათ დასამშვიდებლად. გემი საბოლოოდ გადაარჩინეს და იგი ნიუ-იორკში ჩავიდა.

2025 წლის კვლევამ შეისწავლა, გამოიწვია თუ არა მიწისძვრამ ემიგრაციის ზრდა შეერთებულ შტატებში; კვლევამ ვერ აღმოაჩინა მყარი მტკიცებულება იმისა, რომ მიწისძვრის შემდეგ ემიგრაცია მნიშვნელოვნად გაიზარდა.

გავლენა საზოგადოებაზე
კატასტროფამ დააზარალა ადგილობრივი ეკონომიკა და მესინა დროებითი დეპოპულაციის წინაშე დადგა, რადგან უსახლკაროდ დარჩენილმა ბევრმა გადარჩენილმა თავშესაფრის ძებნა სხვაგან დაიწყო, კერძოდ კატანიასა და პალერმოში, სადაც ბევრმა ხელოსნად დაიწყო მუშაობა. ვარაუდობენ, რომ ქალაქში მხოლოდ 19,000 ადამიანი დარჩა, ძველ ისტორიულ ცენტრში კი მხოლოდ 2000.

ისტორიული შენობების სიმცირის გამო, რაც 1908 წლის კატასტროფულმა მიწისძვრამ და მეორე მსოფლიო ომის დროს 1943 წლის მოკავშირეთა დაბომბვამ გამოიწვია, მესინას „მეხსიერების გარეშე დარჩენილ ქალაქს“ უწოდებენ.

გალერეა