სტოიან ბოშკოვიჩი

სტოიან ბოშკოვიჩი (, დ. 1833, სვილაინაცი – გ. 21 თებერვალი 5 მარტი, 1908 ან 21 თებერვალი[1], 1908, ბელგრადი) — სერბი პედაგოგი, პოლიტიკოსი და ისტორიკოსი. თავისი დროოის ერთ-ერთი გამორჩეული ისტორიკოსი, სტოიან ნოვაკოვიჩის (პროგრესული პარტიის ლიდერი), ჩედომილ მიატოვიჩის (საგარეო და ფინანსთა მინისტრი) და ლუბომირ იოვანოვიჩის (განათლების მინისტრი) გვერდით.

1850-იანი წლების დასაწყისი სერბეთში ახალ ეტაპი დაიწყო — ჩამოყალიბდა სერბების პირველი თაობა, რომლებიც დაიბადნენ სერბეთის მიწაზე და სახელმწიფო სტიპენდიებით მიიღეს მაღალი ხარისხის განათლება. მათი მომზადება მიზნად ისახავდა ადგილობრივი ბიუროკრატიული და ინტელექტუალური ელიტის შექმნას, რომელიც შეცვლიდა ჰაბსბურგთა ტერიტორიებიდან ან სერბეთის ვოევოდბიდან ჩამოსულ კადრებს. სწორედ ამ თაობას ეკუთვნიან პირველი თვითგამოცხადებული ლიბერალები — ევრემ გრუჩი, ალექსა იანკოვიჩი, ვლადიმირ იოვანოვიჩი და სტოიან ბოშკოვიჩი. ინტელექტუალთა ამ წრის წევრი ბოშკოვიჩი ისწრაფოდა მმართველობის გაუმჯობესებისკენ, აბსოლუტიზმისგან დისტანცირებასა და მის პრინციპებსა და ორგანიზაციაში თანამედროვეობის დანერგვისკენ.

ის წერდა: „ჩვენ უნდა ვისწავლოთ ინგლისისგან — თავისუფლებისა და კონსტიტუციონალიზმის დედისგან მთელ მსოფლიოში“.

ბოშკოვიჩი მხარს უჭერდა სახელმწიფო მოხელეებისთვის სავალდებულო სახელმწიფო გამოცდების შემოღებას, ასევე პროფესორთა მატერიალური მდგომარეობის გაუმჯობესებას მათი ხელფასების სახელმწიფო მოხელეთა ანაზღაურებასთან გათანაბრებით.

მისი ვაჟი, მატია (მატიას) ბოშკოვიჩი, დიპლომატი იყო.

ბიოგრაფია
ბოშკოვიჩმა განათლება ბელგრადის გიმნაზიაში, შემდეგ კი ბელგრადის ლიცეუმში მიიღო, სადაც იურისპრუდენციასა და ფილოსოფიას ეუფლებოდა. თავისი პროფესიული კარიერა მან 1853 წელს დაიწყო, როგორც ახალგაზრდა პროფესორმა და მთარგმნელმა. სწორედ ბოშკოვიჩი იყო პირველი, ვინც ეჟენ სიუს რომანი „მარადიული ებრაელი“ (1845) თარგმნა სერბულ ენაზე. თარგმანი გამოქვეყნდა ექვსი მიმდევრული ნაწილის სახით (№ 12–17) კვირეულ ჟურნალში „“ („შაბათ-კვირა“), რომელიც 1853 წელს „ნოვი-სადში“ გამოიცემოდა.

ბოშკოვიჩი ასწავლიდა შაბაცის გიმნაზიაში, სადაც 1857 წელს დირექტორის თანამდებობაზე დაინიშნა. მისი მოწაფე იყო სტოიან ნოვაკოვიჩი, რომელსაც ბოშკოვიჩმა ბელგრადში სწავლის გაგრძელება ურჩია. მოგვიანებით ბოშკოვიჩი გადავიდა ბელგრადში, სადაც თავდაპირველად პროფესორად მუშაობდა, ხოლო 1859 და 1860 წლებში რედაქტორად იყო დანიშნული ოფიციალურ სერბულ გაზეთ „ “-ში, რომლის გამოცემასაც დიმიტრი დავიდოვიჩი ხელმძღვანელობდა. სტოიან ბოშკოვიჩი ლიბერალური პოლიტიკური შეხედულებების მომხრე იყო, რის გამოც განიცდიდა დევნას მეფე მიხეილ ობრენოვიჩის მმართველობის პერიოდში. იგი გადაიყვანეს დედაქალაქიდან, დააკავეს და გადაასახლეს. 1868 წლიდან 1903 წლამდე ბოშკოვიჩი ასრულებდა მნიშვნელოვან პოლიტიკურ მოვალეობებს. 1875 წელს იგი განათლების მინისტრის თანამდებობას იკავებდა ლუბომირ კალევიჩის მთავრობაში, ხოლო 1879 წელს — იოვან რისტიჩის კაბინეტში. 1890 წელს იგი გახდა სახელმწიფო საბჭოს წევრი. ასევე მსახურობდა დიპლომატიურ სამსახურში. 1874 და 1877-1879 წლებში ბოშკოვიჩი ასწავლიდა მსოფლიო ისტორიას ბელგრადის დიდ სკოლაში პროფესორის სტატუსით, ხოლო 1883-1887 წლებში — საპატიო პროფესორის რანგში. მიუხედავად იმისა, რომ სახელმწიფო საქმიანობა ხშირად ხელს უშლიდა მის აქტიურ მონაწილეობას საგანმანათლებლო პროცესში, ბოშკოვიჩის პედაგოგიურმა და მინისტრად მოღვაწეობამ მნიშვნელოვნად გააუმჯობესა სწავლების ხარისხი. ბოშკოვიჩი იყო სერბეთის მეცნიერული საზოგადოების (სერბეთის სამეფო აკადემიის) წევრი.

შრომები
ბოშკოვიჩი ძირითადად წერდა სახელმძღვანელოებსა და მსოფლიო ისტორიის მიმოხილვით ნაშრომებს, თუმცა ასევე ეწეოდა კვლევით საქმიანობას. იგი აქტიურად იბეჭდებოდა სხვადასხვა ჟანრში: ჟურნალისტიკაში, -ში, პუბლიცისტიკასა და ისტორიოგრაფიაში. მან გამოსცა ორი პოპულარული წიგნი: „მსოფლიოს ისტორია ხალხისა და სკოლისათვის“ (პირველი ტომი 1866 წელს, მეორე — 1883 წელს) და „მსოფლიოს ისტორია საშუალო კლასებისთვის ილუსტრაციებით“. განსაკუთრებული პოპულარობით სარგებლობდა მისი ზოგადი ისტორიის სახელმძღვანელო გიმნაზიებისთვის (1883), ასევე ნაშრომები „ “ („რეფორმაციის ხატებები“. 1877 და 1886) და „ “ („ანტიქრისტე ანუ იმპერატორი ნერონი“. 1882), რომელიც საუკუნის რომში მიმდინარე სოციალური და პოლიტიკური პროცესების დეტალურ ანალიზს წარმოადგენს. ბოშკოვიჩის უფრო მოკლე სტატიებიც, რომლებიც სხვადასხვა პერიოდულ გამოცემაში ქვეყნდებოდა, ხშირად ისტორიულ თემატიკას ეხებოდა. ეს ნაშრომები ძირითადად თავმოყრილია მის სკოლასტიკურ კრებულში „განათლებისა და თავისუფლებისთვის“ („ “; 1882). სერბეთის ისტორიაზე მისი ერთადერთი ნაშრომი იყო მეფე სტეფან დუშანზე დაწერილი კვლევა, რომელიც ფრანგულ ენაზე შექმნა და 1866 წელს ფლორენციაში გამოაქვეყნა. კიდევ ერთი წიგნი — „სერბი ხალხის მისია აღმოსავლეთის საკითხში: ფიქრები ბალკანეთის ქვეყნების წარსულსა და მომავალზე“ („ ’: ’ “) — ასევე ფრანგულად დაწერილი, გამოქვეყნდა ბრიუსელში 1886 წელს. ბოშკოვიჩი ხშირად ერიდებოდა საკუთარი პოლიტიკური შეხედულებების პირდაპირ გამოხატვას პუბლიცისტურ და ისტორიულ ნაშრომებში, რის გამოც ისინი ერთდროულად წარმოადგენს როგორც ეპოქის ამსახველ დოკუმენტს, ისე მნიშვნელოვან ისტორიოგრაფიულ წვლილს.