iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნოდარ კეკელიძე

ნოდარ კეკელიძე (დ. 15 აპრილი, 1930, ჩოხატაური — გ. 24 დეკემბერი, 2019) — ქართველი ფიზიკოსი. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1977), პროფესორი (1984).

ბიოგრაფია
1955 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი.

1961 წლიდან მუშაობს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში სხვადასხვა ლაბორატორიისა და კათედრის ხელმძღვანელად. 1984-1985 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამეცნიერო ნაწილის გამგე. 1985-1993 წლებში პრორექტორი სა­ბუ­ნე­ბის­მეტყვე­ლო მეცნიერების დარგში. თანამშრომლობდა სო­ხუ­მის ილია ვეკუას ფიზიკა-ტექნიკის უნივერსიტეტთან, ფ. თავაძის სახელობის მეტალურგიისა და მასალათმცოდნეობის ინსტიტუტთან და სხვა სამეცნიერო ცენტრებთან. 2009 წლიდან იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ნივთიერებათა კვლევის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი. მისი კვლევის ძირითადი სფეროა ნახევარგამტარებისა და მყარი სხეულების ფიზიკა, ტექნოლოგია, ელექტრონიკა, მასალათმცოდნეობა, რადიაციული ფიზიკა, ფიზიკის მეთოდები ეკოლოგიაში. მის მიერ აღმოჩენილია მესრის ორმოდიანი რხევის მოვლენა - მყარ ხსნარებში, რომლებიც გამოიყენება მიკრო და ოპტოელექტრონიკაში. მონაწილეობდა მრავალ საერთაშორისო სამეცნიერო ფორუმში.

მიღებული აქვს სსრკ სახალხო მეურნეობის მიღწევათა გამოფენის უმაღლესი ჯილდო — საპატიო სიგელით, ვერცხლისა და ბრინჯაოს მედლებით (1975, 1976, 1985), ლაიფციგის გამოფენის ოქროს მე­და­ლი და დიპლომი (1977), საქართველოს უმაღლესი განათლების რესპუბლიკური პრემია (1983), საქართველოს სათბობ-ენერგეტიკის სამინისტროს პრემია (1996), საქართველოს პრეზიდენტის მადლობის წერილი (2000). არის 9 მონოგრაფიისა და 300-მდე სამეცნიერო პუბლიკაციის ავტორი.

ჯილდოები
2013 — ღირსების ორდენი
2000 — ივანე ჯავახიშვილის სახელობის მედალი
1999 — ღირსების ორდენი
1990 — პეტრე მელიქიშვილის სახელობის პრემია
1985 — საქართველოს სსრ მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე
1970 — მედალი „შრომითი მამაცობისთვის“
დიკლოს კოშკი

დიკლოს კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიკლოში.

იგი დათარიღებულია გვიანი შუა საუკუნეებით. კვადრატული ნაგებობისთვის საშენ მასალად გამოყენებულია ადგილობრივი არქიტექტურისათვის ტრადიციული ფიქალის ქვა, მშრალი წყობით. მის სართულიანობაზე საუბარი დღესდღეობით ძალზე რთულია, რადგან კედლები მხოლოდ მეორე სართულის დონემდეა შემორჩენილი. ტრადიციულად კოშკის ფასადები სიმკაცრით გამოირჩევა და მინიმალურადაა დანაწევრებული არქიტექტურული ელემენტებით. ერთ-ერთ ფასადზე შემორჩენილია მხოლოდ ერთი თაღოვანი მოყვანილობის კარი პირველი სართულის დონეზე და ორი სათოფური მის თავზე. მეორე ფასადზე, მეორე სართულის დონეზე იკითხება ასევე თაღოვანი დიდი სარკმელი ან შესასვლელი და ორი კვადრატული ფორმის სათოფური. კოშკი, სოფლის სათავდაცვო ნაგებობას წარმოადგენდა, რომელსაც მაცხოვრებლები შემოსევების დროს თავს აფარებდნენ. კოშკი მაღალი ურბანული და მხატვრული ღირებულებების მატარებელი ძეგლია, მისი არქიტექტურა, ნასოფლარში არსებულ მეორე კოშკთან ერთად, ერთიან სათავდაცვო კომპლექსს ქმნიდა სოფლისთვის, ამიტომ მისი დაცვა-შენარჩუნება სოფელ დიკლოს არქიტექტურული მემკვიდრეობისთვის მეტად მნიშვნელოვანია.
ზედა დიმის წმინდა გიორგის ეკლესია

ზედა დიმის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბაღდათის მუნიციპალიტეტის ზედა დიმში.

დარბაზული ეკლესია ნაგებია იდეალურად თლილი მოყვითალო კვადრებით. წყობა თარაზულია, გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით შვერილი, ნახევარწრიული აბსიდით, რომელშიც გაჭრილია სამი თაღოვანი სარკმელი. აბსიდის ჩრდილოეთ მხარეს მოწყობილია ორი სხვადასხვა ზომის ნიშა. კონქი სფერულია და მასზე გამოსახულია ღვთისმშობელი. საკურთხევლის წინ ორსაფეხურიანი სოლე და ხის მოჩუქურთმებული კანკელია. ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში დატანებული კარ-სარკმლები ერთმანეთის მიმართ სიმეტრიულადაა განლაგებული. თაღოვანი შესასვლელი დასავლეთ კედელშიცაა. იატაკი მოგებულია თლილი ქვის კვადრებით. კედლები შეთეთრებულ-შეღებილია. ეკლესიის გადახურვა მთლიანად გადაკეთებულია. კამარა მოხსნილია და ხის პანელებით შედგენილია ტრაპეციის ფორმის მქონე გადახურვა, რომელიც სრულდება არაპროპორციული ცრუ გუმბათით. გადახურვა შეღებილია ცისფრად. ეკლესიის ფასადებზე ყველა ღიობი მოჩარჩოებულია ლილვებით. აბსიდი მთავარ კორპუსთან შედარებით დაბალია, მისი სიმაღლის გასწვრივ სამხრეთ და ჩრდილოეთ ფასადებს ოთხმაგლილვიანი კარნიზი გასდევს. საბურავად გამოყენებულია თუნუქი. ეკლესიის სამივე შესასვლელის წინ სამსაფეხურიანი ბაქანია. თვით ეკლესია მაღალ ცოკოლზე დგას. ეკლესიას დასავლეთიდან სამსართულიანი სამრეკლო აქვს. მისი პირველი სართული ეკლესიაში შესასვლელ კარიბჭეს წარმოადგენს. მეორე სართული დახურული სათავსია. მესამე საზარეა და იგი ღია ფანჩატურს წარმოადგენს. თლილი ქვით მოპირკეთებული სვეტებიდან იშლება ნახევარწრიული თაღები. სამრეკლოზე ასასვლელი მოწყობილია ინტერიერში დასავლეთ კედელთან.
ნავთიანის ეკლესია

ნავთიანის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ ნავთიანის ჩრდილო-დასავლეთით, შემაღლებულ ბორცვზე. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ნაგებია არასწორი ზომის, მცირე ნატეხი ქვით. შიდა სივრცე გადახურულია შეისრული კამარით, რომელიც შემაგრებულია საბჯენი თაღით.ეკლესია განათებულია აღმოსავლეთის და დასავლეთის სარკმლებით. შესასვლელი სამხრეთ კედელშია დატანებული. ძეგლის ირგვლივ მოქმედი სასაფლაოც არის გვიანფეოდალური ხანის.
ცეროდენა რაინდები

ცეროდენა რაინდები — სს „ქართული ფილმის" 1963 წლის ფილმი. რეჟისორები ნელი ნენოვა და გენო წულაია.

სიუჟეტი
ახალგაზრდა პედაგოგ ქეთევანს მოსწავლეებთან მუდმივი კონფლიქტი აქვს, რის გამო სკოლის სამუდამოდ მიტოვებაც კი გადაწყვიტა. მაგრამ საზაფხულო არდადეგების შესახებ ბავშვების ნამუშევრების წაკითხვის შემდეგ ბევრ რამეს სხვა თვალით შეხედავს.

ფილმი საკავშირო კინოეკრანზე გამოსვლისას 5,4 მილიონმა საბჭოთა მაყურებელმა ნახა

როლებში
დოდო ჩოგოვაძე — ნანა
დათო გიორგაძე — დათო
ნინო ნათაძე — ლია
თემურ ქართველიშვილი — ჯუმბერი
დავით სულაკაური — ვახტანგი
მალხაზ წიქარიშვილი — თენგო
თემურ ხუბაშვილი — „ჭორფლა" - სოსო
კოტე დაუშვილი — ბაქარი
გია სეფისკვერაძე — გიზო
ინგა თევზაძე — ქეთევანი
დოდო აბაშიძე — ასლანი
ბელა მირიანაშვილი — რუსუდანი
გიორგი გაბელაშვილი — ამბაკო
გიორგი (გელა) რევაზიშვილი — არჩილი
მერი კანდელაკი — ბებია კატო
ეკატერინე ვერულეიშვილი — პელაგო
თენგიზ არჩვაძე
გია კიტია
თენგიზ ჟღენტი
ნინო კაკაბაძე
ნინო ჩხეიძე
ვაშლისუნა

} ) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ფოთლები მოგრძო-ნიჩბისებურია ან მოგრძოუკუკვერცხისებური, შევიწროებულია მოკლეფრთიან ყუნწში ან მჯდომარეა. კიდეებზე უთანაბროდ დაკბილული. ფირფიტის ზედა მხარეზე წვრილყუნწიანი ჯირკვლებითაა მოფენილი, ქვედა მხარე დაფარულია ნაფიფქით ან შიშველია. საყვავილე ღერძი წვრილია, 25 სმ-მდე. ყვავილედი თავაკისებური ქოლგაა. გვირგვინი იისფერი ან ვარდისფერია, ფურცლები ღრმად არის ამოკვეთილი, ძირში მუქი ყვითელი ლაქაა. სუბალპური და ალპური სარტყლების მცენარეა, იზრდება ჩამონაზვავებზე, ნაკადულებთან, ქვიან ადგილებში. გავრცელებულია მთელ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, მცირე აზიას, ირანს, ციმბირს.
მუხრანის ღვთისმშობლის ეკლესია

მუხრანის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მუხრანში სოფლის ძველ სასაფლაოზე, აგებულია შუა საუკუნეებში.

დარბაზული ტიპის ეკლესია ნაგებია ქვით და აგურით. აგური გამოყენებულია ღიობებსა და დეკორატიულ ელემენტების გამოსაყვანად. კედლის სეგმეტებში ჩართულია დიდი ზომის ქვებიც. ფასადები სადაა. აღმოსავლეთით, შუა ღერძზე მართკუთხა სარკმელია, რომლის ზემოთაც აგურის წყობაში შეღრმავებული ჯვარია მოქცეული. ანალოგიური ჯვარია განთავსებული სამხრეთით, შესასვლელის თავზე. ღიობი მართკუთხაა და აგურით გამოყვანილი ტიმპანი აგვირგვინებს. მის აქეთ და იქით თითო მართკუთხა ღრმა ნიშია წარმოდგენილი. კედლებზე ზოგან შეინიშნება თავდაპირველი მასალის კვალი.

ნაგებობას აგურის სამსაფეხურიანი კარნიზი ასრულებს და კრამიტის სახურავი ხურავს. დარბაზი კამარით არის გადახურული. ნალისებურ აფსიდს მსუბუქად შვერილი მხრები გამოყოფს. გადახურვაც და კუთხეებიც, უსახურად არის აღდგენილი. საკურთხევლის ბაქანი ერთი საფეხურით არის შემაღლებული. იატაკი მოგებულია კვადრატული აგურით. ნაგებობის ინტერიერი და ექსტერიერი უბრალოა. ის შუა საუკუნეების რიგით დარბაზულ ეკლესიას წარმოადგენს. ტაძრის გვიანდელი გადაკეთებები აშკარაა.
იულიას ფურისულა

} ) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. მიწისზედა ღეროს არ ივითარებს. ფოთლები მხოლოდ ფესვთანურია. მცირე ზომის, ფოთლის ფირფიტა თხელია, ნაზი, მომრგვალო-თირკმლისებური ან მომრგვალოკვერცხისებური. ყუნწი ოდნავ ფრთიანია. აქვს მრავალი ყვავილი, მარტოული. გვირგვინი კაშკაშა ვარდისფერი ან მეწამულია. იზრდება მთის შუა სარტყელში დაჩრდილულ კლდეებზე. საქართველოში გვხვდება მხოლოდ კახეთში. კავკასიის ენდემია. მცენარე აღწერილია ლაგოდეხში 1901 წელს.
ცხვირა ტილჭირი

} ) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ღერო წვრილი და დაკლაკნილია. ფოთლები კვერცხის ფორმისაა, სამკუთხოვანი ან მახვილსამკუთხოვანი, თათისებურად განკვეთილი ფართო, ლანცეტა სეგმენტებად. ყვავილედი დატოტვილია, მეჩხერი, საგველასებური. ყვავილები ლურჯი ფერისაა. იზრდება ტყის ზედა და სუბალპური სარტყლების ფერდობებზე, ბუჩქნარებში და მდელოებზე. საქართველოში გვხვდება თითქმის ყველგან. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს სამხრეთ კავკასიას. კავკასიის ეკორეგიონის ენდემია.
ცალდაშის წმინდა გიორგის ეკლესია

ცალდაშის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფელ სალდაშის სამხრეთით, შემაღლებულ ფერდობზე. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესიის გარე ზომებია 4,86,0 მ. საშენ მასალას კირის დუღაბი და ძვირფასად თლილი შირიმის ქვა წარმოადგენდა, რომლითაც იყო მოპირკეთებული ინტერიერიც, თუმცა აღდგენითი სამუშაოების დროს ფასადები სხვადასხვა ზომისა და ფორმის ყორექვის წყობით და ცემენტის ხსნარით შეივსო. ორქანობიანი საბურავი ხის კოჭებზეა მოწყობილი და თუნუქის ფურცლებითაა დახურული.

დასავლეთ კედელზე ერთადერთი შესასვლელი კარია განთავსებული, ხოლო აღმოსავლეთ ფასადზე ვიწრო, თაღოვანი სარკმელია მოთავსებული, რომელიც ტაძრის ინტერიერის, კერძოდ კი საკურთხევლის განათების ერთადერთ წყაროს წარმოადგენს. ძეგლი კოხტა, თაღებით დამშვენებულ ნაგებობას წარმოადგენდა, რაზეც შემორჩენილი ფრაგმენტები მიგვანიშნებს. ეკლესიისაგან შემორჩენილი იყო სამხრეთ კედლის ფრაგმენტი, ინტერიერის მხრიდან პილასტრის ნაშთით. პილასტრები, როგორც ჩანს, დარბაზის გრძივი კედლებისა და სწორკუთხა საკურთხევლის მხრების გამმიჯნავი ყოფილა.
კავკასიური ფრინტა

კავკასიური ფრინტა — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა, სიმაღლით — 5-20 სმ, მომრგვალო ან მოგრძო, ტუბერისებური ფესურით. ღერო წვრილია, რამდენიმე ფესვთანური გრძელყუნწიანი ფოთლით. ფოთლის ფირფიტა ორმაგადაა სამნაკვთიან სეგმენტად გაყოფილი. თითოეული სეგმენტი მოკლეყუნწიანია ან მჯდომარე. ყვავილი გრძელყუნწიანია — ლურჯი, ცისფერი ან თეთრი. იზრდება ტყეებში, ტყისპირებში, ბუჩქნარებში. საქართველოში გავრცელებულია, პრაქტიკულად, ყველგან დაბლობიდან სუბალპურ სარტყლამდე. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს თითქმის მთელ კავკასიას. კავკასიის ენდემური მცენარეა.
ცხამის წმინდა გიორგის ეკლესია

ცხამის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხამში მდებარე საფლაოს ტერიტორიაზე, აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესიის გეგმა წაგრძელებული სწორკუთხედია, აღმოსავლეთით გრძივი კედლებისაგან ორი საფეხურით გამოყოფილი ღრმა, ნახევარწრიული აფსიდით, რომლის გვერდებზე, ვიწრო, თაღოვანი სარკმლის აქეთ-იქით, თითო, გეგმით ნახევარწრიული თაღოვანი ნიშაა განლაგებული. ჩრდილო ნიშაში გაჭრილია პატარა, ჩრდილო ფასადზე გამავალი სარკმელი. დარბაზის გრძივ კედლებში საკურთხეველთან ახლოს თითო თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში და დასავლეთ კედელში გაჭრილია თითო, შიგნიდან თაღოვანი, ნაოთხალიანი კარი. დარბაზის გრძივი კედლები დაყოფილია თითო, ორსაფეხურიანი პილასტრებით, რომლებსაც კამარის საბჯენი თაღი ეყრდნობა. დასავლეთ კუთხეში მიდგმული თაღი კუთხის ორსაფეხურიან პილასტრებს ეყრდნობა, ხოლო კონქის საბჯენი თაღი იმპოსტებზეა დაყრდნობილი. გრძივ კედლებში პილასტრებისა და საკურთხევლისმხრების პირველ საფეხურებზე დაყრდნობილი ორ-ორი თაღი გადადის.

ინტერიერში კედლები შებათქაშებული და შეთეთრებულია. იატაკი ქვის დიდი ფილებით არის დაგებული, საკურთხევლის იატაკი სოლეათი ერთი საფეხურითაა შემაღლებული. დგას ტრაპეზის ქვა. შებათქაშებულ-შეთეთრებულია აგრეთვე ფასადებიც. დეკორით ხაზგასმულია შესასვლელები და აღმოსავლეთი სარკმელი — დასავლეთ კარს თაღოვანი თავსართი ამშვენებს, ხოლო სამხრეთისას ასეთივე თავსართი პილასტრების თაროსფორმის მქონე კაპიტელებს ეყრდნობა. აღმოსავლეთ სარკმელს ფართო, მცენარეული ორნამენტით მოჩუქურთმებული თაღოვანი არშია შემოუყვება, რომელიც დაღარული ლილვით წარმოქმნილ სწორკუთხა ჩარჩოშია ჩასმული. კარნიზი პროფილში თაროსა და ლილვის ფორმისაა. ეკლესია გადახურულია კრამიტით. „საქალებოს“ კედლები ნაგებია ყორექვით, წყობა ქაოსურია. კარის საპირე და კედლების კუთხეები თლილი ქვითაა ამოყვანილი. შიგნიდან დასავლეთ კედელში ორი თაღოვანი ბუხარია, ხოლო ჩრდილო და სამხრეთი კედლების დასავლეთ ნაწილებში თითო სწორკუთხა ნიშაა გამოჭრილი, სამხრეთი კედლის ნიშა შედარებით პატარა ზომისაა და კუთხესთან უფრო ახლოს მდებარეობს. კარი სამხრეთი კედლის აღმოსავლეთ ნაწილშია გაჭრილი, იგი ორივე მხრიდან არქიტრავულია. ეკლესიის სამხრეთით ოციოდე მეტრზე, სასაფლაოს ეზოში, არის დიდი კვადრებით ნაგები ძველი შენობის ნანგრევები. იკითხება მხოლოდ სამხრეთ-დასავლეთის ათიოდე მეტრი სიგრძის კედელი.
წყლის ბაია

წყლის ბაია — მრავალწლიანი ბალახოვანი, ღია მწვანე ფერის მცენარეა, შიშველი ღეროებით. ყველა ფოთოლი წყალშია მოქცეული, მოყვანილობით — ნახევრად წრიული, 3–4 სმ სიგრძის, დაყოფილია ძალიან წვრილ, ძაფისებურ ნაკვთებად. ყვავილების დიამეტრი 10 მმ-ია. გვირგვინის ფურცლები მოყვითალოა ან თეთრი, უკუკვერცხისებური, ჯამზე თითქმის ორჯერ გრძელი. იზრდება მდგარ და ნელა მიმდინარე წყალში ტყის ზედა სარტყლამდე. გავრცელებულია მთელ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, დასავლეთ ევროპას, შუა აზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკას.
სადგერის ნაეკლესიარი

სადგერის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ სადგერის ჩრდილო განაპირას, აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ჩრდილოეთისკენ გადაჰყურებს გუჯარეთისწყლის ხეობას. ეკლესიის გეგმა არ გაირჩევა, ქვები ერთმანეთზეა დახვავებული. გაირჩევა თლილი ქვებიც. ალბათ თავდაპირველი საკურთხევლის ადგილას მოსახლეობას მოწყობილი აქვს სანთლის დასანთები სადგარი.
დრაფადი მურმუ

დრაფადი მურმუ (დ. 20 ივნისი, 1958) — ინდოელი პოლიტიკოსი, ინდოეთის პრეზიდენტი 2022 წლის 25 ივლისიდან. იგი ინდოეთის ისტორიაში მეორე ქალი პრეზიდენტი პრატიბა პატილის შემდეგ. ინდოეთის სახალხო პარტიის წევრი. 2000-2004 წლებში ოდიშის შტატის მთავრობაში ეკავა სხვადასხვა მინისტრის თანამდებობა. ჯარხანდის შტატის გუბერნატორი 2015-2021 წლებში.
ჭველიერის კოშკი - ქვაბული

ჭველიერის კოშკი - ქვაბული — არქიტექტურული ძეგლი ლენტეხის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭველიერში. აგებულია - საუკუნეებში.
კოშკი ნაგებია დიდი ზომის ლოდზე. გამოქვაბულის ჭერში მცირე ხვრელია რომელიც ქვის თავზე ადის,იქიდან კი კოშკის შესასვლელთან შეიძლება მისვლა. გამოქვაბული სალოცავია, რომელშიც მხოლოდ ქალები ლოცულობენ. დგას კლდოვანი ლოდის ზედაპირზე. ნაგებია მცირე ზომის ნატეხი ფიქალის ქვით. შერჩენილია წირთხლის ფრაგმენტი. ლოდს მიუყვებოდა ნატეხი ქვის მშრალი წყობით ნაგები გალავანი, რომელიც ლოდში არსებულ გამოქვაბულს იცავდა.
თორიას სამლოცველო

თორიას სამლოცველო — არქიტექტურული ძეგლი ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტის სოფელ თორიაში. აგებულია შუა საუკუნეებში.
ბაზალტის უსწორმასწორო ქვით, მშრალი წყობით ნაგები , დაბალი, უპროპორციო ნაგებობა. მწყემსთა თავშესაფრისა და სამლოცველოს შეზავებამ გამოიწვია მისი არქიტექტურული ფორმების უსწორობა. ინტერიერში დაცული არის ბაზისი ჯვრის გამოსახულებით, ჯვრის ქვედა მკლავი ნამტვრევებადაა ქცეული და აქვე ატყვია ქართული ასომთავრული წარწერა. სამლოცველოს სიახლოვეს მცირე სადგომების ნაშთებია, მშრალი წყობით ნაგები ქვებით, რომლის ბუნებრივი ნაწილი ამ მთის თხემს ფარავს. ამავე ქვებისგან შექმნილია მოზღუდული ტერასებიც, სამი მათგანი საფეხურებად ეშვება სამხრეთის კალთაზე. შიშიანობის დროს, სოფელი მას გამოიყენებდა თავშესაფრად.
ჭაჭკარის გამოქვაბული

ჭაჭკარის გამოქვაბული — არქიტექტურული ძეგლი ასპინძის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭაჭკარში. აგებულია - საუკუნეებში.

ფლატეს ძირში რამდენიმე გამოქვაბულია. ბოლო წაგრძელებული გამოქვაბულის წინიდან, სოფლისკენ ამოშენებული აქვს ყორე ქვის კედელი. ამავე გამოქვააბულის აღმოსავლეთი გვერდის შიდა კედელზე, კლდეში ამოკვეთილია წაგრძელებული ღარი. მის გვერდით აღმოსავლეთით კიდევ ორი გამოქვაბულია. ჭაჭკარის კლდეში ნაკვეთი ნაგებობები ამჟამად სამეცნიერო ლიტერატურაში -- საუკუნეებით არის დათარიღებული.
აბაცვიჟი

აბაცვიჟი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აფხაზეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომის აქვს, სამ-ხუთნაკვეთიანი. ფოთლის ქვედა მხარეს სუსტადაა დაფარული აბლაბუდისებრ-ქეჩისებრი შებუსვით. ყვავილი მდედრობითი სქესისაა, მტევანი საშუალო ზომის, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომის, მომრგვალო ან შებრტყელებული ფორმის, წითელი ან ვარდისფერია. კანი სქელი, რბილობი — წვნიანი.

აბაცვიჟს ახასიათებს ძლიერი ზრდა და საშუალომოსავლიანობა. ყურძენი სრულ სიმწიფეში ნოემბრის მეორე ნახევარში შედის.

მიიღება სუფრის წითელი ღვინო, ასევე გამოიყენება სასუფრე ყურძნად.
აბისტაჟი

აბისტაჟ — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აფხაზეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან თირკმლისებური ფორმის. მცირედ დანაკვთული, სამნაკვთიანი ან თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე აბლაბუდისებრად თხლადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი დიდი ან საშუალო ზომის, თხელი. ცილინდრულ-კონუსური ფორმის. ხშირად უვითარდება მხარი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან შებრტყელებული. მოყვითალო-მომწვანო ელფერის. სქელკანიანია, ცვილისებრი ნაფიფქით ოდნავ დაფარული. აქვს საკმაოდ წვნიანი, მდნარი და სასიამოვნო გემოს რბილობი.

ამისტაჟი საშუალო ზრდით ხასიათდება. უხვმოსავლიანია და აქვს წვენის კარგი მოსავალი. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის დასაწყისში შედის.

მიიღება სუფრის თეთრი ღვინო და გამოიყენება სასუფრე ყურძნად.
აბსუაჟი

აბსუაჟი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აფხაზეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, ოვალური, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია თხელი აბლაბუდისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომის, კონუსური ფორმის, მხრიანი, საკმაოდ კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური შავი ფერის. თხელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი წვნიანი აქვს, წვენი — უფერული.

ვაზი საშუალოზე ძლიერი ზრდისა და მცირემოსავლიანია.

აბსუაჟისაგან მიიღება სუფრის წითელი ღვინო.
აღბიჟი

აღბიჟი ( < — „გემი“ და — „ყურძენი“), აბყურძენი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აფხაზეთიდან.

გადმოცემის მიხედვით ეს ჯიში აფხაზეთში გემით იყო შეტანილი და შემდეგ გავრცელდა გუდაუთასთან, სოფელ ყულანურხვაში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომის და მომრგვალო ფორმისაა. სამნაკვეთიანი, სუსტად დანაკვთული, თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია ხშირი აბლაბუდისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალოზომისაა, კონუსური, იშვიათად ცილინდრული ფორმის, ფრთიანი, კუმსი ან საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომის და მომრგვალოა. მუქი ლურჯი, შავში გარდამავალი, მაგრამ ცვილისებრი ფიფქის გამო მონაცისფრო ელფერი დაჰკრავს. მარცვალი მკვრივი და თხელკანიანია, ცუდად შორდება რბილობს. სასიამოვნო გემო აქვს, მომჟაო, ჯიშური არომატით, წვენი ღია ვარდისფერია.

აღბიჟი საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე აფხაზეთის ტერიტორიაზე 198 დღეა, ხოლო თელავში 175 დღე. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 112-150 გრამს შორის მერყეობს. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 22-23%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8-9 გ/ლ-ს.

გამოიყენება მაღალი ხარისხის მუქად შეფერილი სუფრის ღვინის დასამზადებლად. აფხაზეთის სუბტროპიკული კლიმატის პირობებში შაქრის მნიშვნელოვანი დაგროვების გამო გამოდგება ბუნებრივად ნახევარტკბილი ღვინის დასაყენებლად და ნაკლებად შეფერილი სუფრის წითელი ღვინის ფერის გასაძლიერებლად.
აბშილური

აბშილური — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან.

გადმოცემის თანახმად, ეს ჯიში აფხაზეთიდან სამეგრელოში ვინმე ავშილავას (აბშილავა) შემოუტანია და თავის მეურნეობაში მაღლარების სახით გაუშენებია. მოგვიანებით, როგორც უხვმოსავლიანი ვაზი, იგი ფართოდ გავრცელებულა სამეგრელოში და ხალხს მისთვის შემომტანის სახელი დაურქმევია.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, თითქმის ოვალური ან მომრგვალო ფორმის, სამ-ხუთნაკვეთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი მდედრობითი სქესისაა, მტევანი საშუალო ზომის, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის. ახასიათებს ფრთა, რომელიც თითქმის მტევნის ნახევარს აღწევს. საშუალო სიკუმსისაა. მარცვალი საშუალო ან საშუალოზე დიდი ზომის აქვს, ოდნავ ოვალური, მუქი წითელი, სქელკანიანი, ცვილისებრი ფიფქით საკმაოდ დაფარული. რბილობი წვნიანი და ხორციანია, ტკბილი გემოთი.

ვაზი საშუალო ან საშუალოზე ძლიერი ზრდისა და უხვმოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძლივობა კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 214 დღეა. მტევნის საშუალო წონა 210 გრამია, მოსავლიანობა 2.0-2.5 კგ/ძირზე. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-19%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.7-8.7 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის მშრალი წითელი ღვინო.
აძნიჟი

აძნიჟი , აგრიჟი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში აფხაზეთიდან.

აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, მომრგვალო, სამნაკვეთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შეუბუსავია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური, მხრიანი და საკმაოდ კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მრგვალი, შავი ფერის. კანი თხელი აქვს და ადვილად სცილდება რბილობს. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, სასიამოვნო გემოთი და სუსტად გამოხატული ჯიშური არომატით.

ვაზი საშუალო და საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სრულ სიმწიფეში ნოემბრის დასაწყისში შედის. კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 200-220 დღე სჭირდება. მტევნის წონა 100-120 გრამს შორის მერყეობს, საჰექტარო მოსავლიანობა 5.0-6.0 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17-18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9-10 გ/ლ-ს.

ძირითადად გამოიყენება სასუფრე ყურძნად.
ბაირამ ბეგაი

ბაირამ ბეგაი (დ. 20 მარტი, 1967) — ალბანელი გადამდგარი სამხედრო ოფიცერი და პოლიტიკოსი, რომელიც არის ალბანეთის პრეზიდენტი. მან შეცვალა ილირ მეტა და თანამდებობა დაიკავა 2022 წლის 24 ივლისს. იგი არის ალბანეთის მე-9 პრეზიდენტი.

ბეგაი, რომელსაც ხანგრძლივი კარიერა ჰქონდა ალბანეთის არმიაში, 2020 წლის ივლისიდან 2022 წლის ივნისამდე მსახურობდა ალბანეთის შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის 26-ე უფროსად. მიუხედავად იმისა, რომ ის პოლიტიკურად დამოუკიდებელია, 2022 წლის 3 ივნისს ბეგაი ოფიციალურად წარადგინა მმართველმა სოციალისტურმა პარტიამ 2022 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების მეოთხე ტურის კანდიდატად. თანამდებობის დაკავების შემდეგ, ბეგაი გახდა მეხუთე პრეზიდენტი ალბანეთის ისტორიაში, რომელსაც აქვს სამხედრო გამოცდილება აჰმედ ზოგუს, რამიზ ალიას, ალფრედ მოისიუსა და ბუჯარ ნიშანის შემდეგ.

ბიოგრაფია
ბეგაი დაიბადა 1967 წლის 20 მარტს როგოჟინში. 1989 წელს დაამთავრა ტირანას სამედიცინო უნივერსიტეტი და 1998 წელს გახდა აქტიური სამედიცინო ოფიცერი. პროფესიული დოქტორის ხარისხის მიღების შემდეგ მედიცინის დარგში „ასოცირებული პროფესორის“ წოდება აქვს. დაქორწინებულია და ჰყავს ორი ვაჟი.

31-წლიანი სამხედრო კარიერის განმავლობაში ბეგაიმ მიიღო მონაწილეობა მრავალ სასწავლო სემინარში და დაასრულა უსაფრთხოებისა და თავდაცვის კურსები, მედიცინის უმაღლესი ასპირანტურის სკოლა, ასპირანტურის სპეციალიზაცია გასტროჰეპათოლოგიაში, ჰოსპიტალის მართვის კურსი და სტრატეგიული სამედიცინო ლიდერობის კურსი ამერიკის შეერთებულ შტატებში, სპეციალიზაციის კურსი მედიცინაში და ჯანმრთელობის კურსი საბერძნეთში.

ბეგაი მსახურობდა ალბანეთის შეიარაღებულ ძალებში დოქტრინისა და მომზადების სარდლობის მეთაურად. მას ეკავა სხვადასხვა თანამდებობები, მათ შორის: სამხედრო სამედიცინო ნაწილის უფროსი და სამხედრო დირექტორის მოადგილე, სამხედრო ჰოსპიტალის დირექტორი, ჯანდაცვის ინსპექციის დირექტორი და ა.შ. იგი დაინიშნა ალბანეთის შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის უფროსად 2020 წლის ივლისში და თანამდებობა ოფიციალურად იმავე თვის ბოლოს დაიკავა.

ბეგაის ალბანეთის პარლამენტმა კენჭი უყარა 2022 წლის 4 ივნისს. მის კანდიდატურას ჰყავდა 78 მომხრე, 4 მოწინააღმდეგე, ხოლო ერთმა პარლამენტარმა თავი შეიკავა. კენჭისყრას ოპოზიციის 57-მა დეპუტატმა ბოიკოტი გამოუცხადა და აცხადებდა, რომ კანდიდატების დასახელების პროცესი არარეგულარული იყო. ბაირამ ბეგაიმ შეცვალა ილირ მეტა და თანამდებობა 2022 წლის 24 ივლისს დაიკავა ალბანეთის მე-9 პრეზიდენტის რანგში.
წვინდირხვა

წვინდირხვა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აფხაზეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, მომრგვალო, ზოგჯერ გულისმაგვარი ან თირკმლისმაგვარი ფორმის. სამნაკვთიანი, მცირედ დანაკვთული, თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შეუბუსავია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური, ხშირად მხრიანი, კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მრგვალი ან მომრგვალო, მუქი-წითელი. კანი საშუალო სისქისაა, ძნელად სცილდება რბილობს, ცვილისებრი ნაფიფქით სქლად დაფარული. რბილობი წვნიანია, წვენი — შეფერილი.

წინდირხვა ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 190-205 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლს შედის. მტევნის წონა 97-110 გრამია, საჰექტარო მოასვლიანობა კი 11.4 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19-20.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.1-11.0 გ/ლ-ს.

გამოიყენება ხარისხიანი მუქი ალუბლისფეერი, ექსტრაქტული და არომატული სუფრის წითელი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად.