iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ტილიანობა

ტილიანობა — კანის პარაზიტული დაავადება. ტილიანობას იწვევს კანის პარაზიტი, რომელიც ადამიანის სისხლით იკვებება და მთელ ცხოვრებას ადამიანის სხეულზე ატარებს. ინფექციის წყარო ადამიანია. არსებობს სამი სახის ტილი: თავის, ტანსაცმლისა და ბოქვენის.

თავის ტილი ძირითადად პარაზიტობს თავის თმაზე, აგრეთვე წარბებზე, წამწამებზე, იქვე დებს კვერცხებს — წილებს. კლინიკურად დაავადებისათვის დამახასიათებელია: ქავილი, კვანძოვანი და ლაქოვანი გამონაყარი ნაკბენზე. ქავილის შედეგად ღიზიანდება კანი და შეიძლება ანთებითი პროცესები განვითარდეს. პათოლოგიური პროცესი ყურების უკანა კანზე, ყურებსა და კისერზე ვრცელდება. დიდდება ახლომდებარე ლიმფური კვანძები, ვითარდება ანთება. მკურნალობის გარეშე პროცესი დიდი ხნით ჭიანურდება.

ტანსაცმლის ტილი პარაზიტობს იმ ადგილებში, სადაც ტანსაცმლის ნაოჭები კანს ეხება — მხრებზე, ბეჭებზე, იღლიებში, მუცელზე, წელზე, საზარდულის მიდამოში. ნაკბენის ადგილას ჩნდება სისხლძარღვოვანი ლაქა, შემდეგ — კვანძოვან-ურტიკარული გამონაყარი. აღინიშნება ძლიერი ქავილი, რის შედეგადაც შეიძლება გაჩნდეს ნაკაწრები და მეორეული ინფექცია ჩირქოვანი ანთების სახით. თუ დაავადება ხანგრძლივად მიმდინარეობს, აღნიშნულ ადგილებზე კანი სქელდება, იქერცლება, იძენს ღია ყავისფერ ან მორუხო შეფერილობას. პათოლოგიური პროცესის ალაგების (გავლის) შემდეგ რჩება ჰიპერპიგმენტირებული ლაქა.

ბოქვენის ტილი პარაზიტობს ბოქვენის თმაზე, მუცლის ქვედა ნაწილში, თეძოებზე, შეიძლება აცოცდეს იღლიის ფოსოებამდე, მკერდამდე და იშვიათად წვერ-ულვაშამდე. ძირითადად ავადდებიან მოზრდილები სქესობრივი კონტაქტის შემდეგ. ტილი ებღაუჭება თმის ძირს. ბოქვენის ტილის ნაკბენს არ ახასიათებს გამოკვეთილი ქავილი, ამიტომ იშვიათად ჩნდება ნაკაწრები და ჩირქოვანი პროცესები. ტილის თმაზე მიმაგრების ადგილას ჩნდება 1 სმ დიამეტრის, დამახასიათებელი მოლურჯო-რუხი ლაქა.

დიაგნოსტიკა
დიაგნოზს სვამენ კლინიკური დათვალიერებისა და, საჭიროების შემთხვევაში, პარაზიტული გამოკვლევის შედეგად.

მკურნალობა
ჩირქოვანი ანთებითი პროცესით გართულებული ტილიანობის შემთხვევაში საჭიროა ანტიბაქტერიული ანთების საწინააღმდეგო მკურნალობა, ხოლო შემდეგ ტილების საწინააღმდეგო მკურნალობა. ტილიანობის სამკურნალო ფარმაცევტული სითხისა და შამპუნების შეძენა შეიძლება ექიმის დანიშნულების გარეშე აფთიაქებში.

პროფილაქტიკა
ტილიანობის საწინააღმდეგო პროფილაქტიკა გულისხმობს პირადი ჰიგიენის დაცვას, პირადი მოხმარების ნივთების (სავარცხელი, პირსახოცი, თეთრეული, ტანსაცმელი და სხვ.) დეზინფექციას.
ვლადიმერ ბაქრაძე

ვლადიმერ ბაქრაძე — პოლიტიკური მოღვაწე (სოციალ–დემოკრატი) და ლიტერატურის კრიტიკოსი.

ვლადიმერ (ლადო) ბაქრაძე 1884 წ. დაიბადა. დაამთავრა ქუთაისის გიმნაზია და სწავლა ჯერ ოდესის, შემდეგ ჟენევის უნივერსიტეტში განაგრძო. 1905 წლის რევოლუციის შემდეგ ის ცოტა ხნით ჟენევიდან სამშობლოში დაბრუნდა და თანამშრომლობდა ქართულ სოციალ–დემოკრატიულ პრესაში, სადაც აქვეყნებდა პოლიტიკური ხასიათის წერილებს. უმთავრესად კი ცნობილი იყო როგორც ლიტერატურული კრიტიკოსი.

პირველი მსოფლიო ომის დროს ლადო ბაქრაძე ბაქოში ცხოვრობდა, სადაც მასწავლებლად მუშაობდა, ორი წელი ქართულ კოლონიას თავმჯდომარეობდა და ქართველებისა და კავკასიის ერთა ურთიერთობების შესახებ წერილბს აქვეყნებდა ქართული ჟურნალში „წყარო“ (გამოდიოდა ბაქოში) და აზერბაჯანულ გაზეთში „კასპიი“.

საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ ვლადიმერ ბაქრაძე შედიოდა პოლონეთის ქართულ მისიაში და იღწვოდა ქვეყნის ოფიციალური ცნობისათვის ნიადაგის მოსამზადებლად, ქართველი და პოლონელი ხალხების უფრო მეტად დასაახლოებლად. ამ დელეგაციაში მას მთავარი ადგილი ეჭირა და პოლიტიკურ ხელმძღვანელობას უწევდა.

საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ ვლადიმერ ბაქრაძე ემიგრაციაშია, ცხოვრობდა ოდენკურ-სოშოში. 1921-1923 წლებში იგი იყო ბერლინში არსებული ქართული დელეგაციის მრჩეველი. დიდხანს იყო ადგილობრივ ქართველთა სათვისტომოს თავმჯდომარე. მისი ძალისხმევით მოეწყო იქ ქართული კერა საკუთარი მიწით და შენობით, რომელშიც მოთავსებული იყო ქართული სასადილო და მშვენიერი ბიბლიოთეკა (მეორე მსოფლიო ომის დროს დაინგრა), სადაც ხშირად კითხულობდნენ ლექციებს.

ლადო ბაქრაძის პირადი ცხოვრება და დაკრძალვის ადგილი უცნობია.
იგორ სტრელკოვი

იგორ სტრელკოვი ( ნამდვილი სახელი: იგორ გირკინი, ; დ. 17 დეკემბერი, 1970, მოსკოვი, სსრკ) — თვითგამოცხადებული დონეცკის სახალხო რესპუბლიკის გადამდგარი სახელმწიფო მოღვაწე, პუბლიცისტი, მწერალი. რუსეთის სამხედრო პენსიონერი. აქვს მონარქიული შეხედულებები და მხარს უჭერს თეთრი გვარდიის იდეოლოგიას.

დაპატიმრება
იგორ სტრელკოვი რუსმა სამართალდამცავებმა 2023 წლის 21 ივლისს ექსტრემიზმის ბრალდებით დააკავეს. ადვოკატის თქმით, იგორ სტრელკოვის წინააღმდეგ საქმე ტელეგრამის არხში მის ორ პუბლიკაციას უკავშირდება. პირველი პოსტი ყირიმის შესაძლო ჩაბარებას ეხება, მეორე კი — რუსი სამხედროებისთვის შემწეობის გადაუხდელობას. წინასწარი მონაცემებით ის პატიმრობაში 18 სექტემბრამდე დარჩება.
ელენე მალიშევა

ელენე მალიშევა (; დ. 13 მარტი, 1961, კემეროვო, სსრკ) — საბჭოთა და რუსი თერაპევტი, პედაგოგი, პროფესორი და მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი.

რუსეთის რადიოზე და რუსეთის პირველ არხზე გაშვებული პროგრამების, „ჯანმრთელობის“ (1997 წლის 3 ოქტომბრიდან) და „ვიცხოვროთ ჯანმრთელად“ (2010 წლის 16 აგვისტოდან) ხელმძღვანელი და წამყვანი. მოსკოვის სახელმწიფო სამედიცინო-სტომატოლოგიური უნივერსიტეტის პროფესორი.
მინიმალიზმი (მუსიკა)

მინიმალიზმი მუსიკაში ― მეთოდი კომპოზიციაში, რომელიც დამყარებულია უმარტივეს ხმოვან და რითმულ კანონზომიერებებზე ანუ „პატერნებზე“. მთელი კომპოზიციის განმავლობაში პატერნები ხშირად მეორდება და შეუმჩნევლად იცვლება. აშშ-ში მინიმალიზმის პოპულარობის პიკი 1960-იანი წლების მეორე ნახევარში აღინიშნებოდა, ასევე 1970-იანების პირველ ნახევარში. დასავლეთ ევროპასა და რუსეთში მინიმალიზმისადმი ინტერესი აღინიშნებოდა 1980-იანი წლების ბოლოსკენ.

დამახასიათებელი ნიშნები
ავტორი-მინიმალისტი მოდელის როლში კანონზომიერებისთვის (ინგლ. ) იყენებს ცალკეულ ხმას, ინტერვალს, აკორდს, მოტივს (მოკლე მელოდიური „ფრაზა“). პატერნების „ვარიაცია“ ხშირად მეორდება დიდი დროის განმავლობაში.

მინიმალიზმის ესთეტიკური კონცეფციის საფუძველი არის იდეა, რომელიც შეესაბამება სტატიკური დროის დინამიურ წინააღმდეგობას ფსიქოლოგიურად რთულად გადასატან დროსთან. ხშირად განმეორებადი პატერნები თითქმის შეუმჩნეველი ცვლილებებით ხდის მინიმალისტების მუსიკას სმენისთვის მარტივად აღსაქმნელს.

ტერმინი
ტერმინი „მინიმალიზმი“ შემოტანილ იქნა კომპოზიტორ-კრიტიკოსების მაიკლ ნაიმანის და ტომ ჯონსონის მიერ. ტერმინი ხშირად იწვევდა უთანხმოებას, თუმცა ხშირად იყო გამოყენებული 1970-იანი წლების შუა პერიოდში. ვიზუალური ხელოვნების ტერმინის მუსიკალურისთვის მინიჭება გაპროტესტებულ იქნა, მიუხედავად იმისა, რომ მინიმალიზმის მუსიკალური და ვიზუალური გამოხატვა ორივე ერთნაირად მოიცავს მარტივ გამოხატვას და ზედმეტი დეკორაციული დეტალების არქონას. კომპოზიტორები, რომლებიც ასოცირდებიან მინიმალიზმთან, ხშირად უარყოფენ ამ ტერმინს, მათ შორის ფილიპ გლასი, რომელმაც განაცხადა, რომ ეს ტერმინი უნდა აღმოიფხვრას. წინააღმდეგობების მიუხედავად მინიმალიზმი პრაქტიკასა და ხელოვნების ისტორიაში საუკუნეში შემოვიდა ზუსტად ამავე სახელწოდებით.

მინიმალიზმის ნოვატორები
მინიმალიზმის აღმომჩენად და ნოვატორად აღიარებულია ჯონ ქეიჯი, თუმცა მის კვალდაკვალ უამრავ მინიმალისტთან ერთად ჩნდება ექსცენტრიული ფრანგი კომპოზიტორი ერიკ სატი, რომელმაც 1916 წელს შექმნა ჟანრი „ “, რომელიც სრულდება „არა იმიტომ, რომ მას მოუსმინონ, არამედ იმისთვის, რომ მასზე სულ მცირე ყურადღებაც კი არ გაამახვილონ“. მისი მუსიკა ხშირად ისმოდა მაღაზიებში, გამოფენებზე ან სალონებში, მუსიკაში კი უამრავჯერ მეორდებოდა ერთი და იგივე მელოდია ყოველგვარი ცვლილებების გარეშე. თუმცა მისი ეს აღმოჩენა დარჩა ყველასთვის გაუგებარი და მიუღებელი. მუსიკამ მის თანამედროვეებში ვერ ჰპოვა მხარდაჭერა.

ერიკ სატის გარდა ამ მიმდინარეობას კიდევ ერთი აღმომჩენი ჰყავდა. ეს იყო ერიკ სატის უფროსი კოლეგა ექსცენტრიული ფრანგი მწერალი-იუმორისტი ალფონს ალე. ოთხი წლის შემდეგ, რაც სატიმ დაწერა „“, ალფონსმა გამოაქვეყნა თავისი „ “, რომელიც არ შეიცავს არც ერთ ნოტს, მხოლოდ სამარისეული სიჩუმე, რომელიც მიუძღვნა გარდაცვლილს. ამ მუსიკის პარტიტურა წარმოადგენდა ცარიელ ნოტების ფურცელს.

პოსტმინიმალიზმი
როდესაც მინიმალიზმმა ჰპოვა დიდი ინტერესი პუბლიკაში და გაჩნდა მრავალი მინიმალისტი, წარმოიშვა კიდევ ერთი მუსიკალური მიმდინარეობა ― პოსტმინიმალიზმი.
ხატაი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ხათაი შეიძლება აღნიშნავდეს:

ხათაი — ბაქოს ერთ-ერთი რაიონი.
ხათაი — სოფელი აზერბაიჯანში, აღსთაფის რაიონში.
ხათაი — სოფელი აზერბაიჯანში, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ბაბექის რაიონში.
ხათაი — სოფელი აზერბაიჯანში, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, შარურის რაიონში.
ხათაი — სოფელი აზერბაიჯანში, ხოჯავენდის რაიონში.
იარიმჯა (მრავალმნიშვნელოვანი)

იარიმჯა შეიძლება აღნიშნავდეს:
იარიმჯა — სოფელი აზერბაიჯანში, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ბაბექის რაიონში.
იარიმჯა — სოფელი აზერბაიჯანში, ხიზის რაიონში.
იარიმჯა — სოფელი აზერბაიჯანში, ტერტერის რაიონში.
იარიმჯა — სოფელი თურქეთში, აფიონ-ყარაჰისარის პროვინციაში, ემირდაღის რაიონში.
იარიმჯა — სოფელი თურქეთში, ჩორუმის პროვინციაში, უღურლუდაღის რაიონში.
იარიმჯა — სოფელი თურქეთში, გირესუნის პროვინციაში, ეინესილის რაიონში.
იარიმჯა — სოფელი თურქეთში, კასთამონუს პროვინციაში, შენფაზარის რაიონში.
იარიმჯა — სოფელი თურქეთში, სიირთის პროვინციაში, ბაიქანის რაიონში.
ალფრედ ჰუგენბერგი

ალფრედ ერნსტ კრისტიან ალექსანდრ ჰუგენბერგი ( დ. 19 ივნისი, 1865, ჰანოვერი — გ. 12 მარტი, 1951, კიუკენბრუჰი) — გერმანელი პოლიტიკოსი და ბიზნესმენი. ადოლფ ჰიტლერის ერთ-ერთი მომხრე. გერმანიის ნაციონალური სახალხო პარტიის ლიდერის როლში წვლილი შეიტანა ჰიტლერის კანცლერად დანიშვნაში. იყო ჰიტლერის პირველი კაბინეტის წევრი 1933 წელს, მაგრამ მალევე დაატოვებინეს პოსტი. ამის შემდეგ დაკარგა ყველანაირი პოლიტიკური გავლენა. გარდაიცვალა 1951 წელს, ქალაქ კიუკენბრუჰში.
ზემო ყარაბაღის რეგიონი

ზემო ყარაბაღის (ეკონომიკური) რეგიონი — აზერბაიჯანის ეკონომიკური რაიონებიდან ერთ-ერთი. რეგიონში შედის აღდამის, ტერტერის, ხოჯავენდის, ხოჯალის, შუშის, ჯაბრაილის, ფუზულის რაიონები, ასევე ქალაქები: ხანქენდი, აღდამი და შუშა. 1994 წლიდან, რეგიონის დიდი ნაწილი იმყოფება არაღიარებულ მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის კონტროლის ქვეშ. ხოლო აზერბაიჯანის კონტროლის ქვეშ იმყოფება აღდამის, ტერტერის, ხოჯავენდის და ფუზულის რაიონის აღმოსავლეთი ნაწილი.

ფართობი — 7330 კმ². მოსახლეობა (მათ შორის, დევნილებით, იძულებით გადაადგილებული პირებით) შეადგენს 653,5 ათას კაცს (2015 წლის მონაცემებით). ფაქტობრივად, რეგიონის ოკუპირებულ ტერიტორიებზე ცხოვრობონ მარტო სომხები.

მრეწველობა
მრეწველობა წარმოდგენილია ადგილობრივი სასოფლო-სამეურნეო ნედლეულის დამუშავებით. მთავარი დარგები კვების მრეწველობის არის მეღვინეობა და სხვადასხვა სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის და კონსერვის წარმოება.

მთიანი ყარაბაღის მთავარი ბუნებრივი რესურსები წარმოდგენელია მადნეულის საბადოებით, ნავთობით, ბუნებრივი აირით და სხვადასხვა სამშენებლო მასალების მოპოვებით (მარმარილო, ცემენტის ნედლეული, სამშენებლო ქვა).

სოფლის მეურნეობა
რეგიონის სოფლის მეურნეობის დარგებია: მევენახეობა, მარცვლეულის, ხილის, ბამბის და თამბაქოს მოყვანა. ასევე ამ ტერიტორიაზე მოყვანილია კარტოფილი, ბაღისა და ბოსტნეულის კულტურები. განვითარებულია მეცხოველეობაც.

ტურიზმი
დასვენებისა და მკურნალობისთვის არსებობს ბუნებრივი ბალნეოლოგიური რესურსები და მინერალური წყლები.
ჯონ კუფუორი

ჯონ კუფუორი (; დ. 8 დეკემბერი 1938, კუმასი, განა) — განის პოლიტიკური მოღვაწე. განის პრეზიდენტი 2001 წლის 7 იანრიდან 2009 წლის 7 იანვრამდე. თანამდებობაზე შეცვალა განის ყოფილი სამხედრო ლიდერი ჯერი როლინგსი.

ბიოგრაფია
ახალი პატრიოტული პარტიის ერთ-ერთი ლიდერი ჯონ კუფუორი ქვეყანაში დემოკრატიის სიმბოლო გახდა. პრეზიდენტობამდე ეწეოდა დიპლომატიურ მოღვაწეობას. იყო გაეროში განის წარმომადგენელი. 1969-1972 და 1979-1981 წლებში პარლამენტის წევრია. 2004 წლის 7 ნოემბერს აირჩიეს მეორე ვადით და თანამდებობა დაიკავა 2005 წელს.

2007-2008 წლებში იყო აფრიკის კავშირის პრეზიდენტი, ხოლო 2003-2005 წლებში დასავლეთ აფრიკის ეკონომიკური თანამშრომლობის თავმჯდომარე.
ფრანც ზელდტე

ფრანც ზელდტე ( დ. 29 ივნისი, 1882, მაგდებურგი, გერმანიის იმპერია — გ. 1 აპრილი, 1947, ფიურტი ნიურნბერგთან, ბავარია) — მესამე რაიხის პოლიტიკური მოღვაწე, ორგანიზაცია „ფოლადის ქუდის“ ერთ-ერთი მმართველი. 1932 წლის ივნისიდან 1945 წლის 23 მაისამდე იკავებდა მუშაობის მინისტრის პოსტს. იყო -ის ობერგრუპენფიურერი და პრუსიის სახელმწიფო მრჩეველი.
ფრანც გიურტნერი

ფრანც გიურტნერი (; დ. 26 აგვისტო, 1881, რეგენსბურგი, გერმანიის იმპერია — გ. 29 იანვარი, 1941, ბერლინი, მესამე რაიხი) — ნაცისტური გერმანიის იუსტიციის რაიხსმინისტრი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1881 წლის 26 აგვისტოს, რეგენსბურგში. მონაწილეობდა პირველ მსოფლიო ომში. ჯერ იბრძოდა საფრანგეთში, ხოლო შემდეგ — პალესტინაში, სადაც გამოვლენილი სიმამაცისთვის რკინის ჯვრის პირველი და მეორე ხარისხით დაჯილდოვდა. ომის შემდეგ გაიარა იურიდიული პრაქტიკა და 1919 წელს გაწევრიანდა გერმანიის ნაციონალურ სახალხო პარტიაში. 1922-1932 წლებში, ბავარიის იუსტიციის მინისტრად ყოფნის დროს, იგი იცავდა ჰიტლერს (მისი დამსახურებაა, რომ ლუდის პუტჩისთვის ჰიტლერმა შედარებით მსუბუქი განაჩენი მიიღო). ნაცისტურ პარტიაში გაწევრიანდა 1937 წელს.

1932 წლის ივნისში გიურტნერი დანიშნეს იუსტიციის მინისტრად. იუსტიციის მინისტრის რანგში მან გაამართლმა „გრძელი დანების ღამე“ და განაცხადა, რომ ჰიტლერის მოქმედებები სამართლიანი იყო და სახელმწიფოს დაცვისკენ იყო მიმართული. გარდაიცვალა 1941 წლის 29 იანვარს, ბერლინში.
ოტო გეორგ თირაკი

ოთო გეორგ თირაკი (; 19 აპრილი, 1889, ვურცენი, საქსონია, გერმანიის იმპერია — 22 ნოემბერი, 1946, ეზელსხეიდე) — გერმანელი პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე. 1942-1945 წლებში ნაცისტურ გერმანიაში იკავებდა იუსტიციის რაიხსმინისტრის პოსტს. იყო -ის გრუპენფიურერი (1942) და სახალხო სასამართლო პალატის პრეზიდენტი 1936-1942 წლებში.
პაულ ფონ ელც-რიუბენახი

პეტერ ფაულ ფონ ელც-რიუბენახი (; დ. 7 თებერვალი, 1875, ვანი, გერმანიის იმპერია — გ. 25 აგვისტო, 1943, ლინც-ამ-რაინი, მესამე რაიხი) — გერმანელი სახელმწიფო მოღვაწე. მონაწილეობდა პირველ მსოფლიო ომში, იყო სპეციალისტი რკინიგზის საკითხებში. 1932 წლის ივნისში შევიდა ფრანც ფონ პაპენის ხელისუფლებაში. დაიკავა ტრანსპორტის და კავშირის მინისტრის პოსტები. ჰიტლერის ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ თავისი პოსტები შეინარჩუნა. თანამდებობიდან გაანთავისუფლეს 1937 წლის 2 თებერვალს, გარდაიცვალა 1943 წლის 25 აგვისტოს.
იულიუს დორპმიულერი

იულიუს დორპმიულერი (; დ. 24 ივლისი, 1869, ელბერფელდი — გ. 5 ივლისი, 1945, მალენტე) — გერმანელი სახელმწიფო მოღვაწე, ჰიტლერის მინისტრთა კაბინეტის წევრი. მონაწილეობას იღებდა პირველ მსოფლიო ომში, მსახურობდა კავკასიაში. 1937 წლის 2 თებერვალს პაულ ფონ ელც-რიუბენახის დათხოვნის შემდეგ დაინიშნა ტრანსპორტის მინისტრად და იმპერიული ავტობანების ადმინისტრაციული საბჭოს მდივნად. კარლ დენიცის ხელისუფლებაში იკავებდა ტრანსპორტის და კავშირის მინისტრის პოსტს. ომის შემდეგ ხელისუფლების სხვა წევრებთან ერთად აიყვანეს ბრიტანელმა ჯარისკაცებმა. გარდაიცვალა 1945 წლის 5 ივლისს.
კუმასი

კუმასი  — ქალაქი განაში. აშანტის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი.

იგი მოსახლეობის მიხედვით სიდიდით მეორეა დედაქალაქ აკრის შემდეგ. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ქალაქში 2 035 064 ადამიანი ცხოვრობს.

კუმასის ტერიტორიაზე ადამიანის ცხოვრების კვალი ჯერ კიდევ ნეოლითიდან ფიქსირდება. ქალაქის როლი გაზარდა 1695 წლიდან, როდესაც იგი აშანტის იმპერიის დედაქალაქად გამოაცხადა იმპერიის მმართველმა ოსეი კოფი ტუტუ -მა. კუმასიში მდებარეობს აშანტის მეფის — აშანტიჰენეს (1695 წლიდან) რეზიდენცია, ოქროს ტახტის მოპოვების ლეგენდარული ადგილი.

ემსახურება „კუმასის“ აეროპორტი.

ქალაქში მდებარეობს აფრიკის ერთ-ერთი უძლიერესი საფეხბურთო კლუბი „ასანტე კოტოკო“.

დაძმობილებული ქალაქები
კუმასი იმყოფება მეგობრულ ურთიერთობებში შემდეგ ქალაქებთან:
, უაგადუგუ
, ტრეშვილი (აბიჯანი)
, ალმერე
, ნიუარკი, ნიუ-ჯერზი
, უინსტონ-სეილემი, ჩრდილოეთი კაროლინა
, შარლოტი, ჩრდილოეთი კაროლინა
ევრომაიდანი

ევრომაიდანი — 2013 წლის 21 ნოემბერს უკრაინაში დაწყებული სამოქალაქო პროტესტების ტალღა. პროტესტები გამოიწვია უკრაინის ხელისუფლების მიერ ევროკავშირთან ასოცირების ხელშეკრულების ხელმოწერის შეჩერებამ. სხვა მიზეზები იყო სოციალური უსამართლობა, კორუფცია ძალოვან და სასამართლო ორგანოებში და ა.შ.

სახელი „ევრომოედანი“ მოვლენებმა სოციალურ ქსელებში და მასმედიაში მიიღეს. 29-30 ნოემბერს ოპოზიციური აქტივისტების დაშლის შემდეგ გამოსვლებმა აშკარა ანტიპრეზიდენტული ხასიათი მიიღეს. 2014 წლის 16 იანვარს მიღებულმა კანონებმა, (ოპოზიციამ ისინი დიქტატორულად აღიარა) რომლებიც ამკაცრებდა სასჯელს მასობრივ არეულობებში მონაწილეობის მიღებისთვის აქტივისტების დიდი წინააღმდეგობა გამოიწვია, გაჩნდა პირველი მსხვერპლი. გარდა ამისა, პროტესტი კიევის ფარგლებს გასცდა და მთელი უკრაინის ტერიტორია მოიცვა.

მალევე ოპოციამ პრეზიდენტ ვიქტორ იანუკოვიჩის გადადგომა და ვადამდელი საპრეზიდენტო არჩევნების დანიშვნა მოითხოვა. გარდა ამისა, უკრაინის დასავლეთ ნაწილში ოპოციურმა აქტივისტებმა ძალით აიღეს სახელმწიფო ინსტიტუტების შენობები. დაძაბულმა სიტუაციამ პრეზიდენტ იანუკოვიჩს დათმობებისკენ უბიძგა. მან დაითხოვა ნიკოლოზ აზაროვი და მისი მინისტრთა კაბინეტი, მაგრამ პროტესტები არ წყდებოდა. 18 თებერვალს სიტუაცია განსაკუთრებულად დაიძაბა: მომიტინგეები პოლიციას შეეტაკნენ, იყო მსხვერპლი. 21 თებერვალს იანუკოვიჩმა ხელი მოაწერა უკრაინის კრიზის რეგულაციის შეთანხმებას და იმავე დღეს კიევი დატოვა.

23 თებერვალს უკრაინის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი ალექსანდრე ტურჩინოვი გახდა. 24 თებერვალს იანუკოვიჩზე ძებნა გამოცხადდა. ამავე დროს ახალმა უკრაინულმა ხელისუფლება შეერთებული შტატებისგან და ევროკავშირისგან აღიარება მოიპოვა. პრემიერ-მინისტრი გახდა არსენი იაცენიუკი, მოხდა დროებითი ხელისუფლების ფორმირება.
ვილჰელმ ონეზორგე

ვილჰელმ ონეზორგე (; 8 ივნისი, 1872, გრეფენჰაინიჰენი, გერმანიის იმპერია — 1 თებერვალი, 1962, მიუნხენი, ბავარია, გდრ) — მესამე რაიხის პოლიტიკური მოღვაწე. პაულ ფონ ელც-რიუბენახის დათხოვნის შემდეგ 1937 წლის 2 თებერვალს დაიკავა მესამე რაიხის ფოსტის მინისტრის პოსტი. ასევე იყო ნაციონალ-სოციალისტური მექანიზირებული კორპუსის ობერგრუპენფიურერი. გარდაიცვალა 1962 წლის 1 თებერვალს, მიუნხენში.
ვალტერ დარე

რიხარდ ვალტერ ოსკარ დარე (; 14 ივლისი, 1895, ბუენოს-აირესი, არგენტინა — 5 სექტემბერი, 1953, მიუნხენი, ბავარია, გფრ) — მესამე რაიხის პოლიტიკური მოღვაწე. მესამე რაიხის სასურსათო მინისტრი 1933-1942 წლებში. 1934 წლის 9 ნოემბრიდან იყო შუცშტაფელის ობერგრუპენფიურერი და შუცშტაფელის დასახლების და რასობრივი სამართველოს უფროსი.
ბერნჰარდ რუსტი

ბერნჰარდ რუსტი (; 30 სექტემბერი, 1883, ჰანოვერი, გერმანიის იმპერია — 8 მაისი, 1945, ბერენდი, ოლდენბურგი, ნაცისტური გერმანია) — მესამე რაიხის პარტიული და სახელმწიფო მოღვაწე. 1933 წლის 22 აპრილიდან არის პრუსიის მეცნიერების, განათლების და აღზრდის მინისტრი. 1934 წლის 1 აპრილიდან იყო ნაცისტური გერმანიის მეცნიერების, აღზრდის და სახალხო განათლების იმპერიული მინისტრი და ნაციონალ-სოციალისტური სასწავლო ინსტიტუტების ხელმძღვანელი. 1936 წლის 9 ნოემბერს გახდა -ის ობეგრუპენფიურერი. 1928 წლის 1 ოქტომბრიდან 1940 წლის ნოემბრამდე იყო სამხრეთ ჰანოვერ-ბრაუნშვეიგის გაულაიტერი. გარდაიცვალა 1945 წლის 8 მაისს
ფრიც ტოდტი

ფრიც ტოდტი (; დ. 4 სექტემბერი, 1891, პფორხცაიმი, გერმანიის იმპერია — გ. 8 თებერვალი, 1942, რასტენბურგი, მესამე რაიხი) — გერმანელი სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. შედიოდა ჰიტლერის კაბინეტში. 1940-1942 წლებში იკავებდა შეიარაღების და საბრძოლო არსენალის რაიხსმინისტრის პოსტს. იყო -ის ობერგრუპენ ფიურერი და ლუფტვაფეს გენერალ მაიორი. გარდაიცვალა 1942 წლის 8 თებერვალს
გიორგი ლოლუა

გიორგი ლოლუა (დ. 19 ივნისი, 1919, სოფ. ზემო ქვალონი, ახლანდ. ხობის მუნიციპალიტეტი — გ. 21 დეკემბერი, 1990) — ქართველი ინჟინერი და პოეტი.

ბიოგრაფია
გიორგი ლოლუა 1919 წლის 19 ივნისს დაიბადა სამეგრელოში, სოფელ ზემო ქვალონში, ალექსანდრე ლოლუასა და მინადორა ფანცულაიას ოჯახში. 1920 წელს მამა გარდაეცვალა და დედამ გაზარდა. 1936 წელს დაამთავრა თბილისის 1 სკოლა, 1941 წელს კი — საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის ენერგეტიკული ფაკულტეტი ინჟინერ–ელექტრიკოსის სპეციალობით.

 მსოფლიო ომში 1941 წელს გიორგი ლოლუა მოხალისედ წავიდა, იბრძოდა ლენინგრადის ფრონტზე, მალე ტყვედ ჩავარდა. ტყვეობიდან ემიგრანტმა ქათველებმა იხსნეს და ქართულ ბატალიონში ჩაწერეს. 1944 წელს ნაწილი, რომელშიც გიორგი ლოლუა ირიცხებოდა, გერმანელებმა ჩრდილოეთ იტალიაში გადაიყვანეს, თუმცა ბრძოლებში მონაწილეობა არ მიუღია, ომის შემდეგ საბჭოთა მხარემ ყოფილი ტყვეებისა და ლეგიონერების გადაცემა მოითხოვა. ინტერნირებულებს საფრანგეთის, გერმანიის, ავსტრიისა და იტალიის საოკუპაციო ბანაკებში უყრიდნენ თავს, იქიდან კი ისინი ხშირად პირდაპირ ციმბირში ხვდებოდნენ. გიორგი ლოლუა იტალიაში დარჩა და მიუხედავად დიდი ეკონომიკური სიდუხჭირისა მილანელ ქალიშვილზე დაქორწინდა, რომელთანაც ომის წლებში ჰქონდა მიმოწერა. 1947 წელს საბჭოთა კავშირის მხარის მოთხოვნით საფრანგეთისა და იტალიის სოციალუსტურმა მთავრობებმა „კოლაბორაციონიზმის“ ბრალდებით დააპატიმრეს გერმანიის მხარეს მებრძოლი ქართველები. 1950 წელს იტალიაში კუნძულა ლიპარის ბანაკში ტყვედ იყო და შველას ითხოვდა 11 ქართველი, რომელთა შორისაც იყო გიორგი ლოლუა. 1951 საერთაშორისო ორგანიზაციის შუამდგომლობით და მიუნხენის კოლონიის თავმჯდომარის ალექსანდრე კორძიას აქტიურობით ქართველი ტყვეები გაანთავისუფლეს და ნეაპოლთან სატრანზიტო ბანაკ ბანიოლაში გადაიყვანეს, საიდანაც ემიგრანტებმა გამოიხსნეს, ერთხანს პარიზში ჩაიყვანეს და შემდეგ ამერიკაში გადაგზავნეს.

გიორგი ლულუა კანადაში, ქალაქ ჰამილტონში დასახლდა და 33 წლის მანძილზე უდიდეს მეტალურგიულ ქარანაში ერთ-ერთი საამქროს მთავარ ინჟინრად მუშაობდა, სადიანაც დიდი პატივითა და ჯილდოებით გააცილეს პენსიაზე.

ლექსების წერა გიორგი ლოლუამ საქართველოში დაიწყო. მისი ლექსების ხელნაწერი კრებული 1940 წლით თარიღდება. 1941–1942 წლებში მისი რამდენიმე ლექსი გაზეთებში „კომუნისტსა“ და „თბილისში“ დაიბეჭდა. ასევე რამდენიმე ლექსი ომის წლებში ემიგრანტულ გაზეთებში „ქართველი ერი“ და „საქართველო“ დაიბეჭდა. ომის შემდეგ კი ერთი ლექსი გამოქვეყნდა ჟურნალ „ბედი ქართლისაში“. „მამულში“ გამოქვეყნებულმა მისმა ორმა ლექსმა გრიგოლ რობაქიძის ყურადღება და მაღალი შეფასება დაიმსახურა. 1939–1990 წლებში დაწერილი ლექსების ხელნაწერი კრებული გიორგი ლოლუამ გურამ შარაძეს გამოუგზავნა.

გიორგი ლოლუამ თავის ერთი ლექსი ინგლისურად თარგმნა და ადგილობრივ გაზეთში გამოაქვეყნა. წერდა მოთხრობებსაც, თუმცა მათი ერთ წიგნად გამოცემა ვერ მოასწრო. უკვე უკურნებელი სენით დაავადებული გიორგი ლოლუა მეუღლეს, რომელმაც ქართული არ იცოდა, სთხოვდა, მასთან ქართულად ელაპარაკა. 1990 წლის 21 დეკემბერს გიოგი ლოლუა გარდაიცვალა.

გიორგი ლოლუას სამი შვილი — სანდრო, ლეილა და სანდრა კანადაში ცხოვრობენ.
ონისე გოგილაშვილი

ონისე გოგილაშვილი (დ. 29 იანვარი, 1959) — ქართველი მეწარმე.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1959 წლის 29 იანვარს ქიზიყში, სოფელ ზემო მაჩხაანში. 1981 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური უნივერსიტეტი. იმავე წელს ჩააბარა პეტერბურგის საინჟინრო–სამშენებლო აკადემიის ასპირანტურაში, რომელიც დაამთავრა 1984 წელს. არის მაღალი ძაბვის ანძების ახალი კონსტრუქციის შესახებ გამოგონებისა და სათანადო ახალი თეორიის ავტორი.

1997 წლიდან მიემგზავრება საფრანგეთში. საქართველოში, დაბა წნორის სიახლოვეს, ტიბაანის მიკროზონაში გაშენებული აქვს რქაწითელის, საფერავისა და იტალიური ჯიშის ვაზი, რომელიც ყოველწლიურად დაახლოებით 3,5 ტ. მოსავალს იძლევა. ღვინო იწურება საკუთარ მარანში და ინახება ქვევრებში. რეალიზაცია შეადგენს დაახლოებით 600–700 ლიტრს წელიწადში. იტალიური ტექნოლოგიით დამზადებული ღვინო ჩამოსხმული აქვს ბოთლებში ეტიკეტით „მოსაწვევი“, რომელიც დიდ მოწონებას იმსახურებს.

ონისემ, ასევე, დააარსა მუდმივმოქმედი საგამოფენო დარბაზი , სადაც გამოფენილია საქართველოს ისტორიის, ეთნოგრაფიის, ემიგრაციის და ა.შ. ფოტო–ილუსტრაციები.
რუსეთის სამოქალაქო ომი

რუსეთის სამოქალაქო ომი (; 1917-1923) — შეიარაღებული კონფლიქტი, რომელშიც ერთმანეთს ებრძოდნენ რუსეთის სხვადასხვა ეთნიკური, პოლიტიკური და სოციალური ჯგუფები.

სამოქალაქო ომი გამოწვეული იყო რუსეთში დაყწებული რევოლუციური კრიზისით, რომელმაც საბოლოოდ გამოიწვია სახელმწიფო დუმის წარმოქმნა, მონარქიის დაცემა, სოციალური და პოლიტიკური კრიზისი, ამ ყველაფრის აპოგეი კი გახდა მსხვილი დაპირისპირება ბოლშევიკურ და ანტი-ბოლშევიკურ ძალებს შორის. სამოქალაქო ომმა ბოლო მოუღო რუსეთის იმპერიას (დამოუკიდებელნი გახდნენ: ფინეთი, პოლონეთი (მიუხედავად ამისა, მეორე მსოფლიო ომში მათ მაინც მოუწიათ სსრკ-ს წინააღმდეგ ბრძოლა), დროებითი დამოუკიდებლობა მოიპოვეს ლიტვამ, ლატვიამ, ესტონეთმა (სამივე სახელმწიფოს ანექსია მოხდა 1940 წელს), საქართველომ (ოკუპირებული იქნა 1921 წელს, აზერბაიჯანმა და სომხეთმა (მათი ანექსია 1920 წელს მოხდა), ომის შედეგად წარმოიქმნა სსრკ და ბოლო მოეღო რომანოვების დინასტიას. სამოქალაქო ომის საბოლოოდ 1923 წელს დასრულდა. დამარცხებული თეთრი მოძრაობის ზოგი ლიდერი გარდაიცვალა, ზოგი კი რუსეთიდან გაიქცა.