iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
იონოსფერული რადიოკავშირი

იონოსფერული რადიოკავშირი — შორეული კავშირგაბმულობის სახეობა; ინფორმაცია გადაიცემა ატმოსფეროს დაიონებული უბნებიდან არეკლილი 3–30 მეგპც სიხშირის დეკამეტრული რადიოტალღების მეშვეობით. იონოსფეროდან რადიოტალღათა არეკვლას ან მასში გავლას განაპირობებს რხევათა სიხშირე. ამის გამო იონოსფერული რადიოსარელეო ხაზების მოწყობისას იყენებენ განსაზღვრული დიაპაზონის (4 მ-იდან 12 მ-მდე) რადიოტალღებს. სიგნალის დონეზე გავლენას ახდენს გეოგრაფიული განედი (მისი ზრდა იწვევს განბნევის ინტენსიურობის გადიდებას). ზაფხულობით განბნევა მატულობს, ზამთრობით იკლებს. სიგნალის დონე იცვლება დღის განმავლობაშიც. აღსანიშნავია, რომ მზის აქტივობის პერიოდში იონოსფეროს შეშფოთებები მატულობს, რაც უარყოფითად მოქმედებს მოკლეტალღიანი კავშირის ხარისხზე, სამაგიეროდ აუმჯობესებს იონოსფერული რადიო-სარელეო ხაზების მუშაობის ხარისხს.
კოიეტინი

კოიეტინი ( — ქალაქი პრშეროვის რაიონში, ოლომოუცის მხარეში, ჩეხეთში. მისი მოსახლეობა დაახლოებით 5 700 ადამიანს შეადგენს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
კოიეტინი შედგება სამი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მითითებულია მოსახლეობა 2021 წლის აღწერის მიხედვით):

კოიეტინი -მესტო (5 378)
კოიეტინი -პოპუვკი (166)
კოიეტინი -კოვალოვიცე (147)

გეოგრაფია
კოიეტინი მდებარეობს კრომეჟიჟიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით, დაახლოებით 8 კილომეტრში და პრშეროვიდან სამხრეთ-დასავლეთით, დაახლოებით 15 კილომეტრში. იგი ძირითადად განლაგებულია ზემო მორავის ხეობაში, ხოლო მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის სამხრეთი ნაწილი ლიტენჩიცეს ბორცვებზე ვრცელდება. ქალაქი გაშენებულია მდინარე მორავას მარჯვენა ნაპირზე. ქალაქის სამხრეთით მიედინება მდინარე ჰანა.

ისტორია
ლეგენდების მიხედვით, კოიეტინის წარმოშობა სამოს იმპერიის პერიოდს უკავშირდება. გადმოცემის თანახმად, ქალაქს სახელი სამოს ლეგენდარული ვაჟის, კოიატას პატივსაცემად ეწოდა, რომელმაც დააარსა დასახლება „კოიატა“, რომელიც მოგვიანებით კოიეტინად გარდაიქმნა. ისტორიული წყაროების მიხედვით კი ქალაქი მხოლოდ ან საუკუნეში დაარსდა. კოიეტინი წერილობით წყაროებში პირველად 1233 წელს იხსენიება.

ჰუსიტურ ომებამდე კოიეტინი პრაღის არქიეპისკოპოსს ეკუთვნოდა. ომების შემდეგ იგი ირჟი შტერნბერგელმა შეიძინა. საუკუნემდე ქალაქი სხვადასხვა არისტოკრატიულ ოჯახებს ეკუთვნოდა. კოიეტინმა ყველაზე მნიშვნელოვანი განვითარება პერნშტეინების ოჯახის მმართველობის პერიოდში განიცადა. 1720 წელს ქალაქი კვლავ პრაღის არქიეპისკოპოსის საკუთრებაში დაბრუნდა.

ღირსშესანიშნაობები
ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობა და სიმბოლოა ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია. ეს ბაროკოს სტილის ეკლესია საუკუნის ბოლოს აშენდა გოთიკურ საძირკველზე.

ცნობილი პიროვნებები
იან ტომაშ კუზნიკი (1716–1786) — კომპოზიტორი და პოეტი; გარდაიცვალა კოიეტინში
ბედა დუდიკი (1815–1890) — ისტორიკოსი
დავიდ კაუფმანი (1852–1899) — ებრაელი მეცნიერი
ედუარდ ჰედვიჩეკი (1878–1947) — ავსტრიული ისტორიული პიროვნება
ლიბორ ჟურეკი (დაბ. 1979) — ფეხბურთელი
სისტო ბადალოკიო

სისტო ბადალოკიო როზა (; 28 ივნისი, 1585 — დაახლოებით 1619–1647) — იტალიელი ბაროკოს ეპოქის მხატვარი და გრავიორი ბოლონიის ფერწერული სკოლის წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
სისტო ბადალოკიო დაიბადა პარმაში. თავდაპირველად სწავლობდა ბოლონიაში აგოსტინო კარაჩის ხელმძღვანელობით, მოგვიანებით კი რომში — ანიბალე კარაჩის სახელოსნოში გააგრძელა სწავლა და მოღვაწეობა. იგი ანიბალე კარაჩისთან ერთად მუშაობდა 1609 წლამდე, შემდეგ კი პარმაში დაბრუნდა.

როგორც გრავიორი, მისი ყველაზე ცნობილი ნამუშევარია სერია რაფაელის ბიბლია, რომელიც მან თავის თანაკლასელთან, ჯოვანი ლანფრანკოსთან ერთად შექმნა. გამოსახულებები ასახავს რაფაელის სახელოსნოს მიერ შესრულებულ ფრესკებს ვატიკანის დარბაზებში.

როგორც მხატვრის, მისი ყველაზე მნიშვნელოვანი ნამუშევრები დაკავშირებულია რეჯო-ემილიას სან ჯოვანი ევანჯელისტას ეკლესიასთან, სადაც მან ანტონიო კორეჯოს ადრეულ ნამუშევრებზე დაფუძნებული ფრესკები შექმნა. ამ ეკლესიაში მან შეასრულა გუმბათისა და აფრების დეკორაცია. გუმბათის ფრესკა ასახავს ქრისტეს მეორედ მოსვლას, ხოლო აფრები მორთულია ოთხი კარდინალური სათნოებით. კლასიკურ ფილოსოფიაში კარდინალური სათნოებები გონებისა და ხასიათის ოთხი სათნოებაა. ესენია წინდახედულობა, სამართლიანობა, სიმტკიცე და ზომიერება. ისინი ეთიკის სათნოების თეორიას ქმნიან.

ბადალოკიო ხშირად თანამშრომლობდა ლანფრანკოსთან ფრესკულ მხატვრობაში, მაგალითად, ანიბალე კარაჩის მიერ დაგეგმილ სან-დიეგოს კაპელის სერიაში სან ჯაკომო დელი სპანიოლიში (1602–1607) და პალაცო კოსტაგუტიში (ნესოსი და დეიანირა). მიუხედავად ამისა, ბადალოკიოს არასოდეს მიუღია ისეთივე აღიარება, როგორიც მის თანამედროვეებს. თუმცა დღეს იგი აღიარებულია მნიშვნელოვან ფიგურად, რომელმაც იტალიური ბაროკოს მხატვრული სტილი ჩრდილოეთ იტალიაში გაავრცელა. ზოგიერთი წყაროს მიხედვით იგი დაახლოებით 1647 წელს გარდაიცვალა ბოლონიაში.

გალერეა
აზერბაიჯან-ახალი ზელანდიის ურთიერთობები

აზერბაიჯან-ახალი ზელანდიის ურთიერთობები — ორმხრივი დიპლომატიური ურთიერთობები აზერბაიჯანსა და ახალ ზელანდიას შორის პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, კულტურულ და სხვა სფეროებში.

დიპლომატიური ურთიერთობები
აზერბაიჯანსა და ახალ ზელანდიას შორის დიპლომატიური ურთიერთობები დამყარდა 1992 წელს. სხვადასხვა წყარო თარიღებად 1992 წლის 29 ივნისს და 10 სექტემბერს ასახელებს.

2013 წლიდან, კანბერაში აზერბაიჯანის საელჩო ერთდროულად აკრედიტებულია ახალ ზელანდიაში. 2013 წლის დეკემბერში აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა ხელი მოაწერა ბრძანებულებას, რომლითაც როვშან ჯამშიდოვი ახალ ზელანდიაში აზერბაიჯანის საგანგებო და სრულუფლებიან ელჩად დაინიშნა.

ახალი ზელანდიის ინტერესებს აზერბაიჯანში წარმოადგენს ქვეყნის საელჩო მოსკოვში. ზოი დონ კოულსონ-სინკლერი ახალი ზელანდიის ელჩია აზერბაიჯანში.

პარლამენტთაშორისი ურთიერთობები
ორი ქვეყნის საკანონმდებლო ორგანოებს შორის თანამშრომლობა ხორციელდება პარლამენტთაშორისი მეგობრობის ჯგუფების მეშვეობით.

2011 წლის 8 აპრილს აზერბაიჯანის მილი მეჯლისში შეიქმნა ახალ ზელანდიასთან საპარლამენტთაშორისო ურთიერთობების სამუშაო ჯგუფი. სხვა წყაროების თანახმად, ჯგუფი 2013 წლის 17 დეკემბერს შეიქმნა. მას სხვადასხვა დროს ხელმძღვანელობდნენ ჩინგიზ განიზადე და ასიმ მოლაზადე.

2016 წლის 6 ოქტომბერს ახალი ზელანდიის პარლამენტში შეიქმნა აზერბაიჯანთან მეგობრობის ჯგუფი. ჯგუფის ხელმძღვანელი ტოდ მილერი გახდა.

ოფიციალური ვიზიტები
2013 წლის 5-6 დეკემბერს, ახალი ზელანდიის პრემიერ-მინისტრის ჯიმ ბოლგერის სპეციალური წარმომადგენელი აზერბაიჯანს ეწვია. ვიზიტის ფარგლებში შეხვედრები გაიმართა აზერბაიჯანის პარლამენტისა და საგარეო საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენლებთან.

2014 წლის 26 აგვისტოს, აზერბაიჯანის ელჩი როვშან ჯამშიდოვი ახალ ზელანდიას ეწვია, რათა გენერალ-გუბერნატორ ჯერი მატეპარაისთვის რწმუნებათა სიგელები გადაეცა. ვიზიტის დროს მხარეებმა განიხილეს ენერგეტიკის, სოფლის მეურნეობისა და განათლების სფეროში თანამშრომლობის პერსპექტივები.

კულტურული კავშირები და დიასპორა
აზერბაიჯანული დიასპორული ორგანიზაციები მოქმედებენ ახალ ზელანდიაში, ძირითადად ოკლენდში, მათ შორის აზერბაიჯან-ახალი ზელანდიის მეგობრობის საზოგადოება და აზერბაიჯანის მეგობრობის საზოგადოება.

ეს ორგანიზაციები ატარებენ ღონისძიებებს, რომლებიც ეძღვნება აზერბაიჯანის რესპუბლიკის დღეს, მსოფლიო აზერბაიჯანელთა სოლიდარობის დღეს, 20 იანვრის ტრაგედიის წლისთავს და ხოჯალოს მოვლენებს. 2011 წელს ახალ ზელანდიაში გაიმართა აზერბაიჯანული ბროწეულის წვენის გამოფენა.

საკონსულო საკითხები
აზერბაიჯანის მოქალაქეები ახალ ზელანდიაში ვიზაზე ახალი ზელანდიის საიმიგრაციო სამსახურის მეშვეობით მიმართავენ. ქვეყანას ცხოველების იმპორტისთვის მკაცრი სანიტარული რეგულაციები აქვს და 10,000 ახალი ზელანდიის დოლარზე მეტი ვალუტის დეკლარირებას მოითხოვს.
სალონიკის ვილაიეთი

სალონიკის ვილაიეთი – 1867-1913 წლებში ოსმალეთის იმპერიის პირველი დონის ადმინისტრაციული ერთეული (ვილაიეთი). რიგი წყარობის მიხედვით, საუკუნის ბოლოსთვის მისი ფართობი 33 500 კმ²-ის აღწევდა.

ვილაიეთი, ჩრდილოეთით ესაზღვრებოდა ბულგარეთის სამთავროს (მოგვიანებით, სამეფოს), ჩრდილო-აღმოსავლეთით აღმოსავლეთ რუმელიას (ბერლინის ზავის შემდეგ), აღმოსავლეთით ედირნეს ვილაიეთს, სამხრეთით ეგეოსის ზღვას, დასავლეთით მონასტირის ვილაიეთსა და სერფიეს სანჯაყს (1881 წლის შემდეგ) და ჩრდილო-დასავლეთით კოსოვოს ვილაიეთს.

ვილაიეთი შედგებოდა ბერძნული მაკედონიის ამჟამინდელი ცენტრალური და აღმოსავლეთი ნაწილებისა და ბულგარეთის ბლაგოევგრადის ოლქისგან. ბალკანეთის ომების შემდეგ, ვილაიეთის ტერიტორია დაიშალა და 1913 წელს საბერძნეთის სამეფოს, სერბეთის სამეფოსა და ბულგარეთის სამეფოს შორის გაიყო.
აზერბაიჯან-ფიჯის ურთიერთობები

აზერბაიჯან-ფიჯის ურთიერთობები — ორმხრივი დიპლომატიური ურთიერთობები აზერბაიჯანსა და ფიჯის შორის პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, ჰუმანიტარულ და სხვა სფეროებში.

დიპლომატიური ურთიერთობები
აზერბაიჯანსა და ფიჯის შორის დიპლომატიური ურთიერთობები დამყარდა 2010 წლის 18 მარტს. ამ დღეს, ნიუ-იორკში, გაეროში აზერბაიჯანის მუდმივ წარმომადგენლობაში ხელი მოეწერა დიპლომატიური ურთიერთობების დამყარების შესახებ ერთობლივ კომუნიკეს. დოკუმენტს აზერბაიჯანის სახელით ხელი მოაწერა გაეროში მუდმივმა წარმომადგენელმა აგშინ მეჰდიევმა, ხოლო ფიჯის სახელით - გაეროში მუდმივმა წარმომადგენელმა პიტერ ტომსონმა.

ოფიციალური ვიზიტები და შეხვედრები
2011 წლის 22 სექტემბერს, გაეროს გენერალური ასამბლეის 66-ე სესიის ფარგლებში, აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა მინისტრი ელმარ მამედიაროვი შეხვდა ფიჯის საგარეო საქმეთა მინისტრს ინოკე კუბუაბოლას. შეხვედრის დროს განიხილეს ორმხრივი თანამშრომლობისა და საერთაშორისო ორგანიზაციებში თანამშრომლობის პერსპექტივები.

2018 წლის 21-დან 23 თებერვლამდე, ჰეიდარ ალიევის ფონდის აღმასრულებელი დირექტორი და აზერბაიჯანის პირველი ვიცე-პრეზიდენტის თანაშემწე, ანარ ალექპეროვი, სამუშაო ვიზიტით ფიჯიში იმყოფებოდა.

2018 წლის 23 ოქტომბერს, სიდნეიში, ფიჯის ეროვნული დღისადმი მიძღვნილ საქველმოქმედო ღონისძიებაზე, ფიჯის პრემიერ-მინისტრი იოსაია ვორეკე ბაინიმარამა ავსტრალიაში აზერბაიჯანის ელჩის მოვალეობის შემსრულებელს, ელიან ჰაბიბზადეს შეხვდა. ღონისძიება კიბოთი დაავადებული ბავშვების დასახმარებლად თანხების შეგროვებას ეძღვნებოდა.

ეკონომიკური თანამშრომლობა
ქვეყნებს შორის ეკონომიკური ურთიერთობები მცირე სავაჭრო მოცულობით ხასიათდება. ფიჯიდან აზერბაიჯანში იმპორტი ვაჭრობის ძირითად ნაწილს შეადგენს.

2015 წელს ქვეყნებს შორის სავაჭრო ბრუნვამ 1000 აშშ დოლარი შეადგინა, 2016 წელს 203 200 აშშ დოლარი, 2017 წელს 900 აშშ დოლარი, ხოლო 2018 წელს 19 600 აშშ დოლარი. აზერბაიჯანის ექსპორტი ფიჯში მინიმალური დარჩა. -ის მონაცემებით, 2015 წელს ეს თანხა 305 აშშ დოლარს, ხოლო 2018 წელს 7.54 აშშ დოლარს შეადგენდა.

2011 წლის მაისში აზერბაიჯანის მთავრობამ ფიჯიში გაეროს ოფისის თანამშრომლების ხარჯების დასაფარად 25 000 აშშ დოლარი გამოყო.

დიპლომატიური მისია
აზერბაიჯანს ფიჯიში მუდმივი დიპლომატიური მისია არ გააჩნია. ქვეყანაში აზერბაიჯანის ინტერესებს კანბერაში აზერბაიჯანის საელჩო წარმოადგენს, რომელიც ფიჯიში 2014 წლიდან აკრედიტებულია.

2014 წლიდან 2016 წლამდე როვშან შამილ ოღლუ ჯამშიდოვი აზერბაიჯანის საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი იყო ავსტრალიაში, პარალელურად კი ფიჯისა და ახალ ზელანდიაში. 2016 წლის 15 დეკემბერს იგი თანამდებობიდან გაიწვიეს აზერბაიჯანის პრეზიდენტის, ილჰამ ალიევის ბრძანებით.
ეგზოფთალმი

ეგზოფთალმი (ეგზო... და ) — თვალის კაკლის გადმოკარკვლა თვალის ბუდიდან. შეიძლება გამოიწვიოს თვალბუდეში ან მასთან ახლოს წარმოქმნილმა სიმსივნემ, ზოგიერთმა ენდოკრინულმა დაავადებამ (მაგალითად, ბაზედოვის დაავადება), თვალბუდის ტრავმამ, თვალბუდის ფლეგმონამ და სხვ. ეგზოფთალმის განსაკუთრებული ფორმაა ე. წ. „მფეთქავი ეგზოფთალმი“, რომელიც ვითარდება შიგნითა საძილე არტერიის მღვიმოვან სინუსში გასკდომის შედეგად. ეგზოფთალმის დროს მკურნალობენ გამომწვევ დაავადებას.
სუსკიუ

სუსკიუ — მიტოვებული სოფელი კვიპროსში, პაფოსის რაიონში, რომელიც კუკლიადან 4 კილომეტრით ჩრდილოეთით მდებარეობს. წარსულში სოფლის მოსახლეობა შერეული იყო, თუმცა 1960-იანი წლებისთვის იგი მთლიანად კვიპროსელი თურქებით დასახლებულ პუნქტად იქცა. სოფელი დაიცალა 1974 წელს კვიპროსში თურქეთის შეჭრისა და კვიპროსელი თურქების კუნძულის ჩრდილოეთით, თურქეთის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიებზე გადასახლების შემდეგ.
სტატოს-აგიოს-ფოტიოსი

სტატოს-აგიოს-ფოტიოსი — სათემო ერთეული კვიპროსში, პაფოსის რაიონში, რომელიც ორი სოფლისგან, სტატოსისა და აგიოს ფოტიოსისგან შედგება. ისინი პანო პანაგიადან დაახლოებით 4 კილომეტრით სამხრეთ-სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობენ. 2011 წლის მონაცემებით, მათი საერთო მოსახლეობა 243 ადამიანს შეადგენდა.

გეოგრაფია
სტატოს-აგიოს-ფოტიოსი გაშენებულია ზღვის დონიდან 913 მეტრ სიმაღლეზე, პროვინციის მთიანი რეგიონის აღმოსავლეთ კალთებზე, გამწვანებულ ლანდშაფტში. ეს არის მეჩხერად დასახლებული სოფელი, რომელიც გამოირჩევა მოვლილი ბაღებითა და კარგი დაგეგმარებით.

ისტორია
ეს დასახლება ორი ცალკეული სოფლის გაერთიანების შედეგია, რაც 1970-იან წლებში მოხდა. 1966-1969 წლების პერიოდში, ძლიერი ნალექების გამო, ორ სოფელს (რომლებიც ერთმანეთისგან 2 კილომეტრით იყვნენ დაშორებულნი) დამანგრეველმა მეწყერმა სერიოზული ზიანი მიაყენა. მთავრობამ მოიწვია გეოლოგები ფენომენის შესასწავლად, რის შემდეგაც გადაწყდა დასახლებების სხვა ადგილზე გადატანა. ადგილობრივი ხელისუფლებისა და პრეზიდენტ მაკარიოს -ის თანხმობით, ორმა თემმა გაერთიანება გადაწყვიტა.

1973 წლის ბოლოს ახალ სოფელში პირველი მცხოვრებლები გადავიდნენ, ხოლო 1974 წლის თურქეთის შეჭრის შემდეგ, ოკუპირებული ჩრდილოეთიდან დევნილი ბევრი ადამიანი აქ დასახლდა. ძველი სოფლების სახლები მიტოვებულია, გარდა ზოგიერთისა, რომლებსაც მწყემსები იყენებენ საქონლის მწყემსვის დროს.

ეკონომიკა
სოფლის მეურნეობა
სტატოს-აგიოს-ფოტიოსს, პაფოსის პროვინციის ყველაზე მთიან სოფელს, მევენახეობის დიდი ტრადიცია აქვს და სიმაღლის გამო, ამ ტერიტორიის ვენახები ყველაზე გვიან მწიფდება. სწორედ აქ ხარობს შავი ყურძენი, ქსინისტერი, კაბერნე და, ნაკლებად, მალაგას ჯიში. თემის კიდევ ერთი ბუნებრივი თავისებურებაა კაკლის ხე, რადგან ყველა ქუჩა ამ ულამაზესი ხეებითაა გაშენებული, ხოლო ამ ტერიტორიაზე ასევე იზრდება ვაშლის, მსხლის, ატმის, ალუბლის და მრავალი სხვა ხეხილისა და ციტრუსის ხე. ყურძნისგან მოსახლეობა ტრადიციულ ზივანიას (ჭაჭის ბრენდი), სუცუკოსს (ყურძნისგან დამზადებული ტრადიციული ადგილობრივი ტკბილეული) და ქიშმიშს ამზადებს. ადგილობრივ რძის და ხორცის გადამამუშავებელ ფერმებში ადგილობრივები უხვად აწარმოებენ რძის და დელიკატესების პროდუქტებს, როგორიცაა წამარელა, პაფოსის ძეხვეული, ჰალუმი, ტრაჩანა, ნიგოზი და ნუში. ტერიტორიაზე ასევე არის პატარა სახელოსნოები, რომლებიც ტრადიციულ კოვზის ტკბილეულს (ტკბილ მურაბას) ამზადებენ.

ტურიზმი
სოფელი იდეალური საწყისი წერტილია ახლომდებარე ეკლესია-მონასტრების მოსალოცად. სტატოს-აგიოს-ფოტიოსი მშვიდი გარემოთი, ზაფხულის გრილი კლიმატითა და კვიპროსის სოფლის სილამაზით ნებისმიერ სტუმარს მოხიბლავს.
სტავროკონუ

სტავროკონუ — სოფელი კვიპროსში, პაფოსის რაიონში. „თაქსიმის“ პოლიტიკის ფარგლებში სოფელს თურქულად „აიდოღანი“ ეწოდა. 2011 წლის აღწერის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 56 ადამიანს შეადგენდა.

ისტორიულად სტავროკონუ თურქული სოფელი იყო, სადაც რამდენიმე ბერძნული ოჯახიც ცხოვრობდა, თუმცა 1964 წელს ბერძნებმა სოფელი დატოვეს. მათ ნაცვლად აქ დასახლდნენ თურქები სოფლებიდან: ჯიდასი, ჰულუ და კურტაღა. სოფელმა 1975 წლის სექტემბრამდე შეინარჩუნა სტატუს-კვო, სანამ გაეროს სამშვიდობო ძალების დახმარებით მოსახლეობა კუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში გადავიდოდა. წასული თურქების ნაცვლად სოფელში ბევრი ბერძენი არ დასახლებულა, რის გამოც დღეს დასახლების უდიდესი ნაწილი ნანგრევებადაა ქცეული.
სტენი (პაფოსი)

სტენი — სოფელი კვიპროსში, პაფოსის რაიონში, რომელიც მდებარეობს პოლის ქრიზოქოსიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 6 კილომეტრში.

თავის წიგნში „ისტორიული კვიპროსი“ (მეორე გამოცემა 1947), რუპერტ განისი (იმ დროს კუნძულის სიძველეთა ინსპექტორი) წერს:

„სოფლიდან დაახლოებით ორი მილის დაშორებით მდებარეობს ქრისოლახურნას მდიდარი და მნიშვნელოვანი მონასტრის ნანგრევები. საუკუნის თავდაპირველი ეკლესია შედგება ცენტრალური ნავისა და ორი გვერდითი ნავისგან, რომლებიც ნახევარწრიული აფსიდით მთავრდება. დასავლეთ კარზე პატარა, ორშრიანი სარკმელი იყო. საუკუნეში, მიწისძვრის გამო, ეკლესია მნიშვნელოვნად გადაკეთდა. დასავლეთის ფასადი დაფარული იყო ოთხი ფუტის სისქის მძიმე საყრდენი კედლით, რომელიც გვერდით ნავში შესასვლელ ორ შესასვლელს ბლოკავდა. ჩრდილოეთის კედელი აღადგინეს და ეკლესიის დასავლეთ და აღმოსავლეთ ბოლოებში ფანჯრები ჩაკეტეს. ყველა შემორჩენილი მხატვრობა აღდგენის პერიოდისაა, გარდა დასავლეთ ბოლოში წმინდა იოანე ნათლისმცემლის ფიგურისა, და ესეც კი ჩამოიჭრა, რათა ფრესკების შემდგომი სერიისთვის გასაღები ყოფილიყო. მონასტრის შენობები საკმაოდ დიდი ზომისაა, მაგრამ ახლა ძლიერ დანგრეულია.

ეკლესიას გარს აკრავს რამდენიმე ელინისტური სამარხი. მონასტერი, ხოლო მიმოფანტული მარმარილოს სვეტები და სვეტები იმაზე მიუთითებს, რომ შესაძლოა აქ გარკვეულ პერიოდში წარმართული ტაძარი ყოფილიყო.

ეკლესიის ქვემოთ პატარა ხეობაა, რომელსაც გიგანტური მუხის ხეები ჩრდილავს, ხოლო კლდის ნაპრალიდან წმინდა წყარო მოედინება, რომელსაც ხშირად სტუმრობენ ოფთალმიით დაავადებულები. ადგილობრივი ტრადიციის თანახმად, ეს მონასტერი ოდესღაც ეპისკოპოსის საცხოვრებელი იყო და შესაძლებელია, რომ ლათინთა ბატონობის დროს (შენიშვნა: კვიპროსის სამეფო) პაფოსის მართლმადიდებელი ეპისკოპოსი იძულებული გახდა აქ ეცხოვრა. ამბობენ, რომ ბოლო აბატი თურქებმა 1821 წელს ჩამოახრჩვეს. სტენის მახლობლად მდებარეობს თურქული დასახლებები წმინდა ისიდოროსი (შენიშვნა: აგიოს-ისიდოროსი, პაფოსი) და მირიმიკოფი. თითოეულში დღემდეა შემორჩენილი შუა საუკუნეების ეკლესია, რომელიც თურქების დაპყრობამდელ პერიოდს თარიღდება.“
სტრუმპი

სტრუმპი — პატარა სოფელი კვიპროსში, პაფოსის რაიონში, პაფოსსა და პოლისს შორის შუა გზაზე. სოფლის სახელი, სავარაუდოდ, მისი დამაარსებლის, კაცის, სახელად „სტრუმპოსგან“ ან მიმდებარე ბორცვების ფორმისგან (სტროუმპულა, რაც „მრგვალს“ ნიშნავს) მომდინარეობს. სოფელი ცნობილია თავისი ყოველწლიური ღვინის ფესტივალით „დიონისეა“, რომელსაც ღვინის ძველი ბერძნული ღმერთის, დიონისეს, სახელი დაერქვა და რომელიც აგვისტოს ბოლოს ცენტრალური მოედნის გვერდით, სადაც აიას სოფიას ეკლესია მდებარეობს, იმართება. ამჟამად გაუქმებული „დიონისოსის“ ფრენბურთის გუნდი სტრუმპიში იყო დაფუძნებული და კვიპროსის უმაღლეს ლიგაში თამაშობდა.

1953 წელს 6.0 მაგნიტუდის მიწისძვრამ სტრუმპის თავდაპირველი დასახლება გაანადგურა, რამაც მრავალი ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა. სოფელი მალევე ახლომდებარე ადგილას აღადგინეს. სოფელი ზღვის დონიდან 500 მეტრის სიმაღლეზე მდებარეობს. ყოველწლიურად დაახლოებით 665 მილიმეტრი ნალექი მოდის. ყველაზე მაღალი წერტილი კატიკასთან საზღვარზეა, 613 მ.

სტრუმბი პაფოსიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით დაახლოებით 15 კილომეტრში მდებარეობს.

სოფელი საშუალოდ 450 მეტრის სიმაღლეზეა გაშენებული და წლიური ნალექების საშუალო რაოდენობა დაახლოებით 665 მილიმეტრია. მის რეგიონში ძირითადად ღვინის ჯიშების ვაზი, ხეხილი, ნუში, ზეთისხილი და კაკლის ხეებია გაშენებული.

კლიმატი
მანძილები
ტრანსპორტის თვალსაზრისით, სოფელი პაფოსიდან (17 კმ) პოლის ქრისოხოსამდე (20 კმ) მიმავალი მარშრუტის დაახლოებით შუა ნაწილში მდებარეობს. ის ცადადან ჩრდილოეთით 6 კმ-ში მდებარეობს.
აწყურის კულტურის სახლი

აწყურის კულტურის სახლი — კულტურული, შემეცნებითი და გასართობი ცენტრი ახალციხის მუნიციპალიტეტის სოფელ აწყურში. შენობა 1970 წელს აშენდა და მას მერე სოფლის მთავარი კულტურული ცენტრია. 1990-იან წლებამდე აწყურის კულტურის სახლში განთავსებული იყო კინოს დარბაზი. შენობაში დღეს ფუნქციონირებს აწყურის ბიბლიოთეკა და განთავსებულია ადგილობრივი თვითმმართველობის წარმომადგენლის ოფისი. შენობაში აგრეთვე ტარდება სახელოვნებო გაკვეთილები და იმართება ფოლკლორული წარმოდგენები.

აწყურის კულტურის სახლს 2017 წელს ჩაუტარდა რეკონსტრუქცია და განახლდა. პროექტის ფარგლებში, შეიცვალა კარ-ფანჯრები, გაკეთდა ელექტრო გაყვანილობა, სველი წერტილები და მოეწყო შიდა ინტერიერი. მოგვიანებით მოეწყო შენობის მიმდებარე პარკი, ე.წ. „კლუბის ეზო“ და სპორტული მოედანი. აწყურის კულტურის სახლის რეაბილიტაცია ადგილობრივი ბიუჯეტიდან და რეგიონებში განსახორციელებელი პროექტების ფონდიდან 110 556 ლარით დაფინანსდა.

2024 წელს დასრულდა კულტურის სახლში არსებული ყოფილი კინოდარბაზის რეაბილიტაცია, აღიჭურვა შესაბამისი ინვენტარით. მოეწყო ახალი სცენა, დამონტაჟდა 174 კომფორტული სკამი, განახლდა განათება და სპეციალური სისტემა ხმის ჩამხშობი ეფექტისთვის.

ფოტოგალერეა
კალეპია

კალეპია — სოფელი კვიპროსში, პაფოსის რაიონში. იგი ლეტიმვუდან სამხრეთით 2 კილომეტრში მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის შემადგენლობაში შედის ასევე სოფელი მორო ნერო. სოფელი გაშენებულია ზღვის დონიდან 497 მეტრ სიმაღლეზე, ხოლო მისი უმაღლესი წერტილი დაახლოებით 590 მეტრს აღწევს. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 630 მილიმეტრია.

ტოპოგრაფია
კალეპია მთიანი დასახლებაა, რომელიც ზღვის დონიდან 490 მეტრ სიმაღლეზე მდებარეობს. მისი ლანდშაფტი მრავალფეროვანია: მთები და კლდეები ენაცვლება ველურ მცენარეულობასა და დამუშავებულ მიწებს, სადაც გაშენებულია ვენახები, ვაშლის, ლიმონის, ფორთოხლის, ნუშისა და კარობის ბაღები, ასევე მარცვლეული კულტურები და ზეთისხილის კორომები. სოფელში დაახლოებით 200 ადამიანი ცხოვრობს და იგი პაფოსის რაიონის ერთ-ერთ წამყვან მეღვინეობის ცენტრად ითვლება. კალეპია პოპულარული დასასვენებელი ადგილია, აქ უამრავი აგარაკია, სადაც ადგილობრივი თუ უცხოელი სტუმრები შაბათ-კვირას და ზაფხულის განმავლობაში ჩამოდიან. სოფლის ტერიტორიაზე მიედინება მდინარე ეზუსასი და მისი შენაკადები ამატი და კალამოსი. მდინარეები და მრავალრიცხოვანი ბუნებრივი წყაროები სასიამოვნო გრილ გარემოს ქმნის და წყლით უზრუნველყოფს ხილის ბაღებსა და ბოსტნეულს.

კლიმატი
მოსახლეობა
კალეპიას მოსახლეობა საკმაოდ მრავალფეროვანია. მოსახლეობის დაახლოებით 50%-ს ადგილობრივი სოფლელები შეადგენენ, ხოლო დანარჩენი ნაწილი მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხიდან ჩამოსული პენსიონერი ემიგრანტები არიან, ძირითადად გაერთიანებული სამეფოდან, თუმცა ასევე აშშ-დან, ისრაელიდან და გერმანიიდან.

ინფრასტრუქტურა
სოფელში მოქმედებს ერთი კვიპროსული ტავერნა, ორი ტრადიციული კაფე და რესტორანი.
ტალა (კვიპროსი)

ტალა — დიდი საგარეუბნო სოფელი კვიპროსში, პაფოსიდან ჩრდილოეთით 6 კილომეტრში. ბევრი უცხოელი (ძირითადად ბრიტანელი) ტალაში მუდმივად საცხოვრებლად გადმოვიდა ან აქ საზაფხულო აგარაკს ფლობს. სოფლიდან ჩრდილოეთით, 1 კილომეტრში, მდებარეობს აგიოს ნეოფიტოსის მონასტერი. ტალა ზღვის დონიდან 290 მეტრ სიმაღლეზეა გაშენებული. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა ტალაში დაახლოებით 520 მილიმეტრია. რეგიონში მოჰყავთ ვაზი (როგორც საღვინე, ისე სუფრის ჯიშები), ციტრუსები (ფორთოხალი, ლიმონი), ასევე გაშენებულია კარობის, ზეთისხილის, ნუშის, კაკლისა და რამდენიმე ბანანის ხეც. გარდა ამისა, თესავენ მარცვლეულს, საკვებ კულტურებსა და ბოსტნეულს. რაც შეეხება მეცხოველეობას, ეს დარგი აქ შეზღუდული მასშტაბებით არის წარმოდგენილი.

ისტორია
ტალა ცნობილი მომღერლის, კეტ სტივენსის, წინაპრების სოფელია. მამამისი, სტავროს გეორგიუ, სწორედ აქ დაიბადა 1900 წელს. გარდა ამისა, ტალა კვიპროსის მართლმადიდებელი ეკლესიის ყოფილი არქიეპისკოპოსის, ქრიზოსტომოს -ის დაბადების ადგილია.

რუპერტ გუნისმა (იმჟამინდელმა კუნძულის სიძველეთა ინსპექტორმა) თავის წიგნში „ისტორიული კვიპროსი“ (მეორე გამოცემა, 1947 წ.) ტალას შესახებ დაწერა:

გალერეა
თელეტრა

თელეტრა — სოფელი კვიპროსში, პაფოსის რაიონში. იგო კათიკასიდან აღმოსავლეთით 3 კილომეტრში მდებარეობს. თელეტრა ზღვის დონიდან 583 მეტრ სიმაღლეზეა გაშენებული და იქ 269 ადამიანი ცხოვრობს. სოფელში მოხვედრა შესაძლებელია პოლის ქრისოხუსისკენ მიმავალი გზიდან, სოფელ სტრუმბის გავლის შემდეგ, დაახლოებით 500 მეტრში, მარცხნივ შესახვევით. არსებობს თელეტრას ძველი და ახალი დასახლებები. ძველი სოფელი მიატოვეს ძლიერი მიწისძვრის გამო, რამაც მიმდებარე ბორცვების ჩამოშლა გამოიწვია. ამ მოვლენის ზუსტი თარიღი დადგენილი არ არის. სოფლის მახლობლად მდებარეობს ლოკაცია კაცარკესი, რომელიც ზღვის დონიდან 657 მეტრზე მდებარეობს.

ზოგიერთ მონაკვეთში სოფლის სიმაღლე ზღვის დონიდან 660 მეტრსაც კი აჭარბებს.

კლიმატი
ძველი თელეტრა
ბევრმა არ იცის, რომ ე.წ. „ახალი თელეტრა“, რომელიც ბორცვის წვერზეა გაშენებული, 269 მცხოვრების სამყოფელია, მაშინ როცა ბორცვის ძირში მდებარე ძველ თელეტრაში თითქმის აღარავინ ცხოვრობს. ძველი სოფელი დაახლოებით 40 წლის წინ მომხდარი მძლავრი მიწისძვრის გამო მიატოვეს. სტიქიამ მასშტაბური მეწყერი გამოიწვია, რის გამოც მოსახლეობა იძულებული გახდა, სახლები დაეტოვებინა და ახალი დასახლება ბორცვზე, უფრო მაღალ წერტილში დაეფუძნებინა.
ტრიმითუსა

ტრიმითუსა — არის მიტოვებული სოფელი კვიპროსში, პაფოსის რაიონში, რომელიც მდებარეობს ლისოსიდან სამხრეთ-დასავლეთით 6 კილომეტრში, ხოლო პოლის ხრისოხუსიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით დაახლოებით 11 კილომეტრში.

ევრეტუს ტბიდან სულ რაღაც ერთი ნაბიჯის დაშორებით მდებარეობს ტრემითუსა ხრისოხუსის ახლა უკვე მიტოვებული თურქ-კვიპროსელთა დასახლება, რომელიც სოფელ ფილუსას ესაზღვრება.
დან-დიუ-ჟეანი

დან-დიუ-ჟეანი — მწვერვალი საფრანგეთისა და იტალიის საზღვარზე. გეოგრაფიულად მდებარეობს ალპებში, მონბლანის მასივში. წარმოდგენილია ერთმანეთისაგან დაახლოებით 30 მ-ით დაშორებული ორი პიკით: პუენტ-გრეიამი (4013 მ) და პუენტ-სელა (4009 მ). წარმოადგენს გრანიტებით აგებულ მონოლითს. დასავლეთი კალთებიდან ეშვება მოზრდილი მყინვარი დიუ-ჟეანი. შემოსილია თოვლით. სახელწოდება ითარგმნება როგორც „გიგანტის კბილი“.

1882 წლის 28 ივლისს პუენტ-სელაზე, სამხრეთ-დასავლეთი კედლიდან პირველად ავიდნენ ჟან-ჟოზეფ მაკინიაძი, ბატისტ მაკინიაძი და დანიელ მაკინიაძი. 1882 წლის 20 აგვისტოს პუენტ-გრეიამი წარმატებით დალაშქრა უილიამ ვუდმენ გრეიამმა.. 1911 წელს იტალიელმა ალპინისტმა მარიო პიაჩენცამ გადაიღო პირველი ფილმი ალპინიზმის შესახებ „ასვლა დან-დიუ-ჟეანზე“.

2019 წლის ევროპაში მომხდარ ანომალიურ სიცხესთან იყო დაკავშირებული დან-დიუ-ჟეანისა და ეგიუი-მარბრეს მთისძირში ალპური ტიპის მცირე ზომის ტბის წარმოქმნა, რაც ალპებზე გლობალური დათბობის გავლენის პირდაპირი სამხილი გახდა.
ზახარია (კვიპროსი)

ზახარია — სოფელი კვიპროსში, პაფოსის რაიონში. სოფელი, რომლის მოსახლეობასაც თურქები შეადგენდნენ, 1974 წელს -ის (გაეროს სამშვიდობო ძალები კვიპროსში) დახმარებით მოსახლეობის თურქეთის კონტროლირებად ტერიტორიებზე გადასახლების შედეგად დაიცალა. მდებარეობის მიხედვით, იგი იმყოფება ისტინჯოდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 2 კილომეტრში, პოლისიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 12 კილომეტრში და პაფოსიდან ჩრდილოეთით 37 კილომეტრში.

ეტიმოლოგია
სოფლის სახელი მომდინარეობს ბერძნული სიტყვიდან „ზაჰარი“ ( / ), რაც „შაქარს“ ნიშნავს. კვიპროსის ბერძნულ დიალექტზე წარმოთქმის გამო სოფლის ადგილობრივი სახელი „ზაჰარგად“ გარდაიქმნა და თურქებმაც სახელი ამ ფორმით მიიღეს. 1958 წელს, გათურქების პოლიტიკის ფარგლებში, სოფელს მსგავსი მნიშვნელობის მქონე სახელი „თათლიჯა“ ეწოდა.