ვანუატუ

ვანუატუ, მთლიანი ოფიციალური სახელი — ვანუატუს რესპუბლიკა — (ბისლამას ენა. , , ) – წყნაროკეანური სახელმწიფო მელანეზიაში. ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება სოლომონის კუნძულების ტერიტორიული წყლები, დასავლეთიდან – ავსტრალიის ეკონომიკური ზონა, სამხრეთიდან – ახალი კალედონიის წყლები, ხოლო აღმოსავლეთიდან ფიჯის ტერიტორიული წყლები. სახელმწიფო განფენილია ახალი ჰებრიდების 83 კუნძულზე. ხმელეთის საერთო ფართობია — 12 190 კმ². სანაპირო ზოლის სიგრძე — 2528 კმ. ვანუატუს მასახლეობა შეადგენს — 234 023 ადამიანს (2009). დედაქალაქი — პორტ-ვილა.

ვანუატუ თავდაპირველად პოლინეზიელებით იყო დასახლებული. ევროპელების მიერ შენიშნული პირველი კუნძული გახდა ესპირიტუ-სანტო, რომელიც აღმოაჩინა ესპანელმა ზღვაოსანმა პედრო კიროსმა 1606 წელს და ჩათვალა იგი „სამხრეთი უცნობი მიწის“ ნაწილად. 1880-იან წლებში, ვანუატუს ნაწილებზე პრეტენზიას გამოთქვამდნენ საფრანგეთი და გაერთიანებული სამეფო. 1906 წელს მათ შეთანხმებას მიაღწიეს, რომლის მიხედვითაც ახალი ჰებრიდები მათ ერთობლივ მმართველობაში, ბრიტანულ-ფრანგულ კონდომინიუმში გადავიდა. დამოუკიდებლობისათვის მოძრაობა 1970-იანი წლებიდან დაიწყო და ვანუატუ, როგორც დამოუკიდებელი სახელმწიფო 1980 წელს შეიქმნა. ვანუატუ — გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის, ერთა თანამეგობრობის, ფრანკოფონიის, სამხრეთ წყნაროკეანური კომისიის და წყნარი ოკეანიის კუნძულების ფორუმის წევრია. 2012 წლის 24 აგვისტოს ვანუატუს რესპუბლიკა საბოლოოდ გახდა მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციის წევრი.

დასახელება
ქვეყნის თანამედროვე სახელი, ვანუატუ (რაც ნიშნავს „მუდამ ეს მიწა“), ოფიციალურად გამოიყენება 1980 წლის 30 ივლისიდან, როცა კუნძულებმა მიიღეს დამოუკიდებლობა დიდი ბრიტანეთისგან და საფრანგეთისგან.

ამ მოვლენამდე არქიპელაგს ერქვა „ახალი ჰებრიდი“. ის 1774 წელს დაარქვა ინგლისელმა ზღვაოსანმა ჯეიმზ კუკმა შოტლანდიის დასავლეთით მდებარე ჰებრიდის კუნძულების პატივსაცემად.

გეოგრაფია
საერთო გეოგრაფია
მელანეზიური სახელმწიფო ვანუატუ წარმოადგენს -მსგავსი ფორმის კუნძულების ჯაჭვს, რომელიც გადაჭიმულია ჩრდილოეთიდან სამხრეთით 1176 კმ-ზე. უახლოესი სახელმწიფო, სოლომონის კუნძულები, მდებარეობს დაახლოებით 170 კმ-ით ვანუატუსგან ჩრდილოეთით, ახალი კალედონია — 230 კმ-ით სამხრეთ-დასავლეთით, ფიჯი — 800 კმ-ით აღმოსავლეთით, ავსტრალია — 1750 კმ-ით დასავლეთით.

ვანუატუს ხმელეთის ფართობი შეადგენს 12 190 კმ²-ს. არქიპელაგი შედგება 14 მსხვილი და 60 პატარა, მაგრამ დასახლებული კუნძულებისაგან. საერთოდ, ვანუატუს შემადგენლობაში შედის 83 კუნძული.. მათ შორის ყველაზე აღსანიშნავია კუნძულთა ჯგუფები და დიდი კუნძულები: ბანქსის კუნძულები, ტორესის კუნძულები, შეპერდის კუნძულები, ეფატე, ესპირიტუ-სანტო, მოტა, ტანა და მალეკულა. ვანუატუს ყველაზე დიდი კუნძულია ესპირიტუ-სანტო, რომლის ტერიტორიაზე ასევე მდებარეობს ქვეყნის უმაღლესი წერტილი — მთა ტაბვემასანა (1879 მ). კუნძულებზე ამბრიმი, ობა და ტანა მდებარეობენ მთები, რომელთა სიმაღლე აჭარბებს 1000 მეტრს ზღვის დონიდან. კუნძულთა დიდ ნაწილს აქვს მთიანი რელიეფი, რაც გამოწვეულია ოკეანის პლიტების მოძრაობით. ზოგიერთი კუნძული ჩამოშვებული კლდეებით გარშემორტყმულია გაქვავებული მარჯნის რიფებით. არქიპელაგიდან დასავლეთით მდებარეობს ოკეანის ღრმული სიღრმით 8000 მეტრი.

ვანუატუს ყველაზე ჩრდილოეთი კუნძულია ჰიუ ტორესის კუნძულების ჯგუფში: ის მდებარეობს 150 კილომეტრში სანტა-კრუსის კუნძულებიდან სამხრეთით, რომელიც ეკუთვნის სოლომონის კუნძულებს. ოფიციალურად ქვეყნის ყველაზე სამხრეთი კუნძულია ანეიტიუმი, მაგრამ ვანუატუ პრეტენზიას აცხადებს ახალი კალედონიის უფრო სამხრეთ მათიუსა და ჰანტერის კუნძულებზე.

გეოლოგია
გეოლოგიური თვალსაზრისით ვანუატუს კუნძულები ახალგაზრდაა, ხოლო მათი ჩამოყალიბება მოხდა ვულკანური აქტივობის ოთხი ძირითადი ეტაპის დროს, რომელიც გამოწვეულია რეგიონში ლითოსფერული ფილაქნების მოძრაობით. ახალი ჰებრიდის კუნძულები სტრუქტურულად შედგება უპირატესად ამოფრქვეული ვულკანური ჯიშებისაგან: დედაქანი, ბაზალტი, ანდეზიტი, ვულკანოკლასტიკური დანალექისაგან და კირქვისაგან.

ვანუატუს კუნძულებმა დაიწყო ჩამოყალიბება მიოცენის ეპოქაში. მაგრამ 1452 წელს კუვაეს ვულკანის დიდი ამოფრქვევის შემდეგ კუვაეს კუნძული დაიშალა: შედეგად ჩამოყალიბდა ორი დამოუკიდებელი კუნძული და ოვალური ფორმის დიდი კალდერა ზომით 12 6 კმ. უკანასკნელ 10 ათას წელიწადში ყველაზე დიდმა ამ ამოფრქვევამ (ატმოსფეროში ამოიფრქვა 35 კმ³-მდე ვულკანური მასალა), გავლენა მოახდინა არა მარტო ახალი ჰებრიდის არქიპელაგის გეოგრაფიაზე და ისტორიაზე, არამედ იმოქმედა გლობალურ კლიმატზე რამდენიმე წლის განმავლობაში.

ახალი ჰებრიდის კუნძულების ჩამოყალიბების ისტორია შეიძლება მოკლედ აღიწეროს შემდეგნაირად. პირველად დაიწყო წყალქვეშა ვულკანების ამოწევა, ხოლო ოკეანის ზედაპირის მიღწევის შემდეგ ეს პროცესი გაგრძელდა. შემდგომში ვულკანურმა აქტივობამ მოიკლო, დაიწყო მარჯნების აქტიური ზრდა ვულკანების ნაპირებში. ლითოსფერული ფილაქნების მოძრაობამ გამოიწვია წყალქვეშა რიფების ამოწევა, რომლებიც გახდნენ ხმელეთის ნაწილი (თანამედროვე ვანუატუს კუნძულების ზედაპირის დაახლოებით 20 % შედგება კირქვისაგან). ადგილობრივი მოსახლეობის მითოლოგიური წარმოდგენების თანახმად ვულკანი მკვდარი სულების სახლია, ამიტომ ეს ადგილი საღვთოა. ობას ჩამქრალი ვულკანის სიმაღლე კუნძულ ობაზე აღწევს 1500 მეტრს ზღვის დონიდან. მის სამ კრატერში განლაგებულია თერმალური ტბები, რომელთა შორის ყველაზე დიდია მანაროს ტბა).

კლიმატი
ვანუატუს უმრავლესი კუნძულებისთვის დამახასიათებელია ეკვატორულ კლიმატთან ახლო მდგომი ტენიანი ტროპიკული კლიმატი. მაგრამ მთიანი რელიეფის მქონე კუნძულებზე არსებობს მკვეთრი კლიმატური განსხვავება, რომელიც დამოკიდებულია ზღვის დონიდან სიმაღლეზე და პასატების გავლენაზე. ვანუატუს ბევრ კუნძულზე მდინარეები საერთოდ არ არსებობს. მაგრამ ეფატეზე, ესპირიტუ-სანტოზე, პენტეკოსტზე და ზოგიერთ სხვა კუნძულებზე გვხვდება მცირე წყლის დინებები, რომელთა სათავეები მდებარეობენ კუნძულების შიდა რაიონებში.

ფლორა და ფაუნა
ადგილობრივი ფლორის და ფაუნის ჩამოყალიბების პროცესი დაიწყო ახალი ჰებრიდის კუნძულებზე დიდი გეოლოგიური პროცესების დამთავრებისთანავე. მცენარეებისა და ცხოველების სახეობების დიდი ნაწილი, რომლებიც გამოჩნდნენ კუნძულებზე პაპუა-ახალი გვინეიდან, ახალი ბრიტანეთიდან და სოლომონის კუნძულებიდან, წარმოიშვნენ ინდო-ავსტრალაზიიდან.

მთის ტყეებში 500 მეტრ სიმაღლეზე უფრო მეტად იზრდება აგათისი და პოდოკარპი , ასევე მეტროსიდეროსი , სიზიგიუმი და სხვა მცენარეები. მცენარეთა და ცხოველთა დიდი რაოდენობა კუნძულზე შემოყვანილია ადამიანის მიერ. მაგალითად, იამსი, ტარო, ბანანი, საგოვანები, სიმინდი, პურის ხე, შაქრის ლერწამი, ღორი, ძაღლი და შინაური ფრინველი ინტროდუცირებულია ახალი ჰებრიდის კუნძულებზე პირველი დასახლებულების მიერ.

ისტორია
ვანუატუს უძველესი ისტორია ძალიან ცუდადაა შესწავლილი. არქეოლოგიური აღმოჩენები მოწმობენ იმას, რომ ამ რესპუბლიკის კუნძულები დასახლებული იყო ხალხით, რომლებიც ლაპარაკობდნენ ავსტრონეზიულ ენებზე დაახლოებით 4000 წლის წინ. ზოგიერთი აღმოჩენილი ჭურჭლები შეიძლება დათარიღდეს ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 1300—1100 წლებით.

ევროპელების მიერ შემჩნეული ვანუატუს პირველი კუნძული იყო კუნძული ესპირიტუ-სანტო, რომელიც 1606 წელს აღმოაჩინა წარმოშობით პორტუგალიელმა ესპანელმა ზღვაოსანმა პედრო ფერნანდეს კიროსმა, რომელმაც ჩათვალა კუნძული „სამხრეთ მიწების“ ნაწილად. მიუხედავად ამისა, ვანუატუს კუნძულებს შემდგომში არ სტუმრებია არც ერთი ევროპული გემი 1768 წლამდე, როდესაც კუნძულები ხელახლა აღმოაჩინა ფრანგმა ზღვაოსანმა ლუი ანტუან დე ბუგენვილმა. 1774 წელს კაპიტანმა ჯეიმზ კუკმა კუნძულებს დაარქვა „ახალი ჰებრიდები“, რომელიც გამოიყენებოდა ვანუატუს დამოუკიდებლობამდე.

1825 წელს ვაჭარმა პიტერ დილონმა კუნძულ ერომანგაზე აღმოაჩინა სანტალის ხის ტყეები, რომელთა გაჩეხვა გრძელდებოდა 1830 წლამდე, როდესაც მოხდა შეჯახება პოლინეზიელ იმიგრანტებსა და ძირძველ მელანეზიელებს შორის. 1860-იანი წლების პერიოდში პლანტატორებმა ავსტრალიიდან, ახალი კალედონიიდან, სამოადან და ფიჯიდან, რომლებსაც ძალზე სჭირდებოდათ მუშა ძალა, ვანუატუს კუნძულებზე ხელი შეუწყვეს ადგილობრივი მოსახლეობის იძულებით სამუშაოზე აყვანის პოლიტიკის აყვავებას, შემდგომში მათი მონებად გადაქცევის მიზნით. ამ „შავ შაშვებზე ნადირობის“ (ინგლისური სიტყვიდან „“) აყვავების პერიოდში ნახევარზე მეტი ზრდასრული მამაკაცი მუშაობდა უცხოურ პლანტაციებში. ის გახდა პირველი სახელმწიფო, სადაც შემოღებული იქნა საყოველთაო საარჩევნო უფლება სქესისა და რასის მიუხედავად, თუმცა სამთავრობო თანამდებობების დაკავება შეეძლოთ მხოლოდ „თეთრი რასის“ წარმომადგენლებს. ამ „კომუნამ“ იარსება სულ რამდენიმე ხანი: 1890 წლის ივნისში მან პრაქტიკულად შეწყვიტა თავისი არსებობა.

1906 წელს შედგა შეთანხმება, რის თანახმადაც ახალი ჰებრიდის კუნძულები გამოცხადდა დიდი ბრიტანეთისა და საფრანგეთის ერთობლივ სამფლობელოდ (კონდომინიუმი). შემდგომში შეიქმნა მართვის უნიკალური ფორმა დაყოფილი კოლონიალური სახელმწიფო ორგანოებით და მხოლოდ ერთიანი სასამართლოთი. ახალი ჰებრიდის კუნძულების ძირძველ მოსახლეობას მელანეზიელებს, უარი ეთქვათ მიცემოდათ ორივე კოლონიალური ქვეყნის მოქალაქეობა.

სახელმწიფოებრივი წყობის ფორმის შეცვლა დაიწყო 1940-იანი წლების დასაწყისში, როდესაც კონდომინიუმში დაიწყო პირველი ეროვნული ორგანიზაციების გამოჩენა. კუნძულებზე პირველი პოლიტიკური პარტია გამოჩნდა მხოლოდ 1970-იანი წლების დასაწყისში და დაერქვა ახალი ჰებრიდების ნაციონალური პარტია, რომლის ერთ-ერთი დამფუძნებელი გახდა მამა უოლტერ ლინი (შემდგომში ვანუატუს პრემიერ-მინისტრი). 1974 წელს პარტიას გადაერქვა სახელი და ეწოდა „ვანუა’აკუ პატი“. მისი მოღვაწეობის ძირითადი მიმართულება გახდა ახალი ჰებრიდის კუნძულების დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლა. მან დამოუკიდებლობა მოიპოვა 1980 წლის 30 ივლისს, ხოლო ქვეყანამ სახელად მიიღო — ვანუატუს რესპუბლიკა.

ადმინისტრაციული დაყოფა
1906 წელს ხელმოწერილი კონვენციის შემდეგ, რომელიც ითვალისწინებდა ახალი ჰებრიდის კუნძულებზე კონდომინიუმის შექმნას ოთხი წლის განმავლობაში არ არსებობდა ადმინისტრაციული დაყოფა, ხოლო სხვადასხვა საქმეების განხილვას მელანეზიელების მონაწილეობით აწარმოებდა არა საერთო სასამართლო, არამედ სამხედრო-საზღვაო კომისია. 1911 წელს გადაიდგა პირველი ნაბიჯები ადმინისტრაციული რეფორმის ჩასატარებლად. შედეგად 1912 წელს ახალი ჰებრიდების ზოგიერთ კუნძულზე დაინიშნენ რეზიდენტ-კომისართა (კუნძულ ეფატეს გამოკლებით) წარმომადგენლები, რომლებსაც ევალებოდათ მოსახლეობის შრომითი მოწყობისა და მათი სხვადასხვა პრეტენზიების განხილვა. ბრიტანელი წარმომადგენლები გაიგზავნენ ტანასა და ესპირიტუ-სანტოს კუნძულებზე, ფრანგები — მალეკულასა და პენტეკოსტის კუნძულებზე. 1985 წელს ჩატარდა მორიგი ადმინისტრაციული რეფორმა, რომლის შედეგად გაუქმდა ოთხი ოლქი და დაარსდა თერთმეტი კუნძულოვანი საბჭო. პროვინციათა დასახელება წარმოიქმნა პროვინციის შემადგენლობაში შემავალი ძირითადი კუნძულების დასახელების პირველი მარცვალისაგან ან ასოსაგან.

მოსახლეობა
ვანუატუს მოსახლეობის უმეტესობა ავსტრანეზიულ რასას ეკუთვნის, მოსახლეობის 94 %-ზე მეტი აბორიგენია, უმნიშვნელო ნაწილი ევროპელი და ავსტრალიური წარმოშობისაა, ასევე ცხოვრობენ ოკეანეთის სხვა ქვეყნებიდან ჩამოსული ეთნიკური უმცირესობები. ქვეყანას მრავალი კუნძული გააჩნია, სადაც სალაპარაკო ენად სხვადასხვა, ერთმანეთისგან განსხვავებული ენები გამოიყენება, რომელთაც ოფიციალური სტატუსი არ გააჩნიათ.

რაოდენობა და განსახლება
1999 წლის აღწერის მიხედვით ვანუატუს მოსახლეობის რაოდენობამ შეადგინა 186 678 ადამიანი 2009 წლისთვის ეს ციფრი გაიზარდა 234 023 ადამიანამდე (აღწერა 2009).

ვანუატუს მოსახლეობის დაახლოებით ორი მესამედი დასახლებულია ქვეყნის ოთხ ძირითად კუნძულზე: ეფატეზე (სადაც მდებარეობს დედაქალაქი პორტ-ვილა), ესპირიტუ-სანტოზე (სადაც მდებარეობს ქვეყნის მეორე დიდი ქალაქი ლუგანვილი — 13 167 ად.).

2009 წელს მოსახლეობის საშუალო წლიურმა ზრდის ტემპმა შეადგინა 2,3 %. ზოგიერთმა კუნძულმა, მაგალითად, ანეიტიუმმა და ერომანგამ, ქვეყნის ისტორიის ამ პერიოდში დაკარგა თავისი მოსახლეობის 95 %-ზე მეტი. შედეგად, მეორე მსოფლიო ომის დასასრულს კუნძულებზე უკვე ცხოვრობდა დაახლოებით 2500 ვიეტნამელი, რომელთაგან 1945 წელს სახლში რეპატრირებული იქნა მხოლოდ 550 ადამიანი.

ამ ოფიციალურ ენებთან ერთად კიდევ არსებობს 109 ადგილობრივი ენა). ერთ ენაზე მოლაპარაკეების საშუალო რიცხვი შეადგენს 2 ათას ადამიანს; ისინი ყველანი შედიან ავსტრონეზიული ენების ოჯახში. მელანეზიურ ენებთან ერთად ვანუატუში ასევე არსებობს სამი პოლინეზიური ენა: მელე-ფილა, ფუტუნა-ანივა და ემაე. ისინი ჩამოყალიბდნენ პოლინეზიელების აღმოსავლეთ პოლინეზიიდან უკუ მიგრაციის შედეგად.

რელიგიური შემადგენლობა
პირველი ქრისტიანი მისიონერები ახალი ჰებრიდის კუნძულებზე გამოჩნდნენ საუკუნეში, მაგრამ საკმაოდ დიდი ხნის განმავლობაში მათი მოღვაწეობა იყო ნაკლებად ეფექტური, ხოლო რელიგიის მასწავლებელთა ცხოვრება საკმაოდ სახიფათო. მაგალითად, ცნობილი მისიონერი ლონდონის მისიონერთა საზოგადოებიდან ჯონ უილიამსი მოკლული და შემდეგ შეჭმული იქნა კუნძულ ერომანგას ადგილობრივი მაცხოვრებლების მიერ. მხოლოდ საუკუნის შუაში ქრისტიანობა გახდა გაბატონებული რელიგია ახალი ჰებრიდის კუნძულების მელანეზიელ მოსახლეობას შორის.

ვანუატუში ქრისტიანულ სწავლებასთან ერთად ფართე გავრცელება ჰპოვა კარგოს კულტმა, რომელიც ჩაისახა კუნძულებზე მეორე მსოფლიო ომის წლებში და გვხვდება კუნძულებზე ტანა, მალეკულა და ესპირიტუ-სანტო. მათგან ყველაზე ცნობილია ჯონ ფრუმის (კუნძულ ტანაზე) მოძრაობა, ასევე პრინც ფილიპის მოძრაობა (კუნძულ ტანაზე; იქ თაყვანს სცემენ ედინბურგის ჰერცოგ, პრინც ფილიპეს).

ახალი ჰებრიდის კუნძულებზე ქრისტიანი მისიონერების გამოჩენამდე მოსახლეობა მისდევდა ანიმიზმს, რომლის კვალი შეიმჩნევა თანამედროვე რელიგიაშიც, რომელიც წარმოადგენს სულების ტრადიციული რწმენისა და ქრისტიანული სარწმუნოების ჯაჭვს.

საკანონმდებლო ხელისუფლება
ქვეყნის საკანონმდებლო ხელისუფლებაა ერთპალატიანი ვანუატუს პარლამენტი, რომელიც შედგება ოთხწლიანი ვადით არჩეული 52 დეპუტატისაგან. დეპუტატები აირჩევიან საყოველთაო აქტიური საარჩევნო უფლების საფუძველზე საარჩევნო სისტემაზე დაყრდნობით, რომელშიც შედის პროპორციონალური წარმომადგენლობის ელემენტები. პარლამენტში დეპუტატად არჩევის უფლება აქვს ვანუატუს ყველა მოქალაქეს, რომელსაც შეუსრულდა 25 წელი.

არჩევნების შემდეგ პირველ სხდომაზე პარლამენტის წევრები ირჩევენ სპიკერს და მის მოადგილეს.

პარლამენტი შეიძლება დათხოვნილი იყოს გადაწყვეტილების თანახმად, რომელსაც გამოიტანს პარლამენტის აბსოლუტური უმრავლესობა განსაკუთრებულ სხდომაზე, რომელსაც უნდა ესწრებოდეს ყველა დეპუტატის ¾-ზე არანაკლები წევრი. ამ გადაწყვეტილების გამოტანამდე ზუსტად ერთი კვირით ადრე პარლამენტმა უნდა გააფრთხილოს სპიკერი. პარლამენტის დათხოვნის უფლება აქვს აგრეთვე ვანუატუს პრეზიდენტსაც, რომელსაც გამოაქვს შესაბამისი გადაწყვეტილება მინისტრთა საბჭოსთან შეთანხმების შემდეგ. ვადამდელი არჩევნები ინიშნება პარლამენტის დათხოვნიდან არა უახლეს 30 დღეში და არა უგვიანეს 60 დღეში.

ვანუატუს პარლამენტი უფლებამოსილია გამოსცეს კანონები კანონპროექტების მიღების შემდეგ, რომელსაც წარმოადგენს ქვეყნის ერთი ან რამდენიმე მინისტრი, ასევე პრემიერ-მინისტრი. პარლამენტის მიერ კანონპროექტის მიღების შემდეგ ის იგზავნება განსახილველად ვანუატუს პრეზიდენტთან, რომელმაც ხელი უნდა მოაწეროს კანონპროექტს ორი კვირის განმავლობაში. თუ პრეზიდენტი თვლის, რომ პარლამენტის მიერ მიღებული კანონპროექტი ეწინააღმდეგება ქვეყნის კონსტიტუციას, მას შეუძლია მიმართოს ვანუატუს უზენაეს სასამართლოს.

აღმასრულებელი ხელისუფლება
ვანუატუ — საპარლამენტო რესპუბლიკა, პრეზიდენტის ხელმძღვანელობით, რომელსაც არ გააჩნია რეალური ხელისუფლება. მას ირჩევს ამომრჩეველთა კოლეგია, რომელიც შედგება პარლამენტის წევრებისაგან და რეგიონალური საბჭოების წარმომადგენლებისაგან. არჩეულად ითვლება კანდიდატი, რომელმაც მიიღო ხმათა 2/3. პრეზიდენტის უფლებამოსილების ვადაა — 5 წელი. პრეზიდენტი შეიძლება გადაყენებული იქნას დაკავებული თანამდებობიდან თავისი უფლების გადაჭარბებისა და ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო, ასევე ამომრჩეველთა კოლეგიის 1/3-ის ინიციატივით, შემდგომში სხდომაზე მხარდაჭერილი, რომელსაც ესწრებოდა ამომრჩეველთა ¾ და ადგილობრივი საბჭოების წარმომადგენელთა ¾. პრეზიდენტის თანამდებობიდან გადაყენებას მხარი უნდა დაუჭიროს ამ სხდომაზე დამსწრე ამომრჩეველთა კოლეგიის 2/3-მა.

პრეზიდენტს აქვს შეწყალების, დასჯის ან დანაშაულის ჩამდენი ადამიანისთვის გამოტანილი სასამართლოს განაჩენის შერბილების უფლება. პრეზიდენტი ასევე ვალდებულია მიაქციოს ყურადღება იმას, რომ პარლამენტის მიერ მიღებული კანონები არ ეწინააღმდეგებოდეს ქვეყნის კონსტიტუციას. 2004 წლის 16 აგვისტოდან 2009 წლის 16 აგვისტომდე ქვეყნის პრეზიდენტი იყო კალკოტ მატასკელეკელე, ადვოკატი პორტ-ვილადან. 2009 წლის 2 სექტემბრიდან 2014 წლის 2 სექტემბრამდე იოლუ აბილი, ხოლო 2014 წლის 22 სექტემბრიდან ვანუატუს პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებს ბალდვინ ლონსდეილი.

აღმასრულებელი ხელისუფლება ვანუატუს პრემიერ-მინისტრისა და მინისტრთა საბჭოს ხელშია. მინისტრთა საბჭო შედგება პრემიერ-მინისტრისაგან და სხვა მინისტრებისაგან, რომელთა რიცხვი არ უნდა აჭარბებდეს პარლამენტის დეპუტატების საერთო რაოდენობის 1/4-ს. მთავრობის ხელმძღვანელი პრემიერ-მინისტრი ირჩევა პარლამენტის წევრების ხმათა უმრავლესობით მორიგ სესიაზე დეპუტატების ¾-ის დასწრებით. დღეისათვის (2013 წლის 23 მარტიდან) ქვეყნის პრემიერ-მინისტრია მოანა კარკასეს კალოსილი, მწვანეთა კონფედერაციის წევრი. მინისტრებს ნიშნავს პრემიერ-მინისტრი პარლამენტის წევრი დეპუტატებიდან (მათ ასევე შეუძლიათ გადააყენონ ისინი თანამდებობიდან). მინისტრთა საბჭო იღებს კოლექტიურ პასუხისმგებლობას ქვეყნის პარლამენტის წინაშე.

სასამართლო ხელისუფლება
ვანუატუს სასამართლო ორგანოების სისტემას წარმოადგენს: სააპელაციო სასამართლო, უზენაესი სასამართლო, მაგისტრატული სასამართლო და კუნძულების სასამართლო.

ვანუატუს უზენაესი სასამართლო — პირველი ინსტანციის სასამართლოა, რომელიც განიხილავს სისხლის სამართლისა და სამოქალაქო სამართლის საქმეებს. ის შედგება უზენაესი სასამართლოს წევრებისაგან და სამამდე სხვა მოსამართლისგან. უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარეს ნიშნავს ვანუატუს პრეზიდენტი პრემიერ-მინისტრთან და ოპოზიციის ლიდერთან კონსულტაციის შემდეგ. თავმჯდომარე შეიძლება გახდეს მხოლოდ პირი, რომელმაც პრაქტიკა გაიარა ვანუატუს ტერიტორიაზე იურისტის რანგში. ყველა დანარჩენი მოსამართლეები ასევე ინიშნება პრეზიდენტის მიერ სამართალწარმოების კომისიის წარდგენით .

სააპელაციო სასამართლო შედგება უზენაესი სასამართლოს ორი ან მეტი მოსამართლისაგან. სტანდარტული უფლებების უმრავლესი საკითხები წყდება მაგისტრატულ სასამართლოში.

კონსტიტუცია ასევე ითვალისწინებს სასოფლო და კუნძულის სასამართლოების შექმნას, რომლებიც დაკავებული იქნებიან ჩვეულებრივი უფლების საკითხებით, მათ შორის, მიწის საკამათო საკითხების გადაწყვეტით.

ქვეყანაში ასევე მოქმედებს პოლიცია, რომელიც დაყოფილია საერთო პოლიციურ ძალებად, მობილურ და საზღვაო ჯგუფებად .

საგარეო პოლიტიკა და საერთაშორისო ურთიერთობები
ვანუატუს რესპუბლიკას დამყარებული აქვს დიპლომატიური ურთიერთობა 65 ქვეყანაზე მეტთან. მიუხედავად ამისა, მხოლოდ ავსტრალიას, ჩინეთს, ახალ ზელანდიას და საფრანგეთს აქვთ თავიანთი საელჩოები, უმაღლესი კომისრის წარმომადგენლობა ან მისიები ამ წყნარი ოკეანის სახელმწიფოს დედაქალაქში — პორტ-ვილაში.

ქვეყნის მთავრობის ერთ-ერთი უპირატესი მიმართულებაა ეკონომიკის დახმარება. ზუსტად ფინანსური სფეროს გასამყარებლად ვანუატუ შეუერთდა აზიის განვითარების ბანკს, საერთაშორისო განვითარების ბანკს, საერთაშორისო სავალუტო ფონდს.

ქვეყნის მთავრობა მხარს უჭერს კერძო წარმოებას, საწარმოო კოოპერატივებს, რომელიც უზრუნველყოფს მოსახლეობის დასაქმებას, და ქმნის პირობებს საერთაშორისო ინვესტიციებისთვის.

1980 წლიდან ძირითადი ქვეყნები-დონორები ვანუატუს ეკონომიკაში არიან ავსტრალია, დიდი ბრიტანეთი, ახალი ზელანდია და საფრანგეთი. ქვეყანას მნიშვნელოვან დახმარებას უწევენ ასევე სხვადასხვა საერთაშორისო ორგანიზაციები: გაეროს ეკონომიკური და სოციალური საბჭო, აზიის განვითარების ბანკი, ევროპის კავშირი.

ვანუატუს რესპუბლიკა — გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის, წყნარი ოკეანის თავმჯდომარეობის თანასაზოგადოების, წყნარი ოკეანის კუნძულების ფორუმის, ერთა თანამეგობრობის, ფრანკოფონიის, აფრიკის, კარიბის კუნძულებისა და წყნარი ოკეანის რეგიონის ქვეყნებისა და სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციების წევრია.

საქართველოსთან ურთიერთობა
2011 წლის მაისის ბოლოს მოსკოვმა ოფიციალურად განაცხადა, რომ ვანუატუმ საქართველოს ოკუპირებული რეგიონები აღიარა და ეს აფხაზური დიპლომატიის გამარჯვებად შეაფასა, თუმცა გაეროში ვანუატუს ელჩმა ეს ინფორმაცია არ დაასტურა და განაცხადა, რომ ეს საკითხი დღის წესრიგში საერთოდ არ დგას. „ჩვენ ვაღიარებთ საქართველოს სუვერენიტეტსა და ტერიტორიულ მთლიანობას, გვაქვს კარგი ურთიერთობა საქართველოსთან და ვფიქრობთ, მალე დავამყარებთ ქვეყანასთან დიპლომატიურ ურთიერთობებს“ - განაცხადა ელჩმა, დონალდ კალპოკასმა.

2012 წლის მარტში, ვანუატუს საგარეო საქმეთა სამინისტრომ უარყო, რომ ქვეყანამ დიპლომატიური კავშირები დაამყარა აფხაზეთთან, როგორც დამოუკიდებელ სახელმწიფოსთან. ამის შესახებ ინფორმაცია ავსტრალიურმა პრესამ გაავრცელა.

ამასთან ერთად, იგივე პრესა წერდა, რომ ვანუატუს მთავრობას საქართველოსთან დიპლომატიური კავშირების დამყარება სურს. 2011 წელს, ვანუატუს საგარეო საქმეთა მინისტრმა ალფრედ კარლოტმა განაცხადა, რომ მისი ქვეყანა აფხაზეთის დამოუკიდებლობას აღიარებდა. მოგვიანებით მან ეს ჯერ უარყო, მერე კი კვლავ დაადასტურა. კარლოტის განცხადებით, ვანუატუსა და აფხაზეთს შორის დიპლომატიური კავშირები არ არსებობს, მის ქვეყანას კი სურს საქართველოსთან დაახლოებისკენ გადადგას ნაბიჯები.

2013 წლის 15 ივლისს, საქართველოს საგარეო სამქეთა მინისტრის პირველმა მოადგილე დავით ზალკალიანმა განაცხადა, რომ დიპლომატიური ურთიერთობების დამყარების შემდეგ, ვანუატუმ საქართველოს სეპარატისტული რეგიონების დამოუკიდებლობა უკან წაიღო: „ოქმში, რომელიც ვანუატუსთან დიპლომატიური ურთიერთობების შესახებ გაფორმდა, არის შემდეგი ჩანაწერი, რომ ვანუატუ აღიარებს საქართველოს ტერიტორიულ მთლიანობასა და სუვერენიტეტს საერთაშორისოდ აღიარებულ საზღვრის ფარგლებში, მათ შორის ცხინვალისა და აფხაზეთის ჩათვლით; უპრეცედენტოა ის, რომ დიპლომატიური ურთიერთობების დამყარების ოქმში, როგორც წესი, ასეთი მითითება არ ხდება.

ეკონომიკა
საერთო დახასიათება
2006 წლის შეფასებით ვანუატუს მთლიანი შიდა პროდუქტი (მშპ) შეადგენდა $739 მლნ, ხოლო 2003 წლის შეფასებით მშპ ერთ სულ მოსახლეზე — $2900. ხოლო 1995 წლიდან გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია ვანუატუს განიხილავს, როგორც ერთ-ერთ ყველაზე უფრო ნაკლებად განვითარებულ სახელმწიფოდ მსოფლიოში. ვანუატუს ძალიან ნელი ეკონომიკური განვითარება შეიძლება აიხსნას რამდენიმე ფაქტორებით: ეკონომიკის ვიწრო პროფილი, რომელიც პრაქტიკულად მთლიანად დამოკიდებულია სოფლის მეურნეობაზე; პროდუქციის გასაღების მსოფლიოს ძირითადი ბაზრებისაგან საკმაო დაშორება; სასარგებლო წიაღისეულის დეფიციტი; სატრანსპორტო გადაზიდვების მაღალი ღირებულება და ხშირი ბუნებრივი კატაკლიზმები

სოფლის მეურნეობა
ვანუატუ — აგრარული ქვეყანაა. 2002 წელს სასოფლო სამეურნეო სექტორი იძლეოდა ქვეყნის მშპ-ს 25 %-მდე, ამასთან ვანუატუს ეროვნული ექსპორტის 75 % შეადგენდა სასოფლო სამეურნეო პროდუქცია, ძირითადად კოპრა (მთლიანი ექსპორტის 35 %. ამასთან ნატურალურ მეურნეობაში იწარმოება მთელი სასოფლო სამეურნეო პროდუქციის 43 %-მდე და დასაქმებულია ვანუატუს შრომისუნარიანი მოსახლეობის 80 %-მდე. ამასთან მნიშვნელოვან ზიანს სოფლის მეურნეობას აყენებენ სხვადასხვა მავნებლები და ბუნებრივი კატაკლიზმები. კოპრის ექსპორტზე შენარჩუნებული დამოკიდებულება კაკაოს წარმოების ვარდნასთან შეხამებაში ნეგატიურად მოქმედებს ვანუატუს ეკონომიკაზე და აკვარიუმის თევზების (უპირატესად კუნძულ ეფატეზე) მოპოვება.

სახელმწიფო ბიუჯეტის შევსება ასევე ხდება განსაკუთრებულ სანაპირო ეკონომიკურ ზონაში უცხოური გემებისათვის თევზის ჭერის უფლების ლიცენზიის გაცემის ხარჯზე. თინუსის ჭერა ხდება იაპონიის, ტაივანისა და სამხრეთ კორეის გემებით ჯერ კიდევ 1950-იანი წლების შუიდან.

საერთაშორისო გემების მიმოსვლის რეგისტრში 2001 წლის მდგომარეობით ვანუატუს დროშის ქვეშ ცურავდა 524 გემი, რომელთაგან 99 იყო თევზმჭერი, ნუმეაში და ფიჯიზე. სხვა ავიაკომპანიები, რომლებიც ახორციელებენ ფრენას ვანუატუში, არიან „ “, „ “, „ “ და „ “. სულ 2007 წელს ქვეყანაში მოქმედებდა 31 აეროპორტი, მაგრამ მათგან მხოლოდ სამს აქვს ასაფრენ-დასაფრენი ზოლი მყარი საფარით. 1966 წელს დაარსებული სახელმწიფო „ “, ასევე მაუწყებლობს სამ ენაზე. 2005 წელს ქვეყანაში გამოიყენებოდა 7000 სახლის ტელეფონი და 12 700 მობილური ტელეფონი. ერთ-ერთი ძირითადი მიზეზი გახდა პოლიტიკური არასტაბილურობა ვანუატუში. მაგრამ ბოლო წლებში ტურისტების ნაკადი გაიზარდა, რაც გამოწვეულია პოლიტიკური კრიზისებით ფიჯიზე და სოლომონის კუნძულებზე.

ზოგიერთი ქვეყნის მოქალაქეებს არ სჭირდებათ ვიზის მიღება ვანუატუში ჩასასვლელად. ვიზის ღირებულება იმ ქვეყნის მოქალაქეებისათვის, რომლებთანაც არ დამყარებულა უვიზო რეჟიმი, შეადგენს 2500 ვატუს. ღირებულების გადახდა ხდება ქვეყანაში ჩასვლისთანავე ნაღდი ანგარიშსწორებით.

 პროგრამის ფარგლებში, უცხოელი ინვესტორები ვალდებულნი არიან შეიტანონ მინიმუმ $130,000 აშშ დოლარი ვანუატუს განვითარების ფონდში. პროგრამის მიზანია ეკონომიკური ზრდის ხელშეწყობა და ინფრასტრუქტურის განვითარება. მიუხედავად საერთაშორისო კრიტიკისა, რომელიც დაკავშირებულია უსაფრთხოების და გამჭვირვალობის საკითხებთან, ვანუატუს მთავრობა განაგრძობს პროგრამის განხორციელებას მისი ეკონომიკური სარგებლის გამო.

ფულადი სისტემა და ფინანსები
ვანუატუს ფულადი ერთეულია — ვატუ, რომელიც ბრუნვაში შევიდა 1983 წელს ახალჰებრიდული ფრანკის ნაცვლად. ბრუნვაში იმყოფება 7 მონეტა ნომინალებით 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 ვატუ (შემოღებულია 1988 წელს), ასევე 5 ბანკნოტი ნომინალებით 100, 200, 500, 1000 და 5000 ვატუ.

2001 წლის ბიუჯეტის მიხედვით გასავლები შეადგენდნენ 7885 მილიონ ვატუს, ხოლო შემოსავლები — 6887 მილიონ ვატუს.

გასავლის ნაწილის სფეროში ბიუჯეტის ყველაზე დიდი ხარჯებია საბინაო კომუნალურ მეურნეობაში სკმ. 2001 წელს ხარჯები განათლებაზე შეადგენდა 1932 მილიონ ვატუს. ეს ბანკები ვანუატუს სარეზერვო ბანკის მხრივ ზედამხედველობის ობიექტებია. ამას გარდა ვანუატუში რეგისტრირებულია კიდევ 7 უცხოური ბანკი (2003 წლის 31 დეკემბრამდე ქვეყანაში დარეგისტრირდა კიდევ 29 ბანკი).

განათლება
ვანუატუს განათლების ეროვნული სისტემის განვითარებას ხელს უშლის რამდენიმე ფაქტორი, რომელთაგან ყველაზე მნიშვნელოვანია ენათა მრავალფეროვნება (60—100 ადგილობრივი ენა, ორი სახელმწიფო ენა და ერთი ეროვნული ენა — ბისლამა) და ორენოვანი განათლების სისტემა (ინგლისურ და ფრანგულ ენებზე), რომელიც კოლონიალური პერიოდიდანაა შემორჩენილი. ვანუატუს ბევრ დაშორებულ რაიონებში იგრძნობა მასწავლებელთა შემადგენლობის, შესაბამისი ინვენტარისა და ავეჯის მკვეთრი უკმარისობა. საშუალო სკოლებში და უმაღლეს სასწავლო დაწესებულებებში ასევე შედარებით დაბალია სწავლების დონე. ადგილობრივი მაცხოვრებლები უმაღლეს განათლებას იღებენ უპირატესად საზღვარგარეთ (ავსტრალიაში და ახალ ზელანდიაში), მასწავლებელთა კოლეჯი, სასოფლო-სამეურნეო სკოლა და ტექნოლოგიის ინსტიტუტი. 2002 წელს ქვეყანაში ცხოვრობდა 2124 ადამიანი უმაღლესი განათლებით და 2703 ადამიანი ტექნიკური და პროფესიონალური განათლებით:
ჩრდილოეთი რეგიონი. მისთვის დამახასიათებელია სოციალური და პოლიტიკური საზოგადოების ორი ვარიაცია, რომელშიც მამაკაცებსა და ქალებს შეუძლიათ „იყიდონ“ თავიანთი საზოგადოებრივი სტატუსი. ბელადები ჩრდილოეთ კუნძულებზე ამყარებენ თავიანთ სტატუსს იმ სისტემის დახმარებით, რომელსაც ჰქვია ნიმანგკი (ბისლამას ენა — ), რომლითაც ბელადმა უნდა მიიღოს სულების მხარდაჭერა მსხვერპლშეწირვის გზით. ფართედ გავრცელებულია ფლეიტა. კუნძულებზე ევროპელების გამოჩენის შემდეგ ადგილობრივმა მოსახლეობამ დაიწყო მთელი რიგი უცხოური ინსტრუმენტების გამოყენება. თითოეულ ცერემონიას, როგორც წესი, თან ახლავს მუსიკა.

საკმაოდ მრავალფეროვანია ტრადიციული ცეკვები. ზოგჯერ მოცეკვავეები თამაშობენ სხვადასხვა სულებისა და მითოლოგიური არსებების როლს, ამასთან იყენებენ სხვადასხვა მასკებს, კოსტუმებსა და ვარცხნილობას (მაგალითად, რომის ცეკვა კუნძულ ამბრიმზე). სხვა ცეკვების თემაა ნადირობა, ცხოვრება და სიკვდილი.

სხვა კულტურული მემკვიდროებები
არქეოლოგიური თვალსაზრისით ახალი ჰებრიდის კუნძულები საკმაოდ ცუდადაა შესწავლილი, მაგრამ მთელ რიგ კუნძულებზე შემონახულია მნიშვნელოვანი არქეოლოგიური არტეფაქტები, როგორც მაგალითად, მეგალითური ნაგებობები კუნძულ მალეკულაზე. რუსი მეცნიერის ა. კონდრატოვის ცნობის თანახმად ჯერ კიდევ უახლოეს პერიოდში კუნძულზე შენდებოდა დოლმენები და მენჰირები, რომლებიც ითვლებოდა სიწმინდეებად კუნძულელებს შორის: ბელადს განსაზღვრულ დღეებში შეეძლო მათში მოესმინა დიდი წინაპრების სულების ხმები. მთლიანად, მსგავსი ნაგებობების აგება დაკავშირებული იყო კაცების რიტუალურ წესებთან, ისინი ფაქტობრივად გადამწყვეტ როლს თამაშობდნენ კაცებსა და ქალებს შორის ასიმეტრიული სოციალური ურთიერთობის დამყარებაში და მხარდაჭერაში, ასევე სხვადასხვა ასაკის მამაკაცებს შორის.

ვანუატუს კუნძულები (უპირველეს ყოვლისა, არქიპელაგის ცენტრალური და ჩრდილოეთი კუნძულები) ასევე ცნობილია თავისი ნახატებით ქვიშაზე, რომლებიც ყველაზე უფრო მეტად გამოიყენებოდა რიტუალებში და ჰქონდათ სხვადასხვა კონტექსტი. ერთი თითით მომუშავე მხატვარი, ქვიშაზე ხატავს შეუწყვეტავ ტალღისებურ ხაზებს (ძირითადად მიმმართველ ბადეზე), რომ შექმნას მკაფიო, ხშირად სიმეტრიული, გეომეტრიული ფიგურების კომპოზიცია. ქვიშაზე ნახატები ასევე ემსახურება მნემონიკურ სქემებს, რომლებშიც გამოისახება რიტუალები, კუნძულელების მითოლოგიური წარმოდგენები, ლეგენდები და ადგილობრივი მაცხოვრებლების სხვა ტრადიციული ცოდნა. ყოველ წელს აპრილსა და ივნისს შორის კუნძულელი მამაკაცები ვაზის ლერწამით ფეხშეკრულნი ხტებიან მაღალი კოშკებიდან. ადგილობრივი მაცხოვრებლების აზრით, ეს იამსის კარგი მოსავლის აღების გარანტიას იძლევა. ბოლო დროს ეს კუნძულელებისათვის კარგი შემოსავლის წყაროცაა: ტურისტები იხდიან დიდ ფულს, ამ სანახაობის ნახვისათვის, სვავენ ტრადიციულ სასმელ „კავა“-ს (ნარკოტიკული სასმელი, რომელიც კეთდება მცენარე -ის ფესვებისაგან). დღესასწაულის მეორე დღეს სრულდება ცეკვა ტოკა (ბისლამას ენა — ), რის შემდეგაც სრულდება გარეული ღორების შეწირვა და საჩუქრების გაცვლა.

სპორტი
ვანუატუში არის საკუთარი ეროვნული ნაკრები ფეხბურთში, ხოლო თვითონ ქვეყანა ოკეანეთის ფეხბურთის კონფედერაციის და ფიფას წევრია. პირველი საერთაშორისო მატჩი ვანუატუს რესპუბლიკის საფეხბურთო ნაკრების მონაწილეობით ჩატარდა 1951 წლის 4 ოქტომბერს, რომელშიც ვანუატუს ნაკრებმა წააგო ახალი ზელანდიის ნაკრებთან ანგარიშით 0:9 (ეს გახდა ვანუატუს ნაკრების ყველაზე დიდი ანგარიშით წაგება). 1973, 2000 და 2002 წლებში ქვეყანას ეკავა მეოთხე ადგილი ოკეანეთის ფეხბურთის კონფედერაციის ერთა თასის გათამაშებაში. შიდა საფეხბურთო ჩემპიონატში მთავარი ტურნირია ვანუატუს პირველი დივიზიონი, რომლის 15-გზის ჩემპიონია კლუბი ტაფეა.

კუნძულებზე ძალიან პოპულარულია რაგბი და კრიკეტი. ქვეყანაში არსებობს საკუთარი ეროვნული ნაკრები რაგბიში, რომელიც საერთაშორისო მატჩებში მონაწილეობს 1966 წლის 1 დეკემბრიდან. ყველაზე დიდი ანგარიშით წაგება ვანუატუს ნაკრებმა განიცადა 2005 წლის 20 აგვისტოს პაპუა-ახალი გვინეის ნაკრებთან. კუნძულებზე კრიკეტის პირველი კლუბი დაარსდა 1945 წელს, ხოლო 1978 წელს ჩამოყალიბდა ახალი ჰებრიდის კუნძულების კრიკეტის ასოციაცია (დამოუკიდებლობის მიღების შემდეგ — ვანუატუს კრიკეტის ასოციაცია).

ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე ქვეყანა მონაწილეობს 1988 წლიდან (ჩატარდა სამხრეთ კორეის დედაქალაქ — სეულში). ქვეყნის ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტი შეიქმნა 1987 წელს. ვანუატუს რესპუბლიკას ოლიმპიურ მოძრაობაში თავისი მონაწილეობის მთელი ისტორიის განმავლობაში არ მოუპოვებია არც ერთი მედალი, ხოლო ოლიმპიური ნაკრები წარმოდგენილი იყო ძირითადად მძლეოსნობის სახეობაში. ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებში ქვეყანას მონაწილეობა არასდროს არ მიუღია.

დღესასწაულები
საინტერესო ფაქტები
ვულკანი იასოური კუნძულ ტანაზე ერთ-ერთი ყველაზე ადვილად მისადგომი მოქმედი ვულკანია მსოფლიოში.
1942 წელს კუნძულ ესპირიტუ-სანტოს ნაპირებთან ჩაიძირა 1931 წელს აშენებული გემი „ “, რომელიც იმ მომენტში იყო ამერიკის შეერთებულ შტატებში აშენებული ყველაზე დიდი სავაჭრო გემი.
ვანუატუში, კუნძულ ჰაიდევეისთან ახლოს, რომელიც მდებარეობს ქალაქ პორტ-ვილასთან ახლოს, არსებობს მსოფლიოში ერთადერთი წყალქვეშა საფოსტო განყოფილება, ხოლო კუნძულ ტანაზე, ვულკან იასოურთან ახლოს — მსოფლიოში ერთადერთი ვულკანური საფოსტო განყოფილება.
„ფრანსვილის რესპუბლიკა“ კუნძულ ეფატეზე გახდა პირველი სახელმწიფო, რომელშიც შემოიღეს საყოველთაო საარჩევნო უფლება ყველა სქესისა და რასის ადამიანებისათვის.
ბელგიელი მწერალი ქალის ამელი ნოტომის რომანი „შიმშილის ბიოგრაფია“ ასე იწყება: „ოკეანეთში არის არქიპელაგი სახელად ვანუატუ, ძველებურად — ახალი ჰებრიდის კუნძულები, აი იქ არასდროს არ იცოდნენ რა იყო შიმშილი. ახალ კალედონიასა და ფიჯის კუნძულებს შორის დაკარგულ ვანუატუს ათასწლეულობით ჰქონდა ორი უპირატესობა, თავისებურად იშვიათი, ხოლო ჯამში ისეთი უიშვიათესი — სიუხვე და განმარტოება“.

მემკვიდრეობა
როი-მატა