iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
შენბრუნის ზავი

შენბრუნის ზავი, ვენის საზავო ხელშეკრულება — დაიდო ავსტრია-საფრანგეთის ომის შემდეგ შენბრუნის სასახლეში 1809 წლის 14 ოქტომბერს. შენბრუნის ზავით ავსტრიამ მნიშვნელოვანი ტერიტორია დაუთმო საფრანგეთს, რუსეთს და ბავარიას, იკისრა ვალდებულება შეერთებოდა კონტინენტურ ბლოკადას, გაეწყვიტა ურთიერთობა ინგლისთან და ეღიარებინა ყველა ცვლილება, რომელსაც მოახდენდა ნაპოლეონ ესპანეთში, პორტუგალიასა და იტალიის სახელმწიფოებში. ავსტრიის არმიის შემადგენლობა 150 ათას კაცამდე შემცირდა, მასვე დაეკისრა მნიშვნელოვანი კონტრიბუცია. ნაპოლეონ -მა იკისრა ავსტრიის დანარჩენი ტერიტორიების ხელშეუხებლობის გარანტია. შენბრუნის ზავი გაუქმდა ვენის კონგრესის (1814-1815 წწ.) გადაწყვეტილებით.
აკაკი დვალიშვილი

აკაკი დვალიშვილი (დ. 14 თებერვალი, 1991, რუსთავი, საქართველო) — ქართველი პროფესიონალი კალათბურთელი. ამჟამად თამაშობს საქართველოს სუპერლიგაში კლუბ ოლიმპში.

ბიოგრაფია
დაამთავრა ქ. რუსთავის მე-15 საჯარო სკოლა. კალათბურთს თამაშობს ცხრა წლიდან. უთამაშია ყველა ასაკობრივ ნაკრებში, არის ეროვნული ნაკრების წევრი, საქართველოს სამგზის ჩემპიონი. 2009 წელს გახდა „საქართველოს თასის“ მფლობელი, 2007-2008 წლებში „ქორქია-საკანდელიძის მემორიალის“ გამარჯვებული; 2007-08 და 2009 წლებში დუდუ დადიანის მემორიალის გამარჯვებული. ოთხჯერ აქვს მოპოვებული საქართველოს ახალგაზრდულ ჩემპიონატში გამარჯვება, აქედან ორჯერ საუკეთესო მოთამაშე გახდა. 2008-09 წელს ახალგაზრდულ ჩემპიონატში გახდა საუკეთესო მოთამაშე . 2010 წელს „ყველა ვარსკვლავის“ მატჩ-აქციაზე დაჯილდოვდა საუკეთესო კალათბურთელის ტიტულით. 2011 წელს საქართველოს ახალგაზრდულ ნაკრებში მოიპოვა ევროპის -დივიზიონის ჩემპიონობა და გადავიდა -დივიზიონში. ამას გარდა, დვალიშვილი საერთაშორისო ტურნირებში ორჯერ არის პირველ ადგილზე გასული. ამჟამად ცხოვრობს თბილისში. დაოჯახებულია.
შაქი (ისტორიული ოლქი)

შაქი — ისტორიული ოლქი ჩრდილოეთ აზერბაიჯანში. - საუკუნეებში იგი კავკასიის ალბანეთის ოლქი იყო. 654 წელს დაიპყრეს არაბებმა. საუკუნის დასასრულს იხსენიება, როგორც დამოუკიდებელი სახელმწიფო წარმონაქმნი. 1551 წელს ირანმა დაამარცხა და დამოუკიდებლობა დაკარგა. საუკუნის ნახევარში შაქის ტერიტორიაზე აღმოცენდა დამოუკიდებელი შაქის სახანო.
შეპიაკი

შეპიაკი — საუკუნის ნახევრის იოანე ღვთისმეტყველის სახელობის ეკლესია. მდებარეობდა წალკის მუნიციპალიტეტის ამავე სახელწოდების სოფელში. წყალსაცავის მშენებლობასთან დაკავშირებით წყალმა დაფარა. რამდენიმე ქვა, მ. შ. ტიმპანისა, რომელზედაც დათარიღებული წარწერა არის ამოკვეთილი, გადატანილია საქართველოს ხელოვნების მუზეუმში. სოფელში სამი ეკლესია იდგა. აქედან ორი დანგრეულია. მესამე შიიპიაკის ეკლესია ერთ-ერთ საუკეთესოდ ითვლებოდა წალკის რაიონში. ეკლესია ნაგებია სუფთად გათლილი მოწითალო ფერის ალგეთის ქვით. სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში სახურავზე მოგვიანებით დააშენეს სამრეკლო. ჩრდილოეთით ეგვტერია, რომელიც ეკლესიას კარით უკავშირდება. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. აღმოსავლეთი სარკმლის თავზე ამოკვეთილია ქტიტორების გამოსახულება ეკლესიის მოდელით ხელში. მათ ზემოთ წმინდანების გამოსახულებაა. საკურთხეველში შემორჩენილია მოხატულების ფრაგმენტები, ძველი კანკელის ნაწილები.
შვიდმდინარეთი

შვიდმდინარეთი, ჯეთისუ — ყაზახეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილი, მდებარეობს ბალხაშის, სასიქოლისა და ალაქოლის ტბებს, ჯუნღარის ალათაუსა და ჩრდილოეთი ტიან-შანის ქედებს შორის. სახელი ეწოდა ამ რაიონის 7 დიდი მდინარის გამო: ილი, ყართალი, ბიენი, აქსუ, ლეფსა, ბასქანი და სარყანდი. შვიდმდინარეთის ჩრდილო-დასავლეთით და ჩრდილოეთის ვაკე ნაწილში ქვიშიანი და მლაშობი უდაბნოებია, სადაც მდინარეთა გასწვრივ მდელო-ტუგაის ლანდშაფტია, სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში 2000 მ სიმაღლემდე ფართოფოთლოვანი ტყეებია, უფრო მაღლა – ნაძვნარი და ალპური მდელოები.

შვიდმდინარეთი შუა აზიის ცივილიზაციის ერთ-ერთი კერა იყო. საუკუნის შუა წლებში შვიდმდინარეთის ტერიტორიაზე ჩამოყალიბდა თურქთა სახაკანო. საუკუნის დასასრულს შვიდმდინარეთი ყარახანიდების სახელმწიფოში შევიდა. საუკუნის 30-იან წლებში ყარახატაელების სახელმწიფოს დაექვემდებარა. საუკუნეში დაიპყრეს თათარ-მონღოლებმა. საუკუნეში შვიდმდინარეთის ტერიტორიაზე აღმოცენდა ყაზახეთის უფროსი ჟუზი. საუკუნის შუა წლებში რუსეთის შემადგენლობაშია. 1867 წელს ჩამოყალიბდა შვიდმდინარეთის ოლქი, 1924-1925 წწ. ყირგიზეთის (ყაზახეთი) ასსრ-ში შევიდა, ნაწილი კი ყარაყირგიზეთის (ყირგიზეთი) აო-ს დაექვემდებარა.
ავტოფარეხი (1979 წლის ფილმი)

ავტოფარეხი — რეჟისორ ელდარ რიაზანოვის 1979 წლის საბჭოთა ტრაგიკომედიური ფილმი.

სიუჟეტი
სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ზოოლოგიური მუზეუმის კოოპერატივი „ფაუნა“ იკრიბება, რათა მიიღოს მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილება. კოოპერატივი ავტოფარეხს აშენებს, თუმცა რაიონის განაშენიანების ახალი გეგმის გამო მათ ოთხ ადგილს ჩამოაჭრიან. ხელმძღვანელობას უკვე შერჩეული ჰყავს ის ოთხი წევრი, რომლებიც უავტოფარეხოდ დარჩებიან. მხოლოდ კენჭისყრაა საჭირო, თუმცა ოთხივე წევრი დიდ წინააღმდეგობას გამოავლენს. ერთ-ერთი წევრი ოთახის კარს ჩაკეტავს და კრების წევრები მთელ ღამეს ერთად გაატარებენ მანამ, სანამ კონსესუსამდე არ მივლენ.

როლებში
ვალენტინ გაფტი — სიდორინი, კოოპერატივის თავმჯდომარე
ია სავინა — ანიკეევა, კოოპერატივის თავმჯდომარის მოადგილე
ალა ბუდნიცკაია — კოოპერატივის მდივანი
ანდრეი მიაგკოვი — ხვასტოვი
ლია ახეჯაკოვა — მალაევა
გიორგი ბურკოვი — ვიტალი ფეტისოვი
სვეტლანა ნემოლიაევა — გუსკოვის ცოლი
ლეონიდ მარკოვი — პროფესორი სმირნოვსკი
ოლგა ოსტროუმოვა — მარინა, პროფესორის ქალიშვილი
იგორ კოსტალევსკი — მილოსერდოვის შვილი
ნატალია გურზო — ნატაშა
ვიაჩესლავ ნევინნი — კარპუხინი
ანასტასია ვოზნესენსკაია — კუშაკოვა, ბაზრის დირექტორი
გლებ სტრიჟენოვი — იაკუბოვი
ბორისლავ ბრონდიუკოვი — საქმრო, ინსტიტუტის თანამშრომელი
სემიონ ფარადა — ტრომბონისტი
ელდარ რიაზანოვი — მწერების განყოფილების უფროსი
მიხეილ კოკშენოვი — „კარატისტი“
USS Enterprise (CVN-65)

(-65) („ენტერპრაიზი“) — აშშ-ის ავიამზიდი. პირველი ავიამზიდი ბირთვული ძალური დანადგარით. ექსპლუატაციაში შეყვანილ იქნა 1961 წლის 25 ნოემბერს. თავისი პროექტის პირველი და ერთადერთი გემი, მიუხედავად კიდევ ხუთი, ამ სერიის, გემის აშენების გეგმის არსებობისა. „ენტერპრაიზ“-ის ჯამურმა ფასმა 451 მილიონი დოლარი შეადგინა, რაც ერთ-ერთი მიზეზი გახდა იმისა, რომ ამ კლასის სხვა გემების წარმოებაზე უარი განაცხადეს.

აშშ-ის უმძლავრესი ავიამზიდი „ენტერპრაისი“ 90 ათას ლიტრამდე ტ წყალწყვისაა, ავითარებს 65 კმ/სთ სიჩქარეს; 8 ატომური რეაქტორის სიმძლავრეა 300 ათ. ცხ. ძ, ცურვის სიშორე 700 ათ. კმ, ასაფრენი ერდოს სიგრძეა 336 მ, სიგანე 76 მ, ხომალდის წყალშიგი – 11,3 მ. შეიარაღებულია ორი შეწყვილებული საზენიტო რაკეტული დანადგარით. ხომალდზე თავსდება დაახლ. 100 გამანადგურებელი მოიერიშე (ატომურიარაღიანი) და სხვ. ტიპის თვითმფრინავი; შეუძლია იქონიოს სხვადასხვა სიმძლავრის ატომური საბრძოლო მასალის დიდი რაოდენობა. ეკიპაჟი 3-4 ათ. მეზღვაურისაგან შედგება. მისი აგება დაჯდა 450 მლნ. დოლარი.

„ენტერპრაზი“ მსფოლიოს საბრძოლო გემებს შორის, სიგრძით პირველია, მისი სიგრძე 342,3 მეტრია. , („პირველი და საუკეთესო“) — ავიამზიდის ერთ-ერთი დევიზია. „ენტერპრაიზ“-ს ბირთვული საწვავით ერთხელ შევსება, მსახურობის 13 წელზე ყოფნის, ამ დროის განმავლობაში კი მას 1 მილიონამდე საზღვაო მილის (1,852 მლ. კმ.) გავლა შეუძლია. მისი შეიარაღების საბრძოლო მარაგი 2520 ტონაა. „ენტერპრაიზი“ აშშ-ის სამხედრო საზღვაო ძალებიდან 2012 წლის 1 დეკემბერს იქნა ჩამოწერილი.
გაარა

გაარა — გმირი ანიმე „ნარუტოდან“. წარმოდგენილია როგორც კაზეკაგე, ქვიშის სოფლის მმართველი (მეორე ნაწილში). ავტორმა მასაში კიშიმოტომ გაარა გამოიყვანა ნარუტოს პროტოტიპად, მაგრამ ამავდროულად გაარამ მეტად განსხვავებული ცხოვრება გაატარა ნარუტოსთან შედარებით, მუდმივ ტკივილში, ტანჯვაში, დამცირებაში... ამიტომაც მისი ფსიქოლოგიური მდგომარეობა მძიმდება და ხდება მძიმე ხასიათის მქონე ადამიანი (ნარუტოსთან ბრძოლამდე). ნარუტოსთან ბრძოლის შემდეგ იგი კეთილი და გულმოწყალე ხდება.

ბიოგრაფია
ზოგადად გაარას ბიოგრაფიის მიმოხილვა ხდება მისი დაბადებიდანვე, როდესაც მასში „ერთკუდა“ ისახება, თუმცა მისი ბავშვობა ბევრად ტრაგიკულია. მას არ ჰყავდა დედა და ამიტომაც დეიდა ზრდიდა. მის მამას კი ძულდა იგი მხოლოდ იმიტო, რომ მასში „ერთკუდა“ იყო ჩასახული. მას ბავშვებიც კი ერიდებოდნენ და ამიტომაც არ ჰყავდა მეგობრები, სწორედ აქედან იწყება გაარას ფსიქოლოგიური „დამახინჯება“. იგი ხდება აგრესიული და არამეგობრული.

მის შუბლზე არსებული ნიშანი „სიყვარულს“ ნიშნავს. ეს ნიშანი მას მაშინ დაედო, როდესაც მისი მამის დაქირავებული მკვლელი 5 წლის ასაკში მოკლა.

ნარუტოს გაცნობისა და მასთან ჩხუბის შემდეგ გაარამ დაიწყო ნარუტოს მიბაძვა და კარგი საქმეების კეთება. გაარა ნარუტოს მეორე ნაწილში კაზეკაგე ხდება (კაზეკაგე — ქვიშის სოფლის მმართველი) მას ამ პოსტზე მხოლოდ იმიტომ აყენებენ, რომ მან მასში არსებული მონსტრი არ გააღვიძოს და ქვიშის სოფელს არ ავნოს.

მეორე ნაწილში მას იტაცებენ „აკაცუკის“ წევრები (დეიდარა და სასორი) და მისგან მონსტრს გაანთავისუფლებენ და მონსტრის ჩაკრას ბნელ ძალებს გაუერთიანებენ. მას ეს სიკვდილის ფასად დაუჯდა, მაგრამ ქვიშის სოფლის ბებერი მკურნალი, ჩიო, მას გააცოცხლებს თავისი ჩაკრის ჩუქებით, სანაცვლოდ სიცოცხლისა.
რომან რურუა

რომან რურუა (დ. 25 ნოემბერი, 1942, სოფ. მუხურჩა, მარტვილის რაიონი, საქართველოს სსრ) — ქართველი მოჭიდავე (ბერძნულ-რომაული სტილი). მეხიკოს 1968 წლის ოლიმპიური თამაშების ჩემპიონი და ტოკიოს 1964 წლის თამაშების ვერცხლის პრიზიორი. მსოფლიოს 4-გზის ჩემპიონი (1966, 1967, 1969, 1970). საბჭოთა კავშირის ხალხთა , და სპარტაკიადების ჩემპიონი (1963, 1967, 1971), საბჭოთა კავშირის 3-გზის ჩემპიონი (1964, 1965, 1970), საქართველოს ბერძნულ-რომაული სტილის მოჭიდავეთა ნაკრების მთავარი მწვრთნელი (1984-1985) და სსრკ ნაკრების მწვრთნელი (1984-1987). საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1966). ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენის, სოკის, ფილას და ღირსების, ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენის კავალერი, სპორტის რაინდი (2012).

ბიოგრაფია
დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 1966–1970 წლებში რომან რურუამ ზედიზედ მოიგო ოლიმპიადა და მსოფლიოს 4 ჩემპიონატი, ანუ 5 უმაღლესი ტიტული (ოლიმპიადის წლებში მსოფლიო პირველობა არ ტარდება). ეს ერთ-ერთი საუკეთესო შედეგია ბერძნულ-რომაული ჭიდაობის ისტორიაში. 1967–1973 წლებში საბჭოთა კავშირის სპორტკომიტეტის ინსტრუქტორი. 1984–1985 წლებში ბერძნულ-რომაული სტილით მოჭიდავეთა საქართველოს ნაკრების მთავარი მწვრთნელი იყო. 1983–1986 წლებში ბერძნულ-რომაული სტილით მოჭიდავეთა საბჭოთა კავშირის ნაკრებს წვრთნიდა. 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „მრეწველობა გადაარჩენს საქართველოს“.

2010 წლიდან ჭიდაობის საერთაშორისო ფედერაციის დიდების დარბაზის წევრია. 2011 წელს, სერიაში „ქართველი ოლიმპიური ჩემპიონები“ (პროექტის ავტორი და მთავარი რედაქტორი ელგუჯა ბერიშვილი) გამოიცა ელგუჯა ბერიშვილის წიგნი „რომან რურუა“.

ფაქტები
1970 წელს საქართველოს სპორტულ ჟურნალისტთა ფედერაციამ მოაწყო ტრადიციული საახალწლო ანკეტა რესპუბლიკის ათი საუკეთესო სპორტსმენის გამოსავლენად. გამოკითხვის შედეგად რომან რურუა საქართველოს მეორე საუკეთესო სპორტსმენად დასახელდა.
ქვაბლიანი

ქვაბლიანი — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული, ხეობა შუა საუკუნეების სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში, ისტორიულ სამცხეში (ახლანდელი ადიგენის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია). საუკუნეში ქვაბლიანის მფლობელი იყო გიორგი ჩორჩანელი. საუკუნეში მეფე დავით ულუმ ქვაბლიანი დიდ ფეოდალ სარგის ჯაყელს უბოძა. ოსმალთა მიერ სამცხის დაპყრობის შემდეგ აქ 3 ადმინისტრაციული ერთეული იყო: საკუთრივ ქვაბლიანის, ოქროსციხისა და უდესი. ქვაბლიანში შემორჩენილია ქართული კულტურის ძეგლები: ოქროსციხე, ზარზმისა და ჭულეს ეკლესიები; აგრეთვე ეკლესიები სოფელ იჯარეთში, ბოლაჯურში და სხვა.
კულუხი

კულუხი — გლეხის ვენახზე დაწესებული ფეოდალური გადასახადი, იხდიდნენ ღვინით. კულუხის გადაკვეთა ხდებოდა ვენახის ფართობის, მოსავლის ან გლეხის შეძლების მიხედვით და მერყეობდა მოსავლის 1/2-იდან 1/10-მდე. საუკუნის დასაწყისიდან გახშირდა კულუხის კომუტაციის შემთხვევები, განსაკუთრებით სახელმწიფო გლეხებში. მიწის ფეოდალური საკუთრების მოშლასთან ერთად კულუხმა არსებობა შეწყვიტა.
კულტურული ლანდშაფტი

კულტურული ლანდშაფტი — ადამიანის სამეურნეო საქმიანობის შედეგად შეცვლილი გეოგრაფიული ლანდშაფტი. კულტურული ლანდშაფტის მაგალითებია უდაბნოში სარწყავ მიწებზე შექმნილი ოაზისები, გადახნული სტეპი ტყის ზოლებით და სხვა. კულტურულ ლანდშაფტსა და ბუნებრივ ლანდშაფტს შორის არ არსებობს დიდი ზღვარი: კულტურულ ლანდშაფტში შენარჩუნებულია გეოლოგიური აგებულება, რელიეფის მორფოსტრუქტურული ნიშნები და ჰავის ძირითადი თავისებურებანი; კულტურული ლანდშაფტი ემორჩილება გეოგრაფიულ ზონალურობასა და აზონალურობის კანონზომიერებას.
ნოელ კუნიჰანი

ნოელ კუნიჰანი ან კუნიჰენი (დ. 1913, 4 ოქტომბერი, მელბურნი — გ. 1986, 5 ივლისი) — ავსტრალიელი ფერმწერი და გრაფიკოსი. ქმნიდა ნახატებს, გრავიურებს, დრამატულ სურათებს, რომლებშიც გამოსახულია ავსტრალიელ მშრომელთა ცხოვრება და ბრძოლა (1932 წლის მარტის დასაწყისში, 1940-იანი წლები, ახალი სამხრეთ უელსის სამხატვრო გალერეა, სიდნეი). 1960-იანი წლების უფრო განზოგადებული და ექსპრესიული ნამუშევრები ეძღვნება ავსტრალიელ აბორიგენებს.
შიჰაბელები

შიჰაბელები — ლიბანის ამირების გვარი და დინასტია. მომდინარეობს ჰიჯაზის კურაიშთა გვარიდან. საუკუნიდან - ანტილიბანის ოლქის ფეოდალური გამგებლები; 1697 წლიდან 1840 წლამდე - მმართველი დინასტია მთიან ლიბანში. დინასტიის ცნობილი წარმომადგენლები არიან: ბაშირ შიჰაბი (1697-1707 წწ.), ჰაიდარ შიჰაბი (1707-1732 წწ.), ბაშირ შიჰაბი (1788-1840 წწ.).
შმალკალდენის კავშირი

შმალკალდენის კავშირი — გერმანელი პროტესტანტების პოლიტიკური გაერთიანება, შეიქმნა მას შემდეგ, რაც იმპერატორმა კარლ -მ არ სცნო აუგსბურგის აღსარება. ხელი მოაწერეს 1531 წლის 27 თებერვალს თიურინგიის ქალაქ შმალკალდენში. შმალკალდენის კავშირში შევიდნენ ლუთერანი მთავრები: კურფიურსტი იოჰან ფრიდრიხ საქსონელი, ლანდგრაფი ფილიპ ჰესენელი, მოგვიანებით ულრიხ ვიუტემბერგელი, ჰერცოგი მორიც საქსონელი, და სხვა, აგრეთვე ქალაქები მაგდებურგი, ბრემენი, სტრასბურგი, ულმი და სხვა. კარლ -მ შმალკალდენის ომში (1546-1548 წწ.) დაამარცხა შმალკალდენის კავშირის წევრები და იგი დაიშალა.
შმალკალდენის ომი

შმალკალდენის ომი — ომი საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორ კარლ -სა (რომელიც გერმანიაში კათოლიციზმის აღდგენას ცდილობდა) და პროტესტანტულ შმალკალდენის კავშირს შორის. მიმდინარეობდა 1546-1548 წლებში. კარლ -მ ომის დაწყების წინ, 1544 წელს დადო ზავი საფრანგეთთან, ხოლო 1545 წელს - ოსმალეთის იმპერიასთან. მის მხარეზე გადავიდა ჰერცოგი მორიც საქსონელიც. ამ ხელსაყრელი პირობების გამო 1546 წლის ივლისში კარლ -მ ომი გამოუცხადა შმალკალდენის კავშირს. 1547 წლის 24 აპრილს მიულბერგთან პროტესტანტთა ჯარები დამარცხდნენ. იოჰან ფრიდრიხ საქსონელი ტყვედ ჩავარდა და უარი თქვა თავის კურფიურსტობაზე მორიც საქსონელის სასარგებლოდ. 1547 წლის 19 ივნისს დანებდა პროტესტანტთა მეორე ბელადიც - ფილიპ ჰესენელი. მაგრამ 1552 წელს შმალკალდენის ომი განახლდა და დამთავრდა პროტესტანტთა გამარჯვებითა და პასაუს (1552 წელი) და აუგსბურგის რელიგიური ზავებით (1555 წელი).
შრივიჯაია

შრივიჯაია, სრივიჯაია — სახელმწიფო ინდონეზიაში. შეიქმნა დაახლოებით საუკუნის შუა წლებში. ცენტრი ახლანდელი პალემბანგის რაიონში (კ. სუმატრა) მდებარეობდა. შრივიჯაიის განვითარებას ხელი შეუწყო ხელსაყრელმა გეოგრაფიულმა მდებარეობამ და ფუნანის დაცემამ. - საუკუნეებში შრივიჯაიამ დაიპყრო სუმატრის მეზობელი სახელმწიფოები - დასავლეთი იავა, დასავლეთი კალიმანტანი, მალაკის ნახევარკუნძული და ძლიერ საზღვაო იმპერიად გადაიქცა. აყვავების ხანას მიაღწია საუკუნის ნახევარსა და საუკუნეში - შაილენდრების დინასტიის მმართველობის პერიოდში. დაახლოებით 992 წელს დაიწყო შრივიჯაიის ბრძოლა მატარამთან არქიპელაგზე ბატონობისათვის. დაახლოებით 1016 წელს ომი შრივაჯაიის გამარჯვებით დამთავრდა, მაგრამ 1025 წელს შრივიჯაიაში შეიჭრნენ ჩოლის - ინდოეთის სახელმწიფოს ჯარები. ამ ომებმა შეარყია შრივიჯაიის ძლიერება, თუმცა კიდევ დაახლოებით ორი საუკუნის განმავლობაში ინარჩუნებდა პირველობას არქიპელაგის დასავლეთ რაიონებში. საუკუნის ბოლოდან შრივიჯაიას შეუტიეს იაველებმა და სიამელებმა. საუკუნის შუა წლებში შრივიჯაია მაჯაპაჰიტის მოხარკე გახდა. შრივიჯაია უკანასკნელად იხსენიება 1376 წელს.
ჰოენშტაუფენები

ჰოენშტაუფენები, შტაუფენები — გერმანიის მეფეთა და საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორთა დინასტია 1138-1254 წლებში. შვაბიის მთავართა (1079-1268 წლებში შვაბიის ჰერცოგები) საგვარეულო. სახელწოდება წარმოდგება შვაბიაში მდებარე მათი საგვარეულო ციხე-დარბაზის სახელისაგან „ჰოენშტაუფენი“.

ჰოენშტაუფენები
კონრად — 1138-1152 წწ.
ფრიდრიხ ბარბაროსა — 1152-1190 წწ.
ჰაინრიხ — 1190-1197 წწ.
ფილიპ შვაბიელი — 1197-1208 წწ.
ფრიდრიხ შტაუფენი — 1212-1250 წწ.
კონრად — 1250-1254 წწ.

ჰოენშტაუფენების უკანასკნელი წარმომადგენლები იყვნენ მანფრედი (სიცილიის მეფე 1258-1266 წწ. და კონრადინი (გ. 1268 წელს)
შტეფან III დიდი

შტეფან დიდი (გ. 1504) — მოლდავეთის მთავარი 1457-1504 წლებში. ატარებდა ცენტრალური ხელისუფლების განმტკიცების პოლიტიკას, ახშობდა ბოიართა ოპოზიციის გამოსვლებს. 1467 წელს დაამარცხა მატიაშ ჰუნიადის მეთაურობით მოლდავეთში შეჭრილი უნგრეთის ჯარი. 1475 წელს დაამარცხა ოსმალთა არმია ვასლუის ბრძოლაში. 1476 წელს დამარცხდა ოსმალებთან თეთრ ველზე ბრძოლაში და იძულებული გახდა კვლავ ხარკი ეხადა ოსმალეთისათვის. 1497 წელს კოზმინის ტყეში დაამარცხა პოლონელები. დადო სამხედრო-პოლიტიკური კავშირი რუსეთთან.
ურანია (მუზა)

ურანია (; მნიშვნელობა 'ზეციური' ან 'ზეცა') — ბერძნულ მითოლოგიაში ასტრონომიის მუზა. ზევსისა და მნემოსინეს შეთანხმების ქმნილება, ასევე ურანოსის შვილიშვილი. ზოგიერთი წყაროს მიხედვით ლინუსის და ჰიმენის დედა.

ერთ-ერთი ლეგენდის თანახმად თავიდან 8 მუზის შექმნას ფიქრობდნენ, მაგრამ ზევსმა თქვა ყველა დავაჯილდოვეთ ნიჭით მაგრამ ასტრონომია გამოგვრჩა, ამ ნიჭებს ვერცერთს ვერ წავართმევთ ამიტომ ერთი ქალღმერთიც უნდა შევქმნათ. მას ერთ–ერთი პლანეტის ურანის სახელით შეარქვეს ურანი-ა. ის მათ სხვებთან შედარებით გამორჩეულად უყვარდათ.
ოთხი აზიური ვეფხვი

ოთხი აზიური ვეფხვი ან აზიური დრაკონები — ტერმინი, რომელიც გამოიყენება სამხრეთ კორეის, სინგაპურის, ჰონგ-კონგის და ტაივანის მაღალგანვითარებული ეკონომიკის აღსანიშნავად. ისინი გამორჩეულნი არიან განსაკუთრებით მაღალი ეკონომიკური ზრდის ტემპით (წელიწადში 7%-ზე მეტი) და სწრაფი ინდუსტრიალიზაციით 1960 - 1990 წლებში.

 საუკუნეში მათ უკვე შექმნეს განვითარებული და მაღალი შემოსავლების მქონე ეკონომიკა, რომლებიც სპეციალიზდებიან სხვადასხვა კონკურენტულ სფეროში. მაგალითად: ჰონგ-კონგი და სინგაპური გახდნენ მსოფლიოს წამყვანი სავაჭრო ცენტრები, ხოლო სამხრეთ კორეა და ტაივანი დაწინაურდნენ საინფორმაციო ტექნოლოგიების წარმოებაში. მათი ეკონომიკური წარმატება გახდა მრავალი განვითარებადი ქვეყნების მისაბაძი მოდელი. მათი ერთ-ერთი წარმატების მიზეზი იყო ინდუსტრიული პოლიტიკა, რომელიც მხარს უჭერდა ექსპორტს განვითარებულ ქვეყნებში. ისინი ასევე გამოირჩევიან ბიზნესის კეთების სიმარტივით. მათი სხვა საერთო ნიშნებია: სახელმწიფოს მიერ დიდი ინვესტიციები განათლებაში, ნაკლებად დემოკრატიული და შედარებით ავტორიტარული პოლიტიკური სისტემა.

დემოგრაფია
ეკონომიკა
პოლიტიკა
ორგანიზაციები და ჯგუფები
ფოტოები
ერნსტ კურთი

ერნსტ კურთი (დ. 1 ივნისი, 1886, ვენა — გ. 2 აგვისტო, 1946, ბერნი) — შვეიცარიელი მუსიკათმცოდნე. სწავლობდა გუიდო ადლერთან ერთად. 1912 წლიდან ასწავლიდა ბერნის უნივერსიტეტში (1920 წლიდან პროფესორი). სახელი გაითქვა წიგნით „ლინეარული კონტრაპუნქტის საფუძვლები“ (1917). სხვა ცნობილი თხზულებები: «რომანტიკული ჰარმონია და მისი კრიზისი ვაგნერის „ტრისტანში“» (1920), მონოგრაფია ა. ბრუკნერზე, „მუსიკალური ფსიქოლოგია“ (1931) და სხვა. კურთის შრომებში იგრძნობა ა. შოპენჰაუერის ფილოსოფიის გავლენა.
კუსკოკუიმი

კუსკოკუიმი — მდინარე ალასკის დასავლეთ ნაწილში (აშშ). სიდიდით მეორე მდინარე იუკონის შემდეგ. სიგრძე დაახლოებით 1300 კილომეტრი, აუზის ფართობი 130 ათასი კმ². წარმოიქმნება მდინარეების ჩრდილოეთ კუსკოკუიმისა და სამხრეთ კუსკოკუიმის შეერთებით. მიედინება ტუნდრაში, განიერ ჭალიან ხეობაში, რომელიც ზაფხულის წყალდიდობის დროს იტბორება. კუსკოკუიმი კვეთს კუსკოკუიმის მთებს და ქმნის ჭორომებს. უერთდება ბერინგის ზღვას. უმთავრესად საზრდოობს თოვლის წყლით. წყლის საშუალო წლიური ხარჯი კრუკედ-კრიკთან ერთად 1280მ³/წმ. წლის ნახევარ დროს ყინულით არის დაფარული. სანაოსნოა შესართავიდან 800 კილომეტრზე.
სამოციქულო მეფე

სამოციქულო მეფე — უნგრეთის მეფის ჰერალდიკული ტიტული.

ჰაბსბურგები თავს იშტვან -ის (997–1038) მემკვიდრეებად მიიჩნევდნენ, ამის არგუმენტად მოყავდათ ის, რომ პაპმა სილვესტერ -მ ისინი დააჯილდოვა წმინდა იშტვანის ტიტულით. იშტვანის მიერ ხალხის გაქრისტიანების გამო მას ადარებდნენ მოციქულს (შესაბამისად წმინდა იშტვანის ტიტლუც უთანაბრდებოდა სამოციქულო ტიტულს). ეს ტიტული პირველად გამოიყენა საღვთო რომის იმპერატორმა ლეოპოლდ -მა (1657–1705) როდესაც უნგრეთის ავტონომია გააუქმა და უნგრეთის გვირგვინიც დაიდგა. ამ ტიტულს ბოლოს იყენებდა კარლ .

მსგავსი ტიტული გამოიყენებოდა ესპანეთის და საფრანგეთის კათოლიკე მონარქების მიერაც.
ჰერტა კუუსინენი

ჰერტა კუუსინენი (დ. 14 თებერვალი, 1904, ლუჰანკის თემი, შუა ფინეთი — გ. 18 მარტი, 1974, მოსკოვი, დაკრძალულია ჰელსინკიში) — ფინეთის საზოგადო და პოლიტიკური მოღვაწე, ქალთა საერთაშორისო დემოკრატიული მოძრაობის მოღვაწე. 1930 წლიდან ფინეთის კომპარტიის (ფკპ) წევრი. რევოლუციური მოღვაწეობისათვის არაერთხელ იყო დაპატიმრებული (1934–1939, 1941–1944). 1945–1971 წლებში იყო პარლამენტის დეპუტატი. 1969 წელს აირჩიეს ქალთა საერთაშორისო დემოკრატიული ფედერაციის პრეზიდენტად, 1969 წლიდან მშვიდობის მსოფლიო საბჭოს პრეზიდიუმის წევრია. 1972 წლის აპრილში აირჩიეს ფკპ-ს საპატიო თავმჯდომარედ.
ჯოშუა ლედერბერგი

ჯოშუა ლედერბერგი (ლონდონის სამეფო საზოგადოება) (დ. 23 მაისი, 1925, მონტკლერი, ნიუ-ჯერსის შტატი, აშშ — გ. 2 თებერვალი, 2008) — ამერიკელი გენეტიკოსი და ბიოქიმიკოსი. ე. ლედერბერგთან ერთად (1952) შეიმუშავა სპეციფიკური გარემო პირობების გარეშე ბაქტერიებში მუტაციების აღმოცენების ხერხი, ე. წ. „ანაბეჭდების“ მეთოდი. დაადგინა ბაქტერიებში გენეტიკური რეკომბინაციის მექანიზმი (1947). მიკროორგანიზმების გენეტიკაში გამოკვლევებისათვის ჯორჯ ბიდლთან და ედუარდ ტატუმთან ერთად მიენიჭა ნობელის პრემია (1958).
სიტე

სიტე — ერთ-ერთი კუნძული მდინარე სენაში შემორჩენილი ორი ბუნებრივი კუნძულიდან (მეორე — სენ-ლუი), მდებარეობს პარიზში. იგი პარიზის ცენტრია, სადაც შუა საუკუნეების ქალაქი წარმოიქმნა.

მეროვინგების დროიდან, კუნძულის დასავლეთი დაბოლოება სასახლეს ეკავა, აღმოსავლეთ ნაწილი კი იმავე პერიოდიდან რელიგიას უძღვნეს, განსაკუთრებით საუკუნიდან, როდესაც აშენდა დღემდე შემორჩენილი პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარი. ამ ორ ობიექტს შორის არსებული მონაკვეთი 1850-იან წლამდე მნიშვნელოვანი საცხოვრებელი და კომერციული არეალი იყო, მაგრამ ამ პერიოდიდან იგი დაიკავა პოლიციის პრეფექტურამ, იუსტიციის სასახლემ, ოტელ-დიეს საავადმყოფომ და ვაჭრობის ტრიბუნალმა. კუნძულის მხოლოდ უკიდურესი დასავლეთი და ჩრდილოეთი ნაწილები რჩება დღემდე დასახლებულად. ჩრდილოეთ ნაწილში ასევე შემორჩენილია საუკუნის საეკლესიო სახლების ნაშთები. კუნძულის მდინარის ზემო წელისკენ არსებულ ნაწილში მდებარეობს დეპორტაციისას წამებულთა მემორიალი — რომელიც ეძღვნება მეორე მსოფლიო ომის დროს ნაცისტების მიერ ვიჩიდან საკონცენტრაციო ბანაკებში გადმოსახლებულ 200 000 ადამიანს.
ეპიდავრი

ეპიდავრი — ქალაქი საბერძნეთში, მდებარეობს პელოპონესის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთით. ანტიკურ პერიოდში წარმოადგენდა ეპიდავრიის მხარის ცენტრს. ცნობილია უძველესი თეატრითა (ნანგრევებიღაა შემორჩენილი) და ასკლეპიას ტაძრით. დღესდღეობით ნანგრევების გვერდზე წარმოქმნილია მეთევზეთა მცირე დასახლება.

ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობები სწორედ თეატრი და ტაძარია. თეატრი ძვ.წ - საუკუნეებით თარიღდება. ტაძარში მრავალი მომლოცველი მოდიოდა დაავადებებისგან განკურნების მიზნით. უკვე საუკუნეში საკმაოდ მნიშვნელოვანი ტაძარი გახდა საბერძნეთში და ასევე რომშიც. თეატრი, რომელიც ძვ.წ საუკუნით თარიღდება 14 ათას მაყურებელზე იყო გათვლილი. ძველი ბერძნების რწმენით დაავადებებისგან განკურნება არა მარტო წამლებით, არამედ თეატრალური წარმოდგენებითაც შეიძლებოდა. ამჟამად თეატრის გვერდზე არქეოლოგიური მუზეუმია, რომელშიც საკმაოდ საინტერესო და მნიშვნელოვანი ექსპონატებია დაცული.