iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გიორგი ნუცუბიძე

გიორგი ნუცუბიძე (დ. 21 ივლისი, 1882, ფშაველი — გ. 25 იანვარი, 1961, ჭიათურა) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1932), საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1955).

ბიოგრაფია
სცენაზე პირველად გამოვიდა ავჭალის სახალხო თეატრის წარმოდგენაში 1902 წელს. 1906-1921 წლებში მოღვაწეობდა ჭიათურის დრამატულ წრეში, ხოლო 1921 წელს დაინიშნა ჭიათურის თეატრის დირექტორად. ამავე დროს განაგრძობდა მსახიობად მუშაობასაც. 1927 წელს თეატრის პარალელურად სამთამადნო მუშა-მოსამსახურეთა კავშირის კლუბის დრამატულ წრეს ხელმძღვანელობდა. გიორგი ნუცუბიძე ჭიათურის თეატრის ერთ-ერთი წამყვანი მსახიობი იყო. მისი შემოქმედება მრავალფეროვანი იყო: კაკუტა (კაკაბაძის „ყვარყვარე თუთაბერი“), ავეტიკა (ცაგარელის „რაც გინახავს ვეღარ ნახავ“), ბეკინა (დ. კლდიაშვილის „სამანიშვილის დედინაცვალი“), თავადი წერეთელი (ა. წერეთლის „ბაში აჩუკი“), ფილიპე (ნ. შიუკაშვილის „მზე შინა და მზე გარეთა“), საბა ბერი (ა. სუმბათაშვილის „ღალატი“) და სხვა. მოღვაწეობდა ქართულ პრესაში, იყო ჟურნალ „ეშმაკის მათრახისა“ და სხვა იუმორისტული ჟურნალების თანამშრომელი. ავტორია წიგნისა „ჭიათურის მუშათა თეატრი“.
ნოდარ ნუცუბიძე

ნოდარ ნუცუბიძე (დ. 22 აგვისტო, 1928, თბილისი — გ. 2011) — ქართველი ბიოქიმიკოსი, ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1971), საქართველოს სსრ-ის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1979), პროფესორი (1980).

ბიოგრაფია
1952 წელს დაამთვრა სასოფლო–სამეურნეო ინსტიტუტის ტექნოლოგიური ფაკულტეტი. 1956-1958 წლებში იყო ბოტანიკის ინსტიტუტის უმცროსი და 1958-1965 წლებში უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი. 1963 წლიდან კითხულობდა ლექციებს აგრარულ უნივერსტეტსა და ზოოვეტერინარულ ინსტიტუტში. 1965 წლიდან ბიოქიმიისა და ბიოტექნოლოგიის ინსტიტუტის ლაბორატორიის გამგე და დირექტორის მოადგილე; 1967-1994 წლებში საზოგადოება „ცოდნის აკადემიის“ განყოფილების თავმჯდომარის მოადგილე. გამოქვეყნებული აქვს 270 სამეცნიერო ნაშრომი; 2 მონოგრაფია: „აზოტის ასიმილაცია ვაზში" და „მცენარის აზოტური კვება და ცვლა"; არის ავტორი სახელმძღვანელოსი „ბიოტექნოლოგია"; წიგნისა „ჩემი გადასახედიდან დანახული ცხოვრება და ქვეყანა"( 2008).
რომან გოლოვჩენკო

რომან გოლოვჩენკო (დ. 10 აგვისტო, 1973) — ბელარუსი პოლიტიკოსი. ბელარუსის პრემიერ-მინისტრი 2020 წლის 4 ივნისიდან.

კარიერა
2009 წელს დაინიშნა სახელმწიფო მინისტრის პირველ მოადგილედ. 2013 წელს გახდა ბელარუსის ელჩი არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში. 2018 წელს დაინიშნა ბელარუსის ელჩად ყატარში, ქუვეითსა და საუდის არაბეთში. 2020 წლის ბელარუსის საპრეზიდენტო არჩევნებამდე ორი თვით ადრე ბელარუსის პრეზიდენტმა ალექსანდრე ლუკაშენკომ დანიშნა პრემიერ-მინისტრად. თანამდებობაზე დანიშვნამდე გოლოვჩენკო სახელმწიფო სამხედრო-სამრეწველო კომიტეტის ხელმძღვანელის პოსტს იკავებდა. 2020 წლის 17 აგვისტოს გოლოვჩენკო ბელარუსში გამართული საპროტესტო აქციების ფონზე გადადგა. ამის მიუხედავად მისი გადადგომის შესახებ ბრძანება მომენტალურად არ ამოქმედებულა და ერთი დღის შემდეგ იმავე გამოცემა რომელიც მის გადადგომას იუწყებოდა მას კვლავ „პრემიერ-მინისტრად“ მოიხსენიებდა. 2020 წლის 19 აგვისტოს დასახელდა ახალი მთავრობის პრემიერ-მინისტრად.

პირადი ცხოვრება
პირველი ქორწინებიდან ჰყავს ვაჟი, ხოლო მეორე ქორწინებიდან ორი ქალიშვილი. მისი შვილი, გიორგი იაცკოვსკი არის ბაუმანის მოსკოვის სახელმწიფო ტექნიკური უნივერსიტეტის სტუდენტი. გოლოვჩენკო სხვადასხვა დროს იყო ბელარუსის ელჩი ყატარში, ქუვეითში, საუდის არაბეთსა და არაბეთის გაერთიანებულ საამიროებში. ფლობს ინგლისურ, არაბულ, გერმანულ და პოლონურ ენებს.
ოას

ოას — სამხედრო ფაშისტური დაჯგუფება საფრანგეთში საუკუნის 60-იანი წლების დამდგეს. მისი მიზანი იყო არ დაეშვა ალჟირის დამოუკიდებლობა. საფრანგეთში სამხედრო ფაშისტური რეჟიმის დამყარების მიზნით მისმა წევრებმა მოაწყვეს თავდასხმა პრეზიდენტ დე გოლზე. მას შემდეგ, რაც 1962 წელს ალჟირმა მოიპოვა დამოუკიდებლობა, ორგანიზაციამ დაკარგა მიზანი და იქცა დამნაშვეთა გაერთიანებად, რაც მალე უვნებელყვეს. მის წინააღმდეგ ბრძოლაში დიდი როლი ითამაშეს დემოკრატიულმა ძალებმა.
ჰერმან ობერთი

ჰერმან ობერთი (; დ. 25 ივნისი, 1894, სიბიუ — გ. 28 დეკემბერი, 1989) — გერმანელი რაკეტული ტექნიკის სპეციალისტი.

ბიოგრაფია
1913-1923 წლებში სწავლობდა მიუნხენის, კლუჟის, გეტინგენის და ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტებში. 1938-1940 წლებში ატარებდა ექსპერიმენტებს რაკეტული ტექნიკის დარგში. 1941-1945 წლებში იყო ინჟინერ-კონსულტანტი გერმანიის სამხედრო-კვლევით ცენტრში პენემიუნდში, ხოლო შემდეგ ვესტფალია-ანჰალტის ფეტქებადი ნივთიერების ქარხანაში მუშაობდა დენთიანი სამხედრო რაკეტების დამუშავებაზე. 1955-1958 წლებში სხვა გერმანელ მეცნიერებთან ერთად აშშ-ში მუშაობდა სარაკეტო პროგრამაზე. ამის შემდეგ დაბრუნდა დასავლეთ გერმანიაში, სადაც დაამუშავა რაკეტული ფრენის თეორიული საკითხები. ავტორია წიგნისა „ “ („რაკეტები კოსმოსურ სივრცეში“.
ფინანსიე

ფინანსიე  — ნუშის ფქვილისა და კვერცხის ცილისგან დამზადებული პატარა მართკუთხედი საკონდიტრო ნაწარმი.

წარმოშობა
 საუკუნეში, ნუშის, ფქვილის, შაქრის, კარაქისა და კვერცხის ცილისგან დამზადებული პატარა ოვალური ნამცხვრები მოამზადეს ვიზანტანელთა ორდენის დებმა ნანსიში, ლორენში. ეს პატარა ნამცხვრები, სახელწოდებით „“, მზადდებოდა ან მონასტრებში ხორცის მოხმარების აკრძალვის საკომპენსაციოდ, ან რათა ტყუილად არ გადაეყარათ კვერცხის ცილა, რომლის გულსაც ისინი საღებავის მოსამზადებლად იყენებდნენ.

რენესანსის პერიოდში ნუშის საკონდიტრო ნაწარმის უმეტესობა მწარე სუნის გამო უნდობლობას იწვევდა.

დაახლოებით 1890 წელს ნამცხვარი თავიდან დაიბადა, როდესაც პარიზის ფინანსურ რაიონში მდებარე საკონდიტროს შეფ-მზარეულმა ლასნემ ნამცხარი ოქროს ზოდების ფორმით გამოაცხო. საფონდო ბირჟასთან სიახლოვის გამო, მის საკონდიტროს ხშირად სტუმრობდნენ ფინანსისტები. სწორედ ამ ფაქტისა და ოქროს ზოდთან მსგავსების გამო დაერქვა ნამცხვარს სახელი „ფინანსიე“.
ხმელთაშუაზღვისპირეთი

ხმელთაშუაზღვისპირეთი — ბუნებრივი რეგიონი, რომელიც აერთიანებს ხმელთაშუა ზღვის აუზს თავის კუნძულებიანად და სამხრეთ ევროპის, დასავლეთ აზიისა და ჩრდილოეთ აფრიკის მიმდებარე ტერიტორიას. ფართობი დაახლოებით 4 მლნ. კმ². ზოგჯერ ხმელთაშუა ზღვის ნაპირებთან მდებარე ისტორიული ოლქის აღსანიშნავადაც იხმარება. ხმელთაშუაზღვისპირეთის ბუნებრივი პირობების თავისებურებას განსაზღვრავს სუბტროპიკული ხმელთაშუა ზღვის კლიმატი. დამახასიათებელია ლანდშაფტის მრავალფეროვნება. რელიეფი უმთავრესად მთაგორიანია, ჭარბობს ნაოჭა და ნაოჭა-ლოდა კრისტალური, კირქვული და ფლიშური მთები, რომლებსაც ენაცვლება დენუდაციური ზეგნები და პლატოები, ბორცვიანი მაღლობები და მთისწინეთები.

გაბატონებული სიმაღლეებია 1500 მ, მაქსიმალური 3000 მ-ზე მეტი. ფართოდაა გავრცელებული რელიეფის კარსტული ფორმები. ტექტონიკური თვალსაზრისით, ხმელთაშუაზღვისპირეთი ძირითადად განლაგებულია ალპურ-ჰიმალაური მოძრავი სარტყლის ფარგლებში, ბევრი რაიონი განირჩევა მნიშვნელოვანი ნეოტექტონიკური მოძრაობებით, მაღალი სეისმურობითა და თანამედროვე ვულკანიზმით. აღსანიშნავია ვულკანები ეტნა (3357 მ), ვეზუვი (1281 მ) და სტრომბოლი (926 მ). ჩრდილოეთ აფრიკის აღმოსავლეთ ნაწილს, აფრიკის კემბრიუმამდელი ბაქნის ფარგლებში ვაკე რელიეფი ახასიათებს.

რადიაციული ბალანსი დადებითია წელიწადის ყველა დროს, რაც განაპირობებს ხანგრძლივ ვეგეტაციურ პერიოდს. ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა წელიწადში ვაკეებზე 300–400 მმ, მთებში 1000 მმ-მდეა. გამოხატულია სინოტივის დეფიციტი თბილ ნახევარწელში 1–6 თვის განმავლობაში. ზამთარში მდგრადი თოვლის საბურველი წარმოიქმნება მხოლოდ მაღალ მთებში. ბევრი რაიონისთვის დამახასიათებელია ადგილობრივი ცივი და მძაფრი ქარი, როგორიცაა მისტრალი, სიროკო და სხვა.

ძირითადი მდინარეებია ებრო, ტიბრი, პო, რონისა და ნილოსის ქვემოთები, რომლებსაც უმეტესწილად ახასიათებთ წვიმის წყლით საზრდოობა და ჩამონადენის არათანაბარი წლიური რეჟიმი. მდინარეებისა და წყალსაცავების წყალი ფართოდ გამოიყენება სარწყავად. უეცარი თავსხმა წყალმოვარდნა ხშირად იწვევს წყალდიდობას. ზაფხულში მცირე მდინარეების დიდი ნაწილი შრება.

მთისწინეთსა და ვაკეებზე დიდწილად ტიპურია ყავისფერი ნიადაგი, აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთში რუხ-ყავისფერი ნიადაგია, ადგილ-ადგილ გავრცელებულია ტერა-როსა. დაბალმთიანეთებსა და საშუალომთიანეთებში ჩამოყალიბებულია ყომრალი ნიადაგი. ფართოდაა გავრცელებული კორდიან-კარბონატული ნიადაგები. მცენარეული საფარი ძალზე შეცვლილია ადამიანის მიერ. ჭარბობს ბუჩქნარი და ხეშეში ბალახეულის მეორეული ფორმაციები. ალაგ-ალაგ შემორჩენილია ქვისა და კორპის მუხის, ალეპოს ფიჭვის ტყის უბნები. მთაში კარგად არის გამოხატული სიმაღლებრივი სარტყლურობა. მოჰყავთ ხორბალი, ქერი, სიმინდი, თამბაქო, ბამბა. განვითარებულია მევენახეობა. არის ზეთისხილისა და ციტრუსების პლანტაციები. შექმნილია ბევრი ნაკრძალი და ეროვნული პარკი. ხმელთაშუაზღვისპირეთისათვის დამახასიათებელია ბუნებრივ-ანთროპოგენური პროცესები, რომელსაც თან სდევს ნიადაგის დეგრადაცია — ეროზია, მეწყერი და კარსტი. დამახასიათებელია აგრეთვე ბუნებრივი ხანძარსაშიშროება.
ევრობასკეტი 2009

ევროპის საკალათბურთო ჩემპიონატი 2009, ან უბრალოდ ევრობასკეტი 2009 — კონტინენტის რიგით 36-ე ჩემპიონატი, რომელიც გამართა „ფიბა ევროპამ“. შეჯიბრს მასპინძლობდა პოლონეთი 2009 წლის 7-დან - 20 სექტემბრამდე.

ევრობასკეტი 2009-ის გამარჯვაბული ესპანეთის ეროვნული საკალათბურთო ნაკრები გახდა, რომელმაც ფინალში სერბეთის ეროვნული საკალათბურთო ნაკრები დაამარცხა ანგარიშით: 85–63. ტურნირის მესამე ადგილისთვის ბრძოლაში საბერძნეთმა სლოვენია დაამარცხა და ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა. ევრობასკეტი 2009-ის ყველაზე შედეგიანი მოთამაშე პაუ გასოლი გახდა.

მატჩების ჩატარების ადგილები
ევრობაკეტი 2009 ჩატარდა პოლონეთის შვიდი ქალაქის შვიდ ობიექტზე. ჩგუფური ეტაპის მატჩები ჩატარდა ექვს არენაზე (თითო ჯგუფი ერთ არენაზე), ხოლო პლეი-ოფის ეტაპს მთლიანად კატოვიცეში მდებარე სპოდეკ არენამ უმასპინძლა.

საკვალიფიკაციო ეტაპი
საკვალიფიკაციო ეტაპის წილისყრა 2008 წლის 16 თებერვალს შედგა ვენეციაში, იტალია. პოლონეთის ეროვნული საკალათბურთო ნაკრები როგორც მასპინძელი და ევრობასკეტი 2007-ის საუკეთესო შვიდეულში შემავალი ნაკრებები ჩემპიონატის ფინალურ ეტაპზე ავტომატურად კვალიფიცირდნენ. ფინალურ ეტაპზე ასევე მოხვდნენ საკვალიფიკაციო ეტაპზე ოთხი ჯგუფის გამარჯვებული და სამი საუკეთესო მეორე ადგილოსანი. შესარჩევ ეტაპზე მონაწილე ათი ნაკრები, რომლებმაც ფინალურ ეტაპზე გასვლა ვერ მოახერხეს მოგება-წაგებების, მოგება-წაგების პროცენტული მაჩვენებლებისა და კოეფიციენტების მიხედვით დალაგდნენ. ათეულიდან ექვსი საუკეთესო დამატებით საკვალიფიკაციო რაუნდში მოხვდა, რომელიც 2009 წლის 5-დან 30 აგვისტომდე მიმდინარეობდა. ამ რაუნდის გამარჯვებული ნაკრები კი ჩემპიონატის ბოლო მონაწილე გახდა.
მონაწილეები
შემადგენლობები
ტურნირისათვის თითოეულმა მონაწილე ქვეყანამ თორმეტი მონაწილის სია გამოაქვეყნა. ფიბას წესების თანახმად თითოეულ გუნდში მაქსიმუმ ერთი ნატურალიზებული მოთამაშის ყოლა შეიძლებოდა. ტურნირში მონაწილეობა მიიღო ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაციის ცხრამეტმა მოთამაშემ. ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაციის ყველაზე მეტი, ხუთი მოთამაშე საფრანგეთის ნაკრებში ირიცხებოდა (ტონი პარკერი, რონი ტურიაფი, ბორის დიაო, იან მაინმი, ნიკოლას ბატუმი).

ჯგუფური კენჭისყრა
კენჭისყრის ცერემონია გაიმართა 2008 წლის 8 ნოემბერს ვარშავაში, პოლონეთი. ევრობასკეტი 2009-ის მონაწილე ნაკრებები ოთხ კალათაში გადანაწილდნენ, სადაც განთავსებულები იყვენენ ფიბა ევროპის უახლესი ოფიციალური შეჯიბრებების შედეგების საფუძველზე. უნდა ჩამოყალიბებულიყო 4 ჯგუფი.

პლეი-ოფის ეტაპი
მე-5 ადგილი
მეოთხედფინალები
რუსეთი – სერბეთი
საფრანგეთი – ესპანეთი
თურქეთი – საბერძნეთი
სლოვენია – ხორვატია
კლასიფიკაცია 5–8
ნახევარფინალები
მატჩი მეშვიდე ადგილისათვის
მატჩი მეხუთე ადგილისათვის
მატჩი მესამე ადგილისათვის
ფინალი
ფინალური რეიტინგი
ჯორჯე ენესკუ

ჯორჯე ენესკუ (დ. 7 აგვისტო, 1881, ლივენი, რუმინეთის სამეფო — გ. 4 მაისი, 1955) — რუმინელი კომპიზიტორი, მევიოლინე, დირიჟორი, პიანისტი, რუმინული ეროვნული მუსიკალური სკოლის ფუძემდებელი.

ბიოგრაფია
განათლება მიიღო ვენისა (1888-1892) და პარიზის კონსერვატორიებში (1893-1899). 1898 წელს შესრულდა მისი საორკესტრო ნაწარმოები „რუმინული პოემა“. 1907 წლიდან გამოდიოდა მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნებში როგორც მევიოლინე, დირიჟორი და პიანისტი. მან გაამდიდრა რუმინული მუსიკა ახალი ჟანრებით, ფორმებით და გამომსახველობითი ხერხებით. მისი მუსიკა მკაფიო ეროვნული ხასიათისაა. დიდი როლი ითამაშა რუმინული მუსიკის პოპულარიზაციაში.
ენზელის ოპერაცია

ენზელის ოპერაცია — რუსეთის სამოქალაქო ომის ნაწილი. 1920 წლის 17-18 მაისსწითელი არმიის ვოლგა-კასპიისპირეის ფლოტმა განახორციელა სადესნტო ოპერაცია თეთრი გვარდიის წინააღმდეგ, რომელიც გამაგრებული იყო კასპიის ზღვის სამხრეთ სანაპიროზე, ქალაქ ბანდარ-ანზალის მიდამოებში. ენზელის ოპერაციის წარმატებით დასრულებამ წითელ არმიას ხელი შეუწყო ამიერკავკასიის და თურქესტანის ოკუპაციაში.
აია ნაკამურა

აია კოკო დანიოკო (; დ. 10 მაისი, 1995), ცნობილი სასცენო სახელით აია ნაკამურა — ფრანგი-მალელი პოპ მომღერალი. განსაკუთრებული პოპულარობა მოუტანა სიმღერამ „“ რომელსაც -ზე 700 მილიონზე მეტი ნახვა აქვს.

ადრეული ცხოვრება
აია კოკო დანიოკო დაიბადა ბამაკოში, მალიში 1995 წლის 10 მაისს, გრიოტების ოჯახში. ის იყო ყველაზე უფროსი 5 და-ძმას შორის. მისი ბავშვობის წლებში ოჯახი მალიდან საცხოვრებლად საფრანგეთში გადავიდა.
ლავრიონის მაღაროები

ლავრიონის მაღაროები — ანტიკურ ეპოქაში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ვერცხლის (ვერცხლისშემცველი პოლილითონური მადანი) საბადოები. სახელი მიიღო ადგილმდებარეობის მიხედვით — მდებარეობდა ლავრიონის მთაზე , ატიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, სუნიონის კონცხის სიახლოვეს. ამ რაიონში მადნის მოპოვება და დამუშავება ძვ. წ. საუკუნეში დაიწყო; წარმოებამ მაქსიმალურ დონეს ძვ. წ. – საუკუნეებში მიაღწია. ეკუთვნოდა ათენის სახელმწიფოს, თუმცა იჯარით გადაეცემოდათ კერძო მეწარმეებს სპეციალური თანამდებობის პირების, პოლეტების მიერ. შემორჩენილია პოლეტების ძვ. წ. 367–307 წლების წარწერები, რომლებიც შეიცავს იჯარის პირობებს. მაღაროები იჯარით გაიცემოდა 3, 7 ან 10 წლის ვადით. ძირითადი სამუშაო ძალას წარმოადგენდნენ მონები, რომელთა რიცხოვნობა ძვ. წ. – საუკუნეებში 20-დან 35 ათასამდე ივარაუდება. ღრმა შახტებში (110 მეტრამდე) ისინი ხელით ანგრევდნენ ქანებს, რომლებსაც ზედაპირზე ამსხვრევდნენ და რეცხავდნენ, შემდეგ აქვე ხორციელდებოდა ლითონის გამოდნობა. ლავრიონის მაღაროებში შრომის მძიმე პირობებმა და მონათა მაღალმა კონცენტრაციამ ძვ. წ. საუკუნის ბოლოს გამოიწვია მონების ერთ-ერთი ყველაზე დიდი აჯანყება. სპეციალისტების შეფასებით, ანტიკურ ეპოქაში ლავრიონში გამოიდნო დაახლოებით 1200 ტონა ვერცხლი და 400 ტონა ტყვია. ძირითადად სწორედ ლავრიონის მაღაროებში მოპოვებული ვერცხლისაგან ჭრიდნენ მონეტებს, რომლებიც საუკუნეების განმავლობაში დიდი ავტორიტეტით სარგებლობდნენ ანტიკურ და სხვა აღმოსავლურ სახელმწიფოებში, როგორც ჩანს, ვერცხლისა და ტყვიის ნაწილი ექსპორტზე გაჰქონდათ. ლავრიონის მაღაროებიდან მიღებული შემოსავალი დიდი ხნის განმავლობაში იყო ათენის მთავარი საფინანსო სისტემა. ძვ. წ. საუკუნის მიწურულს მადანი ამოიწურა და ათენელებმა ლითონის ამოღების მიზნით დაიწყეს ძველი წიდების გადადნობა. ახ. წ. საუკუნეში ლავრიონის მაღაროები მიატოვეს. მადნის მოპოვება (შესვენებებით) განახლდა 1873 წელს.
უილქსის მიწა

უილქსის მიწა  — აღმოსავლეთ ანტარქტიდის ტერიტორიის ნაწილი. განლაგებულია ადელის მიწასა და დედოფალ მერის მიწის სანაპიროს (ა. გ. 100° და 136°11′) შორის. წარმოადგენს 3000 მეტრზე მეტი სისქის მყინვარულ საფარს. მყინვარის ზედაპირის სიმაღლე 1000–2500 მ. სანაპიროებთან გვხვდება ყინულისაგან თავისუფალი მონაკვეთები (ბანგერისა და გრირსონის ოაზისები). ზოგიერთ ადგილას არის შელფური მყინვარები. უილქსის მიწა ავსტრალიისა (სამეცნიერო სადგური კეისი) და რუსეთის კვლევების რაიონია. აღმოჩენილია ჩარლზ უილქსის ექსპედიციის მიერ 1840 წელს. სახელი ეწოდა მის პატივსაცემად 1911–1914 წლების ავსტრალიური ექსპედიციის დროს.
ბადის ნაპირი

ბადის ნაპირი — უილქსის მიწის სანაპიროს ნაწილი (აღმოსავლეთი ანტარქტიდა). მდებარეობს ა. გ. 110° და 116° შორის. ზღვაში შეჭრილია დიდი ნახევარკუნძულის სახით, თითქმის მთლიანადაა დაფარული ყინულის სქელი ფენით. ამ ნახევარკუნძულის დასავლეთ ნაპირზე მდებარეობს გრირსონის ოაზისი, რომელშიც განლაგებულია ავსტრალიური სამეცნიერო სადგური უილქსი (1957). ბადის ნაპირი აღმოაჩინა ამერიკულმა ექსპედიციამ ჩარლზ უილქსის ხელმძღვანელობით. ატარებს ამ ექსპედიციის ერთ-ერთი გემის კაპიტნის სახელს.
არარატ მირზოიანი

არარატ მირზოიანი (; დ. 23 ნოემბერი, 1979) — სომეხი პოლიტიკოსი. 2017-2021 წლებში სომხეთის ეროვნული კრების წევრი. 2019-2021 წლებში სომხეთის ეროვნული კრების პრეზიდენტი. 2018-2019 წლებში – სომხეთის პირველი ვიცე-პრემიერი. 2021 წლის 19 აგვისტოდან – სომხეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი. პოლიტიკური პარტია საზოგადოებრივი კონტრაქტის წევრი. ჰყავს მეუღლე და ორი შვილი.
საბრინას ნაპირი

საბრინას ნაპირი — უილქსის მიწის სანაპიროს ნაწილი (აღმოსავლეთი ანტარქტიდა). მდებარეობს აღმოსავლეთიდან საუთარდის კონცხსა (ა. გ. 122°05″) და დასავლეთიდან ტოტენის მყინვარს (ა. გ. 116°02″) შორის. სიგრძე დაახლოებით 300 კმ. საბრინას ნაპირის დიდი ნაწილი უკავია მოსკოვის უნივერსიტეტის შელფურ მყინვარს, რომელიც აკრავს კონტინენტურ მყინვარულ საფარს, მისი ზედაპირი სამხრეთისკენ მკვეთრადაა აწეული. აღმოაჩინა ინგლისურმა ექსპედიციამ ჯონ ბალენის ხელმძღვანელობით 1839 წელს. 1957–1958 წლებში იკვლევდა საბჭოთა ანტარქტიდული ექსპედიცია. სახელი ეწოდა ავსტრალიელი პოლარული მკვლევრის დაგლას მოუსონის მიერ 1931 წელს ჯონ ბალენის ექსპედიციის გემის პატივსაცემად.
ვადიმ პრისტაიკო

ვადიმ პრისტაიკო (დ. 20 თებერვალი, 1970) — უკრაინელი დიპლომატი. 2012-2014 წლებში უკრაინის ელჩი კანადაში. 2017-2019 წლებში – უკრაინის ელჩი ნატოში. 2019 წლის 29 აგვისტოდან 2020 წლის 4 მარტამდე იკავებდა უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობას. 2020 წლის 4 მარტიდან 4 ივნისამდე უკრაინის პრემიერ-მინისტრის მოადგილე ევროპული ურთიერთობების საკითხებში. 2020 წლის 20 ივლისიდან არის უკრაინის ელჩი გაერთიანებულ სამეფოში.
პოლარეთისპირა ურალი

პოლარეთისპირა ურალი — ურალის უმაღლესი ნაწილი რუსეთში. გადაჭიმულია მდინარეების ხულგას და შჩუგორის ხეობებს შორის 230 კმ-ზე, სიგანე 150 კმ. ჩრდილოეთით ესაზღვრება პოლარული ურალი, ხოლო სამხრეთით ჩრდილოეთი ურალი. შედგება რიგი ქედისაგან, რომელთა საშუალო სიმაღლეა 1300–1400 მ. ყველაზე მაღალ ქედებს ერთმანეთისადმი პარალელური მიმართულება აქვს. უმაღლესი წერტილია მთა ნაროდნაია (1894 მ), რომელიც მკვლევართა ქედზე მდებარეობს. მაღალია აგრეთვე კარპინსკის მთა (1878 მ) და მანარაგა (1820 მ).

დასავლეთი მაკროკალთა ციცაბოა, ფლატოვანი, აღმოსავლეთი დამრეცი. რელიეფში მკაფიოდ გამოიყოფა აღმოსავლეთი სალედის, დასავლეთი სალედის, საბლიას, მკვლევართა და სხვა ქედები. პოლარეთისპირა ურალი აგებულია კრისტალური ფიქლებით, ამფიბოლიტებით, დიაბაზებით და გნაისებით. მაღალი მწვერვალები, როგორიცაა მაგალითად, მთა ნაროდნაია აგებულია, ურალთაუს ანტიკლინორიუმის ღერძული ნაწილის კვარციტებით და მეტამორფული ქანებით, ხოლო იზოლირებული მასივები შეესატყვისება ცალკეულ, შედარებით მცირე ანტიკლინებს. პოლარეთისპირა ურალში ცნობილია 29 მყინვარი, რომელთა საერთო ფართობია 5 კმ². აღსანიშნავია მანსის, გოფმანისა და ვარსანოფიევას მყინვარები, რომლებიც დეგრადაციის სტადიაზე იმყოფებიან. მყინვართა ენები დასავლეთ კალთებზე ეშვება 600–650 მ-მდე, ცენტრალურ ნაწილში 1000–1200 მ-მდე. ყველაზე მეტად გავრცელებულია კარული მყინვარები, მაგრამ გვხვდება კარულ-დაკიდული და მიყრდნობილი ფირნული მყინვარებიც. გარდა მყინვარებისა, აქ ბევრია მრავალწლიანი ნამქერები და ნაზვავთა კონუსები, რომელთა ზედაპირი მოფენილია ქვის ნამსხვრევებით. ნამქერები, ზვავები და მრავალწლოვანი მზრალობა აქტიურ ზემოქმედებას ახდენს რელიეფის ფორმებზე და ნიადაგწარმოქმნაზე, მცენარეულობის განვითარებაზე და განსახლებაზე.

რელიეფში მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ძველი და თანამედროვე სკულპტურულ-აკუმულაციური მყინვარული ფორმები და მთის კალთის ტერასები. სოლიფლუქციური პროცესების განვითარება განპირობებულია მრავალწლოვანი მზრალობის ფართო განვითარებით. 700–800 მ ზემოთ ქედების კალთებზე და მწვერვალებზე გაბატონებულია გოლცური დენუდაცია. ყველაზე მაღალ ქედებზე განვითარებულია ალპური რელიეფი. ნივაცია და სოლიფლუქცია წარმოადგენს რელიეფის ფორმირების განმსაზღვრელ პროცესებს. ეროზიას მეორეხარისხოვანი მნიშვნელობა აქვს, ვინაიდან იგი მიმდინარეობს ძალიან მოკლე ზაფხულის განმავლობაში. მისი როლი იზრდება ცოკოლის კალთებზე.

ტერიტორიის დიდი ნაწილი უკავია მთიან, ქვიან, მღიერებიან და ხავსებიან პოლიგონალურ და ხალიან ტუნდრას, მთის ტუნდრის ნიადაგებით. მთის ტუნდრა პოლარეთისპირა ურალის სამხრეთ ნაწილში იწყება დაახლოებით 500–600 მ სიმაღლიდან. ქვემოთ მკაფიოდ არის გამოხატული გოლებისპირა ტყემდელოს სარტყელი, რომელსაც 400 მ ქვემოთ ცვლის მთის ტყე-ტუნდრისა და ჩრდილო ტაიგის მეჩხერი ტყეები. ეს ტყეები დასავლეთ კალთაზე იქმნება არყისა და ნაძვისგან, კედარის ნარევით, ხოლო აღმოსავლეთ კალთაზე, ნაძვისაგან და ლარიქსისაგან. მთის ტყეების ქვეშ განვითარებულია კორდიანი მთა-ტყის ნიადაგები, რომელიც თანდათანობით გადადის ვაკის ეწერ-ლებიან და ეწერ ნიადაგებში. მდინარეთა ხეობებში განვითარებულია მდელოს ალუვიური ნიადაგები, გალებებისა და გაეწრების ნიშნებით.
ბანზარეს ნაპირი

ბანზარეს ნაპირი — უილქსის მიწის სანაპიროს ნაწილი (აღმოსავლეთი ანტარქტიდა). მდებარეობს ა. გ. 122° და 130° შორის. მყინვარული კალთა რამდენიმე გამომტანი მყინვარითაა. შუა ნაწილში კონტინენტურ მყინვარულ საფართან მიერთებულია ვოეიკოვის შელფური მყინვარი, რომლის აღმოსავლეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთით მუდმივად არსებობს აისბერგთა დიდი თავმოყრა. აღმოაჩინა ბრიტანულ-ავსტრალიურ-ახალზელანდიურმა ანტარქტიდულმა კვლევითმა ექსპედიციამ 1931 წელს, რომლის სახელსაც (შემოკლებით) ატარებს იგი .
ალენ სიმონიანი

ალენ სიმონიანი (; დ. 5 იანვარი, 1980) — სომეხი პოლიტიკოსი. 2018 წლიდან სომხეთის ეროვნული კრების წევრი. 2019-2021 წლებში სომხეთის ეროვნული კრების ვიცე-პრეზიდენტი. 2021 წლის 2 აგვისტოდან სომხეთის ეროვნული კრების პრეზიდენტი. პოლიტიკური პარტია საზოგადოებრივი კონტრაქტის წევრი. 2022 წლის 23 იანვრიდან 3 მარტამდე სომხეთის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი არმენ სარქისიანის გადადგომის შემდეგ. ჰყავს ორი შვილი.
კლარის ნაპირი

კლარის ნაპირი — უილქსის მიწის სანაპიროს ნაწილი (აღმოსავლეთი ანტარქტიდა). მდებარეობს ა. გ. 130° და 136° შორის, გადაჭიმულია დაახლოებით 350 კმ-ზე. კონტინენტური მყინვარული ფარის კიდე, რომელიც ციცაბოდაა მოგლეჯილი ზღვის მხრიდან, ამ რაიონში ბოლოვდება გამომტანი მყინვარებით. მყინვარული ფარის ზედაპირი მკვეთრად მაღლდება კონტინენტის შუაგულისკენ და 60 კმ მანძილზე უკვე 1000 მეტრზე მეტს სიმაღლეს აღწევს. აღმოჩენილია და სახელი ეწოდა საფრანგეთის ანტარქტიდული ექსპედიციის მიერ 1840 წელს ჟიულ დიუმონ-დიურვილის ხელმძღვანელობით. ამჟამად უპირატესად ავსტრალიის კვლევითი სამუშაოების რაიონია. 1956 წელს იკვლევდა საბჭოთა ანტარქტიდული ექსპედიცია.
ტაიტაო

ტაიტაო — ნახევარკუნძული სამხრეთ ამერიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ჩილეს სამხრეთში. სიგრძე დაახლოებით 124 კილომეტრი, სიგანე დაახლოებით 115 კილომეტრი, სიმაღლე 1200 მეტრამდე. ოფკის დაბალი ყელით მიერთებულია პატაგონიის ანდებთან; სამხრეთიდან გარს აკრავს პენიასის ყურე. ნაპირები ღრმადაა დასერილი ფიორდებით.
ჩარლზ უილქსი

ჩარლზ უილქსი (; დ. 3 აპრილი, 1798, ნიუ-იორკი — გ. 8 თებერვალი, 1877, ვაშინგტონი) — ამერიკელი საზღვაო ოფიცერი, წყნარი ოკეანისა და ანტარქტიდის მკვლევარი, ადმირალი (1866 წლიდან). 1818 წელს გადრემარინად დაიწყო სამსახური ფლოტში, 1826 წლიდან ლეიტენანტად. 1830 წლიდან იყო ინსტრუმენტებისა და რუკების საცავის გამგე. 1838–1842 წლებში მეთაურობდა წყნარი ოკეანის სამხრეთ ნაწილსა და ანტარქტიკაში 6 გემით განხორციელებულ კვლევით და ტოპოგრაფიულ ექსპედიციას, რომლის დროსაც აღიწერა პოლინეზიის 260-მდე კუნძული, მ.შ. მანამდე უცნობი 3 კუნძული ფენიქსისა და ტოკელაუს არქიპელაგებში. 1840 წელს სამხრეთის მაგნიტური პოლუსის ძიებაში გაიარა ანტარქტიდის პაკური ყინულის საფარი აღმოსავლეთი გრძედის 150°-დან 90°-მდე და რუკაზე დაიტანა კონტინენტის სანაპიროს ნაწილი. 1841 წელს ექსპედიციამ გამოიკვლია მდინარე კოლუმბიის აუზის ნაწილი, ხოლო 1842 წლის ივნისში ჩავიდა ნიუ-იორკში. 1844–1861 წლებში ჩარლზ უილქსმა და მისმა თანამგზავრებმა გამოსცეს 19-ტომიანი ანგარიში ექსპედიციის შედეგების შესახებ; ავტორია ტომებისა: „თხრობა“ (1844), „მეტეოროლოგია“ (1851), „ჰიდროგეოგრაფია“ (1861). მონაწილეობდა 1861–1865 წლების აშშ-ის სამოქალაქო ომში. მის პატივსაცემად ანტარქტიდის სანაპირო ზოლის ერთ-ერთ ნაწილს უილქსის მიწა ჰქვია.

თხზულებები
დეივის ჩამა

დეივის ჩამა (დ. 21 აგვისტო, 1964) — ზამბიელი პოლიტიკოსი. ზამბიის ეროვნული ასამბლეის წევრი და ქვეყნის თავდაცვის მინისტრი.

ბიოგრაფია
ჩამამ მიიღო დიპლომი სოფლის მეურნეობაში და დაიწყო თავისი პროფესიით მუშაობა. ამავე დროს ის წარდგენილი იყო ზამბიის ეროვნული ასამბლეის წევრობაზე. ამავე წელს ჩამა ზამბიის ეროვნული ასამბლეის წევრი გახდა.