iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლეონიდ ანდრეევი

ლეონიდ ანდრეევი (; დ. 1871, ორიოლი — გ. 1919, ნეივალა, ფინეთი) — რუსი მწერალი, რუსული ლიტერატურის ვერცხლის საუკუნის წარმომადგენელი, რუსული იმპრესიონიზმის ფუძემდებელი. სწავლობდა იურიდიულ ფაკულტეტზე ჯერ სანქტ-პეტერბურგის, შემდეგ კი მოსკოვის უნივერსიტეტებში. აქვეყნებდა ფელეტონებს ფსევდონიმით . მაქსიმ გორკის დახმარებით გამოსცა მოთხრობების პირველი კრებული. თანაუგრძნობდა 1905 წლის რევოლუციას, თუმცა მოგვიანებით გაემიჯნა რევოლუციურ მოძრაობას. გარდაიცვალა გულის მანკით.
იუზა ზარდალიშვილი

იუზა ზარდალიშვილი (დ. 20 ნოემბერი, 1883, ქუთაისი ― გ. 20 მაისი, 1943) ― ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1940).

ბიოგრაფია
1904-1907 წლებში იყო მეზღვაური. 1907 წელს ჩაირიცხა ქუთაისის ლადო მესხიშვილის დრამატულ დასში. 1910-იანი წლებიდან გამოდიოდა თბილისის თეატრებში; 1912 წელს ქართულმა დრამატულმა საზოგადოებამ მიავლინა მოსკოვში რუსეთის მოწინავე თეატრების მუშობის გასაცნობად. 1921-1923 წლებში იყო თბილისის თეატრების კომისარი, 1923-1926 წლებში - ქუთაისის დრამატული დასის ხელმძღვანელი, ხოლო შემდეგ 1928 წლამდე ფოთის თეატრში მუშაობდა. 1927 წელს მისი ინიციატივით ქუთაისში დაარსდა საკოლმეურნეო თეატრი, რომელიც დასავლეთ საქართველოს სოფლებს ემსახურებოდა. 1928 წელს კოტე მარჯანიშვილმა თავის დასში მიიწვია მსახიობად. მის მიერ შესრულებული როლებია: კრეჩინსკი (სუხოვო-კობილინის "კრეჩინსკის ქორწინება"), მუროვი (ოსტროვსკის „უდანაშაულო დამნაშევე“), ლევან ხიმშიაშვილი (ერისთავის „სამშობლო“), სოლეიმანი (სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი“), ჩაცკი (გრიბოედოვის „ვაი ჭკუისაგან“), ფრანც მოორი (შილერის „ყაჩაღები“), ედგარი, იაგო (შექსპირის „მეფე ლირი“, „ოტელო“) და სხვ. თამაშობდა სახასიათო და კომიკურ როლებს კომედიებში და ვოდევილებში.

იუზა ზარდალიშვილი გარდაიცვალა 1943 წლის 20 მაისს და დაკრძალულია ქუთაისში, მწვანეყვავილას პანთეონში.

ჯილდოები და აღიარება
1932 : საქართველოს დამსახურებული არტისტი
1940 : საქართველოს სახალხო არტისტი
პოლიო ირეთელი

პოლიო ირეთელი, ნამდვილი სახელი პოლიევქტოს კალანდაძე (დ. 9 იანვარი, 1876, ხიდისთავი ― გ. 10 აპრილი, 1931, თბილისი) ― ქართველი მწერალი, პუბლიცისტი და დრამატურგი. მისი ნაწარმოები თარგმნილია და გამოცემულია რუსულ და სომხურ ენებზე.

ბიოგრაფია
სწავლობდა ოზურგეთის სასულიერო სასწავლებელში, შემდეგ თბილისის სასულიერო სემინარიაში, საიდანაც 1893 წელს გარიცხეს. 1895-1898 წლებში მასწავლებლობდა. 1895 წელს მისი სახელი პირველად გამოჩნდა გაზეთ „ივერიის“ ფურცლებზე. 1899 წლიდან კვალში ბეჭდავდა სატირულ მოთხრობებსა და მინიატურებს. 1901 წელს რევოლუციური საქმიანობისთვის დააპატიმრეს და 1903 წელს გადაასახლეს ირკუტსკის გუბერნიის სოფელ ირეტში, საიდანაც აიღო ფსევდონიმი ირეთელი. 1905 წელს დაწერა და 1908 წელს დაიდგა და თეატრების რეპერტუარში შევიდა მისი პიესები „დამარცხებულნი“, ეგნატე ნინოშვილის მოთხრობებიდან გადაკეთებული „ქრისტინე“, „სოფლის გმირები“ (ეგნატე ნინოშვილის „ჩვენი ქვეყნის რაინდის“ მიხედვით) და სხვ. იყო იუმორისტული გაზეთის „შუამავალის“ (1908) და ჟურნალ „სალამურის“ (1911) ხელმძღვანელი. 1910 წელს რედაქტორობდა ჟურნალ „სხივს“. ავტორია მრავალი მოთხრობის: "გმინვა", "დედა", "ზღვის ნიავი" და სხვ.; ასევე ავტორია პიესებისა „ბედნიერი დღე“ (1913), „ფოლადის კაცი“, „პირველი ზარი“ (1924), „ნიაღვარი“ (1925). მას ეკუთვნის ლევ ტოლსტოის რომანის „აღდგომა" პირველი თარგმანი. თანამშრომლობდა ჟურნალებთან „მნათობთან", „ცისარტყელასთან“.

დაკრძალულია თბილისში, ვერის სასაფლაოზე.

თხზულებები
კედელი : მოთხრობები, მოგონებები, პიესები - თბილისი, ლიტერატურა და ხელოვნება, 1964
მოთხრობები - თბილისი, საბჭოთა მწერალი-ს გამ-ბა და სტ., 1946
შეშინებული ჰათაჟუყვა : კომედია - სოხუმი, : წითელი აფხაზეთი-ს გა-მა, 1928
ობოლი სამარე - ტიფლისი, სახელგამი, 1926
ბედნიერი დღე : კომედია 3 მოქმედებად - , ი. იმედაშვილის გამოცემა 58, 1913
ქრისტინე : დრამა 4 მოქმედებათ და 5 სურათად (სიუჟეტი აღებულია ე. ნინოშვილის მოთხრობიდან) - თფილისი, ელექტრომბეჭდავი ამხ. "შრომა", 1909
დამარცხებულნი : დრამა 5 მოქმედებათ - ტიფლისი, სტ. "შრომა", 1908
დავით კანდელაკი

დავით კანდელაკი (დ. 9 იანვარი, 1895, კულაში ― გ. 29 ივლისი, 1938) ― ქართველი საბჭოთა დიპლომატი და სახელმწიფო მოღვაწე, საქართველოს სსრ-ის განათლების სახალხო კომისარი 1922-1929 წლებში.

ბიოგრაფია
საუნივერსიტეტო ეკონომიკური განათლება მიიღო გერმანიაში. 1912 წლიდან იყო ესერების პარტიის წევრი. 1918 წლიდან გახდა კომუნისტური პარტიის წევრი. დაახლოებული იყო სტალინთან. 1922-1929 წლებში იყო საქართველოს სსრ-ის განათლების სახალხო კომისარი. 1928 წელს შეთავსებით დაინიშნა საქართველოს სსრ-ის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის პირველ რექტორად. 1930 წელს დაინიშნა მოსკოვში საბჭოთა კავშირის საგარეო ვაჭრობის სახალხო კომისრის მოადგილედ. 1930-1934 წლებში იყო საბჭოთა კავშირის სავაჭრო წარმომადგენელი შვედეთში, 1935-1937 წლებში კი გერმანიაში. გერმანიაში ასრულებდა სტალინის პირად დავალებებს. მის მიერ წარმოებული მოლაპარაკებები ისტორიოგრაფიაში მოიხსენიება „კანდელაკის მისიად“. 1937 წლის 11 სექტემბერს მოსკოვში დააპატიმრეს. ბრალად ედებოდა ტერორისტულ ორგანიზაციაში მონაწილეობა. ერთი წლის შემდეგ დახვრიტეს.
ბესარიონ ლომინაძე

ბესარიონ ლომინაძე (დ. 6 ივნისი, 1897, ქუთაისი ― გ. 19 ნოემბერი, 1934, მაგნიტოგორსკი) ― ქართველი საბჭოთა პარტიული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
1914-1917 წლებში სანქტ-პეტერბურგში ეწეოდა რევოლუციურ საქმიანობას. 1917 წლის სექტემბერში ქუთაისში, ბათუმსა და თბილისში დაიწყო აქტიური პროპაგანდისტული და ორგანიზატორული მუშაობა. იყო საქართველოს ახალგაზრდათა ლენინური ინტერნაციონალური ორგანიზაციის „სპარტაკის“ ერთ-ერთი დამაარსებელი. 1919-1920 წლებში ბაქოში განაგრძო რევოლუციური მოღვაწეობა. 1920-1921 წლებში პარტიულ სამუშაოზე იყო ორიოლის საგუბერნიო, შემდეგ პეტროგრადში ვიბორგის რაიონის პარტიული ორგანიზატორი. მონაწილეობდა კრონშტადტის ამბოხების ლიკვიდაციაში. 1921 წლის ოქტომბერში იგი აირჩიეს საქართველოს კპ(ბ) ცკ-ის მესამე, ხოლო 1923-დან პირველ მდივნად. მონაწილეობდა კომინტერნის მუშაობაში. 1925-1926 წწ. იყო აკი-ს აღმასკომის მდივანი. თანამშრომლობდა ჟურნალ "კომუნისტურ ინტერნაციონალში". 1930 წლის 8 მაისიდან 19 ნოემბრამდე იყო ამიერკავკასიის საბჭოთა ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკის სამხარეო კომიტეტის პირველი მდივანი. 1931 წლიდან მუშაობდა მოსკოვის სამხარეო საავიაციო ქარხანაში საკავშირო კპ(ბ) ცკ-ს პარტორგად, შემდეგ პარტიის მაგნიტოგორსკის საქალაქო კომიტეტის პირველ მდივნად. პარტიის და ყრილობებზე აირჩიეს საკავშირო კპ(ბ) ცკ-ის წევრობის კანდიდატად, - ზე წევრად.
სოფია ჟოზეფი

სოფია ჟოზეფი ნამდვილი სახელი სოფია ლიპკინა (; დ. 1906, კლინცი, (ბელარუსი) ― გ. 1997, ჰიუსტონი, (აშშ)) ― ბელორუსიული წარმოშობის ქართველი საბჭოთა კინოსა და ცირკის მსახიობი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ცირკის მსაიობთა ოჯაში. 1909 წლიდან, 3 წლის ასაკიდან გამოდიოდა ცირკის არენაზე როგორც აკრობატი, ეკვილიბრისტი და ბალერინა. 1923 წელს რეჟისორმა ივანე პერესტიანმა მიიწვია მთავარ როლზე ფილმში „წითელი ეშმაკუნები“. პერესტიანთან მუშაობის შემდეგ იქცა პოპულარულ სახედ ქართულ კინოში. 1923-1933 წლებში მონაწილეობდა მიიღო ათამდე ფილმში. მათ შორის ამ ფილმის გაგრძელებებში: „სავურ სამარე“, „შირვანდსკაიას დანაშაული“, „სასჯელი“, „ილან-დილი“ (1926). მონაწილეობდა ფილმებში: „დაკარგული საუნჯე“, „ხანუმა“, „ქალწულის კოშკის ლეგენდა“ (აზერბაიჯანის ფოტოკინოსამმართველო, 1924, გულნარა და ჯავარა), „ვინ არის დამნაშავე?“ (ა. წუწუნავა, 1926, საიდუმლო მრჩეველის ქალიშვილი), „გაფლანგვა“ (ი. პერესტიანი, 1927, ელენ ფონ ბოლი), „ნამდვილი კავკასიელი“ (მ. გელოვანი, 1931, სოფოჩკა).

1932 წელს გაემგზავრა აზერბაიჯანში, მაგრამ ბაქოს კინოსტუდიაში ვერ იშოვა სამუშაო. 1937 წელს მისი მეუღლის, რეჟისორ ვახნინსკის დაპატიმრების შემდეგ მას აღარ იღებდნენ ფილმებში, ამიტომ იძულებული გახდა მკერავად და მემანიკურედ ემუშავა. საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, 1992 წელს, ქალიშვილთან ერთად საცხოვრებლად გადავიდა აშშ-ში.

გარდაიცვალა 1997 წელს. დაკრძალულია ჰიუსტონში, (ტეხასის შტატი).
ბორენა (პოეტი)

ბორენა — ქართველი პოეტი ქალი. მისი სახელი შემონახულია ღვთისმშობლის ხატზე, რომელიც დაცულია სვანეთში, სოფელ ნესგუნში. ხატის ვერცხლის ზურგზე დაწერილია ლექსი, ღვთისმშობლის საგალობელი. ხატი ადგილზე ნახა და შეისწავლა არაერთმა მეცნიერმა, მათ შორის ექვთიმე თაყაიშვილმა, რომელმაც ტექსტი ასე წაიკითხა:

რომელმან ეგე ევას მიუზღე ვალი
ჰრქუი რაჲ გაბრიელს: ვარ უფლისა მჴევალი,
მაშინ ისტუმრე ქუეყნად მოუვალი,
დაემხო ძალი, პირველივე სისხლ დამთრალი
ქალწულო, მიჴსენ, ბორენა ჭირმრავალი.
როდრიგო დე პოლი

როდრიგო ხავიერ დე პოლი (; დ. 24 მაისი, 1999) — არგენტინელი ფეხბურთელი, საფეხბურთო კლუბ „ინტერ მაიამის“ (იჯარით მადრიდის ატლეტიკოდან) და არგენტინის ეროვნული ნაკრების ნახევარმცველი. 2022 წლის მსოფლიო ჩემპიონი არგენტინის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში.

საკლუბო კარიერა
პროფესიონალური კარიერა დაიწყო არგენტინულ საფეხბურთო კლუბ „რასინგ კლუბში“. 2014 წელს დე პაული ესპანურ კლუბ „ვალენსიას“ შეუერთდა.

2016–2021 წლებში ასპარეზობდა იტალიურ კლუბ „უდინეზეში“.

2021 წლის 12 ივლისს დე პაულმა ხელი მოაწერა 5 წლიან კონტრაქტს „ატლეტიკო მადრიდთან“, რომლის სატრანსფერო ღირებულებამ 35 მილიონი ევრო შეადგინა.

სანაკრებო კარიერა
დე პოლის დებიუტი არგენტინის ეროვნულ ნაკრებში შედგა 2018 წლის 11 ოქტომბერს ერაყის ნაკრების წინააღმდეგ გამართულ მატჩში, სადაც არგენტინამ მოწინააღმდეგე ანგარიშით 4–0 დაამარცხა.

სანაკრებო სტატისტიკა
მიღწევები
სანაკრებო
არგენტინა
მსოფლიო ჩემპიონი : 2022
კოპა ამერიკა: 2021, 2024
კოპა ამერიკის ბრინჯაოს პრიზიორი: 2019
უეფა-კონმებოლის ჩემპიონთა თასი (ფინალისიმა): 2022

ინდივიდუალური
კოპა ამერიკის სიმბოლური ნაკრების წევრი: 2021, 2024
ლა ლიგის სეზონის სიმბოლური გუნდის წევრი: 2024–25
პოლონელთა დიდი აჯანყება (1918-1919)

პოლონელთა დიდი აჯანყება (1918-1919 წწ.) — პოლონელთა სამხედრო აჯანყება გერმანელთა მართველობის წინააღმდეგ. აჯანყებას მნიშვნელოვანი გავლენა ჰქონდა ვერსალის ხელშეკრულებაზე, რის შემდეგაც აჯანყებულთა მიერ დაკავებული ტერიტორია გადაეცა პოლონეთის მეორე რესპუბლიკას. პოლონეთის სამეფოს შემდეგ, ეს ტერიტორია წარმოადგენდა პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის საკუთრებას, სანამ პრუსიის სამეფომ არ განახორციელა მისი ანექსია. 1806 წლის პოლონეთის დიდი აჯანყების შემდეგ, 1793 წელს ის გახდა ვარშავის საჰერცოგოს ნაწილი (1807–1815 წწ.).

წინაპირობები
1795 წელს მესამე დაყოფის შემდეგ, პოლონეთმა, როგორც სახელმწიფომ არსებობა შეწყვიტა. 1795 წლიდან პირველი მსოფლიო ომის დაწყებამდე რამდენიმე წარუმატებელი აჯანყება განხორციელდა დამოუკიდებლობის აღდგენის მიზნით. 1806 წლის პოლონეთის დიდ აჯანყებას მოჰყვა ვარშავის საჰერცოგოს შექმნა, რომელიც არსებობდა 8 წლის განმავლობაში, სანამ რუსეთსა და პრუსიას შორის ის კვლავ არ განაწილდა. გერმანელთა მმართველობის დროს, პოლონელები განიცდიდნენ სისტემატიურ ჩაგვრასა და შევიწროებას.

პირველი მსოფლიო ომის დასასრულს, აშშ-ს პრეზიდენტმა ვუდრო უილოსნმა ევროპულ ქვეყნებს 14 პუნქტიანი მოთხოვნები წარუდგინა, რამაც ევროპული ქვეყნების უკმაყოფილება გამოიწვია, რადგან ისინი დამორჩილებულ ტერიტორიებზე გავლენას კარგავდნენ. მაგალითისთვის გამოდგება გერმანიის მიერ ანექსირებული პოლონეთის ტერიტორია. 1918 წლის 11 ნოემბერს, გერმანელმა ლიდერებმა ხელი მოაწერეს ხელშეკრულებას ცეცხლის შეწყვეტის თაობაზე. ასევე, გერმანიამ ხელი მოაწერა ბრესტ-ლიტოვსკის ზავს ბოლშევიკურ რუსეთთან ერთად, რომლითაც მხარეებმა აღმოსავლეთ საზღვრები დაადგინეს. ეს ხელშეკრულება მოიცავდა პოლონეთის სახელმწიფოს ტერიტორიასაც.

პოლონეთის ტერიტორიები ანექსირებული ჰქონდა ავსტრია-უნგრეთის იმპერიასაც. ჯერ კიდე საუკუნიდან გერმანიას დაკავებული ჰქონდა პოლონეთის დიდი ნაწილი, რომლის დედაქალაქი და მთავარი სამრეწველო ცენტრი იყო პოზნანი. პოლონელები წარმოადგენდნენ ამ ტერიტორიაზე მცხოვრები მოსახლეობის 60%-ს. ამიტომ, ვუდრო უილსონი იმედოვნებდა, რომ ეს ტერიტორია პოლონეთის ახლადჩამოყალიბებული სახელმწიფოს ნაწილი გახდებოდა.
არგა-იურიახი

არგა-იურიახი — მდინარე რუსეთში, იაკუტიაში. მდ. როსოხის მარცხენა შემდგენელი (ალაზეის აუზი). სიგრძე 312 კმ, აუზის ფართობი 5600 კმ². წარმოიქმნება მდინარეების ზეისა და ტაბა-ბასტაახის შეერთებით (სათავეს იღებენ ულახან-სისის ქედზე). მიედინება კოლიმის დაბლობზე, აუზის 15,2% ტბებს უკავია. იკვებება თოვლის, წვიმისა და მინაყინების წყლით.
ლაჩინის დერეფანი

ლაჩინის დერეფანი (; ან ; ) — მთის გზა, რომელიც აკავშირებს სომხეთსა და მთიან ყარაბაღს. როგორც ამ ორ ტერიტორიას შორის ერთადერთ გზას, მას ხშირად უწოდებდნენ მთიანი ყარაბაღის მოსახლეობის „მხსნელ გზას“. კორიდორი იურიდიულად შედის აზერბაიჯანის ლაჩინის რაიონში, მაგრამ იმყოფება რუსეთის სამშვიდობო ძალების კონტროლის ქვეშ, როგორც ეს გათვალისწინებულია 2020 წლის ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების თანახმად. დერეფნის ტერიტორია 2022 წლამდე მოიცავდა სოფლებს ზაბუხს, სუსს და თავად ქალაქ ლაჩინს. 2022 წლის 26 აგვისტოს ეს დასახლებები აზერბაიჯანის კონტროლის ქვეშ გადავიდა. ოთხი დღის შემდეგ, გაიხსნა ახალი ალტერნატიული მარშრუტი სამხრეთისაკენ, რომელიც გვერდს უვლის ზაბუხს, სუსსა და ლაჩინს და სამაგიეროდ გადის სოფლებზე ბოიუქ-ყალადარასი და ქიჩიქ-ყალადარასი.

სამშვიდობო ხელშეკრულებაში ნათქვამია:

2022 წლის 12 დეკემბრიდან აზერბაიჯანის მოქალაქეების ჯგუფმა, რომლებიც თავს ეკოაქტივისტებს უწოდებენ, გადაკეტეს ლაჩინის დერეფანი, რის შედეგადაც 1100 ადამიანი, მათ შორის 270 ბავშვი ვერ ახერხებს სახლში დაბრუნებას. შედეგად აზერბაიჯანმა სომხეთიდან მთიანი ყარაბაღის მიმართულებით გაზის მიწოდება შეწყვიტა, რამაც მთიანი ყარაბაღის 120 000 სომეხი მაცხოვრებელი ჰუმანიტარული კრიზისის საფრთხის წინაშე დააყენა. სამი დღის შემდეგ გაზმომარაგება აღდგა. 1992 წლის ივნისში დერეფანი არცახის თავდაცვის არმიის კონტროლის ქვეშ მოექცა. ცეცხლის შეწყვეტის შემდეგ ლაჩინის დერეფანში 200-მდე სომეხი დარჩა, მათგან 30 სოფელ სუსში, 100-დან 120-მდე ლაჩინში და 40-ზე მეტი ზაბუხში.

2022 წლის აგვისტოში აზერბაიჯანმა ააგო გზის თავისი ნაწილი ლაჩინის გარშემო, სომხეთმა კი — არა. 2 აგვისტოს სომხეთის ადგილობრივმა ხელისუფლებამ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ აზერბაიჯანულმა მხარემ მათ გადასცა მოთხოვნა სომხეთთან კომუნიკაცია სხვა გზით, არსებულის გვერდის ავლით მოეწყოთ. ლაჩინის ირგვლივ განახლებული შეტაკების შემდეგ, სომხეთის უშიშროების საბჭოს მდივანმა არმენ გრიგორიანმა განაცხადა, რომ აზერბაიჯანის მოთხოვნა ლაჩინის დერეფნის შესახებ უკანონოა, რადგან სომხური მხარე ჯერ არ დათანხმებია ახალი გზის მშენებლობის რაიმე გეგმას. აზერბაიჯანმა სომხეთი გზის მისი ნაწილის მშენებლობის გაჭიანურებაში დაადანაშაულა. 4 აგვისტოს სომხეთის ტერიტორიული ადმინისტრაციისა და ინფრასტრუქტურის მინისტრმა გნელ სანოსიანმა განაცხადა, რომ ლაჩინის ალტერნატიული გზის მშენებლობა აქტიურად მიმდინარეობს და 2023 წლის გაზაფხულზე დასრულდება. 5 აგვისტოს სომხეთის ადგილობრივმა ხელისუფლებამ ლაჩინის, ასევე ზაბუხისა და სუსის მცხოვრებლებს უთხრა, რომ 25 აგვისტომდე დაეტოვებინათ სახლები, რის შემდეგაც ქალაქები აზერბაიჯანს გადაეცემოდა. ზოგიერთმა სომეხმა მაცხოვრებელმა დაწვა საკუთარი სახლი. 26 აგვისტოს მდგომარეობით აზერბაიჯანმა დაიბრუნა კონტროლი ლაჩინის დერეფნის დასახლებებზე, მათ შორის ლაჩინზე, სუსზე და ზაბუხზე. მალევე გაიხსნა ახალი ალტერნატიული გზა, რომელიც გადის სამხრეთით მდებარე სოფლებზე ბოიუქ-ყალადარასი (მეწშენი) და ქიჩიქ-ყალადარასი (ჰინშენი).
კოლიმის დაბლობი

კოლიმის დაბლობი — დაბლობი რუსეთში, იაკუტიაში (სახაში). მდებარეობს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ციმბირში, მდ. კოლიმის ქვემო წელზე. წარმოადგენს ვრცელ აკუმულაციურ დადაბლებას, რომელიც 750 კმ-ზეა გადაჭიმული ალაზეისა და იუკაგირის ზეგნებს შორის. ხასიათდება სუსტად დასერილი რელიეფითა და სიმაღლეთა უმნიშვნელო ცვალებადობით: 100-დან 300 მ-მდე (ცალკეული სოპკები). ყველგანაა გავრცელებული მრავალწლოვანი მზრალობა, სქელი (50 მ-მდე) მიწისქვეშა ყინულები და მასთან დაკავშირებული რელიეფის მზრალ-თერმოკარსტული ფორმები: ქვაბულები, აშმუშნული ბორცვები (ბულგუნიახები), ყინვაბზარული ნაპრალები და სხვა. კლიმატი მკაცრია, იშვიათად — კონტინენტური. ბევრი მცირე ზომის არაღრმა ტბა და ჭაობია. ბუნებრივ ლანდშაფტებს შორის ჭარბობს ტაიგის ჩრდილოეთ ქვეზონის ლარიქსიანი დაჭაობებული მეჩხერი ტყეები (ჭაობის მზრალ ტორფიან ნიადაგებზე), რომლებსაც ჩრდილოეთ ნაწილში ცვლის ტყეტუნდრა (ბუჩქა მურყანი, ტირიფი, არყი) და ტუნდრის კოლბოხოვანი და არქტიკული ლანდშაფტები. არის ირმის საძოვრები, სანადირო და სათევზაო ადგილები.
ვიოლეტა მგელაძე

ვიოლეტა მგელაძე (დ. 25 აგვისტო, 1932, თბილისი) — ქართველი ბიოლოგი.

ბიოგრაფია
1965 წელს დაამთავრა თბილისის საქართველოს წითელი დროშის ორდენოსანი სასოფლო–სამეურნეო ინსტიტუტის მცენარეთა დაცვის ფაკულტეტი.

1970 წელს იყო სანიტარიისა და ჰიგიენის ინსტიტუტის ლაბორანტი. 1970–1978 წლებში სამედიცინო პარაზიტოლოგიისა და ტროპიკული მედიცინის სამეცნიერო–კვლევითი ინსტიტუტის უფროსი ლაბორანტი, 1978–1989 წლებში უმცროსი მეცნიერ–თანამშრომელი, 1989 წლიდან უფროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. ავტორია 55 სამეცნიერო ნაშრომისა, რომლებიც ეხება სისხლმწოვი კოღოების (დიფტერია, კულიციდე) გავრცელებას, სახეობრივ შემადგენლობას, ბიოლოგიას, ეკოლოგიასა და მწერებთან ბრძოლაში ეკოლოგიურად უსაფრთხო საშუალებების გამოყენებას საქართველოს სხვადასხვა ლანდშაფტების პირობებში. ენტომოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „აედისის გვარის კოღოები აღმოსავლეთ საქართველოში“, დაიცვა 1988 წელს.
ავთანდილ პაიჭაძე

ავთანდილ პაიჭაძე (დ. 23 ნოემბერი, 1923, ფოთი, — გ. 11 აპრილი, 1995) — ქართველი ეკონომისტი და სპორტსმენი.

ბიოგრაფია
1963 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიური ფაკულტეტი.

თამაში დაიწყო თბილისის ბავშვთა გუნდში — „აისში“; 1944 წელს მიიწვიეს მოსკოვის „შრომით რეზერვებში“; თამაშობდა თბილისის გუნდებში — „კრილია სოვეტოვი“ (1946-1947) და „სპარტაკი“ (1948-1950, ორივე გუნდის მწვრთნელი — ა. ჟორდანია). იყო „სპარტაკის“ კაპიტანი და საუკეთესო ბომბარდირი. 1951 წელს ჩაირიცხა თბილისის „დინამოში“ (4 თამაში, 3 გოლი). საფეხბურთო კარიერის დამთავრების შემდეგ იყო საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციის პრეზიდიუმის წევრი. „საქსპორტვაჭრობის“ დირექტორი. რესპუბლიკური მნიშვნელობის პერსონალური პენსიონერი; დაჯილდოებულია „პროფკოოპერაციის საპატიო ნიშნით“, „საბჭოთა ვაჭრობის წარჩინებული ნიშნით“, სპორტსაზოგადოება დინამოს „საპატიო სიგელით“. ფეხბურთელი.

ჯილდოები
საპატიო ნიშნის ორდენი
არჩილ უგულავა

არჩილ უგულავა (დ. 20 აგვისტო, 1947, თბილისი) — ქართველი მეცნიერი და ფიზიკოსი. სრული პროფესორი, ფიზიკა-მათემატიკურ მეცნიერებათა დოქტორი.

ბიოგრაფია
1970 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი.

1974-1979 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის უმცროსი, 1979-1988 წლებში უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; 1988-1990 წლებში განყოფილების გამგე; 1990-2003 წლებში ლაბორატორიის გამგე; 2003-2005 წლებში თეორიული ფიზიკის ლაბორატორიის გამგე; 2005 წლიდან ზუსტ და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ფაკულტეტის დეკანი. არის ავტორი წიგნისა „სტატისტიკური ფიზიკა“ (2005).

საკანდიდატო დისერტაციადაიცვა 1974 წელს — „ფონონური ვიწრო ყელის პრობლემა მაგნიტურ რეზონანსში“. სადოქტორო დისერტაცია დაიცვა 1988 წელს — „რეგულარული და სტოქასტიური სპინური დინამიკა“.
იუზა უგულავა

იუზა უგულავა (დ. 1 აპრილი, 1936, ხონი) — ქართველი ინჟინერი.

ბიოგრაფია
1960 წელს დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სამშენებლო ფაკულტეტი.

1960-1963 წლებში მუშაობდა საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს 8 სამშენებლო ტრესტის სამშენებლო სამმართველო „მრეწვმშენის“ მშენებელ ოსტატად, უფროს სამუშაოთა მწარმოებლად; 1963-1968 წლებში საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს 2 სამშენებლო ტრესტის 1 სამმართველოში უფროს სამუშაოთა მწარმოებლად; 1968-1972 წლებში ამავე ტრესტის 8 სამმართველოს უფროსად; 1972-1974 წლებში იყო საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს 18 სამშენებლო ტრესტის მთავარი ინჟინერი; 1974-1978 წლებში რუსთავის სახლსაშენი კომბინატის დირექტორი; 1978-1994 წლებში მეფრინველეობის რესპუბლიკური სამრეწველო გაერთიანების უფროსის მოადგილე მშენებლობისა და ექსპლუატაციის დარგში, მშენებარე ობიექტების მშენებლობის უფროსი; 1994 წელს დაინიშნა ქ. ფოთის ნავსადგურისა და ქალაქის ობიექტების მშენებლობის უფროსად; 2006-2011 წლებში მუშაობდა როგორც ექსპერტ-კონსულტანტი მშენებლობის დარგში; პროფესიული შრომითი საქმიანობის სხვადასხვა ეტაპზე მონაწილეობდა ჭიათურის ფლოტაციის ქარხნის კომპლექსის, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მაღლივი კორპუსის, თბილისის ცენტრალური ფოსტა-ტელეგრაფის (რუსთაველის გამზირზე), შრომის სასახლის, სასტუმრო „აჭარის“, სპორტის სასახლის თაღოვანი გადახურვის აღდგენით სამუშაოებში, გარდაბანში, კაზრეთში, თელავში, რუსთავში, თბილისში საცხოვრებელი სახლებისა და პროფტექნიკური სასწავლებლების მშენებლობაში; ხელმძღვანელობდა დიღომში ახალი კინოსტუდიის, სამეცნიერო-სამრეწველო გაერთიანება „მიონის“, ავჭალის მეორადი მასალების გადამამუშავებელი ქარხნის, სამრეწველო მეფრინველეობის დიდი კომპლექსის — კასპის, კინდღის, გალის, თამარისის, თეთრიწყაროს, დედოფლისწყაროს, თელავისა და წნორის ფაბრიკების მშენებლობას.

ჯილდოები
საპატიო ნიშნის ორდენი
მაია უკლება

მაია უკლება (დ. 5 სექტემბერი, 1955, თბილისი) — ქართველი გეოგრაფი, მეცნიერი და პედაგოგი.

ბიოგრაფია
1977 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი საზღვარგარეთის ქვეყნების ეკონომიკური გეოგრაფიის სპეციალობით. 1977-1980 წლებში ასპირანტურის კურსი გაიარა ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტში.

1981-1994 წლებში ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტი, მეცნიერ-თანამშრომელი; 1991-1998 წლებში მე-6 გერმანული გიმნაზია, დირექტორი; მე-6 გიმნაზიაში დააარსა ქვეყანათმცოდნეობის პროფილი და შეადგინა საავტორო პროგრამა გეოგრაფიაში, ამავე დროს იყო ბავარიის მხარის (გერმანია) ქალაქების — შონდორფის, ნოიბოიერნის და რაიხერსბოიერნის მოსწავლეთა და მასწავლებელთა გაცვლის პროექტის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. არის გერმანული ენის მასწავლებელთა კავშირის ერთ-ერთი დამფუძნებელი (1992), გიმნაზიისათვის „გერმანული ენის დიპლომი-2“-ის სტატუსის მინიჭების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი (1995); 1998 წელს სტაჟირება გაიარა ქ. დილინგენში (გერმანია) პედაგოგთა კვალიფიკაციის ამაღლების ინსტიტუტში; 1998-2004 წლებში საქართველოს განათლების სამინისტრო, კადრების სამმართველოს უფროსი; 2004-2006 წლებში საერთაშორისო ურთიერთობებისა და ინოვაციის განყოფილების ხელმძღვანელი; 2006-2009 წლებში ტურიზმის ბიზნესის კათედრის გამგე, სრული პროფესორი; 2004-2009 წლებში თბილისის ეკონომიკურ ურთიერთობათა სახელმწიფო უნივერსიტეტი; 2009 წლიდან გურამ თავართქილაძის სახელობის თბილისის სასწავლო უნივერსიტეტი, ვიცე რექტორი, ბიზნესის მართვის კათედრის პროფესორი, ტურიზმის საბაკალავრო და სამაგისტრო პროგრამების ხელმძღვანელი. გამოქვეყნებული აქვს სამეცნიერო ნაშრომები. კონსტანტას „ოვიდიუსის“ უნივერსიტეტის (რუმინეთი) ჟურნალის „ეკონომიკური მეცნიერებათა სერია“, სამეცნიერო საბჭოს წევრი; სახელმძღვანელოებისა და სამეცნიერო ჟურნალების სარედაქციო საბჭოს წევრი, რედაქტორი და რეცენზენტი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. მინიჭებული აქვს პედაგოგის უმაღლესი კატეგორია (1997).

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — დაიცვა 1995 წელს „საქართველოს მთიანი რეგიონების განსახლების პრობლემები“.

ორგანიზაციის წევრი
 , მუდმივი წევრი
საქართველოს ალექსანდრე ჯავახიშვილის სახელობის გეოგრაფიული საზოგადოება, წევრი
ვაჟა მაისურაძე

ვაჟა მაისურაძე (დ. 23 სექტემბერი, 1956, ბათუმი) — ქართველი ეკონომისტი.

ბიოგრაფია
1979 წელსდაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საინჟინრო-ეკონომიკური ფაკულტეტი.

1979-1989 წლებში იყო სახელმწიფო საგეგმო კომიტეტის ეკონიმისტი, უფროსი ეკონომისტი, წამყვანი სპეციალისტი, მთავარი სპეციალისტი, ქვეგანყოფილების უფროსი; 1989-1997 წლებში ეკონომიკის სამინისტროს განყოფილების უფროსი, სამმართველოს უფროსის მოადგილე, სამმართველოს უფროსი; 1997 წლიდან საქართველოს სახელმწიფო ანტიმონოპოლიური სამსახურის უფროსი.
ქარიშხლიანი უღელტეხილი

ქარიშხლიანი უღელტეხილი — ემილი ბრონტეს ერთადერთი რომანი, რომელიც 1847 წელს გამოიცა მისი ფსევდონიმით ელის ბელი. რომანზე დიდი გავლენა მოახდინა რომანტიზმმა და გოთურმა მხატვრულმა ლიტერატურამ. რომანმა დიდი გავლენა მოახდინა და ინგლისურენოვან რომანებს შორის ერთ-ერთ საუკეთესოდ მიიჩნევა. ავტორის თანამედროვეთა შეფასებები პოლარიზებული იყო, რომანი საკამათო იყო ფსიქოლოგიური და ფიზიკური ძალადობის, მათ შორის ოჯახური ძალადობის აღწერისა და ვიქტორიანული მორალისა და რელიგიურ-სოციალური ღირებულებების გამოწვევის გამო. რომანი მრავალი არტისტის შთაგონების წყარო გახდა. ინგლისელ მომღერალ კეიტ ბუშს ეკუთვნის ამავე სახელწოდების სიმღერა. რომანის მიხედვით ასევე გადაიღეს რამდენიმე ფილმი 1939, 1970, 1985, 1992, 2003, 2011, 2026 წლებში და სერიალი, ის დაიდგა თეატრშიც.

რომანი ქართულ ენაზე თარგმნილია ორგზის: ასმათ ლეკიაშილისა (2008) და ლევან ინასარიძის (2016) მიერ.

სიუჟეტი
რომანის მთხრობრლი, ლოკვუდი იძულებულია ერთ ღამეს ეძებოს თავშესაფარი ქარიშხლიან უღელტეხილზე და მიადგება მესაკუთრეს. ის აღმოაჩენს წლების წინ მომხდარ ისტორიას დასავლეთ იორკშირში მცხოვრები აზნაურების ორ ოჯახის, ერნშოუსა და ლინტონების შესახებ, მათ რთულ ურთიერთობებს ერნშოუს აყვანილ ბოშა შვილთან, ჰიტკლიფთან და მასთან ერთად გაზრდილ კეთრინ ერნშუსთან. კეთრინი იძულებული იყო არჩევანი გაეკეთებინა ვნებიან და ნატანჯ ჰიტკლიფსა და ნაზ და უზრუნველყოფილ ედგარ ლინტონს შორის. კეთრინი საბოლოოდ დანებდა მისი სოციალური კლასის მოთხოვნებს. ჰიტკლიფის სიმწარე და შურისძიება გადაეცემა შემდეგ თაობებს და უდანაშაულო მემკვიდრეები ცდილობენ წარსულის მემკვიდრეობისგან გათავისუფლებას.
მე, პელეს ნათლია!

„მე, პელეს ნათლია!“ — სს „ქართული ფილმის“ 1991 წლის ფილმი. რეჟისორი — მიხეილ ჭიაურელი (უმც.).

სიუჟეტი
ფილმის გმირი ჩვეულებრივი საბჭოთა ინკასატორია, რომელიც ყოველდღე დადის სამსახურში, ხელფასი არ ჰყოფნის, მაცივარი გაფუჭებული აქვს, ტელევიზორი ხან უჩვენებს, ხან — არა… და აი, ამ ნაცრისფერი ცხოვრების გასაფერადებლად ვარდისფერ ისტორიებს იგონებს, რომ თითქოს პელეს ნათლიაა…

როლებში
კახი კავსაძე — ლადო
პელე — კამეო
ნანი ბრეგვაძე — მაკა
ნიკუშა ყიფიანი — „პელე“
მამუკა კიკალეიშვილი
ივანე საყვარელიძე
ბორის სიჭინავა
მიხეილ ვაშაძე
მიხეილ შენგელია
ზაურ ბოლქვაძე
მერაბ გამყრელიძე
თეიმურაზ ჩირგაძე
ქეთი თოფაძე
ვახტანგ ცხადაძე
თემურ (თემო) ჭკუასელი
ავთანდილ შარვაძე
დიმიტრი გონგლიაშვილი
ბერტა ხაფავა
ეთერ გელოვანი
ნუგზარ ლორია
იოსებ (სოსო) ხაინდრავა
ანზორ ურდია