სიკვდილით დასჯა ბელარუსში

სიკვდილით დასჯა ბელარუსში — იურიდიული სასჯელი ბელარუსში. 2018 წლის განმავლობაში ქვეყანაში სიკვდილით მინიმუმ ოთხი ადამიანი დასაჯეს.

სიკვდილით დასჯა ქვეყნის იურიდიული სისტემის ნაწილია 1991 წლის 26 დეკემბრიდან, საბჭოთა კავშირიდან დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ. მოქმედი ეროვნული კონსტიტუცია აწესებს ამ სასჯელს „მძიმე დანაშაულებისათვის“. მოგვიანებით კანონში განისაზღვრა კონკრეტული დანაშაულები, რომლის გამოც შესაძლებელია პიროვნების სიკვდილით დასჯა. სიკვდილით დასჯა შეიძლება დაწესდეს დანაშაულისთვის, რომელიც ხდება სახელმწიფოს წინააღმდეგ ან ინდივიდების მიმართ. რამდენიმე არაძალადობრივი დანაშაული ასევე შეიძლება ისჯებოდეს სიკვდილით. 2021 წლის მონაცემებით, ბელარუსი ერთადერთი ქვეყანაა ევროპაში, სადაც ადამიანებს სიკვდილით ისევ სჯიან.

ამ საკითხზე რეფერენდუმის ჩატარების შემდეგ, ბელარუსის მთავრობამ ნაბიჯები გადადგა, რომ შეცვლილიყო სიკვდილით დასჯის მისჯისა და განხორციელების წესი. საერთაშორისო ორგანიზაციებმა, მაგალითად, გაერთიანებული ერების ორგანიზაციამ ამ სასჯელის აღსრულების წესი ბელარუსში მწვავედ გააკრიტიკა.სიკვდილით დასჯის არსებობა არის ერთ-ერთი მიზეზი იმისა, რომ ბელარუსი ევროპის საბჭოს წევრი არაა.

აღსრულება
ბელორუსის კონსტიტუციის 24-ე მუხლში ნათქვამია: „სიკვდილით დასჯა შეიძლება გამოყენებულ იქნეს კანონის შესაბამისად, განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულისთვის დაწესებული განსაკუთრებული სასჯელის სახით და მხოლოდ სასამართლოს განაჩენის შესაბამისად“.

ბელორუსის რესპუბლიკის სისხლის სამართლის კოდექსის თანახმად, სიკვდილით დასჯა შეიძლება დაინიშნოს შემდეგი ქმედებებისთვის:
აგრესიული ომის წამომწყება ანდა მასშო მონაწილეობის მიღება (მუხლი 122, ნაწილი 2)
უცხო ქვეყნის ან საერთაშორისო ორგანიზაციის წარმომადგენლის მკვლელობა საერთაშორისო გართულებების ან ომის პროვოცირების მიზნით (მუხლი 124, ნაწილი 2)
საერთაშორისო ტერორიზმი (მუხლი 126)
გენოციდი (მუხლი 127)
კაცობრიობის წინააღმდეგ ჩადენილი დანაშაული (მუხლი 128)
მასობრივი გამანადგურებელი იარაღის გამოყენება ბელორუსის რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებების ქვეშ (მუხლი 134)
ომის სამართალის დარღვევა (მუხლი 135, ნაწილი 3)
დამამძიმებელ გარემოებებში ჩადენილი მკვლელობა (139-ე მუხლის მე -2 ნაწილი)
ტერორიზმი (289-ე მუხლის მე -3 ნაწილი)
მკვლელის დახმარება (მუხლი 356, ნაწილი 2)
შეთქმულება სახელმწიფო ხელისუფლების ხელში ჩასაგდებად (მუხლი 357, ნაწილი 3)
ტერორისტული აქტები (მუხლი 359)
საპუტაჟი (360-ე მუხლის მე -2 ნაწილი)
პოლიციელის მკვლელობა (მუხლი 362)

სიკვდილით დასჯის განაჩენის უმეტესობა დამამძიმებელ გარემოებებში ჩადენილი მკვლელობისთვის იყო. ამ საკითხებთან დაკავშირებული სასამართლო პროცესები უნდა მოიცავდეს „კოლეგიურ განხილვას“, რომელიც შედგება ერთი მოსამართლისა და ორი სახალხო შემფასებლისგან. სახალხო შემფასებლები აირჩევიან მთლიანი მოსახლეობისგან, ნაფიც მსაჯულთა სისტემის მსგავსად.

წლების განმავლობაში შემცირდა სიკვდილით დასჯილთა რაოდენობა და ამ განაჩენის გამოტანის მიზეზთა რიცხვი. 1993 წელს პარლამენტის კენჭისყრით ოთხი ეკონომიკური დანაშაული, რომელთა გამოც საბჭოთა კავშირში პირებს სიკვდილით სჯიდნენ ბელარუსში შეიცვალა თავისუფლების აღკვეთით ვადით. მიუხედავად იმისა, რომ ამ დროის განმავლობაში სიკვდილით დასჯის მისჯის კატეგორიების საერთო რაოდენობა შემცირდა, პრეზიდენტის 21-ე ბრძანებულების თანახმად, რომელიც გამოიცა 1997 წლის 21 ოქტომბერს, კაპიტალური დანაშაულების ჩამონათვალს „ტერორიზმი“ შეემატა. 1999 წელს სისხლის სამართლის კოდექსის განახლებისას, კაპიტალური დანაშაულების რაოდენობა კიდევ უფრო შემცირდა. სიკვდილით დასჯა ზოგიერთი დანაშაულებისთვის სამუდამო პატიმრობით შეიცვალა.

1994 წლის 1 მარტიდან ქალები აღარ ისჯებიან სიკვდილით, 2001 წლის იანვრიდან კი აღარ სჯიან 18 წლამდე და 65 წელს გადაცილებულ პირებს. კონსტიტუციის 84-ე მუხლის თანახმად, პრეზიდენტს „შეუძლია შეიწყალოს მსჯავრდებული მოქალაქეები“..

ბელარუსი ერთადერთი ევროპული ქვეყანაა, სადაც 21-ე საუკუნეში ადამიანი სიკვდილით დაისაჯა. ევროსაბჭოს წევრებმა 2001 წელს ქვეყნის წარმომადგენლებს შესთავაზეს, რომ სიკვდილით დასჯა გაეუქმებინათ და ევროსაბჭოში გაწევრიანებულიყვნენ. მიუხედავად ამისა, ეს კონვენცია სიკვდილით დასჯას არ აუქმებს და გარკვეულ პირობებს აწესებს მისი გამოყენებისას.

სიკვდილმისჯილთა რიცხვი
ქვემოთ მოცემულია ბელარუსის შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიხედვით 1985 წლიდან სიკვდილით დასჯილთა რიცხვი წლების მიხედვით:
1985 - 21
1986 - 10
1987 - 12
1988 - 12
1989 - 5
1990 - 20
1991 - 14
1992 - 24
1993 - 20
1994 - 24
1995 - 46
1997 - 46
1998 - 47
1999 - 13
2000 - 4
2001 - 7
2012 - 1
2013 - 3
2014 - 3
2015 - 0
2016 - 4
2017 - 2
2018 - 4
2019 - 2