სტეფან სინჯელიჩი

სტეფან სინჯელიჩი (, დ. 19 მაისი, 1770 – გ. 31 მაისი, 1809, ნიში) — პირველი სერბების აჯანყების ერთ-ერთი მმართველი და სარდალი. ის გმირულად დაიღუპა ჩეგარის მთის ბრძოლის დროს, როდესაც ააფეთქა თხრილი, რომელიც სავსე იყო თურქი ჯარისკაცებით.

ბიოგრაფია
სტეფან სინჯელიჩი დაიბადა 1770 წელს მორავის ოლქის ერთ-ერთ სოფელში (სხვა წყაროების მიხედვით — სოფელ გრაბოვაცში). მისი მამა, ცნობილი ხელოსანი რადოვან რაკიჩი, ადრე გარდაიცვალა, რის შემდეგაც დედამისი, სინჯელია, მეორედ გათხოვდა. სწორედ დედის სახელიდან მიიღო სტეფანმა მეტსახელი — სინჯელიჩი. აჯანყებამდე ის მსახურობდა რესავის თავად პეტრთან, რომელიც აჯანყების დაწყებამდე დაჰებმა მოკლეს. გეორგი კარაგეორგი, პირველი სერბული აჯანყების ლიდერი ოსმალეთის იმპერიის წინააღმდეგ, აჯანყების დაწყებამდე შეხვდა სინჯელიჩს და მასთან ერთად შეთანხმდა საბრძოლო მოქმედებების წამოწყება. ამის შემდეგ სტეფანმა დაიწყო რესავის მხარის მოსახლეობის გაერთიანება თურქების წინააღმდეგ. როცა ორაშაცეში ოფიციალურად გამოცხადდა აჯანყება, კარაგეორგიმ ამის შესახებ სტეფან სინჯელიჩსაც შეატყობინა.

სინჯელიჩმა სწრაფად მოახერხა მთელი რესავა აჯანყებისთვის მოემზადებინა. თურქებმა შეიტყვეს აჯანყების შესახებ ჩუპრიაში და გამოეგზავნნენ მისი დასახშობად. სინჯელიჩმა დროულად გაიგო ამის შესახებ, მოემზადა ბრძოლისთვის და შეხვდა მათ იასენიარეზე, სვილაინცისა და ჩუპრიას შორის. მან დაამარცხა ოსმალური ძალები. ეს იყო მისი პირველი ბრძოლა და პირველი სამხედრო გამარჯვება. მოგვიანებით სინჯელიჩი მონაწილეობდა ბრძოლაში ივანკოვცთან, სადაც ერთად იბრძოდნენ სხვა ცნობილი რევოლუციონერები, მილენკო სტოიკოვიჩი და პეტრ დობრნიაცი. მათ ერთობლივი ძალებით დაამარცხეს ჰაფიზ-ფაშა, როცა მათ დასახმარებლად კარაგეორგიც მივიდა. ამ ბრძოლაში სტეფან სინჯელიჩმა დაამტკიცა თავისი დიდებული სარდლობა და სამხედრო უნარები, რის შედეგადაც კარაგეორგიმ მას რესავა ვოევოდას წოდება მიანიჭა.

1807 წლის, ხანმოკლე პაუზის შემდეგ, 1809 წელი გადამწყვეტი აღმოჩნდა სერბი აჯანყებულებისთვის. კამენიცაში, ნიშთან ახლოს მდებარე სოფელში, სერბებს ექვსი თხრილი ჰქონდათ. პირველ თხრილში, ჩეგარის მთაზე, იყო ვოევოდა სინჯელიჩი სამი ათასზე მეტი რესაველი მებრძოლით. როდესაც ოსმალებმა შეიტყვეს, რომ ორმა ვოევოდამ (ველკო პეტროვიჩი და პეტარ დობრნიაცი) თავიანთი ჯარები უკან გაიყვანეს და სერბების პოზიციები შეასუსტეს, მათ ჩეგარის მიმართულებით ძლიერი ჯარი გაგზავნეს. ბრძოლა ჩეგარზე დაიწყო 1809 წლის 19 (31) მაისს. ოსმალებმა ოთხჯერ მოაწყვეს შეტევა, თუმცა სინჯელიჩის მებრძოლებმა ყველა იერიში წარმატებით მოიგერიეს. ბოლოს ოსმალებმა სახმელეთო შეტევა წამოიწყეს და თხრილში შეიჭრნენ. ცეცხლსასროლი იარაღით სროლა მალე გადაიზარდა ხელჩართულ ბრძოლაში — შუბებით, დანებითა და შიშველი ხელებით. ოსმალთა რაზმები განუწყვეტლივ ძლიერდებოდა, მაშინ როდესაც სინჯელიჩის მეომრები თანდათან ილეოდნენ. როდესაც სინჯელიჩმა შეამჩნია, რომ ვეღარ ახერხებდა მტრის განდევნას და სერბი მეომრების მსხვერპლი სულ უფრო იზრდებოდა, მან, რათა ცოცხალი არ ჩავარდნოდა ოსმალების ხელში, დენთით სავსე კასრს ესროლა. ასე დასრულდა ბრძოლა, რომელშიც დაიღუპა 6000 ოსმალი და ყველა დარჩენილი სერბი.

ამ ბრძოლის შემდეგ ნიშის ფაშამ ბრძანა, რომ ყველა დაღუპული სერბისთვის თავი მოეკვეთათ და ნიშში გადაეტანათ. ტყავზე მომუშავმე ხელოსნებმა, მათ კანი გააძრეს, ხოლო ფაშამ უბრძანა, რომ თავის ქალები წრიულად დაეწყოთ და ამგვარად შეექმნათ კოშკი, რომელსაც შემდგომში „ჩელე-კულა“ („თავის ქალების კოშკი“) ეწოდა.

დღეს ეს კოშკი სინჯელიჩის გმირობისა და ჩეგარის დაცემული მებრძოლების მემორიალს წარმოადგენს. საგულისხმოა, რომ თავად სინჯელიჩის თავის ქალა კოშკიდან ამოიღეს და მოგვიანებით აგებულ სამლოცველოში განათავსეს.