iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვლადიმერ კავსაძე

ვლადიმერ (ლადო) ლონგინოზის ძე კავსაძე (დ. 7 იანვარი, 1886, სოფ. ხოვლე — გ. 30 ნოემბერი, 1953, თბილისი) — ქართველი მომღერალი, რესპუბლიკის სახალხო არტისტი (1943).

ბიოგრაფია
პატარა ლადოს და მის ძმას, მიხეილს ბიძამ გამოჩენილმა მომღერალმა და ლოტბარმა ალექსანდრე კავსაძემ გაუღვიძა სიმღერის სიყვარული. 7 წლისა მიაბარეს თბილისის ერთ-ერთ პანსიონში. სიყმაწვილეში იგი გაიტაცა ველოსპორტმა და სიმღერამ. მას ამეცადინებდა იმხანად თბილისში მცხოვრები იტალიელი მომღერალი ენრიკო ბორჯი. მეორე გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ, გაემგზავრა მოსკოვის ვოკალური განათლების მისაღებად, სადაც ჩაირიცხა ოპერის თეატრში, მაგრამ მალე გადავიდა მოძრავ საოპერო დასში და გასტროლები დაიწყო რუსეთის ქალაქებში. ამ დასთან ერთად ლადო თბილისსაც ეწვია და საყოველთაო მოწონება დაიმსახურა. ამის შემდეგ ახალგაზრდა მომღერალი დიდი წარმატებით გამოდიოდა პეტერბურგის, კიევის, ტაშკენტის თეატრის სცენებზე. 1921 წლიდან მშობლიურ საოპერო თეატრშია, სადაც ასრულებს ალფრედის („ტრავიატა“), ალმავივას („სევილიელი დალაქი“), ლენსკის („ევგენი ონეგინი“), ვარსკვლავთმრიცხველის („ოქროს მამალი“), კოტეს და საქოს („ქეთო და კოტე“), შოთას („თქმულება შოთა რუსთაველზე“), მალხაზის („დაისი“), მასხარას („დარეჯან ცბიერი“) და სხვა პარტიებს.

ლადო კავსაძის ლამაზი ლირიკული ტენორი და მომხიბლავი სცენური გარეგნობა უზრუნველყოფდა მის მუდმივ წარმატებას.

ვოკალური კარიერის დასარულს იგი ხშირად გამოდიოდა ესტრადაზე. 1939 წლიდან თბილისის ფილარმონიის დირექტორი იყო, ხოლო 1942 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე მუშაობდა თბილისის ცირკის დირექტორად. დაჯილდოვებული იყო შრომის წითელი დროშისა და საპატიო ნიშნის ორდენებითა და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ქეთევან ირემაძე

ქეთევან ნიკოლოზის ასული ირემაძე (დ. 8 სექტემბერი, 1912, თბილისი — გ. 19 აგვისტო, 1945, იქვე) — ქართველი მწერალი, მთარგმნელი.

ბიოგრაფია
1931 წელს წარმატებით დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი და დაიწყო ლიტერატურული მოღვაწეობა. მან მკითხველს გააცნო რუსი და ევროპელი კასიკოსების ქმნილებები. მან ქართულად თარგმნა აბატ პრევეტოს „მანონ ლესკო“, ბალზაკის „ოცდაათი წლის ქალი“, დიდროს „რამოს ძმისწული“, მერიმეს „კარმენი“, დიუმას „ქალი კამელიებით“, კოსტანის „ადოლფი“, ტანიანოვის „კიუხლია“ და სხვა. ქართულიდან რუსულად თარგმნა ეგნატე ნინოშვილის მოთხრობები.

მას დაწერილი აქვს მონოგრაფიები ბარბარე ჯორჯაძეზე, ნინო ორბელიანზე, ეკატერინე გაბაშვილზე, ჭოლა ლამთათიძეზე, შიო არაგვისპირელზე და სხვა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ნიკოლოზ იოსელიანი

ნიკოლოზ (ჯვებე) პავლეს ძე იოსელიანი (დ. 1 აგვისტო, 1894, კვათანა, დღეს აბაშის ნაწილი — გ. 9 მარტი, 1928, თბილისი) — ქართველი ზოოტექნიკოსი.

ბიოგრაფია
დაწყებითი განათლება მიიღო მშობლიური სოფლის სკოლაში. მალე ოჯახი გადავიდა თბილისში და ყმაწვილმა სწავლა განაგრძო ქართულ გიმნაზიაში. 1915 წელს შევიდა ხარკოვის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში, რომელიც ვერ დაამთავრა ჯარში გაწვევის გამო. დემობილიზაციის შემდეგ სწავლასმოწყურებული ახალგაზრდა გერმანიაში გაემგზავრა და ჩაირიცხა ბონის აგრონომიულ აკადემიაში რომელიც დაასრულა 1921 წელს პირველი ხარისხის სწავლული აგრონომის წოდებით. შემდეგ სადოქტორო დისერტაციის მოსამზადებლად გადავიდა ქ. ჰალეში. აქ, ცნობილ პროფესორ ფროლიხთან წლინახევრის ნაყოფიერი მუშაობის შემდეგ წარმატებით დაიცვა დოქტორის სამეცნიერო ხარისხი.

ჯვებე იოსელიანი ერთ ხანს დარჩა გერმანიაში და მუშაობა განაგრძო ზოოლოგიის ცნობილ სპეციალისტთან პროფესორ გეკერთან. 1923 წელს სამშობლოში დაბრუნებული ღრმადგანათლებული ინტელიგენტი მიიწვიეს აგრონომიული ფაკულტეტის დოცენტად, მიანდვეს ზოოტექნიკის კათედრა, ხოლო შემდეგ სათავეში ჩაუდგა მის მიერვე დაარსებულ შინაურ ცხოველთა მომშენებლობასა და გენეტიკის კათედრას. იგი ფართო მეცნიერულ მუშაობას ეწეოდა მუხრანის სასწავლო მეურნეობაში, კათედრის სასწავლო-ექსპერიმენტულ ჯოგებში საფუძვლიანად შეისწავლა ცხოველთა ადგილობრივი ჯიშების გენოფონდი, ადგილობრივ ჯიშებთან შემოყვანილი ჯიშების შეჯვარება-შეგუებისა და სხვა მნიშვნელოვანი საკითხები.

1927 წელს ჯვებე იოსელიანი გადაიყვანეს საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის დირექტორის მოადგილედ, სადაც სამეცნიერო საქმიანობას განაგრძობდა იქვე, მუზეუმის ზოოლოგიის განყოფილებაში.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
სარდარაპატის ბრძოლა

სარდარაპატის ბრძოლა  — პირველი მსოფლიო ომის ბრძოლა. გაიმართა 1918 წლის 21-29 მაისს დღევანდელი სომხეთის ტერიტორიაზე სარდარაპატთან ერთი მხრივ სომხეთის რეგულარული არმიის ნაწილებსა და, მეორე მხრივ თურქეთის არმიას შორის. ბრიტანელი ისტორიკოსის კრისტოფერ უოლკერის თქმით თუკი ბრძოლაში სომხები წააგებდნენ, სრულიად შესაძლებელი იყო სიტყვა სომხეთი შემონახულიყო, როგორც ისტორიული გეოგრაფიის ტერმინი.

ბრძოლის მიმდინარეობის დროს 1918 წლის 28 მაისს, თბილისში, გამოცხადდა სომხეთის დემოკრატიული რესპუბლიკის დამოუკიდებლობა. 1968 წლის 26 მაისს ბრძოლის 50-ე წლისთავზე, სარდარაპატთან აღიმართა მემორიალი.
ბაშ-აბარანის ბრძოლა

ბაშ-აბარანის ბრძოლა  — პირველი მსოფლიო ომის ბრძოლა. გაიმართა 1918 წლის 23-29 მაისს დღევანდელი სომხეთის ტერიტორიაზე ქალაქ აპარანთან ერთი მხრივ სომხეთის რეგულარული არმიის ნაწილებსა და, მეორე მხრივ თურქეთის არმიას შორის. ბრძოლის შედეგად დაამარცხეს თურქები და განდევნეს აპარანიდან დასავლეთისკენ.

ბაშ-აბარანისა და სარდარაპატის ბრძოლებში სომეხთა გამარჯვებამ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა არარატის ვაკეზე თურქების შეჭრის საფრთხის არიდებაში.
ალგირდასი

ალგირდასი (, , დ. 1296 — გ. 24 მაისი, 1377) — ლიტვის დიდი სამთავროს მთავარი. გედიმინასის შვილი, კეისტუტისის ძმა. სამთავროს მართავდა 1345-1377 წლებში. მისი მმართველობის პერიოდში მნიშვნელოვნად გაფართვდა სამთავროს საზღვრები.

მამის, გედიმინასის გარდაცვალების შემდეგ მისი სამთავრო იყოფა მისი ოჯახის წევრებს შორის. იავნუტისს შეხვდა ვილნა. 1345 წელს კეისტუტისმა აიღო ვილნა და გადასცა ალგირდასს. კეისტუტისმა და ალგირდასმა დადეს ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც ისინი ინარჩუნებდნენ მჭიდრო კავშირს და მეგობრობას. ალგირდასმა მთელი თავისი ძალა მოახმარა სამთავროს საზღვრების გაფართოებას.

გარდაიცვალა 1377 წლის 24 მაისს.
კაზიმირა პრუნსკენე

კაზიმირა დანუტე პრუნსკენე (; დ. 26 თებერვალი 1943) — ლიეტუველი ეკონომისტი და პოლიტიკოსი. ლიეტუვის პირველი პრემიერ-მინისტრი დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ (17 მარტი 1990 — 10 იანვარი 1991).

კაზიმირა დაიბადა სოფელ ვასიულიშკესში, მაშინ როდესაც ლიეტუვა ოკუპირებული იყო გერმანიის მიერ. 1960-1965 წლებში სწავლობდა ვილნიუსის უნივერსიტეტში სამრეწველო ეკონომიკის ფაკულტეტზე. 1990 წელს აირჩიეს ლიტვის სსრ უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად, რომელსაც 11 მარტს ლიეტუვის დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ სეიმი ეწოდა. ამავე წლის 17 მარტს გახდა ლიეტუვის პირველი დამოუკიდებელი მთავრობის პრემიერ-მინისტრი. 1991 წელს გადადგა თანამდებობიდან.
ეგნატე იოსელიანი (რევოლუციონერი)

ეგნატე ონისიმეს ძე იოსელიანი (დ. 1843, ქუთაისის მაზრა — გ. 1926) — ქართველი რევოლუციონერ-ხალხოსანი..

ბიოგრაფია
დაიბადა მღვდლის ოჯახში. სემინარიის დამთავრების შემდეგ სწავლა განაგრძო პეტერბურგის სამიწათმოქმედო ინსტიტუტში. მეტად ბეჯითი და შრომისმოყვარე ახალგაზრდა საფუძვლიანად დაეუფლა მეცნიერების სხვადასხვა დარგს, განსაკუთრებით ფილოსოფიას და სოციოლოგიას. კარგად იცოდა რამდენიმე უცხო ენა. ღრმა განსწავლულობით მან დიდი ავტორიტეტი მოიპოვა სტუდენტთა შორის.

იმხანად პეტერბურგში არსებობდა რამდენიმე ხალხოსნური წრე (მათ შორის „ქართველთა წრე“) რომლებშიც გაერთიანებული იყვნენ ძირითადად სტუდენტები. ერთ-ერთი წრე იყო „კავკასიელთა რევოლუციური წრე“, რომელსაც ეგნატე იოსელიანი ხელმძღვანელობდა. აქ უმრავლესობას ქართველები შეადგენდნენ. ამ წრიდან გამოსულები შემდგომ აქტიურად მონაწილეობდნენ მოსკოვის, ვლადიმირის, კიევის, თბილისის, ქუთაისის და სხვა გუბერნიების ხალხოსნური წრეების პრაქტიკულ რევოლუციურ საქმიანობაში.

სამშობლოში დაბრუნებისთანავე ე. იოსელიანმა შემოიკრიბა მოსწავლე ახალგაზრდობა, მათგან შეადგინა რაზმები, რომელთაც უხვად ურიგებდა რევოლუციურ ლიტერატურას პირადი ბიბლიოთეკიდან, აძლევდა რჩევა-დარიგებას. მის ბინაში ხშირად იმართებოდა თათბირები და კრებები, სადაც შეიქმნა საიდუმლო წრე. მან კავშირი გააბა ამიერკავკასიის სხვადასხვა კუთხეში მცხოვრებ რევოლუციურ ახალგაზრდობასთან და დაეხმარა მათ წრეების ჩამოყალიბებაში. ამით ე. იოსელიანმა დიდი ავტორიტეტი მოიპოვა. „რევოლუციის პაპას“ ემორჩილებოდა კავკასიის ყველა რევოლუციური წრე და მის გარეშე არ წყდებოდა არც ერთი საკითხი. მისი ასეთი აქტივობა არ გამორჩენია ხელისუფლებას. 1876 წელს იგი დააპატიმრეს და გადაასახლეს, საიდანაც 80-იან წლებში დაბრუნდა.

ხალხოსნური მოძრაობის კრახის შემდეგ სხვებთან ერთად ე. იოსელიანმაც განიცადა ევოლუცია და ხელი აიღო საიდუმლო-რევოლუციურ საქმიანობაზე და პოლიტიკური ბრძოლის ასპარეზს თანდათან ჩამოსცილდა.

1900-იანი წლებიდან თბილისში მოღვაწეობდა, იყო კავკასიის სასოფლო-სამეურნეო საზოგადოების მდივანი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ღაზნის პროვინცია

ღაზნის პროვინცია (პუშტუ ‎‎, დარი ) — ავღანეთის ერთ-ერთი ცენტრალური პროვინცია. მისი ფართობია — 22 915 კმ². მოსახლეობა — 1 092 000 ადამიანი (2007 წლის მონაცემებით). პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ღაზნი, რომლის მოსახლეობა შეადგენს დაახლოებით 141 000 ადამიანს. პროვინცია იყოფა 18 ოლქად.

ადმინისტრაციული რაიონები
ღაზნის ადმინისტრაციული რაიონებია

აბ-ბანდი
აჯრისანი
ანდარი
ბახრამი შადიდი
ბაგაზი
გილანი
ღაზნი
გირო
დიხ-იაკი
ჯაგორი
ზანა-ხანი
ყარაბაღი
ხოგიანი
ხაჯა-უმარი
მალისტანი
ნავა
ნავური
რაშიდანი

ისტორია
1979-1989 წ.წ. ავღანეთის ომის დროს ღაზნის პროვინციაში დისლოცირებული იყო საბჭოთა შეიარაღებული ძალების მოტომსროლელი პოლკის 191-ე დანაყოფი.
მერჰოტეპრე ინი

მერჰოტეპრე ინი (ასევე ინი ) — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) მეცამეტე დინასტიიდან, რომელიც მეფობდა მეორე გარდამავალი პერიოდის დროს. მისი მმართველობა დაიწყო ძვ.წ. 1677 წელს და დასრულდა ძვ.წ. 1675 წელს. მერჰოტეპრე შესაძლოა წინამორბედი ფარაონის მერნოფერა აიბისა და დედოფალ ინენის ვაჟი იყო. ტურინის სიის მიხედვით მერჰოტეპრემ 2 წელი, 3 ან 4 თვე და 9 დღე იმეფა.
მერნოფერა აიბი

მერნოფერა აიბი (ასევე აია, ეიე, იეი) — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) მეცამეტე დინასტიიდან, რომელიც მეფობდა მეორე გარდამავალი პერიოდის დროს. დაზუსტებით უცნობია თუ რომელ წლებში მეფობდა მერნოფერა აიბი, არსებობს სამი ვერსია. თუმცა ცნობილია, რომ მერნოფერამ 23 წელი, 8 თვე და 18 დღე იმეფა, მეცამეტე დინასტიის წარმომადგენელთა შორის მან ყველაზე ხანგრძლივად იმეფა.
ნეფერჰოტეპ I

ნეფერჰოტეპ — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) მეცამეტე დინასტიიდან, რომელიც მეფობდა მეორე გარდამავალი პერიოდის დროს. არსებობს სხვადასხვა ცნობები ნეფერჰოტეპ -ის მმართველობის წლებთან დაკავშირებით, ცნობილია, რომ მან დაახლოებით 11 წელი და 1-4 თვე იმეფა. მისი მმართველობის დასასრულს ნეფერჰოტეპმა თავისი ძმა სიჰათორი თანამმართველად დანიშნა, მათმა თანამმართველობამ რამდენიმე თვეს გასტანა, რის შემდეგაც სიჰათორი გარდაიცვალა. სიჰათორის გარდაცვალების შემდეგ ნეფერჰოტეპმა კიდევ ერთი ძმა სებეხოტებ ახალ თანამმართველად დანიშნა. სებეხოტების თანამმართველად დანიშვნიდან მცირე ხნის შემდეგ ფარაონი ნეფერჰოტეპი გარდაიცვალა. ეგვიპტის სამეფო ტახტზე მისი უმცროსი ძმა და თანამმართველი სებეხოტებ ავიდა.
ხენჯერი

ხენჯერი — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) მეცამეტე დინასტიიდან, რომელიც მეფობდა მეორე გარდამავალი პერიოდის დროს. ხენჯერის მმართველობის ზუსტი თარიღი უცნობია, კიმ რაიჰოლტის მიხედვით ხენჯერის მმართველობა დაიწყო ძვ. წ. 1764 წელს და დასრულდა ძვ. წ. 1759 წელს. თომას შნაიდერის მიხედვით კი ხენჯერის მმართველობა ძვ. წ. 1718 წელს დაიწყო და ძვ. წ. 1712 წელს დასრულდა. სავარაუდოდ მან 5 წელის იმეფა.
ჰარი კეინი

ჰარი კეინი (; დ. 28 ივლისი, 1993, ლონდონი) — ინგლისელი ფეხბურთელი. მიუნხენის „ბაიერნისა“ და ინგლისის ეროვნული ნაკრების თავდამსხმელი.

მიღწევები
საკლუბო
ტოტენჰემ ჰოტსპური
ინგლისის ლიგის თასის ფინალისტი: 2014–15, 2020–21
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის ფინალისტი: 2018–19

ბაიერნი

ბუნდესლიგა (2): 2024-25, 2025-26
ფრანც ბეკენბაუერის სუპერთასი (1): 2025

სანაკრებო
ინგლისი
ევროპის ჩემპიონატის ფინალისტი: 2020, 2024
უეფა-ს ერთა ლიგის მესამე ადგილი: 2018-19

ინდივიდუალური
„მილუოლის“ წლის საუკეთესო ახალგაზრდა მოთამაშე: 2011–12
პრემიერლიგის თვის საუკეთესო მოთამაშე: 2015 იანვარი, თებერვალი, 2016 მარტი, 2017 თებერვალი, სექტემბერი, დეკემბერი, 2022 მარტი
-ს პრემიერლიგის წლის სიმბოლური ნაკრების წევრი: 2014–15, 2015–16, 2016–17, 2017–18, 2020–21, 2022–23
წლის ახალგაზრდა ფეხბურთელი პსა-ის ვერსიით: 2014–15
„ტოტენჰემ ჰოტსპურის“ წლის საუკეთესო მოთამაშე: 2014–15, 2020–21, 2022–23
პრემიერლიგის ოქროს ბუცის მფლობელი: 2015–16, 2016–17, 2020–21
პრემიერლიგის სეზონის საუკეთესო გამთამაშებელი: 2020–21
ფეხბურთის მხარდამჭერთა ფედერაციის წლის საუკეთესო მოთამაშე: 2017
ინგლისის წლის საუკეთესო ფეხბურთელის ჯილდო: 2017, 2018
მსოფლიო ჩემპიონატის ოქროს ბუცის მფლობელი: 2018
მსოფლიო ჩემპიონატის სიმბოლური ნაკრების წევრი: 2018
-ის მსოფლიოს საუკეთესო ბომბარდირი: 2017
პრემიერლიგის წლის საუკეთესო მოთამაშის ლონდონის ფეხბურთის ჯილდოები: 2018, 2021
ბუნდესლიგის თვის გოლის ავტორი: 2023 ოქტომბერი
ბუნდესლიგის ოქროს ბუცის მფლობელი: 2023–24, 2024–25
ბუნდესლიგის თვის საუკეთესო ფეხბურთელი: ოქტომბერი 2024
ბუნდესლიგის სეზონის საუკეთესო ფეხბურთელი: 2024-25
ამენემჰეტ VI

ამენემჰეტ — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) მეცამეტე დინასტიიდან, რომელიც მეფობდა მეორე გარდამავალი პერიოდის დროს. ეგვიპტოლოგ კიმ რაიჰოლტის მიხედვით ამენემჰეტ -ის მმართველობა დაიწყო ძვ.წ. 1788 წელს და დასრულდა ძვ.წ. 1785 წელს, მან დაახლოებით 3 წელი იმეფა. ამენემჰეტ -ის შემდეგ ეგვიპტის სამეფო ტახტზე სემენკარა ავიდა.
ჰორი (ფარაონი)

ჰორი (ასევე აუიბრა) — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) მეცამეტე დინასტიიდან, რომელიც მეფობდა მეორე გარდამავალი პერიოდის დროს. ეგვიპტოლოგ კიმ რაიჰოლტის მიხედვით ჰორის მმართველობა ძვ.წ. 1777 წელს დაიწყო და დასრულდა 2 წლის შემდეგ, ძვ.წ. 1775 წელს. თუმცა არსებობს სხვა მოსაზრებებიც, ვერნერის მოსაზრებით ჰორიმ მხოლოდ შვიდი თვის მანძილზე იმეფა და მეფობდა ძვ.წ. 1760 წლისთვის. ხოლო შნაიდერის მოსაზრებით ჰორი ძვ.წ. 1732 წლისთვის მეფობდა.
ტაჰარქა

ტაჰარქა — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) ოცდამეხუთე დინასტიიდან, ასევე ქუშის სამეფოს მეფე რომელიც მეფობდა მესამე გარდამავალი პერიოდის დროს. მისი მმართველობა დაიწყო ძვ.წ. 690 წელს და დასრულდა ძვ.წ. 664 წელს. ტაჰარქა ეგვიპტის ოცდამეხუთე დინასტიის დამაარსებლის ფარაონ პიანხის ვაჟი იყო, ტახტზე შაბატკა შემდეგ ავიდა, ძვ.წ. 664 ტაჰარქას გარდაცვალების შემდეგ ეგვიპტის სამეფო ტახტზე ტანტამანი ავიდა.
ვენის საერთაშორისო აეროპორტი

ვენის საერთაშორისო აეროპორტი ან ვენა-შვეხატი — საერთაშორისო აეროპორტი ავსტრიაში. მდებარეობს დედაქალაქ ვენიდან 18 კილომეტრში, ქალაქ შვეხატში. აეროპორტს შეუძლია მიიღოს ისეთი ფართო ფიუზელაჟის მქონე თვითმფრინავები, როგორიცაა 747 და 340. 2008 წელს ვენის საერთაშორისო აეროპორტი აღიარეს ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაში საუკეთესო აეროპორტად.

აეროპორტი ააგეს 1938 წელს და მას სამხედრო დანიშნულება ჰქონდა. 1945 წელს იგი გადავიდა დიდი ბრიტანეთის ხელისუფლების ხელში. 1954 წლიდან კი ქვეყნის უპირველესი აეროპორტია. ამ პერიოდში აეროპორტს გააჩნდა ერთი ასაფრენ-დასაჯდომი ბილიკი. აეროპორტის ახალი შენობის მშენებლობა დაიწყო 1960 წელს. 1972 წელს აშენდა მეორე ასაფრენ-დასაჯდომი ბილიკი.
ტანტამანი

ტანტამანი — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) ოცდამეხუთე დინასტიიდან, ასევე ქუშის სამეფოს მეფე რომელიც მეფობდა მესამე გარდამავალი პერიოდის დროს. მისი მმართველობა დაიწყო ძვ.წ. 664 წელს და დასრულდა ძვ.წ. 656 წელს ეგვიპტეში, ხოლო ძვ.წ. 653 წელს ქუშის სამეფოში. ტაჰარქა ეგვიპტის ოცდამეხუთე დინასტიის ფარაონის შაბაკას ან შაბატკას ვაჟი იყო, ტახტზე ტაჰარქას შემდეგ ავიდა. ძვ.წ. 656 ეგვიპტის სამეფო ტახტზე ფსამეტიქ ავიდა. ძვ.წ. 653 ტანტამანის გარდაცვალების შემდეგ ქუშის სამეფოს ტახტზე ატლანერსა ავიდა.
ბაკენრენეფი

ბაკენრენეფი (ასევე ბოკხორისი) — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) ოცდამეოთხე დინასტიიდან, რომელიც მეფობდა მესამე გარდამავალი პერიოდის დროს. ბაკენრენეფის მმართველობა ძვ.წ. 725 დაიწყო და დასრულდა ძვ.წ. 720, მან 5 წელი სრულად იმეფა. ბაკენრენეფის შემდეგ ეგვიპტე დაიშალა, ზემო ეგვიპტის სათავეში ქუშის სამეფოს მეფე პიანხი მოვიდა, რითაც ზემო ეგვიპტეში ოცდამეხუთე დინასტიის მმართველობა დაიწყო. მხოლოდ ფარაონ შაბაკას მმართველობის დროს გაერთიანდა ეგვიპტე, რა დროსაც შაბაკა მეფობდა, როგორც გაერთიანებული ეგვიპტის ფარაონი და ქუშის სამეფოს მეფე.
ალვანთა ისტორია

ალვანთა ისტორია — შუა საუკუნეების სომხური ისტორიოგრაფიის ძეგლი. ტრადიციულად მის ავტორად ითვლება მოვსეს კალანკატვაცი. ნაშრომი დაწერილია - საუკუნეებში ძველ სომხურ ენაზე. ნაშრომი შედგება სამი წიგნისაგან, მასში მდიდარი ცნობებია დაცული კავკასიის ალბანეთის ისტორიის შესახებ.

„ალვანთა ისტორიაში“ საკუთრივ კავკასიის ალბანეთის გარდა საყურადღებო ცნობებია დაცული ხაზარებისა და ჰუნების შემოსევების, ბიზანტიის იმპერატორ ჰერაკლეს, სპარსეთის მეფე ხოსროს ომებზე. ასევე ვახტანგ გორგასლის ბრძოლა ირანის წინააღმდეგ, იმდროინდელი სომხეთის სამეფოს ურთიერთობა ქართლთან, ბიზანტიასთან. ნაშრომში დაწვრილებით აღწერილია ბიზანტიელებისა და ხაზარების მიერ 627-628 თბილისის ალყა და მისი აღება. დაცულია მასალები სომეხ-ქართველთა საეკლესიო პაექრობის შესახებ და სხვა. მნიშვნელოვანია ცნობა რუსთა ლაშქრობისა ამიერკავკასიაში (943).
ვალერი ლობანოვსკი

ვალერი ვასილის ძე ლობანოვსკი (; დ. 6 იანვარი, 1939, კიევი — გ. 13 მაისი, 2002, ზაპოროჟიე) — საბჭოთა უკრაინელი ფეხბურთელი და მწვრთნელი. საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატი (1960) და დამსახურებული მწვრთნელი (1975). „საპატიო ნიშნისა“ და „შრომის წითელი დროშის ორდენი“ კავალერი. სიკვდილის შემდეგ მიიღო უკრაინის გმირის წოდება (2002).

მიიჩნევა ფეხბურთის ისტორიაში ერთ-ერთ საუკეთესო მწვრთნელად. ჟურნალ „ “-ის ვერსიით შედის საუკეთესო მწვრთნელების სიაში. „ “ მიიჩნევს ისტორიაში მე-8 საუკეთესო მწვრთნელად.

მიღწევები
სათამაშო
საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი (1): 1961
საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო თასის მფლობელი (1): 1964

სამწვრთნელო
ევროპის თასების მფლობელთა თასის მფლობელი (2): 1974–1975, 1985–1986
უეფა-ს სუპერთასის მფლობელი (1): 1975
საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი (8): 1974, 1975, 1977, 1980, 1981, 1985, 1986, 1990,
საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო თასის მფლობელი (6): 1974, 1978, 1982, 1985, 1987, 1990
საბჭოთა კავშირის სუპერთასის მფლობელი (3): 1980, 1985, 1986
უკრაინის ჩემპიონი (5): 1997, 1998, 1998–1999, 1999-2000, 2000–2001
უკრაინის თასის მფლობელი (3): 1998, 1998–1999, 1999–2000
თანამეგობრობის თასის მფლობელი (2): 1997, 1998
ბორის III

ბორის (; დ. 30 იანვარი, 1894 — გ. 28 აგვისტო, 1943) — ბულგარეთის სამეფოს მეორე მეფე 1918–1943 წლებში საქსენ-კობურგ-გოთას დინასტიიდან. ჰქონდა გერმანიის ადმირალის წოდება (1916).

ბორის იყო საკმაოდ პოპულარული მონარქი და წარმოადგენდა ბალკანეთის ისტორიის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ფიგურას ორ მსოფლიო ომს შორის და მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში. სამეფო ტახტზე ავიდა 24 წლის, მას შემდეგ, რაც პირველ მსოფლიო ომში დამარცხდა გერმანიის მოკავშირე ბულგარეთი და გადადგა მამამისი ფერდინანდი. სამართავად ჩაიბარა ქაოსის ზღვარზე მყოფი ქვეყანა.

1930 წელს დაქორწინდა ვიტორიო ემანუელე -ის ქალიშვილზე ჯოვანა სავოიელზე.

მოულოდნელად გარდაიცვალა 1943 წლის 28 აგვისტოს, რამდენიმე დღის შემდეგ, რაც დაბრუნდა აღმოსავლეთ პრუსიიდან, სადაც შეხვდა ადოლფ ჰიტლერს. გარდაცვალების ოფიციალური მიზეზი გახდა ინფარქტი, თუმცა ვრცელდებოდა ვერსიები მის შესაძლო მოწამვლაზე. ტახტის მემკვიდე გახდა მისი 6 წლის შვილი სიმეონ .
ხარკივის მეტროპოლიტენი

ხარკივის მეტროპოლიტენი — უკრაინის ქალაქ ხარკივის საქალაქო ტრანსპორტის უმთავრესი სახეობა. ხარკივის მეტროპოლიტენი უკრაინის რიგით მეორე და სსრკ-ის რიგით მეექვსე (მოსკოვის, სანქტ-პეტერბურგის, კიევის, თბილისისა და ბაქოს მეტროპოლიტენების შემდეგ.) ჩქაროსნული გადამყვანია. მეტროპოლიტენს ყოველდღიურად 633,150 (2013 წლის მონაცემებით) მგზავრი გადაჰყავს. 2013 წლის მონაცემებით, ხარკივის მეტროთი 231.1 მილიონმა ადამიანმა იმგზავრა. მეტრო შედგება სამი ხაზისგან და 29 სადგურისგან, რომელთა საერთო სიგრძე 39.6 კილომეტრია. პირველად, 1975 წელს, ხოლოდნოგორსკო-ზავოდსკაიას ხაზი გაიხსნა, მას მოჰყვა მეორე, სალტოვსკაიას ხაზი 1984 წელს, ხოლო 1995 წელს ხარკივის მეტროპოლიტენს ალექსეევსკაიას ხაზი შეემატა.
ოსორკონ I

ოსორკონ — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) ოცდამეორე დინასტიიდან, რომელიც მეფობდა მესამე გარდამავალი პერიოდის დროს. მისი მმართველობა დაიწყო ძვ.წ. 922 წელს და დასრულდა ძვ.წ. 887 წელს. ოსორკონი ტახტზე მამის შეშონქ -ის შემდეგ ავიდა, ძვ.წ. 887 კი ოსორკონის გარდაცვალების შემდეგ, ეგვიპტის სამეფო ტახტზე მისი ვაჟი შეშონქ ავიდა.
ივანე თულაშვილი

ივანე ნიკოლოზის ძე თულაშვილი (დ. 21 აგვისტო, 1863, თბილისი — გ. 20 თებერვალი, 1930, იქვე) — ქართველი ინჟინერ-მშენებელი.

ბიოგრაფია
საშუალო განათლება მიიღო მშობლიურ ქალაქში, ხოლო 1890 წელს უმაღლესი — პეტერბურგში. დაამთავრა საინჟინრო სასწავლებელი და ნიკოლოზის სამხედრო-საინჟინრო აკადემია. დიდხანს ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა მოსკოვში, ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას. პარალელურად ასრულებდა პრაქტიკულ სამშენებლო და არქიტექტურულ სამუშაოებს.

1921 წელს ივანე ჯავახიშვილისაგან მიიღო მოწვევა და ჩამოვიდა თბილისში. აქტიურად მონაწილეობდა უნივერსიტეტის პოლიტექნიკური ფაკულტეტის ჩამოყალიბებაში. როცა ამ ფაკულტეტის ბაზაზე შეიქმნა პოლიტექნიკური ინსტიტუტი (ამჟამად საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი), გამოცდილი თეორეტიკოსი წლების მანძილზე განაგებდა სამშენებლო ხელოვნების კათედრას.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ვალენტინ თოფურიძე

ვალენტინ ბაგრატის ძე თოფურიძე (დ. 13 იანვარი, 1908, თბილისი — გ. 1 თებერვალი, 1980, იქვე) — ქართველი მოქანდაკე, საქართველოს სახალხო მხატვარი, სსრკ-ის სამხატვრო აკადემიის ნამდვილი წევრი, სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი.

ბიოგრაფია
საშუალო სკოლა სარატოვში დაამთავრა და იქვე შევიდა უნივერსიტეტში ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტზე. 1924 წელს ჩამოვიდა თბილისში და თბილისის სამხატვრო აკადემიის სტუდენტი გახდა. აქ მისი მასწავლებლები იყვნენ ცნობილი მოქანდაკეები და მხატვრები: იაკობ ნიკოლაძე, ნიკოლოზ კანდელაკი, ევგენი ლანსერე, იოსებ შარლემანი და სხვა.

ვ. თოფურიძე ჯერ კიდევ სტუდენტობისას ჩაება აქტიურ შემოქმედებით ცხოვრებაში და სიცოცხლის ბოლომდე არ შეუწყვეტია დაძაბული შრომა. პირველი ნაბიჯებიდანვე იგრძნობოდა შემოქმედის სწრაფვა მონუმენტური პლასტიკისადმი, რაზეც მეტყველებს 30-იან წლებში შესრულებული ნამუშევრები, თბილისში კინოთეატრ „რუსთაველის“ ფასადის ფიგურები, ლადო კეცხოველის ბიუსტი კომუნარების ბაღში და სხვა. სამამულო ომის გამარჯვებას მიუძღვნა ერთ-ერთი ნამუშევარი — ჭიათურის დრამატული თეატრის ფასადზე ქალის ალეგორიული ფიგურა „გამარჯვება“, რისთვისაც 1949 წელს სახელმწიფო პრემია მიენიჭა. 1955 წლიდან იყო თბილისის სამხატვრო აკადემიის პროფესორი. დაჯილდოებული იყო „საპატიო ნიშნის ორდენითა“ და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
დავით თორაძე

დავით (გუგული) ალექსანდრეს ძე თორაძე (დ. 14 აპრილი, 1922, თბილისი — გ. 8 ნოემბერი, 1983, იქვე) — ქართველი კომპოზიტორი, პროფესორი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი.

ბიოგრაფია
სკოლის ასაკში, როგორც განსაკუთრებული მუსიკალური მონაცემების მქონე ჭაბუკი ჩარიცხეს თბილისის კონსერვატორიასთან არსებულ ნიჭიერ ბავშვთა ჯგუფში ერთდროულად საფორტეპიანო და საკომპოზიციო განხრით. მისი მასწავლებლები იყვნენ პროფესორები ა. ვირსალაძე და ს. ბარხუდარიანი. 1937 წელს განაგრძო მეცადინეობა თბილისის კონსერვატორიაში. 1939–1941 წლებში საკომპოზიციო ხელოვნებას სრულყოფს კომპოზიტორ რ. გლიერთან მოსკოვის კონსერვატორიაში.

შემოქმედებით სარბიელზე დ. თორაძე გამოდის ორმოციან წლებიდან. 1946 წელს სრულდება მისი პირველი სიმფონია, 1947 წელს პირველი ოპერა, ხოლო 1949 წელს შექმნილი გმირულ-პატრიოტული ბალეტი „გორდა“, რომელიც ქართულ მუსიკალურ-ქორეოგრაფიული ხელოვნების დიდმნიშვნელოვან, საეტაპო მოვლენად იქნა აღიარებული. „გორდაში“ დიდი მხატვრული ძალით, მასშტაბურობით გამოიკვეთა ჩვენი ეროვნული ბალეტის თავისთავადობა. იგი წარმატებით დაიდგა მოსკოვში, უნგრეთში, პოლონეთში, საბალეტო ხელოვნების საერთაშორისო ფესტივალზე პარიზში და მრავალ სხვა ქალაქში. ასეთივე წარმატება ხვდა დიდი სამამულო ომის თემაზე შექმნილ ბალეტს „მშვიდობისათვის“. მაყურებელი გულთბილად შეხვდა ქართული ხელოვნებისა და ლიტერატურის დეკადაზე წარმოდგენილ კომპოზიტორის ახალ ოპერას „ჩრდილოეთის პატარძალი“, რომელიც ეძღვნება ა. გრიბოედოვისა და ნ. ჭავჭავაძის ტრაგიკულ სიკვდილს.

1977 წელს დ. თორაძემ შექმნა მუსიკა ფილმ-ბალეტისათვის „მწირი“. იმავე წელს იგი დადგა და გადაიღო ცნობილმა ბალეტმაისტერმა მ. ლავროსვსკიმ. ამ ნამუშევარს საბალეტო ფილმების საერთაშორისო ფესტივალზე ნიუ-იორკში ერგო „გრან პრი“. კომპოზიტორის მდიდარი შემოქმედებიდან აღსანიშნავია ორი სიმფონია, უვერტურა როკვა, საგუნდო პოემათა ციკლი ქართული ჩანახატები, საფორტეპიანო კონცერტი. ცალკე უნდა ითქვას მის საესტრადო და კინო მუსიკაზე. მან შექმნა შესანიშნავი მუსიკა კინოფილმებისათვის: „დღე უკანასკნელი, დღე პირველი“, „პალიასტომი“, „შეხვედრა წარსულთან,“ „კაცია ადამიანი?!“ და სხვა.

1953 წლიდან პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა თბილისის კონსერვატორიაში, რომლის პროფესორი იყო 1973 წლიდან. კომპოზიტორის მეუღლე, ლიანა ასათიანი ცნობილი კინომსახიობი, რესპუბლიკის დამსახურებული არტისტი, ხოლო ვაჟიშვილი ლექსო თორაძე მსოფლიოში საყოველთაოდ აღირებული პიანისტი, საერთაშორისო კონკურსების ლაურეატი.

დავით თორაძეს მინიჭებული ჰქონდა სახელმწიფო პრემიის ლაურეატის წოდება, დაჯილდოვებული იყო ლენინის და „საპატიო ნიშნის“ ორდენებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ფილმოგრაფია
1945 ჭირვეული მეზობლები
1959 დღე უკანასკნელი, დღე პირველი
1963 პალიასტომი
1966 შეხვედრა წარსულთან
1970 სემირამიდას ბაღები
1975 გაქცევა გათენებისას
1975 ღვინის ქურდები
1979 კაცია ადამიანი?!
1984 სანამ წვიმა გადივლიდეს
1976 მწირი (კინობალეტი)