ჭეძიანგის უნივერსიტეტი

ჭეძიანგის უნივერსიტეტი ( , შემოკლებით ), შემოკლებით ცნობილი როგორც ჭეტა — ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის განათლების სამინისტროს უშუალო დაქვემდებარებაში მყოფი კომპლექსური კვლევითი უნივერსიტეტი. მისი მთავარი სტუდენტური ქალაქი მდებარეობს ხანგჭოუში, ჭეძიანგის პროვინციაში. უნივერსიტეტი ფლობს 7 კამპუსს: წიძინკანგი, იუცუენი, სისი, ხუაძიაჩი, ჭიძიანგი, ჭოუშანი და ხაინინგი.

ჭეძიანგის უნივერსიტეტის ისტორია სათავეს იღებს 1897 წელს, ხანგჭოუს მაშინდელი პრეფექტის, ლინ ცის მიერ დაარსებული ჭეძიანგის პროვინციის პირველი, ადგილობრივი ძალებით შექმნილი, ახალი ტიპის აკადემიიდან — „ციოუ შის აკადემიიდან“ . მოგვიანებით მას ეწოდა ჭეძიანგის უმაღლესი სასწავლებელი, რომელიც სინხაის რევოლუციის შემდეგ, საგანმანათლებლო სისტემის ცვლილების გამო დაიხურა. 1927 წელს, ციოუ შისა და ჭეძიანგის უმაღლესი სასწავლებლის კურსდამთავრებულებმა, აკადემია ძველ ტერიტორიაზე აღადგინეს, როგორც მესამე, ეროვნული ჭუნგ-შანის უნივერსიტეტი, ხოლო 1928 წელს ეწოდა ჭეძიანგის ეროვნული უნივერსიტეტი. 1936–1949 წლებში, რექტორ ჭუ ქეჭენის მმართველობისას, უნივერსიტეტმა მიიზიდა „სუეხენგის“ და სამეცნიერო საზოგადოების მეცნიერები და იქცა აკადემიურ ცენტრად. იაპონიასთან ომის დაწყების შემდეგ სასწავლებელი დასავლეთით, კუეიჭოუს პროვინციაში გადავიდა, სადაც მაშინდელმა სტუმარმა, ბრიტანელმა მეცნიერმა ჯოზეფ ნიჰემმა მას „აღმოსავლეთის კემბრიჯი“ უწოდა. ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის დაარსების შემდეგ, ფაკულტეტების რეორგანიზაციის შედეგად, ერთმანეთს გამოეყო ჰუმანიტარული და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებები, აგრარული და სამედიცინო სკოლები დამოუკიდებელ სასწავლებლებად ჩამოყალიბდა, ხოლო წიძინკანგის უნივერსიტეტის საინჟინრო ფაკულტეტი შეუერთდა მას, რის შემდეგაც იგი მრავალპროფილიან ტექნიკურ უნივერსიტეტად იქცა. 1998 წელს ყოფილი ჭეძიანგის უნივერსიტეტი, ჭეძიანგის სამედიცინო უნივერსიტეტი, ჭეძიანგის აგრარული უნივერსიტეტი და ხანგჭოუს უნივერსიტეტი კვლავ გაერთიანდა ერთ კომპლექსურ უნივერსიტეტად.

ჭეძიანგის უნივერსიტეტი ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის ერთ-ერთი წამყვანი უმაღლესი სასწავლებელია. ეკუთვნის „ორმაგი პირველი კლასის ( კატეგორია)“, ყოფილი „პროექტი 985“ და ყოფილი „პროექტი 211“-ის ფარგლებს. ამჟამად შედის -ის, -ის , .. -ისა და „რუანკეს“ (შანხაის) მსოფლიოს საუკეთესო უნივერსიტეტების ასეულში. 2024 წლის „რუანკეს“ მსოფლიო უნივერსიტეტების აკადემიურ რეიტინგში მას 27-ე ადგილი ეკავა, 2023 წლის -ის რეიტინგში — 42-ე ადგილი, 2024 წლის -ის რეიტინგში — 55-ე ადგილი, ხოლო 2024 წლის .. -ის რეიტინგში — 51-ე ადგილი. მას აქვს კვლევითი ინსტიტუტები ჭეძიანგის სხვადასხვა ნაწილში, ასევე პეკინში, შანგხაიში, ჭენგჭოუსა და სანიაში.

ისტორია
ციოუ შის აკადემია
1897 წელს, ხანგჭოუს პრეფექტმა ლინ ციმ, ჭეძიანგის გუბერნატორის ლიაო შოუფენგის მხარდაჭერით, ფუცის ტაძრის ყოფილ ტერიტორიაზე დააარსა ციოუ შის აკადემია. ეს იყო ჭეძიანგის პროვინციის უმაღლესი განათლების დასაწყისი და ჭეძიანგის უნივერსიტეტის წინამორბედი. ციოუ შის აკადემია ჩინეთის თანამედროვე ისტორიაში ერთ-ერთი პირველი, ახალი ტიპის უმაღლესი სასწავლებელი იყო, რომელიც დასავლურ საგანმანათლებლო სისტემას ეფუძნებოდა. დაარსების პერიოდში მასზე გავლენა იქონია იმავე ქალაქში მდებარე იუინგის აკადემიამ; იუინგის აკადემიის ამერიკელი მასწავლებელი ვანგ ლინგკენგი იყო მთავარი ინსტრუქტორი, რომელიც ხელმძღვანელობდა აკადემიის სასწავლო პროცესებს. 1898 წელს ციოუ შის აკადემიამ პირველმა გაგზავნა სტუდენტები იაპონიაში სასწავლებლად, რაც გახდა „სხვადასხვა პროვინციებიდან იაპონიაში სტუდენტების გაგზავნის პირველი ინიციატივა“

1901–1904 წლებში, საგანმანათლებლო სისტემის რეფორმების საპასუხოდ, მას თანმიმდევრულად ეწოდა ციოუ შის დიდი აკადემია, ჭეძიანგის დიდი აკადემია და ჭეძიანგის უმაღლესი სკოლა, რომელიც იყენებდა საუნივერსიტეტო მოსამზადებელი კურსების მოდელს. სინხაის რევოლუციის შემდეგ, ძველი და ახალი საგანმანათლებლო სისტემების ცვლილებისას, განათლების სამინისტრომ ყველა უმაღლეს სკოლას მუშაობის შეწყვეტა უბრძანა, რის გამოცსასწავლებელში მიღება შეჩერდა. სასწავლებელმა იარსება 1914 წლამდე, სანამ სტუდენტების ბოლო ნაკადმა არ დაამთავრა სწავლა და ის დაიხურა.

სახელმწიფო უნივერსიტეტი
ეროვნული უნივერსიტეტის ადრეული განვითარება
1914 წელს უმაღლესი სასწავლებლის დახურვის შემდეგ, არაერთხელ გაჟღერდა უნივერსიტეტის აღდგენის ინიციატივა, თუმცა მილიტარისტთა შორის მიმდინარე შიდა ომების გამო, ეს მცდელობები ყოველთვის წარუმატებლად სრულდებოდა. იმ პერიოდში უნივერსიტეტის დაარსების დღედ 1 აპრილი დადგინდა, რადგან ციოუ შის აკადემია 1897 წლის მთვარის კალენდრის მეოთხე თვეში იყო დაარსებული.

1929 წელს უნივერსიტეტის რაიონული სისტემა გაუქმდა და მისი ადმინისტრაციული ფუნქციები პროვინციის განათლების დეპარტამენტმა გადაიბარა. იმავე წელს, სამინისტროში დატვირთული სამუშაოს გამო, ძიანგმა რექტორის პოსტი დატოვა და მის ნაცვლად ვიცე-რექტორი შაო ფეიძი დაინიშნა.

1933 წლის მარტში რექტორად კუო ჟენიუენი დაინიშნა, რომელმაც სტუდენტებს შორის მკაცრი მილიტარიზებული მართვა შემოიღო. 1934 წელს ხუაძიაჩიში შეიძინეს მიწა აგრარული ფაკულტეტის შენობის ასაშენებლად. 1935 წელს, სკოლაში სამხედროებისა და პოლიციის შესვლამ და სტუდენტების დაკავებამ გამოიწვია მასშტაბური პროტესტი სახელწოდებით „კუოს გაძევება“, რის შედეგადაც რექტორი სკოლიდან გააძევეს. ძიანგ კაიში პირადად ჩავიდა ხანგჭოუში ვითარების შესასწავლად, რაც საბოლოოდ კუო ჟენიუენის გადაყენებით დასრულდა.

1937 წელს „ლუკოუციაოს ინციდენტის“ შემდეგ, პირველკურსელები დასავლეთ თიენმუშანის ჩანიუენის ტაძარში განათავსეს და დაინერგა „ტუტორის“ სისტემა. 1937 წლის ნოემბერში ჭეძიანის უნივერსიტეტის ხანგჭოუს სათაო ბაზა გადავიდა ძიენდტეს დასახლება მეიჩენგში; ამასთანავე, ჭეძიანგის ბიბლიოთეკასთან თანამშრომლობით, მოხდა ვენლანის პავილიონის „სიქუ ცუენშუს“ („იმპერატორის ოთხი საგანძურის სრული ბიბლიოთეკა“) კოლექციის ევაკუაცია. 1937 წლის ბოლოს ხანგჭოუს ოკუპაციის შემდეგ, უნივერსიტეტმა დატოვა ძიენტე და გადავიდა ძიანგსის პროვინციაში, ჯერ ძიანსა და შემდეგ თაიხეში. 1938 წლის ივლისში, როდესაც იაპონიის არმიამ დაიკავა ძიოუძიანგი, სასწავლებელი კვლავ გადავიდა — ამჯერად კუანგსის პროვინციის იშანში, სადაც 1938 წლის აგვისტოში დაემატა პედაგოგიური ფაკულტეტი. 1939 წლის ივლისში, ლიშუეის დასახლება ლონგცუენის ფანგიეს ძენგის საგვარეულო მამულში გაიხსნა ფილიალი იმ სტუდენტებისთვის, რომლებმაც ეკონომიკური და სატრანსპორტო პრობლემების გამო ქვეყნის შიდა რაიონებში გამგზავრება ვერ შეძლეს. 1939 წლის ნოემბერში, კუანგსის პროვინციის ნანნინგის დაცემის შემდეგ, უნივერსიტეტი გადავიდა კუეიჭოუს პროვინციის წუნიში. მის საპატივცემულოდ იუცუსნის კამპუსში აშენდა „ფეი კუნგის ფანჩატური“.

1945 წლის სექტემბერში იაპონია დამარცხდა. პროფესორმა ლუო წუნგლუო-მ მიიღო ბრძანება ტაივანში თაიპეის იმპერიული უნივერსიტეტის ჩასაბარებლად და თან მიიწვია აგრარული ფაკულტეტის დეკანი ცაი პანგხუა, მათემატიკის პროფესორები ჩენ ძიენკუნგი და სუ პუცინგი.

1945 წლის ოქტომბერში ლუნგციუენის ფილიალის მასწავლებლებმა და სტუდენტებმა პირველებმა დაიწყეს ხანგჭოუში დაბრუნება და ნოემბერში სწავლა განაახლეს. წუნის სათაო უნივერსიტეტი კი 1946 წლის 7 მაისს დაიძრა ხანგჭოუსკენ. გზად მათ გაიარეს კუეიიენგი, იუფინგი და ჩანგშა, სადაც მიიღეს გაეროს დახმარებისა და რეაბილიტაციის ადმინისტრაციის ლტოლვილის მოწმობები, რაც მათ უფასო კვებასა და ტრანსპორტირებას უზრუნველყოფდა. იმავე წელს, განათლების სამინისტროს ბრძანებით, დაემატა სამედიცინო ფაკულტეტი. 1947 წლის 21 ივლისს გადაწყდა, რომ აღდგენილ და ახალ სასწავლო თუ საცხოვრებელ კორპუსებს ადგილობრივი გამოჩენილი ადამიანებისა და დასავლეთით ევაკუაციის ადგილების სახელები დარქმეოდა.

1947 წელს სტუდენტური თვითმმართველობის თავმჯდომარე იუ წისანი ფარულად დააპატიმრა „ცენტრალურმა სტატისტიკურმა ბიურომ“, რის შემდეგაც იგი ციხეში გარდაიცვალა. ამას მოჰყვა სტუდენტების გაფიცვები და დემონსტრაციები. დაკრძალვის საკითხზე სტუდენტებს, უნივერსიტეტსა და მთავრობას შორის არსებულმა დაპირისპირებამ გამოიწვია არეულობა და სტუდენტების უკმაყოფილება ჩუ ქეჭენის „შუალედური კურსის“ მიმართ. იუ წისანი მხოლოდ 1948 წლის 14 მარტს დაკრძალეს ფენგხუანგის მთაზე. ამ მოვლენების შემდეგ, ჭუ ქეჭენის ურთიერთობა სტუდენტებთან დაიძაბა, თუმცა მას არ სურდა „კუომინტანგთან“ ერთად კონტინენტური ჩინეთის დატოვება. საბოლოოდ, 1949 წელს იგი შანგხაიში, „ცენტრალურ აკადემიაში“ გადავიდა, სანამ კომუნისტური პარტია კონტროლს დაამყარებდა.

სამოქალაქო ომის შემდგომი პერიოდი
გადაფასება და რეორგანიზაცია
1949 წლის აგვისტოში მა ინჩუმ დაიკავა ჭეძიანგის უნივერსიტეტის რექტორის პოსტი. მან ხელი შეუწყო პერსონალის პოლიტიკურ განათლებას, ჩამოაყალიბა უნივერსიტეტის დელეგატთა ასამბლეის სისტემა და მხარი დაუჭირა სტუდენტური მომსახურების დეპარტამენტის მიერ მუშებისა და გლეხებისთვის ღამის სკოლების გახსნას. 1950 წელს, განათლების სამინისტროს ბრძანებით, უნივერსიტეტის სახელიდან ამოიღეს სიტყვა „ეროვნული“. 1951 წელს მა ინჩუ პეკინის უნივერსიტეტის რექტორად გადაიყვანეს. მის მიერ დაწყებული პოლიტიკური სწავლებები მოგვიანებით გადაიზარდა „იდეოლოგიურ რეფორმირებასა“ და „სამი და ხუთი ანტი-კამპანიის“ მოძრაობებში. ამ ტალღამ ჭეძიანგის უნივერსიტეტამდეც მიაღწია, რის შედეგადაც რეპრესიები შეეხოთ ისეთ პროფესორებს, როგორებიც იყვნენ სუ პუცინგი, ცაი პანგხუა, თან ძიაჭენი და სხვები.

1950-იანი წლების დასაწყისში მოხდა ფაკულტეტების ფართომასშტაბიანი რეორგანიზაცია საბჭოთა მოდელის მიხედვით: ჭეძიანგის უნივერსიტეტში დარჩა მხოლოდ საინჟინრო მიმართულების ოთხი ფაკულტეტი (ელექტროტექნიკა, ქიმიური ინჟინერია, სამოქალაქო მშენებლობა და მექანიკა). აგრარული ფაკულტეტი ჩამოყალიბდა დამოუკიდებელ ჭეძიანგის აგრარულ კოლეჯად, ხოლო სამედიცინო ფაკულტეტი შეუერთდა პროვინციულ სამედიცინო კოლეჯს და შეიქმნა ჭეძიანგის სამედიცინო კოლეჯი. ჰუმანიტარული ბაზაზე კი ჩამოყალიბდა ჭეძიანგის პედაგოგიური ინსტიტუტი.

1954 წელს დაიწყო უნივერსიტეტის გადატანა ხანგჭოუს პირველი საჯარო სასაფლაოს ტერიტორიაზე, რომელსაც 1956 წლიდან იუცუენის სტუდენტური ქალაქი ეწოდა. „ციოუ შის აკადემიის“ ძველი შენობები თითქმის მთლიანად დაინგრა და მხოლოდ ფუცის ტაძრის მთავარი დარბაზი გადარჩა. 1958 წელს ჭეძიანგის პედაგოგიური ინსტიტუტი გადაკეთდა ხანგჭოუს უნივერსიტეტად. 1963 წელს ჭეძიანის უნივერსიტეტი შეიყვანეს ქვეყნის საკვანძო მნიშვნელობის უნივერსიტეტების სიაში.

„კულტურული რევოლუციის“ პერიოდი
კულტურული რევოლუციის დროს აკადემიური პროცესი შეფერხდა. უნივერსიტეტში გაჩნდა „წითელი გვარდიელების“ (ხუნვეიპინგების) სხვადასხვა დაჯგუფებები. 1966 წელს პარტიული კომიტეტის მდივნის მოადგილე ლიოუ ტანი საჯაროდ გააკრიტიკეს და თანამდებობიდან გადააყენეს. ხუნვეიპინგებმა „ოთხი გადმონაშთის“ წინააღმდეგ ბრძოლის საბაბით მრავალი ისტორიული ძეგლი გაანადგურეს. აღსანიშნავია ჭეძიანგის უნივერსიტეტის სტუდენტების წინააღმდეგობა სხვა ხუნვეიპინგებთან ლინინის ტაძრის დასაცავად; სტუდენტებს მხარი დაუჭირეს ადგილობრივებმა და პრემიერ-მინისტრმა ჭოუ ენლაიმ, რომელმაც ტაძრის დაცვის ბრძანება გასცა.

1970-იან წლებში უნივერსიტეტში შიდა დაპირისპირებები გრძელდებოდა სხვადასხვა პოლიტიკურ ფრაქციებს შორის, რაც ხშირად სტუდენტებისა და ლექტორების დაპატიმრებებით სრულდებოდა.

რეფორმები და გახსნილობა
კულტურული რევოლუციის დასრულების შემდეგ ლიოუ ტანს რეპუტაცია აღუდგინეს და მას „საპატიო რექტორის“ წოდება მიენიჭა. 1977 წელს აღდგა ერთიანი ეროვნული მისაღები გამოცდები. 1995 წელს უნივერსიტეტი გახდა „პროექტი 211“-ის წევრი.

1998 წლის 15 სექტემბერს მოხდა ისტორიული გაერთიანება: ხანგჭოუს უნივერსიტეტი, ჭეძიანგის აგრარული უნივერსიტეტი, ჭეძიანგის სამედიცინო უნივერსიტეტი და ძველი ჭეძიანგის უნივერსიტეტი კვლავ ჩამოყალიბდა ერთიან, მძლავრ ჭეძიანგის უნივერსიტეტად.

2001 წელს დაიწყო წიძინკანგის ახალი კამპუსის მშენებლობა, რომელიც 2002 წლიდან მთავარი კამპუსი გახდა. 2005 წელს ხუპინის კამპუსი გაიყიდა რეკორდულ ფასად, ხოლო 2007 წელს იქ მდებარე ცნობილი მაღლივი სასწავლო კორპუსი ააფეთქეს და დაანგრიეს. მომდევნო წლებში გაიხსნა ჭოუშანის და ხაინინგის კამპუსები, სადაც განთავსდა ერთობლივი ინსტიტუტები ედინბურგის და ილინოისის უნივერსიტეტებთან. 2020 წელს ჭეძიანგის უნივერსიტეტის სიტის კოლეჯი გარდაიქმნა საჯარო უნივერსიტეტად და ეწოდა ჭედა სიტის უნივერსიტეტი .

ფოტო გალერეა