iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვივი ლუიკი

ვივი ლუიკი (, დ. 6 ნოემბერი, 1946, ტიანასილმა, ჰარიუმაას ოლქი) — ესტონელი მწერალი და პოეტი. ესტონეთის სსრ დამსახურებული მწერალი (1986 წ.).

განათლება
ვივი ლუიკი დაიბადა 1946 წლის 6 ნოემბერს სოფელ ტიანასილმაში მოსამსახურეების ოჯახში. სწავლობდა სოფელ ტიანასილმის დაწყებით სკოლაში, სოფელ კალმეს საშუალო სკოლაში (ტარტუმაა) და ტალინის დაუსწრებელ საშუალო სკოლაში. 1965 წლიდან 1967 წლამდე მუშაობდა ბიბლიოთეკარად და არქივისტად ტალინში. 1967 წლიდან იგი ცხოვრობდა და მუშაობდა ტალინში პროფესიონალ მწერლად, თუ არ ჩავთვლით უცხო ქვეყნებში ხანგრძლივი ყოფნის პერიოდებს (ფინეთი, გერმანია, ლატვია, შვედეთი). 1990-იან წლებში მან ლიტერატურული საქმიანობისთვის მიიღო სხვადასხვა სტიპენდია.

ვივი ლუიკი არის ესტონეთის სსრ იუჰან სმულის სახელობის ლიტერატურული პრემიის ლაურეატი (1976, 1977, 1983, 1986 წწ.) და ესტონეთის ეროვნული პრემიების ლაურეატი კულტურის დარგში (1992, 2011, 2019).

პოეზია
უკვე 1962 წელს ვივი ლუიკის პირველი ლექსები დაიბეჭდა რაიონულ გაზეთში. 1965 წელს — „ახალგაზრდა ავტორები 1964“ გამოიცა მისი პირველი ლექსების კრებული „ “ („ღრუბლების დღესასწაული“). მას მოჰყვა სხვა მრავალი კრებული. 1970 წლიდან ლუიკი არის ესტონეთის მწერალთა კავშირის წევრი. ორმოცი წლის ასაკში მან დაწერა 400-მდე ლექსი. 1988 წელს მას მიენიჭა ესტონეთის სსრ იუჰან სმულის სახელობის ლიტერატურული პრემია. 1992 წელს მიიღო ესტონეთის სახელმწიფო პრემია კულტურის დარგში.

პროზა
1985 წლის გაზაფხულზე გამოიცა მისი სადებიუტო ლირიკულ-ფსიქოლოგიური რომანი „ “ („მეშვიდე მშვიდობიანი გაზაფხული“), რომელშიც გულშიჩამწმდომი ენითაა აღწერილი ბავშვობა სტალინიზმის პერიოდში. რომანი 10-ზე მეტ ენაზე ითარგმნა და მწერალი ცნობილი გახდა ესტონეთის ფარგლებს მიღმა. ექვსი წლის შემდეგ ვივი ლუიკმა გამოუშვა თავისი მეორე რომანი, „ “ („ისტორიის სილამაზე“). ეს რომანი ეძღვნება ახალგაზრდა ესტონელი ინტელიგენციის რეაქციას 1968 წლის პრაღის გაზაფხულის მოვლენებზე.

პირადი ცხოვრება
1974 წლიდან ვივი ლუიკი დაქორწინებულია ესტონელ მწერალ და პოლიტიკოს იააკ იოერუიტზე (დ. 1947 წ.).

ნაწარმოებები
ვივი ლუიკს გამოქვეყნებული აქვს 10 პოეტური კრებული, 3 რომანი, ასევე იგი არის ესეების, რადიო პიესებისა და საბავშვო წიგნების ავტორი.
სისტანელი ხალხი

სისტანელი ხალხი (ისტორიულად ასევე სახელწოდებით " სექზაი ") არის ირანული , რომლებიც ძირითადად ცხოვრობენ ირანის სამხრეთ-აღმოსავლეთით და ისტორიულად ავღანეთის სამხრეთ-დასავლეთით მდებარე რეგიონში, რომელსაც ეწოდება სისტანი. მათი ენა სპარსული და სისტანის დიალექტია .

წარსულში, სისტანის ხალხი ლაპარაკობდა შუა სპარსულ დიალექტებზე, როგორიცაა პართიული ფაჰლავი, შუა სპარსული ( სასანური ფეჰლავი ) და ახლა ისინი საუბრობენ სპარსულის დიალექტზე, რომელიც ცნობილია როგორც სისტანი . სისტანები სკვითური ტომების გადარჩენილები არიან. სკვითები იყვნენ არიელთა ბოლო ჯგუფი ძვ.წ. 128 წელს ირანში შევიდნენ.
ისინი ცხოვრობენ სისტანისა და ბელუჯისტანის პროვინციის ცენტრალურ და ჩრდილოეთ ნაწილებში. ბოლო ათწლეულების შემდეგ, ბევრი გადავიდა ირანის სხვა ნაწილებში, როგორიცაა თეირანი და გოლესტანის პროვინციები ირანის ჩრდილოეთით, სხვადასხვა პოლიტიკური და კლიმატური მიზეზების გამო.
დრაპარნალდია

დრაპარნალდია — მწვანე წყალმცენარეების გვარი.

ბუჩქისებრ დატოტვილი წყალმცენარეა. აქვს მთავარი ღერძი, რომელზეც განლაგებულია გვერდითი ტოტები. სუბსტრატს ემაგრება ბაზალური უჯრედით ან დატოტვილი რიზოიდებით (ფესვისმაგვარი წარმონაქმნებით). მთავარი ღერძი შედგება ერთრიგად განლაგებული მსხვილი ცილინდრული ან ოდნავ კასრისმაგვარი უჯრედებისაგან.

გვერდითი ტოტების უჯრედები მსგავსია, მაგრამ განსხვავებულია ზომებით. მათი ბოლო უჯრედები წაწვეტებულია ან მთავრდება მრავალუჯრედიანი გრძელი ბეწვისმაგვარი წარმონაქმნით. ცხოვრობენ უპირატესად ცივ გამდინარე, იშვიათად მდგარ წყლებში, სახლდებიან ქვებზე, ხის საგნებზე, წყლის ყვავილოვან მცენარეებზე, მოლუსკების ნიჟარებზე და ა. შ. საქართველოში გვხვდება დრაპარნალდიის 4 სახეობა.
აზერბაიჯანელები გერმანიაში

აზერბაიჯანელები გერმანიაში — ამ დროისთვის გერმანიაში 200 ათასზე მეტი აზერბაიჯანელი ცხოვრობს. დედაქალაქ ბერლინში დაახლოებით 17 ათასი აზერბაიჯანელი ცხოვრობს. აზერბაიჯანელების უმეტესობა მომსახურებისა და სამშენებლო სექტორში არიან დასაქმებულნი. აზერბაიჯანელების მხოლოდ მცირე რაოდენობაა დასაქმებული სახელმწიფო უწყებებში, უმაღლეს სასწავლებლებსა და საავადმყოფოებში.

ქვეყანაში აზერბაიჯანელების კომპაქტური დასახლებები არ არის.

ისტორია
აზერბაიჯანელთა პირველი ტალღა გერმანიაში საუკუნის 60-იან წლებში გადასახლდა, ხოლო საუკუნის 90-იანი წლების დამდეგს. ამას რიგი მიზეზები გააჩნდა —  ყარაბაღის კონფლიქტი, ლტოლვილთა რაოდენობის ზრდა, ასევე მძიმე ეკონომიკური მდგომარეობა.

2015 წელს გერმანიაში დასახლებული აზერბაიჯანელების რაოდენობამ 1497 ადამიანი შეადგინა. მომდევნო წელს გერმანიის მთავრობამ მიიღო 2722 ადამიანი. მათგან 996-მა ადამიანმა გერმანიაში ცხოვრების პოლიტიკური უფლება მიიღო. 2014 წლიდან 2016 წლის მიწურულამდე აზერბაიჯანში გერმანიიდან 90 ადამიანი დაბრუნდა.

აზერბაიჯანში სიტუაციის სტაბილიზაციასთან და ქვეყნის განვითარებასთან ერთად ვითარება შეიცვალა და აზერბაიჯანიდან მიგრანტების რაოდენობა შემცირდა. ამჟამად გერმანიაში 300 ათასი აზერბაიჯანელი ცხოვრობს, დაახლოებით 4 ათასი აზერბაიჯანის მოქალაქეა რეგისტრირებული გერმანიაში აზერბაიჯანის საელჩოს საკონსულოში. მათ შორის, მეცნიერებისა და კულტურის სფეროებში აჰად რაჰმანზადე ბონის უნივერსიტეტის პროფესორი და მედიატორი აზერბაიჯანსა და გერმანიას შორის სამეცნიერო და ტექნიკურ ურთიერთობებში, რზა თალიბი-დარიანი კიოლნის სპეციალური უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულების პროფესორი და საელჩოს მრჩეველი. კომპოზიტორი ფირანგიზ ალიზადე, ჯაზის მომღერალი აზიზა მუსტაფაზადე, პიანისტი და მუსიკალური მასწავლებლები ელნარა და სამირა ისმაილოვა.

აზერბაიჯანული დიასპორა გერმანიაში ითვლება აზერბაიჯანელთა ერთ-ერთ უმსხვილეს წარმომადგენლად ევროპის ქვეყნებში. 1988 წელს ქალაქ ბერლინში საფუძველი „აზერბაიჯანულ-გერმანულ საზოგადოებას“ ჩაეყარა. მანამდე, 1986 წელს, შეიქმნა ორგანიზაცია „აზერბაიჯანულ-გერმანული აკადემია“.

ბერლინში, კელნში, შტუტგარტში, ბოხუმში, ნიურნბერგში, ვიურცბურგსა და მაგდებურგში აზერბაიჯანული ორგანიზაციები ფუნქციონირებენ.
G7-ის მე-3 სამიტი

7-ის მე-3 სამიტი, დიდი შვიდიანის მესამე სამიტი (; 7-8 მაისი, 1977) — შვიდი უდიდესი ინდუსტრიული სახელმწიფოს არაოფიციალური შეხვედრა გაერთიანებული სამეფოს ქალაქ ლონდონში. სამიტის ჩატარების ადგილი იყო ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრის სახლი დაუნინგის ქუჩა 10-ში.

დიდი შვიდიანის (7) სამიტი იყო არაოფიციალური ფორუმი, რომელიც აერთიანებდა უდიდესი ინდუსტრიული ქვეყნების ხელმძღვანელებს: საფრანგეთი, დასავლეთ გერმანია, იტალია, იაპონია, დიდი ბრიტანეთი, შეერთებული შტატები, კანადა, და ევროკომისიის პრეზიდენტი (ოფიციალურად შეუერთდა 1981 წელს). ეს და მომდევნო სამიტები, არ იყო თავდაპირველად ჩაფიქრებული, როგორც მისი უფრო ფართო საერთაშორისო ინსტიტუტებთან დაკავშირების მცდელობა. აღნიშნული სამიტები მოიტანა აუცილებლობამ, რომელთა ინიციატორები იყვნენ საფრანგეთის პრეზიდენტი — ვალერი ჟისკარ-დ’ესტენი და დასავლეთ გერმანიის კანცლერი — ჰელმუტ შმიდტი. სწორედ მათი ინიციატივით შედგა დიდი ექვსიანის (6) პირველი არაოფიციალური შეხვედრა 1975 წელს.

ეს იყო პირველი შეხვედრა, რომელშიც ევროკომისიის პრეზიდენტი ოფიციალურად მიიწვიეს მონაწილეობის მისაღებად.

ლიდერები სამიტზე
7 იყო არაოფიციალური ყოველწლიური ფორუმი, კანადის, საფრანგეთის, დასავლეთ გერმანიის, იტალიის, იაპონიის, გაერთიანებული სამეფოსა და შეერთებული შტატების ლიდერებისთვის.

განხილული საკითხები
სამიტი ჩაფიქრებული იყო, როგორც მის წევრებს შორის არსებული უთანხმოების მოგვარების საშუალება. წმინდა პრაქტიკული თვალსაზრისით, სამიტის წევრებს მიეცათ საშუალება გაეწიათ ერთმანეთისთვის დახმარება რთული ეკონომიკური პრობლემების მოსაგვარებლად.

გალერეა
ძველი განჯის ნეკროპოლიები და ბორცვები

ძველი განჯის ნეკროპოლიები და ბორცვები — ორი სასაფლაო, რომელიც თარიღდება - და - საუკუნეებით და მდებარეობს ძველი განჯის ტერიტორიაზე. ისჰაკ ჯაფარზადეს მიერ 1939 წელს ჩატარებული არქეოლოგიური გათხრების შედეგად დადგინდა, რომ უძველესი განჯის ნეკროპოლისი მდებარეობს იმ ტერიტორიაზე, სადაც უფრო ძველი პერიოდის ბორცვებია. ეს ბორცვები, რომლებიც მთელ აზერბაიჯანშია გავრცელებული, უფრო კომპაქტურად მცირე კავკასიონის მთისწინეთში, მილისა და მუღანის დაბლობებზე და ასევე, უფრო მცირე რაოდენობით, დიდი კავკასიონის მთისწინეთში მდებარეობს.

ი. ჯაფარზადე წერდა, რომ უძველესი ბორცვიდ ტიპის სამარხებზე მეორე სამარხი შექმნა, რომელიც თარიღდება ნიზამი განჯავის ეპოქით ( ს.), შესაძლოა მიუთითებდეს, რომ ამ ტერიტორიას გარკვეული საკულტო მნიშვნელობა ჰქონდა. ჯაფარზადემ აღნიშნა, რომ ძველი განჯის მაცხოვრებლები აგრძელებდნენ გარდაცვლილი ახლობლების დაკრძალვას იმ ტერიტორიაზე, სადაც წინა თაობის წარმომადგენლები დაკრძალეს. 1938-1939 წლებში სასაფლაოს ტერიტორიაზე აღმოაჩინეს და საგულდაგულოდ 3 ბორცვი და 6 საფლავი შეისწავლეს.

სურათები
G7-ის 50-ე სამიტი

}

დიდი შვიდიანის (7) სამიტი იყო არაოფიციალური ფორუმი, რომელიც აერთიანებდა უდიდესი ინდუსტრიული ქვეყნების ხელმძღვანელებს: საფრანგეთი, დასავლეთ გერმანია, იტალია, იაპონია, დიდი ბრიტანეთი, შეერთებული შტატები, კანადა, და ევროკომისიის პრეზიდენტი (ოფიციალურად შეუერთდა 1981 წელს) და რუსეთი (1997 წლიდან 2014 წლის მარტამდე). როდესაც შვიდმა დამფუძნებელმა ქვეყანამ გადაწყვიტა მე-40 სამიტის ჩატარება რუსეთის გარეშე, მაშინ ის გახდა „დიდი შვიდეულის მე-40 სამიტი“. ეს და მომდევნო სამიტები, არ იყო თავდაპირველად ჩაფიქრებული, როგორც მისი უფრო ფართო საერთაშორისო ინსტიტუტებთან დაკავშირების მცდელობა. აღნიშნული სამიტები მოიტანა აუცილებლობამ, რომელთა ინიციატორები იყვნენ საფრანგეთის პრეზიდენტი — ვალერი ჟისკარ-დ’ესტენი და დასავლეთ გერმანიის კანცლერი — ჰელმუტ შმიდტი. სწორედ მათი ინიციატივით შედგა დიდი ექვსიანის (6) პირველი არაოფიციალური შეხვედრა 1975 წელს.

ლიდერები სამიტზე
სამიტში 7-ის ყველა წევრი ქვეყანა მონაწილეობდა, მათ შორის ევროკავშირის წარმომადგენლები. ევროკომისიის პრეზიდენტი 1981 წლიდან მოყოლებული ყველა შეხვედრის მუდმივი მონაწილეა.

დიდი შვიდიანის მეორე არაოფიციალური სამიტის ძირითადი წევრები იყვნენ:

განხილული საკითხები
სამიტის ერთ-ერთი მთავარი თემა აფრიკა და მიგრაციის თემა იქნება. იტალიის პრეზიდენტობის პრიორიტეტებია უკრაინის მხარდაჭერა, ენერგეტიკული და ეკონომიკური უსაფრთხოება, მიგრაცია და აფრიკა და ღაზაში კონფლიქტის მოგვარება.

სამიტზე განხილულ იქნა უკრაინის საკითხიც, რომლის დროსაც დიდი შვიდიანის წევრებმა ურყევი მხარდაჭერა გამოხატეს უკრაინის მიმართ. სამიტის კომუნიკეს პრეამბულაში დაფიქსირდა საერთო კონსენსუნსი, რომ „რუსეთმა უნდა დაასრულოს უკანონო აგრესიული ომი და გადაიხადოს უკრაინას მიყენებული ზიანი. მსოფლიო ბანკის მონაცემებით, ეს ზარალი ახლა 486 მილიარდ დოლარს აღემატება“.

გალერეა
მოწვეული სტუმრები (სახელმწიფოები)
სამიტზე მოწვეულნი იყვნენ ალჟირის, არგენტინის, ბრაზილიის, ინდოეთის, იორდანიის, კენიის, მავრიტანიის (აფრიკის კავშირის წარმომადგენელი), ტუნისის, თურქეთის, უკრაინის, არაბეთის გაერთიანებული საემიროებისა და ვატიკანის წარმომადგენლები.

დაპატიჟებული სტუმრები (საერთაშორისო ორგანიზაციები)
დრეპანიუსი

ლათინიუს პაკატუს დრეპანიუსი — საუკუნის რომაელი ორატორი და პოეტი.

დრეპანიუსი წარმოშობით გალიიდან იყო. 390 წელს ის აფრიკის პროკონსულად დაინიშნა და შემდგომშიც მაღალი თანამდებობები ეჭირა საიმპერატორო კარზე. დრეპანიუსი ავტორია ვრცელი „პანეგირიკისა“, რომელიც მიუძღვნა იმპერატორ თეოდოსიუს -ს (ზეობდა 379-395 წლებში) უზურპატორ მაქსიმუსის დამარცხების შემდეგ. ამ თხზულებაში დრეპანიუსი ეხება რომაელთა სამფლობელოებს აღმოსავლეთში და გვაწვდის საყურადღებო ცნობას, რომ კოლხეთი იმყოფება „რომაელთა ხელისუფლების ფარგლებს გარეთ“.

გაურკვეველია დრეპანიუსი წარმართი იყო თუ ქრისტიანი. ის მეგობრობდა ტრადიციული რომაული რელიგიის დამცველ მოღვაწე სიმაქუსთან და ქრისტიან პოეტ ავსონიუსთან, გმობდა უზურპატორ მაქსიმუსის მიერ ესპანეთში გავრცელებული ქრისტიანული მიმდინარეობის — პრისცილიანიზმის დევნას.
ფაზანო

ფაზანო — ქალაქი და კომუნა იტალიაში, აპულიის რეგიონის ბრინდიზის პროვინციაში.

2023 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა შეადგენს 38 745 კაცს, სიმჭიდროვე — 300 კაცი/კმ². კომუნის ფართობია 131.72 კმ²; საფოსტო ინდექსი — 72015; სატელეფონო კოდი — 080. განვითარებულია ტურიზმი.

კომუნის მფარველებად ითვლება მარიამ ღვთისმშობელი და იანე ნათლისმცემელი. იზეიმება ივნისის მესამე კვირა დღეს.
ელენ ნიიტი

ელენ ნიიტი (, დ. 13 ივლისი, 1928, ტალინი — გ. 30 მაისი, 2016, ტალინი) — ესტონელი მწერალი და მთარგმნელი. ესტონეთის სსრ დამსახურებული მწერალი (1977).

ბიოგრაფია
დაიბადა მუშათა ოჯახში.

დაამთავრა ტარტუს უნივერსიტეტის ესტონური ენისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი (1952), სწავლობდა ასპირანტურაში ესტონეთის საბავშვო ლიტერატურის განყოფილებაში (1952-1956).

1956-1961 წლებში იყო ტალინის მწერალთა კავშირის კონსულტანტი პოეზიის მიმართულებით, ხოლო 1961-1963 წლებში — ესტონეთის ტელევიზიის რედაქტორი.

ესტონეთის სსრ იუჰან სმულის სახელობის ლიტერატურული პრემიის (1971, 1978) და ესტონეთის კულტურის ეროვნული პრემიის ლაურეატი (2009).

ფილოლოგიურ მეცნიერებათა კანდიდატი (1985), დისერტაციის თემა „ესტონეთის სანაპიროს დიალექტების პროსოდიული მახასიათებლები და ბალტიის პროსოდიული არეალის სტრუქტურა“.

თარგმნა შანდორ პეტეფის 120-ზე მეტი ლექსი.

პირველ ქორწინებაში (1949-1958) იმყოფებოდა ლიტერატურათმცოდნე ჰელდურ ნიიტთან, მათ შეეძინათ ვაჟი ტომას ნიიტი (1953-2020). 1958 წლიდან დაქორწინებული იყო მწერალ ჯაან კროსზე (1920-2007). ამ ქორწინების შედეგად შეეძინა ქალიშვილი, მარია უნდუსკი (დ. 1959) და ორი ვაჟი — ერიკ-ნილეს კროსი (დ.1967) და მარტენ კროსი (დ. 1970).

იგი დაკრძალულია ტალინში, რაჰუმეს სასაფლაოზე.

ნამუშევრები
მოხერხებული მღებავი

მამა, მე და ბაჭია

მოთხრობა პილე-რინზე

ახალი და ძველი მოთხრობები ტრიინუზე და ტავიზე

ბაჭია — შავი თვალები

ზღაპარი ბაჭიაზე, რომელსაც არ უნდოდა დაძინება
ნიკოლოზ დუბროვსკი

ნიკოლოზ ალექსანდრეს ძე დუბროვსკი (; დ. 16 მაისი, 1874, ახალციხე, — გ. 16 დეკემბერი, 1943, თბილისი) — ისტორიკოსი, პედაგოგი.

დაამთავრა ვარშავის უნივერსიტეტის ისტორიულ-ფილოსოფიური ფაკულტეტი (1901). 1902-1912 წლებში მუშაობდა ვარშავაში, 1914-1919 წლებში იყო თბილისის ქალთა კომერციული სასწავლებლის დირექტორი, 1919-1922 წლებში — აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ზოგადი ისტორიის კათედრის პროფესორი, 1919-1920 წლებში — იქვე, ისტორიის ფაკულტეტის დეკანი, 1920-1922 წლებში — აზერბაიჯანის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის რექტორი.

1923-1932 წლებში დუბროვსკი მოსკოვის გ. პლეხანოვის სახელობის სახალხო მეურნეობის ინსტიტუტში ასწავლიდა დასავლეთ ევროპის სახალხო მეურნეობის ისტორიას. 1932 წლიდან გარდაცვალებამდე იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის, 1933 წლიდან კი, იმავდროულად ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტის პროფესორი. იკვლევდა საუკუნის დასავლეთ ევროპის ისტორიას; აქვს წერილები პოლონეთის ისტორიაზე.
ვახტანგ დუგლაძე

ვახტანგ ვალერიანის ძე დუგლაძე (დ. 23 ივლისი, 1916, სოფ. კლდეეთი, ახლანდ. ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი, — გ. 2011) — ქართველი ფერმწერი, საქართველოს სახალხო მხატვარი (1985).

დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია (1943). იმავე წლიდან მონაწილეობდა სამხატვრო გამოფენებში. 1946-1948 წლებში მუშაობდა მოსკოვში აპოლონ ქუთათელაძის სახელოსნოში. 1954–1959 წლებში იყო საკავშირო სასოფლო-სამეურნეო გამოფენის, 1959–1964 წლებში — თავდაპირველად სახალხო მეურნეობის მიღწევათა საკავშირო გამოფენის საქართვ. პავილიონის, შემდეგ — რესპუბლიკების პავილიონების მთავარი მხატვარი, 1964–1979 წლებში — საკავშირო საზოგადოება „ზნანიეს“ საცდელი ექსპერიმენტული ფაბრიკის მთავარი მხატვარი და დირექტორის მოადგილე. ამ პერიოდში მისი ნამუშევრების მთავარი თემატიკა იყო „მეცნიერული ციმბირი“ და „კოსმოსის ათვისება საბჭოთა კავშირში“. დუგლაძე აპროექტებდა ამ გამოფენებს, აწყობდა ექსპოზიციებს მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში. შემდგომში დუგლაძე ძირითადად მოღვაწეობდა პეიზაჟისა და პორტრეტის ჟანრში. მისი ნამუშევრებიდან აღსანიშნავია: „ახალგაზრდა პარტიზანის დაკითხვა“ (1943), „გენერალი ლესელიძე ფრონტზე“ (1945); სერიები: „შვეცია“ (1972), „ამერიკის შეერთებული შტატები“ (1976–77), „საქართველო“ (1977-1986), „იტალია“ (1979) და სხვ.
დუდაითი

დუდაითი, დუდაითიყაუ — ყოფილი სოფელი ახალგორის მუნიციპალიტეტში (ყოფ. ზახორის თემი).

მდებარეობს ლეხურის (მტკვრის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში, ზღვის დონიდან 839 მ-ზე. ახალგორიდან დაშორებულია 60 კმ-ით, კასპიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 20 კმ-ით.

1922 წლიდან სოფელი შედიოდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ლენინგორის რაიონში. 1989 წლის უკანასკნელი საბჭოთა აღწერით სოფელში იყო 59 მცხოვრები, ძირითადად ოსები. 1990-იანი წლებიდან დუდაითი ახალგორის რაიონის დასავლეთი ნაწილის ზოგიერთ დასახლებასთან ერთად საქართველოს ცენტრალური ხელისუფლების კონტროლს მიღმა დარჩა. სოფელი ამჟამად მოსახლეობისგან დაცლილია, დასახლების სტატუსი აღარ გააჩნია.
ოთარ დუდაური

ოთარ ზაქარიას ძე დუდაური (დ. 23 სექტემბერი, 1932, დუშეთი — გ. 25 დეკემბერი 2015, თბილისი) — ქართველი გეოლოგი. გეოლოგიურ-მინერალოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი (2003).

ბიოგრაფია
1955 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი. იმავე წლიდან მუშაობს ა. ჯანელიძის სახელობის გეოლოგიის ინსტიტუტში — 1955–1958წწ ასპირანტი; 1958–1965წწ ამავე ინსტიტუტის უმცროსი, 1965–1978წწ უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; 1978–2005წწ იზოტოპური გეოქრონოლოგიის განყოფილების ხელმძღვანელი; 1995-2000წწ ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო დარგში. 2003 წლიდან არის საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სრული პროფესორი.

დუდაურის სამეცნიერო მოღვაწეობის ძირითადი სფეროა საქართველოს ტერიტორიაზე ფართოდ გავრცელებული მეზოზოური და კაინოზოური ინტრუზიული მაგმური წარმონაქმნების პეტროლოგიური თავისებურებების შესწავლა და მათი დათარიღება იზოტოპური გეოქრონოლოგიის მეთოდებით. მონაწილეობდა საერთაშორისო გეოქრონოლოგიურ ექსპედიციებში მონღოლეთსა (1986) და რუმინეთში (1989), ხელმძღვანელობდა 1988 წელს აფხაზეთში მოწყობილ საერთაშორისო გეოქრონოლოგიურ ექსპედიციას. მონაწილეობა აქვს მიღებული არაერთ ადგილობრივ და საერთაშორისო კონფერენციასა და სამეცნიერო პროექტში. 2003 წლიდან ლექციებს კითხულობს საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში; 2009 წლიდან ალექსანდრე ჯანელიძის სახელობის გეოლოგიის ინსტიტუტის მთავარი მეცნიერ-თანამშრომელი და ინსტიტუტის შრომების რედკოლეგიის წევრი. მიღებული აქვს ალექსანდრე ჯანელიძის (2020) სახელობის პრემია (გარდაცვალების შემდეგ).
დუდუნა

დუდუნა — სოფელი ისტორიულ არტაანში (ახლანდ. თურქეთი). მდებარეობს მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე, ქ. არტაანის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, დაახლოებით 18 კმ-ზე.

„გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის“ (1595) მიხედვით, დუდუნაში სახლობდა 69 კომლი, ძირითადად ქართველები: ელიაზარ იმარინდოსძე, გიორგი ცისკარასძე, იოსებ გიორგისძე, შავთვალასძე, ფერა მახარებლისძე, გოგიჩა მჭედლიშვილი, მახარებელ ზაქარასძე, გოგინა იოსებისძე, დავით სალმანისძე, ელია წამალასძე, მახარა სულასძე, ხახუტა სორაზანისძე, მანველ გოგიჩასძე, იასონ იორდანისძე, მაცაცა გრიგოლისძე და სხვ. 5–6 არაქართული სახელიც გვხვდება: შაჰყული, გრიქორ მინასისძე, ტერაკოფ, ხაჩიკ ქორჩიკასძე და სხვ. ყველა ქრისტიანი იყო, რისთვისაც იხდიდნენ სპეციალურ გადასახადს 1725 ახჩის ოდენობით. სოფელში მოჰყავდათ ხორბალი, ქერი, ჭვავი; ჰქონდათ ბოსტანი; ჰყავდათ ცხვარი, ღორი, ფუტკარი; ჰქონიათ 3 თვალი წისქვილი. ყველაფერ ამისათვის სოფელი იხდიდა სულ 22600 ახჩას. დუდუნაში ყოფილან თიმარის მფლობელი მაჰმადიანებიც — რამაზანი, დაუდი და ბუნიანდი, რომელთა მიწაზე 5 კომლი ქართველი ქრისტიანი ცხოვრობდა.

მათი გამოსაღები 1000 ახჩას შეადგენდა. სოფელთან ყოფილა სათესი „მრგვალი ტყე“. „ჩილდირის ეიალეთის ჯაბა დავთრის“ მიხედვით, 1718–1719 წლებში სოფელი დუდუნა შედიოდა დიდი არტაანის ლივის ტყე-ნაჰიეში, ექვემდებარებოდა იაჰია აჰმედის ძეს და იხდიდა გამოსაღებს — 7500 ახჩას. 1878 წელს იქ მხოლოდ 8 კომლი ცხოვრობდა, 1882 წელს კი — 4.
ალექსანდრე დუდუჩავა

ალექსანდრე იოსების ძე დუდუჩავა (დ. 1901, სოფ. საჭამიასერი, ახლანდ. ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი, — გ. 22 ნოემბერი, 1937, თბილისი) — ქართველი ხელოვნებათმცოდნე, ლიტერატურათმცოდნე. 1920-1930-იანი წლების საქართველოს კულტურული ცხოვრების აქტიური მონაწილე, საბჭოთა ფუნქციონერი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიულ-ფილოლოფიური ფაკულტეტი (1922). 1918-1921 წლებში იყო ახალგაზრდა მარქსისტთა ორგანიზაციის, 1921 წლიდან — კომუნისტური (ბოლშევიკური) პარტიის წევრი. 1920-იან წლებში რედაქტორობდა ჟურნალ „საბჭოთა ხელოვნებას“, 1927-1930 წლებში იყო თბილისის სამხატვრო აკადემიის რექტორი, 1928-1930 წლებში — „სახკინმრეწვის“ სამხატვრო-პოლიტიკური საბჭოს თავმჯდომარე, 1933 წელს — საქართველოს მხატვართა კავშირის თავმჯდომარე, თსუ-ის პროფესორი, შემდეგ თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის დირექტორი, თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის რექტორი, ხოლო 1935–1936 წლებში — შოთა რუსთაველის სახელობის ლიტერატურის ინსტიტუტის დირექტორი. 1937 წელს დუდუჩავა დააპატიმრეს „მემარჯვენეთა ანტისაბჭოთა ორგანიზაციის წევრობის“ და „კულტურული მშენებლობის დარგში მავნებლობის“ ბრალდებით. დახვრიტეს იმავე წელს. მის ნაშრომებში განხილულია ქართული მწერლობის, ხელოვნების, ხუროთმოძღვრებისა და სხვა საკითხები, ფორმალისტური სკოლების მხატვრულ-ესთეტიკური პრინციპები.
როლანდ დუდუჩავა

როლანდ ვალერიანის ძე დუდუჩავა (დ. 12 თებერვალი, 1945, თბილისი) — ქართველი მათემატიკოსი, მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1983), პროფესორი (1989).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მექანიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი (1968). 1970 წლიდან მუშაობდა ა. რაზმაძის სახელობის მათემატიკის ინსტიტუტში სხვადასხვა თანამდებობაზე, 1973–2004 წლებში — თსუ-ის გამოყენებითი მათემატიკისა და მექანიკა-მათემატიკის ფაკულტეტებზე, 2002 წლიდან — ა. რაზმაძის სახელობის მათემატიკის ინსტიტუტში მათემატიკური ფიზიკის განყოფილების გამგეა, 2019 წლიდან — საქართველოს უნივერსიტეტის მათემატიკის ინსტიტუტის დირექტორი. 1993–2004 წლებში იყო მიწვეული პროფესორი გერმანიის სხვადასხვა უნივერსიტეტში, 2004–2007 წლებში — დიფერენციალური გეომეტრიის კათედრის გამგის მოვალეობის შემსრულებელი ზაარლანდის უნივერსიტეტში. 2000–2002 სამეცნიერო კონტრაქტით მუშაობდა აეროკოსმოსურ ფირმასთან „დორნიე“ (დაიმლერ-კრაისლერი). 1997–2001 წლებში და 2009 წლიდან აირჩიეს საქართველოს მათემატიკოსთა კავშირის პრეზიდენტია.

დუდუჩავას სამეცნიერო ინტერესების სფეროებია: სასაზღვრო ამოცანები კერძოწარმოებულიანი დიფერენციალური განტოლებებისათვის, ინტეგრალური განტოლებები, დრეკადობის თეორიის და ელექტრომაგნიტური ტალღების გავრცელების ამოცანები, ბოლცმანის არაწრფივი განტოლებები.
დუკა (ისტორიკოსი)

დუკა ( []) (დ. დაახლ. 1400 — გ. დაახლ. 1470) — ბიზანტიელი ისტორიკოსი.

დუკას წარმომავლობის და ცხოვრების შესახებ ცნობები მწირია. უცნობია მისი სახელიც. პაპამისი მიქაელ დუკა 1345 წელს პოლიტიკური მღელვარების გამო კონსტანტინოპოლიდან ეფესოში გადასახლდა. თავად ისტორიკოსი ჯერ ახალი ფოკეის (ახლანდელ იზმირის პროვინციაშია) გენუელი პოდესტის ჯოვანი ადორნოს, შემდეგ კი კუნძულ ლესბოსის გენუელი მმართველი ოჯახის გატილუზიოს სამსახურში იყო. კონსტანტინოპოლის ალყისა და დაცემის ახლო პერიოდში (1452-1456) დუკა ასრულებდა გატილუზიოს დიპლომატიურ დავალებებს ოსმალთა სულთან მეჰმედ -სთან. ოსმალთა მიერ ლესბოსის აღების (1462) შემდედ დუკა, სავარაუდოდ, ვენეციაში გაიქცა.

დუკას თხზულება „ისტორია“ მოიცავს პერიოდს ქვეყნის დასაბამიდან 1462 წლამდე. მასში დაცულია მნიშვნელოვანი ცნობები – საუკუნეების საქართველოს შესახებ: თურქმანების და შემდეგ თურქ-ოსმალთა შემოსევები, ურთიერთობა უზუნ-ჰასანთან, მისი შეჭრა დასავლეთ საქართველოში.
აკაკი დუმბაძე

აკაკი აბდულას ძე დუმბაძე (დ. 16 აგვისტო, 1940, სოფ. გეგელიძეები, ახლანდ. ქედის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი მექანიკოსი. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1994), პროფესორი (1997), საქართველოს საინჟინრო აკადდემიის ნამდვილი წევრი (2005).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მექანიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი მექანიკის სპეციალობით (1966). 1966–1971 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მანქანათა მექანიკის ინსტიტუტში (პოლიმერების განყოფილებაში), 1972–1994 წლებში — საქართველოს კ. ზავრიევის სახელობის სამშენებლო მექანიკისა და სეისმომედეგობის ინსტიტუტის პოლიმერების ცოცვადობისა და ხანგრძლივი სიმტკიცის განყოფილებაში. 1994 წლიდან საქართველოს საავიაციო უნივერსიტეტის სრული პროფესორია, იქვე განაგებდა თვითმფრინავმშენებლობის კათედრას 1995–2005 წლებში. მისი სამეცნიერო კვლევები ეხება დრეკადბლანტი სხეულების მექანიკას. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (2000).
გივი დუმბაძე

გივი გრიგოლის ძე დუმბაძე (დ. 16 თებერვალი, 1925, ოზურგეთი, — გ. 11 მაისი, 1999, თბილისი) — ქართველი პათოფიზიოლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1972), პროფესორი (1979), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1985). საქართველოს მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი და ვიცე-პრეზიდენტი (1994).

საბჭოთა არმიის რიგებში მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში. 1952 წელს დაამთავრა ლენინგრადის სამხედრო-სამედიცინო აკადემია. 1965-1969 წლებში ხელმძღვანელობდა ტრავმატოლოგიისა და ორთოპედიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის პათოფიზიოლოგიისა და ექსპერიმენტული თერაპიის განყოფილებას, 1969-1974 წლებში — ანალოგიურ განყოფილებას თბილისის ექსპერიმენტული და კლინიკური ქირურგიის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში. 1974 წლიდან გარდაცვალებამდე იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ცენტრალური სამეცნიერო-კვლევითი ლაბორატორიის (1994 წლიდან — ექსპერიმენტული და კლინიკური მედიცინის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი) დირექტორი; იმავდროულად, 1986-1991 წლებში იყო თსსი-ის პრორექტორი სამეცნიერო დარგში. 1990- წლიდან არჩეული იყო სრულიად სრულიად საქართველოს მეორე მსოფლიო ომის ვეტერანთა ასოციაციის პრეზიდენტად.

დუმბაძის სამეცნიერო შრომები ეხება ექსტრემალური მდგომარეობის პათოფიზიოლოგიასა და ექსპერიმენტულ თერაპიას, კორუნდოკერამიკული მასალის გამოყენებას ტრავმატოლოგიასა და ორთოპედიაში და სხვ.