iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჰილდეგარდ კნეფი

ჰილდეგარდ კნეფი (დ. 28 დეკემბერი, 1925, ულმი, გერმანია — 1 თებერვალი, 2002, ბერლინი, გერმანია) — გერმანელი მსახიობი, მომღერალი, სინქრონული მოსაუბრე, მწერალი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ჰანს თეოდორ კნეფისა და ფრიდა აუგუსტა კნეფის ოჯახში, ულმში. 1926 წელს, სიფილისით გარდაიცვალა ჰილდეგარდის მამა და ოჯახი ბერლინში გადავიდა საცხოვრებლად.

ჰილდეგარდი სამჯერ იყო დაქორწინებული: პირველად 1947-1953 წლებში, კურტ ჰირშზე. მეორედ, 1962-1976 წლებში ბრიტანელ მსახიობ დევიდ ქემერონზე, რომლისგანაც ერთადერთი ქალიშვილი, ქრისტინა ანტონია (დაიბადა 1968 წლის 16 მაისს, მიუნხენში) შეეძინა. მესამე ქორწინებაში, პაულ რუდოლფ ფრეიჰერთან, 1977-2002 წლებში, გარდაცვალებამდე იყო.

ჰილდეგარდმა კინო-კარიერა 1946 წელს დაიწყო, მას მოჰყვა არაერთი როლი ჰოლივუდში. მოგვიანებით კი გერმანული შანსონშიც სცადა ბედი და შემოქმედებითად აქტიური იყო თითქმის სიცოცხლის ბოლომდე.

ჰილდეგარდ კნეფი გარდაიცავალა 2002 წლის 1 თებერვალს, ბერლინში.
მარკ როკა

მარკ როკა (დ. 26 ნოემბერი, 1996) — ესპანელი ფეხბურთელი. თამაშობს ბუნდესლიგის კლუბ მიუნხენის „ბაიერნში“, ცენტრალური ნახევარმცველის პოზიციაზე.

კარიერა დაიწყო „ესპანიოლში“, 121 ჩატარებული შეხვედრისა და ლა ლიგაში გატარებული ოთხი სეზონის შემდეგ, 2020 წლის ოქტომბერში შეუერთდა მიუნხენის „ბაიერნს“.

როკამ ესპანეთის 21 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრებთან ერთად 2019 წელს მოიგო ევროპის 21 წლამდე ფეხბურთელთა ჩემპიონატი.
ნიკა ნინუა

ნიკა ნინუა (დ. 22 ივნისი, 1999, თბილისი) — ქართველი ფეხბურთელი, თბილისის „დინამოს“ ნახევარმცველი.

საკლუბო კარიერა
თბილისის „დინამოს“ ახალგაზრდა ფეხბურთელი ძირითად გუნდში 2016–17 წლების სეზონში დაწინაურდა.

პაოკი
2020 წლის 14 აგვისტოს, „პაოკმა“ დააანონსა ნინუას გაფორმების შესახებ, ნინუამ ხელი მოაწერა კონტრაქტს 2024 წლის ზაფხულამდე. ქართულ წყაროებზე დაყრდნობით თბილისის „დინამომ“ ტრანსფერის სანაცვლოდ €850 000 მიიღო.

სანაკრებო კარიერა
ნინუას ნათამაშები აქვს საქართველოს 17 და 19-წლამდე ახალგაზრდულ ნაკრებებში. 2018–2019 წლებში 12 მატჩი ჩაატარა საქართველოს 21-წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრებში.
ოტო (ბავარია)

ოტო , სრული სახელია ოტო ვილჰელმ ლუიტპოლდ ადალბერტ ვალდემარ ფონ ვიტელსბახი (; დ. 27 აპრილი, 1848, მიუნხენი, ბავარია ― გ. 5 ნოემბერი, 1913, მიუნხენი, ბავარია) ― ვიტელსბახების დინასტიის წარმომადგენელი. ბავარიის მეფე 1886-1913 წლებში. მეფე მაქსიმილიან -ისა და დედოფალ მარია პრუსიელის ძე. ლუდვიგ -ის უმცროსი ძმა. მისი ფსიქიკური არასტაბილურობის გამო მთელი მისი მმართველობის განმავლობაში ქვეყანას ჯერ ბიძამისი, შემდეგ კი მისი ბიძაშვილი მართავდა, რომელმაც გარდაცვალების შემდეგ მისი ადგილიც დაიკავა ტახტზე.

ბიოგრაფია
ოტო დაიბადა 1848 წლის 27 აპრილს მიუნხენში. იგი იყო ბავარიის მეფე მაქსიმილიან -ისა და მისი ცოლის, დედოფალ მარია პრუსიელის მეორე და ნაბოლარა ვაჟი. მას სახელი ბიძის, საბერძნეთის მეფე ოტონის პატივსაცემად დაარქვეს, რომელიც მისი ნათლიაც იყო. იგი თავის უფროს ძმასთან, კრონპრინც ლუდვიგთან ერთად იზრდებოდა ჰოენშვანგაუს სასახლეში.

1863 წლიდან ოტომ ბავარიის სამხედრო ძალებში დაიწყო მსახურობა. 1864 წლის მაისში იგი ლეიტენანტის ჩინსაც იღებს. 1866 წლის აპრილიდან იგი ბავარიის სამეფო ძალების კაპიტანი ხდება. იმავე წელს იგი მონაწილეობს ავსტრია-პრუსიის ომში, 1870-71 წლებში კი კავალერისტად მონაწილეობდა საფრანგეთ-პრუსიის ომშიც. 1871 წლის 18 იანვარს, როდესაც პრუსიის მეფე ვილჰელმ -მა თავი გერმანიის იმპერატორად გამოაცხადა, პრინცი ოტო და ბიძამისი, ლუიტპოლდი წარმოადგენდნენ ოტოს ძმას, მეფე ლუდვიგ -ს, რომელმაც უარი თქვა ამ საქმეში მონაწილეობაზე.

საფრანგეთ-პრუსიის ომმა მასზე საშინელი გავლენა იქონია. ამის შემდეგ იგი ძალიან დეპრესიული და ნერვიული გახდა, რაზეც მისი ოჯახის წევრები დიდად ღელავდნენ. მისი მდგომარეობა დამძიმებას განაგრძობდა, სანამ საბოლოოდ არ შეიშალა ჭკუიდან. ცნობილია ერთი ინციდენტი, როდესაც 1875 წლის შობაზე პრინცი ოტო არ დაესწრო საშობაო მესას, თუმცა შუა მესისას იგი სამხედრო ფორმაში გამოწყობილი შევარდა ეკლესიაში, მუხლებზე დაეცა და ეპისკოპოს გრეგორ ფონ შერს ცოდვების მიტევება სთხოვა. ამის შემდეგ იგი შლაისჰაიმის სასახლეში გადაიყვანეს, სამეფო კარისაგან მოშორებით. ცნობილია, რომ 1876 წელს იგი ლუდვიგშტატის სასახლის მიმდებარე ტყეში იყო დაკარგული რამდენიმე კვირის განმავლობაში. იგივე განმეორდა 1880 წელსაც, რის შემდეგაც იგი ექიმებმა მუდმივ მკურნალობაზე დასვეს, რომელიც თერაპიასა და ზუსტ დროს ზუსტი მედიკამენტების მიღებას გულისხმობდა.

როგორც ცნობილია, ოტოს სიფილისიც ჰქონდა, რის გამოც ხშირად ვარაუდობენ, რომ მისი მენტალური და ფიზიკური დაავადებები სწორედ მისი გამოწვეული იყო და არა ომის შემდგომი ტრამვების.

1886 წლის 13 ივნისს მისი უფროსი ძმა, ლუდვიგ უშვილოდ გარდაიცვალა 40 წლის ასაკში, რის გამოც ბავარიის ახალი მეფე სწორედ ოტო ხდება. ბავარიის მინისტრთა საბჭოს გადაწყვეტილებით მას მხოლოდ ფორმალურად მიენიჭა მმართველის წოდება, რეალურად კი ქვეყანას ბიძამისი, პრინცი ლუიტპოლდი მართავდა რეგენტის სტატუსით. მას შემდეგ, რაც 1912 წელს ლუიტპოლდი გარდაიცვალა, რეგენტობა მის ძეს, ლუდვიგს გადაეცა.

თავად ოტო 1913 წლის 5 ნოემბერს გარდაიცვალა, 68 წლის ასაკში, დაუქორწინებელი და უშვილო, რის გამოც ტახტს მისი ბიძაშვილი, ლუდვიგ იკავებს, რომელიც ბავარიის უკანასკნელი მეფე გახდა, რამეთუ 1918 წელს მთელს გერმანიაში მონარქია დაემხო.
უტარაკჰანდის წყალდიდობა (2021)

უტარაკჰანდის წყალდიდობა — 2021 წლის 7 თებერვალს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლის ნანდა-დევის ეროვნული პარკის მიდამოებში (ინდოეთი, უტარაკჰანდის შტატი) მომხდარი ბუნებრივი კატასტროფა. სავარაუდო გამომწვევ მიზეზებად დასახელდა ზვავი, მეწყერი ან მყინვარული ტბის გარღვევა. ძირითად მიზეზად კი მყინვარიდან დიდი ზომის ნაწილის მოწყვეტა სახელდება, რასაც შეეძლო გამოეწვია ზემოთ ჩამოთვლილი მოვლენები. მყინვარის მოწყვეტას უკავშირებენ ტემპერატურის მომატებას ან ძლიერ ნალექებს. დაანგრია ორი მშენებარე ჰიდროელექტროსადგურის კაშხალი. დაღუპულებს, დაკარგულებსა და დაშავებულებს შორის უპირატესად ამ მშენებლობაზე დასაქმებული ადამიანები არიან, მათ შორისაა კაშხლის გვირაბში მოყოლილები. ბოლო მონაცემებით, დაიღუპა 72 ადამიანი, 200-მდე კი დაკარგულად ითვლება.
თავრიზის სამინიატიურო სკოლა

თავრიზის სამინიატიურო სკოლა — მინიატიურის ერთ-ერთი სკოლა შუა საუკუნეების ირანში, თავრიზში. მისი ადრინდელი ნაწარმოებები მიეკუთვნება საუკუნის ბოლოს და საუკუნის დასაწყისს, როცა რაშიდ ალ-დნმა თავრიზში თავი მოუყარა მხატვრებს და კალიგრაფებს მანუსკრიპტების გადასაწერად და შესამკობად. საუკუნის 30-იან წლებში შეიქმნა შაჰნამეს უნიკალური მინიატურები. სკოლა აღორძინდა 1512-1548 წლებში თავირიზის ირანის დედაქალაქად გამოცხადების შემდეგ. სკოლამ განსაკუთრებულ წარმატებას მიაღწია შაჰ თამაზ -ის მმართველობის დროს. ამ პერიოდში ჩამოყალიბდა თავრიზის სკოლის საკუთარი სტილი.
კამები

კამები — ფლუვიოგლაციალური დახარისხებული მასალით აგებული გლუვი ზედაპირისა და ციცაბო ფერდობების მქონე, უმეტესად წაგრძელებული ფორმის ბორცვები და სერები. საშუალო სიმაღლე 6–12 მ, მაქსიმალური 30 მ. ვრცელდება უკანასკნელი კონტინენტური მყინვარების მოქმედების ზოლში.

კამები უწესრიგოდაა მიმოფანტული მომრგვალო კონუსისებრი, ხშირად ბრტყელმწვერვალიანი ბორცვების სახით, რომელიც არასდროს სცდება განსაზღვრულ დონეს. დაყოფილია დადაბლებებით, ზოგჯერ ტბებით დაკავებული გაუდინარი ქვაბულების სახით. ბორცვების კალთები ჩვეულებრივ ციცაბოა — 45°-მდე. აგებულია ტბიური ტიპის ჰორიზონტული და დიაგონალური შრეებრიობით — დახარისხებული ხრეშით, ქვიშებითა და ქვიშნარით. ხშირად შრეებრიობა კალთების ზედაპირის გადაკვეთის სიახლოვეს მიკრონასხლეტებითაა დარღვეული. კამები გვხვდება განცალკევებულად ან ჯგუფურად.

რიჩარდ ფოსტერ ფლინტის თეორიის მიხედვით, კამები წარმოიქმნება კონტინენტური მყინვარების კიდესთან დეგლაციაციის პირობებში. აქ წარმოიქმნება ვეებერთელა მონაკვეთები და მკვდარი ყინულის ბელტები, რომელთა დნობის დროს მორენული მასალა ირეცხება და ხარისხდება. თიხოვანი ნაწილები წყლის ნაკადებს გამოაქვთ, ხოლო ქვიშები და კენჭნარი ილექება მკვდარი ყინულის ბელტების შუალედში — ყინულოვან ტბებსა და მღვიმისებურ მყინვარისშიგა არხებსა და ნაპრალებში, რომლებიც მკვდარი ყინულის სხეულში წარმოიქმნება. ყინულის დადნობისა და მყინვარული ტბების დონის დავარდნის შედეგად ყინულისა და მორენის ზედაპირზე არათანაბრად დალექილი ქვიშიანი მასალა, თანდათან იღებს უწესრიგო ბორცვიანი რელიეფის სახეს. ზოგჯერ კამები წარმოქმნიან ვრცელ ბორცვიან არეებს ან კამურ, ბოლომორენული ტიპის მოზრდილ სერებს, რომლებიც განლაგებულია უკუმხევი მყინვარის კიდის პარალელურად, მაგალითად, სერი ცაცხვის მთები ქალაქ ლუგიდან დასავლეთით.

კამების ჭრილში გვხვდება მორენული ლინზები და დიდი ყინულწახნაგები. ხშირად კამები ციცაბო საფეხურებს ესაზღვრება, მიწისზედა მყინვარული კონტაქტის კალთებს, მომიჯნავე ვაკეებთან ერთად. კამები ფართოდაა გავრცელებული ფენოსკანდიის უკანასკნელი გამყინვარების ფარგლებში, მყინვარული კიდური წარმონაქმნების კომპლექსებში — რუსეთის ევროპულ ნაწილში (კარელია, ლენინგრადის ოლქი), ლატვიაში, ლიეტუვაში, ესტონეთში, პოლონეთში, გერმანიაში და სხვა.
ყრიზი

კრიწი  — სოფელი აზერბაიჯანში ყუბა-ხაჩმაზის რეგიონის ყუბის რაიონში. 2009 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 274 კაცი. მისი მოსახლეობაა კავკასიის ერთ-ერთი მცირერიცხოვანი ხალხი — კრიწები, სოფელიც მათ სატომო სახელს ატარებს. კრიწული კავკასიური ენაა, განეკუთვნება დაღესტნური ჯგუფის ლეზგიურ შტოს, განსაკუთრებით ახლომდგომია ხინალუღური და [ბუდუხური] ენები. იგი გაქრობის პირას იმყოფება, დომინანტია აზერბაიჯანული, რომლის უპირატესობამაც ჯეროვანი ისტორიული კვალი დატოვა სიტყვათმარაგში. მეცნიერები მის არქაული თვისებებით სიმდიდრეს მიუთითებენ საენათმეცნიერო ლიტერატურაში.
მემედ ჭყონია

მემედ ჭყონია (დ. 1860, ქობულეთი — გ. 1940, ქობულეთი) — ქართველი პოეტი და სახალხო მთქმელი.

ბიოგრაფია
ახლო ურთიერთობა ჰქონდა აკაკი წერეთელთან, ნიკო ნიკოლაძესთან, სერგეი მესხთან, თედო სახოკიასთან და სხვა. თხზავდა სოციალ-პოლიტიკურ, შრომით, საწესჩვეულებო ლექსებს. პოპულარობით სარგებლობდა მისი პატრიოტული ლექსები, რომლებშიც ეწინააღმდეგებოდა პანთურქიზმსა და პანისლამიზმს. იგი ეწეოდა საქართველოს ისტორიის, ქართული კულტურისა და საგანმანათლებლო იდეების პროპაგანდას, ხელს უწყობდა მუსლიმ ქართველებში ეროვნული თვითშეგნების ამაღლებას.
პიშმა

პიშმა — მდინარე რუსეთში, სვერდლოვსკისა და ტიუმენის ოლქებში; ტურის (ობის აუზი) მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 603 კმ, აუზის ფართობი 19,7 ათასი კმ². სათავეს იღებს ურალის აღმოსავლეთ კალთებზე, მიედინება იმიერურალეთის ვაკეზე და დასავლეთ ციმბირის ვაკის დასავლეთ განაპირა მხარეს. უპირატესად იკვებება თოვლის წყლით (60%). წყალდიდობა ახასიათებს აპრილიდან მაისამდე, ზაფხულში წვიმების დროს წყალმოვარდნა იცის. წყლის საშუალო ხარჯია 34 მ³/წმ, უდიდესი — დაახლოებით 1300 მ³/წმ, უმცირესი — დაახლოებით 2 მ³/წმ. იყინება ნოემბრის პირველ ნახევარში, ყინულძვრა აპრილის მეორე ნახევარშია. გამოიყენება ხე-ტყის დასაცურებლად და სამრეწველო წყალმომარაგებისათვის. პიშმაზე მდებარეობს სამი წყალსაცავი და ქალაქები: სუხოი-ლოგი, კამიშლოვი, ტალიცა.
იმიერურალეთის ვაკე

იმიერურალეთის ვაკე , იმიერურალეთის პენეპლენი — ვაკე რუსეთში. მოიცავს შუა და სამხრეთ ურალის აღმოსავლეთ მთისწინეთებს. სიგანე ჩრდილოეთ ნაწილში — 100 კმ-მდე, სამხრეთში — 200 კმ-ზე მეტი. სიმაღლე 200–300 მეტრია, ცალკეული მთებისა — 500–600 მეტრი. სუსტადაა დახრილი აღმოსავლეთით, ამავე მიმართულებით მიედინებიან მდინარეები პიშმა, ისეტი, მიასი და სხვ. აგებულია პალეოზოური ასაკის ამოფრქვეული, დანალექი და მეტამორფული ქანებით; ბევრია გრანიტი. იმიერურალეთის ვაკეზე მრავალი ტბაა (აიატის, სინარა, ჩებარქოლი და სხვ.). ჩრდილოეთ ნაწილში ტაიგის ტყეებია, არის ჭაობებიც, სამხრეთში — ნაირბალახიანი და კორდიან-მარცვლეულიანი სტეპები.
ზაურალსკი

ზაურალსკი — დაბა რუსეთში, ჩელიაბინსკის ოლქში. მდებარეობს ქალაქ ემანჟელინსკიდან 7 კმ-ში. 7274 მცხოვრები (2020). დაბაში არის რკინიგზის სადგური („ემანჟელინსკი“) ჩელიაბინსკ – ტროიცკის ხაზზე. მოქმედებს ტრაქტორების ნაწილების ქარხანა, რომელიც უშვებს სათადარიგო და სავალ ნაწილებს ჩელიაბინსკის სატრაქტორო ქარხნისათვის.
დიმიტრი ბატონიშვილი (ალექსანდრე I-ის შვილი)

დიმიტრი ბატონიშვილი (გ. 1452) — საუკუნის სახელმწიფო მოღვაწე, ალექსანდრე დიდის (1412–1442 წწ.) ძე.

დიმიტრი გარკვეული პერიოდი ქართლის გაღმა მხარეში (სათარხნო, საჯავახიანო, საციციანო) „მეფის“ ტიტულით მოღვაწეობდა. ქართლის ამ ნაწილში მართვის უფლებამოსილება დიმიტრი ბატონიშვილმა მამის სიცოცხლეშივე მოიპოვა. ალექსანდრე დიდის გარდაცვალების შემდეგ მისმა ძმამ, საქართველოს მეფე ვახტანგ -მ (1442–1446 წწ.), ცნო არსებული ვითარება. დიმიტრის ბატონიშვილობა „პროვინციის მეფობაში" გადაიზარდა. 1433 ალექსანდრე -მა დიმიტრი „დიდი ძღუენით" წარგზავნა შემოსული დამპყრობლის „შარუხის“ (შაჰრუხის) კარზე მშვიდობის დამყარების მიზნით ზავის დასადებად. დიმიტრიმ ეს მისია წარმატებით შეასრულა. არაერთ ისტორიულ დოკუმენტში იგი „მეფედ“ არის მოხსენიებული ან თავად ამტკიცებს დოკუმენტებს ამ ტიტულით. ასევე იხსენიება გარდაცვალების შემდეგაც. კათოლიკოს ნიკოლოზ ამილახვრის ( ს.) გუჯარით ალექსანდრე -ის ვაჟს, გიორგი -ს „წყალს-იქითი მამული დიდი ნაქონი დიმიტრი ბაგრატიონისა“ – სამთავისის ეკლესიისათვის შეუწირავს.
პროგრესი და თავისუფლება

პროგრესი და თავისუფლება — პოლიტიკური პარტია საქართველოში, რომელიც 2020 წელს დააფუძნეს კახა ოქრიაშვილმა და ცეზარ ჩოჩელმა.

2020 წლის სექტემბერში პარტია შეუერთდა კოალიციას „ძალა ერთობაშია“. კოალიციამ პარტიის ორივე დამფუძნებელი დაასახელა მაჟორიტარობის კანდიდატად. კახა ოქრიაშვილმა #14 მაჟორიტარულ ოლქში მიიღო 23 666 ხმა (39,55%) და დაიკავა მეორე ადგილი. ცეზარ ჩოჩელი წარდგენილი იყო #11 მაჟორიტარულ ოლქში, სადაც მან 17 134 ხმა (33,78%) მიიღო და გავიდა მეორე ტურში, მაგრამ უარი თქვა მონაწილეობის მიღებაზე, მიუხედავად ამისა მისი გვარი დატანილი იყო საარჩევნო ბიულეტენზე და მეორე ტურში მიიღო 2076 (7,47%) ხმა. კახა ოქრიაშვილმა და ცეზარ ჩოჩელმა პარლამენტში პარტიული სიით შესვლაზე უარი განაცხადეს (მთლიანად ოპოზიციასთან ერთად, გაყალბებული არჩევნების მოტივით). ოფიციალურად 2020 წლიდან არიან საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრები პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გაერთიანებული ოპოზიცია „ძალა ერთობაშია“.
შედეგები არჩევნებში
საპარლამენტო
ადგილობრივი
ბათუმის მუშათა გაფიცვა

ბათუმის მუშათა გაფიცვა — ბათუმის მუშათა საპროტესტო გამოსვლა რუსეთის იმპერიაში 1902 წლის თებერვალსა და მარტში.

მუშათა პროტესტის მიზეზები იყო მძმე ეკონომიკური მდგომარეობა და პოლიტიკური უუფლებობა, მკაცრი ექსპლუატაცია, სამუშაო დღის ხანგრძლივობა, ჯარიმები და ფიზიკური შეურაცხყოფა. გაფიცვა დაიწყო 1902 წლის იანვარში მანთაშევბის ქარხანაში რსდმპ-ის ბათუმის კომიტეტის ორგანიზებით. ბათუმის კომიტეტის ხელმძღვანელები იყვნენ ნოე ხომერიკი, ნოე რამიშვილი, ბენიამინ ჩხიკვიშვილი, ისიდორე რამიშვილი, გიორგი ცინცაძე და სხვები. პირველი გაფიცვა წარმატებით დასრულდა. ქარხნის ადმინისტრაციამ დააკმაყოფილა საგაფიცვო კომიტეტის მოთხოვნები.

იმავე წლის 27 თებერვალს დაიწყო მეორე გაფიცვა როტშილდის ქარხანაში, რისი მიზეზიც იყო 389 მუშის დათხოვნა. ქარხნის ადმინისტრაციამ პოლიციას მიმართა დახმარებისთვის. ბათუმში ჩავიდა ქუთაისის გუბერნატორი ალექსანდრე სმაგინი. სმაგინის შეხვედრა გაფიცულებთან უშედეგოდ დასრულდა. გაფიცვამ ბიძგი მისცა სხვა საწარმოების მუშებს გაფიცვისთვის. 5 მარტს გაფიცვა გამოაცხადეს სიდერდისის ქარხნის მუშებმა. მათ ადმინისტრაციას წარუდგინეს 120 მუშის მიერ ხელმოწერილი განცხადება. 7 მარტს პოლიციამ დააპატიმრა როტშილდისა და სიდერდისის ქარხნების 40 მუშა. იმავე დღეს გაფიცვა დაიწყეს ხაჩატურიანის ქარხნის მუშებმა.

8 მარტს რსდმპ ბათუმის კომიტეტის ხელმძღვანელობით მოეწყო მასობრივი დემონსტრაცია, რომელშიც 800-მდე მუშა მონაწილეობდა. დემონსტრანტები შეიკრიბნენ პოლიციის სამმართველოსთან და მოითხოვეს დაპატიმრებული მუშების გათავისუფლება. საპასუხოდ პოლიციამ 300-მდე მუშა დააპატიმრა და საეტაპო ყაზარმებში მოათავსა. 9 მარტს კვლავ გაიმართა დემონსტრაცია, რომელში 6 ათასამდე მუშამ მიიღო მონაწილეობა. დემონსტრანტების წინააღმდეგ გამოყვანილ იქნა ჯარი, მოკლეს 15, დაჭრეს 50 და დააპატიმრეს 500-მდე მონაწილე. 21 ორგანიზატორი მიეცა სისხლის სამართლებრივ პასუხისგებაში. რსდმპ-ის ბათუმის კომიტეტმა დაიქირავა საუკეთესო ადვოკატები და მოახერხა მიეღწია მუშათა გამართლებისთვის.

გამართლების მიუხედავად, მუშებმა დაკარგეს სამსახური და იძულებულნი გახდნენ დაბრუნებოდნენ საკუთარ მშობლიურ სოფლებს გურიაში, სამეგრელოსა და იმერეთში და იქ გააგრძელეს რევოლუციური საქმიანობა. ამ საქმიანობის გადატანამ სოფლებში გააძლიერა გლეხთა მოძრაობები. ბათუმის მუშათა უმრავლესობა შედგებოდა ოზურგეთის მაზრის მცირემიწიან და უმიწაწყლო გლეხებისაგან. მათმა გასახლებამ ქალაქიდან გააძლიერა გლეხთა მოძრაობა გურიაში 1902 წლიდან რაც 1905 წლის რევოლუციის დროს გურიის რესპუბლიკის გამოცხადებაში გადაიზარდა.
ბათუმის მუშათა თეატრი

ბათუმის მუშათა თეატრი — 1901-1912 წლებში არსებული მუშათა თეატრი რუსეთის იმპერაში, ქალაქ ბათუმში.

მუშთა თეატრი დაარსდა 1901 წელს როტშილდის ქარხანაში და უფასოდ დგამდა წარმოდგენებს მუშებისთვის. თავდაპირველად წრეში იყვნენ მხოლოდ მუშები, წრის თავდაპირველი ხელმძღვანელი იყო დავით კლდიაშვილი. 1904 წლიდან წრეს შეუერთდნენ პროფესიონალები. სხვადასხვა დროს მათ რეჟისორებად მიწვეული ჰყავდათ ალექსანდრე წუწუნავა, შალვა დადიანი, ალექსანდრე ჟორჟოლიანი. რსდმპ-ის ბათუმის კომიტეტის ხელშეწყობით წრე დგამდა ფასიან წარმოდგენებს „რკინის თეატრში“, ხოლო შემოსავალი შეჰქონდა პარტიის ფონდში. რეპერტუარშ ჰქონდათ ილია ჭავჭავაძის, ავქსენტი ცაგარელის, ალექსანდრე ყაზბეგის, დავით კლდიაშვილის, ივანე გომართელის, ი. გედევანიშვილის, გ. ჩირიკოვის, ჰენრიკ იბსენის ნაწარმოებები.
ბათუმის საზღვაო ნავსადგური

ბათუმის საზღვაო ნავსადგური — საქართველოს უდიდესი საზღვაო ნავსადგური. მდებარეობს ქალაქ ბათუმში, შავი ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროზე. მის ტვირთბრუნვაში წამყვანი ადგილი უჭირავს ნავთობს.

ისტორია
 საუკუნის 80-იან წლებამდე ბათუმში შედიოდა მხოლოდ მცირე წყალწყვის გემები და მისი ტვირთბუნვა უმნიშვნელო იყო. 1878 წელს ბათუმის რუსეთის იმპერიის მიერ დაპყრობის შემდეგ ქალაქი განვითარდა. 1883 წელს ბათუმის ნავსადგურიდან გავიდა 3,3 მილიონი ფუთი ნავთობი. ახალი ნავსადგური აშენდა 1884-89 წლებში. ადმირალ გრევეს პროექტით ნავსადგური მდინარე ყოროლისწყალზე უნდა აშენებულიყო, მაგრამ თანხების ნაკლებობის გამო ის პროექტი არ მიიღეს. ამას ხელი შეუწყო 1883 წელს ბათუმში რკინიგზის გაყვანამ, 1893 წელს ტანკერების და მშრალი ტვირთის გემების ნავმისადგომის აშენებამ, 1907 წელს ბაქო-ბათუმის ნავთობსადენის გაყვანამ. 1913 წელს ბათუმის ნავსადგურიდან გატანილ იქნა 93 მილიონ ფუთ ნავთობზე მეტი.

საბჭოთა პერიოდში დაიდგა მაღალმწარმოებლური გადამტვირთავი მოწყობილობა, გაფართოვდა ნავმისადგომი, გაიზრდა მისადგომის სიღრმე, აშენდა საზღვაო ვაგზალი. საბჭოთა პერიოდში ნავსადგური დაკავშირებული იყო 90-მდე ქვეყანასთან.
ბათუმის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი

ბათუმის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი — სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტი საქართველოში, ბათუმში. დაარსდა 1958 წელს, როგორც საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ერთ-ერთი ინსტიტუტი. 1960-1964 წლებში გამოვიდა ინსტიტუტის შრომების 3 ტომი. 1963-1972 წლებში გამოვიდა თემატური სერიული კრებულები აჭარის მრეწველობის, სოფლის მეურნეობის და ეკონომიკის საკითხებზე, სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოს კულტურის და ყოფის საკითხებზე, ისტორიულ ძეგლებზე, აჭარულლი ხალხური პოეზიის და ზეპირსიტყვიერების საკითხებზე. ამჟამად ინსტიტუტი ატარებს ნიკო ბერძენიშვილის სახელს და შედის ბათუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტის შემადგენლობაში.
ბათუმის სახელმწიფო დრამატული თეატრი

ილია ჭავჭავაძის სახელობის ბათუმის სახელმწიფო დრამატული თეატრი — სახელმწიფო თეატრი საქართველოში, ბათუმში. გაიხსნა 1937 წლის 18 მარტს. პირველი დასის წევრები იყვნენ რუსთაველის თეატრის სტუდიის აჭარელი კურსამთავრებულები, პირველი სამხატვრო ხელმძღვანელი იყო ა. ჩხარტიშვილი. სხვადასხვა დროს ბათუმის თაეტრში მოღვაწეობდნენ რეჟისორები ვ. ყუშიტაშვილი, ვახტანგ ტაბლიაშვილი, შ. მესხი, გ. ღვინიაშვილი, გ. ჟორდანია; მსახიობები: ნ. თეთრაძე, ი. კობალაძე, ა. მგელაძე, მ. ხინიკაძე, ლ. აფხაზავა, გ. ახვლედიანი, შ. გეჯაძე, გ. გოგიბერიძე, თ. სულხანიშვილი, გ. იმნაიშვილი, მ. შერვაშიძე, ი. ცანავა, ნ. წერეთელი.

თეატრის შენობა აშენდა 1952 წელს არქიტექტორ ლ. ტეპლიცკის პროექტით.
ჩაიდუზუ

ჩაიდუზუ — სოფელი აზერბაიჯანში ყუბა-ხაჩმაზის რეგიონის ყუბის რაიონში. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ზოგიერთი ტერიტორიული ერთეულს სახელის გადარქმევის შესახებ კანონის თანახმად, 2018 წლის 12 ივნისს სოფლის ყოფილი სახელი ნოვონიკოლაევკა შეიცვალა ჩაიდუზუზე. 2009 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 257 კაცი.
ბენჟამენ პავარი

ბენჟამენ პავარი (დ. 28 მარტი, 1996) — ფრანგი ფეხბურთელი. მილანის „ინტერისა“ და საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების მარჯვენა მცველი. 2018 წელს საფრანგეთის ნაკრებთან ერთად გახდა მსოფლიო ჩემპიონი. 2018 წელს მიიღო საპატიო ლეგიონის ორდენი.

ტიტულები
საკლუბო
შტუტგარტი (1):

2. ბუნდესლიგა (1): 2016-17

ბაიერნი (10):
გერმანიის ბუნდესლიგა (4): 2019–20, 2020–21, 2021-22, 2022-23
გერმანიის თასი (1): 2019–20
გერმანიის სუპერთასი (2): 2020, 2021
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა (1): 2019–20
უეფა-ს სუპერთასი (1): 2020
ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი (1): 2020

ინტერი (2):

სერია (1): 2023-24
იტალიის სუპერთასი (1): 2023
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის ფინალისტი: 2024-25

სანაკრებო
საფრანგეთი:
მსოფლიო ჩემპიონატი (1): 2018; ფინალისტი: 2022
უეფა-ს ერთა ლიგა (1): 2020-21; მესამე ადგილი: 2024-25
ტაბორი

ტაბორი  — ქალაქი ჩეხეთში, სამხრეთ ბოჰემიის მხარეში, ტაბორის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე ლუჟნიცე ნაპირზე. არის მნიშვნელოვანი სატრანსპორტო კვანძი.

ისტორია
დაარსდა 1420 წელს ჰუსიტური მოძრაობის დროს. დააარსეს გლეხებმა ძველი დასახლება ჰრადიშტეს ადგილზე. იყო ტაბორიტების პოლიტიკური და სამხედრო ცენტრი.
ტაბორიტები

ტაბორიტები — რევოლუციური ანტიფეოდალური ფრთის წარმომადგენლები ჰუსიტურ მოძრაობაში. ტაბორიტებს მიეკუთვნებოდნენ გლეხები, ქალაქის ღარიბი მოსახლეობა, დაბალი სამღვდელოება, ხელოსნები, წვრილი თავადაზნაურობა. მათ იდეოლოგიიას წარმოადგენდა ქილიაზმი. ტაბორიტების გამაგრებული პუნქტი იყო ქალაქი ტაბორი. 1421 წელს ტაბორიტები გაუსწორდნენ მათი მემარცხენე ფრთის, პიკარიტების წინამძღოლებს. ტაბორიტებმა შექმნეს საველე ჯარი, რომელიც იან ჟიჟკას წესდების ხელმძღვანელობდა, გამოიმუშავეს იმ დროისთვის მოწინავე სამხედრო ტაქტიკა. ტაბორიტებმა დაამარცხეს მათ წინააღმდეგ მიმართული ხუთი ჯვაროსნული ლაშქრობა. ტაბორიტებს და მებარძიმეებს შორის აშკარა წინააღმდეგობამ გამოიწვია მათ შორის ომი. 1423 და 1424 წლებში მებარძიმეები დამარცხდნენ. 1434 წელს ტაბორიტები დამარცხდნენ მებარძმეების და ფეოდალ კათოლიკეთა გაერთიანებულ ძალებთან ლიპანისთან ბრძოლაში. ტაბორიტების ცალკეული რაზმები იბრძოდნენ 1437 წლამდე, მათი სიმაგრის, სიონის დაცემამდე.
ტაგანროგის ყურე

ტაგანროგის ყურე — უდიდესი ყურე აზოვის ზღვის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ზღვიდან გამოყოფილია ცელებით. სიგრძე დაახლოებით 140 კმ, სიგანე შესასვლელთან 31 კმ, საშუალო სიღრმე 5 მ. ნაპირები უმთავრესად მაღალია, ზოგან ფლატოვანი, ბევრია ქვიშიანი ცელა. ყურეში მდებარეობს ქვიშის კუნძულები. ყურეში ჩადის მდინარეები დონი, კალმიუსი, მიუსი, ეა. იყინება დეკემბერში, ყინულძვრაა მარტში. დიდი ნავსადგურებია მარიუპოლი და ტაგანროგი.
ნიკოლოზ ტაგანცევი

ნიკოლოზ ტაგანცევი (დ. 19 თებერვალი, 1843, პენზა — გ. 1923) — რუსი იურისტი, კრიმინალისტი, სისხლის სამართლის კლასიკური სკოლის წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
1867-1882 წლებში ასწავლიდა სანქტ-პეტერბურგის უნივერსიტეტში. 1881 წლიდან მუშაობდა რუსეთის იმპერიის იუსტიციის სამინისტროში, შემდეგ იყო სისხლის სამართლის საკასაციო დეპარტამენტის თავმჯდომარე, 1887 წლიდან სენატორი. 1903 წელს შეადგინა სისხლის სამართლის სჯულდების პროექტი. 1906 წლიდან იყო სახელმწიფო საბჭოს წევრი. 1915-1917 წლებში იყო რუს კრიმინალისტთა ჯგუფის საპატიო თავმჯდომარე. მონაწილეობდა მთელი რიგი საკანონმდებლო აქტების შემუშავებასა და მიღებაში. იყო ლიბერალი, გამოდიოდა სიკვდილით დასჯის წინააღმდეგ. ყურადღებას უთმობდა ბავშვთა დანაშაულთან ბრძოლას.
ალი ტაგი-ზადე

ალი ტაგი-ზადე (დ. 1889, ტფილისი — გ. 1966, ბაქო) — აზერბაიჯანელი რევოლუციონერი, საბჭოთა პარტიული და სახელმწიფო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
1903 წელს მონაწილეობდა თბილისის მუშათა გამოსვლებში. 1906 წლიდან იყო რსდმპ-ის წევრი. მონაწილეობდა ორგანიზაცია ჰუმეთის ჩამოყალიბებაში. 1908 წელს დააპატიმრეს. 1918-1920 წლებში ორჯერ იყო დაპატიმრებული საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში სახელმწიფოს წინააღმდეგ ჩადენილი დანაშაულების გამო. საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ მუშაობდა საქართველოს კომპარტის თბილისის რაიკომის მესამე მდივნად, ბორჩალოს მაზრის კომიტეტის მდივნად, იყო სომხეთის სსრ-ის სოციალური უზრუნველყოფის სახეალხო კომისარი, აზერბაიჯანის სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე.
ტაზი

ტაზი — მდინარე რუსეთში, იამალ-ნენთა ავტონომიური ოკრუგში. სიგრძე 1401 კმ, აუზის ფართობი 150 ათასი კმ². სათავე აქვს ციმბირის უვალებში, მიედინება დასავლეთ ცმბირის ვაკის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ჭაობიან ადგილებში, ჩადის კარის ზღვის ტაზის უბეში. საზრდოობს თოვლის და გრუნტის წყლით. იყინება ოქტომბერში, ყინულძღვრაა მაისის ბოლოს და ინვნისის დასაწყისში. სანაოსნოა ქვემოთში.
საქართველოს საპროტესტო გამოსვლები (2009)

ოპოზიციის საპროტესტო გამოსვლები საქართველოში (2009) — 2009 წლის გაზაფხულზე გამართული საპროტესტო გამოსვლების სერია საქართველოში, რომელიც ორგანიზებული იყო ოპოზიციური პოლიტიკური პარტიების მიერ მმართველი პარტიის და საქართველოს პრეზიდენტ მიხეილ სააკაშვილის წინააღმდეგ. საპროტესტო გამოსვლების დროს დაკეტილი იყო თბილისის მთავარი ქუჩა რუსთაველის გამზირი, სადაც იდგა საკნები, რომლებიც აქციების ორგანიზატორთა აზრით, გამოხატავდა საქართველოს მოსახლეობის გამოკეტვას საპატიმროში. 2009 წლის 26 მაისს ეროვნულ სტადიონზე 60 ათასი ადამიანი შეიკრიბა სააკაშვილის გადადგომის მოთხოვნით.

საპროტესტო გამოსვლები დაიწყო 2009 წლის 9 აპრილს თბილისში, როდესაც ოპოზიციური პოლიტიკური პარტიების ალიანსმა, რუსთაველის გამზირზე ათიათასობით ადამიანი შეკრიბა (ოპოზიციის წარმომადგენელთა თქმით მათი რაოდენობა 100 000–150 000-ს შეადგენდა, ხოლო ხელისუფლების განცხადებით დემონსტრანტთა რიცხვი 25 000-ს არ აღემატებოდა) და დაანონსა პერმანენტული საპროტესტო აქციები. 10 აპრილს, ათასობით ადამიანმა განაახლა პროტესტი და გამოაცხადა სამოქალაქო დაუმორჩილებლობა. საპროტესტო აქციები ივლისის ბოლომდე 107 დღის განმავლობაში გაგრძელდა და საბოლოოდ უშედეგოდ დასრულდა.