ფრენსის ჰარპერი

ფრენსის ელენ უოტკინს ჰარპერი (დ. 24 სექტემბერი, 1825 — გ. 22 თებერვალი, 1911 — ამერიკელი პოეტი, მწერალი და პედაგოგი, აგრეთვე საზოგადო მოღვაწე, რომელიც მონათა გათავისუფლებისთვის და ქალებისთვის ხმის მიცემის უფლების მოპოვებისთვის იბრძოდა. იგი ერთ-ერთი პირველი აფრო-ამერიკელი ქალია, რომლის წიგნიც აშშ-ში გამოქვეყნდა.

ჰარპერი მერილენდის ქალაქ ბალტიმორში დაიბადა. იგი ლიტერატურულ ასპარეზზე ხანგრძლივი დროის მანძილზე აქტიურად მოღვაწეობა. 20 წლის ასაკში მან პირველი პოეტური კრებული გამოაქვეყნა. კომერციული წარმატება მოიპოვა მისმა 1854 წელს გამოცემულმა პოეტურმა კრებულმა „ “, რის შემდეგაც იგი პოლ დუნბარის შემდეგ ყველაზე ცნობილი აფრო-ამერიკელი პოეტი გახდა.

1851 წელს ჰარპერი პენსილვანიის განმათავისუფლებელი საზოგადოების კლერკს, უილიამ სტილის, მიწისქვეშა რკინიგზის საშუალებით გაქცეული მონების კანადაში გადაყვანაში ეხმარებოდა. ამ პერიოდში ჰარპერმა მონობის საწინააღმდეგო ლიტერატურის წერა დაიწყო. 1953 წელს იგი ამერიკის მონობის საწინააღმდეგო საზოგადოებას შეუერთდა, რის შემდეგაც პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწე გახდა. მისი მშობლები, რომელთა სახელებიც უცნობია, 1828 წელს გარდაიცვალნენ.

ფრენსისმა განათლება შავკანიანი ახალგაზრდობის უოტკინსის აკადემიაში მიიღო, რომელიც მისმა ბიძამ 1820 წელს დააარსა. უილიამ უოტკინსი აფრიკის მეთოდისტური ეპისკოპალური ეკლესიის მოძღვარი იყო. მან, როგორც სამოქალაქო უფლებების აქტივისტმა და მონათა გათავისუფლებისთვის მებრძოლმა, ფრენსისის ცხოვრებასა და საქმიანობაზე უდიდესი გავლენა მოახდინა.

13 წლის ასაკში ფრენსისმა მკერავად დაიწყო მუშაობა. იგი აგრეთვე ძიძად მუშაობდა თეთრკანიანთა ოჯახში, რომელიც წიგნების მაღაზიას ფლობდა. თავისუფალ დროს ფრენსისი წიგნებს კითხულობდა და თავადაც წერდა. 21 წლის ასაკში მან პოეტური კრებული „ტყის ფოთლები“ გამოაქვეყნდა. ეს წიგნი დაკარგულად მიიჩნეოდა, თუმცა 2010-იან წლებში მერილენდის ისტორიული საზოგადოების სტუდენტმა, ჯოანა ორტნერმა, აღმოაჩინა.

სამწერლო კარიერა
ჰარპერის სამწერლო კარიერა 1839 წელს დაიწყო, როცა იგი თავის ნაშრომებს მონობის საწინააღმდეგო ჟურნალებში აქვეყნებდა. მისი პირველი პოეტური კრებული „ტყის ფოთლები“ 1845 წელს გამოქვეყნდა. ფართო ცნობადობა მოიპოვა ჰარპერის მომდევნო წიგნმა „ლექსები სხვადასხვა საგნებზე“, რომელიც 1854 წელს გამოიცა და მომდევნო წლებში ახალი ტირაჟით რამდენჯერმე დაიბეჭდა.

1958 წელს ჰარპერმა მონობის საწინააღმდეგო ჟურნალში - ლექსი „დამასაფლავე თავისუფალ მიწაზე“ გამოაქვეყნა, რომელიც მისი ერთ-ერთი ყველაზე გახმაურებული ნაშრომი გახდა.

1959 წელს ჟურნალში - ჰარპერის მოთხრობა „ორი შეთავაზება“ გამოქვეყნდა, რომელიც აფრო-ამერიკელი ქალის მიერ გამოქვეყნებულ პირველ მოთხრობად ითვლება. იმავე წელს ჟურნალში - დაიბეჭდა ჰარპერის ესე „ჩვენი უდიდესი საწუხარი“, რომელშიც იგი აფრო-ამერიკელთა რელიგიურ შევიწროებას ეგვიპტელთა მონობაში მყოფ ებრაელთა შევიწროებას ადარებს.

1872 წელს ჰარპერმა ანთოლოგია „სამხრეთული ცხოვრების სკეჩები“ გამოაქვეყნა, რომელშიც აშშ-ის სამხრეთში თავისი მოგზაურობის გამოცდილება და ახლადგათავისუფლებულ შავკანიანებთან შეხვედრა აღწერა. ამ ლექსებში ჰარერმა როგორც მონობის, ასევე რეკონსტრუქციის პერიოდში, შავკანიან ქალთა ცხოვრების რთული პირობები ასახა.

დიდი ცნობადობით სარგებლობს ჰარპერის 1892 წლის რომანი „ “, რომელშიც მწერალი არაერთ აქტუალურ სოციალურ საკითხს შეეხო, მათ შორისაა ქალთა განათლების უფლება, თეთრკანიანი და შერეული რასის ადამიანების სოციალური დაყოფა, მეტისაცია, მონათა გათავისუფლება, რეკონსტრუქცია, ტოლერანტობა და სოციალური პასუხისმგებლობა.