iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბურების მეორე ომი

ბურების მეორე ომი (, ან ) — მიმდინარეობდა 1899 წლის 11 ოქტომბრიდან 1902 წლის 31 მაისამდე, ბრიტანეთის იმპერიასა და აფრიკაანსზე მოლაპარაკე ნიდერლანდელი მოსახლეების ორ დამოუკიდებელ ტრანსვაალისა და ორანჟის თავისუფალ რესპუბლიკას შორის. ბრიტანეთის გამარჯვებითა და ორივე რესპუბლიკის ანექსიით დასრულდა. შედეგად ორივე რესპუბლიკა 1910 წელს ბრიტანეთის დომინიონის ქვეშ სამხრეთ აფრიკის კავშირში გაერთიანდა. ბურების მეორე ომს და უფრო ადრინდელ ბურების პირველ ომს (1880 წლის დეკემბრიდან 1881 წლის მარტამდე) ერთად მოიხსენიებენ როგორც ბურების ომებს, რომელსაც ასევე მოიხსენიებენ როგორც სამხრეთ აფრიკის ომს ან ანგლო-ბურების ომს.
წერეთელი (მარნეულის მუნიციპალიტეტი)

წერეთელი — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში, წერეთლის თემის ცენტრი (სოფლები: წერეთელი, დიდი ბეგლარი, პატარა ბეგლარი, ნორგიუღი, საიმერლო). მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, ზღვის დონიდან 390 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 4 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2191 ადამიანი.
ჩოჩარა (ფილმი)

ჩოჩარა — ვიტორიო დე სიკას 1960 წლის ფილმი. ცნობილია „ორი ქალის“ სახელწოდებითაც. ფილმი დაფუძნებულია ალბერტო მორავიას ამავე სახელწოდების მოთხრობაზე. ფილმი ეხება ცენტრალური იტალიის პროვინცია ჩოჩარაში მცხოვრებ ქალს, რომელსაც სურს, მეორე მსოფლიო ომის საშინელებებისგან დაიცვას თავისი მცირეწლოვანი შვილი.

როლებში
სოფი ლორენი — ჩეზირა
ჟან-პოლ ბელმონდო — მიკელე
ელეონორა ბრაუნი — როზეტა
კარლო ნინჩი — ფილიპო
ემა ბერონი — მარია
რაფ ვალონე — ჯოვანი

ჯილდოები
მთავარი როლის შემსრულებელმა, სოფი ლორენმა, მიიღო ოსკარი საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის, ბაფტა საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის მთავარ როლში და კანის კინოფესტივალის ჯილდო საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის.
თაქალო

თაქალო — სოფელი საქართველოში, მარნეულის მუნიციპალიტეტში, ყაჩაღანის თემში. მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, ზღვის დონიდან 310 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 27 კილომეტრით, შულავრიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 16 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1536 ადამიანი.
ვერხვიანი (მარნეულის მუნიციპალიტეტი)

ვერხვიანი (2019 წლამდე — ულიანოვკა) — სოფელი საქართველოში (ქვემო ქართლის მხარე), მარნეულის მუნიციპალიტეტში (ახკერპის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს მდინარე ბოლნისისწყლის (მაშავერის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში, ზღვის დონიდან 900 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 63 კილომეტრით, სადახლოდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) — 25 კილომეტრით. სოფლის მიდამოებში შემორჩენილია გვიანდელი შუა საუკუნეების არქიტექტურის ძეგლები — ღვთისმშობლის ეკლესიის ნანგრევები და ერთმალიანი ქვის ხიდი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 4 ადამიანი.
ენიკენდი

ენიკენდი ენიქენდი — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში (შულავრის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარე დებედის (ხრამის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 335 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 20 კილომეტრით, შულავრიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 7 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 448 ადამიანი.
ულაშლო

ულაშლო — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში, კასუმლოს თემში. მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარე დებედის (ხრამის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირას. ზღვის დონიდან 360 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 26 კილომეტრით, შულავრიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 12 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 692 ადამიანი.
წითელსოფელი (მარნეულის მუნიციპალიტეტი)

წითელსოფელი (ყოფ. ყირმიზქენდი) — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში, ყულარის თემში. მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარე ხრამის (მტკვრის შენაკადი) მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 370 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 15 კილომეტრით, შულავრიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 2 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 695 ადამიანი.
კაპანახჩი

კაპანახჩი ქაფანახჩი — სოფელი საქართველოში, მარნეულის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარე მტკვრის მარჯვენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 290 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 25 კილომეტრით. სოფელში მოქმედებს საბავშვო ბაღი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1081 ადამიანი.
ქეშალო (მარნეულის მუნიციპალიტეტი)

ქეშალო — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში, ქაფანახჩის თემში. მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარე მტკვრის მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 320 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 35 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 3237 ადამიანი.
ყუდრო (მარნეულის მუნიციპალიტეტი)

ყუდრო — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში, შაუმიანის სადაბო. მდებარეობს ლოქის ქედის ჩრდილოეთ მთისწინეთში, მდინარე საღზაღანისწყლის (ხრამის მარჯვენა შენაკადი) ზემოთში. ზღვის დონიდან 950 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 36 კილომეტრით.

სოფლის მიდამოებში შემონახულია შუა საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლები: ნაქალაქარი, დარბაზული ეკლესია, 2 ეკლესიის ნანგრევები და ციხე.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 26 ადამიანი.
კირაჩ მუღანლო

კირაჩ მუღანლო ქირაჩ-მუღანლო — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში, ყაჩაღანის თემში. მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარე ხრამის ნაპირას. ზღვის დონიდან 280 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 40 კილომეტრით, შულავრიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 22 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1102 ადამიანი.
კაჩაგანი

კაჩაგანი, ყაჩაღანი — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში, ყაჩაღანის თემის ცენტრი. მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარე დებედის ნაპირას, ზღვის დონიდან 340 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 25 კილომეტრით, შულავრიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 12 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2487 ადამიანი.
ქუთლიარი

ქუთლიარი ქურთლარი — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში, ქუთლიარის თემის ცენტრი. მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარე ხრამის მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 330 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 20 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1413 ადამიანი.
ქვემო ყულარი

ქვემო ყულარი — სოფელი საქართველოში, მარნეულის მუნიციპალიტეტის ყულარის ადმინისტრაციულ ერთეულში (ქვემო ქართლის მხარე).

მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარე ხრამის მარჯვენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 320 მ-ზე, ქალაქ მარნეულიდან 21 კმ-ის დაშორებით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 565 ადამიანი.
ქვემო სარალი

ქვემო სარალი (ყოფ. აშაღა-სერალი) — სოფელი საქართველოში, მარნეულის მუნიციპალიტეტის შულავრის ადმინისტრაციულ ერთეულში (ქვემო ქართლის მხარე).

მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარეების ხრამისა და დებედის შუამდინარეთში, ზღვის დონიდან 410 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 22 კმ-ით, შულავრიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) — 6 კმ-ით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1370 ადამიანი.
ყიზილ-აჯლო

ყიზილ-აჯლო — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში, ყიზილ-აჯლოს თემის ცენტრი. მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, ზღვის დონიდან 440 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 4 კილომეტრით. მოსახლეობის რიცხოვნობით მარნეულის მუნიციპალიტეტის სოფლებს შორის ერთ-ერთი უდიდესია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 7291 ადამიანი.
პირველი ქესალო

პირველი ქესალო — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში, ქაფანახჩის თემში. მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარეების მტკვრისა დ ალგეთის შესართავთან. ზღვის დონიდან 300 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 28 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1267 ადამიანი.
საბირკენდი

საბირკენდი საბირქენდი — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში, ალგეთის თემში. მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარე ალგეთის ნაპირას. ზღვის დონიდან 335 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 5 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 3403 ადამიანი.
სეიდგოჯალო

სეიდგოჯალო სეიდხოჯალო — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში, შულავერის თემში. მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარე დებედის მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 355 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 19 კილომეტრით, შულავრიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 3 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 501 ადამიანი.
მწარე ბრინჯი

მწარე ბრინჯი — რეჟისორ ჯუზეპე დე სანტისის 1949 წლის, ნეორეალისტური ფილმი. ფილმი 1950 წელს ნომინირებული იყო ოსკარის კატეგორიაში ოსკარი საუკეთესო ორიგინალური სცენარისთვის, აგრეთვე მონაწილეობდა 1949 წლის კანის კინოფესტივალზე.

როლებში
ვიტორიო გასმანი — ვალტერი
დორის დოულინგი — ფრანჩესკა
სილვანა მანგანო — სილვანა
გიულბახი

გიულბახი გულბაღი — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში, ხოჯორნის ადმინისტრაციულ ერთეულში.

მდებარეობს ლოქის ქედის ჩრდილოეთ მთისწინეთში, მდინარე ბანოშისწყლის (დებედის მარცხენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 680 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 32 კილომეტრით, სადახლოდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 8 კმ-ით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 245 ადამიანი.
ბრდაზორი

ბრდაზორი (2014 წლამდე — ბურდაძორი) — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში, ხოჯორნის თემში. მდებარეობს ლოქის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე ბურდაძორზე (დებედის აუზი). ზღვის დონიდან 760 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 45 კილომეტრით, სადახლოდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 6 კილომეტრით.

ბურდაძორში ნაპოვნია - სს. ქვის სტელა, რომელზედაც წმინდანთა ცხოვრების ამსახველი რელიეფური სიუჟეტები, რელიეფური ორნამენტი და ჯვარია გამოსახული.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 38 ადამიანი.
ბაიდარი (მარნეულის მუნიციპალიტეტი)

ბაიდარი — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში, ქურთლარის თემში. მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარე ხრამის მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 330 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 11 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 882 ადამიანი.
ილმაზლო

ილმაზლო — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში, ქაფანახჩის თემში. მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარე მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 300 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 25 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 998 ადამიანი.
ალგეთი (მარნეულის მუნიციპალიტეტი)

ალგეთი — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში, ალგეთის თემის ცენტრი. მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარე ალგეთის მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 300 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 7 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 4253 ადამიანი.
ამბაროვკა

ამბაროვკა — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში, ქაფანახჩის თემში. მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარე მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 350 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 18 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 578 ადამიანი.
ალავარი

ალავარი — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში, თამარისის თემში. მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარე ხრამის მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 310 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 6 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 200 ადამიანი.
რუსთავის სიონი

რუსთავის ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის მიძინების სახელობის ტაძარი, უფრო ცნობილი როგორც რუსთავის სიონი — ქართული მართლმადიდებლური ტაძარი ქალაქ რუსთავში. აგებულია 2000-2011 წლებში. პროექტის ავტორები არიან დეკანოზი ბესარიონ მენაბდე, ნიკოლოზ აბაშიძე და ნიკოლოზ დადიანი, ხელოვნებათმცოდნე ქეთევან აბაშიძე; მშენებლობას ხელმძღვანელობდა თემურ ბურკიაშვილი. მოქანდაკეები ქალაქ რუსთავის მოქალაქეები იყვნენ. ტაძრის ქტიტორია თამაზ გველუკაშვილი.

რუსთავის სიონის ტაძარი 2011 წლის 27 აგვისტოს რუსთავისა და მარნეულის მთავარეპისკოპოსმა იოანემ აკურთხა. 28 აგვისტოს კი, ღვთისმშობლის მიძინების დღესასწაულზე (ტაძარი მიძინების სახელობისაა) რუსთავის სიონში პირველი სადღესასწაულო წირვა ჩატარდა; იმავე დღეს საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქმა ილია -მ ტაძარში ღვთისმშობლის პარაკლისი გადაიხადა.

მშენებლობა
რუსთავში ახალი ტაძრის აგების იდეა თამაზ გველუკაშვილს გაუჩნდა, რომელიც ასევე რუსთავის სიონის ქტიტორია. 2001 წლის აგვისტოში (მარიამობისთვეში) მომავალ ტაძარზე საუბრისას გადაწყდა, რომ ახალი ტაძარი ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის მიძინების სახელობის იქნებოდა. საინიციატივო ჯგუფმა ტაძრის აგებაზე ლოცვა-კურთხევა საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქისაგან, ილია -ისაგან მიიღო, რის შემდეგაც მათ საპატრიარქოსთან არსებულ ხუროთმოძღვრების საბჭოს მიმართეს.

პროექტზე მუშაობა დეკანოზ ბესარიონ მენაბდის ხელშეწყობით დაიწყო. საწყის ეტაპზე რუსთავში ჩამოვიდნენ სპეციალისტები, რომლებმაც შეისწავლეს მომავალი ტაძრის მშენებლობის ადგილი და შეადგინეს გეგმა. ტრადიციული წესებით საქართველოში ტაძარი რუსთავის სიონამდე რამდენიმე საუკუნეა არ აგებულა.
ფიჩორი

ფიჩორი — მდინარე დასავლეთ საქართველოში, ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში. მიედინება კოლხეთის აკუმულაციურ დაბლობზე. სიგრძე 57 კმ, მდინარის აუზის ფართობი 406 კმ². სათავე აქვს გურიის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 245 მ სიმაღლეზე. ერთვის პალიასტომის ტბას აღმოსავლეთ მხრიდან. საზრდოობს ძირითადად წვიმის წყლით, უმნიშვნელოდ — თოვლის და მიწისქვეშა წყლით. ახასიათებს წვიმებით გამოწვეული წყალმოვარდნები. საშუალო წლიური ხარჯი 8,2 მ³/წმ.

1934 წლამდე, რკინიგზის ხაზის ქვემოთ, მდინარე ფიჩორი გაედინებოდა სუსტად გამოხატულ კალაპოტში, რომელსაც ნაპირებიც კი არ გააჩნდა. ამიტომ, ყოველი წყალმოვარდნის პერიოდში იგი ტბორავდა მიმდებარე ტერიტორიის დიდ ფართობებს. 1934 წელს, კოლხეთის დაბლობის დაშრობისა და ათვისების პროგრამის ფარგლებში, „კოლხიდმშენის“ მიერ განხორციელდა მდინარის კალაპოტის გასწორხაზოვნება და შემოზვინვა 22 კმ-ის მანძილზე. პალიასტომის ტბიდან 17 კმ-ის სიგრძეზე მდინარის კალაპოტი დატოვებულია ბუნებრივ პირობებში.

მდინარეს ერთვის რამდენიმე უმნიშვნელო შენაკადი, რომელთა შორის ყველაზე დიდია სკურდა. წელიწადის მცირე ნალექიან პერიოდში მდინარეში წყლის ნაკადი გაჩერებულია, წყალი იღებს მომწვანო ფერს ჭაობის დამახასიათებელი სუნით. მდინარის ნაკადის ქანობი 0,0001-0,0003 არ აღემატება. მდინარეში წყლის დონეების რყევა დამოკიდებულია მოსული ატმოსფერული ნალექების რაოდენობაზე. მისი წყალშემკრები აუზის ფართობი საპროექტო გაზსადენით გადასასვლელის კვეთში ტოლია 95 კმ²-ის.
სამთავისის საეპისკოპოსო

სამთავისის საეპისკოპოსო – საქართველოს ერთ-ერთი უძველესი საეპისკოპოსო. საუკუნის 50-იან წლებში ერთ-ერთმა ასურელმა მამამ ისიდორემ (ეზდერიო) - აქ ააშენა ეკლესია. 1030 წელს ეპისკოპოსმა ილარიონ ყანჩაელმა სამთავისში ააშენა ახალი დიდებული ტაძარი. თამარის დროს სამთავისის საეპისკოპოსო სამართავად გადაეცათ ჯერ მიქელ, ხოლო შემდეგ ანტონ კათალიკოსებს. სამთავნელ ეპისკოპოსთა სამწყსოს საზღვრები საუკუნეთა მანძილზე იცვლებოდა, მაგრამ ძირითადად მაინც მოიცავდა მდინარეების ქსნისა და ლეხურის სოფლებს. სამთავისის საეპისკოპოსო გაუქმდა 1811 წელს.
ჰანგა-როა

ჰანგა-როა — ჩილეს პროვინციის, აღდგომის კუნძულის მთავარი ქალაქი, ნავსადგური და პროვინციული დედაქალაქი. მდებარეობს კუნძულის დასავლეთ სანაპიროს სამხრეთ ნაწილში, ჩამქრალი ვულკანების — ტერევაკასა და რანო-კაუს შორის დაბლობში.

2002 წლის აღწერის მიხედვით, მისი მოსახლეობა 3 304 ადამიანს შეადგენს, რაც მთელი კუნძულის მოსახლეობის 87%-ია. საუკუნის უმეტეს ნაწილში, დარჩენილი კუნძული იჯარით იყო გაცემული უილიამსონ-ბალფურის კომპანიაზე და რჩებოდა დახურულად ადგილობრივი რაპანუის მოსახლეობისთვის. 1914 წელს, ჰანგა-როას მოსახლეობა მხოლოდ 250 ადამიანი იყო, კუნძულის დანარჩენ ნაწილში კი დიდი რაოდენობით ცხვარი იყო მოშენებული.

ქალაქის გულია მისი მთავარი გამზირი — ავენიდა ატამუ ტეკენა (ყოფილი ავენიდა პოლიკარპო ტორო). ამ გზის გასწვრივ განლაგებულია მრავალი მაღაზია, სასტუმრო, რესტორანი, კუნძულის ერთადერთი სუპერმარკეტი და აფთიაქი. გამზირს დღევანდელი სახელი 1998 წელს ეწოდა მეცხრამეტე საუკუნის ადგილობრივი გმირის — ატამუ ტე კენას პატივსაცემად. მანამდე ის ჩილელი საზღვაო ოფიცრის, პოლიკარპო ტოროს სახელს ატარებდა, რომელმაც 1888 წელს კუნძულის ანექსია მოახდინა და ის ჩილეს შეუერთა. ქალაქის ცენტრში მდებარეობს კუნძულის მუზეუმი და კათოლიკური ეკლესია. ბოლო წლებში, მას შემდეგ რაც ჩილეს მთავრობამ შეიყვანა ინტერნეტი და გააფართოვა საკომუნიკაციო სერვისი, გამოჩნდა ბევრი ინტერნეტ-კაფე და რამდენიმე ბანკომატი .

ქალაქს გააჩნია მრავალფუნქციურ სტადიონი, ესტადიო დე ჰანგა-როა, რომელიც აღდგომის კუნძულის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების მშობლიურ არენას წარმოადგენს.

ჰანგა-როაში მრავალი სასტუმრო და საოჯახო ტიპის სასტუმროა, რომლებიც ემსახურებიან კუნძულის მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების, განსაკუთრებით მოაის (ქანდაკებების) სანახავად ჩამოსულ ტურისტებს. ქალაქსა და მის მიმდებარე ტერიტორიებში მრავალი შთამბეჭდავი მოაია, მათ შორისაა ყველაზე დიდები მთელ კუნძულზე.

სასტუმროების ხასრისი მერყეობს დაწყებული 600 საწოლიანი ტევადობის მდიდრული სასტუმროებიდან, დამთავრებული პატარა ჰოსტელებით. ფასები კი $60 - $800 კაცზე.

გარდა ტურიზმისა, ქალაქის სხვა საქმიანობის სფეროებს წარმოადგენს მეთევზეობა, ფერმერული მეურნეობა და ადმინისტრაციული მმართველობა.

ქალაქს და მთელ კუნძულს ემსახურება ერთადერთი, მატავერის საერთაშორისო აეროპორტი, სადაც ფრენებს ახორციელებს ჩილეს ეროვნული ავიაკომპანი -ი. ავიაკომპანია მგზავრებს სთავაზობს პირდაპირ რეისებს სანტიაგოს, პაპეეტეს (ტაიტი) და ლიმას მიმართულებით.

იქიდან გამომდინარე, რომ ჰანგა-როას გააჩნია თევზის რეწვის მცირე ინდუსტრია, მის ნავსადგურს აქვს სავაჭრო გადაზიდვების სერვისი ჩილეს ქალაქ ვალპარაისოსთან.

გალერეა
რაპანუი (ხალხი)

რაპანუი ან რაპა ნუი — ხალხი, აღდგომის კუნძულის ადგილობრივი, პოლინეზიური მოსახლეობა. უკიდურესი აღმოსავლეთპოლინეზიური კულტურა — რაპანუის ხალხი, აღდგომის კუნძულის მოსახლეობის 60%-ს შეადგენს, გარკვეული ნაწილი ასევე ცხოვრობს კონტინენტურ ჩილეში. ლაპარაკობენ რაპანუის ენაზე. 2002 წლის აღწერის მიხედვით, კუნძულის მოსახლეობა 3 304 ადამიანს შეადგენს, რომელთაგან თითქმის ყველა დასავლეთ სანაპიროზე, ქალაქ ჰანგა-როაში ცხოვრობს.

2011 წლის მონაცემებით, რაპანუის შემოსავლების ძირითად წყაროს ტურიზმი წარმოადგენს, რომელიც ძირითადად გიგანტური ქანდაკებების — მოაის ირგვლივ ფოკუსირდება. ასევე მოყავთ ზოგიერთი ხილი, ისიც ადგილობრივი გამოყენებისთვის.

რაპანუის ხალხი ყოველთვის იბრძოდა საკუთარ უფლებებზე კუნძულის მფლობელობის საკითხში და ნახევრად-დამოუკიდებლობისათვის. ადგილობრივების ბოლოდროინდელი საპროტესტო გამოსვლები ჩილეური მმართველობის წინააღმდეგ, ჩილეს არმიის მხირდან ძალადობაში გადაიზარდა.
რაპანუი (ენა)

რაპანუი — აღმოსავლეთპოლინეზიური ენა, რომელზეც ლაპარაკობენ აღდგომის კუნძულზე.

აღდგომის კუნძული ჩილეს სპეციალურ ტერიტორიას წარმოადგენს. 2002 წლის აღწერის მიხედვით, კუნძულსა და კონტინენტურ ჩილეში, დაახლოებით 3 700 ეთნიკურად რაპანუი ცხოვრობს. რაპანუი უმცირესობის ენაა და მასზე მოლაპარაკეები ასევე საუბრობენ ესპანურად. ბავშვების უმეტესობა ამჟამად ესპანურ ენაზე იზრდება, რაპანუიზე ლაპარაკს ისინი შემდეგში, ცხოვრებაში სწავლობენ.

რაპანუის დამწერლობა ლათინურ ანბანს იყენებს.

რაპანუის ენა აღმოსავლეთპოლინეზური ენაა, რომელიც ასევე მოიცავს მარკიზულ და ტაიტურ ენებს. ენათა ოჯახში, მორფოლოგიურად ის ყველაზე ახლოსაა მარკიზულთან, მიუხედავად იმისა რომ ფონეტიკურად უფრო ბევრი საერთო აქვს ახალზელანდიურ მაორულ ენასთან. ორივე ენა, თანხმოვნების შენარჩუნების მხრივ შედარებით კონსერვატიულია სხვა აღმოსავლეთპოლინეზიურ ენებთან შედარებით, რომლებმაც ისინი დაკარგეს.

სხვა პოლინეზიური ენების მსგავსად, რაპანუის ძალიან ცოტა თანხმოვანი აქვს. აღმოსავლეთპოლინეზიურ ენებში რაპანუი უნიკალურია იმით, რომ მან შეინარჩუნა თავდაპირველი პროტო-პოლინეზიურის გლოტალური კავშირი.

რაპანუის ენის შესახებ ბოლო დროს გამოცემული ყველაზე მნიშვნელოვანი წიგნია ვერონიკა დიუ ფეის რაპანუი (გრამატიკის აღწერა) ( 0-415-00011-4).

ძალიან ცოტაა ცნობილი ამ ენის ევროპელებთან კონტაქტამდელი წარსულის შესახებ. მისი ლექსიკის უდიდესი ნაწილი გადმოსულია პროტო-აღმოსავლეთპოლინეზიურიდან. ტაიტურიდან მასიურად დასესხების გამო, ახლა ბევრი სიტყვის ორი ფორმა არესებობს, რაც ადრეულ ენაში ერთი სიტყვით გამოისახებოდა. მაგალითად, ტაიტური -ს გვერდით არსებობს ორიგინალი ‘ (ხედვა); ორივე მათგანი მომდინარეობს პროტო-აღმოსავლეთპოლინეზიური ‘-დან.
იმირი

იმირი — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში, შულავერის თემში. მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარე ხრამის მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 350 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 10 კილომეტრით.

სოფელ იმირის სამხრეთ-დასავლეთით აღმოჩენილია ადრინდელი სამიწათმოქმედო კულტურის გორანამოსახლარი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1235 ადამიანი.
ზემო სარალი

ზემო სარალი (ყოფ. იუხარი-სარალი) — სოფელი საქართველოში, მარნეულის მუნიციპალიტეტის შულავრის ადმინისტრაციულ ერთეულში (ქვემო ქართლის მხარე).

მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარე დებედის (ხრამის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 400 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 21 კმ-ით, შულავრიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) — 5 კმ-ით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 883 ადამიანი.
ახლომახმუდლო

ახლომახმუდლო ახალი მამუდლო — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში, შულავერის თემში. მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარე დებედის მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 340 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 12 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 554 ადამიანი.
თაზაკენდი (ალგეთის თემი)

თაზაკენდი, თაზაქენდი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მარნეულის მუნიციპალიტეტის ალგეთის ადმინისტრაციულ ერთეულში (ქვემო ქართლის მხარე).

მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარე ალგეთის ნაპირას, ზღვის დონიდან 320 მ-ზე, მარნეულიდან დაშორებულია 10 კმ-ით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2076 ადამიანი.
თაზაქენდი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი თაზაქენდი შეიძლება აღნიშნავდეს:

საქართველო
თაზაქენდი — სოფელი საქართველოში, გარდაბნის მუნიციპალიტეტში.
თაზაქენდი — სოფელი საქართველოში, მარნეულის მუნიციპალიტეტში.
თაზაქენდი — სოფელი საქართველოში, მარნეულის მუნიციპალიტეტში.

აზერბაიჯანი
თაზაქენდი — სოფელი აზერბაიჯანში, აღდამის რაიონში.
თაზაქენდი — სოფელი აზერბაიჯანში, აღჯაბადის რაიონში.
თაზაქენდი — სოფელი აზერბაიჯანში, ბეილაგანის რაიონში.
თაზაქენდი — სოფელი აზერბაიჯანში, ბილიასუვარის რაიონში.
თაზაქენდი — სოფელი აზერბაიჯანში, ბილიასუვარის რაიონში.
თაზაქენდი — სოფელი აზერბაიჯანში, დაშქესანის რაიონში.
თაზაქენდი — სოფელი აზერბაიჯანში, შაბრანის რაიონში.
თაზაქენდი — სოფელი აზერბაიჯანში, ისმაილის რაიონში.
თაზაქენდი — სოფელი აზერბაიჯანში, ჯალილაბადის რაიონში.
თაზაქენდი — სოფელი აზერბაიჯანში, ხიზის რაიონში.
თაზაქენდი — სოფელი აზერბაიჯანში, ლაჩინის რაიონში.
თაზაქენდი — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რაიონში.
თაზაქენდი — სოფელი აზერბაიჯანში, მასალის რაიონში.
თაზაქენდი — სოფელი აზერბაიჯანში, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, კანგარლის რაიონში.
თაზაქენდი — სოფელი აზერბაიჯანში, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, შარურის რაიონში.
თაზაქენდი — სოფელი აზერბაიჯანში, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, შარურის რაიონში.
თაზაქენდი — სოფელი აზერბაიჯანში, სალიანის რაიონში.
თაზაქენდი — სოფელი აზერბაიჯანში, შამქორის რაიონში.
თაზაქენდი — სოფელი აზერბაიჯანში, ტერტერის რაიონში.
თაზაქენდი — სოფელი აზერბაიჯანში, იარდიმლის რაიონში.
თაზაქენდი — სოფელი აზერბაიჯანში, ზარდაბის რაიონში.
თაზაკენდი (სადახლოს თემი)

თაზაკენდი, თაზაქენდი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მარნეულის მუნიციპალიტეტის სადახლოს ადმინისტრაციულ ერთეულში (ქვემო ქართლის მხარე).

მდებარეობს მდინარე დებედის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 480 მ-ზე, მარნეულიდან დაშორებულია 40 კმ-ით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 478 ადამიანი.
ზემო ყულარი

ზემო ყულარი — სოფელი საქართველოში, მარნეულის მუნიციპალიტეტის ყულარის ადმინისტრაციულ ერთეულში (ქვემო ქართლის მხარე).

მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარე ხრამის მარჯვენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 320 მ-ზე, ქალაქ მარნეულიდან 20 კმ-ის დაშორებით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1141 ადამიანი.
დაშტაფა

დაშტაფა, დაშთაფა — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში, ყულარის ადმინისტრაციულ ერთეულში.

მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე. ზღვის დონიდან 350 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 16 კილომეტრით, შულავრიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) — 1 კილომეტრით. მოსახლეობა — 1 092 მცხოვრები (2014).

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1092 ადამიანი.

}
დიდი ბეგლიარი

დიდი ბეგლიარი (ყოფ. დიდი ბეგლარი) — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული წერეთელი).

მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარე ხრამის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 360 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 7 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 356 ადამიანი.
დიდი მუღანლო

დიდი მუღანლო — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული ქუთლიარი).

მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარე ხრამის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 310 მ სიმაღლეზე. ქალაქ მარნეულიდან დაშორებულია 18 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1 286 ადამიანი.