iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სიაოხერუი

იმპერატორის მეუღლე სიაოხერუი (; დ. 20 ნოემბერი, 1776 — გ. 23 იანვარი, 1850, აკრძალული ქალაქი) — ჩინელი არისტოკრატი და ნიოხურუს კლანის წარმომადგენელი. ჩინეთის იმპერატორ ჯიაცინგის მეუღლე 1790 წლიდან, მისი ოფიციალური კონსორტი 1801-1820 წლებში და მისი ქვრივი 1820-1850 წლებში.

ბიოგრაფია
სიაოხერუი დაიბადა 1776 წლის 20 ნოემბერს, ჩინეთში. მისი დაბადების სახელი უცნობია. იგი იყო ნიოხურუს კლანის წარმომადგენელ გიუნგალასა და მისი ცოლის, იეხე ნარას მეორე შვილი და პირველი ქალიშვილი. მას ერთი უფროსი ძმა, ორი უმცროსი ძმა და ორი უმცროსი და ჰყავდა. მამამისი პირველი რანკის წარჩინებული იყო და სხვადასხვა პერიოდში ეკავა ომის, შინაგან საქმეთა და რიტუალების მინისტრის თანამდებობა.

მაღალი წარმომავლობის გამო იგი აკრძალულ ქალაქში, საიმპერატორო კარზე იზრდებოდა, სადაც ქალბატონი ნიოხურუს სახელით იყო ცნობილი.

1790 წელს იგი დაქორწინდა ჩინეთის იმპერატორ ციანლონგის მეთხუთმეტე ვაჟზე, პრინც იონგიანზე. ამის შემდეგ მას სიაოხერუი დაარქვეს, თუმცა ქმრისთვის იგი მეორე ცოლი იყო, რის გამოც თავდაპირველად მისი ოფიციალური კონსორტი არ ყოფილა. ქორწინებაში სიაოხერუიმ ჩვიდმეტი გოგონა და ორი ვაჟი გააჩინა. 1795 წლის აგვისტოში მან პრინცი მიანკაი გააჩინა.

1797 წლის 5 მარტს, მძიმედ დასნეულებული იმპერატორის პრველი ცოლი, სიაოშურუი გარდაიცვალა, რითაც სიაოხერუი მისი ჰარემის მმართველი და დე ფაქტო კონსორტი გახდა. იმპერატორ ჯიანცინგს მაშინვე უნდოდა მისი ოფიციალურ კონსორტად გამოცხდება, მაგრამ პირველი ცოლის დაღუპვის შემდგომი სამგლოვიარო პერიოდის გადასვლას დაუცადა. საბოლოოდ, 1801 წლის 27 მაისს, იმპერატორმა სიაოხერუი თავის ოფიციალურ კონსორტად გამოაცხადა.

1805 წლის 9 მარტს, სიაოხერუიმ იმპერატორის მეოთხე ვაჟი, პრინცი მიანსინი გააჩინა.

1820 წლის 2 სექტემბერს ჯიაცინგი გარდაიცვალა, რის გამოც ტახტი სიაოხერუის გერმა, იმპერატორმა დაოგუანგმა დაიკავა, რომელმაც მას იმპერატორის ქვრივის ოფიციალური წოდება მიანიჭა. ამ პერიოდში დაოგუანგი ჩენგდეს პროვინციაში იყო წასული, რითაც სიაოხერუიმ ისარგებლა და ტახტზე თავისი უფროსი ვაჟის დასმა სცადა, თუმცა წარუმატებლად, რამაც იმპერატორის განაწყენება გამოიწვია. ამის გამო სიაოხერუი აკრძალული ქალაქის განაპირა სასახლეში გადაიყვანეს, რაც მისთვის დამამცირებელი იყო.

1836 წელს, 60 წლის იუბილეზე იმპერატორმა მას საიმპერატორო კარზე რელიგიური რიტუალების ორგანიზატორად დანიშნა. ამის შემდეგ მასა და იმპერატორს შორის ძველი წყენა გაქრა და იგი კვლავ სასახლის ცენტრალურ ნაწილში გადავიდა საცხოვრებლად.

1838 წელს, სიაოხერუი და იმპერატორი დაოგუანგი ცამეტდღიან სამოგზაურო ტურში წავიდნენ, რა დროსაც ინახულეს დასავლეთ ცინის სამარხები.

სიაოხერუი გარდაიცვალა 1850 წლის 23 იანვარს აკრძალულ ქალაქში, 73 წლის ასაკში. იგი დაკრძალეს დასავლეთ ცინის სამარხში, ჩანგის მავზოლეუმის მახლობლად.
გო

გო — ერთ-ერთი ყველაზე ხანგრძლივი ისტორიის მქონე და აღიარებული, როგორც ყველაზე რთული სამაგიდო თამაში. ამ თამაშში განსხეულებულია ცნობილი გამოთქმა- გენიალობა სიმარტივეშია. მიუხედავად უმარტივესი წესებისა, ვეიცი ანუ გო კაცობრიობის მიერ შექმნილი ერთ-ერთი ყველაზე კომპლექსური სისტემაა, სტრატეგიული თამაშია.

წესები
ვეიცის თამაშობს ორი მოთამაშე შავი და თეთრი ქვებით 9-9, 13-13 ან 19-19 დაფაზე. 19-19 დაფა მიჩნეულია თამაშის სტანდარტულ ზომად. ჩვეულებრივ თამაშს იწყებს შავი, ამიტომ თეთრებს ეძლევათ დამატებითი ქულა- ე.წ. კომი, დაახლოებით 6-7 ქულა.

მოთამაშეები თითო ჯერზე თითო ქვას დებენ ხაზების გადაკვეთის წერტილებზე. თამაშისას აკრძალულია უკვე დაკავებულ წერტილზე მეორე ქვის დადება. მოთამაშეს აქვს საკუთარი სვლის გამოტოვების - ანუ პასის უფლება, თუმცა თუ ორივე მოთამაშე გამოტოვებს სვლას თამაში სრულდება, ამიტომ მოთამაშეები თამაშის ბოლომდე არ იყენებენ ხოლმე ამ უფლებას. მოთამაშეებს ასევე შეუძლიათ დროზე ადრე დანებებაც კი.

დღესდღეობით თამაშის საერთაშორისო სახელია გო, რაც მოდის მისი იაპონური სახელწოდების იგოს გამარტივებისაგან. ჩინეთში მას უწოდებენ ვეიცის , კორეაში- ბადუკს .

ისევე როგორც ჩინური კულტურის სხვა არაერთი ელემენტი, ვეიციც გავრცელდა შორეული აღმოსავლეთის სხვა ქვეყნებში. საუკუნეში აღნიშნული თამაში უკვე ფიქსირდება კორეაში, ხოლო საუკუნეში კი იაპონიაში ვრცელდება. ვეიცის შემდგომი განვითარება და სტანდარტიზაცია უკავშირდება იაპონიას. მსგავსად ჩინეთისა, გოს თამაში საზოგადოების მაღალი ფენის პრეროგატივა იყო დიდი ხნის განმავლობაში, ხოლო აზიაში გოს ასეთი მასიური გავრცელება მოსახლეობაში უკავშირდება ტოკუგავას რეჟიმის (1603-1868) პირველ შიოგუნს იეიასუ ტოკუგავას (1553-1616). სწორედ, მან შექმნა გოს მინისტრის თანამდებობა ქვეყანაში და ჩამოაყალიბა გოს შემსწავლელი ოთხი სკოლა. ტოკუგავას რეჟიმის დროს იაპონიაში მოხდა გოს სტანდარტიზაცია, ჩამოყალიბდა მოთამაშეთა შეფასებისა და ქულების დათვლის განსაზღვრული სისტემა.

პირველი დასავლელი ადამიანი, რომელმაც დატოვა ცნობები გოს შესახებ, იყო იტალიელი მისიონერი ჩინეთში ჩასული მოგზაური და მეცნიერი მატეო რიჩი (1552-1610). თუმცა, აღნიშნული თამაშის წესების ახსნა და მისი ევროპაში გავრცელების პირველი მცდელობა უკავშირდება თომას ჰაიდს (1636- 1703).

ევროპასა და ამერიკაში გოს პოპულარობა გაიზარდა საუკუნის 50-60-იან წლებში, ხოლო გოს საერთაშორისო გავრცელებამ გამოიწვია ჩინეთში მისი კვლავ აღორძინება. 2015 წლის მონაცემებით გოს საერთაშორისო ფედერაციაში 75 ქვეყანაა გაწევრიანებული. ხშირად იმართება მსოფლიო და ევროპის ჩემპიონატი ამ თამაშებში.
სიაოშენგსიანი

იმპერატორის მეუღლე სიაოშენგსიანი (; დ. 12 იანვარი, 1692 — გ. 2 მარტი, 1777) — ჩინელი არისტოკრატი და ნიოხურუს კლანის წარმომადგენელი. ჩინეთის იმპერატორ იონგჟენგის მეუღლე 1704 წლიდან და მისი ოფიციალური ქვრივი 1745-1777 წლებში.

ბიოგრაფია
სიაოშენგსიანი დაიბადა 1692 წლის 12 იანვარს. მას ეს სახელი მხოლოდ ქორწინების შემდეგ ეწოდა, მისი დაბადების სახელი კი უცნობია. იგი იყო მეოთხე კლასის სამხედრო ოფიცრისა და პირველი რანკის წარჩინებულის, ხიუხურუ იუანდაოსა და მისი მეუღლის, თათარა მეისიანის ერთადერთი ქალიშვილი. აღსანიშნავია, რომ მას ოთხი ძმა ჰყავდა.

1704 წელს იგი ჩინეთის იმპერატორ კანგსის მეოთხე ვაჟის, იონგჟენგის მეორე ცოლი გახდა, რის გამოც მისი ოფიციალური კონსორტი არასდროს ყოფილა. აღსანიშნავია, რომ იგი ქმარზე 14 წლით უმცროსი იყო და ქორწინებამდე, მისი საყვარელიც იყო. 1711 წლის 25 სექტემბერს მან ახალგაზრდა იმპერატორს ვაჟი, პრინცი ციანლონგი გაუჩინა, რომელიც შემდეგში იმპერატორი გახდა.

1722 წლის 20 დეკემბერს იმპერატორი კანგსი გარდაიცვალა, რის შემდეგაც ტახტზე სიაოშენგსიანის მეუღლე, იონგჟენგი ავიდა. 1723 წლის 28 მარტს მას „იმპერატორის კეთილშობილი მეუღლის“ წოდება მიენიჭა, თუმცა იმპერიული კონსორტის ოფიციალური წოდება იონგჟენგის პირველ ცოლს, სიაოჯინგსიანს ეკავა, რომელიც 1731 წლის 29 ოქტომბერს გარდაიცვალა, მაგრამ სიაოშენგსიანი კონსორტი მაინც ვერ გახდა. ამის მიუხედავად, იგი განაგებდა იმპერატორის ჰარამხანას, რაც დიდი პატივი იყო. ამით იგი ფაქტობრივად დე ფაქტო კონსორტად აქცია.

1735 წლის 8 ოქტომბერს იმპერატორი იონგჟენგი გარდაიცვალა, რის შემდეგაც ტახტი სიაოშენგსიანის ვაჟმა, იმპერატორმა ციანლონგმა დაიკავა, რომელმაც მას საბოლოოდ მიანიჭა განსვენებული იმპერატორის კონსორტის, ანუ იმპერატორის ქვრივის წოდება.

იმპერატორი ციანლონგი დედას დიდ პატივს სცემდა და მას ხშირად მიმართავდა კონსულტაციისთვის. ამის გამო, იგი სიაოშენგსიანს ხშირად სტუმრობდა. იმპერატორის ქვრივი თან ახლდა თავის ვაჟს შენგიანსა და მდინარე იანგძის ხეობაში მოგზაურობისას. როდესაც სიაოშენგსიანი მოხუცდა და მგზავრობა აღარ შეეძლო, იმპერატორმა მის პატივსაცემად თავადაც შეწყვიტა მოგზაურობები და მხოლოდ მისი გარდაცვალების შემდეგ განაახლა.

ციანლონგმა დედის 60 წლის იუბილე საოცრად აღნიშნა. მის პატივსაცემად მოირთო დედაქალაქის ქუჩები და ღმერთებს მსხვერპლიც კი შესწირეს. ასევე მის პატივსაცემად, იმპერატორის ბრძანებით რიპლეს ტბის ნაპირას დიდი სასახლე ააგეს, რომელსაც კუნმინგი ეწოდა.

სიაოშენგსიანი გარდაიცვალა 1777 წლის 2 მარტს, 85 წლის ასაკში. იგი დაკრძალეს დასავლეთ ცინის მავზოლეუმში, განსვენებული მეუღლის გვერდით.
კიმონო

კიმონო (.) — იაპონური ეროვნული ტანსაცმელი, ფართოსახელოებიანი ხალათი. იკვრება სპეციალური ქამრით. მას იცვამენ როგორც ქალები, ასევე მამაკაცები დღესასწაულებსა და ღირსშესანიშნავ დღეებში. კიმონო წარმოადგენს გეიშას ან მაიკოს (მომავალი გეიშა) სამუშაო ტანსაცმელს.

ტრადიციულ სამოსს თან ახლავს ოცამდე აქსესუარი (ელემენტი), რომელიც აუცილებელია ჩაცმის დროს. კიმონოს ჩაცმას დაახლოებით 3 ადამიანი უნდება, არსებობს სპეციალური ლიცენზირებული სამსახური კიმონოს კოსტიუმერები, რომლებსაც სპეციალურად ქირაობენ, რათა სრულყოფილად ჩაიცვან იაპონური კიმონო. იაპონელები არ უარყოფენ, რომ კიმონო ყოველდღიურ ცხოვრებაში ძალიან მოუხერხებელი და არაკომფორტულია. იაპონელი ქალები დღესდღეობით კიმონოს იცვამენ გამარტივებული მეთოდებით, არ იკეთებენ ყველა ელემენტს და აქსესუარს. მხოლოდ ქორწილებსა და ოფიციალურ მიღებებზეა აუცილებელი კიმონოს სრულყოფილი ჩაცმა. იაპონელები ძალიან დიდ ყურადღებას აქცევენ, თუ რა არის გამოსახული კიმონოზე. ამით ისინი მეტ ყურადღებას იმსახურებენ გარშემომყოფებისგან. ძალიან პოპულარულია ის კიმონო, რომელზეც გამოსახულია წლის სეზონები. აუცილებლად ნახატი უნდა ემთხვეოდეს წლის სეზონს. მაგალითად, იაპონელი ქალი არასოდეს ჩაიცვამს კიმონოს, თუ ზედ გამოსახულია ზამთარი და ბამბუკის ხეები და ამ დროს ზაფხულია. არსებობს სხვადასხვა სახის კიმონოები, რომლებსაც იმის მიხედვით იცვამენ - გასათხოვარია თუ ახალგათხოვილი ქალი, ოფიციალურ წვეულებაზე მიდის თუ სტუმრების სახლში მისაღებად ემზადება და ა.შ.

დამატებითი აქსესუარები
იმისათვის, რომ კიმონოში იგრძნოთ თავი კომფორტულად და სრულყოფილად, აუცილებელია გეტას - იაპონური ფეხსაცმელის ჩაცმა. გეტა კეთდება ხის მასალისგან. მას ებმება ორი ტყავის ზონარი, რომელზეც ფეხის თითები თავსდება. ქუსლის ზომა უნდა იყოს 10 სმ-მდე.

უცხოელებისთვის გეტაზე დგომა არც თუ უსაფრთხოა. რაც უნდა საოცარი იყოს, იაპონელები გეტათი აქტიურად გადაადგილდებიან, მშვენივრად ხმარობენ ყოველდღიურ ცხოვრებაში. ძველად მეომრებს გეტა ეცვათ ომის დროსაც კი. გეტასთან ერთად კიმონოზე ქალს უნდა ჰქონდეს გაკეთებული ლამაზი თმის ვარცხნილობა, რომელზეც ცალკე აქსესუარები და ელემენტები მაგრდება. ასევე, უნდა ჰქონდეს სახის მაკიაჟი იაპონურ სტილში.

კიმონოს ჩაცმა ყველასთვის არ არის ხელმისაწვდომი, რადგან ის თავისი აქსესუარებით საკმაოდ ძვირი ფუფუნებაა. მისი ფასი შესაბამისი აქსესუარებით მერყეობს 500-2000 იენის ფარგლებში.
თეია

თეია, თეა ( — „ქალღმერთი“) — ბერძნული მითოლოგიის მიხედვით, ერთ-ერთი ტიტანიდი, ურანოსის და გეას უფროსი ასული. ტიტან ჰიპერიონის და და მეუღლე, პირველი მთვარის ქალღმერთი. გაუმიჯნურდა ჰიპერიონს და შვა დიადი მზე (ჰელიოსი), კაშკაშა მთვარე (სელენე) და აისი (ეოსი), რომელიც ყველა მიწიერისა და უკიდეგანო ზეცის მფლობელი უკვდავი ღმერთისთვის პირველ სინათლეს ჰფენს ქვეყნიერებას.
ყვარლის ცხრაკარას ეკლესია

ყვარლის ცხრაკარას ეკლესია — ეკლესია ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე, ქალაქ ყვარელში. აგებულია - საუკუნეებში.

ეკლესია სამნავიანი ბაზილიკაა. ნაგებია სხვადასხვა ზომის და ფორმის ნატეხი ქვიშაქვით. დახურულია კრამიტით. ტაძარი მინაშენებთან შედარებით ფართო და მაღალია. მას შესასვლელი დასავლეთიდან და სამხრეთიდან აქვს. ორივე კარი გარედან არქიტრავულია, შიგნიდან კი თაღოვანი. ეკლესია განათებულია აღმოსავლეთის მაღალი და ფართო თაღოვანი და სამხრეთის ორი თაღოვანი სარკმლით. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდაა, რომელიც დარბაზისგან მხრითაა გამოყოფილი და ერთი საფეხურით ამაღლებული. კამარასა და აბსიდის თაღს შორის შუბლია გამოყვანილი. საკურთხევლის სარკმლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშია. საკურთხევლის სარკმლის ქვეშ კედელთან აგურით ნაგები გვიანი პერიოდის ტრაპეზია. დასრულებულია კამარით, რომელიც ტაძრის დასავლეთ კედელზე, კარის აქეთ-იქით მიშენებულ პილასტრებზე გადასულ თაღებს ეყრდნობა. ჩრდილოეთ ნაწილში შეკიდული საბჯენი თაღებით გამოყოფილია გეგმით კვადრატული სივრცე, რომელსაც კამარა ხურავს.

2018 წელს ეკლესიას კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი მიენიჭა.
ნაგებების კომპლექსი

ნაგებების კომპლექსი — კომპლექსი ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. მდებარეობს ნეკრესის მონასტრის დასავლეთ ნაწილში, ადგილ სამარხების სერზე. კომპლექსის შემადგენლობაში შედის საუკუნის სამნავიანი ბაზილიკა და მარანი.

მარანი აღმოაჩინეს არქეოლოგიური გათხრების შედეგად, იგი გეგმით სწორკუთხაა ზომებით 2020 მეტრი. აქ აღმოჩენილი ინვენტარი ძირითადად კერამიკისაა, რომელიც ზოგჯერ მოჭიქურია. ნაგებობა თარიღდება - საუკუნეებით. მარნის ქვეშ ფენებში აღმოჩენილია ქრისტიანობამდელი სალოცავი, რიტუალური და სამსხვერპლო ორმოებით, რომელიც აღმოჩენილი კერამიკის მიხედვით თარიღდება ძვ. წ. - საუკუნეებით.

მარნიდან 30 მეტრითაა დაშორებული სამნავიანი ბაზილიკა, რომელიც თარიღდება საუკუნით. ეკლესიის იერსახე შეუცვლიათ საუკუნეში, სავარაუდოდ მტრის თავდასხმის გამო, რასაც მოწმობს ხანძრის კვალი. - საუკუნეების კერამიკის ნარჩენები აღმოჩენილია ეკლესიის იატაკზე, რაც მოწმობს, რომ ტაძარი ამ პერიოდში მოქმედი იყო და სავარაუდოდ თემურ-ლენგის ლაშრქობების დროს საუკუნის ბოლოს განადგურდა. ეკლესიის გარშემო რამდენიმე საფლავის ქვაა.
საქორწილო ტრადიცია ჩინეთში

საქორწილო ტრადიცია ჩინეთში — ქორწინება ადამიანების ცხოვრებაში ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მოვლენაა. ამ დღეს განსაკუთრებულ ყურადღებას ანიჭებს და უთმობს ასევე ჩინელი ხალხიც.

ისტორია
ქორწინებისთვის მზადება დიდი ხნით ადრე იწყება. აღსანიშნავია, რომ ზოგიერთ რეგიონში, მაგალითად, ჰონგკონგში, შეიძლება ეს პროცესი 1-2 წელსაც კი გაგრძელდეს, თუმცა ეს დამოკიდებულია ქორწილის მასშტაბზე და თარიღზე. ჩინელები ქორწილის თარიღს დიდ მნიშვნელობას აქცევენ, ამიტომ მრავალი წყვილი ერთსა და იმავე „იღბლიან დღეს“ ირჩევს, შესაბამისად, ამ შემთხვევაში საქორწინო დარბაზების, ცერემონიისთვის საჭირო ადგილებისა და ადამიანების რესურსი კიდევ უფრო იზღუდება.

აღსანიშნავია, რომ ქორწინების წინა დღეს მომავალი მეუღლეები ერთმანეთისგან განცალკევებით, საკუთარ სახლებში ატარებენ. საღამოს ორივეს სახლში ინთება სანთლები და ტარდება მათი „განწმენდის“ და ქორწინებისთვის მომზადების ცერემონია. ოჯახის ერთ-ერთი წევრი მათ ვარცხნის თმას და სიტყვიერად ამზადებს ქორწინებისთვის. ასევე ეუბნება, რომ იგი უკვე ზრდასრულია, დიდ გადაწყვეტილებას იღებს და უსურვებს, რომ ამ გრძელ გზაზე მუდამ წარმატებით იაროს საკუთარ მეუღლესთან ერთად. ამ დღეს საცოლეც და საქმროც წითელ პიჟამოს იცვამს და წითელი ფერის თეთრეულში იძინებს. წითელი ფერი, ჩინელების რწმენით ავსულებს განდევნის.

ქორწილის დღეს, საქმრო თავისი მეჯვარეებით ადრიანად მიდის საცოლის სახლში. აქ მას კარებთან საცოლის მეჯვარეები ხვდებიან. „საცოლეს უნდა ნამდვილი გული, მის მეჯვარეებს – ნამდვილი ფული“, – ასე ეგებებიან საქმროს საცოლის მეჯვარეები. მამაკაცი თავისი მეჯვარეებიანად მათ აძლევს „წითელ კონვერტებს“, სადაც ფული დევს. საცოლის მეჯვარეები ითვლიან ფულს და რაოდენობის მიხედვით განსაზღვრავენ, უნდა გადავიდნენ შემდეგ ეტაპზე, თუ ფულის დამატება მოითხოვონ.

შემდეგი ეტაპი თამაშებია. საქმროს საცოლის წაყვანის უფლების მისაღებად მრავალი დაბრკოლების გადალახვა უწევს. თანამედროვე ჩინეთში ეს თამაშები მოიცავს სიმღერებს, სასაცილო ცეკვებსს, ფიზიკური აქტივობების შესრულებას, უგემური საკვების მირთმევას ან სითხის დალევას და ა.შ. ეს ყველაფერი დამოკიდებულია მეჯვარეების ფანტაზიაზე. თუკი საქმრო, რომელიმე თამაშს თავს ვერ ართმევს, მისი მეჯვარეები ეხმარებიან მას. ამიტომ სხვადასხვა კუთხით ძლიერი მეჯვარე საქმროს უპირატესობაა.

შემდეგ ეტაპზე საქმრო საცოლის ოთახის კართან მიდის და მას სიყვარულს უხსნის, მთელი ცხოვრების განმავლობაში მხარში დგომას ჰპირდება. როგორც წესი, ამის შემდეგ საცოლე მამას გამოჰყავს და საქმროს აბარებს. ამის შემდეგ საქმრო-საცოლე მშობლების წინ მუხლმოყრილი ჯდება და მათ ჩაის ასმევს. ამის შემდგომ მშობლები წყვილს ლოცავენ და საქორწინო ძვირფასეულობას გადასცემენ.

ამ ცერემონიის შემდეგ საქმროს საცოლე თავის სახლში მიჰყავს და ახლა იქ ტარდება ჩაის სმის ცერემონია. ჩი ჩინეთში ერთგვარ რიტუალურ დანიშნულებასაც ასრულებს, ჩაი არის მთავარი მონაწილე არაერთი ტრადიციული რიტუალისა. საქმროს მშობლებიც ლოცავენ წყვილს და ძვირფასეულობას გადასცემენ.

ბოლო ეტაპი ქორწილის წინ სტუმრებთან ერთად ვახშმობაა. დარბაზის შესასვლელში მეჯვარეები იღებენ სტუმრების წითელ კონვერტებს, შეგროვებულ თანხას ქორწილის ბოლოს წყვილს გადასცემენ. ვახშმის დაწყების წინ წყვილი ოფიციალურად ქორწინდება – ხელს აწერს. ვახშმის დროს კი წყვილი თავიანთ ოჯახის წევრებთან ერთად რიგ-რიგობით ყველა მაგიდასთან მიდის, რათა ყველა სტუმართან ჰქონდეს კომუნიკაცია.
მოსუო

მოსუო — მცირე ეთნიკური ჯგუფი, რომელიც ცხოვრობს ჩინეთში იუნანისა და სიჩუანის პროვინციებში, ტიბეტთან საზღვართან ახლოს. ეს ეთნიკური ჯგუფი დაახლოებით 40,000 მოსახლეობისგან შედგება. მათი უმეტესობა ცხოვრობს იონგინის რეგიონში, ლუგუის ტბის გარშემო, რომელიც მდებარეობს ჰიმალაის რაიონში. ბოლო დასახლებული პუნქტიდან 10 საათის სავალ გზაზე მდებარეობს. ეს მოსუოს ხალხის სამშობლო და ჩინეთის უკანასკნელი მატრიარქალური საზოგადოებაა.

ისტორია
საუკუნეების განმავლობაში, მოსუოს ტომი ლუგუს ტბის გარშემო, ჰიმალაის მთების ჩრდილში ცხოვრობდა. გადმოცემის თანახმად, ჩინგის ხანის ასეულს ამ ტბასთან გაუვლია. ამ ადგილისა და ტბის სილამაზით მოხიბლულებმა, დარჩენა გადაწყვიტეს და სწორედ მათი შთამომავლები არიან მოსუოს ტომში, რომლის რიცხვი დღეს 40 000 ადამიანს შეადგენს. მიუხედავად იმისა, რომ მოსუო ეთნიკურ უმცირესობას განეკუთვნება, ის ქვეყანაში არსებულ 56 ეთნიკურ ჯგუფში არ შედის როგორც ცალკეული უმცირესობა, ჩინეთი მოსუოს ხალხს ნასის უმცირესობას მიაკუთვნებს.

მოსუს ქალები ასრულებენ ყველა საოჯახო საქმეს, მათ შორის დასუფთავებას, ცეცხლის გაღვივებას, სამზარეულოს მომზადებას, შეშის შეგროვებას.

აღსანიშნავია, რომ მოსუოს ხალხის უნიკალურობა უძველეს ტრადიციებსა და ცხოვრების წესშია. ტურისტებს მათში „მოსიარულე ქორწინება“ იზიდავთ. მოსუოს ხალხში არ არსებობს ქორწინების ჩვეულება და არც ცოლისა და ქმრის თანაცხოვრებაა პოპულარული. აქ არავინ ამბობს: „თანახმა ვარ“. გამომდინარე იქიდან, რომ ოჯახს ქალი უძღვება, შესაბამისად ქალიც წყვეტს როდის და ვის უნდა დაუკავშიროს თავისი „ბედი“. მოსუოს ბავშვებს მამობას ბიძები უწევენ. ბავშვებმა უმეტეს შემთხვევაში, მამების ვინაობა არც იციან.

მოსუოს მამაკაცების როლი ძირითადად, ხელოსნობით, ნადირობა-თევზაობითა და ვაჭრობით განისაზღვრება. იმის გამო, რომ მათ საკუთარი შვილების ვინაობა არ იციან, ამიტომ ფინანსურად თავიანთ დის შვილებს ეხმარებიან. ხალხს თითზე ჩამოსათვლელი მაგალითები ახსენდებათ, როდესაც მამამ შვილის ვინაობა იცოდა და მათ შორის ურთიერთობაც გაგრძელდა. ახალი თაობა ამ ტრადიციას ინარჩუნებს და ხანელ ჩინელებს თავიანთ ბედს ნაკლებად უკავშირებენ. თუმცა მოსუოს ქალებს ბევრი ხანელი თაყვანისმცემელი მამაკაცი ჰყავთ.

ტბის გარშემო ხშირად ადგილობრივი მოსახლეობა რელიგიურ რიტუალებსა და სხვადასხვა აქტივობებს აწყობენ. მათ შენარჩუნებული აქვთ ძველი რწმენა-წარმოდგენები.

ეს უძველესი ტომი თანამედროვე სტანდარტების შესაბამისად ცხოვრობს. ქალებს მამაკაცებთან თანაბარი (მეტი თუ არა) უფლებები აქვთ, ორივე მათგანს იმდენი პარტნიორის ყოლა შეუძლიათ.

ტანსაცმელი
მოახლოებული ასაკის ცერემონია, რომელიც გვხვდება ცამეტი წლის ასაკში მოსუოს ხალხში, ერთ–ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მოვლენაა, განსაკუთრებით კი მოსუს ბავშვის ცხოვრებაში. ამ ცერემონიამდე მოსუს ბავშვები ყველა ერთნაირად ჩაცმულები არიან და შეიზღუდულნი არიან მოსუს ცხოვრების გარკვეული ასპექტებით, განსაკუთრებით არ მონაწილეობენ რელიგიურ რიტუალებში. ასევე, ბავშვი, რომელიც ამ ცერემონიამდე დაიღუპება, არ იღებს ტრადიციულ დაკრძალვას. ასაკის მიღწევის შემდეგ, გოგონებს თავიანთი კალთები ეძლევათ, ხოლო ბიჭებს თავიანთი შარვალი ეძლევათ (ამრიგად, მას გოგონების "კალთის ცერემონიალს" უწოდებენ, ხოლო ბიჭების "შარვლის ცერემონიალს").

რელიგია
ხალხში ძირითადად გავრცელებულია ორი თანაარსი რელიგია: საკუთარი სინკრეტიული რწმენა, რომელსაც ეწოდება დაბა და ტიბეტური ბუდიზმი. რელიგია მოსუს ცხოვრების ძირითადი ნაწილია.
სიანგცი

სიანგცი — ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული სამაგიდო თამაში ჩინეთში, და იგი იგივე ოჯახში შედის, როგორც დასავლური (ან საერთაშორისო) ჭადრაკი, ჩათურანგა, შოგი, ინდური ჭადრაკი და ჯანგიგი.

ისტორია
თამაში წარმოადგენს ორ არმიას შორის ბრძოლას, მოწინააღმდეგის გენერლის (მეფის) დატყვევებისთვის. ჩინური ჭადრაკი ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული სამაგიდო თამაშია ჩინეთში. აღსანიშნავია, რომ ჩინეთის ნებისმიერ ქალაქში შეხვდებით სკვერებში შეკრებილ ხალხს სიანგცის სათამაშოდ. გარდა ჩინეთისა, ჩინური ჭადრაკი ასევე პოპულარობით სარგებლობს სხვა აზიურ ქვეყნებში, მათ შორის ვიეტნამშიც.

ამ თამაშის შესახებ ყველაზე ადრეული ჩანაწერები ჩინურ წყაროებში ჯერ კიდევ მეომარ სამეფოთა ეპოქაში (ძვ.წ. 475-221) ჩნდება, მაგრამ მსგავსი წყაროების სიმცირის გამო არ ვიცით მაშინდელი სიანგცი ენათესავებოდა თუ არა თანამედროვე სტანდარტული ჭადრაკის ვერსიას. მხოლოდ თანგის დინასტიიდან (618-907) შემორჩა სიანგცის სახელმძღვანელოები და წესების კრებულები, რაც საშუალებას გვაძლევს დაზუსტებით ვთქვათ, რომ ჩინურ ჭადრაკს თანგის დინასტიის დროს უკვე თამაშობდნენ, მაგრამ სიანგცის ნამდვილი აღმავლობა ცინგის დინასტიის (1644-1911) დროს დაიწყო, როცა ხელისუფლებამ მნიშვნელოვანი სახსრები და რესურსი გამოყო მისი განვითარებისათვის. სწორედ ამ დინასტიის დროს ეკონომიკური და კულტურული განვითარებით, სიანგცი გადავიდა ახალ ეტაპზე. შეიქმნა არაერთი ცნობილი სკოლა, სადაც ასწავლიდნენ სპეციალურად სიანგცის. ამ დინასტიის დროს გამოიცა არაერთი წიგნი და სახელმძღვანელო აღნიშნული თამაშის ტექნიკის შესახებ. მათ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშეს თამაშის პოპულარიზაციაში და თანამედროვე დროში თამაშის ტექნიკის გაუმჯობესებაში. 2004 წელს დაიწერა დასავლური სტილის ენციკლოპედია ჩინური ჭადრაკის შესახებ.

წესები
სიანგცის თამაშობს ორი მოწინააღმდეგე თეთრი და შავი (იშვიათად წითელი და შავი) ქვებით, დაფაზე 9 ვერტიკალური და 10 ჰორიზონტალური ხაზით. დაფის შუაში არის ე.წ. „ჩუს მდინარე“, მას ასევე უწოდებენ „ხანის საზღვარს“, რომელიც არის საზღვარი მოწინააღმდეგეების ტერიტორიებს შორის. დაფის ცენტრში 1-3 და 8-10-ე ჰორიზონტალურ ხაზებზე განლაგებულია ციხესიმაგრე, რომელშიც სარდალი თავის ორ მრჩეველთან ერთად დგას. აღსანიშნავია, რომ აღნიშნული თამაშის ქვები იდება ვერტიკალებისა და ჰორიზონტალების გადაკვეთაზე და არა უჯრაში.

აღნიშნულ თამაშს, თითოეული მოთამაშე 16 ქვით იწყებს. აღსანიშნავია ის, რომ საწყისი პოზიცია თამაშის წესებით მკაცრადაა განსაზღვრული.

თამაში სრულდება მაშინ, როცა მეტოქის სარდალს ჩიხში მოაქცევ, ანუ როცა მას უსაფრთხო სვლა აღარ დარჩება. სარდალს მხოლოდ ერთ შემთხვევაში აქვს უფლება სიმაგრე დატოვოს, თუკი მასა და მოწინააღმდეგის სარდალს შორის სხვა ქვა არ დევს. ამ შემთხვევაში მას შეუძლია მთელ დაფაზე გადახტომა და მოწინააღმდეგის სარდალის მოკვლაც კი.
ხალთმააგიინ ბატულგა

ხალთმააგიინ ბატულგა (; დ. 3 მარტი, 1963, ულან-ბატორი, მონღოლეთი) — მონღოლი პოლიტიკოსი და მონღოლეთის რიგით მეხუთე პრეზიდენტი 2017 წლის 10 ივლისიდან დღემდე. იგი დემოკრატიული პარტიის წარმომადგენელია და არჩევნებში ხმათა 50.6%-ით გაიმარჯვა.

ბიოგრაფია
ხალთმააგიინ ბატულგა დაიბადა 1963 წლის 3 მარტს ულან-ბატორში, მონღოლეთში. მიუხედავად ამის, მისი ორივე მშობელი წარმოშობით ბაიანხონგორის პროვინციიდანაა. 1982 წელს მან დაამთავრა მონღოლეთის სახვითი ხელოვნების კოლეჯი „მხატვრის“ ხარისხით. 1982-1986 წლებში მხატვრად მუშაობდა მონღოლეთის სახვითი ხელოვნების კომიტეტში.

მამამისი ტრადიციული მონღოლური ჭიდაობის მწვრთნელია, რის გამოც ბატულგამ ბავშვობიდანვე ისწავლა ჭიდაობა. 1979-1990 წლებში იგი მონღოლეთის ჭიდაობის ეროვნული ნაკრების წევრი იყო. გარდა ამისა, იგი 1986-1989 წლებში -ის ეროვნული გუნდის წევრი იყო ძიუდოსა და სამბოში. იგი 1983 წელს მონღოლეთის ჩემპიონი გახდა სამბოში, 1986 და 1990 წლებში კი მსოფლიოს ჩემპიონის წოდებაც მიიღო.

1992 წლიდან 1997 წლამდე იგი ჟენკას კომპანიის გენერალური დირექტორი იყო, ამის შემდეგ, 2004 წლამდე იგი კვლავ მონღოლეთის ბიზნეს სტრუქტურაში მუშაობდა.

2004 წელს იგი პოლიტიკაში წავიდა და გაწევრიანდა მონღოლეთის დემოკრატიულ პარტიაში. 2008-2012 წლებში იგი იყო მონღოლეთის გზებისა და ტრანსპორტის მინისტრი. უკვე 2012 წლიდან 2016 წლამდე იგი მონღოლეთის მრეწველობისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრი იყო.

2017 წლის მონღოლეთის საპრეზიდენტო არჩევნებში იგი დემოკრატიული პარტიის წარმომადგენელი იყო, სადაც ხმათა 50.6%-ით გაიმარჯვა. 2017 წლის 10 ივლისიდან იგი მონღოლეთის რიგით მეხუთე პრეზიდენტი გახდა.

იგი აქტიურ საგარეო პოლიტიკას აწარმოებს და პრეზიდენტად არჩევიდან დღემდე, სულ თორმეტჯერ ეწვია საზღვარგარეთს. ხალთმააგიინ ბატულგა მშობლიური მონღოლურის გარდა, თავისუფლად საუბრობს რუსულ და ინგლისურ ენებზე. ვიზიტებისას იგი შეხვდა რუსეთის პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინს, აზერბაიჯანის პრეზიდენტ ილჰამ ალიევს, აშშ-ს პრეზიდენტ დონალდ ტრამპს და დაესწრო სინგაპურის კონფერენციას.

რაც შეეხება მის პირად ცხოვრებას, იგი პირველად დაქორწინებული იყო კომპანია -ს დირექტორ ნდელჩინზე, რომელთანაც ტყუპი ვაჟები შეეძინა, თუმცა მათი ურთიერთობა განქორწინებით დასრულდა. დღეისათვის იგი დაქორწინებულია ანჟელიკა დეივზე, რომელიც არის ნახევრად რუსი და ნახევრად მონღოლური წარმოშობის. მეორე ცოლთან საერთო შვილები არ ჰყავს.

2019 წლის 27 მარტიდან, მონღოლეთში დაიწყო ე.წ. „მონღოლეთის კონსტიტუციური კრიზისი“, რომლის აღმოფხვრაზეც მთავრობა დიდი დატვირთვით მუშაობს. კრიზისი მრავალ სფეროს ეხება, დაწყებული სექსუალური უმცირესობების უფლებებით, დამთავრებული სამხედრო მოწყობით, რის გამოც მისი მოგვარება რთულდება.

საერთაშორისო ვიზიტები
ბუდაპეშტი, უნგრეთი: 29 აგვისტო-1 სექტემბერი, 2017;
ვლადივოსტოკი, რუსეთი: 4-7 სექტემბერი, 2017;
ცინდაო, ჩინეთი: 9-10 ივნისი, 2018;
ვლადივოსტოკი, რუსეთი: 11-13 სექტემბერი, 2018;
ბაქო, აზერბაიჯანი: 24 სექტემბერი, 2018;
ბრიუსელი, ბელგია: 18-19 ოქტომბერი, 2018;
ჟენევა, შვეიცარია: 22-26 ოქტომბერი, 2018;
ბეიჯინგი, ჩინეთი: 24-28 აპრილი, 2019;
ბიშკეკი, ყირგიზეთი: 12-14 ივნისი, 2019;
ვაშინგტონი, აშშ: 30 ივლისი-1 აგვისტო, 2019;
ვლადივოსტოკი, რუსეთი: 4-5 სექტემბერი, 2019;
ნიუ-დელი, ინდოეთი: 18-23 სექტემბერი, 2019;