iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მარკო ამელია

მარკო ამელია (; დ. 2 აპრილი 1982) — იტალიელი ფეხბურთელი, მეკარე. წარსულში იტალიის ნაკრების წევრი და 2006 წლის მსოფლიოს, 2008 წლის ევროპის ჩემპიონატის და 2009 წლის კონფედერაციის თასის მონაწილე.

2018 წლის ივლისიდან იტალიის სერია -ს მონაწილე საფეხბურთო კლუბ „ლუპა რომას“ მთავარი მწვრთნელია.

კარიერა დაიწყო იტალიურ კლუბ „ლივორნოში“, სადაც გაატარა კარიერის უმეტესი ნაწილი. მოგვიანებით თამაშობდა რამდენიმე იტალიურ კლუბში, მათ შორის „პალერმოში“, „ჯენოასა“ და „მილანში“, აგრეთვე ინგლისურ კლუბ „ჩელსიში.

ამელიას დებიუტი იტალიის ეროვნულ ნაკრებში შედგა 2005 წლის 16 ნოემბერს, კოტ-დ’ივუარის წინააღმდეგ ამხანაგურ მატჩში, ჟენევაში. მას შემდეგ იქცა მარჩელო ლიპის შემადგენლობის მუდმივ წევრად. 2006 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე ჯანლუიჯი ბუფონისა და ანჯელო პერუცის შემდეგ გამოძახებული იქნა მესამე მეკარედ. მიუხედავად ამისა, ამელიას, ჩემპიონატის არცერთ მატჩში არ მიუღია მონაწილეობა. 2009 წელს დაასრულა სანაკრებო კარიერა.

ტიტულები
საკლუბო
რომა
სერია : 2000–01

ლივორნო
სერია 1: 2001–02

მილანი
სერია : 2010–11
იტალიის საფეხბურთო სუპერთასი: 2011

სანაკრებო
იტალია
მსოფლიო ჩემპიონატი: 2006

იტალია 21 წლ.
ევროპის 21 წლამდელთა საფეხბურთო ჩემპიონატი: 2004

იტალიის ოლიმპიური ნაკრები
ოლიმპიადის ბრინჯაოს მედალი: 2004
ჭაპალის ციხე

ჭაპალის ციხე – ციხესიმაგრე ქვემო ქართლის მხარის ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭაპალასთან. მდინარეების მაშავერასა და ბოლნისისწყალის შესართავის მარჯვნივ 2-3 კმ-ზე.

აგებულია გაშლილ მინდორზე მდებარე დიდი კლდოვანი ბორცვის თხემზე. წყაროებში იხსენიება 1664 წლის საბუთში, რომლის თანახმად ვახტანგ -ს ის ელიზბარ სოლოღაშვილისთვის უბოოძებია. 1749 წ. შეისყიდა თავადმა დიმიტრი ორბელიანმა. შემორჩენილია ზედაციხე და გალავნიანი ეზო სხვადასხვა ნაგებობების ნაშთებით; არქეოლოგიური გათხრების შედეგად ციხის ტერიტორიაზე გამოვლინდა სხვადასხვა სამეურნეო ნაგებობის ნაშთები, წყლის საცავები (- სს.). ციხის ძირში ნასოფლარი და ორი ეკლესიის ნანგრევია. იქვე, მდ. მაშავერაზე, საუკუნის ქვის თაღიანი ხიდია.
კარლეს პუიოლი

კარლეს პუიოლ ი საფორკადა (; დ. 13 აპრილი, 1978) — ესპანელი ფეხბურთელი, თამაშობდა ცენტრალური მცველის პოზიციაზე. იცავდა „ბარსელონასა“ და ესპანეთის ეროვნული ნაკრების ღირსებას. ითვლება თავისი თაობის ერთ-ერთ საუკეთესო მცველად.

სანაკრებო კარიერა
ესპანეთის ნაკრებში ჩაატარა 100 მატჩი. მიიღო მონაწილეობა ევროპისა და მსოფლიოს ყველა ჩემპიონატზე 2002-2010 წლებში. გუნდთან ერთად გახდა ევრო 2008-სა და მუნდიალი 2010-ის გამარჯვებული.

მიღწევები
ბარსელონა:(21)
ესპანეთის ლა ლიგა: 2004–05, 2005–06, 2008–09, 2009–10, 2010–11, 2012–13
ესპანეთის თასი: 2008–09, 2011–12
ესპანეთის სუპერთასი: 2005, 2006, 2009, 2010, 2011, 2013
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა: 2005–06, 2008–09, 2010–11
უეფა-ს სუპერთასი: 2009, 2011
ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი: 2009, 2011

ესპანეთის ეროვნული ნაკრები:(2)
მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი: 2010
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი: 2008
სოლომონის ზღვა

სოლომონის ზღვა — ზღვა წყნარ ოკეანეში, კუნძულ ახალ გვინეასა და სოლომონის კუნძულებს შორის. ფართობი შეადგენს 755.000 კმ²-ს, საშუალო სიღრმე 2652 მეტრს, მაქსიმალური სიღრმე 9103 მეტრს. წყალქვეშ ბევრია ვულკანი და მარჯნის რიფი.

მეორე მსოფლიო ომის დროს, ამ ზღვაში არაერთი მნიშვნელოვანი ბრძოლა გაიმართა.

ზღვაზე მდებარე მნიშვნელოვანი პორტია სოლომონის კუნძულების დედაქალაქი ჰონიარა.
ტიან-შანი

ტიან-შანი (ჩინ. , , უიღ. , , ყაზ. ) — მთათა სისტემა ცენტრალურ აზიაში, ყაზახეთის, უზბეკეთის, ყირგიზეთისა და ჩინეთის საზღვარზე. დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ გადაჭიმულია 2450 კმ-ზე. ტიან-შანის სისტემაში შედის 30-ზე მეტი მწვერვალი, რომელთა სიმაღლე 6000 მეტრზე მეტია. მის ყველაზე მაღალ მწვერვალად ითვლება ჟენიშ-ჩოქუსუ (7439 მ), რომელიც მდებარეობს ჩინეთისა და ყირგიზეთის საზღვარზე. სიმაღლით მეორე მწვერვალია ხან-თენგრის პიკი (6995 მ). ჩრდილოეთით ბოროჰოროს ქედით უერთდება ჯუნღარის ალათაუს, სამხრეთით, ჰისარ-ალაის სისტემით — ალაის ქედს. გამოიყოფა შემდეგი ოროგრაფიული ერთეულები: ჩრდილოეთი ტიან-შანი, დასავლეთი ტიან-შანი, შიგა ტიან-შანი და აღმოსავლეთი ტიან-შანი, რომელშიც მთათა ორი სარტყელია: ჩრდილოეთი სარტყელი და სამხრეთი სარტყელი. აღმოსავლეთ ტიან-შანის მთისწინეთში არის ტურფანის ქვაბული და ხამის ღრმული. ტიან-შანის სიმაღლე უმთავრესად 4000-5000 მ-ია. მაღალმთიან ზონაში მყინვარული რელიეფი და მძლავრი გამყინვარებაა. აქ არის მყინვარები: სამხრეთი ინილჩექი და ჩრდილოეთი ინილჩექი. 3200-3400 მ-ის ზევით მარადი მზრალობაა. ტიან-შანის ქედებს შორის მოქცეული ვრცელი ქვაბულების ნაწილი ტბებს უკავია, რომელთაგან აღსანიშნანია ტბა ისიქ-ქოლი.

ტიან-შანის მთები ორჯერ შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში: პირველად 2013 წელს სინძიანის ტიან-შანი (აღმოსავლეთი ნაწილი, ჩინეთი), ხოლო 2016 წელს დასავლეთი ტიანშანი (უზბეკეთი, ყაზახეთი, ყირგიზეთი).
ჯეიმზ ლასტი

ჯეიმზ ლასტი (, ნამდვილი სახელი - ჰანს ლასტი, დ. 17 აპრილი, 1929 — გ. 9 ივნისი, 2015, ფლორიდა, აშშ) — გერმანელი კომპოზიტორი, არანჟირებების ავტორი და დირიჟორი. სხვადასხვა წლებში იგი ცნობილი გახდა ცნობილი მუსიკოსების პოპულარული სიმღერების კომპოზიციების საცეკვაო ვერსიებით. აქვს შექმნილი საკუთარი ორკესტრი. მისი კომპოზიციებიდან ყველაზე ცნობილია , დაწერილი რუმინელ გეორგე ზამფირთან ერთად და გამოცემული 1977 წელს სინგლზე. ეს მელოდია მოგვიანებით ფილმში „მოკალი ბილი“ გამოიყენა კვენტინ ტარანტინომ.
ეკის ციხე

ეკის ციხე — ციხესიმაგრე საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, სენაკის მუნიციპალიტეტში, მისგან 10 კმ-ში, სოფელ ეკის მიდამოებში, მდინარე ცივის ნაპირას, საავტომობილო გზის მარცხენა მხარეს, მთის წვერზე.

არქიტექტურა
ციხე შედგება გალავნისა და ერთი კოშკისაგან. ყველაფერ ამას ამთავრებს თხრილი, რომელიც გარს უვლის გალავანს. ციხის ეს სურათი ტიპიურია ეგრისის სამეფოში მიღებული სისტემისათვის. ასე რომ, თავისთავად ზემოაღნიშნული გადაწყვეტა მიგვითითებს თარიღზე, რომელიც - საუკუნეებით განისაზღვრება.

კოშკი დიდი ზომისაა, ოთხკუთხა (8,85,25 მ, კედლის სისქე — 2,15 მ). ნაწილობრივ შემორჩენილია სამი სართული. სართულების სიმაღლე საშუალოდ სამი მეტრია. დარჩენილ ორ კედელში სარკმლები, ან საბრძოლო ამბრაზურები გარკვევით არ ჩანს. კარის ნაწილი უნდა იყოს აღმოსავლეთის კედლის მეორე სართულზე. კოშკის ფასადების მოპირკეთებაც ტიპიურია ადრეული საუკუნეებისათვის. ფასადზე ნახმარია 30-40 სმ კირქვა, რომლის ზედაპირი მქისედაა დამუშავებული. ასეთი ქვებით ფასადებზე ჰორიზონტალური რიგები თითქმის დაცულია. მოპირკეთებისას განხორციელებულია კიდევ ერთი კარგი ჩანაფიქრი: ესაა ქვების ზომების შემცირება ქვემოდან ზემოთ. ბოლო რიგები, საწყისთან შედარებით, თითქმის ერთი მესამედით ნაკლებია.

გალავანი კოშკს ირგვლივ, ათიოდე მეტრის დაცილებით, უვლიდა. გალავანიც დარღვეულია და ნაშთები უკეთ ჩანს სამხრეთის მხარეზე. გალავნის შემოსვა კოშკის მსგავსია. მხოლოდ ქვები უფრო წვრილია.

თხრილი, რომელიც გალავანს კონცენტრულად მიუყვებოდა, ახლაც შთამბეჭდავია. მისი ხაზი გალავნიდან დაცილებულია 20-25 მეტრზე. თხრილის პროფილი ამჟამად ასეთია: სიღრმე — დ 4-5 მეტრი, სიგანე — 6-7 მეტრი. ცხადია, თავდაპირველი თხრილის სიღრმე მეტი იქნებოდა.
ამუნდსენის ზღვა

ამუნდსენის ზღვა — განაპირა ზღვა სამხრეთის ოკეანეში, დასავლეთ ანტარქტიდის ნაპირებთან. აღმოსავლეთიდან შემოსაზღვრულია კუნძულ ტარსტონით, დასავლეთიდან დარტის კონცხით. ფართობი შეადგენს 98,000 კმ²-ს, მაქსიმალური სიღრმე 585 მეტრს. სანაპირო ზონებში გავრცელებულია შელფური და კონტინენტური მყინვარები. წყლის საშუალო წლიური ტემპერატურა 0°-ზე დაბალია, მარილიანობა ზაფხულში დაახლოებით 33,5 ‰. ზღვა თითქმის მთლიანად დაფარულია მოტივტივე ყინულებით, რომელთა სისქე 3 კმ აღწევს. ზღვას სახელი ეწოდა ნორვეგიელი პოლარეთის მკვლევრის რუალ ამუნდსენის პატივსაცემად, რომლის ექსპედიციაც აქ გამოკვლევებს ატარებდა 1928-1929 წლებში. ამუნდსენის ზღვა გვხვდება როსის სელაპი, უედელის სელაპი, ზღვის ლეოპარდი, ვეშაპები, პინგვინები, ალბატროსები.
ბასის სრუტე

ბასის სრუტე — სრუტე კონტინენტურ ავსტრალიასა და კუნძულ ტასმანიას შორის, ერთმანეთთან აერთებს ინდოეთისა და წყნარ ოკეანეებს. აღმოსავლეთიდან დასავლეთით სრუტის სიგრძეა დაახლოებით 298 კმ, მინიმალური სიგანე 130 კმ, საშუალო სიღრმე 50 მეტრია.

სახელი ეწოდა ბრიტანელი ქირუგისა და ავსტრალიის მკვლევრის — ჯორჯ ბასის პატივსაცემად, რომელმაც აქ 1798 წლებში გაიარა და დაამტკიცა, რომ ტასმანია არის კუნძული.
ბელინსგაუზენის ზღვა

ბელინსგაუზენის ზღვა — განაპირა ზღვა სამხრეთის ოკეანეში, ანტარქტიდის ნახევარკუნძულის დასავლეთ სანაპიროს გასწვრივ, კუნძულ ალექსანდრე -ის მიწასა და ტარსტონს შორის. ფართობი 487 ათ. კმ². ზღვის სიღრმე მერყეობს 410-4470 მეტრებს შორის. ნაპირები მთაგორიანია და შემოფარგლულია შელფური მყინვარებით. დიდი კუნძულებია პეტრე -ის კუნძული და ალექსანდრე -ის მიწა. წყლის ტემპერატურა ჩრდილო ნაწილში დაახლოებით 0°, სამხრეთში — 1°. მარილიანობა ზაფხულში დაახლოებით 33,5 ‰. ზღვის დინებები აჩენენ წყლის ბრუნვას საათის ისრის მიმართულებით. მთელი წლის მანძილზე ზედაპირის დიდი ნაწილი უკავია მოტივტივე ყინულებსა და აისბერგებს, რომლებიც ზამთარ-გაზაფხულის თვეებში მთლიანად ფარავენ ზღვის ზედაპირს. მდიდარია ფაუნით. ბელინსგაუზენის ზღვა აღმოაჩინა ფადეი ბელინსგაუზენის და მიხეილ ლაზარევის ექსპედიციამ 1821 წელს. სახელი დაერქვა რუსი მკვლევრის, ადმირალ ფადეი ბელინსგაუზენის პატივსაცემად, რომელიც ამ ტერიტორიას 1821 წელს იკვლევდა.
აჩაბეთის ციხე

აჩაბეთის ციხე – ციხესიმაგრე შიდა ქართლში, ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ აჩაბეთის (ზემო აჩაბეთის) ტერიტორიაზე. მდებარეობს პატარა მდინარე თირისწყლის მარჯვენა ნაპირას, მცირე შემაღლებაზე. იქვე, რამდენიმე ასეულ მეტრზე მიედინება მდინარე ლიახვი.

ისტორია
აჩაბეთის შესახებ მეტად მცირე ცნობები გაგვაჩნია. მის წარმოშობაზე არაფერია ცნობილი. პირველად იგი საუკუნის შუა წლებში იხსენიება.
ირანელთა წინააღმდეგ ლუარსაბ -ის ბრძოლის დროს მთავარი ბანაკი ქართლში, აჩაბეთში ყოფილა. შემდეგ, დიდი ხნის განმავლობაში, მასზე არაფერი ცნობა არ არის. ვიცით, რომ ირანელთა წინააღმდეგ მებრძოლ გივი ამილახორს შიდა ქართლის ციხეთა, უმრავლესობა ეკავა. მათ შორის იყო აჩაბეთიც. გივი ამილახორთან ბრძოლის დროს ერეკლე მეორეს ორჯერ მოუხდა აჩაბეთისათვის ბრძოლა. ორივეჯერ ციხემ, მართალია, არაჩვეულებრივი სიმტკიცე გამოიჩინა, მაგრამ მეფემ მაინც შეძლო მისი აღება. საუკუნის 50-იან წლებში ლეკთა თარეშთან დაკავშირებით აჩაბეთის ციხესთან მოხდა შეტაკებები. 1759 წელს ქართლში დიდი ჯარით შემოიჭრა დაღისტნის ბელადი კოსტა და ჩონჩოლ-მუსა. ჩონჩოლ-მუსამ აჩაბეთის ციხე აიღო და ავნევს ალყა შემოარტყა. კოსტა ბელადი კი ატოცის ციხეს შემოსდგომია. მდგომარეობა იმდენად სერიოზული ყოფილა, რომ ერთიანი ბრძოლისთვის შეკრებილან თეიმურაზი, ერეკლე და იმერეთის მეფე სოლომონი თავიანთი ჯარებით. მათ ჯერ კოხტა ბელადს შეუტიეს, მოშალეს ლეკთა განლაგება და მტერი გააქციეს. აქედან გაქცეულ ლეკებს ავნევში მყოფთათვის შეუტყობინებიათ. ჩონჩოლ-მუსა მაშინვე გასცლია ციხეს და დვანის ციხისათვის, შეუფარებია თავი. როცა მეფეებმა ავნევს ვერავინ ნახეს, დვანს მიაშურეს. შიგ შეფარებულმა ლეკებმა პირისპირ შებმა ვერ გაბედეს და მცირე რაზმით გამოხდომები არჩიეს. მხოლოდ ღამემ გაჰყარა მებრძოლნი. როცა გათენდა, ახლო-მახლო ერთი ლეკიც აღარ ჩანდა: მათ ისარგებლეს ღამის სიბნელით და გაიპარნენ. ქართველთა ჯარი დაედევნა, მაგრამ გვიანღა იყო, ვეღარ დაეწივნენ. აჩაბეთის ციხე შემდეგ ხანებშიაც იხსენიება, მაგრამ იქ დიდი ბრძოლები, არ ჩანს.

არქიტექტურა
ნანგრევებში გაირჩევა სხვადასხვა დროის ოთხი ფენა. პირველად აქ მდგარა კოშკი მცირე გალავნით. შემდეგ გალავნის შიგნით რეკონსტრუქცია მომხდარა. ძველ გალავანზე მიუშენებიათ არცთუ ისე დიდი გალავანი. რამდენიმე საუკუნის შემდეგ საჭირო გამხდარა ციხის ტერიტორიის გაზრდა. ამჯერად ბევრად უფრო დიდი ფართობისათვის შემოუყოლებიათ კედელი.

კოშკი ქვემო ნაწილში ოთხკუთხედს უახლოვდება, ზემოთ კი თითქოს წრიულია. დაზიანებული სახით მოღწეულია ოთხი სართული. ქვემოთ კოშკი მასიურია. შესასვლელი მეორე სართულზეა. ქვედა სართულებს მხოლოდ კარ-ფანჯრები აქვთ, ზედა სართულების კედლებში კი სათოფურებია მოწყობილი.

თავდაპირველი გალავანი უსწორო ნახევარწრეს უახლოვდება. მისი ერთი ბოლო კოშკის ჩრდილო-დასავლეთის კუთხეს ებჯინება მეორე — ჩრდილო-აღმოსავლეთის კუთხეს. შემდეგში სამხრეთ-დასავლეთ მონაკვეთში კამაროვანი სათავსო ჩაუდგამთ. მეორე გალავანი თითქმის პირველის პარალელურად მიემართება. კედლებში სათოფურები ყოფილა განლაგებული. გალავნებს შორის მანძილი ერთ ადგილას განიერდება და იქ მოწყობილია ღრმა ხარო ხორბლის შესანახად.

მესამე გალავანი საკმაოდ დიდ ფართობს შემოსაზღვრავს. გეგმაში იგი უსწორო ოთხკუთხედს წარმოადგენს. ჭიშკარი მოწყობილი ყოფილა აღმოსავლეთით. გალავნის სიმაღლე ექვს მეტრს აღემატება. ზედა იარუსზე განლაგებული იქნებოდა სათოფურები.

აჩაბეთის ციხეს 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ჩოლოყაშვილების ციხე-დარბაზი

ჩოლოყაშვილების ციხე-დარბაზი — ციხესიმაგრე კახეთში, ახმეტის დასავლეთის უბან უტოში, მდ. ორვილის მარცხენა ნაპირზე. ციხის ეზოში აგებული ჯვარპატიოსნის ეკლესიის კედელზე არსებული წარწერიდან ვიგებთ, რომ ციხესიმაგრე აუგია მეფის სახლთუხუცეს გრიგოლ ჩოლოყაშვილს 1755–1756 წელს.

ციხე-დარბაზი საუკუნის შუა ხანაში ქართლ-კახეთში გავრცელებულ სიმაგრეთა ტიპს მიეკუთვნება. გეგმით მოგრძოა. კუთხეებში ცილინდრული კოშკები ყოფილა აღმართული, რომელთაგან ჩრდილო-აღმოსავლეთისა მთლიანად დანგრეულია, დასავლეთის კოშკებიდან კი მხოლოდ ქვედა ნაწილებია გადარჩენილი. ეს ნარჩენებიც ნანგრევებითაა ამოვსებული. სამხრეთ-აღმოსავლეთის კოშკიც საკმაოდაა დანგრეული, მაგრამ ტიპისა და გადაწყვეტის დადგენა მაინც ხერხდება. გარედან იგი წრიულია, შიგნით - ოთხკუთხა. ნაწილობრივ შერჩენილია სამი სართული. პირველ სართულს შესასვლელი ეზოდან აქვს. თაღი ნახევარწრიულია. მის პირდაპირ კედელში პატარა ოთხკუთხა სათავსოა მოწყობილი. უფრო პატარა სათავსოა დასავლეთის კედელშიც. აღმოსავლეთით მოზრდილი ბუხარია. ამას გარდა, პირველ სართულს აქვს ღრმა და მაღალი თაღოვანი ნიშებიც.

მეორე სართულზე ასვლა ხდებოდა ხის კიბით, შემდეგ სართულებზე კი - კედლის კიბით. სამხრეთის კედელში მთელ სიმაღლეზე ორი ღრმა ნიშია მოთავსებული. ნიშების ზედა ნაწილებში პატარა სარკმლებია, ქვემოთ კი პირდაპირი და ძირს დახრილი სათოფურებია. ერთი ასეთი ნიში დასავლეთითაცაა. აღმოსავლეთის კედლის შუაში ბუხარია, მაგრამ იგი, ქვედა სართულის ბუხრის მსგავსად, ოთხკუთხა ჩარჩოში არ არის ჩამჯდარი. ბუხრის ორივე მხარეს ისევ ნიშებია მოთავსებული.

მესამე სართული უფრო საზეიმო იერს ატარებს. მას ფართო და მაღალი სარკმლები აქვს სამხრეთით, დასავლეთითა და ჩრდილო-აღმოსავლეთით. დასავლეთის სარკმლის თაღზე მხატვრობის ფრაგმენტია შერჩენილი, რაც გვიჩვენებს, რომ ამ სართულის კედლები მთლიანად ყოფილა მოხატული. საფიქრებელია, რომ დანარჩენი სართულებიც მოხატული ყოფილიყო. ეს გარემოება თავისთავად მეტად საინტერესოა, რადგან ფრესკული მხატვრობის კვალი ქართლ-კახეთის სხვა კოშკებში არსად არ გვხვდება. ციხის დასავლეთის მონაკვეთი მთლიანად სიმაგრის მეპატრონის ორსართულიან საცხოვრებელ სახლს ეკავა. ციხის ჭიშკარი აღმოსავლეთის კედლის შუაში ყოფილა. შიგნით, მის სამხრეთით, მარანი მდგარა, მეორე მხარეს კი - თონე.
მირმანოზ ერისთავის ციხე

მირმანოზ ერისთავის ციხე – ციხე-სასახლე გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიდი მეჯვრისხევის ცენტრში. კომპლექსი შედგება ციხე-გალავნისა და სასახლისაგან. განირჩევა მშენებლობის სამი პერიოდი: - საუკუნეებში აგებულია ციხე-გალავანი, კარიბჭე და ცილინდრული კოშკები; საუკუნის შუა ხანებში ციხის კარიბჭეზე, მის სამხრეთ კედლის ნაწილზე ეზოდან მიუშენებიათ ორსართულიანი სასახლე; - საუკუნეების მიჯნაზე სასახლე გაუფართოებია მირმანოზ ერისთავს (მანანა ორბელიანის მამას).

ციხე-გალავნიდან შემორჩენილია სამხრეთ-აღმოსავლეთის კოშკი, კარიბჭე და მათ შორის მოქცეული გალავნის კედლის ქვედა ნაწილი. გალავნის შემორჩენილი ნაწილი გადაკეთებულია მომდევნო მშენებლობის დროს (გაჭრილია სარკმლები). სათოფურები პირვანდელი სახით შემორჩენილია მხოლოდ ერთ-ერთი კედლის შუა ნაწილში.

კოშკი ცილინდრულია (დიამეტრი 7 მეტრი), ნაგებია რიყის ქვით. შემორჩენილია მხოლოდ ორი სართული. პირველი სართულის გადახურვა გუმბათოვანია. გუმბათის ქუსლის დონესთან ორი მცირე თაღოვანი სარკმელია. კედლებში ოთხი ნიშია სათოფურებით. მეორე სართულზე ასასვლელი კიბე კედელშია დატანებული. მეორე სართული გადაკეთებულია (განგრეულია კედლები, შექმნილია დიდი ღიობები, გაუქმებულია სათოფურები).

უკეთ არის შემონახული კარიბჭე. იგი სამხრეთიდან ჩრდილოეთისკენ წაგრძელებული სწორკუთხედის ფორმისაა. გადახურვა ბრტყელი აქვს. კარიბჭის შეისრულთაღიანი შესასვლელის გვერდებზე ნახევარწრიული თაღოვანი ნიშებია. ნაგებობა თაღით ორ ნაწილადაა გაყოფილი. ჩრდილოეთ ნაწილის კედლებში შეისრულთაღიანი შესასვლელებია (აღმოსავლეთის შესასვლელი გვიან მიშენებული სასახლის პირველი სართულის ოთახში გადის).

ადრე აშენებულ სასახლის (32 10 მ) სარდაფის სართულში, კარიბჭის გარდა, ხუთი სათავსია, რომელთაგან ოთხს დამოუკიდებელი შესასვლელი აქვს ჩრდილოეთიდან. კარიბჭის მხრიდან პირველი ორი სათავსის კედლებში მცირე თაღოვანი ნიშებია. სათავსების სამხრეთის კედელში მცირე სწორკუთხა სარკმლებია, რომლებიც გარეთკენ ვიწროვდება. აღმოსავლეთის კედელზე მეორე სართულზე ასასვლელი ქვის კიბეა მიდგმული.
მირმანოზ ერისთავმა ძველი სასახლის ღიობები გაადიდა და მათი წირთხლები ამოიყვანა აგურით. კოშკს დასავლეთიდან მიადგა ორსართულიანი ნაგებობა, გალავნის (სახლის სამხრეთ კედლის) წინ ააგო აგურის თაღნარი, რომელზედაც ხის სვეტებიანი აივანი მოაწყო. ასეთივე აივანი მიაშენა მეორე სართულსაც ჩრდილოეთიდან. ამ აივნით სასახლე უკავშირდება კოშკზე მიდგმულ ოთახს. მეორე სართულზე ექვსი ოთახია, თითოეულს ჩრდილოეთითა და სამხრეთით მაღალი და განიერი ფანჯრები აქვს. შესასვლელი აღმოსავლეთიდანაა.
მთიელი (ფილმი)

მთიელი — 1986 წლის ფენტეზის ჟანრის ფილმი, რომლის რეჟისორია რასელ მალკეჰი. იგი ეფუძნება გრეგორი ვიდენის მიერ მოგონილ ისტორიებს. მასში მონაწილეობენ: კრისტოფერ ლამბერტი, შონ კონერი, კლენსი ბრაუნი და როქსენ ჰარტი.

ფილმში მოთხრობილია უკვდავ მებრძოლთა შორის შეტაკებებზე, რაც უხსოვარი დროიდან ხდება. როდესაც რომელიმე მათგანი მეორეს ამარცხებს, უნდა მოკვეთოს თავი, რასაც მოჰყვება ამა თუ იმ დამარცხებულის ენერგიის მასში შესახლება. ფილმის ძირითადი ფრაზა არის „დარჩება მხოლოდ ერთი“.

ფილმის მუსიკა ეკუთვნის ჯგუფს . მასში გაჟღერებული სიმღერების ნაწილი ასევე შეტანილია -ის ალბომში .
ტყვიავის ციხე

ტყვიავის ციხე — ციხე-დარბაზი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტყვიავში, სოფლის ცენტრში, ვაკეზე. თარიღდება საუკუნით.

შედგება სხვადასხვა დროს აშენებული ოთხი კოშკისაგან. ნაგებია რიყის ქვით; დიდ, წაკვეთილ ელიფსის ფორმის ჩრდილოეთის კოშკში (6,8 5,7 მ) გამოყენებულია აგურიც. კომპლექსი შეიქმნა ლეკების შემოსევების დროს, რომელიც იყო ფეოდალის ოჯახის თავდასაცავი და ამავე დროს საცხოვრებელი ნაგებობა. ციხე-დარბაზი ძლიერ დაზიანებულია. თავდაპირველად აგებულია მოგრძო, რვაგვერდა კოშკი (11,3 8,2 მ). კოშკიდან ნაწილობრივ შემორჩენილია ორი სართული. სავარაუდოა, რომ იგი ოთხსართულიანი მაინც იყო. ნაგებობის შემორჩენილ კედლებში მრავალი ცალმაგი და ორმაგი სათოფურებია. ყოველ სართულზე თითო ბუხარია.

ციხე-დარბაზის კედლებზე არსებული მხედრული წარწერების თანახმად, ციხის მეპატრონეს - თამაზ ქარელს - 1754 წელს რვაგვერდა კოშკისათვის დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან მიუშენებია თითო წაკვეთილი ელიფსის ფორმის კოშკი, 1758 წელს კი ჩრდილო-აღმოსავლეთით - მეოთხე კოშკიც. დასავლეთით მიშენებული ცილინდრული კოშკიდან (3,9 4,9 მ) შემორჩენილია ოთხი სართული, მეორე კოშკიდან კი სამი. შესასვლელი თითოეულ კოშკს ჩრდილოეთით, მეორე სართულზე აქვს. ყოველ სართულზე ბუხრები, სათოფურები და სარკმლებია. არის სამეურნეო დანიშნულების ნიშებიც. მეოთხე კოშკიდან (5,4 7,6 მ) სამი სართულია შემორჩენილი. შესასვლელი კოშკს პირველ სართულზე აქვს. კედლებში მრავალი სათოფურია. კართან ახლოს არის ჭა. სართულშუა გადახურვა ყველგან ხის ყოფილა.
ჩასარბენი ციხე

ჩასარბენი ციხე — ციხე-კოშკი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მერეთის ჩრდილოეთით, ერთი კილომეტრის მანძილზე, მდინარე ლიახვის მარცხენა ნაპირზე. თარიღდება - საუკუნეების მიჯნით.

კოშკი ცილინდრულია (გარე დიამეტრი 9,8 მ, სიმაღლე 8,7 მ), ნაგებია რიყის ქვით. დაზიანებულია, შემორჩენილია ორი სართული. ინტერიერში, კედლებიდან აქა-იქ ქვებია ამოვარდნილი. ყველა სართულს კარი სამხრეთით ერთ ხაზზე აქვს, კედლებში ბუხარი და ღრმა ნიშებია ორმაგი სართულებით. სართულები გადახურულია კონუსური გუმბათით. გუმბათის ძირში კვეთით ოდნავ ზევით მიმართული სარკმლებია. სართულები ერთმანეთს უკავშირდება აღმოსავლეთის კედელში დატანებული კიბით.

ჩასარბენი ციხე ხელოვნებაში
2018 წელს რეჟისორმა სალომე ჯაშმა გადაიღო მოკლემეტრაჟიანი ფილმი „ჩასაბერნი ციხე“. ფილმში სოფელ ქსუისის ყოფილი მცხოვრებნი საკუთარ ნასახლრას ჩასარბენი ციხიდან გაჰყურებენ. ფილმი შეიქმნა ინდიგოსა და -ის პროექტისთვის „08.08.08.“, რომელიც ომგამოვლილი ადამიანების ისტორიებს ინახავს.
ყარაყორუმი

ყარაყორუმი (, ურდ. , თურქ. შავქვა მთები) — მთათა სისტემა ცენტრალურ აზიაში. პაკისტანის, ჩინეთისა და ინდოეთის ტერიტორიებზე. ყარაყორუმი ჰიმალაის მთების შემდეგ, სიმაღლით მეორე მთათა სისტემაა დედამიწაზე. იგი ინდისა და ტარიმის აუზების წყალგამყოფია.

ბუნებრივი პირობები
ყარაყორუმის სიგრძე დაახლოებით 500 კმ-ია. ჩანგჩენმოსა და პანგონგის ქედებთან ერთად 800 კმ. სიგანე 150-დან 250 კმ-მდე.
შედგება რამდენიმე პარალელური ქედებისაგან. ყარაყორუმის საშუალო სიმაღლე დაახლოებით 6000 მ-ია, მაქსიმალური - 8611 (ჩოგორი, სიმაღლით მეორეა ევერესტის შემდეგ). კიდევ სამი მწვერვალის სიმაღლე 8000 მ აღემატება, ხოლო რვა მწვერვალისა - 7500 მ-ს. ბევრი უღელტეხილი 4600-4800 მ სიმაღლეზე მდებარეობს.

ყარაყორუმი წარმოადგენს ალპური დანაოჭების დიდ ანტიკლინორიუმს, რომლის ღერძული ზონა აგებულია გნაისებით, კრისტალური ფიქლებით, გრანიტებითა და მარმარილოთი. ჩრდილო-აღმოსავლეთ ზონა - ზედა პალეოზოური და მეზოზოური
კარბონატული და თიხოვანი ქანებით, სამხრეთ-დასავლეთ ზონა კი - ვულკანოგენური დანალექი ქანებით.

წიაღისეულებიდან აღსანიშნავია მოლიბდენის, ოქროს, გოგირდის საბადოები.

ჰავა ნახევრადუდაბნოსია, მკვეთრად კონტინენტური. სამხრეთ კალთაზე შეინიშნება ინდოეთის ოკეანის მუსონის გავლენა. ყარაყორუმში ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურები უარყოფითია. მაღალმთიან
ზოლში ნალექები თოვლის სახით მოდის. თანადროული გამყინვარების ფართობია დაახლოებით 17,8 ათ. კვ.კმ. მყინვარებიდან აღსანიშნავია: სიაჩენი, ბალტორო და ჰისპარი.

თოვლის მიჯნა სამხრეთ კალთაზე დაახლოებით 4700 მ სიმაღლეზე გადის, ჩრდილოეთ კალთაზე - 5900 მ-ზე. ცენტრალური ნაწილის მთათაშორის ქვაბულებში გვხვდება მლაშე ტბები.
პოლონეთის დანაწილება

პოლონეთის დანაწილება ან პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის დანაწილება მოხდა მეთვრამეტე საუკუნის მეორე ნახევარში და პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა დაასრულა. დანაწილებაში მონაწილეობას იღებდნენ: რუსეთის იმპერია; პრუსიის სამეფო და ავსტრიის იმპერია (ჰაბსბურგების დინასტიით სათავეში) რომლებმაც თანამეგობრობა ერთმანეთში გაიყვეს. დანაწილება მოხდა სამჯერ:

პოლონეთის პირველი დანაწილება – 1772 წლის 5 აგვისტო.
პოლონეთის მეორე დანაწილება – 1793 წლის 23 იანვარი (ამ გაყოფაში ავსტრია აღარ მონაწილეობდა).
პოლონეთის მესამე დანაწილება – 1795 წლის 24 ოქტომბერი. (ამ დაყოფით პოლონეთის დამოუკიდებელმა სახელმწიფომ არსებობა შეწყვიტა)

შესაბამისად დანაყოფებს ერქვათ: ავსტრიის ნაწილი, რუსეთის ნაწილი და პრუსიის ნაწილი.
დეივისის ზღვა

დეივისის ზღვა — განაპირა ზღვა სამხრეთის ოკეანეში, ანტარქტიდის სანაპიროზე, დასავლეთის შელფურ მყინვარსა და შეკლტონის შელფურ მყინვარს შორის. აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება მოუსონის ზღვა. ფართობი შეადგენს 21,000 კმ²-ს, მაქსიმალური სიღრმე 1300 მ. მთელი წლის განმავლობაში დაფარულია ყინულებით. მარილიანობა 33,0-33,5 ‰. დეივისის ზღვაში მდებარეობს დრიგალსკის კუნძული. ნაპირებთან გაშენებულია რუსეთის სამეცნიერო სადგური მირნი. ეს ზღვა 1911-1914 წლებში აღმოაჩინა ავსტრალიის ანტარქტიდულმა ექსპედიციამ, გემ ავრორათი. სახელი ეწოდა კაპიტან უილიამ მორის დეივისის პატივსაცემად, რომელიც ავრორის ექსპედიციის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი იყო.
რიჩარდ ჰოლბრუკი

რიჩარდ ჩარლზ ალბერტ ჰოლბრუკი (; დ. 24 აპრილი, 1941 — გ. 13 დეკემბერი, 2010) — ამერიკელი დიპლომატი, ჟურნალის რედაქტორი, მწერალი, პროფესორი. ერთადერთი, რომელსაც ეჭირა სახელმწიფო მდივნის თანაშემწის პოსტი ორი სხვადასხვა რეგიონის საკითხებში (აზია 1977-1981 წწ. და ევროპა 1994-1996 წწ.). იყო დეიტონის შეთანხმების შუამავალი.

1977-1981 – სახელმწიფო მდივნის საირუს ვენსის თანაშემწე.
1993-1994 – აშშ-ის ელჩი გერმანიაში.
1994-1996 – სახელმწიფო მდივნის უორენ კრისტოფერის თანაშემწე.
1999-2001 – აშშ-ის ელჩი გაეროში.
2009-2010 – აშშ-ის სპეციალური წარმომადგენელი ავღანეთსა და პაკისტანში.
პოლონეთის პირველი დანაწილება

პოლონეთის პირველი დაყოფა ან პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის პირველი დაყოფა მოხდა 1772 წელს, რომელიც პოლონეთის დაყოფის (რომელმაც დაასრულა პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის არსებობა) პირველი ეტაპი იყო. ამ დაყოფის მიზეზი იყო რუსეთის იმპერიის ძლიერების ზრდა, პრუსიის სამეფოსა და ჰაბსბურგების ავსტრიის იმპერიის ამბიციები. ფრიდრიხ დიდმა მოიფიქრა ეს დაყოფა, რათა თავიდან აეცილბინა ავსტრიის ჩართვა რუსეთ-თურქეთის ომში. დასუსტებული თანამეგობრობის ტერიტორია რომელსაც ფაქტობრივად უკვე აკონტროლებდა რუსეთი, გაიყო ამ სამმა ძლიერმა მეზობელმა, რათა აღედგინათ რეგიონული ძალთა ბალანსი საერთაშორისო ურთიერთობებში.

პოლონეთს არ შესწევდა თავდაცვის ძალა, ამასთან ამ ქვეყანას უკვე აკონტროლებდნენ უცხო ჯარები. ამ ყველაფრის ფონზე პოლონეთის პარლამენტს - სეიმს, მოუწია 1773 წელს მოეხდინა დაყოფის რატიფიცირება.