ჰინკო სმრეკარი

ჰინკო სმრეკარი (, დ. 13 ივლისი, 1883, ლიუბლიანა — გ. 1 ოქტომბერი, 1942, ლუბლიანა) — სლოვენელი მხატვარი, ილუსტრატორი და კარიკატურისტი. ხელოვნების კლუბ „გაზაფხულის“ (ვენა) წევრი.

ბიოგრაფია
ჰინკო სმრეკარი დაიბადა 1883 წლის 13 ივლისს ლიუბლიანაში. 1895 წლის ლიუბლიანის მიწისძვრის შემდეგ, მისმა ოჯახმა რამდენჯერმე შეიცვალა საცხოვრებელი ადგილი. გარკვეული დროის განმავლობაში ისინი ცხოვრობდნენ კრანში, სადაც 1906 წელს მისი მამა გარდაიცვალა.

ჰინკო ბავშვობიდანვე ნიჭიერად ითვლებოდა და უკვე სკოლაში დაიწყო ხატვის შესწავლა. 1901 წელს ის ჩაეწერა ინსბრუკის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე, თუმცა ოთხი სემესტრის შემდეგ სწავლა მიატოვა. პირველ სახელმწიფო გამოცდამდე ერთი დღით ადრე, შიშის გამო, ყველა წიგნი გაყიდა და მიღებული თანხა ლუდზე დახარჯა. ეს მისი ცხოვრების გადამწყვეტი მომენტი იყო, როდესაც მან ხელოვნებას მთელი სიცოცხლე მიუძღვნა. მიუხედავად იმისა, რომ მან აკადემიური განათლება ვერ დაასრულა, ჰუმანიტარულ მეცნიერებებში ღრმა ცოდნა შეიძინა და ასევე იყო პოლიგლოტი.

1903 წელს ვენაში დაარსდა არტ-კლუბი „გაზაფხული“, რომელშიც სმრეკარიც ჩაერთო. იქ მან გაიცნო სლოვენიელი მწერალი ივან ცანკარი და შექმნა ილუსტრაციები მისი წიგნებისთვის. 1905 წელს მან დაიწყო მუშაობა ლიუბლიანის იუმორისტულ ჟურნალში „“. ჰინკო სმრეკარი ასევე არის პირველი სლოვენურენოვანი ტაროს კარტების გამოცემის ავტორი, რომელიც 1910-1912 წლებში დაიბეჭდა.

პირველი მსოფლიო ომის წლებში მან დაასურათა ფრან ლევსტიკის წიგნი „ “. ომის შემდეგ ჰინკო სმრეკარი მძიმედ დაავადდა ნერვული სისტემის პრობლემებით. 1920-1921 წლებში ის მკურნალობდა გრაცში. მოგვიანებით კვლავ დაუბრუნდა მუშაობას და ცდილობდა გამოეცა საკუთარი იუმორისტული ჟურნალი „“. თუმცა, 1927 წელს მას დედა გარდაეცვალა და მხატვარი მარტო დარჩა. დაბალი შემოსავლების გამო მას მოუწია ძველი საცხოვრებლის დატოვება, ხოლო პატარა სახლის აშენებას ორი წელი დასჭირდა. ამ სახლში ის ასწავლიდა ხატვას და ამ გზით ირჩენდა თავს.

მეორე მსოფლიო ომის დროს სლოვენია 1942 წლის სექტემბრის ბოლოს ფაშისტებმა დაიკავეს. სმრეკარი დააპატიმრეს და 1942 წლის 1 ოქტომბერს ლიუბლიანასთან ახლოს მდებარე ადგილას — გრამოზნა იამაში — დახვრიტეს. ის დაკრძალეს ქალაქის სასაფლაოზე ჟალეში.

შემოქმედება
სმრეკარის შემოქმედება უაღრესად ფერადოვანი და მრავალმხრივია. ჰინკო სმრეკარის შემოქმედება ფართო ჟანრულ და თემატურ სპექტრს მოიცავდა და მნიშვნელოვან კვალს ტოვებს სლოვენური ხელოვნების ისტორიაში. მისი ნამუშევრები გამოირჩევა ფერადოვნებით, იუმორით, სოციალური დაკვირვებითა და მხატვრული მრავალფეროვნებით. სმრეკარი არ იზღუდებოდა ერთ კონკრეტულ სტილში — ის ქმნიდა როგორც გროტესკულ და სატირულ ნახატებს, ისე სერიოზულ და ემოციურ კომპოზიციებს. მისი ილუსტრაციები დღეს სლოვენური კულტურის კლასიკად ითვლება. მან მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ეროვნული იდენტობის ფორმირებაში, რადგან თავის ნამუშევრებში ხშირად იყენებდა ფოლკლორულ თემებს, უბრალო ხალხის ცხოვრებას, ტრადიციებსა და ყოველდღიურობას.

სმრეკარი უკვე 1914–1918 წლების ომის პერიოდში უპირისპირდებოდა ომს, როგორც პირადად, ისე თავისი შემოქმედების საშუალებით. სწორედ ამ წლებში შეიქმნა სლოვენური გრაფიკული ხელოვნების ორი უდიდესი ნამუშევარი — ანტისაომარი კარიკატურების ციკლი („შავი მებრძოლი“), რომელშიც მხატვარი იუმორით აღწერს ომებს შორის პერიოდს გადახდენილ პირად გამოცდილებას, და მარტინ კრპანის ილუსტრაციები. ეს იყო მოთხრობის პირველი ილუსტრაციები, რომლებიც საფუძვლად დაედო შემდგომ ილუსტრაციებს, მათ შორის ტონე კრალის ვერსიასაც.

1939-დან 1942 წლამდე სმრეკარი მუშაობდა კოლექტიური ომის ფსიქოზის თემაზე, თავისი ეპოქის ტრავმული გამოცდილების მხატვრულად ასახვის მიზნით.

საბოლოოდ, ჰინკო სმრეკარის საქმიანობა მჭიდროდ არის გადაჯაჭვული მისი ეპოქის სოციალური და კულტურული ძვრების გამოხატვასთან, რაც მის მემკვიდრეობას არა მხოლოდ მხატვრულ, არამედ ისტორიულ მნიშვნელობასაც ანიჭებს.

გალერეა