მისასვლელი ლიანდაგი

მისასვლელი ლიანდაგი — საერთო სარგებლობის რკინიგზის ლიანდაგის საპირისპირო არასაერთო სარგებლობის რკინიგზის ლიანდაგის ტიპოლოგიური ნაირსახეობა. რკინიგზების სტატისტიკაში ორივე ტიპის მაგისტრალური სიგრძე ნაჩვენებია ცალ-ცალკე.

ზოგიერთ ქვეყნებში მისასვლელი ლიანდაგების სიგრძე შეიძლება შედარდეს საერთო სარგებლობის რკინიგზის ლიანდაგების სიგრძესთან. 1986 წელს საბჭოთა კავშირის სახალხო მეურნეობაში რკინიგზის ლიანდაგების 260,6 ათ. კმ საექსპლოატაციო სიგრძიდან მისასვლელი ლიანდაგების სიგრძე შეადგენდა 113,9 ათ. კმ-ს.

მისასვლელ ლიანდაგებს აგებენ სამრეწველო საწარმოების, ნედლეულის მოსაპოვებელი ადგილების და სამეურნეო ინფრასტრუქტურის სხვა ტვირთწარმომქმნელი ელემენტების ტერიტორიებზე შესასვლელად. როგორც წესი ამ შემთხვევაში, საკუთრების ფორმის მიხედვით, ისინი არიან კერძოები. მისასვლელი ლიანდაგების მშენებლობას პორტებთან, ასევე თავდაცვითი დანიშნულების სტრატეგიულ ობიექტებთან აფინანსებს სახელმწიფო და ამ შემთხვევაში ისინი იმყოფებიან სახელმწიფო საკუთრებაში.

მისასვლელი ლიანდაგი შეიძლება მიბმული იყოს, როგორც უშუალოდ სატვირთო რკინიგზის სადგურზე, ასევე მაგისტრალების ძირითად ხაზებზე, ამისათვის სპეციალურად მოწყობილ ასაქცევებზე.

ისტორია
რუსეთის იმპერიაში მისასვლელი ლიანდაგების განვითარებას დასაწყისი მიეცა 1870-იანი წლებიდან, როდესაც სამრეწველო საწარმოების მფლობელებმა მიმართეს გზათა მიმოსვლის სამინისტროს თხოვნით შეეერთებინათ მათი საწარმოები მაგისტრალურ ხაზებთან, მაგრამ საჭირო კანონების და ფულადი საშუალებების არქონა ამუხრუჭებდა მისასვლელი ლიანდაგების განვითარებას; მხოლოდ 1887 წელს იქნა მიღებული დადგენილება რკინიგზაზე მისასვლელი ლიანდაგების შესახებ, რომლის თანახმად მისასვლელი ლიანდაგების მართვა გაყოფილი იქნა გზათა მიმოსვლის სამინისტროსა და რუსეთის იმპერიის შინაგან საქმეთა სამინისტროს შორის.

რუსეთის იმპერიაში რკინიგზის დაგვიანებულად დაწყებული განვითარების გამო ცნება მისასვლელი ლიანდაგის შინაარსი დიდი ხნის განმავლობაში რჩებოდა გაუგებელი, ხოლო 1887 წელს მიღებულმა „დებულებებმა მისასვლელი მისასვლელი ლიანდაგების შესახებ“ მიიღო ზედმეტად ფართო ინტერპრეტაცია, რომელმაც არა მარტო კონკა და ტრამვაი მოიცვა, რომლებიც არ იყვნენ შეერთებულები სახელმწიფო სარელსო ქსელთან, არამედ არარელსური „შოსირებული და მოკირწყლული მისასვლელი გზები“.

1899 წლის ნიკოლოზ -ის დოკუმენტში მისასვლელი გზა ნახსენებია ტრამვაის ხაზი, რომელიც იყო ავტონომიური არა მხოლოდ რკინიგზასთან მიმართებაში, არამედ კონკის მარშრუტებთან მიმართებაშიც კი. საქმე ეხებოდა ინჟინერ მიხეილ ვერხოვსკის, რომელსაც ნება მიეცა „საკუთარი ხარჯებით აეშენებინა მთავრობისგან ყოველგვარი შეღავათებისა და მიწის იძულებითი გასხვისების უფლების გარეშე ელექტრული საერთო სარგებლობის მისასვლელი ლიანდაგი (ტრამვაი) სანქტ-პეტერბურგის გუბერნიის და მაზრის საზღვრებში ლანის გზატკეცილიდან სოფელ იუკიმდე განშტოებით პოკლონაია გორიდან სოფელ სპასკამდე, საერთო სიგრძით დაახლოებით 17,4 ვერსი“.

1974 წლის მონაცემებით საბჭოთა კავშირში აღრიცხული იყო 23 ათას ადგილზე მეტი, სადაც საერთო სარგებლობის რკინიგზაზე მიბმული იყო მისასვლელი ლიანდაგი, ხოლო რკინიგზაზე მოძრაობაში მყოფი სატვირთო ვაგონების დატვირთვის დაახლოებით 80 პროცენტი ხორციელდებოდა მისასვლელ ლიანდაგებზე.

განსაკუთრებული თვისებები
ერთი საწარმოს მისასვლელი ლიანდაგები ჩვეულებრივ ებმევა ერთ სადგურზე, გამონაკლის შემთხვევაში — რამდენიმეს.

მისასვლელი ლიანდაგები საკმაოდ განსხვავდება სიგრძის, სალიანდაგო განვითარების, გამომტანი და სამანევრო სამუშაოების მიხედვით.

ყველაზე უფრო უბრალო ვარიანტია — ჩიხური ლიანდაგი სადგურთან საწარმომდე სალიანდაგო განვითარების გარეშე. ასეთ შემთხვევაში ვაგონების მიწოდება მიმდინარეობს ვაგონიბით წინ, გამოტანა — ლოკომოტივით წინ. მიწოდება მიმდინარეობს სამანევრო წესით. როგორც წესი სადგურიდან გამოსვლა მიმდინარეობს სამანევრო სიგნალით გამავალი ან სამანევრო შუქნიშნის საშუალებით (ზოგიერთ შემთხვევაში რადიოკავშირის მეშვეობით ბრძანებით). სადგურზე მისასვლელი ლიანდაგიდან ასევე ხვდებიან სამანევრო შუქნიშნის სიგნალის მეშვეობით. ასეთი ტიპის მისასვლელ ლიანდაგს ემსახურება ჩვეულებრივ რკინიგზის ლოკომოტივი, ყველაზე უფრო ხშირად სამანევრო თბომავალი, რომელიც მუშაობს მიბმის სადგურზე. მისასვლელი ლიანდაგიდან სადგურის მთავარ ლიანდაგზე ან გადასარბენზე გამოსვლისას ეწყობა ჩამგდები ისარი ან ჩამგდები ბუნიკი (გოგორწყვილების ჩამგდები).

უფრო რთულ შემთხვევაში საწარმოს ტერიტორიაზე შესაძლებელია რამდენიმე ლიანდაგის არსებობა, ამისათვის დაგებული უნდა იყვეს ისრული გადამყვანები.

საწარმოს ტერიტორიაზე იგება დასატვირთი, დასაცლელი ლიანდაგები; ზოგიერთ შემთხვევაში შეიძლება მოწყობილი იქნას გამოსაჩენი ლიანდაგები.

თუ საწარმოში სალიანდაგო განვითარების მთელი სქემა წარმოადგენს რამდენიმე ჩიხს, მაშინ მანევრები შეიძლება წარმოებდეს შემდეგნაირად: თბომავალს სადგურიდან შემოყავს შემადგენლობა მისასვლელ ლიანდაგზე, შემოდის ვაგონების მთელ ჯგუფთან ერთად პირველ ლიანდაგზე, ტოვებს ვაგონების ნაწილს, გადის სადგურის მხარეს და ტოვებს ვაგონებს მეორე ლიანდაგზე და ასე შემდეგ. შესაძლებელია სხვა სქემებიც, მაგალითად ვაგონების დაყენება ერთ ლიანდაგზე და მათი მეორე ლიანდაგიდან სხვა ვაგონების გატანა.

ვაგონების ბრუნვის და მისასვლელი ლიანდაგის სიგრძის მიხედვით მიიღება გადაწყვეტილება საკუთარი ლოკომოტივების რაოდენობის შესახებ.

მისასვლელი ლიანდაგის დიდი ოდენობის სიგრძის შემთხვევაში აუცილებელია ლოკომოტივით წინ მატარებელთა მოძრაობა იყოს მუდმივი. ამისათვის საწარმოში ან მანამდე აწყობენ სამრეწველო სადგურს. აქ ასევე შესაძლებელია ყველანაირი ვარიანტები.

უბრალო შემთხვევაში ეს ორლიანდაგიანი სადგურია საწარმოს ტერიტორიის წინ. ლოკომოტივი დგას შემადგენლობის თავში, რომელსაც შემოყავს შემადგენლობა სამრეწველო სადგურში და აყენებს მას პირველ ლიანდაგში, შემდეგ იგი მეორე ლიანდაგის გავლით ექცევა შემადგენლობის ბოლოში და აყენებს ვაგონებს დასატვირთ-დასაცლელ, გამოსაჩენ ლიანდაგებზე. ვაგონების დიდი ბრუნვისას სამრეწველო სადგურები შეიძლება იყვნენ უფრო დიდები, 3-5 ლიანდაგიანები. ჩვეულებრივ ემატებათ გამოსაჩენი ლიანდაგები.

გამონაკლის შემთხვევებში, მაგალითად, მსხვილი მეტალურგიული ქარხნების შემთხვევაში აწყობენ თავისი ზომებით უფრო გამორჩეულ სადგურებს, მაგალითად დამხარისხებლებს, რომლებსაც შეიძლება ქონდეთ რამდენიმე ათეული ლიანდაგი.

ლოკომოტივების მომსახურება

შესაძლებელია სამი სქემა:
მისასვლელ ლიანდაგს ემსახურება რკინიგზის ლოკომოტივი მიბმის სადგურიდან;
მისასვლელ ლიანდაგს ემსახურება საწარმოს ლოკომოტივი;
მისასვლელ ლიანდაგს ემსახურებიან ლოკომოტივები შერეული სქემით: მიბმის სადგურიდან ვაგონებს აწვდის და უკან გაყავს რკინიგზის ლოკომოტივს, ხოლო მანევრებს საწარმოს ტერიტორიაზე ახორციელებს საწარმოს ლოკომოტივი.
შესაძლებელია უფრო საინტერესო სქემა: მიბმის სადგურის წინ იგება გადამცემი სადგური ან გადამცემი სადგურის პარკი. ასეთ შემთხვევაში რკინიგზის ლოკომოტივს შემოაქვს ან გააქვს ვაგონები მიბმის სადგურიდან გადამცემ სადგურზე, ხოლო შემდეგ საწარმომდე მიაქვთ შემადგენლობა საწარმოს ლოკომოტივებს.

მოძრაობის თანმიმდევრობა:

სამანევრო — სამანევრო შუქნიშნის სიგნალების მიხედვით, რადიოკავშირის ბრძანებების მიხედვით;
სამატარებლო.

მისასვლელი ლიანდაგების უმრავლესობაში არსებობს მოძრაობის სამანევრო წესი. სამანევრო შუქნიშანს ჩვეულებრივ აყენებენ მხოლოდ მიბმის სადგურის შესასვლელთან, ჩამგდებ ისართან შერწყმით ვაგონების სადგურის ლიანდაგებზე ან მთავარ ლიანდაგზე გასვლის თავიდან ასაცილებლად.

იშვიათ შემთხვევებში მისასვლელ ლიანდაგებზე ყენდება სამანევრო შუქნიშნები და ავტომატიური ისრული გადამყვანები.

მატარებელთა სამატარებლო მოძრაობის წესი ეწყობა 40 კმ/სთ-ზე მეტი სიჩქარისას, წიდით დატვირთული ვაგონების შემადგენლობის გადაზიდვისას, როდესაც გადასარბენის სიგრძე 3 კმ-ზე მეტია.

სიგნალიზაციის, ცენტრალიზაციის და ბლოკირების მოწყობილობები და კავშირგაბმულობა

მისასვლელ ლიანდაგებზე სიგნალიზაცია ცოტათი განსხვავდება მაგისტრალურ ლიანდაგებზე არსებული სიგნალიზაციისგან. მაგალითად, შესაძლებელია ორნიშნიანი შემავალი შუქნიშნები, +. არსებობს სხვადასხვა სპეციალური სიგნალი, რომლებიც არ არსებობენ მაგისტრალურ რკინიგზაზე. მაგალითად სიგნალი „ორი თეთრი“ — აჩქარებული მანევრები.

ზოგიერთ შემთხვევაში ერთ სადგურში მრავალი მისასვლელი ლიანდაგების ბაზაზე იქმნება სპეციალიზირებული საწარმო — რკინიგზის ტრანსპორტის სამრეწველო საწარმო ან პროფესიონალურ-ტექნიკური სასწავლებელი.