iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დელტაპროექტი

დელტაპროექტი — მასშტაბური წყალდიდობის საწინააღმდეგო სისტემა განხორციელებული ნიდერლანდებში 1953 წელს ჩრდილოეთის ზღვის დატბორვით გამოწვეული ტრაგედიის განმეორების თავიდან ასაცილებლად.

1953 წელს ჩრდილოეთის ზღვამ ნიდერლანდებში ჯებირები და წყლის სამაგრი კედლები გაარღვია და ქვეყნის თითქმის მთელი სანაპირო ზოლი დატბორა. შედეგად დაიღუპა 1835 ადამიანი, ხოლო ევაკუირებულ იქნა 70.000. დაიხრჩო 10.000-მდე პირუტყვი და 4500 შენობა განადგურდა. საპასუხოდ ნიდერლანდების მთავრობამ შეიმუშავა მსოფლიოში ყველაზე მასშტაბური წყალდიდობისგან დამცავი პროექტი, რომელიც მოიცავს 10.250 მილის სიგრძის ჯებირებს (1500 მილი პირველადი და 8750 მილი მეორეული ჯებირი) და 300 ნაგებობას. ეს ასევე მსოფლიოში ყველაზე ძვირადღირებული საინჟინრო პროექტი იყო. პროექტმა ოკეანისგან 13 ესტუარის იზოლაცია მოახდინა. ამასთან დაახლოებით 1650 კვ. კმ მიწა გამონთავისუფლდა ზღვისგან.
არგუნი

არგუნი — მდინარე რუსეთ-ჩინეთის საზღვარზე. მდინარე შილკასთან შეერთების შემდეგ ქმნის მდინარე ამურს. სიგრძე 1620 კმ, აუზის ფართობი 164 ათ. კმ² . სათავე დიდი ხინგანის მთებში (ჩინეთი). იქ მას ხაილარი ჰქვია. შემდეგ მიედინება ფართო ხეობაში. საზრდოობს ძირითადად წვიმის წყლით. იყინება ნოემბრის ბოლოს. ყინილძვრა — მაისში. მთავარი შენაკადებია: მარჯვენა — გენხე, ნიუერხე, მარცხენა — უროვი, ურიემკანი, გაზიმური. ნაოსნობა არარეგულარულია. არგუნი მდიდარია თევზით.
ევროპის კინემატოგრაფიული ჯილდო

ევროპის კინემატოგრაფიული ჯილდო (ინგლ. ) — ყველაზე პრესტიჟული პანევროპული კინემატოგრაფიული პრემია. ემსგავსება რა ამერიკის კინოაკადემიის „ოსკარს“, ევროპის შესაბამის ჯილდოს ლაურეატებს ევროპის კინოაკადემია არჩევს. ამ მხრივ მას ხშირად ევროპულ ოსკარსაც უწოდებენ. ამ ჯილდოს მხოლოდ ევროპულ კინოფილმებს და ევროპელ რეჟისორებსა და მსახიობებს ანიჭებენ.

1988 წელს მისი დაარსებიდან ეს ჯილდო ერთობ პოპულარული გახდა, თუმცა მისი მნიშვნელობა და პრესტიჟი 1990-იანი წლების ბოლოსკენ გარკვეულწილად დაეცა. საუკუნის დასაწყისში ეს ჯილდო განახლებული ინტერესის ცენტრში მოექცა. მასპინძელი ქალაქი ყოველწლიურად იცვლება. ბერლინი დაჯილდოების ცერემონიას მასპინძლობს ყოველ მეორე წელიწადს, დანარჩენი ევროპული ქალაქები კი შუალედურად მონაცვლეობენ. 2006 წელს დაჯილდოება ვარშავაში ჩატარდა. ჯილდოები გაიცემა 10 კატეგორიაში, რომელთა შორის ყველაზე მნიშვნელოვანია „წლის კინოფილმი“.
ბარძიმი

ბარძიმი — მაღალფეხიანი სასმისი, ქრისტიანული ეკლესიის „სიწმინდის ჭურჭელთაგანი“. გამოიყენება ზიარების რიტუალის შესრულებისას. სიმბოლური მნიშვნელობით — იესო ქრისტეს სასმისი საიდუმლო სერობაზე. საქართველოს ეკლესიებში ჰქონდათ ოქროს (მაგ., ბედიისა ს.), აგრეთვე ვერცხლის, ბროლისა და სხვა ბარძიმები.
წმ. მამა გერმანე კონსტანტინეპოლელი ასე განმარტავს მის მნიშვნელობას: „ტაკუკი არის გამოსახსნელი სასმისი, რაც უფალმა უბოძა მის მოწაფეებს სერობის ჟამს. ზოგჯერ ბარძიმი ნაცვალია ტაკუკისა. მასში ღვთის ძემ და „სიბრძნემ“ ღვინის ნაცვლად თავისი სისხლი განაზავა, შემდეგ წმინდა ტრაპეზზე დადგა იგი და ეს თქვა: განზავებული ღვინის წილ „სუთ ამისგან ყოველთა, მისატევებელად ცოდვათა და ცხოვრებად საუკუნოდ“.
ზიარება

ზიარება, ევქარისტია — ქრისტიანული რელიგიის ერთ-ერთი მთავარი საიდუმლო — მორწმუნის მიერ ქრისტეს სისხლისა და ხორცის მიღება. საგანგებო ღვთისმსახურების — წირვის დროს, პური და ღვინო სიმბოლურად ქრისტეს ხორცად და სისხლად იქცევა, რომლის მიღებით მორწმუნე ქრისტეს სიწმინდეს ეზიარება და ცოდვებისაგან იწმინდება, რათა საიქიოში ცხონდეს.

საეკლესიო სამართლით, უზიარებლობა სასჯელის ერთ-ერთი ფორმაა. ზიარების უფლება ერთმევა მორწმუნეს განზრახ მკვლელობისათვის (20 წლით), უნებლიე მკვლელობისათვის (10 წლით), მრუშობისათვის (15 წლით), სიძვისათვის (7 წლით), ცრუ ფიცისათვის (10 წლით) და სხვ. ზოგიერთი მძიმე დანაშაულისათვის (მაგ., შავი მაგიისთვის) მორწმუნეს მთელი სიცოცხლე ერთმევა ზიარების უფლება — როგორც ყველა მოკვდავს, მასაც მხოლოდ სიკვდილის წინ შეუძლია ეზიაროს.

მართლმადიდებლური ეკლესიის წესით ზიარება ყველა მორწმუნეს შეუძლია, ასევე კათოლიკურშიც და პროტესტანტულშიც, მაგრამ კათოლიკურ ეკლესიაში და პროტესტანტულში ზიარების დროს გამოიყენება აუფუებელი ჰოსტია, განსხვავებით მართლმადიდებლებისგან, რომლებიც ზიარების დროს გამოიყენებენ აფუებულ სეფისკვერს. საეკლესიო მოძღვრება ზიარების საიდუმლოს დაწესებას იესო ქრისტეს მიაწერს (მისი ვნების წინ, საიდუმლო სერობის დროს). ზიარების საიდუმლო სიმბოლურად გამოხატავს მორწმუნეთა მიერ ქრისტესადმი სამადლობელო უსისხლო მსხვერპლს. ასეთ გაგებას ეფუძნება ზიარების ბერძნული სახელწოდება ევქარისტია („მადლობა“). არ არის განსაზღვრული, თუ რა სიხშირით უნდა ეზიაროს მართლმადიდებელი.
ვიქტორ ვასნეცოვი

ვიქტორ ვასნეცოვი ( დ. 15 მაისი [ძვ. სტ. 3 მაისი], 1848, სოფ. ლოპიალი, ახლანდელი კიროვის ოლქი ― გ. 23 ივნისი, 1926, მოსკოვი) — რუსი მხატვარი და არქიტექტორი, რუსული ხელოვნების აღორძინების მიმდინარეობის უმნიშვნელოვანესი ფიგურა. ძირითადად ხატავდა მითოლოგიურ და ისტორიულ პერსონაჟებს.

ბიოგრაფია
ვასნეცოვი დაიბადა 1848 წლის 15 მაისს ვიატკას გუბერნიაში (დღევანდელი კიროვის ოლქი) მღვდლის ოჯახში. მისი ბავშვობა სავსე იყო რუსული ფოლკლორისა და ტრადიციების გავლენით, რაც მოგვიანებით აისახა მის შემოქმედებაში. 1867 წელს ვასნეცოვი გადავიდა სანქტ-პეტერბურგში, სადაც სწავლობდა სამხატვრო აკადემიაში. თავდაპირველად იგი მუშაობდა ჟანრულ სცენებზე, მაგრამ მალე მისი ინტერესი გადაერთო რუსულ მითოლოგიასა და ეპოსზე.

ვასნეცოვის ყველაზე ცნობილ ნამუშევრებს შორისაა „ბოგატირები“ (1898), რომელიც ასახავს რუსული ეპოსის სამ გმირს, „ალიონუშკა“ (1881) და „ივან ცარევიჩი რუხ მგელზე“ (1889), რომელიც ეფუძნება რუსულ ზღაპარს. მისი ნამუშევრები გამოირჩევა დეტალური გამოსახულებებით, მდიდარი ფერებითა და სიმბოლიზმით, რაც ქმნის უნიკალურ და ამაღელვებელ ატმოსფეროს.

თავდაპირველად, ის დაკავშირებული იყო „პერედვიჟნიკების“ მოძრაობასთან, რომლებიც რეალიზმს მისდევდნენ, თუმცა მოგვიანებით რუსულ მითოლოგიასა და ეპოსზე გადაერთო. ვასნეცოვმა დიდი გავლენა მოახდინა საუკუნის რუს ხელოვანებზე, განსაკუთრებით მათზე, ვინც საბჭოთა პერიოდის მხატვრობაში ფოლკლორულ და ისტორიულ თემატიკას იყენებდნენ.

გარდა ფერწერისა, ვიქტორ ვასნეცოვი მუშაობდა თეატრალური სცენოგრაფიისა და კოსტიუმების დიზაინზე. მან შექმნა ესკიზები რიმსკი-კორსაკოვის ოპერებისთვის, მათ შორის „სნეგუროჩკასთვის“ და „სადკოსთვის“.

ვიქტორ ვასნეცოვის შემოქმედება დიდ გავლენას ახდენს რუსული ხელოვნების განვითარებაზე. საუკუნის რუსი მხატვრები მის სტილს ხშირად განიხილავდნენ, როგორც ეროვნული იდენტობის მნიშვნელოვან ნაწილს. მისი ნამუშევრები ინახება მსოფლიოს წამყვან მუზეუმებში.

გალერეა
დემოსთენე

დემოსთენე (; დ. ძვ. წ. 384, ატიკა ― გ. ძვ. წ. 322, კალაბრია) — ძველი ათენის სახელმწიფო მოღვაწე და ორატორი. დაიბადა იარაღის ოსტატის ოჯახში. ორატორული ხელოვნების შესწავლის შემდეგ ლოგოგრაფი გახდა, ანუ სხვებისათვის წერდა სიტყვებს, ასწავლიდა რიტორიკას, თვითონ იღებდა მონაწილეობას სასამართლო პროცესებში, გამოდიოდა სახალხო შეკრებებზე. შემონახულია დემოსთენესთვის მიკუთვნებული 61 სიტყვა, 56 გამოსვლა, 6 წერილი (აქედან 20-მდე სიტყვა და რამდენიმე წერილი, როგორც ჩანს, მას არ უნდა ეკუთვნოდეს). ძვ. წ. 351 წელს წარმოთქვა თავისი პირველი „ფილიპიკა“ — სიტყვით გამოსვლა მაკედონიის მეფის ფილიპე -ის (ალექსანდრე მაკედონელის მამის) წინააღმდეგ, რომელშიც მკვეთრად გააკრიტიკა ათენის პასიური პოზიცია მაკედონიის დამპყრობლური პოლიტიკის მიმართ, რომელიც საფრთხეს უქმნიდა ბერძნული პოლისების დამოუკიდებლობას. ამ დროიდან დემოსთენე გახდა ათენისა და საბერძნეთის სხვა პოლისების ანტიმაკედონური დაჯგუფების აღიარებული ბელადი. ფაქტობრივად ათენის ხელმძღვანელად გახდომის შემდეგ, ცდილობდა შემოეღო კანონი საგანგებო სახელმწიფო ბეგარის — ტრიერარქიის შესახებ, ე.ი. აღჭურვილიყო სამხედრო გემები — ტრიერები ცალკეული მოქალაქეებითა და მეტეკებით და გამოეყენებინათ თეორიკონი, ე.წ. სანახაობის ფული სამხედრო მიზნებისათვის; რამდენიმე სამხედრო კავშირის გზით დემოსთენე იღწვოდა შექმნილიყო ბერძნული პოლისების ანტიმაკედონური კოალიცია. ქერონეის ბრძოლაში (ძვ. წ. 338) მოკავშირეთა დამარცხების შემდეგ იგი აგრძელებდა ფრთხილი, მაგრამ თანმიმდევრული ანტიმაკედონური პოზიციის დაჭერას. ძვ. წ. 323 წელს (ალექსანდრე მაკედონელის სიკვდილის შემდეგ) ხელახლა მოუწოდა მაკედონიასთან საბრძოლველად. ლამიის ომში (ძვ. წ. 323–322) ბერძენთა ახალი მარცხის შემდეგ, მტრების მხრიდან დევნაში მყოფმა დემოსთენემ თავი მოიწამლა. თანმიმდევრულმა პატრიოტულმა პოზიციამ და უბადლო ორატორულმა ოსტატობამ მისი სახელი პოპულარულად აქცია. მისი მოღვაწეობა მსოფლიო ორატორული ხელოვნების განვითარების მნიშვნელოვანი ეტაპი გახდა.
პენელოპე კრუსი

პენელოპე კრუს სანჩესი ( დ. 28 აპრილი, 1974, მადრიდი) — ესპანელი მსახიობი.

ბიოგრაფია
პენელოპეს მამა ავტოფარეხის მფლობელი იყო, დედა კი - ქალების სტილისტი. 5 წლის ასაკიდან 9 წლის მანძილზე პენელოპე ცეკვას ეუფლებოდა ეროვნულ კონსერვატორიაში. ამ ხნის განმავლობაში იგი გამოდიოდა ესპანეთისა და ნიუ-იორკის სცენებზე. შემდეგ მანეკენის კარიერა დაიწყო და ჟურნალების გარეკანზე გამოჩნდა. გადაღებულია კლიპებშიც. 14 წლის პენელოპეს მიჰყავდა საბავშვო სატელევიზიო გადაცემა .

პენელოპე კრუსმა სამსახიობო კარიერის დასაწყისში აღსანიშნავი როლი შეასრულა რაფაელ ალკაზას ფილმში „ბერძნული ლაბირინთი“. მის პირველ წარმატებად კი ითვლება ბიგას ლუნას „ლორი, ლორი“ (1992), რომლისთვისაც კრუზი ნომინირებული იყო გოიას ჯილდოზე საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის.

პენელოპე კრუსის საერთაშორისო კარიერა უკავშირდება პედრო ალმოდოვარის ფილმს „ყველაფერი დედაჩემის შესახებ“. ამის შემდეგ მსახიობს იწვევენ ინგლისელი, ამერიკელი და ნორვეგიელი რეჟისორები. 2001 წელს კრუსმა ტომ კრუზთან ერთად ითამაშა ფილმში „ვანილის ზეცა“ და მათ შორის რომანი დაიწყო, რომელიც გაგრძელდა 2004 წლამდე. 2006 წლის კანის კინოფესტივალზე პენელოპე კრუსმა მიიღო პრიზი ქალის როლის საუკეთესო შესრულებისთვის პედრო ალმოდოვარის ფილმში „დაბრუნება“.

ფილმოგრაფია
ოგიუსტ როდენი

ფრანსუა ოგიუსტ რენე როდენი ( დ. 12 ნოემბერი, 1840, პარიზი, ― გ. 17 ნოემბერი, 1917, მედონი) — ფრანგი მოქანდაკე.

ბიოგრაფია
ოგიუსტ როდენი დაიბადა 1840 წლის 12 ნოემბერს. როდენმა ქანდაკებაში შემოიტანა მანამდე უცნობი ფორმის თავისუფლება. იგი ქმნის როგორც ზუსტ რეპროდუქციებს („მოაზროვნე“), ასევე ძლიერი გრძნობით აღსავსე ქანდაკებებს („კოცნა“). მისი ნაწარმოებები გამოირჩევა დახვეწილი ფორმით, მათში იგრძნობა განსაცვიფრებელი წონასწორობა უხეში მასალისგან გამოძერწილ მოდელსა და ნაწარმოებში ჩადებულ შთაგონებას შორის. მან პირველად ფართოდ შემოიტანა ქანდაკებაში ქანდაკების სიშიშვლე რასაც იგი „ადამიანის სილამაზეს“ უწოდებდა.

როდენს არ უყვარდა ზედმეტად დაკუნთული სხეული, იგი უპირატესობას ძლიერ და ლამაზ სხეულს ანიჭებდა. ქანდაკება „კალეს მოქალაქეები“ უკავშირდება 1347 წელს ქალაქ კალეში მომხდარ ისტორიულ მოვლენას. მეფე ედუარდ -ემ ალყა შემოარტყა კალეს. მან მოსახლეობის სიცოცხლის შენარჩუნების სანაცვლოდ მოითხოვა, რომ მასთან მისულიყო კისერზე თოკშებმული ექვსი ცნობილი მოქალაქე და ქალაქის გასაღები მიერთმია. კალეს ექვსმა ცნობილმა მოქალაქემ თავი გასწირა ქალაქის სხვა მაცხოვრებლების გადასარჩენად.

როდენმა თავისი ქანდაკებების ყალიბები საჯარო მოხმარებისთვის დატოვა, თავადვე შექმნა საკუთარი ხელმოწერის ასლებიც და ამით საშუალება მისცა სხვებს მისი სიკვდილის შემდეგაც გაეგრძელებინათ მის მიერ დაწყებული გზა. როდენის რამდენიმე ქანდაკება, რომლებიც მსოფლიო სავაჭრო ცენტრში იმყოფებოდა, განადგურდა 2001 წლის 11 სექტემბრის ტერაქტის დროს.
ალფონსო I დ’ესტე

ალფონსო დ’ესტე (იტალ. '; დ. 21 ივლისი, 1476, ფერარა — გ. 31 ოქტომბერი, 1534, ფერარა) — ფერარას, მოდენასა და რეჯოს ჰერცოგ ერკოლე -ის უფროსი ვაჟი. მისი და-ძმები იყვნენ იზაბელა, ბეატრიჩე და იპოლიტო .

ალფონსო რომის პაპის არმიათა მთავარსარდალი იყო ვენეციის რესპუბლიკისა და კამბრაის ლიგის წინააღმდეგ ომში.

1491 წლის 12 იანვარს მან იქორწინა ანა სფორცაზე (1473-1497), მილანის ჰერცოგის გალეაცო მარია სფორცას ქალიშვილზე. იგი 1497 წელს მშობიარობას გადაჰყვა. 1502 წლის 2 თებერვალს ალფონსო -მა მეორედ იქორწინა. ამჯერად ლუკრეცია ბორჯიაზე (1480-1519), პაპ ალექსანდრე -ის ქალიშვილზე და ჩეზარე ბორჯიას დაზე, რომელთანაც შეეძინა შვილები:

ქალიშვილი (დაიბადა მკვდარი) (5 სექტემბერი 1507).
ერკოლე (1508-1559) - ჰერცოგი 1534 წლიდან.
იპოლიტო (1509-1579) - კარდინალი 1538 წლიდან.
ალესანდრო (1514-1516).
ელეონორა (1515-1575) - მონაზონი.
ფრანჩესკო (1516-1578) – მასას პრინჩიპე.
ქალიშვილი (დაიბადა მკვდარი) (21 ივნისი 1519).

უკანასკნელ მშობიარობას ლუკრეცია ბორჯია თან გადაყვა. ალფონსო -მა კი მესამედ იქორწინა, რათა მისი უკვე 2 არაკანონიერი შვილი ლეგიტიმური გამხდარიყო. მეუღლეს ერქვა ლაურა დანტი (გ. 27 ივნისი 1573) და იგი ალფონსოს საყვარელი იყო წლების მანძილზე.

შვილები:
ალფონსინო (გ. 1547) - კასტელნუოვოს მარკიზი.
ალფონსო (1527 – 1587) - მონტეკიოს მარკიზი.
ალფონსო -ის ცდა უკანონო შვილების ლეგიტიმიზაციისა უშედეგოდ დასრულდა. იგი პაპმა არ აღიარა და როდესაც ალფონსო , ალფონსო -ის შვილიშვილი, 1597 წელს უმემკვიდრეოდ გარდაიცვალა პაპმა კლემენტ -ემ ჩეზარე დ’ესტეს, მონტეკიოს მარკიზს, მამის ალფონსოს არაკანონიერი დაბადების გამო ფერარას მემკვიდრეობაზე უარი განუცხადა. 1598 წელს ჩეზარემ უარი განაცხადა ფერარაზე და ეს მიწა პაპის ოლქს შეუერთდა.
ალფონსო II დ’ესტე

ალფონსო დ’ესტე ( დ. 22 ნოემბერი, 1533 — გ. 27 ოქტომბერი, 1597) — ფერარის, მოდენისა და რეჯოს ჰერცოგის — ერკოლე -ის და მისი მეუღლის ფრანგი პრინცესას რენეს უფროსი ვაჟი და 1559 წლის 3 ოქტომბრიდან მამის მემკვიდრე.

1566 წელს იგი იმპერატორ მაქსიმილიან -სთან ერთად ოსმალების წინააღმდეგ ომში მონაწილეობდა. 1574 წელს მონაწილეობა მიიღო პოლონეთის ტახტისათვის კენჭისყრაში, თუმც მის ამ წამოწყებას წარმატება არ მოჰყოლია.

ალფონსო ხელოვნების მეცენატი იყო და მფარველობდა პოეტ ტორკვატო ტასოს. მან 3-ჯერ იქორწინა:

ივნისი 1558 - ლუკრეცია დე’ მედიჩი (1545-1562), ტოსკანას დიდი ჰერცოგის კოზიმო დე’ მედიჩის ასული.
5 დეკემბერი 1565 - ბარბარა ავსტრიელი (1539-1572). იმპერატორ ფერდინანდ -ის ასული.
24 თებერვალი 1579 – ელეონორა გონძაგა (1564-1618), მანტუას ჰერცოგის გულიელმო გონძაგას ასული.

ყველა მისი ქორწინება უშვილოდ დარჩა და ალფონსო -ემ მემკვიდრედ ბიძაშვილი, მონტეკიოს მარკიზი ჩეზარე დ’ესტე დანიშნა. პაპმა კლიმენტი -ემ ჩეზარეს მამის უკანონო წარმოშობის გამო ამ უკანასკნელს ფერარა ჩამოართვა და 1598 წელს თავის სამფლობელოებს შეუერთა.
ალფონსო დ’ესტე (მონტეკიოს მარკიზი)

ალფონსო დ’ესტე (იტალ.: ’) (დ. 10 მარტი, 1527 — გ. 1 ნოემბერი, 1587) — მონტეკიოს მარკიზი 1534–1587 წლებში.

ალფონსო იყო ფერარას, მოდენასა და რეჯოს ჰერცოგის ალფონსო -ის და მისი მესამე მეუღლის ლაურა დანტის (გ. 27 ივნისი 1573) უკანონო ვაჟი და კასტელნუოვოს მარკიზის ალფონსინო დ’ესტეს ძმა.

1549 წლის 1 იანვარს მან იქორწინა ჯულია დელა როვერეზე (გ. 4 აპრილი 1563), ურბინოს ჰერცოგ ფრანჩესკო მარია -ის ასულზე, რომელთანაც შეეძინა ვაჟი ჩეზარე დ’ესტე.

1584 წელს ალფონსო დ’ესტემ მეორედ იქორწინა. ამჯერად ვიოლანტა სინაზე (1546–1609).
ბეატრიჩე დ’ესტე

ბეატრიჩე დ’ესტე (; დ. 29 ივნისი, 1475 — გ. 3 იანვარი, 1497) — ესტეს დინასტიის წარმომადგენელი. ფერარას ჰერცოგ ერკოლე -ის ასული. ბარისა და მილანის ჰერცოგინია 1494-97 წლებში როგორც ლუდოვიკო სფორცას მეუღლე. რენესანსული იტალიის სილამაზით სახელგანთქმული ქალბატონი. ლეონარდო და ვინჩის მფარველი.

ბიოგრაფია
ადრეული ცხოვრება და ქორწინება
ბეატრიჩე დაიბადა 1475 წლის 29 ივნისს ფერარაში. იგი იყო ფერარას, მოდენასა და რეჯოს ჰერცოგ ერკოლე -ისა და მისი ცოლის, ელეონორა ნეაპოლელის ასული. მას შემდეგ, რაც მისმა ოჯახმა დაახლოვება დაიწყო მილანის მმართველ სფორცებთან, იგეგმებოდა მისი მილანის კარზე გათხოვება, კიდევ უფრო დასაახლოვებლად. ამის გამო, 1490 წელს იგი დანიშნეს მილანის ჰერცოგ ჯან გალეაცოს ბიძაზე, ამ დროისათვის ბარის ჰერცოგ ლუდოვიკო სფორცაზე. თავდაპირველად, ლუდოვიკოზე მისი უფროსი და, იზაბელა დ’ესტე იყო დანიშნული, თუმცა მისი მანტუას მარკიზზე ქორწინების შემდეგ ერკოლემ ბეატრიჩე დანიშნა. ბეატრიჩესა და ლუდოვიკოს ქორწინება 1491 წლის იანვარში შედგა.

ეს იყო ორმაგი დინასტიური ქორწინება, რა დროსაც მათთან ერთად დაქორწინდნენ ლუდოვიკოს ძმისწული, ანა სფორცა და ბეატრიჩეს უფროსი ძმა — ალფონსო. აღსანიშნავია, რომ მათი ქორწილის დეკორაციები თვით ლეონარდო და ვინჩიმ დაამზადა.

მილანის ჰერცოგინია
მიუხედავად იმისა, რომ ბეატრიჩე იმ პერიოდის იტალიაში ერთ-ერთ ყველაზე ლამაზ ქალად იყო აღიარებული, ლუდოვიკო მაინც ღალატობდა და უკანონო შვილებიც კი ჰყავდა. ბეატრიჩე ასევე მეტად განათლებული იყო, მას ძალიან უყვარდა ხელოვნება, რის გამოც თავის კარზე მფარველობდა უამრავ გამოჩენილ იტალიელ ხელოვანს, როგორებიც არიან ნიკოლო კორეჯო, დონატე ბრამანტე, ლეონარდო და ვინჩი, ბერნარდო კასტილიონე და მრავალი სხვა.

1492 წელს იგი ვენეციას ეწვია, როგორც მილანის სრულუფლებიანი ელჩი. მისმა ქმარმა იგი ვენეციაში იმიტომ გაუშვა, რათა იგი მილანელთა მოკავშირედ ექცია, რაშიც დიდ წარმატებას მიაღწია. სულ მალე, 1494 წელს ლუდოვიკომ ჰერცოგი ჯან გალეაცო მოწამლა და ტახტზე თავად ავიდა, რის შემდეგაც ბეატრიჩე მილანის ჰერცოგინიად გვევლინება. მისი ასეთი უზურპაციული ქმედება უამრავმა მონარქმა დაგმო, რასაც 1495 წელს ფორნოვოს ბრძოლა მოჰყვა საფრანგეთის მეფე შარლ -თან. აღსანიშნავია, რომ ამ დროს ბეატრიჩემ დიდი პოლიტიკური ნიჭი გამოამჭღავნა და ფრანგებთან ვერჩელის მშვიდობა დაამყარა.

მისი ბრწყინვალე პოლიტიკური კარიერა დიდხანს არ გაგრძელდა, რადგანაც 1497 წლის 3 იანვარს, 21 წლის ბეატრიჩე მშობიარობას გადაჰყვა, რა დროსაც მკვდარი ვაჟი გააჩინა. მიუხედავად იმისა, რომ ლუდოვიკომ კიდევ დიდხანს იცოცხლა, მეორედ აღარ დაქორწინებულა, ამასთან მისი ცოლის პოლიტიკური ალღოს გარეშე, მან ძალიან მალე დაკარგა მილანის ტახტი, რის შემდეგაც ავსტრიაში წავიდა ემიგრაციაში.

შვილები
მასიმილიანო (დ. 25 იანვარი, 1493 — გ. 4 ივნისი, 1530), მილანის ჰერცოგი, ებრძოდა ჯერ საფრანგეთის მეფე ლუი -ს, შემდეგ კი ფრანსუა -ს. ცდილობდა ცოლად შეერთო ინგლისის პრინცესა მერი ტიუდორი, თუმცა ქორწინება ვერ მოხერხდა, რის გამოც იგი გარდაიცვალა უცოლ-შვილოდ;
ფრანჩესკო (დ. 4 თებერვალი, 1495 — 2 ნოემბერი, 1535), მილანის ჰერცოგი და უკანასკნელი სფორცა მილანის ტახტზე, ცოლად შეირთო დანიისა და ნორვეგიის მეფე კრისტიან -ის ასული კრისტინა დანიელი, მაგრამ შვილები არ ჰყოლია. მისი გარდაცვალების შემდეგ მილანი ჰაბსბურგებმა ჩაიგდეს ხელში;
მკვდარშობილი ვაჟი (3 იანვარი, 1497)
ბასილი (ღვთაება)

ბასილი, ბასილა — ნახევრად წარმართული ღვთაება, რომელშიც შერწყმულია ქრისტიანული ეკლესიის მოღვაწეის ბასილი დიდისა და „დიდ ღმერთად“ წოდებული ქართული წარმართული ღვთაების, იგივე ბოსელის კულტი. ამ ორი კულტის დაახლოება-შერწყმა სახელთა მსგავსების საფუძველზე უნდა მომხდარიყო. ბასილას ანუ კაც-ბასილას უწოდებდნენ კაცის სახის საახალწლო კვერს, რომელსაც დიდ ღმერთს უძღვნიდნენ ქართლში ასეთ კვერს გულზე ჯვარს გამოუსახავდნენ და ფქვილის გოდორში ჩააგდებდნენ — „ბარაქა ამ გოდორსო“. მას ახალწელიწადს წყალსაც ასხურებდნენ ან წყალკურთხევა დღეს მდინარეში ასველებდნენ. ასეთსავე კვერებს აცხობდნენ კახეთსა და ჯავახეთში.

ზოგჯერ ბასილა გამოსახული იყო მრგვალი კვერის ზედაპირზე, ამიტომ ამ კვერსაც ბასილა ეწოდებოდა. რაჭის ზოგიერთ სოფელში საახალწლოდ „კაც-ბასილად“ წოდებული მრგვალი პურები ცხვებოდა, რომელთაგან ყველაზე დიდი მზის სიმბოლური ნიშნით, რკალებით, იყო დაჭრელებული და მას „კერია-ბერია“ ერქვა. საგულისხმოა, რომ კვერს, რომელიც ბოსლობა საღამოს ცხვებოდა საქონლის მისალოცავად, მთის რაჭაში ბასილი ჭიჭყნია ეწოდებოდა. სამეგრელოში ბასილა ეწოდებოდა გრძელსა და ვიწრო კვერს, რომელსაც წმ. ბასილის სახელზე საახალწლოდ აცხობდნენ ღორის ქონით შეზავებული ხორბლის ან ჭვავის ფქვილისგან. ამ კვერს ფშავსა და ხევსურეთში ცვლიდა კაცთა (ადამიანთა) სახელზე გამომცხვარი ბედისკვერა (ფშავში) და სამეკვლეო კვერზე — კაცისა და ქალის აიმბოლური გამოსახულება (ხევსურეთში).

მიცვალებულის კულტთან დაკავშირებუთ თუშეთშიც აცხობდნენ კვერს სულთაკრეფის დღეს. ბასილაკვერს აცხობდნენ ახალწლის ღამეს და დებდნენ საახალწლო სუფრაზე, რომელზედაც ეწყო ასეთივე სიმბოლური ნამცხვრები: ცხენის ნალი, ცხვრისა და ძროხის ცური, ხარის რქა, ნამგალი, სახრე და სხვა.
მოსკოვის მაცხოვრის ტაძარი

მაცხოვრის საკათედრო ტაძარი — გრანდიოზული მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში, აგებული არქიტექტორ კონსტანტინე ტონის პროექტით, როგორც რუსი ხალხის 1812 წელს ნაპოლეონის წინააღმდეგ გმირული ბრძოლის მონუმენტი.

ტაძარი მდებარეობს მოსკოვის ცენტრში, კრემლთან, მდინარე მოსკოვის პირას. მას თითქმის 44 წელი აგებდნენ და ღვთისმსახურებისთვის 1883 წელს გაიხსნა. 1931 წლის 5 დეკემბერს ტაძარი კომუნისტებმა ააფეთქეს, რის შედეგადაც ის საძირკვლამდე განადგურდა. ტაძარი საუკუნის 90-იან წლებში აღადგინეს და 2000 წლიდან ხელახლა ფუნქიონერებს.

განახლებული მაცხოვრის ტაძარი მსოფლიოში უდიდესი მართლმადიდებლური ტაძარია. ის 103 მ. სიმაღლისაა და 10 000 მლოცველზეა გათვლილი.
ერკიულ პუარო

ერკიულ პუარო — აგათა კრისტის დეტექტივების ერთ-ერთი ძირითადი პერსონაჟი, ბელგიელი გამომძიებელი.

პერსონაჟის გარეგნობა და ხასიათი
აგათა კრისტის ნოველებში ერკიულ პუარო აღწერილია როგორც საშუალოზე დაბალი, მსხვილი, ასაკოვანი კაცი, დიდი კვერცის ფორმის თავით და წარმოუდგენელი ფორმის ულვაშებით. პუარო ყოველთვის კარგად იცვამს და დიდ ყურადღებას უთმობს საკუთარ ჯანმრთელობას, შემოდგომაზე იგი ყოველთვის ხმარობს შარფს, მას არ უყვარს გაუმართლებელი რისკი.

პუაროს უყვარს გემრიელად ჭამა, განსაკუთრებით აფასებს ფრანგულ სამზარეულოს. იგი დადის კარგ და ძვირადღირებულ რესტორნებში, როგორც წესი მარტო და როგორც წესი გემრიელი კერძებით დასატკბობად. იგი არ სვამს ლუდს და უყვარს შავი მოცხვარის სეროფი.

პუარო ბელგიელია და არ უყვარს როდესაც ხალხს იგი ფრანგი ჰგონია. იგი ინგლისელების ბევრ წეს-ჩვეულებას უცნაურად მიიჩნევს. პუაროს არ უყვარს სახლის განიავება და ფანჯრების გაღება, იგი მიიჩნევს რომ კარგი ჰაერის ადგილი ქუჩაშია.

პუაროს ყველგან და ყველაფერში სიმეტრია და წესრიგი უყვარს. მის ბინაში ყველაფერი კვადრატულია, და მისი სახლიც კვადრატულია. პუარო ვერ იტანს უწესრიგობას და არეულობას.

გამოძიებებს პუარო აწარმოებს „საკუთარ სავარძელში“. მისი სიტყვებით არაა საჭირო რომ მან თვითონ ეძებოს ნაფეხურები და სხვა სამხილები, იგი მხოლოს ჯდება სავარძელში, ფიქრობს და ასე ხსნის საქმეებს.

პერსონაჟის ბიოგრაფია
ერკიულ პუარო დაიბადა საუკუნის დასაწყისში ბელგიაში. იგი ახალგაზრდობიდან ბელგიის პოლიციაში მუშაობდა. მეორე მსოფლიო ომის დროს კი დაზვერვასთან იყო კავშირში. ამავე დროს იგი როგორც ლტოლვილი გადასახლდა ინგლისში, სადაც გაატარა დარჩენილი ცხოვრება.

60-ანი წლებისთვის მან საკმარისი კაპიტალი მოაგროვა რათა უზრუნველად ეცხოვრა და ჩამოშორდა საქმიანობას. მიუხედავად ამისა სკოტლანდ იარდის თანამშრომლები და კერძო პირები მას ხშირად სთხოვდნენ დახმარებას.

პუარო ნაწარმოებებში
კრისტის აუქციონი

კრისტის აუქციონი, შემოკლებით კრისტის (') — მსოფლიოში განთქმული სააუქციონო სახლი. დაარსდა ლონდონში, ინგლისი, 1766 წლის 5 დეკემბერს ჯეიმზ კრისტის მიერ. კრისტიმ მყისვე მოიხვეჭა წამყვანი სააუქციონო სახლის რეპუტაცია და ასევე ისარგებლა ლონდონის როგორც საერთაშორისო ხელოვნების ნიმუშთა ვაჭრობის წამყვანი ცენტრის ახლად შეძენილი სტატუსით საფრანგეთის რევოლუციის შემდეგ.

კრისტის აქციები ლონდონის სააქციო ბირჟაზე 1973 წლიდან იყიდებოდა 1999 წლამდე, როდესაც ის კერძო საკუთრებად დაიბრუნა ფრანსუა პინომ და ამჟამად კომპანია ფრანგულ საკუთრებაშია. კრისტის მის დიდი ხნის კონკურენტ სოზებიზე დიდი ბაზრის ნაწილი უჭირავს და ამჟამად მსოფლიოს უდიდესი სააუქციონო სახლია საბაზრო წილითა და შემოსავლებით.
ჰაიტი (კუნძული)

ჰაიტი (, , , კარიბების ინდიელთა ენაზე „მთაგორიანი“, ესპ. , ეპანიოლა) — სიდიდით მეორე დიდი ანტილის კუნძულებს შორის ვესტ-ინდოეთში, კარიბის ზღვაში. კუნძულს იყოფენ ჰაიტი და დომინიკელთა რესპუბლიკა. კუნძული 1492 წელს აღმოაჩინა ქრისტეფორე კოლუმბმა და დაარქვა მას ესპანიოლა. კოლუმბის მეორე მოგზაურობისას აქ დაარსდა ახალი მსოფლიოს პირველი ესპანური კოლონია. კუნძულის ფართობია დაახლოებით 76,5 ათასი კმ². მოსახლეობა — 20,1 მლნ ადამიანი (2009)..
ვიქსიკონი

ვიქსიკონი — „ფონდ ვიკიმედიის“ ერთ-ერთი პროექტი, თავისუფალი, მრავალენოვანი ლექსიკონი, თეზაურუსი. ვიქსიკონი აერთიანებს გრამატიკულ, განმარტებით, ეტიმოლოგიურს, მრავალენოვან ლექსიკონებსა და თეზისებს. პირველი ვიქსიკონი, რომელიც ინტერნეტსივრცეში 2002 წლის 12 დეკემბერს გამოჩნდა, ინგლისურენოვანი იყო; ერთი წლის შემდეგ ინგლისურს დაემატა ვიქსიკონის ფრანგული და პოლონური ვერსიები. დღეისათვის ვიქსიკონი 170 ენაზეა შექმნილი. 2012 წლის 13 აპრილის მონაცემებით ინგლისურ ვიქსიკონში ყველაზე მეტი — 2,959,781 — სტატიაა, ინგლისურის გარდა პირველ ათეულში შედიან ფრანგული, ჩინური, მადაგასკარული, ლიეტუვური, რუსული, თურქული, პოლონური, ტამილური და ვიეტნამური ვიქსიკონები, თითოეულ მათგანში სტატიების რაოდენობა 200,000-ს აჭარბებს.

ქართული ვიქსიკონი
ქართული ვიქსიკონი 2020 წლის 14 ნოემბრისს მონაცემებით 11,000-ზე მეტ სიტყვა-სტატიას შეიცავს და ამ მონაცემით ქართულენოვანი პროექტი 173-ს შორის 83-ე ადგილს იკავებს. ქართულ ვიქსიკონში სიტყვების შეტანა უნიფიცირებულია და ერთი შაბლონური თარგი გამოიყენება ყველა ენის ყველა სიტყვისთვის.
მენი

კუნძული მენი — გაერთიანებული სამეფოს გვირგვინის მიწა, თვითმმართველი ტერიტორია. კუნძული მდებარეობს ირლანდიის ზღვაში, დაახლოებით ერთსა და იმავე მანძილზე ინგლისიდან, ირლანდიიდან, შოტლანდიიდან და უელსიდან. ფართობი — 572 კმ², მოსახლეობა 2024 წლის აღწერის მონაცემებით — 84 523 ადამიანი. კუნძულ მენს აქვს მსოფლიოში ერთ-ერთი უძველესი პარლამენტი.
დასავლეთი საჰარა

დასავლეთი საჰარა — ტერიტორია ჩრდილო-დასავლეთი აფრიკაში, რომლის სამართლებრივი სტატუსი და სუვერენულობის საკითხი გადაუჭრელია და კვლავ განხილვის საგანია. დასავლეთიდან გარს ერტყმის ატლანტის ოკეანე. მისი მოსაზღვრე ქვეყნებია: ჩრდილოეთიდან — მაროკო, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან —  ალჟირი, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან —  მავრიტანია.