გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1696

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1696 — მიღებულია 2006 წლის 31 ივლისს. ირანის ბირთვული პროგრამის განზრახვებთან დაკავშირებით შეშფოთების გამოხატვის შემდეგ, საბჭომ ირანის ურანით მომარაგების პროგრამის შეწყვეტა მოითხოვა.

რეზოლუცია მიიღეს 14 მომხრით და ერთი წინააღმდეგი ქვეყნით (კატარი).
კატარმა განაცხადა, რომ ეთანხმებოდა რეზოლუციას, თუმცა ამის მიღებისთვის შეუფერებელი დრო იყო, რადგან „რეგიონი ცეცხლში იყო გახვეული“.

წინაპირობა
ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტოს მმართველთა საბჭომ 2005 წლის სექტემბერში დაასკვნა, რომ ირანი არ ასრულებდა უსაფრთხოების შესახებ შეთანხმებას და მისი ბირთვული პროგრამა უშიშროების საბჭოს კომპეტენციაში კითხვებს ბადებდა. 2006 წლის თებერვალში, მას შემდეგ, რაც დადგინდა, რომ ირანმა საკუთარ ბირთვულ განზრახვებზე საკმარისი განმარტებები ვერ წარადგინა, ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტომ აღნიშნული დასკვნები უშიშროების საბჭოს გადასცა.

რეზოლუცია
დაკვირვებები
რეზოლუციის პრეამბულაში უშიშროების საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის ხელშეკრულების დებულებები და ასევე განიხილა სახელმწიფოების უფლება ბირთვული ენერგიის მშვიდობიანი მიზნით გამოყენებაზე. საბჭომ გამოხატა „სერიოზული შეშფოთება“ იმის გამო, რომ ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტომ ვერ შეძლო ირანის ბირთვული პროგრამის განზრახვების სრულად გარკვევა და არსებობდა თუ არა ირანში რაიმე არადეკლარირებული აქტივობა/საქმიანობა. სააგენტოს გენერალური დირექტორის — მოჰამედ ელ-ბარადეის ანგარიშების თანახმად, ირანს ასევე არ გადაუდგამს სააგენტოს მიერ მოთხოვნილი სავალდებულო ნაბიჯები.

აქტები
გაეროს წესდების თავის საფუძველზე მოქმედმა საბჭომ მოუწოდა ირანს, შეესრულებინა ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტოს მოთხოვნები, რაც ხელს შეუწყობდა ნდობის აღდგენასა და ღიად დარჩენილი კითხვების პასუხის გაცემას. საბჭომ მოითხოვა, რომ ირანს შეეჩერებინა ურანის გამდიდრებასთან დაკავშირებული ყველა სამუშაო და გადამუშავების პროცესი. რეზოლუციაში აღინიშნა რომ სააგენტოს მოთხოვნების დაცვა იქნებოდა იმის გარანტია რომ ირანის ბირთვული პროგრამა მხოლოდ მშვიდობიან მიზნებს ემსახურება. ამის გარდა, საბჭომ მხარი დაუჭირა ჩინეთის, საფრანგეთის, გერმანიის, რუსეთის, გაერთიანებული სამეფოსა და ამერიკის შეერთებული შტატების წინადადებებს საკითხის გრძელვადიანი გადაჭრის შესახებ.

რეზოლუციამ მოუწოდა ყველა სახელმწიფოს რომ გამოეჩინათ სიფხიზლე და აკრძალონ ნებისმიერი მასალის გადაცემა, რომელმაც შეიძლება ხელი შეუწყოს ირანის ბირთვულ და ბალისტიკური რაკეტების წარმოებაში. ამით ასევე განმტკიცდა ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტოს უფლებამოსილება ირანთან დაკავშირებული დარჩენილი საკითხების გარკვევის პროცესში. უშიშროების საბჭო 2006 წლის 31 აგვისტომდე ელოდა ანგარიშს სააგენტოსგან, შეასრულა თუ არა ირანმა მოთხოვნები. საბჭოს მიერ ირანის ვალდებულებების შეუსრულებლობის დადგენის შემთხვევაში, მიღებული იქნებოდა იურიდიულად სავალდებულო „შესაბამისი ზომები“ რეზოლუცია 1696-ის ფარგლებში, რათა ეიძულებინათ ქვეყანას რომ ეთანამშრომლა სააგენტოსთან.

ირანის მხრიდან მოთხოვნების შეუსრულებლობამ 2006 წლის 23 დეკემბერს გამოიწვია რეზოლუცია 1737-ის მიღება, რომლითაც ქვეყანას სანქციები დაეკისრა. აღნიშნული სანქციები შემდგომში გამკაცრდა რეზოლუციებით: 1747 (2007) და 1929 (2010).

შეჩერება
რეზოლუცია 1696-ის დებულებები გაუქმდა უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2231-ით, რომელიც ძალაში შევიდა „ერთობლივი ყოვლისმომცველი სამოქმედო გეგმის“ განხორციელების დღეს, 2016 წლის 16 იანვარს.

აღდგენა
რეზოლუცია 2231-ით გათვალისწინებული დავების მოგვარების მექანიზმი იძლევა გაუქმებული რეზოლუციების აღდგენას, მათ შორის რეზოლუცია 1696-ის, კვლავ ამოქმედების შესაძლებლობას, თუ ირანი დაარღვევს ბირთვულ ვალდებულებებს.