iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დეივიდ იუმი

დეივიდ იუმი (; დ. 7 მაისი, 1711, ედინბურგი — გ. 25 აგვისტო, 1776, იქვე) — შოტლანდიელი ფილოსოფოსი. ემპირიზმისა და აგნოსტიციზმის წარმომადგენელი, ეკონომისტი, ისტორიკოსი, პუბლიცისტი, ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი შოტლანდიელი განმანათლებელი.

მოძღვრება
დეივიდ იუმმა თანმიმდევრულად განავითარა ბერკლის სუბიექტური იდეალიზმი, მან დიდი გავლენა მაოხდინა იდეალისტური ფილოსოფიის განვითარებაზე, თანამედროვე პოზიტივიზმი იუმის ფილოსოფიის თავისებურ აღდგენას წარმოადგენს. დეივიდ იუმის აზრით, ჩვენს ცხოვრებაში არაფერია, გარდა პერცეფციებისა, პერცეფციები ორგვარია: შთაბეჭდილებები და იდეები, პერცეფციები სიმარტივე-სირთულითაც განსხვავდება; არსებობს რთული და მარტივი იდეები.
შთაბეჭდილებები ორგვარია იმისდა მიხედვით თუ რა არის მათი წყარო; არსებობს შეგრძნებით მიღებული შთაბეჭდილებები და რეფლექციით მიღებული შთაბეჭდილებები, ორივე ამ შთაბეჭდილებათა პრინციპი ერთია, რადგან რეფლექსიის შთაბეჭდილებები — შიში, სიხარული და სხვა ემოციები, თვით შეგრძნებებიდან წარმოიშობა. იუმი განიხილავს პერცეპციებს ჩაკეტილ ცნობიერებაში. იუმის აზრით, შთაბეჭდილებები უფრო ცხოველი ხასიათისაა, იდეები კი შაბეჭდილებათა სუსტ ასლებს წარმოადგენს, შთაბეჭდილება ყოველთვის უსწრებს წინ იდეებს, ყოველ შთაბეჭდილებას იმეორებს მარტივი იდეა, მარტივი იდეები მკრთალად გამოხატავს შთაბეჭდილებებს. ადამიანს აქვს მეხსიერება და წარმოსახვის უნარი, მეხსიერება არის შთაბეჭდილების სიცოცხლის შენახვის უნარი. წარმოსახვა კი არის შთაბეჭდილების სიცხოველის დაკარგვისა და მისი იდეად შენახვის უნარი. წარმოსახვას თავისუფლება ახასიათებს, მეხსიერებას კი არა, მეხსიერება მხოლოდ ინახავს შთაბეჭდილებებს. წარმოსახვა კი იდეათა დაკავშირებასაც ახდენს, ის თავისუფლად მოქმედებს.

პუბლიკაციები
1739-40 — „ტრაქტატი ადამიანის ბუნების შესახებ“
მაჰმუდი (სულეიმან I-ის ვაჟი)

შეჰზადე მაჰმუდი (; დ. 1512 — გ. 1521) — ოსმალეთის იმპერიის უფლისწული, სულეიმან -ის პირველი შვილი და ვაჟი მისი პირველი ფავორიტი ხარჭისგან ფულანე ხათუნისგან, როდესაც ის მანისაში მსახურობდა.

მაჰმუდი დაიბადა 1512 წელს მანისაში, ის წესით მამის პირველი მემკვიდრე უნდა ყოფილიყო და ასეც იყო სამი წლის განმავლობაში, მაგრამ მას შემდეგ, რაც მაჰიდევრან სულთანი სულეიმანის ჰარემში მოხვდა, სულეიმანის ფავორიტი ხარჭა აღარ იყო ფულანე და მეტიც, სულეიმანმა თავისი ტახტის მემკვიდრედ გამოაცხადა შეჰზადე მუსტაფა, რომელიც მას 1515 წელს სწორედ მაჰიდევრანისგან ეყოლა. ფულანე ხათუნს ეს ძალიან არ მოეწონა და მაჰიდევრანთან დაპირისპირება დაიწყო. მან ხელახლა მოახერხა მოეგო შეჰზადე სულეიმანის გული და 1516 წელს მას გაუჩინა ქალიშვილი, ფატმა. მაგრამ სულეიმანი თავის მემკვიდრედ მაინც მუსტაფას ასახელებდა და მას მეტ დროს უთმობდა ვიდრე მაჰმუდს.

1521 წელს, სულეიმანის ტახტზე ასვლიდან ერთი წლის შემდეგ, სტამბლოლში გავრცელდა ყვავილის ეპიდემია, რომელმაც 19 ოქტომბერს შეიწირა მაჰმუდის სიცოცხლე. ამავე ეპიდემიას ემსხვერპლა მისი უმცროსი ძმის, გიულფემ ხათუნის ვაჟის, მურადის სიცოცხლეც.
ივან მიხაილოვი

ივან მიხაილოვი (; დ. 26 აგვისტო, 1896 ნოვო სელო — გ. 5 სექტემბერი, 1990, რომი, იტალია) — მაკედონიის შიდა რევოლუციური ორგანიზაციის ლიდერი. დიდი ბრიტანეთის, გერმანიის, საფრანგეთისა და საბჭოთა კავშირის დაზვერვის მიერ ბალკანეთში ყველაზე საშიშ ტერორისტად აღიარებული პიროვნება. მის სახელს არაერთი ტერაქტი უკავშირდება. აქედან ყველაზე ცნობილია მარსელის ტერაქტი, რომლის დროსაც მოკლეს იუგოსლავიის მეფე ალექსანდრ კარაგეორგევიჩი.
ჟაკ ლე გოფი

ჟაკ ლე გოფი (; დ. 1 იანვარი, 1924 ტულონი, — გ. 1 აპრილი, 2014, პარიზი) — ფრანგი ისტორიკოს-მედიევისტი, შუა საუკუნეების მკვლევარი. საფრანგეთის ისტორიის მამად აღიარებული. მისმა ნაშრომებმა როგორიცაა „ინტელექტუალები შუა საუკუნეებში“, „წარმოსახვითი შუა საუკუნეები“ და „წმინდა ლუის ანტიბიოგრაფია“, მას მსოფლიო აღიარება მოუტანა.
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2004: ჯგუფი D

ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი: ჯგუფი — ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2004-ის ფინალური ეტაპის ერთ-ერთი ჯგუფი. მატჩები დაიწყო 15 ივნისს და დასრულდა 23 ივნისს. ჯგუფში გამოდიოდნენ გერმანიის, ნიდერლანდების, ჩეხეთისა და ლატვიის ნაკრები გუნდები.

ჩეხეთმა, როგორც გამარჯვებულმა, და ნიდერლანდებმა, როგორც მეორეადგილოსანმა, გადალახეს ჯგუფური ეტაპი და ასპარეზობა გააგრძელეს მეოთხედფინალებში.

ცხრილი
მატჩები ნაჩვენებია ადგილობრივი დროით (+1)

ჩეხეთი ლატვია
გერმანია ნიდერლანდები
ლატვია გერმანია
ნიდერლანდები ჩეხეთი
ნიდერლანდები ლატვია
გერმანია ჩეხეთი
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2008: ჯგუფი D

ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2008: ჯგუფი — ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2008-ის ფინალური ეტაპის ერთ-ერთი ჯგუფი. მატჩები დაიწყო 10 ივნისს და დასრულდა 18 ივნისს. ექვსივე მატჩი გაიმართა ავსტრიაში, ინსბურკსა და ზალცბურგში. ჯფუგში გამოდიოდნენ ევროპის მოქმედი ჩემპიონი საბერძნეთის ნაკრები, ასევე ესპანეთის , შვედეთისა და რუსეთის ნაკრები გუნდები. საბერძნეთი, ესპანეთი და რუსეთი ასევე ერთ ჯგუფში გამოდიოდნენ წინა ჩემპიონატზე, ევრო 2004-ზე.

ესპანეთმა პირველ წრეში რუსეთი 4–1 და მეორე წრეში შვედეთი 2–1 დაამარცხა. მას შემდეგ, რაც მეორე წრეში რუსეთმა საბერძნეთს მოუგო, ესპანეთმა გაინაღდა მეოთხედფინალში მონაწილეობა ორ ტურში, ხოლო მოქმედი ჩემპიონები დარჩნენ ცხრილის ბოლო საფეხურზე. მეორე ადგილის ბედი გადაწყდა რუსეთისა და შვედეთის მატჩში, სადაც შვედეთისთვის საკმარისი იყო არ წაეგო, მაგრამ რუსეთმა მოიგო, გაიტანა რა თითო ტაიმში თითო გოლი. ამასთან, ესპანეთმა, მიუხედავად იმისა, რომ მარცხდებოდა პირველ ტაიმში, ბოლო წუთებში მოიგო მესამე ტურის მატჩიც საბერძნეთის წინააღმდეგ და 100%-იანი შედეგით დაასრულა ჯგუფური ეტაპი.

ცხრილი
ესპანეთი რუსეთი
საბერძნეთი შვედეთი
შვედეთი ესპანეთი
საბერძნეთი რუსეთი
საბერძნეთი ესპანეთი
რუსეთი შვედეთი
ღაზი ხოსრო-ბეგი

ღაზი ხოსრო-ბეგი (; ; არებ. ‍; დ. 1480, სერესი, ოსმალეთის იმპერია – გ. 1541, სარაევო) — ბოსნიელი ოსმალო მხედართმთავარი, სანჯაყ-ბეგი, ბოსნიის სანჯაყის გამგებელი 1521 – 1525, 1526 — 1534 და 1536 — 1541.
ბიოგრაფია
ხოსრო სერესში, თანამედროვე საბერძნეთის ტერიტორიაზე დაიბადა. მამამისი ფერხადი იყო ბოსნიელი ტრებინეს მხრიდან, ხოლო დედამისი იყო სელჩუკა, რომელიც გადმოცემების თანახმად ბაიაზიდის ქალიშვილი იყო.

1486 წელს ფერხადი მამლუქთა სულტან ალ-აშრაფ საიფუ დ-დინ ყაით-ბაის წინააღმდეგ ომში დაიღუპა. დაქვრივებული სელჩუკაც მალევე გარდაიცვალა და ხოსრო ოსმალეთის სამეფო კარზე აღიზარდა. იხსენიება 1503 წელს, როცა ბაიაზიდის ვაჟი მეჰმედი ყირიმის სახანოს ესტუმრა დიპლომატიური დავალებით, ხოსროც მას ახლდა. 1504 წელს მეჰმედის გარდაცვალების შემდეგ ხოსრო ყირიმიდან კონსტანტინოპოლში დაბრუნდა, საიდანაც ამჯერად ალბანეთში, შკოდერის სანჯაყში გაამწესეს. თავი გამოიჩინა სამხედრო ნიჭით უნგრეთის სამეფოს წინააღმდეგ ბრძოლებში. ასევე აქტიურად ეწეოდა ექსპანსიას დასავლეთით, მ. შ. თანამედროვე ხორვატიის ტერიტორიაზე. დაიკავა ქალაქები გრებენი, სოკოლი, იეზერო, ვინაცი, ვრბაშკი გრადი, ლივაჩი, კამატინი, ბოჩაცი, უდბინა, ვრანა, მოდრუჩი, პოჟეგა და სხვები.

მონაწილეობდა მოჰაჩის ბრძოლაში, სადაც აქინჯიებსა და მშვილდოსან კავალერიას მეთაურობდა. მოჰაჩის ბრძოლაში გამარჯვების შემდეგ ოსმალებმა თანამედროვე უნგრეთის ტერიტორია დაიკავეს, იმპერიის საზღვრები ბოსნიის სანჯაყიდან მოშორებით გადავიდა. ხოსრო-ბეგს ამჯერად რეგიონში სტაბილიზაციისთვის უწევდა ბრძოლა და აჯანყებების ჩახშობა. მონაწილეობდა ჩერნოგორიაში წარმოქმნილ კონფლიქტში ისქანდარ-ბეგ ცრნოიევიჩის გარდაცვალების შემდეგ. 1541 წელს მონაწილეობდა ჩერნოგორიელი აჯანყებულების წინააღმდეგ ბრძოლაში, სადაც დაიღუპა სოფელ მოკროსთან.

ლეგენდის თანახმად, ხოსრო-ბეგი იმდენად დიდი აღნაგობის ყოფილა, რომ მისმა ჯარისკაცებმა ცხედრის ზიდვა ვეღარ მოახერხეს და მხოლოდ მისი გულღვიძლი დამარხეს ხოჯის მწვერვალთან , საიდანაც მოგვიანებით მხარე დრობნაცმა მიიღო თავისი სახელი ( შიგნეული). ამ ლეგენდის რეალობასთან კავშირი დაუდგენელია, რადგან ისტორიულად სახელი დრობნაცი უფრო ადრინდელია, ხოლო ხოსრო დაკრძალულია სარაევოში, თავის მიერ აგებული მეჩეთის ეზოში.
ტემერინი

ტემერინი  — საქალაქო ტიპის დასახლება სერბეთში. მდებარეობს სამხრეთ-ბაჩის რაიონში, ვოევოდინაში.

დემოგრაფია და ეთნიკური შემადგენლობა
2002 წლის მოსახლეობის აღწერის თანახმად, ტემერინში ცხოვრობს 19 216 კაცი. მათგან 9 660 (50,27%) სერბია, 8 187 (42,60%) უნგრელი, 304 (1,58%) იუგოსლავიელი და ა.შ.

ცნობილი ტემერინელები
ლუკიან მუშიცკი — სერბი მწერალი და თეოლოგი
კაროლ სირმაი — უნგრელი მწერალი
დრაგუტინ ზელენოვიჩი — სერბეთის პრემიერ-მინისტრი

გალერეა
ნუბჰეტეპტი

ნუბჰეტეპტი — ძველი ეგვიპტის დედოფალი მეცამეტე დინასტიიდან, ძველი ეგვიპტის მეორე გარდამავალი პერიოდის დროს. უცნობია ნუბჰეტეპტის მეუღლის სახელი, თუმცა ცნობილი, რომ ფარაონ ჰორის ჰყავდა ქალიშვილი ნუბჰეტეპტი-ხერედი. სახელი ითარგმნება, როგორც „ბავშვი ნუბჰეტეპტი“, რაც იმის დასტურია, რომ არსებობდა კიდევ ერთი, მასზე უფროსი ნუბჰეტეპტი, რომელიც შესაძლოა ფარაონ ჰორის მეუღლე და ნუბჰეტეპტი-ხერედის დედა ყოფილიყო.
ნიმაეთაპი

ნიმაეთაპი (ასევე ნიმაათაპი) — ძველი ეგვიპტის დედოფალი. მეორე დინასტიის უკანასკნელი ფარაონის ხასეხემუის მეუღლე და მესამე დინასტიის ფარაონის ჯოსერის დედა. გარდაიცვალა ჯოსერის მმართველობის დროს.

მისი სახელი შემორჩენილია ბეჭედზე, რომელიც აბიდოსში ხასეხემუის საფლავშია აღმოჩენილი. მასზე წარწერაა, სადაც დედოფალი მოხსენიებულია, როგორც „მეფის შვილების დედა“, მეორე წარწერაზე, რომელიც ბეთშია აღმოჩენილი, დედოფალი ნიმაათაპი მოიხსენიება, როგორც „ორივე მიწის მეფის დედა“.
ჭუმუტა

ჭუმუტა, ჯუმუტა, ჯუმუტაი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე-სასუფრე ვაზის ჯიში გურიიდან. ჭუმუტა მაღალხარისხიანი საღვინე ჯიშია.

სახელწოდება
გიგო შარაშიძე და ივანე ჯავახიშვილი გამოთქვამდნენ მოსაზრებას, რომ სახელწოდება მომდინარეობს სიტყვა „ჯუმუტა-დან“, რაც მტევნის სიმკვრივის აღმნიშვნელია.

გავრცელება
ჭუმატას ნარგავები მაღლარების სახით იყო გავრცელებული გურიის მთისპირა სოფლებში. მისი გავრცელების მასშტაბი დაახლოებით იყო მტევანდიდის მსგავსი. ძირითადად გამოიყენებოდა სასუფრე ჯიშად, რადგან ყურძენი კარგად ინახება ზამთარში. საუკუნის შუაში შემორჩენილი იყო მხოლოდ სოფლებში კოხნარი, ფარცხმა, დაბლაციხე და ბაღდადი. ამჟამად მხოლოდ მცირეოდენი ნარგავებია შემორჩენილი. ჭუმუტას მცირე ნაკვეთია სოფელ მზიაინში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ან საშუალოზე დიდია, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია აბლაბუდისებრი მონაცრისფრო შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან საშუალოზე მცირე ზომისაა, ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიმკვრივის. მარცვალი საშუალოზე მცირე ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური. სრულ სიმწიფეში მუქი ლურჯია, შავ ფერში გარდამავალი. სქელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. კანი მკვრივი აქვს და ძნელად შორდება რბილობს. რბილობი ხორციანია და ნაკლებად წვნიანი, წვენი შეუფერავი, ძალიან სასიამოვნო, ჯიშური არომატითა და მდიდარი მომჟავო-ტკბილი გემოთი.

აგრობიოლოგიური დახასიათება
ჭუმუტა საშუალო ზრდისაა, სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 203 დღეა. ვაზის გამოღვიძება იწყება მარტის ბოლოს, კვირტების გაფურჩქვნა მიმდინარეობს აპრილის პირველ დეკადაში. ყვავილობა მიმდინარეობს ივნისის პირველ ნახევარში. ყურძნის სეთვალება იწყება აგვისტოს ბოლოს და ოქტომბრის შუა რიცხვებში მწიფდება. ფოთოლცვენა მიმდინარეობს დეკემბრის პირველ დეკადაში. ვაზზე დაუკრეფავი ყურძენი ნარჩუნდება იანვრამდე, დაკრეფილი კი ინახება გაზაფხულმდე.

ჭუმუტა სრულ მოსავლიანობაში შედის 4-5 წელიწადში, სუსტია სოკოვან დაავადებათა მიმართ. ნიადაგის მიმართ მომთხოვნი არაა, თუმცა უკეთეს მოსავალს იძლევა მზით განათებულ ფერდობებზე, ჩონჩხიან და კირის შემცველ ნიადაგებზე.

მტევნის საშუალო წონა 100-190 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6-7 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20-23%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8,5-9,1 გ/ლ-ს.

ღვინო
ჭუმუტასგან დაყენებული სუფრის მშრალი ღვინო ხასიათდება ლამაზი ღია წითელი შეფერვით, დიდი სხეულით, ალკოჰოლისა და მჟავიანობის ნორმალური შემცველობით, ჰარმონიულობით და კარგი გემოთი. ჭაჭაზე დაყენებული ღვინო მუქი მოწითალო შეფერვისაა, სხეულიანი, ტანინიანი და ჰარმონიული.
მაური თეთრი

მაური თეთრი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი ვაზის ჯიში გურიიდან. თეთრი მაური დაბალხარისხოვანი საღვინე ჯიშია. ივანე ჯავახიშვილის მიხედვით არსებობდა შავყურძნიანი მაურიც, მაგრამ ეს ჯიში ჯავახიშვილს აღწერილი არ აქვს.

გავრცელება
გადმოცემით, ოდესღაც გურიის აღმოსავლეთ მხარეში მაური თეთრი, მაღლარების სახით, მცირედ ყოფილა გავრცელებული. გავრცელების არეალი იყო საჯავახოს მხარე და ნიგოითი.თეთრი მაურის მცირე გავრცელების მიზეზი იყო, სხვა, უფრო მაღალხარისხოვანი თეთრი ჯიშების (საკმიელა, თეთრი კამური, კლარჯული) გავრცელება. მოსახლეობა მას მოიხმარდა ყურძნად და საოჯახო მოხმარების ღვინოს ამზადებდა. სოკოვან დაავადებათა და ფილოქსერას გავრცელების გამო თითქმის გადაშენდა, საუკუნის შუა წლებში კი თითო-ოროლა ძირი იყო შემორჩენილი კოხნარში, ზემო ფარცხმასა და ვაზისუბანში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალოზე მცირე ზომისაა, მომრგვალო ან თირკმლისებური, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ხშირქეჩისებრია. ყვავილი მდედრობითია, მტვრიანები მოკლე და მოკაკვილია. მტევანი მცირე ზომისაა, ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, თხელი, იშვიათად საშუალო სიმკვრივის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, თითქმის მრგვალი, ღია მწვანე. თხელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი მცირედ ხორციანია, უფრო წვნიანი, ტკბილი გემოთი.

აგრობიოლოგიური დახასიათება
ვაზი საშუალო ან საშუალოზე მცირე ზრდისა და მცირემოსავლიანია. მაური თეთრის სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 190 დღეა. ვაზი იღვიძებს აპრილის დასაწყისიდან, ყვავილობა მიმდინარეობს ივნისის პირველ ნახევარში, ყურძენი შეთვალებას იწყებს აგვისტოს ბოლოს სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევრიდან შედის. ფოთოლცვენა მიმდინარეობს ნოემბრის მეორე ნახევარში. ვაზზე დატოვებული ყურძენი არ ინახება, მოკრეფილი მალე ლპება და ვერ უძლებს ტრანსპორტირებას.

მტევნის წონა 60 გრამია. ერთი ძირი მაღლარად აღზრდილი ვაზი დაახლოებით 8-10 კილოგრამ ყურძენს იძლევა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 16-17%-ს, მჟავიანობა — 8,7 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინო, რომელიც ალკოჰოლის მცირე შემცველობის გამო არ ინახება.
თქვლაფა

თქვლაფა გურიის, თქვლაფა, თქლაფა ყურძენი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურიიდან. თქვლაფა უხვმოსავლიანი ჯიშია, ახასიათებს წვენის უხვი გამოსავლიანობა, მაგრამ იძლევა დაბალი ხარისხის ღვინოს, რომელიც არ ინახება და ვერ იტანს ტრანსპორტირებას.

გავრცელება
თქვლაფას გავრცელების არეალი შუა და ზემო გურიის სოფლებით შემოიფარგლებოდა. იგი გაშენებული იყო მაღლარების სახით და ყოველგვარი მოვლის გარეშე ძლიერი ზრდითა და უხვმოსავლიანობით ხასიათდებოდა. თქვლაფას ახასაიათებს წვენის მაღალი გამოსავლიანობა, რის გამოც მოსახლეობა მისგან უბრალო ღირსების საოჯახო მოხმარების ღვინოს ამზადებდა. საუკუნის დასაწყისში გავრცელებული იყო საჯავახოს მხარეში. საუკუნის შუა წლებში ის რამდენიმე მაღლარი ძირის სახით იყო სოფლებში ბურნათი, კოხნარი, საჭამიასერი, ფარცხმა, ხოლო დაბლარის სახით რამდენიმე ძირი კალაგონში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ოდნავ ოვალური, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ხშირქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, თხელი ან საშუალო სიმკვრივის. მარცვალი — საშუალო ზომის, ოვალური, ღია მომწვანო ფერის. თხელი კანი ცვილისებრი ფიფქით სუსტადაა დაფარული. რბილობი მეტად წვნიანი და ნაკლებ ხორციანია.

აგრობიოლოგიური დახასიათება
თქვლაფა გურიის საშუალო ზრდა-განვითარებისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 160 დღეა. ყვავილპობა იწყება მაისის ბოლოდან. შეთვალება იწყება სექტემბრის პირველ ნახევარში, ხოლო სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. ვაზზე დატოვებული ყურძენი არ ინახება, ადრე ლპება, არც დაკრეფილი ინახება.

მტევნის წონა 120-125 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 10-12 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17-19%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.9 გ/ლ-ს.
ხუშია

ხუშია შავი, ხუშია, ხუშიას ვაზი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი ვაზის ჯიში გურიიდან.

გავრცელება
როგორც შედარებით მდარე პროდუქციის მომცემი ჯიში, ხუშია არ იყო ფართოდ გავრცელებული და მისი არეალი შემოიფარგლებოდა მხოლოდ ნოღა-ვაზისუბნის მიკროზონით. საუკუნის სუა წლებში მხოლოდ რამდენიმე მაღლარი ძირი იყო შემორჩენილი ვაზისუბანში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მცირედ განივ-ოვალური ან მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა დაფარული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის. საკმაოდ მკვრივია, იშვიათად გვხვდება თხელი მტევნებიც. მარცვალი საშუალო ზომისა და მომრგვალო ფორმისაა, შავი ფერის, სქელკანიანი და ნაკლებ მკვრივი, ცვილისებრი ფიფქით საკმაოდ დაფარული. რბილობი წვნიანია, წვენი შეუფერავი, მომწკლარტო გემოთი.

სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 198 დღეა. ვაზის გამოღვიძება იწყება მარტის ბოლოდან, კვირტების გაფურჩქვნა მიმდინარეობს აპრილში, ყვავილობა ივნისის პირველ ნახევარში, ყურძის შეთვალება იწყება აგვისტოს ბოლოდან, სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. ფოთოლცვენა მიმდინარეობს ნოემბრის მეორე ნახევარში.

ხუშია საშუალო და საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სუსტია სოკოვან დაავადებათა, განსაკუთრებით ნაცრის მიმართ. მტევნის წონა 130 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6,5-7 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18,5-19%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9-10 გ/ლ-ს.

გამოიყენება ნაკლებად ჰარმონიული და დაბალი ხარისხის სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

თეთრი ხუშია
ხუშიას სახელით ასევე არსებობდა ვაზის თეთრყურძნიანი ჯიში თეთრი ხუშია, რომელიც ამჟამად მოუძიებელია.
ჯატი

ჯატი — ძველი ეგვიპტის პრინცი მეოთხე დინასტიიდან, ეგვიპტის ძველი სამეფოს პერიოდის დროს. ჯატი ეგვიპტის ფარაონის ხეოფსის შვილის დედოფალ მერესანხ -ის ვაჟი იყო. ცნობილია, რომ მერესანხ -მ მისი პირველი მეუღლის ჰორბაფის გარდაცვალების შემდეგ, კიდევ იქორწინა, სწორედ ის ადამიანი იყო სავარაუდოდ ჯატის მამა, თუმცა მისი სახელი უცნობია.
ჰემიუნუ

ჰემიუნუ — ძველი ეგვიპტის პრინცი მეოთხე დინასტიიდან, ეგვიპტის ძველი სამეფოს პერიოდის დროს. ჰემიუნუ ეგვიპტის პრინცის ნეფერმაატის და მისი მეუღლის იტეტის შვილი იყო. თითქმის ლეგენდარული ძველეგვიპტელი ხუროთმოძღვარი, ფარაონის ნათესავი, გიზის პლატოს არქიტექტორი, ხეოფსის დიდი პირამიდის ამგები. ჰემიუნუ პორტრეტული ფიგურა ძველი სამეფოს საუკუთესო სკულპტურულ ძეგლებს განეკუთვნება.
ოფოურა

ოფოურა, მაგარა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურიიდან. გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად. ღვინო საკმაოდ ჰარმონიულია, სასიამოვნო, ალკოპოლის ნორმალური შემცველობით.

გავრცელება
გავრცელებული იყო გურიის მთისპირა სოფლებში ამაღლება, ფარცხმა და საჯავახოს მხარეში., ასევე ხიდისთავში და მეწიეთში. მეწიეთსა და ფარცხმაში მას მაგარას ეძახდნენ მარცვლების სიმკვრივისა და ყურძნის ხანგრძლივად შენახვის გამო. მოსახლეობა მისგან სასიამოვნო და ხალისიან ღვინოს ამზადებდა. მის მოსავალს სასუფრე ყურძნადაც იყენებდნენ. ამ მიზნით ვაზზე ტოვებდნენ ან აკიდოების სახით მთელი ზამთრის მანძილზე ინახავდნენ. საუკუნის შუა წლებში შემორჩენილი იყო რამდენიმე ძირი მაღლარი სოფელ მეწიეთში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო და საშუალოზე მცირე ზომისაა, მომრგვალო, იშვიათად განივოვალური, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე სქლად არის ქეჩისებრად შებუსული. ყვავილი მდედრობითი სქესისაა. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალოდ მკვრივი. მარცვალი საშუალო ან საშუალოზე მცირე ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური. მუქი ლურჯი შავ ფერში გარდამავალი. კანი სქელი და მვვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქი ოდნავ დაფარული. რბილობი საკმაოდ ხორციანი და წვნიანია, წვენი შეუფერავია, გემო — ტკბილი.

აგრობიოლოგიური დახასიათება
სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 220 დღეა. გამოღვიძებას იწყებს მარტის მეორე ნახევრიდან , კვირტების გაფურჩქვნა მიმდინარეობს აპრილში, ყვავილობა ივნისის პირველ ნახევარში, ყურძნის შეთვალება იწყება სექტემბრის დასაწყისში და სრულ სიმწიფეში ნოემბრის შუა რიცხვებში შედის. ფოთოლცვენა მიმდინარეობს ნოემბრის ბოლოს, დეკემბრის დასაწყისში.

ოფოურა საშუალო ზრდისაა. სუსტია სოკოვან დაავადებათა მიმართ. ოფოურასთვის უმჯობესია სამხრეთით ან სამხრეთ-აღმოსავლეთით დახრილი, მზით უხვად განათებული ფერდობები ნეშომპალა კარბონატული ნიადაგებით.

მტევნის საშუალო წონა 128 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 5,5-5,8 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19,6%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8,2 გ/ლ-ს.
მცვივანი

მცვივანი — საქართველოში ფართოდ გავრცელებული ვაზის სახელია. ასეთი სახელწოდება გამომდინარეობს ჯიშური თავისებურებიდან, რადგანაც ისინი ხასიათდებიან ზედმეტი ყვავილცვენით.

ამ სახელწოდების ვაზის სხვადასხვა ჯიშია ცნობილი: კახეთში, რაჭაში, იმერეთში და გურიაში, მაგრამ ისინი როგოც ამპელოგრაფიული, ასევე სამეურნეო-ტექნოლოგიური მაჩვენებლებით მკვეთრად განსხვავდებიან ერთმანეთისაგან.

გურია — საფერავი გურიის (სინ.: საფერავი მცვივანი, მცვინარა, მცვივანი გურული);
იმერეთი — მცვივანი იმერული;
იმერეთი — მცვივანი წითელი;
კახეთი — მცვივანი ადრეულა;
კახეთი — მცვივანი კახური (სინ.: მამალი მცვივანი, დედალი მცვივანი, მცვივანე);
კახეთი — მცვივანი პატალანთეული (სინ.: ყვითელი მცვივანი, რგვალი ყურძენი);
რაჭა — მცვივანი რაჭული.
ცულისპირა

ცულისპირა — ერთ და მრავალწლოვან ბალახოვან მცენარეთა გვარი პარკოსანთა ოჯახისა. მთავარი ღერო ოთხწახნაგოვანია, ფოთოლი წყვილფრთართული, ყვავილედი 2-8 მოყვითალო-მომწვანო ყვავილია. ნაყოფი ორფრთიანი პარკია, რომელშიც 5-მდე უსწორო, ცულისებრი მარცვალია.

მოჰყავთ სამარცვლედ, მწვანე საკვებად და თივად. 100 კგ მწვანე მასა შეიცავს 15,8 საკვებ ერთეულს და 3,6 კგ მონელებად ცილას.
ტუველები

ტუველები (ტუვა: , ტივალარ; ) — თურქულენოვანი ერი, ტუვის (რუსეთი) ძირითადი მოსახლეობა. რაოდენობა 263,9 ათ. კაცი (მ.შ. ტოჯინელები 1,9 ათ. კაცი), მათგან ტუვაში აღწერილია 249,3 ათ. კაცი (2010, აღწერა). 5,2 ათ. ტუველი (2010, აღწერა) ცხოვრობს მონღოლეთის ჩრდილოეთ და დასავლეთ ნაწილში, დაახლ. 4 ათ. კაცი — ჩინეთის ჩრდილო-დასავლეთში (ოფიციალურად — მონღოლების შემადგენლობაში; სინძიან-უიღურეთის ავტონომიური რაიონის ილი-ყაზახის ავტონომიური ოლქის ალთაის ოლქი). ლაპარაკობენ ტუვა ენაზე, აგრეთვე რუსულად. რელიგია — ლამაიზმი, შამანიზმი. ანთროპოლოგიურად მონღოლოიდები არიან. ველის ტუველების ეთნოგენეზში მონაწილეობდნენ ძირითადად ცენტრალური აზიის ძველი თურქულენოვანი ტომები და მათ მიერ ასიმილირებული მონღოლურენოვანი ჯგუფები. ტაიგის ტუველები ჩამოყალიბდნენ სამოდიური და კეტური ჯგუფების თურქულენოვან მოსახლეობასთან ასიმილაციით. მისდევდნენ მომთაბარე მესაქონლეობას და პრიმიტიულ მიწათმოქმედებას, ჩრდილოეთში — მეირმეობას. ოქტომბრისა (1917) და ტუვის (1921) რევოლუციების შემდეგ მათ ყოფასა და კულტურაში ცვლილებები მოხდა.
ბუბანზის პროვინცია

ბუბანზას პროვინცია  — ბურუნდის 17 პროვინციიდან ერთ-ერთი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთში. ფართობი — 1089,04 კმ², მოსახლეობა — 338 023 ადამიანი (2008 წელი).

ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბუბანზა.

გეოგრაფია
ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ჩიბიტოკეს პროვინციას, აღმოსავლეთიდან — კაიანზას პროვინციას და მურამვიის პროვინციას, სამხრეთიდან — ბუჟუმბურა-რურალის პროვინციას, დასავლეთით გადის სახელმწიფო საზღვარი კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკასთან მდინარე რუზიზზე.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ბუბანზა იყოფა 5 კომუნად: ბუბანზა, გიჰანგა, მპანდა, მუსიგატი და რუგაზი.

ეკონომიკა
კომუნებში მოჰყავთ ბრინჯი და ბამბა, ვითარდება მეცხოველეობა.
პეროლანდია

პეროლანდია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, გოიასის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 889 მეტრზე. მიეკუთვნება გოიასის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სუდესტი-დი-გოიასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 950 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2,87 კმ²-ზე. ფართობი 1 029 კმ²-ია.
პალესტინა-დი-გოიასი

პალესტინა-დი-გოიასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, გოიასის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 741 მეტრზე. მიეკუთვნება გოიასის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სუდესტი-დი-გოიასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით მოსახლეობა 3371 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2,55 ად./კმ²-ზე. ფართობი 1320 კმ²-ია.
პორტელანდია

პორტელანდია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, გოიასის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 858 მეტრზე. მიეკუთვნება გოიასის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სუდესტი-დი-გოიასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 839 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 6,9 კმ²-ზე. ფართობი 556 576 კმ²-ია.
რიუ-ვერდი (გოიასი)

რიუ-ვერდი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, გოიასის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 748 მეტრზე. მიეკუთვნება გოიასის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სუდესტი-დი-გოიასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 176 424 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 21,05 კმ²-ზე. ფართობი 8 379 კმ²-ია.
სანტა-ელენა-დი-გოიასი

სანტა-ელენა-დი-გოიასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, გოიასის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 562 მეტრზე. მიეკუთვნება გოიასის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სუდესტი-დი-გოიასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 36 469 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 31,95 კმ²-ზე. ფართობი 1 141 კმ²-ია.
სანტა-რიტა-დუ-არაგუაია

სანტა-რიტა-დუ-არაგუაია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, გოიასის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 691 მეტრზე. მიეკუთვნება გოიასის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სუდესტი-დი-გოიასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 924 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 5,08 კმ²-ზე. ფართობი 1 361 კმ²-ია.
სანტუ-ანტონიუ-და-ბარა

სანტუ-ანტონიუ-და-ბარა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, გოიასის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 650 მეტრზე. მიეკუთვნება გოიასის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სუდესტი-დი-გოიასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 423 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 9,79 კმ²-ზე. ფართობი 451 598 კმ²-ია.