iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლი ჩონ უკი

ლი ჩონ უკი ( , დ. 12 აპრილი , 1945, სეული — გ. 22 მაისი , 2006, ჟენევა ) — ექიმი, საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სპეციალისტი. 2003 წლიდან 2006 წლამდე იკავებდა ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის გენერალური დირექტორის თანამდებობას.

ბიოგრაფია
ლი ჩონ-უკი დაიბადა 1945 წლის 12 აპრილს კორეაში, რომელიც იმ დროს იაპონიის კოლონია იყო. ოჯახში ექვსიდან მესამე შვილი იყო, ჰყავდა სამი ძმა და ორი და, ორი ძმა პროფესორია . კიუნგბოკის საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ , ჩაირიცხა სეულის ეროვნულ უნივერსიტეტში. დამთავრების შემდეგ გახდა მედიცინის დოქტორი. სწავლის პერიოდში მოხალისედ მუშაობდა, კერძოდ, ეხმარებოდა კეთროვან პაციენტებს ქალაქ ანიანეში . შემდეგ იგი შევიდა ჰავაის უნივერსიტეტში საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის დაცვის განხრით.

1981 წელს ლი და მისი მეუღლე ღარიბების დასახმარებლად ამერიკულ სამოაში გადავიდნენ. აქ ის 1983 წლამდე მუშაობდა . -ში. ჯონსონმა ლიმ მიიღო მეტსახელი "აზიის შვეიცერი. "

1983 წელს მან დაიწყო მუშაობა ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციაში მრჩევლად, მკურნალობდა კეთრით და ტუბერკულოზით დაავადებულებს ფიჯიში. ამავე დროს ხელს უწყობდა ბავშვების ვაქცინაციის იდეის პოპულარიზაციას. 1994 წელს გადავიდა ჟენევაში სამუშაოდ ჯანმო-ს შტაბ-ბინაში ვაქცინებისა და იმუნიზაციის გლობალური პროგრამის დირექტორის და ბავშვთა ვაქცინების განვითარების პროგრამის აღმასრულებელი მდივნის რანგში. 1995 წელს ჟურნალმა მას "ვაქცინების მეფე" უწოდა. 1998-1999 წლებში მუშაობდა ჯანმო-ს გენერალური დირექტორის გრო ჰარლემ ბრუნდტლანდის პოლიტიკურ მრჩევლად , 1999-2000 წლებში — გენერალური დირექტორის სპეციალურ წარმომადგენლად. 2000 წლიდან ხელმძღვანელობს ჯანმო-ს ტუბერკულოზის კონტროლის დეპარტამენტს.

2003 წლის 21 მაისს ჯანდაცვის მსოფლიო ასამბლეამ აირჩია იგი ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის გენერალურ დირექტორად 5 წლის ვადით. როგორც კი 21 ივლისს შეუდგა საქმიანობას, თავის მთავარ ამოცანად დაისახა ბრძოლა აივ ინფექციის / შიდსის წინააღმდეგ. 3 წლის განმავლობაში მან მოახერხა 60 სახელმწიფოს მონახულება, შეხვდა ბევრ სახელმწიფოს მეთაურს, მათ შორის აშშ-ს პრეზიდენტ ჯორჯ ბუშს, საფრანგეთის პრეზიდენტ ჟაკ შირაკს და ჩინეთის პრეზიდენტს ჰუ ძინტაოს . დაწერა არაერთი პუბლიკაცია ჯანდაცვის სფეროს ყველაზე მნიშვნელოვან პრობლემებზე ყოველწლიური მოხსენებები — შიდსის მკურნალობაში ხარვეზების გამოსწორების (2004), ორსული ქალების ტანჯვისა და სიკვდილის რისკის შემცირების შესახებ მოწოდებით „არ დავტოვოთ ყველა დედა, ყველა ბავშვი უყურადღებოდ“ (2005), ადამიანური რესურსების კრიზისის მოგვარების შესახებ განვითარებად ქვეყნებში (2006 წ.).

ის მოულოდნელად გარდაიცვალა 2006 წლის 22 მაისს, 62 წლის ასაკში, ჟენევის უნივერსიტეტის საავადმყოფოს რეანიმაციულ განყოფილებაში , 20 მაისს გადატანილი ინსულტის შედეგად. დაკრძალულია ჟენევაში. ბევრმა საზოგადო მოღვაწემ გამოთქვა მწუხარება ლი ჩონ უკის გარდაცვალების გამო. მათ შორის გაეროს გენერალურმა მდივანმა კოფი ანანმა.
ხოპისის ნასოფლარი

ხოპისის ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ალგეთის ხეობაში. შესწავლილია. განეკუთვნება - საუკუნეებს. ნასოფლარის განათხარ ნაგებობებს შორის აღსანიშნავია ოთხკუთხა შენობები ნაშენი რიყის ქვითა და ბაზალტით. კედლების კუთხეებში გამოყენებულია შედარებით დამუშავებული ქვები. კედლების სისქე 0,7-0,8 მეტრს აღწევს. შემაკავშირებელ მასალად გამოყენებულია თიხამიწა. იატაკი ქვებითაა მოკირწყლული ან მიწატკეპნილია. ნაგებობები დახურული ყოფილა კრამიტით. გათხრებისას გამოიკვეთა სახლის ერთიანი კომპლექსი საცხოვრებელი შენობითა და სამეურნეო ეზოთი, რომელიც შემოსაზღვრული იყო ქვის ღობით. გათხრებისას იქ აღმოჩნდა სამეურნეო, სამზარეულო და სუფრის სხვადასხვაგვარი ჭურჭელი. მათ შორის გვხვდება: ლუთერიები, ორყურა ჩაფი, დერგები. სამზარეულო ჭურჭელი ხასიათდება მოთეთრო-მოყვითალო ფერით. მინის ნაწარმიდან აღსანიშნავია ე.წ. ფაცეტებიანი ჭურჭელი. იქვეა გამოვლენილი რკინის ფიბულები, ქვის ხელსაფქვავები და სხვა. კომპლექსის დათარიღებისთვის გარკვეული მნიშვნელობა ენიჭება პეროზის ვერცხლის დრაქმას.

ხოპისის ნასოფლარი ისეა გაშენებული, რომ გათვალისწინებულია რამდენიმე მნიშვნელოვანი საკითხი: . სოლარიზაციის პრინციპი — ზამთარში მოსახლეობა იღებდა მეტ სითბოსა და განათებას, ხოლო ზაფხულში ნაკლებად უნდა ყოფილიყვნენ განათებულნი; . ნასოფლართან მიდიოდა გზა; . სოფელი ისეთ ადგილას იყო გაშენებული, რომ ის არ ეხებოდა სამეურნეო სავარგულებს, რომელთაც სოფლისათვის სასიცოცხლო მნიშვნელობა ჰქონდათ; . სამაროვანი გამოიყენებოდა სოფლის შემაღლებული ადგილი, რომელიც ოდითგანვე საკულტო-რელიგიური მნიშვნელობის იყო და ამასთან ამ ტერიტორიას არ ჰქონდა შეხება სამეურნეო სავარგულებთან.
ფაზილ ნაჯაფოვი

ფაზილ იმამვერდი ოღლუ ნაჯაფოვი (; დ. 16 თებერვალი, 1935, ბაქო - 11 ივლისი, 2023, ბაქო) — აზერბაიჯანელი მოქანდაკე, მიჩნეული აზერბაიჯანული ქანდაკების ავანგარდული ხელოვნების ფუძემდებლად, აზერბაიჯანული ქანდაკების ხელოვნების მხატვარი (2002).

ბიოგრაფია
ფაზილ ნაჯაფოვი დაიბადა 1935 წელს ქალაქ ბაქოში. 1955 წელს დაამთავრა ბაქოს აზიმ აზიმზადეს სახელობის სამხატვრო სკოლა. 1961 წელს ფაზილ ნაჯაფოვმა დაამთავრა მოსკოვის სურიკოვის სახელობის ხელოვნების ინსტიტუტი.

1960-იანი წლების დასაწყისიდან ნაჯაფოვი მონაწილეობს გამოფენებში. ამ პერიოდში ნაჯაფოვის ყველაზე ცნობილი ნამუშევრებია 1963 წელს შექმნილი სკულპტურული კომპოზიცია „განმარტება“, მოგვიანებით კი „მენავთობე“.

მიუხედავად კრიტიკისა, ნაჯაფოვი აგრძელებდა თავის შემოქმედებას. შექმნა უფრო და უფრო ახალი ქანდაკებები. დღეს ბაქოს თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმის კოლექციის მნიშვნელოვანი ნაწილი ფაზილ ნაჯაფოვის ნამუშევრებისგან შედგება.
2002 წელს აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ჰეიდარ ალიევის ბრძანებულებით ფაზილ ნაჯაფოვს მიენიჭა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო არტისტის წოდება.
2014 წელს ნაჯაფოვის ხელწერაა ბაქოს ცენტრში გამოჩენილი აზერბაიჯანელი კომპოზიტორის ყარა ყარაევის ძეგლი.
2019 წლის იანვარში გაიმართა დოკუმენტური ფილმის „ქვები ცას უყურებს“ პრეზენტაცია, რომელიც ეძღვნებოდა ფაზილ ნაჯაფოვის შემოქმედებას.
2020 წლის 15 თებერვალს აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა ხელი მოაწერა განკარგულებას ფაზილ ნაჯაფოვის „შოჰრათის“ ორდენით დაჯილდოების შესახებ.
ფაზილ ნაჯაფოვი გარდაიცვალა 2023 წლის 11 ივლისს.
ჯალილ ჰუსეინოვი

ჯალილ გაფარ ოღლუ ჰუსეინოვი (; დ. 1 აპრილი, 1957) — აზერბაიჯანელი მხატვარი, აზერბაიჯანის სახალხო არტისტი (2005).

ბიოგრაფია
ჯალილ ჰუსეინოვი დაიბადა 1957 წლის 1-ლ აპრილს. 1973-1977 წლებში სწავლობდა მონუმენტურ მხატვრობას აზერბაიჯანის აზიმ აზიმზადეს სახელობის სახელმწიფო სამხატვრო სკოლაში. 1977-1982 წლებში სწავლობდა ხარკოვის სახელმწიფო სამხატვრო ინსტიტუტში.

1983 წლიდან ჰუსეინოვი იყო სსრკ მხატვართა კავშირის წევრი.

1982 წლიდან 2000 წლამდე მუშაობდა აზერბაიჯანის კულტურისა და ხელოვნების სახელმწიფო უნივერსიტეტის მასწავლებლად, ასოცირებულ პროფესორად, კათედრის გამგედ და დეკანად.
2000-2010 წლებში იყო აზერბაიჯანის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის საგანმანათლებლო სამუშაოების პრორექტორი.

ჯალილ ჰუსეინოვის შემოქმედებაში მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს ლანდშაფტის ჟანრის ნახატებს.

1986 წლიდან არის არქიტექტურული პროექტების ავტორი.

1982 წლიდან მონაწილეობს სხვადასხვა გამოფენებში ეროვნულ და საერთაშორისო დონეზე. მისი ნამუშევრები გამოიფინა აშშ-ში, საფრანგეთში, გერმანიაში, რუსეთში, თურქეთში, ირანში, საქართველოში, სირიაში, არაბეთის გაერთიანებულ საემიროებში, უკრაინასა და სხვა ქვეყნებში.

მისი რამდენიმე ნამუშევარი ინახება აზერბაიჯანის ხელოვნების ეროვნულ მუზეუმში და ბაქოს თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმში, ასევე კერძო კოლექციებში.
ჰუსეინგულუ ალიევი

ჰუსეინგულუ ალიევი (; დ. 3 თებერვალი, 1949, ბისთი, ნახიჩევანის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა) — აზერბაიჯანელი მხატვარი და მოქანდაკე, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო არტისტი (2002).

ბიოგრაფია
ჰუსეინგულუ ალიევი დაიბადა 1949 წლის 3 თებერვალს ორდუბადის რაიონის სოფელ ბისტში. 1971-1975 წლებში სწავლობდა ბაქოს აზიმ აზიმზადეს სახელობის სამხატვრო სკოლაში, 1977-1982 წლებში სწავლობდა აზერბაიჯანის მ. ა. ალიევის სახელობის სახელმწიფო ხელოვნების ინსტიტუტის დეკორატიული და გამოყენებითი ხელოვნების განყოფილებაში. 1982-1988 წლებში მუშაობდა ნახიჩევანის სახელმწიფო სამხატვრო გალერეაში. 1988 წლიდან მუშაობს ნახიჩევანის ჯალილ მამედ-ყულიზადეს სახელობის მუსიკისა და დრამის სახელმწიფო თეატრის მთავარ მხატვრად. ამჟამად არის ნახიჩევანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კათედრის გამგე.

1986 წლიდან არის აზერბაიჯანის მხატვართა კავშირის წევრი. 1988 წელს მიენიჭა საპატიო წოდებები „ნახიჩევანის სსრ დამსახურებული არტისტი“, 1999 წლის 9 ოქტომბერს „აზერბაიჯანის რესპუბლიკის დამსახურებული ხელოვნების მომღვაწე“ და 2002 წლის 30 მაისს „აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო არტისტი“.
მეგნად საჰა

მეგნად საჰა ( , ( დ. 6 ოქტომბერი 1893 – გ. 16 თებერვალი 1956 ) — ინდოელი ფიზიკოსი და ასტროფიზიკოსი.

ბიოგრაფია
მეგნად დაიბადა შეორატალში დაკას მახლობლად (ახლანდელი ბანგლადეში ), 1915 წელს დაამთავრა კალკუტის უნივერსიტეტი. 1916-1921 წლებში ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას. 1921-1923 და 1938-1955 წლებში იყო კალკუტის უნივერსიტეტის პროფესორი. 1923 წლიდან 1938 წლამდე — ალაჰაბადის უნივერსიტეტის პროფესორი. 1943 წელს დააარსა ბირთვული ფიზიკის ინსტიტუტი კალკუტაში და გახდა მისი საპატიო დირექტორი. ინსტიტუტს შემდგომში მეცნიერის პატივსაცემად მისი სახელი ეწოდა. იყო ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი (1927).

მეგნად საჰა ძირითადად მუშაობდა თერმოდინამიკის, სტატისტიკური ფიზიკის, ასტროფიზიკის, რადიოტალღების გავრცელების თეორიის, ბირთვული ფიზიკის დარგში. მის მიერ 1920-1921 წლებში შემუშავებული ატომური იონიზაციის თეორია გახდა თანამედროვე ასტროფიზიკის ერთ-ერთი ფუნდამენტური საფუძველი. ამ თეორიის მიხედვით, ვარსკვლავურ ატმოსფეროში იონიზაციის და ატომების აგზნების ხარისხი მათში ტემპერატურისა და წნევის ფუნქციას წარმოადგენს ( საჰას განტოლება ). მისი კვლევები იონიზაციაზე მრავალი თვალსაზრისით ეფუძნებოდა ჯ. ლოკიერის შრომას, რომელმაც აღმოაჩინა განსხვავება ელემენტების ნაპერწკალსა და რკალის სპექტრს შორის. საჰამ გამოიყენა თავისი თეორია სპექტრული მიმდევრობის ინტერპრეტაციისთვის. სპექტრული ხაზების ინტენსივობა იქცა რაოდენობრივად გამოთვლილ სიდიდედ, რომელიც განისაზღვრება ვარსკვლავური ატმოსფეროს ფიზიკური მდგომარეობით. საჰას შემდეგ, მისი თეორია წარმატებით იქნა გამოყენებული ვარსკვლავური ატმოსფეროს ქიმიური შემადგენლობისა და მათში არსებული ფიზიკური პირობების შესასწავლად ალფრედ ფაულერის, ედუარდ არტურ მილნის,ჰენრი ნორის რასელის, სესილია პეინ-გაპოშკინის, დონალდ ჰოვარდ მენზელის და სხვა მკვლევარების მიერ. მისი რამდენიმე ნამუშევარი ეძღვნება მზის ქრომოსფეროს სპექტრის ინტერპრეტაციას, მზის რადიოს ემისიის მექანიზმების შესწავლას და მზის გვირგვინის ფიზიკური თეორიის აგებას. მან დიდი ყურადღება დაუთმო ინდოეთში ახალი ასტრონომიული ინსტიტუტების პროექტების შემუშავებას და ეროვნული ინდური კალენდრის შექმნას.

საჰამ ასევე გამოიგონა ინსტრუმენტი მზის სხივების წონისა და წნევის გასაზომად და მონაწილეობა მიიღო რამდენიმე სამეცნიერო დაწესებულების ჩამოყალიბებაში, მათ შორის ალაჰაბადის უნივერსიტეტის ფიზიკის განყოფილების და კოლკატაში ბირთვული ფიზიკის ინსტიტუტის. მან დააარსა ჟურნალი და გარდაცვალებამდე იყო რედაქტორი. ის იყო წამყვანი ფიგურა რამდენიმე სამეცნიერო საზოგადოების ორგანიზებაში, რომელთა შორის იყო: მეცნიერების ეროვნული აკადემია (1930), ინდოეთის ფიზიკური საზოგადოება (1934) და ინდოეთის მეცნიერების ინსტიტუტი (1935). 1953 წლიდან 1956 წლამდე იყო ინდური მეცნიერების კულტივირების ასოციაციის დირექტორი. საჰას ბირთვული ფიზიკის ინსტიტუტი, რომელიც დაარსდა 1943 წელს კოლკატაში, მის სახელს ატარებს.

მეგნად საჰას საპატივსაცემოდ მისი სახელი ეწოდა კრატერს მთვარეზე.
პრაფულა ჩანდრა როი

პრაფულა ჩანდრა როი, ხანდახან რაი (, ; დ. 2 აგვისტო, 1861, რაული-კატიპარა, ჯესორი — გ. 16 ივნისი , 1944, კალკუტა ) — ინდოელი სწავლული-ქიმიკოსი, მეცნიერების დოქტორი. მას უწოდებენ "ინდოეთის ფარმაცევტული წარმოების მამას". ინდოეთის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის, აზიური საზოგადოების, გაერთიანებული სამეფოს ქიმიური საზოგადოებისა და მეცნიერების განვითარების ინდოეთის ასოციაციის წევრი. მეცენატი.

ბიოგრაფია
პრაფულა ჩანდრა როი იყო მდიდარი მიწის მესაკუთრის შვილი. უმაღლესი განათლება მიიღო ვიდიასაგარის კოლეჯში. ვინაიდან იქ საბუნებისმეტყველო საგნებს არ ასწავლიდნენ, რეი საპრეზიდენტო კოლეჯში ფიზიკისა და ქიმიის გაკვეთილებს ესწრებოდა. სწავლა განაგრძო შოტლანდიაში, ედინბურგის უნივერსიტეტში. საბუნებისმეტყველო მეცნიერებების გარდა სწავლობდა ისტორიას, პოლიტიკურ მეცნიერებებსა და ლიტერატურას. უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ სწავლა განაგრძო ედინბურგში და მუშაობდა დისერტაციაზე, რომლის დასრულების შემდეგ 1877 წელს მიენიჭა დოქტორის სამეცნიერო ხარისხი.

1888 წელს დაბრუნდა სამშობლოში. მომდევნო წელს საპრეზიდენტო კოლეჯში დროებით თანამდებობა მიიღო.

1896 წელს მან გამოაქვეყნა თავისი კვლევის შედეგები ვერცხლისწყლის ნიტრიტებზე და შექმნა სტაბილური ნაერთი ვერცხლისწყლის ნიტრიტი.

1901 წელს დააარსა პირველი ფარმაცევტული კომპანია ინდოეთში, ბენგალის ქიმიური და ფარმაცევტული ქარხანა კალკუტაში.

მუშაობამ ლითონის ნიტრიტებსა და ჰიპონიტრიტებზე, განსაკუთრებით ვერცხლისწყალზე, მას პოპულარობა მოუტანა მთელ მსოფლიოში.მუშაობის დროს მან შეისწავლა გარდამავალი ლითონების ნაერთები, როგორიცაა პლატინა და ირიდიუმი, და ორგანული ნივთიერებების სულფიდები. 1920 წლისთვის ქიმიკოსმა გამოაქვეყნა 100-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი, რომელთაგან ბევრი გამოქვეყნდა ინდოეთის ქიმიური საზოგადოების ჟურნალში. იმავე წელს იგი ხელმძღვანელობდა ინდოეთის სამეცნიერო კონგრესის ყოველწლიურ შეხვედრას, რომელიც არის ქვეყნის ერთ-ერთი წამყვანი სამეცნიერო ასოციაცია. აქტიურად იყო დაკავებული სოციალური საქმიანობით: როდესაც 1923 წელს ბენგალს ძლიერი წყალდიდობა დაატყდა თავს, მან დააარსა დახმარების ორგანიზაცია. შეგროვდა 2,5 მილიონი ინდური რუპიის ღირებულების სახსრები და საქონელი და გადანაწილდა უსახლკაროებსა და მათხოვრებს შორის.

ინოვაციურმა ქიმიკოსმა თავისი ცხოვრების დიდი ნაწილი მიუძღვნა ღარიბთა დახმარებას და მეცნიერული კვლევების ხელშეწყობას. მეცნიერი რეგულარულად სწირავდა თანხას სადჰარანა ბრაჰმო სამაჯის, ბრაჰმოს გოგონების სკოლას და ინდოეთის ქიმიურ საზოგადოებას. 1922 წელს მან გაიღო გარკვეული რაოდენობის თანხა ნაგარჯუნას პრემიის დასამკვიდრებლად, რომლითაც აჯილდოებენ მეცნიერებს ქიმიაში საუკეთესო ნაშრომისთვის.1937 წელს მისი შემოწირულობებით დაწესდა კიდევ ერთი აშუტოშ მუხერჯის პრემია ზოოლოგიისა და ბოტანიკის დარგში საუკეთესო ნაშრომისთვის.

პრაფულა ჩანდრა როი ავტორია წიგნისა „ინდური ქიმიის ისტორია უძველესი დროიდან მე-16 საუკუნის შუა ხანებამდე“.

იგი ითვლება ინდური ქიმიის მამად.

არაერთი ინსტიტუტი ატარებს პრაფულა ჩანდრა როის სახელს, მათ შორის, კოლკატაში.
რადჰანათ სიკდარი

რადჰანათ სიკდარი (; დ. 5 ოქტომბერი 1813 — გ. 17 მაისი 1870) — ინდოელი მათემატიკოსი, რომელმაც სხვა საკითხებთან ერთად, გამოთვალა ევერესტის სიმაღლე და აჩვენა, რომ იგი არის პლანეტის უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან.

ადრეული წლები
რადჰანათი იყო ტიტურამის ვაჟი. მომავალმა მეცნიერმა განათლება მიიღო ინდუისტურ კოლეჯში (ახლანდელი პრეზიდენტის კოლეჯი) კალკუტაში. იგი შედიოდა ჯგუფ „ახალგაზრდა ბენგალის“ შემადგენლობაში, რომელიც ჩამოყალიბდა პედაგოგ ჰენრი დეროზიოს ირგვლივ და იყო ერთადერთი წევრი, ვინც თავისი მომავალი ცხოვრება მეცნიერებას დაუკავშირა. მუშაობდა ბრიტანეთის ინდოეთის გეოდეზიურ ოფისში და 1831 წლიდან მონაწილეობდა დიდ ტრიგონომეტრიულ კვლევაში.

დიდი ტრიგონომეტრიული კვლევა
1831 წელს ინდუისტური კოლეჯის ლექტორმა ჯონ ტაიტლერმა 19 წლის რადჰანათი წარუდგინა ინდოეთის მთავარ გეოდეზისტს — ჯორჯ ევერესტს. იმ დროს ევერესტი ეძებდა მათემატიკოსს, რომელიც სპეციალიზებული იყო სფერულ ტრიგონომეტრიაზე და რადჰანათიც ჩაერთო კვლევით ჯგუფში „გამომთვლელის“ რანგში. იგი ანაზღაურების სახით ღებულობდა თვეში 30 რუპიას. მალე ყურადღება მიიქცია გეოდეზიური ოსტატობით და კვლევის ახალი მეთოდების დანერგვით.

ჩრდილოეთში 20 წლიანი მუშაობის შემდეგ, 1851 წელს სიკდარი გადაიყვანეს კოლკატაში მთავარი გამომთვლელის თანამდებობაზე, სადაც ძირითადი საქმიანობის გარდა, ასევე მუშაობდა მეტეოროლოგიურ დეპარტამენტში ზედამხედველად. აქ მან წარადგინა მრავალი ინოვაცია, რომლებიც ათწლეულების განმავლობაში წარმოადგენდნენ სტანდარტული კვლევის პროცედურების ნაწილს. ყველაზე თვალსაჩინო იყო ბარომეტრის მაჩვენებლების სხვადასხვა ტემპერატურაზე გადაყვანის ფორმულა 32 გრადუს ფარენჰეიტამდე.

ამავდროულად, მისი ახალი უფროსის, ენდრიუ ვოს მითითებით, სიკდარმა დაიწყო თოვლიანი მწვერვალების გაზომვა დარჯილინგის რეგიონში. მწვერვალ -ზე ექვსი სხვადასხვა გაზომვის შედეგად მიღებული მონაცემების შერწყმით, მან საბოლოოდ დაასკვნა, რომ პიკი ყველაზე მაღალი იყო მსოფლიოში. მან ამის შესახებ მოხსენება გაუგზავნა ენდრიუ ვოს, რომელმაც მიღებული ინფორმაცია მხოლოდ რამდენიმე წლის შემდეგ გამოაქვეყნა, სხვა წყაროებთან განმეორებითი გადამოწმების შემდეგ. ევერესტის გეოდეზიური სამსახურის ყოფილი უფროსის მიერ მიღებული წესით, ახალი მწვერვალის დასახელებისას უპირატესობა ადგილობრივ სახელს ენიჭებოდა. თუმცა ამ შემთხვევაში ვომ გამონაკლისი დაუშვა და ყოფილი უფროსის პატივისცემის ნიშნად მწვერვალს მისი სახელი დაარქვა.

სიკდარი გარდაიცვალა 1870 წლის 17 მაისს ჩანდანაგარში.

აღიარება
გერმანიის ფილოსოფიურმა საზოგადოებამ სიკდარის ღვაწლის აღიარების მიზნით 1864 წელს წევრ-კორესპონდენტის წოდება მიანიჭა.

არაერთმა ინდოელმა, მათ შორის ყოფილმა პრემიერ მინისტრმა ატალ ბიჰარი ვაჯპაიმ, წამოაყენა იდეა ევერესტისთვის სახელის გადარქმევის შესახებ სიკდარის პატივსაცემად.

ინდოეთის ფოსტამ 2004 წლის 27 ივნისს გამოუშვა მარკა საზოგადოების ორი გამოჩენილი ფიგურის, რადჰანათ სიკდარის და ნაინ სინგჰ რავატის გამოსახულებით.
მანუკ მანუკიანი

მანუკ მანუკიანი ( ; დ. 29 აპრილი, 1935, იერუსალიმი ) — ლიბანელი მეცნიერი, პროფესორი, მათემატიკის დოქტორი. ლიბანის კოსმოსური პროგრამის დამფუძნებელი. 1960-იან წლებში გაუშვა პირველი კოსმოსური რაკეტა ახლო აღმოსავლეთში .

1960 წლიდან 1967 წლამდე პერიოდში მისი ხელმძღვანელობით შეიქმნა ათზე მეტი რაკეტა სახელწოდებით , რომელთა პროდუქტიულობა დროთა განმავლობაში გაიზარდა და 600 კმ სიმაღლეს ასცდა. ეს პროექტი, რომელიც მიზნად ისახავდა „რაკეტების შემუშავებას და გაშვებას კოსმოსის გამოსაკვლევად და შესასწავლად“, იმ დროისთვის ძალიან პოპულარული იყო და ხშირად ტაბლოიდების პირველ გვერებზე ხვდებოდა. 1964 წელს გამოიცა მარკების სერია რაკეტის გამოსახულებით.

ბიოგრაფია
მანუკიანი დაიბადა იერუსალიმში 1935 წლის 29 აპრილს. ტეხასის უნივერსიტეტში მიიღო ხრისხი ფიზიკასა და მათემატიკაში, შემდეგ კი დაბრუნდა ლიბანში, სადაც მისი მშობლები ემიგრაციაში იმყოფებოდნენ და შეუდგა პედაგოგიურ მოღვაწეობას ბეირუთის აიკაზიანის აუნივერსიტეტში.

მანუკიანი განიხილავდა სარაკეტო კოსმიურ ტექნოლოგიას, როგორც იდეალურ მექანიზმს სტუდენტებისთვის მათემატიკის, ფიზიკის და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებს შორის კავშირის შესასწავლად. თავდაპირველად ეს იყო მისი ერთადერთი მიზანი. თუმცა როდესაც მან და მისმა სტუდენტთა მცირე გუნდმა მიაღწიეს უფრო მეტ პროგრესს, მათ მთელი ქვეყნის ყურადღება მიიპყრეს.

1960-იანი წლების დასაწყისში პროფესორმა მანუკ მანუკიანმა და მისმა სტუდენტებმა ლიბანში დააპროექტეს და გაუშვეს რაკეტები კოსმოსის კვლევისა და ათვისებისთვის. გარკვეული პერიოდის შემდეგ, სტუდენტები შეუერთდნენ ლიბანის კოსმოსური პროგრამის ფარგლებში მობილიზებულ მკვლევარებს, მაგრამ პროგრამა ლიბანის შეიარაღებული ძალების კონტროლის ქვეშ მოექცა. ქვეყანაში გაჩნდა ლიბანის სარაკეტო საზოგადოება. მთავრობის დაფინანსებით, რაკეტის დიზაინი გაუმჯობესდა და გაიარა გამოცდა. მიუხედავად მისი წარმატებისა, ლიბანის სარაკეტო საზოგადოებამ 1967 წელს მოულოდნელად შეწყვიტა მუშაობა, ამბიციური სამეცნიერო პროექტი კოლექტიური მეხსიერებიდან გაქრა.

როგორც მანუკიანმა განაცხადა:

მოგონებები ლიბანის სარაკეტო საზოგადოების შესახებ სწრაფად გაქრა და საარქივო მასალა დაიკარგა ქვეყანაში სამოქალაქო ომის დროს. ბევრი სტუდენტი წავიდა სამუშაოდ საზღვარგარეთ. მხოლოდ რეჟისორების ჯოანა ჰაჯითომასა და ხალილ ჯორეიჯის დოკუმენტური ფილმის „ ლიბანის სარაკეტო საზოგადოება“ გამოსვლის შემდეგ ისევ გაჩნდა ინტერესი მანუკიანის პროექტის მიმართ.

რაკეტები 
რაკეტების გაშვებამ ასობით მაყურებელი მიიზიდა ხმელთაშუა ზღვის მიდამოებში, დბაიეში, ბეირუთის ჩრდილოეთით, ხოლო აიკაზიანი ცნობილი გახდა, როგორც სარაკეტო კოლეჯი. 1963 წლის 21 ნოემბერს მოხდა რაკეტა -ის გაშვება. მან მიაღწია 90 მილის (145 კმ) სიმაღლეს, დედამიწის დაბალ ორბიტაზე თანამგზავრებთან ახლოს. გაშვების დღეს მივიდა 15000 ადამიანი, გენერლები და თავად პრეზიდენტი.
ჯონ კოტელავალა

სერ ჯონ ლაიონელ კოტელავალა (, ; დ. 1895 წლის 4 აპრილი — გ. 1980 წლის 2 ოქტომბერი, კოლომბო ) — შრი-ლანკას პრემიერ-მინისტრი 1953 წლის 12 ოქტომბრიდან 1956 წლის 12 აპრილამდე.

ბიოგრაფია
ჯონ ლაიონელ კოტევალა დაიბადა ცეილონის კოლონიური პოლიციის ინსპექტორის ჯონ კოტელავალას ოჯახში. 1915 წელს, ჩაერთო მოძრაობაში, რომლის მიზანი იყო დიდი ბრიტანეთისგან დამოუკიდებლობის მოპოვება, რის გამოც იძულებული გახდა ემიგრაციაში წასულიყო დაპატიმრების თავიდან ასაცილებლად. ის ჯერ საფრანგეთში დასახლდა, შემდეგ კემბრიჯის ქრისტეს კოლეჯში აგრონომია შეისწავლა. როდესაც სამშობლოში დაბრუნდა, შევიდა სამხედრო სამსახურში და 1942 წლისთვის დაწინაურდა პოლკოვნიკის წოდებამდე, რომელიც ცეილონის კოლონიურ არმიაში ყველაზე მაღალ რანგს წარმოადგენდა. ამავდროულად, როგორც მისი შორეული ნათესავის სენანიაკე დონ სტეფანის მხარდამჭერი, არაერთხელ გახდა ცეილონის ჯერ საკანონმდებლო, შემდეგ კი სახელმწიფო საბჭოს წევრი. 1947 წელს იგი აირჩიეს ქვეყნის პირველ პარლამენტში და გახდა კომუნიკაციებისა და საზოგადოებრივი სამუშაოების მინისტრი სენაიაკეს მთავრობაში, ხოლო 1948 წელს, ცეილონის დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, აირჩიეს სენატში. როდესაც სენანაიაკე გარდაიცვალა 1952 წელს, კოტელავალა ითვლებოდა მის აშკარა მემკვიდრედ, მაგრამ ცეილონის გენერალ-გუბერნატორ ლორდ სოლებერის მოწოდებით, ერთიანმა ეროვნულმა პარტიამ აირჩია გარდაცვლილი პრემიერის ვაჟი დადლი სენანიაკე. კოტელავალა, თავის მხრივ, ქვედა პალატის უმრავლესობის ლიდერი იმ წელს საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ გახდა. უკვე 1953 წელს, ბრინჯის ფასების გაზრდის და სოციალური შეღავათების შემცირებით გამოწვეული არეულობის შემდეგ, სენანაიაკე გადადგა და კოტელავალა გახდა ახალი პრემიერ მინისტრი. ამ პოსტზე მას, ისევე როგორც მის წინამორბედებს, ეკავა ანტიკომუნისტური პოზიციები, ცდილობდა რამდენადმე შეემცირებინა ქვეყნის პოლიტიკური დამოკიდებულება დიდ ბრიტანეთზე და მხარს უჭერდა სხვა აზიურ ქვეყნებთან ურთიერთობების განვითარებას, მიუხედავად მათი იდეოლოგიისა. კერძოდ, 1955 წელს მან მონაწილეობა მიიღო ბანდუნგის კონფერენციაში, სადაც, სხვა საკითხებთან ერთად, მოლაპარაკებები გამართა ჩინეთის მთავრობის მეთაურთან , ჟოუ ენლაისთან . იმავე წელს ცეილონი შეუერთდა გაეროს . როდესაც ლორდ სოლბერის უფლებამოსილება ამოიწურა 1954 წელს, კოტელავალამ თავის მემკვიდრედ არა ბრიტანელი, არამედ ცეილონელი ოლივერ გუნეტილეკე აირჩია. ამავდროულად, კოტელავალამ, სენანიაკე უფროსისგან განსხვავებით, მიიღო რაინდის წოდება ელიზაბეტ - ისგან. თუმცა, საგარეო პოლიტიკაში წარმატებებს არ ახლდა წარმატებები ეკონომიკის სფეროში და ვერ მოხერხდა ეთნიკურ ჯგუფებს შორის განსხვავებების დაძლევა. შედეგად, 1956 წლის არჩევნებში გაიმარჯვა ოპოზიციური თავისუფლების პარტიამ, რომელიც მოქმედებდა მემარცხენე-ნაციონალისტური პოზიციებიდან. კოტელავალამ, მთავრობის მეთაურის პოსტი დატოვა, და დიდ ბრიტანეთში გაემგზავრა, მაგრამ მოგვიანებით სამშობლოში დაბრუნდა. 1967 წელს მან სცადა პოლიტიკაში დაბრუნება გენერალ-გუბერნატორის პოსტზე თავისი კანდიდატურის შეთავაზებით, მაგრამ დადლი სენანიაკემ, რომელიც იმ დროისთვის კვლავ ხელმძღვანელობდა -ს და მთავრობას, არჩია უილიამ გოპალავასთვის გაეხანგრძლივებინა უფლებამოსილება მეორე ვადით. . კოტელავალას გარდაცვალებამდე ერთი დღით ადრე მისმა თანაპარტიელმა პრეზიდენტმა ჯაიავარდენმა მას გენერლის წოდება მიანიჭა.