იხინიო მორინიგო

იგინიო ნიკოლას მორინიგო მარტინესი (დ. 1897 წლის 20 იანვარი, პარაგუარი — გ. 1983 წლის 27 იანვარი, ასუნსიონი) — პარაგვაელი სამხედრო, პოლიტიკოსი და დიქტატორი; პარაგვაის პრეზიდენტი 1940 წლის 7 სექტემბრიდან 1948 წლის 3 ივნისამდე. პრეზიდენტის თანამდებობა დაიკავა მას შემდეგ, რაც მოქმედი პრეზიდენტი ხოსე ფელიქს ესტიგარიბია ავიაკატასტროფაში დაიღუპა. მორინიგო ეროვნულ-ნაციონალისტურ პოზიციებზე იდგა, თუმცა 1946 წელს, პოლიტიკური დისიდენტების მიმართ გახსნილობის გამოცხადებით, თავისი რეჟიმის ნაწილობრივი დემოკრატიზაცია სცადა.

1947 წელს კოლორადოს პარტიასთან ერთად იგი ჩაება სამოქალაქო ომში, რომლის წინააღმდეგ მხარეს იდგა შეიარაღებული ძალების მნიშვნელოვანი ნაწილი, ლიბერალური პარტიის სამოქალაქო მხარდამჭერები, ასევე დღევანდელი თებერვლის რევოლუციური პარტიის (იმ პერიოდში — ფრანკისტები) წარმომადგენლები და ლიბერალური პარტიის ერთ-ერთი ფრაქცია.

მორინიგომ სამხედრო კარიერა პოლიტიკური პარტიის წევრობის გარეშე დაიწყო და მიაჩნდა, რომ აუცილებელი იყო შეიარაღებული ძალების ინსტიტუციონალიზაცია და მათი დაცვა პოლიტიკური ჩარევისგან. პოლიტიკურ ასპარეზზე ყურადღება მას შემდეგ მიიქცია, რაც მაშინდელმა პრეზიდენტმა ფელიქს პაივამ შინაგან საქმეთა მინისტრად დანიშნა. მოგვიანებით, ხოსე ფელიქს ესტიგარიბიას მმართველობის პერიოდში, იგი დაინიშნა ომისა და საზღვაო საქმეთა მინისტრად და ამ თანამდებობას 1940 წლის 7 სექტემბრამდე იკავებდა, როცა პრეზიდენტი ესტიგარიბია გარდაიცვალა. იმავე დღეს მორინიგო პარაგვაის რესპუბლიკის პრეზიდენტად გამოცხადდა.

ბიოგრაფია
იხინიო მორინიგო 1897 წლის 11 იანვარს ქალაქ პარაგუარის კოსტა-პუკუს უბანში დაიბადა. მისი მშობლები ხუან ალბერტო მორინიგო და პაბლა მარტინესი წარმოშობით მისიონესიდან იყვნენ. მისი მამა აკოსტა-ნიუს ბრძოლაში სამთა ალიანსის ომის დროს მონაწილეობდა. ამ ომში მონაწილეობდა მისი ორივე ბაბუა. მისი ორივე მშობელი, ასევე მისი ძმა ნესტორ მორინიგო ავთენტური რადიკალური ლიბერალური პარტიის რიგებში ირიცხებოდნენ.

პირველი წლები მშობლიურ ქალაქში გაატარა, სადაც მშობლებს საქონლისა და დედის კუთვნილი ცხვრების მოვლაში ეხმარებოდა. პატარა იხინიო მონაცვლეობით ასრულებდა საოჯახო საქმეებს და იღებდა კერძო განათლებას, რომელსაც ესპანელი მასწავლებელი, „დონ ხოსე“ ასწავლიდა. 1906 წელს, რვა წლის ასაკში ასუნსიონში გადავიდა, სადაც მამამისი დედის ბიძაშვილ მიგელ ვერასთან ერთად ვაჭრობით იყო დაკავებული. დაწყებითი განათლება მიიღო ნორმალურ სკოლაში, მოგვიანებით მცირე ხნით სწავლობდა ეროვნულ კოლეჯში, სადაც მესამე კურსამდე მიაღწია.

1916 წლის 5 აპრილს ჩაირიცხა სამხედრო სკოლის მეორე ჯგუფში. მორინიგოს სამხედრო სამსახურში შესვლის გადაწყვეტილება სამ მიზეზს ეფუძნებოდა: ოჯახურ ტრადიციას, პირად რწმენასა და მოწოდებას. მისი პირველი ინსტრუქტორები იყვნენ მაშინდელი პირველი ლეიტენანტები კარლოს ფერნანდესიდა ნიკოლას დელგადო, ასევე მეორე ლეიტენანტები დანიელ დუარტე სოსა და ენრიკე გომეს დე ლა ფუენტე. 1919 წლის 1 მარტს მორინიგომ სამხედრო სკოლა დაასრულა ქვეითი ჯარის მეორე ლეიტენანტის წოდებით და ერთ-ერთი საუკეთესო სტუდენტი იყო. სამსახური ქვეყნის სხვადასხვა სამხედრო რეგიონში განაგრძო. მოგვიანებით სწავლა გააგრძელა უმაღლეს სამხედრო სკოლაში.

1922–1923 წლების სამოქალაქო ომის შეტაკებების დაწყებისას, მორინიგო პარაგუარის სამხედრო დანაყოფში მსახურობდა. იმ დროს ეუსებიო აიალას მთავრობის წინააღმდეგ აჯანყების ლიდერი ადოლფო ჩირიფე პარაგუარიში და მის მიმდებარე ტერიტორიებზე დიდი პოპულარობით სარგებლობდა, რის გამოც რეგიონის სამხედროებმა არ დააყოვნეს და რევოლუციას შეუერთდნენ. თუმცა თავისი ინსტიტუციონალისტური მანდატის ერთგულმა მორინიგომ გადაწყვიტა რევოლუციაში მონაწილეობა არ მიეღო, რის გამოც დააპატიმრეს.

მიუხედავად წამებისა და სიკვდილის მუქარებისა, ჰიხინიო ყოველთვის მტკიცედ იდგა. ამის შემდეგ მას თავისუფლება შეუზღუდეს და მატარებლის ვაგონში გამოკეტეს, რომელიც მოძრავ საპყრობილედ ფუნქციონირებდა. ეს ვაგონი რკინიგზის სხვა ვაგონებთან ერთად გადაადგილდებოდა რესპუბლიკის სხვადასხვა პუნქტში, სანამ საბოლოოდ ენკარნასიონში არ დარჩა. აღნიშნულ ვაგონში მორინიგოსთან ერთად არაერთი ცნობილი პარაგვაელი იმყოფებოდა.

1923 წლის აგვისტოს დასაწყისში, უკვე სისხლიანი ომის დასასრულს, დატყვევებული სამხედროები კაი-პუენტეს რაიონში გაათავისუფლეს სამთავრობო ძალებმა, ოფიციალური ძალებისადმი მათი ერთგულების გამო. სწორედ ამ ერთგულებამ მოუტანა მორინიგოს ქვეითი ჯარის პირველი ლეიტენანტის წოდება 1923 წლის 19 იანვარს.

ჰიხინიო მორინიგომ სამხედრო კარიერა განაგრძო ენკარნასიონის ქვეითთა მესამე ბატალიონში, შემდეგ კი იმავე ქალაქის საინჟინრო (ზაპადორთა) ბატალიონში მნიშვნელოვანი თანამდებობა ეკავა. მოგვიანებით მსახურობდა კონსეფსიონში, შემდეგ ჩაკოში – ნანავასა და ორიუელას დანაყოფებში. 1926 წელს კაპიტნის წოდება მიიღო და ჯერ სამხედრო მარაგების მეთაურად დაინიშნა, ხოლო 1927 წლიდან სამხედრო სკოლის ასეულის მეთაური გახდა. 1928 წელს ბაჰია-ნეგრაში გაამწესეს, შემდეგ კი ფორტინ-ვანგუარდიაში მსახურობდა მაიორ რაფაელ ფრანკოს დაქვემდებარებაში. 1930 წლის 15 სექტემბერს ქვეითი ჯარის მაიორის წოდება მიიღო.

ჩაკოს ომის დაწყებისას, 1932 წლის 12 დეკემბერს, დაინიშნა რეზერვის ოფიცერთა სკოლის დირექტორად და მოკლე დროში 451 ოფიცერი გადაამზადა. 1933 წლის 30 იანვარს გახდა მეორე საარმიო კორპუსის შტაბის უფროსი, ხოლო იმავე წლის აპრილში – პირველი საარმიო კორპუსის შტაბის უფროსი. 1933 წლის ბოლოს კი ვიცე-პოლკოვნიკად დააწინაურეს. ომის შემდეგ, 1935 წელს, იგი უმაღლესი სარდლობის შტაბში გადაიყვანეს და დააჯილდოეს „ჩაკოს ჯვრითა“ და „დამცველის ჯვრით“. 1936 წლის 5 მაისს პოლკოვნიკი გახდა, ივნისში კი პირველი ქვეითი დივიზიის მეთაურად და ქვეითთა ინსპექტორად დაინიშნა; 1937 წელს სამხედრო სკოლაში ფორტიფიკაციისა და სამხედრო ისტორიის კათედრებს ხელმძღვანელობდა.

1937 წლის ბოლოს დაინიშნა სამხედრო და საზღვაო საქმეთა სამინისტროს კაბინეტის უფროსად, ხოლო 1939 წლის იანვრიდან – შინაგან საქმეთა მინისტრად. იმავე წელს მხარი დაუჭირა ხოსე ფელიქს ესტიგარიბიას საპრეზიდენტო კანდიდატურას. 1939 წლის ოქტომბრიდან 1940 წლის მაისამდე ჩაკოში სარდლად მსახურობდა, ხოლო 1940 წლის მაისში სამხედრო და საზღვაო საქმეთა მინისტრად და ბრიგადის გენერლად დაინიშნა და ამ თანამდებობაზე დარჩა პრეზიდენტ ესტიგარიბიას გარდაცვალებამდე, 1940 წლის 7 სექტემბერს.

პრეზიდენტი
1940 წლის 7 სექტემბერს ავიაკატასტროფაში დაიღუპა მოქმედი პრეზიდენტი ხოსე ფელიქს ესტიგარიბია. იმ დროს მორინიგო სამხედრო და საზღვაო საქმეთა მინისტრი და ბრიგადის გენერალი იყო. ის ხელისუფლების უახლოეს სამხედრო ფიგურად მიიჩნეოდა.

ესტიგარიბიას გარდაცვალების შემდეგ ქვეყანაში ძალაუფლების ვაკუუმი შეიქმნა. სამხედრო ხელმძღვანელობამ და სახელმწიფო ელიტის ნაწილმა მორინიგოს დაუჭირა მხარი, რის შედეგადაც იგი პრეზიდენტად გამოაცხადეს. მოგვიანებით მან გაამყარა თავისი ძალაუფლება, გააუქმა პოლიტიკური პარტიების საქმიანობა და ავტორიტარული მმართველობა ჩამოაყალიბა.

ხელისუფლებაში მოსვლისთანავე მან გადაწყვიტა ემართა ქვეყანა პარტიული პოლიტიკისგან დისტანცირებულად, დაეყრდნო ინსტიტუციონალისტურად განწყობილ სამხედრო მაღალჩინოსნებსა და ულტრამემარჯვენე კონსერვატიულ ჯგუფს, რომელიც გაზეთ „ “-ის გარშემო იყო გაერთიანებული. მიუხედავად ამისა, იგი ყოველთვის ახლოს იდგა კოლორადოს პარტიასთან, განსაკუთრებით კი ე.წ. „გიონისტ“ კოლორადოებთან, რომელთაც ხუან ნატალისიო გონსალესი ხელმძღვანელობდა. კოლორადოებთან ეს დაახლოება საბოლოოდ მისთვის მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა: მმართველობის ბოლოს იგი სრულად შეუერთდა მათ და 1947 წლის იანვრიდან კოლორადოებთან ერთად მართავდა ქვეყანას.

თუმცა პოლიტიკურ მოკავშირეებთან უთანხმოების გამო, მათ მის გადადგომას მოითხოვეს — გავრცელებული ეჭვის საფუძველზე, რომ მორინიგო 1948 წელს არჩეული პრეზიდენტის არსებობის მიუხედავად თანამდებობაზე დარჩენას აპირებდა. ის 1948 წლის 3 ივნისს გადააყენეს, რითაც დასრულდა საუკუნეში პარაგვაის პირველი სამხედრო ხასიათის დიქტატურა.