iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
უჯრედის მემბრანა

უჯრედის მემბრანა, პლაზმური მემბრანა, იგივე პლაზმალემა ან ციტოლემა — შერჩევითი განვლადობის უნარის მქონე ბარიერის როლს ასრულებს. იგი უჯრედსა და უჯრედშორის მატრიქსს შორის ნივთიერებათა ცვლას არეგულირებს და უჯრედშიგა გარემოს მუდმივობას განაპირობებს. პლაზმური მემბრანა გარს აკრავს ციტოპლაზმას და ყოფს შიგაუჯრედულ კომპონენტებს გარეგანი გარემოსგან. არ ატარებს შედარებით დიდი ზომის მოლეკულებს. პლაზმური მემბრანა დიდ როლს ასრულებს უჯრედის ფორმის მიღებაში, ასევე სხვა უჯრედებთან შეკავშირებითა და დაჯგუფებით ქსოვილის წარმოქმნაში. მემბრანის გავლით ნივთიერებათა ტრანსპორტი შეიძლება იყოს პასიური-არ საჭიროებდეს ენერგიას, ან აქტიური-მათი ტრანსპორტირებისთვის უჯრედისაგან მოითხოვდეს ენერგიას.

სტრუქტურა
ბილიპიდური სტრუქტურა
ლიპიდები პლაზმური მემბრანის ფორმირების პროცესში უმთავრეს როლს ასრულებენ. პლაზმური მემბრანა ძირითადად შედგება წვრილი, ამფიპატიკური ფოსპოლიპიდების ორი შრისაგან. ფოსფოლიპიდი შედგება ჰიდროფილური(ნივთიერება, რომელიც წყალში კარგად იხსნება) „თავისა“ და ჰიდროფობური(ნივთიერება, რომელიც წყალში არ იხსნება) „კუდისაგან“. ფოსფოლიპიდები სითხეში მოთავსებისას ორ შრეს ქმნიან: ჰიდროფობური „კუდები“ შიგნით ექცევა, ჰიდროფილური „თავები“ კი-გარეთ. საბოლოოდ, მიიღება უწყვეტი, სფერული ლიპიდების შრე, რომლებიც ცუდად ატარებენ იონებს და სხვა პოლარულ მოლეკულებს. ფოსფოლიპიდების ასეთი მოწესრიგებული წყობა ხელს უშლის მაღალმოლეკულურ ნაერთებს უჯრედში შეღწევაში, მაგრამ, ჩვეულებრივ ატარებს ჰიდროფობურ მოლეკულებს. პლაზმური მემბრანის უნარი აკონტროლოს მასში ნივთიერებების მოძრაობა ხორციელდება ტრანსმემბრანული ცილების კომპლექსების მეშვეობით, როგორებიცაა მაგ. ფორები.
დიოგენე სინოპელი

დიოგენე სინოპელი (; დ. ძვ. წ. 412, სინოპი — 10 ივლისი ძვ. წ. 323, კორინთო) — ბერძენი ფილოსოფოსი, ცინიკოსი. აცხადებდა, რომ არაფერი ესაჭიროებოდა, მთელ საბერძნეთში მოგზაურობდა ყველაფრისაგან თავისი განდგომის თვალნათლივ საჩვენებლად; ცხოვრობდა ღვინის ცარიელ კასრში და აბუჩად იგდებდა ბერძნულ ცივილიზაციას. ამის გამო მას „შეშლილი სოკრატე“ უწოდეს. დიოგენე „მსოფლიოს მოქალაქედ“ თვლიდა თავს. დიოგენეს ძირითადი მოთხოვნილებები აუცილებელ მინიმუმამდე იყო დაყვანილი: მოსასხამს სამოსელად და საწოლად იყენებდა, საკვებისთვის ერთი ჯამი ჰქონდა, სასმელისთვის კი თასი. ერთ დღეს პატარა ბიჭი ნახა, რომელსაც ოსპის მარცვლები პირდაპირ პურზე ედო და თავისი ჯამი გადააგდო, ხოლო როდესაც დაინახა, იგივე ბიჭი როგორ სვამდა წყალს ხელისგულიდან, თასიც გადააგდო. 90 წლის ასაკში დიოგენემ სუნთქვა შეაჩერა და ამგვარად მოიკლა თავი. თავისი ცხედრის შესახებ ასეთი რამ დაიბარა: „დაუმარხავად გადააგდეთ ის ცხოველთა საჯიჯგნად, ანდა ორმოში ჩააგდეთ და ცოტა მტვერი მიაყარეთ ზემოდან“.

გალერეა
კუსკოს სამეფო

კუსკოს სამეფო — თავდაპირველად წარმოადგენდა პატარა სამეფოს ანდების მთებში, რომელიც მე-12 საუკუნეში ინკებმა დააარსეს როგორც ერთი პატარა ქალაქი-სახელმწიფო. სულ მალე, ამ სახელმწიფომ დაიწყო გაფართოება და გარდაიქმნა ინკების იმპერიად.

მე-12 საუკუნის დასაწყისში ინკები დასახლებას იწყებენ კუსკოს მიდამოებში.
მანკო კაპაკის მმართველობისას, ისინი აარსებენ პატარა ქალაქ-სახელმწიფო კუსკოს (რუკაზე წითლად)
1438 წელს საპა ინკა პაჩაკუტის (მსოფლიოს მბრძანებელი) მმართველობისას, იწყება ინკების შორეული ექსპანსია. პაჩაკუტის მიერ დაპყრობილი ტერიტორია ზომით 1776 წლის აშშ-ის 13 კოლონიის ტოლი იყო. პაჩაკუტიმ კუსკოს სამეფო გადააქცია დიდ იმპერიად, რომელსაც უწოდებდნენ ტაუანტინსუიუს. იმპერია იმართებოდა ფედერალური სისტემით – ცენტრალური ხელისუფლების გარდა არსებობდა ოთხი პროვინცია. აღსანიშნავია, რომ სწორედ იმპერატორმა პაჩაკუტიმ წამოიწყო მაჩუ-პიკჩუს, როგორც დასასვენებელი, თავისუფალი დროის გასატარებელი კომპლექსის მშენებლობა.

კუსკოს სამეფოს პირველი დინასტიის საპა ინკები (მმართველები) იყვნენ: მანკო კაპაკი, სინჩი როკა, ლოკე იუპანკი, მაიტა კაპაკი და კაპაკ იუპანკი
კახამარკის რეგიონი

კახამარკა — რეგიონი პერუს ჩრდილოეთით. მისი ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი კახამარკა. კახამარკას რეგიონი იყოფა 13 პროვინციად, რომლებიც შესაბამისად 127 უბნად იყოფა. კახამარკაში გადის პერუს და ეკვადორის ოფიციალური საზღვარი. პროვინციას ესაზღვრება პერუს 4 რეგიონი: პიურა, ლამბაიეკე, ლა-ლიბერტადი და ამასონასი.

რეგიონის ფართობია 33 317,54 კმ²-ს. 2005 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა უდრის 1 359 023 ადამიანს, საშუალო სიმჭიდროვე კმ²-ზე შეადგენს 40,8 ადამიანს. რეგიონში ყველაზე გავრცელებული ენაა ესპანური.
ინკა

ინკა, საპა ინკა , აპუ ან უბრალოდ საპა – თავიდან წარმოადგენდა კუსკოს სამეფოს მმართველის, ხოლო შემდეგში ინკების იმპერიის იმპერატორის ტიტულს. თვითონ ამ ტიტულის წარმოშობა მისტიკური და ლეგენდარულია, უკავშირდება ქალაქ კუსკოს ასევე ლეგენდებით მოცულ დაარსების ამბავს, მაგრამ ისტორიულად დადგენილია, რომ ის სათავეს იღებს დაახლოებით 1200 წელს. ტიტული მემკვიდრეობითი იყო და გადაეცემოდა მამიდან შვილს. არსებობდა საპა ინკების ორი ცნობილი დინასტია – ანანის და ურინის. ოფიციალურად ბოლო საპა ინკა იყო ატაჰუალპა, რომელიც 1533 წელს ესპანელმა კონკისტადორებმა ჩამოახრჩვეს.

პირველი დინასტია
პირველი დინასტიის საპა ინკების შესახებ ძალიან ცოტა რამაა ცნობილი. მაგრამ ფაქტია, რომ მათი ძალაუფლება კუსკოს სამეფოს ფარგლებს არ სცილდებოდა. ისტორია იწყება კუსკოს დაარსების ნახევრად-მისტიკური ფაქტით. მზის ღმერთის შვილმა მანკო კაპაკიმ დააარსა ეს ქალაქი, გახდა პირველი საპა ინკა და საფუძველი ჩაუყარა პირველ დინასტიას. შემდეგი მმართველები იყვნენ: სინჩი როკა, ლოკე იუპანკი, მაიტა კაპაკი და კაპაკ იუპანკი.

მეორე დინასტია
მეორე დინასტიას სათავე დაუდო მმართველმა ინკა როკამ, წინა დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენლის, კაპაკ იუპაკანის ვაჟმა. ინკა როკას მომდევნო საპა ინკები იყვნენ: იუარ უაკაკი, ვირაკოჩა ინკა და პაჩაკუტი. პაჩაკუტი (1438-1471) იყო პირველი იმპერატორი, რომლის მმართველობაც გასცდა ტაუანტინსუიუს ფარგლებს, როდესაც მან გააფართოვა ინკების იმპერია. მას შემდეგ მეფობდნენ ტუპაკ ინკა იუპანკი (1471–1493) , უაიანა კაპაკი (1493-1507), ნუნან კუიოჩი, უასკარი (1527-1532) და ბოლოს – ატაჰუალპა (1532-1533)

საინტერესოა, რომ საპა ინკა ნინან კუიოჩი, ხშირად არც კი შეყჰყავთ საპა ინკების ჩამონათვალში, რადგან ის სულ რამდენიმე დღით იყო იმპერატორი, ტახტზე ასვლიდან რამდენიმე დღის შემდეგ, ის ყვავილისაგან გარდაიცვალა. ნინანის სიკვდილის შემდეგ, ტახტისათვის სასტიკი ბრძოლა გაიმართა მის სავარაუდო მემკვიდრეებს, უასკარსა და ატაჰუალპას შორის. სწორედ ამ ბრძოლებით ისარგებლეს ესპანელებმა და ადვილად დაიპყრეს ინკები.

იმპერატორმა პაჩაკუტიმ იმპერიის სერიოზული რეორგანიზაცია მოახდინა. მან დაყო იგი ოთხ სუიუდ (პროვინციად), თითოეულს მართავდა აპუ.

ვილკაბამბას საპა ინკები
ესპანელების მიერ ინკების იმპერიის დაპყრობის შემდეგ, ინკების გარკვეულმა ნაწილმა ტყეს შეაფარა თავი და დააარსა ქალაქი ვილკაბამბა. სწორედ ვილკაბამბაში გაგრძელდა საპა ინკების ინსტიტუტი, რომელმაც მხოლოდ რამდენიმე ათეული წლის განმავლობაში იარსება, სანამ იგი საბოლოოდ არ გაქრა. ვილკაბამბას საპა ინკები იყვნენ: ტუპაკ უალაპა (1533), მანკო იკნა იუპანკი (1533-1545), საირი ტუპაკი (1545-1560), ტიტუ კუსი იუპანკი (1560-1571) და ბოლოს ტუპაკ ამარუ. ეს უკანასკნელი არ უნდა აგვერიოს მეთვრამეტე საუკუნის პერუს ამბოხის ლიდერ ტუპაკ ამარუ -ში.

ინკების იმპერიის მმართველები
ურინის დინასტია
დაახლ. 1200 — მანკო კაპაკი 
დაახლ.1230 — სინჩი როკა 
დაახლ.1260 — ლოკე იუპანკი 
დაახლ.1290 — მაიტა კაპაკი 
დაახლ.1320 — კაპაკ იუპანკი 

ანანის დინასტია
დაახლ.1350 — ინკა როკა 
დაახლ.1380 — იაუარ უაკაკი 
დაახლ.1410 — ვირაკოჩა ინკა 
1438—1471 — პაჩაკუტი 
1471—1493 — ტუპაკ ინკა იუპანკი 
1493—1527 — უაინა კაპაკი 
1527—1532 (სამოქალაქო ომი) — უასკარი 
1527—1533 — ატაჰუალპა 

ესპანეთის დაპყრობის შემდეგ 1533
1533—1544 — მანკო ინკა იუპანკი 
1544—1561 — საირი ტუპაკი 
1561—1570 — ტიტუ კუსი იუპანკი 
1570—1572 — ტუპაკ ამარუ 

აჯანყება პერუში 1780—1781
1780—1781 — ტუპაკ ამარუ (ხოსე გაბრიელ კონდორკანკი)
ჩაჩაპოიას კულტურა

ჩაჩაპოიასის კულტურა — კოლუმბამდელი ცივილიზაცია პერუში. გავრცელებული იყო თანამედროვე პერუს ამასონასის რეგიონში ახ. წ. 900—1470 წწ. აღნიშნული კულტურის მაცხოვრებლებმა შექმნეს მრავალი მონუმენტური ქვის ძეგლები: კუელაპი, გრან-პახატენი, ლაგუნა–დე–ლოს–კონდორესი და სხვ.

პერუელი ისტორიკოსის ინკა გარსილასო დელა ვეგას ცნობით, ჩაჩაპოიას კულტურა დაიმორჩილა ინკების იმპერიამ ტუპაკ ინკა იუპანკის მმართველობისას, დაახლ. საუკუნის მეორე ნახევრში.
ანტონიო ვალენსია

ლუის ანტონიო ვალენსია მოსკერა (; დ. 4 აგვისტო, 1985, ლაგო-აგრიო) — ეკვადორელი ვეტერანი ფეხბურთელი. კარიერის დიდი ნაწილი გაატარა ინგლისის პრემიერ ლიგის კლუბ „მანჩესტერ იუნაიტედში“. თამაშობდა ნახევარმცველის პოზიციაზე.

კარიერა
ანტონიო ვალენსიამ კარიერა დაიწყო კლუბ „ელ ნასიონალში“. 2005 წელს გადავიდა ესპანურ „ვილიარეალში“, მაგრამ თითქმის მთელი 2005-2006 სეზონი იჯარით კლუბ „რეკრეატივოში“ გაატარა. შემდეგი სეზონის დასაწყისში არენდის მიხედვით ერთი სეზონი გადავიდა ინგლისურ კლუბ „უიგანში“. მისი დებიუტი შედგა 2006 წლის 19 აგვისტოს „ნიუკასლის“ წინააღმდეგ, ეს თამაში „უიგანმა“ 2-1 წააგო. ინგლისურ კლუბში პირველი გოლი გაიტანა 2006 წლის 21 ოქტომბერს „მანჩესტერ სიტის“ კარში. „უიგანმა“ იჯარა კიდევ ერთი სეზონით გაახანგრძლივა. 2008 წლის 18 იანვარს ანტონიო ვალენსია ოფიციალურად გადავიდა „უიგანში“ და კლუბთან სამ წელიწად ნახევრიანი კონტრაქტი გააფორმა.

მანჩესტერ იუნაიტედი
2009 წლის 30 ივნისს ვალენსიამ ხელი მოაწერა ოთხწლიან კონტრაქტს მანჩესტერ იუნაიტედთან. ტრანსფერის ღირებულება უცნობია, მაგრამ ზოგიერთი წყაროს მიხედვით, ის შეადგენდა 16 მილიონს.

სანაკრებო კარიერა
ვალენსიას დებიუტი ნაკრებში შედგა 2005 წლის 27 მარტს, მსოფლიო ჩემპიონატის შესარჩევ მატჩში, პარაგვაის წინააღმდეგ. ეს თამაში ეკვადორმა 5-2 მოიგო, ვალენსიამ დუბლი შეასრულა. მან მონაწილეობა მიიღო მსოფლიო ჩემპიონატში, 2006 წელს. მისი შედეგების მიხედვით, ის ნომინირებული იყო „მსოფლიო ჩემპიონატის სიმბოლურ ნაკრებში“. ის ასევე ნომინირებული იყო მსოფლიო ჩემპიონატის ერთ-ერთ საუკეთესო ახალგაზრდა ფეხბურთელად, მაგრამ ეს პრიზი საბოლოოდ ლუკაშ პოდოლსკიმ მიიღო.

ნაკრებში 2004 წლიდან ითამაშა 99 თამაში და გაიტანა 11 გოლი.
ბუსტროფედონი

ბუსტროფედონი — წერის გარკვეული წესი, რომლის დროსაც ტექსტის წერის მიმართულება ცვალებადია ხაზების მიხედვით; პირველი ხაზი მარცხნიდან მარჯვნივ იწერება, მეორე – მარჯვნიდან მარცხნივ და ა. შ.

ძვ. წ. მე–6 საუკუნის ბერძნული წარწერების გარდა, ბუსტროფედონის წესი გვხვდება ძველ ეტრუსკულ, ლათინურ დამწერლობებში და ასევე რუნებში. მიუხედავად იმისა, რომ უძველეს ქართულ წარწერებში წერის მიმართულება ყოველთვის მარცხნიდან მარჯვნივაა, პავლე ინგოროყვა მიიჩნევს, რომ ქართული დამწერლობაც თავდაპირველად ბუსტროფედონის წესით იწერებოდა.

ამგვარი წესით შესრულებულ წარწერებში არა მარტო ტექსტის მიმართულება იყო ცვალებადი, არამედ ასოთა მოხაზულობაც. მარცხნიდან მარჯვნისაკენ დაწერილ სტრიქონში ასოებს პირი მარჯვნისაკენ ჰქონდათ შებრუნებული, ხოლო მარჯვნიდან მარხნისაკენ მიმართულებით პირიქით, მარცხნისაკენ. ბუსტროფედონის წესით შესრულებულ წარწერებში სწორედ ასოთა მოხაზულობის მიმართულება გვიჩვენებს, თუ როგორ იკითხება მოცემული სტრიქონი.

ამგვარი წერის სტილის მთავარი უპირატესობა ისაა, რომ მისი წაკითხვისას კითხვა არ წყდება, რადგან შემდეგი სტრიქონის დასაწყისი ზუსტად წინა სტრიქონის დასასრულის ქვემოთაა მოხვედრილი. საუკუნეში უილიამ მუნმა ბრმებისთვის სპეციალური, ე. წ. მუნის ანბანი შექმნა, რომელშიც ხაზიდან ხაზზე გადასვლის გასაადვილებლად ბუსტროფედონი გამოიყენა.

კორფუს სახელმწიფო მუზეუმში (საბერძნეთი) ინახება სტელა, რომელიც ვერტიკალური ბუსტროფედონის სტილითაა შესრულებული. ეს სტელა ცნობილია არნიადასის სტელის სახელით.
დიმიტრი შაშკინი

დიმიტრი შაშკინი (დ. 8 აგვისტო, 1975, თბილისი) — საქართველოს თავდაცვის მინისტრი 2012 წლის 4 ივლისიდან – 2012 წლის 25 ოქტომბრამდე.

კარიერა
1992-1993 წლებში სწავლობდა არისტოტელეს სახელობის ქართულ-ბერძნულ უნივერსიტეტში საერთაშორისო სამართლის ფაკულტეტზე. 1992-93 წლებში მუშაობდა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს შეიარაღების სამსახურში. 1993 წელს ჩაირიცხა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე, რომელიც წარჩინებით დაამთავრა 1998 წელს.

1997-98 წლებში მუშაობდა ამერიკის იურისტთა ასოციაციაში დირექტორის თანაშემწედ. 1998 წლიდან მუშაობდა აშშ საერთაშორისო რესპუბლიკურ ინსტიტუტში , საქართველოს პროგრამის კოორდინატორად, 2008 წლიდან იყო საქართველოს პროგრამის დირექტორი.

1998-2008 წლებში მონაწილეობას იღებდა სხვადასხვა დონის საარჩევნო კამპანიების კონსალტინგში და მენეჯმენტში ამერიკის შეერთებულ შტატებში, საქართველოში, უნგრეთში, ლატვიაში, რუსეთში, თურქეთში, სომხეთსა და აზერბაიჯანში.

2009 წლის 6 თებერვალს დაინიშნა საქართველოს სასჯელაღსრულების, პრობაციისა და იურიდიული დახმარების საკითხთა მინისტრად. 2009 წლის 8 დეკემბერს დაინიშნა საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრად
პედრო პაბლო ბერმუდესი

პედრო პაბლო ბერმუდესი ( დ. 27 ივნისი 1793, ხუნინი, პერუ — გ. 30 მარტი 1852, ლიმა, პერუ) — პერუელი პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე, გენერალი. მცირე ხნით 1834 წლის 4 იანვრიდან 24 აპრილამდე ასრულებდა პერუს პრეზიდენტის მოვალეობას. იგი სამხედრო გადატრიალების შედეგად მოვიდა ხელისუფლებაში და მოქმედი პრეზიდენტი ლუის ხოსე დე ორბეგოსო იძულებული გახადა გაქცეულიყო კოსტა-რიკაში.
კავკასიელი ხალხი

კავკასია გამოირჩევა ეთნიკური სიჭრელით. კავკასიელი ხალხია:

ქართველები
ჩრდილოდასავლეთ კავკასიის ხალხები:
აფხაზები
აბაზები
ადიღელები (ყაბარდოელებისა და ჩერქეზების ჩათვლით)
უბიხები (თურქეთში გადასახლებულები)
ჩრდილოაღმოსავლეთ კავკასიის ხალხები:
ახვახელები
აღულები
დარგუელები
ხუნძები
დიდოელები
ლეზგები
რუთულელები
თაბასარანელები
უდიები
წახები
ლეკები
ვაინახები
ქისტები
ჩეჩნები
ინგუშები
ხუან კრისოსტომო ტორიკო გონსალესი

ხუან კრისოსტომო ტორიკო გონსალესი (დ. 21 იანვარი 1808, ლიმა, პერუ — გ. 27 მარტი 1875, პარიზი, საფრანგეთი) — პერუელი პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე. 1842 წელს 16 აგვისტოდან 17 ოქტომბრამდე ასრულებდა პერუს პრეზიდენტის მოვალეობას.

ბიოგრაფია
დამოუკიდებლობისათვის ომის პერიოდში მსახურობდა ხოსე სან-მარტინის არმიაში. იგი პრეზიდენტის პოსტიდან სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად ჩამოაგდო ფრანსისკო ვიდალმა და გაიქცა ბოლივიაში, საიდანაც ებრძოდა ვიდალისა და ვივანკოს ხელისუფლებას.

ტორიკო გონსალესი პერუში დაბრუნდა ვივანკოს ხელისუფლების დამხობის შემდეგ. რამონ კასტილიას ხელისუფლებაში ეკავა ეკონომიკისა და ფინანსთა მინისტრის პოსტები, ხოლო შემდეგ ხუან ანტონიო პესეტის მთავრობის დროს დაინიშნა პერუს ელჩად საფრანგეთში. გარდაიცვალა პარიზში 1875 წელს.
კალიაოს რეგიონი

კალიაო — რეგიონი პერუს დასავლეთით. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი კალიაო. რეგიონი მოიცავს ერთ პროვინციას, რომელიც შესაბამისად 6 უბნად იყოფა. პროვინციას ესაზღვრება პერუს მხოლოდ 1 რეგიონი: ლიმა.

კალიაო გაშენებულია წყნარი ოკეანის ნაპირებზე. რეგიონის ფართობია 146,98 კმ². 2005 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა უდრის 810 568 ადამიანს, პროვინცია საშუალო სიმჭიდროვეს მიხედვით საკმაოდ მაღალ მაჩვენებელზეა და შეადგენს 5 514.8 ადამიანს კმ²-ზე. რეგიონში ყველაზე გავრცელებული ენაა ესპანური.
კიპუ

კიპუ — ინკების ორიგინალური „კვანძოვანი დამწერლობა“. გავრცელებული იყო სამხრეთ ამერიკაში მდებარე პარაკასის, უარისა და ინკების კულტურაში.

იგი წარმოადგენდა გრძელ ბაწარს, რომელზეც ჩამოკიდებული იყო სხვადასხვა ფერისა და ზომის ძაფები. ფერების შეხამება და კვანძების კომბინაცია, ბაწარზე ან თოკზე გამოიყენებოდა გადასახადების გასაანგარიშებლად, სხვადასხვა ისტორიული მოვლენის დასაფიქსირებლად, საკუთარი სახელიებისა და სხვადასხვა ფონეტიკური ელემენტების გადმოსაცემად. პერუს ერთ-ერთ ტაძარში აღმოაჩინეს უნიკალური კიპუ, რომელიც 6 კგ-ს იწონიდა. ინკების ისტორიის მცოდნე მეცნიერთა აზრით, ზოგიერთი კიპუს სიგრძე უტოლდებოდა მანძლის, მაგალითად ბათუმიდან ბაქომდე, ხოლო ინფორმაციის მოცულობით, შეეძლო მრავალტომიანი სტატისტიკური ცნობარი შეეცვალა.
ხუსტო ფიგეროლა

ხუსტო ფიგეროლა ( დ. 18 ივნისი, 1771, ლამბაიეკე, პერუ — გ. 23 მაისი, 1854, ლიმა, პერუ) — პერუელი პოლიტიკური და სამეცნიერო მოღვაწე. ორჯერ 1843 და 1844 წწ. ეკავა პერუს პრეზიდენტის თანამდებობა. იგი სწავლობდა და შემდეგ მუშაობდა ლიმის სან–მარკოსის უნივერსიტეტში, ასწავლიდა ფილოსოფიასა და საღვთო სჯულს.

იგი იყო ერთ–ერთი პირველი ვინც 1821 წელს ხელი მოაწერა პერუს დამოუკიდებლობის დეკლარაციას. 1823 წელს აირჩიეს პერუს კონგრესის დეპუტატად ქალაქ ტრუხილიოდან. ამავე წელს მცირე ხნით ხელმძღვანელობდა კონგრესს. ეკავა საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობაც. 1851 წელს მიატოვა პოლიტიკური კარიერა და გავიდა პენსიაზე.
მანუელ იგნასიო დე ვივანკო

მანუელ იგნასიო დე ვივანკო — (დ. 15 ივნისი, 1806, ვალპარაისო, ჩილე — გ. 16 სექტემბერი, 1873, ლიმა, პერუ) — პერუელი პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე. 1843–1844 წწ. ეკავა პერუს პრეზიდენტის თანამდებობა.

ბიოგრაფია
დაიბადა ჩილეს ქალაქ ვალპარაისოში პერუელთა ოჯახში. პრეზიდენტ აგუსტინ გამარას მეორე მმართველობის დროს ეკავა არეკიპას პრეფექტის თანამდებობა.
რამონ კასტილია

რამონ კასტილია — (დ. 31 აგვისტო, 1797, ტარაპაკა, პერუ — გ. 2 მაისი, 1847, იქვე) — პერუელი პოლიტიკური მოღვაწე.

მონაწილეობდა დამოუკიდებლობისათვის ომში. 1839 წელს აგუსტინ გამარას მთავრობაში მიიღო ფინანსთა და სამხედრო მინისტრის პოსტები. ოთხჯერ 1844, 1845–1851, 1855–1862 და 1863 წწ. ეკავა პერუს პრეზიდენტის თანამდებობა.
ედუარდ მილს პერსელი

ედუარდ მილს პერსელი (; დ. 30 აგვისტო, 1912, ტეილორვილი, ილინოისი, აშშ – გ. 7 მარტი, 1997, კემბრიჯი, მასაჩუსეტსი) — ამერიკელი ფიზიკოსი. სწავლობდა პერდიუსა და ჰარვარდის უნივერსიტეტში (1949 წლიდან პროფესორი). მიენიჭა ნობელის პრემია (ფ. ბლოხთან ერთად; 1952) მყარ სხეულებში ბირთვული მაგნიტური რეზონანსის აღმოჩენისათვის (1946).
ტენორი

ტენორი — მამაკაცის მაღალი ხმა. დიაპაზონი: მცირემდე – მეორე ოქტავამდე. გადამსველელი ნოტები: პირველი ოქტავის მი ბემოლი. ჟღერადობით ტენორი ხასიათდება ლირიკულად და დრამატულად.

სახესხვაობები
კონტრატენორი
ტენორ-ალტინო
ლირიკული ტენორი
ლირიკა-დრამატული ტენორი
დრამატული ტენორი (ბარიტონალური ტენორი)
მეცო-სახასიათო ტენორი
გმირული ტენორი

ლირიკული ტენორი ყველაზე უკეთ პირველ ოქტავაში ჟღერს. ამ ხმაზე მაღლა შედარებით რბილად მიდის. ოქტავის დაბალი ნახევარი ჟღერს სუსტად. დიაპაზონი: მცირემდე – მეორე ოქტავამდე. გადამსვლელი ნოტები: პირველი ოქტავა მი ბემოლი#. ლირიკულ ტენორს სათავო რეესტრის ფართო დიაპაზონით, რომელიც ფორმირდება მარტივად და თავისუფლად ნოტ რემდე, მეორე ოქტავის მიმდე, ეწოდება ალტინო. ეს არის ძალიან იშვიათი ხმა, რომელიც სირთულეების გარეშე აჭარბებს გადამსვლელ ნოტებს, მაღალი ნოტები კი მას ჟღერადობით აახლოვებს ქალის დაბალ ხმას. ალტინო ბგერის განსაკუთრებული სიძლიერით არ გამოირჩევა, მაგრამ სასარგებლოა გუნდში დიაპაზონის გაფართოებისა და ჟღერადობის სილამაზის გამდიდრებისათვის.

დრამატული ტენორი ჟღერადობის სისავსით გამოირჩევა. გადამსვლელი ნოტები სათავო რეესტრთან იგივეა, მაგრამ აღიქმება ძნელად. მოუხერხებლობა ამ ნოტებზე მეტადაა წარმოჩენილი, ვიდრე ლირიკულ ტენორში. სათავო ნოტები წარმოიქმნებიან ძლიერად და შესაძლებელია შესრულებული იქნას ფორტეზე ან მეცო ფორტეზე. დაბალ ნოტებზე ხმა ეცემა.

ცნობილი შემსრულებლები
ანდრეა ბოჩელი
ვლადიმირ ატლანტოვი
იუსი ბიორლინგი
ვოლფგანგ ვინდგასენი
ნიკოლაი გედა
პლასიდო დომინგო
ლუდვიგ ზუტჰაუსი
ხოსე კარერასი
ენრიკო კარუზო
ივან კაზლოვსკი
ჯონას კაუფმანი

ფრანკო კორელი
მარიო ლანცა
სერგეი ლემეშევი
ლაურიც მელხიორი
მარიო დელ მონაკო
გიორგი ნელეპი
ლუჩანო პავაროტი
ჯოვანი რუბინი
სეტ სვანხოლმი
ლეონიდ სობინოვი
ჯულიო რადიკი
ჯონ პერი

ჯონ პერი (დ. 1670, გლოსტერის საგრაფო – გ. 1733), ინგლისელი კაპიტანი, გემების, დოკებისა და არხების მშენებელი. 1698 წელს მიიწვიეს რუსეთში; 1712 წელს სამშობლოში დაბრუნდა. 1716 წელს გამოაქვეყნა პეტრე -ის დროინდელი რუსეთის აღწერილობა. მისი ნაშრომი ძირითადად საკუთარ დაკვირვებეს ემყარება. აქვს ცნობები იმერეთის მეფის არჩილისა და ალექსანდრე არჩილის ძის შესახებ.
კახამარკის ბრძოლა

კახამარკის ბრძოლა – ფრანსისკო პისაროს მეთაურობით ესპანელი კონკისტადორების მცირე რიცხოვანი რაზმის შეტევა 7 000 უიარაღო მეფე ატაჰუალპას თანმხლებ პირზე. ეს ბრძოლა გახდა კულმინაცია მრავალთვიანი დაპირისპირებისა პისაროს რაზმსა და ინკების იმპერიის მმართველს შორის.
ეს შეტაკება იყო კულმინაცია თითქმის ერთთვიანი პაექრობისა ესპანელებსა და ინკებს შორის, რომელიც მიდიოდა ყველანაირი მეთოდის – ჯაშუშობის, მზაკვრობისა თუ დიპლომატიის გამოყენებით.
ატაულაპამ, აცტეკი მონტესუმასაგან განსხვავებით, კარგად იცოდა, რომ ეს ადამიანები (ესპანელები) ღმერთები არ იყვნენ და არც საერთო ჰქონდათ რამე მათთან. მან ოკუპანტები უზარმაზარი შემართებით და საბრძოლო მზადყოფნით მიიღო.
ცნობილია, რომ ესპანელთა გამოჩენის შემდეგ, ატაჰუალპამ ესპანური ენა საკმაოდ კარგად და მოკლე დროში შეისწავლა. სწორედ ესპანურის ცოდნის წყალობით,ატაულაპამ სცადა რამდენიმე კონკისტადორი მოესყიდა და დაეყოლიებინა ცეცხლსასროლი იარაღისა და ცხენების მიყიდვაზე, რომლებიც მას თავისი არმიისთვის უნდოდა.
15 ნოემბრის საღამოს, პისარომ შეკრიბა თავისი ოფიცრები და გააცნო გეგმა, რომელიც მან "ისესხა" მექსიკაში, კორტესის გამოცდილებიდან: მას უნდოდა იმპერატორი ატაულაპა მოემწყვდია თავისი არმიის შუაგულში და ისე შეეპყრო. მაგრამ საკმაოდ გაშლილი და ფართო მინდვრის გამო, ეს ვერ განახორციელა.
პისკო (პერუ)

პისკო – ქალაქი პერუში, მდებარეობს იკას რეგიონში და წარმოადგენს პისკოს პროვინციის დედაქალაქს. ქალაქი ზღვის დონიდან 9 მეტრზეა განლაგებული. თავიდან პისკო იყო სოფელი, რომელიც 1640 წელს შეიქმნა, ამავე სახელწოდების მქონე დასახლებასთან ახლოს. პისკო კეჩუას ენაზე "ჩიტს" ნიშნავს. პისკოს აყვავება მის ახლოს მდებარე ვენახებით არის განპირობებული და ასევე არსებობს პერუული ყურძნის ლიქიორი, პისკო.

პისკოს ჩვეულებრივ სტუმრობენ რათა მოინახულონ პარაკასის ეროვნული ნაკრძალი, სადაც მოქცეულია უამრავი ზღვის ცხოველი და ჩიტი. ნაკრძალში არის ასევე ბალესტასის კუნძულები, სადაც შეზღუდულია ხალხის რაოდენობა, მაგრამ შეგიძლიათ ნავის პატარა ექსპედიციითაც მიუახლოვდეთ. ჩინჩას კუნძულებიც ახლოსვე მდებარეობს. კუნძულებზე არის უამრავი ფრინველი: პელიკანები, პინგვინები და ბევრი სხვა ადგილობრივი ჯიშის ზღვის ჩიტები. აქ არის ასევე ზღვის ლომები, კუები, დელფინები და ვეშაპები.

მეორე ღირსშესანიშნაობა პისკოში "ელ კანდელაბროა", გიგანტური ზომის ნახატი ქვიშაში, რომლის შექმნის შესახებ არსებობს სხვადასხვა თეორია, მაგრამ მეცნიერები ჯერაც ვერ შეთანხმებულან.

პისკო ერთ–ერთი უძველესი ცივილიზაციაა პერუში და ცნობილია პარაკასის კულტურის სახელით. მისი შესანიშნავი გეოგრაფიული მდებარეობის გამო (იგულისხმება გზაჯვარედინები ანდებისკენ) ესპანელები პისკოს დედაქალაქის სტატუსის მინიჭებას უპირებდნენ, მაგრამ საბოლოოდ არჩევანი ლიმაზე შეაჩერეს.

ქალაქს 116,865 მოსახლე ჰყავს.

2007 წლის მიწისძვრა
2007 წლის 15 აგვისტოს, ოთხშაბათს, ქალაქი ძალიან ახლოს იყო 8.0–მაგნიტუდის მიწისძვრის ეპიცენტრთან, რომელიც სამხრეთ ცენტრალურ პერუს დაატყდა თავს. მედია იუწყებოდა რომ ქალაქის 80% დაინგრა, პისკოში მდებარე სენ კლემენტის ტაძრის ჩათვლით, რომელშიც უამრავი ადამიანი იყო მოგროვილი მიწისძვრის დროს. 100–ზე მეტი მიცვალებული გამოასვენეს სენ კლემენტის ტაძრიდან. პლაზა და არმასის ტაძარიც მიწისძვრის დროს დაინგრა და ამან თითქმის 150 ადამიანის სიცოცხლე იმსხვერპლა.
დიდოსტატის მარჯვენა (ფილმი)

„დიდოსტატის მარჯვენა“ — ქართული მხატვრული ფილმი, რომელიც 1970 წელს გამოვიდა ეკრანზე. დამდგმელი რეჟისორია ვახტანგ ტაბლიაშვილი.

ფილმს საფუძვლად უდევს სვეტიცხოვლის მშენებლობის ნახევრად ლეგენდური ისტორია, რომლის საფუძველზე მწერალმა კონსტანტინე გამსახურდიამ დაწერა რომანი „დიდოსტატის კონსტანტინეს მარჯვენა“. მთავარი მოქმედი პირები არიან მეფე გიორგი და სვეტიცხოვლის ხუროთმოძღვარი კონსტანტინე არსაკიძე.

როლებში
ოთარ მეღვინეთუხუცესი (მეფე გიორგი)
სოფიკო მაღალაშვილი (დედოფალი მარიამი)
ვასო გოძიაშვილი (კათალიკოსი მელქისედეკი)–(ახმოვანებს ტარიელ საყვარელიძე)
ჯუანშერ ჯურხაძე (ზვიად სპასალარი)
აკაკი ვასაძე (ფარსმან სპარსი)
გიორგი გელოვანი (გირშელ ერისთავი)
დიმიტრი მჭედლიძე (თალაგვა კოლონკელიძე)
ლალი ბადურაშვილი (შორენა)–(ახმოვანებს თინა მგალობლიშვილი)
ლიანა ასათიანი (გურანდუხტი)
თენგიზ არჩვაძე (კონსტანტინე არსაკიძე)
ვერიკო ანჯაფარიძე (არსაკიძის დედა)
დოდო აბაშიძე (მამამზე ერისთავი)
თენგიზ მუშკუდიანი (ჭიაბერი)
სესილია თაყაიშვილი (ბორდოხანი)
ლეილა აბაშიძე (ვარდისახარი)
ამირან ტაკიძე (შავლეგ ტოხაისძე)
სპარტაკ ბაღაშვილი (ქალუნდაური)
მიხეილ სულთანიშვილი (განმგეთუხუცესი)
კოტე დაუშვილი (ბოდოკია)
გივი თოხაძე (რაჟდენი)
ზურაბ ქაფიანიძე (პიპა)
დიმიტრი ყიფიანი (მონადირეთუხუცესი)
ქორწინება

ქორწინება — წყვილის კავშირი ოჯახის შექმნის მიზნით. უმრავლეს ქვეყნებში ქორწინებად მიიჩნევა ქალისა და მამაკაცის კავშირი, თუმცა ზოგერთ ქვეყანაში დასაშვებია ასევე ერთი სქესის მქონე ადამიანების ქორწინება.

ისტორია
გვაროვნული წეს-წყობილების დროს ჩამოყალიბდა ეგზოგამია და ჯგუფური ქორწინება. მოგვიანებით შეიქმნა წყვილადი ქორწინება და დისლოკალური ქორწინება. ამ ეტაპზე მამაკაცი და ქალი რჩებოდნენ საცხოვრებლად თავიანთ გარში. მოგვიანებით, ქმარი დასახლდა ცოლის გვარში და ჩამოყალიბდა მატრილოკალური ქორწინება, ხოლო შემდეგ ცოლი გადავიდა ქმრის გვარში და ჩამოყალიბდა პატრილოკალური ქორწინება. მეუღლეთა პირადი ქონება გაუყოფელი იყო, ხოლო ქორწინება არამყარი. ქორწინების აღნიშნული ფორმები ინარჩუნებდნენ ჯგუფური ქორწინების გადმონაშთებს. გვაროვნული წყობილების დაშლის ხანაში შეიქმნა დიდი პატრარქალური ოჯახები და ჩამოყალიბდა მონოგამიური ქორწინება. მონოგამიურმა ქორწინებამ დასრულებული სახე მიიღო ნუკლეალური ოჯახის ჩამოყალიბების დროიდან.

ქრისტიანული ქორწინება
ქრისტიანობაში ქორწინება წარმოადგენს ახალი აღთქმის შვიდი საიდუმლოთაგან ერთ-ერთს. წყვილის შეუღლება რომ საეკლესიო წესით კანონიერი იყოს, ის საჭიროებს დადასტურებას მღვდლის მიერ. შესაბამისად ტარდება ჯვრისწერის რიტუალი.

ქორწინება საქართველოში
ისტორიულად საქართველოში ქორწინების რეგისტრაციას ახდენდა მხოლოდ ეკლესია ჯვრისწერის საფუძველზე. მსგავსი მდგომარეობა იყო რუსეთის იმპერიაშიც. 1920 წლის საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კანონით „მოქალაქეთა მდგომარეობის აქტების რეგისტრაციის შესახებ“ გაუქმდა ჯვრისწერის იურიდიული საფუძველი და იგი მხოლოდ ფორმალური სახით დარჩა. ქორწინების რეგისტრაცია კი ხდებოდა სახელმწიფო ორგანოების მიერ. 2002 წელს კონსტიტუციური შეთანხმების მე-3 მუხლით სახელწმიფომ ცნო ჯვრისწერა, თუმცა ქორწინების რეგისტრაცია კვლავ მხოლოდ სახელმწიფო ორგანოში ხორციელდება. ქორწინება და მასთან დაკავშირებული უერთიერთობები რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით.