iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დიმიტრი (ლაზარიშვილი)

ეპისკოპოსი დიმიტრი (ერისკაცობაში — დიმიტრი ივანეს ძე ლაზარიშვილი; დ. 16 სექტემბერი, 1870, სოფელ ჯიმითი, სიღნაღის მაზრა — გ. 8 ნოემბერი, 1947, თბილისი) — საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მღვდელთმთავარი.

ბიოგრაფია
1889 წელს ჩაირიცხა თბილისის სასულიერო სემინარიაში, მაგრამ საქართველოს ეგზარქოსის პალადის წინადადებით გამოვიდა სემინარიიდან და 1890 წლის 21 იანვარს იგი აკურთხეს დიაკვნად და სიონის ეკლესიის წიგნის მკითხველად, 1897 წლის 28 მაისიდან ქაშვეთის წმიდა გიორგის სახელობის ეკლესიის დიაკვანია. 1904 წლის 29 თებერვალს ხელდასხმულ იქნა მღვდლად დიაკვნის ადგილზე ქაშვეთში. 1907 წლიდან იმავე ეკლესიის შტატის მღვდელია. 1906-1907 წლებში მუშაობდა თბილისის საეკლესიო მუზეუმის კომიტეტის წევრად და ხაზინადარად. 1908-1912 წლებში პარალელურად მუშაობდა ქართლ-კახეთის ეპარქიის ეკლესიების შემოსავალ-გასავლის წიგნების შემმოწმებელი კომისიის წევრად. 1914 წლის 24 ივლისს დაინიშნა მღვდელმსახურად საველე მოძრავ ჰოსპიტალში 481 - ბრძოლის ველზე (დასავლეთის ფრონტზე). საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის ავტოკეფალიის აღდგენის შემდეგ, 1918-1920 წლებში, თბილისის საოლქო კრების არჩევით ასრულებდა თბილისის საეპარქიო საბჭოს წევრის მოვალეობას. 1919 წელს აყვანილ იქნა დეკანოზის ხარისხში. 1919-1923 წლებში მუშაობდა საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის საკათოლიკოსო საბჭოს სამეურნეო ნაწილის გამგედ. 1923 წლის 13 იანვარს დეკანოზი დიმიტრი ლაზარიშვილი კათოლიკოს-პატრიარქ ამბროსისა და საქართველოს საკათოლიკოსო საბჭოს წევრებთან ერთად დაპატიმრებულ იქნა. 1924 წლის მარტში გამართულ სასამართლო პროცესზე ცნეს უდანაშაულოდ.

ციხიდან განთავისუფლების შემდეგ დაუბრუნდა ქაშვეთის ეკლესიას. 1925 წლის 17 ივნისს დაინიშნა თბილისის ოლქის მთავარხუცესის თანაშემწედ, 1926 წლის 17 თებერვალს - საქართველოს საკათოლიკოსო საბჭოს სამეურნეო ნაწილის გამგედ. 1927 წლის 26 ივნისიდან დეკანოზი დიმიტრი ლაზარიშვილი საკათოლიკოსო სინოდის წევრია. 1930 წელს დაინიშნა ქაშვეთის ეკლესიის წინამძღვრად. ამ თანამდებობაზე იყო 1943 წლის მაისამდე.

1943 წლის იანვარში უწმიდესი და უნეტარესი, სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი კალისტრატე (ცინცაძე) შეუძლოდ გახდა, ავადმყოფობა კიდევ უფრო გაუძლიერდა. "თბილისის ეკლესიები ხუთი თვის მანძილზე მღვდელმთავრის წირვა-ლოცვის გარეშე დატოვა. გამოჯანმრთელებისთანავე მიიღო გადაწყვეტილება ქაშუეთის ეკლესიის წინამძღვრის დიმიტრის ეპისკოპოსად კურთხევის შესახებ. 1943 წლის 23 მაისს დიმიტრი ლაზარიშვილი ხელდასხმულ იქნა ნინოწმინდელ ეპისკოპოსად. ის იწოდებოდა ნინოწმინდელად, მაგრამ ეპარქიაში არ იყო არც ერთი მოქმედი ეკლესია, ამიტომ წირავდა ქაშუეთის ეკლესიაში. ეპისკოპოსი დიმიტრი დაინიშნა სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის ქორეპისკოპოსად. მეუფე დიმიტრი 1947 წლის 8 ნოემბერს ხანმოკლე ავადმყოფობის შემდეგ გარდაიცვალა. დაკრძალულია თბილისის ქაშვეთის ეკლესიაში.
ანტონი (გიგინეიშვილი)

მიტროპოლიტი ანტონი (ერისკაცობაში — სიმონ შევარდენის ძე გიგინეიშვილი; დ. 1882, სოხუმი — გ. 24 ნოემბერი, 1956, იქვე) — საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მღვდელთმთავარი.

ბიოგრაფია
პირველდაწყებითი განათლება მიიღო სოხუმის სკოლაში, შემდეგ სწავლობდა ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელში, რომლის დამთავრების შემდეგ დაინიშნა მასწავლებლად გუდაუთის სკოლაში. 1914 წელს სიმონ გიგინეიშვილი ხელდასხმულ იქნა მღვდლად და მსახურობდა სამხედრო პოლკში. პირველი მსოფლიო ომის დროს სასულიერო საქმიანობას ეწეოდა სტავროპოლის ეპარქიაში. უწმიდესისა და უნეტარესის, სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის ამბროსის ლოცვა-კურთხევით 1922 წელს დაინიშნა სოხუმის საკათედრო ტაძრის წინამძღვრად. 1952 წელს უწმიდესისა და უნეტარესის, კათოლიკოს-პატრიარქის კალისტრატეს წინადადებით მღვდელი სიმონ გიგინეიშვილი აღიკვეცა ბერად და ეწოდა სახელად ანტონი. იგი იმავე წელს ხელდასხმულ იქნა ცხუმ-აფხაზეთის ეპისკოპოსად. 1954 წელს უწმიდესისა და უნეტარესის, სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის მელქისედეკ -ის ლოცვა-კურთხევით აყვანილ იქნა მიტროპოლიტის ხარისხში.

მიტროპოლიტი ანტონ გიგინეიშვილი გარდაიცვალა 1956 წლის 24 ნოემბერს 74 წლის ასაკში. განსვენებულს წესი აუგო ბათუმ-შემოქმედელმა მიტროპოლიტმა ეფრემმა (სიდამონიძემ). იგი დაიკრძალა სოხუმში.
ნიი ამაა ოლენუ

ნიი ამაა ოლენუ (დ. 21 მაისი, 1906 — გ. 22 დეკემბერი, 1986)  — განელი პოლიტიკოსი, განის საპრეზიდენტო კომისიის ყოფილი ხელმძღვანელი და განის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი 1970 წლის 7 აგვისტოდან 31 აგვისტომდე. განის პარლამენტის სპიკერი 1969-1972 წლებში.

1950-იანი წლებიდან ოლენუ იყო აკრის წარმომადგენელი ოქროს ნაპირის საკანონმდებლო ორგანოში. მეორე რესპუბლიკის არსებობის პერიოდში იგი განის პარლამენტს თავმჯდომარეობდა. ასრულებდა პრეზიდენტის მოვალეობას. ხელმძღვანელობდა საპრეზიდენტო კომისისიას.

გარდაიცვალა 1986 წელს.
საჰელის სამეფოები

საჰელის სამეფოები — რიგი სამეფოები და იმპერიების კავშირი - საუკუნეებში, რომლებიც ორიენტირებული იყო სამხრეთ საჰარაში არსებულ საძოვრების და უდაბნოს სავაჭრო მარშრუტების კონტროლზე. ამ ქვეყნების ძალას და სიმდიდრეს წარმოადგენდა ისეთი მსხვილფეხა პირუტყვის ფლობა როგორიცაა, აქლემი და ცხენი. პირუტყვი საჭირო იყო სწრაფი გადაადგილებისა და წარმატებული ბრძოლისათვის. იმპერია იყო დეცენტრალიზებული და შედგებოდა ფართო უფლებების მქონე წევრი ქალაქებისაგან.

საჰელის წევრები შეზღუდული იყვნენ სამხრეთით გაფართოებისაგან, რადგან ტყის ზონაში ცხოველები ვერ გადარჩებოდნენ იქაური ბუნებრივი პირობებისა და გავრცელებული დაავადებებისაგან.

ეკონომიკა
საჰელის სამეფოები და იმპერიები ინტეგრირებული იყო ერთმანეთში თავისი მნიშვნელოვანი ქალაქებით, ციხე-სიმაგრეებით და ნაკლებად ოგანიზებული დიდ ტერიტორიაზე გაფანტული მოსახლეობით.

ხალხი მისდევდა სოფლის მეურნეობას, მეცხოველეობას, ნადირობას, თევზჭერას და ხელოსნობას (ლითონის დამუშავებას, ტექსტილის წარმოებას, კერამიკას).

ცურავდნენ ყველა მდინარის გაწვრივ და ტბებზე. ვაჭრობდნენ მოკლე და გრძელ მანძილზე. აგრეთვე, ცვლიდნენ საკუთარ პროდუქციას. მაგალითად, ტერგაზის (ამჟამად, მიტოვებული ქალაქი მალიში) მარილი იცვლებოდა ტაკედის (ყოფილი ქალაქ-სახელმწიფო თანამედროვე ნიგერში) თაფლზე და ა. შ.

საჰელის სამეფოთა ისტორია
ამ რეგიონის პირველი მსხვილი სახელმწიფო იყო განის სამეფო, რომელიც დაარსდა საუკუნეში. ის მოიცავდა სენეგალისა და მავრიტანიის გარკვეულ ტერიტორიებს. განას სამეფო რეგიონში დომინირებდა 750-1078 წწ. რეგიონში მცირე სახელმწიფოებს წარმოადგენდა ამ დროესათვის თაკრური აფრიკის დასავლეთში, მალინკის სამეფო მალის სამხრეთში და სონგაი ორიენტირებული აღმოსავლეთით გაოზე.
როდესაც ალმორავიდების დინასტიამ დაანგრია განას სამეფო, მის ტერიტორიაზე წარმოიქმნა რიგი მცირე სამეფოებისა, რომელთა შორის გამოირჩეოდა სოსოს სამეფო. 1235 წლისათვის იზრდება და რეგიონის დომინანტი ხდება მალის იმპერია, რომელმაც თავისი განვითარების პიკს მიაღწია 1350 წლისათვის. მალის იმპერია მდებარეობდა მდინარე ნიგერზე განას დასავლეთით, თანამედროვე ნიგერისა და მალის ტერიტორიაზე. სახელმწიფომ 1400 წლისათვის ნელ-ნელა დაკარგა კონტროლი თავის ვასალებზე.
ამ სახელმწიფოთა შორის ყველაზე მძლავრი იყო სონგაი, რომელმაც მეფე სონი ალის დროს დაიწყო ზრდა 1460 წლიდან. 1500 წლისათვის ის გადაიჭიმა კამერუნიდან მაღრიბამდე. ეს იყო აფრიკის ისტორიაში უმსხვილესი სახელმწიფო, თუმცა მისი არსებობა ხანმოკლე იყო. ის გაანადგურეს 1591 წელს მაროკოელმა მუშკეტერებმა.
შორეულ აღმოსავლეთში ჩადის ტბასთან წარმოიქმნა სახელმწიფო კანემ-ბორნუ, რომელიც საუკუნეში დაარსდა, როგორც კანემი. ის გაიზარდა საჰელის ცენტრალურ ზონაში, მისგან დასავლეთით წარმოიქმნა ჰაუსის სამეფო. ეს იყო ქალაქ-სახელმწიფოების მჭიდრო გაერთიანება, რომელიც დომინირებდა დასავლეთ რეგიონში. ეს ორი სახელმწიფო დიდხანს მშვიდობიანად თანაარსებობდა და იყო საკმაოდ სტაბილური გაერთიანებები.
1810 წლისათვის ფულანის იმპერიამ დაიპყრო ჰაუსის სამეფო, შეიქმნა უფრო ცენტრალიზებული სახელმწიფო. ხოლო კანემ-ბორნუ აგრძელებდა არსებობას.

რუკები
მაზრა (მრავალმნიშვნელოვანი)

მაზრა შეიძლება აღნიშნავდეს:

მაზრა — რევოლუციამდელ რუსეთში ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული (უეზდი)
შაირი, სხვა თარგმანებში — მაზრა — რეგიონი ჯ.რ.რ. ტოლკინის გამოგონილ შუახმელეთში

აზერბაიჯანი
მაზრა — სოფელი აზერბაიჯანში, ბაბექის რაიონში
მაზრა — სოფელი აზერბაიჯანში, გუბადლის რაიონში
მაზრა — სოფელი აზერბაიჯანში, ორდუბადის რაიონში
მაზრა — სოფელი აზერბაიჯანში, ჯაბრაილის რაიონში

მაზრალი (მრავალმნიშვნელოვანი)
პლატონური სხეულები

პლატონური სხეული — სამგანზომილებიანი, წესიერი, ამოზნექილი მრავალწახნაგა. ის შედგება წესიერი მრავალკუთხედებისაგან. პლატონური სხეულის თითოეულ წვეროში ერთმანეთს ხვდება ერთი და იგივე რაოდენობის წახნაგები. პლატონური სხეულის ამ კრიტერიუმებს აკმაყოფილებს ხუთი სხეული, რომლებსაც სახელი ეწოდათ წახნაგთა რაოდენობის მიხედვით.

გეომეტრიის შემსწავლელები იკვლევდნენ პლატონური სხეულების მათემატიკურ სილამაზესა და სიმეტრიას წლების განმავლობაში. მათი სახელი მომდინარეობს ძველბერძენი ფილოსოფოსის პლატონისაგან, რომელმაც ჩამოაყალიბა თეორია თავის ცნობილ დიალოგში , რომ კლასიკური ელემენტები (მიწა, წყალი, ცეცხლი, ჰაერი და ეთერი) შედგებოდა ამ ხუთი ფორმისაგან.

ისტორია
პლატონური სხეული ცნობილია ანტიკური დროიდან. მოჩუქურთმებული ქვის ბურთები, რომელიც შექმნილია გვიანი ნეოლითის ადამიანისაგან შოტლანდიაში, მიმსგავსებულია პლატონურ სხეულებთან. თუმცა პლატონურ სხეულს, როგორც სჩანს, არ ჰქონდა უპირატესობა ნაკლებ სიმეტრიულ ფიგურებთან შედარებით და ზოგიერთი მათგანი გამორჩენილიცაა.

ძველი ბერძნები ინტენსიურად სწავლობდნენ პლატონურ სხეულებს. ზოგიერთი წყაროები (როგორიცაა პროკლე) მათ აღმოჩენას პითაგორას მიაწერს. სხვა მტკიცებულებით, პითაგორა იცნობდა მხოლოდ ტეტრაედრს, კუბსა და დოდეკაედრს, ხოლო ოქტაედრი და იკოსაედრი ტეატეტუსმა აღმოაჩინა, რომელიც პლატონის თანამედროვე იყო. ნებისმიერ შემთხვევაში, სწორედ ტეატეტუსმა აღწერა ხუთივე ეს სხეული და ასევე დაამტკიცა, რომ არ არსებობს მეტი მათი მსგავსი თვისებების ფიგურა.

კოორდინატები კოორდინატთა სისტემაში
კოორდინატთა სათავეში მდებარე პლატონური სხეულების კოორდინატები მოცემულია ქვემომდებარე ცხრილში. ბერძნული ასო გამოსახავს ოქროს კვეთას (1 + √5)/2

კომბინატორული თვისებები
ამოზნექილი მრავალწახნაგა არის პლატონური სხეული მაშინ და მხოლოდ მაშინ თუ:
ყველა მისი წახნაგი, არის მსგავსი, ამოზნექილი, წესიერი მრავალკუთხედი.
არცერთი მისი წახნაგი მეორეს არ ეხება სხვა ადგილას, წიბოში შეხების გარდა.
ყოველ წვეროში ერთი და იგივე რაოდენობის წახნაგი იყრის თავს.
თითოეული პლატონური სხეული შეიძლება აღინიშნოს შემდეგნაირად {, }, სადაც
 = ერთ-ერთი წახნაგის გვერდების რაოდენობა, ან ერთი წახნაგის გარშემო არსებული წიბოების რაოდენობა.
 = თითოეულ წვეროში თავმოყრილი წახნაგების რაოდენობა (ან ერთ წვეროში შემავალი წიბოების რაოდენობა)
სიმბოლო {, }, ე. წ. შლეფლის სიმბოლო, იძლევა მრავალწახნაგას კომბინატორულ აღწერას. ხუთი პლატონური სხეულის შლეფლის სიმბოლოები მოცემულია ქვემოთ მოყვანილ ცხრილში.

პლატონური სხეულების ყველა სხვა ინფორმაცია, როგორიცაა წვეროების , წიბოებისა და წახნაგების საერთო რაოდენობა, შეიძლება განისაზღვროს საწყისი და -ს მეშვეობით. ვინაიდან, ნებისმიერი წიბო აერთებს ორ წვეროს და აქვს ორი მიმდებარე წახნაგი, ჩვენ გვაქვს ფორმულა:

 = 2 = 

სხვა მიმართება, ამ მნიშვნელობებს შორის ცნობილია ეილერის ფორმულის სახელით:

 - + = 2

მეორეს მხრივ კი წვეროების , წიბოებისა და წახნაგების რაოდენობა შემდეგი ფორმულებით გამოისახება.
ვიტალი მილონოვი

ვიტალი მილონოვი ( დ. 23 იანვარი, 1974, ლენინგრადი, სსრკ) — რუსი პოლიტიკოსი, პარტია „ერთიანი რუსეთის“ წევრი, სანქტ-პეტერბურგის საკანონმდებლო შეკრების მეოთხე და მეხუთე მოწვევის დეპუტატი. ცნობილია თავისი ექსტრავაგანტური საკანონმდებლო ინიციატივებით. მათ შორის ყველაზე ცნობილი არის „საქნტ-პეტერბურგში ჰომოსექსუალიზმის პროპაგანდის წინააღმდეგ“ მიღებული კანონი.
ბლექ სი არენა

„ბლექ სი არენა“ — ყველაზე დიდი საკონცერტო დარბაზი საქართველოში. გაიხსნა 2016 წლის 31 ივლისს. იტევს 10 000-მდე მაყურებელს. მდებარეობს კურორტ შეკვეთილში, ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში. საკონცერტო დარბაზის მიმდებარე ტერიტორიაზე, 7 ჰექტარ ტერიტორიაზე გაშენებულია „მუსიკოსთა პარკი“.

დარბაზის მშენებლობა 2008 წელს ფონდ „ქართუს“ ინიციატივით დაიწყო და მასში ფონდმა დაახლოებით 115 მილიონი აშშ დოლარის ინვესტიცია განახორციელა. 2010 წელს სამშენებლო ტერიტორიაზე ჩატარდა არქეოლოგიური გათხრები, მაგრამ რამდენიმე ფრაგმენტული მონაპოვარის გარდა ძლიერი კულტურული ფენა არ დადასტურდა.

მშენებლობის დასრულების შემდეგ, 2016 წლის 10 ივლისს არენა ფონდმა უსასყიდლოდ გადასცა სახელმწიფოს. „ბლექ სი არენა“ აღჭურვილია სპეციალური აპარატურითა და განათების სისტემებით, რომელიც გრანდიოზული შოუების ჩატარების საშუალებას იძლევა. დარბაზს აქვს მოძრავი სახურავი, რომელიც ამინდზეა მორგებული. საკონცერტო სივრცე სრულად ადაპტირებულია შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებისათვის. ოფიციალურად 2016 წლის 31 ივლისს, მომღერალ კრისტინა აგილერას კონცერტით გაიხსნა. დარბაზში სხვადასხვა დროს გაიმართა ელტონ ჯონის, ენიო მორიკონეს, -ის, ნინო ქათამაძის, ქეთი მელუას და სხვა კონცერტები. 2020 წელს ბლექ სი არენა დაჯილდოვდა გერმანული პრემია -ით შესანიშნავი არქიტექტურისთვის.

2024 წლამდე ირიცხებოდა საქართველოს კულტურის სამინისტროს ბალანსზე, სანამ მისი მმართველობა საქართველოს მთავრობას არ გადაეცა.

გალერეა
აშანტი (მრავალმნიშვნელოვანი)

აშანტი შეიძლება აღნიშნავდეს:

აშანტი — აკანის ჯგუფში შემავალი ხალხი განაში;
აშანტი — აკანის ენათა ერთ-ერთი დიალექტი;
აშანტი — ძველი სახელმწიფო თანამედროვე განის ტერიტორიაზე;
აშანტი — მსხვილი ოქროწარმოების ადგილი;
აშანტი – ამერიკელი მომღერალი, სიმღერების ავტორი, პროდიუსერი, მოდელი და მსახიობი;
აშანტი — განის რესპუბლიკის 16 რეგიონიდან ერთ-ერთი.
აკანის ტბა

აკანის ტბა — ტბა იაპონიაში, კუნძულ ჰოკაიდოზე, კუსიროს პრეფექტურაში. მდებარეობს აკანის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. ტბა წარმოიქმნა ვულკანური აქტივობის შედეგად 6000 წლის წინ. არის ძალიან წმინდა, კამკამა და გამჭვირვალე. მის გარშემო ტერიტორია მდიდარია ფლორითა და ფაუნით. ტბა ცნობილია მდიდარი და იშვიათი წყალმცენარეებით. ბევრია ვალისნერია და თევზის სხვადასხვა სახეობა, მათ შორის: ნერკა, კობრი და კიტრანა.
ალექსანდრე თოდუა

ალექსანდრე თოდუა (დ. 2 ნოემბერი, 1987, თბილისი, საქართველო) — საქართველოს მორაგბეთა ეროვნული ნაკრების მორაგბე. თამაშობს ცენტრისა და ფულბეკის პოზიციაზე, თამაში შეუძლია ფლანგზეც. 2012 წელს სარაგბო კლუბ „ლელოდან“ გადავიდა „ალბიში“, თუმცა 2014 წელს უკანვე დაბრუნდა. 2011 და 2015 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატებზე თოდუა საქართველოს ნაკრების ღირსებას იცავდა.
ოაკანის მთა

ოაკანის მთა ( -?) — ფარისებრი ვულკანი იაპონიაში, ჰოკაიდოზე, აკანის ეროვნულ პარკში. მდებარეობს აკანის ტბიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარეს. ვულკანის წვერი ზღვის დონიდან 1370.4 მ. შეადგენს. შედგება ანდეზიტის და სხვა ქანებისაგან. აქვს სამი ვულკანური კრატერი. წარმოიქმნა გვიანდელი პლეისტოცენის პერიოდში. ვულკანის ძირითადი ნაწილი ჩამოყალიბდა განუწყვეტელი ამოფრქვევების შედეგად.
ედუარდ აკუფო-ადო

ედუარდ აკუფო-ადო (, დ. 26 ივნისი, 1906, დოდოვა, ოქროს ნაპირი — გ. 17 ივლისი, 1979, აკრა, განა) — განელი პოლიტიკური მოღვაწე, განის პრეზიდენტი 1970 — 1972 წწ.

აქტიურად იბრძოდა განის დამოუკიდებლობისათვის, რისთვისაც დააპატიმრეს კიდეც 1948 წელს. 1949-1950 წლებში ოქროს ნაპირის საკანონმდებლო საბჭოს წევრია. დამოუკიდელობის მოპოვების შემდეგ 1962-1964 წლებში განის უზაენაესი სასამრთლოს წევრია. 1970 წელს მეორე რესპუბლიკის პირველ პრეზიდენტად აირჩიეს. ქვეყანაში რეალური ხელისუფლება ეკუთვნოდა პრემიერ-მინისტრ კოფი აბრეფა-ბუსიას, აკუფო-ადოს როლი სუფთა ცერემონიალური იყო. ხელისუფლებას ჩამოაშორეს სამხედრო გადატრიალების შედეგად 1972 წლის 13 იანვარს.

გარდაიცვალა 1979 წელს აკრაში გულის შეტევის შედეგად.
ყავა და ლუდი

„ყავა და ლუდი“ — ქართული მრავალეპიზოდიანი კრიმინალური კომედია, რომელიც ტელეკომპანია იმედმა გადაიღო 2003 წელს.

სიუჟეტი
ორი ერთმანეთისგან განსხვავებული დეტექტივი კოკა ჯაფარიძე (მიშა გომიაშვილი) და ნოშრევან ჟურული (ალეკო მახარობლიშვილი), რომლებიც ცნობილ მკვლელობებს იძიებენ და მათ ამ ყველაფერში ეხმარება მწერალი მარიკა ჟღენტი (ნინო ბურდული). კომედიით შეზავებული გამოძიება.

გადაღება
მოქმედებები და გადაღებები მიმდინარეობდა თბილისის ქუჩებში. ნინო ბურდულმა სერიალი 3-ე სეზონში დატოვა მთავარი როლი კი ქეთი ჩხეიძემ მოირგო, ეს იყო ახალი პერსონაჟი ამ სერიალში მთავარი გმირის წასვლის შემდეგ.

ეპიზოდები
სერიალი სულ ოთხ სეზონს მოიცავს სერიების რაოდენობა კი 40-ს შეადგენს.

მთავარ როლებში
განის იმპერია

განის იმპერია (დაახ. 300 - 1200 წლები) — ცნობილია როგორც ავკარი, განა მისი მმართველის ტიტული იყო. მდებარეობდა დღევანდენი მავრიტანიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ და მალის დასავლეთ ნაწილში. მისი ეკონომიკა აწყობილი იყო ოქროთი და მარილით ტრანსსაჰარულ ვაჭრობაზე. იმპერია აკონტროლებდა სხვა და სხვა სავაჭრო გზებს.

განის იმპერია პირველად 830 წელს მუჰამად ბენ მუსა ალ-ხვარაზმის ჩანაწერებშია მოხსენიებული. საუკუნეში, კორდობელმა სწავლულმა ალ-ბაკრიმ, მოგზაურთა მონაყოლების მიხედვით შეადგინა სამეფოს დეტალური აღწერა. მისი მტკიცებით, განის შეეძლო 200 000 ათასი მეომრის გამოყვანა რომელთაგანაც 40 000 მშვილდოსანი იქნებოდა და მათ ასევე ცხენოსანი ჯარიც ჰყავდათ.

საბოლოოდ განის საუკუნეში გახდა მალის იმპერიის ვასალი. როდესაც 1957 წელს ოქროს ნაპირმა ბრიტანეთისგან დამოუკიდებლობა მიიღო მან სახელად აიღო განა, რადგან ითვლებოდა, რომ განის იმპერიის ხალხის აკანების შთამომავლები ამ ტერიტორიაზე მიგრირდნენ.

მმართველები
კაია მაგან სისე: დაახ. 350 
21 მეფის სახელი უცნობია: დაახ. 350 – 622
21 მეფის სახელი უცნობია: დაახ. 622 – 790
რეჯა აკბა: 1400–1415
ბექა წიკლაური

ბექა წიკლაური (დ. 9 თებერვალი, 1989, თბილისი, საქართველო) — საქართველოს მორაგბეთა ეროვნული ნაკრების მორაგბე. თამაშობს ფულბეკის პოზიციაზე. ბექა სარაგბო კლუბ „ლოკომოტის“ სახელით საქართველოს ჩემპიონატში თამაშობს.

საქართველოს ნაკრებში წიკლაურმა 24 თამაშის განმავლობაში დადო 4 ლელო, გარდასახა 11, გაიტანა 15 ჯარიმა და 2 არეკნი, საერთო ჯამში კი დააგროვა 93 ქულა. რაგბის 2015 წლის ჩემპიონატზე ბექა საქართველოს მორაგბეთა ნაკრების შემადგენლობაში იყო.
კაპის ნახევარკუნძული

კაპის ნახევარკუნძული — მდებარეობს აფრიკის სამხრეთ-დასავლეთში, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე, გარს ერტყმის ატლანტის ოკეანის წყლები.

ნახევარკუნძულის სამხრეთ დაბოლოებაში მდებარეობენ კეთილი იმედისა და კეიპ-პოინტის კონცხები, ხოლო ჩრდილოეთ დაბოლოებაზე — ქალაქი კეიპტაუნი და მაგიდის მთა. ცენტრალური ნაწილი უკავია ბუნებრივ რეზერვატებს და პარკებს, ხოლო სანაპიროები პირველ რიგში უკავიათ ქვიშოვან პლაჟებს.

ნახევარკუნძულის ლანდშაფტი სხვადასხვანაირია: მთები იცვლება ხეობებით, რომელთაგან ბევრი შესანიშნავია ყურძნის ხეივნის გასაშენებლად. კაპის ნახევარკუნძულის ხეივნებიდან იღებენ ღვინოს, რომელიც ბევრ ქვეყანაში ექსპორტზე გადის.
კარუ

კარუ  — მშრალი რეგიონი აფრიკის სამხრეთში, რომელიც აერთიანებს ნახევარუდაბნოების პლატოებს და მთათაშორის ხეობებს დიდი საფეხურის და მდინარე ორანჟის ხეობის სამხრეთით.

როგორც წესი გამოჰყოფენ ორ ძირითად ნაწილს განსხვავებული რელიეფით და კლიმატური პირობებით: დიდი კარუს (, ჰრუტ-კარუ; ) პლატოს ჩრდილოეთით, რომელიც წარმოადგენს ხეობას კაპის მთებსა და დიდ საფეხურს შორის, და მცირე კარუს (, კლეინ-კარუ; ) პლატოს სამხრეთში — ხეობას კაპის მთებში, ედენის რაიონში. ასევე გამოყოფენ ზემო კარუს (, ჰუე-კარუ; ) პლატოს — ცალკე მდგომ ფიზიკურ-გეოგრაფიულ რაიონს, რომელიც უფრო ვრცელი სამხრეთაფრიკული ზეგნების ნაწილია. რეგიონი ძირითადად მდებარეობს სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე, ასევე ნამიბიის მიმდებარე რაიონებში. მისი საერთო ფართობი შეადგენს დაახლოებით 395 ათას კმ²-ს, ანუ სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის მთელი ტერიტორიის დაახლოებით მესამედს.

ისტორია
სახელწოდება «კარუს» აქვს კოისანური წარმოშობა და სიტყვა «»-ს სახეცვლილებაა, რომელიც ნიშნავს მშრალს ან უნაყოფოს. რეგიონის ტერიტორიაზე პირველი დასახლებები გაჩნდა საუკუნის მეორე ნახევარში, რომელთაგან ერთ-ერთი, სახელად ალბერტსბურგი, დღეისათვის ქალაქი პრინს-ალბერტი, დაარსდა 1762 წელს, ხოლო მეორე — ჰრააფ-რეინეტი — 1786 წელს. ბურების მეორე ომის დროს (1899—1902 წლები) დიდი კარუ გახდა კაპის კოლონიის მოხალისეებისგან მხარდაჭერილი დიდი ბრიტანეთის არმიის შეტევის და ბურ პარტიზანებთან მრავალრიცხოვანი შეტაკებების ადგილი.

გეოგრაფია და კლიმატი
კარუს ნახევარუდაბნოიანი რეგიონი მდებარეობს აფრიკის სამხრეთში, რომლის საზღვრებია ჩრდილოეთით დაახლოებით 34° ს. გ. და დასავლეთით 27° ა. გ. ჩრდილო-დასავლეთით 27° ს. გ. რაიონში ნახევარუდაბნო ეხება სანაპირო ზონას და პლატოს ნამიბიის სამხრეთში, რომელიც თავის მხრივ გადადის ნამიბის უდაბნოში. აღმოსავლეთით კარუ ესაზღვრება კალაჰარის უდაბნოს. რეგიონის სიმშრალეზე, რომელიც მკვეთრად იკვეთება აღმოსავლეთში რბილი ხმელთაშუაზღვა კლიმატის ფონზე, გავლენას ახდენს რამდენიმე ძირითადი ფაქტორი. მაღალი წნევის ზოლი სამხრეთ ტროპიკის რაიონში აორთქლებს ნოტიო ჰაერს და იგი გადააქვს ჩრდილოეთისკენ ეკვატორის მხარეს, სადაც მოდის დიდი ნალექი. სამხრეთიდან წვიმის ღრუბლების გადაადგილებას ხელს უშლის კაპის მთები, ჩრდილოეთიდან დიდი საფეხურის ქედი. ცივი ბენგალის დინება სამხრეთ-დასავლეთი სანაპიროს გასწვრივ აგრილებს ტემპერატურას და ასევე ხელს უწყობს უფრო მშრალ კლიმატს. რეგიონში, უპირველეს ყოვლისა მცირე კარუს რაიონში, სინოტივის შემოსვლა დაკავშირებულია თბილი ინდოეთის ოკეანის მხრიდან ადვექციასთან (ჰაერის ჰორიზონტალური გადაადგილება). დასახლებული პუნქტები თავმოყრილია გაურიტსის, ჰრუტის, ტოუსის, ულიფანტსის და კამანასის მდინარეების ხეობებში. დიდი კარუს საშუალო სიმაღლე ზღვის დონიდან 450—750 მეტრია. ზემო კარუ ჩვეულებრივ განიხილება, როგორც სამხრეთაფრიკული ზეგნის შემადგენელი ნაწილი, წარმოადგენს 1000—1300 მეტრი სიმაღლის პლატოს ორანჟის მდინარესა და დიდ საფეხურს შორის.
ემილ ზინსუ

ემილ ზინსუ (; დ. 23 მარტი 1918, ვიდა — გ. 28 ივლისი 2016, კოტონუ) — ბენინელი პოლიტიკოსი, ბენინის პრეზიდენტი 1968 წლის 17 ივლისიდან 1969 წლის 10 დეკემბრამდე.

დაიბადა 1918 წელს პორტუგალიის კოლონიურ ქალაქ ვიდაში. 1955–1958 წლებში იყო საფრანგეთის პარლამენტის ზედა პალატის წევრი. 1960 წელს დაგომეის დამოუკიდებლობის მიღების შემდეგ მუშაობდა დიპლომატიურ სფეროში. ასევე იყო ჯანმრთელობის დაცვის (1962–1963) და საგარეო საქმეთა (1965–1967) მინისტრად ქვეყნის სხვადასხვა ხელისუფლების პერიოდში.

1960-იანი წლების შუა პერიოდიდან ბენინში სამხედრო გადატრიალებების სერია დაიწყო. ერთ სამხედრო ხელისუფლებას მეორე ცვლიდა. ზოგჯერ სამხედროები სამოქალაქო პირს იწვევდნენ პრეზიდენტის თანამდებობაზე, რომელსაც დიდი ავტორიტეტი ჰქონდა მოსახლეობაში. 1968 წელს მას შემდეგ რაც ვერცერთმა კანდიდატმა ვერ მოაგრვა საკმარისი ხმები , სამხედროებმა პრეზიდენტად გამოაცხადეს ემილ ზინსუ. მისი დახმარებით დაბრუნდა სამშობლოში ქვეყნის პირველი პრეზიდენტი იუბერ მაგა. 1969 წელს ქვეყანაში კვლავ სამხედრო გადატრიალება მოხდა, ემილ ზინსუ გაათავისუფლეს თანამდებობიდან და დააპატიმრეს. ციხიდან გაათავისუფლა პრეზიდენტმა პოლ-ემილ დე სუზამ.

ძალიან მალე ქვეყანაში დამყარდა მატიე კერეკუს მარქსისტული, ერთპარტიული სისტემა. ემილ ზინსუ გადავიდა ოპოზიციაში. მოუწია ემიგრაციაში წასვლა. დიდი ხანი ცხოვრობდა საფრანგეთში. 1977 წელს მონაწილეობდა მარქსისტების წინააღმდეგ შეთქმულებაში, რომელიც არ განხორციელდა. საუკუნის 80-იანი წლების ბოლოდან ქვეყანაში დემოკრატიული ძვრები დაიწყო. 1990 წლის ამრტში შეიქმნა საკონსულტაციო საბჭო, რომელშიც გაერთიანდნენ ყოფილი ხქვეყნის მმართველები, მათ შორის ემილ ზინსუც. ასევე აგრძელებდა თანამშრომლობას საერთაშორისო ორგანიზაციებთან. 2000 წელს ლომეში ხელი მოაწერა აფრიკის კავშირის შექმნის ხელშეკრულებას.

გარდაიცვალა 2016 წლის 28 ივლისს ბენინის არაოფიციალურ დედაქალაქ კოტონუში.
კვაჰუ

კვაჰუ — პლატო სამხრეთ განაში. მოიცავს მდინარე ვოლტის აუზის ამაღლებულ სამხრეთ კიდეს. ქალაქ ვენჩიდან კოფორიდუამდე, შესაბამისად, ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ გადაჭიმულია 260 კილომეტრზე. კვაჰუ განის მთავარი წყალგამყოფია. წარმოადგენს ერთი მხრივ ქვეყნის დასავლეთი (ბირიმი, პრა, ანკობრა) და მეორე მხრივ აღმოსავლეთი (აფრამი, პრუ, სენე) ნაწილის მდინარეთა აუზების წყალგამყოფს. პლატოს საშუალო სიმაღლე 460 მ-ს აღწევს. ჩრდილოეთით და სამხრეთით მკა­ფიოდაა გამოკვეთილი ეროზიული ფერდობები. ღრმად არის დანაწევრებული მდინარეთა ხეობებით. მაქსიმალური სიმაღლე 788 მ-ს აღწევს (მთა აკვავა). სამხრეთით შემოსილია ხშირი ტყით, რომელიც მას იცავს ჰარმატანისაგან. მთავარი ქალაქებია: ვენჩი, მამპონგი, მპრაესო და აბეტიფი.
ვოლტა

ვოლტა — მდინარე დასავლეთ აფრიკაში და განაში. წარმოიქმნება თეთრი და შავი ვოლტის შეერთებით. სიგრძე — 1500 კმ, აუზის ფართობი — 407 093 კმ². თეთრი ვოლტის შეერთებამდე მდინარე მიედინება განიერ ხეობაში, ქვემოთ ჭორომიანია. ერთვის გვინეის ყურეს. წყალდიდობა იცის წვიმიან ზაფხულში, წყალმცირობა თებერვალ-მარტში. წყლის დონე სექტემბერ-ოქტომბერში 14 მეტრით მაღლდება. სანაოსნოა შესართავიდან 400 კილომეტრზე. მთავარი შენაკადია ოტი. განვითარებულია თევზჭერა. ვოლტის აუზში გვხვდება თევზის დაახლოებით 400-მდე სახეობა. მთავარი დასახლებული პუნქტებია: კეტე-კრაჩი, აკოსომბო და კპანდუ. ვოლტაზე აგებულია მსოფლიოს უდიდესი წყალსაცავი ვოლტის წყალსაცავი. მდინარეზე გაშენებულია აკოსომბოს ჰიდროელექტოსადგური.
ფრედერიკ აკუფო

ფრედერიკ აკუფო (, დ. 21 მარტი, 1937, აკროპონგი, ოქროს ნაპირი — გ. 26 ივნისი, 1979, აკრა, განა) — განელი პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე. განის პრეზიდენტი 1978–1979 წლებში დაამხეს სამხედრო გადატრიალების შედეგად და დახვრიტეს.

1958 წელს დიდ ბრიტანეთში გაემგზავრა სასწავლებლად სამხედრო აკადემიაში. 1960 წელს დაბრუნდა განაში და დაიწყო სამხედრო კარიერა. 1976 წელს გახდა პრეზიდენტ იგნატიუს აჩეამპონგის მოადგილე და თავდაცვის შტაბის ხელმძღვანელი.

1978 წელს უმაღლესმა სამხედრო საბჭომ იგნატიუს აჩეამპონგი გადააყენა, დააპატიმრეს და გაუშვეს შინა პატიმრობაში. მისი ადგილი კი შტაბის უფროსმა ფრედერიკ აკუფომ დაიკავა.

1979 წლის 15 მაისს პრეზიდენტის წინააღმდეგ დაიწყო აჯანყება, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ლეიტენანტი ჯერი როლინგსი. 4 ივნისს ფრედერიკ აკუფოს ხელისუფლება დაემხო. დაპატიმრეს კორუფციის ბრალდებით და 26 ივნისს ყოფილ პრეზიდენტ აკვასი აფრიფასთან ერთად დახვრიტეს აკრაში ტეშის სამხედრო პოლიგონზე.