გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 940

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 940 მიიღეს 1994 წლის 31 ივლისს. 841-ე (1993), 861-ე (1993), 862-ე (1993), 867-ე (1993), 873-ე (1993), 875-ე (1993), 905-ე (1994), 917-ე (1994) და 933-ე (1994) რეზოლუციების მოხმობის შემდეგ, საბჭომ ნება დართო ამერიკის შეერთებული შტატების მეთაურობით მოქმედ ძალებს, აღედგინათ პრეზიდენტ ჟან-ბერტრან არისტიდის უფლებამოსილება და ჰაიტის მთავრობის მმართველობა, და ექვსი თვით გააგრძელა გაეროს მისიის მანდატი ჰაიტიში.

რეზოლუცია
საბჭომ მუშაობა დაიწყო ჰაიტის სამხედრო რეჟიმის დაგმობით, რადგან მან უარი თქვა გაერთიანებულ ერებთან თანამშრომლობაზე. ასევე, გამოხატულ იქნა შეშფოთება ქვეყანაში ჰუმანიტარული მდგომარეობის გაუარესების, სამოქალაქო თავისუფლებების დარღვევისა და საერთაშორისო სამოქალაქო მისიის პერსონალის გაძევების გამო.

რეზოლუციაში აღნიშნული იყო, რომ ჰაიტიში შეიქმნა საგანგებო ვითარება, რომელიც განსაკუთრებულ რეაგირებას მოითხოვდა.შემდეგ საბჭომ, გაეროს წესდების თავის საფუძველზე, უფლება მისცა წევრ სახელმწიფოებს, ჩამოეყალიბებინათ მრავალეროვნული ძალები აშშ-ის სარდლობით, რათა დაემხოთ ჰაიტის ამჟამინდელი ლიდერები და დაებრუნებინათ ძველი ხელისუფლება ისეთ გარემოში, სადაც შესაძლებელი იქნებოდა ამერიკული შეთანხმების იმპლემენტაცია. ამერიკული ოპერაციების კოორდინაციისა და დაკვირვების მიზნით, შეიქმნა არაუმეტეს 60 ადამიანისგან შემდგარი წინამავალი ჯგუფი; ამასთან, გენერალურ მდივან ბუტროს ბუტროს-გალის ეთხოვა, 30 დღის ვადაში წარედგინა ანგარიში ამ ჯგუფთან დაკავშირებული მოვლენების შესახებ.

როგორც კი მრავალეროვნული ძალები დაასრულებდნენ თავიანთ მისიას და შეიქმნებოდა შესაბამისი უსაფრთხო გარემო, მათ ფუნქციებს (გაეროს მისია ჰაიტიში) გადაიბარებდა. მას შემდეგ, რაც -ის მანდატი ექვსი თვით გახანგრძლივდა, გადაწყდა მისიის პერსონალის რაოდენობის გაზრდა 6,000 სამხედრომდე, მისიის 1996 წლის თებერვლისთვის დასრულების მიზნით. გაეროს პერსონალის, დიპლომატიური მისიებისა და საერთაშორისო ჰუმანიტარული ორგანიზაციების წარმომადგენელთა უსაფრთხოება გარანტირებული იქნებოდა. საბოლოოდ, ჰაიტისთვის დაწესებული საერთაშორისო სანქციები გაუქმდებოდა მას შემდეგ, რაც არისტიდი ხელისუფლებას დაუბრუნდებოდა.

940-ე რეზოლუცია აზრთა სხვადასხვაობის ფონზე იქნა მიღებული 12 ხმით (არცერთი წინააღმდეგი); ბრაზილიამ და ჩინეთმა თავი შეიკავეს, ხოლო რუანდა კენჭისყრას არ ესწრებოდა, რაც, სავარაუდოდ, იმ პერიოდში მიმდინარე რუანდის გენოციდით იყო განპირობებული. ასევე გაჟღერდა ბრალდებები ამერიკის შეერთებული შტატების მხრიდან ზეწოლის შესახებ.

რეაქცია
ეს კენჭისყრა იყო პირველი შემთხვევა, როდესაც გაერთიანებულმა ერებმა სანქცია მისცა ინტერვენციული ძალების გამოყენებას „დემოკრატიის აღდგენის“ მიზნით.ეს ასევე იყო პირველი შემთხვევა, როდესაც ამერიკის შეერთებული შტატებიმა მოითხოვა და მიიღო გაეროს თანხმობა ამერიკის კონტინენტზე სამხედრო ინტერვენციისთვის.

ლათინური ამერიკის ბევრი ქვეყანა ამ რეზოლუციის წინააღმდეგი იყო. გაეროში მექსიკის მუდმივმა წარმომადგენელმა, ვიქტორ ფლორეს ოლეამ, რეზოლუციის საწინააღმდეგოდ განაცხადა, რომ იგი ქმნიდა „უკიდურესად სახიფათო პრეცედენტს საერთაშორისო ურთიერთობების სფეროში“, რადგან ეს კრიზისი „არ წარმოადგენდა საფრთხეს მშვიდობისა და საერთაშორისო უსაფრთხოებისთვის“. კუბის საგარეო საქმეთა მინისტრმა, რობერტო რობაინამ, აღნიშნა, რომ რეზოლუციამ ხელი შეუწყო „უშიშროების საბჭოს განმეორებით მცდელობებს, გააფართოოს თავისი უფლებამოსილებები იმაზე მეტად, ვიდრე მას წესდებით ჰქონდა მინიჭებული“

ბრაზილიის პრეზიდენტი იტამარ ფრანკუ მკაცრად დაუპირისპირდა გაეროს გადაწყვეტილებას და განაცხადა: „უშიშროების საბჭოს განსაკუთრებული უფლებამოსილებები არ უნდა იქნას გამოყენებული განურჩევლად, დემოკრატიაზე თავდასხმებზე რეაგირების „უფრო სწრაფი გზების ძიების“ საბაბით, რადგან ეს არღვევს ერებს შორის მშვიდობიანი თანაარსებობის ძირითად პრინციპებსა და გაეროს სტანდარტულ სამართლებრივ პროცედურებს“. მას შემდეგ, რაც კენჭისყრამდე ერთი კვირით ადრე ბრაზილიას ამერიკის შეერთებული შტატებს სახელმწიფო მდივნის მოადგილე პიტერ ტარნოფი ეწვია, ბრაზილიის გადაწყვეტილება — წინააღმდეგობის ნაცვლად თავი შეეკავებინა რეზოლუციისგან — აშკარად შეიძლება ჩაითვალოს ამერიკის შეერთებული შტატების მხრიდან უდიდესი ზეწოლის შედეგად.

მიუთითა რა იმაზე, რომ ჰაიტიში არსებული ვითარება საფრთხეს არ უქმნიდა მსოფლიო მშვიდობასა და უსაფრთხოებას, გაეროში ურუგვაის წარმომადგენელმა, რამირო პირის ბალონმა, განაცხადა, რომ მისი ქვეყანა „არ დაუჭერდა მხარს არანაირ სამხედრო ინტერვენციას, იქნება ეს ცალმხრივი თუ მრავალმხრივი“

არგენტინა თავდაპირველად გამოვიდა ინიციატივით, გაეგზავნა საზღვაო ქვეითთა და ქვეითი ჯარის ოთხი ასეული ამერიკის შეერთებული შტატების მეთაურობით მოქმედ საინტერვენციო ძალებში გასაწევრიანებლად. თუმცა, ამ გადაწყვეტილების გამო გამოწვეული სახალხო უკმაყოფილების შემდეგ, პრეზიდენტი კარლოს მენემი იძულებული გახდა, უარი ეთქვა თავის შეთავაზებაზე.

1995 წლის 17 იანვარს გაეროს გენერალურმა მდივანმა, ბუტროს ბუტროს-გალიმ, გამოაქვეყნა 17-გვერდიანი ანგარიში ინტერვენციის შედეგების შესახებ: ანგარიშში აღნიშნული იყო ჰაიტიში მიმდინარე რეპრესიები, 1991 წლის სექტემბრის სახელმწიფო გადატრიალების მსხვერპლთათვის სამართლიანობის აღსრულების სრული არარსებობა, გაუარესებული ეკონომიკური მდგომარეობა და ჰაიტელი ხალხის მზარდი მოუთმენლობა.