iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ანტონ ფურცელაძის სახლი

ანტონ ფურცელაძის სახლი — არქიტექტურული ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ არბოში. წმ. გიორგის სახელობის გუმბათიან ეკლესიის მახლობლად.

არქიტექტურული აღწერა
ანტონ ფურცელაძის სახლი (22,612,2 მ) ორსართულიანია, ნაგებია აგურითა და ნატეხი ქვით. შენობა სახეშეცვლილია: მთლიანად მონგრეულია ჩრდილოეთის აივანი, რომელიც მთელ სიგრძეზე გასდევდა სახლს. პირველ სართულზე აივნის ნაცვლად გრძელი სათავსებია მიშენებული. სახლში შესასვლელი სამხრეთიდანაა, ცალ მხარეს გახსნილი აივნიდან. პირველ სართულზე ჰოლი და სხვადასხვა ზომის ოთხი ოთახია. ერთი ოთახის კარი აივანზე გამოდის. ოთახებში ბუხრებია. ჰოლიდან ხის კიბე მეორე სართულზე ადის, ხოლო ამ სართულის ჰოლიდან - სხვენში. მეორე სართული პირველი სართულის გეგმას იმეორებს. სარდაფის უმეტესი ნაწილი მარანს უჭირავს. აღმოსავლეთით კიდევ ერთი დამოუკიდებელი სათავსია. მარანში ზედა სართულის კაპიტალური კედლის საყრდენი აგურის ბურჯები და მასიური თაღებია. სვეტებსა და გარე კედელს შორის აგურის ორი საწნახელია. იატაკში ჩადგმულია სხვადასხვა ზომის 36 ქვევრი. მთავარი ფასადის მხარეს მარანში ჩასასვლელი ქვის კიბეა.

სამხრეთ ფასადზე ორივე სართულის აივანი და სიმეტრიულად განლაგებული ფლიგელები დასრულებულია აგურის პარაპეტით, რომლის კუთხეებში მცირე დეკორატიული კოშკურებია. სართულშუა გადახურვები მოწყობილია ხის კოჭებზე. სახურავი ორფერდაა, გადახურულია კრამიტით.
რუმინული ატენეუმი

რუმინული ატენუმი  — საკონცერტო დარბაზი ბუქარესტის ცენტრში (რუმინეთი). რუმინეთის დედაქალაქის ერთ-ერთი ღირსშესანიშნავი ადგილი. ამჟამად ქალაქის მთავარი საკონცერტო დარბაზი, ყოველწლიური საერთაშორისო მუსიკალური ფესტივალის მასპინძელი. 1889 წლიდან — ბუქარესტრის ფილარმონიული ორკესტრის მთავარი საკონცერტო მოედანი.

გალერეა
რაბი ჰიროსი

რაბი ჰიროსი (დ. 30 აგვისტო, 1904 — გ. 7 ოქტომბერი, 1960) — ამერიკელი ბიოქიმიკოსი და ბაქტერიოლოგი. ის იკვლევდა სისხლის შედედებას და თრომბინს, ალერგიებს და კიბოს წინააღმდეგ ანტიმეტაბოლიტების გამოყენების გზებს.
ცხოვრება
რაბი ჰიროსი დაიბადა 1904 წლის 30 აგვისტოს, ვაშინგტონში, შიუსაკა (მამა) ჰიროსისა და ტომის ოჯახში. ის გაიზარდა სიეტლის გარშემო არსებულ თეთრი მდინარის (შირაკავა) ტერიტორიაზე. გარდა საშუალო სკოლისა, ის ესწრებოდა თომასის იაპონური ენის სკოლის გაკვეთილებს. ის იყო ამერიკაში მცხოვრები იაპონელების მეორე თაობის (ნისეი) პირველი წარმომადგენელი, რომელმაც 1922 წელს ვაშინგტონის ოუბურნის უმაღლესი სკოლა დაამთავრა. ჰიროსიმ ფარმაციის ბაკალავრის 1926 წელს, ხოლო ფარმაკოლოგიის მაგისტრის ხარისხი 1928 წელს მოიპოვა ვაშინგტონის უნივერსიტეტში. ამის შემდეგ გადავიდა ცინცინატის უნივერსიტეტში, სადაც 1932 წელს დოქტორანტურა დაამთავრა. მან ამავე უნივერსიტეტში გააგრძელა მუშაობა მანამ, სანამ უილიამ მარველის კომპანია დაიქირავებდა, სადაც ის შრატებსა და ანტიტოქსინებს იკვლევდა.

1940 წელს ამერიკის ქიმიის საზოგადოების შეხვედრაზე 8-12 აპრილს განაცხადეს, რომ ქიმიურ მეცნიერებაში ქალთა როლი იზრდებოდა. დოქტორი რაბი ჰიროსი ხაზგაზსმით გამოკვეთეს იმ ათ ქალს შორის, რომელიც ცინცინატის სექციაში მომუშავე სამას ადამიანში შედიოდა.

რაბი ჰიროსმა ისწავლა მიკრობიოლოგია და იკვლევდა კიბოს ინდიანას უნივერსიტეტში. 1958 წელს ის შეუერთდა პენსილვანიის ვეტერანების ადმინისტრაციის ჰოსპიტალს როგორც ბაქტერიოლოგი. ჰიროსი გარდაიცვალა მწვავე მიელოიდური ლეიკემიით, 1960 წლის 7 ოქტომბერს, პენსილვანიაში.
ლეგანესი (საფეხბურთო კლუბი)

„ლეგანესი“ – ესპანეთის საფეხბურთო კლუბი ამავე სახელწოდების ქალაქიდან, მადრიდის გარეუბანი. შეიქმნა 1928 წელს. საშინაო მატჩებს ატარებს სტადიონ ბუტარკეზე, რომელიც 10 954 მაყურებელს იტევს.

ისტორიის მანძილზე კლუბი ძირითადად ასპარეზობდა ქვედა ლიგებში. 1977 წელს, „ლეგანსი“ დაბრუნდა ტერსერა დივიზიონში, სადაც გაატარა 7 წელი, სანამ ჩემპიონატი მე-3 დონის იყო, შემდეგ ესპანეთის დონით მე-4 ჩემპიონატი გახდა.

კლუბის სტაბილური განვითარების შემდეგ, 1987 წელს, „ლეგანესი“ აღზევდა სეგუნდა დივიზიონი ბ-ში, 6 სეზონის შემდეგ კი სეგუნდა დივიზიონში გადავიდა. სეგუნდაში გატარებულ 11 სეზონში საუკეთესო შედეგი, მე-8 ადგილი დააფიქსირა 2-ჯერ, 1995-97 წლებში.

2013-14 წლების სეზონამდე კლუბმა დონით მე-3 ჩემპიონატში იასპარეზა, შემდეგ სეგუნდა დივიზიონში აღზევდა, სადაც 2 სეზონი გაატარა. 2015-16 წლების სეზონში დაიკავა მე-2 ადგილი ჩემპიონატში და კლუბის ისტორიაში პირველად, „ლეგანესი“ პრიმერა დივიზიონს შეუერთდა.

მიმდინარე შემადგენლობა
მიღწევები
სეგუნდა დივიზიონი ბ: 1992/93
ტერსერა დივიზიონი: 1985/86

გამოჩენილი ფეხბურთელები
ფედერიკო დომინგესი
ნიკოლას მედინა
მარიანო ხუანი
ხოსე ჩამოტი
არნალი
ხოაკინ კაპაროსი
ხოაკინ ალვარეს ალვარესი
კატანია
ხორდი ლარდინი
ედუარდო რამოსი
უნაი ემერი
ვიერ ვებო
სამუელ ეტო’ო
არიზა მაკუკულა
პაულო ტორესი
ნაბილ ელ-ჟარი
პრომეთე (თანამგზავრი)

პრომეთე — სატურნის შიდა თანამგზავრი. აღმოაჩინეს ხომალდ ვოიაჯერ 1-ის მიერ გადაღებული ფოტოების საშუალებით; იმ დროისთვის /1980 27 უწოდეს.

1985 წლის ბოლოს ოფიციალურად უწოდეს ბერძნული მითოლოგიის ტიტანის — პრომეთეს სახელი. ასევე სახელდებულია როგორც სატურნი .

პრომეთე უკიდურესად წაგრძელებულია. ზომები 136 კმ × 79 კმ × 59 კმ-ს შეადგენს. აქვს რამდენიმე ქედი, ხეობა და 20 კმ დიამეტრიანი კრატერი. თუმცა, კრატერების მხრივ ჩამორჩება მეზობელ პანდორას, ეპიმეთესა და იანუსს. საკმაოდ დაბალი სიმკვრივისა და მაღალი ალბედოდან გამომდინარე, პრომეთე ძალიან ფოროვანი, ყინულოვანი სხეული უნდა იყოს. მის შესახებ მრავალი რამ ჯერ უცნობია.

ურთიერთქმედება რგოლთან და სხვა თანამგზავრებთან
პრომეთე ე. წ. მწყემსი თანამგზავრია სატურნის ვიწრო, რგოლის შიდა კიდეებისათვის. იქვე, რგოლს გადაღმა მდებარეობს პანდორას ორბიტა, რომელიც ამ რგოლოს გარე მწყემსად მიიჩნევა. თუმცა, როგორც ბოლო კვლევებმა აჩვენა, რგოლის „დატუსაღება“ მხოლოდ პრომეთეს „კისერზეა“.

ხომალდ „კასინის“ მიერ გამოგზავნილი ფოტოებიდან ირკვევა, რომ პრომეთეს გრავიტაციული ველი რგოლზე გადაღუნვებს და შებერილობებს წარმოქმნის, რადგან იპარავს მის ნივთიერებებს. პრომეთეს ორბიტა სავარაუდოდ ქაოტურია, რადგან პანდორასთან 121:118 ორბიტულ რეზონანსშია. ორბიტის არსებითი ცვლილება ყოველ 6,2 წელიწადში ერთხელ ხდება, როდესაც პანდორას პერიცენტრი პრომეთეს აპოცენტრის გასწვრივ განლაგდება და ორი მთვარე ერთმანეთს დაახლოებით 1400 კმ მანძილზე უახლოვდება. თავის მხრივ, პრომეთე მნიშვნელოვნად აფორიაქებს ატლასს, რომელთანაც 53:54 საშუალო-გრძედულ რეზონანსშია.

გალერეა
მიუფიდე ქადრი

მიუფიდე ქადრი (; დ. 1890, სტამბოლი, თურქეთი — გ. 1912, სტამბოლი, თურქეთი) — თურქი მხატვარი და კომპოზიტორი. ერთ-ერთი პირველი ქალი მხატვარი თურქეთში და ოსმალეთის იმპერიის პირველი პროფესიონალი ხელოვნების მასწავლებელი. ქადრი ძირითადად ქმნიდა პორტრეტებს და ტილოებს ფიგურების გამოსახულებით.

ბიოგრაფია
ქადრიმ, ჯერ კიდევ ბავშვობისას დაკარგა თავისი დედა და აყვანილ იქნა უშვილო წყვილის, ქადრი ბეის და მისი ცოლის მიერ, რომლებიც მისი შორეული ნათესავი. მას მთლიანად სახლში ასწავლიდნენ კერძო მასწავლებლები, რომლებმაც აღმოაჩინეს მისი მხატვრული ნიჭი.

ათი წლის ასაკში დაიწყო სერიოზულად ხატვა, რა დროსაც გაკვეთილებს ესწრებოდა ოსმან ჰამდი-ბეითან. შემდეგ მან მხატვრობის გაჯვეთილები სალვატორე ვალერისთან (1856-1946) მიიღო, რომელიც „- “-ში (სახვითი ხელოვნების სკოლა, დღეს მიმარ სინანის სახვითი ხელოვნების უნივერსიტეტის ნაწილი) იტალიელი პროფესორი იყო. იგი ასევე ისწავლა დაკვრა ფორტეპიანოზე, ვიოლინოზე და ტრადიციულ ინსტრუმენტებზე, როგორებიცაა უტი და ქამანჩა.

ჰამდი ბეის დაჟინებით, მან მიუნხენის გამოფენაზე რამდენიმე ნამუშევარი გაგზავნა, სადაც ისინი ოქროს მედლით დაჯილდოვდნენ. ცოტა ხნის შემდეგ, მიუფიდე გახდა სტამბოლის გოგონების უმაღლესი სკოლის მუსიკის მასწავლებელი, ხოლო მოგვიანებით მას დაევალა ხელოვნებისა და ქარგვის მასწავლებლობაც. ასევე ადილე სულთანის სასახლეში, აბდულჰამიდ -ის ქალიშვილს ხატვას ასწავლიდა. ამ პერიოდში, მან ასევე სხვადასხვა პოეტების ლექსებზე სიმღერებს თხზავდა, რომლებიც რამდენიმე კულტურულ ჟურნალში გამოქვეყნდა.

1911 წელს სტამბოლის საოპერო საზოგადოების მიერ ჩატარებულ გამოფენაზე მისი ნამუშევრების ჩვენებიდან ცოტა ხნის შემდეგ, მიუფიდეს ტუბერკულოზის დიაგნოზი დაუსვეს, მაგრამ დიაგნოზის გვიან დასმის გამო, ეფექტური მკურნალობის უზრუნველყოფა შეუძლებელი იყო და მომდევნო წელს ის გარდაიცვალა. მისი გარდაცვალების შემდეგ, ქადრის ორმოცი ნამუშევარი გაიყიდა „ოსმალეთის მხატვრების საზოგადოების“ სასარგებლოდ. ქადრი ბეიმ დიდი მწუხარება იგრძნო, რის გამოც იგი მექაში წავიდა და იქ ცხოვრობდა, სანამ იძულებით არ დატოვა ქალაქი, როდესაც ოსმალეთის იმპერია დაიმხო.

დაკრძალეს ქარაჯააჰმეთის სასაფლაოზე. მისი საფლავის ქვას ამშვენებს ცნობილი კალიგრაფერის, ისმაილ ჰაქი ალთინბეზერის წარწერა, ხოლო მისი ცხოვრება აისახა მწერალ ედიფ ადივარ ჰალიდეს ნამუშევარში სახელად „ “ (ბოლო ნამუშევარი).

გამორჩეული ნამუშევრები
ნიკოლოზ ჩუბინაშვილი

ნიკოლოზ ჩუბინაშვილი (დ. 10 აპრილი, 1908, ლაიფციგი — გ. 1993, თბილისი) — ქართველი მეცნიერი, ხელოვნების ისტორიკოსი, ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი (1961), გიორგი ჩუბინაშვილის ვაჟი.

სწავლობდა თბილისის სამხატვრო აკადემიასა და საქართველოს სამშენებლო ინსტიტუტში (1927-1931 წწ.). იყო ძეგლთა დაცვის სამმართველოს არქიტექტორ-ინსპექტორი (1934-1938 წწ.), ვარძიის მუზეუმ-ნაკრძალის მეცნიერ-თანამშრომელი (1943-1945 და 1956-1958 წწ.). 1958 წლიდან მუშაობდა გ. ჩუბინაშვილის სახელობის ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტში. იკვლევდა შუა საუკუნეების ქართულ არქიტექტურასა და ქანდაკებას. შესწავლილი აქვს ქართული ხუროთოძღვრების ცნობილი ძეგლები (გუდარეხი, სამშვილდის სიონი, წეროვანი და სხვ.) და სწორკუთხასაკურთხევლიანი ძეგლები. გამოსცა შუა საუკუნეების რელიეფის ცალკეული ნიმუშები, ადრე შუა საუკუნეების ქვაჯვარები. პირველმა გამოიკვლია ქართულ ხეზე კვეთილობის - საუკუნეების ნიმუშები.

ნიკოლოზ ჩუბინაშვილის პირადი არქივი დაცულია ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში.
ესპანეთის ლიგის თასი

ესპანეთის ლიგის თასი — საფეხბურთო გათამაშება ესპანეთში, რომელიც თამაშდებოდა 1983–86 წლებში. ტურნირს ატარებდა ესპანეთის ფეხბურთის ფედერაცია.

გათამაშების ისტორიაში, ყველაზე წარმატებული კლუბია „ბარსელონა“, რომელმაც 2-ჯერ მოიგო ტიტული. „ბარსელონა“ ასევე ესპანეთის ლიგის თასის უკანასკნელი გამარჯვებულია.

ფინალები
სტატისტიკა კლუბების მიხედვით
მარადი

მარადი  — ქალაქი ნიგერის სამხრეთ ნაწილში.

გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს ნიგერიის სახელმწიფო საზღვართან ახლოს, 540 კმ-ით აღმოსავლეთით ქვეყნის დედაქალაქიდან — ნიამეიდან. მარადის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. ფუნქციონირებს «მარადის» აეროპორტი.

ისტორია
ძველად სავაჭრო ქალაქი მარადი შედიოდა ჰაუსას ქალაქ-სახელმწიფოების შემადგენლობაში. საუკუნის დასაწყისში მოხვდა სოკოტოს სახელმწიფოს ისლამური ხალიფატის ხელისუფლების ქვეშ. 1899 წელს დაექვემდებარა ფრანგებს. 1807 წლიდან მარადის მართავს (1899 წლის შემდეგ — ნომინალურად) დურბავას სულთნების დინასტია (ფულბეს ხალხის წარმომადგენლები).

მოსახლეობა
2012 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 267 249 ადამიანს. მოსახლეობის ძირითადი ნაწილი შედგება ჰაუსას ხალხისგან; ასევე ცხოვრობენ ფულბეს, ტუარეგების, იორუბას და იგბოს ხალხის წარმომადგენლები. ქალაქი მარადი — მარადის კათოლიკური საეპისკოპოსოს ცენტრია.

ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობის დინამიკა წლების მიხედვით:

ცნობილი მაცხოვრებლები
ქალაქში დაიბადა 1996—1999 წლების ნიგერის პრეზიდენტი იბრაჰიმ ბარე მაინასარა.

დამეგობრებული ქალაქები
აკ-ჰისარი
კონსტანტინე I (მუხრანბატონი)

კონსტანტინე მუხრანბატონი (დ. 1622 — გ. 1667) — სამუხრანბატონოს სახლის უფროსი და შიდა ქართლის მარცხენა სადროშოს უფროსი.

კონსტანტინე დაიბადა 1622 წელს, თეიმურაზ მუხრანბატონისა და არაგვის ერისთავის, ნუგზარის ასულის, ანას ოჯახში.

1658 წელს, ქართლის მეფე როსტომი გარდაიცვალა და ტახტზე ავიდა მისი უფროსი ძმა ვახტანგი. ის ირანში ეწვია შაჰს, მიიღო ისლამი და კვლავ ქართლში გამობრუნდა, ხოლო კონსტანტინეს ქრისტიანობა არ უარყვია.

კონსტანტინე გარდაიცვალა 1667 წელს. დაკრძალულია სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარში.

ოჯახი
კონსტანტინეს ცოლად ჰყავდა დარეჯან აბაშიძე, რომლისგანაც მას ეყოლა 6 შვილი:
თეიმურაზ მუხრანბატონი (1649–1688)
პაპუა მუხრანბატონი (1651 – თებერვალი, 1717)
ერეკლე მუხრანბატონი (1666–1723)
დავით მუხრანბატონი (1667 – 5 ნოემბერი, 1728)
ქრისტეფორე (გარდაიცვალა 1700
თათია მუხრანბატონი (1761–1764)
თამარ მუხრანბატონი (გარდაიცვალა 1683), დაქორწინებული იყო სამჯერ:

პირველად ლევან დადიანზე

მეორედ ბაგრატ იმერთა მეფეზე,

მესამედ გიორგი გურიელზე
თორნიკე მუმლაძე

თორნიკე მუმლაძე (დ. 23 ივლისი, 1992) — ქართველი ფეხბურთელი, ბოლნისის „სიონის“ თავდამსხმელი. კარიერის უმეტესი ნაწილი გატარებული აქვს „ჩიხურაში“, რომელთან ერთადაც 2017 წელს საქართველოს თასის მოპოვება მოახერხა.

2011-12 წლებში გამოძახებული იყო საქართველოს 21 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრებში.

ტიტულები
საქართველოს თასი ფინალისტი (2): 2012/2013, 2013/2014
საქართველოს სუპერთასი გამარჯვებული (1): 2013/2014.
საქართველოს თასის გამარჯვებული (1): 2017
ზინდერი

ზინდერი  — ქალაქი ნიგერის სამხრეთ ნაწილში.

გეოგრაფია
მდებარეობს ნიგერიის სახელმწიფო საზღვართან ახლოს, 861 კმ-ით აღმოსავლეთით ქალაქ ნიამეიდან და 240 კმ-ით ჩრდილოეთით ნიგერიის ქალაქ კანოდან. ქალაქი ზინდერის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია.

1927 წლამდე ზინდერი იყო საფრანგეთის ნიგერის კოლონიის დედაქალაქი, ხოლო საუკუნის შუა პერიოდამდე — დამაგარამის სასულთნოს დედაქალაქი და მთავარი სავაჭრო პუნქტი ჰაუსას, ტუარეგების, ფულბეს და კანურის ხალხისათვის.

ქალაქი გამოირჩევა განსხვავებული არქიტექტურით. ბირნის უძველეს კვარტალში — კვადრატული სახლები გეომეტრიული ორნამენტებით და მოხატვით. ქალაქში არსებობს სულთანის ყოფილი სასახლე რელიეფური მოხატულობით. ქალაქში ასევე არსებობს ზენგუს კვარტალი, რომელიც უფრო მეტად დასახლებულია ჰაუსას ხალხით, და ახალი ქალაქი — დღეისათვის ზინდერის ეკონომიკური ცენტრი. აეროპორტი «ზინდერი» მდებარეობს ქალაქიდან რამდენიმე კილომეტრის დაშორებით სამხრეთ-დასავლეთისკენ.

მოსახლეობა
2012 წლის აღწერის მონაცემების საფუძველზე ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 235 605 ადამიანს.

ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობის დინამიკა წლების მიხედვით:

სპორტი
ქალაქში იმყოფება შაკას საფეხბურთო კლუბი. სპორტული მიღწევები და ცნობილი სახეები კლუბს არ გააჩნია. კლუბის საშინაო არენაა — « », რომელიც უნივერსალური მოედანია სპორტის სხვადასხვა სახეობებისათვის.
ტაჰუა

ტაჰუა  — ცენტრალური ნიგერის, ტაჰუის დეპარტამენტის და ტაჰუის რეგიონის უდიდესი ქალაქი. 2012 წლის აღწერის მდგომარეობით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 117 826 ადამიანს. ტაჰუა მდებარეობს საჰელში და ტაჰუის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია.

თანამედროვე ტაჰუა
დღეისათვის ტაჰუა მთავარი ეკონომიკური ცენტრია, სადაც ერთად ცხოვრობენ ტუარეგები და ფულბეს ხალხი. ქალაქის რაიონში მოიპოვება ფოსფატები. ქალაქში ფუნქციონირებს ტაჰუის აეროპორტი, რომელიც დიდი სატრანსპორტო კვანძია ქალაქ აგადესსა და ნიამეის შორის.

კლიმატი
ქალაქის კლიმატი ნახევრადუდაბნოს სუბეკვატორულია, ნალექები იშვიათობაა (დაახლოებით 350 მმ).

ძირითადი ღირსშესანიშნაობები
ქალაქის ძირითადი ღირსშესანიშნაობებია მეჩეთები, ბაზარი.

2007 წლის ამბოხი
2007 წელს დაწყებული ტუარეგების მეორე აჯანყება შეეხო ტაჰუასაც, რომელიც ამ ხალხის მთავარი ქალაქია. საბრძოლო მოქმედებებთან დაკავშირებით ტურისტული ნაკადების რაოდენობა აშშ-დან და ევროპიდან პრაქტიკულად ნულამდე დავიდა.
აგადესის რეგიონი

აგადესის რეგიონი  — რეგიონი ნიგერში. რეგიონის ფართობი შეადგენს 667 799 კმ²-ს, ეს ყველაზე დიდი რეგიონია ნიგერში. 2012 წლის აღწერის მონაცემებით რეგიონის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 487 620 ადამიანს. მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 0,73 ად./კმ². ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი აგადესი.

გეოგრაფია
აგადესის რეგიონი მდებარეობს ნიგერის ჩრდილოეთში. მისგან ჩრდილო-დასავლეთში გადის ნიგერის სახელმწიფო საზღვარი ალჟირთან, ჩრდილოეთით — ლიბიასთან, დასავლეთით — მალისთან, აღმოსავლეთით — ჩადთან. აგადესის რეგიონიდან სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობს ნიგერის ტაჰუის რეგიონი, სამხრეთით — მარადის, ზინდერის და დიფის რეგიონები.

რეგიონის დიდი ნაწილი უკავია ტენერეს უდაბნოს და აირის მთებს. წვიმები საკმაოდ იშვიათობაა, მაგრამ რეგიონში არსებობს წყლების მიწისქვეშა წყაროები, როგორც წესი — აგადიმის, არლიტის, ბილმის, დირკუს, ტიმიის და სხვა ოაზისებში.

მოსახლეობა
რეგიონში პირველ რიგში ცხოვრობს მომთაბარე ხალხი: ტუარეგები, ტუბუ, ფულბე. ქალაქებში და ოაზისებში ასევე ცხოვრობენ ჰაუსას, კანურის, სოგაის.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით რეგიონი დაყოფილია 3 დეპარტამენტად და 1 მუნიციპალიტეტად (ქალაქი აგადესი):

არლიტის დეპარტამენტი :
ფართობი: 216 774 კმ²
მოსახლეობა: 156 024 ად. (2011 წელი)

ბილმის დეპარტამენტი :
ფართობი: 286 279 კმ²
მოსახლეობა: 27 146 ად. (2011 წელი)

ჩიროზერინის დეპარტამენტი :
ფართობი: 154 746 კმ²
მოსახლეობა: 328 018 ად. (2011 წელი)

ეკონომიკა
სამეურნეო თვალსაზრისით აგადესის რეგიონი დიდ მნიშვნელობას წარმოადგენს ნიგერის ეკონომიკისთვის, რადგან აქ მდებარეობს მსოფლიოში უდიდესი ურანის საბადო. მის ექსპორტს მოაქვს ქვეყნის მთლიანი სავალუტო შემოსავლების 20 %-ზე მეტი. ასევე მთავარი მნიშვნელობა აქვს მარილის მოპოვებას. მარილი ოაზისების გავლით ქარავნებით შემოაქვთ ნიგერის სამხრეთში მდებარე ქალაქებში, სადაც ის იცვლება ფეტვზე და სხვა კვების პროდუქტებზე. რეგიონის შიგნით სოფლის მეურნეობა სუსტადაა განვითარებული (გამონაკლისია — ოაზისები).
ხიზაბავრის წმინდა გიორგის ეკლესია

ხიზაბავრის წმინდა გიორგის ეკლესია — ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია, მდებარეობს სოფ. ხიზაბავრის „შუა უბანში“, სოფლის წყაროს სიახლოვეს ხელოვნურად შექმნილ ტერასაზე.

ეკლესია ერთნავიანია, რომელიც ნაგებია ადგილობრივი მუქი ნაცრისფერი ბაზალტის კარგად გათლილი მოზრდილი კვადრებით. დარბაზის სივრცე პილასტრებითა და საბჯენი თაღით ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა. შესასვლელი ერთია, სამხრეთიდან. თითო სარკმელი აღმოსავლეთისა და დასავლეთის კედლებშია გაჭრილი. ოსტატი კედლის აგებისას, როგორც შიდა მხარეს, ისე ფასადზე წყობის ჰორიზონტალურ რიგებს საგულდაგულოდ იცავს. კონქი და ცილინდრული კამარა გამოყვანილია ასევე გათლილი ბაზალტის ფილებით. იატაკი მთლიანად მოგებულია ქვის ფილებით, საკურთხეველი აწეულია ერთი საფეხურით. საკურთხეველი დარბაზისაგან გამყოფილია მარტივი ხის კანკელით, სადაც აღსავლის კარის გვერდებზე მაცხოვრისა და ღვთისმშობლის ფერწერული ხატებია ჩასმული.

თვალშისაცემია მარალი ოსტატობით გათლილი ქვის სადა ფასადები, რომელთა ერთადერთი მორთულობა საკურთხევლის სარკმლის ზემოთ ერთი ღარით ამოკვეთილი ჯვარია. ამავე ფასადზე წარწერას, კრებულში „ჯავახეთი“, ავტორები ასე კითხულობენ და განმარტავენ: „ქრისტე შეიწყალე... მამა სულითა და გიორგი შეიწყალე“, რომელიც პალეოგრაფიულად საუკუნეს მიეკუთვნება. ეს ის დროა, როდესაც რიგით სასაფლაო ეკლესიასაც ოსტატები აგებდნენ.

ტაძრის ფასადები დასრულებულია თაროსებრი, მოკლე ფასადებზე „გადანაკეციანი“, კარნიზებით. სახურავი შემოსილია ბაზალტის ლორფინით (სამხრეთის ფერდზე ლორფინი ლილვიანია და ჩრდილოეთისაზე სადაა ლილვის გარეშე) მიუხედავად ფასადებისა და კარნიზის არაერთგზის შეკეთებისა, საუკუნის ტაძარმა ჩვენამდე თითქმის უცვლელი სახით მოაღწია.

ეკლესიის გარშემო ძველი საფლავებია. ტაძრის სამხრეთ-დასავლეთით კედელში ჩატანებულია ქვის ლოდი წარწერით, რომელიც სრულიად არ იკითხება და საუბარია საროელთა მიერ (...ჩვენ საროელმან...) რაღაცის აღმართვაზე, ტექსტი ნაწერია მხედრულნარევი ხუცურიტ. სოფ. სარო ხიზაბავრის მეზობლადაა).

ტაძართან ახლოს წყაროა ბაზალტის ერთიან ქვაში გამოკვეთილი წყლის ღია ავზების კასკადით. წყარო და მის წინ მოედანი გარშემორტყმულია მრავალწლიანი ხეებით.
ალექსანდრე ივანეს ძე

ალექსანდრე ივანეს ძე ბაგრატიონი (დ. 1771 – გ. 1820) — ბაგრატიონთა დინასტიის ბატონიშვილი.

ალექსანდრე იყო იესეს შვილის, ალექსანდრეს ვაჟის, ივანე ბაგრატიონის ვაჟი. მისი ორი ძმა პეტრე ბაგრატიონი და რომან ბაგრატიონი იყვნენ რუსეთის იმპერიის ჯარის ცნობილი გენერლები.

ალექსანდრე ბაგრატიონს ჰყავდა 5 ვაჟი:
ალექსანდრე ბაგრატიონი
პეტრე ბაგრატიონი (დაიბადა 1806)
ნიკოლოზ ბაგრატიონი (დაიბადა 1808)
რომან ბაგრატიონი (დაიბადა 1809)
ალექსანდრე ბაგრატიონი (დაიბადა 1815)
დიფის რეგიონი

დიფის რეგიონი  — ნიგერის რეგიონი, რომლის ფართობია 156 906 კმ², ხოლო 2012 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 593 821 ადამიანს. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი დიფა.

გეოგრაფია
დიფის რეგიონი მდებარეობს ნიგერის სამხრეთ-აღმოსავლეთში. მისგან ჩრდილოეთში მდებარეობს აგადესის რეგიონი, დასავლეთში — ზინდერის რეგიონი. მისგან აღმოსავლეთში გადის ნიგერის სახელმწიფო საზღვარი ჩადთან, სამხრეთით — ნიგერიასთან. რეგიონის უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთში მდებარეობს ჩადის ტბა.

მოსახლეობა
მოსახლეობის 85 % ადგილზეა დამაგრებული, ხოლო 15 % — მომთაბარეა. რეგიონის მოსახლეობის ძირითადი საქმიანობაა — ექსტენსიური სოფლის მეურნეობა და თევზჭერა ჩადის ტბაში. ტბაში წყლის დონის მუდმივი კლების გამო დიფის რეგიონის მოსახლეობის ეკონომიკური მდგომარეობა უკანასკნელ ათწლეულში მკვეთრად გაუარესდა და მოსახლეობა ტოვებს რეგიონს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით რეგიონი დაყოფილია 3 დეპარტამენტად და 1 მუნიციპალიტეტად (ქალაქი დიფა)..

დიფის დეპარტამენტი :
ფართობი: 7563 კმ²
მოსახლეობა: 209 249 ად. (2011 წელი)

მენ-სოროას დეპარტამენტი (-):
ფართობი: 16 338 კმ²
მოსახლეობა: 202 534 ად. (2011 წელი)

ნგიგმის დეპარტამენტი (’):
ფართობი: 133 005 კმ²
მოსახლეობა: 77 748 ად. (2011 წელი)
ნაჯიე სუმანი

ნაჯიე სუმანი (; დ. 23 აპრილი 1881, სკოპიე, ოსმალეთის იმპერია — გ. 23 ივლისი 1973, ანკარა, თურქეთი), თავისი კარიერის განმავლობაში ცნობილი იყო, როგორც ნაჯიე ჰანიმი — პირველი თურქი, მუსლიმი პროფესიონალი ქალი ფოტოგრაფი. როდესაც თურქეთში გვარის აღების კანონი გამოვიდა, მან აირჩია თავის გვარად სუმანი. ავსტრიაში ფოტოგრაფიის შესწავლის შემდეგ, 1919 წელს თავის სახლში ფოტოსტუდია გახსნა. მისი კლიენტები ძირითადად ქალები იყვნენ, სადაც იღებდა პორტრეტებს და საქორწილო სურათებს. მოგვიანებით, ატარებდა ფოტოგრაფიის კურსებს სულთნის სასახლეში.

ადრეული წლები
ნაჯიე დაიბადა 1881 წლის 23 აპრილს სკოპიეში, ოსმალეთის იმპერიაში, რომელიც დღეს მაკედონიის ნაწილია, მაიორ სალიჰ ბეის ოჯახში. მთელი ცხოვრების მანძილზე, მას ჰანმიმის სახელით (რაც ნიშნავს „ქალბატონს“) იცნობდნენ. 1903 წელს, დაქორწინდა კაპიტან ისმაილ ჰაქი ბეიზე. ამ ქორწინებიდან, მას შეეძინა სამი შვილი: ვაჟი ნუსრეტ სუმანი, რომელიც მოქანდაკე გახდა და ორი ქალიშვილი: ფიქრეტი და ნედრეთი. 1912-1913 წლების ბალკანეთის ომების დროს, იძულებითი მიგრაციის შედეგად, სუმანის ოჯახი იძულებული გახდა ანატოლიაში გადმოსულიყო. მიგრაციის დროს, სუმანმა უნგრეთის საზღვრის მახლობლად დაკარგა მეოთხე შვილი. მიუხედავად იმისა, რომ ოჯახი სტამბოლში გაემგზავრა, სანდო მეგობარის დაეხმარებით, კონფლიქტის თავიდან აცილების მიზნით, ისინი ვენაში გადაიყვანეს. ამ დროისთვის ფოტოგრაფია იყო სიახლე და სუმანმა დაიწყო ფოტოგრაფიის შესწავლა. მომდევნო 1914 წელს, მისი მეუღლე გამოძაიხეს თურქეთში და მან ოჯახთან ერთად დაბრუნდა უკან. მთელი ოჯახი, მათ შორის სუმანი, მისი ქმარი, სამი შვილი, დედა, ბებია და სამი მსახური, გადმოვიდნენ საცხოვრევლად სტამბოლის ბეშიქთაშის რაიონის ილდიზის სეითფაშის სასახლეში. აქვე მან გახსნა პატარა ფოტოსტუდია.

კარიერა
პირველი მსოფლიო ომის დროს, სუმანის მეუღლე ფრონტზე გამოიძახეს და ნაჯიე დარჩა სახლში ოჯახის ზრუნვისთვის. მმო-ს მოჰყვა თურქეთის ომი დამოუკიდებლობისთვის, ამ დროს ქვეყანაში რთული პერიოდი იყო. 1919 წელს, როდესაც მას ოჯახის სამყოფლად ვერცხლის გაყიდვა მოუწია, მან იპოვა სხვა გამოსავალი. სუმანმა სასახლის კედელზე გააკრა ფლაკატი, სადაც ეწერა „ -“ (თურქი ქალბატონების ფოტოგრაფი — ნაჯიე) და დაიწყო მუშაობა, როგორც პირველი პროფესიონალი მუსლიმი ქალი ფოტოგრაფი თურქეთში. ამ პერიოდში ქალები შენიღბულები იყვნენ და არ მუშაობდნენ, განსაკუთრებით ფაშის ქალიშვილები, თუმცა ნაჯიეს პირველივე დღიდან ბევრი კლიენტი ჰყავდა. ბევრმა ქალბატონმა, რომელსაც ახლობელი ჰყავდა ფრონტზე, სურდა წერილს დაერთო ფოტოსურათიც. 1921 წელს, ნაჯიემ დატოვა სასახლე და გადავიდა პატარა ბინაში, ხოლო სტუდია გადაიტანა სხვა ადგილას. მისი ბიზნესის შესახებ დაბეჭდეს (ქალთა სამყარო), რომელიც წამყვანი ჟურნალი იყო იმ ეპოქაში. გარდა საქორწილო სურათების გადაღებისა, იგი ასევე ასწავლიდა ფოტოგრაფიის ხელვნებას მეჰმედ -ის სასახლეში. როდესაც ომი სამთავრდა, სუმანმა დატოვა თავისი ქმარი და განაგრძო ფოტოგრაფობა 1930 წლამდე. იმავე წელს მის ქალიშვილს შეეძინა ბავშვი, შედეგად სუმანმა დახურა თავისი სტუდია და გადავიდა ანკარაში. 1934 წელს, როდესაც თურქეთის მთავრობამ გამოსცა კანონი, რომლის მიხედვით მოქალაქეებს მისცეს უფლება მემკვიდრეობითი ტიტულების ნაცვლად მიეღოთ „გვარი“, ნაჯიემ აიღო „სუმანი“-ს გვარი.

სუმანი 1973 წლის 23 ივლისს ანკარაში გარდაიცვალა. ითვლებოდა, რომ სუმანის ფოტოსურათები დაიკარგა, მაგრამ კოლექციონერმა და მწერალმა გიულდერენ ბოილიუკმა იპოვა და შეინარჩუნა ისინი.
დოსოს რეგიონი

დოსოს რეგიონი  — ნიგერის რეგიონი, რომლის ფართობია 33 844 კმ², ხოლო 2012 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 2 037 713 ადამიანს. მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 60,21 ად./კმ². რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი დოსო.

გეოგრაფია
დოსოს რეგიონი მდებარეობს ნიგერის სამხრეთ-დასავლეთში. მისგან ჩრდილოეთში მდებარეობს ტილაბერის რეგიონი, აღმოსავლეთში — ტაჰუის რეგიონი. დოსოს რეგიონის სამხრეთში გადის ნიგერის სახელმწიფო საზღვარი ნიგერიასთან და ბენინთან.

დოსოს რეგიონში მიედინება მდინარე ნიგერი. კლიმატი ცხელია, ხშირი წვიმებით. ნიადაგი ნაყოფიერია.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით რეგიონი დაყოფილია 5 დეპარტამენტად და 1 მუნიციპალიტეტად (ქალაქი დოსო).

ბობოიეს დეპარტამენტი :
ფართობი: 4794 კმ²
მოსახლეობა: 372 904 ად. (2011 წელი)

დოგონდუჩის დეპარტამენტი :
ფართობი: 11 936 კმ²
მოსახლეობა: 682 289 ად. (2011 წელი)

დოსოს დეპარტამენტი :
ფართობი: 8587 კმ²
მოსახლეობა: 488 509 ად. (2011 წელი)

გაიას დეპარტამენტი :
ფართობი: 4446 კმ²
მოსახლეობა: 349 794 ად. (2011 წელი)

ლოგის დეპარტამენტი :
ფართობი: 4081 კმ²
მოსახლეობა: 184 843 ად. (2011 წელი)