iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბაბა-ციოყ დადიშქელიანი

ბაბა-ციოყ თენგიზის ძე დადიშქელიანი (გ. 1812) — სვანეთის მთავარი, ჩუბეხეველი დადიშქელიანების წარმომადგენელი.

გადმოცემის მიხედვით, პატარა ციოყის მამა და ძმები ეცერის მფლობელმა ჯანსუღ დადიშქელიანმა ამოწყვიტა. პეპა ჩარკვიანმა, რომელსაც ციოყის მოკვლა ჰქონდა დავალებული, ბიჭს გაქცევის საშუალება მისცა. ციოყს ჩუბეხევლები მალულად ზრდიდნენ. ჯანსუღის სიკვდილის შემდეგ ციოყმა მისი შვილები ეცერიდანაც განდევნა და მთელი სამთავროს მფლობელი გახდა. ხალხში მას ბაბა-ციოყს („მამა ციოყი“) უწოდებდნენ. ბაბა-ციოყის გარდაცვალების შემდეგ მის შთამომავლებს შორის მტრობა ჩამოვარდა, რასაც, საბოლოოდ, მის შვილს თათარყანსა და შვილთაშვილს ციოყ მოსოსტრის ძეს შორის სამთავროს ორ ნაწილად გაყოფა მოჰყვა.
ზღვისპირა ალპები (ქედი)

ზღვისპირა ალპები — ქედი იტალიასა და საფრანგეთში. დასავლეთი ალპების ნაწილი. აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ გადაჭიმულია 301 კმ-ზე. მაქსიმალური სიმაღლე 3297 მ (მთა არჯენტერა). ბევრია უღელტეხილი. ზღვისპირა ალპების დასავლეთი ნაწილი ძირითადად აგებულია კირქვებითა და კრისტალური ქანებით, აღმოსავლეთი — ფლიშით. კალთების ქვედა ნაწილში მუხისა და ფიჭვის მეჩხერი ტყეებია, მაღლა — შერეული და წიწვოვანი ტყეები და სუბალპური მდელოები. ზღვისპირა ალპების სამხრეთი შტოქედები ლიგურიის ზღვისაკენ ეშვება და ქმნის საფრანგეთისა და იტალიის რივიერის ლამაზ სანაპიროს. ქედის ფარგლებშია მერკანტურის ეროვნული პარკი.
ლევან დადეშქელიანი

ლევან (ლეონტი) ბექირბის (კონსტანტინეს) ძე დადეშქელიანი (დ. 19 თებერვალი, 1873 — გ. 26/28 თებერვალი, 1918) — ქართველი პუბლიცისტი, პოლიტიკური მოღვაწე; ცხუმარელ დადეშქელიანთა წარმომადგენელი.

დადეშქელიანი ძირითადად ქუთაისსა და ცაგერში ცხოვრობდა. 1890-იანი წლებიდან სხვადასხვა საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ საკითხებზე, მათ შორის სვანეთში განათლების პრობლემებზე, აქვეყნებდა წერილებს ქართულ ჟურნალ-გაზეთებში („ივერია“, „დროება“, „მოგზაური“ და სხვ.). ზოგჯერ წერდა ლევან დადეშკელიანის სახელით, ასევე ფსევდონიმებითაც („ლე- და-“, „ლ. დ.“, „დაშდან-გელან“, „დაგდაშან-გელან-სვანი“, „ბუნებით სვანი“). იყო ლეჩხუმის მაზრის თავადაზნაურთა საკრებულოს წევრი (1900-1905). ეწინააღმდეგებოდა მთავრობის მცდელობას სამეგრელო-სვანეთის დაწყებით სკოლებში ქართულენოვანი სწავლება ადგილობრივი ენებით ჩაენაცვლებინა. ახლოს იყო სოციალ-დემოკრატებთან. აქტიურად მონაწილეობდა 1905 წლის რევოლუციურ გამოსვლებში ქუთაისის გუბერნიაში, აგიტაცია-პროპაგანდას ეწოდა ლეჩხუმსა და სვანეთში. აჯანყების ჩახშობის დროს სადამსჯელო რაზმებმა გადაწყვეს მისი სახლ-კარი ლეჩხუმში. დაპატიმრებული იყო, თუმცა, ზოგიერთი ცნობით, მოახერხა გაქცევა და თურქეთს თუ სპარსეთს შეაფარა თავი. 1909 წელს იყო თბილისური საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ ჟურნალ
„იალქნის“ რედაქტორი. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ კვლავ აქტიურად მონაწილეობდა პოლიტიკურ ცხოვრებაში. არჩეული იყო ამიერკავკასიის სეიმის წევრად. 1918 წლის თებერვალში ლეჩხუმის მაზრაში ბოლშევვიკების მიერ ორგანიზებული ამბოხების დროს თან ახლდა სამთავრობო ჯარს. გლეხებთან მოსალაპარაკებლად გაგზავნილი მოკლეს ბოლშევიკებმა. დაკრძალეს ქუთაისის საკ­რებულო ტაძარში (1924 წელს ტაძრის დანგრევის შემდეგ საფლავის ბედი უცნობია).
ტბის კალმახი

ტბის კალმახი, რომანოვის კალმახი — თევზი ორაგულისებრთა ოჯახისა. კუმჟას ქვესახეობა. გამსვლელი თევზია. დიდი თავი და ფართო პირი აქვს. თვალები საშუალო ზომისაა. ზოგადად, სხვადასხვა შეფერილობა აქვს, ჩვეულებრივ, კი მუქი ფერისაა. ზურგი მოშავო და მუქი-ყავისფერია, გვერდები ყავისფერი და მუქი-ვერცხლისფერი, მუცელი ღია ჩალისფერი ან მუქი-მოყვითალო. სიცოცხლის მაქსიმალური ხანგრძლივობა 7 წელი.

აღწერილია ტბის კალმახის სხეულის მაქსიმალური სარეკორდო სიგრძე 140 სმ და წონა 50 კგ. ჩვეულებრივ, მისი წონა 4–20 კგ-ს აღწევს. მისი სხეულის საშუალო სიგრძეა 50–120 სმ. ცხოვრობს ცივ, გამჭვირვალე, ჟანგბადით მდიდარ წყალში. ტოფობს სწრაფ, ჭორომიან მდინარეებში. თუმცა, აღსანისნავია, რომ ბოლო 20–25 წლის მანძილზე ტბის კალმახი საქართველოში არ დაფიქსირებულა და შესაბამისად, იგი ჩვენში გადაშენებულად მიიჩნეოდა. 2015 წელს გარემოს ეროვნული სააგენტოს მეთევზეობისა და შავი ზღვის მონიტორინგის სამსახურის თანამშრომლებმა სამცხე-ჯავახეთის მხარეში იქთიოლოგიური სამეცნიერო კვლევითი ექსპედიციის შედეგად ტბის კალმახი აღმოაჩინეს და მოპოვებული თევზი ცოცხალ მდგომარეობაში კვლავ გარემოში დააბრუნეს. საქართველოში ტბის კალმახის ბინადრობის შესახებ ინფორმაცია 1896 წელს რუსმა იქთიოლოგმა თედორე კავრაისკიმ გამოაქვეყნა, რომელმაც ტაბაწყურში მობინადრე კალმახი ცალკე ფორმის სახით აღწერა და რუსეთის იმპერატორის პატივსაცემად უწოდა. და მისი ჭერა მთელი წლის განმავლობაშია აკრძალული.
იმიერბაიკალური ცხვარი

იმიერბაიკალური ცხვარი — წმინდამატყლიანი ცხვრის ჯიში სამატყლე-სახორცე მიმართულებისა. გამოყვანილია 1927–1956 წლებში ჩიტის ოლქში ადგილობრივი უხეშმატყლიანი ბურიატულ-მონღოლური ცხვრის რთული აღწარმოებითი შეჯვარებით ახალკავკასიური მერინოსის, საბჭოური მერინოსის, ამერიკული რამბულიეს, პრეკოსის, აგრეთვე ალთაური, გროზნოული და (შეზღუდულად) ასკანიური ჯიშის ერკემლემთან. ჯიშს აქვს მაგარი კონსტიტუცია და კარგად განვითარებული ჩონჩხი. კარგად არიან შეგუებული იმიერბაიკალეთის მკაცრ ბუნებრივ პირობებს, საძოვრებს მთელი წლის განმავლობაში იყენებენ საკვებად. ერკემალი მჭლეგრძელკუდიანია. მკერდი ფართო და ღრმაა, კიდურები მაგარი, უბრალო ჩლიქებით. იმიერბაიკალური ჯიშის ნერბი ურქოა, ერკემალი ძირითადად რქიანი. დანაოჭება ზომიერია. აქვთ კარგი სახორცე ხარისხი, გამოირჩევიან ადრეულობით. ნერბის ცოცხალი მასაა 55–58 კგ, ერკემლისა 100–115 კგ. კანძი მკვრივი, შეკრული და შტაპელური აგებულებისაა. მატყლი თეთრი, უბრალო; ნერბის ნაპარსი 2,6–3,0 კგ-ია (უდიდესი 11 კგ), ერკემლისა 6,0–7,0 კგ (უდიდესი 14,5 კგ), სუფთა ბოჭკოს გამოსავალი 46–48% (უდიდესი 56%-მდე). მატყლის სიგრძე შესაბამისად 7,5–8,5 სმ და 8,5–9,0 სმ და მეტი; სიმსხო 20,6–25,0 მკმ და 20,6–27 მკმ; მატყლი 60–64-ე ხარისხისაა. ცხიმოფლი კარგი ხარისხისაა. ნაყოფიერება 100 ნერბზე 110–130 ბატკანია. 1982 წელს დამტკიცდა იმიერბაიკალური ჯიშის ნერჩინსკის ტიპი, რომელიც ჩიტის ოლქის საშენი ქარხნის „კომსომოლეც“-ის ბაზაზე გამოიყვანეს კავკასიური და ავსტრალიური მერინოსის ჯიშების ერკემლების გამოყენებით. მისი მაჩვენებლები მატყლის ნაპარსისა და ცოცხალი მასის მხრივ 10–15%-ით უფრო მაღალია. იმიერბაიკალური ცხვრის მოშენებას მისდევენ იმიერბაიკალეთის რაიონებში, საუკეთესო ფარები ყოფ. ჩიტის ოლქის მეურნეობებშია. ერკემლებს იყენებენ ადგილობრივი უხეშმატყლიანი ცხვრების გასაუმჯობესებლად.
რაშ ხუტაბა

რაშ ხუტაბა (დ. 10 თებერვალი, 1951, გუდაუთა) — აფხაზი სპორტსმენი (თავისუფალი ჭიდაობა), ევროპის ჩემპიონი (1982 ვარნა, ბულგარეთი, 100 კგ), სსრკ ჩემპიონი (1981, ულან-უდე,100 კგ), სსრკ ჩემპიონატის ორგზის ბრინჯაოს პრიზიორი (1976, 1982, ოდესა, ორჯონიკიძე,100 კგ), სსრკ საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატი. 1993 წლიდან გუდაუთაში რაშ ხუტაბას სახელობის საერთაშორისო ტურნირი ტარდება.

ძირითადი შედეგები
ლაშა ჯელაძე

ლაშა ჯელაძე (დ. 7 დეკემბერი, 1996, ამბროლაური) — ქართველი სპორტსმენი (თავისუფალი ჭიდაობა, სუმო), 18-წლამდელებს შორის მსოფლიოს და ევროპის ჩემპიონატების ბრინჯაოს პრიზიორი, 21-წლამდელებს შორის ევროპის ჩემპიონი და  ვერცხლის პრიზიორი, 23-წლამდელებს შორის ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი.

ძირითადი შედეგები
ფრიდრიხ III (საქსონია)

ფრიდრიხ ბრძენი (; დ. 17 იანვარი, 1463, ტორგაუ, საქსონია — გ. 5 მაისი, 1525, ანაბურგი, საქსონია) — ვეტინთა დინასტიის წარმომადგენელი. საქსონიის კურფიურსტი 1486-1525 წლებში. მის პერიოდში დაიწყო საქსონიაში რეფორმაცია. აქტიურად მფარველობდა მარტინ ლუთერს.

ბიოგრაფია
ფრიდრიხი დაიბადა 1463 წლის 17 იანვარს ტორგაუში. იგი იყო საქსონიის კურფიურსტ ერნესტისა და მისი მეუღლის, პრინცესა ელიზაბეთ ბავარიელის უფროსი ვაჟი.

1486 წლის 26 აგვისტოდან მან საქსონიის ტახტი დაიკავა ფრიდრიხ -ის სახელით. 1502 წელს დააარსა ვიტენბერგის უნივერსიტეტი, რომელშიც ასწავლიდნენ მარტინ ლუთერი და ფილიპ მელანხტონი. იგი ასევე ახლოს იყო საღვთო რომის იმპერატორ მაქსიმილიან -თან, რომელმაც ფრიდრიხი მოგვიანებით ახლად შექმნილი რეგენტთა კონსულიის პრეზიდენტად დანიშნა.

1504 წლიდან ფრიდრიხის კარის მხატვარი თავად ლუკას კრანახი უფროსი გახდა, რომელმაც აქ თავისი არაერთი შედევრი შექმნა.

1519 წელს, მას შემდეგ, რაც მაქსიმილიან გარდაიცვალა, რომის პაპმა ლეო -მ ფრიდრიხის კანდიდატურა წამოჭრა. ყოველივე ეს გააპროტესტა მაქსიმილიანის შვილიშვილმა კარლ -მ, რომელიც მალევე გახდა ახალი იმპერატორი. სწორედ ასე დაიწყო მტრობა ფრიდრიხსა და კარლს შორის.

1521 წლიდან ფრიდრიხი აქტიურად ჩაება იმპერიაში დაწყებულ პროტესტანტულ რეფორმაციაში, რის შემდეგაც იგი მარტინ ლუთერის მთავარი დამცველი, საქსონია კი პროტესტანტების თავშესაფარი გახდა.

რამდენადაც ცნობილია ფრიდრიხი ქრისტიანული რელიკვიების შეგროვებით იყო დაინტერესებული. მის ასეთ „კოლექციაში“ შედიოდა წმინდა ანას თითი, მოსეს თმა და არსებობდა ლეგენდა, რომ მის მფლობელობაში თავად ღვთისმშობელ მარიამის რძეც ინახებოდა. ისტორიული წყაროების მიხედვით იგი 19,000-მდე ასეთ წმინდა რელიკვიას ფლობდა, რომელთა უმეტესობაც დღეისათვის ვატიკანში ინახება.

იგი არა მხოლოდ იდეოლოგიურად, არამედ საქმითაც ცდილობდა ლუთერის დაცვას. მაშინ, როდესაც პაპის ბრძანებით მას ყველგან ეძებდნენ, ფრიდრიხმა იგი ვარტბურგის სასახლეში გადამალა და დაცვაც დაუყენა.

ფრიდრიხ გარდაიცვალა 1525 წლის 5 მაისს ანაბურგში, ნადირობისას, 62 წლის ასაკში. აღსანიშნავია, რომ მთელი ცხოვრების განმავლობაში იგი არ დაქორწინებულა და არც უკანონო შვილები ჰყოლია, რის გამოც ტახტი მისმა ძმამ, იოჰანმა დაიკავა.
ტირძნისის სვეტიცხოველი

ტირძნისის სვეტიცხოველი — არქიტექტურული ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტირძნისის სასაფლაოზე. აგებულია ძველ ნაეკლესიარზე საუკუნის ბოლოს.

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია რიყის ქვით, კუთხეები და კარ-სარკმელების საპირეები აგურისაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდაა, ცენტრში თაღოვანი სარკმელით, გვერდებზე თაღოვანი ნიშებით. სამხრეთ კედელში ორი სწორკუთხა სარკმელია. დასავლეთი კედლის ზედა ნაწილში ასეთივე სარკმელია. სამხრეთი კედლის ცენტრში თაღოვანი შესასვლელია. გრძივი კედლების დასავლეთ ნაწილში ქართული აგურით ამოყვანილი პილასტრებია. იატაკი აგურისაა. ეკლესიის ჭერი ბეტონისაა, სახურავი კი თუნუქის. სახურავის აღმოსავლეთ ნაწილში ვიწრო, მრგვალი ფორმის გუმბათია.
თერგვისის ღვთისმშობლის ეკლესია

თერგვისის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ თერგვისის სასაფლაოზე. აგებულია - საუკუნეებში.

ეკლესია დარბაზულია. ნაშენია რიყის ქვით, თლილი ტუფით და ქართული აგურით. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდაა, ცენტრში სარკმელით და გვერდებზე თაღოვანი ნიშებით. კამარა და კონქიც ქართული აგურისაა. ტრიუმფალური თაღი თლილ კაპიტელებს ეყრდნობა. გრძივი კედლების ცენტრებში განიერი პილასტრებია თლილი კაპიტელებით, რომლებსაც აგურის თაღი ეყრდნობა. სამხრეთის კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში და დასავლეთის კედლის ცენტრში თითო სარკმელია. სამხრეთის კედლის დასავლეთ ნაწილში თაღოვანი კარებია. აფსიდის იატაკი ერთი საფეხურით მაღალია დარბაზის იატაკზე. ეკლესიაში რუსული კანკელია.

დასავლეთი ფასადის ზედა ნაწილში ჯვრის გამოსახულებიანი კვადრი თავდაყირაა ჩატანებული. ეკლესია შიფერითაა გადახურული. სახურავის დასავლეთ კეხზე სამრეკლოა დადგმული. ეკლესიას სამხრეთით გარსშემოსავლელის კვალი ეტყობა.
არბოს ღვთისმშობლის ეკლესია

არბოს ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ არბოს ცენტრში, წმინდა გიორგის ორი ეკლესიის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 15 მ-ში. აგებულია საუკუნეში.

ეკლესია დარბაზულია. აგებულია რიყის ქვითა და ქართული აგურით. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია თაღოვანი სარკმელით, გვერდებზე - მაღალი ნიშებით. კონქი და კამარა ბეტონისაა. ჩრდილოეთის კედელი ყრუა. სამხრეთის კედლის ცენტრში მაღალი, თაღოვანი სარკმელია მოქცეული. დასავლეთის კედელში შიგნიდან სწორკუთხა და გარედან თაღოვანი შესასვლელია. მის თავზე სარკმელია. ეკლესიას შემოუყვება ქართული აგურით გამოყვანილი კარნიზი. ეკლესია გადახურულია თუნუქით. ინტერიერი გაჯითაა გალესილი.
ნიკო ლომოურის სახლ-მუზეუმი

ნიკო ლომოურის სახლ-მუზეუმი — გორის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმის ფილიალი, ისტორიული ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ არბოში. დგას შუა სოფელში.

მუზეუმი ერთსართულიანია, ოროთახიანი. ერთ ოთახში გამოფენილია მწერლის ცხოვრებისა და მოღვაწეობის ამსახველი ფოტომასალა, მემორიალური ნივთები, მეორეში კი სოფლის ბიბლიოთეკაა. ქართველი მწერალი, პედაგოგი და საზოგადო მოღვაწე ნიკო ლომოური დაიბადა ამ სახლში 1852 წლის 19 თებერვალს და ცხოვრობდა 1860 წლამდე.
გროზნოული ცხვარი

გროზნოული ცხვარი — წმინდამატყლიანი ცხვრის ჯიში სამატყლე მიმართულებისა. გამოყვანილია დაღესტანში, საშენ საბჭოთა მეურნეობაში „ჩერვლიონიე-ბურუნი“ 1929–1950 წლებში ახალკავკასიური და მაზაევის ჯიშის წმინდამატყლიანი ნერბის შეჯვარებით ავსტრალიური მერინოსის ერკემალთან. თეთრი ფერის, მაგარი კონსტიტუციის ცხვრებია, ყელზე 2–3 ნაოჭი აქვთ, ერთი წინსაფარივითაა. ნერბები, როგორც წესი, ურქოებია. მათი სიმაღლე მინდაოში 59–62 სმ შეადგენს, ერკემლისა 63–66 სმ; ცოცხალი მასა 45–52 კგ და 80–95 კგ შესაბამისად. ნაყოფიერება 100 ნერბზე 130–140 ბატკანია. მატყლი მაღალი ტექნოლოგიური თვისებებისაა, გრძელი, ხშირი, რბილი, აბრეშუმისებრი ბზინვარებით. მატყლის სიგრძე 8–8,5 სმ-მდეა (უდიდესი — 13 სმ-მდე), სიმსხო 18–23 მკმ; 64–70-ე ხარისხის. ნერბის ნაპარსი 6–6,5 კგ-ს შეადგენს (უდიდესი — 12,5 კგ-მდე), ერკემლისა 14–15 კგ-ს (უდიდესი — 25 კგ-მდე); სუფთა მატყლის გამოსავალი 50% და მეტია. ცხიმოფლი თეთრი ან ღია კრემისფერია, კარგი ხარისხის. გროზნოული ცხვარი შეგუებულია მშრალი სტეპის გარემო პირობებს, კარგად იყენებს იშვიათი ბალახით დაფარულ საძოვრებს. გავრცელებულია კასპიისპირა დაბლობის, ყალმუხეთის აღმოსავლეთ და ასტრახანის ოლქის მშრალ რაიონებში. საუკეთესო ფარები დაღესტანსა და ყალმუხეთშია (რუსეთი). გროზნოული ჯიშის ერკემლები გამოიყენება სხვა წმინდამატყლიანი ცხვრების მატყლის ხარისხის გასაუმჯობესებლად.
ევროპული ჭაფალა

ევროპული ჭაფალა — თევზი ორაგულისერთა ოჯახისა. უმეტესწილად ტბის მტკნარწყლიანი თევზია. გავრცელებულია ბალტიის, ბარენცისა და თეთრი ზღვების აუზში და აგრეთვე მდინარე ვოლგის ზემოთებში. ლადოგისა და ონეგის ტბებში გავრცელებულია მსხვილი ფორმები რიპუსი და კილეცი. სიცივის მოყვარული ჯოგური თევზია. უპირატესობას ანიჭებს ისეთ წყალსატევებს, რომელთა წყლის ტემპერატურა არ აღემატება 16–17°-ს. ნაყოფიერება 0,8–57 ათ. ქვირითი. ტიპური ჭაფალას წონა 25–30 გრ აღწევს, მსხვილი ფორმებისა — 160–180 გრ. ლადოგური რიპუსის სიგრძეა 40 სმ, წონა 1,2 კგ. ონეგური კილეცისა შესაბამისად, 37 სმ და 600 გრ. სიცოცხლის ხანგრძლივობა არ აღემატება 10 წელს. იკვებება ძირითადად პლანქტონით. საქართველოში აკლიმატიზებულია ევროპული ჭაფალას ქვესახეობა რიპუსი.
რიპუსი

რიპუსი, ლადოგური რიპუსი — თევზი ორაგულისებრთა ოჯახისა. წარმოადგენს ევროპული ჭაფალას ქვესახეობას. მისი სხეულის სიგრძეა 46 სმ-მდე, წონა 1,5 კგ-მდე. გავრცელებულია ლადოგის, ონეგისა და სხვა ტბებში. სქესობრივ სიმწიფეს აღწევს 3–4 წლისა. ტოფობს ნოემბერ-დეკემბერში. ნაყოფიერება დაახლოებით 3000 ქვირითი, რომელიც ფსკერულია და რომელიც დაახლოებით 160 დღის განმავლობაში ვითარდება. იკვებება პლანქტონითა და წვრილი თევზით. აკლიმატიზებულია ურალისა და სხვა ტბებში, სადაც მწიფდება სიცოცხლის მე-2 წელს. რეწვის მნიშვნელოვანი ობიექტია. აკლიმატიზებულია საქართველოშიც, გვხვდება ტაბაწყურის, ფარავნისა და საღამოს ტბებში.
მთამაღალის მთიულა

მთამაღალის მთიულა — ფრინველთა გვარი ბეღურასნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძეა დაახლ. 15 სმ. შეფერილი არიან რუხ და მურა, ზოგიერთი კი — ყავისფერ, მურა და ვარდისფერ ტონებში. ცნობილია 6 სახეობა. გავრცელებული არიან ცენტრალური აზიის, შუა და აღმოსავლეთ ციმბირის მთებში, კურილის და კომანდორის კუნძულებზე, ჩრდილოეთ ამერიკის დასავლეთ ნაწილში. ბინადრობენ მთების ალპურ და სუბალპურ სარტყლებში; ზოგიერთი სახეობა ზღვის დონიდან 5000 მეტრამდეც ბუდობს. მკვიდრი ფრინველებია, ზამთარში ვერტიკალურად მომთაბარეობენ. ბუდეს ჩვეულებრივ ქვების ქვეშ აკეთებენ ქვიშრობებში. წელიწადში ერთხელ ბუდობენ. იკვებებიან თესლებით, იშვიათად მწერებით.

სახეობები
— ციმბირული მთიულა
— შავი მთიულა
— მურათავა მთიულა
— მარგალიტა მთიულა
— ჰიმალაიური მთიულა
— ამერიკული მთიულა
ლადოგური სიგი

ლადოგური სიგი — თევზი ორაგულისებრთა ოჯახისა. წარმოადგენს ჩვეულებრივი სიგის ქვესახეობას. ბინადრობს ლადოგის ტბის აუზში. შედარებით დიდი თავი აქვს. გამსვლელი (ტბიურ-მდინარეული) ფორმაა. სქესობრივად მომწიფებული თევზის სიგრძეა 43–55 სმ, საშუალოდ დაახლოებით 50 სმ, საშუალო წონა 0,5–1 კგ, თუმცა გვხვდება ეგზემპლარები წონით 2–3,2 კგ. ქვირითის დასაყრელად მდინარეებში ადის. ბინადრობს ლადოგის ტბის სამხრეთ ნაწილში, დიდწილად მის სამხრეთ-აღმოსავლეთ რაიონში ვოლხოვისა და სვირის უბეების წინ. საქართველოში მოშენებული იქნა ტაბაწყურის ტბაში. ნ. ნინუას მონაცემებით ზრდასრული სიგის საკვებს ზოოპლანქტონთან ერთად, წარმოადგენენ ბენთოსური ორგანიზმები: გვერდულები, წურბლები, ლოკოკინები, ასევე თევზის ქვირითი და ბაყაყები.
პლატონ დადვანი

პლატონ ლაზარეს ძე დადვანი (დ. 1 აპრილი, 1913, მესტია, — გ. 1989) — ქართველი ლოტბარი, პედაგოგი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1958).

თბილისის საგზაო–საავტომობილო ტექნიკუმის დამთავრების შემდეგ მესტიის პედაგოგიურ სასწავლებელში ასწავლიდა ხატვასა და მუსიკას. აქვე ჩამოაყალიბა მომღერალთა და მოცეკვავეთა გუნდი, აღადგინა და ჩაწერა არაერთი ძველი სვანური სიმღერა, განავითარა და დახვეწა სვანური ცეკვები (განსაკუთრებით ფერხული). იყო მესტიის კულტურის სახლის დაარსების ერთ-ერთი ინიციატორი.
ბონდო დადვაძე

ბონდო იონას ძე დადვაძე (დ. 22 მარტი, 1934, ზესტაფონი — გ. ოქტომბერი, 2013) — ქართველი მუსიკოსი, ფოტოჟურნალისტი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1992).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის საორკესტრო ფაკულტეტი 1960 წელს. წლების განმავლობაში უკრავდა სახელმწიფო სიმფონიურ ორკესტრში. 1959 წლიდან მუშაობდა ფოტოკორესპონდენტად სხვადასხვა მედია საშუალებებში. შემდეგ იყო გაზეთ „თბილისის“ ილუსტრაციის განყოფილების გამგე (1972–1973), საქართველოს მინისტრთა საბჭოს საქმეთა მმართველობის ფოტოკორესპონდენტი (1972–1986), საქართველოს ჟურნალისტთა შემოქმედებითი კავშირის (ფედერაცია) ფოტოსტუდიის დირექტორი, „თბილფოტოს“ დირექტორი (1973–1975), საქართველოს დიზაინერთა ფოტოლაბორატორიის უფროსი (1988–1991), „საქინფორმის“ ფოტოქრონიკის მთავარი რედაქტორი (1991–1994). ავტორია ფოტოალბომისა „ქართველ საზოგადო მოღვაწეთა პორტრეტები ავტოგრაფებით“ (2007). დადვაძის პერსონალური ფოტოგამოფენები მოეწყო როგორც საქართველოში, ასევე საზღვარგარეთ. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1999).
ანაფორა (სამოსი)

ანაფორა ( - გაქუცული, მონაზვნის გარე სამოსი) — მღვდელმსახურის შესამოსელი. გრძელი, ფართო სახელოებიანი, ზემოდან მოსაცმელი, თხელი ან დათბილული, შავი შალის ნაჭრის სამოსი. ანაფორა ბერძნული სიტყვაა და გაფხეკილ, გაცრეცილ, ფერდაკარგულს ნიშნავს. ასეთი ღარიბული სამოსი ეცვათ ძველად ბერ-მონაზვნებს, შემდეგ კი მთელ სამღვდელოებას. მღვდელმსახური წირვის დაწყებამდე იხდის ანაფორას და იმოსება სრული სამღვდელო შესამოსელით. ძველად ანაფორას მსგავს სამოსს ჩოხა ერქვა. მის მატარებელს კი ჩოხოსანს უწოდებდნენ. ჩოხის ჩაცმა ან მისი კურთხევა ბერად შედგომას ნიშნავდა.

ანაფორა სიმბოლურად გამოხატავს სინანულსა და მორჩილებას. სამოსლის სახელწოდება მიუთითებს, რომ მისი მატარებელი უსისხლო მსხვერპლშეწირვას ასრულებს.

ანაფორას რამდენიმე, თემატურად ერთმანეთთან დაკავშირებული მნიშვნელობით გამოიყენებენ:
ევქარისტიული მსხვერპლის (პურისა და ღვინის) მომზადებას ჟამისწირვისთვის;
საიდუმლო ლოცვა, რომელიც იკითხება ჟამისწირვის დროს. მაგალითად, „ბასილი დიდის ანაფორა“, „იოანე ოქროპირის ანაფორა“ და სხვა;
ზოგჯერ ეწოდება „დიდ ცას“, დიდ დაფარნას, რომლითაც იბურება ბარძიმი და ფეშხუმი სამსხვერპლოდან ტრაპეზზე საუფლო ძღვენის გადატანისას;

ევქარისტიული კანონი, რომელიც ლიტურგიის ძირითად ნაწილს წარმოადგენს და „მრწამსის“ გალობის შემდეგ იწყება. ამ შემთხვევაში, ანაფორის ძირითადი ნაწილია წმინდა ძღვენის აღმართვა ტრაპეზიდან.

დღეს, საქართველოში, სასულიერო პირები ყოველდღიურ შესამოსლად ძირითადად კაბას იყენებენ, მის ზემოთ კი უსახელო მოსაცმელებს, ჟილეტებს ხმარობენ.
გივი მარგველაშვილის სახელობის პრემია

გივი მარგველაშვილის სახელობის პრემია — პირველი ქართულ-გერმანული პრემია, რომელიც გადაეცემოდა ქართველ კულტურის მოღვაწეებს ქართულ-გერმანული კულტურული ურთიერთობების გაღმავებაში შეტანილი წვლილისათვის.

დაწესდა საქართველოს გოეთეს ინსტიტუტისა და სახალხო უნივერსიტეტთა გერმანული ასოციაციის საერთაშორისო თანამშრომლობის ინსტიტუტის კავკასიის, თურქეთისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპის რეგიონული ოფისის მიერ 2013 წელს.

პრიზს ყოველწლიურად გასცემდა 5 კაციანი დამოუკიდებელი ჟიური, -ის რეგიონული ოფისისა და თბილისის გოეთეს ინსტიტუტის თაოსნობით.

2013 წელს პრემიის პირველი ლაურეატი თავად გივი მარგველაშვილი გახდა. დაჯილდოების ცერემონია მიხეილ თუმანიშვილის სახელობის თეატრში გაიმართა.

2018 წელს გივი მარგველაშვილის სახელობის პრემია გაუქმდა.

ლაურეატები
2013 — გივი მარგველაშვილი
2014 — ლაშა ბაქრაძე
2015 — დავით ლორთქიფანიძე
2016 — ნინო ხარატიშვილი
2017 — დავით წერედიანი
2018 — ნაირა გელაშვილი
მეჯუგორიეს ღვთისმშობლის გამოცხადება

მეჯუგორიეს ღვთისმშობლის გამოცხადება - მოვლენათა ერთობა, რომელიც დაიწყო 1981 წლის 24 ივნისს, დღევანდელ ბოსნია და ჰერცეგოვინაში მდებარე ქალაქ მეჯუგორიეში. ექვსი ადგილობრივი ახალგაზრდას მტკიცებით, 1981 წელს მათ გამოეცხადათ ღვთისმშობელი. არც კათოლიკური ეკლესიის ადგილობრივ დიოცეზს, და არც ვატიკანს არ უღიარებია აღნიშნული გამოცხადება როგორც ზებუნებრივი ან ჭეშმარიტად მომხდარი. 1981 წელს გამოცხადების პირველი შეტყობინების შემდეგ გრძელდება ღვთისმშობლის გამოცხადების შესახებ შეტყობინებები. ადამიანები, ვინც აცხადებენ, რომ მათ ღვთისმშობელი გამოეცხადა, როგორც წესი მას მოიხსენიებენ, როგორც , რაც ხორვატულად სიტყვა „ქალბატონის“ მოძველბული ფორმაა. 2017 წელს პაპი ფრანცისკე გამოეხმაურა მეჯუგორიეს მოვლენებს. პაპის წერილის მიხედვით, პირველი გამოცხადება დეტალურ შესწავლას მოითხოვდა, თუმცა გვიანდელი ცნობები ორაზროვანი იყო.
ახალ ძალთა მოძრაობა

ახალ ძალთა მოძრაობა — პოლიტიკური პარტია უკრაინაში, რომელიც დაფუძნდა 2017 წლის 23 თებერვალს, დამფუძნებელია მიხეილ სააკაშვილი. 2019 წლის ივნისში პარტიამ მხარი დაუჭირა უკრაინის პრეზიდენტ ვლადიმერ ზელენსკის. 2019 წელს პარტიამ მიიღო მონაწილეობა უკრაინის საპარლამენტო არჩევნებში სადაც 0,46% მიიღო და ვერ მოიპოვა ადგილი პარლამენტში, არჩევნებამდე ორი დღით ადრე პარტიის ლიდერმა, მიხეილ სააკაშვილმა მოუწოდა თავის ამომრჩევლებს, მხარი დაეჭირათ „ხალხის მსახურისათვის“.
სამთითასებრნი

სამთითასებრნი — ფრინველთა ოჯახი. მათი სხეულის სიგრძეა 10–23 სმ, მასა 20–130 გრამი. მცირე ზომის, ხმელეთის ფრინველებია. იერით, შეფერილობით და ეკოლოგიურად მწყრებს წააგვანან, თუმცა, მოლეკულურ-გენეტიკური მონაცემების თანახმად, მიაკუთვნეს მეჭვავიასნაირთა რიგს. ფრთები მომრგვალებულია, მოკლე კუდი თითქმის მთლიანადაა დამალული ბუმბულებში; ნისკარტი მაგარია, ფეხები ძლიერი, აქვთ სამი თითი (აქედან სახელწოდება). ფრენენ მხოლოდ უკიდურესი საფრთხის შემთხვევაში, რა დროსაც მიწიდან მცირე სიმაღლეზე აფრინდებიან და 10–60 მეტრს გაიფრენენ ხოლმე. გავრცელებული არიან ძველი სამყაროს ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. ბინადრობენ სტეპებში, სავანებში, მდელოებზე, ბუჩქნარებში, დაჭაობებულ ჭალებში. იკვებებიან თესლებით და მცენარეთა ვეგეტატიური ნაწილებით, იშვეათად უხერხემლოებით. სახეობების უმრავლესობაში დედალი ზომით უფრო დიდი და კაშკაშა ფერისაა, რაც დაკავშირებულია სქესობრივი როლების ინვერსიასთან: დედლები ტიხტიხებენ (გამოსცემენ შორ მანძილზე გასაგებ ხმებს), მეტოქეობენ ტერიტორიისა და მამალთა ყურადღებისათვის. დედალი სხვადასხვა მამალთან ერთად 3–5 ბუდეს აკეთებს და თითოეულში 4-მდე კვერცხს დებს. კრუხობენ მამლები და ბარტყებსაც ისინი უვლიან.
იაკანასებრნი

იაკანასებრნი — ფრინველთა ოჯახი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. ცნობილია 6 გვარის 8 სახეობა. მათი სხეულის სიგრძეა 20–58 სმ, მასა 80–170 გრამი. შეხედულებითა ცხოვრების წესით წინტალებს წააგვანან. ნისკარტი შედარებით მოკლეა, ფეხები არათანაზომიერად დიდი, აქვთ ძალიან გრძელი თითები და ბრჭყალები, რის დახმარებითაც თავისუფლად შეუძლიათ სირბილი მცურავი მცენარეულობით დაფარულ წყალსატევებზე. ფრთები შედარებით მოკლე და ფართოა, მტევნის ნაკეცზე ჩვეულებრივ განვითარებულია რქოვანი დეზი. შეფერილობა კაშკაშა და კონტრასტულია, აქვთ კანის საყურეები და შუბლის ბალთები. დედალი მამალზე რამდენადმე დიდია, რაც დაკავშირებულია სქესობრივი როლების დივერსიასთან: რიგ სახეობებში კრუხობს და ბარტყებზე ზრუნავს მამალი. დედალი 4 კვერცხს დებს. იკვებებიან წყლის და წყლისმახლობელი უხერხემლოებით, თავკომბალებით, ლიფსიტებით, თესლებით. მკვიდრი ფრინველებია, გავრცელებული არიან მთელი მსოფლიოს ტროპიკების მტკნარ წყალსატევებზე.
აო-პჰანგ-ნგის ეროვნული პარკი

}
| ფართობი = 400კმ²
| დაარსდა = 29 აპრილი, 1981
| სტუმრების რაოდენობა = 175 562 პარკის დიდი ნაწილი მოიცავს მალაკის სრუტესა და იქ მდებარე კირქვის კლდოვან კუნძულებს. მათგან ყველაზე მეტად ცნობილია კჰაო პჰინგ კანი, რომელსაც ხშირად „ჯეიმზ ბონდის კუნძულს“ ეძახიან, რადგანაც აქ ბონდის ერთ-ერთი ფილმის, მამაკაცი ოქროს პისტოლეტით გადაღებები მიმდინარეობდა.

აო-პჰანგ-ნგის ეროვნული პარკი ტაილანდის პოპულარული ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა. პარკში ტაილანდის მანგროს ტყეების უდიდესი ნაწილია დაცული. პარკი სამეფო განკარგულებით შეიქმნა და 1981 წლის 29 აპარილს -ში მოიხსენიეს.
ბუდო-სუნგაიპადის ეროვნული პარკი

ბუდო-სუნგაიპადის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი ტაილანდში, ნარატჰივატის პროვინციაში. პარკი ტიტივანგსას მთებისა და ტენასერიმის მთიანეთის უკიდურეს სამხრეთ ნაწილშია მოქცეული. 1974 წელს სამეფო სატყეო დეპარტამენტმა პაჩოს ჩანჩქერის პაკი დააარსა, რომელიც 1999 წელს ბუდო-სუნგაიპადის ეროვნულ პარკად გადააქციეს.

გეოგრაფია და კლიმატი
პარკი ნარატჰივატის, იალისა და პატტანის პროვინციის ტერიტორიაზე, 294 კმ²-ზეა გაშენებული. ბუდოს მთიანეთი ინდო-მალაიური ეკვატორული ტროპიკული წვიმის ტყეების ნაწილია და მაღალი ტენიანობით გამოირჩევა.

პარკის ტერიტორიაზე რამდენიმე ჩანჩქერი მდებარეობს, როგორებიცაა: პჰუ ვაე, პაჩო და პაკო. ყველაზე ცნობილი და ხელმისაწვდომი ჩანჩქერი პაჩოა. სიტყვა „პაჩო“ მალაიური -დანაა ნასესხები და ტაიზე ჩანჩქერს ნიშნავს.

ფლორა და ფაუნა
პარკის გამორჩეული მცენარეა „ოქროს ფოთლები“ (იანდაო). იგი პირველად 1988 წელს აღმოაჩინეს. ვაზის ფოთლებს ოქროსფერი შეფერილობა აქვს და ბაუჰინიას გვარის ხეების ფოთლების მსგავსია, თუმცა უფრო ფართო. ზოგიერთი ფოთოლი ხელისგულზე დიდია. ფოთლებს რბილი ხავერდისმაგვარი ტექსტურა აქვთ. იშვიათ ცხოველებს შორის არიან მარტორქები, შავხელა გიბონები, ტაპირები და სუმატრული თხა ანტილოპები.