iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სან-ჟუან-დუ-სოტერი

სან-ჟუან-დუ-სოტერი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კაშიასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 17 238 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 11,99 კმ²-ზე. ფართობი 1 438 კმ²-ია.
კოლინასი (მარანიანი)

კოლინასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 141 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპადას-დუ-ალტუ-იტაპეკურუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 39 132 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 19,76 კმ²-ზე. ფართობი 1 980 კმ²-ია.
ბარან-დი-გრაჟაუ

ბარან-დი-გრაჟაუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 108 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპადას-დუ-ალტუ-იტაპეკურუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 17 841 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 7,94 კმ²-ზე. ფართობი 2 247 კმ²-ია.
ჟატობა (მარანიანი)

ჟატობა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 190 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპადას-დუ-ალტუ-იტაპეკურუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 526 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 14,42 კმ²-ზე. ფართობი 591 384 კმ²-ია.
ლაგოა-დუ-მატუ

ლაგოა-დუ-მატუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 200 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპადას-დუ-ალტუ-იტაპეკურუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 934 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 6,48 კმ²-ზე. ფართობი 1 688 კმ²-ია.
მირადორი (მარანიანი)

მირადორი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 186 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპადას-დუ-ალტუ-იტაპეკურუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 20 452 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2,42 კმ²-ზე. ფართობი 8 450 კმ²-ია.
ნოვა-იროკი

ნოვა-იროკი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 178 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპადას-დუ-ალტუ-იტაპეკურუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 590 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 4,7 კმ²-ზე. ფართობი 976 853 კმ²-ია.
პარაიბანუ

პარაიბანუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპადას-დუ-ალტუ-იტაპეკურუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 20 103 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 37,89 კმ²-ზე. ფართობი 530 520 კმ²-ია.
პასაჟენ-ფრანკა

პასაჟენ-ფრანკა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 243 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპადას-დუ-ალტუ-იტაპეკურუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 17 562 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 12,93 კმ²-ზე. ფართობი 1 358 კმ²-ია.
პასტუს-ბონსი

პასტუს-ბონსი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 309 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპადას-დუ-ალტუ-იტაპეკურუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 18 067 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 11,05 კმ²-ზე. ფართობი 309 კმ²-ია.
სან-ფრანსისკუ-დუ-მარანიანი

სან-ფრანსისკუ-დუ-მარანიანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპადას-დუ-ალტუ-იტაპეკურუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 12 146 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 5,17 კმ²-ზე. ფართობი 2 347 კმ²-ია.
სან-ჟუან-დუს-პატუსი

სან-ჟუან-დუს-პატუსი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 328 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპადას-დუ-ალტუ-იტაპეკურუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 24 928 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 16,61 კმ²-ზე. ფართობი 1 500 კმ²-ია.
სუკუპირა-დუ-ნორტი

სუკუპირა-დუ-ნორტი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპადას-დუ-ალტუ-იტაპეკურუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 444 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 9,72 კმ²-ზე. ფართობი 1 074 კმ²-ია.
სუკუპირა-დუ-რაშანი

სუკუპირა-დუ-რაშანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპადას-დუ-ალტუ-იტაპეკურუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 613 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 8,17 კმ²-ზე. ფართობი 564 968 კმ²-ია.
ვიაჩესლავ შიშკოვი

ვიაჩესლავ იაკობის ძე შიშკოვი (; დ. 3 ოქტომბერი [ ძვ. სტ. 21 სექტემბერი], 1873, ბეჟეცკი — გ. 6 მარტი, 1945, მოსკოვი) — რუსი საბჭოთა მწერალი.

ბიოგრაფია
ლიტერატურული მოღვაწეობა 1908 წლიდან დაიწყო. განავითარა რუსული ლიტერატურის დემოკრატიული ტრადიციები (მოთხრ. „ტაიგა“, 1916). ძირითადი თხზულებებია: რომანი „უგრიუმ-მდინარე“ (ტ. 1-2, 1933), ისტორიული ეპოპეა „ემელიანე პუგაჩოვი“ (წგნ. 1-3, 1938-1945; სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1946).

დაჯილდოვებული იყო ლენინის ორდენითა და „საპატიო ნიშნის“ ორდენით.
გალისიის ავტონომიის აქტი (1936)

გალისიის ავტონომიის აქტი (1936) — გალისიის ავტონომიის აქტი. აქტის მიღება მოხდა რეფერენდუმზე და წარედგინა ესპანეთის პარლამენტს. თუმცა აქტის მიღება არ მომხდარა ესპანეთში განვითარებული სამოქალაქო ომისა (1936–1939) და შემდგომ ფრანკოს დიქტატურის გამო (1939–1977). აქტი შედგენილი იყო გალისიური პარტიის პარტიო გალეგუისტას მიერ და არის დღევანდელი 1981 წლის ავტონომიის აქტის ისტორიული წინამორბედი.

ისტორია
 საუკუნის დასაწყისში პარტიო გალეგუისტას მიერ გაღვივებულმა გალისიურმა ნაციონალიზმა გალისიასა და დანარჩენ ესპანეთს შორის ურთიერთობაში ბევრი საკითხი წამოწია. საკითხები ვარირებდა რეგიონის ავტონომიიდან სრული დამოუკიდებლობის მოთხოვნამდე. ესპანეთის მეორე რესპუბლიკის (1931–1939) დროს აქტუალური იყო ფედერალური მოწყობის საკითხი, სადაც ესპანეთის რეგიონებს შესაძლებლობა ექნებოდათ ესარგებლათ ფართე ავტონომიით და დეცენტრალიზაციით. ამ ფონზე პარტიო გალეგუისტამ გალისიის ავტონომიის იდეის პოპულარიზებისთვის 1931 წელს შეიმუშავა გალისიის ავტონომიის აქტი, რომელიც დაფუძნებული იყო ადრეულ გალისიანიზმის და თანამედროვე ნაციონალიზმის იდეებზე.

დოკუმენტის მონახაზი
1931 წელს, ესპანეთის მეორე რესპუბლიკის დამყარებისთანავე -მა (გალისიურის შესწავლის სემინარი) წამოაყენა ავტონომიის აქტის პირველი მონახაზი. მასში გადმოცემული იყო შემდეგი პუნქტები:
თავი 1. გალისია წარმოაგდენს დამოუკიდებელ სახელმწიფოს ესპანეთის ფედერალური რესპუბლიკის შემადგენლობაში.
თავი 2. გალისიის სახელმწიფოში ოფიციალურ ენებს წარმოადგენენ, გალისიური და ესპანური.
სამოქალაქო მომსახურების პირებმა უნდა იცოდნენ გალისიური.
თავი 3. გალისიის ეროვნული ფერებია თრეთრი და ცისფერი.
თავი 4. გალისიის ტერიტორია მოიცავს ოთხ ძველ პროვინციას: , , და 
თავი 5. ნებისმიერი მეზობელი ტერიტორია შეიძლება შეუერთდეს გალისიას თუ ეს მისი მოსახლეობის 2/3-ის სურვილი იქნება(...)
თავი 6. გალისიის მოქალაქე არის:
) ნებისმიერი ვინც დაიბადება გალისიაში გალისიელი მშობლების მიერ.
) ნებისმიერი ვისაც ჰყავს გალისიელი დადა ან მამა, თუნდაც ის იყოს საზღვარგარეთ დაბადებული (...)
) ნებისმიერი ვინც არ დაბადებულა გალისიაში და/ან არ ჰყავს გალისიელი წინაპრები თუ ის ოფიციალურად არის გალისიის რეზიდენტი.
ქედმოუხრელნი

ქედმოუხრელნი — სტენლი კრამერის 1958 წლის ამერიკული ფილმი. ფილმი ასახავს ორი ადამიანის, ერთმანეთზე გადაბმული თეთრკანიანისა და შავკანიანის გაქცევას ციხიდან.

როლებში
ტონი კერტისი — ჯონ ჯექსონი
სიდნი პუატიე — ნოა კალენი
თეოდორ ბიკელი — შერიფი მაქს მიულერი
კარა უილიამსი — ბილის დედა

ჯილდოები
ოსკარი
შავ-თეთრი ფილმის საუკეთესო ოპერატურა: სემ ლევიტი
საუკეთესო ორიგინალური სცენარი: ნედრიკ იანგი, ჰაროლდ ჯეიკობ სმითი

სხვა ჯილდოები
ოქროს გლობუსი საუკეთესო დრამისთვის
 საუკეთესო მსახიობი კაცისთვის მთავარ როლში: სიდნი პუატიე
შალვა I ქვენიფნეველი

შალვა ქვენიფნეველი (დ. დაახლ. 1267 — გ. 1301 წლის შემდეგ) — ცხრაზმის (ცხრაზმისხევის) ერისთავი საუკუნის 80-იანი წლებიდან საუკუნის 10-იან წლებამდე, ქვენიფნეველთა საგვარეულოს წარმომადგენელი, ერისთავ ვირშელ ქვენიფნეველის ძე.

ერისთავთა საგვარეულო მატიანის — „ძეგლი ერისთავთას“ მიხედვით შალვა 3 წლის იყო, როდესაც მამამისი გარდაიცვალა. აღიზარდა სამეფო კარზე. როდესაც საქართველოში მონღოლების ბატონობის დროს შექმნილ რთულ პოლიტიკურ სიტუაციაში ძმები დავით და ვახტანგ ერთმანეთს დაუპირისპირდნენ, შალვა განუდგა მონღოლთა წინააღმდეგ მებრძოლ დავითს და ხუტლუბუღა ნოინის ჯარს უწინამძღვრა, მაგრამ მეფე იხსნა მიუვალმა ციკარეს ციხემ. შალვა ვახტანგ -ს ურდოშიც გაჰყოლია. საპასუხოდ, დავითმა ააოხრა ქვენიფნეველის მამული ცხრაზმისხევში. ჟამთააღმწერლის მიხედვით შალვა იძულებული გახდა შევედრებოდა ქართლის ერისთავ ჰამადა სურამელს, ეშუამდგომლა დავით მეფესთან და ღალატი „თავზე ნაცრის გადაყრის“ ჟესტით მოუნანიება. მეფეს იგი, მართლაც, შეუწყალებია.

ერისთავთა მატიანის თანახმად, შალვას ცოლად ჰყოლია ოვსთა მეფის ასული ბირდი, „რომელმან განადიდა პატივი მონასტრისა ამის და შექმნა ყოველი სამსახური ეკლესიისა“ (უნდა იგულისხმებოდეს ქვენიფნეველთა საგვარეულო მონასტერი ლარგვისს). მათი შვილებიდან ცნობილია ერისთავი ლარგველი და პიპა, გიორგი მეფის ელჩი ეგვიპტის სულთანთან.
იასე ყულარაღასი

იასე ყულარაღასი, იესე (იასე) დავითის ძე ერისთავი (ჩანს 1700 – გ. 1745) — ქართლის სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე, ყულარაღასი, ძმა და თანამებრძოლი შანშე ქსნის ერისთავისა. მონაწილეობდა შანშეს აჯანყებაში ირანის წინააღმდეგ. მასთან ერთად დატყვევებული იყო მაშათის ციხეში. 1745 წელს პატიმრობიდან გათავისუფლებული იასე გზაში გარდაიცვალა.

იასეს ცოლად ჰყავდა ქეთევანი, თავად ედიშერ ჩოლოყაშვილის ასული, მეფე თეიმურაზ -ის დის, მარიამის (მაკრინე) შვილი (გ. 1791). 1739 წელს შანშეს რუსეთში ლტოლვილობისას ქეთევანი ბაზალეთის გზაზე ხელთ იგდო ბარძიმ არაგვის ერისთავის ძმამ, უთრუთმა, რომელმაც მას ნამუსი აჰხადა და შემდეგ არაგვის ერისთავებთან სტუმრად მყოფ ყიზილბაშებს გადასცა. სამშობლოში დაბრუნებულმა შანშემ არაგვის ერისთავებზე შური იძია, 12 000 ლეკით აიღო ანანურის ციხე, ბარძიმი სიკვდილით დასაჯა, ხოლო უთრუთი და მისი თანმხლები პირები ალყაშემორტმულ კოშკში დაიწვნენ.

იასე ეწეოდა ლიტერატურულ მოღვაწეობასაც. ძველი ქართული ჰიმნოგრაფიული ტრადიციის მიხედვით შექმნა ორიგინალური საგალობელი „წმიდათა და დიდებულთა ორთა ძმათა მოწამეთა ქართველთა ელისბარ ქსნის ერისთავისა და ძმისა მისისა შალვასი და წმიდისა დიდებულისა მოწამისა ბიძინა კახისა“ — ხოტბა მიძღვნილი ბახტრიონის აჯანყების გმირებისადმი, რომელთა შორის პაპამისი შალვაც იყო (საგალობელს აქვს აკროსტიქი — „ქრისტეს მოწამეო შალვა, შეიწყალე ძის ძე შენი იესე“). თავდაპირველად მასში არ იყო ასახული აჯანყების ამბები. მოგვიანებით თხზულების ეს ხარვეზი ნაწილობრივ შეავსო ბესარიონ ბარათაშვილ-ორბელიშვილმა, რომელმაც თავის ჰაგიოგრაფიულ კრებულში იესეს საგალობელი შევსებული და რედაქტირებული წარმოადგინა.

იესეს უნდა ეკუთვნოდეს კახეთის აჯანყების გმირებისადმი მიძღვნილი სვინაქსარული საკითხავიც. მანვე დაწერა ისე წილკნელის აკროსტიქული შესხმა, გალექსა საბას ლექსიკონის თავსართი ასოები. იასეს დაკვეთით გამოიცა გრიგოლ ღვთისმეტყველის თხზულებათა შემცველი დიდი ხელნაწერი, ასევე მისი და მისი ძმის ხელშეწყობით ახალგორში ლიტერატურულ საქმიანობას ეწეოდა გარეჯელი მწიგნობარი ექვთიმე ბარათაშვილი.
ანანურის ბრძოლა

ანანურის ბრძოლა — ბრძოლა ქსნისა და არაგვის საერისთავოების ჯარებს შორის 1739 წელს. დასრულდა შანშე ქსნის ერისთავის მიერ ანანურის აღებით, გადაწვითა და არაგვის ერისთავთა დაღუპვით.

შანშე ქსნის ერისთავის ანანურზე გალაშქრების უშუალო მიზეზი გახდა მისი რუსეთში ლტოლვილობის დროს მისი ძმის, იასე ყულარაღასის მეუღლის, ქეთევანის დატყვევება და გაუპატიურება ბარძიმ არაგვის ერისთავის ძმის, უთრუთის მიერ. სამშობლოში დაბრუნებულმა შანშემ 12000 ლეკი დაიქირავა და შურისძიების მიზნით ანანურს ალყა შემოარტყა. ბარძიმმა და უთრუთმა მომხდურებს ძლიერი წინააღმდეგობა გაუწიეს, მაგრამ მოალყეების მიერ წყალსადენის გადაკეტვის შემდეგ ციხის დამცველებს გაუჭირდათ. ბარძიმმა შანშესგან უვნებლობის ფიცი მიიღო და დანებდა, უთრუთი კი კოშკ „შეუპოვარში“ გამაგრდა და ბრძოლა განაგრძო. განრისხებულმა შანშემ ბარძიმი სიკვდილით დასაჯა, შემდეგ ანანურის ციხეში შეიჭრა, მონასტერი აიკლო და კოშკი გადაწვა. უთრუთი, მისი ოჯახი და თანმხლები პირები ხანძარმა იმსხვერპლა.

ბრძოლის შემდეგ არაგველებმა კოშკი ამოქოლეს და დაღუპულთა სამარხად აქციეს. 1939 წელს კოშკი არქეოლოგებმა გახსნეს; ნახანძრალი სავსე აღმოჩნდა დიდებისა და ბავშვების დამწვარი ძვლებით, იარაღითა და სხვადასხვა საყოფაცხოვრებო ნივთით.
ელიზბარ ერისთავი (XIX საუკუნე)

ელიზბარ შანშეს ძე ერისთავი (დ. 1808 ან 1810 — გ. 12 იანვარი, 1872, გორი) — თავადი, ქართველი სამხედრო და საზოგადო მოღვაწე, მეწარმე. იყო 1832 წლის შეთქმულების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი, შემდეგ იმყოფებოდა რუსეთის იმპერიის სამხედრო და სახელმწიფო სამსახურში; გორის მაზრის უფროსი (1858-1870), გენერალ-მაიორი (1870).

ბიოგრაფია
ელიზბარ ერისთავი იყო ქსნის ერისთავთა საგვარეულოს წარმომადგენელი, პირდაპირი შთამომავალი იასე ყულარაღასისა. დაიბადა მეფე გიორგი -ის ეშიკაღასბაშის შანშე იესეს ძე ქსნის ერისთავის ოჯახში. 1823–1830 წლებში ცხოვრობდა პეტერბურგში. აქვე დაამთავრა საარტილერიო სასწავლებელი. 1830 წელს საქართველოში ჩამოვიდა და პოდპორუჩიკის ჩინით სამსახური დაიწყო კავკასიის გრენადერთა არტილერიის მესამე მსუბუქ ასეულში, რომელიც ლორეში იყო დაბანაკებული. მამის გარდაცვალების შემდეგ (1831 წლის სექტემბერი) სამხედრო სამსახურს თავი გაანება. მუდმივად ცხოვრობდა ქალაქ გორში.

პეტერბურგში ყოფნის დროს ერისთავი ხშირად სტუმრობდა დიმიტრი ბატონიშვილის სალონს, სადაც საფუძველი ჩაეყარა შეთქმულებას რუსეთის ბატონობის წინააღმდეგ. პეტერბურგიდან გამომგზავრებისას მას დაევალა საქართველოში თანამოაზრეთა ჯგუფის შექმნა. ერისთავმა იკისრა შეთქმულთა ჯგუფების კოორდინაცია და აჯანყების მზადების საერთო ხელმძღვანელობა, მუდმივი მიმოწერა ჰქონდა დიმიტრი ბატონიშვილთან, თუმცა შეთქმულთა ნაწილი მას უარყოფითად ახასიათებდა. შეთქმულების გაცემის შემდეგ ერისთავი ავლაბრის ყაზარმაში დაატუსაღეს, გაასამართლეს და სიკვდილი მიუსაჯეს, მაგრამ განაჩენი გადასახლებით შეუცვალეს და ჰელსინგფორსში (ფინეთი) რიგით ჯარისკაცად გაამწესეს.

1842 წლის მაისში ერისთავი სამშობლოში დაბრუნდა. მსახურობდა ოფიცრად ქართველ გრენადერთა პოლკში. აქტიურად მონაწილეობდა ქართულ კულტურულ და ეკონომიკურ ცხოვრებაში. 1843 წელს მან თავის ძმასთან, დიმიტრისთან, ერთად სოფ. ღვარებში ააგო შუშის ქარხანა, რომელმაც მიიღო თბილისის სათადარიგო აფთიაქის მინის ჭურჭლით მომარაგების პრივილეგია. ქარხანა ორჯერ დაიწვა, მაგრამ ორჯერვე აღადგინა. ერისთავმა პირადად იმოგზაურა ბოჰემიაში, რათა ადგილზე შეესწავლა და გადმოეღო იქაური შუშის ქარხნების მუშაობის მეთოდები.

1858 წელს კაპიტანი ერისთავი გორის მაზრის უფროსად დაინიშნა. თავის მამულში აიშენა და ევროპულად მოაწყო სახლი, მაზრაში გაავრცელა ევროპული ჯიშის ხეხილი. მიესალმა რუსეთის იმპერიაში ბატონყმობის გაუქმებას (1861). 1866 წელს მიიღო პოლკოვნიკის წოდება. 1870 წელს თადარიგში გავიდა გენერალ-მაიორის წოდების მინიჭებით და მუნდირის ტარების უფლებით. 1871 წლის ნოემბრიდან გარდაცვალებამდე (1872) მსახურობდა გორის მაზრის განყოფილების მომრიგებელ მოსამართლედ. დაკრძალეს გორის საკრებულოს ტაძრის („სობორო“) გალავანში. იმავე წელს ღვარების მინის ქარხანა მისმა მემკვიდრეებმა იჯარით უცხოელ მეწარმეებს გადასცეს.

ელიზბარ ერისთავს ცოლად ჰყავდა თავისი შორეული ნათესავი ქეთევანი, თავად შალვა (ქსნის) ერისთავის ასული (დ. 1826 — გ. 1906). ჰყავდა რვა შვილი, მ. შ. ელისაბედ ერისთავი, შემდგომში ჟურნალისტი.
ანდრონოვოს კულტურა

ანდრონოვოს კულტურა — ბრინჯაოს ხანის კულტურების ერთობლიობა, რომლებიც განვითარებული იყო ძვ. წ. 2000–900 წლებში დასავლეთ ციმბირსა და აზიურ ველზე. მისი უფრო სწორი არქეოლოგიური განსაზღვრებაა კულტურული ფენა.

ადრინდელი შინტაშტური კულტურა (ძვ. წ. 2100–1800) აღარ მიიჩნევა ანდრონოვოს კულტურად, არამედ მის წინამორბედად, თუმცა შედის ანდრონოვოს კულტურულ ფენაში.

მეცნიერების ნაწილი მიიჩნევს, რომ ანდრონოვოს კულტურის მომცველ ტერიტორიაზე ძირითადად ინდოირანულ ენებზე საუბრობდნენ.
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2000: ჯგუფი D

ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2000: ჯგუფი — ევრო 2000-ის ფინალური ტურნირის ერთ-ერთი ჯგუფი. თამაშები დაიწყო 11 ივნისს და დასრულდა 21 ივნისს. ტურნირის თანამასპინძელმა ნიდერლანდის ნაკრებმა და მოქმედმა მსოფლიო ჩემპიონმა საფრანგეთის ნაკრებმა მოიგეს ჯგუფური ეტაპი.

ცხრილი
საფრანგეთი დანია
ნიდერლანდები ჩეხეთი
ჩეხეთი საფრანგეთი
დანია ნიდერლანდები
დანია ჩეხეთი
ამ თამაშის წინ ორივე გუნდს დაკარგული ჰქონდა შემდეგ ეტაპზე გასვლის შანსი.

საფრანგეთი ნიდერლანდები
ქუთაისის დრამატული თეატრი

ქუთაისის ლადო მესხიშვილის სახელობის პროფესიული სახელმწიფო დრამატული თეატრი — ქართული სახელმწიფო დრამატული თეატრი, ქუთაისის უდიდესი და უმთავრესი თეატრი.

1861 წლის 3 მარტს ქუთაისში, სცენისმოყვარეების მონაწილეობით, გაიმართა პირველი, ისტორიული წარმოდგენა, გიორგი ერისთავის კომედია „გაყრა“, რომლითაც აღინიშნა ახალი მოძრაობის დასაწყისი ქართული თეატრის ისტორიაში. 1880 წელს ქუთაისში დაფუძნდა პროფესიული დასი, რომელსაც 1885 წელს სათავეში ჩაუდგა ცნობილი მსახიობი და რეჟისორი კოტე მესხი.

1894-1905 წლებში ქუთაისის თეატრს ხელმძღვანელობდა დიდი ქართველი მსახიობი, რეჟისორი და საზოგადო მოღვაწე ლადო ალექსი-მესხიშვილი. 1928 წელს ქუთაისში დაარსდა მეორე სახელმწიფო თეატრი, ქუთაის-ბათუმის თეატრის სახელწოდებით, კოტე მარჯანიშვილის ხელმძღვანელობით. ორი სათეატრო სეზონის განმავლობაში, ქართული თეატრის რეფორმატორმა, დიდმა რეჟისორმა, ქართული სცენის მსახიობთა ჭეშმარიტ თანავარსკვლავედთან ერთად, აქ განახორციელა თავისი საუკეთესო დადგმები.

1940 წელს ქუთაისის თეატრს ლადო მესხიშვილის სახელი მიენიჭა. 1955 წელს ოფიციალურად გაიხსნა ქუთაისის დრამატული თეატრის ახალი შენობა, უნიკალური არქიტექტურული ნაგებობა (არქიტექტორები: მ. შავიშვილი, შ. თავაძე), რომელსაც 2009 წელს ძეგლის სტატუსი მიენიჭა. 2008 წელს მესხიშვილის თეატრში გაიხსნა 100 ადგილიანი მცირე სცენა და ქუთაისის თეატრის ისტორიის ამსახველი მუზეუმი. 2009-2010 წლებში, კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტროს გადაწყვეტილებით, თეატრის შენობის წინ საზეიმოდ გაიხსნა მესხიშვილის თეატრის სამი მსახიობის სახელობითი ვარსკვლავი: ევა ხუტუნაშვილის, ანზორ ხერხაძის და ერემო სვანაძის. შემდგომ წლებში გაიხსნა კიდევ რამდენიმე მსახიობის სახელობითი ვარსკვლავი: ნათელა საღარაძის (2014), ლამარა ვაშაკიძის (2014), გიზო კაკაურიძის (2024).

ქუთაისის თეატრის ისტორია მდიდარია ქართული თეატრისა და კულტურის თვალსაჩინო მოღვაწების სახელებით, მნიშვნელოვანი თეატრალური მოვლენებით და ფაქტებით. მის ტრადიციებს ღირსეულად აგრძელებს მესხიშვილელთა ახალი თაობა.
მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2006: ჯგუფი G

მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2006: ჯგუფი — მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2006-ის ფინალური ტურნირის ერთ-ერთი ჯგუფი. თამაშები დაიწყო 13 ივნისს და დასრულდა 23 ივნისს. შვეიცარიის ეროვნულმა საფეხბურთო ნაკრებმა ჯგუფში გაიმარჯვა და გახდა ერთადერთი გუნდი მსოფლიო ჩემპიონატების ისტორიაში, რომელსაც არ წაუგია და არ გაუშვია არცერთი გოლი, და ისე გავარდა ტურნირიდან მერვედფინალში უკრაინასთან პენალტების სერიაში დამარცხების გამო.

სამხრეთ კორეა ტოგო
საფრანგეთი შვეიცარია
საფრანგეთი სამხრეთ კორეა
ტოგო შვეიცარია
ტოგო საფრანგეთი
შვეიცარია სამხრეთ კორეა
ჰუსეინ ჯავიდი

ჰუსეინ ჯავიდი (ნამდვილი სახელი — ჰუსეინ რასიზადე, ; დ. 24 ოქტომბერი, 1882, ნახიჩევანი — გ. 5 დეკემბერი, 1941) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა პოეტი და დრამატურგი.

ბიოგრაფია
ნაწარმოებებს აქვეყნებდა 1906 წლიდან. მისი ლექსთა კრებულები „წარსულის დღეები“ (1913), „გაზაფხულის ნამი“ (1917) მიმართულია სოციალური უსამართლობის წინააღმდეგ. მისთვის დამახასიათებელია ღრმა ჰუმანიზმი (ტრაგედია „სატანა“, 1917). პოეტმა უძღვნა სოციალისტურ რევოლუციას (პოემა „აზერი“, 1926), (დრამა „თავადი“, 1930).
მიქაილ ჰუსეინოვი

მიქაილ ალესქერ-ოღლუ ჰუსეინოვი (; დ. 19 აპრილი [ძვ. სტ. 6 აპრილი], 1905, ბაქო — გ. 7 ოქტომბერი, 1992, იქვე) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა არქიტექტორი და არქიტექტურის ისტორიკოსი, სსრკ სახელმწიფო არქიტექტორი (1970), აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1945).

ბიოგრაფია
1922-1929 წლებში სწავლობდა აზერბაიჯანის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში. 1930–1970 წლებში ასწავლიდა იქვე. იყო, პროფესორი 1942 წლიდან, აზერბაიჯანის სსრ არქიტექტორთა კავშირის გამგეობის თავმჯდომარე 1947 წლიდან. 1946 წლამდე მუშაობდა ს. დადაშევთან ერთად. 1946 წლის შემდეგ მისი ნამუშევრებია: მ. ახუნდოვის სახელობის რესპუბლიკის საჯარო ბიბლიოთეკა (1960), აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ნაგებობათა კომპლექსი (1960); სსრკ სახელმწიფო პრემია (1941). სსრკ და მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.

დაჯილდოებულია 2 ლენინის ორდენითა და მედლებით.
ჰუსარები

ჰუსარები — კავალერიის გვარეობა, შეიარაღებული იყვნენ ხმლით, კარაბინითა და დამბაჩებით.

სახელწოდება ჰუსარი პირველად გაჩნდა უნგრეთში. დაერქვა აზნაურთა ლაშქრის განსაკუთრებულ რაზმებს. – საუკუნეებში პოლონეთში მძიმე კავალერიის სახელწოდებაა. - საუკუნეებში საფრანგეთში, ავსტრიასა და პრუსიაში შეიქმნა ჰუსარების რეგულარული პოლკები, მათ როგორც მსუბუქ ცხენოსან ჯარს, მტრის ზურგში და ფალანგებზე მოქმედებისათვის, დაზვერვისა და დევნისათვის იყენებდნენ. საუკუნეში რუსეთში უცხოელთაგან იქმნებოდა ჰუსართა ფორმირების ცალკე დანაყოფები, ხოლო საუკუნეში კი რეგულარული რაზმები. რუსეთის არმიაში 1825 წელს იყო ჰუსართა 14 რეგულარული პოლკი, 1917 წელს ჰუსართა 2 გვარდიისა და 18 საარმიო პოლკი.
ოსმალეთის უნგრეთი

ოსმალეთის უნგრეთი — ოსმალეთის იმპერიის სულთნის, სულეიმან კანუნის მიერ დაპყრობილი ტერიტორია უნგრეთის მიწაზე. იგი არსებობდა - საუკუნეებში, 1699 წლამდე, სანამ ოსმალეთის იმპერია იძულებული გახდებოდა დაეთმო დაპყრობილი ტერიტორია.

შექმნა
ოსმალეთის უნგრეთი შეიქმნა მოჰაჩის ბრძოლის შედეგად, სადაც ოსმალეთის ერთ-ერთმა გამოჩენილმა და თვალსაჩინო მმართველმა, სულეიმან -მა დაამარცხა, უნგრეთის, ხორვატიისა და ბოჰემიის ახალგაზრდა, 20 წლის, მეფე ლაიოშ . ეს ყველაფერი მოხდა 1526 წელს.

იმ დროს, ოსმალეთის სულთანს ჰყავდა 100 000 მეომარი, ხოლო ლაიოშ -ს — მხოლოდ 25 000. ასე რომ, სასწაული უნდა მომხდარიყო, იმისათვის რომ, გამარჯვება სწორედ ლაიოშს დარჩენოდა. ამიტომ, ლაიოშს ბევრჯერ შესთავაზეს, რომ სულთან სულეიმანს დანებებოდა, მაგრამ მან არავის დაუჯერა და გადაწყვეტილება არ შეცვალა. მათთვის დანებებას, ოსმალთათვის გაშლილ ველზე შებმა არჩია.

29 აგვისტოს, მოჰაჩის ველზე გაიმართა სასტიკი ბრძოლა, სადაც ოსმალეთის იმპერიამ აბსოლუტური გამარჯვება მოიპოვა და ეს ყველაფერი ოსმალებმა მხოლოდ 2 საათში მოახერხეს. ახალგაზრდა მეფე ლაიოშ -ც ამ ბრძოლას შეეწირა, მის 25 000 ჯარისკაცთან ერთად.

სწორედ ამ დაპყრობილ ტერიტორიაზე შეიქმნა ოსმალეთის უნგრეთი მის ტახტზე პრეტენზიას ორი კანდიდატი აცხადებდა — ფერდინანდ და იანოშ ზაპოლაი. 1541 წელს, მას შემდეგ, რაც სულეიმან -მა ჰაბსბურგებს ბუდა წაართვა, დასავლეთ და ჩრდილო უნგრეთის მეფედ აღიარებულ იქნა ფერდინანდ , ხოლო სამხრეთ და ცენტრალური უნგრეთი ოსმალეთის მფლობელობაში დარჩა და მას სათავეში იანოშ ჩაუდგა.

არსებობის პერიოდი
ოსმალეთის უნგრეთი არსებობდა საუკუნენახევარზე მეტი ხნის განმავლობაში, კერძოდ კი 1541-1699 წლებში და მას სათავეში ზაპოლაების დინასტია ჩაუდგა.

დაპყრობილ ტერიტორიაზე მცხოვრები ხალხის ძირითადი ნაწილი მათ მიწაზე ოსმალთა გაბატონებას მალევე შეეგუა, ხოლო დანარჩენები, დროთა განმავლობაში იძულებულნი გახდნენ ეღიარებინათ ოსმალეთის მიერ დაპყრობილი ტერიტორია და შეგუებოდნენ მათ მმართველობას. ეს ყველაფერი ოსმალეთს საშუალებას აძლევდა უნგრელ ხალხზე კიდევ უფრო მეტად გაეზარდა საკუთარი გავლენა და ბევრი ადამიანი მოექცია მის ქვეშ, რასაც ისინი გარკვეული ხნის განმავლობაში წარმატებით ახერხებდნენ. თუმცა, ოსმალთა ბატონობის გამო, უნგრეთში ნელ-ნელა გაჩნდა დაუსახლებელი მიწები, გლეხები ტყეებს აფარებდნენ თავს. მაგრამ, ამ დაუსახლებელ მიწებზე განვითარდა სოფლის მეურნეობა, რამაც საგრძნობლად გააძლიერა ეკონომიკა. გაჩნდა ვენახები. ღვინო ჩეხეთში, ავსტრიასა და პოლონეთში გაჰქონდათ.

არსებობის შეწყვეტა
როდესაც ოსმალეთის ხანგრძლივი დაკნინების პერიოდი დაიწყო, იგი კარგავდა პატარ-პატარა ტერიტორიებს, კუნძულებსა და ქვეყნებს. 1699 წელს, ოსმალეთის იმ დროინდელი სულთანი მუსტაფა , იძულებული გახდა, რომ დაედო ოსმალეთის იმპერიისათვის საზიანო კარლოვიცის ზავი, რომლითაც უნგრეთის დიდი ნაწილი მიიღო ავსტრიამ. შესაბამისად, რადგან ოსმალეთის იმპერია აღარ ბატონობდა უნგრეთზე, ოსმალეთის უნგრეთმაც შეწყვიტა არსებობა.
მუჰამად ჰუსეინ ჰაიქალი

მუჰამად ჰუსეინ ჰაიქალი (; დ. 20 აგვისტო [ ძვ. სტ. 10 აგვისტო], 1888, ქაფრ-ღანამი, დაკაჰლიის პროვინცია — გ. 8 დეკემბერი, 1956, კაირო) — არაბი (ეგვიპტელი) მწერალი და სახელმწიფო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
უმაღლესი განათლება მიიღო კაიროსა და სორბონში, სადაც დაიცვა სადოქტორო ხარისხი. 1937-1944 წლებში იყო ეგვიპტის განათლების მინისტრი, 1945-1950 წლებში ეგვიპტის სახელმწიფო მინისტრი და სენატის თავმჯდომარე. ავტორია არაბულ ლიტერატურაში პირველი რეალისტური რომანებისა „ზეინაბი“ (1910) და „ასე შეიქმნა“ (1955), რომლებშიც გაილაშქრა ქალთა უუფლებო მდგომარეობისა და ფელახთა ჩაგვრის წინააღმდეგ. ავტორია ქრონიკისა „მუჰამედის ცხოვრება“ (1929).