iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ხაშურის საცხოვრებელი სახლი

ხაშურის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის ქალაქ ხაშურში. აშენებულია საუკუნის დასაწყისში. 1954 წელს შეკეთებული და რეკონსტრუირებულია (გადიდებულია სამზარეულო და შეცვლილია სახურავი). შენობა ორსართულიანია. რიყის ქვითა და აგურით ნაგები ქვედა სართული ნახევრად მიწაშია ჩამჯდარი. ამ სართულის დასავლეთ ნაწილი ორ მხარეს გახსნილი სათავსია, აღმოსავლეთით კი მარანია. ღია სათავსს ქუჩიდან აქვს შესასვლელი. მარანში გადახურვის ხის კოჭი ერთ სვეტს ეყრდნობა. დასავლეთ ნაწილში გაჭრილია სარკმელი და კარი. შესასვლელთან ახლოს, ჩრდილო-დასავლეთის კუთხეში ქვის ბუხარია. აღმოსავლეთ კედელთან სხვადასხვა ზომის ქვევრებია ჩაფლული. საცხოვრებლის ზედა სართული ფიცრულია. სართულშუა გადახურვა ხის კოჭებს ეყრდნობა. ამ სართულზე ორი საცხოვრებელი ოთახი (თითოეული 30მ²) და სამზარეულოა. ეზოდან ხის კიბე ადის სართულის უკანა აივანზე, საიდანაც ერთი კარი ოთახში შედის, ხოლო მეორე - სამზარეულოში.

სახლის მთავარი ფასადი ქუჩაზე გადის. ქვედა სართულის ყრუ კედრლში შესასველელია გაჭრილი, ზედა სართულზე კი ღია აივანია. აივანზე ორი კარი და ოთხი ფანჯარა გამოდის. აივანი ხვეული კიბით ქორედს უკავშირდებოდა (ამჟამად ქორედის სართული შეცვლილია თუნუქის სახურავით და კიბე სხვრნზე ადის). აივნის გადახურვა ეყრდნობა ხის შვიდ სვეტს, რომელთა შორის ჭვირული ელემენტით შემკული მოაჯირია, ხოლო ზედა ნაწილი მორთულია ხის დეკორატიული ელემენტებით.
უწლევის ნაეკლესიარი

უწლევის ნაეკლესიარი — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ უწლევის დასავლეთით, ორ კილომეტრზე, ფურნეების ღელის პირას, ფერდობზე. დანგრეულია, შემორჩენილია ერთი მეტრის სიმაღლის კედლები.

დარბაზული ეკლესია ნაგები იყო არაწესიერი ფორმის მოზრდილი ქვებით. შესასვლელი სამხრეთით ჰქონია. ნახევარწრიული აფსიდის სამხრეთ მხარეს პატარა სწორკუთხა ნიშია.
ქვემო ბროლოსნის ნაეკლესიარი

ქვემო ბროლოსნის ნაეკლესიარი — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ბროლოსნის აღმოსავლეთით, ბარბაქაძეების უბანთან, მუხნარში. დანგრეულია, აღმოსავლეთით შემორჩენილია ნახევარწრიული აფსიდი 1,5 მეტრის სიმაღლეზე. დარბაზული ეკლესია ნაგები იყო სხვადასხვა ზომის ქვიშაქვით. შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონდა.
უფლისციხის ოთხსვეტიანი დარბაზის კომპლექსი

ოთხსვეტიანი დარბაზის კომპლექსი — არქიტექტურული კომპლექსი გორის მუნიციპალიტეტის ნაქალაქარ უფლისციხის ტერიტორიაზე. დარბაზი გეგმით ქრისტიანული ბაზილიკის მსგავსია. იგი განკუთვნილი იყო წარმართული ხანის საზეიმო, საკულტო ცერემონიებისათვის. გამოკვეთილია კლდეში. ნაგებობა დაზიანებილია და გამოფიტულია. შემორჩენილია მხოლოდ ჩრდილოეთ კედელი და მცირე სათავსი, აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლების ქვედა ნახევარი, სამხრეთ კედლის ცოკოლი. ეტყობა მრავალჯერ გადაკეთების კვალიც. დასავლეთ კედლის ბოლო ნაწილი, დიდი ნიშის გაყოლებაზე, ამოშენებულია ადრინდელი ფეოდალურ ხანაში. ამ კედელის ქვეშ დარბაზში ჩასასვლელი ანტიკური ხანის ორი საფეხურია, შემორჩენილია გვიანდელი ფეოდალური ხანის ქვითკირის კედელი. ამავე საუკუნეებში ქვითკირის კედლებით შემოუზღუდავთ და ეკლესიად უქცევიათ სამხრეთის აფსიდიანი სათავსი, დაუვიწროვებიათ ანტიკური ხანის შესასვლელები. დარბაზი მოგვიანებით საცხოვრებლადაც გამოუყენებიათ. შუა აფსიდის ჩრდილოეთ მონაკვეთში მოჭრილია ცოკოლის საფეხური, გაღრმავებულია კედელი, იატაკში ჩაჭრილია სამი სასულიანი თონე; დარბაზის ჩრდილოეთ ნაწილში ოთხი თონეა. ჩრდილოეთ-დასავლეთის კუთხის კედლებში ამოჭრილია გადახურვის კოჭების ჩასადგმელი ბუდეები.

დარბაზის ინტერიერს ქმნის კლდის დამუშავებული კედლები, რომლებსაც ფასადები არ აქვთ. ოთხსვეტიანი დარბაზის დასავლეთ მონაკვეთი განიერი და მოკლეა. მის ცენტრში ოთხი ბურკის ოთხკუთხა ბაზისებია გამოკვეთილი. ბაზისების მდებარეობა დარბაზის ღერძის მიმართ ასიმეტრიულია. დარბაზის ჩრდილოეთ კედელი, ბაზისების შესატყვისად, დანაწევრებულია არათანაბარი ზომის სამი დეკორატიული თაღით. ნაწილობრივ შემორჩენილია პილასტისა და თაღების კლდეში ჩაჭრილი პროფილი. დასავლეთ პილასტრზე კაპიტელის კუთხეა, რომელიც წარმოადგენს ლილვიან თაროს. ამავე პილასტრის თავზე შემორჩენილია კამარაზე გადასვლის ფრაგმენტი, რაც მოწმობს, რომ დარბაზის ჩრდილოეთ „ნავს“ სამ სეგმენტად დანაწევრიანებული „გადახურვა“ ჰქონია. დასავლეთ კედელზე მაღალი ცოკოლი და ჩრდილოეთ პილასტრია. ამ კედლის სამხრეთ ნაწილში, იატაკიდან 1 მეტრის სიმაღლეზე, დარბაზის შიდა სივრცისაკენ გახსნილი დიდი ნიშია.

დარბაზის აღმოსავლეთით იატაკიდან ერთი საფეხურით ამაღლებული და საკმაოდ ღრმა ნალისებრი აფსიდია. მასში მაღალი საკურთხეველი და დასაკდომად გამოუსადეგარი ორსაფეხურიანი ხარისხია. აფსიდის ცენტრში ამოკვეთილია ოთხი კვადრატული ბუდე, რომლებიც ამოვსებულია ქვის ნატეხებით და კირის ხსნარით. საფიქრებელია, რომ ბედეებში კივორიუმის სვეტები იყო ჩადგმული. ერთი სვეტის ნაწილი შემორჩენილია აფსიდის წინაც, სვეტი ამოკვეთილია კლდეში, ღრმა და განიერი ორმოს ძირში.

ჩრდილოეთი სათავსი
ჩრდილოეთ აფსიდსა და კონქს შორის სადა რელიეფური სარტყელია, აფსიდის ორივე მხარეს კი მცირე სათავსები. ჩრდილოეთ სათავსს შემორჩენილი აქვს კედელში გამოკვეთილი კამაროვანი ჭერი. მის ჩრდილოეთ კედელში ორი ოთხკუთხა ღრმა ნიშია. აღმოსავლეთ ნიშის კონქში შემორჩენილია სხივური გაფორმების კვალი. ამ სათავსს შესასვლელები საკურთხევლიდან და დარბაზიდან აქვს.

სამხრეთი სათავსი
სამხრეთ სათავსი მოკლეა. სათავსში შემორჩენილია აფსიდა და ცოკოლის განიერი საფეხური.
ქვიშხეთის პირველი ნაეკლესიარი

ქვიშხეთის პირველი ნაეკლესიარი, წმინდა მარინეს ეკლესია — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვიშხეთის სამხრეთ-დასავლეთით, ლაცაბიძეების უბანში, სასაფლაოზე. დანგრეულია, შემორჩენილია დასავლეთი კედლის კონტური, ჩრდილოეთი და სამხრეთი კედლების მცირე ნაწილები და ჩრდილო-აღმოსავლეთის კუთხე 0,3 მეტრის სიმაღლეზე. დარბაზული ეკლესია ნაგები იყო ნატეხი ქვიშაქვით. ამჟამად მის ადგილზე პემზაბეტონის ბლოკებით ნაშენი ეკლესია დგას.
ახალსოფლის ნასოფლარი

ახალსოფლის ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალსოფლის აღმოსავლეთით 1 კილომეტრზე, საავტომობილო გზის მარცხენა მხარეს. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ნასოფლარზე გამოვლინდა შენობათა რიყის ქვით ნაგები საძირკვლები და წითლად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები. მდინარის ფლატეში ჩანს დიდი ზომის ქვევრები, თონეები და სხვა.
კარალეთის ნასახლარი

კარალეთის ნასახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ კარალეთის ცენტრში, გორაზე. თარიღდება გვიან ბრინჯაოს-ადრიან რკინის ხანით. ნასახლარზე აღმოჩნდა კაჟის ლამელა, ბრინჯაოს მძივის ნატეხი, სარდიონის კასრისებრი მძივი, შავად და წითლად გამომწვარი, ლეგაპრიალა ჭურჭლის ნატეხები, რომლებიც შემკულია ირიბი შტრიხების სარტყლით, რელიეფური ხაზებითა და წვერებით გადამბული რომბებით.
ტინისხიდის ქვაყუთები

ტინისხიდის ქვაყუთები — არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტინისხიდის ცენტრში, ადგილ ჭანდაგორასთან, „მაწუკაანთ ვენახის “ გვერდით. არქეოლოგიური ძეგლი თარიღდება ფეოდალური ხანით. ქვაყუთები შედგენილია დიდი ზომის ფილაქვებისაგან. თითოეულ მათგანში ქრისტიანული წესით დაკრძალულია თითო მიცვალებული. სამარხებში სამარხეული ინვენტარი არ აღმოჩნდა.
ტინისხიდის ნასოფლარი

ტინისხიდის ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტინისხიდში, ადგილ გრძელეებში. ძეგლი თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ნასოფლარში შემორჩენილია რიყის ქვით ნაგები ნასახლარები, შენობათა საძირკვლის ფრაგმენტები. იქვე ზედაპირულად იპოვება წითლად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები, დიდი ქვევრებისა და თონეების ფრაგმენტები და სხვა.
ქვიშხეთის მეორე ნაეკლესიარი

ქვიშხეთის მეორე ნაეკლესიარი, წმინდა მარინეს ეკლესია — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვიშხეთის ჩრდილო-დასავლეთ უბანში, ქვიშხეთ-ბეღლეთის გზის პირას, სასაფლაოზე. დანგრეულია, შემორჩენილია 2,4 მეტრის სიმაღლის დასავლეთის კედელი, საკურთხევლის კონტური და ჩრდილო-აღმოსავლეთი კუთხის ნაწილი. დარბაზული ეკლესია ნაგები იყო რიყის ქვით. შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის კედელი უშუალოს ერწყმის გრძივ კედლებს.
უფლისციხის სადა ოთახი

უფლისციხის სადა ოთახი — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის ნაქალაქარ უფლისციხის შიდა ქალაქის შუა უბნის ჩრდილო საზღვარზე. თარიღდება ელინისტური ხანით. სადა ოთახი მიეკუთვნება კლდეში ნაკვეთი ანსამბლის ძირითადად ნაგებობებს. შედგება ორი ნაწილისგან: ღია, კამაროვანი დარბაზისა (65,8 მეტრი; სიმაღლე 6 მეტრი) და მის უკან მდებარე დაბალი, ბრტყელჭერიანი ოთახისაგან (55 მეტრი; სიმაღლე 3,3 მეტრი). ნაგებობა მთლიანად კლდეშია ამოკვეთილი. დაზიანებულია: დანგრეულია ფასადი, დარბაზის კამარის მნიშვნელოვანი ნაწილი და ოთახის სამხრეთ კედელი. დარბაზის გადარჩენილი ნაწილები დაბზარული და გამოფიტულია შენობა მრავალჯერ გადაუკეთებიათ: კლდის კედლებში უხეშად ამოუკვეთიათ თაროები და თახჩები, იატაკში — სხვადასხვა დანიშნულების ორმოები და ბუდეები, სხვადასხვა დროს ჩაუშენებიათ ქვის კედლებიც. - საუკუნეების ნაგებობა საფუძვლიანად გადაუკეთებიათ. რეკონსტრუქციის დროს სადა ოთახის ღია დარბაზი ორ სართულად გაუყვიათ, რისთვისაც დარბაზის განივ კედლებში ამოუკვეთიათ ხის კოჭების ჩასადგმელი ბუდეები. ქვევით, კლდიდან გამოწეული საფასადო კედლებით გაუმართავთ ოთახი, მეორე სართულზე კი — ლოჯია და აივანი. ნაგებობისათვის დამახასიათებელია ფორმების გეომეტრიული სიზუსზე, კლდის ზედაპირის ფაქიზი დამუშავება, სისადავე. გარედან იგი მხოლოდ დარბაზის ღია კამარითაა გამოვლენილი, მისი მოცულობა კი კლდის მასივშია შეტანილი. კამაროვანი დარბაზი დამხრობილია სამხრეთისკენ. დგას ეზოს პირას. ეზო საერთოა სადა ოთახის მომიჯნავე წითელი ოთახისა და მათ პირდაპირ მდებარე ამჟამად დანგრეული კომპლექსისთვის. ეზო ჩაღრმავებულია, შემოსაზღვრულია კლდის კედლებით, რომელსაც გასდევს ფაქიზად დამუშავებული, დასაჯდომად განკუთვნილი ცოკოლი. ეზოში შესვლა შეიძლებოდა მთავარი ქუჩიდან, მოკლე კლდეკარის გავლით. ნაგებობის კომპლექსში დაცულია უფლისციხის კომპლექსისთვის ერთ-ერთი მეტად მნიშვნელოვანი დეტალი — ფასადის დასავლეთ მხარეს არქეოლოგიური გათხრების დროს გამოვლენილი ყვითელი ქვის პროფილირებული ბაზისი (იგი დევს თავდაპირველ ადგილას — ცოკოლში, მისთვის განკუთვნილ კუთხეში), რაც გვაფიქრებინებს, რომ ღია დარბაზების ფასადები მოპირკეთებული ყოფილა ყვითელი ქვით და მორთული მონუმენტური, არქიტექტურული ფორმებით.
გალანძირი

გალანძირი — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვიშხეთში, ჭალისუბანში, ხელოვნურად მოსწორებულ ბორცვზე. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს ხანით.

ნამოსახლარზე აიკრიფა შავად და ნაცრისფრად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები და ბრინჯაოს ორი ჭვირული ბალთა. მასალა დაცულია სოფელ ქვიშხეთის საჯარო სკოლის მხარეთმცოდნეობის კუთხეში.

ბორცვზე შემორჩენილია გვიანდელი ფეოდალური ხანის ციხე-დარბაზის ნაშთი, აგრეთვე საუკუნის ნაგებობა – სუმბათაშვილების საცხოვრებელი სახლი, რომელშიც ამჟამად სოფლის კლუბია.
ახალსოფლის სამაროვანი (ხაშური)

ახალსოფლის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალსოფლის სამხრეთით 1 კილომეტრზე, მოქმედი სასაფლაოს ტერიტოტიაზე, ე. წ. გორაკზე. თარიღდება გვაინდელი ბრინჯაოს ხანით. 1947 წელს მიწის სამუშაოების დროს შემთხვევით აღმოჩნდა რამდენიმე ორმოსამარხი. მიცვალებულები დაკრძალულია ხელფეხმოკეცილი, თავით ჩრდილო-დასავლეთისკენ. სამარხებში აღმოჩნდა შავად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭელი. ზედაპირულად იპოვება ანალოგიური ჭურჭლის ნამტვრევები, რომლებიც სამარხული ინვენტარის ნაწილი უნდა იყოს. მასალის ნაწილი დაკარგულია.
საქაშეთის პირველი ყორღანი

საქაშეთის პირველი ყორღანი — არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ საქაშეთში, ადგილობრივ გორაკაზე. ყორღანი აღმოაჩინეს შემთხვევით, მიწის დამუშავების დროს, 1961 წელს. არქეოლოგიური ძეგლი თარიღდება ბრინჯაოს ხანით. ძეგლი დაზიანებულია. გადმოცემით, ყორღანში დაკრძალული ყოფილა რამდენიმე მიცვალებული. დაკრძალვის წესი გაურკვეველია. მიცვალებულის ძვლებთან აღმოჩნდა შავად გამომწვარი სხვადასხვა ზომის თიხის ჭურჭელი, რომელიც ამჟამად დაკარგულია.
ალექსანდრე ციმაკურიძის სახლი

ალექსანდრე ციმაკურიძის სახლი — ისტორიული ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვიშხეთის დასავლეთ ნაწილში. აგებულია საუკუნეში. ხის ოროთახიან სახლს მთელი ფასადის სიგრძეზე გასდევს ღია აივანი. აქვს შიფერის ორფერდა სახურავი. სახლზე მემორიალური დაფაა წარწერით: „აქ, მშობლიურ ქვიშხეთში, 1882 წელს დაიბადა გამოჩენილი ქართველი მხატვარი, ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე, პროფესორი ალექსანდრე გრიგოლის ძე ციმაკურიძე. გარდაიცვალა ქალაქ თბილისში 1954 წელს.“

მხატვარმა თავისი შემოქმედებითი ცხოვრების დიდი ნაწილი აქ გაატარა. აქ არის შექმნილი მისი ცნობილი ნაწარმოებები: „ქვიშხეთი და მისი მიდამოები“ (1922), „სიმინდის რჩევა“ (1927), „აგარაკზე“ (1939), „ქვიშხეთი“ (1935) და „ქვიშხეთის მიდამოები“ (1941).
ბეღლეთის ნამოსახლარი

ბეღლეთის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბეღლეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 200 მეტრზე, ბეღლეთის გორაზე, სასაფლაოზე. ნამოსახლარი (ფართობი 4025 მეტრზე) თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს ხანით. გორის სიმაღლე 50 მეტრია. ზედაპირი ხელოვნურადაა მოსწორებული. იპოვება შავად და ნაცრისფრად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები. ზოგიერთ მათგანზე კარგად შეიმჩნევა ნაკაწრი ორნამენტი. ნამოსახლარზე დგას წმინდა გიორგის ეკლესია. თარიღდება საუკუნის დასაწყისით. ეკელსია დარბაზულია (6,13,6 მეტრზე), ნაგებია კირქვის კვადრებით და რიყის ქვით. შიგნით და გარეთ შელესილია. შესასვლელი ორი აქვს, დასავლეთით და სამხრეთით. ნახევარწრიულ აფსიდში, აგრეთვე დასავლეთისა და სამხრეთის კედლებში, თითო სარკმელია.
საქაშეთის სამარხი

საქაშეთის სამარხი — არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ საქაშეთში, ადგილ ცოცხებში, სოფლის სასაფლაოზე. სამარხი თარიღდება ანტიკური ხანით. არქეოლოგიური ძეგლი აღმოაჩინეს შემთხვევით, მიწის დამუშავების დროს, 1973 წელს. სამარხში აღმოჩენილი მიცვალებულის დაკრძალვის პოზა გაურკვეველია. გამოვლინდა წითლად გამომწვარი, წმინდა თიხის პრიალაზედაპირიანი, ყურმილიანი სასმისი (დაცულია ქარელის რაიონის სოფელ ცერონისის საშუალო სკოლის მხარეთმცოდნეობის კუთხეში).
ღართის ნაეკლესიარი

ღართის ნაეკლესიარი — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღართის სამხრეთით, მთაზე, სოფელ ალექსანდრესწყაროსაკენ მიმავალი გზის მარჯვენა მხარეს, სასაფლაოზე. შემორჩენილია კედლების მცირე ნაწილი. ეკლესია დარბაზულია, ნაგები ყოფილა დიდი ზომის ქვიშაქვითა და ნატეხი ქვით, ზოგან შირიმის ქვაც იყო გამოყენებული. შესასვლელი სამხრეთით ჰქონია. აფსიდი სწორკუთხა იყო.
უფლისციხის ქარაფისპირა სახლი

უფლისციხის ქარაფისპირა სახლი — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის ნაქალაქარ უფლისციხის შიდა ქალაქის ქვემო უბნის ჩრდილო-დასავლეთით, ქარაფის პირას. თარიღდება ელინისტური ხანის დასაწყისით. ნაგებობა კლდეშია ნაკვეთი. შედგება სამხრეთისკენ დამხრობილი ღია დარბაზისა და მის უკან მოთავსებული უფრო დაბალი, ბრტყელჭერიანი ოთახისგან (8,54 მეტრი). ქარაფისპირა სახლს აქვს მხოლოდ ერთი, კამარით გახსნილი ფასადი, რომლის წინ კლდის კედლებით შემოსაზღვრული მოზრდილი ეზოა (8,759,5 მეტრი). სახლი ძლიერ დაზიანებულია: დანგრეულია ღია დარბაზის კამაროვანი გადახურვა; ორივე სათავსის ჭერს, კედლებს, იატაკსა და ეზოს ატყვია მრავალგზის გადაკეთების კვალი; მოგლეჯილი და ნაპრალში ჩავარდნილია ეზოს დასავლეთით მდებარე ოთახი, რომლის შესასვლელი ეზოს პირასაა, ჩანს სხვადასხვა დროს ჩაშენებული ქვით ნაგები კედლებიც. სათავსების იატაკში გათხრილია სხვადასხვა დანიშნულებისა და დროის ორმოები, მცირე ბაქნები. ნაგებობას შესასვლელი აღმოსავლეთით, ქვემო უბნის განივი ქუჩის ბოლოდან აქვს. ღია დარბაზი საკულტო და სარიტუალო დანიშნულების უნდა იყოს, ხოლო დახურული ოთახები საცხოვრებელი. შემორჩენილი ნაწილების საფუძველზე, საცხოვრებელი სახლის ცენტრალური ბირთვი ეზო უნდა ყოფილიყო. იგი რამდენიმე ნაგებობას აერთიანებდა. ეზოს იატაკი, კედლები და ცოკოლი ფაქიზად არის დამუშავებული.
საქაშეთის სამაროვანი

საქაშეთის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ საქაშეთში, ადგილ გორანაში (იგივე ჩაკირულები). სამაროვანი თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს ხანით. არქეოლოგიური ძეგლი აღმოაჩინეს შემთხვევით, მიწის დამუშავების დროს. სამარხში მიცვალებული დაკრძალული იყო ხელფეხმოკეცილი, თავით ჩრდილო-დასავლეთისკენ. სამარხის ტერიტორიაზე იპოვება შავად გამომწვარი, უხეშკეციანი სხვადასხვა ზომის თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები.
ღვრიაწყლის პირველი ნამოსახლარი

ღვრიაწყლის პირველი ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღვრიაწყლის ჩრდილოეთით, ერთ კილომეტრზე. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს ხანით. ხელოვნურად მოსწორებული ბორცვი დაფარულია ტყით. ეს ადგილი ითვლებოდა წმინდა ადგილად, მოსახლეობა უფრთხილდება და არ კაფავს. ჰუმუსოვანი ფენით დაცული ნამოსახლარის ზედაპირზემიკვლეულია შავად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები. მოპოვებული მასალა დაცულია კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.
ღვრიაწყლის მეორე ნამოსახლარი

ღვრიაწყლის მეორე ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღვრიაწყლის ჩრდილოეთით, ერთ კილომეტრზე, პატარა მდინარის მარჯვენა ნაპირზე, ხელოვნურად მოსწორებულ ბორცვზე. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს ხანით. ნამოსახლარზე აიკრიფა შავად გამომწვარი უხეშკეციანი ჭურჭლის ნამტვრევები და დოქის მრგვალგანივკვეთიანი სახელურები. მასალა დაცულია კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.
ოთარშენის ნასოფლარი და კოშკი

ოთარშენის ნასოფლარი და კოშკი — არქეოლოგიურ-არქიტექტურული ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ოთარშენის ცენტრში. ძეგლი თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ნასოფლარი აღმოაჩინეს შემთხვევით, სკოლის მშენებლობის დროს. ნასოფლარზე გამოვლინდა დიდი ქვევრები, წითლად გამომწვარი, უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები, რამდენიმე ნასახლარის ნაშთი და სხვა. შემორჩენილი შენობების საძირკვლები ნაგებია რიყის ქვით. ნასოფლარი ზიანდება ტერიტორიის და სახლების გამო. იქვე დგას გვიანდელი ფეოდალური ხანის ნახევრად დანგრეული ცილინდრული კოშკი, რომელიც ნაგებია რიყის ქვით. კოშკს შემორჩენილი აქვს შესასვლელი კარი, სათოფურები.
ყიფიანთუბნის ნაეკლესიარები

ყიფიანთუბნის ნაეკლესიარები, ამაღლების ეკლესიები — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყიფიანთუბნის ძველ სასაფლაოზე. შემორჩენილია ორი ერთმანეთის გვერდით აგებული ეკლესიის ნაშთი. ჩრდილოეთით მდგომი ეკლესია უფრო ადრინდელია, ნაგები იყო რიყის ქვით. შემორჩენილია მისი ჩრდილოეთის კედელი და ნალისებრი აფსიდის ჩრდილოეთის გვერდი. მეორე ეკლესია სტილისტური ნიშნებით გვიანდელ ფეოდალურ ხანას მიეკუთვნება. ნაგები იყო რიყის ქვითა და აგურით. შემორჩენილია მხოლოდ დასავლეთის კედელი, რომლის ღერძზე გაჭრილია ფართო სწორკუთხა სარკმელი. სარკმლის ქვეშ ორი შეისრული ნიშია. ამ ეკლესიაში ოთხი საფლავის ქვა დევს. 1983 წელს ადგილობრივმა მოსახლეობამ ეკლესიების ნანგრევებზე დაიწყო ახალი შენობის აგება. ძველი ეკლესიების შემორჩენილი კედლები მოქცეულია ახალი ნაგებობის შიგნით.
უფლისციხის ქუჩისპირა ბაქანი

უფლისციხის ქუჩისპირა ბაქანი — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის ნაქალაქარ უფლისციხის შიდა ქალაქის შუა უბნის ცენტრში, მთავარი ქუჩის პირას, მის დასავლეთ მხარეს, საგანგებო დანიშნულების ნაგებობებს შორის. თარიღდება ელინისტური ხანით. ქუჩისპირა ბაქანი ოთხკუთხაა (12,310,75 მეტრი), აღმოსავლეთის მხრიდან საფეხურებით უკავშირდება ქუჩას. სამხრეთით მას ესაზღვრება დიდეზოიანი სახლი, ჩრდილოეთით და დასავლეთით — კლდეში ნაკვეთი კედლები (სიმაღლე 4,5 მეტრი), რომლებიც მიეკუთვნება ანსამბლის ძირითად შენობებს. ჩრდილო კედელი პირვანდელი სიგრძით არის შემორჩენილი. დასავლეთ კედელს აკლია სამხრეთ კუთხე. კედლები ელინისტური ხანისაა და მოწმობს, რომ აქ ერთი დიდი (მინიმალური ფართობი — 100 კვადრატული მეტრი) ორსვეტიანი დარბაზი უნდა მდგარიყო. ასეთი დიდი და განცალკევებით მდგარი დარბაზი გამონაკლისს არ წარმოადგენს უფლისციხის ანსამბლისთვის. დარბაზის განსხვავებული მდებარეობა და სიდიდე გვაფიქრებინებს, რომ ნაგებობას საერთო კომპოზიციაში თვალსაჩინო ადგილი ეკავა. მით უმეტეს, რომ ქუჩის მეორე მხარეს ტერასები გაცილებით დაბლაა განლაგებული და ბაქანზე აღმართული ნაგებობის ფასადს წინ არაფერი ეფარებოდა. ქუჩისპირა ბაქანის გარშემო არსებული ნაგებობები და კლდის აღდგენილი ბუნებრივი ფორმა გვაფიქრებინებს, რომ დარბაზის სამხრეთ და აღმოსავლეთ კედლები, აგრეთვე გადახურვა, კლდეში კი არ იყო ამოკვეთილი, არამედ სხვა მასალით იყო აშენებული. ამას მოწმობს უფლისციხეში არქეოლოგიური გათხრების დროს მოპოვებული მაგარი ქვის არქიტექტურული დეტალებიც — კაპიტელები, სვეტის ნაწილები და სხვა, რომლებიც კლდეში ნაკვეთი ანსამბლის ძირითადი სამშენებლო პერიოდისაა. დარბაზის ნანგრევის შემდეგ, ფეოდალურ ხანაში მისი კედლები და იატაკი გამოუყენებიათ საცხოვრებელი სახლკარებისათვის. შემორჩენილია სახლის აღმოსავლეთ კედელი (ნაგებია ქვით), კედლებში დატანებულია შესასვლელის წირთხლი და ხის კარის ნარჩენები. იატაკში, მესერის ჩასადგმელად, ამოჭრილია მცირე დიამეტრის ბუდეები. ეს გვაფიქრებინებს, რომ ბაქანზე ყოფილა თიხით შელესილი, წნულით გადახურული ხუთი ოთახი. სახლის გეგმა ნათლად არ იკითხება. იატაკში სხვადასხვა დროს ამოკვეთილია სამეურნეო დანიშნულების ორმოები (ძირითადად თონეების, ქვევრების, საწარმოო ჩარხების ჩასადგმელად), რომელთაგან ელინისტური ხანისაა ჩრდილო-დასავლეთ კედელთან ამოჭრილი ღრმა ორმო. შენობის გადახურვა დაბალი ყოფილა. კედლებში შემორჩენილია გადახურვის კოჭების ბუდეები.
დიდი ბეკმის სარკოფაგი

დიდი ბეკმის სარკოფაგი — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიდი ბეკმის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 1 კილომეტრზე. ეკლესია კართას აღმოსავლეთით 100 მეტრზე. თარიღდება ადრინდელი ფეოდალური ხანით. სარკოფაგს ქვიშაქვის ნავისებური ხუფი აქვს. ხუფის ერთ ბოლოზე ჯვარია ამოკვეთილი. სარკოფაგი ერთი ქრისტიანი მიცვალებულისთვისაა განკუთვნილი. სარკოფაგის ძირითადი ნაწილი დატოვებუკლია ადგილზე; ხუფი ინახება ხაშურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.
უსასრულო მაიმუნების თეორემა

უსასრულო მაიმუნების თეორემა — თეორია, რომელიც აცხადებს რომ თუ მაიმუნი უსასრულოდ განაგრძობს საბეჭდი მანქანის ღილაკებზე დაჭერას, ის აუცილებლად დაწერს ნებისმიერ ტექსტს, მათ შორის ისეთებსაც, როგორიცაა უილიამ შექსპირის სრული ნაწარმოებები. რეალურად, მაიმუნი აუცილებლად აკრებს ყველა შესაძლო სასრულ ტექსტს უსასრულო რაოდენობით. თუმცა , ალბათობა იმისა, რომ მაიმუნები დაწერენ ერთ სრულ ნამუშევარს, მაგალითად შექსპირის „ჰამლეტს“, ძალიან დაბალია (მაგრამ ტექნიკურად არ არის ნულოვანი).

ამ კონტექსტში „აუცილებლად“ არის მათემატიკური ტერმინი ზუსტი მნიშვნელობით და „მაიმუნი“ არ არის ნამდვილი მაიმუნი, მაგრამ მეტაფორაა აბსტრაქტული მოწყობილობისა, რომელიც წარმოქმნის ასოებისა და სიმბოლოების დაუსრულებელ შემთხვევით მიმდევრობას. „მაიმუნის მეტაფორის“ გამოყენების ერთ-ერთი ადრეული შემთხვევაა ფრანგი მათემატიკოსი ემილ ბორელი 1913 წელს, მაგრამ პირველი მაგალითი შეიძლება უფრო ადრეულიც ყოფილიყო.

თეორემის ვარიანტებში შედის უსასრულოდ მრავალი საბეჭდი მანქანა, ხოლო სამიზნე ტექსტი იცვლება მთელ ბიბლიოთეკასა და ერთ წინადადებას შორის. ამ იდეის ისტორია ხორხე ლუის ბორხესმა მოიძია არისტოტელეს მიერ „თაობის და კორუფცის შესახებ“ და ციცერონის „ “ (ღმერთების ბუნების შესახებ), ბლეზ პასკალისა და ჯონათან სვიფტის საშუალებით, თანამედროვე განცხადებებით მათი სიმურიანი და საბეჭდი მანქანებით. მე-20 საუკუნის დასაწყისში ბორელმა და არტურ ედინგტონმა გამოიყენეს ეს თეორემა სტატისტიკური მექანიკის საფუძვლებში ნაჩვენები დროის ნიშნების საილუსტრაციოდ.
უფლისციხის შეწყვილებულკოჭებიანი დარბაზი

უფლისციხის შეწყვილებულკოჭებიანი დარბაზი — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის ნაქალაქარ უფლისციხის შიდა ქალაქის შუა უბნის დასავლეთ ნაწილში, განივი (ქვემოდან პირველი) ქუჩის პირას, კესონებიანი დარბაზის კომპლექსის აღმოსავლეთით. თარიღდება ელინისტური ხანის დასაწყისით. როგორც არქიტექტურული თემით, ისე ყველა დეტალით, მიეკუთვნება უფლისციხის კლდეში ნაკვეთი ანსამბლის ძირითად სამშენებლო პერიოდს. დაუდგენელია ნაგებობის თავდაპირველი დანიშნულება (შესაძლებელია, კესონებიანი დარბაზის კომპლექსის შემადგენელი ნაწილი იყო). ნაგებობა შედგება ორი სწორკუთხა ოთახისგან. წინა ოთახი უფრო დიდია და მაღალი (7,954,75 მეტრი), გაგრძელებულია ფასადისკენ, უკანა ოთახი (4,754,75 მეტრი) კი სიღრმისკენაა მიმართული. შენობა მთლიანად კლდეშია ამოკვეთილი. გარედან გამოვლენილია სამხრეთ ფასადით. დაზიანებულია: დარღვეულია შესასვლელების პირვანდელი ფორმა (რითაც შესუსტებულია გადახურვის საყრდენი), დანგრეულია სამხრეთ ფასადის კედელი, რომლის არსებობას ადასტურებს ინტერიერის მხრიდან დაცული ჭერისა და იატაკის კუთხეები. ფასადის თაღისებრი ღიადის კონტურით იგი უფლისციხისათვის დამახასიათებელი ღია დარბაზის შთაბეჭდილებას ქმნის. შენობა დაბზარულია. ბზარებით გახლეჩილია წინა ოთახის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხე, ფასადის აღმოსავლეთ კუთხე და გადახურვის ნაწილი. დაბზარულია მეორე ოთახის უკანა კედელი, ჭერი, იატაკი. ნაგებობა ფეოდალურ ხანაში საცხოვრებლად გამოუყენებიათ. კედლებში დაუდევრად ამოუკვეთიათ თახჩები და ბუდეები; უხეშად ჩამოუთლიათ კედლების ქვედა ნაწილები; წინა ოთახის ჭერში, ფასადის კედელთან, ამოუკვეთიათ ბუხრის საკვამლე. ოთახები ერთმანეთს უკავშირდება კედლებში გაჭრილი კარით. წინა ოთახის განივ კედლებში მომიჯნავე კომპლექსებში გასასვლელი კიდევ თითო კარია. დასავლეთ კარი კესონებიანი დარბაზის კომპლექსს უკავშირდება. ორივე ოთახის ჭერი ბრტყელია. უკანა ოთახის სადაა, გლუვი, წინა ოთახისა კი მორთულია კლდეში გამოკვეთილი ხის კონსტრუქციის იმიტაციით — ექვსი მომრგვალებული შეწყვილებული კოჭითა და ორსაფეხურიანი ლავგარდნით. ნაგებობის ინტერიერი ხასიათდება კლდის ზედაპირის ფაქიზი, გლუვი დამუშავებით. დარბაზის ბანი ქუჩისპირა, ორ დანარჩენ კომპლექსის ბანთან ერთად, ქმნის ზედა ბაქანს — ტერასას, რომელზეც არავითარი ნაგებობის კვალი არ ჩანს. ნაგებობას არა აქვს ეზო.