iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აზერბაიჯან-კოლომბიის ურთიერთობები

აზერბაიჯან-კოლომბიის ურთიერთობები აღნიშნავს ორმხრივ ურთიერთობებს აზერბაიჯანის რესპუბლიკასა და კოლომბიის რესპუბლიკას შორის პოლიტიკის, სოციო-ეკონომიკურ, კულტურულ და სხვა სფეროებში. ორ ქვეყანას შორის ურთიერთთანამშრომლობა ხორციელდება ისეთ სფეროებში, როგორიცაა: განათლება, კულტურა, სპორტი და ტურიზმი.

დიპლომატიური ურთიერთობები
აზერბაიჯანის რესპუბლიკასა და კოლომბიას შორის დიპლომატიური ურთიერთობები 1994 წლს 13 დეკემბერს დამყარდა. აზერბაიჯანის საელჩო კოლომბიაში 2014 წელს ბოგოტაში გაიხსნა, ხოლო კოლომბიის საელჩო აზერბაიჯანში იმავე წელს, ბაქოში ამოქმედდა. ორ ქვეყანას შორის იურიდიული ურთიერთობა რეგულირდება 5 დოკუმენტით.

2016 წლის 29-30 ოქტომბერს კოლომბიის სენატის პირველი ვიცე-პრეზიდენტი, დაირა დე-ხესუს გალვის მენდესი და სენატორები ტერესიტა გარსია რომერო და ამრიცა მარტინეს არისტიზაბალი მეხუთე მსოფლიო ჰუმანიტარულ ფორუმში მონაწილეობის მისაღებად აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში იმყოფებოდნენ.

უმაღლესი დონის ვიზიტები
2013 წლის 25 სექტემბერს გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის 68-ე გენერალურ ასამბლეაზე, ნიუ-იორკში ორი ქვეყნის საგარეო საქმეთა მინისტრი შეხვდა ერთმანეთს.

2017 წლის 21 სექტემბერს კოლომბიის საგარეო საქმეთა მინისტრის, მარია ანგელა ჰოლგუინისა და აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა მინისტრის, ელმარ მამედიაროვის შეხვედრისას კულტურისა და სპორტის სფეროში თანამშრომლობის შესახებ დეკლარაცია მოეწერა ხელი. იმავე წლის 16-18 ივნისს მარია ანგელა ჰოლგუინი აზერბაიჯანის პრეზიდენტს, ილჰამ ალიევსა და ელმარ მამედიაროვს შეხვდა.

პარტიათშორისი პოლიტიკური კონსულტაციები
2012 წლის 24-26 ივლისს კოლომბიაში ელმარ მამედიაროვის ვიზიტით პარტიათშორისი პოლიტიკური კონსულტაციების პირველი სესია დაიწყო. ინტერპარტიული პოლიტიკური კონსულტაციების მეორე სესია გაიმართა იმავე წლის 30 სექტემბრიდან 2 ოქტომბრამდე, როდესაც კოლომბიის საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილე, მონიკა ლანცეტა აზერბაიჯანს ეწვია. 2013 წლის 8 ივლისს, კოლომბიის საგარეო საქმეთა მინისტრის აზერბაიჯანში ჩასვლისას პარტიათშორისი პოლიტიკური კონსულტაციების მესამე სესია გაიმართა. 2017 წლის 29-30 მაისს კოლომბიაში აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა მინისტრის სამუშაო ვიზიტის დროს მეოთხე სესია მოეწყო.
ჩრდილოეთ ოსეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტი

კოსტა ხეთაგუროვის სახელობის ჩრდილოეთ ოსეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტი — უმაღლესი სასწავლო დაწესებულება ვლადიკავკაზში, ჩრდილოეთ ოსეთში, რუსეთის ფედერაციაში. იგი დაარსდა 1920 წელს და მას კოსტა ხეთაგუროვის სახელი უწოდეს. ჩრდილოეთ ოსეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ვლადიკავკაზში არის ერთ-ერთი უდიდესი საჯარო დაწესებულება. დღეისათვის უნივერსიტეტი შედგება 17 ფაკულტეტისგან. უნივერსიტეტში ფუნქციონირებს მთის ტერიტორიების მდგრადი განვითარების სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი, ჩრდილოეთ ოსეთის რესპუბლიკა ალანიის ისტორიისა და არქეოლოგიის ინსტიტუტი, ოსური ენის ისტორიისა და განვითარების ინსტიტუტი. 2000 წლიდან უნივერსიტეტმა წამოიწყო და მონაწილეობა მიიღო ერთობლივ კვლევით და აკადემიურ პროექტებში ევროკომისიასთან, გაეროსთან და სტენფორდის უნივერსიტეტის საერთაშორისო კვლევით ინსტიტუტთან თანამშრომობით. ბოლო წლებში 500-ზე მეტმა სტუდენტმა და პროფესორმა მონაწილეობა მიიღო საერთაშორისო კონფერენციებში, სემინარებსა და სამეცნიერო გაცვლით პროგრამებში.

ისტორია
ტერსკის სახალხო განათლების ინსტიტუტი გაიხსნა 1920 წლის 20 აგვისტოს. ინსტიტუტი განთავსებული იყო ყოფილი ოლგინსკაიას ქალთა გიმნაზიის შენობაში, ვლადიკავკაზში, მარიინსკაიას ქუჩაზე. გეორგი კესაევი გახდა ინსტიტუტის პირველი დირექტორი. ინსტიტუტმა თავისი საქმიანობა დაიწყო სოციალურ ისტორიასა და ფიზიკა-მათემატიკაში.

1921 წელს რეგიონი გადაკეთდა მთის ავტონომიურ საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკად. ამ მხრივ უნივერსიტეტს ეწოდა მთის პედაგოგიური ინსტიტუტი. 1922/1923 სასწავლო წლამდე მას ეწოდებოდა სახალხო განათლების მთის პრაქტიკული ინსტიტუტი. ინსტიტუტმა შექმნა ახალი განყოფილებები: პედაგოგიური, ქიმიურ-ტექნიკური, ფიზიკურ-ტექნოლოგიური და სოციალურ-ლიტერატურული განყოფილებები რუსული, ოსური, ყაბარდო-ბალყარული და ყარაჩაი-ჩერქეზული დანაყოფებით.

2017 წელს ჩრდილოეთ ოსეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტი გახდა რუსეთის განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს პრიორიტეტული პროექტის „უნივერსიტეტები, როგორც ინოვაციების შექმნის ცენტრები“ კონკურსის გამარჯვებული და მიიღო რეგიონის ინოვაციური, ტექნოლოგიური და სოციალური განვითარების უნივერსიტეტის ცენტრის სტატუსი.

განათლება და მეცნიერება
უნივერსიტეტს აქვს 17 ფაკულტეტი და 52 განყოფილება. არსებობს 6 კვლევითი ცენტრი.

კრიტიკა
დისერნეტის კვლევის თანახმად, ჩრდილოეთ ოსეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტში აღმოჩნდნენ არაერთი პროფესორი და პედაგოგი, რომლებიც მონაწილეობდნენ აკადემიური ხარისხის დაუსაბუთებელ მინიჭებაში ან იცავდნენ დისერტაციებს აკადემიური ეთიკის დარღვევით. ამ უნივერსიტეტში მსგავსი 32 შემთხვევაა აღიცხული.
აზერბაიჯან-კუბის ურთიერთობები

აზერბაიჯან-კუბის ურთიერთობები აღნიშნავს ორმხრივ ურთიერთობებს აზერბაიჯანის რესპუბლიკასა და კუბის რესპუბლიკას შორის პოლტიკის, სოციო-ეკონომიკურ, კულტურულ და სხვა სფეროებში. ორ ქვეყანას შორის ურთიერთანამშრომლობა ხორციელდება ისეთ სფეროებში, როგორიცაა: კულტურა, სპორტი, ენერგეტიკა, ტურიზმი, ვაჭრობა, ფარმაცევტიკა და სხვ.

დიპლომატიური ურთიერთობები
აზერბაიჯანსა და კუბას შორის დიპლომატიური ურთიერთობები 1992 წლის 27 მარტს დამყარდა. აზერბაიჯანის საელჩო კუბაში (ჰავანა) 2007 წელს გაიხსნა, ხოლო კუბის საელჩო აზერბაიჯანში (ბაქო) 2008 წლიდან ფუნქციონირებს.

უმაღლესი დონის შეხვედრები
2005 წლის 19 სექტემბერს, გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის მე-60 ჩარჩო-კონვენციის ფარგლებში კუბის საგარეო საქმეთა მინისტრს, ფერნანდო როგსა და აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა მინისტრს, ელმარ მამედიაროვს შორის შეხვედრა გაიმართა.

პარლამენტთაშორისი ურთიერთობები
აზერბაიჯანის მილი მეჯლისში ფუნქციონირებს აზერბაიჯან-კუბის პარლამენტთაშორისი სამუშაო ჯგუფი. კუბის ეროვნულ ასამბლეაში მოქმედებს კუბა-აზერბაიჯანის პარლამენტთაშორისი სამუშაო ჯგუფი. გუნდის ლიტერი ელბის პერეს ოლივერაა.

კუბა-აზერბაიჯანის მთავრობათშორისი კომისიის პირველი სესია 2007 წლის ნოემბერში ჰავანაში ჩატარდა. მეორე სესია მომდევნო წლის ნოემბერში ჩატარდა.

ეკონომიკური თანამშრომლობა
2007 წლის დეკემბერში აზერბაიჯანის მთავრობის დელეგაციის ჰავანაში ვიზიტის დრო ენერგეტიკის სფეროში ურთიერთთანამშრომლობის სამომავლო გეგმები განიხილეს. 2010 წლის ოქტომბერში აზერბაიჯან-კუბის პირველი ბიზნეს-ფორუმი გაიმართა.

სხვა სფეროები
2008 წელს კუბას ასობით აზერბაიჯანელი ტურისტი ეწვია. 2010 წლის 4-6 მარტს კუბაში აზერბაიჯანის კულტურის ფესტივალი გაიმართა.

2010 წელს აზერბაიჯანის კომუნიკაციებისა და საინფორმაციო ტექნოლოგიების მინისტრის, ალი აბასოვის ინიციატივით, კუბაში კომპიუტერების მწარმოებელი ქარხნის მშენებლობა დაიწყო.

სოფლის მეურნეობის სფეროში აზერბაიჯანსა და კუბას შორის ურთიერთთანამშრომლობა ხორციელდება მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვის, თამბაქოს, ჩაის წარმოები, მებაღეობისა და სხვ. სექტორებში. 2017 წელს კუბის ჭადრაკის ფედერაციის ვიცე-პრეზიდენტის, კარლოს რივერა გონსალესის ინიციატივით ორი ქვეყნის ჭადრაკის ფედერაციებს შორის ურთიერთთანამშრომლობის მემორანდუმი გაფორმდა.

დღეისთვის აზერბაიჯანის სახელმწიფო ნავთობის აკადემიაში ასამდე კუბელი სტუდენტი სწავლობს. ორი ქვეყანა ურთიერთთანამშრომლობს მობილური კომუნიკაციების და ინტერნეტ მომსახურების სფეროშიც.
სტავროპოლის სახელმწიფო აგრარული უნივერსიტეტი

სტავროპოლის სახელმწიფო აგრარული უნივერსიტეტი — უმაღლესი საგანმანათლებლო სახელმწიფო დაწესებულება სტავროპოლში, ჩრდილოეთ კავკასიაში. უნივერსიტეტის წინა სახელწოდებაა სტავროპოლის სახელმწიფო სოფლის მეურნეობის აკადემია.

ისტორია
1930 - მოსკოვის ზოოტექნიკური ინსტიტუტის რეორგანიზაციის შედეგად შეიქმნა ოთხი საგანმანათლებლო დაწესებულება: ცხენის მოშენების მოსკოვის ზოოტექნიკური ინსტიტუტი, მოსკოვის პირუტყვის ინსტიტუტი, მოსკოვის მეცხვარეობის ინსტიტუტი და მოსკოვის ვეტერინარული ინსტიტუტი. მოსკოვის მეცხვარეობის ინსტიტუტი ორი წლის განმავლობაში მუშაობდა მოსკოვში, შემდეგ იგი მთლიანად ჩრდილოეთ კავკასიაში გადაიტანეს, რის შედეგადაც წარმოების ძირითადი ბაზა მეცხვარეობასთან მეტად დაახლოვდა.

1933 - ინსტიტუტს შეუერთდნენ კრასნოდარის მეცხვარეობის ინსტიტუტი და ტაგანროგის ინსტიტუტი რძისა და მეხორცეული პირუტყვის მოშენების დეპარტამენტი. მას ეწოდა ჩრდილოეთ კავკასიის ზოოტექნიკური ინსტიტუტი.

1940 - საბჭოთა კავშირის მეცხვარეობის ინსტიტუტი სოფლის მეურნეობის კომისარიატად გადაკეთდა.

1970 - შეიქმნა ინსტიტუტის მოსამზადებელი განყოფილება. სტუდენტებს იღებდნენ სოფლის მეურნეობის საწარმოების, აგრარული წარმოების ლიდერობის და სადურგლო სპეციალობებზე.

1976 - ინსტიტუტს მიენიჭა შრომის წითელი დროშის ორდენი მაღალკვალიფიციური აგრარული სპეციალისტების გადამზადებისთვის, აგრარული საქმიანობის სამეცნიერო მიღწევების შემუშავებისა და დანერგვისთვის.

1994 წელს - უმაღლესი განათლების სახელმწიფო კომიტეტმა მიიღო გადაწყვეტილება ინსტიტუტის სტავროპოლის სახელმწიფო სოფლის მეურნეობის აკადემიად გადაკეთების შესახებ.

2001 - აკადემიას ეწოდა სტავროპოლის სახელმწიფო აგრარული უნივერსიტეტი.

აღმასრულებლები
ჩრდილოეთ კავკასიის ზოოტექნიკური ინსტიტუტის მთავარი ოფიცრები

1930–1934 - ვიქტორ ვიქტორი

1934–1937 - იან ვირსი

1937–1938 - ალექსეი მიხალინი

ვოროშილოვის ზოოვეტერინარული ინსტიტუტის მთავარი ოფიცერი

1938–1941 - გერასიმ ალაფინოვი

სტავროპოლის სახელმწიფო სოფლის მეურნეობის ინსტიტუტის მთავარი ოფიცრები

1942–1955 - ფეოდოსი კოზელი

1955–1961 - იგნატი სალმინი

სტავროპოლის აგრარული ინსტიტუტის რექტორები

1961–1968 - ალექსანდრ ჟუკოვი

1968–1984 - ვიქტორ ლისუნოვი

1984–1999 - ვიქტორ იაკოვლევიჩ ნიკიტინი,რუსეთის საბჭოთა ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკის მეცნიერების დამსახურებული მეცნიერი, საერთაშორისო აგრარული განათლების აკადემიის წევრი, საერთაშორისო უმაღლესი სკოლის აკადემიის წევრი, საერთაშორისო აკადემიის წევრი, სტავროპოლის რეგიონის დამსახურებული მოქალაქე.
ფაკულტეტები
აგრონომიის ფაკულტეტი

ვეტერინარული მედიცინის ფაკულტეტი

მცენარეთა დაცვის ფაკულტეტი

სოფლის მეურნეობის მექანიზაციის ფაკულტეტი

სტუმართმოყვარეობის ბიზნესის და ტურიზმის ფაკულტეტი

ტექნოლოგიური მენეჯმენტის ფაკულტეტი

საბუღალტრო და საფინანსო ფაკულტეტი

ეკონომიკის ფაკულტეტი

სოფლის მეურნეობის ელექტრიფიკაციის ფაკულტეტი
ურიშულა

ურიშულა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭა-ლეჩხუმიდან.

ძველად შედარებით მეტად ყოფილა გავრცელებული რაჭა-ლეჩხუმში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი პატარა ან საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე თხლადაა ქეჩისებრად შებუსული. აბლაბუდისებრი შებუსვა შედარებით ადვილად შორდება და რჩება თხელი ჯაგრისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი მცირე ზომისაა, კონუსური, ზოგჯერ ცილინდრულ-კონუსური ან ცილინდრული ფორმის, ფრთიანი, ძლიერ კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ზოგჯერ პატარა, მრგვალი ან მომრგვალო. მუქი წითელია ან მოწითალო. კანი სქელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი წვნიანია, წვენი — შეუფერავი.

ურიშულა საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 150 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის შუა რიცხვებში შედის. მტევნის წონა საშუალოდ 100 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.7 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17-28%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.5-11 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
წითელოური

წითელოური — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭა-ლეჩხუმიდან.

სახელწოდება შერქმეული აქვს მტევნის შეფერილობის გამო.

უძველესი დროიდან ლეჩხუმში ყოფილა გავრცელებული. ამჟამად მცირე ნარგავებია სოფელ ჩხუტულში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მრგვალი ან ოდნავ ოვალური, სამნაკვთიანი, სუსტად დანაკვთული, თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე თითქმის შიშველია ან ძალიან თხელი აბლა-ბუდისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური, იშვიათად ცილინდრული ფორმის, კუმსი ან საშუალო სიკუმსის, ფრთიანი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მრგვალი. მუქი ვარდისფერი ან მუქი წითელი. კანი თხელი აქვს, ნაკლებად მკვრივი, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი ძალიან წვნიანია, წვენი — შეუფერავი.

წითელოური საშუალო ზრდა-განვითარებისა და მაღალმოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 160 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს, ოქტომბრის დასაწყისში შედის. მტევნის წონა 120-150 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 7.0-9.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17.5-18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.0-9.0 გ/ლ-ს.

გამოიყენება ხალისიანი და დაბალალკოჰოლური სუფრის ვარდისფერი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
ოქროულა

ოქროულა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

სახელწოდება მიღებული აქვს მოზრდილი ყლორტების ფერის გამო, რომლებსაც ოქროსფერი გადაჰკრავს.

საკმაოდ ძველი ჯიშია. იგი ძალიან ახლოს დგას აღმოსავლეთ საქართველოს ვაზის ჯიშებთან, განსაკუთრებით ჩინურთან. ოქროულა მცირე მინარევის სახით გავრცელებულია გურჯაანის, თელავის, სიღნაღისა და საგარეჯოს ვენახებში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომის და მომრგვალოა, ოდნავ შებრუნებულ-ოვალური ფორმის, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შიშველია ან დაფარულია თხელი ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, გვხვდება მხრიანი მტევნებიც. საშუალო სიკუმსის, ზოგჯერ თხელი ან კუმსია. მარცვალი საშუალო და საშუალოზე დიდი ზომისაა, მომრგვალო, ხანდახან ოდნავ ოვალური, მოქარვისფრო-მოყვითალო ელფერით. კანი საკმაოდ თხელი და მკვრივია. რბილობი საშუალო სიმკვრივისაა, მდნარი, სასიამოვნო ჰარმონიული გემოთი.

ოქროულა საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე საშუალოდ 155 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 100-დან 400 გრამამდეა, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 7.0-8.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5-8 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სასუფრე ყურძნად. აქვს სასიამოვნო, ჰარმონიული გემო და სუსტად გამოხატული ჯიშური არომატი, მაგრამ ცუდად ინახება და ვერ იტანს ტრანსპორტირებას. მისგან ხარისხიანი ყურძნის წვენი მზადდება.
აგუნა (ვაზის ჯიში)

აგუნა („აგუნა“ — მევენახეობა-მეღვინეობის ქართული წარმართული ღვთაება), ნაცრისფერი მუსკატი — ქართული თეთრყურძნიანი სელექციური სასუფრე ვაზის ჯიში.

გამოყვანილია საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის მევენახეობის კათედრაზე. ავტორები მაქსიმე რამიშვილი და რევაზ რამიშვილი. მშობელ წყვილებად გამოყენებულია ჰამბურგის მუსკატი და განჯური.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომის და განივოვალური ფორმისაა. ფოთლის ფირფიტის ქვედა მხარე ძარღვების გასწვრივ უმნიშვნელოდაა შებუსული. ფოთოლი სამ-ხუთნაკვთიანია, ყვავილი — ორსქესიანი. მტევანი საშუალო ან საშუალოზე დიდი ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი მსხვილი და ოვალური ფორმის აქვს. კანი საშუალო სისქის. რბილობი მკვრივი და კარგად გამოხატული სასიამოვნო მუსკატური გემოთი.

სრულ სიმწიფეს ოქტომბრის პირველ ნახევარში შედის. ვაზი ძლიერი ზრდისა და უხვმოსავლიანია. მტევნის საშუალო წონა 250 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა — 13.2 ტონა.

ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.2%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9 გ/ლ-ს.

ყურძნის ორგანოლეპტიკური მაჩვენებლებით, აგუნა მაღალხარისხიანი სასუფრე ჯიშია. ასეთივე წარმატებით გამოდგება საღვინედაც.
დაღესტნის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტი

დაღესტნის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტი — უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება მახაჩყალაში, დაღესტნის ერთ-ერთი უდიდესი უნივერსიტეტი.

უნივერსიტეტი დაარსდა 1917 წლის 12 ნოემბერს, ხოლო აღდგენილია 1931 წელს.

სტუდენტების რაოდენობა 15 ათასზე მეტი. უნივერსიტეტს აქვს 1 ფილიალი რესპუბლიკაში - ქალაქ დერბენტში. უნივერსიტეტის შემდეგი სტრუქტურას აქვს: 5 ინსტიტუტი, 15 ფაკულტეტი, 70 განყოფილება, 2 საუნივერსიტეტო ცენტრი, ასპირანტურა 42 სპეციალობაში, 5 სამეცნიერო ლაბორატორია, სადისერტაციო საბჭო 4 სპეციალობაში.

ისტორია
პედაგოგიური უნივერსიტეტის ისტორია 1917 წლის 12 ნოემბრიდან იწყება, როდესაც დაღესტანში, ქალაქ თემირხან-შურაში (ახლანდელი ბუინაკსკი) ნამდვილი სკოლის შენობაში პედაგოგიური ინსტიტუტი გაიხსნა . პირველი რექტორი იყო აზერბაიჯანის ისტორიის ფაკულტეტის კურსდამთავრებული ჯავაბექ რაფიკბეგოვი .

უნივერსიტეტის შექმნა დაიწყო დაღესტნის განათლების მინისტრმა ნურმაგომედ შახსუვაროვმა, პოლიტიკურმა და რელიგიურმა მოღვაწეებმა ჯალალედინ კორკმასოვმა, ნაზმუდინ გოტსინსკიმ და გაიდარ ბამატოვმა .

სამოქალაქო ომის დროს დაღესტნის პედაგოგიურმა უნივერსიტეტმა დროებით შეწყვიტა მუშაობა.

1931 წელს უნივერსიტეტის საქმიანობა აღდგა. შემდეგ, დიდი სამამულო ომის დროს, 1943 წლის 1 ნოემბრის რსფსრ სახალხო კომისართა საბჭოს განკარგულებით, უნივერსიტეტმა მიიღო მახაჩყალაში დაღესტნის ქალთა მასწავლებელთა ინსტიტუტის სტატუსი.

1954 წელს უნივერსიტეტს ეწოდა დაღესტნის სახელმწიფო ქალთა პედაგოგიური ინსტიტუტი.

1964 წელს ქალთა პედაგოგიური ინსტიტუტი გადაკეთდა დაღესტნის სახელმწიფო პედაგოგიურ ინსტიტუტად , ხოლო 1994 წელს დაღესტნის სახელმწიფო პედაგოგიურ უნივერსიტეტად .

1972 წელს პედაგოგიურ ინსტიტუტს მიენიჭა რსფსრ უმაღლესი საბჭოს საპატიო სიგელი და სსრკ 50-ე საიუბილეო მედალი განათლებაში მაღალი მიღწევებისა და პედაგოგიური ტრადიციების გრძელვადიანი განვითარებისათვის.

განათლებისა და მეცნიერების მინისტრმა ანდრეი ფურსენკომ ერთ-ერთ ჟურნალში დაღესტნის სახელმწიფო პედაგოგიურ უნივერსიტეტს სიდიდით მეორე უნივერსიტეტი უწოდა მთელს სამხრეთ ფედერალურ ოლქში .

2008 წელს უნივერსიტეტს მიენიჭა საპატიო დიპლომი სრულიად რუსეთის ეროვნულ რეესტრში „რუსეთის 100 საუკეთესო უნივერსიტეტი“ .

უნივერსიტეტი უზრუნველყოფს ტრენინგებს კურსდამთავრებულთა მომზადების 34 სპეციალობაში, ბაკალავრების მომზადების 9 სფეროში და სამაგისტრო მომზადების 4 მიმართულებით.

მასწავლებელთა პერსონალი 1500-ზე მეტ მასწავლებელს ითვლის, რომელთაგან 262 მეცნიერებათა დოქტორია, 694 მეცნიერებათა კანდიდატი და ასოცირებული პროფესორი.
დაღესტნის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი

დაღესტნის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი — მახაჩყალაში უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება, რომელიც ამზადებს სპეციალისტებს მედიცინისა და ფარმაცევტულ სფეროში.

უნივერსიტეტში 5 ათასზე მეტი სტუდენტი სწავლობს, მათ შორის 240-ზე მეტი უცხო ქვეყნის მოქალაქე მსოფლიოს 28 ქვეყნიდან.

ისტორია
უნივერსიტეტი დაარსდა 1932 წელს, როგორც დაღესტნის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი, თავდაპირველად მასში მხოლოდ ერთი სამედიცინო ფაკულტეტი შედიოდა.

დაღესტნის სამედიცინო ინსტიტუტის პირველ დირექტორად დაინიშნა მუსლიმი იუსუპოვიჩ ნახიბაშევი, ადამიანი, რომელიც ჩვეულებრივი ექთანიდან დაღესტნის ჯანმრთელობის სახალხო კომისარი გახდა.

1964 წელს გაიხსნა ზოგადი მედიცინის ფაკულტეტის განყოფილება, 1965 წელს - სტომატოლოგიური ფაკულტეტი, 1969 წელს - პედიატრიული ფაკულტეტი, 1974 წელს - მოსამზადებელი განყოფილება, 1983 წელს - ექიმთა კვალიფიკაციის ამაღლების ფაკულტეტი, 1986 წელს - მოსამზადებელი ფაკულტეტი უცხო ქვეყნის მოქალაქეებისთვის, 1987 წელს - უცხო ქვეყნის მოქალაქეებთან მუშაობის ფაკულტეტი 1991 წელს - ცენტრალური სამეცნიერო ლაბორატორია, 1994 წელს შეიქმნა სადოქტორო და სამაგისტრო ნაშრომების დაცვის სპეციალური საბჭო .

1976 წელს ინსტიტუტი გახდა პირველი კატეგორიის უმაღლესი სასწავლებელი. 1982 წელს უნივერსიტეტს მიენიჭა ხალხთა მეგობრობის ორდენი .

1995 წელს რუსეთის ფედერაციის სამედიცინო უნივერსიტეტების სარეიტინგო შეფასების შედეგების მიხედვით, დაღესტნის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტს სახელად აკადემია ეწოდა, ხოლო 2016 წელს - უნივერსიტეტის სტატუსი.

აღსანიშნავია, რომ დღემდე აღნიშნული უნივერსიტეტი დაამთავრა 27 ათასზე მეტმა ექიმმა .

უნივერსიტეტში 700 – ზე მეტი პედაგოგია, მათ შორის 116 მეცნიერებათა დოქტორი და 66 პროფესორი, მეცნიერებათა 418 კანდიდატი და 179 ასოცირებული პროფესორი .

სტრუქტურა
დაღესტნის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტში მოქმედებს 5 ფაკულტეტი და 75 განყოფილება, ესენია:
სამკურნალო
პედიატრიული
სტომატოლოგიური
სამედიცინო და პროფილაქტიკური
ფარმაცევტული

ასევე: მთის ტერიტორიების ადამიანის ეკოლოგიის კვლევითი ინსტიტუტი, საკონსულტაციო და დიაგნოსტიკური პოლიკლინიკა, სამედიცინო კოლეჯი, უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულთა დასაქმების ცენტრი, ინფორმაციისა და გამოთვლის დეპარტამენტი, ტექნიკური დახმარების ცენტრი, ანალიტიკური დეპარტამენტი, ინტერნეტ ცენტრი, სამეცნიერო სამედიცინო ბიბლიოთეკა, სპორტული კომპლექსი და ასევე საგამომცემლო და ბეჭდვითი ცენტრი.

ბოლო წლების პროგრესული განვითარების პროცესში უნივერსიტეტი გახდა დიდი სასწავლო და სამედიცინო ცენტრი, რომელშიც შედის 8 ფაკულტეტი, რომელსაც აქვს ფუნდამენტური და პარაკლინიკური დისციპლინების საკმაოდ ძლიერი საკუთარი ბაზა.
დაღესტნის სახელმწიფო აგრარული უნივერსიტეტი

დაღესტნის სახელმწიფო აგრარული უნივერსიტეტი — უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება მახაჩყალაში.

უნივერსიტეტი დაარსდა 1932 წელს . პედაგოგიური პერსონალი 252 მასწავლებელს ითვლის, საიდანაც 35 მეცნიერების დოქტორია. უნივერსიტეტში 4 ათასზე მეტი სტუდენტი სწავლობს.

ისტორია
უნივერსიტეტი შეიქმნა სახალხო კომისართა საბჭოს 1932 წლის 29 ივნისის განკარგულების შესაბამისად, როგორც დაღესტნის ხილისა და ყურძნის ინსტიტუტი. 1934 წელს დაერქვა დაღესტნის სოფლის მეურნეობის ინსტიტუტი.

1943 წელს იგი აზერბაიჯანიდან მახაჩკალაში ხელახლა გადმოიყვანეს.

1994 წელს ინსტიტუტი გადაკეთდა უმაღლესი პროფესიული განათლების ფედერალურ ინსტიტუტად, კერძოდ - დაღესტნის სახელმწიფო სოფლის მეურნეობის აკადემიად.

2010 წელს უნივერსიტეტს ეწოდა მაგომედ ჟამბულატოვის სახელი.

2012 წლის 10 თებერვალს, მეცნიერებასა და განათლების სფეროში ზედამხედველობის ფედერალური სამსახურის ბრძანებით, აღნიშნულ აკადემიას მიენიჭა უნივერსიტეტის სტატუსი.

სტრუქტურა
ამ დროისთვის უნივერსიტეტს აქვს 7 სრული ფაკულტეტი და ერთი ნახევარ განაკვეთზე სწავლა, ასევე 29 დეპარტამენტი, ესენია:

ტექნოლოგიური ფაკულტეტი;
ბიოტექნოლოგიის ფაკულტეტი;
ვეტერინარული მედიცინის ფაკულტეტი;
ეკონომიკის ფაკულტეტი;
საინჟინრო ფაკულტეტი;
ავტომობილებისა და საავტომობილო მრეწველობის ფაკულტეტი;
აგროეკოლოგიის ფაკულტეტი;
დისტანციური სწავლების ფაკულტეტი.

უნივერსიტეტის მეცნიერები საყოველთაოდ არიან ცნობილნი ქვეყნის სამეცნიერო და საზოგადოებრივ წრეებში. მათგან 100-ზე მეტი დაჯილდოებულია სამთავრობო ჯილდოებით და ასევე აქვთ საპატიო წოდებები „დამსახურებული მეცნიერები“, რუსეთის ფედერაციისა „სოფლის მეურნეობის დამსახურებული მუშაკები“, არიან ასევე აკადემიკოსები და სხვადასხვა აკადემიის წევრები.

უნივერსიტეტს აქვს საკმარისი სავარჯიშო სივრცე და თანამედროვე ლაბორატორიული აღჭურვილობა სტუდენტების მაღალი ხარისხის სწავლებისთვის, რამაც შესაძლებელი გახადა ხუთდღიან სასწავლო კვირაზე გადასვლა 1 ცვლაში.

გამოჩენილი კურსდამთავრებულები
აღნიშნული უნივერსიტეტის 500-ზე მეტი კურსდამთავრებული გახდა სოციალისტური შრომის გმირი, დაღესტნის რესპუბლიკისა და რუსეთის ფედერაციის მეცნიერების, სოფლის მეურნეობის დამსახურებული მუშაკები, გამომგონებლები, სხვადასხვა რესპუბლიკური და რუსეთის სამინისტროების, დეპარტამენტებისა და ორგანიზაციების ხელმძღვანელები. უნდა აღინიშნო, რომ ზოგიერთი მათგანი დაჯილდოებული ღირსების ორდენებით და მედლებით.

აკადემიის კურსდამთავრებულთა შორის: სახელმწიფო საბჭოს საპატიო თავმჯდომარე მაგომედოვი და დაღესტნის რესპუბლიკის საანგარიშო პალატის თავმჯდომარე შიხსაიდოვი არიან.

უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები ნაყოფიერად მუშაობენ სოფლის მეურნეობის წარმოებაში არა მხოლოდ დაღესტანში, არამედ მის საზღვრებს მიღმაც: ჩრდილოეთ კავკასიის ფედერალური ოლქის რესპუბლიკებში: ასტრახანში, სმოლენსკში, ორიოლი, ტულაში, ტვერში, კურსკში, ლიპეცკში, ნოვოსიბირსკში და სხვა რეგიონებში. ასევე სხვა ქვეყნებში: აზერბაიჯანში, საქართველოში, ბელარუსში, უკრაინასა და შუა აზიის ქვეყნებში.