iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სუბანტარქტიკული სარტყელი

სუბანტარქტიკული სარტყელი — გეოგრაფიული სარტყელი სამხრეთ ნახევარსფეროში, ზომიერ (ჩრდილოეთით) და ანტარქტიკულ (სამხრეთით) სარტყლებს შორის. მთელი სარტყელი ოკეანურია. დამახასიათებელია ჰაერის მასების სეზონური ცვლა: ზამთარში გაბატონებულია ანტარქტიკული ჰაერი, ზაფხულში — ზომიერი განედებისა. ზამთარში მთელი აკვატორია უკავია თოვლით დაფარულ მცურავ ყინულებს, აისბერგებს; ხშირია ქარბუქი, ნისლი. ზამთარში ჰაერის საშუალო ტემპერატურა — 5-დან —15 °-მდეა, წყლისა — 1,5-დან — 2 °-მდე. ზაფხულში წყლისა და ჰაერის ტემპერატურა 0დან 2 °-მდეა. ნალექები უმთავრესად თოვლის სახით მოდის (500 მმ წელიწადში). ზაფხულობით აკვატორია ყინულებისაგან თავისუფლდება. დამახასიათებელია პლანქტონის სიუხვე (100—200 მგ/მ³).

სუბანტარქტიკული სარტყელი ვეშაპთრეწვის მთავარი რაიონია. კუნძულებზე, რომლებიც იშვიათია, გვხვდება ლიქენები, ბალახი, ბუჩქნარი.
ბჰუტანის ადმინისტრაციული დაყოფა

ბჰუტანი დაყოფილი ოთხ ძონგდეიდ , რომელთა შემადგენლობაშიც შედის 20 ძონგხაგი (ძონგ-კე ྫོ་། ,). ყოველი ძონგხაგი, თავის მხრივ, იყოფა გევოგებად , რომლებიც ხანდახან გაერთიანებულია დუნგხაგებში .

ძონგდეი
1988 წელს ბჰუტანის ძონგხაგები გაერთიანდა ოთხ ძონგდეიში, რათა შექმნილიყო შუალედური მართვა ძონხაგებსა და სახელმწიფოს შორის.

ძონგხაგი
ძონგხაგი , ძონგ-კეს ენაზე ბჰუტანის პირველი დონის დაქვემდებარების ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული. ძონგხაგები დაყოფილია გევოგებად . ზოგიერთ დიდ ძონგხაგს აქვს ერთი ან მეტი შუალედური ერთეული, რომლებსაც ეწოდება დუნგხაგი , რომელიც აგრეთვე იყოფა გევოგებად.

ძონგხაგების დასახელება
1 

ისტორია
ძველად ბჰუტანში იყო ცხრა რაიონი: ბიაკარი , დუკიე , ჰა , პარო , პუნახა , ტაგანა , თიმბუ , ტონგსა და ვანგდი-ფოდრანგი . ამ ცხრა რაიონს მართავდნენ პენლოპები . მოგვიანებით ქვეყანა დაიყო ძონგხაგებად. 1987 წელს გასის ძონგხაგის ტერიტორია გაიყო პუნახასა და თიმფუს ძონგხაგებს შორის. ხოლო ჩუხის ძონგხაგი წარმოიქმნა სამცეს, პაროსა და თიმფუს ძონგხაგების ნაწილებისგან. 1992 წელს გასის ძონგხაგი გამოეყო პუნახის ძონგხაგს, ხოლო ტრაშიიანგცე გამოეყო ტრაშიგანგის ძონგხაგს.

ძონგხაგების მართვა
ყოველ ძონგხაგს მართავს ადმინისტრაციის მთავარი, რომელსაც ეწოდება ძონგდაგი . თავდაპირველად ძონგდაგებს ნიშნავდა ბჰუტანის მეფე, მაგრამ 1982 წლიდან მათ ნიშნავს სახელმწიფო სამსახურის სამეფო კომისია. ძონგდაგი თავისი ადმინისტრაციის მეშვეობით განაგებს მთელ ძონგხაგს. ადმინისტრაციული ქმედებების შესრულებაში მას ეხმარება ძონგრაბი (ადმინისტრაციის მთავრის თანაშემწე). , რომლებიც შედგებიან მოსახლეობის წარმომადგენლებისა და ძონგხაგების ადმინისტრაციის ოფიციალური პირებისგან, ეხმარებიან ძონგდაგს მისი ადმინისტრაციული ქმედებების შესრულებაში. ძონგდაგს ასევე ეხმარებიან გაპები , რომლებიც ძონგხაგების გევოგებში ირჩევა. ბჰუტანის მეოთხე მეფის, ჯიგმე სინგიე ვანგჩუკის ინიციატივით 1981 წელს დაიწყო მთავრობის დეცენტრალიზაციის პროცესი, რომელსაც შედეგად მოჰყვა -ის ფორმირება (განვითარების რაიონული კომიტეტები) თითოეულ ძონგხაგში. ყოველი ძონგხაგის შედგება ძონგხაგის ოფიციალური პირებისგან, მთავრებისგან და გევოგებისა და დუნგხაგების წარმომადგენლებისგან.

დუნგხაგი
დუნგხაგი  — ბჰუტანის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული. დუნგხაგები გევოგებთან ერთად შედის ძონგხაგებში და აერთიანებს რამდენიმე გევოგს. დუნგხაგები არ ფარავს ძონგხაგის მთელ ტერიტორიას (გამონაკლისია სარპანგი). მოსახლეობის მიხედვით ექვსი ყველაზე დიდი ძონგხაგისა და ჟემგანგის ძონგხაგის შემადგენლობაში შედის ერთიდან სამ დუნგხაგამდე. დუნგხაგების საერთო რაოდენობა ბჰუტანში არის 15.

სტატისტიკური ინფორმაცია ბჰუტანის ადმინისტრაციული დაყოფის შესახებ
გევოგი
გევოგი  — ბჰუტანის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული. აერთიანებს რამდენიმე სოფელს და ადგენს შუალედურ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ ერთეულს დასახლებულ პუნქტებსა და ძონგხაგებს შორის. ბჰუტანის 20 ძონგხაგი დაყოფილია 206 გევოგად.

თითოეულ გევოგს მართავს, ე.წ. გაპი . 1991 წლიდან გევოგები ოფიციალურად გახდა ადმინისტრაციული ერთეულები.

ჩივოგი
ჩივოგი  — ბჰუტანის მესამე დონის დაქვემდებარების ადმინისტრაციული ერთეული. ასევე წარმოადგენს საამომრჩევლო სეგმენტს. ქვეყანაში 1044 ჩივოგია. როგორც წესი, თითოეულ გევოგში 5-6 ჩივოგია.
ბჰუტანის პოლიტიკური სისტემა

ბჰუტანის სამეფოში მოქმედებს კონსტიტუციური მონარქია. 1907-1950 წლებში ბჰუტანი აბსოლუტური მონარქია იყო. დემოკრატიულ პრინციპებზე გადასვლა საკმაოდ მშვიდობიანად მოხდა. სახელმწიფოს მეთაურია ბჰუტანის მეფე. აღმასრულებელ ხელისუფლებას ახორციელებს მინისტრთა საბჭო, რომელსაც პრემიერ-მინისტრი ხელმძღვანელობს. საკანონმდებლო ხელისუფლება ეკუთვნის ორპალატიან პარლამენტს — ზედა ეროვნულ საბჭოსა და ქვედა ეროვნულ ასამბლეას. 2007 წლის სამეფო ბრძანებამ მოხსნა მანამდე არსებული აკრძალვა პოლიტიკურ პარტიებზე და ბრძანა, რომ ისინი უთუოდ უნდა შექმნილიყო ეროვნული ასამბლეის მომდევნო წლის არჩევნებამდე. 2008 წელს ბჰუტანმა მიიღო პირველი თანამედროვე კონსტიტუცია, რომელმაც ჩამოაყალიბა სამთავრობო ინსტიტუციები და კანონიერი საფუძველი შექმნა დემოკრატიული მრავალპარტიული სისტემისათვის.
გუდერმესი

გუდერმესი — გროზნოს შემდეგ სიდიდით მეორე ქალაქი ჩეჩნეთში. გუდერმესის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე ბელკაზე გროზნოდან 40 კმ-ში. გუდერმესი სატრანსპორტო კვანძია. გუდერმესი დაარსდა საუკუნის დასაწყისში როგორც სოფელი; 1941 წელს, მას შემდეგ რაც გუდერმესი სარკინიგზო გზაჯვარედინი გახდა, მან ქალაქის სტატუსი შეიძინა. გუდერმესი სატრანსპორტო კვანძია, აქ ერთდება ბაქო-როსტოვის, ასტრახანისა და გროზნოსკენ მიმავალი სარკინიგზო ხაზები და საავტომობილო მაგისტრალები.

დემოგრაფია
ჯომოლჰარი

ჯომოლჰარი — მწვერვალი ჰიმალაიში, ჩინეთისა და ბჰუტანის საზღვარზე. სიმაღლე 7326 მ. დასერილია ბრაჰმაპუტრის აუზის მდინარეთა ღრმა ხეობებით. სამხრეთი კალთიდან სათავეს იღებს მდინარე პარო-ჩუ, ხოლო ჩრდილოეთი კალთიდან ტორსა (ამო). ცნობილია აგრეთვე „კანჩენჯანგას პატარძლის“ სახელწოდებით. ტიბეტურ ბუდიზმში მიჩნეულია წმინდა მთად. პირველი ასვლა განხორციელდა 1937 წლის მაისში.
შონდონგი

შონდონგი — მღვიმე ვიეტნამში. მდებარეობს ცენტრალურ ვიეტნამში, ფონგ-ნჰა-კე-ბანგის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. დედაქალაქ ჰანოიდან სამხრეთით 450 კმ-ში. გამომუშავებულია კირქვებში. ამჟამად მსოფლიოს უდიდესი მღვიმეა. მაქსიმალური სიღრმე 1560 მ, სიგრძე დაახლოებით 9 ათასი მ. მოცულობა 38,5 მლნ. მ³. ადგილობრივი მოსახლეობისათვის მღვიმე ცნობილია 1991 წლიდან. 2009 წლის აპრილში ბრიტანელმა სპელეოლოგებმა აღმოაჩინეს ახალი მღვიმური ნაწილები. გაედინება მიწისქვეშა მდინარე, რომელიც ხანგამოშვებით ტბორავს მღვიმის ზოგიერთ ნაწილს. აქვს მეტად ფართო და მაღალი შესასვლელები.
ფანშიპანი

ფანშიპანი, ფანში — მწვერვალი ჩრდილო-დასავლეთ ვიეტნამში, ჰოანგლიენშონის ქედზე. სიმაღლე 3147.3 მ. ვიეტნამის და საერთოდ, ინდოჩინეთის უმაღლესი წერტილი. ფანშიპანი წარმოიქმნა მეზოზოურში დაახლოებით 250–260 მლნ. წლის წინ. ძირითადად აგებულია კვარციტებით, გრანიტებითა და გნაისებით. დამახასიათებელია ციცაბო, ხეობებით ღრმად დანაწევრებული კალთები და წაწვეტებული თხემი. კალთებზე მარადმწვანე ფოთოლმცვივანი და წიწვოვანი ტყეებია. ჰოანგ-ლიენის ეროვნული პარკის ნაწილია. მწვერვალიდან სამხრეთ-დასავლეთით 9 კილომეტრში მდებარეობს ქალაქი შაპა. განვითარებულია ტურიზმი. აქვეა ფანშიპანის გამადნებული ურანი. ცნობილია „ინდოჩინეთის სახურავის“ სახელწოდებით.
აჩხოი-მართანი

აჩხოი-მართანი — დაბა ჩეჩნეთის რესპუბლიკაში (რუსეთის ფედერაცია) აჩხოი-მართანის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. გაშენებულია გროზნოდან დასავლეთით 51 კმ-ში, მდინარეების აჩხისა და ფორტანგს შორის.

დასახლება გაჩნდა 1846 წელს როგორც სოფელი აშხოი. 1944 წელს ჩეჩენ-ინგუშეთის ასსრ-ის ლიკვიდაციის შემდეგ დაერქვა „ნოვოსელსკოე“ ავტონომიური რესპუბლიკის აღდგენის შემდეგ დაუბრუნდა წინანდელი სახელი აჩხოი-მართანი.
ძონგკხა

ძონგქა (; ვაილი: რძონგ-ქა), ხანდახან გამოიყენება ასევე: ნგალოპქა, — ბჰუტანის ეროვნული ენა. სიტყვა „ძონგ'ქა“ აღნიშნავს ენას (ქა) რომელზეც საუბრობენ ძონგ'ში (ძონგი). ძონგი არის ციხე-სიმაგრეთა გამორჩეული არქიტექტურა რომელიც ბუტანში შაბდრუნგმა საუკუნეში განავითარა.

ძონგქას დამწერლობისთვის გამოიყენება ტიბეტური დამწერლობა.
ტიბეტური ენები

ტიბეტური ენები — ტიბეტურ-ბირმული ენების იმ ნაწილის გაერთიანება, რომელზეც საუბრობენ ტიბეტელები. ამ ჯგუფის ენები გავრცელებულია აღმოსავლეთ-ცენტრალურ აზიაში და ინდოეთის სუბკონტინენტზე. მისი გავრცელების ტერიტორია მოიცავს: სიკიმს, ტიბეტს, ცინხაის, სიჩუანს, ქაშმირს, ბალტისტანს, ბჰუტანს და ნეპალს. ტიბეტურ ენებში გამოიყენება ტიბეტური დამწერლობის ფორმები.

ტიბეტის სამი ისტორიული პროვინციის უ-ცანგის, კამის და ამდოს დიალექტები განიხილება ერთ ენად, ხოლო: ძონგკხა, სიკიმიური, შერპების ენა და ლადაკხური ენა მოიაზრებია ცალკე მდგომ ენებად.

ტუბეტურ ენებზე 8 მილიონზე მეტი ადამიანი საუბრობს. ტიბეტური ბუდიზმის გავრცელებასთან ერთად ტიბეტურმა ენამ დაიწყო დასავლეთში შეღწევა. ტიბეტურ ენაზე საუბრობს ასევე დაახლოებით 200 000 ლჰასადან დევნილი, რომლებიც ძირითადად ინდოეთში ცხოვრობენ.
ვედენო

ვედენო — დაბა ჩეჩნეთის რესპუბლიკაში. ვედენოს რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს გროზნოდან სამხრეთით — 67,3 კმ-ში.

ისტორია
ვედენო იყო კავკასიის იმამატის უკანასკნელი დედაქალაქი 1829—1859 წლებში. ჩეჩნეთის მეორე ომის პერიოდში 1999 წლის 17 ნოემბერს რუსუთის შეიარაღებულ ძალებსა და ჩეჩენ მეომრებს შორის მასშტაბური შეტაკება მოხდა. 2000 წლიდან დასახლება რუსეთის არმიის კონტროლის ქვეშ მოექცა.
ჰეროდე I დიდი

ჰეროდე დიდი (დ. ძვ. წ. 73 — გ. ძვ. წ. 4) — იუდეველთა მეფე ძვ. წ. 40 წლიდან (ფაქტობრივად 37 წლიდან). წარმოშობით ედომელი. ძვ. წ. 47 წლიდან გალილეის მმართველი იყო. ძვ. წ. 40 წელს რომის სენატმა მეფედ გამოაცხადა, მაგრამ მხოლოდ სამი წლის შემდეგ (5-თვიანი ალყის შემდეგ) შეძლო რომაელთა დახმარებით იერუსალიმის აღება. ატარებდა ქვეყნის ელინიზაციის პოლიტიკას. მარჯვე და სასტიკი განმგებელი იყო. დაუნდობლად უსწორდებოდა თავის პოლიტიკურ მოწინააღმდეგეებს, არ ინდობდა შვილებსა და ნათესავებს. ჰეროდე -მა ხელახლა ააშენა ქალაქები კესარია და სამარია და შეუდგა იერუსალიმის ტაძრის აღდგენას, რაც თავის სიცოცხლეში ვერ დაასრულა. ცოლად ჰყავდა მაკაბელთა წარმომადგენელი მარიამი. მათეს სახარების თანამხმად (2,1) ჰეროდე -ის დროს იშვა ქრისტე ბეთლემში; აქვეა (2,16) მოთხრობილი ჰეროდეს მიერ ბეთლემსა და მის შემოგარენში შობილი ყრმების გაჟლეტის ამბავი.
ჰიმიარიტების სამეფო

ჰიმიარიტების სამეფო — ძველი სახელმწიფო სამხრეთ არაბეთში. დღევანდელი იემენის ტერიტორიაზე. შეიქმნა ძვ. წ. საუკუნეში. ამავე პერიოდში ჰიმიარიტებმა დაიპყრეს სამხრეთ არაბეთის სანაპიროს საზღვაო სავაჭრო პუნქტები, დაიმორჩილეს აღმოსავლეთ აფრიკის სანაპიროსა და საბის ტერიტორიის დიდი ნაწილი, სადაც დააარსეს დედაქალაქი ზაფარი. ჰიმიარიტების სამეფოს მმართველის ტიტული იყო „მეფე საბისა და მფლობელი რაინდისა“ (სამეფო რეზიდენცია და ციხესიმაგრე). საუკუნის ბოლოს საბის, აქსუმისა და ჰადრამავთის გაერთიანებულმა ძალებმა დაამარცხეს ჰიმიარიტების სამეფოს ლაშქარი და იგი საბას დაუმორჩილეს. ახ. წ. საუკუნის დასაწყისში ჰიმიარიტების სამეფო კვლავ მომძლავრდა - მას ემორჩილებოდა თითქმის მთელი სამხრეთი არაბეთი (იემენი). საუკუნის დასაწყისში ჰიმიარიტების სამეფო დაიპყრეს ეთიოპებმა, 70-იან წლებში - სასანიანებმა.
ელენ ბიურსტინი

ელენ ბიურსტინი (; 7 დეკემბერი, 1932) — ამერიკელი მსახიობი. კარიერა დაიწყო 1950-იანი წლების ბოლოს თეატრში. მოგვიანებით დაიწყო კინოსა და სატელევიზიო როლების შესრულება. მისი პირველი ცნობილი ფილმი იყო „უკანასკნელი კინოსეანსი“. ალ პაჩინოსა და ჰარვი კეიტელთან ერთად არის თანათავმჯდომარე მსახიობთა სტუდიისა, რომელიც ამერიკის ყველაზე პრესტიჟულ სამსახიობო სკოლადაა შეფასებული.

ფილმოგრაფია
ბჰუტანის ემბლემა

ბჰუტანის ემბლემა — შეიცავს ბჰუტანის დროშის ზოგიერთ ელემენტს, მცირედი ცვლილებებით. ემბლემაზე მრავალი ბუდისტური სიმბოლიკაა.

ემბლემის ოფიციალური ახსნა:
„ეროვნული ემბლემა მდებარეობს წრეში, შედგენილია ორმაგი ვაჯრით (ელვის ალმასური დარტყმით), რომელიც მოთავსებულია ლოტოსის ზემოთ. ლოტოსი ორ დრაკონს შორისაა მოქცეული, მათ შორის კი ძვირფასი ქვებია. ვაჯრა წარმოადგენს საერო და სასულიერო ძალაუფლებებს შორის ჰარმონიას. ლოტოსი სისუფთავის სიმბოლოა; ძვირფასი ქვა გამოხატავს უმაღლეს ხელისუფლებას; ხოლო ორი დრაკონი, ქალი და კაცი, მხარს უბამს იმ ქვეყნის სახელწოდებას, რომლის სიმბოლოებიც ისინი არის“
არგუმენტების დრო

არგუმენტების დრო — საზოგადოებრივ-პოლიტიკური თოქ-შოუ საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებლის „მეორე არხზე“. გადაცემაში მნიშვნელოვანი ადგილი ეთმობა იმ კანონპროექტების განხილვას, რომლებიც პარლამენტის მიერ საბოლოო მოსმენით ჯერ არ არის მიღებული. სტუდიაში მოწვეული სტუმრები არიან კონკრეტული კანონპროექტის ავტორი და ოპონენტი, რომლებიც განიხილავენ კანონპროექტის დადებით და უარყოფით მხარეებს. საკითხის განხილვაში ასევე მონაწილეობენ დარბაზში მოწვეული სტუმრები: ექსპერტები, საპარლამენტო თუ არასაპარლამენტო პარტიების წარმომადგენლები.

გადაცემის ფორმატი ასევე ითვალისწინებს კვირის აქტუალური თემის განხილვას, რომელშიც ასევე ექსპერტები, სხვადასხვა პარტიებისა და საზოგადოების წარმომადგენლები იღებენ მონაწილეობას.

თოქ-შოუს მიზანია ხელი შეუწყოს საზოგადოებას ამა თუ იმ კანონის არსის მნიშვნელობისა და მისი აუცილებლობის გააზრებაში. აქტუალურ თემასთან დაკავშირებული გადაცემები გამოკვეთს საზოგადოების დამოკიდებულებას უმნიშვნელოვანესი პრობლემებისადმი და წარმოაჩენს მათი გადაჭრის გზებს.

გადაცემა პირდაპირ ეთერში გადის კვირაში სამჯერ, სამშაბათს, ხუთშაბათსა და პარასკევს 21:30 საათზე. კვირაში ერთი დღე ეთმობა პარლამენტის მიერ ინიცირებული კანონპროექტის განხილვას, ორი დღე კი კვირის აქტუალურ თემებს.

თოქ-შოუს წამყვანია ზვიად ავალიანი.
მარი ფრანსუა ქსავიე ბიშა

მარი ფრანსუა ქსავიე ბიშა (; დ. 14 ნოემბერი, 1771, ტუარეტი — გ. 22 ივლისი, 1802, პარიზი) — ფრანგი ანატომი, ფიზიოლოგი და ექიმი. სწავლობდა მონპელიეში, ლიონსა და პარიზში. 1799 წლიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა პარიზის ერთ-ერთი ჰოსპიტლის ექიმად. ბიშამ შემოიღო ქსოვილების მეცნიერული კლასიფიკაცია. პირველმა დანერგა მედიცინაში „ქსოვილისა“ და „სისტემის“ ცნება. მისი აზრით, სასიცოცხლო პროცესები მჭიდროდაა დაკავშირებული ორგანოს შენებასთან. ბიშას მსოფლმხედველობა იდეალისტური იყო. მისმა მოძღვრებამ ქსოვილებზე და ბრწყინვალე ექსპერიმენტებმა დიდი გავლენა მოახდინა ბიოლოგიისა და მედიცინის განვითარებაზე. ბიშა ითვლება თანამედროვე ჰისტოლოგიისა და ჰისტოპათოლოგიის ფუძემდებლად.
ჰოლანდიის ომი

ჰოლანდიის ომი, საფრანგეთ-ჰოლანდიის ომი (1672–78) (; ნიდ: ) — მიმდინარეობდა კოალიციურ სახელმწიფოებს შორის, ერთი მხრივ საფრანგეთის სამეფოს ხოლო მეორე მხრივ ნიდერლანდის რესპუბლიკის მეთაურობით. ომის ინიციატორი იყო საფრანგეთი (უკმაყოფილო 1667-1668 წლების დევოლუციური ომის შედეგებით). ანტიჰოლანდიურ კავშირში საფრანგეთს მიემხრნენ: ინგლისი (1670 წ.) და შვედეთის იმპერია (1672 წ.) მიუნსტერის სათავადო-საეპისკოპოსო და კიოლნის არქიეპარქია. რესპუბლიკის მხარეს იბრძოდნენ ბრანდენბურგი და ესპანეთი.

1672 წელს ინგლისმა დაიწყო ომი ზღვაზე, საფრანგეთმა - ხმელეთზე. საფრანგეთის არმიას ხელმძღვანელობდნენ გამოცდილი სარდლები (ანრი ტიურენი, პრინცი კონდე და სხვ.), მათ დაიპყრეს ძლიერი ჰოლანდიური ციხესიმაგრეები და შეიჭრნენ ქვეყნის სიღრმეში. საფრანგეთის ჯარების შეჩერება შესაძლებელი გახდა რაბების გახსნით. ჰოლანდიის შეიარაღებულ ძალებს სათავეში ედგა უილიამ ორანელი. ანტიფრანგული კოალიციის შექმნამ (1673-1674 წწ.), ინგლისის გამოსვლამ (1674 წ.) ომიდან, საფრანგეთის ჯარების წარუმატებლობამ მდინარე რაინზე და ბრანდენბურგის ჯარების გამარჯვებამ პომერანიაში შვედებზე, აგრეთვე სახალხო აჯანყების ტალღამ საფრანგეთში აიძულეს ლუი დათანხმებულიყო ზავზე.
ჰუბერტუსბურგის ზავი

ჰუბერტუსბურგის ზავი — შვიდწლიანი ომის (1756-1763 წწ.) ერთ-ერთი დამამთავრებელი საზავო ხელშეკრულება. ხელი მოაწერეს 1763 წლის 15 თებერვალს ჰუბერტუსბურგის სასახლეში, ერთი მხრით, პრუსიამ და, მეორე მხრით, ავსტრიამ და საქსონიამ. ჰუბერტუსბურგის ზავით პრუსიამ დაიმკვიდრა სილეზია (რომელიც წაართვა ავსტრიას 1740-1742 წლებში), მაგრამ მის მიერ ოკუპირებული საქსონიის ნაწილიდან უნდა გაეყვანა ჯარი.
ლუიჯი გალვანი

ლუიჯი გალვანი (; დ. 9 სექტემბერი, 1737, ბოლონია — გ. 4 დეკემბერი, 1798, ბოლონია) — იტალიელი ანატომი და ფიზიოლოგი. განათლება მიიღო ბოლონიის უნივერსიტეტში. მისი პირველი გამოკვლევები ეხება შედარებითი ანატომიის საკითხებს. 1791 წელს გამოაქვეყნა ნაშრომი „ტრაქტატი ელექტრული ძალის შესახებ კუნთის მოძრაობის დროს“. 1794 წელს ექსპერიმენტულად დაადგინა ცხოველურ ქსოვილებში ელექტრული მოვლენების არსებობა, რითაც საფუძველი ჩაეყარა ელექტროფიზიოლოგიურ კვლევას. გალვანის ცდების საფუძველზე ალექსანდრო ვოლტამ შექმნა დენის ახალი წყარო — გალვანური ელემენტი.
ჰანს გაიგერი

ჰანს გაიგერი (; დ. 30 სექტემბერი, 1882, ნოიშტადტი — გ. 24 სექტემბერი, 1945, პოტსდამი) — გერმანელი ფიზიკოსი. სწავლობდა ერლანგენის, მიუნხენის და მანჩესტერის უნივერსიტეტში. 1907–1912 წლებში ასწავლიდა მანჩესტერის უნივერსიტეტში. 1925 წლიდან კილის, 1929 წლიდან ტიუბინგენის, 1936 წლიდან ჰუმბოლდტის უნივერსიტეტის პროფესორი. 1908 წელს განსაზღვრა ელექტრონის მუხტი. ამავე წელს ერნესტ რეზერფორდთან ერთად გამოიგონა ცალკეული დამუხტული მიკრონაწილაკების მთვლელი. შემდეგში ეს ხელსაწყო გააუმჯობესეს გაიგერმა და გერმანელმა ფიზიკოსმა ვ. მიულერმა. მას გაიგერ-მიულერის მთვლელი ეწოდა. 1911–1912 წლებში ინგლისში ჯონ მიშელ ნეტოლთან ერთად დაადგინა -ნაწილაკების ენერგიაზე დაშლის კონსტანტის დამოკიდებულების ემპირიული ფორმულა. ვალტერ ბოთესთნ ერთად დაამტკიცა ენერგიისა და მოძრაობის რაოდენობის შენახვის კანონების მართებულობა ელემენტარულ ნაწილაკთა დაჯახების ცალკეული აქტებისათვის. ინგლისელ ფიზიკოს მარდესთან ერთად გამოიკვლია -ნაწილაკების გაბნევა ლითონის თხელ ფირფიტებში. ამ გამოკვლევით გაიგერმა ექსპერიმენტულად დაასაბუთა რეზერფორდის ფორმულა.
ვალტერ ბოთე

ვალტერ ბოთე (; დ. 8 იანვარი, 1891, ორანიენბურგი — გ. 8 თებერვალი, 1957, ჰაიდელბერგი) — გერმანელი ფიზიკოსი. დაამთავრა ჰუმბოლდტის უნივერსიტეტი (1914). იყო ჰუმბოლდტის (1929), გისენის (1930), ჰაიდელბერგის (1932) უნივერსიტეტების პროფესორი. 1934 წლიდან იყო ფიზიკის უნივერსიტეტის (კაიზერ ვილჰელმის ინსტიტუტი) დირექტორი. დაამუშავა დამთხვევათა მეთოდი, რომელმაც დიდი გამოყენება პოვა ატომურ ფიზიკაში. კოსმოსური სხივების შესწავლისადმი მიძღვნილი შრომებისათვის მიენიჭა ნობელის პრემია (1954).
ჰუსაინიდები

ჰუსაინიდები — ტუნისის გამგებლების (ბეების) დინასტია (1705-1957 წწ.) დააარსა ჰუსაინ ბენ ალიმ, ბერძნული წარმოშობის თურქმა ოფიცერმა. 1705-1881 წლებში ჰუსაინიდები ფორმალურად აღიარებდნენ, რომ ოსმალეთის იმპერიის ვასალები იყვნენ, ფაქტობრივად კი ქვეყანას დამოუკიდებლად განაგებდნენ. საფრანგეთის პროტექტორატის დროს (1881-1956 წწ.) რეალური ხელისუფლება დაკარგეს. ტუნისის დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ (1956 წ.) ჰუსაინიდების დინასტია დაემხო (1957 წლის 25 ივლისი), ტუნისი რესპუბლიკად გამოცხადდა.
უესტპორტი

უესტპორტი — ქალაქი ირლანდიაში, მდებარეობს მეიოს საგრაფოში, კონაქტის პროვინციაში.

2011 წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 5 543 ადამიანს შეადგენდა.

უესტპორტმა 2001, 2006 და 2008 წლებში სამჯერ მოიგო ირლანდიის სუფთა ქალაქის სტატუსი. 2012 წელს ის ასევე დასახელდა ირლანდიაში საუკეთესო საცხოვრებელ ადგილად.
ჰულაგუ-ხანი

ჰულაგუ-ხანი (დ. 1217 — გ. 8 თებერვალი, 1265, მარაღა, ირანი) — ჰულაგუიანების დინასტიისა და სახელმწიფოს დამაარსებელი, ტოლუის ვაჟი, ჩინგიზ-ყაენის შვილიშვილი, მონღოლთა დიდი ყაენების, ყუბილაისა და მუნქეს უმცროსი ძმა.

ბიოგრაფია
ჰულაგუ დაიბადა მონღოლეთში. ახალგაზრდობა გაატარა სამხედრო ლაშქრობებში. თავი გამოიჩინა ძინის დინასტიის წინააღმდეგ გამართულ ბრძოლებში. თავისი უფროსი ძმის, მუნქე-ყაენის მმართველობის პერიოდში დაინიშნა მონღოლთა მთავარსარდლად აზიაში გასამართ ბრძოლებში. მას დაევალა ირანის დაპყრობით ახლო აღმოსავლეთში შეჭრა. ჰულაგუმ დაკისრებულ დავალებას წარმატებით გაართვა თავი.

1255 წელს დაიძრა დასავლეთით. 1256 წელს მოახერხა ალამუთის ციხის აღებით ისმაილიტების განადგურება. 1257 წლის ბოლოს შეიჭრა ერაყში, სადაც ბრძოლა მოუწია აბასიანთა არმიის წინააღმდეგ, რომელიც სასტიკად დაამარცხა. მცირეხნიანი ალყის შედეგად კი ქალაქი ბაღდადი აიღო, გაძარცვა და დაარბია ის, აბასიანთა სახალიფოს უკანასკნელი ხალიფა, ალ-მუსთასიმი კი ოჯახის წევრებთან ერთად სიკვდილით დასაჯა. (იხილეთ ბაღდადის ალყა) ამ ფაქტის შემდეგ მესოპოტამიაში მონღოლთა ექსპანსია გარდაუვალი იყო. 1259 წელს მან საქართველოში დავით ნარინის აჯანყება სასტიკად ჩაახშო. 1260 წელს ჰულაგუს სარდლობით მონღოლებმა სირია დაიპყრეს და აიუბიდების სამთავროები გაანადგურეს. იმავე წელს ჰულაგუს წინსვლა შეაჩერეს მამლუქებმა, რომლებმაც მონღოლები აინ-ჯალუთის ბრძოლაში სასტიკად დააამარცხეს.

1261 წელს ჰულაგუმ თავის ძმებს შორის გამართულ ომში მხარი დაუჭირა ყუბილაი-ყაენს, რომლისგანაც მადლობის ნიშნად მიიღო ილხანის, ე.ი ტომის ხანის ტიტული. მან საფუძველი დაუდო ახალ დინასტიასა და სახელმწიფოს. 1262 წელს დაიწყო ბრძოლა ოქროს ურდოს ხანის, ბერქას წინააღმდეგ, თუმცა მათ შორის დაპირისპირება ორივე მხარესთვის უშედეგოდ დასრულდა.

ჰულაგუს დიპლომატიური ურთიერთობა ჰქონდა ევროპელ მონარქებთან. სწორედ მისი ინიციატივით შეიკრა ფრანგულ-მონღოლური ალიანსი მამლუქების სასულთნოსა და მუსლიმთა წინააღმდეგ საბრძოლველად.

ჰულაგუ-ხანი გარდაიცვალა 1265 წელს, მარაღაში. ის შეცვალა მისმა უფროსმა ვაჟმა, აბაღა-ხანმა.
სუბტროპიკული კულტურები

სუბტროპიკული კულტურები — უმთავრესად მრავალწლოვანი, მარადმწვანე იშვიათად ფოთოლმცვივანი ხეები, ბუჩქები აბ ბალახოვანი მცენარეები, რომლებიც მოჰყავთ სუბტროპიკულ რაიონებში. სუბტროპიკული კულტურებს განეკუთვნებიან ფორთოხალი, ლიმონი, მანდარინი, გრეიფრუტი, ხურმა, ბროწეული, ლეღვი, ზეთისხილი, იაპონური ზღრმარტლი, ფეიჰოა და სხვა. კაკალნაყოფიანები: ნუში, პეკანი, თხილი და სხვა. ტექნიკური კულტურები: ევკალიპტი, ტუნგი, ბამბუკი, კეთილშობილი დაფნა, შაქრის ლერწამი, ჩაი და სხვა. დეკორატიული მერქნიანები: კვიპაროზი, მაგნოლია, პალმები, სეკვოია და სხვა.
სუბტროპიკული კულტურები (ჟურნალი)

„სუბტროპიკული კულტურები“ — სსრკ სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ჩაისა და სუბტროპიკული კულტურების საკავშირო სამეცნიერო-საწარმოო გაერთიანების ჟურნალი. დაარსდა 1939 წელს მახარაძე—ანასეულში, გამოდიოდა იქვე ქართულ და რუსულ ენებზე წელიწადში 6-ჯერ. აშუქებდა სუბტროპიკული კულტურების აგროტექნიკური გენეტიკის, სელექციის უახლეს პრომლემებსაცსა და მიღწევებს. სუბტროპიკულ კულტურათა პროფილის სამეცნიერო-კვლევით დაწესებულებების მუშაობის შედეგებს. ჟურნალში თანამშრომლებდნენ სუბტროპიკული კულტურების დარგში მომუშავე მეცნიერ მუშაკები, წარმოება-დაწესებულებათა ნოვატორები და ხელმძღვანელები. ტირაჟი 2500 (1984 წლის მონაცემებით).
დიდი გეტსბი (2013 წლის ფილმი)

დიდი გეტსბი — 2013 წლის ამერიკული 3 ფილმი. ფილმი წარმოადგენს ფრენსის სკოტ ფიცჯერალდის 1925 წლის რომანის „დიდი გეტსბი“ ეკრანიზაციას. ეს ამ წიგნის რიგით მეხუთე ეკრანიზაციაა.

სიუჟეტი
ახალგაზრდა ნიკ კაროვეი შუა დასავლეთიდან ჩავიდა ნიუ-იორკში 1922 წელს, რათა აიხდინოს ამერიკული ოცნება. ის დასახლდა უცნობი მილიონერის, ჯეი გეტსბის გვერდით. ყურის მეორე მხარეს კი ცხოვრობენ ნიკის ბიძაშვილი დეიზი ბიუქინენი და მისი ქმარი, ფეხბურთის ყოფილი ვარკსვლავი და ქალების მუსუსი ტომი, რომელბსაც ქალიშვილი ჰყავთ. ერთ საღამოს, როდესაც ნიკი დეიზი და ტომ ბიუკენენებ ვახშმიდან სახლში ბრუნდებოდა, დაინახა გეტსბის სილუეტი, რომელიც მარტო იდგა სახლის წინ და ჰორიზონტზე იდუმალ მწვანე შუქს უყურებდა.

ერთ დილას, ნიკმა მიიღო ოფიციალურ მიწვევას გეტსბის სასახლეში წვეულებაზე. წვეულებაზე ნიკმა შემთხვევით გაიცნო გეტსბი, რომელიც ის ჰიდროპლანით გასასეირნებლად დაპატიჟა. გეტსბიმ ნიკი გაასეირნა მანქანით ნიუ-იორკის ქუჩებში და მას თავისი ცხოვრების ისტორიას მოუყვა, უთხრა, რომ მშობლებიდან დიდი თანხა მიიღო მემკვიდრეობით, რომ ომობდა პირველ მსოფლიო ომში, რომ მის წინაშე დავალებულია ნიუ-იორკის პოლიციის დეპარტამენტის უფროსი და სხვა ამბები.

ჯორდანმა, გოლფის მოთამაშე ახალგაზრდა ქალმა, ნიკს მოუთხრო გეტსბის და დეიზის საერთო წარსულისა და დავიწყებული რომანის შესახებ. 5 წლის წინ ისინი შეყვარებულები იყვნენ, სანამ გეტსბი ომში არ გაიწვიეს. ომის დასრულების შემდეგ გეტსბი არ დაბრუნებულა, დეიზი ჩიკაგოელ ტომ ბიუქენენზე დაინიშნა და დაქორწინნდა. ქორწილის დილას მან მიიღო საიდუმლო წერილი, რომლის შინაარსი ჯორდანმა არ იცოდა. ჯორდანმა ისიც უთხრა ნიკს, რომ გეტსბი შეგნებულად დასახლდა დეიზისთან ახლოს და აწყობდა დიდ წვეულებებს, რათა ქალის ყურადღება მიეპყრო. გეტსბის სურდა, რომ ნიკის შუამავლობით დეიზი დაეპატიჟებინა ჩაიზე.

ნიკის ორგანიზებით დეიზი და გეტსბი ერთმანეთს საიდუმლოდ შეხვდნენ ნიკის სახლში. გეტსბიმ ნიკს მოუთხრო, როგორ შეუყვარდა დეიზი. ნიკის, ჯორდანის და დეიზის თვალწინ ტომი და გეტსბი ერთმანეთს სიტყვიერად დაუპირისპირდნენ, ტომმა გეტსბის წარსული გამოააშკარავა და გეტსბიმ ამ დროს მოთმინება დაკარგა. ჩხუბის შემდეგ დეიზი და გეტსბი ერთად წავიდნენ ტომის მანქანით და გზაში გაიტანეს მირტლ უილსონი, რომელიც ადგილზევე მოკვდა. უილსონი ტომის საყვარელი იყო, თუმცა დეიზიმ და გეტსბიმ ამის შესახებ არ იცოდნენ. იმ ღამით, ბიუქენენების სახლთან დადარაჯებულმა გეტსბიმ ნიკს უთხრა, რომ მანქანას დეიზი მართავდა. ჯორჯ უილსონს შეცდომით ეგონა, რომ მკვლელი გეტსბი იყო. ის შეიპარა გეტბსის სახლში და მოკლა ის მაშინ, როდესაც აუზში ცურავდა, ხოლო შემდეგ თავი მოიკლა. გეტსბის მკვლელობა ყვითელი პრესის მთავარ თემად იქცა.

ფილმის ბოლოს ნიკი ცდილობს გაიაზროს გეტსბის მისწრაფება მომავლისა და შეურყვნელი ოცნებისადმი და წერს წიგნს სახელად „გეტსბი“, რომელსაც ბოლოს დაამატებს სიტყვას „დიდი“.

როლებში
ლეონარდო დიკაპრიო — ჯეი გეტსბი
ტობი მაგუაირი — ნიკ კაროვეი
კერი მალიგანი — დეიზი ბიუქინენი
ჯოელ ედგერტონი — ტომ ბიუქინენი
ისლა ფიშერი — მირტლ უილსონი
ჯეისონ კლარკი — ჯორჯ უილსონი

ჯილდოები
ოსკარი
საუკეთესო მხატვრული გაფორმება: კათრინ მარტინი, ბევერლი დანი
საუკეთესო კოსტუმების დიზაინი: კათრინ მარტინი

საუკეთესო დიზაინი
საუკეთესო კოსტუმების დიზაინი: კათრინ მარტინი
ბუშე დე პერთი

ბუშე დე პერთი (; დ. 10 ნოემბერი, 1788 — გ. 2 აგვისტო, 1868) — ფრანგი არქეოლოგი. საფუძველი ჩაუყარა პალეოლითის კვლევას. შეკრიბა პალეოლითური იარაღი, რომელსაც მეცნიერები მანამდე ყურადღებას არ აქცევდნენ. იგი ამტკიცებდა, რომ ამ იარაღთა შემქმნელი ადამიანი მამონტებისა და სხვა გადაშენებული ცხოველების თანამედროვე იყო, რაც ეწინააღმდეგებოდა იმდროინდელ პალეონტოლოგიაში გაბატონებულ ანტიევოლუციონისტურ, ე. წ. კატასრტოფათა თეორიას. ამ აღმოჩენის მნიშვნელობა სათანადოდ მხოლოდ დარვინისტებმა შეაფასეს საუკუნის 60-იან წლებში.