სიდი მოჰამედ ულდ შეიხ აბდალაჰი

სიდი მოჰამედ ულდ შეიხ აბდალაჰი (; დ. 1938 — გ. 22 ნოემბერი 2020) — მავრიტანიელი პოლიტიკოსი, რომელიც მსახურობდა მავრიტანიის პრეზიდენტად 2007 წლიდან 2008 წლამდე. იგი მთავრობაში მსახურობდა 1970-იან წლებში, ხოლო პოლიტიკაში ხანგრძლივი არყოფნის შემდეგ გაიმარჯვა 2007 წლის მარტის საპრეზიდენტო არჩევნებში და თანამდებობა დაიკავა 2007 წლის 19 აპრილს. იგი გადაყენეს სამხედრო გადატრიალების შემდეგ 2008 წლის 6 აგვისტოს.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
სიდი დაიბადა 1938 წელს სოფელ ლამდენში, ალეგთან ახლოს, სამხრეთ მავრიტანიაში, როდესაც ის საფრანგეთის კოლონია იყო, დედაქალაქ ნუაქშოტიდან დაახლოებით 250 კილომეტრში. მან დაწყებითი განათლება მიიღო ალეგში, ხოლო საშუალო განათლება როსოში (მავრიტანია), შემდეგ კი სენეგალში, უილიამ პონტის სახელობის უმაღლეს ნორმალურ სკოლაში .

მოგვიანებით ის სწავლობდა მათემატიკას, ფიზიკასა და ქიმიას დაჰკარში (სენეგალი), ხოლო ეკონომიკის სიღრმისეული სწავლების დიპლომი ( ' ) მიიღო გრენობლში, საფრანგეთში.

საჯარო სამსახური
1968 წელს სიდი მავრიტანიაში დაბრუნდა და გახდა გეგმის დირექტორი. იგი მუშაობდა ეკონომიკური და სოციალური განვითარების მეორე გეგმაზე. 1971 წლის სექტემბერში, დამოუკიდებლობის შემდგომმა პირველმა პრეზიდენტმა, მოქტარ ულდ დადამ, იგი დანიშნა დაგეგმარებისა და ინდუსტრიული განვითარების მინისტრად. 1970-იანი წლების განმავლობაში ის მსახურობდა მთელ რიგ თანამდებობებზე მთავრობაში, მათ შორის იყო ეროვნული ეკონომიკის სახელმწიფო მინისტრი 1975 წელს როგორც დაგეგმარებისა და მაღაროების მინისტრი, იგი ჩართული იყო რკინის მაღაროების ნაციონალიზაციასა და ეროვნული ვალუტის, უგიას შემოღებაში. ის იყო ეროვნული ეკონომიკის მინისტრი 1975 წლიდან 1977 წლამდე.

1978 წლის ივლისის სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ, რომელმაც პრეზიდენტი დადა გადააყენა, სიდი დაპატიმრებული იყო 1979 წლის აპრილამდე.1982 წლიდან 1985 წლის ბოლომდე სიდი ცხოვრობდა ქუვეითში, სადაც მუშაობდა ქუვეითის არაბთა ეკონომიკური განვითარების ფონდის მრჩევლად.

როდესაც ის მავრიტანიაში 1986 წელს დაბრუნდა, მსახურობდა მთავრობაში პრეზიდენტ მააუია ულდ სიდი აჰმედ თაიას დროს. თაიას ადმინისტრაციის პირობებში ის მსახურობდა ჰიდრავლიკის (წყლის რესურსების) და ენერგეტიკის მინისტრად 1986 წელს, ხოლო შემდეგ თევზჭერისა და საზღვაო ეკონომიკის მინისტრად 1987 წელს. თევზჭერის პოლიტიკის გამო გავლენიან ბიზნესმენებთან შეჯახების შემდეგ, იგი 1987 წლის 21 სექტემბერს შეცვალეს. 1989 წლის სექტემბრიდან 2003 წლის ივნისამდე ის ცხოვრობდა ნიგერში, სადაც კვლავ ქუვეითის ფონდისთვის მუშაობდა მრჩევლად.

2007 წლის საპრეზიდენტო არჩევნები
სიდიმ პრეზიდენტობის კანდიდატად საკუთარი თავი 2006 წლის 4 ივლისს წარადგინა. და ზოგიერთის მიერ აღიქმებოდა როგორც მმართველი „სამართლიანობისა და დემოკრატიის სამხედრო საბჭოს“ წარმომადგენელი კანდიდატი.

„დემოკრატიული ცვლილებების ძალთა კოალიციამ“, რომელმაც 2006 წლის საპარლამენტო არჩევნებში პარლამენტის მანდატების დიდი ნაწილი მოიპოვა, სხვადასხვა საერთაშორისო ორგანიზაციას, მათ შორის აფრიკის კავშირს, წერილი გაუგზავნა. წერილში ისინი ხუნტას ადანაშაულებდნენ „ერთი კანდიდატის სასარგებლოდ ღია კამპანიის წარმოებაში“ სხვადასხვა მეთოდით, მათ შორის ქვეყანაში გავლენიანი პირებისთვის მათი ფავორიტი კანდიდატის მხარდაჭერის თხოვნით, თუმცა წერილში სიდი პირდაპირ ამ კანდიდატად დასახელებული არ იყო.

არჩევნების პირველ ტურში, რომელიც 2007 წლის 11 მარტს გაიმართა, სიდიმ ხმების 24,80%-ით პირველი ადგილი დაიკავა. მეორე ტური დაიგეგმა 25 მარტისთვის სიდისა და მეორე ადგილზე გასულ კანდიდატს, აჰმედ ულდ დადას შორის. 17 მარტს მესამე ადგილზე გასულმა კანდიდატმა, ზეინ ულდ ზეიდანმა, მეორე ტურში სიდის მხარდაჭერა გამოუცხადა. მეოთხე ადგილზე გასულმა კანდიდატმა, მესაუდ ულდ ბულხეირმა, ასევე გამოაცხადა სიდის მხარდაჭერის შესახებ 19 მარტს.

კენჭისყრის მეორე ტურის შემდეგ, შინაგან საქმეთა მინისტრმა მოჰამედ აჰმედ ულდ მოჰამედ ლემინმა 26 მარტს სიდი გამარჯვებულად გამოაცხადა და აღნიშნა, რომ მან ხმების 52,85% მოიპოვა. აბდალაჰიმ ქვეყნის 13 რეგიონიდან 10-ში გაიმარჯვა.

მან თანამდებობა 2007 წლის 19 აპრილს დაიკავა

პრეზიდენტობა
მას შემდეგ, რაც მთავრობამ გამოაცხადა 112 მილიონი აშშ დოლარის ოდენობის ბიუჯეტის დეფიციტის შესახებ (რაც ძირითადად გამოწვეული იყო ტექნიკური პრობლემების გამო ნავთობის ექსპორტის შემცირებით), პრეზიდენტმა 2007 წლის 7 ივნისს გადაწყვიტა საკუთარი ხელფასის 25%-ით შემცირება და მთავრობის სხვა წევრებსაც იგივესკენ მოუწოდა.

სიდიმ ერს პირველად მიმართა 29 ივნისს, თანამდებობის დაკავების შემდეგ. ამ გამოსვლაში მან ახსენა 1989–1991 „ბნელი წლები“, დაგმო იმ დროინდელი ძალადობა, თანაგრძნობა გამოხატა მსხვერპლთა მიმართ და ხაზი გაუსვა ტოლერანტობისა და შერიგების მნიშვნელობას. მან განაცხადა, რომ „სახელმწიფო სრულად აიღებს პასუხისმგებლობას მავრიტანიელი ლტოლვილების დაბრუნების უზრუნველსაყოფად“ და პირობა დადო, რომ ისინი ყველანი შეძლებდნენ „ისარგებლონ მშობლიურ მიწებზე რეინტეგრაციის პროგრამით ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატის , მავრიტანიის სახელმწიფოს, გაერთიანებული ეროვნული ძალისხმევისა და ჩვენი განვითარების პარტნიორების თანამშრომლობით“. მან ასევე ახსენა მთავრობის მიერ დამტკიცებული კანონპროექტი მონობის წინააღმდეგ.

სიდის მხარდამჭერთა გეგმები მის ზურგსუკან ახალი პარტიის შექმნის შესახებ 2007 წელს დაიწყო; ოპოზიციამ ეს გააკრიტიკა, როგორც პოტენციური დაბრუნება ერთპარტიული დომინანტური სისტემისკენ, რომელიც თაიას დროს არსებობდა. პარტია „ეროვნული პაქტი დემოკრატიისა და განვითარებისთვის“ დაფუძნდა სადამფუძნებლო კონგრესზე 2008 წლის იანვრის დასაწყისში.

2007 წლის 26 სექტემბერს, როდესაც სიდი ნიუ-იორკში გაეროს ასამბლეაზე იმყოფებოდა, იგი შეხვდა „მავრიტანიის აფრიკული განთავისუფლების ძალების“ დელეგაციას მოძრაობას, რომელიც შავკანიანი მავრიტანიელების მდგომარეობის გაუმჯობესებას ცდილობდა; ეს იყო მავრიტანიის სახელმწიფოს მეთაურისა და -ის პირველი მოლაპარაკება მას შემდეგ, რაც ეს მოძრაობა 1986 წელს აიკრძალა.

2008 წლის სახელმწიფო გადატრიალება
2008 წლის 6 აგვისტოს, დილაადრიან, სიდიმ არმიის მაღალჩინოსნები შეცვალა; დილის 9:20 საათზე იგი საკუთარ სახლში -ის (პრეზიდენტის უსაფრთხოების ბატალიონი) წევრებმა სამხედრო გადატრიალების დროს შეიპყრეს.

როგორც ჩანს, წარმატებულ და უსისხლო სახელმწიფო გადატრიალებაზე სიდის ქალიშვილმა, ამალ მინტ შეიხ აბდალაჰიმ თქვა: „-ის (პრეზიდენტის უსაფრთხოების ბატალიონი) აგენტები მოვიდნენ ჩვენს სახლში და მამაჩემი წაიყვანეს.“ გადატრიალების ორგანიზატორები იყვნენ უსაფრთხოების ძალების ის მაღალჩინოსნები, რომლებიც მანამდე პოსტებიდან დაითხოვეს, მათ შორის გენერალი მოჰამედ ულდ აბდელ აზიზი, გენერალი მუჰამედ ულდ ელ-გაზუანი, გენერალი ფილიპ სვიკრი და ბრიგადის გენერალი (აქიდი) აჰმედ ულდ ბაქრი. პარლამენტის წევრმა მოჰამედ ალ მუხტარმა განაცხადა, რომ გადატრიალებას ფართო სახალხო მხარდაჭერა ჰქონდა, რადგან სიდი სათავეში ედგა „ავტორიტარულ რეჟიმს“ და „პარლამენტის უმრავლესობის მარგინალიზაციას“ ახდენდა.

გადატრიალების ლიდერებმა 7 აგვისტოს გამოაცხადეს, რომ სიდის უფლებამოსილება შეწყდა და ახლად ჩამოყალიბებული „სახელმწიფოს უმაღლესი საბჭო“ (რომლის პრეზიდენტიც გენერალი მოჰამედი იყო) მართავდა ქვეყანას გარდამავალ პერიოდში, ახალი საპრეზიდენტო არჩევნების ჩატარებამდე „რაც შეიძლება მალე“.

8 აგვისტოს სიდის ქალიშვილმა განაცხადა, რომ მას არ მიაწოდეს ინფორმაცია მამის ადგილსამყოფელის შესახებ და გამოხატა შეშფოთება სიდის „ჯანმრთელობისა და უსაფრთხოების“ გამო. ამავდროულად, მოჰამედმა -სთან ინტერვიუში თქვა, რომ სამხედროები იძულებულნი გახდნენ ძალაუფლება ხელში ჩაეგდოთ სერიოზული ეკონომიკური და პოლიტიკური პრობლემების გამო. მან სიდი თავისი ქმედებებით „დემოკრატიის წინააღმდეგ გადატრიალების“ მცდელობაში დაადანაშაულა; მოჰამედის თქმით, სიდიმ პარლამენტის წევრები ერთმანეთს დაუპირისპირა, ხოლო გადატრიალების წინ მაღალჩინოსნების დათხოვნა მიზნად ისახავდა „არმიის დაყოფას“. მოჰამედმა ასევე აღნიშნა, რომ სიდი კონგრესის სასახლეში იმყოფებოდა, იყო „კარგ პირობებში“, პრეტენზია არ გამოუთქვამს და რამდენიმე დღეში ან კვირაში გაათავისუფლებდნენ. მოჰამედის თქმით, სიდის, სავარაუდოდ, არ მოეთხოვებოდა მავრიტანიის დატოვება და პოლიტიკაში მონაწილეობის უფლებაც ექნებოდა. თუმცა, 9 აგვისტოს --ში გამოქვეყნებულ ინტერვიუში მოჰამედმა თქვა, რომ სიდი „ჯერჯერობით“ არ გათავისუფლდებოდა „უსაფრთხოების მიზეზების“ გამო.

ვაღეფი და სამი სხვა მაღალჩინოსანი (შინაგან საქმეთა მინისტრის ჩათვლით) სამხედროებმა 11 აგვისტოს გაათავისუფლეს, სიდი კი პატიმრობაში დარჩა. რამდენიმე საათის შემდეგ ვაღეფმა სიტყვით მიმართა ათასობით ადამიანს და დაუპირისპირდა სამხედრო ხუნტას; მან თქვა, რომ მავრიტანიელები არ იღებდნენ მის მმართველობას და მოუწოდა ხალხს, გაეგრძელებინათ ბრძოლა სიდის ხელისუფლების აღსადგენად. მან დასძინა, რომ სიდი მათ მადლობას უხდიდა „დაუღალავი ბრძოლისთვის კონსტიტუციური წესრიგის აღსადგენად“.

არაბული ლიგის გენერალური მდივნის თანაშემწემ, აჰმედ ბინ ჰელიმ, 11 აგვისტოს მავრიტანიიდან დაბრუნების შემდეგ თქვა, რომ მან ითხოვა სიდისთან შეხვედრა, მაგრამ ამის ნება არ დართეს. აფრიკის კავშირის კომისიის თავმჯდომარემ, ჟან პინგმა, მოჰამედთან მოლაპარაკებები 25-26 აგვისტოს გამართა. 30 აგვისტოს განცხადებაში აფრიკის კავშირის კომისიამ აღნიშნა, რომ პინგთან საუბრისას მოჰამედმა აიღო ვალდებულება სიდის გათავისუფლებაზე. 2008 წლის 2 სექტემბერს მავრიტანიის პარლამენტმა საგანგებო სესიაზე აირჩია ოთხი დეპუტატი და ოთხი სენატორი უმაღლესი სასამართლოს შესადგენად, რომელსაც სიდი უნდა გაესამართლებინა კორუფციისა და პარლამენტის მუშაობის შეფერხების ბრალდებით; თუმცა, მას შემდეგ სხვა ნაბიჯები აღარ გადადგმულა.

ადამიანის უფლებათა დამცველმა ოთხმა ჯგუფმა სიდისთან, რომელიც ჯერ კიდევ არმიის ტყვეობაში იყო, შეხვედრა 19 ოქტომბერს გამართა. ერთ-ერთმა მათგანმა თქვა, რომ „მისი მორალური მდგომარეობა მაღალი იყო, ის თვალს ადევნებდა ამბებს ტელევიზიითა და რადიოთი“ და სურდა, რომ მისცემოდა თავისი, როგორც პრეზიდენტის ქმედებების საჯაროდ დაცვისა და მხარდამჭერებთან შეხვედრის უფლება. იგი ნუაქშოტიდან თავის მშობლიურ სოფელ ლამდენში 13 ნოემბერს გადაიყვანეს.

მთავრობის ინფორმაციით, სიდი დათანხმდა პოლიტიკიდან წასვლას, მაგრამ 13 ნოემბრის პრესკონფერენციაზე მან უარყო, რომ ხუნტას რამეს დაჰპირდა. მან ასევე თქვა, რომ ლამდენში გადაყვანას აზრი არ ჰქონდა, რადგან ის „რჩებოდა პრეზიდენტად შინაპატიმრობაში“. 20 ნოემბერს სიდიმ ინტერვიუში განაცხადა, რომ „როგორც კი გადატრიალება ჩაიშლებოდა“, ის „მზად იქნებოდა ყოველგვარი დიალოგისთვის ქვეყნის დემოკრატიული ინსტიტუტების მომავლის განსახილველად კონსტიტუციისა და ქვეყნის კანონების ფარგლებში“. 20 დეკემბერს გამოქვეყნებულ ინტერვიუში სიდიმ თქვა, რომ მონაწილეობას არ მიიღებდა 27 დეკემბრისთვის დაგეგმილ ეროვნულ საკონსულტაციო შეხვედრაში, მიუხედავად ხუნტას მიერ მიწვევისა, რადგან თვლიდა, რომ მისი მონაწილეობა „სახელმწიფო გადატრიალების ლეგიტიმაციას“ მოახდენდა. ჩაიყვანეს ნუაქშოტში და იმავე დღეს გაათავისუფლეს.

შემდგომი ცხოვრება
სიდი შემდგომში ლამდენში დაბრუნდა. 2009 წლის 22 იანვარს მან სცადა ნუაქშოტში ჩასვლა სიტყვით გამოსასვლელად, მაგრამ მისი ავტოკოლონა უსაფრთხოების ძალებმა ქალაქგარეთ, ვად ნაგასთან გააჩერეს. უსაფრთხოების ძალებმა განაცხადეს, რომ მას ნუაქშოტში ავტოკოლონით შესვლის უფლება არ ჰქონდა, თუმცა სიდის არ სურდა ქალაქში კოლონის გარეშე შესვლა და ნაცვლად ამისა ლამდენში დაბრუნება არჩია.

მოგვიანებით სიდი პოლიტიკიდან წავიდა. გულის პრობლემების გამო, იგი 2020 წლის 22 ნოემბერს ნუაქშოტის კერძო კლინიკაში გარდაიცვალა. პრეზიდენტმა მოჰამედ ულდ ღაზუანიმ, რომელიც აზიზის მემკვიდრე 2019 წელს გახდა, სამდღიანი ეროვნული გლოვა გამოაცხადა.