გალო პლასა

გალო ლინკოლნ პლასა ლასო დე ლა ვეგა (დ. 17 თებერვალი, 1906 — გ. 28 იანვარი, 1987) — ეკვადორელი სახელმწიფო მოღვაწე, რომელიც 1948-1952 წლებში იკავებდა ეკვადორის პრეზიდენტის პოსტს, ხოლო 1968-1975 წლებში იყო ამერიკის სახელმწიფოთა ორგანიზაციის გენერალური მდივანი. იგი ეკვადორის ყოფილი პრეზიდენტის, ლეონიდას პლასას ვაჟია.

ადრეული ცხოვრება
პლასა დაიბადა 1906 წელს ნიუ-იორკში, „მარლტონ ჰაუსში“, მამამისის — გენერლისა და ყოფილი პრეზიდენტის, ლეონიდას პლასას გადასახლების პერიოდში; დედამისი იყო აველინა ლასო ასკასუბი. კიტოში მან დაამთავრა მეხიას ეროვნული ინსტიტუტის საშუალო სკოლა. ამის შემდეგ ის სოფლის მეურნეობას სწავლობდა მერილენდის უნივერსიტეტში, ეკონომიკას — კალიფორნიის უნივერსიტეტში (ბერკლი), ხოლო დიპლომატიას — ჯორჯტაუნის უნივერსიტეტის ედმუნდ უოლშის სახელობის საგარეო ურთიერთობათა სკოლაში.

კარიერა
1938 წელს პლასა ეკვადორის ომის მინისტრად დაინიშნა. 1940 წელს მან დააარსა კიტოს ამერიკული კოლეჯი . 1944 წელს იგი დაინიშნა ეკვადორის ელჩად აშშ-ში. 1948 წელს, მას შემდეგ, რაც ეკვადორში ლიბერალური პოლიტიკური ჯგუფი ჩამოაყალიბა, იგი ეკვადორის პრეზიდენტად აირჩიეს.

პრეზიდენტობა
გალო პლასა განსხვავდებოდა ეკვადორის წინა პრეზიდენტებისგან. ყოფილი პრეზიდენტის, ლეონიდას პლასას ვაჟი, თავად შეერთებულ შტატებში დაიბადა, სადაც რამდენიმე უნივერსიტეტში სწავლობდა. მისი კავშირები აშშ-სთან კიდევ უფრო გაღრმავდა მას შემდეგ, რაც იქ ელჩად მსახურობდა პრეზიდენტ კარლოს ალბერტო აროიო დელ რიოს დროს. როგორც ისტორიკოსი ფრედერიკ პაიკი აღნიშნავს, ამ კავშირების გამო იგი „მოწყვლადი გახდა ველასკო იბარასა და სხვა დემაგოგი ოპონენტების მხრიდან წამოსული ბრალდებების მიმართ, რომლებიც მას აშშ-ის იმპერიალიზმის მსახურად (ლაქიად) მოიხსენიებდნენ“.

გალო პლასამ ეკვადორის მთავრობაში დეველოპმენტალისტური (განვითარებაზე ორიენტირებული) და ტექნოკრატიული ხედვა შემოიტანა. მან ეკონომიკური განვითარებისა და სახელმწიფო მართვის სფეროს მრავალი უცხოელი ექსპერტი მოიწვია ორივე მიმართულებით რეფორმების კატალოგიზაციისა და რეკომენდაციების შესამუშავებლად. თუმცა, როგორც აღმასრულებელ, ისე საკანონმდებლო ხელისუფლებაში პოლიტიკური ნების არარსებობის გამო, შეთავაზებული რეფორმებიდან პრაქტიკულად არცერთი არ განხორციელებულა. მიუხედავად ამისა, ეკონომიკაში მნიშვნელოვანი გაუმჯობესება შეინიშნებოდა: ინფლაცია საბოლოოდ შენელდა, ხოლო სახელმწიფო ბიუჯეტი და საგარეო სავალუტო ანგარიშები, მრავალი წლის შემდეგ პირველად, დაბალანსდა. ეს მიღწევა მით უფრო შთამბეჭდავი იყო იმ ძლიერი მიწისძვრების, მეწყერებისა და წყალდიდობების ფონზე, რომლებიც ეკვადორს 1949 და 1950 წლებში დაატყდა თავს.

ეჭვგარეშეა, რომ გალო პლასას ყველაზე მნიშვნელოვანი წვლილი ეკვადორის პოლიტიკურ კულტურაში იყო მისი ერთგულება დემოკრატიული პრინციპებისა და პრაქტიკისადმი. გალო პლასა მხარს უჭერდა ისეთ დემოკრატიულ გარანტიებს, როგორიცაა პრესის და ოპონენტების თავისუფლება — გამოეთქვათ საკუთარი აზრი, შეკრებილიყვნენ პოლიტიკური მიზნებისთვის დაპატიმრების ან უარესის შიშის გარეშე და ყოფილიყვნენ არჩეულნი საკანონმდებლო ორგანოში თაღლითობისა თუ თვითნებური დათხოვნის საფრთხის გარეშე. გალო პლასამ მოახერხა ერთგვარი „მისტიკური“ მნიშვნელობა მიენიჭებინა იდეისთვის, რომ მას ბოლომდე დაესრულებინა თავისი საპრეზიდენტო ვადა — რაც 1924 წლის შემდეგ არცერთ პრეზიდენტს არ გაეკეთებინა — და ეს „მისტიკა“ უდავოდ დაეხმარა მას დასახული მიზნის მიღწევაში.

როგორც თავად გალო პლასა ღიად აღიარებდა, მისი ყველაზე დიდი აქტივი, როგორც პოლიტიკურად, ისე ეკონომიკურად, ქვეყანაში „ბანანის ბუმის“ დაწყება იყო. ცენტრალურ ამერიკაში პლანტაციების დაავადებების გავრცელებამ ეკვადორი ალტერნატიულ მომწოდებლად აქცია აშშ-ის გიგანტური ბაზრისთვის. 1948-დან 1952 წლამდე ეკვადორის ბანანის ექსპორტი 2 მილიონიდან 20 მილიონ აშშ დოლარამდე გაიზარდა. ამ წლებში ეკვადორმა ასევე ისარგებლა კორეის ომით გამოწვეული ფასების მნიშვნელოვანი ზრდით საექსპორტო საქონელზე.

პრეზიდენტობის პერიოდში მან მოახერხა ეკვადორის სასოფლო-სამეურნეო ექსპორტის სტიმულირება, რამაც ქვეყანაში ეკონომიკური სტაბილურობა დაამყარა. მისი მმართველობის დროს ამბატოს მახლობლად მომხდარმა მიწისძვრამ სერიოზულად დააზიანა ქალაქი და მიმდებარე ტერიტორიები, რასაც დაახლოებით 8 000 ადამიანი ემსხვერპლა. ვინაიდან მას არ ჰქონდა უფლება ზედიზედ მეორე ვადით ეყარა კენჭი, მან პოსტი 1952 წელს დატოვა და გახდა ბოლო 28 წლის განმავლობაში პირველი პრეზიდენტი, რომელმაც სრული საპრეზიდენტო ვადა ამოწურა. მან კვლავ მიიღო მონაწილეობა 1960 წლის არჩევნებში, თუმცა ხოსე მარია ველასკო იბარასთან დამარცხდა.

თანამდებობის დატოვების შემდეგ, მას არაერთი დიპლომატიური პოსტი ეკავა გაერთიანებული ერების ორგანიზაციაში. იგი იყო მედიატორი ლიბანის (1958), კონგოსა (1960) და კვიპროსის (1964–1965) კონფლიქტებში. 1968 წელს ის გახდა ამერიკის სახელმწიფოთა ორგანიზაციის გენერალური მდივანი, სადაც ლიდერის რეპუტაცია მოიპოვა.

გალო პლასა კიტოს მახლობლად ფლობდა დიდ მამულს (ჰასიენდას) და მეცხოველეობის რანჩოს — ძულეტას , სადაც, როგორც წესი, ატარებდა შაბათ-კვირას პრეზიდენტობის ოთხი წლის განმავლობაში. 1950-იანი წლების ბოლოსა და 1960-იან წლებში, ყოფილმა პრეზიდენტმა იქ მომუშავე მრავალრიცხოვანი ადამიანის საკეთილდღეოდ საგანმანათლებლო და მიწათმფლობელობის რეფორმები გაატარა.

ინტერამერიკული დიალოგი
982 წელს გალო პლასამ, ამერიკელ დიპლომატ სოლ ლინოვიცთან ერთად, დააარსა ანალიტიკური ცენტრი „ინტერამერიკული დიალოგი“ (- ). ორგანიზაციის მიზანი იყო ამერიკის კონტინენტის ლიდერების გაერთიანება ახალი ინტერამერიკული დღის წესრიგის შესამუშავებლად.

სიკვდილი
გალო პლასა 1987 წლის 28 იანვარს, კიტოს ერთ-ერთ საავადმყოფოში, გულის შეტევით გარდაიცვალა. მას დარჩა მეუღლე, როსარიო პალიარესი, ხუთი ქალიშვილი და ერთი ვაჟი. მისი შვილიშვილი, მარია ხოსე პლასა, პოლიტიკოსი გახდა და 2021 წლიდან ეკვადორის ეროვნულ ასამბლეაში მსახურობდა.