უკრაინის სახელწოდება

უკრაინის სახელწოდების (, ტრანსლიტ.: ) ყველაზე ადრეული ცნობილი მოხსენიება გვხვდება იპატევის კოდექსში, დაახლოებით 1425 წლის ხელნაწერში, 1187 წლის ჩანაწერთან დაკავშირებით, სადაც იგი კიევის რუსეთის ტერიტორიის ერთ ნაწილს აღნიშნავს.

ფორმა „ “ ოფიციალურად აღარ გამოიყენება როგორც უკრაინის მთავრობაში, ისე მრავალ ინგლისურენოვან მედიასაშუალებაში.

„უკრაინა“ წარმოადგენს ქვეყნის ოფიციალურ სრულ სახელწოდებას, როგორც ეს აღნიშნულია დამოუკიდებლობის დეკლარაციაში და კონსტიტუციაში; ქვეყანას არ გააჩნია სხვა ოფიციალური გრძელი სახელწოდება.

1922 წლიდან 1991 წლამდე „უკრაინა“ წარმოადგენდა უკრაინის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკას არაფორმალურ სახელწოდებას საბჭოთა კავშირის ფარგლებში.

1917–1921 წლების რუსეთის რევოლუციის შემდეგ არსებობდა ხანმოკლე უკრაინის სახალხო რესპუბლიკა და უკრაინის სახელმწიფო, რომლებიც 1918 წლის დასაწყისში აღიარებული იყო ყოფილი რუსეთის იმპერიის ცხრა გუბერნიის ტერიტორიაზე.

ეტიმოლოგია
მიუხედავად იმისა, რომ სიტყვის უკრაინა ზუსტი მნიშვნელობა სადავოა, მკვლევართა შორის არსებობს შეთანხმება, რომ მომდინარეობს პროტოინდოევროპული ფესვიდან , რომელიც ნიშნავს „მოჭრას“, ხოლო მეორეული მნიშვნელობით — „ზღვარს“.

პროტოსლავური სიტყვა ზოგადად აღნიშნავდა „კიდეს“ ან „საზღვარს“, და დაკავშირებული იყო ზმნასთან , რაც ნიშნავს „მოჭრას“, „გამოყოფას“.

ამ კონტექსტში იგი აღნიშნავდა როგორც „საზღვრის ხაზს“, ასევე „გაყოფილ ტერიტორიას“ ან „რეგიონს“.

ძველ საეკლესიო სლავურში დადასტურებულია მნიშვნელობებით: „კიდე“, „ბოლო“, „ნაპირი“.

ხოლო საეკლესიო სლავურში ფორმები და ჰრიჰორი პივტორაკის მიხედვით შეიძლება აღნიშნავდეს „მიწას, რომელიც ვიღაცამ თავისთვის გამოყო“.

თანამედროვე სლავურ ენებში ამ ფესვის წარმოებულები მრავალ მნიშვნელობას ატარებს: „კიდე“, „ქვეყანა“, „მიწა“, „რეგიონი“, „ნაპირი“, „მხარე“, „არეალი“.

თავდაპირველად სიტყვა (ან ), საიდანაც შემდგომში საკუთარი სახელი ჩამოყალიბდა, წარმოიშვა ფესვიდან და პრეფიქსიდან , რომელიც მოგვიანებით ფუძეს შეერწყა მეტანალიზის პროცესში.

ორაზროვნება გამოწვეულია ფუძე „“-ის მრავალმნიშვნელოვნებით, რადგან იგი შეიძლება ნიშნავდეს როგორც „გარკვეული ტერიტორიის საზღვარს“, ისე „გარკვეული საზღვრებით განსაზღვრულ არეალს“.

ორივე მნიშვნელობა ტოპონიმის ფორმირებისათვის სრულიად ვალიდურ საფუძველს იძლევა.

მაგალითად, ქვეყნის სახელწოდება „დანია“ ასევე წარმოადგენს კომპოზიციას — „დანიური“ + „საზღვარი“.

ისტორია
კიევის მატიანე (იპატევის კოდექსი), 1187 და 1189
სიტყვა -ს ყველაზე ძველი დადასტურებული მოხსენიება გვხვდება კიევის მატიანეში 1187 წლის ჩანაწერთან, რომელიც შემონახულია დაახლოებით 1425 წელს გადაწერილ იპატევის კოდექსში, დაწერილ ძველი აღმოსავლეთსლავური საეკლესიო სლავურის ნაირსახეობით.

ეს მონაკვეთი აღწერს ვლადიმერ გლებოვიჩის, პერეიასლავის სამთავროს მთავრის, გარდაცვალებას.

ამ კონტექსტში აღნიშნავდა პერეიასლავის სამთავროს ტერიტორიას, რომელიც მდებარეობდა კიევის რუსეთის ცენტრალურ მიწებსა და სამხრეთ-აღმოსავლეთის სტეპურ ზონას შორის.

ამ დროიდან სიტყვამ „უკრაინა“ შეიძინა მნიშვნელობა — „სასაზღვრო სტეპი“, „საზღვრისპირა მიწა“ ან „სასაზღვრო მხარე“ უკრაინულ, პოლონურ და რუსულ ენებში.

სიტყვის შემდეგი მოხსენიება იმავე კიევის მატიანეში გვხვდება 1189 წლის ჩანაწერში, სადაც აღწერილია, თუ როგორ მიიწვიეს გარკვეულმა გალიჩელმა დიდებულებმა როსტისლავ ბერლადნიჩიჩი გალიციის სამთავროში ხელისუფლების დასაკავებლად.

სერჰი პლოხი ამ ორ მოხსენიებას — 1187 და 1189 წლებს — ერთ ისტორიულ კონტექსტში განიხილავს და აღნიშნავს, რომ ორივე მიუთითებს ერთსა და იმავე სასაზღვრო რეგიონზე: პერეიასლავიდან აღმოსავლეთში გალიციამდე დასავლეთში.

გვიანი შუა საუკუნეები
კიევის მატიანე და შემდგომი გალიციურ-ვოლინური მატიანე იპატევის კოდექსში სიტყვა -ს კვლავ იხსენიებს 1189, 1213, 1280 და 1282 წლების ჩანაწერებში, სადაც იგი სხვადასხვა კონტექსტში გამოიყენება.

ამ ათწლეულებში და მომდევნო საუკუნეებში, შუა საუკუნეების დასრულებამდე, ეს ტერმინი გამოიყენებოდა რუსული სამთავროების სხვადასხვა გამაგრებული სასაზღვრო ზონების აღსანიშნავად, მკაფიო გეოგრაფიული ფიქსაციის გარეშე: გალიცია-ვოლინია, დასავლეთ ბუგის რეგიონი, ფსკოვის რესპუბლიკა, პოლოცკის სამთავრო, რიაზანის სამთავრო და სხვა ტერიტორიები.

სერჰი პლოხის მიხედვით, მოსკოვის სამთავროს მცხოვრებნი თავიანთ სტეპურ სასაზღვრო ზონას „უკრაინას“ უწოდებდნენ, მაშინ როდესაც ლიტვის დიდი სამთავროსა და პოლონეთის სამეფოს მოსაზღვრე დასახლებულ ტერიტორიებს სხვა სახელებით აღნიშნავდნენ.“

ადრეული ახალი ხანის კარტოგრაფია
რადზივილების რუკა 1613 წლისა იყო პირველი რუკა, რომელზეც მითითებული იყო ტერმინები „უკრაინა“ და „კაზაკები“.

ისინი გამოიყენებოდა კიევის მიმდებარე რეგიონის აღსანიშნავად.

 საუკუნეის შუა ხანებში ფრანგულ-პოლონელმა კარტოგრაფმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა „უკრაინის“ როგორც გეოგრაფიული სახელისა და ცნების პოპულარიზაციაში დასავლეთ ევროპაში.

მისი 1648 წლის ატარებდა ლათინურ სათაურს:

რაც ნიშნავს:

„უდაბური ველების ზოგადი რუკა, ხალხურ ენაზე — უკრაინა“.

ამით ტერმინი „უკრაინა“ უკვე აღნიშნავდა პოლონეთის სამეფოს იმ პროვინციებს, რომლებიც ველურ ველებს ესაზღვრებოდა.

მისი ფრანგულენოვანი ნაშრომი ' დასავლეთ ევროპაში უკიდურესად პოპულარული გახდა და საუკუნესა და საუკუნეში მრავალჯერ გამოიცა და ითარგმნა ლათინურად, ჰოლანდიურად, ესპანურად და ინგლისურად.

}

ეს ფორმა ყველაზე მეტად უახლოვდება თავად უკრაინული სიტყვის ხმოვან სტრუქტურას.

თავად უკრაინულ ენაში არსებობს ევფონიური წესი, რომელიც ზოგჯერ პოეზიასა და მუსიკაში ცვლის ასო -ს ასოთი , როდესაც წინა სიტყვა მთავრდება ხმოვნით ან დიფთონგით.

როდესაც ეს წესი ვრცელდება სახელზე , შეიძლება მივიღოთ ფორმა .

მაგალითად, სიმღერის ტექსტში: