iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კორჩა

კორჩა — მოსახლეობის რაოდენობით მერვე დიდი ქალაქი ალბანეთში. კორჩის ოლქისა და კორჩის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 51 152 ადამიანს, ხოლო კორჩის მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა — 75 994 ადამიანს (2011), საერთო ფართობი 806 კმ². მდებარეობს ზღვის დონიდან დაახლოებით 850 მ პლატოზე, რომელიც გარშემორტყმულია მორავის მთებით.

ძველი ბაზრის ტერიტორია, მირაჰორის მეჩეთის ჩათვლით, ითვლება ქალაქის ურბანულ ბირთვად. კორჩის ურბანული ტერიტორია თარიღდება საუკუნის ბოლოსა და საუკუნის დასაწყისით, თუმცა მისი დრევანდელი სახე ჩამოყალიბდა საუკუნეში, იმ პერიოდში, რომელიც შეესაბამება ქალაქის სწრაფ ზრდა-განვითარებას. ძველმა ბაზარმა დომინანტური როლი ითამაშა ალბანეთის ბაზრის ისტორიაში. კორჩა არის უდიდესი ქალაქი აღმოსავლეთ ალბანეთში და მნიშვნელოვანი კულტურული და ინდუსტრიული ცენტრი.
ჯეიმზ ჰენრი ბრესტიდი

ჯეიმზ ჰენრი ბრესტიდი (; დ. 27 აგვისტო, 1865, როკფორდი, ილინოისი — გ. 2 დეკემბერი, 1935, ნიუ-იორკი) — ამერიკელი ეგვიპტოლოგი, ამერიკული ეგვიპტოლოგიის სკოლის ფუძემდებელი. სწავლობდა ადოლფ ერმანთან ბერლინში; იყო ეგვიპტური ენის ბერლინის დიდი ლექსიკონის ერთ-ერთი შემდგენელი, შეაგროვა და ინგლისურ თარგმანში გამოსცა ძველი ეგვიპტური ტექსტების მნიშვნელოვანი კორპუსი (1906–1907). 1905 წლიდან იყო ჩიკაგოს უნივერსიტეტის პროფესორი. ხელმძღვანელობდა ჩიკაგოს უნივერსიტეტის ექსპედიციას ნუბიაში წარწერების ასლების გადაღების მიზნით (1905–1907); ექსპედიციამ საფუძველი ჩაუყარა ცნობილ ეპიგრაფიკულ სკოლას, რომელსაც ზოგჯერ ჩიკაგოს სკოლას უწოდებენ.

ბრესტიდმა 1919 წელს დააარსა ჩიკაგოს უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტი, 1924 წელს კი მისი განყოფილება ეგვიპტეში, ლუქსორში (ჩიკაგო-ჰაუსი, ). მუშაობა დაიწყო აქვე, მედინეტ-ჰაბუში მდებარე რამსეს -ის გრანდიოზული ტაძრის გამოსახულებებისა და წარწერების ფაქსიმილურ გამოცემაზე. ავტორია ფუნდამენტური ნაშრომისა „ეგვიპტის ისტორია უძველესი დროიდან სპარსელთა მიერ დაპყრობამდე“. გამოსცა რელიგიური და სამედიცინო ტექსტები „მემფისური თეოლოგიის ძეგლი“ და „ედუინ სმითის ქირურგიული პაპირუსი" (აქ გამოადგა მისი პირველი სპეციალობა — ფარმაცევტობა). თავის ნაშრომებში ბრესტიდი ყველაზე მეტ ყურადღებას უთმობდა ძველი ეგვიპტელების პოლიტიკურ მოწყობას, სამხედრო ისტორიას, რელიგიურ წარმოდგენებსა და ყოფას.
ტიამპასაკის პროვინცია

ტიამპასაკის პროვინცია — ლაოსის პროვინცია, მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ტაილანდისა და კამბოჯის საზღარზე. 2015 წლის აღწერის მონაცემებით, პროვინციაში ცხოვრობს 694 023 ადამიანი. დედაქალაქი არის პაქსე, პროვინციამ სახელი მიიღო ტიამპასაკის სამეფოს ყოფილი დედაქალაქის ტიამპასაკის სახელიდან.

ტიამპასაკის პროვინციას ჩრდილოეთით ესაზღვრება სალავანის პროვინცია, ჩრდილო-აღმოსავლეთით სეკონგის პროვინცია, აღმოსავლეთით ატაპეუს პროვინცია, სამხრეთით კამბოჯა და დასავლეთით ტაილანდი. მდინარე მეკონგი წარმოადგენს მეზობელ ტაილანდთან საზღვრის ნაწილს და მოიცავს სი-ფან-დონის („ოთხი ათასი კუნძული“) არქიპელაგს, რომელიც მდებარეობს პროვინციის სამხრეთით, კამბოჯის საზღვარზე.

ტიამპასაკს ცენტრალური როლი ეკავა სიამისა და ლაოსის ისტორიაში, სადაც ხშირად იმართებოდა ბრძოლები ტიამპასაკში და მის შემოგარენში. მისი კულტურული მემკვიდრეობა მოიცავს ძველი ტაძრების ნანგრევებსა და ფრანგულ კოლონიურ არქიტექტურას. ტიამპასაკში არის დაახლოებით 20 ვატი (ტაძარი), როგორიცაა ვატ-ფოუ, ვატ-ლუანგი და ვატ-თამ-ფაი. მტკნარი წყლის დელფინები და პროვინციის მრავალი ჩანჩქერი ტურისტულ ღირსშესანიშნაობებს წარმოადგენენ. ანგკორის იმპერია დაშლის პროცესში დაიწყო - საუკუნეებში, როცა იგი ლან-სანგის იმპერიამ დაიპყრო. 1707 წელს ტიამპასაკი გახდა სამი სამეფოსგან ერთ-ერთი, რომელიც ლან-სანგის იმპერიის დაშლის შედეგად წარმოიშვა. ამ სამეფოს მხოლოდ სამი მეფე ჰყავდა: სოი სისამუტი (1713–1737 წწ.), სურია ვანგასი და საინია კუმანი (1737–1791 წწ.) და ბოლოს ფაი ნა (1791–1811 წწ.). 1829 წელს სიამმა ტიამპასაკი დაიპყრო ჩაო ანუვონგის აჯანყების შემდეგ. პაქსე, პროვინციის დედაქალაქი, დააარსეს ფრანგებმა 1905 წელს როგორც ადმინისტრაციული პოსტი, მდინარე ქსე-დონის და მეკონგის შესართავთან.

სი-ფან-დონი მდებარეობს მეკონგის ნაკადზე, კამბოჯასთან საზღვრის ჩრდილოეთით. ამ კუნძულებიდან ყველაზე დიდი დონ-ხონგია, სადაც რამდენიმე პატარა სოფელი, ტაძარი და მღვიმეა. ფრანგების მიერ აშენებული ხიდი, რომელიც მიტოვებულ სარკინიგზო ხაზზეა, აკავშირებს ორი მცირე კუნძულს - დონ-დეთსა და დონ-ხონს.

დაცული ტერიტორიები
ქსე-პიანის ეროვნული ბიომრავალფეროვნების კონსერვაციის ტერიტორია მდებარეობს პროვინციის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო დონგ-ჰუა-საოს ეროვნული დაცული ტერიტორია — აღმოსავლეთ ნაწილში. ტკნარი წყლის დელფინების დაცვისა და კონსერვაციის ცენტრი კამბოჯის საზღვარზეა. მტკნარი წყლის დელფინები ადგილობრივად ცნობილია როგორც „პახა“ და ისინი მხოლოდ მეკონგის ამ კონკრეტულ მონაკვეთში გვხვდება. ნავების დაქირავება შესაძლებელია ამ გადაშენების პირას მყოფი დელფინების სანახავად, ბან-ხონიდან ან ბან-ვეუნხამიდან (კუნძულების სამხრეთ ბოლოში).
კუკესი

კუკესი — ქალაქი ალბანეთში. იგი არის კუკესის მუნიციპალიტეტისა და კუკესის ოლქის, რესპუბლიკის 12 შემადგენელი ოლქიდან ერთ-ერთის დედაქალაქი. ქალაქის ფართობია 8,2 კმ² და 2023 წლის მონაცემებით 15 643 ადამიანი ცხოვრობდა.

გეოლოგიურად მიმდებარე ტერიტორიაზე დომინირებს მთიანი და მაღალი რელიეფი. ქალაქი გადაჭიმულია ლუმას დაბლობზე ალბანეთის ალპებში, ფიერზას ტბის ნაპირებზე, ჩრდილოეთით კორაბის მთებსა და დასავლეთით შარის მთებს შორის. შავი და თეთრი დრინის შესართავთან ქალაქის ტერიტორიასთან ახლოს სათავეს იღებს მდინარე დრინი.
პეშკოპია

პეშკოპია — ქალაქი ალბანეთში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მთიან რეგიონში. დიბრის ოლქისა და დიბრის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. ალბანეთის ერთადერთი რეგიონალური დედაქალაქი, რომელსაც არ აქვს ოლქის მსგავსი სახელი. 2023 წლის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 14 710 ადამიანი.

პეშკოპია მდებარეობს მდინარე შავი დრინის აღმოსავლეთით, ალბანეთის დედაქალაქ ტირანიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით დაახლოებით 187 კილომეტრში და ჩრდილოეთ მაკედონიის საზღვრიდან 20 კილომეტრში. ქალაქი მდებარეობს ზღვის დონიდან 651 მეტრზე.
კავაია

კავაია — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ალბანეთში, რომელიც მდებარეობს ალბანეთის დასავლეთ დაბლობ რეგიონში, ტირანის ოლქში. მას ესაზღვრება დურესი ჩრდილოეთიდან 17 კმ-ში, ტირანა —აღმოსავლეთიდან 27 კმ-ში და როგოჟინი — სამხრეთიდან 15 კმ-ში. დასავლეთით ესაზღვრება ადრიატიკის ზღვა. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტში ცხოვრობს 30 012 ადამიანი. მუნიციპალიტეტის საერთო ფართობია 199 კვადრატული კილომეტრი.
ოკუპირებული სამხრეთ იემენის განმათავისუფლებელი ფრონტი

ოკუპირებული სამხრეთ იემენის განმათავისუფლებელი ფრონტი (შემოკ. ; არაბ. , რომანიზებული: - -) — არაბული ნაციონალური სამხედრო ორგანიზაცია, რომელიც მოქმედებდა სამხრეთ არაბეთის ფედერაციაში (ბრიტანული პროტექტორატი; ამჟამად, სამხრეთ იემენი) 1960-იან წლებში. როდესაც ბრიტანელები შეეცადნენ ტერიტორიის დატოვებას, აბდულ ალ ასნაგმა შექმნა. ბრიტანელების დატოვებისას, შეეცადა ძალაუფლების მოპოვებას, თუმცა კიდევ ერთ სამხედრო დაჯგუფებასთან, ეროვნულ-განმათავისუფლებელ ფრონტთან წააწყდა წინააღმდეგობას.

წინაპირობები
აბდულა ალ-ასნაგი იყო ადენის პროფკავშირების კონგრესის ლიდერი, რომელიც საქმიანობდა ბრიტანული პროტექტორატის შიგნით და გარეთ: ადენის პორტში. 1950-იანი წლების ბოლოს, ეგვიპტელი პრეზიდენტი გამალ აბდელ ნასერის პანარაბიზმი გავრცელდა რეგიონში და საფრთხე შეუქმნა ბრიტანეთისა და რეგიონის ტრადიციული ემირების ძალაუფლებას. ამის საპასუხოდ, ბრიტანელებმა შესძლეს მტრულად განწყობილი ემირების დარწმუნება, რომ სამხრეთ არაბეთის ფედერაციაში გაერთიანებულიყვნენ. ადენის პროფკავშირების კონგრესს დიდი გავლენა ჰქონდა ახალ ფედერაციულ ასამბლეაში, ხოლო 1962 წელს ფედერაციაზე კონტროლის აღკვეთის თავიდან აცილების მიზნით, ადენის კოლონია შეუერთდა ფედერაციას, რათა ადენის პრობრიტანული ასამბლეის წევრებს -ის გავლენისთვის წინააღმდეგობა გაეწიათ. -ის კამპანია ძალაუფლებისთვის გავრცელდა სამხრეთ არაბეთის ფედერაციაში 1964 წელს. 1964 წელს ახალმა მთავრობამ ლეიბორისტული პარტიის მეთაურობით გაერთიანებული სამეფოს საყოველთაო არჩევნებში გაიმარჯვა. ისინი შეეცადნენ სამხრეთ არაბეთის ფედერაციისთვის დამოუკიდებლობის მინიჭებას, ხოლო აბდულა ალ ასნაგს ქვეყნის კონტროლი დაავალეს. წინადადებას ვეტო დაადო ამერიკის პრეზიდენტმა ჯონსონმა, რომელსაც არ სურდა, რომ ბრიტანეთი წასულიყო, რადგან ამერიკელები ვიეტნამის ომში იბრძოდნენ. ასნაგმა საკუთარი სამხედრო ორგანიზაცია შექმნა იმისთვის, რომ -ის შეწინააღმდეგებოდა, ადენის უკანასკნელმა გუბერნატორმა სერ ჰემფრი ტრეველიანმა ქვეყანა დატოვა ისე, რომ აშკარა მემკვიდრე არ დაუჭერიათ. პატივისცემის ნიშნად, ტრეველინმა სამთავრობო სახლი ხელახლა შეღება, ვინც არ უნდა ყოფილიყო გამარჯვებული.

ფრონტის დასასრული
1967 წლის 30 ნოემბერს სამხრეთ არაბეთის ფედერაციამ არსებობა შეწყვიტა და სამხრეთ იემენის სახალხო რესპუბლიკა შეიქმნა. 1967 წელს ნასერი დამარცხდა ექვსდღიან ომში და იძულებული გახდა იემენიდან ჯარები გაეყვანა. შესაბამისად, დარჩა ეგვიპტელი მოკავშირეების სამხედრო მხარდაჭერის გარეშე. ეგვიპტის მხარდაჭერის დაკარგვით, -ის მოკავშირე გახდა იემენის ფედერალური არმია, რამაც -ის დამარცხება განაპირობა. და მძიმე დანაკარგებს განიცდიდა ფედერალური არმიის ბაზაზე თავდასხმის დროს 1967 წლის 7 ნოემბერს. ამ მარცხით, -ის სამხედრო ძალებმა არსებობა შეწყვიტეს, თუმცა, ზოგიერთი კადრი და ლიდერი ქვეყნის ფარგლებს გარეთ დარჩა.
სალვადორ დალის მუზეუმი (პარიზი)

სალვადორ დალის მუზეუმი პარიზში — მუდმივი საგამოფენო სივრცე საფრანგეთში, რომელიც ეძღვნება სალვადორ დალის და ძირითადად შედგება მისი ქანდაკებებისა და გრავიურებისგან . 2018 წელს განახლებულ მუზეუმს აქვს 300-ზე მეტი ორიგინალური ნამუშევარი, მისი ნამუშევრების წარმომადგენელი. ის მდებარეობს პარიზში, მონმარტრის რაიონში.

მუზეუმი
2020 წელს, რეალურ სივრცესთან გაერთიანდა ვირტუალურიც -ის, ხელოვნების სკოლის წყალობით.

მოკლე ვიდეოები საშუალებას იძლევა აღმოაჩინოთ თვისობრივი ნამუშევრები თანამედროვე პერსპექტივით და ასევე საშუალებას აძლევს მოყვარულებს გამოსცადონ შინაური ყოფა.

დროებითი გამოფენები
მუზეუმს მოწყობილი აქვს დროებითი გამოფენები. მათ შორის:
2008 : დალი და მოდა
2008 : დალი - ჰოლოგრამები და ოპტიკური თამაშები
2009 : დალი სამსახურში
2009-2010 : დალის ოქრო და გალას სამკაულები
2012 : დალის ხელმოწერილი ნამუშევრები, საბატერის კოლექცია
2014 : დალი არღვევს კედელს
2015 : მხატვართა ვარიაციები
2016 : ჯოან სფარი, სალვადორ დალი - გაღვიძებამდე ერთი წამით ადრე
2020 : დალი ცოცხლდება ვირტუალური რეალობის წყალობით
სომკიდ პუმპუანგი

სომკიდ პუმპუანგი (; დ. 7 იანვარი, 1964) — ტაილანდელი სერიული მკვლელი. იგი გასამართლდა და მიესაჯა სამუდამო პატიმრობა ხუთი მასაჟისტის მკვლელობისთვის, რომელიც 2005 წლის იანვრიდან ივნისამდე მოხდა. მისი სასჯელი შემცირდა 13 წლამდე და 2019 წელს გაათავისუფლეს, მაგრამ შვიდი თვის შემდეგ მან კიდევ ერთი ქალი მოკლა, რის გამოც გასამართლდა და სიკვდილით დასჯა მიესაჯა.

ადრეული ცხოვრება
სომკიდ პუმპუანგი დაიბადა 1964 წლის 7 იანვარს თუნგ-სონგის რაიონში. რვა წლის ასაკში, მამამ იგი ბიძასთან დატოვა საცხოვრებლად. ამ პერიოდში პუმპუანგმა ქურდობა დაიწყო. ერთ დღეს, მასწავლებლის ველოსიპედის მოპარვის შემდეგ, იგი სკოლიდან გარიცხეს. 14 ან 15 წლის ასაკში ბიძამ სომკიდ პუმპუანგი დაასაქმა ხის გადამამუშავებელ ქარხანაში თუნგ-სონგის რაიონში, სადაც იგი რეზინის ხის ტრანსპორტირებას ეწეოდა. საბოლოოდ, ბიძამ შეამჩნია, რომ პუმპუანგი დამსაქმებლის ფულს იპარავდა. ამის შედეგად, იგი ქარხნიდან გააგდეს და ტრანგის პროვინციაში მამასთან დაბრუნდა საცხოვრებლად. სომკიდ პუმპუანგი ხშირად კამათობდა მამასთან და ქურდობას აგრძელებდა.
პაჩარი ამატანირანდი, კაფის მომღერალი: 11 ივნისს, ტრანგის პროვინციის თაფ-ტიანგის უბნის სასტუმროში მავთულით გაგუდეს.

დაკითხვის დროს, პუმპუანგმა განუცხადა, რომ მკვლელობის წინა დღეს მან რასამი მულიჩანის მოტოციკლი აიღო და გავიდა ხონ-კენჰის საავადმყოფოში, რის შემდეგაც უსაფრთხოდ დააბრუნა იგი. ამ მოქმედებამ, როგორც ჩანს, გააღიზიანა რასამი, რამაც მათ შორის კამათი გამოიწვია, რის შედეგადაც პუმპუანგი იქამდე ახრჩობდა რასამს ხელით სანამ გონებას არ დაკარგავდა. შემდეგ, პუმპუანგმა მავთული ამოიღო და გააგრძელა მის დახრჩობა, სანამ იგი არ გარდაიცვალა. ამის შემდეგ, მან გამჭვირვალე წებოვანი ლენტი აიღო, შემოახვია ყელზე, მობილური ტელეფონის დამტენი გამოაბა ფეხებზე, ჩადო ცხედარი მატრასის ქვეშ და გაიქცა ბინიდან. კორექციის დეპარტამენტის გენერალურმა დირექტორმა, ნარატჩ სავეტანანმა, ასევე გამოაცხადა, რომ განხორციელდებოდა მიმოხილვა იმაზე, თუ როგორ ტარდებოდა ფსიქიკურად დაავადებული პატიმრების შემოწმებები, მიუხედავად იმისა, რომ პუმპუანგს არასოდეს დადგენია დიაგნოზი მსგავსი დაავადების შესახებ. წყვილის განაცხადმა რომელიც მკვლელის დაკავება გამოიწვია, მოგვიანებით გადაეცათ სიმამაცის ჯილდოები, აგრეთვე 80 000 ბატი.
ბაით ალ-ფაქიჰი

ბაით ალ-ფაქიჰი ან ბეით ალ-ფაქიჰი (ძველ. ბეთელფაგაი; არაბ. -, 'იურისტის სახლი') — ქალაქი ჰოდეიდის მუჰაფაზას ტერიტორიაზე იემენში. ქალაქი მდებარეობს პილიგრიმებისა და სავაჭრო მარშრუტის გაყოლებაზე თიჰამას ველზე ჰოდეიდა და თაიზს შორის. ქალაქი მდებარეობს ჰოდეიდადან 50 კილომეტრი სამხრეთის მიმართულებით და იემენის დედაქალაქ სანადან 150 კილომეტრის რადიუსში სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ზღვის დონიდან 122 მეტრზე. 1994 წლის აღწერით, მისი მოსახლეობა შეადგენს 28 773 ადამიანს, ხოლო 2005 წლის აღწერით 41 652 ადამიანს.

ისტორია
სახელწოდება
ბაით ალ-ფაქიჰი დაარსდა განახლებული რასულიდების ეპოქის იურისტის, აჰმად იბნ უჯაილის მიერ, რომელიც ქალაქში ასწავლიდა მთელი თავისი ცხოვრების განმავლობაში. მე-15 საუკუნის ავტორი აჰმად ალ-შარჯი წერდა: „აქ არცერთი სოფელი არ არებობდა ფაქიჰის დაარსებამდე. როდესაც იგი დასახლდა ამ ადგილას, ხალხი მოვიდა მასთან ახლოს საცხოვრებლად.“

მიუხედავად იმისა, რომ დღესდღეობით, ბაით ალ-ფაქიჰის მოსახლეობის უმრავლესობა მუშაობს ქსოვის ან საიუველირო მრეწველობაში, ქალაქი ისტორიულად იყო ცნობილი, როგორც ყავის ექსპორტის წყარო, მოჩას პორტის მეშვეობით. ზაიდიტების იმამებმა შექმნეს ერთიანი ყავის სავაჭრო ცენტრი მე-17 საუკუნის შუა ხანებში, და განვითარების ფიკზე, ცენტრმა მიიზიდა მრავალი ვაჭარი ჯიდადან, ბასრადან, სხვა ადგილებიდან. ქალაქის პარასკევის ბაზარი არის ქალაქის ადრეული ყავის აყვავებული ვაჭრობის მოგონება.

დანიის არაბული ექსპედიცია
ბაით ალ-ფაქიჰის შემოგარენში არის უდაბნო, რომელსაც ეწვივნენ დანიის არაბული ექსპედიციის მკვლევრები (1761–67 წწ.). იმის გათვალისწინებით, რომ ქალაქი მდებარეობს თიჰამას დაბლობის შუაგულში, ბაით ალ-ფაქიჰი ასრულებდა შტაბ-ბინის ფუნქციას ტერიტორიის ყველა მიმართულების შესწავლის მიზნით. კერძოდ, კარტოგრაფმა კარსტენ ნიბურმა ქალაქი-უდაბნო ხანგრძლივი დაზვერვის მიზნით გამოიყენა, რათა იემენის რუკის შესაქმნელად ინფორმაცია შეეგროვებინა. რუკა ფართოდ გამოიყენებოდა მეოცე საუკუნემდე. როგორც რუკაზეა ნაჩვენები, ბეით ალ-ფაქიჰი არის მარშრუტების ცენტრალური გადაკვეთის წერტილი, რომელიც ლოჰეას, სანასა და მოჩას აკავშირებს ერთმანეთთან.

როგორც აღწერილია ტორკილდ ჰანსენის ექსპედიციის ისტორიულ მოთხრობაში:
ტარას შევჩენკოს ძეგლი (ბაქო)

ტარას შევჩენკოს ძეგლი ბაქოში — უკრაინელი პოეტისა და მწერლის ტარას შევჩენკოს პატივსაცემად დადგმული ძეგლი აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში, რომლის ავტორია უკრაინელი მოქანდაკე იგორ გრეჩანიკი.

ისტორია
ძეგლის დამზადების იდეა ეკუთვნის უკრაინელ მოქანდაკე იგორ გრეჩანიკს და გუნდს მისი ხელმძღვანელობით. ძეგლი დამზადებულია ბრინჯაოსგან და ტარას შევჩენკოს საბჭოთა პერიოდში შესრულებული სხვა ძეგლებისგან გამოირჩევა. ქანდაკების ავტორებმა გვერდი აუარეს ტარას შევჩენკოს ტრადიციულ გამოსახულებას და პოეტი ახალგაზრდობის პერიოდში გამოსახეს. ასე გამოიყურებოდა, როდესაც მან „კობზარი“ დაწერა (ეს წიგნი პირველად გამოიცა, როდესაც შევჩენკო 26 წლის იყო). ძეგლზე ტარას შევჩენკოსთან ერთად წიგნიცაა გამოსახული.

მოედანს, რომელზეც ძეგლი დაიდგა, ბაქოს მერიამ მთლიანი რეკონსტრუქცია ჩაუტარა, ბაქოელი არქიტექტორის გონჩა მანაფოვისა და ქალაქ ბაქოს მთავარი არქიტექტორის აკიფ აბდულაევის პროექტით. ქანდაკების შექმნა და მისი ტრანსპორტირება სრულად დააფინანსა უკრაინელმა ქველმოქმედმა .

ძეგლი 2008 წლის 30 ივნისს გაიხსნა. გახსნის ცერემონიაში აზერბაიჯანის პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი და უკრაინის პრეზიდენტი ვიქტორ იუშჩენკო მონაწილეობდნენ.

აღწერა
ძეგლის სიმაღლე 3,5 მეტრია, ჩამოსხმულია ბრინჯაოსგან. ტარას შევჩენკო გამოსახულია როგორც ახალგაზრდა, რომელიც თავის შედევრს — „კობზარს“ ახალგაზრდებს გადასცემს. უკანა მხრიდან ძეგლი წააგავს ტირიფის ხეს ფესვებით. ეს ტარას შევჩენკოს წყაროს - ხალხური ფესვების და უკრაინის განსახიერებაა.
რევაზ ყავლაშვილი

რევაზ ყავლაშვილი (დ. 17 იანვარი, 1936, ლიხეთი, ამბროლაური) — ქართველი ინჟინერი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი 1959 წელს.

1959-1960 წლებში პროფესიული საქმიანობა დაიწყო სამშენებლო-სამონტაჟო ტრესტ "თბილგაზმშენის" სარემონტო-სამონტაჟო სამმართველოში ინჟინრად; 1960 წლიდან იყო სამშენებლო ტრესტ "საქჰიდროენერგომშენის" სისტემაშ. მუშაობდა "თბილსრესის" მშენებლობაზე სამუშაოთა მწარმოებლად, "ენგურჰესის" მშენებლობის სამოქალაქო ბინათმშენებლობისა და "ვარდნილჰესების" კასკადის სამშენებლო სამმართველოებში უბნების უფროსად, "კაშხალმშენის" სამმართველოში მთავარ ინჟინრად. 1988 წლიდან ხელმძღვანელობდა სამშენებლო ტრესტ "საქჰიდროენერგომშენის" ვარციხჰესის სამშენებლო სამმართველოს, მოგვიანებით - სააქციო საზოგადოება "საქჰიდროენერგომშენის" სახაზინო საწარმო "ვარციხჰესს"; 2000-2010 წლებში სათავეში ედგა "რიცეულაჰესის" (რაჭა) მშენებლობას.
ივან პიტერსი

ივან პიტერსი (დ. 20 იანვარი, 1987) — ამერიკელი მსახიობი. მისი სამსახიობო დებიუტი შედგა 2004 წელს დრამატულ ფილმში და ითამაშა სამეცნიერო ფანტასტიკურ სერიალში 2005 წლიდან 2006 წლამდე.
პიტერსმა ფართო აღიარება მოიპოვა რაიან მერფის ანთოლოგიურ სერიალში, ათი სეზონის განმავლობაში, 2011 წლიდან 2021 წლამდე, რაიან მერფის ანთოლოგიის სერიალში, 2011 წლიდან 2021 წლამდე. მერფის -ის მინისერიალში „დამერი - ურჩხული: ჯეფრი დამერის ისტორია“ (2022) ტიტულიანი პერსონაჟის განსახიერებისთვის, მან მოიპოვა ოქროს გლობუსის ჯილდო საუკეთესო მსახიობი კაცისთვის და იყო ნომინირებული -ზე საუკეთესო მთავარი როლისთვის.

პიტერსმა შეასრულა მეორეხარისხოვანი როლი სუპერგმირულ ფილმში - (2010) და ფილმების სერიაში „იქს-ადამიანები“ (2014–2019). მან ასევე მიიღო ნომინაცია -ზე საუკეთესო მეორეხარისხოვანი როლის შემსრულებლად, აჯანყებული სტუდენტის როლისთვის ფილმში „ამერიკელი ცხოველები“ (2018).

ადრეული ცხოვრება
ივან თომას პიტერსი დაიბადა სენტ ლუისში, მისურის შტატში, მშობლების ჯულის და ფილიპ პიტერსის ოჯახში და გაიზარდა ბოლვინის გარეუბანში. მისი მამა არის ჩარლზ სტიუარტ მოტის ფონდის ადმინისტრაციის ვიცე-პრეზიდენტი. მისი მშობლები ორივე გერმანული წარმოშობისაა. პიტერსი აღიზარდა კათოლიკურად და ესწრებოდა კათოლიკურ სკოლას. მას ჰყავს უფროსი ძმა, ენდრიუ და უფროსი ნახევარდა, მიშელი.

2001 წელს პიტერსი ოჯახთან ერთად გადავიდა გრანდ ბლანში, მიჩიგანი, სადაც ის მოდელობას გაჰყვა და ადგილობრივ სამსახიობო კურსებზე დადიოდა. ის სწავლობდა გრანდ ბლანის საშუალო სკოლაში, სანამ დედასთან ერთად 15 წლის ასაკში გადავიდოდა ლოს ანჯელესში, რათა გაეგრძელებინა სამსახიობო კარიერა.

პირადი ცხოვრება
2012 წელს პიტერსმა დაიწყო ურთიერთობა მსახიობ ემა რობერტსთან, რომელიც გაიცნო ფილმის „ზრდასრულთა სამყარო“-ს გადასაღებ მოედანზე. 2013 წელს, წყვილი იმყოფებოდა სასტუმროში მონრეალში, 7 ივლისს, დილის 2:00 საათზე, როდესაც ვიღაცამ გაიგო მათი ოთახიდან კამათი და პოლიცია გამოიძახა. მოწმეების და სასტუმროს ლუქსის ორივე ოკუპანტის გამოკითხვის შემდეგ, ოფიცრებმა რობერტსი დააკავეს. რადგანაც შენიშნეს, რომ პიტერს ჰქონდა ნაკბენი და სისხლიანი ცხვირი. პიტერსს არ სურდა ბრალდების წაყენება და რობერტსი რამდენიმე საათის შემდეგ გაათავისუფლეს. ერთობლივ განცხადებაში წყვილმა მას უწოდა "სამწუხარო ინციდენტი და გაუგებრობა" და განაცხადეს, რომ ისინი "ერთად მუშაობდნენ მის გადასალახად". პიტერსმა 2014 წლის მარტში დაადასტურა, რომ ის და რობერტსი დაინიშნენ. 2019 წლის მარტში გამოცხადდა, რომ პიტერსმა და რობერტსმა შეწყვიტეს ურთიერთობა.

მოგვიანებით, 2019 წლის სექტემბერში, პიტერსი გადაიღეს მომღერალ ჰალსისთან ერთად და დადასტურდა, რომ ისინი ხვდებოდნენ მომდევნო თვეში. წყვილი ურთიერთობაში იყო 2020 წლის მარტამდე.
ალ-შიჰრი

ალ-შიჰრი (არაბ. ِّْ, რომანიზებული: -), ასევე ცნობილი, როგორც აშ-შირი ან უბრალოდ, შიჰრი — სანაპირო ქალაქი ჰადრამავთში, აღმოსავლეთ იემენეში. ალ-შიჰრი არის გალავნიანი ქალაქი ქვიშიან სანაპიროზე. ქალაქში არის საღუზე, მაგრამ არ არის ნავსაყუდელი; მიმოსვლისთვის ნავები გამოიყენება. ძირითადი ექსპორტული ნაწარმი თევზის ზეთია. ქალაქი ორად იყოფა მშრალი მდინარის კალაპოტით, რომელსაც ალ-მისიალი ეწოდება. დასავლეთ კვარტლის სახელწოდება მაჯრაფია, ხოლო აღმოსავლეთის – ალ-რამლა.

ისტორია
ალ-შიჰრის ისტორია, შესაძლოა, დათარიღდეს დაახლოებით ახ. წ. 780 წლით. მეტოქე პორტები ერთად არის მოხსენიებული შუა საუკუნეების ისლამური გეოგრაფების ნაშრომებში. 985 წელს დაწერილი ალ-მუქადასი იუწყება, რომ შარმა და აჰ-შიჰრი იყო ზიადიდთა დინასტიის ვასალური ტერიტორიები. დაახლოებით 1150 წელს ალ-იდრისი წერდა, რომ შარმა და ალ-შიჰრი ადენიდან მირბატისკენ მიმავალი სანაოსნო მარშრუტის გაჩერებას წარმოადგენდა და ერთმანეთისგან დაახლოებით ერთი დღის სავალზე იყო განთავსებული. დაახლოებით 1300 წელს ალ-დიმაშკიმ აღნიშნა, რომ შარმა და ალ-შიჰრი ჰადრამაუტის საკუთრებაში არსებული ორი ნავსადგური იყო. ალ-შიჰრი ასევე მოხსენიებულია იბნ ხალდუნის მიერ თავის ალ-მუკადიმაში.

პოლიტიკურად, ალ-შიჰრი ექვემდებარებოდა ზიადიდებს (818–981 წწ.), ბანუ მაენს ( საუკუნე), რასულიდებს (1228–1454 წწ.) და ტაჰირიდებს. მცირე ხნის შემდეგ, 1462 წელს ტაჰირიდებმა ქალაქი ჩააბარეს კატირის სასულთნოს, რომელსაც ბადრ იბნ ტუვაირიკი მეთაურობდა. მე-16 საუკუნეში, ქალაქს რამდენჯერმე თავს დაესხნენ პორტუგალიელები, რომლებმაც მას ან უწოდეს. ნაპირის გასწვრივ ჯერ კიდევ შემორჩენილია საფლავები, სადაც პორტუგალიელების მსხვერპლნი არიან დაკრძალული. ოსმალებმა ურჩიეს ალ-შირის სულთანს, ბადრს, არ დამორჩილებოდა პორტუგალიელებს და ქვემეხები და 100 ლევენდი (ოსმალეთის არარეგულარული ჯარი) ალ-შიჰრის სულთანთან დატოვეს.

1548 წელს ქალაქი გოადან ჩამოსულმა დომ ალვარომ დაბომბა, თუმცა, უმნიშვნელო შედეგებით, რადგან მძიმე არტილერიის დანაკლისს განიცდიდა და დაახლოებით 40 პორტუგალიელი დაეღუპა. ცოტა ხნის შემდეგ, ორი დიდი გალიოტი მოიყვანეს ალყის გასარღვევად. პორტუგალიელებმა ციხესიმაგრის კედლები დაანგრიეს და მოკლე დროში, გარნიზონმა სულეიმან ბინ საად ბინი გააგზავნა სულეიმან ალ-მუჰამადდთან, რომელიც თავისუფლების ითხოვდა დანებებას სანაცვლოდ. პორტუგალიელები ციხესიმაგრეში 7 აპრილს შეიჭრნენ და კატირის გარნიზონი მთლიანად გაანადგურეს. ციხესიმაგრე ძმებს აფრარებს გადაეცათ და სულეიმან ბინ სადი ტყვედ წაიყვანეს გოაში.

მოგვიანებით, ალ-შიჰრი გახდა კუაიტის სასულთნოს სამიდან ერთ-ერთი ძირითადი ქალაქი (მუკალასა და შიბამის გარდა), სანამ ერთიანი იემენი ჩამოყალიბდებოდა.

კარსტენ ნიბური ალ-შირს ეწვია მე-18 საუკუნეში.

იემენელები, რომლებიც ემიგრირდნენ აღმოსავლეთ აფრიკაში, მათი მემკვიდრეები ცნობილი არიან შიჰირისის სახელით, რადგან მათგან უმეტესობა გადაადგილდებოდა ალ-შიჰრის პორტის გავლით.
რიზვანა ჰასანი

რიზვანა ჰასანი (, დ. 15 იანვარი, 1968, დაკა) — ბანგლადეშელი იურისტი და გარემოსდამცველი. ბანგლადეშის გარემოს დაცვის, ტყის და კლიმატის ცვლილების მინისტრი 2024 წლის 9 აგვისტოდან. მან განსაკუთრებული ყურადღება დაუთმო გემების უტილიზაციის რეგულაციებს ბანგლადეშში და 2009 წელს მიენიჭა „გოლდმანის გარემოსდაცვითი პრიზი“. 2021 წელს მას ასევე მიენიჭა „ “ პრემია, მისი „უკომპრომისო გამბედაობისა და ლიდერობისთვის ბანგლადეშში სასამართლო აქტივიზმის კამპანიის წამოწყებისთვის, რომელიც ამტკიცებს ხალხის უფლებას დაცულ გარემოზე, როგორც ღირსების და სიცოცხლის უფლებაზე“.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
რიზვანა ჰასანი დაიბადა 1968 წლის 15 იანვარს ბენგალური მუსლიმების ოჯახში, ჰაბიგანჯის რაიონში, აღმოსავლეთ პაკისტანში (ახლანდელი ბანგლადეში). იგი ესწრებოდა ვიკარუნნისას შუადღის სკოლასა და კოლეჯს საშუალო განათლების მისაღებად, ასევე სწავლობდა წმინდა ჯვრის კოლეჯში უმაღლესი საშუალო განათლების მისაღებად. შემდეგ კი სწავლა გააგრძელა დაკას უნივერსიტეტში ბაკალავრის და მაგისტრის ხარისხის მისაღებად.

კარიერა
ჰასანმა გემების უტილიზაციის საკითხით დაინტერესება 2003 წელს დაიწყო და ჩიტაგონგის გემთმშენებლობას უჩივლა, სხვა საკითხებთან ერთად, მუშების ჯანმრთელობისთვის საშიშროების, ცუდი სამუშაო პირობებისა და ნარჩენების არასათანადო განკარგვის გამო. 2003 წლის მარტში სასამართლომ უკანონოდ გამოაცხადა გემების უტილიზაციის პროცესი, შესაბამისი დეპარტამენტის გარემოსდაცვითი ნებართვის გარეშე. ჰასანმა განაგრძო ბრძოლა ინდუსტრიაში გაფართოებული შრომითი უფლებებისა და უფრო უსაფრთხო სამუშაო პირობების შექმნისთვის. მან ასევე უჩივლა ორგანიზაციებს,რომლებიც მონაწილეობდნენ ტბების ამოვსებისთვის უძრავი ქონების მშენებლობის მიზნით, პოლიეთილენის არასათანადო გამოყენების, გორაკის გაწმენდის, ტყეების გაჩეხვის, კრევეტების მოშენების და არალეგალური დაწესებულებების მშენებლობისთვის წმინდა მარტინის კუნძულზე.

2024 წლის 9 აგვისტოს მან ფიცი დადო, როგორც ბანგლადეშის გარემოს დაცვის, ტყის და კლიმატის ცვლილების მინისტრის მოვალეობის შემსრულებელმა მთავრობაში, რომელსაც თავმჯდომარეობდა მუჰამედ იუნუსი.

ჯილდოები
ჰასანის ხელმძღვანელობით, კომპანია „“ 2003 წელს, 500 ღირსეულ მსოფლიო კომპანიათა ( 500 ) სიაში შევიდა გაეროს გარემოსდაცვითი პროგრამის ფარგლებში. მან თავად მიიღო არაერთი ჯილდო, მათ შორის: პირველი გარემოსდაცვითი პრიზი მიენიჭა 2007 წელს ბანგლადეშის მთავრობის სატყეო მეურნეობისა და გარემოს დაცვის სამინისტროს მიერ, გარემოსდაცვითი საკითხების შესახებ ცნობიერების ამაღლებისთვის, 2009 წელს მიიღო გოლდმანის პრემია გარემოსდაცვითი საქმიანობისთვის, ხოლო 2012 წელს — რამონ მაგსაისაის ჯილდო.

ამერიკულმა საინფორმაციო ჟურნალმა -მა იგი დაასახელა გარემოს დამცველ გმირად. 2022 წელს ჰასანმა მიიღო აშშ-ს სახელმწიფო დეპარტამენტის ქალთა საერთაშორისო ჯილდო გამბედაობისთვის.

პირადი ცხოვრება
ჰასანი დაიბადა ჰაბიგანჯში საიდ მაჰიბულ ჰასანისა და სურია ჰასანის ოჯახში. იგი დაქორწინდა თავის თანაკლასელზე, ადვოკატ-მეწარმე აბუ ბაქარ სიდიკზე და ჰყავს ქალიშვილი, ნელა სიდიკი და ორი ვაჟი, აჰმედ ზარირ სიდიკი და აჰმედ ზიდან სიდიკი.