iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გამყინვარების პერიოდი

გამყინვარების პერიოდი — დედამიწის გეოლოგიური ისტორიის ხანგრძლივი ეტაპი, რომლის ფარგლებში მრავალგზის ვითარდებოდა დროის ძალზე ცივი პერიოდები (გამყინვარება), რომელსაც თან სდევდა მსხვილი კონტინენტური გამყინვარება; ამ უკანასკნელს ენაცვლებოდა დროის ისეთი მონაკვეთები, სადაც ფიქსირდებოდა გამყინვარებათშორისი ეპოქები, რომელსაც მოჰყვა კონტინენტური გამყინვარების მნიშვნელოვანწილად გალღობა. ამ პერიოდს მყინვარული ეპოქა ეწოდება. მყინვარული ეპოქა არის დედამიწის ისტორიის დროის მონაკვეთი, როდესაც ჰავის საერთო შეფარდებითი აცივების ფონზე ერთმანეთს ენაცვლებოდნენ ძალზე ცივი, მყინვარული და შედარებით თბილი, გამყინვარებათშორისი დროის მონაკვეთები.

მსხვილი გამყინვარება იწყება 450 მილიონი წლის წინ, გვიანდელ ორდოვიციულში, სადაც სამხრეთ პოლუსი იმყოფებოდა თანამედროვე საჰარის ტერიტორიაზე. აქვე განვითარდა დიდი სისქის გამყინვარება, რომლის მყინვართა ფარები სისქეში 2 კმ-ს აღწევდნენ. გამყინვარება საგრძნობლად ასიმეტრიული იყო და მოიცავდა სამხრეთ ნახევარსფეროს დიდ ტერიტორიას.

პლიოცენის დასაწყისში (5 მლნ. წლის წინ) დაიწყო დათბობა, რომელმაც გამოიწვია ანტარქტიდის ყინულოვანი ფარისა და ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს მთის მყინვარების დნობა. დაახლოებით 3,3 და 3,2 მლნ. წლის წინ დაიწყო ახალი გლობალური აცივება, რომელიც ხასიათდებოდა კლიმატის არასტაბილური მკვეთრი ზრდით. ძლიერ აცივებას მოყვა ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში მყინვარული საფრების გაჩენა. ამ მომენტისათვის მიმდინარეობს ოკეანის დონის ვარდნა, რასაც მოჰყვება ხმელეთის მნიშვნელოვანი უბნების გაშიშვლება.

პლიოცენის დაწყებამდე ჩრდილოეთ ნახევარსფერო ყინულით დაუფარავი რჩებოდა, თუმცა შემდეგ გამყინვარება მაინც დაიწყო, ჯერ ლოკალურად ალასკაზე, შემდგომ პლიოცენში დაიწყო არქტიკის გამყინვარება.

პლეისტოცენში დედამიწა გამყინვარების ფაზაში უკვე შესული იყო. პლეისტოცენში დამახასიათებელია მყინვარული პერიოდის თანმიმდევრულად შედარებით თბილ გამყინვარებათშორისით შეცვლა. პლეისტოცენი შედგება გამყინვარების ოთხი პერიოდისაგან, რომელთაგან პირველი და მნიშვნელოვანია გიუნცური გამყინვარება (1,2-1,0 მლნ. წლის წინ).

გიუნცური აცივება დასრულდა გიუნც-მინდელური დათბობით (1,0-0,76 მლნ. წლის წინ), რომლის დროსაც ხმელთაშუა, შავ და ბერინგის ზღვებზე აღინიშნებოდა ტრანსგრესიები. შემდეგ დადგა მინდელური გამყინვარება (დაახლ. 790-580 მლნ. წლის წინ), რომელსაც გამყინვარების გაცილებით რთული ხასიათი ჰქონდა. მას მოჰყვა რისული გამყინვარება, რომელიც ვიურმული გამყინვარებით დაგვირგვინდა.
მოჰენჯო-დარო

მოჰენჯო-დარო — ინდის ცივილიზაციის ქალაქი პაკისტანში, სინდის პროვინციაში. ჩამოყალიბდა ძვ. წ. 2600 წელს. წარმოადგენს მდინარე ინდის ხეობის ერთ-ერთ უძველეს და აზიის პირველ ქალაქს, რომელიც იყო ძველი ეგვიპტისა და შუამდინარეთის ცივილიზაციების თანამედროვე.

1980 წელს ძეგლი შეტანილ იქნა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
ჰათრა

ჰათრა (არაბ. ‎) — უძველესი ქალაქი ერაყში. ამჟამად ცნობილია როგორც ალ-ჰადრი. ქალაქი ბაღდადიდან 290 კმ-ით ჩრდილოეთით მდებარეობს.

ჰათრა დაახლოებით ძვ. წ. საუკუნეში დააარსეს უძველესმა არაბულმა ტომებმა. წარმოადგენდა პართიის იმპერიის რელიგიურ და სავაჭრო ცენტრს, განვითარების ზენიტს ძვ. წ. - საუკუნეებში მიაღწია. მოგვიანებით გახდა სავარაუდოდ პირველი არაბული სამეფოს დედაქალაქი, რომელიც წარმოდგენილი იყო ქალაქების ჯაჭვით — ჰათრათი და მის სამხრეთ-დასავლეთით მდებარე ქალაქებით: პალმირა, ბაალბექი, პეტრა. რეგიონი ჰათრადან კონტროლდებოდა და მას არაბას სამეფო ეწოდებოდა, რომელიც პართიის იმპერიის დასავლეთში მდებარეობდა და ნახევრად ავტონომიით სარგებლობდა.

მოგვიანებით, ჰათრა საკმაოდ დაცული ქალაქი გახდა, რომელიც წინააღმდეგობას უწევდა რომის იმპერიის შემოსევებს და მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა მეორე პართიულ ომში.

1985 წელს, იუნესკომ ჰათრა მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთს სიაში შეიყვანა.

2015 წლის მარტში „ისლამური სახელმწიფოს“ ჯიჰადისტმა მებრძოლებმა ჰათრის ნანგრევებს განადგურება დაიწყეს..
სამარა (ერაყი)

სამარა (არაბ. َّ‎) — ქალაქი ერაყში. მდებარეობს მდინარე ტიგროსის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, სალაჰ-ად-დინის საგუბერნატოროში, დედაქალაქ ბაღდადიდან 125 კმ-ით ჩრდილოეთით. 2003 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 348 700 ადამიანს შეადგენდა.

როგორც შუა საუკუნეების მწერლები ამტკიცებენ, სახელი სამარა მოდის არაბული ფრაზიდან “ ’” (არაბ. ‎ ) რომელიც ითარგმნება როგორც „სიხარული ყველა მნახველისთვის“.

2007 წელს, სამარა იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიყვანა.

ქალაქის ტერიტორია უძველესი დროიდან იყო დასახლებული. აღმოჩენილია ძვ. წ. ათასწლეულის ნანგრევები. ურბანული დასახლებები აქ უფრო მოგვიანებით ჩნდება. პირველი მონარქი, რომელმაც ეს ტერიტორია აირჩია, იყო ხოსრო . მან აქ სანადირო სასახლე ააშენა. 836 წელს, ბაღდადში მამლუქების ამბოხისას, ხალიფა სამარაში გამაგრდა. 847 წელს, ქალაქში აშენდა სამარის დიდი მეჩეთი, რომელიც სპირალური მინარეთით გამოირჩევა. 892 წლამდე, სამარა ისლამური სამყაროს დედაქალაქი რჩება, მანამდე სანამ ხალიფა სახალიფოს დედაქალაქს ბაღდადში გადაიტანდა.
როი-მატა

როი-მატა — ძლევამოსილი მელანეზიელი ხელმწიფე საუკუნეში, რომელიც მართავდა თანამედროვე ვანუატუს ტერიტორიას.

მისი საფლავი 1967 წელს ფრანგმა არქეოლოგმა ჟოზე გარანჟემ აღმოაჩინა. როი-მატასთან ერთად დაკრძალული იყო 49 კაცი და ქალი, რომლებიც მეფეს მსხვერპლად შესწირეს.

ლეგენდის თანახმად, როდესაც როი-მატამ ეს მიწა დაიპყრო, მისი პირველი მიზანი იყო ტომების გაერთიანება და მშვიდობის დამყარება. მაგრამ იგი მისმა ძმამ მოწამლა. მისი სხეული მის მშობლიურ მიწაზე არ დაკრძალეს, რადგან ადგილობრივებს როი-მატას სულის შეეშინდათ.

2008 წელს, როი-მატა, სხვა სამ ძეგლთან ერთად, რომლებიც მდებარეობენ კუნძულებზე — ეტაფე, ლელეპა და არტოკი, იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიყვანა.
ჰუე

ჰუე – ქალაქი ვიეტნამში. 1802-1945 წლებში იყო ნგუენის დინასტიის იმპერიული დედაქალაქი. მდებარეობს მდინარე პერფუმეს სანაპიროზე. ჰუე ცნობილია თავისი მონუმენტებით და არქიტექტურით. 2005 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 333 004 ადამიანს შეადგენს.

ვიეტნამის ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნაწილებად გაყოფის შემდეგ, ჰუე სამხრეთ ვიეტნამის ტერიტორიაზე მოხვდა. ის მნიშვნელოვან პოლიტიკურ და სამხედრო როლს თამაშობდა ვიეტნამის ომში. 1966 წელს, ქალაქი ბუდისტების მთავრობის წინააღმდეგ აჯანყების ცენტრი იყო.

ჰიუს ისტორიული მონუმენტები, 1993 წელს იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
ტრანსნაციონალიზაცია

ცვლილებები ადამიანის ისტორიაში, ახდენს ზეგავლენას თვითშეფასების და უკვე არსებული ფასუელობების რევიზიაზე. ისტორიული ცვლილებების ეპიცენტრი, ეფუძნება ძირითადად - მათ შორის ბუნებრივი კატასტროფები ან რევოლუციები, რომლებიც უკვე არსებული ძალაუფლების ან საზოგადოების რე-კლასიფიკაციის სახით გამოიხატება - უკვე არსებულ კოლექტიური თვითაღქმისა და უცხოს აღქმის ნიმუშებს, ასევე ფუნდამენტალური ფასეულობების ძირითად ცვლილებებს. ადამიანთა ქმედება თუ მოქმედება, დამოკიდებულია უკვე არსებულ რეალობაზე. ვილიამ ი. თომას-ის თეორემის მიხედვით "როდესაც ადამიანი აფასებს სიტუაციებს რეალურად, იგი რეალურად აფასებს მოსალოდნელ შედეგებს".

გლობალიზაცია და 11 სექტემბრის ტერაქტი არის დედამიწაზე ალბათ ყველასათვის ისეთივე ცნობილი ტერმინები როგორც კოკა-კოლა, მაკდონალდსი ან . ტერმინოლოგიის განმარტებათა გლობალიზაციის პროცესში, სადაც მილიარდზე მეტი ადამიანისთვის, სულ მცირე მათი მსოფლიო გადაადგილების ჰორიზონტი მოჩანს, არის ერთ-ერთი შედეგი ეპოქალური ცვლილებებისა. ვითარდება საზღვრებს მიღმა ეგრეთ წოდებული "გლობალური სიმბოლების სისტემა", რომელსაც მსოფლიო მოსახლეობის საკუთრივი თუ უცხოს აღქმის შეფასებაში დიდი მნიშვნელობა აქვს.

ტრანსნაციონალიზმი და ტრანსნაციონალიზაცია ბოლო წლებში განვითარდა, სოციოლოგიაში იგი ჰპოვებს მნიშვნელოვან ნაწილს და იკვლევს ადამიანების (ასევე მაგ. ტრანსნაციონალური საზოგადოების) ქმედებებს (და არა სახელმწიფო ქმედებებს, მიუხედავად იმისა არის თუ არა ადამიანების მოქმედება სახელმწიფოს მიერ გამოწვეული) საზღვრებს გარეთ. ამ ტერმინში იგულისხმება მუდმივი, მასიური თუ სტრუქტურული ან ინსტიტუციონალიზირებული ურთიერთობები, რომლებიც არსებობენ უკვე არსებული ეროვნებების (ნაციონალური სახელმწიფოები) საზღვრებს გარეთ. ტრანსნაციონალიზაცია ისოტირიულად არ არის სრულიად ახალი ტერმინი, იგი ყოველდღიურად იძენს მეტ მნიშვნელობას ტვირთების თუ ადამიანების, ან ინფორმაციების გადაადგილებაში. ტრანსნაციონალიზაცია არის სოციოლოგიის კვლევის საგანი, რომელიც არ უნდა იქნეს გაგებული როგორც თეორიულ-ანალიტიკური პროექტი ან თეორიული პროგრამა.
ჰა-ლონგის უბე

ჰა-ლონგის უბე (ვიეტ. — სადაც დრაკონი ზღვაში ჩაეშვა) — უბე ტონკინის ყურეში, სამხრეთ ჩინეთის ზღვაში.

უბე მოიცავს 3000-ზე მეტ კუნძულს, კლდეებს, მღვიმეებს. კლდეების კირქვები 500 მლნ წლის წინაა ფორმირებული. უბის ფართობი დაახლოებით 1500 კმ²-ია. ხმელეთი თუ წყალქვეშა სამყარო ხასიათდება ბიომრავალფეროვნების მაღალი დონით. აქ გავრცელებულია ფლორის 14 და ფაუნის 60 ენდემური სახეობა.

ისტორიულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ ეს ტერიტორია ათასობით წლის წინ, პრეისტორიული ადამიანებით იყო დასახლებული. უბეში მდებარე ზოგიერთი კუნძული დასახლებულია. ერთ-ერთ მათგანზე, ტუანჩაუზე მდებარეობდა ხო ში მინის რეზიდენცია. კუნძულების დაახლოებით ნახევარი, 1986 წელს ეროვნულ პარკად გამოცხადდა.

უბე ვიეტნამის მთავარი ტურისტული სავიზიტო ბარათია. 1994 წელს, იუნესკომ ის მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიყვანა.
ჰოი-ანი

ჰოი-ანი — ქალაქი ვიეტნამში. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-ცენტრალურ სანაპირო ზოლში, სამხრეთ ჩინეთის ზღვის სანაპიროზე. ბოლო მონაცემებით, მისი მოსახლეობა დაახლოებით 120 000 ადამიანია.

ახ. წ საუკუნეში ქალაქი სამხრეთ აზიის უმსხვილეს სავაჭრო პორტს წარმოადგენდა და ჩამპას სახელით იყო ცნობილი. ის ასევე მნიშვნელოვანი ვიეტნამური სავაჭრო ცენტრი იყი - საუკუნეებში, სადაც ჩინელები, იაპონელები, ნიდერლანდელები და ინდოელებიც სახლობდნენ.

1999 წელს, ჰოი-ანის ძველი ქალაქი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიყვანა, როგორც - საუკუნეების საუკეთესოდ შემონახული სამხრეთ აზიის სავაჭრო პორტი, სადაც შენობებში ასახულია უნიკალური, ადგილობრივთან შეზავებული უცხოური არქიტექტურა.
ვეგაეინი

ვეგაეინი ანუ ვეგას არქიპელაგი (ნორვ ) — მდებარეობს ნურლანის ფიულკში, პოლარულ წრესთან ახლოს. არქიპელაგი 2004 წლიდან იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ნუსხაშია შეტანილი.
არქიპელაგის მთავარ კუნძულს ვეგას მცირე კუნძულთა ჯგუფები არტყია გარს, მათი რაოდენობა 6500-ია. ობიექტის საერთო ფართობი 103,7 ათა ჰა-ა, მათ შორის 6,9 ათასი ჰა ხმელეთისა.

არქეოლოგიური აღმოჩენები ცხადყოფს, რომ ეს ადგილები ჯერ კიდევ ქვის ხანაში იყო დასახლებული. 1500 წლის განმავლობაში აქ მცხოვრებმა ხალხმა, რომლებიც სოფლის მეურნეობითა და მეთევზეობით იყვნენ დაკავებულნი, განუმეორებელი ლანდშაფტი შექმნა.

 საუკუნეში არქიპელაგი სუსხურის ბუმბულის მნიშვნელოვანი მიმწოდებლები გახდა. ეს ბიზნესი ადგილობრივებისთვის შემოსავლების მესამედს წარმოადგენდა. არქიპელაგამდე მიღწევა შესაძლებელია როგორც ბორნით ასევე სწრაფმავალი კატერით ბრიონიოისუნიდან (ნორვ. ).
ზურაბ ტყემალაძე

ზურაბ ტყემალაძე (დ. 18 იანვარი, 1944, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი პოლიტიკოსი, საქართველოს პარლამენტის სამი მოწვევის (1999, 2004, 2012) დეპუტატი.

ბიოგრაფია
1960 წელს დაამთავრა ქ. თბილისის 53-ე საშუალო სკოლა. 1965 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის ტექნოლოგიური ფაკულტეტი, ინჟინერ-ტექნოლოგის სპეციალობით. 1965-1992 წლებში მუშაობდა სამტრესტის სხვადასხვა ღვინის ქარხნებში. 1992 წლიდან იყო საქართველოში პირველი პრივატიზირებული საწარმოს შ.პ.ს. „სამების“ გენერალური დირექტორის მოადგილე, ხოლო 1995 წლიდან - გენერალური დირექტორი. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს პრეზიდენტთან არსებული ეკონომიკური საბჭოს წევრი.

პოლიტიკური მოღვაწეობა
1999 წელს თანამოაზრეებთან ერთად დააფუძნა პოლიტიკური მოძრაობა „მრეწველობა გადაარჩენს საქართველოს“ და იყო ამ მოძრაობის თავმჯდომარის მოადგილე. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „მრეწველობა გადაარჩენს საქართველოს“. ფრაქცია „მრეწველების“ თავმჯდომარის მოადგილე. 2004-2008 წლებში — საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „მემარჯვენე ოპოზიცია, მრეწველები, ახლები“. ფრაქცია „მრეწველების“ თავმჯდომარე. 2005 წელს აირჩიეს პარტიის თავმჯდომარედ. 2012-2016 წლებში — საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით , საარჩევნო ბლოკი: „ბიძინა ივანიშვილი — ქართული ოცნება“. საქართველოს პარლამენტის დარგობრივი ეკონომიკისა და ეკონომიკური პოლიტიკის კომიტეტის თავმჯდომარე (21-10-2012 - 18-11-2016) .

სამეცნიერო საქმიანობა
ზურაბ ტყემალაძეს მინიჭებული აქვს პროფესორის წოდება. ის არის 20-მდე სამეცნიერო შრომის ავტორი, გამომგონებელი და 15-მდე ქართული ღვინის მარკის ავტორი. ტყემალაძე არის საქართველოს საინჟინრო აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, საქართველოს ეროვნული აკადემიის საპატიო წევრი; ბიზნეს მეცნიერებათა აკადემიის წევრი.

პირადი და ოჯახური ცხოვრება
ტყემალაძე არის საქველმოქმედო საზოგადოება „თბილისელის“ საპატიო წევრი. ჰყავს მეუღლე, ორი შვილი და ოთხი შვილიშვილი.
შოჰრე აგდაშლუ

შოჰრე აგდაშლუ ( სპარს. ; დ. 11 მაისი 1952, თეირანი, ირანი) — ამერიკელი კინომსახიობი. წარმოშობით ირანელი. 2004 წელს იგი ნომინირებული იყო ოსკარის
პრემიაზე ქალის მეორეხარისხოვანი როლის შესრულებისათვის ფილმში „სახლი ქვიშისა და ბურუსისგან“. 2009 წელს მიიღო ემის პრემია შესრულებული როლისთვის სერიალში „სადამის სახლი“.

ბიოგრაფია
შოჰრე პარი ვეზირი-ტაბარი დაიბადა ირანის დედაქალაქ თეირანში. დაქორწინების შემდეგ შეიცვალა გვარი აგდაშლუზე. შოჰრე აგდაშლუმ მსახიობობა 18 წლის ასაკიდან დაიწყო. თეატრში ასრულებდა მრავალრიცხოვან მთავარ როლებს. შემდეგ მიიწვის კინოში. პირველი როლი კინოში მიიღო 1977 წელს. 1979 წელს განვითარებული რევოლუციის შემდეგ მან დატოვა ირანი და საცხოვრებლად ინგლისში გადავიდა. იქვე დასრულა განათლების მიღება.

აშშ-ში მისი კინოდებიუტი 1989 წელს შედგა. ამავე პერიოდიდან იწყება მისი ტელევიზიაში გამოჩენა. მრავალი წლის მანძილზე იგი მაყურებლისთვის შეუმჩნეველი რჩებოდა. 1990 წლებში უმეტესად მცირე როლებს იღებდა.

2003 წლიდან კარდინალურად შეიცვალა მისი კინოკარიერა. ამ პერიოდიდან იგი ცნობილი მსახიობი ხდება. 2003 წელს აგდაშლუმ მიიღო თავისი ერთ-ერთი ყველაზე დასამახსოვრებელი როლი ფილმში „სახლი ქვიშისა და ბურუსისგან“, სადაც მასთან ერთად ითამაშა ბენ კინგსლიმ და ჯენიფერ კონელიმ. როგორც მსახიობი შოჰრე აგდაშლუ აღიარებულ იქნა კინოკრიტიკოსებისა და მაყურებელთა მხრიდან. ამ როლისთვის არაერთი ჯილდო მოიგო და ოსკარზეც კი იყო ნომინირებული. შემდეგ ითამაშა სერიალში „24 საათი“. სხვადასხვა დროს მონაწილეობა მიიღო ფილმებში: „ეშმაკის განდევნა ემილი როუზისგან“, „იქს-ადამიანები, უკანასკნელი ბრძოლა“, „ამერიკული ოცნება“, „ქვებით ჩაქოლვა“ და სხვა.

ფილმოგრაფია
სკაგერაკი

სკაგერაკი — სრუტე ნორვეგიას, შვედეთის სამხრეთ-დასავლეთ სანაპიროსა და დანიის ნახევარკუნძულ იუტლანდიას შორის, რომელიც ჩრდილოეთის ზღვას აკავშირებს კატეგატის სრუტესთან და ბალტიის ზღვასთან.

სახელწოდება
სახელწოდებები სკაგერაკი და კატეგატი ორივე დანიური წარმოშობისაა. სკაგერაკი დანიურად დაახლოებით სკაგენის არხს ნიშნავს. დანიური ქალაქ სკაგენის მიხედვით, რომელიც დანიის ტერიტორიის უკიდურეს ჩრდილოეთში მდებარეობს. რაკ ნიშნავს სრუტეს, სანაოსნო გზას.

გეოგრაფია
სკაგერაკი არს 240 კილომეტრის სიგრძის და 80-140 კილომეტრის სიგანის. ის ღრმავდება ნორვეგიის სანაპიროს გასწვრივ და ნორვეგიის ტრანშთან 700 მეტრს აღწევს. სკაგერაკის გასწვრივ მდებარეობს რამდენიმე ნორვეგიული და შვედური პორტი: ოსლო, კრისტიანსენი, უდევალა, შტრომშტადი.
მანძილები
საერთაშორისო ჰიდროგრაფიული ორგანიზაციამ სკაგერაკის საზღვრები შემდეგნაირად განსაზღვრა:

სამხრეთით. ხაზი გრძელდება ჰანსტოლმამდე და ლინდესნესამდე ).
სამხრეთ-აღმოსავლეთით. კატეგატის ჩრდილოეთ საზღვარი (სკაგენთან, დანიის უკიდურესი ჩრდილოეთი ).
მაცივარ აგენტი

მაცივარ აგენტი (რეფრაგენტი) — სამაცივრო მანქანების მუშა ნივთიერება, რომელიც დუღილისას და იზოთერმული გაფართოებისას ართმევს სითბოს გასაცივებელ ობიექტს და შემდეგ შეკუმშვისას გადასცემს მას გასაცივებელ გარემოს კონდენსაციის ხარჯზე (წყალს, ჰაერს ).

მაცივარ აგენტი წარმოადგენს თბომატარებლის კერძო შემთხვევას. მნიშვნელოვანი განსხვავება არის ის რომ თბომატარებელს გამოიყენებენ ერთი და იგივე აგრეგატულ მდგომარეობაში, ხოლო მაცივარ აგენტის გამოიყენებენ - ფაზურ გადასვლებს (დუღილი და კონდენსაცია).

ძირითად მაცივარ აგენტებს წარმოადგენენ ამიაკი, ფრეონი, გოგირდის ჰექსაფთორიდი და ზოგი ნახშირწყალბადები. განარჩევენ მაცივარ აგენტებს და კრიოაგენტებს. კრიოაგენტებს აქვთ დაბალი დუღილის ტემპერატურა. ეს არ ეხება ბოლო დროს გამოჩენილ კომპრესიულ კრიოსტატებს, რომლებსაც შეუძლიათ გაცივება −120 ° უფრო დაბლა, თხევადი აზოტის გამოყენების გარეშე, როგორც ეს იყო მიღებული ბოლო 100 წლის განმავლობაში. ოქსილიკვიტის შექმნისას მაცივარ აგენტად გამოიყენება ჟანგბადი. სადაც დამჟანგავადაც მოქმედებს.

პრინციპულ სხვაობას ისეთი მაცივარ აგენტების გამოყენებისას როგორიცაა აზოტი, ჰელიუმი და ა.შ. წარმოადგენს ის რომ, სითხე იხარჯება და ორთქლდება (როგორც წესი, ატმოსფეროში). სამაცივრო მანქანებში ფრეონი ან ანალოგიური აირი მოძრაობს წრეზე, კომპრესორის დახმარებით, სითხედ კონდენსატორში, ორთქლი კი ამმორთქლებელში.

აღნიშვნა
მაცივარ აგენტების აღნიშვნები -# ფორმით შემოთავაზებული იქნა ფირმა მიერ. რიცხვები და ასოები, რომლებიც დგანან საიდენტიფიკაციო ნომერის ადგილას, აღნიშნავენ მაცივარ აგენტის მოლეკულურ სტრუქტურას.

ზღვრული ნახშირწყალბადები და მათი ჰალოგენური წარმოებულები აღინიშნებიან ასო -ით და სამი ციფრით მის შემდეგ, ანუ შემდეგი სახით , სადაც:
 (ასეულები) ტოლია ნახშირბადის ატომების რაოდენობას გამოკლებული ერთი;
 (ათეულები) ტოლია წყალბადის ატომების რაოდენობას, მიმატებული ერთი;
 (ერთეულები) ტოლია ფთორის ატომების რაოდენობისა.
მაგალითად:
მაცივარ აგენტს -134 გააჩნია ნახშირბადის 2 ატომი, წყალბადის 2 ატომი, ფტორის 4 ატომი, ხოლო სუფიქსი «» აჩვენებს,რომ იზომერია — ტეტრაფტორეთანი.
სერია -400, -500 აღნიშნავს მაცივარ აგენტების ნარევებს.
იზობუტანი აღინიშნება - მაცივარ აგენტი -600 და გააჩნია ფტორის 0 ატომი, წყალბადის 10 ატომი, ნახშირბადის 4 ატომს, ხოლო სუფიქსი «» აჩვენებს, რომ ეს იზომერია.

სხვადასხვაგვარ არაორგანულ ნაერთებს მიენიჭათ სერია 700, ხოლო მაცივარ აგენტების საიდენტიფიკაციო ნომერი, რომელიც მიეკუთვნება ამ სერიას, განისაზღვრება როგორც რიცხვების 700 და მაცივარ აგენტის მოლეკულური მასის ჯამი.

მაგალითად, ამიაკისათვის, რომლის ქიმიური ფორმულაა 3, არის 114+31+700=717. ასე რომ მას აღნიშნავენ — 717.
ოქსილიკვიტი

ოქსილიკვიტი ან თხევადი ჟანგბადის ასაფეთქებელი — ასაფეთქებელი ნივთიერებაა, რომელიც მიიღება საწვავი ფოროვანი მასალების (ნახშირის, ტორფის, ხავსის, თივის, შეშის) თხევადი ჟანგბადის გაჟღენთვით. გამოიყენებენ აფეთქებით სამუშაოებში, უმთავრესად სამთო საქმეში. გამოიყენებოდა ავიაბომბებში მეორე მსოფლიო ომის დროს. ხის ნახერხს ჟღენთავდნენ თხევადი ჟანგბადით და თვითმფრინავი მიფრინავდა.

ოქსილიკვიტი ბერილიუმის საფუძველზე — ერთ ერთი უძლიერესი ასაფეთქებელი ნივთიერებაა, რაც კი ცნობილია დღეს.

ოქსილიკვიტებს შეიძლება მივაკუთვნოთ ასაფეთქებელი ნივთიერებები თხევადი ოზონის საფუძველზე ან მისი ნარევებითხევად ჟანგბადთან, თუმცა პრაქტიკულად ასეთი ნარევები არ გამოყენება თავისი სიძვირისა და ოზონის არამდგრადობის გამო, თუმცა, საჭიროების შემთხვევაში ზეძლიერი ასაფეთქებელი ნივთიერების შესაქმნელად, არსებობს შესაძლებლობა ამ ვარიანტის გამოყენებისა.

მოცემული ნარევების ასაფეთქებელი ნივთიერებები აღმოჩენილი იქნა გერმანიაში 1895 წელს პროფესორ კარლ ფონ ლინდეს მიერ, თხევადი აირების დანადგარების შემქნელი. მან უწოდა მათ „ოქსილიკვიტი“.
ქართული ენა (ენციკლოპედია)

ენციკლოპედია „ქართული ენა“ — ქართული ენციკლოპედიის ირაკლი აბაშიძის სახელობის მთავარი სამეცნიერო რედაქციისა და არნოლდ ჩიქობავას სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტის ერთობლივი გამოცემა. მთავარი რედაქტორი გუჩა კვარაცხელია. იგი პირველი ქართული სამეცნიერო-დარგობრივი ენციკლოპედიაა.
ამ ენციკლოპედიით შეუძლიათ ისარგებლონ როგორც სპეციალისტებს, ასევე ქართველოლოგიის საკითხებით დაინტერსებული მკითხველების ფართო წრეს.

ამ გამოცემის მომზადებაში, ენათმეცნიერების ინსტიტუტთან ერთად, მონაწილეობა მიიღო თითქმის ყველა ჰუმანიტარულმა დაწესებულებამ (ხელნაწერთა ეროვნულმა ცენტრმა, ისტორიის ინსტიტუტმა, ი. ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტმა), მეცნიერთა ფართო წრემ.
ენციკლოპედია „ქართული ენის“ შექმნის იდეა აკადემიკოს ბ. ჯორბენაძეს ეკუთვნის.
კრიოაგენტი

კრიოაგენტი — ნივთიერება, რომელიც გამოიყენება როგორც მუშა სხეული კრიოგენულ სისტემებში. კრიოაგენტებს დუღილის ტემპერატურა აქვთ −120 ˚-ზე დაბალი. ჩვეულებრივ კრიოაგენტებად გამოიყენება სუფთა აირები: ჰელიუმი, აზოტი, ჟანგბადი, არგონი და ზოგი ნახშირწყალბადები (მეთანი, ეთანი).

კრიოგენულ ტექნიკაში გამოყოფენ დუღილის ტემპერატურის მიხედვით 1 ატმ. წნევის პირობებში სხვადასხვაგვარ ტემპერატურულ დონეს. მათ სახელწოდება მისცეს ელემენტების შესაბამისი დუღილის ტემპერატურის მიხედვით. 90 ˚ დონის ტემპერატურას ეწოდება ჟანგბადის, 77 ˚ - აზოტის, 35 ˚ ნეონის, 25 ˚ წყალბადის და 4,2 ˚ ჰელიუმის.

ამა თუ იმ ნივთიერების გამოყენების ზღვარი კრიოგენულ ტექნიკაში განისაზღვრება მისი სამმაგი წერტილის მიხედვით. გამონაკლისს წარმოადგენს ჰელიუმი, რომელსაც არ გააჩნია სამმაგი წერტილი. ის არსებობს რამდენიმე ფაზაში და მდგომარეობაში.
კატრინა (ქარიშხალი)

კატრინა (ინგლ. ) — ერთ-ერთი ყველაზე დამანგრეველი ქარიშხალი აშშ-ის ისტორიაში, რომელიც 2005 წლის აგვისტოში თავს დაატყდა ჩრდილოეთ ამერიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილს. 2005 წლის ქარიშხლების სეზონზე კატრინა რიგით მეხუთე ქარიშხალი იყო. საერთო ჯამში ქარიშხალსა და მის თანმდევ წყალდიდობებს 1245 ადამიანი ემსხვერპლა, რის გამოც ის 1928 წლის ქარიშხალ ოკიჩობის შემდეგ აშშ-ის ისტორიაში ყველაზე დიდი მსხვერპლის მომტან ქარიშხლად ითვლება. სტიქიისგან მიყენებული ზარალის საერთო ოდენობა 108 მილიარდ აშშ დოლარადაა შეფასებული (2005 წელი), რაც 4-ჯერ აღემატებოდა 1992 წელს ქარიშხალ ენდრიუს მიერ მიყენებულ ზარალს.

ქარიშხალი კატრინა, 23 აგვისტოს ბაჰამის კუნძულების თავზე, ტროპიკული ტალღისა და მეათე ტროპიკული დეპრესიის ნარჩენების ურთიერთქმედების შედეგად ჩამოყალიბდა. მეორე დღის დილას, ახალი დეპრესია ტროპიკულ შტორმ კარტინაში გადაიზარდა. ციკლონი ძირითადად დასავლეთით, ფლორიდისკენ დაიძრა და 25 აგვისტოს ჰელენდეილ-ბიჩსა და ავენტურასთან ხმელეთზე შესვლამდე ორი საათით ადრე ქარიშხლად გადაიქცა. შემდეგ მცირე დროით შესუსტებისა და ტროპიკული შტორმის ნიშნულამდე ჩამოსვლის შემდეგ, 26 აგვისტოს კატრინა მექსიკის ყურეში გაჩნდა და სწრაფად დაიწყო გაღრმავება. მექსიკის ყურის თბილი წყლების თავზე შტორმი მე-5 კატეგორიის ქარიშხალში გადაიზარდა, მაგრამ 29 აგვისტოს ლუიზიანის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში ხმელეთზე შესვლამდე მისი ძალა მე-3 კატეგორიამდე შემცირდა.

კატრინამ დიდი ნგრევა გამოიწვია ყურის მთელი სანაპირო ზოლის გასწვრივ, ცენტრალური ფლორიდიდან ტეხასამდე, რაც უმთავრესად შტორმული მოქცევებითა და ჯებირების არარსებობით იყო გამოწვეული. სერიოზული ზიანი მიადგა მდინარე მისისიპის ნაპირებზე გაშენებულ ქალაქებს; მათი 90%-ზე მეტი ნაწილი დაიტბორა. ნავები და კაზინოს ბარჟები შენობებს ეჯახებოდნენ, ხოლო მანქანები და სახლები წყალს ხმელეთის სიღრმეში შეჰქონდა; წყალი სანაპიროდან ხმელეთზე 10-19 კმ-მდე სიღრმეში შევიდა.

განვითარებული მოვლენები
ქარიშხალმა ფორმირება დაიწყო 2005 წლის 23 აგვისტოს ბაჰამის კუნძულებთან ახლოს. მანამ სანამ ქარიშხალი აშშ-ის სანაპიროს მიუახლოვდებოდა მისი საშიშროების დონე მე-5 კატეგორიას
მიეკუთვნებოდა (საფირ-სიმფსონის ქარიშხლების სკალით), 12 საათით ადრე მანამ ქარიშხალი აშშ-ის სანაპიროს მიუახლოვდა მისი საშიშროების დონე მე-4 კატეგორიამდე დავარდა.

2005 წლის 27 აგვისტოს გაიარა ფლორიდის სანაპიროები, საიდანაც გადაუხვია მექსიკის ყურისაკენ.

ამერიკის შეერთებული შტატების იმდროინდელმა პრეზიდენტმა ჯორჯ ბუშმა ლუიზიანას, მისისიპის, ალაბამისა და ფლორიდის შტატები გამოაცხადა სტიქიური უბედურების ზონებად.
2005 წლის აგვისტოს ბოლოს გამოცხადდა ახალი ორლეანის აუცილებელი ევაკუაცია.

2005 წლის 29 აგვისტოს კატრინამ მიაღწია აშშ-ის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროს. მისი მოქმედების ზონაში მოექცნენ ლუიზიანას, ჯორჯიის, მისისიპისა და ალაბამის შტატები.
როდესაც დატრიალდა კატასტროფა დაზარალებულ მხარეებში დაიწყო მასობრივი არეულობა. დაფიქსირდა ადამიანთა ასობით მსხვერპლი, მრავალი ადამიანი გაუჩინარდა, ახალი ორლეანი წყლის ქვეშ მოექცა, დაიწყო მოროდიორობა და სხვ.