iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კლიმატის ცვლილების კონვენცია

გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის კონვენცია კლიმატის ცვლილების შესახებ — საერთაშორისო ხელშეკრულება, რომლის მიზანია ატმოსფეროში სათბურის აირების კონცენტრაციის ზრდის და ამით გამოწვეული გლობალური დათბობის შეჩერება. კონვენციას ხელი მოეწერა 1992 წელს, რიო დე ჟანეიროში, გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის კონფერენციაზე „გარემო და განვითარება“.

ხელშეკრულების საწყისი ვარიანტი (საკუთრივ ჩარჩო-კონვენცია) სათბური არიების გაფრქვევის რაიმე კონკრეტულ ზღვრებს არ ადგენდა. ასეთი ზღვრები დგინდება ქვე–ხელშეკრულებებით, ე.წ. „ოქმებით“ („პროტოკოლებით“). ჯერჯერობით მიღებულია ერთი ასეთი ოქმი — კიოტოს ოქმი, თუმცა უახლოეს წლებში დაგეგმილია შემდეგი ოქმის მომზადება და მიღება.

1992 წლიდან კლიმატის ცვლილების კონვენციას მსოფლიოს პრაქტიკულად ყველა ქვეყანა შეუერთდა.
კამიშიმა

}
| მდებარეობა = ფილიპინის ზღვა
| კუნძულთა რაოდენობა =
| მთავარი კუნძული =
| ფართობი_კმ2 = 0,76
| სია =
| სიგრძე_კმ = 1,3
| სიგანე_კმ = 1,0
| სანაპიროზოლი_კმ = 3,9
| უმაღლესი მთა = 171
| სიმაღლე_მ =
| ქვეყნის სახელი =
კამიშიმა ( -?, იაპ. "ღმერთის კუნძული") — მცირე კუნძული მიეს პრეფექტურაში, იაპონია. კუნძულს ადმინისტრაციას უწევს ქალაქი ტობა. ფართობია 0,76 კმ², მოსახლეობა — 440 (2011 წელს).
მილარდ ფილმორი

მილარდ ფილმორი ( დ. 7 იანვარი 1800 — გ. 8 მარტი 1874) ― ამერიკის შეერთებული შტატების რიგით მე-13 პრეზიდენტი 1850-1853 წლებში. 1849-1850 წლებში ზაქარი ტეილორის პრეზიდენტობის დროს იყო აშშ-ის მე-12 ვიცე-პრეზიდენტი. იგი იყო ბოლო პრეზიდენტი ვიგების პარტიიდან. მან პრეზიდენტის პოსტი წინამორბედის, ზაქარი ტეილორის, გარდაცვალების შემდეგ დაიკავა, რაც მეორე შემთხვევა იყო აშშ-ის ისტორიაში. ფილმორი არასოდეს აურჩევიათ პრეზიდენტად, ტეილორის ვადის შემდეგ, ის ვიგების პარტიამ აღარ წარადგინა 1852 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში. მან ოთხი წლის შემდეგ პარტიიდან სცადა არჩევნებში გამარჯვება, თუმცა წარუმატებლად.
ჯეიმზ გარფილდი

ჯეიმზ აბრამ გარფილდი ( დ. 19 ნოემბერი, 1831 — გ. 19 სექტემბერი, 1881) — ამერიკელი პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე, აშშ-ის მე-20 პრეზიდენტი 1881 წლის 4 მარტიდან 19 სექტემბერამდე, რესპუბლიკელი.

პრეზიდენტობამდე გარფილდი აშშ-ის ჯარში გენერალ-მაიორი და შემდეგ წარმომადგენელთა პალატის წევრი იყო. 1880 წელს პრეზიდენტად აირჩიეს რესპუბლიკური პარტიიდან. იგი წარმომადგენელთა პალატის ერთადერთი მოქმედი წევრი იყო, ვინც პრეზიდენტად აირჩიეს. მისი ინაუგურაციიდან მხოლოდ ოთხი თვე იყო გასული, როდესაც იგი, 1881 წლის 2 ივლისს, ფედერალური პოსტის ვერ მიღებით უკმაყოფილო შარლ გიტომ მძიმედ დაჭრა. პრეზიდენტმა 19 სექტემბრამდე იცოცხლა და პოსტის დაკავებიდან ექვს თვეში გარდაიცვალა. უილიამ ჰენრი ჰარისონის შემდეგ მან აშშ-ის პრეზიდენტის თანამდებობაზე ყველაზე ცოტა დრო გაატარა. გარფილდი აბრაამ ლინკოლნის შემდეგ აშშ-ის მეორე მოკლული პრეზიდენტი იყო.

ბავშვობა და ადრეული ცხოვრება
ჯეიმზ აბრამ გარფილდი დაიბადა 1831 წლის 19 ნოემბერს გაჭირვებულ ოჯახში ორენჯ-თაუნშიფში, (ახლა მორლენდ-ჰილზი) ოჰაიოში. იგი იყო ყველაზე უმცროსი 5 შვილს შორის. ჯეიმზის წინაპარი, ედუარდ გარფილდი ინგლისიდან მასაჩუსეტსში დაახლოებით 1630 წელს გადმოსახლდა. ჯეიმზის მამა, აბრამი, დაიბადა ვორჩესტერში, ნიუ-იორკში, მაგრამ ახალგაზრდა ჩამოვიდა ოჰაიოში, რადგან ეპოვა თავისი ბავშვობის სატრფო, რომელიც, როგორც ჩამოსვლისას აღმოაჩინა, სხვაზე დაქორწინებულიყო. სანაცვლოდ, აბრამმა ცოლად შეირთო ყოფილი სატრფოს და, ელაიზა. ჯეიმზს სახელი ელაიზას და აბრამის შვილის, ჯეიმზის ძმის პატივსაცემად უწოდეს, რომელიც ჩვილობაში გარდაიცვალა.

1833 წლის დასაწყისში აბრამ და ელაიზა გარფილდები სტოუნ-კემპბელის ეკლესიის მრევლი გახდნენ, რამაც გავლენა მოახდინა მათი უმცროსი ვაჟის ცხოვრებაზე. აბრამი იმავე წელს გარდაიცვალა და ჯეიმზი სიღარიბეში გაიზარდა ოჯახში, რომელსაც მისი ძლიერი ნებისყოფის მქონდე დედა უძღვებოდა. ჯეიმზი მისი საყვარელი შვილი იყო და ისინი სიცოცხლის ბოლომდე ახლოს დარჩნენ. ელაიზა 1842 წელს ხელახლა დაქორწინდა, მაგრამ მალევე მიატოვა მეორე ქმარი, უორენ (ალფრედ) ბელდენი და 1850 წელს სკანდალურად განქორწინდნენ. ჯეიმზმა ამ საკითხში დედის მხარე დაიჭირა და 1880 წელს ბელდენის გარდაცვალებაზე ბედნიერად წერდა პირად დღიურში. გარფილდს ასევე მოსწონდა დედის ისტორიები მისი წინაპრების შესახებ, განსაკუთრებით მისი უელსელი დიდი-დიდი ბაბუებისა და ერთი წინაპრის შესახებ, რომელიც კერფილის ციხის რაინდი იყო.

გარფილდს, ღარიბსა და უმამოს, ხშირად დასცინოდნენ თანატოლები, რამაც იგი სენსიტიურ ადამიანად ჩამოაყალიბა. მისთვის რეალობიდან გასაქეცვს ლიტერატურა წარმოადგენდა. 1847 წელს 16 წლის ასაკში ჯეიმსმა სახლი დატოვა, თუმცა სამსახურში არ აიყვანეს კლივლენდის ერთადერთ პორტში. პორტის მაგიერ, გარფილდმა სამსახური იშოვა საკანალო გემზე, სადაც მართავდა გემში შებმულ ჯორებს. ჰორაციო ელჟერმა მოგვიანებით ეს გამოცდილება გარფილდის საპრეზიდენტო კამპანიის ბიოგრაფიაში დადებითად გამოიყენა.

სამსახურის დაწყებიდან ექვსი კვირის შემდეგ ჯეიმზს ავადმყოფობის გამო სახლში მოუწია დაბრუნება. ამ პერიოდში დედამ და ადგილობრივმა სკოლის წარმომადგენელმა დაარწმუნეს, რომ ერთი წლით გემზე მუშაობა სკოლაში გაეცვალა. 1848 წელს, ჯეიმზმა სწავლა დაიწყო ახლომდებარე ჯიოგას სემინარიაში. წლების შემდეგ გარფილდი იხსენებდა,
ლეოპოლდი

ლეოპოლდი შეიძლება აღნიშნავდეს:

ავსტრიისა და „საღვთო რომის იმპერიის“ ხელმწიფეთა და იმპერატორთა სახელი:
ლეოპოლდ 
ლეოპოლდ (სრი)

ბელგიის მეფეები საქსენ-კობურგის დინასტიისა:
ლეოპოლდ 
ლეოპოლდ 
ლეოპოლდ 

გამოგონილი პერსონაჟები
კატა ლეოპოლდი — საბჭოთა ანიმაციური ფილმების პერსონაჟი
ლეოპოლდ სტოჩი — „სამხრეთ პარკის“ პერსონაჟი
ლეპიდოდენდრონი

ლეპიდოდენდრონი ( „ქერცლი“ და „ხე“) — ამომწყდარი ხემცენარეთა გვარი ლეპიდოდენდრონისებრთა ოჯახისა. მათი სწორმდგომი ღეროს სიმაღლე 20-30 მ და სისქე 2 მ აღწევდა, ძლიერ დატოტვილი ვარჯი ჰქონდა. ღერო შედგებოდა მერქნისა და სქელი ქერქისაგან, რომელიც დაფარული იყო სპირალურ მწკრივებად განლაგებული ე. წ. ბალიშებით. იგი ნიადაგშიც იტოტებოდა და წარმოქმნიდა სტიგმარიებს, რომლებიდანაც მძლავრი ფესვები გამოდიოდა. ლეპიდოდენდრონი გავრცელებული იყო ევრამერიკულ და კატაზიურ პალეოფლორისტულ ოლქებში, კარბონულ და პერმულ პერიოდებში.
ლეუშერი

ლეუშერი — მდინარე საქართველოში, ლენტეხის მუნიციპალიტეტში. მდინარე ცხენისწყლის მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს ლეჩხუმის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2645 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 6 კმ, აუზის ფართობი 9,5 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულ-ზაფხულზე, წყალმცირობა — შემოდგომა-ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი 0,46 მ³/წმ.
ქურთისტანი

ქურთისტანი (, თარგმანში: ქურთების მიწა) — ეთნოგეოგრაფიული რეგიონი ევრაზიის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, რომლის ფარგლებში ქურთები მოსახლეობის აბსოლუტურ ან შედარებით უმრავლესობას წარმოადგენენ. ისტორიულად მდებარეობს ყოფილი ჰურიტების სამეფოების ტერიტორიაზე (ქურთები წარმოშობით ჰურიტებისგან არიან), თუმცა ასევე არსებობს მოსაზრება, რომ ქურთები გორდიენის მოსახლეობის პირდაპირი შთამომავლები არიან. ტერმინი პირველად აღნიშნულია საუკუნეში ამჟამინდელი ირანის ქურთისტანის ნაწილში (არდალანი). მისი საერთო ფართობი დაახლოებით შეადგენს 450 ათას კვ. კმ-ს. და ტერიტორიულად დაყოფილია თურქეთს, ირანს, ერაყსა და სირიას შორის.
ლექსი ვეფხისა და მოყმისა

„ლექსი ვეფხისა და მოყმისა“ — ქართული ზეპირსიტყვიერების ძეგლი. სამონადირეო ეპოსის უძველესი პლატებიდან შექმნილი ბალადა, რომლის პირველი მოკლე ვარიანტი გამოაქვეყნა დავით ხიზანიშვილმა 1887 წელს, ვრცელი — ვახტანგ კოტეტიშვილმა 1927 წელს. დღესდღეობით ბალადის 24 ჩანაწერია ცნობილი.

არქაულ, მოკლე ვერსიას რიტუალური ხასიათი უნდა ჰქონოდა: დაღუპვა მონადირისა, რომელმაც სამონადირეო ტაბუ დაარღვია, ნადირთ ბატონის რისხვის შედეგი იყო. ვრცელ ვარიანტში ცენტრალური ადგილი ვეფხისა და მოყმის ორთაბრძოლის გმირულმა თემამ დაიჭირა. „ლექსი ვეფხისა და მოყმისა“ როგორც სტილისტური, ისე შინაარსობრივი თვალსაზრისით ქართული ხალხური ტრადიციის ნაყოფია. ბალადის ამაღლებული, ჰუმანური იდეები, დაღუპული გმირის დედის სახე ქართული ფოლკლორის იდეებსა და მხატვრულ სახეებს ემყარება. „ლექსი ვეფხისა და მოყმისა“ ძირითადად აღმოსავლეთ საქართველოში არის გავრცელებული.
ლეყუდელი

ლეყუდელი — მთა საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, ჩხოროწყუსა და მარტვილის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს ეგრისის ქედის სამხრეთ განშტოებაზე, მდინარეების ხობისწყლისა და ტეხურის წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2244 მ. აგებულია შუაიურული პორფირიტული წყებით. კალთები შემოსილია შერეული ტყით, თხემი — სუბალპური ლიხით.
ლეშვნილი

ლეშვნილი — მწვერვალი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიისა და რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ლენტეხის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს სვანეთის ქედის დასავლეთ ნაწილში, მდინარეების ლაჰილისა და ლეშნურის (ენგურის სისტემა) სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3271 მ. აგებულია პალეოზოურ-ტრიასული ნალექებით. დაფარულია თოვლ-ყინულით. გზა ადის მდინარეების ლაჰილისა და ჯუდარის (ცხენისწყლის სისტემა) ხეობებიდან.
ფრანკლინ პირსი

ფრანკლინ პირსი ( დ. 23 ნოემბერი, 1804 ― გ. 8 ოქტომბერი, 1869) ― ამერიკელი იურისტი და პოლიტიკოსი, აშშ-ის მე-14 პრეზიდენტი (1853-1857). დღემდე იგი ერთადერთი პრეზიდენტია ნიუ-ჰემფშირიდან. ის ასევე იყო პირველი მე-19 საუკუნეში დაბადებული პრეზიდენტი.

პირსი მშობლიურ შტატ ნიუ-ჰემფშირში ადვოკატად მუშაობდა. იგი მოღვაწეობდა ნიუ-ჰემფშირის საკანონმდებლო ორგანოში (1829-1833), აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატასა (1833-1837) და სენატში (1837-1842). ამის შემდეგ ის მონაწილეობას იღებდა ამერიკა-მექსიკის ომში და გახდა ბრიგადის გენერალი. იგი 1852 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში მონაწილეობდა დემოკრატთა ნომინაციით და დაამარცხა ვიგების კანდიდატი უინფილდ სკოტი. პირსი იმ დროისთვის იყო აშშ-ის ყველაზე ახალგაზრდა პრეზიდენტი.

პრეზიდენტის რანგში მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებების გამო იგი მიიჩნევა ერთ-ერთ ყველაზე ცუდ პრეზიდენტად აშშ-ის ისტორიაში. ის იცავდა სამხრეთელ მონათმფლობელთა ინტერესებს, მისი პრეზიდენტობის დროს მიიღეს კანზას-ნებრასკის კანონი, გაუქმდა მისურის კომპრომისი, რამაც მონათმფლობელობის ექსპანსიის საკითხი დასავლეთით ისევ წინ წამოწია. ამ გადაწყვეტილებით მისი პოპულარობა ჩრდილოეთის შტატებში ძალიან დაეცა. საგარეო პოლიტიკაში იგი მონროს დოქტრინის მიმდევარი იყო. ის მტრულად იყო განწყობილი ესპანეთის და ცენტრალური ამერიკის მიმართ.

1856 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში დემოკრატებმა პირსის კანდიდატურა აღარ წამოაყენეს და მის ნაცვლად ჯეიმზ ბიუკენენს დაუჭირეს მხარი. დემოკრატთა ნომინაციის დაკარგვის შემდეგ პირსს ალკოჰოლიზმის პრობლემები ჰქონდა. მისი რეპუტაცია განადგურდა მას შემდეგ, რაც მან სამოქალაქო ომში მხარდაჭერა გამოუცხადა კონფედერაციას. ის 1869 წელს ციროზით გარდაიცვალა.
ლეშვნილის უღელტეხილი

ლეშვნილი — უღელტეხილი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიისა და რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ლენტეხის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს სვანეთის ქედის დასავლეთ ნაწილში, მწვერვალ უსქურსა და ლეშვნილს შორის. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3061 მ. უღელტეხილის მიდამო აგებულია ქვედაიურული ფიქლებით. დაფარულია სუბალპური და ალპური მდელოებით. ლეშვნილი საცალფეხო გზით აკავშირებს მდინარე ცხენისწყლის ხეობას (ლენტეხის მუნიციპალიტეტი) მდინარე ენგურის ხეობასთან (მესტიის მუნიციპალიტეტი).
რეზერფორდ ჰეისი

რეზერფორდ ბირჩარდ ჰეისი ( დ. 4 ოქტომბერი, 1822 — გ. 17 იანვარი, 1893) — ამერიკელი პოლიტიკოსი, ადვოკატი და სამხედრო. აშშ-ის მე-19 პრეზიდენტი 1877-1881 წლებში, რესპუბლიკელი.

ჰეისმა იურიდიული განათლება მიიღო, მან კენიონ კოლეჯი და ჰარვარდის სამართლის სკოლა დაამთავრა. ლოუერ სენდასკიში სამართლის ხუთწლიანი პრაქტიკის შემდეგ ცინცინატში ადვოკატად მუშაობდა, სადაც სახელი გაითქვა როგორც ახალგაზრდა ვიგების ადვოკატმა. როგორც აბოლიციონისტი იგი სამოქალაქო ომის დროს ჩრდილოეთის ჯარებს მოხალისედ შეუერთდა და მალე ბრიგადის გენერალი გახდა. ომის შემდეგ იგი წარმომადგენელთა პალატის წევრი იყო ოჰაიოდან, ასევე ოჰაიოს გუბერნატორი 1868-1872 და 1876-1877 წლებში. იგი 1876 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში, რომელიც აშშ-ის ყველაზე საკამათო არჩევნები იყო, რესპუბლიკელთა ნომინაციით მონაწილეობდა. არჩევნებში მოსახლეობის ხმების უმრავლესობა დემოკრატთა კანდიდატმა სემუელ ტინდენმა მიიღო, თუმცა კონგრესის კომისიის გადაწყვეტილებით ამომრჩეველთა კოლეგიის 20 სადავო ხმა ჰეისს მიენიჭა, რამაც მას არჩევნებში ერთი ხმით გაამარჯვებინა.

პრეზიდენტობის დროს მან ომის შემდგომი რეკონსტრუქცია დაასრულა. ჰეისი სამხრეთში ფერადკანიანთა უფლებების დაცვისთვის იბრძოდა, მაგრამ ამასთანავე „ბრძნული, გულწრფელი და მშვიდობიანი ადგილობრივი თვითმმართველობის“ აღდგენასაც მოუწოდებდა. მისი ბრძანებით იუნიონის ჯარებმა სამხრეთის შტატები დატოვეს. ჰეისმა წინასწარ განაცხადა, რომ მხოლოდ ერთი ვადით იმსახურებდა. 1880 წლის არჩევნებში მას მეორე ვადით პრეზიდენტობა არ უცდია. 1881 წელს სპიგელ გროუვის საკუთარ სახლში, ოჰაიოში გადავიდა საცხოვრებლად. 1893 წელს ჰეისი გარდაიცვალა.
ჯეიმზ ნოქს პოლკი

ჯეიმზ ნოქს პოლკი ( დ. 2 ნოემბერი, 1795 — გ. 15 ივნისი, 1849) — აშშ-ის მე-11 პრეზიდენტი 1845-1849 წლებში, დემოკრატი.

პოლკის მშობლები წარმოშობით შოტლანდიელები იყვნენ. დედის მხრიდან იგი შოტლანდიელი რელიგიური რეფორმატორის, პრესბიტერიანული ეკლესიის დამაარსებლის ჯონ ნოქსის შთამომავალი იყო. პოლკმა მიიღო იურიდიული განათლება და მუშაობდა ადვოკატად. იგი იყო წარმომადგენელთა პალატის წევრი ტენესისდან 1825-1839 წლებში, ხოლო პალატის სპიკერი 1835-1839 წლებში, ტენესის მე-11 გუბერნატორი 1839-1841 წლებში. მან გეოგრაფიული ექსპანსიის ლოზუნგით 1844 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში ვიგების კანდიდატი ჰენრი კლეი დაამარცხა.

პოლკი იყო ბოლო ძლიერი პრეზიდენტი სამოქალაქო ომამდელ შეერთებულ შტატებში. მისი პრეზიდენტობა აღნიშნული იყო აშშ-ის ტერიტორიის უდიდესი გაფართოებით ლუიზიანის შესყიდვის შემდეგ. მან შემოიერთა ორეგონის ტერიტორია (მოიცავდა ვაშინგტონს, ორეგონს და აიდაჰოს). ასევე ამერიკა-მექსიკის ომის ბოლოს გვადალუპე-იდალგოს ხელშეკრულებით შეძენილ იქნა 1,360,000 კმ² ტერიტორია. თუმცა, ექსპანსიამ განაახლა მძვინვარე დებატები მონათმფლობელობის ნებართვის შესახებ ახალ ტერიტორიებში.

პოლკის პრეზიდენტობის დროს გაიხსნა სმიტსონის ინსტიტუტი და სამხედრო-საზღვაო აკადემია, აღიმართა ვაშინგტონის მონუმენტი, მიიღეს სახელმწიფო ხაზინის სისტემა, რომელიც 1913 წლამდე მოქმედებდა და ასევე გამოსცეს აშშ-ის პირველი საფოსტო მარკა.

იგი იყო პირველი პრეზიდენტი, ვინც მეორე ვადით არჩევნებში მონაწილეობაზე უარი თავისი ნებით თქვა. ის საპრეზიდენტო ვადის ამოწურვიდან სამ თვეში ქოლერით გარდაიცვალა. ისტორიკოსების მიერ პოლკი ითვლება აშშ-ის ერთ-ერთ წარმატებულ პრეზიდენტად.
ლეშკიკილე

ლეშკიკილე — უღელტეხილი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ლენტეხის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის სამხრეთ განშტოების ზესხოს ქედზე, მდინარეების ცხენისწყლისა და ზესხოს წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2600 მ. ლეშკიკილეს მიდამო აგებულია იურული ფიქლებით და ქვიშაქვებით, შემოსილია ალპური მდელოებით. სოფელ ცანას აკავშირებს შარივცეკის და ვაციწვერის უღელტეხილების მისადგომებთან.
ჯონ მეიჰიუ

ჯონ მეიჰიუ იყო ჯგუფ ჯენესისის რიგით მესამე დრამერი, რომელიც მოვიდა კოლექტივში ჯონ სილვერის წასვლის შემდეგ. იგი უკრავს ალბომზე . 1970 წელს მაც ჩაენაცვლა ფილ კოლინზი.

წლების განმავლობაში მისი ბედი, ჯგუფიდან წასვლის შემდეგ უცნობი იყო. ცნობილი იყო, რომ მის ანგარიშზე ირიცხება ჰონორარი ალბომის გაყიდვიდან, მაგრამ იგი არავის უნახავს. 1979 წელს ცნობილი გახდა, რომ მეიჰიუ საცხოვრებლად გადავიდა ავსტრალიაში, სადაც იგი ხუროდ მუშაობდა. 1989 წელს იგი დაბრუნდა ინგლისში, რათა ავადმყოფი დედა ენახა. 2006 წელს იგი დაესწრო ჯენესისის მოყვარულების კრებას, სადაც ენტონი ფილიპსი და სტივ ჰეკეტიც იმყოფებოდნენ. ამ კრებაზე მან დაუკრა დასარტყმელ საკრავებზე, სიმღერაში .

2009 წლის 26 მარტს მეიჰიუ, 61 წლის ასაკში, გარდაიცვალა ახალ ზელანდიაში.
ზაქარი ტეილორი

ზაქარი ტეილორი ( დ. 24 ნოემბერი, 1784 — გ. 9 ივლისი, 1850) — ამერიკელი სამხედრო ლიდერი და აშშ-ის მე-12 პრეზიდენტი 1849-1850 წლებში.

ტეილორს ჰქონდა 40 წლიანი სამხედრო კარიერა აშშ-ის არმიაში. მან თავი გამოიჩინა ინგლისთან 1812 წლის ომში და ინდიელთა წინააღმდეგ ომებში. იგი მეთაურობდა აშშ-ის არმიას ამერიკა-მექსიკის ომში. ტეილორი იყო სამხრეთელი მონათმფლობელი, თუმცა იგი ეწინააღმდეგებოდა მონათმფლობელობის ახალ ტერიტორიებზე გავრცელებას. ამერიკა-მექსიკის ომში წარმატებებით ტეილორმა ქვეყანაში დიდი პოპულარობა მოიპოვა. მიუხედავად იმისა, რომ ის პოლიტიკით დაინტერესებული არ იყო, იგი 1848 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში ვიგების პარტიამ წარადგინა.

არჩევნებში გამარჯვებით ტეილორი გახდა მეორე პრეზიდენტი ვაშინგტონის შემდეგ, ვისაც მანამდე არცერთ სახელმწიფო თანამდებობაზე არ ჰქონდა ნამუშევარი. იგი ვუდრო უილსონამდე პრეზიდენტად არჩეული ბოლო სამხრეთელი იყო. ტეილორი მწვავე გასტროენტერიტით პრეზიდენტობის მეორე წელს გარდაიცვალა, რის შემდეგაც ვიცე-პრეზიდენტი მილარდ ფილმორი გახდა პრეზიდენტი.
ლეჩაქი

ლეჩაქი — ქართველი ქალის თავხურვის ერთ-ერთი ძირითადი კომპონენტი (ჩიხტი-კოპთან და ბაღდადთან ერთად). ამზადებდნენ სხვადასხვა ფერისა და ხარისხის თხელი ქსოვილისაგან (ტული, ბლონდი, ატლასი, „ჯალშაია“, „თალათინი“, „ფლორი“, „შილა“, „მარმაში“, „ბურსუ“ და სხვა). ლეჩაქს ტოლფერდა სამკუთხედის ფორმა ჰქონდა და გარშემო არშიას ავლებდნენ. ადგილობრივი სალეჩაქე არშიებიდან განთქმული იყო „თელავური“ და „კახური“ არშიები.

 საუკუნეში საქართველოში გავრცელებული იყო სამნაირი ლეჩაქი — სადა, ნაკერი (აბრეშუმით ან სირმით ნაქარგი) და დასმული (ბასმით — თეთრი წებოთი მოხატული). სადა ლეჩაქს მოხუცი და მგლოვიარე ქალები (ესენი უარშიოდ) ატარებდნენ; ნაკერსა და დაბასმულს კი — უპირატესად ახალგაზრდები. სახელწოდება ლეჩაქი კავკასიის და შუა აზიის ხალხებშიც იყო გავრცელებული. მის ნაცვლად ძველ ქართულ წყაროებში გვხვდება „კუბასტი“, „მაკნანი“, „მაკინაკი“, „ჩიქოლა“.

ლეჩაქი ქართულ წერილობით ძეგლებში საუკუნიდან გვხვდება, მაგრამ უფრო ადრეული პერიოდის კედლის მხატვრობისა და მინიატურების მიხედვით ჩანს, რომ ბადურად ნაქსოვი თავსაბურავები საუკუნის საქართველოშიც ფართოდ ყოფილა გავრცელებული.
ჯეიმზ ბიუკენენი

ჯეიმზ ბიუკენენი ( დ. 23 აპრილი, 1791 ― გ. 1 ივნისი, 1868) — აშშ-ის მე-15 პრეზიდენტი (1857-1861). იგი იყო უკანასკნელი საუკუნეში დაბადებული პრეზიდენტი, ერთადერთი პენსილვანიიდან და ერთადერთი, ვინც მთელი ცხოვრება უცოლო იყო.

ბიუკენენი პრეზიდენტობამდე უკვე პოპულარული და გამოცდილი პოლიტიკოსი იყო. მოღვაწეობდა აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატასა და სენატში პენსილვანიიდან, ჯეიმზ ნოქს პოლკის ადმინისტრაციაში იყო სახელმწიფო მდივანი, ფრანკლინ პირსის პრეზიდენტობის დროს იყო აშშ-ის წარმომადგენელი გაერთიანებულ სამეფოში.

მან რამდენიმეჯერ წარუმატებლად სცადა დემოკრატთა ნომინაციით საპრეზიდენტო არჩევნებში მონაწილეობა. ბიუკენენის ნომინირება 1856 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში იყო კომპრომისი ორ მხარეს შორის მონათმფლობელობის საკითხზე. მისი გამარჯვება არჩევნებში დიდ წილად განაპირობა ოპოზიციის ხმების ორ კანდიდატს შორის გაყოფამ. ბიუკენენი იყო ჩრდილოეთის შტატიდან, თუმცა სიმპატია სამხრეთელების მიმართ ჰქონდა. პრეზიდენტის რანგში მისმა მცდელობამ შეენარჩუნებინა მშვიდობა ჩრდილოეთსა და სამხრეთს შორის, უფრო დააშორა მხარეები. სამოქალაქო ომის წინა პერიოდში სამხრეთის შტატებმა უნიონიდან გამოყოფის შესახებ განაცხადეს. ბიუკენენის აზრით, გამოყოფა უკანონო იყო, თუმცა მას ომის დაწყება ამის შესაჩერებლად ასევე უკანონოდ მიაჩნდა. სწორედ ამიტომ მას მათთვის დიდი წინააღმდეგობა არ გაუწევია. იმ დროს როდესაც იგი პრეზიდენტის პოსტს ტოვებდა, საზოგადოებრივი აზრი მის მიმართ უარყოფითი იყო, ხოლო დემოკრატიული პარტია ორად იყო გაყოფილი. მისი საქმიანობის გამო, რაც წინ უძღვოდა სამოქალაქო ომს, იგი მიიჩნევა ერთ-ერთ ყველაზე ცუდ პრეზიდენტად აშშ-ის ისტორიაში.
უილიამ ჰოვარდ ტაფტი

უილიამ ჰოვარდ ტაფტი ( დ. 15 სექტემბერი, 1857 — გ. 8 მარტი, 1930) — ამერიკელი პოლიტიკოსი, ამერიკის შეერთებული შტატების რიგით 27-ე პრეზიდენტი 1909-1913 წლებში, რესპუბლიკელი.

ტაფტი 1857 წელს ოჰაიოს შტატის ქალაქ ცინცინატში დაიბადა. მან დაამთავრა იელის კოლეჯი 1878 წელს და ცინცინატის სამართლის სკოლა 1880 წელს. იგი სასამართლოს სხვადასხვა პოზიციაზე მუშაობდა. ამის შემდეგ 1900 წელს ის პრეზიდენტმა უილიამ მაკ-კინლმა ფილიპინების გენერალ-გუბერნატორად დანიშნა. 1904 წელს პრეზიდენტმა თეოდორ რუზველტმა აშშ-ის ომის მდივნად დანიშნა. 1908 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში ტაფტს მოქმედმა პრეზიდენტმა და მეგობარმა თეოდორ რუზველტმა მხარი დაუჭირა. მან არჩევნებში ადვილად გაიმარჯვა.

მისი პრეზიდენტობის დროს საშინაო პოლიტიკის მნიშვნელოვანი მოვლენები მონოპოლიების წინააღმდეგ გატარებული ღონისძიებები, ასევე სამოქალაქო სამსახურის რეფორმა და საფოსტო სამსახურის ფუნქციონირების გაუმჯობესება იყო. საგარეო პოლიტიკაში ტაფტი დოლარის დიპლომატიით აზიისა და ლათინური ამერიკის განუვითარებელი ქვეყნების ეკონომიკურ განვითარებას ცდილობდა. 1912 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში, სადაც მას ყოფილი პრეზიდენტი თეოდორ რუზველტი დაუპირისპირდა, გამანადგურებელი მარცხი იწვნია და მხოლოდ მესამე ადგილი დაიკავა. რესპუბლიკელების ელექტორატის ხმების გაყოფის ხარჯზე არჩევნებში დემოკრატმა ვუდრო უილსონმა გაიმარჯვა.

1921 წელს პრეზიდენტმა უორენ ჰარდინგმა ტაფტი აშშ-ის მთავარ მოსამართლედ დანიშნა. 1930 წელს იგი ჯანმრთელობის გამო თანამდებობიდან გადადგა. გადადგომიდან ერთ თვეში ის გარდაიცვალა. ტაფტი პირველი პრეზიდენტი იყო, ვინც არლინგტონის ეროვნულ სასაფლაოზე დაკრძალეს. ტაფტი აშშ-ის ისტორიაში ყველაზე მძიმე წონიანი პრეზიდენტი იყო.
ულის გრანტი

ულის სიმპსონ გრანტი ( დ. 27 აპრილი, 1822 — გ. 23 ივლისი, 1885) — ამერიკელი პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე, ამერიკის შეერთებული შტატების რიგით მე-18 პრეზიდენტი 1869-1877 წლებში, იუნიონის ჯარების წამყვანი გენერალი აშშ-ის სამოქალაქო ომში, აშშ-ის ჯარების გენერალ-ანშეფი 1864–1869 წლებში.

ულისე გრანტი 1822 წელს ოჰაიოში დაბაღის ოჯახში დაიბადა. გრანტი საკუთარი სურვილის წინააღმდეგ 17 წლის ასაკში აშშ-ის სამხედრო აკადემიაში შევიდა. 1846 წელს აკადემიის დამთავრებიდან სამი წლის შემდეგ იგი ამერიკა-მექსიკის ომში მსახურობდა როგორც ლეიტენანტი, სადაც უინფილდ სკოტის და მომავალი პრეზიდენტის ზაქარი ტეილორის ქვეშევრდომი იყო. ამერიკა-მექსიკის ომის შემდეგ, რომელიც 1848 წელს დასრულდა, გრანტი არმიაში დარჩა, მაგრამ 1854 წელს უეცრად თანამდებობიდან გადადგა. ის შემდგომ წლებში სხვადასხვა პროფესიით მუშაობდა. სამოქალაქო ომის დროს იგი იუნიონის ჯარებს შეუერთდა.

1861 წელს პრეზიდენტმა აბრაამ ლინკოლნმა გრანტი მოხალისეთა ბრიგადის გენერლად დანიშნა. მისი ხელმძღვანელობით იუნიონმა პირველი მნიშვნელოვანი გამარჯვება მოიპოვა, როდესაც ტენესში ჰენრის და ონელსონის ფორტები აიღეს. შაილოს ბრძოლის დროს იგი კონფედერაციის ჯარების მოულოდნელ თავდასხმას არ ელოდა. მიუხედავად იმისა, რომ მან შეძლო ბრძოლის მოგება, დიდმა დანაკარგებმა საზოგადოებრივი პროტესტი გამოიწვია. 1863 წელს გრანტმა ბიკსბურგის ალყის და ჩატანუგას კამპანიის დროს მნიშვნელოვან წარმატებებს მიაღწია, რამაც მას ლინკოლნის ყველაზე აგრესიული და წარმატებული გენერლის რეპუტაცია შეუქმნა. 1864 წელს იგი რეგულარული არმიის გენერალ-ლეიტენანტი და აშშ-ის არმიის გენერალ-ანშეფი გახდა. გრანტი კოორდინირებულ სტრატეგიას აღასრულებდა, რომელიც ერთდროულად სამხრეთის არმიის და ეკონომიკური შესაძლებლობების განადგურებისთვის შეტევას გულისხმობდა. 1865 წლის აპრილში რთული ბრძოლების შემდეგ მან კონფედერატების გენერლის რობერტ ლის კაპიტულაცია მიიღო.

იუნიონის გამარჯვებამ გრანტს პოპულარობა მოუტანა. მან აშშ-ის ორ საპრეზიდენტო არჩევნებში 1868 და 1872 წლებში გაიმარჯვა როგორც რესპუბლიკელმა და ენდრუ ჯექსონის პრეზიდენტობიდან 40 წლის შემდეგ პირველი პრეზიდენტი გახდა, ვინც პოსტზე ორი სრული ვადა გაატარა. იგი პრეზიდენტის რანგში რეკონსტრუქციას ხელმძღვანელობდა, რაშიც მნიშვნელოვანი სამოქალაქო უფლებების კანონმდებლობა იყო. მან სამხედრო თანამშრომლების ნაწილი თეთრ სახლში გადაიყვანა. მისი ადმინისტრაცია სკანდალებში იყო გახვეული, რაც ნეპოტიზმში და პოლიტიკურ კორუფციაში გამოიხატებოდა.

გრანტმა პოსტი 1877 წელს დატოვა, რის შემდეგაც ორი წელი მსოფლიოს გარშემო მოგზაურობაში გაატარა. 1880 წელს მან მესამე ვადით პრეზიდენტობა სცადა, თუმცა არჩევნებში რესპუბლიკელთა ნომინაციის მოპოვება ვერ შეძლო.

პრეზიდენტობის ორივე ვადის შემდეგ, გრანტი ფინანსური კომპანიის პარტნიორი გახდა, რომელიც მოგვიანებით გაკოტრდა და გრანტს სიცოცხლის ბოლო წლებში ფინანსური პრობლემები შეექმნა, რის გამოც მემუარები დაწერა, რომელმაც ვეტერანებს, საზოგადოებასა და კრიტიკოსებს შორის დიდი წარმატება ჰპოვა. 1884 წელს გრანტმა შეიტყო, რომ ყელის კიბო ჰქონდა. იგი მემუარების წერის დასრულებიდან ორი დღეში 63 წლის ასაკში გარდაიცვალა. მისი შემწყნარებლობის გამო კორუფციის მიმართ, ისტორიკოსების მიერ იგი წარუმატებელ პრეზიდენტადაა მიჩნეული. მაგრამ სამოქალაქო უფლებების და აფრო-ამერიკელების მხარდაჭერის გამო, ბოლო წლებში მისი რეპუტაცია ზოგიერთი მეცნიერის თვალში ამაღლდა. გრანტის პორტრეტი 50 დოლარიან ბანკნოტზეა გამოსახული.
ფენეკი

ფენეკი — მტაცებელი ძუძუმწოვარი ძაღლისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 40 სმ, მასა 1,5 კგ აღწევს. აქვს გრძელი (15 სმ-მდე) და ფართო ყურები, მოკლე, მახვილი დინგი, ქვიშისფერ-ყვითელი ან ჩალისფერი ზურგი, თეთრი მუცელი, რბილი და გრძელი ბეწვი. გავრცელებულია ჩრდილოეთ აფრიკაში, სინისა და არაბეთის ნახევარკუნძულებზე. ბინადრობს სოროებში. აქტიურია ღამით. საშიშროების შემთხვევაში შეუძლია სწრაფად ჩაეფლოს მიწაში. კარგად აქვს განვითარებული სმენა. იკვებება წვრილი ხერხემლიანებით, მწერებით, ლეშით, აგრეთვე მცენარეებით.

ფენეკი მსოფლიოში ყველაზე პატარა მელაა, ღამურას მსგავსი უზარმაზარი ყურების მეშვეობით არეგულირებს ორგანიზმის ტემპერატურას და სიგრილეს ინარჩუნებს. გრძელი სქელი ბეწვი ღამით სიცივისგან და დღისით მხურვალე მზისგან იცავს. მისი თათებიც კი ბეწვითაა დაფარული, რაც თხილამურის პრინციპით მოქმედებს და უკიდურესად ცხელი ქვიშისგან იცავს. ფეხებით საკმაოდ კარგად თხრის, ცხოვრობს მიწისქვეშა ბუნაგებში. უდაბნოს მრავალი მობინადრის მსგავსად, ამ მელასაც შეუძლია წყლის გარეშე დიდხანს გაძლება.

ფენეკები პატარა ჯგუფებად ერთიანდებიან, თითოეულში ათამდე წევრია. მამრები ტერიტორიას შარდით ნიშნავენ და შეწყვილების პერიოდში მეტოქეების მიმართ აგრესიულები ხდებიან. ქმნიან მონოგამურ ოჯახებს. ნაშიერის გაჩენის შემდეგ მდედრი იმდენად აგრესიული ხდება, რომ ბუნაგში მამრსაც კი არ უშვებს.

მომხიბლავი გარეგნობის გამო ხშირად იჭერენ და ტყვეობაში ზრდიან, ადგილობრივები კი მათზე ნადირობენ ქურქის ხელში ჩასაგდებად. ველურ ბუნებაში 10, ხოლო ტყვეობაში 12 წლამდე ცოცხლობენ. ამჟამად მცირე ინფორმაციაა ცნობილი ფენეკის მელიების პოპულაციების სტატუსზე.