iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფილიგრანოლოგია

ფილიგრანოლოგია — დამხმარე ისტორიული დისციპლინა, რომელიც შეისწავლის ქაღალდზე არსებულ გამჭვირვალე ნიშნებს — ფილიგრანებს. იგი პალეოგრაფიაში უთარიღო ხელნაწერების დასათარიღებლად და ქაღალდის სადაურობის გამოსარკვევად გამოიყენება.

ფილიგრანი, ანუ წყლის ნიშანი ქაღალდს წარმოების პროცესში უკეთდება, როგორც საქარხნო დამღა, გამჭვირვალე გამოსახულების ან ტექსტის სახით და იგი ქაღალდის სინათლეზე გაჭვირვის დროს ჩანს.

ფილიგრანის აღმნიშვნელი ქართული ტერმინი - ჭვირნიშანი ივანე ჯავახიშვილმა შემოიღო. ჭვირნიშნები თავდაპირველად დასავლეთევროპული, კერძოდ კი, იტალიური, წარმოების ქაღალდზე გაჩნდა ს.-ში, როგორც ფაბრიკის მარკა ან ხარისხისა და ქაღალდის ფორმატის მაჩვენებელი, და დღემდე შემორჩა სახელმწიფო ქაღალდებსა და ფულზე. ევროპულისგან განსხვავებით, აღმოსავლური წარმოების ქაღალდს ჭვირნიშნებს არ უკეთებდნენ.

- ს.ს.-ში საქართველოში ძირითადად აღმოსავლური და დამასკური ქაღალდი იყო გავრცელებული, თუმცა ს.-ის დამდეგიდან იტალიური ჭვირნიშნიანი ქაღალდიც ჩნდება. ს.-დან მოყოლებული ს.-ის ნახევრამდე ვენეციური ჭვირნიშნიანი ქაღალდია გაბატონებული და აღმოსავლურ ქაღალდს იშვიათად იყენებენ. ს.-ის ნახევარში კი ვენეციური ქაღალდი კი თანდათან შემცირდა და ს.-ის დამდეგიდან საქართველოში რუსული ქაღალდი გაბატონდა.

საკითხი, ყოფილა თუ არა ოდესმე საქართველოში საკუთარი ქაღალდის წარმოება, ღიად რჩება. ამდენად, უცხოური წარმოების ქაღალდის ჭვირნიშნების საფუძველზე ხდება სიგელ-გუჯართა კვლევისათვის დამატებითი ინფორმაციის მიღება ქართულ პალეოგრაფიაში.

რადგან ჭვირნიშნები მუდმივად იცვლებოდა, მკვლევრებმა ისწავლეს ყოველი ნიშნის დაკავშირება განსაზღვრულ დროსთან. ამის საფუძველს წარმოადგენდა მონაცემები იმ ფაბრიკების მუშაობის შესახებ, რომლებიც უშვებდნენ ქაღალდს განსაზღვრული ჭვირნიშნებით. მათზე დაყრდნობით მეცნიერებმა უკვე ს.-ში დაიწყეს დათარიღებული ჭვირნიშნების ალბომების შედგენა, რომელთა დახმარებით გაიოლდა ქაღალდის დამზადების დროის განსაზღვრა. ამრიგად, ჭვირნიშნები დროის უტყუარი ფაქტორია და პალეოგრაფიული ძიებისას უსათუოდ ანგარიში უნდა გაეწიოს მათ ქრონოლოგიურ მონაცემებს.

პირველი ქართველი მკვლევარი, რომელმაც ყურადღება მიაქცია ქართული ხელნაწერების ჭვირნიშნებს და გამოიყენა ისინი უთარიღო ხელნაწერთა დროის განსაზღვრისათვის, ექვთიმე თაყაიშვილი (1863–1953) იყო.
კორდოვის სახალიფო

კორდოვის სახალიფო — ფეოდალური სახელმწიფო პირენეის ნახევარკუნძულზე, დედაქალაქი კორდოვა. 756 წელს ომაიანმა აბდ ალ-რაჰმან –მა აქ შექმნა კორდოვის საამირო, რომელმაც დამოუკიდებლობა მოიპოვა აბასიანთა სახალიფოსგან. საუკუნის მიწურულში კორდოვის საამირო დაიშალა ცალკეულ ფეოდალურ სამფლობელოებად. აბდ ალ-რაჰმან –მ (912–961 წწ.) გააერთიანა ეს სამთავროები და 929 წელს თავი ხალიფად გამოაცხადა. კორდოვის სახალიფო ცენტრალიზებული დესპოტია იყო, სადაც მთელი ძალაუფლება ხალიფას ეკუთვნოდა. მეორე ფიგურა იყო მთავარი მინისტრი — ჰაჯიბი. ხალიფა ალ-ჰაქამ –ის (961–975 წწ.) სიკვდილის შემდეგ კორდოვის სახალიფოს ფაქტობრივად განაგებდა ჰაჯიბი მუჰამად იბნ ამირ ალ-მანსური (976–1002 წწ.); მერე კი მისი ძე აბდ ალ-მალიქი (1002–1008 წწ.). კორდოვის სახალიფო წარმოადგენდა არაბული კულტურისა და მეცნიერების უმნიშვნელოვანეს ცენტრს. აქაურმა მეცნიერებმა დიდი როლი ითამაშეს ევროპაში ანტიკური მეცნიერების ტრადიციების შენარჩუნებაში. საუკუნის მესამედი აღინიშნა ფეოდალური შინაომებით. 1031 წელს ტახტიდან ჩამოაგდეს და კორდოვიდან განდევნეს უკანასკნელი ხალიფა ჰიშამ . კორდოვის სახალიფო მრავალ წვრილ საამიროდ დაიშალა.

მმართველთა სია
ომაიანი ამირები
756-788 აბდ ალ-რაჰმან 
788–796 ჰიშამ 
796–822 ჰაქიმ 
822–852 აბდ ალ-რაჰმან 
852–886 მუჰამად 
886–888 მუნზირი
888–912 აბდ ალ-ალაჰი
912–929 აბდ ალ-რაჰმან 

ომაიანი ხალიფები
929–961აბდ ალ-რაჰმან 
961–976 ჰაქიმ 
976–1008 ჰიშამ 
1008-1009 მუჰამად 
1009–1010 სულეიმან 
1010–1012 ჰიშამ მეორედ
1012–1016 სულეიმან მეორედ
1017 აბდ ალ-რაჰმან 

ჰამუდიდების ხალიფები
1016–1018 ალი იბნ ჰამუდ ალ-ნასირი
1018–1021 ალ-ქასიმ იბნ ჰამუდ ალ-მამუ
1021–1023 იაჰია იბნ ალი იბნ ჰამუდ ალ-მუთალი
1023 ალ-ქასიმ იბნ ჰამუდ ალ-მამუ მეორედ

ომაიანების ხალიფები
1023–1024 აბდ ალ-რაჰმან 
1024–1025 მუჰამად 
1025–1031 ჰიშამ
იტალია (რომის პროვინცია)

იტალია — ძველრომაული პროვინცია აპენინის ნახევარკუნძელზე.

რესპუბლიკის დროს იტალია, რომელიც იმხანად რუბიკონიდან კალაბრიამდე ტერიტორიას მოიცავდა, პროვინციად არ მიიჩნეოდა, არამედ, მხოლოდ ტერიტორიად ცენტრში რომით, რაც მას განსაკუთრებულ სტატუსს სძენდა: მაგალითად, მხედართმთავრებს იტალიის ტერიტორიაზე ჯარების შეყვანის უფლება არ ჰქონდათ, ცეზარმაც, რუბიკონზე გადასვლის ბრძანების გაცემით სამოქალაქო ომს დაუდო საფუძველი.

თავდაპირველად სიტყვა იტალია არ აღნიშნავდა მთელ ნახევარკუნძულს. სტრაბონის თანახმად, (გეოგრაფია ტ.1) იტალია — ეს მხარეა მესინის ყურიდან იმ ზოლამდე, სადაც სალერნოსა და ტარანტოს უბეები უერთდება ერთმანეთს. მოგვიანებით იტალიამ მთელი ნახევარკუნძული მოიცვა ისტორიული ქალაქის პულას ჩათვლითაც კი. პროვინციის ჩამოყალიბება დასრულდა როდესაც იულიუს კეისარმა ციზალპური გალიის მკვიდრთ რომის მოქალაქოება მისცა, ამით კი იტალიის ტერიტორია ალპებამდე გააფართოვა.
იტალიკა

იტალიკა — რომაული ქალაქი. მდებარეობდა თანამედროვე სანტიპონსიდან ჩრდილოეთით 9 კმ-ზე, ესპანეთის ქალაქ სევილიაში. იტალიკა დაარსებულია ძვ. წ. 206 წელს რომის გენერლის პუბლუის სციპიონ აფრიკელის მიერ ილიპასთან ბრძოლაში დაჭრილი რომაელი ჯარისკაცების დასასახლებლად, სადაც იმჟამად კართაგენელები იყვნენ გამაგრებულნი — მეორე პუნიკური ომის დროს.

იტალიკა რომის იმპერატორის ტრაიანეს დაბადების ადგილია.

ზოგადი ცნობები
იტალიკის ამფითეატრი 25 000 მაყურებელს იტევდა და იმპერიაში მესამე იყო სიდიდით.
ქალაქის რომაული მოსახლეობა იმხანად 8000 იყო.
ადგილობრივი არისტოკრატიის მიერ დაარსებული თამაშებისა და წარმოდგენების ტრადიცია იტალიკის დიდ გავლენაზე მეტყველებდა, რაც მისი მმართველი ელიტის ძალაუფლებით იყო გამოწვეული არა მხოლოდ იტალიკაში, არამედ, ქალაქკოლონიის საზღვრებს გარეთაც.
ნახშირწყალბადი

ნახშირწყალბადები ეწოდება ქიმიურ ნაერთებს, რომლებიც მხოლოდ ნახშირბადისა და წყალბადის ატომებისაგან შედგებიან. ნახშირწყალბადების ემპირიული ფორმულაა , სადაც და მთელი ნატურალური რიცხვებია.

კლასიფიკაცია
ნახშირწყალბადების დასახარისხებლად გამოიყენება მათი განდასება აღნაგობისა და შედგენილობის მიხედვით.
შედგენილობის მიხედვით ნახშირყალბადები ორ დიდ ჯგუფად იყოფიან :

ნაჯერი ნახშირწყალბადები — მათი ნახშირბადოვანი ჯაჭვი მხოლოდ მარტივი ბმებისაგან შედგება. ნაჯერი ნახშირწყალბადების წარმომადგენლებია ალკანები;
უჯერი ნახშირწყალბადები — მათი ნახშირბადოვანი ჯაჭვი შეიცავს ერთ ან მეტ ჯერად (ორმაგ ან სამმაგ) ბმას. უჯერ ნახშირწყალბადებს მიეკუთვნებიან ალკენები, ალკინები, არომატული ნაერთები და ა.შ.

აღნაგობის მიხედვით გამოყოფენ ნახშირწყალბადების შემდეგ ჯგუფებს:

წრფივი ნახშირყალბადები — წრფივ ნახშირწყალბადებში ნახშირბადის არც ერთი ატომი არაა დაკავშირებული ნახშირბადის ორზე მეტ სხვა ატომთან (მაგ.: ალენები);
განტოტვილი ნახშირწყალბადები —  განტოტვილ ნახშირწყალბადებში ნახშირბადის თუნდაც ერთ ატომს დამყარებული აქვს ბმა ორზე მეტ ნახშირბადის სხვა ატომთან (მაგ.: იზოოქტანი);
ციკლური ნახშირწყალბადები — ციკლურ ნახშირწყალბადებში ნახშირბადოვანი ჯაჭვი იხშვება საკუთარ თავთან და წარმოქმნის რგოლს (მაგ.: ციკლოჰექსანი).

ემპირიული ფორმულები
ნაჯერი წრფივი და განტოტვილი ნახშირწყალბადების ემპირიული ფორმულაა (2+2), სადაც ნულისაგან განსხვავებული მთელი ნატურალური რიცხვია.

ნაჯერ ციკლურ ნახშირწყალბადებს არ აქვთ საერთო ემპირიული ფორმულა ვინაიდან მათში წყალბადის ატომების რაოდენობის თანაფარდობა ნახშირბადის ატომების რაოდენობასთან დამოკიდებულია მოლეკულაში ციკლების რაოდენობაზე. ერთციკლიანი ნაჯერი ციკლური ნახშირწყალბადების ემპირიული ფორმულაა 2, ორციკლიანებისა — (2-2).

შეიძლება ითქვას, რომ ნაჯერი ციკლური ნახშირწყალბადების ზოგადი ემპირიული ფორმულაა
(2(-)+2), სადა ციკლების რაოდენობას უდრის.

უჯერი წრფივი და განტოტვილი ნახშირწყალბადების ემპირიული ფორმულაა (2(-)+2), სადაც უჯერობის რიცხვია.

უჯერი ციკლური ნახშირწყალბადების ემპირიული ფორმულაა (2(--)+2), სადაც უჯერობის რიცხვია, ხოლო კი — ციკლების რაოდენობა.

მოკლე დახასიათება
ნახშირწყალბადები, როგორც წესი წყალში არ იხსნებიან და მას არ ერევიან. ეს განპირობებულია ნახშირწყალბადებში ბმების დაბალი პოლარულობით, რაც თავის მხრივ გამოწვეულია ნახშირბადისა და წყალბადის დაბალი ელექტროუარყოფითობით.

ბუნებაში გავრცელება და გამოყენება
ნახშირწყალბადები ბუნებაში ფართოდაა გავრცელებული. ნახშირწყალბადებისაგან შედგება ისეთი წიაღისეული როგორიცაა ნავთობი, ბუნებრივი აირი, ასფალტი და ა.შ.

ნახშირწყალბადები ყველაზე უფრო გავრცელებული და ხელმისაწვდომი ენერგიის წყაროა, ამიტომ ნახშირწყალბადები ფართოდ გამოიყენება საწვავად.

მათ ძალიან დიდი მნიშვნელობა აქვთ ქიმიურ მრეწველობაშიც, რადგანაც მრავალი ქიმიური ნაწარმის საწყის ნედლეულად გამოიყენებიან.
ქენან ევრენი

ქენან ევრენი (; დ. 17 ივლისი, 1917, ალაშეჰირი, თურქეთი — გ. 9 მაისი, 2015, ანკარა, თურქეთი) — თურქეთის სახელმწიფო და სამხედრო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
1938 წელი – დაამთავრა სამხედრო სკოლა.
1948 წელი – დაამთავრა სამხედრო აკადემია. მონაწილეობდა კორეის ომში.
1964 წელი – მიიღო გენერლის წოდება.
1978 წელი – გახდა სახმელეთო ძალების მთავარსარდალი.
1980 წელი – მოახდინა სამხედრო გადატრიალება და გახდა სახელმწიფოს მეთაური. 1982 წელს კი 7 წლის ვადით აირჩიეს პრეზიდენტად.
აბდ ალ-რაჰმან III

აბდ ალ-რაჰმან (; დ. 7 იანვარი, 891 — გ. 15 ოქტომბერი, 961) — კორდოვის სახალიფოს მე–8 ამირა 912 წლიდან და 1–ლი ხალიფა 929 წლიდან კორდოვის ომაიანების დინასტიის ყველაზე თვალსაჩინო წარმომადგენელი. აღადგინა თავისი წინამორბედების დროს დაშლილი საამირო. 931 წელს აიღო სეუტა, 932 წელს — ტოლედო, 955 წლიდან მოხარკეებად გაიხადა ლეონი და ნავარა. დაამყარა დიპლომატიური ურთიერთობა ბიზანტიასა და საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორ ოტო -თან. მოაწესრიგა სახელმწიფო საფინანსო საქმე, შექმნა ძლიერი ფლოტი. კორდობის მახლობლად ააგო ალ-ზაჰრა — „სასახლეებისა და ბაღების ქალაქი“, დაიწყო კორდოვის მეჩეთის მშენებლობა. მის დროს კორდოვის სახალიფომ ძლიერების პიკს მიაღწია.
საჭადრაკო ოლიმპიადა 1930

მესამე საჭადრაკო ოლიმპიადა ჩატარდა 1930 წლის 13–27 ივლისს გერმანიის ქალაქ ჰამბურგში. ტურნირი ჰამბურგის საჭადრაკო კლუბის 100 წლის იუბილეს მიეძღვნა. ასპარეზობაში 18 ქვეყნის ნაკრები მონაწილეობდა.

ტურნირის მსვლელობა
ოლიმპიადაზე იმდროინდელი თითქმის მთელი საჭადრაკო ელიტა შეიკრიბა, გარდა მსოფლიოს ექს-ჩემპიონებისა — ემანუილ ლასკერისა და ხოსე რაულ კაპაბლანკასი. განსაკუთრებულ ინტერესს იწვევდა მსოფლიოს მოქმედი ჩემპიონის, ალექსანდრე ალიოხინის გამოსვლა საფრანგეთის ნაკრების რიგებში, რომელმაც 9 პარტიიდან 9-ვე მოიგო.

ტურნირის მთავარ ფავორიტად პოლონეთის ნაკრები მიიჩნეოდა, რომლის შემადგენლობაში აკიბა რუბინშტეინი, საველი ტარტაკოვერი და დავიდ პშეპიურკა თამაშობდნენ. მათ ძირითად კონკურენციას უწევდნენ უნგრეთის (რომელსაც გეზა მაროცი დაუბრუნდა), აშშ-ის, ავსტრიისა და ნიდერლანდების გუნდები.

პირველივე ტურში პოლონეთის ნაკრებმა უნგრეთი ანგარიშით 3½:½ დაამარცხა. ტურნირის შუა პერიოდში დაწინაურდა აშშ-ის გუნდი, თუმცა მე-12 ტურში ავსტრიასთან მარცხის შემდეგ ლიდერობა დაკარგა. ბოლო ტურის წინ უნგრეთი პოლონეთს ნახევარი ქულით უსწრებდა, თუმცა დასკვნით შეხვედრაში უნგრელები ნიდერლანდებთან დამარცხდნენ. ამით ისარგებლა პოლონეთის ნაკრებმა, რომელმაც ფინეთთან გამარჯვებით პირველად მოიპოვა ოლიმპიური ჩემპიონის ტიტული.

ამ ოლიმპიადაზე შედგა რამდენიმე მომავალი დიდოსტატის დებიუტი, მათ შორის იყვნენ: 17 წლის ერიკ ელისკაზესი (ავსტრია), 21 წლის სალო ფლორი (ჩეხოსლოვაკია) და 20 წლის დანიელ ნოტებომი (ნიდერლანდები). განსაკუთრებული ყურადღება მიიპყრო წარმოშობით ინდოელი მირ სულთან-ხანის გამოსვლამ ინგლისის ნაკრებში, რომელმაც 17-დან 11 ქულა დააგროვა.

ტექნიკური შედეგები
ტურნირი ჩატარდა წრიული სისტემით.

გუნდური შედეგები
ჩემპიონის და პრიზიორების შემადგენლობა
საუკეთესო ინდივიდუალური მაჩვენებელი
The Dogs of War (პინკ ფლოიდის სიმღერა)

— მესამე სიმღერა ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ პინკ ფლოიდის ალბომიდან . აშშ-ში იგი ცალკე პრომო-დისკზე გამოიცა, რომელიც სინგლად ითვლებოდა. სიმღერა სრულდებოდა ჯგუფის 1987–1989 წლების ყველა კონცერტზე და შეტანილია ალბომში/ფილმში . როდესაც ალბომს მთლიანი სახით ასრულებდნენ ცოცხლად, იგი იყო პროგრამაში რიგით მერვე სიმღერა. საკონცერტო შესრულებების დროს მას ახლდა უფრო ხანგრძლივი შესავალი, საქსოფონის სოლო, გიტარისა და საქსოფონის შეჯიბრი და ხანგრძლივი ფინალი — განსხვავებით ალბომისგან. -ს ვიდეო რეიტინგში იგი 1988 წლის მაისში მოხვდა, #16 ადგილზე. სიმღერაში საქსოფონისტი სკოტ პეიჯის უკრავს.

სიმღერა 1987-1989 წლების ტურნეების პროგრამაში შეიტანეს. ატლანტაში ჩაწერილი ვერსია მოხვდა სინგლის „ “ -მხარეზე. კონცერტებზე აგრეთვე პრომო ვიდეოც (რომელიც თავად კონცერტის ნაწყვეტს წარმოადგენს და მის ჩანაწერშია შესული). კონცერტებზე გამოიყენებოდა პროექციები გერმანული ნაგაზების მონაწილეობით, ხოლო დასაწყისში მოულოდნელად ჩნდებოდა დეივიდ გილმორის სახე.

ტექსტი
სიმღერის ტექსტის თანაავტორი ენტონი მური.

დეივიდ გილმორი:

იდეა მქონდა და ენტონის ავუხსენი, მან კი პირველი სტრიქონები დაწერა. სანამ არ მივიღეთ ის, რაც გვსურდა, ვცვლიდით. მუსიკაც მზად იყო, თითქმის ყველაფერი, მაგრამ ერთხელ კომპიუტერმა შეცდომით ვიღაცის სიცილი ამოჭრა და შემთხვევით დაუკრა. ფონზე ეს სიცილი ჟღერს, როგორც ძაღლის ყეფა, დემოს ჩაწერის დროსაც ასე ვღიღინებდი. სინამდვილეში სიმღერა არის ფიზიკური და პოლიტიკური მექრთამეების შესახებ.

თავისი თემატიკით სიმღერა პოლიტიკაზეა. ომის ძაღლებში იგულისხმება ის, თუ როგორ მალავენ პოლიტიკოსები სიმართლეს მათ შესახებ. კვლავ და კვლავ ერთ-ერთ მთავარ თემად ფული რჩება, რომელიც ნებისმიერი ომის მიღმა იმალება.
ზოსიმე პალესტინელი

ზოსიმე პალესტინელი — - საუკუნეების პალესტინელი ასკეტი ბერი. მის შესახებ ცნობები შემონახულია საუკუნის მოღვაწის სოფრონ იერუსალიმელის თხზულებაში „ცხორებაჲ და მოქალაქობაჲ ღირსისა მარიამ მეგვიპტელისაჲ“, რომელიც ქართულად პირველად საუკუნეში ექვთიმე მთაწმიდელმა თარგმნა.

სოფრონს თავისი თხზულება პალესტინელ ბერებში ცნობილი ზეპირი გადმოცემების საფუძველზე დაუწერია. მის მიხედვით ზოსიმე ყრმობის ასაკში შესულა პალესტინის ერთ-ერთ მონასტერში, სადაც მკაცრ ასკეტურ მოღვაწეობაში გაუტარებია 53 წელი, შემდეგ კი გადასულა იორდანისპირა უდაბნოში. აქ ზოსიმე შეხვედრია მარიამ მეგვიპტელს, რომელსაც მისთვის მოუყოლია თავისი თავგადასავალი — ცოდვილი ახალგაზრდული ცხოვრება, განცდები, რელიგიური შთაგონება და შემდგომი სრული გარდასახვა. უდაბნოში ერთ-ერთი დათქმული შეხვედრის დროს ზოსიმეს მარიამი გარდაცვლილი უპოვია, მისთვის წესი აუგია და დაუკრძალავს. სოფრონის მიხედვით ზოსიმეს დიდხანს უცხოვრია და ას წელს მიტანებული გარდაცვლილა. ზოსიმე მართლმადიდებელი ეკლესიების მიერ წმინდანადაა შერაცხული. ხსენების დღეა 4 (17) აპრილი.
საერთაშორისო საჰაერო სამართალი

საერთაშორისო საჰაერო სამართალი — იმ სამართლებრივ ნორმათა ერთობლიობა, რომლებიც აწესრიგებს საჰაერო სივრცის გამოყენებას, საჰაერო მიმოსვლას და უზრუნველყოფს მათ უსაფრთხოებას. საჰაერო სამართალი, რომლის ნორმები განმტკიცებულია ეროვნული (შინასახელმწიფო) კანონმდებლობით, საერთაშორისო ხელშეკრულებებითა და ჩვეულებებით, შედგება ეროვნული საჰაერო სამართალის, საერთაშორისო-კერძო საჰაერო სამართლისა და საერთაშორისო-საჯარო საჰაერო სამართლისაგან (საერთაშორისო-საჯარო საჰაერო სამართლის ჩვეულებრივ, საერთაშორისო საჰაერო სამართალს უწოდებენ). ეროვნულ და საერთაშორისო საჰაერო სამართლის ძირითადი პრინციპებია თითოეული სახელმწიფოს ტერიტორიულ ფარგლებში მის საჰაერო სივრცეზე სრული და განსაკუთრებული სუვერენიტეტის პრინციპი — ტერიტორიული ზღვის ჩათვლით; საჰაერო მიმოსვლის უსაფრთხოების უზრუნველყოფის, აგრეთვე ღია ზღვის, ანტარქტიკისა და საერთაშორისო სრუტეების საჰაერო სივრცეში ფრენის თავისუფლების პრინციპი. ფრენის დროს აუცილებელია საერთაშორისო სამართლის ნორმების დაცვა. მნიშვნელოვანია აგრეთვე ეროვნული საჰაერო სამართლის ის ნორმები, რომლებიც აწესრიგებენ მგზავრების, ტვირთის და სხვა საჰაერო კომერციულ გადაზიდვებთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს, ორგანიზაციებს და მოქალაქეებს შორის ასეთსავე საკითხებზე სხვადასხვა ქვეყნის ორგანიზაციებსა და მოქალაქეებს შორის. ძირითადი დოკუმენტებია: ჩიკაგოს კონვენცია (1944), რომელიც ფუძემდებლური საერთაშორისო დოკუმენტია ამ სფეროში, რომისა (1962) და ტოკიოს (1963) კონვენციები, საჰაერო ხომალდების უკანონო გატაცების წინააღმდეგ ბრძოლის კონვენცია (ჰააგა, 1970), საერთაშორისო სამოქალაქო ავიაციის კონვენცია (მონრეალი, 1977), ღია ცის ხელშეკრულება (1992) და სხვა.

1964 წელს შეიქმნა გაეროს სპეციალიზებული სააგენტო – ავიაციის საერთაშორისო ორგანიზაცია (იკაო, ).

შეერთებულ შტატებსა და ევროპის უმეტეს ქვეყნებში საავიაციო სამართალი ფედერალური ან სახელმწიფო დონის საკითხად ითვლება და რეგულირდება ამ დონეზე. აშშ-ში შტატებს უმეტეს შემთხვევაში არ შეუძლიათ საავიაციო საკითხების უშუალოდ მართვა, არამედ ამ ფუნქციისთვის მიმართავენ ფედერალურ კანონებსა და სასამართლო პრაქტიკას. მაგალითად, 2008 წელს, შეერთებული შტატების მეორე ოლქის სააპელაციო სასამართლომ გააუქმა ნიუ-იორკის მგზავრთა უფლებების ბილის კანონი, რადგან ავიაციის რეგულირება ტრადიციულად ფედერალური საკითხია. თუმცა, საავიაციო სამართალი შეერთებულ შტატებში არ ექვემდებარება იმავე ფედერალური იურისდიქციის მანდატს, როგორც ადმირალთა სამართალი.

კოსმოსური სამართალი, რომელიც არეგულირებს დედამიწის ატმოსფეროს მიღმა გარე კოსმოსის საკითხებს, შედარებით ახალი სფეროა და რეგულირდება გარე სივრცის ხელშეკრულებით 1967 წლიდან.
ფხენიანის მეტროპოლიტენი

ფხენიანის მეტროპოლიტენი (კორ ) — ჩრდილოკორეის დედაქალაქ ფხენიანის მეტროსისტემა. მეტროპოლიტენი 1973 წლის 6 სექტემბერს გაიხსნა და კორეის ნახევარკუნძულზე პირველ მეტროდ შეიძლება ჩაითვალოს (რამდენადაც სამხრეთ კორეის დედაქალაქ სეულში მეტროპოლიტენი მომდევნო 1974 წელს გაიხსნა). მეტროს ორი ხაზი აქვს 22,5 კმ სიგრძეზე. 17-დან ერთ-ერთი სადგური, რომელიც კიმ ირ სენის მავზოლეუმთან ამოდიოდა, მავზოლეუმის გახსნის შემდეგ დაიხურა.

ისტორია
ფხენიანის მეტროპოლიტენის მშენებლობა 1968 წელს დაიწყო. მდინარე ტედონგანის ქვეშ ხაზის გაყვანისას ძლიერი ავარია მოხდა; ზოგიერთი მონაცემებით, ასზე მეტი ადამიანი დაიღუპა. ტრასის ეს ნაწილი მას მერე აღარც დაუსრულებიათ, დღეისათვის მთელი მეტროქსელი მდინარის მარჯვენა ნაპირზეა განლაგებული.

სადგურები
მსოფლიოში ყველაზე ღრმად მეტროპოლიტენი (სიღრმე 20—100 მ) სამხედრო მოსაზრებებით აშენდა. ფხენიანის მეტროპოლიტენის თავისებურებად სადგურის დამრეცი შესასვლელის არა ჭაღებით ან ვერტიკალური სანათებით განათება, არამედ ბალუსტრადის მნათი ნაწილებით განათება მიიჩნევა.

არც ერთი სადგური სახელწოდებას ადგილმდებარეობიდან გამომდინარე არ ატარებს (ერთადერთია ამ მხრივ მსოფლიოში), არამედ ამა თუ იმ დღესასწაულის და ჩუჩხეს ძირითადი პრინციპების დასახელებებს ატარებს. სადგურები მარმარილოს, ბარელიეფების და მოზაიკის გამოყენებით არის გაფორმებული სოციალისტური რეალიზმის სულისკვეთებით, არასტანდარტული განათება კი მოსკოვის სტალინისდროინდელი მეტროსადგურების მსგავსად არის გაკეთებული.

მგზავრობის ღირებულება
ფხენიანის მეტრო - მსოფლიოში ყველაზე იაფია, მგზავრობა 5 ჩრდილოკორეული მიუანია ღირს, რაც დაახლოებით 5 თეთრის ტოლფასია ქართული ფულადი ექვივალენტით. ამასთან, ეს საფასური ხელმისაწვდომია თუ არა ჩრდილოკორეის ნებისმიერ მოქალაქისთვის, უცნობია.

თავისებურება
ფხენიანში ექსკურსიის დროს უცხოელებს მხოლოდ ორ სადგურს — „ენგვანს“ და „ფუჰინს“ უჩვენებენ, სხვა სადგურების დათვალიერება კი პრაქტიკულად შეუძლებელია.

ხაზები
ჰალიფაქსი

ჰალიფაქსის რეგიონული მუნიციპალიტეტი, ან უბრალოდ ჰალიფაქსი (ინგლ. ) — საპორტო ქალაქი კანადაში, პროვინცია ახალი შოტლანდიის დედაქალაქი. მდებარეობს ატლანტის ოკეანის ნაპირას. მოსახლეობა არის დაახლოებით 359 ათასი ადამიანი.

რელიგიური კუთვნილება
მოსახლეობის ძირითადი ნაწილი რელიგიური შეხედულებები ნაწილდება შემდეგ ნაირად:
84.80%: ქრისტიანობა
12.90%: არარელიგიური
0.86%: ისლამი
0.44%: იუდაიზმი
0.42%: ბუდიზმი
0.27%: ინდუიზმი
0.05%: სიქები
0.10%: სხვა აღმოსავლური რელიგიები
0.17%: სხვა რელიგიები

დამეგობრებული ქალაქები
ხაკოდატე, იაპონია (1982). ქალაქების დამეგობრების მიზეზი იყო ორი მათგანში თავდაცვითი ბასტიონის არებობა.
კამპეჩე, მექსიკა (1999). კამპაჩე აირჩიეს რადგან ისიც შტატის დედაქალაქია და დაახლოებით ერთი ზომის ქალაქებია დიდი ისტორიული კულტურით.
ნორფოლკი, ვირჯინია (2006). ნორფოლკი აირჩიეს რადგან ორივე ქალაქი დამოკიდებულია სამხედრო ძალებზე და ამაყობენ თავიანთი სამხედრო წარსულით.

ცნობილი ადამიანები ჰალიფაქსიდან
სარა მაკლაკლენი - მუსიკოსი, მომღერალი და სიმღერების ავტორი.
ელენ პეიჯი - ოსკარისა და ოქროს გლობუსის ნომინანტი მსახიობი.
ევროპის ერთა თასის მეორე დივიზიონი 2008-2010

ევროპის ერთა თასის 2008-2010 წწ. მეორე დივიზიონი არის მეორე იარუსი რაგბის ევროპის ჩემპიონატში განვითარებადი ქვეყნებისათვის.

ის შედგება ორი ხუთ-ხუთ გუნდიანი ჯგუფისაგან. ტურნირები ტარდება ორ წრედ. 2-ს პირველ ადგილოსანი მოიპოვებს პირველი დივიზიონის საგზურს, ხოლო 2-ს ბოლო ადგილოსანი გადაინაცვლებს 3-ში.

2009 წლის (ანუ პირველი წრის) შედეგების მიხედვით 2-ს და 2-ს პირველ ადგილოსნები მონაწილეობას მიიღებენ 2011 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპზე, სადაც მათ დაემატებათ 3-ს, 3-ს და 3-ს პირველადგილოსნები.

ცხრილი - დივიზიონი 2
მატჩების კალენდარი
ცხრილი - დივიზიონი 2
მატჩების კალენდარი
ჩიკაგოს მეტროპოლიტენი

ჩიკაგოს მეტროპოლიტენი (შემოკლებული სახელწოდებები "", "", "", ან "") — ჩიკაგოში მეტროპოლიტენის სისტემა; აშშ. გადამყვანი ორგანიზაციის დასახელებაა . ჩიკაგოს მეტროპოლიტენი აშშ-ში მეორე მეტროა დატვირთულობის მიხედვით ნიუ-იორკის მეტროპოლიტენის შემდეგ. ""-ის უძველესი ნაწილი 1892 წელს ააშენეს, ამიტომ, ჩიკაგოს მიწისქვეშა ტრანსპორტი ამერიკაში მეორეა ხანდაზმულობით ნიუ-იორკის მეტროს შემდეგ, რომლის პირველი მოქმედი ნაწილი 1880-იან წლებში აშენდა.

ისტორია
 საუკუნის მიწურულს ამერიკული ქალაქი ჩიკაგო მსოფლიოს უმსხვილეს სატრანსპორტო კვანძად გადაიქცა — ჩიკაგოში იყრიდა თავს 20 სარკინიგზო ხაზი, ტბა მიჩიგანზე კი შეუჩერებლივ მუშაობდა პორტი და უამრავი ნავმისადგომი.

ამდენად, სხვადასხვა პუნქტებში ტვირთების გადაზიდვა უკვე შეუძლებელი გახდა, ამიტომ, ქალაქის ახალი სატრანსპორტო სისტემით აღჭურვა გახდა საჭირო და რაც არ უნდა უცნაურად ჟღერდეს, ინიციატივა ღვინის მარნების მეპატრონეებმა ითავეს. მათ სააქციო საზოგადოება დააარსეს, და მსოფლიო გამოცდილების გათვალისწინებით, არადა, იმხანად სულ რამდენიმე მეტროპოლიტენი იყო დედამიწაზე, ჩიკაგოს მიწისქვეშას შექმნაზე დაიწყეს მუშაობა.
საზოგადოებამ ამ წამოწყების წინააღმდეგ აღმდგარ სახლების მეპატრონეებს აუხსნა, რომ ლიანდაგების გაყვანა მათივე სასარგებლოდ ხდებოდა, რადგან სატელეფონო და სატელეგრაფო ხაზებს ახალი გაყვანილობა სჭირდებოდათ. პირველი ხაზების გაყვანისას 70 კმ გაითხარა მიწისქვეშ. 8 მ სიღრმეზე გაყვანილ რკინიგზას სამ-სამი რელსი ჰქონდა, ლიანდაგების სიგანე 60 სმ იყო. გზას 75 ცხენისძალიანი ელექტრომავლები ემსახურებოდნენ, რომლებსაც -ის ტიპის ვაგონები დაჰყავდათ შემადგენელი ბორტებით.

ამ მიწისქვეშა მაგისტრალიდან მიღებულმა მოგებამ ყველა მოლოდინს გადააჭარბა. 1892 წელს ჩიკაგოში ღია მეთოდით ესტაკადებზე აშენებული სამგზავრო მეტროპოლიტენი აამოქმედეს. მაგრამ, რამდენადაც საავტომობილო ტრანსპორტის განვითარება უსწრაფესი გზებით მიმდინარეობდა, ხოლო სარკინიგზო ესტაკადებთან საცობები იქმნებოდა, მეტროს ხმაურის გამო კი ხაზებთან ახლომდებარე ქუჩებზე ბინების ფასმა დაიწია, 1904 წლის გადაწყვეტილებით, მსოფლიოში პირველი სავაჭრო მეტროპოლიტენისთვის მგზავრთათვის განკუთვნილი მიწისქვეშა გვირაბების გაყვანა დაიწყეს.

საინტერესო ფაქტები
ჩიკაგოს მეტროპოლიტენი 8 ხაზისგან შედგება საერთო სიგრძით 170,8 კმ, ამათგან 91,9 კმ მიწისზემოთ (ესტაკადებზე), 59,4 კმ მიწისპირზე, ხოლო 19,5 კმ მიწისქვეშ გადის.
"" ჩრდილოეთ ამერიკაში რამდენიმე მეტროპოლიტენთაგან ერთ-ერთია, რომელიც ორ ყველაზე გადატვირთულ ხაზზე 24 სთ მუშაობს.
საშუალოდ ორშაბათიდან პარასკევის ჩათვლით 658 524 ადამიანი სარგებლობს დღიურად, შაბათობით 419 258 ხოლო კვირაობით 315 240.
2006 წელს ყოველწლიურმა მგზავრთა რაოდენობამ 195,2 მლნ ადამიანი შეადგინა, რაც 1993 წლიდან ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია.
ხმაურიანი, ხანდახან კი ნელი "" ქალაქის ერთ-ერთი სიმბოლო ხდება. 2005 წელს გაზეთ მიერ კონკურსი "ჩიკაგოს 7 საოცრება" ჩატარდა, სადაც მკითხველთა უმრავლესობამ მეტრო დაასახელა. ხმის მიცემისას მეტრო მხოლოდ მიჩიგანის ტბასა და ბეიზბოლის სტადიონ -ს ჩამორჩა.
ჩიკაგოს მეტროპოლიტენის სათავო ვაგონებზე ტაბულები იმავე ფერში ყენდება, რა ფერის ხაზსაც ემსახურება მატარებელი. ამავე ტაბულებზე ბოლო გაჩერებების სახელები იწერება.
აღმოსავლური შიმპანზე

აღმოსავლური შიმპანზე — მაიმუნი ადამიანის მსგავსი მაიმუნების ოჯახისა. ჩვეულებრივი შიმპანზის ქვესახეობა. გავრცელებულია ცენტრალურ აფრიკის რესპუბლიკაში, სუდანში, კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, უგანდაში, რუანდაში, ბურუნდისა და ტანზანიაში. მამრის სხეულის სიგრძეა 160 სმ, მდედრისა — 130 სმ; სხეულის მასა 40–65 კგ-ია. დაფარულია შავი ბალნით, გარდა სახის, თითების და ხელისა და ფეხის გულებისა. ბინადრობს როგორც ხეებზე, ასევე მიწაზეც, მაგრამ ღამით ხეზე აწყობილ ბუდეში ძინავს. ბოლო წლების განმავლობაში მათი საცხოვრებელი ჰაბიტატი მნიშვნელოვნად განადგურდა. ცხოვრობენ 20-დან 150-მდე წევრისგან შემდგარ ჯოგებად. იკვებება მარცვლებით, ხილით, ფოთლებით, ხის ქერქით, მწერებით (ტერმიტებით) და სხვ.
ჯუჯა შიმპანზე

ჯუჯა შიმპანზე — შიმპანზეების გვარის წარმომადგენელი ადამიანის მსგავსი მაიმუნების ოჯახიდან. მიუხედავად მისი სახელისა ზომებით ბევრად არ ჩამორჩება ჩვეულებრივ შიმპანზეს. ჩვეულებრივი შიმპანზესაგან განსხვავდება კანის ფერით, მისი კანი შავი ფერისაა, ხოლო ჩვეულებრივი შიმპანზისა ვარდისფერი. სხეულის წონაა დაახლოებით 43 კგ.
მაკულატურა

მაკულატურა (გერმ. , ლათ. — ვსვრი, ვაჭუჭყიანებ) — ვადაგასული ქაღალდისა და მუყაოს ნაკეთობანი, აგრეთვე პოლიგრაფიულ და სხვა საწარმოთა ქაღალდის ნარჩენები. იყენებენ ქაღალდის ფაბრიკებში მეორად საქონლად.
მაკულატურის უტილიზაციას დიდი სახალხო-სამეურნეო მნიშვნელობა აქვს. იგი საშუალებას იძლევა, დავზოგოთ მერქნის ნედლეული და შევამციროთ მზა პროდუქციის თვითღირებულება. მაკულატურა 1,5-2,5-ჯერ იაფია, ვიდრე ჩვეულებრივი ბოჭკოვანი ნახევარფაბრიკატი. 1 ტონა მაკულატურის გამოყენებით დაიზოგება 4 მ³ მერქანი. ზოგ ქვეყანაში — იაპონია, გერმანია და სხვა. — გამოყენებული მაკულატურის რაოდენობა მთელი მოხმარებული ქაღალდის პროდუქციის 50%-ს აღწევს.