iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ქურთული სამზარეულო

ქურთული სამზარეულო — ტრადიციული ქურთული კერძების ერთობლიობა. მას მრავალი საერთო აქვს მეზობელ ირანულ, თურქულ, სომხურ, სირიულ და ერაყულ გასტრონომიებთან. ზოგიერთი კერძი, როგორიცაა ბირიანი, ინდურ კულინარიასთანაა საზიარო. ზოგადად, ქურთული სამზარეულო ტიპური დასავლეთაზიური გემოებითა და კერძებით ხასიათდება.

კულინარიული ტრადიციები
ქურთული გასტრონომია ხილითა და ბოსტნეულით მდიდარია. ხორცეულიდან ყველაზე ხშირად ცხვრისას და ქათმისას იყენებენ. საუზმე, როგორც წესი, შედგება ლავაშით, ყველით, თაფლით, იოგურტითა და შავი ჩაით. სადილზე ძირითადად პომიდვრის სოუსში მოშუშულ ბოსტნეულსა და ცხვრის ხორცს მიირთმევენ. ამასთან ერთად, სადილზე შეიძლება წარმოდგენილი იყოს ფლავი და ადგილობრივი ბრტყელი პური, სახელად ნაანი. ქურთისტანის კლიმატი ხელს უწყობს ყურძნის, ლეღვის, ბროწეულისა და კაკლის მოსავლიანობას. აღსანიშნავია ქურთული თაფლიც, რომელიც მკაფიოდ მსუბუქი არომატით ხასიათდება და ექსპორტზეც გააქვთ. ქურთები მრავალი სახის ქუბბასა და კოფტას ამზადებენ, რომლებიც, ტრადიციისამებრ ხორცითაა ხოლმე სავსე.

ტკბილი შავი ჩაი ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული სასმელია ქურთისტანში, მწარე, ძლიერ ყავასთან ერთად. კიდევ ერთი გავრცელებული ქურთული სასმელია სორანი, იგივე მარილწყალში გახსნილი იოგურტი. ასეთივე ცნობილია დო. ორივე სასმელს ხშირად პიტნას, კამას, ომბალოს ან ე.წ. -ს ხის თესლს უმატებენ და ისე მიირთმევენ.

ქურთული სამზარეულოს მთავარი კერძებია: ბერბესელი, ბირიანი, დოქლივი, კელანე, ქულერენასკე, ქუტილკი, კუკი (ხორცის ან ბოსტნეულის ღვეზელი), ბირინჩი (მოხარშული თეთრი ბრინჯი ხორცით, ბოსტნეულით, ან მწვანილებით), ასევე ბევრია სალათი, ნამცხვარი და სასმელები, რომლებიც ავთენტური გემოებით ხასიათდება. სხვა პოპულარული კერძებიდან აგრეთვე აღსანიშნავია მაქლუბა, კოფტა, შიფტა, შილა, კვერცხიანი ისპანახი, ხორბლისა და ოსპის სუპი, ჭარხლისა და ხორცის წვნიანი, ტკბილი ტურნეფსი, კარდამონის ორცხობილები, ბურღულის ფლავი, მენემენი, მეჰირი, იაპრახი, ჩიჩმა (ეს კერძი ძირითადად ერბილის პროვინციაშია გავრცელებული), ტეფტი, ნისკენე და ნისკანი.

ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ქურთული კერძია ქარდუფილაუ, რომელიც პოპულარულია ფირანშაჰისა და მაჰაბადის მხარეებში. ქურთ ფერმერებში განსაკუთრებით პოპულარულია ტრადიციული კერძი სავარი, რომელიც მზადდება ხორბლის მოხარშული მარცვლებისაგან. უნდა აღინიშნოს ტაფსიც: ბადრიჯნის, მწვანე წიწაკის, გოგრისა და კარტოფილის კერძი ოდნავ ცხარე პომიდვრისა და ხახვის ცივი სოუსით.

ტიპური ქურთული საუზმის კიდევ ერთი სახე არსებობს, რომელზეც, როგორც წესი, წარმოდგენილია: ყველი, კარაქი, ზეთისხილი, კვერცხი, კიტრი, პომიდორი, წიწაკა და რეჩელი (ჯემი/მარმელადი) და თაფლი. დილით ქურთისტანში აგრეთვე ძეხვის, ცომეულისა და სუპების მირთმევაც ნორმად ითვლება. საუზმისას უფრო პოპულარულია პიდე, ქურთული პურის კიდევ ერთი სახეობა, რომელიც არის უფრო სქელი და თეთრი შეფერილობის. ერთადერთი, რაც საუზმეზე უცვლელია და ყველა მიირთმევს, არის შავი ჩაი. ამასთან, ამ დროს შესაძლოა სუფრაზე წარმოდგენილი იყოს მენემენი, კერძი, რომელიც მზადდება შემწვარი პომიდვრის, ზეითუნის ზეთის, კვერცხისა და მწვანე წიწაკისგან.

სადღესასწაულო კერძები
ნოვრუზის პერიოდში ქურთები ქალაქგარეთ გადიან და პიკნიკებს აწყობენ. ამ დროს ისინი მიირთმევენ ტრადიციულ კერძებს, უმეტესად ტოლმას და თან ცეკვავენ ქურთულ ცეკვას, რომელსაც ჰალპერკი ჰქვია.

დღესასწაულებზე ქურთი ხალხი ამზადებს შედარებით ძვირადღირებულ კერძებს, როგორებიცაა: ფლავი, ბირიანი, ტოლმა, ქათამი და ა.შ.
ვანილის ნაყინი

ვანილის ნაყინი - ნაყინი, რომლის ინგრედიენტებში ვანილის ბუნებრივი ან ხელოვნური ექსტრაქტი შედის. პოპულარულია ჩრდილოეთ ამერიკაში, ევროპასა და აზიაში როგორც ნაყინის სხვა სახეობები, გამოგონილი იქნა კრემის, შაქრის და სუნელის, ამ შემთხვევაში ვანილის ნაზავის ყინულის და მარილის შემცველ კონტეინერზე გაცივებით და ხანდახან არევით [://../?=18&=459&_=#=&&=. ვანილის სახეობა და, შესაბამისად, გემო განსხვავდება რეგიონის მიხედვით, მაგ. ირლანდიაში პოპულარულია ნაყინი ვანილის ანისულის მსგავსი მსუბუქი არომატით, ევროპის დანარჩენ ქვეყნებში და ამერიკაში კი უფრო ძლიერი, გამოკვეთილი გემო ვანილის ნაყინი ითვლება ნაყინის "ჩვეულებრივ" "უარაფრო" გემოდ [://.//1000000.

ისტორია
ვანილი პირველად იმატებოდა საკვებში და სასმელებში დღევანდელი მექსიკის ტერიტორიაზე მცხოვრები ტომების მიერ. საუკუნეში ესპანელმა კონკისტადორებმა ვანილიზ მარჩვლები ესპანეთში ჩამოიტანეს. მათი თქმით ახალ მიწაზე სიმინდის, ვანილის და კაკაოს მარცვლებით, თაფლით და წყლით ტკბილ სასმელს ამზადებდნენ რეცეპტი ესპანეთში, საფრანგეთში და ინგლისში გავრცელდა და მის მიხედვით ვანილს და კაკაოს ერთად იყენებდნენ. ვანილის ცალკე გამოყენება მოგვიანებით დაიწყეს - იმავე დროს დაიწყო ვანილის ნაყინში დამატება.

თვითონ ნაყინი გაჩნდა საუკუნის ჩინეთში და გავრცელდა მთელ აზიაში. არაბენმა ნაყინი ესპანეთში შემოიტანეს ყინულით და მარილით გაცივების მეთოდთან ერთად, რის შემდეგაც ნაყინის დამზადება იტალიაში და საფრანგეთში დაიწყეს. კაკაოსგან უკვე გამოყოფილი ვანილი ნაყინში პირველად საფრანგეთში დაამატეს. საფრანგეთიდან ვანილის ნაყინი აშშ-ს მესამე პრეზიდენტმა ტომას ჯეფერსონმა შეერთებულ შტატებში შემოიტანა და საკუთარი რეცეპტიც კი გამოიგონა. ამერიკაში ნაყინის დამზადება პირველად მოსამსახურეების და მონების საქმე იყო . პირველი ნაყინის ავტომატი ამერიკელმა ნენსი ჯონსონმა გამოიგონა საუკუნეში. დღეს ვანილის ნაყინი გავრცელებულია მთელ მსოფლიოში.

მომზადების წესი
თავიდან ვანილის ნაყინს ამზადებდნენ კრემის, შაქრის და ვანილის ნაზავის მარილიან ყინულზე გაცივებით. შემდგომში საფრანგეთში უკეთესი ტექსტურის მისაღებად დაიწყეს კვერცხის ცილის დამატება. კრემის მაგვარი კონსისტენციის შესანარჩუნებლად ნაზავი გაცივების პროცესში იზავებოდა და კონტეინერის კედლებიდან იხსნებოდა მიყინებული ფენა. 1843 ნენსი ჯონსონმა გამოიგონა ნაყინის ავტომატი, რომელიც თვითონ აზავებდა ნაყინს და ხსნიდა ფენას კედლებიდან. მომზადების პროცესი უფრო მარტივი და სწრაფი გახდა, რადგან გაცივების პროცესის შეწყვეტა და კონტეინერის გახსნა ასარევად და კედლებიდან ფენის მოსაშორებლად აღარ იყო საჭირო. ავტომატის გამოყენება დაიწყეს როგორც კომპანიებმა, ასევე დიასახლისებმაც, განსაკუთრებით შაქრის ფასის დაცემის შემდეგ.

ვანილის ტიპები
ვანილის ნაყინის მოსამზადებლად იხმარება ვანილის ბუნებრივი და ხელოვნური ექსტრაქტი (ვანილინი). მათი განსხვავებული ქიმიური თვისებების გამო ნაყინის მომზადების სხვადასხვა მეთოდისთვის სხვადასხვა ტიპის ექსტრაქტი გამოდგება. განსხვავება ასევე მოქმედებს სახელზე და მარკეტინგზე: ნაყინს ნატურალული ვანილით "ვანილის ნაყინს" ეძახიან, ხელოვნურით - "ნაყინი ვანილის გემოთი". ამერიკაში არსებობს ნაყინის კატეგორიზაცია ნატურალური ვანილის შემცველობის მიხედვით: 100%-ით ნატურალური ვანილის ნაყინი; ვანილის ნაყინი ვანილინის მინიმუმ 28 გრამით და 100%-ით სინთეტიკური ინგრედიენტების შემცველი ნაყინი.
იდლი

იდლი სანელებლებიანი ბრინჯის ნამცხვრის სახეობაა, რომელიც ინდოეთის სუბკონტინენტზე წარმოიშვა. კერძი ძალიან პოპულარულ საუზმეს წარმოადგენს ინდოეთის სამხრეთ რეგიონებში, ტამილში და შრი-ლანკაში.

იდლის რამდენიმე ვარიაცია არსებობს, ერთ-ერთია რავა იდლი, რომელიც სემოლონისაგან მზადდება. რეგიონალური ვარიანტებია: კონკანისთვის დამახასიათებელი სანნა და უდუპისთვის დამახასიათებელი კადაბუ. ისინი ორთქლზე, ჯექფრუტის ფოთლებში გახვეული მზადდება.

ისტორია
თანამედროვე იდლის წინამორბედი რამდენიმე ინდურ ნაწარმოებშია ნახსენები. ვადარადჰანეში, რომელიც 920 წლით თარიღდება და კანნადას ენაზეა შესრულებული, მოიცავს ნაწერს ,,იდალიგე, რაც სავარაუდოდ იდლის წინაპარი უნდა იყოს. დასავლეთ ჩალუკიას მეფემ და სწავლულმა სომეშვარამ - მ, რომელიც მეფობდა იმ ადგილას, რომელსაც ახლა კარნატაკა ჰქვია, თავის ენციკლოპედიაში შეიტანა იდილის რეცეპტი, მანასოლასა (ახ. წ. 1130). ამ სანსკრიტულენოვან ნაწარმოებში აღწერილია საკვები, როგორც იდდარიკა. ამ რეცეპტით მომზადებულ საჭმელს კარნატაკაში ახლა უდინას იდლი ეწოდება.

ცნობები თანამედროვე რეცეპტის შესახებ ინდურ ნამუშევრებში მხოლოდ ახ. წ. 1250 წლის შემდეგ გვხვდება. სურსათის ისტორიკოსი კ. აჩაია ვარაუდობს, რომ თანამედროვე იდილის რეცეპტი შესაძლოა წარმოშობილი იყოს დღევანდელ ინდონეზიაში, რომელსაც ორთქლზე მომზადებული საკვების დიდი ტრადიცია გააჩნია. აჩაიამ მოიხსენია ინდონეზიური კერძი, სახელწოდებით "ქედლი", რომელიც მისი თქმით, იდლის მსგავსი იყო. ჯანაკი ლენინმა, რომელიც ამ მოსაზრებით დაინტერესებული იყო, ინდონეზიურ სამზარეულოში მსგავსი სახელწოდების კერძი ვერ აღმოაჩინა. 2015 წელს ჩენაში მცხოვრებმა იდლის მეწარმემ ენიავანმა დაიწყო 30 მარტის აღნიშვნა, როგორც ,,იდლის მსოფლიო დღე"

მომზადება
იდლის მომზადებისთვის, მოუმზადებელი ბრინჯის ოთხი ნაწილიდან ერთი ოთხიდან ექვს საათამდე უნდა დავალბოთ. სურვილისამებრ შესაძლებელია სანელებლების დამატებაც, როგორიცაა ცერეცოს თესლი, რაც კერძს არომატულობას სძენს. დალბობის შემდეგ ბრინჯი მსუბუქად იკეპება, დაუმუშავებელ ბრინჯს - კი ძალიან წვრილად ფქვავენ. ეს ორი ნაწილი ერთმანეთში ირევა. ნარევს ფერმენტაციისთვის მთელი ღამით ტოვებენ, რის შემდეგაც ნარევის მოცულობა ორმაგდება. იდლის მზა ცომს სპეციალურ ცხიმწასმულ ფორმებში ყრიან ორთქლზე მოშუშების მიზნით. იდლი მდუღარე წყალზე დამაგრებულ ყუთებში დაახლოებით 15-20 წუთი შერდება. ხშირად იდლს ფორმებში ფურცელს უფენენ, მაგრამ მეტად გავრცელებულ ხერხს მცენარეების ფოთლები წარმოადგენს.

სერვირება
იდლის ძალიან მსუბუქი გემო აქვს, რის გამოც მასთან ერთად სუნელების გამოყენებაა საჭირო. იდლის ხშირად სამბართან ერთად მიირთმევენ. რეგიონებსა და ცალკეულ ადამიანებს შორის ძალიან განსხვავდება შესატანებლებიც. მას ასევე მიირთმევენ ჩუტნეისთან (ქოქოსის სოუსი), კაარა ჩუტნეისთან (ხახვის სოუსთან) ან ცხარე თევზის სუპებთან ერთად. მშრალი სანელებლების ნარევი პოდი მოსახერხებელია მაშინ, როდესაც კერძი მოგზაურობაში მიგვაქვს.

ვარიაციები
სამხრეთ ინდოელებისა და შრი-ლანკელების ემიგრაციაში მთელ რეგიონში და მსოფლიოში, თითქმის უამრავი ადგილობრივი ვარიაციების გავრცელების გარდა, ახლების შექმნაც გამოიწვია. ძნელად მოსაპოვებელი ინგრედიენტებისა და წეს- ჩვეულებების გამო ნაწილობრივ შეიცვალა ინგრედიენტებიც. შეიძლება გამოყენებულ იქნას მაღაზიაში დაფქული ბრინჯი ან ბრინჯის ნაღები. ანალოგიურად, ხორბლის ბურღული ან ნაღები შეიძლება გამოყენებულ იქნას რავა იდლის (ხორბლის იდლი) მოსამზადებლად.
სამბუკა

სამბუკა — იტალიური უფერო ლიქიორი, რომელიც არომატიზებულია ანისულით. მის ყველაზე გავრცელებულ სახეობას ხშირად უწოდებენ თეთრ სამბუკას, რათა განასხვაონ იგი სხვა ჯიშებისაგან, რომლებიც ღრმა ლურჯი ფერისაა (შავი სამბუკა) ან ნათელი წითელი (წითელი სამბუკა). ანისულის სხვა არომატის მქონე ლიქიორის მსგავსად, უზოს ეფექტი ზოგჯერ შეიმჩნევა წყალთან შერწყმისას.
მისი ალკოჰოლური სიმაგრე მერყეობს 38 - 42%-მდე, ძირითადი შემადგენლობაა მცენარეული ბალახები და სხვადასხვა სანელებლები. მთავარი შემადგენელი ბალახებია ანისული და შავი ანწლი, საიდანაც იღებს სათავეს სასმელის დასახელებსაც. ანწლის ლათინური დასახელებაა .

ინგრედიენტები
სამბუკა არომატიზირებულია ეთერზეთებით, რომლებიც მიიღება ანისულიდან, ან ნაკლებად ხშირად, მწვანე ანისულიდან. სხვა სანელებლებია ანწლი, ძირტკბილა და სხვა. იგი ჩამოსხმული უნდა იყოს მინიმუმ 38% ალკოჰოლით შემცველობით.
ზეთებს ემატება სუფთა ალკოჰოლი, შაქრის კონცენტრირებული ხსნარი და სხვა არომატიზატორი. ყველაზე პოპულარულია გამჭირვალე ბლანტი და ტკბილი სამბუკა, თუმცა მწრმოებლები აწარმოებენ სხვადასხვა ფერებს, შესაძლებელია შეგხვდეს მუქი და წითელი შეფერილობის სამბუკა.

ის მზადდება ხორბლის სპირტის ფუძეზე, შაქრის, ანისულისა, დიდგულასა და შავი ანწლის ყვავილებისა და ნაყოფისგან. დამატებითი სხვა ბალახების შესახებ მწარმოებლები არ საუბრობენ, რადგანაც ეს მწარმოებლის კომერციულ საიდუმლოს წარმოადგენს.

ისტორია
ტერმინი მომდინარეობს ლათინური სიტყვა , რაც ნიშნავს „ანწლს“. პირველად სიტყვა სამბუკა გამოყენებული იქნა, როგორც სხვადასხვა მოხარშული ალკოჰოლური სასმელების სახელი, რომელიც დაახლოებით 130 წლის წინ შექმნა ლუიჯი მანციმ.

მიწოდება
სამბუკას მიირთმევენ სუფთად, გაუზავებლად. თუმცა მას შეიძლება დაემატოს ყინულის კუბები და წყლით, რის შედეგადაც უზოს ეფექტი მიიღება. ანისულის სხვა ლიქიორების მსგავსად, ის შეიძლება დალიონ ყავის შემდეგ, მაგალითად ამაცაკაფეს შემდეგ ან პირდაპირ ყავას დაემატოს შაქრის ნაცვლად, კაფე კორეტოს წარმოსაქმნელად.

სამბუკას ულუფას შეიძლება დაემატოს ყავის შვიდი მარცვალი, რომელიც წარმოადგენს რომის შვიდი ბორცვს. ტრადიციული ულუფა არის ყავის სამი მარცვალი, რომელშიც თითოეული წარმოადგენს ჯანმრთელობას, ბედნიერებასა და კეთილდღეობას. სასმელს ჭიქაში ცეცხლს უკიდებენ, ცოტა ხანში აქრობენ და სწრაფად, რომ ვერ მოასწროს გაგრილება, ისე მიირთმევენ
ჩილი კონ კარნე

ჩილი კონ კარნე (ან შემოკლებულად, ჩილი) — ცხარე სტიუ (წვნიანისგან განსხვავებით სტიუში ინგრედიენტები უფრო მეტია ვიდრე სითხე). მისი ინგრედიენტებია: ცხარე წიწაკა, ხორცი (ძირითადად ძროხის), პომიდორი და ლობიო. სანელებლებიდან კი ჩილის მომზადებისას იყენებენ: ნიორს, ხახვს და ძირას. კერძი თავდაპირველად შეიქმნა ჩრდილოეთ მექსიკაში ან სამხრეთ ტექსასში.

ჩილი კონ კარნეს ინგრედიენტები და ხორცის ტიპი იცვლება გეოგრაფიული თუ პერსონალური გემოვნების შესაბამისად. მას ხშირად გარნირის სახითაც იყენებენ. ზოგიერთი რეცეპტის თანახმად, ჩილი კონ კარნეს ტრადიციული ინგრედიენტები მხოლოდ ხორცი და ცხარე წიწაკაა და იგი არ საჭიროებს ლობიოსა და პომიდორს.

ისტორია
1529 წელს არსებულ მონაცემებში ნახსენებია ცხარე წიწაკით შეზავებული სტიუ, რომელსაც აცტეკების ცივილიზაციის დედაქალაქში ამზადებდნენ. ამ ტერიტორიაზე დღესდღეობით მეხიკო (მექსიკის დედაქალაქი) მდებარეობს. კერძში ძროხის ხორცის გამოყენება ესპანელმა კოლონელებმა დაამკვიდრეს.

მექსიკურმა კერძმა პოპულარობა ამერიკელებშიც მოიპოვა. ბევრმა მათგანმა პირველად ჩილი კონ კარნე 1893 წელს, ჩიკაგოში გასინჯა. ამ პერიოდში, სან-ანტონიო, ტექსასის ერთ-ერთი ქალაქი, ბევრ ტურისტს მასპინძლობდა ამერიკის სხვა შტატებიდან, რამაც ჩილის გავრცელება აშშ-ს სამხრეთ და დასავლეთ ნაწილში უფრო მეტად გამოიწვია.

1977 წლიდან კი ჩილი კონ კარნე ტექსასის შტატის ოფიციალური კერძი გახდა.

ინგრედიენტები
ლობიო
ლობიო მე-20 საუკუნის დასაწყისიდან მოყოლებული ასოცირდება ჩილი კონ კარნესთან. უნდა იყოს თუ არა ლობიო კერძის ნაწილი ბევრი მზარეულისთვის სადაო თემაა. ცნობილია, რომ თავდაპირველად, როდესაც ჩილი კონ კარნე შეიქმნა, მის ინგრედიენტებში ლობიო არ შედიოდა. თუმცა უკვე დიდი ხანია, რაც ლობიო კერძის ერთ-ერთი შესაძლო ინგრედიენტი გახდა. ამის მიუხედავად, 1999 წელს გამოცხადდა, რომ მზარეულებს, რომლებიც მონაწილეობას იღებდნენ ჩილი კონ კარნეს მომზადების კულინარიულ შეჯიბრში, არ შეეძლოთ კერძში ლობიოს გამოყენება. ამის გარდა, მათ აეკრძალათ დამარინადებული ხორცის გამოყენება.

მიუხედავად ამისა, აშშ-ში მომზადებული კლასიკური ჩილისთვის ლობიო ერთ-ერთი მთავარი ინგრედიენტია.

პომიდორი
პომიდორიც ის ინგრედიენტია, რომელთან დაკავშირებითაც ხალხის აზრი ორად იყოფა. ვიკ ფაულერი, ჩილის ერთ-ერთი ვარიაციის შემქმნელი, ფიქრობდა, რომ კერძს აუცილებლად უნდა ჰქონოდა პომიდორი და მისი წვენი. ასევე მისი აზრით, ჩილი კონ კარნე არ უნდა მირთმეულიყო მაგიდასთან მომზადებისთანავე, არამედ იგი 1 ღამით მაცივარში უნდა შენახულიყო, რათა მისი არომატი გაძლიერებულიყო.

ვარიაციები
ვეგეტარიანული ჩილი
ვეგეტარიანული ჩილი (ესპანურად: "ჩილი ნონ კარნე" - ჩილი ხორცის გარეშე) ამერიკაში პოპულარული გახდა მეორე საუკუნის 60-იან და 70-იან წლებში. ამ პერიოდში აშშ-ში ვეგეტარიანელები მომრავლდნენ. ვეგეტარიანულ ჩილიში ხორცს ანაცვლებდა, რომელიმე კალორიული ბოსტნეული, მაგალითად, კარტოფილი. ასევე შესაძლო დანამატები ჩილი ნონ კარნესთვის არის: სოკო, სიმინდი ან გოგრა.

თეთრი ჩილი
თეთრი ჩილი მზადდება ქათმის ან ინდაურის ხორცით, თეთრი ლობიოთი, და მწვანე წიწაკით. იგი ჩვეულებრივი ჩილისგან განსხვავებით უფრო მოთეთრო შეფერილობისაა. თეთრ ჩილის ძირითადად მიირთმევენ ყველთან ან არაჟანთან ერთად.
ხიჩდი

ხიჩდი სამხრეთ- აზიური კერძია, რომელიც მზადდება ბრინჯის და ოსპისგან. ინდურ კულტურაში ის ითვლება ერთ-ერთ პირველ საკვებად, რომელსაც პატარა ბავშვები ჭამენ. ინდუისტები, რომლებიც მარხვის დროს მარცვლეულის ჭამას ერიდებიან, ჭამენ საბუდანა ხიჩდს, რომელიც მზადდება საგოსგან. ხიჩდი მარილიანი ფაფაა. არსებობს მისი მსგავსი ოღონდ ტკბილი ფაფაც, სახელწოდებით დალია. ეს კერძი მზადდება დაქუცმაცებული ხორბლის ან ქერისგან, რომელშიც შერეულია შაქარი და რძე.

ანგლო- ინდური კერძის, კედგერეეს ინსპირაციას სწორედ ხიჩდი წარმოადგენდა.

ეტიმოლოგია
ტერმინი ხიჩდი მომდინარეობს სანსკრიტიდან ि्ा, ხიჩჩაა, რაც ბრინჯისა და პარკოსნების კერძს ნიშნავს.

ისტორია
საბერძნეთის მეფე სელევკუსმა ინდოეთში ლაშქრობისას(ძვ. წ. 305-303) აღნიშნა, რომ ბრინჯის კერძები ძალიან პოპულარულია ინდოეთის ნახევარკუნძულის ხალხში. მაროკოელი მოგზაური იბნ ბატუტა ახსენებს კიშრის, ინდურ კერძს, რომელიც შედგებოდა ბრინჯის და მუნჯის მარცვლებისგან. ეს მან 1350 წელს მოგზაურობისას აღნიშნა. ხიჩდი აღწერილია აფანასიი ნიკიტინის, რუსი ავანტიურისტის თხზულებებში, რომელმაც საუკუნეში იმოგზაურა ინდოეთის ნახევარკუნძულზე. იგი დიდი პოპულარობით სარგებლობდა მუღალებში, განსაკუთრებით ჯაჰანგირში. არსებობს მე-16 საუკუნით დათარიღებული დოკუმენტი, სადაც ხიჩდის შვიდი რეცეპტია აღწერილი. ფიქრობენ, რომ ანგლო-ინდური კერძი კედგერეე ხიჩდისაგან წარმოიქმნა.

რეგიონალური ვარიაციები
ხიჩდი ძალიან პოპულარული კერძია ინდოეთის ნახევარკუნძულზე, ბანგლადეშში, ნეპალსა და პაკისტანში. კერძი ფართოდ არის გავრცელებული ინდოეთის მრავალ შტატში, როგორიცაა ჰარიანა, რაჯასტანი, გუჯარატი, ბენგალი, ასამი, ბიჰარი, ჯარხანდი, უტარ-პრადეში, ოდიშა და მაჰარაშტრა. ჩვეულებრივ ემატება ისეთი ბოსტნეული, როგორიცაა ყვავილოვანი კომბოსტო, კარტოფილი და მწვანე ბარდა. სანაპირო მაჰარაშტრაში პოპულარული ვარიანტი მზადდება კრევეტებით. ხიჩდი ძალიან მარტივად მოსამზადებელი და კომფოტრული კერძია, რადგან მის მოსამზადებლად მხოლოდ ერთი ჭურჭელია საჭირო.

ბენგალი
ბენგალში კერძი ცნობილია როგორც িু়ি, ხიჩური. ეს კერძი აქ დელიკატესადაა ცნობილი. მას ხშირად თან ახლავს ხორცის წვნიანი, თევზი, კარტოფილის ნაჭრები, ბადრიჯანი, სხვადასხვა სახის მწნილები და ომლეტები. ბრინჯი ჩვეულებრივ წვიმიან დღეებში მზადდება, რაც ღმერთებისთვის შესაწირავს წარმოადგენს.

მზარეულები და დიასახლისები ხშირად ამზადებენ ამ კერძს მასში შერეული მრავალი ინგრედიენტით. ეს არის ერთ-ერთი მიზეზი, რომ ჯოგა ხიჩური (া িুু়ি) ბენგალურ ენაში არეულობას ნიშნავს.

კერძის სველი, წებოვანი ვერსია ბავშვებისთვის და ავადმყოფებისთვისაა გავრცელებული. ეს არის პირველი მყარი კერძი, რასაც ჩვილებს აჭმევენ. მოხუცებსა და ავადმყოფებს, განსაკუთრებით მათ, ვისაც კუჭის პრობლემა აქვთ, ამ კერძს სთავაზობენ, რადგან ის მეტად მარტივი მოსანელებელია, ვიდრე სხვა, ხორციანი და სანელებლებიანი კერძები.

ბიჰარი
ხიჩდი ასევე დიდი პოპულარობით სარგებლობს ბიჰარში. იგი მზადდება ბრინჯის, დალისა და გარამის მასალებით. მასთან ერთად ხშირად მიირთმევენ კარტოფილის პიურეს ხახვით, მწვანე ცხარე წიწაკას, მარილსა და მდოგვის ზეთს. ასევე პოპულარულია მანგოს მწნილთან ერთადაც. ჩვეულებრივ, მას მიირთმევენ ყოველ შაბათს ბიჰარში და ასევე მაკარ სანკრანტის დროს სადილზე. ზამთრობით ხიჩდის უმატებენ ყვავილოვან კომბოსტოს და მწვანე ბარდას.
ბასმატი

ბასმატი არის გრძელი, წვრილმარცვლოვანი არომატული ბრინჯის ნაირსახეობა, რომელიც ტრადიციულად ინდოეთის ნახევარკუნძულიდან არის დამახასიათებელი. 2018-19 წლის მონაცემებით, ბასმატის ექსპორტის უდიდესი წილი, 65% ინდოეთიდან იყო განხორციელებული, ხოლო დანარჩენი ნაწილი პაკისტანმა შეადგინა. ბევრ ქვეყანაში მოჰყავთ ბასმატი, რომლებიც მხოლოდ ადგილობრივი ბაზრების დასაკმაყოფილებლადაა განკუთვნილი. ამასთან, ბასმატი გეოგრაფიულად გავრცელებულია ინდოეთისა და პაკისტანის ცალკეული რაიონებისთვის.

ინდოეთის სამთავრობო სააგენტოს – ს თანახმად, ბრინჯს მოიხსენიებენ როგორც ბასმატი, თუ მისი სიგრძე მინიმუმ 6,61 მმ -ია და სიგანე ორ მილიმეტრს აღემატება.

ისტორია და ეტიმოლოგია
სიტყვა ბასმატი მომდინარეობს ჰინდიდან ाी ბასმატი, რაც სიტყვასიტყვით "სურნელოვანს" ნიშნავს. ითვლება, რომ ბასმატის ბრინჯი საუკუნეების განმავლობაში იყო გაშენებული ინდოეთის ნახევარკუნძულზე. ყველაზე ძველი ჩანაწერები ბრინჯის ამ ჯიშზე ჰეერ რანჯაში გვხვდება, რომელიც 1766 წლითაა დათარიღებული.

ბასმატი შუა აღმოსავლეთში და შუა აზიაში არაბმა და მუსლიმმა ინდოელმა ვაჭრებმა შემოიტანეს. ის რჩება არა მხოლოდ ინდოეთის ნახევარკუნძულის სხვადასხვა სამზარეულოს მნიშვნელოვან ნაწილად, არამედ ახლა იგი ასევე გამოიყენება შუა აზიის, სპარსეთის, არაბული და ახლო აღმოსავლეთის სხვა სამზარეულოებშიც. ამ ტიპის ბრინჯის მოყვანა და ექსპორტი მხოლოდ ინდოეთის ნახევარკუნძულის სახელმწიფოების მიერ ხდება.

პროდუქცია და მოყვანა
ინდოეთში მსოფლიოში ბასმატის 70%-მდე მოჰყავთ. მათი მცირე ნაწილი ბუნებრივად მოდის. ორგანიზაციები, როგორიცაა ხეტი ვირასატ მისია, ცდილობს გაზარდონ ბასმატის ბრინჯის რაოდენობა, რომელიც პუნჯაბის პროვინციაში მოჰყავთ.

ინდოეთში
ინდოეთში ბასმატის ბრინჯის წარმოების უმაღლესი ხარისხის ნიშნის მქონე ადგილებია პენჯაბის, ჰარიანას, ჰიმაჩალ პრადეშის, დელიის, უტარახანდის, დასავლეთ უტარ-პრადეშის, ჯამუსა და ქაშმირის შტატებში. ინდოეთის ბასმატის მთლიანი წარმოება 2011 წლის ივლისიდან 2012 წლის ივნისამდე იყო ხუთი მილიონი ტონა. 2018 წლის აპრილიდან 2019 წლის მარტამდე ინდოეთმა 4.4 მილიონი ტონა ბასმატის ბრინჯის ექსპორტი მოახდინა. 2015-16 წლებში საუდის არაბეთი, ირანი და არაბთა გაერთიანებული საემიროები იყო სამი უდიდესი მიმართულება ინდოეთის ბასმატის ბრინჯის ექსპორტისთვის და ამ სამ ქვეყანაში ექსპორტმა შეადგინა ინდოეთის ბასმატის ექსპორტის ნახევარზე მეტი. 2015-16 წლებში ინდოეთიდან ექსპორტირებულია 3,4 მილიარდი აშშ დოლარის ღირებულების ბასმატის ბრინჯი. 260

პაკისტანში
– ს თანახმად, პაკისტანის ბასმატისთვის უმაღლესი ხარისხის ტერიტორია მდებარეობს კალარის ვაკეზე, მდინარე რავსა და ჩენაბს შორის. პანჯაბის თითქმის მთელი ნაწილის მოყვანა პენჯაბის პროვინციაში ხდება, სადაც 2010 წელს ბრინჯის წარმოების მთლიანი რაოდენობა 2,47 მილიონი ტონა იყო.

ინდონეზიაში
ინდონეზიამ წარმოადგინა საკუთარი ადგილობრივი ვარიანტი ბასმატი დასავლეთ ჯავასა და ცენტრალურ კალიმანტანში, რომლის წარმოების მოცულობა 8,2 ტონას აღწევს თითოეულ ჰექტარზე. ბასმატის თესლი პირველად ინდოეთიდან ჩამოიტანეს 2007 წელს, თუმცა თესლით მოყვანა ნიადაგის შეუსაბამობის გამო ვერ მოხერხდა. ამის შემდეგ სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ 2017 წელს მოახერხა ბასმატიან და ადგილობრივ ბრინჯს შორის ჰიბრიდის წარმოება და მათი გაშენება.

ნეპალში
ბასმატის ბრინჯი მზადდება ძირითადად კატმანდუს ხეობაში და ნეპალის ტერაიის რეგიონში. ბასმატის ნეპალური სახეობის ექსპორტი სხვა ქვეყნებში აკრძალულია. შესაძლებელია ეს აკრძალვა გაუქმდეს მოთხოვნის გაზრდის გამო.
შტრო

შტრო — რომის ავსტრიული მწარმოებელი, განსაკუთრებით სუნელიანი რომების და მაღალეფექტური რომების, რომლებიც გამოიყენება თბილ სასმელებსა და კერძებში. ბრენდი შტრო რომი არის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ალკოჰოლური სასმელი ავსტრიიდან. ეს სახელი ფართოდ არის გამოყენებული როგორც ალკოჰოლური სასმელების ზოგადი სინონიმი გერმანულენოვან რეგიონებში, იმ სასმელებისა, რომლებსაც აქვთ ალკოჰოლის მაღალი შემცველობა. კომპანიას ფლობენ ავსტრიელი მესაკუთრეები.

ისტორია
1832 წელს დაწყებული ფესვებით, შტროს ისტორია იწყება 1857 წელს კლაგენფურტში, სადაც დაიწყო ლიქიორისა და კონიაკის მასშტაბური წარმოება. კომპანიას, მისი დამფუძნებლის, ბოშტიან შტროს სახელი მიენიჭა, რომელმაც მცირე ბიზნესის წამოიწყო. მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ მისმა ქვრივმა, მარია შტრომ, განაგრძო ბიზნესი წარმოება კლაგენფურტის კარფრეიტშტრასეს 18-ში.

ზღვაზე გასასვლელის არმქონე კომპანია მდებარეობდა ავსტრია-უნგრეთის რეგიონში, კომპანიას არ ჰქონდა პირდაპირი წვდომა ტროპიკული რეგიონების კოლონიებზე, სადაც ჰქონდათ რომი და რომის იმპორტირებაზე მარტივი წვდომა იყო. რომის მსგავსი პროდუქტის დასამზადებლად, იმდროინდელმა წარმოებამ შეცვალა შაქრის ლერწმის არომატი არომატიზატორების ნარევით, რომელსაც დაუმატა ალკოჰოლი შაქრის ჭარხლიდან და ცნობილი გახდა როგორც - („შიდა რომი“). ამ ისტორიულმა შემცვლელმა შექმნა გამორჩეული პროდუქტი, რომელსაც, ძირითადად, წიწიბურასა და ვანილის სუნი ასდიოდა. იგი გახდა რეგიონის ფავორიტი, მოგვიანებით კი ოქროს მედლით დაჯილდოვდა პარიზის 1900 წლის გამოფენაზე.

დღეს ავსტრიული რომი არის ნამდვილი რომი, რომელიც დამზადებულია შაქრის ლერწმის ქვეპროდუქტებისგან, ევროკავშირის რეგულაციების შესაბამისად. ხოლო, ინლენდერის ტიპური არომატი ტრადიციული ესენციებით არის უზრუნველყოფილი.

პროდუქციის ხაზი
კომპანია ყველაზე ცნობილია თავისი ფლაგმანური პროდუქტით, შტრო რომით და მისი ჩამოსხმული მონადირის მუშტით , რომელიც, როგორც წესი, თბილია და იყიდება სათხილამურო კურორტებზე. შტრომ ასევე დაამზადა ალკოჰოლური სასმელების სხვა შეფუთული პროდუქტები, რომლებიც, ძირითადად. მხოლოდ ევროპაშია ხელმისაწვდომი, მათ შორისაა შტრო პუნში, შტრო ქრიმი, შრო ფაირი და შტრო კოლა.

შეერთებულ შტატებში შტრო რომი ცნობილია ალკოჰოლის ძალიან მაღალი შემცველობით.

შტროს პროდუქტები საერთაშორისო ბაზარზე მსოფლიოს 40-ზე მეტ ქვეყანაში არის ხელმისაწვდომი.

პროდუქტის გამოყენება
შტროს ექსპორტი გერმანიაში, სკანდინავიასა და ბენილუქსში კომპანიის გაყიდვების დაახლოებით ორ მესამედს შეადგენს.

რომის პროდუქტი არის იშვიათად სუფთა და უფრო ხშირად გამოიყენება სამზარეულოს ან სხვა თბილ პუნშებთან შერევით (მათ შორის ცხელი ჩაი, თაფლი და კარაქი). აალებადობის გამო ის გამოიყენება სასმელებზე ცეცხლის გასანათებლად ან ისეთ ძლიერ კოქტეილებში, როგორიცაა ვონ ტიკი.

შტრო ყველაზე ხშირად გამოიყენება საყოფაცხოვრებო დანიშნულებისთვის: როგორც მნიშვნელოვანი ინგრედიენტი ავსტრიული სამზარეულოს სიროფების, ნამცხვრების და სხვა დესერტების დასამზადებლად. ამის მაგალითია რუმტოფფი, ხილის კომპოტისა და რომისგან ქლიავის ნამცხვრის მომზადება.

პროდუქტის შეფუთვა
შტრო რომი შეფუთულია ყავისფერ მინის ბოთლებში, რომელიც მიზნად ისახავს მონადირეთა ყავისფერი გაცვეთილი მათარას მიბაძვას. ზოგი პროდუქტი ასევე შეფუთულია უფრო დიდ დოქებში, რომლებშიც იყენებენ რეზინის საცობებს. სხვა ვარიაციებში შედის, შტრო სიროფის ჭურჭელში, მინის ბოთლებსა და ქილაში.
დავით ბაზღაძე

დავით ბაზღაძე (დ. 29 სექტემბერი, 1947, სოფელი კაცხი, ჭიათურის რაიონი) — ქართველი თანამდებობის პირი, ინჟინერი, პოლიტიკოსი.

1971 წელს დაამთავრა შრომის წითელი დროშის ორდენოსანი საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ავტომატიკისა და გამოთვლითი ტექნიკის ფაკულტეტეი, ხოლო 1975 წელს სსრკ-ის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტის უმაღლესი სკოლა. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა - დემოკრატები “.