iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლიზანდერ სპუნერი

ლიზანდერ სპუნერი (დ. 19 იანვარი, 1808 – გ. 14 მაისი, 1887) — ამერიკელი პოლიტიკური ფილოსოფოსი, ესეისტი, პამფლეტის მწერალი, უნიტარისტი, აბოლიციონისტი, იურიდიული თეორისტი და საუკუნის მეწარმე. ის იყო შრომათა კლასის მოძრაობის ძლიერი დამცველი და ჰქონდა მტკიცე ანტი-ავტორიტარული და ინდივიდუალისტური პოლიტიკური შეხედულებები.

სპუნერის ყველაზე ცნობილი ნაწერები მოიცავს ორიგინალ აბოლიციონისტურ წიგნს „მონობის არაკონსტიტუციურობა“ და „არა სამოშობლოს ღალატს: არარსებობის კონსტიტუცია“, რომელიც ეწინააღმდეგებოდა სეპარატისტების მიმართ სამარცხვინო ბრალდებას. ის ასევე ცნობილია იმით, რომ კონკურენციას უწევდა აშშ-ის საფოსტო ოფისს საკუთარი ამერიკული ფირმით - საფოსტო წერილი, რომელიც ფედერალურ მთავრობასთან სამართლებრივი პრობლემების გამო დაიხურა.

ცხოვრების მიმოხილვა
სპუნერი დაიბადა 1808 წლის 19 იანვარს ფერმაში, რომელიც ათოლში, მასაჩუსეტსის შტატში მდებარეობს, ხოლო 1887 წლის 14 მაისს გარდაიცვალა ბოსტონში.

სპუნერი იცავდა იმას, რასაც ბუნებრივ კანონს ან „სამართლიანობის მეცნიერებას“ უწოდებდა, რაშიც ფიზიკური პირების და საკუთრების წინააღმდეგ იძულებითი მოქმედებები განხილულია, როგორც კრიმინალი, რადგან ისინი იყო ამორალური, ხოლო ე.წ. დანაშაულებრივი ქმედებები, რომლებიც დაირღვა ხელოვნური (თვითნებური) კანონებით, აუცილებლად დანაშაული არ ყოფილა.
მანანა მათიაშვილი

მანანა მათიაშვილი (დ. 30 ნოემბერი, 1978, რუსთავი) — ქართველი მთარგმნელი და მეცნიერი.

ბიოგრაფია
მანანა მათიაშვილი დაიბადა რუსთავში 1978 წლის 30 ნოემბერს.

2000 წელს დაამთავრა თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი სპეციალობით ლიტერატურული ურთიერთობები და მხატვრული თარგმანი, 2002 წელს - მაგისტრატურა, 2006 წელს კი ამავე უნივერსიტეტის ასპირანტურა. არის
ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი.

ინგლისური, ნორვეგიული და რუსული ენებიდან თარგმნის პოეზიას, სამეცნიერო ლიტერატურას, პიესებსა და საბავშვო ნაწარმოებებს. ამასთან ქართულიდან ინგლისურ ენაზე ნათარგმნი აქვს ქართელი მწერლების: მიხო მოსულიშვილის, კატო ჯავახიშვილის, ნინო დარბაისელის, პაატა შამუგიას, ეკა ქურხულის, ირმა შიოლაშვილის, მარიამ წიკლაურის ნაწარმოებები (მათ შორის ლექსი „ერთხელ...“, რომელიც დაიბეჭდა ხელოვნებისა და ლიტერატურის ჟურნალ & -ს 2017 წლის 1 ივნისის ნომერში).

კითხულობს ლექციების კურსს „თარგმანის თეორიის საფუძვლები“ კავკასიის უნივერსიტეტის ჰუმანიტარულ და სოციალურ მეცნიერებათა სკოლაში. ასევე მუშაობს თარგმანის თეორიაში.

ცხოვრობს თბილისში, ჰყავს მეუღლე და სამი შვილი.

თარგმანები
- საუკუნეების იტალიური პოეზია, თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, თბ., 1998 წ. (თანაავტორობით).
ალექსანდრე პუშკინის ლექსები (თარგმანი რუსულიდან); თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1999 წ. (თანაავტორობით).
ჯონ ფოსეს პიესა „ჩვენ არასდროს დავშორდებით“ (თარგმანი ნორვეგიულიდან); კრებული „თანამედროვე ევროპული დრამატურგია“, თბ. 2004
კნუტ ჰამსუნი, მოგზაურობა ზღაპრულ მხარეში. კავკასიაში განცდილი და ნაოცნებარი (თარგმანი ნორვეგიულიდან), თბ. გამომცემლობა „ლიტერა“, 2010
„ადამიანი“ — ლიტერატურული და მონოგრაფიული წერილების კრებული; რუსთავი, 2007 (თანაავტორობით).
ელიზაბეტ ბიშოპი, ლექსები (თარგმანი ინგლისურიდან), „დიოგენე“, თბ., 2010 (თანაავტორობით).
სარა კეინის პიესა „აფეთქებული“ (თარგმანი ინგლისურიდან). წაკითხულ იქნა სამეფო უბნის თეატრში 2014 წლის 24 დეკემბერს.
იან ერიკ ვოლდის ლექსები და სტატია ცხოვრებისა და შემოქმედების შესახებ (თარგმანი ნორვეგიულიდან); ჟურნალი „ახალი საუნჯე“ #9, 2014.
სტაინ მერენის ლექსები და სტატია ცხოვრებისა და შემოქმედების შესახებ (თარგმანი ნორვეგიულიდან); ჟურნალი „ახალი საუნჯე“ #5, 2015.
კიმბერლი ჯონსონის ლექსები (თარგმანი ინგლისურიდან); ჟურნალი „ახალი საუნჯე“ #4, 2015.
ოსბორნის გამომცემლობის გზამკვლევი ტურისტებისათვის ძველ რომში (თარგმანი ინგლისურიდან); ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა. თბ., 2016 წ.
ანიმალიუმი - ცხოველების მუზეუმი (თარგმანი ინგლისურიდან); ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა, თბ. 2015 წ.

პრემიები და ჯილდოები
ვახუშტი კოტეტიშვილის სახელობის პოეზიის ახალგაზრდა მთარგმნელთა კონკურსის გამარჯვებული, 2010
მესამე პრემია უცხოური პიესის საუკეთესო თარგმანისათვის შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო დრამატული თეატრისა და მიხეილ თუმანიშვილის სახელობის თეატრალური ხელოვნების განვითარების ფონდის კონკურსზე, 2011
ჰაბიბურ რაჰმანი

მუჰამედ ჰაბიბურ რაჰმანი (; დ. 3 დეკემბერი, 1928 — გ. 11 იანვარი, 2014) — ბანგლადეშის პოლიტიკური მოღვაწე, წარმოშობით ინდოელი, ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი 1996 წელს, დროებითი მთავრობის მმართველობის პერიოდში. ის იყო ასევე მთავარი მსაჯული 1995-ში. უმაღლესი განათლება მიიღო კალკუტაში, დაკაში, ოქსფორდსა და ლონდონში. ჰაბიბურ რაჰმანს დაწერილი აქვს 70-მდე წიგნი ბენგალურ, ხოლო 5 წიგნი ინგლისურ ენაზე. გარდაიცვალა 2014 წლის 11 იანვარს, 85 წლის ასაკში.
მიქაელი (კასრაძე)

არქიმანდრიტი მიქაელი (კასრაძე) (ერისკაცობაში რომან კასრაძე; დ. 12 სექტემბერი,1927, ცხინვალი — გ. 10 სექტემბერი, 2015) — ქართველი საეკლესიო მოღვაწე — არქიმანდრიტი.

ბიოგრაფია
არქიმანდრიტი მიქაელი დაიბადა 1927 წლის 12 სექტემბერს ქალაქ ცხინვალში. სკოლის დამთავრების შემდეგ რუსთავში ჩამოვიდა სწავლის გასაგრძელებლად. დაამთავრა ტექნიკური უნივერსიტეტის მანქანათმშენებლობის ფაკულტეტი. 1980 წლიდან ეკლესიის მრევლია. 1983 წელს სიონის საპატრიარქო ტაძარში მედავითნედ დაინიშნა. 1985 წლის 15 თებერვალს მანგლისის ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის მიძინების სახელობის საკათედრო ტაძარში მანგლელმა მთავარეპისკოპოსმა თადეოზმა (იორამაშვილი) დიაკვნად აკურთხა და სახელად რომანოზი უწოდა. 1986 წლის 7 იანვარს სიონის ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის მიძინების სახელობის საპატრიარქო ტაძარში უწმინდესმა და უნეტარესმა ილია მღვდლად დაასხა ხელი და ცხინვალის „ზღუდრის“ წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიის წინამძღვრად დაინიშნა. 1990 წლის 13 მაისს წილკნელმა ეპისკოპოსმა ზოსიმემ (შიოშვილი) ცხინვალის ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის მიძინების სახელობის ეკლესია აკურთხა, მის წინამძღვრად მამა რომანოზი დაადგინა და ოქროს ჯვრით დააჯილდოვა. 1990 წლის დეკემბერში რუსთავის წმინდა ვახტანგ გორგასლის სახელობის საკათედრო ტაძრის მღვდელმსახურად გადაიყვანეს. 1993 წლის 21 ნოემბერს ბათუმ-შემოქმედელმა ეპისკოპოსმა (მეუფე)|იობმა (აქიაშვილი]) ჯუმათის მთავარანგელოზთა სახელობის მამათა მონასტერში ბერად აღკვეცა და სახელად მიქაელი უწოდა. ამავე დღეს იღუმენის წოდება მიენიჭა და აღნიშნული მონასტრის წინამძღვრად დაინიშნა. 1995 წლის ნოემბრიდან რუსთავის მთავარანგელოზთა სახელობის მამათა მონასტრის წინამძღვრად გადაიყვანეს. 1996 წლის 24 ივნისს არქიმანდრიტის წოდება მიენიჭა. ასევე არქიმანდრიტი მიქაელი (კასრაძე) წმინდა ნინოს სახელობის ტაძრის მღვდელმსახურიც იყო.
დიმიტრი გორგიძე

დეკანოზი დიმიტრი გორგიძე (ერისკაცობაში დიმიტრი ალექსანდრეს ძე გორგიძე; დ. 7 აპრილი, 1949, სოფ. მეჯვრისხევი, გორის რაიონი) — საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის სასულიერო პირი.

ბიოგრაფია
1987 წლიდან სიონის საპატრიარქო ტაძარში სტიქაროსნად მსახურობდა. 1991 წლის 28 აპრილს სიონის ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის მიძინების სახელობის საპატრიარქო ტაძარში უწმინდესმა და უნეტარესმა ილია -მ დიაკვნად აკურთხა და სიონის საპატრიარქო ტაძრის ღვთისმსახურად დაინიშნა. 1991 წლის 17 აგვისტოს მღვდლად დაასხეს ხელი და რუსთავის წმინდა გიორგის სახელობის სამლოცველო სახლის წინამძღვრად დაინიშნა. დანიშვნამდე რამდენიმე თვე ქვათახევის მამათა მონასტერში იმსახურა. 1993 წლიდან რუსთავის წმინდა ვახტანგ გორგასლის სახელობის საკათედრო ტაძრის წინამძღვარად დაინიშნა, ოქროს ჯვრით დაჯილდოვდა და დეკანოზის წოდება მიენიჭა. 1996 წლის 24 ივნისს მიტრით დაჯილდოვდა. 1996 წლის 17 ნოემბერს რუსთავის ეპარქიის მოძღვართმოღძვრად აირჩიეს. 2011 წლის 28 აგვისტოს დადგინდა რუსთავის სიონის წინამძღვრად.
ჩარლზ სუმნერი

ჩარლზ სუმნერი (დ. 6 იანვარი, 1811 — გ. 11 მარტი, 1874) — ამერიკელი პოლიტიკოსი და იურისტი. 1851 წლის 24 აპრილიდან გარდაცვალაბამდე იგი იყო სენატორი მასაჩუსეტსიდან.

კარიერა
როგორც სწავლული იურისტი და ძლიერი ორატორი, სუმნერი მასაჩუსეტსში იყო მონობის წინააღმდეგ ძალებისა და რადიკალ რესპუბლიკელების ლიდერი აშშ-ის სენატში ამერიკის სამოქალაქო ომის დროს, რომელიც მუშაობდა, რათა გაენადგურებინა კონფედერაცია, გაეთავისუფლებინა ყველა მონა და შეენარჩუნებინა ევროპასთან კარგი ურთიერთობები. რეკონსტრუქციის პერიოდში ის იბრძოდა ყოფილი კონფედერატების ძალაუფლების მინიმუმამდე შემცირებას.

ბრუკსის თავდასხმა
სუმნერი სიტყვით გამოვიდა, რათა დაესრულებინა მონობა და თავს დასხმოდა კანზას-ნებრასკას აქტს. სუმნერი თავს დაესხა ბევრ სენატორს, მათ შორის სენატორ სტივენ ა. დუგლასს და სამხრეთ კაროლინის სენატორს ენდრიუ ბატლერს, ომისა და მონობის შესახებ. ეს გააკეთა სამხრეთ კაროლინას წარმომადგენელმა, პრესტონ ბრუკსა (ენრიუ ბატლერის დისშვილმა), რადგან გაბრაზებული იყო ბიძის გამო. ბრუკსმა აიღო თავისი ხელის ჯოხი და დაარტყა სენატის იატაკზე დაგდებულ სუმნერს. სუმნერი იძულებული გახდა შეეწყვიტა საკუთარი პოლიტიკური კარიერა, სანამ არ დაბრუნდა ორი წლის შემდეგ.

პირადი ცხოვრება
სუმნერი დაიბადა 1811 წლის 6 იანვარს ბოსტონში, მასაჩუსეტსი. იგი სწავლობდა ბოსტონის ლათინურ სკოლაში და ჰარვარდის უნივერსიტეტში. იგი დაქორწინებული იყო ალისა ჰოპერზე 1866 წლიდან 1873 წლამდე, განქორწინებამდე. მათ შვილები არ ყოლიათ. ჩარლზი გარდაიცვალა 1874 წლის 11 მარტს ვაშინგტონში, გულის შეტევით 63 წლის ასაკში.
ინდური ჯიქი

ინდური ჯიქი — მტაცებელი ძუძუმწოვარი პანთერის გვარისა. ლეოპარდის ქვესახეობა. გავრცელებულია ბანგლადეშში პაკისტანში, ინდოეთში, ნეპალსა და ბჰუტანში. სახეობა -ი (ლეოპარდი) -ის წითელ წიგნშია შესული, როგორც მოწყვლადი სახეობა. ინდური ლეოპარდის რაოდენობის ასეთი შემცირება გამოიწვია ჰაბიტატის დაკარგვამ, ბრაკონიერობამ და არალეგალურმა ვაჭრობამ მისი სხეულის ნაწილებით (ძირითადად ტყავით).

ინდური ჯიქი ერთ-ერთია იმ დიდ კატებში, რომლებიც გავრველებულნი არიან ინდოეთის სუბკონტინენტზე (აზიური ლომი, ბენგალური ვეფხვი, ირბისი და კვამლა ჯიქი).
ები კელი

ები კელი ფოსტერი (; დ. 15 იანვარი, 1811 — გ. 4 იანვარი, 1887) — ამერიკელი აბოლიციონისტი და 1830 წლიდან 1870 წლამდე რადიკალურ სოციალური რეფორმატორი. იგი იყო გავლენიანი ამერიკული მონობის წინააღმდეგ საზოგადოების საქველმოქმედო აქციების, კომიტეტისა და ლექციების ორგანიზატორი, სადაც იგი ახლოს მუშაობდა უილიამ ლოიდ გარისონთან და სხვა რადიკალებთან ერთად. იგი ცოლად გაყვა აბოლიციონისტსა და ლექტორს სტეფენ საიმონდს ფოსტერს. ისინი ორივენი მუშაობდნენ ქალთა თანასწორობისა და აფრო-ამერიკელი მონებისთვის.

მისი ყოფილი სახლი თავისუფალი ფერმა ვურსესტერში, მასაჩუსეტსი, აღნიშნულია ეროვნულ ისტორიულ ღირსშესანიშნაობად.

მემკვიდრეობა
თავისუფლების ფერმა ვორსესტერში, მასაჩუსეტსი, ები კელისა და სტეფენ საიმონდს ფოსტერის სახლი აღნიშნულია ეროვნულ ისტორიულ ღირსშესანიშნაობად, აბოლიციონიზმში მათი წვლილის აღსანიშნავად. ეს არის კერძო საკუთრება და არ არის გახსნილი ვიზიტორებისთვის.

ების სახლი, ქალთა თავშესაფარი, რომელიც გაიხსნა ვორსესტერში 1976 წელს, სახელი მის პატივსაცემად დაერქვა.

2011 წელს იგი შეიყვანეს ეროვნულ ქალთა დიდების დარბაზში.

ები კელი ფოსტერის საჯარო სკოლა, -12 სკოლა ვორსესტერში, მასაჩუსეტსი, რომელიც 1998 წელს გაიხსნა სახელი მის პატივსაცემად დაერქვა.
ზედა ქარავან-სარაი

ზედა ქარავან-სარაი — საუკუნის ისტორიული ძეგლი, რომელიც მდებარეობს აზერბაიჯანში, ქალაქ შაქიში. ქარავან-სარაის ნაწილი გამოიყენება სასტუმროს სახითაც.

ისტორიული ცნობები
შუა საუკუნეებში ვაჭრობის სწრაფმა განვითარებამ მნიშვნელოვნად გაზარდა იმ დროს აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე არსებული ქარავან-სარაიების როლი და ხელი შეუწყო ახლების მშენებლობას. ძირითადად ქარავან-სარაიებს აშენებდნენ ციხესიმაგრის სახით ერთი ჭიშკრით, რომლებიც საშიშროების შემთხვევაში ხდებოდნენ შეუხწევადნი.

შაქიში არსებული ქარავან-სარაიებიდან ჩვენს დრომდე შემორჩა მხოლოდ ორი. მათ ეწოდებათ „იუხარი“ და „აშაღი“ ქარავან-სარაიები, რაც აზერბაიჯანულიდან თარგმანში ნიშნავს „ზედა“ და „ქვედა“ ქარავან-სარაიებს. ეს ქარავან-სარაიები აშენდა საუკუნეში. ზედა და ქვედა ქარავან-სარაიები აშენებულია ადგილობრივი ხელოსნების მიერ. თავისი დიდი ზომებით და კეთილმოწყობილობით არიან ყველაზე დიდები ამიერკავკასიაში.

1988 წლიდან ზედა ქარავან-სარაი გამოიყენება როგორც სასტუმრო კომპლექსი ტურისტებისათვის, ქალაქის სტუმრებისათვისა და ადგილობრივი მოსახლეობისათვის. კომპლექსის ტერიტორიაზე ფუნქციონირებს ეროვნული სამზარეულოს რესტორანი 100 კაცზე. საერთაშორისო სტანდარტების მიხედვით სასტუმროში ფუნქციონირებს ასევე ლუქს ნომრები.

არქიტექტურა
ქარავან-სარაის გააჩნია მართკუთხედის ფორმა დიდი შიდა ეზოთი, რომლის ცენტრშიც მდებარეობს აუზი. ქარავან-სარაის საერთო ფართი შეადგენს 6000 მ². ცენტრალური სავაჭრო ქუჩის მხრიდან შენობის სიმაღლე შეადგენს 14 მეტრს, ხოლო უკანა მხარის - 8 მეტრს. აქ 300 ოთახზე მეტია.

ქარავან-სარაის ფასადი გადაჰყურებს გურჯანჩაის მდინარის ნაპირს. მდიდრულად დეკორირებული ძირითადი შემოსასვლელი თაღი განლაგებულია შენობის კუთხეში, მესამე სართულის დონეზე, რაც დაკავშირებულია მდინარის რელიეფთან. მშენებლებმა კვიანურად გამოიყენეს დაქანება ნაგებობის არქიტექტურაში.

ძირითადი ფასადის სიბრტყე დანაწევრებულია ჰორიზონტალური სარტყელებით. ქვედა სარტყელის სიმაღლე შეადგენს ორი სართულს. იგი დამუშავებულია ორფერიანი ფანჯრებით, რომელნიც შემჯდარია თაღისებურად. ზედა სართულების ფანჯრების თაღები და შენობის თაღები ერთმანეთში შერწყმულნი არიან და ხაზს უსვამენ შენობის საერთო კომპლექსს.

შიდა ეზოს სივრცე გადაწყვეტილია უბრალოდ. ყველა შენობებს გააჩნიათ სხვადასხვა ზომის გადახურვა. ეზოს ლოჯები, აუზები (ჰოუზები) და მწვანე ნარგავები ჩამჯდარია საერთო ნაგებობის საერთო კომპოზიციაში. სახედრებისათვის გათვალისწინებული იყო საჭირო რაოდენობის დასაბმელები და წყლის ავზები.
დირი ბაბას მავზოლეუმი

დირი ბაბას მავზოლეუმი — შეიჰ დირი ბაბას მავზოლეუმი, რომელიც განლაგებულია აზერბაიჯანის ქალაქ გობუსტანი.

არქიტექტურა
დირი ბაბას მავზოლეუმის შესახებ აღწერილია კ. დე ბრუინის და ა. ოლეარის, ასევე ბ. დორნის ნამუშევრებში. მავზოლეუმი აღმართულია მაღალოი კლდის წვერვალზე. თვითონ ნაგებობა ორ სართულიანია. პირველ სართულზე განლაგებულია დარბაზი, რომელიც გადახურულია გუმბათით, რომელშიც შესაძლებელია შესვლა პატარა რვაკუთხა გუმბათიანი მისაღებიდან. სფერისებული გუმბათი წაწვეტებულია გვირგვინისებური ფორმით, რომელიც მორთულია მცენარისებური ორნამენტებით.
ერთ-ერთ მათგანზე არის ამოტვიფრული თარიღი - 1402 წელი, ასევე ხუროთმოძღვრის სახელის ნაწილი - „... უსტად ჰაჯის შვილი“. ამ ადგილთან დაკავშირებულია უამრავი თქმულება და მითი. დირი ბაბა მორთულია ასაწყობი მოზაიკით, ეფექტური წარწერით, რომელიც გამოტვიფრა კალიგრაფმა, სახელით „დერვიშმა“.

შემახიდან ბაქოს მიმავალ გზაზე, სოფელ მარაზაში, არის უნიკალური ძეგლი - ორსართულიანი საუკუნის მეჩეთ-მავზოლეუმი „დირი - ბაბას „ სახელწოდებით, რომელიც განლაგებულია ძველი სასაფლაოს გასწვრივ. დიდი ხნის განმავლობაში ადგილობრივი მკვიდრნი ჰყვებოდნენ, რომ აქ დაკრძალულია და გაუხრწნელად არის შენახული წმინდანი დირი-ბაბა. ამ ადგილთან დაკავშირებულია უამრავი მისტიური თქმულება. ამიტომაც, საუკუნიდან აქ უამრავი მომლოცველი და ტურისტი სტუმრობს აქაურობას. ამ ნაგებობის უნიკალურობა ის არის, რომ ხუროთმოძღვარმა თითქოს და კლდეში ჩასვა იგი. თითქოსდა მავზოლეუმი ცაშია დაკიდებული. აკლდამა თავისი არქიტექტურით გახფრთოვანებს. უსწორ-მასწორო კლდის ფონზე, აკლდამის ნათელი და პრიალა კედლები საზეიმოდ გამოიყოფა. აღსანიშნავია, რომ ნაგებობასი მთავარ სართულად ითვკლება მეორე სართული. დარბაზის წინ მოწყობილია პატარა შესასვლელი, რომელიც გადახურულია რვაკუთხა გუმბათით, სადაც ფეხზე იხდიდნენ შემსვლელები. მისაღებიდან არის გასასვლელი ნახევრად ჩაბნელებულ კიბეზე, რომელიც გამოკვეთილია კლდეში და მიემართება მეორე სართულზე სადაც არის განლაგებული თვით საფლავი. დარბაზი 15 მ² სიდიდისაა. იგი გადახურულია სფერისებური გუმბათით. კედელზე ამიოტვიფრულია წარწერა, რომელშიც მოხსენსბულია შირვანშაჰ შეიჰ იბრაჰიმ . სართულებ ჰყოფა დეკორატიული იარუსი წარწერით, რომელიც თითქოს და გარს არტყამს ნაგებობას. მავზოლეუმი უშუალოდ ებჯინება კლდეს, რომეშიც გამოკვეთილია წმინდანის დაკრძალვის ადგილი. აქეთ ასევე მოდის ვიწრო გასასვლელი ჩრდილოეთის კედლიდან.

დირი - ბაბას არქიტექტურა ჰარმონიულად ერწყმის შენობას, მწვანე ხეებისა და კლდის პეიზაჟს. მავზოლეუმის შენობა არის შირვანის არქიტექტურული სკოლის შედევრი, ხელოვნების მშვენიერი ნაწარმოები, ძველი ხელოსნების მშვენიერი ქმნილება. ძეგლს იცავს სახელმწიფო.

„დირი - ბაბას“ აკლდამის შემქმნელის სრული სახელი ვერ შენარჩუნდა, დარჩა მხოლოდ მისი სახელის ფრაგმენტი „... უსტა ჰაჯის შვილი“ და მშენებლობის თარიღი. – 1402 წელი.

მავზოლეუმი ნახსენები აქვს გერმანელ მოგზაურს ადამ ოლეარიუსი.
ჯუმა მეჩეთი (ილისუ)

ჯუმა მეჩეთი , რომელიც ასევე ცნობილია, როგორც „ულუ მეჩეთი“ — საპარასკევო მეჩეთია, რომელიც განლაგებულ; ია ილისუს დასახლებაში აზერბაიჯანის კახის რაიონში. აშენებულია საუკუნეში. აზერბაიჯანის მინისტრთა კაბინეტის ისტორიული და კულტურული ძეგლების შესახებ განკარგულების თანახმად, იგი არის ეროვნული მნიშვნელობის არქიტექტურული ძეგლი. მეჩეთი განლეგებულია ილისუს ცენტრში — მთავარ მოედანზე და მას გააჩნია დიდი მნიშვნელობა ქალაქდაგეგმარებისათვის. მეჩეთის არქიტექტურულ-სივრცული სტრუქტურა განპირობებულია ადგილობრივი კლიმატით, მასალებით და მშენებლობის ხერხებით. მეჩეთი წარმპოადგენს მოგრძო მართკუთხედს 13 × 26 მმ. მთავარი კომპოზიციური ღერძით ჩრდილოეთი - სამხრეთი.
ჯუმა მეჩეთი (ორდუბადი)

ჯუმა მეჩეთი — საუკუნის ჯუმა მეჩეთი, რომელიც განლაგებულია აზერბაიჯანის ქალაქ ორდუბადის ცენტრში.

მეჩეთს გარშემო გააჩნია მცირე ზომის ეზო, განლაგებულია მაღლობზე და შორიდან კარგად ჩანს. მეჩეთის კარიბჭე მორთულია მწვანე და მომწვანო-მოცისფრო მინანქრით. მეჩეთის მთავარ შესასვლელში, აღმოსავლეთის მხრიდან, გაკეთებულია წარწერა, რომელშიც მოხსენებულია შაჰ აბას , 1016 წლებში (1607/8). მისმა ვაზირმა ჰატემბეგ ორდუბადელმა, რომელიც ატარებდა „ეტიმად - ად - დოუელის“ წოდებას, 1607/1608 წწ. მოახერხა მიეღო საგადასახადო იმუნიტეტი — „მაუფი“ ქალაქ ორდუბადისათვის, რაზეც მოწმობს, შაჰის ბრძანება, რომელიც გამოკვეთილია ჯუმა — მეთესის შესასვლელზე.
ფაჰრუდინ აჰმედი

ფაჰრუდინ აჰმედი (; დ. 1 მაისი, 1940) — ბანგლადეშელი ეკონომისტი, პოლიტიკოსი, ბანგლადეშის პრემიერ-მინისტრი 2007–2009 წლებში. 2001 წლიდან 2005 წლამდე განაგებდა ქვეყნის მთავარ საბანკო დაწესებულებას — „ბანგლადეშის ბანკს“. ფაჰრუდინ აჰმედი ერთ-ერთი წარმატებული ბანგლადეშელი მეწარმეა. დამთავრებული აქვს დაკასა და „პრინსტონის“ უნივერსიტეტების ეკონომიკური ფაკულტეტები. 2009 წელს პრემიერ-მინისტრის პოსტის დატოვების შემდეგ დაასრულა პოლიტიკური კარიერა და გადაბარგდა აშშ-ში, სადაც დღემდე ცხოვრობს.
ტომბუქტუს რეგიონი

ტომბუქტუს რეგიონი  — რეგიონი მალიში.
ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ტომბუქტუ.
რეგიონის სხვა დიდი ქალაქები — გუნდამი, გურმა-რარუსი, ნიაფუნკე.
ფართობი — 496 611 კმ², მოსახლეობა — 674 793 ადამიანი (2009 წელი).

გეოგრაფია
აღმოსავლეთიდან რეგიონი ესაზღვრება კიდალის და გაოს რეგიონებს, სამხრეთიდან მოპტის რეგიონს, დასავლეთიდან და ჩრდილო-დასავლეთიდან მავრიტანიას, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან ალჟირს, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ბურკინა-ფასოს.

ფართობის მიხედვით მალის რეგიონებს შორის ტომბუქტუს რეგიონი ყველაზე უფრო დიდია.

რეგიონში მდებარეობს რამდენიმე ტბა (ტინ-დაულიმი, ორაი-ტიგირიკორა).

ადმინისტრაციული დაყოფა
ტომბუქტუს რეგიონის ადმინისტრაციული თვალსაზრისით დაყოფილია 5 ოლქად:
მონაკოს პრინცი

მონაკოს პრინცი ან პრინცესა — სახელმწიფოს მონარქისა და მმართველის ტიტული მონაკოში. ამ ტიტულის მატარებლები არიან გრიმალდების საგვარეულოდან. მონაკოს მონარქი აბსოლუტური უფლებებით სარგებლობს, ამტკიცებს და ათავისუფლებს თანამდებობებიდან მინისტრებსა და სხვა სახელმწიფო მოხელეებს, ასევე შეუძლია დაითხოვოს და ხელახლა მოიწვიოს პარლამენტი. ეს თანამდებობა ამჟამად პრინც ალბერ -ის ხელშია. მისი მემკვიდრე არის თავისი ვაჟი, ჟაკი.
საქართველოს სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობა (1920)

საქართველოს სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობა (1920) — ქართველი ბოლშევიკების წამოწყება, რომლებსაც სურდათ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის დამხობა და ძალაუფლების ხელში ჩაგდება. მეზობელ აზერბაიჯანში მოქმედი ბოლშევიკების წითელი არმიის იმედით, ბოლშევიკებმა 3 მაისს, საქართველოს დედაქალაქ ტფილისში, სამხედრო სკოლასა და სამთავრობო უწყებებზე კონტროლის დამყარება სცადეს. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ხელისუფლებამ, თბილისში ამბოხის ჩახშობის შემდეგ, წარმატებით შეაჩერა აზერბაიჯანი-საქართველოს საზღვარზე რუსული ჯარის წინსვლა. საქართველოს წინააღმდეგობამ და პოლონეთთან მძიმე ომმა შეაფერხა ბოლშევიკთა გეგმების განხორციელება, შედეგად, საბჭოთა რუსეთმა დროებით გადადო საქართველოს გასაბჭოების გეგმა და აღიარა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა, როგორც დამოუკიდებელი ქვეყანა მოსკოვის 7 მაისის ხელშეკრულებით.

წინარეისტორია
1917 წლის რუსეთის რევოლუციის შემდეგ, ქართველმა ბოლშევიკებმა საქართველოში ხელისუფლების თავიანთი კონტროლის ქვეშ მოქცევა ვერ მოახერხეს, ისინი იძულებული გახდნენ რევოლუციურ რუსეთში გადასულიყვნენ საიდანაც იატაკქვეშა საქმიანობით ხელმძღვანელობდნენ მოვლენებს, რომლის მიზანიც იყო ტიფლისში მოქმედი მენშევიკური მთავრობის დამხობა. ბოლშევიკებმა 1918-1919 წლებში, რამდენიმეჯერ სცადეს გლეხების რევოლუციის მოწყობა, რაც ყოველ ჯერზე წარუმატებელი იყო, თუმცა მალევე დაიწყო მზადება ფართომასშტაბიანი აჯანყებისთვის. გამოსვლის დასასრულს ჟორდანიამ განაცხადა, რომ საქართველო, მხოლოდ იმ შემთხვევაში დაესხმევა თავს წითელ არმიას, თუ ეს ქვეყნის დამოუკიდებლობის შესანარჩუნებლად იქნება საჭირო.

სასაზღვრო შეტაკებები
წითელი არმიის საქართველო-აზერბაიჯანის საზღვრამდე მიღწევის შემდეგ, არმია კვლავ განაგრძობდა სვლას და შეიჭრა საქართველოს კონტროლირებად ტერიტორიაზე, როგორც ჩანს, ორჯონიკიძის პირადი ინიციატივით. ტიფლისში აჯანყების წარმატებით ჩახშობის შემდეგ, საქართველოს მთავრობამ აზერბაიჯანთან საზღვარზე სამხედრო ძალის კონცენტრირება მოახდინა და კონტრშეტევით წითელი არმიის ნაწილები უკუაგდო საქართველოს ტერიტორიიდან. რუსეთის ხელისუფლება ცდილობდა, რომ ამ ბრძოლისთვის ადგილობრივი კონფლიქტის სახე მიეცა. პოლონეთთან განახლებული საომარი მოქმედებების ფონზე, საბჭოელებმა დაასკვნეს, რომ ამ პირობებში მეორე ფრონტის გახსნა ადვილი არ იქნებოდა და საქართველოს ოკუპაცია ძალიან ძვირი დაჯდებოდა. ლენინმა გადაწყვიტა დაეწყო მოლაპარაკებები, რისთვისაც ქართული დელეგაცია მოსკოვში აპრილის ბოლოს ჩავიდა, შეჭრის დაწყებიდან რამდენიმე დღით ადრე. 1920 წლის 7 მაისს, რუსეთმა და საქართველომ ორმხრივი აღიარების შესახებ ხელშეკრულებას ხელი მოაწერეს.
გაოს რეგიონი

გაოს რეგიონი  — რეგიონი მალიში.
ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი გაო.
ფართობი — 170 572 კმ², მოსახლეობა — 542 304 ადამიანი (2009 წელი).

გეოგრაფია
გაოს რეგიონს დასავლეთიდან ესაზღვრება ტომბუქტუს რეგიონი, ჩრდილოეთიდან კიდალის რეგიონი, აღმოსავლეთიდან და სამხრეთიდან ნიგერი, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ბურკინა-ფასო.

რეგიონის მთავარი წყლის არტერიაა მდინარე ნიგერი.

მოსახლეობა
გაოს რეგიონში სახლობს სონგაის, ბობოს, ტუარეგების და ბამბარას ხალხი.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით გაოს რეგიონი იყოფა 4 ოლქად:
კაესის რეგიონი

კაესის რეგიონი  — რეგიონი მალიში.
ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი კაესი, რომელიც 1892 წლიდან გახდა კოლონია საფრანგეთის სუდანის დედაქალაქი.
ფართობი — 119 743 კმ², მოსახლეობა — 1 993 615 ადამიანი (2009 წელი).

გეოგრაფია
კაესის რეგიონს აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება კულიკოროს რეგიონი, სამხრეთიდან გვინეა, დასავლეთიდან სენეგალი, ჩრდილოეთიდან მავრიტანია.

კაესის რეგიონი მდებარეობს ქვეყნის უკიდურეს სამხრეთ-დასავლეთში.

კლიმატი რეგიონში არაერთგვაროვანია. მის სამხრეთში გადაჭიმულია ნოტიო სავანები, რომელიც თანდათან გადადის საჰელის მშრალ ლანდშაფტში. კაესის რეგიონის ტერიტორიაზე მომდინარე მდინარეები ბაფინგი და ბაკოე ჩაედინება მდინარე სენეგალში.

მოსახლეობა
კაესის რეგიონში ძირითადად ცხოვრობენ მანდინკას, სონინკების, ფულბეს და ხასონკეს ხალხის წარმომადგენლები.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით კაესის რეგიონი იყოფა 7 ოლქად:
კიდალის რეგიონი

კიდალის რეგიონი  — რეგიონი მალიში.
ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი კიდალი.
ფართობი — 151 430 კმ², მოსახლეობა — 67 739 ადამიანი (2009 წელი).

გეოგრაფია
კიდალის რეგიონს სამხრეთიდან ესაზღვრება გაოს რეგიონი, დასავლეთიდან ტომბუქტუს რეგიონი, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან ალჟირი, აღმოსავლეთიდან ნიგერი.

კიდალის რეგიონი შეიქმნა 1991 წელს აქ მომხდარი მოსახლეობის ამბოხის შემდეგ. ბუნებრივი პირობები საკმაოდ მკაცრია, ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი დაფარულია საჰარის უდაბნოთი. მდინარეები და მყარი საფარის მქონე ავტოგზები არარსებობს. საკმაოდ შესამჩნევია დღე-ღამის განმავლობაში არსებული ჰაერის ტემპერატურის ცვალებადობა. დღისით ტემპერატურა აღწევს +45 °-მდე, ხოლო ღამით შეიძლება დაეცეს +12 °-მდე.

მოსახლეობა
კიდალის რეგიონი ძირითადად დასახლებულია ტუარეგებით. ქალაქები — კიდალი და ტესალიტი, მაგრამ მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი მომთაბარეა. ადგილობრივი მოსახლეობა ძირითადად დასაქმებულია მესაქონლეობით, ვაჭრობით, კუსტარული ხელსაქმეობით.

ადმინისტრაციული დაყოფა
კიდალის რეგიონი ადმინისტრაციული თვალსაზრისით იყოფა 4 ოლქად, რომლებიც თავის მხრივ დაყოფილები არიან 11 კომუნად:
კულიკოროს რეგიონი

კულიკოროს რეგიონი  — რეგიონი მალიში.
ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი კულიკორო.
ფართობი — 95 848 კმ², მოსახლეობა — 2 422 108 ადამიანი (2009 წელი).

გეოგრაფია
კულიკოროს რეგიონს დასავლეთიდან ესაზღვრება კაესის რეგიონი, აღმოსავლეთიდან სეგუს რეგიონი, სამხრეთიდან სიკასოს რეგიონი, ჩრდილოეთიდან მავრიტანია, სამხრეთ-დასავლეთიდან გვინეა. ასევე რეგიონის ანკლავია დედაქალაქის ადმინისტრაციული რაიონი ბამაკო.

კულიკოროს რეგიონი მდებარეობს მალის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში.

კულიკოროს რეგიონში მიედინებიან მდინარეები ნიგერი, ბაულე, სანკარანი, ბაოგე, ბანი, ბაფინგი. რეგიონის სამხრეთ ნაწილში ჭარბობენ ნოტიო სავანები, ჩრდილოეთით ტიპიურია საჰელის ზონის ლანდშაფტი.

მოსახლეობა
კულიკოროს რეგიონის მოსახლეობას წარმოადგენს ბამბარას, მანდინკას და სომონოს ხალხი.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით კულიკოროს რეგიონი იყოფა 7 ოლქად: