iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დილან თომასის პრემია

დილან თომასის პრემია — წამყვანი ლიტერატურული პრემია ახალგაზრდა მწერლებისთვის. გაიცემა ყოველწლიურად. პრემიას სახელი უელსელი მწერლისა და პოეტის დილან თომასის პატივსაცემად უწოდეს. ლაურეატს გადაეცემა 30 000 გირვანქა სტერლინგი. გაიცემა 40 წლამდე ასაკის ინგლისურ ენაზე მომუშავე მწერლებისათვის. პრემია თავდაპირველად ორ წელიწადში ერთხელ გაიცემოდა, მაგრამ 2010 წელს გახდა ყოველწლიური ჯილდო.. პრემიაზე განაცხადის შეტანა შეუძლიათ გამომცემლებს, რედაქტორებს ან წარმომადგენლებს, თეატრალური დადგმებისა და სცენარისათვის — პროდიუსერებს.

დილან თომას ლიტერატურული პრემია პირველად გაიცა 1980-იან წლებში, ეწოდებოდა დილან თომას ჯილდო, უესტმინსტერის სააბატოში პოეტის მემორიალური დაფის გახსასთან დაკავშირებით. თანმდევ კონცერტზე შეგროვებული ზედმეტი თანხით დააწესეს ყოველწლიური ჯილდო 1000 ფუნტი სტერლინგის ოდენობით. რამდენიმე წლის შემდეგ პრემიის გაცემა ფინანსების ნაკლებობის გამო შეწყდა. განსხვავებული ფორმით აღდგა 2004 წელს, -ის სპონსორობით, რომელიც იმ დროს -ს ერთ-ერთი უმსხვილესი დამსაქმებელი იყო.

პრემია გაიცემა ლიტერატურის იმ სხვადასხვა სფეროში, რომელშიც დილან თომასი გამოირჩეოდა, მათ შორის პოეზია, პროზა, მხატვრული დრამა, მოთხრობების კრებულები, რომანები, ნოველები, თეატრალური პიესები და სცენარი.
სილიბისტრო ლომჯარია

}) — ქართველი რევოლუციური მოძრაობის მოღვაწე საქართველოში.

ბიოგრაფია
1901 წელს შევიდა მუშათა სოციალ-დემოკრატიულ წრეში. 1901 წლის 31 დეკემბერს ბათუმში ლომჯარიას ბინაზე ი. სტალინის ხელმძღვანელობით შეიქმნა ბათუმის სოციალ-დემოკრატთა ჯგუფი. ლომჯარიამ აქტიური მონაწილეობა მიიღო როტშილდის ქარხნის მუშათა 1902 წლის გაფიცვასა და ბათუმის მუშათა 9 მარტის დემონსტრაციაში, რის გამოც დააპატიმრეს. 2 ივნისს გაათავისუფლეს და პოლიციის განსაკუთრებული ზედამხედველობა დაუწესეს. როტშილდის ქარხანაში ლომჯარია კვლავ განაგრძობდა რევოლუციურ მოღვაწეობას. 1903 წლის 22 ივნისს სასიკვდილოდ დაჭრეს. ცნობა ლომჯარიას დღუპვისა და დაკრძალვის შესახებ დაიბეჭდა ლენინურ „ისკრაში“ (1903 წლის 1 აგვისტო №5).
მამალი

მამალი — მამრობითი სქესის ქათამი. ფართო გაგებით ეწოდება მამრობითი სქესის ყველა ორგანიზმს.

მამალი გარეგნულად დედლისაგან განირჩევა დიდი ბიბილოთი, ასევე გაშლილი და ხშირად მრავალფეროვანი ბოლოთი. დედლის მსგავსად, ისიც მრავალ ხმოვან სიგნალს გამოსცემს. მამლის რეპერტუარში დაახლოებით 24 განსხვავებული ხმოვანი სიგნალია. ყივილი 90 დეციბელს აღწევს.

მამალი მსოფლიოს ხალხთა კულტურაში
სხვადასხვა ქვეყნის ფოლკლორში ხშირად გვხვდება მამლის გამოსახულება. მამალი საფრანგეთიის ერთ-ერთი ნაციონალური სიმბოლოა; გალიაში მამალი წმინდა ცხოველი იყო. შავი მამალი გამოსახულია ანგოლას სრული დამოუკიდებლობის ეროვნული კავშირის ემბლემაზე (ჟონას სავიმბის პარტიზანული ომის სიმბოლო).

მამლის საშუალებით მკითხაობას „ალექტრიომანტიზმი“ ეწოდება.
ნუჰ I

ნუჰ იბნ ნასრი, ან ნუჰ ( გარდაიცვალა 954 წელს) — სამანიდების დინასტიის ემირი (943-954 წწ). ემირ ნასრ -ის (914–943) ვაჟი და აჰმად იბნ ისმაილის (907–914) შვილიშვილი.

ხელისუფლებაში მოსვლა
943 წელს, სამანიდების არმიის რამდენიმე ოფიცერმა, რომლებიც უკმაყოფილოები იყვნენ ნასრის მიერ ისმაილიტი მისიონერების მხარდაჭერით, შეთქმულება მოაწყვეს ნასრის მკვლელობის მიზნით. თუმცა ნასრის ვაჟმა ნუჰმა შეიტყო ამ გეგმის შესახებ. გაემართა წვეულებაზე, რომელიც შეთქმულების ორგანიზებისთვის დაიგეგმა და თავი მოჰკვეთა მათ ლიდერს. სხვა ოფიცრების დასამშვიდებლად კი პირობა დადო, რომ შეაჩერებდა ისმაილიტი მისიონერების საქმიანობის გაგრძელებას. შემდეგ ნუჰმა დაარწმუნა ნასრი ტახტიდან გადამდგარიყო. ნასრი ავადმყოფობისგან გარდაიცვალა. ტახტზე ნუჰი ავიდა.

მმართველობა
ნუჰ -ის ტახტზე ასვლის შემდეგ, ქვეყანაში შიდა არეულობა დაიწყო. მან ჩაახშო ხორეზმის აჯანყება. კიდევ ერთი აჯანყება, რომელიც წამოიწყო აბუ ალი ჩაღანიანმა, გაცილებით სერიოზული გამოდგა, ვინაიდან მას მხარს უჭერდა რამდენიმე სამანიდელი ოფიცერი, მათ შორის აბუ მანსურ მუჰამედი, რომელიც ტუსის გამგებელი იყო. აბუ ალი, იყო ჩაგანიანის სამანიდების ვასალური სახელმწიფოს მმართველი და ამავე დროს 939 წლიდან ხორასანის გამგებელი. 945 წელს ის ბოლო თანამდებობიდან გადააყენა ნუჰმა, რომელსაც სურდა მისი შეცვლა თურქი იბრაჰიმ იბნ სიმჯურით. აბუ ალი შეუერთდა ნუჰის ბიძას იბრაჰიმ იბნ აჰმადს და აჯანყდა.

947 წელს იბრაჰიმმა ბუხარაზე კონტროლი დაამყარა და სამანიდების იმპერიის მმართველად გამოაცხადა თავი. მან აიძულა ნუჰი გაქცეულიყო სამარყანდში . თუმცა, იბრაჰიმი ქალაქში არაპოპულარული აღმოჩნდა, რამაც ნუჰს საშუალება მისცა, შეეპყრო და დაებრმავებინა საკუთარი ბიძა და მისი ორი ძმა. აბუ ალის დედაქალაქი ჩაგანიანში გაანადგურეს, თუმცა 948 წელს მათ შორის ზავი დაიდო და აბუ ალი ჩაგანიანის მმართველად დაამტკიცეს. 952 წელს ხორასანის მმართველის, მანსურ იბნ ყარა-თეგინის გარდაცვალების შემდეგ, აბუ ალიმ აღიდგინა ხსენებული თანამდებობა.

ნუჰმა აბუ ალი მეორედ გადააყენა ხორასანის გუბერნატორის თანამდებობიდან ტაბარისტანის მმართველის ვუმშაგირ ზიარიდის საჩივრის შემდეგ. ნუჰი მანამდე ვუმშაგირს უჭერდა მხარს; ამ უკანასკნელმა მცირე ხნით დაისაკუთრა გორგანი სამანიდების მხარდაჭერით და მას შემდეგ, რაც ბუიდებმა წაართვეს, სამანიდების ჯარის საშუალებით დაიბრუნა გორგანი და ტაბარისტანი 947 წელს. ზიარიდები, სამანიდები და ბუიდები შემდგომში იბრძოდნენ რეგიონისთვის მომდევნო რამდენიმე წლის განმავლობაში, თითოეულმა მხარემ რამდენჯერმე მოიპოვა რეგიონის დროებითი კონტროლი. ვუმშაგირი, რომელიც სამანიდების მოკავშირე იყო, კმაყოფილი იყო, როდესაც აბუ ალიმ წამოიწყო ომი ბუიდების წინააღმდეგ, თუმცა აღშფოთდა, როდესაც აბუ ალიმ ზავი დადო ბუიდებთან ქალაქ რეიში. მისმა საჩივარმა, რომელიც შედგებოდა ბრალდებებით, რომ აბუ ალი ბუიდებთან თანამშრომლობდა, განაპირობა ნუჰის გადაწყვეტილება მისი თანამდებობიდან გადაყენების შესახებ. შემდეგ აბუ ალი გაიქცა ბუიდებთან და მიიღო მფარველობა ხალიფა ალ-მუტისგან ხურასანის კონტროლისთვის. ნუჰის სიკვდილმა 954 წელს ხელი შეუშალა მას გადაეჭრა ხსენებული პრობლემა. მმართველობა მისი ვაჟის — აბდულ მალიქ იბნ ნუჰი -ის ხელში გადავიდა.
გიორგი კაკაბაძე

გიორგი კაკაბაძე (დ. 1963 წლის 29 აპრილი, თბილისი, საქართველო) — ქართველი მწერალი-დოკუმენტალისტი, ესეისტი, მთარგმნელი, ფიროსმანის ექსპერტი

ბიოგრაფია
გიორგი ჯუანშერის ძე კაკაბაძე დაიბადა 1963 წლის 29 აპრილს, თბილისში.

1991 წელს დაამთავრა თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის უნივერსიტეტის ფილოლოგიური ფაკულტეტი.

1992 წლიდან მუშაობდა საქართველოს რადიომაუწყებლობის სახ. დეპარტამენტის რადიოს ახალგაზრდული პროგრამების მთავარ რედაქციაში, ასევე თანამშრომლობდა იუმორისტულ პროგრამასთან „აბი გლუკოზა“.

1992-1993 წლებში მონაწილეობდა საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისთვის გამართულ ბრძოლებში (სოხუმი, ტამიში, ოჩამჩირე, ლაბრა, გუმისთა, შრომა და სხვ.) და ფრონტიდან აწვდიდა მასალებს საქართველოს ტელევიზიასა და რადიომაუწყებლობას. მის მიერ მოპოვებულ მასალებს ხშირად იყენებდნენ უცხოური ტელეკომპანიებიც.

1994 წლიდან რადიოს ლიტერატურული პროგრამების რედაქციაში დაინიშნა მთავარი რედაქტორის მოადგილედ და ამზადებდა რადიო-ჟურნალ „დროებას“, პარალელურად ლიტერატურულ წერილებს აქვეყნებდა პერიოდულ პრესაში.

2004 წლიდან მიწვეული იყო ტელეკომპანია იმედის გადაცემაში „არ იდარდო“ სცენარისტად.

2005 წლიდან მუშაობდა „ინტერნიუს-სერვისის“ გახმოვანების სტუდიაში მთავარ რეჟისორად. 2011 წლიდან არის გამომცემლობა „პეგასის“ მთავარი რედაქტორი.

2008, 2011 და 2021 წელს იყო ლიტერატურული პრემია „საბას“ ნომინანტი წიგნებისთვის: „როგორ მესმის ლიტერატურა“, „ნიკო ფიროსმანი“, „რისი თქმაც მინდა“. ხოლო 2021 წელს — ლიტერატურული პრემია „გალას“ ნომინანტი წიგნისთვის „ნიკო ფიროსმანი“.

ცხოვრობს თბილისში. ჰყავს მეუღლე და ერთი ქალიშვილი. გატაცებულია წიგნების კოლექციონერობით, მებაღეობით, მოგზაურობითა და ველურ ბუნებაში გადარჩენის ხელოვნებით .

წიგნები
როგორ მესმის ლიტერატურა (კრიტიკული წერილები), გამომცემლობა „პეგასი“, 2007
ნიკო ფიროსმანი (დოკუმენტური რომანი), გამომცემლობა „პეგასი“, 2010
ქართული ვაზის ჯიშები (ენციკლოპედიური ნაშრომი, თანაავტორებთან: ლევან უჯმაჯურიძე, ლონდა მამასახლისაშვილი), გამომცემლობა „პეგასი“, 2018
რისი თქმაც მინდა (ლიტერატურული ესეები), გამომცემლობა „პეგასი“, 2020
ალექსანდრ შიმკევიჩი — თბილისის არქიტექტორი (ბიოგრაფიული ნარკვევი), გამომცემლობა „პეგასი“, 2021
ქართული ლიტერატურის მცირე ენციკლოპედია (თანაავტორებთან: ნონა კუპრეიშვილი, ნუგზარ მუზაშვილი), გამომცემლობა „ბაკმი“, 2022

თარგმანი
ჩარლზ დიკენსი — საშობაო სიმღერა, გამომცემლობა პეგასი“, 2012.
მსოფლიოს ხალხთა ზღაპრები , გამომცემლობა „საქართველოს მაცნე“, 2015
ეგვიპტური მითები, გამომცემლობა „პეგასი“. 2019.
ჰენრი რაიდერ ჰაგარდი — ურჩხული, გამომცემლობა „საქართველოს მაცნე“, 2020
ლევ ტოლსტოი — ცოცხალი ლეში, გამომცემლობა „საქართველოს მაცნე“, 2020
სკანდინავიური მითები, გამომცემლობა „პეგასი“, 2023

გამოცემები უცხოურ ენებზე
 გერმანულ ენაზე, გამომცემლობა , მთარგმნელი , 2021
ალექსანდრ შიმკევიჩი — თბილისის არქიტექტორი. ქართულ-ინგლისური გამოცემა, გამომცემლობა „პეგასი“, 2021

ცხოვრებისეული პრინციპი
„იცხოვრე ისე, რომ ღმერთისთვის შესახვეწი არაფერი გქონდეს“
რიყიანის სამაროვანი

რიყიანის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი სოფელ გლდანთან. 1964 წელს სოფელში, ადგილ „რიყიანში“, სახლების მშენებლობის დროს დანგრეულა ქვის სამარხები. სამარხეული ინვენტარიდან შემორჩა: ბრინჯაოს ორი საყურე; საკიდის მარჯნის თავები ბროწეულის ყვავილის მოყვანილობისა: ბრინჯაოს საკინძის ღერო და რკინის სამაჯურის ნატეხი. ნივთები თარიღდება - საუკუნეებით.

2012 წელს გლდანში, - მიკრორაიონების გასაყარზე, საქართველოს ეროვნული მუზეუმის ოთარ ლორთქიფანიძის არქეოლოგიის ცენტრის ექსპედიციამ (ხელმძღ. დავით მინდორაშვილი) გათხარა ქვის 7 სამარხი. ქვის სამარხები დამხრობილია აღმოსავლეთ-დასავლეთ ხაზზე, მეტ-ნაკლები გადახრით. მკვეთრადაა გადახრილი №3, 7 სამარხები. სამარხებში დასვენებული იყო ერთი-ოთხი მიცვალებული. ყველა დაეკრძალათ ქრისტიანულად – ზურგზე გაშოტილი, თავით დასავლეთით. მიცვალებულებს ხელები ელაგათ ტანის გასწვრივ ან მუცელზე. ადრე დაკრძალულთა ძვლები უკლებლივ ყველა, სამარხების ჩრდილოეთ კედელთანაა მიხვეტილი. №3, 4 სამარხებში მიცვალებული დაეკრძალათ სამარხის გვერდითი კედლის ახლოს ისე, რომ მომდევნო მიცვალებულისთვის სამარხის ერთი ნაწილი თავისუფალი ყოფილიყო. მსგავსი ფაქტი დასტურდება ვაშლიჯვარას სამაროვანზეც. საინტერესოა 4 სამარხი, სადაც მიცვალებულს მარჯვენა ფეხი გაჭიმული ჰქონდა, მარცხენა მუხლში მოხრილი. ამგვარად დაკრძალულები გვხვდება აღმოსავლეთ საქართველოს ადრეული შუა საუკუნეების ზოგიერთ სამაროვანზე (მატანი, დაღეთი). №7. სამარხში ზურგზე დასვენებულ მიცვალებულს ფეხები მოხრილი ჰქონდა. მოხრილი ფეხების მიხედვით აქ წარმართული წესით დაკრძალვის ელემენტებთან უნდა გვქონდეს საქმე. ისევე, როგორც აღმოსავლეთ საქართველოს ადრეული შუა საუკუნეების არაერთი სამაროვნის მასალებით (სამთავრო. ვაშლიჯვარი, ბაჭყალა, იაღსარი, ქვემო ალევი და სხვ.). „რიყიანის“ სამაროვნის მასალებითაც ჩანს, რომ საზოგადოებაში ქრისტიანული წეს-ჩვეულებების გვერდით წარმართული რწმენა წარმოდგენები და მასთან დაკავშირებული ტრადიციები კვლავ დიდხანს იყო შემორჩენილი.

მცირერიცხოვანი ინვენტარიდან ერთი რკინის ცალპირლესული დანაა. დანარჩენი სამკაულია. რკინისა და ბრინჯაოს საკინძები მთლიანადსხმულია ან მძივებით შემკული. გვხვდება მთლიანადსხმული, ხელის გამოსახულებით შემკული საკინძიც. ბრინჯაოს ბეჭდის წრიული ფორმის ბუდეზე გამოსახულია რელიეფური წერტილებით შედგენილი ვარდული. მეორე ბეჭედი ვერცხლისაა. თვალბუდეში ჩასმულ გემაზე ამოკაწრულია სქემატურად გამოსახული ცხოველი. გამოსახულება თავისი სტილითა და შესრულების მანერით სასანურია. სამაროვანი თარიღდება - საუკუნეებით.
ვარდისუბნის მრგვალი ეკლესია

ვარდისუბნის მრგვალი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დმანისის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვარდისუბნის მახლობლად, მდ. მაშავერასა და ფინეზუარის შესართავთან, მდ. მაშავერას მარცხენა ნაპირზე. გაითხარა 1989-1992 წლებში დმანისის არქეოლოგიურ ექსპედიციის მიერ (გ. ბოლქვაძე).

ეკლესია გეგმით შვერილაბსიდანი წრიული ნაგებობაა, აღმოსავლეთისკენ მიმართული სამი ნალისებური აფსიდით. ნაგებია ადგილობრივი ჯიშის ბაზალტის ქვათლილებით კირსხნარზე. წყობაში დაცულია მკაცრი ჰორიზონტალობა. კედლების სისქეა 1-1,10 მ. შემორჩენილი სიმაღლე საშუალოდ 1 მეტრია. ეკლესიის აბრისი გეგმის წრიულობა შექმნილია ერთმანეთში ჩამჯდარი კონცენტრული წრეების მეშვეობით. დიდი ზომის წრეში (დმ 17,60 მ), რომელიც ქმნის ნაგებობის აბრისს, ჩასმულია შედარებით მომცრო (დმ 8,40 მ) წრე, რომლის რკალში მოქცეული ფართობი წარმოადგენს ტაძრის ნაოსს. ნაგებობის გარშემოხაზულობა, აბრისი არაა შეკრული წრე. აღმოსავლეთიდან ის განიერი მხრებით შემოისაზღვრება. მხრებს შორისაა მოქცეული ეკლესიის ძირითადი აფსიდა, რითაც შექმნილია ტაძრის შვერილაბსიდიანობა. ნაოსის წრიულობა აღმოსავლეთიდან შემოსაზღვრულია ძირითადი აბსიდის ნალისებური რკალით, ხოლო დანარჩენი მხრიდან − ბაზალტის ქვის ტრაპეციის ფორმის ბურჯებით, რომელთა შორის დატოვებულია გასასვლელები ჩრდილოეთ და სამხრეთ სადგომებში. ბურჯები ექვსია და მათ შორის შვიდი ღია გასასვლელია, რომელთაგან ერთ კარის ღიობს წარმოადგენს. წრიული დერეფანი ნაოსს ბურჯებს შორის არსებული ღიობებით უკავშირდებოდა. ნაგებობის ჩრდილოეთი ფასადის დიდი ნაწილი მოგვიანო ხანის გადაკეთებას უმსხვერპლია. ნაგებობის იატაკი მოგებული ყოფილა წითელი ტუფის ქვით. ეკლესიისს გათხრებისას მრავლად აღმოჩნდა ღარიანი და ბრტყელი კრამიტები, რომელთა შორის გვხვდება წერნაქით შეღებილი ნიმუშებიც. იქვეა გამოვლენილი ორნამენტებით შეკმული ქვის ფრაგმენტები. ერთ მათგანზე შემორჩენილია 5 ასომთავრული ნიშანი. აღსანიშნავია აგრეთვე ტუფის ქვის ჯვრის ორი მკლავის ფრაგმენტი, შემკული ვარდულით, სტილიზებული ფოთლოვანი და წიწვოვანი მოტივებით.

ეკლესიის სიახლოვეს, ჩრდილოეთით გაითხარა რამდენიმე უინვენტარო სამარხი. ვარდისუბნის მრგვალი ეკლესია წრიული გეგმარებით, წრიულ - სივრცეზე დაფუძნებული გუმბათითა და ინტერიერში თავისუფლად აღმართული გუმბათის საბჯენი ბურჯებით, გენეტიკურად რომაული და ელინისტური ტრადიციებით ნაგებს უკავშირდება. შესაბამისად, ის არაა ადგილობრივ ფესვებზე აღმოცენებული და მისი გეგმარება როტონდებს სხვა ხუროთმოძღვრული და კულტურული ტრადიციების მქონე სამყაროდანაა მოტანილი. ამ თვალსაზრისით საინტერესოა ქართული საისტორიო მწერლობაში (ლეონტი მროველი) შემორჩენილი ცნობა, მირიან მეფის თხოვნით იმპერატორ კონსტანტინეს მიერ გამოგზავნილი ბერძენი მშენებლების ქართლში მოღვაწეობის შესახებ. შესაძლოა ისინი აღმშენებლობით საქმიანობას ქვემო ქართლშიც აწარმოებდნენ, რაც უნდა ასახულიყო კიდეც ვარდისუბნის ეკლესიის არქიტექტურაში.

ვარდისუბნის მრგვალი ეკლესია საქართველოში გუმბათიანი ნაგებობების ერთი პირველი ნიმუშთაგანია. ეს ხუროთმოძღვრული ტიპი ჩვენში შემდეგ აღარ განვითარებულა. ეკლესია თარიღდება საუკუნის მეორე ნახევრით ან საუკუნის დასაწყისით. მას არსებობა უნდა შეეწყვიტა საუკუნის მიწურულისათვის. განსხვავებული მოსაზრებით ვარდისუბნის ეკლესია - საუკუნეების ძეგლია.
ჯამბული (ფილმი)

ჯამბული — საბჭოთა მხატვრული ფილმი, რომელიც გადაღებულია 1952 წელს რეჟისორ ეფიმ ძიგანის მიერ ალმა-ატის კინოსტუდიაში.

ფილმის პრემიერა გაიმართა 1953 წლის 25 მაისს. ფილმი შავ-თეთრია, მაგრამ არსებობს რესტავრირებული ფერადი ვერსიაც.

სიუჟეტი
ფილმში მოთხრობილია ცნობილი ყაზახი პოეტ-აკინის, ჯამბულ ჯაბაევის ცხოვრებისა და შემოქმედების ისტორია.

როლებში
შაკენ აიმანოვი — ჯამბული
ყურმანბეკ ჯანდარბეკოვი — ქადირბაი
მიხეილ გელოვანი — ი. ბ. სტალინი
ეფიმ კოპელიანი — ა. ი. მიქოიანი
გარიფულა კურმანგალიევი — შაიმუჰამედი
გერმან ხოვანოვი — ვასილი ვლასოვი
ხაზიფა აბუგალიევა — ალმა
კონსტანტინ ადაშევსკი — გუბერნატორი
ელიუბაი უმურზაკოვი — სუიუნბაი
აბდ ალ-მალიქ I

აბდ ალ-მალიქ ( 936 ან 944 / 5 ნოემბერი, 961 ) — ხორასანისა და ტრანსოქსიანის სამანიდი მმართველი ( 954 - 961 ), მამის ნუჰ - ის მემკვიდრე. გვიანდელი წყაროს მიხედვით (აჰმედ ალ-კუბავის თარგმანი ნარშახის" ბუხარას ისტორიისა"), ის მხოლოდ 10 წლის იყო, როდესაც ტახტზე ავიდა. ნუჰ - ის დროს დაწყებული ომი ბუიდებთან, დასრულდა მისი მმართველობის დროს (955-956 წწ.) ზავით, რომელიც სამანიდებისთვის განსაკუთრებით არ იყო მომგებიანი. როგორც მონეტებიდან ჩანს, ზავის დადება დაკავშირებული იყო ხალიფა ალ-მუტის აღიარებასთან.

ცოტა რამ არის ცნობილი აბდ ალ-მალიქის დროს ქვეყნის შიდა მდგომარეობის შესახებ. სავარაუდოდ, რეალური ძალაუფლება თურქი ღულამების ხელში რჩებოდა, რომლებიც ნუჰის დროს დაწინაურდნენ. აბდ ალ-მალიქის ნაადრევი სიკვდილი ჩოვგანის თამაშის დროს ცხენიდან გადმოვარდნამ გამოიწვია. მისი ვაჟი ნასრი, მაკდისის გადმოცემით, მმართველად მხოლოდ ერთი დღით აღიარეს.

წარმომავლობა
აბდ ალ-მალიქი იყო ნუჰ - ის უფროსი ვაჟი. ისტორიკოს ნარშახის გადმოცემით, აბდ ალ-მალიქი ტახტზე 10 წლის ასაკში ავიდა, რაც ნიშნავს, რომ იგი დაიბადა 944/5 წელს. ნარშაჰის ინფორმაციას არადამაჯერებლად და შესაძლოა, არასწორადაც თვლის, ვინაიდან ქრონიკებში არ არის ნახსენები 10 წლის აბდ ალ-მალიქი, რომელსაც რეგენტი სახელმწიფოს მართვაში ეხმარებოდა. თუმცა, მასში კვლავ წერია: „სანამ არ გამოჩნდება დამატებითი დოკუმენტაცია, ამ საკითხზე უფრო გარკვევით არ შეიძლება რამის თქმა. “

მართველობა
ნუჰ -ის მმართველობის შემდეგ სამანიდების იმპერიაში რამდენიმე სირთულე წარმოიშვა: ფინანსური სირთულეები, ჯარში უკმაყოფილება და მეზობლად ბუიდების ძლიერი დინასტიის გაჩენა. იმპერია ასევე დაასუსტა შინაგანმა უთანხმოებამ, ქმედუნარიანი ვეზირების ნაკლებობამ და თურქი ღულამი ჯარისკაცების მზარდმა ძალაუფლებამ. მამისგან აბდ ალ-მალიქმა მემკვიდრეობით მიიღო პრობლემური სამეფო; როდესაც ნუჰის გარდაცვალების ამბავი გავრცელდა, სამეფოს სხვადასხვა კუთხეში ბევრი მეთაური აჯანყდა. აბდ ალ-მალიქმა ტახტზე ასვლა მხოლოდ წამყვანი სამხედრო ლიდერების მხარდაჭერით მოახერხა. მისი მმართველობის დასაწყისიდანვე ფაქტობრივი ძალაუფლება სამხედრო ლიდერებსა და კარისკაცებს ეკუთვნოდათ. აბდ ალ-მალიქმა თავის ვეზირად დანიშნა აბუ მანსურ მუჰამედ იბნ უზაირი, ხოლო ბაქრ იბნ მალიქ ალ-ფერღანიმ შეინარჩუნა ხორასანის გამგებლის თანამდებობა.

ღულამები სწრაფად ძლიერდებოდნენ. ალპ-ტეგინმა მიიღო ხორასანის გამგებლის პოსტი და ამ თანამდებობაზე დანიშნა აბუ ალი ბალამი, აბუ - ფადლი ბალამის ვაჟი. თუმცა, ახალი ვეზირი მამასავით კომპეტენტური არ იყო. მე-11 საუკუნის ირანელი ისტორიკოსის გარდიზის მიხედვით, ალპ-თეგინი და ბალამი მჭიდროდ თანამშრომლობდნენ; მან ასევე დაამატა, რომ „ბალამი არასოდეს არაფერს აკეთებდა ალპ-თეგინის რეკომენდაციის გარეშე.“

აბდ ალ-მალიქის პიროვნება
აბდ ალ-მალიქის პიროვნების შესახებ ბევრი რამ არ არის ცნობილი. შამსუდინ ალ მუკადასი მას სამანიდ მონარქებს შორის განსაკუთრებულ ფიგურად თვლიდა, შაბანკარაი კი — სამართლიან და სათნო კაცად. თავისი მმართველობსი დროს აბდ ალ-მალიქი ცნობილი იყო როგორც ალ-მუაფფაკი ("ღვთიურად მოწყალე"), ხოლო მისი გარდაცვალების შემდეგ, როგორც ჩანს, მას უწოდეს ალ-მუაიადი.
ჯერემაია ბლეკი

ჯერემაია სალივან ბლეკი (; დ. 10 იანვარი, 1810 – გ. 19 აგვისტო, 1883) — ამერიკელი სახელმწიფო მოღვაწე და იურისტი. 1851 წლიდან 1857 წლამდე იყო პენსილვანიის უზენაესი სასამართლოს მოსამართლე. მსახურობდა პრეზიდენტ ჯეიმზ ბიუკენენის კაბინეტში, ჯერ — გენერალური პროკურორის (1857–1860), შემდეგ კი სახელმწიფო მდივნის (1860–1861) თანამდებობაზე.
გაეროს გენერალური ასამბლეის სამოცდამეთექვსმეტე სესია

გაეროს გენერალური ასამბლეის სამოცდამეთექვსმეტე სესია — გაეროს გენერალური ასამბლეის სესია, რომელიც გაგრძელდა 2021 წლის 14 სექტემბრიდან 2022 წლის 13 სექტემბრამდე. გაეროს გენერალური ასამბლეის პრეზიდენტი აზია-წყნარი ოკეანის ჯგუფიდან იყო.

სესიის ორგანიზაცია
პრეზიდენტი
2021 წლის 7 ივნისს მალდიველი პოლიტიკოსი და დიპლომატი და საგარეო საქმეთა მოქმედი მინისტრი აბდულა შაჰიდი აირჩიეს გენერალური ასამბლეის პრეზიდენტის თანამდებობაზე.

თავის განცხადებაში შაჰიდმა ჩამოაყალიბა სესიისთვის თავისი პრიორიტეტები. პრიორიტეტები გულისხმობდა უფრო ძლიერ და ეფექტურ გაერთიანებული ერების ორგანიზაციას, რომელიც შთააგონებდა ერთიანობასა და სოლიდარობას და, უპირველეს ყოვლისა, იმედს. მისი "იმედის ხუთი სხივი" მოიცავს -19-ისგან , მდგრად აღდგენას, პლანეტის საჭიროებებზე რეაგირებას, ყველას უფლებების პატივისცემას და გაერთიანებული ერების გამოცოცხლებას. მან ასევე პირობა დადო, რომ მისი გუნდი იქნება გენდერულად დაბალანსებული, მრავალეროვნული და გეოგრაფიული მრავალფეროვანი. საბოლოოდ მან პირობა დადო, რომ დაიცავს გენერალური ასამბლეის პროცედურულ წესებს მისთვის, მისი გუნდისთვის და მთელი ასამბლეისთვის.

ვიცე-პრეზიდენტები
გენერალურმა ასამბლეამ 78-ე სესიის ვიცე-პრეზიდენტებად შემდეგი ქვეყნები აირჩია:

გაეროს უსაფრთხოების საბჭოს 5 მუდმივი წევრი:

ასევე შემდეგი სახელმწიფოები:
ნარშახი

აბუ ბაქრ მუჰამედ იბნ ჯაფარ ნარშახი (ან ნარშაკი) (დაახლოებით 899–959), — საუკუნის სოღდელი ისტორიკოსი, ავტორი ისტორიული ნაშრომისა „ ბუხარას ისტორია “. ( - ) დაწერა არაბულ ენაზე და წარუდგინა სამანიდების იმპერატორ ნუჰ -ს 943 ან 944 წელს. წიგნში მოცემულია მნიშვნელოვანი ინფორმაცია ბუხარას შესახებ, რომელიც არ მოიძებნება სხვა თანამედროვე წყაროებში. ნარშახის შესახებ არაფერია ცნობილი, გარდა ამ წიგნისა.

ბიოგრაფია
ნარშახი დაიბადა ჰიჯრის კალენდრით 286 წელს (899 წ.) ბუხარას მიდამოებში მდებარე სოფელ ნარშახში და გარდაიცვალა 348 წლის (959 წლის გაზაფხული) საფარის თვეში (მუსლიმური კალენდრის მე-2 თვე). მისი ცხოვრების შესახებ პრაქტიკულად არ არსებობს ინფორმაცია, გარდა იმისა, რომ ის არის ავტორი წიგნისა"ბუხარას ისტორია", რომელიც საჩუქრად წარუდგინა სამანიდების ემირს ნუჰ იბნ ნასრს 943 ან 944 წელს (332 წ. ჰიჯრით).

ნარშახი სოღდელი იყო. მიუხედავად იმისა, რომ თავის დროზე სოღდის მჭიდროდ დასახლებულ ადგილებში სოღდური ენა ძირითადად სპარსულმა ჩაანაცვლა, სავარაუდოა, რომ მაინც კარგად საუბრობდა სოღდურად.

ბუხარას ისტორია
"ბუხარას ისტორია" ( დაიწერა არაბულ ენაზე 943-944 წლებში (სხვა წყაროების მიხედვით 948-949 წლებში).

"ბუხარას ისტორია" (- ) შედგენილი იყო მფარველისთვის, რომელიც მხარს უჭერდა სუნიტურ ისლამს ისმაილიზმის წინააღმდეგ. იგი დაიწერა სამანიდების აჯანყების დროს.

ნარშახის ნაშრომი - არაერთხელ იქნა რედაქტირებული და შეცვლილი. 1128 წელს მე-12 საუკუნის ისტორიკოსმა  ქალაქ კუვას (ფერღანის ხეობა) მკვიდრმა აბუ ნასრ კუბავმა, თარგმნა „ბუხარას ისტორია“ სპარსულ ენაზე. იგი ითვლება ნარშახის „თანაავტორად“. კუბავმა შეამოკლა ორიგინალური ტექსტი და ასევე დაამატა დეტალები სამანიდების ეპოქის შესახებ 975 წლამდე. 1178 წელს ტექსტი კვლავ შეამოკლა და შეავსო მუჰამედ იბნ ზუფარმა, რომელმაც თხრობა საუკუნემდე დაიყვანა. მან თავისი ნაშრომი მიუძღვნა ბურხან ად-დინ ბუხარის, ბუხარის ჰანაფიტების მეთაურს და დიდგვაროვან ბურხანთა საგვარეულოს წარმომადგენელს. მოგვიანებით ტექსტი კვლავ დაამუშავა უცნობმა ავტორმა, რომელმაც დაამატა ინფორმაცია შემდგომი მოვლენების შესახებ, მაგალითად, ხორეზმშაჰ ალაადინ მუჰამედ მიერ ბუხარას აღების შესახებ 1207 წელს და 1219 წელს მონღოლების მიერ ქალაქის დაპყრობის შესახებ.

თავის მხრივ, 1220 წელს აბუ ნასრ აჰმედმა შეავსო ნაშრომი ახალი მტკიცებულებებითა და ისტორიული მოვლენებით. ნაწარმოებმა ჩვენს დრომდე ამ გამოცემის სახით მოაღწია.

წიგნის არაბულ ენაზე დაწერილი ორიგინალი დაიკარგა და შემორჩენილია მხოლოდ სპარსული ვერსია, რომელიც სხვადასხვა ავტორების კრებულს წარმოადგენს.

ნარშახის ნამუშევარი პირველად გამოქვეყნდა 1892 წელს პარიზში ჩარლზ შეფერის მიერ ორ ხელნაწერზე დაყრდნობით, ერთი მე-16 საუკუნით თარიღდება, მეორე — თანამედროვე პერიოდით.

1954 წელს ისტორიკოსმა რიჩარდ ნ. ფრაიმ თარგმნა წიგნი ინგლისურად.
მარტყოფის აკლდამა

მარტყოფის აკლდამა — არქეოლოგიური ძეგლი გარდაბნის მუნიციპალიტეტის სოფელ მარტყოფში, „მამა ანტონის“ მთის დასავლეთ ფერდზე, მარტყოფის მონასტრიდან 150 მეტრის დაშორებით. შემთხვევით აღმოჩნდა 1985 წელს მიწის სამუშაოების დროს. აკლდამა შეჭრილი იყო კლდოვან ქანში.

გეგმით სწორკუთხაა (4,25 2,75 მ, სიმაღლე 2,25 მ). აღმოსავლეთი, დასავლეთ და სამხრეთი კედლები ნაგებია კლდის ფლეთილი ქვებით კირხსნარზე. აქვს თაღოვანი გადახურვა. თაღი ნაგებია უფრო თხელი ქვის ფილებით. შესასვლელი დასავლეთ კედელშია. აკლდამის ცენტრალურ ნაწილში მოწყობილი იყო დასაკრდძალავი კამერა (1,7 0,7 მ). კამერაში ჩადიოდა 2,4 მ სიგრძისა და 0,6 მ სიგანის დაქანებული ბილიკი. კამერის იატაკზე აღმოჩნდა 50-მდე მიცვალებულის ერთმანეთში არეული ჩონჩხი. მიუხედავად იმისა, შეიმჩნეოდა, რომ მიცვალებულთა დაკრძალვა ხდებოდა ქრისტიანული წესით — ზურგზე გაშოტილი, თავით დასავლეთით, მკერდზე გადაჯვარედინებული ხელებით. აკლდამაში აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალით, აგრეთვე დავით -ის და ყაზან-ყაენის მონეტების მიხედვით ჩანს, რომ აკლდამა - საუკუნეებშიც აკლდამა ფუნქციონირებდა.

აღწერილი აკლდამის გარდა აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში ფართოდაა გავრცელებული ქვით ნაგები აკლდამები, რომელთა კედლები შიგნითაა თანდათან გადაწეული და ქმნიან ცრუ თაღს. ამგვარი აკლდამების ანალოგები ფართოდაა ცნობილი არაგვის აუზიდან, სადაც ისინი ძირითადად - საუკუნეებით თარიღდება. მთაში აკლდამების მასიური გამოჩენა ბარიდან მთაში ქრისტიანობის ფართოდ გავრცელებას მიეწერება. ამის დასტურია ის ფაქტი, რომ აღმოსავლეთ საქართველოს მთიელები ამ სამარხ ნაგებობებს აკლდამებს უწოდებენ. აკლდამები ფართოდაა მთელს აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში: ხევში, ფშავ-ხევსურეთი, მთიულეთ-გუდამაყარში, თუშეთში და სხვ.

მრავალრიცხოვანი ინვენტარით ყურადღებას იმსახურებს აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთს სამაროვნები. მათგან აღსანიშნავია ხევსურეთის სოფ. ხახმატის მოდამოებში ნაწილობრივ შესწავლილი გორისყანის, ღელისკარის, სალიქოკოსა და ბალთანის სამაროვნები. სამარხთა ტიპებია: ქვის სამარხები, ამოშენებულკედლიანი სამარხები და აკლდამები. სამივე ტიპის სამარხი დამხრობილია აღმოსავლეთ-დასავლეთ ხაზზე. მათში ვხვდებით რამდენიმე ჩონჩხს. ბოლო მიცვალებული დაკრძალულია ზურგზე გაშოტილი, თავით დასავლეთით. ადრე დაკრძალულთა ძვლები სამარხის ბოლოში ან გვერდით კედელთანაა მიხვეტილი. სამარხებში ხშირად ჩნდება ნახშირი, რაც სამარხის ცეცხლით განწმენდის კვალი უნდა იყოს. ამ რიტუალს ხევსურეთში უკანასკნელ ხანებამდე ასრულებდნენ. ბარის თანადროული სამაროვნების უმრავლესობისგან განსხვავებით, ამ სამაროვნებზე მიცვალებულთათვის ნივთების ჩატანების წესი კვლავ გავრცელებული ყოფილა.

მიცვალებულთათვის ჩაუტანებიათ: ვერცხლის, ბრინჯაოს მინის სამკაულები; საყურეები, სამაჯურები, სასაფეთქლეები, ბეჭდები, რგოლები, ხვიები, მშვილდსაკინძები, მინის მძივები; საყოფაცხოვრებო და საბრძოლო დანიშნულების რკინის ნივთები — დანები, ჯაჭვის ჩაბალახის ფრაგმენტი, რკინის შუბისპირი. უფრო იშვიათია თიხის ჭურჭელი. ბალთანის სამაროვნის აკლდამაში ლითონის ნივთებთნ ერთად გვხვდება ჩალისფრად გამომწვარი ცალყურა სასმისი და წელში გამოყვანილი ჭრაქი. სამარხეული ინვენტარი თარიღდება - საუკუნეებით.