iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ზაგრების საკათედრო ტაძარი

ზაგრების საკათედრო ტაძარი — კათოლიკური ეკლესია ზაგრებში. ზაგრების სამთავარეპისკოპოსოს საკათედრო ტაძარი. ზაგრების მთავარეპისკოპოსისა და ხორვატიის პრიმასის კათედრა.

ტაძრის მშენებლობა დაიწყო 1093 წელს, მაგრამ 1242 წელს მონღოლების ერთ-ერთი ლაშქრობის დროს მთლიანად დაინგრა.

1880 წელს ტაძარი ძლიერმა მიწისძვრამ სერიოზულად დააზარალა. ჩამოინგრა ძირითადი ნავი. ტაძარი ნეოგოთიკურ სტილში აღადგინა გერმანელმა არქიტექტორმა გერმან ბოლიუმ.

ზაგრების საკათედრო ტაძარი გამოსახულია 1993 წელს გამოსულ ხორვატულ კუნის უკანა მხარეს.
ჯაკოვოს წმინდა პეტრეს ტაძარი

ჯაკოვოს წმინდა პეტრეს ტაძარი — კათოლიკური ეკლესია ქალაქ ჯაკოვოში, ხორვატია. ჯაკოვო-ოსიეკის სამთავარეპისკოპოსოს საკათედრო ტაძარი. იგი არის ხორვატიის შვიდი ტაძრიდან ერთ-ერთი, რომელიც ატარებს მცირე ბაზილიკის სტატუსს.

ტაძარი ააგეს 1866-1882 წლებში. მშენებლობის ინიციატორი იყო იოსიპ შტროსმაიერი, ხორვატიის „ერის მამად“ წოდებული მთავარეპისკოპოსი. ტაძრის არქიტექტორები იყვნენ ავსტრიელი კარლ რიოზნერი და ფრიდრიხ ფონ შმიდტი. განეკუთვნება არქიტექტურის ნეოგოთიკურ სტილს.
რელიგია მონტენეგროში

მონტენეგრო მრავალ რელიგიური ქვეყანაა. ქვეყანაში დომინანტი რელიგია მართლმადიდებლობაა, ქვეყანაში ასევე კათოლიკე და მუსლიმანი მორწმუნეების მნიშვნელოვანი რაოდენობა ცხოვრობს. მონტენეგროს მართლმადიდებლური ეკლესია სერბეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის დაქვემდებარებაში შედის.

2011 წლის მონაცემები
2011 წლის აღწერის მიხედვით ქვეყნის მოსახლეობის რელიგიური კუთვნილება შემდეგნაირად ნაწილდება:
მართლმადიდებლობა - 72.07%
ისლამი - 19.11%
რომის კათოლიკური ეკლესია - 3.44%
სხვა ქრისტიანული კონცეფციები – 0.42%
სხვა რელიგიები – 1.04%
აგნოსტიციზმი/ათეიზმი - 1.31%
უცნობი – 2.61%
კრიშასი

კრიშასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, გოიასის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 389 მეტრზე. მიეკუთვნება გოიასის შტატის ჩრდილო-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სან-მიგელ-დუ-არაგუაიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 15 760 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3,38 კმ²-ზე. ფართობი 4 661 კმ²-ია.
მოზარლანდია

მოზარლანდია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, გოიასის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 320 მეტრზე. მიეკუთვნება გოიასის შტატის ჩრდილო-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სან-მიგელ-დუ-არაგუაიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 13 404 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 7,73 კმ²-ზე. ფართობი 1 734 კმ²-ია.
მუნდუ-ნოვუ (გოიასი)

მუნდუ-ნოვუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, გოიასის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 263 მეტრზე. მიეკუთვნება გოიასის შტატის ჩრდილო-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სან-მიგელ-დუ-არაგუაიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 438 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3 კმ²-ზე. ფართობი 2 146 კმ²-ია.
ნოვა-კრიშასი

ნოვა-კრიშასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, გოიასის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 360 მეტრზე. მიეკუთვნება გოიასის შტატის ჩრდილო-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სან-მიგელ-დუ-არაგუაიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 11 927 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1,63 კმ²-ზე. ფართობი 7 298 კმ²-ია.
ნოვუ-პლანალტუ

ნოვუ-პლანალტუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, გოიასის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 304 მეტრზე. მიეკუთვნება გოიასის შტატის ჩრდილო-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სან-მიგელ-დუ-არაგუაიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 956 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3,18 კმ²-ზე. ფართობი 1 242 კმ²-ია.
სან-მიგელ-დუ-არაგუაია

სან-მიგელ-დუ-არაგუაია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, გოიასის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 378 მეტრზე. მიეკუთვნება გოიასის შტატის ჩრდილო-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სან-მიგელ-დუ-არაგუაიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 22 283 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3,63 კმ²-ზე. ფართობი 6 144 კმ²-ია.
უირაპურუ (გოიასი)

უირაპურუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, გოიასის შტატში; მიეკუთვნება გოიასის შტატის ჩრდილო-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სან-მიგელ-დუ-არაგუაიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 933 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2,54 კმ²-ზე. ფართობი 1 153 კმ²-ია.
კატინა პაქსინო

კატინა პაქსინო ( დ. 17 დეკემბერი, 1900 — გ. 22 თებერვალი, 1972) — ბერძენი მსახიობი. მიღებული აქვს ოსკარისა და ოქროს გლობუსის ჯილდოები. ის განიხილება როგორც საუკუნის ერთ-ერთი უდიდესი ბერძენი მსახიობი.

მან სამსახიობო კარიერა 1928 წელს საბერძნეთში დაიწყო და 1932 წელს საბერძნეთის ეროვნული თეატრის ერთ-ერთი დამაარსებელი გახდა. მეორე მსოფლიო ომის დაწყებამ მას გაერთიანებულ სამეფოში მოუსწრო. შემდეგ ის აშშ-ში გადავიდა, სადაც ითამაშა სადებიუტო ფილმში ვის უხმობს ზარი, რომლისთვისაც მან ოსკარისა და ოქროს გლობუსის ჯილდოები მიიღო როგორც ქალისთვის მეორეხარისხოვანი როლის შემსრულებელმა.

რესურსები ინეტრნეტში
ლიკა

ლიკა — ისტორიული რეგიონი ხორვატიის ცენტრალურ ნაწილში. მდებარეობს ველებიტს, დინარის მთიანეთსა და გორსკი-კოტარს შორის. რეგიონის თითქმის მთელი ტერიტორია შემოსაზღვრულია დაბალი მთებით. ადმინისტრაციული დაყოფის მიხედვით რეგიონის უდიდესი ნაწილი შედის ლიცკო-სენჟის ჟუპანიაში. მცირე ნაწილები ასევე მიეკუთვნება კარლოვაცისა და ზადარის ჟუპანიებს.

ლიკას უდიდესი ქალაქებია გოსპიჩი და ოტოჩაცი. ლიკას ისტორიული რეგიონის ტერიტორიაზე მდებარეობს ხორვატიაში ერთ-ერთი უდიდესი ბუნებრივი ღირსშესანიშნაობა პლიტვიცეს ტბების ეროვნული პარკი.
კორდუნი

კორდუნი — რეგიონი ხორვატიის ცენტრალურ ნაწილში. სამხრეთიდან ესაზღვრება ლიკის ისტორიული რეგიონი. კორდუნი, რომლის ცენტრიცაა სლუნი, მთლიანად შედის კარლოვაცის ჟუპანიაში.

რეგიონი მდიდარია მერქნით. 1990 წელს ხორვატიის დამოუკიდებლობისათვის ომის დროს განიცადა ძლიერი ზარალი. ადგილობრივი მოსახლეობა გაიქცა ან სერბებმა განდევნეს. ეს რეგიონი 1991-1995 წლებში შედიოდა სერბთა რესპუბლიკა კრაინას შემადგენლობაში თუმცა 1995 წელს ხორვატიამ დაიბრუნა.
ფარსანგი

ფარსანგი (საშუალო სპარსული ფარსანგ < ძველი სპარსული — პარასანგა) — მანძილის საზომი ერთეული აქემენიდთა და სასანიანთა ირანში; მანძილი, რომელიც შეეძლო დაეფარა მხედარს ან ქვეითს 1 საათში. განასხვავებენ მხედრის ფარსანგს (5,94 კმ) და ქვეითის ფარსანგს (4 კმ). ეს უკანასკნელი საუკუნეში საქართველოშიც იხმარებოდა.
ფარტაზი

ფარტაზი — პოლიტიკური მოღვაწე, დიდებული და ორატორი საუკუნის ლაზიკაში, რომელიც ორი დიდი სახელმწიფოს (ბიზანტიის და სპარსეთის) მეტოქეობის ასპარეზს წარმოადგენდა. ამ სახელმწიფოებმა ლაზიკას თავს მოახვიეს ხანგრძლივი ომი. განსაკუთრებით გამწვავდა ვითარება 553 წელს, ბიზანტიელთაგან გუბაზ მეფის მოკვლის შემდეგ. კოლხმა წარჩინებულებმა მოიწვიეს ხალხის ფარული ყრილობა, რომელზეც უნდა გადაწყვეტილიყო ქვეყნის პოლიტიკური ორიენტაციის საკითხი. სწორედ ამ ყრილობაზე წარმოუთქვამს სიტყვა ფარტაზს. იგი ბიზანტიელებთან კავშირის შენარჩუნების მომხრედ გამოსულა. ყრილობაზე გაიმარჯვა ბიზანტიურმა ორიენტაციამ. ფარტაზის სიტყვა შემოგვინახა საუკუნის ბიზანტიელმა პოეტმა და ისტორიკოსმა აგათია სქოლასტიკოსმა.
კვიპროსის გათავისუფლების ეროვნული ორგანიზაცია

კვიპროსის გათავისუფლების ეროვნული ორგანიზაცია — კვიპროსელი ბერძნების ორგანიზაცია. დაარსდა 1950-იანი წლების შუა ხანებში. ორგანიზაციის უმთავრესი მიზანი იყო ბრიტანელების განდევნა ქვეყნიდან და კვიპროსის საბერძნეთთან შეერთება (ენოზისი). 1950 წელს გაიმართა პლებისციტი, რომელსაც ბოიკოტი გამოუცხადა თურქულმა თემმა. პლებისციტის მიხედვით ამომრჩეველთა 98 %-მა ხმა მისცა ენოზისს.

ორგანიზაციის ხელმძღვანელი იყო საბერძნეთის არმიის გენერალი გეორგიოს გრივასი. ორგანიზაციამ ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ 1959 წელს გამოაცხადა. 1960 წელს კვიპროსმა დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. ამ თვალსაზრისით ორგანიზაციამ ერთ-ერთ მიზანს მიაღწია, ბრიტანელები განდევნა ქვეყნიდან.
ნიქოზიის ვენეციური კედლები

ნიქოზიის ვენეციური კედლები — ისტორიული თავდაცვითი საფორტიფიკაციო ნაგებობა ნიქოზიაში, კვიპროსი. ეს არის ქალაქის ერთ-ერთი მთავარი ღირსშესანიშნაობა. კედლების გარშემოწერილობაა 5 კილომეტრია და მოიცავს 11 პენტაგონის ფორმის ბასტიონს. კედლებში ცატანებული იყო სამი კარიბჭე: სან-დომენიკოს, გუილიანის და პროვედიტორეს კარიბჭეები.

1567 წელს ვენეციელებმა იტალიელ არქიტექტორებს ჯულიო სავორგანოსა და ფრანჩესკო ბარბაროს შეემუშავებინათ ნიქოზიის თავდაცვითი ნაგებობის გეგმა, რომელიც დაიცავდა მოსახლეობას ოსმალეთის იმპერიის შემოსევებისაგან.
მონტენეგროს ენები

მონტენეგროს ენები — მონტენეგროს 2007 წლის კონსტიტუციის მიხედვით აქვს მხოლოდ ერთი სახელმწიფო ენა – მონტენეგრული. 2011 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმეტესობამ მშობლიურ ენად გამოაცხადა სერბული და მხოლოდ მოსახლეობის 37 %-მა მონტენეგრული. ლინგვისტური თვალსაზრისით ისინი ორივე სერბულ-ხორვატული ენის დიალექტებს წარმოადგენენ. მონტენეგრული ენის სტანდარტების დამუშავების პროცესი ჯერ არ დასრულებულა.

უმცირესობის ენებად აღიარებულია: ბოსნიური, ალბანური და ხორვატული. ალბანური არის ასევე ულცინის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური ენა. ქვეყნის მასშტაბით ასევე არიან სლოვაკურ ენაზე მოსაუბრეებიც. კოტორის ყურესა და სანაპირო ზოლში ასევე ცხოვრობს რამდენიმე ასეული იტალიურ ენოვანი მონტენეგროელი. ისინი არიან ვენეციის რესპუბლიკის დროს ჩამოსახლებული იტალიელების შთამომავლები.

მონტენეგრულის დამწერლობისთვის გამოიყენება როგორც ლათინური დამწერლობა ასევე კირილიცაც. ქვეყანაში არის მზარდი პოლიტიკური მოძრაობა, რომლის მიზანია ევროკავშირში შესვლის შემდეგ ხმარებაში დარჩეს მხოლოდ ლათინური დამწერლობა.
ყაზახეთის სტეპი

ყაზახეთის სტეპი ან ყირგიზეთის სტეპი — დიდი ეკორეგიონი ცენტრალურ აზიაში. მოიცავს ჩრდილოეთ ყაზახეთსა და მის მიმდებარე რუსეთის ტერიტორიების სტეპებს. გადაჭიმულია დასავლეთით პონტოურ-კასპიურ სტეპამდე, ხოლო აღმოსავლეთით ემინის ველის სტეპამდე.

მდებარეობა
სტეპი გადაჭიმულია 2200 კმ-ზე კასპიისპირა დაბლობის აღმოსავლეთით და არალის ზღვის ჩრდილოეთით, ალტაიმდე. ეს მსოფლიოში უდიდესი სტეპური რეგიონია და მას დაახლოებით 804.5 ათასი კმ² უკავია. ტერიტორიის უდიდეს ნაწილს სტეპები, ნახევარუდაბნოები და უდაბნოები შეადგენენ.
ფარუხი

აბუ ლ-ჰასან ალი იბნ ჯოლულ სისტანი ფარუხი (გ. 1038) — სპარსულ-ტაჯიკური პოეზიის წარმომადგენელი. სახელი გაითქვა ჩაღანიდთა ემირის, შემდეგ კი მაჰმუდ ღაზნევის კარზე, სადაც იმ დროს მოღვაწეობდნენ ფირდოუსი, უნსური, მანუჩეჰრი. ფარუხს დივანში (თეირანი, 1932) შესული 281 ლექსიდან 213 კასიდა ეძღვნება მაჰმუდს, მის ძმას და ვაჟს. სახოტბო კასიდებს ცალკეულ ბეითებში ფარუხი ეხება სხვა თემებსაც (ნადირობის ეპიზოდები, ჩოგნის თამაში, იარაღის, ციხე-დარბაზების, ინდოეთის ქალაქების აღწერა). წერდა ღაზალებს, რობაიებს, სატირულ ლექსებს. ფარუხის პოეზია გამოირჩევა დახვეწილობით და სინატიფით. თარგმნილია ქართულად.
ფარფლები

ფარფლები — წყლის ცხოველების მოძრაობის ორგანოები. უხერხემლოთა შორის ფარფლები აქვთ მუცელფეხიან, თავფეხიან მოლუსკებს და ჯაგარყბიანებს, ხოლო თანამედროვე ხერხემლიანთაგან — მრგვალპირიანებს, თევზებს, ზოგიერთ ამფიბიას და ძუძუმწოვარს. მრგვალპირიანებს მხოლოდ ცალადი ფარფლები აქვთ (ზურგის და კუდის). თევზებს შორის განასხვავებენ წყვილად და ცალად ფარფლებს. წყვილადია წინა (მკერდის) და უკანა (მუცლის) ფარფლები. მათი ძირითადი ფუნქციაა თევზის მოძრაობის წარმართვა ვერტიკალურ სიბრტყეში (სიღრმის საჭე). ცალადია ზურგის, უკანა გასავლისა და კუდის ფარფლები. ზურგისა და უკანა გასავლის ფარფლები განაპირობენ თევზის მოძრაობის მიმართულების რეგულაციას, თუმცა ისინი ზოგჯერ დამატებით (მაგ. მსხვერპლის მიზიდვის) ფუნქციასაც ასრულებენ. კუდის ფარფლები მოძრაობის ძირითადი ორგანოა. ამფიბიებს შორის ცალადი ფარფლები (ჩონჩხს მოკლებული კანის ნაოჭების სახით), როგორც მუდმივი ან დროებითი წარმონაქმნები, აქვთ წყალში მცხოვრებ ლარვებს, აგრეთვე მოზრდილ კუდიან ამფიბიებს და უკუდო ამფიბიების ლარვებს. ძუძუმწოვართაგან ფარფლები აქვთ ვეშაპისნაირებსა და სირენებს. მათი ცალადი ფარფლები უჩონჩხოა, ხოლო მათ წყვილად ფარფლებს შინაგანი ჩონჩხი აქვთ და ისინი ყველა დანარჩენი ოთხფეხა ხერხემლიანის წინა კიდურების ჰომოლოგიურია.
ბოსნია და ჰერცეგოვინა-თურქეთის ურთიერთობები

ბოსნია და ჰერცეგოვინა-თურქეთის ურთიერთობები — წარმოადგენს ურთიერთობებს თურქეთსა და ბოსნია და ჰერცეგოვინას შორის. იუგოსლავიის დაშლის შემდეგ თურქეთმა 1992 წლის 6 თებერვალს აღიარა ბოსნია და ჰერცეგოვინის დამოუკიდებლობა. ქვეყნებს შორის დიპლომატიური ურთიერთობა დამყარდა 1992 წლის 29 აგვისტოს. ბოსნია და ჰერცეგოვინას აქვს ორი საელჩო თურქეთში ანკარაში და იზმირში და საკონსულო სტამბოლში. ბოსნია და ჰერცეგოვინაში კი მოქმედებს სალეჩო სარაევოში და საკონსულო მოსტარში.

1995 წელს თურქეთის პრეზიდენტი სულეიმან დემირელი იყო შუამავალი ბოსნია და ჰერცეგოვინას და ხორვატიას შორის სპლიტის ხელშეკრულების ხელმოწერის დროს.
ბულგარეთ-თურქეთის ურთიერთობები

ბულგარეთ-თურქეთის ურთიერთობები — წარმოადგენს ურთიერთობებს თურქეთსა და ბულგარეთს შორის. ბულგარეთს აქვს საელჩო თურქეთში ანკარაში და გენერალური საკონსულო სტამბულსა და ედირნეში. ასევე მოქმედებს კანცელარია ბურსაში. ბულგარეთში კი მოქმედებს სალეჩო სოფიაში და ორი გენერალური საკონსულო პლოვდივსა და ბურგასში. ორივე ქვეყანა არის ნატოს წევრი. ბულგარეთი ევროპის კავშირის წევრი, ხოლო თურქეთი კანდიდატია.
თურქეთ-ხორვატიის ურთიერთობები

თურქეთ-ხორვატიის ურთიერთობები — წარმოადგენს ურთიერთობებს თურქეთსა და ხორვატიას შორის. ხორვატიას აქვს საელჩო თურქეთში ანკარაში და გენერალური საკონსულო სტამბულსა და იზმირში. ხორვატიაში კი მოქმედებს საელჩო ზაგრებში. ორივე ქვეყანა არის ნატოსა და ევროსაბჭოს წევრი. ხორვატია ევროპის კავშირის წევრი, ხოლო თურქეთი კანდიდატია.

თურქეთმა 1991 წელს აღიარა ხორვატიის დამოუკიდებლობა. დიპლომატიური კავშირი კი დაამყარეს 1992 წელს.
თურქეთ-საბერძნეთის ურთიერთობები

თურქეთ-საბერძნეთის ურთიერთობები — წარმოადგენს ურთიერთობებს თურქეთსა და საბერძნეთს შორის. 1821 წლიდან თურქეთმა და საბერძნეთმა მძიმე ურთიერთობები გამოიარეს. იყო დაპირისპირებაც და შერიგებაც. ქვეყნებს შორის გაიმართა ოთხი ძირითადი ომი: საბერძნეთ-თურქეთის პირველი ომი (1897), ბალკანეთის პირველი ომი (1912-1913 წწ.), პირველი მსოფლიო ომი (1914-1918 წწ.) და თურქეთის ომი დამოუკიდებლობისთვის.

თურქეთში მოქმედებს საბერძნეთის საელჩო ანკარაში, სამი გენერალური საკონსულო იზმირში, ედირნესა და სტამბოლში. საბერძნეთში მოქმედებს თურქეთის საელჩო ათენში და სამი გენერალური საკონსულო თესალონიკში, კომოტინში და როდოსში.
ფარფლფეხიანები

ფარფლფეხიანები , ასევე ცნობილი, როგორც სელაპები — წყლის ძუძუმწოვრების ჯგუფი. მათი სხეული თითისტარისებურია. უმეტესობა შემოსილია უხეში ფაცახით. თივთიკი არა აქვთ. კუდი მოკლეა. ხუთთითიანი კიდურები ფარფლებადაა გარდაქმნილი. ზოგის კანქვეშა ცხიმის სისქე 8 სმ აღწევს. აქვთ 18-იდან (მორჟები) 38-მდე (ყურებიანი სელაპები) კბილი, მძლავრი ეშვები, კარგად განვითარებული თავის ტვინი. ფარფლფეხიანები წყალში კარგად ხედავენ, გრძნობენ ბგერებსა და სუნს. ნესტოები იხსნება მხოლოდ ამოსუნთქვისა და ჩასუნთქვის დროს. ფარფლფეხიანებს ხანგრძლივად შეუძლიათ წყალქვეშ ყოფნა. წყალში საკმაოდ სწრაფად, ხოლო ხმელეთზე მოუხეშავად მოძრაობენ. იკვებებიან თევზებით, მოლუსკებით, კიბოსნაირებით და სხვა. ყვინთვის დროს პულსი კლებულობს (წუთში 55—180-იდან 4—15-მდე). სხეულის ტემპერატურაა 36—37°. ფარფლფეხიანები უფრო მეტ დროს წყალში ატარებენ, დროდადრო ზედაპირზე ამოტივტივდებიან ან ნაპირზე გამოდიან დასასვენებლად. განსაკუთრებით გამრავლების დროს, დედალი სელაპები, ზღვის კატები და ზოგიერთი სხვა ფარფლფეხიანები სქესობრივად მწიფდებიან 3 წლისა, მორჟი — 6 წლისა. მამლები კი ერთი წლის დაგვიანებით აღწევენ სქესობრივ სიმწიფეს. მაკეობა გრძელდება 8—12 თვემდე. შობენ ერთ (იშვიათად ორ) ნაშიერს. რძე დაახლოებით 36—52%-მდე ცხიმს შეიცავს. ფარფლფეხიანები მეტწილად გავრცელებული არიან ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნახევარსფეროს ცივი და ზომიერი სარტყლების ზღვებში. თითო სახეობა მოიპოვება კასპიის ზღვაში, ბაიკალის, ლადოგისა და საიმის ტბებში. ფარფლფეხიანების უმრავლებობა ხროვად ცხოვრობს და ყინულოვან სანაპიროებზე ქმნის საკმაოდ ფართო საწოლარებს.

ერთიანდებიან 20 გვარსა და 3 ოჯახში (მორჟისებრნი, ყურებიანი სელაპები და ნამდვილი სელაპები). მრავალ მათგანს სარეწაო მნიშვნელობა აქვს. ხმელთაშუა ზღვაში ბინადრობს თეთრმუცელა სელაპი, რომელიც ზოგჯერ შავ ზღვაში შედის და იშვიათად საქართველოს სანაპიროსთანაც გვხვდება. იგი მცირერიცხოვანი და გადაშენების გზაზე მდგომი სახეობაა, შეტანილია „წითელ წიგნში“.

ნამდვილ სელაპებს ყურის ნიჟარები არ გააჩნიათ, მათი ორივე წყვილი კიდური გარდაქმნილია ფარფლებად და ბრჭყალებით ბოლოვდება. უკანა ფარფლები უკნისაკენაა მიმართული და წყალში სამოძრაო აპარატს წარმოადგენს. აერთიანებს 12 გვარის 20-მდე სახეობას. ფართოდ არიან გავრცელებული; განსაკუთრებით ბევრია პოლარული წრის განედებში.

ყურებიან სელაპებს ყურის პატარა ნიჟარები აქვთ, მათი წინა ფარფლები მოკლებულია ბრჭყალებს, უკანა ფარფლები წინისაკენ მოიკეცება და, ისე როგორც წინა ფარფლები, წარმოადგენს სხეულის საყრდენს ხმელეთზე მოძრაობისას. გავრცელებული არიან ორივე ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყელში: ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში მხოლოდ წყნარ ოკეანეში, სამხრეთში — ყველა ოკეანეში. მათ განეკუთვნება ზღვის ლომები (5 გვარი 5 სახეობით) და ზღვის კატები (2 გვარის 6 ან 9 სახეობა).
ვილნიუსი-კლაიპედის რკინიგზა

ვილნიუსი-კლაიპედის რკინიგზა — ერთ-ერთი მთავარი ადგილობრივი რკინიგზა ლიეტუვაში. რკინიგზა ლიეტუვის დედაქალაქ ვილნიუსს ქვეყნის უდიდეს ზღვისპირა ქალაქ კლაიპედასთან აკავშირებს.

აღნიშნულ მარშრუტზე მატარებლები დღის განმავლობაში 3 რეისს ასრულებენ.

სადგურები
ვილნიუსის რკინიგზის სადგური
კაიშიადორისის რკინიგზის სადგური
იონავის რკინიგზის სადგური
კედაინიაის რკინიგზის სადგური
რადვილიშკისის რკინიგზის სადგური
შიაულიაის რკინიგზის სადგური
ტელშიაის რკინიგზის სადგური
პლუნგეს რკინიგზის სადგური
კრეტინგის რკინიგზის სადგური
გირულიაის რკინიგზის სადგური
კლაიპედის რკინიგზის სადგური
ვილნიუსი-კაუნასის რკინიგზა

}

რკინიგზის მშენებლობა დაიწყო 1859 წელს და დასრულდა 1862 წელს.

სარკინიგზო კატასტროფა
1975 წლის 4 აპრილს ვილნიუსი-კაუნასის სარკინიგზო ავარიის დროს 20 ადამიანი დაიღუპა და 80 დაშავდა.

სადგურები
ვილნიუსის რკინიგზის სადგური
პანერიაის რკინიგზის სადგური
ლენტვარისის რკინიგზის სადგური
ვევისის რკინიგზის სადგური
ჟასლიაის რკინიგზის სადგური
კაიშიადორისის რკინიგზის სადგური
პრავიენიშკესის რკინიგზის სადგური
პალემონასის რკინიგზის სადგური
კაუნასის რკინიგზის სადგური
აჰმედ ადნან საიგუნი

აჰმედ ადნან საიგუნი (; დ. 7 სექტემბერი, 1907, იზმირი — გ. 6 იანვარი, 1991, სტამბოლი) — თურქი კომპოზიტორი, მუსიკათმცოდნე და პედაგოგი, ეროვნული მუსიკალური სკოლის ერთ-ერთი დამაარსებელი, პირველი თურქული ნაციონალური ოპერის ავტორი.

დაიბადა 1907 წელს იზმირში, მათემატიკის მასწავლებლის ოჯახში. 1928-1931 წლებში სწავლობდა პარიზში. 1934-1935 წლებში ხელმძღვანელობდა პრეზიდენტის ორკესტრს. 1936 წლიდან სტამბოლის კონსერვატორიის პედაგოგია. ამავე წელს ბელა ბარტოკთან ერთად იმოგზაურა ანატოლიაში და შეაგროვა ხალხური სიმღერები.

გარდაიცვალა 1991 წელს. ამავე წელს თურქეთში გამოუშვეს ვერცხლის მონეტა საიგუნის გამოსახულებით.
ბურსის დიდი მეჩეთი

ბურსის დიდი მეჩეთი — მეჩეთი ქალაქ ბურსაში, თურქეთი. ააშენეს სელჩუკთა არქიტექტურულ სტილში სულთან ბაიაზიდ -ის ბრძანებით 1396-1400 წლებში. მეჩეთს ამშვენებს 20 გუმბათი, 12 სვეტი და 2 მინარეთი.

მეჩეთი ადრეოსმალური არქიტექტურის ნიმუშია. არქიტექტორი იყო ალი ნეჯერი.

მეჩეთის შიგნით შადრევანია გაკეთებული. მეჩეთის სვეტებზე და კედლებზე 192 არაბული წარწერაა.
ჯან იუჯელი

ჯან იუჯელი (; დ. 1926, სტამბოლი — გ. 12 აგვისტო, 1999, დატჩა) — საუკუნის თურქი პოეტი და მთარგმნელი, ჟურნალისტი.

მამამისი ჰასან ალი იუჯელი 1938-1946 წლებში თურქეთის განათლების მინისტრი იყო. მან გაატარა რამდენიმე მნიშვნელოვანი რეფორმა თურქეთის განათლების სისტემაში და იყო პირველი სასოფლო სკოლის დამაარსებელი. მამის მინისტრად დანიშვნის გამო ჯან იუჯელი 10 წლის ასაკში ოჯახთან ერთად ანკარაში გადავიდა საცხოვრებლად. ამ ასაკში დაწერა თავისი პირველი ლექსი.

სწავლობდა ანკარის უნივერსიტეტის ენისა და ისტორიის ფაკულტეტზე. სადაც შეისწავლა ბერძნული და ლათინური ენები. ახალგაზრდობაში დაინტერესდა მარქსიზმით, შვილის ეს გადაწყვეტილება არ მოეწონა მამმისს და სასწავლებლად გააგზავნა ლონდონში.

თურქეთში დაბრუნდა 1953 წელს. გაიწვიეს არმიაში და იბრძოდა კორეის ომში. ომიდან დაბრუნების შემდეგ ეწეოდა მთარგმნელობით საქმიანობას. მეუღლესთან ერთად გაემგზავრა ლონდონში, მუშაობდა თარჯიმნად რამდენიმე საელჩოში და -ის რადიოარხის ახალი ამბების თურქულენოვან განყოფილებაში. 1960-იანი წლების დასაწყისში მიეძალა ალკოჰოლს, რის გამოც ხშირად უწევდა სამსახურის გაცდენა. საბოლოო ჯამში სამსახურის გარეშე დარჩა. თურქეთში დაბრუნების შემდეგ მუშაობდა ქალაქ მარმარისის ტურისტულ სააგენტოში. მალევე გახდა თურქეთის შრომის პარტიის წევრი. 1971 წლის სამხედრო გადატრიალების შემდეგ ახალმა ხელისუფლებამ პარტიის მოქმედება აკრძალა და მისი წევრები, მათ შორის ჯან იუჯელიც დააპატიმრეს. გაატავისუფლეს 1974 წელს ამნისტიის შედეგად.

გარდაიცვალა 1999 წელს.
მიმარ ქემალედინი

მიმარ ქემალედინი (; დ. 1870 — გ. 1927) — თურქი არქიტექტორი. მოღვაწეობდა გვიანი ოსმალეთის იმპერიისა და ადრეული თურქეთის რესპუბლიკის პერიოდში. ითვლება პირველი თურქული ეროვნული არქიტექტურული სტილის შემქმნელად.

დაიბადა კონსტანტინოპოლში საზღვაო ოფიცრის ოჯახში. სკოლის დასრულების შემდეგ მიიღო უმაღლესი ტექნიკური განათლება და გახდა გერმანელი არქიტექტორის ავგუსტ იაჰმუნდის დამხმარე. 4 წელიწადში გახსნა საკუთარი არქიტექტურული ბიურო. 1895 წელს სულთან აბდულ-ჰამიდ -ის დახმარებით გაემგზავრა სტაჟირებაზე ბერლინში.

გარდაიცვალა 1927 წელს. 2009 წელს ეროვნულმა ბანკმა გამოუშვა 20 ლირის ნომინალის ქაღალდის კუპიურა, რომლის რევერსზეც გამოსახულია მიმარ ქემალედინი.
ნევინ ჩოქაი

ნევინ ჩოქაი (; დ. 1930 — გ. 24 ივლისი, 2012, სტამბოლი) — თურქი მხატვარი.

1947–1954 წლებში სწავლობდა სახვითი ხელოვნების ეროვნულ აკადემიაში. 1950-იან წლებში მღეროდა ფოლკლორულ ანსამბლში. პირველი პერსონალური გამოფენა გამართა 1953 წელს. 1954 წიდან ფერწერაშია.

1979 წელს მიიწვიეს ნიდერლანდში. მისი ნამუშევრები გამოფინეს ჰააგაში, დევენტერში, როტერდამში.
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2000

ევროპის მე-11 საფეხბურთო ჩემპიონატი (; ; ), ხშირად უბრალოდ ევრო 2000, ჩატარდა ბელგიასა და ნიდერლანდებში, 2004 წლის 10 ივნისიდან 2 ივლისამდე. ეს იყო პირველი ჩემპიონატი, რომელსაც ორმა ქვეყანამ უმასპინძლა. გამარჯვებული გახდა მოქმედი მსოფლიოს ჩემპიონი საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები. ტურნირის ოფიციალური ბურთი დაამზადა კომპანია -მა. ბურთს ეწოდებოდა.

ტურნირის ფინალურ ეტაპზე მთლიანად 16 გუნდი მონაწილეობდა. ბელგიისა და ნიდერლანდების ნაკრებები მასპინძლის რანგით ავტომატურად იყვნენ დაშვებული ტურნირზე. დარჩენილი 13 გუნდი გამოვლინდა საკვალიფიკაციო მატჩების შედეგად, რომლებიც 1998 წელს დაიწყო.

ჯგუფური ეტაპი
ჯგუფი 
ჯგუფი 
ჯგუფი 
ჯგუფი 
პლეი-ოფის ეტაპი
მეოთხედფინალები
----

----

----

ნახევარფინალები
----

ფინალი
თილისმა
ტურნირის ოფიციალური თილისმა იყო ბენელაკი, (ბენილუქსის კალამბური). ეს იყო სანახევროდ ლომი, სანახევროდ ეშმაკი, რომლის თმები გადაწყვეტილი იყო მასპინძელი ქვეყნების ეროვნულ ფერებში. ლომი არის ნიდერლანდის, ხოლო ეშმაკი — ბელგიის ნაკრების იმსბოლო (აქედან მისი მეტსახელი — წითელი ეშმაკები).
რიფათ ილგაზი

რიფათ ილგაზი (; დ. 7 მაისი, 1911, კასთამონუ — გ. 7 ივლისი, 1993, სტამბოლი) — თურქი მწერალი და პოეტი. რომანებისა და ზღაპრების ავტორი. განსაკუთრებული წარმატება მოუტანა რომანმა „აღმაშფოთებელი კლასი“. რიფათ ილგაზი ბევრი ლიტერატურული ნაშრომის ავტორია. წერდა ლექსებს, იუმორისტულ ნაწარმოებებს, რომანებსა და საბავშვო წიგნებს. ერთი პერიოდი აკრძალული იყო და გაყიდვებიდან ამოირეს მისი რომანი „ბნელი ღამე“, თუმცა 2004 წელს თურქეთის განათლების სამინისტროს მიერ რეკომენდებულ 100 გამოცემაში.
ავშა

ავშა — კუნძული მარმარილოს ზღვაში. ადმინისტრაციულად შედის ბალიქესირის პროვინციის შემადგენლობაში. კუნძული საკმაოდ პოპულარული ადგილია შიდა ტურიზმისათვის. განსაკუთრებით ბევრი ტურისტი ჩადის სტამბულიდან. კუნძულის მოსახლეობა ბოლო აღწერების მიხედვით 2 527-ია, თუმცა სეზონზე ვიზიტორთა რაოდენობა 40-50 ათასამდე იზრდება. კუნძულზე ჩასვლა ძირითადად შესაძლებელია სტამბულიდან, მუშაობს ბორანი.
აივაინი

აივაინი  — მღვიმე სოფელ აივაში, ბურსის პროვინცია, თურქეთი. სახელწოდება მომდინარეობს სოფელ აივადან. გამოქავაბულს ორი შესასვლელი აქვს. ერთ-ერთი შესასვლელი მდებარეობს სოფელ აივაში, მეორე კი — დოჯანალანში. დოჯანალანის შესასვლელი საკმაოდ ციცაბოა. მღვიმე თითქმის ჰორიზონტალურია. გამოქვაბულში მდებარეობს რამდენიმე პატარა ტბა და გაედინება მდინარე ქარადონლუ.

მღვიმეში არის სტალაგმიტები და სტალაქტიტები.
მედეა ძიძიგური

მედეა ძიძიგური (დ. 24 თებერვალი, 1942, თბილისი — გ. 1999) — ქართველი მომღერალი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1989). საქართველოს ღირსების ორდენის კავალერი (1997).

მედეა ძიძიგურმა 1963 წელს დაამთავრა თბილისის უცხო ენათა პედაგოგიური ინსტიტუტი. სტუდენტობისას ის მღეროდა ინსტიტუტის საესტრადო ორკესტრში.

1963 წლიდან ძიძიგური იყო საქართველოს სახელმწიფო ფილარმონიის სოლისტი. 1979–1985 წლებში — საქართველოს ტელერადიოკომიტეტის მუსიკალური რედაქტორი, ხოლო 1994 წლიდან — სიცოცხლის ბოლომდე მუშაობდა საქართველოს ხელოვნების მუშაკთა სახლის დირექტორად და სამხატვრო ხელმძღვანელად.

მედეა ძიძიგურს ჰქონდა მეტად კოლორიტული ხმა და შესრულების ორიგინალური მანერა. განსაკუთრებით კარგად ასრულებდა ქალაქურ სიმღერებს, ასევე ქართულ, რუსულ და ბოშურ რომანსებს.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მომღერალზე გადაღებულია დოკუმენტური ფილმი მღერის მედეა ძიძგური.

ჯილდოები და აღიარება
1974 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
1989 — საქართველოს სახალხო არტისტი
1997 — ღირსების ორდენი
ციკლოპისებრნი

ციკლოპისებრნი — უხერხემლოთა ოჯახი ნიჩაბფეხიანთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 1 — 5,5 მმ აღწევს. აქვთ კენტი შუბლის თვალაკი, მოკლე ანტენულები, ერთთტოტიანი ანტენები, რომელთა მეშვეობითაც ცურავენ, თავმკერდზე გრძელი მუცელი. გული არ გააჩნიათ. ციკლოპისებრთა ოჯახის 250-მდე სახეობა გავრცელებულია მთელ დედამიწაზე. ბინადრობენ უმთავრესად მტკნარი წყალსატევების ფსკერთან. იკვებებიან უმარტივესებით, ციბრუტელებით, პატარ-პატარა კიბოებით. ციკლოპისებრნი თავის მხრივ თევზებისა და მათი ლიფსიტების საკვებია.