ხუან მენდესი

ხუან ნეპომუკენო მენდეს სანჩესი ( დ. 2 ივლისი, 1824 – 29 ნოემბერი, 1894) — მექსიკელი სამხედრო ოფიცერი და პოლიტიკოსი, რომელიც იკავებდა მექსიკის პრეზიდენტის თანამდებობას 1876 წლის 6 დეკემბრიდან 1877 წლის 16 თებერვლამდე.

ადრეული წლები
ხუან მენდეს სანჩესი დაიბადა 1824 წლის 2 ივლისს, პუებლაში. წარმატებული ვაჭრისა და ამბოხებულთა კაპიტნის, ხოსე მარიანო მენდესის და მარია დე ხესუს სანჩესის ოჯახში. 1830-1832 წლებში ის სწავლობდა „ “-ის სკოლაში, მასწავლებელ ხოსე მარია ვარგასის ხელმძღვანელობით. მოგვიანებით, მამამისმა ის და მისი უფროსი ძმა, ლეოციდო გვადალუპე მენდეს სანჩესი, პუებლაში, კაროლინოს კოლეჯში გაგზავნა, სადაც ორწლიანი სწავლის შემდეგ ისინი მშობლიურ ქალაქში დაბრუნდნენ. ძმებს განათლების მიღება არ გაუგრძელებიათ და მამამისთან ერთად განაგრძეს საქმიანობა.

სამხედრო და პოლიტიკური კარიერა
1846 წლის 13 მაისს აშშ-ის კონგრესმა ომი გამოუცხადა მექსიკას. მექსიკის მთავრობამ თავდაცვითი ღონისძიებები მოამზადა და 1847 წლის 25 მარტს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ პუებლას შტატის გუბერნატორსა და სამხედრო მეთაურს უბრძანა, რომ ვერაკრუსის შტატის ქალაქ ხალაპაში დაუყოვნებლივ გასამგზავრებლად 2000 ქვეითი ჯარისკაცი დაექირავებინათ. 1847 წლის 18 აპრილს სერო-გორდოს ბრძოლა გაიმართა, რომელშიც ტეტელა დელ ოროს მილიცია მონაწილეობდა. დამსწრეებს შორის იყვნენ ტეტელა დელ ოროს მაცხოვრებლები, ხუან ნ. მენდესი და პილარ რივერა.
მექსიკა-ამერიკის ომში აქტიური მონაწილეობის შემდეგ, 1849 წელს ის ტეტელა-დე-ოკამპოს მეორე მერად აირჩიეს, ხოლო 1852 წელს ხელახლა აირჩიეს, ამჯერად პირველ მერად. 1854 წლის 15 დეკემბერს პუებლას შტატის მთავრობამ იგი ეროვნული გვარდიის ქვეითი ჯარის ვიცე-პოლკოვნიკად დანიშნა, რითაც ორგანიზება გაუწია ტეტელა-დელ-ოკამპოს ოლქის ეროვნულ გვარდიას.

1855 წლის იანვარში იგი პოლიტიკურ ვიცე-პრეფექტად და ტეტელა-დელ-ოკამპოს ოლქის (იმ წელს არსებული სამი ოლქიდან ერთ-ერთი) სამხედრო მეთაურად დაინიშნა. სამწუხაროდ, ანტონიო ლოპეს დე სანტა ანას ბრძანებით, იგი თანამდებობიდან გაათავისუფლეს. ამიტომ, იმავე წლის ნოემბერში, ტეტელა დელ ოროს ოლქის მუნიციპალიტეტებმა შტატის მთავრობას პილარ რივერას, ხუან კრისტომო ბონილას და ნაზარიო ბონილას შემადგენლობით კომისია გაუგზავნეს მისი თანამდებობაზე აღდგენის მოთხოვნით. მან ახალი თანამდებობა დეკემბერში მიიღო და მომდევნო წლამდე იმსახურა. 1855 წლის 17 დეკემბერს, ტეტელა დელ ოროს ოლქის ეროვნული გვარდიის მთავარსარდლად, მან მონაწილეობა მიიღო გენერალ ანტონიო დე ჰარო ი ტამარისის მიერ ალყაში მოქცეული პუებლას დაცვაში.

1857 წლის 7 თებერვალს მისი მეუღლე გარდაიცვალა. ვიცე-პოლკოვნიკი მენდესი გამოეთიშა საზოგადოებრივ ცხოვრებას, თუმცა ეს მწუხარება დაძლია თავისი ხალხის თავისუფლებისკენ სწრაფვაზე ფოკუსირებით. 1857 წლის 15 ივნისს მოიწვიეს პუებლას თავისუფალი და სუვერენული შტატის პირველი კონსტიტუციური კონგრესი. არჩევნების შემდეგ, პოდპოლკოვნიკი ხუან ნ. მენდესი აირჩიეს ტეზიუტლანისა და ტეტელა დელ ოროს ოლქების წარმომადგენლად, ხოლო ტეზიუტლანი მისი საარჩევნო ოლქი გახდა.

1857 წლის 1 სექტემბერს, პუებლას შტატის გუბერნატორმა და სამხედრო მეთაურმა, ბრიგადის გენერალმა მიგელ კასტულო ალატრისტემ, იგი ეროვნული გვარდიის ქვეითი ჯარის პოლკოვნიკად დანიშნა. 1858 წლის 7 აპრილს გენერალმა მიგელ კასტულო ალატრისტემ იგი პუებლას შტატის გენერალ-ხაზინადად დანიშნა.

1858 წლის 21 და 22 ივლისს, პოლკოვნიკმა ხუან ნ. მენდესმა პუებლას ეროვნული გვარდიის ბატალიონთან, ტეზიუტლანის ეროვნული გვარდიის ბატალიონთან და ტლაპაკოიანის ასეულთან ერთად, მნიშვნელოვან გამარჯვებას მიაღწია ლას ფილიპინასის სახელით ცნობილ ტერიტორიაზე, დაამარცხა პოლკოვნიკ მანუელ ფუერტესის მეთაურობით კონსერვატორები, რომლებიც შეიარაღებული ძალების სამივე შტოდან (ქვეითი ჯარი, კავალერია და არტილერია) 610 კაცს შეადგენდნენ.

1858 წლის 25 აგვისტოს, გენერალმა მიგელ კასტულო ალატრისტემ იგი პოლიტიკურ პრეფექტად და ზაკატლანის დეპარტამენტის სამხედრო მეთაურად დანიშნა. 1858 წლის 16 სექტემბერს, პოლკოვნიკ ხუან ნ. მენდესის მეთაურობით ლიბერალურმა ძალებმა ზაკატლანის მახლობლად, აიოტლას ქალაქიდან ტულანსინგოდან და ჩიგნაუაპანიდან კონსერვატორები დაამარცხეს.

1858 წლის 20 ნოემბერს, დილის სამ საათზე დაწყებული ბრძოლის შემდეგ, მან დაამარცხა პოლკოვნიკ ამადორის მეთაურობით კონსერვატორები სან-პაბლო-ეტლაში, ტლასკალაში. დიდი მსხვერპლის მიუხედავად,მენდესმა შეძლო სამი ქვემეხის, დიდი რაოდენობით შაშხანების, საბრძოლო მასალის და სხვა სამხედრო მარაგის ხელში ჩაგდება. 4 და 7 თებერვალს განხორციელდა ორი მცდელობა საკაპოასტლას აღების, ორივე წარუმატებლად დასრულდა. საბოლოოდ, 1859 წლის 15 თებერვალს, პოლკოვნიკმა ხუან ნ. მენდესმა, რომელიც საკატლანის ტეტელა-დელ-ოროს ბატალიონის 335 მებრძოლის, ასევე ხოჩიაპულკოსა და ისტაკამაქსიტლანის ასეულების მეთაურობით, დაიკავა საკაპოასტლა, რომელსაც იცავდა კონსერვატორი ვიცე-პოლკოვნიკი აგუსტინ როლდანი, რომელიც საკაპოაქტლას მოძრავი გვარდიის ბატალიონს ხელმძღვანელობდა.

1859 წლის 21 თებერვალს გენერალმა მიგელ კასტულო ალატრისტემ იგი საკაპოაქტლას პრეფექტურის სამხედრო მეთაურად დანიშნა. მოგვიანებით მან თანამდებობა დატოვა და პრეფექტურის მეთაურობა პოლკოვნიკ რამონ მარკეს გალინდოს გადააბარა. 1859 წლის 5 ივლისს, ხუან ნ. მენდესმა, რომელიც ზაკატლანის, ტეტელა დელ ოროს და აჰუაკატლანის ეროვნული გვარდიის 440 მილიციელს მეთაურობდა, ტლატემპასთან, ზაკატლანში, სასტიკი ბრძოლის შემდეგ გენერალ კარლოს ორონოსის 1000 კაციანი კონსერვატიული ძალები დაამარცხა.

1859 წლის ივლისში, ომისა და საზღვაო ძალების მინისტრმა, მელჩორ ოკამპომ, მას ზაკატლანის პრეფექტურაში სამი ეროვნული გვარდიის ბატალიონის (თითო თითოეული რაიონისთვის) ჩამოყალიბება დაავალა. 1859 წლის 30 ივლისს პოლკოვნიკმა მენდესმა თავისი ჯარების შესახებ ანგარიში წარადგინა: ტეტელა დელ ოროს ეროვნული გვარდიის ბატალიონი 460 ქვეითი ჯარისკაცისგან შედგებოდა პოდპოლკოვნიკ პილარ რივერას მეთაურობით, ხოლო ზაკატლანის ძალები, რომლებიც 300 ქვეითსა და 50 კავალერიას შეადგენდა, პოლკოვნიკ რა-ს მეთაურობით იყვნენ.

პრეზიდენტობა (1876-1877)
1876 წლის 6 დეკემბერს, მექსიკის რესპუბლიკის აღორძინებული არმიის მთავარსარდალმა, გენერალ-მაიორმა პორფირიო დიასმა, ხუან მენდესი მექსიკის შეერთებული შტატების დროებით პრეზიდენტად დანიშნა ტუშტეპეკის გეგმის მე-6 მუხლის შესაბამისად, რომელიც შესწორებულია პალო ბლანკოში, ტამაულიპასში. მისი მმართველობის დროს, გენერალმა მენდესმა რეორგანიზაცია მოახდინა ეროვნულ არმიასა და ეროვნულ გვარდიაში; გააუქმა სამხედრო სამსახურში გაწვევა, სამოქალაქო სიკვდილით დასჯა და ფიზიკური დასჯა; მიანიჭა ეფექტური რელიგიური თავისუფლება; და დააწესა სავალდებულო დაწყებითი განათლება, ყველაფერი ეს 1857 წლის კონსტიტუციაზე, რეფორმის კანონებსა და ტუშტეპეკის გეგმის დებულებებზე დაფუძნებული მკაცრი ლიბერალური პროგრამის ფარგლებში.

პრეზიდენტობის შემდეგ
1877 წლის 20 მარტს, მექსიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუციურმა პრეზიდენტმა, გენერალ-მაიორმა პორფირიო დიასმა, მენდესი მექსიკის ეროვნული არმიის გენერალ-მაიორად დანიშნა. 1877 წლის 20 მაისს, იუკატანის თავისუფალი და სუვერენული შტატის საპატიო კონსტიტუციური კონგრესის საკანონმდებლო ასამბლეამ ხუან მენდესი იუკატანის შტატის მოქალაქედ გამოაცხადა. 1877 წლის 8 ივლისს, იგი პუებლას შტატიდან კავშირის კონგრესის სენატორად აირჩიეს. 1877 წლის 24 აგვისტოს, მექსიკის თავისუფალი და სუვერენული შტატის საპატიო კონსტიტუციური კონგრესის საკანონმდებლო ასამბლეამ იგი მექსიკის შტატის მოქალაქედ გამოაცხადა. 1878 წლის 4 ივლისს, პუებლას თავისუფალი და სუვერენული შტატის მეოთხე კონსტიტუციურმა კონგრესმა იგი პუებლას შტატის ცნობილ მოქალაქედ გამოაცხადა.

1879 წლის 10 დეკემბერს, პუებლას თავისუფალი და სუვერენული შტატის კონსტიტუციურმა გუბერნატორმა, ბრიგადის გენერალმა ხუან კრისტომო ბონილამ, იგი დროებით გუბერნატორად დანიშნა. 1880 წლის 1 ოქტომბერს მენდესი აირჩიეს პუებლის თავისუფალი და სუვერენული შტატის კონსტიტუციურ გუბერნატორად. 1884 წელს იგი დაინიშნა უზენაესი სამხედრო სასამართლოს პრეზიდენტად, თანამდებობა, რომელსაც იგი გარდაცვალებამდე იკავებდა.

მისი შესანიშნავი წინდახედულობა და ლმობიერება ფართოდ არის აღიარებული; მან არასდროს დაუშვა სიკვდილით დასჯა სამართლიანი სასამართლოს გარეშე და ამოწურა ყველა სამართლებრივი გზა სიკვდილით დასჯის თავიდან ასაცილებლად. ხუან მენდესი გარდაიცვალა 1894 წლის 29 ნოემბერს მეხიკოში.