ელოი ალფარო

ხოსე ელოი ალფარო დელგადო ( დ. 25 ივნისი, 1842 – გ. 28 იანვარი, 1912), — ხშირად „ძველ მებრძოლად“ მოიხსენიება. ეკვადორელი პოლიტიკოსი, რომელმაც ეკვადორის პრეზიდენტის თანამდებობა დაიკავა 1895–1901 და 1906–1911 წლებში. ელოი ალფარო ლიბერალური პარტიის ლიდერად ჩამოყალიბდა და სამართლიანობის, სამართლისა და თავისუფლების ერთ-ერთ მთავარ მამოძრავებელ ძალად იქცა. იგი გახდა პრო-კათოლიკე კონსერვატორი პრეზიდენტის, გაბრიელ გარსია მორენოს (1821–1875), ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი მოწინააღმდეგე. „ “-მა (ესპანურად — „ძველი მებრძოლი“) ცენტრალური როლი ითამაშა 1895 წლის ლიბერალურ რევოლუციაში და თითქმის 30 წლის განმავლობაში ებრძოდა კონსერვატიზმს.

ალფაროს უმთავრეს პოლიტიკურ მემკვიდრეობად მიიჩნევა ეროვნული ერთიანობის გაძლიერება, ეკვადორის საზღვრების მთლიანობის დაცვა და ქვეყნის სეკულარიზაციის გაღრმავება. ალფარომ ეკვადორული საზოგადოების მოდერნიზაციას ჩაუყარა საფუძველი ახალი იდეების, განათლების, აგრეთვე საზოგადოებრივი ტრანსპორტისა და საკომუნიკაციო სისტემების დანერგვით, მათ შორის საინჟინრო თვალსაზრისით გამორჩეული რკინიგზის მშენებლობით, რომელმაც გუაიაკილი კიტოს დააკავშირა.

ალფაროს გამოსახულება 2000 წლის გამოშვების ეკვადორულ 50-ცენტიან მონეტაზე იყო დატანილი, ხოლო ეკვადორის არმიის სამხედრო კოლეჯი მის სახელს ატარებს; ასევე მისი სახელი ეწოდა ეკვადორის სამხედრო-საზღვაო ძალების ორ ხომალდს.

ბიოგრაფია
ალფარო დაიბადა მონტეკრისტიში, მანაბის პროვინციაში, 1842 წლის 25 ივნისს. მისი მამა იყო დონ მანუელ ალფარო ი გონსალესი — ესპანელი რესპუბლიკელი, ლა-რიოხას ქალაქ სერვერა-დელ-რიო-ალამას მკვიდრი, რომელიც ეკვადორში პოლიტიკური დევნის შედეგად ჩავიდა; დედა კი — დონა მარია ნატივიდად დელგადო ლოპესი.

ალფარომ დაწყებითი განათლება მშობლიურ ქალაქში მიიღო. სწავლის დასრულების შემდეგ იგი მამას ეხმარებოდა სავაჭრო და საქმიანი მოლაპარაკებების წარმოებაში. ახალგაზრდობაში იგი ანტიკლერიკალურ ლიბერალიზმს მიემხრო — მოძღვრებას, რომელიც მოგვიანებით ეკვადორის რადიკალურ ლიბერალურ პარტიაში განსახიერდა. იგი იბრძოდა პრეზიდენტების — გარსია მორენოს, ბორეროს, ვეინტემილიას და კამანიოს — წინააღმდეგ, რის გამოც ტრადიციულად ცნობილია სახელით „ “ („ძველი მებრძოლი“).

ელოი ალფარომ მრავალი სერიოზული სირთულე გადაიტანა იმ კამპანიების განმავლობაში, რომლებიც კონსერვატიული ეკვადორული მთავრობების წინააღმდეგ წამოიწყო. ამ ბრძოლებში მან საკუთარი ქონება დახარჯა, რომელიც პანამელ მეუღლესთან, ანა პარედეს აროსემენასთან, ერთად ჰქონდა დაგროვილი. მათ ქორწინებაში ცხრა შვილი შეეძინათ: ბოლივარი, ესმერალდასი, კოლუმბია, კოლონი, ბოლივარი (მეორე), ანა მარია, ამერიკა, ოლმედო და კოლონ ელოი; რაფაელი კი ქორწინების გარეშე დაიბადა.

ალფარო ძალიან ადრეული ასაკიდანვე მონაწილეობდა აჯანყებებში. იგი თითქმის სიცოცხლეს გამოესალმა ალახუელას კატასტროფულ საზღვაო ბრძოლაში, როდესაც რევოლუციონერთა რაზმთან ერთად ეკვადორში გადმოსვლას ცდილობდა და კონსერვატიული მთავრობის ძალებმა დაამარცხეს. მისი ხომალდის ჩაძირვის შემდეგ ალფარომ დახრჩობას ძლივს დააღწია თავი — კასრს ჩაებღაუჭა და ასე გადარჩა. იგი მონაწილეობდა მონტეკრისტის, სან-მატეოს, ესმერალდასის, გუაიაკილის, ხარამიხიოს, გატასოს, კუენკასა და ჩასკის ბრძოლებში.

ალფარო იყო სამაგალითო მამა და დიდსულოვანი მეგობრებისა და გაჭირვებულთა მიმართ. იგი მხარს უჭერდა სხვადასხვა ლიბერალს, მათ შორის მწერალ ხუან მონტალვოს, რომელსაც ფინანსურ დახმარებას უწევდა. ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ მან მონტალვოს ხსოვნა განადიდა, როგორც დიდი მასწავლებლისა და ეკვადორელი ხალხისთვის სამაგალითო პიროვნების. მიუხედავად იმისა, რომ ალფარო განათლებით გამორჩეული არ ყოფილა, ძლიერი ხასიათისა და ნების წყალობით მან ეს ნაკლი დაძლია და სხვებზე შთაბეჭდილებას ახდენდა თავისი მკაფიო გონებით. ემიგრაციაში ყოფნისას მან ცენტრალურ ამერიკაში იმოგზაურა და ნიკარაგუას კონგრესმა მას „დივიზიის გენერლის“ („ “) წოდება მიანიჭა.

პირველი პრეზიდენტობა (1895–1901)
ალფარო, რადიკალი ლიბერალების ლიდერი, ეკვადორის ლიბერალური რევოლუციის ხელმძღვანელი იყო და იმ ბრძოლას უძღვებოდა, რომელიც ახალგაზრდობიდან, 1860-იანი წლებიდან, 1895 წლამდე მიმდინარეობდა, როცა ლიბერალებმა საბოლოოდ აიღეს ხელისუფლება სახელმწიფო გადატრიალების გზით. ამ აჯანყების შედეგად მან დაამხო პრეზიდენტი ვისენტე ლუსიო სალასარი და 1895 წლის 5 ივნისს თავი დიქტატორად გამოაცხადა, ხოლო მოგვიანებით, 1897 წლის 17 იანვრიდან 1901 წლის 1 სექტემბრამდე, კონსტიტუციურ პრეზიდენტად იქნა დანიშნული.

მისი პირველი უმთავრესი მიღწევა სეკულარიზმის პრინციპის დანერგვა იყო. მისი მმართველობის პერიოდში კიტოში მრავალი საზოგადოებრივი შენობის მშენებლობა განხორციელდა, მათ შორის ეროვნული მეხიას ინსტიტუტი და ეროვნული პოლიტექნიკური სკოლის პირველი სპეციალურად ამ მიზნით აგებული კომპლექსი, რომლებიც ფრანგ არქიტექტორებს დაუკვეთეს.

მეორე პრეზიდენტობა (1906–1911)
თავდაპირველად მან მხარი დაუჭირა თავის მემკვიდრეს, თუმცა მოგვიანებით მის წინააღმდეგ გამოვიდა და 1906 წელს კიდევ ერთ აჯანყებას უხელმძღვანელა. ამ გადატრიალების შედეგად მან ჩამოაგდო არჩეული პრეზიდენტი ლისარდო გარსია. ის არმიამ უზენაეს დიქტატორად გამოაცხადა და ხელისუფლებაში 1911 წლის 12 აგვისტომდე დარჩა.

მეორე პრეზიდენტობის პერიოდში ალფარომ არაერთი მნიშვნელოვანი რეფორმა გაატარა, მათ შორის სიტყვის თავისუფლების დამკვიდრება და სამოქალაქო ქორწინებისა და განქორწინების ლეგალიზება. მან ააშენა მრავალი საჯარო სკოლა და დააწესა უფლება უფასო და სეკულარულ განათლებაზე. ამ პერიოდის მისი უდიდესი საზოგადოებრივი პროექტად მიიჩნევა ტრანსანდინო რკინიგზის დასრულება, რომელმაც გუაიაკილი კიტოს დაუკავშირა.

მისი ანტიკლერიკალური შეხედულებების შესაბამისად, თანამდებობაზე ყოფნისას მან კათოლიკური ეკლესიის გავლენა მკვეთრად შეზღუდა. ალფარომ ეკლესიას დიდი ქონება და რელიგიური ორდენები ჩამოართვა. ასევე აკრძალა ახალი მონასტრებისა და კონვენტების დაარსება. ეკვადორის საზოგადოების სეკულარიზაციის მის მცდელობებს კიტოს მთავარეპისკოპოსი ფედერიკო გონსალეს სუარესი ეწინააღმდეგებოდა.

1911 წელს იგი თანამდებობიდან ჩამოაყენეს მისივე ყოფილმა მხარდამჭერებმა. 1911 წელს მან სცადა სახელმწიფოსთვის დარტყმის მიყენება ხელისუფლებაში დაბრუნების მიზნით. იგი დააკავეს გუაიაკილის მახლობლად და კიტოში გაგზავნეს იმ რკინიგზით, რომელიც თავად ჰქონდა აშენებული. თანამდებობის დატოვების შემდეგ, ემილიო ესტრადა კარმონას მმართველობის პერიოდში, ალფარო მკაცრად აკრიტიკებდა მთავრობას და მისმა მიმდევრებმა მალევე დაიწყეს სამხედრო აჯანყებების სერიის ორგანიზება. კარლოს ფრეილე სალდუმბიდეს დროებითი მთავრობის პერიოდში ალფარო პანამაში გადაასახლეს. იგი ეკვადორში დაბრუნდა 1912 წლის 4 იანვარს და კიდევ ერთი სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობა განახორციელა, თუმცა დამარცხდა, დააპატიმრეს და გენერალმა ლეონიდას პლასამ ციხეში ჩასვა.

მკვლელობა
1912 წლის 28 იანვარს, პროკათოლიკე ჯარისკაცების ჯგუფმა, რომლის ლოზუნგი იყო „ “ („სიკვდილი ინდიელ ალფაროს“), ხალხი მხარდაჭერით შეიჭრა ციხეში, სადაც ალფარო და მისი თანამოაზრეები იყვნენ დაკავებულნი და ისინი ქალაქის ცენტრში გაათრიეს. როდესაც ბრბო ქალაქის ჩრდილოეთ გარეუბანში, ელ ეჰიდოს ესპლანადაზე (ქალაქის ბაღებში) მივიდა, ყველა მათგანი უკვე გარდაცვლილი იყო. საბოლოოდ, ხალხმა მათი გვამები დაწვა იმ ტერიტორიაზე, სადაც დღეს ელ ეჰიდოს პარკი მდებარეობს. (ამ ადგილას 1960-იან წლებში ძეგლი დაიდგა.) რამდენიმე დღის შემდეგ, ალფაროს ნეშტი კიტოში, საიდუმლოდ დაკრძალეს. 1940-იან წლებში იგი გუაიაკილში გადაიტანეს და იქ არსებულ მავზოლეუმში დაკრძალეს. პრეზიდენტ რაფაელ კორეას ინიციატივით (რომელიც ხელისუფლებაში იყო 2007–2017 წლებში), ელოი ალფაროს ფერფლის ნაწილი ამოასვენეს და საპატიო ცერემონიით თავიდან დაკრძალეს ქალაქ მონტეკრისტიში — 2008 წლის ეროვნული საკონსტიტუციო ასამბლეის ადგილსამყოფელში.