iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ალექსანდრე ჩიჯავაძე

ალექსანდრე ირაკლის ძე ჩიჯავაძე (დ. 9 აგვისტო, 1917, თბილისი — გ. 10 ნოემბერი, 1971, რუსეთი) — ქართველი ვიოლონჩელისტი, პედაგოგი, საქართველოს დამსახურებული არტისტი.

ბიოგრაფია
8 წლის ასაკიდანეუფლებოდა ჩელოზე დაკვრას პროფესორ კ. მინიარის ხელმძღვანელობით. 1937 წელს ჩაირიცხა მოსკოვის კონსერვატორიაში, რომმელიც 1945 წელს დაამთავრა, ხოლო 1949 წელს კი იქვე დაასრულა ასპირანტურის კურსი.

1935–1937 წლებში ახალგაზრდა მუსიკოსმა დიდ წარმატებებს მიაღწია — გაიმარჯვა საკავშირო კონკურსებზე და ორჯერ მოიპოვა ლაურეატის საპატიო წოდება. 1950-1952 წლებში ა. ჩიჯავაძე მოსკოვის ფილარმონიის ოლისტია.

სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ ეწეოდა საკონცერტო შემოქმედებით საქმიანობას. უკანასკნელი შვილი წლის მანძილზე, როგორც პროფესორი, კაიროს კონსერვატორიაში ხელმძღვანელობდა ვიოლონჩელოს კლასს.

დაიღუპა ავტოავარიაში რუსეთიდან სამშობლოში მგზავრობის დროს. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
გრიგოლ ჩიქოვანი

გრიგოლ სამსონის ძე ჩიქოვანი (დ. 15 მარტი, 1910, ხობი — გ. 26 ნოემბერი, 1981, თბილისი) — ქართველი მწერალი.

ბიოგრაფია
დაწყებითი განათლება მიიღო სოფელ ხეთაში, ხოლო საშუალო თბილისში. 1936 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი და მწერალთა კავშირის მივლინებით 1939 წლამდე სწავლობდა კინემატოგრაფიის საკავშირო ინსტიტუტში სასცენარო ფაკულტეტზე. ახალგაზრდამ თავისი პირველი ნაწარმოებები 30-იან წლებში გამოაქვეყნა და უმალ მიიქცია მკითხველი საზოგადოების ყურადღება. განსაკუთრებით საგულისხმოა მისი „ოდიშური მოთხრობები“.

დამსახურებული გამარჯვება მოუტანა მწერალს შესანიშნავმა ტრილოგიამ („თებერვალი დადგაო“, „მიწა“ და „რწმენა“), რომელშიც ასახულია საქართველოს ისტორიის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პერიოდი. ნიჭიერი შემოქმედის ნაწარმოებები საფუძვლად დაედო კინოფილმებს: „სადაა შენი ბედნიერება, მზია?“, „კოლხეთის ჩირაღდნები“, „პაპა გია“ და სხვა.

გრიგოლ ჩიქოვანი წლების მანძილზე იყო გამომცემლობა საბჭოთა მწერლის მთავარი რედაქტორი. მისი ნაწარმოებები თარგმნილია არაერთ უცხო ენაზე. დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის“ ორდენით, მედლებით და სხვა ჯილდოებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ჯამებადი ფუნქცია

ჯამებადი ფუნქცია — ფუნქცია, რომლისთვისაც გამოიყენება ანრი ლებეგის მიერ შემოღებული ინტეგრალის ცნება. ე.ი. რისთვისაც ლებეგის ინტეგრალი, აღებული მოცემული სიმრავლის მიმართ, სასრულია. ჯამებადი ფუნქცია, რომელსაც ლებეგის მიხედვით ინტეგრირებად ფუნქციასაც უწოდებენ, ზომადი უნდა იყოს (ლებეგის აზრით). კვადრატით ჯამებადი ფუნქცია არის ის ზომადი ფუნქცია, რომლის კვადრატიც ჯამებადი ფუნქციაა.
ევროპის ერთა თასის პირველი დივიზიონი 2014-2016

ევროპის ერთა თასის პირველი დივიზიონი 2014-2016 — რაგბი ევროპის ჩემპიონატის პირველი დივიზიონის გათამაშება. დივიზიონში თამაშები ჩატარდება ორ წლიანი სისტემით, სადაც გუნდებს ერთმანეთთან შინ და გარეთ ორი თამაშის გამართვა მოუწევთ. 2009 წლიდან მოყოლებული გამარჯვებული ერთი წლის შედეგით ვლინდება.

ცხრილი - დივიზიონი 1
ცხრილში ქულები ნაწილდება შემდეგი სისტემით:
მოგება - 4 ქულა
ფრე - 2 ქულა
წაგება - 0 ქულა
მატჩში 4 და უფრო მეტი ლელოს დადება - 1 ბონუს ქულა
მატჩის 7 და უფრო ნაკლები ქულით წაგება - 1 ბონუს ქულა

მატჩების კალენდარი
ცხრილი - დივიზიონი 1
მატჩების კალენდარი
ნიკოლოზ ჩიგოგიძე

ნიკოლოზ სპირიდონის ძე ჩიგოგიძე (დ. 29 ოქტომბერი, 1893, თელავი — გ. 24 მაისი, 1962, თბილისი) — ქართველი კონსერვატორიის პროფესორი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
მუსიკალური განათლება მიიღო ჯერ თბილისში, შემდეგ დაამთავრა პეტროგრადის კონსერვატორია. აქ იგი მეცადინეობდა ცნობილ პროფესორებთან და დაოსტატდა როგორც თეორეტიკოსი — პოლიფონისტი.

სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ ხელმძღვანელობდა თბილისის კონსერვატორიაში პოლიფონიის კლასს. 35 წლის მანძილზე კეთილსინდისიერად და დიდი სიყვარულით ემსახურა ეროვნული მუსიკალური კადრების აღზრდის საქმეს. პროფესიული და პიროვნული ავტორიტეტი მას საშუალებას აძლევდა აქტიურად ემუშავა სხვადასხვა მუსიკალურ-საზოგადოებრივ დაწესებულებებში, მუზფონდის გამგეობაში და სხვა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მასთან დიდუბის პანთეონში დასაფლავებულია მისი მეუღლე — ნინო თევდორეს ასული კოზმინსკაია (დ. 3 ოქტომბერი, 1903, ბაქო — გ. 17 ნოემბერი, 1984, თბილისი) — თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის პროფესორი, საქართველოს დამსახურებული არტისტი.
მადაგასკარის დროშა

მადაგასკარის დროშა — მადაგასკარის სახელმწიფო და ეროვნული სიმბოლო გერბსა და ჰიმნთან ერთად. მიღებულია 1958 წლის 14 ოქტომბერს, დამოუკიდებლობის მოპოვებამდე ორი წლით ადრე და წარმოადგენდა ქვეყნის ერთგვარ მზადებას რეფერენდუმისათვის, რომელსაც უნდა განესაზღვრა მადაგასკარის მომავალი სტატუსი. დროშის ფერები დაკავშირებულია ქვეყნის ისტორიასთან. წითელი და თეთრი იყო იმერინის სამეფოს ფერები, რომელიც 1896 წელს საფრანგეთმა დაიპყრო.
გუსტავ კირხჰოფი

გუსტავ რობერტ კირხჰოფი ( დ. 12 მარტი, 1824  — გ. 17 ოქტომბერი, 1887) — გერმანელი ფიზიკოსი, რომელმაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ისეთი ფუნდამენტური საკითხების განვითარებაში, როგორიცაა ელექტრული წრედების, სპექტროსკოპიის, შავი სხეულის გამოსხივების ფიზიკა.

მან შემოიღო ტერმინი შავი სხეულის გამოსხივება 1862 წელს. აღმოაჩინა კანონები ელექტრულ წრედებისთვის და სპექტროსკოპიისთვის. ასევე არსებობს კირხჰოფის კანონი თერმოქიმიაში. სპექტროსკოპიაში გაიცემა ბანსენ-კირხჰოფის პრიზი, რომელიც მისი და რობერტ ბანსენის სახელობისაა.

გუსტავ კირხჰოფი დაიბადა კენიგსბერგში, იურისტ ფრიდრიხ კირხჰოფის და იოანა ჰენრიეტა ვიტკეს ოჯახში. მან დაამთავრა კენიგსბერგის უნივერსიტეტი 1847 წელს. მოგვიანებით კი სამუშაოდ გადავიდა ვროცლავში.
იბნ აბდ ალ-ლაჰ იბნ მაიმარ ჯამილი

იბნ აბდ ალ-ლაჰ იბნ მაიმარ ჯამილი (დ. უცნობია, უად-ილ-კურა (ჰიჯაზი) — გ. დაახლ. 701, ეგვიპტეში) — არაბი პოეტი. ბუსაინასადმი მიძღვნილი მისი სატრფიალო ლექსები ეკუთვნის არაბული სატრფიალო ლექსების ე. წ. უზრაულ მიმართულებას — უმღერის არამიწიერ, ამაღლებულ სიყვარულს და შორეულ სატრფოს. ამ მიმართულების პოეტებმა, და მათ შორის ჯამილმა, შეამზადეს არაბული მისტიციზმის საფუძვლები.
ჯამნა

ჯამნა, ჯუმნა, იამუნა — მდინარე ინდოეთში, მდინარე განგის უგრძესი და წყალუხვი შენაკადი. სიგრძე 1384 კმ. აუზის ფართობი 351 ათასი კვ.კმ. სათავე აქვს ზასკარის ქედის (ცენტრალური ჰიმალაი) სამხრეთ კალთებზე. ზემოთში მიედინება ღრმა ხეობაში, შუაწელსა და ქვემოთში - ინდ-განგის დაბლობზე იტოტება. გაზაფხულზე, მუსონური წვიმების გამო, იცის წყალმოვარდნები. დანარჩენ დროს შედარებით წყალმცირეა. სანაოსნოა ქალაქ დელის ქვემოთ. იყენებენ სარწყავად. ჯამნას ნაპირებზეა ქალაქები: დელი, აგრა, ილაჰაბადი.
არჩილ ჯანაშვილი

არჩილ ჯანაშვილი (დ. 9 იანვარი, 1904, კახი — გ. 12 თებერვალი, 1985, თბილისი) — ქართველი ზოოლოგი, პროფესორი (1963 წ). საქართველოში ზოოგეოგრაფიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. ამ დარგში ჯანაშვილის ნაშრომები „ზოოგეოგრაფია“ (მე-3 გამოცემა, თბილისი, 1974 წ) და „ზოოგეოგრაფიული რუკა“ (სსრ ატლასი, თბილისი, 1964 ) პირველია ქართულ ენაზე. დაამთავრა თსუ-ს პედაგოგიური ფაკულტეტი, საბუნებისმეტყველო განხრით (1927 წ). 1926 წლიდან მუშაობდა თსუ-ის ზოოლოგიის კათედრაზე. იყო თსუ-ის ხერხემლიანთა ზოოლოგიის (1946-82 წწ) და თელავის სამასწავლებლო ინსტიტუტის ბუნებისმეტყველების (1939-44 წწ) კათედრათა გამგე. სხვადასხვა დროს მუშაობდა აგრეთვე თბილისის ზოოპარკში, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ზოოლოგიის, თბილისი სასოფლო სამეურნეო, თბილისი, გორის, ქუთაისის, სოხუმის პედაგოგიურ ინსტიტუტებში, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის მთავარ სამეცნიერო რედაქციაში. ჯანაშვილის კვლევის საგანი იყო საქართველოს ძუძუმწოვრები, ქვეწარმავლები, ამფიბიები. დიდი ღვაწლი მიუძღვის ქართული ზოოლოგიური ტერმინოლოგიის შედგენის საქმეში. ავტორია მრავალი საბავშვო მოთხრობისა. მიღებული აქვს საქართველოს სსრ სახელმწიფო პრემია (1985 წ).

თხზულებები
საქართველოს ცხოველთა სამყარო, ტ. 3 – ხერხემლიანები, თბ., 1963;
საქართველოს ძუძუმწოვრების სარკვევი, თბ., 1953;
ხერხემლიანთა ზოოლოგია, გამოცემა, მე-3, თბ., 1956.
ნიკოლოზ ჯანაშია (პედაგოგი)

ნიკოლოზ სიმონის ძე ჯანაშია (დ. 1872 , სოფ. აძუბჟა, ოჩამჩირის რაიონი, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა — გ. 6 ივნისი, 1918, სოხუმი. დასაფლავებულია სოფელ აძუბჟაში) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, პედაგოგი, ეთნოგრაფი, ფოლკლორისტი, სიმონ ჯანაშიას მამა.

ბიოგრაფია
1891 წელს დაამთავრა გორის საოსტატო სემინარია და პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა აფხაზეთში, გურიის, სამეგრელოს სკოლებში, დიდი ღვაწლი მიუძღვის სოხუმის სამასწავლებლო სემინარიის დაარსებაში (1915 წ). იყო იაკობ გოგებაშვილის პედაგოგიური შეხედულებების მიმდევარი. 1909 წელს მისი აქტიური მონაწილეობით გაიხსნა ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების სოხუმის ფილიალი. 1910 წელს სათავეში ჩაუდგა ამ საზოგადოების ქართულ სკოლას სოხუმში. ეწეოდა ნაყოფიერ სამეცნიერო მუშაობას. სწავლობდა ქართველი ხალხის მატერიალურ და სულიერ კულტურას. დიდი წვლილი შეიტანა აფხაზი ხალხის ყოფისა და რელიგიური რწმენების კვლევაში. ეთნოგრაფიულ წერილებს ბეჭდავდა: „სახალხო გაზეთში“, „მოამბეში“, აკაკის კრებულში, აგრეთვე ჟურნალ „ხრისტიანსკი ვოსტოკში“. თანამშრომლობდა ჰამუდ-ბეის ფსევდონიმით. მის შრომებს მაღალ შეფასებას აძლევდნენ აკადემიკოსები ივანე ჯავახიშვილი, ნიკო მარი და სხვა.
ჯანბასყალა

ჯანბასყალა — ძველი წელთაღრიცხვის ს -ახალი წელთაღრიცხვის ს ციხესიმაგრის ნანგრევები ყიზილყუმის უდაბნოში (ყარაყალპაკეთის რესპუბლიკა, უზბეკეთი). წარმოადგენს გალავნით გარშემორყმულ სწორკუთხედს (200 მ 170 მ), რომელიც 2 უბნადაა გაყოფილი. არქეოლოგიური გათხრების დროს (1930 წ, ს. ტოლსტოვი) გამოვლინდა საცხოვრებელი ნაგებობანი და თემის საკულტო ადგილი, სადაც ცეცხლის კვალი იყო შემორჩენილი. მოსახლეობა მისდევდა მიწათმოქმედებას და მესაქონლეობას.
ნოდარ ჯანბერიძე

ნოდარ შალვას ძე ჯანბერიძე (დ. 26 მაისი, 1927, თბილისი — გ. 1997, იქვე) — ქართველი არქიტექტორი, ხელოვნების ისტორიკოსი, ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი (1972), პროფესორი, ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსი (1996).

ბიოგრაფია
1949 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტის არქიტექტურის განყოფილება. მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის გიორგი ჩუბინაშვილის სახელობის ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტში (1949-1985). პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში (1961-1985). საბჭოთა კავშირის მხატვართა კავშირის გამგეობის მდივანი (1977-1981) და საქართველოს მხატვართა კავშირის გამგეობის თავმჯდომარე (1974-1981). დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს ერთიანი კომუნისტური პარტიიდან“, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
ჯანგარი

ჯანგარი — საუკუნის ყალმუხური საგმირო ეპოსი. უმღერის ზღაპრულ ქვეყანას ბუმბას, სადაც მუდმივი ბედნიერება და კმაყოფილება სუფევს. ეპოსის გმირი ჯანგარი (ნიშნავს ობოლს) მისი 12 დევგმირი ძმა ყალმუხი ხალხის სანუკვარ იმედებსა და სურვილებს განასახიერებენ. „ჯანგარის“ მთქმელები - ჯანგარჩიბი თაობიდან თაობას გადასცემდნენ პოემას, რომელმაც რამდენიმე ვარიანტად მოაღწია. ყველაზე სრულია განთქმული ჯანგარჩის ეელიან ოვლისგან ჩაწერილი ტექსტი (10 თავი, 1911 წ).
თეიმურაზ ჯანგულაშვილი

თეიმურაზ ალექსანდრეს ძე ჯანგულაშვილი (დ. 25 მაისი, 1923, საგარეჯო — გ. 29 ივნისი, 1996) — ქართველი პოეტი. მეორე მსოფლიო ომის მონაწილე. დაამთავრა თსუ (1953), იყო გაზეთ „წიგნის სამყაროს“ რედაქტორი (1968–1983). პირველი კრებული „ცხრაასორმოცდახუთი“ გამოსცა 1948 წელს. მასვე ეკუთვნის კრებულები: „მაისი ოდერზე“ (1956), „ლექსები“ (1957), „მეოთხედი საუკუნის გადასარბენზე“ (1965 წ), „შუააზიური ჩანაწერები“ (1970), „ზღვისა და მიწის ლეგენდა“ (1971), „აღმართი“ (1977), „ლექსები“ (1980), „იმედის ზვრები“ (1983). თეიმურაზ ჯანგულაშვილის ლექსები თარგმნილია რუსულ. ოსურ, აფხაზურ, სომხურ, ყირგიზულ, ესტონურ, მოლდავურ, პოლონურ, რუმინულ და სხვა ენებზე. დაკრძალულია დიდუბის პანთეონში.
გიორგი ჯანდიერი

გიორგი ჯანდიერი (დ. 1808, თბილისი, — გ. გარდაცვალების წელი უცნობია) — რუსეთის არმიის პოლკოვნიკი (1854 წ). 1828 წელს დაიწყო სამხედრო სამსახური ქართველ ქვეითთა პოლკში. რუსეთ-ოსმალეთის ომის დროს პრაპორშჩიკის ჩინით მონაწილეობდა ახალციხის იერიშში. ყირიმის ომის (1853-56 წწ) დაწყებისთანავე დაევალა ქართველ ცხენოსანთა მოხალისე რაზმეულის შედგენა. რაზმეული ყველა დათვალიერებასა და ბრძოლაში გენერალ ივანე ამილახვარის მიერ საგანგებოდ ამ რაზმეულისთვის გაკეთებული დროშით გამოდიოდა, ამიტომ რაზმეულის მამაც მეთაურს „დროშა-ჯანდიერი“ უწოდეს. ჯანდიერმა და მისმა რაზმეულმა განსაკუთრებული სიმამაცე გამოიჩინა ჩოლოქის 1854 წლის 4 (16) ივლისის ბრძოლაში.
რომანოზი (პეტრიაშვილი)

მიტროპოლიტი რომანოზი (ერიკაცობაში — რომან გრიგოლის ძე პეტრიაშვილი; დ. 1 ოქტომბერი, 1887 — გ. 25 მარტი, 1979, თბილისი) — საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მღვდელთმთავარი, მიტროპოლიტი.

ბიოგრაფია
დაიბადა მღვდლის ოჯახში. მისი წინაპრები სიონის საპატრიარქო ტაძრის ღვთისმსახურნი იყვნენ. ოჯახი განათლებული და ინტელექტუალური იყო. ბიძა — ვასილ პეტრიაშვილი ცნობილი ბუნებისმეტყველი, ქიმიკოსი, ოდესის უნივერსიტეტის პროფესორი და რექტორი (უმაღლესი სასწავლებლის პირველი ქართველი რექტორი)იყო. რომან პეტრიაშვილი 1895-1908 წლებში სწავლობდა თბილისის სათავადაზნაურო გიმნაზიაში. 1909-1910 წლებში სამხედრო სამსახურშია. 1910 წელს ჩაირიცხა ქ. დორპტის უნივერსიტეტის ვეტერინარულ ფაკულტეტზე, მაგრამ ოჯახური პირობების გამო იძულებული გახდა, სწავლისათვის თავი დაენებებინა. 1914-1918 წლებში მონაწილეობდა პირველ მსოფლიო ომში. 1918-1921 წლებში — ლტოლვილთა კომიტეტის განყოფილებაში. 1921-1924 წლებში — პატიმართა დამხმარე კომიტეტში. 1924-1944 წლებში — კოოპერაციულ განყოფილებაში. 1949 წელს თავი დაანება სამოქალაქო სამსახურს და განცხადებით მიმართა სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქს, უწმიდესსა და უნეტარეს კალისტრატეს, რომ სურვილი ჰქონდა, ემსახურა საქართველოს ეკლესიაში. იმავე წლის 6 მარტს უწმიდესმა კალისტრატემ აკურთხა დიაკვნად, 13 მარტს — მღვდლად. დაინიშნა სიონის საპატრიარქო ტაძარში, ასევე დაევალა საპატრიარქოს კანცელარიის მდივნის თანაშემწეობა.

1952 წლის 12 ივნისს სრულიად საქართველოს კათოლიკოს პატრიარქმა მელქისედეკ -მ აიყვანა დეკანოზის ხარისხში. 1954 წლის 17 მაისს სიონის ეკლესიიდან გადაყვანილ იქნა კუკიის წმინდა ნინოს ეკლესიაში. 1955-1959 წლებში იყო თბილისის სამების ეკლესიის წინამძღვარი. 1960-1967 წლებში თბილისის ალექსანდრე ნეველის სახელობის ეკლესიის დეკანოზი. 1962 წელს მოსკოვში ახლდა უწმიდესსა და უნეტარეს ეფრემ -ს, დააჯილდოვეს მიტრით. 1965 წელს აკურთხეს ცხუმ-აფხაზეთის ეპისკოპოსად. 1967 წლის 28 აგვისტოდან 1971 წლამდე განაგებდა ალავერდისა და ბოდბის ეპარქიებს. 1971 წლის 7 ოქტომბერს დაინიშნა ქუთაის-გაენათის ეპარქიის მმართველად.

1972 წლის 8 აპრილს სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის მოსაყდრის მიტროპოლიტ დავითის (დევდარიანი) მიერ მიენიჭა მიტროპოლიტობა, 1973 წლის 12 ოქტომბერს დაჯილდოვდა მეორე პანაღიით.

1977 წლის 9 ნოემბერს, როდესაც გარდაიცვალა სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი დავით , მიტროპოლიტმა რომანოზმა, როგორც უხუცესმა (90 წლის) და უპირატესმა მღვდელთმთავარმა, მოითხოვა სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის მოსაყდრეობა. სინოდის წევრთა უმრავლესობამ მოსაყდრედ აირჩია ცხუმ-აფხაზეთის მიტროპოლიტი ილია (შიოლაშვილი).

გარდაიცვალა 92 წლის ასაკში 1979 წლის მარტს. 25 მარტს განსვენებულს წესი აუგო სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქმა ილია -მ. მისივე გადაწყვეტილებით მიტროპოლიტი რომანოზი დაიკრძალა სიონის საპატრიარქო ტაძრის გალავანში.
ანტანანარივუს პროვინცია

ანტანანარივუს პროვინცია  — მადაგასკარის პროვინცია. ფართობი — 57 191 კმ². მოსახლეობა — 6 342 303 კაცი (2013 წელი). ადმინისტრაციული ცენტრი — ქვეყნის დედაქალაქი ანტანანარივუ.

პროვინცია მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში. არ აქვს ზღვაზე გასასვლელი. ჩრდილოეთით ესაზღვრება მაჰაძანგის პროვინცია, აღმოსავლეთით — ტუამასინის პროვინცია, სამხრეთით — ფიანარანცუის პროვინცია, ხოლო დასავლეთით — ტულიარის პროვინცია.

პროვინცია ადმინისტრაციულად იყოფა 4 რეგიონად და 19 დეპარტამენტად.
ციმანამპეცოცა

ციმანამპეცოცა — მარილიანი ტბა მადაგასკარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ტულიარის პროვინციაში. ნატრიუმის კარბონატის ნაჯერობის გამო ტბის წყალი რძისფერია. ტბის აღმოსავლეთი ნაპირები შემოზღუდულია დაახლოებით 100 მ სიმაღლის კირქვული კლდეებით. წყალსატევი მოქცეულია ამავე სახელწოდების ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე, რომელიც მდებარეობს ზღვის დონიდან 38-114 სიმაღლეებზე. ეროვნული პარკი გამოცხადებულია საერთაშორისო მნიშვნელობის ვეტლენდად რამსარის კონვენციის ფარგლებში.
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მადაგასკარში

2014 წლის მონაცემებით მადაგასკარში იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის 3 ძეგლია. იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში მსოფლიოს მასშტაბით 1007 ძეგლია შეტანილი, მათ შორის 0,3 % მადაგასკარის ძეგლებია.

მადაგასკარის სამი მემკვიდრეობის ძეგლიდან: 1 კულტურული ძეგლია, 2 კი ბუნების ძეგლი. 1 ობიექტი (ცინჟი-დიუ-ბემარაჰის ნაკრძალი) ობიექტი წარმოადგენს ბუნების საოცრებას, ან ტერიტორიას, რომელსაც აქვს გამორჩეული სილამაზე და ესთეტიკური მნიშვნელობა (კრიტერიუმი ). 1 ბუნების ძეგლი (აცინანანის ტროპიკული ტყე) 2010 წელს შეიტანეს საფრთხის ქვეშ მყოფი ძეგლების სიაში.

ცხრილი
ცხრილში შეტანილია ძეგლები, იუნესკოს მიერ მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის სიაში დამატების თარიღის მიხედვით.

ობიექტების გეოგრაფიული მდებარეობა
საცდელი სია
ჯავშანი (სამხედრო)

ჯავშანი — ჭურვების, ტყვიების და ბირთვული აფეთქების დამაზიანებელი ფაქტორების ზემოქმედებისაგან ადამიანის, სამხედრო საბრძოლო ტექნიკის, შეიარაღების, სხვადასხვა თავდაცვითი ნაგებობების დამცავი საშუალება. სამხედრო ტექნიკაში ძირითადად ფოლადის ჯავშანს იყენებენ. დანიშნულების მიხედვით განასხვავებენ ტყვიასაწინააღმდეგო (რომლისგანაც მზადდება ჯავშანტრანსპორტიორების კორპუსები, მსუბუქი თვითმავალი საარტელერიო დანადგარები, მცურავი ტანკები და სხვა), ტყვიისა და ჭურვის ნამსხვრევებისაგან დამცავ და ჭურვსაწინააღმდეგო (იყენებენ საშუალო და მსუბუქ ტანკებზე, თვითმავალ საარტელერიო დანადგარებზე, ხომალდებზე) ჯავშანს.

ჯერ კიდევ შორეულ წარსულში იყენებდნენ ჯავშანს. რუსეთში 1573 წელს შეიქმნა სპეციალური დაწესებულება, რომელიც განაგებდა ჯავშნის დამზადებას. ცეცხლსასროლი იარაღის გამოგონებამ განაპირობა ჯავშნის გამოყენება ფორტიფიკაციასა და სამხედრო-საზღვაო საქმეში. საუკუნის ნახევარში ჯავშანი გაჩნდა სახმელეთო ჯარებშიც. საუკუნის შუა წლებში დაიწყეს სამხედრო ხომალდების დაჯავშნა ჯავშნიანი ფილებით. საუკუნის დასაწყისში ჯავშანს იყენებდნენ ავტომობილებზე და ჯავშანმატარებლებზე, ხოლო 1916 წლიდან - ტანკებზე. თავდაპირველად ტანკის ჯავშნის სისქე იყო 8-10 მმ. მსოფლიო ომის დროს (1939-45) პერიოდში - 200 მმ. მსოფლიო ომის წინ ჯავშნის გამოყენება დაიწყეს თვითმფრინავებზეც. წარმოების ხერხის მიხედვით ჯავშანი შეიძლება იყოს ნაგლინი ან სხმული. კონსტრუქციული გაფორმების მიხედვით ჯავშანი არის მონოლითური (ერთი ფურცლისაგან, ერთი სხმულისაგან დამზადებული) და კომბინირებული (შედგენილი ჯავშანი). შიგა აღნაგობის მიხედვით განასხვავებენ ჰომოგენურ (ერთგვაროვან) ჯავშანს, რომელიც მთელ კვეთში ერთნაირი ქიმიური შედგენილობისაა და ერთნაირი მექანიკური თვისებები ახასიათებს, და ჰიტეროგენულ (არაერთგვაროვან) ჯავშანს. რომელსაც კვეთში განსხვავებული თვისებები ახასიათებს. რასაც აღწევენ სისქის მიხედვით სხვადასხვა ქიმიური შემადგენლობის ფილის შქმნით.

ჯავშნის წარმოებაში ძირითადი მახასიათებელია სისალე. ჰომოგენური ჯავშანი არის მაღალი, საშუალო და დაბალი სისალისა. მაღალი სისალის ჯავშანს იყენებენ ტყვიასაწინააღმდეგოდ, საშუალო სისალისას - ჭურვსაწინააღმდეგოდ და დაბალი სისალისას - საკონსტრუქციო მასალად.

ფოლადის გარდა ჯავშანი შეიძლება იყოს ალუმინის შემადგენლობის, პლასტმასის ან ამ მასალათაგან კომბინირებული.
ანცირანანის პროვინცია

ანცირანანის პროვინცია  — მადაგასკარის პროვინცია. ფართობი — 44 784 კმ². მოსახლეობა — 1 680 828 ადამიანი (2013 წელი). ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ანცირანანა.

პროვინცია მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში და აქვს ზღვაზე გასასვლელი. სამხრეთ-დასავლეთით ესაზღვრება მაჰაძანგის პროვინცია, სამხრეთ-აღმოსავლეთით — ტუამასინის პროვინცია. პროვინციის სამხრეთში მასუალას ნახევარკუნძულზე მდებარეობს ქვეყნის ყველაზე დიდი ეროვნული პარკი მასუალა, ჩრდილოეთით — ეროვნული პარკი მონტან დ’ამბრე. პროვინციის აღმოსავლეთით მდებარეობს კუნძული ნოსი-ბე.

პროვინცია ადმინისტრაციულად იყოფა 2 რეგიონად და 9 დეპარტამენტად.
მაჰაძანგის პროვინცია

მაჰაძანგის პროვინცია  — მადაგასკარის პროვინცია. ფართობი — 150 023 კმ². მოსახლეობა — 2 629 828 ადამიანი (2013 წელი). ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი მაჰაძანგა.

პროვინცია მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. პროვინციას ჩრდილო-აღმოსავლეთით ესაზღვრება ანცირანანის პროვინცია, აღმოსავლეთით — ტუამასინის პროვინცია, სამხრეთით — ანტანანარივუს პროვინცია, სამხრეთ დასავლეთით კი ტულიარის პროვინცია. დასავლეთით გარს ერტყმის მოზამბიკის სრუტის წყლები.

პროვინცია ადმინისტრაციულად იყოფა 4 რეგიონად და 21 დეპარტამენტად.
ილია ჯანდიერი

ილია ლევანის ძე ჯანდიერი (დ. 15 (27) ნოემბერი, 1880, ვაჩნაძიანი, გურჯაანის მუნიციპალიტეტი — გ. 1937) — ქართველი ზოოტექნიკოსი, ქართული ზოოტექნიკური მეცნიერების ფუძემდებელი, პროფესორი (1917 წ). ლევან ჯანდიერის შვილი.

1906 წელს დაამთავრა რიგის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი, 1911—13 წლებში სამეცნიერო მივლინებით იყო გერმანიასა და ნიდერლანდებში. 1914—17 წლებში პეტროგრადის აგრონომიული ინსტიტუტის ზოგადი ზოოტექნიკის კათედრის გამგე. შემდეგ ამავე ინსტიტუტის პრორექტორი (1917-19 წწ) და რექტორი (1919-1922 წწ). 1925 წლიდან თსუ-ის პროფესორი. 1927 წელს მისი ინიციატივით დაარსდა საქართველოს ცენტრალური ზოოტექნიკური სადგური, რომელიც 1931 წელს გადაკეთდა ამიერკავკასიის, ხოლო შემდეგ (1938 წ) საქართველოს მეცხოველეობის სამეცნიერო კვლევით ინსტიტუტად, რომლის დირექტორად დაინიშნა ილია ჯანდიერი. 1930 წლიდან საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის კვების კათედრის გამგე. მისი გამოკვლევები ეხება საქართველოს ყველა ზონის ბალახების ყუათიანობას, ცხვრის დუმის ბიოლოგიურ მნიშვნელობა წყურვილისა და შიმშილის დროს, მეცხოველეობის პროდუქტის გადამუშავებას და სხვ. ჯანდიერის ინიციატივით შეიმუშავეს რძისა და ყველის ქარხნების განლაგებისა და ტიპების პროექტები. ექსპედიციური და სტაციონარული გამოკვლევებით ი. ჯანდიერმა დაადგინა ადგილობრივი ჯიშების გენოფონდი, მათი პოტენცია. რეპრესირებული; 1957 წელს ი. ჯანდიერი რეაბილიტირებული იქნა როგორც სრულიად უდანაშულო.
ირინე ჯანდიერი

ირინე ალექსანდრეს ასული ჯანდიერი (დ. 10 ნოემბერი, 1940, თბილისი) — ქართველი ბალერინა, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1976). 1956 წელს დაამთავრა თბილისის ქორეოგრაფიული სასწავლებელი. ამავე წლიდან თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის წამყვანი ბალერინა იყო. ჯანდიერის ცეკვას ახასიათებდა ფორმის სინატიფე, ტრაგიკული ჟღერადობა. პარტიები: ოდეტა — ოდილია, ავრორა (პეტრე ჩაიკოვსკის „გედის ტბა“, „მძინარე მხეთუნახავი“), კიტრი (მანკუსის „დონ კიხოტი“), მირტა (ადოლფ ადანის „ჟიზელი“), ირემა, ნატაშა (დავით თორაძის „გორდა“, „მშვიდობისათვის“), გოგონა (ფ. ღლონტის „განთიადი“), მედეა (გაბიჩვაძის „მედეა“), ფრანჩესკა (პეტრე ჩაიკოვსკის „ფრანჩესკა და რიმინი“), ზამთარი (ანტონიო ვივალდის „წელიწადის დრონი“), და სხვა. ბალეტის მსახიობთა საერთაშორისო კონკურსის ლაურეატი ( პრემია, 1972 წ, ვარნა). გადაღებულია ფილმში „პრომეთე“ (მუსიკა ალექსანდრე სკრიაბინისა, დადგმა მ. ლავროვსკისა, 1983 წ).
მალაგასიური ენა

მალაგასიური ენა — მადაგასკარის რესპუბლიკის ოფიციალური ენა. განეკუთვნება მალაიურ-პოლინეზიური ენების ინდონეზიურ შტოს. ამ ენაზე ლაპარაკობს 25 მილიონზე მეტი ადამიანი. გავრცელებულია აგრეთვე კომორის და სენტ-მარის კუნძულებზე. მალაგასიურ ენაში თანხმოვანთა თავშეყრა არ შეინიშნება, არსებითი სახელი რიცხვის, ბრუნვისა და სქესის მიხედვით უცვლელია. ჭარბადაა ნასესხები სიტყვები. ენის ჩამოყალიბება დაიწყო საუკუნის ნახევრიდან. დამწერლობა შეიქმნა საუკუნის დასაწყისში; ემყარება ლათინურ გრაფიკას.
დიმიტრი ჯანელიძე

დიმიტრი სევასტის ძე ჯანელიძე (დ. 26 ივნისი [ ძვ. სტ. 9 მაისი], 1906 , ქუთაისი — გ. 1994) — ქართველი თეატრმცოდნე, თეატრის ისტორიკოსი და კრიტიკოსი, პედაგოგი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1958), მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1982), ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი (1965), პროფესორი (1966), სსრკ მწერალთა კავშირის წევრი (1943 წ-დან ). სწავლობდა თსუ-სა და მოსკოვის უმაღლეს ლიტერატურულ კურსებზე. სხვადასხვა დროს მუშაობდა სამეცნიერო-კვლევით დაწესებულებებსა და უმაღლეს სასწავლებლებში. 1933 წლიდან პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა თსუ-სა და თბილისის დრამატულ სტუდიებში. 1940 წლიდან კი შ. რუსთაველის სახელობის თეატრალურ ინსტიტუტში. 1962 წლიდან ამავე ინსტიტუტის თეატრისა და კინოს ისტორიის კათედრის გამგეა, 1970 წლიდან არის თეატრისა და კინოს ისტორიის და თეორიის სამეცნიერო-კვლევითი სექტორის ხელმძღვანელი, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის თეატრის სამეცნიერო სექციის თავმჯდომარე; დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიის კონსულტანტი ქართული თეატრის დარგში. დ. ჯანელიძის მნიშვნელოვანი შრომებია: „პირველი საბჭოთა სპექტაკლი“ (1936), „ქართული თეატრის ხალხური საწყისები“ (1948, 1983), ქართული თეატრის ისტორია (ტ. , 1965), „რუსთაველი და სახიობა“ (1967 ); „ვალერიან გუნია“ (1963 ), „სახიობა“ (ტ. -3, 1957 , 1972, 1980 ), „ალექსანდრე მრევლიშვილი“ (1957 წ), „ქართული თეატრი უძველესი დროიდან საუკუნის მეორე ნახევრამდე (1959, რუსულ ენაზე) და სხვა. კოტე მარჯანიშვილის სახელობის პრემიის ლაურეატი (1985). დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის“ ორდენით და მედლებით.
ტუამასინის პროვინცია

ტუამასინის პროვინცია  — მადაგასკარის პროვინცია. ფართობი — 75 812 კმ². მოსახლეობა — 3 332 922 ადამიანი (2013 წელი). ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ტუამასინა, ქვეყნის ყველაზე მთავარი საზღვაო პორტი.

პროვინცია მდებარეობს ქვეყნის აღმოსავლეთში. პროვინციას ჩრდილოეთით ესაზღვრება ანცირანანის პროვინცია, ჩრდილო-დასავლეთით — მაჰაძანგის პროვინცია, დასავლეთით — ანტანანარივუს პროვინცია, სამხრეთით კი ფიანარანცუის პროვინცია, აღმოსავლეთით — ინდოეთის ოკეანის სანაპირო. სანაპიროს გასწვრივ მდებარეობს კუნძული სენტ-მარი.

პროვინცია ადმინისტრაციულად იყოფა 3 რეგიონად და 18 დეპარტამენტად.