iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აჟანის უნგრულა

აჟანის უნგრულა, აჟანის ვენგერკა, აჟანკა, დ’ანტი — ქლიავის ჯიში. მიეკუთვნება უნგრულების ჯგუფს. სახელწოდება წარმოშობილია საფრანგეთის ქალაქ აჟანის (აჟენის) სახელისაგან, სადაც ეს ჯიში ფართოდაა გავრცელებული. საფრანგეთიდან აჟანის უნგრულა გავრცელდა ევროპაში და ჩრდილო ამერიკაში.

საქართველოს პირობებში აჟანის უნგრულა გვხვდება მხოლოდ შავი ზღვის სანაპიროზე და ისიც ცალკეულ ხეებად. კარგ მაჩვენებლებს იძლევა მოსავლიანობის მხრივ (40–45 ცენტნერს ერთი ჰექტარიდან), მაგრამ მისი მოსავლიდან დამზადებული ჩირი ბევრად ჩამოუვარდება იტალიური უნგრულისგან დამზადებულ „შავქლიავის“ ჩირს; ამ მიზეზის გამო იტალიურმა უნგრულამ აფხაზეთიდან განდევნა ერთ დროს გავრცელებული აჟანის უნგრულა.

ხე ხასიათდება მაღალი აგებულობის მომრგვალო ვარჯით, დატოტვა საშუალო სიხშირისა აქვს. ფოთოლი უკუკვერცხისებრი ფორმისაა, მუქი მწვანე ფერის, ნაკლებად შებუსვილი. ყვავილობა საშუალო პერიოდისა აქვს. თვითსტერილია. ნაყოფი მწიფდება აგვისტოს შუა რიცხვებში. საშუალო სიდიდისაა (4,1🞩3,4 სმ). საშუალო მასა 25,6 გრამს უდრის. ფორმა ოვალურია, ღარი სუსტად ემჩნევა. ნაყოფის კანი მოშავო-ლურჯია, ზევიდან გადაჰკრავს ცვილისებრი ნაფიფქი. რბილობი მოყვითალო–მწვანე ფერისაა, მკვრივი, მომჟავო–ტკბილი გემოსი, საკმაოდ წვნიანი. კურკა რბილობს კარგად სცილდება; იგი ნაყოფის წონის 3,2%-ს შეადგენს. ნაყოფჭამია ნაკლებად აზიანებს აჟანის მოსავალს (ნაყოფს).
აქილევსის ლარნაკმწერი

აქილევსის ლარნაკმწერი — ძვ. წ. საუკუნის უცნობი ძველბერძენი ლარნაკმწერი. მხატვარს ეს პირობითი სახელი ეწოდა ამჟამად ვატიკანის მუზეუმში დაცული ამფორის მიხედვით, რომელზეც გამოსახულია აქილევსი და ბრიზეიდა. მას 200-ზე მეტი მხატვრობა მიეწერება.

მოღვაწეობდა ათენში პერიკლეს დროს (დაახლ. ძვ. წ. 461-429), იყო ფიდიასის თანამედროვე. მისი სახელობითი ლარნაკი (დაახლ. ძვ. წ. 450) ანტიკური წითელფიგურებიანი კერამიკის ჩვენამდე მოღწეული ერთ-ერთი საუკეთესო ნიმუშია. „აქილევსის ლარნაკმწერს“ მიაკუთვნებენ ასევე ლეკითოსებს — დაკრძალვის სარიტუალო ჭურჭლებს ფერადი ფიგურებით თეთრ ფონზე — რომლებიც ძველბერძნული მონუმენტური მხატვრობის ყველაზე სარწმუნო წყაროდ ითვლება.
აჩეჰები

აჩეჰები, აჩე, — ინდონეზიის კუნძულ სუმატრაზე მცხოვრები ერთ-ერთი ძირითადი ეთნიკური ჯგუფი, საუბრობენ მალაიურ-პოლინეზიურ ენათა ჯგუფის აჩეჰურ ენაზე. საერთო რაოდენობა: 3,5-4 მლნ., მ.შ. 3 484 000 ინდონეზიაში (2015). მორწმუნეთა უმრავლესობა სუნიტი მუსლიმია.

აჩეჰებს ახ. წ. პირველ საუკუნეებში ინდოელი მთავრები მართავდნენ. საუკუნეში ინდონეზიის კუნძულებზე მცხოვრებ ხალხთაგან პირველებმა მიიღეს ისლამი. მნიშვნელოვანი წინააღმდეგობა გაუწიეს პორტუგალიელ კოლონიზატორებს და მოახერხეს მათი განდევნა საუკუნეში, რის შემდეგაც აჩეჰის (აჩეს) სასულთნო სამხრეთ სუმატრაზე გაბატონდა. 1904 წელს ჰოლანდიელებმა სასულთნო ომში დაამარცხეს და დაიპყრეს. 1949 წლიდან აჩე დამოუკიდებელი ინდონეზიის ნაწილია, სარგებლობს ავტონომიური ტერიტორიული ერთეულის სტატუსით, ძლიერია სეპარატისტული განწყობები. აჩეჰები საკუთარ წარმომავლობას როგორც მამის, ასევე დედის ხაზით განსაზღვრავენ. ქალები მაღალი სოციალური სტატუსით სარგებლობენ და, რელიგიის მიუხედავად, არ იფარავენ სახეს.
კონრად ერნსტ აკერმანი

კონრად ერნსტ აკერმანი (; დ. 1712 [მოინათლა 4 თებ.], შვერინი, მეკლენბურგი, — გ. 13 ნოემბერი, 1771, ჰამბურგი) — გერმანელი მსახიობი და თეატრის მმართველი.

1730-იან წლებში თან ახლდა რუსეთის სამსახურში მყოფ გენერალ მინიხს ოსმალებთან ომში. 1740 წლიდან აქტიურ თეატრალურ მოღვაწეობას შეუდგა. მსახიობობას სწავლობდა ლიუნებურგის თეატრში, რომელიც ფრანგული პიესების გერმანულად ადაპტირებაზე მუშაობდა. შემდგომში ჩამოაყალიბა საკუთარი დასი და 1750-იან წლებში გასტროლებით ევროპის ბევრი ქვეყანა მოიარა. 1755 წელს გახსნა თეატრი კენიგსბერგში — პირველი კერძო თეატრი გერმანიაში. ცნობილი გახდა ე.წ. ბიურგერული დრამებით და როლებით, რომლებშიც ერთმანეთს კომიკურ და სენტიმენტურ ხასიათს უზავებდა. 1765 წელს ჰამბურგში გახსნა გერმანიის პირველი ეროვნული თეატრი, რომლის მმართველობაც გარდაცვალებამდე მცირე ხნით ადრე საკუთარ გერს — ფრიდრიხ შრედერს (1744-1816) გადააბარა, ამ უკანასკნელმა კი გერმანულ სცენაზე პირველად შეიტანა შექსპირი.
აკომა

აკომა — ინდიელთა პუებლო („დაბა“) ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ნიუ-მექსიკოს შტატის დასავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში. მდებარეობს რეზერვაციის ტერიტორიაზე ქალაქ ალბუკერკეს დასავლეთით, 89 კმ-ზე . ასევე ცნობილია სკაი-სიტის („ “) სახელწოდებით. მოსახლეობა: 3 011 (2010).

აკომას პუებლო შედგება ქვიშაქვის ციცაბო გორაკზე (სიმაღლე — 109 მ) ტერასებად განლაგებული ქვითა და ალიზით ნაშენები ტრადიციული სახლებისგან. პირველი დასახლება აქ საუკუნეში გაჩნდა და აშშ-ის ტერიტორიაზე უძველეს უწყვეტად დასახლებულ ადგილად ითვლება. 1540 წელს ესპანელი ფრანცისკო ვასკეს დე კორონადო მას მსოფლიოში ყველაზე კარგად გამაგრებულ თავდაცვით ადგილად მოიხსენიებდა. 1629-1641 წლებში მისიონერებმა სან-ესტებან-დელ-რეის სახელით ცნობილი ეკლესია ააგეს. პუებლო აშშ-ის ეროვნული ისტორიული ძეგლების ნუსხაშია შეტანილი.
ვახტანგ გურამიშვილი

ვახტანგ გურამის ძე გურამიშვილი (გურამოვი; დ. 1821 — გ. წ. უცნობია) — რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო მოღვაწე. ვახტანგ -თან ერთად რუსეთს გადასახლებული გურამიშვილების შთამომავალი. 1872 წელს მიენიჭა ნამდვილი სახელმწიფო მრჩევლის წოდება, იყო ელიზავეტპოლის გუბერნიის ვიცე-გუბერნატორი და მრავალი საიმპერიო ჯილდოს კავალერი.
კლარა გურამიშვილი

კლარა ფრანცის ასული ტიტელი (გურამიშვილი-ტიტელი; დ. 25 აგვისტო, 1866, თბილისი, — გ. 21 სექტემბერი, 1956) — ქართველი მომღერალი (კოლორატურული სოპრანო), წარმოშობით იტალიელი. მხატვარ დავით გურამიშვილის ცოლი.

პირველდაწყებითი მუსიკალური განათლება მიიღო თბილისში იოსებ რატილთან, შემდეგ ერთხანს სწავლობდა პეტერბურგში. დაამთავრა ვენის კონსერვატორია (პედაგოგი პროფ. ი. ფუქსი). 1897–1898 წლებში უმაღლეს სამსახიობო ხელოვნებას ეუფლებოდა პარიზში მომღერლებთან მარკეზსა და დ. არტოსთან. პარიზის მუსიკალურ სალონებში წარმატების შემდეგ, 1899 წლის მაისში, გურამიშვილი საქართველოში დაბრუნდა და გამოდიოდა საქველმოქმედო საღამოებსა და კონცერტებზე თბილისში, ასევე ბაქოში, ქუთაისსა და ბათუმში; ჰქონდა დიდი დიაპაზონის, ლამაზი ტემბრის მოქნილი და თბილი ხმა. ასრულებდა ა. ალიაბიევის რომანსს „ბულბული“, არიებს ოპერებიდან: მოცარტის „ჯადოსნური ფლეიტა“, ვერდის „ტრავიატა“, ლეო დელიბის „ლაკმე“, ჯაკომო მეიერბერის „ჰუგენოტები“ და სხვ. დაკრძალულია თბილისში, დიდუბის პანთეონში.
ბენზოქინონტეტრაკარბოქსილის დიანჰიდრიდი

ბენზოქინონტეტრაკარბოქსილის დიანჰიდრიდი — ორგანული ნივთიერება, ქიმიური ფორმულით . არის ნახშირბადის ოქსიდი, რომლის მიღებაც შესაძლებელია, როდესაც ბენზოქინონტეტრაკარბოქსილის მჟავას წაერთმევა ორი მოლეკულა წყალი.

არის წითელი ფერის, მყარი, სტაბილური ნივთიერება. უხსნადია ეთერში, ნახშირბადის ტეტრაქლორიდში, დიქლორმეთანსა და ნახშირბადის დისულფიდში. რეაქციაში შედის აცეტონთან, ეთილ აცეტატთან, ტეტრაჰიდროფურანთან, ეთანოლთან და წყალთან. როდესაც მოლეკულა აფეთქდება, აირის დიდი ნაწილი მყისიერად გადადის ლურჯ ფერში.

ნივთიერება პირველად ასინთეზა პ. რ. ჰამონდმა 1963 წელს. იგი ამტკიცებდა, რომ „ნაერთი იყო ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი (პი) ელექტრონის აქცეპტორი, რაც მანამდე იყო აღმოჩენილი“.
ქრისტეფორე გურამიშვილი

ქრისტეფორე ნაუმის ძე გურამიშვილი (დ. 1697, საგურამო, — გ. 4 მარტი, 1750) — მოსკოვის ქართული ახალშენის მოღვაწე, მისიონერი.

 ს. 30-იან წლებში იგი რუსეთში, იოსებ სამებელის ამალაში იმყოფებოდა. მიიღო ნოვგოროდის იოანე ნათლისმცემლის მონასტრის იღუმენობა. მოსკოვში ბატონიშვილ ბაქარისა და იოანე სამებელის დავალებით გურამიშვილმა პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიაში მოამზადებინა ქართული შრიფტისა და სტამბის მოწყობილობა. პირველი ქართული სტამბა მოსკოვში მოეწყო 1737 წლის შემოდგომაზე. ანტონ -თან ერთად ხელმძღვანელობდა ქართველ ემიგრანტთა საგამომცემლო საქმიანობას. 1744 წელს „ბიბლიის“ გამოცემის თაობაზე ამტყდარი უსიამოვნების გამო მოსკოვის სტამბა დაიხურა. შემდგომში მისიონერული მოღვაწეობა გაშალა ჩრდილოეთ კავკასიაში. იყო „ოსეთის სასულიერო კომისიის“ აქტიური წევრი.
გურამ გურასპაშვილი

გურამ ნიკოლოზის ძე გურასპაშვილი (დ. 8 თებერვალი, 1933, თბილისი) — ქართველი მოქანდაკე, გრაფიკოსი. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1976).

დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია 1960 წელს. მისი პედაგოგები იყვნენ ნიკოლოზ კანდელაკი, შოთა მიქატაძე, ვალენტინ თოფურიძე. 1963 წლდან იქვე ეწევა პედაგოგიურ მოღვაწეობას, 1994 წლიდან — პროფესორი. სამხატვრო გამოფენებში მონაწილეობდა 1961 წლიდან. შექმნილი აქვს პორტრეტები და ჟანრული ხასიათის კომპოზიციები: „მოკრივე“ (1961), „ჩემპიონი“ (1962), „წყაროსთან“ (1962), „ქალიშვილის პორტრეტი“ (1965), „მწველავი“ (1967), „მოჭიდავე“ (1970), გრაფიკული სერიები: „ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება“ (1973–74), „შორეული აღმოსავლეთი“ (1975), „ბალტიისპირეთი“ (1978) და სხვ.
პირ-პანჯალი

პირ-პანჯალი, პანჩალადევა — ქედი ინდოეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილსა და პაკისტანის ჩრდილოეთში. აგებულია კირქვებით, ანდეზიტებითა და ბაზალტებით. კალთები ციცაბოა, დანაწევრებულია ღრმა ხეობებით. თხემი ბასრად დაკბილულია, მწვერვალები თოვლიანი. ბევრია მყინვარული ტბა, კარული მყინვარები უმეტესად ჩრდილოეთ კალთაზეა. შემოსილია ხშირი, უმთავრესად წიწვოვანი ტყით.
გურგენიძეები

გურგენიძეები — კახეთის თავადების საგვარეულო. იოანე ბატონიშვილის მიხედვით საგვარეულოს წინაპარს — სოლომონს, აზნაურსა და „მორდლის შვილს“, თავადობა და გურგენიძეობა ძველ „შილდისან“ გურგენისძეთა ამოწყდომის შემდეგ მიუღია 1740-იან წლებში. მოღწეულია თეიმურაზ -ისა და ერეკლე ბატონიშვილის გურგენიძეთადმი ბოძებული წყალობის სიგელი, რომელიც 1740 წლითაა დათარიღებული. სოლომონის შვილი — მორდალი გიორგი (გოგია) აღა-მაჰმად-ხანის თბილისზე ლაშქრობის დროს დაიღუპა 1795 წელს. გიორგი -ის მეფობაში მორდლობა და თელავის მოურავობა ჰქონდა ასევე გიორგის ძეს — იროდიონს. გურგენიძეების საგვარეულო თავადთა შორის ნაჩვენებია გეორგიევსკის ტრაქტატზე (1783) დართულ თავადაზნაურთა ნუსხაში და 1850 წლის 6 დეკემბრის საიმპერატორო დადგენილებაში. მამული შილდაში ჰქონდათ. თავადური შტოს მამრობითი ხაზი საუკუნეში შეწყდა. ცნობილია გურგენიძეების საგვარეულო გერბის გამოსახულება, თუმცა ის ოფიციალურად დამტკიცებული არ ყოფილა.
ალექსანდრე გურგენიძე

ალექსანდრე ერმალოზის ძე გურგენიძე (დ. 8 ივლისი, 1916, სოფ. ხოტევი, ახლანდ. ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი, — გ. 20 მარტი, 1975, თბილისი) — ქართველი სამხედრო მფრინავი, მაიორი (1945), საბჭოთა კავშირის გმირი (6 მარტი, 1945).

დაამთავრა თბილისის სასოფლო–სამეურნეო ტექნიკუმი (1934) და სწავლობდა ქ. სვერდლოვსკის სამშენებლო ინსტიტუტში (1934-1937). 1937 წელს გაიწვიეს წითელ არმიაში. 1940 დაამთავრა ქ. ჩკალოვის სამხედრო-საჰაერო სასწავლებელი. მუშაობდა ჩკალოვის აეროკლუბში მფრინავ-ინსტრუქტორად. მსოფლიო ომის დროს იბრძოდა ყირიმში, ლენინგრადთან, ვიბორგთან, შემდეგ — ესტონეთსა და ლატვიაში. მტრის გემების ჩაძირვისათვის მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება (1945).
იჩქით გურგენისძე

იჩქით გურგენისძე — - საუკუნეების ქართველი დიდგვაროვანი ჯავახეთიდან, წუნდის მშენებელი და ვაჰანის ქვაბთა განმაახლებელი, თამარ მეფის თანამედროვე.

იჩქითი შესაძლოა ბეშთაშენის ვახტანგ ერისთავის წარწერიდან ცნობილ გურგენისძეთა საგვარეულოს მიეკუთვნებოდა. გურგენისძე მოხსენიებულია წუნდის წმინდა იოანე ნათლისმცემლის ეკლესიის და ვაჰანის ქვაბთა ორ წარწერაში, ასევე იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის 76-ე აღაპში (იჩქით გურგენისძის აღაპი 23 ნოემბერს იყო დადგენილი).
აღმოსავლეთი გატები

აღმოსავლეთი გატები — ერთმანეთისაგან განცალკევებული რამდენიმე საშუალო სიმაღლისა და დაბალმთიანი მთების საერთო სახელწოდება. გაწოლილია ინდოსტანის ნახევარკუნძულის აღმოსავლეთ ნაწილში. წარმოადგენს დეკანის ზეგანის აღმოსავლეთ კიდეს. გადაჭიმულია დაახლოებით 1500 კმ-ზე. მდინარეებს მაჰანადსა და გოდავარს შორის ვრცელდება ლოდა, ბრტყელთხემიანი და ვიწრო ხეობებით დანაწევრებული აღმოსავლეთის მთები, რომლის მაქსიმალური სიმაღლეა 1501 მ. მდინარე კრიშნიდან სამხრეთით განლაგებულია ძლიერ დანგრეული ლოდა მთები ნალამალაი (917 მ-მდე) და ველიკონდა (1105 მ), სამხრეთით ისინი ენაცვლებიან ცალკეულ ჭიუხებს, მათ შორის შევაროის ბორცვებს (1934 მ — აღმოსავლეთ გატების უმაღლესი წერტილი). აგებულია უმეტესწილად გნაისებითა და კრისტალური ფიქლებით. ინდოეთის ოკეანისაგან გამოყოფილია ვაკეების ზოლით (კორომანდელის სანაპირო). აღმოსავლეთის მთები დაფარულია ნახევრად მარადმწვანე და ნოტიო ფოთოლმცვივანი ტყეებით, ნალამალაი, ველიკონდა და შევაროი — მშრალი ფოთოლმცვივანი ტყეებით, რომლებსაც ადგილ-ადგილ მეორეული მეჩხერი ტყე და ბუჩქანრი ცვლის. გვხვდება ინდური სპილო, ჯიქი, ვეფხვი, პანგოლინი. მის ფარგლებშია სუნაბედის, კოტგარჰის, მაჰანადისა და ბაისიპალის რეზერვატები.
სივალიკის მთები

სივალიკი, ჩურიის მთები, ჰიმალაისწინეთი — ჰიმალაის მთისწინეთის სამხრეთი კიდე ინდოეთსა და ნეპალში. გაწოლილია პირ-პანჯალისა და მაჰაბჰარატის ქედებს შორის. მკვეთრად არის ამაღლებული ინდ-განგის ვაკეზე. წარმოადგენს პარალელური ქედებისა და სერების მთაგრეხილს. სივალიკს მიაკუთვნებენ აგრეთვე ჰიმალაის გეოლოგიურად მსგავს მთისწინეთს ასამაში. გადაჭიმულია დაახლოებით 1700 კმ-ზე, სიგანე 8–50 კმ. აბსოლუტური სიმაღლე 3647 მ (მთა ჩაური). აგებულია დისლოცირებული მოლასებით, ჰიმალაისგან გამოყოფილია რღვევის ხაზით. კალთები ღრმად არის დასერილი. სამხრეთ კალთის დასავლეთ ნაწილში იცის სელური ღვარები, ხოლო სამხრეთი კალთის აღმოსავლეთ ძირში დაჭაობებული ჯუნგლებია ანუ ტერაი. კალთები შემოსილია ტროპიკული ფოთოლმცვივანი ტყით. გაშენებულია ჩაის პლანტაციები. სივალიკის მთების ფარგლებშია ჯიმ კორბეტის ეროვნული პარკი.
ლექსორის მონასტერი

ლექსორის მონასტერი — შუა საუკუნეების მონასტერი ტაოში, ბარდისის ხეობაში. 1907 წელს მოინახულა და აღწერა ექვთიმე თაყაიშვილმა. არ არის ამ სახელით მოხსენიებული ისტორიულ წყაროებში. სავარაუდოდ მცხეთის საბუთებში მოხსენიებული კოპასძეთა საკუთრებაში არსებული მონასტერია.

ექვთიმემ ადგილზე აღწერა 6 მცირე ეკლესია და ერთი მთავარი ტაძარი, რომელიც ეკვდერებმიშენებულ ერთნავიან ბაზილიკად მიიჩნია, თუმცა სხვა მოსაზრებით სამეკლესიანი ბაზილიკაა, ზომებით 12 მ. სიგრძეში, 13 მ. სიგანეში. ბაზილიკის ეს ტიპი უცნობია რეგიონის არქიტექტურისთვის და შეიძლება ძეგლზე საქართველოს იმ მხარეების გავლენაზე მიუთითებდეს, სადაც ისტორიულად გავრცელებულია. მთავარ ტაძარს - საუკუნეებით ათარიღებენ. ოდესღაც მოხატული იყო. მის კედლებზე დაფიქსირებულია ქართული, ბერძნული და სომხური ნაჩხაპნი წარწერები.

კომპლექსიდან ყველაზე უკეთ ერთ-ერთი მომცრო დარბაზული ტაძარია შემონახული. ათარიღებენ საუკუნით.
იერარქია

იერარქია ( — „წმინდა“ და — „მმართველობა“) — თანამდებობათა, წოდებულებათა თანმიმდევრული სისტემა უდაბლესიდან უმაღლესისაკენ (დაქვემდებარების წესით); მთელი ნაწილების გაშლა ზემოდან ქვემოთ მიმავალი რიგით. ტერმინი პირველად გამოიყენებოდა ქრისტიანული ეკლესიის ორგანიზაციის დასახასიათებლად. თანამედროვე ლიტერატურაში ტერმინი იმავე მნიშვნელობით იხმარება სახელმწიფოს ბიუროკრატიული სტრუქტურის დასახასიათებლად. ტერმინი პირველად გამოიყენა დიონისე არეოპაგელმა.
ინდოქტრინაცია

ინდოქტრინაცია ( — „შიგნით“ და — „სწავლება“, „თეორია“) — სახელმწიფოს ან პოლიტიკური ორგანიზაციის მიერ კომპლექსური რეკლამისა და პროპაგანდის მეშვეობით მოსახლეობის ცნობიერებაში შეხედულებათა გარკვეული სისტემისა და სტერეოტიპების ჩანერგვა და ჩამოყალიბება. ინდოქტრინაციის მიზნით, როგორც წესი, გამოიყენება მასმედია და განათლების სისტემის ინსტიტუტები — სკოლა, უმაღლესი სასწავლებლები და ა. შ.

საზოგადოების ინდოქტრინაციის ტიპური მაგალითია საბჭოთა კავშირი, როცა მთელი სახელმწიფო მანქანა იდეოლოგიზირებული იყო და ემსახურებოდა ადამიანის შეხედულებების ჩამოყალიბებას საბჭოთა სისტემისა და მმართველი პარტიისათვის სასურველი ფორმით.
ორჯოხის ტრიკონქი

ორჯოხის ტრიკონქი — ტაძარი ისტორიულ იმიერტაოში, ოლთისის ოლქში, სოფელ ორჯოხთან (თანამედროვე ორუჯუკი, ორჯუკი, ). სოფლის სამხრეთით 900 მეტრზე, მცირე ბორცვზე. გეგმაში არის ტრიკონქი და ისტორიული საქართველოს ამ ტიპის ტაძრებიდან ჰგავს ორთულის, ურაველის, დორთ-ქილისასა და ბაღჩალო-ყიშლას ეკლესიებს. ძლიერ დანგრეულია. შემორჩენილია ჩრდილოეთის კედლის ნაწილი. დანარჩენი ნაწილები დიდი ზომის დუღაბის ფრაგმენტების სახითაა მიმობნეული, რის გამოც ვარაუდობენ, რომ ეკლესია აფეთქებულია. მიაკუთვნებენ საუკუნეს. სავარაუდოდ აშენებიდან მოგვიანებით, ჯაყელების სააღმშენებლო აქტიურობისას ეკლესია შიგნიდან შელესეს და მოხატეს (სავარაუდოდ - სს.). ფასადზე შემორჩენილია ტაო-კლარჯეთის ქართული ხუროთმოძღვრებისათვის ტიპური, სინგურით შესრულებული მარაოსებრი დეკორი.
ღრიალა მაიმუნები

ღრიალა მაიმუნები — ძუძუმწოვარი ცხოველების გვარი ობობასებრი მაიმუნების ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძეა 56–91,5 სმ, კუდისა — 58,5–91,5 მმ. წონა 4–11 კგ. შიშველი სახე და დიდი ეშვები აქვთ, ბეწვი უხეშია და მოკლე. ჩვეულებრივ, მოყვითალო-მურა, მოწითალო-მურა ან შავი ფერისაა. აქვთ მოსაჭიდი კუდი. გავრცელებულია ცენტრალური და სამხრეთი ამერიკის ტროპიკულ ტყეებში მექსიკიდან პარაგვაიმდე. აერთიანებს 15 სახეობას. მეტად ცნობილი სახეობებია: წითური ღრიალა და ცენტრალურამერიკული ღრიალა . პირველი გავრცელებულია ვენესუელასა და გვიანაში, ხოლო მეორე მექსიკასა და სამხრეთი ამერიკის ჩრდილო რაიონებში. ღრიალა მაიმუნები ბინადრობენ მაღალი ხეების ვარჯზე. იკვებებიან ნაყოფით, ფოთლებით, კაკლით, თესლით, წვრილი ხერხემლიანებითა და მწერებით. ჯგუფურად (4–17 ინდივიდი) ცხოვრობენ. მამრები ხმამაღლა ყვირიან და ლომების ღრიალს მოგვაგონებენ. მრავლდებიან მთელი წლის განმავლობაში. მაკეობა 140 დღემდე გრძელდება. ნაშიერი 10 თვემდე რძით იკვებება. სქესობრივ სიმწიფეს მდედრები 3–4, ხოლო მამრები 5 წლისა აღწევენ. ტყვეობაში ცოცხლობენ 23 წლამდე.
5G

5 (ხუთი ჯი) - უსადენო კომუნიკაციის მეხუთე თაობის ტექნოლოგია, რომელიც მობილური კავშირისთვის გამოიყენება. 5 ტექნოლოგიის გამოსაყენებლად აუცილებელია ტექნოლოგიის მხარდამჭერი მოწყობილობის (მაგ. მობილური) ქონა. 5 სიხშირეები განსხვავებულია და მერყეობს 24 გჰც-დან 72 გჰც-მდე.

2020 წელს, კორონავირუსის პანდემიის დროს სოციალურ ქსელებში აქტიურად გავრცელდა დეზინფორმაცია იმის შესახებ, რომ 5 ინტერნეტი ადამიანების ჯანმრთელობას უქმნის საფრთხეს. ამ თემაზე განმარტება გააკეთა საქართველოს კომუნიკაციების ეროვნულმა კომისიამ და საქართველოს დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნულმა ცენტრმა. ორივე უწყებამ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ -19 ან სხვა ვირუსები 5 მობილური ქსელით არ ვრცელდება.

ამ საკითხს გამოეხმაურა ასევე გაერთიანებული სამეფოს მაუწყებლობის, ტელეკომუნიკაციებისა და საფოსტო ინდუსტრიის მარეგულირებელი სააგენტო. მარეგულირებლის განცხადების თანახმად, „სიხშირის იმ დიაპაზონს, რომელში 5 მუშაობს, არ აქვს საკმარისი ენერგია იმისათვის, რათა ადამიანის სხეულის ქსოვილებთან კონტაქტისას მათში დაარღვიოს ქიმიური ბმები ან მოხდეს ელექტრონების ამოვარდნა.“

2023 წლის ბოლოს „სილქნეტმა“ და „სელფიმ“ (ყოფილმა „ბილაინმა“) საქართველოში პირველი 5 ქსელი გაუშვეს.
ინკლუზიური განათლება

ინკლუზიური განათლება ან ინკლუზიური სწავლება — შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე მოსწავლეთა ჩართვა ზოგადსაგანმანათლებლო პროცესში სხვა მოსწავლეებთან ერთად. ინკლუზიური სწავლება ითვალისწინებს სასწავლო გეგმების, პროგრამებისა და შეფასების სისტემის შედგენას, რომელიც საშუალებას მისცემს სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე ბავშვებს, სრულფასოვნად იყვნენ ინტეგრირებული სასწავლო პროცესში და არ დასჭირდეთ სპეციალური კურსების გავლა.

ბავშვის უფლებების კონვენციის თანახმად, განათლების მიღება ყველა ბავშვის ფუნდამენტური უფლებაა. კონვენციაში გამოკვეთილი თითოეული უფლება ეხება ყველა ბავშვს ყოველგვარი დისკრიმინაციული გამონაკლისის გარეშე.

ინკლუზიური განათლების მიზანია, ყველა ბავშვს მისცეს თანაბარი შესაძლებლობა თანატოლებთან ერთად სწავლისა და ხარისხიანი განათლების მიღებისა საცხოვრებელ ადგილთან ახლოს.

ინკლუზიური განათლების საერთაშორისო მოდელის მიხედვით, სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე მოსწავლე ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლის და კლასის სრულუფლებიანი წევრია. ის სრულად უნდა მონაწილეობდეს სასკოლო და საკლასო აქტივობებში; სკოლაში მიმდინარე აკადემიურ (მაგ. წერა, კითხვა) და არააკადემიურ (მაგ. დასვენებებზე თანატოლებთან თამაში) პროცესებში.
თვალთეთრასებრნი

თვალთეთრასებრნი — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძეა 10–14 სმ, მასა 8–15 გ. შებუმბვლა ფაფუკია, ზურგის შეფერილობაში ჭარბობს მომწვანო და ყვითელი ტონები, მუცელი უფრო ღიაა. ოჯახის სახეობათა უმრავლესობას თვალის გარშემო წვრილი აბრეშუმისებრი ბუმბულებისგან შემდგარი თეთრი წრე ან ლაქა აქვთ (აქედან სახელწოდება). ფრთები მომრგვალებულია, ფეხები მოკლე, ბოლო სწორი ან ოდნავ ამოჭრილი. ნისკარტი წვრილი, მახვილი, პირის კუთხეებში ჯაგარია გაზრდილი; ენა ბოლოში გაყოფილია. სქესობრივი დიმორფიზმი არ არის გამოხატული. ცნობილია 14 გვარი და 140-მდე სახეობა. გავრცელებული არიან აფრიკის, აზიისა და ავსტრალიის ტროპიკულ ოლქებში, ზოგიერთი ჩრდილოეთით ზომიერ სარტყელშიც შედის. ტროპიკული განედების სახეობები მკვიდრი ფრინველები არიან, დანარჩენი — გადამფრენი. უპირატესობას ანიჭებენ ტყის ლანდშაფტებს, მთებში აღწევენ ხეებისა და ბუჩქნარის გავრცელების ზემო საზღვრებამდე. მისდევენ მეხეურ, ხშირად გუნდურ, ცხოვრების წესს. იკვებებიან მწერებით, ხილით, კენკრით, თესლებით და სხვ.; ზოგიერთ რაიონში მნიშვნელოვან ზიანს აყენებენ ბაღებს. მონოგამები არიან. ჯამისებრ ბუდეს აგებენ ტოტების განშტოებებზე, ღარებში აფენენ ცხოველების ბეწვს. დებენ 2–4 კვერცხს. ბუდის მშენებლობაში, კრუხობასა და ბარტყების გაზრდაში ორივე მშობელი მონაწილეობს. ბევრი თვალთეთრა მჟღერი გალობით გამოირჩევა. რიგი სახეობები შეტანილია -ის წითელ ნუსხაში.
ინფორმაციის თავისუფლება

ინფორმაციის თავისუფლება მოიცავს ინფორმაციის ძებნას, მოპოვებასა და მიღებას (პასიური ინფორმაციის თავისუფლება), ასევე, ინფორმაციის გადაცემასა და გავრცელებას (აქტიური ინფორმაციის თავისუფლება). ერთი მხრივ, ეს არის უფლება, მივიღოთ ინფორმაცია, მეორე მხრივ კი, ინფორმაციის თავისუფლება მოიაზრება, როგორც აზრის გამოხატვის უფლების ერთ-ერთი შემადგენელი კომპონენტი და გულისხმობს ინფორმაციის გავრცელების უფლებას. ინფორმაციის თავისუფლება არის აზრის გამოხატვის უფლების წინაპირობა. იმისათვის, რომ ადამიანს ჩამოუყალიბდეს ობიექტური ხედვა ამა თუ იმ საკითხის მიმართ, საჭიროა, მან, პირველ რიგში, მიიღოს შესაბამისი ინფორმაცია.

საქართველოს კანონმდებლობით ყოველ მოქალაქეს უფლება აქვს, კანონით დადგენილი წესით, გაეცნოს სახელმწიფო დაწესებულებებში მასზე არსებულ ინფორმაციას, იქ დაცულ ოფიციალურ დოკუმენტებს, თუ ისინი არ შეიცავს სახელმწიფო, პროფესიულ ან კომერციულ საიდუმლოებას. ინფორმაციის გაცნობაზე უკანონოდ უარის თქმა ან მცდარი ინფორმაციის წარდგენა დანაშაულია და ისჯება სისხლის სამართლის წესით.
ისლამიზმი

ისლამიზმი — სოციალ-პოლიტიკური მოძრაობა, ძირითადად გავრცელებულია იმ ქვეყნებში, რომლებიც ტრადიციულად ისლამის მიმდევრები არიან. გულისხმობს მმართველობის ისეთ სისტემასთან დაბრუნებას, რომელიც უშუალოდ და პირდაპირ იქნება დაფუძნებული ყურანის და შარიათის (ისლამური სამართალი) დებულებებზე.

ამ მოძრაობიდან გამოყოფენ ისლამურ ფუნდამენტალიზმს — ისლამიზმის ექსტრემისტულ მიმართულებას, რომელიც ცდილობს, იარაღის ძალით დაამყაროს ისლამური რეჟიმი, „წმინდა ომი“ (ჯიჰადი) გამოუცხადოს „ურწმუნოებს“ (არამუსლიმანებს) და ყველანაირად წინ აღუდგეს დასავლური, ანუ ევროპულ- ამერიკული, კულტურის გავლენას ისლამურ სამყაროზე. ისლამურ ფუნდამენტალიზმს საფუძველი ს-ში ჩაეყარა, მაგრამ განსაკუთრებით ინტენსიური ხასიათი მან ს-ში მიიღო. თავდაპირველად იგი მიმართული იყო იმ რეფორმების წინააღმდეგ, რომლებიც ზოგიერთ მუსლიმურ ქვეყანაში განხორციელდა და აღქმულ იქნა ისლამური საზოგადოებისთვის უცხო და მიუღებელი ცხოვრების წესის დამკვიდრების მცდელობად. შემდგომ ისლამიზმმა უფრო ექსტრემისტული და აგრესიული ხასიათი მიიღო ყოველივე დასავლურის მიმართ. დღესდღეობით ისლამიზმის პრინციპებზე დაფუძნებულ სახელმწიფოდ შეიძლება მოვიაზროთ ირანი. ამ ქვეყანაში 1979 წელს ხელისუფლებას ჩამოაცილეს დასავლეთის მიერ აღიარებული შაჰი და ერთგვარი თეოკრატიული მმართველობა დამყარდა, სადაც მუსლიმანი სასულიერო პირები დომინირებენ.
ლევან გურიელი (გენერალი)

ლევან გურიელი (დ. 29 თებერვალი, 1824, თბილისი — გ. 11 მაისი, 1888) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ–ლეიტენანტი.

ბიოგრაფია
იყო გიორგი გურიელის შვილიშვილი. დაამთავრა თბილისის პირველი კლასიკური გიმნაზია, შემდეგ ჩაირიცხა ლაიბგვარდიის კავკასიის ესკადრონში. 1844-1851 წლებში იყო ცალკე კავკასიის კორპუსში და იბრძოდა დაღესტანში, საკორდონო ხაზზე, რისთვისაც კაპიტნის ჩინი მიიღო. 1852-1853 წლებში იყო ქუთაისის გუბერნიის თავად–აზნაურთა წინამძღოლი. ყირიმის ომის დროს კავკასიის ფრონტზე შეკვეთილთან სასაზღვრო ხაზის დაცვის დროს, გამოავლინა პარტიზანული ბრძოლის ტაქტიკის შესანიშნავი ცოდნა, განსაკუთრებული სამხედრო საზრიანობა, რამაც მნიშვნელოვნად შეუწყო ხელი გენერალ ივანე ანდრონიკაშვილის გამარჯვებებს. ნიგოითისა და ჩოლოქის ბრძოლებში სარდლობდა რუსეთის იმპერიის ჯარში შემავალ გურიისა და იმერეთის სახალხო რაზმებს. 1865 წელს მიიღო გენერალ-მაიორის წოდება. მონაწილეობდა 1877-1878 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომში. ამ ომში ის მეთაურობდა იმერეთის რაზმს, რომელმაც თავი გამოიჩინა სამხრეთის მიმართულებით ბრძოლებში. 1879 წელს მიიღო გენერალ-ლეიტენანტის წოდება და დაინიშნა ბათუმის ოლქის უფროსის მოადგილედ; ნაყოფიერად მუშაობდა სამუზეუმო გამოფენებში, მატიანეთა მოძიებაში, მატერიალურად ეხმარებოდა შემოქმედ ახალგაზრდობას. დაკრძალულია ქაშვეთის ეკლესიაში.
სტეფანე გურიელი

სტეფანე გურიელი (დ. 1730, მოგილიოვი — გ. 1812) — წარმოშობით ქართველი სამხედრო მოღვაწე, რუსეთის იმპერიის არმიის კავალერიის გენერალ–მაიორი.

ბიოგრაფია
იყო შვილი გურიის მთავარ ქაიხოსრო გურიელისა, რომელიც 1724 წელს წავიდა რუსეთში. 1754 წლიდან მსახურობდა ჯარში; იყო კავალერისტი. 1758 წლიდან მსახურობდა ნიჟეგოროდის დრაგუნთა პოლკში. მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთის 1768-1774 წლების და 1787-1791 წლების ომებში. ამ ომში მან მიიღო წმინდა გიორგის ორდენი ხარისხის. 1800 წელს გახდა კავალერიის გენერალ–მაიორი. მისი შვილი, ივანე გურიელი იყო ასევე რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი.