iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მაიკელსონი-მორლის ცდა

მაიკელსონი-მორლის ცდა — ცდა, რომელიც პირველად დააყენა ა. მაიკელსონმა 1881 წელს სინათლის სიჩქარეზე დედამიწის მოძრაობის გავლენის გაზომვის მიზნით. ამ ცდის შედეგად კლასიკური ფიზიკის დებულებების საწინააღმდეგოდ ნაჩვენები იქნა სინათლის სიჩქარის დამოუკიდებლობა დედამიწის მოძრაობისაგან. ამ ფაქტის თანმიმდევრულმა ინტერპრეტაციამ ზოგიერთ სხვა ექსპერიმენტულ მონაცემებთან ერთად მეცნიერება მიიყვანა ფარდობითობის თეორიის აღმოჩენამდე. მაიკელსონის ცდას საფუძვლად უდევს სინათლის ტალღების ინტერფერენციის მოვლენა. მაიკელსონის ცდა ტარდებოდა მაიკელსონის ტოლმხრიანი ინტერფერომეტრის მეშვეობით, რომელშიც ერთი მხარი ორიენტირებული იყო დედამიწის მოძრაობის პარალელურად, ხოლო მეორე, იმავე სიგრძისა — მის პერპენდიკულარულად. თუ ურთიერთპერპენდიკულარული მიმართულებით სინათლე სხვადასხვა სიჩქარით მოძრაობს (რაც გამომდინარეობს კლასიკური ფიზიკის სიჩქარეთა შეკრების კანონიდან) და მრავალჯერ არეკვლის შემდეგ გარკვეულ ადგილას იკრიბება ღა ინტერფერირებს, მაშინ ხელსაწყოს 90°-ით შემობრუნებით სინათლის სხივების სვლათა სხვაობა შეიცვლება, რაც გამოიწვევს ინტერფერენციული სურათის წანაცვლებას. თუ სინათლის სხივის სრული გზა რამდენიმე მეტრია, ინტერფერენციული ხაზების წანაცვლებამ ამ შემთხვევაში უნდა შეადგინოს მ. შ. მანძილის რამდენიმე მეათედი, რაც სავსებით საკმარისია ექსპერიმენტის დამზერისათვის. შემდეგში მაიკელსონის ცდა რამდენჯერმე განმეორდა. მაიკელსონისა და ე. მორლის (1885-1887) ცდების დროს ინრერფერომეტრს ათავსებდნენ ვერცხლისწყალში მოცურავე მასიურ ფილაზე (მდოვრედ ბრუნვისათვის). მაგრამ არც მაიკელსონისა და მორლის ცდაში, არც შემდგომ ექსპერიმენტებში ინტერფერენციული ხაზების წანაცვლება არ იქნა შემჩნეული.
ზედა ჯამპილიერი

ზედა ჯამპილიერი — ფრაქცია ქალაქი მესინის კომუნაში, სამხრეთ იტალიაში, სიცილიაში, მესინის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 75 მეტრის სიმაღლეზე. 2001 წლის -ის აღწერის მონაცემებით, მასში 1800 მოსახლე ცხოვრობდა.

ისტორია
მეთექვსმეტე და მეჩვიდმეტე საუკუნის დასაწყისს შორის ჯამპილიერიზე გავლენა იქონია თანმიმდევრულმა ურბანულმა განვითარებამ, რომელმაც დიდი მნიშვნელობა შეიძინა მესინის სამხრეთით მდებარე ტერიტორიაზე და უმნიშვნელოვანეს ფერმად იქცა. ამას ადასტურებს ის ფაქტი, რომ ამ პერიოდში აშენდა ორი ძალიან მნიშვნელოვანი საზოგადოებრივი შენობა, ციხე და საავადმყოფო, რაც სოფელში ოცი ჯარისკაცისგან შემდგარი გარნიზონის, რელიგიური და რაინდული ორდენების ყოფნას გულისხმობდა.

სამწუხაროდ, 2009 წლის 1 ოქტომბერს, წყალდიდობისა და მეწყრის გამო, 37 ადამიანი დაიღუპა, მათგან 21 სოფელ ჯამპილიერიში. მეწყერმა და ღვარცოფმა ასევე დააზიანა ჯამპილიერის რკინიგზის სადგური და მისი მიმდებარე ტერიტორიები მოლინოში, ალტოლიაში, ბრიგა მარინაში, ბრიგა სუპერიორეში და სკალეტა ზანკლეაში. ამჟამად კომუნა აღდგენილია.

საგზაო მოძრაობა და საზოგადოებრივი ტრანსპორტი
სოფელი 114-ე სახელმწიფო მაგისტრალთან დაკავშირებულია 33-ე პროვინციული გზით, რომელიც იწყება ჯამპილიერი მარინას გზაჯვარედინიდან, კვეთს სოფელს და გრძელდება მოლინოსა და ალტოლიას მიმართულებით. ჯამპილიერი ქალაქის ცენტრს ორი ავტობუსის ხაზით უკავშირდება: ავტობუსის ხაზი №1 (ტორე ფარო-ჯამპილიერი სუპერიორი) და ავტობუსის ხაზი №2 (ბრიგა სუპერიორე-ალტოლია).

2010 წლიდან, საგარეუბნო მატარებლის მომსახურება ხორციელდება მესინა-კატანია-სირაკუზის რკინიგზის გასწვრივ მარშრუტებით, რომლებიც ემსახურებიან სადგურებს ფიუმარა გაცი, კონტესე, ტრემესტიერი, მილი მარინა, გალათი, პონტე სანტო სტეფანო, პონტე სკიავო, სან პაოლო და ჯამპილიერი.

რელიგიური ძეგლები
სოფლის ეკლესია ბარის წმინდა ნიკოლოზს ეძღვნება, რომლის კულტიც ამ ტერიტორიაზე ფართოდაა გავრცელებული (ის ასევე გვხვდება პეცოლოში, ზაფერიაში, ბრიგა სუპერიორესა და ბორდონაროში). ეკლესია, დამატებებითა და მოდიფიკაციებით, ინარჩუნებს რენესანსის სტილს. ინტერიერი სავსეა განსაკუთრებული მნიშვნელობის ხელოვნების ნიმუშებით. ტორენტის სამხრეთ მხარეს მდებარე ბორცვზე, სოფლის წინ, დგას მადონა დელე გრაციოს უძველესი საკურთხეველი.
ჯამპილიერის სადგური

ჯამპილიერის სადგური — მესინა-სირაკუზის ხაზზე მდებარე რკინიგზის სადგური. ემსახურება ჯამპილიერის, მესინის მუნიციპალიტეტის ფრაქციას. მესინიდან სირაკუზამდე ორმხრივი ლიანდაგი აქ მთავრდება და შემდეგ ფიუმეფრედო დი სიცილიიდან კატანიამდე გრძელდება.

უახლესი ისტორია
2008 წლის 14 დეკემბერს გაიხსნა ახალი გაჩერებები ფიუმარა გაციზე, მილი მარინაზე, პონტე სანტო სტეფანოზე, პონტე სკიავოზე და სან პაოლოზე. ამ გაჩერებებს მომდევნო წლის 15 ივნისიდან ჯამპილიერი-მესინა მეტროფეროვიას მატარებლები ემსახურებოდნენ.

2009 წლის ოქტომბერში სადგური მეწყრის შედეგად დაიტბორა, რამაც რამდენიმე დღით შეაჩერა მესინა-სირაკუზას ხაზი.

მესინა-კატანიის ხაზისთვის - ფიუმეფრედო-ჯამპილიერის მონაკვეთს შორის ელექტრიფიცირებული ორლიანდაგიანი კავშირის სამუშაოები 2022 წელს დაიწყო, მისი დასრულება კი 2029 წლის დეკემბრისთვისაა დაგეგმილი.

სადგური ქალაქის ცენტრს ავტობუსის ორი ხაზით უკავშირდება: ხაზი 1 (შუქურის კოშკი - ცენტრალური სადგური - ზედა ჯამპილიერი) და ხაზი 2 (ბრიგა - ზედა ჯამპილიერი - ალტოლია).
ედუარდ უილიამს მორლი

ედუარდ უილიამს მორლი (; დ. 29 იანვარი, 1838, ნიუარკი — გ. 24 თებერვალი, 1923, ვესტ ჰარტფორდი) — ამერიკელი ფიზიკოსი და ქიმიკოსი. აშშ-ის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრი (1897).

ბიოგრაფია
მორლი დაიბადა ნიუარკში, ნიუ ჯერსი, კონგრეგაციონალისტი მღვდლის ოჯახში. ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო, ის სკოლაში არ დადიოდა და სახლში სწავლობდა. მამამისმა კი მოუწოდა, ეკლესიაში გაეგრძელებინა მსახურება. თუმცა, მორლი უპირატესობას საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებს ანიჭებდა და ქიმიასა და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებს სწავლობდა.

1869-1906 წლამდე ის იყო ქიმიის პროფესორი ვესტერნ რეზერვის კოლეჯში (ახლანდელი ქეის ვესტერნ რეზერვის უნივერსიტეტი).

ის ყველაზე მეტად ცნობილია ინტერფერომეტრიის დარგში ჩატარებული ცდებით, რომელიც ა. მიკელსონთან ერთად ჩაატარა. ქიმიაში მორლის უდიდესი მიღწევა იყო ელემენტების ატომური მასების ზუსტი შედარება წყალბადის ატომის მასასთან, რისთვისაც მან რამდენიმე სამეცნიერო საზოგადოებისგან ჯილდო მიიღო.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს მორლი.
პავლე სანკოვსკი

პავლე სტეფანეს ძე სანკოვსკი (; დ. დაახლ. 1798 — გ. 19 ოქტომბერი, 1832, თბილისი) — უკრაინული წარმოშობის რუსი ჟურნალისტი, ლიტერატორი, სახელმწიფო მოხელე.

დაიბადა დიპლომატის ოჯახში. სანკოვსკები წარმომავლობით პოლტავის გუბერნიის აზნაურები იყვნენ. მისი ძმა ანდრია იყო არმიის ოფიცერი. ორივე ძმას მიღებული ჰქონდა კარგი განათლება, ფლობდა ფრანგულ და იტალიურ ენებს. პავლე სანკოვსკი 1814 წლიდან მსახურობდა პოლიციის სამინისტროში. 1823 წელს გადმოიყვანეს თბილისში, სადაც მთავარმართებელ ალექსი ერმოლოვის კანცელარიაში მუშაობდა, 1827 წელს კი დაინიშნა ივანე პასკევიჩის განსაკუთრებულ დავალებათა მოხელედ. 1828 წლიდან გარდაცვალებამდე სანკოვსკი იყო კავკასიაში პირველი ოფიციალური გაზეთის „ტიფლისსკიე ვედომოსტის“ მთავარი რედაქტორი (გაზეთის ქართულენოვანი გამოცემის „ტფილისის უწყებანის“ რედაქტორი იყო სოლომონ დოდაშვილი). თავადაც ხშირად აქვეყნებდა პუბლიკაციებს კავკასიისა და საქართველოს წარსულისა და თანამედროვეობის შესახებ. 1829 წელს სახელმწიფოსთან შეთანხმებით სანკოვსკიმ ხუთი წლის ვადით შეიძინა როგორც გაზეთი, ასევე სტამბაც. სანკოვსკის სტამბა კავკასიაში ყველაზე კარგად გამართულად ითვლებოდა; აქ შესაძლებელი იყო რუსული, ქართული, სომხური, თათრული, სპარსული, ფრანგული და გერმანული ტექსტების ბეჭდვა. 1832 წელს სანკოვსკის სიკვდილის შემდეგ სტამბა თანდათან სრულად მოიშალა.

მიხეილ პოლიევქტოვის მიერ მოყვანილი ცნობებით სანკოვსკი გარდაიცვალა 1832 წლის 19 ოქტომბერს (ქოლერით), თუმცა გრიგოლ ორბელიანის 15 ოქტომბრით დათარიღებულ წერილში ის უკვე გარდაცვლილი ჩანს.
პინეოციტომა

პინეოციტომა — ეპიფიზის კეთილთვისებიანი სიმსივნე. წარმოიქმნება ეპიფიზის მთავარი უჯრედებისგან - პინეალოციტებისგან, რომლებიც წარმოქმნის და გამოყოფს მელატონინს. ყველაზე ხშირი კლინიკური გამოვლინებაა ჰიდროცეფალია, რაც გამოწვეულია პინეოციტომას მიერ სილვიის წყალსადენი (აკავშირებს მესამე და მეოთხე პარკუჭებს ერთმანეთთან) დახშობით. სიმსივნეს ზოგჯერ აქვს კისტური ან ჰემორაგიული ნაწილები, თუმცა, კარგად არიან შემოსაზღვრულნი, რის გამოც სრული რეზექცია ქირურგიულად შესაძლებელია. ამგვარად, პინეოციტომები განსხვავდება პინეობლასტომებისგან, რომლებიც დიდი ზომის, ცუდად შემოსაზღვრულნი და ნეკროზულნი არიან, რის გამოც მათი ნეიროქირურგიული ამოკვეთა გართულებულია. პინეოციტომებს ხშირად ახასიათებს კალციფიკაციები (გაკირვა) პერიფერიულად, რითაც განსხვავდებიან პინეალური გერმინომებისგან, რომელთა კალციფიკატები უმეტესად ცენტრალურადაა.
ანდრია სანკოვსკი

ანდრია სტეფანეს ძე სანკოვსკი (; დ. 1799 — გ. 4 სექტემბერი, 1859, თბილისი) — უკრაინული წარმოშობის რუსი სამხედრო პირი, გენერალ-მაიორი.

დაიბადა დიპლომატის ოჯახში. სანკოვსკები წარმომავლობით პოლტავის გუბერნიის აზნაურები იყვნენ. მისი ძმა პავლე იყო პირველი ოფიციალური თბილისური გაზეთის „ტიფლისსკიე ვედომოსტის“ („ტფილისის უწყებანის“) მთავარი რედაქტორი. ორივე ძმას მიღებული ჰქონდა კარგი განათლება, ფლობდა ფრანგულ და იტალიურ ენებს. ანდრია სანკოვსკი 1814 წლიდან იყო სახელმწიფო სამსახურში, 1820 წელს ჩაირიცხა არმიაში. მონაწილეობდა რუსეთ-სპარსეთის (1826-1828), რუსეთ-ოსმალეთის (1828-1829) ომებში, კავკასიელ მთიელებთან ბრძოლებში. 1837 წელს მოქმედი არმიიდან გადაიყვანეს საგზაო მიმოსვლის ინჟინერთა კორპუსში და დაექვემდებარა ცალკე კავკასიური კორპუსის მეთაურს საგანგებო დავალებებისთვის. 1838 წელს მიენიჭა პოლკოვნიკის, შემდეგ კი გენერალ-მაიორის წოდება. 1853 წელს ხელმძღვანელობდა განსაკუთრებულ მისიას სპარსეთში ოსმალეთის წინააღმდეგ ერთობლივი მოქმედების ორგანიზების მიზნით (მისია წარუმატებლად დასრულდა).

სანკოვსკის ცოლად ჰყავდა თამარ იაკობის ასული ორბელიანი (დ. 1816 — გ. 1861), პოეტ გრიგოლ ორბელიანის ბიძაშვილი. გარდაიცვალა 1859 წლის 4 სექტემბერს. მეუღლესთან ერთად დაკრძალულია ქაშვეთის ეკლესიაში. დაჯილდოებული იყო სახელმწიფო ჯილდოებით, მ. შ. წმინდა გიორგის ორდენით ( ხარისხი, 1850).
ბოშკოვიჩის ნაპრალები

ბოშკოვიჩის ნაპრალები — ნაპრალთა ჯგუფი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ცენტრალურ ნაწილში (კვადრანტები -12, -60). სახელი ეწოდა კრატერ ბოშკოვიჩის მიხედვით, რომლის ფსკერზე — 32.00 კმ-ზეა განლაგებული (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1964 წელს). ბოშკოვიჩის ნაპრალების საერთო ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია .
პინეობლასტომა

პინეობლასტომა — ეპიფიზის ავთვისებიანი სიმსივნე. წარმოიქმნება ეპიფიზის მთავარი უჯრედებისგან - პინეალოციტებისგან ან ემბრიოლოგიურად მათი წინამორბედი უჯრედებისგან. ეპიფიზის სხვა სიმსივნეებთან (პინეოციტომა, ეპიფიზის საშუალოდ დიფერენცირებული პარენქიმული სიმსივნე) შედარებით, პინეობლასტომა ყველაზე ნაკლებად დიფერენცირებული და, შესაბამისად, ნაკლებად კეთილსაიმედოა. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მიხედვით, ის მიეკუთვნება მეოთხე სტადიის სიმსივნეების ჯგუფს ( 4). პინეობლასტომები ხშირად აზიანებს თავის ტვინის მომიჯნავე ჯანმრთელ ქსოვილს და შეიცავს ნეკროზულ და ჰემორაგიულ უბნებს, ისევე როგორც პერიფერიულ კალციფიკატებს. სიმსივნეს უმეტესად აქვს არარეგულარული, ცუდად გამოხატული კიდეები, რის გამოც მათი სრულად რეზექცია ნეიროქირურგიულად გართულებულია.
აპენინები (მთვარე)

აპენინის მთები, აპენინები — მთის ქედი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში (კვადრანტები -11, -41). სახელი ეწოდა აპენინის მთების მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1961 წელს).

აპენინის მთები გადაჭიმულია ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთის მიმართულებით 599.67 კმ-ზე, ხოლო მისი სელენოგრაფიული კოორდინატებია:
ჩრდილო-აღმოსავლეთის კიდე — ;
სამხრეთ-დასავლეთის კიდე — ;
ცენტრი — .
შიში (ნოველა)

შიში — ავსტრიელი მწერლის, შტეფან ცვაიგის, 1925 წლის ნოველა. ეს ნამუშევარი 1928 წელს გადაკეთდა მუნჯ ფილმად სახელწოდებით „“, რომლის რეჟისორი იყო ჰანს შტაინჰოფი. 1936 წელს გადაიღეს ვიქტორ ტურჯანსკის ფილმი „ “ და 1954 წელს რობერტო როსელინის ფილმი „შიში“.

სიუჟეტი
მთავარი გმირი, ირენე ვაგნერი, დაქორწინებული და ახალგაზრდა ბურჟუაა, რომელსაც ფარულად აქვს რომანი პიანისტთან. პიანისტის შეყვარებული, რომელმაც ამ რომანის შესახებ იცის, იწყებს ირენეს შანტაჟს, რის შედეგადაც ირენეს იპყრობს შიში, რომ დაკარგავს საკუთარ კომფორტულ და უზრუნველ ცხოვრებას.

მიღება
ნიკოლას ლეზარდმა -ის ჟურნალისტმა 2010 წელს წიგნის მიმოხილვა გამოაქვეყნა:„ცვაიგისეული სცენარის ტიპიური ვერსია, რომელშიც პატივისცემის ნიშნის ქვეშ ხორციელი ვნების, დანაშაულის, სირცხვილისა და მრისხანების ქარიშხალია. შემთხვევითი არ არის ის განცდა, რომ ცვაიგი ზიგმუნდ ფროიდის მსგავს დროსა და ქალაქში წერდა.“
წითელი ლოტოსის ტაძრის ხანძარი

წითელი ლოტოსის ტაძრის ხანძარი — დაკარგული ჩინური ფილმი სერიებად, ჟანგ შიჩუანის (ე.წ. „ჩინური კინოხელოვნების მამის“) რეჟისორობით. ადაპტირებულ იქნა რომანიდან: „გამორჩეული მოფარიკავის ამბავი“.

„წითელი ლოტუსის ტაძრის ხანძარი“ ერთ-ერთი უგრძესი ფილმია მსოფლიოში და შედგება 16 ნაწილისაგან (ჯამში 27 საათი). ჩანაწერი 19 ცალკეულ ჩვენებად, 1928—1931 წლებში გამოიცა. არც ერთი ასლი არ გადარჩენილა. მისი თავდაპირველი პოპულარობა გახდა მიზეზი იმისა, რომ გომინდანის პარტიამ 1930-იანი წლების დასაწყისში ყველა უსიას ჟანრის ფილმი აკრძალა, რადგან, უსია, მათი აზრით, ანარქიასა და დაუმორჩილებლობას ქადაგებდა.
სალიანდაგო შაბლონი

სალიანდაგო შაბლონი — რკინიგზის ლიანდაგის პარამეტრების საკონტროლო ხელის გადამტანი სალიანდაგო ინსტრუმენტი. გამოიყენება რკინიგზის ტრანსპორტზე მშენებლობის, რემონტის და ლიანდაგის მიმდინარე შეკეთების დროს.

მუშაობის პრინციპი
ყველა სალიანდაგო შაბლონის მოქმედების პრინციპი დაფუძნებულია პარამეტრებიდან გადახრების გასაზომად, მისი შკალაზე, ლენტზე ან სხვა საშუალებებზე დასაფიქსირებლად და მის შესადარებლად ნორმატიულ ზომებთან. რკინიგზის ლიანდაგის პარამეტრების გამოსარკვევად გამოიყენება სხვადასხვა სალიანდაგო შაბლონები.

მაკონტროლებელი პარამეტრები
სალიანდაგო შაბლონი ამოწმებს:
ლიანდაგის სიგანეს
დონეზე სარელსო ძაფების მდგომარეობას (ერთი რელსის შემაღლება მეორესთან მიმართებაში)
დაქანების მდგომარეობა
პირაპირებში ღრეჩოებს
რელსების გვერდით და ტალღისებურ ცვეთას
ორდინატებს ისრულ გადამყვანებზე

დამატებითი ინსტრუმენტი
სალიანდაგო შაბლონთან დამატებით იყენებენ უფრო უბრალო ხელსაწყოებს, მაგალითად საზომ სახაზავს, რელსის ბოლოების ცვეთის გასაზომად და შტანგენცირკულს, ისრული გადამყვანების ლითონის ნაწილების ცვეთის სიდიდის გასაზომად.
კარპატები (მთვარე)

კარპატები, კარპატების მთები — მთის ქედი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში (კვადრანტები -11, -58). სახელი ეწოდა კარპატების მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1961 წელს).

კარპატები გადაჭიმულია აღმოსავლეთიდან დასავლეთის მიმართულებით 333.59 კმ-ზე, ხოლო მისი სელენოგრაფიული კოორდინატებია:
ჩრდილო-დასავლეთის კიდე — ;
სამხრეთ-აღმოსავლეთის კიდე — ;
ცენტრი — .
სისხლძარღვოვანი წნულის პაპილომა

სისხლძარღვოვანი წნულის პაპილომა — სისხლძარღვოვანი წნულის კეთილთვისებიანი სიმსივნე. წარმოიქმნება სისხლძარღვოვანი წნულის ეპენდიმური უჯრედებისგან, რომლებიც გარედან ფარავს წნულის კაპილარებს და მონაწილეობს სისხლისგან ცერებროსპინალური სითხის წარმოქმნაში. შესაბამისად, პაპილომა ხშირად იწვევს ლიქვორის წარმოქმნის გაზრდასა და ჰიდროცეფალიას/შიდაქალის წნევის მომატებას. პაპილომა განსხვავდება სისხლძარღვოვანი წნულის კარცინომასგან, რომელიც არის ავთვისებიანი და აგრესიული ფორმა, თუმცა, ორივე შეიძლება განვითარდეს თავის ტვინის ოთხივე პარკუჭის სისხლძარღვოვანი წნულიდან ნებისმიერისგან.
ბადაგეონი

ბადაგეონი, ბადაგონი — შუა საუკუნეების ქართული ლიტერატურიდან ცნობილი წარმართული ღვთაების სახელი.

სახელი „ბადაგეონი“ (ივანე ჯავახიშვილი მას „ბადაგონად“ კითხულობს) ნახსენებია საუკუნის მოღვაწის ექვთიმე მთაწმიდელის „მცირე სჯულისკანონში“:

სხვა წყაროებით ბადაგეონი/ბადაგონი უცნობია. შესაძლოა ის მევენახეობა-მეღვინეობის უძველესი ქართული ღვთაება ყოფილიყო.
სალიანდაგო ინსტრუმენტი

სალიანდაგო ინსტრუმენტი — უბრალო ხელსაწყო და ხელის მანქანები (მექანიზირებული ამძრავით), რომელთა მასა არ აღემატება 100 კილოგრამს, გამოიყენება რკინიგზის ტრანსპორტში მიმდინარე შეკეთების, რემონტის და რკინიგზის ლიანდაგის მშენებლობისას. დღეისათვის კაპიტალურ სალიანდაგო სამუშაოებს აქვთ მექანიზაციის მაღალი ხარისხი სალიანდაგო მანქანების გამოყენებით, მაგრამ საშუალო შეკეთებისა და ლიანდაგის მიმდინარე შეკეთების დროს რჩება ისეთი სამუშაოები, რომელთა მძიმე ტიპის მანქანებით შესრულება სხვადასხვა მიზეზების გამო შეუძლებელია ან ეკონომიკურად მიზანშეწონილი არ არის. ასეთ შემთხვევებში სალიანდაგო ინსტრუმენტების გამოყენება ამართლებს მცირე მოცულობის სამუშაოთა წარმოებისას, მნიშვნელოვნად ამცირებს ფინანსურ და ადამიანურ ხარჯებს.

კლასიფიკაცია
აღმასრულებელი ორგანოს მოქმედების პრინციპის მიხედვით ასხვავებენ სალიანდაგო ინსტრუმენტებს:
ვიბრაციული მოქმედების
დარტყმითი მოქმედების
სხვა ინსტრუმენტები
გამოყენების სახეობების მიხედვით:
მოტოინსტრუმენტები (შპალგამომტენი, ბენზოქანჩმომჭერი, რელსის სახეხი ჩარხი)
პნევმოინსტრუმენტები (პნევმატიური შპალგამომტენი, ომბოხჩამჭედი, ომბოხამომღები)
ჰიდროინსტრუმენტები (სალიანდაგო დომკრატი, მარეხტირებელი, რელსების გამრეკი და შპლების გამრეკი, შპალგადამრეკი)
ელექტროინსტრუმენტები (სჭვალმომჭერი, ელექტრული ვიბრაციული შპალგამომტენი, დასარტყამ-იმპულსური სალიანდაგო გასაღები, რელსის სახერხი ჩარხი, რელსის საბურღი ჩარხი, რელსის სახეხი)
ხელის (ლომი, საომბოხე ჩაქუჩი, ეჩო, გამომტენი, სალიანდაგო ქანჩის გასაღები, ტორცული გასაღები, მარწუხი, სუფლაჟის ნიჩაბი)

დანიშნულება
სალიანდაგო ინსტრუმენტებით სრულდება შემდეგი სახის სამუშაოები:
შპლების ამოტენვა
სარელსო სამაგრების ჭანჭიკების ქანჩების მოჭერა და მოშვება
სალიანდაგო სჭვლების მოჭერა და მოშვება
რელსების გაჭრა და ნახვრეტების გაბურღვა
ომბოხების შპლებში ჩასმა და ამოღება
რელსების და ჯვარედინების გახეხვა
სარელსო-საშპლე რგოლების ამოწევა და გვერდზე გადაწევა
სარელსო ღრეჩოების გაფართოება
დიდი ტვინი

დიდი ტვინი — 1933 წლის ამერიკული ფილმი, ჯორჯ არჩაინბაუდის რეჟისორობით. გადაიღეს ჰეის კოდექსამდე. სცენარი ეკუთვნოდათ სი ბარტლეტსა და უორენ დაფს. მონაწილეობდნენ ჯორჯ სტოუნი, ფილიპს ჰოლმსი, ფეი რეი, მინა გომბელი და ლილიან ბონდი. დისტრიბუცია გაუწია „ “-მა. პრემიერა შედგა 1933 წლის 5 აგვისტოს.
შინაარსი
დაუნდობელი დამნაშავის აღზევება უბრალო იატაკქვეშა კაზინოს მმართველიდან ქვეყანაში სახელგავარდნილ თაღლითამდე: მაქს ვერნერი აზარტულ თამაშებს არარსებული საქონლის გასაღებასა და ბონდების ყიდვა-გაყიდვაზე ცვლის და მდიდრდება. პოლიციის მიერ ძებნილი, ინგლისში ეძებს თავშესაფარს და ყალბი კომპანიების შექმნასა და არაკეთილსინდისიერ ხელობას აგრძელებს. ერთ-ერთი თანამზრახველის გაზეთში გამოაშკარავების შემდეგ მეორეს უღალატებს და ამერიკაში შეყვარებულთან ერთად ბრუნდება, სადაც მას მახე ელოდება.
როლებში
ტერი ვან სლოანი — ფილიპს ჰოლმსი;
მაქს ვერნერი — ჯორჯ სტოუნი;
სინთია გლენონი — ფეი რეი;
მარჯი — მინა გომბელი;
დოროთი ნორტონი — ლილიან ბონდი;
ლორდი დარლინგტონი — რეჯინალდ ოუენი;
კოლონელი ჰიგინბოტამი — ბერტონ ჩერჩილი;
ლორდი ლატამი — რეჯინალდ მასონი;
„სლიკ“ რაიანი — სემ ჰარდი;
ვალაკი — ჩარლზ მაკ-ნაუგტონი;
მშვიდობის სამართალი — ლუციენ ლიტლფილდი;
ზეინეფ სიონმეზი

ზეინეფ სიონმეზი (; დ. 30 აპრილი, 2002, სტამბოლი, თურქეთი) — თურქი პროფესიონალი ჩოგბურთელი. 2025 წლის მონაცემებით, ყველაზე მაღალი რეიტინგი -ს კარიერაში - ერთეულებში 69-ე ადგილი, ხოლო წყვილებში 382-ე ადგილი აქვს. სიონმეზმა -ის ტურზე ერთი ტიტული და -ის ქალთა ტურნირზე ოთხი ტიტული მოიგო. ამჟამად ის თურქეთის პირველი ჩოგბურთელია ერთეულებში.

სიონმეზი თურქეთის სახელით ბილი ჯინ კინგის თასზე ასპარეზობს, სადაც 2025 წლის თებერვლის მონაცემებით მოგება/წაგების მაჩვენებელი 5-3-ია.
შპალგამომტენი

შპალგამომტენი — სალიანდაგო ინსტრუმენტი შპლების ქვეშ ბალასტის გამოსატენად. გამოიყენება რკინიგზის ტრანსპორტში მშენებლობის, რემონტის და რკინიგზის ლიანდაგის მიმდინარე შეკეთების დროს.

გამოჩენის ისტორია
 საუკუნის დასაწყისამდე ბალასტის გამოტენისათვის გამოიყენებოდა ხელის ხის და ტორცული გამომტენები. 1930-იან წლებში დაიწყეს პნევმატური შპალგამომტენების გამოყენება, ხოლო შემდგომ ელექტრულის — ელექტროშპალგამომტენების (1950-იან წლებში საბჭოთა კავშირში დაიწყო მათი სერიული გამოშვება). საქართველოში 2000 წლიდან დაიწყო ფრანგული ფირმა -ის მიერ ნაწარმოები შპალგამომტენების შემოტანა და დღეისათვის ის რუსულ შპალგამომტენებთან ერთად ფართედაა გავრცელებული. თანდათანობით, წლების განმავლობაში, სულ უფრო იზრდება ფრანგული შპალგამომტენების რაოდენობა საქართველოში.

მუშაობის პრინციპი
შპალგამომტენის ელექტრული ამძრავი აღჭურვილია არამიმმართველი მოქმედების დებალანსური ვიბრატორით. ელექტროშპალგამომტენის მუშაობა დაფუძნებულია გამომტენის რხევითი მოძრაობის გამოყენებაზე, რომელიც ბალასტს გამოტენის შპლის ქვეშ. რხევითი მოძრაობის შექმნისთვის აუცილებელი ამღზნები ძალა აღიძვრება ელექტროძრავის როტორის ლილვის ბრუნვის შედეგად დებალანსთან ერთად. 200 ჰერც სიხშირეზე მომუშავე შპალგამომტენების შექმნა ზრდის შრომის ნაყოფიერებას 10—20 %-ით მომუშავეზე ვიბრაციული ზემოქმედებისა და ინსტრუმენტის მასის 15 კგ-მდე შემცირების ხარჯზე.

ტექნიკური დახასიათება
ელექტროძრავის სიმძლავრე 0,37 კვტ
მუშა სიხშირე 50 ჰერცი
მასა — 19 კილოგრამი
მეთევზის ბეჭედი

მეთევზის ბეჭედი , აგრეთვე ცნობილი როგორც პისკატორული ბეჭედი,— ოფიციალური ატრიბუტი, პაპის რეგალიის ნაწილი, რომელსაც ატარებს კათოლიკური ტრადიციის თანახმად კათოლიკური ეკლესიის მეთაური და წმინდა პეტრეს (რომელიც თავის დროზე მეთევზეობით იყო დაკავებული) მემკვიდრე. ბეჭედზე ტრადიციულად გამოსახული იყო პეტრე, რომელიც ნავით თევზაობს (ბარელიეფური კომპოზიციით); სიმბოლიკა უკავშირდება წარმოდგენას, რომ მოციქულები იყვნენ „ადამიანთა მეთევზეები“ (მარკოზი 1:17). მეთევზის ბეჭედი წარმოადგენს სიგნეტის ბეჭედს, რომელიც 1842 წლამდე გამოიყენებოდა პაპის მიერ ხელმოწერილი ოფიციალური დოკუმენტების დასაბეჭდად, ხოლო დღეს მხოლოდ ცერემონიული დანიშნულება აქვს.

ისტორია
 საუკუნე-ში პაპი კლემენტ -ის მიერ მის ძმისშვილს მიწერილი წერილი შეიცავს მეთევზის ბეჭედის შესახებ უძველესად ცნობილ მოხსენიებას; ამ ბეჭედს პაპი საკუთარი, პირადი კორესპონდენციის დასაბეჭდად იყენებდა. ამის საპირისპიროდ, საჯარო დოკუმენტებს სხვა პაპური ბეჭდით ამოწმებდნენ: დოკუმენტს თან ერთვოდა ტყვიის ნაჭერი, რომელზეც ბეჭდის დასმის შედეგად ჩნდებოდა შესაბამისი ნიშნული. ისტორიულად ასეთ დოკუმენტებს პაპის ბულები ეწოდებოდა — სახელწოდება მომდინარეობს ტყვიის ბეჭდისგან, ე. წ. -სგან.

მეთევზის ბეჭედი სხვადასხვა დროს დაკარგულა ან მოპარულა. 1588 წელს რომში ესპანეთის ელჩმა, ოლივარესის გრაფმა, ესპანეთის მეფე ფილიპე -ს აცნობა, რომ პაპის ღვინის მომსხმელმა მეთევზის ბეჭედი პაპ სიქსტუს -ს მოჰპარა. 1797 წელს, მას შემდეგ რაც ნაპოლეონის ჯარებმა რომის რესპუბლიკის ჩამოყალიბების პროცესში რომი დაიკავეს, პაპი პიუს -ის ბეჭედი მოკლე ხნით ფრანგმა ჯარისკაცებმა წაიღეს ბეჭედი პიუს -ს მეორე დღესვე დაუბრუნდა, რადგან მასში ხედავდა რიტუალის ისეთ შინაარსობრივ ტვირთს, რომელიც უკავშირდება კლერიკალიზმსა და წმინდა საყდრის საერო ძალაუფლების სიმბოლიკას.
ბენზოქანჩმომჭერი

ბენზოქანჩმომჭერი — სალიანდაგო ინსტრუმენტი, წარმოადგენს ავტონომიურ დარტყმით სჭვალმომჭერს ბენზინის ძრავით.

ბენზოქანჩმომჭერის გამორჩეული განსხვავებულობაა ორტაქტიანი ბენზინის ძრავის ინტეგრირებულობა უშუალოდ ინსტრუმენტის კონსტრუქციასთან.

ბენზოქანჩმომჭერი გამოიყენება რკინიგზის ტრანსპორტზე რკინიგზის სალიანდაგო სამუშაოების წარმოებისას ჩასადგმელი, საკლემე, პირაპირის ჭანჭიკების და სალიანდაგო სჭვლების (სჭვლების ქვეშ სპეციალური დამრტყმელი თავების მეშვეობით ქანჩმომჭერი შეიძლება გამოვიყენოთ, როგორც სჭვალმომჭერი) მოსაჭერ/მოსახსნელად. ამას გარდა, ბენზოქანჩმომჭერი შეიძლება გამოყენებული იქნეს ხის შპლებზე სალიანდაგო სჭვლებისთვის და ომბოხებისთვის ნახვრეტების გასახვრეტად. საქართველოში 2000 წლიდან დაიწყო ფრანგული ფირმა -ის მიერ ნაწარმოები ბენზოქანჩმომჭერების შემოტანა და დღეისათვის ის რუსულ ბენზოქანჩმომჭერებთან ერთად ფართედაა გავრცელებული. თანდათანობით, წლების განმავლობაში, სულ უფრო იზრდება ფრანგული ბენზოქანჩმომჭერების რაოდენობა საქართველოში.
იხვის ჟანგჩა

იხვის ჟანგჩა ― სიჩუანური სამზარეულოსთვის დამახასიათებელი კერძი. მის მოსამზადებლად იხვის ხორცს ჩაის ფოთლებსა და კამფორის ფოთლებთან ერთად ბოლავენ. ზოგიერთ კულინარიულ წიგნში, კერძის სახელწოდების გამო, მის მთავარ ინგრედიენტებად კამფორის მცენარის ფოთლები და ტოტებია მიჩნეული, თუმცა ეს სიმართლეს არ შეესაბამება. რეცეპტის სირთულის გამო ჟანგჩას უფრო ხშირად მიირთმევენ სადღესასწაულო ღონისძიებებზე, ვიდრე ყოველდღიურ საოჯახო კერძად.

მომზადება
იხვის ჟანგჩა ლოტოსის ფოთლის პურით
იხვს თავდაპირველად რამდენიმე საათის განმავლობაში მთლიანი ან დაქუცმაცებული სიჩუანური წიწაკის, ხუანჯიუს ან ბაიჯიუს (ფერმენტირებული ან გამოხდილი ჩინური ღვინო), კოჭას, ნივრისა და მარილის მარინადში დებენ. ზოგჯერ მარინადს უმატებენ ჩოუჯიუს, შავ პილპილს, ჩაის ფოთლებსა და კამფორის ფოთლებსაც. დამარინადების შემდეგ იხვს დებენ ცხელ წყალში კანის გასამკვრივებლად, შემდეგ კი ამშრალებენ და ჰაერზე აშრობენ. ეს უზრუნველყოფს, რომ იხვის კანმა შებოლვის დროს უსიამოვნო გემო არ მიიღოს. დაახლოებით 10-15 წუთიანი შებოლვის შემდეგ ჩაისა და კამფორის ფოთლებთან ერთად, იხვს დამატებით 10 წუთის განმავლობაში წვავენ მცენარეულ ზეთში, რათა კანი ხრაშუნა გახდეს.

ასე შებოლილ იხვს მიირთმევენ მოლუსკის ფორმის პურის გარნირით, რომელსაც გუა ბაო ეწოდება და ლოტოსის ფოთლით მზადდება.