iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
იტასის ტბა

იტასის ტბა — ვულკანური წარმოშობის ტბა მადაგასკარში, იტასის რეგიონში. განფენილია ანალავორის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 10 კმ-ში, სოავინანდრიანიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 25 კმ-ში, ხოლო ანტანანარივუდან 120 კმ-ში. მდებარეობს იტასის ვულკანური ველის ფარგლებში, ზღვის დონიდან 1221 მ სიმაღლეზე. ტბის ზედაპირის ფართობია 35 კმ². წყლის დონე მუდამ ცვალებადია. საშუალო სიღრმე 4 მ აღწევს, ხოლო ცენტრალური ნაწილი 10 მ სიღრმისაა. აღმოსავლეთით ტბას ერთვის მდინარეები ანდრანომენა და მარიანდრანო, გამოედინება მდინარე ლილი. ნაპირები შეჭრილ-შემოჭრილია. მტკნარწყლიანია. სამხრეთ და აღმოსავლეთ ნაწილებში მარშებია. ტბის ნაპირებთან არის დასახლებული პუნქტები, რომელთაგან აღსანიშნავია ქალაქი ამპეფი.
ჯანო ჯანელიძე

ჯანო (ვლადიმერ) დიანოზის ძე ჯანელიძე (დ. 1 იანვარი, 1933, მარანი, (დღევანდელი აბაშის მუნიციპალიტეტი), — გ. 10 იანვარი, 2009) — ქართველი მწერალი და პოეტი.

ბიოგრაფია
ჯანო ჯანელიძე დაიბადა 1933 წლის 1 იანვარს სოფელ მარანში. 1962 წელს დაამთავრა სოხუმის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტი.

სკოლის დამთავრებისთანავე სასწავლებლად გაემგზავრა სოხუმში, სადაც აფხაზეთის სახელმწიფო ანსამბლში იყო სოლისტ-მოცეკვავე. უმაღლესი განათლების მიღების შემდეგ მუშაობდა ქორეოგრაფად, გაზეთ „საბჭოთა აფხაზეთის“ კორესპონდენტად, მხატვრული თარგმანისა და ლიტერატურული ურთიერთობების მთავარი სარედაქციო კოლეგიის უფროს მეცნიერ-რედაქტორად, ალმანახ „რიწისა“ და გაზეთების „კოლხური დიადემისა“ და „ოქროს საწმისის“ მთავარ რედაქტორად. მუშაობდა აფხაზეთის განათლების მინისტრის თანამდებობაზე. უკანასკნელ წლებში იყო აფხაზეთის ლიტერატურისა და ხელოვნების შემოქმედებითი კავშირის თავმჯდომარის პირველი მოადგილე.

ლიტერატურული მოღვაწეობა დაიწყო 1951 წელს. ეკუთვნის 50 პოეტური და პროზაული კრებული: „სიცარიელე ძველ სანგრებში“ (1966), „თიბათვე“ (1968), „ოქროსფერი ქვაფენილები“ (1970), „არდავიწყება“ (1972), „იდუმალება“ (1974), „სიზმრის სარკმელი“ (1981), „რჩეული“ (1983), „ეკლიანი გვირგვინები“ (1985) და სხვა.

გარდაიცვალა 2009 წლის 10 იანვარს თბილისში. დაკრძალულია დიდუბის პანთეონში.

ჯილდოები და აღიარება
1968 — აფხაზეთის დამსახურებული არტისტი
საქართველოს საპატრიარქოს წმინდა გიორგის ორდენი
იაკობ გოგებაშვილის სახელობის მედალი
გიორგი შერვაშიძის სახელობის სახელმწიფო პრემია
აკაკი წერეთლის სახელობის პრემია
ენათმეცნიერების ლექსიკონი (ბუსმანი)

ენათმეცნიერების ლექსიკონი, ან ბუსმანის (გერმ. ) ენათმეცნიერების ლექსიკონი. ლექსიკონში ერთ წიგნად მოცემულია ლინგვისტიკური ტერმინების, სფეროების, დისციპლინებისა და მიმართულებების განმარტებები, - დაწყებული ტრადიციული თეორიებითა და დამთავრებული ამ დარგის უუახლესი გამოკვლევებით.

ჰადუმოდ ბუსმანის ენათმეცნიერების ლექსიკონში გათვალისწინებულია ე. წ. ურთიერთმოსაზღვრე ლინგვისტიკური დისციპლინების მიღწევები, როგორიცაა ნეიროლინგვისტიკა, ფსიქოლინგვისტიკა და სოციოლინგვისტიკა, რიტორიკა, ლოგიკა და ენის ფილოსოფია.

ლექსიკონში აღწერილია მსოფლიოში არსებული 250 ენისა და ყველა ენათა ოჯახის არსებითი მახასიათებლები.
ვლადიმერ ჯანიბეკოვი

ვლადიმერ ალექსანდრეს ძე ჯანიბეკოვი (დ. 1942, დაბა ისქანდარი, ბოსთანლიქის რ-ნი, ტაშკენტის ოლქი, უზბეკეთი) — საბჭოთა კოსმონავტი მფრინავი, ორგზის საბჭოთა კავშირის გმირი (16. . 1978 წ, 30. . 1981 წ), მონღოლეთის გმირი (1981 წ), რუსი მფრინავი-კოსმონავტი, ხუთი კოსმოსური ფრენის მონაწილე. ავიაციის გენერალ-მაიორი (1985 წ). 1965 წელს დაამთავრა ეისკის მფრინავთა უმაღლესი სამხედრო-საავიაციო სასწავლებელი (შემდგომ ვ. კომაროვის სახელობის). მუშაობდა სამხედრო-საჰაერო ძალებში. 1970 წლიდან კოსმონავტთა რაზმშია. პირველად კოსმოსში იფრინა 1978 წ. 10-16 იანვარს ო. მაკარობთან ერთად ხომალდ „სოიუზ-27-ით“ (განახორციელა შეპირაპირება პილოტირებულ „სალუტ-6“ –„სოიუზ-26“-ის კომპლექსთან). მეორედ - 1981 წლის 22-30 მარტს, მონღოლეთის სოციალისტური რესპუბლიკის მკვლევარ კოსმონავტ ჟ. გურაგჩასთან ერთად „სოიუზ 39-ით“ (შეპირაპირება პილოტირებულ „სალუტ-6“-„სოიუზ ტ-4-ის“ კომპლექსთან. მესამედ - 1982 წლის 24 იანვარი-2 ივლისი ა. ივანჩენკოვსა და ფრანგ მკვლევარ კოსმონავტ ჟ. კრეტიენთან ერთად „სოიუზ ტ-6-ით“ (შეპირაპირება პილოტირებულ „სალუტ-7“-„სოიუზ ტ-5-ის“ კომპლექსთან). მეოთხედ - 1984 წლის 17-29 ივლისს ს. სავიცკაიას და ი. ვოლკთან ერთად „სოიუზ ტ-12-ით“ (შეპირაპირება პილოტირებულ ორბიტულ კომპლექსთან „სალუტ-7“-„სოიუზ ტ-11“. ამ ფრენის დროს სავიცკაიასთან ერთად ღია კოსმოსში დაჰყო 3 სთ, 35 წთ). მეხუთედ - 1985 წლის 8 იანვარი-26 სექტემბერს, ვ. სავინიხთან ერთად „სოიუზ ტ-13-ით“ (შეპირაპირება სადგურ „სალუტ-7-თან“ ერთად. დაჯილდოებულია 5 ლენინის ორდენით.
ანოსის ტბა

ანოსი — ხელოვნური ტბა მადაგასკარში, დედაქალაქ ანტანანარივუში. თავდაპირველად მის ადგილზე ჭაობი იყო, თუმცა რადამა -ის მმართველობის პერიოდში ტბით ჩანაცვლდა. ანოსი ააშენა მისიონერმა ჯეიმზ კემერონმა, რომელმაც ტბას გულის ფორმა მისცა. ტბის შუაგულში არის კუნძული, რომელიც ქალაქთან ყელით არის შეერთებული. კუნძულზე არის პირველ მსოფლიო ომში დაცემულთა მემორიალი — ოქს-მორტის მონუმენტი, რომელიც დაამზადეს მოქანდაკე ბარბერისმა და არქიტექტორმა პერინმა 1927 წელს. რადამა -ის დროს კუნძულზე არსებობდა დენთის ქარხანა. მოგვიანებით იქ დედოფალ რავანამოლა -ისთვის საზაფხულო რეზიდენცია აშენდა. ტბის ნაპირებთან იზრდება ჟაკარანდა, რომელიც ყვავილობს ოქტომბერ-ნოემბერში. გვხვდება დიდი თეთრი ყანჩა. 26 ივნისს ტბაზე აღინიშნება ეროვნული დღესასწაული — მადაგასკარის დამოუკიდებლობის დღე.
ფიანარანცუის პროვინცია

ფიანარანცუის პროვინცია  — მადაგასკარის 6 პროვინციიდან ერთ-ერთი. პროვინციის შემოკლებული დასახელებაა — «ფიანარი». ფართობი — 102 080 კმ². მოსახლეობა — 4 541 678 ადამიანი (2013 წელი). ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ფიანარანცუა.

პროვინცია მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. პროვინციას ჩრდილო-აღმოსავლეთით ესაზღვრება ტუამასინის პროვინცია, ჩრდილო-დასავლეთით — ანტანანარივუს პროვინცია, სამხრეთითა და დასავლეთით კი — ტულიარის პროვინცია.

პროვინციის ტერიტორიაზე მდებარეობს 4 მთავარი ეროვნული პარკი: რანომაფანა, მიდონდი დუ სუდი, ისალო და ანდრინგიტრა.

პროვინცია ადმინისტრაციულად იყოფა 5 რეგიონად და 23 დეპარტამენტად.
ტულიარის პროვინცია

ტულიარის პროვინცია  — ერთ-ერთი მადაგასკარის 6 პროვინციიდან. ფართობი — 157 405 კმ². მოსახლეობა — 3 314 607 ადამიანი (2013 წელი). ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ტულიარა.

პროვინციას უკავია ქვეყნის სამხრეთი და სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილი. პროვინციას აღმოსავლეთით ესაზღვრება ფიანარანცუის პროვინცია, ჩრდილო-აღმოსავლეთით — ანტანანარივუს პროვინცია, ჩრდილოეთით კი — მაჰაძანგის პროვინცია.

პროვინცია ადმინისტრაციულად იყოფა 4 რეგიონად და 21 დეპარტამენტად.
ჯან სიანჯუნი

ჯან სიანჯუნი (დ. 18 სექტემბერი, 1606 — გ. 2 იანვარი, 1647) — გლეხთა ომის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი ჩინეთში (1628-45). 1630 წელს სათავეში ჩაუდგა აჯანყებულთა რაზმს შენსის პროვინციაში, 1635 წელს ლი ძიჩენთან ერთად ილაშქრა ანხოის პროვინციაში. აქ 1636 წლიდან დაიწყო დამოუკიდებელი მოქმედება. 1638 წელს ჩაბარდა მთავრობას და დაინიშნა გარნიზონის მეთაურად გუჩენში (ხუბეი). 1639 წელს კვლავ დაიწყო აჯანყება, იბრძოდა ხუნანსა და ხუბეიში. 1644 წელს დაიკავა ქალაქ ჩენდუ-სიჩუანის ადმისნისტრაციული ცენტრი, სადაც თავი გამოაცხადა „დასავლეთის დიდი სახელმწიფოს ხელმწიფედ“. 1647 წლის იანვარში დაამარცხეს მანჯურიისა და ჩინეთის ფეოდალების ჯარებმა.
ილიას ჯანსუგუროვი

ილიას ჯანსუგუროვი (დ. 1 მაისი, 1894, აული 4, ახლანდელი დასახლება ჯანსუგუროვი, თალდი-ყორღანის ოლქი, ყაზახეთი, — გ. 26 თებერვალი 1938) — ყაზახი პოეტი. 1925–1927 წლებში სწავლობდა ჟურნალისტიკის მოსკოვის კომუნისტურ ინსტიტუტში. მისი ადრეული პერიოდის ლექსები „რა შეემთხვათ მათ“ (1919) გამსჭვალულია უბრალო ხალხისადმი თანაგრძნობით. პოემაში „სტეპი“ (1930) ასახულია ყაზახი ხალხის ისტორიული წარსული, იმდროინდელი ყაზახეთის მიღწევები. პოემაში „კულაგერი“ (1936), ასახულია ყაზახური აულის ცხოვრება. წერდა პიესებს.
ბრიუსელის კომბოსტო

ბრიუსელის კომბოსტო — მომცრო ფორმის კომბოსტოს ოჯახის „ბოსტნის კომბოსტოს“ ნაირსახეობა. არის მნიშვნელოვანი ზამთრის ბოსტნეული.

ბუნებაში იზრდება ხმელთაშუა ზღვის არეალში. სადაც ადამიანი მის კულტივირებას უკვე ათასი წლებია ახდენს. ანტიკური ხანიდან იწყება მისი მოშენება ჩრდილოეთ ევროპაშიც, თუმცა ზუსტი პერიოდი უცნობია. ზოგიერთი ისტორიკოსის მტკიცებით, ეს მე -5 საუკუნეში მოხდა. სხვა ისტორიკოსები კი წერენ, რომ ბრიუსელის კომბოსტო ჩრდილოეთ ევროპაში და კერძოდ ბელგიის დედაქალაქის შემოგარენში მხოლოდ მე-13 საუკუნეში ან კიდევ უფრო გვიან გამოჩნდა. ფრანგმა კოლონიზატორებმა ბოსტნეული ამერიკაში, ლუიზიანაში ჩაიტანეს.

ორიგინალური ფრანგული სახელია „ “. ბევრ ენაზე, მათ შორის ქართულში, ინგლისურში , შვედურში , აფრიკაანსულში მინიშნება ბრიუსელისკენ არის. არსებობს როგორც მწვანე და იასამნისფერი სახეობა.

მოშენება
ბრიუსელის კომბოსტო ევროპაში ძირითადად მოყავთ ნიდერლანდებში, საფრანგეთსა და დიდ ბრიტანეთში. ბრიუსელის კომბოსტოს თესავენ თებერვლიდან აპრილის შუა რიცხვებამდე. მოსავლის აღება იწყება აგვისტოში და გრძელდება მარტამდე . მოსავალს იღებენ ერთჯერადად, იყენებენ სპეციალურ მოსავლის ასაღებ მანქანას. არსებობს ბრიუსელის კომბოსტოს სხავადასხვა ჯიშები, ადრეულიდან დაწყებული და ძალიან გვიანი ჯიშებით დამთავრებული. ადრეული ჯიშის ნაყოფი მოდის აგვისტოში, ხოლო ძალიან გვიანი ჯიშების, თუ მკაცრი ზამთრი არ იქნა, უკვე მარტში. დღეს ხშირად იყენებენ ასევე ჰიბრიდულ ჯიშებსაც.

გემო
ტრადიციულ ჯიშებს უფრო გამოხატული გემო აქვთ, ვიდრე თანამედროვე ჯიშებს. ბრიუსელის კომბოსტო საკმაოდ ადვილად უძლებს მკაცრ ზამთარს, -15 ° პირობებშიც ინარჩუნებს კვებით ღირებულებას. ამ დროს სახამებელი გარდაიქმნება შაქრად, რომელიც უჯრედებს გაყინვისგან იცავს. ბევრი ადამიანი საკვებად ამჯობინებს ე. წ. „ზამთრის სუსხ გამოვლილ“ ნაყოფს. თუმცა ძალიან მძიმე ზამთრის პირობებში ბოსტნეულის ნაყოფი შეიძლება მწარე გახდეს.

სუნი
სახლში სადაც საკვებად ბრიუსელის კომბოსტო მზადდება, ბოსტნეულის დიდხანს ხარშვის შედეგად დგება დამახასიათებელი სუნი. კომბოსტოს ჯიშის მცენარეები ნიადაგიდან დიდი რაოდენობით ითვისებენ გოგირდს. ხანგრძლივი დუღილის დროს გამოთავისუფლდება გოგირდოვანი ნაერთები, როგორიცაა 2, რის გამოც არასასიამოვნო სუნი დგება. ქვეყნებში, სადაც გავრცელებულია ბრიუსელის კომბოსტო, „ბრიუსელის კომბოსტოს სუნი“ გადატანითი მნიშვნელობით ნიშნავს „პროვინციულ-ბურჟუაზიულ ატმოსფეროს“.

შემადგენლობა
ბრიუსელის კომბოსტო მდიდარია ვიტამინით და (შესაძლოა) დადებითი ეფექტი ჰქონდეს კიბოს პრევენციისთვის, რადგან შეიცავს გლუკოზინოლატს .
100 გრამი ახალი (უმი) ბრიუსელის კომბოსტო შეიცავს შემდეგ ნივთიერებებს:

საკვები ნივთიერებები (ნუტრიენტები)
ნახშირწყლები: 5 გ
პროტეინი: 4 გ
ცხიმი: 0.5 გ
მინერალები
კალციუმი: 30 მგ
რკინა: 1 მგ
ვიტამინები
კაროტინი: 1 მგ
1: 0.12 მგ
2: 0.12 მგ
: 150 მგ
ჯან ტაილეი

ჯან ტაილეი (დ. 1898, ჩანჯოუ — გ. 12 დეკემბერი, 1927, გუანჯოუ) — ჩინეთის კომპარტიის მოღვაწე. 1919 წელს დაამთავრა ბეიანის უნივერსიტეტი ტიანძინში. აქტიურად მონაწილეობდა „4 მაისის“ ანტიიმპერიალისტურ მოძრაობაში (1919). 1920 წელს შევიდა კომუნისტურ წრეში. იყო ჩინეთის ახალგაზრდობის სოციალიტური კავშირის ერთ-ერთი დამაარსებელი (1920). ჩინეთის კომუნისტური პარტიის წევრი 1921 წლიდან. 1927 წლის დეკემბერში გუანჯოუში შეიარაღებული აჯანყების მთავარი ორგანიზატორი და ხელმძღვანელი იყო. მოკლეს კონტრრევოლუციონერებმა.
მადაგასკარის შეიარაღებული ძალები

მადაგასკარის შეიარაღებული ძალები — მადაგასკარის რესპუბლიკის სამხედრო ორგანიზაცია, რომელიც შედგება სახალხო შეიარაღებული ძალებისა და ეროვნული ჟანდარმერიისგან. განკუთვნილია სახელმწიფოს ტერიორიალური მთლიანობის, დამოუკიდებლობისა და თავისუფლების დასაცავად. სრატეგიული კვლევების საერთაშორისო ინსტიტუტის მიერ 2012 წელს გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით მადაგასკარის არმია ითვლის 12,500+ პირად შემადგენლობას, ხოლო საზღვაო და საჰაერო ძალები 500-500 ადამიანს. სხვა წყაროების მიხედვით, სახალხო შეიარაღებული ძალები შედგებიან ინტერვენციული ძალებისგან, განვითარების ძალებისგან და საჰაერო და საზღვაო ძალებისგან.

მადაგასკარის შეიარაღებული ძალები მონაწილეობდნენ 2009 წლის გადატრიალებაში; მეორე მსოფლიო ომის დროს მადაგასკარის ჯარები იბრძოდნენ საფრანგეთში, მაროკოსა და სირიაში.

შეიარაღება
ტანკები
12 მსუბუქი ტანკი-ამფიბია პტ-76

ცეცხლსასროლი
პისტოლეტი ტტ-33
 
 15
პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი -49
სიმონოვის თვითდამტენი კარაბინი სკს
აკ-47
აკმ
ტიპი 56
ტყვიამფრქვევი -52
12.7-მმ დაზგის მსვილკალიბრიანი ტყვიამფრქვევი დშკ
ტყვიამფრქვევი 2 ბრაუნინგი
-36
უზი

საზღვაო
1 შამუას კლასის საპატრულო კატარღა
6 სხვა საპატრულო ხომალდი
1 ტაქტიკური-სადესანტო გემი (ფრანგული წარმოების)

თვითმფრინავები
მადაგასკარს ჰყავს მცირე საჰაერო ძალები ( ' ), უმეტესად შედგენილი მიგ-17-ებით. გარკვეული რაოდენობის მიგ-17 და სატრანსპორტო თვითმფრინავები იმყოფებიან „ღია შენახვაზე“ ივატოს აეროპორტში, ანტანანარივუს შემოგარენში.

იხილეთ ასევე
მადაგასკარის პოლიტიკური სისტემა
ჯან ძოლინი

ჯან ძოლინი (დ. 1876 — გ. 21 ივნისი, 1928, მუკდენი) — ჩინელი გენერალი, რუსეთ-იაპონიის ომის (1904–1905) დროს იყო ხუნხუზების შეიარაღებული ბანდის მეთაური, რომელიც იაპონელების მხარეზე მოქმედებდა მანჯურიაში. 1906 წელს თავისი ბანდით ჩარიცხეს ჩინეთის არმიაში და დანიშნეს დივიზიის მეთაურად. სინხაის რევოლუციის (1911–1913 ) დროს გახდა მანჯურიის ფაქტობრივი, ხოლო იუან ში-კაის გარდაცვალების შემდეგ (1916) — შეუზღუდავი დიქტატორი. 1926–1927 წლებში იყო ცენტრალური და ჩრდილოეთ ჩინეთის მილიტარისტული ჯარების მთავარსარდალი. იბრძოდა ეროვნული მთავრობის რევოლუციური არმიის წინააღმდეგ. 1927 წლის აპრილში ჯან ძოლინის ბრძანებით პოლიცია თავს დაესხა საბჭოთა კავშირის საელჩოს პეკინში, დააპატიმრეს და სიკვდილით დასაჯეს 25 ჩინელი კომუნისტი. ჯან ძოლინი დაიღუპა მატარებლის მოწყობილი აფეთქების შედეგად.
იუტაკა ოძაკი

იუტაკა ოძაკი ( ; დ. 29 ნოემბერი, 1965 — გ. 25 აპრილი, 1992) — იაპონელი მუსიკოსი.

იუტაკა ოძაკი დაიბადა ტოკიოში, სეტაგაიაში, კინუე და კენიჩი ოძაკების ოჯახში. 1973 წელს მან დაიწყო საბრძოლო ხელოვნებების შესწავლა და განაგრძობდა ვარჯიშს მთელი ცხოვრება. 1975 წლის იანვარში მან დაიწყო პიანინოზე დაკვრა და ამავე წლის მარტში დაწერა თავისი პირველი სიმღერა. 1978 წელს მონაწილეობა მიიღო თავისი სკოლის კულტურულ ფესტივალში, სადაც იგი შეამჩნია პროდიუსერმა აკირა სუდომ. აღსანიშნავია, რომ ოძაკი თავისი სიმღერებისთვის ტექსტსაც და მუსიკასაც თავად წერდა. 1992 წლის 25 აპრილს ოძაკი იპოვნეს ტოკიოში ნასვამი, უგონო მდგომარეობაში. იგი გადაიყვანეს საავადმყოფოში, მაგრამ რამდენიმე საათში გარდაიცვალა. სიკვდილის მიზეზად დასახელდა ფილტვების შეშუპება, თუმცა გავრცელდა უამრავი სხვა ვერსიაც, მათ შორის მკვლელობა. მას დარჩა მეუღლე შიგემი და შვილი ჰიროია.
მადაგასკარის ეკონომიკა

მადაგასკარი უმეტესად აგრო-კულტურული ქვეყანაა. აქ კარგად არის დამკვიდრებული სოფლის მეურნეობის ინდუსტრია. ასევე ვითარდება ტურიზმის, ტექსტილის და სამთომომპოვებითი მრეწველობებიც. მადაგასკარის სოფლის მეურნეობა აწარმოებს ისეთ ძირითად ტროპიკულ მარცვლეულ კულტურებს, როგორებიცაა ბრინჯი და მანიოკი, ასევე ყავა და ვანილი. მადაგასკარის მდიდარი ბუნებრივი რესურსები სამთომომპოვებითი მრეწველობის განვითარებას უწყობენ ხელს.
მადაგასკარის დემოგრაფია

სტატია მოიცავს ძირითად მონაცემებს მადაგასკარის დემოგრაფიის შესახებ, როგორებიცა ბუნებრივი მოძრაობა, სიმჭიდროვე და სხვა.

მოსახლეობა
მადაგასკარის მოსახლეობის შეფასების პრობლემა მდგომარეობს იმაში, რომ მონაცემები ძალიან ძველი და შეზღუდულია. მოსახლეობის ბოლო აღწერა ჩატარდა 1993 წელს, თავდაპირველი, 1975 წლის აღწერის შემდეგ. 2009 წელს იყო აღწერის ჩატარების მცდელობა, თუმცა საბოლოოდ, მისი განხორციელება ვერ მოხერხდა პოლიტიკური არასტაბილურობის გამო. აქედან გამომდინარე, ქვეყნის მოსახლეობის ნებისმიერი წყაროს მიხედვით შეფასებას დიდი ცდომილება ახლავს. მსოფლიო მოსახლეობის პერსპექტივების მიერ წარმოებული კვლევების მიხედვით, 2010 წელს მადაგასკარის მთლიანი მოსახლეობა 20 714 000 ადამიანს შეადგენდა, რაც დაახლოებით 5-ჯერ მეტია 1950 წლის 4 084 000 მოსახლეზე. ასაკობრივი კატეგორიების მიხედვით მოსახლეობა ასე განაწილდა: 15 წლამდე ასაკის ბავშვები მთლიანი მოსახლეობის 43,1%-ს შეადგენდნენ, 15-დან 65 წლამდე ასაკის მცხოვრებთა რაოდენობა 53,8%, ხოლო 65 წლის ან უფრო ასაკოვანთა რაოდენობა 3,1% იყო.

გაეროს პროგნოზი
მადაგასკარის მოსახლეობის ცვლილების პროგნოზის გაეროს საშუალო ვარიანტი.

სქესობრივი თანაფარდობა:
ახალშობილებში:
1.03 კაცი/ქალი
15 წლამდე:
1.01 კაცი/ქალი
15-დან 64 წლამდე:
0.98 კაცი/ქალი
65 წლის და მეტის:
0.89 კაცი/ქალი
მთლიან მოსახლეობაში:
0.99 კაცი/ქალი (2000 წლის შეფასებით)

სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა:
მთლიანი მოსახლეობის:
59,45 წელი
კაცების:
57,72 წელი
ქალების:
61,33 წელი (2006 წლის შეფასებით)

რელიგია:
ადგილობრივი რელიგიები 52%, ქრისტიანი 41%, მაჰმადიანი 7%

ენები:
მალაგასიური (ოფიციალური და ეროვნული ენა), ფრანგული (ოფიციალური).

განათლების დონე:
15 წლისა და მეტის შეუძლია წერა და კითხვა
მთლიან მოსახლეობაში:
80%
კაცები:
88%
ქალები:
73% (1990 წლის შეფასებით)

უდიდესი ქალაქები
მადაგასკარის უდიდესი ქალაქის ქვეყნის დედაქალაქი ანტანანარივუ. დიდი ქალაქებია ტუამასინა, ანცირაბე, ფიანარანცუა, მაჰაძანგა და ტულიარა.
სენტ-მარი

სენტ-მარი, ნუსი-ბურაჰა — კუნძული ინდოეთის ოკეანეში, მადაგასკარის აღმოსავლეთ სანაპიროსთან. ადმიმისტრაციულად შედის მადაგასკარის ტუამასინის პროვინციაში. ფართობი — 222 კმ².

გეოგრაფია
კუნძულ მადაგასკარიდან გამოყოფილია სრუტით, რომელიც ყველაზე ვიწრო ადგილში 6 კმ-ია. წაგრძელებულია სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთისაკენ. სიგრძე — 49 კმ, სიგანე — 5-10 კმ. კუნძულის სამხრეთ დაბოლოებასთან განლაგებულია პატარა კუნძული ნატი, რომელიც სენტ-მარიდან დაახლოებით 400 მ სიგანის სრუტით არის გამოყოფილი.

ისტორია
კუნძულის ისტორია დაკავშირებულია მეკობრეებთან, რომლებსაც აქ ჰქონდათ ბაზა. სენტ-მარი მოხსენებულია გამოგონილ მეკობრეთა სახელმწიფო ლიბერტალიასთან დაკავშირებით.

მოსახლეობა
2013 წლის მონაცემების მიხედვით კუნძულზე ცხოვრობდა 26 547 ადამიანი. მთავარი დასახლებული პუნქტია ამბუდიფუტატრა .

ტრანსპორტი
კუნძულის სამხრეთ ნაწილში მდებარეობს აეროპორტი, რომელიც ადგილობრივ ავიახაზებს ემსახურება.
მალაგასიელები

მალაგასიელები — ხალხი, მადაგასკარის რესპუბლიკის ძირითადი მოსახლეობა. ლაპარაკობენ მალაგასიურ ენაზე. რელიგიით ნაწილი პროტესტანტია, ნაწილი — კათოლიკე, შემონახულია ძვ. რწმენათა გადმონაშთები. მათი წარმომავლობა დაუდგენელია. ფიქრობენ, რომ თავდაპირველად მოსახლეობა მადაგასკარზე სამხრეთ-აღმოსავლეთ აფრიკიდან მოვიდა. ძვ. წ. ს-იდან ახ. წ. ს-მდე კუნძულზე სახლდებოდა აზიის კუნძულებიდან დაძრული მოსახლეობა, რომელიც შეერწყა უფრო ძველ მოსახლეობას. მალაგასიელების ფიზიკურ ტიპში შემონახული ნეგროიდული ნიშნები მიუთითებენ ამ უძველეს ნეგროიდულ სუბსტრატზე. მისდევენ მიწათმოქმედებას და მესაქონლეობას.
რადამა I

რადამა დიდი (დ. 1793 — გ. 27 ივლისი, 1828) — მადაგასკარის პირველი მმართველი, რომელიც აღიარებული იყო მადაგასკარის მეფედ (1810–1828) ევროპული სახელმწიფოს მიერ. ტახტზე ავიდა 17 წლის ასაკში მამისა და წინამორბედის, მეფე ანდრიანამპუანიმერინას გარდაცვალების შემდეგ. რადამას მმართველობისას, მისივე მოწვევით ევროპელებმა პირველად მოინახულეს იმერინის სამეფოს ცენტრალური მაღალმთიანი რეგიონი და დედაქალაქი ანტანანარივუ. მეფემ წაახალისა ლონდონის მისიონერული საზოგადოების წარმომადგენლები, რათა დაეარსებინათ სკოლები წარჩინებულთათვის, რომლებიც იყვნენ პოტენციური სამხედრო და სამოქალაქო მოსამსახურეები. მათ ასევე შემოიტანეს ქრისტიანობა და ასწავლიდნენ წერა-კითხვას ნათარგმნი ბიბლიის გამოყენებით. რადამა -ის მმართველობისას გატარდა მრავალი პოლიტიკური და სოციალური რეფორმა, ბოლო მოეღო მონებით საერთაშორისო ვაჭრობას, რაც ტრადიციულად, იმერინის სამეფოს სიმდიდრის ძირითადი წყარო იყო. წარმატებული სამხედრო კამპანიების შედეგად შეძლო საკუთარი მმართველობის ქვეშ მოექცია კუნძულის ორი მესამედი. ალკოჰოლმა მისი ჯანმრთელობა საგრძნობლად დაასუსტა. გარდაიცვალა ნაადრევად, 35 წლის ასაკში 1828 წელს. ტახტზე შეცვალა მისმა მაღალი რანგის ცოლმა რანავალუნა -მა.
ჟილ ანდრიამააცო

ჟილ ანდრიამააცო (; დ. 13 მაისი, 1919, ტოლანარო, მადაგასკარი — გ. 14 სექტემბერი, 1989, ანტანანარივუ, მადაგასკარი) — მადაგასკარელი პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე. ეროვნული სამხედრო კომიტეტის ხელმძღვანელი 1975 წელს.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1919 წლის 13 მაისს. მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში საფრანგეთის შეიარაღებულ ძალებში. 1950-იან წლებში მონაწილეობდა ალჟირის წინააღმდეგ ომში. სამხედრო სამსახურიდან გადადგა 1976 წელს ოფიცრის წოდებით. რიჩარდ რაციმანდრავას მკვლელობის შემდეგ სამხედრო დაჯგუფებასთან ერთად მოვიდა ხელისუფლების სათავეში. 1975 წლის 15 ივნისს გადადგა თანამდებობიდან დიდიე რაცირაკას სასარგებლოდ.

გარდაიცვალა 1989 წლის 14 სექტემბერს გულის შეტევით.
რანავალუნა I

რანავალუნა (დაბადებისას რაბოდოანდრიანამპოინიმერინა; დ. 1778 — გ. 16 აგვისტო, 1861) აგრეთვე ცნობილი როგორც რამავო და რანავალო-მანჯაკა — იმერინის სამეფოს დედოფალი 1828-1861 წლებში. მას შემდეგ, რაც გარდაიცვალა მისი ახალგაზრდა ქმარი, რადამა , რანავალუნა გახდა დედოფალი და დაიწყო იზოლაციონიზმისა და ევროპასთან ეკონომიკური და პოლიტიკური კავშირების შესუსტების პოლიტიკის გატარება. მოიგერია ფრანგების შემოტევა სანაპირო ქალაქ ფულპოინტეზე და ენერგიულად მიჰყო ხელი რადამა -ის ინიცირებული და ლონდონის მისიონერული საზოგადოების მიერ ჩამოყალიბებული ქრისტიანული მოძრაობის საკითხის ჩაგდებას.

რანავალუნას მმართველობისას ბრიტანეთსა და საფრანგეთს მადაგასკარის მიმართ პოლიტიკური ინტერესები არ განელებიათ. აღსანიშნავია ისიც, რომ დედოფლის პოლიტიკას მრავალ საკითხში არ ეთანხმებოდა მისი ვაჟი და მემკვიდრე რადამა , ის ცდილობდა ევროპასთან კავშირის შენარჩუნებას, რისი მაგალითიცაა 1855 წელს მის მიერ დადებული ლამბერტის ქარტია, რომელიც ფრანგებს მადაგასკარის რესურსების ექსპლუატაციის უფლებას აძლევდა, თუმცა რადამამ 1861 წელს, დედის გარდაცვალების შემდეგ, ტახტზე ასვლამდე საკუთარი გეგმების შესასრულებლად არსებითი ნაბიჯების გადადგმა ვერ მოახერხა.

მისი თანამედროვე ევროპელები ძირითადად გმობდნენ რანავალუნას მმართველობას. დედოფალს ახასიათებდნენ, როგორც საუკეთესო შემთხვევაში ტირანს, ხოლო უარეს შემთხვევაში გიჟს. ასეთი ნეგატიური დამოკიდებულება ლიტერატურაში შენარჩუნდა 1970-იან წლებამდე. ბოლო აკადემიური კვლევა ხაზს უსვამს რანავალუნას ქმედებებს, როგორც იმპერიის გაფართოებისა და მისი ქვეყნის სუვერენიტეტის წინააღმდეგ ევროპული კულტურული და პოლიტიკური გავლენის წინააღმდეგ ბრძოლას.
ალბერტ ზაფი

ალბერტ ზაფი (; დ. 1 მაისი, 1927, ამბილუბე, მადაგასკარი — გ. 13 ოქტომბერი, 2017, სენ-პიერი, საფრანგეთი) — მადაგასკარელი პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე. მადაგასკარის პრეზიდენტი 1993-1996 წლებში.

1992 წლის არჩევნებში პირველ ტურში მიიღო ხმების 45 %, მეორე ტურში კი 66,74 % და დაამარცხა მოქმედი პრეზიდენტი დიდიე რაცირაკა. 1993 წლის ივნისში მისმა მომხრეებმა ურავლესობა მოიპოვეს პარლამენტშიც. 1996 წელს რაცირაკას მომხრეებმა მოაწყვეს საპროტესტო დემონსტრაცია ზაფის ხელისუფლების წინააღმდეგ. ეროვნულმა ასამბლეამ მისი იმპიჩმენტის საკითხი დააყენა და 4 სექტემბერს უზენაესი სასამართლოც დაეთანხმა იმპიჩმენტს. 5 სექტემბერს გადადგა და დაინიშნა ახალი არჩევნები. 29 დეკემბერს გამართულ არჩევნების მეორე ტურში მიიღო ხმების 49,29 % და დამარცხდა დიდიე რაცირაკასთან.

აქტიურ პოლიტიკურ მოღვაწეობას ეწეოდა თანამდებობიდან გადადგომის შემდეგაც.
ჯაო ძიიანი

ჯაო ძიიანი (დ. 17 ოქტომბერი, 1919, ხუასიანის მაზრა, ხენანის პროვინცია — გ. 17 იანვარი 2005, პეკინი) — ჩინელი პოლიტიკური მოღვაწე. ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭოს პრემიერი 1980-1987 წლებში. 1987-1989 წლებში ჩინეთის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის გენერალური მდივნი.

ანტიიაპონური და განმათავისუფლებელი ომების დროს იყო ჩინეთის კომუნისტური პარტიის ხებეის, შანდუნისა და ხენანის პროვინციების სამაზრო, რაიონული და პროვინციის კომიტეტების მდივნის მოადგილე და მდივანი. 1951 წელს გაგზავნეს გუანდუნის პროვინციაში აგრარული რეფორმის ჩატარების ხელმძღვანელობისათვის. იყო ჩინეთის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის სამხედრო ქვებიუროს მდივნის მოადგილე, მდივანი, შემდეგ ჩინეთის კომუნისტური პარტიის გუანდუნის პროვინციის კომიტეტის პირველი მდივანი. 1967 წელს ყველა თანამდებობიდან გაანთავისუფლეს. 1971 წელს მიიღო რეაბილიტაცია. 1973 წლიდან ჩინეთის კპ ცკ-ის წევრი. 1975-დან 1980 წლის აპრილამდე ჩინეთის კპ სიჩუანის პროვინციის კომიტეტის პირველი მდივანი. 1979-დან ჩინეთის კპ ცკ-ის პოლიტბიუროს წევრი. 1980 წლის თებერვლიდან ჩინეთის კპ ცკ-ის პოლიტბიუროს მუდმივი კომიტეტის წევრი. 1980 წლის აპრილ-სექტემბერში ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭოს პრემიერის მოადგილე.

იყო წამყვანი რეფორმატორი. მხარს უჭერდა საბაზრო ეკონომიკას. ჩამოაცილეს თანამდებობას ტიანანმინის მოედანზე სტუდენტთა 1989 წლის გამოსვლების მხარდაჭერის გამო. სიცოცხლის ბოლო 15 წელი შინაპატიმრობაში გაატარა. გარდაიცვალა პეკინის ერთ-ერთ საავადმყოფოში.
ჯარგვალი

ჯარგვალი — გაუთლელი მორებისაგან აგებული ნაგებობა. საქართველოს ტერიტორიაზე დასტურდება ათასწლეულიდან. ტყიან რაიონებში ჯარგვალურად აშენებდნენ სახლს, წისქვილს, ხულას, ბეღელს, ხიდის ბურჯებს, საქონლის სადგომს. არსებობს ჯარგვალის 2 სახე:
1. ძირთული ჯარგვალი — გრძელი მორებით ნაშენი, მიწურიატაკიანი, ყავრით ან ისლით გადახურული ორფერდსახურავიანი და ორსათავსიანი ნაგებობა. ერთ სათავსს იყენებდნენ ადამიანის საცხოვრებლად, მეორეს - საქონლის სადგომად.
2.ზედშედგმული ჯარგვალი — ორსართულიანი ძელური ნაგებობა. პირველ სართულს მთლიანად სამეურნეო დანიშნულებით იყენებდნენ, მეორეს - საცხოვრებლად.