iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ქალაქის ბაღი (ტომსკი)

ქალაქის ბაღი — პარკი და გასართობი კომპლექსი ქალაქ ტომსკის ცენტრში, ნოვოსობორნის მოედნის აღმოსავლეთით, რომლისგანაც ჰყოფს საბჭოთა ქუჩა. სამხრეთიდან ესაზღვრება გერცენის ქუჩა, აღმოსავლეთიდან — ტომსკის სტადიონი, ხოლო ჩრდილოეთიდან — „ტომსკის გაზპრომ-ტრანსგაზის“ საავტომობილო პარკი.

ისტორია
თანამედროვე ტომსკის ქალაქის ბაღი დაარსდა 1886 წელს ნოვოსობორნის მოედნის დაჭაობებული ტერიტორიის ადგილზე (ადრე ქალაქის ბაღები მოქმედებდა ტომსკის სხვა რაიონებში). ბაღის შექმნის ინიციატივით გამოვიდა ტომსკის გუბერნატორი გერმან ტობიზენი. გეგმა შეიმუშავა „ტომსკის მთავარმა ბოტანიკოსმა“ პორფირი კრილოვმა. ბაღის ფართობი იყო 2 ჰა.

ტერიტორია მოაწყვეს ტრადიციული ინგლისური პეიზაჟური ბაღის სტილში. მოგვიანებით ბაღში დადგეს ჯიხური, სადაც იყიდებოდა ჩაი და გამაგრილებელი სასმელები. ასევე გახსნეს ბავშვთა სატანვარჯიშო მოედანი და სცენა. 1907 წელს ტომსკის წყალსადენის ამშენებელმა ძმები ბრომლეების ფირმამ უსასყიდლოდ ააგო შადრევანი. გარკვეულ დღეებში უკრავდა ორკესტრი, ბაღი გამოიყენებოდა დღესასწაულების გასამართად და სასეირნოდ. ბაღის ცენტრალური შესასვლელი არის ყოფილი ლუთერანების შესახვევის მხრიდან.

1917 წლის რევოლუციების შემდეგ ბაღში გაიმართა რევოლუციურად განწყობილი ხალხის მიტინგი.

1936 წლისათვის ადრე აქ მდგარი ლუთერანული ეკლესია დაანგრიეს და მოაწყეს ატრაქციონები, მუშაობდა რესტორანი, უკრავდა სიმფონიური ორკესტრი. დიდი სამამულო ომის დროს ქალაქის ბაღში ტომსკელებს მოჰყავდათ კარტოფილი.

1954 წელს ბარში მიმდინარეობდა სამი საერთაშორისო კონკურსისა და სტალინური პრემიის ლაურეატის ვიოლონჩელისტ მსტისლავ როსტროპოვიჩის გასტროლები. 1959 წელს დაამონტაჟეს ახალი ატრქაციონები. ამჟამად ბაღის დიდი ნაწილი უკავია ფოთლოვანი მცენარეების კორომებს.

2016 წლის 19-20 ნოემბრის ღამეს დაანგრიეს ავარიულ მდგომარეობაში მყოფი პარკში შესასვლელი აგურის თაღი.
ბანაკის ბაღი

ბანაკის ბაღი — ბაღი ტომსკის კიროვის რაიონში. მდებარეობს მდინარე ტომის შემაღლებულ სანაპიროზე, მეწყერულ ზონაში. ბაღის ფართობია დაახლოებით 40 ჰა, ზომები 1 300 300 მეტრზე.

ისტორია
ბანაკის ბაღში ადამიანის პირველი დასახლების კვალი ჩნდება პალეოლითის ეპოქაში, 20 ათასი წლის წინ, რაზეც მიუთითებს 1896 წელს აღმოჩენილი ქვის იარაღი და მამონტის ჩონჩხი. ეს აღმოჩენები ამჟამად ინახება ტომსკის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მუზეუმში. ბაღის ტერიტორიაზე ასევე განთავსებული იყო ძვ. წ. ათასწლეულის ნაქალაქარი, - საუკუნეების ყორღანული ტიპისა და ძვ. წ. - საუკუნეების მომთაბარეების საფლავები (აღმოჩენები მეცნიერებს ბოლომდე არ გამოუკვლევიათ, რადგან ხალხის სამეურნეო საქმიანობის შედეგად, ჩამოთვლილი ყველა არქეოლოგიური ძეგლი განადგურდა).

ბაღმა სახელწოდება მიიღო - საუკუნეებში აქ განთავსებული ტომსკის 39-ე ქვეითი პოლკის საზაფხულო ბანაკის გამო. ამ პერიოდისათვის აქ იმართებოდა სამხედრო სწავლებები, მათ შორის ცეცხლსასროლი იარაღის გამოყენებით. მაგრამ მოგვიანებით, 1883 წელს ტომსკს განვითარების გეგმის შედგენის შემდეგ, ქალაქი გაიზარდა სამხრეთის მიამრთულებით და ბაღთან ახლოს ააგეს საცხოვრებელი სახლები, ხოლო საუკუნის დასასრულისათვის ბაღი პოპულარული ადგილი გახდა სასეირნოდ და დასვენებისათვის.

თანამედროვე ბაღის აღმოსავლეთ ნაწილში, 1950-იან წლების შუა პერიოდამდე შემორჩენილი იყო სამხედრო საწყობი, მისი ლიკვიდაციის შემდეგ მის ადგილზე ხეები დარგეს.

2010 წლის ზაფხულში, ბაღის ქვემო ტერასაზე მოაწყეს საკონცერტო მოედანი.
მიხაილოვის კორომი

მიხაილოვის კორომი — კორომი ტომსკის ოქტომბრის რაიონში. წარმოადგენს ბუნების ძეგლს. კორომის ტერიტორია სამხრეთიდან და სამხრეთ-დასავლეთიდან მდინარე უშაიკის მარჯვენა სანაპიროთია შემოსაზღვრული, დასავლეთიდან ესაზღვრება კომკავშირის პროსპექტი, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან — დასახლება ბლიჟნი, ჩრდილოეთიდან — ტომსკის ყოფილი საკისარების ქარხანა. კორომის ფართობია 53,7 ჰა.

ადგილობრივ პრესაში კორომს ზოგჯერ „ტომსკის ბულონის ტყეს“ უწოდებენ. განსაკუთრებით ორიგინალური იყო კედრის ხისაგან დამზადებული შადრევანი. კორომმა თავისი სახელი მიიღო ვაჭრის, მეცენატისა და ქალაქის თავის (1883-1887 და 1891-1894 წლებში), პეტრე მიხაილოვის პატივისცემის ნიშნად.

კორომის ტერიტორიაზე ხარობს ისეთი მცენარეები, როგორიცაა ნეკერჩხალი, მუხა, თელა, ცაცხვი, ვაშლი და მანჯურიული კაკალი.
უნივერსიტეტის კორომი

უნივერსიტეტის კორომი — ტომსკის ერთ-ერთი მთავარი ღირსშესანიშნაობა, ბუნების ძეგლი, უნივერსიტეტის ძველი ისტორიულ-არქიტექტურული კომპლექსის ნაწილი. 1885 წელს დააარსა ციმბირის საიმპერატორო უნივერსიტეტის მეცნიერმა პორფირი კრილოვმა.

ისტორია
1819 წელს ინჟინერმა გავრილ ბატენიკოვმა შეადგინა ქალაქის კორომის პირველი გეგმა, რომელიც საუკუნის შუა წლებში ტომსკელების დასვენების ადგილად იქცეოდა.

1877 წელს მომავალში უნივერსიტეტს ასაშენებლად გამოიყო ადგილი, რომელსაც ეწოდებოდა ელანი. მშენებლობის დასაწყისისთვის ეს მიწა გადაეცა უნივერსიტეტს სრულ საკუთრებაში. ტერიტორია თითქმის მთლიანად ტყით იყო დაფარული და ეწოდებოდა „ქალაქის არყის ხის კორომი“.

1884 წლისათვის ააგეს მეტალის მოაჯირების ღობე, რომლებიც იდგა აგურის ბოძებზე. ხეების დარგვის შემდეგ ჩამოყალიბდა ალექსანდრეს ბულვარი, იმ სამი იმპერატორის პატივისცემის ნიშნად, რომელთა წყალობითაც დაარსდა ტომსკის უნივერსიტეტი: ალექსანდრე (1803 წელს დაფუძნდა), ალექსანდრე (1878 წელს დაარსდა), ალექსანდრე (1888 წელს გაიხსნა).

1909 წელს ააშენეს ციმბირში პირველი რკინა-ბეტონის ხიდი არქიტექტორ ანდრეი კრიაჩკოვის პროექტის მიხედვით.

პ. ნ. კრილოვის მიერ შემოთავაზებული კორომების შემდეგი პროექტი იმდენად წარმატებული იყო, რომ უნივერსიტეტის კორომი ბაღებისა და პარკების ხელოვნების ნიმუში გახდა.

უნივერსიტეტის კორომში უამრავი ძეგლია შემონახული. მათ შორის აღსანიშნავია უნივერსიტეტის სტუდენტებისა და თანამშრომლების ძეგლები, დიდი სამამულო ომის დროს დაღუპულთა ძეგლები, პოტანინის, კრილოვისა და სერგიევსკის ბიუსტები, ყორღანებში აღმოჩენილი ქვის ანთროპომორფული სტელების ნიმუშები. თავად კორომი ბუნების ძეგლს წარმოადგენს.
ანატოლი ბიბილოვი

ანატოლი ბიბილოვი — ცხინვალის რეგიონში არსებული რუსეთის ფედერაციის მიერ შექმნილი საოკუპაციო ადმინისტრაციის ხელმძღვანელი (ე.წ. სამხრეთ ოსეთის დე ფაქტო მეოთხე პრეზიდენტი) 2017 წლის 21 აპრილიდან.

ბიოგრაფია
ანატოლი ბიბილოვი დაიბადა 1970 წლის 6 თებერვალს ცხინვალში, მუშების ოჯახში. რვა კლასის დასრულების შემდეგ იგი გადავიდა თბილისში და შევიდა სპეციალიზებულ სკოლა-პანსიონში, სადაც შეისწავლა რუსული ენა და მიიღო გაძლიერებული სამხედრო ფიზიკური განათლება, რაშიც მოამზადა გენერალ-პოლკოვნიკმა ლესელიძემ. ამის შემდეგ კი იგი შეუერთდა რიზანის უმაღლეს საჰაერო სადესანტო სკოლას. მისი დანაყოფი შედიოდა სამხრეთ ოსეთის კონსოლიდირებულ სამშვიდობო ბატალიონში. მოგვიანებით იგი შეუერთდა სამხრეთ ოსეთის არმიას.

1998-2008 წლებში იგი სამშვიდობო ძალებში დაბრუნდა, ამჯერად ოკუპირებული ჩრდილოეთ ოსეთის ბატალიონში. ბიბილოვი მონაწილეობდა 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომში.

2008 წლის ოქტომბერში ბიბილოვი დაინიშნა სამხრეთ ოსეთის დე ფაქტო რესპუბლიკის საგანგებო სიტუაციების მინისტრად.

2011 წლის 13 ნოემბერს იგი იყო „ერთიანობის პარტიის“ კანდიდატი სამხრეთ ოსეთის დე ფაქტო საპრეზიდენტო არჩევნებზე, სადაც არჩევნების მეორე ტურზე წარმატებით გადავიდა, მან აიღო ხმების 25.44%, თუმცა მალევე სამხრეთ ოსეთის დე ფაქტო პარლამენტმა არჩევნები ბათილად სცნო.

საბოლოო ჯამში 2012 წლის სამხრეთ ოსეთის დე ფაქტო საპრეზიდენტო არჩევნებში ლეონიდ თიბილოვმა გაიმარჯვა, ხოლო ანატოლი ბიბილოვს მონაწილეობა არ მიუღია. 2014 წელს ის აირჩიეს სამხრეთ ოსეთის დე-ფაქტო პარლამენტის ლიდერად და ამჟამად არის პარტია „გაერთიანებული ოსეთის“ ხელმძღვანელი, რომელმაც თავისი კანდიდატურა წარადგინა 2017 წლის დე ფაქტო საპრეზიდენტო არჩევნებზე. ბიბილოვმა პირველივე ტურში გაიმარჯვა და მიიღო ხმების 54.8%,. შედეგად 2017 წლის 21 აპრილს დაიკავა სამხრეთ ოსეთის დე ფაქტო მე-4 პრეზიდენტის პოსტი.

მის ე.წ. ინაუგურაციას ესწრებოდნენ რუსეთის, მთიანი ყარაბაღის, არაღიარებული დონეცკისა და არაღიარებული ლუგანსკის რესპუბლიკების დელეგაციები.

ანატოლი ბიბილოვი ღიად უჭერს მხარს სამხრეთ ოსეთის რუსეთთან გაერთიანებას.

2015 წლის სექტემბრის შემდეგ ანატოლი ბიბილოვი უკრაინის სანქციების სიაში შედის, უკრაინის მთავრობის მიერ იგი აღიარებულია, როგორც ნაციონალური უსაფრთხოების რეალურ ან პოტენციურ საფრთხედ, ისევე როგორც უკრაინის ტერიტორიული მთლიანობისა და სუვერენიტეტისთვის. უკრაინის მთავრობის მხრიდან კი მსგავსი ეჭვი გაჩნდა მას შემდეგ რაც არაერთხელ დაფიქსირდა ბიბილოვის ვიზიტი არაღიარებულ დონეცკის, ლუგანსკისა და ყირიმის რესპუბლიკებში.
ლეონიდ თიბილოვი

ლეონიდ თიბილოვი ( დ. 28 მარტი, 1951, ზემო დვანი) — რუსეთის ფედერაციის მიერ შექმნილი საოკუპაციო ადმინისტრაციის ხელმძღვანელი, ე.წ. სამხრეთ ოსეთის დე ფაქტო მე-3 პრეზიდენტი 2012-2017 წლებში.

ბიოგრაფია
ლეონიდ თიბილოვი დაიბადა ეროვნებით ოსი გლეხის ოჯახში. 1969 წელს დაამთავრა ავნევის საშუალო სკოლა. იმავე წელს ჩააბარა სამხრეთ ოსეთის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტზე, რომელიც დაამთავრა 1974 წელს. 1974 წლის ნოემბრიდან 1975 წლის ნოემბრამდე იგი საბჭოთა არმიის რიგებში მსახურობდა. 1975 წლიდან 1981 წლამდე მუშაობდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის სახალხო განათლების სისტემაში. იყო ფიზიკისა და მათემატიკის მასწავლებელი სკოლაში, ზნაურის საშუალო სკოლის დირექტორი.

1981 წელს ლეონიდ თიბილოვი საბჭოთა კავშირის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტის („სუკი“) თანამშრომელი გახდა. დაამთავრა საბჭოთა კავშირის სუკ-ის აკადემია ქალაქ მინსკში.

რუსეთის კონტრდაზვერვის ფედერალური სამსახურის დავალებით, 1992 წლის 14 ივლისიდან 1995 წლის 1 იანვრამდე, ასრულებდა ქართულ-ოსური კონფლიქტის ზონაში მყოფი შერეული სამშვიდობო ძალების უსაფრთხოების სამსახურის ხელმძღვანელის ფუნქციას.

1998 წლის თებერვალში დე ფაქტო სამხრეთ ოსეთის პირველმა პრეზიდენტმა ლუდვიგ ჩიბიროვმა მიანიჭა გენერალ-მაიორის წოდება.

ამავე დროს, 2002 წლის თებერვლამდე იგი შერეული საკონტროლო კომისიას თანათავმჯდომარეობდა ქართულ-ოსური კონფლიქტისდარეგულირების მიზნით.

თიბილობი დე ფაქტო სამხრეთ ოსეთის მეორე მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი იყო. 2006 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში „სამედიცინო საზოგადოების საინიციატივო ჯგუფმა“ ლეონიდ თიბილოვის კანდიდატურა წამოაყენა. თიბილოვმა ხმების 0.9%-ი აიღო, მეორე ადგილზე გავიდა და ედუარდ კოკოითთან დამარცხდა, რომელიც დე ფაქტო პრეზიდენტი მეორე ვადით გახდა.

2007 წლის ივლისიდან 2009 წლის სექტემბრამდე მართავდა „პირველ რესპუბლიკურ ბანკს“, რომელიც ედუარდ კოკოითთან დაპირისპირებულ ბიზნესმენს ალბერტ ჯუსოევს ეკუთვნოდა. 2009 წელს ხელისუფლების ზეწოლის შედეგად ბანკი დაიხურა.

2012 წლის დასაწყისში იგი იყო სამხრეთ ოსეთის დე ფაქტო პრეზიდენტის სრულუფლებიანი წარმომადგენლის მრჩეველი ქართულ-ოსური ურთიერთობის პოსტკონფლიქტური დარეგულირების საკითხებში.

2012 წლის თებერვალში თიბილოვი განმეორებითი საპრეზიდენტო არჩევნების კანდიდატად დარეგისტრირდა. 25 მარტს ხმების 42.58% აიღო და მეორე ტურში გავიდა. 9 აპრილს ჩატარებულ მეორე ტურში თიბილოვმა ხმების 54,12%-ით მისი კონკურენტი დავით სანაკოევი დაამარცხა (43%) და სამხრეთ ოსეთის რიგით მესამე დე ფაქტო პრეზიდენტი გახდა.

2017 წლის თებერვალში ადგილობრივი საინიციატივო ჯგუფის მიერ დასახელდა ახალი ვადით სამხრეთ ოსეთის დე ფაქტო პრეზიდენტობის კანდიდატად. 2017 წლის 9 აპრილს ანატოლი ბიბილოვთან დამარცხდა ე.წ. საპრეზიდენტო არჩევნებში.

ლეონიდ თიბილოვს ჰყავს მეუღლე, ორი ქალიშვილი და ოთხი შვილიშვილი.
დაურ ახვლედიანის სტადიონი

დაურ ახვლედიანის სტადიონი — გაგრის ცენტრალური სტადიონი. მდებარეობს ნარტაას ქუჩაზე. 1993 წელს, აფხაზეთის ომის შემდეგ, სტადიონი სერიოზულად დაზიანდა, 2007 წელს იგი აღადგინეს, დამონტაჟდა 1 500 სკამი. 1997 წლის 10 ივლისს სტადიონს დაურ ახვლედიანის სახელი ეწოდა.

2016 წლის კონიფას მსოფლიო თასი
2016 წლის კონიფას მსოფლიო საფეხბურთო თასის გათამაშებისას, სტადიონმა უმასპინძლა 12 თამაშს, აქედან 6 იყო ჯგუფური ეტაპის და 6 პლეიოფის შეხვედრა.
ქერის უბანი

ქერის უბანი — სატირულ-იუმორისტული ანიმაციური სერიალი, გადიოდა ქართულ ტელესივრცეში, არხ რუსთავი 2-ზე, 2013–2017 წლებში, მისი მთავარი პერსონაჟი იყო ბიძინა ივანიშვილი. შექმნა სტუდია „ველოსიპედმა“. სხვა პერსონაჟებია: მიხეილ სააკაშვილი, გიორგი მარგველაშვილი, დავით ნარმანია, სუხო, სოსო ჯაჭვლიანი, ეკა ბესელია, გიორგი კვირიკაშვილი, მიხეილ ჯანელიძე, ალექსანდრე ჯეჯელავა, გიგი უგულავა, ემზარ კვიციანი, შალვა ნათელაშვილი, ნოდარ ხადური, პინგვინი რეზიკო, ლემური ლეიმურაზი, ზებრა ზახარიჩი, ირაკლი ღარიბაშვილი, კახა კალაძე და სხვ. თითოეულ სერიას დამოუკიდებელი იუმორისტული სიუჟეტი ჰქონდა.
იოჟეფ საბო

იოჟეფ საბო (; ; დ. 29 თებერვალი, 1940, უნგვარი, უნგრეთი) — უნგრული წარმოშობის უკრაინელი და საბჭოთა ფეხბურთელი და მწვრთნელი. თამაშობდა ნახევარმცველის პოზიციაზე. სხვადასხვა დროს იცავდა უჟჰოროდის „სპარტაკის“, კიევის „დინამოს“, ვოროშილოვგრადის „ზარიას“, მოსკოვის „დინამოსა“ და საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების ღირსებას. საბჭოთა კავშირის ოთხგზის (1961, 1966, 1967, 1968) ჩემპიონი და სამგზის (1960, 1965, 1969) ვიცე-ჩემპიონი, საბჭოთა კავშირის თასის ორგზის (1964, 1966) მფლობელი კიევის „დინამოს“ შემადგენლობაში. 1962 წლის ჩილეს და 1966 წლის ინგლისის მსოფლიო ჩემპიონატების მონაწილე საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1967), უკრაინის დამსახურებული მწვრთნელი.

სანაკრებო კარიერა
1965–1972 წლებში საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების ღირსებას იცავს, რომლის შემადგენლობაში 40 შეხვედრას ატარებს და 8 ბურთი გააქვს.

მსოფლიო ჩემპიონატებზე
იოჟეფ საბომ ინგლისის მსოფლიო ჩემპიონატის 4 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა.

მიღწევები
საკლუბო
დინამო კიევი
საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი
ჩემპიონი: 1961, 1966, 1967, 1968
ვიცე-ჩემპიონი: 1960, 1965, 1969
საბჭოთა კავშირის თასი
თასის მფლობელი: 1964, 1966
დინამო მოსკოვი
თასების მფლობელთა თასი
ფინალისტი: 1972
სანაკრებო
საბჭოთა კავშირი
მსოფლიო ჩემპიონატი
ბრინჯაოს პრიზიორი: 1966
ოლიმპიური თამაშების საფეხბურთო ტურნირი
ბრინჯაოს პრიზიორი: 1972
შალვა გოგოლაშვილი

შალვა სიმონის ძე გოგოლაშვილი (ხონელი) (დ. 14 იანვარი [ძვ. სტ. 1 იანვარი], 1887, ქუთაისი — გ. 1 ნოემბერი, 1972, იქვე) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1961).

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის სათავადაზნაურო გიმნაზია (1904). სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო 1905 წელს ხონში. შემდეგ მსახიობად და რეჟისორად მუშაობდა თბილისის (1910–12), ქუთაისის (1912–1917), ბაქოს ქართულ (1917–1920), ბათუმის (1920–1923), ფოთის (1923–1926), ჭიათურის (1926–1928) თეატრებში. 1928 წლიდან გარდაცვალებამდე ქუთაისის თეატრის წამყვანი მსახიობი იყო. შესრულებული აქვს 200-მდე როლი, მათ შორის: პარასკიდი და კოწია (შალვა დადიანის „კაკალ გულში“ და „გუშინდელნი“), ლომკაცა (პოლიკარპე კაკაბაძის „კოლმეურნის ქორწინება“), კოსტაია (ავქსენტი ცაგარელის „რაც გინახავს, ვეღარ ნახავ“), ელიზბარი (გიორგი შატბერაშვილის „ფიქრის გორა“), პასტორი (ფრიდრიხ შილერის „ყაჩაღები“), ბენ აკიბა (კარლ გუცკოვის „ურიელ აკოსტა“), ხლესტაკოვი (ნიკოლოზ გოგოლის „რევიზორი“) და სხვა.

1926 წლიდან იღებდნენ კინოში. აღსანიშნავია როლები: მიკიტანი („სამანიშვილის დედინაცვალი“, 1927), ფრანგი ოფიცერი („კომუნარის ჩიბუხი“, 1929), მამულოვი („საკანი №79“, 1930), მამასახლისი („უკანასკნელი მასკარადი“, 1934), პრისტავი („დაკარგული სამოთხე“, 1937), ნესტორი („კოლხეთის ჩირაღდნები“, 1941). გოგოლაშვილმა ქართული თეატრისათვის თარგმნა და გადმოაკეთა 80-ზე მეტი პიესა.

გარდაიცვალა 1972 წელს. დაკრძალულია ქუთაისში, მწვანეყვავილას მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

ჯილდოები და აღიარება
1940 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
1961 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი

ფილმოგრაფია
1926: „სამანიშვილის დედინაცვალი“ (მიკიტანი) რეჟისორები კოტე მარჯანიშვილი, ზაქარია ბერიშვილი
1929: „კომუნარის ჩიბუხი“ (ფრანგი ოფიცერი) რეჟ. კოტე მარჯანიშვილი
1929: „საკანი 79“ (მამულოვი-ფაბრიკანტი) რეჟ. ზაქარია ბერიშვილი
1933: „უკანასკნელი ჯვაროსნები“ (მამასახლისი) რეჟ. სიკო დოლიძე
1937: „დაკარგული სამოთხე“ (ბოქაული) რეჟ. დავით რონდელი
1940: „კოლხეთის ჩირაღდნები“ (ნესტორი — კოლმეურნეობის თავმჯდომარე) რეჟ. დავით რონდელი
1957: „საბუდარელი ჭაბუკი“ (ალმასხანის მეზობელი) რეჟ. შოთა მანაგაძე
1958: „მაიაკოვსკი იწყებოდა ასე...“ რეჟ. კონსტანტინე პიპინაშვილი

ნათამაშები როლები
მესხიშვილის თეატრი
ჭიათურის თეატრი
ანდრეი ბალი

ანდრეი ბალი (, ; დ. 16 თებერვალი, 1958, როზდოლი, ნიკოლაევის რაიონი, უკრაინის სსრ — გ. 9 აგვისტო, 2014, კიევი, უკრაინა) — უკრაინელი და საბჭოთა ფეხბურთელი და ფეხბურთის მწვრთნელი. თამაშობდა მცველის და ნახევარმცველის პოზიციაზე. იცავდა ლვოვის „კარპატის“, კიევის „დინამოს“, თელ-ავივის „მაკაბის“, თელ-ავივის „ბნეი იეჰუდას“ და საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების ღირსებას. საბჭოთა კავშირის ოთხგზის (1981, 1985, 1986, 1990) ჩემპიონი, საბჭოთა კავშირის თასის ოთხგზის (1982, 1985, 1987, 1990), საბჭოთა კავშირის სუპერთასის სამგზის (1981, 1986, 1987) და ევროპის თასების მფლობელთა თასის (1986) მფლობელი კიევის „დინამოს“ შემადგენლობაში. 1982 წლის ესპანეთისა და 1986 წლის მექსიკის მსოფლიო ჩემპიონატების მონაწილე საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1986).

სანაკრებო კარიერა
1981–1989 წლებში საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების ღირსებას იცავს, რომლის შემადგენლობაში 20 შეხვედრას ატარებს და ერთი ბურთი გააქვს.

მსოფლიო ჩემპიონატებზე
ბალმა მსოფლიო ჩემპიონატების 6 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა და ერთი გოლი გაიტანა.

მიღწევები
საკლუბო
დინამო კიევი
საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი
ჩემპიონი: 1981, 1985, 1986, 1990
საბჭოთა კავშირის თასი
თასის მფლობელი: 1982, 1985, 1987, 1990
საბჭოთა კავშირის სუპერთასი
თასის მფლობელი: 1981, 1986, 1987
თასების მფლობელთა თასი
თასის მფლობელი: 1986
ბნეი იეჰუდა
ისრაელის ჩემპიონატი
ვიცე-ჩემპიონი: 1992
ბრინჯაოს პრიზიორი: 1993
ტოტოს თასი
თასის მფლობელი: 1993
სანაკრებო
სსრ კავშირის ახალგაზრდული ნაკრები
ევროპის ახალგაზრდული ჩემპიონატი
ჩემპიონი: 1976
ინდივიდუალური
საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი: 1986 № 3209

№1: 1989
№2: 1981, 1982
აფრიკული სპილო

აფრიკული სპილო — ძუძუმწოვართა გვარი სპილოსებრთა ოჯახისა. აერთიანებს ორ სახეობას: სავანის (. ) და ტყის სპილოს (. ). ზოგიერთი სისტემატიკა ტყის სპილოს სავანის სპილოს ქვესახეობად თვლის. მამალი სავანის სპილოს სიმაღლეა 3,5 მ, დედალისა — 3 მ-მდე, ტყის სპილოები რამდენადმე მცირე ზომისანი არიან. თავის ქალის შუბლის ნაწილი ამოზნექილია, ყურები დიდი, ხორთუმის ბოლოზე ორი თითისებური ამონაზარდია. შუანი კარგადაა განვითარებული როგორც მამლებში, ისე — დედლებში (სიგრძე 3 მ-მდე, მასა 100 კგ-მდე). გავრცელებული არიან აფრიკაში. ბინადრობენ ტყეებში, ტყესტეპსა და სტეპებში. იკვებებიან უმთავრესად ხეების ტოტებითა და ფოთლებით. ადვილად შინაურდებიან, მაგრამ იშვიათად გამოიყენება სამუშაო ცხოველად.
აზიური სპილო (გვარი)

აზიური სპილო — ძუძუმწოვართა გვარი სპილოსებრთა ოჯახისა. მოიცავს ერთადერთ სახეობას — აზიურ სპილოს (. ). მამლის სიმაღლეა 3,2 მ, დედლის — 2,7 მ, იწონის 5 ტონას. თავის ქალის შუბლის ნაწილი მცირედ შეზნექილია, ყურები პატარა. ხორთუმის ბოლოზე ერთი თითისებური გამონაზარდი აქვს. შუანი მამლებს კარგად აქვს გაზრდილი (სიგრძით 2,5 მ-მდე, მასა 75 კგ თითოეული), დედლებს ზოგჯერ არ აქვს. ვხვდებით სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ტყიან მხარეებში (ინდოეთი, პაკისტანი, მიანმარი, ტაილანდი, ვიეტნამი, კუნძულები შრი-ლანკა და სუმატრა). კალიმანტანზე ადამიანის მიერაა შეყვანილი. იკვებება უპირატესად ბალახოვანი მცენარეებით. ადვილად შინაურდება და გამოიყენება სხვადასხვა სამუშაოზე, ძირითადად ტყიან ადგილებში; შეუძლია 600 კგ-მდე ტვირთის გადატანა ზურგით ან 500 კგ-მდე ხის ტანის გადაზიდვა ხორთუმით (მცირე მანძილზე).
ბაზრის ხიდი (ტომსკი)

ბაზრის ხიდი — საფეხმავლო და საავტომობილო ხიდი ტომსკში, მდინარე უშაიკაზე. აგებულია 1864 წელს. ხიდი პრაქტიკულად წარმოადგენს რკინა-ბეტონის წყალგამტარ მილს, რომელიც მდინარე უშაიკის წყალს ატარებს ბატენკოვის მოედნის რაიონში, იქ სადაც ერთმანეთს კვეთს ლენინის გამზირი და მდინარე უშაიკის სანაპირო. ბაზრის ხიდზე გაივლის ლენინის პროსპექტის ტრანსპორტის ნაკადის ძირითადი ნაწილი, აქვე აგებულია პატარა მოედანი შადრევნით, რომელსაც იყენებენ ტომსკის ოლქის მთავარი საახალწლო ნაძვის ხის დასადგმელად.

ისტორია
პირველი ხის ხიდი ამ ადგილზე ააგეს 1864 წელს, როგორც 1818 წლიდან მოქმედი დუმის ხიდის (თანამედროვე ქვის ხიდის წინამორბედი) დამხმარე ნაგებობა. იგი ასრულებდა დამხმარე ფუნქციას, ამ დროისათვის კი მთავარი გზა გადიოდა თანამედროვე ქუჩებზე: როზა ლუქსემბურგის ქუჩა — მდინარე უშაიკის სანაპირო — საბჭოთა ქუჩა (ბატენკოვის მოედანი), დუმის ხიდით ქალაქის სამმართველოსა და საბჭოს გასწვრივ, მეშჩანთა გამგეობის, ივერიის ღვთისმშობლის ხატის სახელობის სამლოცველოსა და ხარების ეკლესიის გასწვრივ.

ხიდმა საკუთარი სახელწოდება მიიღო მის ახლოს მდებარე ბაზრის მოედნის გამო (ამჟამად ლენინის მოედანი). 1891 წელს ხიდი გადააკეთეს, თუმცა ისევ ხის მასალით.

1967 წელს ხის ხიდი ტომსკის ტრლოეიბუსის ხაზის მშენებლობის დაწყებასთან დაკავშირებით გადააკეთეს რკინა-ბეტონის წყალგამტარი მილების ხიდად.

2004 წელს ტომსკის 400 წლის იუბილესთან დაკავშირებით წარიმართა მიმდებარე ტერიტორიის მასშტაბური სარეკონსტრუქციო სამუშაოები: გააფართოვეს მილები, კეთილმოაწყვეს მდინარე უშაიკის სანაპირო და ა. შ..
შუანი

შუანი — ზოგი ძუძუმწოვრის (სპილოს, ბეჰემოთის, ტახის და სხვ.) ძლიერ განვითარებული კბილების (ორივე ყბის ეშვებისა და საჭრელებისა) ზოგადი სახელწოდება. ყველაზე დიდი ზომის შუანი (სიგრძე 2–2,5 მ, მასა 30–50 კგ, იშვიათად 90 კგ) აქვს აფრიკულ სპილოს, კიდევ უფრო დიდი ჰქონდათ მამონტებს. ცხოველებისათვის შუანი თავდასხმის და თავდაცვის საშალებაა, ხოლო ზოგიერთი ნამარხი ცხოველის (მაგ., პლატიბელოდონი) ნიჩბისებრი გაბრტყელებული შუანი საკვების მოპოვების საშუალებაც იყო. შუანს მხატვრული ნაკეთობების დასამზადებლად იყენებენ.
სპილოს ძვალი

სპილოს ძვალი — სპილოს შუანის (აფრიკულის, აზიურის და მამონტის) კბილისმიერი ნივთიერება (დენტინი). ძვირფასი სანაკეთო მასალა. გამოირჩევა გამძლეობით, ერთგვაროვნებით; დამახასიათებელი ფერი — თეთრი მოყვითალო ელფერით. კარგად უძლებს დამუშავებას ჭრისას, ხეხვისას, გაპრიალებისას, და პლასტიფიკაციის შემდეგ — მოღუნვას, რაც 0,4 მ-ის სისქის ფირფიტების დამზადების საშუალებას იძლევა. საუკეთესო სპილოს ძვალი ექსპორტირდება აფრიკიდან (3 მ-მდე სიგრძის და 100 კგ-მდე მასის შუანი) და აგრეთვე ინდოეთიდან (2,5 მ-მდე სიგრძის და 75 კგ-მდე მასის შუანი). სპილოს ძვალი ძვირად ფასობს საერთაშორისო ბაზრობაზე. სპილოს ძვალი უძველესი დროიდან გამოიყენება ყოველდღიური საგნების, აგრეთვე სამკაულების დასამზადებლად, იყენებენ ტექნიკური დანიშნულებისთვისაც. სპილოს ძვლის შემცვლელად გამოიყენება კაშალოტის, ნარვალისა და მორჟის კბილები.
კომუნალური ხიდი (ტომსკი)

კომუნალური ხიდი — საავტომობილო ხიდი ტომსკში, მდინარე ტომზე. აგებულია 1973 წელს. ასევე ცნობილია სამხრეთის ან ძველი ხიდის სახელწოდებით.

ხიდის საერთი სიგრძეა 640 მეტრი. სავალი ნაწლის სიგანეა 15,6 მეტრი, ასევე აქვს ორი ტროტურარი, რომლის სიგანეებია 1,5 მეტრი.

ისტორია
ხიდის მშენებლობა დაიწყო 1969 წელს და გაგრძელდა 1973 წლამდე, რომელსაც აწარმოებდა ხიდმშენებელი საწარმო -101. ადრე, ამჟამინდელი კაპიტალური ხიდის ადგილზე მდებარეობდა პონტონებიანი ხიდი. ორ ათეულ წელზე მეტხანს, სანამ ააშენებდნენ ახალ (ჩრდილოეთის) ხიდს მდინარე ტომზე, კომუნალური ხიდი იყო ერთადერთი დამაკავშირებელი არტერია ტომსკსა და ტომსკის ოლქის დასავლეთის რაიონებს შორის.

მარჯვენა სანაპირზე დინების ზემო მიმართულებით მდებარეობს ტომსკის წყალკანალის სატუმბ-საფილტრი სადგური. ხიდიდან ეგრევე იწყება ნახიმოვის ქუჩა, ხოლო თავად ხიდი გადის მოსკოვის ტრაქტის ქუჩაზე. მარცხენა სანაპიროზე კი მდებარეობს რუსეთის შსს სახელმწიფო ავტოინსპექციის სტაციონარული პუნქტი, რომელსაც კოშკის სახე აქვს.

ხიდის ახლოს ორივე სანაპიროზე მდებარეობს საზაფხულო დასვენების მოსახლეობაში პოპულარული ადგილები. დინების ზემო მიმართულებით მარცხენა სანაპიროზე მდებარეობს ტბა სენაია-კურია. ტბა ძალიან დაბინძურებულია და მასში ბანაობა კატეგორიულად აკრძალულია.

ხიდი ქალაქის მუნიციპალური საკუთრებაა. 2008 წელს მიმდინარეობდა მისი რეკონსტრუქცია. ხიდის კაპიტალური რემონტი, სავარაუდოდ, უნდა დაიწყოს 2019 წელს
ქალწულის კოშკი (ფესტივალი)

საერთაშორისო ხელოვნების ფესტივალი „ქალწულის კოშკი“ 2010 წლიდან, ყოველწლიურად აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში იმართება, დედაქალაქის სიმბოლოს - ყიზყალასის პოპულარიზაციისათვის, რომელიც შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში 2000 წელს.

ისტორია
პირველ ფესტივალზე, 2010 წელს, ჰეიდარ ალიევის ფონდმა, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტისა და თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმში, „იჩერიშეჰერის“ სახელმწიფო ისტორიულ-არქიტექტურული სარეზერვო სამსახურის ოფისმა, 18 ქვეყნის 20-ზე მეტმა ხელოვანმა მიიღო მონაწილეობა.

 საერთაშორისო ქალწულის კოშკის ხელოვნების ფესტივალი ჩატარდა 2015 წლის 11-14 ივნისს, იშერიშეჰერში. ფესტივალს 17 ქვეყნიდან 27 მხატვარი დაესწრო. ფესტივალის ფარგლებში მხატვრებს შესთავაზეს ბროწეულისა და ქურციკების მაკეტების დამშვენება, რომლებიც იყვნენ პირველი ევროპული თამაშების „ბაქო-2015“-ის სიმბოლოები.

2016 წელს, 18-21 სექტემბერს პარიზში „აზერბაიჯანის ქალაქის“ ფარგლებში „ქალწულის კოშკის“ საერთაშორისო ხელოვნების ფესტივალი გაიმართა. ფესტივალში მონაწილეობდნენ ფრანგი და აზერბაიჯანელი მხატვრები. პროექტის ფარგლებში, 17-18 სექტემბერს ბაქოში ფესტივალი გაიმართა ბავშვებისთვის. აქედან 30 მონაწილემ წარმოადგინა საკუთარი ნამუშევრები. 24 სექტემბრიდან 2 ოქტომბრის ჩათვლით, ფესტივალის ფარგლებში, ბაქოში გაიმართა პირველი საერთაშორისო სიმპოზიუმი ქანდაკებაზე „სიმღერა ქვაში“ . სიმპოზიუმს ესწრებოდა 14 მოქანდაკე აზერბაიჯანიდან, საქართველოდან, ბულგარეთიდან, ესპანეთიდან, მექსიკიდან, გერმანიიდან, აშშ-დან, ინდოეთიდან, უნგრეთიდან და მაკედონიიდან.

2017 წლის 22-24 სექტემბერს გაიმართა „ქალწულის კოშკის“ ფესტივალი. ფესტივალის ფარგლებში ახალგაზრდა აზერბაიჯანელმა მხატვრებმა გააფერადეს ყიზყალასის მაკეტები.

  საერთაშორისო ფესტივალი ჩატარდა 2018 წლის 27-30 სექტემბერს, „პოეზია, ხელოვნება, სულიერება - ნასიმის“ ფესტივალის ფარგლებში. ფესტივალში მონაწილეობდა 17 მხატვარი.