iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ხიფსთა (მთა)

ხიფსთა — მთა საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკის გუდაუთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ბზიფის ქედის სამხრეთ ნაწილში, მდინარეების ხიფსთისა და ააფსთის სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2494 მ. აგებულია ქვედა და ზედაცარცული კირქვებით. ხიფსთის კალთები შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოს ბალახეულით.
ხიფსთა

ხიფსთა (თეთრწყალა) — მდინარე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გუდაუთის მუნიციპალიტეტში, ერთვის შავ ზღვას. სათავე აქვს ბზიფის ქედის სამხრეთ კალთაზე, 2134 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 33 კმ, აუზის ფართობი 166 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წლის დანარჩენ დროს — წყალმოვარდნები. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 9,76 მ³/წმ.
კუიბიშევის წყალსაცავი

კუიბიშევის წყალსაცავი — წყალსაცავი რუსეთში, მდინარე ვოლგაზე. მოქცეულია ჩუვაშეთის, მარი-ელის, თათრეთის, ულიანოვსკისა და სამარის ტერიტორიებზე. შექმნილია 1955-1957 წწ. წყალსაცავის სიგრძე 500 კმ-ია, მაქსიმალური სიგანე 40 კმ. წყლის სარკის ფართობი 6450 კმ². წყლის მოცულობა 58 კმ³, რომელთაგან 34 კმ³ სასარგებლოა. საშუალო სიღრმე 8 მ, მაქსიმალური სიღრმე 41 მ.

კუიბიშევის წყალსაცავი ახდენს ჩამონადენის სეზონურ რეგულირებას, წყალსაცავის დონე ცვალებადობს 6 მ ფარგლებში. უმთავრესად საზრდოობს თოვლის წყლით. იყინება ნოემბერ-დეკემბერში, ყინულძვრა აპრილშია, ზოგჯერ მაისის დასაწყისში. კუიბიშევის წყალსაცავი შეიქმნა ენერგეტიკული, წყლის ტრანსპორტის, ირიგაციისა და წყალმომარაგების მიზნით. გარდა ამისა წყალსაცავი გამოიყენება სათევზაოდ. ხშირია ნაპირების წარეცხვა და აბრაზია, გააქტიურდა მეწყერი.
ბუქთარმის წყალსაცავი

ბუქთარმის წყალსაცავი — წყალსაცავი მდინარე ირტიშზე, ყაზახეთის აღმოსავლეთით. შევსება დაიწყო 1960 წელს. 1966 წლიდან ახდენს ჩამონადენის რეგულირებას. შედგება ორი ნაწილისაგან: მდინარეული მონაკვეთისა და ზაისანის ტბის ქვაბულისაგან. ფართობი — 5500 კმ². მოცულობა — 53 კმ³, სიგრძე — 500 კილომეტრზე მეტი, მაქსიმალური სიგანე — 35 კილომეტრი, საშუალო სიღრმე — 9,6 მეტრი. წყალსაცავს გააჩნია საკმაოდ ფართო ყურეები. მდინარეების ბუქთარმისა და ნარინის ხეობებში და მონჩეკურის ქვაბულში 30-50 კილომეტრი სიგრძის და 10 კილომეტრამდე სიგანის ყურეებია. წყალსაცავს დიდი მნიშვნელობა აქვს უსტკამენოგორსკის ჰესის სიმძლავრის გასაძლიერებლად. ყოველწლიურად გაზაფხულზე წყალსაცავიდან უშვებენ წყალს რამდენიმე ათასი ჰექტარი მიწის მოსარწყავად. წყალსაცავი ხელს უწყობს ნაოსნობას ირტიშზე ქალაქ ომსკამდე. ბუქთარმის წყალსაცავს ერთვის მდინარეები: ბუქთარმა, ნარიმი.
ტინეტო

ტინეტო — იტალიის კუნძული ლიგურიის ზღვაში, ლა-სპენზიის ყურის უკიდურეს დასავლეთ ნაწილში. შედის ქალაქ პორტოვენერეს სამხრეთით მდებარე სამი კუნძულისგან შემდგარი არქიპელაგის შემადგენლობაში. ტინეტო სამი კუნძულიდან ყველაზე პატარაა, მდებარეობს კ. ტინოს სამხრეთით.

კუნძული დაფარულია მცენარეულობით, ბინადრობს ენდემური კედლის ხვლიკი. აქ ასევე წარმოდგენილია ძველად არსებული რელიგიური გაერთიანების საქმიანობის ნაშთები – კუნძულის დასავლეთ ნაწილში მდებარე საუკუნის კაპელა და საუკუნის კომპლექსის ნანგრევები, რომლებიც ორი სამრეკლოსა და ბერების კელიებისაგან შედგება.

1997 წელს, არქიპელაგი, ჩინკვე-ტერესა და პორტოვენერესთან ერთად იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
ბრატსკის წყალსაცავი

ბრატსკის წყალსაცავი — წყალსაცავი მდინარე ანგარაზე, რუსეთის ირკუტსკის ოლქში. შექმნილია ბრატსკის ჰესის კაშხალით. ავსება დაიწყო 1961 წელს, საპროექტო ნიშნულს მიაღწია 1967 წელს. ზედაპირის ფართობი 5426-5470 კმ², წყლის მოცულობა 169 კმ³. ბრატსკის წყალსაცავის სიგრძეა 570 კმ, სიგანე 25 კმ-მდე. საშუალო სიღრმე 31 მ, მაქსიმალური სიღრმე 150 მ. შედგება ორი ძირითადი ლუბრმისაგან, რომლებიც მდინარე ანგარის (547 კმ) და მდინარე ოკის (370 კმ) გაყოლებით მდებარეობს. მრავალი შენაკადის შესართავი გადაიქცა 15 კმ-მდე სიგრძის ყურედ. ბრატსკის წყალსაცავი მრავალწლიური ჩამონადენის მარეგულირებელია. ძირითადი ენერგეტიკული დანიშნულების გარდა იყენებენ სანაოსნოდ, წყლის მომარაგების მიზნით, თევზ მეურნეობისათვის. წყალსაცავის ნაპირებზე გაშენებულია ქალაქები: ბრატსკი, სვირსკი, უსოლიესიბირსკოე.
სავოიის მონარქების რეზიდენციები

სავოიის მონარქების რეზიდენცია — სტრუქტურათა ჯგუფი იტალიის პიემონტის რეგიონში, ქალაქ ტურინსა და მის პროვინციაში. 1997 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. მოიცავს მემკვიდრეობის შემდეგ ძეგლებს:

ტურინის სამეფო სასახლე
პალაციო-მადამა
პალაციო-კარინიანო
ვალენტინოს ციხესიმაგრე
ვილია-დელა-რეჯინა
პალაცინა-დი-სტუპინიჯი
ვენარიის სამეფო სასახლე
მანდრიის ციხესიმაგრე
რივოლის ციხესიმაგრე
ალიეს ციხესიმაგრე
მონკალიერის ციხესიმაგრე
რაკონიჯის ციხესიმაგრე
პოლენტია
რეჯია-დი-ვალკასოტო

სავოიის სამეფო ოჯახი საფრანგეთის პროვინცია სავოიიდან მოდის. დროთა განმავლობაში, სამეფო ოჯახმა, რომელიც ჯერ მხოლოდ აღნიშნულ რეგიონს მართავდა, მთელი აპენინის ნახევარკუნძულის მმართველობა ჩაიგდო ხელში. მათი გავლენის ზრდა არ იყო დამყარებული პირდაპირ დაპყრობებზე, ტერიტორიულ ექსპანსიას მათ ქორწინებებისა და პოლიტიკური მანიპულაციების ხარჯზე მიაღწიეს.

გალერეა
რიბინსკის წყალსაცავი

რიბინსკის წყალსაცავი — წყალსაცავი მდინარე ვოლგასა და მდინარე შექსნაზე, რუსეთის ვოლოგდის, ტვერისა და იაროსლავლის ოლქებში. შექმნილია რიბინსკის ჰიდროკვანძის კაშხლით. ზედაპირის ფართობი 4580 კმ², მოცულობა 25,5 კმ³. საშუალო სიღრმე 5,6 მ, მაქსიმალური სიღრმე 30 მ. სიგრძე ვოლგის კალაპოტის გასწვრივ 110 კმ, მოლოგის კალაპოტის გასწვრივ — 226 კმ, შექსნის კალაპოტის გასწვრივ — 328 კმ. მაქსიმალური სიგანე 60 კმ. წყალსაცავის დონე ცვალებადობს 4-5 მ-ის ფარგლებში. რიბინსკის წყალსაცავი ვოლგა-ბალტიის სანაოსნო გზის ნაწილია. მიმდინარეობს თევზჭერა. წყალსაცავის ნაპირებზეა ქალაქები: ჩერეპოვეცი, ვესიოგონსკი, უგლიჩი, პოშეხონიე, რიბინსკი.
კარიბა

კარიბა — წყალსაცავი აფრიკაში, მდინარე ზამბეზიზე (ზამბია, ზიმბაბვე). აივსო 1958-1963 წწ. მდებარეობს ზღვის დონიდან 485 მ სიმაღლეზე. ფართობი — 5580 კმ², სიგრძე — 280 კმ, სიგანე — 40 კმ, მოცულობა — 180 კმ³. საშუალო სიღრმე — 31 მ, უდიდესი სიღრმე — 78 მ.

შექმნილია ძირითადად ენერგეტიკული და საირიგაციო მიზნებისათვის. გარდა ამისა, წყალსაცავი გამოიყენება სათევზაოდ. თევზების თავმოყრის ადგილებია მხოლოდ სანაპირო რაიონები. ბინადრობს რამდენიმე ათეული სახეობის თევზი.

კარიბა მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი ხელოვნური ტბაა. წყლის ტემპერატურა წლის განმავლობაში მერყეობს 17 °-დან 32 °-მდე. წყლის გამჭვირვალობა იცვლება 1-იდან 12 მ-მდე.

ნაპირები ძლიერ შეჭრილ-შემოჭრილია მრავალრიცხოვანი ყურეებით, უბეებითა და კუნძულებით. ტბას ხშირად დიდი რაოდენობით სტუმრობენ სპილოები. კარიბის წყალსაცავის სანაპიროებზე გაშენებულია სასტუმროები, ტურბაზები.

წყალსაცავიდან დაახლოებით 100 კმ-ში (მდინარე ზამბეზის აყოლებით) მდებარეობს მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი ჩანჩქერი ვიქტორია.
სამება (ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტი)

სამება — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, ახალშენის თემში. მდებარეობს მდინარე ბარცხანის მარცხენა სანაპიროზე, ზღვის დონიდან 80 მეტრზე. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1732 კაცი.

ისტორია
 საუკუნის მიწურულს ბათუმს და მიმდებარე სოფლებს ფლობდნენ თავდგირიძეები. საუკუნის ბოლოს გურიელმა თავდგირიძეს ბათუმის მხარე დაუმორჩილებლობის გამო წაართვა. თავდგირიძეების გვარის ორმა წარმომადგენელმა ისლამი მიიღო და ოსმალეთის იმპერიის დახმარებით დაესაკუთრა გონიოს. 1718 წელს სანჯაყ-ბეგ აჰმედ თავდგირიძემ და მისმა ძმამ მუსტაფა ბეგმა სულთანისგან მიიღეს სანჯაყი და ნაჰიე: ბათუმი, გონიო, ანარია, ქისატური, ახალშენი, ყოროლისთავი, სამება, ლიმანის თევზის სარეწი და მდინარე ჭოროხში მცურავი ნავის ბაჟი.

დემოგრაფია
ხვრელი (ფილმი)

ხვრელი (ფრანგ. ) — კინოფილმი. ცნობილი ფრანგი კინორეჟისორის ჟაკ ბეკერის უკანასკნელი კინოდრამა, რომლის პრემიერა გაიმართა 1960 წელს. დაფუძნებულია რეალურ ისტორიაზე. ფილმი შეყვანილი იყო კანის კინოფესტივალზე 1960 წელს.

სიუჟეტი
1947 წელი საფრანგეთი, სანტეს ციხე.
ახალგაზრდა გასპარი, რომელიც მოუთმენლად ელოდება სასამართლოს გადაწყვეტილებას, ხვდება იმ ციხის კამერაში, სადაც იმყოფება ახლო ურთიერთობაში მყოფი ოთხი მეგობარი, რომლებსაც ციხიდან გაქცევა აქვთ ჩაფიქრებული.

ჟეო, როლანი, მონსინიორი და მანიუ ცოტად თუ ბევრად თბილად შეხვდებიან ახალგაზრდა გასპარს. ისინი მიუყვებიან კლოდ გასპარს ციხიდან გაქცევის გეგმას და ამიერიდან ისინი ხუთნი შეუდგებიან ჯერ ციხის კამერის იატაკის, ხოლო შემდეგ სქელი კედლების დამტვრევას. დღითი დღე ისინი მორიგეობით უფრო და უფრო მეტად უახლოვდებიან მიზანს, ე. ი. აფართოებენ მთავარ ხვრელს, რომელიც მათ თავისუფლებამდე მიიყვანს.
სუ-ნურაკსი-დი-ბარუმინი

სუ-ნურაკსი (სარდ. ) — ნურაგული (მეგალითური ნაგებობა) არქეოლოგიური ძეგლი იტალიის კუნძულ სარდინიაზე, ბარუმინის კომუნაში. 1997 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

კომპლექსის ცენტრში მდებარეობს ძვ. წ. საუკუნით დათარიღებული სამსართულიანი კოშკი. ამ ადგილას, იტალიელმა არქეოლოგმა ჯიოვანი ლილიუმ აღმოაჩინა თავდაცვითი სოფელი, რომელიც მიწით იყო დაფარული და ბორცვს წარმოადგენდა. პირველი გათხრები მან 1950-იან წლებში ჩაატარა. ძეგლი მნიშვნელოვანია სარდინიული ცივილიზაციის კვლევის თვალსაზრისით.
აკვილია

აკვილია — ძველრომაული ქალაქი თანამედროვე იტალიაში. მდებარეობს ადრიატიკის ზღვის სიახლოვეს, ლაგუნების სანაპიროზე, ზღვიდან დაახლოებით 10 კმ-ის დაშორებით. გაშენებულია მდინარე ნატისოზე, რომელმაც რომაული პერიოდიდან მოყოლებული რამდენადმე შეიცვალა მიმართულება. დღეისათვის აკვილია პატარა ქალაქია, 3 500 მაცხოვრებლით (2009), მაგრამ ანტიკურ ხანაში იგი გამორჩეული, დიდი ქალაქი იყო. ამჟამად წარმოადგენს ჩრდილოეთ იტალიის ერთ-ერთ მთავარ არქეოლოგიურ ძეგლს.

ისტორიულად, ქალაქი 181 წელს დაარსდა და სულ მალე განვითარების აპოგეას მიაღწია, როდესაც ის რომის იმპერიის უმნიშვნელოვანესი ქალაქი გახდა. ამავე დროს, იგი მნიშვნელოვანი რელიგიური ცენტრი იყო, ჯერ ცისტერიანიზმის საუკუნეში, ხოლო საუკუნეში აკვილიის საპატრიარქოს რეზიდენცია.
ჩილენტო

ჩილენტო — გეოგრაფიული რეგიონი იტალიაში. მოიცავს კამპანიის რეგიონში მდებარე სალერნოს პროვინციის ცენტრალურ და სამხრეთ ნაწილებს. წარმოადგენს სამხრეთ იტალიის მნიშვნელოვან ტურისტულ არეალს.

რეგიონის სანაპირო ზოლი (ადრიატიკის ზღვაზე) მოქცეულია ქალაქ პესტუმსა და პოლიკასტროს ყურეს შორის. შიდა საზღვრები გადის ალბურნის მთებსა და ვალო-დი-დიანოს ხეობაზე, რომელსაც ხშირად ჩილენტოს რეგიონის შემადგენელ ნაწილად მიიჩნევენ.

რეგიონი დაკავშირებულია ბერძნულ მითოლოგიასა და ლეგენდებთან, რაც ასახულია ზოგიერთი ქალაქის სახელში, ასევე ბერძნების რამდენიმე ძველი კოლონიის სახელში, ამის მაგალითია ქალაქები - ველია (ძველი ელეა) და პესტუმი (ძველი პოსეიდონია).

1991 წელს, რეგიონისა და ვალო-დი-დიანოს ხეობის დიდი ნაწილი, მასობრივი მშენებლობისა და მოზღვავებული ტურისტული ნაკადებისაგან დასაცავად ეროვნულ პარკად გამოცხადდა. 1998 წელს კი ეროვნული პარკი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შევიდა.

გალერეა
ჩერტოზა-დი-პადულა

ჩერტოზა-დი-პადულა — კატრეციანული მონასტერი და მოხუცებულთა სახლი სამხრეთ იტალიის ქალაქ პადულაში, რომელიც თავის მხრივ ჩილენტოს ეროვნულ პარკში მდებარეობს. 1998 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

მონასტერი იტალიაში მეორე უდიდეს მოხუცებულთა სახლს წარმოადგენს ქალაქ პარმის ანალოგიური შენობის შემდეგ. იგი არსებობის 450 წელს ითვლის, მაგრამ ნაგებობათა ძირითადი ნაწილი ბაროკოს სტილშია გადაწყვეტილი. მონასტერი საკმაოდ ვრცელ, 51 500 მ² ტერიტორიას მოიცავს და შედგება 320 ოთახისაგან.
ისლანდიის დროშა

ისლანდიის დროშა ოფიციალურად დამტკიცდა 1944 წლის 17 ივნისის, დღეს, როდესაც ისლანდია გახდა დამოუკიდებელი რესპუბლიკა.

დროშის ფერები ასოცირდება ისლანდიის ლანდშაფტთან: წითელი ფერი - ისლანდიური ვულკანების ცეცხლის ფერი, თეთრი - ყინულისა და თოვლის ფერი, ლურჯი - ატლანტის ოკეანის წყლის ფერი.

ისტორია
ისლანდიის პირველი ნაციონალური დროშა ცნობილია როგორც „ვიტბლაინი“, რომელიც წარმოდგენილი იყო თეთრი ჯვარით მუქ-ლურჯ ფონზე. პირველად ის გამოყენებული იქნა 1897 წელს. 1913 წლის 22 ნოემბერს დანიის სამეფოს დადგენილებით ისლანდიას დაუმტკიცდა უფლება საკუთარი დრშის ქონაზე, ხოლო 1915 წლის 19 ივნისს ალტინგმა დაამტკიცა ისლანდიის ნაციონალური დროშა, რომელიც ამჟამინდელი დროშის ანალოგიური იყო. 1944 წლს დამოუკიდებლობის მიღების შემდეგ ისლანდიის დროშა თიღქმის არ შეცვლილა, თუმცა მისი ლურჯი ფერი უფრო მუქი გახდა. დროშის ნახატი გამოხატავს სკანდინავიურ ტრადიციას, რომელიც დანიის დროშიდან მოდის.

დროშის დღეები
ისლანდიის პრეზიდენტის დაბადების დღე
ახალი წელი
დიდი ხუთშაბათი
აღდგომა
ზაფხულის პირველი დღე
1 მაისი
სულთმოფენობა
მეზღვაურთა დღე
17 ივნისი დამოუკიდებლობის დღე
1 დეკემბერი
შობა
ტურკუ

ტურკუ — ქალაქი ფინეთში, ვარსინაის-სუომის რეგიონის უდიდესი ქალაქი და ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქში ცხოვრობს 177 430 კაცი, ხოლო მის აგლომერაციაში 303 492 კაცი. ტურკუს მოსახლეობის რაოდენობის მხრივ ფინეთში მეხუთე ადგილი უკავია, ხოლო აგლომერაციის მოსახლეობა ჩამორჩება მხოლოდ ჰელსინკის და ტამპერეს. ტურკუ იყო ფინეთის დედაქალაქი, ვიდრე ჰელსინკი გახდებოდა და დღეს ფინეთის მნიშვნელობით მეორე ქალაქია ტამპერესთან ერთად.
კრასნოიარსკის წყალსაცავი

კრასნოიარსკის წყალსაცავი — წყალსაცავი მდინარე ენისეიზე, რუსეთის კრასნოიარსკის მხარეში. შექმნილია კრასნოიარსკის ჰესის კაშხლით. წყალსაცავი აივსო 1967-1970 წლებში. ზედაპირის ფართობი 2000 კმ², მოცულობა 73,3 კმ³, სიგრძე 388 კმ, მაქსიმალური სიგანე 15 კმ, საშუალო სიღრმე 37 მ, მაქსიმალური სიღრმე 105 მ. წყალსაცავის დონე ცვალებადობს 18 მ-ის ფარგლებში. კრასნოიარსკის წყალსაცავი შეიქმნა ენერგეტიკული და წყლის ტრანსპორტის განვითარების მიზნით. კრასნოიარსკის წყალსაცავს ჩაერთვის რამდენიმე დიდი მდინარე, მათ შორის: ტუბა, სისიმი, კრასნოტურანსკი და სხვა. ბევრია ყურე. კაშხალთან მდებარეობს ქალაქი დივნოგორსკი.
ზეის წყალსაცავი

ზეის წყალსაცავი — წყალსაცავი მდინარე ზეის ზემოთში, ამურის ოლქში (რუსეთი). წარმოქმნილია ზეის ჰიდროელექტროსადგურის კაშხლის ხარჯზე. აივსო 1974-1980 წწ. ფართობი 2420 კმ², სიგრძე 225 კმ, სიგანე 24 კმ, მოცულობა 68,4 კმ³. წყალსაცავი იწყება ზეის ჰიდროელექტროსაგდურის კაშხალთან, იქ სადაც გაშენებულია ქალაქი ზეა. გაივლის რა 40 კმ-ს ვიწრო ხეობას, შემდეგ გადადის ფართო წყალსატევში. წყალსაცავი ჩამონადენის მრავალწლიური მარეგულირებელია. დონის რყევა შეადგენს 26 მ-ს. ზეის წყალსაცავი შექმნილია ენერგეტიკული მიზნებისათვის და ასევე წყალდიდობასთან ბრძოლისათვის. ფართოდ წარმოებს აგრეთვე თევზჭერა (სიგი, წერი, ამურის ლოქო, ზუთხი). ნაპირებზე მდებარეობს ზეის ნაკრძალი, რომელიც 1963 წელს შეიქმნა.
ბარათაული

ბარათაული — სოფელი საქართველოში, შუახევის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ბარათაული, გომარდული, ვანი, ზემო ხევი, ცენტერაძეები, წანკალაური, ჯვარი)). მდებარეობს მდინარე ვანისწყლის (მდინარე აჭარისწყლის აუზი) მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 880 მეტრზე. შუახევიდან დაშორებულია 19 კილომეტრით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 308 კაცი.

დემოგრაფია
ურბინო

ურბინო — კედელშემორტყმული ქალაქი იტალიაში, მარკეს რეგიონში. 2009 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 15 566 ადამიანს შეადგენს. ქალაქი გამოირჩევა რენესანსული კულტურის ისტორიული მემკვიდრეობით, რომელმაც პიკს 1444 - 1482 წლებში, ურბინოს ჰერცოგ ფედერიკო და მონტეფელტროს დროს მიაღწია. მისი მემკვიდრეობა შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

ქალაქი მაღალი მწვერვალის კალთაზეა შეფენილი და თითქმის მთლიანად შუა საუკუნეების ელფერი დაჰკრავს, რასაც ხელს მხოლოდ ავტომანქანების დიდი რაოდენობა უშლის. ქალაქში მდებარეობს 1506 წელს დაარსებული ურბინოს უნივერსიტეტი და ურბინოს არქისაეპისკოპოსოს ცენტრი. ყველაზე ცნობილ არქიტექტურულ ძეგლს წარმოადგენს პალაცო-დუკალე.
გოგაძეები (შუახევის მუნიციპალიტეტი)

გოგაძეები — სოფელი საქართველოში, შუახევის მუნიციპალიტეტში, (უჩამბის ადმინისტრაციულ ერთეულში).

მდებარეობს შავშეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე ტბეთის (მდინარე ჩირუხისწყლის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 1400 მეტრზე. შუახევიდან დაშორებულია 16 კილომეტრით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 143 კაცი. სახელი ეწოდა გოგაძეების საგვარეულოს მიხედვით.

დემოგრაფია
გოგინაური

გოგინაური — სოფელი საქართველოში, შუახევის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული დღვანი).

მდებარეობს შავშეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე ჩირუხისწყლის (მდინარე აჭარისწყლის მარცხენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1200 მეტრზე. შუახევიდან დაშორებულია 15 კილომეტრით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 251 კაცი.

დემოგრაფია
გომარდული

გომარდული — სოფელი საქართველოში, შუახევის მუნიციპალიტეტში (ბარათაულის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს მდინარეების აჭარისწყლისა და ვანისწყლის (მდინარე ჭვანისწყლის მარცხენა შენაკადი) წყალგამყოფის ჩრდილოეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 1120 მეტრზე. შუახევიდან დაშორებულია 23 კილომეტრით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 290 კაცი.

დემოგრაფია
იოშუა აბრასი

იოშუა (ოსია) აბრასი (; დ. 1820, ავსტრია — 1883 ან 1884, ოდესა) — ცნობილი ხაზანი და კანტორი. დაიბადა ავსტრიაში. 1840-1842 წლებში იყო კანტორი ტერნოპოლში, ხოლო 1842-1860 წლებში — ლამბერგში (უკრ. ლვოვი). 1860 წლიდან 1883 წლამდე იყო ოდესის დიდი სინაგოგის მთავარი კანტორი. გარდაიცვალა ოდესაში.

აბრასმა დაწერა „ზიმრათ იოჰ“ — ჰიმნები და სიმღერები შაბათისა და საწელიწდო დღესასწაულებისთვის, რომელიც გამოიცა 1873 წელს ვენაში. მისი ქალიშვილი იყო პოპულარული რუსი მომღერალი აბრაზცოვა.
გუნდაური (შუახევის მუნიციპალიტეტი)

გუნდაური — სოფელი საქართველოში, შუახევის მუნიციპალიტეტში, შუახევის ადმინისტრაციულ ერთეულში.

მდებარეობს მდინარეების სხალთისა და ჩირუხისწყლის (მდინარე აჭარისწყლის მარცხენა შენაკადები) წყალგამყოფის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილის სამხრეთ კალთაზე, ჩირუხისწყლის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 880 მეტრზე. შუახევიდან დაშორებულია 7 კილომეტრით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 58 კაცი. სახელი უწოდეს გუნდაძეების საგვარეულოს მიხედვით.

დემოგრაფია
დღვანი

დღვანი — სოფელი საქართველოში, შუახევის მუნიციპალიტეტში, დღვანის ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: გოგინაური, დღვანი, კვიახიძეები, ლომანაური, ქიძინიძეები).

მდებარეობს შავშეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე ჩირუხისწყლის (მდინარე აჭარისწყლის მარცხენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1120 მეტრზე. შუახევიდან დაშორებულია 16 კილომეტრით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 284 კაცი.

მეჩეთი
დღვანის მეჩეთი აშენებულია საუკუნის დასაწყისში ლაზი ოსტატის ომერ უსტის მიერ. მისი მოხატულობა შესრულებულია 1908 წელს ქართველი მხატვრის, იბრაიმ ეფენდი შავშეთელის მიერ. მეჩეთი ხასიათდება მდიდარი ფერწერული დეკორით, ნათელი, სადღესასწაულო ფერთა კოლორიტით. ინტერიერის მოხატულობაში გვხვდება, როგოც ხალხური, ასევე რელიგიური სიმბოლიკა, მრავალფეროვანი მცენარეული სახეები.

დემოგრაფია
აჭარისაღმართი

აჭარისაღმართი — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, მაჭახელას თემში. მდებარეობს შავშეთის ქედის სამხრეთი კალთის ძირას, მდინარე მაჭახელისწყლის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 300 მეტრზე. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 404 კაცი.

დემოგრაფია
ღირსშესანიშნაობები
აჭარისაღმართის ღირსშესანიშნაობებიდან აღსანიშნავია: აჭარისაღმართის ჩანჩქერი.
აჭარისწყალი (ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტი)

აჭარისწყალი — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: აჭარისწყალი, კაპნისთავი, კიბე, მაღლაკონი, მაჭახლისპირი, მირვეთი, ხერთვისი). მდებარეობს მესხეთის ქედის სამხრეთი კალთის ძირას, მდინარე აჭარისწყლის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 150 მეტრზე. შავი ზღვიდან დაშორებულია 16 კმ-ით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 274 კაცი.

დემოგრაფია
სან-ფრანჩესკოს ბაზილიკა (ასიზი)

ასიზის სან-ფრანჩესკოს ბაზილიკა — რომანულ-კათოლიკური ეკლესიის ფრანცისკანელთა ორდენის მთავარი ტაძარი. მდებარეობს იტალიის ქალაქ ასიზიში, წმინდა ფრანჩესკო ასიზელის მშობლიურ ქალაქში. ტაძარში მდებარეობს წმინდანის საფლავი და წარმოადგენს იტალიელი ქრისტიანი პილიგრიმების მოსალოც ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ადგილს ქვეყანაში. მისი მშენებლობა 1228 წელს, გორაკის ფერდობზე დაიწყო და შედგება ორი ეკლესიისაგან - რომლებიც ცნობილია როგორც ზედა და ქვედა ეკლესიები. 2000 წელს კომპლექსი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

ზედა ეკლესიის ინტერიერი იმდენად მნიშვნელოვანია, რამდენადაც ის იტალიაში ადრეული გოთიკური სტილის ნიმუშია. ორივე ეკლესია შემკულია გვიანი შუა საუკუნეების ფრესკებით, რომლებიც რომისა და ტოსკანის სკოლის მხატვრებს ეკუთვნით.

შესრულებული სამუშაოების რანგი და ხარსიხი ბაზილიკას უნიკალურ მნიშვნელობას სძენს, რადგან ის ასახავს მისი პერიოდის იტალიური ხელოვნების განვითარებას.
ერნსტ ლუდვიგ კირხნერი

ერნსტ ლუდვიგ კირხნერი (; დ. 6 მაისი, 1880, აშაფენბურგი, ბავარია, გერმანია — გ. 15 ივნისი, 1938, ფრაუენკირხი, დავოსის მახლობლად, შვეიცარია) — გერმანელი მხატვარი, ფერმწერი, გრაფიკოსი და მოქანდაკე. ფერწერას სწავლობდა დამოუკიდებლად. ექსპრესიონიზმის ერთ-ერთი პირველი პრაქტიკოსი და თეორეტიკოსი. გერმანული ექსპრესიონიზმის გამოჩენილი ოსტატი. მუშაობდა ფერწერისა და გრაფიკის სხვადასხვა ჟანრებში. ქმნიდა ნამუშევრებს, სადაც დინამიკური, „პულსირებული“ სივრცე ფერთა მკვეთრ, ნერვულ კონტრასტებს ერწყმის.

ბიოგრაფია
დაიბადა ინჟინერ-ქიმიკოსის ერნსტ კირხნერის ოჯახში. 1901 წელს დაამთავრა კემნიცის გიმნაზია და დრეზდენის უმაღლესი ტექნიკური სასწავლებლის არქიტექტურის ფაკულტეტზე განაგრძო სწავლა. სწავლის პერიოდში გაიცნო გერმანელი არქიტექტორი და მხატვარი-ექსპრესიონისტი ფრიც ბლეილი , რომელიც ახალისებდა და იზიარებდა კირხნერის ინტერესს ფერწერის მიმართ.

1903–04 წლებში სწავლობდა მიუნხენის უმაღლეს ტექნიკურ სასწავლებელში, ამავე დროს ესწრებოდა ფონ დებშიცის და ჰერმან ობრისტის ლექციებს თავისუფალი და გამოყენებითი ხელოვნების სასწავლო-ექსპერიმენტულ სახელოსნოში. 1905 წელს დრეზდენში ბრუნდება, სადაც არქიტექტორის დიპლომს იღებს.

1905 წელს ერიხ ჰეკელთან (; 1883–1970) და კარლ შმიდტ-როტლუფთან (; 1884–1976) ერთად დააარსა შემოქმედებითი გაერთიანება „ხიდი“ , საიდანაც საფუძველი ეყრება გერმანული ექსპრესიონიზმის განვითარებას. გაერთიანების (ჯგუფის) შექმნის თარიღად 7 ივნისი ითვლება. ჯგუფის სახელწოდება ერიხ ჰეკელის მიერ იქნა მოწოდებული, ხოლო მის იდეოლოგად ერნსტ ლუდვიგ კირხნერი იქცა, რომელსაც ახალი შემოქმედებითი გაერთიანების საერთო კონცეფციის ფორმულირება ეკუთვნის. ჯგუფის ესთეტიკის ძირითად პრინციპს წარმოადგენდა რეალიზმის, იმპრესიონიზმის, მოდერნისა და მატერიალისტური მსოფლმხედველობის უარყოფა.

1915 წლიდან ცხოვრობდა შვეიცარიაში. ნაცისტების ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ გარიცხეს პრუსიის სამხატვრო აკადემიიდან.

1937 წელს ნაცისტებმა იგი ე.წ. „დეგენერატიული ხელოვნების“ წარმომადგენლად შერაცხეს და მისი 639 ნამუშევარი გაიტანეს გერმანული მუზეუმებიდან; მათი ნაწილი კი გაანადგურეს. მხატვრის 25 სურათი ნაცისტების მიერ მოწყობილ ე.წ. „დეგენერატიული ხელოვნების“ საჩვენებელ გამოფენაზე იქნა წარმოდგენილი, სადაც პირადად ჰიტლერმა მას და მის ნამუშევრებს „ერის შეურაცხყოფა“ უწოდა.

1938 წელს კირხნერი მუშაობას აგრძელებს, თუმცა მისი ფიზიკური და სულიერი მდგომარეობა სულ უფრო და უფრო უარესდება. იმავე წლის 15 ივნისს, ავადმყოფობითა და ნარკოტიკებზე დამოკიდებულებით გაწამებული მხატვარი შვეიცარიის ქალაქ დავოსის მახლობლად, ფრაუენკირხში მდებარე საკუთარ სახლში სიცოცხლეს თვითმკვლელობით ასრულებს.

გალერეა
ვერონა

ვერონა — ქალაქი ჩრდილოეთ იტალიაში, ვენეტოს რეგიონში. წარმოადგენს რეგიონის შვიდი პროვინციული დედაქალაქიდან ერთ-ერთს. 2008 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 265 410 ადამიანს შეადგენს, ხოლო მეტროპოლიური არეალის 714 274-ს. ვერონა რეგიონის მეორე და ჩრდილო-აღმოსავლეთ იტალიის მესამე ყველაზე ხალხმრავალი კომუნაა.

მისი კულტურული მემკვიდრეობის, რამდენიმე ყოფლეწლიური ბაზრობის, შოუების, პოეზიის სეზონებისა თუ რომაელების მიერ აშენებული ამფითეატრის წყალობით, ვერონა ჩრდილოეთ იტალიის ერთ-ერთ უმთავრეს ტურისტულ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს.

2000 წელს, იუნესკომ ვერონა მისი ურბანული სტრუქტურისა და არქიტექტურის გამო მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
ენდრიუ ლოიდ უებერი

ენდრიუ ლოიდ უებერი (; დ. 22 მარტი, 1948, ლონდონი) — ინგლისელი კომპოზიტორი. ავტორი როკ-ოპერისა „იესო ქრისტე სუპერვარსკვლავი“ და სხვა მიუზიკლებისა. არის ორგანისტ უილიამ ლოიდ უებერის უფროსი ვაჟი და ვიოლონჩელოისტ ჯულიან ლოიდ უებერის ძმა.

ლოიდ უებერმა მუსიკის წერა დაიწყო 6 წლის ასაკში. თავისი პირველი კომპოზიცია გამოაქვეყნა 9 წლისამ.

არის „რაინდისა“ და „სერ-ის“ ტიტულების მფლობელი.
ი ინ მუნი

ი ინ მუნი , ასევე იუ ჩუნი (კორ.: „არის გაზაფხული“) (დ. 1745, ჰეიო, კორეა — გ. 1821, სეული) — კორეელი პეიზაჟისტი. ჩინური მხატვრობის ტრადიციული ჩრდილოური სკოლის მიმდევარი. ი ცნობილია თავისი კონსტრუქციის სიფაქიზითა და ფუნჯის თავდაჯერებული მონასმებით. მისი ყველაზე ცნობილი ნამუშევარია „მდინარე გაზაფხულზე“. მან პირველად გამოიყენა პეიზაჟის ხატვისას აკვარელი, რითაც კორეულ ფერწერაში ახალ მიმართულებას ჩაუყარა საფუძველი.
იოლფუსა

იოლფუსა — მდინარე ისლანდიაში. მიედინება ისლანდიის სამხრეთში, წარმოიქმნება მდინარეების ჰვითაუს და სოგის შეერთების შედეგად. მდინარე ჩაედინება ატლანტის ოკეანეში, სადაც მისი სიგანე აღწევს ხუთ კილომეტრს.

იოლფუსა და თიოურსაუ ყველაზე წყალუხვი მდინარეებია ისლანდიაში. ზაფხულში ყინულის დნობასთან ერთად იზრდება წყალდიდობის საფრთხე. მდინარე მდიდარია თევზით.
კალტაჯირონე

კალტაჯირონე — ქალაქი და კომუნა იტალიის კუნძულ სიცილიაზე, კატანიის პროვინციაში, ქალაქ კატანიიდან 70 კმ-ით სამხრეთ დასავლეთით. 2008 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 39 478 ადამიანს შეადგენს.

ქალაქი ისტორიულად ცნობილია კერამიკის წარმოებით, რომელიც დღესაც გრძელდება. საქმიანობის სხვა მნიშვნელოვანი სფერო სოფლის მეურნეობაა.

ქალაქის სახელი მოდის არაბულიდან „კალ-ათ-გჰირან“ და ნიშვანს ლარნაკების ბორცვს. იგი დასახლებული ყოფილა ჯერ კიდევ პრეისტორიულ ხანაში, რაზეც მეტყველებს ორი ნეკროპოლისი და მრავალი არქეოლოგიური მონაპოვარი, რომლებიც ძვ. წ. ათასწლეულით თარიღდება. შემდეგში, რომალეთა მოსვლამდე ქალაქი დასახლებული იყო სიცილიელებით.

1030 წელს აქ არაბებმა ციხესიმაგრე ააშენეს, რომელიც შემდეგ ლიგურიელებმა აიღეს. ქალაქმა განვითარების პიკს ნორმანებისა და ჰოჰენშტაუფენების მმართველობის ქვეშ მიაღწია, როდესაც მან სახელი კერამიკის წარმოებით გაითქვა.

კალტაჯირონე თითქმის მთლიანად დაინგრა 1693 წლის მიწისძვრის შედეგად. ამის შემდეგ, კერძო თუ საჯარო შენობათა უდიდესი ნაწილი ბაროკოს სტილში აღდგა. ამ ფაქტის გამო, ქალაქი და მისი შემოგარენი, 2002 წელს იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.