iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
საღამოს ეკლესია (X-XI საუკუნეები)

საღამოს ეკლესია — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში, საღამოს ტბის გასწვრივ, აღმოსავლეთ სანაპიროზე, ზღვის დონიდან 1996 მეტრ სიმაღლეზე მდებარეობს.

საღამოს ტბას ახლო წარსულში „დუმაგიოლის“ სახელითაც მოიხსენიებდნენ. ვახუშტი ბაგრატიონის რუკაზე საღამოს ტბის სანაპიროზე სოფელი დუმა არის აღნიშნული.

ისტორია
სოფელში დგას სამი ქართული ხუროთმოძღვრული ძეგლი - სამი ეკლესია. მათგან ყველაზე ადრინდელი არის საუკუნის მოზრდილი დარბაზული ეკლესია. სოფლის სამხრეთით მდებარეობს - საუკუნის ხუროთმოძღვრული ძეგლი საღამოს ეკლესია. იგი სხვა ეკლესიებთან შედარებით უკეთ არის შემონახული. მისი ფასადები ჩუქურთმებითაა შემკული. წყობაში ერთმანეთს ენაცვლება რუხი და ვარდისფერი ქვები. ასომთავრული წარწერების კვალი აქაც შეიმჩნევა.

ცნობილია დავით მეფეთა მეფის (1247-1270) წარწერა, რომელიც საღამოს ტბის ერთ–ერთი სტელიდან გვამცნობს:
.

საღამოს ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია. სოფელ საღამოში 2004 წლიდან ფუნქციონირებს თამარ მეფის სახელობის დედათა მონასტერი და ეკლესია.
საყდრიონის სასახლე

საყდრიონის სასახლე — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი მდებარეობს წალკის მუნიციპალიტეტში, ჯავახეთის ქედის აღმოსავლეთ კალთის ძირში სოფელ საყდრიონში, მდ. ქციის მარჯვენა ნაპირას, წალკა-ნინოწმინდის საავტომობილო გზაზე. ზღვის დონიდან 1540 მ, წალკიდან 15 კმ. (2010 წლის 20 ნოემბრამდე — „ედიქილისა“).

ისტორია
სოფლის ძველი სახელწოდება ედიქილისა თურქულია (სიტყვასიტყვით — შვიდი ეკლესია). დააარსეს ს-ში ოსმალეთიდან გადმოსახლებულმა ბერძნებმა. შემორჩენილია 7 საყდარი და სასახლე (ზოგიერთი — ფრაგმენტულად).

სასახლე გამოირჩევა განვითარებული შუა საუკუნეებისათვის დამახასიათებელი დეტალებით. სოფლის განაპირას ნაციხარის ნანგრევია. ვარაუდობენ, რომ იგი ვახუშტი ბატონიშვილის ( საუკუნის) მიერ შედგენილ რუკაზე აღნიშნული სოფელ ანდრაპის ნაშთია.

2002 წლიდან სოფელში სახლდებოდნენ ეკომიგრანტები აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ხულოსა და ქედის მუნიციპალიტეტის სოფლებიდან. პარალელურად გაძლიერდა ბერძნული მოსახლეობის იმიგრაციის პროცესი. 2006 წ. შეფასებით სოფლის მოსახლეობა 300 კაცამდეა, აქედან 90% ქართველია.

საყდრიონის სასახლე 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
უოლტერ ადამსი (ეკონომისტი)

უოლტერ ადამსი (, დ. 27 აგვისტო, 1922, ვენა — 8 სექტემბერი, 1998) — ამერიკელი ეკონომისტი.

ბიოგრაფია
უოლტერ ადამსი დაიბადა 1922 წელს, ვენაში. მისი მამა დაკავებული იყო საერთაშორისო დონეზე ალმასით ვაჭრობით, ხოლო დედა დიასახლისი იყო.

უოლტერმა 1942 წელს ბრუკლინის კოლეჯში მიიღ ბაკალავრის ხარისხი. 1943 წლის აპრილიდან ის აშშს ჯარში მსახურობდა. მსახურობდა 83-ე ქვეით და მე-11 სატანკო დივიზიაში. 1945 წელს გმირული ქცევისთვის დააჯილდოვეს ბრინჯაოს მედლით. მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ დაამთავრა იელის უნივერსიტეტი და მიიღო მაგისტრის ხარისხი 1946 წელს, ხოლო 1947-ში ფილოსოფიის დოქტორის წოდება.

პედაგოგიურ საქმიანობას 1947 წლიდან ეწეოდა მიჩიგანის შტატის უნივერსიტეტში. 1956 წლიდან ატარებდა პროფესორის სტატუსს, ხოლო 1969-1970 წლებშ იყო უნვიერსიტეტის დირექტორი. 1971 წელს ადამსმა გამოაქვეყნა მემუარები საკუთარი სამუშაო გამოცდილების შესახებ, სახელწოდებით . უნივერსიტეტში ასწავლიდა 1992 წლამდე. 1992-დან იკავებდა დამსახურებული პროფესორის სტატუსს ტრინიტის უნივერსიტეტში.

თავისი კარიერის განმავლობაში ადამსმა ათობით წიგნი დაწერა. გარდაიცვალა პანკრეასის კიბოთი, 1998 წლის 8 სექტემბერს.
ჰენრი სალივანი

ჰენრი სალივანი (; დ. 1893) — ამერიკელი მარათონული მოცურავე. ცნობილია, როგორც მესამე ადამიანი და პირველი ამერიკელი, რომელმაც მოახერხა და გადაცურა ლა-მანშის სრუტე. ცურვა დაიწყო 1923 წლის 5 აგვისტოს შუადღეს, დოვერში, ინგლისში და დაამთავრა 27 საათისა და 25 წუთის შემდეგ, 6 აგვისტოს კალეში,, საფრანგეთში.

ბიოგრაფია
ჰენრი სალივანი დაიბადა მასაჩუსეტსში, ბიზნესმენის ოჯახში. ცურვა დაიწყო რვა წლის ასაკში. პირველად სრუტის გადაკვეთა სცადა 1913 წელს (ორი წლის შემდეგ, რაც ტომას უილიამ ბერჯესი გახდა მეორე ადამიანი, რომელმაც მოახერხა ლა-მანშის არხის გადაკვეთა), თუმცა მოუწია ცურვის შეწყვეტა საფრანგეთის ნაპირიდან 8 კილომეტრზე. 1916 წელს სალივანმა გადაუსწრო ჩარლზ ტოტს (ანგარიშგასაწევი მოცურავე, რომელმაც 1923 წელს წარმატებით მოახერხა იგივე დისტანციის გადაცურვა), იცურა რა პროვინტთაუნიდან (მასაჩუსეტსი) ნანტაკეტამდე და დაამყარა ამერიკის რეკორდი განუწყვეტლად ცურვაში (20 საათი და 28 წუთი). მან კიდევ ორჯერ სცადა სრუტის გადაცურვა 1920 წელს, თუმცა მაინც ვერ მიაღწია მიზანს (საფრანგეთის სანაპირომდე მისვლამდე დააკლდა 2,4 კილომეტრი ტალღების გამო). 1921 წელს დააკლდა რვა კილომეტრი (19 საათის და 5 წუთის შემდეგ). 1922 წლის საცურაო სეზონზე ამინდის გამო სალივანმა ვერ იასპარეზა.

საბოლოოდ, სალივანმა მოახერხა ლა-მანშის სრუტის გადაცურვა 1923 წელს. ზღვა წყნარი იყო, ხოლო წყლის ტემპერატურა 17 °. იგი ჩავიდა წყალში 4 საათსა და 20 წუთზე, კვირას, 5 აგვისტოს და დაიწყო ცურვა. მიუხედავად იმისა, რომ დანიშნულების ადგილამდე მინიმალური დისტანცია იყო 36 კილომეტრი, დინების გამო ჰენრი იძულებული გახდა გაეცურა მიახლოებით 92 კილომეტრი. იგი მივიდა საფრანგეთის ნაპირთან 6 აგვისტოს, საღამოს 8 საათსა და 5 წუთზე. მარათონის დამთავრეისთანავე, მან გაიარა ექიმის შემოწმება და მიიღო საკვები. იგი აპლოდისმენტებით გააცილა უამრავმა გულშემატკივარმა და მათ შორის არგენტინელმა მცურავმა — ენრიკე ტირაბოკიმ, რომელმაც სალივანის შემდეგ მალევე გადაცურა ეს სრუტე.

იმავე საცურაო სეზონზე ორმა მოცურავემ სცადა სრუტის გადაკვეთა. სარეკორდო დრო — 16 საათი და 33 წუთი დააფიქსირა ენრიკე ტაირაბოკიმ, რომელმაც ცურვა საფრანგეთის მხრიდან დაიწყო. მეორე იყო ამერიკელი ჩარლზ ტოტი ბოსტონიდან, რომელმაც არხის გადაცურვა 16 საათსა და 40 წუთში მოახერხა.
გიორგი პლეხანოვის სახელობის რუსეთის ეკონომიკური უნივერსიტეტი

გიორგი პლეხანოვის სახელობის რუსეთის ეკონომიკური უნივერსიტეტი — ერთ-ერთი ყველაზე დიდი უმაღლესი სასწავლებელი რუსეთში. უძველესი ეკონომიკური მიმართულების სასწავლებელი. მთავარი კორპუსი მდებარეობს მოსკოვში; აქვს ფილიალები.

ისტორია
უნივერსიტეტის ისტორია საფუძველს საუკუნეში იღებს და დაკავშირებულია კომერციული განათლების განვითარების მოსკოვის საზოგადოებასთან. თავისი რსებობის განმავლობაში საზოგადოებამ შექმნა რამდენიმე სავაჭრო კლასი და ორი კომერციული სასწავლებელი, ქალებისა და კაცებისათვის. პედაგოგთა გადასამზადებლად 1903 წელს გაიხსა კომერციული კურსები, რომელთაც 1906 წელს მიღეს უმაღლესი სასწავლებლის, ხოლო 1907 წელს მოსკოვის კომერციული ინსტიტუტის სტატუსი. მოსკოვის კომერციულ უნივერსიტეტს 1906 წლამდე მრთავდა ალექსანდრე გლაგოლევი.

ინფრასტრუქტურა
საუნივერსიტეტო კომპლექსი შეადგენს კამუსთა ერთობას, რომელიც განლაგებულია სერპუხოვსკაიას დობრინინსკაიასა და პაველეცკაიას მეტროსადგურებიდან ფეხით სავალ მანძილზე. კომპლექსი შედგება თრმეტი შენობისგან; ექვსი სასწავლო კორპუსია, სამი ადმინისტრაციული, კონგრეს-ცენტრი, საკვები ობიექტი და საერთო საცხოვრებელი. ყველა კამპუსის საერთო ფართობი შეადგენს 106 438,5 მ²-ს, რომლიდანაც უმეტესობას სასწავლო ნაგებობები შეადგენს — 79 615 მ², საერთო ფართის 74,8 %.
ტერეზა პორტუგალიელი (1151-1218)

ტერეზა პორტუგალიელი (; დ. 1151 — გ. 6 მაისი, 1218) — ბურგუნდიული დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე აფონსუ -ისა და დედოფალ მაფალდა სავოიელის ასული. ფლანდრიის გრაფინია 1183-91 წლებში როგორც ფილიპ -ის, ხოლო ბურგუნდიის ჰერცოგინია 1194-95 წლებში როგორც ოდო -ის მეუღლე. თავისი ძმის, პორტუგალიის მეფე სანშუ -ის რეგენტი 1173-84 წლებში.

ბიოგრაფია
ტერეზა დაიბადა 1151 წელს კოიმბრაში. იგი იყო პორტუგალიის მეფე აფონსუ -ისა და მისი ცოლის, დედოფალ მაფალდა სავოიელის უმცროსი ქალიშვილი. მას სახელი ბებიის, პორტუგალიის გრაფინია ტერეზას პატივსაცემად დაარქვეს.

1173-84 წლებში იგი თავისი ძმის, მეფე სანშუ -ის რეგენტად მუშაობდა პორტუგალიაში. 1183 წლის აგვისტოში იგი ცოლად ფლანდრიის გრაფ ფილიპ -ს გაჰყვა და მომავალ წელს მასთან ერთად გადასახლდა ფლანდრიაში, რის გამოც რეგენტობა ჩამოერთვა.

ფილიპისა და ტერეზას ქორწინება ხანმოკლე, უნაყოფო, მაგრამ ბედნიერი აღმოჩნდა. 1191 წელს ფილიპ უშვილოდ დაიღუპა. მართალია ტერეზას არ უნდოდა, თუმცა ევროპული ტრადიციის მიხედვით თუ ქალი ახალგაზრდა ქვრივდებოდა და ვაჟიც არ რჩებოდა, ან მეორედ უნდა გათხოვილიყო, ან მონაზვნად აღკვეცილიყო, ან სამშობლოში დაბრუნებულიყო. მას არც მონაზვნობა სურდა და არც პორტუგალიაში დაბრუნება, ამიტომაც 1193 წელს ცოლად პრინც ოდო ბურგუნდიელს გაჰყვა, რომელიც 1194 წელს ჰერცოგი გახდა ოდო -ის სახელით. ტერეზას შვილი არც მასთან ჰყოლია.

ტერეზას საყვარელი მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ გათხოვება არ უნდოდა და ამის გამო სინდისი ქენჯნიდა, რის გამოც 1195 წელს ოდოს გაეყარა. ეს საქმე მარტივად დასრულდა, რადგან ქორწინებაში ბავშვები არ იყვნენ.

1195 წლის იანვარში, ტერეზას მოწყალების ნიშნად საფრანგეთის მეფე ფილიპ ოგიუსტმა ფლანდრიაში პატარა მამული და ვილა აჩუქა, მაგრამ ხელშეკრულების თანახმად მისი გარდაცვალების შემდეგ ეს მიწები ისევ ფრანგებს უბრუნდებოდათ.

1200 წელს ტერეზამ განაცხადა, რომ ბურგუნდიაში მდებარე შატელენიეს ციხე-კოშკი მისი მემკვიდრეობა იყო, რომელიც იმ დროს ბეატრის ბურგუნდიელს ეკუთვნოდა. ბეატრისი საპასუხოდ და მოკავშირის შესაძენად გიენის ჰერცოგზე დაქორწინდა და ბრძოლაში დაამარცხა ტერეზა, რომელსაც ამის შემდეგ პრეტენზია აღარ გამოუთქვამს.

ფლანდრიაში ცხოვრებისას იგი ახლოს იყო საფრანგეთის მეფესთან, რომლის ხელშეწყობითაც მოაწყო თავისი მაზლიშვილის, ფერანდ ფლანდრიელისა და იოანა კონსტანტინოპოლელის ქორწინება.

იგი 1218 წლის 6 მაისს გარდაიცვალა ფლანდრიის ქ. ვორნთან, სადაც ჭაობში უბედური შემთხვევის შედეგად მისი ეტლი ჩაეფლო და ტერეზამ გადმოსვლა ვერ მასწრო. მისი ცხედარი გადაასვენეს და მისი პირველი ქმრის გვერდით დაკრძალეს.
მონღოლური ანბანი

მონღოლური კირილიცა — კირილურ დამწერლობაზე დაფუძნებული 35 ასოიანი გრაფიკული სისტემა მონღოლური ენისათვის. 1941 წლიდან წარმოადგენს მონღოლეთის ოფიციალურ დამწელობას. ადრე მონღოლური ენისათვის გამოიყენებოდა სხვადასხვა დამწერლობის სისტემა, ერთ-ერთი დღესაც გამოიყენება ჩინეთში.

თანამედროვე მონღოლური დამწერლობა რუსულისაგან განსხვავდება მხოლოდ ორი დამატებითი ასოთი: და .

წინა სისტემებისაგან განსხვავება
ახალი დამწერლობის მიზანი იყო პირდაპირი კორელაცია დამწერლობისა სასაუბრო მეტყველებასთან. ითვლებოდა რომ ძველმონღოლური დამწერლობა არ იყო ხელმისაწვდომი უბრალო ადამიანებისათვის. ამის გარდა ძველი დამწერლობის გამოსაყენებლად საჭირო იყო შუა საუკუნეებისათვის დამახასიათებელი ძველმონღოლური ენის შესწავლა და მოძველებული უღლების ფორმებს. ახალი ანბანით გადახალისდა ენაც და ძველი ანბანისათვის დამახასიათებელი ბევრი ხარვეზი გადაფარა.

ისტორია
მონღოლურ ენაში კირილიცას დამკვიდრების პიონერები ქრისტიანი მისიონერები (ხელმძღ. ნილ ირკუტელი და ნერჩინელი) იყვნენ, რომლებიც მონღოლეთში 1840-იან წლებში გამოჩნდნენ. მათი გამოჩენიდანვე დასაბამი დაედო მონღოლურ ენაზე სასულიერო ტექსტების თარგმნას. ტექსტები ითარგმნებოდა სხვადასხვა მონღოლურ ენაზე, მაგრამ არ არსებობდა ერთიანი გრაფიკული ნორმები.

1930-იან წლებში მცდელობა იყო ძველმონღოლური დამწერლობა გადაეყვანათ ლათინურ გრაფიკაზე. ანალოგიურ მცდელობას (შეეცვალათ ლათინური ასოებით) არაერთგზის ჰქონდა ადგილი ჩინეთის რესპუბლიკის და ასევე იაპონიის მხრიდან მეორე მსოფლიო ომის დროს.

1941 წელს მონღოლეთის მთავრობამ მიიღო გადაწყვეტილება შეეცვალათ ძველმონღოლური დამწერლობა კირილური დამწერლობით. 1846 წლის 1 იანვრიდან ახალი დამწერლობით გამოდიოდა პერიოდული გამოცემები, ხოლო 1950 წლის იანვრიდან — მთელი საქმისწარმოება შეიცვალა.

1990 წლებში ადგილი ჰქონდა ძველმონღოლურ დამწერლობაზე დაბრუნების მცდელობას, მაგრამ რიგი მიზეზების გამო ეს ვერ მოხერხდა. დღესდღეობით კირილური დამწერლობის პარალელურად ასევე ოფიციალური სტატუსი ძელმა დამწერლობამაც შეიძინა და მსურველებს შეუძლიათ მისი გამოყენება შეუზღუდავად.

ცხრილი
დულკა არაგონელი

დულკა არაგონელი (, ; დ. 1160 — გ. 1 სექტემბერი, 1198) — ბარსელონას დინასტიის წარმომადგენელი. არაგონის დედოფალ პეტრონილასა და ბარსელონას გრაფ რამონ ბერენგარ -ის ასული. პორტუგალიის დედოფალი 1185-98 წლებში როგორც სანშუ -ის მეუღლე.

ბიოგრაფია
დულკა დაიბადა 1160 წელს ბარსელონაში. იგი იყო არაგონის დედოფალ პეტრონილასა და მისი ქმრის, ბარსელონას გრაფ რაიმონ ბერენგარ -ის ასული. მისი ძმა ალფონსო , შემდგომში არაგონის მეფე გახდა.

როგორც კი წამოიზარდა დულკა პორტუგალიის მეფე აფონსუ -ის ვაჟზე, ინფანტ სანშუზე დანიშნეს. როდესაც დულკას 11 წელი შეუსრულდა, 1174 წელს იგი სანშუზე დააქორწინეს. იგი ძალიან ჩუმი, მორცხვი და დამყოლი ხასიათის გოგონა იყო, ამიტომაც მის შესახებ ბევრი ცნობა არ არსებობს.

პორტუგალიაში იგი ცნობილი გახდა როგორც „ლამაზი და შესანიშნავი ქალბატონი“. 1185 წელს სანშუ პორტუგალიის მეფე გახდა, დულკა კი დედოფლად გვევლინება. იგი თავის, როგორც დედოფლის მოვალეობას პირნათლად ასრულებდა და პორტუგალიას უამრავი მემკვიდრე გაუჩინა. იგი ცდილობდა თავისი მული, ინფანტა მაფალდა თავის ძმაზე, ალფონსო -ზე დაექორწინებინა. მათი ნიშნობაც კი შედგა, მაგრამ ქორწილამდე ცოტა ხნით ადრე მაფალდა გარდაიცვალა. 1188 წელს, მისი თვისებების გამო სანშუ -მა დულკა დააჯილდოვა და დიდი ადგილ-მამულები გადასცა მდინარე ვოგას ხეობასა და ოპორტოში.

დულკა თავისი ბოლო მშობიარობიდან მალევე გარდაიცვალა. 1198 წელს მან ტყუპი გოგონები გააჩინა, თუმცა მალევე შავი ჭირის ინფექცია შეეყარა და ამა წლის 1 სექტემბერს გარდაიცვალა. ამის შემდეგ სანშუ აღარ დაქორწინებულა.

შვილები
ტერეზა (1178-1250), ცოლად გაჰყვა ლეონის მეფე ალფონსო -ს;
სანჩა (1180-1229), დააფუძნა კელას მონასტერი და გარდაცვალებამდე იქ ცხოვრობდა, 1705 წელს პაპმა კლემენტ -მ წმინდანად შერაცხა;
კონსტანცა (1182-1202), გარდაიცვალა გაუთხოვარი;
აფონსუ (1186-1223), პორტუგალიის მეფე, ცოლად შეირთო ურაკა კასტილიელი;
რაიმონდი (1187-1188), გარდაიცვალა ჩვილი;
პედრუ (1187-1258), ცოლად შეირთო ურგელის გრაფინია ორემბაიაქსი;
ფერნანდუ (1188-1233), ცოლად შეირთო ფლანდრიის გრაფინია იოანა;
ენრიკე (1189), გარდაიცვალა ჩვილი;
მაფალდა (1196-1256), ცოლად გაჰყვა კასტილიის მეფე ენრიკე -ს;
ბრანკა (1198-1240), ბერენგარიას ტყუპისცალი, იყო მონაზონი გვადალახარას დედათა მონასტერში;
ბერენგარია (1198-1221), ბრანკას ტყუპისცალი, ცოლად გაჰყვა დანიის მეფე ვალდემარ -ს;
ორპინგტონი

ორპინგტონი — სახორცე-მეკვერცხული მიმართულების ქათმის ჯიში. გამოყვანილია დიდ ბრიტანეთში (ქ. ორპინგტონი, კენტის საგრაფო, ამჟამად ლონდონის ფარგლებში) საუკუნეში. ცნობილია სხვადასხვა შეფერილობის 11 სახესხვაობა. ორპინგტონის ტანი მასიურია, დაბლა ჩასხმული, კუბისებრი ფორმის. აქვს მცირე ზომის თავი, საშუალო სიგრძის ფურცლისებრი ბიბილოთი; ყურის ბიბილოები წითელია, თვალები წითელი ან ნარინჯისფერი. შებუმბვლა უხვი და ფაშარია. მამლის ცოცხალი მასაა 4,0–4,5 კგ, დედლისა — 3,0–3,5 კგ. კვერცხმდებლობა 130–160 ცალი წელიწადში; თითოეული იწონის 58–63 გ (ნაჭუჭი ყვითელ-კრემისფერია). სიცოცხლისუნარიანობა დამაკმაყოფილებელია.

გალერეა
პანცირევსკის ქათამი

პანცირევსკის ქათამი — სახორცე-მეკვერცხული მიმართულების ქათმის ჯიში. გამოყვანილია 1940-იან წლებში სანაშენო ქარხანა „პანცირევსკში“ (აქედან სახელწოდება) ულიანოვსკის ოლქში ლეგჰორნის ჯიშის შეჯვარებით ნიუ-ჰემფშირისა და როდ-აილენდის ჯიშის ქათმებთან. შეფერილობის მიხედვით განირჩევა ორი სახესხვაობა — თეთრი და შავი. მისი ტანი გრძელი, ღრმა და ფართოა; თავი მცირე ზომის, აქვს ფურცლისებრი, გასწორებული ბიბილო და ყვითელი ნისკარტი. მამლის საშუალო ცოცხალი მასაა 3,5 კგ, დედლისა — 2,7 კგ. კვერცხმდებლობა 170–180 ცალი წელიწადში; თითოეული იწონის 57 გ. მის მოშენებას ძირითადად მოყვარული მეფრინველეები მისდევენ; გენოფონდის მეურნეობებში ინახავენ როგორც რეზერვს.
დარონ აჯემოღლუ

დარონ აჯემოღლუ (, დ. 3 სექტემბერი, 1967, სტამბოლი) — თურქეთში დაბადებული ამერიკელი ეკონომისტი.

ბიოგრაფია
დარონ აჯემოღლუ დაიბადა 1967 წლის 3 სექტემბერს, სტამბოლში, სომხურ ოჯახში. 1986 წელს დაამთავრა გალათასარაის ლიცეუმი.

1989 წლის ივნისში მიიღო ბაკალავრის სტატუსი იორკის უნივერსიტეტში, დიდ ბირტანეთში. 1990-1992 წლებში გახდა მაგისტრი, ხოლო დოქტორის წოდება ლონდონის ეკომოკისი სკოლაში მიიღო. 2004 წლიდან იკავებს ჩარლზ კინდლბერგერის სახელობის მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტის ეკონომიკის კათედრას. 2006 წლიდან არის ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის, ხოლო 2014-დან აშშ-ს მეცნიერების ეროვნული აკადემიის წევრი.

2005 წელს იყო ჯონ ბეიც კლარკის მედლის ლაურეატი. მსოფლიოს ათ ყველაზე ციტირებად ეკონომისტთა სიაშია.

მედია საშუალებების ცნობით, 2011 წელს, თურქეთის მთავრობამ პროფესორ აჯემოღლუს შესთავაზა კონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის მუდმივი წევრობა, მაგრამ დარონმა მუშაობაზე უარი განაცხადა. თუმცა თვითონ აჯემოღლუმ ეს ფაქტი არ დაადასტურა.
გივი ჭელიძე

გივი ჭელიძე (დ. 1929) — ქართველი ჟურნალისტი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1929 წელს. დაამთავრა მოსკოვის უმაღლესი პარტიული სკოლის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტი.

მუშაობდა საქტელერადიოკომიტეტში, გაზეთ „ახალგაზრდა კომუნისტის“ რედაქციაში. სხვადასხვა წლებში იყო გაზეთ: „მაცნეს“, „ერქვანის“, „რეფორმის“ რედაქტორი. გაზეთ „თბილისის“ რედაქციაში მუშაობდა განყოფილების გამგედ, 1985-1988 წლებში.

1988 წლიდან არის საქართველოს ჟურნალისტთა (ახლანდელი ფედერაციის) კავშირის თავმჯდომარის პირველი მოადგილე და რეგიონული განყოფილების ხელმძღვანელი; 1993 წლიდან — ჟურნალ „ჟურნალისტის“ ერთ-ერთი დამფუძნებელი და რედაქტორი; ჟურნალისტური კლუბის „საფიხვნოს“ პრეზიდენტი. არის რამდენიმე წიგნის ავტორი. მისი სცენარების მიხედვით გადაღებულია დოკუმენტური ფილმები, მიღებული აქვს რამდენიმე ჯილდო.

ჯილდოები
1998 — ღირსების ორდენი
1987 — საქართველოს დამსახურებული ჟურნალისტი
ჰენრი კარტერ ადამსი

ჰენრი კარტერ ადამსი (, დ. 31 დეკემბერი, 1851, დავენპორტი, აიოვა — გ. 11 აგვისტო, 1921, ან-არბორი) — ამერიკელი ეკონომისტი, ინსტიტუციონალიზმის წარმომადგენელი. ამერიკის ეკონომიკური ასოციაციიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და პრეზიდენტი 1896-1897 წლებში.

ბიოგრაფია
ჰენრი ადამსი დასავლეთ აშშ-ის კოლონიზაციისას ახალი ინგლისიდან აიოვაში გადასახლებული მისიონერის შვილი იყო. იზრდებოდა რელიგიურად პროტესტანტულ ოჯახში, სწორედ ამან ჩამოაყალიბა მისი დამოკიდებულება საზოგადოებისა და სახელმწიფოს მიმართ. ადამსი გარკვეული დროის განმავლობაში სასულიერო სემინარიაში სწავლობდა, თუმცა შემდეგ გრინელ-კოლეჯის ფიოლოგიურ ფაკულტეტზე გადავიდა და იგი 1874 წელს დაასრულა. 1878 წელს დაასრულა ჯონს ჰოპკინზის უნივერსიტეტის პოლიტიკური ეკონომიის მიმართულება და ორი წელი სტაჟირებას გადიოდა გერმანიაში.

1880-1881 წლებში პედაგოგიურ საქმიანობას ეწეოდა ჯონს ჰოპკინზის უნივერსიტეტში. 1887 წლიდან იყო მიჩიგანის უნივერსიტეტის პროფესორი. სიცოცხლის ბოლო წლებში იყო მიჩიგანის უნივერსიტეტის ახალი განყოფილების ორგანიზატორი (თანამედროვე ბიზნესის ფაკულტეტის).

ოჯახი
მისი ვაჟი — ჰენრი კარტერ ადამსი, ინჟინერ-მშენებელი, მიჩიგანის უნივერსიტეტის პროფილური კათედრის დამფუძნებელი.
ეთერ ჭელიძე

ეთერ ჭელიძე (დ. 21 მარტი, 1938, თბილისი — გ. 13 ნოემბერი, 1987) — ქართველი კომპოზიტორი და მომღერალი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1938 წლის 21 მარტს, ქალაქ თბილისში. დაამთავრა თბილისის მუსიკალური სასწავლებელი (საფორტეპიანო), ხოლო 1962 წელს ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია (საფორტეპიანო).

1962-1987 წლებში იყო საქართველოს სახელმწიფო ფილარმონიის სოლისტი. არის 200-მდე სიმღერის ავტორი, თანადამფუძნებელი კონცერტების „მღერიან ექიმები“, „მღერიან ჟურნალისტები“; თხზულებები: საბავშვო მიუზიკლი „დღეს“.

სიმღერები
„თბილისის ქუჩები“
„ჭაღარა თბილისო“
„ლურჯი აპრილი“
„ვენაცვალე მაგ შენს თვალებს“
„მდინარე ხიდის ქვეშ“
„იას სინაზე მოვსტაცე“
„მჯეროდა შენ დაგიტოვებ“
„მცხეთა“
„მაღლა, მაღლა“
„ქართულო მიწაო“
„მე მაინც მოვალ“
„ყველაფერი სიყვარულს“
„თევზები“ (სატელევიზიო ფონდში ოქროს ნოტებით ჩაიწერა)
„წყარო“
„სიყვარულო, რა ხარო“

ჯილდოები
1966 — ბერლინის სატელევიზიო კონკურსი „წლის საუკეთესო სიმღერა“
იუნესკოს პრემია სიმღერა „ლურჯი აპრილის“ შექმნისთვის
საქართველოს დამსახურებული არტისტი
მიჩიგანის უნივერსიტეტი

მიჩიგანის უნივერსიტეტი (, შემოკლებით ) — საჯარო, კვლევითი უნივერსიტეტი. მდებარეობს ქალაქ ენ-არბორში, მიჩიგანის შტატში, აშშ. დაარსდა 1817 წელს დეტროიტში, მაგრამ ოცი წლის შემდეგ, 1837 წელს გადავიდა ენ-არბორში.

ცნობილი ლექტორები და მეცნიერები
იოსებ ბროდსკი
ფრანც ბრიუნოვი — ასტრონომიის პროფესორი
ანდრეი ლობანოვ-როსტოვსკი — ისტორიის პროფესორი
ჟერარ მურუ — ფიზიკის პროფესორი, 2018 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკაში
უილიამ ალბერტ ჰილტნერი — ასტრონომიის პროფესორი
დიორდ შანდორი
შერლი ვერეტი — ოპერის მომღერალი, მეცო სოპრანო
გორდონ საზერლენდი — ფიზიკოსი
სტეფან ტიმოშენკო — რუსი მეცნიერი მექანიკის დარგში
კუნლე ოლუკოტუნი — კომპიუტერული
ალექსანდრე უინჩელი — გეოლოგიის პროფესორი
რალფ ტაილერ ფლიუელინგი — ფილოსოფოსი
ტერეზა პორტუგალიელი (1178-1250)

ტერეზა პორტუგალიელი (; დ. 4 ოქტომბერი, 1178 — გ. 18 ივნისი, 1250) — ბურგუნდიული დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე სანშუ -ისა და დედოფალ დულკა არაგონელის უფროსი ასული. ლეონის დედოფალი 1191-96 წლებში როგორც თავისი მამიდაშვილის, მეფე ალფონსო -ის პირველი მეუღლე, რომელთან ქორწინებაც პაპმა ახლონათესავობის გამო ანულირებულად გამოაცხადა. ამის შემდეგ ტერეზა სამშობლოში დაბრუნდა და მონაზვნად აღიკვეცა. 1705 წელს იგი პაპმა წმინდანად შერაცხა.

ბიოგრაფია
ტერეზა დაიბადა 1178 წლის 4 ოქტომბერს კოიმბრაში. იგი იყო პორტუგალიის მეფე სანშუ -ისა და მისი ცოლის, დედოფალ დულკა არაგონელის პირველი შვილი. მას სახელი მამიდის, ფლანდრიისა და ბურგუნდიის ჰერცოგინია ტერეზა პორტუგალიელის პატივსაცემად დაარქვეს, რომელსაც თავის მხრივ სახელი ბებიის, პორტუგალიის გრაფინია ტერეზა ლეონელის პატივსაცემად ერქვა.

1191 წელს ტერეზა ცოლად შერთეს მის მამიდაშვილს, ლეონის მეფე ალფონსო -ს, რომელთანაც ორი გოგონა და ერთი ვაჟი შეეძინა. 1196 წელს, რომის პაპმა ახლონათესავური კავშირის გამო მათი ქორწინება ანულირებულად გამოაცხადა, რითაც ტერეზამ დაკარგა დედოფლის წოდება და მშობლიურ პორტუგალიაში დაბრუნდა. ამის შემდეგ ალფონსომ ცოლად ბერენგარია კასტილიელი შეირთო, რომელსაც იგივე მიზეზის გამო რამდენიმე წელიწადში გაეყარა.

უკან დაბრუნებული ტერეზა მალევე დაუკავშირდა პაპს და მონაზვნად აღკვეცის სურვილი გამოთქვა. მალევე პაპმა იგი მონაზვნად შერაცხა და ცისტერციანელთა ორდენში ჩარიცხა, სადაც კიდევ 300 მონაზონი იყო.

1230 წელს ალფონსო გარდაიცვალა და ტახტზე მისი და ბერენგარიას ვაჟი, ფერდინანდ ავიდა, რომელმაც გააერთიანა კასტილიისა და ლეონის სამეფოები. წესით ტახტზე ტერეზას ვაჟი უნდა ასულიყო, მაგრამ იგი 1214 წელს გარდაიცვალა. ამის შემდეგ ტერეზას ჰქონდა კიდევ რამდენიმე საქორწინო შემოთავაზება, რითაც შეძლებდა კვლავ დედოფალი გამხდარიყო, თუმცა მეორე ქორწინება არ ისურვა. დარჩენილი ცხოვრება ლურვაოს სააბატოში გაატარა და იქვე გარდაიცვალა 1250 წლის 18 ივნისს, 71 წლის ასაკში, ბუნებრივი მიზეზებით. აღსანიშნავია, რომ მისი ასაკი იმ პერიოდისათვის მეტად ხანში შესულად ითვლებოდა.

1705 წლის 13 დეკემბერს, რომის პაპმა კლემენტ -მ ტერეზა და მისი და, სანჩა წმინდანებად შერაცხა. კათოლიკურ სამყაროში ტერეზას ხსენების დღე 17 ივნისია.
ქიოვ-ათა

ქიოვ-ათა, ქოვ-ათა, ქოუ-ათა — ბუნებრივი წარმოშობის მიწისქვეშა ტბა თურქმენეთში, ბაჰარდენის მღვიმეში, ქალაქ აშხაბადიდან 100 კმ-ში. გაწოლილია მღვიმის შესასვლელიდან 60 მ-ით დაბლა. წყლის ტემპერატურა მთელი წლის განმავლობაში 33-37,5° აღწევს. ტბის სამკურნალო წყალი შეიცავს 38 ქიმიურ ელემენტს, რომელთა შორისაა: გოგირდი, იოდი, მაგნიუმი, კალიუმი, ნატრიუმი, სულფატები, ალუმინი, ბრომი, რკინა, სტიბიუმი. ტბაში ბანაობა სასიკეთოდ მოქმედებს ორგნიზმზე, აუმჯობესებს სისხლის მიმოქცევას, გამოიყენება რევმატიზმის, გაციების, თირკმელებისა და კანის დაავადებების სამკურნალოდ, ამშვიდებს ნერვულ სისტემას. მღვიმეში ყოფნა რეკომენდებულია არაუმეტეს 45 წუთისა, ხოლო ტბაში არაუმეტეს 20 წუთისა. პირველი მეცნიერული ცნობები მღვიმისა და ტბის შესახებ გაჩნდა 1856 წელს, თუმცა ფართოდ გახდა ცნობილი 1896 წლის პუბლიკაციის შემდეგ. ფლორა და ფაუნა მეტად ღარიბია. მღვიმეში გვხვდება ღამურების მცირე კოლონიები, რომლებიც 6 სახეობას მიეკუთვნებიან. მცენარეულობიდან მღვიმეში გავრცელებულია მხოლოდ ლიქენების რამდენიმე სახეობა. გვხვდება აგრეთვე მხედველობას მოკლებული კიბოსნაირები. ბაჰარდენის მღვიმე და მათ შორის ქიოვ-ათა თურქმენეთის ერთ-ერთი ტურისტული ობიექტია. ქიოვ-ათა აგრეთვე ცნობილია როგორც ბაჰარდენის მიწისქვეშა ტბა და ბაჰარდენის ტბა. სახელწოდება თურქმენული ენიდან ითარგმნება როგორც „მღვიმეების მამა“.