იოსებ სტალინი

}, 1879), გორი — გ. 5 მარტი, 1953, მოსკოვი) — საბჭოთა პოლიტიკოსი და რევოლუციონერი, საბჭოთა კავშირის ხელმძღვანელი 1924 წლიდან მის სიკვდილამდე 1953 წელს. მის მიერ დაკავებული ოფიციალური თანამდებობა 1922-1952 წლებში იყო საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის გენერალური მდივანი, ხოლო 1941 წლიდან — სიცოცხლის ბოლომდე - მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე. თავდაპირველად სსრკ-ს ხელმძღვანელობდა კოლექტიური ხელმძღვანელობის ფარგლებში, თუმცა მოგვიანებით, ძალაუფლების კონსოლიდაციის შემდეგ, 1930-იანი წლებისთვის გახდა აბსოლუტური დიქტატორი. საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიისთვის სტალინმა ჩამოაყალიბა მარქსიზმის ინტერპრეტაცია - მარქსიზმ-ლენინიზმი, ხოლო მის მიერ შექმნილი ტოტალიტარული რეჟიმი ცნობილია სტალინიზმის სახელით.

დაიბადა ღარიბ ქართულ ოჯახში გორში, რუსეთის იმპერიის მიერ საქართველოს ოკუპაციის პერიოდში. სტალინმა სწავლა თბილისის სასულიერო სემინარიაში დაიწყო, თუმცა მალევე მარქსისტული რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის წევრი გახდა. იმ პერიოდში სტალინის ფუნქცია იყო ლენინის ბოლშევიკური ფრთისთვის ფულის შოვნა, ხშირად - ბანკების ძარცვითა და სხვა დანაშაულების მეშვეობით. ამავე დროს იგი იყო პარტიული გაზეთის, პრავდას რედაქტორი. იყო არაერთხელ დაპატიმრებული და ციმბირში გადასახლებული. 1917 წლის რევოლუციის შემდეგ, სტალინი გახდა პოლიტბიუროს წევრი, ხოლო 1922 წლიდან გენერალური მდივნის თანამდებობიდან გაზარდა საკუთარი გავლენა პარტიის ბიუროკრატიაზე. სტალინისა და სერგო ორჯონიკიძის უშუალო ჩარევით საქართველოს ჩამოეჭრა ლორე და ზაქათალა. 1924 წელს ლენინის გარდაცვალების შემდეგ, მან შიდაპარტიულ დაპირისპირებაში დაამარცხა მეტოქეები, მათ შორის ლევ ტროცკი, და ძალაუფლება მოიხვეჭა. მისი თეორია „სოციალიზმი ერთ ქვეყანაში“ გახდა პარტიის იდეოლოგიის ბირთვი. მანვე 1928 წლიდან შექმნა „ხუთწლედები“ - ხუთწლიანი გეგმები, რაც სოფლის მეურნეობის კოლექტივიზაციას, ინდუსტრიალიზაციასა და ცენტრალიზებულ დაგეგმილ ეკონომიკაზე გადასვლას გულისხმობდა. ამ პოლიტიკამ ხელი შეუწყო 1932–1933 წლების შიმშილს, რასაც მილიონობით ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. ამავე პოლიტიკის შედეგი უკრაინაში გახდა ჰოლოდომორი. 1936-1938 წლებში სტალინმა ჩაატარა დიდი წმენდა, რომლის დროსაც ასიათასობით ადამიანი დახვრიტეს. მისი მმართველობის პერიოდში გულაგის ტიპის იძულებითი შრომის ბანაკებში დაახლოებით 18 მილიონი ადამიანი გადაასახლეს; ექვს მილიონზე მეტი ადამიანი, მათ შორის კულაკები და მთელი ეთნიკური ჯგუფები, იძულებით გადაასახლეს საბჭოთა კავშირის შორეულ რეგიონებში.

მარქსიზმ-ლენინიზმის უცხოეთში გასავრცელებად სტალინი აქტიურად იყენებდა კომინტერნს. იგი უჭერდა მხარს ევროპაში ანტიფაშისტურ მოძრაობებსაც, თუმცა ეს მიმართულება მოლოტოვ-რიბენტროპის პაქტის შემდეგ შეწყდა. 1939 წელს მისი მთავრობა ხელს აწერს მოლოტოვ-რიბენტროპის პაქტს ნაცისტურ გერმანიასთან, რის შემდეგაც საბჭოთა კავშირი პოლონეთში შეიჭრა. სსრკ-სა და ნაცისტური გერმანიის ერთობლივი მოქმედებები მეორე მსოფლიო ომის დაწყების ერთ-ერთი მიზეზი გახდა. გერმანიამ პაქტი 1941 წელს დაარღვია საბჭოთა კავშირში შეჭრით, რის შემდეგაც სტალინი მოკავშირეთა მხარეს გადავიდა. სტალინის სარდლობით და ამერიკული ლენდ-ლიზის დახმარებით წითელმა არმიამ მოახერხა გერმანიის შეჭრიეს მოგერიება და 1945 წელს ბერლინი აიღო, რითაც 1945 წლის 8 მაისს მეორე მსოფლიო ომი ევროპაში დასრულდა. საბჭოთა კავშირმა დააარსა სოციალისტური ბანაკი - საბჭოთა კავშირზე ორიენტირებული სახელმწიფოების ბლოკი აღმოსავლეთ ევროპაში და აშშ-სთან ერთად გახდა ზესახელმწიფო. ორი ქვეყანა გადავიდა ცივი ომის ფაზაში. ომის დასრულების შემდეგ სტალინი ზედამხედველობდა საბჭოთა კავშირის აღდგენას და პირველი ატომური ბომბის გამოცდას. ამავე პერიოდში სსრკ-ში გავრცელებული იყო შიმშილი და ქვეყანა მოიცვა ანტისემიტურმა კამპანიამ, რომელიც „ექიმების საქმით“ დასრულდა. 1953 წელს სტალინი ინსულტით გარდაიცვალა. იგი შეცვალა გიორგი მალენკოვმა, მოგვიანებით კი - ნიკიტა ხრუშჩოვმა, რომელმაც 1956 წელს გააკრიტიკა სტალინის კულტი და დაიწყო დესტალინიზაცია.

სტალინის მემკვიდრეობა დღემდე უაღრესად საკამათოა. საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი მმართველობის მიუხედავად, მისი რეჟიმი ფართოდ არის დაგმობილი ტოტალიტარული რეჟიმის შექმნის, მასობრივი პოლიტიკური რეპრესიების, ეთნიკური წმენდების, ხალხთა მასობრივი დეპორტაციების, ასობით ათასი სიკვდილით დასჯილი ადამიანისა და მასობრივი შიმშილობების გამო, რასაც მილიონობით ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა.

ბიოგრაფია
ადრეული ბიოგრაფია
იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი დაიბადა მეწაღე ხელოსნის ოჯახში, 1878 წლის 18 დეკემბერს, (ოფიციალური ვერსიით 21 დეკემბერი) თბილისის გუბერნიის ქალაქ გორში. მისი მშობლები იყვნენ ეკატერინე (კეკე) გელაძე და ბესარიონ ჯუღაშვილი. ჰყავდა უფროსი ძმები, გიორგი და მიხეილი, რომლებიც ჩვილობის ასაკში გარდაიცვალნენ.

1894 წელს დაამთავრა გორის სასულიერო სემინარია და შევიდა თბილისის მართლმადიდებლურ სასულიერო სემინარიაში. ინგლისელი ისტორიკოსი საიმონ სებაგ-მონტეფიორე აღნიშნავს, რომ სემინარიაში სწავლისას სტალინმა თავი გამოავლინა, როგორც ძალიან ნიჭიერმა მოსწავლემ, რომელსაც მაღალი შეფასება ჰქონდა ყველა საგანში, მათ შორის მათემატიკაში, თეოლოგიაში, ბერძნულ ენასა და რუსულ ენაში. სტალინი გატაცებული იყო პოეზიით და ახალგაზრდობაში თავად წერდა ლექსებს ქართულ ენაზე.

ამიერკავკასიაში მცხოვრები რუსი მარქსისტების გავლენით ჩაება რევოლუციურ მოძრაობაში. არალეგალურ წრეში შეისწავლა კარლ მარქსის, ფრიდრიხ ენგელსის, ვლადიმერ ლენინის, გიორგი პლეხანოვის შრომები.

ეწეოდა მარქსისტული იდეების პროპაგანდას თბილისის რკინიგზის მთავარი სახელოსნოების მუშებს შორის. 1899 რევოლუციური მოღვაწეობისათვის სემინარიიდან გარიცხეს, რის შემდეგაც არალეგალურად დაიწყო ცხოვრება. გაწევრიანდა რსდმპ-ის თბილისის ორგანიზაციაში, სადაც დაუპირისპირდა სილიბისტრო ჯიბლაძეს. ამის გამო გარიცხა პარტიულმა სასამართლომ. თბილისიდან გადავიდა ბათუმში, სადაც ცივად მიიღეს, რის შემდეგაც გადავიდა ბაქოში.მონაწილეობდა გაზეთების „ბაკინსკი პროლეტარიატის“, „გუდოკის“, „ბაკინსკი რაბოჩის“ გამოცემაში. ბაქოდან მალე დაბრუნდა ბათუმში, სადაც მონაწილეობა მიიღო ბათუმის მუშათა გაფიცვაში, რის გამოც დააპატიმრეს და მოათვასეს ქუთაისის ციხეში. 1903 წლის სექტემბერში გადაასახლეს რუსეთში. რსდმპ-ში მომხდარი განხეთქილების შემდეგ მიემხრო ბოლშევიკებს. 1905 წელს იყო რსდმპ ყრილობის დელეგატი ტამპერეში, სადაც პირველად შეხვდა ვ. ი. ლენინს. 1906 წელს ჩავიდა რსდმპ ყრილობაზე, როგორც ბორჩალოს დელეგატი, მაგრამ რამდენადაც ბორჩალოში პარტიული ორგანიზაცია არ არსებობდა, ის არ დაუშვა სამანდატო კომისიამ და ყრილობაში მონააწილეობა მიიღო მხოლოდ სათათბირო ხმით. მისი მანდატი სადავო იყო რსდმპ ყრილობაზეც, თუმცა აქ სამანდატო კომისიამ ის დაუშვა დელეგატად.

1930-იანი წლების მასობრივმა რეპრესიებმა რუსული ეკლესია, როგორც ინსტიტუტი, თითქმის მთლიანად გაანადგურა: 1939 წლისათვის, სტალინის ბრძანებით განადგურებული იყო მრავალი ეკლესია, ათობით ათასი მღვდელი, ბერი და მონაზონი რეპრესირებული და მოკლული იყო. 1937-1938 წლების ტერორისას 100,000-ზე მეტი დახვრიტეს. მეორე მსოფლიო ომის დროს, მართლმადიდებელი ეკლესიის მიმართ ხელისუფლებამ პოზიცია შეარბილა და მას აღდგენის საშუალება მისცა, როგორც პატრიოტულ ორგანიზაციას. ამავე დროს, რუსულმა ეკლესიამ აღიარა საბჭოთა მთავრობა და სტალინი, რასაც ქვეყნის ფარგლებს გარეთ არსებული რუსული მართლმადიდებლური წარმომადგელობების მხრიდან მათი სქიზმა მოჰყვა.

სტალინის მმართველობისას, მართლმადიდებელი ეკლესიის მსგავსი ბედი გაიზიარეს სხვა რელიგიურმა ორგანიზაციებმაც: კათოლიკეებმა, ბაპტისტებმა, მუსლიმებმა, ბუდისტებმა, იუდეველებმა. მოხდა ათასობით ბერის რეპრესია, განადგურდა ასობით სინაგოგა, მეჩეთი, ტაძარი და სხვა რელიგიური დაწესებულება.

სტალინის კულტის ჩამოყალიბება
სტალინის მოღვაწეობაში დადებით მხარეებთან ერთად ადგილი ჰქონდა თეორიულ და პოლიტიკურ შეცდომებს, უარყოფითად გამომჟღავნდა ზოგიერთი მისი პიროვნული თვისება. თუ ვ. ი. ლენინის გარდაცვალების შემდეგ მუშაობის პირველ წლებში სტალინი ანგარიშს უწევდა მის მიმართ გამოთქმულ კრიტიკულ შენიშვნებს, შემდგომში დაიწყო კოლექტიური ხელმძღვანელობისა და პარტიული ცხოვრების ნორმების ლენინური პრინციპებიდან გადახვევა, პარტიისა და ხალხის წარმატებებში საკუთარი დამსახურების გაზვიადება. თანდათანობით ჩამოყალიბდა სტალინის პიროვნების კულტი, რომელმაც გამოიწვია სოციალისტური კანონიერების უხეში დარღვევები, სერიოზული ზიანი მიაყენა პარტიის მოღვაწეობას, კომუნისტური მშენებლობის საქმეს.

სკკპ ყრილობამ გააკრიტიკა პიროვნების კულტი, როგორც მარქსიზ-ლენინიზმის სულისკვეთებისათვის, სოციალისტური საზოგადოების წყობის ბუნებისათვის უცხო მოვლენა. სკკპ ცკ-ის 1956 წლის 30 ივნისის დადგენილებაში „პიროვნების კულტისა და მის შედეგების დაძლევის შესახებ“ პარტიამ მოგვცა სტალინის მოღვაწეობის ობიექტური შეფასება, პიროვნების კულტის ფართო კრიტიკა. სტალინის პიროვნების კულტს არ შეუცვლია და ვერც შეცვლიდა საბჭოთა წყობილების სოციალისტური არსი, სკკპ მარქსისტულ-ლენინური ხასიათი და მისი ლენინური კურსი, საზოგადოების განვითარების კანონზომიერი სვლა. პარტიამ შეიმუშავა და განახორციელა ღონისძიებათა სისტემა, რომლებმაც უზრუნველყვეს პარტიული ცხოვრებისა და პარტიული ხელმძღვანელობის პრინციპების ლენინური ნორმების აღდგენა და შემდგომი განვითარება.

ჯილდოები
სტალინი იყო საკავშირო კპ(ბ) ცკ-ის პოლიტბიუროს წევრი (1919–52), სკკპ ცკ-ის პრეზიდიუმის წევრი (1952–53), კომინტერნის აღმასკომის წევრი (1925–43), სრულიად რუსეთის ცაკის წევრი 1917-იდან, სსრკ ცაკისა - 1922-იდან, სსრკ – მოწვევების უმაღლესი საბჭოთა დეპუტატი. მინიჭებული ჰქონდა სოციალისტური შრომის გმირისა (1939) და საბჭოთა კავშირის მარშლის (1943) წოდებები. 1945 წლის 27 ივნისს, საკავშირო კპ(ბ) ცკ-ის პოლიტბიუროს წინადადებისა და ფრონტების სარდალთა წერილობითი წარდგინების საფუძველზე, „დიდ სამამულო ომში გაწეული განსაკუთრებული ღვაწლისა და დამსახურებისათვის“ საბჭოთა კავშირის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის დადგენილებით მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გენერალისიმუსის უმაღლესი სამხედრო წოდება და საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება. დაჯილდოებულია 3 ლენინის ორდენით, „გამარჯვების“ 2 ორდენით, 3 წითელი დროშის ორდენით, სუვოროვის ხარისხის ორდენით, აგრეთვე მედლებით.