iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბუზები

ბუზები — მწერების ქვერიგი ორფრთიანების რიგისა. სხეულის სიგრძე 1-იდან 55 მმ-მდე მერყეობს. პირის ორგანო დაუნაწევრებელი ხორთუმია. თათების ბოლოზე აქვთ 2-2 მისაწოვარი, რაც გლუვ ზედაპირზე ცოცვის საშუალებას აძლევთ. ბუზების მატლი უფეხოა, ტოვებს უთავოს შთაბეჭდილებას. ზრდასრული ბუზები იკვებებიან ყვავილის ნექტარით, ცხოველის სისხლით, ხრწნადი ნივთიერებებით, ნაკელითა და სხვა. მატლები იკვებებიან ფოთლებისა და ფესვების ქსოვილებით, ხრწნადი ნივთიერებებით. პარაზიტობენ ცხოველურ ქსოვილებსა და ორგანოებში. გვხვდება როგორც მავნე, ისე სასარგებლო სახეობები. მავნე სახეობებს შორის არიან შინაური ცხოველების (იშვიათად ადამიანის) პარაზიტები, სისხლისმწოვი ბუზარები, ბაქტერიების, ჰელმინთების კვერცხების გადამტანნი, პროდუქტებისა და კულტურული მცენარეთა მავნებლები. სასარგერგებლო სახეობებს შორის არიან მცენარეების დამმტვერავნი, მტაცებლები და პარაზიტები, რომლებიც მავნე მწერებს ანადგურებენ. ბუზები ფართოდ არიან გავრცელებული. ქვერიგში 70-მდე ოჯახია, რომელთა უმრავლესობა აგრეთვე საქართველოს ტერიტორიაზეც არიან გავრცელებული: მაწუხელასებრნი, ჯორაბუზისებრნი, ბზუალასებრნი, ბიძგიასებრნი, ჩუხჩუხელასებრნი, ზღარბაბუზისებრნი, მარცვლოვანთა ბუზები, მენაღმე ბუზისებრნი, ნამდვილი ბუზისებრნი, ბუზარასებრნი, ბორასებრნი და სხვა.
ჰელმუტ ლენტი

ჰელმუტ ლენტი (; დ. 13 ივნისი, 1918, პირენე, ბრანდენბურგი, გერმანიის იმპერია — გ. 9 ოქტომბერი, 1944, მესამე რაიხი) – გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, გერმანული ლუფტვაფეს ერთ-ერთი ცნობილი მფრინავი-ასი.

ბიოგრაფია
ჰელმუტ ლენტმა საშუალო განათლება გიმნაზიაში მიიღო და და 1937 წელს „ლუფტვაფეს“ რიგებში ჩაეწერა. მეორე მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე იგი ლეიტენანტის ჩინით ერთ-ერთ გერმანულ გამანადგურებელ შვადრონში იქნა გადაყვანილი. თავისი პირველი საჰაერო გამარჯვება მან ომის დაწყების მეორე დღესვე 2 სექტემბერს იზეიმა. იგი ამ დროს ჯერ კიდევ დღის ბრძოლებში იღებდა მონაწილეობას.

მცირე ხნის შემდეგ ლენტი მოხალისედ ჩაეწერა ღამის მფრინავ-გამანადგურებელთა რიგებში და თავის პირველსავე ღამის შეტაკებაში (1941 წლის მაისი) მტრის 2 თვითმფრინავი ჩამოაგდო. 1941 წლის 30 აგვისტოს 20 საჰაერო გამარჯვების შემდეგ ჰელმუტ ლენტი „რკინის ჯვრის რაინდის ჯვრის“ ორდენით დაჯილდოვდა. 1942 წლის 6 ივლისს მტრის 36 ჩამოგდებული თვითმფრინავის შემდეგ მან „რაინდის ჯვარზე“ „მუხის ფოთოლი“ მიიღო და მაიორის სამხედრო წოდება მიენიჭა. 1943 წლის 3 აგვისტოს იგი დაჯილდოვდა „ხმლებით“ ორდენზე „რკინის ჯვრის რაინდის ჯვარი მუხის ფოთოლით“.

1944 წლის 31 ივლისს მას «ლუფტვაფეს» პილოტებიდან პირველს მიენიჭა „ბრილიანტები“ „რაინდის ჯვარზე“. წინა დღით ჰელმუტ ლენტმა თავისი მე-100 საჰაერო გამარჯვება იზეიმა. ჰელმუტ ლენტი 1944 წლის 5 ოქტომბერს ავარიაში მოჰყვა. დაჯდომამდე მცირე ხნით ადრე მის თვითმფრინავს ძრავა გაუფუჭდა და იგი 50 მ სიმაღლიდან მიწას დაასკდა. თვითმფრინავის მთელი ეკიპაჟი ადგილზევე გარდაიცვალა, ცოცოხალი მხოლოდ ლენტი იყო. იგი სასწრაფოდ სამხედრო ლაზარეთში გადაიყვანეს, სადაც 4 დღის შემდეგ ავარიის დროს მიღებული ტრავმების შედეგად გარდაიცვალა. სიკვდილის შემდეგ მას პოლკოვნიკის წოდება მიენიჭა, ხოლო 1964 წელს ბუნდესვერის ბაზას ქალაქ როტენბურგში მისი სახელი მიენიჭა.
ბუზმარი

ბუზმარი, ბუზმარიოსი, ბოზმარიოსი — პოლიტიკური მოღვაწე ქართლში საუკუნის 10-20-იან წლებში, პეტრე იბერის მამა.

პეტრე იბერის ცხოვრების სირიული რედაქციის მიხედვით, ბუზმარი ქართლის (იბერიის) მეფე იყო. ქართულ ისტორიულ წყაროებში ამ სახელის მქონე მეფე არ იხსენიება. ქართველი ისტორიკოსების დიდ ნაწილს (მათ შორის, ივანე ჯავახიშვილს) ბუზმარის მეფობა ქართლში ან მის ერთ ნაწილში (ს. კაკაბაძე, ვ. დონდუა, გ. მელიქიშვილი) საეჭვოდ არ მიაჩნია. არსებობს მოსაზრება (ა. ბოგვერაძე), რომ ბუზმარი ქართლის სპასპეტი იყო და მოღვაწეობდა ბაკურსა და არჩილის მეფობის დროს. შესაძლოა ბუზმარი იყოს პალესტინის ერთ-ერთ ქართულ წარწერაში მოხსენიებული „ბუ-რზ[ე]ნ“. ბორის ვერცხლის თასის არმაზული წარწერიდან ცნობილია „ბუზმიჰრ, კეთილი პიტიახში“, რომელიც უფრო ადრინდელი, საუკუნის მოღვაწე უნდა იყოს.

ირანისადმი ქართლის ვასალობის გამტკიცების მიზნით შაჰს ბუზმარისთვის შვილი უთხოვია მძევლად. ამასვე მოითხოვდა მისგან ბიზანტიის იმპერატორი თეოდოსი (400–450). ბუზმარს ერთმორწმუნე ბიზანტიური ორიენტაცია უმჯობინებია და თავისი ერთადერთი ძე მურვანოსი (შემდგომ პეტრე იბერის სახელით ცნობილი) 421–424 წლების შუა ხანებში კონსტანტინოპოლს გაუგზავნია.
ალბრეხტ I (ბრაუნშვაიგი)

ალბრეხტ „დიდი” (გერმ.: . " ") (დ. 1236 — გ. 15 აგვისტო, 1279) — ძმასთან, იოჰან -თან ერთად ბრაუნშვაიგისა და ლიუნებურგის მეორე ჰერცოგი იყო, სანამ ეს საჰერცოგო ძმებმა 1269 წელს ერთმანეთში არ გაიყვეს.

1252 წელს მამის ჰერცოგ ოტო ცუ ბრაუნშვაიგ უნდ ლიუნებურგის სიკვდილის შემდეგ ალბრეხტის ხელში გადავიდა საჰერცოგოს მმართველობა. ამასთან ერთად ის ძმის იოჰანის მეურვეც იყო. 1267 წელს ძმებმა საჰერცოგო გაიყვეს. ალბრეხტს მამის სამფლობელო შუაზე უნდა გაეყო, ხოლო იოჰანს უფლება ჰქონდა პირველს ამოერჩია, რომელი ნაწილიც სურდა. იოჰანმა თავისი არჩევანი ქალაქ ჰანოვერზე და ლიუნებურგის მიწაზე შეაჩერა, ალბრეხტს წილად ერგო ბრაუნშვაიგის მიმდებარე მიწები, რომლებშიც შედიოდნენ ქალაქები: ვოლფენბიუტელი, კალენბერგი და გეტინგენი.

1269 წელს გაყოფა ოფიციალურად იქნა დადასტურებული. ალბერეხტმა სათავე დაუდო „ბრაუნშვაიგის ძველ შტოის“, ხოლო იოჰანმა „ლიუნებურგის ძველ შტოის“ დინასტიას. 1254 წელს ალბრეხტ -მა იქორწინა ელიზაბეთ ფონ ბრაბანტზე (გ.1261). მისი მეორე ცოლი იყო მარკიზა ადელაიდა დი მონფერატო, რომელთანაც შეეძინა შვილები:

ჰაინრიხი 1267–1322
ალბრეხტ სქელი 1268–1318
ვილჰელმი 1270–1292

ალბრეხტ დაიკრძალა ბრაუნშვაიგის კათედრალში.
ბუზმიჰრ პიტიახში

ბუზმიჰრ პიტიახში, ქართლის (იბერიის) სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე საუკუნეში. მოხსენიებულია არამეულ (არმაზულ) წარწერაში, რომელიც სოფელ ბორში ნაპოვნ ვერცხლის თასზეა ამოკაწრული. წარწერა იკითხება: „ბუზმიჰრ, კეთილი პიტიახში, სული მარადი“. ფიქრობენ, რომ ბუზმიჰრ პიტიახში იბერიის მეფის მონაპირე პიტიახში (ერისთავი) იყო ლიხთ-იმერეთში.
ბუზმორიელები

ბუზმორიელები — მწერების რიგი. სხეულის სიგრძე 30 მმ აღწევს. მამლის მუცელი ბოლოვდება მარწუხებით, რითაც მორიელის მუცელს მიემსგავსება (აქედანაა სახელწოდებაც). ბუზმორიელების 7 ოჯახი 300-მდე სახეობას აერთიანებს. გავრცელებულია ყველგან, უკიდურესი ჩრდილოეთის გარდა. საქართველოში 7-მდე სახეობაა. ბუზმორიელების უმრავლესობა იკვებება მცენარეული და ცხოველური ლპობადი ნარჩენებით, ზოგი კი მწერებით. ბუზმორიელები სრული გარდაქმნის უნარის მქონე მწერების უძველესი რიგია (ცნობილია კარბონული პერიოდიდან).
მოსახლეობის აღწერა

მოსახლეობის აღწერა — ამა თუ იმ ქვეყნის მოსახლეობის სოციალური, ეკონომიკური, დემოგრაფიული ვითარების ამსახველი მონაცემების მოპოვება, მათი დამუშავება, ანალიზი და შეფასება. ტერმინი მოიცავს ზემოთ აღწერილ მთელ პროცესს, რომელიც მიმდინარეობს დროის განსაზღვრულ მონაკვეთში.

საქართველოში მოსახლეობის აღწერას აწარმოებს საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური. უკანასკნელი აღწერა ჩატარდა 2024 წელს.

ცენზი ძველ რომში
ცენზი — ხალხის დაყოფა ქონებრივი ან ასაკობრივი სტატუსის გათვალისწინებით.

რომის მეფემ სერვიუს ტულიუსმა რომის მოსახლეობა ქონებრივი მდგომარეობის მიხედვით ცენზებად დაყო. იგი მიზნად ისახავდა მდიდარი პატრიციების და პლებეებისგან ერთიანი პოლიტიკური ერთეულის ჩამოყალიბებას. ამ ძალისხმევის შედეგად რომის მოსახლეობა ქონებრივი ცენზით 6 კლასად და 193 ცენტურიად დაიყო. თითო ცენტურია თითო კენჭსაყრელ ერთეულს წარმოადგენდა, მათი შეკრება კი ცენტურიალურ კომიციად იწოდებოდა.

ხალხი განიხილებოდა როგორც ჯარი და მთელი მოსახლეობა დაყოფილი იყო მხედრებად და ქვეითებად . ქვეითები იყოფოდნენ ზოგი ცნობით ხუთ და ზოგით კი — (დიონისიუს ჰალიკარნასელი) ექვს კლასად. მეექვსე კლასში ითვლებოდნენ ყველა, ვინც ქონებრივი ცენზით ვერ აღწევდა მეხუთე კლასს. იმის მიხედვით თუ რომელ კლასს მიეკუთვნებოდა ადამიანი, განისაზღვრებოდა თუ რა გადასახადი უნდა გადაეხადა და რა სახის სამხედრო სამსახური გაეწია.
ცენტურია

ცენტურია — ძველ რომში მოსახლეობის ქონებრივი და ასაკობრივი ნიშნით დაყოფის ერთეული. ასევე დანაყოფი რომაულ არმიაში.

რომის მეფემ სერვიუს ტულიუსმა (ძვ. წ. საუკუნე) რომის მოსახლეობა ქონებრივი მდგომარეობის მიხედვით ცენზებად დაყო. ცენზის მიზანი იყო მდიდარი პატრიციების და პლებეებისგან ერთიანი პოლიტიკური ერთეულის ჩამოყალიბება. მან რომის მოსახლეობა ქონებრივი ცენზით 6 კლასად და 193 ცენტურიად დაყო. თითო ცენტურია თითო კენჭისმყვრელ ერთეულს წარმოადგენდა, მათი შეკრება კი ცენტურიალური კომიცია გახდა.

ხალხი განიხილებიდა როგორც ჯარი და მთელი მოსახლეობა დაყოფილი იყო მხედრებად და ქვეითებად . ქვეითები იყოფოდნენ ზოგი ცნობებით ხუთ და ზოგით (დიონისიუს გალიკარნასელი) ექვს კლასად. მეექვსე კლასში ითვლებოდნენ ყველა, ვინც ქონებრივი ცენზით ვერ აღწევდა მეხუთე კლასს. იმის მიხედვით თუ რომელ კლასს მიეკუთვნებოდა ადამიანი, განისაზღვრებოდა თუ რა გადასახადი უნდა გადაეხადა და რა სახის სამხედრო სამსახური გაეწია.

კომიციებში კენჭის ყრისას ყოველი კლასი იყოფოდა ცენტურიებად. იგულისხმებოდა, რომ თითო ცენტურიაში 100 კაცი უნდა ყოფილიყო, თუმცა პრაქტიკაში ცენტურიებში ხალხის რაოდენობა განსხვავდებოდა. ცენტურიის წევრები იყოფოდნენ ასაკის მიხედვითაც, ნაწილი იყო უფროსი ნაწილი უმცროსი. უმცროსები იყვნენ კაცები 17-დან 46 წლამდე, 46-ს ზემოთ კი უფროსების ცენტურიაში გადადიოდნენ. ყოველ ცენტურიას ჰქონდა თითო ხმა, ამრიგად კლასს იმდენი ხმა ჰქონდა, რამდენი ცენტურიაც იყო მასში. ასევე იყვნენ მხედრებიც დაყოფილი ცენტურიებად. ჩვენამდე კლასებად და ცენტურიებად დაყოფის ორმა წყარომ მოაღწია, ესენი არიან დიონისიუსი და ტიტუს ლივიუსი, მათი მონაცემები ცოტა არ იყოს განსხვავდება, ქვემოთ ცხრილში ორივე ავტორის მონაცემებია მოყვანილი.

ამრიგად ლივიუსის მიხედვით გამოდის 194 ცენტურია ხოლო დიონისიუსის მიხედვით 193. ლუწი რიცხვი იმ პირობებში როდესაც უმრავლესობა წყვეტს საკითხს მოუხერხებელია, ამიტომ დიონისიუსის ცნობებს მიიჩნევენ მართებულად. ციცერონიც ამ საკითხში ემხრობა დიონისიუსის მონაცემებში, სხვა მხრივ კი მისი ცნობები განსხვავდება ზემოთ მოყვანილთაგან. სიმართლის დადგენას ისიც ართულებს რომ ჩვენამდე მოღწეული ტექსტები ძლიერ დაზიანებულია.

ცენტურია - ლეგიონის დანაყოფი
გაიუს მარიუსის სამხედრო რეფორმის შემდეგ ცენტურია გახდა ლეგიონის ტაქტიკური ერთეული. იგი შედგებოდა ჯერ 100 შემდეგ 80 და ბოლოს 60 მეომრისგან და ემორჩილებოდა ცენტურიონს. ცენტურიაში შედიოდა 10 კონტუბერნიუმი. ორი ცენტურია შეადგენდა ერთ მანიპულას.
ოქროსფერი კვირიონი

ოქროსფერი კვირიონი — ფრინველი კვირიონისებრთა ოჯახისა. სამხრეთ ევროპის, ჩრდილოეთ აფრიკისა და დასავლეთ აზიის ბინადარია. ძლიერ გადამფრენია, იზამთრებს ტროპიკულ აფრიკაში. მისი სხეულის სიგრძეა 27–29 სმ. ადვილად განირჩევა სხვა ფრინველებისაგან ნაირფერი ბუმბულის საფარველით. კეფა, თხემი, ფრთის ზედა მფარავები და ზურგი წაბლისფერი აქვს. მოლურჯო სხეულის ქვედა ნაწილის ფონზე თვალშისაცემია კაშკაშა ყვითელი ყელი. ნისკარტი და თვალზე გამავალი ზოლი შავია. იკვებება მწერებით, რომელსაც ჰაერში იჭერს. ბინადრობს კოლონიურად ხევებით დასერილ გაშლილ ადგილებში, სადაც სოროს თიხიან კედლებში თხრის. გავრცელებულია საქართველოშიც.
ბუკნა

ბუკნა, კვირტის ჭია , პეპელა ჭრელურასებრთა ოჯახისა. ფრთების შლილი 22—25 მმ, მუქი ყავისფერია, ლითონისებრი ბზინვარება დაჰკრავს. გავრცელებულია ყირიმის სამხრეთ სანაპიროზე, კრასნოდარის მხარეში, დაღესტანსა და დასავლეთ საქართველოში (აღმოსავლეთ საქართველოში მცირე რაოდენობითაა). ბუკნა აზიანებს ვაზს. გამოზამთრებული მუხლუხი გაზაფხულზე იკვებება მცენარის კვირტებითა და ფოთლებით, ივნისში ჭუპრდება. ივლისის დასაწყისში პეპელა ფოთლის ქვედა მხარეზე გროვებად დებს კვერცხებს. მუხლუხები დაჩონჩხავენ ფოთოლს ქვედა მხრიდან. ძლიერი დაზიანებისას ვაზი სუსტდება და ხმება. ბუკნა წელიწადში ერთ თაობას იძლევა. დასავლეთ საქართველოში გვხვდება მეორე თაობის პეპლებიც. ბრძოლის ღონისძიებანი: ვაზის გაშენება შპალერზე, ნიადაგის სწორად დამუშავება, ინსექტიციდების გამოყენება.
ბულანჩოსწვერი

ბულანჩოსწვერი — მთა საქართველოში, კახეთის მხარეში, თელავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე, აბანოს უღელტეხილთან, მდინარეების თუშეთის ალაზნისა და სტორის შენაკადთა სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3256 მ. აგებულია ქვედაიურული კვარციანი ქვიშაქვებითა და თიხაფიქლებით: აქვს კლდოვანი რელიეფი, განიცდის ინტენსიურ დენუდაციას. კალთები შემოსილია ალპური და სუბალპური მდელოებით.
ბუმბლიჭამიები

ბუმბლიჭამიები — მწერების რიგი. ფრინველებისა და ძუძუმწოვრების გარეგანი პარაზიტები. მათი 1-10 მმ სიგრძის სხეული დაფარულია ჯაგრით, რითაც მასპინძლის ბუმბულსა და ბეწვს ემაგრებიან. აქვთ დიდი სამკუთხა თავი და მღრღნელი პირის აპარატი, რომელიც თავის ქვედა მხარესაა გადმონაცვლებული. იკვებებიან მასპინძლის ბეწვით, ბუმბულით ან ეპიდერმისით. ცნობილია, ბუმბლიჭამიების 2500-მდე სახეობა. გვხვდება ყველგან. საქართველოს ტერიტორიაზე გავრცელებული ბუმბლიჭამიების ფაუნისტური შედგენილობა მთლიანად შესწავლილი არ არის. ამ პარაზიტების არეალი მათი მასპინძელი ცხოველის გავრცელებას შეესაბამება.
ბუნების კარი

ბუნების კარი — იაკობ გოგებაშვილის მიერ შედგენილი პირველი საკლასო საკითხავი წიგნი ქართულ ენაზე. მისივე „ქართული ანბანის“ (შემდგომში „დედა ენის“) გაგრძელება. გამოვიდა 1868 წლის ნოემბერში. „ბუნების კარი“ ელემენტარულ-ენციკლოპედიური ხასიათის საკითხავი წიგნია, სასარგებლო ცოდნას იძლევა ბუნებისა და საზოგადოების შესახებ. მასალა პედაგოგიურ-მეთოდური თანმიმდევრობითაა დალაგებული და დაწერილია გასაგები ენით. შედგება რამდენიმე თავისაგან („წინა სტატიები“, „მცენარეები“, „ფრინველები“, „ოთხფეხნი“, „ადამიანზედ“, „წელიწადის დრონი“, „ბუნების მოსლენანი“, „გეოგრაფიული სტატიები“, „საქართველოს მოკლე გეოგრაფია“, „კერძოობითი განხილვა“, „ლექსები“), დართული აქვს ამიერკავკასიის რუკა (ბოლო ვარიანტია 1912-ისა). „ბუნების კარი“ შედგენილია კონსტანტინე უშინსკის „ბავშვთა სამყაროსა“ და იან ამოს კომენსკის „ -ის“ ანალოგიით და იმავე პრინციპების საფუძველზე. ამ ეროვნულმა სახელმძღვანელომ თავის დროზე უდიდესი როლი შეასრულა ქართული ენისა და კულტურის დაცვისა და განვითარების საქმეში.
ბუნთურქები

ბუნთურქები — „მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ მიხედვით, ქართლის (მტკვრის ხეობის) უძველესი მოსახლეობის სახელწოდება. რომლებთანაც ბრძოლა მოუხდა ვითომდა აქ მოსულ ალექსანდრე მაკედონელს. ქრონიკა მათ ახასიათებს, როგორც ველურ, მხეცური ბუნების ხალხს. „ბუნთურქი“ თავდაპირველ (ძველისძველ) თურქს აღნიშნავს (ძველი ქართული „ბუნი“ — „ნამდვილი“, „მკვიდრი“). ამით ქრონიკის ავტორს სურდა ისინი განესხვავებინა გვიანდელი, მისთვის ცნობილი თურქებისაგან. ქართული წყაროების ეს ცნობა ლეგენდარულია.
ბურბურა

ბურბურა, გორგორა — ველისა და უდაბნოს ბალახოვანი მცენარეები, რომლებიც თესლის მომწიფების პერიოდში, ზოგჯერ კი უფრო ადრე, ხშირი დატოტვის ან ტოტების გადაღუნვისა და გადახლართვის შედეგად ბურთივით მრგვალდებიან. უხვად ივითარებს ნაყოფს, რომლის მომწიფების შემდეგ ბურბურის ღერო ძირში ტყდება და ქარს ადვილად გადააქვს.

ამ დროს თესლი თანდათანობით ცვივა და მცენარე დიდ ფართობზე ვრცელდება. სახეობათა უმრავლესობას შინაური ცხოველი არ ჭამს, რის გამოც იგი მთელი ვეგეტაციის მანძილზე რჩება. ერთწლოვნებიდან ბურბურს განეკუთვნება რქანაყოფა , მლაშობურა და სხვა. მრავალწლოვნებიდან — წინწკალა , ქარქვეტა , შოროქანი .
ქუთაისის რეალური სასწავლებელი

ქუთაისის რეალური სასწავლებელი — ისტორიული სასწავლებელი ქუთაისში, ამჟამად შენობაში განთავსებულია ქუთაისის სახელმწფიო უნივერსიტეტი.

ისტორია
სასწავლებელი 1897 წელს გაიხსნა (1874 წლიდან არსებული პროგიმნაზიის საფუძველზე). თავდაპირველად კერძო სახლებში განთავსებული სასწავლებლისთვის შენობა 1900-05 წლებში აიგო სამხედრო ინჟინრის, ფონ-შულცის პროექტით; ქვითხუროები, ძირითადად, ბერძნები ყოფილან. 1933 წლიდან შენობაში ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტი განთავსდა, 1988 წელს - ქუთაისის აკაკი წერეთლის სახელობის სახ. უნივერსიტეტი (თამარ მეფის ქ. #59).

არქიტექტურა
სასწავლებლის შენობები ნეოკლასიცისტური სტილისაა. ცენტრალური შესასვლელი ტიციან ტაბიძის ქუჩისპირა ბაღში გამავალ კორპუსშია მოთავსებული. შენობის შუა, რიზალიტებით ფლანკირებულ ნაწილს პორტიკი, ფსევდორუსტიკით დანაწევრებული გიგანტური პილასტრები, მეორე სართულის გიგანტური, მეანტრის ზოლით გაყოფილი სარკმლები და კრონშტეინებითა და კბილანებით შემკული კარნიზი გამოარჩევს. კბილანები ამკობს რიზალიტების სართულშუა სალტესაც. ნაგებობას დისკოებით შემკული მაღალი პარაპეტი ასრულებს.

თამარ მეფის ქუჩისპირა სამსართულიანი კორპუსის ფასადის გაფორმებას ქალაქში პარალელი არ მოეძებნება. რელიეფური რუსტიკით შემკულ პირველ სართულს, მეორე სართულის გრაფიკული რუსტიკა და მესამეს გლუვი ზედაპრინი ენაცვლება. ორი ერთნაირი, მოდერნის ყაიდაზე ტრაპეციულად მოჩარჩოებული კიდურა კარი ფრონტონით დასრულებულ რიზალიტებშია გაჭრილი, რომელთა მესამე სართულის სარკმლები სამსვეტიან ლოჯიაშია მოქცეული. შენობას სამ-სამად დაჯგუფებული ვიწრო სწორკუთხა სარკმლების წყება მოუყვება. კედლის წითლად შეღებილი მონაკვეთები, წითელი და შავი, მოხატული და ინკრუსტირებული მეანდრისა და სხვადასახვაგვარი პალმეტების ზოლები ფასადს განსაკუთრებულ ცხოველხატულობას ანიჭებს. ეზოსკენ კორპუსები მხოლოდ ღიობთა რიგებითა და რუტიკითაა დანაწევრებული.

უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკის შენობა 1880-იან წლებშია აგებული. იგი ონისიმე მდივანმა აუშენა თავის ორ ქალიშვილს, მარიამ ერისთავისას (ნიკოლოზ ერისთავის ვაჟის, სევასტის მეუღლე) და ელისაბედ წულუკიძისას. 1890-იან წლებში შენობაში ვაჟთა პროგიმნაზია იყო განთავსებული, შემდეგ - რეალური სასწავლებელი.

ჰორიზონტალურად გაშლილი, ორსართულიანი შენობის ყვითელი ეკლარის ფასადზე არქიტექტურული ელემენტები ვარდისფერი ქვითაა გამოყოფილი. ნაგებობის კიდეებში მოთავსებულ, ფრონტონებით დასრულებულ, ძლიერად შვერილ რიზალიტებში სადარბაზო კარებია გაჭრილი. ფასადის ძირითად ნაწილზე სიმეტრიის ღერძი რუსტიკის ვერტიკალური ზოლით არის აღნიშნული. დიდი თაღოვანი ღიობებით გასხნილ მეორე სართულს მძლავრ კრონშტეინებზე დაყრდნობილი ქვის ორი აივანი ამკობს. ღიობთა პრფილირებული საპირეების არქივოლტები რუსტირებული ქვებით არის დაყოფილი. პირველი სართული პროფილირებული შეტეხილი მოჩარჩოების მქონე სწორკუთხა სარკმლებითაა დანაწევვრებული.
აგნეს ავსტრიელი (1281-1364)

აგნეს ფონ ჰაბსბურგი (; დ. 18 მაისი, 1281, ვენა — გ. 24 ნოემბერი, 1364, კიონიგსფელდენი) — ავსტრიის ჰერცოგინია.

ოჯახი
მშობლები:
მამა: ალბრეხტ – რომაელ-გერმანელთა მეფე.
დედა: ელიზაბეთი (დ. 1262, მიუნხენი — გ. 28 ოქტომბერი 1313, ვენა) — კერნტენის ჰერცოგისა და ტიროლისა და გიორცის გრაფის მაინჰარდ -ის ასული.
მეუღლე: ანდრაშ 

და-ძმები:
რუდოლფ – ბოჰემიის მეფე.
ფრიდრიხ — რომელ-გერმანელთა მეფე.
ლეოპოლდ — ავსტრიის ჰერცოგი.
ალბრეხტ — ავსტრიის ჰერცოგი.
ჰაინრიხი — ავსტრიის ჰერცოგი.
მაინჰარდი
ოტო — ავსტრიის ჰერცოგი.
ანა — ბრანდენბურგის მარკგრაფინია.
ელიზაბეთი — ლოთარინგიის ჰერცოგინია.
კათარინა — კალაბრიის ჰერცოგინია.
იუტა — იოტინგენის გრაფინია.

აგნეს ფონ ჰაბსბურგი დასაფლავებულია ლავენტალის სანქტ-პაულის მონასტერში (კერნტენი).
ანა ჰაბსბურგი (1280-1327)

ანა ფონ ჰაბსბურგი (; დ. 1275 — გ. 1327, ბრესლაუ) — ავსტრიის ჰერცოგინია.

ოჯახი
მშობლები:
მამა: ალბრეხტ – რომაელ-გერმანელთა მეფე.
დედა: ელიზაბეთი (* 1262, მიუნხენი; † 28 ოქტომბერი 1313, ვენა), კერნტენის ჰერცოგისა და ტიროლისა და გიორცის გრაფის მაინჰარდ -ის ასული.

მეუღლე:
∞ 1) 1295 წლის დეკემბერი, ბრანდენბურგი – მარკგრაფი ჰერმან ფონ ბრანდენბურგი.
∞ 2) 1310, ბრესლაუ - ჰერცოგი ჰაინრიხ ფონ შლეზიენ-ბრესლაუ.

და-ძმები:
რუდოლფ – ბოჰემიის მეფე.
ფრიდრიხ - რომელ-გერმანელთა მეფე.
ლეოპოლდ - ავსტრიის ჰერცოგი.
ალბრეხტ - ავსტრიის ჰერცოგი.
ჰაინრიხი - ავსტრიის ჰერცოგი.
მაინჰარდი
ოტო - ავსტრიის ჰერცოგი.
აგნესი - უნგრეთის დედოფალი.
ელიზაბეთი - ლოთარინგიის ჰერცოგინია.
კათარინა - კალაბრიის ჰერცოგინია.
იუტა - იოტინგენის გრაფინია.

ანა ფონ ჰაბსბურგი დასაფლავებულია სანტა-კლარას მონასტერში (ბრესლაუ).
სათავადაზნაურო ბანკი

სათავადაზნაურო ბანკი — სახელმწიფო და საფინანსო ინსტიტუცია რუსეთის იმპერიაში. სათავადაზნაურო ბანკი იყო რუსეთში შექმნილი პირველი ბანკი, ფუნქციონირებდა მემამულეთა დაკრედიტების მიზნით, სახელმწიფო ხაზინის ხარჯზე. ბანკი მემამულეებს აძლებდა სესხს წლიური 6%-ის ოდენობით. სესხის მოცულობა დამოკიდებული იყო მსესხებლის ყმების რაოდენობაზე. 1885 წელს დაარსდა სახელმწიფო სათავადაზნაურო-საადგილმამულო ბანკი. ბანკს უფლება ჰქონდა მიმოქცევაში გაეშვა გირავნობის ფურცლები, რომლითაც სესხს აძლევდა კლიენტებს. გირავნობის ფურცლები უზრუნველყოფილი იყო მთავრობის მიერ, რაც საზღვარგარეთ მისი რეალიზაციის საშუალებას იძლეოდა. 1917 წლის 1 იანვრისთვის ბანკის ბალანსი შეადგენდა 1117 მლნ. მანეთს, ხოლო მიმოქცევაში გაშვებული გირავნობის ფურცლების თანხა იყო 952 მლნ. მანეთი. ამავე დროისთვის ბანკში დაგირავებული იყო 1937 ათასი ჰექტარი მიწა, სულ 29 237 მამული, რაც 1543 მლნ. მანეთად იყო შეფასებული. ბანკი ლიკვიდირებულ იქნა 1917 წლის ოქტომბრის გადატრიალების შემდეგ.

თბილისის ბანკი
1890 წელს თბილისში გაიხსნა სათავაზნაურო ბანკის ამიერკავკასიის განყოფილება. შენობა, რომელშიც ბანკი მდებარეობდა ამჟამად საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის კორპუსია მოთავსებული (ლ. გუდიაშვილის 3).

ბანკის შენობა 1913-16 წლებში აშენდა არქიტექტორ ანატოლი კალგინისა და მხატვარ ჰენრიხ ჰრინევსკის პროექტით, ფასადის დეკორი ნეოფიტე, ვლადიმერ და ლავრენტი აგლაძეების მიერ არის შესრულებული. ნაგებობა ძველი ქართული ხუროთმოძვრული მოტივების გამოყენების ერთ-ერთი ყველაზე სრულყოფილი ნიმუშია, რომელმაც დიდი როლი შეასრულა მომდევნო პერიოდის ქართული არქიტექტურის განვითარებაში.

მსხვილ ბურჯებზე დაყრდნობილი ღრმა გალერეა-ლოჯია, ლ. გუდიაშვილის ქუჩის მხარეს, ისევე, როგორც გვერდითი გალერეა და კუთხეში აღმართული კოშკი, მოჩუქურთმებული სარკმლები და ორნამენტული რომბები ნაგებობის საზეიმო ხასიათს განაპირობებს. აღსანიშნავია ინტერიერიც: ვესტბიულისა და ყოფილი საოპერაციო დარბაზის (დღეს სამკითხველო დარბაზი) კამარათა მოხატულობა, ქვის მოაჯირის მოდერნის სტილისათვის დამახასიათებელი დენადი ფორმები და სხვ.
ნორაშენი

}
| რელიგიური_წევრობა = სომხეთის სამოციქულო ეკლესია
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი = თბილისი
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| საიტი =
| ხუროთმოძღვრება = დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ჩახაზული ჯვრის ტიპის
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = 1790-1796
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა = 1
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი =41.691072
| გრძედი =44.80645
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა =
ნორაშენი — ღვთისმშობლის სახელობის სომხური ეკლესია თბილისში. მდებარეობს ქვემო კალაში, კოტე აფხაზის ქუჩაზე, ჯვარის მამის გვერდით. პირველი ეკლესია აქ აშენდა 1740 წელს. ამჟამად მდგომი ეკლესია ძირითადად აგებულია 1790-96 წლებში (ცალკეული სამუშაოები 1830-იან წლებამდე გრძელდებოდა).

ნორაშენი აგურით ნაგები, „ჩახაზული ჯვრის“ ტიპის ეკლესიაა. გუმბათი ეყრდნობა ორ მსხვილ მრგვალ ბურჯსა და აფსიდის კედლების შვერილებს. ეკლესიას სამი შესასვლელი აქვს. სამრეთის კარის წინ არის ს-ის ნახევარში მიშენებული, თლილი ქვით მოპირკეთებული და უხვად მოჩუქურთმებული ასიმეტრიული კარიბჭე. ამავე დროისაა დასავლეთ მკლავის კეხზე აღმართული მომცრო აჟურული სამრეკლო. ეკლესიის ფასადებს ამკობს დეკორატიული თაღნარი. იერით ნორაშენის ეკლესია გვიანი შუა საუკუნეების სომხურ და ქართულ არქიტექტურას უკავშირდება, თუმცა ფასადთა გაფორმებაში თავს იჩენს კლასიციზმის ელემენტებიც (ფრონტონები თაღოვანი ნიშების თავზე).

შიგნით ეკლესიის კედლებში ჩადგმულია საუკუნის ხაჩკარები. ეკლესიას ამკობს თბილისელი სომეხი მხატვრის მკრტუმ ოვნათანიანის მიერ 1834-35 წლებში შესრულებული მოხატულობა.

ეკლესიის დასავლეთ კედელთან, კარის მარჯვნივ თბილისელი სომეხი ვაჭრისა და მეცენატის მიხეილ თამამშევის (1852-1908) საფლავია.
ნიკოლოზ ბარათაშვილის სახლ-მუზეუმი

ნიკოლოზ ბარათაშვილის სახლ-მუზეუმი მდებარეობს თბილისში ჩახრუხაძის ქ. 17-ში ორსართულიანი სახლის პირველ სართულზე. მუზეუმი 1982 წელს გაიხსნა.

საცხოვრებელი სახლი დღევანდელი სახით ს-ის ბოლო მეოთხედში ჩამოყალიბდა. ფასადს კლასიცისტური ელემენტები ამჯობს, ეზოსკენ კი ნაგებობა ორ სართულად განლაგებული ხის აივნებით არის მიმართული. მოგრძო ეზოს სივრცეს შავთელის ქუჩისგან აგურის ზღუდე გამოჰყოფს.

გადმოცემა ამ ადგილს ნიკოლოზ ბარათაშვილის სახელს უკავშირებს. ვარაუდობენ, რომ სახლის სარდაფში და პირველ სართულზე შემორჩენილი ძველი აგურის წყობა იმ ბანიანი სახლის ნაწილი უნდა იყოს, რომელშიც პოეტი ცხოვრობდა.

მუზეუმში დაცულია 2000-მდე ექსპონატი, პოეტთან დაკავშირებული პიროვნებების ფოტო-მასალა, ბარათაშვილთა საგვარეულო გერბი, ფერწერული და გრაფიკული ნამუშევრები, სხვადასხვა დოკუმენტაცია, ნივთები.

მუზეუმი აქტიურადაა ჩართული საზოგადოების ცხოვრებაში. ცალკე გამოყოფილ დარბაზში ხშირად იმართება მუსიკალური და პოეზიის საღამოები, გამოფენები, წიგნის პრეზენტაციები, შეხვედრები სხვადასხვა ქვეყნის წარმომადგენელ დიასპორებთან სახელწოდებით „კულტურათა დიალოგი“.

გაერთიანებული ერების განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის ორგანიზაციამ – ნიკოლოზ ბარათაშვილის საიუბილეო თარიღი – დაბადებიდან 200 წლისთავი 2017 წლის საერთაშორისო მნიშვნელობის კულტურული მოვლენების ნუსხაში შეიტანა.

2017 წელს თბილისის მუზეუმების გაერთიანებამ ნიკოლოზ ბარათაშვილის 200 წლის იუბილესთან დაკავშირებით ნიკოლოზ ბარათაშვილის მემორიალური სახლ-მუზეუმის საზეიმო გახსნითი ღონისძიება გამართა.

საგამოფენო სივრცეში პირველადაა გამოყენებული თანამედროვე მუზეოგრაფიის შესაბამისი კრეატიული ინდუსტრია და 3 ანიმაცია. რეექსპოზიციის პროექტის მიზანია, კულტურის სხვადასხვა ინდუსტრიული საშუალებებით – ანიმაციური მეთოდებით – ფართო საზოგადოებას წარუდგინოს და პოპულარიზაცია გაუწიოს ნიკოლოზ ბარათაშვილის სახელსა და შემოქმედებას თანამედროვე მუზეოგრაფიის შესაბამისად და მიმზიდველი აქციოს დამთვალიერებლისათვის.