iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მარია შარაპოვა

მარია შარაპოვა ( დ. 19 აპრილი, 1987, ნიაგანი, რსფსრ, სსრკ) — რუსი პროფესიონალი ჩოგბურთელი, მსოფლიოს ყოფილი პირველი ჩოგანი.

შარაპოვას მოგებული აქვს 5 დიდი სლემის ტურნირი – 2 საფრანგეთის ღია პირველობა, 1 ავსტრალიის ღია პირველობა, 1 უიმბლდონი და 1 აშშ-ის ღია პირველობა. 2012 წელს საფრანგეთის ღია პირველობის მოგებით, შარაპოვამ კარიერული დიდი სლემი შეასრულა და გახდა ისტორიაში მეათე ქალი ჩოგბურთელი, რომელმაც აღნიშნულის მიღწევა შეძლო (ყველა დიდი სლემის ტურნირის მოგება). რუს ჩოგბურთელს ასევე ერთხელ აქვს მოგებული წლის შემაჯამებელი ტურნირი. ჯამში მას კარიერაში -ის 36 ტურნირი აქვს ერთეულებში მოგებული. 2005 წელს 18 წლის ასაკში, შარაპოვა რეიტინგში მსოფლიოს პირველი ჩოგანი გახდა. ჯამში სხვადასხვა წლებში, იგი 21 კვირის განმავლობაში იკავებდა პირველ ადგილს.

ოლიმპიურ თამაშებზე, მას ერთი ვერცხლის მედალი აქვს ერთეულებში მოპოვებული. სანაკრებო დონეზე, შარაპოვამ ერთხელ მოიგო 1 ფედერაციის თასი რუსეთის ნაკრებთან ერთად. კარიერა დაასრულა 2020 წლის 26 თებერვალს.

სტატისტიკა და მიღწევები
დიდი სლემის ტურნირების ფინალები: 10 (5–5)
წლის შემაჯამებელი ტურნირის ფინალები: 3 (1–2)
(დ) – დახურული კორტი

ოლიმპიური ფინალები: 1 (0–1)
ლებარდე (მთა)

ლებარდე — მთა საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მარტვილისა და რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ლენტეხის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს ეგრისის ქედის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარეების ურაშულის (ხელედულის მარჯვენა შენაკადი) და ტეხურის სათავეებში, კურორტ ლებარდეს ჩრდილოეთით. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2733 მ. აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებით. კალთები დაფარულია ალპური მდელოებით.
ლებარდე

ლებარდე — ადგილობრივი მნიშვნელობის მთის კლიმატურ-ბალნეოლოგიური კურორტი ეგრისის ქედზე, მარტვილის მუნიციპალიტეტში, ზღვის დონიდან 1600 მ. ახასიათებს ზომიერად რბილი ზამთარი (იანვრის საშუალო ტემპერატურა - 4,1 °) და ზომიერად გრილი ზაფხული (აგვისტოს საშუალო ტემპერატურა 16 °). ნალექები 1500 მმ წელიწადში. ძირითადი სამკურნალო ფაქტორია საშუალო მთის კლიმატი, ნახშირმჟავა მინერალური წყალი (წყლის ტემპერატურა 7-13 °, მინერალიზაცია - 0,6-1,0 გ/ლ; საერთო დებიტი დღე-ღამეში 41 ათ. ლ). სამედიცინო ჩვენება: სუნთქვისა და საჭმლის მომნელებელ ორგანოთა ქრონიკული დაავადებანი. სეზონი - ივნისი-ოქტომბერი.
ლებადინური ჯიში

ლებადინური ჯიში — მსხვილი რქოსანი საქონლის, სარძევე-სახორცე მიმართულების ჯიშია. გამოყვანილია უკრაინაში სუმის ოლქის (ცენტრი ქ. ლებადინი) კოლმეურნეობებსა და საბჭოთა მეურნეობებში უკრაინული ნაცარა საქონლის შვეიცარულთან შეჯვარებისა და შემდგომში საუკეთესო ნაჯვართა გადარჩევის და „თავისში“ მოშენების გზით. ჯიში დამტკიცებულია 1950 წელს. ლებადინურ ჯიშს აქვს პროპორციული აღნაგობა, ფერად უმეტესად რუხი წაბლაა. ფურის სარძევე პროდუქტიულობა ყოველ ლაქტავიაზე 3000-3700 კგ რძეს შეადგენს, სანაშენეებში — 5000—6000 კგ-ს, სარეკორდო მონაწველია 123000 კგ. რძის ცხიმიანობაა 3,8—3,9%. კუროს მასა 850-1000 კგ. ფურისა — 500—550 კგ. ნაკლავის გამოსავალი 55—58%.
დასავლეთსლავური ენები

დასავლეთსლავური ენები რიცხობრივად სამი მთავარი და რამდენიმე მცირე ენისაგან შედგება, პოლონური, ჩეხური და სლოვაკური განვითარებული სალიტერატურო ენებია.

პოლონური ენა
ჩეხური ენა
სლოვაკური ენა

სორბული ენა (იგივე ლაუზიცური, ან ლუჟიცური, ან ვენდური)
კაშუბური ენა
სლოვინცური ენა
პოლაბური ენა

დასავლეთსლავური ენები თავის მხრივ იყოფა სამ - ჩრდილოურ, საშუალო და სამხრეთულ ჯგუფად.

1. (დასავლეთსლავური ენების) ჩრდილოურ ჯგუფში შედის პოლონური, ელბისა და ბალტოსლავური ენები, რომელთაგან მხოლოდ კაშუბური არის შემორჩენილი, ხოლო სლოვინცური და პოლაბური გამქრალი ენები. პოლონეთში კაშუბურ ენას პოლონური ენის დიალექტად მიიჩნევენ, რის გამოც იგი მოკლებულია სახელმწიფოებრივ მზრუნველობას და გაქრობის პირასაა მისული.

2. (დასავლეთსლავური ენების) საშუალო (ანუ სორბულ) ჯგუფში შედის ზემო და ქვემო სორბული ენები. ამ ენებსაც სხვა ენასთან (გერმ. ენა) ერთად უწევთ არათანაბარ პირობებში თანაარსებობა, რის გამო გაქრობის გზაზე დგანან.

3. (დასავლეთსლავური ენების) სამხრეთულ ჯგუფში შედის ჩეხური და სლოვაკური ენები, რის გამოც ამ ენებს ჩეხურ-სლოვაკური ენების ჯგუფსაც უწოდებენ.

დასავლეთსლავური ენები მოიხმარენ ლათინურ ანბანს, ანუ ლატინიცას, რომელიც განივრცობა მცირეოდენი დიაკრიტიკული ნიშნებისა და ზოგიერთი ასოთშეთანხმების (, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ) მოშველიებით .

დასავლეთსლავისტიკა, როგორც დარგი
დასავლეთსლავისტიკა არის სლავთმცოდნეობის ( სლავისტიკის ) ერთ–ერთი ქვედარგი, რომელიც დასავლეთსლავური ქვეყნების (უპირველეს ყოვლისა მათი ენებისა და კულტურების) შესწავლითაა დაკავებული.
დასავლეთსლავისტიკა თავის მხრივ ძირითადი დასავლეთსლავური ენების მიხედვით დაიყოფა პოლონისტიკად, ბოჰემისტიკად და სლოვაკისტიკად.

საქართველოში დასავლეთსლავისტიკა თითო–ოროლა ძირითადად მაინც პოლონური და ჩეხური ენების მცოდნეებითღა თუ შემოიფარგლება.
დიანა ღურწკაია

დიანა ღურწკაია (დ. 2 ივლისი, 1978, სოხუმი) — რუსეთში მოღვაწე ქართველი მომღერალი.

დიანა წარმოშობით მეშახტე მამისა და მასწავლებელი დედის ოჯახიდანაა. დაბადებით ბრმამ, დიანამ შეძლო დაერწმუნებინა მუსიკის მასწავლებელი, რომ ფორტეპიანოზე დაკვრას მოახერხებდა. 10 წლის ასაკში პირველად გამოვიდა თბილისის ფილარმონიაში ირმა სოხაძესთან ერთად. 1995 წელს გაიმარჯვა მუსიკალურ კონკურსში „იალტა-მოსკოვი-ტრანზიტი“. 1999 წელს დაასრულა მოსკოვის გნესინის მუსიკალური სასწავლებლის საესტრადო განყოფილება. აფხაზეთის კონფლიქტის შემდეგ ოჯახი საცხოვრებლად რუსეთში გადავიდა.

2000 წელს სტუდიამ „“ გამოუშვა მომღერლის სადებიუტო ალბომი, რომელშიც შევიდა იგორ ნიკოლაევისა და სერგეი ჩელობანოვის ლექსებზე დაწერილი სიმღერები.
სამსონ ქუთათელაძე

სამსონ თენგიზის ძე ქუთათელაძე (დ. 4 მაისი, 1964, საჩხერე, საქართველოს სსრ, სსრკ — გ. 15 იანვარი, 2018, რუსთავი) — ქართველი სამხედრო პირი, ბრიგადის გენერალი.

ბიოგრაფია
1988 წელს დაამთავრა თბილისის ეკონომიკისა და სამართლის კომერციული ინსტიტუტი სპეციალობით იურისტი. ობერამერგაუს ნატოს სკოლა სპეციალობით კრიზისების მართვის კურსი, ნიუ-ჰემფშირის უნივერსიტეტი სპეციალობით სამხედრო დაგეგმვის კურსი. 1991 წლიდან მსახურობდან საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში სხვადასხვა თანამდებობებზე. 2001 წლამდე მსახურობდა საჩხერის ბატალიონში. 2001 წლიდან ეროვნული გვარდიის შემადგენლობაში იყო. 2004–2006 წლებში იყო ეროვნული გვარდიის სარდალი. მონაწილეობა ჰქონდა მიღებული საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობის დაცვაში ცხინვალის რეგიონსა და აფხაზეთის ომში (1992–1993), სამშვიდობო ოპერაციებში ერაყში. გავლილი ჰქონდა სამხედრო კურსები და წვრთნები ამერიკის შეერთებულ შტატებში, საფრანგეთში და დიდ ბრიტანეთში.

2008–2012 წლებში საქართველოს პარლამენტის წევრი, თავდაცვის და უშიშროების კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე. პარლამენტში არჩეული იყო როგორც საჩხერის მუნიციპალიტეტის მაჟორიტარი დეპუტატი ერთიანი ნაციონალური მოძრაობიდან. შემდეგ მოღვაწეობდა კერძო ბიზნესის სექტორში. 2018 წლის 15 იანვარს ცეცხლსასროლი იარაღით მოკლეს რუსთავში.

ჯილდოები
ვახტანგ გორგასლის მესამე ხარისხის ორდენი.
მედალი საბრძოლო დამსახურებისათვის
აშშ-ის ჯორჯიის შტატის მედალი განსაკუთრებული ღვაწლისთვის
აშშ არმიის დეპარტამენტის მიერ გაცემული მედალი საბრძოლო მიღწევებისთვის
აშშ-ის არმიის გენერალ-მაიორის საპატიო წოდება;
საჩხერის საპატიო მოქალაქე
საფრანგეთის საპატიო ლეგიონის ორდენი (2008)
საქართველოს ეკლესიის უმაღლესი ჯილდო — წმინდა გიორგის ოქროს ორდენი (2010)
ანდრუს ანსიპი

ანდრუს ანსიპი (; დ. 1 ოქტომბერი, 1956, ტარტუ, ესტონეთი) — ესტონელი პოლიტიკოსი. ესტონეთის პრემიერ-მინისტრი 2005-2014 წლებში.

დაიბადა ტარტუში, 1979 წელს დაამთავრა ტარტუს უნივერსიტეტის ქიმიის ფაკულტეტი. 1978 წელს გაწევრიანდა კომუნისტურ პარტიაში. 1985 წელს მუშაობა დაიწყო ესტონეთის სსრ-ის კომპარტიის ტარტუს რაიონის მრეწველობისა და ტრანსპორტის ინსტრუქტორად. 1998 წელს აირჩიეს ტარტუს მერად და აღნიშნულ თანამდებობაზე დარჩა 2004 წლამდე. 2004 წელს გახდა რეფორმის პარტიის თავმჯდომარე. 2005 წელს პრეზიდენტმა არნოლდ რუიტელმა დაავალა ახალი მინისტრთა კაბინეტის ფორმირება. ჩამოაყალიბა კოალიციური მთავრობა ცენტრისტულ და სახალხო კავშირთან ერთად.

ოჯახი
მეუღლე ანუ ანსიპი პროფესიით გინეკოლოგია. ჰყავთ სამი ქალიშვილი.
აგლომერაცია

საქალაქო აგლომერაცია (, „ვუერთებ“) — დასახლებული პუნქტების, მეტწილად ქალაქური ტიპის, კომპაქტური დაჯგუფება, რომლებიც ალაგ-ალაგ ერთმანეთს ერწყმის და ერთიანდება რთულ მრავალკომპონენტურ დინამიკურ სისტემაში ინტენსიური საწარმოო, სატრანსპორტო და კულტურული კავშირებით.

ანსხვავებენ მონოცენტრისტულ (ერთი მსხვილი ქალაქი-ბირთვის გარშემო ფორმირებული, მაგ. თბილისის აგლომერაცია) და პოლიცენტისტულ აგლომერაციებს (რომელთაც რამდენიმე ქალაქი-ბირთვი აქვთ, მაგ. რურის აუზში ქალაქების დაჯგუფება გერმანიაში).

გაერთიანების მთავარი კრიტერიუმებია:
მასიური სამსახურებრივი, საგანმანათლებლო, საყოფაცხოვრება, კულტურული და რეკრეაციული მგზავრობები;
1,5 საათის ფარგლებში დანიშნულების ადგილის მისაწვდომობა ტრანსპორტის კორიდორების გასწვრივ (რკინიგზა, ავტოგზა და მდინარე);
რეგულარული საგარეუბნო ელექტრომავლების, ავტობუსების, თბომავლების არსებობა;
საკუთარი ადმინისტრაციული რეგიონების დაქვემდებარებაში არსებული დასახლებები, გარდა ყველაზე მჭიდროდ მიმდებარე ურბანული დასახლებებისა;
აეროპორტის, სარკინიგზო კვანძი-ტერმინალის, სამდინარო პორტი-ტერმინალის ერთიანობა;
მჭიდრო დასახლება სატრანსპორტო კორიდორების გასწვრივ.

უმსხვილესი აგლომერაციები
დედამიწის უმსხვილესი აგლომერაციები, რომელთა მოსახლეობა 10 მილიონს აღემატება (2007 წლის 21 აპრილის მონაცემებით):
პეტარ სტოიჩევი

პეტარ სტოიჩევი (; 24 ოქტომბერი, 1976, მომჩილგრადი, ბულგარეთი) — ბულგარელი მარათონელი მოცურავე. შვიდგზის მსოფლიო თასის მფლობელი მარათონულ ცურვაში. ლა-მანშის სრუტე გადაცურა 6 საათსა და 57 წუთში — მსოფლიო რეკორდი (პირველი ადამიანი, რომელმაც ლამანში გადაცურა იყო მეთიუ ვები , მან 1875 წლის 25 აგვისტოს ამ სრუტის გადაცურვას მოანდომა 21 საათი და 45 წუთი).
ამურის ვეფხვი

ამურის ვეფხვი , აგრეთვე ცნობილი, როგორც უსურიული ვეფხვი და ციმბირული ვეფხვი — ვეფხვის ერთ-ერთი ყველაზე იშვიათი ქვესახეობა, რომელიც გვხვდება რუსეთის შორეულ აღმოსავლეთში, ჩრდილო-აღმოსავლეთ ჩინეთსა და შესაძლოა ჩრდილოეთ კორეაში. წარსულში ბინადრობდა კორეის ნახევარკუნძულზე, თუმცა ამჟამად უმთავრესად გავრცელებულია სიხოტე-ალინის მთიან რეგიონსა და რუსეთის შორეული აღმოსავლეთის პრიმორიეს მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ამურის ვეფხვი გენეტიკურად ახლოს დგას გადაშენებულ თურანის ვეფხვთან. ძირითადად იკვებება იზუბრით, მუშკით, გორალით, ლოსით, ციმბირული შველით, ხალებიანი ირემით, გარეული ღორით და ზოგჯერ პატარა ზომის ჰიმალაიური დათვითა და მურა დათვით; აგრეთვე თავს ესხმის კურდღელს, მებულულესა და ორაგულს. შეტანილია -ის წითელ ნუსხაში. ამურის ვეფხვის ნახვა თბილისის ზოოპარკშიც იყო შესაძლებელი.
ლეგჰორნი

ლეგჰორნი — ქათმის ჯიში მეკვერცხული მიმართულებისა. გამოყვანილია საუკუნეში აშშ-ში, იტალიური თეთრი ქათმის შეჯვარებით მინორულა, ესპანური ძიძგილა და სხვა ჯიშის ქათმებთან. ფერად თეთრი, წაბლისფერი, შავი ან ცისფერია. სხეულის აგებულებისა და ბიბილოს ფორმის მიხედვით არსებობს რამდენიმე სახესხვაობა. მამლის მასაა 2,3-2,7 კგ, დედლისა — 1,8-2,0 კგ. მეკვერცულობა 220-270 კვერცხი წელიწადში. საუკეთესო მოქცეული 300-ზე მეტ კვერცხს იძლევა. კვერცხის მასა 55-60 დ. ყოფილ სსრკ-ში პირველად 1925 წელს შემოიყვანეს. ადგილობრივ ქათმებთან შესაჯვარებლად და ახალი ჯიშების (რუსული თეთრი და სხვა) გამოსაყვანად იყენებდნენ.

საქართველოში ლეგჰორნი 1925-1927 წლებში შემოიყვანეს. აშენებდნენ მეკვერცხეობის ფაბრიკებში — სამგორის სამომშენებლოში, მეფრინველეობის ამიერკავკასიის ზონალურ საცდელ სადგურში, საქართველოს ზოოტენიკურ-სავეტერინარო სასწავლო-კვლევით ინსტიტუტის კრწანისის სასწავლო-ექსპერიმენტულ მეურნეობაში.
სუმატრის ვეფხვი

სუმატრის ვეფხვი — ბინადრობს მხოლოდ კუნძულ სუმატრაზე (ინდონეზია), ბუნებაში 400-500 სუმატრის ვეფხვია, ხოლო ზოოპარკებში 235 ვეფხვია; სუმატრის ვეფხვის შენარჩუნებისთვის ორგანიზებულია ნაკრძალები, იგი ყველაზე პატარა ვეფხვის ქვესახეობაა (თუ არ ჩავთლით ბალის ვეფხვს რომელიც ამჟამად გადაშენებულია) ზრდასრული მამრის წონა 100-140 კილოგრამია.
ვალდის ზატლერსი

ვალდის ზატლერსი (, დ. 22 მარტი, 1955, ლატვია) — ლატვიის პრეზიდენტი 2007-2011 წლებში.

ბიოგრაფია
სწავლობდა რიგის 50-ე სკოლაში. 1979 წელს დაამთავრა რიგის სამედიცინო ინსტიტუტი. 1990-1991 წლებში იყო ექვსთვიან სტაჟირებაზე იელისა და სირაკიუსის უნივერისტეტებში. 1979-1985 წლებში იყო ექიმ-ტრამვატოლოგ-ორთოპედი რიგის მეორე საავადმყოფოში. 1986 წელს მონაწილეობა მიიღო ჩერნობილის კატასტროფის სალიკვიდაციო სამუშაოებში.

2005 წლიდან ლექციებს კითხულობდა რიგის უნივერსიტეტში. 2007 წელს აირჩიეს ლატვიის პრეზიდენტად.

ჰყავს მეუღლე და სამი შვილი.
ლევანის ტბა

ლევანის ტბა — მყინვარული ტბა საქართველოში, ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სამსრის ქედზე, მთა გოდორების სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე, ღრმა ტროგულ ხეობაში, ზღვის დონიდან 2815 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 0,06 კმ², აუზის ფართობი 1,38 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 2,8 მ. წყლის მოცულობა 0,12 მლნ. მ³. სიღრმეები ნაპირთან სწრაფად მატულობს, ხოლო შემდეგ თანდათან იზრდება და სამხრეთ ნახევარში მაქსიმუმს აღწევს. ტბაში სიღრმეები თითქმის თანაბრადაა გადანაწილებული. აღსანიშნავია ტბის ქვაბულის ფერდობების სიციცაბე. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. მაღალი დონე აქვს ზაფხულზე, დაბალი — ზამთარში. წყალი სუსტადაა მინერალიზებული. ტბის სუფთა და გამჭვირვალე წყალი მოლურჯო-ცისფერია. ცოცხალი ორგანიზმებით ღარიბია.
იუნანი

იუნანი (; ფინინი ) — პროვინცია დასავლეთ ჩინეთში. ადმინისტრაციული ცენტრი და უდიდესი ქალაქია — კუნმინი. მოსახლეობა — 45,966,239 ადამიანი (მე-12 ადგილი პროვინციებს შორის, 2010 წლის მონაცემებით.)

გეოგრაფია
იუნანის პროვინციის ფართობი შეადგენს 394 100კმ².

ადმინისტრაციული დაყოფა
იუნანის პროვინცია ადმინისტრაციულად იყოფა 16 მუნიციპალიტეტად:
ლევკოიონი

ლევკოიონი — ერთ- ან ორწლოვანი დეკორატიული მცენარე კომბოსტოსებრთა ოჯახისა. აქვს დატოტვილი ღერო, რომელიც 20-80 სმ აღწევს, ლანცეტისებრი ან ვიწრო-უკუკვერცხოსებრი ფოთლები, სხვადასხვა შეფერილობის, სურნელოვანი, მარტივი ბუთხუზა ყვავილები, რომლებიც შეკრებილია მტევნისებრ ყვავილებად.

ლევკოიონს იყენებენ დეკორატიულ ბებაღეობაში სკვერებისა და პარკების გასაფორმებლად, ასაჭრელ და საქოთნე მცენარედ.
ლეთა

ლეთა — უღელტეხილი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარეში, ჯავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს რაჭის ქედზე, მდინარეების ჯეჯორისა (რიონის მარცხენა შენაკადი) და ფაწის (დიდი ლიახვის მარჯვენა შენაკადი) წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3001 მ. მიდამო შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოებით. აკავშირებს სოფლებს ყემულთასა და ლეთას.
ლეილა

„ლეილა“ — ქართული ლიტერატურული კრებული. გამოდიოდა თბილისში 1917 (№ 1), 1920 (№ 2), 1924 (№ 3). რედაქტორი იოსებ გრიშაშვილი, გამომცემელი — მ. ციციშვილი. კრებულში გამოქვეყნებულია იოსებ გრიშაშვილის, ალექსანდრე აბაშელის, კონსტანტინე მაყაშვილი, ვალერიან გაფრინდაშვილის, პაოლო იაშვილის, მარიჯანის, გიორგი გვაზავას, სანდრო შანშიაშვილი, კონსტანტინე ჭიჭინაძეს, სიკო ფაშალიშვილის, ილო მოსაშვილის და სხვა პოეტების ლექსები; გერონტი ქიქოძის, ლეო ქიაჩელის, ნიკო ლორთქიფანიძის, შალვა დადიანის, დემნა შენგელაიას, ნოველები. კონსტანტინე კაპანელის, ივანე გომართელის, ვახუშტი კოტეტიშვილის, ი. გრიშაშვილის წერილები, რეცენზიები და სხვა.
(433) ეროსი

433 ეროსი , ადრე 898 — დედამიწის მახლობლად მდებარე აღმოჩენილი პირველი ასტეროიდი. აღმოაჩინა 1898 წელს გერმანელმა ასტრონომმა კარლ ვიტმა და ბერძნული მითოლოგიით სიყვარულის ღმერთის სახელი ჰქვია. ამ -ტიპის ასტეროიდის ზომაა 131333 კმ და სიდიდით მეორე დედამიწის მახლობლად მდებარე ასტეროიდია 1036 განიმედეს შემდეგ. მეცნიერები მიიჩნევენ, რომ ეს პირველი ასტეროიდი იყო, რომელიც მარსის ორბიტას მიუახლოვდა. ასევე მიიჩნევენ, რომ ეს ასტეროიდი აღემატება სიდიდით იმ ასტეროიდს, რომელმაც ჩიკხულუბის კრატერი წარმოქმნა იუკატანში, და რომელსაც დინოზავრების ამოწყდომას მიაწერენ.
ბრიტანიკუსი

ტიბერიუს კლაუდიუს კეისარ ბრიტანიკუსი (; დ. 12 თებერვალი, 41 — გ. 11 თებერვალი, 55) — რომის იმპერატორის, კლავდიუსის ვაჟი მისი მესამე ცოლისგან, მესალინასგან. დაბადებისას ის გახდა იმპერიის ტახტის მემკვიდრე, მამამისის გამეფებიდან ერთ თვეში. თუმცა ის ჯერაც მოზარდი იყო, როდესაც დედამისის გავლენა იმპერატორზე დაკნინდა და კლავდისმა აგრიპინა უმცროსი შეირთო ცოლად. ამან აგრიპინას უფროს ვაჟ ნერონს საზოგადოების თვალში მისი დაკნინების საშუალება მისცა. 14 წლისთავზე ბრიტანიკუსი საიდუმლო ვითარებაში გარდაიცვალა, რამაც ნერონს იმპერატორობისკენ გზა გაუხსნა.
პეტროს ადამიანი

პეტროს ჰერონომოსის ძე ადამიანი (; დ. 21 დეკემბერი, 1849, კონსტანტინოპოლი — გ. 3 ივნისი, 1891, იქვე) — სომეხი მსახიობი, პოეტი, მწერალი და საზოგადო მოღვაწე. მისი თანამედროვე რუსი კრიტიკოსების თანახმად, ჰამლეტისა და ოტელოს მისეული განსახიერებები მას მსოფლიოს უდიდეს ტრაგიკოსთა რიგში აყენებს.

ბიოგრაფია
ადამიანს დედა ჯერ კიდევ ჩვილ ასაკში გარდაეცვალა (წლინახევრის იყო). მისი სამსახიობო კარიერა 1866 წელს დაიწყო კონსტანტინოპოლის სომხურ თეატრში. 1879 წლიდან ის ბაქოში, შუშაში, ალექსანდრაპოლსა და ტფილისში გამოდიოდა. 1880-იან წლებში, როცა ოსმალებმა ეროვნული უმცირესობების დევნა დაიწყეს, ადამიანი რუსეთისა და უკრაინის ქალაქებში გასტროლებს მართავდა სომხურ და ფრანგულ ენებზე შესრულებით. 1888 წელს რუსი თეატრალური კრიტიკოსი „ოდესკი ვეტნიკში“ წერდა: „არა პოსარტი, არა როსი, არა ბარნაი, არც ერთ ევროპელ მსახიობს, რომელიც რუსეთს წვევია, მოუცია ჩვენთვის ასეთი აბსოლუტური, არტისტულად სრული ჰამლეტი, როგორც ბატონმა ადამიანმა გააკეთა“. 1888 წელსვე ის კონსტანტინოპოლში ბრუნდება. ამ პერიოდის მის საუკეთესო როლებს შორისაა: მეფე ლირი, არბენინი (ლერმონტოვის „მასკარადი“), ხლესტაკოვი (გოგოლის „რევიზორი“), მიქაელი (სუნდუკიანის „კიდევ ერთი მსხვერპლი“) და სხვ.

ადამიანი ყელის კიბოთი გარდაიცვალა რუსულ საავადმყოფოში.

ადამიანის სახელს ატარებს თბილისის სომხური დრამატული თეატრი.
ლეირაყი

ლეირაყი — მწვერვალი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის სამხრეთ განშტოების ცალგმილის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3755 მ. კალთებზე არის მოზრდილი მყინვარები. პირველი საბჭოთა ასვლა მოეწყო 1936 წელს ვედენიჩევის, აიზერმანისა და სხვების მონაწილეობით.
ლეიშმანია

ლეიშმანია — უმარტივესთა გვარი შოლტოსნების კლასისა. მათი მსხლისებური სხეულის სიგრძე 2-4 მკმ აღწევს. იბუდებენ რეტიკულურ-ენდოთელიუმური სისტემის უჯრედებში, ლიმფურ კვანძებში. გადამტანი ცხოველის (მოსკიტის) სხეულში ისინი შოლტიან (ლეპტომონადურ) ფორმად გარდაიქმნებიან და აქვე მრავლდებიან. ლეიშმანია იწვევს ლეიშმანიოზის. ცნობილია ლეიშმანიის რამდენიმე სახეობა, რომელთაგან 3 ( და ) ადამიანისა და ზოგი ცხოველის (მაგ., ძაღლის) პარაზიტია.
ლეკა

ლეკა, ლეკის ხე — ნეკერჩხლის ერთ-ერთი სახეობა. ზაფხულმწვანე ხეა. მისი სიმაღლე 30 მეტრს, დიამეტრი კი 1 მეტრს აღწევს. აქვს მურა-რუხი ან თითქმის შავი ქერქი, 5-7 ნაკვთიანი მწვანე ფოთოლი. ნაყოფი კაკლისებრია (ორცალი), ზედ თითქმის ჰორიზონტალურად გაფარჩხული ფრთისებრი დანამატებით („ორფრთიანა“).

გავრცელებულია ევრაზიის დასავლეთ ნაწილში, სკანდინავიასა და ბალკანეთში. საქართველოში, ისევე როგორც მთელ კავკასიაში, შერეულია ყველა ფოთლოვან (განსაკუთრებით მუხნარებში) და წიწვოვან ტყეში, ზღვის დონიდან 2000 მ-მდე (ე. ი. მეტწილად სუბალპურ სარტყლამდე).

ხარობს ნოყიერ და ტენიან ნიადაგზე, ვერ იტანს მის დამლაშებას და ჩაგუბებულ ტენიანობას. ჩრდილის ამტანია. ყვავილობს მაისში ფოთლის გაშლასთან ერთად. მსხმოიარობს სექტემბერში. სწრაფმზარდია, 50-60 წლისა სრულ სიმაღლეს აღწევს. მოჭრის შემდეგ უხვად ივითარებს ამონაყარს და ამ თვისებას 80 წლამდე ინარჩუნებს. ლამაზი, შემოდგომით ფოთლები ოქროსფერია ან წითელი. ბაღ-პარკებში მოშენებულია ხეივნებად, ჯგუფებად და ეულად. თაფლოვანია. ფოთლებიდან იღებენ შავ და ყვითელ საღებავს.

მკვრივ, მაგარ, მოყვითალო და მბზინვარე მერქანს სადურგლო და სახარატო საქმეში იყენებენ. არსებობს ლეკას მრავალი ბაღის ფორმა.
ლეკთარეში

ლეკთარეში, დევაში — მდინარე ლენტეხის მუნიციპალიტეტში, ცხენისწყლის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს ეგრისის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2420 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 16 კმ, აუზის ფართობი 69,6 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა - ზამთარში, წყალმოვარდნები - ზაფხულსა და შემოდგომაზე. საშუალო წლიური ხარჯი 2,79 მ³/წმ.
ლუკას პოდოლსკი

ლუკას პოდოლსკი (, : დ. 4 ივნისი, 1985, გლივიცე, პოლონეთი) — პოლონური წარმოშობის გერმანელი ფეხბურთელი, „ანთალიასპორის“ თავდამსხმელი.

საკლუბო კარიერა
პოდოლსკიმ ფეხბურთის თამაში 1991 წლიდან დაიწყო. 18 წლისამ გააფორმა კონტრაქტი „კიოლნთან“. 2006 წლიდან კი გადავიდა „მიუნხენის ბაიერნში“ და კონტრაქტი გააფორმა 2010 წლამდე. 2009 წლის 19 იანვარს დაბრუნდა „კიოლნში“ და კონტრაქტი გააფორმა 2013 წლამდე. 2012 წლიდან 2015 წლამდე თამაშობდა „არსენალში“. 2015 წელს იჯარით გადავიდა „ინტერი მილანში“. 2015-2017 წლებში თამაშობდა თურქულ კლუბ „გალათასარაიში“. ამჟამად, პოდოლსკი ასპარეზობს იაპონურ საფეხბურთო კლუბ ვისელ კობეში.

სანაკრებო კარიერა
ეროვნულ ნაკრებში მისი დებიუტი შედგა 2004 წლის 6 ივნისს უნგრეთთან თამაშში, 19 წლის ასაკში. 2004 წელს მონაწილეობა მიიღო ევროპის ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ტურნირში და 3 გოლი გაიტანა. 2005 წელს კონფედერაციის თასზე გაიტანა 3 გოლი. 21 წლის ასაკში ეროვნულ ნაკრებში 16 გოლი ჰქონდა გატანილი,ასეთი შედეგისთვის ამ ასაკში არავის მიუღწევია მანამდე.

2006 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე ყველა თამაშში მიიღო მონაწილეობა, 3 გოლი გაიტანა და საუკეთესო ახალგაზრდა ფეხბურთელის ტიტული მიიღო. 2008 წლის ევროპის ჩემპიონატის დროს 3 გოლი გაიტანა და თავი გამოიჩინა 4 საგოლე პასით, რომელთაგან 2 შვაინშტაიგერმა, 1 კლოზემ და ერთიც ჰიტცლშპერგერმა გაიტანა. პოდოლსკიმ მიიღო საუკეთესო ნახევარმცველის ტიტული და ფიფამ ევროპის ჩემპიონატის -ის შემადგენლობაში დაასახელა. 2014 წელს გახდა მსოფლიო ჩემპიონი. 2017 წელს ლუკას პოდოლსკიმ სანაკრებო კარიერა დაასრულა.

მიღწევები
კიოლნი

2. ბუნდესლიგა (1): 2004-05

ბაიერნი

ბუნდესლიგა (1): 2007-08
გერმანიის თასი (1): 2007-08
გერმანიის ლიგის თასი (1): 2007

არსენალი

ინგლისის ასოციაციის თასი (1): 2013-14
ინგლისის სუპერთასი (1): 2014

გალათასარაი

თურქეთის თასი (1): 2015-16
თურქეთის სუპერთასი (2): 2015, 2016

ვისელ კობე

იმპერატორის თასი (1): 2019

გერმანია

მსოფლიო ჩემპიონატი: 2014; მეასმე ადგილი: 2006, 2010

პირადი ჯილდოები
9 ჯერ თვის საუკეთესო გოლის ავტორად დასახელდა
 ბუნდესლიგის (გერმანიის ჩემპიონატის) 2004/2005 სეზონის ბომბარდირი
2006 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის საუკეთესო ახალგაზრდა ფეხბურთელი
4 ჯერ თვის საუკეთესო ფეხბურთელი გახდა (დეკემბერი 2003, აპრილი 2004, იანვარი 2005 და აპრილი 2006)
მე-3 ადგილი „ “ დაჯილდოებაზე (საუკეთესო ახალგაზრდა ფეხბურთელი)
ევროპის 2008 წლის ჩემპიონატის საუკეთესო ნახევარმცველი; ბომბარდირთა სიაში მეორე ადგილი და "ვერცხლის ბუცის" მფლობელი
ლეკიანობა

„ლეკიანობა“ — დაღესტნელ ფეოდალთა მიერ მოწყობილი წვრილ-წვრილი თავდასხმები საქართველოს ბარის (ძირითადად კახეთი, ქართლი) მოსახლეობაზე. მიზნად ისახავდა ქონების, საქონლის, ჭირნახულისა და ტყვეების გატაცებას, მოგვიანებით — დასახლებული ტერიტორიების დაპყრობას და დამორჩილებული მოსახლეობის დახარკვას.

დაღესტნელთა შემოსევები საუკუნიდან დაიწყო და თავდაპირველად ეპიზოდურ ხასიათს ატარებდა. აბას -ის ლაშქრობათა შემდეგ დაღესტნელებმა აღმოსავლეთ კახეთის დაცარიელებულ მიწებზე იწყეს ჩასახლება. აქ, ჭარის, ბელაქნისა და თალის რაიონებში, მათ შექმნეს ე. წ. უბატონო თემები, რომლებიც თავისებურ პლაცდარმად იქცნენ შემდგომი თავდასხმებისათვის. ქართლში მთელ ფეოდალთა შემოსევები საუკუნის 20-იან წლებში დაიწყო. უფრო გაძლიერდა „ოსმალობისა“ და „ყიზილბაშობის“ დროიდან. საუკუნის ნახევრიდან წვრილ-წვრილი თავდასხმები ტერიტორიების დასაპყრობად გამიზნულმა ლაშქრობებმა შეცვალა. ამ მიზნით 1754 წელს მოწყობილი ხუნძახის მფლობელის ნურსალ-ბეგის ლაშქრობა მარცხით დამთავრდა (მჭადიჯვრის ბრძოლა), ასევე დამარცხნენ ლეკები 1755 წელს ყვარლის ბრძოლაში. 1785 წელს ომარ-ხანის ლაშქრობის დროს ქართველები დამარცხდნენ. საქართველოს რუსეთთან შეერთებისა და „საკორდონო ლინიის“ დაარსების შედეგად ლეკიანობა შესუსტდა, ხოლო რუსეთის მიერ დაღესტნის შეერთების შემდეგ საბოლოოდ შეწყდა.

„ლეკიანობას“ ხელს უწყობდა ფეოდალური დაქსაქსულობა საქართველოში. საქართველოში ლეკთა რაზმები ხშირად მოჰყავდათ მეფეებს ფეოდალებთან ან ტახტის პრეტენდენტებთან საბრძოლველად, ფეოდალებს — ერთმანეთის წინააღმდეგ, მათ იყენებდნენ ოსმალები, ყიზილბაშები. ოსმალეთი ხშირად აძლევდა ლეკებს თავშესაფარს თავის ტერიტორიაზე, ამიტომ ისინი ახალციხის მხრიდანაც ესხმოდნენ თავს საქართველოს. ოსმალეთის ტყვეთა ბაზარი გზას უხსნიდა ტყვეებით ვაჭრობას. ფეოდალური ექსპლოატაციით შევიწროებული გლეხი გაურბოდა მებატონეს და თავს აფარებდა „უბატონო“ ლეკებს, იყენებდა მათ საკუთარ მებატონეთა წინააღმდეგაც. ქართველი გლეხი ლეკდებოდა, რადგან „გალეკება“ მისთვის უბატონობას ნიშნავდა. ქართლისა და კახეთის მეფეები ენერგიულად იბრძოდნენ „ლეკიანობის“ ასალაგმავად, მაგრამ ეს ბრძოლა უშედეგო იყო. „ლეკიანობასთან“ საუკუნოვან ბრძოლებში თავდაცვის გარკვეული წესები და ხერხები გამომუშავდა. აგებდნენ ციხე-სიმაგრეებს, ლეკების გადმოსასვლელ გზებზე აკეთებდნენ თხრილებს, აღრმავებდნენ მდინარის ფონებს, კაფავდნენ ლეკების სამალავ ტყეებს და ა. შ. გადამწყვეტი მნიშვნელობა მაინც სამხედრო ძალას ენიჭებოდა, ასეთი საშუალება იყო „ნაპირის ალაგას“ დგომა, „ნაპირის ალაგის“ გამაგრება, ყარაულის დაყენება გზებზე, ხიდებზე, ხეობებში, დაქირავებული ჯარი, „ნოქარი“, ე. წ. „მდევარი“ და რეგულარული ლაშქარი — მორიგე ჯარი. „ლეკიანობამ“ აუნაზღაურებელი ზარალი მოუტანა საქართველოს. მოსახლეობა კატასტროფიულად შემცირდა, ზოგიერთი მხარე მოსახლეობისაგან სრულიად დაიცალა. კულტურული მეურნეობა დაეცა.
ლეკური

ლეკური, „უვადო ხმალი“ (საბა), რომელსაც ტარზე „ხრმლის ჯვარედი“ არ ჰქონდა (ამ ჯვარედს არ წარმომავლობით და არც დანიშნულებით ჯვრის გამოსახულებასთან საერთო არ აქვს). ლეკურს ამზადებდნენ უმთავრესად ლეკი მეიარაღე-ხელოსნები, ხმლის სხვა ცნობილ სახეობებთან ერთად ლეკური გავრცელებული იყო მეტწილად ჩრდილოეთ კავკასიაში, ნაწილობრივ საქართველოში (იმერეთი). უვადო ხმალი, როგორც მკვეთლი იარაღი, თავისი საბრძოლო თვისებებით ვადიან ხმალზე ნაკლებად ფასობდა.