iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გორშევარდნის ყორღანები

გორშევარდნის ყორღანები — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მელიასხევში, სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, გორშევარდნის მთაზე. განეკუთვნება ძვ. წ ათასწლეულის დასასრულს. ძეგლი 1981 წელს გაითხარა ისტორიის, არქეოლოგიის და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ივრის ხეობის კომპლექსურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი გ. მირცხულავა).

გათხრილი ორი ყორღანიდან ერთი ქვაყრილიანია, უორმოო, დიამეტრი 14 მეტრია სიმაღლე 1,5 მეტრი. კამერა ხით ნაგები ჩანს, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან მას აქვს დრომოსი, 15 სანტიმეტრ სიღრმეზე გაჭრილი დერეფანი, რომელიც კამერასთან 2 მეტრ სიგანისაა, ხოლო გარეთ ვიწროვდება და ქვაყრილის პირთან 0,7 მეტრია. დრომოსს მთელ სიგრძეზე, და კამარის იატაკს ძლიერი ცეცხლის კვალი აჩნდა. კამერაში მიცვალებულთა ორი ჯგუფი აღმოჩნდა: სამხრეთ ნაწილში ორი მიცვალებულის ჩონჩხი თავის ქალის გარეშე, ჩრდილოეთ ნაწილში კი სამი მიცვალებული, დაკრძალული მარცხენა გვერდზე, ხელფეხმოკეცილი. აღმოჩნდა აგრეთვე სამი თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტი, ყავისფერი შემკულობის გარეშე, ორი ქუსლამოღარული ობსიდიანის ისრისპირი, ერთი ბრინჯაოს ისრისპირი, სარდიონისა და პასტის რამდენიმე მძივი. კამარის მთელ ფართობზე მიმობნეული იყო ცხვრის ძლები.

მეორე ყორღანი მიწაყრილიანია, ზემოდან წვრილი ქვის პერანგით,უორმოო. სამხრეთ მხრიდან დრომოსისებრი დერეფანი ეკვრის. ყველგან ჩანს ძლიერი ცეცხლის კვალი. კამერის ცენტრში აღმოჩნდა ადამიანის ჩონჩხის ძვლები და თიხის ჭურჭლის ნატეხები. მიცვალებული დაკრძალული იყო მარცხენა გვერდზე, ხელფეხმოკეცილი, იქვე იყო ადამიანის ორი თავის ქალა ჩონჩხის გარეშე. მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ივრის ხეობის კომპლექსური ექსპედიციის ბაზაში, დაბა სიონში.
სიონის ნასახლარი

სიონის ნასახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის დაბა სიონის განაპირას, ჩრდილოეთით, ორმოებისგორასთან. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. შემორჩენილია რიყისა და ნატეხი ქვით ნაგები კედლების წყობის ქვედა 2-4 რიგი. ნამოსახლარის მიდამოებში ნაპოვნია გვიანდელი შუა საუკუნეების აგურისფრად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ნატეხები.
მელიასხევის სამაროვანი

მელიასხევის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მელიასხევში, სოფლის განაპირას, ნიაღვრისხევში. აღმოჩენილია გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის თიხის ჭურჭლის ნატეხები, ბრინჯაოს და რკინის ნივთები და სხვა მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ივრის ხეობის კომპლექსური ექსპედიციის ბაზაში, დაბა სიონში.

სოფლის განაპირას თავშალმებად წოდებულ ადგილზე, სამაროვანია. დაზიანებულია მიწის სამუშაოების დროს. სამარხეული მასალა გაფანტულია მოსახლეობაში და დაკარგულია.
ზემო ნაქალაქარის ნასოფლარი

ტერმინი ზემო ნაქალაქარის ნასოფლარი შეიძლება აღნიშნავდეს:

ზემო ნაქალაქარის პირველი ნასოფლარი — ნასოფლარი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ნაქალაქარში.
ზემო ნაქალაქარის მეორე ნასოფლარი — ნასოფლარი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ნაქალაქარში.
ზემო ნაქალაქარის მესამე ნასოფლარი — ნასოფლარი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ნაქალაქარში.
სამველ პეტროსიანი

სამველ პეტროსიანი (დ. 31 ოქტომბერი, 1954, ახალციხე) — ქართველი ინჟინერი, პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1954 წლის 31 ოქტომბერს. დაამთავრა ერევნის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი, სამრეწველო და სამოქალაქო მშენებლობის სპეციალობებით. 2012-2016 წლებში იყო საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ახალქალაქის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — „მეტი სარგებელი ხალხს“.
ჟალეთის ბაზილიკა

ჟალეთის ბაზილიკა — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის დაბა სიონში, ნასოფლარ საყარაულოს ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 2 კილომეტრზე, ხშირი ტყით დაფარულ პატარა მთის ფერდობზე. განეკუთვნება საუკუნის დასასრულსა და საუკუნის დასაწყისს. ძეგლი სამნავიანი ბაზილიკაა, რომელსაც სამხრეთით და დასავლეთით, ფასადების მთელ სიგრძეზე, ერთიანი ვიწრო გარშემოსასვლელი აქვს მიშენებული. შენობა ნაგებია საგანგებოდ შერჩეული თანაბარი ზომის რიყისა და ნატეხი ქვის სწორხაზოვანი რიგებით. გარეთა კუთხეები, კარ-სარკმლების ღიობები და ცალკეული კონსტრასტული ელემენტები (ბურჯები, საბჯენი თაღები, იმპოსტები) სუფთად დამუშავებული შირიმითაა ნაწყობი. კედლებში მათი აგების დროს სიმაგრისათვის მთელ სიგრძეზე დაუტანებიათ ხის ძვლები.

ეკლესია ძლიერაა დაზიანებული (ამჟამად კონსერვირებულია): მისგან მთელ სიმაღლეზე მხოლოდ აღმოსავლეთ ნაწილი შემორჩა; ჩამოშლილია მთავარი და გვერდითი ნავების კამაროვანი გადახურვა, საბჯენი და ნავების გამყოფი თაღები, გრძივი კედლებისა და დასავლეთ კედლის ზედა ნაწილები: თითქმის მთლიანადაა დანგრეული გარშემოსასვლელის ორივე ნაწილი. 1961-1962 წლებში ძეგლის შესწავლისა და აღდგენა-გამაგრებითი სამუშაოების ჩატარების მიზნით გაიწმინდა ტაძრის მთელი ტერიტორია (სამუშოების ხელმძღვანელი და კონსერვაციის პროექტის ავტორი ნ. ქადეიშვილი) და გამოვლინდა მრავალი არქიტექტურული და კონსტრასტული დეტალი. თვით ტაძარში, აღმოსავლეთის ბურჯებს შორის, აღმოჩნდა შირიმითა და რიყის ქვით ნაგები ექვსწახნაგა ფორმის ნაგებობა, რომელიც საკურთხევლისწინა ჯვრის პოსტამენტს წარმოადგენდა. იგი მთლიანად შელესილია და ექვსივე წიბოს, მთელ სიმაღლეზე, შირიმით ნაწყობი ნახევარსვეტი ასდევს, აღმოსავლეთ და დასავლეთ წახნაგებზე კი ქვის საფეხურებია მიშენებული.
საყდართგორის ეკლესია და სამაროვანი

საყდართგორის ეკლესია და სამაროვანი — არქიტექტურული, არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ნაქალაქარის განაპირას, სამხრეთით. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (7,55,1 მეტრი), ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და დუღაბით. გარეთა კუთხეებში შირიმის კვადრებია გამოყენებული. ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია ეკლესიის აღმოსავლეთ კედელი აფსიდთან ერთად, დასავლეთ კედელი და სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ ნახევარი. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია (შემორჩენილია კვალი). ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ორივე მხარეს თითო ფართო თაღოვანი ნიშია, რომელთა შიგნით მოწყობილია თითო პატარა ნიში. ეკლესია შიგნიდან შელესილია. აღმოსავლეთის ფასადის ზედა ნაწილში დატანებულ შირიმის სწორკუთხა ქვაზე ამოკვეთილია პატარა ჯვარი. ეკლესიას შემოვლებული აქვს რიყის ქვის გალავანი. ეკლესიის ეზოში შეიმჩნევა სამარხები. 1963 წელს, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ერწო-თიანეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი რ. რამიშვილი) ნაწილობრივ გათხარა ერთი სამარხი. მიწის ზედაპირიდან 0,8 მეტრ სიღრმეზე აღმოჩნდა აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ დამხობილი აკლდამა (შიდა სიგრძე - 2,45 მეტრი, სიგანე - 1,8 მეტრი). იგი გადახურული იყო ორფერდა კამარით, რომელიც ეყრდნობოდა გვერდით კედლებს. კედლები ამოყვანილი იყო კლდის ქვითა და რიყის ქვით (დუღაბზე). შესასვლელი ჰქონდა დასავლეთით, სადაც კლდის ფილები იდო. ჩონჩხის ძვლები არეული იყო ქვაღორღიან მიწაში. ინვენტარი არ აღმოჩნდა. ეკლესიის გარშემო ნასოფლარის ნაშთია.
ზეგარდის ხატი

ზეგარდის ხატი — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ნაქალაქარის სამხრეთით, 0,7 კილომეტრზე. აგებულია საუკუნეში. ნაშენია ნატეხი ქვით. შელესილია კირის ხსნარით. გეგმით სწორკუთხა, საფეხურიან მასიურ პოსტამენტზე (3×1,25 მეტრი) დადგმულია შეისრულთაღიანი საზარე (სიმაღლე 2 მეტრი). პოსტამენტის ჩრდილო მხარეს, ერთიმეორის თავზე, განლაგებულია ორი სწორკუთხა ნიში. სალოცავზე დასავლეთიდან მიშენებულია ნატეხი ქვით ნაგები, გეგმით კვადრატული (2,1×2,1 მეტრი) ბეღელი (სიმაღლე 1,6 მეტრი), რომელსაც თუნუქის ორფერდა სახურავი აქვს.
კოტიას წმინდა გიორგის ხატი

კოტიას წმინდა გიორგის ხატი — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წიკვლიანთკარის ჩრდილოეთით. აგებულია საუკუნეში, ნაელესიარზე შემორჩენილია კვალი. გეგმის კოშკურა 2,8 მეტრი სიმაღლის ნაგებობაა, ნაგებია ნატეხი ქვით, აქა-იქ გამოყენებულია კვადრატული აგურიც, მთლიანად შელესილია. ხატის ქვედა ნახევარი მასიურია, ზედა კი ოთხივე მხარეს კვადრატული ღიობებით გახსნილი ფანჩატურია. ქვედა ნაწილის დასავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილოეთ წახნაგებში, მიწის დონეზე თითო სწორკუთხა ნიშია. ფანჩატურით ოთხივე კუთხეში კვადრატული ბუჯებია, რომლებსაც პირამიდული ფორმის გადახურვა ეყრდნობა. სახურავს წვერზე ლითონის ჯვარი ადგას.
ჟალეთის ეკლესია

ჟალეთის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის დაბა სიონის ჩრდილოეთით, 6,5 კილომეტრზე, ნასოფლარ ჭიოტაანთკარის ზემოთ, ჟალეთის მთის თხემზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია: მთლიანადაა ჩამოშლილი გადახურვა, დანგრეულია სამხრეთ კედელი, მონგრეულია განივი კედლების ზედა ნაწილები. შესასვლელი სამხრეთიდან ყოფილა. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გაჭრილია სარკმელი, რომლის გადახურვა და წირთხილების უმეტესი ნაწილი მონგრეულია, სარკმლის მარჯვნივ შვისრულთაღიანი ნიშია, აფსიდი გადახურული იყო კონქით, რომლისგანაც ჩრდილოეთის მცირე ნაწილიღა შემორჩა.
ადგილის დედის ხატი (თეთრახევა)

ადგილის დედის ხატი, სალოცავი — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ თეთრახევის სამხრეთ-დასავლეთით, მდინარე კავახევას მარჯვენა ნაპირზე, შემაღლებულ ადგილას. განეკუთვნება საუკუნეს. ნაგებია ნატეხი ქვითა და კვადრატული აგურით. გეგმით ოთხკუთხა (1,51 მეტრი, დაახლოებით 0,5 მეტრი სიმაღლის პოსტამენტზე დაშენებულია ანალოგიური მოხაზულობის, მაგრამ გეგმით ოდნავ მომცრო ორქანობიანი სახურავით დასრულებული ნაწილი (სიმაღლე 1 მეტრი), რომლის აღმოსავლეთ წახნაგში შეისრულთაღოვანი ღრმა ნიშია მოწყობილი.
ნადოკრის პირველი ეკლესია

ნადოკრის პირველი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნადოკრაში, დგას სოფლის ცენტრში, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.
ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვით. თაღოვანი შესასვლელი გაჭრილია სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გარეთკენ შევიწროვებული სწორკუთხა სარკმელია, რომლის სამხრეთით და ქვემოთ თითო ოთხკუთხა ნიშია. თითო სარკმელია დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში. დასავლეთ სარკმელი სწორკუთხაა, ჩრდილოეთისა თაღოვანი. კამარა შეისრული ფორმისაა.
სიონის სამაროვანი

სიონის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის დაბა სიონის ბაზილიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, წყალგადამყვანის სათავესთან. დაფარულია კაშხლის მიწაყრილით. განეკუთვნებოდა - საუკუნეს. 1963 წელს მცირე გათხრები ჩაატარა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის სიონის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი რ. რამიშვილი). სამაროვანზე გაითხარა შირიმის ქვით ნაგები რამდენიმე სამარხი, მათ შორის ერთი სამარხი, რომელიც ნაგები იყო ერთიმეორესთან ნარიმანდებით გადაბმული შირიმის ფილებით. სამარხში გამოვლინდა სხვადასხვა დროს დამარხული ორი მიცვალებული ჩონჩხი, ადრე დაკრძალული მიცვალებული ძვლები მიხვეტილი იყო გვერდით, მეორე - ქრისტიანული წესით იყო დაკრძალული, მის თავის ქალასთან აღმოჩნდა სარდინისა და მარჯნისთავებიანი ბრინჯაოსღეროიანი 3 საკინძი. სამარხეული მასალა ინახება არქეოლოგიის კვლევითი ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.
მარი იზაბელ ორლეანელი

მარი იზაბელ ორლეანელი (; დ. 21 სექტემბერი, 1848, სევილია, ესპანეთი — გ. 23 აპრილი, 1919, სევილია, ესპანეთი) — ორლეანელების დინასტიის წარმომადგენელი. მონპენსიეს ჰერცოგ ანტუან ორლეანელისა და ინფანტა ლუისა ფერნანდა ესპანელის ასული, ესპანეთის დედოფალ ისაბელ -ის დისწული და მეფე ალფონსო -ის დეიდაშვილი. პარიზის გრაფ ფილიპ ორლეანელის მეუღლე. პორტუგალიის მეფე მანუელ -ის ბებია.

ბიოგრაფია
მარი იზაბელი დაიბადა 1848 წლის 21 სექტემბერს სევილიაში, ესპანეთში. იგი იყო მონპენსიეს ჰერცოგ ანტუან ორლეანელისა და მისი ცოლის, ინფანტა ლუისა ფერნანდა ესპანელის უფროსი ქალიშვილი. როდესაც ის დაიბადა, ბაბუამისის, საფრანგეთის მეფე ლუი ფილიპ -ის მმართველობა სულ რამდენიმე თვის დამხობილი იყო, ამიტომაც მისი ოჯახი ესპანეთში ცხოვრობდა ემიგრაციაში. აღსანიშნავია, რომ დედის მხრიდან იგი იყო ესპანეთის განსვენებული მეფის, ფერდინანდ -ის შვილიშვილი, ესპანეთის დედოფალ ისაბელ -ის დისწული და მომავალი მეფის, ალფონსო -ის დეიდაშვილი.

1864 წლის 30 მაისს წმინდა რაფაელის ეკლესიაში, ინგლისში მარი იზაბელი ცოლად შერთეს მამამისის უფროსი ძმის უფროს ვაჟს, პარიზის გრაფ ფილიპ ორლეანელს. ვინაიდან მისი ქმარი ემიგრაციის პირობებში ლონდონში ცხოვრობდა, მარი იზაბელს ესპანეთის დატოვება და დიდ ბრიტანეთში გადასახლება მოუწია.

წყვილი თავდაპირველად იორკ-ჰაუსში ცხოვრობდა, ტვიკენჰემში, თუმცა 1871 წელს საფრანგეთის ახალმა მთავრობამ ორლეანელებს ქვეყანაში დაბრუნების უფლება მისცათ, ამიტომაც მარი იზაბელი და ფილიპი პარიზში გადადიან საცხოვრებლად. როგორც წესი, ისინი მთელ წელს პარიზში ატარებდნენ, ზაფხულობით კი ნორმანდიაში დადიოდნენ.

პარიზის გრაფინია ხალხში უფრო იმით იყო ცნობილი, რომ ძალიან უყვარდა სიგარების მოწევა და მინდვრის სპორტი, განსაკუთრებით კი სროლა. ამასთან, ასეთი ჩვევების მიუხედავად, იგი ყოველთვის ახერხებდა საზოგადოების გაოცებას თავისი „ელეგანტურობით“.

1886 წელს საფრანგეთის მთავრობამ ისინი ქვეყნიდან მეორედ გააძევა. ქმრის გავლენით მარი იზაბელი კვლავ ინგლისში წავიდა საცხოვრებლად, მაგრამ ფილიპი 1894 წელს გარდაიცვალა, რის შემდეგაც მან დატოვა დიდი ბრიტანეთი, რომელიც არც არასოდეს მოსწონდა და მშობლიურ ესპანეთში დაბრუნდა. მარი იზაბელი მეორედ აღარ გათხოვილა და დარჩენილი ცხოვრება ესპანეთში გაატარა, სადაც 1919 წლის 23 აპრილს, 70 წლის ასაკში გარდაიცვალა.

შვილები
ამელია (1865-1951), ცოლად გაჰყვა პორტუგალიის მეფე კარლუშ -ს, რომელთანაც შეეძინა ორი ვაჟი, მათ შორის მეფე მანუელ ;
ფილიპი (1869-1926), ორლეანის ჰერცოგი. ცოლად შეირთო ერცჰერცოგინია მარია დოროთეა ავსტრიელი, თუმცა შვილები არ ჰყოლია;
ელენი (1871-1951), ცოლად გაჰყვა ესპანეთის მეფე ამადეუს -ის ვაჟს, აოსტის ჰერცოგ ემანუელე ფილიბერტოს, რომელთანაც შეეძინა შვილები;
შარლი (1875), გარდაიცვალა ჩვილი;
იზაბელი (1878-1961), ცოლად გაჰყვა თავის ბიძაშვილს, გიზის ჰერცოგ ჟან ორლეანელს, რომელთანაც შეეძინა შვილები;
ჟაკი (1880-1881), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
ლუიზი (1882-1958), ცოლად გაჰყვა ბურბონ-სიცილიის პრინც კარლოსს, რომელთანაც შეეძინა მარია დე ლას მერსედეს დე ბურბონ-სიცილიელი, ესპანეთის მეფე ხუან კარლოს -ის დედა;
ფერდინანდი (1884-1924), მონპენსიეს ჰერცოგი, ცოლად შეირთო ვალდეტერასოს მარკიზა მარია ისაბელ გონსალესი, რომელთანაც შეეძინა ორი გოგონა;

წინაპრები
თეთრახევის წმინდა გიორგის ხატი

თეთრახევის წმინდა გიორგის ხატი, სალოცავი — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ თეთრახევის დასავლეთით, შემაღლებულ ადგილას. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ხატი ოთხკუთხა პრიზმის ფორმის მასიური ნაგებობაა (2,50,97 მეტრი, სიმაღლე 1,7 მეტრი), დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშია. ხატს ფიქალის ორფერდა სახურავი აქვს.
ნადოკრის მეორე ეკლესია

ნადოკრის მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნადოკრაში, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.
ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვით. დაზიანებულია: ფასადებზე ამოცვენილია საპირე ქვების უმეტესი ნაწილი, ჩამოშლილია სახურავი საფარი. თაღოვანი შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. სწორკუთხა საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედლის შუაში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. ერთი მცირე ზომის სარკმელია დასავლეთითაც, მისი ფორმა კვადრატს უახლოვდება. ეკლესიის აღმოსავლეთ, ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებში თითო მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. შიგნით ეკლესია ცილინდრული კამარითაა გადახურული.
წყაროთუბნის ნასოფლარი

წყაროთუბნის ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წყაროთუბნის სამხრეთით, ბორცვზე. განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს. შემორჩენილია ათამდე ნასახლარი ბუდის კვალი. ბუდეები გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა (64 მეტრი; 53 მეტრი; 126 მეტრი და ა.შ). ნასახლარებზე გამოვლენილია გვიანი შუა საუკუნეების წითლად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები.
თოლენჯის ლომისის ეკლესია

თოლენჯის ლომისის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ თოლენჯის ჩრდილო-დასავლეთით, 4 კილომეტრზე, ტყეში. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (6,24,1 მეტრი), ნაგებია ქვიშაქვის გათლილი კვადრებით. ძლიერ დაზიანებულია, შემორჩენილია აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლების ნაწილი და სამხრეთ კედლის წყობის ოთხი რიგი. დასავლეთ კედელზე მიდგმული ყოფილა გეგმით ოთხკუთხა შენობა. ეკლესიას მინაშენი სამხრეთითაც ჰქონია.
ნადოკრის კოშკი

ნადოკრის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნადოკრაში, სასაფლაოზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. კოშკი გეგმით კვადრატულია, სამსართულიანი. შემორჩენილი სიმაღლე 8 მეტრს აღწევს. ნაგებია რიყის ქვით. სართული მთლიანად ამოვსებულია კედლებიდან ჩამონაყარი ქვებითა და მიწით. სართულის გადახურვა ჩაქცეულია. ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში შემორჩენილია სამ-სამი საძელე ბუდე. სართულის ჩრდილოეთ კედელში პატარა კარია, რომლის ზედა ნაწილი მორღვეულია. დანარჩენი კედლები ყრუა. სართული გადახურულია სხმული კამარით.
თოლენჯის ლომისის ნიში

თოლენჯის ლომისის ნიში — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ თოლენჯის ჩრდილო-დასავლეთით, 2 კილომეტრზე, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. შენობა გეგმით ოთხკუთხაა (6,25,4 მეტრი). ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყისა და ნატეხი ქვის შერეული წყობით (ტლანქად). ძლიერ დაზიანებულია: მთლიანადაა დანგრეული სამხრეთ კედელი და აღმოსავლეთ კედლის ნახევარი; შემორჩენილია დასავლეთ და ჩრდილო კედლები (სიმაღლე 4,6 მეტრი), რომლებსაც სართულშუა კამაროვანი გადახურვის კვალი შემორჩა. დასავლეთ კედლის შუა ნაწილში ფართო თაღოვანი შესასვლელია (მოგვიანებით ამოუშენებიათ). შესასვლელის თაღი სუფთად გათლილი შირიმის ქვითაა ნაგები, ხოლო წირთხლები - ნატეხი ქვით. ნაგებობის სამხრეთ-დასავლეთ და ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეები ნახევარწრიული მოხაზულობის თითო კონტრფორსითაა გამაგრებული. შენობას წრიული მოხაზულობის გალავანი ჰქონია შემორტყმული (შემორჩენილია ფრაგმენტულად). ეზოში ნანგრევებად ქცეული რამდენიმე ნაგებობის ნაშთია.
თოლენჯის მარიამწმინდის ეკლესია

თოლენჯის მარიამწმინდის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ თოლენჯის ჩრდილოეთით, თოლენჯის ხევის მარჯვენა ნაპირზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (64 მეტრი), ნაგები ყოფილა რიყისა და ნატეხი ქვით. შემორჩენილია მხოლოდ ჩრდილო კედლის (სიმაღლე 1,3 მეტრი) ნაწილი.
ნადოკრის ღვთისმშობლის ეკლესია

ნადოკრის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნადოკრაში, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყისა და სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით. სამხრეთიდან მოგვიანებით აგებული ორსართულიანი სამრეკლო ეკვრის. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია ეკლესიის კამაროვანი გადახურვისა და სამხრეთ კედლის მნიშვნელოვანი ნაწილი, მონგრეულია სამრეკლოს სართულის გარეთ კუთხეების ზედა ნახევარი, ჩამონგრეულია ფანჩატურის გადახურვა. სწორკუთხა შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთიდან აქვს, სამრეკლოს სართულიდან. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე. გაჭრილია ფართო თაღოვანი სარკმელი, რომლის ორივე მხარეს თითო მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია, სარკმლის ქვემოთ ტრაპეზის ნაწილია შემორჩენილი. კონქის თაღი ნახევარწლიური ფორმისაა. შიგნით ეკლესია გადახურული ყოფილა ცილინდრული ფორმის კამარით, რომლსაც ჩრდილოეთის ქუსლი და სამხრეთის გვერდის ნაწილიღა შემორჩა.

სამრეკლო გეგმით კვადრატულია და ეკლესიის სამხრეთის ფასადის დასავლეთ ნახევარზეა მიდგმული. სართული, რომელიც მთლიანად ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობითაა ნაგები, კარიბჭეა. ერთადერთი შეისრულთაღიანი შესასვლელი მას სამხრეთიდან აქვს. ჩრდილოე კედელში ფართო და მაღალი ნახევარწრიული თაღია, რომელიც ეკლესიის შესასვლელი გამოდის. სართულს წვერწაკვეთილი პირამიდის ფორმის სხმული კამარა აქვს. სამრეკლოს სართული მთლიანად აგურით ნაგები რვაწახნაგოვანი ფანჩატურია. თითოეულ წახნაგში თითო ვიწრო და მაღალი თაღოვანი ღიობია. ყველა ღიობი თანაბარი სიმაღლისაა. სამრეკლოს ზედა ნაწილები მონგრეულია და მისი გადახურვის ფორმის დადგენა არ ხერხდება.
თოლენჯის მონეტების განძი

თოლენჯის მონეტების განძი — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ თოლენჯში. განეკუთვნება 488-541 წლებს. სავარაუდოა, რომ ჩამარხვის დრო საუკუნის შუა წლებია. 1923 წელს, თხრილის გაყვანის დროს, აღმოჩნდა თიხის ჭურჭელი ვერცხლის სასანური მონეტებით. განძის შემადგენლობა: პეროზ სასანელი (459-486 წლები) – 2 ცალი, ბალაში (484-488 წლები) – 2 ცალი, კავადი (488-531 წლები) – 60 ცალი, ჯამასპი (496-498 წლები) – 1 ცალი, ხოსრო (531-579 წლები) – 6 ცალი. განძში შემავალი მონეტების ნომინალია დრაქმა. მონეტები ინახება ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.
ომარაანის პირველი ეკლესია

ომარაანის პირველი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ომარაანში, სოფლიდან 1 კილომეტრზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია: შემორჩენილია მხოლოდ სამხრეთ კედელი და ნალისებრი აფსიდის ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთ კედელშია გაჭრილი.
თოლენჯის ნამოსახლარი გორა

თოლენჯის ნამოსახლარი გორა — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ თოლენჯის ჩრდილოეთით, 0,5 კილომეტრზე. თოლენჯის ხევის მარცხენა ნაპირზე, ჯავახისგორაზე. ზედაპირულად შეგროვდა გვიანდელი ბრინჯაოს - ადრინდელი რკინის ხანის, გვიანდელი ანტიკური ხანისა და ადრინდელი შუა საუკუნეების თიხის ჭურჭლის ნატეხები; ბაზალტის ქვის ხელსაფქვავის რამდენიმე ნატეხი; გადამწვარი ბათქაში. შეიმჩნევა რიყის ქვით ნაგები კედლების ნაშთები.
ომარაანის მეორე ეკლესია

ომარაანის მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ომარაანში, სოფლის დასავლეთით, 1,5 კილომეტრზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებუა ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. სახურავის საფარი და ლავგარდანი ჩამოშლილია, მონგრეულია ღიობების წირთხლები შენობის კამარას და განივ კედლებს ფართო ბზარი დაუყვება. ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს. ორივე კარი გარედან შეისრულთაღოვანია, შიგნით სწორკუთხა. ღრმა, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე სწორკუთხა სარკმელია.სარკმლის ორივე მხარეს ორ - ორი ნიშია, სამხრეთის ორივე ნიში სწორკუთხაა, ჩრდილოეთის ნიშებიდან ერთი სწორკუთხაა, მეორე კი სამკუთხა თაღითაა დასრილებული. საკურთხევლის კონქის თაღი ნახევარწრიული ფორმისაა. ნახევარწრიულია კამარაც. ეკლესიას სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში და დასავლეთ კედლის ღერძზე თითო სწორკუთხა სარკმელია.
თოლენჯის ღვთისმშობლის ეკლესია

თოლენჯის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ თოლენჯის ჩრდილოეთით, 0,5 კილომეტრზე, მთის წვერზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (6,14,5 მეტრი). ნაგებია რიყისა და ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია ნახევარწრიული აფსიდის სამხრეთ ნახევარი და დასავლეთ კედლის ნაწილი (სიმაღლე 1,8 მეტრი). აფსიდის შემორჩენილ ნაწილში სწორკუთხა ნიშია.
ჩეჯუ (ქალაქი)

ჩეჯუ — განსაკუთრებული ავტონომიის მქონე, ჩეჯუს პროვინციის დედაქალაქი და ყველაზე დიდი ქალაქი კუნძულ ჩეჯუზე. წარმოადგენს სამხრეთ კორეის ერთ-ერთ უდიდეს ტურისტულ ცენტრს, რომელსაც ყოველწლიურად ოთხ მილიონზე მეტი ადამიანი სტუმრობს იაპონიიდან, ჩინეთიდან და კორეიდანაც. იგი ცნობილია სათამაშო ბიზნესით.

ისტორია
ქალაქის ძველ ნაწილში მდებარეობს კუნძლის მთავარი ტაძარი — სამსონჰიოლი. იგი გარშემორტყმულია ფართო ეზოთი, რომლის ცენტრშიც მიზაში ჩაღრმავებაა. ლეგენდის თანახმად, სწორედ ამ ადგილას სამი ნახევარღმერთი — კო, ბუ და იანი ჩამოვიდნენ ზეციდან და კუნძული ისრის გასროლით გაიყვეს სამ ნაწილად. თითოეულმა მიიღო კუნძლის ის ნაწილი, სადაც მათი ისარი დაეშვა. ამის შემდეგ ზღვის წყლიდან გადმოვიდა სამი გოგო, რომლებსაც სამი გვარის წარმოშობას ჩაუყარეს საფუძველი. ყოველ წელიწადს, 10 აპრილს, 10 ოქტომბერსა და 10 დეკემბერს ამ სამი გვარის წარმომადგენლები იკრიბებიან, რათა მოიხსენიონ, თაყვანი სცენ წინაპრებსა და მათგან დალოცვა მიიღონ.
ადგილის დედის ხატი (თრანი)

ადგილის დედის ხატი, ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ თრანის აღმოსავლეთით, 0,3 კილომეტრზე, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (7,34,2 მეტრი). ნაგებია სწორხაზოვან რიგებად დაწყობილი თითქმის თანაბარი ზომის რიყის ქვით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია კამაროვანი გადახურვა და კონქის უმეტესი ნაწილი; მონგრეულია გრძივი კედლების ზედა ნაწილები. შესასვლელი სამხრეთიდან და დასავლეთიდანაა. სამხრეთის შესასვლელისგან წირთხლების ქვედა ნახევარიღაა შემორჩენილი. დასავლეთის შესასვლელი გარედან შეისრულთაღოვანია, ხოლო შიგნით - ბრტყლადაა გადახურული. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია. აფსიდის ორივე კუთხეს თაროსებრი იმპოსტი აგვირგვინებს. შემორჩენილია კონქის თაღის ორივე ქუსლის წყობის რამდენიმე ქვა.
ლევან ქარდავა

ლევან ქარდავა (დ. 7 მარტი, 1980, ქ. ჯვარი, წალენჯიხის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1980 წლის 7 მარტს. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, სამართალმცოდნეობის სპეციალობებით, აგრეთვე კემბრიჯის უნივერსიტეტი, კონტინენტური სამართლის სპეციალობით. 2012-2016 წლებში იყო საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი (წალენჯიხის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — „მეტი სარგებელი ხალხს“.
ომარ მეგრელიძე

ომარ მეგრელიძე (დ. 10 აგვისტო, 1962, სოფ. ტბეთი, შუახევის რაიონი) — ქართველი პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1962 წლის 10 აგვისტოს. დაამთავრა ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტი, ქართული ენისა და ლიტერატურის სპეციალობებით. 2012-2016 წლებში იყო საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი (შუახევის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — „მეტი სარგებელი ხალხს“.
ტარიელ ლონდარიძე

ტარიელ ლონდარიძე (დ. 20 ოქტომბერი, 1968, ასპინძა) — ქართველი პედაგოგი, პოლიტიკოსი, სამხედრო პირი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1968 წლის 20 ოქტომბერს. დაამთავრა დონეცკის საინჟინრო და კავშირგაბმულობის უმაღლესი სამხედრო-პოლიტიკური სასწავლებელი, სამხედრო-პოლიტიკური სპეციალობებით. მოგვიანებით დაამთავრა თურქეთის შეიარაღებული ძალების ომის კოლეჯი. 2012-2016 წლებში იყო საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ასპინძის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა - „მეტი სარგებელი ხალხს“.
ნიკოლოზ ყიფშიძე

ნიკოლოზ ყიფშიძე (დ. 12 ოქტომბერი, 1952, თბილისი — გ. 25 დეკემბერი, 2024) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი, პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1952 წლის 12 ოქტომბერს. 1975 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 2012-2016 წლებში იყო საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — „მეტი სარგებელი ხალხს“.