ანდრეა აპიანი

ანდრეა აპიანი (; 31 მაისი, 1754 — 8 ნოემბერი, 1817) — იტალიელი ნეოკლასიცისტი მხატვარი. მას ხშირად მოიხსენიებენ როგორც „უფროსს“, რათა განასხვავონ თავისი ძმისშვილისგან — ანდრეა აპიანი უმცროსისგან.

ბიოგრაფია
ადრეული ცხოვრება და განათლება
ანდრეა აპიანი მილანში დაიბადა, ის მამის კარიერიდან გამომდინარე მედიცინას უნდა გაჰყოლოდა, თუმცა ამის ნაცვლად მხატვარ კარლო მარია ჯუდიჩის (1723–1804) კერძო აკადემიაში ჩააბარა, სადაც ხატვას სწავლობდა. ძირითადად დაკავებული იყო ქანდაკებებისა და ანაბეჭდების კოპირებით. იქიდან ფრესკების მხატვრის ანტონიო დე ჯორჯის გაკვეთილებზე გააგრძელა სწავლა, რომელიც მილანის ამბროსიანას ნახატების გალერეაში ტარდებოდა. ამავდროულად, ის ხშირად დადიოდა მარტინ კნოლერის სახელოსნოში, სადაც ზეთის საღებავებით ხატვის ცოდნა გაიღრმავა. ასევე, სწავლობდა ანატომიას მილანის ოსპედალე მაჯორეში მოქანდაკე გაეტანო მონტისთან ერთად.

აპიანის ინტერესი ესთეტიკური საკითხებისადმი გააღვივა კლასიკოსმა პოეტმა ჯუზეპე პარინიმ, რომლისთვისაც მან ორი დახვეწილი ფანქრით შესრულებული პორტრეტი დახატა. 1776 წელს ის ჩაირიცხა ბრერას სახვითი ხელოვნების აკადემიაში, რათა გაეგრძელებინა ჯულიო ტრაბალეზის ფერწერის კურსები, სადაც ფრესკის ტექნიკას დაეუფლა.

აპიანის დებიუტი შედგა წმინდანთა გერვასიოსა და პროტაზიოსადმი მიძღვნილი ფრესკით, რომელიც 1776-1777 წლებში კალიოს ეკლესიისთვის შეასრულა. 1782 წელს მან დახატა შობის საკურთხეველი სანტა მარია ნასენტეს კოლეგიალური ეკლესიისთვის არონაში.

1783-1784 წლებში ის წარმატებით მუშაობდა ფლორენციაში, როგორც სცენების დიზაინერი. 1786 წლით თარიღდება მონცას დუომოს მაღალი საკურთხევლის არქიტექტურული პროექტი (დასრულდა 1798 წელს), რასაც მოჰყვა მილანის ბუსკა არკონატის მოედნის მითოლოგიური თემატიკის ფრესკები.

1788 წელს მან დახატა ალესანდრო ლიტა არეზეს პორტრეტი და ჯულიო ტრაბალეზისთან თანამშრომლობით შეასრულა მილანის პალაცო ორსინი ფალკოს დეკორაციები. 1788 წელს მან ასევე დაიწყო მილანის ოსტის კონგრეგაციონე-დელი-სეპელაციისთვის დიდი ემაუსის ვახშმის შექმნა, რომელიც მხოლოდ 1796 წელს დასრულდა.

პირველი მნიშვნელოვანი ნამუშევრები
1789 წელს აპიანმა შექმნა თავისი პირველი შედევრული ფრესკების ციკლი, რომელიც ასახავს „ფსიქეს ისტორიას“ მონცას სამეფო ვილის როტონდაში, რომელიც ჰაბსბურგის ერცჰერცოგ ფერდინანდის შეკვეთით შეიქმნა და რაფაელის მიერ რომის ვილა ფარნეზინაში შესრულებული დეკორაციების გავლენის ქვეშ მოექცა. ანტიკვარული ნათურებისა და კამეოების შესწავლიდან მან შთაგონება მიიღო „ვენერა და კუპიდონისთვის“ (1789–1790), რომელიც ჯოვანი ბატისტა სომარივასთვის დახატა.

ამ პერიოდში აპიანი ასევე აქტიურად მოღვაწეობდა, როგორც მოდური ნეოკლასიკური ავეჯის დიზაინერი. 1791 წელს მან ცხრა თვე სასწავლებლად გაატარა ბოლონიაში, ფლორენციაში, რომში და განსაკუთრებით პარმაში, სადაც შეისწავლა ანტონიო და კორეჯოს ფრესკები.

მილანში დაბრუნების შემდეგ, 1791-1795 წლებში იგი მთლიანად დაკავებული იყო სანტა მარია პრესო სან ჩელსოს ეკლესიის გუმბათისა და პენდენტივის ფრესკებით, რომლებიც მის შედევრებად ითვლება (ნახატებისა და მოსამზადებელი კარიკატურების უმეტესობა მილანში, ბრერასა და სფორცას ციხესიმაგრეში ინახება).

1795 წელს ის სტუმრად იმყოფებოდა ბალსამოში მდებარე პალაცო მორიჯაში, სადაც მან მითოლოგიურ თემებზე ფრესკები შექმნა, რომელთაგანაც დღეს მხოლოდ ნაწილია შემორჩენილი და დაცულია ვილა გირლანდაში.

ნაპოლეონის პერიოდი
1796 წელს, ნაპოლეონის მილანში შესვლისას, აპიანმა მისი ბრწყინვალე ფანქრით შესრულებული პორტრეტი შექმნა, რამაც მას გენერლის კეთილგანწყობა და მრავალი შეკვეთა მოუტანა ციზალპის რესპუბლიკაში. მან მრავალი მედალი, ასევე ოფიციალური დოკუმენტების სათაური შექმნა და საფრანგეთში გადასატანი ხელოვნების ნიმუშების შერჩევა დაევალა.

1798 წელს მან მილანში, პალაცო კასტილიონის სალონისთვის შექმნა ფრესკა, რომელიც პუტითა და მითოლოგიური სცენებით იყო მორთული. ასევე მის მიერ არის შესრულებული მილანის თეატრ პატრიოტიკოს მოხატული ფარდა, რომელზეც „სათნოება მანკიერებას ამარცხებს“.

1799–1800 წლებში მან დაასრულა ფრესკების ციკლი „აპოლონის მითებით“ მილანის კასა სანაცაროში, მოგვიანებით კი კასა პრინაში და შექმნა ლუი დეზეს (ვერსალი, შატო) მშვენიერი გარდაცვალების შემდგომი პორტრეტი. აპიანი 1801 წელს გაგზავნეს ლიონის საკონსულოში და ასევე იმოგზაურა პარიზში, სადაც მან ბონაპარტების ოჯახის წევრების მრავალი პორტრეტი შექმნა.

იმავე წელს მილანში დაბრუნების შემდეგ, მან პალაცო ლიტასა და პასალაკუას სასახლეებში ორი ჭერი ფრესკებით მოხატა ავრორას გამოსახულებით, რომელიც გვიდო რენის შთაგონებით იყო შექმნილი. 1802 წელს, სახვითი ხელოვნების გენერალურ კომისრად დანიშვნის შემდეგ, აპიანიმ ყურადღება გაამახვილა ლეონარდო და ვინჩის „საიდუმლო სერობის“ რესტავრაციის აუცილებლობაზე. 1803 წლიდან ის ჯუზეპე ბოსისთან ერთად ბრერას პინაკოტეკის მომზადებაზე მუშაობდა.

ასევე, 1803 წელს მან დახატა ნაპოლეონისა და ფრანჩესკო მელცი დ’ერილის ცნობილი პორტრეტები (როგორც ბელაჯოში, ასევე ვილა მელცი-დ’ერილში). იმავე წელს მან დაიწყო მუშაობა „ნაპოლეონის ნაშრომებზე“, 35 მონოქრომული ტილოს სერიაზე მილანის სამეფო სასახლის კარიატიდის დარბაზისთვის, რომელიც დაასრულა 1807 წელს.

1804 წელს აპიანი პარიზში გაემგზავრა ნაპოლეონის კორონაციაზე დასასწრებად და შეხვდა ჟაკ-ლუი დავიდს. 1805 წელს მან დახატა იტალიის მეფის, ნაპოლეონის პორტრეტი (ვენა, სტრიტის მუზეუმი) და იმავე წელს დაასრულა ტილო „იაკობისა და რახელის შეხვედრა“, რომელიც 1795 წელს ალზანო-ლომბარდოში დაიწყო.

მისი მილანის პალაცო რეალეს დეკორატორად მუშაობის წლები წარმატებული აღმოჩნდა. მან ფრესკები დახატა საძინებლების სერიისთვის (განადგურდა 1943 წელს). შემორჩენილია მხოლოდ 1808 წელს დასრულებული „ტრონოს სალას“ ნამუშევრები: „იმპერატორ ნაპოლეონის აპოთეოზი“ სარდაფის კედელზე და ოთხი ლუნეტი, რომლებიც განასახიერებს სამართლიანობას, წინდახედულობას, სიმტკიცეს და ზომიერებას.

სოლენის დარბაზში მან სარდაფზე დახატა „მინერვა, რომელიც კლიოს ისტორიის ფარს აჩვენებს და ლუნეტებში „ოთხი კონტინენტია“ (1809). როტონდის დარბაზში მან დახატა „მშვიდობა და ჰიმენი“ (1810), ნაპოლეონის და მარი ლუიზის ქორწილის აღსანიშნავად.

აპიანი გარდაიცვალა „სალა დელა ლატერნას“ დეკორაციების დასრულებამდე, სადაც მან დაასრულა ორი ფრესკა „სციპიონის კონტინენცია“ და „მუციუს სკევოლა“. დაგეგმილი ჰქონდა „ლუკრეციას სიკვდილის“ მოხატვა, „რომაელებსა და საბინებს შორის დამშვიდება“, ასევე „ვეტურია და კორიოლანუსი“. მის მოსწავლეებს შორის არიან კარლო პრაჯერი, ანგელო მონტიჩელი და ჯუზეპე ბოსი.