iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბაქოს კონკა

ბაქოს კონკა — ცხენშებმული ტრამვაის საქალაქო ქსელი აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში.

ისტორია
1887 წელს ბაქოელმა მილიონერმა ჰაჯი ზეინალაბდინ თაღიევმა, ხუთ სხვა ქველმოქმედთან ერთად, შექმნა საცხენოსნო-სარკინიგზო ქსელის სააქციო საზოგადოება. ბაქოს კონკა 1889 წლის 7 (19) აპრილს გაიხსნა. პირველი მმართველი დირექტორი თვითონ თაღიევი გახდა, ხოლო ტექნიკური მმართველი მისი მშენებელი ბ.ა. როტულდი გახდა (1890 წლის 1 დეკემბრამდე, ხოლო შემდეგ ლ. მ. რიჟანსკი). რელსის სიგანემ 1 524 მმ შეადგინა. კონკის მოგება პირველივე წელს დაახლოებით 52 ათასი რუბლი შეადგინა. 1893 წლის 18 იანვარს ბაქოს საქალაქო საბჭომ გამოსცა „ქალაქ ბაქოში საცხენოსნო-სარკინიგზო გზს მუშაობის სავალდებულო დებულება“.

დაიხურა 1923 წლის 1 ოქტომბერს, მას შემდეგ, რაც კონკის ხაზების უმეტესი ნაწილი გადაეცა ახლად დაარსებულ ბაქოს ტრამვაის ქსელს.

მარშრუტი
კონკა ხუთი ხაზისგან შედგებოდა:

სადგური – ბაილი
სადგური – შამახინკა
შამახინკა – ბაილი
ბალახანი
სადგური – შავი ქალაქი

1901 წლისთვის კონკა მოიცავდა 4 ხაზს და 1 ხაზს შავ ქალაქამდე, ასევე სატვირთო ხაზებს ზოგიერთ სადგურამდე და „ბაქო-ტოვარნაიას“ რკინიგზის სადგურს. საქალაქო კონკის ქსელი, ისევე როგორც შავი ქალაქის ხაზი, რომელიც თავდაპირველად მუშაობდა ორთქლმავალზე მისი მშენებლობის შემდეგ, მაგრამ შემდეგ ისევ კონკად გადაკეთდა, 1924 წელს გადავიდა ბაქოს (ელექტრო) ტრამვაის ქსელზე.

მუშაობა
არსებობდა ორი სახის კონკა — ზაფხულის და ზამთრის. მგზავრებიან ეტლს ორი ცხენი სწევდა, ხოლო აღმართზე ასვლისას, ფორეიტორები (ჩვეულებრივ, ახალგაზრდა ბიჭები) მესამე ცხენს შეკაზავდნენ და ეხმარებოდნენ ასვლაში, შემდეგ კი უკან მიჰყავდათ მესამე ცხენი. ზამთარში ყველა ფანჯარა მჭიდროდ დაკეთილი იყო, ხოლო ზაფხულში კი სრულად ღია, რის გამოც ხშირად მგზავრები ფანჯრიდან ვარდებოდნენ ან უცხო საგნები ხვდებოდა შიგნით ეტლში. ბაქოს კონკა რუსეთის იმპერიაში ერთადერთი იყო, სადაც მოწევა აკრძალული იყო. კონკის ეკიპაჟი შედგებოდა მეეტლესა და კონდუქტორისგან. ახალ ვაგონში მგზავრობის ფასი 5 კაპიკი იყო, ღია ვაგონსა ან სახურავზე კი 3 კაპიკი.
ბაქო-სუმგაითის მატარებელი

ბაქო–სუმგაითის მატარებელი — სარკინიგზო ხაზი აზერბაიჯანში, რომელიც აკავშირებს ქვეყნის დედაქალაქ ბაქოსა და ქალაქ სუმგაითს. სარკინიგზო ხაზი არის ბაქო-სუმგაითი-ბაქოს წრიული სარკინიგზო მაგისტრალის ნაწილი და წარმოადგენს მნიშვნელოვან სატრანსპორტო საშუალებას ბაქოსა და აფშერონის ნახევარკუნძულზე მცხოვრები მოსახლეობის საქალაქთაშორისი გადაადგილებისთვის.

ისტორია
ბაქო-სუმგაითის მატარებელი საბჭოთა დროიდან მოქმედებს. 2015 წლიდან ბაქო-სუმგაითი-ბაქოს წრიული სარკინიგზო ხაზი ორ ნაწილად გაიყო და ბაქო-სუმგაითის მიმართულებით სარკინიგზო ინფრასტრუქტურის აღდგენითი სამუშაოები დაიწყო. მანამდე ამ ხაზზე ბოლო სარემონტო სამუშაოები 1985 წელს ჩატარდა.

ამ მარშრუტზე მიმდინარე ახალი სარკინიგზო ხაზი 2015 წლის 12 სექტემბერს გაიხსნა.
დიდი მეტეორის მონასტერი

დიდი მეტეორა — მართლმადიდებლური მონასტერი, რომელიც წარმოადგენს მეტეორას სამონასტრო კომპლექსის ნაწილს თესალიაში, ცენტრალური საბერძნეთი. ის მდებარეობს კლდის წვერზე, რომელსაც ეწოდება მეტეორა ან პლატილითოსი, რომელიც 415 მეტრზე მდებარეობს პინიოსის ხეობის ფსკერიდან.

ისტორია
მონასტერი დააარსა ათანასე მეტეორელმა 1356 წელს, ადგილობრივი მბრძანებლის სიმეონ უროშის დაფინანსებით, რომელმაც იმავე წელს, სტეფან დუშანის გარდაცვალების შემდეგ, თავი სერბებისა და ბერძნების იმპერატორად გამოაცხადა. მომდევნო საუკუნის განმავლობაში რეგიონი ოსმალეთის იმპერიის მმართველობის ქვეშ მოექცა, რაც გაგრძელდა კონსტანტინოპოლის კონვენციამდე (1881), რომლის შედეგადაც თესალია საბერძნეთის სამეფომ დაიკავა.

ემილიანოსი იყო დიდი მეტეორის მონასტრის წინამძღვარი 1961-1973 წლებში, შემდეგ იგი სიმონოპეტრაში გადავიდა და იქ გახდა წინამძღვარი. მისი მოწაფე ალექსიოსი, შემდგომში ცნობილი როგორც ალექსიოსი ქსენოფონტელი, გახდა დიდი მეტეორის წინამძღვარი 1973-1976 წლებში. 1976 წელს ალექსიოსი ქსენოფონტეს მონასტერში გადავიდა.

ბიბლიოთეკა
დიდი მეტეორის მონასტერს აქვს მეტეორას უდიდესი ხელნაწერების კოლექცია. 1 124 კოდექსიდან, რომლებიც ნ. ვეისმა მეტეორას ექვს მონასტერში აღწერა, 610 დაფიქსირებულია დიდ მეტეორაში.
ვარლაამის მონასტერი

ვარლაამის მონასტერი — მართლმადიდებლური მონასტერი, რომელიც წარმოადგენს მეტეორას სამონასტრო კომპლექსის ნაწილს თესალიაში, ცენტრალური საბერძნეთი. ის მდებარეობს კლდოვანი ფლატის თავზე, რომელიც 373 მეტრით მაღლა მდებარეობს ხეობის ფსკერიდან. მონასტერი დაარსდა 1517 წელს.

დრაკონის გამოქვაბული (, რომანიზებული: ) მდებარეობს სამხრეთით, მონასტრის ქვემოთ.
რუსანუს მონასტერი

რუსანუს მონასტერი — მართლმადიდებლური მონასტერი, რომელიც წარმოადგენს მეტეორას სამონასტრო კომპლექსის ნაწილს თესალიაში, ცენტრალური საბერძნეთი. მდებარეობს კლდოვანი ფლატის თავზე.

სახელი რუსანუ სავარაუდოდ მომდინარეობს ბერების პირველი ჯგუფისგან, რომლებიც რუსეთიდან დასახლდნენ ამ კლდეზე. რუსანუს მონასტრის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ფსაროპეტრის გადასახედი მდებარეობს მთავარი გზის გვერდით.
ალია ლა-არეცი

ალია (ებრ.: ֲִָּ‎, ’; „ზეასვლა“ ან „ამაღლება“) — ებრაული დიასპორიის ისრაელის მიწაზე დაბრუნებას აღნიშნავს. ალიის საპირისპირო ტერმინია იერიდა ("დაღმასვლა"), რაც ებრაელების ისრაელიდან ემიგრაციას ნიშნავს.

1950 წელს ისრაელის პარლამენტმა (ქნესეთმა) მიიღო დაბრუნების კანონი, რომელიც განსაზღვრავს, რომ ყველა ებრაელს, აგრეთვე მათ შვილებსა და შვილიშვილებს, აქვთ უფლება ისრაელში დასახლებისა და მოქალაქეობის მიღების — ებრაული წარმომავლობის საფუძველზე.

„ალია ლა-არეცი“ — ებრაული ტერმინია, რომელიც სიტყვასიტყვით ნიშნავს „მიწაზე ამაღლებას“ და ხაზს უსვამს იერუსალიმისკენ სვლას როგორც რწმენით მოტივირებულ ქმედებას. სწორედ ამ კონცეფციაზე დგას სიონისტური იდეოლოგიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი საყრდენი: ებრაული დიასპორის დაბრუნება საკუთარ მიწაზე.

მე-20 საუკუნის მეორე ნახევარში, განსაკუთრებით მის მიწურულს, ალიის ტალღები საბჭოთა კავშირის ქვეყნებიდან, მათ შორის საქართველოდანაც, საგრძნობლად გაიზარდა. ათასობით ებრაულმა ოჯახმა ისარგებლა დაბრუნების კანონით და ისრაელი ახალ სამშობლოდ აირჩია — რელიგიური თავისუფლების, ეროვნული თვითმყოფადობისა და უსაფრთხო მომავლის იმედით.

საუკუნეების მანძილზე ებრაელების უმეტესობა ცხოვრობდა დღევანდელი ისრაელის ტერიტორიის გარეთ, ამის მიზეზი იყო სხვადასხვა ისტორიული კონფლიქტები, პოგრომები და დევნა. მე-19 საუკუნის ბოლოს, მსოფლიოს ებრაელთა 99,7% ცხოვრობდა რეგიონის გარეთ, პალესტინის რეგიონში კი მხოლოდ 2-5% იყო დასახლებული.

მიუხედავად იმისა, რომ ისრაელის მიწაზე დაბრუნება ებრაელებისთვის მნიშვნელოვანი ეროვნული იდეალი იყო, ფართომასშტაბიანი მიგრაცია მხოლოდ მე-19 საუკუნის ბოლოს დაიწყო — სიონისტური იდეოლოგიის გაძლიერებასთან ერთად. პირველი ორგანიზებული ალია 1882 წელს განხორციელდა.

1948 წელს ისრაელის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, ალიის გზით ქვეყანაში სამ მილიონზე მეტი ებრაელი დასახლდა.

2014 წლისთვის, ისრაელსა და მის მიერ კონტროლირებულ ტერიტორიებზე მსოფლიოს ებრაული მოსახლეობის დაახლოებით 42.9% ცხოვრობდა.
სანტ-ანჯელოს ხიდი

} ')— მდებარეობს რომში, იტალია, რომაული ხიდი რომელიც დაასრულა 134 წელს რომის იმპერატორმა ადრიანეს მიერ (პუბლიუს აელიუს ჰადრიანუსი), რომელიც მოიცავს ტიბრის ქალაქის ცენტრიდან მის ახლად აშენებულ მავზოლეუმამდე, ახლა ამაღლებული '. ხიდი მოპირკეთებულია ტრავერტინის მარმარილოთი და მოიცავს ტიბრს ხუთი თაღით, რომელთაგან სამი რომაული; მას მდინარიდან პანდუსის საშუალებით უახლოვდებოდნენ. ხიდი ახლა მხოლოდ საცალფეხოა და გთავაზობთ კასტელ სანტ ანჯელოს ულამაზეს ხედს. იგი აკავშირებს პონტეს რიონს (რომელსაც თავად ხიდის სახელი ეწოდა) და ბორგოს, რომელსაც ხიდი ადმინისტრაციულად ეკუთვნის.

ისტორია
ადრეული შუა საუკუნეებიდან, თავდაპირველი სახელი დავიწყებას მიეცა: ნერონის ხიდის დანგრევის შემდეგ, მომლოცველები იძულებულნი ხდებოდნენ ამ ხიდის გამოყენებას წმინდა პეტრეს ბაზილიკამდე მისასვლელად, ამიტომ იგი ასევე ცნობილი იყო „წმინდა პეტრეს ხიდის“ სახელით . მეექვსე საუკუნეში, პაპ გრიგოლ -ის დროს, ციხემ და ხიდმა მიიღო სახელი „'“, ახსნილი ლეგენდით, რომ ანგელოზი გამოჩნდა ციხის სახურავზე, რათა გამოეცხადებინა ჭირის დასასრული. დანტე თავის ღვთაებრივ კომედიაში წერს, რომ 1300 წლის იუბილეზე, წმინდა პეტრედან მიმავალი და მომავალი მომლოცველების სიმრავლის გამო, ხიდზე მოეწყო ორი ცალკე ზოლი. 1450 წლის იუბილეზე მომლოცველთა სიმრავლის გამო ხიდის ბალუსტრადები ჩამოინგრა და ბევრი დაიხრჩო მდინარეში. ამის საპასუხოდ, ხიდის სათავეში მდებარე რამდენიმე სახლი და რომაული ტრიუმფალური თაღი ჩამოინგრა, რათა მომლოცველებისთვის გზა გაეფართოებინათ.

1535 წელს რომის პაპმა კლემენტ -მ ხიდის გადასახადის შემოსავალი გამოყო ლორენცეტოს წმინდა პეტრე მოციქულების ქანდაკებების დასადგმელად (წიგნი, კვარცხლბეკზე წარწერით ) და წმინდა პავლეს (გატეხილი ხმალი და წიგნი, კვარცხლბეკის წარწერა ) და დაემატა პაოლო რომანოს ქვემოდან. სხვა ქანდაკებები, რომლებიც წარმოადგენენ ადამს, ნოეს, აბრაამს და მოსეს. მე-16 საუკუნის შემდეგ, ხიდი გამოიყენებოდა მახლობლად მდებარე პიაცა დი პონტეზე, ხიდის მარცხენა სათავეში დახვრეტის ცხედრების გამოსავლენად. 1669 წელს რომის პაპმა კლემენტ -მ დაავალა რაფაელო და მონტელუპოს, პავლე -ის დაკვეთით მოძველებული სტიქიის ანგელოზების შეცვლა. ბერნინის პროგრამაში, მის ერთ-ერთ ბოლო დიდ პროექტში, მოწოდებული იყო ათი ანგელოზი, რომლებსაც ხელში ეჭირათ ვნების ინსტრუმენტები: მან პირადად დაასრულა ანგელოზის ორი ორიგინალი წარწერით „...“. და ანგელოზი ეკლის გვირგვინით, მაგრამ ესენი შეინახა კლიმენტ -მ თავისი სიამოვნებისთვის. ისინი ახლა სანტ ანდრეა დელე ფრატის ეკლესიაში არიან, ასევე რომში.

 საუკუნის ბოლოს, ლუნგოტევერის მშენებლობის სამუშაოების გამო, დაინგრა ორი რომაული პანდუსები, რომლებიც ხიდს აკავშირებდა ორ ნაპირთან და მათ ადგილას აშენდა რომაულის მსგავსი ორი თაღი.

2000 წელს დიდი საიუბილეო თარიღისთვის ხიდსა და ციხეს შორის მდებარე მარჯვენა სანაპიროზე მდებარე ლუნგოტევერი საცალფეხო ზონად იქცა.

2019 წლის 21 ოქტომბერს ავსტრიელმა აქტივისტმა ალექსანდრე ტშუგუელმა ტიბრის ხიდიდან ესროლა ხუთი პაჩამამას ქანდაკება, რომლებიც მან მოიპარა ტრასპონტინაში სანტა მარიაში გამოფენიდან, როგორც ნაწილი ამაზონის სინოდში.
ალექსანდრე კოშიცი

ალექსანდრე კოშიცი ( დ. 31 აგვისტო [12 სექტემბერი] 1875, , სოფელი რომაშკი, კიევის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 21 სექტემბერი, 1944, უინიპეგი, მანიტობა, კანადა ) — უკრაინელი საგუნდო დირიჟორი, კომპოზიტორი, ფოლკლორისტი და პედაგოგი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1875 წლის 31 აგვისტოს ( 12 სექტემბერს ), მღვდლის ოჯახში, რუსეთში, კიევის გუბერნიის სოფელ რომაშკში, რომელიც აჟამად შედის კიევის ოლქის მირონოვსკის რაიონში. მშობლები: ანტონ იგნატიევიჩ პორაი-კოშიცი (დ. 1830, გ. 1898) და ევდოკია მიხაილოვნა მაიაკოვსკაია (დ. 1836, გ. 1911). ვაჟი — დიმიტრი კოშიცი.

ბავშვობა და ახალგაზრდობა გაატარა ზვენიგოროდკას მიდამოებში გაატარა.

დაამთავრა კიევის სასულიერო აკადემია . სკოლის დამთავრების შემდეგ მალევე დაავადდა ტუბერკულოზით და მისი ძმის ფიოდორისა და დების მიერ შეგროვებული თანხით სამკურნალოდ გაემგზავრა ყირიმის სამხრეთ სანაპიროზე, სადაც იმყოფებოდა 1902 წლის თებერვლიდან აპრილამდე. გამოჯანმრთელების შემდეგ მუშაობა დაიწყო საგუნდო სიმღერის პედაგოგად სტავროპოლისა და ტფილისის საგანმანათლებლო დაწესებულებებში, აგროვებდა უკრაინულ სიმღერებს ყუბანში, სადაც ჩაწერა 500-ზე მეტი სიმღერა.
ხელმძღვანელობდა ბოიანის ფილარმონიული საზოგადოების (1905-1906), კიევის უნივერსიტეტის (1908-1917), კიევის კონსერვატორიის (1913 წლიდან), ქალთა უმაღლესი კურსების გუნდებს და ასევე დირიჟორად მუშაობდა ნიკოლაი სადოვსკის თეატრში. ამ პერიოდში ალექსანდრე კოშიცი გახდა არაერთი სულიერი ნაწარმოების ავტორი.

1910-იან წლებში ალექსანდრე კოშიცი გახდა (კ. სტეცენკოსთან ერთად) უკრაინის საგუნდო კაპელის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და ლიდერი. კაპელასთან ერთად იგი ემიგრაციაში წავიდა 1919 წელს. გამოდიოდა ევროპისა და ამერიკის ბევრ ქვეყანაში, ეწეოდა უკრაინული სიმღერის პოპულარიზაციას.

გარდაიცვალა 1944 წლის 21 სექტემბერს კანადის ქალაქ ვინიპეგში . იქვე გამოიცა მისი „მოგონებები“ (ნაწილი 1 – 1947; ნაწილი 2 –1948). კოშიცის სახელს ატარებს უკრაინული გუნდი კანადაში.
სანტო-სპირიტოს კარიბჭე

სანტო-სპირიტოს კარიბჭე — რომის ლეონინეს კედლების ერთ-ერთი კარიბჭე (იტალია). ის აღმართულია იმავე სახელწოდების საავადმყოფოს უკანა მხარეს, ვია დეი პენიტენციერიზე, პიაცა დელა როვერესთან გადაკვეთის სიახლოვეს.
ისტორია
ეს არის ვატიკანის გარშემო არსებულ კედელში ერთ-ერთი უძველესი კარიბჭე, რადგან ის თანადროულია პაპ ლეო -ის კედლების მშენებლობისა, დაახლოებით 850 წელს.

მიუხედავად იმისა, რომ ეს იყო ერთადერთი პირდაპირი კავშირი წმინდა პეტრეს ბაზილიკასა და ტრასტევერეს რაიონს შორის (პორტა სეტიმიანას გავლით) (და ასევე იყო შესასვლელი ვია ავრელია ნოვაზე), ის თავდაპირველად გაიხსნა მხოლოდ მეორეხარისხოვანი გასასვლელის სტატუსით.

მისი ყოფილი სახელი იყო პოსტერულა საქსონუმ („საქსების უკანა კარი“). 727 წელს უესექსის მეფე აინე, გადადგომის შემდეგ, რომში გადასახლდა, სადაც დააარსა „სქოლა საქსონუმ“ (რომლის მიზანიც იყო ინგლისელი სასულიერო პირებისა და კეთილშობილებისთვის კათოლიკური განათლების მიცემა), ეკლესიასთან და სასაფლაოსთან ერთად. საქსების არსებობა ამ ტერიტორიაზე დასტურდება საუკუნის ბოლომდე, როდესაც მეფე ჯონ უმიწაწყალომ სქოლას კომპლექსი სანტა-მარია-ინ-საქსიას ეკლესიის (ახლა სანტო-სპირიტო-ინ-სასიას ეკლესია) და დღემდე არსებული საავადმყოფოს მშენებლობისთვის გამოყო, რომლის საფუძველიც ჯერ კიდევ 794 წელს იყო ჩაყრილი. ამ შემთხვევაში, პაპმა ინოკენტი -მ ასევე შეცვალა კარიბჭის სახელი, მიანიჭა რა მას ამჟამინდელი სახელწოდება.

სტრუქტურამ გაუძლო რამდენიმე რესტავრაციასა და გაფართოებას. ერთი მნიშვნელოვანი რესტავრაცია, სავარაუდოდ, ჩატარდა საუკუნის დასაწყისში, შესაძლოა პაპ გრიგოლ -ის მიერ, იმის გათვალისწინებით, რომ კარიბჭე წოდებულია პორტა ნუოვად (იტალიურად „ახალი კარიბჭე“) 1409 წლით დათარიღებულ დოკუმენტში. მომდევნო საუკუნის დასაწყისში პაპმა ალექსანდრე -მ არსებითად შეცვალა ეს კარიბჭე, სხვა კარიბჭეებთან ერთად, ასევე გარშემო არსებული კედელი; ბოლოს, დაახლოებით ორმოცი წლის შემდეგ, პაპმა პავლე -მ ასევე განახორციელა გარკვეული ჩარევები ისეთი ინჟინრების რჩევისა და მომსახურების გამოყენებით, როგორებიც იყვნენ მიქელანჯელო და ანტონიო და სანგალო უმცროსი. სარკინოზი მეკობრეების თავდასხმების ახალმა შიშმა, ასევე პოლიორცეტული ტექნიკის თანამედროვე მეთოდებმა, რომლებიც გულისხმობდა არტილერიის მასიურ გამოყენებას, დაარწმუნა პავლე განეახლებინა კედლები, მიენიჭებინა მათთვის მნიშვნელოვანი თავდაცვითი მახასიათებლები.

რაც შეეხება ორ ხელოვანს შორის ცნობილ მეტოქეობას, ამბობენ, რომ კარიბჭის სამუშაოები ეფუძნებოდა სანგალოსა და ბუონაროტის თავდაპირველ, მეტად ლამაზ დიზაინს. მიქელანჯელომ, კოლეგის გარდაცვალების შემდეგ, კარიბჭე დაასრულა, მაგრამ გამოიყენა უხეში და „შეთითხნილი“ ხერხები. იმის გამო, რომ მას არ შეეძლო კონკურენტის ნამუშევრის განადგურება, მასში გააკეთა გარკვეული საზიანო ჩარევები, რომ გაენადგურებინა მეტოქის ნამუშევარი და ასევე შური ეძია იმ დაუნდობელი კრიტიკისთვის, რომელიც მიიღო პორტა პიას საკუთარი დიზაინისთვის.

ამჟამად კარიბჭეს მართლაც აქვს დაუსრულებელი იერსახე (განსაკუთრებით ზედა ნაწილში) ცარიელი ნიშებით და თავად სტრუქტურა თითქმის დამალულია სიახლოვეს აღმართული სანგალოს შთამბეჭდავი ბასტიონით. გარდა ამისა, საუკუნის შემდეგ კარიბჭემ უკვე დაკარგა თავისი ფუნქცია (ისევე როგორც პორტა სეტიმიანამ), რადგან ის შეტანილი იქნა იანიკულუმის კედლების უფრო ფართო წრეში და მისი დასრულების საჭიროება აღარ შექმნილა.
ეინარ ჰერცშპრუნგი

ეინარ ჰერცშპრუნგი (; დ. 8 ოქტომბერი, 1873, ფრიდერიკსბერგი, დანია — გ. 21 ოქტომბერი, 1967, როსკილე, დანია) — დანიელი ასტრონომი, ნიდერლანდისა და დანიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი, პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპოდენტი.

განათლებით ინჟინერ-ქიმიკოსი. იყო ასტრონომიის პროფესორი გეტინგენში, პოტსდამში, ლეიდენში, 1935-1945 წლებში — ლეიდენის ობსერვატორიის დირექტორი. 1910 წელს, ჰენრი ნორის რასელისგან დამოუკიდებლად, აღმოაჩინა კავშირი ვარსკვლავთა სპექტრულ კლასებსა და აბსოლუტურ ვარსკვლავიერ სიდიდეებს შორის, რომელიც ახლა ცნობილია როგორც ჰერცშპრუნგ-რასელის დიაგრამა. 1914-1919 წლებში პირველმა გამოიყენა ფიტოგრაფია ორჯერად ვარსკვლავთა შესწავლისას.

მის პატივსაცემად მთვარის ერთ-ერთ კრატერს ჰერცშპრუნგი ეწოდა.
ჰენრი ნორის რასელი

ჰენრი ნორის რასელი (; დ. 25 ოქტომბერი, 1877, ოისტერ-ბეი, ნიუ-იორკის შტატი, აშშ — გ. 18 თებერვალი, 1957, პრინსტონი) — ამერიკელი ასტრონომი.

ბიოგრაფია
1900 წელს დაამთავრა პრინსტონის უნივერსიტეტი, 1911-1947 წლებში პროფესორი იქვე. 1912-1947 წლებში ამ უნივერსიტეტის ობსერვატორიის დირექტორი. მუშაობდა ასტრონომიის მრავალ დარგში. საყურადღებო შრომები მიუძღვნა ვარსკვლავების სპექტრულ კლასიფიკაციას, მათი მასების და პარალაქსების განსაზღვრას, ორჯერადი ვარსკვლავების ორბიტების გამოთვლას და სხვა; ეინარ ჰერცშპრუნგისაგან დამოუკიდებლად, აღმოაჩინა კავშირი ვარსკვლავების ნათობასა და მათ სპექტრულ კლასებს შორის, რომელიც ახლა ცნობილია როგორც ჰერცშპრუნგ-რასელის დიაგრამა. წამოაყენა ვარსკვლავთა ევოლუციის ერთ-ერთი პირველი ჰიპოთეზა.
ლვივის წმინდა გიორგის ტაძარი

ლვოვის წმინდა გიორგის ტაძარი — მთავარი ბერძნული კათოლიკური ტაძარი ლვივში, უკრაინის ბერძნული კათოლიკური ეკლესიის მთავარი სალოცავი. დიდი ხნის განმავლობაში, მის ტერიტორიაზე მდებარეობდა უკრაინის ბერძნული კათოლიკური ეკლესიის მიტროპოლიტების რეზიდენცია. მდებარეობს წმინდა გიორგის მოედანზე, 5.

ისტორია
პირველი ტაძარი მდებარეობდა მთაზე, რომელსაც მოგვიანებით სვიატოიურსკაია უწოდეს, ჯერ კიდევ სამთავროს ხანაში. მართლმადიდებლური ხის ეკლესია და თავდაცვითი მონასტერი დაახლოებით 1280 წელს აშენდა პრინც ლევ დანილოვიჩის დროს. პოლონეთის მეფის კაზიმირ -ის მიერ ორივე სტრუქტურის განადგურების შემდეგ (1340 წ.), ამ ადგილას 1363-1437 წლებში ბიზანტიურ სტილში აშენდა ახალი მართლმადიდებლური ეკლესია — ქვის სამაფსიდიანი ბაზილიკური ეკლესია.

წმინდა გიორგის ტაძარი, რომელიც აშენდა 1744-1770 წლებში, ბაროკოს არქიტექტურის კლასიკური ნიმუშია. მშენებლობა დაიწყო 1744 წელს ბერნარ მერეტინის დიზაინით, რომლის გარდაცვალების შემდეგ სამუშაოებს ხელმძღვანელობდა ს. ფესინგერი (1764 წლამდე). სამუშაოები დასრულდა 1772 წელს. ფასადი შეიცავს იოჰან პინსელის სკულპტურებს; ინტერიერი დაამშვენეს მოქანდაკეებმა ს.ფესინგერმა და მ.ფილევიჩმა, მხატვრებმა ლ.დოლინსკიმ და იუ. რადივილოვსკიმ.

საკათედრო ტაძრის მოპირდაპირე მხარეს განლაგებულია ბერძენი კათოლიკე მიტროპოლიტის (1772 წ., არქიტ. კ. ფესინგერის) პალატები. პალატების ირგვლივ მდებარეობს მთავარი სახლები ( საუკუნე) და გალავანი ორი კარიბჭით (1765 წ.). ეზოში ააგეს სამრეკლო (1865 წ.). კომპლექსთან მიმდებარე ტერიტორიაზე გაშენებულია წმინდა გიორგის საკათედრო ტაძრის ბაღი.

აგების დღიდან ტაძარი ეკუთვნოდა ბასილიელთა უნიატების ორდენს და 1816 წელს აქ ბინა დაიდო ბერძენმა კათოლიკე მთავარეპისკოპოსმა. 1946 წელს ტაძარი გადაეცა რუსეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიას ; 1990 წელს იგი დაუბრუნდა უკრაინის ბერძნულ კათოლიკურ ეკლესიას. 1991 წლის აპრილში აქ დაბრუნდა უკრაინის ბერძნული კათოლიკური ეკლესიის ხელმძღვანელი კარდინალი მიროსლავ-იოან ლუბაჩივსკი. 1992 წლის აგვისტო-სექტემბერში კარდინალ იოსიფ სლიპოვის (1892-1984) ნეშტი დაკრძალეს საკათედრო ტაძრის საძვალეში მიტროპოლიტების ანდრეი შეპტიცკის (1865-1944) და სილვესტერ სემბრატოვიჩის (1836-1898) საფლავების გვერდით. ადრე, პრინც იაროსლავ ოსმომისლის ნეშტის ნაწილები დაკრძალეს სვიატოიურსკაიას მთაზე პირველი ეკლესიის ტერიტორიაზე.
ხიკიპილასი

ხიკიპილასის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი ჩიაპასის შტატში, მექსიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 41 063 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 8.6%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 1 305.75 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 31.4 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია შტატის შემადგენლობაში 1882 წლის 11 დეკემბერს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ხიკიპილასი. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 07046.
ხიტოტოლი

ხიტოტოლის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი ჩიაპასის შტატში, მექსიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 24 966 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 33.6%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 236.37 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 105.6 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია შტატის შემადგენლობაში 1882 წლის 11 დეკემბერს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ხიტოტოლი. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 07047.
ხუარესი (ჩიაპასი)

ხუარესის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი ჩიაპასის შტატში, მექსიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 21 807 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 3.4%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 745.21 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 29.3 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია შტატის შემადგენლობაში 1882 წლის 11 დეკემბერს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ხუარესი. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 07048.
იანუსის თაღი

იანუსის თაღი — ერთადერთი კვადრიფრონსი (ოთხფრონტიანი) სამხედრო თაღია, რომელიც რომში შემონახულია. იგი ადრეულ საუკუნეში აღმართეს ბოარიუმის ფორუმის ჩრდილო-აღმოსავლეთ საზღვარზე, გზაჯვარედინზე, ველაბრიუმთან ახლოს, კლოაკა მაქსიმაზე, იმ სანიაღვრე ღარზე, რომელიც რომაული ფორუმიდან ტიბრის მდინარისკენ მიემართებოდა.

თაღის მნიშვნელობა სრულიად ნათელი არ არის. ითვლება, რომ იგი უფრო საზღვრის აღმიშვნელის როლს ასრულებდა, ვიდრე სამხედრო თაღის. ალტერნატიული მოსაზრებით, იგი აშენდა ბოარიუმის ფორუმზე — საქონლის ბაზარზე მომუშავე ვაჭრების დასაცავად. ზოგიერთი მკვლევარი თვლის, რომ იგი კონსტანტინე დიდს ან კონსტანციუს -ს ეძღვნებოდა და „გაღმერთებული კონსტანტინეს თაღის“ სახელით იყო ცნობილი. მისი სიმაღლე 16 მეტრს, ხოლო სიგანე 12 მეტრს აღწევს; თავდაპირველად იგი უფრო მაღალი იყო, მაგრამ თაღს 1830 წელს სახურავის სართული მოაცილეს.

მისი თანამედროვე სახელწოდება, სავარაუდოდ, აღორძინების ხანაში ან მოგვიანებით გაჩნდა და კლასიკურ ანტიკურ პერიოდში ამ სახელით არ იყო ცნობილი. სახელწოდება მომდინარეობს სტრუქტურის ოთხფრონტიანი, ოთხთაღიანი კონსტრუქციიდან. ძველრომაული ღმერთი იანუსი ზოგჯერ ოთხსახიანად გამოისახებოდა.

შუა საუკუნეებში ფრანჯიპანების ოჯახმა ეს სტრუქტურა ციხესიმაგრედ გადააკეთა, რის გამოც იგი უვნებლად შემორჩა 1830 წლამდე. ამ დროს, ზედა სართული და სახურავის ნაწილი დაანგრიეს, რადგან მაშინდელი მოსაზრებით, ისინი ორიგინალურ კონსტრუქციას არ ეკუთვნოდა. თუმცა, ჩრდილო-დასავლეთის სტილობატში შემორჩენილი კიბე მიუთითებს, რომ ამ ზედა სართულზე წვდომა შესაძლებელი იყო. თავდაპირველად, მარმარილოს ბლოკები ერთმანეთთან რკინის სამაგრებით იყო დაკავშირებული, მაგრამ შუა საუკუნეებში ამ ელემენტების ამოღება ძეგლის ხვრელებითა და ნაკაწრებით დაზიანების მიზეზი გახადა. მისი წარწერის ფრაგმენტები დღემდე ინახება ახლომდებარე სან-ჯორჯო-ინ-ველაბროს ეკლესიაში.

თაღი საზოგადოებისთვის დახურულია 1993 წლის 27 ივლისის ღამით სან-ჯორჯო-ინ-ველაბროს წინ აფეთქებული ბომბის შემდეგ. ის ბოარიუმის ფორუმის ერთადერთი ძეგლია, რომელიც დღემდე არ არის რესტავრირებული.
ლარაინსარი

ლარაინსარის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი ჩიაპასის შტატში, მექსიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 31 259 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 53.6%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 149.29 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 209.4 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია შტატის შემადგენლობაში 1882 წლის 11 დეკემბერს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია სან-ანდრეს-ლარაინსარი. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 07049.
ლა-ლიბერტადი (ჩიაპასი)

ლა-ლიბერტადის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი ჩიაპასის შტატში, მექსიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 5 232 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 5.2%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 458.1 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 11.4 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია შტატის შემადგენლობაში 1882 წლის 11 დეკემბერს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ლა-ლიბერტადი. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 07050.