iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ქრონოგრაფი (ხელსაწყო)

ქრონოგრაფი ( და ) — დროის უმცირესი მონაკვეთების გასაზომი ან ამა თუ იმ მოვლენის დროის ცალკეული მომენტების სარეგისტრაციო ხელსაწყო. რეგისტრაციის პრინციპის მიხედვით ქრონოგრაფი არის თვითმწერი, მბეჭდავი და გადამღები. დღესდღეობით ქრონოგრაფების ხელსაწყოები აუცილებელ შემოწმებას გადიან ქრორონგრაფების გამოსაცდელ ინსტიტუტ -ში.

თვითმწერი ქრონოგრაფი შედგება ლენტსაწევი და მარეგისტრირებელი მექანიზმისაგან. ლენტსაწევი მექანიზმი მოძრაობს ზამბარით. იგი აღჭურვილია რეგულატორით, რომელიც თანაბრად ამოძრავებს ქაღალდის ლენტს, შერთვის ან განრთვის მომენტების აღსანიშნავად ლენტის ზემოთ მოთავსებულია თვითმწერი კალმები ან მჩხვლეტი ნემსები. მელნიანი კალმები ოდნავ ეხება ქაღალდის ლენტს და ტოვებს სწორხაზოვან კვალს. ყოველი კალამი ან ნემსი მოთავსებულია ბერკეტის ერთ ბოლოზე, რომლის საწინააღმდეგო ბოლო ეხება ელექტრომაგნიტს. ელექტროწრედის შერთვისას ელექტრომაგნიტი იზიდავს კალმის ბერკეტის ბოლოს, ხოლო განრთვისას ზამბარა ბერკეტს უბრუნებს პირვანდელ მდგომარეობას. ამგვარად აღინიშნება წრედის შერთვისა და განრთვის მომენტები ტეხილი ხაზებით. ჩვეულებრივად ერთი კალამი ჩართულია საათთან ან ქრონომეტრთან, რომლითაც მიიღება ზუსტი დროის საყრდენი ჩანახაზი, მეორე კალმით კი აღინიშნება რომელიმე მოვლენის მომენტი. სათანადო გაზომვების ჩატარების შედეგად შეიძლება დადგინდეს მოვლენის ზუსტი დრო. თვითმწერი ქრონომეტრის საშუალებით კვადრატულიი ცთომილება დაახლოებით 0,01-0,02 წამია.

მბეჭდავი ქრონოგრაფის ძირითადი ნაწილია სამი დისკო, რომელთა დანიშნულება წუთების, წამებისა და წამის მეასედების რეგისტრირებაა. დისკოები ერთმანეთთან დაკავშირებულია პლანეტარული გადამცემებით, რომლებიც მოძრაობენ სინქრონული ძრავის რედუქტორით. ძრავა იკვებება კვარციანი გენერატორით, რომელიც იძლევა სტაბილურ დენს და უზრუნველყოფს ძრავას თანაბარ მოძრაობას დიდი სიზუსტით. წამის მეასედების მარეგისტრირებელი დისკო ერთ ბრუნს აკეთებს ერთ წამში. წამებისა და წუთების მარეგისტრირებელი დისკოები შესაბამისად — 1 წუთში და 1 საათში. წამისა და წუთის დისკოებს აქვთ ამოზნექილი რიცხვები 0-დან 59-მდე, წამის მეასედის მარეგისტრირებელ დისკოს კი — 0-დან 99-მდე. ყოველი რიცხვის შემდეგ ხაზებია. დისკოების ქვეშ მოთავსებულია საბეჭდი მანქანის ლენტი. ქრონოგრაფის შესასვლელ რელეში იმპულსის მიღებისას ქრონოგრაფის დარტყმამ მექანიზმში წრედი იკვრება და ჩაქუჩი სწრაფად და მკვეთრად ეცემა ლენტს, რომელზედაც მიიღება სათანადო წარწერები. მათი საშუალებით კი შეიძლება ანთვლის განსაზღვრა 0,001 წმ სიზუსტით. ასეთი ქრონოგრაფის საშუალებით საშუალო კვადრატული ცთომილება დაახლოებით 0,005 წამია.

გადამღებ ქრონოგრაფში საბეჭდი მოწყობილობა შეცვლილია ფოტოკამერით. მოძრავი დისკოების მყისიერი სურათი მაჩვენებელ ნიშანთან ერთად მიიღება ნეონის ნათურის უეცარი ანთებით. ასეთი მექანიზმი თითქმის ინერციის გარეშე მუშაობს, ამიტომ მისი სიზუსტე უფრო მეტია, ვიდრე მბეჭდავი ქრონოგრაფისა.

არსებობენ ქრონოგრაფები, რომლებიც უზრუნველყოფენ 0,001 წამს და უფრო მეტ სიზუსტეს.
დვანის მეორე სამაროვანი

დვანის მეორე სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ დვანში, სამნიფერდას ჩრდილო–აღმოსავლეთით, 100 მეტრზე, მთის ფერდობზე. თარიღდება გვიანი ფეოდალური ხანით. წვიმისგან ჩამორეცხილ ფერდობებზე გამოჩნდა რამდენიმე სამარხი – კლდის ბრტყელი ფილაქვებით შედგენილი ქვაყუთები. სამარხში მიცვალებულები დაკრძალულია უინვენტაროდ ქრისტეს წესით, გამართული თავით დასავლეთისკენ.
დვანის ქვაყუთი

დვანის ქვაყუთი — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ დვანში, ადგილ გამარჯობათახოში. თარიღდება ფეოდალური ხანით. აღმოჩენილია შემთხვევით, მიწის სამუშაოების დროს. შედგენილია მოზრდილი ფილაქვებისაგან, სამარხში დაკრძლულია შვიდი მიცვალებული ქრისტეს წესით – უინვენტაროდ, გამართული, თავით დასავლეთისკენ. სამარხი დაზიანებულია.
დვანის პირველი ქვევრსამარხი

დვანის პირველი ქვევრსამარხი — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ დვანში. აღმოაჩინეს შემთხვევით, მიწის სამუშაოების დროს, სოფელში, ადგილ საკვირიკეში. თარიღდება ელინისტური ხანით. მიწაში ჰორიზონტალურად იყო ჩაფლული. მიცვალებული ესვენა ხელ-ფეხმოკეცილი, თავით ჩრდილო–დასავლეთისკენ, უინვენტაროდ. ქვევრსამარხი დაზიანებულია. შემორჩენილია ქვევრის ნამტვრევები და ადამიანის ჩონჩხის რამდენიმე ფრაგმენტი.
ეგზეგეტიკა

ეგზეგეტიკა (, სიტყვიდან — „განმარტება“, „გადმოცემა“) — მოძღვრება ეგზეგეზის ანუ ლიტერატურული ტექსტების ფილოლოგიური განმარტების შესახებ; უფრო ვიწრო მნიშვნელობით — სასულიერო მწერლობის დარგი, რომელიც მიზნად ისახავს ბიბლიური ტექსტების ახსნა-განმარტებას, თარგმანებას.

მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს ქართულ სასულიერო მწერლობაში. ამ ტიპის ნაწარმოებების თარგმნა ადრევე დაუწყიათ. ამგვარია იპოლიტე რომაელისა და ეპიფანე კვიპრელის თხზულებანი, რომლებიც ითარგმნა არაუგვიანეს საუკუნისა, საუკუნეში ითარგმნა ათანასე ალექსანდრიელის თხზულება („თქმული ნეტარისა ათანასე მთავარეპისკოპოსისა ალექსანდრიელისაჲ…“), რომელიც ფსალმუნთა განმარტებას შეიცავს. საუკუნემდე უთარგმნიათ გრიგოლ ნოსელის „შესაქმისათჳს კაცისა“ (შემდგომ ხელახლა თარგმნა გიორგი ათონელმა), ბასილი დიდის „ექვსთა დღეთათვის“ (უკვე დაკარგული თარგმანი, რომელიც ხელთ ჰქონია გიორგი ათონელს, როცა ამ თხზულებას ხელახლა თარგმნიდა). დიდი წვლილი მიუძღვით ეგზეტიკური ლიტერატურის თარგმნაში ექვთიმე და გიორგი ათონელებს. ამ დარგში მუშაობდა ეფრემ მცირე, რომელსაც გადმოუქართულებია იოანე ოქროპირის „განმარტებაჲ პავლე მოციქულის ეპისტოლეთაჲ“, შეუდგენია „თარგმანებაჲ დავითნისაჲ“, უთარგმნია „მეტაფრასი ეზეკიელისა“. – საუკუნეებშია თარგმნილი კირილე ალექსანდრიელის „მათეს თავის სახარებისა ძნელოანთა სიტყვათა განმარტებაჲ“(ლექსიკონი). ვარაუდობენ, რომ იოანე ჭიმჭიმელმა ბერძნულიდან გადმოიღო თეოფილაქტე ბულგარელის „განმარტება მარკოზის სახარებისა, განმარტება ლუკას სახარებისა“. ამავე დროსაა თარგმნილი იოანეს სახარების განმარტებაც. იოანე ჭიმჭიმელსვე მიაკუთვნებენ თარგმანს ნაშრომისა „თარგმანებაჲ ეკლესიასტისა მიტროფანე ზმვირნელი მიტროპოლიტისაჲ“, რომლის დედანი ბერძნულ ენაზე არ შემორჩენილა.

 საუკუნეში შეუდგენიათ ეგზეგეტიკური კატნები, რომლებმაც ჩვენამდე ნაკლული სახით მოაღწიეს. საუკუნეში ნიკოლოზ კათალიკოსმა თარგმნა მაქსიმე აღმსარებლის სამი ეგზეგეტიკური ნაშრომი. ამავე დროს გადმოუღიათ თეოდორიტე კვირელის „თარგმანებაჲ მიქეაჲს წინაჲსწარმეტყველისაჲ“. საუკუნეში ანტონ კათალიკოსმა დაწერა ორმოცდამეათე ფსალმუნის განმარტება და „თარგმანება რომაელთა მიმართ ეპისტოლისაჲ“. იონა ხელაშვილმა ( საუკუნის პირველი მეოთხედი) თარგმნა განმარტება ძველი აღთქმისა.
ვახტანგიანი

ვახტანგიანი — საუკუნის ვრცელი ქართული პოეტური ძეგლი, პოემა (298 სტროფი), რომელშიც გადმოცემულია ვახტანგ -ის რუსეთში გადასახლების ამბავი. ავტორად ოტია ფავლენიშვილს ვარაუდობენ. საინტერესო ცნობებს შეიცავს საუკუნის პირველი მეოთხედის საქართველოსა და საკუთრივ ვახტანგის ემიგრაციის შესახებ. მკვლევართა აზრით, პოეტური ღირსებით არ გამოირჩევა – ენა დატვირთულია ბარბარიზმებით, ლექსი ნაძალადევია, მხატვრული არსენალი — მწირი.
ბეგთაბეგ თანიაშვილი

ბეგთაბეგ თანიაშვილი, ბეგთაბეგ მდივანი — საუკუნის ნახევრის ქართველი მწიგნობარი, კალიგრაფი და პოეტი, გიორგი -ის მდივან-მწიგნობარი. სულხან თანიაშვილის ძმა.

1680 წელს მეფის დაკვეთით ბეგთაბეგ მდივანმა გადაწერა პოემა „ვეფხისტყაოსანი“ (ხელნაწ. ეროვნ. ცენტრი, -54), რომელიც მდიდრულადაა მორთული (ტექსტის ჩარჩოები სინგურის, ლურჯი და ოქროსფერი ზოლებისგანაა შედგენილი, ჩარჩოს გარეთ კი ოქროსფერი ორნამენტებით შემკული ფართო არშიებია მცენარეთა და ცხოველთა გამოსახულებით). როგორც ჩანს, ხელნაწერი სხვას შეუმკია, ბეგთაბეგს კი ტექსტი გადაუწერია. გადაწერილია საუკუნისთვის დამახასიათებელი მხედრულით, ნაწერი ლამაზია და გამოირჩევა დეკორაციულობით.

თანიაშვილმა ასევე დაასრულა თავისი ძმის, სულხან თანიაშვილის, მიერ დაწყებული საქმიანობა და გალექსა „ამირანდარეჯანიანის“ 9 კარი ( კარიდან ბოლომდე). თითოეულ კარს წაუმძღვარა შესავალი, ბოლო ორ კარს კი — ბოლოსიტყვაობა, რომელშიც გადმოცემულია ტექსტის გალექსვის მოკლე ისტორია. მასვე ეკუთვნის აგრეთვე გიორგი -ის ქება, რომელიც დაერთვის თავისსავე გადაწერილ „ვეფხისტყაოსანს“.
როზა ჯალილოვა

როზა ჯალილოვა (; დ. 17 მაისი, 1929, ყუბა, აზერბაიჯანის სსრ — გ. 19 ნოემბერი, 2025, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი ქორეოგრაფ-ბალეტმეისტერი, აზერბაიჯანის სახალხო არტისტი (2007), „ღირსების“ (1959) და „დიდების“ (2019) ორდენის კავალერი.

ცხოვრება
როზა ჯალილოვა დაიბადა 1929 წლის 17 მაისს. 1947 წელს დაასრულა ბაქოს ქორეოგრაფიული სასწავლებლის კლასიკური განყოფილება. ორი წლის განმავლობაში მუშაობდა ახუნდოვის სახელობის აზერბაიჯანის ოპერისა და ბალეტის თეატრის დასში. 1949 წელს, იმ პერიოდში არსებული „მხატვრული საბჭოს“ ნებართვით, შეცვალა თავისი შემოქმედებითი მოღვაწეობის მიმართულება და გადავიდა უზეირ ჰაჯიბეკოვის მიერ შექმნილი სიმღერისა და ცეკვის ანსამბლში. 30 წელზე მეტი დროის განმავლობაში ჯალილოვა წარმოადგენდა აზერბაიჯანს მრავალ საერთაშორისო ფესტივალზე, მათ შორის კანადაში, ჩინეთში, აშშ-ში, თურქეთში, ერაყში, ეთიოპიაში, მაროკოში. 2019 წლის 16 მაისს, აზერბაიჯანის პრეზიდენტის, ილჰამ ალიევის განკარგულებით მას აზერბაიჯანული საცეკვავო ხელოვნების განვითარებასა და პროპაგანდირებაში შეტანილი წვლილისთვის „შოჰრათის“ ორდენი გადაეცა.
სულხან თანიაშვილი

სულხან ავთანდილის ძე თანიაშვილი — საუკუნის ქართველი პოეტი. ბეგთაბეგ თანიაშვილის ძმა.

თანიაშვილის შესახებ უძველესი ცნობა არჩილ მეფემ შემოგვინახა თავის პოემაში „გაბაასება თეიმურაზისა და რუსთველისა“. საუკუნის იტალიელი მისიონერის კრისტოფორო დე კასტელის ალბომში მოთავსებულ თანიაშვილის პორტრეტზე წარწერილია: „იბერია-კოლხეთის სამეფოში განთქმული პოეტი სულხან ავთანდილაშვილი“.

 საუკუნის 70-იან წლებში გალექსა პროზაული „ამირანდარეჯანიანი“ (ხელნაწ. ეროვნ. ცენტრი, –357). მოასწრო მხოლოდ სამი კარის გალექსვა, რომელიც შემდეგ დაასრულა მისმა ძმამ ბეგთაბეგმა. მარტივი თხრობა განავრცო მჭევრმეტყველებით, ყოველ კარს დაურთო შესავალი, რომელშიც გადმოგვცა თავისი შეხედულებები მიჯნურობაზე, მელექსეობასა და ლექსზე. განიცდიდა შოთა რუსთაველის, ჩახრუხაძის და თეიმურაზ -ის გავლენას. პოემის ტექსტი 1941 წელს გამოსცა გიორგი ჯაკობიამ.
არიფ აღამალოვი

არიფ მელიქაღა-ოღლუ აღამალოვი (; დ. 30 მაისი, 1928 — გ. 2006) — აზერბაიჯანელი მხატვარი, აზერბაიჯანის დამსახურებული მხატვარი (1992).

ბიოგრაფია
არიფ აღამალოვი დაიბადა 1928 წლის 30 მაისს. დაამთავრა ა. აზიმზადეს სახელობის სამხატვრო სასწავლებელი ბაქოში და მოსკოვის გამოყენებითი და დეკორატიული ხელოვნების ინსტიტუტი. 60-იანიდან 90-იან წლებამდე აღამალოვი ძირითადად მონუმენტურ ჟანრში მუშაობდა, ბაქოს ფარგლებში ბევრი ნაუშევარი შექმნა. მხატვრის ძირითად ნაწარმოებებს წარმოადგენს მოზაიკური პანელები, რომლებიც ბაქოში მეტროს სადგურ „ნეფტჩილიარს“ ამშვენებს; ყოფილი სასტუმრო შენობა „აპშერონის“ ცენტრალური შესასვლელის მოსაპირკეთებლად გამოყენებული მოზაიკური ფრიზები ოქროსფერ-ცისფერ ტონებში, შესრულებული შენობის წინა პლანის ზედა ნაწილში.

არიფ აღამალოვი ათ წელზე მეტი ხანი მეთაურობდა აზერბაიჯანის სამხატვრო ფონდს, შემდეგ თითქმის ათი წლის განმავლობაში ფონდის მთავარი მხატვარი და ბაქოს მთავარი მხატვარი იყო. არიფ აღამალოვი გარდაიცვალა 2006 წელს.
თიმსარიანი

თიმსარიანი — საუკუნის ინდური წარმოშობის არაკების კრებული ბრძენი სინდბადისა და შვიდი ვეზირის შესახებ, ანუ „სინდბადი და ქალთა მზაკვრობა“ (იგივე „შვიდვეზირიანი“). ძეგლი ფაჰლაური და არაბული გზით შემოვიდა ახალ სპარსულ მწერლობაში. კლასიკურ ხანაში შეიქმნა რამდენიმე პოეტური და პროზაული ვერსია, მათ შორის — ზაჰირი სამარყანდელის ( ს.) ლექსნარევი პროზით დაწერილი „სინდბად-ნამე“. არაკებს ჰყვებიან ვეზირები, რათა უდანაშაულო უფლისწული სიკვდილისგან იხსნან. ამ ე.წ. „დიდ სინდბადს“ (არსებობს შემოკლებული ვერსიაც) უკავშირდება ქართული „თიმსარიანი“ (არაბულ-სპარსული „თამსილ“ ნიშნავს არაკს). თხზულების მთარგმნელი არის თეიმურაზ . თარგმანი საკმაოდ თავისუფალია, შემოკლებულია უმთავრესად გაჭიანურებული მრავალსიტყვაობა, ამოღებულია უამრავი ჩანართი ლექსი. დაცულია არაკების რაოდენობა (32) და თანმიმდევრობა. ზოგი განსხვავებული დეტალი საინტერესოა სპარსული ტექსტის შესასწავლად. „თიმსარიანი“ ოთხჯერ არის გამოცემული: 1903 წელს ექვთიმე თაყაიშვილის რედაქტორობით; 1935 წელს აკაკი გაწერელიამ გაიმეორა ეს გამოცემა; 1939 წელს გიორგი ჯაკობიას რედაქტორობით; 1965 წელს თ. გორელიშვილის რედაქტორობით.
კვიპრიანე სამთავნელი

კვიპრიანე სამთავნელი — საუკუნის პირველი ნახევრის ქართველი საეკლესიო მოღვაწე (სამთავისის ეპისკოპოსი), მთარგმნელი. წარმოშობით დიდგვაროვანი იყო, არაგვის ერისთავთა ოჯახისშვილი, განათლება მიიღო იერუსალიმის პატრიარქ დოსითეოზის ხელმძღვანელობით. კარგად იცოდა ბერძნული ენა. დომენტი კათალიკოსის დავალებით ბერძნულიდან თარგმნა ლიტურგიკული თხზულება „კურთხევანი“, რომელიც ორი (მოკლე და გრძელი) რედაქციით დამკვიდრდა ქართულ ღვთისმსახურებაში. დომენტი კათალიკოსისავე დავალებით თარგმნა „განმარტება ეკლესიისა და კურთხევა მისი“. 1703 წელს ბერძნულიდან თარგმნა „საქმენი შვიდთა სასიკვდინეთა ცოდვათანი“.
ვერცხლისწყლის(II) ოქსიდი

ვერცხლისწყლის ოქსიდი — არაორგანული ნივთიერება, ქიმიური ფორმულით . არის ფორთოხლისფერი ან წითელი ფერის მყარი ნაერთი. ბუნებაში მინერალის სახით იშვიათად გვხვდება.

სინთეზი
წითელი ფერის ოქსიდის მიღება შესაძლებელია ვერცხლისწყლის ჟანგბადის არეში 350 °-ზე გაცხელებით. აგრეთვე ვერცხლისწყლის ნიტრატის პიროლიზით. ფორთოხლისფერი მიიღება ხსნარში ვერცხლისწყლის ხსნადი მარილის ტუტესთან ურთიერთამედებით.

ტოქსიკურობა
არის ძლიერ ტოქსიკური. მისი ლეტარული დოზაა 18 მილიგრამი კოლოზე.
ჰელიოს ენერჯი ჯორჯია

ჰელიოს ენერჯი ჯორჯია — განახლებადი ენერგიების სექტორში მომუშავე ქართული კომპანია, რომელიც დაფუძნდა 2017 წელს თორნიკე დარჯანიას მიერ. კომპანია ამონტაჟებს ქსელზე დაერთებულ, ქსელისგან დამოუკიდებელ და ჰიბრიდულ მზის ელექტროსადგურებს; მათ შორის, ჰელიოს ენერჯის მიერ არის განთავსებული საქართველოში დღეისათვის ყველაზე მძლავრი მზის ელექტროსადგური თბილისში (120 კვტ/პიკი). 2016 წელს საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის მიერ ნეტო აღრიცხვის სისტემების შესახებ მიღებული რეგულაციების შემდეგ ჰელიოს ენერჯი იყო ერთ-ერთი პირველი კომპანია, რომელიც ნეტო აღრიცხვის პროგრამაში ჩაერთო და საკუთარ გამომუშავებულ ენერგიას სახელმწიფოს ელექტროსისტემას აწვდის. კომპანია აგრეთვე ავითარებს და ამონტაჟებს დამოუკიდებელი და უწყვეტი კვების წყაროების სისტემებს. კომპანია საქმიანობს საქართველოსა და გერმანიაში პარტნიორ კომპანია -სთან ერთად. ჰელიოს ენერჯი აგრეთვე პარტნიორ კომპანია --თან თანამშრომლობით მონაწილეობას იღებს საქართველოში ელ-მობილების დასამუხტი სადგურების ქსელის განვითარებაში.

კომპანიის საქმიანობა და კონცეფცია
ჰელიოს ენერჯი დაფუძნების დღიდან ეწევა განახლებადი ენერგიების, კერძოდ, მზის ენერგეტიკის პოპულარიზებას. კომპანიის კონცეფცია ეფუძნება ინდივიდუალური ენერგოდამოუკიდებლობის განვითარებას და გაძლიერებას, რაც გულისხმობს, არსებული ტექნოლოგიების გამოყენებით მოქალაქეებისათვის შესაძლებლობის მიცემას, საკუთარი ენერგეტიკული მოთხოვნილება თვითონ დაიკმაყოფილონ და არ იყვნენ სხვის მიერ გამომუშავებულ ენერგიაზე დამოკიდებულნი. კომპანიის წარმოდგენით, ინდივიდუალური ენერგოდამოუკიდებლობა წარმოშობს ქვეყნის საერთო ენერგოდამოუკიდებლობას, რამაც უნდა შეამციროს საქართველოს ენერგო-დამოკიდებულება მეზობელ ქვეყნებზე და ენერგომატარებლების იმპორტზე, რაც შესაძლოა მთლიანად ქვეყნის დამოუკიდებლობის შესუსტების ნიშნებს შეიცავდეს. კომპანიის კვლევების მიხედვით, არსებული ტექნოლოგიებით ინდივიდუალური ენერგოდამოუკიდებლობა მიღწევადია, კერძოდ, ელექტროენერგიის გამომუშავება შესაძლებელია ქარის და მზის ელ-სადგურებით, ხოლო ელექტრო-მობილობა უკვე ფართოდ იკიდებს ფეხს ყოველდღიურ ცხოვრებაში. კომპანია ცდილობს ნულოვანი ენერგიების შენობების და სახლების კონცეფციის განვითარებას, რაც გულისხმობს იმას, რომ შენობები თვითონვე უნდა აწარმოებდნენ თავიანთ სამყოფ ენერგიას (ძირითად შემთხვევებში სახურავზე განთავსებული მზის ელ-სადგურებით და თერმული ენერგიის დედამიწის წიაღიდან ან გარემოდან მოპოვებით), და ამასთანავე რიგ შემთხვევებში პირიქით გასცემდნენ ზედმეტ ენერგიას.

ჰელიოს ენერჯი აგრეთვე ენერგიის შესახებ საბაზისო ცოდნის ავრცელებს. მის მიერ 2019 წელს შეიქმნა ჰელიოს ენერჯის აკადემია, სადაც შესაძლებელია განახლებადი ენერგიების საბაზისო კურსის გავლა, რომელიც მოიცავს აქცენტებს მზის ენერგეტიკაზე, არსებულ პოტენციალზე და საქართველოში მისი განვითარების პერსპექტივებზე.
კეიპტაუნი-კაიროს რკინიგზა

კეიპტაუნი-კაიროს რკინიგზა — დაუსრულებელი პროექტი სარკინიგზო ხაზისა, რომელსაც უნდა გადაეკვეთა აფრიკა სამხრეთიდან ჩრდილოეთისკენ. საუკუნის ბოლოს ამ გეგმის ინიციატორი იყო სესილ როდსი. პროექტის მიზანი ბრიტანეთის იმპერიის აფრიკაში არსებული კოლონიების უწყვეტი ხაზით ერთმანეთთან დაკავშირება იყო კეიპტაუნიდან (სამხრეთ აფრიკა) კაირომდე (ეგვიპტე). სარკინიგზო ხაზის მონაკვეთების უმეტესობა ამოქმედდა, მაგრამ საკმაოდ დიდი შუალედი სუდანსა და უგანდას შორის არ აშენდა.

ისტორია
რკინიგზის პროექტი ეფუძნებოდა ბრიტანეთის იმპერიის კოლონიურ პოლიტიკას. სესილ როდსი ოცნებობდა აფრიკის რუკაზე ბრიტანული სამფლობელოების „წითელ ზოლზე“ (იმ დროს ბრიტანულ ტერიტორიებს რუკებზე, როგორც წესი, წითლად გამოსახავდნენ ხოლმე). რკინიგზა ამ გეგმის მნიშვნელოვანი ნაწილი უნდა გამხდარიყო, რომელიც გააერთიანებდა კოლონიების ტერიტორიებს, გააადვილებდა მათ მართვას, ხელს შეუწყობდა დასახლებებისა და ვაჭრობის განვითარებას, ხოლო ჯარებს საჭირო ადგილებამდე სწრაფად გადაადგილების საშუალებას მისცემდა. მისი მშენებლობა მნიშვნელოვან ტექნოლოგიურ ამოცანასაც წარმოადგენდა.

საფრანგეთსაც ჰქონდა მსგავსი პროექტი, რომელსაც მისი კოლონიები უნდა დაეკავშირებინა დასავლეთიდან აღმოსავლეთამდე − სენეგალიდან ჯიბუტიმდე. 1897 წელს საფრანგეთმა გაგზავნა ექსპედიცია სამხრეთ სუდანში პროტექტორატის დამყარებისა და იქიდან ეთიოპიის გავლით მარშრუტის გაყვანის მიზნით. ეს გეგმა ჩაიშალა, როდესაც ბრიტანული და ფრანგული მარშრუტების გადაკვეთის წერტილში ნილოსის ბრიტანული ფლოტილია ფრანგების ექსპედიციას შეეჯახა. ეს მოვლენა ფაშოდის ინციდენტის სახელით არის ცნობილი, რომელიც საბოლოოდ საფრანგეთის დიპლომატიური მარცხით დასრულდა.

ბრიტანელებს უნდა გადაეჭრათ არა მხოლოდ კლიმატთან, არამედ სხვა ძალების ჩარევასთან დაკავშირებული წინააღმდეგობებიც. პორტუგალიელები წარუმატებლად ცდილობდნენ საკუთარი აღმოსავლეთ და დასავლეთ აფრიკული კოლონიების − მოზამბიკისა და ანგოლას შეერთებას („ვარდისფერი რუკა“). სამხრეთ აფრიკაში ბრიტანელებს ბურები ებრძოდნენ. გერმანიამ უზრუნველყო აღმოსავლეთ აფრიკაში თავისი სამფლობელოების უსაფრთხოება. პირველ მსოფლიო ომში გერმანიის დამარცხების შემდეგ ეს კოლონიები ბრიტანეთმა დაისაკუთრა. მაგრამ ეკონომიკური მიზეზების გამო ომთაშორის პერიოდში ვერ მოხერხდა სარკინიგზო ხაზის დასრულება. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ კი აფრიკის ხალხების განმათავისუფლებელმა მოძრაობამ და კოლონიალიზმის პერიოდის დასრულებამ პროექტის დამთავრებას საფუძველი გამოაცალა.
ფაშოდის კრიზისი

ფაშოდის კრიზისი ან ფაშოდის ინციდენტი — კონფლიქტი ბრიტანეთსა და საფრანგეთს შორის 1898 წელს, რომელიც გამოწვეული იყო აფრიკაში ბატონობისთვის ბრძოლით. სახელწოდება მომდინარეობს ნილოსის ზემო წელზე მდებარე დასახლებული პუნქტიდან „ფაშოდა“ (ამჟამად ქალაქი კოდოკი სამხრეთ სუდანში).

ისტორია
 საუკუნის ბოლოსთვის აფრიკაში მთავარი ჰეგემონის სტატუსის მოპოვებას ბრიტანეთი და საფრანგეთი ცდილობდნენ. ამ საქმეში გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭებოდა იმ ორ ტრანსაფრიკულ პროექტს, რომელიც ამ სახელმწიფოებმა წამოიწყეს. ერთი იყო სესილ როდსის კეიპტაუნი-კაიროს სარკინიგზო ხაზის მშენებლობის გეგმა, რომელიც აფრიკის სამხრეთიდან ჩრდილოეთამდე უნდა გადაჭიმულიყო. მეორე გეგმით კი ფრანგებს უნდა შეექმნათ ანალოგიური ზოლი, რომელიც აფრიკის დასავლეთიდან აღმოსავლეთამდე გადაიჭიმებოდა (დაკარი-ჯიბუტის ხაზი). რუკაზე გავლების შემდეგ ეს ორი ხაზი იკვეთებოდა ქალაქ ფაშოდას სიახლოვეს, რამაც ამ ადგილს უდიდესი სტრატეგიული მნიშვნელობა მიანიჭა.

ასეთი სტრატეგიული ადგილის დასაკავებლად პირველი ნაბიჯი ფრანგებმა გადადგეს. საფრანგეთის კონგოდან დაიძრა მცირერიცხოვანი ექსპედიცია (8 ოფიცერი და 120 ჯარისკაცი) მაიორ ჟან-ბატისტ მარშანის მეთაურობით, რომელმაც 1898 წლის ივლისში პრაქტიკულად წინააღმდეგობის გარეშე დაიკავა ფაშოდა. იმ დროისათვის ბრიტანეთი სუდანის დაპყრობით იყო დაკავებული და მისი ჯარი გენერალ კიტჩენერის მეთაურობით თეთრ ნილოსს აღმა მოუყვებოდა. 2 სექტემბერს ქ. ომდურმანთან გამართულ გადამწყვეტ ბრძოლაში კიტჩენერმა დაამარცხა სუდანელი დერვიშები, ხოლო 18 სექტემბერს იგი ფაშოდას მიადგა. მიუხედავად იმისა, რომ ორივე მხარე პრეტენზიას აცხადებდა ფაშოდაზე, კიტჩენერმა და მარშანმა დიდი თავშეკავება გამოიჩინეს. ფრანგებმა და ბრიტანელებმა საკითხის მოგვარება არა სამხედრო, არამედ პოლიტიკური გზით არჩიეს და არსებული ვითარების შესახებ საკუთარ მთავრობებს შეატყობინეს.

პარიზსა და ლონდონს შორის ვითარება სერიოზულად დაიძაბა. ხანგრძლივი დიპლომატიური მოლაპარაკებების დროს ბრიტანეთის მთავრობამ არაორაზროვნად მიანიშნა საფრანგეთის ხელმძღვანელობას, რომ თუ ის ფაშოდას არ დატოვებდა, ეს ორ სახელმწიფოს შორის ომის მიზეზი გახდებოდა. საფრანგეთი არ იყო მზად ბრიტანეთთან საზღვაო ომისთვის და დათმობა არჩია. 3 ნოემბერს საფრანგეთმა გადაწყვიტა უარი ეთქვა საკუთარ პრეტენზიებზე და მარშანის რაზმი დაკავებული ტერიტორიიდან გაეყვანა. ამის სანაცვლოდ, მოგვიანებით საფრანგეთმა გარკვეული კომპენსაცია მიიღო ცენტრალურ აფრიკაში.

შედეგები
ამ ინციდენტმა ფრანგული საზოგადოებისა და პრესის დიდი აღშფოთება გამოწვია. უკანდახევის ფაქტმა შელახა ფრანგების ეროვნული თავმოყვარეობა. ისინი ალაპარაკდნენ ბრიტანეთის წინააღმდეგ გერმანიასთან სამხედრო ალიანსის შექმნაზეც კი.

ფაშოდა შევიდა სუდანის შემადგენლობაში, რომელსაც ბრიტანეთის მიერ დანიშნული გენერალ-გუბერნატორი მართავდა. პირველ გენერალ-გუბერნატორად კიტჩენერი დაინიშნა.

ფაშოდას კრიზისი კულმინაციური მომენტი იყო ბრიტანეთსა და საფრანგეთს შორის აფრიკის გაყოფის საკითხში. იმ პერიოდში მზარდი ანგლო-გერმანული დაპირისპირების ფონზე ფრანგებისა და ბრიტანელების წინააღმდეგობამ აფრიკაში მეორე პლანზე გადაინაცვლა. კონფლიქტის ასეთმა გადაჭრამ მომავალში ხელი შეუწყო საფრანგეთ-ბრიტანეთს შორის „გულითადი კავშირის“ („ანტანტის“) გაფორმებას.

ფაშოდის კრიზისს გამოეხმაურა და აქტიურად აშუქებდა იმდროინდელი ქართული გაზეთი „ივერია“.
ტარიმის ღრმული

ტარიმის ღრმული, ტარიმის ვაკე, კაშგარის ვაკე — მოვაკებული დადაბლება დასავლეთ ჩინეთში. გარშემორტყმულია ტიან-შანის, პამირის, კუნლუნისა და ბეიშანის მთებით. სიგრძე დასავლეთიდან აღმოსავლეთით დაახლოებით 1200 კმ-ია, სიგანე 500 კმ, სიმაღლე 1500 მეტრიდან (დასავლეთით) 780 მეტრამდე (აღმოსავლეთით, ტბა ლობნორთან), ტარიმის ღრმულის უდიდეს ნაწილს იკავებს ტაკლა-მაკანის უდაბნო. მთისძირებში გვხვდება დამრეცი დელუვიური შლეიფები, რომლებიც აგებულია კენჭნარითა და ქვიშა-თიხოვანი ნალექებით. რელიეფის დადაბლებებში მლაშობებია. დასავლეთ ნაწილში დანალექი ქანებისგან აგებული სერებია. ჰავა ზომიერი (თბილი, მკაცრი კონტინენტური, უდაბნოსი); ზაფხული ცხელი (ივლისის საშუალო ტემპერატურაა 25, 26°), ზამთარი მოკლე, −20°-იანი ყინვებით, უთოვლო. ნალექები — 100 მმ-ზე ნაკლები წელიწადში, მაქსიმუმი მოდის ზაფხულში. მთის მდინარეები, რომლებიც ტარიმის ვაკეზე გადიან, ხშირად შრებიან ან საირიგაციო მიზნებისთვის იშლებიან. უდიდესი მდინარეებია: ტარიმი, ხოთანი, კაშგარი, აქსუ, კონჩედარია. ტარიმი და კონჩედარია ქვემო დინებაში ხშირად იცვლიან კალაპოტს, რითაც იწვევენ ლობნორის ტბის გადაადგილებას. ტარიმის ღრმულის დიდი ნაწილის რუხმიწა ნიადაგები დაფარულია უდაბნოს მცენარეულობით. ხეობები დაფარულია მდინარისპირა ტყეებით, ოაზისებსა და მთისძირა ვაკეებზე განვითარებულია მიწათმოქმედება, მებაღეობა. დასავლეთ და ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში ოაზისებია (კაშღარის, აქსუს, იარქენდის, ხოთანის). ვიწრო გაგებით, კაშგარის ვაკე ეწოდება მდინარე იარქენდის მარცხენა შენაკადების დელტის მონაკვეთს.
ელგუჯა ხოკრიშვილი

ელგუჯა ხოკრიშვილი (დ. 24 მაისი, 1973) — ქართველი ეკონომისტი, თანამდებობის პირი. საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი გერმანიაში. 2014 წლის 15 აპრილიდან – 21 ივლისამდე საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის მინისტრი. 2014-2015 წლებში იყო საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის მინისტრი.

ბიოგრაფია
2002 წელს მიიღო პოტსდამის უნივერსიტეტის ეკონომიკის ბაკალავრის წოდება. 2004 წელს გახდა ბიზნესის და ეკონომიკის მაგისტრი. 2008 წელს გახდა ეკონომიკურ და სოციალურ მეცნიერებათა დოქტორი. 1999-2003 წლებში იყო იყო პოტსდამის უნივერსიტეტის ფინანსების კათედრის მკვლევარი მეცნიერი. 2006 წელს იყო გერმანიის ეკონომიკური თანამშრომლობის ფედერალური სამინისტროს ექსპერტი. 2004-2008 წლებში იყო პოტსდამის უნივერსიტეტის ფინანსების კათედრის პროექტის მმართველი. 2009-2010 წლებში იყო პოტსდამის უნივერსიტეტის ფინანსების კათედრის პროექტის მმართველი. 2010-2011 წლებში იყო ბერლინის თავისუფალი უნივერსიტეტის პროექტის მმართველი. 2010-2011 წლებში მუშაობდა პროგრამებისა და განათლების განვითარების პროფესიონალთა ჯგუფში, ვანკუვერში, კანადაში, იკავებდა კონსულტანტის თანამდებობას. 2011 წელს იყო ფონდი „ღია საზოგადოება – საქართველოს“ ექსპერტი. 2011 წელს იყო „ კონსალტინგის“ ექსპერტი (გერმანია). 2012 წელს იყო ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლექტორი. 2012 წელს იყო ფონდი „ღია საზოგადოების“ ექსპერტი. 2012 წელს – კავკასიის ეკონომიკისა და სოციალური კვლევების ინსტიტუტის გამგეობის თავმჯდომარე. 2012-2014 წლებში იყო მუნიციპალური განვითარების ფონდის დირექტორი. 2014 წლის 15 აპრილიდან – 21 ივლისამდე საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის მინისტრი. 2014-2015 წლებში იყო საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის მინისტრი. ხოკრიშვილს გამოქვეყნებული აქვს 20-ზე მეტი პუბლიკაცია საგადასახადო და სოციალური პოლიტიკის, ფისკალური დეცენტრალიზაციის, ადგილობრივი თვითმმართველობის რეფორმებისა და რეგიონული ეკონომიკური განვითარების სტრატეგიების შესახებ ქართულ, ინგლისურ და გერმანულ ენებზე. 2018 წლიდან არის საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი გერმანიაში.
ანაფორა (სტილისტიკა)

ანაფორა  — ერთ-ერთი სტილისტიკური ხერხი. იგი გულისხმობს მსგავსი ბგერების, სიტყვების, სინტაქსური ან რიტმული ერთეულების განმეორებას მოსაზღვრე ტაეპების ან სტროფების დასაწყისში. ანაფორა, როგორც განმეორების ერთ-ერთი სახე, ხელს უწყობს ინტონაციის გაძლიერებას, რისი წყალობითაც მხატვრული ფრაზის ესა თუ ის ნაწილი უფრო მკვეთრად გამოიყოფა და იგი მეტ გამომსახველობას იძენს.