iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დოსა

დოსა ბრინჯისაგან დამზადებული ბლინების სახეობაა, რომელის სამხრეთ ინდოეთში წარმოიშვა. ის გარეგნულად კრეპეს წააგავს. დოსას ძირითადი ინგრედიენტი ბრინჯია, რომლის სხვა სანელებლებთან ერთად იფქვება. დოსა სამხრეთ ინდური წარმოშობის კერძია, მაგრამ დღესდღეობით ის ინდოეთის ნახევარ- კუნძულის ყველა ნაწილშია გავრცელებული. ტრადიციულად დოსას მიირთმევენ სხვადასხვა სახის წვნიანებთან ერთად.

ისტორია
დოსა წარმოიშვა სამხრეთ ინდოეთში. მისი წარმოშობის ზუსტი ადგილმდებარეობა სადავოა. ისტორიკოს თჰანკაპარ ნარის მიხედვით დოსა წარმოიშვა უდუპის შტატში, თანამედროვე ქალაქ კარნატაკაში. სურსათის ისტორიკოსის კ. ტ. აჩაიას თანახმად, დოსა (როგორც დოსაი) პირველ საუკუნეშივე გამოიყენებოდა ძველ ტამილურ სახელმწიფოში. ორიგინალური ტამილური დოსა უფრო რბილი და სქელი იყო. დოზას უფრო თხელი და ხრაშუნა ვერსია პირველად გაკეთდა დღევანდელ კარნატაკაში. დოზას (როგორც დოსაკას) რეცეპტი შეგიძლიათ ნახოთ მანასოლლაში, საუკუნის სანსკრიტულ ენციკლოპედიაში, რომელიც შეადგინა სომეშვარამ -მ, დღევანდელი კარნატაკას მმართველმა.

ინდოეთის დამოუკიდებლობის შემდეგ სამხრეთ ინდური სამზარეულო ნელ-ნელა პოპულარული გახდა ჩრდილოეთშიც.

შემადგენლობა
დოსა მდიდარია ნახშირწყლებით და არ შეიცავს დამატებით შაქრებს და გაჯერებულ ცხიმებს. ვინაიდან მისი ძირითადი ინგრედიენტია ბრინჯი, ის ასევე ცილის კარგი წყაროა. სახლში დამზადებული დოსას ერთი ულუბა დაახლოებით 112 კალორიას შეიცავს, საიდანაც 84% ნახშირწყლებია, ხოლო 16% ცილა. ფერმენტაციის პროცესი ზრდის ვიტამინ - ს და ვიტამინის შემცველობას.

მომზადება
ბრინჯის და შავი გრამის ნარევი, რომელიც წყალშია გაჟღენთილი, წვრილად დაფქულია და ქმნის ცომს. ზოგიერთი რეცეპტით მას ემატება დამბალი ცერეცოს თესლიც. ბრინჯის წილი ცომში მეტწილად არის 3: 1 ან 4: 1. ცომს ასაფუებლად მთელი ღამით ტოვებენ, შემდეგ კი წყალს უმატებენ სასურველი კონსისტენციის მისაღებად. შემდეგ ცომს ასხავენ ცხელ ტავას (გრილს), რომელიც ზეთით ან ღიეეთი (გაწმენდილი კარაქით) არის დატენიანებული. დოსა შემიძლება იყოს ბლინივით სქელი და ფაფუკი, ან თხელი და ხრაშუნა. კერძს მიირთმევენ ცხელ მდგომარეობაში, შუაზე გაკეცილს ან კონუსის ფორმისას. ჩვეულებრივ, კერძთან ერთად მიირთმევენ სხვადასხვა სახის წვნიანებსაც (ჩუტნი და სამბარი). ბრინჯისა და შავი გრამის ნარევი შეიძლება შეიცვალოს ჩვეულებრივი, ხორბლის ფქვილით ან სემოლინათი.

სერვირება
დოსას შეიძლება ჰქონდეს ბოსტნეულისა და სხვადასხვა სოუსის შიგთავსი სწრაფად კვების მიზნით. მათ ჩვეულებრივ მიირთმევენ ვეგეტარიანულ კერძად, მაგრამ რეგიონებისა და ცალკეული ადამიანების შეხედულებებიდან გამომდინარე, შეიძლება სხვა ინგრედიენტებიც დაემატოს. მასთან ერთად ყველაზე ხშირად მიირთმევენ კერძებს: სამბარს, ჩუტნის (განსაკუთრებით პოპულარულია ქოქოსის, მწვანე წიწაკის, ოსპის, პიტნის და ქინჩის ჩუტნი), იდლი პოდი ან მილაგაიპოდი (ოსპის ფხვნილი სანელებლებით და ზოგჯერ დამშრალი ქოქოსით, შეზავებული სეზამის ზეთით ან მიწისთხილის ზეთით და ნიგვზით.), ზეთი ან ღეე, ინდური მწნილები.

ვარიაციები
ყველაზე პოპულარული ვერსია არის მალასა დოსა, რომელსაც კარტოფილის შიგთავსი აქვს. ქაღალდის დოსა არის კერძის თხელი და გამჭვირვალე ვერსია. რავა დოსა მეტად ხრაშუნაა და სემოლინათი მზადდება. შემუშავებულია ახალი რეცეპტები, რომლებიც სხვადასხვა ვერსიების ნაზავს წარმოადგენენ. ასეთია: ჩინური დოსა, ყველის დოსა, პანეირე დოსა და მრავალი სხვა. მიუხედავად იმისა, რომ დოსა ბრინჯისა და ოსპით დამზადებული კერძია, სხვადასხვა ვარიანტებში ამ ელემენტების ჩანაცვლებაც შესაძლებელია.
აფრიკულ-ამერიკული სამზარეულო

აფრიკულ-ამერიკული სამზარეულო ან აფროამერიკული სამზარეულო (; ინგლისურიდან — სულის საკცები) - აფრიკელ-ამერიკელთა ტრადიციული ეთნიკური სამზარეულო. წარმოიშვა აშშ-ს სამხრეთ შტატებში, სადაც აფრიკელი მონების პოპულაცია ყველაზე დიდი იყო. ახლა ის სამხრეთ შტატებთან ასოცირდება და მათი კულტურის ნაწილია, რომელმაც თანდათან დაკარგა ეთნიკური მნიშვნელობა. აფრიკულ-ამერიკული სამზარეულო გაჩნდა დასავლეთი აფრიკიდან ამერიკაში პლანტაციებზე სამუშაოდ ჩამოყვანილი მონების და ამერიკული ტრადიციული სამზარეულოს შერწყმის შედეგად - მონები აფრიკულ კერძებს ამერიკაში გავრცელებული ინგრედიენტებით ამზადებდნენ. აღინიშნება ასევე ევროპული და მკვიდრი ამერიკელების გავლენა, სახელწოდება " " გაჩნდა 1960-იან წლებში, შავკანიანების უფლებების დაცვის მოძრაობის პოპულარობის დროს - იმ დროს სიტყვა "" ხშირად იყენებოდა აფროამერიკული კულტურის მიმართებაში.

ისტორია
მსგავს მოვლენას ადგილი ჰქონდა ამერიკის აღმოჩენამდეც, როდესაც სავაჭრო გზების გაყვანის შედეგად ირწყმეოდა აფრიკის და ევროპის სამზარეულო. აფრიკულ-ამერიკული სამზარეულოს დამახასიათებელი კერძების წარმოშობა ხშირად შედეგი იყო იმის, თუ რა ინგრედიენტებს და რა რაოდენობით აძლევდნენ მონებს მფლობელები. უპირატესობა ენიჭებოდა საკვებს დიდი კალორიულობით, რის გამოც საკვები ჩვეულებრივად იწვებოდა ან პურით იფარებოდა. მონის ჩვეულებრივ რაციონში შედიოდა ცოტაოდენი ღორის ხორცი და პური, მათ ასევე ჩვეულებრივად არ ეკრძალებოდათ ქათმის მოყვანა. აღინიშნებოდა, რომ შავკანიანი მონების შორის პოპულარული იყო სხვადასხვა სუნელი და ტკბილი კარტოფილი.

ტერმინი " "-ის ერთ-ერთი პირველი წერილობითი 1965 წელს გვხვდება - იმ დროს, როდესაც ყალიბდებოდა შავკანიანი მოსახლეობის კულტურული თვითცნობიერება. მისი ნაწილი მათი სამზარეილოც გახდა. შავკანიანების ჩრდილოეთის შტატებში მიგრაციისას ნაცნობი კერძები მათთვის ნუგეშის წყაროდ იქცა და მათი სამზარეულო გარკვეილწილად ჩრდილოეთშიც გავრცელდა. აფრიკულ-ამერიკული სამზარეულოს რესტორნები, რომლებსაც ისინი თვითონ ფლობდნენ, ხშირად აფროამერიკული მოსახლეობის თავშეყრის ადგილი იყო. ის ასევე დღესასწაულების, შობის, მადლიერების დღის და პანაშვიდების ტრადიციულ საკვებად იქცა როგორც შავკანიანი, ასევე თეთრკანიანი ამერიკელებისთვის.

მკვიდრი ამერიკელების გავლენა
მკვიდრი ამერიკელების გავლენა აღინიშნება სიმინდის გამოყენებაში, რომელიც სამხრეთი აშშ-ს ტერიტორიაზე მცხოვრები ტომებისთვის ძირითადი საკვები იყო. ზოგიერთი ხილის და ასევე კენკრის გამოყენებაც მკვიდრი ტომების გავლენის შედეგად ითვლება. აღსანიშნავია ასევე ტომების ხორცის გამოყენების ტრადიციის - ნადირის მთლიანი სხეულის გამოყენების გავრცელება. ეს უკავშირდება ასევე შავკანიანი მოსახლეობის ეკონომიკურ მდგომარეობას.

საფრთხე ჯანმრთელობისთვის
აფროამერიკული სამზარეულოს პოპულარიზაციასთანავე ის კრიტიკასაც დაექვემდებარა. ჯანმრთელობისთვის საზიანოდ ითვლება მისი დიდი კალორიულობა, დიდი რაოდენობით ცხიმი და ქოლესტერინი. ზოგი აკრიტიკებს მისი იაფი და უხარისხო ინგრედიენტების გამოყენების ტრადიციას. ამ აზრს ემხრობა ბევრი ცნობილი პირიც იყო კერძების გაჯანსაღების მცდელობვბიც, მაგრამ შედეგად ისინი კარგაცენ გემოს და აუთენტურ ეთნიკურ ბუნებას. მეოცე საუკუნეში, როდესაც შეიცვალა წარმოდგენა საკვების სიჯანსაღეზე, დაეცა აფროამერიკული კერძების პოპულარობა როგორც ყოველდღიური საკცების.

ჯანმრთელობისთვის სასარგებლოა კერძების მომზადებაში ხშირად გამოყენებადი სუნელები და ბოსტნეული, მაგ. მწვანე ლობიო და გვირილა.
ინკების სამზარეულო

ინკების სამზარეულო წარმოიშვა კოლუმბიის წინა პერიოდებში, ინკის ცივილიზაციაში მე–13 - მე–16 საუკუნეებში. ინკების ცივილიზაცია მრავალ რეგიონში იყო გადაჭიმული და ამიტომ მცენარეებისა და ცხოველების მრავალფეროვნება გამოიყენებოდა საკვებად, რომელთა უმეტესობა უცნობი რჩება პერუს გარეთ. ყველაზე მნიშვნელოვანი კავები იყო სხვადასხვა ტუბერები, ფესვები და მარცვლეული. სიმინდი მაღალი პრესტიჟით სარგებლობდა, მაგრამ მისი გაშენება ვერ მოხერხდა ისე, როგორც ჩრდილოეთით. ხორცის ყველაზე გავრცელებული წყარო იყო ზღვის გოჭები და ლამები, ასევე გავრცელებული იყო ხმელი თევზის მოხმარება.

საკვები
აქ ასევე იყო რამდენიმე სახის საკვები თიხა, მაგალითად პასა, რომელსაც იყენებდნენ სოუსად კარტოფილსა და სხვა ტუბერებზე და ჩაკო, რასაც ღარიბი ან რელიგიურად მორწმუნე ადამიანი იყენებდა. ისევე როგორც დანარჩენ ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში, ჩილი წიწაკა მათი დიეტის მნიშვნელოვანი ნაწილი და მაღალი შეფასების საკვები იყო.

ბოსტნეული
ინკების სამეფო გადაჭიმული იყო ჩრდილოეთ-სამხრეთით, მოიცავდა უამრავ კლიმატურ ზონას. კერძოდ, პერუში, მთაგორიანი ზონები სხვადასხვა სიმაღლეზე მზარდი ზონების მრავალფეროვან ტიპებს იძლევა. ინკების კავები მოიცავს სხვადასხვა მცენარეებს საკვები ტუბერებითა და ფესვებით, როგორიცაა კარტოფილი და ტკბილი კარტოფილის ასობით ჯიში. 4,000-ზე ოდნავ მეტი სახეობაა ცნობილი, რომელიც ძირითადად ორ ჯიშად, ტკბილ და მწარე ჯიშებად იყოფოდა. ტკბილი ჯიშის ჭამა შეიძლებოდა ჩვეულებრივ ან დაკონსერვებულ მდგომარეობაში და შემდგომ დამატკბობლად გამომოყენება. ასე ხდებოდა მანამ, სანამ შაქრის ლერწმის გამოყენებას ისწავლიდნენ.

ხორცი
ალტიპლანოს ხალხს ჰყავდა ორი მსხვილი შინაური ცხოველი: ლამები და ალპაკები. ისინი ყავდათ მატყლისთვის და იყენებდნენ საკარნავალო ცხოველებად, რომლებსაც ხშირად იყენებდნენ დიდ ქარავნებში. განსაკუთრებით აფასებდნენ ლამას და წითელ ქსოვილში ოქროს საყურეებით მორთული თეთრი ლამა ხშირად მიდიოდა ინკების მმართველთან, როგორც სამეფო სიმბოლო. ითვლებოდა, რომ ცხოველები სხვადასხვა ღმერთებს წარმოადგენდნენ, რაც დამოკიდებული იყო იმაზე, თუ რა ფერი ჰქონდათ მათ მინიჭებული როგორც ღვთაებებს. მათ დიდი რაოდენობით სწირავდნენ და სისხლს იყენებდნენ, როგორც რიტუალურ ცხებას. წმინდა ცხოველებზე კონტროლი ძალიან მკაცრი იყო. მწყემსებს უნდა შეენარჩუნებინათ ნებისმიერი გარდაცვლილი ცხოველის ყოველი ნაწილი და სრული ცხოველი უნდათ წარედგინათ ინკასთვის ან მკაცრი სასჯელის წინაშე აღმოჩნდებოდნენ.

აკვების მომზადება
ხშირად ამზადებდნენ საცხობ ჭურჭელში ცხელი ქვების მეშვეობით და ფართო გამოყენება ჰქონდა ჰუატიას, მიწის ღუმელების და პაილას ტიპის, თიხის ჭურჭლის თასს.

ინკებს არც ისე ხშირად ჰქონდათ საკვების დეფიციტის პერიოდი, რადგან მათ შეეძლოთ მრავალი კულტურის შენარჩუნება და შენახვა. დადგენილია, რომ ინკების ისტორიის ნებისმიერ დროს, სახელმწიფო საწყობებში სამი–შვიდი წლის ღირებულების საკვები იყო. ანდების მაღალ სიმაღლეზე, ინკების ხალხმა დაიწყეს ჩუნოს დამზადების პროცესი კარტოფილით და ისწავლეს მშრალ დღეებში და ცივ ღამეებში გაყინვა-გამოშრობა, რასაც მხოლოდ რამდენიმე დღეში ახერხებდნენ. ფერმერები ხელს უწყობდნენ პროცესს, ფარავდნენ ნათესებს, რათა დაეცვათ ისინი ნამისგან და იფარავდნენ მას ზედმეტი წყალისგან. ამ ტრადიციამ მრავალი თაობა განვლო. პერუს ქიეროს ხალხმა ჩუოს თავისი დიეტის ძირითად ელემენტად აქცია მაღალმთიან რაიონებში, რომლებსაც ისინი სახლს უწოდებენ.
მელვინ კალვინი

მელვინ ელის კალვინი (; დ. 8 აპრილი, 1911 — გ. 8 იანვარი, 1997) — ამერიკელი ბიოქიმიკოსი. ენდრიუ ბენსონთან და ჯეიმზ ბეშემთან ერთად აღმოაჩინა კალვინის ციკლი, რომლისთვისაც 1961 წელს გადაეცა ნობელის პრემია ქიმიის დარგში. მან კარიერის მნიშვნელოვანი ნაწილი კალიფორნიის უნივერსიტეტში (ბერკლი) გაატარა.

ცხოვრება
კალვინი დაიბადა მინესოტაში. იყო ებრაელი ემიგრანტების, ელიას კალვინის და როუზ ჰერვიცის ვაჟი.

კალვინის პატარაობისას მისი ოჯახი საცხოვრებლად გადავიდა დეტროიტში. მიჩიგანში დაამთავრა „ცენტრალური საშუალო სკოლა“. 1931 წელს გახდა მიჩიგანის ტექნოლოგიების უნივერსიტეტის ბაკალავრი მეცნიერებაში, ხოლო 1935 წელს მინესოტას უნივერსიტეტისგან მიენიჭა დოქტორის წოდება ქიმიაში. შემდეგი ოთხი წელი მან მანჩესტერის უნივერსიტეტში დაჰყო. დაქორწინდა მარი ჟენევიევ ჯემტეგარდზე, 1959 წელს გახდა გერმანიის მეცნიერებათა აკადემია ლეოპოლდინას წევრი.

1971 წელს უიტიერის კოლეჯმა მიანიჭა სამართლის საპატიო დოქტორის ხარისხი.
მაქს პერუცი

მაქს ფერდინანდ პერუცი (; დ. 9 მაისი, 1914 — გ. 6 თებერვალი, 2002) — ავსტრიაში დაბადებული ბრიტანელი მოლეკულური ბიოლოგისტი. 1962 წელს, ჯონ კენდრიუსთან ერთად, ჰემოგლობინსა და მაიოგლობინის სტრუქტურაზე მუშაობით მიენიჭა ნობელის პრემია ქიმიის დარგში. გარდა ამისა, 1971 წელს მოიგო სამეფო საზოგადოების სამეფო მედალი, ხოლო 1979 წელს კოპლის მედალი. კემბრიჯში დააარსა „სამედიცინო კვლევითი საბჭოს მოლეკულური ბიოლოგიის ლაბორატორია“, რომელსაც 1962 წლიდან 1979 წლამდე ხელმძღვანელობდა. პერუცის წვლილი კემბრიჯის მოლეკულურ ბიოლოგიაში დასტურდება კემბრიჯის უნივერსიტეტის ისტორიის მეოთხე ტომში, რომელიც გამოქვეყნდა 1992 წელს, კემბრიჯის უნივერსიტეტის პრესაში.
ორუხო

ორუხო — ალკოჰოლური სასმელი , ყურძნის ჩენჩოს (ყურძნის დაჭყლეტის შემდეგ დარჩენი მყარი ნაწილი) დისტილაციით მიღებული ბრენდი ჩრდილოეთ ესპანეთში. ეს არის გამჭვირვალე სპირტი 50% -ზე მეტი ალკოჰოლის შემცველობით. მისი სახელი მომდინარეობს გამოთქმიდან „ “ (ყურძნის ჩენჩოს სპირტი).

ეს სასმელი პოპულარულია ესპანეთის ჩრდილოეთ ნაწილში, განსაკუთრებით გალისიაში, ასევე ასტურიაში, კასტილიასა და ლეონში და კანტაბრიაში (ძირითადად ლიებანას ხეობაში). მას ასევე უწოდებენ აუგარდენტეს ან აგუარდიენტეს (ცეცხლი წყალი) . ზოგი ოჯახისათვის ორუხოს დამზადება ჩამოყალიბდა ტრადიციად, რომლებიც თავად აყენებენ ღვინოს თიხის პატარა ქვაბში და ამზადებენ ორუხოს დაწურული ყურძნის ნარჩენებისგან. უკანასკნელი ოცი წლის განმავლობაში მრავალი მაღალი ხარისხის გამოხდილი ალკოჰოლური სასმელი გამოჩნდა, მათ შორის ზოგიერთი ადგილწარმოშობის დასახელებით. ასეთი სასმელი მიიღება ხარისხიანი ყურძნისგან და მზადდება უმაღლესი სტანდარტების შესაბამისად და ანაცვლებს ტრადიციულ ხელნაკეთ სასმელს, რომელიც დღეს მხოლოდ პატარა სოფლებში არის ხელმისაწვდომი.

წარმოება
ორუხოს ძირითადი ინგრედიენტია ნარჩენები ღვინის წარმოებიდან. ყურძნის დაწურვის შემდეგ, ორუხოს ან ყურძნის ნარჩენები შეიძლება გამოყენებულ იქნას ამავე სახელწოდების ლიქიორის წარმოებისთვის. ყურძნის კანს, თესლებს და ყუნწებს ადუღებენ დახურულ ჭურჭელში, რომელსაც ეწოდება პოტა და შემდეგ გამოხდიან. ჭურჭელი, რომელშიც ამზადებენ ორუხოს ტრადიციულად დიდი სპილენძის ქვაბებია, რომლებსაც ათბობენ ღია ცეცხლზე, ხოლო პოტეირო (ორუხოს დისტილატორი) თვალს ადევნებს ხარშვის პროცესს. ალამბიკებში გამოხდის პროცესს ექვსი საათი ან მეტი სჭირდება. ფიქრობენ, რომ გალისიელების მიერ საუკუნეების განმავლობაში მეთოდი - სპილენძის ქვაბების გამოყენება, პირენეის ნახევარკუნძულზე არაბებმა შემოიტანეს, რაც, ფაქტობრივად, არასდროს ყოფილა იქამდე.

გამოხდით წარმოებული ორუხო უფერო ლიქიორია, ხოლო „ორუხო ენვეხესიდო“ ან „დაძველებული ორუხო“ არის ქარვისფერი. დაძველებული ჯიშის ფერმენტირება და გამოხდა ხდება იმავე გზით, მაგრამ შემდეგ მუხის კასრებში ასხამენ, ასაკით მინიმუმ ორი წლის დაძველებითაა.

ისტორია
ორუხო მზადდება პორტუგალიისა და ესპანეთის ჩრდილოეთით. ლიებანას და კანტაბრიას ოლქის მონასტრები შუასაუკუნეებიდან ამზადებენ ორუხოს. ყოველ ნოემბერს, ქალაქ პოტესში იმართება „ორუხოს ფესტივალი“ , სადაც მიმდინარეობს დეგუსტაციები და შეჯიბრი. ჟიურის წევრები აჯილდოებენ საუკეთესო ჯგუფს. საუკუნის შემდეგ გალისიელები თავიანთ ფერმებში ამზადებენ ორუხოს და ამაყობენ თავიანთი ალკოჰოლური სასმელით, თითოეული ოჯახი გულმოდგინედ იცავს საკუთარ საიდუმლო რეცეპტს. ამასთან, დღესდღეობით ორუხოსს 20 – ზე მეტი კომერციული მწარმოებელია .

სხვა ვერსიები
ორუხოს მსგავსი სხვა ალკოჰოლური სასმელები, რომლებიც ყურძნის ნარჩენებისგან მზადდება, გვხვდება სხვადასხვა ქვეყნებში, მაგალითად, საფრანგეთში , იტალიაში ( გრაპა ), გერმანიაში , პორტუგალიაში , უნგრეთში , რუმინეთშო , ხოლო ბულგარეთში, სერბეთში, მონტენეგროში, ხორვატიაში, საბერძნეთში და კვიპროსში ეს არის რაკიას ადგილობრივი ვარიანტი. თავად გალისიაში მას ზოგჯერ ავგარდენტს, ხოლო დანარჩენ ესპანეთში აგუარდიენტს უწოდებენ.

ტერმინი ორუხო (გალიციურად „“) ზოგჯერ ასევე გამოიყენება, როგორც ყურძნის დაჭყლეტის შედეგად მიღებლი ნარჩენის სინონიმი (დისტილაციამდე).
ბასკური სამზარეულო

ბასკური სამზარეულო — ჩრდილოეთ ესპანეთში მცხოვრები ეთნიკური უმცირესობის, ბასკების ტრადიციული კერძების ერთობლიობა, რომელიც ცნობილია თავისი მარმიტაკოთი და ცხვრის ხორცის წვნიანით, აგრეთვე პოპულარულია ვირთევზა, პინჩო, პაპრიკა, ლობიო, ყველი იდიასაბალი და ბასკური სიდრი.

მიმოხილვა
ზოგადი მახასიათებლები
ბასკური სამზარეულო მდიდარია ზღვის პროდუქტების კერძებით. მისი ლანდშაფტიდან გამომდინარე, ბასკური გასტრონომია ორად იყოფა: მთიან და ზღვიურ კულინარიებად. ბასკეთის მაღალმთიან რეგიონებში უფრო ცხვრის ხორცი და ბოსტნეულია გავრცელებული, ზღვისპირა დასახლებებში კი თევზი, ზღვის პროდუქტები და წყალმცენარეები. აგრეთვე აღსანიშნავია ის დიდი გავლენა, რომელიც მასზე ფრანგულ და ესპანურ სამზარეულოებს აქვთ. ამრიგად, ბასკურ გასტრონომიაში დამკვიდრებულია ისეთი ფრანგული კერძები, როგორებიცაა: ბასკური ტორტი, ბაიონის შაშხი, ტაკოლი და ა.შ.

ბასკურმა სამზარეულომ დიდი აღმოჩენების პერიოდში ერთობ სწაფად შეისისხლხორცა უამრავი ახალი პროდუქტი. ამას გარდა, რეკონკისტასა და ინკვიზიციის პირობებში პორტუგალიიდან და ესპანეთიდან გაძევებულმა ებრაელებმა თავი სწორედ ბასკეთს შეაფარეს. სწორედ მათ დაამკვიდრეს აქ შოკოლადის წარმოების კულტურა და ზოგადად, საკონდიტრო საქმე. იმავდროულად, ბასკებმა აქტიურად დაიწყეს შაშხებსა და ძეხვეულში წიწაკისა და კარტოფილის გამოყენება. ამ პერიოდში ჩნდება არაერთი სადღესასწაულო წიწაკიანი ბასკური კერძი, რომლებიც ქალაქ ესპელანტასა და პუენტე-ლა-რეინაში გამართულ კარნავალებზე მზადდება.

სხვა მცენარეულ ზეთებთან შედარებით ბასკურ სამზარეულოში ზეითუნის ზეთს აშკარა მონოპოლია აქვს. 1933 წელს პირველად გამოქვეყნდა კულინარიული წიგნი, რომელშიც მხოლოდ ტრადიციული ბასკური კერძების რეცეპტები იყო მოცემული.

ჭამისა და დალევის წესები
ბასკურ სამზარეულოში ბევრ, რადიკალურად განსხვავებული ტიპის საკვებსა და სასმელს ვხვდებით, რომელთაც მირთმევის სპეციალური წესები აქვთ. აღსანიშნავია სიდრის სახლები , სადაც დღემდე იცავენ სიდრის დასხმის ძველებურ ტრადიციას: ისინი სტუმარს სიდრს ჭიქაში ძალიან დიდი სიმაღლიდან უსხამენ, რაც როგორც შთაბეჭდილებას ახდენს მნახველზე, ისე ხელს უწყობს სასმლის ელემენტების ერთმანეთში უკეთ გახსნას. აღსანიშნავია ისიც, რომ სიდრი წელიწადში მხოლოდ რამდენიმე თვის განმავლობაშია ხელმისაწვდომი. ჭამის განსაკუთრებული წესები აქვს ტორტილიას, კროკეტებსა და ზღვის პროდუქტებსაც.

 არის ტრადიციული ბასკური ალუბლის წვნიანი, რომელიც მიირთმევა როგორც ცხლად, ისე ცივად. მისი მომზადებისას ალუბლებს თეთრ ღვინოში ათავსებენ, გემოს მიღების შემდეგ შაქარს აყრიან და ამზადებენ მსუბუქ სიროპს. არომატის უკეთ მისაღებად, როგორც წესი, ალუბლებს შუაზე ჭრიან. ჩვეულებრივ, წვნიანს ამზადებენ იმ დღეს, როცა უნდა შეიჭამოს კიდეც, რადგან 24 საათი სრულიად საკმარისია იმისათვის, რომ იგი გაფუჭდეს. წვნიანს ხშირად მიირთმევენ ნაღების, კრემის, ან ნაყინის თანხლებით.

1870 წელს ბასკეთში დაარსდა გასტრონომიული საზოგადოება, რომელიც მხოლოდ მამაკაცებისგან იყო დაკომპლექტებული და ასეა დღემდე. ეს ბასკური ტრადიციაა, რომელიც მიზნად ისახავდა სამზარეულოში მანამდე არსებული მატრიარქატის დამხობას. როგორც წესი, მამაკაცები აყალიბებენ პატარა საზოგადოებებს და სადღესასწაულო კერძებს მეგობრულ გარემოცვაში ამზადებენ. აღსანიშნავია, რომ ასეთ ტრადიციას ბასკეთის გარდა არსად არ ვხვდებით. ყურადსაღებია ის ფაქტიც, რომ ბოლო წლებში ასეთ საზოგადოებებში უკვე ქალებიც დაიშვებიან.
ჯონ კენდრიუ

სირ ჯონ კოუდერ კენდრიუ (; დ. 24 მარტი, 1917 — გ. 24 აგვისტო, 1997) — ინგლისელი ბიოქიმიკოსი, კრისტალოგრაფერი და მეცნიერების ადმინისტრატორი. 1962 წელს მაქს პერუცთან ერთად კავენდიშის უნივერსიტეტში ჩატარებული კვლევებისთვის მიენიჭა ნობელის პრემია ქიმიის დარგში.

განათლება და ადრეული წლები
კენდრიუ დაიბადა ოქსფორდში. იყო უილფრიდ ჯორჯ კენდრიუს და ეველინ სენდბურგის ვაჟი. 1930 წლიდან 1936 წლამდე სწავლობდა კლიფტონის კოლეჯში. 1936 წლიდან 1939 წლამდე სწავლობდა კემბრიჯის უნივერსიტეტში. მეორე მსოფლიო ომის დასაწყისში მუშაობდა კინეტიკის რეაქციის შესწავლაზე, მოგვიანებით გახდა საჰაერო სამინისტროს კვლევითი დაწესებულების წევრი, მუშაობდა რადარზე. ომის დამთავრების შემდეგ, 1949 წელს მიენიჭა დოქტორანტის წოდება.
ბარბარესკო

ბარბარესკო ნებიოლოს ჯიშის ყურძნისგან დამზადებული იტალიური ღვინოა. ბარბარესკო იწარმოება პიემონტის რეგიონში, ლანგედან ალბამდე (ქალაქი ჩრდილოეთ იტალიაში), განსაკუთრებით ბარბარესკოს, ტრეისოსა და ნეივეს დასახლებებში, ასევე სან როკო სენო დ'ელვიოს მხარეში, რომელიც ადრე ბარბარესკოს თემს ეკუთვნოდა, თუმცა ახლა ალბას მუნიციპალიტეტის შემადგენლობაში შედის. მას 1966 წელს დაცული ადგილწარმოშობის დასახელება მიენიჭა, ხოლო 1980 წელს დაცული და კონტროლირებული ადგილწარმოშობის დასახელება . ბარბარესკოს ხშირად ადარებენ ბაროლოს, რომელიც ასევე ნებიოლოს ყურძნისგან მზადდება და ასევე პიემონტშია წარმოებული. მიუხედავად იმისა, რომ ამ ორ ღვინოს საერთო მახასიათებლები საკმარისად გააჩნიათ, მათ შორის მკვეთრი განსხვავებებიც არსებობს.

ისტორია
ბარბარესკოს ფართოდ მიღებულ დაბადების თარიღად 1894 წელი ითვლება, როცა კანტინა სოჩიალე დი ბარბარესკო ჩამოყალიბდა, ვინაიდან მანამდე ბარბარესკოს არეალში მოსულ ნებიოლოს ჯიშის ყურძენს ბაროლოს მწარმოებლებზე ყიდიდნენ. დომიციო კავაცამ, მოდენაში დაბადებულმა შესანიშნავმა ახალგაზრდა აგრონომმა, 1881 წელს ალბას სამეფო ენოლოგიური სკოლა დააარსა. მას მალევე შეუყვარდა ბარბარესკო, რის გამოც 1886 წელს ფერმა და ვენახი შეიძინა. აღნიშნულ ვენახში მან ნებიოლოს ჯიშის ყურძენი მოაშენა და ცხრა თანამოაზრესთან ერთად ზემოთხსენებული კანტინა სოჩიალე ჩამოაყლიბა. ეს კასრებითა და ღვინის წარმოებისთვის საჭირო მოწყობილებიბით აღჭურვილი გაერთიანება იყო. სწორედ მათ დაამზადეს პირველი ღვინოები, რომელთაც ოფიციალურად შეიძლება ბარბარესკო ეწოდოს. კარგი დასაწყისის შემდეგ, ბარბარესკოს რთული ხანა დაუდგა, ჯერ პირველი მსოფლიო ომის, შემდეგ კი კავაცას ნაადრევი გარდაცვალების გამო. პროდუტორის კოოპერატივი მთელს იტალიაში ერთ-ერთი ყველაზე პატივსაცემი მარანი გახდა და ამან ბარბარესკოს ბევრი მიწათმფლობელი დაუბრუნა მშობლიურ ვენახს ხარისხიანი ღვინის შექმნის მიზნით.

ღვინის რეგიონები
• ბარბარესკო - ქალაქ ბარბარესკოს გარშემო არსებული ვენახები ღვინის წარმოების 45%-ს შეადგენს.

• ნეივე - ბარბარესკოს აღმოსავლეთით მდებარე ნეივე, ღვინის წარმოების 31%-ზეა პასუხისმგებელი.

• ტრეიზო - შედარებით მცირე არეალის მქონე, ბარბარესკოს სამხრეთით მდებარე ტრეიზო, წარმოებული ღვინის 20%-ს შეადგენს.

ღვინოები
-ის რეგულაციებით, ბარბარესკოს ღვინოები გამოშვებამდე სულ მცირე 2 წლით უნდა იყოს დაძველებული (აქედან მინიმუმ 9 თვე მუხის კასრში), ხოლო იმისთვის რომ ის რიზერვად (იტალ. - მარაგი, რეზერვი) იყოს მიჩნეული მინიმუმ 4 წლიანი დაძველებაა საჭირო. ასევე მინიმალური ალკოჰოლური შემცველობა 12.5% უნდა იყოს, თუმცა ღვინოთა უმეტესობას 13.5% აქვს. ბარბარესკოს მაღალი დონის ღვინოები რთველის შემდეგ 5-10 წლით უნდა იყოს დაძველებული, ვინაიდან ისინი ძალიან ტანინიანია და ზოგიერთი 20 წლის შემდეგაც კი სასიამოვნო დასალევია. ტიპურ ბარბარესკოს ვარდებისა და იების ბუკეტი აქვს, ალუბლის, ტრუფელების, ცერეცოსა და ძირტკბილას ტონებით.
სუკიაკი

სუკიაკი (, ან უფრო ხშირად ; [̥]) - იაპონური კერძი, რომლის მომზადება და მომსახურებაც ნაბემონოს (საკვების ქვაბში მომზადების იაპონური მეთოდი) სტილში ხდება.

კერძი შედგება ხორცისგან (ყველაზე ხშირად თხლად დაჭრილი ძროხის ხორცი), რომელიც ნელ-ნელა იხარშება ან იშუშება, ბოსტნეულთან და სხვა ინგრედიენტებთან ერთად, ნაკლებად ღრმა რკინის ქვაბში, სოიოს სოუსის, შაქრისა და მირინის (ბრინჯის ღვინოს) სითხეში. ინგრედიენტებს მომზადების შემდეგ უმ, ათქვეფილ კვერცხში ამოავლებენ, შემდეგ კი მიირთმევენ.

სუკიაკი ზამთრის სეზონის კერძად მიიჩნევა და ხშირად გვხვდება ბონეკაიზე - იაპონური ახალი წლის წვეულებებზე.

ინგრედიენტები
დღესდღეობით, კერძის დასამზადებლად გამოიყენება თხლად დაჭრილი საქონლის ხორცი, თუმცა, წარსულში ღორის ხორცსაც იყენებდნენ (განსაკუთრებით ჰოკაიდოში და ნიიგატაში).

საქონლის ხორცის თანხლებით, ასევე ხარშავენ:

ტოფუ;
ნეგი ( მწვანე ხახვის სახეობა);
ფოთლოვანი ბოსტნეული, როგორიცაა ჩინური კომბოსტო და შუნგიკუ;
სოკოები;
გამჭვირვალე იაპონური მაკარონი;
მოჩი (იშვიათად, მომზადების დასრულებისას, იწოვს დარჩენილ სითხეს).

მომზადება
არსებობს სუკიაკის მომზადების ორი მთავარი სტილი, კანტოს სტილი აღმოსავლეთ იაპონიიდან და კანსაის სტილი დასავლეთ იაპონიიდან.

კანტოს სტილში ვარიშიტას (საკეს, სოიოს სოუსის, შაქრის, მირინისა და ბულიონის ნარევი) სითხეს ათავსებენ ქვაბში, ათბობენ და უმატებენ ხორცს, ბოსტნეულს და სხვა ინგრედიენტებს მოსახარშად. კანსაის სტილის სუკიაკიში ხორცი ჯერ ხორცი მზადდება, შემდეგ ემატება შაქარი, საკე და სოიოს სოუსი, ბოლოს კი ბოსტნეული და სხვა ინგრედიენტები.

იქიდან გამომდინარე, რომ ადრე საქონლის ხორცი ძალიან ძვირი იყო, კერძი ღორის ხორცითაც მზადდებოდა, განსაკუთრებით ქვეყნის ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ ნაწილში. კერძის ზოგიერთი ვერსია ქათმის ან თევზის ხორცითაც მზადდება.

ისტორია
ეტიმოლოგია
არსებობს თეორია, რომ კერძის სახელი მოდის სიტყვა -დან , რომელიც ნიშნავს ბარს/ნიჩაბს და , რომელიც საკვების გრილზე მომზადების ზმნას აღნიშნავს. ედოს პერიოდში (1603–1868), ფერმერები იყენებდნენ "სუკიში" ამზადებდნენ თევზსა ​​და ტოფუს. სუკიაკი ტრადიციული იაპონური კერძი გახდა მეიჯის ხანაში (1868–1912). მეორე თეორიის მიხედვით, სახელი მომდინარეობს სიტყვიდან , რაც ნიშნავს "თხლად დაჭრილ ხორცს".

იაპონიაში ბუდიზმი შემოვიდა ასუკას პერიოდში. იმ დროს ცხოველების მკვლელობა ეწინააღმდეგებოდა ბუდისტურ კანონებს, პირუტყვი კი სამუშაო ცხოველებად ითვლებოდა, ამიტომ მათი მოკვლა აკრძალული იყო. მიუხედავად ამისა, ხორცის ჭამა ნებადართული იყო განსაკუთრებულ შემთხვევებში, მაგალითად, ავადმყოფობის დროს ან სპეციალურ ღონისძიებებზე, როგორიცაა ბონენკაი, წლის დასრულების აღსანიშნავი წვეულება. ედოს პერიოდში, ხორცის ჭამა მიღბული იყო, მალევე კი, იაპონიის გახსნასთან ერთად, უცხოელმა მოგზაურებმა შემოიტანეს ხორცის ჭამის განსხვავვებული კულტურა. თავდაპირველად, საქონელი მეზობელი ქვეყნებიდან, მაგ. კორეადან გადმოჰქონდათ. სუკიაკი, სავარაუდოდ კანსაიში შეიქმნა. კანტოში მომხდარი მიწისძვრის შემდეგ, კანტოს მოსახლეობა კანსაიში გადასახლდა, უკან დაბრუნებისას კი ეს კერძი კანტოშიც გაავრცელეს. ძროხის ხორცი დღევანდელი სუკიაკის ძირითადი ინგრედიენტია.

1961 წლის სიმღერას " "-ის ალტერნატიული სახელწოდებაა "", რათა ინგლისურენოვანი ქვეყნებისთვის ის უფრო დასამახსოვრებელი ყოფილიყო. სათაურის მიუხედავად, სიმღერას არანაირი კავშირი არ აქვს სუკიაკთან.

სუკიაკი მსგავსია იაპონური კერძი შაბუ-შაბუსი, მაგრამ, სუკიაკი უფრო ტკბილია და კასეროლის სტილში მზადდება.