iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჟანგა სოკოები

ჟანგა სოკოები — ბაზიდიუმიანი სოკოების რიგი. უმაღლეს მცენარეთა ობლიგატური (ნამდვილი) პარაზიტებია, იწვევენ დაავადებას, რომელიც ჟანგას სახელწოდებითაა ცნობილი. მათი 5 ათასი სახეობაზე მეტი (საქართველოში აღრიცხულია 450-მდე სახეობა) გაერთიანებულია ორ ოჯახსა ( და ) და 126 გვარში.

ჟანგა სოკოების მიცელიუმის უჯრედები განსაკუთრებით კი სპორები, დიდი რაოდენობით შეიცავს ლიპოქრომით შეფერილ ზეთის წვეთებს, რის გამოც სოკოს ეძლევა ნარინჯის ან ჟანგის ფერი. ჟანგა სოკოები მცენარის სხვადასხვა ორგანოზე ვითარდება ჟანგისფერი მეჭეჭების სახით. მიცელიუმი უჯრედშორისულია, უჯრედში კი შეჭრილია ჰაუსტორიები, რომელთა საშუალებიტაც სოკო იკვებება. ჟანგა სოკოების უმრავლესობის მიცელიუმი ლოკალიზებულია ინფექციის შეჭრის ადგილას. ზოგიერთისა კი დიფუზურია — მკვებავი მცენარის მთელ ქსოვილშია გავრცელებული, ეს უკანასკნელი ხშირად მრავალშრიანია და იწვევს ქსოვილების ან ორგანოების მნიშვნელოვან ცვლილებებს (ქაჯის ცოცხი, გალები და სხვა).

ჟანგა სოკოებისთვის დამახასიათებელია ჰაპლოიდური და დიპლოიდური სტადიების კანონზომიერი მორიგეობა, აგრეთვე გამრავლების ფორმათა სხვადასხვაობა — პოლიმორფიზმი, რომელიც ყველაზე კარგად გამოსახულია ხორბლოვანთა ღეროს ჟანგაში. ჟანგა სოკოები ვიწრო სპეციალიზებული პარაზიტებია; ზოგიერთი სახეობა უმაღლეს მცენარეთა მხოლოდ გარკვეული ოჯახის მცენარეებს აავადებს, მაგ. პარაზიტობს ბალბისებრთა ოჯახის მცენარეებზე. ზოგიერთი ჟანგა სოკო ვითარდება მხოლოდ გარკვეულ გვარზე, სახეობასა ან ჯიშზე. იგი აავადებს როგორც ველურ, ისე კულტურულ მცენარეებს და ხშირად მნიშვნელოვან ზარალს აყენებს სოფლის მეურნეობას.
დიდი კაცხი

დიდი კაცხი — სოფელი ჭიათურის მუნიციპალიტეტში (კაცხის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს ჭიათურის პლატოზე, მდინარე კაცხურის (ყვირილის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს, ჭიათურა-ზესტაფონის საავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 560 მ-ზე, ჭიათურიდან 12 კილომეტრში. სოფელში არის საბაზო სკოლა და საბავშვო ბაღი.

ისტორია
სოფელი ისტორიულ წყაროებში პირველად საუკუნეში მოიხსენიება. გვიანფეოდალური ხანის წყაროებში ნახსენებია კაცხის ციხე. ის თავდაპირველად სამეფო ხელისუფლებას ექვემდებარებოდა, საუკუნის 60-იანი წლებიდან აბაშიძეთა ფეოდალურ საგვარეულოს ეკუთვნოდა, საუკუნის 50-იანი წლებიდან კი კვლავ სამეფო ხელისუფლების განმგებლობაში იყო. 1802 წელს ერეკლე -ის მრჩეველი სოლომონ ლიონიძე სამოღვაწეოდ იმერეთში სოლომონ -ის სამეფო კარზე გადავიდა. 1804 წლის 3 ოქტომბრის სიგელით მეფემ მას უბოძა მდივანბეგობა და ყმა-მამული „კაცხი საკალმახე წყლით“. სოლომონ მსაჯულის ეზოში საუკუნეში ფუნქციონირებდა დიდი კაცხის სკოლა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 629 ადამიანი.

ღირსშესანიშნაობები
სოფლის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა კაცხის ციხე. სოფელში ასევე მდებარეობს წმინდა გიორგის ეკლესია. ბუნებრივი ღირსშესანიშნაობებიდან აღსანიშნავია დიდი კაცხის ტერიტორიაზე არსებული კარსტული რელიეფის ფორმებიდან აღსანიშნავია ჭალისკლდის ჭა და ჭალისკლდის მღვიმე.
გოჩაჯიხაიში

გოჩაჯიხაიში — სოფელი საქართველოში, ხონის მუნიციპალიტეტში, სათავო სოფელი (ადმინისტრაციული ერთეული გოჩაჯიხაიში).

მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე, ზღვის დონიდან 85 მ სიმაღლეზე, ხონიდან დაშორებულია 7 კმ-ით. სოფელი აღნიშნულია ვახუშტი ბატონიშვილის მიერ ( ს.) შედგენილ რამდენიმე რუკაზე. სოფელში დაიბადა პედაგოგი ბესარიონ ღოღობერიძე.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 756 ადამიანი.
დიდი გუბი

დიდი გუბი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხონის მუნიციპალიტეტში, ადმინისტრაციული ერთეული გუბის ცენტრი (სოფლები: დიდი გუბი, პატარა გუბი, შუა გუბი).

მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე, მდინარე გუბისწყლის (რიონის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირას, ქუთაისი-ხონის საავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 80 მ-ზე, ქ. ხონიდან 7 კმ-ის დაშორებით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 793 ადამიანი.
დედალაური

დედალაური — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხონის მუნიციპალიტეტში. ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: ბესიაური, დედალაური, ჩაის მეურნეობა, ჩუნეში, ხარაბაული).

მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე, მდინარე გუბისწყლის ნაპირას, ზღვის დონიდან 120 მეტრის სიმაღლეზე, ხონიდან 10 კილომეტრის დაშორებით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 949 ადამიანი.

}
დიდი კუხი

დიდი კუხი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხონის მუნიციპალიტეტში, კუხის ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: ახალშენი, დიდი კუხი, პატარა კუხი).

მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე, მდინარე კუხის (გუბისწყლის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირას, ქუთაისი-ხონის შიდასახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის საავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 90 მ-ზე, ხონიდან 5 კმ-ში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1148 ადამიანი.

პიროვნებები
სოფელში დაიბადნენ:
მხატვარი დავით კაკაბაძე;
დრამატურგი პოლიკარპე კაკაბაძე.
გელავერი

გელავერი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხონის მუნიციპალიტეტში, ძეძილეთის თემი. მდებარეობს ჩრდილოეთ იმერეთის მთისწინეთის დასავლეთ ნაწილში, მდინარე ცხენისწყლის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 340 მეტრი, ხონიდან 22 კილომეტრი. სოფლის მიდამოებში არის სათევზიის მღვიმე. სოფელში დგას წმინდა მარინე სახელობის ეკლესია ( საუკუნე).

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 99 ადამიანი.
გვაშტიბი

გვაშტიბი — სოფელი საქართველოში, ხონის მუნიციპალიტეტში (ძეძილეთის ტერიტორიული ერთეული). მდებარეობს იმერეთის ჩრდილოეთ ბორცვიან მთისწინეთში, მდინარე ცხენისწყლის მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 360 მ-ზე, ხონიდან დაშორებულია 16 კმ-ით. მოსახლეობა 68 ადამიანი (2014).

ისტორია
გვაშტიბი წყაროებში პირველად იხსენიება საუკუნიდან. ვახუშტი ბატონიშვილის მიერ შედგენილ რუკაზე (1743) გვაშტიბი და გვაშტიბის ციხე აღნიშნულია „გვასტიბეს“ სახელით. ციხე ლორთქიფანიძეთა საგვარეულოს ეკუთვნოდა, ერთხანს იმერთა მეფე სოლომონ -ს (1789-1810) ეკავა. საუკუნის მოგზაური იოჰან გიულდენშტედტი გვაშტიბის ციხეს შეცდომით გვიშტიბის სახელით იხსენიებს.

ციხე აშენებულია მაღალ, ციცაბო კირქვიან ნაპირზე. ნაგებია ფლეთილი და რიყის ქვით. გვაშტიბის ციხე გეგმით მართკუთხაა, შედგებოდა გალავანთან შეერთებული ორი კოშკისაგან და ეკავა 300 მ² ფართობი. ციხის ეზოში იყო აუზი. მისგან მხოლოდ ნანგრევებიღაა შემორჩენილი. არქეოლოგიურად შეუსწავლელია.

სოფლის სასაფლაოს ტერიტორიაზე დგას წმინდა გიორგის სახელობის დარბაზული ეკლესია ( საუკუნე, აღდგენილია 2020).
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 68 ადამიანი.
გოგნი

გოგნი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის თერჯოლის მუნიციპალიტეტში, ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფელი გოგნი).

მდებარეობს იმერეთ-არგვეთის სერზე, მდინარე ქვერუნის (ძევრულის მარცხენა შენაკადი) ზემოთში. ზღვის დონიდან 500 მ, თერჯოლიდან 12 კმ. სოფელში არის საჯარო სკოლა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 448 ადამიანი.

ისტორია
თამარ მეფის 1188 წლით დათარიღებულ სიგელში გელათისადმი მოხსენიებულია გოგნის ციხისთავი. 1778 წელს მეფე სოლომონ -ის მეუღლემ მარიამ დედოფალმა გოგნში ააგო ღვთისმშობლის მიძინების ქვითკირის ეკლესია და დააფუძნა მონასტერი გოგნის უდაბნო.

სოფლის ჩრდილოეთით 3 კილომეტრში შემორჩენილია ბერციხის ნანგრევები. სოფლის დასავლეთით, მაღალ გორაზე დგას გვიანდელი შუა საუკუნეების წმინდა გიორგის სახელობის ქვითკირით ნაშენი ერთნავიანი ეკლესია, რომელსაც ლეგენდის გამო დღემდე „კარუგდებლად“ მოიხსენიებენ. მას გარს აკრავს ურთხელის ტყე და გამოქვაბულები. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს, ინტერიერში ქვაზე გამოქანდაკებულია მაცხოვრის ამაღლების სცენა (დაზიანებულია). მის მიმდებარედ შენდება ახალი მონასტერი, რომელიც ასევე წმინდა გიორგის სახელობისაა.
გელათი (ტყიბულის მუნიციპალიტეტი)

გელათი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ტყიბულის მუნიციპალიტეტში (კურსების თემი). მდებარეობს ჩრდილოეთ იმერეთის მთისწინეთში, ოკრიბის ქვაბულში, მდინარე წყალწითელას მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 400 მეტრი, ტყიბულიდან 33 კილომეტრი. სოფელში არის საექიმო ამბულატორია და საჯარო სკოლა. სოფელში არის რკინიგზის სადგური რიონი-ტყიბულის ხაზზე.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 408 ადამიანი.

ისტორიული ძეგლები
სოფელში ადამიანი ჯერ კიდევ ანტიკურ ხანაში იყო დასახლებული. 1106 წელს დავით აღმაშენებლის ბრძანებით სოფლის ტერიტორიაზე აშენდა გელათის მონასტერი, რომელიც 1994 წლიდან იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში იყო ბაგრატის ტაძართან ერთად, ხოლო 2011 წლიდან საფრთხეში მყოფი ძეგლების სიაშია შესული. მონასტერთან მოქმედებდა გელათის აკადემია, რომელიც ასევე 1106 წელს დაარსდა. გელათის მონასტერი - საუკუნეებში გელათის საეპისკოპოსოს ცენტრი იყო.
გურნა

გურნა — სოფელი საქართველოში, ტყიბულის მუნიციპალიტეტში, ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: ანტორია, ბობოთი, კითხიჯი, კისორეთი, კორეეთი, ნაძვა, ციხია).

მდებარეობს რაჭის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ჭალის (წყალწითელას მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 610 მეტრზე, ტყიბულიდან 35 კმ-ში. სოფელში არის საჯარო სკოლა, საექიმო პუნქტი. სოფელში გადის ტყიბული-ქუთაისის საავტომობილო გზა. წყაროებში პირველად მოხსენიებულია 1660 წელს.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 419 ადამიანი.

ისტორია
გურნა წყაროებში პირველად 1660 წელს იხსენიება. 1926 წლისთვის გურნას თემი შედგებოდა შვიდი სოფლისგან და მისი მოსახლეობა შეადგენდა 4717 ადამიანს, ხოლო ფართობი 130,1 კმ²-ს.
დაბაძველი (ტყიბულის მუნიციპალიტეტი)

დაბაძველი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ტყიბულის მუნიციპალიტეტში, საწირის ადმინისტრაციულ ერთეულში.

მდებარეობს ოკრიბის ქვაბულში, ტყიბულის წყალსაცავის ჩრდილოეთით, ზღვის დონიდან 500 მეტრზე, ტყიბულიდან 9 კილომეტრში. სოფელში არის საჯარო სკოლა და საბავშვო ბაღი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 333 ადამიანი.
გეგუთი

გეგუთი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე, მდინარე რიონის მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 85 მეტრი, წყალტუბოდან 17 კილომეტრი. სოფელში მოიპოვება თიხა.

სოფლის მიდამოებში შემორჩენილია - საუკუნეების გეგუთის სასახლის ნანგრევები. სოფელში ფუნქციონირებს საზოგადოებრივი ცენტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 5049 ადამიანი.
გვიშტიბი

გვიშტიბი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში, გვიშტიბის ტერიტორიული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: გუბისწყალი, თერნალი, პირველი წყალტუბო).

მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე, ზღვის დონიდან 100 მ-ზე, წყალტუბოდან დაშორებულია 4 კმ-ით. სოფელში მოიპოვება თიხა.

ისტორია
სოფლის თავდაპირველი სახელი გუშტიბი უნდა ყოფილიყო. 1647 წელს იმერეთის მეფე ალექსანდრე -მ გვიშტიბი იქ მოსახლე ყმა გლეხებით აზნაურ ეზია იოსელიანს უბოძა.

სოფლის ცენტრში, სასაფლაოს ტერიტორიაზე დგას წმ. გიორგის საუკუნის დარბაზული ეკლესია.

სოფელში დაიბადა და გარდაიცვალა ქართველი მწერალი ოტია იოსელიანი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1249 ადამიანი.
გუბისწყალი (წყალტუბოს მუნიციპალიტეტი)

გუბისწყალი — სოფელი საქართველოში, წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში, გვიშტიბის ადმინისტრაციულ ერთეულში.
მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე, მდინარე გუბისწყლის (რიონის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 90 მ-ზე, წყალტუბოდან დაშორებულია 8 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 443 ადამიანი.
გუმათი

გუმათი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული ოფურჩხეთი).

მდებარეობს იმერეთის ჩრდილოეთ მთისწინეთში, გუმათის წყალსაცავის ნაპირზე. ზღვის დონიდან 360 მ-ზე, წყალტუბოდან 25 კმ-ში.

სოფელში არის ტეშენიტის კარიერი, მოქმედებს საჯარო სკოლა. სოფელთან არის გუმათის წყალსაცავი. სოფელი აღნიშნულია ვახუშტი ბატონიშვილის მიერ შედგენილ რამდენიმე რუკაზე. მოხსენიებული აქვს იოჰან გიულდენშტედტს. გვიანდელ შუა საუკუნეებში გუმათი ოკრიბაში შედიოდა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 426 ადამიანი.

პიროვნებები
სოფელში დაიბადა საბჭოთა კავშირის გმირი ლავრენტი ავალიანი.
გუმბრა

გუმბრა — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში, ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი ცენტრი (სოფლები: ბანოჯა, გუმბრა, ხომული).

მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე, მდინარე წყალტუბოსწყლის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 120 მ-ზე, წყალტუბოდან 5 კმ-ში.

გუმბრის მიდამოებშია ბენტონიტური თიხის, სურინჯის, ჟანგმიწისა და შპატის საბადოები, სათაფლიის სახელმწიფო ნაკრძალის ნაწილი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2381 ადამიანი.
დერჩი

დერჩი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული მექვენა).

მდებარეობს ჩრდილოეთ იმერეთის მთისწინეთში, მდინარე რიონის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 600 მეტრის სიმაღლეზე. წყალტუბოდან დაშორებულია 55 კილომეტრით. მოსახლეობა — 159 მცხოვრები (2014 წლის აღწერის მიხედვით). სოფელში არის ბარიტის საბადო და განვითარებული შუა საუკუნეების ნათლისმცემლის ეკლესია.

ისტორია
დერჩი პირველად იხსენიება საუკუნის საბუთში, საიდანაც ჩანს, რომ იგი საქართველოს მეფე გიორგი -ს გელათის სამეფო სამწირველოსთვის შეუწირავს. სოფელი გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში ლეჩხუმის შემადგენლობაში იყო.

სოფლის შუაგულში, შემაღლებულ ადგილზე, დგას იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია, რომელიც სავარაუდოდ საუკუნეშია აგებული და ამჟამადაც მოქმედია. მისი საბოლოო სახე რამდენიმე ეტაპად მიმდინარე მშენებლობის შედეგადაა ჩამოყალიბებული. ეკლესიის ცენტრალური სივრცე აღმოსავლეთით ღრმა, ნალისებრი აფსიდითაა დასრულებული (იგი გარედან შვერილია). გვერდის მინაშენებთან დაკავშირებულია კედლებში გახსნილი თითო ფართო თაღით. ჩრდილოეთის და სამხრეთის ნავები ასევე აფსიდითაა დასრულებული. ეკლესიის ძირითადი სივრცე, ისე როგორც მინაშენებისა, გადახურულია კამარით. შესასვლელი დასავლეთიდან და სამხრეთიდანაა. დასავლეთ მხარეს ნართექსია, რომელიც სამივე ნავთან არის დაკავშირებული. ეკლესია ორსაფეხურიან ბაქანზე დგას. ნაგებია მოყვითალო-მომწვანო ქვიშაქვის სხვადასხვა ზომის თლილი კვადრებით. დაგვირგვინებულია კარნიზით. ფასადები სადაა, მხოლოდ დასავლეთ სარკმლის თავზეა ცხოველთა რელიეფური გამოსახულება. შიგნით კედლები მთლიანად მოხატული იყო (ნაწილობრივ ჩამონგრეულია). საკურთხევლის წინ საუკუნის კანკელი დგას, ამავე დროისაა საკურთხევლის ზედა ნაწილში მოთავსებული ვრცელი ორსტრიქონიანი წარწერაც (დაზიანებულია). სოფელში არის გვიანდელი შუა საუკუნეების რამდენიმე კოშკის ნანგრევი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 159 ადამიანი.

დერჩში დაბადებულები
გიორგი ახვლედიანი — ენათმეცნიერი, აქვეა მისი სახლ-მუზეუმი
დიმიტრი შანიძე — ძალოსანი
დღნორისა

დღნორისა — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში, დღნორისის ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: დღნორისა, ლეხიდრისთავი, საჩხეური, ჭაშლეთი).

მდებარეობს რაჭის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 800 მეტრის სიმაღლეზე, წყალტუბოდან 63 კილომეტრში. სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარეობს თავშავას ტბა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 321 ადამიანი.

ისტორია
დღნორისა წყაროებში საუკუნის 60-იანი წლებიდან იხსენიება. გვიანდელ შუა საუკუნეებში იგი ლეჩხუმის შემადგენლობაში იყო. სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარეობს ადრინდელი შუა საუკუნეების „ნაციხვარის გორა“, შემორჩენილია ციხე-გალავნის კედლის ფრაგმენტები. სოფელსა და მის მიდამოებში აღმოჩენილია ძვ. წ. – სს. ბრინჯაოს კოლხური ცული, თოხები და სპილენძის ზოდები.

1958 წელს სოფლის მახლობლად, ადგილ „კორვაშის მთაზე“ აღმოჩნდა ძვ. წ. ს. დასასრულის კოლხური მონეტების განძი. აღმოჩენილი ნივთები და განძი დაცულია ქუთაისის სახელმწიფო ისტორიული მუზეუმში. 1989–1991 წლებში „კორვაშის მინდორზე“ არქეოლოგიური გათხრების შედეგად (ხელმძღვანელი გ. გაბიძაშვილი) გამოვლინდა ძვ. წ. – სს. ნამოსახლარი. აღმოჩენილია მშრალი წყობით ნაგები შენობების კვალი, კერამიკული ნაწარმის ფრაგმენტები, კაჟისა და ობსიდიანის იარაღი, წიდები, ქვისა და თიხის საბეგველები და სხვ.
გომმუხაყრუა

გომმუხაყრუა, მუხაღრუა — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის სამტრედიის მუნიციპალიტეტში, გომის თემში. მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე. ზღვის დონიდან 40 მეტრი, სამტრედიიდან 15 კილომეტრი.

ისტორია
სოფელი - საუკუნეების მიჯნაზე დააარსა ეფთვიმე გენათელმა და მანვე ააშენა წმინდა გიორგის ტაძარი. შედიოდა საჯავახოს მხარეში და აერთიანებდა სოფლებს: ზედა გომი, გომნატეხები, კორმაღალი, კვირიკე დასახლებულ პუნქტს - გომს, ერქვა „მუხაღრუა“. ტოპონიმი „გომი“ ნახსენებია შვეიცარიელი მეცნიერის და მოგზაურის დიუბუა დე მონპერეს მოგზაურობათა მესამე წიგნში. სოფლის ტაძარში 1878-1882 წლებში მღვდლად მსახურობდა მიხეილ ცინცაძე, კალისტრატე ცინცაძის მამა.

განათლება
სოფელში პირველი სკოლა 1896 წელს დაარსდა "მუხაყრუის ერთკლასიანი სასწავლებლის" სახელწოდებით. 1924 წელს იგი დაწყებით, ხოლო 1930 წელს შვიდწლიან სკოლად გადაკეთდა. ახლანდელი სამსართულიანი შენობა 1973 წელს აიგო. სკოლას მეგობრული ურთიერთობა ჰქონდა ზაპოროჟიეს ოლქის ვასილევსკის რაიონის სოფელ სკელკის საშუალო სკოლასთან. ამ სოფლის გათავისუფლებისთვის ბრძოლაში დაიღუპა დაბლაგომის მცხოვრები ივანე გოგიშვილი.

დემოგრაფია
გომნატეხები

გომნატეხები — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის სამტრედიის მუნიციპალიტეტში (გომის თემში), მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე. ზღვის დონიდან 160 მეტრი, სამტრედიიდან 14 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 326 ადამიანი.

}
დვალაშვილი გ., გოგიშვილი მ., სამტრედიის მუნიციპალიტეტი, თბ., 2019, გვ., 155-157
გორმაღალი (სამტრედიის მუნიციპალიტეტი)

გორმაღალი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის სამტრედიის მუნიციპალიტეტში, ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: გორმაღალი, ქვაყუდე).

მდებარეობს სამხრეთ იმერეთის მთისწინეთში, მდინარე ხევისწყლის (რიონის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 200 მ-ზე, სამტრედიიდან დაშორებულია 18 კმ-ით.

სოფელში მოქმედებს წმინდა ელია წინასწარმეტყველის სახელობის ტაძარი. ისტორიულად სოფელი შედიოდა საჯავახოს მხარეში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 420 ადამიანი.

}
დვალაშვილი გ., გოგიშვილი მ., სამტრედიის მუნიციპალიტეტი, თბ., 2019, გვ., 165-171
დაფნარი

დაფნარი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის სამტრედიის მუნიციპალიტეტში, გომის ადმინისტრაციულ ერთეულში.

მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე, ზღვის დონიდან 40 მ-ზე, სამტრედიიდან 7 კმ დაშორებით. სოფელში გადის საქართველოს საავტომობილო მაგისტრალი ს12. არის რკინიგზის სადგური. სოფელს ემსახურება დაბლაგომის საჯარო სკოლა.

ისტორია
სოფლის მიდამოებში, მდინარე რიონის მარცხენა ნაპირას, ნაპოვნია ძვ. წ. - სს. ნასოფლარი და სამაროვანი. 1966-1973 წლებში გათხრების შედეგად (ხელმძღვანელი ნ. კიღურაძე) აღმოჩნდა ბუნებრივ და ხელოვნურ ტერასებზე აგებული ბათქაშით შელესილი წნული ოთკუთხა ფაცხები. საოჯახო სამაროვნები განლაგებულია ცალკეულ ბუდეებად, როგორც ჩანს, საკარმიდამო ნაკვეთებზე. სამარხებად გამოყენებულია ორმოებში ჰორიზონტალურად ან ვერტიკალურად ჩადგმული საღვინე ქვევრები. გვხვდება როგორც მდიდრული, ისე ღარიბული სამარხები. არქეოლოგიური მასალა (თიხის ჭურჭელი, ვერცხლისა და ბრინჯაოს სამკაულები, მონეტები) მოწმობს ქონებრივ დიფერენციაციას სასოფლო თემის შიგნით. დაფნარი ვანის ანტიკური ხანის ქალაქის სასოფლო-სამეურნეო გარეუბანი იყო. მოსახლეობა მისდევდა მევენახეობა-მეღვინეობას და ჩაბმული იყო სასაქონლო-ფულად ურთიერთობაში, რასაც ხელს უწყობდა მნიშვნელოვან სავაჭრო-ეკონომიკურ კომუნიკაციათა სიახლოვე.

შუა საუკუნეებში დაფნარი შედიოდა ჯერ ქვაბულიძეთა საერისთავოში, შემდეგ კი ჭილაძეების სათავადოში. სოფელში შემორჩენილია ადგილი „ჭილა მეფის ნასახლარი“. სოფელში იდგა ღვთისმშობლის შობის ეკლესია. სოფელი მოხსენიებულია გალაკტიონის ლექსში „გურიის მთებს“.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 541 ადამიანი.
დიდი ოფეთი

დიდი ოფეთი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის სამტრედიის მუნიციპალიტეტში ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: თხილაგანი, მტერჩვეული, ნაწილოფეთი, პატარა ოფეთი, წიაღუბანი).

მდებარეობს სამხრეთ იმერეთის მთისწინეთში, მდ. ხევისწყლის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში, ზღვის დონიდან 240 მ-ზე, სამტრედიიდან 16 კმ-ის დაშორებით, დაფნარიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 9 კმ-ში.

სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, დიდ ოფეთსა და სოფელ კეთილაურს შორის მცირე გორაკზე მდებარეობს შუა საუკუნეების მთავარანგელოზთა ნაეკლესიარი. შემორჩენილია მხოლოდ სწორკუთხა საძირკველი და ერთი რიგი საფასადე წყობა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 144 ადამიანი.
დობირო

დობირო — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის სამტრედიის მუნიციპალიტეტში (გომის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს იმერეთის სამხრეთ მთისწინეთში, ზღვის დონიდან 160 მ-ზე, სამტრედიიდან 16 კმ-ის და დაფნარიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 9 კმ-ის დაშორებით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 137 ადამიანი.
მოქტარ ულდ დადა

მოქტარ ულდ დადა (; დ. 25 დეკემბერი, 1924, ბუტილიმიტი — გ. 14 ოქტომბერი, 2003) — მავრიტანიის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. 1955 წელს დაამთავრა სორბონის ინსტიტუტის იურიდიული ფაკულტეტი და ადვოკატად დაიწყო მუშაობა დაკარში. 1957-1958 წწ. იყო მავრიტანიის მთავრობის საბჭოს ვიცე-თავმჯდომარე, ხოლო 1958-1959 წწ. თავმჯდომარე; 1959 წლის ივნისიდან 1961 წლის აგვისტომდე ეკავა პრემიერ მინისტრის და შინაგან საქმეთა მინისტრის პოსტები. 1961 წლის 20 აგვისტოდან 1978 10 ივლისამდე მავრიტანიის პრეზიდენტია. 1961 წლის დეკემბრიდან კი მმართველი ხალხის პარტიის გენერალური მდივანია.
ბჰუტო (ოჯახი)

ბჰუტოს ოჯახი — პოლიტიკური ოჯახი პაკისტანში. ეროვნება ბჰუტო არის მეომარი და მიწათმოქმედი კასტის არაინის წარმომადგენლები, რომლებიც ცხოვრობენ პაკისტანის პროვინცია სინდში, ბჰუტოს ოჯახის წინაპარი შაჰ ნავაზ ბჰუტო იყო არაინთა ასოციაციის წევრი და მისი ხელმძღვანელი 1905 წელს.

გენეალოგიური ხე
ოჯახის წევრების სია
პირ ბუქს ბჰუტო
დოდა ხან ბჰუტო
ხუდა ბუქს ბჰუტო , ამირ ბუქს ბჰუტო, ილაჰი ბუხ ბჰუტო (ლარკანას რაიონის საპატიო მოსამართლე)
გულამ მურთაზა ბჰუტო, რასულ ბუქს ბჰუტო
სირ შაჰ ნავაზ ბჰუტო (მუმბაის საბჭოს წევრი) და ინდოეთის არაინთა საზოგადოების ხელმძღვანელი 1905
სარდარ ვაჰიდ ბუქს ბჰუტო (მუმბაის საბჭოს და ცენტრალური საკანონმდებლო ასამბლეის წევრი და ტომის ბელადი)
ნავაბ ნაბი ბუქს ბჰუტო (ცენტრალური საკანონმდებლო ასამბლეის წევრი) და არაინთა ასოციაციის წევრი
ხან ბაჰადურ აჰმად ხან ბჰუტო
ზარდარი (ოჯახი)

ზარდარი პოლიტიკური ოჯახი პაკისტანში.

გენეალოგიური ხე
ჰაკიმ ალი ზარდარის ოჯახი
ჰაკიმ ალი ზარდარის ოჯახი დაწინაურდა ბენაზირ ბჰუტოსა და ასიფ ალი ზარდარის დაქორწინების შემდეგ. ზარინ არა ზარდანი - ჰაკიმ ალი ზარდარის მეუღლე გარდაიცვალა 2002 წლის 12 ნოემბერს. ზარდარის ოჯახის წევრებიდან პოლიტიკაში ცნობილნი არიან:

ჰაკიმ ალი ზარდარი, ზარდარის ოჯახის დამაარსებელი
ასიფ ალი ზარდარი, ჰაკიმ ალი ზარდარის შვილი და ბენაზირ ბჰუტოს ქმარი
ბენაზირ ბჰუტო, ასიფ ალი ზარდარის ცოლი
ბილავალ ბჰუტო ზარდარი, ასიფ ალი ზარდარისა და ბენაზირ ბჰუტოს შვილი
აზრა პიჩოჰო, ჰაკიმ ალი ზარდარის ქალიშვილი
ფარიალ ტალპური, ჰაკიმ ალი ზარდარის ქალიშვილი

ზარდარის ოჯახის ძალაუფლება და პრესტიჟი კიდევ უფრო გაიზარდა ბენაზირ ბჰუტოს მკვლელობის შემდეგ. ბენაზირის ქმარმა ასიფ ალი ზარდარმა 2008 წლის სექტემბერში ფიცი დადო როგორც პაკისტანის ახალმა პრეზიდენტმა.
ჟასმინი

ჟასმინი — მცენარეთა გვარი ზეთისხილისებრთა ოჯახისა. აერთიანებს 300-მდე სახეობას, რომელიც უმთავრესად გავრცელებულია აზიის, აფრიკის და სამხრეთ ამერიკის ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში.

ყოფილ სსრკ-ში ველურად იზრდება 3 სახეობა, კერძოდ საქართველოში 2: სამკურნალო ანუ ნამდვილი ჟასმინი ფოთოლმცვივანი ან ნახევრად მარადმწვანე მხოხავი ბუჩქია, რომლის სიმაღლე 10 მ-ს აღწევს. ნახევარქოლგა ყვავილები აქვს.

სინათლის მოყვარული და საკმაოდ გვალვაგამძლეა. იზრდება მთის ქვემო სარტყელში, ბუჩქნარებსა და ტყის პირებზე. ხარობს ზომიერად ტენიან ნიადაგებზე. ყვავილობს ივლისიდან ოქტომბრამდე. კარგი დეკორატიული მცენარეა. რგავენ ბაღებსა და პარკებში, იყენებენ კედლების, აივნებისა და ტალავრების გასამწვანებლად. ყვავილებიდან იღებენ სურნელოვან ეთეროვან ზეთს. ტანდაბალი ანუ ბუჩქოვანი ჟასმინი სწორი ან რკალისებრტოტებიანი ბუჩქია.

მისი სიმაღლე 1-1,5 მ აღწევს. ყვითელი ყვავილები აქვს. გავრცელებულია აღმოსავლეთ საქართველოში მთის შუა სარტყლამდე, ბუჩქნარებში, ღვიიანებსა და მეჩხერ ტყეებში. გამოიყენება მშრალი ფერდობების გასამწვანებლად, ბორდიურად, ცოცხალ ღობედ. ეგზოტიკური სახეობებიდან უფრო გავრცელებულია ჩინური ანუ შიშველყვავილა ჟასმინი .