iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აგურის მრეწველობა

აგურის მრეწველობა — საშენ მასალათა მრეწვეობის დარგი, რომელიც აწარმოებს თიხის, დიატომიტის ან სილიკატურ აგურს.

რუსეთში აგურის პირველი კუსტარული საწარმოები - საუკუნეების მიჯნაზე აშენდა. 1913 წელს რუსეთი 2,9 მლრდ. ცალ აგურს ამზადებდა. სსრკ-ში ხუთწლედების მანძილზე შეიქმნა მსხვილი, მექანიზებული, მოწინავე ტექნიკით აღჭურვილი აგურის მრეწველობა, რომლის პროდუქცია მკვეთრად გაიზარდა ომის შემდგომ პერიოდში. 1960 წელს დაამზადეს 35,5, ხოლო 1971 წელს — 44,6 მლრდ. ცალი აგური. სსრკ-ში აგურის მრეწველობის უდიდესი საწარმოები იყო ლიუბერცისა და კორენიოვის სილიკატური აგურის ქარხნები; ვოლგოგრადის, ჩერიომუშკებისა და სხვ. თიხის აგურის ქარხნები. ლიუბერცის ქარხანა ყოველდღიურად 800 ათ. ც. აგურს ამზადებდა და მსოფლიოში ერთ-ერთი უდიდესი საწარმო იყო. სსრკ-ს პირველი ადგილი ეჭირავა მსოფლიოში თიხისა და სილიკატური აგურის წარმოებით.

საქართველოში თიხის აგურის წარმოება უძველესი დროიდანაა ცნობილი. ძველი ქართული საეკლესიო და საერო ნაგებობები მოწმობს, რომ აგურს მშენებლობაში ხშირად იყენებდნენ როგორც დამოუკიდებლად, ისე ქვასთან ერთად. ქართულ აგურს ბრტყელი ფორმა პქონდა და კუსტარული წესით მზადდებოდა. საუკუნის დამდეგიდან საქართველოში ინერგება ე. წ. რუსული აგურის წარმოება, რომელიც ფორმით შედარებით ვიწრო და მაღალია. 1913 წელს საქართველოში დაამზადეს 30 მლნ. ცალი აგური. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ საქართველოში აშენდა თიხის აგურის ნაწილობრივ მექანიზებული ქარხნები თბილისში, მცხეთაში, გურჯაანში, ქუთაისში, სამტრედიაში, ლანჩხუთში, ნოსირში, ტევრში, ზუგდიდში და სხვ. ამათ გარდა, საქართველოში იყო ადგილ. მრეწველობა და კოლმეურნეობების თიხის აგურის შედარებით ნაკლები სიმძლავრის ქარხნები. ომის შემდეგ საქართველოში აშენდა ახალი, დიდი სიმძლავრის მთლიანად მექანიზებული აგურის მრეწველობის საწარმოები, ხოლო ძველი მნიშვნელოვნად გადაკეთდა. საქართველოს სსრ აგურის მრეწველობის პროდუქციამ 1950 წელს 142,4 მლნ. ც. მიაღწია, ხოლო 1972 წელს — 271,7, ნაცვლად 91,4 მლნ. ცალი (1940). საბჭოთა საქართველოში აგურის მრეწველობის უმნიშვნელოვანესი საწარმოები იყო: თიხის აგურისა — მეტეხის ქარხანა (სიმძლავრე 80 მლნ. ც.). ქუთაისის ქარხანა (სიმძლავრე 17 მლნ. ც.) და სხვ.; სილიკატური აგურისა — ავჭალის ქარხანა (სიმძ-ლავრე 135 მლნ. ც.), აჯამეთის ქარხანა (სიმ-ძლავრე 90 მლნ. ც.), ჭიათურის ქარხანა (სიმძლავრე 27 მლნ.. ც.) და სხვ. სოციალისტური ქვეყნებიდან აგურის მრეწველობა განვითარებული იყო ჩეხოსლოვაკიაში, პოლონეთსა და გდრ-ში, კაპიტალისტური ქვეყნებიდან კი აგურის მრეწველობა განსაკუთრებით განვითარებულია ინგლისსა და აშშ-ში. მშენებლობაში სხვადასხვა სახის პროგრესულ საშენ მასალათა ფართოდ დანერგვის გამო აგურის გამოყენება საშენ მასალად მნიშვნელოვნად კლებულობს.
გურიანა

გურიანა — რკინის ხანის ისტორიული სახელმწიფო, რომელიც ჩრდილოეთ ანატოლიაში ან სამხრეთ კავკასიაში მდებარეობდა. ურარტულ წყაროთა მიხედვით, გურიანა მდებარეობდა ურარტუსა და გამირუს ქვეყნებს შორის. სარდური -ის ანალებში ასევე მოხსენიებულია ქვეყანა „კურიანი“, რომელიც იგანესთან ახლოს ჩრდილის ტბის მეზობლად მდებარეობდა. კურიანი და გურიანა ლიტერატურაში ერთმანეთთანაა გაიგივებული. რუსი ისტორიკოსი იგორ დიაკონოვი მიიჩნევს, რომ მდინარე მტკვრის ანტიკური სახელწოდება კურა მომდინარეობს კურიანიდან. ზოგიერთი მკვლევარი გურიანას იდენტიფიკაციას ახდენს გურიასთან, რომელიც ქართულ წყაროებში საუკუნიდან მოიხსენიება.
ადადი

ადადი (; იდეოგრამა: , 10, 2) — ჭექა-ქუხილის, წვიმისა და ქარის ღვთაება ძვ. აღმოსავლეთის ზოგი ხალხის რელიგიაში. ასურულ-ბაბილონურ პანთეონში განეკუთვნება ღმერთების მეორე ტრიადას (სინისა და შამაშის შემდეგ). ადადი ომის დვთაებადაც მიაჩნდათ. მისი ეპითეტები: „ღრუბელთშემქმნელი“, „მაწვიმებელი“, „ყანების მერწყული“ მიგვანიშნებს, რომ ნაყოფიერებისა და სიუხვის ღვთაებადაც იყო მიჩნეული. ურარტულ პანთეონში ადადს შეესატყვისება თეიშება, ხურიტულში — თეშუფი.
ადალათი

მუშათა სოციალ-დემოკრატიული ორგანიზაცია „ადალათი“ ( — სამართლიანობა) — ირანის მუშათა სოციალ-დემოკრატიული ორგანიზაცია;

შეიქმნა რსდმპ ბაქოს კომიტეტის გადაწყვეტილებით ირანის აზერბაიჯანიდან ჩამოსული მუშებისათვის. როგორც ორგანიზაცია გაფორმდა 1917 წლის მაისში. „ადალათი“ მოქმედებდა აზერბაიჯანში, შუა აზიის ზოგიერთ ქალაქში, ასტრახანსა და ირანში. 1917 წლის ივნისიდან ბაქოში აზერბაიჯანულ და სპარსულ ენებზე გამოდიოდა გაზეთი „ბაირაღი ადალათ“ („სამართლიანობის ღროშა“). „ადალათის“ ხელმძღვანელები შედიოდნენ ბოლშევიკების ბაქოსა და კავკასიის სამხარეო კომიტეტებში. რუსეთში არსებული „ადალათის“ ორგანიზაციები 1920 წელს შეუერთდა ადგილობრივ კომუნისტურ ორგანიზაციებს (ბაქოს რკპ(ბ) ორგანიზაციას და კომუნისტურ ორგანიზაცია „ჰუმეთს“). 1920 წლისთვის ირანის ტერიტორიაზე (ძირითადად თავრიზში, თეირანში, რეშთში, ენზელში და სხვა ქალაქებში) არსებობდა „ადალათის“ ორგანიზაციები, რომელთა შემადგენლობაში შედიოდნენ მუშები, ხელოსნები და ქალაქის წვრილი ბურჟუაზია. ამ ორგანიზაციების ძირითადი მოთხოვნები იყო (გამოქვეყნდა 1920 მარტში): ინგლისური იმპერიალიზმის, შაჰის მთავრობისა და ფეოდალიზმის წინააღმდეგ ბრძოლა და გლეხობისათვის მიწების გადაცემა. 1920 წლის აპრილ-მაისში ვროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის აღმავლობასთან დაკავშირებით „ადალათის“ ორგანიზაციები ლეგალიზებულ იქნა ირანის აზერბაიჯანსა და გილანში. „ადალათის“ ირანის ორგანიზაციები ყრილობაზე (1920 წ. 22- 24 ივნისი, ენზელი) გაერთიანდნენ ირანის კომუნისტურ პარტიად.
ადალბერტ მაგდებურგელი

ადალბერტ მაგდებურგელი (; დ. დაახლ. 910, ლოთარინგია — გ. 20 ივნისი, 981) — გერმანელი საეკლესიო-პოლიტიკური მოღვაწე და მემატიანე, მაგდებურგის პირველი მთავარეპისკოპოსი 968 წლიდან. 961 წელს გერმანიის მეფე ოტო -მა გაგზავნა კიევის რუსეთში ოლგას კარზე კათოლიკობის გავრცვლების მისიით, მაგრამ ადალბერტ მაგდებურგელმა მიზანს ვერ მიაღწია. ადალბერტ მაგდებურგელი იყო სლავურ ქვეყნებში გერმანიის ექსპანსიის ერთ-ერთი სულისჩამდგმელი.
ლაურა რეხვიაშვილი

ლაურა რეხვიაშვილი (დ. 5 ივნისი, 1950, რუისპირი, თელავის მუნიციპალიტეტი, საქართველო) — ქართველი მსახიობი. 1971–1974 წლებში სწავლობდა შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტი. იყო მიხეილ თუმანიშვილის სტუდენტი. რეჟისორ და­ვით ნაც­ვლიშ­ვი­ლის მეუღლე. პოპულარულობა მოიპოვა რეჟისორ გიორგი შენგელაიას 1980 წლის ფილმში „სიყვარული ყველას უნდა“ ბაბულას როლის შესრულებით.

ფილმოგრაფია
1980: „სიყვარული ყველას უნდა“ (ბაბულა) რეჟისორები მიხეილ ჭიაურელი (უმცროსი), გიორგი შენგელაია
1980: „მშობლიურო ჩემო მიწავ (რაიკომის მდივანი)“ რეჟ. რევაზ (რეზო) ჩხეიძე
1982: „სიბრძნის კარავი“ რეჟ. ოთარ კობერიძე
1983: „მაცივარში ვიღაც იჯდა“ (აზო) რეჟ. ყარამან (გუგული) მგელაძე
1984: „ახალგაზრდა კომპოზიტორის მოგზაურობა“ რეჟ. გიორგი შენგელაია
1984: „ათოვდა ზამთრის ბაღებს“ (მარო) რეჟ. გიორგი ლევაშოვ-თუმანიშვილი
1984: „ზოგი ჭირი მარგებელია“ (დარეჯანი) რეჟ. პავლე ჩარკვიანი
1984: „ადამიანთა სევდა“ რეჟ. გოდერძი ჩოხელი
1986: „რობინზონიადა ანუ ჩემი ინგლისელი პაპა“ რეჟ. ნანა ჯორჯაძე
1989: „ცხოვრება დონ კიხოტისა და სანჩოსი“ (ფულის გამომძალველი) რეჟ. რევაზ (რეზო) ჩხეიძე
2003: „ფოსტალიონი“ (ლადოს მეუღლე) რეჟ. ნანა ჯორჯაძე
2005: „მიდიოდა მატარებელი“ (ქეთევანი) რეჟ. გიორგი შენგელაია
2005: „თედო“ (ბაბალე) რეჟ. აკაკი შანშიაშვილი
2008: „მაცხოვრის საფლავზე ანთებული სანთელი“ რეჟ. რევაზ (რეზო) ჩხეიძე

ტელესერილები
2015-დღემდე „ჩემი ცოლის დაქალები“ (ეგონა)
ნათამაშები როლები
თუმანიშვილის კინომსახიბთა თეატრი
„ახალგაზრა გვარდიის სახელით“ რეჟ. მიხეილ თუმანიშვილი
„შუშანიკის წამება“ (დედოფალი) რეჟ. ნუგზარ ბაგრატიონი-გრუზინსკი
„განდეგილი“ რეჟ. მიხეილ თუმანიშვილი
„დონ-ჟუანი“ (სუფლიორი) რეჟ. მიხეილ თუმანიშვილი
1978: დავით კლდიაშვილი „ბაკულას ღორები“ (ზენათი) რეჟ. მიხეილ თუმანიშვილი
„ცილინდრი“ (რიტა) რეჟ. მიხეილ თუმანიშვილი
„ნეაპოლი მილიონერთა ქალაქი“ (ამალია) რეჟ. ნუგზარ ბაგრატიონი-გრუზინსკი
2008: ილია ჭავჭავაძის მოთხრობების „კაცია –ადამიანის?!“ და „კაკოს“ მიხედვით „ჩუპრი-ჩუპარ, დარეჯან!“ (დარეჯანი) რეჟ. კოტე მირიანაშვილი
„ჰარალეთი, ჰარალეთი“ (კაკალა) რეჟ. ნუგზარ ბაგრატიონი-გრუზინსკი
„ზვავი“ (ბებია ქალი) რეჟ. რუსუდან ბოლქვაძე
2007: ლალი კეკელიძე „დეჟავიუ“ (ევა) რეჟ. ლალი კეკელიძე
„წუთისოფელი ასეა“ (მზეხას დედა) რეჟ. ნუგზარ ლორთქიფანიძე
„კარებს აჯახუნებენ“ (არლენი) რეჟ. ნუგზარ ბაგრატიონი-გრუზინსკი
ჟაკ ადამარი

ადამარი ჟაკ (; სრული სახელი დ. 8 დეკემბერი, 1865, ვერსალი — გ. 17 ოქტომბერი, 1968, პარიზი) — ფრანგი მათემატიკოსი, პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1912), სსრკ მეცნიერებათა აკადადემიის უცხოელი წევრი (1929), კოლეჟ დე ფრანსის (1897-1935), პარიზის უნივერსიტეტისა (1900-1912) და პოლიტექნიკური სკოლის (1912-1935) პროფესორი. მისი ძირითადი შრომები განეკუთვნება კერძო წარმოებულებიან დიფერენციალურ განტოლებათა თეორიას, კომპლექსური ცვლადის ფუნქციათა თეორიას, რიცხვთა თეორიას, აგრეთვე მექანიკას. მუშაობდა მათემატიკური სწავლების მეთოდიკის საკითხებზე, შეადგინა გეომეტრიის სახელმძღვანელო.
ჟასილქოლი

ჟასილქოლი, ქვემო ჟასილქოლი — მაღალმთიანი ტბა ყაზახეთში. მდებარეობს ჯუნგარის ალათაუზე, ზღვის დონიდან 1630 მ სიმაღლეზე. მოქცეულია ჟონგარ-ალათაუს ეროვნულ პარკში. ზედაპირის ფართობი 912 ათ. მ², სიგრძე 1,8 კმ, ხოლო სიგანე 400 მ აღწევს, სიღრმე 89 მ. მრავალი საუკუნის წინ მომხდარი კატასტროფული მიწისძვრის შედეგად წარმოიქმნა ქვის ჩამონაქცევი, რომლის მარჯვენა კალთამ ბუნებრივი კაშხლით ჩაკეტა მდინარე ქიქოზენის კალაპოტი, რის შედეგადაც წარმოიქმნა თვალწარმტაცი ტბა. წყალი ცივია. აღმოსავლეთი და დასავლეთი ნაპირი ციცაბოა, კლდოვანი. ტბაზე გაედინება მდინარე აგინიკათი. ხალხში ცნობილია „ზურმუხტოვანი ტბის“ სახელწოდებით. როდესაც მყინვარები დნება ტბა ხდება ღია-მომწვანო ფერის. ტბის ნაპირებზე გავრცელებულია ფოთლოვანი კორომი. ტბასთან გვხვდება კეთილშობილი ირემი.
მიქაილ ჯაბრაილოვი

მიქაილ ჯაბრაილოვი (; დ. 27 აპრილი, 1952 — გ. 15 დეკემბერი, 1990) — აზერბაიჯანის ეროვნული გმირი, ყარაბაღის ომის მონაწილე.

ბიოგრაფია
მიქაილ ჯაბრაილოვი დაიბადა 1952 წლის 27 აპრილს, შაქის რაიონის სოფელ ოხუდში. საშუალო განათლება მიიღო თავის მშობლიურ სოფელში. 1971 წელს მუშაობა დაიწყო შაქის მილიციის განყოფილებაში.
მომსახურების სააგენტო

მომსახურების სააგენტო — საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიული პირი.

მისია და მიზანი
შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს მიზანი არის სერვისების დახვეწა, თანამედროვე ტექნოლოგიების დანერგვა და მომსახურების გაუმჯობესება.
სააგენტოს მისია კი:
საზოგადოების ჩართულობით ჩამოაყალიბოს მარტივი, სწრაფი, სანდო, თანამედროვე და მომხმარებელზე მაქსიმალურად ორიენტირებული სისტემა.
ხელი შეუწყოს სერვისების განვითარებასა და ინფრასტრუქტურული პროექტების განხორციელებას.
უზრუნველყოს სააგენტოს საქმიანობისადმი საზოგადოების ნდობის გაზრდა.

შსს მომსახურების სააგენტოს ძირითადი ღირებულებებია:
პროფესიონალიზმი (მომსახურების სააგენტოს თანამშრომლები მოქმედებენ კანონმდებლობისა და მომსახურების სტანდარტების შესაბამისად. სხვადასხვა ტრენინგებისა და სწავლებების შედეგად, მუდმივად ხდება თანამშრომლების გადამზადება და კვალიფიკაციის ამაღლება), კომფორტული გარემოს შექმნა (მომსახურების სააგენტო მაქსიმალურად ორიენტირებულია მოქალაქეებისთვის კომფორტული გარემოს შექმნაზე, ხარისხიანი და სწრაფი სერვისის მიწოდებაზე და ეფექტიან მომსახურებაზე. ამავდროულად, სააგენტოს ყველა სტრუქტურული ერთეული ადაპტირებულია და მორგებულია შშმ პირების კონკრეტულ საჭიროებებზე) და გამჭვირვალობა (მომსახურების სააგენტოს საქმიანობის შესახებ ინფორმაცია ღიაა ყველა დაინტერესებული პირისთვის, კანონმდებლობის მოთხოვნების შესაბამისად).

საკონტაქტო ინფორმაცია:
საქართველო, თბილისი - წითელი ხიდის გზატკეცილი 21-ე კმ.
ელ. ფოსტა: @..
ტელ.: 12 72, საზღვარგარეთიდან: (+995) 0322 41 91 91
ადამიანთა ბიოლოგიური ერთობა

ადამიანთა ბიოლოგიური ერთობა — ადამიანთა ანატომიური აღნაგობის, სიცოცხლისათეის აუცილებელი შინაგანი ფიზიოლოგიური პროცესებისა და გარეგანი ფიზიოლოგიურ-ანთროპოლოგიური ნიშნების ერთიანობა. მეცნიერების მონაცემები ასაბუთებენ, რომ ადამიანის თანამედროვე ტიპი ხანგრძლივი ევოლუციის მანძილზე შედარებით უცვლელ ანატომიურ და ფიზიოლოგიურ კანონზომიერებებს ექეემდებარებოდა. ეს აიხსნება იმით, რომ ადამიანის როგორც ბიოლოგიური არსების გარეგანი სასიცოცხლო პირობები შედარებით უცელელია და ადამიანის ორგანიზმი ამ პირობებს ეგუება. მიუხედაეად ამისა, ადამიანთა ბიოლოგიური ერთობა არ არის აბსოლუტურად საყოველთაო და უცელელი, მაგალითად, განსხვავებულ ბუნებრივ-გეოგრაფიულ პირობებში შეიქმნა ადამიანთა ფიზიოლოგიურ-ანთროპოლოგიური ნიშნებით განსხვავებული ჯგუფები ანუ რასები. მეორე მხრით, ბუნებაზე ადამიანის გაბატონება და ზოგი ბიოლოგიურ-სოციალური ფაქტორი, მაგალითად, მუტიზაცია, თანდათანობით შლის ამ განსხვავებას.
Ҽ̆

̆, ̆ — გაფართოებული კირილური დამწერლობის ასო, წარმოადგენს კირილური ასო „“-სა და დიაკრიტიკული ნიშანის ბრევისის ერთობლიობას. გამოიყენება კირილური დამწერლობის ზოგიერთ ენაში.

კოდების ცხრილი
აღნიშნული გრაფემა წარმოადგენს, ორი გრაფემის, „“-სა და „ბრევისი“-ს კოდების ერთობლიობას, რომელიც უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება:
ზაზა შენგელია

ზაზა ოთარის ძე შენგელია (დ. 22 მაისი, 1963) — ქართველი ჟურნალისტი. საქართველოს ტელევიზიისა და რადიომაუწყებლობის თავმჯდომარე 1999-2005 წლებში. ისტორიის მეცნიერების კანდიდატი (1999). დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ისტორიის ფაკულტეტი 1985 წელს იყო რეზო თაბუკაშვილის სახელობის ქართულ-უცხოური კულტურის ურთიერთობის ცენტრის თავმჯდომარის მოადგილე 1990-1991 წლებში, დამოუკიდებელი ტელეკომპანია „იბერვიზიას“ გენერალური დირექტორი 1992-1994 წლებში. 1994-1995 წლებში სახელმწიფოს მეთაურის პრეს-მდივნის მოადგილე; 1995-1996 წლებში იყო თბილისის მერიის მუნიციპალიტეტის ვიცე-პრემიერი; 1996-1999 წლებში სახელმწიფო მინისტრის მოადგილე.
დინო ჰამზიჩი

დინო ჰამზიჩი ( დ. 22 იანვარი, 1988, სარაევო, ბოსნია და ჰერცეგოვინა) — ბოსნიელი ფეხბურთელი, თამაშობს მეკარის პოზიციაზე საფეხბურთო კლუბ „ჩიხურაში“.

დინო ჰამზიჩი „ჩიხურას“ 2016 წლის მარტში შეუერთდა თავისუფალი აგენტის სტატუსით. გუნდის მთავარმა მწვრთნელმა, სოსო ფრუიძემ განაცხადა, რომ ჰამზიჩი საქართველოს ჩემპიონატის მეკარეებს შორის ერთ-ერთი საუკეთესოა და მისი ტრანსფერი ძალიან წაადგება გუნდს. თვითონ ფეხბურთელმა ჟურნალისტებთან საუბრისას აღნიშნა, რომ მომავალში ბოსნიის ეროვნულ ნაკრებში თამაშის ამბიცია აქვს. პირველი მატჩი ჰამზიჩმა „ჩიხურას“ შემადგენლობაში ითამაშა 12 მარტს გორის „დილასთან“, რომელიც ფრედ 1:1 დასრულდა.

2016 წელს „ჩიხურამ“ საქართველოს უმაღლესი ლიგის „თეთრ“ ჯგუფში პირველი ადგილი დაიკავა და საჩემპიონო პლეი-ოფფის ორმატჩიან ფინალში „წითელი“ ჯგუფის გამარჯვებულს, „სამტრედიას“ დაუპირისპირდა. პირველი თამაში სამტრედიაში გაიმართა და მასპინძლების გამარჯვებით დასრულდა ანგარიშით 2:0, ხოლო მეორე შეხვედრაში თბილისში დაფიქსირდა ფრე 2:2 და „სამტრედია“ საქართველოს ჩემპიონი გახდა. შემდგომში ჰამზიჩმა განაცხადა, რომ საჩემპიონო პლეი-ოფფში მარცხი მის ქართულ კარიერაში ყველაზე დასანანი და ცუდი მომენტი იყო.

2017 წლის 2 დეკემბერს „ჩიხურამ“ საქართველოს თასის ფინალში „ტორპედო“ დაამარცხა და ტურნირის გამარჯვებული გახდა. ჰამზიჩმა კარიერაში მეორე ტიტული მოიგო.

ტიტულები
გუნდური
ოლიმპიკი სარაევო:
ბოსნია და ჰერცეგოვინის თასის გამარჯვებული (1): 2014/2015

ჩიხურა საჩხერე:
საქართველოს თასის გამარჯვებული (1): 2017
Я̄

̄, ̄ — გაფართოებული კირილური დამწერლობის ასო, წარმოადგენს კირილური ასო „“-სა და დიაკრიტიკული ნიშანის მაკრონის ერთობლიობას. გამოიყენება კირილური დამწერლობის ზოგიერთ ენაში.

კოდების ცხრილი
აღნიშნული გრაფემა წარმოადგენს, ორი გრაფემის, „“-სა და „მაკრონი“-ს კოდების ერთობლიობას, რომელიც უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება:
Я̈

̈, ̈ — გაფართოებული კირილური დამწერლობის ასო, წარმოადგენს კირილური ასო „“-სა და დიაკრიტიკული ნიშანის ერთობლიობას. გამოიყენება კირილური დამწერლობის ზოგიერთ ენაში.

კოდების ცხრილი
აღნიშნული გრაფემა წარმოადგენს, ორი გრაფემის, „“-სა და „“-ს კოდების ერთობლიობას, რომელიც უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება:
Я̆

̆, ̆ — გაფართოებული კირილური დამწერლობის ასო, წარმოადგენს კირილური ასო „“-სა და დიაკრიტიკული ნიშანის ერთობლიობას. გამოიყენება კირილური დამწერლობის ზოგიერთ ენაში.

დამატებითი ინფორმაცია
აღნიშნული ასო გამოიყენება შემდეგ ენებში:

კოდების ცხრილი
აღნიშნული გრაფემა წარმოადგენს, ორი გრაფემის, „“-სა და „“-ს კოდების ერთობლიობას, რომელიც უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება:
განახლებადი ენერგიის წყაროები აზერბაიჯანში

განახლებადი ენერგიის წყაროები აზერბაიჯანისთვის მნიშვნელოვანია, თუმცა ჰიდროენერგეტიკის გარდა, არსებობს განახლებადი ენერგიის ნაკლებობა. ენერგიის ერთ-ერთი ალტერნატიული წყაროა ქარის ენერგია. ის ასევე ღირებულების გამოა მომგებიანი, ასევე ეკოლოგიურად სუფთა და განახლებადია სხვა ალტერნატიული ენერგიის წყაროებთან შედარებით.

განახლებადი ენერგიის წყაროები აზერბაიჯანში
ქარის წისქვილები
აზერბაიჯანი ისეთი ქვეყანაა, სადაც ქარის ენერგიის გამოყენება სასარგებლოა გეოგრაფიული პირობების გამო. განსაკუთრებით ხელსაყრელია: აფშერონის ნახევარკუნძული, კასპიის ზღვის სანაპირო და კასპიის ზღვის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილი, აზერბაიჯანის დასავლეთით განჯა-დაშქესანის ზონა და ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის შარურ-ჯულფას რეგიონი. 1999 წელს, იაპონურმა კომპანია -მა აზერბაიჯანის სამეცნიერო-კვლევით ენერგეტიკის ინსტიტუტთან ერთად აფშერონზე დაამონტაჟეს ორი კოშკი, რომელთა სიმაღლე 30 და 40 მ იყო და დადგინდა, რომ ქარის საშუალო წლიური სიჩქარე 7.9-8.1 მ/წმ იყო. ამასთან დაკავშირებით შეადგინეს ტექნუკურ-ეკონომიკური დასაბუთება, რათა გობუსტანის რაიონში დააყენონ ქარის წისქვილები 30მვტ სიმძლავრით. სააგენტო იღებს მონაწილეობას ერთიანი სახელმწიფო პოლიტიკის შესაბამის სფეროში, უზრუნველყოფს ამ პოლიტიკის განხორციელებას, ალტერნატიული და განახლებადი ენერგიის წყაროების განვითარებას, ინფრასტრუქტურის შექმნას, ალტერნატიული და განახლებადი ენერგიის წყაროების გამოყენებას ეკონომიკურ და სოციალურ სექტორებში, იღებს ენერგოეფექტურობასთან დაკავშირებულ საქმიანობაში.

წლიური ანგარიში
2014 წელს ქვეყანაში 1480.0 მილიონი კვტ.სთ ელექტროენერგია წარმოიშვა ყველა განახლებადი ენერგიის წყაროებიდან.

2015 წელს ენერგეტიკის ყველა ალტერნატიული და განახლებადი წყაროებიდან წარმოებულ იქნა 1816.0 მლნ კვტ ელექტროენერგია და თერმული ენერგიის 6315,3 პროცენტი.

წინასწარი ოფიციალური სტატისტიკური და ეკონომიკური საკითხების შესახებ მონაცემების შეგროვების მონაცემებით, 2016 წელს მთლიანი ალტერნატიული და განახლებადი წყაროებისგან ელექტროენერგიამ შეადგინა 2,141.9 მლნ კილოვატი საათი. წინა წელთან შედარებით, ელექტროენერგიის მთლიანი მოცულობა 100.8% შეადგინა, ხოლო მისი წარმოება ალტერნატიული და განახლებადი ენერგიის წყაროების სახელმწიფო სააგენტოში იყო 117.1%.
რეპლისომა

რეპლისომა — კომპლექსური მოლეკულური მანქანა, რომელიც დნმ-ის რეპლიკაციას უძღვება. თავდაპირველად რეპლისომა ორჯაჭვიან დნმ-ს თითო ჯაჭვებად შლის. თითოეული ცალკეული ჯაჭვისთვის სინთეზირდება დნმ-ის ახალი, კომპლემენტარული მიმდევრობა. ამ პროცესის საბოლოო შედეგია დნმ-ის ორი ორჯაჭვიანი მიმდევრობის წარმოქმნა, რომლებიც ორჯაჭვიანი დნმ-ის საწყისი მიმდევრობის ასლებს წარმოადგენს.

სტრუქტურის თვალსაზრისით, რეპლისომა შედგება ორი რეპლიკაციური პოლიმერაზის კომპლექსებისგან, რომელთაგან ერთ-ერთიც ასინთეზირებს ლიდერ ჯაჭვს, მეორე კი ჩამორჩენილ ჯაჭვს. რეპლისომა შედგება მრავალი სხვადასხვა ცილისგან, მათ შორისაა ჰელიკაზა, რეპლიკაციის -ფაქტორი, პროლიფერირებადი უჯრედის ბირთვის ანტიგენი (პუბა), გირაზა/ტოპოიზომერაზა, ერთჯაჭვიან დნმ-თან მბმელი ცილა/რეპლიკაციური ცილა , პრიმაზა, დნმ-პოლიმერაზა , რნმ-პოლიმერაზა და ლიგაზა.
ადამიანთა სოციალური ერთობა

ადამიანთა სოციალური ერთობა — ადამიანთა სოციალური ერთობა, სოციალური ურთიერთობის სხეადასხვა სფეროების ერთობლიობა, საზოგადოების შინაგანი სტრუქტურული ადნაგობის ფორმა, წესი. ადამიანთა სოციალური ერთობა გამოხატავს საზოგადოების ცხოერების შედარებით მთლიამობას, რომელიც ყალიბდება ადამიანთა ნება-სურვილისგან დამოუკიდებლად და რომლის ფარგლებშიც მიმდინარეობს ადამიანების ყოველდდიური ცხოვრება. ადამიანთა სოციალური ერთობა აუცილებელია საზ. ცხოვრების განვითარებისათვის. მის ხასიათს განსაზდვრაეს საზოგადოების შინაგანი სტრუქტურა. ამიტომ სოციალურად ერთ-გვაროეან საზოგადოებათა ერთობის ფორმები განსხეაედება კლასობრივ-ანტაგონისტურ საზაზოგადოებათა ერთობისაგან, რომელიც კლასთა შინაგან დაპირისპირებას შეესაბამება. ადამიანთა სოციალური ერთობის ფორმებია გვარი, ტომი, ეროვნება, ერი, ადამიანთა პარტიული ერთობა.
ნუკლეინის მჟავა

ნუკლეინის მჟავები — ბიოპოლიმერები, ანუ მცირე ზომის ბიომოლეკულები, რომლებიც აუცილებელია ჩვენთვის ცნობილი სიცოცხლის ფორმებისთვის. ისინი შედგება ნუკლეოტიდებისგან, რომლებიც სამი კომპონენტისგან შემდგარ მონომერებს წარმოადგენენ. ეს კომპონენტებია: 5-ნახშირბადიანი შაქარი, ფოსფატის ჯგუფი და აზოტოვანი ფუძე. თუკი შაქარი შედგენილი რიბოზაა, მაშინ პოლიმერი რნმ-ია (რიბონუკლეინის მჟავა); თუკი შაქარი რიბოზადანაა მიღებული დეზოქსირიბოზას სახით, პოლიმერი არის დნმ (დეზოქსირიბონუკლეინის მჟავა).
ადამიანის სტრონგილოიდი

ადამიანის სტრონგილოიდი — პარაზიტული ჭია ნემატოდების კლასისა. დედლის სიგრძე 2,2 მმ-მდეა, ხოლო მამლისა 0,7 მმ-მდე. სქესმწიფე ადამიანის სტრონგილოიდი გვხვდება თორმეტგოჯა ნაწლავში და მლივი ნაწლავის ზემო ნაწილში. თითოეული დედალი დღე-ღამეში 50-მდე კვერცხს დებს. გამოჩეკილი ლარვები ფეკალურ მასასთან ერთად გამოიყოფა. ორგანიზმში ლარვა ხვდება დაბინძურებულ საკვებსა და წყალთან ერთად, ზოგჯერ კანიდანაც შეიჭრება. იწვევს დაავდაება სტრონგილოიდოზს.
ადამიანის ტრიქოცეფალუსი

ადამიანის ტრიქოცეფალუსი — პარაზიტული ჭია ნემატოდების კლასისა. დედლის სიგრძე 35-40 მმ-მდეა, ხოლო მამლისა — 30-40 მმ-მდე. სხეულის წინა ნაწილი ძაფისებრია, ბოლო — სპირალურად დახვეული. ბინადრობს ბრმა ნაწლავში, უფრო იშვიათად მსხვილ და სწორ ნაწლავებში, ჭიანაწლავში. ძაფისებრი ნაწილით შეჭრილია ლორწოვან გარსში და იკვებება ადამიანის სისხლით. თითოეული დედალი დღე-ღამეში 1000-3500-მდე კვერცხს დებს, რომელიც ფეკალურ მასასთან ერთად გარეთ გამოიყოფა. ერთი თვის ან თვენახევრის განმავლობაში კვერცხში ყალიბდება ლარვა. ადამიანის ორგანიზმში ლარვა ხვდება დაბინძურებულ წყალთან ერთად. კვერცხიდან გამოჩეკილი ლარვა გადადის მსხვილ ნაწლავში და სქესობრივად მწიფდება. იწვევს დაავდაება ტრიქოცეფალოზს.
აზერბაიჯანის დემოგრაფია

აზერბაიჯანის დემოგრაფია — მოიცავს ქვეყნის დემოგრაფიულ მახასიათებლებს, მათ შორის მოსახლეობის სიმჭიდროვეს, ეთნიკურობას, განათლების დონეს, მოსახლეობის ჯანმრთელობას, ეკონომიკურ მდგომარეობას, რელიგიურ კუთვნილებასა და მოსახლეობის სხვა ასპექტებს.

მოსახლეობა
 საუკუნის შუა რიცხვებში აზერბაიჯანის მოსახლეობამ სწრაფი ზრდის ეტაპი გაიარა, რაც, ძირითადად, სოფლად მცხოვრებ ეთნიკურ აზერბაიჯანელებს შორის მაღალი ბუნებრივი ზრდა იყო. შედეგად, რესპუბლიკის მოსახლეობა საუკუნეში 4-ჯერ გაიზარდა, ხოლო აზერბაიჯანელების წილი 58%-დან 90%-მდე გაიზარდა. საუკუნის დასაწყისში აზერბაიჯანი კვლავაც ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში მოსახლეობის ზრდის ერთ-ერთი ლიდერია.

2014 წელს აზერბაიჯანის სახელმწიფო სტატისტიკის კომიტეტმა შეაფასა ქვეყნის მოსახლეობა 9 მილიონ 477 ათასად. მილიონზე მეტი ადამიანი ცხოვრობდა ქვეყნის ფარგლებს გარეთ. დაახლოებით 120 ათასი ადამიანი ცხოვრობდა ე.წ. მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე და დაახლოებით 240 ათასი უცხოელი ცხოვრობდა აზერბაიჯანში.

ქალაქის მოსახლეობა 2013 წლის 1 ივლისის მდგომარეობით შეადგენდა 53,1%-ს და სოფლის მოსახლეობა - 46,9%. მამაკაცები მთლიანი მოსახლეობის 49,7%-ს შეადგენს, ქალები - 50,3%, ანუ 1000 მამაკაცზე 1013 ქალი მოდიოდა.

სიცოცხლის ხანგრძლივობა 72,6 წელია, მათ შორის მამაკაცების 69,9 წელი, ხოლო ქალების 75,4 წელი. (2008 წლის მონაცემები).

2010 წელს აზერბაიჯანში 165,6 ათასი ბავშვი დაიბადა, ხოლო მშობიარობის მაჩვენებელი 1000 ადამიანიზე 18,5 იყო. საშუალოდ, ყოველ ქალს თავისი ცხოვრების განმავლობაში ორი შვილი ჰყავს. 2010 წელს 53,6 ათასი ადამიანი გარდაიცვალა. 2010 წლის მონაცემებით, სიკვდილიანობის მაჩვენებელი 1000 ადამიანზე 6,0 სიკვდილია.

2017 წლის მონაცემებით მოსახლეობის მაჩვენებელი გაიზრდა 0,7%-ით ან 73,66 ათასი ადამიანით.

2018 წლის 1 მარტის მდგომარეობით რესპუბლიკის მოსახლეობამ 9 მილიონ 911,472 ადამიანს მიაღწია.

2006 წელს გაიზარდა აზერბაიჯანის მოსახლეობის სიმჭიდროვე  89,2 ადამიანი / კმ²-დან  97,4 ადამიანი / კმ²-მდე. რესპუბლიკაში არსებობს მოსახლეობის სიმკვრივის უთანასწორობის ზრდა: აფშერონის ნახევარკუნძული აჩვენებს ჭარბი მოსახლეობის ნიშნებს, ხოლო მთიან რეგიონებში მოსახლეობის გადინების პროცესი მიმდინარეობს.

 საუკუნის დასაწყისში არ იყო მნიშვნელოვანი გადინება ან მოსახლეობის შემოდინება, როგორც 1990-იან წლებში. ამრიგად, 2004 წელს 2,8 ათასი ადამიანმა დატოვა აზერბაიჯანი, თუმცა ამავე დროს 2,4 ათასი ადამიანი გადმოვიდა ქვეყანაში მუდმივად საცხოვრებლად, შესაბამისად მოსახლეობა მნიშვნელოვნად არ შეცვლილა.

აზერბაიჯანის მოსახლეობამ 2019 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით 9,981,457 ადამიანს მიაღწია. ინფორმაციის თანახმად, მოსახლეობის კვადრატულ კილომეტრზე 115 ადამიანი მოდის. მთლიანი მოსახლეობის 52,8% ცხოვრობს ქალაქებში, 47,2% - სოფლებში. ანგარიშის თანახმად, მოსახლეობის 49,9% მამაკაცია, 50,1% კი ქალია.

2019 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით, აზერბაიჯანის სახელმწიფო სტატისტიკის კომიტეტმა ქვეყნის მოსახლეობა 9,981,457 ადამიანით შეაფასა. 2019 წლის 6 აპრილს სახელმწიფო სტატისტიკის კომიტეტის მონაცემებით, ქვეყნის მე-10 მილიონიანი მოქალაქე დაიბადა.

მოსახლეობის ეთნიკური შემადგენლობა
მოსახლეობის სტრუქტურა
მოსახლეობის სტრუქტურა (01/07/2012)

გეოგრაფიული განსხვავებები
ქალაქებსა და რეგიონებში ნედლი შობადობის მაჩვენებელი აზერბაიჯანში.

ენა
მოსახლეობის ენობრივი სტატისტიკა (2009 წლის მიხედვით).
კარლსოხშულეს საერთაშორისო უნივერსიტეტი

კარლსოხშულეს საერთაშორისო უნივერსიტეტი — კერძო საკუთრებაში არსებული ფახჰოხშულე და არაკომერციული ორგანიზაცია ქალაქ კარლსრუეში, გერმანია. იგი ყურადღებას ამახვილებს საერთაშორისო ბაზარზე და კულტურათაშორის თანამშრომლობაზე ბიზნესში. 2009 წლიდან კარლსოხშულე ეკუთვნის არაკომერციულ ფონდსა და კარლსრუეს სავაჭრო პალატას (6%).

პატნიორი უნივერსიტეტები (ნაწილი)
ავსტრალია
მაკუორის უნივერსიტეტი
ჰონგ-კონგი
ლინანის უნივერსიტეტი
ჩინეთი
შანხაის მეორე პოლიტექნიკური უნივერსიტეტი
საქართველო
ჰუმანიტარულ-ტექნიკური ისტიტუტი
თურქეთი
მარმარას უნივერსიტეტი
დიდი ბრიტანეთი
უელსის უნივერსიტეტი
ლინკოლნის უნვიერსიტეტი