iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მარადის რეგიონი

მარადის რეგიონი  — ნიგერის რეგიონი, რომლის ფართობია 41 796 კმ², ხოლო 2012 წლის აღწერის თანახმად მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 3 402 094 ადამიანს. მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 81,40 ად./კმ². ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი მარადი.

გეოგრაფია
მარადის რეგიონი მდებარეობს ნიგერის სამხრეთ ნაწილში. მისგან ჩრდილოეთში მდებარეობს აგადესის რეგიონი, დასავლეთში — ტაჰუის რეგიონი, აღმოსავლეთში — ზინდერის რეგიონი. მარადის რეგიონის სამხრეთში გადის ნიგერის სახელმწიფო საზღვარი ნიგერიასთან.

მარადის რეგიონის ტერიტორია ბუნებრივი პირობების მიხედვით მიეკუთვნება საჰელის ზონას.

მოსახლეობა
რეგიონის მოსახლეობის ყველაზე უფრო დიდი ნაწილია — ჰაუსას ხალხი.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით რეგიონი დაყოფილია 6 დეპარტამენტად და 1 მუნიციპალიტეტად (ქალაქი მარადი).

აგის დეპარტამენტი :
ფართობი: 3001 კმ²
მოსახლეობა: 386 197 ად. (2011 წელი)

დაკოროს დეპარტამენტი :
ფართობი: 17 670 კმ²
მოსახლეობა: 606 862 ად. (2011 წელი)

გიდან-რუმჯის დეპარტამენტი (-):
ფართობი: 4929 კმ²
მოსახლეობა: 485 743 ად. (2011 წელი)

მადარუნფის დეპარტამენტი :
ფართობი: 3773 კმ²
მოსახლეობა: 612 798 ად. (2011 წელი)

მაიაჰის დეპარტამენტი :
ფართობი: 6952 კმ²
მოსახლეობა: 546 826 ად. (2011 წელი)

ტესაუას დეპარტამენტი :
ფართობი: 5471 კმ²
მოსახლეობა: 479 384 ად. (2011 წელი)

ეკონომიკა
მარადის რეგიონი ნიგერის ბეღელს წარმოადგენს. აქ მოჰყავთ თამბაქო, სოია, ხორბალი, არაქისი, ბამბა; მაგრამ პირველ რიგში — ქვეყნის მთავარი საკვები კულტურა: ფეტვი.
მალაგა (საფეხბურთო კლუბი)

საფეხბურთო კლუბი „მალაგა“ – ესპანეთის საფეხბურთო კლუბი ამავე სახელწოდების ქალაქიდან. ასპარეზობს ესპანეთის პრიმერა დივიზიონში. შეიქმნა 1904 წელს. საშინაო მატჩებს ატარებს სტადიონ ლა როსალედაზე, რომელიც 30 044 მაყურებელს იტევს.

კლუბმა პრიმერა დივიზიონში გაატარა 35 სეზონი, 34 სეზონი სეგუნდა დივიზიონში, 4 სეგუნდა დივიზიონ ბ-ში და 11 სეზონი ტერსერა დივიზიონში. 2002 წელს, „მალაგამ“ შეძლო ინტერტოტოს თასის მოგება, 2002-03 წლების სეზონში კი მონაწილეობა მიიღო უეფა-ს თასის გათამაშებაში, სადაც 1/4 ფინალურ ეტაპზე დამარცხდა. 2012-13 წლების სეზონში ასპარეზობდა ჩემპიონთა ლიგის გათამაშებაში, სადაც ასევე 1/4 ფინალამდე გავიდნენ.

2010 წლიდან კლუბის მფლობელია კატარელი ინვესტორი, აბდულა ბინ ნასერ ბინ აბდულა ალ აჰმედ ალ ტანი.

მიღწევები
ეროვნული
სეგუნდა დივიზიონი
ჩემპიონი (4): 1951/52, 1966/67, 1987/88, 1998/99
მე-2 ადგილი (6): 1948/49, 1961/62, 1964/65, 1969/70, 1978/79, 2007/08

ესპანეთის თასი
ნახევარფინალისტი (1): 1973

ფედერაციის თასი
გამარჯვებული (1): 1940

საერთაშორისო
უეფა-ს თასი / ევროპის ლიგა
1/4 ფინალისტი (1): 2002/03

ჩემპიონთა ლიგა
1/4 ფინალისტი (1): 2012/13

ინტერტოტოს თასი
გამარჯვებული (1): 2002

ამხანაგური
კოსტა დელ სოლის ტროფეი
გამარჯვებული (10): 1963, 1971, 1974, 2005, 2008, 2010, 2011, 2012, 2015, 2016.

შალკე 04-ის თასი
გამარჯვებული (1): 2014

ევროამერიკული თასი
გამარჯვებული (1): 2015

ინდივიდუალური
მიმდინარე შემადგენლობა
ევროტურნირებზე
ტილაბერის რეგიონი

ტილაბერის რეგიონი  — ნიგერის რეგიონი, რომლის ფართობია 97 251 კმ², ხოლო 2012 წლის აღწერის მონაცემებით რეგიონის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 2 722 482 ადამიანს. მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 27,99 ად./კმ². ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ტილაბერი.

ტილაბერის რეგიონის ტერიტორიაზე მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქი — ნიამეი, რომელსაც აქვს განსაკუთრებული ადმინისტრაციული ერთეულის სტატუსი.

გეოგრაფია
ტილაბერის რეგიონი მდებარეობს ნიგერის სამხრეთ-დასავლეთში. მისგან ჩრდილოეთით გადის ნიგერის სახელმწიფო საზღვარი მალისთან, დასავლეთით — ბურკინა-ფასოსთან, ხოლო სამხრეთ-დასავლეთით — ბენინთან. ტილაბერის რეგიონიდან აღმოსავლეთით მდებარეობს ნიგერის ტაჰუის რეგიონი, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთით — დოსოს რეგიონი.

ტილაბერის რეგიონში მიედინება მდინარე ნიგერი და მისი შენაკადები გორუოლი, ინ-ატესი, სირბა.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით რეგიონი დაყოფილია 6 დეპარტამენტად და 1 მუნიციპალიტეტად (ქალაქი ტილაბერი).

ფილინგის დეპარტამენტი :
ფართობი: 26 217 კმ²
მოსახლეობა: ად. (2011 წელი)

კოლოს დეპარტამენტი :
ფართობი: 10 002 კმ²
მოსახლეობა: ად. (2011 წელი)

უალამის დეპარტამენტი :
ფართობი: 22 093 კმ²
მოსახლეობა: ად. (2011 წელი)

საის დეპარტამენტი :
ფართობი: 14 430 კმ²
მოსახლეობა: ად. (2011 წელი)

ტერის დეპარტამენტი :
ფართობი: 15 794 კმ²
მოსახლეობა: ად. (2011 წელი)

ტილაბერის დეპარტამენტი :
ფართობი: 8715 კმ²
მოსახლეობა: ად. (2011 წელი)
ნეირე ნეირი

ნეირე ნეირი (; დაიბადა მიუნირე ეუპი ; დ. 1902, სტამბოლი, ოსმალეთის იმპერია — გ. 13 თებერვალი 1943, სტამბოლი, თურქეთი), ცნობილია, როგორც მიუნირე ეუპ ერთუღრული — თურქი სცენისა და კინოს მსახიობი, ასევე ხელოვნების მწერალი. ცნობილია, როგორც ერთ-ერთი პირველი მუსლიმი კინოს მსახიობი თურქეთში, რომლის დებიუტი შედგა 1923 წელს. დაქორწინებული იყო მსახიობსა და რეჟისორ მუჰსინ ერთუღრულზე.

ადრეული წლები
დაიბადა 1902 წელს სტამბოლში, როგორც მიუნირე ეუპი. დაამთავრა გოგონათა სკოლა სტამბოლში და შემდეგ ჩაირიცხა სტამბოლის გოგონათა ამერიკული კოლეჯში, რომელიც არ დაასრულა. კოლეჯში სწავლის დროს, იგი სკოლის თეატრალურ კლუბს ესწრებოდა.

1929 წელს დაქორწინდა მუჰსინ ერთუღრულზე (1892-1979), რომელსაც 1923 წელს, მისი პირველი ფილმის დროს შეხვდა.

ნეირე ნეირი 1942 წლის ოქტომბერში, ინტენსიური გულმკერდის ტკივილის გამო, რომელსაც განიცდიდა სცენაზე რეპეტიციის დროს, გადაიყვანეს საავადმყოფოში. გულის დაავადებით, ნეირე 41 წლის ასაკში, 1943 წლის 13 თებერვალს გარდაიცვალა. დაკრძალეს სტამბოლში, ზინჯირლიქუიუს სასაფლაოზე.

კარიერა
მისი პროფესიული სამსახიობო კარიერა ფაქტობრივად დაიწყო 1923 წელს, როდესაც იგი გადაიღეს ფილმში „ “ (ცეცხლოვანი მაისური), რომლის რეჟისორი მუჰსინ ერთუღრული იყო. მუჰსინ ერთუღრული აპირებდა გადაეღო ფილმი, ედიფ ადივარ ჰალიდეს (1884-1964) მიერ დაწერილ პოპულარულ რომანზე, რომელშიც აღწერილია თურქეთის დამოუკიდებლობის ომის (1919-1922) დრამატული მოვლენები. ქალთა უფლებების დამცველი ადივარი, რომელიც მონაწილეობდა თურქეთის დამოუკიდებლობის ომში, უფლებას მისცემდა თავისი რომანის ეკრანიზაციას მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მთავარ როლს შეასრულებდა თურქი მუსლიმი ქალბატონი. ოსმალეთის იმპერიაში, მუსლიმ ქალს, რელიგიური მიზეზების გამო, ფილმში გადაღების უფლებას არ აძლევდნენ. ფილმებში, ქალის როლს ასრულებდნენ თურქეთის უმცირესობათა წარმომადგენლები, ქრისტიანი ან ებრაელი ქალები. მთავარი როლის შესრულებას, ერთუღრულის მეგობრის ახლად დაქორწინებული მეუღლე, ბედია მუვაჰითი (1897-1994) დათანხმდა. სხვა ქალის როლის შესასრულებლად, გაზეთში სარეკლამო განცხადება გამოქვეყნდა. შედეგად მხოლოდ ერთი გამოხმაურება მოვიდა მიუნირე ეუპისგან, რომელიც ჯერ კიდევ კოლეჯის სტუდენტი იყო. ფიმში ითამაშა ფსევდონიმით ნეირე ნეირი და გახდა ერთ-ერთი პირველი კინოს და თეატრის მსახიობი მუსლიმი ქალი თურქეთში.

იმავე წელს ნეირე ნეირმა ითამაშა მუჰსინ ერთუღრულის კიდევ ერთ ფილმში (ყიზქულესის ტრაგედია). იზმირში მოკლე თეატრალური მოღვაწეობის შემდეგ, იგი 1924 წელს დაბრუნდა სტამბოლში და შეუერთდა მუჰსინ ერთუღრულის თეატრს. მოგვიანებით, იგი თავისი ნამდვილი სახელით მონაწილეობდა ფილმებში.

მონაწილეობდა სტამბოლის მუნიციპალურ თეატრში, რომლის დირექტორიც რეჟისორი მუჰსინ ერთუღრული იყო. ნეირე ნეირმა მონაწილეობა მიიღო თეატრალურ სპექტაკლებში ეგვიპტესა და კვიპროსში.

ფილმოგრაფია
 (1923) ქეზბანის როლით
 (1923)
 (1928) (თვითონ)

აღიარება
სტამბოლის ბაჰჩელიევლერის რაიონში ერთ-ერთი ქუჩა მის პატივსაცემად დასახელდა.
ზინდერის რეგიონი

ზინდერის რეგიონი  — ნიგერის რეგიონი, რომლის ფართობია 155 778 კმ², ხოლო 2012 წლის აღწერის მონაცემებით რეგიონის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 3 539 764 ადამიანს. მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 22,72 ად./კმ². ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ზინდერი.

გეოგრაფია
ზინდერის რეგიონი მდებარეობს ნიგერის სამხრეთში. მისგან ჩრდილოეთში მდებარეობს აგადესის რეგიონი, აღმოსავლეთში — დიფის რეგიონი, დასავლეთში — მარადის რეგიონი. ზინდერის რეგიონის სამხრეთში გადის სახელმწიფო საზღვარი ნიგერსა და ნიგერიას შორის.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ზინდერის რეგიონი ადმინისტრაციული თვალსაზრისით იყოფა 5 დეპარტამენტად.

გურის დეპარტამენტი :
ფართობი: 95 182 კმ²
მოსახლეობა: 318 861 ად. (2011 წელი)

მაგარიის დეპარტამენტი :
ფართობი: 8 434 კმ²
მოსახლეობა: 696 717 ად. (2011 წელი)

მატამეიეს დეპარტამენტი :
ფართობი: 2 381 კმ²
მოსახლეობა: 345 637 ად. (2011 წელი)

მირიის დეპარტამენტი :
ფართობი: 14 334 კმ²
მოსახლეობა: 1 080 589 ად. (2011 წელი)

ტანუტის დეპარტამენტი :
ფართობი: 35 447 კმ²
მოსახლეობა: 475 125 ად. (2011 წელი)

ეკონომიკა
ადგილობრივი მოსახლეობის ძირითადი საქმიანობაა — სოფლის მეურნეობა, უპირატესად მეცხოველეობა.
რისკუჟინო

რისკუჟინო — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის აბზელილოვოს რაიონში.

2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 453 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ასკაროვოდან დაშორებულია 20 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია მაგნიტოგორსკი, რომელიც დაშორებულია 72 კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის აბსოლუტურ უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (100%).
საიტკულოვო (აბზელილოვოს რაიონი)

საიტკულოვო — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის აბზელილოვოს რაიონში.

2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 146 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ასკაროვოდან დაშორებულია 36 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ტაშბულატოვო, რომელიც დაშორებულია 91 კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის აბსოლუტურ უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (100%).
სალავატოვო

სალავატოვო — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის აბზელილოვოს რაიონში.

2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 323 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ასკაროვოდან დაშორებულია 15 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია მაგნიტპგორსკი, რომელიც დაშორებულია 41 კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის აბსოლუტურ უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (100%).
ლიპტაკო

ლიპტაკო — ისტორიული რეგიონი დასავლეთ აფრიკაში. ის მდებარეობს ბურკინა-ფასოს აღმოსავლეთში, ნიგერის სამხრეთ-დასავლეთში და მცირე ნაწილი მალის ცენტრალურ სამხრეთ-აღმოსავლეთში. მდინარე ნიგერის მარჯვენა ნაწილიდან დაწყებული იგი ბორცვებიანია. ლიპტაკო, როგორც წესი, ასოცირდება ფულბეს ხალხის მიერ საუკუნის დასაწყისში ისლამურ სახელმწიფო ლიპტაკოს ემირატთან. ნახევრადმომთაბარე ფულბეს ხალხთან ერთად, ლიპტაკოს რეგიონის ძირითადი ისტორიული მოსახლეობაა გურმას ხალხი, მოსახლეობის უმცირესობას წარმოადგენენ მოსის და სონგაის ხალხი.

თანამედროვე ლიპტაკო, რომლის ტერიტორიის უმრავლესობა მდებარეობს ბურკინა-ფასოს 10 პროვინციაში, ნიგერის ორ დეპარტამენტში (ტერა და საი) და მალის მცირე ტერიტორიაზე, საკმაოდ ბორცვიანია, ხოლო ნაწილი მეჩხერადაა დასახლებული. როგორც ყველგან, ფულბეს მოსახლეობა, ცნობილი როგორც "" ან " ", ისტორიულად მისდევს ნახევრადმომთაბარე მეცხოველეობას და ვაჭრობას. სავარაუდოდ, საუკუნეში მეზობლად მდებარე მდინარე ნიგერთან არსებული რეგიონში დომინანტი სავაჭრო ცენტრის დასაყრდენი იყო ლიპტაკოს ტერიტორიაზე გამავალი ფულბეს ხალხის სავაჭრო გზები. საუკუნის ბოლოს აქ აღმოჩნდა ოქრო და სხვა სასარგებლო წიაღისეული, რის შედეგადაც 1970 წლისთვის შეიქმნა – -ს რეგიონალური ორგანო, სადაც თავმოყრილია რეგიონში არსებული მინერალური, ენერგეტიკული, ჰიდროტექნიკური და სასოფლო-სამეურნეო რესურსები. ამ ორგანოს ზონებს უკავია 370 000 კმ² ფართობი, უფრო მეტი, ვიდრე ისტორიული ლიპტაკო, მათ შორის ბურკინა-ფასოს 19 პროვინცია, მალის 4 დეპარტამენტი და ნიგერის ორი რეგიონი. ლიპტაკოს რეგიონის მსხვილი ქალაქებია: დიაგურუ, ტერა და დორი ნიგერში და კოალა და არიბინდუ ბურკინა-ფასოში.
ორმეთი (ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი)

ორმეთი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, ღრმაღელის თემში (სოფლები: ომფარეთი, ორმეთი, ღრმაღელე, წყალწმინდა). მდებარეობს მდინარე სუფსის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 45 მეტრზე, სუფსის რკინიგზის სადგურიდან 5 კმ, წყალწმინდიდან 3 კმ. შედიოდა მიქელგაბრიელის სასოფლო საზოგადოებაში. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეციტრუსეობა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 224 ადამიანი.
ალექსანდრე კილაბერიძე

ალექსანდრე ნიკოლოზის ძე კილაბერიძე (დ. 1920, ხაშური, საქართველო — გ. 10 ოქტომბერი, 1944, შიაულიაი, ლიტვა) — ქართველი მაიორი, პილოტი-გამანადგურებელი, მეორე მსოფლიო ომის მონაწილე.

ბიოგრაფია
ალექსანდრე ნიკოლოზის ძე კილაბერიძე დაიბადა 1920 წელს, ხაშურში. 1938 წელს გაიწვიეს წითელ არმიაში, სადაც დაამთავრსა პილოტთა სამხედრო საავიაციო სკოლა, იყო პილოტი — გამანადგურებელი. 1941 წლის ნოემბერში უმცროსი ლეიტენანტი კილაბერიძე გაიწვიეს მეორე მსოფლიო ომში. მან რამდენიმე წარმატებული საჰაერო დავალების შესრულების შემდეგ ორჯერ მიიღო წითელი დროშის ორდენი და წითელი ვარსკვლავის ორდენი.

1944 წლის 10 ოქტომბერს მაიორი ალექსანდრე კილაბერიძე ლიტვის ქალაქ შიაულიაიში ავიაკატასტროფაში დაიღუპა.
ლიანა გაბეჩავა

ლიანა გაბეჩავა (დ. 20, ოქტომბერი, 1935, ქუთაისი — ) ქართველი პედაგოგი, მთარგმნელი, წარსულში თბილისის ილია ჭავჭავაძის სახელობის უცხო ენათა ინსტიტუტის დამსახურებული ლექტორი. ღირსების ორდენის კავალერი (1996), საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი. ინგლისურ ენაზე თარგმნა არაერთი მნიშვნელოვანი ქართული ნაშრომი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1935 წლის 20 ოქტომბერს, ქუთაისში. მამა ქუთაისში ქართულ ჯარში მსახურობდა. დედამ თსუ-ს პედაგოგიური ფაკულტეტის გაუქმების შემდეგ დაამთავრა ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტი. ორი წლის შემდეგ ოჯახი საცხოვრებლად გადავიდა თბილისში.

1943 წელს შევიდა პირველ ქალთა საშუალო სკოლაში, მე-9 კლასიდან გადავიდა მე-6 ქალთა სკოლაში. 1960 წელს დაამთავრა თბილისის უცხო ენათა ინსტიტუტის ინგლისური ენის ფაკულტეტი.

სტუდენტობის პერიოდში ქართულ ენაზე თარგმნიდა ინგლისელი მწერლების მოთხრობებს. რამდენიმე მათგანი დაიბეჭდა ჟურნალ „ხოლმში“ და ამერიკული ნოველების ორტომეულში. ინსტიტუტის დასრულების შემდეგ დარჩა ლაბორანტად, ხშირად მუშაობდა უცხოელ დელეგაციებთან, ასევე სინქრონისტ მთარგმნელად სხვადასხვა სამეცნიერო კონფერენციებზე, (მაგ: რუსთაველის იუბილესადმი მიძღვნილ სამეცნიერო კონფერენციაზე; მიწისძვრების და ცუნამის შესახებ გამართულ სამეცნიერო კონფერენციაზე; ე.წ. „ჩატოკვას" კონფერენციაზე და სხვა.).

აქტიურად ეწეოდა მთარგმნელობით მუშაობას. ინგლისურიდან თარგმნა სტენ ბარსტოუს რომანი „ესეც ხომ სიყვარულია“. უმეტესად თარგმნიდა სამეცნიერო ნაშრომებს ქართულიდან ინგლისურად. მის თარგმანებს შორისაა ლევან სანიკიძის ისტორიული რომანი „ჰაბირუელ, ისრაელ, ებრაელ,“ რომელიც ცალკე წიგნად გამოიცა, აგრეთვე თარგმნა ქართული არქიტექტორების რვატომეული, თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში ქართული ხალხური პოლიდონიისადმი მიძღვნილი კონფერენციის მასალები, პროფესორ მიმინოშვილის წიგნი „ეთნოგრაფიული მუგზაურობა საქართველოში“, დამანა მდივნიშვილის „მშვენიერთა სავანე“. ინგლისურად თარგმნა და 2010 წელს ლონდონში გამოიცა წიგნი „მაქსიმე აღმსარებელი და საქართველო“.

ინსტიტუტში მუშაობის პერიოდში დაასახელეს წლის საუკეთესო მასწავლებლად. 1998 წელს დაჯილდოებულია ღირსების მედლით, შემდგომ 2003 წელს კი ღირსების ორდენით. ასევე, მიღებული აქვს საქართველოს სახელმწიფო პრემია.
კაუარი

კაუარი  — ოაზისი 150 კმ-ში ნიგერის ჩრდილო-აღმოსავლეთში. წარმოადგენს ციცაბო ადგილს. ადგილის ყველაზე უფრო მაღალი წერტილი მდებარეობს ზღვის დონიდან 576 მეტრ სიმაღლეზე და მას ჰქვია ზუმრის პიკი. კაუარის ოაზისები გარშემორტყმულია ტენერეს უდაბნოთი. მდებარეობს აგადესის რეგიონის ბილმის დეპარტამენტის სამხრეთით.

კაუარის ოაზისებში მდებარეობს ათი ოაზისი, რომელთაგან ყველაზე უფრო დიდებში მდებარეობენ დასახლებული პუნქტები: ბილმა, დირკუ, ანეი და სეგედინი. წყლის წყაროების არსებობის გამო კაუარის ოაზისები ყოველთვის იყო მთავარი გასაჩერებელი ადგილი საჰარის უდაბნოს მარშრუტებზე, როგორც ძველად, ისევე დღესაც. შუა საუკუნეებში ისინი იყვნენ ფინიკის და სუფრის მარილის წარმოების მთავარი ადგილები, რის გამოც ეს ადგილები იყო მომთაბარეების, ტუარეგების და კანემის იმპერიის განსაკუთრებული ყურადღების ქვეშ.

აქ არსებობს რამდენიმე ტბა: აიამა, ელკი-გერნამა, ბარარა დაკალალა.

კაუარის მოსახლეობის უმრავლესობას შეადგენს ტუბუს ხალხი, რომლებიც ირჩევენ კაუარის სულთანს — თავიანთ ტრადიციულ მმართველს, რომლის რეზიდენცია მდებარეობს ანეიში.
ჯადოს პლატო

ჯადოს პლატო  — პლატო საჰარის უდაბნოში, ნიგერის ჩრდილო-აღმოსავლეთში.

მისი სიმაღლე ზღვის დონიდან 1042 მეტრზე მდებარეობს. ცნობილია გამოქვაბულებში კლდეზე მხატვრობით (უფრო ხშირად საკმაოდ ადრე გაუჩინარებული ძუძუმწოვრების გამოსახულებები). დღეისათვის მთიანეთის ტერიტორიის დიდი ნაწილი დაუსახლებელია, არსებობს მიტოვებული დასახლებული პუნქტები და ფორტები, კერძოდ ქალაქ ჯადოს ნანგრევები. მთიანეთის ტერიტორიაზე მდებარეობს კომუნა ჯადო.

მთიანეთი დაფარულია უდაბნოთი, სადაც მხოლოდ წვიმიანი სეზონის ხანმოკლე პერიოდში ხარობენ ბალახოვანი მცენარეები.

ჯადოს პლატო და ჯადის ციხე-სიმაგრე 2006 წლის 26 მაისს შეიყვანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ობიექტების წინასწარ სიაში.

2014 წელს მთიანეთში აღმოჩენილი იქნა ოქროს ორი საბადო.
რეალ ბეტისი (საფეხბურთო კლუბი)

„რეალ ბეტისი“, ან უბრალდოდ „ბეტისი“ — ესპანური საფეხბურთო კლუბი. დაარსდა 1907 წელს, ანდალუსიის ავტონომიური გაერთიანების ქალაქ სევილიაში. ასპარეზობს ესპანეთის პრიმერა დივიზიონში. საშინაო მატჩებს ატარებს ქალაქის სამხრეთში მდებარე სტადიონ ბენიტო ვილიამარინიზე, რომელიც 52 500 მაყურებელს იტევს.

კლუბი 1934-35 წლების სეზონში გახდა ესპანეთის ჩემპიონი, 1977 და 2005 წლებში კი ესპანეთის თასის მფლობელი. ისტორიის მანძილზე კლუბი მრავალჯერ დაქვეითდა დაბალ დივიზიონებში. კლუბის დებიზია ! (დიდება ბეტისს! მაშინაც, როდესაც ისინი აგებენ!).

მიღწევები
ოფიციალური
პრიმერა დივიზიონი
ჩემპიონი (1): 1934/35
ესპანეთის თასი
გამარჯვებული (2): 1976/77, 2004/05
ფინალისტი (2): 1931, 1996/97
ესპანეთის სუპერთასი
ფინალისტი (1): 2005
სეგუნდა დივიზიონი
ჩემპიონი (7): 1931/32, 1941/42, 1957/58, 1970/71, 1973/74, 2010/11, 2014/15
მე-2 ადგილი (5): 1955/56, 1966/67, 1989/90, 1993/94, 2000/01
ტერსერა დივიზიონი
ჩემპიონი (1): 1953/54
ანდალუსიის თასი
გამარჯვებული (1): 1927/28
ფინალისტი (13): 1919/20, 1920/21, 1922/23, 1923/24, 1924/25, 1925/26, 1926/27, 1928/29, 1929/30, 1930/31, 1931/32, 1938/39, 1939/40

ამხანაგური
იბერიის თასი: ფინალისტი 1935, 2005
რამონ დე კარანსას თასი: 1964, 1999, 2000, 2001, 2007
კოლომბინოს თასი: 1968, 1983, 1995, 2009
გუადიანას თასი: 2004

ინდივიდუალური
პიჩიჩი
იპოლიტო რინკონი (პრიმერა დივიზიონი, 1982/83)

სამორა
ხოაკინ ურკიაგა (პრიმერა დივიზიონი, 1934/35)
პედრო ხარო (პრიმერა დივიზიონი, 1994/95)
ხოლმოგორული ბატი

ხოლმოგორული ბატი — ბატის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია საუკუნეში რუსეთის ცენტრალური შავმიწების ზონაში ადგილობრივი ბატების შეჯვარებით ჩინურ ბატებთან. ხოლმოგორული ბატი ტანით დიდი და მასიურია. შებუმბვლილია თეთრად ან ნაცრისფრად. მამლის მასაა 8-9 კგ, დედლისა — 6-7 კგ. კვერცხმდებლობა — 25-40 კვერცხი წელიწადში. მისი მასა 140-200 გ-ია. ხოლმოგორულ ბატს იყენებენ სხვა ჯიშებთან შესაჯვარებლადაც. გავრცელებულია ვორონეჟის, კურსკისა და მათ მომიჯნავე ოლქებში.
ჯავახური შესაბმელი ცხენი

ჯავახური შესაბმელი ცხენი — ადგილობრივი ცხენის ჯგუფი. გამოყვანილია ხალხურისელექციის გზით. მის ჩამოყალიბებაში მონაწილეობდნენ არდენის, ბრაბანსონისა და პერშერონის ჯიშის აჯილღები. შეჯვარება ტარდებოდა სისხლთა ჩართვის, ჯიშთშორისი შეჯვარებისა და მიღებულ ნაჯვართა „თავისში“ მოშენების გზით. ჯავახური შესაბმელი ცხენის განაზონებია (სმ): სიმაღლე მინდაოში — 144.5, ტანის ირიბი სიგრძე — 148.8, გულმკერდის ირგვლივი — 174.6, ნების ირგვლივი — 20.5. განასხვავებენ ჯავახური შესაბმელი ცხენის სამ ტიპს: მძიმეს, საშუალოსა და მსუბუქს. ცხენს მსუბუქი ნაბიჯი და კარგი ჩორთი აქვს, მუშაობაში თვინიერი და გამძლეა. ფერად ქურანა, თაფლა და ლურჯაა. იყენებენ სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობაში და სატრანსპორტო საშუალებად.
იდუკალ-ნტაგეზი

იდუკალ-ნტაგეზი  — ყველაზე მაღალი მთა ნიგერში. მთა მდებარეობს აირის მთების სამხრეთ ნაწილის ცენტრში და ბაგზანის პლატოს ჩრდილოეთ დაბოლოებაზე. აუდერასის ხეობაში, სეზონური წვიმების შედეგად წარმოქმნილი წყლის ნაკადულები მიედინებიან იდუკალ-ნტაგეზის მთის სამხრეთით — რეგიონის ცენტრ აგადესისკენ. მთიდან სამხრეთ-დასავლეთში მდებარეობს ქალაქ აუდერასის ოაზისი. მისი დიდი შემაღლების გამო, იდუკალ-ნტაგეზის მთაზე აღმოჩენილია საჰარა-ხმელთაშუაზღვისა და ტროპიკული მცენარეულობის სხვადასხვა ჯიშები, რომლებიც ნიგერის სხვა ნაწილებში არასოდეს არ შენიშნულა.

მთის ყველაზე უფრო მაღალი წერტილის სიმაღლე ზღვის დონიდან შეადგენს 2022 მეტრს.
ტალაკის უდაბნო

ტალაკის უდაბნო — უდაბნო ნიგერის დასავლეთში, ასევე ალჟირში და მალიში. იგი შეადგენს დაახლოებით 100 000 კმ² ფართობს. ტალაკის უდაბნო საჰარის უდაბნოს ნაწილია. ეს რაიონი კარგად ირწყვება მდინარე ნიგერში ჩამავალი მცირე წყლის არხებით, რაც უდაბნოს აქცევს უფრო ნაკლებად უნაყოფოს, ვიდრე საჰარის უდაბნოს დანარჩენ ნაწილს. აღმოჩენილი იქნა დღეისათვის გამქრალი ფლორის და ფაუნის სხვადასხვა ნიმუშები. აღმოსავლეთ ნაწილში გადის ტრანსსაჰარული ავტომაგისტრალი, რომელიც ალჟირს აკავშირებს ნიგერიასთან.
გელადა

გელადა, ასევე ჯელადა — მაიმუნი ანთრისებრთა ოჯახისა. მამრის სხეულის სიგრძეა 70-74 სმ, მასა 20 კგ. მდედრი შედარებით მომცროა. მამრს აქვს ღია ფერის მანტია, რომელიც ფარავს სხეულის წინა ნაწილს. მდედრის ბეწვი ნაცრისფერია, ყელსა და მკერდზე აქვს კანის შიშველი უბნები. საჯდომი კორძები პატარაა. გავრცელებულია ეთიოპიაში, მთიან ზონებში, ზ. დ. 2000 მ-დან. აქტიურია დღისით. ტიპობრივი ხმელეთის ცხოველია, ხეებზე თითქმის არ დაცოცავს. ზამთრობით, როცა მთაში ტემპერატურა 0°-მდე ეცემა, გელადა ქვემოთ ეშვება. იკვებება ბალახით, მარცვლით, მწერებით. დიდ ზიანს აყენებს პლანტაციებს.

გალერეა
კომადუგუ-იობე

კომადუგუ-იობე — მდინარე ნიგერში და ნიგერიაში, ჩაედინება გაუდინარ ჩადის ტბაში. მდინარის სიგრძე — 1175 კმ, აუზის ფართობი — 148 000 კმ², წყლის საშუალო წლიური ხარჯი (ქალაქ დიფასთან, შესართავთან ახლოს) — 15 მ/წმ.

სათავე მდებარეობს ნიგერიის ტერიტორიაზე, ქვედა დინება ბუნებრივი საზღვარია ნიგერსა და ნიგერიას შორის. თვითონ კომადუგუ-იობე სოფელ გაშვის დასავლეთით იქმნება მდინარეების იამარის (ასევე კატაგუმი) და ჰადეჯას შეერთებით.

ასევე დიდ შენაკადებს მიეკუთვნება მარჯვნიდან ჩამდინარე კომადუგუ-განა.

შესართავი მდებარეობს ნიგერიის ქალაქ ბისაგანასთან (ბორნოს შტატი).
ჯაბღუ

ჯაბღუ, ასევე ჯიბღუ (გ. 630) — ასე იხსენიება ძვ. ქართულ საისტორიო წყაროებში თურქთა დასავლეთ სახაკანოს მმართველი, აშინას დინასტიის უფლისწული — მოხო. ჯაბღუ და მისი ძე — ბური შათი სარდლობდნენ 627-628 წლებში ბიზანტიის იმპერატორ ჰერაკლეს მოკავშირე თურქთა დასავლეთ სახაკანოს ლაშქარს. 627 წელს, საკმაოდ დიდი ჯარით გადალახა დარუბანდის კარი და მოვსეს კალანკატვაცის ცნობით ააოხრა აზერბაიჯანი.

ჯაბღუმ აიღო დედაქალაქი პარტავი (ბარდავი) და მისი მოსახლეობა გაჟლიტა. სპარსეთის შაჰის დანიშნული მმართველი, მარზპანი გაიშაქი უძლური აღმოჩნდა და თავისი ოჯახით სპარსეთში გაიქცა. ამის შემდეგ ჯაბღუ ნადავლით დატვირთული თბილისისაკენ გაეშურა. 627 წელს, თბილისის ორთვიანი უშედეგო ალყის შემდეგ ჯაბღუ სახაკანოში დაბრუნდა, მაგრამ ჰერაკლეს 40 000-იანი ჯარი თავისი შვილის მეთაურობით დაუტოვა, რათა ირანის წინააღმდეგ ებრძოლათ. ჯაბღუ-ხაკანი მოკლული იქნა შინაომის დროს. „ჯაბღუ“ ბურის ტიტულიც იყო. იგი ნიშნავდა „მეფის ნაცვალს“, „მოადგილეს“, „სახაკანოში ღირსებით მეორეს“.
კინგ კონგი (2005 წლის ფილმი)

კინგ კონგი — 2005 წლის ფილმი, გადაღებული რეჟისორ პიტერ ჯექსონის მიერ, ფრენ უოლშის, ფილიპა ბოიენსის და ჯექსონის სცენარის მიხედვით. იგი არის ამავე სახელწოდების 1933 წლის ფილმის ახალი ვერსია, ნაომი უოტსის, ჯეკ ბლეკის, ედრიენ ბროუდის მონაწილეობით, გადაღებული მოძრაობის ჩაწერის ტექნიკით. ენდი სერკისი მასში ასრულებს კინგ კონგის როლს. ფილმი 1933 წელს მიმდინარეობს და მაყურებელს მოუთხრობს ამბიციური რეჟისორის შესახებ, რომელიც თავის ქალის კუნძულზე გადამღებ გუნდთან ერთად მიემგზავრება. იქ ჩასულები, აღმოაჩენენ კონგს, ლეგენდარულ გიგანტურ გორილას, რომელიც იჭერენ და ნიუ-იორკში მიჰყავთ.

ფილმის გადაღება მიმდინარეობდა ახალ ზელანდიაში, 2004 წლის სექტემბრიდან 2005 წლის მარტამდე. მისი ბიუჯეტი თავდაპირველად 150 მილიონი აშშ დოლარიდან გაიზარდა იმ დროისთვის რეკორდულ 207 მილიონამდე. ფილმი თავდაპირველად გერმანიაში, 2005 წლის 14 დეკემბერს გამოვიდა, ხოლო აშშ-ში — 16 დეკემბერს. საპრემიერო დღეს მისმა შემოსავალმა 50.1 მილიონი აშშ დოლარი შეადგინა. მიუხედავად იმისა, რომ თავდაპირველი შემოსავალი იყო უფრო ნაკლები, ვიდრე ამას მოელოდნენ, მსოფლიოში და აშშ-ში საერთო მოგება 550 მილიონამდე გაიზარდა და კონგი აქცია -ის ისტორიაში რიგით მეოთხე ყველაზე შემოსავლიან ფილმად. დისკების გაყიდვიდან კი 100 მილიონი აშშ დოლარი შეგროვდა. კრიტიკოსებმა იგი დადებითად შეაფასეს. ფილმი 2005 წელს რამდენიმე საუკეთესო ათეულშიც მოხვდა. კმაყოფილებას გამოხატავდნენ მისი სპეციალური ეფექტებით, მსახიობთა შესრულებით, სპექტაკლის გარემოთ და პარალელებით ორიგინალურ კინოსურათთან. ფილმმა მიიღო სამი ოსკარი - საუკეთესო ხმის მონტაჟისთვის, საუკეთესო ხმისთვის და საუკეთესო ვიზუალური ეფექტებისთვის.
ნიუ-იორკის შტატის ხელოვნების საბჭო

ნიუ-იორკის შტატის ხელოვნების საბჭო — ნიუ-იორკის შტატის საბჭო, რომელიც მუშაობს ხელოვნების საკითხების ირგვლივ. დაარსდა 1960 წელს კანონით, რომელიც ნიუ-იორკის საკანონმდებლო ორგანოში წარადგინა სენატორმა მაკნეილ მითჩელმა (1905-1996). კანონს მხარს უჭერდა გუბერნატორი ნელსონ როკფელერი. კანონი ძალაში შევიდა 1961 წელს. ის შტატის ფარგლებში ხელოვნების, კულტურისა და მემკვიდრეობის დარგში მომუშავე არასამთავრობო ორგანიზაციებზე ყოველწლიურად გასცემს 1900 გრანტს ჯილდოს სახით. მისი სათავო ოფისი მდებარეობს მანჰეტენზე, ქალაქ ნიუ-იორკში.

როგორც საბჭოს ვებ-გვერდზეა აღნიშნული, ის „ეძღვნება შენარჩუნებასა და გაფართოებას მდიდარი და მრავალფეროვანი კულტურული რესურსებისა, რომელიც არის და გახდება ნიუ-იორკის მოქალაქეთა მემკვიდრეობა“.

2016 წლისთვის ხელმძღვანელი (კომისარი) ხელოვნების საბჭოსი არის ბარბარალე დეიმონსტეინ-სპიელვოგელი.
ბისთი

ბისთი, ბისტი — სეფიანთა ირანში საუკუნის ბოლოს შემოღებული სამონეტო სისტემის უმცირესი ნომინალი (ნომინალური წონა 0,93 გრ), შეიცავდა 20 დინარს. ჭრიდნენ ვერცხლისა და სპილენძისაგან სადღესასწაულო დღეებში მოწყალების გასაცემად. იჭრებოდა ნახევარი და მეოთხედი ბისთის ღირებულების მონეტებიც.

მოხსენიებულია ქართულ წყაროებშიც. ცნობილია თბილისის ზარაფხანაში ერეკლე -ის დროს მოჭრილი ბისთი.