მარკ სელბი

მარკ ენტონი სელბი (; დ. 19 ივნისი 1983, ლესტერი; ინგლისი) — ინგლისელი პროფესიონალი სნუკერისტი. სამგზის მსოფლიო ჩემპიონი და მსოფლიო რეიტინგის ლიდერი. არის ერთ-ერთი ათი სნუკერისტიდან, რომელთაც კარიერის განმავლობაში მოპოვებული აქვთ სამმაგი გვირგვინის სამივე ტურნირი, მათ შორის: 2014, 2016 და 2017 წლების მსოფლიო ჩემპიონატი, 2008, 2010, 2013 წლების მასტერსი და 2012, 2016 წლების ბრიტანეთის ჩემპიონატი.

სელბი პროფესიონალი გახდა 1999 წელს, 16 წლის ასაკში. 2003 წელს პირველად გავიდა რეიტინგული ტურნირის ფინალში და იმავე 2002/2003 წლების სეზონში პირველად შევიდა საუკეთესო 32 სნუკერისტის სიაში, თუმცა მალევე დათმო პოზიციები და 2006/2007 წლების სეზონამდე მოწინავე ადგილებზე არ დაბრუნებულა. დამარცხდა 2002, 2003 და 2004 წლების მსოფლიო ჩემპიონატის კვალიფიკაციის ბოლო რაუნდში, ხოლო 2005 წელს წარმატებით განვლო კვალიფიკაცია და კრუსიბლის დებიუტი 1/16 ფინალში დაასრულა. 2007 წელს გავიდა მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალში, სადაც დამარცხდა ჯონ ჰიგინსთან (13:18), რის შემდეგაც შევიდა ტოპ-16-ში. 2008 წლის დასაწყისში გაიმარჯვა მასტერსზე და მალევე მოიპოვა პირველი რეიტინგული ტურნირის: უელსის ღია პირველობა ტიტული. 2009/2010 წლების სეზონში მეორეჯერ მოიგო მასტერსი და შეასრულა პირველი მაქსიმალური სერია. 2011 წელს გაიმარჯვა შანხაი მასტერსზე და ამავე სეზონში პირველად გახდა მსოფლიო რეიტინგის ლიდერი. წარმატებული აღმოჩნდა 2012/2013 წლების სეზონი, რომლის განმავლობაშიც მოიპოვა სამმაგი გვირგვინის ორი ტიტული: მასტერსი და ბრიტანეთის ჩემპიონატი. 2014 წელს პირველად გაიმარჯვა მსოფლიო ჩემპიონატზე, რის შედეგადაც დაიბრუნა მსოფლიო რეიტინგის პირველი ნომრის პოზიცია. 2014/2015 წლებში გაიმარჯვა ორ რეიტინგულ ტურნირზე: გერმანიის მასტერსი და ჩინეთის ღია პირველობა. 2016 წელს დაიბრუნა მსოფლიო ჩემპიონის ტიტული, ხოლო 2016/2017 წლების სეზონში გაიმეორა სტივენ ჰენრის და დინ ჯუნჰუის რეკორდი და გაიმარჯვა ხუთ რეიტინგულ ტურნირზე, მათ შორის ბრიტანეთის ჩემპიონატსა და მსოფლიო ჩემპიონატზე. შედეგად გახდა მეათე სნუკერისტი, ვისაც სამი ან მეტი მსოფლიო ჩემპიონატის ტიტული აქვს და მეოთხე სნუკერისტი, რომელმაც კრუსიბლში ჩემპიონობის დაცვა მოახერხა.

სელბი 800 დღეზე მეტია რაც მსოფლიო რეიტინგში უცვლელად პირველ ადგილზეა და 6 სეზონია, რაც სეზონს ნომერ პირველად ასრულებს. 12 რეიტინგული ტურნირის გარდა, მოგებული აქვს 7 დაბალ რეიტინგული (რეკორდული რაოდენობა) და 4 პროფესიონალური ინვიტაციური ტურნირი. ამის გარდა სელბი წარმატებულია პულში, სადაც მან გაიმარჯვა 2006 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე რვიან პულში და გახდა 2015 წლის ჩინური პულის მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალისტი. ამასთანავე გაიმარჯვა მსოფლიო ჩემპიონატში სნუკერში ექვსი წითლით. სელბი ცნობილია, როგორც რთული ოპონენტი სუსტი წერტილების გარეშე. კარიერის მანძილზე აქვს გაკეთებული 450-ზე მეტი სენჩერი-ბრეიკი, რითიც მეხუთე ადგილზეა ყველაზე სერიულ სნუკერისტებს შორის. 2010/2011, 2011/2012 და 2015/2016 წლების სეზონებში იყო ლიდერი ამ მაჩვენებლით. თავისი გამოსვლებით პროფესიონალურ ტურნირებზე სელბის ნაშოვნი აქვს 4 მილიონ ფუნტზე მეტი, ხოლო 2016/2017 წლების სეზონში მოიპოვა რეკორდული რაოდენობის თანხა ერთ სეზონში.

ადრეული წლები
მარკ სელბი დაიბადა ლესტერში, ცენტრალურ ინგლისში, რომლის მოსახლეობაც 300 ათასზე ნაკლებია. მარკი რვა წლის იყო, როდესაც დედამ ოჯახი მიატოვა და მას შემდეგ ის არ უნახავს. ინგლისური პულის თამაში სელბიმ შვიდი წლის, ხოლო სნუკერის ცხრა წლის ასაკში დაიწყო. თავდაპირველად მარკი, მისი ძმა და მამა ერთად დადიოდნენ სნუკერის კლუბში, თუმცა იქაური მოთამაშეები ბრაზდებოდნენ, რადგან ასაკით უმცროს სელბისთან მარცხდებოდნენ და შედეგად მას 18 წლამდე ამ კლუბში შესვლა აუკრძალეს. მარკმა პოტენციალი გამოავლინა 15 წლამდე პრემიერ ლიგის მოგებით. 1998 წელს დაიწყო გამოსვლა დიდი ბრიტანეთის ტურში, რომელიც იმ დროისათვის მეორე დონის პროფესიონალური ტური იყო. 16 წლის ასაკში მარკს მამა გარდაეცვალა, ავთვისებიანი სიმსივნის დადგენიდან მხოლოდ რამდენიმე თვის შემდეგ. ამ ტრაგიკული მოვლენიდან ორი თვის შემდეგ სელბი პროფესიონალი სნუკერისტი გახდა. მამის გარდაცვალების შედეგად წარმოქმნილი ფინანსური პრობლემების გამო მარკი და მისი ძმა იძულებული აღმოჩნდნენ საკუთარი სახლი დაეტოვებინათ.

სნუკერისტის კარიერა
1999 - 2002
1999/2000 წლების სეზონში სნუკერისტმა მიიღო მონაწილეობა რამდენიმე რეიტინგულ ტურნირში, თუმცა 1/32 ფინალურ სტადიებს მიღმა არ გასულა. ასეთი მიღწევები მარკს ჰქონდა: ბრიტანეთის ღია პირველობაზე, გრან-პრისა და ბრიტანეთის ჩემპიონატში, რომელშიც ტურნირის გამარჯვებულ: მარკ უილიამსთან დამარცხდა 0:9. სეზონის ბოლოს სელბიმ რეიტინგში 122-ე ადგილი დაიკავა. 2000 წელს მარკმა მოახერხა ჩინეთის ღია პირველობის საკვალიფიკაციო ტურნირში საუკეთესო 24 მოთამაშეს შორის მოხვედრა, თუმცა ამ სტადიაზე მას სტივ დევისმა ანგარიშით 5:0 სძლია. ამის გარდა 2000/2001 წლების სეზონში სელბის აღსანიშნავი მიღწევები არ ქონია.

ცუდი 2001 წლის შემდეგ, რომლის მანძილზეც ის რეიტინგულ ტურნირებზე არ მოხვედრილა, მარკმა მაღალი დონის სნუკერი აჩვენა 2002 წლის დასაწყისში. უელსის ღია პირველობაზე ის პირველად გავიდა რეიტინგული ტურნირის 1/16 ფინალურ სტადიაზე, დაამარცხა რა გზად ტოპ-32-ის წარმომადგენელი მაიკლ ჯადჯი, მაგრამ წააგო რეიტინგში მეათე ადგილზე მყოფ ჯო სვეილთან ანგარიშით 1:5. ჩინეთის ღია პირველობის საკვალიფიკაციო ტურნირში სელბიმ კვლავ ჯადჯი დაამარცხა და ვაილდქარდ რაუნდში შეხვდა მაშინ ჯერ კიდევ უცნობ, 14 წლის დინ ჯუნჰუის, რაც ამ უკანასკნელისთვის პირველი პროფესიონალური მატჩი იყო. 1/16 ფინალურ სტადიაზე მარკმა შური იძია სვეილის წინააღმდეგ უელსში წაგების გამო და პირველად მოხვდა რეიტინგული ტურნირის 1/8 ფინალში. შემდეგ ორ მატჩში სელბიმ მაყურებლებს ნამდვილი სენსაცია შესთავაზა, დაამარცხა რა ჯერ მსოფლიო შვიდგზის ჩემპიონი სტივენ ჰენრი ანგარიშით 5:1, ხოლო შემდგომში იმჟამინდელი მსოფლიო ჩემპიონი რონი ო’სალივანი. კარიერაში პირველ ნახევარ-ფინალში მარკი ენტონი ჰემილტონთან დამარცხდა ანგარიშით 3:6. ამავე ტურნირზე მოხდა ცნობილი კურიოზი, როდესაც დღის რითმის დარღვევის გამო სელბი ჰენრისთან დაპირისპირების წინ დღის 2 საათის მაგივრად თამაშზე ღამის 2 საათზე გამოცხადდა.

შოტლანდიის ღია პირველობის პირველ რაუნდში მარკი დამარცხდა დევიდ გრეისთან ანგარიშით 3:5. ამის შემდგომ სელბიმ მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ტურნირი 1/64 ფინალიდან დაიწყო, რაც ნიშნავს, რომ მას კრუსიბლში მოსახვედრად ხუთი გამარჯვება სჭირდებოდა. მარკმა დაამარცხა ტომ ფორდი (10:9), ბიორნ ჰანევირა (10:8), ჯეისონ ფერგიუსონი (10:6) და ალფა ბორდენა (10:6) და მხოლოდ უკანასკნელი შეხვედრა დათმო დევიდ გრეის წინააღმდეგ ანგარიშით 7:10. 2001/2002 წლების სეზონის შედეგად სელბი პირველად მოხვდა რეიტინგში საუკეთესო 64 სნუკერისტს შორის.

2002 - 2006
2002/2003 წლების სეზონის ცუდი სტარტის შემდეგ, როდესაც სელბიმ ვერ განვლო პირველი ორი ტურნირის საკვალიფიკაციო ეტაპი, მან პირველად კარიერაში მიაღწია სამმაგი გვირგვინის ტურნირის 1/16 ფინალს, სძლია რა ენტონი ჰემილტონს ბრიტანეთის ჩემპიონატის პირველ რაუნდში, დაძაბულ ორთაბრძოლაში 9:8. თუმცა, შემდგომ მატჩში მარკი დამარცხდა სტივენ ლისთან. მოგვიანებით, სელბი მოხვდა ორი ტურნირის: უელსის ღია პირველობისა და ირლანდიური მასტერსის დასკვნით ეტაპზე. ორივე მათგანში მარკმა დათმო პირველივე თამაშები პოლ ჰანტერთან (1:5) და სტივენ ჰენრისთან (2:5).

შოტლანდიის ღია პირველობაზე სელბიმ გაიარა საკვალიფიციო სტადიის ორი რაუნდი, შემდეგ დაამარცხა დომენიკ დეილი, ასევე სნუკერისები ტოპ-16-დან. სეზონის დასრულების შემდეგ მარკი შეუერთდა საუკეთესო 32 სნუკერისტთა სიას.

რეიტინგში პროგრესის გამო 2003/2004 წლების სეზონში მარკმა ყველა ტურნირზე გამოსვლა 1/24 ფინალში დაიწყო, მაგრამ საერთო ჯამში ძალიან წარუმატებელი სეზონი ჰქონდა. სეზონის პირველ ნახევარში სელბიმ ვერ მოიგო ვერც ერთი მატჩი და მხოლოდ უელსის ღია პირველობაზე შეძლო ჯეიმზ ვატანას დამარცხება, თუმცა ვერ გაუწია წინააღმდეგობა სტივენ ჰენრის 1/16 ფინალურ სტადიაზე (1:5). მოთამაშეების ჩემპიონატზე დამარცხდა 17 წლის დინ ჯუნჰუისთან ანგარიშით 4:5. მესამე წელი ზედიზედ სელბი დამარცხდა მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ტურნირის ბოლო სტადიაზე ლი ვოკერთან (2:10). შედეგად მარკმა მთელ სეზონში ჩატარებული 9 მატჩიდან მხოლოდ 2-ში გაიმარჯვა, რის გამოც რეიტინგში დათმო პოზიციები და 36-ე ადგილზე გადაინაცვლა.

2004/2005 წლების სეზონის პირველ ტურნირ გრან-პრიზე სელბიმ წელიწად-ნახევრის განმავლობაში პირველად შეძლო რეიტინგული ტურნირის მეოთხედფინალში გასვლა დაამარცხა რა ნომერ 12, რონი ო’სალივანს, რომელთანაც თამაშში მარკმა ვერცერთი ფრეიმის მოგება ვერ მოახერხა (0:5). სეზონის დანარჩენ ტურნირებზე სელბის 1/16 ფინალური სტადიის მიღმა არ უთამაშია. ამ სტადიამდე კი ის ბრიტანეთის ჩემპიონატსა და ირლანიურ მასტერსზე მივიდა. მაიკ დანისა (10:2) და ჯო პერის (10:2) დაძლევის შედეგად მარკი პირველად გავიდა კრუსიბლში. პირველივე მატჩში სელბი დაუპირისპირდა მსოფლიო მეხუთე ნომერ. განახლებულ რეიტინგში მარკმა სამი პოზიციით დაიხია უკან და მომდევნო სეზონს 39-ე ადგილზე შეხვდა.

2005/2006 წლების სეზონში მარკმა დაიწყო თამაშრომლობა მენეჯერ მუკეშ პარმართან. სეზონის პირველ ნახევარში სელბის გაუჭირდა ოპტიმალური სათამაშო ფორმის მოძებნა და სამ რეიტინგულ ტურნირს: გრან-პრის, ბრიტანეთის ჩემპიონატსა და მალტის თასს 1/32 ფინალურ სტადიაზე გამოეთიშა. ამის შემდგომ მარკმა მიაღწია უელსის ღია ჩემპიონატის 1/8 ფინალს, სძლია რა გზად ნილ რობერტსონსა (5:3) და სტივენ მაგუაიერს (5:3), რომელიც მსოფლიო რეიტინგში მესამე პოზიციაზე იყო: პიტერ ებდონთან. მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპებზე მარკმა დამაჯერებლად დაამარცხა ალექს ბორგი და რობერტ მილკინსი (ორივე ანგარიშით 10:4). ამ უკანასკნელმა სელბის წინააღმდეგ მაქსიმალური სერია შეასრულა. ამ გამარჯვებების შედეგად მარკი მეორე წელი ზედიზედ გავიდა კრუსიბლში და წინა წლის მსგავსად პირველ რაუნდში ჯონ ჰიგინსს დაუპირისპირდა. ამჯერად სელბიმ მოახერხა შურისძიება ანგარიშით 10:4. 1/8 ფინალში 22 წლის ლესტერელი სნუკერისტი დამარცხდა მსოფლიო ორგზის ჩემპიონ მარკ უილიამსთან, რომელიც მთელი თამაშის განმავლობაში დომინირებდა და დაასრულა კიდევ მატჩი ანგარიშში საგრძნობი სხვაობით: 13:8. ამ შედეგით მარკი პირველად გავიდა სამმაგი გვირგვინის ტურნირების 1/8 ფინალში და ეს სეზონი იყო პირველი, როდესაც მან ითამაშა ორი რეიტინგული ტურნირის 1/8 ფინალში. წარმატებული სეზონის შემდეგ სელბიმ რეიტინგში 28-ე ადგილზე აიწია, რითიც ტოპ-32-ს დაუბრუნდა.

2006-2007: მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალი
2006/2007 წლების სეზონი შეგვიძლია განვიხილოთ, როგორც საკვანძო 23 წლის ინგლისელის კარიერაში. მან აღნიშნულ სეზონში შვიდი ტურნირიდან ხუთში 1/8 ფინალურ სტადიას მიაღწია. პირველ რეიტინგულ ტურნირ: ჩრდილო ირლანდიის ტროფიაზე სელბიმ დაძლია ტონი დრაგო (5:4) და ალისტერ კარტერი (5:2), შემდგომ კი გადამწყვეტ ფრეიმში დამარცხდა მსოფლიო ჩემპიონ მარკო ფუს (5:2), უკანასკნელ მატჩში კი დამარცხდა სტიუარტ ბინჰემთან 2:6, ორი სენჩერის გაკეთების მიუხედავად. ასე ახლოს მასტერსთან მარკი აქამდე არ ყოფილა. ბრიტანეთის ჩემპიონატის გახსნით მატჩში სელბიმ დაამარცხა ჯონ პეროტი (9:1), თუმცა შემდეგ რაუნდში გამოეთიშა ასპარეზობას, დათმო რა მატჩი პიტერ ებდონთან ანგარიშით 6:9. მალტის თასზე მარკმა ვერ შეძლო საკვალიფიკაციო მატჩის მოგება, ის დამარცხდა მარკუს კემბელთან გადამწყვეტ ფრეიმში. უელსის ღია პირველობაზე სელბიმ მოუგო იან პირსს (5:0), მეთიუ სტივენსს (5:1), მაგრამ დამარცხდა იმჟამინდელი მასტერსის გამარჯვებულ რონი ო’სალივანთან (1:5). მარკმა განვლო ჩინეთის ღია პირველობის საკვალიფიკაციო ეტაპი მარკ დევისის დამარცხებით (5:4) და ასევე წარმატებით ჩაატარა პირველი მატჩი ენტონი ჰემილტონის წინააღმდეგ (5:4), მაგრამ ვერაფერს გახდა მსოფლიო მეორე ნომერ.

2007 წლის მსოფლიო ჩემპიონატი
მსოფლიო ჩემპიონატისთვის საკვალიფიკაციო მატჩში მარკი რიკი უოლდენს დაუპირისპირდა. მას შემდეგ რაც პირველი სესიის შემდეგ სელბი მარცხდებოდა ანგარიშით 4:5 და მეორე სესიის დასაწყისსში 5:6, მან შეძლო ხუთი ფრეიმის ზედიზედ მოგება და მატჩის 10:6 დასრულება. ეს მარკისთვის ზედიზედ მესამე კრუსიბლში გამოსვლა იყო. პირველ მატჩში მსოფლიო რეიტინგის მეათე ნომერ. 1/8 ფინალურ მატჩში წინა წლის მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალისტ. ასევე პირველი მსოფლიო ჩემპიონატის მეოთხედ-ფინალი იყო ეს მარკის ოპონენტი ალი კარტერისათვის. მატჩის მიმდინარეობისას სელბიმ ანგარიშიდან 5:6 ზედიზედ ხუთი ფრეიმი მოიგო, შემდეგ ალიმ შეძლო და ანგარიში გაათანაბრა 11:11-მდე. უკიდურესად დაძაბულ მატჩში, რომელიც 9 საათზე მეტი გრძელდებოდა მარკმა საკუთარი თავის კონტროლის საოცარი უნარი გამოავლინა და გადამწყვეტ ფრეიმში 13:12 გაიმარჯვა. ნახევარ-ფინალში 2005 წლის მსოფლიო ჩემპიონ შონ მერფის წინააღმდეგ სამი სესიის შემდეგ ანგარიში 12:12 იყო. ასეთივე დაძაბული ბრძოლა გაგრძელდა მეოთხე სესიაშიც. 14:14-ს შემდეგ მერფი ორი ფრეიმით წინ წავიდა, თუმცა სელბი არ დანებდა, ზედიზედ სამი ფრეიმი მოიგო და საბოლოოდ ანგარიშით 17:16 კარიერაში მეორედ გავიდა რეიტინგული ტურნირის ფინალში. ფინალში მარკი რეიტინგნის მეოთხე ნომერ ჯონ ჰიგინსს შეხვდა, რომელთანაც აქამდე მსოფლიო ჩემპიონატში ორჯერ იყო დანაპირისპირები. პირველი ორი სესიის შემდეგ ჯონი იმარჯვებდა 12:4, თუმცა მესამე სესიაში სელბიმ ყველა, ექვსისე ფრეიმი მოიგო და ანგარიშში სხვაობა ორამდე შეამცირა. მეოთხე სესიის დასაწყისში ტაბლოზე 13:14-იც კი დაფიქსირდა, მაგრამ თამაშის ბოლო სტადიაზე მარკმა ვეღარ გაუძლო ზეწოლას და ჯონმაც ფენომენალურად ითამაშა, რომ მატჩი მოგებამდე მიეყვანა: 18:13. მეორე ადგილზე გასვლისთვის სელბიმ 110 000 ფუნტი მიიღო, რაც მისი აქამდე გამომუშავებული საპრიზო თანხის დაახლოებით ერთ მესამედს შეადგენდა, ხოლო დასკვნით ინტერვიუში ჰიგინსმა განაცხადა, რომ მარკი ჩემპიონატის ყველაზე პროგრესული მოთამაშე იყო. ამასთანავე წარმატების შედეგად სელბი პირველად შეუერთდა ტოპ-16-ს და რეიტინგში 11-ე ადგილზე ამოყო თავი. ლის, ებდონის, კარტერისა და მერფის დამარცხებისათვის სელბის ჟურნალისტებისგან სეზონის საუკეთესო მოთამაშის წოდება მიენიჭა.

ადგილი მსოფლიო რეიტინგში
გამარჯვებები ტურნირებზე
რეიტინგული ტურნირები
  — 2008
 2010/2011 — ეტაპი 2 (დაბალრეიტინგული)
 2011/2012 — ეტაპი 4 (დაბალრეიტინგული)
  — 2011
 2012/2013 — ეტაპი 1 (დაბალრეიტინგული)
  — 2012
 2012/2013 — ეტაპი 6 (დაბალრეიტინგული)
 2012/2013 — ეტაპი 7 (დაბალრეიტინგული)
მსოფლიო ჩემპიონატი სნუკერში — 2014
 2014/2015 — ეტაპი 1 (დაბალრეიტინგული)
 — 2015
 — 2015
 2015/2016 — ეტაპი 6 (დაბალრეიტინგული)
მსოფლიო ჩემპიონატი სნუკერში — 2016

სხვა ტურნირები
 — 2007
 — 2008, 2010, 2013
 -  — 2010
  — 2011
 — 2012