iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ტარიმის მუმიები

ტარიმის მუმიები — ტაკლა-მაკანის უდაბნოს მშრალ პირობებში დაცული ევროპეიდების მუმიფიცირებული სხეულები ძვ.წ. საუკუნიდან — ახ. წ. საუკუნემდე. ისინი აღმოჩენილია ჩინეთის სინცზიან-უიგურის ავტონომიური ოლქის ლოულანის, ტურფანის და ტარიმის აუზის ზოგიერთ სხვა ოლქებში.

აღწერა
მუმიები თარიღდება ძვ. წ. 1800 წლიდან ახ.წ. 200 წლით. ისინი აღმოაჩინეს მდინარე ტარიმის აუზში, ჩინეთში დღევანდელ ხინჯიანგში. მიუხედავად იმისა, რომ არ არსებობს საკმარისი მტკიცებულებები, უკენასკნელი მონაცემებით, მათ მიაკუთვნებენ ინდოევროპულ რასას. მუმიები გამოირჩევიან გრძელი მოწითალო ფერის თმებით. მათ სხეულზე კარგად არის შემონახული ქსოვილები – შალის ძაფით ნაქსოვი გრძელი მოსასხამი და კუბოკრულნახატებიანი წინდები.

ისტორია
ტარიმის მუმიები აღმოაჩინეს საუკუნის დასაწყისში აურელია სტეინის და სვენა გედინის ექსპედიციამ. მაშინვე დაიწყო დავა სამეცნიერო საზოგადოებაში იმაზე, თუ რა ენაზე ლაპარაკობდნენ ეს ადამიანები. ყველაზე ფართო მხარდამჭერები ჰყავს მოსაზრებას, რომ ეს ადამიანები საუბრობდნენ ტოხარულ ენებზე და წარმოადგენდნენ ტოხარებს.

აზიის სიღრმეში ევროპეოდული რასის ფართო გავრცელებაზე მოწმობენ 2000 — 3000 წლის წინანდელი პაზირიკის და ტაშტიკის კულტურები. აგრეთვე, ზოგიერთი წერილობთი წყარო. მაგსლითად, პლინიუს უფროსი გვაუწყებს, რომ ცეილონის ელჩი იმპერატორ კლავდიუსის კარზე აღწერდა დასავლეთ ჩინეთის მოსახლეობას, როგორც საშუალოზე მაღალ, ქერათმიან და ლურჯთვალება ხალხს.

ლოულანის ლამაზმანი
ლოულანის ლამაზმანი უწოდეს ტარიმის აუზის ერთ-ერთ უძველეს მუმიას. ის წარმოადგენდა ევროპეიდული რასის ახალგაზრდა ქალს სიმაღლით 180 სმ. ქერა თმებით. აღმოჩენილია 1980 წელს ლოულანის (თანამედროვე ჩინეთი) მიდამოებში. ის არის დაახლოებით 3800 წლის ასაკის. მუმია შენახულია სინცზიან-უიგურის ავტონომიური რაიონის ქალაქ ურუმჩის მუზეუმში. მის გვერდით დაკრძალული იყო 50-ოდე წლის მამაკაცი და სამი თვის ბავშვი საქონლის რქის ბოთლით ხელში. ნაპოვნია სხვა არტეფაქტებიც: ტყავის ჩანთა ხორბლის მარცვლებით, ქუდი და სხვა.
ლოხ-ლომონდი

ლოხ-ლომონდი — ტბა დიდი ბრიტანეთის ჩრდილოეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 7,6 მ სიმაღლეზე. შოტლანდიის უდიდესი ტბა. ფართობი 71 კმ². მაქსიმალური სიღრმე 190 მ. მდებარეობს გრამპიანის მთების სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ტექტონიკურ ქვაბულში, რომელიც ჩაღრმავებულია ძველი მყინვარის მიერ. სამხრეთ ნაწილში ბევრია კუნძული, რომელთაგან ყველაზე დიდია კუნძული ინჩმარინი. ფართოვდება სამხრეთისაკენ და იღებს სამკუთხედის ფორმას. ჩრდილოეთით აღმართულია თოვლით შემოსილი მთები, რომლებიც 900 მ-მდე მაღლდებიან, სამხრეთით უფრო ნაზი ბორცვებია. ტბის სანაპიროზე არის დასახლებული პუნქტები. ინვერაგლასში არის ჰიდროელექტროსადგური. ლოხ-ლომონდი ადგილობრივ მკვიდრთა პუპულარული კურორტია. განვითარებულია მეთევზეობა, ნაოსნობა. 2002 წლიდან ტბა ეროვნული პარკის ნაწილია.
ულვა

ულვა , ზღვის სალათა — მწვანე წყალმცენარეების გვარი ულვისნაირთა რიგისა. აქვს მთლიანი ან დატოტვილი, ორშრიანი, ფირფიტისებრი მწვანე თალუსი, რომლის სიგრძე 30—150 სმ. უსქესო გამრავლება ოთხშოლტიანი ზოოსპორებით ხდება, სქესობრივი — იზოგამიის ან ანიზოგამიის ტიპისაა, ფართოდაა გავრცელებული ზომიერი და სუბტროპიკული სარტყლების ზღვებში. ზოგიერთ ზღვისპირა ქვეყანაში საკვებად ხმარობენ.
ნეპტუნის შადრევანი (ბათუმი)

ნეპტუნის შადრევანი — მანერიზმულ სტილში გაკეთებული მონუმენტური შადრევანი, მდებარე ბათუმის დრამატული თეატრის წინ, სკვერში, საქართველოს ქალაქ ბათუმში. შადრევნის ნეპტუნის მოოქროვილი ფიგურა, მისი ღვთიური ჟესტით, წყლების დამშვიდებისა და მართვის უნარს გამოხატავს. ქანდაკების სკვერში დამონტაჟება ქალაქის კეთილმოწყობის სამსახურის მიერ 2010 წელს მოხდა. თითბერის მასალისგან დამზადებული ძეგლი ჩინეთიდან ჩამოიტანეს და მის დამონტაჟებაში ჩინელი სპეციალისტები მონაწილეობდნენ. ამ ძეგლის საუკუნის ორიგინალი ნეპტუნის შადრევანი იტალიაში, ქალაქ ბოლონიაში იმავე სახელის მქონე ნეპტუნის მოედანზე დგას. 2011 წელს შადრევნის ცენტრში მდგარი ნეპტუნის ქანდაკება და ჰერალდიკური ფარები მოაოქროვეს.

აღწერა
შადრევნის საფუძველი უბრალო ქვისგან, ხოლო გარე მოპირკეთება მარმარილოსგანაა შესრულებული.
შადრევნის თასს კვადრატული ფორმა აქვს, ფიგურული ოდნავ შიგნით შეზნექილი კუთხეებით. თასის შუაგულში აღმართულია პოსტამენტი, რომელზეც ნეპტუნის სამკაპიანი მოოქროვილი ქანდაკება დგას. პოსტამენტის გარშემო, ნეპტუნის ქვეშევრდომების — ზღვის სამეფოს ბინადრების ფიგურებია. სირინოზების, დელფინების, ნერეიდების და სხვა მითური არსებების ფიგურებიდან წყლის ნაკადები გადმოედინება, პოსტამენტის გვერდებზე კი მოოქროვილი ჰერალდიკური ფარებია მიმაგრებული, ლათინური წარწერებით „“ (თავისუფლება).

დღესდღეობით ნეპტუნის შადრევანი, ბათუმში ტურისტებისთვის ერთ-ერთი ღირსშესანიშნავი ადგილია.
ულოტრიქსისნაირი წყალმცენარეები

ულოტრიქსისნაირი წყალმცენარეები — მწვანე წყალმცენარეთა კლასი. აერთიანებს უკიდურესად მრავალფეროვან ფორმებს. აქვთ მრავალუჯრედიანი, ძაფისებრი ან ფირფიტისებრი თალუსი. თავისუფლად მცხოვრები ან სუსბსტრატზეა მიმაგრებული. მათი ზომა რამდენიმე მილიმიკრონიდან ასეულ კვადრატულ სანტიმეტრამდე აღწევს. უჯრედები ერთბირთვიანია, აქვთ ერთი ან, იშვიათად, რამდენიმე ფირფიტისებრი ან კედლისპირა ქლოროპლასტი. უსქესო გამრავლება ზოოსპორებით ხდება, სქესობრივი გამრავლება იზო-, ჰეტერო- ან ოოგამის ტიპისაა. გავრცელებულია მტკნარ წყალსა და ზღვაში. ტიპობრივი წარმომადგენელია ულოტრიქსის გვარის სახეობების.
ულუთაუ

ულუთაუ — მთა საქართველოსა და რუსეთის (ყაბარდო-ბალყარეთი) საზღვარზე, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარი ქედის თხემზე, ლეხზირის მყინვარის ჩრდილოეთით. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4198 მ. ულუთაუ აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებით. დამახასიათებელია ნივალური ლანდშაფტი.
პატარა ჭინჭრობის ეკლესია

}
| რელიგიური_წევრობა =
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =დანგრეული
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| საიტი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება =
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =დიახ
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 41.100492
| გრძედი =42.660331
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
პატარა ჭინჭრობის ეკლესია — დარბაზული ტიპის ნაეკლესიარი, დგას თურქეთის ტერიტორიაზე ქ. არტაანის დასავლეთით 3 კმ-ში, სოფელ პატარა ჭინჭრობის ცენტრში.

ეკლესია დარბაზული ტიპიასაა სავარაუდოდ 35 მ. ფართობის. ძლიერ დაზიანებულია, ძირითადად შემორჩენილია აღმოსავლეთის ნაწილი, რომელიც მიწაყრილიდან 20-90 სმ-მდეა. მძიმე ბუნებრივი პირობების გარდა შეიმჩნევა მძარცველთა კვალიც.

ადგილი რუკაზე
პატარა ჭინჭრობის ეკლესია
ქვემო ხეთი

ქვემო ხეთი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში, საჭამიასერის თემის ცენტრი (სოფლები: ქვემო ხეთი, კალაგონი, მამულარი, ჩომეთი). მდებარეობს მდინარე ხევისწყლის მარცხნივ, ზღვის დონიდან 320 მ., ჩოხატაურიდან 16 კმ., საჯავახოდან 14 კმ. სოფლის ცენტრში შენდება წმინდა ბარბარეს სახელობის მართლმადიდებლური ტაძარი. ტაძრის მიმდებარედ არის დიდი სამამულო ომის მონაწილეთა მემორიალი და ნაძვის კორომი.

ისტორია
ქვემო ხეთი შედიოდა ნანეიშვილების სასოფლო საზოგადოებაში. 1870-იან წლებში სოფლის მოსახლეობა შეადგენდა 117 კომლს. სოფელთან ახლოს, საწაბლიოს ქედის ძირში, ჭყორენძუისწყლის შენაკადზე, რომელსაც ჭილაძის წყალს ეძახიან, შემორჩენილი იყო თლილი ქვით ნაგები კვადრატული ფორმის აუზი, რომელსაც ჭილაძის სათევზავი ჰქვია. ის ეკუთვნოდა საჯავახოს მფლობელ ჭილაძეებს. სოფელში იდგა წმინდა გიორგის სახელობის ქვის ვრცელი ეკლესია

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 380 ადამიანი.

ეკონომიკა
სოფელში მოქმედებდა ღვინის ქარხანა. გავრცელებული კულტურებია სიმინდი და ვაზი, კერძოდ ცოლიკოური. სოფელი ასფალტირებული გზით უკავშირდება დაბა ჩოხატაურს, საავტობუსო მიმოსვლით უკავშირდება ჩოხატაურს, ბათუმს, სამტრედიას, თბილისს. სოფელში არის საბავშვო ბაღი.

გალერეა
მოლდოვის გერბი

მოლდოვის გერბი — მოლდოვის რესპუბლიკსი ოფიციალური გერბი 1990 წლიდან, მოიცავს სტილიზებულ არწივს, რომელსაც ნისკარტით ჯვარი, ხოლო ბრჭყალებით კვერთხი და ზეთისხილის ტოტი უჭირავს. გერბის ავტორის თანახმად, არწივი ასიმბოლიზირებს მოლდოველი ხალხის ლათინურ წარმოშობას.

არწივის გულმკერდი დაცულია ფარით, რომელიც წარმოაჩენს მოლდოვის ტრადიციულ ნიშნებს: დომბას თავს მზით მის რქებს შორის. ფარი ასევე მოიცავს ორ რომბს (ყურს), ხუთ-ფოთოლა ყვავილს და ნამგალა მთვარეს. ფარზე ყველა დეტალს, სამი ტრადიციული ფერიდან (წითელი, ყვითელი, ლურჯი) ერთ-ერთი აქვს.

გერბი წესისამებრ წარმოჩინდება მოლდოვის დროშის შუაგულში.

შექმნის ისტორია
1990 წლის შემოდგომაზე მოლდოვის სსრ–ს უმაღლესმა საბჭომ გამოაცხადა კონკურსი, მსსრ–ის ძველი გერბის ახლით ჩანაცვლების შესახებ. 1990 წლის 12 მაისს დაინიშნა კონკურსის ჟიური, რომელშიც 13 დეპუტატი შევიდა, რომელთა შორის იყვნენ მირჩა სნეგური (თავმჯდომარე), იონ ბორშევიჩი, ნიკოლაე დაბიჟა, მიხაილ კოტორაბაი და სხვები. კონკურსზე 100 მხატვრის მიერ შექმნილი 130 ნაშრომი წარდგინდა (ზოგმა რამდენიმე ვარიანი წარადგინა). შერჩეულ იქნა ექვსი საუკეთესო ნაშრომი, რომელთა ფერადი ფოტოსურათები ბუქარესტის ჰერალდიკის სახელმწიფო კომისიაში წაიღეს.

დარჩენილი 6 ნაშრომიდან, არჩეულ იქნა გეორგე ვრაბიეს ნაშრომი. ჰერალდიკის კომისიის ვიცე–თავმჯდომარე მარია დოგარუ, თეორიის საკითხებში გერბის თანაავტორი გახდა. მას ეკუთვნის იდეა ნახატის ქვედა ნაწილში ზეთისხილის ტოტის განთავსებაზე, რომელიც ერის მშვიდობისაკენ სწრაფვას წარმოაჩენს. თავდაპირველად არწივი ფარში იყო მოქცეული, თუმცა შემდგომში მისი მოშორება გადაწყვიტეს.

1990 წლის 2 ნოემბერს მსსრ–ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმზე დამტკიცებულ იქნა მოლდოვის ახალი გერბი, ხოლო 3 ნოემბერს ჩატარდა უმაღლესი საბჭოს პლენარული სხდომა, სადაც ვრაბიე–დოგარუს გერბის პროექტს მხარი დაუჭირა 243–მა დეპუტატმა, 2–მა არ დაუჭიდა, 11–მა თავი შეიკავა. მალე ტიპოგრაფიულ გამომცემლობა „“-ში გაზეთ „ “-ს შეკვეთით დაიბეჭდა სახელმწიფო გერბის გამოსახულება, 20 ათასი ეგზემპლარის ტირაჟით.

მოლდოვის არმიის გერბი
მიღებულია: 1990 წელს

ელემენტები: წითელი ფარი; გადაკვეთილი არწივი; ფარი არწივის გულმკერდზე: ნახევრად წითელი და ნახევრად ლაჟვარდოვანი, ზედ გამოსახულია ოქროსფერი დომბა, ოქროსფერი რვა ქიმნიანი ვარსკვლავი, ვარდი და ნამგალა მთვარე; არწივის ბრჭყალებში: ხმალი (დექსტერი) და კვერთხი (სინისტერი); აწრივის ნისკარტში: მართლმადიდებლური ჯვარი.

გამოყენება: უცნობია

მოლდოვის არმიის ემბლემა
მიღებულია: 1990 წელს

ელემენტები: ზეთისხილის ტოტი (დექსტერი) და მუხის ტოტი (სინისტერი), შეერთებული სამფერიანი ბაფთით; გადაკვეთილი არწივი; ფარი არწივის გულმკერდზე: ნახევრად წითელი და ნახევრად ლაჟვარდოვანი, ზედ გამოსახულია ოქროსფერი დომბა, ოქროსფერი რვა ქიმნიანი ვარსკვლავი, ვარდი და ნამგალა მთვარე; არწივის ბრჭყალებში: ხმალი (დექსტერი) და კვერთხი (სინისტერი); აწრივის ნისკარტში: მართლმადიდებლური ჯვარი.

გამოყენება: ეროვნული არმიის დროშის წინა მხარეზე

სხვა გერბები მოლდოვაში
დიდი ძუ დათვი

დიდი ძუ დათვი (მთის ამბავი, პროლოგითა და ეპილოგით) — ქართველი მწერლის, მიხო მოსულიშვილის რომანი.

მოკლე შინაარსი
კავკასიონზე მდებარე სოფლის მცხოვრებნი დიდ ძუ დათვს ებრძვიან, რომელიც ანადგურებს სიმინდის ყანებს, ამტვრევს თაფლის სკებს, იტაცებს ცხვარ-ძროხას, ხოცავს მონადირეებს და მათ ძაღლებს, გვერდს უვლის ხაფანგებს. სოფლის ადმინისტრატორი, ბიბლიური სახელით აქაბი, იქ მცხოვრებთა დახმარებით, ცდილობს დიდი ძუ დათვის მოკვლას. და ყველა სოფლელი ხვდება, რომ ეს დათვი აქაბის წარსულიდან მოსული აჩრდილია.

რომანის ნოვაცია
წიგნს თან ერთვის დისკი, საიდანაც შეგიძლიათ მოისმინოთ სტუდია „არაგვიანში“ ჩაწერილი, ავტორის მიერ წაკითხული მთელი რომანი.

რომანის გამოცემები
2013 წ. — გამომცემლობა „საუნჯე“
2013 წ. — „საბა“ ელექტრონული წიგნების სახლი
2025 — 

ფილმი
2015 წელს შემოქმედებითი საწარმოო გაერთიანება „ლირა პროდაქშენის“ პროდიუსერისა და კინორეჟისორის ლალი კიკნაველიძის მონაწილეობით, ავტორმა ამ რომანის მიხედვით შექმნა სრულმეტრაჟიანი მხატვრული ფილმის სცენარი „დიდი ძუ დათვი“, რომელიც ერთ-ერთი გამარჯვებული გახდა საქართველოს კინემატოგრაფიის ეროვნული ცენტრის, საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტროს და ქართული წიგნის ეროვნული ცენტრის ერთობლივი პროექტის „21-ე საუკუნის ქართული ლიტერატურული ნაწარმოების მიხედვით სცენარის შექმნის კონკურსში“ (საექსპერტო კომისიის წევრები: ლევან ბერძენიშვილი, ნანა ჯორჯაძე, ვაჟა გიგაშვილი, ლევან თუთბერიძე, დავით ჩუბინიშვილი, ლელა ოჩიაური, დავით გაბუნია, მანანა ანასაშვილი).

კანის ფესტივალის ექსპერტები იზაბელ ფოვიე და ნიკოს პანაიოტოპულოსი ამ კონკურსში გამარჯვებული პროექტების ავტორებთან ერთად მუშაობდნენ სცენარების განვითარებაზე.

2016 წელს ნორვეგიის ქალაქ ჰაუგესუნდის ინტერნაციონალური კინოფესტივალის კოორდინატორის ოისტეინ ეგეს შერჩევის შემდეგ, კინოპროექტი „დიდი ძუ დათვი“ ლალი კიკნაველიძის, როგორც პროდიუსერის მიერ წარდგენილი იყო ნორდიკის ერთობლივი პროექტების ბაზრობაზე
ულუმბო

ულუმბო, უცხო სუნელი — ერთწლოვანი ბალახოვანი მცენარე პარკოსანთა ოჯახისა.

აქვს სწორმდგომი, განტოტვილი ღერო, სამფოთოლაკიანი ფოთოლი, სფეროსებრი მტევანი ყვავილედი, ცისფერი ან ღია ლურჯი ყვავილი. ნაყოფი პარკია.

ულუმბო გვხვდება სარეველა მცენარედ, ხშირად მოჰყავთ ბოსტნებშიც. მის გამხმარ ნაყოფს სხვადასხვა კერძის საკაზმ-სანელებლად იყენებენ.
ულუფა

ულუფა — ლაშქრის, სახელმწიფო მოხელეთა და შიკრიკების გამოსაკვებად დაწესებული გადასახადი შუა საუკუნეებში. ულუფა ძირითადად ნატურალური გამოსაღები იყო, მაგრამ ზოგჯერ ფულადაც იხდიდნენ. ეს გადასახადი ჯერ კიდევ სელჩუკიანთა ხანაში გვხვდება (ნიზამ ალ-მულქი), მონღოლთა ბატონობის დროს კი ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე გადასაღები გახდა, რადგან ზუსტად არ იყო განსაზღვრული მისი ოდენობა და აკრეფასაც ბევრი სიავკაცე სდევდა. საქართველოში ულუფა მონღოლებმა შემოიღეს. — საუკუნეებში ის ადგილობრივი გადასახადად იქცა. გვხვდება სათათრო, მუდამი, მთელი, წვრილი ულუფა. თანამედრო ქართულში აღნიშნავს კერძს, წილს (საზრდოსი, საკვებისა).
წყარო
ჟამთააღმწერელი,წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 2, თბ., 1959;
ქართული სამართლის ძეგლები, ი. დოლიძის გამოც., ტ. 2, თბ., 1965;
ჯუვეინის ცნობები საქართველოს შესახებ, რ. კიკნაძის გამოც., თბ., 1974
ტყის ქამასოკო

ტყის ქამასოკო — სოკო ქამასოკოს გვარისა. კვერცხისებრი ქუდი აქვს, რომლის დიამეტრია 7-10 სმ. რბილობი თეთრია, წამტრევისას წითლდება. ფირფიტები ჯერ თეთრია, შემდეგ მოწითალო, საბოლოოდ კი ყავისფერია, შუაში გამობერილი. აქვს 4-6 სმ სიმაღლისა და 1-1,5 სმ სიგანის, ცილინდრული, ხშირად საფუძველთან გამობერილი ფეხი. იზრდება წიწვოვან და შერეულ ტყეში ივლისიდან ოქტომბრამდე. საჭმელად ვარგისია.
უმარტივესები

უმარტივესები (ლათ. ) — ერთუჯრედიანი ცხოველების ტიპი ევკარიოტების ჯგუფისა. მრავალუჯრედიანი ორგანიზმების უჯრედებისაგან განსხვავებითმათ მაღალორგანიზებული უჯრედი აქვთ. ახასიათებთ ყველა სასიცოცხლო ფუნქცია:ნივთიერებათა ცვლა,გაღიზიანებადობა,მოძრაობა, გამრავლება. აქვთ ტიპური უჯრედული ულტრასტრუქტურა და საერთო დანიშნულების ორგანოიდების კომპლექსი:მიტოქონდრიები, ენდოპლაზმური ბადე, გოლჯის აპარატის ელემენტები, რიბოსომები, ლიზოსომები. ბირთვი შემოფარგლულიატიპური ორმემბრანიანი ფოროვანი გარსით, შეიცავს კარიოპლაზმას, ქრომოსომებსა და ნუკლეოლებს.
უმარტივესები მოიცავს 25—30 ათასამდე სახეობას (მათი რაოდენობა ყოველწლიურად იზრდება ახალი აღმოჩენების შედეგად). უმარტივესები მიკროსკოპული ორგანიზმებია. მათი ზომა მერყეობს 2 მკმ-იდან 1 სმ-მდე. მორფოლოგიურ-ფიზიოლოგიურად განსხვავებული არიან, მაგ., ამება შედარებით მარტივი აგებულებისაა (დიფერენცირებული არ აქვს მოძრაობის, საკვების მოსაპოვებელი და სხვა ორგანოიდები). ინფუზორიებს რთული ორგანიზაცია (ზედაპირული პელიკულური სტრუქტურა, საყრდენი და კუმშვადი ფიბრილები, სამოძრაო ორგანოიდები—წამწამები და სხვა) ახასიათებთ. უმარტივესების ევოლუციისათვის დამახასიათებელია ორგანოიდების პოლიმერიზაცია, პოლიპლოიდიის მაღალი დონე, ბირთვის დიფერენცირება გენერაციულად და ვეგეტატიურად (ინფუზორიებში მათ ეწოდებათ მაკრონუკლეუსი და მიკრონუკლეუსი). უმარტივესების უმრავლესობისათვის დამახასიათებელია უსქესო და სქესობრივი გამრავლების კანონზომიერი ცვლა.

უმარტივესები ბუნებაში ფართოდ არიან გავრცელებული, მნიშვნელოვანი ადგილი უკავიათ ბიოცენოზისა და მთლიანად ბიოსფეროს კვების ჯაჭვში. მრავალი მათგანი (შოლტოსნები, რადიოლარიები, ინფუზორიები) ზღვისა და მტკნარი წყლის ბენთოსისა და პლანქტონის შემადგენლობაში შედის და ზოოპლანქტონისა (კიბოსნაირნი, ნიჩაბფეხიანები) და თევზის ლიფსიტების საკვებია (განსაკუთრებით ინფუზორიები). წყალსაცავებში უმარტივესები ხშირად იკვებებიან ბაქტერიებით და მიკროორგანიზმებით, რის გამოც მათ სანიტარული მნიშვნელობა აქვთ. ზოგიერთი უმარტივესები შეგუებულია ნიადაგში ცხოვრებას.

უმარტივესების დიდი ნაწილი პარაზიტებია. სპოროვნები და კნიდოსპოროდიები კი მთლიანად პარაზიტულ ფორმებს შეიცავენ. მათი მასპინძლები არიან ადამიანი, სხვადასხვა სახეობის ცხოველები. ადამიანის დაავადებებიდან, რომელთაც ისინი იწვევენ, მნიშვნელოვანია მალარია, ლეიშმანიოზი, ლამბლიოზი, ამებიაზი და სხვა; მსხვილი რქოსანი საქონლის დაავადებებიდან — პიროპლაზმოზი, თეილერიოზი, ტრიპასომოზი. მნიშვნელოვანია ფრინველების პარაზიტული უმარტივესებით (კოქციდიები) გამოწვეული ზარალი. ხშირად თევზის მეურნეობაში თევზის მასობრივი დაღუპვის მიზეზია პარაზიტული უმარტივესები (იქთიოფთირიუსი). მიქსოსპორიდიები ძირითადად თევზის პარაზიტებია, მიკროსპორიდიები — ფუტკრის, თუთის აბრეშუმხვევიასი და სხვა.

ზღვის უმარტივესებს — რადიოლარიებსა და ფორამინიფერებს — დიდი მნიშვნელობა აქვთ დანალექი ქანების ფორმირებისათვის. სხვადასხვა გეოლოგიურ პერიოდში ზღვისა და მდინარეების ფსკერზე კირქვები და ცარცული ნალექი მთლიანად ან ნაწილობრივ წარმოქმნილია ნამარხი უმარტივესების ჩონჩხებისაგან. უმარტივესების ზოგი სახეობა (ამება, ინფუზორია) გამოიყენება ლაბორატორიულპრაქტიკაში ციტოლოგიის, გენეტიკური და ბიოფიზიკური პრობლემების შესასწავლად.
ანთიმოზი

ფლავიუს პროკოფიუს ანთიმოზი (დ. 420 — გ. 472) — რომის იმპერატორი 467–472 წლებში. მისი კანდიდატურა წამოაყენა აღმოსავლეთ რომის იმპერატორმა ლეონ -მა. ანთიმოზი იყო რომის იმპერიის უკანასკნელი დამოუკიდებელი იმპერატორი. იგი ცდილობდა რომისთვის დაებრუნებინა დაკარგული ტერიტორიები. თუმცა მისი ორი უდიდესი კამპანია, ვესტგუთებისა და ვანდალების წინააღმდეგ, მარცხით დასრულდა. ებრძოდა ძლევამოსილ მთავარსარდალ რიციმერს, რომელმაც რომს ალყა შემოარყა და ანთიმოზი მოკლა.
კარლ ორტვინ ზაუერი

კარლ ორტვინ ზაუერი ( დ. 24 დეკემბერი, 1889 — გ. 18 ივლისი, 1975) — ამერიკელი გეოგრაფი. თანამედროვე კულტურული გეოგრაფიის ფუძემდებელი. 1940-1941 წლებში ამერიკის გეოგრაფთა ასოციაციის პრეზიდენტი. სწავლობდა ჩიკაგოს უნივერსიტეტში, სადაც 1915 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია და გახდა ფილოსოფიის დოქტორი. 1915-1923 წლებში მოღვაწეობდა მიჩიგანის უნივერსიტეტში, 1923-1957 წლებში იყო კალიფორნიის უნივერსიტეტის გეოგრაფიის პროფესორი, ხოლო 1957 წლიდან გარდაცვალებამდე იმავე უნივერსიტეტის საპატიო პროფესორი. იკვლევდა უდაბნოების, ტროპიკული არეალების, ამერიკელი ინდიელების საზოგადოებრივი გეოგრაფიის, აგრიკულტურისა და ახალი მსოფლიოს ადგილობრივი მარცვლოვანი კულტურების საკითხებს. მისთვის გეოგრაფია იყო კაცობრიობის ისტორიის განუყოფელი ნაწილი, რადგან დედამიწამ, მისმა რესურსებმა, და გარემომ ღრმად განიცადა კაცობრიობის გავლენა. მრავალმხრივი მეცნიერი იყო. 1925 წელს გამოაქვეყნა ნაშრომი „ლანდშაფტის მორფოლოგია“, სადაც შემოღებული იყო „კულტურული ლანდშაფტის“ გაგება. არაერთი წიგნის, მონოგრაფიის და სტატიის ავტორია.
ჯორჯ ევერესტი

ჯორჯ ევერესტი ( დ. 4 ივლისი, 1790 — გ. 1 დეკემბერი, 1866) — ბრიტანელი გეოდეზისტი. სწავლობდა ვულიჯის სამეფო სამხედრო აკადემიაში. 1806–1843 წლებში შეასრულა ინდოეთის სხვადასხვა რაიონის ტოპოგრაფიული აგეგმვა. 1841 წელს დაასრულა ჰიმალაის ტოპოგრაფიული აგეგმვა. ევერესტის დიდ სამეცნიერო მიღწევად ითვლება ინდოეთის მერიდიანული ღერძის დადგენა (11°30'). 1818–1843 წლებში მუშაობდა ინდოეთის გეოდეზიურ სამსახურში. 1830-1843 წლებში იყო ინდოეთის მთავარი გეოდეზისტი. 1806 წელს შეუერთდა ბრიტანეთის ოსტინდოეთის კომპანიას და მომდევნო 7 წელი ბენგალში გაატარა. 1814-1816 წლებში მუშაობდა იავის ტოპოგრაფიულ აგეგმვაზე, შემდეგ ინდოეთში დაბრუნდა. ევერესტმა ინდოეთის გეოდეზია და კარტოგრაფია ახალ დონეზე აიყვანა. 1827 წელს აირჩიეს ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრად, ხოლო 1861 წელს მიენიჭა რაინდის წოდება. 1862 წლიდან იყო სამეფო გეოგრაფიული საზოგადოების ვიცე-პრეზიდენტი. 1865 წელს სამეფო გეოგრაფიულმა საზოგადოებამ მისი სახელი მიანიჭა დედამიწის უმაღლეს წერტილს, თუმცა თავად ევერესტი ამის წინააღმდეგი იყო.
უმდაბლესი მცენარეები

უმდაბლესი მცენარეები, თალუსოვანი მცენარეები — მცენარეული სამყაროს ერთ-ერთი ქვესამეფო. აერთიანებს ბაქტერიებს, აქტინომიცეტებს, მიქსომიცეტებს, სოკოებს, წყალმცენარეებს, ლიქენებს. უმდაბლესი მცენარეების სხეული არ არის დიფერენცირებული ფესვად, ღეროდ და ფოთლად. ასეთ სხეულს თალუსი ეწოდება. გამრავლების ორგანოები ერთუჯრედიანია. უმდაბლესი მცენარეებს შორის გამოიყოფა პროკარიოტები და ევკარიოტები; ერთუჯრედიანი და მრავალუჯრედიანი მიკროსკოპული და მაკროსკოპული ფორმები; ჰეტეროტროფული და ავტოტროფული ორგანიზმები. ბაქტერიებისა და ერთუჯრედიანი წყალმცენარეების ნამარხი ფორმები ცნობილია არქაული და პროტეროზოული პერიოდის ნალექებიდან.
ველებიტი

ველებიტი — ქედი დინარის მთიანეთში, ხორვატიაში. გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ ადრიატიკის ზღვის სანაპიროს გასწვრივ დაახლოებით 150 კმ-ზე. ციცაბოდ ეშვება ზღვისკენ. სიმაღლე 1757 მ-მდე (მთა ვაგანსკი-ვრხი). ჩვეულებრივ ველებიტი 4 ნაწილად იყოფა: ჩრდილოეთი ველებიტი, შუა ველებიტი, სამხრეთი ველებიტი და სამხრეთ-აღმოსავლეთი ველებიტი. უმთავრესად აგებულია კირქვებით. განვითარებულია კარსტი. არის მღვიმეები. დასავლეთი ციცაბო კალთები უტყეოა, დამრეცი აღმოსავლეთი კალთები 1300 მ-მდე შემოსილია ფართოფოთლოვანი ტყეებით, უფრო მაღლა — წიწვოვანი ტყეა. ველებიტი ბუნების პარკად არის გამოცხადებული. გამოიყოფა 2 ეროვნული პარკი: ჩრდილოეთ ველებიტი და პაკლენიცა.
ირავადი

ირავადი — უდიდესი მდინარე მიანმარში. სიგრძე 2170 კმ, აუზის ფართობი 413,710 კმ². სათავე აქვს ტიბეტის მთიანეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კიდეზე, ზღვის დონიდან 147 მ სიმაღლეზე. ზემოთში ხეობა ღრმა და ჭორომიანია, შუაწელსა და ქვემოთში ირავადი განიერ ტერასებიან ხეობაში მიედინება. იშლება ირავადის ვაკეზე. ერთვის ანდამანის ზღვას და აჩენს ვრცელ დაჭაობებულ დელტას, რომლის ფართობია 30 ათასი კმ².

საზრდოობს თოვლისა და წვიმის წყლით, აქვს მუსონური რეჟიმი. აპრილ-სექტემბერში წყალუხვია, ზამთარში — წყალმცირე. წყლის საშუალო წლიური ხარჯი ქვემო დინებაში — 13-14 ათ. მ³/წმ, თავსხმა წვიმების დროს — 40 ათ. მ³/წმ აღემატება, რის გამოც წყლის დონე მატულობს 8-11 მ-ით, მდინარის სიგანე იზრდება 4-5-ჯერ. სანაოსნოა შესართავიდან 1440 კმ-მდე. მცირე გემები აღწევენ მიიჩინამდე, 1600 კმ-ს შესართავიდან.

ირავადის ნაპირზეა ქალაქები: მანდალაი, პიი, ჰინტადა, დელტაში — ქალაქი იანგონი. შესართავიდან 300 კმ-ში განშტოვდება 9 მოზრდილ ტოტად. მიანმარის მოსახლეობის დაახლოებით 30 % ცხოვრობს ირავადის დელტაში, აქვეა თავმოყრილი ბრინჯის წარმოების 70 %. იყენებენ სარწყავად, ზემოთში ხე-ტყეს აცურებენ. ძირითადი შენაკადებია: შუელი, მიინგე (მარცხენა); ჩინდუინი (მარჯვენა).
აბერდინი (ვაშინგტონი)

აბერდინი — ქალაქი აშშ-ში. მდებარეობს ვაშინგტონის შტატის გრეის-ჰარბორის ოლქში. აბერდინი 1884 წელს დააარსა სემუელ ბენმა. ქალაქის ოფიციალური სტატუსი მიიღო მხოლოდ 1890 წლის 12 მაისს. ქალაქი არის გრეის-ჰარბორის ოლქის ეკონომიკური ცენტრი. მის აგლომერაციაში შედის პატარა ქალაქები ჰოკიუმი და კოსმოპოლისი. აბერდინს ზოგჯერ უწოდებენ „ოლიმპიკის ჭიშკარს“, ქალაქი ასევე ცნობილია, როგორც პოპულარული როკ-მუსიკოსის კურტ კობეინის სამშობლო.
ალექსი V დუკა

ალექსი დუკა (; გ. დეკემბერი, 1205) — ბიზანტიის იმპერატორი 1204 წლის 5 თებერვლიდან 12 აპრილამდე. მიეკუთვნებოდა დუკების ცნობილ საგვარეულოს.

ალექსი იმპერატორად გამოაცხადეს ანგელოსების დინასტიის დაცემის შემდეგ, მალევე წააგო ომი ჯვაროსნებთან, რომლებმაც განადგურებული კონსტანტინოპოლის ტერიტორიაზე დააარსეს ლათინთა იმპერია.
მოლდოვის სამთავრო

მოლდოვა — გეოგრაფიულ-ისტორიული რეგიონი და ყოფილი სამთავრო აღმოსავლეთ ევროპაში, რომელიც მოიცავს ტერიტორიას აღმოსავლეთ კარპატებსა და მდინარე დნესტრს შორის. საწყის ეტაპზე იყო დამოუკიდებელი ქვეყანა ხოლო შემდგომ ავტონომია. იგი არსებობდა საუკუნედან 1859 წლამდე, მანამ სანამ იგი ვლახეთის სამთავროსთან გაერთიანდებოდა და ვლახეთისა და მოლდოვის გაერთიანებული სამთავროს შექმნიდა, მოგვიანებით სამთავროს მანამდე ავტრო-უნგრეთის იმპერიის შემადგენლობაში მყოფი რუმინული მხარეც, ტრანსილვანიაც შეუერთდა და რუმინეთის სამეფო ჩამოყალიბდა.

მოლდოვის სამთავროს ისტორიის განმავლობაში მის შემადგენლობაში შედიოდნენ მხარეები: ბესარაბია (ბუჯაკის ჩათვლით), ბუკოვინა და პოკუტიე. ყოფილი სამთავროს დასავლეთი ნაწილი დღეს მოქცეულია რუმინეთის შემადგენლობაში, აღმოსავლეთი წარმოადგენს თანამედროვე მოლდოვის რესპუბლიკას, ხოლო ჩრდილოეთი და სამხრეთი ნაწილები ეკუთვნის უკრაინას.

ისტორიული დროშები და გერბები
გალერეა
ჟან-კლოდ ვან დამი

}; დ. 18 ოქტომბერი 1960, ბერკემ-სენტ-აგათი, ბრიუსელი, ბელგია) — ჰოლივუდში მოღვაწე ფლამანდიელი წარმომავლობის ამერიკელი მსახიობი, რეჟისორი, სცენარისტი, პროდიუსერი, საბრძოლო სცენების დამდგმელი, -ის დამფუძნებელი და მეთაური. წარსულში სახელოვანი კარატისტი, კულტურისტი და კიკბოქსიორი.

1978 წელს დაიკავა მე-3 ადგილი თავის წონით კატეგორიაში ევროპის სამოყვარულო ჩემპიონატში ბოდიბილდინგში, ხოლო ერთი წლის შემდეგ იასპარეზა ბელგიის ჩემპიონატში, რომელიც ატარებდა სახელწოდებას „მისტერ ბელგია“, სადაც პირველი ადგილი დაიკავა და გახდა აბსოლუტური ჩემპიონი.

1979 წელს გახდა ევროპის ჩემპიონი კარატესა და კიკბოქსინგში საშუალო წონით კატეგორიაში პროფესიონალთა შორის. აგრეთვე შავი ქამრის მფლობელია. თავისი საბრძოლო კარიერის განმავლობაში საერთო ჯამში ჩაატარა 22 ბრძოლა, რომელთაგან 20-ჯერ ხვდა წილად მოგება, ხოლო 2-ჯერ დამარცხდა.

მონაწილეობა აქვს მიღებულ მრავალ ფილმში, რომელთაგან წარმატებული აღმოჩნდა: „სისხლიანი სპორტი“ (1988), „კიქბოქსიორი“ (1989), „ორმაგი დარტყმა“ (1991), „უნივერსალური ჯარისკაცი“ (1992), „რთული სამიზნე“ (1993), „დროის პატრული“ (1994), „“ (2008), „შეუჩერებელნი 2“ (2012).

3-ჯერ იყო ზედიზედ მომინირებული -ის კინოპრემიაზე კატეგორიაში „ყველაზე სასურველი მამაკაცი“, — 1992, 1993 და 1994 წლებში.