ჩრდილო ამერიკელი ხასიდი ებრაელები

ჩრდილო ამერიკელი ებრაელები
ხასიდები არიან ზერელიგიური ებრაელები, რომლებიც დეტალურად და ზედმიწევნით იცავენ ორთოდოქსალურ კანონთა მიმდინარეობას, მაგრამ გამოყოფლები არიან ორთოდოქსალური ებრაელების ძირითადი ნაწილისაგან. ხასიდური მოძრაობა საფუძვლებს იღებს მეცხრამეტე საუკუნის პირველი ნახევრის აღმოსავლეთ ევროპაში, როგორც პოპულისტური ცვლილება იმდროინდელი რაბინული ხელმძღვანელობის ზოგადი მახასიათებლებისა და ქმედებების წინააღმდეგ. ზოგადად ხასიდები დაყოფილები არიან სხვადასხვა სექტად და საზოგადოებად. ამის თვალსაჩინო მაგალითია: ლუბავიტჩერისა და სატმარების ჯგუფები, რომლებიც ნიუ-იორკის სამხრეთ ნაწილში - ბრუკლინში სახლობენ. გარდა ამერიკის კიდვ სხვა დასახლებებისა თუ უბნებისა ხასიდური საზოგადოება ცხოვრობს კანადის ტერიტორიაზეც.
იდენტიფიკაცია და დასახლება
ხასიდები ცხოვრობენ თავიანთი ძველი რწმენებით, შეხედულებებითა და ტრადიციებით, რომლებიც აუცილებლად ითვალისწინებს ორთოდოქსალურ კანონთა მიმდინარეობას. უნდა ითქვას ისიც, რომ ხასიდები ვიზუალური მახასიათებლებითაც გამოიჩევიან. მამაკაცებს აქვთ გრძელი წვერი და ყურებთან ხვეული თმა, ატარებენ შავ კოსტუმს და ვრცელ პალტოებს. რაც შეეხება ქალებს ისინი ძირითადად ატარებენ გრძელ შავ კაბებს და თავზე აქვთ თავისებური თავსაფრები. მათი ცხოვრების წესი აუცილებლად უნდა იყოს უმანკო და ძირითად შემთხვევებში ისინი მხოლოდ თავიანთ გარემოცვასთან უნდა ურთიერთობდნენ. აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ უმრავლესობას არ აქვს ტელევიზორი, რადიო და სხვა ასეთი სახის ტექნიკა, არც თეატრისა და კინოს ხშირი სტუმრები არიან. ისინი ჩაცმულობით და ლოცვის სტილით ბაძავენ მეთვრამეტე საუკუნეში მცხოვრებ თავიანთ წინაპრებს. ასევე ჰყავთ საკმაოდ განათლებული რელიგიური ლიდერები. მიუხედავად იმისა, რომ ხასიდები არ აღიარებენ და ცნობენ უამრავ „დადგენილებას“, აგრეთვე დიდად არ არინ დაინტერესებულნი თანამედროვე ცხოვრებით და უკენასკნელ დეკადებში განვითარებული მოვლენებით, ისინი მაინც კარგად არიან ადაპტირებულები თანამედროვე მსოფილოსთან, ერთგულები არიან თავიანთი მიმდინარეობის მიმართ და ასე გრძელდება ეს ყველაფერი თაობიდან თაობაში. ხასიდ ებრაელთა რიცხვი ჩრდილოეთ ამერიკის ტერიტორიებზე დაახლოებით90 000-იდან 100 000-მდეა. ყველაზე მეტი ხასიდი ამერიკის მეგაპოლის ნიუ-იორკსსა და კანადის დედაქალაქ მონრეალში ცხოვრობს. გარდა ამ ორი ქალაქისა ჩრდილო ამერიკის დანარჩენი მასშტაბით მათი რიცხვი ამ ტერიტორიაზე ძალზედ მცირეა.

ისტორია და კულტურული ურთიერთობები
ხასიდური მიმდინარეობა წარმოიშვა მეთვრამეტე საუკუნეში რუმინეთ-პოლონეთის საზღვარზე - გალიციაში და ასევე მეორე კერა იყო ვოლნიის რეგიონი უკრაინაში. ეს მიმდინარეობა დაარსდა რაბინ ბენ ელაეზერის (1700 – 1760), მოგვიანებით წოდებულ ბაალ შემ ტოვის მიერ. მიმდევართა რიცხვი თავიდანვე სწრაფად იზრდებოდა და იმ პერიოდიდან მოყოლებული დღემდე ხასიდური დაწესებულებები და ორგანიზაციები ყოველთვის ავტონომიური და ებრაელ ხალხთან დაკავშირებული იყო.

დასახლებები
მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ხასიდი ებრაელების ძირითადი სამყოფელი იერუსალიმი და როგორც უკვე ზემოთ ითქვა ნიუ-იორკის ბრუკლინი იყო. ასევე მათი საკმაოდ დიდი რაოდენობა უკვეცხოვრობდა მონრეალში. ხასიდების დასახლებები 1940-იან და 1950-იანი წლების ამერიკაში იმით გამოირჩეოდა, რომ ისინი მანამდე თითქმის არც კი იყვნენ ჩასულები ამერიკის ტერიტორიაზე. 1990 წილისთვის ბრუკლინის სამი დიდი რაიონი: უილიამსბურგი, ქროუნ ჰეითსსი და ბოროს პარკი უკვე მჭიდროდ იყო დასახლებული ხასიდი ებრაელებით.

საარსებო და კომერციული აქტივობები
ხასიდურ სამყაროში სამუშაო ყოველთვის დაბალანსებულია რელიგიურ ღირებულებებთან. ხასიდი ებრაელები არ მისდევენ სამეწარემო შრომით კარიერას, რომელსაც დასავლეთ კულტურაში დიდი ადგილი უჭირავს. მაგრამ ყველაფერ ამის და მიუხედავად ისინი საკმაოდ კარგად და ორგანიზებულად ცხოვრობენ და ამავდროულად პირნათლად იცავენ რელიგიურ ვალდებულებებს. მათი სკოლის ძირითადი დებულების მიხედვით მამაკაცები ძირითადად სწავლობენ ბიზნესს ან სხვა კომერციულ საქმიანობებს, აგრეთვე არის ხოლმე შემთხვევები, როდესაც ისინი მხოლოდ საოჯახო ბიზნესში არიან ჩართულები. ხასიდთა უმრავლესობა საკმაოდ ნიჭიერ მუშახელს წარმოადგენს. ასევე ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ ხასიდები აქტიურად არიან ჩართულები ბრილიანტის „ინდუსტრიაშიც“. გარდა ამისა მათ ჰყავთ: კარგი ელექტრიკები, დურგლები, ოპერატორები და მოვაჭრეები. მოკლედ რომ ითქვას ხასიდები არჩევენ, რომ იყვნენ ან თვითდასაქმებულები, ან იმუშაონ ორთოდოქს ებრაელებისათვის, რომლებსაც მათთვის მოსაწონი რელიგიური ღირებულებები გააჩნიათ. ზემოთ ჩამოთვლილი ფაქტების შედეგები დღესდღეობით ისაა, რომ მიუხედავად ხასიდთა მცირე რაოდენობისა, მათი საწარმოები, ბიზნესები და ორგანიზაციები საკმაოდ კარგად ვითარდება და იზრდება, რაც თავის მხრივ ხაზს უსვავს ხასიდ ებრაელთა პროფესიონალიზმსა და ნიჭს.

ქორწინება
ბიჭები და გოგონები ყოველთვის ცალ-ცალკე არიან და არ იღებენ მონაწილეობას ისეთ აქტივობებში, სადაც ისინი ერთად შეიძლება აღმოჩდნენ. იდეაში ბიჭსა და გოგოს ქორწინებამდე არც კი უნდა ჰქონდეთ რაიმე სახის სექსუალური ურთიერთობა. ხასიდთათვის მათი დაქორწინების საშუალო ასაკია 18-იდან 20 წელი. მათივე რწმენა-წარმოდგენებით ქორწინების ყველა წესი სათანადოდ უნდა იყოს დაცული. არის ასეთი ტრადიცია, რომ ხანდაან არ არის აუცილებელი მხოლოდ ერთი სექტის წარმომადგენლები დაქორწინდენენ ერთამნეთზე, შესაძლოა სხვადასხვა სექტის წარმომადგენლებმაც იქორწინონ და ამით დაახლოვდნენ სექტები, ერთმანეთის იდეოლოგიები გაიზიარონ. ქორწინებისთვის საჭიროა ოჯახის წევრების თანხმობაც. შობადობის კონტორლის უმეტესი ფორმები რელიგიურად აკრძალულია, ამიტომ მათში მრავალშვილიანობა ფართოდ გავრცელებული ტრადიციაა. უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ წყვილები ძალიან იშვიათად ეყრებიან ერთმანეთს. ოჯახში მამაკაცებს ევალებათ უპირველეს ყოვლისა რელიგიური საქმიანობების შესრულება, ხოლო ქალები ძირითადად დიასახლისობით და ბავშვების აღრზდით არიან დაკავებულები.

სოციალიზაცია
ხასიდური საზოგადოებისათვის უმნიშვნელოვანესია პატარა თაობების რელიგიურად აღზრდა. პატარაობიდანვე ბავშვები იზრდებიან ისეთ გარემოში სადაც სწავლობენ სიყვარულს, ქცევის ნორმებს და ითვისებენ რელიგიურ ღირებულებებს. აქვე უნდა ითქვას ისიც, რომ ბავშვებს ერთდროულად ღვთის შიშსა და სიყვარულს ასწავლიან. გოგონები და ბიჭები სხვადასხვა სკოლაში სწავლობენ და ერთად თითქმის არ არიან ხოლმე. საშუალო სკოლის დამთავრების შემდგომ ახალგაზრდები მიდიან ებრაულ სკოლაში , სადაც ისწავლება იუდაიზმის ზოგადი საგნები. რაც შეეხება გოგოებს ისინი სხვა გზით მიდიან და სწავლობენ ლოცვებს, ბიბლიურ ისტორიებს, მორალურ მოძღვრებებს, კანონებსა და ასე შემდეგ. სწავლა გოგოებისთვისაც და ბიჭებისთვისაც ებრაულ ენაზეა. უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ არა აკადემიური საგნები მაგალითად მუსიკა ან ფიზკულტურა აქ არ ისწავლება. რაც შეეხება საერო სწავლების პროგრამას გოგოებისთვის უფრო ლიბერალურია ვიდრე ბიჭებისთვის. ხასიდური სკოლა მაქსიმალურად ცდილობს, რომ თაობებს კარგი და ხარისხიანი განათლება მისცეს. ბევრი აკრძალვა მათივე აზრით ისევ ბავშვების უმანკდ ჩამოყალიბებისთვის და აღზრდისთვისაა მიღებული.

რებეს როლი საზოგადოებაში
რებე იაკვებს უნიკალურ სტატუსს ხასიდურ საზოგადოებაში. ყველანაირი გაგებით თავისი ხალხისთვის ის არის ლიდერი და უმთავრესი ფიგურა ნებისმიერ საკითხში. რებეს მრევლი მიდის მასთან რჩევისთვის, აღსარებისთვის და ასე შემდეგ. ხანდახან არის ხოლმე, როდესაც ფსიქოლოგიურ კონსულტაციასაც კი გადიოდნენ მასთან. საზოგადოების რწმენა-წარმოდგენით რებე არის გადებული ხიდი ხალხსა და ღმერთს შორის. ის ხასიდები, ვინც ფიზიკურად შორს არიან თავიანთ რებესთან შეუძლიათ, რომ მასთან წერილი გაგზავნონ. რებეს სტატუსი მათი რწმენებით ღმერთისაგან დალოცვილია. რებეების მემკვიდრეობა გადადიის მამიდან შვილზე ან ახლო ნათესავებიდან ერთმანეთზე. რებე აღიარებულია საზოგადოების მხრიდან, როგორც უმანკო და მართალი, ამიტომ მის ნათქვამში ეჭვი არავის არ შეაქვს.

ხასიდთა სასაუბრო ენა
ძირითად შემთხვევებში ხასიდები საუბრობენ იმ ქვეყნის ენაზე სადაც ცხოვრობენ, მაგრამ საკმაოდ ბევრია შემთხვევა, როდესაც ისინი თავიანთ ძირძველ ინდო-ევროპულ ენაზე საუბრობენ ე.წ. . ამით ისინი ცდილობენ, რომ თავიანთი ძველი ჩვევა-ტრადიციები ახალგაზრდა თაოებებისთვის ნელ-ნელა არ გაუცხოვდეს და დაიკარგოს. ამ ყველაფრის შესაბამისად ზემოთ ხსენებულ აშკენაზ ებრაელთა  ენაზე ბევრი ხასიდი ბავშვი საუბრობს. თავის მხრივ ეს ყველაფერი დიდ დახმარებას უწევს, რომ ეს ენა არ დაიკარგოს. იდიშურ ენაზე აგრეთვე იბეჭდება გაზეთებიც და იწერება სხვადასხვა ნაწარმოები. ხასიდურ საზოგადოებაში არსებობს იდიშურ ენაზე გადაღებული ფილმებიც და ასე შემდეგ.