ჰუმპოლეცი

ჰუმპოლეცი — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის ვისოჩინის მხარეში, ქალაქი პელჰრჟიმოვის რაიონში მდებარეობს. ეს არის ინდუსტრიული ქალაქი, რომელიც დღეს ძირითადად ბერნარდის ოჯახური ლუდსახარშითა და საინჟინრო ინდუსტრიითაა არის ცნობილი. ქალაქში წმინდა ნიკოლოზის ტაძრის მახლობლად დგას საინტერესო მოწყობილობა სახელად პოეზიომატი, ეს არის აპარატი, რომელსაც მექანიკური მოძრაობით შეგიძლიათ ლექსები მოაყოლოთ.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ჰუმპოლეცი 12 მუნიციპალური ერთეულისგან შედგება:

ჰუმპოლეცი
ბრუნკა
ვილემოვი
კლეტეჩნა
კრასონოვი
ლჰოტკა
პეტროვიცე
პლაჩკოვი
როზკოში
სვეტლიცე
სვეტლიცკი-დვური
ჰნევკოვიცე

გეოგრაფია
ჰუმპოლეცი იიჰლავადან ჩრდილო-დასავლეთით, დაახლოებით 22 კილომეტრში მდებარეობს. ქალაქი დაახლოებით შუაშია პრაღასა და ბრნოს შორის. ქალაქის ტერიტორია კრჟემეშნიკის მთიანეთშია განლაგებული. მისი მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია კრასნა-ვიჰლიდკას გორა, რომელიც ზღვის დონიდან 663 მეტრზე მდებარეობს.

ტერიტორიაზე მრავლად არის მცირე ზომის სათევზაო ტბორები, რომელთაგან ზოგი პირდაპირ ქალაქშია დაგუბებული.

ისტორია
ჰუმპოლეცი მეფე ოტოკარ -ის 1219 წლით დათარიღებულ ქარტიაშია პირველად მოხსენიებული. ზოგი ისტორიკოსის აზრით, ეს ქარტია ყალბია, მაგრამ 1245 წლამდეა დაწერილი. ამრიგად, ჰუმპოლეცის პირველი სანდო წერილობითი ხსენება 1233 წლით თარიღდება. თუმცა, ის სავარაუდოდ პრაღიდან და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ბოჰემიიდან მორავიამდე მიმავალ გზაზე საგუშაგო პუნქტად უფრო არდრე ფუნქციონირებდა. 1233 წელს ტევტონთა რაინდთა ორდენს ჰუმპოლეცში გარკვეული ქონება ჰქონდა. შემდეგ ორდენმა ის ჟელივის მონასტერს მიჰყიდა და ადგილობრივი ეკლესიის უფლებებიც გადასცა მას. თავად სოფელი ამ დროს მონარქისგან შეიძინა პრაღის წმინდა ფრანცისკეს სახელობის საავადმყოფომ, რომელიც წითელი ვარსკვლავის მქონე ჯვაროსანთა ორდენს ეკუთვნოდა.

ჰუმპოლეცის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია ისტორიულ წყაროებში პირველად 1233 წელს არის მოხსენიებული. ის გოტიკური არქიტექტურული სტილით საუკუნის მეორე ნახევარში აშენდა. მოგვიანებით სოფელი ლიპას, დუბას, ლესკოვეცის, ტრჩეკისა და რჟიჩანის დიდგვაროვნებს ეკუთვნოდათ. ჰუსიტური ომების დროს ქალაქი ჰუსიტთა ერთ-ერთი საგუშაგო იყო.

- საუკუნეებს შორის ჰუმპოლეცში ვერცხლს მოიპოვებდნენ, მოგვიანებით კი ქსოვილების დამზადება გახდა წამყვანი დარგი. ამ საქმიანობამ საუკუნეში განვითარების პიკს მიაღწია. 1597 წელს ჰუმპოლეცში დაარსდა ჰერალეკის მამულის მფლობელების საკუთრებაში არსებული ლუდსახარში, ხოლო 1991 წელს მეწარმე სტანისლავ ბერნარდმა განაგრძო ეს ტრადიცია, როდესაც გაკოტრებული ლუდსახარში აყვავებულ ბერნარდის ოჯახის ლუდსახარშად აქცია.

1714 წელს ჰუმპოლეცში შავი ჭირი გავრცელდა და უამრავი ადამიანის სიცოცხლე იმსხვერპლა.
ბილა ჰორას ბრძოლის შემდეგ ქალაქი კონფისკაციას ჩაუტარდა და სოლმსის დიდგვაროვნები გახდნენ მისი მფლობელები. შემდგომში ჰუმპოლეცი სხვა ოჯახების საკუთრება იყო.

1807 წელს ჰუმპოლეცი გრაფ ვოლკენშტაინ-ტროშბურგის საკუთრება გახდა და მაშინდელი სოფელი ქალაქად გადაკეთდა. საუკუნეში ქალაქში ისე განვითარდა სამოსის წარმოება, მას მეტსახელად „ჩეხურ მანჩესტერსაც“ კი უწოდებდნენ. 1848 წელს ჰუმპოლეცში ეროვნული გვარდია შეიქმნა და კარელ ჰავლიჩეკ-ბოროვსკი ქალაქის მერად აირჩიეს. 1862 წლის 30 აგვისტოს აქ ჩეხისა და ლეხის „მომღერალთა ასოციაცია“ დაარსდა. 1894 წლის 1 სექტემბერს ჰუმპოლეცში რკინიგზა გაიყვანეს.

არქიტექტორმა იოზეფ გოჩარის პროექტით ქალაქი 1939 და 1941 წლებში მთლიანად აღადგინეს. 1910 წელს ქალაქში დაარსდა ჰუმპოლეცის რაიონული ცენტრი და 1960 წლამდე არსებობდა, სანამ ქალაქი ჰუმპოლეცი პელჰრიმოვის რაიონის ნაწილი არ გახდა.

განათლება
ჰუმპოლეცში ფუნქციონირებს საბავშვო ბაღი. ასევე ორი დაწყებითი სკოლა — ჰალკოვა და ჰრადსკა. ქალაქში ასევეა გუსტავ მალერის სახელობის ხელოვნების დაწყებითი სკოლა, როგორც დამხმარე სასწავლებელი. ჰუმპოლეცში ჯამში სამი საშუალო სკოლა მდებარეობს, მათ შორის არის დოქტორ ალეშ ჰრდლიჩკას გიმნაზია, რომელიც 1937 წელს დაარსდა. ჰუმპოლეცში ჩეხეთის სასოფლო-სამეურნეო აკადემიას აქვს ფილიალი, სადაც ასწავლიან პროფესიებს: ავტოელექტრიკოსი, ავტომექანიკოსი, ძარის სახელოსნო, სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკის შემკეთებელი, სარემონტო სამუშაოები, სანტექნიკოსი, დურგალი, აგურის მშენებელი, სელექციონერი და ფერმერი.

ჰუმპოლეცში მდებარეობს კერძო საშუალო სკოლა „ “, სადაც ისწავლება საშუალო განათლების ორი საგანი (ინფორმაციული ტექნოლოგიები, ბიზნესი), ასევე გამყიდველი და მზარეულ-მიმტანის ხელობას შეუძლიათ დაეუფლონ მოსწავლეები, ამ სკოლაში დამატებით ისწვლება ბიზნესის მართვა.

ღირსშესანიშნაობები
წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია თავდაპირველად ადრეული გოტიკური სტილის ეკლესია იყო, რომელიც იან სანტინი აიხელმა 1721–1722 წლებში გოთურ-ბაროკოს სტილში აღადგინა. მისი ამჟამინდელი ნეოგოტიკური ფორმა 1895 წელს ჩატარებული რეკონსტრუქციის შედეგია.

ევანგელისტური ტაძარი ისტორიცისტურ სტილში 1862 წელს აშენდა, ხოლო კოშკი 1890–1891 წლებში დაემატა. 1854 წლის სამრევლოსთან და ევანგელისტურ სკოლასთან ერთად მას ჩეხეთის კულტურული ძეგლის სტატუსი აქვს.

2022 წლიდან ბერნარდის ოჯახური ლუდსახარშის ბუხარს 33 მეტრის სიმაღლის სადამკვირვებლო კოშკი აქვს, რომელზეც 189 საფეხურიანი სპირალური კიბით მოხვდებით და ღიაა დამთვალიერებელთათვის. ის ლუდსახარშის ვიზიტორთა ცენტრის ნაწილია.

ჰუმპოლეცის სინაგოგა ყოფილი ებრაული სალოცავია, რომელიც 1760–1762 წლებში აშენდა. ებრაული სასაფლაო ქალაქის ცენტრიდან დაახლოებით 900 მეტრში მდებარეობს. იგი დაარსდა 1716 წელს და არსებობის განმავლობაში ორჯერ გაფართოვდა საუკუნეში.

მუნიციპალური ბიბლიოთეკის შენობა 1873 წელს აშენდა, მასში თავდაპირველად ქალაქის მერია იყო განთავსებული. შენობა დააპროექტა არქიტექტორმა იოზეფ ზიტეკმა. ეს არის ნეორენესანსის სტილის წარმომადგენლობითი შენობა. ამჟამად მასში მუნიციპალური ბიბლიოთეკაა განთავსებული.

აღსანიშნავი ხალხი
იან ჟელივსკი (1380–1422) — მღვდელი
ალეშ ჰრდლიჩკა (1869–1943) — ჩეხი-ამერიკელი ანთროპოლოგი.
იოზეფ სტრანსკი (1872–1936) — კომპოზიტორი და დირიჟორი
ანა სიხრავოვა (1873–1925) — პოლიტიკოსი
იაროსლავ აუგუსტა (1878–1970) — მხატვარი
ინოცენც არნოშტ ბლაჰა (1879–1960) — სოციოლოგი და ფილოსოფოსი
ანდელა კოზაკოვა-იიროვა (1897–1986) — ადვოკატი
იან ზაბრანა (1931–1984) — მწერალი და მთარგმნელი
ივან მარტინ იროუსი (1944–2011) — პოეტი, მიწისქვეშა მწერალი და დისიდენტი
იოზეფ დრაპელი (დაბ. 1940 წელს) — ჩეხი-კანადელი მხატვარი
დუსან კადლეცი (1942–2018) — ჩეხი-კანადელი მხატვარი
მილუშე ჰორსკა (დაბ. 1959 წელს) — პოლიტიკოსი
დავიდ ჰოლოუბეკი (დაბ. 1980 წელს) — ფეხბურთის მწვრთნელი
იან კოპიცი (დაბ. 1990 წელს) — ფეხბურთელი

დაძმობილებული ქალაქები
ჰუმპოლეცი დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან:
ნამესტოვო, სლოვაკეთი
კარლოვაცი, ხორვატია