iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ინჯეს მინარეთის მედრესე

ინჯე მინარეთის მედრესი — საუკუნის ისლამური სკოლა კონიაში, თურქეთი, ქვის და ხის ხელოვნების მუზეუმი. იგი ცნობილია დეკორატიული შესასვლელით, გუმბათოვანი ეზოთი, ორნამენტული აგურის მინარეთით (რომელიც ნაწილობრივ დაზიანდა 1901 წელს) და ანატოლიის სელჩუკთა არქიტექტურის შესანიშნავი ნიმუშით.

ისტორია
ინჯეს მინარეთის მედრესე ააგეს 1265 წელს სელჩუკთა ვეზირის საჰიბ ათა ფაქრ ალ-დინ ალის მიერ, რომელიც იყო ქალაქ კონიაში მონღოლების შემოსევის შემდეგ არქიტექტურის ორი მთავარი სპონსორიდან ერთ-ერთი. 1285 წელს იგი დაკრძალს საკუთარი მეჩეთის კომპლექსში.

არქიტექტურა
კომპლექსის განლაგება
ინჯეს მინარეთის მედრესე აშენებულია სელჩუკთა მმართველობის ძველ ცენტრთან ახლოს, კონიას ციტადელის ძირას. მედრესის კომპლექსის ზომები შეადგენს დაახლოებით 23,60 და 20,30 მეტრს, რაც დაახლოებით 77,4 ფუტს და 66,6 ფუტს შეადგენს. კომპლექსის ცენტრალურ ნაწილში მდებარეობს გუმბათიანი ეზო, რომელიც გარს აკრავს მედრესის ოთახებს, ან ისლამურ რელიგიურ სკოლას ჩრდილოეთ, სამხრეთ და დასავლეთ მხარეებზე. სტუდენტთა ოთახები განლაგებულია გუმბათის ჩრდილოეთ და სამხრეთ მხარეებზე, ხოლო მედრესის საგანმანათლებლო ოთახები დასავლეთ მხარეს. აგურის დეკორაციის გამოყენება დამახასიათებელი იყო სელჩუკური შენობებისთვის, რადგან იგი დაკავშირებულია ტრადიციულ ანატოლიურ აგურის არქიტექტურასთან.

პორტალი და ფასადი
შენობის პორტალი გარშემორტყმულია ორნამენტირებული ქვის ნაკეთობებით, რომელიც გადაჭიმულია მთელ ფასადზე. სურა 36 და სურა 110 ჩაწერილია სულუსური კალიგრაფიის თვალსაჩინო ვერტიკალურ ზოლებში, რომლებიც ერთმანეთში ირევა კარის ზემოთ.

გუმბათი
ბაღის ცენტრში მდებარეობს ცენტრალურად დაგეგმილი, გადახურული გუმბათი. მიუხედავად იმისა, რომ ცენტრალური გეგმები გავრცელებული იყო ბოლო სელჩუკურ არქიტექტურაში, ინჯეს მინარეთის მედრესეს გადახურვა განსხვავდება წინა ცენტრალურად დაგეგმილი ეზოებისგან. დიდი ცენტრალური გუმბათი იმეორებს სელჩუკამდე ანატოლიურ არქიტექტურას, განსაკუთრებით ადრეულ მეჩეთების გეგმებსა და სტანდარტულ ანატოლიურ, ბიზანტიური ეკლესიის სტილს.

გუმბათი დამაგრებულია ოთხი სამკუთხა აფრით, რომელიც შესრულებულია აგურის ნამუშევრით. გუმბათის გვერდითი ოთახები საერთოდ არ არის მორთული, რაც კიდევ უფრო მეტად გამოკვეთავს ცენტრალური სივრცის ესთეტიკურ მახასიათებლებს. გუმბათის შიდა ნაწილი დაფარულია ალტერნატიული მწვანე-ტურქიზისა და შავი კერამიკული ნაკეთობებით, გეომეტრიული ნიმუშებით, რომლებზეც ამოტვიფრულია ქუფური კალიგრაფია.

მინარეთი
ინჯეს მინარეთის მედრესეს სახელწოდება უკავშირდება შენობის თავდაპირველად ექსტრემალურად მაღალ მინარეთს, რომელსაც ადრე ორი აივანი ჰქონდა. თუმცა, 1901 წელს მინარეთი ნაწილობრივ დაინგრა ელვის და წვიმის შედეგად.
საძირკველის ზემოთ ამაღლებული კვადრატული ფორმა ცილინდრულ ფორმაში გადადის. მოჭიქული აგურები სტრატეგიულად არიან განლაგებულები მცირე მანძილით ერთმანეთისგან, ქმნის გეომეტრიულ ცილინდრულ ნიმუშს, რომელიც წარმოქმნის მასალების თავისუფლად ჩამოკიდების ილუზიას. გარდა ამისა, მწვანე კერამიკული ნაკეთობებითა და გეომეტრიული მოტივებით არის გაფორმებული მინარეთის გარე ნაწილი, რაც ქმნის შთამბეჭდავ სელჩუკურ არქიტექტურას და ხელოვნებას. სელჩუკური შენობებისთვის დამახასიათებელი იყო მოჭიქული აგურებით მოპირკეთება და დეკორატიული სტილით ორნამენტირება.
ჯუანშერ ზალდასტანიშვილი

ჯუანშერ ვასილის ძე ზალდასტანიშვილი (დ. 5 მაისი, 1933, მოსკოვი, — გ. 5 დეკემბერი, 2020) — ქართველი ბიოლოგი. ბიოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი (1999), პროფესორი (2001), საქართველოს სპორტის დამსახურებული მოღვაწე (2000), საკავშირო კატეგორიის მსაჯი თანამედროვე ხუთჭიდში (1960), საქართველოს დამსახურებული მწვრთნელი.

1957 წელს დაამთავრა საქართველოს ფიზიკური კულტურის ინსტიტუტი, ხოლო 1969 წელს — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიოლოგიის ფაკულტეტი. 1957–2007 წლებში იყო საქართველოს ფიზიკური კულტურის ინსტიტუტის ფარიკაობის, მშვილდოსნობის კათედრების გამგე; დაუსწრებელი სწავლების ფაკულტეტის დეკანი; მწვრთნელთა ფაკულტეტის დეკანი; პრორექტორი; სპორტის გამოყენებითი სახეების დეპარტამენტის უფროსი; 2007–2010 წლებში — ილიას უნივერსიტეტის ბიზნესისა და სამართლის ფაკულტეტის მოწვეული პროფესორი. 2004–2012 წლებში იყო საქართველოს თანამედროვე ხუთჭიდისა და ტრიატლონის ეროვნული ფედერაციის პრეზიდენტი, ხოლო 2012 წლიდან — ფედერაციის საპატიო პრეზიდენტი. ზალდასტანიშვილის შრომები ეძღვნება სპორტის ფიზიოლოგიას, თანამედროვე ხუთჭიდს, ფარიკაობას, ცხენოსნობას, რაიტთერაპიას. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (2001).
ლალი ზამბახიძე

ლალი (ლარისა) ალექსანდრეს ასული ზამბახიძე (დ. 18 ოქტომბერი, 1941, ჩოხატაური) — ქართველი გრაფიკოსი. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1981).

დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია (1965). 1971 წლიდან იქვე ეწევა პედაგოგიურ საქმიანობას, 2002-2006 წლებში იყო გრაფიკის კათედრის გამგე. გამოფენებში მონაწილეობს 1965 წლიდან. მთავარი ნამუშევრები: გრაფიკული სერიები — „ადამიანი და გარემო” (1978), „მშობლიური მოტივები” (1979), „მიტოვებული ადგილები” (1986), „გერმანული მოტივები” (1990) და სხვ.; ილუსტრაციები წიგნებისთვის – ილია ჭავჭავაძის „კაცია-ადამიანი?!”, ე. ნინოშვილის „პალიასტომის ტბა”, ნოდარ დუმბაძის „მე ვხედავ მზეს” და სხვ. ზამბახიძის ნამუშევრები დაცულია საქართველოს ეროვნულ გალერეაში, მოსკოვის ტრეტიაკოვის გალერეაში, მოსკოვის აღმოსავლეთის ხალხთა ხელოვნების მუზეუმში, სხვა მუზეუმებსა და კერძო კოლექციებში. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (2004).
აკაკი ზამთარაძე

აკაკი იოაკიმეს ძე ზამთარაძე (დ. 10 აპრილი, 1919, სოფ. ეწერი, ახლანდ. სამტრედიის მუნიციპალიტეტი, — გ. 23 აპრილი, 1991, თბილისი) — საბჭოთა არმიის გენერალ-მაიორი (1970).

დაამთავრა სამტრედიის რკინიგზის სახელოსნო სასწავლებელი (1934), ლენინგრადის მიხეილ ფრუნზეს სახელობის სამხედრო სასწავლებელი (1939), იქვე — სამხედრო-სატრანსპორტო აკადემია (1954). მეორე მსოფლიო ომის (1939–45) დროს მონაწილეობდა ლენინგრადის დაცვაში. 1943–1945 წლებში მეთაურობდა პირველი გვარდიული რკინიგზის სამშენებლო ბრიგადის ასეულს სამხრეთ, სამხრეთ-დასავლეთ, უკრაინის , ბელორუსიის ფრონტებზე. 1959–1963 წლებში მსახურობდა ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქში დივიზიის მეთაურის მოადგილედ. 1963–1976 წლებში იყო თბილისის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამხედრო კათედრის უფროსი. მიღებული აქვს საბრძოლო ჯილდოები.
შოთა ზამთარაძე

შოთა ამბაკოს ძე ზამთარაძე (დ. 7 მაისი, 1926, სოფ. ეწერი, ახლანდ. სამტრედიის მუნიციპალიტეტი, — გ. 30 აპრილი, 1993, ბათუმი) — ქართველი ფერმწერი. აჭარის ასსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1967).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია (1955, პედაგოგი — აპოლონ ქუთათელაძე). სამხატვრო გამოფენებში მონაწილეობს 1955 წლიდან. მისი შემოქმედების ძირითადი თემა იყო ქალაქი ბათუმი. ხატავდა პეიზაჟებს, პორტრეტებს, ჟანრულ კომპოზიციებს. მნიშვნელოვანი ნაწარმოებებია: „საღამო ბათუმის პორტში” (1956), „ბათუმელი თევზმჭერები” (1961), „სასიხარულო ცნობა” (1955), „დასვენება” (1964), „დიადი განთიადი” (1973), „ბათუმის ნავსადგურში” (1977), „წითელი წისქვილი” (1979) და სხვ.
ლარისა ამირი

ლარისა ამირი (, დ. 1966) — ისრაელელი მწერალი და პოლიტიკოსი, რეპატრირებული სსრკ-დან, ისტორიკოსი, ფილოსოფიის დოქტორი, პარტია „სამართლიანობის“ ლიდერი 2019 წლიდან.

ბიოგრაფია
ლარისა ამირი დაიბადა 1966 წელს. დაამთავრა მოსკოვის 57-ე სკოლა. სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლობდა და წარმატებით დაამთავრა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიოლოგიისა და ნიადაგმცოდნეობის ფაკულტეტზე. ის ისრაელში ემიგრაციაში წავიდა 1989 წელს მეუღლესთან ვენიამინ (ბინიამინ) ვინიკოვთან ერთად[2]. მუშაობდა ისრაელის ღია უნივერსიტეტში კურსის რედაქტორად.

ცენტრალურმა საარჩევნო კომისიამ პარტიის დისკვალიფიკაცია მოახდინა. ისრაელის უზენაესმა სასამართლომ კი გააუქმა საარჩევნო კომისიის ეს გადაწყვეტილება. „სამართლიანობის“ პარტია მონაწილეობდა 2020 და 2021 წლის საპარლამენტო არჩევნებში.

1999 წელს მან თანაავტორ მეუღლესთან, ვენიამინ ვანიკოვთან ერთად, გამოაქვეყნა რომანი „სარკე პრინცისთვის“.

პირადი ცხოვრება
ლარისა ამირის პირველი ქმარი იყო ვენიამინ (ბინიამინ) ვანიკოვი , რომელთანაც განქორწინდა 2003 წელს. პირველი ქორწინებიდან ჰყავს ოთხი შვილი.

მან იგალ ამირი მიმოწერით გაიცნო და დადიოდა ციხეში მის სანახავად. 2004 წლის იანვარში მან, იგალ ამირთან ქორწინების მოთხოვნით, რომელიც 2003 წლიდან რამლას აიალონის ციხის სამარტოო საკანში იმყოფებოდა, მიმართა შესაბამის უწყებას. აპრილში საქმე თელ-ავივის რაიონულ სასამართლოს გადაეცა. აგვისტოში ლარისამ და იგალ ამირმა მინდობილი პირის საშუალებით იქორწინეს ისრაელის მთავარი რაბინის თანდასწრების გარეშე. 2005 წლის ივლისში რაბინულმა სასამართლომ დაადასტურა ქორწინება. 2006 წელს იგალი გადაიყვანეს რიმონიმის ციხეში ქალაქ თელ-მონდში, ისრაელის გენერალურმა პროკურორმა მენაჰემ მაზუზმა აღიარა ქორწინება, მეუღლეებს მიეცათ ვიზიტების უფლება და მათ მოითხოვეს ინ-ვიტრო განაყოფიერება. 2006 წლის ბოლოს იგალს გრძელვადიანი ვიზიტების უფლება მიეცა. 2007 წლის 28 ოქტომბერს ლარისას ვაჟი შეეძინა. უზენაესი სასამართლოს ნებართვით, 2007 წლის 4 ნოემბერს ციხეში ჩატარდა ებრაელთა წინადაცვეთის ცერემონია (ბრიტ-მილა), რის შემდეგაც შვილს ინონ ელია შალომი დაარქვეს.

ლარისას ერთ-ერთი ქალიშვილი, ავიტალი, 2010 წელს დაქორწინდა ამიტა ამირზე, იგალ ამირის უმცროს ძმაზე.

რეჟისორმა ჰერც ფრანკმა გადაიღო თავისი უკანასკნელი დოკუმენტური ფილმი „შიშის ზღურბლზე“ ლარისა და იგალ ამირების ქორწინების შესახებ. 2013 წელს ფრენკის გარდაცვალების შემდეგ, ფილმი დაასრულა მისმა თანაავტორმა, რეჟისორმა მარია კრავჩენკომ. ფილმის პრემიერა შედგა 2014 წლის 9 დეკემბერს რიგაში, რუსული დოკუმენტური კინოს ფესტივალზე „“.
ოქროს ობობა

„ოქროს ობობა“ — 1992 წელს გადაღებული სატელევიზიო დეტექტიური მინი სერიალი, რომლის რეჟისორები და სცენარისტები არიან მიხეილ ანთაძე, გოგი ქავთარაძე და დავით კვირცხალია.

სიუჟეტი
გამომძიებელ ივანე გიორგაძეს რთული საქმის გამოძიება დაევალა. სახეზეა მძიმე დანაშაულები – გაფლანგვა, ძარცვა, მკვლელობა. დამნაშავეთა ხლართებში, როგორც ობობას ქსელში, უამრავი ადამიანია გაბმული.

როლებში
გოგი ქავთარაძე — ივანე გიორგაძე
დავით კვირცხალია — ტარიელი
ლელა თურმანიძე — მარიკა
მედეა ჩახავა — ნატალია
კახი კავსაძე — ჩეჩე
გიორგი (გოგი) ხარაბაძე — ექიმი
რობერტ სტურუა — გამყიდველი
ლიკა ქავჟარაძე — ელა
ალექსანდრე (საშკა) იოსელიანი — კახი
მურმან ჯინორია — კილაძე
მიხეილ ჯოჯუა (უმც.) — თანდილაშვილი
დავით პაპუაშვილი — უშანგი
გეგი გუჯეჯიანი — მამუკა
ნუგზარ ცომაია — კარლო
ლია გუდაძე — ჟანა
ლეილა ყიფიანი — ანა
გივი ჩუგუაშვილი — ჩორნა
ოთარ ეგაძე — სილოვანი
ზურაბ ყიფშიძე — დოცენტი გუჯაბიძე
გურამ საღარაძე — პროფ. ზუბაშვილი
ფლორა (ფეოდოსია) შედანია — ბაბულია
ელდარ სახლთხუციშვილი — ზემლიანსკი
ნანი ჩიქვინიძე — ნანა
თემურ შოთაძე — გრუნტმანი
ალექსანდრე (სანდრო) თედიაშვილი — უფროსი გრუნტმანი
ქეთევან ფანცხავა — გრუნტმანის ცოლი
ელენე (ბაკა) კვირცხალია — ნინიკო
მიხეილ ანთაძე — დანგაძე
კარლო ღლონტი — ბჟალავა
თამარ სხირტლაძე — ზინა
მანანა დავითაშვილი — იულია
ლელა ბიჩინაშვილი — ლია
რევაზ თავართქილაძე — მანაშეროვი
პაატა ბარათაშვილი — კვაჩახია
ვასილ რცხილაძე — შალიკო
ალექსანდრე (სანდრო) სავიცკი — კოლონიის უფროსი
იმედა კახიანი — ბუიშვილი
შოთა მშვენიერაძე — გენადი
თემურ კალანდაძე — ინგოროყვა
კონსტანტინე (კოტე) თოლორაია — შამშე
ბერდია ინწკირველი — პტიცა
გივი სავანელი — ცაცია
ოთარ ზაუტაშვილი — მუზეუმის დირექტორი
მიხეილ ვაშაძე — პროფ. ტორონჯაძე
ბონდო გოგინავა — პროფ. აფციაური
ქართლოს მარადიშვილი — ბრმა(
ვიქტორ ნინიძე — სერჟანტი
დავით უფლისაშვილი — რიგითი
გივი თოხაძე — გამომძიებელი
ლეო (ლევან) ფილფანი — ბიგურზა
ფრიდონ გულედანი — მირანგულა
კოტე კიკაბიძე — ცირკის დირექტორი
თემურ ლაკია — ბორია
ნუგზარ ტაბატაძე — მაძებარი
ნავრიკ კალოიანი — კოლია
გიორგი დადიანი — კარბელაშვილი
დავით კუპრაძე — ბექნუ
სერგეი ზამიატნინი

სერგეი ნიკოლოზის ძე ზამიატნინი (; დ. 9 აპრილი, 1899, პავლოვსკი, ახლანდ. ვორონეჟის ოლქი, რუსეთი, — გ. 5 ნოემბერი, 1958, ლენინგრადი) — რუსი არქეოლოგი, პრეისტორიული არქეოლოგიის მკვლევარი.

დაამთავრა ვორონეჟის სახელმწიფო უნივერსიტეტი (1924). 1924 წლიდან მუშაობდა მატერიალური კულტურის ისტორიის სახელმწიფო აკადემიაში (ლენინგრადი). ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას ლენინგრადის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. ზამიატნინმა აღმოაჩინა და გამოიკვლია პალეოლითის ხანის ძეგლები, მათ შორის ბერდიჟი, გაგარინო, კოსტიონკი, სატანიდარი და სხვ. მან შექმნა კავკასიონის პალეოლითის პერიოდიზაცია და შეისწავლა პალეოლითის კულტურის ლოკალური განსხვავებები, პალეოლითისა და ნეოლითის ხელოვნება და სხვა. საქართველოში პირველად აღმოაჩინა ზედა პალეოლითის ნახატები კლდეზე. ადლერის მახლობლად გამოქვაბულიდან მიღებული მასალის საფუძველზე დაადგინა პალეოლითის ძეგლების სტრატიგრაფიული ფენები. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, ასევე მედლებით.
სონგშანი

სონგშანი — იზოლირებული ქედი ჩრდილო-ცენტრალურ ჩინეთში, ხენანის პროვინციაში, ყვითელი მდინარის სამხრეთ სანაპიროზე. იგი ერთ-ერთია ჩინეთის წმინდა მთებიდან. მას ჯერ კიდევ ძვ. წ. საუკუნეში სცემდნენ პატივს, მათ შორის ჩინეთის იმპერიის მმართველი დინასტიები, ჩინურ მითოლოგიაში კი იგი „სამოთხისა და დედამიწის ცენტრად“ ითვლება.

სახელწოდებით „სონგშანი“ ასევე მიმართავენ სონგშანის ქედში მდებარე მწვერვალს , სიმაღლით 1 492 მ. იგი ქედის სიმაღლით მეოთხე მწვერვალია, ტოპოგრაფიული იზოლაციით კი მეორე ადგილზეა (869 მ). ქედის უმაღლესი მწვერვალია ლიენ თიენ ფენგი, რომლის სიმაღლეა 1 512 მ. მდებარეობს შაოიანგის ველთან, რომელიც კარგადაა დასახლებული, ტყიან და ნალექიან მთებთან შედარებით. აქვე მდებარეობს შაოლინის ტაძარი.

ზოგიერთი წყარო იუწყება, რომ სონგშანის ქედი 72 მთას მოიცავს, ზოგჯერ ამ რაოდენობას 70-მდე ამრგვალებენ. აღსანიშნავია, რომ ეს ინფორმაცია მომდინარეობს ბუდისტური მითისგან, იგი არ ემყარება მთების დათვლას.

1991 წელს, მას შემდეგ, რაც საბჭოთა კავშირმა არსებობა შეწყვიტა, მსოფლიოში ცივი ომი შეწყდა და ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის საზღვრები გაიხსნა. სპონტანურად, ჩინელ ხალხს ჩინეთის კულტურული და ბუნებრივი მემკვიდრეობის შენარჩუნებისა და დაცვის სურვილი გაუჩნდა, ვინაიდან იგი დანარჩენი მსოფლიოსთვის ხელმისაწვდომი გახდა. სხვა ქვეყნების მსგავსად, მათ დაიწყეს ეროვნული პარკების დაარსება, რომლებიც დაცული ტერიტორიების კატეგორიაში შევიდა. ეს კატეგორია ჩინეთის გარემოს დაცვის სამინისტრომ 1994 წელს შემოიღო, როგორც ჩინეთის ბიომრავალფეროვნების შესანარჩუნებლად სამოქმედო გეგმის პირველი ნაბიჯი მას შემდეგ, რაც ჩინეთმა გაეროს გაეროს ბიოლოგიური მრავალფეროვნების შესახებ კონვენციას მოაწერა ხელი. 2018 წლისთვის, ჩინეთში 11 800-ზე მეტი, 17 სხვადასხვა ტიპის დაცული ტერიტორია არსებობდა. ასევე, რეკორდული სისწრაფით გაიზარდა ტურიზმი.

გეოგრაფია
სონგშანი უჩვეულო ფორმის ქედია, რომელიც ლოიანიდან ჭენჭოუმდეა გადაჭიმული, დენგფენგთან ახლოს მდებარეობს. დასავლეთით მდებარე რამდენიმე კუნძულს თუ არ ჩავთვლით, მთელი ქედი ერთიანი და უწყვეტია. ინგლისურ ენაზე, მთლიან ქედს გეოლოგები, არქეოლოგები და გეოგრაფები „სონგშანის მთებს“ უწოდებენ. ქედის სიგრძე, ქალაქიდან ქალაქამდე, დაახლოებით 104 კმ-ია, სიგანე კი სხვადასხვა ადგილას მნიშვნელოვნად განსხვავდება. ერთი წყარო იუწყება, რომ სიგანე 60 კმ-ს უდრის, სიგრძე 100 კმ-მდეა დამრგვალებული, ფართობი კი, სავარაუდოდ, 450 კმ-ია.

რელიეფის ფორმის აღმოსავლეთ ნაწილი, იგივე „ტაიში“, შაოიანგის ველიდან ჭენჭოუმდეა გადაჭიმული. რელიეფის დასავლეთი, ანუ „საოში“, ნაწილი გეომორფოლოგიურად განსხვავებულია.
ბეინეკის უცნაური წიგნებისა და ხელნაწერების ბიბლიოთეკა

ბეინეკის უცნაური წიგნებისა და მანუსკრიპტების ბიბლიოთეკა — იშვიათი წიგნების ბიბლიოთეკა და იელის უნივერსიტეტის ლიტერატურის არქივი ნიუ-ჰევენში, კონექტიკუტის შტატში. არის იშვიათი წიგნებისა და ხელნაწერების მსოფლიოში ერთ-ერთი უდიდესი საცავი. ბიბლიოთეკის დაარსება უკავშირდება ბეინეკების ოჯახს, რომლის გულუხვი შეწირულობის მეშვეობითაც შეიქმნა ბიბლიოთეკა და რომლის სახელსაც ატარებს კიდეც. ბიბლიოთეკა უნივერსიტეტისგან ფინანსურად დამოუკიდებელია და იმართება უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკისა და იელის კორპორაციის მიერ. აქ მრავალ უცნაურ წიგნს შორის ინახება ვოინიჩის ხელნაწერი.
ზანავის ნაეკლესიარი

ზანავის ნაეკლესიარი — შუა საუკუნეების ეკლესიის ნაშთი ადიგენის მუნიციპალიტეტში, ისტორიულ სამცხეში. შემორჩენილია ახლანდ. სოფელ დიდი ზანავის ჩრდილოეთით, დაახლ. 2 კმ-ზე, ზანავის ხევის სათავეებში (ძველი ზემო ზანავი), შერეული ტყით გარემოცულ მინდორში.

ნაგებობა მოზრდილი დარბაზული ეკლესია უნდა ყოფილიყო. შესაძლოა ის ბასილი ზარზმელის თხზულებაში მოხსენიებული მონასტერი იყოს. ეკლესიის სამხრეთით და ჩრდილოეთით მინაშენები ჰქონია. კედლების ორივე მხარე გათლილი, მოზრდილი ქვების პერანგით იყო შემოსილი. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს, ხოლო სამხრეთის და ჩრდილოეთის კედლებში გაჭრილი კარები მინაშენებში გადიოდა. ეკლესიის ჩამოცვენილი, ჩუქურთმიანი ქვები ორმაგი, გრეხილი ლილვებითაა მოჩარჩოებული. არის ლოტოსის გამოსახულება და წნულჩუქურთმიანი, ტოლმკლავა ჯვარი. ეკლესიას გალავანი ჰქონდა, რომლის შიგნით და გარეთ სხვა ნაგებობათა ნაშთებია; იქვეა წყაროც. ჩანს, ეკლესია ფუნქციონირებდა შემდგომ ხანებშიც.
ზანდუკი (ყუთი)

ზანდუკი — სახურავიანი ხის ყუთი, თუნუქის გასაკრავი სალტეებით შეკრული. გამოიყენებოდა ქალის ტანსაცმლისა და სამკაულების შესანახად. იყო სამზითვო ნივთი და ქალის პირად საკუთრებას წარმოადგენდა. ოჯახის გაყრის დროს წილში არ შედიოდა. ქვრივის გათხოვების შემთხვევაში ზანდუკი ოჯახს რჩებოდა. თუ ქვრივი მოახერხებდა განაწყენებულ მაზლებთან შერიგებას, სამზითვო ზანდუკი მას უბრუნდებოდა. ზანდუკი წყაროებში საუკუნიდან იხსენიება.
ზანდუკის ხევი

ზანდუკის ხევი — ხევი გუდამაყრის ხეობაში სოფ. ზანდუკის გასწვრივ.

ხევში მომდინარე მდინარე სათავეს იღებს შირიმის მთისა და ქვენამთის ჭიუხებთან. მას სოფელ ბოსლის სახელწოდების მიხედვით ბოსლისწყალს ეძახიან. მდინარე სოფ. კიტოხთან თორელაანთწყალს უერთდება, რის შემდეგაც იწოდება შავ, ანუ გუდამაყრის არაგვად. მონაკვეთს სოფელ ბოსელსა და თორელაანთ ადგილს შორის ზანდუკის ხევს უწოდებენ. იგი იხსენიება გიორგი ბრწყინვალის „ძეგლისდებაში” ( ს.), როგორც სამართლის წიგნის მოქმედების აღმოსავლეთი საზღვარი.
ალბანეთის დიადი მეომარი სკანდერბეგი

„ალბანეთის დიადი მეომარი სკანდერბეგი“ — 1953 წლის საბჭოთა-ალბანური ისტორიული მხატვრული ფილმი, რომელიც კინოსტუდიების „“ (ალბანეთი) და „მოსფილმის“ (სსრკ) ერთობლივი ნამუშევარია. ფილმის რეჟისორია სერგეი იუტკევიჩი.

სიუჟეტი
ისტორიული ფილმი ალბანელი ხალხის ბრძოლაზე თურქი დამპყრობლების წინააღმდეგ საუკუნეში გეორგ კასტრიოტის მეთაურობით, რომელსაც თურქებმა მეტსახელად სკანდერბეგი შეარქვეს. თავადიშვილი ბავშვობიდან თურქეთის სულთნის კარზე მძევლად იმყოფებოდა. იქ აღზარდეს, როგორც სულთნის მეომარი. მტრის სახელმწიფოში სამსახურის 20 წლის შემდეგ სამშობლოს სიყვარულმა აიძულა სათავეში ჩადგომოდა ბრძოლას დამპყრობლების წინააღმდეგ.

როლებში
აკაკი ხორავა — გეორგ კასტრიოტი (სკანდერბეგი)
ნიკოლაი ტიმოფეევი — იტალიელი პოეტი
ვლადიმერ სოლოვიოვი — ფრანგი ბერი
ბორის ტენინი — ალბანელი მებრძოლი დინი
ბესა იმამი — დონიკა, სკანდერბეგის ცოლი
ადივიე ალიბალი — მამიცა, სკანდერბეგის და
ნაიმ ფრაშერი — პალ მუზაკა, მამიცას საქმრო
ოლეგ ჟაკოვი — ტანუშ ტოპია, ალბანელი ფეოდალი
მიხალ სტეფა — გერგჟ არიანიტი
სერგო ზაქარიაძე — ლაონიკუსი (ლაონიკეს პროტოტიპი)
ვლადიმერ ბელოკუროვი — ბრანკოვიჩი, სერბეთის მეფე
სერგეი კულაგინი — ჰასან-ბეი
სერგეი კურილოვი — ლეკა ზახარია, ალბანელი ფეოდალი
ლეც შლაკუ — გერგჟის მამა
კრისანტი კოტმილი — გერგჟის დედა
სემიონ სოკოლოვსკი — ჰამზა კასტრიოტი, ალბანელი ფეოდალი
ვერიკო ანჯაფარიძე — დაფინა
ვაჰრამ ფაფაზიანი — სულთანი მურად 
იური იაკოვლევი — მეომარი
ქალთა უფლებები თურქეთში

ქალთა უფლებები თურქეთში — კვლევების ნაკრები თურქულ საზოგადოებაში ქალთა მდგომარეობის შესახებ, ასევე წესებისა და ნორმების სისტემა, რომელიც არეგულირებს ქალთა ურთიერთქმედებას სოციალურ ინსტიტუტებთან.

პირველი ქალთა ასოციაცია თურქეთში, ოსმალეთის ქალთა კეთილდღეობის ორგანიზაცია, დაარსდა 1908 წელს. თურქეთმა ქალებს მიანიჭა სრული პოლიტიკური უფლებები, მათ შორის ხმის მიცემისა და არჩევის უფლება 1930 წელს მუნიციპალურ დონეზე და 1934 წელს ეროვნულ დონეზე . თურქეთის კონსტიტუცია კრძალავს ნებისმიერ დისკრიმინაციას, საჯარო თუ კერძო, გენდერული ნიშნით. თურქეთი მსოფლიოში პირველი ქვეყანაა, სადაც საკონსტიტუციო სასამართლოს პრეზიდენტი გახდა ქალი. თურქეთის კონსტიტუციაში ასევე ნათქვამია, რომ ოჯახი „მეუღლეთა თანასწორობას ეფუძნება“.

თურქული ფემინისტური მოძრაობა მე-19 საუკუნეში დაიწყო ოსმალეთის იმპერიის დაცემის დროს. გენდერული თანასწორობის შესახებ კანონი ოფიციალურად იქნა მიღებული მუსტაფა ქემალ ათათურქის მეფობის დროს, რომლის მოდერნიზებული რეფორმები მოიცავდა პოლიგამიის აკრძალვას და თურქ ქალებს სრული პოლიტიკური უფლებების მინიჭებას 1930 წლისთვის.

თურქეთში ზოგიერთი ქალი კვლავ ხდება გაუპატიურებისა და „ღირსების მკვლელობების“ მსხვერპლი, განსაკუთრებით სამხრეთ-აღმოსავლეთ ანატოლიის, ძირითადად, ქურთებით დასახლებულ რეგიონში, სადაც ყველაზე მეტი დანაშაული ქალების წინააღმდეგ ხდება. გარდა ამისა, აკადემიკოსების და სამთავრობო უწყებების კვლევები მიუთითებს თურქეთის მოსახლეობაში გავრცელებული ოჯახში ძალადობის შესახებ. მიუხედავად იმისა, რომ თურქეთი პატრიარქალური საზოგადოებაა, ასევე არსებობს თურქი ქალების მრავალი ისტორიული მაგალითი, რომლებიც აქტიურად იყვნენ ჩართულნი საზოგადოებრივ ცხოვრებაში.

თურქეთში ქალები ასევე განიცდიან მნიშვნელოვან უთანასწორობას დასაქმების და ზოგიერთ რეგიონში განათლების მიმართულებით. ქალთა სამუშაო ძალის მონაწილეობა თურქეთში ევროკავშირის საშუალო მაჩვენებლის ნახევარზე ნაკლებია და მიუხედავად იმისა, რომ ბევრი ძალისხმევა დაიხარჯა ქალთა წიგნიერების მაჩვენებლის გასაუმჯობესებლად, საშუალო განათლების კუთხით, მაინც არის გენდერული სხვაობა, რომელიც კიდევ უფრო იზრდება უმაღლეს განათლებაში. ბავშვთა ქორწინება ასევე გავრცელებულია თურქეთში, განსაკუთრებით ქვეყნის აღმოსავლეთ და ცენტრალურ ნაწილებში. ერთ-ერთი მიზეზი, რის გამოც უნივერსიტეტში სტუდენტი გოგონების რაოდენობა დაბალია, ჰიჯაბის ტარების აკრძალვაა. ბევრი მორწმუნე ქალი იბრძოდა ამ კანონის წინააღმდეგ, რადგან მათ უნივერსიტეტში სწავლისა და მუშაობის სანაცვლოდ, თავსაბურავის მოხსნას სთხოვდნენ. ზოგიერთ სოფლად ისინი ხშირად ოჯახის მარჩენალი არიან.

2018 წელს თურქეთმა 130-ე ადგილი დაიკავა მსოფლიო ეკონომიკურ ფორუმზე გენდერული განსხვავების ინდექსში 149 ქვეყნებს შორის.

თურქი ქალების მდგომარეობა შეისწავლა თურქმა სოციოლოგმა ნერმინ აბადან-უნატმა.
გიგანტური ვოიდი

გიგანტური ვოიდი, გიგანტური ვოიდი -ში, მეძებარი ძაღლების სუპერვოიდი, - 36 — კოსმოსის უკიდურესად დიდი რეგიონი გალაქტიკების ძალიან დაბალი სიმკვრივით მეძებარი ძაღლების თანავარსკვლავედში. ეს არის სიდიდით მეორე დადასტურებული ვოიდი დღემდე, დიამეტრით 300-400 მეგაპარსეკი (1-დან 1.3 მილიარდი სინათლის წელი) და მდებარეობს დედამიწიდან დაახლოებით 1.5 მილიარდი სინათლის წლის მანძილზე ( = 0.116). ის აღმოაჩინეს 1988 წელს და იყო უდიდესი ვოიდი ჩრდილოეთ გალაქტიკურ ნახევარსფეროში და შესაძლოა სიდიდით მეორე რაც ოდესმე აღმოჩენილა. მას ზომით მხოლოდ ვოიდი აჭარბებს, რომლის სიგრძე აღწევს 2 მილიარდ სინათლის წელიწადს. სიცარიელის უზარმაზარი ზომის მიუხედავად, მის შიგნით არის 17 გალაქტიკის გროვა, რომლებიც კონცენტრირებულია სფერულ რეგიონში, რომლის დიამეტრი 50 მეგაპარსეკია. გალაქტიკათა გროვების მოძრაობის შესწავლა აჩვენებს, რომ ისინი არ ურთიერთქმედებენ ერთმანეთთან, ანუ გროვების სიმკვრივე ძალიან დაბალია, რაც იწვევს სუსტ გრავიტაციულ ურთიერთქმედებას. ცაზე გიგნტური ვოიდის ახლოს მენახირის ვოიდი იმყოფება.
ჭანჭახის ციხე

ჭანჭახის ციხე — ციხესიმაგრე თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე. მდებარეობს ფოცხოვში დღევანდელი ადმინისტრაციული დაყოფით ფოსოფის რაიონის სოფელ სავაშირში, საქართველო-თურქთის სასაზღვრო ზოლთან ახლოს.

ტოპონიმი
ჭანჭახი „წყლიანი, ჭაობიანი ადგილი“. მსგავსი ტოპონიმი ხშირად გვხვდება საქართველოში. სოფელი ამ სახელწოდებით გვხვდება საუკუნის დოკუმენტურ წყაროში, კერძოდ 1462 წლის გულშარ დედოფლის მიერ კავთისხევის მოურავ ივანე სააკაძისთვის ბოძებულ გაცვლილობის წიგნში აღნიშნულია, რომ სააკაძეებს დედოფალი უბოძებს კავთისხევსა და ნოსტეში მიწებს, სანაცვლოდ კი ართმევს მიწას ჭანჭახში. სოფელი ისტორიული სახელწოდება ფიქსირდება საუკუნის რუსულ რუკებზე. თანამედროვე სახელწოდება კი თურქეთის რესპუბლიკაში გენერალური ტოპონიმიკური ცვლილებების პოლიტიკას უკავშირდება. სოფელს დღეს სავაშირი (-მებრძოლი) ქვია. ეს სახელწოდება შესაძლებელია დაკავშირებული იყოს რუსეთ-ოსმალეთის 1828/1829 წწ. ომთან. ამაზე უნდა მიანიშნებდეს სოფლის მიდამოებში ძველი სანგრების არსებობა.

ისტორია
ჩვენი ვარაუდით, ჭანჭახის ციხესთან უნდა იყოს დაკავშირებული შუა საუკუნეების მსხვილი ფეოდალი ჩანჩახი ფალელი. ეს როგორც ჩანს მისი ერთ-ერთი რეზიდენციაა. „მატიანე ქართლისაის“ თანახმად, 1028 წელს ბიზანტიის იმპერატორმა კონსტანტინე გამოაგზავნა პარკიმანოზი ურიცხვი ლაშქრით. მან ააოხრა იგივე ქვეყნები, რაც ბასილიმ, თუმცა დამარცხდა კლდეკართან, ლიპარიტ ბაღვაშთან ბრძოლაში. „მასვე ჟამსა წარვიდა ჩანჩახი ფალელი საბერძნეთს, მისცა ციხე გარყლობისა, | მიერთო ბერძენთა, და არჯევან პოლოლას ძემან მისცა ბერძენთა ციხე წელი თისაი.“. იგივე ინფორმაციას შემოკლებულად გადმოგვცემს სუმბატ დავითის კიდეს განდგეს ალად აზნაურნი, და მისცნეს ციხენი, ჩანჩახამა, ერისთავმან შავშეთისამან, მისცა ციხე წეფთისა, და თვით წარვიდეს იგინი საბერძნეთს“, ამ ორი ცნობის შეჯერებით ლოგიკურად ჩანს, რომ არჯევან ჰოლოლასძე შავშეთის ერისთავის ყმა იყო და წეფთის ციხეც სწორედ პატრონის ნებართვით გადასცა ბიზანტიელებს. წყაროებში შავშეთის მხოლოდ 2 ერისთავი იხსენიება: 1028 წლამდე ჩანჩახ ფალელი და 1028 წლის შემდგომ ტბეთის ეპისკოპოსი საბა. შავშეთის ერისთავი, როგორც ჩანს ს-ის დასაწყისში ფოცხოვსაც აკონტროლებდა. ამაზე შესაძლებელია მიანიშნებდეს სადაურობის მაწარმოებელი სახელი ფალელი. სოფ. ფალა, რომელიც მდებარეობს ამჟამინდელი საქართველო-თურქეთის საზღვრის სიახლოვეს, სოფ. ბადულადან 4 კმ-ში სამხრეთ-დასავლეთით, „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარში“ სამჯერ იხსენიება. ამასთან ყოფილა დიდი სოფელი, რადგან 3 ნაწილისგან (ზემო, შუა და ქვემო ფალა) შედგება და დიდი საძოვრებიც ჰქონია.