iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჰალშტატი

ჰალშტატი — სოფელი ზემო ავსტრიაში, ზალცკამერგუტის რეკრეაციულ ზონაში, ჰალშტატერის ტბის სიახლოვეს. 2001 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობდა 946 ადამიანი.

ჰალშტატი ისტორიულად ცნობილია მარილის წარმოებით, რომელსაც ადგილობრივი საბადოებიდან მოიპოვებენ. წარმოადგენს ევროპის უძველეს მარილის მაღაროს, სადაც უკვე სამი ათასი წელია ეს პროცესი მიმდინარეობს. აქედან მარილი ბალტიის რეგიონსა და ხმელთაშუაზღვისპირეთშიც კი გაედინებოდა.

სოფლის სახელწოდებისაგან წარმოსდგება ჰალშტატის კულტურის დასახელებაც, რომელიც ამ ტერიტორიაზე რკინის ხანაში ყვაოდა.

1997 წელს, იუნესკომ ჰალშტატი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
დახშტაინი

დახშტაინი — კარსტული მთის მასივი, სიმაღლით მეორე ჩრდილოეთ კირქვულ ალპებში. მდებარეობს ზემო ავსტრიაში, შტირიასა და ზალცბურგის სიახლოვეს. მასივი გადაჭიმულია 20-30 კმ²-ზე და მოიცავს დაახლოებით 2 500 მ სიმაღლის მრავალ მწვერვალს. ჩრდილოეთიდან, მთები დაფარულია მყინვარებითა და კლოდავანი მწვერვალებით. მთები გამოირჩევა მღვიმეთა დიდი რაოდენობით, მათ შორისაა ავსტრიის უდიდესი მღვემეები.

მასივის უმაღლესი მწვერვალი მთამსვლელებმა პირველად 1832 წელს დალაშქრეს.

1997 წელს, დახშტაინის მთებში მდებარე სოფელი ჰალშტატი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
ზალცკამერგუტი

ზალცკამერგუტი — რეკრეაციული არეალი ავსტრიაში. გადაჭიმულია დახშტაინის მთების სიახლოვეს მდებარე ქალაქ ზალცბურგიდან და მოიცავს ავსტრიის ფედერაციის რამდენიმე მხარეს: ზემო ავსტრია (80%), ზალცბურგი (7%)და შტირია (13%). რეგიონის მთავარი მდინარეა დუნაის ერთ-ერთი შენაკადი ტრაუნი.

არაერთი ტბითა თუ მწვერვალით, ზალცკამერგუტი სპორტისა და დასვენების მრავალი სახეობის განვითარების საშუალებას იძლევა, იქნება ეს წყლის სპორტი, ხეტიალი, ველოსპორტი, გოლფი თუ უბრალოდ რელაქსაცია.

1997 წელს, რეგიონის დიდი ნაწილი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შევიდა აღწერილობით: „ადამიანის საქმიანობა ზალცკამერგუტის შესანიშნავ ბუნებრივ ლანდშაფტში ჯერ კიდევ პრეისტორიულ ხანაში იწყება, რომელიც ჯერ კიდევ ორ ათასწლეულზე მეტი ხნის წინ მარილის წარმოებაში გამოიხატებოდა. ამ რესურსმა საფუძველი ჩაუყარა რეგიონის აყვავებას საუკუნის შუა წლებში, რაც ყველაზე უკეთ სოფელ ჰალშტატის შესანიშნავ არქიტექტურაშია ასახული“.
ნიუკასლ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)

ნიუკასლ იუნაიტედი — ინგლისური საფეხბურთო კლუბი ქალაქ ნიუკასლ-აპონ-ტაინიდან, რომელიც ასპარეზობს ინგლისის პრემიერლიგაში. საშინაო მატჩებს ატარებს სტადიონ სენტ-ჯეიმზ პარკზე, რომელიც 52 354 მაყურებელს იტევს.

კლუბი დაარსდა 1892 წელს, როდესაც ნიუკასლის ორი გუნდი „ნიუკასლ ვესტ ენდი“ და „ნიუკასლ ისტ ენდი“ გაერთიანდა და დღევანდელი სახელი ეწოდა. კლუბი დაარსების დღიდან სენტ-ჯეიმზ პარკის სტადიონზე თამაშობს, რომელმაც დღევანდელი სახე 1990 წელს რეკონსტრუქციის შედეგად მიიღო. „ნიუკასლ იუნაიტედი“ ოთხჯერ გახდა ინგლისის ჩემპიონი, ექვსჯერ ასოციაციის თასის და ერთხელ სუპერთასის მფლობელი, საერთაშორისო ასპარეზზე კი მხოლოდ ინტერტოტოს თასის მფლობელია 2006 წელს.

ნიუკასლისთვის მეტად მნიშვნელოვანი მოვლენაა „სანდერლენდთან“ დაპირისპირება ტაინ-უირულ დერბიში, რომელიც სათავეს 1898 წლიდან იღებს.

ტიტულები
საშინაო
პირველი დივიზიონი / პრემიერლიგა:
ჩემპიონი (4): 1904/05, 1906/07, 1908/09, 1926/27
ჩემპიონშიფი:
ჩემპიონი (4): 1964/65, 1992/93, 2009/10, 2016/17
ინგლისის ასოციაციის თასი:
გამარჯვებული (6): 1910, 1924, 1932, 1951, 1952, 1955
ინგლისის სუპერთასი:
გამარჯვებული (1): 1909
ლონდონის შერიფის სუპერთასი:
გამარჯვებული (1): 1906/07

საერთაშორისო
საქალაქთაშორისო ბაზრობათა თასი:
გამარჯვებული (1): 1969
ინტერტოტოს თასი:
ჩემპიონი (1): 2006
მერკულა

მერკულა, სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში, შავიზღვისპირა დაბლობზე, მდინარე მოქვის ნაპირას. თემის ცენტრი (სოფლები: ჯუყმური). ზღვის დონიდან 50 მ, ოჩამჩირიდან 7 კმ.

ისტორია
წყაროებში პირველად მოხსენიებულია საუკუნეში. ვარაუდობენ, რომ - საუკუნეებში მდინარე მოქვზე აქ ხომალდები ამოდიოდა. შემორჩენილია ფეოდალური ხანის ციხისა და ეკლესიის ნანგრევები. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა ჩაის და მეფრინველეობის ფაბრიკები, საკონსერვო ქარხანა. ამჟამად ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.
ნარჯხეუ

ნარჯხეუ, სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (აგუბედიის თემი), აფხაზეთის სამხრეთ–აღმოსავლეთ მთისწინეთში. ზღვის დონიდან 200 მ, ოჩამჩირიდან 35 კმ, ტყვარჩელიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 5 კმ. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეჩაიეობა. ამჟამად ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.
ნაგვალოუ

ნაგვალოუ — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (ილორის თემი), სამურზაყანოს დაბლობზე, შავი ზღვის ნაპირას. ზღვის დონიდან 5 მ, ოჩამჩირიდან 5 კმ. 1930 წელს შედიოდა ილორის სასოფლო საბჭოში. ადგილობრივი ვარიანტია ნაგვალუ. სახელწოდება ქართულია, მისი ფუძე გვალა , რომელიც გაფორმებულია ნა- – -ო თავსართ-ბოლოსართით. გადმოცემით ნაგვალ, ე. ი. ნამთევი (მთის ზაფხულის საძოვარზე ნამყოფი) საქონლის საზამთრო საძოვარი ყოფილა. სოფელში არის უბანი საჯობა – ჯობავების ქართული გვარის სამკვიდრო. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.
ნაოჩი

ნაოჩი — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (ტამიშის თემი), სამურზაყანოს დაბლობზე. ზღვის დონიდან 5 მ, ოჩამჩირიდან 15 კმ, ტამიშიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 1 კმ. სახელწოდება ქართულია, მეგრულად ნაყანევს ნიშნავს . 1930 წელს შედიოდა ტამიშის თემში, მანამდე არ ფიქსირდება. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.
ნავარძეთის ციხე

ნავარძეთის ციხე — გვიანდელი ფეოდალური ხანის ციხესიმაგრე ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნავარძეთის ტერიტორიაზე. მდინარე ყვირილის ნაპირზე შემორჩენილია ციხის ნანგრევები. ციხე მდინარესთან დაკავშირებული იყო გვირაბით. ციხის ტერიტორიაზე შემორჩენილია ეკლესიისა და სასახლის ნანგრევები.

1709 წელს ციხე იმერეთის მსხვილმა ფეოდალმა ქველი წერეთელმა დაიკავა და აქ მდგარი ზარბაზნები კაცხის ციხეში გადაიტანა. 1740–1741 წწ. იმერეთის მეფე ალექსანდრე -ს ნავარძეთის ციხეში ტყვეობაში ჰყავდა ქართლის სააბაშიოს განმგებელი ვახუშტი აბაშიძე.
მადრიუ-პერაფიტა-კლარორი

მადრიუ-პერაფიტა-კლარორი — მყინვარული ხეობა სამხრეთ-აღმოსავლეთ ანდორაში. მოიცავს მთლიანი სახელმწიფოს ტერიტორიის დაახლოებით 9%-ს, 42.47 კმ²-ს და წარმოადგენს სიდიდით მეორე წყლის აუზს ანდორაში. ეს იზოლირებული და განუვითარებელი ხეობა აღიარებულია ველური ბუნების მრავალი საფრთხის ქვეშ მყოფი სახოების ნამდვილ სამოთხედ, ასევე მიიჩნევა ანდორის "სულიერ გულად". 2004 წელს, ხეობა გახდა პირველი და ჯერჯერობით ერთადერთი მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი ანდორიდან.

ხეობის ლანდშაფტი მყინვარულია, გამოირჩევა ფართო საძოვრებით, კლდიანი რელიეფითა და ტყეებით. სამხრეთიდან, აღმოსავლეთიდან და დასავლეთიდან შემოსაზღვრულია მთებით. ხეობაში მდებარეობს ორი პატარა დასახლება, რომელიც 1950-იან წლებამდე მთელი წლის განმავლობაში იყო დასახლებული, მაგრამ ამჟამად მხოლოდ საზაფხულო საცხოვრებელს წარმოადგენს. დასახლებები სულ 12 სახლისაგან შედგება, რომლებიც გრანიტისა და სხვა ადგილობრივი მინერალებისგანაა ნაგები.
მირის ციხესიმაგრე

მირის ციხესიმაგრის კომპლექსი (ბელ. ) — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი ბელარუსში. მდებარეობს გროდნენის ოლქში, მსოფლიო მემკვიდრეობის სხვა ძეგლის - ნევიჟის ციხესიმაგრიდან 29 კმ-ით ჩრდილო-დასავლეთით.

ციხესიმაგრის მშენებლობა საუკუნის ბოლოს დაიწყო და საუკუნის დასაწყისში დასრულდა. ნაგებია გოთიკურ არქიტექტურულ სტილში. 1568 წელს, ციხესიმაგრე პოლონელ-ლიტველი არისტოკრატის, ნიკოლოზ კრისტოფერ სიროტკას ხელში გადავიდა, რომელმაც ის რენესანსულ სტილში დაასრულა.

თითქმის საუკუნოვანი მიტოვებისა და შემდეგ ნაპოლეონის პერიოდში გადატანილი მრავალი საფრთხის შემდეგ, საუკუნის ბოლოს ციხესიმაგრე აღადგინეს. მეორე მსოფლიო ომის მიმდინარეობისას, ნაგებობა ნაცისტი ოკუპანტების ხელში გადავიდა და გამოიყენებოდა ებრაული მოსახლეობის ლიკვიდაციემდელ გეტოდ.
ნესვიჟის ციხესიმაგრე

ნესვიჟის ციხესიმაგრე (ბელ. ) — ციხესიმაგრე-რეზიდენცია ბელარუსის ქალაქ ნესვიჟში, რომელიც ლიტვური წარმოშობის არისტოკრატებს, რაძივილების ოჯახს ეკუთვნოდა.

ციხესიმაგრის მშენებლობა 1551 წელს ნიკოლოზ რაძივილი შავმა დაიწყო. სამუშაოები 1604 წელს დასრულდა.

1654-1659 წლებში, რუსეთ-პოლონეთის ომის მიმდინარეობისას, ციხეში რუსების შეიარაღებული ძალები იყვნენ განლაგებული.

1706 წელს, ჩრდილოეთის ომის მიმდინარეობისას, ციხესიმაგრე შვედებმა აიღეს და სამხედრო ბასტიონადს აქციეს. ამ დროს ნაგებობის ძირითადი ნაწილი დაინგრა. აღდეგნითი სამუშაოები 1720 წელს დაიწყო.

1792 წლის რუსეთ-პოლონეთის ომში, ციხესიმაგრე კვლავ რუსეთის არმიის განკარგულებაში იყო.

საბჭოთა ეპოქაში, ნესვიჟის ციხესიმაგრე -ის სანატორიუმს წარმოადგენდა.

2005 წელს, იუნესკომ ციხესიმაგრე მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
ბეგინაჟი

ბეგინაჟი — პატარა ნაგებობების ერთობლიობა ბელგიაში, რომელსაც ბეგარდები იყენებდნენ. ისინი წარმოადგენდენნ საუკუნეში, ისტორიულ ნიდერლანდებში დაარსებულ კათოლიკური ეკლესიის საერო საძმოს, რომელიც შედგებოდა მორწმუნე ქალებისგან, რომლებიც ღმერთისათვის მსახურებას დანარჩენი სამყაროსგან მოწყვეტის გზით ცდილობდნენ.

ბეგინაჟი შედგება პატარა საცხოვრებლებისა და შიდა ეზოებისაგან, რომლებიც ხშირად დანარჩენი ქალაქისგან ერთ ან ორჭიშკრიანი კედლითაა იზოლირებული. ღარიბი და მოხუცი ბეგარდები აქ შემწეობების ხარჯზე ცხოვრობდნენ.

პირველი ბეგარდები საუკუნეში დასახლდნენ ტერიტორიაზე, რომელიც დღეს ფრანგულენოვანი ბელგიის შემადგენლობაშია (ლიეჟი).

1998 წელს, იუნესკომ ბეგინაჟი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
გრან-პლასი

გრან-პლასი — ბრიუსელის ცენტრალური, ისტორიული მოედანი. შედგება ორი მნიშვნელოვანი შენობისაგან - ქალაქის ცენტრალური ჰოლისა (რატუშა) და პურის სახლისაგან. მოედანი ბრიუსელის მთავარ ტურისტულ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს. ანსამბლი ასევე შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

მოედანი სათავეს იღებს საუკუნიდან, ამ დროს მის ადგილას აქ ჭაობი იყო. საუკუნეში აშენდა პურის სახლი, რომელიც მოგვიანებით, მეფის სახლის სახელით გახდა ცნობილი. საინტერესოა, რომ გერმანულ ენაში, იგი დღემდე ძველი სახელით, „პურის სახლით" მოიხსსენიება, ფრანგულში კი „მეფის სახლით". 1402-1455 წელს აშენდა ქალაქის ცენტრალური, გოთიკური ჰოლი.

1695 წლის 13 აგვისტოს, ბრიუსელს საფრანგეთის 70 000 -იანი მძლავრი არმია მოადგამ. ფრანგებმა ქალაქი ცეცხლის ალში გაახვიეს. ქალაქის ცენტრალური ჰოლისგან ნანგრევებიღა შემორჩა.

1998 წელს, იუნესკომ გრან-პლასი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
ბელგიისა და საფრანგეთის სამრეკლოები

ბელგიისა და საფრანგეთის სამრეკლოები — 56 სამრეკლო ბელგიისა და საფრანგეთის ტერიტორიებზე, რომლებიც იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. ამავე დროს აღიარა ისტორიული ფლანდრიისა და მისი მეზობელი რეგიონების საზოგადოების დამოუკიდებლობა ფეოდალური და რელიგიური გავლენისაგან, რაც ამ შენობებში აისახა.

1999 წელს, იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში მხოლოდ 32 კოშკი შეიტანა და უწოდა ფლანდრიისა და ვალონის სამრეკლოები, მაგრამ 2005 წელს, სიას დაამატა ჩრდილოეთ საფრანგეთში მდებარე კიდევ 23 სამრეკლო და შესაბამისად, მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში მათ სახელი შეეცვალათ.

სამრეკლოები ერთდროულად ასრულებდნენ როგორც რელიგიურ, ისე სათვალთვალო კოშკების ფუნქციებს.
პარკინსონის დაავადება

პარკინსონის დაავადება — თავის ტვინის პროგრესირებადი დაავადება, რომელიც ვითარდება მოხუცებში და ხასიათდება ტრემორით, მეტყველების გაძნელებით და ზოგადად კოორდინაციის დარღვევით. დაავადების დროს თანდათან კვდება და ზიანდება ნეირონები. დაავადება ძირითად ემართებათ ასაკოვან ადამიანებს, იშვიათია დაავადების შემთხვევები ახალგაზრდებში.
საიმა

საიმა — ტბა სამხრეთ-აღმოსავლეთ ფინეთში. მისი ფართობი 4 400 კმ²-ია და უდიდესია ქვეყანაში, ხოლო მეოთხე ევროპაში. წარმოიქმნა გამყინვარების ეპოქის დასასრულისას, მყინვარების დნობის შედეგად. ტბის სანაპიროზე მდებარე მნიშვნელოვანი ქალაქების: ლაპენრანტა, იმატრა, სავონლინა, მიკელი. საიმადან გაედინება მდინარე ვუოქსა, რომელიც ლადოგის ტბაში ჩაედინება. საიმაში უამრავი კუნძული და ვიწრო არხი მდებარეობს, რომლებიც მას სხვადასხვა სახელის მქონე მრავალ ნაწილად ყოფენ.

ტბაში დაახლოებით 14 000 კუნძული მდებარეობს, რაც მას ნამდვილ ლაბირინთად აქცევს, შესაბამისად სანაპირო ზოლის სიგრძე 15 000 კმ-ს შეადგენს.

საიმას არხი, რომელიც ქალაქ ლაპენრანტადან ვიბორგამდეა გადაჭიმული, ტბას ფინეთის ყურესთან აკავშირებს. სხვა არხებით ასევე დაკავშირებულია აღმოსავლეთ ფინეთის რამდენიმე ტბასთან.
პიაიიანე

პიაიიანე — ფართობით მეორე ტბა ფინეთში. მდებარეობს ჰელსინკიდან 110 კმ-ით ჩრდილოეთით და ტამპერედან 77 კმ-ით აღმოსავლეთით. მისი ფართობი 1 080 კმ²-ია. ტბიდან გამომავალი მდინარე კიმი ფინეთის ყურეს უერთდება. ტბის ირგვლივ შექმნილია პიაიიანეს ეროვნული პარკი.

პიაიიანე მყინვარული წარმოშობის ტბაა და უღრმესია ფინეთის ტბებს შორის (95,3 მ). სანაპირო ხაზი ძლიერ დანაწევრებულია. დეკემბრიდან აპრილემდე, ტბა გაყინულია.

ტბის სანაპიროზე მდებარე მნიშვნელოვანი ქალაქებია უვიასკიულია და ლახტი.
პიელინენი

პიელინენი — სისიდით მეოთხე ტბა ფინეთში. მისი ფართობი 894.21 კმ²-ია, ხოლო აუზის ფართობი, რომელიც აღმოსავლეთ ფინეთსა და რუსეთს შორის იყოფა 12 823 კმ². ტბის წარმოშობა გამყინვარების შემდგომ მიწის მაღლა აწევას უკავშირდება. ისევე როგორც ფინეთის ტბების უმრავლესობის, პიელინენის წყალიც მუქი ფერისაა, რაც ჭაობების არსებობითაა განპირობებული.

პიელინენის ტბა კარელიის უკიდურეს ჩრდილოეთში მდებარეობს. ეს რეგიონი კარელიური ხალხებითაა დასახლებული და ისტორიული მნიშვნელობისაა არა მარტო ფინეთისთვის, არამედ შვედეთისა და რუსეთისთვისაც. ამჟამად რეგიონი რუსეთსა და ფინეთს შორის იყოფა. ტბის ჩრდილოეთ სანაპიროზე მდებარეობს კოლის ეროვნული პარკი, რომელიც ცნობილია საოცარი სილამაზით ზაფხულში და სათხილამურო სპორტით ზამთარში. ტბაში სულ 1200 კუნძულია.
ოულუიარვი

ოულუიარვი — ტბა ფინეთის ოულუს პროვინციაში. მისი ფართობი 928 კმ²-ია და ქვეყნის სიდიდით მეხუთე ტბას წარმოადგენს. ტბიდან გამოედინება მდინარე ოულუ, რომელიც ბოტნიის ყურეში ჩაედინება. ტბაში 500-მდე კუნძული მდებარეობს, რომელთა შორის უდიდესია მანამანსალო. წყალი ნოემბრის შუა რიცხვებიდან მაისის შუა რიცხვებამდე გაყინულია. სანაპირო დაფარულია ტყეებით.

ტბის 40% ვაალის მუნიციპალიტეტში მდებარეობს.
ჰაუკივესი

ჰაუკივესი — ტბა სამხრეთ-აღმოსავლეთ ფინეთში. მისი ფართობი 562.31 კმ²-ია და სიდიდით მერვეა ქვეყანაში. წარმოადგენს საიმას ტბის სისტემის ნაწილს.

ისევე როგორც სისტემის სხვა ტბები, ჰაუკივესიც კუნძულთა დიდი რაოდენობით გამოირჩევა და იყოდა პატარ-პატარა რეგიონებად. ტბის შუაგულში მდებარეობს ლინანსაარის ეროვნული პარკი, სადაც ბინადრობს საფრთხის ქვეშ მყოფი საიმას სელაპი.
კეიტელე

კეიტელე — ტბა ცენტრალურ ფინეთში. მისი ფართობი 493.59 და ქვეყნის სიდიდით მეცხრე ტბას წარმოადგენს. დაყოფილია სამ რეგიონად. ტბის წყალი გამჭვირვალე, იდეალური პირობებისაა. სანაპიროზე მდებარეობს ქალაქი ეენოკოსკი.

ტბაში მრავალი კუნძული მდებარეობს, რომელთა საერთო ფართობიც 93 კმ²-ია. 1993 წელს, რუსულმა კომპანიებმა ააშენეს 450 კმ სიგრძის სანაოსნო არხი, რომელმაც კეიტელეს პიაიიანეს ტბასთან დააკავშირა.
კალავესი

კალავესი — ტბა ფინეთის სავიოს რეგიონში. მდებარეობს ქალაქ კუოპიოს გარშემო. მისი ფართობი 472.76 კმ²-ია და წარმოადგენს ქვეყნის სიდიდით მეათე ტბას. ტბის შუაგულში მდებარეობს კალავესის ნახევარკუნძული.

სუვასესის, მუურუვესის, მელავესის და რიისტავესის ტბებთან ერთად წარმოქმნის ტბების დიდ სისტემას, რომლის საერთო ფართობიც 890 კმ²-ია.
ლუის კაბრალი

ლუიშ დე ალმეიდა კაბრალი (დ. 11 აპრილი, 1931,ბისაუ, გვინეა-ბისაუ — გ. 30 მაისი, 2009, ტორეს-ვედრასი, პორტუგალია) — გვინეა-ბისაუს პოლიტიკური მოღვაწე და დამოუკიდებელი გვინეა-ბისაუს სახელმწიფოს პირველი მეთაური 1973-1980 წლებში.

დაიბადა 1931 წელს ქ. ბისაუში. დაწყებითი სკოლა დაამთავრა კაბო-ვერდეში, მოგვიანებით კი დაეუფლა ბუღალტერიას. იყო განმანთავისულებელი მოძრაობისა და გვინეისა და კაბო-ვერდეს დამოუკიდებლობის აფრიკული პარტიის (პაიგკ) აქტიური წევრი. 1973 წლის იანვარში პაიგკ-ის ლიდერი, ლუისის ნახევარძმა, ამილკარ კაბრალი მოკლეს, რის შედეგადაც მოხდა ლუისის დაწინაურება. 1973 წლის 24 სექტემბერს გვინეა-ბისაუმ გამოაცხადა დამოუკიდებლობა. ქვეყანას სათავეში ლუის კაბრალი ჩაუდგა, რომელმაც დაიკავა სახელმწიფო საბჭოს თავმჯდომარის პოსტი.

გვინეა-ბისაუში დამყარდა პაიგკ-ის ერთპარტიული პოლიტიკური სისტემა. 1977 წელს შემოიღებულ იქნა მონოპოლია ეკონომიკაზე, რამაც გააუარესა სოციალური მდგომარეობა ქვეყანაში. ამას ერთვოდა კაბო-ვერდელთა მომძლავრება გვინეა-ბისაუში, რაც განპირობებული იყო ორი ქვეყნის მესვეურთა იდეებით, შექმნილიყო გვინეა-ბისაუსა და კაბო-ვერდეს ერთიანი სახელმწიფო. ეს იდეა გაქარწყლდა 1980 წელს, როდესაც უსისხლო გადატრიალების შემდეგ ლუის კაბრალი დაამხო ჟოან ბერნარდო ვიეირამ. კაბრალი 1980–1984 წლებში პატიმრობაში იმყოფებოდა. მას გასამართლებასაც უპირებდნენ, მაგრამ გადაიფიქრეს და უფლება მისცეს გაქცეულიყო კუბაში. კაბრალი კუბიდან პორტუგალიაში გადავიდა, სადაც გარდაიცვალა 2009 წელს.
სპიენი

სპიენი (ფრან. ) — სოფელი ბელგიაში, ვალონიის რეგიონში. ცნობილია ნეოლითის პერიოდის კაჟის მაღაროებით, რომლებიც იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაშია შეტანილი, როგორც „უდიდესი და ყველაზე ადრეული მაღაროები ევროპაში, ასევე მაგალითი ადამიანური ტექნოლოგიური განვითარებისა“.

მაღაროებო 100 ჰექტარ ფართობს მოიცავს და წარმოდგენილია ღია კარიერებისა და მიწისწვეშა შახტების სახით. დაუმუშავებელი კაჟი ამ ტერიტორიისგან საკმაოდ მოშორებითაც კი გაჰქონდათ გასაყიდად. მას ძირითადად ნაჯახის თავად გამოიყენებდნენ. ამ ნაჯახებით კი ტყეს ჩეხავდნენ და სხვადასხვა ხის ნაწარმს ამზადებდნენ.
ტურნეს კათედრალი

ტურნეს ღვთისმშობლის კათედრალი — კათედრალი და უმნიშვნელობვანესი არქიტექტურული მონუმენტი ბელგიაში, ვალონიის რეგიონში. 2000 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

კათედრალს გააჩნია ხუთი კოშკი და ნაგებია გოთიკურ სტილში. შენობის სიმაღლე 58 მეტრია, უმაღლესი კოშკის 83 მ, სიგრძე 134 მ, სიგანე 36 მ.

კათედრალის მშენებლობა 1110 წელს დაიწყო საუკუნის ეკლესიის ადგილას, რომელიც ხანძარმა გაანადგურა. მშენებლობა არქიტექტურის რომანულ სტილში დაიწყო და დასრულდა 1191 წელს, მაგრამ საუკუნეში, ეპისკოპოსის ბრძანებით კომპლექსის გოთიკურ სტილში გადაკეთება დაიწყო. მალე სამუშაოები შეჩერდა. 1325 წლისთვის, ამ სტილში კათედრალის მხოლოდ ორი სამლოცველო იქნა დასრულებული.

2008 წლის 19 თებერვალს, კათედრალი გაძარცვეს. დაიკარგა უმნიშვნელოვანესი და უძვირფასესი რელიკვიები, რომელთა ღირებულებამაც 40 მლნ ევრო შეადგინა.
ალიონი (ჟურნალი)

„ალიონი“ — ქართული სოციალურ-დემოკრატიული მიმართულების ყოველკვირეული პოლიტიკური, მეცნიერული და ლიტერატურული ჟურნალი. გამოდიოდა 1908 წელს თბილისში. რედაქტორ-გამომცემელი — ს. კეკელიძე (ფაქტობრივი რედაქტორი — ვ. დარჩიაშვილი). გამოვიდა ორი 16-გვერდიანი ნომერი. დაიხურა თბილისის გენერალ-გუბერნატორის განკარგულებით.
პლანტენ-მორეტუსის მუზეუმი

პლანტენ-მორეტუსის მუზეუმი — მუზეუმი ბელგიის ქალაქ ანტვერპენში. სახელი ეწოდა ცნობილი მხატვრების — კრისტოფერ პლანტენის და ჟან მორეტუსის პატივსაცემად. მდებარეობს მათ ყოფილ საცხოვრებელსა და ბეჭვდით დაწესებულებაში.

ბეჭვდითი კომპანია საუკუნეში დაარსდა კრისტოფერ პლანტენის მიერ. მისი სიკვდილის შემდეგ, მას სათავეში ჩაუდგა ჟან მორეტუსი. 1876 წელს, ედუარდ მორეტუსმა კომპანია ქალაქ ანტვერპენს მიჰყიდა. უკვე ერთი წლის შემდეგ, მოსახლეობას მისი დათვალიერება შეეძლო. 2005 წელს მუზეუმი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შევიდა.

მუზეუმი ფლობს უიშვიათეს ტიპოგრაფიკულ ნიმუშებს. ასევე ერთ-ერთია მსოფლიოს ორ უძველეს ბეჭვდვით გამომცემლობას შორის. მუზეუმს აქვს მოზრდილი ბიბლიოთეკა და მდიდრულად ორნამენტირებული ინტერიერი.
სტოკლეს სასახლე

სტოკლეს სასახლე (, ნიდ. ) — კერძო ნაგებობა ბრიუსელში, რომელიც 1905—1911 წლებში არქიტექტორმა ჯოზეფ ჰოფმანმა ბანკირისა და უბრალოდ ხელოვნების მოყვარულის — ადოლფ სტოკლესთვის ააგო. მიჩნეულია რა ჰოფმანის შედევრად, სტოლკეს სასახლე საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე დახვეწილი და მდიდრული კერძო საცხოვრებელია.

ნაგებობა მდებარეობს ბრიუსელში, ტერვერენის გამზირზე. მარმარილოს ფასადი მას უბრალოებას და თანამედროვეობას სძენს. სასახლის წინა და უკანა მხარეს განლაგებულია სპილენძის ოთხი სკულპტურა. დამკვეთმა არქიტექტორი არანაირი მითითებით არ შეზღუდა და მშენებლობა მთლიანად მის ფანტაზიას და მოხერხებას მიანდო.

ადოლფ სტოკლე გარდაიცვალა 1949 წელს და სასახლე მემკვიდრეობით მისმა რძალმა ენი სტოკლემ (გრეტსიმ) მიიღო. 2002 წელს მისი გარდაცვალების შემდეგ, სასახლე მემკვიდრეობით მის ოთხ ქალიშვილს დარჩა. ამჟამად სასახლე დახურულია დამთვალიერებლებისთვის. სასახლეს ორი მომვლელი უვლის, ხოლო მის მომავალთან დაკავშირებით უთანხმოების მოგვარებას ადოლფ სტოკლეს ოთხი შვილიშვილი ცდილობს.

2009 წელს იუნესკომ ის მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

2024 წელს ბელგიის პარლამენტმა სტოკლეს ოჯახის წევრებთან მიაღწია შეთანხმებას, რომ სასახლე წელიწადში 15 დღე ღია იქნებოდა მნახველთათვის. მიუხედავად შეთანხმებისა, სასახლე კვლავინდებურად დახურულია.
გრიგოლ ხერხეულიძე

გრიგოლ (ქიცა) ხერხეულიძე (დ. 7 დეკემბერი, 1916, თბილისი — გ. 22 ოქტომბერი, 1974, თბილისი) — ლიტერატურათმცოდნე, კრიტიკოსი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1973). 1946 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. იკვლევდა უახლესი ქართული ლიტერატურის ისტორიას და ქართული პოეზიის აქტუალურ პრობლემებს. მისი ძირითადი ნაშრომებია: „გიორგი ლეონიძე“ (1959), „თანამედროვეობა და პოეზია“ (1965), „თანამედროვე ქართული პოეზია“ (1977) და სხვ.
ოტელ-ტასელი

ჰოტელ-ტასელი (, ნიდ. ) — ქალაქური სახლი ბრიუსელში, რომელიც არქიტექტორმა ვიქტორ ორტამ ბელგიელი მეცნიერისა და პროფესორის, ემილ ტასელისთვის ააშენა 1893-1894 წლებში. შენობა საყოველთაოდაა მიჩნეული არტ-ნუვოს სტილის პირველ ნაგებობად, მისი მაღალინოვაციური გეგმისა და დეკორაციების გამო. ორტას მიერ აშენებულ სხვა მონუმენტებთან ერთად, რომელთა შორის მისი სახლიცაა, ჰოტელ-ტასელი 2000 წელს იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
ჰოტელ-სოლვაი

ჰოტელ-სოლვაი — ბელგიელი არქიტექტორის, ვიქტორ ორტას მიერ დაპროექტებული ქალაქური სახლი ბრიუსელში, ლუისის გამზირზე. სახლის დამკვეთი იყო არმანდ სოლვაი — მდიდარი ბელგიელი ქიმიკოსისა და მეწარმის, ერნესტ სოლვაის ვაჟი. პატრონის სიმდიდრიდან გამომდინარე, ორტამ მშენებლობაში ძვირფასი მასალები და დეტალები გამოიყენა. მანვე დაგეგმა სახლის თითოეული დეტალი: ავეჯი, ხალიჩები, განათების აპარატურა, მაგიდები და კარის ზანზალაკებიც კი. ოსტატი იყენებდა ძვირფას მარმარილოს, ბრინჯაოს, ტროპიკული ხეების მასალას და ა.შ. კიბეების დეკორირების საქმეში, მან შემოიამხანაგა პუანტილისტი მხატვარი ტეო ვან რეისენბერგე.

ჰოტელ-სოლვაის დიდებული სახლის შენარჩუნება-შენახვა ვიტამერების ოჯახის დამსახურებაა, რომლებმაც ის 1950-იან წლებში მიიღეს. მათ საცხოვრებლის დაცვისთვის ძალ-ღონე არ დაუშურებიათ. სახლი დღემდე კერძო მფლობელობაში რჩება და მისი მონხაულება მხოლოდ პირადი შეთანხმებისა და მკაცრი პირობების დაცვის შემდეგაა შესაძლებელი. 2000 წელს, იუნესკომ ის მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
ნადირობა კომეტაზე

„ნადირობა კომეტაზე“ (, აგრეთვე ცნობილი როგორც „მუმი ტროლი და კომეტა“) — რიგით მეორე წიგნი მწერალ ტუვე იანსონის მუმინების სერიაში, პირველად გამოცემული 1946 წელს.

მიუხედავად იმისა, რომ ასევე ცნობილი იყო მოთხრობა მუმინები და დიდი წყალდიდობა, ნადირობა კომეტაზე ითვლება ხოლმე პირველ წიგნად მუმინების სერიაში, ვინაიდან სწორედ მასში იქნა წარდგენილი სერიის ბევრი ცნობილი პერსონაჟი.

წიგნის სიუჟეტის მიხედვით, მუმინ ტროლი და მისი მეგობრები მიემგზავრებიან შორეულ ობსერვატორიაში, რათა შეიტყონ, თუ როდის დაარტყამს დედამიწას გიგანტური კომეტა.
ჯადოქრის ქუდი

„ჯადოქრის ქუდი“ (შვედ.: ) — რიგით მესამე წიგნი მწერალ ტუვე იანსონის მუმინების სერიაში, პირველად გამოცემული 1948 წელს.

წიგნის სიუჟეტის მიხედვით, ორი მომცრო ზომის არსება, სახელად ტიუტი და ვიუტი, მოდის მუმინების ველში იდუმალი ჩემოდნით, რომელშიც სინამდვილეში იმალება ძვირფასი თვალი. ამ თვალს ეძებს ჯადოქარი, რომელსაც ამავე დროს, დაკარგული აქვს ჯადოსნური ქუდი. ქუდი ასევე მუმინების ველშია და არაერთ უცნაურ ამბავს მოახდენს.
ჰოტელ-ვან-ეეტველდე

ჰოტელ-ვან-ეეტველდე — ქალაქური სახლი ბრიუსელში, რომელიც არქიტექტორმა ვიქტორ ორტამ 1895 წელს, კონგოს თავისუფალი სახელმწიფოს ადმინისტრატორის, ედმონდ ვან ეეტველდისათვის დააპროექტა. 2000 წლიდან, აღნიშნული ნაგებობა ჰოტელ-ტასელთან, ჰოტელ-სოლვაისა და ორტას საკუთარ საცხოვრებელთან ერთად იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაშია შესული.

ნაგებობის ხილვად ზედაპირზე გამოყენებულია ფოლადი და მინა. ინტერიერში ასევე გამოყენებულია დამატებითი განათების საშუალება: სინათლე აქ მაღლიდან, ცენტრში მდებარე მინის გუმბათიდან ჩამოდის.

სახლის დასადი განსაკუთრებით დახვეწილია, მოპირკეთებულია ქვიშაქვით.
ტროლების ზამთარი

„ტროლების ზამთარი“ (შვედ.: ) — რიგით მეექვსე წიგნი მწერალ ტუვე იანსონის მუმინების სერიაში, პირველად გამოცემული 1957 წელს.

წიგნის სიუჟეტის მიხედვით, მუმინ ტროლი იღვიძებს ზამთრის ერთ დღეს, როდესაც ყველა დანარჩენ მუმინს სძინავს. იგი აღმოაჩენს, რომ სანამ ყველას სძინავს, სინამდვილეში ბევრი საინტერესო რამ ხდება და ბევრ ახალ მეგობარსაც შეიძენს.
ორტას მუზეუმი

ორტას მუზეუმი (, ნიდ. ) — მუზეუმი, რომელიც ეძღვნება არტ-ნუვოს სტილის ბელგიელ არქიტექტორ ვიქტორ ორტას, მის ცხოვრებასა და შემოქმედებას. მუზეუმი განლაგებულია ორტას ყოფილ საცხოვრებელსა და ატელიეში, ბრიუსელში. ინტერიერი არტ-ნუვოს სტილშია გადაწყვეტილი, რაც იგრძნობა ავეჯში, ჭურჭელსა და სხვა საგნებში, რომლებიც თვითონ ორტას ან მისი თანამედროვე ოსტატების გეგმითაა შექმნილი. მუზეუმი ხშირად მართავს დროებით ორტასა და მის შემოქმედებსათან დაკავშირებულ გამოფენებს. 2000 წელს იუნესკომ მუზეუმი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
ბელგიის არხები

ბელგიის არხები – გემების გადამყვანი ოთხი არხი. შექმნილია ბელგიის ცენტრალური არხის გაყოლებაზე 1882-1917 წწ. 1998 წელს არხები შეიყვანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

ოთხივე გემგადამყვანი მოწყობილობა შენახულია იმავე მდგომარეობაში, როგორც ააგეს - საუკუნეების მიჯნაზე. 2002 წელს მათი კომერციული თვალსაზრისით გამოყენება შეწყდა და ნავების გადაყვანა ახლა უკვე ხდება სტრეპი-ტიოს გემგადამყვანის მეშვეობით.

გალერეა