ბოშათა ისტორიის ქრონოლოგია

ბოშები — საუკუნეების განმავლობაში დასავლური სამყაროს კოლექტიური მითოლოგიის ნაწილია — იქ ისინი ხშირად წარმოსახავდნენ როგორც უცხოელებს, გამონაკლისებად მიჩნეულ პიროვნებებს და საფრთხედ. საუკუნეების მანძილზე ისინი აღმოსავლეთ ევროპაში მონებად ჰყავდათ და დასავლეთ ევროპაში დევნიდნენ; პორაიმოსი, ჰიტლერის მიერ განხორციელებული გენოციდის მცდელობა, იყო მხოლოდ ერთ-ერთი რგოლი მრავალსაუკუნოვან დევნაში, რომელიც მოიცავდა ისეთ ქვეყნებსაც, რომლებსაც ტრადიციულად ეთნიკური უმცირესობების მიმართ უფრო ტოლერანტად მიიჩნევენ, მათ შორის გაერთიანებულ სამეფოსაც. დღესაც კი, მიუხედავად იმისა, რომ მატულობს ბოშების თვითიდენტიფიკაციისა და სიამაყის ტალღა, დემოკრატიულ სახელმწიფოებში განიხილება და მიღებულია კანონები, რომლებიც ზღუდავენ ბოშათა უფლებებს.

საზოგადოებრივად ფართოდ გავრცელებულია მოსაზრება, თითქოს ბოშებს, რომლებმაც წერითი ენა მხოლოდ ახლახან შექმნეს, აქვთ არაზუსტი, მითოლოგიზებული წარსული. მიუხედავად ამისა, ბოშებზე ბევრად მეტი რამაა ცნობილი, ვიდრე ხშირად გვგონია. მათ ისტორიის სრულფასოვნად აღდგენას უფრო ხელს უშლის მათი გადაწელილი მიგრაცია, ვიდრე ისტორიული წყაროების არარსებობა. ბოშების ისტორია განსხვავდება არა მხოლოდ ევროპის, არამედ ახლო აღმოსავლეთისა და ამერიკის კონტინენტების სხვადასხვა რეგიონში — დამოკიდებულია მიღების კულტურულ პოლიტიკაზე. აღმოსავლეთ ევროპაში ისტორიის ძირითადი თემა მონობა და ბატონყმობა იყო, დასავლეთში კი უფრო თვალშისაცემია დევნის, მათ შორის ადრეული გენოციდის ფორმები.

რაც იშვიათად განიხილება, არის ის, თუ როგორ ამსხვრევს ეს ისტორიული ფაქტები ბოშების შესახებ დამკვიდრებულ მითებს. მაგალითად, ბოშები ხშირად აღიქმებიან როგორც მოხეტიალე ერი — რაც დასავლეთში მეტწილად მართალი იყო — თუმცა ის ფაქტი, რომ ბალკანეთში ისინი საუკუნედან საუკუნემდე იყვნენ მონებად და ბატონყმობაში, მიანიშნებს იმაზე, რომ ისინი მუდმივი დასახლების მქონე მოსახლეობას წარმოადგენდნენ.

1933-დან 1945 წლამდე ბოშები და სინტი წარმოადგენდნენ ნაცისტური დევნისა და გენოციდის მსხვერპლთა ერთ-ერთ ყველაზე დაუცველ ჯგუფს. ტრადიციულ სტერეოტიპებზე დაფუძნებული წინასწარგანწყობების საფუძველზე, ნაცისტური რეჟიმი ბოშებს განიხილავდა როგორც „ასოციალურ ელემენტებს“ — ანუ საზოგადოებრივი ნორმიდან გადახრილებს — და როგორც „რასობრივად არასრულფასოვან“ ხალხს, რომელიც საფრთხეს უქმნიდა „არიული რასის სიწმინდეს“.

ქრონოლოგია
40–70: ინდოელი ვაჭრები სახლდებიან რომის პროვინცია ეგვიპტეში. იხილეთ: ინდოეთ-რომის ურთიერთობები, სუნელის ვაჭრობა, ინდოეთის საზღვაო ისტორია.

420–438: ბაჰრამ ინდოეთიდან სასანიანთა სასახლეში მიჰყავს მუსიკოსთა ჯგუფი. იხილეთ: ჰინდი (სასანიანთა პროვინცია), ინდუსის მდინარე.

740: ბოშები სახლდებიან ფრიგიაში — სამეფოში ანატოლიის დასავლეთ ცენტრალურ ნაწილში (დღევანდელი თურქეთი). იხილეთ: ძველი საბერძნეთისა და ინდოეთის ურთიერთობები.

800–803: ბოშები სახლდებიან ადრიანოპოლიში (ედირნე), ტრაკიის პროვინციაში.

დაახლ. 1050–1054: ბოშები სახლდებიან სულუქულეში.

დაახლ. 1100: ბოშები ბიზანტიის იმპერიაში ფიქსირდებიან წერილობით წყაროებში.

1300–1400: ბოშები სახლდებიან სერბეთში. ამავე პერიოდში აღწევენ ვალაქიაში (თანამედროვე რუმინეთი), სადაც განიხილებიან როგორც უცხოელები და ჰყავთ მონებად. იხილეთ: ვლახური ბოშები.

1407: ბოშები პირველად ფიქსირდებიან გერმანიაში; ათ წელიწადში ისინი იქიდან გააძევეს.

1418: ბოშები ფიქსირდებიან საფრანგეთში.

1422: ბოშები ფიქსირდებიან რომში, პაპის სახელმწიფოების მმართველობის პერიოდში.

1425: ხიტანო ბოშები აღწევენ ესპანეთში.

1471: ანტიბოშური კანონები მიიღება ლუცერნში, შვეიცარიაში.

1482: მსგავსი კანონები მიიღება ბრანდენბურგში, გერმანიაში.

1492: ესპანეთში ბოშების წინააღმდეგ გამოდის ალჰამბრას დიკრეტი, რომლის საფუძველზე ისინი ინკვიზიციის მიერ ცრუმორწმუნედ გამოცხადდებიან.

1498: ბოშები პირველად აღწევენ ამერიკაში, როცა კოლუმბის მესამე მოგზაურობაში ოთხი ბოშა მონაწილეობს, როგორც მონები.

1502: ლუი ბოშებს განდევნის საფრანგეთიდან.

1512: ბოშები პირველად ფიქსირდებიან შვედეთში.

1526: ჰენრი ბოშებს განდევნის ინგლისიდან; ქვეყანაში შესვლის მცდელობისას დასჯა სასიკვდილო განაჩენით ხორციელდება.

1530: ეგვიპტელთა აქტი მიიღება ინგლისში.

1530: მუსლიმი ბოშები იღებენ საკუთარ სანჯაყს ოსმალეთის იმპერიის რუმელიის პროვინციაში.

1536: ანტიბოშური კანონები მიიღება დანიაში.

1538: პორტუგალია ბოშებს განდევნის ბრაზილიაში.

1540: ანტიბოშური კანონები მიიღება ფლანდრიაში (ბელგია).

1541: ანტიბოშური კანონები მიიღება შოტლანდიაში.

1549: ანტიბოშური კანონები მიიღება ბოჰემიაში.

1557: ანტიბოშური კანონმდებლობა ვრცელდება პოლონეთსა და ლიეტუვაში.

1560: შვედეთში, ლუთერული ეკლესია მღვდლებს უკრძალავს ბოშების ნათლობას, ქორწინებასა და დაკრძალვას.

1748: შვედეთში ბოშებს ოფიციალურად ეძლევათ ცხოვრების და დასახლების უფლება.

2006: მანჩესტერის უნივერსიტეტი ასრულებს ბოშური ენის დიალექტების ევროპული კვლევის პირველ სრულ პროექტს.

2006: უნგრეთში შეიქმნა პირველი ბოშური პოლიტიკური პარტია — „ “, რომელმაც 9 აპრილს ჩატარებულ არჩევნებზე მიიღო მხოლოდ 0.08%.

2010: საფრანგეთის პრეზიდენტი ნიკოლა სარკოზი იწყებს რუმინელი და ბულგარელი ბოშების დეპორტაციას. გაერო და ადამიანის უფლებათა ორგანიზაციები ამას კსენოფობიურ ქმედებად მიიჩნევენ.

2011: ბელგრადში დაარსდა ბოშების ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემია. მისი პრეზიდენტი გახდა რაიკო ჯურიჩი, ხოლო დაფინანსება უზრუნველყო ჰაინრიხ ბიოლის ფონდი.

2012: ანგელა მერკელი ბერლინში ხსნის ნაციონალ-სოციალიზმის მსხვერპლ ბოშებს მიძღვნილ მემორიალს.

2016: სუშმა სვარაჯი, ინდოეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი, აცხადებს, რომ ყველა ბოშა ინდოელი წარმომავლობისაა და ისინი ინდური კულტურის წარმომადგენლებად უნდა ჩაითვალონ.