ჰიიოში ტაიშა

ჰიიოში ტაიშა — შინტოისტური ტაძარი (სამლოცველო), რომელიც მდებარეობს იაპონიაში, შიგის პრეფექტურის ქალაქ ოცუში. ეს ტაძარი ერთ-ერთია „ოცდაორი ტაძრიდან“. მეორე მსოფლიო ომამდე იგი ცნობილი იყო როგორც ჰიეი-ტაიშა ან ჰიე-ძინძა, თუმცა ამჟამად უპირატესობა ენიჭება სახელწოდებას „ჰიიოში“. იგი ასევე ცნობილი იყო სანო-გონგენის სახელით. ოცუში მდებარე მთავარი ტაძარი სათავეში უდგას იაპონიაში სიდიდით მეშვიდე სატაძრო ქსელს, რომელიც ქვეყნის მასშტაბით დაახლოებით 3800 ჰიიოშის, ჰიესა და სანოს ტაძარს აერთიანებს. ამ ტაძრის ჭიშკარს აქვს გამორჩეული კონფიგურაცია, რომელიც ცნობილია როგორც „სანო-ტორიი“ — მას მთავარი განივი ძელის ზემოთ სამკუთხა გადახურვა აქვს. ტაძრის 400 000 კვადრატული მეტრის ფართობის ცენტრალური ტერიტორია გამოცხადებულია ეროვნულ ისტორიულ ძეგლად, ხოლო აღმოსავლეთისა და დასავლეთის მთავარი ნაგებობები — ნიში ჰონგუ და ჰიგაში ჰონგუ — აღიარებულია ეროვნულ საგანძურად. კომპლექსში შემავალი მრავალი სხვა ნაგებობა კი დაცულია, როგორც ეროვნული მნიშვნელობის კულტურული საკუთრება.

ისტორია
კამი (ღვთაება) ოიამაკუის შესახებ პირველი ცნობა დაცულია „კოძიკიში“ ( ს.), სადაც ნათქვამია, რომ ეს ღმერთი ბინადრობს ჰიეის მთაზე, რომელიც ჰიიოში-ტაიშას უშუალოდ აღმოსავლეთით მდებარეობს. ტრადიციული კალენდრის მიხედვით, ძვ. წ. 90 წელს, ნახევრად ლეგენდარული იმპერატორ სუძინის მმართველობის მეშვიდე წელს, ეს კამი მთის მწვერვალიდან მის ამჟამინდელ ადგილსამყოფელზე გადმოასვენეს. ახ. წ. 668 წელს იმპერატორმა ტენძიმ დედაქალაქის ომის პროვინციაში გადატანა გადაწყვიტა და ააგო ოცუს სასახლე. ამ დროს იამატოს პროვინციაში მდებარე ოომივა-ძინძას კამიც (რომელიც იმპერატორის დინასტიის მფარველად ითვლებოდა) გადმოასვენეს და ნიში ჰონგუში (დასავლეთის მთავარი სამლოცველოში) დააბრძანეს, ხოლო ორიგინალურ სალოცავს ჰიგაში ჰონგუ (აღმოსავლეთის მთავარი სამლოცველო) ეწოდა. ახ. წ. 788 წელს საიჩომ ჰიეის მთაზე ტენდაის ბუდისტური სამონასტრო კომპლექსი, ენრიაკუ-ძი დააარსა. დედაქალაქის ჰეიან-კიოში (თანამედროვე კიოტო) გადატანის შემდეგ, ენრიაკუ-ძი და, შესაბამისად, ჰიიოში-ტაიშაც, დედაქალაქის სულიერად დაუცველი ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარის მცველებად იქცნენ. მას შემდეგ, რაც ენრიაკუ-ძი უფრო გაძლიერდა და ბუდისტური რწმენა თანდათან შეერწყა შინტოიზმს (შინბუცუ-შუგოს პოლიტიკის ფარგლებში), ჰიიოში ტაიშა ენრიაკუ-ძის შემადგენლობაში მოექცა. როდესაც ენრიაკუ-ძის მისიონერები მთელ იაპონიაში აშენებდნენ ბუდისტურ ტაძრებს, ისინი ამავდროულად ავრცელებდნენ რწმენას „სანო გონგენისა“ და ჰიეს კამის შესახებ.

ადრეული ჰეიანის პერიოდში ტაძარი იმპერატორის მფარველობის ობიექტი გახდა. 965 წელს იმპერატორმა მურაკამიმ ბრძანა, რომ იმპერიული შიკრიკები გაეგზავნათ იაპონიის მფარველი კამებისთვის (ღვთაებებისთვის) მნიშვნელოვანი მოვლენების მოსახსენებლად. 1039 წელს იმპერატორმა გო-სუძაკუმ ამ ჩამონათვალს ჰიე ტაიშაც დაამატა. იმპერატორის მიერ დანიშნული ტაძრების ეს უნიკალური რაოდენობა მას შემდეგ აღარ შეცვლილა.

გვიანი ჰეიანის პერიოდში პოლიტიკური პრობლემები წარმოიშვა ენრიაკუ-ძისა და კიოტოს საერო ხელისუფლებას შორის. ტაძრის მეომარი ბერებისთვის დამკვიდრდა პრაქტიკა, რომლის დროსაც მათ ჰიე ტაიშადან კიოტოში გადასატანი სალოცავი — მიკოში — შეჰქონდათ და არეულობას აწყობდნენ თავიანთი პოლიტიკური ნების კარნახის მიზნით. მას შემდეგ, რაც კანპაკუმ (იმპერატორის მრჩეველმა) ფუძიავარა ნო მორომიჩიმ გაბედა ამ არეულობებისთვის წინააღმდეგობის გაწევა და მიკოში შეაჩერა, იგი მალევე იდუმალ გარემოებებში გარდაიცვალა. ტაძარმა ეს ფაქტი მაშინვე ღვთის რისხვას მიაწერა, რაც თითქოს მიკოშის მიმართ გამოჩენილმა უპატივცემულობამ გამოიწვია. ამის შემდეგ ჰიე ტაიშას მიკოში შიშისა და მოკრძალების ობიექტად იქცა. ტაძარი ამ ტაქტიკას — მიკოშით მოწყობილ არეულობებს — საკუთარი მიზნების მისაღწევად 370-ზე მეტი წლის განმავლობაში, სენგოკუს პერიოდამდე, 40-ზე მეტჯერ იყენებდა.

ეს პრაქტიკა 1571 წელს შეწყდა, როდესაც ოდა ნობუნაგამ გასცა ბრძანება ენრიაკუ-ძის მიწასთან გასწორებისა და ყველა ბერის ამოხოცვის შესახებ. ეს ბრძანება ჰიე ტაიშასაც შეეხო. ტაძარი ტოიოტომი ჰიდეიოშის მმართველობისას აღადგინეს; კომპლექსის უძველესი ნაგებობები სწორედ 1586-1597 წლების პერიოდით თარიღდება. ტოიოტომი ჰიდეიოშის ღრმად სწამდა „სანო გონგენის“, რადგან მისი ბავშვობის სახელი იყო „ჰიიოში მარუ“, ხოლო მეტსახელი — „მაიმუნი“. ეს ცხოვრება ჰიეს კამის (ღვთაების) სულიერ მაცნედ ითვლებოდა. ნიში ჰონგუ (დასავლეთის მთავარი სამლოცველო) 1586 წელს აღადგინეს, ხოლო ჰიგაში ჰონგუ (აღმოსავლეთის მთავარი სამლოცველო) — 1595 წელს. ტოკუგავა იეიასუსაც სწამდა „სანო გონგენის“, რის გამოც ტაძარს ტოკუგავას შოგუნატიც მფარველობდა.

1868 წელს (მეიძის რესტავრაციის პირველივე წელს), მეიძის ახალმა მთავრობამ გამოსცა დეკრეტი შინტოიზმისა და ბუდიზმის განცალკევების შესახებ. ჰიე ტაიშა ამ პროცესის სათავეში აღმოჩნდა და ერთ-ერთი პირველი იყო, ვინც დაწვა ან სხვაგვარად მოიშორა ბუდისტური ქანდაკებები, რიტუალური ნივთები და წმინდა წერილები. ეს იყო საყოველთაო მოძრაობა „ჰაიბუცუ კიშაკუს“ (ბუდიზმის განდევნის) დასაწყისი. „სახელმწიფო შინტოს“ სისტემის ფარგლებში, ტაძარს ოფიციალურად მიენიჭა კანპეი-ტაიშას სტატუსი, რაც პირველი რანგის იმპერიულ ტაძარს ნიშნავს.