დეივიდ რანიბოკ ვაიაუ ადეანგი

დეივიდ რანიბოკ ვაიაუ ადეანგი (დ. 24 ნოემბერი, 1969 წელი) — ნაურუელი პოლიტიკოსი, რომელიც ამჟამად იკავებს ნაურუს პრეზიდენტის თანამდებობას. ადეანგი ნაურუს პარლამენტის ყოფილი სპიკერია; სხვადასხვა პერიოდში მას ეკავა ფინანსთა და იუსტიციის მინისტრის პორტფელები, აგრეთვე — პრეზიდენტის თანაშემწე მინისტრის თანამდებობა.

ფონი და ადრეული კარიერა
დეივიდის მამა, კენან ადანგი, სამჯერ მსახურობდა ნაურუს პრეზიდენტად. დეივიდ ადეანგმა პოლიტიკური კარიერა იურისტის პროფესიული საქმიანობით დაიწყო. 2001 წლის 6 ნოემბრის, როდესაც უბენიდის ოლქის ყველა მანდატი ვაკანტური გახდა, ადეანგმა შემდგომ შუალედურ არჩევნებში მოიპოვა ადგილი და ჯოზეფ ჰირამი დაამარცხა, ხოლო დანარჩენმა სამმა ყოფილმა პარლამენტარმა მანდატები კვლავ დაიბრუნა. 2003 წლის მაისში ჩატარებულ საპარლამენტო არჩევნებში, პოლიტიკური და ეკონომიკური კრიზისის ფონზე, ნაოერო ამომ 18 ადგილიდან 3 მოიპოვა, ხოლო არჩეულ წევრებს შორის ერთ-ერთი ადეანგიც იყო. ნაოერო ამო კოალიციაში შევიდა ლუდვიგ სკოტისა და მისი მხარდამჭერების ჯგუფთან. სკოტი 2003 წლის მაისში პრეზიდენტად აირჩიეს, ხოლო ადეანგი ფინანსთა მინისტრად დაინიშნა. თუმცა, იგი ფინანსთა მინისტრისა და პრეზიდენტის თანაშემწე მინისტრის ფუნქციას მხოლოდ სამი თვის განმავლობაში ასრულებდა: სკოტის მთავრობა 2003 წლის აგვისტოში დაეცა და ფინანსთა მინისტრი გახდა კინზაკლოდუმარი.

2004 წლის აპრილში ადეანგს სედიციის ბრალდება წაუყენეს კირენ კეკესა და ფაბიან რიბაუსთან ერთად — ნაურუს აეროპორტში გამართული პროტესტის შემდეგ. იგი ნაურუს პარლამენტის სპიკერი იყო 2004 წლის მაისიდან — 2004 წლის ივნისამდე. 2004 წლის ივნისში კინზაკლოდუმარმა და ნაოერო ამომ გაერთიანების გზით სკოტი კვლავ აირჩიეს პრეზიდენტად. კინზაკლოდუმარი ფინანსთა მინისტრად დარჩა, ხოლო ადეანგი საგარეო საქმეთა და იუსტიციის მინისტრი გახდა. ამასთან, ადეანგისა და სხვების წინააღმდეგ წაყენებული ბრალდებები გაუქმდა. მისი საგარეო საქმეთა მინისტრად დანიშვნა იმითაცაა საყურადღებო, რომ იგი იყო პირველი საგარეო საქმეთა მინისტრი, რომელიც ამ თანამდებობას პრეზიდენტის პარალელურად არ იკავებდა; ნაურუს დამოუკიდებლობის მოპოვებიდან (1968) მოყოლებული, საგარეო საქმეთა პორტფელი, როგორც წესი, პრეზიდენტს ეკუთვნოდა. ადეანგი მარტივად გადაერჩა პარლამენტის წევრად უბენიდის ოლქიდან 2004 წლის ოქტომბერში ჩატარებულ არჩევნებში. მოგვიანებით, იმავე თვეში, მან დატოვა იუსტიციის მინისტრის პოსტი, გახდა ფინანსთა მინისტრი და საგარეო საქმეთა მინისტრის პორტფელი შეინარჩუნა.

იგი იყო „ “-ის ერთ-ერთი დამფუძნებელი წევრი; გარკვეულ პერიოდში ეს პარტია კუნძულზე ერთადერთი პოლიტიკური პარტია იყო.

2007 წლის მოვლენები
ადეანგი მარტივად გადაერჩა პარლამენტის წევრად 2007 წლის აგვისტოში ჩატარებულ საპარლამენტო არჩევნებში. მან უბენიდის ოლქში, რომელიც 4 მანდატს ირჩევს, ხმათა ყველაზე დიდი რაოდენობა მიიღო.

კუბის მიმართ შექება
2007 წლის სექტემბერში, როგორც საგარეო საქმეთა მინისტრმა, ადეანგმა რიგი საჯარო განცხადებები გააკეთა, რომლებიც შეერთებულ შტატებში საკამათოდ/კონტროვერსიულად შეფასდა. კარიბის ზღვის კუნძულზე ვიზიტისას მან შეაქო კუბა და გააკრიტიკა აშშ-ის საგარეო პოლიტიკა.

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის მხრიდან კრიტიკის შესახებ ცნობები
აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტმა, 2007 წელს გამოძიებული მოვლენების კონტექსტში, ადეანგის მიმართ კრიტიკა ასახა 2008 წლისთვის გამოცემულ ადამიანის უფლებათა ანგარიშში. აღნიშნული კრიტიკა ანგარიშში შევიდა მიუხედავად იმისა, რომ სამართალდამცავებმა, შესაძლო სამართალდარღვევის შესახებ ბრალდებების გამოძიების შემდეგ, ადეანგის წინააღმდეგ სისხლისსამართლებრივი დევნა არ დაიწყეს.

სკოტის მთავრობის დაშლასთან კავშირი
ადეანგისა და სკოტის სავარაუდო არასათანადო ქცევის ბრალდებებმა, აგრეთვე სკოტის მხრიდან ადეანგის წინააღმდეგ ზომების არგატარებამ, მთავრობის რამდენიმე წევრის — კირენ კეკეს, ფრედერიკ პიტჩერისა და როლანდ კუნის — გადადგომა გამოიწვია, ხოლო სკოტის მთავრობის წინააღმდეგ უნდობლობის გამოცხადების მცდელობა, 2007 წლის, 13 ნოემბერს უშედეგოდ დასრულდა. მიუხედავად იმისა, რომ კენჭისყრაში მონაწილეთა უმრავლესობამ (რვა — მომხრე, შვიდი — წინააღმდეგ) მხარი დაუჭირა ინიციატივას, აუცილებელ ცხრა ხმას იგი ვერ დააგროვა. თუმცა, 19 დეკემბერის გამართული მეორე კენჭისყრა წარმატებული აღმოჩნდა და სკოტი თანამდებობიდან გადააყენეს; პრეზიდენტად აირჩიეს მარკუს სტივენი, რომელმაც საგარეო საქმეთა მინისტრის პოსტზე ადეანგის შემცვლელად კირენ კეკე დანიშნა.

2008 წლის მოვლენები
კავშირი ყოფილ პრეზიდენტ რენე ჰარისთან
არატიპური პოლიტიკური კავშირის ფარგლებში, 2008 წლის მარტში ადეანგმა და ყოფილმა პრეზიდენტმა რენე ჰარისიმ სცადეს პრეზიდენტ მარკუს სტივენის მიმართ უნდობლობის ვოტუმის დაყენება, თუმცა პროცესი ჩაიშალა — ნაურუს პარლამენტის სპიკერის გადადგომის გამო. აღინიშნა, რომ ადეანგი მანამდე მკაცრად აკრიტიკებდა ჰარისის მმართველობის პერიოდს.

პარლამენტის სპიკერად დანიშვნა
ამის შემდეგ, 2008 წლის მარტში, ადეანგი ნაურუს პარლამენტის სპიკერად დაინიშნა, რითაც შეცვალა რიდელ აკუა. თანამდებობა ოფიციალურად 20 მარტს, 2008 წელს დაიკავა.

22 მარტს ადეანგმა პარლამენტის სხდომა მოიწვია, სავარაუდოდ ისე, რომ მთავრობის წევრ მინისტრებს ამის შესახებ არ აცნობა; შესაბამისად, ისინი სხდომას არ დასწრებიან. დამსწრე დეპუტატთა შორის უმრავლესობას ოპოზიცია წარმოადგენდა (მათ შორის — ადეანგიც), და მიიღეს დადგენილება, რომელიც დეპუტატებისთვის ორმაგი მოქალაქეობის ქონას კრძალავდა. აღნიშნული დადგენილების ამოქმედების შემთხვევაში, იგი შეეხებოდა კაბინეტის მაღალი რანგის მინისტრებს — კირენ კეკესა და ფრედერიკ პიტჩერის. მათი პარლამენტიდან გასვლის შემთხვევაში, ოპოზიცია პარლამენტში მანდატების უმრავლესობას მოიპოვებდა. ხელისუფლებამ დადგენილების ლეგიტიმურობა უარყო და განაცხადა, რომ იგი არაკონსტიტუციური იყო — პარლამენტში კვორუმის არქონის გამო. პრეზიდენტმა მარკუს სტივენმა ადეანგი და ოპოზიცია დაადანაშაულა იმაში, რომ დადგენილება „აღდგომის შაბათს, სიბნელის დადგომის შემდეგ“, „სანთლის შუქზე“ მიიღეს. თავის მხრივ, ადეანგი ამტკიცებდა, რომ 22 მარტს გამართული პარლამენტის სხდომა კანონიერად იყო მოწვეული.

სახელმწიფო გადატრიალების შესახებ განცხადებები
28 მარტს, როგორც სპიკერმა, ადეანგმა კეკესა და პიტჩერს პარლამენტში ადგილების დატოვება უბრძანა. მათ უარი თქვეს და ადეანგმა სხდომა შეაჩერა.

31 მარტს ადეანგმა განაცხადა, რომ ხელისუფლებამ სახელმწიფო გადატრიალება სცადა: მისი თქმით, რადგან პოლიციამ უარი თქვა პარლამენტის დარბაზიდან ორი მთავრობის მინისტრის გაყვანაზე (მისი 28 მარტის დადგენილების შესაბამისად), პარლამენტის წესები პოლიციაზე აღარ ვრცელდებოდა. ხელისუფლებამ ბრალდება უარყო და განაცხადა, რომ საკითხზე უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებას ელოდნენ.

კრიზისი 2008 წლის აპრილის დასაწყისშიც გაგრძელდა: ადეანგი აცხადებდა, რომ უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებას „მხოლოდ მოსაზრებად“ განიხილავდა, ხოლო კეკე პასუხობდა, რომ დეპუტატის უფლებამოსილების დადგენის იურისდიქცია სპიკერს კი არა, სასამართლოს ჰქონდა.

ადეანგის პოზიცია უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე; პრეზიდენტ სტივენისა და მისი მინისტრების შეჩერება
7 აპრილს მთავრობამ განაცხადა, რომ უზენაესმა სასამართლომ საქმე ხელისუფლების სასარგებლოდ გადაწყვიტა და, გავრცელებული ინფორმაციით, დაადასტურა: დებულება, რომელიც დეპუტატებს ორმაგი მოქალაქეობის ქონას უკრძალავდა, კვორუმის არქონის გამო, არაკონსტიტუციური და არამოქმედი იყო. ასევე, გავრცელებული ცნობით, სასამართლომ უარყო ადეანგის მტკიცება, თითქოს სასამართლოებს პარლამენტზე იურისდიქცია არ ჰქონდათ. ადეანგმა თქვა, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე რეაგირებამდე იურიდიულ კონსულტაციას გაივლიდა.

უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილების შემდეგ, როგორც სპიკერსა და სტივენის ადმინისტრაციას შორის ურთიერთობები, ძლიერ დაძაბული რჩებოდა; ამავე პერიოდში, ადმინისტრაციის მინისტრები აღმასრულებელ უფლებამოსილებებს პარლამენტის მხარდაჭერის გარეშეაც აგრძელებდნენ.

უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილების 7 აპრილს გამოქვეყნების შემდეგ, რომელმაც ორმაგი მოქალაქეობის შესახებ დებულება გააბათილა და რომლის მიღებასაც ადეანგს განსაკუთრებით უკავშირებდნენ, ადეანგმა განაცხადა, რომ დამოუკიდებლობის შემდგომი (დაახლოებით ორმოცი წლის) საპარლამენტო პრეცედენტი უგულებელყოფილი აღმოჩნდა. თავის მხრივ, მარკუს სტივენის მთავრობამ უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება მკაფიოდ მიესალმა; ეს გადაწყვეტილება აღიქმებოდა, როგორც ადმინისტრაციის დაუყოვნებელი გადარჩენის უზრუნველყოფის ფაქტორი.

10 აპრილს, ნაურუს პარლამენტის დარბაზში უწესრიგო ქცევის შესახებ ბრალდებების ფონზე, ადეანგმა, როგორც სპიკერმა, პრეზიდენტ მარკუს სტივენი და ასევე ყველა ის წევრი, ვინც სტივენის ადმინისტრაციას მხარს უჭერდა, პარლამენტის საქმიანობიდან დროებით ჩამოაშორა. 18 აპრილს სტივენმა საგანგებო მდგომარეობა გამოაცხადა, პარლამენტი დაითხოვა და ახალი არჩევნები დანიშნა. ამ გზით, პრეზიდენტ სტივენის განცხადებით, მიზანი იყო იმ ჩიხური მდგომარეობის გადალახვა, რომელიც ხელისუფლებასა და ნაურუს პარლამენტს შორის ურთიერთობას ახასიათებდა მას შემდეგ, რაც სტივენის ადმინისტრაციამ იქ მოქმედი უმრავლესობა დაკარგა. ადეანგისთვის ეს ნაბიჯი სწორედ ის გადაწყვეტილება იყო, რომლის მიღებასაც იგი რამდენიმე კვირის განმავლობაში მოითხოვდა.

სპიკერის თანამდებობიდან შეცვლა
26 აპრილს, 2008 წლის არჩევნების შემდეგ, როდესაც პრეზიდენტ მარკუს სტივენის მხარდაჭერა გაიზარდა, ადეანგი ნაურუს პარლამენტის სპიკერის პოსტზე რიდელ აკუამ შეცვალა (რომელიც მანამდე თავადაც იკავებდა ამ თანამდებობას).

მოკავშირის დაკარგვა
2008 წლის ივლისში ყოფილი პრეზიდენტ რენე ჰარისის გარდაცვალების შემდეგ, დეივიდ ადეანგმა დაკარგა მნიშვნელოვანი მოკავშირე, რომელთანაც 2008 წლის დასაწყისში მჭიდროდ თანამშრომლობდა.

2013 წლის მოვლენები
ვაკას კაბინეტი
2013 წლის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ, რომელშიც იგი კვლავ აირჩიეს, ადეანგმა მხარი დაუჭირა ბარონ ვაკას ნაურუს პრეზიდენტად არჩევას. ვაკამ ადეანგი მინისტრთა კაბინეტში დანიშნა და მიანიჭა ფინანსთა და მდგრადი განვითარების, იუსტიციის პორტფელები, ასევე მინისტრული პასუხისმგებლობა -სა და -ზე. აგრეთვე, იგი დაინიშნა პრეზიდენტის თანაშემწე მინისტრად.

ივლისში, რადგან ვაკა ქვეყანაში არ იმყოფებოდა, ადეანგმა, როგორც მოვალეობის შემსრულებელმა პრეზიდენტმა, მიიღო საკამათო გადაწყვეტილება და ნაურუს მედიას აუკრძალა იმ ინტერვიუს ეთერში გაშვება, რომელშიც ოპოზიციონერი დეპუტატი მეთიუ ბატსიუა აკრიტიკებდა ხელისუფლების მიერ პოლიციის უფროსის გათავისუფლებას. ცენზურის ამ აქტმა საერთაშორისო მედიის ყურადღება მიიპყრო და ოპოზიციის მხრიდან მკაცრი დაგმობა გამოიწვია.

რამდენიმე დღის შემდეგ, ადეანგმა კვლავ აკრძალა ინტერვიუს ეთერში გაშვება — ამჯერად ოპოზიციონერი დეპუტატის, კირენ კეკეს ინტერვიუ, რომელშიც იგი აკრიტიკებდა ნაურუსა და ავსტრალიის მთავრობებს შორის გაფორმებულ შეთანხმებას ავსტრალიაში ნავით ჩასული უცხოელი ლტოლვილების ნაურუში გადამისამართებისა და განსახლების შესახებ. ადეანგმა უზრუნველყო ინტერვიუს ეთერში გასვლა, სადაც თავად წარმოადგინა მთავრობის პოზიცია შეთანხმებაზე, თუმცა ოპოზიციის ხედვის გაშვება არ დაუშვა. მან ეს იმით ახსნა, რომ კირენის ინტერპრეტაცია ავსტრალიასთან გაფორმებული მემორანდუმის შესახებ აუცილებელად არ ემთხვეოდა მთავრობის ინტერპრეტაციას და, მისი თქმით, მთავრობის განმარტება იყო სწორი.

პრეზიდენტობა
25 ოქტომბერს, 2023 წელს პარლამენტმა პრეზიდენტ რას კუნის მიმართ უნდობლობის ვოტუმი მიიღო. კენჭისყრის შემდეგ, პარლამენტმა პრეზიდენტის არჩევისას ხმების თანაბრობა ვერ დაძლია. მომდევნო კენჭისყრის დღეს, 30 ოქტომბერს, პრეზიდენტის არჩევნებში კვლავ დაფიქსირდა თანაბარი შედეგი — დეპუტატ დელვინ თომასა და ადეანგს შორის. შემდეგ კენჭისყრაში ადეანგმა გაიმარჯვა: ათი ხმა მიიღო, ხოლო თომამ — რვა.

ადეანგმა თანამდებობაზე ფიცი დადო 31 ოქტომბერს 2023 წელს. იმავე დღეს მან საკუთარი მინისტრთა კაბინეტი წარადგინა.