iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მიანმარის არქიტექტურა და სახვითი ხელოვნება

მიანმარის არქიტექტურა და სახვითი ხელოვნება—მიანმარის (ყოფილი ბირმა) არქიტექტურა სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში მოიცავს არქიტექტურულ სტილებს, რომლებიც ასახავს მეზობელი და დასავლეთის ქვეყნების გავლენას და მოდერნიზებას. ქვეყანაში ყველაზე გავრცელებული ნაგებობებია: ბუდისტური პაგოდები, სტუპები, ტაძრები, ბრიტანეთის კოლონიური შენობები, თანამედროვე სტრუქტურები და კომპლექსები.მიანმარის ტრადიციულ არქიტექტურას ძირითადად იყენებენ ღვთისმსახურებისთვის, პილიგრიმებისთვის, ბუდისტური რელიქვიების, პოლიტიკური აქტივობისა და ტურიზმისთვის.

ისტორია
ხელოვნების უძველესი ძეგლების მიანმარის ტერიტორიაზე (ცხოველთა გამოსახულებები, მაგიური ნიშნები გამოქვაბულებში ტაუნჯის მახლობლად)მიეკუთვნება ადრეული ნეოლითის ხანას .ახალი წეთაღრიცხვის დასაწყისში აღმოცენდა ახალი სახელმწიფოები და ქალაქები. მიანმარის არქიტექტურის უმეტესი ნაწილი დაკავშირებულია ძველ ინდურ კულტურასთან .პიუს პერიოდში აშენდა ცილინდრული სტუპები ოთხი თაღით. პირველი ინდური ნაგებობები მიანმარში აგებულია ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 200 წლიდან. 100 წლამდე შემორჩენილია აგურის კდლებისა და ბუდისტური საკულტო ნაგებობების მცირე ტაძრების სტუპების („ზედები“) ნანგრევები. ბუდას ქვის ტაძრებში-ვერცხლისა და ოქროს პატარა ქანდაკებები. აქ შეიქმნა აღმოსავლეთ აზიაში სოლისებრი თაღებისა და კამარების ამოყვანის უნიკალური ტექნიკა. - საუკუნეებში ადრინდელი ფეოდალური სახელმწიფოს დედაქალაქ პაგანში ააშენეს სხვადასხვა ზომისა და ტიპის ბუდისტური ტაძრები და სტუპები (ანანდის, გოდოპალინისა და სხვ.). სტუპები ძირითადად ზარისებური ფორმისაა. ქანდაკება წარმოდგენილია ბუდას ფრონტალური ფიგურებით (ქვა, ხე და სხვა), ქვისა და კერამიკის ბარელიეფებით. მრავალი ტაძრის კედელზე შემორჩენილია ბათქაშზე ტემპერით შესრულებული ხატწერის ორიგინალური ნიმუშები. ფეოდალური დაქუცმაცებულობის პერიოდში ((- სს.) შენდებოდა კვადრატული სატახტო ქალაქები (პეგუ, ტაუნგუ, ავა), იქმნებოდა სატაძრო კომპლექსები კონბაუნების ცენტრალიზებულ სახელმწიფოში (- სს.) ვითარდებოდა ქალაქთმშენებლობა, განვითარებული იყო ბრინჯაოს საგნების ჩამოსხმა და ჭედურობა.

კოლონიალიზმის პერიოდი
1880-იანი წლების ბოლოდან მიანმარი (ბირმა) ბრიტანეთის იმპერიის ნაწილი იყო. კოლონიზაციის პერიოდში (1886-1947) იდევნებოდა ეროვნული ხელოვნება. დაიწყო კოლონიური არქიტექტურის პერიოდი. ქალაქების დაგეგმარება და მშენებლობა ინგლისის გავლენის ქვეშ მოექცა. რანგუნი, რომელიც ახლა იანგონის სახელით არის ცნობილი, მრავალეროვნული დედაქალაქი გახდა. მას შემდეგ, რაც ქალაქის მასშტაბით აშენდა დიდი კოლონიური შენობები, სოციალურმა არეულობამ ბირმაში გამოიწვია ნაციონალისტური მიტინგები და ანტიკოლონიური საპროტესტო გამოსვლები.

თანამედროვე არქიტექტურა
1930 -იან წლებში გამოჩნდნენ ადგილობრიბი არქიტექტორები. მათგან აღსანიშნავია უ. ტინი.დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ 1948 წლიდან ქვეყანაში დაიწყო თანამედროვე ტიპის შენობა-ნაგებობების, საცხოვრებელი სახლების, ადმინისტრაციული კომპლექსების მშენებლობა. მონუმნტურ ფერწერაში გაბატონებულია რეალისტური მიმართულება (უბა ჯის მეთაურობით). თანამედროვე მხატვრები — ფერმწერები უ სან ვინი, უ კინ მაუნი, მოქანდაკეები უ. ლუინი, უ ხან ტინი და სხვ. 1964 წელს გაერთიანდნენ ფერმწერთა და მოქანდაკეთა საზოგადოებაში. შემონახულია მხატვრული ხელოსნობის ტრადიციები.

გალერეა
თენგიზ სხირტლაძე

თენგიზ სხირტლაძე (დ. 21 სექტემბერი, 1949, სოფ. ბოლაჯური, ადიგენის რაიონი) — ქართველი პოლიტიკოსი, სოფლის მეურნეობის მუშაკი.

დაამთავრა შრომის წითელი დროშის ორდენოსანი საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 2008-2012 წლებში იყო საქართველოს მე-7 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ადიგენის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გამარჯვებული საქართველოსთვის“.
გიორგი ტალახაძე

გიორგი ტალახაძე (დ. 23 დეკემბერი, 1958, ბორჯომი) — ქართველი ინჟინერი, პოლიტიკოსი.

დაამთავრა ბაუმანის სახელობის მოსკოვის უმაღლესი ტექნიკური სასწავლებელი. 2008-2012 წლებში იყო საქართველოს მე-7 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ბორჯომის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გამარჯვებული საქართველოსთვის“.
გიორგი ტატიშვილი

გიორგი ტატიშვილი (დ. 9 აგვისტო, 1976, თბილისი) — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი.

დაამთავრა საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების სამინისტროს აკადემია. 2008-2012 წლებში იყო საქართველოს მე-7 მოწვევის პარლამენტის წევრი (გორის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გამარჯვებული საქართველოსთვის“.
ბენარის ნამოსახლარი

ბენარის ნამოსახლარი, ზადენგორა — ნასოფლარი და მრავალფენიანი არქეოლოგიური ძეგლი სამცხე-ჯავახეთში, ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბენარაში, მდ. ოცხის მარცხენა ნაპირზე.

ტოპონიმი „ზადენგორა“ დაკავშირებულია ღვთაება ზადენთან. ზადენგორაში ქრისტიანული საკულტო ცენტრის არსებობაზე მიუთითებს ლეონტი მროველი ( ს.). ზადენგორაზე მისულმა ანდრია პირველწოდებულმა: „...იხილნა კაცნი მის ადგილისანი რამეთუ უზორვიდეს კერპთა ყრუთა, და ილოცნა მოციქულმან წმიდისა მის ხატისა მიმართ. და ყოველნი იგი კერპნი დაემხუნეს და შეიმუსრნეს”.

მემატიანის ცნობა დასტურდება არქეოლოგიური ძეგლებით. აღმოჩენილია: ბრინჯაოს ნიღბიანი ხარის ქანდაკება; კარგად გათლილ-დამუშავებული ქვის კვარცხლბეკი, რომელზეც, შესაძლოა ღვთაება ზადენის ქანდაკება იდგა; რიყისა და კლდის ნაფლეთი ქვებით თიხახსნარზე ნაგები დიდი შენობისა და ქვის კიბის ნაშთები, რომლებიც ძლიერი ხანძრის შედეგად განადგურებულა; ქვაყრილით დაფარული წმინდა ცეცხლის ორმო, რომელიც ნაცრითა და ნახშირით იყო სავსე. თიხით შელესილი ორმოს კედლები შემკული იყო გარკვეული ინტერვალით დაშორებული ვერტიკალური ღარებით. მომდევნო, ქრისტიანულ ეპოქაში ზადენგორამ ფუნქცია დაკარგა, თანდათან დაკნინდა და საუკუნის მიწურულამდე არსებობდა როგორც პატარა სოფელი.
ვიქტორია საქსენ-კობურგ-გოთელი

ვიქტორია საქსენ-კობურგ-გოთელი (, ; დ. 14 თებერვალი, 1822, ვენა, ავსტრიის იმპერია — გ. 10 ნოემბერი, 1857, სარი, დიდი ბრიტანეთის სამეფო) — საქსენ-კობურგისა და გოთას დინასტიის წარმომადგენელი. დედოფალ ვიქტორიას ბიძაშვილი. საფრანგეთის მეფე ლუი ფილიპ -ის ძის, ნემურის ჰერცოგ ლუი ორლეანელის ერთადერთი მეუღლე.

ბიოგრაფია
ვიქტორია დაიბადა 1822 წლის 14 თებერვალს ვენაში. იგი იყო პრინც ფერდინანდ საქსენ-კობურგ-გოთელისა და მისი ცოლის, პრინცესა მარია ანტონია კოჰარის ასული. მამის მხრიდან იგი იყო ბელგიის მეფე ლეოპოლდ -ის ძმისწული და დედოფალ ვიქტორიას, პორტუგალიის მეფე ფერნანდუ -ის, პრინცი ალბერტის, ლეოპოლდ -ისა და მექსიკის იმპერატრიცა შარლოტას ღვიძლი ბიძაშვილი. დედამისის მამა 1826 წელს გარდაიცვალა, რის გამოც, მზითვის სახით კოჰარების უზარმაზარი ქონება ვიქტორიას მამას დარჩა. ეს ქონება მოიცავდა საკმაოდ დიდ მამულებს, სასახლეებსა და ციხესიმაგრეებს უნგრეთსა და სლოვაკეთში.

1840 წლის 27 აპრილს შატო დე სენ-კლოდში პრინცესა ვიქტორია დააქორწინეს საფრანგეთის მეფე ლუი ფილიპ -ისა და დედოფალ მარია ამალია ნეაპოლელის შუათანა ვაჟზე, ნემურის ჰერცოგ ლუი ორლეანელზე. ვიქტორიას საფრანგეთში ცხოვრება მაინცდამაინც დიდ ხანს არ გაგრძელებულა, რამეთუ 1848 წელს მისი მამამთილის მმართველობა დაამხეს, ამიტომაც ორლეანელების ოჯახმა თავი ვიქტორიას ბიძაშვილს, დედოფალ ვიქტორიას შეაფარა დიდ ბრიტანეთში. ლუი და ვიქტორია აქ სარის საგრაფოში, კლერმონის სახლში დააბინავეს, სადაც გაატარა მან თავისი დარჩენილი ცხოვრება.

ცნობილია, რომ პრინცესა ვიქტორია საკმაოდ ახლოს იყო დედოფალთან, რომელიც მას ხშირად იწვევდა თავისთან, ბაკინგემის სამეფო სასახლეში. პრინცესა ვიქტორია 1857 წლის 10 ნოემბერს კლერმონის სახლში, სარის საგრაფოში 35 წლის ასაკში გადაჰყვა მეოთხე მშობიარობას. მან ჯანმრთელი გოგონა გააჩინა, რომელსაც ბლანში დაარქვეს. ამის შემდეგ მისი ქმარი აღარ დაქორწინებულა. მოგვიანებით, 1979 წელს ვიქტორიას ნეშტი გადაასვენეს საფრანგეთში და იქ ორლეანელთა საგვარეულო აკლდამაში დაკრძალეს.

შვილები
გასტონი (1842-1922), ოს გრაფი, ცოლად შეირთო ბრაზილიის იმპერატორ პედრუ -ის უფროსი ქალიშვილი, პრინცესა იზაბელა ბრაზილიელი, რომელთანაც შეეძინა შვილები და რომელთან ერთადაც დააარსა ორლეან-ბრაგანსის დინასტია;
ფერდინანდი (1844-1910), ალანსონის ჰერცოგი, ცოლად შეირთო ავსტრია-უნგრეთის იმპერატრიცა ელისაბედ ბავარიელის და, პრინცესა სოფია შარლოტა ბავარიელი, რომელთანაც შეეძინა შვილები;
მარგარიტა (1846-1893), ცოლად გაჰყვა პრინც ვლადისლავ ჩარტორისკას, რომელთანაც ორი ვაჟი შეეძინა.
ბლანში (1857-1932), გარდაიცვალა გაუთხოვარი და უშვილო;

გალერეა
ხელხვავი

ხელხვავი — ქართული ხალხური სიმღერების ჯგუფი. ხელხვავი პოლიფონური ნადური სიმღერაა, რომელიც დასავლეთ საქართველოში, განსაკუთრებით იმერეთში, გურიასა და აჭარაში, იყო გავრცელებული. ხელხვავი სრულდებოდა სასოფლო სამეურნეო შრომის პროცესში: კალოზე სიმინდის რჩევის, ღომის აღება-დამუშავების, ოჯახში მოსავლის დაბინავების შემდეგ. შესაბამისად არსებობს „კალოს ხელხვავი“ და „სუფრის ხელხვავი“. სიმღერის ტექსტები ნაწილობრივ რელიგიური შინაარსისაა, ნახსენებია წმინდანები გიორგი და გრიგოლი, მთავარანგელოზი, რომლებზეც იყო თითქოს დამოკიდებული მოსავლის ბედი. ვარაუდობენ, რომ ხელხვავები წარმართული წარმოშობისაა.
ხემყრალი

ხემყრალი — მცენარეთა გვარი სიმარუბასებრთა ოჯახისა. ფოთოლმცვივანი მაღალი ხეებია. აქვთ მორიგეობით განლაგებული უსიამოვნო სუნიანი კენტფრთართული ფოთლები. გავრცელებულია სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, ავსტრალიაში. საქართველოში მისი სამი სახეობაა შემოტანილი, შედარებით ფართოდ კი ჩინური ხემყრალი. ის ადვილად სახლობს ხრიოკ და ქვა-ღორღიან ადგილებზე, მრავლდება ადვილად და იქცევა სარეველად. მისი მერქანი მაღალი ღირსების სამშენებლო და მოსაპირკეთებელი მასალაა, ასევე ყიენებენ ქაღალდის წარმოებაში. დეკორატიულია, განსაკუთრებით კი მისი წითელნაყოფა სახესხვაობა.
ხენტეის მთიანეთი

ხენტეის მთიანეთი — მთიანეთი მონღოლეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. მთიანეთის ჩრდილოეთ შტოქედები რუსეთის ტერიტორიაზეა. გადაჭიმულია 250 კმ-ზე. სიმაღლე 1500-2000 მ, უმაღლესი წერტილი 2800 მ. უმთავრესად აგებულია გრანიტული კირქვებით, რომლებსაც გამყინვარების კვალი ემჩნევა. სამხრეთ კალთები შემოსილია მთის სტეპით, ჩრდილოეთ კალთებზეა ტყესტეპები, ლარიქსსა და კედრის ტაიგის უბნები. სამხრეთ შტოქედზე არის მურა ნახშირის საბადო, ხოლო ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში ოქროს ქვიშრობები. სამხრეთ-დასავლეთ მთისძირზე გაშენებულია ქალაქი ულან-ბატორი.
თოჯინების თეატრი

თოჯინების თეატრი — თეატრის სახეობა, რომელშიც თოჯინები მოქმედებენ. თოჯინას ამოძრავებს მაყურებლისთვის უხილავი მსახიობი.

ისტორია
თოჯინების თეატრს საფუძველი ჩაეყარა წარმართულ წეს-ჩვეულებებსა და თამაშობებში რელიგიურ-მისტერიული სანახაობებიდან. ძველ ეგვიპტეში ძვ. წ. საუკუნეში თოჯინების თეატრში წარმოადგენდნენ მისტერიას ოსირისსა და ისიდაზე. თეატრალური თოჯინები მოხსენიებულია ჰეროდოტეს, ქსენოფონტის, არისტოტელეს, ჰორაციუსის, მარკუს ავრელიუსის და სხვათა თხზულებებში. თოჯინების თეატრის უძველესი ტრადიცია აქვთ აზიის და ახლო აღმოსავლეთის ხალხებს. ძვ. წ. საუკუნეში თოჯინების თეატრი აღმოცენდა ჩინეთში. იაპონიაში ის საუკუნიდანაა ცნობილი. საუკუნეში ევროპაში თოჯინების თეატრის წარმოდგენები იმართებოდა ეკლესიებსა და მონასტრებში ბიბლიურ სიუჟეტებზე. მათი მთავარი პერსონაჟი იყო წმინდა მარიამი. აქედან მოდის რომანულ-გერმანულ ენებში თოჯინის აღმნიშვნელი სიტყვა „მარიონეტი“. თანდათან თოჯინების თეატრის რეპერტუარში შეიჭრა მიწიერი თემატიკა, ამიტომ თეატრი ეკლესიიდან გააძევეს. მას შემდეგ იგი დამკვიდრდა მოედნებსა და ბაზრობებზე. საუკუნის იტალიაში ის ჩამოყალიბდა როგორც ხალხური სატირული ხელოვნება, რომლის მთავარი გმირი იყო პულჩინელა. საუკუნეში ანალოგიური თეატრი დამკვიდრდა საფრანგეთში (პოლიშინელი), ინგლისში (პანჩი), გერმანიაში (ჰანსვურსტი, შემდეგ კაშპერლე), ჩეხეთში (კაშპარეკი), რუსეთში (პეტრუშკა) და სხვა ქვეყნებში. საუკუნის ევროპაში თოჯინების თეატრში ასრულებდნენ ტრადიციულ პიესა-მიმოხილვებს, მოხეტიალე სიუჟეტებს დონ-ჟუანზე, ფაუსტზე და სხვა. გოეთემ ფაუსტის სიუჟეტი ისესხა თოჯინების თეატრიდან. თოჯინების თეატრისთვის პიესებს წერდნენ ე. ჰოფმანი, ანატოლ ფრანსი, მორის მეტერლინკი, ბერნარდ შოუ. საუკუნის ნახევარში შეიქმნა პროფესიული თოჯინების თეატრები ბავშვებისა და მოზარდებსთვის.

თოჯინების თეატრი საქართველოში
საქართველოში თოჯინების თეატრის ელემენტებს შეიცავდა ქართული წარმართული სანახაობები. საუკუნის დასაწყისში იმართებოდა რელიგიურ-მისტერიული თოჯინების თეატრის წარმოდგენები, რომლებიც თანბდათან კარგავდნენ რელიგიურს და იძენდნენ საერო შინაარსს. საუკუნის მეორე ნახევარში ცნობილი იყო თოჯინების თეატრი „დედოფალების კარავი“. ერთ-ერთი პირველი ქართველი მეთოჯინეები იყვნენ ლ. და ნ. ტორაძეებიდა დ. ჭითავა. 1934 წელს დაარსდა თბილისის, 1935 წელს რუსთავის, 1936 წელს ბათუმის ხოლო 1946 წელს ქუთაისის თოჯინების თეატრები. თვითმოქმედების თოჯინების თეატრები მოქმედებდა გორსა და თელავში.
ჩორჩანის ეკლესია

}
| რელიგიური_წევრობა =
| წესჩვეულება =
| პროვინცია = სამცხე-ჯავახეთის მხარე
| რაიონი = ადიგენის მუნიციპალიტეტი
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| საიტი =
| ხუროთმოძღვრება =
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება =
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 41.673056
| გრძედი =42.731389
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
ჩორჩანის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი სამცხე ჯავახეთში, ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩორჩანში.

იგი მცირე ზომის დარბაზული ნაგებობაა. აგებულია დიდი ზომის ბაზალტის ქვით დუღაბზე. დგას პირდაპირ კლდის მასივზე ყოველგვარი საძირკვლის გარეშე. მხოლოდ აღმოსავლეთის კედელს აქვს ერთსაფეხურიანი ბაზალტის ქვითვე ნაწყობი ცოკოლი. პერანგის ქვა თითქმის სრულად მოცლილია, თუმცა მშვენივრადაა შემორჩენილი ანაბეჭდები. შესასვლელი სამხრეთ კედელშია გაჭრილი და დარბაზის იატაკიდან ორი საფეხურითაა აწეული. კარი არქიტრავული უნდა ყოფილიყო. იქვე დევს 2,2 მ სიგრძის საპირე ქვა, რომელიც კარის თავზე უნდა ყოფილიყო ჩადგმული. კარის ზღურბლზე შერჩენილია კარის ჩამკეტი და საანჯამე ფოსოები. კარის ჭრილის სამხრეთ საპირედ გამოყენებულია კარგად დამუშავებული პარელელეპიპედი, რომელსაც შუაში გამჭოლი წრიული ხვრელი აქვს. ტაძარი განათებული იყო დასავლეთის და აღმოსავლეთის სარკმლებით. სარკმლები ვიწროა, ზემოთკენ შევიწროვებული და თაღით დასრულებული, წირთხლები შეგინითკენ გაგანიერებული.

აღმოსავლეთის კედლის ფრონტონში შემორჩენილი ქვა მეტყველებს, რომ კედლები დასრულებული უნდა ყოფილიყო ქვის კარნიზით, რომელსაც ებჯინებოდა ლორფინი (ლორფინის ანაბეჭდები კარგად იკითხება). ტაძრის აფსიდი არასწორი ნახევარწრეა, დარბაზისგან 4-7 სმ სიგანის მხრით გამოყოფილი. კონქი ეყრდნობა მხრის პილასტრებზე გადასულ თაღს. აფსიდას ნიშები არ აქვს. არც საკურთხევლის იატაკია ამაღლებული დარბაზისგან და არც ტრაპეზია შემორჩენილი. საკურთხევლის სარკმლის ჩრდილოეთ პირში მოგვიანებით ჩასმული კუბია, რომლის პირზეც შეისრულ თაღში ჩამჯდარი გოლგოთის ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. ამ წახნაგის მარცხენა წახნაგზე კი შუაში ოვალური ფოსოა ამოჭრილი. ტაძარი დასრულებულია ნახევარწრიული კამარით, რომელიც ეყრდნობა სატრიუმფო თაღებს.

ნახევარპილასტრები, ისევე როგორც მხრები დასრულებულია კაპიტელებით. ოთხივე პროფილირებულია: მხრის კაპიტელებს სამ-სამი ლილვი აქვს, ხოლო ნახევარპილასტრის კაპიტელებს ორ-ორი (შესაბამისად, თუ პირველები უფრო მაღალია ვიდრე მეორეები). ამ კაპიტელებიდან სამს ლილვები მხოლოდ საფასადე მხარეს აქვს მოცემული, ჩრდილოეთი მხრის კაპიტელს კი სამივე მხარეს. დარბაზის იატაკი მიწატკეპნილია.

ტაძრის გარშემო მდებარე სასაფლაოზე აღმოჩენილია საუკუნის საფლავის ქვები არაბული წარწერებით და მცირე ზომის არქიტექტურული დეტალი ადამიანის თავის ჰორელიეფით, რომლებიც ამჟამად ახალციხის ისტორიულ მუზეუმშია დაცული.
პუერტორიკოელები

პუერტორიკოელები — პუერტო-რიკოს ძირითადი მოსახლეობა. მათი რაოდენობა შეადგენს დაახლოებით 9 მილიონ ადამიანს, საიდანაც პუერტო-რიკოში ცხოვრობს 3 მილიონზე მეტი, ხოლო აშშ-ს ტერიტორიაზე 5,7 მილიონზე მეტი. პუერტო-რიკოელები არიან ესპანელ კოლონისტთა შთამომავლები, საუკუნეში ისინი შეერწყნენ კარიბელ ინდიელებს, ხოლო მოგვიანებით აფრიკელ მონაბე ს და მიიღეს დღევანდელი ეთნიკური სახე. პუერტო-რიკოელების ძირითადი ენებია ესპანური და ინგლისური. გავრცელებული რელიგიებია კათოლიციზმი და პროტესტანტობა.
ბეჟან წაქაძე

ბეჟან წაქაძე (დ. 17 თებერვალი, 1960) — ქართველი ეკონომისტი და პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1960 წლის 17 თებერვალს. 1979-1980 წლებში იყო თბილისის საავიაციო ქარხანაში მუშად, სავაჭრო გაერთიანების სასურსათო საწყობის გამგედ. 1985-1991 წლებში იყო პოდოლსკის ელექტრომექანიკური ქარხანა „სვეტის“ მთავარი ბუღალტერი. 1991-2000 წლებში მუშაობდა ვანის რაიონის საგადასახადო ინსპექციაში საგადასახადო ინსპექციის უფროსად. წაქაძე იყო საქართველოს სამთო-გეოლოგიური ასოციაციის ფინანსური დირექტორი, თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის საგადასახადო ინსპექციის მთავარი ინსპექტორი, საგადასახადო, საკონსულტაციო და სააუდიტორო ორგანიზაცია „პროფესიონალის“ დამფუძნებელი და დირექტორი. 2007-2010 წლებში იკავებდა სამშენებლო კომპანიების - „მოდულის“, „სასკოს“, „ბილდერსის“, „კალასის“ და „თბილ ელიტ ჰაუსის“ ფინანსური მენეჯერის თანამდებობას. 2010-2016 წლებში იყო სამშენებლო კამპანია „ “-ის დამფუძნებელი და დირექტორი. 2016 წლიდან დღემდე არის სამშენებლო კომპანია „ჯორჯიან დეველოპმენტ გრუპ+“-ის დამფუძნებელი და დირექტორი, აგრეთვე შპს „ჯდჯ პლაზას“ დამფუძნებელი. 2017 წლიდან არის შპს „ჯდჯ პალასის“ დამფუძნებელი და დირექტორი. 2018 წლიდან დღემდე – შპს „მაგნოლიას“, აგრეთვე შპს „ჯდჯ იმერეთის“ დამფუძნებელი და დირექტორი.

2020 წელს „ქართულმა ოცნებამ“ წარადგინა ზესტაფონის, ბაღდათის, თერჯოლისა და ტყიბულის მაჟორიტარობის კანდიდატად. მან ხმათა 49,77% (38 290 ხმა) მიიღო და გახდა საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი (მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.
ვაჟა ჩიტაშვილი

ვაჟა ჩიტაშვილი (დ. 10 თებერვალი, 1963, ვალე, ახალციხის რაიონი) — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1963 წლის 10 თებერვალს. დაამთავრა საბჭოთა კავშირის შინაგან საქმეთა სამინისტროს მოსკოვის მილიციის უმაღლესი სკოლა, სამართალმცოდნეობის სპეციალობით. 1984-1985 წლებში იყო ვალეს მახარაძის სახელობის კოლმეურნეობის წევრი. 1985-2004 წლებში მუშაობდა საქართველოს სსრ-სა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროში. 2004-2008 წლებში იყო სამცხე-ჯავახეთის საოლქო პროკურორის მოადგილე, განყოფილების უფროსი. 2008 წელს იყო ახალციხის მუნიციპალიტეტის გამგებელი, ამავე წელს იყო სამცხე-ჯავახეთის საოლქო პროკურორი. 2008-2012 წლებში იყო სამცხე-ჯავახეთის საოლქო პროკურორი. 2012-2016 წლებში იყო საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ახალციხის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — „მეტი სარგებელი ხალხს“. 2020 წელს „ერთიანმა ნაციონალურმა მოძრაობამ“ წარადგინა ახალციხის, ადიგენის, ბორჯომისა და ასპინძის მაჟორიტარობის კანდიდატად. მან ხმების 24,22% (12981) მიიღო და მეორე ადგილი დაიკავა.
თეიმურაზ ჩარკვიანი

თეიმურაზ ჩარკვიანი (დ. 5 თებერვალი, 1952, თბილისი — გ. 2014) — ქართველი ბიზნესმენი, ინჟინერი, პოლიტიკოსი.

1974 წელს დაამთავრა შრომის წითელი დროშის ორდენოსანი, ვ. ი. ლენინის სახელობის საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 2008-2012 წლებში იყო საქართველოს მე-7 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ბათუმის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გამარჯვებული საქართველოსთვის“.
ესპანეთის 21 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრები

ესპანეთის 21 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრები წარმოადგენს ესპანეთს მსოფლიოს საფეხბურთო ახალგაზრდულ ჩემპიონატებში და მას ადმინისტრირებას ესპანეთის ფეხბურთის ფედერაცია უწევს. ნაკრებმა ხუთჯერ (1986, 1998, 2011, 2013, 2019) მოახერხა 21 წლამდელთა ევროპის ჩემპიონატის მოგება. ამ ტურნირზე ნაკრებმა 13-ჯერ იასპარეზა (პირველად 1982 წელს).
ალეპოს ციტადელი

ალეპოს ციტადელი — შუა საუკენეების პერიოდის საფორტიფიკაციო დანიშნულების სასახლე, რომელიც სირიის ჩრდილოეთ ნაწილში, ქალაქ ალეპოში მდებარეობს.

ციტადელი მსოფლიოში ერთ-ერთი უძველეს და უდიდეს სასახლედ მიიჩნევა. ბორცვი, რომელზეც აგებულია ციტადელი, ძვ. წ. ათასწლეულის შუა ხანებიდან გამოიყენებოდა. ისტორიის მანძილზე ტერიტორიას სხვადასხვა ცივილიზაციები ფლობდნენ, მათ შორის ბერძნები, ბიზანტიელები, აიუბიდები, მამლუქები და ოსმალები. ნაგებობა დღევანდელი სახით აიუბიდების მმართველობის პერიოდით თარიღდება. 2012-2016 წლებში, ალეპოს ომის პერიოდში ციტადელს მნიშვნელოვანი ზიანი მიადგა. ნაგებობა საჯაროდ 2017 წელს, სარემონტო სამუშაოების მიმდინარეობისას გაიხსნა.

ციტადელი ძველი ალეპოს ნაწილია, რომელსაც 1986 წელს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა.

ისტორია
სელევკიდების პერიოდი
მას შემდეგ, რაც ალეპო ალექსანდრე მაკედონელის ჯარებმა აიღეს, ქალაქს სელევკე ნიკატორი მართავდა. ამ უკანასკნელმა ალეპო ბეროიას სახელით ააღორძინა. შუა საუკუნეების არაბ ისტორიკოსთა ცნობების მიხედვით, ციტადელის, როგორც საფორტიფიკაციო დანიშნულების ნაგებობის ისტორია, სწორედ ნიკატორის პერიოდში დაიწყო. ელინისტური დასახლების ნაშთები ციტადელის გარკვეულ მონაკვეთებში დღემდეა შემორჩენილი.

რომაელთა და ბიზანტიელთა პერიოდი
ძვ. წ. 64 წელს რომაელებმა სელევკიდები ტახტიდან ჩამოაგდეს. მათი მმართველობის პერიოდში ციტადელის ბორცვი რელიგიურ დანიშნულებას ინარჩუნებდა. 363 წელს ალეპოს იმპერატორი იულიანე განდგომილი ეწვია. ციტადელში რომაელთა მმართველობის პერიოდის მეტად მცირე ფიზიკური ნიშნებია შემორჩენილი.

395 წელს რომის იმპერია ორად გაიყო. ალეპო მისი აღმოსავლეთი ნაწილის, ბიზანტიის შემადგენლობაში მოექცა. საუკუნეში სასანიანთა შაჰის, ხოსრო -ის შემოტევების დროს ქალაქის მოსახლეობამ ციტადელს შეაფარა თავი. დღესდღეობით, ციტადელში ბიზანტიელთა პერიოდის ძალიან მცირე გადმონაშთები გვხვდება, თუმცა ცნობილია, რომ ციტადელის შიგნით მდებარე ორი მეჩეთი გადაკეთებული ტაძრებია, რომლებიც ბიზანტიელთა პერიოდში აშენდა. ჰამანიდებმა მდინარის ნაპირზე დიდებული სასახლე ააგეს, თუმცა მას შემდეგ, რაც ამ უკანასკნელზე 962 წელს ბიზანტიელებმა იერიში მიიტანეს, მათ ციტადელში გადაინაცვლეს. ჰამანიდების მმართველობასს მოჰყვა არასტაბილურობის პერიოდი, რომლის დროსაც ალეპო ბიზანტიელთა და ბედუინთა შეტევებს განიცდიდა. მოკლე ხნით ქალაქს ფატიმიდები მართავდნენ. მათ მირდასიდები მოჰყვნენ, რომლებმაც ციტადელში მდებარე ტაძრები მეჩეთებად გადააკეთეს.

1193-1215 წლებს ალეპოს სალადინის მესამე ვაჟი, ალ-ზაჰირ გაზი მართავდა. ამ პერიოდის მანძილზე ციტადელმა საფუძვლიანი რეკონსტრუქცია განიცადა. ნაგებობა გაამაგრეს და ახალი სტრუქტურები დაუმატეს, რის შედეგადაც მან დღევანდელი სახე მიიღო. ალ-ზაჰირ გაზიმ გააფართოვა ქალაქის გალავანი და მასში სამხრეთი და აღმოსავლეთი გარეუბნებიც მოაქცია, რის შედეგადაც ციტადელი გალავნიანი ქალაქის ცენტრი გახდა.
მარია პუიმანოვა

მარია პუიმანოვა (დ. 8 ივნისი, 1893, პრაღა — გ. 19 მაისი, 1958, პრაღა) — ჩეხი მწერალი, ჩეხოსლოვაკიის სახალხო ხელოვანი (1953).

ბიოგრაფია
ადრეულ ეტაპზე განიცდიდა იმპრესიონიზმის გავლენას. 1920-იან წლებში ეწეოდა ლიტერატურულ-კრიტიკულ მოღვაწეობას, გამოდიოდა რეალისტური ხელოვნების დასაცავად. იმოგზაურა სსრკ-ში და 1932 წელს გამოსცა რეპორტაჟების წიგნი „ახალი ქვეყნისთვის თვალის გადავლება“. 1938-1944 წლებში წერდა ლირიკულ ლექსებს. ავტორია ტრილოგიისა „ხალხი გზაჯვარედინზე“ (1937), „თამაში ცეცხლთან“ (1948) და „სიცოცხლე სიკვდილის წინააღმდეგ“ 1952.
ვასილი პუკირევი

ვასილი პუკირევი (დ. 1832 — გ. 1 ივნისი, 1890, მოსკოვი) — რუსი ფერმწერი.

ბიოგრაფია
1847-1858 წლებში სწავლობდა მოსკოვის ფერწერის, ძერწვის და ხუროთმოძღვრების სასწავლებელში, იყო ს. ზარიანკოს მოწაფე. 1861-1873 წლებში ასწავლიდა იქვე. 1863 წლიდან იყო პროფესორი. 1850-იან წლებში შექმნა პორტრეტები, შემდეგ მუშაობდა ჟანრულ ფერწერაში, ასევე ისტორიულ ჟანრში, ქმნიდა ილუსტრაციებს. მისი მნიშვნელოვანი ნაწარმოებია „შეუფერებელი ქორწინება“ (1862), რომელიც დაცულია ტრეტიაკოვის გალერეაში.
გიორგი ჩივიაშვილი

გიორგი ჩივიაშვილი (დ. 3 იანვარი, 1981, თბილისი) — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი.

2002 წელს დაამთავრა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს აკადემია. 2010-2011 წლებში იყო საქართველოს მე-7 მოწვევის პარლამენტის წევრი (გურჯაანის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გამარჯვებული საქართველოსთვის“.
პულმონოლოგია

პულმონოლოგია — მედიცინის დარგი, რომელიც შეისწავლის სუნთქვის ორგანოების: ტრაქეის, ბრონქების, ფილტვების და პლევრის დაავადებებს. ფილტვის ტუბერკულოზს შეისწავლის ფტიზიატრია. პულმონოლოგია თეარაპიას, ქირურგიას და პედიატრიას გამოეყო საუკუნის ნახევარში. პულმონოლოგიაში იყენებენ კვევის სპეციალურ მეთოდებს: რენტგენოლოგიურ, ენდოსკოპიურ, ფუნქციონალური დიაგნოსტიკის, ნახველის ლაბორატორიულ გამოკვლევას, ბიოფსიას.
რკინისკალოს სამაროვანი

რკინისკალოს სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ თრანში, მდინარე თრანულის მარჯვენა ნაპირზე, რკინისკალოზე. განეკუთვნება ძვ. წ. - საუკუნეს. გაითხარა 1963, 1965 და 1969 წლებში, ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ერწო-თიანეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის მიერ. ექსპედიციას ხელმძღვანელობდა რ. რამიშვილი. სამაროვანის ზედაპირი დაფარული იყო 20-25 სმ სისქის კორდოვანი ფენით, რომლის ქვეშაც წარმოქმნილი იყო რიყის სხვადასხვა ზომის ქვისაგან შემდგარი ქვაყრილის მთლიანი საფარი. ამ ქვაყრილში და მის ქვეშ მდებარე თიხნარ ნიადაგში, მიწის ზედაპირიდან სხვადასხვა სიღრმეზე მოთავსებული იყო ქვაყრილიანი ორმოსამარხები. გათხრილია 37 სამარხი.

სამარხთა ყველაზე დიდი ჯგუფი მიწის ზედაპირიდან 0,45-1 მეტრ სიღრმეზე მდებარეობდა. მათ უმრავლესობაში სამარხეული ინვენტარი და მიცვალებულის ნაკლული ძვლები ქვაყრილში ისე იყო არეული, რომ დაკრძალვის წესის გარჩევა გაძნელდა. შედარებით უკეთ იყო შემონახული უფრო ღრმად მდებარე სამარხები. ქვედა იარუსის სამარხები, ზედასთან შედარებით, მეჩხერადაა განლაგებული. თიხნარ ნიადაგში ოვალურად ამოჭრილ ორმოებში არქეოლოგებს პერიოდულად ხვდებოდა, კიდურებმოკეცილი, მარცხენა ან მარჯვენა გვერდზე მდებარე ჩონჩხი, რომელსაც თავი სამხრეთით ან სამხრეთ-დასავლეთით ჰქონდა მიმართული.

სამაროვანზე გამოვლენილი ნივთიერი მასალა მრავალრიცხოვანი და მრავალგვარია: თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოს სამკაული, რკინის საბრძოლო იარაღი, ძვლის ნივთები, მძივები და სხვა. მასალა ინახება არქეოლოგიურ კვლევით ცენტრის, დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.