iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ცენტრალური უნივერმაღი

სააქციო საზოგადოება ცენტრალური უნივერმაღი — სავაჭრო ცენტრი თბილისში.

თბილისის ცენტრალური უნივერმაღი გაიხსნა 1935 წლის 1 სექტემბერს არქიტექტორ ალექსანდრე როგოისკის პროექტით აშენებულ ყოფილი „ოფიცერთა ეკონომიკური საზოგადოების სახლის“ შენობაში (1910 წელს). ცენტრალური უნივერმაღის შენობა გეგმით მომრგვალევული კუთხით „მოდერნის“ სტილშია გადაწყვეტილი და დღემდე მთლიანად შენარჩუნებული აქვს პირვანდელი იერსახე. იგი ხუროთმოძღვრების ერთ-ერთი საუკეთესო ნიმუშია და მკაფიოდ გამოირჩევა თბილისის განაშენიანებაში. საქართველოში მას ფილიალების საკმაოდ ფართო ქსელი ჰქონდა. უნივერმაღში სამრეწველო საქონლის რამდენიმე განყოფილება იყო; ქსოვილების, მზა ნაწარმის, გალანტერიის, ტრიკოტაჟის, პარფიუმერიის, ფეხსაცმლის, კულტსაქონლის და საოჯახო საქონლის, ავეჯის და ბავშვთა სამყარო. თავდაპირველად თბილისის უნივერმაღი მოსკოვის „მთავარუნივერმაღის“ სამმართველოს ექვემდებარებოდა. 1955 წელს საკავშირო ვაჭრობის სამინისტროს გაუქმებასთან დაკავშირებით თბილისის ცენტრალური უნივერმაღი დაექვემდებარა საქართველოს ვაჭრობის სამმართველოს. საბაზრო ეკონომიკაზე გადასვლასთან და სახელმწიფო ქონების პრივატიზაციასთან დაკავშირებით 1994 წლის აგვისტოში ჩამოყალიბდა როგორც სააქციო საზოგადოება ცენტრალური უნივერმაღი, რომლის საწესდებო კაპიტალი 21,3075 აშშ დოლარს შეადგენს. აუქციონერები არიან უნივერმაღის კოლექტივი „თიბისი ჯგუფი“ და ირლანდიური კომპანია „ “.

ცენტრალური უნივერმაღი სავაჭრო-კომერციულ საქმიანობას ახორციელებს: ვაჭრობს ფართო ასორტიმრნტის არასასურსათო საქონლით და სასურსათო პროდუქტებით ეწევა კომერციულ, საბროკერო, საშუამავლო, სამაეკეტინგო, საინფორმაციო-სარეკლამო საქმიანობას და სხვა. უნივერმაღში არის სხვადასხვა სახის ფასიანი და სერვისული მომსახურება.

ცენტრალური უბივერმაღის სავაჭრო ფართობია 3300 კვ. მეტრი. სავაჭრო დარბაზები განლაგებულია შენობის მე-4 სართულზე. სასაწყობო მეურნეობა (3200 კვ. მეტრ ფართობზე) მოთავსებულია შენობის სარდაფში, მეორე სართულზე და ეზოში.

ქვეყნის ეკონომიკურმა კრიზისმა უნივერმაღის სამეურნეო საქმიანობა შეაფერხა. საკუთარი საბრუნავი საშუალებების უქონლობის გამო უნივერმაღში კომერციული საქმიანობა ძირითადად ფიზიკურ და იურიდიულ პირების მიერ საკომისიო საფუძველზე შემოტანილი საქონლით განისაზღვრება. 1998 წლიდან კი გაიზარდა საცალო საქონელბრუნვის მოცულობა და სავაჭრო საქმიანობისაგან მიღებული შემოსავალი.
რუსუდან ჯავახაძე

რუსუდან ჯავახაძე (დ. 27 ივნისი, 1949) — ქართველი ნევროპათოლოგი, მედიცინის მეცნიერის კანდიდატი (1990). 45 სამეცნიერო ნაშრომის ავტორია.

1972 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1997 წელს დაიწყო მუშაობა ამავე ინსტიტუტის დირექტორად. ჯავახაძის მეცნიერული კვლევის ძირითად მიმართულებას წარმოადგენს შრომის ჰიგიენისა და პროფესიული პათოლოგიის აქტუალური პრობლემები. პირველად, პროფილაქტიკური მედიცინის დარგში, მის მიერ იქნა აღწერილი სამთამადნო წარმოების მუშათა შორის ვიბრაციული დაავადებების და მაგმანიზმის მიმდინარეობის კლინიკური თავისებურებანი.

ჯავახაძე არის იუნესკოს საერთაშორისო პროგრამის „ადამიანი და ბიოსფეროს“ საქართველოს ეროვნული კომიტეტის წევრი; საქართველოს ტოქსიკოლოგთა ასოციაციის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და გამგეობის წევრი. არის მრავალი სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მათ შორის ღირსების ორდენი 2004 წელს.
შუა ბაზარი

შუა ბაზარი — შუა საუკუნეების თბილისის - კალის ერთ-ერთი სავაჭრო ცენტრი ახლანდელი კოტე აფხაზის ქუჩის ხაზზე, ქალაქის ისტორიული კარიბჭიდან - კოჯრის კარიდან ჩორსუმდე. ეს სახელი შეერქვა იმიტომ, რომ იგი ქალაქის (კალის) ორ უბანს - ზემო უბანსა და ქვემო უბანს შუა მდებარეობდა. 1801 წლიდან, საქართველოს რუსეთთან შეერთების, შემდეგ შუა ბაზარი უფრო ცნობილი იყო „სომხის ბაზრის“ სახელწოდებით, რადგან ვაჭართა დიდი ნაწილს სომხები შეადგენდნენ. აქ განლაგებული იყო ოქრომჭედელთა (ზარგანხანა), ხარაზთა (ხარაზხანა), და სხვა, სავაჭრო-სახელოსნო რიგები; ფაქტობრივად იგი ქალაქის სავაჭრო-სახელოსნო ცენტრს, თავისებურ ბირჟას წარმოადგენდა. შუა ბაზრის კოლორიტს აძლევდა ყველიერის დღესასწასწაულის ბოლოს სალაყბოდან და მეიდნიდან აქ გადმონაცვლებული კარნავალის - ყეენობის ერთი ფაზა - კრივი, რომელიც ხალხმრავალ სერიოზულ შეტაკებაში გადაიზრდებოდა ხოლმე, როგორც ეს მოხდა 1851 წელს. შუა ბაზარში იღებდა ხოლმე სათავეს ქალაქის მოსახლეობის სოციალური პროტესტი. 1865 წელს აქ დაიწყო თბილისელ ამქართა გამოსვლა.
ბუგროვების ღამის გასათენებელი სახლი

ბუგროვების ღამის გასათენებელი სახლი — საცხოვრებელი სახლი ნიჟნი-ნოვგოროდში, აგებულია საუკუნის 80-იან წლებში ვაჭარ ბუგროვების მიერ, როგორც საზოგადოების დაბალი ფენების სასტუმრო. მდებარეობს სახალხო ერთობის მოედანზე.

ისტორია
ღამის გასათენებელი სახლი ააშენეს 1880-1885 წლებს შორის პერიოდში). ჩანაფიქრის მიხედვით სახლი უნდა ყოფილიყო სოციალური სტატუსის არმქონე მოსახლეობის თავშესაფარი. თავად სახლი მდებარეობდა ორ უკიდურესობას შორის: ერთი მხრივ მას ესაზღვრებდა ვაჭრების ქუჩა, სადაც სრულდებოდა მილიონიანი გარიგებები, ხოლო მეორე მხრივ იგი ესაზღვრებოდა ე. წ. „მილიოშკას“, სადაც იკრიბებოდნენ მაწანწალა და სტატუსდაკარგული ადამიანები.

დაგეგმილი იყო, რომ სახლი ერთი დღით 700 ადამიანს დაიტევდა (უფრო სწორად ერთი ღამით, რადგან დღისით იმართებოდა სანიტარული დასუფთავება), მაგრამ პრაქტიკულად მასში ზოგჯერ 1 259 ადამიანიც კი განთავსებულა. სახლის კლიენტები იძინებდნენ იქ სადაც მოუხერხდებოდათ.

1885-1888 წლებში იმისათვის, რომ ღამის გასათენებელ სახლს ემუშავა, ააშენეს საშემოსავლო სახლი. მასში განთავსებული მაღაზიები გასცეს იჯარით და მთელ შემოსავალს ახმარდნენ ღამის გასათევი სახლის საჭიროებებს.

1920-იანი წლების შემდეგ საბჭოთა ხელისუფლებამ ღამის გასათევი სახლი გააუქმა. მის ადგილზე კი შეიქმნა კომუნალური ბინები.

1960-იან წლებში მეწყერის შედეგად, სახლის ნაწილი დაიფარა. სწორედ ამ პერიოდიდან დაიწყო სახლის ინტენსიური დანგრევა, რასაც ასევე ხელი შეუწყო 1920-იან წლებში ახლოს ტრამვაის სახლის აგებამ.

1990-იან წლებში შენობაში განათავსეს ვიზებისა და რეგისტრაციის განყოფილება.

2005 წელს სახალხო ერთობის დღის პირველი აღნიშვნის წელს გადახურეს ახალი სახურავით და დაიწყეს მისი კოსმეტიკური რემონტი.

2013 წელს შენობა იყიდა ფელიქს ვერხოვოდმა.
გიორგი შხვაცაბაია (მეცნიერი)

გიორგი იაკობის ძე შხვაცაბაია (დ. 12 ნოემბერი, 1904 — გ. 1993) — ქართველი მეცნიერი სოფლის მეურნეობის მექანიზაციის დარგში, სპორტსმენი. საქართველოს მეცნიერთა აკადემიის წევრ-კორ. (1956). ტექნიკური მეცნიერების დოქტორი (1951), პროფესორი (1951), საქართველოს მეცნიერების და ტექნოლოგიების დამსახურებული მოღვაწე (1961).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აგრონომიის ფაკულტეტი (1930). 1941 წლიდან მუშაობდა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში. 1952–1993 წლებში იყო მოსავლის ასაღები მანქანების კათედრის გამგე. შხვაცაბიას შრომები ეხება სასოფლო-სამეურნეო მანქანათ გამოცდასა და მათი გამოსაცდელი ხელსაწყოების შექმნას. 1928 წელს გახდა პირველი საკავშირო სპარტაკიადის ჩემპიონი, 1929 წელს დაამყარა საკავშირო რეკორდი სიმაღლეზე ხტომაში (183 სმ) და გახდა პირველი ქართველი რეკორდსმენი. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები. დაკრძალულია საბურთალოს პანთეონში. საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტის ეზო-სავანეში დგას მისი ბიუსტი.
რიჩარდ კელი

ჯეიმზ რიჩარდ კელი, უკეთ ცნობილი, როგორც რიჩარდ კელი, (; დ. 8 მარტი, 1975) — ამერიკელი კინორეჟისორი და სცენარისტი, ცნობილია საკულტო კლასიკური ფილმის „დონი დარკო“ რეჟისორობითა და მისი სცენარისტობით.

ადრეული ცხოვრება
ჯეიმზ რიჩარდ კელი დაიბადა ნიუპორტ-ნიუსში, ვირჯინიაში, ლეინ და ენი კელის ოჯახში. გაიზარდა იმავე შტატის ქალაქ მიდლოთიანში, სადაც დაამთავრა საშუალო სკოლა 1993 წელს. როდესაც ის ჯერ კიდევ ბავშვი იყო, მისი მამა ნასას პროგრამაზე მუშაობდა. რიჩარდმა მოიგო სტიპენდია სამხრეთ კალიფორნიის უნივერსიტეტში „ კინოსა და ტელევიზიის სკოლაში“ სასწავლებლად, სადაც იგი  -ში გაწევრიანდა. მან ორი მოკლემეტრაჟიანი ფილმი გადაიღო -ში: „დასამშვიდობელი ადგილი“ და „შიგნეულობის მატერია“ 1997 წელს სკოლის დამთავრებამდე.
შოპაჰოლიკი (ფილმი)

„შოპაჰოლიკი“  — 2009 წელს გადაღებული ამერიკული რომანტიკული კომედია. ფილმი ეფუძნება ორ რომანთა სერიას იგივე დასახელებით, რომელიც სოფია კინსელას მიერაა დაწერილი. რეჟისორი პოლ ჯონ ჰოგანი. ფილმში თამაშობენ ისლა ფიშერი, რომელიც ასრულებს შოპაჰოლიკი ჟურნალისტის როლს და ჰიუ დენსი, ასრულებს მისი უფროსის როლს.
მამია ახობაძე

მამია ახობაძე (დ. 23 მაისი, 1933, მიწაბოგირა, სამტრედია — გ. 15 მაისი, 2010, თბილისი) — ქართველი მხატვარი, პედაგოგი და საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1978), რომლის შემოქმედება აღიარებულია და დაფასებულია როგორც საბჭოთა კავშირში, ისე მის საზღვრებს გარეთ. 1955 წლიდან მონაწილეობდა ყველა შემოქმედებით, რესპუბლიკურ, საკავშირო და საერთაშორისო გამოფენებში. 1961 წლიდან მხატვართა კავშირის წევრია. 1962 წლიდან 37 წლის განმავლობაში გორის სამხატვრო სკოლის პედაგოგია. 1968- 2005 წლებში თსუ პროფესორი, ხელოვნების კათედრა. 1972-1992 წელებში ახალგაზრდა მხატვართა და ხელოვნებათმცოდნეთა გაერთიანების ხელმძღვანელი. 1983–2003 წლებში მხატვართა კავშირის მდივანი. 1986 წლიდან მოყოლებული, ახობაძემ თაობები აღზარდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. მამია ახობაძე ემსახურა საქართველოში სამოქალაქო საზოგადოების ჩამოყალიბებასა და განათლებას. ის ქართული ფერწერის 60-ელთა თაობას წარმომადგენელია და დიდი წვლილი მიუძღვის ქართული სახვითი ხელოვნების განვითარებაში.

მამია ახობაძე გარდაიცვალა 2010 წლის 15 მაისს, მძიმე ავადმყოფობის შედეგად. დაკრძალულია კუკიის ძველ სასაფლაოზე.

მისი ნამუშევრები გაბნეულია მსოფლის მრავალი ქვეყნის მუზეუმებში (კლაიპედა, ინგლისის სამეფო აკადემია, კემბრიჯის უნივერსიტეტი, რუსეთის სხვადასხვა მუზეუმები, თბილისის, ქუთაისის, თერჯოლის და სხვ), მრავალი ქვეყნის სახელმწიფო დაწესებულებებში, კერძო კოლექციებში (რუსეთი, ინგლისი, აშშ, ეგვიპტე, იაპონია, გერმანია, პოლონეთი, ლიეტუვა, ლატვია და სხვ).
ჩორსუ

ჩორსუ ( — ოთხკუთხა) — შუა საუკუნეების ქალაქში, სავაჭრო რიგების გზაჯვარედინზე, გადახურული ოთხკუთხა თაღოვან-გუმბათოვანი მოედანი. თბილისში ორი ჩორსუ იყო. ერთი — დიდი ჩორსუ — რასტაბაზარს აკრავდა ხარაზხანის, სირაჯახანის, ჭონხანისა და ბაზაზხანის გადაკვეთის ადგილზე (დაახლოებით ახლანდელი კოტე აფხაზის ქუჩიდან სიონის ქუჩაზე გამავალი ჭრილი), მეორე — მცირე ჩორსუ — მდებარეობდა პატრა სირაჯხანის, მექვაბეების რიგისა და ბამბის რიგის გადაკვეთის ადგილზე. რადგან ჩორსუ სავაჭრო გზაჯბის რიგის გადაკვეთის ადგილზე. რადგან ჩორსუ სავაჭრო გზაჯვარედინი იყო, აქ სხვადასხვა საქონლით მოვაჭრენი ისხდნენ და მას მყიდველიც მეტად ეტანებოდა, ამის გამო დუქნის გამართვაც ძვირი ჯდებოდა.
ადიდვა

ადიდვა — ლითონის ნამზადის გაწელვა საადიდვო დგანის ნახვრეტში მისი განივი კვეთის შესამცირებლად და გლუვი ზედაპირის მისაღებად (მავთულის დამზადება).

ადიდვისათვის, ლითონის ნამზადს გამოჭიმავენ (იძულებით გაატარებენ) სათანადო ფორმის ხვრეტში ადიდას თვალაკში. რადგანაც თვალაკის კვეთი ნამზადის კვეთზე ნაკლებია, ლითონი პლასტიკურ დეფორმაციას განიცდის და ნამზადი თვალაკის ფორმას იღებს, მისი კვეთი მცირდება, სიგრძე კი მატულობს. ადიდვა მიმდინარეობს ლითონის გაუხურებლად, რაც ზრდის მის სიმტკიცეს, ამცირებს პლასტიკურობას და აფერხებს შემდგომ დეფორმაციას. ლითონის პლასტიკური თვისებების აღსადგენად მიმართავენ შუალედურ მოწვას. დასამუშავებელი ნაკეთობის ერთ ბოლოს წინასწარ აწვრილებენ, რომ იგი ადვილად გავიდეს ადიდას თვალაკში. წარმოქმნილი ხახუნის ძალების შესამცირებლად დასამუშავებელი ლითონი იპოხება. ლითონის ერთ გატარებაზე გამოჭიმვის კოეფიციენტი ჩვეულებრივ 1,4-1,5 არ უნდა აღემატებოდეს. ამიტომ ნაკეთობას თანმიმდევრულად ატარებენ (მრავალჯერადი გამოჭიმვა) ადიდას რამდენიმე თვალაკში. ადიდვას ფართოდ იყენებენ მუდმივი კვეთისა და დიდი სიგრძის ნაკეთობათა (წნელები, მავთულები, მილები) დასამზადებლად.

ადიდვა ლითონის დამუშავების უძველესი წესია. საქართველოს ტერიტორიაზე ნაპოვნი, ფერადი ლითონებისაგან ადიდვით დამზადებული მავთულის უძველესი ნიმუშები ძვ. წ. ათასწლეულის დამლევს განეკუთვნება.
ნიჟნი-ნოვგოროდის ისტორიული ცენტრი

ნიჟნი-ნოვგოროდის ისტორიული ცენტრი , ძველი ნიჟნი-ნოვგოროდი ან ძველი ქალაქი — ქალაქ ნიჟნი-ნოვგოროდის 1917 წლამდე გაშენებული ნაწილი. აღნიშნულ ნაწილში მდებარეობს არქიტექტურის ძეგლების დიდი ნაწილი, ბუნების ღირსშესანიშნაობების ძეგლები და ისტორიული რაიონები.

ძველ ქალაქში ერთმანეთშია გადაჯაჭვული სხვადასხვა ეპოქის არქიტექტურული სტილი (ნეობიზანტიური, ბაროკო, ამპირი, მოდერნი). ქალაქის ძველ რაიონებში ერთმანეთის გვერდით განლაგებულია შუა საუკუნეების კრემლი, თავადების სახლები და სტალინური არქიტექტურის შენობები.

მდებარეობა
ძველი ქალაქი განლაგებულია ქალაქის ორ ბორცვზე, ესენია კრემლისა და ელიას გორა. კრემლის გორაზე მდებარეობს თავად კრემლი და მის გარშემო მდებარე ისტორიული რაიონები: მინინისა და პოჟარსკისა და სახალხო ერთობის მოედნები, შობის ქუჩა, ისტორიული ქუჩების კომპლექსი (მაგალითად, დიდი კვართის ქუჩა და ბარბარეს ქუჩა), პეჩერის ამაღლების მონასტერი და მდინარე პოჩაინა. ელიას გორაზე განთავსებულია ტერიტორია, რომელიც იწყება ელიას ქუჩიდან და მთავრდება ლიადოვის მოედნით და გორდეევის უნივერმაღი, ასევე საუკუნის მრავალი სახლი. 2018 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის წინ ძველი კანავინოს ტერიტორიის მასშტაბური რეკონსტრუქცია გაიმართა.

ძველი სორმოვო ისტორიული ცენტრიდან ყველაზე მეტადაა დაშორებული. აქ აგებულია სტალინური ეპოქის ძეგლები. ძველ სორმოვოში მდებარეობს ნიჟნი-ნოვგოროდის უფლის ფერისცვალების ტაძარი, ნიჟნი-ნოვგოროდის № 82 ლიცეუმი, ქარხანა „წითელი სორმოვო“ და - საუკუნეების მიჯნის რამდენიმე ნაგებობა. საუკუნის დასაწყისში სორმოვო იყო 1905 წლის რევოლუციის ცენტრი, ამასთან დაკავშირებით სორმოვოში მრავალი ძეგლია, რომელიც რევოლუციას ეძღვნება.

მნიშვნელობა
ობიექტი „ნიჟნი-ნოვგოროდის ისტორიული ცენტრი“ არის ქალაქის ძირითადი კულტურული ღირსშესანიშნაობა და მისი ტურისტული ცენტრი. შედის იუნესკოს 100 ქალაქს შორის, რომელსაც აქვს კულტურული და ისტორიული მნიშვნელობა. იუნესკოს არამატერიალური ძეგლების სიაში შედის მაქსიმ გორკის იუბილე. ისტორიული ტერიტორიის დაცვა და განვითარება მუდმივი დავის საგანი იყო ისტორიული მემკვიდრეობისა და თანამედროვე მშენებლობის მომხრეთა შორის. უკანასკნელ 30 წელიწადში ქალაქმა დაკარგა არქიტექტურის ძეგლების დიდი რაოდენობა და თითქმის მთლიანად დაკარგა ისტორიული სახე. ახალი მერი ვლადიმირ პანოვი დაინტერესებულია ქალაქის ისტორიული სახის შენარჩუნებით.

შემადგენლობა
ხოშტარია

საკუთარი სახელი ხოშტარია შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

აკაკი ხოშტარია — ქართველი ფინანსისტი, მრეწველი, ქველმოქმედი
ანასტასია ერისთავი-ხოშტარია — ქართველი ნოველისტი
გიორგი ხოშტარია — ქართველი ხელოვნებათმცოდნე, პოლიტიკოსი
დიმიტრი ხოშტარია — მწერალ დუტუ მეგრელის ნამდვილი სახელი და გვარი
ედიშერ ხოშტარია-ბროსე — ქართველი ისტორიკოსი
ელენე ხოშტარია — ქართველი პოლიტოლოგი, პოლიტიკოსი
ნინო ხოშტარია — ქართველი არქეოლოგი
სიმონ ხოშტარია — ქართველი საბჭოთა პარტიული და სახელმწიფო მოხელე
სიეტლის საერთაშორისო კინოფესტივალი

სიეტლის საერთაშორისო კინოფესტივალი (, შემოკლებით ) — კინოფესტივალი, რომელიც ყოველწლიურად ტარდება 1976 წლიდან სიეტლში, ვაშინგტონის შტატში, აშშ-ში. ითვლება ერთ-ერთ წამყვან კინოფესტივალად ჩრდილოეთ ამერიკაში, რომლის აუდიტორია წლიდან წლამდე იზრდება; 2006 წელს ფესტივალს ესწრებოდა 160,000 მაყურებელი. ფესტივალი მიმდინარეობს 24 დღის განმავლობაში მაისსა და ივნისში და მოიცავს ფილმების მრავალფეროვან არჩევანს, მათ შორის დამოუკიდებელ, უცხოურ და დოკუმენტურ ფილმებს.

2006 წელს ფესტივალზე წარმოდგენილი იყო 300-ზე მეტი ფილმი. 2008 წელს ეს ციფრი შედარებით შემცირდა, ხოლო 2010 წელს ფესტივალზე წარმოადგინეს 400-ზე მეტი მხატვრული ფილმი.
პუშკინის ისტორიულ-ლიტერატურული მუზეუმი

პუშკინის ისტორიულ-ლიტერატურული მუზეუმი — სახელმწიფო მუზეუმი ქალაქ პუშკინში.

ისტორია
პირველი მხარეთმცოდნეობითი ექსპოზიცია ქალაქ პუშკინში გამოჩნდა 1970-იან წლებში, სწორედ ამ ექსპოზიციაზე დააფუძნეს 1980-იან წლებში საზოგადოებრივი მხარეთმცოდნეობითი მუზეუმი.

1987 წლის 28 ივლისს ლენინგრადის საქალაქო აღმასკომმა მიიღო გადაწყვეტილება პუშკინის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმის შექმნის შესახებ, როგორც სანქტ-პეტერბურგის ისტორიის სახელმწიფო მუზეუმის ფილიალი.

მუზეუმს გადასცეს ქალაქის ცენტრში მდებარე ისტორიული შენობა, რომელიც აგებულია 1820-1821 წლებში არქიტექტორ ვასილი სტასოვის მიერ ცარსკოესელოს პოლიციისათვის.

1996 წელს სანქტ-პეტერბურგის მერის ინიციატივით მუზეუმი თვითმმართველი გახდა და ეწოდა „ქალაქ პუშკინის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი“. 2002 წლიდან კი ეწოდა სანქტ-პეტერბურგის სახელმწიფო დაწესებულება „ქალაქ პუშკინის ისტორიულ-ლიტერატურული მუზეუმი“, ხოლო 2011 წლიდან — სანქტ-პეტერბურგის საბიუჯეტო დაწესებულება „ქალაქ პუშკინის ისტორიულ-ლიტერატურული მუზეუმი“.

2009 წელს მუზეუმის მფლობელობაში შევიდა ფედერალური მნიშვნელობის ძეგლი „ცარსკოესელოს მოსკოვის კარიბჭე“. 2015 წელს მრავალწლიანი რესტავრაციის შემდეგ მოსკოვის კარიბჭეში განთავსდა მუდმივმოქმედი ექსპოზიცია.

ფონდები
ამჟამად მუზეუმი მოითვლის 25 000 ექსპონატს, რომლებიც ეკუთვნის ძირითად და სამეცნიერო-დამხარე ფონდებს. კოლექციიდან აღსანიშნავია: დოკუმენტები, ფოტოები, იაშვიათი წიგნები, გრაფიკა, ყოფა, ნუმიზმატიკა, ფერწერა და ქანდაკება. თანამშრომლები მუშაობენ სამუზეუმო ექსპოზიციის აღწერასა და სამეცნიერო შესწავლაზე.

მუზეუმის ექსპოზიცია შეიქმნა ძირითადად დოკუმენტებზე, ფოტოებზე, სახვითი ხელოვნების ნიმუშებზე და ყოფა-ცხოვრების ამსახველ ნივეთებზე დაყრდნობით, რომლებიც მოგვითხრობენ ცარსკოე-სელოს (1918 წლიდან - დეტსკოე-სელო, ხოლო 1937 წლიდან - ქალაქი პუშკინი) შესახებ. ასევე ექსპოზიცია მოგვითხრობს დიდი სამამულო ომის წლებზე.

დირექტორები
1996-2015 — ნატალია დავიდოვა
2015-2016 — ალექსანდრე სმირნოვი
2017 წლიდან — ნატალია პეტროვა
ბიჭი ხილის კალათით

ბიჭი ხილის კალათით — 1593 წელს დასრულებული ნახატი, რომელიც იტალიელი ბაროკოს ოსტატის მიქელანჯელო მერისი და კარავაჯოს მიერაა დახატული. ამჟამად ის ინახება გალერეა ბორგეზეში, რომში.

სურათი დახატულია იმ დროს, როდესაც კარავაჯო მშობლიური მილანიდან ახალი ჩამოსული იყო რომში და კონკურენტუნარიანი რომაული ხელოვნების სამყაროს გზას გასდგომოდა. ნახატის მოდელი იყო მისი მეგობარი და კომპანიონი, სიცილიელი მხატვარი მარიო მინიტი, რომელიც დაახლოებით 16 წლის იყო. ნამუშევარი ჯუზეპე ცეზარის, იგივე კავალერი დ'აპრინოს კოლექციას მიეკუთვნებოდა, ხოლო 1607 წლიდან კი — კარდინალ სციპიონე ბორგესს. აქედან გამომდინარე, ნამუშევარი შექმნილია იმ პერიოდში, როდესაც კარავაჯო „ყვავილებისა და ხილის ხატვაზე“ მუშაობდა დ’არპინოსთვის, მაგრამ შესაძლოა შედარებით ადრინდელი პერიოდიდანაა, როდესაც კარავაჯომ და მინიტიმ დატოვეს კავალერი დ’არპინოს სახელოსნო რომ თავიანთი გზით გაეყიდათ ნამუშევრები დილერი კოსტანტინოს დახმარებით. ეჭვის გარეშე სურათი 1593 წლამდე ვერ თარიღდება, ამ წელს ჩამოვიდა მინიტი რომში. ვარაუდობენ, რომ სურათი თარიღდება კარავაჯოს შედარებით უფრო კომპლექსურ ნამუშევრებამდე, სადაც მინიტი ასევე იყო მოდელი, როგორიცაა „მკითხავი“ და „კარტის მოთამაშეები“ (ორივე 1594 წლიდან), ამ უკანასკნელმა კარავაჯოს თავისი პირველი მნიშვნელოვანი მფარველის, კარდინალი ფრანჩესკო მარია დელ მონტეს ყურადღება მიიქცია. ვიტორიო სგარბი აღნიშნავს, გარკვეულ მსგავსებებს ამ ნამუშევარსა და კარავაჯოს ძველ პორტრეტებს შორის ფერწერულ თვისებებს, რომელიც სხვა მხატვრებს გვაგონებს არპინოს სახელოსნოდან.
კრონშტადტის ისტორიის მუზეუმი

კრონშტადტის ისტორიის მუზეუმი — სახელმწიფო მუზეუმი ქალაქ კრონშტადტში. დაარსდა 1991 წელს. 2006 წლიდან მდებარეობს ქალაქის წყალგაყვანილობის ისტორიულ კოშკში, რომელიც აგებულია 1836-1839 წლებში და წარმოადგენს ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლს. მისამართი: ლენინგრადის ქუჩა, 2. 2014 წლიდან მუზეუმს მიაკუთვნეს ისტორიული ნაგებობა, რომელიც მდებარეობს მისამართზე ღუზის მოედანი, 2-ა.

კოშკის შენობა
ისტორია
კრონშტადტის წყალგაყვანილობის კოშკის რეკონსტრუქციის პროექტი მიიღეს 1827 წელს. შენობა ააგეს წყლის ამტანი მანქანებისათვის 1837-1839 წლებში სამხედრო ინჟინერ ვ. პ. ლებედევის და ტატარინოვის პროექტის მიხედვით. მასში განათავსეს ორი ორთქლის მანქანა, თითოეულის სიმძლავრე 8 ცხენის ძალას შეადგენდა. მანქანებს აჰქონდათ წყალი რეზერვუარში, რომელიც მეორე სართულზე მდებარეობდა, საიდანაც წყალი მიედინებოდა ქალაქისაკენ. წყლის სათავეს წარმოადგენდა შენობის უკან მდებარე წყალსაცავი, რომელიც უკაშირდებოდა ფინეთის ყურეს. 1870-იან და 1887 წლებში კოშკის შენობას დააშენეს.

არქიტექტურა
კოშკის შენობა აგებულია კლასიციზმის სტილში. პორტიკში ექვსი სვეტია, რომელიც ჰარმონიაშია პირდაპირ მდებარე კრონშტადტის წმინდა ელისაბედის ეკლესიასთან. მშენებლობების პროცესში შენობამ დაკარგა თავდაპირველი გუმბათი, რომლის ადგილზეც დააშენეს ზედა სართული თაღოვანი ფანჯრებით.

ექსპოზიცია
ღუზის მოედანზე მდებარე ყოფილი კაფის შენობაში განთავსებულია ექსპოზიცია „კრონშტადტის ისტორიის სამი საუკუნე“, ხოლო კოშკის შენობაში ლენინგრადის ქუჩაზე - ექსპოზიცია „ჩაძირული გემის საიდუმლო“, რომელიც ეძღვნება წყალქვეშა არქეოლოგიას. ამ ექსპოზიციაში წარმოდგენილია საგნები, რომელიც ამოღებულია ჩაძირული გემიდან პროექტის „რუსეთის წყალქვეშა მემკვიდრეობის“ ფარგლებში.
კარავაჯისტები

კარავაჯისტები  — მე-16 საუკუნის იტალიელი ბაროკოს მხატვრის კარავაჯოს სტილისტური მიმდევრები. მისი ზეგავლენა ახალ ბაროკოს სტილზე, რომელიც მანერიზმიდან მომდინარეობდა, შორსმჭვრეტელი იყო. კარავაჯოს არასოდეს დაუარსებია სახელოსნო, როგორც სხვა მხატვრების უმეტესობას გაუკეთებია, აქედან გამომდინარე არ ჰქონია სკოლა რომ მისი ხატვის ტექნიკა გაევრცელებინა. არც ოდესმე გადმოუცემია ფილოსოფიური მიდგომა მისი ხელოვნების, ფსიქოლოგიური რეალიზმის მიმართ, რომელიც გამომდინარეობს მხოლოდ მისი გადარჩენილი ნამუშევრებიდან. მაგრამ ის პირდაპირ ან არაპირდაპირ ჩანს რუბენსის, უუზეპე დე რიბერას, ბერნინისა და რემბრანდტის ნამუშევრებში. სიცოცხლისას ცნობილი კარავაჯო მისივე გარდაცვალების შემდეგ თითქმის სრულიად დაივიწყეს. მის მიმდევრებს მიაკუთვნეს მრავალი მისი ნამუშევარი, როგორიცაა „ქრისტეს აღება“, რომელიც დანიელ მხატვარს გერიტ ვან ჰონთორსთს ეკუთვნოდა 1990 წლამდე. მხოლოდ მე-20 საუკუნეში აღმოაჩინეს მისი მნიშვნელობა დასავლური ხელოვნების განვითარებაში. 1920-იანებში რობერტო ლონგიმ კიდევ ერთხელ განათავსა ის ევროპულ ტრადიციაში: „რიბერას, ვერმეერს, ლა ტურსა და რემბრანდტს შეიძლება არასოდეს არ ეარსებათ მის გარეშე. დელაკრუა, კურბე და მანეც სრულიად განსხვავებულნი იქნებოდნენ". გავლენიანმა ბერნარ ბერენსონმა განაცხადა: „მიქელანჯელოს გარდა, სხვა არცერთ იტალიელ მხატვარს  არ განუხორციელებია ამდენად დიდი გავლენა“.
ადმირალ მაკაროვის ძეგლი (კრონშტადტი)

ადმირალ მაკაროვის ძეგლი — ძეგლი კრონშტადტში, რომელიც აღმართეს 1913 წელს, რუსი ფლოტის მეთაურის, ოკეანოგრაფის, პოლარეთის მკვლევრის, გემთმშენებლისა და ვიცე-ადმირალის სტეფან მაკაროვის პატივსაცემად. ძეგლის პროექტის ავტორია მოქანდაკე ლეონიდ შერვუდი. ძეგლი მდებარეობს ღუზის მოედანზე კრონშტადტის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის საზღვაო ტაძრის წინ.

ისტორია
1910 წელს კრებაზე, რომელიც ეძღვნებოდა ვიცე-ადმირალ ს. მაკაროვის ხსოვნას, დაარსდა კომიტეტი, რომელსაც უნდა შეეგროვებინა ფინანსები ძეგლის ასაშენებლად. მოიწონეს მოქანდაკე ლეონიდ შერვუდის პროექტი, ხოლო ძეგლის დამონტაჟების ადგილად შეარჩიეს კრონშტადტის ღუზის მოედანი საზღვაო ტაძრის წინ მდებარე ტერიტორია.

ს. მაკაროვის ქანდაკება ჩამოასხეს ბრინჯაოსაგან სანქტ-პეტერბურგში კარლ რობეკის ქარხანაში. აქვე დაამზადეს ძეგლის ბარელიეფები.

გრანიტის კლდე, რომელზეც აღმართეს ვიცე-ადმირალის სკულპტურული პორტრეტი, განკუთვნილი იყო პავლე -ის ძეგლისათვის, მაგრამ ბარჯა, რომელსაც კლდე მიჰქონდა ვიბორგიდან სანქტ-პეტერბურგში, ჩაიძირა ვიბორგის ყურეში. ასსამოცწლიანი კლდე, რომელიც ასი წელი ზღვის ფსკერზე იყო, 1911 წელს წყლიდან ამოიღეს ნიკოლოზ -ის ბრძანებით. 1913 წელს იგი დადგეს კრონშტადის პეტრეს პარკში.

კვარცხლბეკის დასამონტაჟებლად მოამზადეს ბაზა, მოპირკეთებული მარმარილოთი.

ღუზების ჯაჭვი და ღუზები, რომელიც ძეგლს ღობის ნაცვლად ჰქონდა შემოვლებული, მიიტანეს კრონშტადტის სამხედრო ნავსადგურიდან.

1913 წლის 24 ივლისს (ახ. სტილით 6 აგვისტო) ძეგლი გახსნეს ნიკოლოზ -ის მონაწილეობით.

ზომები და კომპოზიცია
ქანდაკების სიმაღლეა - 3,55 მეტრი, კვარცხლბეკის სიმაღლე კი - 5 მ.

კვარცხლბეკის სამი მხრიდან განლაგებულია ბარელიეფები, რომელიც ეძღვნება ს. მაკაროვის ცხოვრების ეტაპებს. ბარელიეფი მარცხენა მხრიდან გამოხატავს ოსმალების გემის აფეთქებას რუსეთ-ოსმალეთის ომების პერიოდში. 1878 წელს ს. მაკაროვმა პირველმა წარმატებით გამოსცადა ტორპედოს რაკეტები ბათუმის რეიდზე. შედეგად ჩაიძირა მტრის ხომალდი „ინტიბახი“. მეორე ბარელიეფი გამოხატავს ყინულმჭრელ „ერმაკის“ ცურვას. მესამე გამოსახულებაზე გამოსახულია ჯავშნოსან „პეტროპავლოვსკის“ აფეთქება, რომლის დროსაც დაიღუპა თავად მაკაროვი.

ს. მაკაროვი დგას ქარის საწინააღმდეგოდ, რაზეც მიუთითებს მისი შინელის მიმართულება. მარჯვენა ხელ შინელის ჯიბეში აქვს, ხოლო მარცხენა გაშვერილი აქვს ჰაერში, რითაც უჩვენებს გემის მიმართულებას ან თავისი ესკადრის მიზანს.

ძეგლის ქვეშ ფიცს დებენ ახალგაზრდა მეზღვაურები.
ბიჭი ხვლიკის ნაკბენით

ბიჭი ხვლიკის ნაკბენით — იტალიური ბაროკოს ოსტატის — კარავაჯოს მიერ შესრულებული ნახატია. არსებობს მისი ორი ვერსია, ორივე კარავაჯოს ნამუშევრად ითლება. ერთი ფონდაზიონე რობერტო ლონგში, ფლორენციაში ინახება, ხოლო მეორე — ეროვნულ გალერეაში, ლონდონში.

თარიღი
ორივე ვერსიაზე ვარაუდობენ, რომ 1594-1596 წლების პერიოდშია დახატული. თუ დავუჯერებთ ხელოვნების ისტორიკოსს, რობერტო ლონგის ნამუშევრები ამ პერიოდის დასაწყისშია შესრულებული, თუ გავითვალისწინებთ, რომ გარკვეული ფერწერული ნიშნები მიგვითითებენ იმაზე, რომ იგი შესრულებულია კარავაჯოს მფარველის, კარდინალ ფრანჩესკო დელ მონტეს სახლში და კარავაჯო არ გადასულა კარდინალის პალაზო მადამაში 1595 წლამდე.

მოდელის იდენტობა
როგორც ყველა სხვა კარავაჯოს ადრეული ნამუშევარი, მასზე ბევრი ინფორმაცია სავარაუდოა, ხოლო მოდელის იდენტობას ჯერ კიდევ განიხილავენ. მაიკლ ფრაიდის აზრით ნახატი კარავაჯოს შეფარული ავტოპორტრეტია. ფრაიდი ამტკიცებს, რომ სუბიექტის ერთი ხელის განზე გაწოდება და მეორეს ზემოთ აწევა — მხატვრის პალიტრის დაჭერის მგავსი პოზაა.

სქოილიო