სამხრეთ ურალის ნაკრძალი

სამხრეთ ურალის ნაკრძალი — ნაკრძალი რუსეთის ფედერაციაში, რომელიც მოიცავს ურალის მთების სამხრეთ ნაწილში მდებარე მთის ტაიგის ეკოსისტემებს. ნაკრძალის ტერიტორიაზე რამდენიმე მთათა სისტემა იყრის თავს: მაშაკის, ზიგალგას, ნარა კუმარდაკისა და იამანტაუს ქედები. მთა იამატაუს სიმაღლე 1 640 მეტრია, რითაც ის სამხრეთ ურალში ყველაზე მაღალი მთაა. ნაკრძალის 90% მდებარეობს ბაშკირეთის ბელორეცკის რაიონში, დანარჩენი კი ჩელიაბინსკის ოლქის შემადგენელი ნაწილია. რეგიონალური ქალაქი უფა დაცული ტერიტორიიდან 200 კილომეტრით ჩრდილო-დასავლეთით მდებარეობს.

ტოპოგრაფია
სამხრეთის ურალის ნაკრძალის რელიეფი შედგება რამდენიმე მთის ქედისგან (მაშაკის, ზიგალგას, ნარა კუმარდაკისა და იამანტაუს ქედები), რომლებიც პარალელურად არიან აღმართული სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთისკენ. ამ ქედების წყალობით წარმოიქმნება ფართო მთის ხეობები, რომლებიც მდინარეებთან ერთად ქსელის სტრუქტურას ჰქმნიან. ტერიტორია მთლიანად გაყინული არ ყოფილა, მაგრამ არსებოსბ მცირე ზომის მყინვარები მთებსა და პლატოებზე. . ტერიტორიის ყველა მდინარე კლასიფიცირებულია როგორც მცირე მდინარეები ან ნაკადულები. ყველაზე გრძელი მდინარეა ინზერი, რომლის სიგრძეც 93 კილომეტრს შეადგენს და ის მთლიანად სამხრეთ ურალის ნაკრძალშია მოქცეული. მდინარეებს ახასიათებთ სწრაფი დინება და კლდოვანი კალაპოტები. ნაკრძალის ტერიტორიაზე აღრიცხულია რამდენიმე მცირე ზომის ჭაობიც. სამხრეთ ურალის ნაკრძალი ყველა მხრიდან გარშემორტყმულია სატყეო ზონებით.

სამხრეთ ურალის ნაკრძალისთვის დამახასიათებელია ნოტიო კონტინენტური კლიმატი (კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაცია ). კლიმატის ამ სახისთვის დამახასიათებელია ტემპერატურის მკვეთრი ცვალებადობა, როგორც დღიურად, ასევე სეზონურად. ზაფხული თბილია, ზამთარი კი ცივი და თოვილიანი. სამხრეთ ურალის ნაკრძალში საშუალო წლიური ნალექი 667 მილიმეტრის ტოლია, ნაყოფიერი სეზონი, ძირითადად 168 დღე გრძელდება, ხოლო ისეთი დღეების რიცხვი, როდესაც ძლიერი ყინვები არაა 30 მაისიდან სექტემბრის შუა რიცხვებამდე, დაახლოებით 107 დღე გრძელდება. ნაკრძალის უმაღლეს წერტილზე ნალექების საშალო წლიური რაოდენობა 1100 მმ-ს აღწევს, ხოლო ამ წერტილში ყინვა მხოლოდ 60 დღის განმავლობაში არ ფიქსირდება.

ფლორა და ფაუნა
ნაკრძალის ტერიტორიის 90%-ს ტყეები ფარავს. ეს არის მსუბუქი წიწვოვანი მცენარეების (4 სახეობა) და ფოთლოვანი სახეობების (10 სახეობა, ვერხვისა და არყის ჩათვლით) ნაზავი. 1200 მეტრზე მაღლა მთისთვის დამახასიათებელი ტუნდრაა, სადაც ბუჩქ-ხავსოვანი მცენარეებია. ნაკრძალში მომუშავე მეცნიერებმა 700 სახეობის სისხლძარღვოვანი მცენარე აღრიცხეს.

ნაკრძალის ტერიტორიაზე მცხოვრები ძუძუმწოვრები ძირითადად ტყეში ცხოვრობენ. გავრცელებულია ლოსები, ასვეე შავი დათვები. სამხრეთ ურალში ბინადრობს 13 სახეობის მტაცებელი (მათ შორის მგლები), ასევე ბინადრობენ ხარირემები და ირმისებრნი. აღრიცხულია ძუძუმწოვრების 50 სხვადასხვა სახეობა. ნაკრძალის ტერიტორიაზე დააფიქსირეს 168 სახეობის ფრინველი, რომელთაგან 132 ტერიტორიაზე მუდმივად ბუდობს.

ეკოგანათლება და წვდომა
იმის გათავლისწინებით, რომ სამხრეთ ურალის ნაკრძალს მკაცრი ნაკრძალის სტატუსი აქვს მინიჭებული, ის ძირითადად დახურულია ფართო საზოგადოებისათვის. ნაკრძალი ემსახურება მხოლოდ მეცნიერებს და იმ პირებს, რომლებსაც „გარემოსდაცვითი განათლების“ მიზნები აქვთ. ასეთ ადამიანებს პარკში ვიზიტის შეთანხმება დაცული ტერიტორიის მენეჯმენტის ცენტრთან შეუძლიათ. დაცული ტერიტორიის მთავარი ოფისი მდებარეობს ქალაქ ბელორეცკში, სამხრეთ ურალის ნაკრძალიდან 90 კილომეტრში.