ნიკანორ დუარტე

ოსკარ ნიკანორ დუარტე ფრუტოსი (დ. 11 ოქტომბერი, 1956) — პარაგვაელი იურისტი, ჟურნალისტი და პოლიტიკოსი, პარაგვაის 47-ე პრეზიდენტი 2003 წლიდან 2008 წლამდე.

დაბალი კლასის ოჯახში აღზრდილი დუარტე ჯერ იურიდიულ, შემდეგ კი ჟურნალისტიკურ კარიერას მისდევდა, სპორტულ კომენტატორად და რადიოკომენტატორად მუშაობდა. 1990-იან წლებში ის პოლიტიკაში ჩაერთო და პრეზიდენტების, ხუან კარლოს ვასმოსისა და ლუის გონსალეს მაჩის კაბინეტში მუშაობდა, ორივეჯერ განათლების მინისტრის თანამდებობა ეკავა. დუარტე კოლორადოს პარტიის პოლიტიკოსის, ლუის მარია არგანიას, მთავარი მოკავშირე გახდა, რომელმაც მისი პოლიტიკური გავლენა 1999 წლის მარტში მისი მკვლელობის შემდეგ მემკვიდრეობით მიიღო. დუარტე პრეზიდენტად 2003 წელს ხმების 37%-ით აირჩიეს, რითაც მმართველი კოლორადოს პარტიის მიმართ ოპოზიციის განხეთქილება გამოიყენა. 46 წლის ასაკში თანამდებობაზე დანიშვნის შემდეგ, დუარტე პარაგვაის ერთ-ერთი ყველაზე ახალგაზრდა პრეზიდენტი გახდა.

დუარტეს თანამდებობაზე ყოფნის პერიოდი მისი ქვეყნისა და პარტიის მიერ ბოლო ათწლეულის განმავლობაში გავლილი გზის გაწყვეტას ნიშნავდა. მან ნეოლიბერალიზმს ზურგი აქცია 21-ე საუკუნის სოციალიზმისკენ გაიწია. საერთო ჯამში, პარაგვაის ეკონომიკა მისი თანამდებობაზე ყოფნის დროს გაიზარდა, ძირითადად 1990-იანი წლების კრიზისიდან გამოსვლის ფარგლებში. ვენესუელის პრეზიდენტის, უგო ჩავესის მხარდაჭერამ, ასევე მისმა წინადადებამ კონსტიტუციაში ცვლილებების შეტანის შესახებ, პარაგვაის საზოგადოების მნიშვნელოვანმა ნაწილმა ის სულ უფრო ავტორიტარულ ლიდერად აღიქვა, რამაც ნაწილობრივ გამოიწვია მისი პროტეჟეს, ბლანკა ოველარის, დამარცხება 2008 წლის არჩევნებში.

2008 წლის არჩევნებში დუარტე სენატორად აირჩიეს, მაგრამ სენატმა უარი თქვა მისი ფიცის დადებაზე, იმ მოტივით, რომ ეს არაკონსტიტუციური იქნებოდა; ეს 2018 წელსაც განმეორდა.

იტაიპუს (კაჰუბის) საპენსიო ფონდის ფინანსური ინვესტიციები კანადაში, რომელიც ცნობილია როგორც „საუკუნის ძარცვა“, 2005-2008 წლებში განხორციელდა, მისი პრეზიდენტობის დროს, როდესაც მის მიერ დანიშნული პირი, ვიქტორ ბერნალ გარაი, იტაიპუს დირექტორი იყო.

პარაგვაის ძირითადი მედია საშუალებებისა და სხვა წყაროების ცნობით, ბლანკა ოველარის საარჩევნო კამპანიები უკანონოდ დააფინანსა იტაიპუ ბინასიონალმა და მისმა შვილობილმა კომპანიებმა, კაჰუბიმ და ტესაიმ. ამაში მონაწილეობა მიიღეს ნიკანორმა და მისმა დანიშნულმა პირმა, იტაიპუს აღმასრულებელმა დირექტორმა ვიქტორ ბერნალმა.

პრეზიდენტობის დატოვების შემდეგ, დუარტე 2013 წლიდან 2016 წლამდე არგენტინაში ელჩად მუშაობდა პრეზიდენტ ორასიო კარტესის დროს. მოგვიანებით ის იასირეტას კაშხლის დირექტორად დაინიშნა. ყველა ყოფილი პრეზიდენტის მსგავსად, დუარტე ამჟამად სამუდამო სენატორის ცერემონიალურ და არაძალაუფლებიან ტიტულს ატარებს.

2025 წლის იანვარში მოსამართლე სელია სალინასმა საბოლოო გადაწყვეტილება მიიღო, რომლითაც იტაიპუს საპენსიო ფონდის, კაჟუბის ყოფილ დირექტორებს სამოქალაქო კომპენსაცია დაეკისრათ. კაჟუბის ადვოკატმა, რაფაელ ფერნანდესმა, მედიას განუცხადა, რომ დუარტეს წინააღმდეგ გამოძიება არ ჩატარებულა, სავარაუდოდ, „მსჯავრდებული ყოფილი დირექტორების დუმილის გამო“.

ადრეული წლები და კარიერა
ოჯახი
ოსკარ ნიკანორ დუარტე ფრუტოსი დაიბადა 1956 წლის 11 ოქტომბერს, კორონელ-ოვიედოში, კააგუასუში. მისი მამა, ჰექტორ როკე დუარტე, პოლიციელი და სიმღერების ავტორი იყო, რომელიც კოლორადოს მხარეს იბრძოდა 1947 წელს პარაგვაის სამოქალაქო ომში გენერალ პატრისიო კოლმანის მეთაურობით. მისი დედა, დისნარდა ანტონია ფრუტოსი, მასწავლებელი იყო. ნიკანორმა 11 წლის ასაკში, სკოლაში სწავლის პარალელურად, სახერხ ქარხნებში დაიწყო მუშაობა. 14 წლის ასაკში ის შეუერთდა კოლორადოს პარტიას, რაც იმ დროს დიქტატურის გამო ფაქტობრივად სავალდებულო წევრობა იყო.

განათლება და ადრეული კარიერა
1970-იან წლებში დუარტე ასუნსიონში გადავიდა საცხოვრებლად, სადაც სწავლობდა სამართალსა და ჟურნალისტიკას. ის გახდა სპორტული კომენტატორი და მუშაობდა კააგუასუს რადიოსადგურში. 1980-იანი წლების დასაწყისში იგი გაზეთ „ულტიმა ჰორას“ მთავარმა რედაქტორმა დაიქირავა, სადაც სვეტის წერა დაიწყო. სიცოცხლის ამ პერიოდში დუარტე საკმაოდ ღარიბი იყო, პატარა ბინაში ცხოვრობდა და მცირე მატერიალური ქონება ჰქონდა. 1984 წელს მან ასუნსიონის კათოლიკურ უნივერსიტეტში იურისტის ხარისხი მიიღო, ხოლო 1989 წელს დოქტორის ხარისხი.

პირადი ცხოვრება
1970-იან წლებში მან მარია გლორია პენაიო სოლაეჩესთან დაიწყო ურთიერთობა, რომელზეც 1984 წელს დაქორწინდა. მათ ექვსი შვილი ჰყავდათ: ხოსე, ჰექტორი, მარია, მარტინი, სანტიაგო და ფაკუნდო. პენაიო მენონიტური ეკლესიის წევრი იყო და დუარტემ მასზე ჯვარი დაიწერა.

პოლიტიკური კარიერა
1989 წელს ალფრედო შტრაუსნერის დამხობის შემდეგ, დუარტე უფრო აქტიური გახდა პოლიტიკაში და 1990-იან წლებში კოლორადოს პარტიის რიგებში აღმასვლა დაიწყო. როდრიგესის ადმინისტრაციის დროს ის განათლების მინისტრის მოადგილე გახდა, ხოლო მოგვიანებით, 1993 წელს, პრეზიდენტმა ხუან კარლოს ვასმოსიმ განათლების მინისტრად დანიშნა.

დუარტე არმიის გენერლისა და კოლორადოს შტატის ყოფილი წევრის, ლინო ოვიედოს მოწინააღმდეგე გახდა, რომელმაც 1996 წელს ვასმოსის წინააღმდეგ წარუმატებელი გადატრიალების მცდელობა ჩაატარა. ოვიედოსთან დაპირისპირებამ დუარტე გენერლის მთავარ მეტოქეს, ლუის მარია არგანიას დააახლოვა, რომელიც პარტიაში საკუთარ ფრაქციას, კოლორადოს შერიგების მოძრაობას, ხელმძღვანელობდა. 1997 წელს დუარტემ განათლების სამინისტრო დატოვა, რათა არგანიას სახელით კოლორადოს პარტიის პრაიმერში კენჭი ეყარა, რომელიც 1998 წლის არჩევნებისთვის პარტიის საპრეზიდენტო კანდიდატის შესარჩევად გაიმართა. პარტიის გაერთიანების მცდელობისას, არგანია ოვიედოს ერთგული მომხრის, რაულ კუბასის ვიცე-პრეზიდენტობის კანდიდატი გახდა, რომელმაც არჩევნებში გამარჯვება მოიპოვა.

1999 წლის მარტში ვიცე-პრეზიდენტი არგანია მოკლეს. ამან ოვიედოს მიერ კიდევ ერთი გადატრიალების შიში და რის გამოც ფართომასშტაბიანი პროტესტი გამოიწვია, რამაც საბოლოოდ კუბასი გადადგომისკენ აიძულა. არგანიას ერთგული მომხრე ლუის გონსალეს მაჩი პრეზიდენტად დაიფიცა და დუარტე განათლების სამინისტროში სწრაფად დანიშნა. დუარტემ არგანიას პოლიტიკური ფრაქცია და გავლენა მემკვიდრეობით მიიღო და ფაქტობრივად მისი მემკვიდრე გახდა. 2001 წელს მან განათლების მინისტრის თანამდებობიდან გადადგა, რათა კოლორადოს პარტიის პრეზიდენტი გამხდარიყო.

პრეზიდენტობა (2003–2008)
ნიკანორ დუარტე ატარებდა პოლიტიკას, რომელიც გარკვეულწილად უფრო მემარცხენე იყო, ვიდრე კოლორადოს პარტიისთვის დამახასიათებელი იყო პარაგვაიში მისი 60-წლიანი მმართველობის განმავლობაში. სულ მცირე, თავის გამოსვლებში ის ეწინააღმდეგებოდა თავისუფალ ვაჭრობას და კონტაქტებს ამყარებდა რეგიონულ ლათინური ამერიკის ქვეყნებთან მემარცხენე მთავრობებთან.

ორჯერ დუარტე ფრუტოსმა იყარა კენჭი თანამდებობაზე, აირჩიეს და სცადა ხმის მიცემის უფლების მქონე მოქმედ სენატორად დანიშვნა, მიუხედავად პარაგვაის კანონის თანახმად, თანამდებობიდან წასვლის შემდეგ, პრეზიდენტს შეუძლია მხოლოდ უვადოდ დაიკავოს სენატორის თანამდებობა, საზეიმო თანამდებობა ხმის მიცემის უფლების გარეშე.

დუარტემ პრეზიდენტის თანამდებობიდან გადადგომის შესახებ პირველად 2008 წლის 1 ივლისს განაცხადა სენატორის თანამდებობის დასაკავებლად. მან გადადგომის შესახებ განცხადება 2008 წლის 23 ივნისს პარაგვაის კონგრესის მაშინდელ პრეზიდენტს, სენატორ მიგელ აბდონ საგიერს წარუდგინა.

ოპოზიციამ და პარაგვაის კონგრესის წევრებმა, რომლებსაც მთავრობა უჭერდა მხარს, დაუყოვნებლივ გამოაცხადეს დუარტე ფრუტოსის გადადგომის ბოიკოტი და უარი თქვეს კონგრესის რიგგარეშე სხდომაზე დასწრებაზე, სადაც პრეზიდენტის გადადგომის დამტკიცების შესახებ გადაწყვეტილება უნდა მიღებულყო. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთმა მხარი დაუჭირა დუარტე ფრუტოსის სენატორის კანდიდატურას, უზენაესი საარჩევნო ტრიბუნალის გადაწყვეტილებაზე დაყრდნობით, კონგრესის სხვა წევრები ამტკიცებდნენ, რომ დუარტე ფრუტოსის სენატორის თანამდებობაზე ფიცი უკანონო იქნებოდა და კონგრესი დაარღვევდა კონსტიტუციას, თუ ის დუარტე ფრუტოსს კანონიერი კვორუმის გარეშე დაამტკიცებდა. თუ კონგრესი არ მიიღებს გადადგომას, დუარტეს ვადა 15 აგვისტომდე მოუწევს გააგრძელოს და ვერ შეძლებს არჩეული სენატორი გახდეს, სამაგიეროდ, ყოფილი პრეზიდენტის მსგავსად, სამუდამო ხმის მიცემის უფლების არმქონე სენატორი გახდება. როგორც მოსალოდნელი იყო, 2008 წლის 24 ივნისს ამ მიზეზით მოწვეულ რიგგარეშე სხდომაზე კვორუმი ვერ იქნა მიღწეული. ვინაიდან დუარტე ფრუტოსმა 1 ივლისს თავისი ადგილის დაკავება ვერ შეძლო, კოლორადოს პარტიის წარმომადგენელი ხორხე სესპედესი დაინიშნა დუარტეს ვაკანტური სენატის ადგილის შესავსებად.

26 აგვისტოს, დუარტე ფრუტოსის ფიცის დასადებად კონგრესის კიდევ ერთი რიგგარეშე სესია მოიწვიეს, თუმცა კონგრესის ბევრმა წევრმა კვლავ დატოვა სხდომა, რომელიც კონგრესის პრეზიდენტმა ენრიკე გონსალეს კვინტანამ „ცარიელად“ გამოაცხადა ან გააუქმა. მიუხედავად ამისა, გონსალეს კვინტანამ განაგრძო ფიცის დადების ცერემონია და დუარტე ფრუტოსი დაიფიცა, რომელიც საკანონმდებლო სასახლეში კოლორადოს პარტიის მხარდამჭერებთან ერთად მივიდა. თუმცა, 4 სექტემბერს, პარაგვაის სენატმა, რომელიც დუარტე ფრუტოსის სენატად ფიცის დადების კრიზისის განსახილველად შეიკრიბა, საბოლოოდ დაამტკიცა კანონპროექტი, რომელიც ადასტურებდა წინა კანონპროექტის ნამდვილობას, რომელიც 28 აგვისტოს წინა სესიაზე არ იყო დამტკიცებული. 28 აგვისტოს სესიაზე ხორხე სესპედესი ტიტულურ სენატორად დამტკიცდა, რომელმაც დუარტე ფრუტოსი შეცვალა, რომელიც თავის მხრივ უვადო სენატორად დამტკიცდა და თავისი ადგილი სესპედესს გადასცა.

2018 წელს, დუარტე ფრუტოსი და პარაგვაის მაშინდელი გადამდგარი პრეზიდენტი ჰორაციო კარტესი პარაგვაის საყოველთაო არჩევნებში კოლორადოს პარტიის სენატორებად აირჩიეს, რამაც ოპოზიციის კრიტიკა გამოიწვია, რომლებიც აცხადებდნენ, რომ მათი სენატის კანდიდატურები არაკონსტიტუციური იყო. თუმცა, უზენაესმა საარჩევნო სასამართლომ ეს გადაწყვეტილება გააუქმა და განაცხადა, რომ როგორც კარტესს, ასევე დუარტე ფრუტოსს სენატში კენჭისყრის უფლება ჰქონდათ. საბოლოო ჯამში, ამჯერად ვერცერთმა ვერ მოიპოვა სენატის ადგილი.