iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მესამე პლანეტის საიდუმლო

„მესამე პლანეტის საიდუმლო“ — 1981 წლის საბჭოთა ანიმაციური ფილმი, რომლის რეჟისორია რომან კაჩანოვი. ფილმი ეფუძნება კირ ბულიჩოვის წიგნს „ალისა და სამი კაპიტანი“, ციკლიდან „ალისას თავგადასავლები“.

სიუჟეტის მიხედვით, დედამიწიდან კოსმოსში მიემგზავრებიან პროფესორი სელეზნიოვი და მისი შვილი ალისა. ამ მოგზაურობისას ისინი მოსკოვის ზოოპარკისთვის ეძებენ უცნაურ ცხოველებს. მაგრამ მოვლენებები იძაბება, როდესაც მათ მფლობელობაში აღმოჩნდება მოლაპარაკე ფრინველი. მისგან მოგზაურები შეიტყობენ, რომ ორ კაპიტანს, ბურანს და კიმს, თავს რაღაც გადახდათ.
აზერბაიჯანული საბჭოთა ენციკლოპედია

აზერბაიჯანული საბჭოთა ენციკლოპედია — პირველი სრული, უნივერსალური ენციკლოპედია გამოცემული აზერბაიჯანის სსრ –ში აზერბაიჯანულ ენაზე. გამოვიდა 1976–87 წლებში 10 ტომად. მთავარი რედაქტორი ჯამილ გულიევი. ენციკლოპედია ეყრდნობა კირილიცას.

2007 წელს აზერბაიჯანული ენციკლოპედიის რედაქციამ სპეცტომი „აზერბაიჯანი“ გამოსცა ლათინური ანბანით, რომელიც 2008 წლის იანვარში წარუდგინეს საზოგადოებას.

ტომები
სხვა საბჭოთა ენციკლოპედიები
ბერმუდის კუნძულები

ბერმუდა (; სრულად ბერმუდის კუნძულები) — დიდი ბრიტანეთის ზღვისიქითა ტერიტორია, რომელიც მდებარეობს ატლანტის ოკეანეში. ბერმუდის კუნძულები მდებარეობს აშშ-ის აღმოსავლეთით, უახლოესი წერტილი კონტინენტიდან მდებარეობს 1030 კილომეტრის დაშორებით, ეს არის ჰარტერესის კონცხი, რომელიც მდებარეობს ჩრდილოეთ კაროლინის შტატში. ჩრდილოეთით 1770 კილომეტრის დაშორებით მდებარეობს კანადის ქალაქი ჰალიფაქსი. ბერმუდის კუნძულების ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ჰამილტონი. კუნძულებზე განვითარებულია ეკონომიკა და ტურიზმი. კუნძულის ტერიტორია იყოფა ცხრა მუნიციპალიტეტად.

ბერმუდა არის ყველაზე ძველი ტერიტორია, რომელიც დიდი ბრიტანეთის შემადგენლობაში დღემდე რჩება. 1612 წელს აქ შეიქმნა პირველი ინგლისური კოლონია ამერიკის მთელ კონტინენტზე.
შუახმელეთის ისტორია

შუახმელეთის ისტორია — ჯონ რონალდ რუელ ტოლკინის ხელნაწერების კრებული, გამოცემული მისი შვილის, კრისტოფერ ტოლკინის მიერ, 1983-1996 წლებში. სერია შედგება 12 ტომისგან, სადაც შეტანილია როგორც მკითხველისათის უკვე ნაცნობი, ასევე უცნობი მასალა - ძირითადად, პირვანდელი სახის მქონე კონცეფციები. ტომებს თან ახლავს ვრცელი კომენტარები, ანალიზი, ამა თუ იმ აბზაცის განხილვა. მიუხედავად ამისა, ცნობილია, რომ სხვადასხვა ინგლისურ ბიბლიოთეკაში დღემდე ინახება ხელნაწერები, რომელთა შინაარსი ბევრმა არც იცის.

სერიის პირველი ხუთი წიგნი მიმოიხილავს „სილმარილიონის“ და მასთან დაკავშირებული მოვლენების ფაქტებს. შემდეგი ოთხი წიგნი ეხება ბეჭდის ომის მოვლენებს. მეცხრე წიგნში განხილულია ნუმენორის კუნძული. მეათე და მეთერთმეტე ტომები კვლავ უბრუნდება „სილმარილიონის“ მასალას. მეთორმეტე ტომში წარმოდგენილია ინფორმაცია, თუ როგორ იქნა შედგენილი „ბეჭდების მბრძანებლის“ დამატებითი თავები.

წიგნები
„დაკარგული მოთხრობების წიგნი. ნაწილი 1“ (1983)
„დაკარგული მოთხრობების წიგნი. ნაწილი 2“ (1984)
„ბალადები ბელერიანდზე“ (1985)
„შუახმელეთის მოწყობა“ (1986)
„დაკარგული გზა და სხვა ნაწერები“ (1987)
„წყვდიადის დაბრუნება“ („ბეჭდების მბრძანებლის ისტორია“ ტომი.1) (1988)
„იზენგარდის ღალატი“ („ბეჭდების მბრძანებლის ისტორია“ ტომი.2) (1989)
„ბეჭდის ომი“ („ბეჭდების მბრძანებლის ისტორია“ ტომი.3) (1990)
„დამარცხებული საურონი“ („ბეჭდების მბრძანებლის ისტორია“ ტომი 4) (1992)
„მორგოთის ბეჭედი“ („გვიანი სილმარილიონი“ ტომი 1) (1993)
„ძვირფასი ქვების ომი“ („გვიანი სილმარილიონი“ ტომი 2) (1994)
„შუახმელეთის ხალხები“ (1996)

2002 წელს აგრეთვე გამოვიდა წიგნი-სარჩევი „შუახმელეთის ისტორია: სარჩევი“.

 ტომის შემოკლებული ვერსია აგრეთვე გამოვიდა წიგნის მესამე ეპოქის დასასრული სახით.
ვალერიან კანდელაკი

ვალერიან ანტონის ძე კანდელაკი (დ. 22 აგვისტო, 1881, გამოჩინებული, ქუთაისის გუბერნია — გ. 4 მარტი, 1944, თბილისი) — ქართველი მეღვინე.

ბიოგრაფია
ვალერიან კანდელაკი იყო ქართული მეღვინეობის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, რომელმაც მიმართულება მისცა მეღვინეობის განვითარებას საქართველოში. იგი დაიბადა წვრილშვილიანი მღვდლის ოჯახში. ვალერიანი 1891 წლიდადნ 1892 წლამდე სწავლობდა ოზურგეთის სასულიერო სასწავლებელში. 1892 წელს იგი გადაჰყავთ ქუთაისის სასწავლებელში სადაც დაამთავრა 4 კლასი. ამის შემდეგ ვალერიანს გზავნიან ყირიმში და სწავლას აგრძელებს იალტის ნიკიტის მებაღეობა-მევენახეობის სასწავლებელში, რომელიც დაამთავრა 1903 წელს. ამავე წელს იწყებს პრაქტიკას იალტის სკოლის ირგვლივ არსებულ სხვადასხვა სარდაფში. შემდეგ ეწყობა მეღვინედ „მაგარაჩის“ მახლობლად მდებარე „სულთამ“ მამულის სარდაფში, სადაც იმ დროს მუშაობდა მისი ძმა ევგენი, რომელსაც ასევე დამთავრებული ჰქონდა ნიკიტის სასწავლებელი. როგორც ეტყობა ძმამ დიდი გავლენა მოახდინა ვალერიანზე გზის არჩევანში.

სულთამ მამულის სარდაფში, ვალერიან და ევეგენი კანდელაკებთან ერთად, იმ დროს ცდებს ატარებდა სახელგანთქმული მეღვინე, შემდეგში პროფესორი მ. ა. ხოვრენკო მათ ერთად დაამზადეს წითელი ღვინო დურდოს გაცხელების გზით. 1907 წელს ძმები კანდელაკები იწყებენ სამეურნეო საქმიანობას. იჯარით იღებენ ყირიმში „შარანის“ მამულებში მევენახეობა-მეღვინეობის საწარმოს, სადაც პირველად რუსეთის იმპერიაში ქარხნული წესით დაამზადეს პასტერიზებული ყურძნის წვენი.

1916 წელს ვალერიან კანდდელაკი თავის კომპანიაში „სავაჭრო სახლი ვალერიან ანტონის-ძე კანდელაკი და კ-ო“, პარტნიორად იწვევს, ძმას ევგენი კანდელაკს და ნიკოლოზ სმირნოვს.

„სავაჭრო სახლი ვალერიან ანტონის-ძე კანდელაკი და კ-ო“ ნიშნით (ბრენდის ქვეშ), კომპანია ღვინოებთან ერთად ამზადებდა ცქრიალა ღვინოებს სახელწოდებით „ზანდო“ და „სეზამი“ („“ - - .. ).

ვალერიან კანდელაკი არის ავტორი მრავალი ქართული ღვინისა მათ შორის სუფრის სამარკო ღვინოების: „მანავის მწვანე“, „ყვარელი 50“, იკემის ტიპის - „მჭკნარა“, „მოტკბო“. ვალერიანი იყო ორდინალური თეთრი და წითელი 1, 2, 8 კახური, 18 და 22 ღვინოების დამზადების ინიციატორი დიდი ქართველი, იმჟამად პირველი ღვინის ქარხნის მთავარ მეღვინის, იორამ თარხნიშვილის მონაწილეობით. აგრეთვე შექმნა პორტვეინის ტიპის ღვინოები „საამო“, „კარდანახი“, მადერის ტიპის ღვინო „ანაგა“, ლიქიორის ტიპის ღვინო „სალხინო“, უნგრული ტოკაის ტიპის ღვინო „ხიხვი“ (იგივე ჯანანური), სადესერტო „აფხაზეთის თაიგული“ და სხვა

ვალერიან კანდელაკის შექმნილ ღვინოებს მსოფლიო დეგუსტაციებზე მიღებული აქვთ მრავალი ოქროს, ვერცხლის და ბრინჯაოს მედლები. ვალერიან კანდელაკის ინიციატივით გადაშენებას გადაურჩა ვაზის ჯიში „ხიხვი“, რომელსაც იმ დროისთვის აღარავინ აშენებდა, რადგანაც იგი მგძნობიარეა გარემო ფაქტორებისა და ნაკლებგამძლე დაავადებების მიმართ.

„მანავის“ მეურნეობას მინიჭებული აქვს ვალერიან კანდელაკის სახელი. დაკრძალულია თბილისში, ვერის სასაფლაოზე.
ქრისტედელფიელები

ქრისტედელფიელები - არა-დენომინაციური ეკლესია, დაარსებული 1848 წელს. მისი მიმდევრები არიან შემდეგ ქვეყნებში: გაერთიანებულ სამეფოში (18,000), ავსტრალიაში (9,987), მალავიში (7,000), მოზამბიკში (5,300) , შეერთებულ შტატებში (6,500), კანადაში (3,375), ახალ ზელანდიაში (1,782), კენიაში (1700), ინდოეთში (1300), ტანზანიაში (1000) და ფილიპინებში (1000). ჯამში 60,000.

მრწამსი
მათ მიაჩნიათ, რომ იესო არის ღვთის შვილი, მაგრამ არ არის ღმერთი.
მათ მიაჩნიათ, რომ ეშმაკი ალეგორია.

საზოგადოება
ისინი არ იბრძვიან ჯარში.
ივანე ამირხანაშვილი

ივანე ამირხანაშვილი (დ. 3 მარტი, 1959, გალავანი, ახლანდ. მცხეთის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი კრიტიკოსი, ლიტერატურათმცოდნე, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1959 წლის 3 მარტს, მცხეთის რაიონის სოფელ გალავანში.

1981 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) ფილოლოგიის ფაკულტეტი;

1983-86 წლებში სწავლობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ინსტიტუტის ასპირანტურაში; 1991 წელს დაიცვა დისერტაცია თემაზე „დავით გურამიშვილის პოეტური აზროვნების თავისებურებანი (სიმბოლო და ალეგორია)“.

1983 წლიდან მუშაობს შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტში (ლაბორანტი, მეცნიერი თანამშრომელი, უფროსი მეცნიერი თანამშრომელი). ამჟამად არის ამ ინსტიტუტის რუსთველოლოგიური კვლევის ცენტრის ხელმძღვანელი.

1987–2007 წლებში იყო გაზეთ „ლიტერატურული საქართველოს“ კრიტიკის განყოფილების გამგე. მუშაობდა კულტურის ინსტიტუტში (1998-99). თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტსა (2001–2005) და ამავე უნივერსიტეტის სოხუმის ფილიალში (1994–1995). იყო „ახალი ქართული გაზეთის“ განყოფილების გამგე (1998). ჟურნალ „ცისკრის“ პროზის განყოფილების რედაქტორი (2000–2006). ამჟამად არის ჟურნალ „ჩვენი მწერლობის“ პროზის რედაქტორი.

პირველი კრიტიკულ-ლიტერატურული სტატია გამოაქვეყნა 1981 წელს ალმანახ „პირველ სხივში“.

ავტორია ოცამდე სამეცნიერო და 500-მდე ლიტერატურული სტატიისა, რომლებიც გამოქვეყნებული აქვს გაზეთებში „ლიტერატურული საქართველო“, „ახალი ქართული გაზეთი“, „ქომაგი“, „ჩვენი მწერლობა“ და სხვა, ჟურნალებში „მნათობი“, „მაცნე“, „ცისკარი“, „ომეგა“, „საგურამო“, „ლიტერატურული პალიტრა“, „ლიტერატურა და სხვა“, „კრიტიკა“, „სჯანი“, „ლიტერატურული ძიებანი“.

2009 წელს იყო თბილისის საკრებულოს ლიტერატურული კონკურსის – „გალას“ ჟიურის წევრი.

წიგნები
„თეთრი ჯვრის ხეობა“ (მხატვრულ-დოკუმენტური ჩანაწერები), გამომცემლობა „ლომისი“, 1999;
„ტკივილის დიალექტიკა“ (კრიტიკა, ესთეტიკა, ლიტერატურის ისტორია), გამომცემლობა „საარი“, 2003;
„ქართული მწერლობა“ (ჟურნალ „დილის“ ენციკლოპედია, 2006, 2008.

ჯილდოები
1993 წელს მიენიჭა საქართველოს მწერალთა კავშირის პრემია წლის საუკეთესო ახალგაზრდა კრიტიკოსისათვის;
1999 წელს გამოცემული მისი წიგნი „თეთრი ჯვრის ხეობა“ აღინიშნა გამომცემლობა „ლომისისა“ და მწერალთა კავშირის პრემიებით.
2004 წელს წიგნისათვის „ტკივილის დიალექტიკა“ მიენიჭა ლიტერატურული პრემია „საგურამო“.
ქუცუმის წმინდა გიორგის ეკლესია

ქუცუმის წმინდა გიორგის ეკლესია, სურამის წმინდა გიორგის ეკლესია – ეკლესია მდებარეობს დაბა სურამის დასავლეთით, სოფელ ხევიდან აღმოსავლეთით, 5 კილომეტრზე, რიკოთის უღელტეხილის ადგილ ქუცუმაზე. ხაშური-ზესტაფონის საავტომობილო შემოვლითი გზის ნაპირას, მთის ფერდობზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ძეგლის აღწერა
ეკლესია დარბაზულია (9,16 მ), ნაგებია რიყის ქვით და კირქვის კვადრებით. ეკლესია გარედან და შიგნიდან მთლიანად შელესილია და შემდეგ თეთრად შეღებილი. გეგმაში მართკუთხა, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, აბსიდში ორი ოთკუთხა ნიშია ერთი სამხრეთით, მეორე ჩრდილოეთით. კამარა, კონქი დღეისათვის არ გააჩნია, გაკეთებულია ფიცრებისაგან ბრტყელი ჭერი. თავის დროზე კამარა შემაგრებული იყო ერთი თაღით, რომელიც ორსაფეხურიან პილასტრს ეყრდნობოდა. პირველ საფეხურს კედლის თაღები ეყრდნობა, ხოლო მეორე ფართო საფეხურს კი კამარის შესამაგრებელი თაღი, რომელიც დღეს არ არსებობს. აბსიდის იატაკი ორი საფეხურით არის აწეული დარბაზის იატაკის დონიდან, ჩრდილოეთის კედელზე დასავლეთ ნაწილში კედლის თაღიდან შექმნილ ნიშში არის მხატვრობა, წმ. გიორგი კლავს ურჩხულს. დარბაზი ნათდებოდა სამხრეთის, აღმოსავლეთისა და ჩრდილოეთის ფასადებზე არსებული პატარა ოთკუთხა სარკმელით. შესასვლელი სამხრეთის მხრიდანაა, იგი არქიტრაულია, შესასვლელის ღიობს შემოუყვება სამმაგი წეილი ლილვი. კარნიზი არ შემორჩენილა, გადახურულია თუნუქით.
ჰამილტონი (ბერმუდის კუნძულები)

ჰამილტონი — გაერთიანებული სამეფოს ზღვისიქითა ტერიტორიის ბერმუდის კუნძულების დედაქალაქი. ეს ქალაქი არის კუნძულის ფინანსური ცენტრი, აქ არის ბერმუდის კუნძულების ყველაზე დიდი პორტი, ქალაქში განვითარებულია ტურიზმი.

გეოგრაფია
ჰამილტონი მდებარეობს ჰამილტონის ყურის ჩრდილოეთით. ეს ქალაქი შედის ჰამილტონის ოლქის შემადგენლობაში, ქალაქიდან რამდენიმე კილომეტრში მდებარეობს პემბროკის ოლქი. ეს ადგილი დაარსებულია 1790 წლიდან.

ჰამილტონში ცხოვრობს 969 ადამიანი.

კლიმატი
დონატ ეპისკოპოსი

დონატ ეპისკოპოსი — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 30 აპრილი, ახალი სტილით - 13 მაისი.

ცხოვრობდა წმინდა კეთილმსახური მეფის თეოდოსი დიდის (379-397) დროს და იყო ქალაქ ევერიის ეპისკოპოსი. ქალაქთან ახლოს, სიროპში მოწამლული წყარო ამოდოდა. როდესაც ეპისკოპოსმა ამის შესახებ გაიგო, მრევლთან ერთად მივიდა და განაგდო წყაროში ჩაბუდებული საშინელი გველი. წმიდა ეპისკოპოსმა ილოცა, აკურთხა წყალი და უშიშრად დალია, ამ სასწაულის მხილველმა ხალხმა ადიდა უფალი. წმიდა დონატმა სხვა მრავალი სასწაულიც აღასრულა: ერთხელ თეოდოსი მეფის ასული დასნეულდა და ბოროტმა სულმა შეიპყრო. როდესაც წმიდა დონატი სასახლეში მივიდა, ეშმაკი განვიდა გვემულისაგან და სნეული განიკურნა. ერთ მევახშეს მეორედ უნდოდა მიეღო ვალი გარდაცვლილი მევალის ქვრივისაგან, წმიდა ეპისკოპოსმა მკვდარი აღადგინა, რათა დაემოწმებინა, რომ ვალი დაბრუნებული იყო.

წმინდა დონატი გარდაიცვალა დაახლოებით 387 წელს.
იაჰია ჰაკი

იაჰია ჰაკი (არაბ. ; დ. 7 იანვარი, 1905 – გ. 9 დეკემბერი, 1992) — ეგვიპტელი მწერალი. მან დაწყებითი განათლება ას–საიდა ზაინაბის რელიგიურ სასწავლებელში, ხოლო შემდეგ ალ–ვალიდა აბას ფაშა პირველის სკოლაში მიიღო. სწავლა 1925 წელს დაასრულა და მალე ას-საიდის გუბერნიაში გადასახლდა, სადაც მანფალუტის ცენტრის ცენტრის აღმასრულებელი დირექტორის მოადგილედ მუშაობა დაიწყო. ადმინისტრაციული თანამდებობა, რომელიც თავიდან მწერალს ერთფეროვნად და მოსაწყენად ეჩვენებოდა, შემდგომში მისი სამწერლო მოღვაწეობის ერთ–ერთ საყრდენად იქცა, რადგან რეგიონში ცხოვრებამ იაჰია ჰაკის საშუალება მისცა უფრო ახლოს გაცნობოდა ეგვიპტელი გლეხების ცხოვრებას და იქაური შთაბეჭდილებები, განცდები თუ ნააზრევი თავის შემოქმედებაში გამოეყენებია.

რამდენიმე წლის შემდეგ ჰაკი დიპლომატიურ ასპარეზზე იწყებს მოღვაწეობას და 1953 წელს ლიბიაში ეგვიპტის ელჩად ინიშნება. დიპლომატის ცხოვრებამ მას ევროპულ კულტურასთან ზიარების საშუალება მისცა და აითვისა მისი მიღწევები ხელოვნების, ლიტერატურის, მხატვრობისა თუ მუსიკის სფეროში.

ლიტერატურისმცოდნეთა შეფასებით, ჰაკის შემოქმედება დასავლურ–აღმოსავლური სალიტერატურო ტრადიციების სინთეზს წარმოადგენს. ის ახალი ტიპის არაბული ნოველისტიკის ერთ–ერთ ფუძემდებლად მიიჩნევა.
ალექსანდროს პაპადიამანტისი

ალექსანდროს პაპადიამანტისი (ბერძ. ; დ. 4 მარტი, 1851, სკიათოსი — გ. 3 იანვარი, 1911) — ბერძენი მწერალი. დაიბადა მღვდლის ოჯახში. სწავლობდა ათენის უნივერსიტეტში, ფილოლოგიის ფაკულტეტზე. ეწეოდა მთარგმნელობით მოღვაწეობას. 1908 წელს ათენი დატოვა და მშობლიურ კუნძულს დაუბრუნდა, სადაც გარდაიცვალა კიდეც.

ახალბერძნულ ლიტერატურაში პაპადიამანტისი რეალიზმის ერთ–ერთი ფუძემდებელი და დამამკვიდრებელია. ის ერთ–ერთი პირველთაგანია, ვინც განსაკუთრებული სიმძაფრით წარმოაჩინა უბრალო, გლეხი ქალის ყოფა იმდროინდელ საბერძნეთში. ამ მხრივ საყურადღებოა მისი მოთხრობა „მკვლელი“.
სენ-მარტენი

სენ-მარტენი — საფრანგეთის ზღვისიქითა გაერთიანება, რომელიც მდებარეობს კარიბის ზღვაში კუნძულ სენ-მარტენზე. სენ-მარტენი ჩრდილოეთიდან სრუტის მეშვეობითაა გამოყოფილი ნიდერლანდების ანტილის კუნძულებს.

ეს კუნძული პირველად აღმოჩენილი იქნა ქრისტეფორე კოლუმბის მიერ 1493 წელს. 1633 წლამდე ამ ტერიტორიას ესპანეთი აკონტროლებდა, ხოლო 1648 წლიდან კუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილს საფრანგეთი, სამხრეთს კი ნიდერლანდები აკონტროლებს.

ფართობი — 53,2 კმ², მოსახლეობა — 31 477 ადამიანი (2021 წელი). დედაქალაქი — მარიგო (5,7 ათასი). კუნძულზე განვითარებულია ტურიზმი.

რუკები
ეკლექტიკა

ეკლექტიკა — ეკლექტიზმი ( „რჩეული, საუკეთესო“, , „არჩევა, შერჩევა“) — სხვადასხვა სტილის შერჩევა-დაკავშირება. ტერმინი შემოიღო ფილოსოფიური სკოლა, ეკლექტიზმის ფუძემდებელმა, პოტამონმა საუკუნეში. ხელოვნებაში სხვადასხვა სტილის, განსხვავებული კომპოზიციური ხერხებისა და ელემენტების აღრევა. ეკლექტიკა — მიმართულება არქიტექტურაში, დომინირებდა ევროპაში 1830-1890-იან წლებში. ეკლექტიკა — მიმართულება ანტიკურ ფილოსოფიაში, ნაირგვარი სტილების შემაერთებელი.
საბრალონი

საბრალონი — მწერალ ვიქტორ ჰიუგოს ცნობილი ისტორიული რომანი, რომლის მოქმედება მიმდინარეობს საუკუნის დასაწყისის საფრანგეთში. ნაწარმოები ოცი წლის განმავლობაში იქმნებოდა.

ვიქტორ ჰიუგომ ნაწარმოებში დასვა აქტუალური პრობლემები: ადამიანის დამცირება იმის გამო, რომ იგი საზოგადოების დაბალ ფენებს ეკუთვნის, ქალის ზნეობრივი დაცემა სიდუხჭირის გამო და ბავშვის დაძაბუნება უმეცრების ნიადაგზე.

სიუჟეტი
სიუჟეტი ტრიალებს ჟან ვალჟანის ირგვლივ. ღარიბმა ჟან ვალჟანმა მშიერი ბავშვების დასაპურებლად საფუნთუშედან პური მოიპარა. იგი დააპატიმრეს, გაასამართლეს და ხუთი წლით კატორღა მიუსაჯეს. ჟან–ვალჟანმა რამდენიმეჯერ სცადა გაქცევა, მაგრამ მას ყოველთვის იჭერდნენ და პატიმრობის ვადას უხანგრძლივებდნენ. ჟან ვალჟანმა კატორღაში ცხრამეტი წელი გაატარა.

გათავისუფლების შემდეგ ყოფილ კატორღელს მრავალი უსიამოვნება შეემთხვა. მას არავინ ენდობოდა. გამონაკლისი იყო ეპისკოპოსი ბენვენიუ, რომელმაც იგი კარგად მიიღო, ვახშამით გაუმასპინძლდა და მოასვენა. შუაღამით გაღვიძებულმა ჟან ვალჟანმა მაგიდაზე მიმოფანტული ვერცხლის ჭურჭელი მოიპარა და ჩუმად დატოვა ბინა. მეორე დღეს ჟანდარმებმა ჟან ვალჟანი ნაქურდალით ხელში ბენვენიუს ბინაზე დააბრუნეს, მაგრამ ეპისკოპოსმა განაცხადა, რომ ვერცხლეული ჟან ვალჟანს თვითონ აჩუქა. ამ შემთხვევამ ჟან ვალჟანში დიდი სულიერი გარდატეხა მოახდინა — მასში კვლავ გაიღვიძა კეთილმა საწყისმა. მოგვიანებით, მადლენის გვარით იგი ერთ-ერთ პატარა ქალაქში დასახლდა და საქველმოქმედო საქმიანობას მიჰყო ხელი. ძია მადლენი ყველას შეუყვარდა. იგი ქალაქის მერი გახდა. ვალჟანი ზრუნავს კოზეტზე, რომლის დედის, ფანტინის სიცოცხლეზე იგი თავს პასუხისმგებლად თვლის.

ჟან ვალჟანის მხატვრული სახის გვერდით წარმოდგენილია პოლიციის ინსპექტორის ჟავერის სახე. ცივი, უგულო, თავისი მოვალეობის პედანტური სიზუსტით შემსრულებელი ჟავერისთვის სიკეთე თვით ის კანონებია, რომელთა განხორციელებისთვის იგი იღვწის. მისთვის წარმოუდგენელია, რომ შესაძლებელია ზნეობა და კანონი არ დაემთხვეს ერთმანეთს. ჟავერი მოწოდებით ჯაშუშია. იგი ყველას უთვალთვალებს. სწორედ მან დაადგინა, ვინ იყო წარსულში მერი მადლენი. ჟავერს თავისი თავი სამართლიანობისა და კანონიერების დამცველად მიაჩნია, მაგრამ სინამდვილეში დიდ უსამართლობას სჩადის. როდესაც იგი ჟან ვალჟანთან ამ ჭეშმარიტებას აღმოაჩენს, მასში ადამიანური გრძნობები იღვიძებს და თავს იკლავს.

ადაპტაციები
მნიშვნელოვანი ადაპტაციებია:
1935 წლის ფილმი
1937 წლის რადიო-დადგმა
1958 წლის ფილმი
1980 წლის მიუზიკლი
1995 წლის ფილმი
1998 წლის ფილმი
2000 წლის მინი-სერიალი
2012 წლის ფილმი (მიუზიკლის ეკრანიზაცია)

ფაქტები
როდესაც ვიქტორ ჰიუგომ მოისურვა გაეგო, თუ როგორ იყიდება „საბრალონი“, წიგნის გამომცემელს გაუგზავნა წერილი, რომელიც შეიცავდა მხოლოდ კითხვის ნიშანს, წიგნის გამომცემელმა უპასუხა: „!“
წამწე

წამწე, ფერმა — ბოლოებით ერთმანეთთან დაკავშირებული ძელებისგან შემდგარი კონსტრუქცია. სამშენებლო მექანიკაში წამწე ეწოდება ნებისმიერ ძელებიან კონსტრუქციულ სისტემას, რომელიც ხისტი კვანძების სახსრებით ჩანაცვლების შემთხვევაშიც გეომეტრიულად უცვლელი რჩება. წამწის ელემენტებში, მათი დისცენტრულობისა და კვანძგარეთა დატვირთვების გარეშე, წარმოიქმნება გამჭიმავი და შემკუმშავი ძალები. წამწის ელემენტებია: სარტყელი, დგარი და ირიბანა. წამწე ფართოდ გამოიყენება ინჟინერიაში, მექანიკის თითქმის ყველა დარგში.

„წამწე“ ძველქართულად ეწოდება სხვადასხვა ფორმით გადაბმულ ხიდის მზიდ ძელებს და თავად ამ კონსტრუქციაზე შეკიდულ ხიდს. „ფერმა“ უცხო სიტყვაა და ფარანგულიდან დამკვიდრდა (ფრანგ. ), რაც თავის მხრივ, ლათინურიდან (ლათ. ) მომდინარეობს და მტკიცეს ნიშნავს.
ლევანტი

ლევანტი (ძვ. მზის ამოსვლა) — ხმელთაშუა აღმოსავლეთ ზღვისპირეთის საერთო სახელწოდება, რომელიც მოიცავს რამდენიმე ქვეყანას (სირია, ლიბანი, თურქეთი, იორდანია, ისრაელი, პალესტინა, ეგვიპტე), ხშირად ეს ტერმინი უფრო ვიწრო წრეს მოიცავს. არაბები უძველესი ხანიდან ამ ტერიტორიას მოიხსენიებენ, როგორც მაშრიყი, ებრაელები კი, როგორც შამი ან შაამი.
დადააბი

დადააბი - ქალაქი კენიაში. მდებარეობს კენიის აღმოსავლეთ ნაწილში, კენია-სომალის საზღვრიდან დაახლოებით 100 კილომეტრში. შედის ჩრდილო-აღმოსავლეთი პროვინციის შემადგენლობაში. მოსახლეობის აბსოლუტური უმრავლესობას წარმოადგენენ სომალელები. ქალაქში ასევე ცხოვრობს სომალელი ლტოლვილების დიდი ჯგუფი (300 000 ადამიანი; 2009).
წოდორეთი

წოდორეთი — სოფელი საქართველოში, მცხეთის მუნიციპალიტეტში, ლისის ქედზე, მდინარე წოდორეთისწყლის (დიღმისწყლის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირას, ზღვის დონიდან 900 მ სიმაღლეზე. თბილისიდან 7 კილომეტრში.

გეოგრაფია
წოდორეთი კლიმატური კურორტია. ზამთარი რბილია, მცირეთოვლიანი, ზაფხული — თბილი, მშრალი. ნალექები 660 მმ წელიწადში. მცენარეულობიდან ჭარბობს ფოთლოვანი ტყე და ბუჩქები.

დასახლებიდან დასავლეთით, დაახლოებით ერთი კილომეტრის დაშორებით, მდებარეობს წოდორეთის ტბა, რომელიც თითქმის დამშრალია.

ისტორია
პირველად წოდორეთი 1625 წელს იხსენიება. ეს არის პერიოდი, როცა აღმოსავლეთ საქართველოში (ქართლ-კახეთი) სპარსეთი ბატონობდა, ქართველი ხალხი კი თავისუფლებისთვის იბრძოდა. წოდორეთი იხსენიება მაშინ, როდესაც სპარსელებმა თბილისი ააოხრეს და გაძარცვეს. ისტორიკოსის ცნობით თბილისიდან მიმავალ სპარსელებს გიორგი სააკაძე სოფელ წოდორეთთან დაწევია და მტრის ლაშქარი გაუნადგურებია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 323 ადამიანი.
თელასი

თელასი (თბილისის ელექტროქსელი) — ელექტრო-გამანაწილებელი კომპანია თბილისში, საქართველო. დაფუძნდა 1937 წელს, ორი ფუნქციით – ტექნიკური და კომერციული, რომლებსაც აკონტროლებდა თბილისის საქალაქო საბჭო. „თბილელექტროქსელი“ ელექტროენერგიას იღებდა გენერაციის ერთი ობიექტიდან – ზაჰესიდან, რომელიც აშენდა გოელრო-ს გეგმის შესაბამისად.

1965 წელს სსრკ ენერგეტიკისა და ელექტრიფიკაციის სამინისტროს გადაწყვეტილებით „თბილელექტროქსელის“ კომერციული ფუნქციები გადაეცა საქენერგოს. თუმცა, ამ პერიოდში აღინიშნა ფულადი სახსრების შეგროვების მნიშვნელოვანი შემცირება და 1968 წელს კომერციული ფუნქციები ისევ გადაეცა “თბილელექტროქსელს”.

1973 წელს გამანაწილებელი ქსელი გაყოფილ იქნა 10 ნაწილად, თბილისის ადმინისტრაციული (რაიონული) დაყოფის შესაბამისად. შემდეგ დაემატა მე-11 რაიონი.

1993 წლის 7 ოქტომბრიდან „თბილელექტროქსელი“ გახდა თბილისის საქალაქო საბჭოსთან არსებული მუნიციპალური საწარმო.
1995 წლის მაისში „თელასი“ დარეგისტრირდა სააქციო საზოგადოების სახით.
1998 წლის დეკემბერში .., კორპორაცია -მა შეიძინა სააქციო საზოგადოება „თელასის“ აქციათა 75%.
2003 წლის აგვისტოში კორპორაცია -მა, ფაქტობრივმა მფლობელმა, „ ..”-ს აქციათა პაკეტის 100% მიჰყიდა ფინურ კომპანიას — სააქციო საზოგადოება , რომლის ერთადერთი აქციონერია ღსს „ინტერ რაო“. დღესდღეობით, ჯგუფი „ინტერ რაო“-ს საკუთრებაშია „თელასის“ აქციათა 75%, ხოლო აქციათა დაახლოებით 25% სახელმწიფოს საკუთრებაშია.

სს „თელასი“ საქართველოში ერთ-ერთი უმსხვილესი ქსელური კომპანიაა, რომელიც ახორციელებს ელექტროენერგიის განაწილებას და გასაღებას. ამჟამად, კომპანიაში შრომობს 2057 ადამიანი.

საქმიანობის ძირითადი სახეობებია: ელექტროენერგიის შესყიდვა და გაყიდვა; ელექტრული ქსელების მომსახურება და ექსპლუატაცია; ელექტროენერგიის სატრანზიტო მომსახურება; აბონენტთა ტექნიკური მომსახურება; ქ. თბილისში ელექტრომომარაგების, წყალმომარაგების და დასუფთავების ერთიანი ინტეგრირებული და კოორდინირებული სისტემის ადმინისტრირება.

სს „თელასი“ ემსახურება საქართველოს დედაქალაქს. თბილისში ელექტროენერგიის წლიური მოხმარება შეადგენს დაახლოებით 2935 მლნ კვტ/სთ.

კომპანია ემსახურება 606,2 ათას აბონენტზე მეტს. მომხმარებელთა მომსახურება და ელექტრული ქსელების ექსპლუატაცია ხორციელდება 10 ბიზნეს ცენტრში, რომლებიც განთავსებულია ქალაქის ყველა ადმინისტრაციულ რაიონში.

დედაქალაქის ელექტრული ქსელის საერთო სიგრძე შეადგენს — 5338,3 კმ, მათ შორის საჰაერო ეგხ (ჯაჭვების მიხედვით) სიგრძეა — 2184,5 კმ., საკაბელო ეგხ სიგრძეა — 3153,8 კმ. 110/35 კვ დამადაბლებელი ქვესადგურების რაოდენობაა — 40 ცალი. სატრანსფორმატორო ქვესადგურების 10/6/0,4 კვ — 1986 ც.

ამჟამად, თელასი ახორციელებს სამუშაოებს ელექტროქსელის ტექნიკური გადაიარაღების და მოდერნიზაციის მიზნით. ძირითადი ყურადღება ეთმობა გამანაწილებელი ქსელის ტექნიკური თვალსაზრისით ყველაზე სუსტი სეგმენტების რეაბილიტაციასა და მოდერნიზაციას. პრიორიტეტული ამოცანაა — ტექნიკური ინციდენტების რიცხვის მინიმუმამდე დაყვანა და ელექტროენერგიის დანაკარგების საერთო დონის მნიშვნელოვანი შემცირება.
ოთხმოცდაცამეტი წელი

ოთხმოცდაცამეტი წელი — ვიქტორ ჰიუგოს ისტორიული რომანი. მასში გადმოცემულია საფრანგეთის დიდი რევოლუციის დროინდელი მოვლენები. იაკობინთა დიქტატურის პერიოდის საფრანგეთის ბრძოლა გარეშე მტერთან და ვანდეელ მეამბოხეებთან. რომანის მთავარი გმირის ლანტენაკის, სიმურდენისა და გოვენის დახასიათებით, მათი საქმიანობის ჩვენებით ჰიუგომ დახატა რევოლუციის დროინდელი საფრანგეთის ის ძალები, რომლებსაც სხვადასხვაგვარად ესმით სამშობლოს კეთილდღეობა, სხვადასხვანაირად იღვწიან საფრანგეთისთვის. ისინი სხვადასხვა პრინციპებს ემსახურებიან. ამისათვის მათ ერთმანეთთან დაპირისპირება და ბრძოლაც უხდებათ.

მარკიზ დე ლანტენაკი ვანდეას აჯანყებას ხელმძღვანელობს. მას უცხოელთა დახმარებით საფრანგეთში რევოლუციამდელი რეჟიმის აღდგენა სურს. რევოლუციონერები, სიმურდენი და გოვენი, კი მას უპირისპირდებიან, მისი შეპყრობა და სიკვდილით დასჯა სურთ, მაგრამ როდესაც ლანტენაკმა ცეცხლმოკიდებული კოშკიდან გამოიყვანა და სიკვდილს გადაარჩინა გლეხის სამი ბავშვი, გოვენმა მას დანაშაული მიუტევა და გაუშვა.

სიმურდენმა არ აპატია გოვენს ეს ლმობიერება და სამხედრო დისციპლინის ძალით იგი სიკვდილით დასაჯა. მაგრამ გოვენი სიმურდენის აღზრდილი, მისი საყვარელი მოწაფე იყო. სიმურდენმა ვერ აიტანა თავისი მკაცრი ქმედება და თავი მოიკლა.

ნაწარმოებში მკაფიოდ ჩანს ჰიუგოს ჰუმანიზმი. იგი რევოლუციის მოწინააღმდეგე ძალებს კიცხავს, მაგრამ მთავარი, მისი აზრით, მაინც ლმობიერება და მოყვასისადმი სიყვარულია.
ორანესტადი (არუბა)

ორანესტადი — ნიდერლანდების სამეფო არუბის დედაქალაქი, რომელიც მდებარეობს კუნძულის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემებით აქ ცხოვრობს 28 658 ადამიანი. ქალაქის სიახლოვეს მდებარეობს დედოფალ ბეატრიქსის საერთაშორისო აეროპორტი, აქვე არის პორტი, რომლიდანაც ხორციელდება მიმოსვლა კარიბის ზღვის აუზის ქვეყნებთან. ორანესტადი დაარსდა 1796 წელს.