იუსტინიანეს ხიდი

იუსტინიანეს ხიდი, სანგარიუსის ხიდი — გვიანი რომაული ხანის ხიდი მდინარე საქარიაზე ანატოლიაში, თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე. იგი ააგო აღმოსავლეთ რომის იმპერატორმა იუსტინიანე -მა (527–565 წწ.) დედაქალაქ კონსტანტინოპოლსა და მისი იმპერიის აღმოსავლეთ პროვინციებს შორის კომუნიკაციის გასაუმჯობესებლად. 430 მეტრის სიგრძის ხიდი რამდენიმე თანამედროვე მწერლის მიერ იყო ნახსენები და დაკავშირებულია სავარაუდო პროექტთან, რომელიც პირველად პლინიუს უმცროსმა იმპერატორ ტრაიანეს შესთავაზა, ბოსფორის გვერდის ავლით სანაოსნო არხის მშენებლობის თაობაზე.

მდებარეობა და ისტორია
იუსტინიანეს ხიდი მდებარეობს ჩრდილო-დასავლეთ ანატოლიაში, ბითინიის უძველეს რეგიონში, ქალაქ ადაფაზარიდან დაახლოებით 5 კმ-ში სამხრეთ-დასავლეთით. დღეს ხიდი გადაჭიმულია ჩარქ-დერესის პატარა ნაკადულზე (ანტიკურ ხანაში მელასს ეძახდნენ), რომელიც ახლომდებარე საპანჯის ტბიდან მოედინება. გაცილებით ფართო საქარიას თანამედროვე დინება აღმოსავლეთით 3 კმ-ში მდებარეობს.

ანტიკურ ხანაში და შუა საუკუნეებამდე ხიდი მნიშვნელოვან დანიშნულებას ასრულებდა: ის წარმოადგენდა ბოსფორიდან რომის იმპერიის აღმოსავლეთ პროვინციებამდე მიმავალ სტრატეგიულად მნიშვნელოვან სამხედრო გზაზე გადასასვლელს, რომლებსაც სასანიდების იმპერია ემუქრებოდა. ქვის ხიდის აშენებამდე არსებობდა ხის პონტონური ხიდი, რომელიც, პროკოპიუსის ცნობით, ხშირად ირეცხებოდა მდინარის ადიდების დროს, რასაც მრავალი ადამიანის სიცოცხლე ეწირებოდა.

ქვის ხიდის მშენებლობის თარიღის ზუსტად დადგენა თანამედროვე წყაროებიდან შეიძლება: პავლე სილენტიანესა და აგათია სქოლასტიკოსის ორი სადიდებელი ლექსი, რომლებიც 562 წლით თარიღდება, მის დასრულებას აღნიშნავს, ხოლო მემატიანე თეოფანე აღნიშნავს, რომ სამუშაოები დაიწყო ბიზანტიური კალენდრით 6052 წელს, რაც შეესაბამება 559–560 წლებს. პროკოპიუსი ამბობს, რომ ხიდი ჯერ კიდევ მშენებლობის პროცესში იყო, როდესაც მან დაწერა თავისი ნაშრომი იუსტინიანეს სამშენებლო პროექტებზე , ეს ნიშნავს, რომ ის დაიწერა 560–561 წლებში და დასრულდა 562 წელს, ხუთი-ექვსი წლით გვიან, ვიდრე ადრე ვარაუდობდნენ. თუმცა, იმის გათვალისწინებით, რომ თეოფანეს დათარიღება გარკვეულწილად არაზუსტია, შესაძლებელია, რომ ხიდის მშენებლობა თავდაპირველად დაახლოებით 554 წელს დაიწყო.

კონსტრუქცია
ხიდი აგებულია კირქვის ბლოკებით და ორივე ბოლოში არსებული საყრდენების ჩათვლით, მისი სიგრძე 429 მეტრია, სიგანე 9.85 მეტრი, სიმაღლე კი 10 მეტრამდე. ხიდი შვიდ მთავარ თაღს ეყრდნობა. ცენტრალური ხუთთაღიანი თაღის სიგრძე 23-დან 24,5 მეტრამდე მერყეობს, მათ შორის არსებული ბურჯების სისქე დაახლოებით 6 მეტრია. ორივე მხარეს მათ ავსებს დაახლოებით 20 მეტრის სიგრძის პატარა თაღი. დღეს ჩარკ დერესის ნაკადი დასავლეთ თაღიდან ერთ-ერთში მიედინება. გარდა ამისა, მდინარის კალაპოტის ნაპირებზე კიდევ ხუთი თაღია (ორი დასავლეთ და სამი აღმოსავლეთ ბოლოში), რომელთა სიგრძე 3-დან 9 მეტრამდეა, რომლებიც მდინარის ადიდების შემთხვევაში წყალსატევებად გამოიყენებოდა. ხიდის აღმოსავლეთი ნაწილი ნაწილობრივ განადგურებულია მდინარის კალაპოტის გასწვრივ რკინიგზის ხაზის მშენებლობის შედეგად. შვიდი მთავარი ბურჯი, როგორც ჩანს, პატარა ქრისტიანული ჯვრებით იყო მორთული, რომლებიც, ორის გარდა, როგორც ჩანს, განადგურებულია.

ბურჯები ისეა ჩამოყალიბებული, რომ წყლის ჭავლის ფუნქციას ასრულებს, ზემო დინების მხარეს მომრგვალებულია, ხოლო ქვემო დინების მხარეს — წვეტიანი. ერთადერთი გამონაკლისია დასავლეთ სანაპიროზე არსებული ყველაზე ფართო ბურჯები, რომელსაც ორივე მხრიდან სოლისებრი ფორმა აქვს. იუსტინიანეს ხიდის ეს თავისებურება მას გამოარჩევს რომაული ხიდების უმეტესობისგან, რომლებიც, როგორც წესი, ზემო დინების მიმართულებით წვეტიანი წყლის ჭავლის მქონეა.

დასავლეთ შესასვლელთან ტრიუმფალური თაღი იდგა, აღმოსავლეთ მხარეს კი აფსიდის ნაშთებია, რომლის ფუნქციაც გაურკვეველია, თუმცა შესაძლოა რელიგიურ სალოცავს წარმოადგენდეს. აფსიდს აღმოსავლეთისკენ მიმართული ნახევარგუმბათი აქვს, მისი სიმაღლე 11 მ, სიგანე კი 9 მ. თაღის ნაშთები, რომელიც ამჟამად გამქრალია, ილუსტრირებულია ლეონ დე ლაბორდის მიერ 1838 წელს შესრულებულ ესკიზებში: ისინი გამოსახავენ ქვისგან ნაგებ თაღოვან კარს, რომელიც ხიდის შესასვლელთან მდებარეობს. შემდეგ ესკიზში მოცემულია რამდენიმე გაზომილი ზომა: კარის სიმაღლე 10,37 მ და სიგანე 6,19 მ იყო, ხოლო ორივე მხარეს სვეტები 4,35 მ სისქის იყო.

გალერეა