სომხეთის საპრეზიდენტო არჩევნები (2013)

სომხეთის საპრეზიდენტო არჩევნები 2013 — მეექვსე საპრეზიდენტო არჩევნები სომხეთში, რომელიც ჩატარდა 2013 წლის 18 თებერვალს. სომხეთის ყოფილი პრეზიდენტი ლევონ ტერ-პეტროსიანი და ქვეყნის ერთ-ერთი უმდიდრესი ადამიანი, პარლამენტში სიდიდით მეორე პარტიის ლიდერი გაგიკ წარუკიანი საარჩევნო მარათონს 2012 წლის დეკემბერში გამოეთიშნენ. ბევრი თვლიდა, რომ მოქმედ პრეზიდენტ სერჟ სარქისიანისთვის კონკურენციის გაწევას ვერავინ შეძლებდა, ნაწილი აცხადებდა, რომ ხალხი „სათანადო ალტერნატივას“ ვერ ხედავდა და ამ ყოველივემ საზოგადოებაში დიდი აპათია გამოიწვია.

2013 წლის 31 იანვარს კანდიდატი პარუირ ჰაირიკიანი დაჭრეს, მაგრამ ის მალე გამოჯანმრთელდა და ორ მთავარ ოპოზიციონერ კანდიდატს რაფი ოვანისიანსა და ჰრანტ ბაგრატიანს პრეზიდენტ სარქისიანის დასამარცხებლად ერთიან ოპოზიციურ კანდიდატზე შეჯერებისაკენ მოუწოდა. 10 თებერვალს, მან არჩევნების 14 დღით გადადების მოთხოვნით საკონსტიტუციო სასამართლოს მიმართა და განაცხადა, რომ ის კვალავ წამოაყენებს საკუთარ კანდიდატურას იმ შემთხვევაში თუ სამი ოპოზიციური ძალა ერთ საერთო კანდიდატზე შეთანხმდებოდა, მაგრამ მეორე დრეს მან სარჩელი უკან გაიტანა.

არჩევნები მოქმედ პრეზიდენტ სარქისიანის გამარჯვებით დასრულდა. მან ამომრჩეველთა ხმების 59% მიიღო. ჰოვანისიანი მეორე ადგილზე გავიდა 37%-ით, ხოლო დანარჩენმა კანდიდატებმა საერთო ხმების 4%-ზე ნაკლები აიღეს.

სარქისიანის მთავარმა ოპონენტმა რაფი ოვანისიანიმა არჩევნების გაყალბების გამო გამარჯვების შესახებ განაცხადა. არჩევნების მომდევნო დღეებში, მასობრივი საპროტესტო გამოსვლები დაიწყო ერევანსა (ძირითადად თავისუფლების მოედანზე) და სომხეთის სხვა ქალაქებში. ჰოვანისიანმა სარქისიანს მოუწოდა „ხალხის გამარჯვება“ მიეღო და დამარცხება ეღიარებინა. ოვანისიანმა სიტყვების „ბარევ“ (გამარჯობა) და „რევოლუცია“-ს გაერთიანებით, მოძრაობას „ბარევოლუცია“ უწოდა, რითაც მან საარჩევნო კამპანიისას ხალხთან სიარულისა და მისალმების საკუთარ თვისებას გაუსვა ხაზი..

მიუხედავად იმისა, რომ მრავალმა ქვეყანამ (მათ შორის, აშშ-მა, რუსეთმა, საფრანგეთმა, ირანმა, თურქეთმა) მიულოცა სარქისიანს არჩევნებში გამარჯვება, სომხეთის გავლენიანმა პოლიტიკოსებმა და პარტიებმა (მათ შორის, სომხეთის რევოლუციური ფედერაცია, ყოფილი პრეზიდენტი ლევონ ტერ-პეტროსიანი, ყოფილი პრემიერ-მინისტრები არამ სარქისიანი და მესამე ადგილზე გასული ჰრანტ ბაგრატიანი, ყოფილი საგარეო საქმეთა მინისტრი ვართან ოსკანიანი, პარლამენტის წევრები ნიკოლ პაშინიანი, მეხუთე ადგილზე გასული ანდრიას ღუკასიანი) საჯაროდ განაცხადეს ჰოვანისიანის გამარჯვების შესახებ და არჩევნების ოფიციალურ შედეგებს გაყალბებული უწოდეს.

2013 წლის 10 მარტს ოვანისიანმა თავისუფლების მოედანზე შიმშილობა დაიწყო.. 2013 წლის 14 მარტს სომხეთის საკონსტიტუციო სასამართლომ არჩევნებში გამარჯვებულად პრეზიდენტი სერჟ სარქისიანი გამოაცხადა. 2013 წლის 31 მარტს ოვანისიანმა შიმშილობა შეწყვიტა. ბაგრამიანის გამზირზე ოვანისიანის მხარდამჭერებსა და საპოლიციო ძალებს შორის შეტაკება მოხდა.

კანდიდატები
არჩევნებზე დარეგისტრირდა შვიდი კანდიდატი:
ჰრანტ ბაგრატიანი, თავისუფალი პარტიის ლიდერი, სომხეთის პრემიერ-მინისტრი 1993-1996 წლებში, სომხეთის ეროვნული კონგრესის წევრი
ანდრიას ღუკასიანი, პოლიტიკური ანალიტიკოსი, -ს ხელმძღვანელი
პარუირ ჰაირიკიანი, ყოფილი საბჭოთა დისიდენტი, პარტია ეროვნული თვითგამორკვევის კავშირის ლიდერი
რაფი ოვანისიანი, სომხეთის საგრეო საქმეთა მინისტრი (1991-1992), პარტია მემკვიდრეობის ლიდერი
არმან მელიქიანი, 2008 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების კანდიდატი
სერჟ სარქისიანი, მოქმედი პრეზიდენტი არჩეული 2008 წლის არჩევნებზე, რესპუბლიკური პარტიის ლიდერი
ვარდან სედრაქიანი, ეპიკური პოეზიის ექსპერტი

აზრის გამოკითხვა
რეაქცია
საერთაშორისო
საერთაშორისო ორგანიზაციები
— ევროკომისიის პრეზიდენტმა ჟოზე მანუელ ბაროზუმ მიულოცა სარქისიანს „არჩევნების გაუმჯობესებულ გარემოში ჩატარება და საერთაშორისო სტანდარტებით დემოკრატიული პროცესების გაძლიერების პროგრესი“.
— გენერალურმა მდივანმა ტორბიერნ იაგლანდმა მისალოც წერილში აღნიშნა, რომ ის დარწმუნებულია სარქისიანის მხრიდან „რეფორმების უწყვეტი პროცესის გაგრძელებაში, რომელსაც ის დემოკრატიის გაძლიერების კუთხით, უზენაესი კანონისა და ადამიანის უფლებების სრული დაცვით ახორციელებს“.
— გენერალურმა მდივანმა ანდერს ფოგ რასმუსენმა აღნიშნა, რომ ნატო მიესალმება „ბოლო არჩევნებზე მიღწეულ პროგრესს და იმედოვნებს, რომ სომხეთი ყველაფერს გააკეთებს დარჩენილი ხარვეზების გამოსასროებლად“.
2013 წლის 25 თებერვალს, სახელმწიფო მდივანმა ჯონ კერიმ სარქისიანს ხელმეორედ არჩევა მიულოცა და იმედი გამოთქვა, რომ სომხეთი გააგრძელებს „გამჭვირვალობის გაზრდის კუთხით მედიაში თავისუფალი აზრის გამოხატვას, ასევე წაახალისებს მმართველობის რეფორმირებისას მოქალაქეების აქტიურ ჩართულობას“.
2013 წლის 2 მარტს, პრეზიდენტმა ბარაკ ობამამ სარქისიანს მილოცვის წერილი გაუგზავნა. პრეზიდენტმა ობამამ აღნიშნა, რომ ის ელოდება „ერთობლივი მუშაობის შეთავაზებას, რადგან ჩვენ ორივე მეორე საპრეზიდენტო ვადას ვიწყებთ“.
— პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა სარქისიანს ხელმეორედ არჩევა მიულოცა.
— პრეზიდენტმა მიხეილ სააკაშვილმა მიულოცა სარქისიანს.
— მაჰმუდ აჰმადინეჟადმა მიულოცა სარქისიანს და სომეხ ერს „დიდება და კეთილდღეობა“ უსურვა.
— პრეზიდენტმა აბდულა გიულმა მიულოცა სარქისიანს.
— საფრანგეთის პრეზიდენტმა ფრანსუა ოლანდმა მიულოცა სარქისიანს. მის მილოცვაში ნათქვამია „მემჯერა, რომ ეს გაამყარებს სტაბილური და აყვავებული სომხეთის დემოკრატიის ფორმირებას, რომელიც ყველა მეზობელთან მშვიდობიანად იცხოვრებს“.
— კანცლერმა ანგელა მერკელმა მიულოცა სარქისიანს და აღნიშნა, რომ ის დარწმუნებულია იმაში, რომ სარქისიანი გააუმჯობესებს ურთიერთობებს ყველა მეზობელთან,როგორც აღმოსავლეთში ისე დასავლეთში“.
— ვიქტორ იანუკოვიჩმა მიულოცა სარქისიანს და განაცხადა, რომ „მრავალწლიანმა მუშაობამ და ძალისხმევამ, კვლავ დაიმსახურა სომეხი ხალხის ფართო მხარდაჭერა“, ლიტვის პრეზიდენტი დალია გრიბაუსკაიტე, საბერძნეთის პრეზიდენტი კაროლოს პაპულიასი და განაცხადა, რომ „რაც უნდათ ის თქვან“ რადგან ის არავის მისცემს „ამერიკული, დასავლური ან რუსული დემოკრატიის თავზე მოხვევის საშუალებას, რადგან ამ ქვეყნის ბატონ-პატრონები სომხეთის მოქალაქეები არიან“.