iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კორომანდელის სანაპირო

კორომანდელის სანაპირო — ინდოსტანის ნახევარკუნძულის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპირო. გადარეცხილია ინდოეთის ოკეანის ბენგალიის ყურით. სიგრძე დაახლოებით 700 კმ, სიგანე — 80–100კმ. წარმოადგენს ბორცვიანი ვაკეების ხაზს, რომელიც დასავლეთით აღმოსავლეთ გატებში გადადის.

სანაპიროსთან მდებარეობს ქვიშიანი დიდი პლაჟები. სანაპირო დაბალია, დაყოფილია მსხვილ მდინარეთა დელტებით, რომლებიც დაახლოებით 10 ათასი კვ.კმ. ფართობის დელტებს ქმნიან. მდინარეები სათავეს იღებენ დეკანის ზეგანზე და მიედინებიან აღმოსავლეთ გატების გავლით დაბლობისკენ. ისინი წარმოქმნიან ნაყოფიერ ალუვიურ ნიადაგებს ვაკეზე.

ამჟამად, კორომანდელის სანაპირო მდებარეობს ანდჰრა-პრადეშის და ტამილნადუს, აგრეთვე, მოკავშირე პუდუჩერის ტერიტორიებზე. სანაპიროზე განლაგებულია მსხვილი სანავსადგურო ქალაქები — ჩენაი (მადრასი), კუდალორი, ტრანკებარი (ტარანჰამბადი), ნაგაპატნამი და სხვ.

კორომანდელის სანაპირო წარმოადგენს ინდოეთის სოფლის მეურნეობის ტენიან რეგიონს, სადაც დიდი რაოდენობით არის ბრინჯი, ქოქოსის პალმა.

ეტიმოლოგია
არსებობს სახელწოდების წარმოშობის რამდენიმე ვერსია: თამილურიდან " " — უძველეს სახელმწიფო ჩოლას რაიონი ან ისევ თამილურიდან " " — "სანაპიროს რაიონი". უფრო სარწმუნოა სახელწოდების წარმოქმნა სიტყვიდან "-", რაც ნიშნავს სანსკრიტზე "მიწას, რომელიც მზის სხივების იღებს".

კლიმატი, ფლორა და ფაუნა
კორომანდელის სანაპირო მოხვედრილია დასავლეთ გატების წვიმიან რეგიონში და იღებს გაცილებით ნაკლებ ნალექებს, ვიდრე დანარჩენი ინდოეთი ზაფხულის სამხრეთ-დასავლეთ მუსონების პერიოდში. ნალექების საშუალო რაოდენობა წლის მანძილზე შეადგენს 800 მმ/წელიწადში, რომელთა დიდი ნაწილი ოქტომბრიდან დეკემბრამდე პერიოდზე მოდის. ბენგალიის ყურის ტიპოლოგია ხელს უწყობს ჩრდილო-დასავლეთ მუსონების წარმოქმნას, რომლებიც თანაბარი ნალექების ნაცვლად იწვევს ციკლონებს და ტროპიკულ ციკლონებს, რომლის შედეგად ყოველ წელს ოქტომბრიდან იანვრამდე პერიოდში სანაპირო მდებარეობს სტიქიური უბედურების ქვეშ.

სანაპიროს გასწვრივ მდებარეობს ტყის ვიწრო ზოლი, რომელიც იყოფა მშრალი და მარადმწვანე ტყეების ცალკეულ ეკორეგიონებად. სხვა ტროპიკული მშრალი ტყეებისაგან განსხვავებით, აღმოსავლეთ დეკანის ტყეები მთელი წლის განმავლობაში ინარჩუნებს ფოთლებს. კორომანდელის სანაპიროზე მდებარეობს აგრეთვე, მანგროვის ვრცელი ტყეები, რომლებიც ავსებს მდინარის დელტებს და სანაპირო ოლქის დაბლობებს. ამას გარდა აქ მდებარეობს პულიკატისა და კალიველის ტბები, რომლებზეც ცხოვრობს ათასობით ადგილობრივი თუ გადამფრენი ფრინველი

ისტორია
1530-ანი წლების ბოლოს კორომანდელის სანაპიროზე გაჩნდა სამი პორტუგალიური დასახლება ნაგაპატინამი, სან-ტომე-დე-მელიაპორი და პულიკატი. მოგვიანებით, და საუკენეებში სანაპიროს დაუფლებისთვის და ინდოეთთან ვაჭრობაზე კონტროლის დამყარების მიზნით იბრძოდნენ ევროპელი ხელისუფალნი. ომი დამთავრდა ინგლისის გამარჯვებით, თუმცა საფრანგეთმა 1954 წლამდე შეინარჩუნა კონტროლი მცირე ანკლავებზე პუდუჩერში. საუკუნეში ჩინური ექსპორტის დიდი ნაწილი სწორედ კორომანდელის პორტების გავლით გადიოდა ევროპაში.

2004 წლის 26 დეკემბერს ინდოეთის ოკეანეში კუნძულ სუმატრას დასავლეთ სანაპიროსთან მომხდარმა მიწისძვრამ, გამოიწვია ცუნამი, რომელმაც გადაუარა კორომანდელის სანაპიროს და შეიწირა უამრავი სიცოცხლე და გამოიწვია უზარმაზარი ზარალი.
საბრძოლო ძაღლები

საბრძოლო ძაღლების ისტორია მრავალი საუკუნის წინ დაიწყო. ისინი ასრულებდნენ სხვადასხვა ამოცანას:მიათრებდნენ საბრძოლო მასალით დატვირთულ ურმებს, ბრძოლის ველზე დაჰქონდათ წერილები... მაგრამ საბრძოლო მეთოდების ცვლილებებთან ერთად მათი როლიც შეიცვალა. დღესდღეობით მათთვის შედარებით ახალი ამოცანაა დამალული ასაფეთქებელი მოწყობილობების აღმოჩენა.

ბრძოლის ველზე
წარსულში ძაღლები პირდაპირ ბრძოლის ველზე გაჰყავდათ, მაგრამ დენთის გამოგონების შემდეგ საბრძოლო მოქმედებებში აღარ მონაწილეობდნენ. თანამედროვეთა გადმოცემით, ისინი ბრძოილის ველზე ორივე მხარეს იწვევდნენ საერთო არეულობას. ბრძოლაში იყებებდნენ მძვინვარე მასტიფის ტიპის ძაღლებს, რომლებიც მაშინ აშკარად უფრო დიდები და აგრესიულები იყვნენ, ვიდრე ამავე ჯიშის თანამედროვე ინდივიდები.

ისტორიული მემკვიდრეობა
1415 წ. ბრიტანულ და ფრანგულ არმიებს შორის აზენკურის ბრძოლაში სასიკვდილოდ დაიჭრა ლაიმჰოლის რაინდი, სერ პირს ლი, რომელსაც ერთგულად სდარაჯობდა მისი საყვარელი მასტიფი. ბრძოლის შემდეგ ძაღლი, როგორც ბრძოლის გმირი, წაიყვანეს ლაიმჰოლში, ჩეშირში, სადაც მან სათავე დაუდო მასტიფების ლაიმჰოლის ხაზს, რომელიც დღემდე შემოღჩინელია წმინდა ჯიშის თანამედროვე მასტიფებში.

პირველი მსოფლიო ომი
პირველი მსოფლიო ომის დროს ზოგიერთი ძაღლი გაიწვრთნა დივერსანტების მიგნებაშო, ზოგიც – კურიერად. კურიერის როლი მათ განსაკუთრებით კარგაღ შეასრულეს: მაშინ საბრძოლო ველთან კავშირის საშუალებები შედარებით პრიმიტიული იყო, ძაღლები კი დაუღალავად დაბროდნენ ტალახსა და სანგრებში. თავიანთი ყოფნით ჯარს, განსაკუთრებით ფრონტის ხაზზე მყოფთ, მორალურადაც ამხნევებდნენ.

შემდგომ შეიარეღებულ კონფლიქტებში ძაღლების როლი კიდევ უფრო მრავალფეროვანი გახდა. ისინი ჰენდლერებთან ერთად პარაშუტით ხტებოდნენ თვითმფრინავიდან, ჯარს უთითებდნენ დანაღმულ მინდორზე, ეძებდნენ იარაღს, იცავდნენ შეიარაღებული ძალების საკვანძო ობიექტებს, პატრულივით აფრთხილებდნენ ჯარისჯაცებს, თუ სად იმყოფებოდა მოწინააღმდეგე... ეს მათი ერთ-ერთი მთავარი ამოცანა იყო ვიეტნამის ომის დროს, რომელშიც 40000-ზე მეტი მებრძოლი ძაღლი აქტიურად მონაწილებოდა. წარსულში, სამხედრო სამსახურის ძველი წესების თანახმად, სამუშაოდ უვარგისი ძაღლები უნდა დაეცოხათ, დღეს კი მათ ოჯაბებში ანაწილებენ.
სიერა-მადრეს განძი (ფილმი)

სიერა-მადრეს განძი — 1948 წლის ვესტერნი, რომლის რეჟისორია ჯონ ჰიუსტონი. 1990 წელს ფილმი შეყვანილ იქნა ფილმების ეროვნულ რეესტრში. რეჟისორი სტენლი კუბრიკი ამ ფილმს აყენებდა მეოთხე ადგილზე თავის საყვარელ ათ ფილმს შორის.

სიუჟეტი
დობსი და კერტინი დაქირავებით მუშაობენ, მაგრამ დამქირავებელი მათ მოატყუებს და ჯამაგირს არ გადაუხდის. ისინი დაუმეგობრდებიან გამოცდილ ჰოვარდს და მასთან ერთად მექსიკაში გაემართებიან ოქროს მოსაპოვებლად. თავდაპირველად მათ ოქროს პოვნა ადვილად წარმოუდგენიათ, მაგრამ სინამდვილეში ეს ძალიან ძნელი აღმოჩნდება. როცა დობსი დანებებას გადაწყვეტს, ჰოვარდი მაშინ აღმოაჩენს ოქროს საბადოს. სამივე საკუთარ წილს სამალავში ინახავს. დობსის სამალავში შხამიანი ხვლიკი შეძვრება. კერტინი ცდილობს ქვა ხის ჯოხით გადააბრუნოს და მოკლას ქვეწარმავალი. ეჭვიანი დობსი ჩათვლის, რომ კერტინს მისი წილის მითვისება უნდა, თუმცა ბოლოს მაინც კერტინს დაუჯერებს.

სამეულს მიაგნებს ვინმე ჯეიმზ კოუდი, რომელიც მათ შესთავაზებს, ან მოკლან, ან პარტნიორად აიყვანონ, ან გაუშვან. სამეული უცნობს პარტნიორად აიყვანს. ამის შემდეგ ოქროს მაძიებლებს ფედერალებად გადაცმული ბანდიტები დაესხმიან თავს.

კერტინსა და დობს შორის ურთიერთობა იძაბება. დობსს კერტინის მოკვლა უნდა და მის დაძინებას ელის. როცა კერტინს ჩაეძინება, დობსი იხელთებს და მძიმედ დაჭრის მას, მაგრამ კერტინი მხარშია დაჭრილი და გადარჩება. მთელი ოქრო დობსს რჩება. დობსს უდაბნოს ოაზისთან ბანდიტები დახვდებიან და მოკლავენ. დობსის მოგროვებულ ოქროს კი ქარი გაფანტავს. ჰოვარდი და კერტინი მათ მიერ მოპოვებული ოქრს ბედზე იცინიან. ჰოვარდი ინდიელების სოფელში რჩება, კერტინი კი მოკლული კოუდის ცოლთან გაემგზავრება.

როლებში
ჰამფრი ბოგარტი — დობსი
ტიმ ჰოლტი — კერტინი
უოლტერ ჰიუსტონი — ჰოვარდი
ბრიუს ბენეტი — ჯეიმზ კოუდი

ჯილდოები
ოსკარი
საუკეთესო რეჟისორი: ჯონ ჰიუსტონი
საუკეთესო ადაპტირებული სცენარი: ჯონ ჰიუსტონი
საუკეთესო მსახიობი კაცი მეორეხარისხოვან როლში: უოლტერ ჰიუსტონი

ოქროს გლობუსი
საუკეთესო რეჟისორი: ჯონ ჰიუსტონი
რევოლუცია (ტელესერიალი)

„რევოლუცია“ — ამერიკული სათავგადასავლო ტელესერიალი. სერიალი ამერიკულ არხ, -ზე გადიოდა. მისი პრემიერა 2012 წლის 17 სექტემბერს შედგა. 2012 წლის 2 ოქტომბერს -მ დაადასტურა, რომ სერიალის პირველ სეზონში 22 სერია იქნებოდა, თუმცა მალე სერიათა რაოდენობა 20-ამდე შემცირდა.

სერიალის გადაღებები ძირითადად ვილიმინგტონში და მის გარშემო მიმდინარეობდა.

2013 წლის 26 აპრილს სერიალი მეორე სეზონისთვის განახლდა, რომელსაც 22 სერია ექნება.

სერიალის მიმოხილვა
სერიალში მოვლენები პოსტ-აპოკალიფსურ მომავალში ვითარდება. 15 წლით ადრე, უცნობმა მოვლენამ მთელს დედამიწაზე გათიშა ელექტროენერგია, რამაც ყველანაირი მოწყობილობის გამორთვა გამოიწვია, კომპიუტერების, მანქანების და ყველა სხვა დანადგარის ჩათვლით. ხალხი იძულებული გახდა შეგუებოდა სამყაროს, ელექტროენერგიის გარეშე. "დაბნელების" შემდეგ მთავრობა დაემხო და ამერიკის ტერიტორიაზე გენერლები და პოლიცია გაბატონდა. სერიალის სიუჟეტი მეთესონების ოჯახის გარშემო ვითარდება. ოჯახი ფლობს სპეციალურ ხელსაწყოს (საიდუმლო კულონს), რომელიც არა მარტო 15 წლის წინანდელი მოვლენის გასაღებია, არამედ უკუმოვლენის გამოწვევაც შეუძლია. თუმცა მათ უნდა დაამარცხონ სებასტიან მონრო, მონროს მილიციის გენერალი და მონროს რესპუბლიკის პრეზიდენტი, რომელსაც ელექტროენერგია თავისთვის სჭირდება, რათა ყოფილი ამერიკის შეერთებული შტატების ტერიტორია დაიპყროს.

ყველა სერიის შესავალი ასეთია:

ჩვენ ელექტრონულ მსოფლიოში ვცხოვრობდით. მთლიანად მასზე ვიყავით დამოკიდებულნი და შემდეგ ელექტროენერგია გაითიშა. ყველაფერმა შეწყვიტა მუშაობა. მზად არ ვიყავით. შიშმა და უწესრიგობამ პანიკა გამოიწვია. მთავრობა დაემხო. საკვების მარაგი და მოგროვილი იარაღი მილიციას ჩაუვარდა ხელში. ჯერ კიდევ არ ვიცით, რატომ გაითიშა ელექტროენერგია, თუმცა იმედი გვაქვს, რომ გამოჩნდება ვიღაც, ვინც გზას გაგვინათებს.

პირველი სეზონის მე-5 ეპიზოდში ჩანს რუკა, სადაც ნაჩვენებია "დაბნელების" შემდეგ ამერიკის ტერიტორიაზე წარმოქმნილი ნაწილები. ასეთი სულ ექვსია: მონროს რესპუბლიკა, ჯორჯიის ფედერაცია, პლეინსის ერი, ტექსასის რესპუბლიკა, კალიფორნიის თანამეგობრობა და უნაყოფო მიწა.

იმავე ეპიზოდში ცნობილი ხდება, რომ ჯორჯიის ფედერაცია და პლეინსის ერი გაერთიანებულნი არიან მონროს რესპუბლიკის წინააღმდეგ.

მონროს რესპუბლიკის დედაქალაქი ფილადელფიაა, რომელიც კარგადაა დაცული, თუმცა მთელს ქვეყანაში შექმნილია აჯანყებულთა ჯგუფები, რომლებიც ამერიკის შეერთებული შტატების აღდგენას ცდილობენ.

გადაღება
სერიალის პრემიერა 2012 წლის 17 სექტემბერს შედგა. 2012 წლის 26 ნოემბერს, მას შემდეგ რაც ათი ეპიზოდი გავიდა სერიალმა შესვენება აიღო.

2012 წლის 25 მარტს სერიალის ჩვენება გაგრძელდა და დაიწყო პირველი სეზონის დარჩენილი ათი ეპიზოდის ჩვენება.

რეიჩელ მეთესონის როლი თავიდან ანდრეა როთს უნდა ეთამაშა, ვიდრე ის ელიზაბეთ მიჩელმა არ ჩაანაცვლა.

რევოლუცია მეორე, სრული 22 სერიანი სეზონისთვის 2013 წლის 26 აპრილს განახლდა.
ცრემლთა ქვა

„ცრემლთა ქვა“  — ტერი გუდკაინდის რომანი ეპიკური ფენტეზის ჟანრში. ციკლ „ჭეშმარიტების მახვილის“ მეორე წიგნი.

ჯადოქრის მეორე წესი
ჯადოქრის მეორე წესი მდგომარეობს შემდეგში:

უდიდესი ბოროტება შეიძლება საუკეთესო განზრახვებმა გამოიწვიოს.

წიგნის მნიშვნელოვანი პერსონაჟები
რიჩარდ რალი
კალან ამნელი
კარა მეისონი
ზედიკუს ზულ ზორანდერი
გრატჩი
ედი
ანელინა ალდურენი
ვერნა სოვენტრინი
პაშა მაესი
და არმინია
და ტოვი
და ულიცია
და ნიკი
ნათან რალი
ჩეიზი
რეიჩელი
შოტა
უორენი
დიუ-შაიუ
დედოფალი კაირილა
დედოფალი ბერნადინი
პრინცი ჰაროლდი
ლედი ბევინვიე
პელი
ფრინველების ადამიანი
სავიდლინი
ვეზელენი
სიდინი
ჩანდალენი
ტოსიდინი
პრინდინი
კარლინი
მრევლის სისხლი

„მრევლის სისხლი“  — ტერი გუდკაინდის რომანი ეპიკური ფენტეზის ჟანრში. ციკლ „ჭეშმარიტების მახვილის“ მესამე წიგნი.

ჯადოქრის მესამე წესი
ჯადოქრის მესამე წესი მდგომარეობს შემდეგში:

ვნება აკონტროლებს გონებას, უკეთესობისკენ ან უარესობისკენ.

წიგნის მნიშვნელოვანი პერსონაჟები
რიჩარდ რალი
კალან ამნელი
ზედიკუს ზულ ზორანდერი
და ვერნა
ანელინა ალდურენი
ედი
კარა
ბერდინა
რაინა
გრატჩი
უორენი
ნათან რალი
იმპერატორი ჯეგანი
და არმინია
და ტოვი
და ულიცია
და მერისა
ნიკი
ტობიას ბროგანი
ლუნეტა ბროგანი
გალტერო
ქარების ტაძარი

„ქარების ტაძარი“  — ტერი გუდკაინდის რომანი ეპიკური ფენტეზის ჟანრში. ციკლ „ჭეშმარიტების მახვილის“ მეოთხე წიგნი.

ჯადოქრის მეოთხე წესი
ჯადოქრის მეოთხე წესი მდგომარეობს შემდეგში:

პატიებაშია მაგია...განკურნების მაგია. როგორც პატიებაში, რომელსაც შენ სჩუქნი სხვას, ასევე პატიებაში, რომლითაც გასაჩუქრებენ.

წიგნის მნიშვნელოვანი პერსონაჟები
რიჩარდ რალი
კალან ამნელი
ზედიკუს ზულ ზორანდერი
აბატისა ანელინა
და ვერნა
უორენი
კარა
დრეფან რალი
ბერდინა
ნადინა
რაინა
ნათან რალი
იმპერატორი ჯეგანი
შოტა
ცეცხლის სული

„ცეცხლის სული“  — ტერი გუდკაინდის რომანი ეპიკური ფენტეზის ჟანრში. ციკლ „ჭეშმარიტების მახვილის“ მეხუთე წიგნი.

ჯადოქრის მეხუთე წესი
ჯადოქრის მეხუთე წესი მდგომარეობს შემდეგში:

ყურადღება მიაქციე იმას, თუ რას აკეთებს ადამიანი და არა იმას, რას ამბობს, რადგან ქმედებაში ვლინდება ჭეშმარიტება.

წიგნის მნიშვნელოვანი პერსონაჟები
აღმსარებელი

„აღმსარებელი“  — ტერი გუდკაინდის რომანი ეპიკური ფენტეზის ჟანრში. ციკლ „ჭეშმარიტების მახვილის“ მეთერთმეტე წიგნი.

ჯადოქრის მეთერთმეტე წესი
ჯადოქრის მეთერთმეტე წესი მდგომარეობს შემდეგში:

ბოლო წესი — ეს შენ თვითონ ხარ, ეს შენი ცხოვრებაა, ეს შენი არჩევანია ცხოვრებაში. თითოეული ადამიანი ინდივიდუალურია და თითოეული აკეთებს თავის არჩევანს ცხოვრებაში, ამიტომაც არსებობს ყველასთვის თავისი.

წიგნის მნიშვნელოვანი პერსონაჟები
რიჩარდ რალი
კალან ამნელი
ზედიკუს ზულ ზორანდერი
კარა
ნიკი
ენი
ნათან რალი
ვერნა სოვენტრინი
ედი
იგანი და ულიკი
და ულიცია
და ერმინია
შოტა
სიქსი
ჩეიზი
რეიჩელი
ჯეგანი
პრინცესა ვიოლეტა
ჯენსენ რალი
ტომი
გრატჩი
რიკა
ბერდინა
ჯილიანი
გერენალი ბენჯამინ მეიფერტი
სამუელი
სოხუმის დრამატული თეატრი

სოხუმის სამსონ ჭანბას სახელობის დრამატული თეატრი — სახელმწიფო აფხაზური თეატრი სოხუმში. შენობა საზეიმოდ გაიხსნა 1952 წლის 20 დეკემბერს (არქიტექტორი მ. ჩხიკვაძე).

ისტორია
პირველი სპექტაკლი, რომელმაც სათავე დაუდო აფხაზურ თეატრს, დაიდგა 1918 წელს ოჩამჩირეში (ხელმძღვანელი პ. შაკრილი). 1919 წელს სოხუმში დიმიტრი გულიას ინიციატივით საფუძველი ჩაეყარა აფხაზური ლიტერატურულ-დრამატულ წრეს (ხელმძღვანელი ა. შაქაია).

აფხაზეთის გასაბჭოების შემდეგ (1921) სოხუმში დიმიტრი გულიას ხელმძღვანელობით დაარსდა მოძრავი აფხაზური თეატრალური დასი. 1928 წელს საზეიმოდ გაიხსნა სოხუმის თეატრი მუდმივი აფხაზური და ქართული დასებით. აფხაზური დასის ხელმძღვანელი იყო ს. ბჟანია. 1929 წელს თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელად დაინიშნა რეჟ. ვ. გარიკი. 1930 წელს აფხაზურმა დასმა დადგა ს. შანშიაშვილის „ანზორი“. ამ პერიოდის საუკეთესო დადგმები იყო: მ. კოვეს „კიახ ხაჯარათი“, ვ. აგრბას „აჯანყება ლიხნში“, ა. ოსტროვსკის „ჭექა-ქუხილი“, გოგოლის „რევიზორი“, შილერის „ყაჩაღები“, ლოპე დე ვეგას „ცხვრის წყარო“ და სხვ.

1939 წელს თეატრს დაუბრუნდნენ მსახიობები, რომლებმაც რუსთაველის სახელობის თეატრთან არსებული დრამატული სტუდიის აფხაზური სექტორი დაამთავრეს. 1967 წელს თეატრს სამსონ ჭანბას სახელი მიენიჭა. 1979 წლიდან აფხაზური და ქართული დასები დამოუკიდებელ თეატრებად ჩამოყალიბდნენ. საბჭოთა ეპოქის ბოლო წლების საუკეთესი დადგმებია: შ. აჯინჯალის „წყაროს ხმა“, ო. იოსელიანის „სანამ ურემი გადაბრუნდება“, „თეთრი ბაირაღები“ (ნ. დუმბაძის მიხედვით), ბ. შინქუბას „როგორც გენებოთ“ და სხვ. თეატრი გასტროლებს მართავდა მოსკოვში, კიევში, თბილისში და სხვ. ქალაქებში.

აფხაზური თეატრის ჩამოყალიბებასა და განვითარებაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს რეჟისორებმა: კ. ძიძარიამ, ვ. კრივცოვმა, ვ. დომოგაროვმა, ვ. გარიკმა, ს. ჭელიძემ, ა. აგრბამ, შ. ფაჩალიამ, ნ. ეშბამ და სხვ.; მსახიობებმა: ე. შაკირბაიმ, რ. აგრბამ, ი. კოკოსკერიამ, ა. არგუნ-კონოშოკმა და სხვ. 1981 წელს დაჯილდოვდა „საპატიო ნიშნის“ ორდენით. 1984 წელს დასში ირიცხებოდნენ: სსრკ სახალხო არტისტი შ. ფაჩალია (დირექტორი); საქართველოს სსრ სახალხო არტისტები მ. ზუხბა, ლ. კასლანძია, მ. კოვე, ე. კოღონია, ა. აგრბა, ნ. კამკია, მ. ფაჩალია, ს. კობახია, ს. აგუმაა და სხვ. მთავარი რეჟისორი იყო დ. კორტავა, მთავარი მხატვარი ე. კოტლიაროვი.
მოჩვენება

მოჩვენება — ლიტერატურასა და ხალხში გარდაცვლილი ადამიანისა თუ ცხოველის სული. მას შეუძლია გამოჩენა, უხილავი ან სხვა სახით. მოჩვენებათა აღწერებია არაერთგვაროვანია. ზოგიერთი თვლის, რომ ისინი უხილავ სახეს ატარებენ, სხვები — ოდნავ ხილვად ობიექტებად ხედავენ. გარდაცვლილ ადამიანთან კონტაქტის დამყარების სურვილს ნეკრომანტია ეწოდება, ხოლო სეანსის სახით ჩატარებულ პროცესს — სპირიტიზმი.
სიას დინასტია

სიას დინასტია (ძვ. წ. 2070 - ძვ. წ. 1600 წლები; ) — ლეგენდარული დინასტია, ტრადიციული შეხედულებების თანახმად, მმართველობა ძველ ჩინეთში, ძვ. წ. 2070 წლიდან   ძვ. წ. 1765 წლამდე.  ჩინელი არქეოლოგები სიას დინასტიას ხშირად უკავშირებენ ერლიტოუს კულტურას. იმ ტერიტორიაზე, რომელზეც იდენტიფიცირებულია სიას დინასტია, ჯოუს ეპოქაში ძინის სამეფო წარმოიშვა.

მითური წინარეისტორია
ჩინური მითურ-ისტორიული ტრადიციების თანახმად, ჩინეთის სახელმწიფო დააარსა ყვითელმა იმპერატორმა — ხუან-დიმ, რომელმაც ძვ. წ. საუკუნეში, მძიმე ბრძოლების შედეგად შეძლო სხვადასხვა ტომთა ბელადების დამორჩილება და შექმნა თავის სახელმწიფო კუნლუნის მთაზე — მდინარე ხუანხეს აუზიდან შორეულ დასავლეთში.

მშვიდობის ჩამოვარდნის გამო, ხუან-დიმ ღმერთებს მსხვერპლი შესწირა, დანიშნა მმართველები და ქვეყნის მასშტაბით გამოსცა კანონები. ხუან-დის ჰყავდა 25 ვაჟი, აქედან 14-მა (ბიბლიური იაკობის მსგავსად) ახალ მოდგმას ჩაუყარა საფუძველი. ქვეყნის ტახტი ხუან-დი-სგან (ძვ. წ. 2698 — ძვ. წ. 2597) მემკვიდრეობით გადაეცა შაო-ხაო-ს, შემდეგ — ჩუნ-სუი-ს, შემდეგ დი-კუს, შემდეგ კი — დი-ჟის და საბოლოოდ იაოს, რომელიც, ალბათ ყველაზე სათნო და ბრძენი მმართველი იყო. მან გააერთიანა და მიიყვანა ქვეყანა ჰარმონიულ მდგომარეობამდე, დაამყარა ხალხთა შორის თანხმობა, მაღალ თანამდებობებზე გამოცდილი და პროფესიონალი კადრები დანიშნა. იაომ მემკვიდრედ სათნო შუნები (ძვ. წ. 2256 — ძვ. წ. 2205) აირჩია. ამისთვის იმპერატორმა ქვეყანა 12 ნაწილად დაჰყო და ყველგან მმართველებად შუმები დაადგინა.

იუ დიდი და სიას სახელმწიფოს დაარსება
შუნებისგან ძალაუფლება გადაეცა ხუან-დი პირდაპირ შთამომავალს, იუს, სიას გვარიდან, რომელიც ითვლება სიას დინასტიის დამააარსებლად. დინასტიის 17 მმართველი ქვეყანას სამ საუკუნენახევრის განმავლობაში მართავდა.

სიას დინასტიის მმართველების სია
ბევრი ისტორიკოსი სიას დინასტიას ლეგენდარულ დინასტიებს მიაკუთვნებს, თუმცა ეს დღემდე საკამათოა. ამ ეპოქის არც ერთი წერილობითი წყარო არ შემორჩენილა.
აბდულ ჰამიდი (პოლიტიკოსი)

აბდულ ჰამიდი (; დ. 1 იანვარი 1944) — ბანგლადეშის პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე. ბანგლადეშის პარლამენტის სპიკერი და პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი 2013 წლის 14 მარტიდან, ხოლო პრეზიდენტი 24 აპრილიდან. შვიდი მოწვევის პარლამენტის წევრი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1944 წლის 1 იანვარს ბრიტანეთის ინდოეთის ქალაქ დაკაში. ახალგაზრდობაში იბრძოდა ბანგლადეშის დამოუკიდებლობისათვის, რის გამოც რამდენიმეჯერ დააპატიმრეს. 1971 წელს ბანგლადეშის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ ქვეყნის პარლამენტის წევრად 7-ჯერ აირჩიეს. საუკუნის დასასრულს გახდა პარტია ავამი ლიგის ლიდერი. 2001 წლის ივლის-ოქტომბერში პირველად ჩაუდგა პარლამენტს სათავეში, მეორედ 2009 წლის 25 იანვრიდან 2013 წლის 20 მარტამდე. 20 მარტს სინგაპურში სამკურნალოდ წასული პრეზიდენტი ზილურ რაჰმანი გარდაიცვალა, კონსტიტუციის თანახმად თანამდებობა აბდულ ჰამიდმა დაიკავა.
ჰამფრი ბოგარტი

ჰამფრი ბოგარტი (; დ. 25 დეკემბერი, 1899 — გ. 14 იანვარი, 1957) — ამერიკელი მსახიობი. 1920-30-იან წლებში მოღვაწეობდა ბროდვეიზე. 1929 წლიდან დაიწყო კინოში მოღვაწეობა, 1941 წლიდან იქცა ერთ-ერთ პოპულარულ მსახიობად. 1999 წელს ამერიკის ფილმის ინსტიტუტმა ის ამერიკული კინოს ისტორიაში უდიდეს მსახიობ კაცად აღიარა.

ფილმოგრაფია
ანდრონიკე გაბისულავა

ანდრონიკე გაბისულავა — წალენჯიხის მონასტრის ბერი, მხატვარი.

ანდრონიკემ, მეორე ბერთან, ქვაბალია მახარებელთან ერთად, სამეგრელოს მთავრის ვამეყ დადიანის (1384-1396) დავალებით კონსტანტინოპოლიდან ჩამოიყვანა მხატვარი კირ მანუელ ევგენიკოსი, რომელმაც შესანიშნავი ფრესკული მხატვრობით შეამკო წალენჯიხის მთავანგელოზთა ტაძარი. ამის შესახებ მოთხრობილია ტაძრის სვეტებზე მოთავსებულ საღებავით შესრულებულ ქართულ და ბერძნულ წარწერებში.

წალენჯიხის მხატვრობა პალეოლოგოსთა ეპოქის ბიზანტიური ფერწერის ერთ-ერთი საუკეთესო ნიმუშია საქართველოში. გამოთქმულია მოსაზრება, რომ კირ მანუელ ევგენიკოსს ტაძრის მოხატვაში გაბისულავა ანდრონიკე და ქვაბალია მახარობელი ეხმარებოდნენ.
მახარებელი ქვაბალია

მახარებელი ქვაბალია — წალენჯიხის მონასტრის ბერი, მხატვარი — ოდიშის მმართველის, მანდატურთუხუცესისა და ერისთავთა ერისთავის ვამეყ დადიანის მიერ ანდრონიკე გაბისულავასთან ერთად კონსტანტინოპოლში იყო წარგზავნილი, საიდანაც მათ ჩამოიყვანეს მხატვარი კირ მანუელ ევგენიკოსი.

მანუელ ევგენიკოსმა მოხატა წალენჯიხის ტაძარი. (სხვა მისი ნამუშევარი არც ბიზანტიაშიდა არც საქართველოში ცნობილი არაა). ვამეყ დადიანის მმართველობის დროს, რომელიც მარი ბროსეს მიხედვით 1384-1396 წწ. უნდა განისაზღვროს (150 წლის წინათ შემოთავაზებული ეს თარიღი დღემდე საყოველთაოდ გაზიარებულია). მაშასადამე, მანუელ ევგენიკოსის მოღვაწეობა, წალენჯიხის მხატვრობა და შესაბამისად მახარებელი ქვაბალიას მოღვაწეობა საუკუნის ბოლო მეოთხედით თარიღდება.

მახარებელი ქვაბალია, ისევე, როგორც მხატვარ მანუელ ევგენიკოსის მასთან ერთად ჩამომყვანი ანდრონიკე გაბისულავა, დასახელებულია ტაძრის ორ წარწერაში – ერთი ასომთავრულია, შესრულებული შავი საღებავით თეთრ ფონზე ტაძრის გუმბათქვეშა სვეტის ჩრდილო-დასავლეთის წახნაგზე, ხოლო მეორე ბერძნულია, შესრულებული მთავრული ასოებით, შავი საღებავით თეთრ ფონზე, იმავე სვეტის მეორე, დასავლეთის უფრო ფართო წახნაგზე. ქართული წარწერა ერთ ადგილას სამი სტრიქონის ფართობზე დაზიანებულია (ჩამოშლილია შელესილობის ფენა), ამიტომ მახარებლის და ანდრონიკეს ვინაობა გაურკვეველია, სამაგიეროდ ბერძნული წარწერის მიხედვით აშკარაა, რომ ორივენი ბერ-მონაზვნები ყოფილა.

სხვა ცნობები მახარებელ ქვაბალიას, ანდრონიკე გაბისულავას და მათ მიერ ჩამოყვანილ მხატვარ კირ მანოელ ევგენიკოსის შესახებ არ მოიპოვება. მაგრამ წალენჯიხის ტაძრის მხატვრობა პალეოლოგების ეპოქის, მონუმენტური მხატვრობის ერთ-ერთ შესანიშნავ ნიმუშად არის მიჩნეული.
შანგის დინასტია

შანგის იმპერია , ინის იმპერია , ან შანგ-ინის იმპერია — სახელმწიფო ფორმირება ძვ. წ. 1600-დან ძვ. წ. 1027-მდე წლებში, მდინარე ხუანხეს ჩრდილოეთის ველებზე. შანგის დინასტია წინ უძღოდა ჯოუს დინასტიას.

შანგის იმპერია არის პირველი ჩინური სახელმწიფო წარმონაქმნი, რომლის არსებობაც დასტურდება არა მხოლოდ არქეოლოგიური მასალებით, არამედ ზეპირი და წერილობით წყაროებითაც. შანგის იმპერიის ისტორიის ყველაზე სრულყოფილ აღწერას სიმა ციანის „ისტორიული ჩანაწერები” შეიცავს. გათხრების შედეგად იპოვნეს ძიაგუვენი — იეროგლიფური წარწერები კუს ბაკანსა და ცხოველის ძვლებზე, აგრეთვე ბრინჯაოს, ნეფრიტს, კერამიკასა და ქვის ნაწარმზე. დიდი აღმოჩენები გაკეთდა შანგის დინასტიის დედაქალაქის — ინსიუს (ჩინ.:))ტერიტორიაზე, რომელიც თანამედროვე ქალაქის ანიანის, ხენანის პროვინციაში მდებარეობს. უძველესი ქალაქი შედის იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ნუსხაში.

პოლიტიკური სტრუქტურა
მოსახლეობის სხვადასხვა ფენებში პოლიტიკური სტატუსი იყო განსხვავებული. ვანი წარმოადგენდა საკრალურ ფიგურას და ჰქონდა დიდი ძალაუფლება. ის გარდაცვლილი წინაპრების პატივსაცემად ასრულებდა საზეიმო რიტუალ დის. მიიჩნეოდა, რომ მხოლოდ მას შეეძლო ყოფილიყო შუამავალი გარდაცვლილებსა და ცოცხლებს შორის. ტიტული ან ძმიდან ძმას ან ბიძიდან უფროს ძმისშვილს გადაეცემოდა, ხოლო ვან ი-დან მოყოლებული ძალაუფლება მამიდან უფროს შვილზე გადადიოდა. ვანის ახალგაზრდა ნათესავები, რომლებიც ვერ აცხადებდნენ ძალაუფლებაზე პრეტენზიას, შეადგენდნენ არისტოკრატულ კლანს.

გლეხებთან შედარებით, ვანის გარემოცვას (ადმინისტრაციული აპარატი, მებრძოლები) პრივილეგირებული სტატუსი ჰქონდა. თანამდებობის პირები იყოფოდა ადმინისტრატორებად, მცირე რანგის მენეჯერებად და სამხედრო წვრთნებსა და ნადირობაზე პასუხისმგებელ პირებად.

ადმინისტრაციული დაყოფა
შანგის სახელმწიფო დაიყო სტრუქტურულად უთანასწორო ნაწილებად:
ზონა (რამდენიმე ათეული კილომეტრის რადიუსში), დედაქალაქით, რომელსაც უშუალოდ განაგებდა ვანი.
რეგიონული მმართველობის ტერიტორიები, რომელთაც ვანი, მისი ოჯახის წევრებისა და ახლობლები მართავდნენ. ასეთი ტერიტორია იყო — ჯოუ.
მეორე ზონა — დასახლებული უცხოური ტომებით.

შანგის დინასტიის მმართველები
ვან მეფეთა სამეფო სახელების გარდა, ჩინეთის ისტორიამ მათი ადრინდელი სახელებიც შემოინახა (მაგ, სიან ტუ ::, აგრეთვე, მოიხსენიება როგორც „ში ძინე”).
სავოიარდი

სავოიარდი ( — „სავოიურები“, ასევე „ქალბატონის თითები“) — შაქრის ნამცეცებით დაფარული, მოგრძო ბრტყელი ფორმის ბისკვიტის ნამცხვარი. სავოიარდი იოლად იწოვს წყალს და ამის შედეგად ძალიან რბილი ხდება. სავოიარდი — მრავალი ფრანგული დესერტის განუყოფელი ნაწილია, კერძოდ კი, ეს ნამცხვარი გამოიყენება ტორტი-ნაყინების, შარლოტკისა და ტირამისუს მომზადების დროს.

ისტორია
სავოიარდი საუკუნის ბოლოს საფრანგეთის მეფის ვიზიტთან დაკავშირებით, სავოიის ჰერცოგების სასახლის კარზე იქნა გამოგონებული და სულ მალე სავოიის „ოფიციალური“ ნამცხვრის სტატუსიც მიიღო.
სუბეკვატორული სარტყელი

სუბეკვატორული სარტყლები — გეოგრაფიული სარტყლები ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნახევარსფეროებში, ეკვატორულ და ტროპიკულ სარტყლებს შორის. დამახასიათებელია ჰაერის მასების სეზონური ცვლა: ზაფხულობით გაბატონებულია ეკვატორული ჰაერი, ზამთრობით კი ტროპიკული (პასატები). ეკვატორული მუსონური ჰავა ვლინდება გვალვიანი და წვიმიანი პერიოდების მორიგეობაში და განაპირობებს ბუნებრივი პროცესების სეზონურ რიტმულობას. საშუალო თვიური ტემპერატურები 15-დან 32°-მდეა, ნალექები 250-დან 2000 მმ-მდე წელიწადში. ნალექების 90-95% მოდის წვიმიან პერიოდზე. ლანდშაფტური ზონები იცვლება მერიდიანული მიმართულებით: მუდმივად ნოტიო ტყე, სეზონურად ნოტიო ფოთოლმცვივანი ტყე, ნოტიო მაღალბალახოვანი სავანა და სავანური ტყე, ტიპობრივი სავანა, გაუდაბნოებული სავანა და ნათელი ტყე. მთაში სიმაღლებრივი სარტყლურობის ტყემდელოს და ტყესტეპის სპექტრებია, ნიადაგები ლატერიტულია. ცხოველთა სამყაროს ტიპური წარმომადგენლები არიან: მცოხნავი ჩლიქოსნები, მტაცებლები, მღრღნელები, ტერმიტები. ოკეანეში სუბეკვატორული სარტყლები შემოიფარგლება ჩრდილოეთის პასატური დინების საზღვრებით. წყლის საშუალო ტემპერატურა 25°. სუბეკვატორული სარტყლების ლანდშაფტები ძლიერ გარდაქმნილია ადამიანის სამეურნეო საქმიანობით, განსაკუთრებით სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. ფართოდ არის გავრცელებული საპლანტაციო კულტურები, მისდევენ სასაძოვრო მეცხოველეობას.