მიხაილო ბოიჩუკი

მიხაილო ბოიჩუკი ( დ. 30 ოქტომბერი, 1882, რომანივკა, ცისლეიტანია – გ. 13 ივლისი, 1937, კიევი) — უკრაინელი მხატვარი-მონუმენტალისტი, მოდერნისტი, პედაგოგი. საუკუნის მონუმენტური ხელოვნების ერთ-ერთი ფუძემდებელი უკრაინაში. აღსრულებული რენესანსის წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
მიხაილო ბოიჩუკი დაიბადა რომანივკაში ( ტერნოპილის ოლქი ). ხატვა ბავშვობაში დაიწყო. მისი, როგორც მხატვრის, კარიერა ჩამოყალიბდა ხატვის მასწავლებლის წყალობით, რომელმაც გაზეთში ნიჭიერი მოსწავლის შესახებ განცხადება განათავსა და მისით მხატვარ-მასწავლებელი იულიან პანკევიჩი დაინტერესდა. 1898 წელს ლვივში გაემგზავრა იულიან პანკევიჩთან. ხატვასთან ერთად ეუფლებოდა ხატწერას და წიგნების მინიატურების ხელოვნებას.

1899 წელს ტარას შევჩენკოს სახელობის სამეცნიერო საზოგადოების (და მოგვიანებით მიტროპოლიტ ანდრეი შეპტიცკის ) ფინანსური მხარდაჭერით, სწავლა დაიწყო ვენის სახვითი ხელოვნების აკადემიაში, შემდეგ სწავლა განაგრძლო კრაკოვის აკადემიაში, სადაც მისი ხელმძღვანელი იყო ლეონ ვიჩულკოვსკი. კრაკოვის აკადემია დაამთავრა 1905 წელს ვერცხლის მედალზე. 1905 წელს მოეწყო მისი ნამუშევრების გამოფენა ლვივში, ლატურის გალერეაში.

1905-1906 წლებში გაიწვიეს ავსტრიის არმიაში. მსახურობდა დალმაციაში.

1907 წელს ბოიჩუკის ნამუშევრები მიუნხენში გამოიფინა. 1908 წლიდან მხატვარი პარიზში მუშაობდა, სადაც პაბლო პიკასოს და დიეგო რივერას შეხვდა. 1909 წელს საკუთარი სახელოსნო-სკოლა დააარსა. მის შემოქმედებაზე დიდი გავლენა იქონიეს ფელიქს ვალოტონმა, პოლ სერუზიემ და მორის დენიმ. 1910 წელს მან გამოფენა გამართა დამოუკიდებელ მხატვართა სალონში , სადაც წარმოდგენილი იყო მისი და მისი სტუდენტების ნამუშევრები ბიზანტიური ხელოვნების აღორძინების თემაზე. მიხაილო ბოიჩუკთან მოღვაწე უკრაინელი მხატვრების ჯგუფი გახდა მომავალი ბოიჩუკისტური სკოლის ბირთვი. პარიზში ყოფნისას მიხაილო მხატვარ სოფია ნალეპინსკაიაზე დაქორწინდა, რომელიც 1909 წელს რენსონის აკადემიაში ფერწერას სწავლობდა. 1910 წელს მიხაილო ლვივში დაბრუნდა, სადაც ეროვნულ მუზეუმში დაიწყო მუშაობა: აღადგენდა ხატებს და ასევე შეკვეთით მუშაობდა სხვადასხვა ეკლესიების მოხატვაზე. 1914 წელს, პირველი მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე, რუსეთის არმიის მიერ გალიციის ოკუპაციის შემდეგ, როგორც ავსტრია-უნგრეთის ქვეშევრდომი, იგი არზამასში გაგზავნეს. ომის შემდეგ ბოიჩუკი კიევში დარჩა.

1917 წელს მუშაობდა კიევის წმინდა სოფიას ტაძრის ფრესკებზე. ამავე წელს გახდა უკრაინის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი, სადაც ასწავლიდა ფრესკას და მოზაიკას. 1920 წელს დაიკავა რექტორის თანამდებობა.

1925 წელს ბოიჩუკი გახდა უკრაინის რევოლუციური ხელოვნების ასოციაციის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და იდეოლოგიური ლიდერი. ასოციაციაში დომინირებულ მხატვრულ მოძრაობას ეწოდა მისი სახელი — „ბოიჩუკიზმი“

იმ დროს უკვე იყო არაერთი მაღალი დონის მონუმენტური ნამუშევარის ავტორი, ჩამოაყალიბა მონუმენტური მხატვრების სკოლა, რომელიც მის გარდაცვალებამდე ფუნქციონირეებდა. სკოლაში მოღვაწეობდნენ ისეთი ცნობილი მხატვრები, როგორებიც იყვნენ მისი ძმა ტიმოფეი ბოიჩუკი და ივან პადალკა.

1926 წლის ნოემბრიდან 1927 წლის მაისამდე მეუღლესთან და სტუდენტებთან, ივან პადალკასთან და ვასილი სედლიართან ერთად გაემგზავრა გერმანიაში, საფრანგეთსა და იტალიაში. ეს მოგზაურობა გახდა მხატვრის შემდგომი დაპატიმრების ოფიციალური მიზეზი, სავარაუდოდ, კონტრრევოლუციურ ორგანიზაციაში მონაწილეობის ეჭვის საფუძველზე.

1930-1931 წლებში იყო ლენინგრადის პროლეტარული ხელოვნების ინსტიტუტის მასწავლებელი.

1936 წლის 25 ნოემბერს. „ბურჟუაზიულ ნაციონალიზმში“ ბრალდების საბაბით დააპატიმრეს. ის და კიდევ რამდენიმე სტუდენტი დიდი ტერორის რეპრესიებს შეეწირნენ.

მიხაილო ბოიჩუკი სიკვდილით დასაჯეს კიევში 1937 წლის 13 ივლისს.. ასევე 1937 წელს დააპატიმრეს და დახვრიტეს მხატვრის იმ დროისთვის უკვე ყოფილი მეუღლე სოფია ნალეპინსკა-ბოიჩუკი.

მხატვრის რეაბილიტაცია მოხდა 1958 წელს.

მიხაილო ბოიჩუკის ნამუშევრები მუზეუმის საცავიდან დააბრუნეს. მათი გამოფენა მხოლოდ 1991 წლიდან დაიწყო.

პირადი ცხოვრება
პირველი ქორწინება — სოფია ნალეპინსკა-ბოიჩუკი, ვაჟი — პიოტრი (დაიბადა 1918 წელს).
მეორე ქორწინება — ალა გერბურტ-იოჰანსენი, ქალიშვილი — ანა ბოიჩუკ-შჩეპკო (დაიბადა 1936 წელს, ხარკივი — 2022 წელს, ნიუ-იორკი, აშშ), რადიო „თავისუფლების“ ჟურნალისტი. 1938 წლის შემოდგომაზე, ალა ვიკენტიევნა, რეპრესიებისგან თავის დაღწევის მიზნით, შვილებთან (პოეტ მაიკ იოჰანსენთან ქორწინებიდან ვაჟი და ქალიშვილი ანა) ერთად მოსკოვში გაემგზავრა; დიდი სამამულო ომის დაწყების შემდეგ, 1941 წელს, კიევში დაბრუნდა, ხოლო 1943 წლის შემოდგომაზე გერმანიაში (მიუნხენი) გაემგზავრა.

ნამუშევრები
ბოიჩუკის შემოქმედებითი პროგრამა მოიცავდა ბიზანტიური და ძველი სლავური საეკლესიო მონუმენტური მხატვრობის, იტალიური პროტორენესანსის ხელოვნების, უკრაინული წიგნის გრავირებისა და ხალხური მხატვრობის თანმიმდევრულ შესწავლასა და გამოყენებას. მხატვარი ცდილობდა შეექმნა ახალი მონუმენტური სტილი, რომელიც ორგანულად გააერთიანებდა ამ ყველაფერს.

ბოიჩუკის მრავალი ნამუშევარი, ძირითადად ფრესკები და მოზაიკა, მისი სიკვდილით დასჯის შემდეგ განადგურდა. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ განადგურდა მისი ნახატებიც კი, რომლებიც ლვივის მუზეუმებში ინახებოდა. ბოიჩუკმა და მისმა სკოლამ, რომლის წარმოამადგენლები იყვნენ მხატვრის ძმა ტიმოფი ბოიჩუკი, ივან პადალკა, ვასილი სედლიარი, სოფია ნალეპინსკა-ბოიჩუკი, მიკოლა კასპეროვიჩი, ოქსანა პავლენკო, ანტონინა ივანოვა, მიკოლა როკიცკი, კატერინალოკდიოვო, ოკერინალოკდივ, მიკოლა როკიტსკი, კატერინალოკდიოვო, მიკოლა ბორდინა. ივანჩენკო, სერხიი კოლოსი, ოხრიმ კრავჩენკო, ჰრიჰორი დოვჟენკო, ონუფრი ბიზიუკოვი, მარიია კოტლიარევსკა, ივან ლიპკივსკი, ვირა ბურა-მაცაპურა, იაროსლავა მუზიკა, ალექსანდრ რუბანი, ოლენა სახნოვსკა, მანუილ შეხტსკალე, მარიანა ტრუსტიანი, განახორციელეს მასშტაბური პროექტები, რითაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს უკრაინულ და მსოფლიო ხელოვნებაში.

1917 წლის ოქტომბრის რევოლუციისთანავე, ბოიჩუკმა და სტუდენტთა ჯგუფმა მისი ხელმძღვანელობით შქმნეს ფრესკები კიევის ოპერისა და ბალეტის თეატრისთვის (1919), ხარკივის ოპერის თეატრისთვის (1921), მოსკოვში გამართულ ხელნაკეთობებისა და სოფლის მეურნეობის პირველ სრულიად რუსულ გამოფენაზე უკრაინის სსრ პავილიონისთვის და კიევის კოოპერატიული ინსტიტუტისთვის (1923). მოგვიანებით, ბოიჩუკი გადაერთო სოციალისტური რეალიზმის სტილზე. მისი ჯგუფის ძირითადი ნამუშევრები წარმოდგენილი იყო ოდესის გლეხთა სანატორიუმში (1927–1928) და ხარკივის ჩერვონოზავოდსკის სახელობის უკრაინული დრამატულ თეატრში (1933–1935).

ბოიჩუკის ზოგიერთი ნამუშევარი დაცულია უკრაინის ეროვნული ხელოვნების მუზეუმში.

შემოქმედებითი მემკვიდრეობა
უკრაინის ეროვნული ხელოვნების მუზეუმის ნახატები;
ფრესკები ლუცკის ყაზარმებში (1919);
ფრესკები კიევის კოოპერატიული ინსტიტუტში (1922-1923);
ფრესკები ოდესაში, ხაჯიბეევსკის ესტუარზე მდებარე სანატორიუმში (1927-1929);
ფრესკები ხარკივის კრასნოზავოდსკის თეატრის ფოიეში (1933-1935).

მოსწავლეები
ივან პადალკა (1894-1937)
ვასილი სედლარი (1899-1937)
ოქსანა პავლენკო (1895/1896-1991)
სოფია ნალეპინსკა-ბოიჩუკი (1884-1937)
ტიმოფეი ბოიჩუკი (1896-1922)
ნიკოლაი ნიკოლენკო (1912-1975)
მანუელ შეხტმანი (1900-1941)

ხსოვნა
1992 წელს ძმები ბოიჩუკების ძეგლი დაიდგა მათ მშობლიურ სოფელ რომანოვკაში (მოქანდაკე ბ. რუდი).
ძმები ბოიჩუკების სახელს ატარებს ქუჩები ტერნოპოლში, ლვივსა და ტერებოვლიაში.
2000 წელს კიევის დეკორატიული, გამოყენებითი ხელოვნებისა და დიზაინის ინსტიტუტს მიხაილ ბოიჩუკის სახელი მიენიჭა.
2007 წელს კიევში გაიმართა საერთაშორისო სამეცნიერო-პრაქტიკული კონფერენცია „მიხაილო ბოიჩუკი უკრაინულ და მსოფლიო ხელოვნებაში“.
2016 წელს, კიევის საქალაქო საბჭოს 2016 წლის 20 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, კიკვიძის ქუჩას მიხაილო ბოიჩუკის ქუჩა ეწოდა.

რჩეული ნახატები