iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მსხალი

მსხალი — ხეხილოვანი მცენარის გვარი ვარდისებრთა ოჯახისა. ცნობილია 60-მდე სახეობა, აქედან საქართველოში გავრცელებულია 11.

მსხლის მნიშვნელოვანი სახეობებია (საიდანაც შეიქმნა კულტურული ჯიშები): — ველურად იზრდება ევროპაში, დასავავლეთ და შუა აზიაში; — ევროპასა და დასავლეთ აზიაში; — შუა აზიასა და ირანში; კორჟინსკის მსხალი — შუა აზიაში; — აღმოსავლეთ აზიაში; უსურიული მსხალი — შორეულ აღმოსავლეთში, ჩრდილო–აღმოსავლეთ ჩინეთსა და კორეის ნახევარ კუნძულზე არის მსხლის დეკორატიული სახეობაც. მისი კულტურული ჯიშები განირჩევიან სიცოცხლის დიდი ხანგრძლივობით (200 წლამდე).

ხის სიმაღლე 15–20 მეტრს აღწევს, ვარჯი — პირამიდულია, ფესვი — მთავარღეძიანი და ნაკლებდატოტვილი, ფოთოლი — კვერცხისებრი, მუქი მწვანე, პრიალა და დაკბილული, ყვავილი თეთრი, იშვიათად ვარდისფერი ან წითელი, ნაყოფი — სხვადასხვა ფორმის, ძალიან წვრილი (25 გ) ან მსხვილი (300 გ და მეტი), ყვითელი ან მწვანე, არის ლოყაწითელიც. მცენარე სინათლის მოყვარულია, ნაკლებად გვალვაგამძლე. ყინვაგამძლეობით ჩამორჩება ვაშლსა და ალუბალს. იზრდება ყოველნაირ ნიადაგზე (გარდა ქვიშიანი, ბიცობი და დამლაშებული ნიადაგისა), უფრო შავ მიწას და წაბლა ნიადაგს ირჩევს. ჯიშების უმეტესობა მოითხოვს ჯვარედინ დამტვერვას. სწრაფმზარდ საძირეზე ნამყენი მსხალი მსხმოიარობას იწყებს 5-6 წლიდან და მეწლეობა ნაკლებად ახასიათებს. ნაყოფს იყენებენ ნედლად, გამხმარს, ამზადებენ წვენს, ღვინოს, კომპოტს, ჩირს, ცუკატს და სხვ. კულტურული მსხლის საძირეა პანტა, ბერყენა, კომში. მსხლის ზოგიერთი სახეობის მერქანს იყენებენ სადურგლო და სახარატო საქმეში, ამზადებენ მუსიკალურ ინსტრუმენტებს.

მსხალი უძველესი კულტურაა. ცნობილია 5000–მდე ჯიში, საქართველოში — 150-მდე. მოსავლიანობა საშუალოდ 1 ჰა-ზე 5 ტონას შეადგენს. განარჩევენ მსხლის ზაფხულის, შემოდგომისა და ზამთრის ჯიშებს. საქართველო მსხლის წარმოშობის ერთ-ერთ კერად ითვლება. აქ გავრცელებულ ადგილობრივ ჯიშებს ყოფენ გულაბად, პანტად, კალოს მსხლად და ხეჭეჭურად. საქართველოში მსხლის ნარგაობას უკავია 4200 ჰა. მრავლდება მყნობით, თესლით (სელექციაში ახალი ჯიშების გამოსაყვანად).

მსხლის მავნებლებია მსხლის ტკიპა, მსხლის ნაყოფჭამია, მსხლის ფსილა, მსხლის ბაღლინჯო, მსხლის ხერხია, კოკრიჭამია, ცხვირგრძელა და სხვა; დაავადებები: მსხლის ჟანგა, ქეცი, ნაცარი, სიდამპლე და სხვა.
სერგო ქავთარაძე

სერგო ივანეს ძე ქავთარაძე (დ. 30 აგვისტო, 1885, სოფელი ზოვრეთი, ქუთაისის გუბერნია — გ. 17 ოქტომბერი, 1971, თბილისი) — ქართველი რევოლუციონერი.

ბიოგრაფია
1915 წელს ს. ქავთარაძემ დაამთავრა კიევის უნივერსიტეტი. ქ. ქუთაისის მშრომელთა სოციალ-დემოკრატიული ორგანიზაციის წევრი, რსდმპ იმერეთ-სამეგრელოს კომტეტის წევრი. პარტიის დავალებით გაემგზავრა დასავლეთ ევროპის ქვეყნებში. მრავალი წლის განმავლობაში. ს. ქავთარაძე ეწეოდა პარტიულ და ჟურნალისტურ მუშაობას პეტერბურგში, თბილისში, ბათუმში, იმყოფებოდა ხელმძღვანელ თანამდებობებზე მოსკოვში, ორენბურგში. 1917 წელს იყო გაზეთ „ “-ის რედაქტორი. 1918 წელს - ვლადიკავკაზის საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის თავმჯდომარე.

1920 წლის 7 მაისიდან 1921 წლის 25 თებერვლამდე იყო რსფსრ-ის სრულუფლებიანი წარმომადგენლის მრჩეველი საქართველოში; 1921 წლის მაისამდე მუშაობდა ბათუმისა და აჭარის რევოლუციური კომიტეტების თავმჯდომარედ; საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ იყო საქართველოს რევოლუციური კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე და იუსტიციის სახალხო კომისარი; ხოლო 1922 წლის 28 თებერვლიდან 1923 წლის იანვრამდე ქავთარაძე მუშაობდა საქართველოს სახალხო კომისართა საბჭოს თავმჯდომარედ.

ს. ქავთარაძე ტროცკისტობის ბრალდებით იქნა დატყვევებული, თუმცა შემდეგ სასჯელი მოეხსნა და რეაბილიტირებულ იქნა იოსებ სტალინთან მისი პირადი მეგობრობის წყალობით.
1939 წლიდან ს. ქავთარაძე დიპლომატიურ სამუშაოზეა - არის სსრ კავშირის საგარეო საქმეთა სამინისტროს ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნებში მუშაობის განყოფილების გამგე. სსრ კავშირის საგარეო საქმეთა სახალხო კომისრის მოადგილე. 1945-1952 წლებში ს. ქავთარაძე იყო სსრ კავშირის ელჩი რუმინეთში, შემდეგ - სსრ კავშირის საგარეო საქმეთა სამინისტროს მრჩეველი. 1954 წლიდან ს. ქავთარაძე პერსონალური პენსიონერია.

ს. ქავთარაძე დაჯილდოებულია ორი ლენინის ორდენით, შრომის წითელი დროშის ორდენით, აგრეთვე რუმინეთის სახალხო რესპუბლიკის ოქროს ვარსკვლავის ორდენით.
ს. ქავთარაძის სახელი დაერქვა ქუჩას ქ. თბილისში, საბურთალოს რაიონში.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მის გვერდით დასაფლავებულია მისი მეუღლე — სოფიო აბრამის ასული ვაჩნაძე (დაიბადა 1 სექტემბერი, 1894, გატჩინო — გარდაიცვალა 17 აპრილი, 1980, მოსკოვი).
ოლაფსბორგი

ოლაფსბორგი ან ოლოფსბორგი (, ფინ. ოლავინლინა, ) — პირველი შვედური ციხესიმაგრე, აგებული ცეცხლსასროლი არტილერიისთვის წინააღმდეგობის გაწევის გათვლით. მდებარეობს კლდოვან კუნძულზე ტბებს ჰააპავესი და პიჰლაიავესს შორის, დაახ. 320 კმ-ში სანქტ-პეტერბურგიდან, ჰიამეს პროვინციაში, ფინეთში. 1639 წელს ციხესიმაგრის დაცვის ქვეშ დაარსდა ქალაქი ნეიშლოტი (ამჟ. სავონლინა).

ისტორია
ციხესიმაგრე ერიკ აქსელსონ ტოტმა 1475 წელს დააარსა ივანე -ს მიერ ნოვგოროდის დაპყრობის შემდეგ. ტოტი აღმოსავლეთში პოლიტიკური არეულობის გამოყენებას ცდილობდა ნოტებორგის ზავით დადგენილი რუსეთ-შვედეთის საზღვრის გასამაგრებლად. სიმაგრე ტბაზე, წყალსატევებითა და არხებით დასერილ ადგილას აშენდა მოსალოდნელი ალყის თავიდან აცილების მიზნით. თავდაპირველად ციხესიმაგრეს შვედებმა ნიოსლოტი ანუ ახალი სიმაგრე უწოდეს. 16-ე საუკუნეში ციხის გარნიზონი არანაკლებ 200 ადამიანისგან შედგებოდა, რაც, ვიბორგის სიმაგრესთან ერთად, შვედეთის სახელმწიფოებრიობას აღმოსავლეთში კიდევ უფრო მრისხანე სახეს სძენდა.
ნაძვი

ნაძვი — წიწვოვან მცენარეთა გვარი ფიჭვისებრთა ოჯახისა.

ნაძვი მარადმწვანე ტანმაღალი (20–50 მეტრი) ხეა. წიწვები მეტწილად ოთხწახნაგოვანი აქვთ, იშვიათად ბრტყელი და წაწვეტებული. ერთსახლიანი მცენარეა. აერთიანებს 40–მდე სახეობას, რომლებიც გავრცელებულია ევროპაში, აზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. საქართველოში გავრცელებულია მხოლოდ ერთი სახეობა — აღმოსავლეთის ნაძვი .

გავრცელებულია უმთავრესად დასავლეთ საქართველოსა და ბორჯომის ხეობაში, აღმოსავლეთით მისი გავრცელების საზღვარი მიჰყვება კავკასიონის მთავარ ქედს გუდამაყრის არაგვის ხეობამდე და სამხრეთ მთიანეთს თბილისის მერიდიანამდე. იზრდება ზღვის დონიდან 2200–2300 (2400) მეტრამდე, თუმცა ტენიანსა და დაჩრდილულ ხეობებში (აჭარაში) 100–80 მეტრამდე ეშვება. ტყის მასივებს ქმნის უმთავრესად ნაძვისა და სოჭის სარტყელში ზღვის დონიდან 1500–1800 მეტრი.

საქართველოს ფარგლებს გარეთ იგი გავრცელებულია ჩრდილო კავკასიასა და თურქეთში. 15–20 წლამდე იზრდება შედარებით ნელა, შემდეგ კი საკმაოდ სწრაფად; მსხმოიარობას თავისუფლად მდგომი ხე 20–25 წლისა იწყებს, ტყეში კი — უფრო გვიან. იძლევა მაღალი ღირსების მერქანს.

საქართველოში, გარდა ადგილობრივი ნაძვისა, ბაღ-პარკებსა და ნაწილობრივ ტყის კულტურაში გვხვდება აგრეთვე ინტროდუცირებული სახეობები: ევროპული ნაძვი , ჰიმალაური ნაძვი , ვერცხლისფერი ანუ მჩხვლეტავი ნაძვი და სხვ. ნაძვი ჩრდილის ამტანი, ყინვაგამძლე, მეზოფილური ჯიშია. ცოცხლობს 250–300, იშვიათად 500 წლამდე.

გალერეა
А

, ( გამოთქმა , //, //, //, /~/) — კირილური დამწერლობის ასო. ის ხმოვანია და ჟღერადობით შეესატყვისება ქართულ „ა“-ს.

დამატებითი ინფორმაცია
დიდი და პატარა ასოს მოხაზულობა იდენტურია ლათინური -სი. კირილიცაში მისი სახელწოდებაა „აზ“, ხოლო რიცხვითი მნიშვნელობა — ერთი (1).

მომდინარეობს ბერძნულ ასო ალფადან. ძველ სლავურად და რუსულ საეკლეისო ენაზე „აზ“ ნიშნავს „მე“-ს. კირილიცაში ის გამოიყურება როგორც , ხოლო გლაგოლიცაში როგორც — .

აღნიშნული ასო გამოიყენება შემდეგ ენებში:

კოდების ცხრილი
Б

, ( გამოთქმა — „ბ“; ; ; ; ) — კირილური დამწერლობის ასო. ის თანხმოვანია და შეესატყვისება ქართულ „ბ“-ს.

დამატებითი ინფორმაცია
რუსულსა და ბულგარულში, სიტყვის ბოლოში შეიძლება გამოითქვას როგორც [] ან []. კირილიცაში მისი სახელწოდებაა „ბუკი“, ხოლო რიცხვითი მნიშვნელობა არ გააჩნია.

კირილიცაში და გლაგოლიცაში „ბუკი“ ნიშნავს „გრაფემას“-„ასო“ს. კირილიცაში ის გამოიყურება როგორც , ხოლო გლაგოლიცაში როგორც — .

აღნიშნული ასო გამოიყენება შემდეგ ენებში:

კოდების ცხრილი
В

, ( გამოთქმა — „ვ“; ; ; ; ; ) — კირილური დამწერლობის ასო. ის თანხმოვანია და შეესატყვისება ქართულ „ვ“-ს.

დამატებითი ინფორმაცია
იწერება, როგორც ლათინური (ბე), მაგრამ გამოითქმის, როგორც ქართული „ვ“. ასევე, რუსულსა და ბუგარულ ენაში, სიტყვის ბოლოში იკითხება ქართული ჶ-ს მსგავსად. კირილიცაში მისი სახელწოდებაა „ვეტი“, ხოლო რიცხვითი მნიშვნელობა — ორი (2).

მომდინარეობს ბერძნულ ასო ბეტადან. კირილიცაში ის გამოიყურება როგორც , ხოლო გლაგოლიცაში როგორც — .

აღნიშნული ასო გამოიყენება შემდეგ ენებში:

კოდების ცხრილი
Г

, ( გამოთქმა — „გ“; ; ; ; ; ) — კირილური დამწერლობის ასო. ის თანხმოვანია და შეესატყვისება ქართულ „გ“-ს.

დამატებითი ინფორმაცია
მისი გამოთქმა სხვადასხვა სლავურ ენაში სხადასხვაა. მაგალითად, რუსულსა და ბულგარულში გამოითქმის "„გ“", ხოლო უკრაინულსა და ბელარუსულში — "„ჰ“". კირილიცაში მისი სახელწოდებაა „გლაგოლ“, ხოლო რიცხვითი მნიშვნელობა — სამი (3).

მომდინარეობს ბერძნულ ასო გამადან. კირილიცაში ის გამოიყურება როგორც , ხოლო გლაგოლიცაში როგორც — .

აღნიშნული ასო გამოიყენება შემდეგ ენებში:

კოდების ცხრილი
სან-ანტონიო

სან-ანტონიო — ქალაქი აშშ-ში. მდებარეობს ტეხასის შტატის სამხრეთ ნაწილში. 2006 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 296 682 კაცი. მოსახლეობის რაოდენობით, შტატში მესამე უდიდესი ქალაქია დალასისა და ჰიუსტონის შემდეგ, აშშ-ში კი მეშვიდე.

დაძმობილებული ქალაქები
ლას-პალმასი, ესპანეთი
სანტა-კრუს-დე-ტენერიფე, ესპანეთი
გაოსიუნი, ტაივანი
კუმამოტო, იაპონია
გვადალახარა, მექსიკა
მონტერეი, მექსიკა
კვანჯუ, სამხრეთი კორეა
იუდაისტიკა

იუდაისტიკა არის დისციპლინა, რომელიც შეისწავლის და იკვლევს იუდაიზმს, ანუ ისრაელის ხალხის ისტორიას, კულტურასა და რწმენას. ამ კვლევებში მთავარი ამოსავალი წერტილი არის ებრაული წერილობითი ძეგლების ფილოლოგიური ანალიზი. როგორც ცნობილია, ეს წყაროები სხვადასხვა ენაზე (ებრაული, არამეული, იუდეო-არაბული, იდიში, ლადინო, იუდეო-სპარსული იქმნებოდა. წყაროთა ფილოლოგიური დამუშავების საკვლევი მასალების შესწავლას და კვლევას განაგრძობენ იმ მეთოდებით, რომლებსაც ფილოსოფიის ფაკულტეტის სპეციალობებზე გამოიყენებენ.

იუდაისტიკა ფილოლოგიური და კულტურულ-ისტორიული თვალსაზრისით იზიარებს და ითვალისწინებს ებრაელობის სწავლებათა ტრადიციებს, მაგრამ არსებობს ერთი მეტად მნიშვნელოვანი განსხვავება, რაც იუდაისტიკას როგორც აკადემიური სამეცნიერო დარგს გამოაჩევს იუდაიზმის სწავლებათაგან; იუდაიზმი იყო ებრაული სწავლება ებრაელობაზე და ებრაელთათვის, რასაც ამ ხალხის იდენტობის, თვითობის შენარჩუნების საქმეში განუზომელი მნიშვნელობა ჰქონდა. მიუხედავად ამისა, თანამედროვე იუდაისტიკა ცდილობს ნეიტრალურ პოზიციებზე მდგომმა მეცნიერულად იკვლიოს სხვადასხვა პრობლემატური საკითხი. სწორედ ამ მიზეზის გამო არის ხშირად იუდაისტიკა დასავლეთის უნივერსიტეტების ფილოსოფიური, საისტორიო თუ კულტუროლოგიური ფაკულტეტების ნაწილია და არა თეოლოგიურისა. ასე ახერხებს იუდაისტიკა თავიდან აიცილოს კონფესიური შეზღუდვები, ან იუდაიზმის როგორც მხოლოდ რელიგიად განხილვა.

ამ სამეცნიერო დარგის არსებობის გამართლება არის ისიც, ეს დარგი დაკავებულია სფეროთი, რომელსაც სხვა დარგები (სემიტოლოგია, ისტორია, ფილოსოფია) არ იკვლევენ და კერძოდ; იუდაიზმი გარე გავლენათა პასიური ობიექტი კი არ იყო, არამედ ადამიანური კულტურის აქტიური, ქმედითი ნაწილი, რომელიც სამეცნიერო კვლევის თვალსაზრისით მეტად საინტერესოა. მხოლოდ ამგვარი ცენტრირებითაა შესაძლებელი იუდაიზმის როგორც ამ მრავალწახნაგოვანი კულტურული ფენომენის უკეთ შეცნობა.
იდისტიკა

იდისტიკა არის საუნივერსიტეტო და სამეცნიერო დარგი, რომელიც იდიშის ენასა და კულტურას შეისწავლის. იდიშს შეისწავლიან დასავლეთის სხვადასხვა უმაღლეს სასწავლებლებში. განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა ამ ენისა და კულტურის შესწავლას გერმანიაში. დიუსელდორფის, ბერლინის და ტრირის უნივერსიტეტებში ეს დარგი წარმოადგენს სასწავლო და კვლევითი საქმიანობის ერთ-ერთ ასპარეზს.
იდიში

იდიში — ებრაული და სლავური ელემენტების მქონე დასავლეთგერმანული ენა. იდიში დღემდე გამოიყენებს ებრაულ დამწერლობას.
სიტყვა იდიში წარმოდგება აღმოსავლური იდიშიდან; [ִ] – ასე წერდნენ ამ ფორმას უწინ, თუმცა არსებობდა მისი მართლწერის ალტერნატიული ფორმაც და კერძოდ „“, რომელსაც თვითონ გერმანელები გამოიყენებდნენ და იგი შეიძლება ითარგმნოს როგორც „იუდეველური“. ეს სიტყვა-ფორმა საუკუნეში ისესხა ინგლისურმა ენამ, მაგრამ მისი ინგლისურში გადატანა ამ ენის ფონეტიკური წესების მიხედვით მოხდა. მოგვიანებით, საუკუნეში კი ეს ინგლისურად გაფორმებული სიტყვა ისევ დაუბრუნდა გერმანულსა და საერთოდ, ევროპის მრავალ ენას და დღეს სხვადასხვა ვარიანტებად გვხვდება.

იდიში აშქენაზთა განსახლების ძირითად არეალში
იდიშის მართლწერა ამ ენაზე მოსაუბრე ებრაელთა ძირითადი განსახლების არეალში სხვადასხვაგვარია, მაგრამ სიტყვის ოეპია დიდად არ განსხვავდება ერთმანეთისაგან; ინგლისურად წერენ -ს, გერმანულად – -ს, პოლონურად – -ს, ბელარუსულად – -ს, ჩეხურად – -ს, რუსულად – -ს, სერბულ-ხორვატული ენის კირილურ ვარიანტზე – -ს, ხოლო ლათინურზე კი წერენ -ს.

ისტორიულად არსებული ფორმებია აგრეთვე „ტაიჩი“, „იდიშ-ტაიჩი“, რომლებიც ִ־ַ-ისაგან მომდინარეობს და მისი მნიშვნელობა უნდა ყოფილიყო სახალხო ენა, გერმანულ-იუდეველური, სახალხო-იუდეველური, ან კიდევ სახალხო-ებრაული ენა. სიტყვა „ტაიჩი“ კი თავისი ჟღერადობით ძალიან ჰგავს „დოიჩს“, რომელიც თავის მხრივ „გერმანელს“, ან „გერმანულს“ ნიშნავს.

სიტყვა „დოიჩის“ ეტიმოლოგიისათვის, იხილეთ ქვემოთ ვრცლად; ფორმა იდიში პირველად განვითარებულ შუა საუკუნეებში გვხვდება. ეს ენა ძალიან ახლო დგას გერმანულ ენასთან, განსაკუთრებით კი სამხრეთ გერმანულ დიალექტებთან. იდიშზე მოლაპარაკეთა რიცხვი დღესდღეობით 3 მილიონ კაცს ითვლის და მას ძირითადად ხასიდი ებრაელები გამოიყენებენ ურთიერთსაკომუნიკაციოდ. ჰოლოკოსტამდე 12 მილიონი კაცი მიიჩნევდა ამ ენას მშობლიურად უმეტესწილად ევროპის აღმოსავლეთ და ცენტრალურ აღმოსავლეთში.

იდისტიკა – სამეცნიერო-კვლევითი დისციპლინა
იდიშური ენის, ლიტერატურისა და კულტურის კვლევით დაკავებულია იდისტიკა, რომელსაც შეისწავლიან გერმანიისა (მაგ. ქალაქ ტრირის უნივერსიტეტში) და ავსტრიის მრავალ უნივერსიტეტში.

ტრირის უნივერსიტეტში, ე.წ. მეორე განყოფილებაზე იდისტიკას გამოყოფილი აქვს ცალკე ქვეგანყოფილება. სტუდენტებს სურვილისამებრ შეუძლიათ აირჩიონ გერმანისტიკის აქ არსებული სამი სასწავლო-სამეცნიერო დარგიდან (გერმანისტიკული ენათმეცნიერება, გერმანისტიკული ლიტერატურათმცოდნეობა, ძველი გერმანული ფილოლოგია) ერთ-ერთი და დამატებით დასპეციალდნენ იდიშში. ტრირელი იდისტები ეწევიან აქტიურ სამეცნიერო-კვლევით მუშაობას.
Ѓ

, ([გე]) — კირილური დამწერლობის ასო „“ მახვილი ნიშნით — აკუტით. გამოიყენება კირილური დამწერლობის ზოგიერთ ენაში.

დამატებითი ინფორმაცია
მაკედონიური ანბნის მეექვსე ასო. დაახლოებით გამოითქმის როგორც ქართული „ჯ“. სერბულ ენაში მისი შესაბამისი ასოა .

აღნიშნული ასო გამოიყენება შემდეგ ენებში:

კოდების ცხრილი
აღნიშნული გრაფემა ასევე წარმოადგენს, ორი გრაფემის, „“-სა და „აკუტი“-ს კოდების ერთობლიობას, რომელიც უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება:
Д

, ( გამოთქმა — „დ“; ; ; ) — კირილური დამწერლობის ასო. ის თანხმოვანია და შეესატყვისება ქართულ „დ“-ს.

დამატებითი ინფორმაცია
ეს არის სლავური ვარიანტი ბერძნული დელტასი. კირილიცაში მისი სახელწოდებაა „დობრო“, ხოლო რიცხვითი მნიშვნელობა — ოთხი (4).

კირილიცაში ის გამოიყურება როგორც , ხოლო გლაგოლიცაში როგორც — .

აღნიშნული ასო გამოიყენება შემდეგ ენებში:

კოდების ცხრილი
Ђ

, ([გე]) — კირილური დამწერლობის ასო. გამოიყენება კირილური დამწერლობის ზოგიერთ ენაში (მონტენეგრულ ენაში).

დამატებითი ინფორმაცია
მეექვსე ასო სერბულ-ხორვატული ენის ჩირილიცად წოდებული სერბული ანბანისა და გამოითქმის, როგორც ქართული "ჯ". როგორც ცნობილია, სერბეთი მოიხმარს ორ, კირილურსა (ე.წ. ჩირილიცას) და ლათინურ (ე.წ. ლატინიცას) ანბანს, ანუ ჟურნალ–გაზეთები სერბეთში ორ ანბანზე იბეჭდება. (იხილეთ სერბულ-ხორვატული ენა) კირილურ ბგერა-ასო ,-ს ლათინური ადეკვატი არის ,. მაგ.; (კირილ.) = (ლათ.) [ჯენოვა], ან (კირილ.) = (ლათ.) [ჯავო]

მაკედონიურ ანბანში მას ცვლის . მაკედონიელთა მონათესავე ბულგარელები, რომლებიც (ენობრივად ისე ახლოს დგანან ერთმანეთთან რომ ბევრი ენათმეცნიერი მათ ორ ენად არც განიხილავს) ასევე კირილურ ანბანს მოიხმარენ, მაგრამ ბგერა–ასო ჯ-ს ბულგარულში გამოსახავენ ასოთა შემდეგი კომბინირებით, ანუ შემდეგი დიგრაფით – , .

აღნიშნული ასო გამოიყენება შემდეგ ენებში:

კოდების ცხრილი
გამგეობა (მერია)

გამგეობა — სოფლის, თემის, დაბის, ქალაქისა და რაიონის საკრებულოს აღმასრულებელი ორგანო, ხოლო იმ ქალაქის აღმოსრულებელი ორგანო, რომელიც არ შედის რაიონის შემადგენლობაში, არის მერია. სოფლის, თემის, დაბისა და ქალაქის გამგებელი, რომელსაც ირჩევს შესაბამისი საკრებულო თავისი შემადგენლობიდან, იმავდროულად არის საკრებულოს თავმჯდომარე. სოფლის, თემის, დაბის, ქალაქის გამგეობის შემადგენლობა განისაზღვრება 3-7 წევრის შემადგენლობით.

იმ სოფელსა და თემში, რომელთა მოსახლეობის რაოდენობა არ აღემატება 3,000 კაცს, გამგეობა არ იქმნება და მის ფუნქციას უშუალოდ გამგებელი ახორციელებს. რაიონის გამგეობის შემადგნელობა განისაზღვრება 5-11, ხოლო მერიის შემადგენლობა 7-15 წევრით.  გამგებელი/მერი აირჩევა 4 წლის ვადით, პირდაპირი არჩევნებით, საყოველთაო, თანასწორი საარჩევნო უფლების საფუძველზე, ფარული კენჭისყრით, საქართველოს ორგანული კანონით „საქართველოს საარჩევნო კოდექსი“ დადგენილი წესით. გამგებლად/მერად შეიძლება აირჩეს საარჩევნო უფლების მქონე საქართველოს მოქალაქე 25 წლის ასაკიდან, რომელსაც საქართველოში უცხოვრია 5 წელს მაინც.

გამგეობა (მერია) უზრუნველყოფს საკრებულოსა და გამგებლის (მერის) მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებათა შესრულებას, შეიმუშავებს მიუჯეტისა და სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების პროგრამების პროექტებს, ხოლო საკრებულოს მიერ დამტკიცების შემდეგ უზრუნველყოფს მათ შესრულებას, იღებს გადაწყვეტილებებს მიწათსარგებლობის საკითხებთან დაკავშრებით, ახორციელებს კანონით მინიჭებულ სხვა უფლებამოსილებას.
სან-ხოსე (მრავალმნიშვნელოვანი)

სან-ხოსე შეიძლება აღნიშნავდეს:

სან-ხოსე — კოსტა-რიკის დედაქალაქი
სან-ხოსე — ქალაქი კალიფორნიაში, აშშ
სან-ხოსე — ვულკანი ანდებში
სან-ხოსე-დე-ლას-ლახასი — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კუბაში
სან-ხოსე-დე-გუანიპას მუნიციპალიტეტი — მუნიციპალიტეტი ვენესუელაში
სან-ხოსე-დე-გუარიბეს მუნიციპალიტეტი — მუნიციპალიტეტი ვენესუელაში
Е

, ( გამოთქმა — „ე“; ; ; ; ; ; ; ) — კირილური დამწერლობის ასო. ის ხმოვანია და შეესატყვისება ქართულ „ე“-ს.

დამატებითი ინფორმაცია
გამოიყენება რუსულ, უკრაინულ და სხვა სლავურ ენებში. კირილიცაში მისი სახელწოდებაა „ჲე“, ხოლო რიცხვითი მნიშვნელობა — ხუთი (5).

მომდინარეობს ბერძნულ ასო ალფადან. ძველ სლავურად და რუსულ საეკლეისო ენაზე „აზ“ ნიშნავს „მე“-ს. კირილიცაში ის გამოიყურება როგორც , ხოლო გლაგოლიცაში როგორც — .

აღნიშნული ასო გამოიყენება შემდეგ ენებში:

კოდების ცხრილი
Ё

, ( გამოთქმა — „ჲო“; ; ; ; ; ) — კირილური დამწერლობის ასო. ის ხმოვანია და შეესატყვისება ქართულ „ჲო“-ს, ზოგ შემთხვევაში „ო“-ს.

დამატებითი ინფორმაცია
აღნიშნული ასო გამოიყენება შემდეგ ენებში:

კოდების ცხრილი
აღნიშნული გრაფემა ასევე წარმოადგენს, გრაფემის, „“-სა და დიაკრიტიკული ნიშნის კოდების ერთობლიობას, რომელიც უნიკოდის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება:
Ж

, ( გამოთქმა — „ჟ“; ; ; ) — კირილური დამწერლობის ასო. ის თანხმოვანია და რუსულ ენაში შეესატყვისება ქართულ „ჟ“-ს, ხოლო აფხაზურ ენაში, მაგარ ჟ-ს.

დამატებითი ინფორმაცია
კირილიცაში მისი სახელწოდებაა „ჟივეტე“, ხოლო რიცხვითი მნიშვნელობა არ აქვს.

კირილიცაში ის გამოიყურება როგორც , ხოლო გლაგოლიცაში როგორც — .

აღნიშნული ასო გამოიყენება შემდეგ ენებში:

კოდების ცხრილი
ბიულენთ ეჯევითი

მუსთაფა ბიულენთ ეჯევითი (; დ. 28 მაისი, 1925, სტამბოლი — გ. 5 ნოემბერი, 2006, ანკარა) — თურქი პოლიტიკოსი, განათლებით ლიტერატურათმცოდნე.

ბიოგრაფია
1944 წელს დაამთავრა რობერტ-კოლეჯი სტამბოლში. 1946-1950 წლებში მუშაობდა ლონდონში თურქეთის საელჩოს პრეს-ატაშეს სამდივნოში. 1951-1957 წლებში თანამშრომლობდა სახალხო-რესპუბლიკური პარტიის ცენტრალურ ორგანო გაზეთ „ულუსში“. 1957 წლიდან აირჩიეს პარლამენტის დეპუტატად სახალხო-რესპუბლიკური პარტიიდან. 1961-1965 წლებში იყო შრომის მინისტრი კოალიციურ მთავრობებში, რომლებსაც ისმეთ ინენიუ მეთაურობდა. 1966-1972 წლებში იყო პარტიის გენერალური მდივანი, ხოლო 1972 წლის მაისიდან გენერალური თავმჯდომარე. 1974 წლის იანვარ-სექტემბერში, 1977 წელს, 1978-1979 და 1999-2002 წლებში იყო თურქეთის პრემიერ-მინისტრი.
ჯექსონვილი

ჯექსონვილი — მოსახლეობით ყველაზე დიდი ქალაქი აშშ-ის შტატ ფლორიდაში. მოსახლეობა 892,062 კაცი (2017). მოსახლეობის მიხედვით ამერიკის 13-ე ქალაქია და ტერიტორიით ყველაზე დიდი ქალაქია კონტინენტურ აშშ-ში. მის აგლომერაციაში 1,631,488 ადამიანი ცხოვრობს.

ჯექსონვილი მდებარეობს ფლორიდის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდინარე სენტ-ჯოუნსის ნაპირზე.
ინდიანაპოლისი

ინდიანაპოლისი არის აშშ-ის ინდიანის შტატის დედაქალაქი. 2000 წლის მონაცემებით მოსახლეობა 791 926 კაცი. მოსახლეობის რაოდენობით აშშ-ში მე-12 ქალაქია.

დაფუძნდა 1819 წელს. ქალაქის სტატუსი მიიღო 1832 წელს.

დაძმობილებული ქალაქები
ინდიანაპოლისს რვა დობილი ქალაქი ჰყავს.
 – ჰაიდერაბადი, ინდოეთი
 – კამპინასი, ბრაზილია
 – ჰანჯოუ, ჩინეთი
 – ტაიპეი, ტაივანი
 – კოლონი, გერმანია
 – მონცა, იტალია
 – ელდორეტი, კენია
 – პირანი, სლოვენია
საჩვენებელი მოდელების გაყიდვა

საჩვენებელი მოდელების გაყიდვა  — ზედმეტი საქონლისაგან გათავისუფლების ერთ-ერთი ხერხი, რომელსაც საცალო ვაჭრობაში მიმართავენ. საჩვენებელი მოდელების გაყიდვა ხშირ შემთხვევაში დაკავშირებულია მოდის ინდუსტრიასთან. ამ ტიპის გაყიდვები შესანიშნავი საქონლის ჩამოფასებულ ფასად ყიდვის საშუალებას იძლევა. საკმაოდ რთულია ინფორმაციის მოძიება იმის შესახებ, თუ რომელ დღეს და რა დროს ხდება ასეთი ტიპის გაყიდვები ამა თუ იმ მაღაზიაში. მიუხედავად ამისა, არსებობს რამდენიმე ბლოგი ინტერნეტში, რომლებიც ამგვარ ცნობებს თავინთ ვებ-გვერდებზე აქვეყნებენ.
ვასკო და გამა

ვასკო და გამა (; დ. დაახლ. 1460-იანებში — გ. 24 დეკემბერი, 1524) — პორტუგალიელი მოგზაური, რომელმაც პირველად გაცურა ევროპიდან ინდოეთამდე, კეთილი იმედის კონცხის გავლით. ვასკო და გამამ კონცხს დეკემბერში შემოუარა და აღმოსავლეთის მიმართულებით იცურა აფრიკის აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარე მალინდიმდე. აქ ლოცმანი აიყვანა და მას ფლოტის ინდოეთის ოკეანეში შეყვანა დაავალა.
ინდოეთში მისდამი დიდი პატივისცემა არ გამოუხატავთ, თუმცა პორტუგალიაში გმირად მიიღეს, რადგან ქვეყანამ ამ ახალი გზით სანელებლებით სარფიანად ვაჭრობისა და აღმოსავლეთის მიწების კოლონიზების შესაძლებლობა მიიღო.

პირველი მოგზაურობა
1488 წელს პორტუგალიაში დაბრუნებულმა ბარტოლომეუ დიაშმა საანგარიშო მოხსენებაში დაადასტურა, რომ არსებობდა ინდოეთისაკენ მიმავალი საზღვაო გზა. მიუხედავად ამისა, 10 წელი მაინც გავიდა, ვიდრე კიდევ ერთი ექსპედიცია გაიგზავნებოდა. 1497–98 წლებში ოთხმა კარგად აღჭურვილმა გემმა, რომელთაც ვასკო და გამა მეთაურობდა სამხრეთ აფრიკისკენ, მერე კი ჩრდილოეთით, აღმოსავლეთ სანაპიროზე აიღო გეზი. მიუხედავად იმისა, რომ ქარიშხალი და ოკეანის ძლიერი დინებები მოგზაურობას აძნელებდა, ფლოტმა მაინც მიაღწია მალინდიმდე. აქ ვასკო და გამამ დაიქირავა ლოცმანი. 23 დღის შემდეგ მიაღწია ინდოეთის დასავლეთ სანაპიროს. პორტუგალიელთა იმედი, რომ კალკუტაში სანელებლებს იყიდდნენ, გაცრუვდა, რაჯამ სანაცვლოდ ოქრო მოითხოვა. ვასკო და გამა იძულებული გახდა, უკან გამობრუნებულიყო.

1515 წელს მეფე მანუელ -მა ვასკო და გამას მოგზაურობის უკვდავსაყოფად ლისაბონში ბელენის ციხესიმაგრე ააგო.
1524 წელს ვიცე-მეფედ დაინიშნა, თუმცა ჩასვლიდან რამდენიმე თვეში გარდაიცვალა.
რომანი

რომანი — დიდი მოცულობის თხრობითი ლიტერატურული ნაწარმოები, რომელსაც ახასიათებს რთული სიუჟეტი. მოთხრობისაგან განსხვავებით, რომანში ასახულია ცხოვრებისეული მოვლენების დიდი წრე, საინტერესო და მრავალმხრივი ცხოვრება ბევრი მოქმედი პირის, რომელთა ინტერესებიც გადახლართულია ერთმანეთში.

თემატიკის მიხედვით რომანი შეიძლება იყოს ისტორიული, სოციალური, ფილოსოფიური, საოჯახო-ყოფითი, სათავგადასავლო, ფანტასტიკური და ა.შ. ზოგჯერ ერთი რომანის გმირთა ცხოვრება მეორეშიც გრძელდება, ამგვარად, ეს ორი ნაწარმოები ერთიანდება დილოგიაში, სამი რომანი — ტრილოგიაში, ოთხი — ტეტრალოგიაში.

რომანში ძირითად მაორგანიზებელ როლს ასრულებს არა თხრობის მანერა, ქრონიკალური და აღწერითი ეპიზოდები, არამედ თავად სიუჟეტი, მოვლენათა ვრცელი დიაპაზონი. რომანს მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია თანამედროვე ლიტერატურაში, მაშინ, როდესაც ანტიკური ხანის ეპოქაში იგი ერთ-ერთი მეორეხარისხოვანი ჟანრთაგანი იყო. რომანის განვითარებისათვის განსაკუთრებით კეთილსასურველი პირობები შეიქმნა აღორძინების ეპოქაში, თუმცა მკვეთრი აღმავლობა მაინც ს. მიეკუთვნება. დღეისათვის, სხვა სახეებთან ერთად, წარმატებით ვითარდება ფსიქოლოგიური რომანის ჟანრი.

ძირითადად რომანში მოთხრობილია მთავარი გმირის ცხოვრების და მისი პიროვნების განვითარების შესახებ მისი ცხოვრების კრიზისულ პერიოდში. თხრობის ვარიანტები, ძირითადად, შეიძლება შემდეგი სახის იყოს:
პერსონაჟის დაბადებიდან სიკვდილამდე (პატრიკ ზიუსკინდის „სუნამო“)
პერსონაჟის დაბადებიდან ცხოვრების კრიზისული პერიოდის დაძლევამდე (ჩარლზ დიკენსის „დევიდ კოპერფილდის ცხოვრება“)
პერსონაჟის ცხოვრების კრიზისული მდგომარეობიდან ამ კრიზისის დასრულებამდე (ფიოდორ დოსტოევსკის „დანაშაული და სასჯელი“)
ედმონტონი

ედმონტონი — ქალაქი კანადაში, მდინარე ჩრდილოეთ სასკაჩევანის ნაპირზე. ალბერტას პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. 932,546 მცხოვრები (2016 წ). დასავლეთ კანადის მნიშვნელოვანი სატრანსპორტო, სავაჭრო, სამრეწველო, საფინანსო, კულტურული ცენტრი. ქალაქი მილსადენებით უკავშირდება ახლოს მდებარე ნავთობის საბადოებს. ედმონტონი ქიმიის, ნავთობქიმიის, სოფლის მეურნეობის ნედლეულის გადამუშავების დიდი ცენტრი და საერთაშორისო აეროპორტია. ქალაქში არის უნივერსიტეტი.
მეთიუ მაკ-კონეჰი

მეთიუ დეივიდ მაკ-კონეჰი ( დ. 4 ნოემბერი, 1969) — ამერიკელი მსახიობი. 1990-იანი წლების დასაწყისში შესრულებული უმნიშვნელო როლების შემდეგ, მან მონაწილეობა მიიღო ფილმებში „მოკვლის დროა“ (1996), „კონტაქტი“ (1997) და „-571“ (2000).

2013 წელს მონაწილეობა მიიღო ფილმში „დალასის შემსყიდველთა კლუბი“, სადაც შიდსით დაავადებული კოვბოი ითამაშა. ამ როლისათვის მიიღო ოსკარი და ოქროს გლობუსი.

ფილმოგრაფია
უნდილაძე

საკუთარი სახელი უნდილაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ალავერდი-ხანი — ირანის სარდალი და პოლიტიკური მოღვაწე, გამაჰმადიანებული ქართველი;
იმამყული-ხანი — ირანის სარდალი და პოლიტიკური მოღვაწე, ალავერდი-ხანის ძე;
დაუდ-ხანი — ირანის სარდალი და პოლიტიკური მოღვაწე, ალავერდი-ხანის ძე.