iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ხოსე მარია ალბარედა

ხოსე მარია ალბარედა (; დ. 15 აპრილი, 1902, კასპე — გ. 26 თებერვალი, 1966, მადრიდი) — გამოჩენილი ესპანელი ნიადაგმცოდნე და სამეცნიერო ადმინისტრატორი. 1939 წელს მან დააარსა ესპანეთის სამეცნიერო კვლევების უმაღლესი საბჭო , რომელიც დღემდე ესპანეთის მთავარ სამეცნიერო ინსტიტუციას წარმოადგენს.

ბიოგრაფია
ხოსე მარია ალბარედამ ფარმაციისა და ქიმიის ფაკულტეტები სარაგოსის უნივერსიტეტში დაამთავრა, სადაც ისეთ ცნობილ მეცნიერებთან მუშაობდა, როგორებიც იყვნენ ანტონიო დე გრეგორიო როკასოლანო და ანტონიო რიუს მირო. მოგვიანებით მან სადოქტორო ხარისხი მადრიდის ცენტრალურ უნივერსიტეტში დაიცვა.

სამეცნიერო კვლევებისა და გაფართოების საბჭოს მხარდაჭერით, მან გამოცდილება ევროპის წამყვან ცენტრებში მიიღო: მუშაობდა ბონში, ციურიხში, კენიგსბერგსა და დიდ ბრიტანეთში, როტამსტედის საცდელ სადგურზე , რომელიც ნიადაგმცოდნეობის ერთ-ერთი უძველესი და უმნიშვნელოვანესი ცენტრია მსოფლიოში.

1935 წელს იგი მადრიდის ველასკესის ინსტიტუტის სოფლის მეურნეობის კათედრის გამგედ დაინიშნა, ხოლო 1940 წელს ცენტრალური უნივერსიტეტის გამოყენებითი გეოლოგიის კათედრის პროფესორი გახდა. ხოსე იბანიეს მარტინთან ერთად მან დააარსა ესპანეთის სამეცნიერო კვლევების უმაღლესი საბჭო , სადაც ორი ათწლეულის განმავლობაში გენერალური მდივნის პოსტს იკავებდა.

იგი იყო „ “-ს ერთ-ერთი პირველი წევრი (1937 წლიდან) და მისი დამფუძნებლის, ხოსემარია ესკრივას ახლო მეგობარი.

1959 წელს იგი მღვდლად აკურთხეს, მოგვიანებით კი, 1960 წელს, ნავარის უნივერსიტეტის პირველ რექტორად დაინიშნა. იგი 1966 წელს გარდაიცვალა.

მისი კარიერა მოიცავდა წევრობას ფარმაციის, მეცნიერებათა და მედიცინის სამეფო აკადემიებში. გარდა ამისა, რომის პაპის მიერ იგი დაინიშნა მეცნიერებათა პონტიფიკური აკადემიის წევრად. ალბარედა იყო ლუვენის კათოლიკური უნივერსიტეტისა და ტულუზის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი.
ტარსი კარბალასი

ტარსი კარბალასი (; დ. 2 ივნისი, 1934, ტაბოადა) — ესპანელი მეცნიერი. იგი პიონერია ესპანეთის ნოტიო ზომიერი სარტყლის ნიადაგების შესწავლის სფეროში. 2009 წელს მას მიენიჭა კასტელაოს მედალი . 2012 წელს მან მოიპოვა ქიმიური ბრწყინვალების ჯილდო ტყის ხანძრების პრევენციის შესახებ ჩატარებული კვლევისთვის. იმავე წელს იგი მარია ხოსეფა ვონენბურგერ პლანელსის პრემიის ლაურეატიც გახდა.

იგი იყო აგრარულ მეცნიერებათა დარგობრივი კომისიისა და მმართველი საბჭოს წევრი. მარია კვლევებს ატარებს სანტიაგო-დე-კომპოსტელაში მდებარე გალისიის ბიოლოგიურ მისიაში და ტყის ხანძრების პრევენციის აღიარებული ექსპერტია.

ცხოვრება
მარია კარბალიასი 1934 წელს ესპანეთის ქალაქ ტაბოადაში დაიბადა. მას ჟურნალისტობა ძალიან სურდა, თუმცა იმ პერიოდში ქალებისთვის ამ პროფესიაში დამკვიდრება რთული იყო. ამიტომ, მან მეცნიერებაზე ფოკუსირება გადაწყვიტა და 1958 წელს სანტიაგო-დე-კომპოსტელას უნივერსიტეტი ფარმაციის ხარისხით დაამთავრა. მოგვიანებით, 1963 წელს ქიმიურ მეცნიერებათა ხარისხი, ხოლო 1964 წელს ნანსის უნივერსიტეტში ფარმაციის დოქტორის წოდება მოიპოვა.

1960-იანი წლებიდან მან მუშაობა ესპანეთის სამეცნიერო კვლევების უმაღლეს საბჭოში დაიწყო, სადაც ნიადაგმცოდნეობას იკვლევდა. მისი სამეცნიერო ინტერესის მთავარი სფერო ხანძრისგან დაზარალებულ ტერიტორიებზე ნიადაგის აღდგენის გზების ძიება გახდა.

ნამუშევრები
ლუჩიანო გარსია ალენი

ლუჩიანო გარსია ალენი (; დ. 25 მაისი, 1928 — გ. 16 ოქტომბერი, 2015) — ესპანელი ექიმი და ეთნოგრაფი, რომელიც ცნობილია გალისიური კულტურის კვლევებით. იგი დაიბადა პონტევედრაში, გალისიაში, ალფრედო გარსია ერმიდას ოჯახში. მისი ძმა, ალფრედო გარსია ალენი, ისტორიკოსი იყო.

გარსია ალენი 87 წლის ასაკში, სანტიაგო-დე-კომპოსტელაში გარდაიცვალა.
ედვარდ ოლბი

ედვარდ ფრანკლინ ოლბი (დ. 12 მარტი, 1928 – გ. 16 სექტემბერი, 2016) — ამერიკელი დრამატურგი, რომელიც ცნობილია მისი ნაშრომებით: „ზოოპარკის ისტორია “ (1958), „ქვიშის ყუთი “ (1959), „ვის ეშინია ვირჯინია ვულფის?“ (1962), „ნაზი ბალანსი“ (1966) და „სამი მაღალი ქალი“ (1994). კრიტიკოსთა ნაწილი ამტკიცებს, რომ მისი ზოგიერთი ნაწარმოები წარმოადგენს მარტინ ესლინის მიერ აბსურდის თეატრად წოდებული ნაწარმოების ამერიკულ ვარიანტს. მისმა სამმა პიესამ პულიცერის პრემია მოიპოვა დრამისთვის, ხოლო მისმა ორმა სხვა ნაწარმოებმა ტონის პრემია საუკეთესო პიესისთვის .
მაზოტოსი

მაზოტოსი — სოფელი კვიპროსში, ლარნაკიდან 22 კმ-ის დაშორებით, ზღვასთან ახლოს.

თემი დღეს ითვლის დაახლოებით 1200 ადამიანს, რომლებიც უპირატესად ბერძნულენოვანი კვიპროსელები არიან, თუმცა მათ შორის არის 350-მდე ემიგრანტი, რომლებიც აქ მუდმივად ცხოვრობენ, როგორც პენსიონერები. გარდა ამისა, სოფელს შეუძლია დამატებით 2500 ადამიანის მიღება „დასასვენებელ სახლებში“.

გათხრები
მაზოტოსის წინ ზღვაში, სხვადასხვა არქეოლოგიური ეტაპის განმავლობაში, გვიანკლასიკური ხანის (ძვ. წ. საუკუნე) გემის ნამსხვრევებია აღმოჩენილი. ეს არის ყველაზე დიდი გემი, რაც კი ოდესმე კვიპროსის სანაპიროსთან ყოფილა ნაპოვნი და პირველი წყალქვეშა ობიექტი, რომლის გათხრებიც მხოლოდ კვიპროსის ხელმძღვანელობით განხორციელდა. პროექტი 2007 წლის ნოემბერში პირველადი წინასწარი კვლევებით დაიწყო.

სავაჭრო გემი დატვირთული იყო ღვინის ამფორებით ხიოსიდან და ეგეოსის ზღვის სხვა კუნძულებიდან; ის დაახლოებით 40-45 მეტრის სიღრმეზე მდებარეობს. ნაპოვნი ნივთები ლარნაკის მუზეუმში გადაიტანეს და იქ ინახება.

2018 წლის გათხრები
2018 წლის სეზონზე, რომელშიც რვა სხვადასხვა ქვეყნის (მათ შორის გერმანიის) 43 მკვლევარი, მყვინთავი და მოხალისე მონაწილეობდა, გემის ცხვირის ნაწილი კიდევ უფრო დეტალურად იქნა შესწავლილი. ამ დროს, სხვა ნივთებთან ერთად, 70 ახალი ამფორა აღმოაჩინეს, რამაც გემის სათავსოს წინა გემბანზე აქამდე ნაპოვნი ჭურჭლის რაოდენობა 99-მდე გაზარდა. ღვინით სავსე ამფორების გარდა, სულ მცირე ერთი ზეითუნის ზეთით იყო სავსე, რომელიც შესაძლოა ეკიპაჟის მიერ მოსახმარად იყო განკუთვნილი. გარდა ამისა, ბორტზე ნაპოვნია სათევზაო ბადის ორი სიმძიმე.

ასევე შეისწავლეს გემთმშენებლობის ტექნიკა და აღმოაჩინეს როგორც ლიგატურები (შესაკრავები), ისე დუღაბი და სოლები, რომლებიც გემის ნაწილებს აკავშირებდა. ეს მიგნებები, რომლებიც ბერძნულ და ფინიკიურ ტრადიციებს ეფუძნება, მნიშვნელოვანი ნაბიჯია კლასიკურ ხანაში აღმოსავლეთ ხმელთაშუა ზღვისპირეთის გემთმშენებლობის შესწავლის საქმეში, მით უმეტეს, რომ ამ პერიოდიდან მხოლოდ ორი სხვა ჩაძირული გემია ცნობილი.
მელინი

მელინი — სოფელი კვიპროსში, ლარნაკის რაიონში, ორიდან 4 კმ-ით დასავლეთით. 2011 წელს მისი მოსახლეობა 59 ადამიანს შეადგენდა.

მდებარეობა
მელინი მდებარეობს კუნძულ კვიპროსის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ცენტრალურ ნაწილში, ზღვის დონიდან დაახლოებით 600 მეტრის სიმაღლეზე, დედაქალაქ ნიქოზიიდან სამხრეთ-დასავლეთით დაახლოებით 37 კმ-ში, ლარნაკიდან დასავლეთით 41 კმ-ში და ლიმასოლიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 20 კმ-ში.

დასახლება მდებარეობს ხმელთაშუა ზღვიდან თითქმის 17 კმ-ის დაშორებით, ლარნაკის რაიონის უკიდურეს დასავლეთში, ლიმასოლის რაიონისა და ნიქოზიის რაიონის საზღვართან, ტროოდოსის მთებში. მასზე წვდომა შესაძლებელია სამხრეთიდან და აღმოსავლეთიდან დაკლაკნილი გზებით.

მიმდებარე დასახლებებია ოდოუ ჩრდილოეთით, აგიოი ვავატსინიასი და ორა აღმოსავლეთით, ლიმასოლის რაიონში: აკაპნუ სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ეპტაგონია სამხრეთით, არაკაპასი სამხრეთ-დასავლეთით, ასევე სიკოპეტრა დასავლეთით.
მელუსეია

მელუსეია — სოფელი კვიპროსში, ლარნაკის რაიონში, ათიენუდან აღმოსავლეთით დაახლოებით 7 კილომეტრში (4,3 მილი). ის არის რაიონის იმ ოთხი სოფლიდან ერთ-ერთი, რომელიც ჩრდილოეთ კვიპროსის დე ფაქტო კონტროლის ქვეშ იმყოფება; დანარჩენი სამია არსოსი, პერგამოსი და ტრემეტუსია.

სახელწოდების წარმომავლობა
სახელის წარმოშობა ბუნდოვანია. 1958 წელს თურქმა კვიპროსელებმა მიიღეს ალტერნატიული თურქული სახელი — კირკკალე , რაც სიტყვასიტყვით ნიშნავს „გატეხილ ციხესიმაგრეს“ ან „დანგრეულ ციხესიმაგრეს“. კირკკალე ასევე ტოპონიმია ანატოლიაში.

ოსმალეთის პერიოდიდან მოყოლებული, მელუსეია/კირკკალე ექსკლუზიურად თურქი კვიპროსელებით იყო დასახლებული. მიუხედავად იმისა, რომ საუკუნის პირველ ნახევარში სოფლის მოსახლეობა სტაბილურად იზრდებოდა, 1960 წელს მნიშვნელოვანი კლება დაფიქსირდა.

1960-იანი წლების თემთაშორისი დაპირისპირებების დროს სოფლიდან არავინ ყოფილა დევნილი. თუმცა, ამ პერიოდში სოფელი ასრულებდა მიმღები ცენტრის ფუნქციას თურქი კვიპროსელი დევნილებისთვის, რომლებიც მეზობელი სოფლებიდან — პიროგი/გაზილერიდან და აგიოს სოზომენოს/არპალიკიდან გარბოდნენ. 1968 წლის შემდეგ ბევრმა ამ დევნილმა ოჯახმა არჩია უფრო დიდ ანკლავებში გადასვლა, სადაც ლტოლვილებისთვის შესაბამისი საცხოვრებლები იყო, თუმცა რიჩარდ პატრიკი აღნიშნავს, რომ 1971 წელს სოფელში კვლავ ცხოვრობდა შვიდი თურქი კვიპროსელი დევნილი.

მელუსეია/კირკკალე ამჟამად მხოლოდ მისი მკვიდრი მოსახლეობითაა დასახლებული. 2006 წლის თურქ-კვიპროსული აღწერის მიხედვით, სოფლის მოსახლეობა 398 ადამიანს შეადგენდა.
პირგა (ლარნაკა)

პირგა — სოფელი კვიპროსში, ლარნაკის რაიონში, რომელიც კორნოსიდან აღმოსავლეთით 4 კმ-ში მდებარეობს.

სოფელი აშენდა შუა საუკუნეების ნაგებობასთან, რომელსაც პირგას სამეფო სამლოცველოს ან წმინდა ეკატერინეს („აია აიკატერინი“) სამლოცველოს უწოდებენ. იგი სოფლის კიდეზე, მის აღმოსავლეთ მხარეს მდებარეობს. ეს უძველესი სამლოცველო დიდი ხანია აღარ გამოიყენება რელიგიური დანიშნულებით, თუმცა ის დგას წმინდა მარიამისნეს („აია მარინა“), მოქმედი სამრევლო ეკლესიის გვერდით, რომელიც 1992 წელს აშენდა. უძველესი სამლოცველო, ლუზინიანების პერიოდში აგებული მონუმენტის იშვიათი ნიმუშია.

სოფლის სამხრეთ კიდეზე მდებარეობს კიდევ ერთი, გუმბათოვანი ეკლესია, რომელიც ასევე „აია მარინას“ სახელს ატარებს.

კლიმატი
კლიმატი ხმელთაშუაზღვიურია, საშუალო ტემპერატურა კი — 22°. ყველაზე ცხელი თვეა ივლისი, საშუალო 34° ტემპერატურით, ხოლო ყველაზე ცივი იანვარი (11°). ყველაზე ნალექიანი თვეა დეკემბერი (112 მმ ნალექი), ყველაზე მშრალი კი აგვისტო, საშუალოდ 1 მმ ნალექით.
მენოგეია

მენოგეია — სოფელი კვიპროსში, ლარნაკის რაიონში, რომელიც მდებარეობს ანგლისიდესიდან დასავლეთით 2 კმ-ში. 2011 წელს მისი მოსახლეობა 50 ადამიანს შეადგენდა.

მენოგეია 1946 წლამდე შერეული ბერძნულ-კვიპროსული და თურქულ-კვიპროსული სოფელი იყო. 1960 წლიდან 1974 წლამდე იგი ექსკლუზიურად თურქი კვიპროსელებით იყო დასახლებული. 1974 წლის თურქეთის შეჭრის შემდეგ ყველა მათგანი დევნილად იქცა; მათი უმეტესობა დასახლდა სპათარიკოში, კუნძულის ჩრდილოეთით.
ტოხნი

ტოხნი — სოფელი კვიპროსში, ლარნაკის რაიონში, ქალაქებს ლარნაკასა და ლიმასოლს შორის. 1974 წლამდე ტოხნის შერეული ბერძნულ-კვიპროსული და თურქულ-კვიპროსული მოსახლეობა ჰყავდა. 1974 წლის აგვისტოში, კუნძულზე თურქეთის შეჭრის საპასუხოდ, ბერძენმა კვიპროსელებმა ამ და მეზობელი სოფლების 85 თურქი კვიპროსელი მცხოვრები ამოხოცეს. მოგვიანებით, იმავე თვეში, ტოხნის დარჩენილი თურქი მცხოვრებლების ევაკუაცია ავტობუსებითა და გაეროს სამხედრო მანქანებით განხორციელდა. ევაკუაცია -ის მე-7 ესკადრონმა ჩაატარა, რომელიც იმ დროს ნიქოზიაში, გაეროს ბანაკ -ში მსახურობდა.

სოფლის ცენტრში ლათინური ეკლესიის ნანგრევებია, რომელიც წმინდა კონსტანტინესა და ელენეს მართლმადიდებლურ ეკლესიას გადაჰყურებს. ამჟამინდელი ეკლესია თავდაპირველის ადგილას, ხიდზეა აღდგენილი. გადმოცემის თანახმად, იგი წმინდა ელენემ დააარსა წმინდა მიწიდან დაბრუნებისას, როდესაც თან ცხოველმყოფელი ჯვრის ნაწილი მოჰქონდა.

სოფლის აღმოსავლეთ ნაწილში ასევე არის მეჩეთი, მედრესე და მუსლიმური სასაფლაო, თუმცა ისინი სხვადასხვა ხარისხის დაზიანებითაა შემორჩენილი.

დღეს სოფელს მინიჭებული აქვს „აგროტურიზმის“ ულამაზესი ადგილის სტატუსი, რაც ხელს უწყობს სოფლის ავთენტიკური სახლების რესტავრაციას ტრადიციული კვიპროსული ქვის სახლების შენარჩუნების მიზნით. უძრავი ქონების უმეტესობა აგებულია „ტოხნის ქვით“, რომელიც იქვე, მახლობლად მოიპოვება.
დოროთეა ერქსლებენი

დოროთეა ქრისტიანე ერქსლებენი (; ქალიშვილობის გვარი ლეპორინი; დ. 13 ნოემბერი, 1715, კვედლინბურგი — 13 ივნისი, 1762, კვედლინბურგი) — განმანათლებლობის ეპოქის გერმანელი ექიმი და ფილოსოფოსი. გერმანიაში პირველი ქალი, რომელმაც ოფიციალურად მიიღო მედიცინის დოქტორის ხარისხი.

ბიოგრაფია
დოროთეა ერქსლებენი ექიმ ქრისტიან პოლიკარპე ლეპორინის ოჯახში დაიბადა . განათლება სახლში მიიღო, რადგან იმ დროს ქალებისთვის გიმნაზიაში განათლების მიღება შეზღუდული იყო. მამამისმა მას მედიცინის საფუძვლები ძმასთან ერთად ასწავლა და ახალგაზრდა ქალმაც დაიწყო პაციენტების მკურნალობა.

1741 წელს, მისი თხოვნით, პრუსიის მეფე ფრიდრიხ დიდმა მას უნივერსიტეტში ჩაბარების ნებართვა მისცა. თუმცა, სამხედრო მოვლენებისა და ოჯახური გარემოებების გამო, სწავლა გადაიდო და ერქსლებენმა სამედიცინო პრაქტიკა კვედლინბურგში განაგრძო. მამის გარდაცვალების შემდეგ მას უკანონო სამედიცინო პრაქტიკაში ბრალი წაუყენეს, რამაც აიძულა ოფიციალურად განეახლებინა კვალიფიკაცია.

1754 წელს ერქსლებენმა დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია და წარმატებით ჩააბარა სამედიცინო გამოცდა, ლათინურ ენაზე პასუხობდა კითხვებს. ამგვარად, ის გახდა გერმანიაში პირველი ქალი, რომელმაც მიიღო სამედიცინო ხარისხი. ის სიკვდილამდე განაგრძობდა მედიცინის პრაქტიკას.

1742 წელს მან გამოაქვეყნა ტრაქტატი „ურსახენის დიდი წარუმატებელი მკურნალობა“ , რომელშიც აკრიტიკებდა სოციალურ შეზღუდვებს, რომლებიც ხელს უშლიდა ქალთა განათლებას. იგი ამტკიცებდა, რომ მამაკაცებისა და ქალების ინტელექტუალურ განვითარებაში განსხვავებები განპირობებული იყო არა ბუნებით, არამედ განათლებაზე წვდომის ნაკლებობით და ხაზს უსვამდა ქალთა განათლების სოციალურ სარგებელს.

ის დაქორწინებული იყო მღვდელ იოჰან ქრისტიან ერქსლებენზე და გაზარდა მისი ორივე შვილი პირველი ქორწინებიდან და საკუთარი ქორწინებიდან. მის შვილებს შორის იყო ბუნებისმეტყველი იოჰან ქრისტიან პოლიკარპე ერქსლებენი.

ერქსლებენის ძირითადი ნაშრომები მოიცავს ზემოხსენებულ 1742 წლის ტრაქტატს და მის სადოქტორო დისერტაციას „ “. მისი ცხოვრება და მოღვაწეობა გახდა საუკუნის ევროპაში ქალთა ბრძოლის ემბლემა განათლებისა და სამეცნიერო მოღვაწეობისთვის.
ქსილოფაგუ

ქსილოფაგუ — სოფელი კვიპროსში, ლარნაკის რაიონში, რომელიც მდებარეობს პარალიმნისა და დეკელიას ბრიტანულ სამხედრო ბაზას შორის არსებულ 3 ავტომაგისტრალთან ახლოს.

მიმოხილვა
ქსილოფაგუს სახელი დაახლოებით ითარგმნება როგორც „ხის მჭამელები“. იგი მდებარეობს ბორცვის ჩრდილოეთ ფერდობზე, რამდენიმე მსგავსი სოფლისგან შემდგარი ჯგუფის კიდეზე, რომლებიც ერთობლივად ცნობილია როგორც კოკინოხორია (ბერძნულად: ), რაც ითარგმნება როგორც „წითელი სოფლები“ ნუტრიენტებით მდიდარი წითელი ნიადაგის სიმრავლის გამო, რომელშიც მოჰყავთ ბოსტნეული — განსაკუთრებით კი ძალზე პოპულარული კარტოფილი, რომელსაც მთელ კუნძულზე მიირთმევენ.

ქსილოფაგუ არის კვიპროსში ჯუჯა სპილოების უძველესი ცნობილი ნამარხების აღმოჩენის ადგილი, რომლებიც მიეკუთვნება სახეობას და თარიღდება დაახლოებით 200,000 წლის წინანდელი პერიოდით. აქ ასევე მდებარეობს შუა საუკუნეების ვენეციური საგუშაგო კოშკი. ქსილოფაგუსთან ახლოს არის 40 მოწამის გამოქვაბული, სადაც საუკუნეში ქრისტიანმა ჯარისკაცებმა თავი გაწირეს, რათა ოსმალების მიერ დატყვევებას გადარჩენოდნენ.

2021 წელს, თემის განვითარებაში ადგილობრივი წარმოების კარტოფილის როლის აღსანიშნავად, სოფელში აღიმართა 16 ფუტის სიმაღლის მინაპლასტიკის (ფიბერგლასის) კარტოფილის ქანდაკება, მეტსახელად „დიდი კარტოფილი“. მან აზრთა სხვადასხვაობა გამოიწვია, ზოგიერთ ვირუსულ ვიდეოში კი მის ფალოსურ ფორმას დასცინოდნენ. ქანდაკების დიზაინერმა ჯორჯ ტასუმ დაცინვის შესახებ თქვა: „ეს არ მაწუხებს, რადგან მან ჩვენს სოფელს პოპულარობა მოუტანა და იმედი მაქვს, რომ ის კვიპროსულ კარტოფილს მთელ მსოფლიოში გაუწევს პოპულარიზაციას“.
ვავაცინია

ვავაცინია — სოფელი კვიპროსში, ლარნაკის რაიონში, აგიოი ვავაცინიასის აღმოსავლეთით. 2011 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 81 ადამიანს შეადგენდა.

ფუტკრების ბილიკი
ვავაცინიაში, მაღალ მთებში, არის ფუტკრების ბილიკი. მისი სიგრძეა 2,5 კმ. გზად განთავსებულია აბრები ფუტკრებისთვის ხელსაყრელი მცენარეების აღნიშვნით, დეკორატიული სკები და ფუტკრების „სასტუმროები“, რომლებიც თავშესაფარს სთავაზობს მარტოხელა ფუტკრებს. დამონტაჟებულია ექვსკუთხა, ხის ურბანული ავეჯიც.
ქსილოტიმბუ

ქსილოტიმბუ ( ან ) — პატარა ქალაქი ლარნაკის რაიონში, სამხრეთ-აღმოსავლეთ კვიპროსში. ის არის ერთ-ერთი იმ ოთხი ანკლავიდან, რომლებიც გარშემორტყმულია აკროტირისა და დეკელიას აღმოსავლეთ სუვერენული ბაზის ტერიტორიით — ბრიტანეთის ზღვისიქითა ტერიტორიით, რომელიც იმართება როგორც სუვერენული ბაზის ტერიტორია. დანარჩენებია სოფელი ორმიდია და დეკელიას ელექტროსადგურის ორი ცალკეული ნაწილი. მას მართავს კვიპროსის საერთაშორისოდ აღიარებული მთავრობა, კვიპროსის რესპუბლიკა.

1917 წლამდე ქსილოტიმბუ ადმინისტრაციულად ფამაგუსტის რაიონს ეკუთვნოდა, მას შემდეგ კი ლარნაკის რაიონს ეკუთვნის. იგი მდებარეობს მაკრასიკას, აჰნას, ორმიდიას, დეკელიას, პილასა და პერგამოსს შორის. ეს ახალი სოფელია. 1821 წლამდე აქ მცხოვრებლები არ იყვნენ. ჰაჯიიორკისი სოფლის ერთ-ერთი პირველი მკვიდრი იყო, ხოლო როდესაც ის 1840 წელს დაქორწინდა, სოფელში მხოლოდ შვიდი სახლი არსებობდა.

სოფელი შესაძლოა დასახლებული ყოფილიყო ბიზანტიის პერიოდში. წინაქრისტიანული ეპოქის უძველესი გამოქვაბულები, ეკლესიები და ბიზანტიური პერიოდის წმინდა ანდრონიკეს პატარა, ძველი ეკლესია აშენებული იყო იმავე ადგილას, სადაც მოგვიანებით წმინდა ანდრონიკესა და ათანასიას ახალი ეკლესია აიგო.

„კვიპროსის დიდ ენციკლოპედიაში“ კოსტას ქრისტოფიდისი ამბობს, რომ სიძველეებით კონტრაბანდისტმა ლუიჯი პალმა დი ჩესნოლამ (1865–1876), რომელიც ამერიკის კონსული იყო კვიპროსში, 1882 წელს აღმოაჩინა მოჩუქურთმებული ხის საფლავი აფროდიტესა და არტემიდას შესანიშნავი ჩუქურთმებით (აქედან მომდინარეობს სახელი ქსილოტიმბუ, რაც სიტყვასიტყვით ნიშნავს „ხის საფლავს“). სოფლის უხუცესები ამბობდნენ, რომ ადგილი, სადაც საფლავი იყო, არის იქ, სადაც 1890-1900 წლებში წმინდა ანდრონიკესა და ათანასიას ეკლესია აშენდა და სადაც მშენებლებმა საფლავის ქვები გამოიყენეს.

ქსილოტიმბუს მცხოვრებლები ჩართულნი არიან სოფლის მეურნეობასა და ვაჭრობაში. ბევრი მცხოვრები მუშაობს დეკელიას ბრიტანულ სუვერენულ ბაზაზე და ტურიზმის სფეროში აია ნაპაში, პროტარასსა და ლარნაკაში.

ქსილოტიმბუ ცნობილია თავისი მრავალი პატარა ეკლესია-სამლოცველოთი (დაახლოებით 10) და, კერძოდ, წმინდა რაფაელის, ნიკოლოზისა და ირინეს დიდებული მონასტრით.

2006 წელს ორმა მოთანამშრომლე კლუბმა ( და ) დააარსა გაერთიანებული საფეხბურთო გუნდი — .. .
ისლამური სახელი

მუსლიმური (ისლამური) სახელები — მუსლიმ ხალხებში გავრცელებული და ისლამურ კულტურულ ტრადიციასთან დაკავშირებული საკუთარი სახელებია. ისინი ფართოდ არის გავრცელებული როგორც ისლამურ სამყაროში, ასევე მის ფარგლებს გარეთ. ასეთ სახელებს შეიძლება ჰქონდეთ ისლამამდელი წარმოშობა ან წარმოიშვას ისლამის მოსვლის შემდეგ რელიგიის, არაბული ენისა და ისლამური ცივილიზაციის გავლენით.

ისლამური ტრადიციის თანახმად, ბავშვს სახელი დაბადების შემდეგ უნდა დაერქვას. სახელის არჩევა, როგორც წესი, მამაზეა დამოკიდებული და დარქმევა ხდება დაბადებისთანავე ან სიცოცხლის მესამე, მეშვიდე ან მეცხრე დღეს. ბევრ ტრადიციაში მეშვიდე დღე ყველაზე სასურველად ითვლება. სახელს უნდა ჰქონდეს სასიხარულო მნიშვნელობა, სასიამოვნო ჟღერადობა და არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს შარიათის კანონის მნიშვნელობას. კარგი სახელი ადამიანზე დადებით გავლენას ახდენს და მშობლების მზრუნველობის ნიშანია.

მუსლიმური სახელების უმეტესობა არაბული წარმოშობისაა, ყურანის თაყვანისცემის ენის სტატუსის გამო. თუმცა, ყველა არაბული სახელი არ ითვლება ისლამურად, რადგან არაბული სახელები ასევე გამოიყენება ქრისტიან არაბებში. ამავდროულად, ბევრ მუსლიმურ სახელს არაარაბული წარმოშობა აქვს - სპარსული, თურქული, ბერბერული, ურდუ და სხვა. მაგალითებია ახტარი, აზადი, ნარიმანი და სხვა.

ტრადიციული არაბული სახელწოდების სისტემა მოიცავდა რამდენიმე ელემენტს: ისმი - პირადი სახელი; კუნია - ბავშვის სახელი; ნასაბი - წარმომავლობის მითითება (ამის და ამის შვილი); ნისბა - კავშირი ადგილთან, ტომთან ან სკოლასთან; და ლაკაბი - საპატიო მეტსახელი ან ტიტული. თანამედროვე ეპოქაში, ბევრ ქვეყანაში, მუსლიმური სახელწოდების სისტემები შეერწყა სახელისა და გვარის ევროპულ ნიმუშებს, თუმცა არაბეთის ნახევარკუნძულის ქვეყნებში ტრადიციული ფორმები ნაწილობრივ შენარჩუნებულია. რუსეთში მუსლიმური სახელები განსაკუთრებით გავრცელებულია ჩრდილოეთ კავკასიისა და ვოლგის რეგიონის რესპუბლიკებში, ხოლო ცენტრალური აზიის ქვეყნებში არაბულ-სპარსული წარმოშობის სახელები კვლავ პოპულარულია.

რიგ ქვეყნებში გარკვეული სახელების გამოყენებაზე საკანონმდებლო შეზღუდვებია დაწესებული. მაგალითად, ირანმა შეზღუდა სუნიტურ ტრადიციასთან დაკავშირებული გარკვეული სახელები; საუდის არაბეთმა გამოაქვეყნა არასასურველი სახელების სიები; ხოლო ჩინეთმა, განსაკუთრებით სინძიანის რეგიონში, შეზღუდვები დააწესა რელიგიურად დატვირთულ სახელებზე. ისტორიულად, მსგავსი აკრძალვები არსებობდა ალბანეთში კომუნისტური ეპოქის დროს.
ზიგი

ზიგი — პატარა სოფელი კვიპროსის სამხრეთ სანაპიროზე, ლიმასოლსა და ლარნაკას შორის. 1974 წლამდე ზიგის ჰყავდა შერეული ბერძნულ-კვიპროსული და თურქულ-კვიპროსული მოსახლეობა.

აფეთქება
2011 წლის 11 ივლისს ევანგელოს ფლორაკისის სამხედრო-საზღვაო ბაზაზე მომხდარმა აფეთქებამ სოფლის ყველა სახლი დააზიანა.

ლტოლვილთა ცენტრის გარშემო არსებული დავა
2018 წელს სოფელი გახდა საპროტესტო აქციების ადგილი, რომელსაც მხარს უჭერდა ანტიემიგრაციული პარტია და ადგილობრივი საბჭოს წევრები. პროტესტი მიმართული იყო უმეთვალყურეოდ დარჩენილი ლტოლვილი ბავშვებისთვის განკუთვნილი ცენტრის მშენებლობის წინააღმდეგ. სხვა მცხოვრებლები ამ პროტესტს არ ეთანხმებოდნენ.

ამ დავამ გამოიწვია ზოგიერთი კვიპროსელის მოწოდება სოფლის ბოიკოტისკენ, რომელიც ცნობილია თავისი ტავერნებით. აღსანიშნავია, რომ ახლომდებარე სკოლის ექსკურსია სოფელში გაუქმდა მას შემდეგ, რაც მოსწავლეებმა წასვლაზე უარი თქვეს, რადგან მიიჩნიეს, რომ მათი იმიგრანტი კლასელები იქ სასურველი სტუმრები არ იქნებოდნენ.

ტურიზმი სოფელში
იმის წყალობით, რომ სოფელი ახლოსაა ტურისტებს შორის პოპულარულ ქალაქებთან (დაახლოებით ნახევარი საათის სავალია ლარნაკადან და ლიმასოლიდან) და ფლობს მრავალ ატრაქციონს დამსვენებლებისა და ნაოსნობის მოყვარულთათვის, სოფელი აქტიური ტურიზმის კერას წარმოადგენს.

ეს ცნობილი სოფელი ამაყობს პოპულარული თევზსაჭერი ნავსადგურით და ცნობილი მარინით (იახტკლუბით), რომელიც ახლახან დაარსდა და უკვე ფართოდ გამოიყენება ტურისტების მიერ.
მონტე-ბრე

მონტე-ბრე — პატარა მთა ლუგანოს აღმოსავლეთით, მონტე ბოლიას (1516 მ) ფერდობზე, საიდანაც ლუგანოს ყურეს, პენინისა და ბერნის ალპების ხედი იშლება. ის შვეიცარიაში ერთ-ერთ ყველაზე მზიან ადგილად ითვლება.

1912 წლიდან მონტე-ბრეს ფუნიკულიორი ლუგანო კასარატედან მონტე-ბრემდე მიემართება.

სოფელი ბრე
სოფელი ბრე (800 მ; მოსახლეობა 300) მდებარეობს მონტე-ბრეს აღმოსავლეთ ფერდობზე და ლუგანოსთან საავტობუსო მიმოსვლით არის დაკავშირებული.

სოფელი ტიპურ ტიჩინურ არქიტექტურულ სტილს ასახავს. ტრადიციული საერთო სამრეცხაო შადრევანი, ანუ „ლავატოიო“, დღემდე შემორჩენილია. ძველი სოფლის ცენტრში არის „ ხელოვნების ბილიკი“, რომელიც ცნობილ ხელოვანებს ეძღვნება.

ვილჰელმ შმიდის მუზეუმი მხატვრის (1892–1971) რეზიდენცია იყო და დღესდღეობით მისი ნამუშევრების კოლექციას ინახავს. შმიდი ჩრდილოეთ მაგიური რეალიზმის სტილის ერთადერთი შვეიცარიელი მხატვარი იყო.
სომხეთის ჩემპიონატი ჭადრაკში 2002

სომხეთის 62-ე ჩემპიონატი ჭადრაკში — საჭადრაკო ტურნირი, რომელიც ჩატარდა 2002 წლის 5-დან 15 სექტემბრამდე ერევანში. შეჯიბრება გაიმართა წრიული სისტემით.

ჩემპიონატის სტარტზე გაბრიელ სარქისიანი ლიდერობდა - მან პირველი სამი ტური მოიგო, თუმცა ამ მომენტისთვის ის მხოლოდ უმაღლესი ლიგის სამ დებიუტანტს შეხვდა. მეოთხე ტურისთვის არცერთ საერთაშორისო დიდოსტატს არ ჰქონდა მარცხი განცდილი. მეხუთე ტური ყველაზე დაძაბული გამოდგა: ყველა პარტია ერთ-ერთი მხარის გამარჯვებით დასრულდა. განსაკუთრებული მნიშვნელობა ჰქონდა დიდოსტატთა შორის დაპირისპირებებს, სადაც ეღიაზარიანმა სარქისიანი დაამარცხა, ხოლო არონიანმა — მინასიანი. მეექვსე ტურის ერთ-ერთი გამორჩეული მომენტი იყო კარენ ასრიანის პირველი მარცხი ლევონ არონიანთან. მარცხი განიცადა გაბრიელ სარქისიანმაც. ყოველივე ამან არტაშეს მინასიანს საშუალება მისცა ერთპიროვნულად ჩასდგომოდა სატურნირო ცხრილს სათავეში. მეშვიდე ტურში დაუმარცხებელ მოთამაშეთა რიცხვი კიდევ ერთით შემცირდა: არსენ ეღიაზარიანი ახალგაზრდა ტიგრან პეტროსიანთან დამარცხდა. მას იმ მომენტისთვის არცერთი პარტია არ ჰქონდა ყაიმით დასრულებული. სატურნირო ცხრილის ლიდერები კი ყველაზე გამოცდილი მონაწილეები — აშოტ ანასტასიანი და არტაშეს მინასიანი გახდნენ. ბოლოწინა ტურის ცენტრალური შეხვედრა მინასიანსა და ანასტასიანს შორის შედგა. მინასიანმა ამ გადამწყვეტ ბრძოლაში გაიმარჯვა და კვლავ ერთპიროვნულად გალიდერდა. პირველი ადგილისთვის ბრძოლას ასევე აგრძელებდნენ არონიანი, ანასტასიანი და სარქისიანი. კენჭისყრით, ბოლო ტურში მინასიანი სარქისიანს შეხვდა. სომხეთის ჩემპიონატების ისტორიაში პირველად, პირველი ადგილი ერთდროულად ოთხმა მონაწილემ გაიყო. ბოლო ტურის დასრულების შემდეგ მსაჯთა კოლეგიას დამატებითი მაჩვენებლების, პირველ რიგში კი — გამარჯვებულთა შორის პირადი შეხვედრების შედეგების საგულდაგულო დათვლა მოუწია. საბოლოოდ გაირკვა, რომ დამატებითი მაჩვენებლებით სომხეთის ჩემპიონი (კარიერაში პირველად და ერთადერთხელ) ლევონ არონიანი გახდა — ერთადერთი მონაწილე, რომელმაც ტურნირი დაუმარცხებლად განვლო. ვერცხლის მედალი გაბრიელ სარქისიანმა მიიღო, ბრინჯაო — არტაშეს მინასიანმა, ხოლო მეოთხე ადგილი აშოტ ანასტასიანს ერგო. გამარჯვებულების გარდა, მილოცვებს 18 წლის ტიგრან პეტროსიანიც იღებდა, რომელმაც საერთაშორისო ოსტატის პირველი ნორმა შეასრულა.

მთავარი არბიტრი იყო საერთაშორისო კატეგორიის მსაჯი არმენ ნიკოღოსიანი.

ცხრილი
სომხეთის ჩემპიონატი ჭადრაკში 2003

სომხეთის 63-ე ჩემპიონატი ჭადრაკში — საჭადრაკო ტურნირი, რომელიც ჩატარდა 2003 წლის 15-დან 25 სექტემბრამდე ერევანში, ჭადრაკის სახლში.

ჩემპიონატში რამდენიმე დიდოსტატმა ვერ შეძლო ასპარეზობა, რადგანაც სხვა ძლიერ ტურნირებში მონაწილეობდნენ. ათი მონაწილედან ცხრა ერევნელი იყო.

მთავარი არბიტრი იყო საერთაშორისო კატეგორიის მსაჯი აშოტ ვარდაპეტიანი.

ცხრილი
სომხეთის ჩემპიონატი ჭადრაკში 2005

სომხეთის 65-ე ჩემპიონატი ჭადრაკში — ფიდე-ს კატეგორიის ტურნირი, რომელიც ჩატარდა 2005 წლის 29 აპრილიდან 12 მაისამდე ერევანში. ჩემპიონატი გაიმართა წრიული სისტემით და შედგებოდა 11 ტურისგან. ჩემპიონის ტიტული მერვედ მოიპოვა დიდოსტატმა აშოტ ანასტასიანმა, რომელიც ბოლო ტურის წინ ½ ქულით ჩამორჩებოდა ლიდერებს — კარენ ასრიანსა და გაბრიელ სარქისიანს, თუმცა პირველ ადგილზე იმის წყალობით გავიდა, რომ ორივე მეტოქე დამარცხდა.

ცხრილი