iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ქაიხოსრო ხიზანიშვილის ხელნაწერი

ქაიხოსრო ხიზანიშვილის ხელნაწერი — ქაიხოსრო ხიზანიშვილის (ზოგიერთ წყაროში მოიხსენიება როგორც ხიზანოვი) მიერ შექმნილი ქართული ხელნაწერი, რომელიც სხვადასხვა ნაწარმოებებთან ერთად ვახტანგ -ის უცნობ ლექსსაც მოიცავს. ხელნაწერი უცნობი კვინკლოსით იწყება.

ავტორი
ხელნაწერთა კრებულის ავტორის შესახებ ინფორმაციას თავად ნაწარმოებიდან ვიგებთ. ეს ისტორიული ნაწარმოები დისკოს მსგავსი ორნამენტით სრულდება, სადაც ავტორის მინაწერია გადმოცემული: „ჩყლგ-სა (იგულისხმება 1833 წელი) წელსა კათვის (გიორგი კალანდიას აზრით უნდა იგულისხმებოდეს მკათათვე ანუ ივლისი) კვ-სა (26) დაიწყო შვიდ მეცნიერის წერა ქაიხოსროვ დავითის ძე ხიზანოვმა“. ნაწარმოების მინაწერში მოხსენიებული ქაიხოსრო ხიზანოვი (იგივე ხიზანიშვილი) საუკუნეში მოღვაწეობდა და ცნობილი ქართველი კალიგრაფია.

თხზულებები
მცირე ქრონიკა
ნაწარმოები კვინკლოსით ანუ მცირე ქრონიკით იწყება, რომელსაც ხელნაწერის 1-4 გვერდი უკავია. იმას, რომ ქაიხოსრო ხიზანიშვილი მცირე ქრონიკის მხოლოდ გადამწერია და არა ავტორი თავად ნაწარმოები მოწმობს. ამ ვერსიას მეტად ამყარებს კვინკლოსის მსგავსება „მეფე ირაკლის ქორონიკონთან“.

ნანინი უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესი
ქაიხოსრო ხიზანიშვილის ხელნაწერთა კრებულის მე-4-მე-8 გვერდებზე ლოცვაა დაწერილი. ლოცვა სტილისტურად კანონიკურ ნაწარმოებზე მეტად, გადამწერის მიერ შექმნილ ლექსს ჰგავს. გადამწერმა მას „ნანინი უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესი“ უწოდა და შემდეგ სიტყვებს მოიცავს:
მოთხრობა კეისარი სოგრატისა
ხელნაწერთა კრებულის მე-9 გვერდიდან იწყება კრებულის ყველაზე მოცულობითი თხზულება, სახელწოდებით: „მოთხრობა კეისარი სოგრატისა, ცოლისა და შვილისა გედეონისა და შვიდთა მეცნიერთა საამოდ სასმენელი“.

ანდერძი
კრებულის 257-ე გვერდზე დიდი ზომის ანდერძია წარმოდგენილი, რომელიც ხელნაწერის მიხედვით 1833 წლითაა დათარიღებული:

ანბანთქება
ანდერძის შემდეგ კრებულში შეტანილია ანბანთქება, რომელიც, განმარტებების მიხედვით, ვახტანგ -ს უნდა ეკუთვნოდეს. ვახტანგ მეფეს მართლაც ჰქონდა შექმნილი ანბანთქება, რომელიც 37 სტროფისაგან შედგებოდა. ჩვენამდე მოღწეულ ვახტანგისეულ ანბანთქებაში არ არის შემორჩენილი ქაიხოსრო ხიზანიშვილის ხელნაწერში არსებული ანბანთქების სტროფები, რაც ვახტანგ მე-6-ის შემოქმედების შესახებ ახალ წარმოდგენებს ჰქმნის.

ეს მოთხრობა უცნობი ლექსით მთავრდა, რომელიც შემდეგნაირია:

ლოცვები
კრებულის 285-ე გვერდიდან 129 სტრიქონიანი რელიგიური ხასიათის ლექსი იწყება. ნაწარმოების ძირითადი ლაიტმოტივი ეკლესიურიობა, მარხვის შენახვის საჭიროება, აღსარების დაცვის აუცილებლობა და ზიარების მადლის მნიშვნელობაა.

რელიგიური ხასიათის ლექსის შემდეგ ხელნაწერში ლოცვებია შეტანილი. „მამაო ჩვენოს“ შემდეგ კრებულში შეტანილია „ლოცვა წინდა თომა აქვინიკელისაგან ნათქვამი“, რაც ძალიან იშვიათი მიმდევრობაა.

ხელნაწერის აღმოჩენა
ერთ-ერთი კერძო პირისაგან, საქართველოს ხელოვნების სასახლე – კულტურის ისტორიის მუზეუმის მზრუნველთა საბჭოს თავმჯდომარემ, არჩილ გელოვანმა, 2015 წელს, თბილისში შეიძინა ხელნაწერი და შესასწავლად სპეციალისტებს გადასცა.
თამარ კოტრიკაძე

თამარ რეკ-კოტრიკაძე (დ. 1973, თბილისი) — ქართველი მთარგმნელი, ფილოლოგი. ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ნინო რეკისა და გიორგი კოტრიკაძის ოჯახში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დასავლეთ-ევროპული ენებისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი გერმანისტიკის განხრით. 1994-1995 წლებში, ზამთრის სემესტრის განმავლობაში, სტიპენდიანტის სტატუსით სწავლობდა გერმანიაში, ბამბერგის უნივერსიტეტში. 1996-1998 წლებში მუშაობდა საქართველოს კულტურულ ურთიერთობათა ცენტრ „კავკასიურ სახლში“ უფროს მეცნიერ თანამშრომლად, იყო ამავე ორგანიზაციის ბაზაზე არსებული რ. მ. რილკეს საზოგადოების სწავლული მდივანი. 1998-2006 წლებში მუშაობდა ილია ჭავჭავაძის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, სადაც სხვადასვა დროს ასწავლიდა გერმანულ ენას, დასავლეთევროპულ ლიტერატურასა და კულტურას.

2000 წლის ზაფხულის სემესტრის მანძილზე ავსტრიული აკადემიური სტიპენდიით იმყოფებოდა კლაგენფურტში, სადაც მუშაობდა სადისერტაციო ნაშრომზე. 2003 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე: „ანგელოზის თემა და მოტივი დასავლეთევროპულ ლიტერატურაში“.

ნათარგმნი აქვს ქართველი, გერმანელი, ინგლისელი, იტალიელი და რუსი ავტორების ნაწარმოებები. მისი დამსახურებაა, რომ ქართველმა მკითხველმა პირველად გაიცნო გრიგოლ რობაქიძის რომანის — „მცველნი გრალისა“ სრული ტექსტი. ნაწარმოებში შენარჩუნებულია ავტორისეული დასათაურება.

2020 და 2021 წლებში იყო ლიტერატურული პრემია „საბას“ ფინალისტი ნომინაციაში „საუკეთესო ქართული თარგმანი“

2010 წელს მიენიჭა „საგურამოს“ პრემია (თარგმანის ნომინაციაში).

თარგმანები
ქართულიდან
თამთა მელაშვილი „მარინეს ანგელოზები“ — გერმანულად

ქართულად
რეი ბრედბერი — ბაბუაწვერას ღვინო (ინგლისურიდან)
მარიო პიუზო — სიცილიელი (ინგლისურიდან)
მარიო პიუზო — ომერტა
მარიო პიუზო — უკანასკნელი დონი (ნაწილი და )
ბორის აკუნინი — მწერალი და თვითმკვლელობა (რუსულიდან)
ბორის აკუნინი — სასაფლაოს ამბები (რუსულიდან)
ალექსანდრე მენი — შეკითხვები და პასუხები (რუსულიდან)
ალექსანდრე მენი — მსოფლიო სულიერი კულტურა (რუსულიდან)
ალექსანდრე მენი — სიკვდილ-სიცოცხლის საიდუმლო (რუსულიდან)
გრიგოლ რობაქიძე — მცველნი გრალისა (გერმანულიდან)
დიმიტრი მერეჟკოვსკი — სულიწმინდა და ხორციწმინდა (რუსულიდან)
ეზოპე — ომი, ზევსი და სპილო და სხვა იგავები
ეზოპე — მგელი, მელა და მაიმუნი და სხვა იგავები
ჩარლზ დიკენსი — დიდი იმედები (ინგლისურიდან)
ევგენი ვოდოლაზკინი — ლავროსი (რუსულიდან)
სვეტლანა ალექსიევიჩი — უკანასკნელი მოწმეები
გუსტავ მაირინკი — გოლემი
მარისა მეიერი — სინდერი. მთვარის ქრონიკა (ინგლისურიდან)
მარისა მეიერი — სკარლეტი
მარისა მეიერი — ქრესი
ჯორჯ რ. რ. მარტინი — ღამეში მფრენნი
მანფრედ ხობოტი — იდუმალი ლანდშაფტი
კრისტოფერ პოლ კერტისი — პატარა ჩარლის მოგზაურობა
რეინბოუ რაუელი — ელინორი და პარკი (ინგლისურიდან)
დ. ჰ. ლორენსი — „ესეები თანამედროვე ამერიკული ლიტერატურის შესახებ“
კოლინ მაკალოუ — ბარდნარის ჩიტები (ეკატერინე მაჩიტიძესთან ერთად)

ჯილდოები და აღიარება
2003 — ავსტრიის კულტურის პრემია
2007 — ჟურნალ „ჩვენი მწერლობის“ ყოველწლიური პრემია, თარგმანის ნომინაციაში
2010 — პრემია „საგურამო“, თარგმანის ნომინაციაში
ალექსანდრე ონიანი

ალექსანდრე ონიანი (დ. 9 მარტი, 1981, სოფ. ჟახუნდერი, ახლანდ. ლენტეხის მუნიციპალიტეტი, — გ. 11 აგვისტო, 2008, შინდისი, გორის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი სამხედრო მოსამსახურე, უმცროსი სერჟანტი. 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომის დროს გმირულად დაიღუპა შინდისთან ბრძოლაში.

სავალდებულო სამხედრო სამსახურის შემდეგ კონტრაქტით მსახურობდა სენაკის მეორე ბრიგადის საინჟინრო ოცეულში. 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომის დროს თანამებრძოლებთან ერთად უთანასწორო ბრძოლაში ჩაება რუსეთის არმიის მოტომსროლელ ასეულთან შინდისის რკინიგზის სადგურთან. ერთსაათიან ბრძოლაში 17 ქართველი ჯარისკაცი დაიღუპა, მ. შ., ალექსანდრე ონიანი, რომელიც მტერს არ დანებდა და ნათლულ, კაპრალ რომან ზოიძესთან ერთად თავი ყუმბარით აიფეთქა. სიკვდილის შემდეგ მიენიჭა ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენი (2009) და ეროვნული გმირის ორდენი (2021).
ჩაფხუტი

ჩაფხუტი — საბრძოლო თავსაბურავი, რომელიც შედგებოდა ქუდის ფორმის ან ზემოთ ოდნავ წაწვეტებული კონუსისებური ერთიანი ან სეგმენტირებული მეტალის ნაწილებისგან. ჩაფხუტს არ ჰქონდა ქვემოდან გარშემორტყმული უშუალოდ მასზე დამაგრებული ჯაჭვის ბადე — ზარადი, თუმცა გააჩნდა ცხვირის დამცავი ე.წ. „საცხვირე“. სულხან-საბას მიხედვით, ჩაფხუტი „არს მსგავსი ქუდისა უზარადო, საცხვირე გრძელი“. მუზარადისგან ჩაფხუტს სწორედ ზარადის არქონა განარჩევდა.

დასავლეთ ევროპაში ამგვარ თავსაბურავს ნაზალურ (საცხვირიან) ჩაფხუტს ან ნორმანულ ჩაფხუტს უწოდებენ. ამგვარი ჩაფხუტები ევროპაში მე-9 საუკუნიდან გამოჩნდა და ჩაანაცვლა გვიანრომაული ტიპის საყბეურიანი დამცავი თავსაბურავები. თავდაპირველად ევროპული ჩაფხუტები კონუსისებური, წაწვეტებული ფორმის იყო, თუმცა შედარებით გვიანდელ საუკუნეებში, როცა რკინის დამუშავება უფრო დაიხვეწა, ჩაფხუტები უფრო მომრგვალებული ფორმის გახდა.

ჩაფხუტის ქვეშ ხშირად იხურავდნენ ჯაჭვის ჩაბალახს და რბილ ქუდს, რითაც დამატებით დაცვას მატებდნენ თავის არეს.

მე-12 საუკუნეში ევროპაში გამოჩნდა ბრტყელთავიანი საცხვირიანი ჩაფხუტები, რომლებიც მიიჩნევა შემდგომ პერიოდში შემუშავებული უფრო მძიმე, სახის მთლიანად დამფარავი ჩაფხუტების წინაპრად.
უოსაჩი

უოსაჩი, უოსატჩი — ქედი აშშ-ში, იუტისა და აიდაჰოს შტატებში. კლდოვანი მთების დასავლეთი და დიდი აუზის რეგიონის აღმოსავლეთი კიდე.

ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ გადაჭიმულია 396 კმ-ზე, აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ 118 კმ-ზე. ვრცელდება დიდი მლაშე ტბისა და სოლტ-ლეიკ-სიტის აღმოსავლეთით და უკიდურეს ჩრდილოეთ ნაწილში შეიცავს ბეარ-რივერის ქედს.

დანაწევრებულია რამდენიმე გამჭოლი ხეობით. აგებულია ფიქლებითა და კონგლომერატებით. დასავლეთი კალთა ციცაბოა, აღმოსავლეთი დამრეცი. მდინარე ოგდენის სათავის რეგიონი მოიცავს კეშის, იუინტისა და უოსაჩის ეროვნული ტყის ნაწილსა და ტიმპანოგოსის მღვიმის ეროვნულ ძეგლს. განვითარებულია სამთო მრეწველობა და ტურიზმი. ადგილობრივი იუტების ენაზე უოსაჩი ნიშნავს „უღელტეხილს“ ან „დაბალ უღელტეხილს მაღალ ქედზე“.
რკინის ქუდი

რკინის ქუდი — საბრძოლო თავსაბურავი, რომელიც მზადდებოდა რკინისაგან ან ფოლადისგან და ჰქონდა ფარფლებიანი ქუდის ფორმა. არსებობს ამ ჩაფხუტის მრავალი ვარიანტი, თუმცა ყველა მათგანის დამახასიათებელია ფარფლებიანი დაბოლოება. გავრცელებული იყო შუა საუკუნეების ევროპაში ყველა ჯარის სახეობაში. ფარფლებიანი რკინის ქუდის გამოსახულება პირველად ბიზანტიაში გვხვდება და ის საუკუნით თარიღდება, ამიტომ ვარაუდობენ, რომ რკინის ქუდი ბიზანტიური გამოგონებაა.

მახასიათებლები და დამზადება
რკინის ქუდი კარგად იცავდა მეომარს ზემოდან წამოსული დარტყმებისა თუ ისრებისგან, ციხე-სიმაგრეთა იერიშისას ის ასევე იცავდა ჯარისკაცის სახეს გალავნიდან დამცველთა მიერ გადმოსხმული მდუღარე გუდრონისგან. მისი ღია ფორმა კი მეომარს მხედველობას, სმენასა და სუნთქვას არ უზღუდავდა.

რკინის ქუდის ქვეშ, როგორც წესი, იხურავდნენ ჩაბალახსაც. უბრალო მოყვანილობისა და დამზადების სიმარტივის გამო სხვა ჩაფხუტებთან შედარებით, რკინის ქუდის დამზადება ნაკლებ დროს მოითხოვდა და იაფიც ჯდებოდა. ის ყველაზე ფართოდ გავრცელებული იყო ევროპული არმიების ქვეით ჯარებში, თუმცა ასევე გამოიყენებოდა კავალერიის მიერ.

თავდაპირველად რკინის ქუდი სხვადასხვა სეგმენტებისგან იწყობოდა, ხოლო მოგვიანებით მისი დამზადება დაიწყეს ერთიანი მეტალის ფურცლისგან.

გავრცელება საქართველოში
რკინის ქუდის გამოსახულებები გვხვდება საქართველოშიც. ტიმოთესუბნის ფრესკასა და ალავერდის ჭედურ ხატზე გამოსახულია ფარფლებიანი რკინის ქუდი, რაც საბოლოოდ მეტყველებს, რომ ამ ტიპის მუზარადს შეზღუდულად, მაგრამ მაინც იყენებდნენ საქართველოში.

გავრცელება აზიაში
ფარფლებიანი ქუდის ფორმის ჩაფხუტები მხოლოდ ევროპაში არ იყო გავრცელებული. იაპონელი ასიგარუები (ფეოდალურ იაპონიაში სამურაების მიერ გამოყვანილი ქვეითი ჯარი) ატარებდნენ რკინის ქუდის საკუთარ ვარიანტს, რომელიც წარმოადგენდა აზიური კონუსური ფორმის ფარფლებიან ქუდს. სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიელები, მაგალითად, ბირმელები, ლაოსელები და ტაილანდელები, ასევე იყენებდნენ რკინის ქუდს.

რკინის ქუდის დაბრუნება საუკუნეში
პირველი მსოფლიო ომის დროს, რკინის ქუდი დაბრუნდა ბრიტანელ და ფრანგ ჯარისკაცთა აღჭურვილობაში, როგორც ბროუდის ჩაფხუტი (ბრიტანული) და ადრიანის ჩაფხუტი (ფრანგული). ეს ჩაფხუტები საფრანგეთისა და ბრიტანეთის არმიების სტანდარტული დამცავი თავსაბურავები იყო პირველ მსოფლიო ომში. ბროუდის ჩაფხუტები ასევე გამოიყენებოდა მეორე მსოფლიო ომში ბრიტანეთისა და თანამეგობრობის ქვეყნების შეიარაღებული ძალების მიერ.
შიგა პლატო

შიგა პლატო — პლატო კანადაში, ბრიტანეთის კოლუმბიაში. გაწოლილია აღმოსავლეთით კარიბუსა და მონაშის მთებსა და დასავლეთით ჰაზელტონის, სანაპირო და კასკადოვან მთებს შორის. შიგა პლატოს გაგრძელებას აშშ-ში კოლუმბიის პლატო წარმოადგენს. ფიზიკურ-გეოგრაფიული თვალსაზრისით, შიგა პლატო შედის ჩრდილოეთის პლატოების პროვინციაში, რომელიც თავის მხრივ, შიგა პლატოების ნაწილია.

პლატოს სიგრძეა 901 კმ, სიგანე 378 კმ. სიმაღლე სამხრეთით 1200–1500 მ, ჩრდილოეთით დაბლდება 800–1000 მ-მდე. ხეობების ჩაჭრის სიღრმე 150–300 მ. დანაწევრებულია ძირითადად მდინარე ფრეიზერით, თუმცა ნაწილი, ჩრდილოეთით, დრენირებულია მდინარეებით სკინითა და პისით, ხოლო სამხრეთით მდინარე კოლუმბიით. შიგა პლატო წარმოდგენილია ფართო და დამრეცი ბორცვიანი მაღლობებით, რომლებიც ერთმანეთისაგან ღრმა ხეობებითაა გამოყოფილი.

ჩრდილოეთით აგებულია იურული დანალექების კომპლექსით, რომელიც გადაშრევებულია ლავებით, ფხვიერი ვულკანური და დანალექი ქანებით (ქვიშაქვები და კირიანი ლამი); სამხრეთით დიდწილად მესამეული ლავებია გავრცელებული. პლატოს მთელ ტერიტორიაზეა მორენული დანალექები და მეოთხეული გამყინვარების სხვა კვლები.
ყვითელმიწა ნიადაგი

ყვითელმიწა ნიადაგი — ნიადაგი, რომელიც განვითარებულია ტენიანი ან ნახევრად ტენიანი სუბტროპიკულ ტყეებში. აორთქლებასთან შედარებით მოსული ნალექების სიჭარბე ქმნის ჩამრეცხი წყლის რეჟიმს; გამოფიტვის პროცესი განაპირობებს ერთ-ნახევარი ჟანგეულების მატებას და 2-ის რამდენადმე შემცირებას; ამ დროს ინტენსიურად გაიტანება ტუტემიწა ლითონები. წითელმიწა ნიადაგებთან შედარებით ყვითელმიწა ნიადაგები ფორმირდება დრენირებულ პირობებში მაღალ რელიეფზე, ფერდობების ზედა ნაწილებში და ძველ ტერასებზე; წარმოადგენს ყომრალებსა და წითელმიწებს შორის გარდამავალს.

ყვითელმიწა ნიადაგი ხასიათდება ყვითელი შეფერილობით, გათიხებით, კოშტოვანი სტრუქტურით და ჩვეულებრივ, მძლავრი პროფილით. საშუალო წლიური ტემპერატურა შეადგენს 13,7–15,1 °-ს, ყველაზე ცივი თვის იანვრის 3,3–6,8 °, ყველაზე თბილი თვის 19,3–24,5 °. ვეგეტაციური პერიოდი გრძელდება რვა თვეს. ნელექების წლიური რაოდენობა დიდია და შეადგენს 1100–2500 მმ-ს, მაგრამ მათი განაწილება თვეების მიხედვით არათანაბარია. ნალექების მინიმუმი აღინიშნება აპრილში, მაისსა და ივნისში. ჰაერის ფარდობითი ტენიანობა საკმაოდ მაღალია (80 %-მდე).

კავკასიაში ყვითელმიწები, როგორც დამოუკიდებელი ნიადაგური წარმონაქმნი, პირველად აღწერილი და შესწავლილი იყო აზერბაიჯანში, ლენქორანის ოლქში, ვასილკო აკიმცევის (1926) მიერ. სახელწოდება „ყვითელმიწა“ შემოღებული იყო ყვითელი ფერის გამოფიტვის ქერქზე განვითარებულ დასავლეთ საქართველოს წითელმიწის ქვედა ჰორიზონტებთან მსგავსების საფუძველზე. მაგრამ უფრო ადრე ამ ნიადაგებზე ცალკეული მონაცემები მოყვანილია პიოტრ კოსოვიჩის (1910), ი. ვიტინის (1914), სერგეი ზახაროვის (1913, 1924) შრომებში. ყვითელმიწები საფუძვლიანად შეისწავლა მიხეილ საბაშვილმა (1926, 1948). მან პირველმა გამოამჟღავნა ამ ნიადაგის დამოკიდებულება ნიადაგწარმომქმნელი ქანების ხასიათზე. კვლევის საწყის ეტაპზე ყვითელმიწა ნიადაგი განიხილებოდა წითელმიწა-ყვითელმიწის ტიპის ქვეტიპად. ამჟამად ეს ნიადაგი გამოიყოფა ცალკე გენეტიკურ ტიპად. ყვითელმიწების რეაქცია მჟავეა. ჰუმუსის შემცველობა მერყეობს 2-დან 7 %-მდე. სიღრმით ჰუმუსის შემცველობა საკმაოდ მკვეთრად მცირდება. ჰუმუსი ფულვატურია. შთანთქმის კომპლექსი არ არის მაძღარი ფუძეებით, მაგრამ არამაძღრობის ხარისხი მნიშვნელოვნად იცვლება.

მექანიკური შემადგენლობა სიღრმით უმნიშვნელოდ იცვლება. ამორფული რკინის შემცველობა მცირეა, ხოლო არასილიკატურის — საკმაოდ მაღალი. მთლიანი ქიმიური შემადგენლობის მიხედვით ძირითადი ჟანგეულები არათანაბრადაა განაწილებული.
ვინსენტი და თეო

ვინსენტი და თეო — რობერტ ოლტმენის 1990 წლის ბიოგრაფიული ფილმი ნიდერლანდელი მხატვრის ვინსენტ ვან გოგის და მისი ძმის, თეო ვან გოგის შესახებ. ვინსენტის შემოქმედება ცნობილი მხოლოდ მისი გარდაცვალების შემდეგ გახდა, სიცოცხლეში კი მხატვარს საკუთარი, ძმა თეო აფინანსებდა. მთავარ როლებს ასრულებენ ტიმ როთი და პოლ რისი.

ფილმის სატელევიზიო ვერსია ოთხი სერიისგან შედგება (საერთო ხანგრძლივობა 200 წუთი), ხოლო კინოთეატრებში 138 წუთიანი ვერსია ჩაეშვა.
გაჯავრებული ახალგაზრდები

გაჯავრებული ახალგაზრდები — ინგლისელი მწერლების ჯგუფი საუკუნის 50-იან წლებში. სახელწოდება მიიღო ლ. ა. პოლის ავტობიოგრაფიული წიგნიდან „გაჯავრებული ახალგაზრდა“ (1951) და ჯ. ოზბორნის პიესიდან „ გონს მოდი, გაჯავრებულო!“ (1956). ეს სახელი ეწოდათ მწერლებს კ. ემისს, ჯონ ბრეინს და სხვებს. „გაჯავრებულ ახალგაზრდებს“ არ ჩამოუყალიბებიათ ლიტერატურული სკოლა და ესთეტიკური კრედო, მათ ჰქონდათ საერთო სულისკვეთება და საერთო გმირი: უპერსპექტივობით და ცხოვრებით უკმაყოფილო ახალგაზრდა. „გაჯავრებულმა ახალგაზრდებმა“ ხელი შეუწყვეს სოციალურ-კრიტიკული ლიტერატურის აღმავლობას.
შულავერ-შომუთეფეს კულტურა

შულავერ-შომუთეფეს კულტურა — არქეოლოგიური კულტურა, რომელიც გვიან ნეოლითში და ენეოლითში გავრცელებული იყო ამიერკავკასიაში, თანამედროვე საქართველოსა და აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე. თარიღდება ძვ. წ. 6000-4000 წლებით. სახელწოდება მიიღო შულავრის გორისა (საქართველო) და შომუთეფეს (აზერბაიჯანი) დასახლებების მიხედვით.

იმირის გორა და შულავრის გორა 1965-1971 წწ. შეისწავლა ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმისა და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გაერთიანებულმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელები ო. ჯაფარიძე, ალ. ჯავახიშვილი), ხოლო შომუთეფე შეისწავლეს 1961-1964 წლებში.

შულავერ-შომუთეფეს კულტურა წინ უსწრებს მტკვარ-არაქსის კულტურას, რომელიც არსებობდა ამიერკავკასიაში და ახლო აღმოსავლეთის მიმდებარე რეგიონებში დაახლოებით ძვ. წ. 4000-2200 წლის განმავლობაში და რომელმაც მოგვიანებით მნიშვნელოვნად ზეგავლენა მოახდინა თრიალეთის კულტურაზე (ძვ. წ. 2200-1500 წწ.). აღმოსავლეთ საქართველოში გავრცელებული სიონის კულტურა უნდა იყოს გარდამავალი ეტაპი შულავერ-შომუთეფეს კულტურიდან მტკვარ-არაქსის კულტურაზე.

აზერბაიჯანში, ლეილათეფეს კულტურის ფენები ზოგიერთ შემთხვევაში გადაფარავს შულავერი-შომუთეფესს კულტურის ადრეულ ფენებს.

შულავერ-შომუთეფეს კულტურა, ისევე როგორც სამხრეთ კავკასიის მეზობელი ნეოლითური კულტურები, იარაღების დასამზადებლად იყენებდა ადგილობრივ ობსიდიანს, დაკავებული იყო მესაქონლეობით (მსხვილფეხა პირუტყვი, ღორი), კულტივირებული მცენარეების, მათ შორის ყურძნის მოყვანით. სოფელ იმირის ახლოს მდებარე გადაჭრილი გორის მასალები რადიოლოგიური ანალიზის შედეგად თარიღდება ძვ. წ. 6000 წლით.
ზარადი

ზარადი — ჯაჭვის ბადე, რომელიც საბრძოლო თავსაბურავს გარშემო ჰქონდა დამაგრებული. ფარავდა ყელის, კისრისა და მხრების არეს, ხანდახან მთლიანად სახესაც, რა შემთხვევაშიც მასში მხედველობისთვის ღიობები კეთდებოდა.

როგორც წესი, თავდაპირველად ზარადს უშუალოდ საბრძოლო თავსაბურავში გაკეთებული ნახვრეტებზე კიდებდნენ, თუმცა 1320-იანი წლებიდან დაწყებული, დასავლეთ ევროპაში დაიწყეს მოხსნადი ზარადების დამზადება. ამგვარი ზარადი ეკიდებოდა არა უშუალოდ მუზარადზე, არამედ ტყავის სარტყელზე, რომელიც თავის მხრივ, მიმაგრებული იყო მუზარადზე და საჭიროების შემთხვევაში ეხსნებოდა მას.

 საუკუნისთვის ევროპაში ზარადმა დაიწყო მთლიანი ჯაჭვის კაპიუშონის — ჩაბალახის ჩანაცვლება და საუკუნისთვის სრულად დაიკავა მისი ადგილი.

ევროპაში ზარადები ყველაზე ხშირად ბასინეტის ტიპის მუზარადებზე მაგრდებოდა, საქართველოსა და ახლო აღმოსავლეთში კი საცხვირიან ან უსაცხვირო მუზარადებზე.
ჰაიატე სოტომე

ჰაიატე სოტომე (, დ. 1991, უცუნომია, იაპონია) — იაპონელი ფილოლოგი, ქართველოლოგი.

2019 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატზე, რომელიც იაპონიაში გაიამრთა, ჰაიატე სოტომე საქართველოს მორაგბეთა ეროვნული ნაკრების ოფიციალური თარჯიმანი იყო.

ადრეული ცხოვრება
ჰაიატე სოტომე 1991 წელს დაიბადა ქალაქ უცუნომიაში, ტოკიოდან 100 კილომეტრით ჩრდილოეთით მდებარე ქალაქში. სოტომე ქალაქის გარეუბაში გაიზარდა. მას მჭიდრო ურთუერთობა ჰქონდა ბუნებასა და ცხოველებთან. როგორ ერთ-ერთ ინტერვიუში აღნიშნა, სახლში სულ ძაღლი, თევზი, კუ, თუთიყუში და თითქმის ყველა ცხოველი ჰყავდა კატის გარდა. არის ტოკიოს უნივერსიტეტის დოქტორანტი.

ჰაიატე სოტომე პირველ მასწავლებლად იაპონელ ქართველოლოგს, იასუჰირო კოჯიმას მიიჩნევს, რომელიც სოტომეს ქართული ენის გრამატიკას ასწავლიდა. მოგვიანებით ენის უკეთესად შესასწავლად ჰაიატე ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქართველოლოგიის ცენტრში სწავლობდა, რომლის ხელმძღვანელიც ელგუჯა ხინთიბიძეა. 2018 წელს სოტომემ ერთ სამეცნიერო სიმპოზიუმზე წაიკითხა მოხსენება ვაჟას „გველის მჭამელის“ შესახებ, რამაც დამსწრე საზოგადოებაში დიდი მოწონება დაიმსახურა. ამავე წელს ჰაიატე სოტომემ ქართულიდან იაპონურად თარგმნა მცირე ზომის ლექსი, სადაც ეცადა პოეტური რითმა შეენარჩუნებინა.

პირადი ცხოვრება და აქტივიზმი
რელიგია
ერთ-ერთ ინტერვიუში ჰაიატე სოტომემ კითხვაზე, თუ რომელი რელიგიის მიმდევარია, შემდეგნაირი პასუხი გასცა: „იქ ჩვენთან ბუდიზმის გარდა კიდევ ერთი რელიგიაა, რომელსაც შინტო ან შინტოიზმი ჰქვია. ღვთის გზას ნიშნავს. ჰოდა ისტორიულად ეს ორი რელიგია შეერია ერთმანეთს, ამიტომ, ზოგადად იაპონელებს ეს ორი რელიგია სწამთ“.
ბედიის წარწერები

ბედიის წარწერები — სხვადასხვა დროს შესრულებული ქართული ასომთავრული წარწერები ბედიის ტაძარზე, სამრეკლოსა და საეპისკოპოსო პალატაზე. ცნობილია, 4 ასეთი წარწერა.

ისტორია
მარი ბროსეს ცნობით 1849 წელს ბედიის მონასტრის დასავლეთის კედლის ერთ-ერთ კუთხის ქვაზე ამოკვეთილი ყოფილა წარწერა, რომელიც სამწუხაროდ არსად ჩანს. დიდი ალბათობის ის განადგურდა საუკუნის მეორე ნახევარში ტაძრის მოპირკეთებისა და განახლების დროს. მისი ტექსტი ასეთია: „წმინდაო ღვთისმშობელო, მეოხ ექმენ წმიდისა ამის საყდრისა ამშენებელს, გალატოზთაუხუცეს სჳმეონს“. აღნიშნული წარწერა, თავისი შინაარსით ბედიის ტაძრის აგების თანადროულია და ამიტომ საუკუნით უნდა დათარიღდეს. აგრეთვე მარი ბროსეს ცნობით, ბედიის მონასტერში, დასავლეთით მდებარე სამრეკლოს აღმოსავლეთ შესასვლელის თავზე ჩასმული ყოფილა ფილა, რომელზეც ასომთავრულით იყო შესრულებული წარწერა. მან, ეს წარწერა ფრაგმენტულად გამოაქვეყნა, როგორც ჩანს იგი დაზიანებული იყო იმ დროისათვის, დღეს კი საერთოდ გამქრალია. მარი ბროსეს მიერ გამოქვეყნებული მასალა ინახება ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში, კერძოდ თედო ჟორდანიას პირად საარქივო ფონდში №393. წარწერა ასე შეიძლება წავიკითხოთ: „[† ღმერთო, შეიწყალე სული ამის] მაშენებლისა ნიკოლაოზ კათალიკოზისა და სოფრონ ბედიელისა - გონგლიბაჲსძეთასა; შეიწყალენ ღმერთმან“.
ალექსანდრე ჯალიაშვილი

ალექსანდრე ჯალიაშვილი (დ. 1 მარტი, 1905 გალავანი — გ. 24 იანვარი, 1981) — ქართველი კინომსახიობი, რეჟისორი, საქართველოს სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1961).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1905 წლის 1 მარტს ს. გალავანში. 1925 წ. დაამთავრა სახკინმრეწვის და პროლეტკულტის სასწავლებელი და მუშაობა დაიწყო სახკინმრეწვის ლაბორატორიაში. 1928 წლიდან იღებდნენ ფილმებში. წლების განმავლობაში მუშაობდა სვერდლოვსკის კინოსტუდიაში. 1946 წლიდან, თბილისში დაბრუნების შემდეგ გადაიღო მხატვრულ-დოკუმენტური ფილმები. მუშაობდა აგრეთვე დუბლიაჟის რეჟისორად.
გარდაიცვალა 1981 წლის 24 იანვარს.

ფილმოგრაფია
დამდგმელი რეჟისორი
1941 — „სადარაჯო ჯიხური“
1943 — „განთავისუფლებული მიწა“
1945 — „ხრამჰესი"
1947 — „თეთრი მელია“
1949 — „პუშკინი საქართველოში"
1948 — „საბჭოთა საქართველო"
1948 — „ბუნების გარდამქმნელები"

გადაღებულია ფილმებში
1928 — „ჰოლტზე“ (ტრაქტორისტი)
1929 — „საბა“ (საბა — ტრამვაის მძღოლი)
1929 — „უკანასკნელ საათს“
1930 — „გაყრა“ (ბესო)
1930 — „უსინათლო“
1931 — „იყავ მზად“
1931 — „ლურსმანი ჩექმაში“ (მუშა)
1934 — „უკანასკნელი მასკარადი“ (მიტო)
1936 — „პირველი დღე“
1977 — „სინემა“
1980 — „მშობლიურო ჩემო მიწავ!“ (პაპა ტარიელი)
1981 — „გამოაღეთ ფანჯრები“
გიორგი სააკაძე (ფილმი)

„გიორგი სააკაძე“ — 1942-43 წლებში გადაღებული ქართული მხატვრული ფილმი. რეჟისორი მიხეილ ჭიაურელი.

სიუჟეტი
ფილმი გადაღებულია ანა ანტონოვსკაიას რომანის „დიდი მოურავის“ მიხედვით. ცალ-ცალკე სამთავროებად დაქუცმაცებულ, გარეშე მტრების სათარეშოდ გადაქცეული საქართველოს გაერთიანებისთვის იბრძვის გიორგი სააკაძე. ქართლის მეფეს — ლუარსაბ მეორესაც სამთავროების გაერთიანებისკენ მოუწოდებს. მეფე ცოლად გიორგის დას შეირთავს. დიდი მოურავის აღზევებით შურით აღვსილი თავადები შეთქმულებას აწყობენ მის წინააღმდეგ. სააკაძე იძულებული ხდება ირანის შაჰის კარზე შეაფაროს თავი. დაიწყო დიდი ომები, რომელსაც გიორგი სააკაძე შაჰისთვის აწარმოებდა. ისპაჰანში გამარჯვებით დაბრუნებულს შაჰი უკვე საქართველოზე გალაშქრებას მოსთხოვს. მძევლად კი უმცროს შვილს დაიტოვებს. სააკაძეს სპარსეთის ლაშქრის დახმარებით უნდა ურჩი თავადები გაანადგუროს და საქართველო გააერთიანოს. მტრის ურიცხვი ჯარის განადგურებით იგი შელახულ ღირსებას აღიდგენს. ქართველები გამარჯვებას ზეიმობენ, ამ დროს კი გიორგი სააკაძეს შაჰის გამოგზავნილ ძღვენს მიართმევენ. შაჰმა გიორგის ღალატის სანაცვლოდ მის შვილს თავი მოჰკვეთა და სააკაძეს გაუგზავნა. სულიერად გატეხილ სააკაძეს კი გაერთიანებული თავადები ადვილად ამარცხებენ…

ფილმის გადაღება თავად სტალინმა შეუკვეთა. მისი ბიუჯეტი 7 მილიონი მანეთი იყო. ფილმის გადაღების დაწყება ქვეყანაში ოფიციალურად გამოაცხადეს 1941 წლის 22 ივნისს. საუკუნის ეპოქის გასაცოცხლებლად, სტალინის სპეციალური ბრძანებით, კრემლის ცნობილი მუზეუმიდან მოხდა ქართველი თავადების ორიგინალი კოსტიუმების გამოტანა. ისინი რეჟისორს უკან აღარ დაუბრუნებია და დღემდე ინახება საქართველოს მუზეუმებში. გამოსვლიდან პირველი 2 წლის განმავლობაში ფილმი 40 მილიონმა ადამიანმა ნახა. მათ შორის ადოლფ ჰიტლერმა, თეოდორ რუზველტმა, უინსტონ ჩერჩილმა და ირანის შაჰმა მოჰამედ რეზა ფეჰლევმა

ფილმი აღდგენილია 1979 წელს კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ მიერ.

როლებში
აკაკი ხორავა — გიორგი სააკაძე
ვერიკო ანჯაფარიძე — რუსუდანი, გიორგის მეუღლე
სპარტაკ ბაღაშვილი — ლუარსაბ 
მედეა ჯაფარიძე — თინათინი — ლუარსაბ -ის და
ლიანა ასათიანი — თეკლა, გიორგის და
გუგული მგელაძე, ზურაბ ლეჟავა — ავთანდილი, გიორგის შვილი
მერაბ კოკოჩაშვილი, გ.შარაშიძე — პაატა, გიორგის შვილი
ალექსანდრე ჟორჟოლიანი — თავადი ორბელიანი
სერგო ზაქარიაძე — თავადი შადიმან ბარათაშვილი
შალვა ღამბაშიძე — ანდუყაფარი
აკაკი ვასაძე — შაჰ აბასი
მიხეილ ჩიხლაძე — ყარჩი-ხანი
გიორგი შავგულიძე — ნოდარი
კოტე დაუშვილი — ტრიფილი
ივანე პერესტიანი — რუსეთის ელჩი
ნიკოლოზ კანდელაკი — გერმანიის ელჩი

ჯილდოები და პრემიები
ფილმის მსახიობები ვერიკო ანჯაფარიძე და აკაკი ხორავა, რეჟისორი მიხეილ ჭიაურელი და დამდგმელი ოპერატორი ალექსანდრე დიღმელოვი დაჯილდოვდნენ ხარისხის სტალინური პრემიით.