iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ღვიძლის პეპელა

ღვიძლის პეპელა — პარაზიტული ჭია დიგენეზური მწოველების კლასისა. აქვთ ფოთლის მსგავსო სხეული, რომლის სიგრძეა 2-5 სმ. აქვს 2 მისაწოვარი (პირისა და მეცლის). ბინადრობს უმთავრესად ბალახის მჭამელი ძუძუმწოვრების, იშვიათად — ადამიანის ღვიძლში, ნაღვლის სადინარებში, ბაღვლის ბუშტში. ღვიძლის პეპლის კვერცხები ვითარდება წყალში, მატლები და მათი პართენოგენეზური თაობა — შორისულ მასპინძელში (უმთავრესად მცირე ტბორულაში). აქედან გამოსული მატლი (ცერკარია) ცურავს, შემდეგ ემაგრება წყლისა და სანაპირო მცენარეებს, იკეთებს ცისტას და გარდაიქმნება ადოლესკარიად. საბოლოო მასპინძელში მოხვედრილი ადოლესკარია აღწევს მის ღვიძლში, იზრდება, მწიფდება და იწვევს ფასციოლოზმს.
მე (მითოლოგია)

მე — ღვთაებრივი ძალა, ყოველივე პიროვნული თუ საზოგადოებრივი, მნიშვნელოვანი და არსებითი, დადებითი და შესაბამისად უარყოფითი სუბსტანცია შუმერულ მსოფლგაგებაში. აქ გაერთიანებულია ღვთაებრივი და მიწიერი ფენომენები: მეფობა, საომარი ძალისხმევა, სიმართლე და სიცრუე, სამჭედლო და სამუსიკო იარაღები, თოხი და ა.შ. მითის მიხედვით ამ ძლიერ ორიგინალურ თვალსაზრისს გამოხატავს ღმერთი ანუ, რომელიც ფლობდა აბზუს 1000 მეს და უსაზღვრო ძალაც ჰქონდა, რომელიც შემდეგ ინანამ მოსტაცა.
ალბირი

ალბირი — სოფელი საქართველოში, ერედვის მუნიციპალიტეტში, ბელოთის თემში.

ეტიმოლოგია
სოფლის პირვანდელი ქართული სახელია რბილი. ეწოდა მასთან ახლოს მდებარე რბილი კლდის გამო. მოგვიანებით დასახელება გადაკეთდა ოსური მოსახლეობის მიერ: ჯერ გახდა ლბირი (ასეა შესული „კავკასიის კალენდრის“ 1910 და 1912 წლის გამოცემებში), 1926 წლის აღწერაში ალტერნატიულ სახელად დასახელებულია ობოლი.

ისტორია
რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში ყოფნის დროს შედიოდა თბილისის გუბერნიის გორის მაზრის მთიანი ოსეთის მონაკვეთში. საქართველოს სსრ ადმინისტრაციული დაყოფით — სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ცხინვალის რაიონის აწრისხევის (1926 წლის აღწერით), და დე ფაქტოდ შედის სეპარატისტული სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკის შემადგენლობაში. ოსურად ეწოდება (ალბირ) ან (საბანთიყაუ).

მოსახლეობა
1908 წელს სოფელში ცხოვრობდა 43 კაცი (უმრავლესობა ოსი), 1989 წლის აღწერით სოფელში მუდმივი მოსახლეობა არ არის.
ანძისი

ანძისი, ანდისი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქურთის მუნიციპალიტეტში (ქემერტის თემი). მდებარეობს მდინარე დიდი ლიახვის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1200 მეტრი, ცხინვალიდან 15 კილომეტრი, გორიდან 45 კმ.

ისტორია
 საუკუნის დასაწყისში შედიოდა ჯავის სამამასახლისოში. 1910 წლის „კავკასიის კალენდრის“ მიხედვით, შედიოდა მთიანი ოსეთის უბანში. 2006 წლიდან ქურთის მუნიციპალიტეტშია.

2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომის შემდეგ ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ, სოფელს დე ფაქტოდ აკონტროლებს სეპარატისტული სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა. ოსურად ეწოდება (ანდის).

მოსახლეობა
ეკონომიკა
საბჭოთა პერიოდში შედიოდა ქემერტის მემინდვრეობა-მეცხოველეობის კოლმეურნეობაში. სოფლის მეურნეობის ძირითადი დარგებია მემინდვრეობა და მეცხოველეობა.
ანდორეთი

ანდორეთი — სოფელი საქართველოში, ერედვის მუნიციპალიტეტში, ღრომის თემში.

გეოგრაფია
მდებარეობს მდინარე მეჯუდის მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 920 მეტრი, ცხინვალიდან 40 კილომეტრი, გორიდან — 26 კილომეტრი. გამოიყოფა ზემო ანდორეთი და ქვემო ანდორეთი.

ისტორია
ანდორეთი საუკუნიდან ქსნის საერისთავოში შედიოდა. ძველი მოსახლეობა ქართულია; საუკუნიდან ცხოვრობდნენ ოსებიც. 1865 წლის მონაცემებით ანდორეთი ქსნის უბნის ანდორეთის სასოფლო თემის (სოფლები: ანდორეთი, ბიეთი, თელაგინა, კიტრიული, თხინვალი) ცენტრი იყო. რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში ყოფნის დროს შედიოდა თბილისის გუბერნიის გორის მაზრის მეჯვრისხევის მონაკვეთში. საქართველოს სსრ ადმინისტრაციული დაყოფით — სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ცხინვალის რაიონის ღრომის სასოფლო საბჭოში (სოფსაბჭოში). და დე ფაქტოდ შედის სეპარატისტული სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკის შემადგენლობაში. ოსურად ეწოდება (ანდორეთ).

დემოგრაფია
1908 წელს სოფელში ცხოვრობდა 151 კაცი (უმრავლესობა ოსი),

ღირსშესანიშნაობები
ხუროთმოძღვრული ძეგლებიდან აღსანიშნავია ღვთისმშობლის სახელობის დარბაზული ეკლესია.
არდისი

არდისი — სოფელი საქართველოში, ერედვის მუნიციპალიტეტში, ბიყარის თემში.

გეოგრაფია
მდებარეობს მდინარე მეჯუდის სათავესთან. ზღვის დონიდან 1800 მეტრი, ცხინვალიდან 35 კილომეტრი, გორიდან — 42 კილომეტრი.

ისტორია
1991 წლამდე შედიოდა ცხინვალის რაიონში, ხოლო 2007 წლამდე შედიოდა გორის მუნიციპალიტეტში. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ, ხოლო სოფელს დე ფაქტო აკონტროლებს სეპარატისტული სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა, რომლის ტერიტორიაზე სოფელს მიანიჭეს ოსური სახელწოდება .

დემოგრაფია
1989 წლის აღწერით სოფელში ფიქსირდებოდა 38 მცხოვრები.

ღირსშესანიშნაობები
ხუროთმოძღვრული ძეგლებიდან აღსანიშნავია: არდისის სამების ეკლესია, არდისის ღვთისმშობლის ნაეკლესიარი, არდისის წმინდა გიორგის ნაეკლესიარი.
არკინარეთი

არკინარეთი — სოფელი საქართველოში, ერედვის მუნიციპალიტეტში, ბიყარის თემში.

გეოგრაფია
მდებარეობს მდინარე არკინარეთის (მეჯუდის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1180 მეტრი, ცხინვალიდან 26 კილომეტრი, გორიდან — 35 კილომეტრი.

ისტორია
ვახუშტი ბაგრატიონის მიხედვით სოფელს ადრე აკანათური ერქვა და ისროლისხევში შედიოდა. საუკუნეში ისროლისხევთან ერთად ცხრაძმისხევის, - სს-დან კი ქსნის საერისთავოს შემადგენლობაშია. სოფლის მოსახლეობა ძველი დროიდან ქართული იყო. საუკუნის ნახევრიდან ჩნდება ოსური მოსახლეობაც. 1865 წელს სოფელს არკინარეთი ეწოდებოდა და ქსნის უბნის ლეკოიანის სასოფლო თემის შემადგენლობაში შედიოდა. 1991 წლამდე შედიოდა ცხინვალის რაიონში, ხოლო 2007 წლამდე შედიოდა გორის მუნიციპალიტეტში. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ, ხოლო სოფელს დე ფაქტო აკონტროლებს სეპარატისტული სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა, რომლის ტერიტორიაზე სოფელს მიანიჭეს ოსური სახელწოდება .

დემოგრაფია
1989 წლის აღწერით სოფელში ფიქსირდებოდა 89 მცხოვრები.

ღირსშესანიშნაობები
ხუროთმოძღვრული ძეგლებიდან აღსანიშნავია: არკინარეთის ყველაწმინდის ეკლესია, არკინარეთის ეკლესია, არკინარეთის წმინდა გიორგის ეკლესია.
მღვდლობა

მღვდლობა — ახალი აღთქმის შვიდი საიდუმლოდან ერთ-ერთი, რომელსაც დასაბამი მიეცა ძველი აღთქმიდან. მღვდლობა დადგენილია ზეციური მამის, ღმერთის მიერ. ღვთიური წარმოშობის საწყისთან ერთად მღვდლობას აქვს განსაკუთრებული ნიშანი - ხელდასმა, რომლის საშუალებით რჩეულებზე გადმოდის ღვთის განსაკუთრებული მადლი და ამრიგად ისინი მაღლდებიან თავიან ხარისხში თვით სულიწმინდის მიერ.

ისტორია
მამა ღმერთმა უთხრა მოსეს:

„აიყვანე შენთან შენი ძმა არონი და მისი ძენი მასთან ერთად, ისრაელთა შვილებიდან, რომ ის იყიოს ჩემს მღვდელად, არონი და ნადაბ და აბიუდ, და ელიაზარი და იათამარ - ძენი არონისა. და გაუმზადე წმიდა სამოსელი შენ ძმას არონს, პატივსა და დიდებისათვის.“ (გამოსლვათა 28, 1-2)

შემდეგ ღმერთმა დაადგინა მღვდელთმსახურერბის მთელი რიგი წესები. დროთა განმავლობაში ეს წესები თანდათან სრულყოფილი ხდებოდა.

„მივის ჩვენ მღვდელთმთავარი დიდი, რომელმან განვლნა ცანი, იესო, ძე ღმღთისა, შევიკრძალოთ აღსარებაჲ იგი მის მართლ; რამეთუ არა ეგევითარი გჳვის მღუდელთმთავარი, რომელიმცა ვერ შემძლებელ იყო შეწყალებად უძლურებათა ჩვენთა, გამოცილი ყოველთავე მსგავსებითა, თჳნიერ ცოდვისა.“ (ებრაელთა 4, 14-15)

მართლმადიდებლური სწავლება
ახალი აღთქმის დროიდან შემოღებულ იქნა წმიდა მოციქულების მიერ ხელდასმის მღვდლობის ფორმა, ხოლო იერარქიული ხარისხები მღვდლობაში დააწესა თავად უფალმა იესო ქრისტემ, ესენია: ეპისკოპოსის, მღვდლის და დიაკონის ხარისხი.
წმინდა მოციქულები სულიწმინდის წინამძღოლობით ასრულებდნენ ყველაფერს, რაც მათ დაუწესა იესო ქრისტემ:

„ხოლო ნუგეშინისმცემელი იგი სული წმინდა, რომელი მოავლინოს სახელითა ჩემითა მამამან, მან გასწაოს თვენ ყოველივე, და მოგახსენოს თქუე ყოველივე რაოდენი გარქუ თქუენ.“ (იოანე 14, 26)

მოციქული პავლე წერდა თავის მოწაფეს, ეპისკოპოს ტიმოთეს:

„ნუ უდებ-ჰყოფ, რომელი ეგე არს შენთანა მადლი, რომელი მოგეცა შენ წინაჲსწარმეტყველებითა დასხმითა ხელთა ხუცობისაჲთა.“ (1 ტიმოთე 4, 14)

ასეთი მრავალი ამონარიდის მოტანა შეიძლება სახარებიდან. ყველა მათგანიდან ნათლად ჩანს, რომ მღვდლობა ნამდვილად არის საიდუმლო.

რიტუალი
მღვდლობის საიდუმლო სრულდება წირვის დროს საკურთხეველში მღვდელთ-მთავრის ხელდასხმით. კურთხევის წესს შეადგენს შემდეგი მოქმედებები:
ტრაპეზთან მიეახლება პირი, რომელიც არჩეულია ეკლესიაში სამსახურებლად;
ტრაპეზის გარშემო შემოვლა საღვთო საგალობლების გალობით - ამ დროს ის ემთხვევა ტრაპეზის კუთხეებს, ომფორს და მღვდელთ-მთავრის ხელს;
კურთხევის ლოცვა - ამ დროს ეპისკოპოსი მას დააფარებს თავზე ომფორის ბოლოს, გადასახავს სამჯერ ჯვარის სახეს და დაადებს თავზე ხელს.
კურთხევის შემდეგ შემოსავს სამღვდლო სამოსელით - ამ დროს ეპისკოპოსი წარმოსთქვამს სიტყვას: „აქსიოს“, რაც ქართულად ნიშნავს „ღირს არს“. ამ სიტყვას იმეორებენ მღვდელმსახურები და მგალობლები.
არცევი (ერედვის მუნიციპალიტეტი)

არცევი — სოფელი საქართველოში, ერედვის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: აძვისთავი, გოიათა, ვალითა, ზემო ოტრევი, იკორთა, ნოგყაუ, პანტნაური, ქარჩითი, ქვემო ოტრევი, ჩხარაული).

გეოგრაფია
მდებარეობს მდინარე არცეულის ნაპირზე. ზღვის დონიდან 920 მეტრი, ცხინვალიდან 18 კილომეტრი, გორიდან — 27 კილომეტრი..

ისტორია
არცევი ადრინდელ ფეოდალურ ხანაში შედიოდა გვერდისძირის სოფლებში, ხოლო საუკუნიდან ქსნის საერისთავოში. 1991 წლამდე შედიოდა ცხინვალის რაიონში, ხოლო 2007 წლამდე შედიოდა გორის მუნიციპალიტეტში. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ, ხოლო სოფელს დე ფაქტო აკონტროლებს სეპარატისტული სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა, რომლის ტერიტორიაზე სოფელს მიანიჭეს ოსური სახელწოდება .

დემოგრაფია
1989 წლის აღწერით სოფელში ფიქსირდებოდა 482 მცხოვრები.

ღირსშესანიშნაობები
სოფლის ჩრდილოეთით განლაგებული ბრინჯაოს ხანის სამოსახლო გორები მოწმობს, რომ სოფელი უძველესი დროიდან ყოფილა დასახლებული.

ხუროთმოძღვრული ძეგლებიდან აღსანიშნავია: არცევის ღვთისმშობლის ეკლესია, არცევის ეკლესიის ნანგრევები, არცევის ნაეკლესარი.
არეშფერანი

არეშფერანი — სოფელი საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, მდინარე არეშის მარჯვენა ნაპირზე. თემის ცენტრი (სოფლები: ზემო ბოლქვი, ქევხიანი, ქვემო ბოლქვი, ხოშატიანი). ზღვის დონიდან 260 მეტრი, ლაგოდეხიდან 25 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 278 ადამიანი.
ამაშუკეთი

ამაშუკეთი (ყოფ. ციხისძირი, ამაშუკეთი) — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში (ბორითის თემი). მდებარეობს მდინარე ძირულის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 440 მეტრი. ხარაგაულიდან 32 კილომეტრი. სოფელში არის საშენი ქვის კარიერი, შუა საუკუნეების ორი ეკლესია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 118 ადამიანი.
კარიატიდები

კარიატიდები — ქალის სახის სვეტები, რომელთა კლასიკური ნიმუშია ათენის ერეხთეიონი. ქანდაკის სახის ქალი საყრდენის და სამკაულის როლს ასრულებს, მსგავსად ატლანტისა. პირველი სახეები ეგვიპტურ და აზიურ ხუროთმოძღვრებაში გვხვდება, მაგრამ სრულყოფილი სახე საბერძნეთში მიიღო და მისი სახელწოდებაც ლაკონიის ქალაქ კარიედან მოდის. კარიატიდები უხვადაა გამოყენებული შუა საუკუნეების არქიტექტურაშიც.

ხელოვნებაში
ოგიუსტ როდენის ქანდაკების „დაცემული კარიატიდა“, რომელიც მისი მონუმენტური ნამუშევრის — „ჯოჯოხეთის კარიბჭის“ — ნაწილია, აღწერას ვხვდებით რობერტ ჰაინლაინის რომანში „უცხო უცხოთა ქვეყანაში“:
კითერონის ლომი

კითერონის ლომი — საშინელი მხეცი, რომელიც კითერონის მთებიდან ჩამოდიოდა, ბეოტიის ქ. თესპიას დამფუძნებლის თესპიოსის და მეფე ამფიტრიონის ხარ-ძროხას გლეჯდა და არც კაცს ინდობა. ვერავინ გაუბედა შებმა. მეგარის მხარეში იმ დროს მწყემსთა შორის იზრდებოდა ზევსის შვილი ჰერაკლე, უჩვეულო ღონითა და ღადარივით მოელვარე თვალებით გამორჩეული 18 წლის გმირი. ჰერაკლე მეფე თესპიოსს ესტუმრა, მის 50 ქალიშვილთან დაწვა ზედიზედ (თუ ერთ ღამეში) და მერე მოკლა მხეცი, რომლის ტყავსაც ატარებდა.

პავსანიას მოთხრობის მიხედვით, კითერონის ლომი მოკლა ალკათოემ (ალკათოოსმა) მას შემდეგ, რაც ამ ლომმა დაგლიჯა მეგარის მეფის მეგარევსის ძე ევიპე, ამისათვის დაპირებისამებრ შეირთო მეფის ასული ევექმე და მიიღო სამეფო.
დემოდოკე

დემოდოკე — ფეაკელთა მეფის, ალკინოეს სასახლის უსინათლო მომღერალი. როდესაც ხსენებულ მეფეს ტროიდან დაბრუნებული ოდისევსი ესტუმრა, მგოსანმა იმღერა ოდისევსის და აქილევსის დავის, აფროდიტეს და არესის სიყვარულის, ბერძენთა ხის ცხენის ამბავი. ოდისევსს, რომელსაც გემი დაეღუპა და კუნძულზე გარიყული მეფის ასულმა ნავსიკაამ მიიყვანა სასახლეში, სიმღერამ ცხარე ცრემლი აღვრევინა. ალკინოემ მგოსანს გაჩუმება უბრძანა, რადგან მისი ქნარის სიმთა ჟღერა და ამბავი სტუმარს ცრემლს აღვრევინებდა, აქ კი ყველამ უნდა იმხიარულოსო. შემდეგ სტუმარს ვინაობა ჰკითხა, გემი მისცა და პატივით გაისტუმრა.
ჭიაური

ჭიაური (ყოფ. ულიანოვკა) — სოფელი საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, მდინარე ალაზნის მარცხენა მხარეს. თემის ცენტრი (სოფლები: ერეთისკარი, თამარიანი, წითელგორი). ზღვის დონიდან 210 მეტრი, ლაგოდეხიდან 25 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1044 ადამიანი.
ზემო ფონა

ზემო ფონა — სოფელი საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის ფონის ადმინისტრაციული ერთეულში (კახეთის მხარე).

მდებარეობს მდინარე კაბალის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 360 მ-ზე, ლაგოდეხიდან 20 კმ-ში.

სოფელი ფონა საუკუნის დასაწყისში შეიქმნა. დასახლებული იყო ოსი, აზერბაიჯანელი და ქართველი მოახალშენეებით. შემდეგ გაიყო ზემო ფონად და ქვემო ფონად, რომლებიც პერიოდულად კვლავ ერთიანდებოდა, მათ შორის საქართველოს პირველი ეროვნული აღწერის (2002) დროს.

დემოგრაფია
ევრისთევსი

ევრისთევსი — არგოსელთა მეფე ტირინთოში თუ მიკენში, სთენელოსის და პელოპის ასულ ნიკიპეს შვილი, პერსევსის შვილიშვილი. ტახტი მიიღო ჰერას ვერაგობის წყალობით. ზევსი მოატყუა, ჰერაკლეზე ადრე მისი დაბადება უზრუნველყო და პირობის თანახმად გამეფდა ის, ვინც პერსეიდების გვარში პირველი იშვა. ევრისთევსმაც, მიკენის უბადრუკმა მეფემ, ლაჩარმა და ბოროტმა კაცმა, კარგად ისარგებლა თავისი უფლებებით და ჰერაკლეს მძიმე დავალებებს აძლევდა მისი დაღუპვის მიზნით. ასე მოახდინა ჰერაკლემ 12 საგმირო საქმე. როდესაც ლომგმირი მოკვდა, ევრისთევსმა ჰერაკლიდების შევიწროება დაიწყო, არსად არ აძლევდა მოსვენებას. ხანგრძლივი ბრძოლა მაინც ჰერაკლეს შთამომავლების გამარჯვებით და პელოპონესში გაბატონებით დამთავრდა. ათენმა, თესევსის ქალაქმა, არათუ არ გასცა ჰერაკლიდები და არ ჩააბარე კარზე მომდგარ მტერს, არამედ თავი გამოიდო და ევრისთევსის ჯარს შეება. ევრისთევსი დამარცხდა და ეტლით გაიქცა. მოხუცი იოლაოსი, ჰერაკლეს ძმისშვილი, ძველი მეგობარი და თანამებრძოლი, ჰერაკლიდების დაუღალავი ქომაგი, სკირონიდის კლდეებთან დაეწია. ჯერ მეგობრის უფროს შვილსჰილოსს შეეხვეწა, ეტლი მათხოვეო, შემდეგ ზევსს შეევედრა, ერთი დღით ოდინდელი სიჭაბუკე დამიბრუნეო. წუთით ღრუბელმა დაბურა, მერე ახალგაზრდა გმირად ქცეული დაედევნა მტერს, შეიპყრო, ეტლიდან გადმოათრია, შებოჭა, ჰერაკლეს მოხუცებულ დედას — ალკმენეს მიჰგვარა, რომელმაც მაქოთი თვალები დასთხარა და წამებით მოკლა ან ჰილოსმა მოკლა, თავი მოჰკვეთა, ალკმენეს მიუტანა და ქალმა თვალები დასთხარა.
იგდრასილი

იგდრასილი — ყოვლის დამფარავი და დამკავებელი სამფესვა ხე, სამყაროს განსახიერება სკანდინავიურ მითოლოგიაში. ერთი ფესვი ზესკნელშია, მეორე ქვესკნელში (ნიფლჰაიმში), მესამე - ტურსთა (ბუმბერაზთა) სამეფოში. ხის ქვეშ ღმერთთა სამსჯავროა, ძირს – ჭა ურდარი, იქვე ცხოვრობს სამი ნორნი (წარსულის, აწყმოსა და მომავლის განსახიერება). მეორე ჭა მდინარეთა სათავეა, მესამე ფესვთან ცხოვრობს ბუმბერაზი მიმირი, ღმერთთა მრჩეველი. კენწეროზე ბრძენი არწივია, ტოტებზე – ოთხი ირემი, ძირს გველეშაპი ნიდეგრი. მათ შორის ამბავი დააქვს ციყვს.
ორბეთი (საწარმო)

ორბეთი — საუკუნის ბოლოსა და საუკუნის დასაწყისის მინის საწარმოს ნაშთი, რომელიც აღმოჩნდა სოფელ ორბეთთან (თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი) ტყეში. ძეგლი შესწავლილია გადანაყარში აკრეფილი ნივთების მიხედვით. სახელოსნოში მზადდებოდა მინის ჭურჭელი, სამაჯურები ბეჭდები, მოზაიკის კენჭები, სარკმლის მინები, ნაპოვნია სასმისების, სანელსაცხებლებისა და ბოთლის ნამტვრევები. მრავალფეროვნებით გამოირჩევა სასმისები. აღსანიშნავია მინანქრის საღებავებით მოხატული ჭურჭელი, რომლის აღმოჩენა პირველი შემთხვევაა საქართველოში. ნაპოვნია აგრეთვე ობსიდიანის დანა, რითაც ოსტატებს მინის ჭურჭელზე სხვადასხვა ორნამენტი გამოჰყავდათ. ორბეთის მინის საწარმოში ამზადებდნენ ფერად (წითელი, ლურჯი, ცისფერი, სხვადასხვა ელფერის მწვანე, შავი, თეთრი, ყვითელი, ჭრელი) მინას. დიდი რაოდენობითაა შავი და ფერადი მინის ბეჭდები. შედარებით ნაკლებია ფერადი მინის სამაჯურები (გრეხილი, სადა), განსაკუთრებით საყურადღებოა ორბეთის მინის საწარმოს გადანაყარში ნაპოვნი კუბური მოყვანილობის სხვადასხვა ფერის (შავი, მწვანე, ცისფერი პქროსფერილი) მოზაიკის კენჭები. აღსანიშნავია, რომ ეს არის საქართველოს ტერიტორიაზე მოზაიკის კენჭების წარმოების პირველი ფაქტობრივი დადასტურება. აქვე გვხვდება ფერადი სარკმლის მინის (ვიტრაჟის) ნატეხები.
ორბეთის ციხე

ორბეთის ციხე — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე აღმოსავლეთ საქართველოში, ისტორიულ ქვემო ქართლში (ახლანდელი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი), ალგეთის ხეობის მაღალ და მიუვალ კლდეზე. წყაროებში პირველად მოიხსენიება საუკუნის 30-იან წლებში. ორბეთის ციხე ბატონობდა ალგეთის ხეობის შუა წელზე, სადაც გადიოდა მნიშვნელოვანი გზები, რომლებიც თრიალეთსა და სამშვილდეს თბილისთან აკავშირებდა. ორბეთის ციხის მფლობელი ბატონობდა „ორბეთის ძირის სოფლებზე“, რაც ვარაუდით მოიცავს ალგეთის ხეობის შუა წელს ბირთვისისა და ფარცხისის ციხეებიანად, ამიტომ ადრინდელ ფეოდალურ ხანაში ალგეთის ხეობის ერთ ნაწილს „ორბეთის ქვეყანა“ უნდა რქმეოდა, ციხისა და მხარის მფლობელს კი — ორბელი. ვახუშტი ბაგრატიონს ( ს.) ორბეთის ციხე შეცდომით სამშილდესთან ჰქონდა გაიგივებული. ორბეთის ციხის ნაგებობებიდან ყველაზე კარგადაა შემორჩენილი წმ. გიორგის ეკლესია ( ს.).
ქვემო ხეჩილი

ქვემო ხეჩილი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის ფონის ადმინისტრაციული ერთეულში (კახეთის მხარე).

მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, მდინარე კაბალის (ალაზნის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 340 მ-ზე, ლაგოდეხიდან 20 კმ-ში.

ისტორია
სოფელი ხეჩილი აღმოცენდა საიჯარო გარიგებათა საფუძველზე საუკუნის პირველ წლებში. მანამდე ტყით დაფარული ალაზანსგაღმა მდებარე ამ მიწის დიდი ნაწილი თავად ვაჩნაძეების მამული იყო. ძირითადი თავდაპირველი მოსახლეობა იყო ოსი მოახალშენეები (მ. შ. ვლადიკავკაზიდან). სოფლის სახელი მომდინარეობს კაბალის ხეობის ზემო ნაწილის ადგილობრივი სახელწოდებიდან (ქვემოთს ეწოდებოდა „ფონა“). მომდევნო წლებში აქ ჩამოყალიბდა 2 სოფელი — ზემო ხეჩილი და ქვემო ხეჩილი.

ქვემო ხეჩილის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მდ. კაბალის მარჯვენა ნაპირზე, სასაფლაოსთან ახლოს, გორაზე შემორჩენილია გვიანდელი შუა საუკუნეების ნამოსახლარის ნაშთები.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 160 ადამიანი.
შრომა (ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი)

შრომა — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში (კახეთის მხარე), შრომის ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: კავშირი, შრომა).

მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, ზღვის დონიდან 420 მ-ზე, ლაგოდეხიდან 1,5 კმ-ში.

სოფელი დააარსეს საუკუნის პირველ წლებში ქიზიყელმა მოახალშენეებმა, რომლებიც თვითნებურად დასახლდნენ ჭიაურის სახაზინო მამულის ტერიტორიაზე და ახალ სოფელს „შრომა“ უწოდეს. 1905 წლის რევოლუციური მოძრაობის დაწყებამ აიძულა რუსეთის იმპერიის მთავრობა შრომელებისთვის დაეთმო და გაეცა ბრძანება ახალმოსახლეთა მიწათმოწყობის შესახებ.

შრომის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ადგილ „დანგრეულში“ დგას სავარაუდოდ განვითარებული შუა საუკუნეების დარბაზული ეკლესია. სოფლის სამხრეთით, დაახლ. 4 კმ-ზე, მდ. შრომისხევის მარცხენა ნაპირზე არის მეორე დარბაზული ეკლესია, რომელიც სავარაუდოდ ადრინდელ შუა საუკუნეებს განეკუთვნება. ორივე ეკლესია მოღწეულია დაზიანებული სახით.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1299 ადამიანი.
მაწიმი (ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი)

მაწიმი (ყოფ. ცოდნა) — სოფელი საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფელი: რაჭისუბანი). მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, მდინარე მაწიმისწყლის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 380 მეტრი, ლაგოდეხიდან 4 კილომეტრი. სოფელში დგას მაჭის ციხე და მაჭის ეკლესია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 618 ადამიანი.
ხიზაბავრა (ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი)

ხიზაბავრა — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის ნინიგორის ადმინისტრაციულ ერთეულში (კახეთის მხარე).

მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, მდინარე ნინოსხევის (ალაზნის აუზი) მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 510 მ-ზე, ლაგოდეხიდან 9 კმ-ში. ხიზის მოსახლეობა ძირითადად 1918 წელს ახალქალაქის მაზრიდან გადმოსახლებული ქართველი კათოლიკეების შთამომავლებია. სოფლის სახელწოდებაც სამცხე-ჯავახეთის სოფელ ხიზაბავრიდან მომდინარეობს.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 94 ადამიანი.
ანდრეს დე სანტა-კრუსი

ანდრეს დე სანტა-კრუსი (, 5 დეკემბერი, 1792, ლა-პასი, ბოლივია — 25 სექტემბერი 1865, სენ-ნაზერი, საფრანგეთი) - სამხრეთ ამერიკის პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე, ბოლივიისა და პერუს პრეზიდენტი, ესპანეთის სამეფოს არმიის პოლკოვნიკი, მარშალი.

ბიოგრაფია
ანდრეს დე სანტა-კრუსი დაიბადა 1792 წლის 5 დეკემბერს ლა-პასში, მდიდარი მემამულის ოჯახში. მამამისი ესპანელი იყო, ხოლო დედა - ინდიელი. განათლება მიიღო ლა-პასის დედათა მონასტერში, შემდეგ სწავლობდა ქალაქ კუსკოს სემინარიაში. 1809 წელს მიატოვა სასწავლებელი და დაბრუნდა ლა-პასში. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ მამამისმა მოაწყო ესპანეთის არმიის დრაგუნთა პოლკში. 1820 წელს შეუერთდა ამერიკაში ესპანეთის კოლონიების დამოუკიდებლობისათვის მებრძოლებს. იბრძოდა ხოსე სან-მარტინისა და სიმონ ბოლივარის არმიებში. 1821 წლის 17 თებერვალს, როდესაც სიმონ ბოლივარი გახდა პერუს პრეზიდენტი, ანდრეს სანტა-კრუსი შეუერთდა მის არმიას და გახდა პერუს დივიზიონის შტაბის მეთაური. 1827 წლის 27 იანვარს სიმონ ბოლივარის კოლუმბიაში გადასვლის შემდეგ კი გახდა პერუს მეშვიდე პრეზიდენტი.

1829-1839 წლებში სანტა-კრუსი ბოლივიის პრეზიდენტია. 1836-1839 წლებში კი თავი პერუ-ბოლივიის კონფედერაციის პროტექტორად გამოაცხადა. კონფედერაციის წინააღმდეგ ჩილეს შეიარაღებული გამოსვლის შემდეგ კონფედერაცია დაიშალა. 1843 წელს ანდრეს სანტა-კრუსი კვლავ შეეცადა ხელში ჩაეგდო ძალაუფლება, მაგრამ დამარცხდა და საფრანგეთში გადასახლდა სადაც გარდაიცვალა კიდეც 1865 წელს 72 წლის ასაკში.
ფრანსისკო დე პაულა სანტანდერი

ფრანსისკო დე პაულა სანტანდერი ( დ. 2 აპრილი, 1792, კუკუტა, კოლომბია, — გ. 6 მაისი, 1840, ბოგოტა, კოლომბია) — ახალი გრანადის სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე, გენერალი.

ბიოგრაფია
იურიდიული ფაკულტეტის სტუდენტი იყო , როდესაც 18 წლისა ჩაება ახალი გრანადის დამოუკიდებლობისათვის ომში და 1813 წლიდან გახდა მისი ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. 1812 წელს, 20 წლის სანტანდერმა მიიღო პოლკოვნიკის წოდება. 1821–1827 წლებში კოლუმბიის ვიცე-პრეზიდენტია, სიმონ ბოლივარის სამხედრო ლაშქრობების დროს ფაქტობრივად პრეზიდენტი იყო. 1828 წელს ბრალი დასდეს ს. ბოლივარის წინააღმდეგ შეთქმულებაში და სიკვდილი მიუსაჯეს, მაგრამ ბოლივარმა სასჯელი ქვეყნიდან გასახლებით შეუცვალა. სიმონ ბოლივარის გარდაცვალების შემდეგ დაბრუნდა კოლომბიაში და 1832-1836 წლებში სათავეში ედგა ახალი გრანადის (კოლომბიის) რესპუბლიკას. 1838 წლიდან სიკვდილამდე იყო კონგრესის დეპუტატი და კოლომბიის ლიბერალური პარტიის ლიდერი.
ტანა (ტბა)

ტანა (ცანა, დემბეა, ) — ტბა ეთიოპიაში, ეთიოპიის მთიანეთზე. ზღვის დონიდან 1830 მეტრ სიმაღლეზე. სიგრძე 84 კილომეტრი, სიგანე 66 კილომეტრი. ფართობი 3100-3600 კმ². (იცვლება წყლის სეზონების მიხედვით), სიღრმე 15 მეტრი. მდებარეობს ლავებით გადაკეტილ ტექტონიკურ ქვაბულში. ბევრია კუნძული. საზრდოობს 50 შენაკადით, აღსანიშნავია მდინარე პატარა აბაი. ტბიდან გამოდის მდინარე ცისფერი ნილოსი. მდიდარია თევზით, სანაოსნოა.
აბანოს უღელტეხილი

აბანო ან აბანოს სერი — უღელტეხილი საქართველოში, კახეთის მხარეში, თელავისა და ახმეტის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე, ზღვის დონიდან 2826 მეტრზე, ბულანჩოსწვერისა და დიდგვერდის მთებს შორის. გადასასვლელი მდინარე სტორის ხეობიდან თუშეთის ალაზნის ხეობაში.

გალერეა
ჰილასი

ჰილასი — ჰერაკლეს საყვარელი ჭაბუკი, მეგობარი, მსახური და საჭურველთმტვირთველი, მისი მხლებელი არგონავტების ლაშქრობაში. დრიოპთა მეფის თეიოდამანტის და ნიმფა მენოდიკეს შვილი, ულამაზესი ყმაწვილი. იგი ჰერაკლემ მაშინ წაიყვანა, როდესაც დრიოპებმა ხარი მოჰპარეს და უეცრად შემოაკვდა ყმაწვილის მამა, რომელიც კუშტად შეხვდა. ჰილასი ჰერაკლემ გაზარდა და შვილივით უვლიდა. არგონავტები რომ მიზიას მიადგნენ, ჰერაკლე გადატეხილი ნიჩბის სანაცვლო ნაძვის საძებნელად გაეშურა ტყეში, ჰილასი კი წყაროზე წავიდა. იქ ნიმფებს მოეწონათ, მორევში ჩაითრიეს და მის ძებნაში ჰერაკლე არგონავტებს ჩამორჩა. კიოსის მოსახლეობა ისე დააფრთხო ჰერაკლემ, რომ ჰილასი გააღმერთეს, ტყე-ღრეში დადიოდნენ და დაკარგულ ჭაბუკს უხმობდნენ.

ნიკანდრეს თანახმად, პონტოს სრუტეში ქარიშხალი ამოვარდა, ღუზა ჩაუშვეს, ჰერაკლემ ხალხი დაასვენა, ჰილასი ასკანიოსის წყალზე წავიდა, იქ იმავე მდინარის ნიმფებმა შეიყვარეს, წყალში გადააგდეს და მერე ექოდ აქციეს, რომ ჰერაკლე ვერ ეპოვა. ჰერაკლე დიდხანს ეძებდა, მაგრამ ბოლოს სალაშქროდ მაინც წავიდა, იქ კი პოლიფემე დატოვა. პოლიფემე ძებნაში მოკვდა, ხალხი კი ყოველწლიურად ამ ნაკადთან სამგზის ძახილით უხმობდა ჰილასს, სამ გამოძახილს უსმენდა და მერე მსხვერპლს სწირავდა.
პოლიფემე (ლაპითი)

პოლიფემე — ლარისელი ლაპითი, ელატეს (ილატის) ან პოსეიდონის და ჰიპეიას ძე, ჰერაკლეს დის ლაონომეს ქმარი, კენევსის ძმა, არგონავტი, ილატიდად წოდებული გმირი. როდესაც მიზიაში ჰერაკლემ საყვარელი მხლებელი ჰილასი დაკარგა და მის ძებნაში ტყე-ღრეს ძრავდა, პოლიფემეც მეგობარს და ცოლისძმას ახლდა, მანვე შეატყობინა ჰილასის დაკარგვა. ჭაბუკის ძებნის დროს არგონავტებმა ცურვა განაგრძეს და გმირები მიზიაში დატოვეს. პოლიფემემ დააარსა ქალაქი კიოსი და დაიღუპა ხალიბებთან შეტაკებაში.