ლიეტუვის საბჭოთა ეკონომიკური ბლოკადა

ლიეტუვის საბჭოთა ეკონომიკური ბლოკადა — განხორციელდა საბჭოთა კავშირის მიერ ლიეტუვაზე 1990 წლის 18 აპრილიდან 2 ივლისამდე.

1980-იანი წლების მიწურულს, საბჭოთა კავშირის ლიდერი მიხეილ გორბაჩოვის მიერ პოლიტიკური სისტემის ლიბერალიზაციის დაწყების შედეგად წარმოიშვა მოძრაობები, რომლებიც მხარს უჭერდნენ ავტონომიას ან დამოუკიდებლობას საბჭოთა კავშირის ფარგლებში. 1990 წლის 11 მარტს ლიეტუვის უზენაესმა საბჭომ ლიეტუვის სახელმწიფო აღდგენის აქტი მიიღო. კრემლის წარმომადგენლებმა აქტის გაუქმება მოითხოვეს, შეაფასეს რა იგი, როგორც სეპარატისტული აქტი. ლიეტუვა არ დაემორჩილა ამ მოთხოვნას და მთავრობის წარმომადგენლებს შეახსენეს, რომ 1940 წელს ქვეყანა იძულებით შეუერთდა საბჭოთა კავშირს. გორბაჩოვმა ბრძანა, რომ ლიეტუვაში საჯარისო ნაწილები გაეძლიერებინათ, თუმცა, ამან ლიეტუველებს გადაწყვეტილება ვერ შეაცვლევინა. საპასუხოდ, 13 აპრილს გორბაჩოვმა მათ ულტიმატუმი წაუუყენა, რომლის მიხედვითაც აქტის არგაუქმების შემთხვევაში ლიეტუვას ეკონომიკური სანქციებით ემუქრებოდა. რადგანაც საბჭოთა ოფიციალური პირები არა დააკმაყოფილა ლიეტუვის საპასუხო ქმედებამ, 18 აპრილს ეკონომიკური ბლოკადა დაიწყო.

ეკონომიკურმა ბლოკადამ შეზღუდა ან გააუქმა ლიეტუვისთვის ელექტროენერგიის, საკვების და მედიკამენტების, აგრეთვე ენერგეტიკული რესურსების ცენტრალიზებული მიწოდება. საბჭოთა კავშირმა ჩაკეტა ლიეტუვის საზღვრები და დაბლოკა მისი საბანკო ანგარიშები. იმის ფონზე, ამბოხებულ რესპუბლიკა სასიცოცხლოდ აუცილებელი რესურსების ნაკლებობას მძიმედ განიცდიდა, დასავლეთის ქვეყნებმა ლიეტუვასა და საბჭოთა კავშირს კომპრომისისკენ მოუწოდეს, რისი მიღწევად თავდაპირველ ეტაპზე ვერ მოხერხდა. თუმცა, საბჭოთა კავშირის სხვა 14 რესპუბლიკაში, განსაკუთრებით რსფსრ-ში, შიდა სუვერენიტეტული მოძრაობების გააქტიურების ფონზე, ბლოკადა შეამსუბუქეს ივნისის შუა რიცხვებში, ხოლო სანქციები შეაჩერეს 2 ივლისს. ეს მოხდა მას შემდეგ, რაც ლიეტუვის პარლამენტმა თანხმობა განაცხადა აქტის მოქმედების შეჩერებასა და საბჭოთა კავშირთან დიალოგის დაწყებაზე. მიუხედავად ამისა, მოლაპარაკებები უშედეგო აღმოჩნდა.

მცირე ხანგრძლივობის მიუხედავად, ბლოკადამ მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა ქვეყანაზე. ბლოკადის შედეგად ლიეტუვამ 500 მილიონ რუბლზე მეტი ზარალი განიცადა, რაც მთლიანი ეროვნული შემოსავლის 1.5%-ს მოიცავდა. წარმოებისთვის აუცილებელი რესურსების ნაკლებობა-არარსებობის გამო ათასობით მუშამ დაკარგა სამუშაო ადგილი, მათი ნაწილი კი დროს ქარხნებში სამუშაოს გარეშე ატარებდა. ემბარგომ საბაზრო ეკონიმიკაზე გადასვლაზე უარყოფითთან ერთად დადებითი გავლენაც მოახდინა. ბლოკადამ აიძულა ლიეტუვა, მოეხდინა მართვის ცენტრალიზება და გაემარტივებინა რესურსების გამოყენების რეგულაციები. საწარმოებმა დაიწყეს პარტნიორობა მეგობარ კომპანიებთან, ხოლო ლიეტუვამ სავაჭრო შეთანხმებები გააფორმა სხვა რესპუბლიკებთან, რითაც ქვეყნის კაპიტალისტურ ეკონომიკაში გარდასვლა აღინიშნა. ემბარგომ ასევე აიძულა ქვეყანა, მოეძინა სხვა გზები ნავთობის იმპორტისთვის და დაეწყო თავისი რესურსების ინდუსტრიული ექსპლუატაცია. ლიეტუვის ეკონომიკურმა ბლოკადა შეაფერხა ბალტიის ორი სხვა სახელმწიფოს, ლატვიისა და ესტონეთის, საბჭოთა კავშირიდან გამოსვლა. ამასთანავე, ბლოკადამ გავლენა მოახდინა კალინინგრადის ოლქზეც. უმცირესობების როლი ბლოკადაში (განსაკუთრებით პოლონელების) ნათლად არ იკვეთება, თუმცა გამოითქვა მოსაზრებები იმასთან დაკავშირებით, რომ პოლონური უმცირესობა, რომელშიც სსრკ-ს მომხდრე პოლიტიკოსები დომინირებდნენ, ბლოკადის დროს პრივილეგიებით სარგებლობდა.