კონსტანტინე ლესელიძე

კონსტანტინე ნიკოლოზის ძე ლესელიძე (დ. 15 ოქტომბერი [ძვ. სტ. 2 ოქტომბერი], 1903, სოფ. ხვარბეთი, ოზურგეთის მაზრა — გ. 21 თებერვალი, 1944, მოსკოვი) — ქართველი მხედართმთავარი, გენერალ-პოლკოვნიკი, მე-18 სადესანტო არმიის სარდალი, საბჭოთა კავშირის გმირი (1971).

ბიოგრაფია
ადრეული წლები
მისი მშობლები იყვნენ მამა მეშჩანინი ნიკოლოზ ანდრიას ძე ლესელიძე, დედა ნინო პავლეს ასული ქაჯაია. ნიკოლოზ ლესელიძე ნასაკირალის ბრძოლის მონაწილე იყო.

1912–1913 წლებში მუშაობდა ჩაქვის ჩაის პლანტაციაში მუშად საუფლისწულო მამულის უწყებაში. მოგვიანებით ლესელიძეების ოჯახი სოფელ ხვარბეთიდან ქალაქ ოზურგეთში გადავიდა საცხოვრებლად, ნინო ქაჯაიას მამის მიერ ნაჩუქარ სახლში, ბათუმის ქუჩაზე. ამ დროს 1913–1917 წლებში კონსტანტინე სწავლობდა სოფელ ზვანის ორკლასიან სასწავლებელში. 1917–1919 წლებში სწავლობდა ოზურგეთის ორკლასიან დაწყებით სკოლაში, 1919–1921 წლებში ოზურგეთის გიმნაზიაში და 1921 წელს მაისში დატოვა მეხუთე კლასი.

1920 წელს გახდა კომკავშირის წევრი. 1921 წლის მაისში გახდა კავკასიის წითელდროშოიანი არმიის კურსანტთა აღმოსავლეთის ბრიგადის კურსანტი. იმავე წლის აგვისტოში კი გაერთიანებული ქართული სამხედრო სკოლის კურსანტი. 1922–1925 წლებში იყო გაერთიანებული ქართული სამხედრო სკოლის ოცეულის მეთაური. 1924 წელს ჩააბარა გამოცდები ნორმალური საარტილერიო სკოლის კურსებზე. ამავე პერიოდში მონაწილეობდა საქართველოში ანტი-საბჭოთა გამოსვლების ჩახშობაში.

სამხედრო კარიერა
1925 წელს დაინიშნა გაერთიანებული ქართული სამხედრო სკოლის ბატარეის მეთაურის თანაშემწის მოვალეობის დროებით შემსრულებლად და გახდა კომუნისტური პარტიის წევრი. 1926–1927 წლებში იყო გაერთიანებული ქართული სამხედრო სკოლის ბატარეის მეთაურის თანაშემწე. 1927–1928 წლებში იყო კავკასიის წითელდროშოვანის არმიის პირველი ქართული მსროლელი პოლკის ბატარეის მეთაური. 1928–1929 წლებში განაგრძო სწავლა, იყო მეთაურთა შემადგენლობის დახელოვნების საარტილერიო კურსების სმენელი დეტსკოე სელოში.

1929 წელს დაინიშნა კავკასიის წითელდროშოიანის არმიის 1–ლი ქართული მსროლელი პოლკის ბატარეის მეთაურად. 1930 წელს დაინიშნა კავკასიის წითელდროშიანის არმიის მე–5 ქართული მსროლელი პოლკის დივიზიონის მეთაურად. 1931–1937 წლებში იყო კავკასიის წითელდროშიანის არმიის მე–2 ქართული საარტილერიო პოლკის მეთაური და კომისარი. 1937–1938 წლებში იყო ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის 63–მე ქართული მსროლელი დივიზიის მეთაური და კომისარი. ამავდროულად, 1934 და 1937 წლებში იყო საქართველოს კომუნისტური პარტიის ყრილობების დელეგატი.

1938 წელს დატოვა კავკასია და 1941 წლამდე იყო ბელორუსიის განსაკუთრებული სამხედრო ოლქის მე–5 მსროლელი დივიზიის არტილერიის უფროსი. 1939 მონაწილეობდა პოლონეთის კამპანიაში მე–5 მსროლელი დივიზიის არტილერიის უფროსად.

დიდი სამამულო ომის საწყის წლებში ის იყო დასავლეთის ფრონტის მე–2 მსროლელი კორპუსის არტილერიის უფროსი და შემდგომ დასავლეთის ფრონტის 50-ე არმიის სარდლის მოადგილე. ტულასთან ბრძოლაში მისმა ტაქტიკამ, პირდაპირი დამიზნებით მტრის ტანკების წინააღმდეგ ყველა ზარბაზნის გამოყენებამ, გაამართლა. ამან ხელი შეუწყო გენერალ გუდერიანის მეორე სატანკო არმიის მრავალი მანქანის განადგურებას.

1942 წლიდან, მას შემდეგ რაც მოწინააღმდეგემ კავკასიას შეუტია, ლესელიძე გადაიყვანეს ამიერკავკასიის ფრონტზე. ის იყო ამიერკავკასიის ფრონტის მე–3 მსროლელი კორპუსის მეთაური (1942), ამიერკავკასიის ფრონტის 46–ე არმიის ჯარების სარდალი (1943), ამიერკავკასიის ფრონტის 47–ე არმიის ჯარების სარდალი (1943), ჩრდილოეთკავკასიის ფრონტის, 1-ლი უკრაინული ფრონტის მე–18 არმიის ჯარების სარდალი (1943–44). მან თავი გამოიჩინა კავკასიის ქედზე ქლუხორის და მარუხის უღელტეხილებთან გამართული ბძოლებით, ქალაქ ტუაფსესა და ნახევაკუნძულების ნოვოროსიისკისა და ანაპის გათავისუფლებით.

1944 წლის 14 თებერვლიდან ლესელიძე იმყოფებოდა სამკურნალოდ სსრკ ცენტრალურ სამხედრო ჰოსპიტალში ქ. მოსკოვში. იგი ევაკუირებული იყო ფრონტიდან გრიპის გართულების შემდეგ მძიმე ავადმყოფობის სამკურნალოდ. ლესელიძე იქვე გარდაიცვალა 1944 წლის 21 თებერვალს.

გენერალ–პოლკოვნიკი კონსტანტინე ლესელიძე დაკრძალეს ქალაქ თბილისში ვერის ძველ სასაფლაოზე. 1974 წელს კი გადაასვენეს დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

იოსებ სტალინი მის შესახებ ამბობდა „ჭკვიანი იყო, ნებისყოფაც ჰქონდა.“ ლეონიდ ბრეჟნევი აღნიშნავდა:

ოჯახი
მამა — ნიკოლოზ ანდრიას ძე ლესელიძე (გარდაიცვალა 8.02.1944)
დედა — ნინო პავლეს ასული ქაჯაია (გარდაიცვალა 10.12.1965)
მეუღლე — ნინო ივანეს ასული შეწირული (1906–1974)
შვილი — ოთარ კონსტანტინეს ძე ლესელიძე (20.08.1926 —13.05.1981)
ქალიშვილი — იზოლდა კონსტანტინეს ასული ლესელიძე (1934–1999)
ძმა — დავით ნიკოლოზის ძე ლესელიძე (2(15).10.1900 — 3.5.1972)
ძმა — ვიქტორ ნიკოლოზის ძე ლესელიძე
ძმა — ვალერიანე ნიკოლოზის ძე ლესელიძე (1(14).1.1915 — მაისი 1942)
სამამულო ომის პირველ დღიდანვე ვალერიან ნიკოლოზის ძე ლესელიძე შედის წითელ არმიის რეგებში და იღებდა მონაწილეობას ქერჩში როგორც ნაღმმტყორცნის გათვლის მეთაური (მოქმედი წითელი არმია საველე საფოსტო სადგური 251 ქვედანაყოფი 33), 1941 წელს დამლევს დაიჭრა და მკურნალობდა კრასნოდარის სამხედრო ჰოსპიტალში, გამოჯანსაღების შემდეგ გაიგზავნა ნაწილში ქერჩის რაიონში, სადაც უგზოუკლოდ დაიკარგა (224-ე ქართული მსროლელი დივიზია).
და — აგრაფინა ნიკოლოზ ასული ლესელიძე (1(14).1.1915 — 18.08.1985)

ძეგლები
ლესელიძეში
კ. ნ. ლესელიძის ძეგლი ბრინჯაოსია, შესრულებულია 1974 წელს მოქანდაკე ს. ი. კაკაბაძის მიერ და აღმართულია მარმარილოს მაღალ პოსტამენტზე დაბა ლესელიძეში 1975 წელს.

კ. ნ. ლესელიძის ძეგლის საზეიმო გახსნა მოხდა საბჭოთა არმიის გამარჯვების 30 წლისთავის დღეს — 1975 წლის 9 მაისს. მიტინგზე გამოვიდა გენერლის ქალიშვილი იზოლდა ლესელიძე, რომელმაც თქვა:

აფხაზეთის ომის დროს 1992 წლის სექტემბერში ქ. გაგრის დაცემის შემდეგ სხვა ქართულ ძეგლებთან ერთად მიწასთან იქნა გასწორებული გენერალ-პოლკოვნიკ კონსტანტინე ნიკოლოზის ძე ლესელიძის ძეგლიც. ძეგლის შემდგომი ბედი უცნობია.

კ. ნ. ლესელიძის სკულპტურული პორტრეტის აღდგენა შეუძლებელია: არ შემორჩა მასალები არც მოქანდაკის სახელოსნოში, არც ქანდაკებათა თბილისის კომბინატში.

თბილისში
თბილისში, კოტე აფხაზისა (ყოფ. ლესელიძის) და ვერცხლის ქუჩების კუთხეში, სკვერში დგას კონსტანტინე ლესელიძის ძეგლი (1945, მოქანდაკე იაკობ ნიკოლაძე).

უმაღლესი მთავარსარდლის მიერ ბრძანებით გამოცხადებული მადლობები
ქალაქ ნოვოროსისკის განთავისუფლებისათვის (1943 წლის 16 სექტემბერი)
ტამანის ნახევარკუნძულის განთავისუფლებისათვის (1943 წლის 9 ოქტომბერი)
ჟიტომირის მიმართულებით ალყის გარღვევისათვის და დასახლებული პუნქტების დაკავებისათვის (1943 წლის 30 დეკემბერი)
ქალაქ ჟიტომირის განთავისუფლებისათვის (1944 წლის 1 იანვარი)
ქალაქ ბერდიჩევის განთავისუფლებისათვის (1944 წლის 6 იანვარი)

ჯილდოები და სამხედრო წოდებები
ჯილდოები
საქართველოს სსრ-ის შრომის წითელი დროშის ორდენი №100 — წითელი არმიის ქართულ ნაწილების დაარსებიდან 10 წლისთავთან დაკავშირებით საქართველოს ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის 29.03.1931 დადგენილებით დაჯილდოვდა.
წითელი ვარსკვლავის ორდენი №832 — საქართველოს სოციალისტური საბჭოთა რესპუბლიკის 15 წლისთავთან დაკავშირებით სსრ კავშირის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის 22.03.1936 დადგენილებით დაჯილდოვდა.
საიუბილეო მედალი „ წლის მუშათა–გლეხთა წითელი არმია“ №34604 — სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 22.02.1938 ბრძანებულებით დაჯილდოვდა.
წითელი ვარსკვლავის ორდენი №24956 — სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 31.08.1941 ბრძანებულებით დაჯილდოვდა.
წითელი დროშის ორდენი №24551 — სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 12.04.1942 ბრძანებულებით დაჯილდოვდა.
ლენინის ორდენი №9623 — სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 13.12.1942 ბრძანებულებით დაჯილდოვდა.
სუვოროვის ხარისხის ორდენი №54 — სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 18.09.1943 ბრძანებულებით დაჯილდოვდა.
კუტუზოვის ხარისხის ორდენი №66 — სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 9.10.1943 ბრძანებულებით დაჯილდოვდა
ბოგდან ხმელნიცკის ხარისხის ორდენი №36 — სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 10.01.1944 ბრძანებულებით დაჯილდოვდა
მედალი „კავკასიის დაცვისათვის“ — სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1.05.1944 ბრძანებულებით დაჯილდოვდა
სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 13.05.1971 ბრძანებულებით მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება

სამხედრო წოდებები
საბჭოთა კავშირის თავდაცვის სამხედრო კომისრის 17.02.1936 ბრძანებით მიენიჭა პოლკოვნიკის სამხედრო წოდება.
სსრკ-ის სახალხო კომისართა საბჭოს 2.1.1942 დადგენილებით მიენიჭა არტილერიის გენერალ–მაიორის სამხედრო წოდება.
სსრკ-ის სახალხო კომისართა საბჭოს 14.10.1942 დადგენილებით მიენიჭა გენერალ–ლეიტენანტის სამხედრო წოდება.
სსრკ-ის სახალხო კომისართა საბჭოს 9.10.1943 დადგენილებით მიენიჭა გენერალ–პოლკოვნიკის სამხედრო წოდება.