iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ედგარ დავიდსი

}
|დაბადების ადგილი = პარამარიბოსურინამი
|სიმაღლე = 170 სმ
|პოზიცია = საყრდენი ნახევარმცველი
|ახალგაზრდული წელი1 = 1985–1991
|ახალგაზრდული კლუბი1 = აიაქსი
|წელი1 = 1991–1996
|კლუბი1 = აიაქსი
|მატჩი1 = 106
|გოლი1 = 20
|წელი2 = 1996–1997
|კლუბი2 = მილანი
|მატჩი2 = 19
|გოლი2 = 0
|წელი3 = 1997–2004
|კლუბი3 = იუვენტუსი
|მატჩი3 = 159
|გოლი3 = 8
|წელი4 = 2004
|კლუბი4 =

ედგარ დავიდსი (; დ. 13 მარტი, 1973, პარამარიბო) — სურინამული წარმოშობის ნიდერლანდელი ფეხბურთელი. თამაშობდა საყრდენი ნახევარმცველის პოზიციაზე. 1998 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის, ასევე, 1996, 2000 და 2004 წლების ევროპის ჩემპიონატების მონაწილე ნიდერლანდების ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების შემადგენლობაში. დავიდსი ცნობილი იყო სათვალეებით, რომელსაც გლაუკომის გამო იყენებდა.

სანაკრებო სტატისტიკა
მიღწევები
ინდივიდუალური
ფიფა-ს ასეული ( 100): 2004
ფსამეტიქ III

ფსამეტიქ (ასევე ფსამეტიქუს , ფსამეტიკუს ) — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) ოცდამეექვსე დინასტიიდან, რომელიც მეფობდა გვიანი პერიოდის დროს. ფსამეტიქის მმართველობა დაიწყო ძვ.წ. 526 წელს და დასრულდა ძვ.წ. 525 წელს. ფსამეტიქის მეფობისა და ცხოვრების შესახებ ცნობილი ინფორმაციის უმეტეს ნაწილს ბერძენი ისტორიკოსი ჰეროდოტე გვაწვდის. ჰეროდოტეს მიხედვით ფსამეტიქმა მხოლოდ ექვსი თვე იმეფა, ეგვიპტის ტახტზე ასვლიდან ექვსი თვის შემდეგ ფსამეტიქს სპარსელთა შემოჭრასთან და კამბისე -თან მოუწია დაპირისპირება. საბოლოოდ ფსამეტიქ პელუზიუმთან დამარცხდა, რის შემდეგაც მემფისში გაიქცა სადაც შეიპყრეს კიდეც. მისი დამარცხებით ეგვიპტეში ოცდამეექვსე დინასტიის მმართველობა დასრულდა და სპარსული დინასტიის ( დინასტიის) მმართველობა დაიწყო.
კაზინო (მრავალმნიშვნელოვანი)

სახელწოდება კაზინო შეიძლება აღნიშნავდეს:

კაზინო – სპეციალური სათამაშო დაწესებულება, სადაც სათამაშო ბორბლის (რულეტის), ბანქოს, სათამაშო მაგიდების, კამათლების, სათამაშო აპარატებისა და სხვა ინვენტარის საშუალებით ხორციელდება ფულადი მოგების გათამაშება.
კაზინო – კაზინო (ფილმი)
კაზინო – კაზინო როიალი (1967 წლის ფილმი)
კაზინო – კაზინო როიალი (2006 წლის ფილმი)
ფარაჰის პროვინცია

ფარაჰის პროვინცია (პუშტუ / ირანული: ) — ავღანეთის 34 პროვინციიდან ერთ-ერთი. მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში ირანის საზღვართან. იგი არის ფართო და მეჩხერად დასახლებული რეგიონი, იყოფა თერთმეტ რაიონად და შეიცავს ასობით სოფელს. მისი მოსახლეობა შეადგენს დაახლოებით 925.016 ადამიანს, რომელიც მრავალეთნიკურია და ძირითადად, სოფლის ტომის საზოგადოებას წარმოადგენს. პროვინციის დედაქალაქია ქალაქი ფარაჰი, რომელშიც მდებარეობს აეროპორტი.

პროვინციის ფართობია დაახლოებით 48,000 კმ 2. იგი დაახლოებით ორი მერილენდის შტატის ზომაა ან სამხრეთ კორეის ნახევარი. ფარაჰის პროვინციას ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ჰერათის პროვინცია, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან ღურის პროვინცია. სამხრეთით ჰელმანდის პროვინცია, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთით ნიმრუზის პროვინცია და დასავლეთით ირანი. ეს არის მეოთხე უდიდესი პროვინცია ავღანეთში.

ავღანეთის ამ პროვინციაში მრავალი ისტორიული ციხის ნანგრევებია შემორჩენილი. მათ შორის ყველაზე კარგად გამოიყურება ალექსანდრე მაკედონელის ციხე ქალაქ ფარაჰის მახლობლად.

რაიონები
ანარ-დარა
ბალა-ბულუკი
ბაკვა
გულისტანი
კალა-ი-კახი
კხაკი-საფედი
ლაშ-ბა-ჟუვაინი
პურ-ჩამანი
პუშტ-როდი
ფარაჰი
შიბ-კოხი
ნიმრუზის პროვინცია

ნიმრუზის პროვინცია (პუშტუ ‎, დარი ) — ავღანეთის 34 პროვინციიდან ერთ-ერთი. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ესაზღვრება დასავლეთით ირანს და სამხრეთით პაკისტანს, აგრეთვე ავღანეთის პროვინციებს — ფარაჰს ჩრდილოეთში და ჰელმანდს აღმოსავლეთში. ტერიტორია შეადგენს 41 005 კმ², მოსახლეობა დაახლოებით 154 900 ადამიანი (2007 წლის მონაცემებით). ეს არის ავღანეთის ყველაზე მეჩხერად დასახლებული რეგიონი.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ნიმრუზი შეიცავს 5 ადმინისტრაციულ ერთეულს

ჩახარ ბურჯაკი
ჩახანსური
კანგი
ხაშ როდი
ზარანჯი

მოსახლეობა
პროვინციაში ქალქის მოსახლეობა შეადგენს დაახლოებით 15 %, სოფლისა — 85 %. მამრობითი სქესი შეადგენს მოსახლეობის 51 %, მდედრობითი სქესი — 49 %. ძირითადი ეთნიკური ჯგუფებია ბელუჯები და პუშტუნები. აქ ცხოვრობენ აგრეთვე, ტაჯიკები და უზბეკები. ბელუჯურ ენაზე საუბრობს მოსახლეობის 61 %. გავრცელების მიხედვით მეორე ენაა პუშტუ. ამ ენაზე საუბრობს პროვინციის მოსახლეობის 27%. დანარჩენი 12% საუბრობს დარიზე და უზბეკურ ენაზე.
დუხტია

დუხტია — ქართლის დედოფალი. ბაკურ -ის მეუღლე. დედოფალ დუხტიას და მისი მეუღლის ბაკურ -ის ამბები დაცულია „პეტრე ქართველის ცხოვრებაში“, რომელიც ასურულ ენაზე დაწერა საუკუნის გასულს (ან საუკუნის დასაწყისში) ზაქარია ქართველმა. ბაკურ და მისი მეუღლე ქველმოქმედები იყვნენ. კვირაში სამჯერ ისინი სატახტო ქალაქის ეკლესიაში მოწყალებას არიგებდნენ, სასახლეში საჭმელს ამზადებდნენ და ღამღამობით თვითონვე ურიგებდნენ ღარიბებს, რომელთათვის თავშესაფარიც კი ააგეს. დედოფალ დუხტიას, სამეფო სამოსელსა და სამკაულს ქვეშ ძაძა ეცვა, ხოლო თავისი ოქრო-მარგალიტი ღარიბებს მისცა. მათ შესახებ ჰაგიოგრაფი წერს: „თავისი ღირსების დამცირებად არ თვლიდა, თავის სასახლეში ნაირნაირი საჭმელები დაემზადებინა; შემდეგ ეს საჭმელები კალათებით მიჰქონდა ღამით თვითონ მის მიერ აგებულ ღარიბთა თავშესაფარში და იქ მყოფთ მეფე-დედოფალი საკუთარი ხელით აჭმევდა, ხოლო ცხონებულმა დუხტიამ, ისეთივე გამრჯელობით დაჯილდოვებულმა მისმა მეუღლემ, მეფური სამკაულები უგულებელყო და ჩაიცვა ბალნის სამოსელი, ძაძა, გაჰყიდა თავისი ტახტრევანი,... აგრეთვე ყოველგვარი ოქროს ნივთები და მარგალიტები და ღარიბებს დაურიგა იქიდან აღებული თანხა“. დედოფალ დუხტიას დაბადებისა და გარდაცვალების წლები უცნობია. იცხოვრა სამცხეში და მოღვაწეობდა - საუკუნეებში. ჰყავდა შვილი ბაკურდუხტია.
დენდროლოგია

დენდროლოგია (, დენდრონ — „ხე“ და , ლოგია — „მოძღვრება“) — მეცნიერება და სწავლება მერქნიანი მცენარეების შესახებ, მათ მორფოლოგიას, ფიზიოლოგიას, გეოგრაფიას და ა. შ. მკვეთრი ზღვარი მცენარეთა ტაქსონომიასა და დენდროლოგიას შორის არ იკვეთება. ამასთან, მერქნიან მცენარეებს მიეკუთვნებიან არა მხოლოდ მცენარეთა სხვადასხვა ოჯახები, არამედ ეს ოჯახები შეიძლება შედგებოდნენ როგორც მერქნიანი, ასევე არამერქნიანი წევრებისგან. ზოგიერთი ოჯახი მოიცავს ხე-მცენარეთა მხოლოდ რამდენიმე სახეობას. ეს მნიშვნელოვნად ზღუდავს დენდროლოგიური მიდგომის სარგებლიანობას. დენდროლოგია ყურადღებას ამახვილებს ეკონომიკურად სასარგებლო ხე-მცენარეებზე, მათ იდენტიფიკაციაზე, სამებაღეო და სამეტყევეო თვისებებზე.
დენდროლოგია და ბოტანიკა
დენდროლოგიას ხშირად ბოტანიკასთან აიგივებენ, თუმცა ბოტანიკა შეისწავლის ძირითად მცენარეთა ყველა სახეობას, დენდროლოგია კი, მხოლოდ მერქნიან მცენარეებს. ამგვარად, დენდროლოგია არის ბოტანიკის ერთ-ერთი კარი, რომლის კვლევის საგანია მერქნიანი მცენარეები.

ცნობილი დენდროლოგები
ჰემფრი მარშალი, „ამერიკული დენდროლოგიის მამა“
ალან მიტჩელი
ლუდვიგ ბაისნერი
დენდროლოგია საქართველოში
საქართველოში მერქნიან მცენარეთა მეცნიერულ შესწავლას საფუძველი საუკუნის ბოლოს და საუკუნის დასაწყისში ჩაეყარა (ა. გამრეკელი, სოლომონ ქურდიანი). 1921 წელს ს. ქურდიანის თაოსნობით თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აგრონომიულ ფაკულტეტთან შეიქმნა სატყეო განყოფილება, სადაც პირველად იქნა შემოღებული დენდროლოგიის ქართულ ენაზე სწავლება, ხოლო 1922 წელს ქურდიანის ავტორობით გამოიცა დენდროლოგიის პირველი სახელმძღვანელო ქართულ ენაზე. სატყეო განყოფილების ბაზაზე დაარსდა სასოფლო-სამეურნეო და სატყეო-ტექნიკური ინსტიტუტები, სადაც დენდროლოგიის კათედრებს 1937 წლამდე განაგებდა ს. ქურდიანი (დახვრიტეს სტალინური რეპრესიების დროს).

დენდროლოგიის განვითარებას დიდად შეუწყო ხელი საქართველოში დენდროლოგიური პარკების გაშენებამ. 1930-იან წლებში ქურდიანმა თბილისში, ვ. ბარნოვის ქუჩაზე, საფუძველი ჩაუყარა დენდრარიუმს, სადაც მიმდინარეობდა კვლევითი მუშაობა მერქნიან მცენარეთა აკლიმატიზაციასა და სელექციაში. თბილისის სამთო-მეტყევეობის ინსტიტუტის თაოსნობით დენდროლოგიური პარკები გაშენდა ოჩამჩირის სატყეო-საცდელ სადგურში და თბილისის ზღვასთან. დენდროლოგიური კვლევა საქართველოში განსაკუთრებით ფართოდ გაიშალა თბილისის სატყეო ინსტიტუტის დაარსების (1945) შემდეგ.
მაჩაიძე

საკუთარი სახელი მაჩაიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ბაგრატ მაჩაიძე — საბჭოთა პარტიული და სახელმწიფო მოხელე
გოდერძი მაჩაიძე — ფეხბურთელი
გოჩა მაჩაიძე — ფეხბურთელი
ედიშერ მაჩაიძე — ინჟინერი, მსაჯი (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა)
მანუჩარ მაჩაიძე — ფეხბურთელი
ნიკა მაჩაიძე — რეჟისორი, კომპოზიტორი, პროდიუსერი
ნინო მაჩაიძე — საოპერო მომღერალი
პატრიოტთა ბანაკი

პატრიოტთა ბანაკი, ასევე საერთაშორისო ახალგაზრდული ბანაკი „პატრიოტი“ — ქართული საზაფხულო ბანაკი მოზარდებისთვის, რომელიც ფინანსდება სახელმწიფოს მიერ. პროგრამა შემუშავდა 2005 წლიდან, საქართველოს პრეზიდენტის მიხეილ სააკაშვილის განკარგულების საფუძველზე. „პატრიოტის“ ამოქმედებით საქართველოს სხვადასხვა რეგიონში ახალგაზრდებისთვის საბანაკო სისტემა დაინერგა.

საქართველოს პრეზიდენტის 2005 წლის 7 მაისის #345 განკარგულებით შეიქმნა პროგრამა „პატრიოტი“. პროგრამა მიზნად ისახავს ახალგაზრდებში ჯანსაღი ცხოვრების წესის დამკვიდრებას, პატრიოტული სულისკვეთების ამაღლებას, არაფორმალური განათლების ხელშეწყობასა და ახალგაზრდობის სფეროში საერთაშორისო თანამშრომლობის გაღრმავებას. 2005-2010 წლებში პროგრამას საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვის და სპორტის სამინისტრო ახორციელებდა. საქართველოს მთავრობაში მომხდარი სტრუქტურული ცვლილებების შედეგად, 2010 წლის ივნისში შეიქმნა ახალი უწყება – სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტრო. სწორედ ეს უწყება გახდა პროგრამა „პატრიოტზე“ პასუხისმგებელი ორგანო.

„პატრიოტის“ ფარგლებში საქართველოს მასშტაბით (ლაგოდეხი, ბაზალეთი, წყალტუბო, ბაკურიანი, ვარციხე, ხელვაჩაური, სქური, საგარეჯო, განმუხური, ყვავილნარი, კოდორი, შაორი, ანაკლია) შეიქმნა საზაფხულო ბანაკები, სადაც ახალგაზრდებს საშუალება ჰქონდათ გაეცნოთ თანატოლები სხვა რეგიონებიდან, გამოევლინათ საკუთარი ინტელექტუალური, შემოქმედებითი და ფიზიკური შესაძლებლობები. კულტურათაშორისი დიალოგის განვითარების მიზნით „პატრიოტის“ ორგანიზატორებმა 2010 წელს პროგრამაში უცხო ქვეყნების ახალგაზრდები ჩართეს.
ფრაი ოტო

ფრაი ოტო (; დ. 31 მაისი, 1925 — გ. 9 მარტი, 2015) — გერმანელი არქიტექტორი და ინჟინერ-მშენებელი, რომელიც ცნობილი გახდა თავის ნამუშევრებში მსუბუქი კონსტრუქციების, კერძოდ მემბრანული და გამჭიმავი კონსტრუქციების გამოყენებით. ერთ-ერთი ასეთი ნამუშევარია 1972 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშებისთვის აშენებული მიუნხენის ოლიმპიური სტადიონი.

ფრაი ოტო 2006 წელს დაჯილდოვდა ბრიტანელ არქიტექტორთა სამეფო ინსტიტუტის ოქროს მედლით, ხოლო 2015 წელს მიენიჭა პრიცკერის პრემია გარდაცვალების შემდეგ.
ნევროზი

ნევროზი ( — ნერვი) — ფსიქოტრავმული ფაქტორების მოქმედებით შეპირობებული დაავადებების ჯგუფი.
ნევროზი ახასიათებს ფუნქციური შექცევადი ნერვულ-ფსიქოლოგიური მოშლა და რომლის დროსაც ავადმყოფი არ კარგავს დაავადებისადმი კრიტიკულ დამოკიდებულებას, საკუთარი ქცევის მართვის უნარს.
ტერმინი „ნევროზი“ შემოიღო შოტლანდიელმა ექიმმა კულენმა. პირველ ხანებში ნევროზს მიაკუთვნებდნენ გაურკვეველი ეტიოლოგიის სხვადასხვა დაავადებას. შემდგომში ნევროზს უწოდებენ ნერვული სისტემის ნებისმიერ ფუნქციურ დარღვევას. ამჟამად ნევროზი ითვლება ისეთ დაავადებად, რომელიც ვითარდება მწვავე ფსიქოლოგიური ტრავმის ან ხანგრძლივი ნერვული გადაძაბვის შედეგად.
ნევროზი უვითარდება სუსტი, გაუწონასწორებელი ნერვული სისტემის მქონე პირებს, უფრო ხშირად — ე. წ. ფსიქოპათურ პიროვნებებს. ნევროზი შეიძლება განუვითარდეს უმაღლესი ნერვული მოქმედების ძლიერ ტიპებსაც.
კლინიკური ნევროზი ნერვულ-ფსიქოლოგიურ და სომატური მოშლილობით ვლინდება. დამახასიათებელია ადვილად დაღლა, აწეული აგზნებადობა, ძილის დარღვევა, ოფლიანობა, უსიამოვნო შეგრძნება გულის არეში და სხვა.
ფორმები
ნევროზის ძირითადი ფორმებია:
ნევრასთენია
აკვიატებულ მდგომარეობათა ნევროზი
ისტერია
მოლოდინის ნევროზი
ნევროზული შიში
წიკი (ან ტიკი)
ენაბლუობა
ორგანოთა ნევროზი
ნევროზი უნდა განვასხვაოთ ნევროზის მსგავსი მდგომარეობისაგან (ნევრასთენიული სინდრომი, ისტერიოფორმული რეაქცია და სხვა.)

მკურნალობა
ფსიქოთერაპია
შრომისა და დასვენების რეჟიმების რეგულირება
მედიკამენტური მკურნალობა
საკურორტო მკურნალობა
ფიზიოთერაპია
სტაციონარული მკურნალობა
ნერვი

ნერვი — ნერვული ბოჭკოების შემადგენელი ნაწილი, რომელიც ტვინს ან ნერვულ კვანძებს სხეულის სხვა ნაწილებთან აკავშირებენ. ადამიანისა და ხერხემლიანების ნერვები მთლიანად მიელინიანი ბოჭკოებისაგან შედგება. ნერვულ ბოჭკოებთან ერთან ნერვის შექმნაში მონაწილეობს შემაერთებელი ქსოვილი. ბოჭკოების მიხედვით განასხვავებენ მგრძნობიარე, მამოძრავებელ და შერეულ ნერვებს. ნერვები ნერვულ კვანძებთან ერთად შეადგენენ პერიფერიულ ნერვულ სისტემას, რომელშიც განასხვავებენ ზურგის ტვინისა და თავის ტვინის ნერვებს. ძუძუმწოვრების თავის ტვინს 12 წყვილი ნერვი აქვთ, აქედან 4 გრძნობათა ორგანოებისაა, 6 მამოძრავებელი და 2 შერეული (სამწვერა და ცთომილი). ადამიანის ზურგის ტვინს 31 წყვილი ნერვი აქვს.
ფსამეტიქ II

ფსამეტიქ (ასევე ფსამეტიქუს , ფსამეტიკუს ) — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) ოცდამეექვსე დინასტიიდან, რომელიც მეფობდა გვიანი პერიოდის დროს. ფსამეტიქის მმართველობა დაიწყო ძვ.წ. 595 წელს და დასრულდა ძვ.წ. 589 წელს. ფსამეტიქი ნეხო -ის ვაჟი იყო, ძვ.წ. 595 წელს ნეხოს გარდაცვალების შემდეგ ტახტი ფსამეტიქმა დაიკავა, მან დაახლოებით 6 წელის იმეფა, გარდაცვალების შემდეგ ეგვიპტის ტახტზე მისი ვაჟი აპრიესი ავიდა.
ნეხო II

ნეხო (ასევე ნეკაუ, ნეკუ, ნეხოჰი, ნიკუუ) — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) ოცდამეექვსე დინასტიიდან, რომელიც მეფობდა გვიანი პერიოდის დროს. ნეხო -ის მმართველობა დაიწყო ძვ.წ. 610 წელს და დასრულდა ძვ.წ. 595 წელს. ნეხომ მთელი სამეფოს მასშტაბით უამრავი მშენებლობები პროექტი წამოიწყო. ბერძენი ისტორიკოსის ჰეროდოტეს მიხედვით, ნეხო -მ ფინიკიელებისგან დაკომპლექტებული ჯგუფი ექსპედიციაში გაუშვა, მათ წითელი ზღვის გავლით გაცურეს, მთელ აფრიკას შემოუარეს, ექსპედიცია ნილოსის პირში დასრულდა. ნეხო ძვ.წ. 595 წელს გარდაიცვალა, მის შემდეგ ტახტზე მისი ვაჟი ფსამეტიქ ავიდა.
ბაკურდუხტია

ბაკურდუხტია — ქართლის დედოფალი. ბუზმარის მეუღლე. ბაკურ -ის და დუხტია დედოფლის შვილი. ბუზმარი და ბაკურდუხტია იყვნენ პეტრე იბერის — საუკუნის დიდი საეკლესიო მოღვაწისა და მოაზროვნის მშობლები. ბაკურდუხტიას ვინაობის შესახებ ცნობა დაცულია „პეტრე იბერიელის ცხოვრების“ ასურულ ვარიანტში. მის შრომაში ვკითხულობთ: „ჩვენი წმინდა მამის დედა ბაკურდუხტია ქვრივად დარჩა თავისი მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ და მისდევდა განუწყვეტლივ მარხვასა და ლოცვას, არასგზით არ ისურვა მეორე ქმარს გაჰყოლოდა. მაგრამ მას ვერ აეტანა ქალაქში ცხოვრება, არამედ ამჯობინებდა თავის სოფლებში ასკეტურ ცხოვრებას შესდგომოდა, მან ყოველ გზაჯვარედინზე უცხოთა თავშესაფარი და საავადმყოფო ააშენა. როდესაც პეტრემ შეიტყო მისგან, რომ მასთან მისვლასა და მონახულებას აპირებდა, იქ გაიქცა კვიპროსზე, რომ მას არ შეხვედროდა პირდაპირ და ისიც თავისი მხრივ, აღარ მივიდა ეს რომ შეიტყო მას აქეთ, რაც მან მონაზვნის კაბა ჩაიცვა, სრულიად აღარ სურდა ოდესმე რომელიმე თავისიანისთვის წერილი მიეწერა ან მათგან მიეღო. ეს მას თვითონ რამდენიმეჯერ უთქვამს ჩვენთვის“.
მიქელ პატარიძე

მიქელ აბესალომის ძე პატარიძე (დ. 5 აპრილი, 1895, ქუთაისი — გ. 7 ივლისი, 1959, ბაღდათი) — ქართველი პოეტი, მთარგმნელი, ჟურნალისტი, სპორტსმენი და საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
1912 წელს დაამთავრა ქუთაისის რეალური სასწავლებელი და სწავლა განაგრძო პეტერბურგის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში. თებერვლის რევოლუციის შემდეგ დაბრუნდა საქართველოში და აქტიურად ჩაება საზოგადოებრივ ცხოვრებაში, წერს ლექსებს, სიმღერებს, ნარკვევებს და ეწევა მთარგმნელობით საქმიანობას. წლების მანძილზე გვერდში ედგა გიორგი ნიკოლაძესა და მის თანამოსაგრეებს იმ დიდ წამოწყებაში, რომელსაც ისინი ეწეოდნენ ერის ფიზიკური გაჯანსაღებისათვის. იყო შესანიშნავი ათლეტი, ტანმოვარჯიშე და ალპინისტი. საზოგადოება „შევარდენი“, სადაც ეს ენთუზიასტები გაერთიანდნენ, წმინდა სპორტულის გარდა, დიდ კულტურულ-საგანმანათლებლო მისიასაც ასრულებდა. სწორედ მათ უნდა ვუმადლოდეთ ისეთი სპორტული ტერმინების შექმნას როგორებიცაა: ორძელი, ტაიჭი, ბადრო, თხილამური, წერაყინი, განმკლავი, ზემკლავი, მიმკლავი, აღმატრიალა და სხვანი.

პატალელურად მ. პატარიძე ეწეოდა ჟურნალისტურ და ლიტერატურულ მოღვაწეობასაც. მართალია, მისი უპირველესი სიყვარული მთელი სიცოცხლის მანძილზე პოეზია იყო, მაგრამ მრავალმხრივი ნიჭისა და პრაქტიკული საქმიანობის გამო აქ ჯეროვანი კვალი ვერ დატოვა, რასაც მწვავედ განიცდიდა. მისმა პოეტურმა ტალანტმა გამოსავალი ძირითადად თარგმანებში ჰპოვა. მწერალმა დაგვიტოვა რუსული პოეზიის პირველხარისხოვანი თარგმანები — პუშკინი, ლერმონტოვი, ბლოკი ბალმონტი, ესენინი, სურკოვი, სვეტლოვი და სხვები. მანვე გააცნო ქართველ მკითხველს შევჩენკო, ფრანკო, ბაჟანი, მიცკევიჩი, ხეთაგუროვი. პატარიძისეული თარგმანებით დამკვიდრდა ქართულ პოეზიაში შესანიშნავი ფრანგი პოეტი ჟ.მ. ერედია „ტროფეებით“. აქ სრულად გამოვლინდა მთარგმნელის უზადო პოეტური შესაძლებლობანი და დახვეწილი გემოვნება. აღსანიშნავია აგრეთვე მის მიერ ფრანგულიდან ნათარგმნი რონსარის, ჰიუგოს, ბოლდერის, ვერლენის, როლანის, ვალერის, რემბოს ცალკეული პოეტური ნიმუშები.

განსაკუთრებით უნდა აღინიშნოს მ. პატარიძის დამსახურება ვ. მაიაკოვსკის თარგმნის საქმეში, რასაც მან 30 წელი შეალია. ასევე დიდი ღვაწლი დასდო გამოჩენილი რუსი პოეტის სახლ-მუზეუმს ბაღდათში სადაც იგი 17 წელი მუშაობდა და აქედან ბოლო 15 წელი დირექტორი იყო.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ვასო პატარაია

ვასო ბართლომეს ძე პატარაია (დ. 19 მარტი, 1895, ბანძა, ახლანდელი მარტვილის მუნიციპალიტეტი — გ. 13 იანვარი, 1969, თბილისი) — ქართველი მწერალი და დრამატურგი.

ბიოგრაფია
მშობლიურ სოფელში დაამთავრა ორკლასიანი სასწავლებელი. გაემგზავრა რუსეთში და სწავლა განაგრძო დონის ოლქის ქალაქ ალექსანდროვსკ-გრუშევსკის სასულიერო სემინარიაში, რომლის დამთავრების შემდეგ სამშობლოში დაბრუნდა და მასწავლებლობა დაიწყო.

1918 წელს ჩაირიცხა ახლად დაარსებულ თბილისის უნივერსიტეტის სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტზე. პირველი იუმორისტული ლექსი, ჯერ კიდევ სტუდენტობის პერიოდში დაბეჭდა გაზეთ „ტრიბუნაში“. აქედან მოყოლებული ვ. პატარაიას სატირული ნაწარმოებები, სკეჩები, ვოლდევილები სისტემატურად იბეჭდებოდა ქართულ ჟურნალ-გაზეთებში. პარალელურად სწავლობდა ა. ფაღავას დრამატულ სტუდიაში და ატიურ თეატრალურ მოღვაწეობასაც ეწეოდა. იყო ოპერის თეატრის რეჟისორი (დადგა ოპერები: „ჯამბაზები“, „აიდა“, „ტრუბადური“), სიმფონიური ორკესტრის დირექტორი, სანდრო ინანიშვილთან ერთად ჩამოაყალიბა ბათუმის ოპერისა და ბალეტის თეატრი და წლების მანძილზე ედგა მას სათავეში. 1939 წლიდან ხელმძღვანელობდა ქართულ ესტრადას, სადაც სრულად გამოვლინდა მისი, არა მარტო შემოქმედებითი, არამედ ორგანიზატორული ნიჭიც. როგორც მწერლამა და დრამატურგმა შექმნა საინტერესო იუმორისტული ნაშრომები, სკეჩები, ფელეტონები. შემდეგ ერთ ხანს განაგებდა კ. მარჯანიშვილის თეატრის სალიტერატურო ნაწილს.

დიდი წარმატებით სარგებლობდა ვ. პატარაიას პიესა „უჩა უჩარდია“, რომელშიც აისახა ახალი ქართული სოფლის ცხოვრება. პიესა დაიდგა რუსთაველის თეატრში და რესპუბლიკის სხვა თეატრების სცენებზე. განსაკუთრებული წარმატება ხვდა წილად მარჯანიშვილის თეატრში დრამატურგის პიესას „სანაპიროზე“. ვ. პატარაიას ეკუთვნის აგრეთვე კომედიები: „მელა და მისი კუდი“, „ჭორი“, „ქალიშვილი ზღვის პირას“, „ის მეძახის“, „ხუმრობას ნუ ეხუმრებით“ და სხვა.

ვასო პატარაიას მინიჭებული ჰქონდა საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწის საპატიო წოდება, დაჯილდოებული იყო ორდენებითა და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ფრანგული მადაგასკარი

მაგადასკარის კოლონია და მაზე დამოკიდებულები — 1897–1958 წლებში აღმოსავლეთ აფრიკაში არსებული ფრანგული კოლონია.

ფრანკო-მალაგასიური ომების შემდეგ (1883–1896) იმერინის სამეფო დაეცა და მის ადგილას მალაგასის პროტექტორატი ჩამოყალიბდა (1896), რომელიც ერთი წლის შემდეგ კოლონიად გარდაიქმნა.

ტერიტორიული განვითარება
გურამ პატარაია

გურამ ვასილის ძე პატარაია (დ. 14 თებერვალი, 1928, თბილისი — გ. 25 ნოემბერი, 1983, იქვე) — ქართველი კინორეჟისორი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1979), შოთა რუსთაველის პრემიის ლაურეატი (1971).

ბიოგრაფია
1952 წელს შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის სარეჟისორო ფაკულტეტის დამთავრების შემდეგ, მუშაობდა დამდგმელ რეჟისორად სოხუმში, გორში, თბილისის მოზარდ მაყურებელთა ქართულ და რუსულ, მარჯანიშვილისა და რუსთაველის თეატრებში, მოსკოვის თეატრ მალაია ბრონაიაზე. 1959 წლიდან გ. პატარაია საქართველოს სამეცნიერო-პოპულარული და დოკუმენტური ფიმების სტუდიის მთავარი დირექტორია, ხოლო, 1961 წლიდან საქართველოს ტელევიზიის ტელეფიმების სტუდიაშია, სადაც შექმნა შესანიშნავი მხატვრული მხატვრული ფიმები „რეკორდი“, „სიყვარული, ხანძარი და პომპიერო“, „კუჩხი ბედინერი“. მაგრამ ქართველი მაყურებლის ხსოვნაში დაუცხრომელი და მაძიებელი ხელოვანი უწინარეს ყოვლისა დარჩება როგორც ისეთი ფილმების დამდგმელი-რეჟისორი როგორებიცაა: „რუსთაველის ნაკვალევზე“, „პალესტინის სიძველეთა საიდუმლოებანი“, „ათონის მატიანე“, „ტაო-კლარჯეთი“, „შორია გურჯისტანამდე“, „მეზობლების მიწაზე“. ფაქტობრივად ამით სათავე დაედო საქართველოს გარეთ არსებულ ქართული კულტურის ძეგლების პოპულარიზაციას. ყველა ფილმში ნათლად ჩანს ავტორის უსაზღვრო სიყვარული მშობელი ხალხის ისტორიისადმი. აქვე ისიც უნდა ითქვას, რომ რეჟისორის ამ დაუღალავმა შრომამ და ძიებამ დაგვიბრუნა არაერთი ძველი ქართული ხელნაწერი, რომლებიც ჩვენი მშობლიური კულტურის მნიშვნელოვანი შენაძენია.

გურამ პატარაია ქართველი საზოგადო მოღვაწის, დიმიტრი ყიფიანის პირდაპირი შთამომავალია. მისი დედა ქეთევან სულხანიშვილი იყო ნიკოლოზ ყიფიანის შვილიშვილი.

გურამ პატარაია გარდაიცვალა 1983 წლის 25 ნოემბერს, თბილისში. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ილია ოქრომჭედლიშვილი

ილია ლაზარეს ძე ოქრომჭედლიშვილი (სერებრიაკოვი, ოქრომჭედელი) (დ. 24 აპრილი, 1838, სიღნაღი — გ. 3 იანვარი, 1898, თბილისი) — ქართველი მეცნიერი, პედაგოგი, ქველმოქმედი.

ბიოგრაფია
ობოლი ბავშვი თბილისში ჩამოიყვანეს და შეგირდად სავაჭრო დუქანში მიაბარეს. აქედან მოყოლებული, რასაც მიაღწია, მიაღწია დაუცხრომელი შრომით. აი რას ამბობდა მის შესახებ ილია ჭავჭავაძე: „რაც დრო შესწევდა, თვითონ შეუდგა წიგნების კითხვასა და სწავლას; არც მასწავლებელი ჰყოლია, არც ხელმძღვანელი, არც სადმე სასწავლებელი ჰღირსებია. თავისით გაიხსნა გონება იმდენად, რომ ყურადრება მიიქცია მაშინდელ ქართველ ყმაწვილკაცობისა“. ნიჭიერ ახალგაზრდას შეუგროვეს ფული და 1860 წელს პეტერბურგში გაგზავნეს. აქ ნიჭიერმა და შრომის მოყვარე ყმაწვილმა ექსტერნად ჩააბარა გამოცდები, მიიღო გიმნაზიის დამთავრების ატესტატი და ჩაირიცხა პეტერბურგის უნივერსიტეტის აღმოსავლური ენების ფაკულტეტზე. 1868 წელს ი. ოქრომჭედლიშვილმა დაამთავრა უნივერსიტეტის ქართულ-სომხური განყოფილება და წარდგენილი ნაშრომისათვის „თემურ ლენგის ლაშქრობა საქართველოში“ მიენიჭა კანდიდატის ხარისხი. გამოჩენილი მეცნიერის დავით ჩუბინაშვილის რეკომენდაციით მუშაობა დაიწყო მოსკოვის ლაზარევის ინსტიტუტში ქართული ენის მასწავლებლად, შემდეგ მოსკოვის უნივერსიტეტში ქართული ენის კათედრის დოცენტად.

ილია ოქრომჭედლიშვილი გამოირჩეოდა მედსენატობითაც. მან დიდი დახმარება გაუწია გიგო გაბაშვილს, მოსე თოიძეს, ალექსანდრე ბერიძეს და სხვებს. 1884 წელს მისი ხელშეწყობით გამოიცა „ვისრამიანი“. ასევე დიდძალი თანხა მოახმარა „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოადოების“ წინამძრვრიანთკარის სასოფლო-სამეურნეო სასწავლებელს, ქართულ თეატრს, ქართული ხელნაწერების გამოცემას. რუსეთში ყოფნისას ილია ოქრომჭედლიშვლი მუდმივად თანამშრომლობდა ქართულ პერიოდიკაში — აქვეყნებდა სხვადასხვა ხასიათის სამეცნიერო სტატიებს და წერილებს. 1889 წელს იგი პენსიაზე გავიდა და თავისი ადგილი ახალგაზრდა ალექსანდრე ხახანაშვილს დაუთმო, თვითონ კი სამშობლოში დაბრუნდა. აქ ხელი მიჰყო პრაქტიკულ სამეურნეო საქმიანობას. სამტრედიასთან, სოფელ საჭილაოში ააგო ხე-ტყის სახერხი ქარხანა, რომელიც ქუთაისის გუბერნიაში ყველაზე დიდი და საუკეთესოდ აღწურვილი იყო. ამ საქმიდან შემოსულ ფულს ილია ოქრომჭედლიშვილი უანგაროდ ახმარდა მშობლიური კულტურის განვითარებას.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ნინო ორბელიანი

ნინო სვიმონის ასული აბაშიძე ორბელიანისა (დ. 1838, ახალქალაქი — გ. 12 მარტი, 1919, თბილისი) — ქართველი პოეტი, მსახიობი, საზოგადო მოღვაწე, ქველმოქმედი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ქართლში სოფ. ახალქალაქში თავად თარხან-მოურავების ოჯახში. ერთხანს ცხოვრობდა ქუთაისში, 14 წლისა მიათხოვეს ქუთაისელ ევგენი მაისურაძეს რომელიც მალე გარდაიცვალა. მონაწილეობდა კულტურულ-სალიტერატურო ცხოვრებაში, თეატრალურ წარმოდგენებში. 1864 წელს მეორედ გათხოვდა გრიგოლ კონსტანტინეს ძე ორბელიანზე. 1870-იან წლებში ნინო უკვე თბილისშია და ნაყოფიერ ლიტერატურულ, თეატრალურ, საზოგადოებრივ მოღვაწეობას ეწევა. გამოირჩეოდა სილამაზით, ორატორული ნიჭით.

ნინო ორბელიანისადმი ლექსები აქვს მიძღვნილი ვ. იურკევიჩს („რუს-იმერელს“).

ნინო ორბელიანის ლექსზე დაწერილი სიმღერა ვანო სარაჯიშვილის შესრულებით.

45 წელი იღვაწა ქართულ პოეზიაში. ლიტერატურულ სარბიელზე გამოვიდა საუკუნის 60-იან წლებში. მრავალი ლექსის ავტორია, გამოქვეყნებული აქვს მხოლოდ ერთი მცირე მოცულობის კრებული.

ნინო ორბელიანი იყო აკაკი წერეთლის ლირიკის მიმდევარი. სტილითა და ტონით ენათესავებოდა აგრეთვე გრიგოლ ორბელიანის, ნიკოლოზ ბარათაშვილისა და ილია ჭავჭავაძის შემოქმედებას. მისი პოეზიისათვის ნიშანდობლივია სამშობლოს სიყვარული და ნათელი მომავლის იმედი.

სიცოცხლის უკანასკნელ წლებში ნინო უკიდურეს სიღატაკეში, უსახლკაროდ ცხოვრობდა. ყველასგან მივიწყებული, გარდაიცვალა 1919 წლის 12 მარტს თბილისში დავრდომილთა თავშესაფარში.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.