iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გერმანელები აზერბაიჯანში

1818 წლიდან გერმანელები ცხოვრობდნენ აზერბაიჯანში. გერმანელი კოლონისტების ჩამოსახლების პროცესი აზერბაიჯანში დაიწყო პირველი გერმანული ჩამოსახლებით რომელიც განხორციელდა ვიურტემბერგიდან, ისინი დასახლდნენ ელიზაბეტპოლის ოლქში, რომელსაც ამჟამად განჯა ეწოდება, (ჩამოსახლდნენ 1818 წელს). 1819 წელს მათ დააარსეს ორი დასახლება ჰელენენდორფი, დღევანდელ გოიგოლში, და ანენფელდი, დღევანდელ შამქორის ტერიტორიაზე.

ისტორია
აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე გერმანული დასახლებების ისტორია მე -19 საუკუნის პირველი ათწლეულების შემდეგ დაიწყო. გერმანიის ორი კოლონია - ჰელენენდორფი და ანენფელდი აშენდა 1819 წელს აზერბაიჯანში. მოგვიანებით, აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე გერმანული დასახლებების რაოდენობა გაიზარდა და მეოცე საუკუნის დასაწყისში მიაღწია რვას ესენი იყო: ჰელენენდორფი, ანენფელდი, გორგესფელდი, ალექსეევკა, გრონფელდი, ეიგენგენფელდი, ტრაუბენფელდი, იელიზავეტინკა, დღეს ეს დასახლებები მდებარეობს გოიგოლის ძველ აზერბაიჯანულ სოფლებში, ასევე შამქორის, ყაზახის, თოუზის და აღსთაფის რაიონებში. ჩამოსახლებულთა შორის იყვნენ სხვადასხვა სფეროს სპეციალისტები, ბიზნესმენები, აკადემიკოსები, არქიტექტორები, ინჟინრები და ა.შ..

დასაქმება
გერმანელი კოლონისტები აზერბაიჯანში ძირითადად მუშაობდნენ მევენახეობისა და მეღვინეობის დარგში. ძმები ფომერი და ჰუმელი ცნობილები იყვნენ თავიანთი მეღვინეობის კომპანიებით, ასევე საშუალო და მცირე მეურნეობებით. ლუდისა და კონიაკის ქარხნები ასევე აშენებული იქნა ამავე ძმების ფირმის მიერ ჰელენენდორფში. კულტურა, მეცხოველეობა და სხვადასხვა სახის მეურნეობა კარგად იყო განვითარებული მსგავს დასახლებებში. 1922 წელს, მევენახეობისა და მეღვინეობის საწარმო სახელწოდებით „კონკორდია“ დაარსდა გერმანულ დასახლებებში, ხოლო 1930-იან წლებში დაიწყო კოლხოზების ფუნქციონირება.

განათლება
გერმანული საზოგადოების კულტურულ ცხოვრებაში განათლებას დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა. 1842 წელს ჰელენენდორფში აშენდა პირველი სკოლის შენობა. სულ 8 გერმანული სკოლა ფუნქციონირებდა აზერბაიჯანის გერმანულ სოფლებსა და ბაქოში 1920-იანი წლების შუა ხანებში. ამ სკოლებში ასწავლიდნენ გერმანელი, აზერბაიჯანელი და რუსი მასწავლებლები. გერმანიის მოსახლეობამ დიდი ინტერესი გამოიჩინა აზერბაიჯანული ენის მიმართ. 1920 წლის ბოლოს, ფუნქციონირება დაიწყო საინჟინრო სკოლა, ხოლო 1930-იან წლებში ჰელენენდორფში ფუნქციონირებდა მევენახეობის და მეღვინეობის სკოლა.

ჰელენენდორფი (გოიგოლი)
1819 წლის 22 აგვისტოს აზერბაიჯანში დაარსდა ჰელენენდორფის პირველი გერმანული კოლონია. გერმანელთა კავკასიაში გადასახლებები დაიწყო 1817 წელს, რუსეთთან შეთანხმებით. ჰელენენდორფი დაარსდა ვიურტემბერგიდან ჩამოსული ადამიანების მიერ. ამის შემდეგ აშენდა რამდენიმე გერმანული დასახლება. 1938 წელს დასახლებას ერქვა ხანლარი, ხოლო 1941 წელს, სტალინის ბრძანებით, გერმანელები ყაზახეთში გადაასახლეს. 2008 წელს აზერბაიჯანის ნაციონალურმა ასამბლეამ მიიღო გადაწყვეტილება ხანლარის რეგიონის სახელის გადარქმევასთან დაკავშირებით და მას გოიგოლი უწოდეს.
ართვინის ქუჩა

ართვინის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში (ახალი კუკია); რკინიგზიდან ოთარ ჩეჩელაშვილის ქუჩამდე, წარმოიქმნა საუკუნეში, 1922 წლამდე ანტონის ქუჩა ერქვა (შეტანილია თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში), შემდეგ — არაქელასი. ასევეა დატანილი თბილისის 1934 წლის გეგმაზე. 50-იან წლებში ართვინის ქუჩა ეწოდა, აქვს 2 ჩიხი.
არმაზის ქუჩა

არმაზის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ისნის რაიონში (ავლაბარი); ლადო მესხიშვილის ქუჩიდან ნიკოლოზ ბარათაშვილის აღმართამდე. წარმოიქმნა საუკუნის ნახევარში, ადრე ეჩმიაძინის ქუჩა ერქვა. დატანილია თბილისის 1876 და 1934 წლების გეგმებზე. ქუჩის სახელწოდება უკავშირდებოდა იქვე მდგარ საუკუნის ეჩმიაძინის წმინდა გიორგის ეკლესიას. 60-იან წლებში არმაზის ქუჩა დაერქვა. შემონახულია საუკუნის დასასრულის საცხოვრებელი სახლები. აქვს 1 შესახვევი.
ნატალია ესტემიროვა

ნატალია ხუსაინოვნა ესტემიროვა ( დ. 28 თებერვალი, 1958 — გ. 15 ივლისი, 2009) — ადამიანის უფლებათა დაცვის ჩეჩენი აქტივისტი და ადამიანის უფლებათა დაცვის ორგანიზაციის - - საბჭოს წევრი. ესტემინოვა უცნობმა პირებმა 2009 წლის 15 ივლისს, 08:30 საათზე გაიტაცეს გროზნოში (ჩეჩნეთი) მდებარე საკუთარი სახლიდან. იმ დროისთვის ესტემინოვა ჩეჩნეთში ადამიანის უფლებათა დარღვევების „უკიდურესად მწვავე“ შემთხვევებზე მუშაობდა. ორი თვითმხილველის თქმით, მათ დაინახეს როგორ ყვიროდა ესტემინოვა გატაცების მომენტში, როდესაც აქტივისტს მანქანაში ძალით ტენიდნენ. 16:30 საათზე აქტივისტის ცხედარი იპოვეს. მას თავისა და მკერდის არეში ტყვიისგან მიყენებული ჭრილობები ეტყობოდა. ცხედარი ინგუშეთში, სოფელ გაზი-იურთში, კავკაზის ფედერალური გზიდან 100 მეტრის მოშორებით, ტყეში იპოვეს.

ბიოგრაფია
ნატალია ესტემიროვა დაიბადა 1958 წლის 28 თებერვალს, სვერდლოვსკის ოლქის ქალაქ კამიშლოვში რუსი და ჩეჩენი მშობლების ოჯახში. დაამთავრა გროზნოს უნივერსიტეტის ისტორიის მიმართულება და 1998 წლამდე ადგილობრივ უმაღლეს სკოლაში ისტორიას ასწავლიდა. 1991 წელს იგი მუშაოდა ადგილობრივი გაზეთების, და , კორეპონდენტად. გროზნოს ტელლევიზიაში მუშაობისას ესტემიროვამმ რუსების სადამსჯელო ღონისძიებების შედეგად დაშავებულთა შესახებ 13 მოკლე დოკუმენტური ფილმი გადაიღო. 199 წლიდან, ჩეჩნეთის მეორე ომის შემდეგ ესტემიროვა ადამიანის უფლებათა დარღვევების შესახებ აგროვებდა ინფორმაციას, რის გამოც მის ქალიშვილთან და ახლობლებთან ერთად ეკატერინბურგში გადასახლდა. 2000 წელს გროზნოში ადამიანის უფლებათა დაცვის ცენტრის, , წარმოამდგენელი გადა. ამ პერიოდში იგი ჩეჩნეთსა და ინგუშეთში მრავალ საავადმყოფოს სტუმრობდა და ომის შედეგად დაშავებულ ბავშვებს ასობით ფოტოს უღებდა.

ესტემიროვა მუშაობდა მოსკოვის დამოუკიდებელი გაზეთის, და კავკასიის ახალი ამბების ვებსაიტისთვის - .

2005 წელს სერგეი კოვალიოვთან ერთად ესტემიროვა ევროპის სახალხო პარტიის ჯგუფის მიერ რობერტ შუმანის მედლით დაჯილდოვდა. 2007 წელს ანნა პოლიტკოვსკაიას ჯილდო გადაეცა. ესტემიროვა მუშაობდა გამომძიებელ ჟურნალისტ ანნა პოლიტკოვსკაიასთან ერთად და ადამიანის უფლებათა დაცვის ადვოკატ სტანისლავ მარკელოვთან ერთად. პოლიტკოვსკაია 2006, ხოლო მარკელოვი 2009 წელს მოკლეს.

დაკრძალვა
ნატალია ესტემიროვა „ხუთშაბათს, მზის ჩასვლისას ჩეჩნეთის გუდერმეს რაიონში, კოშქელდიში, მისი წინაპრების სოფლის სასაფლაოზე ისლამური ტრადიციების შესაბამისად დაკრძალეს“.
გურამ ასათიანის ქუჩა

გურამ ასათიანის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ნაძალადევის რაიონში (ნაძალადევი); კისისხევის ქუჩიდან გურამ ასათიანის შესახვევამდე. წარმოიქმნა საუკუნის ბოლოს, თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში შეტანილია როგორც ფარკოფელის შესახვევი, 20-იან წლებში ქუჩა გახდა. 1958 წელს — ივანე სტურუას, 2003 წელს გურამ ასათიანის სახელი ეწოდა, აქვს 2 შესახვევი ( შესახვევი — ყოფილი ფარკოფელის შესახვევი). თბილისის 1934 წლის გეგმაზე ქუჩის მონაკვეთი, გურამ ასათიანის შესახვევიდან შესახვევამდე, დატანილია როგორც ფარკოფელის გასასვლელი.
გურამ ასათიანის შესახვევი
გურამ ასათიანის შესახვევი — შესახვევი ნაძალადევის რაიონში (ნაძალადევი). მიხეილ მესხის ქუჩიდან ძმობის ჩიხამდე.
გურამ ასათიანის შესახვევი
გურამ ასათიანის შესახვევი — შესახვევი ნაძალადევის რაიონში (ნაძალადევი). მიხეილ მესხის ქუჩიდან ომარკელაპტრიშვილის შესახვევამდე.
მუჰამედ აიუბ-ხანი

მუჰამედ აიუბ-ხანი (დ. 14 მაისი, 1907, ჰარიპური, პაკისტანი — გ. 19 აპრილი, 1974, ისლამაბადი, პაკისტანი) — პაკისტანის პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე, გენერალი. პაკისტანის მეორე პრეზიდენტი (1958-1969 წწ.), პრემიერ-მინისტრი (1958 წ.), შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი. პრეზიდენტობა წარმატებული სამხედრო გადატრიალების ძალით ჩამოართვა პირველ პრეზიდენტ ისკანდერ მირზას. სახალხო დემონსტრაციებმა და მუშათა გაფიცვებმა, რომლებმაც მხარი დაუჭირეს საპროტესტო აქციებს აღმოსავლეთ პაკისტანში, გამოიწვია მისი იძულებით გადადგომა.

ბიოგრაფია
მუჰამედ აიუბ-ხანი დაიბადა ქალაქ ჰარიპურში, ეთნიკურად ეკუთვნის პუშტუნებს. 1926 წელს აიუბ-ხანი შევიდა სანდჰურსტის სამეფო სამხედრო კოლეჯში. 1928 წელს იგი გახდა ბრიტანეთის არმიის მეორე ლეიტენანტი. 1930 წლის 2 მაისს მას ლეიტენანტის, ხოლო 1937 წლის 2 თებერვალს კაპიტნის წოდება მიენიჭა.

1947 წელს, როდესაც შეიქმნა პაკისტანი, აიუბ-ხანი ხელმძღვანელობდა შეიარაღებულ ძალებს და აღმოსავლეთ პაკისტანს (ამჟამად ბანგლადეში). იგი მემკვიდრეობით სამხედროა, მისი მამა მუჰამედი მსახურობდა დიდი ბრიტანეთის არმიაში მაიორის წოდებით. აიუბ-ხანმა დაამთავრა ალიგარჰის მუსულმანური უნივერსიტეტი, შემდეგ დიდი ბრიტანეთის სამეფო სამხედრო სასწავლებელი. იმ პერიოდისათვის, როდესაც პაკისტანმა დამოუკიდებლობა მოიპოვა აიუბ-ხანი იყო ყველაზე უფროსი ოფიცერი წოდების მიხედვით. 1951 წელს დაინიშნა პაკისტანის არმიის მთავარსარდლად. 1954 წლიდან 1956 წლამდე ეკავა პაკისტანის თავდაცვის მინისტრის თანამდებობა, ხოლო 1958 წლის სამხედრო გადატრიალების შემდეგ გახდა სამხედრო რეჟიმის მეთაური. 1960 წელს რეფერენდუმის შედეგად ფორმალურად მოახერხა თავისი მმართველობის ლეგალიზება.

სახელმწიფოს მეთაურის თანამდებობაზე მოსვლის შემდეგ წამოიწყო ინდოეთ-პაკისტანის მეორე ომს.

ქვეყანაში ახორციელებდა პროამერიკულ კურსს, მისი მმართველობის პერიოდში შედგა პაკისტანის გაწევრიანება ისეთ პრო-ამერიკულ ორგანიზაციებში, როგორიცაა ბაღდადის პაქტი (რომელსაც შემდეგ სენტო ეწოდა) და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ხელშეკრულების ორგანიზაციაში. იგი ახორციელებდა დაჩქარებული ეკონომიკური ზრდისა და ზომიერი რეფორმის პოლიტიკას. მან მიაღწია პაკისტანის მეორე კონსტიტუციის მიღებას, რომელიც პოლიტიკურ ცხოვრებაში შემოიფარგლებოდა ე. წ. „ფუნდამენტური დემოკრატიული უფლებებით”.

1967 წელს ზულფიკარ ალი ბჰუტომ ჩამოაყალიბა პაკისტანის სახალხო პარტია და შეუტია აიუბ-ხანის ადმინისტრაციის ეკონომიკურ, რელიგიურ და სოციალურ პოლიტიკას საერთოეროვნული ვიზიტის განმავლობაში. აღნიშნულის გამო ბჰუტოს დაკავებამ კიდევ უფრო გააღიზიანა პოლიტიკური ოპოზიცია. აიუბ-ხანი კარგად ფლობდა ურდუს, ინგლისურს და რეგიონალურ ენას — ჰინდკოს.
მიხეილ ასათიანის ქუჩა

მიხეილ ასათიანის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, საბურთალოს რაიონში (დელისი); ალექსანდრე ყაზბეგის გამზირიდან შალვა ნუცუბიძის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნის 50-იან წლებში. ადრე — კომინტერნის, 1961 წლიდან ვაჟა-ფშაველას შესახვევი ერქვა. 1966 წელს მიხეილ ასათიანის სახელი ეწოდა. ქუჩაზე იყო მიხეილ ასათიანის სახელობის ფსიქიატრიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი, არის ლევან საყვარელიძის სახელობის დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრი.
რელიგია ადიღეელებში

რელიგია ადიღეელებში — ადიღეაში გავრცელებული რწმენა წარმოდგენების ერთობლიობა. - საუკუნეებში ადიღე საქართველოს პოლიტიკურ გავლენაში მოექცა და აქ ამჯერად ქრისტიანობის გამავრცელებლად საქართველო გვევლინება.
 საუკუნეში ადიღეს ნაწილი ოქროს ურდომ დაიმორჩილა. საუკუნიდან განიცდიდა ოსმალეთისა და ყირიმის სახანოს პოლიტიკურ ექსპანსიას. ამავე დროიდან გავრცელდა ისლამი.

ქრისტიანობა ადიღეაში
ადრე შუა საუკუნეებში ადიღეაში ქრისტიანული რელიგია ბიზანტიიდან და საქართველოდან გავრცელდა. როგორც სამეცნიერო ლიტერატურაშია აღნიშნული, მთავარი ქრისტიანული სიმბოლო და წარმართული კერპი ქართული სიტყვით “ჯვარი” აღინიშნებოდა. ქრისტიანობის გავრცელებაზე მიუთითებენ ეკლესიების ნაშთები, ქვის ჯვრები და საფლავის ქვები
ბერძნული ქრისტიანული წარწერებით. არქანჯელო ლამბერტი ( საუკუნის პირველი ნახევარი) აღნიშნავდა, რომ ადიღეელები მხოლოდ სახელით არიან ქრისტიანები, არც სარწ-მუნოებით და არც მოქმედებით ქრისტიანობა მათ სრულებით არ ეტყობათ. თუმცა აღმოსავლურმა ექსპანსიებმა, ნელ-ნელა ქრისტიანობა დაჩაგრა, დღეს კი ადიღეელები მაჰმადიანი სუნიტები არიან.

ისლამი ადიღეაში
ადიღეაში ისლამი საუკუნეში გავრცელდა, მთის ცალკეულ ტომებში კი უფრო გვიან საუკუნესა და საუკუნის დასაწყისში. საუკუნის 50-იან წლებში კარლგოფი წერდა: ადიღეაში „ნამდვილი მაჰმადიანი მხოლოდ უმნიშვნელო ნაწილია. აქაური რელიგია ქრისტიანობისა და წარმართობის შერწყმის შედეგად არის ჩამოყალიბებული, რომელსაც მაჰმადიანობა მცირედ ერთვის“. არაერთი ისტორიკოსი აღნიშნავს, რომ ერთადერთი, რაშიც მათი მაჰმადიანობა ჩანს, არის ის, რომ არ სვამენ ღვინოს და არ ჭამენ ღორის ხორცს.

პანთეონი
დასავლეთ ადიღეელების წარმართული პანთეონის სათავეში იდგა დიდი შემოქმედი ღმერთი „თჰაშხუო“. დიდ პატივს მოაგებდნენ „შიბლეს“, რომელიც ერთდროულად ელვისა და ჭექა-ქუხილის ღვთაება, მეხისა და წვიმის მბრძანებელი, მიწათმოქმედების ერთ-ერთი მნიშნვნელოვანი მფარველი და ადამიანთა შემწე იყო. ადიღეელები განსაკუთრებულ თაყვანს სცემდნენ ლაშქრობის ღვთაებას და მეომართა მფარველს „ზეიკუთჰას“.

ადიღეელები განსაკუთრებულ პატივს მიაგებდნენ ჯვარს, მაგრამ აღსანიშნავია, რომ მას მხოლოდ როგორც წარმართულ კერპს ისე ეთაყვანებოდნენ. ადიღეელები დიდ პატივს სცემდნენ ტყეებს, ბუჩქებსა და ხეებს. ხეებს შორის გამორჩეულად მუხას სცემდნენ თაყვანს, განსაკუთრებით თუ ის მეხნაკრავი იყო. მუხა არამარტო ადიღეელებში არამედ საერთოდ კავკასიელ ხალხში ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანესს მცენარეს წარმოადგენს.
ასკანის ქუჩა

ასკანის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, კრწანისის რაიონში (კლდისუბანი); ბეთლემის ქუჩიდან გომის ქუჩამდე, წარმოიქმნა საუკუნის ნახევარში. ადრე ერქვა ფეთხაინის აღმართი (დატანილია თბილისის 1876 წლის გეგმაზე), მეორენაირად — მიძინების აღმართი. სახელწოდება უკავშირდებოდა ბეთლემის (ფეთხაინი) მაცხოვრის შობის ზედა ეკლესიას (ყოფილი ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია). 1925 წელს ნიკო მარის ქუჩა დაერქვა, 1938 წელს — ასკანის ქუჩა. ქუჩაზე და ჩიხებში შემონახულია საუკუნის დასასრულის საცხოვრებელი სახლები. აქვს 1 შესახვევი (თბილისის 1934 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც ქვემო გომის შესახვევი, ხოლო გომის ქუჩის მონაკვეთი ბეთლემის აღმართიდან ასკანის შესახვევამდე — როგორც ასკანის შესახვევი), 4 ჩიხი.
ბერძნები აზერბაიჯანში

ისტორიულად, ბერძნებს აზერბაიჯანში არ შეუქმნიათ დიდი დასახლებები, როგორც მეზობელ ქვეყნებში საქართველოსა და სომხეთში. ბერძნული საზოგადოება ძირითადად შედგებოდა პონტოელი ბერძნებისგან, რომლებიც ოსმალეთის იმპერიიდან წამოსული ემიგრანტები იყვნენ.

ისტორია
რუსეთის იმპერიის დაქვემდებარებაში
თავდაპირველად, ეს ემიგრანტები ჩამოვიდნენ 1830-იან წლებში და დასახლდნენ მდინარე ტარტარის ნაპირზე მდებარე სოფელშ. 1830 წლის 23 მაისს, ქართველმა ეგზარქოსმა დანიშნა დეკანოზი ვასილი ანდრიანოვი ამ რელიგიური თემის ხელმძღვანელად.

1851 წელს ტრაპიზონში დაბადებულმა ჩარალამბოს კოუონდუროვმა (ადგილობრივებში ცნობილი როგორც ადეკვატური ალავერვერდი) ააგო ორი სპილენძის სადნობი საწარმო ორდუბადთან ახლოს, სადაც ძირითად მომუშავეებს ბერძნები შეადგენდნენ. ათი წლის შემდეგ იქვე აშენდა სკოლა და ეკლესია ბერძნული თემისთვის. ეკლესიას სათავეში ჩაუდგა ნიკოლოზ ლავოსი. კოუონდუროვის სიკვდილის შემდეგ ოქტომბრის რევოლუციამდე მის სადნობ საწარმოებს მისი შვილები ფლობდნენ.

ადგილობრივი ბერძნები ასევე გამოირჩეოდნენ არქიტექტურასა და მშენებლობაში. ბაქოს წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია და ალთიაღაჯის მართლმადიდებლური ეკლესია აშენდა 1850-იან წლებში ბერძენი არქიტექტორებისა და კონტრაქტორების მიერ. რუსი ეთნოგრაფის ანდრეი პოპოვის თანახმად, 1919 წლის მდგომარეობით რვა ქალაქში და სოფელში სულ 2161 ბერძენი ცხოვრობდა.
საბჭოთა პერიოდში
ბერძნული ემიგრაციის კიდევ ერთი ტალღა დაფიქსირდა პირველი მსოფლიო ომისა და 1920 წელს ბაქოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ. 1923 წლისთვის აზერბაიჯანში ბერძნული მოსახლეობა გაიზარდა 1000-მდე. ბაქოში მილიონიანას ქუჩაზე (ამჟამად ამიროვის ქუჩაზე) მდებარე ბერძნული საქველმოქმედო ასოციაციის შენობაში განთავსდა სამოყვარულო ბერძნული თეატრი, ასევე ეკლესია, ბიბლიოთეკა და დაწყებითი სკოლა, რომელმაც 1921 წელს მიიღო 89 მოსწავლე. ფუნქციონირებდა საზოგადოებრივი საფეხბურთო კლუბი სახელად ემბროსი.

საინტერესო იყო ის ფაქტი, რომ აზერბაიჯანის ბერძნული მოსახლეობის თითქმის მესამედს კვლავ უცხოური მოქალაქეობა ჰქონდა. 1937 წლისთვის აზერბაიჯანში მცხოვრები უცხო ქვეყნის მოქალაქეების 95%-ს ბერძნები შეადგენდნენ. ამ ფაქტორმა გამოიწვია საბჭოთა კავშირიის დამოკიდებულების შეცვლა ბერძნული მოსახლეობის მიმართ, რამაც ბაქოში მცხოვრები ბერძნები რეპრესიებისა და იძულებითი გადასახლების სამიზნეებად აქცია. 1939 წლისთვის, სსრკ-ში საბერძნეთის საელჩოს დახმარებით, ბერძნული წარმოშობის უცხოელთა უმეტესობამ ბაქო დატოვა.

დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ
საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, პოლიტიკური არასტაბილურობის ფონზე, დარჩენილი ბერძნებიდან 100-ზე მეტმა დატოვა აზერბაიჯანი. ზოგიც კი მთიანი ყარაბაღის ომის დროს გაიქცა. 1994 წელს საბერძნეთის ელჩის ინიციატივით ბაქოში დაარსდა ბერძნული კულტურული ცენტრი. 1997 წელს იგი რეორგანიზებული იქნა. საზოგადოება, რომელმაც მეტწილად დაკარგა თავისი ენა, ამჟამად 535 ადამიანისგან შედგება, როგორც ბერძნები, ისე შერეულ ოჯახთა შთამომავლები.
ახალი წელი აზერბაიჯანში

ახალი წელი აზერბაიჯანში — დღესასწაული მრავალ კულტურაში ადგილობრივად მიღებული კალენდრის მიხედვით, რომელიც დგება წლის ბოლო დღიდან მომავალი წლის პირველ დღეზე გადასვლის მომენტში. გრიგორიანული კალენდრის მიხედვით, ახალი წელი დგება პირველ იანვარს. ყველა ხალხის მსგავსად, აზერბაიჯანელებსაც უყვართ ახალი წელი და ამ დღეს განსაკუთრებულად ზეიმობენ. ზეიმობენ პირველ იანვარს. უწინ საუკუნეების განმავლობაში აზერბაიჯანის, ირანის, ცენტრალური აზიის ზოგ ქვეყანასა და რუსეთის აზიატურ ნაწილში ახალი წელი საგაზაფხულო ბუნიაობას ემთხვეოდა. დიახ, სწორედ ნოვრუზის დღესასწაულზე ზეიმობდნენ ახალ წელს, თუმცა დღეს ასე აღარ არის.

ცნობილია, რომ აზერბაიჯანელები გემრიელი კერძების მომზადების დიდი ოსტატები არიან და მათი სამზარეულო ამ მხრივ საკმაოდ მაღალ დონეზე დგას. აზერბაიჯანული ეროვნული კერძები არა მარტო ქვეყნის შიგნით, არამედ ქვეყნის გარეთაც დიდი პოპულარობით სარგებლობს. ახალი წელი კი განსაკუთრებული შემთხვევაა. საახალწლო სუფრა თითქმის ყველა ოჯახში გადატვირთულია და თითოეული დიასახლისი ამაყობს საკუთარი კულინარიული ხელოვნებით.

აზერბაიჯანში საახალწლო ტრადიციული საკვები არომატული მწვანე ფოთლებიანი თეფშით იწყება, რომლესაც გოი (მწვანილი) ჰქვია. ასევე მასთან ერთად სუფრაზე იდება პური (ჩორეკ) და ყველი (პენდირ). ცხელი კერძები ხორცისა და თევზისგან მზადდება, რასაც თან ახლავს ძალიან ბევრი ბოსტნეულის სალათი.

საახალწლო სუფრაზე ორი სახეობის სალათი – ქალაქური და ოლივიე დევს, რომლითაც საბჭოთა პერიოდიდან მოყოლებული წარმატებით ავსებენ აზერბაიჯანულ ტრადიციულ სუფრას. ცხელი კერძების გარეშეც წარმოუდგენელია საახალწლო სუფრა, არის ლიავიანგი, აზერბაიჯანული ფლავი და ტოლმა.

არსებობს რამდენიმე სახეობის აზერბაიჯანული ფლავი: კაურმა-ფლავი (ცხვრით), ტურშუ-კაურმა-ფლავი (ცხვრითა და მჟავე ხილით), ტოიუგ-ფლავი (მოხრაკული ქათმის ნაჭრებით), ტიარჩილო-ფლავი (ქათმით, ან წიწილის ფარშით), ჩიხირთმა-ფლავი (ქათმით, ჩახლილი კვერცხით), ფისინჟან-ფლავი ( გარეული იხვით, თხილით, მჟავე ხილითა და დარიჩინით), სიუდლუ-ფლავი (რძიანი) და შირინფლავი (ტკბილი ხილით).

ლიავიანგი წიწილის, ან თევზის შესანიშნავი კერძია, რომელიც ტრადიციულად აზერბაიჯანის სამხრეთ რეგიონებში მზადდება. კერძის შიგთავსს ამზადებენ წვრილად დაჭრილი ხახვის, გატარებული ნიგვზის, აღმოსავლური და სხვა სუნელებისგან. თუ ლიავიანგას თევზისგან ამზადებენ, მაშინ შიგთავსს ხიზილალასაც უმატებენ. ამ შიგთავსს ათავსებენ წიწილას, ან თევზში, კერავენ და პირდაპირ ტანდირში უშვებენ.

საახალწლო სადღესასწაულო სუფრაზე ხშირად დაინახავთ არაყს, ღვინოს, ან უალკოჰოლო სასმელებს.

ახალი წლის ღამეს აზერბაიჯანელებს აქვთ ე.წ გოგრის რიტუალი - გოგრას ტოვებენ კარების უკან ახალი წლის ღამეს, მერე გააგორებენ და გაჩეხავენ. ეს აზერბაიჯანული ტრადიციაა. თუ ამ რიტუალს არ შეასრულებენ, გონიათ, რომ ყველაფერი კარგად არ იქნება. ახალი წლის ღამეს კარის უკან ასევე უნდა იყოს ახალი ცოცხი.
ჰიჯრან ჰუსეინოვა

ჰიჯრან ქამრან ქიზი ჰუსეინოვა ( დ. 13 აგვისტო, 1955) — აზერბაიჯანელი პროფესორი, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ოჯახის, ქალთა და ბავშთა საქმეების სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარე.

ადრეული წლები
ჰიჯრან ჰუსეინოვა დაიბადა 1955 წლის, 13 აგვისტოს, აზერბაიჯანის სსრ-ის დედაქალაქ ბაქოში. 1972 წელს საშუალო სკოლის დასრულების შემდეგ, ჰუსეინოვა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის მიმართულებაზე ჩაირიცხა და სწავლა 1977 წელს დაასრულა. 1977-1978 წლებში მუშაობდა ბაქოს . 189-ე საშუალო სკოლაში. 1985 წელს მიიღო ისტორიის ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი, ხოლო 2001 წელს პოლიტიკის მეცნიერების ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი. 1988 წლიდან ასწავლის აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 2006 წლიდან არის აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დიპლომატიისა და თანამედროვე ინტეგრაციული პროცესების განყოფილების პროფესორი და დირექტორი.

პოლიტიკური კარიერა
ჰიჯრან ჰუსეინოვას კარიერა ბაქოს 189-ე საჯარო სკოლაში მასწავლებლობით დაიწყო. ამ პერიოდში იგი დაჯილდოვდა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის საუკეთესო ახალგაზრდა მასწავლებლის მედლით. 1978 წლიდან ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტში აღმოსავლეთმცოდნეობისა და ისტორიის დეპარტამენტებში ასწავლიდა. 1985 წელს პოლიტიკის ისტორიის ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი მოიპოვა, ხოლო 1992 წელს საერთაშორისო ურთიერთობათა მიმართულების ასოცირებული პროფესორი გახდა. ასწავლიდა შემდეგ კურსებს: საერთაშორისო ურთიერთობა ისტორია, თანამედროვე ინტეგრაციის პროცესი, ლობირება და დიასპორა საერთაშორისო ურთიერთობებში. აირჩიეს ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამეცნიერო საბჭოს მუდმივ წევრად. 1996 წლიდან გახდა საერთაშორისო პროგრამა -ის მთავარი მონაწილე და ლექციებს კითხულობდა საფრანგეთსა და იტალიაში. ხელი შეუწყო აზერბაიჯანისა და საფრანგეთის უნივერსიტეტების კოლაბორაციას. 1998-1999 წლებში მონაწილეობდა აზერბაიჯანის ახალგაზრდულ და აზერბაიჯანის ქალთა კონგრესებში. 1998 წელს გამოსცა მონოგრაფია „აზერბაიჯანი ევროპული ინტეგრაციის სისტემაში“. 1999 წლიდან ხელმძღვანელობდა ქალთა პრობლემების სახელმწიფო კომიტეტის საერთაშორისო ურთიერთობათა დეპარტამენტს.

ჯილდოები
2006 წლის დეკემბერში აზერბაიჯანიც დემოკრატიულმა საზოგადოებრივმა ცენტრმა ქალთა უფლებების დაცვის სფეროში გაწეული ღვაწლის გამო ჰუსეინოვა ეროვნული ჯილდოთი, დააჯილდოვა. იმავე წელს ჰუსეინოვამ მშვიდობის ელჩის ჯილდო მიიღო. 2007 წელს გენდერული თანასწორობის რეკლამირებისთვის გაღებული მნიშვნელოვანი წვლილისა და ქალთა ჩართულობის ამაღლებაში შეტანილი წვლილის გამო ჰუსეინოვას -ის სერთიფიკატი გადაეცა. მომდევნო წელს ერებს შორის მეგობრული ურთიერთობების გაძლიერებისა და კულტურული ტრადიციების დაცვისთვის ქალთა საერთაშორისო ფორუმმა ჰუსეინოვას მშვიდობისა და მეგობრობის დიპლომი გადასცა. 2010 წელს საფრანგეთის პრეზიდენტმა პროფესორი ეროვნული ჯილდოთი - ღირსების ორდენით - დააჯილდოვა. აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში სოციალურ და პოლიტიკურ პროცესებში აქტიური მონაწილეობის გამო ჰიჯრან ჰუსეინოვა 2015 წლის 12 აგვისტოს ორდენით დაჯილდოვდა.
ასპინძის ქუჩა

ასპინძის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში (სვანეთისუბანი); დასაწყისი პაატა სააკაძის ქუჩიდან. წარმოიქმნა საუკუნის 20-იან წლებში.

ასპინძის ქუჩა
ასპინძის ქუჩა — ყოფილი ქუჩა სვანეთისუბანში; იწყებოდა გუმათის ქუჩიდან. წარმოიქმნა საუკუნის 20-იან წლებში (ადრე ასპინძის შესახვევი ერქვა). 2019 წელს მისი ერთი მონაკვეთი ლამის ქუჩის შესახვევთან გაერთიანდა და დოდო ჭიჭინაძის ქუჩა ეწოდა. მოგვიანებით, იმავე წელს, შესახვევის მეორე მონაკვეთს (ჭიჭინაძის ქუჩიდან გუმათის ქუჩამდე) არჩილ ბეთანელის სახელი უწოდეს, მესამე მონაკვეთი (გუმათის ქუჩიდან ზეგნის ქუჩამდე) კი ზეგანის ქუჩას შეუერთდა.
ოსური სამზარეულო

ოსური სამზარეულო — ოსური სუფრა და კულინარიული ტრადიციები ძალიან ახლოს დგას ქართულ და კავკასიის სხვა ერების კულტურებთან.

ისტორია
ოსური ყოფისა და ტრადიციების შესახებ საინტერესო ინფორმაციას გვაწვდის კალოევი თავის სამეცნიერო ნაშრომში „ოსები“. ოსეთში სტუმარსა და მასპინძელს შორის საუკუნეების განმავლობაში ჩამოყალიბდა თავისებური ურთიერთდამოკიდებულება. ასე მაგალითად თუ სტუმარი მასპინძელის ტოლია, ჯდება მხოლოდ სტუმრის თხოვნის შემდგომ; ხოლო თუ მასპინძელი მასზე უფროსია, მაშინ ამ დროს მასპინძელი თხოვს დაჯდომას სტუმარს. ძირძველი ოსური ტრადიციით ქალები არ დაიშვებიან სასტუმრო ოთახში.

ტრადიციული ოსური სუფრის ეტიკეტი, გამოირჩევა რეგლამენტირებით. მკაცრი წესები ვრცელდებოდა როგორც უმცროსებზე, ასევე უფროსებზეც. რაოდენ დახუნძლული არ უნდა ყოფილიყო სუფრა საჭმელ-სასმელით, სუფრასთან მჯდომს უნდა ეჭამა ნელა, ლაპარაკის გარეშე, ისე, რომ არავის ეგრძნო მისი შიმშილი. სტუმრის ქცევას სუფრასთან უამრავი თვალი აკვირდებოდა და ამის მიხედვით გამოჰქონდათ აზრი მისი პიროვნების შესახებ.

კერძები
ოსური სუფრა და კულინარია საკმაოდ მაღალ დონეზე დგას. ოსთა სარიტუალო კერძებს მიეკუთვნება, უპირველესად ახალამოღებული ყველის ღვეზელი, საქონლისა და ცხვრის მოხარშული ხორცი და ცნობილი ოსური ლუდი.

ოსების ძირითად საკვებს წარმოადგენდა პური, ხორცი, რძე და რძის პროდუქტები, ხილი და ბოსტნეული. კერძის მომზადებით დაკავებული იყვნენ ქალები.

ოსების კვებით როციონში უმთავრესია პური. მთიან რაიონებში ძირითადად აცხობდნენ ჭვავის პურს. საუკუნეში გაიზარდა მოთხოვნილება ხორბალზე, ამასთანავე შემოიტანეს სიმინდი, რისგანაც აცხობდნენ ხმიადებს. მკვლევართა აზრით, ქართველების, ადიღეელების და სხვა ხალხისაგან ოსებმა შეისწავლეს მჟავე (საფუვრიანი) ცომის მომზადება და პურს დღეში ორჯერ აცხობდნენ.

ცნობილია ოსური ხაბიზგინები, რომელშიც გულსართად გამოყენებულია ყველისა და კარტოფილის ნაზავი. მჟავე ცომისგან მომზადებული ღვეზელებისათვის ოსები გულსართად გამოიყენებენ ლობიოს, ჭარხლის ფოთლებს, გოგრას, კარტოფილს და სხვა. სიმინდის ფქვილისაგან ამზადებენ ფაფებსა და წვნიანებს, ძირითადად რძის დამატებით. რძის პროდუქტებიდან ოსურ კულინარიაში გამოიყენება ყველი, კარაქი, კეფირი და მაწონი.

ხორცეული კერძებისათვის გამოიყენება საქონლის, ცხვრის და ფრინველის ხორცი, რომელსაც ხარშავენ, წვავენ ან ბოლავენ ჭინჭრის ბოლზე. ოსების საყვარელი კერძია მწვადი, რომელიც კავკასიის ყველა ქვეყანაშია გავრცელებული. ქართული კულინარიის გავლენით ოსეთში დღესდღეობით უკვე მზადდება საცივი, ხარჩო, ჩახოხბილი.

ოსების კვებაში საპატიო ადგილი უკავია ასევე ბოსტნეულს, კერძოდ ხახვს, ნიორს, ღანძილს.