iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კოლხეთის დაბლობი

კოლხეთის დაბლობი — დაბლობი საქართველოში. წარმოადგენს კოლხეთის ბარის დაბალ ნაწილს; მოიცავს აკუმულაციურ ვაკე-დაბლობსა და მიმდებარე სტრუქტურულ-ეროზიულ გორაკ-ბორცვებს ზღვის დონიდან 200 მ-მდე. პირველი აგებულია პლეისტოცენური და ჰოლოცენური თიხნარებით, ქვიშებითა და რიყნარით, მეორე — დისლოცირებული კაინოზოური ასაკის ნალექებით. კოლხეთის დაბლობი ოდნავ დახრილია შავი ზღვისაკენ და გადაკვეთილია მცირე სიღრმის ხეობებით. იგი სამკუთხედის ფორმისაა, ფუძით შავ ზღვას ებჯინება, ხოლო წვერი ქალაქ ზესტაფონთან აქვს. აჭარასა და აფხაზეთში კოლხეთის დაბლობი ვიწრო ზოლად ვრცელდება. კოლხეთის დაბლობზე ზღვიური ტენიანი სუბტროპიკულ ჰავაა. იანვრის საშუალო ტემპერატურა 3,5–4-იდან 6–6,5°-მდეა, აგვისტო 22–23°. აბსოლუტური მინიმალური –8–10°-მდეა, აბსოლუტური მაქსიმალური 37–38°. იცის აღმოსავლეთის და დასავლეთის ქარები. დამახასიათებელია ფიონები და ბრიზები. აჭარის სანაპიროზე წელიწადში 2500 მმ ნალექი მოდის. აღმოსავლეთისკენ ნალექები მცირდება 1200 მმ-მდე.

კოლხეთის დაბლობის მთავარი მდინარეა რიონი და მისი შენაკადები: ყვირილა, ხანისწყალი, ცხენისწყალი, ტეხური და სხვა. კოლხეთის დაბლობს ეკუთვნის მდინარეების ენგურის, კოდორის, სუფსისა და ნატანების ქვემო დინებები. მდინარეები საზრდოობს წვიმის, თოვლის, მიწისქვეშა და მყინვარული წყლით. წყალდიდობა გაზაფხულზეა. ბევრია ტბა. კოლხეთის დაბლობზე გავრცელებულია სუბტროპიკული ეწერი, ალუვიური, ჭაობიანი და ტორფიან-ჭაობიანი ნიადაგები. გორაკ-ბორცვებზე წითელმიწები და ყვითელმიწებია. დაბლობის ზღვისპირა ნაწილში ჭაობიანი ტყეებია, ჭარბობს მურყანი და ტირიფი. დაუჭაობებელ ნაწილში კოლხური ტყის ნარჩენებია, რომლის მთავარი ჯიშებია: მუხა, რცხილა, წიფელი, წაბლი, ლაფანი, ძელქვა. გავრცელებულია მარადმწვანე ბუჩქები და ლიანები.

კოლხეთის დაბლობზე ბინადრობს გარეული ღორი, კურდღელი, მელა, შველი, მგელი, კვერნა, წავი; ფრინველებიდან კოლხური ხოხობი, გარეული ბატი, გარეული იხვი, ტყის ქათამი და სხვა. კოლხეთის დაბლობზე არის კოლხიდის, აჯამეთის, სათაფლიის სახელმწიფო ნაკრძალები.

კოლხეთის დაბლობისათვის დამახასიათებელია ნოტიო სუბტროპიკული ტიპის ლანდშაფტი, რომელშიც გამოიყოფა ლანდშაფტის ქვეტიპი: ნოტიო სუბტროპიკული ვაკე-დაბლობი და დაბალი სტრუქტურულ-ეროზიული გორაკ-ბორცვები ლიანებიანი კოლხური ტყის ნაშთებითა და სუბტროპიკული ეწერი და დაჭაობებული ნიადაგებით. თავის მხრივ, აღნიშნული ქვეტიპი ლანდშაფტის რამდენიმე სახეს აერთიანებს. კოლხეთის დაბლობის უდიდესი ნაწილი მჭიდროდ არის დასახლებული და მაქსიმალურად არის ათვისებული მეურნეობისათვის.
კოლხეთის ეროვნული პარკი

კოლხეთის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი საქართველოში, შავი ზღვის სანაპიროზე, პალიასტომის ტბის მიდამოებში. კოლხეთის დაცული ტერიტორიების ნაწილი. ფართობი 44 980 ჰა, საიდანაც 29 229 ჰა სახმელეთო ფართობია, 15 751 ჰა კი — შავი ზღვის აკვატორია. დაარსდა 1999 წელს. მოიცავს შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე ნაბადისა და ჭურიის უბნის მიმდებარე აკვატორიის ნაწილს და პალიასტომის ტბის აუზს. პარკი კოლხეთის საერთაშორისო მნიშვნელობის მქონე ჭარბტენიანი ეკოსისტემების დაცვისა და შენარჩუნების მიზნითაა შექმნილი. გამოირჩევა ველური ფლორისა და ფაუნის მაღალი ბიომრავალფეროვნებით, ენდემური და რელიქტური სახეობების სიუხვით. აქ წარმოდგენილია სხვადასხვა ტიპის ლანდშაფტები, ცალკეული ეკოსისტემები და ცენოზები.

ეროვნული პარკი მნიშვნელოვანია როგორც მიგრირებად, მიმომფრენ და წყალმცურავ ფრინველთა საბინადროდ ვარგისი არეალი,

1935 წელს შეიქმნა კოლხეთის ნაკრძალი (ფართობი 561 ჰა). მისი მიზანი იყო კოლხეთის დაბლობისათვის დამახასიათებელი რელიქტური ფლორისა და ფაუნის მთლიანი კომპლექსის დაცვა. ნაკრძალს დიდი სამეცნიერო-კვლევითი და ისტორიული მნიშვნელობა ჰქონდა.

საინტერესო ფაქტები
2007 წლის 24 ოქტომბრიდან კოლხეთის ეკოსისტემა შეტანილი იყო იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელ სიაში. 2021 წელს კოლხეთის ტროპიკული ტყეები და ჭაობები, რომელიც კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიასაც მოიცავს, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შევიდა.

გალერეა
კოლხეთის უმაღლესი რიტორიკული სკოლა

კოლხეთის უმაღლესი რიტორიკული სკოლა, კოლხეთის აკადემია — ფასისის (ახლანდელი ფოთის) მახლობლად - საუკუნეებში არსებული უმაღლესი საფეხურის სასწავლებელი. მასზე ერთადერთი პირდაპირი ცნობა მოიპოვება ბერძენი ფილოსოფოსის თემისტიოსის (ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა დაახლოებით 317-388) ერთ-ერთ წერილში, სადაც აღნიშნულია, რომ თემისტიოსის მამას, ევგენიოსს, და თვით თემისტიოსსაც ამ სასწავლებელში რიტორიკული განათლება მიუღიათ. არავითარი ცნობა არ არსებობს იმის შესახებ, თუ რა პროგრამებით და რა ენაზე მიმდინარეობდა სწავლება ან ვინ ასწავლიდა. თემისტიოსი არ ასახელებს კოლხეთის უმაღლესი რიტორიკული სკოლის დამაარსებელს, თუმცა მას „ბრძენს“ და „სათნოს“ უწოდებს. კოლხეთს კულტურულად დაწინარურებულ ელადას ადარებს. იმ დროს განსწავლა ათენშიც შეიძლებოდა, მაგრამ სპეციალური რიტორიკული სკოლა მხოლოდ კოლხეთში არსებობდა. ამ სასწავლებელში განუყოფელი იყო ფილოსოფია და მჭერმეტყველება.

თემისტიოსი იმასაც ამბობს, რომ კოლხეთის უმაღლესი რიტორიკული სკოლაში მეზობელ ბარბაროსთა წესებისდა მიხედვით ისართ ტყორცნა და ოროლთ სროლა ან ჯირითი კი არ ისწავლებოდა, არამედ ამ სკოლის აღსაზრდელები რიტორიკულ ხელოვნებაში იწრთობოდნენ და ელინთა დღეობებზე ბრწყინავდნენ. ამ ცნობას არსებითი მნიშვნელობა აქვს, რამდენადაც კოლხეთის უმაღლესი რიტორიკული სკოლის აღზრდილების ბერძნულ ენაში გაწვრთნილობასა და კლასიკურ ბერძნულ ლიტერატურაში საფუძვლიან განსწავლულობაზე მიუთითებს. რიტორიკულ სასწავლებელში იღებდნენ ბერძნული ენის მცოდნე ახალგაზრდებს. ეს კი გვაფიქრებინებს მოსამზადებელი სკოლის არსებობასაც. თემისტიოსის ცნობიდან ისიც ჩანს, რომ კოლხეთის უმაღლესი რიტორიკული სკოლა თავისი შინაარსითა და მიზანმიმართულებით ძვ. ბერძნულ და რომაულ რიტორიკული სკოლებისაგან ბევრად არ უნდა განსხვავებულიყო და ცოდნის იმ მინიმუმის დაუფლებას მოითხოვდა, რაც ორატორისათვის ციცერონისა და კვინტილიანეს შეხედულებით იყო გათვალისწინებული. ისევე როგორც რომაულ რიტორიკულ სასწავლებელში, კოლხეთის უმაღლესი რიტორიკული სკოლაში უთუოდ ასწავლიდნენ ლიტერატურას, ასტრონომიას, მუსიკას, მათმატიკის ელემენტებს, ძირითადად კი ფილოსოფიისა და სამართლის საფუძვლებს, რიტორიკულ ხელოვნებას იმჟამინდელ საქართველოში დიდი პრაქტიკული გამოგონებაც ჰქონდა. აგათია სქოლაქტიკოსის (536-582) საისტორიო თხზულებაში დაცულია ცნობა ქართველი პოლიტიკური მოღვაწეების (აიეტი, ფარტაზი და სხვა) ბრწყინვალე ორატორული გამოსვლების შესახებ, ცხადია, ეს ცოდნა კი მათ თანმიმდევრულად და საფუძვლიანი სწავლით უნდა მიეღოთ.
კოლხიდა (გაზეთი)

„კოლხიდა“— ქართული ყოველდღიური გაზეთი ეროვნულ-დემოკრატიული მიმართულებისა. გამოდიოდა 1911–1913 წლებში. რედაქტორი-გამომცემლები: არისტო ჭუმბაძე (1911 წ., 1912 №№ 1-57), მ. ჯაფარიძე (1912 №№ 58-152, 1913 №№ 1-42). თანამშრომლობდნენ კიტა აბაშიძე, გრიგოლ გველესიანი, სილოვან ხუნდაძე, დიმიტრი უზნაძე, ა. ჯაფარიძე. იბეჭდებოდა აკაკი წერეთლის, ნიკო ლორთქიფანიძის, დუტუ მეგრელის, ნ. ჩხიკვაძის, ა. ჭუმბაძის და სხვათა ნაწარმოებები. „კოლხიდის“ გამოცემა შეწყდა 1913 წლის მაისში. გაზეთის დროებითი შეჩერების პერიოდში (1912 შემოდგომა — 1913 ზამთარი) და დახურვის შემდეგ გამოდიოდა გაზეთი „იმერეთი“.
გრიგოლ დადიანი (პოეტი)

გრიგოლ ლევანის ძე დადიანი (ლიტერატურული ფსევდონიმი კოლხიდელი) (დ. 18 ოქტომბერი [ძვ. სტ. 6 ოქტომბერი], 1814, ზუგდიდი — გ. 19 იანვარი [ძვ. სტ. 6 იანვარი], 1902, ქუთაისი), ქართველი პოეტი, საზოგადო მოღვაწე. სამეგრელოს მთავრის ლევან -ის ძე, რუსეთის არმიის ინფანტერიის გენერალი (1883).

ბიოგრაფია
1828 წლიდან სწავლობდა პეტერბურგის პაჟთა კორპუსში. 1834 წლიდან პეტერბურგში მსახურობდა ჯერ ლეიბგრენადერთა, შემდეგ პრეობრაჟენსკოეს პოლკში. 1844 წელს პოლკოვნიკი გახდა. მამის გარდაცვალების შემდეგ (1845) სამეგრელოში დაბრუნდა. ყირიმის ომის (1853-1856) დროს ოსმალთა წინააღმდეგ მებრძოლ რაზმს მეთაურობდა კავკასიის ფრონტზე. 1854 წელს მიენიჭა გენერალ-მაიორის წოდება. ომის შემდეგ დაინიშნა გრენადერთა დივიზიის პირველი ბრიგადის მეთაურად. იბრძოდა შამილის წინააღმდეგ. რუსეთ-ოსმალეთის ომში (1877-1878) მონაწილეობისათვის მიიღო გენერალ-ლეიტენანტის წოდება. 1880 წელს სამხედრო სამსახურის 50 წლისთავზე - გენერალ-ადიუტანტის წოდება.

დადიანს ეკუთვნის ისტორიული პოემა „რუხის ბრძოლა“, რომელშიც აღწერილია მეგრელ-იმერთა ერთობლივი ბრძოლა აფხაზთა და კავკასიელ მთიელ მომხდურთა წინააღმდეგ 1780 წელს, პატრიოტული სულისკვეთებით აღსავსე ლექსები და სხვა. თანამშრომლობდა ჟურნალ-გაზეთებში („ცისკარი“, „ივერია“ და სხვა). „კოლხიდელის“ გარდა ზოგჯერ სხვა ფსევდონიმებითაც წერდა („იოანე გეგეჭკორი“, „მეგრელი“, „კ“, „გ. დ.“ და სხვა). წვლილი მიუძღვის იპოლიტ ბარტდინსკის მიერ „ვეფხისტყაოსნის“ თარგმნის საქმეში. მთელი თავისი ქონება და ბიბლიოთეკა დადიანმა ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებას უანდერძა.

დაკრძალულია მარტვილის მონასტერში.
კოლხური თეთრი

კოლხური თეთრი — ძვ. წ. - საუკუნეების ვერცხლის მონეტა, რომელიც გავრცელებული იყო საქართველოს ტერიტორიაზე. კოლხური თეთრის მოჭრას მკვლევართა ნაწილი კოლხეთის სამეფოს მიაწერს, ნაწილი კი — შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე არსებულ ბერძნულ ახალშენებს (ფაზისს).

ისტორია
კოლხური თეთრის მნიშვნელობა მეტად დიდია, საქართველოს ისტორიის ერთ-ერთი ყველაზე რთულ და წერილობით წყაროებით ნაკლებად გაშუქებულ პერიოდის შესწავლის თვალსაზრისით. საკმარისია აღინიშნოს, რომ იგი ერთ-ერთი ძირითადი საყრდენია ძვ.წ. საუკუნეში თანამედროვე დასავლეთ საქართველოს მიწა-წყალზე სამეფოს არსებობის დასამტკიცებლად. გარდა ამისა, კოლხური თეთრი პირველხარისხოვანი მასალაა ძველი ქართული პანთეონის შესასწავლად.

კოლხური მონეტები დასავლეთ საქართველოს გარდა ასევე აღმოჩენილია (ყირიმში – ნიმფეის ტაძრის ნანგრევებში; ქერსონესში; სოჭის რაიონში; ტრაპეზუნტის მიდამოებში; ქართლში – არმაზში და სხვ.). თავად დასავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე ნახევარდრაქმის ტიპის კოლხური მონეტები ნაპოვნია ათასობით.

კოლხური თეთრის ტიპები
კოლხური თეთრის რამდენიმე ტიპი და ნომინალი არსებობს. ჩვენამდე მოღწეულ ერთეულებს შორის უდიდესია ე. წ. ტეტრადრაქმა (ანუ ოთხდრაქმიანი მონეტა). შემდეგ მოდის დიდრაქმების (ორდრაქმიანი) რიგი.

განსხვავებული მონეტები
კოლხურ მონეტებს შორის ყველაზე გავრცელებულია ტიპის ნახევარდრაქმა, რომელიც დიდი რაოდენობითაა ნაპოვნი დასავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე, რომლის ერთ მხარეზე ადამიანის თავია გამოსახული, მეორეზე კი – ხარის, უფრო იშვიათად ლომის. სამწუხაროა მაგრამ კოლხურ მონეტებზე წარწერები არ გვხვდება, თუმცაღა არის გამონაკლისები - მხოლოდ ზოგიერთზე გვხვდება ასოები , , , ან . ყველაზე ხშირია -ასოებიანი მონეტები (საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში ასეთები ათზე მეტია), სხვა სახის წარწერიანი მონეტები სულ თითო ეგზემპლარის სახითაა მოღწეული. ა. ბოლტუნოვა ფიქრობს, რომ ასო -ში ფაზისის სახელი შეიძლება დავინახოთ. დანარჩენი ნიშნები, მ. ინაძის აზრით, შეიძლება ზღვისპირა ქალაქების თანამდებობის პირთა ინიციალებს წარმოადგენდნენ. დასავლეთ საქართველოში კოლხური მონეტები ძირითადად გავრცელებულია სოხუმსა და ბათუმს შორის მდებარე ტერიტორიაზე, ე. ი. სწორედ ძვ. წ. - სს. მეცნიერთა ერთი ჯგუფი თვლის რომ კოლხური მონეტები იჭრებოთა თავად კოლხეთში. ქ. წულუკიძეში ნაპოვნ განძში მონეტის ერთ-ერთი ეგზემპლარი დამზადების პროცესში მყოფი ჩანს (ერთი მხარე გლუვი აქვს), რაც თითქოს აგრეთვე მათ ადგილობრივ დამზადებაზე მეტყველებს. ხოლო მეორე ჯგუფი თვლის, რომ ეს მონეტები შესაძლოა ზღვისპირა ბერძნულ ქალაქებში იყოს მოჭრილი. ა. ზოგრაფს კოლხური მონეტების ერთი ნაწილი მაინც ადგილობრივ ხელისუფალთა მიერ მოჭრილად მიაჩნდა. კოლხური თეთრის არსებობა ერთ-ერთი საბუთია იმისა, რომ ძვ. წ. - საუკუნეებში დასავლეთ საქართველოს მიწა-წყალზე სახელმწიფო არსებობდა.
კოლხური თხილი

კოლხური თხილი — ბუჩქი არყისებრთა ოჯახისა. მისი სიმაღლე 1 მ აღწევს. ნორჩი ყლორტები მოფენილი აქვს გრძელი აბრეშუმისებრი ბუსუსებით. ნაყოფი პატარაა, კვერცხისებრი, თავწაწვეტილი, თითო-თითო ან რამდენიმე ერთად შეჯგუფებული.

ენდემია, გავრცელებულია დასავლეთ საქართველოს (კოლხეთი), მთის ზედა და სუბალპური სარტყელში (2300 მ-მდე) კირქვებზე. ნაზვავებზე ქმნის რაყას, ყვავილობს აპრილში, ნაყოფი სექტემბერში მწიფდება. მრავლდება თესლითა და ამონაყარით. იტანს სიცივეს, ხარობს ტენიან ნიადაგზე. შეტანილია საერთაშორისო და საქართველოს „წითელ წიგნში“.
აზიის ფეხბურთის კონფედერაციის ჩემპიონთა ლიგა

აზიის ფეხბურთის კონფედერაციის ჩემპიონთა ლიგა არის საფეხბურთო ჩემპიონატი, რომელიც იმართება აზიის 14 ქვეყნის ეროვნული ჩეპიონატების გამარჯვებულებსა და თასის მფლობელებს შორის. ტურნირი იმართება აზიის ფეხბურთის კონფედერაციის ეგიდით.

ისტორია
ტურნირის ისტორია იწყება 1967 წლიდან. თავდაპირველად მასში მხოლოდ რვა გუნდი იღებდა მონაწილეობას. 1972 წელს მონაწილეების სიმცირის გამო ტურნირმა არსებობა შეწყვიტა. იგი კვლავ დაბრუნდა 1986 წელს, როგორ აზიის ჩემპიონთა თასი. ტურნირში მხოლოდ აზიის ქვეყნების ჩემპიონატების გამარჯვებულები იღებდნენ მონაწილეობას, თასის მფლობელებისთვის კი ცალკე ტურნირი ტარდებოდა. 2002-03 წლებში ეს ორი ტურნირი გაერთიანდა და დაერქვა აზიის კონფედერაციის ჩემპიონთა ლიგა.

გამარჯვებულები
ქვეყნების მიხედვით
აფრიკის ერთა თასი

აფრიკის ეროვნებათა თასი — საფეხბურთო ტურნირი, რომელსაც აფრიკის ფეხბურთის კონფედერაცია ატარებს. ტურნირის ანალოგია ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი. გამარჯვებული აფრიკის ჩემპიონად ცხადდება და ფიფას კონფედერაციის თასის გათამაშებაში მონაწილეობის უფლებას იღებს. 1957 წელს გაიმართა პირველი ტურნირი, რომელშიც მონაწილეობას იღებდა სამი ქვეყნის ეროვნული ნაკრები: ეგვიპტე, სუდანი და ეთიოპია (სამხრეთ აფრიკა დისკვალიფიცირებული იქნა აპართეიდის გამო). 1968 წლიდან ტარდება ყოველ ორ წელიწადში.

შედეგები
(1) 1957 წელს დისკვალიფიცირებული იქნა აპართეიდის გამო.
(2) 1959 წელს ფინალი არ გამართულა, სამივე გუნდი შეხვდა ერთმანეთს.
(3) 1979 წელს ასევე არ გამართულა ფინალი, ჩემპიონის ვინაობა გაირკვა ოთხი გუნდისგა შემდგარ ჯგუფში.
(4) 1978 წელს მე-3 ადგილისთვის მატჩში გამარჯვება ანგარიშით 2:0 ჩაეთვალა ნიგერიას, მას შემდეგ რაც ტუნისმა ანგარიშზე 1:1 უარი განაცხადა მატჩის გაგრძელებაზე.

გამარჯვებულები და ფინალისტები
კოლხეთი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი კოლხეთი შეიძლება აღნიშნავდეს:

კოლხეთი — დასავლეთ საქართველოს ბერძნული სახელწოდება;
(1135) კოლხეთი — ასტეროიდი;
კოლხეთი ხობი — ქალაქ ხობის საფეხბურთო კლუბი;
კოლხეთი-1913 ფოთი — ქალაქ ფოთის საფეხბურთო კლუბი;
კოლხეთის ეროვნული პარკი — ნაკრძალი შავი ზღვის სანაპიროზე, პალიასტომის ტბის მიდამოებში.
მეგა...

მეგა... ( 6 (1 000 000, მილიონი) ამოსავალ ერთეულს.

წარმოშობილია ბერძნულიდან — (დიდი).

1873 წელს ერთეულთა სისტემის მიერ მიღებულია ერთეულთა თავსართად.

მაგალითები
1 მგვტ (მეგავატი) = 1000 კილოვატი = 1 000 000 ვატი.
ერთი მეგატონა ტროტილი (გამოიყენება ბირთვული იარაღის სიმძლავრის გასაზომად ტროტილის ექვივალენტის გამოყენებით - 1 000 000 ტონა ტროტილი.
მეგაჰერცი — ტელევიზიის და რადიოს ელექტრომაგნიტური გამოსხივების სიხშირე, და სხვა... 1მგჰც = 1 000 000 ჰერცი.

კვადრტული და კუბური ფორმები
1 ² აღნიშნავს ერთ კვადრატულ მეგამეტრს, ფართის ზომას 1 000 000 × 1 000 000 მ ან 1012 მ² (და არა 1 000 000 × კვადრატული მეტრი)

კომპიუტერული ტექნოლოგიები
კომპიუტერულ ტექნოლოგიებში მეგა... (-) აღნიშნავს 1 048 576 (220) ინფორმაციულ ერთეულს (მაგ. მეგაბაიტი), აგრეთვე აღნიშნავს 1 000 000 (106) სხვა ერთეულს, მაგალითად, ინფორმაციის გადაცემის სისწრაფეს: 1 მეგაბიტი/წ = 1 000 000 ბიტი/წ.

არაერთგვაროვანი აღქმის აღსაკვეთად აგრეთვე მიღებული იყო 220 ტოლი პრეფიქსი მები..., რომელმაც დიდი გავრცელებას ვერ ჰპოვა.
კოლხური ცული

კოლხური ცული, გვიანდელი ბრინჯაოსა და რკინის ხანის (ძვ. წ. - სს.) კოლხური კულტურის ერთ-ერთი ძირითადი განმსაზღვრული ბრინჯაოს იარაღი, რომელსაც ექვსწახნაგა ტანი და წვეტიან-ოვალური სატარე ხვრელი აქვს. კოლხური ცულის ტიპოლოგიური კლასიფიკაცია მოცემული აქვთ რ. ვირხოვს, ე. შანტრს, პრასკოვია უვაროვას, ფ. პანჩარს, ოთარ ჯაფარიძეს, ე. კრუპნოვს, დ. ქორიძეს და ბ. ტეხოვს.

კოლხური ცული უნივერსალური იარაღი იყო. იყენებდნენ როგორც სამეურნეო ცხოვრებაში, ისე საომრად. გრაფიკული დეკორით შემკულ ცულებს საომარი და საკულტო დანიშნულება ჰქონდა. კოლხურმა ცულმა განვითარების ხანგრძლივი და რთული გზა განვლო. ძვ. წ. - ათასწლეულის მიჯნაზე იგი საბოლოოდ ჩამოყალიბდა და არსებითად არ შეცვლილა. კოლხური ცული გვხვდება სამარხებში (თლი, ყობანი, პალური, მუხურჩა, ყულანურხვა, ოჟორა), განძებში (ორდუ, ბიჭვინთა, ლიხნი, ოყურეში და სხვა). სულ 100-ზე მეტი განძია. ნაწილი შემთხვევითაა აღმოჩენილი. ყველაზე ადრეული კოლხური ცულის შემცველი განძებია ურეკის, პილენკოვოს, ბიჭვინთის, გაგრის ერგესი, მახუნცეთისა და სხვა. ძვ. წ. საუკუნის ნახევრიდან ჩნდება გრაფიკული დეკორით შემკული საომარი საკულტო კოლხური ცულებიც. დეკორი პლასტიკურ ფორმასთან ორგანულადაა შერწყმული. სხვადასხვა ზომის წახნაგზე დეკორი სიმეტრიულადაა განაწილებული და ერთ მთლიან კომპოზიციად აღიქმება. გამოსახულია ირემი, ცხენი, ძაღლი, გველი, თევზი, ბაყაყი, ფრინველი, სვასტიკა, ჯვარი, ვარსკვლავი და სხვა. ყუის თავზე ზოგჯერ მოთავსებულია სკულპტურული გამოსახულება. კოლხური ცულის გრაფიკულ დეკორში ასახულია უძველესი ქართული რელიგიური და მითოლოგიური წარმოდგენები.

გრავირებული კოლხური ცულები (ძვ. წ. ს.) ბრინჯაოს სხვა ნივთებთან ერთად პირველად აღმოჩნდა 1869 წელს ყობანში (ჩრდილოეთი ოსეთი). აღმოჩენის ადგილის მიხედვით ეწოდა ყობანური ცული, ხოლო შესაბამის კულტურას - ყობანური კულტურა. შემდეგ წლებში დასავლეთ და აღმოსავლეთ ტერიტორიაზე მიკვლეულია კოლხური ცულის ყველა ფორმა (ძვ. წ. - სს.), მ. შ. ყობანში აღმოჩენილი ცულის ვარიანტიც. აღსანიშნავია, რომ კოლხური ცულის ჩამოსასხმელი ყალიბები მხოლოდ საქართველოს ტერიტორიაზეა აღმოჩენილი (თაგილონის განძი, თელოვნის განძი), 30-იან წლებში მას კოლხური ცული უწოდეს. დაადგინეს (ბ. კუფტინი, ო, ჯაფარიძე, დ. ქორიძე, თ. მიქელაძე), რომ ამ ცულების სამშობლო კოლხეთია.
ომარის მეჩეთი (ბეთლემი)

ომარის მეჩეთი — უძველესი და ერთადერთი მეჩეთი ქალაქ ბეთლემში, მანგერის მოედანზე, მაცხოვრის შობის ტაძრის სიახლოვეს. მეჩეთს სახელი დაერქვა მეორე სუნი ხალიფა ომარ (უმარ) იბნ ალ-ხატაბის (დაახ. 581-644) პატივსაცემად. იერუსალიმის აღების შემდეგ ომარიმ ბეთლემი მოინახულა 637 წელს, სადაც გამოსცა კანონი, რომელიც ქრისტიანთა სალოცავსა და მიმდევრებს დაიცავდა. გადმოცემით ისლამის წინასწარმეტყველი მუჰამედის გარდაცვალებიდან ოთხი წლის შემდეგ ომარი ამ მეჩეთის ადგილას ლოცულობდა.

მეჩეთი 1860 წელს აშენდა, თუმცა 1955 წლამდე არ განახლებულა. მისი მშენებლობისთვის მიწა გაიღო ბერძნულმა მართლმადიდებლურმა ეკლესიამ.
კოლხური ხოხობი

კოლხური ხოხობი ( — მდინარე რიონის ძვ. სახელწოდებიდან) — ფრინველი ქათმისნაირთა რიგისა. მამლის მასა 1600 გ აღწევს, დედლისა — 800 გ. აქვთ კარგად განვითარებული ფეხები, მოკლე მომრგვალებული ფრთები, გრძელი ბოლო (განსაკუთრებით მამალს). მამალს გალოზე დეზები აქვს და მეტად ლამაზი, მკვეთრი შეფერილობით გამოირჩევა. აღწერილია კოლხური ხოხობის მრავალი ქვესახეობა, რომელთაგან ყოფილ სსრკ-ის ფარგლებში გვხვდება 13. კოლხური ხოხობი გავრცელებულია უთოვლო ან მცირე თოვლიან და რბილ კლიმატიან ზოლში პალეარქტიკის სამხრეთ ნაწილში. აკლიმატიზებულია მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში. საქართველოში წინათ გავრცელებული ყოფილა კოლხეთის დაბლობზე, მტკვრის, ივრისა და ალაზნის ჭალებში. ბევრ ადგილას კვლავ ინტენსიურად მრავლდება. ბინადრობს ჭალის ტყეებში, მცენარეულობით მდიდარ წყალსატევების სანაპირო დაბლობებზე, ზღვის დონიდან 850 მ-მდე. ბუდეს იკეთებს ხმელი ფოთლებითა და ბალახით მიწის პატარა ჩაღრმავებაში. დებს 8-12, ზოგჯერ 18 კვერცხს. ბუდეზე ზის მხოლოდ დედალი. ცუდად ფრენს. საშიშროების შემთზვევაში გარბის. იკვებება ძირითადად მცენარეულობით, უფრო სარეველათა თესლით, ნაყოფით, ვეგეტატიური ნაწილებით, აგრეთვე მწერებით. სასარგებლო ფრინველია.
კოლხური ჯონჯოლი

კოლხური ჯონჯოლი — ბუჩქი ან ტანდაბალი (5 მ-მდე სიმაღლის) ხე ჯონჯოლისებრთა ოჯახისა. აქვს გრძელყუნწიანი, სამ- ან ხუთფოთოლაკიანი ფოთლები.

გავრცელებულია ბალკანეთსა და მცირე აზიაში. საქართველოში ძირითადად კოლხეთში იზრდება. გვხვდება აგრეთვე მდინარე ბანისხევის ხეობაში (ბორჯომთან). იზრდება ზღვის დონიდან 700-800 მ-მდე, ტყის პირებზე, წაბლნარებსა და მუხნარებში ქვეტყედ. ზოგჯერ კულტივირებულია ბოტანიკურ ბაღებში (მაგ., თბილისის ბოტანიკურ ბაღში).

ყვავილობს მაისში, მსხმოიარობს ივლისში. კოლხური ჯონჯოლის გაუშლელ ყვავილებს ამწნილებენ.
ტერა...

ტერა... ( 12 (1 000 000 000 000, ტრილიონი) ამოსავალ ერთეულს.

წარმოშობილია ბერძნულიდან — (ურჩხული).

1960 წელს ზომა-წონის მეთერთმეტე გენერალურ კონფერენციაზე ოფიციალურად იქნა მიღებული ჯერადი ერთეულის თავსართად.

მაგალითები
1 ტომ (ტერაომი) = 1012 ომი = 1 000 000 000 000 ომი.
1 ტბ (ტერაბაიტი) = 1012 ბაიტი= 1 000 000 000 000 ბაიტი.
კომბოსტოს მავნებლები

კომბოსტოს მავნებლები — მწერები, რომლებიც აზიანებენ კომბოსტოს. საქართველოში ფართოდ გავრცელებულია კომბოსტოს თეთრულა, კომბოსტოს ჩრჩილი, რაფსის ხერხია, კომბოსტოს ბუგრი, ჯვაროსანთა სამხრეთის რწყილი, კომბოსტოს გაზაფხულის ბუზი და სხვა. კომბოსტოს თეთრულა გავრცელებულია ევროპაში, აზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. საქართველოს პირობებში 4-5, მთიან ზონაში 1-2 თაობას იძლევა. კომბოსტოს ჩრჩილი ევროპასა და აზიაშია გავრცელებული. გვხვდება მრავალ ადგილას, აზიანებს კომბოსტოს, ბოლოკს, რაფსს, ტურნეფსს, თალგამსა და სხვა. წელიწადში 3-4 თაობას იძლევა.

ბრძოლის ღონისძიებები
აგროტექნიკური ღონისძიებების ჩატარება, ქიმიური საშუალებიდან გამოიყენება 0,2%-იანი კარბოფოსის, ფოზალონის ან ქლოროფოსის სამუშაო ხსნარი. კომბოსტოს თავის დახვევის პერიოდში მღრღნელპირიანი მწერების წინააღმდეგ კი ენტობაქტერინ-3-ის 0,5% სუსპენზია და სხვა.
კომელინასებრნი

კომელინასებრნი — ერთლებნიან მცენარეთა ოჯახი. ბალახებია, აქვთ შეფოთლილი დამუხლული ღერო, აქტინომორფული ან ზოგჯერ ზიგომორფული ორსქესიანი ყვავილები.

ოჯახში 40 გვარია და 500-ზე მეტი, სხვა მონაცემებით 1000-მდე სახეობა. გავრცელებულია ნახევარსფეროს ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. ყოფილ სსრკ-ში 2 გვარია ცნობილი — კომელინა, რომელიც საქართველოშიც ორი სახეობით გვხვდება როგორც სარეველა, და ანეილემა (მხოლოდ 1 სახეობა იზრდება შორეულ აღმოსავლეთში). ტრადესკანცია, ზებრინა, სპირონემი და სხვა. აგრეთვე დეკორატიულ მცენარედ მოჰყავთ.
კომუნისტი (გაზეთი)

„კომუნისტი“ — ყოველდღიური გაზეთი, საქართველოს კპ ცკ-ის, საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოსა და საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს ორგანო.

ისტორია
პირველი ნომერი გამოვიდა 1920 წლის 3 ივნისს თბილისში, როგორც საქართველოს კპ ცენტრალური და თბილისის კომიტეტების ორგანო.

10 ნომრის გამოცემის შემდეგ გაზეთი დაიხურა თბილისის გენერალ-გუბერნატორის განკარგულებით. დამოუკიდებელი საქართველოს პირველი მთავრობის დროს გაზეთი გამოდიოდა „საქართველოს კომუნისტის“ (21 ნომერი) და „ახალი კომუნისტის“ სახელწოდებით.

საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ 1921 წლის 2 მარტიდან კვლავ „კომუნისტის“ სახელწოდებით გამოდიოდა.

თემატიკა
„კომუნისტი“ ასახავდა საქართველოს სსრ ისტორიის ყველა მნიშვნელოვან პერიოდს, იბრძოდა საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიისა და საბჭოთა მთავრობის გადაწყვეტილებათა შესასრულებლად.

აშუქებდა პოლიტიკის, საგარეო ურთიერთობების, ეკონომიკის, მრეწველობის, სოფლის მეურნეობის, ლიტერატურის, ხელოვნების, მეცნიერების, სპორტის, განათლებისა და სხვა საზოგადოებრივ საკითხებს.

გაზეთს ჰქონდა დამატებები — ჟურნალები „ჩირაღდანი“ (1923–1925), „მეცნიერება და ტექნიკა“ (1925–1926), „დროშა“ (1929–1934), გაზეთი „სოფლის მეურნეობა“ (1958).

სხვადასხვა დროს „კომუნისტის“ რედაქტორები იყვნენ ი. (მამია) ორახელაშვილი, ფ. მახარაძე, ა. ქურიძე (ს. ეული), ვ. სუხიშვილი, ა. თუმანოვი, ვ. ბახტაძე, გ. მუშიშვილი (გ. ხოფერია), ნ. კიკნაძე, დ. მჭედლიშვილი, გ. ბედინეიშვილი.

1950 წელს დაარსების 30 წლისთავთან დაკავშირებით „კომუნისტი“ დაჯილდოვდა შრომის წითელი დროშის ორდენით. ტირაჟი 700 ათ. ცალი (1980). გაზეთმა თავისი არსებობა შეწყვიტა 1990 წელს.

გაზეთის დამატებანი
სალიტერატურო-სამხატვრო ჟურნ. „ჩირაღდანი“. 1923–1925
ორკვირეული სურათებ. ჟურნ. „მეცნიერება და ტექნიკა“. 1925–1926
ჩანართი — „ახალგზელი“. 1925–1927
ორკვირეული სამხატვრო-სალიტ. ჟურნ. „დროშა“. 1929–1934
წიგნები: ე. ნინოშვილის თხზულებანი, გორევის „ტომას მორიდან ლენინამდე“, „როგორ არის აშენებული რ. კ. პარტია“, ი. ბ. სტალინის „პარტიის მორიგი ამოცანები და მემარჯვენე გადახრა“ (თბ. 1929), „ახალი ვითარება, სამეურნეო მშენებლობის ახალი ამოცანები“ (თბ. 1931); „საანგარიშო მოხსენება პარტიის ყრილობაზე“ (თბ. 1934).
კომუნისტური განათლება

„კომუნისტური განათლება“:

სრულიად საქართველოს განათლების მუშაკთა კავშირის ცენტრალური გამგეობის, საქართველოს განსახკომის და ავტონომიური რესპუბლიკების განსახკომთა (1924 წლიდან აგრეთვე „სოცკულტურის“ საზოგადოების) ხუთდღიური გაზეთი. გამოდიოდა 1932–1936 წლებში, თბილისში, როგორც გაზეთი „განათლების მუშაკის“ გაგრძელება. ხელმძღვანელობდა სარედაქციო კოლეგია.
საქართველოს პოლიტიკური განათლების მთავარმმართველობის ორგანო; გამოვიდა 1923 (მხოლოდ 1 ნომერი) თბილისში. რედაქტორი — გ. ხაჭაპურიძე.
კომში

კომში, ბია — მრავალწლოვანი მცენარის გვარი ვარდყვავილოვანთა ოჯახისა. არსებობს 1 სახეობა — ჩვეულებრივი კომში .

კომში ტანდაბალი ხე ან ბუჩქია, რომლის სიმაღლე 1,5-5 მ აღწევს. ნაყოფი ყვითელია, მსხლისებრი ან ვაშლისებრი ფორმა აქვს, შებუსული ან შეუბუსავია. რბილობი მოთეთროა, მორკბო-მომჟავო ან მჟავე, არომატული. შეიცავს (%-ობით): 7,22-15,06 შაქარს, 0,24-1,26 ორგანულ მჟავებს, 0,18-0,98 პექტინს და სხვა. ამზადებენ მურაბას, კომპოტს, ხილფაფასა და სხვა.

კომში ველურად იზრდება კავკასიაში, შუა აზიასა და ირანში. კულტივირებულია თითქმის ყველგან. ამრავლებენ თესლით ან ვეგეტატიურად. საქართველო კომშის ერთ-ერთი სამშობლოა, აქ ადგილობრივი წარმოშობის 75 ჯიში არსებობს. საუკეთესო ჯიშებია ლაგოდეხის მსხვილნაყოფა, ქართული მჟავე, შილდური საგვიანო, საკომპოტე და სხვა.
კონდამიანი

კონდამიანი — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, კოზმასა და დამიანეს გამოქვაბული სამონასტრო კომპლექსი სოფ. კისისხევიდან (თელავის მუნიციპალიტეტი) დაახლოებით 6 კმ-ზე. მდინარე კისისხევის მარცხენა ნაპირის ფლატეზე შემორჩენილია - საუკუნეების სამეკლესიიანი ბაზილიკა. ნაგებობა მარტივია. სამივე ეკლესია ერთმანეთის მიყოლობით არის განლაგებული. ნაგებია რიყის ქვით. შენობის კუთხეები, სარკმლისა და კარის საპირეები, იმპოსტები და ზოგი თაღი მოყვითალო ფერის შირიმის ქვისაა. მაღალი და ფართო მთავარი ეკლესია დასრულებულია ნალისებრი აფსიდით, რომლის კუთხეებიც ასევე შირიმის ქვითაა ამოყვანილი. კამარა ჩამოქცეულია. ჩრდილოეთ ნავში გამოყოფილია სათავსი სამსხვერპლოსათვის.