iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
არხოტის ჯვარი

არხოტის ჯვარი, არხოტის ხეობის (პირიქითა ხევსურეთი) მთავარი სათემო ღვთაება (ჯვარი), რომელსაც ქრისტიანობის გავლენით მიქელ მთავარანგელოზსაც უწოდებენ. არხოტის ჯვარი თემის მფარველ, მოლაშქრე ღვთაებად ითვლებოდა, მორწმუნეთა წარმოდგენით, ღვთაების დამხმარე ზებუნებრივ არსებებთან - ლაშქარ-მწვერვალებთან ერთად უშუალოდ მონაწილეობდა ბრძოლებში და თავის საყმოს ამარჯვებინებდა. მის ძირითად (უნჯ) ყმებად სოფ. ახიელში მცხოვრები ჯაბუშანურები ითვლებოდნენ. ამავე გვარისა იყო ჯვრის ხელოსანიც (ხევისბერი). არხოტის ჯვრის მოძმე ღვთაებებად მიაჩნდათ ანატორის ჯვარი და ხონეს მთავარანგელოზი.
პან გი მუნი

პან გი მუნი (ჰანგული ჰანჯა დ. 13 ივნისი, 1944, ჩხუნჯუ, სამხრეთი კორეა) — სამხრეთ კორეის საგარეო საქმეთა მინისტრი 2004-2006 წლებში. 2006 წლის 13 ოქტომბერს აირჩიეს გაეროს გენერალურ მდივნად და თანამდებობაზე შეცვალა კოფი ანანი 2007 წლის 1 იანვარს. 2011 წლის ივნისში იგი მეორე ვადით აირჩიეს მდივნად. მეორე ვადა 2012 წლის 1 იანვარს დაიწყო და დასრულდა 2016 წლის 31 დეკემბერს. მისი მემკვიდრე გახდა პორტუგალიელი პოლიტიკოსი ანტონიუ გუტერეში.

ბიოგრაფია
1970 წელს პან გი მუნმა სეულის ეროვნულ უნივერსიტეტში მიიღო საერთაშორისო ურთიერთობებში ბაკალავრის ხარისხი.
ვლადიმერ კრამნიკი

ვლადიმერ კრამნიკი (; დ. 25 ივნისი, 1975) — რუსი მოჭადრაკე, მსოფლიოს ჩემპიონი, საერთაშორისო დიდოსტატი (1991 წლიდან).

ბიოგრაფია
1991 წელს 16-18 წლის ჭაბუკებს შორის მსოფლიო ჩემპიონი.
1992, 1994 და 1996 წლებში რუსეთის ნაკრების შემადგენლობაში საჭადრაკო ოლიმპიადებში გაიმარჯვა.
1993 წლიდან მსოფლიო ჩემპიონობის პრეტენდენტობაზე თამაშობდა.
2000 წელს დაამარცხა გარი კასპაროვი კლასიკური სტილის ჭადრაკის ჩემპიონატში და ჩემპიონის ტიტული მოიპოვა.
2006 წელს კი გახდა მსოფლიო ფილეს მსოფლიო ჩემპიონი ვესელინ ტოპალოვის დამარცხების შემდეგ.
სამეფო უბნის თეატრი

სამეფო უბნის თეატრი — თეატრი თბილისში, რომელიც მდებარეობს გია აბესაძის 10-ში, სოლოლაკში.

შენობა
შენობა, რომელშიც თეატრია განთავსებული, აგებულია 1875 წელს, როგორც სინაგოგა. საუკუნის ბოლოს შენობა დაიწვა. მისი აღდგენა მხოლოდ საუკუნის ოცდაათიან წლებში მოხერხდა. ძირითადი რეკონსტრუქციის შემდეგ არსებული შენობა მნიშვნელოვნად გაფართოვდა. მასში დაარსდა 1 მაისის სახელობის კლუბი, სადაც სხვადასხვა ეროვნების შემოქმედებითი წრე ფუნქციონირებდა, თეატრალურის ჩათვლით. 1988 წელს სომხეთში მომხდარმა მიწისძვრამ, თბილისის სხვა მრავალ სახლთან ერთად, მნიშვნელოვნად დააზიანა. მას შემდეგ შენობა დაცარიელდა. უპატრონოდ მდგარი ისტორიული ნაგებობა ნელ-ნელა ინგრეოდა და ნადგურდებოდა. 1991-1992 წლებში უბნის ნაგავსაყრელად იქცა. შემდეგ კი მოულოდნელად გაჩენილი ხანძრისგან თითქმის დაიწვა.

ისტორია
დაწყებული 1985 წლიდან, მსახიობმა იზა გიგოშვილმა ახალი მიმართულების თეატრი შექმნა. მისი ცდა ჯერ სასწავლო თეატრში განხორციელდა სპექტაკლით „უკვდავების სერაფიმები“, რომელიც მისმა მეუღლემ კინორეჟისორმა მერაბ თავაძემ დადგა, შემდეგ კი რუსთაველის სახელობის აკადემიური თეატრი „მოვედ სიყვარულისთვის“ (1991) დადგმა კვლავ მერაბ თავაძეს ეკუთვნოდა. 1993 წელს იზა გიგოშვილის და მერაბ თავაძის თაოსნობით გერმანიაში განხორციელდა ქართულ-გერმანული პროექტი „ოიდიპოს მეფე“ და „ოიდიპოსი კოლონოსში“. პროექტი, რომელიც მთლიანად გერმანულმა მხარემ დააფინანსა, ქართველი მსახიობების 15 კაციანი დასით თბილისის სხვადასხვა თეატრიდან, ქ. ესენში „გრილო-თეატრ“-ში განხორციელდა. სპეკტაკლის რეჟისორები იყვნენ მათიას კნისბეკი, მიხეილ ზევალდი და მერაბ თავაძე.

გერმანიიდან ჩამოსვლის შემდეგ იზა გიგოშვილი, მერაბ თავაძე და ნიკა თავაძე შეუდგნენ ახალი თეატრისათვის შენობის შერჩევას და არჩევანი სწორედ იმ ნანგრევებად ქცეულ შენობაზე შეაჩერეს. შენობის აღდგენას წლები დასჭირდა. 1997 წლის 18 ივნისს პირველი სპექტაკლი ჩატარდა. მას შემდეგ სამეფო უბნის თეატრი აქტიურად ჩაება თეატრალურ ცხოვრებაში. თეატრმა მრავალ თეატრალურ დასს უმასპინძლა. 2002–2003 წლებში შ. რუსთაველის სახელობის თეატრს; 2004 წლიდან კახა ბაკურაძის მოძრაობის თეატრს; 2005 წელს სოხუმის კ. გამსახურდიას სახელმწიფო დრამატულ თეატრს.

ამ თეატრში მუშაობდნენ და აგრძელებენ მუშაობას ქართველი თატრის ისეთი ოსტატები, როგორებიც არიან თემურ ჩხეიძე, რობერტ სტურუა, გოგა თავაძე, დათო საყვარელიძე, ცოტნე ნაკაშიძე, მაკა მახარაძე, მხატვრები: მურაზ მურვანიძე, გუგა კოტეტიშვილი, ანკა კალატოზისვილი. მსახიობები: იზა გიგოშვილი, მედეა ჩახავა, თამარ სხირტლაძე, მარლენ ეგუტია, ნატა მურვანიძე, ნინო ბურდული, ნიკა თავაძე, ზაალ ჩიქობავა, ლევან ყოციაშვილი, ეკა ჩხეიძე, გიორგი ნაკაშიძე, ლეო ანთაძე, მალხაზ აბულაძე და სხვ.

2004წელს თეატრში დაარსდა შემოქმედებითი სახელოსნო ბატონ თემურ ჩხეიძის ხელმძღვანელობით. თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელი (2003 წლიდან) არის საქართველოს სახალხო არტისტი მერაბ თავაძე.

გალერეა
აჰმად ჯამალი

აჰმად ჯამალი (დაბ. ფრედერიკ რასელ ჯოუნსი; დ. 2 ივლისი, 1930- გ. 16 აპრილი, 2023) — ამერიკელი ჯაზის პიანისტი პიტსბურგიდან, პენსილვანია. აჰმად ჯამალს, 1952 წელს, ისლამზე მოქცევის შემდეგ იყენებს.

ჯამალი მაილზ დეივისის ერთ-ერთი ფავორიტი პიანისტი იყო და ამგვარად მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია მის პირველ კლასიკურ კვინტეტზე (მონაწილეობენ ჯონ კოლტრენი ტენორი-საქსოფონი, რედ გარლანდი ფორტეპიანო, პოლ ჩემპერსი ბასი, ფილი ჯო ჯონსი დასარტყმელი ინსტრ.).
არჯაკელი

არჯაკელი — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე პარკოსანთა ოჯახისა. აქვს მტევნებად შეკრებილი ვარდისფერი ყვავილები და გამსხვილებული ფესურა, 30—100 სმ სიგრძის წახნაგოვანი ღერო და წყვილფოთოლაკიანი ფოთლები . გავრცელებულია მცირე აზიაში, ყირიმსა და კავკასიაში. საქართველოში თითქმის ყველგან გვხვდება ტყისპირებსა და ბუჩქნარებში. დეკორატიული მცენარეა. არჯაკელის ნორჩი ყლორტებისაგან მხალს ამზადებენ.
არჯევანი

არჯევანი — მწვერვალი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორისა და ქვემო ქართლის მხარის წალკის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს თრიალეთის ქედზე, მდინარე თეძმის სათავესთან. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2757 მ. აგებულია შუაეოცენური ვულკანოგენური ქანებით. არჯევანის კალთები შემოსილია (მცირედ) ალპური და სუბალპური მდელოებით. უფრო ქვევით წიფლის ტყეა.
მარიამ არჯევნიშვილი

მარიამ (მარო) ალექსის ასული არჯევნიშვილი (დ. 13 სექტემბერი, 1918, სოფ. ენისელი, ახლანდელი ყვარლის რაიონი ― გ. 25 დეკემბერი, 1958, თბილისი) — ქართველი მომღერალი, ხალხური სიმღერების შემსრულებელი, ლოტბარი და ფანდურზე დაკვრის ვირტუოზი. საქართველოს სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1951). ხელმძღვანელობდა თვითმოქმედ გუნდებსა და ხალხურ საკრავთა ანსამბლებს.

დაკრძალულია ყვარელის მუნიციპალიტეტის გრემის მთავარანგელოზის ეკლესიის ეზოში.
ასაბია

ასაბია ( საჰიბ, მრავლობითი რიცხვი ასჰაბ — მეგობარ-ამხანაგები) — ამხანაგი, თანამდგომი, მახლობელი, გულშემატკივარი (მაგ., მიცვალებულის დაკრძალვაზე შორიდან მოსული ჭირისუფლის მხლებელი).

ძველ ქართულ სამართალში ასაბია ეწოდება თავდამსხმელის დამხმარეს, პიროვნების მიმართ ჩადენილი ძალადობის თანამონაწილეს. „წამყვანი კაცის“ (მთავარი დამნაშავის) და მისი ასაბიის პასუხისმგებლობა თანაბარი იყო. იმ პირს, ვისაც თავს დაესხნენ, ჰქონდა აუცილებელი მოგერიების უფლება როგორც „წამყვანელი კაცის“, ასევე ასაბიის მიმართ, პასუხს არ აგებდა მათი მოკვლისა თუ დაჭრისათვის. ასაბიის სისხლის საზღაურის გადახდა, როგორც წესი, „წამყვანელ კაცს“ ეკისრებოდა. ზოგიერთი საკანონმდებლო ძეგლი ითვალისწინებს ასაბიის თანამონაწილეობის ცალკეულ შემთხვევებს და სხვადასხვაგვარად აწესრიგებს „წამყვანელი კაცის“ პასუხისმგებლობას ასაბიის წინაშე.
ასამბლაჟი

ასამბლაჟი — ზვრის სხვადასხვა ნაკვეთზე დაკრეფილი ერთი ან რამდენიმე ჯიშის ყურძნისაგან მიღებული ახალი ღვინის მასალების ურთიერთშერევა ცქრიალა ღვინოების დამზადებისას. ასამბლაჟის მიზანია ღვინის მასალის პატარ-პატარა პარტიების გაერთიანება დიდ ერთგვაროვან პარტიებად (წყნარი ღვინოების წარმოებაში ამ პროცესს ეგალიზაცია ეწოდება). ასამბლაჟს ხშირად უთავსებენ ტანიზაციისა და გაწებოიანების ოპერაციებს. ასამბლაჟი აადვილებს შემდგომ ტექნოლოგიურ ოპერაციას — კუპაჟს.
ასათ I გრიგოლისძე

ასათ (ასამ) გრიგოლისძე — ქართველი დიდგვაროვანი ფეოდალი, გრიგოლისძეთა (გიშელთა) გვარის პირველი ცნობილი წარმომადგენელი. საუკუნის დასაწყისში ფლობდა ციხე გიშს. 1117 წლიდან, დავით აღმაშენებლის მიერ გიშის აღების შემდეგ, მეფის ვასალი გახდა და, როგორც ჩანს, მისგან ჰერეთის ერისთავობა მიიღო. - საუკუნეებში ჰერეთის ცნობილი ერისთავები (გრიგოლისძენი) ასათის შთამომავლები იყვნენ.

წყარო
ცხოვრება მეფეთ-მეფისა დავითისი, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 1, თბ., 1955.
ასათ მოქმედი

ასათ მოქმედი - საუკუნის ქართველი ოქრომქანდაკებელი, ავტორი სოფ. ბრილში 1898 წელს აღმოჩენილი ჯვრისა (27,7×16,2 სმ, საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი).

მხატვრულ-ისტორიული ღირებულებით ბრილის ჯვარი მნიშვნელოვანი ნიმუშია ქართულ ოქრომჭედლობის განვითარების იმ ეტაპისა, როდესაც თავი იჩინა ინტერესმა ფიგურის სკულპტურული გადმოცემისადმი. ამასთანავე ნაწარმოებში ჯერ კიდევ ცოცხლობს ძვ. ტრადიციები: სიუჟეტის ემოციურობისა და ექსპრესიის გაძლიერების მიზნით ფიგურების ცალკეული ნაწილების ხაზგასმა. ასათ მოქმედის ჯვრის წინა პირზე გამოსახულია ჯვარცმული ქრისტესა და წმინდანთა ფიგურები. ფონი და ზურგი მთლიანად დაფარულია გრავირებული ფოთლოვანი ორნამენტით. წინა პირის ქვედა მკლავზე დამკვეთის, ტაოს მფლობელის დავით კურაპალატის სახელია ამოკვეთილი, ზურგზე - შემსრულებლის სახელი - "ასათ მოქმედი". ქრისტეს ტანჯვით აღბეჭდილი მეტყველი სახე, იოანეს მოკრძალებული ფიგურა და იოანესა და მარიამის სამოსლის ოსტატურად მოდელირებული ნაკეცები ოქრომქანდაკებლის ნიჭიერებაზე მეტყველებს.
ასან-მირზა

ასან-მირზა ( გ. თებერვალი, 1750) — კახეთის მეფის დავით -ის (იმამყული-ხანის) მესამე ვაჟი, ირანული ორიენტაციის მომხრე. მხარს უჭერდა თავის ძმას ალექსანდრე ბატონიშვილს (ალი-მირზას) თეიმურაზ -ისა და ერეკლე -ის წინააღმდეგ ბრძოლაში. ალექსანდრეს დაღუპვის შემდეგ ასან-მირზამ მეფეთა მიმართ ლოიალურ პოლიტიკას დაადგა. შემდეგში ადილ-შაჰმა ირანში გაიწვია, სადაც მეთაურობდა შაჰის გვარდიის ქართულ რაზმებს. 1748 წელს თავისი რაზმებით საქართველოში დაბრუნდა. მონაწილეობდა თეიმურაზ -ისა და ერეკლე -ის საგარეო ომებში. გარდაიცვალა ყარაბაღზე ლაშქრობის დროს.
ბრიჰადეშვარას ტაძარი

ბრიჰადეშვარას ტაძარი, ასევე ბრიჰადეესვარარის ტაძარი — საუკუნის ინდუისტური ტაძარი თანჯავურთან, ტამილნადუს შტატში, ინდოეთი; დრავიდული სტილის ტაძრების არქიტექტურის ერთ-ერთი თვალსაჩინო ნიმუში; იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

ცენტრალური ტაძარი პერია კოვილი (დიდი ტაძარი) გალავნის შეგნით დგას, ამ უკანასკნელის კედლები მოგვიანებით, საუკუნეში დაამატეს. სახელი მომდინარეობს ძველი „პერია აავუდაიარ კოვილისგან“, რაც მეფე შივას დიდ ტაძარს ნიშნავს ადგილობრივ დიალექტზე. ტაძრის ვიმანა (მთავარი კოშკი) 70 მ-ია სიმაღლეში და ინდუისტურ ტაძრებში ყველაზე მაღალია. კოშკი იმგვარად არის ნაგები, რომ მისგან ჩრდილი არასდროს დაეცეს მიწას შუადღეს წლის ნებისმიერ დროს.
ისრაელის თავდაცვის ძალები

ისრაელის თავდაცვის ძალები (; ასევე ცნობილი, როგორც ცაჰალი — ისრაელის ოფიციალური არმია.

იგი დაარსებულ იქნა 1948 წლის 31 მაისს ებრაული იატაკქვეშა ორგანიზაციებისაგან, რომელთა შორის ყველაზე ცნობილი და გავლენიანი იყო ჰაგანა. ჰაგანასთან ერთად „ცაჰალში“ გაერთიანდნენ მისი მოწინააღმდეგე ორგანიზაციები ირგუნი და პალმახი. 1987 წელს დაწყებული ინტიფადის შემდეგ „ცაჰალის“ მეომრების ძირითადი საქმიანობა დასავლეთ სანაპიროსა და ღაზის სექტორის გაკონტროლებაა.
სენტინელ R1

„სენტინელ რ1“ — სამეფო სამხედრო-საჰაერო ძალების მზვერავი თვითმფრინავი. 2005 წლის სექტემბრიდან იგი მე-5 ესკადრილიის (უედინგტონი) შეიარაღებაში შევიდა. მისი დავალებაა მცირე ზომის მოძრავი სახმელეთო სამიზნეების (მაგ. ტანკი) მოძებნა და ამ უკანასკნელის მოძრაობის კოორდინატების გადაცემა. "სენტინელ რ1" შექმნილ იქნა სამოქალაქო თვითმფრინავის "ბომბარდიერ გლობალ ბიზნეს ჯეტის" საფუძველზე.
ბრიტანეთის არმია

ბრიტანეთის არმია — წარმოადგენს გაერთიანებული სამეფოს სახმელეთო შეიარაღებულ ძალებს. განსხვავებით „სამეფო საჰაერო ძალებისა“ და „სამეფო საზღვაო ძალებისაგან“ ბრიტანეთის არმია თავის სახელწოდებაში არ ატარებს ნაწილს „სამეფოს“, რაც მისი ისტორიული ტრადიციიდან მომდინარეობს.

„ბრიტანეთის არმია“ ემორჩილება ბრიტანეთის მონარქს, რომელიც არის ყველა შეიარაღებული ძალების უმაღლესი მთავარსარდალი. 1962 წლიდან „ბრიტანეთის არმია“ მხოლოდ მოხალისეებისაგან კომპლექტდება. უკანასკნელი 50 წლის მანძილზე „ბრიტანეთის არმია“ მონაწილეობას იღებდა შემდეგ დიდ სამხედრო კონფლიქტებში: ფოლკლენდის ომი, კოსოსვოს ომი, ავღანეთის ომი, ერაყის ომი და ჩრდილოეთ ირლანდიის კონფლიქტი.
ჰუმანიზმი

ჰუმანიზმი (, ადამიანისეული, ადამიანური, განათლებული) — მიმდინარეობა ფილოსოფიაში, ხელოვნებასა და ლიტერატურაში რენესანსის პერიოდში, რომელიც ყველაფერზე მაღლა ადამიანსა და ადამიანურ ფასეულობებს აყენებს. იგი მოიცავს - საუკუნეებს და ხასიათდება ანტიკური ტექსტებით დაინტერესებით, ცხოვრების, წერის, აზროვნების სტილის შეცვლით.

ჰუმანიზმი ვიწრო გაგებით — რენესანსის კულტურული მიმართულება, რომელმაც შუა საუკუნეების მისტიკურად გაგებულ ადამიანის კულტს მიწიერი, ამქვეყნიური ადამიანის იდეალი დაუპირისპირა და მისთვის ზრუნვა საყოველთაო მიზნად გამოაცხადა. ფართო გაგებით — ისტორიულად ცვალებად შეხედულებათა სისტემა, რომელიც ძირითად ღირებულებად თვლის ადამიანის პიროვნებას, აღიარებს მის უფლებას ბედნიერებაზე, თავისუფლებაზე, თანასწორობასა და ყოველგვარი უნარის გამოვლენაზე. მისი აზრით, ადამიანის კეთილდღეობა სოციალური ინსტიტუტების ავკარგიანობის შეფასების საზომია, ხოლო თავისუფლების, თანასწორობის, სამართლიანობისა და კაცთმოყვარეობის პრინციპი — ადამიანთა შორის ურთიერთობის ნორმები.

ადამიანურობისა და კაცთმოყვარეობის მოტივები უძველესი დროიდან იჩენდა თავს ფოლკლორულ, მხატვრულ-ლიტერატურულ მასალაში, ეთიკურ-ფილოსოფიურ და რელიგიურ კონცეფციებში. ჰუმანიზმი როგორც სისტემური მიმდინარეობა, წარმოიშვა რენესანსის ეპოქაში და წამყვან მსოფლმხედველობრივ და კულტურულ ნაკადად იქცა.

ჰუმანიზმის ისტორიაში ახალი თვისობრივი ეტაპი შექმნეს - საუკუნეებში რევოლუციურ-ბურჟუაზიულმა იდეოლოგებმა, რომლებიც ავითარებდნენ ადამიანის „ბუნებრივ უფლებებთან“ საზოგადოების წყობის შესატყვისობის იდეას, ე. ი. ყოველგვარ წყობილებას აფასებდნენ ადამიანის აბსტრაქტულ „ბუნებასთან“ მისი შესატყვისეობის თვალსაზრისით. მათ შორის განსაკუთრებული როლი შეასრულეს საუკუნის ფრანგმა მატერიალისტებმა, რომლებმაც ჰუმანიზმი მატერიალიზმსა და ათეიზმს დაუკავშირეს და ადამიანის განთავისუფლების პირობად ფეოდალური დესპოტიზმის ლიკვიდაცია მიიჩნიეს. ჰუმანისტური მსოფლმხედველობის განვითარებისათვის დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა აგრეთვე ი. კანტის შეხედულებას, რომლის მიხედვით, ადამიანი სხვა ადამიანისათვის შეიძლება იყოს მხოლოდ მიზანი და არა საშუალება.
იტალიური ლიტერატურა

საუკუნეების განმავლობაში ევროპის ტერიტორიის უმეტეს ნაწილში და მათ შორის დღევანდელი იტალიის ტერიტორიაზე ლათინურ ენას იყენებდნენ. 813 წლიდან კი ტურსის შეთანხმება უფლებას იძლევა დაბალი წრის ხალხისათვის გასაგებ, ვულგარულ ენაზე წარიმართოს ქადაგებები. თუმცა ამ ენას ძირითადად ზეპირმეტყველებაში იყენებდნენ, ამიტომ ამ ეპოქიდან მხოლოდ რამდენიმე იურიდიული სახის ტექსტი და ხელშეკრულებაა შემორჩენილი. ამ პერიოდში იტალია ჯერ კიდევ არ არის განსაზღვრული საზღვრების მქონე ქვეყანა, ეს არის დანაწევრებული, სხვადასხვა სამეფოსგან შექმნილი ტერიტორია.

 საუკუნიდან ჩნდება პირველი სახალხო ლექსები, რასაც მფარველობენ შეძლებული სასახლის კარები და რელიგიური ორდენები. თავიდან ახალი პოეტური ფორმები ძირითადად ფლორენციასა და ტოსკანიაში ვითარდებოდა და წმინდა სიყვარულს, ქალის მშვენიერებასა და სათნოებას ეძღვნებოდა.

პირველი დიდი ფიგურები: დანტე, პეტრარკა, ბოკაჩო
იტალიური პოეზიისა და ლიტერატურის ფუძემდებლად დანტე ალიგიერია მიჩნეული. თავის ნაწარმოებში ვულგარულ ენაზე მჭერმეტყველების შესახებ, იგი იკვლევს იტალიური ენის შესაძლებლობებს. 1304 წელს წერს ბანკეტს, რაც ვულგარულ იტალიურზე დაწერილი პირველი ფილოსოფიური ნაწარმოებია. ღვთაებრივ კომედიაში კი, რომელიც დღესაც ინარჩუნებს თავის მნიშვნელობას, დანტე ადამიანის თავისუფლებასა და ღვთაებრივ სამართალს ეხება.

ამ პერიოდში კიდევ ორ ტოსკანელს შეაქვს ფასდაუდებელი წვლილი იტალიური ლიტერატურის განვითარებაში, პეტრარკასა და ბოკაჩოს.

პეტრარკა ანტიკურ ტრადიციებსა და ლათინურ ენას ეტრფის. მისი შემოქმედება დიდი გავლენას ახდენს იტალიურ რენესანსზე. თავის კანცონიერებში, რომლებიც ლირიკული პოეზიის ჭეშმარიტ ნიმუშებად იქცა, პეტრარკა იყენებს დახვეწილ და მდიდარ ლათინურს.

ბოკაჩო კი ზოგჯერ იტალიურად წერს, ზოგჯერ კი ლათინურად. დეკამერონში იგი ხოტბას ასხამს ბურჟუაზიის ცხოვრების წესს. ამასთან, პირველად იტალიურ ლიტერატურაში, იყენებს პროზაულ თხრობას, რომელზეც იგრძნობა პოპულარული ზღაპრების თხრობის მანერის გავლენა. ზეპირმეტყველებიდან წარმოშობილი თხრობის ამგვარი ტიპი შემდგომში მთელს ევროპაში ვრცელდება.

იტალიელი მწერლები

იტალიელი პოეტები
ასარხადონი

ასარხადონი (აქადური: აშურ-ახე-იდდინნა "აშური ძმად მეკუთვნის"; არამეული: ; ; ; ) — ასურეთის მეფე ძვ. წ. 680-ძვ. წ. 669 წლებში. გამეფდა სამოქალაქო ომის შედეგად. საშინაო პოლიტიკაში ეყრდნობოდა ვაჭრებს, ქურუმებს. აღადგინა თავისი მამის სინახერიბის მიერ დანგრეული ბაბილონი. მსხვილ სავაჭრო-კულტურულ ცენტრებს დაუბრუნა პრივილეგიები და გადასახადებისაგან გაატავისუფლა. წარმატებით ეწეოდა დაპყრობით პოლიტიკას. ასურეთს კვლავ დაუმორჩილა სირია, პალესტინა, ფინიკია, დაიპყრო ეგვიპტე (ძვ. წ. 675-ძვ. წ. 671). ასარხადონს ბრძოლები ჰქონდა არამეულ, ირანულ და იმიერკავკასიიდან შემოსეულ ტომებთან. პირველი ცნობები ასურეთის ახალი მტრების — კომერიელების და სკვითების შესახებ შემონახულია ასარხადონის წარწერებში. ასარხადონმა თავისი სამფლობელო ორ შვილს გაუყო: ასურეთი ასურბანიფალს არგუნა, ბაბილონი — შამაშმუქუნს.
ასასი (არაბული)

ასასი (არაბ. ასას — დარაჯი, მოთვალთვალე) — საპოლიციო ფუნქციების მქონე მოხელე ფეოდალურ საქართველოში. თვალყურს ადევნებდა წესრიგს ქალაქში, დარაჯობდა ღამით, მომხდარი ბოროტმოქმედების შესახებ მოახსენებდა ქალაქის მოურავს, რომელსაც უშუალოდ ემორჩილებოდა. მოურავი და ქალაქის მოხელეები ასასებისა და მათი უფროსების — ასასბაშების მეშვეობით ახორციელებდნენ თავიანთ ხელისუფლებას.
ასელარელი ადამიანი

ასელარელი ადამიანი — უძველესი ადამიანის პირობითი სახელწოდება. მამაკაცის თითქმის მთლიანი ჩონჩხი ნაპოვნია 1927 წელს საჰარაში, ფორტ ასელარის მახლობლად (მალის რესპუბლიკა). ასელარელი ადამიანი ანთროპოლოგიურად სამხრეთ აფრიკის თანამედროვე ნეგროიდების მსაგავსია. მისი არსებობის საორიენტაციო პერიოდად მეზოლითის ბოლოს მიიჩნევენ.
ასთავის კრება

ასთავის კრება (რუს. ), უმაღლესი საეკლესიო იერარქიის წარმომადგენელთა კრება რუსეთში მეფე ივანე -ისა და ბოიართა სათათბიროს მონაწილეობით (კრების გადაწყვეტილებებმა 100 თავი - "ასთავი" - შეადგინა და სახელწოდებაც აქედან მიიღო). მოიწვიეს 1551 წელს, საქალაქო აჯანყებების შემდეგ, კლასობრივი ბრძოლის გამძაფრების პირობებში. მთავრობის მიერ კრებისათვის წარდგენილი რეფორმათა პროექტი ითვალისწინებდა ეკლესიის ორგანიზაციისა და სასულიერო ფეოდალური მიწათმფლობელობის შეზღუდვას. კრების იოსიფლიანურმა უმრავლესობამ უარყო წინადადება სამონასტრო მიწათმფლობელობის აკრძალვის შესახებ, თუმცა იძულებული გახდა ზოგიერთ დათმობაზე წასულიყო (მონასტრებს აეკრძალათ ახალი დასახლებათა შექმნა ქალაქებში და სხვა).

ასთავის კრების გადაწყვეტილებებით გატარდა ღონისძიებები ოფიციალური ეკლესიის საქმიანობის მოსაწესრიგებლად - დადგინდა ზოგი საეკლესიო რიტუალის აღსრულების ნორმები და ა. შ. კრებამ დაგმო სასულიერო წოდების წარმომადგენელთა მიერ საეკლესიო ცხოვრების წესების დარღვევები. საუკუნის ნახევარსა და საუკუნეში "ასთავი" ნომოკანონთან ერთად ითვლებოდა რუსული ეკლესიის სამართლებრივ ნორმათა ძირითად კოდექსად, რომელიც განსაზღვრავდა სასულიერო წოდების შინაგან ცხოვრებას და მის ურთიერთობას საზოგადოებასა და სახელმწიფოსთან (შემორჩენილია "ასთავის" რამდენიმე ხელნაწერი რედაქცია).
ასი ახალი ნოველა

"ასი ახალი ნოველა" (" "), ნოველების კრებული, ფრანგული პრერენესანსის ძეგლი. გამოიცა დაახლოებით 1462 წელს. ავტორად დიდი ხნის განმავლობაში ითვლებოდა მეფე ლუი ვალუა, რომელმაც თითქოს ავტორობა ანტუან დე ლა სალს დაუთმო. ძეგლი ემყარება ზეპირ ხალხურ ტრადიციასა და ფაბლიოს, გამსჭვალულია დემოკრატიული სულისკვეთებით, ასახავს ეროვნულ ფრანგულ ხასიათსა და ყოფა-ცხოვრებას. მასში გამოყენებულია ცალკეული სიუჟეტები ბოკაჩოს "დეკამერონიდან", ფ. საკეტის, ჯ. ფ. ბრაჩოლინისა და სხვების თხზულებებიდან. "ასი ახალი ნოველა" ფრანგული პროზაული ნოველის სათავეა. იგი აღორძინების ეპოქის ბევრი ფრანგი მწერლის (ფ. რაბლეს, ბ. დეპერიესა და სხვა) შთაგონების წყარო გახდა.
ბიტნიკები

ბიტნიკები — საზოგადოებრივი და ლიტერატურული მოძრაობა საუკუნის 40-70-იან წლებში. ტერმინი „ “ პირველად 1948 წელს გამოიყენა ჯეკ კერუაკმა რომანისტ ჯონ კლელონ ჰოლმსთან თავის მეგობართა წრეზე ლაპარაკისას. ზედსართავს „“ თავიდან „დაღილილის“ მნიშვნელობა ჰქონდა, მაგრამ კერუაკმა მას დაუმატა „“ და „“-ის კონოტაცია.

ბიტნიკები ბოჰემურ ცხოვრებას ეწეოდნენ და თავისუფალი იყვნენ ყოველგვარი საზოგადოებრივი პირობითობებისგან. მათი შემოქმედება სპონტანური, თითქმის ავტომატური იყო.
ბიტნიკების მთავარი წარმომადგენლები იკრიბებოდნენ ნიუ-იორკში. ესენი იყვნენ: ჯეკ კერუაკი, ალენ გინსბერგი, უილიამ ბაროუზი, მოგვიანებით გრეგორი კორსო. გენსურგი და კერუაკი ერთამანეთს სტუდენტობის დროს, კოლუმბიის უნივერსიტეტში შეხვდნენ. 1950-იან წლებში ჯგუფს დაემატა სან-ფრანცისკოელი წარმომადგენლები: კენეტ რექსრო, გარი სნაიდერი, ლოურენს ფერლინგეტი, მაიკლ მაკკლარი, ფილიპ უალენი და ლევ უელჩი.

ბიტნიკები უარს ამბობენ ტაბუებზე, ორგანიზებულ და კორუმპირებულ საზოგადოებაზე, ტრადიციულ ღირებულებებზე. მათ სურთ მარტივი, ბუნებრივი ცხოვრება. გამოდიან მატერიალიზმის, ერთფეროვნების, ზედაპირულობის წინააღმდეგ. სურთ შექმნან მარტივი, ყოველგვარი ცრურწმენებისგან თავისუფალი საზოგადოება. ბიტნიკთა სახასიათო ნაწარმოებები არის: კერუაკის გზაზე და გინზბერგის ჰოლი.

ტერმინი ბიტნიკები, პირველად ჩნდება 1958 წელს, ჰერბ კენის სან ფრანცისკოს ქრონიკებში. ტერმინი წარმოქმნილია რუსული სატელიტისგან სპუტნიკი, რაც თავიდან დამამცირებელ კონოტაციას ატარებდა და აღნიშნული მიმდინარეობის წარმომადგენლებს კომუნისტებთან აიგივებდა. დღეს კი ტერმინი რჩება ახალგაზრდა, გრძელთმიანი და თავისუფალი ადამიანების ემბლემად. 1967 წელს ლეო ფერე წერს სიმღერას რომლის სახელწოდებაა გამარჯობა, ბიტნიკო!
ლაჰორი

ლაჰორი (პენჯ:; ) — პენჯაბის პროვინციის დედაქალაქი და პაკისტანის სიდიდით მეორე ქალაქი.

დამეგობრებული ქალაქები
ლაჰორი დამეგობრებულია შემდეგ ქალაქებთან:
სტამბოლი, თურქეთი, 1975-დან
ბოგოტა, კოლუმბია
ბუხარა, უზბეკეთი
ჩიკაგო, აშშ, 2007-დან
კოიმბრა, პორტუგალია
კორდობა, ესპანეთი, 1994-დან
დუშანბე, ტაჯიკეთი
ფესი, კარიკო, 1994-დან
ფრესნო, აშშ
გლაზგო, შოტლანდია, 2006-დან
ჰუნსლოუ, ინგლისი
ისპაჰანი, ირანი, 2004-დან
კორტრეიკი, ბელგია, 1993-დან
კრაკოვი, პოლონეთი
მეშჰედი, ირანი, 2006-დან
სარივონი, ჩრდილოეთ კორეა, 1988-დან
სამარყანდი, უზბეკეთი, 1995-დან
ამოლი, ირანი, 2010-დან
იასმინა ხადრა

იასმინა ხადრა (ნამდვილი სახელი მუჰამედ მულესეული, დ. 10 იანვარი, 1955, კენადსა, ალჟირი) — ალჟირელი, ფრანგულენოვანი მწერალი. მისი ნაწარმოებები ნათარგმნია 14 ენაზე.

ბიოგრაფია
მუჰამედი დაიბადა ალჟირის საჰარაში. მამა ექთანი იყო, დედა კი უბრალო გლეხის ქალიშვილი. 9 წლის მუჰამედი მამამ სამხედრო სკოლაში შეიყვანა იმ იმედით, რომ შვილი ოფიცერი გამოვიდოდა. 1973 წელს მომავალი მწერალი ასრულებს ნოველების პირველ კრებულის, ურია, რომელიც 11 წლის შემდეგ გამოიცემა. 1975 წელს მუჰამედი სამხედრო აკადემიაში შედის და 3 წელიწადში უმცროსი ლეიტენანტის წოდებას იღებს. სწავლის დასრულების შემდეგ იგი ალჟირის ომში დასავლეთ ფრონტზე იბრძვის.

36 წლის მუშაობის შემდეგ, გენერლის წოდების მქონე მუჰამედი ტოვებს ჯარს და მთლიანად ლიტერატურას უძღვნის თავს. იგი ცოტა ხანს მექსიკაში ატარებს, შემდეგ კი, 2001 წელს საფრანგეთში, ექს-ან-პროვანსში სახლდება, სადაც დღემდე ცხოვრობს.
ეს ბიოგრაფიული ელემენტები გვხვდება იასმინა ხადრას ორ ნაწარმოებში: მწერალი (სადაც ავტორი სამხედრო სკოლაში ყოფნის პერიოდს ეხება) და სიტყვების ტყუილი.

ამერიკის შეერთებულ შტატებში განსაკუთრებული წარმატება მოჰყვა იასმინა ხადრას რომანს ქაბულის მერცხლები. მასში დახატულია თალიბანების ბატონობის ქვეშ მყოფ ქალაქში გამფებული . დამთრგუნველი ატმოსფერო, სადაც ადამიანებს სიცილის უფლებაც კი ჩამორთმეული აქვთ, ქალი სრულიად უუფლებო და დაუცველია, ქალის სიყვარული კი - შეურაცხმყოფელი.
ფსევდონიმი
მუჰამედ მულესეულის ფსევდონიმი, იასმინა ხადრა, აღებული აქვს თავისი მეუღლის პირველი ორი სახელისგან. ამით მას სურდა საყვარელი ქალის მიმართ პატივისცემისა და ერთგულების დამტკიცება. დიდი ხნის მანძილზე მკითხველს იასმინა ხადრას რომანები ალჟირელი ქალის ნაწერი ეგონა. მხოლოდ მოგვიანებით, 2001 წელს ავტორი გადაწყვეტს ფარდა ახადოს თავის ნამდვილ ვინაობას, რაც ძალიან დიდი გაკვირვებას იწყევს. პუბლიკა განსაკუთრებით გაკვირვებული რჩება ის ფაქტით, რომ მწერალი, რომელიც ასე კარგად ასახავს ალჟირელი ქალების ცხოვრებას სინამდვილეში სამხედრო პირია.

ნაწარმოებები
ურია (1984)
ხიდის გოგო (1985)
 (1986)
ქალაქის მეორე მხარეს (1988)
ფენიქსის პრივილეგია (1989)
ღვთის კრავები (1998)
მორიტური (1997)
ორმაგი თეთრი (1998)
ქიმერების შემოდგომა (1998)
ვისზე ოცნებობენ მგლები (1999)
მწერალი (2001)
სიტყვათა ტყუილი (2002)
ქაბულის მერცხლები (2002)
ბიძაშვილი კ (2003)
სიკვდილის მხარე (2004)
შეტევა (2005)
ბაღდადის სირენები (2006)
პენჯაბის პროვინცია

პენჯაბი — პროვინცია ჩრდილო-აღმოსავლეთ პაკისტანში, ინდისა და მისი შენაკადების აუზში. ფართობი 182 ათ. კმ². მოსახლეობა დაახლ.: 47,1 მილიონი. ადმინისტრაციული ცენტრი - ქალაქი ლაჰორი.

ეტიმოლოგია
პენჯაბი არის ინდო-ირანული სიტყვების კომბინაცია. პენჯ - ხუთი და აბ - წყალი, რაც ხუთი მდინარის ქვეყანას აღნიშნავს. ეს მდინარეებია ინდის ხუთი შენაკადი: ჩინაბი, პავი, ბიასი, ჯელამი და სატლეჯი.
ასკანიური წმინდამატყლიანი ცხვარი

ასკანიური წმინდამატყლიანი ცხვარი — ცხვრის ჯიში. გამოყვანილია 1925–1934 საბჭოთა მეცნიერის მ. ივანოვის მიერ უკრაინის მეცხოველეობის სამეცნიერო კვლევით ინსტიტუტში („ასკანია-ნოვა“). ჯიში შეიქმნა „ასკანია-ნოვაში“ მოშენებული მერინოსული ნერბის შეჯვარებით ამერიკულ რამბულიეს ერკემალთან. ასკანიური წმინდამატყლიანი ცხვარი მკვრივი კონსტიტუციისა და კარგი მოყვანილობისაა. გამოირჩევა მატყლისა და ხორცის მაღალი პროდუქტიულობით. ცოცხალი მასა ერკემლისა 110–140 კგ-ია, უდიდესი 180 კგ-მდე, ნერბისა — 60–70 კგ. მატყლი 64-ე ხარისხისაა. სირგძით 7–8 სმ, ნაპარსი: ერკემლისა 10–12 კგ, ნერბისა — 5,5–6 კგ. სუფთა მატყლის გამოსავალი 40–45%. ასკანიური წმინდამატყლიანი ცხვარს ეკუთვნის მატყლის ნაპარსის მსოფლიო რეკორდი — 30,6 კგ. ასკანიური წმინდამატყლიანი ცხვრის მოშენებას ძირითადად მისდევენ უკრაინასა და რუსეთის სამხრეთ რაიონებში.