იოჰან გალტუნგი

იოჰან ვინსენტ გალტუნგი ( დ. 24 ოქტომბერი, 1930 — გ. 17 თებერვალი, 2024) — ნორვეგიელი მათემატიკოსი, სოციოლოგი, პოლიტიკის მეცნიერი, მედიატორი, პროფესორი, ავტორი, და მშვიდობისა და კონფლიქტების კვლევის აკადემიური დისციპლინის დამფუძნებელი. იგი არის ოსლოს მშვიდობის კვლევის ინსტიტუტის დამაარსებელი (1959), რომელსაც 1970 წლამდე ხელმძღვანელობდა. გალტუნგი ასევე არის გავლენიანი მშვიდობის კვლევის ჟურნალის (1964) დამფუძნებელი და მშვიდობის, განვითარებისა და გარემოს დაცვის გლობალური ქსელის – –ის (1993) თანადამფუძნებელი.

იოჰან გალტუნგი ცნობილია სოციოლიოგიაში, პოლიტიკის მეცნიერებებში, ეკონომიკაში, ისტორიაში, მაკროისტორიასა და თეოლოგიაში შეტანილი წვლილისთვის. მისი სწავლება დამყარებულია სისტემური მეცნიერული ძიებისა და მშვიდობისა და ჰარმონიის განდისეული ეთიკის სინთეზზე. იგი არის რამდენიმე ისეთი ცნობილი თეორიის ავტორი, როგორიცაა პოზიტიური და ნეგატიური მშვიდობა, სტრუქტურული ძალადობა, მშვიდობის მშენებლობა და სხვ. გალტუნგი არის ათობით საერთაშორისო აკადემიური და სამშვიდობო ჯილდოს მფლობელი და 170–მდე წიგნის ავტორი და თანაავტორი.

ბიოგრაფია
იოჰან გალტუნგი დაიბადა ოსლოში, ფიზიკოსების ოჯახში. გალტუნგი 12 წლის იყო, როცა მეორე მსოფლიოს ომის დროს ნაცისტურმა გერმანიამ ნორვეგიის ოკუპაცია მოახდინა და მამამისი დააპატიმრეს. 24 წლის ასაკში გალტუნგი უკვე არაძალადობრივი იდეების მიმდევარი იყო და სამშვიდობო მედიაციით იყო დაკავებული. მან უარი განაცხადა ნორვეგიის სავალდებულო სამხედრო სამსახურის გავლაზე, რის სანაცვლოდ სასჯელად 12 თვე გამოსასწორებელი სამუშაო მიიღო, ხოლო 6 თვე ციხეში გაატარა. ციხეში მან თავის მენტორ არნე ნესთან ერთად დაწერა თავისი პირველი წიგნი „განდის პოლიტიკური ეთიკა.“

გალტუნგის ბიოგრაფია მჭიდროდაა დაკავშირებული მის აკადემიურ მოღვაწეობასთან. მან 1956–1957 წლებში ოსლოს უნივერსიტეტში მოიპოვა ჯერ მათემატიკის შემდეგ კი სოციოლოგიის ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი. 1975 წლამდე გალტუნგს უკვე ცამეტი საპატიო დოქტორის წოდება ჰქონდა მიღებული სხვადასხვა უნივერსიტეტიდან.
გალტუნგი დაქორწინებული იყო ორჯერ და ჰყავს ოთხი შვილი.

კარიერა
ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხის მიღების შემდეგ გალტუნგი გადავიდა კოლუმბიის უნივერსიტეტში, ნიუ იორკში, სადაც იგი 5 სემესტრის განმავლობაში მუშაობდა ასისტენტ–პროფესორად სოციოლოგიის დეპარტამენტში. 1959 წელს გალტუნგი დაბრუნდა ოსლოში და დააარსა , რომელსაც ათი წელი ხელმძღვანელობდა. თავდაპირველად „სოციალური კვლევის ნორვეგიის ისტიტუტის“ ერთ–ერთი დეპარტამენტი იყო, თუმცა დროთა განმავლობაში დამოუკიდებელ ორგანიზაციად გარდაიქმნა. 1964 წელს გალტუნგის თაოსნობით –ში დაარსდა პირველი აკადემიური ჟურნალი, რომელიც მთლიანად მშვიდობის კვლევებს ეძღვნებოდა – მშვიდობის კვლევების ჟურნალი. იმავე წელს გალტუნგის მონაწილეობით დაფუძნდა „მშვიდობის კვლევების საერთაშორისო ასოციაცია.“

1969 წელს გალტუნგმა დატოვა და აკადემიური კარიერა გააგრძელა ოსლოს უნივერსიტეტში, სადაც 1978 წლამდე მუშაობდა მშვიდობისა და კონფლიქტების კვლევების პროფესორად. ამის შემდეგ იგი ხელმძღვანელობდა დუბროვნიკის საერთაშორისო საუნივერსიტეტო ცენტრს და მომავლის კვლევების მსოფლიო ფედერაციას. გალტუნგი სხვადასხვა პერიოდში ასწავლიდა ბერლინის თავისუფალ უნივერსიტეტში, პრინსტონის უნივერსიტეტში, კოლუმბიის უნივერსიტეტში, ჰავაის უნივერსიტეტში, სიჩუანის უნივერსიტეტში, მალაიზიის საერთაშორისო ისლამურ უნივერსიტეტსა და სხვ.

გარდა აკადემიური საქმიანობისა იოჰან გალტუნგი ცნობილია მისი პრაქტიკული საქმიანობითაც. 1957 წლის შემდეგ იგი ასზე მეტი კონფლიქტის მედიაციაში იყო ჩართული, რომელსაც ეთნიკური, რელიგიური თუ ინტერპერსონალური ხასიათი ჰქონდა.

ძირითადი იდეები
გალტუნგის სახელი მჭიდროდაა დაკავშირებული შემდეგ ცნებებთან:

• სტრუქტურული ძალადობა – პროცესი, როცა სისტემური მეთოდების გამოყენებით რეჟიმი ხელს უშლის ადამიანებს სრულად გამოიყენონ საკუთარი პოტენციალი. სტრუქტურული ძალადობის მაგალითი შეიძლება იყოს ინსტიტუციონალიზებული რასიზმი ან სექსიზმი.

• ნეგატიური და პოზიტიური მშვიდობა – ნეგატიურად მიიჩნევა მშვიდობა, როცა ძალადობრივი კონფლიქტი შეწყვეტილია, ხოლო პოზიტიურია მშვიდობა, როცა ძალადობის არარსებობის მიღმა კონფლიქტის მხარეებს შორის ყალიბდება სხვადასხვა სახის ურთიერთობები, კავშირები და თანამშრომლობა.

გალტუნგი იყო პირველი, რომელმაც მოახდინა მშვიდობის მშენებლობის კონცეპტუალიზაცია. მისი აზრით მშვიდობის მშენებლობის პროცესი უნდა უმიზნებდეს კონფლიქტის ფესვების აღმოფხვრასა და კონფლიქტის სამართავად უშუალო მხარეების შესაძლებლობებისა და სამშვიდობო უნარების განვითარებას.