სალვადორ კასტანედა კასტრო

სალვადორ კასტანედა კასტრო ( დ. 6 აგვისტო, 1888 — გ. 5 მარტი, 1965) — სალვადორელი სამხედრო ოფიცერი, რომელიც იყო სალვადორის პრეზიდენტი 1945 წლის 1 მარტიდან 1948 წლის 14 დეკემბრამდე, მის დამხობამდე. იგი ასევე იყო მთავრობის, განვითარების, სოფლის მეურნეობის, შრომის, სანიტარიისა და ქველმოქმედების მინისტრი 1931-დან 1935 წლამდე, ხოლო 1945 წლის მარტის განმავლობაში — ომის, სამხედრო-საზღვაო ფლოტისა და ავიაციის მინისტრი.

ადრეული ცხოვრება
სალვადორ კასტანედა კასტრო დაიბადა 1888 წლის 6 აგვისტოს ჩალჩუაპაში, სალვადორი.

სამხედრო კარიერა
კასტანედა სალვადორის არმიას 1906 წელს შეუერთდა და 11 ივლისს სუბ-ლეიტენანტი გახდა. იგი დაწინაურდა ლეიტენანტად 1906 წლის 30 ნოემბერს; კაპიტნად — 1911 წლის 12 აპრილს; მაიორ-კაპიტნად — 1912 წლის 5 თებერვალს; ვიცე-პოლკოვნიკად — 1916 წლის 27 ივნისს; პოლკოვნიკად — 1920 წლის 3 ივნისს; ხოლო გენერლად — 1929 წლის 21 მაისს. კარიერის გარკვეულ ეტაპზე კასტანედა სამხედრო სკოლის დირექტორად მსახურობდა. იგი ასევე იყო სხვადასხვა დეპარტამენტის გუბერნატორი, მათ შორის კუსკატლანის — პიო რომერო ბოსკეს პრეზიდენტობის დროს.

1931 წლის დეკემბერში მომხდარი სალვადორის სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ, რომელმაც პრეზიდენტი არტურო არაუხო დაამხო, გენერალმა მაქსიმილიანო ერნანდეს მარტინესმა (სალვადორის დროებითმა პრეზიდენტმა) კასტანედა მთავრობის, განვითარების, სოფლის მეურნეობის, შრომის, სანიტარიისა და ქველმოქმედების მინისტრად დანიშნა. მარტინესმა კასტანედა იმიტომ დანიშნა, რომ მას სანდო, უფროსი თაობის სამხედრო ოფიცრად მიიჩნევდა, რადგან თავად მარტინესს რამდენიმე დაბალი რანგის ოფიცერი ჰყავდა დანიშნული მნიშვნელოვან სამთავრობო და სამხედრო პოზიციებზე. 1931 წლის 8 დეკემბერს კასტანედამ გამოაქვეყნა ქვეყნის მასშტაბის მემორანდუმი, რომელიც ადასტურებდა მარტინესის მთავრობის ერთგულებას „ჰარმონიის, პიროვნული თავისუფლებებისა და კერძო საკუთრების დაცვის“ მიმართ. მან ასევე პირობა დადო, რომ „ამ მთავრობის სამოქალაქო და სამხედრო ხელისუფლება გარანტიებს მისცემს ყველა იმ პირს, ვინც მხარს უჭერს ქვეყნის დემოკრატიულ ინსტიტუტებს“.

1934 წლის იანვარში მარტინესმა კასტანედა და სხვა სამხედრო ოფიცრები მის წინააღმდეგ გადატრიალების დაგეგმვაში დაადანაშაულა. მარტინესის მთავრობის განცხადებით, კასტანედამ აღიარა შეთქმულება ისეთი პოლიტიკური პარტიის ხელისუფლებაში მოსაყვანად, რომელიც სიმდიდრეს წაართმევდა სამხედროებსა და ხალხს და მას ქვეყნის მდიდარ მიწათმფლობელებს დაურიგებდა. ბრიტანეთის ელჩმა ჰილმა ეს გადატრიალება აღწერა, როგორც „კარგი საბაბი მრავალი პრობლემური პიროვნების დეპორტაციით თავიდან მოსაშორებლად“ და მიიჩნევდა, რომ კასტანედას მონაწილეობა მარტინესმა გამოიგონა, რათა იგი 1935 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში კონკურენტად არ ჰყოლოდა. კასტანედა დააპატიმრეს და ციხეში ჩასვეს, თუმცა მოგვიანებით გაათავისუფლეს. 1935 წლის ოქტომბერში კასტანედა პანამაში გადაასახლეს კიდევ ერთი გადატრიალების სავარაუდო დაგეგმვის გამო.

1945 წლის საპრეზიდენტო არჩევნები
მარტინესი პრეზიდენტობიდან გადადგა და სალვადორიდან 1944 წელს გაიქცა, მისი მთავრობის წინააღმდეგ სტუდენტების მიერ გამართული „დაშვებული ხელების გაფიცვის“ დროს. მარტინესი გენერალმა ანდრეს იგნასიო მენენდესმა შეცვალა. მენენდესმა პოლიტიკური ლიბერალიზაციისა და თავისუფალი არჩევნებისკენ მოუწოდა. კასტანედა საპრეზიდენტო კანდიდატად „სოციალ-დემოკრატიული გაერთიანების პარტიიდან“ წარსდგა.

21 ოქტომბერს პოლკოვნიკმა ოსმინ აგირე ი სალინასმა მენენდესი დაამხო, მას შემდეგ ერთი დღის თავზე, რაც „დემოკრატიული გაერთიანების პარტიამ“ სან-სალვადორში გამართა აქცია გვატემალის რევოლუციის დროს ჩამოყალიბებული გვატემალის მთავრობის მხარდასაჭერად. აგირემ დაარბია და მისი ბევრი ლიდერი გადაასახლა. ოპოზიციის ბევრმა კანდიდატმა, მათ შორის -ის არტურო რომერომ, ბოიკოტი გამოუცხადა 1945 წლის იანვრის საპრეზიდენტო არჩევნებს. შედეგად, კასტანედამ პრაქტიკულად უალტერნატივო ბრძოლაში გაიმარჯვა. მან 312,754 ხმა მიიღო, რაც ხმების 99.7 პროცენტს შეადგენდა.

პრეზიდენტობა
კასტანედა სალვადორის პრეზიდენტი 1945 წლის 1 მარტს გახდა. მანუელ ადრიანო ვილანოვა მისი ვიცე-პრეზიდენტი იყო. კასტანედამ დანიშნა კაბინეტი, რომლის შემადგენლობაშიც იყვნენ: არტურო არგუელიო ლუსელი — საგარეო საქმეთა მინისტრად; ეფრაინ ხოველი — შინაგან საქმეთა მინისტრად; კარლოს ალბერტო გიროლა — ეკონომიკის მინისტრად; და რანულფო კასტრო — კულტურის მინისტრად. 1945 წლის მარტში, გენერალ მაურო ესპინოლა კასტროს დანიშვნამდე, კასტანედა თავად მსახურობდა ეროვნული თავდაცვის მინისტრად. კასტანედას ბევრი პოლიტიკური დანიშნული პირი ადრე მარტინესის დროს მსახურობდა, რის გამოც მაშინდელი კომენტატორები კასტანედას პრეზიდენტობას მხოლოდ მარტინესის პრეზიდენტობის გაგრძელებად განიხილავდნენ.

1945 წლის 17 მაისს კასტანედა სალვადორ-გვატემალის საზღვარზე შეხვდა გვატემალის პრეზიდენტ ხუან ხოსე არევალოს და ხელი მოაწერა პაქტს, რომელიც აცხადებდა, რომ ორივე ქვეყანა აპირებდა პოლიტიკური კავშირის შექმნას. 10 ივნისს სალვადორის საჰაერო ძალებმა კასტანედას წინააღმდეგ გადატრიალების მცდელობა განახორციელეს და დაბომბეს ეროვნული პოლიციის შტაბ-ბინა. გადატრიალება ჩავარდა და მისი ლიდერები გადაასახლეს. გადატრიალების მცდელობის შემდეგ, კასტანედამ სალვადორში გამოაცხადა „საალყო მდგომარეობა“, რომელიც მისი პრეზიდენტობის ბოლომდე გაგრძელდა.

კასტანედას პრეზიდენტობის დროს მან დააწესა დღესასწაულები: ტელეგრაფისტის დღე, ჯარისკაცის დღე და დედის დღე — შესაბამისად 27 აპრილს, 7 მაისსა და 10 მაისს. მისი პრეზიდენტობის პერიოდში არცერთი სიკვდილით დასჯა არ განხორციელებულა. კასტანედა დაადანაშაულეს კორუფციაში, კერძოდ, ყავის გაყიდვიდან მიღებული სახელმწიფო შემოსავლების მითვისებაში. 1945 წლის ოქტომბერში ერთ-ერთმა გაზეთმა გაავრცელა ინფორმაცია, თითქოს გიროლა გადადგა ეკონომიკის მინისტრის თანამდებობიდან, რაც სინამდვილეს არ შეეფერებოდა. კასტანედამ შესთავაზა გიროლას მისი დანიშვნა საგარეო საქმეთა მინისტრად, თუმცა გიროლა პროტესტის ნიშნად გადადგა. არგუელიო საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობიდან მას შემდეგ გადადგა, რაც შეიტყო, რომ კასტანედამ მისი თანამდებობა გიროლას შესთავაზა. კასტანედას კაბინეტი დაიშალა, როდესაც სხვა მინისტრებიც გადადგნენ. მას ერთი თვე დასჭირდა ახალი მინისტრების დასანიშნად.

1946 წლის იანვარში კასტანედას მთავრობამ შეამსუბუქა შეზღუდვები პროფკავშირებზე. მან ასევე აღადგინა შრომის სამინისტრო, თუმცა მუშები უკმაყოფილონი იყვნენ სამუშაო პირობებითა და ხელფასებით და აგვისტოსა და სექტემბერში გაფიცვები მოაწყვეს. სამინისტრომ გაფიცვები უკანონოდ გამოაცხადა. საპასუხოდ, მუშებმა გაფიცვა გამართეს სან-სალვადორში, ლიბერტადის მოედანზე; უსაფრთხოების ძალებმა ცეცხლი გაუხსნეს ბრბოს, რის შედეგადაც რამდენიმე მომიტინგე დაიღუპა. ოქტომბერში გაიფიცნენ მეპურეებიც, თუმცა ეს გაფიცვაც ჩაიხშო. 1946 წლის ბოლოსთვის ქვეყნის პროფკავშირები იატაკქვეშეთში გადავიდნენ.

დამხობა
1948 წლის 13 დეკემბერს, 1949 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების მოახლოებასთან ერთად, საკანონმდებლო ასამბლეამ გამოსცა დეკრეტი, რომელიც კასტანედას საპრეზიდენტო კანდიდატად წარდგომის უფლებას აძლევდა. სალვადორის კონსტიტუცია კრძალავდა ხელახალ არჩევას, ამიტომ საკანონმდებლო ორგანოს დეკრეტმა გვერდი აუარა კონსტიტუციურ შეზღუდვას და კასტანედას ხელახალი არჩევის საშუალება მისცა. მეორე დღეს, დაბალი რანგის სამხედრო ოფიცრებმა კასტანედა „მაიორების გადატრიალების“ შედეგად დაამხეს. იგი ჩაანაცვლა მთავრობის რევოლუციურმა საბჭომ, რომელიც სალვადორს 1950 წლამდე მართავდა.

გადატრიალების შემდეგ კასტანედა დააპატიმრეს. 1950 წელს ის და მისი მეუღლე გასამართლდნენ უკანონო გამდიდრების ბრალდებით, რომელიც კასტანედას პრეზიდენტობის პერიოდს უკავშირდებოდა.

პირადი ცხოვრება
კასტანედა დაქორწინდა ხოსეფინა ბულნესზე. წყვილს ოთხი ქალიშვილი შეეძინა: არასელი, მარტა, კონსეფსიონი და ელენა. კასტანედა გარდაიცვალა სან-სალვადორში 1965 წლის 5 მარტს.