ჯორჯ გორდონ ბაირონი

ჯორჯ გორდონ ბაირონი, მე-6 ბარონი ბაირონი (; დ. 22 იანვარი, 1788 — გ. 19 აპრილი, 1824), იყო ბრიტანელი პოეტი. იგი რომანტიზმის ერთ-ერთი წამყვანი ფიგურა იყო და მიიჩნევა ერთ-ერთ უდიდეს ბრიტანელ პოეტად. მის ყველაზე ცნობილ ნაწარმოებებს შორისაა ვრცელი პოემები დონ ჟუანი და ჩაილდ ჰაროლდის მომლოცველობა; ასევე პოპულარული გახდა მისი მრავალი მოკლე ლირიკული ლექსი კრებულიდან ებრაული მელოდიები.

ბაირონმა განათლება კემბრიჯის უნივერსიტეტის ტრინიტი-კოლეჯში მიიღო. სწავლის დასრულების შემდეგ მან ბევრი იმოგზაურა ევროპაში, შვიდი წელი გაატარა იტალიაში — ვენეციაში, რავენაში, პიზასა და გენუაში, რის შემდეგაც იძულებული გახდა ინგლისიდან გაქცეულიყო ლინჩის წესით გასამართლების მუქარის გამო. იტალიაში ყოფნისას იგი ხშირად სტუმრობდა თავის მეგობარსა და კოლეგა პოეტს, პერსი ბიში შელის. მოგვიანებით ბაირონი შეუერთდა საბერძნეთის დამოუკიდებლობისათვის ომს ოსმალეთის იმპერიის წინააღმდეგ, რის გამოც ბერძნები მას სახალხო გმირად მიიჩნევენ. იგი გარდაიცვალა 1824 წელს, 36 წლის ასაკში, მისოლონგის პირველი და მეორე ალყის შემდეგ შეყრილი ციებ-ცხელებით.

ადრეული წლები
ოჯახი
ჯორჯ გორდონ ბაირონი დაიბადა 1788 წლის 22 იანვარს, ლონდონში, ჰოლის-სტრიტზე; მისი ოჯახის ისტორია ინგლისის მიდლენდსში უწყვეტად მიდის რალფ დე ბურანამდე, რომელიც ინგლისში უილიამ დამპყრობელთან ერთად საუკუნეში ჩავიდა. მისი მიწათმფლობელობა დაფიქსირებულია 1086 წლის საშინელი სამსჯავროს წიგნში.

ბაირონი იყო კაპიტან ჯონ „ჯეკ“ ბაირონისა და მისი მეორე ცოლის, ქეთრინ გორდონის (გორდონების კლანიდან), შოტლანდიის აბერდინშირში მდებარე გაიტის მამულის მემკვიდრის, ერთადერთი შვილი. ბაირონის პაპა-ბებია მამის მხრიდან იყვნენ ვიცე-ადმირალი ჯონ ბაირონი და სოფია ტრევანიონი. მას შემდეგ, რაც მოზარდობისას გემის დაღუპვას გადაურჩა, ბაირონის პაპამ დედამიწის გარშემო ცურვის სიჩქარის ახალი რეკორდი დაამყარა. ამერიკის დამოუკიდებლობისათვის ომის დროს ქარიშხლიან მოგზაურობაში მოხვედრის გამო, პრესამ მას მეტსახელად „ავდარის ჯეკი“ (- ) შეარქვა.

ბაირონის მამა მანამდე სკანდალურად იყო დაქორწინებული ამელია ოსბორნზე, რომელთანაც მანამდე რომანი ჰქონდა — ქორწილი მისი ქმართან განქორწინებიდან სულ რამდენიმე კვირაში შედგა, როდესაც ის დაახლოებით რვა თვის ორსული იყო. ქორწინება არ ყოფილა ბედნიერი და მათი პირველი ორი შვილი — სოფია ჯორჯინა და უსახელო ბიჭი — ჩვილობაშივე გარდაიცვალა. თავად ამელია 1784 წელს გარდაიცვალა, მათი მესამე შვილის, პოეტის ნახევარდის, ოგასტა მერის დაბადებიდან თითქმის ზუსტად ერთ წელიწადში. მიუხედავად იმისა, რომ ამელია დამაუძლურებელი სენით, სავარაუდოდ ტუბერკულოზით გარდაიცვალა, პრესა წერდა, რომ მას გული გაუტყდა ქმრის მიტოვების გამო გამოწვეული სინანულისგან. საუკუნის წყაროები სიკვდილს ჯეკის მხრიდან მის „სასტიკ და ბოროტ“ მოპყრობას აბრალებდნენ.

შემდეგ ჯეკმა 1785 წლის 13 მაისს ცოლად შეირთო ქეთრინ გორდონ გაიტელი, როგორც ამბობდნენ, მხოლოდ მისი ქონების გამო. შოტლანდიაში მეორე ცოლის მამულზე უფლების მოსაპოვებლად, ბაირონის მამამ დამატებითი გვარი „გორდონი“ მიიღო და გახდა „ჯონ ბაირონ გორდონი“, ხანდახან კი თავს „ჯონ ბაირონ გორდონ გაიტელს“ უწოდებდა. ბაირონის დედას მოუწია მიწისა და ტიტულის გაყიდვა ახალი ქმრის ვალების დასაფარად. ორ წელიწადში დიდი ქონება, რომელიც დაახლოებით 23 500 ფუნტს შეადგენდა , გაიფლანგა, რის შედეგადაც ყოფილ მემკვიდრეს წლიური ნდობით აღჭურვილი შემოსავლის სახით მხოლოდ 150 ფუნტი დარჩა .

ბაირონის დედა 1790 წელს აბერდინშირში დაბრუნდა და ბაირონმა ბავშვობის ნაწილი იქ გაატარა. თუმცა წყვილი მალევე დაცილდა. ქეთრინს ხშირად აწუხებდა ხასიათის ცვალებადობა და მელანქოლია,

ზოგიერთი ბიოგრაფის მიერ დახასიათებული, როგორც „ქალი განსჯის უნარისა და თავშეკავების გარეშე“, ქეთრინი, გავრცელებული ინფორმაციით, ან მეტისმეტად ანებივრებდა შვილს, ან თავისი კაპრიზული სიჯიუტით აბრაზებდა მას. დედის სმა ბაირონს ზიზღს გვრიდა და ხშირად დასცინოდა მას დაბალი სიმაღლისა და სიმსუქნის გამო, რის გამოც ქეთრინს უჭირდა მისი დაჭერა დასასჯელად. ბაირონი მარჯვენა ფეხის დეფორმაციით დაიბადა; ერთხელ დედამ მრისხანებისას მას „კოჭლი ნაბიჭვარი“ უწოდა. თუმცა, ბაირონის ბიოგრაფი დორის ლენგლი მური, თავის 1974 წლის წიგნში , უფრო თანაგრძნობით აღწერს მისის ბაირონს, როგორც შვილის ერთგულ მხარდამჭერს, რომელმაც საკუთარი მყიფე ფინანსები გაიღო, რათა შვილს ჰეროუსა და კემბრიჯში ფუფუნებაში ეცხოვრა. ლენგლი-მური ეჭვქვეშ აყენებს საუკუნის ბიოგრაფის, ჯონ გალტის მტკიცებას, თითქოს ის ალკოჰოლს ჭარბად მოიხმარდა.

ბაირონის სიდედრი, ჯუდით ნოელი, პატივცემული ლედი მილბანკი, 1822 წელს გარდაიცვალა. მისი ანდერძის თანახმად, ბაირონს გვარი „ნოელით“ უნდა შეეცვალა, რათა მისი ქონების ნახევარი მიეღო. მან მიიღო შესაბამისი სამეფო ნებართვა, რაც საშუალებას აძლევდა „ეტარებინა მხოლოდ გვარი ნოელი“ და „მოეწერა ხელი, როგორც ნოელს, ყველა საპატიო ტიტულის წინ“. ამ მომენტიდან იგი ხელს აწერდა, როგორც „ნოელ ბაირონი“. ზოგი ვარაუდობს, რომ მან ეს იმიტომ გააკეთა, რომ მისი ინიციალები ყოფილიყო „..“, რაც მისი კუმირის, ნაპოლეონის ინიციალების ანალოგიური იქნებოდა. ლედი ბაირონმა საბოლოოდ მიიღო ვენტვორტის ბარონესას ტიტული.
განათლება
ბაირონმა პირველადი ფორმალური განათლება აბერდინის გრამატიკის სკოლაში მიიღო 1795 წლის იანვრიდან 10 წლის ასაკში ინგლისში დაბრუნებამდე. 1799 წლის აგვისტოში იგი შევიდა დოქტორ უილიამ გლენის სკოლაში, დალიჩში. დოქტორ ბეილის მეთვალყურეობის ქვეშ მყოფ ბაირონს ურჩევდნენ ზომიერ ფიზიკურ დატვირთვას, თუმცა იგი თავს ვერ იკავებდა აქტივობის „მძაფრი“ გამოვლინებებისგან, რითაც ცდილობდა დეფორმირებული ფეხის კომპენსირებას. დედამისი ხშირად ერეოდა მის სწავლაში და გამოჰყავდა სკოლიდან, რამაც, სავარაუდოდ, ხელი შეუწყო ბაირონის მხრიდან თვითდისციპლინის ნაკლებობასა და კლასიკური განათლების უგულებელყოფას.

1801 წელს ბაირონი ჰეროუს სკოლაში გაგზავნეს, სადაც 1805 წლის ივლისამდე დარჩა.

ზომიერების ნაკლებობა მხოლოდ ფიზიკური ვარჯიშით არ შემოიფარგლებოდა. სკოლაში ყოფნისას ბაირონს შეუყვარდა მერი ჩავორთი, სადაც გაიცნო და დაუმეგობრდა უმცროს ჯონ ედლსტონს. თავისი „პროტეჟეს“ შესახებ იგი წერდა: „ის იყო ჩემი თითქმის განუყრელი თანამგზავრი 1805 წლის ოქტომბრიდან, როდესაც ტრინიტი-კოლეჯში შევედი. პირველად მისმა ხმამ მიიპყრო ჩემი ყურადღება, მისმა გამოხედვამ განამტკიცა იგი, ხოლო მისმა მანერებმა სამუდამოდ მიმიჯაჭვა მასზე“. ედლსტონის გარდაცვალების შემდეგ, ბაირონმა მის ხსოვნას მიუძღვნა ელეგიების სერია „თირზა“ .

მოგვიანებით მან ეს კავშირი დაახასიათა, როგორც „მძაფრი, თუმცა სიყვარული და ვნება“. თუმცა, ეს განცხადება უნდა წავიკითხოთ იმ კონტექსტში, რომ იმ პერიოდის ინგლისში საზოგადოების დამოკიდებულება ჰომოსექსუალობის მიმართ მკაცრდებოდა და არსებობდა სანქციები, მათ შორის საჯარო ჩამოხრჩობა, მსჯავრდებულთა ან თუნდაც ეჭვმიტანილთა მიმართ. მეორე მხრივ, ეს კავშირი შესაძლოა მართლაც „წმინდა“ იყო ედლსტონის უმანკოებისადმი პატივისცემის გამო, ჰეროუს სკოლაში გამოვლილი უფრო აშკარა სექსუალური ურთიერთობებისგან განსხვავებით. ლექსი „კორნელიანი“ დაიწერა იმ სერდოლიკის (კორნელიანის) შესახებ, რომელიც ბაირონმა საჩუქრად ედლსტონისგან მიიღო.

ბაირონმა სამი წელი გაატარა ტრინიტი-კოლეჯში, სადაც დაკავებული იყო კრივით, ცხენოსნობით, აზარტული თამაშებითა და სექსუალური თავგადასავლებით. კემბრიჯის უნივერსიტეტში ყოფნისას მან შეიძინა სამუდამო მეგობრები, როგორებიც იყვნენ ჯონ კემ ჰობჰაუსი, რომელმაც იგი კემბრიჯის ვიგების კლუბში გააწევრიანა (რომელიც ლიბერალურ პოლიტიკას უჭერდა მხარს), და ფრენსის ჰოჯსონი, კემბრიჯის კინგს-კოლეჯის წევრი, რომელთანაც ლიტერატურულ და სხვა საკითხებზე სიცოცხლის ბოლომდე მიმოწერას აწარმოებდა.