ეუსებიო

ეუზებიუ და სილვა ფერეირა (; დ. 25 იანვარი, 1942 — გ. 5 იანვარი, 2014) — მოზამბიკური წარმოშობის პორტუგალიელი ფეხბურთელი. ფეხბურთის გულშემატკივრებში უფრო ცნობილია როგორც ეუსებიო. საყოველთაოდ აღიარებულია მსოფლიოს ყველა დროის ერთ-ერთ უდიდეს ფეხბურთელად, მეტსახელად „შავი ავაზა“ და „შავი მარგალიტი“. ითვლება პირველ უდიდეს ფეხბურთელად, რომელიც აფრიკის კონტინენტმა მისცა საფეხბურთო სამყაროს. თამაშობდა თავდამსხმელის პოზიციაზე. ცნობილია ლისაბონის „ბენფიკასა“ და პორტუგალიის ეროვნულ ნაკრებში გამოსვლებით. ლისაბონის „ბენფიკას“ შემადგენლობაში, ამხანაგური მატჩების ჩათვლით ჩატარებულ 715 შეხვედრაში — 727 გოლი, ხოლო პორტუგალიის ეროვნულ ნაკრებში ჩატარებულ 64 შეხვედრაში — 41 გოლი გაიტანა.

1966 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი, საუკეთესო ბომბარდირი და სიმბოლური ნაკრების წევრი. პორტუგალიის 11-გზის ჩემპიონი, პორტუგალიის თასის ხუთგზის მფლობელი, 1962 წლის ევროპის ჩემპიონთა თასის მფლობელი. პორტუგალიის ჩემპიონატის შვიდგზის საუკეთესო ბომბარდირი, ევროპის ჩემპიონთა თასის ორგზის საუკეთესო ბომბარდირი. 1965 წლის ოქროს ბურთისა და ორგზის ევროპის ოქროს ბუცის მფლობელი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1942 წლის 25 იანვარს ქალაქ ლორენსუ-მარკეშში, თეთრკანიანი მამისა და შავკანიანი დედის ოჯახში, სადაც ცხრა და-ძმას შორის ასაკით მეოთხე იყო. ოჯახი სიღარიბეში ცხოვრობდა, განსაკუთრებით მამის, ლაურინდო ანტონიო და სილვა ფერეირას გარდაცვალების შემდეგ. ახალგაზრდა ეუსებიო სიღარიბიდან თავის დაღწევის ერთადერთ გამოსავალს ფეხბურთში ხედავდა.

1950-იან წლებში ადგილობრივი კლუბის, ლორენსუ-მარკეშის „სპორტინგის“ რიგებში თამაშობდა. ეს კლუბი დაკავშირებული იყო პორტუგალიურ ლისაბონის „სპორტინგთან“, რომელსაც ადვილად შეეძლო მისი გადაბირება, თუმცა მოვლენები სხვაგვარად განვითარდა. „ბენფიკას“ სკაუტი, ჟოზე კაროლო, ეუსებიოს თამაშს დაესწრო და გაოცებული დარჩა მისი სისწრაფითა და გოლეადორული ალღოთი. მან დაუყოვნებლივ შეატყობინა ეს „ბენფიკას“ ხელმძღვანელობას. იმ პერიოდში ლისაბონის „სპორტინგი“ ასევე ცდილობდა ეუსებიოს გადმობირებას, მაგრამ „ბენფიკა“ უფრო სწრაფი და მოხერხებული აღმოჩნდა. ფრანსისკო კალდერა, „ბენფიკას“ დირექტორი, ეუსებიოს დედას შეხვდა და დაარწმუნა, რომ მისი შვილი უფრო დიდ წარმატებას სწორედ „ბენფიკაში“ მიაღწევდა.

1960 წელს, როდესაც ეუსებიო „ბენფიკას“ შეუერთდა, ის ჯერ კიდევ ძალიან ახალგაზრდა, 18 წლის იყო, რომელიც პირველად ტოვებდა მოზამბიკს. მიუხედავად მისი უდიდესი ნიჭისა, მას გარკვეული დრო დასჭირდა, რათა პორტუგალიურ ფეხბურთს და ახალ გარემოს შეგუებოდა.

თავიდან ბელა გუტმანი, „ბენფიკას“ მწვრთნელი, არ ჩქარობდა მის ოფიციალურ თამაშებში ჩართვას. მანამდე ეუსებიო გუნდთან ერთად ვარჯიშობდა და უმცროსებში თამაშობდა. სადებიუტო შეხვედრაში ეუსებიომ 3 გოლი გაიტანა, მიუხედავად იმისა, რომ მხოლოდ მეორე ტაიმში შევიდა მოედანზე. ამის შემდეგ, ყველასთვის ნათელი გახდა, რომ „ბენფიკამ“ ნამდვილი ვარსკვლავი აღმოაჩინა.

ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მატჩი 1961 წელს გაიმართა, როდესაც „ბენფიკამ“ ამხანაგურ შეხვედრაში ბრაზილიური „სანტოსი“ მიიღო. პელე და მისი გუნდი უპირობო ფავორიტები იყვნენ, მაგრამ ეუსებიომ ყველა გააოცა, როდესაც 3 გოლი გაუტანა „სანტოსს“. ამ შეხვედრამ ეუსებიოს სახელი არა მხოლოდ პორტუგალიაში, არამედ მთელ მსოფლიოში გაუთქვა.

1961–62 წლების სეზონში ეუსებიო უკვე გუნდის სრულუფლებიანი წევრი გახდა. მისი ფენომენალური თამაშის წყალობით, „ბენფიკა“ ევროპული ფეხბურთის ტოპ-გუნდად იქცა.

ეუსებიოს პირველი დიდი სეზონი დაუვიწყარი აღმოჩნდა. ევროპის ჩემპიონთა თასის ფინალში „ბენფიკამ“ 5–3 დაამარცხა მადრიდის „რეალი“, რომლის შემადგენლობაშიც ალფრედო დი სტეფანო და ფერენც პუშკაში თამაშობდნენ. 19 წლის ეუსებიომ 2 გოლი გაიტანა. მიიჩნევენ, რომ ეს მატჩი მისი ვარსკვლავის დაბადება იყო მსოფლიო ფეხბურთში.

სანაკრებო კარიერა
ეუსებიოს დებიუტი პორტუგალიის ეროვნულ ნაკრებში 1961 წლის 8 ოქტომბერს, ლუქსემბურგის წინააღმდეგ შედგა.

საყოველთაო შეფასებით, ფანტასტიკურად ითამაშა 1966 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე, სადაც ტურნირის საუკეთესო ბომბარდირი გახდა 9 გატანილი ბურთით, ხოლო პორტუგალიის ეროვნული ნაკრები მესამე ადგილზე გავიდა.

სანაკრებო სტატისტიკა
მიღწევები
საკლუბო
ბენფიკა
პრიმეირა ლიგა (11): 1960–61, 1962–63, 1963–64, 1964–65, 1966–67, 1967–68, 1968–69, 1970–71, 1971–72, 1972–73, 1974–75
პორტუგალიის თასი (5): 1961–62, 1963–64, 1968–69, 1969–70, 1971–72
ლისაბონის თასი (9): 1962–63, 1964–65, 1966–67, 1967–68, 1968–69, 1971–72, 1972–73, 1973–74, 1974–75
 : 1963–64, 1965–66, 1970–71
ევროპის ჩემპიონთა თასი: 1961–62
საკონტინენტთაშორისო თასის ფინალისტი: 1961, 1962

სანაკრებო
პორტუგალია
მსოფლიო ჩემპიონატი მესამე ადგილი: 1966

ინდივიდუალური
ოქროს ბურთი: 1965
 -ის მსოფლიოს : 1965
 : 1963, 1967
ევროპის ოქროს ბუცი: 1968, 1973
პრიმეირა ლიგის საუკეთესო ბომბარდირი: (7): 1964, 1965, 1966, 1967, 1968, 1970, 1973
ევროპის ჩემპიონთა თასის საუკეთესო ბომბარდირი: 1965–66, 1967–68
პორტუგალიის თასის საუკეთესო ბომბარდირი: 1962, 1964, 1965, 1969, 1972
მსოფლიო ჩემპიონატის ოქროს ბუცი: 1966
მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს ბურთი: 1966
მსოფლიო ჩემპიონატის სიმბოლური ნაკრების წევრი: 1966
-ის წლის საუკეთესო უცხოელი სპორტსმენი: 1966
-ის ლეგენდა
პორტუგალიის წლის საუკეთესო ფეხბურთელი: 1970, 1973
 საუკუნის 100 საუკეთესო ფეხბურთელი -ის ვერსიით: 1999
ყველა დროის 100 უდიდესი ფეხბურთელი -ის ვერსიით: 1999
 : 2003 (ნომინაციაში „ფეხბურთის ლეგენდები“)
ფიფა-ს ასეული ( 100): 2004

ფაქტები
1966 წლიდან 2005 წლამდე ეუსებიო პორტუგალიის რეკორდს ფლობდა სანაკრებო გოლების რაოდენობით.
1972 წლიდან 1984 წლამდე ეუსებიო პორტუგალიის რეკორდს ფლობდა ჩატარებული სანაკრებო მატჩების რაოდენობით.
ეუსებიომ თავისი პირველი სანაკრებო გოლი სადებიუტო მატჩში, 1961 წლის 8 ოქტომბერს გაიტანა.
საერთო ჯამში ეუსებიომ ნაკრებში 64 მატჩი ჩაატარა და 41 გოლი გაიტანა, რაც მესამე საუკეთესო შედეგია ნაკრების ისტორიაში — კრიშტიანუ რონალდუსა პაულეტას შემდეგ.
პორტუგალიაში კვლავ კამათობენ იმაზე, თუ ვინ არის ქვეყნის ისტორიაში საუკეთესო ფეხბურთელი. ლუიშ ფიგუმ, რომელსაც თავადაც შეეძლო ამ საპატიო წოდებაზე განეცხადებინა პრეტენზია, ერთხელ თქვა: „რონალდუ საუკეთესო ფეხბურთელია პორტუგალიური ფეხბურთის ისტორიაში? არ მინდა კამათი, მაგრამ ჩემი აზრი ასეთია: პორტუგალიაში არავინ არის და არავინ ყოფილა ეუსებიოზე უკეთესი.
1999 წელს საუკუნის 100 საუკეთესო ფეხბურთელს შორის -ის ვერსიით მე-9, ხოლო -ის ვერსიით მე-10 ადგილზე დასახელდა.
1999 წელს ' -ს ვერსიით საუკუნის 50 საუკეთესო ფეხბურთელს შორის მე-12 ადგილზე დასახელდა.

პერიოდიკა