iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
პრინცესა და ბაყაყი

პრინცესა და ბაყაყი — -ის 2009 წლის ანიმაციური მუსიკალური ფილმი. ფილმის დისტრიბუტორი იყო . „პრინცესა და ბაყაყი“ არის დისნეის სტუდიების რიგით 49-ე სრულმეტრაჟიანი ანიმაციური ფილმი. იგი ნაწილობრივ ეფუძნება ელიზაბეთ დოუსონ ბეიკერის რომან „ბაყაყების პრინცესა“ და ძმები გრიმების ზღაპარს „პრინცი ბაყაყი“. ფილმის რეჟისორები არიან რონ კლემენტსი და ჯონ მასკერი, ხოლო როლებს ახმოვანებენ ანიკა ნონი როუზი, ბრუნო კამპოსი, კით დევიდი, მაიკლ-ლიონ ვული, ჯიმ კამინგზი, ჯენიფერ კოუდი, პიტერ ბარტლეტი, ჯენიფერ ლუისი, ოპრა უინფრი, ტერენს ჰოვარდი და ჯონ გუდმენი. ფილმი ბროდვეის სტილის მიუზიკლის სახეს ატარებს. მისი მოვლენები ვითარდება ნიუ-ორლეანსა და ლუიზიანაში, 1920-იან წლებში. ოფიციანტი გოგონა ტიანა ოცნებობს საკუთარი რესტორნის გახსნაზე. მას შემდეგ, რაც კოცნის პრინცს, რომელიც ვუდუისტმა ბაყაყად აქცია, იგი თავადაც ბაყაყად იქცევა და უნდა იპოვოს გზა, დაიბრუნოს ადამიანის გარეგნობა, სანამ გვიანი არ არის.

ფილმის წარმოება დაიწყო სახელწოდებით „ბაყაყი პრინცესა“. ეს იყო დისნეის დაბრუნება ტრადიციულ ანიმაციასთან, ვინაიდან წარმოადგენდა პირველ სრულმეტრაჟიან ნახატ ანიმაციურ ფილმს 2004 წლის შემდეგ. ფილმის რეჟისორები და სცენარის ავტორები არიან ჯონ მასკერი და რონ კლემენტსი - მათვე ეკუთვნით ფილმები „პატარა ქალთევზა“, „დიდი დეტექტივი თაგვი“, „ალადინი“. „ჰერკულესი“ და „განძის პლანეტა“. მუსიკა ფილმისათვის შექმნა რენდი ნიუმენმა. სიმღერები ბროდვეის სტილშია.

ფილმის პრემიერა გაიმართა შეზღუდული ჩვენებებით, ნიუ-იორკსა და ლოს-ანჯელესში, 2009 წლის 25 ნოემბერს, ხოლო ფართო ჩვენებები დაიწყო 2009 წლის 11 დეკემბერს. იგი კინოგაქირავებაში წარმატებული იყო და ჩრდილოეთ ამერიკაში საპრემიერო კვირას პირველი ადგილი დაიკავა, მსოფლიო მასშტაბით კი 267 მილიონი აშშ დოლარი შეაგროვა. ოსკარის დაჯილდოებაზე მას ერგო სამი ნომინაცია, საუკეთესო ანიმაციური ფილმის, საუკეთესო ორიგინალური სიმღერისთვის და მუსიკისთვის. თუმცა, მან წააგო ფილმებთან „მფრინავი სახლი“ და „შეშლილი გული“.

კრიტიკოსების ნაწილი „პრინცესას და ბაყაყს“ თვლის მნიშვნელოვან წერტილად უოლტ დისნეის ანიმაციური სტუდიების ისტორიაში. მათი აზრით, იგი დისნეის რენესანსის გვიანდელი პერიოდის მაგალითია, რომელმაც შეასრულა მნიშვნელოვანი როლი შემდგომი ანიმაციური ფილმების წარმატებაში.
გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა (1949-1990)

დასავლეთი გერმანია — გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის (გფრ; ) გავრცელებული სახელი 1991 წლამდე, მის აღმოსავლეთ გერმანიასთან გაერთიანებამდე. 1991 წლიდან, გერმანიის გაერთიანების შემდეგ, გერმანიის დემოკრატიულმა რესპუბლიკამ (აღმოსავლეთ გერმანია) არსებობა შეწყვიტა მას შემდეგ, რაც მისმა მოქალაქეებმა ხმა მისცეს გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის (დასავლეთ გერმანია) შემადგენლობაში შესვლას, ხოლო ეს უკანასკნელი კი გახდა ცნობილი, როგორც უბრალოდ გერმანია.
ოქროს ბურთი

ოქროს ბურთი — საფეხბურთო ჯილდო, რომელიც დააწესა ფრანგულმა საფეხბურთო ჟურნალმა -მა და ყოველწლიურად გადაეცემა ევროპის საუკეთესო ფეხბურთელს, ამის გამო ხშირად ამ დაჯილდოებას ევროპის წლის საუკეთესო ფეხბურთელის დაჯილდოებას უწოდებენ. იდეა ეკუთვნოდა ჟურნალის რედაქტორს გაბრიელ ანოს, რომელმაც თავის კოლეგებს სთხოვა დაესახელებინათ 1956 წლის საუკეთესო ფეხბურთელი. ჯილდო სერ სტენლი მეთიუზს გადაეცა. ამის შემდეგ დაჯილდოებამ ყოველწლიური სახე მიიღო და არსებობის მანძილზე ყველაზე პოპულარულ ინდივიდუალურ საფეხბურთო ჯილდოდ ითვლებოდა.როგორც წესი ჟურნალისტები აუცილებლად ასახელებდნენ ევროპელ ფეხბურთელს, რომელიც ევროპულ კლუბში თამაშობდა, ამის გამო ეს ჯილდო მოგებული არ აქვთ ფეხბურთის ისეთ ლეგენდებს, როგორებიც იყვნენ: პელე, გარინჩა, დიეგო მარადონა. 1995 წლიდან ეს წესი შეიცვალა და ჟურნალისტებს უფლება მიეცათ დაესახელებინათ ნებისმიერი ეროვნების ფეხბურთელი თუ ის ევროპულ კლუბში თამაშობდა. პირველივე წელს, ამ წესის შემოღებიდან, ოქროს ბურთის მოგება მოახერხა ლიბერიელმა ჯორჯ ვეამ საფეხბურთო კლუბ მილანიდან.

2010 წლიდან ოქროს ბურთის დაჯილდოებამ შეიცვალა სტატუსი, ფიფას და -ის საერთო ინიციატივით, გაერთიანდა ფიფას წლის ფეხბურთელის დაჯილდოებასთან ერთ საერთო დაჯილდოებად — ფიფას ოქროს ბურთი . დაჯილდოებამ ამ სახით 2016 წლამდე იარსება და შემდეგ კვლავ დამოუკიდებელლად განაგრძეს არსებობა. ფიფას ოქროს ბურთის ჯილდო -ის ოქროს ბურთის ჯილდო ანალოგი იყო.

2009 წლამდე ყველაზე მეტჯერ, სამჯერ, ოქროს ბურთის მოგება სამმა ფეხბურთელმა მოახერხა მიშელ პლატინიმ, იოჰან კრუიფმა და მარკო ვან ბასტენმა, მათ შორის პლატინიმ ზედიზედ სამჯერ მოიგო ეს ტიტული 1983–85 წლებში. 2009 წელს ჯილდოს მფლობელი გახდა ლიონელ მესი, რომელმაც ამის შემდეგ 2010, 2011 და 2012 წლებშიც, უკვე ფიფას ეგიდით ჩატარებულ დაჯილდოებებში იპირველა, რითაც -ის და ფიფა-ს ოქროს ბურთების საერთო რაოდენობით შეიქნა ყველა დროის რეკორდსმენი 25 წლის ასაკში, შემდეგ კი, 2015, 2019, 2021 და 2023 წელსაც მოიპოვა ეს ჯილდო და ჯამში 8 ჯილდოს მფლობელი გახდა. 2008-2017 წლებში კრიშტიანუ რონალდუმ ორივე დაჯილდოების ფარგლებში ხუთჯერ მოიპოვა ტიტული და მესის შემდეგ მეორე ადგილს იკავებს გამარჯვებულთა რეიტინგში. კრიშტიანუ რონალდუ 18-ჯერ იყო ნომინირებული, რაც აბსოლუტური რეკორდია. მიშელ პლატინი, მარკო ვან ბასტენი და იოჰან კრუიფი 3-3 ჯილდოთი მესამე ადგილს იყოფენ, შემდეგ მოდიან ფრანც ბეკენბაუერი, რონალდო, ალფრედო დი სტეფანო, კევინ კიგანი და კარლ-ჰაინც რუმენიგე 2-2 მოგებული ოქროს ბურთით.

გამარჯვებულები
რეიტინგი გამარჯვებულების მიხედვით
|
|
|
| -ისოქროს ბურთის მფლობელები(1956-2009, 2016-დღემდე)

გამარჯვებულები ეროვნული ნაკრებების მიხედვით
გამარჯვებულები კლუბების მიხედვით
მაიდანი

მაიდანი — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის აბაშის მუნიციპალიტეტში, სამიქაოს თემში. ოდიშის დაბლობზე, მდინარე ცხენისწყლის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 70 მეტრზე. აბაშიდან დაშორებულია 16 კილომეტრით. სოფელ მაიდანში გაედინება მდინარეები: ცხენისწყალი, ნოღელა, შავღელა და კოვზა. აღსანიშნავია, რომ სოფელში უძველესი დროიდან დღემდე ფუნქციონირებს წყლის წისქვილი, რომელიც მდინარე კოვზაზეა გაშენებული.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 707 ადამიანი.
მარანი (აბაშის მუნიციპალიტეტი)

მარანი — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის აბაშის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: მარანი, მარანჭალა). მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე, მდინარე ცხენისწყლის მარჯვენა მხარეს. რკინიგზის ბაქანი სამტრედია–ფოთის ხაზზე. ზღვის დონიდან 16 მეტრზე. აბაშიდან დაშორებულია 10 კილომეტრით. 1933 წლამდე მარნის თემში შედიოდა სოფელი საჭილაო და გაუწყინარი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1153 ადამიანი.
მარანჭალა

მარანჭალა — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის აბაშის მუნიციპალიტეტში, მარნის თემში. მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე, მდინარე ცხენისწყლის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 25 მეტრზე. აბაშიდან დაშორებულია 8 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 631 ადამიანი.
მეფის სიტყვა

მეფის სიტყვა — 2010 წლის ბრიტანული ისტორიული დრამა, რომელიც გადაიღო რეჟისორმა ტომ ჰუპერმა დევიდ სეიდლერის სცენარის მიხედვით. ფილმი 2010 წლის ტორონტოს საერთაშორისო კინოფესტივალზე ხალხის რჩეული გახდა.

ფილმის მთავარი გმირი კოლინ ფერთი განასახიერებს მეფე ჯორჯ და ჯეფრი რაში თერაპერტ ლაიონელ ლოუგს, რომელიც ეხმარება მეფეს ბორძიკით ლაპარაკისგან თავის დაღწევაში. ფილმის გადაღება დაიწყო დიდ ბრიტანეთში 2009 წლის ნოემბერში. მისი პირველი და ლიმიტირებული ჩვენება მოეწყო 2010 წლის 26 ნოემბერს აშშ–ში. ფართო მასებისთვის ის ხელმისაწვდომი გახდაა 2010 წლის 10 დეკემბერს, ხოლო მისი ოფიციალური პრემიერა გაიმართა გაერთიანებულ სამეფოში 2011 წლის 7 იანვარს. მის გამოსვლას პოზიტიური გამოხმაურება მოჰყვა. -ის მიხედვით კინოკრიტიკოსთა 96% მას დადებითად აფასებს.

როლებში
კოლინ ფერთი - ჯორჯ 
ჯეფრი რაში - ლაიონელ ლოუგი
ჰელენა ბონემ კარტერი - დედა დედოფალი
გაი პირსი - ედუარდ 
ტიმოთი სპალი - უინსტონ ჩერჩილი
დერეკ ჯეიკობი - არქიეპისკოპოსი კოზმო ლანგი

ჯილდოები
ოსკარის 83-ე დაჯილდოებაზე ფილმმა ყველაზე მეტი, 12 ნომინაცია დაიმსახურა. ფილმ დასაწყისთან ერთად გახდა სურათი, რომელმაც ყველაზე მეტი ჯილდო მოიპოვა დაჯილდოებაზე.

ოსკარი
საუკეთესო ფილმი
საუკეთესო რეჟისორი: ტიმ ჰუპერი
საუკეთესო მსახიობი კაცი: კოლინ ფერთი
საუკეთესო ორგინალური სცენარი: დევიდ სეიდლერი

საუკეთესო ორიგინალური სცენარი: დევიდ სეიდლერი
საუკეთესო მსახიობი კაცი: კოლინ ფერთი
საუკეთესო მსახიობი კაცი მეორეხარისხოვან როლში: ჯეფრი რაში
საუკეთესო მსახიობი ქალი მეორეხარისხოვან როლში: ჰელენა ბონემ კარტერი
საუკეთესო მუსიკა: ალექსანდრ დესპლა

ოქროს გლობუსი
საუკეთესო მსახიობი კაცი დრამაში: კოლინ ფერთი
კრისტიან ბეილი

კრისტიან ჩარლზ ფილიპ ბეილი ( დ. 30 იანვარი, 1974) — ინგლისელი მსახიობი. თამაშობს როგორც მაღალბიუჯეტიან, ისე დამოუკიდებელ და ხელოვნების სახლების მიერ დაფინანსებულ ფილმებში.

ბიოგრაფია
ბეილი პირველად საზოგადოებამ იხილა 13 წლის ასაკში. მან მთავარი როლი შეასრულა სტივენ სპილბერგის ფილმში „მზის იმპერია“. ის თამაშობს ინგლისელ ბიჭს, რომელიც მეორე მსოფლიო ომის დროს დაიკარგა და იაპონელთა ბანაკში აღმოჩნდა.

2010 წელს მან კრიტიკოსთა დადებითი შეფასება დაიმსახურა ფილმში „მებრძოლი“ განსახიერებული როლის გამო. ამ ფილმით მან დაიმსახურა რამდენიმე ჯილდო, მათ შორის ოსკარი საუკეთესო მსახიობი კაცისთვის მეორეხარისხოვან როლში.

ფილმოგრაფია
ინკაუასი

ინკაუასი — ვულკანი სამხრეთ ამერიკაში, არგენტინა-ჩილეს საზღვარზე (კატამარკის პროვინცია, არგენტინა; ატაკამის რეგიონი, ჩილე). მისი სიმაღლეა 6,621 მეტრი.

ვულკანი მოიცავს 3.5 კმ სიგანის კალდერას და ორ სტრატოვულკანს. გააჩნია ოთხი პიროკლასტიკური კონუსი, რომლებიდანაც ამოფრქვეულ ბაზალტ-ანდეზიტურ ლავას 10 კმ² აქვს დაფარული.
პომორიელები

პომორიელები, პომერანები — დასავლეთსლავური ტომები, რომლებიც ცხოვრობდნენ - საუკუნეებში ოდრას დაბლობებში ბალტიის ზღვის სანაპიროზე. 900 წელს პომერანების არეალის საზღვარი გადიოდა ოდრაზე დასავლეთით, ვისლაზე აღმოსავლეთით და ნეტოჩიზე სამხრეთით. შემდგომ ამ ისტორიული ადგილებს სახელწოდება პომერანია ჰქონდა (სლავურად პომორიანიე ან პომორიე).

 საუკუნეში პოლონეთის მთავარმა მიეშკო -მა პომორიელების მიწები შეუერთა პოლონეთის სახელმწიფოს. საუკუნეში პომორიელებმა აჯანყება მოაწყვეს და ისევ მოიპოვეს დამოუკიდენლობა პოლონეთისგან. ამ პერიოდში მათი ტერიტორიები ფართოვდებოდა ოდრას დასავლეთით ლუტიჩების მიწებში. მთავარ ვარტისლავ -ის ინიციატივით პომორიელებმა მიიღეს ქრისტიანობა.

1180-იან წლებში იწყება გერმანელების გავლენის ზრდა პომორიელების მიწებზე და აქ ჩნდებიან გერმანელი მცხოვრებლები. გამანადგურებელი ომების შედეგად დანიელებთან, პომორიელი ფეოდალები მიესალმებოდნენ დაცლილ მიწებზე გერმანელების ჩასახლებას. დროთა განმავლობაში დაიწყო გერმანიზაციის და პოლონიზაციის პროცესები პომორიელების მოსახლეობაში. ასიმილაციას გერმანელებსა და პოლონელებს შორის თავი აარიდეს და ახლა ძველი პომორიელების ნაშთებს წარმოადგენენ კაშუბები, რომელთა რიცხვი 300 ათასი ადამიანია.
მატნის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია

მატნის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია – საუკუნის ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ მატნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში.

ეკლესია გუმბათოვანია (118,8 მ) ნაშენია რიყის ქვითა და ნატეხი ქვით. გუმბათის ყელი და მისი პირამიდული გადახურვა აგურისაა. ეკლესიას სამი შესასვლელი აქვს სამხრეთიდან, დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან. სამივე კარი შესაბამისი მკლავის ღერძზეა გაჭრილი.

აღმოსავლეთით აფსიდის ღერძზე ერთი სწორკუთხა სარკმელია. საკურთხეველი ერთი საფეხურით მაღლაა აწეული და დანარჩენი სივრცისაგან კანკელითაა გამოყოფილი. საკურთხევლის გვერდებზე სამკვეთლო და სადიაკვნეა. ჯვრის მკლავების გადაკვეთაზე აღმართულია შიგნიდან წრიული, ხოლო გარედან რვაწახნაგა გუმბათის ყელი, რომელიც დასრულებულია თლილი ქვით ნაწყობი წრეთარგიანი ლავგარდნით.

ეკლესიის ფასადები რიყის ქვითა და ნატეხი ქვითაა ნაწყობი. კედლის ქვედა ნაწილებში და კუთხეებში გაცილებით დიდი ზომის ქვებია გამოყენებული.
სლენზიანელები

სლენზიანები ან სლეზანიელები — დასავლეთსლავური ეთნიკური ჯგუფი, რომლებიც ცხოვრობდნენ ქვემო სილეზიის ტერიტორიაზე მთა სლენჟასთან ქალაქ ვროცლავამდე. სილეზიის სახელწოდება ამ ჯგუფისაგან მოდის. საუკუნეში ბავარიელი გეოგრაფი ახსენებს სლეზანიელების 15 დასახლებას და ქალაქს. ადრეულ პერიოდში სლეზალიენელები ექვემდებარებოდნენ დიდ მორავიას. 990 წლიდან მოხვდნენ მიეშკო -ის პოლონეთის პირველი მეფის გავლენის ქვეშ. მას შემდეგ ისინი თანდათან გაითქვიფნენ პოლონელებში.
ხორხე რაფაელ ვიდელა

ხორხე რაფაელ ვიდელა რედონდო (; დ. 2 აგვისტო, 1925, ბუენოს-აირესი — გ. 17 მაისი, 2013) — არგენტინელი პოლიტიკოსი. არგენტინის დე-ფაქტო პრეზიდენტი 1976-1981 წწ. ხელისუფლებაში მოვიდა სამხედრო გადატრიალების შედეგად. მისი ხელისუფლებაში ყოფნა გაგრძელდა 5 წელი, ეს იყო დე ფაქტო ლიდერის ყველაზე ხანგრძლივი მმართველობა.

2010 წლის 22 დეკემბერს მიუსაჯეს სამუდამო პატიმრობა, მას შემდეგ, რაც იგი დამნაშავედ ცნეს კაცობრიობის წინააღმდეგ ჩადენილი დანაშაულის გამო.
პაიუნ-მარტუ

პაიუნ-მარტუ — გიგანტური ვულკანი არგენტინაში, მენდოსის პროვინციაში. ვულკანი გამოირჩევა დიდი რაოდენობით ფსევდომორფული ჰემატიტებითა და მაგნეტიტებით. მისი მწვერვალი მდებარეობს ზღვის დონიდან 3 680 მეტრზე .

ვულკანი მართლაც რომ გიგანტურია, მისი კრატერის დიამეტრი რვა კილომეტრია, ხოლო ფართობი 50 კმ². ასაკი 300.000 წელია და ახალგაზრდა ვულკანებს განეკუთვნება. ამჟამად მიძინებულია, უცნობია მისი ბოლო ამოფრქვევის თარიღი.
პეინადო

პეინადო — აქტიური სტრატოვულკანი არგენტინაში, კატამარკის პროვინციაში. მისი კონუსი, ახლოს მდებარე ვულკან ლანინის მსგავსად, არგენტინის ვულკანებს შორის ერთ-ერთი ულამაზესია. მისი მწვერვალი ზღვის დონიდან 5 740 მეტრზე მდებარეობს.

პეინადოს ჩრდილოეთით, 5 კმ-ში მდებარეობს ვულკანი ფალსო-ასუფრე, ხოლო აღმოსავლეთით, 20 კმ-ში სერო-ელ-კონდორი.
პლანჩონ-პეტეროა

პლანჩონ-პეტეროა — ვულკანური კომპლექსი სამხრეთ ამერიკაში. გადაჭიმულია არგენტინა-ჩილეს საზღვარზე, ჩრდილოეთი-სამხრეთის მიმართულებით. მოიცავს რამდენიმე სხვადასხვა ასაკის ვულკანს და კალდერას. უმაღლესი მწვერვალი ზღვის დონიდან 4,107 მეტერზე მდებარეობს. კომპლექსში შედის კრატერის ტბაც.

2010 წლის 6 სექტემბრის ამოფრქვევა
2010 წლის 6-დან 18 სექტემბრამდე ვულკანი განიცდიდა ძლიერ ამოფრქვევებს. 21 სექტემბერს კიდევ ერთი ამოფრქვევა მოხდა, ოღონდ ამჯერად მხოლოდ დიდი რაოდენობით შავი ფერფლი ამოიფრქვა. პროცესს არანაირი ზიანი არ მოჰყოლია, რადგან მოსახლეობა წინასწარ იქნა ევაკუირებული.
ამიერკავკასიის რკინიგზა

ამიერკავკასიის რკინიგზა — რკინიგზა, რომელიც გადაჭიმულია საქართველოს, სომხეთისა და აზერბაიჯანის ტერიტორიებზე.

ისტორია
რკინიგზის მშენებლობა დაიწყო 1865 წელს ქალაქ ფოთიდან. ფოთი - ზესტაფონის მონაკვეთი გაიხსნა 1871 წლის 14 აგვისტოს ხოლო მთელი სისტემა ამოქმედდა 1872 წელს. ბაქოში ნავთობის წარმოებასთან დაკავშირებით აუცილებელი გახდა მისი ტრანსპორტირება მსოფლიოს დანარჩენ ქვეყნებში და 1883 წელში გაიხსნა სამტრედია - ბათუმისა და თბილისი - ბაქოს ხაზები.

1899—1908 წლებში ექსპლუატაციაში შევიდა თბილისი - ალექსანდროპოლი — ერევანი — ჯულფა ხაზი.

1925 სარკინიგზო ქსელს უერთდება ლენინაკანი — არტიკი, ხოლო 1935 წელს კი ბროწეულა — წყალტუბო რომლის ერთ-ერთ შტოს გუმბრინის სადგური წარმოადგენდა, შემდგომ 1940 წელს გაიხსნა გორი - ცხინვალისა და ცხაკაია (სენაკი) — სოხუმის ფოთისა და ტყვარჩელის განშტოებით. შავი ზღვის სანაპიროზე ერთიანი გამჭოლი ხაზი აიგო 1942 წლის ბოლოს, ხოლო 1949 წელს ექსპლუატაციაში შევიდა სოხუმი - ადლერის ხაზი.

1967 წელს ამიერკავკასიის რკინიგზის ხაზის ნაწილი რომელიც მდებარეობს აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე გამოეყო მას და ფუნქციონირებს როგორც დამოუკიდებელი რკინიგზა.
აჯმერი

აჯმერი (აჯამერუ) — ქალაქი ინდოეთში, რაჯასტანის შტატში მდებარე აჯმერის მხარის ადმინისტრაციული ცენტრი, რომელიც არავალის მთებითაა გარემოცული.

ბრიტანული ინდოეთის დროს რაიონს ერქვა აჯმერ-მერვარა, რომელიც ინდოეთის დამოუკიდებლობის გამოცხადებისთანავე გადაკეთდა აჯმერის შტატად. 1956 წლის 1 ნოემბერს შტატს დაარქვეს რაჯასტანის შტატი.

მდებარეობა
ქალაქი მდებარეობს არავალიის მთებში ტარაგარხის თხემზე, რომლის ჩრდილოეთით მდებარეობს ანასაგარის ხელოვნური ტბა.

ეკონომიკა
აჯმერი ერთ-ერთი მსხვილი რკინიგზის საკვანძო და სავაჭრო ცენტრია. ქალაქში განლაგებულია ფაბრიკები, რომლებიც აწარმოებენ, საპონს, ტყავს, ფეხსაცმელს, ტრიკოტაჟს და ფარმაცევტულ პროდუქტებსაც კი.
მერენია

მერენია (ყოფილი მერონია) — სოფელი ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში (ბარალეთის თემი), ახალქალაქის პლატოზე. ზღვის დონიდან 1740 მ, ახალქალაქიდან 18 კმ. 1899 წლის დეკემბერში სოფელი თითქმის მთლიანად დაანგრია ახალქალაქის მაზრაში მომხდარმა მიწისძვრამ.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 860 ადამიანი.
მამულაანი

მამულაანი — სოფელი საქართველოში, სამხრეთ ოსეთის დროებითი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის ახალგორის მუნიციპალიტეტში (გდუს თემი), ალევის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ალეურის (ქსნის მარცხენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1710 მ, ახალგორიდან 27 კმ. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ არ ცხოვრობს.
მახიარეთი

მახიარეთი — სოფელი საქართველოში, სამხრეთ ოსეთის დროებითი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის ახალგორის მუნიციპალიტეტში (ცხრაძმის თემი), ალევის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე თოხთურის ნაპირებზე. ზღვის დონიდან 1710 მ, ახალგორიდან 30 კმ., დადიანეთიდან 5 კმ, უკანამხარიდან 4 კმ. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეცხვარეობა. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 13 ადამიანი.
კულტუბანი

კულტუბანი ( [ასაბულეი]; ყოფილი ზარია ვოსტოკა) — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გაგრის მუნიციპალიტეტში (ხეივნის თემი), შავიზღვისპირა დაბლობზე, ფსოუსა და ლაფსთის შუამდინარეთში. ზღვის დონიდან 100 მ, გაგრიდან 22 კმ, ლესელიძიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 5 კმ.

ისტორია
 საუკუნეში აქ იყო აფხაზური სოფელი ასაბულეი. სახელწოდების ფუძეა ქართველური (მეგრული) გვარსახელი ბულია, რომელსაც აწარმოებს დანიშნულების სახელთა მაწარმოებელი სა- პრეფიქსი. მისი თავდაპირველი ფორმა უნდა ყოფილიყო საბულიო, რაც ბულიების (ქართული გვარი) სამკვიდროს ნიშნავს. მას აწარმოებს აფხაზური ა- პრეფიქსი და აფხაზურ ყაიდაზე გაფორმდა როგორც ასაბულეი. 1935 წელს რუსული იდეოლოგიზებული სახელი დაერქვა, ხოლო 1948 წელს _ კულტუბანი, რაც რუსული სახელის კალკირებული თარგმანია (შემოკლებული ფორმაა კულტუბანი, გაშლილად _ კულტურული უბანი). 1952 წელს გაგრის რაიონის ლესელიძის ს/საბჭოს გამოეყო სოფ. კულტუბანი და ამავე რაიონის განთიადის ს/საბჭოს მიეკუთვნა. მოგვიანებით, ის ხეივნის სასოფლო საბჭოს შეუერთეს. ერთხანს ერქვა ზარია ვოსტოკა. 1992-1993 წწ. ომის შემდეგ აფხაზებმა ასაბულეი დაარქვეს.

დემოგრაფია
1989 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 866 ადამიანი.
ლიძავა

ლიძავა ( [ლძაა]; ლიძაა) — სოფელი და თემის ცენტრი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გაგრის მუნიციპალიტეტში, ბიჭვინთის კონცხზე. საზღვაო კლიმატური კურორტი. ზღვის დონიდან 5-30 მ, გაგრიდან 25 კმ.

ისტორია
 საუკუნის პირველ ნახევარში სოფელს ერქვა აჯრა, რაც აფხაზურად „მუხნარს“ ნიშნავს, ხოლო თემს — ლიძავა. 1925 წელს ლიძავის თემი ერთი სოფლით შედიოდა გუდაუთის მაზრაში. 1930 წელს ლიძაას ს/საბჭო 4 სოფლით გუდაუთის მაზრაში შედიოდა. 1938 წელს ლიძავის ს/საბჭო გუდაუთის რაიონიდან გაგრის რაიონს გადაეცა.
1952 წელს ლიძავას ლძაანი, ხოლო 1955 წელს — ლიძავა ეწოდა. ლიძავაში აღმოჩნდა ძვ. წ. - სს. ბრინჯაოს ცულების განძი (ცნობილია ბიჭვინთის განძის სახელით), რომელიც შეიცავს ორი სახეობის კოლხურ ცულებს, აგრეთვე ადრეული ტიპის ბრინჯაოს ცულს, რომელიც კოლხური ცულის პროტოტიპადაა მიჩნეული. 1992-1993 წწ. ომის შემდეგ აფხაზებმა დაარქვეს ლძაა .

დემოგრაფია
1989 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 1 506 ადამიანი.
მენდელეევო

მენდელეევო ( [აგკქა]) — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გაგრის მუნიციპალიტეტში (ბაღნარის თემი), აფხაზეთის მთისწინეთში, მდინარე სანდრიფშის (ხაშუფსის მდგენელი) მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 420 მ, გაგრიდან 37 კმ.

ისტორია
1949 წელს ბაღნარის სასოფლო საბჭოში შედიოდა. 1992-1993 წწ. ომის შემდეგ აფხაზებმა აგკქუა დაარქვეს.

დემოგრაფია
1989 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 20 ადამიანი.
მეხადირი (გაგრის მუნიციპალიტეტი)

მეხადირი ( [მაჰადჷრ]; ყიფილი ნაკადული, ყოფილი მეჰადირ — გადაერქვა 1948 წლის 3 სექტემბერს, მაჰადირი) — სოფელი და თემის ცენტრი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გაგრის მუნიციპალიტეტში, აფხაზეთის მთისწინეთში, მდინარე მეხადირის ზემოთში. ზღვის დონიდან 250 მ, გაგრიდან 28 კმ.

მეხადირის თემში ასევე შედის სოფლები: ვაშლოვანი, ზეგანი, კლდიანი, მუხნარი.

ისტორია
სოფელი საუკუნიდან ფიქსირდება წყაროებში. 1935 წელს გაგრის რაიონის პილენკოვოს ს/საბჭოდან სოფლების ზემო მაჰადირის, ქვემო მაჰადირის, ოტლუკის (თურქ. საბალახო, 1948 წლიდან სოფ. კლდიანი), ვოსემსოტსკოეს, ევდოკიმოვკას, როგოჟინოს გამოყოფით შეიქმნა მაჰადირის ს/საბჭო ცენტრით ქვემო მაჰადირში. 1948 წელს მაჰადირს ქართული სახელი ნაკადული ეწოდა. 1967 წელს ეწოდა მეჰადირი. 1992-1993 წწ. ომის შემდეგ აფხაზებმა დაარქვეს მაჰადირ .

დემოგრაფია
1989 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 137 ადამიანი.
ზემო ჩოჩეთის მარიამ ღვთისმშობლის ეკლესია

ზემო ჩოჩეთის მარიამ ღვთისმშობლის ეკლესია – ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ჩოჩეთის ოკაანთ უბანში. თარიღდება - საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (17,4 11,7 მ), ნაგებია აგურით. აქვს ორი შესასვლელი - დასავლეთით და სამხრეთით. აფსიდის ღერძზე ვიწრო სარკმელია, გვერდებზე - პატარა ბრტყელი ნიშები. თითო განიერი სარკმელი ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებშია, ერთი ვიწრო სარკმელი - დასავლეთ კედელში. დარბაზის გრძივ კედლებზე წყვილი მასიური პილასტრია, რომლებზეც გადადის კამარის საბჯენი თაღი. ეკელსიაში ყოფილა ხის პატრონიკე. ეკლესიას ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში ორსართულიანი სამრეკლო აქვს მიშენებული, რომელიც გადახურულია აგურის გუმბათითა და კრამიტის პირამიდული სახურავით. ეკლესიის აღმოსავლეთ ფასადზე და სამრეკლოს დასავლეთ კედელში ჩასმულ ქვიშაქვის ქვებზე შემორჩენილია ძლიერ დაზიანებული წარწერები.
ზემო ჩოჩეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

ზემო ჩოჩეთის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ჩოჩეთის განაპირას, ჩრდილოეთით, ტორიკაანთ უბანში. თარიღდება საუკუნის დასასრულით.

ეკლესია დარბაზულია (11,3 5,9 მ), ნაგებია ნატეხი და რიყის ქვით, კონსტრუქციის ნაწილებში გამოყენებულია თლილი ქვა. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ნახევარწრიული აფსიდის გვერდზე თაღოვანი სარკმელია, მის ორივე მხარეს - თითო მაღალი ნახევარწრიული, თაღოვანი ნიში. აფსიდის მხრების წინ საკურთხევლის ბაქანია, რომელსაც ცენტრში ნახევარწრიული არდაბაგი ეკვრის. გრძივი კედლები ორ თანაბარ ნაწილადაა გაყოფილი სამსაფეხურიანი პილასტრებით.

ფასადების კედლის სიბრტყე სხვადასხვა ფორმისა და ფერის ქვითაა ნაწყობი. კუთხეებში დიდი ზომის ქვებია გამოყენებული. დასავლეთ ფასადზე მაღლა, მოურთველი სარკმლის ორივე მხარეს ჩასმულია წარწერიანი ქვები (დაზიანებულია). სარკმლის ქვემოთ ორი ქვაა, რომლებზეც წითლად შეღებილ ფონზე ტოლმკლავებიანი ჯვრებია გამოსახული. ეკლესიას თაროსებრი ლავგარდანი ჰქონია. განივ ფასადებზე ფრონტონის ლავგარდანს ქვემოთ ჰორიზონტალური გადანაკეცები აქვს. ეკლესია გადახურულია კრამიტის ორფერდა სახურავით.
ზემო ჩოჩეთის წმინდა სამების ეკლესია

ზემო ჩოჩეთის წმინდა სამების ეკლესია – ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ჩოჩეთის ძველ სასაფლაოზე. თარიღდება - საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (7,5 4,7 მ), ნაგებია რიყისა და ნატეხი ქვით, კონსტრუქციის ნაწილებში გამოყენებულია მოზრდილი გათლილი ქვები. შესასვლელი სამხრეთ კედლის შუა ნაწილშია. კარი შიგნიდან თაღოვანია და ტიმპანითაა დასრულებული. ოდნავ ნალისებრი ფორმის აფსიდში სწორკუთხა სარკმელია, რომელიც გარეთკენ ძლიერ ვიწროვდება. მის გვერდებზე თითო სწორკუთხა ნიშია.

აღმოსავლეთ ფასადზე, ფრონტონის ზემოთა ნაწილში სწორკუთხა შეღრმავებაა. საკურთხევლის თაღოვანი სარკმელი გარედან მოწითალო ტუფის მოზრდილი ქვებითაა ნაწყობი. თაღოვანი ნაწილი ერთ ქვაშია ამოკვეთილი. სამხრეთ ფასადის კედლის წყობაში გამორჩევა შესასვლელი, რომელიც მთლიანად ამოყვანილია გათლილი ქვებით. ეკლესიის კედლები დასრულებულია სქელი ფიქალის ფილებით ნაწყობი თაროსებრი ლავგარდნით, რომელსაც გვერდითი ფასადების ფრონტონებზე ჰორიზონტალური გადანაკეცები აქვს. ეკლესიის სახურავი ორფერდაა.
ლათა

ლათა — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში, მდინარე კოდორის მარჯვენა ნაპირზე, სოხუმის სამხედრო გზაზე. თემის ცენტრი (სოფლები: არღუნია, ზემო ლათა, ზენობანი, კადარი, მარდახუჭი, მიასნიკოვკა, ქვენობანი, ხიზარუხა). ზღვის დონიდან 300 მ, გულრიფშიდან 52 კმ.

დატანილია სამეგრელოს 1861 წლის რუკაზე. იხსენიება 1864 წლის აფხაზ მუჰაჯირთა სიაში, შედიოდა დალის თემში. 1923 წელს გუმისთის მაზრაში შედიოდა ათარა-ლათის თემი 7 სოფლით, ხოლო 1925 წელს არსებოდა ლათის სადაბო საბჭო. 1930 წელს ლათის სადაბო საბჭოში შედიოდა სოფლები შუა ლათა და ზემო ლათა.

ეტიმოლოგია
სახელწოდება ქართულია, სვანურად გასაყარს, გასაყოფ ადგილს ნიშნავს.
რობლედო (ვულკანი)

რობლედო — კალდერის ტიპის ვულკანი არგენტინაში, კატამარკის პროვინციაში. მისი სიგანე 6 კმ-ია და მდებარეობს ზღვის დონიდან 4400 მეტრზე. რობლედოს სამხრეთ-დასავლეთით, 80 კმ-ში მდებარეობს უფრო დიდი ვულკანი გალანი. ცენტრალური ანდების თანამგზავრულმა გეოდეზიურმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ რობლედომ 1990-იან წლებში დაიწია.
სიერა-ნევადა-დე-ლაგუნას-ბრავასი

სიერა-ნევადა-დე-ლაგუნას-ბრავასი ან უბრალოდ სიერა-ნევადა — ვულკანური კომპლექსი სამხრეთ ამერიკაში, არგენტინა-ჩილეს საზღვარზე. უმაღლესი მწვერვალი ზღვის დონიდან 6,127 მეტრზე მდებარეობს. კომპლექსის ზოგიერთი ნაწილი ჰოლოცენის პერიოდს განეკუთვნება და არგენტინის მხარეს მდებარეობს, ზოგიერთი კი აშკარად პლეისტოცენის ხანისაა. კომპექსი ანდების ერთ-ერთ ყველაზე მიუდგომელ ნაწილში მდებარეობს და იკავებს 225 კმ²-ს.

სიერა-ნევადას მწვერვალი მთამსვლელებმა პირველად 2000 წელს დაიპყრეს.
სოკომპა

სოკომპა — სტრატოვულკანური კომპლექსი სამხრეთ ამერიკაში, არგენტინა-ჩილეს საზღვარზე. მდებარეობს ზღვის დონიდან 6,051 მეტრზე. კომპლექსი ცნობილია საუკეთესოდ შემონახული დალექილი ვულკანური ნამტვრევებით, ასევე გამოირჩევა მსოფლიოში ყველაზე მაღლა მდებარე მიკორბული ეკოსისტემით.

ამ ტერიტორიაზე განვითარებულია მნიშვნელოვანი საგზაო სისტემა. მათ შორის, აქ გაივლის ანტოფაგასტა-სალტის ტრანს-ანდური რკინიგზა.