კიოტერუ ჰანადა

კიოტერუ ჰანადა (, ჰანადა კიოტერუ, დ. 29 მარტი, 1909 — გ. 23 სექტემბერი, 1974) — გამოჩენილი იაპონელი ლიტერატურული კრიტიკოსი და ესეისტი. ჰანადა ფართოდ არის აღიარებული, როგორც ომისშემდგომი ავანგარდული ხელოვნების მოძრაობის ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი ადვოკატი და თეორეტიკოსი. ჰანადას ნაშრომებმა მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა იაპონური მოდერნისტული აზროვნებისა და ექსპერიმენტული მწერლობის განვითარებაზე. სცენარისტი და ავტორი ძიუკი ჰანადა მისი შვილიშვილია.

ადრეული ცხოვრება
ჰანადა დაიბადა ქალაქ ფუკუოკას ერთ-ერთ უბანში, ჰიგაში-კოენში, 1909 წლის 29 მარტს და გაიზარდა, როგორც ერთადერთი შვილი. იგი საკუთარ წარმომავლობას უკავშირებდა ისტორიულ ფიგურას — იაპონელ მხედართმთავარ მორი ტერუმოტოს. ოჯახში ტრადიციულად გამოიყენებოდა იეროგლიფი „ტერუ“ , რომელიც სიმბოლურად ასოცირდებოდა ნათებასა და ღირსებასთან.

1929–1931 წლებში ჰანადა სწავლობდა კიოტოს საიმპერატორო უნივერსიტეტში. სტუდენტობის პერიოდში იგი ინტელექტუალურად მოექცა იაპონელი ფაშისტი მოაზროვნის, ნაკანო სიგეჰარუს გავლენის ქვეშ. მოგვიანებით ჰანადა გადავიდა ტოკიოში, სადაც დაიწყო მუშაობა სამხედრო-სამრეწველო მიმართულების გაზეთ „გუნჯი კოგიო შიმბუნში“.

მეორე მსოფლიო ომი
მეორე მსოფლიო ომის წლებში ჰანადამ თანდათან შეცვალა თავისი იდეოლოგიური პოზიცია. 1939 წელს მან დააარსა ლიტერატურული ჟურნალი „ბუნკა სოშიკი“, რომელიც კრიტიკულად განიხილავდა იაპონურ მილიტარიზმსა და სახელმწიფო იდეოლოგიას. ჰანადა ცდილობდა ნატივისტური და მემარჯვენე დისკურსის კრიტიკას შიგნიდან, რითაც გარკვეულწილად სარგებლობდა ომისდროინდელი ცენზურის პირობებში არსებული შეზღუდული თავისუფლებით.

ომისშემდგომი პერიოდი
ომის დასრულების შემდეგ ჰანადა აქტიურად ჩაერთო იაპონიის კულტურულ და პოლიტიკურ დებატებში. მან სცადა საკუთარი წარსულის გადაფასება და შეუერთდა იაპონიის კომუნისტურ პარტიას. ამ პერიოდში იგი ჩამოყალიბდა მარქსისტ კრიტიკოსად და ამტკიცებდა, რომ ლიტერატურა და ხელოვნება ვალდებული იყო, ემსახურა სოციალური ცვლილებებისა და ისტორიული პასუხისმგებლობის გააზრებისთვის.

ჰანადას ნაშრომები რეგულარულად იბეჭდებოდა ჟურნალში „კინდაი ბუნგეი“. 1946 წელს გამოცემული კრებული „ფუკოკუ ნო სეიშინ“ („რენესანსის სული“) აერთიანებდა დასავლური კლასიკური ლიტერატურისა და იაპონური ინტელექტუალური ტრადიციის ანალიზს. წიგნი „ფუტაცუ ნო სეკაი“ („ორი სამყარო“) და განსაკუთრებით მასში შესული ესე „საბაკუ ნი ცუიტე“ („უდაბნოს შესახებ“) მნიშვნელოვანი შთაგონების წყარო გახდა მწერალ აბე კობოსთვის.
ჰანადა იყო ახალი იაპონური ლიტერატურის ასოციაციის წამყვანი წევრი და აქტიურად უჭერდა მხარს ომისშემდგომი „პირველი თაობის“ მწერლებს.

იორუ ნო კაი
ჰანადა იყო ინტელექტუალური ჯგუფის „იორუ ნო კაი“ („ღამის საზოგადოება“) ერთ-ერთი დამფუძნებელი. ამ გაერთიანებაში შედიოდნენ მხატვარი ტარო ოკამოტო, მწერალი აბე კობო და კრიტიკოსი იჩირო ჰარიუ. ჰანადა ასევე იყო გამომცემლობა „შინზენბიშას“ მრჩეველი და მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა აბე კობოს ადრეული ნაწარმოებების გამოცემაში.

დაშორება კომუნისტურ პარტიას
1950-იან წლებში ჰანადას იმედები გაუცრუა კომუნისტურ პარტიაში არსებულმა შიდა დაპირისპირებებმა და კულტურულმა პოლიტიკამ. 1954 წელს იგი ჩამოაშორეს ჟურნალ „შინ ნიჰონ ბუნგაკუს“ მთავარი რედაქტორის თანამდებობას. 1960 წლის „ანპოს“ პროტესტების შემდეგ ჰანადამ ღიად გააკრიტიკა პარტიის პოზიცია, რის გამოც 1961 წელს პარტიიდან გარიცხეს.

შემოქმედებითი საქმიანობა
ჰანადა განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობდა რადიოდრამისა და ტელევიზიის განვითარებას და მხარს უჭერდა აუდიოვიზუალური ხელოვნების ინტეგრაციას თანამედროვე კულტურულ კონტექსტში, საზოგადოებრივი გავლენის გააზრებით. მან ჩამოაყალიბა ფილოსოფიური კონცეფცია „მინერალიზმი“ (კობუცუშუგი), რომელიც მატერიალიზმს ეთიკურ და ესთეტიკურ ძიებას უთავსებდა.

გარდაცვალება
კიოტერუ ჰანადა გარდაიცვალა 1974 წლის 23 სექტემბერს ტვინის სისხლჩაქცევის შედეგად. იგი დაკრძალულია ქალაქ მაცუდოში, ტიბას პრეფექტურაში.