iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კოგნიტური უნარები

კოგნიტური უნარები ასევე ცნობილი როგორც კოგნიტური ფუნქციები ან კოგნიტური შესაძლებლობები — გონებრივი უნარები, რომლებიც საჭიროა ცოდნის მოპოვების, ინფორმაციის მანიპულაციისა და მსჯელობისთვის.ისინი უფრო დაკავშირებული არიან სწავლის, მეხსიერების, თავსატეხების ამოხსნისა და ყურადღების მიქცევის მექანიზმებთან, ვიდრე თავად ცოდნასთან. კოგნიტური უნარები (ფუნქციები) მოიცავს აღქმას, ყურადღებას, მეხსიერებას, სწავლას, გადაწყვეტილებების მიღებას და ენობრივ შესაძლებლობებს.

ფუნქციების სპეციალიზაცია
კოგნიტურ მეცნიერებაში შეიქმნა თეორიები იმაზე თუ როგორ მუშაობს ტვინი, ეს ძალიან საინტერესო აღმოჩნდა მკვლევარებისთის, რომლებიც ნეირომეცნიერების ემპირიულ სფეროებში მუშაობენ. ძირითადი კითხვაა, არიან თუ არა კოგნიტური ფუნქციები, მაგალითად, ვიზუალური დამუშავება და ენა, ავტონომური მოდულები, და თუ არა, რამდენად არიან ფუნქციები დამოკიდებული ერთმანეთზე. კვლევა შუა პოზიციისკენ მიუთითებს და ახლა მიღებულია, რომ არსებობს მოდულარულობის გრადუსი ტვინის ორგანიზაციის ასპექტებში. სხვა სიტყვებით, კოგნიტური უნარები ან ფუნქციები არიან სპეციალიზებული, მაგრამ ისინი ასევე ურთიერთქმედებენ ან გადაკვეთენ ხოლმე ერთმანეთს. დედუქციური მსჯელობა კი, დავალების მიხედვით უკავშირდება ან ვიზუალურ, ან ლინგვისტურ დამუშავებას; თუმცა, ასევე არსებობენ განსხვავებული ასპექტებიც. საბოლოო ჯამში, კვლევა არ იძლევა ძლიერ მხარდაჭერას კოგნიტური ფსიქოლოგიის კლასიკური მოდელებისთვის.

კოგნიტური ფუნქციონირება
კოგნიტური ფუნქციონირება არის აზრების დამუშავების უნარი. მისი განმარტებაა: "ინდივიდის უნარი, შეასრულოს სხვადასხვა, სწავლასთან და პრობლემების გადაჭრასთან მჭიდროდ ასოცირებული მენტალური აქტივობა. მაგალითად ვერბალური, სივრცითი, ფსიქომოტორული და სწრაფი დამუშავების უნარები." კოგნიცია ძირითადად უკავშირდება მეხსიერებას, მეტყველებას და ახალი ინფორმაციის ათვისების უნარს.ტვინს ჩვეულებრივ შეუძლია აითვისოს ახალი უნარები ზემოხსენებულ „ტერიტორიებზე“, როგორც წესი ღრმა ბავშვობაში, და შეიქმნას აზრები და დამოკიდებულება სამყაროზე. ასაკმა და დაავადებებმა შესაძლოა ზიანი მიაყენოს კოგნიტურ ფუნქციონირებას, რაც იწვევს ამნეზიას და ართულებს სწორი სიტყვების პოვნას საუბრის ან წერის დროს. მაგალითად გაფანტული სკლეროზი , იწვევს მეხსიერების დაკარგვას, ახალი ინფორმაციის ათვისების უუნარობას და დაქვეითებულ მეტყველებას.

ადამიანებს დაბადებისას ძირითად შემღხვევებში კოგნიტური ფუნქციონირების მაღალი ტევადობა აქვთ, ასე რომ, თითქმის ყველა ადამიანს აქვს სწავლისა უნარი და მეხსიერება. ინტელექტს ზომავენ და სხვა ტესტებით, თუმცა ყველა მათგანი არააკურატული და არასრულყოფილია. მსგავსი ტესტები, შედგება კითხვებისგან, ან დავალებებისგან, რომელთაგან თითოეული მათგანი ზომავს სხვადასხვა კოგნიტურ ფუნქციას, როგორებიცაა: ცნობიერების დონე, მეხსიერება, პრობლემების გადაჭრის უნარი, მოტორული უნარები, ანალიტიკური უნარები და სხვა. ღრმა ბავშვობისას(12–36 თვე ან მეტი) ტვინი ყველაზე მოქნილია ისეთ დავალებებზე ორიენტირებისთვის, რომელიც მათ სოციალურ გარემოს ეხება.
ნავსათრევი

ნავსათრევი — ხმელეთის მონაკვეთი ან მასზე გაყვანილი გზა, რომელსაც იყენებენ ნავებისა და ტვირთების ხმელეთით გადასატანად ერთი წყალსატევიდან (ტბა, მდინარე და მისთ.) მეორემდე ან მდინარის სახიფათო მონაკვეთის შემოსავლელად. ასეთი ნავსათრევი გზები ცნობილია ძველ საბერძნეთსა და ბერძნულ სამყაროში. კორინთის ტირანმა პერიანდრემ (ძვ. წ. 667–585) კორინთის ყელზე გაიყვანა ნავსათრევი გზა — დიოლკოსი, რომელიც ერთმანეთთან აკავშირებდა იონიისა და ეგეოსის ზღვებს. იგი 6–8,5 კმ სიგრძის იყო და დაახლ. ძვ. წ. 600 წლიდან ახ. წ. საუკუნემდე მოქმედებდა. საისტორიო წყაროებში კიდევ ორი ასეთი გზა დადასტურებულია რომაულ ეგვიპტეში: პირველი ალექსანდრიის ნავსადგურთან ახლოს მდებარეობდა (იხსენიებს ორიბასიოსი), სავარაუდოდ კუნძულ ფაროსის სამხრეთ კიდეზე, მეორეს იხსენიებს პტოლემე თავის წიგნში გეოგრაფიის შესახებ (, 5, 10), იგი მდინარე ნილოსის ერთ ერთ ტოტს (ცრუ შესართავი), რომელიც ლამით იყო დაფარული, და ხმელთაშუა ზღვას შორის მდებარეობდა. წყალსატევებს შორის ნავების გადასატანი ადგილები ცნობილი იყო ვენეციის რესპუბლიკაში (მდ. ადიჯესა და გარდის ტბას შორის), ძველ რუსეთში (ვოლგასა და დონს შორის), ჩრდილოეთ ამერიკაში და სხვ.
ორიბასიოს პერგამონელი

ორიბასიოს პერგამონელი [, ; დ. დაახლ. 325, პერგამონი – გ. დაახლ. 403, კონსტანტინოპოლი(?)] — ბიზანტიელი ექიმი. მედიცინა შეისწავლა ალექსანდრიაში. საექიმო პრაქტიკით დაკავებულია იყო ძირითადად კონსტანტინოპოლში, სადაც მსახურობდა იმპერატორ იულიანე განდგომილის კარზე; მისი დავალებით 361 წელს შეადგინა ანტიკური ავტორების სამედიცინო თხზულებების მიმოხილვა ჰიპოკრატედან გალენოსამდე — „საექიმო კრებული“ 70 წიგნად, რომელიც შემდეგ გამოიცა შემოკლებული, მედიცინის შემსწავლელთა დამხმარე სახელმძღვანელოს — „სინოფსისი“ — სახით 9 წიგნად. ორიბასიოსი ასევე ავტორია პოპულარული თხზულებისა „საყოველთაოდ ხელმისაწვდომი წამლები“, რომელიც განკუთვნილი იყო სამედიცინო განათლების არმქონე ადამიანებისათვის.

ორიბასიოსის ძირითადი ნაშრომი ევროპაში პირველ სამედიცინო ენციკლოპედიად ითვლება. სახელდობრ მისი წყალობით გახდა ცნობილი ანტიკურ ავტორთა მრავალი თხზულება. მასთან ერთად, ძველბერძნული სამედიცინო თხზულებების ავტორ-კომპილატორი და კომენტატორი იყო მრავალი ბიზანტიელი ექიმი, მ.შ. აეციუს ამიდელი, ალექსანდრე ტრალელი, პავლე ეგინელი. მათმა მოღვაწეობა მაკავშირებელი რგოლის როლი ითამაშა კლასიკური ძველი დროისა და არაბული, ხოლო შემდეგ ევროპული მედიცინების დაახლოებაში. იმპერატორ იულიანეს სიკვდილის შემდეგ ორიბასიოსი ანტიკური ავტორებისადმი ერთგულების გამო იდევნებოდა; იმპერატორმა ვალენტიმ იგი კონსტანტინოპოლიდან ჩრდილოეთ შავიზღვისპირეთში გადაასახლა. შუა საუკუნეების ევროპაში ორიბასიოსი ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული სამედიცინო მწერალი იყო, თუმცა გალენოსის მთელი მემკვიდრეობისადმი არასაკმარისად კრიტიკული დამოკიდებულების გამო მას თვლიან ე.წ. გალენიზმის (სქოლასტიკური მიმართულება შუა საუკუნეების ევროპის მედიცინაში) ფუძემდებლად. ორიბასიოსის თხზულებათა სრული კრებული საუკუნის მეორე ნახევარში ფრანგულ ენაზე გამოიცა პარიზში.
დარია ბერეჟიანი

დარია ბერეჟიანი (დ. 31 მარტი, 1897, ქ. ოზურგეთი — გ. 13 ივნისი, 1983) — ქირურგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1935), პროფესორი (1941), საქართველოს სსრ მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1960).

1923 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1939–1940 წლებში სსრკ-ფინეთის ომის დროს მუშაობდა სამხედრო–საველე ჰოსპიტალში ქირურგად. 1941–1943 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის საფაკულტეტო ქირურგიის კათედრის პროფესორი. 1943–1974 წლებში ამავე კათედრის გამგე, 1974 წლიდან მეცნიერ–კონსულტანტი. იყო საქართველოს სსრ-ის - მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.
აეციუს ამიდელი

აეციუს ამიდელი (, ; დ. 502 – გ. 572 ან 575) — ბიზანტიელი ექიმი, წარმოშობით ამიდიდან (მესოპოტამია). სწავლობდა ალექსანდრიაში. მსახურობდა იმპერატორ იუსტინიანე -ის ამალის უფროსად და სამეფო კარის ექიმად. ავტორია სახელმძღვანელოსი „ჩვიდმეტი წიგნი მედიცინაზე“ (შემდგომში დაიყო ოთხ ნაწილად — „ტეტრაბიბლოსად“). ეს ნამუშევარი მოიცავს არეტეოსის, გალენოსის, დიოსკორიდეს, ორიბასიოს და სხვა ავტორთა შრომების კომპილაციებს, ეგვიპტური და ეთიოპური მედიცინის რეცეპტებს, აერთიანებს იმდროინდელი ხმელთაშუაზღვისპირეთის რეგიონის სამედიცინო ცოდნის თითქმის სრულ წრეს. ნერვებს, თვალის დაავადებებს, თერაპიასა და მეანობას დათმობილი თავები თავად აეციუსის დაკვირვების შედეგებს შეიცავს. მკურნალობის რაციონალურ ხერხებსა და რეკომენდაციებთან ერთად, უმთავრესად მეანობის, ოპერატიული გინეკოლოგიისა და ქირურგიის დარგში, აეციუსი ყურადღებას უთმობდა რელიგიურ და მისტიკურ წარმოდგენებს. ზოგიერთი ნერვული და ფსიქიკური დაავადება დაუკავშირა თავის ტვინის დაზიანებას, ვარაუდობდა, რომ ბოდვითი აშლილობის დროს ზიანდებოდა არა მარტო თავის ტვინის გარსი, არამედ მისი ნივთიერებაც.
მარიამ ბეროიანი

მარიამ ბეროიანი (დ. 8 თებერვალი [ძვ. სტ. 27 იანვარი], 1892 ან 1894, თბილისი — გ. 22 ივლისი, 1960) — მსახიობი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1946), საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს მოწვევის დეპუტატი.

1913 წელს სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო თბილისში. 1922 წლიდან მსახიობად მუშაობდა თბილისის სომხურ დრამატულ თეატრში. ასრულებდა სახასიათო, დრამატულ და კომედიურ როლებს. განსაკუთრებული წარმატებით ითამაშა გაბრიელ სუნდუკიანის (სალომე — „დაქცეული ოჯახი“, ხამფერა — „ხათაბალა“), ალექსანდრე შირვანზადეს (შპანიკი — „ნამუსი“, ზარნიშანი — „ავი სული“) პიესებში. გადაღებულია მხატვრულ ფილმებში.

ჯილდოები და აღიარება
1946 — საქართველოს სახალხო არტისტი
მედალი „კავკასიის დაცვისთვის“
საპატიო ნიშნის ორდენი
მედალი „1941-1945 წლებში დიდ სამამულო ომში მამაცური შრომისთვის“

ფილმოგრაფია
1934 — „გიქორი“ — სტუმარი (რეჟ. ამასი მარტიროსიანი, „არმენფილმი“)
1935 — „პეპო“ — დარჩოს დედა (რეჟ. ამო ბეკ-ნაზაროვი, „არმენფილმი“)
ნატალია ბურმისტროვა

ნატალია ბურმისტროვა (დ. 14 მარტი, 1918, ქ. ბორისოვი, მინსკის გუბერნია — გ. 19 აგვისტო, 2008, თბილისი) — მსახიობი, სსრკ სახალხო არტისტი (1972), თბილისის საპატიო მოქალაქე (1985), ღირსების ორდენის კავალერი (1997).

ბიოგრაფია
ნატალია ბურმისტროვა დაიბადა 1918 წლის 14 მარტს ბელორუსიის ქალაქ ბორისოვში, პროვინციელი მსახიობების ოჯახში. 1936 წელს დაამთავრა ქ. ბალაშოვის საშუალო სკოლა და გახდა ტომსკის დრამისა და კომედიის თეატრის დასის წევრი, ხოლო მოგვიანებით მუშაობდა პეტროპავლოვსკის დრამატულ თეატრში, გორკის დრამის თეატრში და სხვა. მეორე მსოფლიო ომის მონაწილე. 1941 წლიდან იყო სანიტარული მატარებლის სანიტარი, შემდეგ მოძრავი საფრონტო თეატრის მსახიობი.

1948 წლიდან თბილისის გრიბოედოვის სახელობის დრამატული თეატრის წამყვანი მსახიობი გახდა. ითამაშა 200-მდე მთავარი როლი. თეატრში განასახიერა როლები: ნინა ზარეჩნაია („თოლია“, ანტონ ჩეხოვი), ტანია („ტანია“, ალექსი არბუზოვი), მაშა („ცოცხალი ლეში“, ლევ ტოლსტოი), ლუიზა („ვერაგობა და სიყვარული“, ფრიდრიხ შილერი), ლიდია ვასილის ასული ჟერბერი („ძველმოდური კომედია“, ალექსი არბუზოვი), გაიანე („ჩაძირული ქვები“, ილო მოსაშვილი) და სხვა. იყო საქართველოს სსრ-ის და მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.

ნატალია ბურმისტროვა გარდაიცვალა 2008 წლის 19 აგვისტოს. დაკრძალულია თბილისში, საბურთალოს პანთეონში.

2018 წლის 14 მარტს, გრიბოედოვის თეატრში აღინიშნა ნატალია ბურმისტროვას 100 წლის იუბილე და გაიხსნა მისი სახელობის საგრიმიორო.

ჯილდოები
1950 — საპატიო ნიშნის ორდენი
1954 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
1958 — შრომის წითელი დროშის ორდენი
1961 — საქართველოს სახალხო არტისტი
1972 — სსრკ სახალხო არტისტი
1985 — თბილისის საპატიო მოქალაქე
1997 — ღირსების ორდენი
ანაზარბოსი

ანაზარბოსი , ანაზარბა — ყოფილი ქალაქი კილიკიაში (ანატოლია), რომელსაც დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა რომაულ და ბიზანტიურ პერიოდებში. განლაგებულია დღევანდელი თურქეთის სამხრეთ-ცენტრალურ ნაწილში. პირველი დასახლება აქ რომაელებმა შექმნეს ახ. წ. 19 წელს, ავგუსტუსის ვიზიტის შემდეგ (ეწოდა ). საუკუნეში ანაზარბოსი კილიკიის პროვინციის დედაქალაქ თარსუსთან მეტოქეობდა. იმპერატორ დიოკლეტიანეს დროს გახდა ახალი პროვინციის — კილიკია-სეკუნდას ცენტრი. ბიზანტიის იმპერიაში საარქიეპისკოპოსო იყო. საუკუნეში მიწისძვრამ დაანგრია. ხელახლა აშენდა ჯერ როგორც იუსტინოპოლი, ხოლო შემდეგ როგორც იუსტინიანოპოლი.

მუსლიმთა მიერ დაპყრობის შემდეგ აინ-ზარბაჰი უწოდეს. ამ პერიოდში ქალაქმა თავისი სტრატეგიული მნიშვნელობა შეინარჩუნა. დაახლოებით 962 წელს იგი ბიზანტიას დაუბრუნდა ნიკიფორე ფოკას მიერ. ჯვაროსნული ლაშქრობების დროს გაუკაცრიელდა. საუკუნის დასაწყისში კილიკიის სომეხთა სამეფოს დედაქალაქი გახდა და ანავარზა ეწოდა. 1374 წელს ეგვიპტელმა მამლუქებმა საბოლოოდ გაანადგურეს.

ანაზარბოსის ნანგრევებში დგას ბიზანტიურ-სომხური ციხესიმაგრე — კილიკიის საუკეთესო შუასაუკუნოვანი ძეგლი. ასევე შემორჩენილია რომაული ტრიუმფალური თაღი, თეატრი, სტადიონი, ამფითეატრი, აკვედუკები და რამდენიმე ბიზანტიური ეკლესიის ნანგრევები.

გალერეა
არეტეოსი

არეტეოსი, არეტეოს კაპადოკიელი (, ; დ. დაახლ. 81 – გ. დაახლ. 138) — რომაელი ექიმი. წარმოშობით ბერძენი იყო, რომის მცირეაზიური პროვინციიდან — კაპადოკიიდან. მედიცინას სწავლობდა ალექსანდრიის საექიმო სკოლაში, რომლის დამთავრების მოწმობა საუკეთესო რეკომენდაცია იყო და სამეფო კარის თანამდებობებისკენ გზას უხსნიდა. ავტორია თხზულებებისა „მწვავე და ქრონიკული დაავადებების მიზეზებსა და სიმპტომებზე“, „მწვავე და ქრონიკული დაავადებების მკურნალობაზე“. არეტეოსი როგორც ეპიდემიურ დაავადებას ისე აკვირდებოდა „სირიის წყლულს“, რომლის აღწერა შეესაბამება ხახისა და ხორხის დიფთერიის კლინიკურ სურათს. დაწვრილებით აღწერა დიფთერიული კრუპის, კეთრის, შაქრიანი დიაბეტის, პნევმონიის, ასთმის კლინიკური სურათები. დაადგინა, რომ ასთმა ყველაზე ხშირად ხვდებოდა თაბაშირთან, კირთან მომუშავე ადამიანებს, აბანოების მეცეცხლურებს. აუსკულტაციის შემოღებამდე დიდი ხნით ადრე შეძლო გულის მოსმენა და მისი ხმაური დაავადებების ნიშნად მიუთითა. დიდ ყურადღება დაუთმო ნერვული სისტემის დაავადებებს: ეპილეფსიას, დამბლას, ტეტანუსს და სხვ. ახსნა თავის ტვინის დაზიანებული ნაწილის საპირისპირო მხარეს დამბლის წარმოქმნის მიზეზი, აღწერა მამოძრავებელი გამტარი გზების ჯვარედინი.
აუსკულტაცია

აუსკულტაცია ( — მოსმენა) — შინაგანი ორგანოების გამოკვლევის ერთ-ერთი ძირითადი მეთოდი ამ ორგანოებში წარმოშობილი ხმიანობის მოსმენით. ორგანოს მოსმენა შეიძლება უშუალოდ ყურით ან სპეციალური ხელსაწყოების — სტეთოსკოპისა და ფონენდოსკოპის საშუალებით. გულის გამოკვლევა მოსმენით პირველად შემოიღო ბერძენმა ექიმმა არეტეოსმა. თანამედროვე აუსკულტაციის ფუძემდებლად ითვლება ფრანგი ექიმი რენე თეოფილ იაცინტ ლაენეკი, რომელმაც პირველად (1819) გამოიყენა სტეთოსკოპი.

კლინიკურ პრაქტიკაში აუსკულტაციის მეთოდის გავრცელებაში დიდი წვლილი შეიტანა ფრანგმა თერაპევტმა პიერ ადოლფ პიორიმ, იოსეფ ფონ შკოდამ, სერგეი ბოტკინმა, გრიგოლ ზახარინმა, თეოფილე იანოვსკიმ, ალექსი ოსტროუმოვმა, ვასილი ობრაზცოვმა. ხმიანობის პირველი გრაფიკული ჩანაწერი გააკეთა ვილემ ეინტჰოვენმა (1894).

აუსკულტაციისათვის უმეტესად იყენებენ ფონენდოსკოპს, რომელიც მემბრანიანი ღრუ კაფსულისა და რეზინის ორი მილისაგან შედგება. კაფსულას ადებენ ავადმყოფის სხეულს, მემბრანა გადასცემს ამა თუ იმ ორგანოში წარმოშობილ ხმიანობას, რომელსაც მილების საშუალებით ისმენს ექიმი. ფილტვების აუსკულტაციით ისმენენ სუნთქვით ხმაურს, გარკვეული დაავადებისათვის დამახასიათებელ სხვადასხვაგვარ ხიხინს; გულის ტონების ცვალებადობისა და გულში წარმოქმნილი შუილის მიხედვით განსაზღვრავენ გულის მოქმედებას, დაავადებას. არტერიებს ისმენენ სისხლის წნევის გასინჯვის დროს, მუცლის აუსკულტაციით ადგენენ კუჭისა და ნაწლავების პერისტალტიკას, ორსულობის დროს ნაყოფის გულისცემას და ა. შ.

ვეტერინარიაში აუსკულტაციას იყენებენ ცხოველის გულ-სისხლძარღვთა, სასუნთქი და კუჭ-ნაწლავის სისტემების დაავადებათა დიაგნოსტიკისათვის. ორგანოს პირდაპირი აუსკულტაციით მოსმენისას ცხოველის სხეულის მოსასმენ ნაწილს აფარებენ ზეწარს ან პირსახოცს. არაპირდაპირი აუსკულტაციისათვის სტეთოსკოპსა და ფონენდოსკოპს იყენებენ.
თეიმურაზ დავითაშვილი (ინჟინერი)

თეიმურაზ დავითაშვილი (დ. 19 აპრილი, 1919, ქუთაისი — გ. 2010) — ქართველი ინჟინერი, პედაგოგი.

1941 წელს დაამთავრა თბილისის რკინიგზის ტრანსპორტის ინსტიტუტი ინჟინერ-მექანიკოსის სპეციალობით. შრომითი საქმიანობის დაიწყო თბილისის ჩარხსაშენებელი ქარხნაში ტექნიკური სამსახურის კონტროლიორად. 1952-1988 წლებში იყო საქართველოს სსრ საავტომობილო ტრანსპორტის მინისტრი. მისი 36 წლის მინისტრობის პერიოდში ყველა ქალაქსა და რაიონულ ცენტრში ამოქმედდა 200-ზე მეტი ავტოსატრანსპორტო საწარმო, ავტოსარემონტო ქარხანა და დარგის სხვა თანმხლები ობიექტი. იყო საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სახელმწიფო საგამოცდო კომისიის უცვლელი თავმჯდომარე. დიდი წვლილი მიუძღვის საავტომობილო დარგის პროფესიონალ ხელმძღვანელ მუშაკთა პლეადის აღზრდაში. საავტომობილო ტრანსპორტის დარგის სპეციალისტი, ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანი. იყო საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს რამდენიმე მოწვევის დეპუტატი.

ჯილდოები
1996 ღირსების ორდენი (საქართველოში ავტოტრანსპორტის განვითარების საქმეში შეტანილი წვლილისა და ამ დარგში ნაყოფიერი მოღვაწეობისათვის)
1985 საქართველოს სახელმწიფო პრემია
ნასიბა ზეინალოვა

ნასიბა ჯანგირ-ყიზი ზეინალოვა (; დ. 20 აპრილი 1916, ბაქო — გ. 10 მარტი 2004, ბაქო) — აზერბაიჯანელი მსახიობი, აზერბაიჯანის სსრ სახალხო არტისტი (1967), აზერბაიჯანის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1974 და 1981). სახელი გაითქვა თავისი კომედიური როლებით.

ცხოვრება
დაიბადა 1916 წლის 20 აპრილს ბაქოში ვაჭრისა და მსახიობის ჯანგირ ზეინალოვის ოჯახში.

1918 წლის მარტის მოვლენების დაწყებამდე ზეინალოვების ოჯახი ირანში გაიქცა. ჯანგირი 1918 წლის ნოემბერში სახლისკენ მომავალი ხომალდში ტიფისაგან გარდაიცვალა, როდესაც გოგონა ორი წლის იყო.

სკოლის პერიოდიდან დაკავებული იყო ხალხური ცეკვებით. 1932 წელს რზა თაჰმასიბის დრამწრეში ჩაირიცხა. 1937 წელს თეატრალური ჯგუფის შემადგენლობაში აზერბაიჯანის ქალაქებში იყო გასტროლებზე. 1938 წლის 4 აპრილს იგი მიიღეს აზერბაიჯანის მუსკომედიის თეატრში, პირველი კატეგორიის მსახიობად. იმავდროულად ჩაირიცხა თეატრალურ ტექნიკუმში სამსახიობო ფაკულტეტზე, რომელიც 1942 წელს დაამთავრა.

აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში მუსიკალური თეატრის განვითარებაში შეტანილი დიდი წლილისათვის 1960 წლის 24 მაისს — დამსახურებული არტისტის საპატიო წოდება, ხოლო 1967 წელს სახალხო არტისტის საპატიო წოდება მიენიჭა.

გარდაიცვალა 2004 წლის 10 მარტს, ბაქოში. დაკრძალულია საპატიო ხეივანში.
ყაზახეთის საპროტესტო აქციები (2022)

საპროტესტო გამოსვლები ყაზახეთში დაიწყო 2022 წლის 2 იანვარს, მას შემდეგ, რაც გაზზე ფასები მკვეთრად გაიზარდა, რაც ყაზახეთის მთავრობის განცხადებით, გამოწვეული იყო მასზე მაღალი მოთხოვნით და ფასის პოლიტიკის რეგულაციით. საპროტესტო გამოსვლები თავდაპირველად დაიწყო სანავთობო ქალაქ ჟანაოზენში, მაგრამ სწრაფად მოედო ქვეყნის სხვა ქალაქებსაც, მათ შორის ქვეყნის უდიდეს ქალაქ ალმათისაც. საპასუხოდ, პრეზიდენტმა ყასიმ-ჟომართ თოყაევმა გამოაცხადა საგანგებო მდგომარეობა მანგისთაუს რაიონსა და ალმათიში, რაც 5 იანვრიდან ამოქმედდა. იმავე დღეს გადადგა ქვეყნის მთავრობა პრემიერ-მინისტრის, ასქარ მამინის ხელმძღვანელობით.
მორმონიზმი

მორმონიზმი (თვითსახელწოდება — „უკანასკნელი ჟამის წმინდანები“) — ჯოზეფ სმითის მიერ 1830 წელს დაარსებული რელიგიური მიმდინარეობა. მისი მიმდევრები ძირითადად ცხოვრობენ აშშ-ში ასევე, ლათინურ ამერიკაში, კანადაში, ევროპასა და ფილიპინებში. საერთო რაოდენობა 16 მილიონზე მეტი. მორმონიზმის მიხედვით ღმერთისაგან შთაგონებული სიტყვის ოთხი წყარო არსებობს: ბიბლია, მორმონთა წიგნი, დოქტრინები და აღთქმები და ძვირფასი მარგალიტი, რომელთაგან ყველაზე „სწორად“ ჯოზეფ სმითი მორმონთა წიგნს მიიჩნევდა, რომელიც თავად დაწერა 1830-წელს. მას ბევრი ადამიანი აკრიტიკებს, როგორც „ჭეშმარიტი“ რელიგიიდან გადახვეულს.

ისტორია
მორმონიზმის მიხედვით, 1823-წელს ჯოზეფ სმითს ნიუ იორკის შტატში ჰქონდა ხილვა. ამ დროს მას გამოეცხადა ანგელოზი სახელად მორონი, რომელმაც უთხრა მას ახლომდებარე ბორცვზე დამარხული გრავირებული ოქროს ფირფიტების შესახებ. ოთხი წლის შემდეგ მან გათხარა ეს ფირფიტები და 1830-წელს გადათარგმნა ისინი ინგლისურ ენაზე. ამ ფირფიტებში საუბარი იყო ისრაელიტებზე, მცხოვრებნი ქრისტეზე საუკუნეებით ადრე, რომლებმაც დატოვეს სამშობლო და გადასახლდნენ ამერიკაში და ასწავლიდნენ ძველ რელიგიას. სმითის თქმით: მან აღადგინა ეს ძველი და „ჭეშმარიტი“ რელიგია, რომლისგანაც წარმოიშვა სხვა ქრისტიანული რელიგიური მიმდინარეობები. ეკლესიის დაარსებიდან მალევე სმითი და მისი მიმდევრები გადავიდნენ ოჰაიოში სადაც, ეკლესიის ცნობილმა მქადაგებელმა სიდნი რიგდონმა მიიღო მორმონიოზმი. შემდეგ მისურის შტატში დააარსეს სიონი, თუმცა იქ მცხოვრებ არამორმონებთან მოუხდათ დაპირისპირება, რამაც მორმონთა ქონების განადგურება გამოიწვია. დაპირისპირებამ გამოიწვია ის, რომ 15000 მორმონმა დატოვა მისური და ილინოისში გადასახლდა სადაც, სმითმა დააარსა ქალაქი ნავუ 1939-წელს. იქ კომერციულმა წარმატებამ და მზარდმა პოლიტიკურმა ძალაუფლებამ, კვლავ გამოიწვია ადგილობრივებთან შეტაკება. სმითმა დაამარცხა არამორმონები, რამაც ამ უკანასკნელებთან ურთიერთობა კიდევ უფრო გაამწვავა. მათ დაიჭირეს სმითი მისი ძმითურთ და მოკლეს 1844-წელს.

სწავლება
მორმონიზმის მიხედვით:

ღმერთი ყოველთვის იყო უმაღლესი არსება მაგრამ, ამ სტატუსს სწორი ცხოვრებითა და დიდი ძალისხმევით მიაღწია.
ღმერთს აქვს ხორციელი ფორმა.
ძველი მოსაზრებით (რომელსაც დღეს აღარ იზიარებენ) ადამი ღმერთი და იესოს მამაა.
მორმონთა აზრით იმქვეყნიურ სამყაროში ოთხი სხვადასხვა დონის სამეფოა, ესენია: ციური სამეფო, მიწიერი სამეფო, ხორციელი სამეფო და ბნელეთის სამეფო.
მორმონიზმი არ ცნობს სამებას არამედ, თვლის, რომ იგი სამი განსხვავებული ღმერთია.
მორმონები მისდევენ ცხოვრების მკაცრ წესს, რომელიც არ აძლევს მათ: ალკოჰოლის, ჩაის, ყავის ან თამბაქოს მოხმარების საშუალებას. მათთვის უმნიშვნელოვანესია ოჯახური ცხოვრება, ავტორიტეტების პატივისცემა და მისიონერობა.
გრიგოლ ზამბახიძე

გრიგოლ ზამბახიძე (დ. 30 ნოემბერი, 1911, ფოთი, — გ. 26 მაისი, 1962, თბილისი) — ქართველი ჰიდროტექნიკოსი. საქართველოს სსრ დამსახურებული ინჟინერი (1961).

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 1936–1941 წლებში მუშაობდა სხვადასხვა პასუხსაგებ თანამდებობაზე. 1941–1944 წლებში იყო საქართველოს სსრ წყალთა მეურნეობის სახალხო კომისარი, ხოლო 1944–1948 წლებში — საქართველოს კპ ცენტრალური კომიტეტის მრეწველობის განყოფილების გამგე, ხელმძღვანელობდა დედაქალაქის ღირსშესანიშნაობად ქცეული მრავალი სამოქალაქო და სამრეწველო ობიექტის აგებას. 1954-1956 წლებში იყო საქართველოს სსრ სამშენებლო მასალების მრეწველობის მინისტრი. 1956-1958 წლებში საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს მუდმივი წარმომადგენელი მოსკოვში. ეწეოდა სამეცნიერო-კვლევით მუშაობას ჰიდრავლიკის დარგში. მის მიერ საფუძვლიანადაა შესწავლილი და გადაჭრილი წყლის ნაკადისა და მდინარეთა გამრუდებულ მონაკვეთზე მყარი სხეულების მოძრაობის პრობლემა. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები. ფოთში ერთ-ერთი ქუჩა მის სახელს ატარებს.
ერეტრია

ერეტრია — ქალაქი ცენტრალურ საბერძნეთში, კუნძულ ევბეის დასავლეთით, ისტორიული, ამავე სახელწოდების ქალაქის ადგილზე. ქალკისიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 18 კილომეტრზე და ათენიდან ჩრდილოეთით 46 კილომეტრში. ერეტრიის დიმის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2011 წლის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 4166 ადამიანი.

კლიმატი
ერეტრიის ტერიტორიაზე გაბატონებულია ხმელთაშუა ზღვის კლიმატი. ზომიერად ცხელი, მშრალი ზაფხული, მაგრამ რბილი და „მოკლე“ ზამთარი. საკურორტო სეზონის დროს ჰაერი თბება + 26°-მდე. წლის განმავლობაში ერეტრიაში დაახლოებით 500-600 მმ ნალექი მოდის.

ისტორია
ძველი ერეტრია იყო საბერძნეთის პოლისი და დიდი ხნის განმავლობაში კონკურენციას უწევდა ქალკისს. პირველი დასახლება, რომელიც შეიძლება მივიჩნიოთ ერეტრიის წინამორბედად, გაჩნდა დაახლოებით ძვ. წ. 3000 წელს. ახლანდელი ქალაქის გვერდით, ნაყოფიერი ხეობის შუაგულში. თუმცა, შემდეგ დასახლება უნდა გადასულიყო ბორცვზე, სადაც მოგვიანებით განთავსდა ქალაქის აკროპოლისი. მიკენური პერიოდიდან დასახლება უკვე საკმაოდ მნიშვნელოვანი იყო. ერეტრია მოიხსენიება „ილიადაშიც“. ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს ძველი ბერძნული სიტყვიდან „ “, რაც ითარგმნება როგორც „ნიჩბის მოსმა“, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ სულ მცირე ჰომეროსის დროიდან ქალაქის მაცხოვრებლები ნაოსნობას ეწეოდნენ.

ძვ. წ. 825 წელს დიდი ხანძრის შედეგად ერეტრიელები იძლებულები გახდნენ მიეტოვებინათ სახლები და გადასულიყვნენ ქალაქის სიახლოვეს ნოტიოს-ევოიკოსის სრუტისაკენ. ქალაქმა სწრაფად დაიწყო ზრდა და აყვავება. საზღვაო გზების კვეთაზე მოხერხებულმა მდებარეობამ (კონტინენტურ საბერძნეთს აკავშირებდა ეგეოსის ზღვისა და მცირე აზიის კუნძულებთან) სწრაფად აქცია ერეტრია მაშინდელი ელადის ერთ-ერთ წამყვან პოლისად. მან თავის სამფლობელოებს შემოუერთა კუნძლი ანდროსი, ტინოსი, კეა და ბეოტიის მიწების ნაწილი. ქალაქმა ერთ-ერთმა პირველმა დაიწყო საკუთარი მონეტის მოჭრა.

ერეტრიაში სამეფო ძალაუფლების შესახებ ცნობები არ არის შემონახული, რაც შესაძლოა მის ადრეულ გაუქმებაზე მიუთითებდეს. ყოველ შემთხვევაში ძვ. წ. საუკუნის დასაწყისიდან ქალაქის ძალაუფლება თავმოყრილი იყო ე. წ. „ცხენოსნების“ ჰიპეისების ხელში. სტრაბონი ირწმუნება, რომ ადგილობრივი არმია მოითვლიდა 3000 მძიმედ შეიარაღებულ ჯარისკაცს, 600 მხედარს და 60 ეტლს, რომელთა აღჭურვა იმდროინდელ პირობებში მხოლოდ კლანური თავადაზნაურობის წარმომადგენლებს თუ შეეძლოთ.

მოსახლეობა
ორგაზმის სხვაობა

ორგაზმის სხვაობა, იგივე სიამოვნების სხვაობა — სოციალური ფენომენი, რომელიც გულისხმობს ზოგად შეუსაბამობას ჰეტეროსექსუალ წყვილებში ქალსა და კაცს შორის სქესობრივი აქტის დროს სექსუალური სიამოვნების მიღების — კერძოდ, ორგაზმის მიღწევის სიხშირის — კუთხით. დღესდღეობით გამოკვლეულ ყველა დემოგრაფიულ კატეგორიაში ქალები ორგაზმის მიღწევის ყველაზე დაბალ სიხშირეს კაცებთან სექსუალური აქტივობებისას აფიქსირებენ. მკვლევრების აზრით, ორგაზმის სხვაობას შეიძლება რამდენიმე ფაქტორი განაპირობებდეს.

სხვაობის განმაპირობებელ შესაძლო ფაქტორებს შორისაა კაცის სხეულზე ფოკუსირება, პრელუდიის ნაკლებობა, მხოლოდ პენეტრაციული სექსით დაკავება და სხვა ფსიქოლოგიური და ფიზიკური მიზეზები. ორგაზმის სხვაობის მკვლევარი ლორი მიტცი ამტკიცებს, რომ გენდერული უთანასწორობის ამ ფორმის გამომწვევი მთავარი მიზეზია „კლიტორის კულტურული უცოდინრობა“ და ის ფაქტი, რომ ხშირია „ქალის გენიტალიების არასწორად გაიგივება მხოლოდ იმ ერთ ნაწილთან (ვაგინასთან), რომელიც ორგაზმს კაცს აღწევინებს და არა — ქალს“.
კონსტანტინე ილურიძე

კონსტანტინე ილურიძე (დ. 10 მაისი, 1910, სოფ. მეჯვრისხევი, გორის რაიონი — გ. 1989) — წარმოების ნოვატორი.

დაიბადა გლეხის ოჯახში. მუშაობდა მჭედლად თბილისის ელექტროვაგონმშემკეთებელ ქარხანაში. საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს ოთხი მოწვევის დეპუტატი. თბილისის საპატიო მოქალაქე.

ჯილდოები
1979 — თბილისის საპატიო მოქალაქეები
1981 — სოციალისტური შრომის გმირი
ლენინის ორდენი