iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კინგ-ედუარდ-პოინტი

კინგ-ედუარდ-პოინტი – დიდი ბრიტანეთის ანტარქტიდის კვლევის მუდმივი კვლევითი სადგური სამხრეთ ჯორჯიის კუნძულზე. ბრიტანეთის ზღვისიქითა ტერიტორიების სამხრეთი ჯორჯია და სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულების დედაქალაქი. ის მდებარეობს კამბერლენდის აღმოსავლეთ ყურეში, კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროზე. დასახლება მოსახლეობის რაოდენობით მსოფლიოში მეორე ყველაზე პატარა დედაქალაქია, პალაუს დედაქალაქ ნგერულმუდის შემდეგ.

ისტორია
დასახლება კინგ-ედუარდ-პოინტს სახელი მეფე ედუარდ -ის პატივსაცემად ეწოდა. დასახლება გრიუტვიკენი (ნორვეგიულად და შვედურად ქოთნის ყურე) ახლოს მდებარეობს და სახელი სელაპებზე მონადირეების პატივსაცემად ეწოდა. ორივე ეს ადგილი მეფე ედუარდის ყურის გასწვრივ მდებარეობს.

კინგ-ედუარდ-პოინტში ფოსტა 1909 წელს დაარსდა და მას შემდეგ ფუნქციონირებს, ფოლკლენდის ომის გარდა. კინგ-ედუარდ-პოინტში უძველესი შენობა 1914 წელს აშენებული საბაჟო საწყობი და ციხეა.

1925 წელს აშენდა ასაწყობი ლაბორატორია „დისქავერი ჰაუსი“ და ექვსი წლის განმავლობაში ბიოლოგების მიერ გამოიყენებოდა ვეშაპის ლეშებიდან ნიმუშების შესაგროვებლად. 1929 წელს „დისქავერი “ ოკეანოგრაფიული კვლევებისთვის გაიხსნა.

არგენტინელი ჯარისკაცები კინგ-ედუარდ-პოინტთან 1982 წლის 24 მარტს ჩავიდნენ და ის 3 აპრილს დაიკავეს. ბრიტანელებმა კინგ-ედუარდ-პოინტი აპრილის ბოლოს დაიბრუნეს.

გეოგრაფია
ამ ტერიტორიაზე ბინადრობენ ზღვის სპილოები და ზღვის კატები. კინგ-ედუარდ-პოინტში შემოყვანილი იქნა კატები, მაგრამ უკანასკნელი მათგანი დაიღუპა 1980 წელს.

კლიმატი
კინგ-ედუარდ-პოინტსა და გრიუტვიკენს ტუნდრის კლიმატი აქვს (კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაცია ), ხანგრძლივი ცივი ზამთრითა და მოკლე გრილი ზაფხულით. ყველაზე მაღალი ტემპერატურა, რომელიც როდესმე დარეგისტრირებულა გრიუტვიკენში/კინგ-ედუარდ-პოინტში, დაფიქსირებულია 1922 წლის 10 მარტს და შეადგინა 28,8 ° (83,8 °).
ფერან რუისი

ფერან რუის მარტი (დ. 26 აპრილი, 2003) — ესპანელი პროფესიონალი ფეხბურთელი, რომელიც თამაშობს მარჯვენა მცველის პოზიციაზე „ჟირონა ბ“-ში.

საკლუბო კარიერა
ოლოტში დაბადებული, მაგრამ კატალონიაში, ჟირონას პროვინციაში, სანტა პაუში გაზრდილი რუისი 2018 წელს შეუერთდა „რეალ მადრიდის“ ახალგაზრდულ გუნდს, მას შემდეგ, რაც თამაშობდა „ჟირონასა“ და „სანტა პაუს“ გუნდებში. 2022 წლის აგვისტოში, გუნდში თამაშის დასრულების შემდეგ, ის „ ინტერნასიონალში“ გადაიყვანეს მას შემდეგ, რაც „რეალ მადრიდმა“ კლუბთან შეთანხმებას მიაღწია, რომლის მიხედვითაც „ინტერნასიონალი“ მათ გუნდად ქცეულიყო.

2023–24 წლების სეზონის წინ, რუისი შეიყვანეს „რეალ მადრიდის “-ის შემადგენლობაში, რომელიც ასევე „ტერსერა ფედერასიონშია“ და გუნდს ჯგუფში ჩემპიონის ტიტულის მოპოვებაში დაეხმარა. 2024 წლის 12 ივლისს ის თავის ყოფილ კლუბ „ჟირონაში“ დაბრუნდა, სადაც ასევე მეხუთე დივიზიონში სარეზერვო გუნდში გაგზავნეს.

რუისის დებიუტი პირველ გუნდში - და „ლა ლიგაში“ - 2024 წლის 10 ნოემბერს შედგა, როდესაც მეორე ტაიმში იანგელ ერერას ნაცვლად შევიდა მოედანზე „ხეტაფესთან“ 1-0 მოგებულ გასვლით მატჩში; მისმა დებიუტმა კლუბისა და მწვრთნელ მიხელის მხრიდან მკაცრი კრიტიკა გამოიწვია მისი სამსჯავრო საკითხების გამო.

საერთაშორისო კარიერა
რუისი ესპანეთის 16-წლამდელთა ნაკრებში თამაშობდა.

პირადი ცხოვრება
2023 წლის სექტემბერში რუისი და „რეალ მადრიდის“ კიდევ სამი მოთამაშე (ხუან როდრიგესი, ანდრეს გარსია და რაულ ასენსიო) არასრულწლოვნის სექსუალური ვიდეოს გავრცელებაში დაადანაშაულეს.
მარიან ტუდელა

მარიან დელეონ გერერო ტუდელა (, დ. დაახლ. 1945) — ჩრდილოეთ მარიანას კუნძულების პოლიტიკოსი, რომელსაც 2014 წლის ივნისიდან 2015 წლის იანვრამდე ეკავა საიპანის, თანამეგობრობის დედაქალაქის, მერის თანამდებობა. ის საიპანის მერად გუბერნატორმა ელოი ინოსმა დანიშნა, რათა შეევსო მერ დონალდ ფლორესის დარჩენილი ვადა მისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების დროს გარდაცვალების შემდეგ. ტუდელა იყო საიპანის პირველი ქალი მერი, ასევე პირველი ქალი, რომელმაც ისტორიაში ჩრდილოეთ მარიანას კუნძულების ნებისმიერი მუნიციპალიტეტის მერის თანამდებობას იკავებდა.

ბიოგრაფია
პოლიტიკაში მოსვლამდე, ტუდელა მუშაობდა ჩრდილოეთ მარიანას კუნძულების თანამეგობრობის სამედიცინო საცნობარო პროგრამის ოფისში ჰონოლულუში, ჰავაი.

2014 წლის 2 ივნისს, საიპანის მოქმედი მერი დონალდ ფლორესი, რომელიც მაშინ მეორე ვადით მსახურობდა, სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას ინსულტის შედეგად გარდაიცვალა. გუბერნატორმა ელოი ინოსმა ტუდელა საიპანის მერის მოვალეობის შემსრულებლად დანიშნა 2014 წლის 3 ივნისს, ფლორესის დარჩენილი ვადის განმავლობაში, რომელიც 2015 წლის იანვარში იწურებოდა .

2018 წლის მარტში ტუდელამ კვლავ წამოაყენა თავისი კანდიდატურა საიპანის მერის პოსტზე, მოქმედი მერისთვის, აპატანგისთვის, კონკურენციის გაწევის მიზნით. თუმცა, მოგვიანებით ის გამოეთიშა კამპანიას და მხარი დაუჭირა რამონ ბლას „რბ“ კამაჩოს საიპანის მერის პოსტზე. მერი დევიდ მ. აპატანგი ხელახლა აირჩიეს მეორე ვადით 2018 წლის ნოემბერში.
ფსკოვის არქიტექტურული სკოლის ეკლესიები

ფსკოვის არქიტექტურული სკოლის ეკლესიები — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი, რომელიც სიაში შეიტანეს 2019 წელს. ობიექტი მოიცავს ათ ეკლესიას ან მონასტერს და მათთან დაკავშირებულ შენობებს რომელიც მდებარეობს რუსეთის ფედერაციის ქალაქ ფსკოვის გარშემო. იგი წარმოადგენს ფსკოვის სკოლის ნამუშევრებს, რომელიც ეფუძნებოდა ბიზანტიურ და ნოვგოროდის ტრადიციებს და შემდეგ დაუკავშირდა ადგილობრივ ხალხურ ტრადიციებს. ეკლესიები თარიღდება - საუკუნით, მაგრამ ამ სტილის არქიტექურა და საუკუნეებშია აღმოჩენილი. ფსკოველი არქიტექტორები მუშაობდნენ რუსულ ქალაქებში, მათ შორის მოსკოვში, ყაზანში და სვიაჟსკში. იგი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანეს მსოფლიო მემკვიდრეობის კომიტეტის 43-ე სესიის გადაწყვეტილებით 2019 წლის ივლისში.
ჯომონის პრეისტორიული ადგილები

ჯომონის პრეისტორიული ადგილები — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ობიექტი, რომელიც შედგება ჯომონის პერიოდის 17 არქეოლოგიური ძეგლისგან ჰოკაიდოში და ჩრდილოეთ ტოჰოკუში, იაპონია. ჯომონის პერიოდი გრძელდებოდა 10 000 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში და წარმოადგენს „მომთაბარე წინა-სასოფლო-სამეურნეო ცხოვრების წესს და პრეისტორიული ხალხის რთულ სულიერ კულტურას“. 2021 წელს -მა რეკომენდაცია გაუწია ჩვიდმეტი ძეგლს, და კრიტერიუმების მიხედვით. შემდეგ იგი ოფიციალურად შეტანეს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში 2021 წლის 27 ივლისს.
კარლო დორია

კარლო დორია, ტურსის პირველი ჰერცოგი (1 აგვისტო, 1576 — 9 იანვარი, 1650) — გენუელი გენერალი, რომელიც ესპანეთის მხარეს იბრძოდა მანტუის მემკვიდრეობისათვის ომის დროს.

ბიოგრაფია
კარლო დორია ჯიოვანი ანდრეა დორიას მეორე ვაჟი იყო.

1595 წელს მამამისმა მას გენუაში მდებარე სტრადა ნუოვას პალაცო დორია ტურსი გადასცა. 1621 წელს, ქიოსის ბრძოლაში მეომართა ერთ ფრთას მეთაურობდა. ორი წლის შემდეგ მსახურობდა ესპანურ საზღვაო სკვადრონში, ან სკვადრა-დი-ჯენოვაში, ფილიპე მეოთხის ქვეშ, და 1625 წელს ჩართული იყო გენუის დახმარების მისიაში. იყო იტალიის საკონსულოს პრეზიდენტი და ესპანური ფლოტის ხელმძღვანელი იტალიაში. მოგვიანებით იყო ესპანეთის ელჩი ვენასა და რეგენსბურგის თათბირში. 1630 წელს იბრძოლა და დამარცხდა ვეილანეში, მანტუის მემკვიდრეობისათვის ომის დროს.
მარგარეტ ბოჰემიელი (უნგრეთის დედოფალი)

მარგარეტ ბოჰემიელი (ასევე ცნობილია როგორც მარგარეტ ლუქსემბურგელი; 24 მაისი, 1335 — 1349, ოქტომბრამდე) — უნგრეთის დედოფალი, ლუი უნგრელის მეუღლე. იყო კარლ , საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორის მეორე ქალიშვილი მის პირველ ცოლ, ბლანშ ვალუელთან. იყო ლუქსემბურგების სახლის წევრი.
ცხოვრება
მარგარეტი მამამისის პირველი ცოლის მეორე შვილი იყო. ორი წლის ასაკში დანიშნეს ამადეო , სავოის გრაფზე, ამის შესახებ კონტრაქტს კი 1338 წელს, 7 მარტს მოეწერა ხელი. მიუხედავად ამისა, კონტრაქტი დაირღვა და ამადეომ მარგარეტის ბიძაშვილი, ბონა ბურბონელი მოიყვანა ცოლად.

შვიდი წლის ასაკში, 1342 წელს, მარგარეტი ლუი უნგრელს გააყოლეს ცოლად.

ქორწინებამ მხოლოდ შვიდ წელს გასტანა და მემკვიდრეები არ გაჩენილან, სავარაუდოდ მარგარეტის მცირე ასაკის გამო. გარდაიცვალა 1349 წელს, 14 წლის ასაკში, და სავარაუდოდ სეკეშფეჰერვარის ბაზილიკაში დამარხეს. მისმა ქმარმა ოთხი წლის შემდეგ ელიზაბეტა ბოსნიელი მოიყვანა ცოლად.
ეპისკოპი

ეპისკოპი  — ბრიტანეთის ზღვისიქითა ტერიტორია აკროტირი და დეკელიის ადმინისტრაციული ცენტრი კვიპროსის ტერიტორიაზე, რომელსაც გაერთიანებული სამეფო სამხედრო ბაზად იყენებს. იგი მდებარეობს აკროტირის სამხედრო ბაზის ტერიტორიის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, რომელიც ორი სამხედრო ბაზის ტერიტორიიდან ერთ-ერთია. მიუხედავად იმისა, რომ ეს არ არის კვიპროსზე არსებული ბრიტანული სამხედრო ბაზებიდან ყველაზე დიდი, მასში განთავსებულია სამხედრო ბაზის ტერიტორიის სამოქალაქო და სამხედრო ადმინისტრაციული შტაბ-ბინები. ეპისკოპი კვიპროსის ბრიტანული ძალების ამჟამინდელი სამეთაურო ცენტრია.

ეტიმოლოგია
სიტყვა „ეპისკოპი“ მომდინარეობს ბერძნული სიტყვიდან , რაც „ეპისკოპოსს“ ნიშნავს. კანტონმა ეს სახელი იმიტომ მიიღო, რომ ეს ადგილი ადრე მართლმადიდებლური ეპარქიის ეპისკოპოსის ადგილსამყოფელს წარმოადგენდა.

ტრანსპორტი
ასფალტირებული ავტომაგისტრალები და სხვა მცირე გზები ადმინისტრაციული ცენტრის ტერიტორიას აკროტირისა და დაკელიას დანარჩენ ნაწილებთან აკავშირებს.
სერხიო ალვარესი

სერხიო ალვარეს კონდე (დ. 3 აგვისტო, 1986) — ესპანელი ყოფილი ფეხბურთელი, რომელიც მეკარედ თამაშობდა.

მან მთელი თავისი პროფესიული კარიერა „სელტაში“ გაატარა, სადაც 197 მატჩი ჩაატარა.

საკლუბო კარიერა
პონტევედრას პროვინციაში, კატოირაში დაბადებულმა სერხიომ კარიერა ადგილობრივ „აროსაში“ დაიწყო, სადაც 1999 წელს, 13 წლის ასაკში, გალისიელ მეზობელ „სელტა ვიგოში“ გადავიდა. მან დებიუტი მათ სათადარიგო გუნდში, სეგუნდა დივიზიონ -ში შეასრულა, სადაც ოთხი სრული სეზონი ითამაშა და 2008–09 წლებში იმავე ლიგისა და რეგიონის სხვა კლუბში, „რასინგ დე ფეროლში“ იჯარით გაატარა.

სერხიომ „სელტას“ პირველ გუნდში დებიუტი 2011 წლის 4 ივნისს შეასრულა, სეგუნდა დივიზიონის საშინაო მატჩში, სეზონის ბოლო ტურში, „კარტახენას“ წინააღმდეგ, რომელიც 3–0 დაამარცხა. მალევე, სასტარტო მოთამაშე ისმაელ ფალკონის „ერკულესში“ წასვლის შემდეგ, ის დაწინაურდა ძირითად გუნდში და პირველი ნომრის მაისური მიიღო.

სერხიომ „ლა ლიგაში“ პირველი მატჩი 2012 წლის 5 ოქტომბერს ჩაატარა, „სევილიას“ წინააღმდეგ საშინაო მატჩში, რომელიც 2–0 დასრულდა, კარი მშრალად შეინარჩუნა. თუმცა, სეზონი მან ხავი ვარასის სათადარიგო შემადგენლობაში გაატარა.

ვარასი მოგვიანებით დაბრუნდა „სევილიაში“ იჯარიდან, მაგრამ სერხიო კვლავ სათადარიგოდ რჩებოდა, კიდევ ერთი აღზრდილი მოთამაშის, იოელის უკან. როდესაც იოელი „ვალენსიაში“ გადავიდა, სერხიომ კონტრაქტი 2016 წლამდე განაახლა და საბოლოოდ გახდა ძირითადი მეკარე.

2014 წლის 1 ნოემბერს, სერხიომ რამდენიმე შესანიშნავი სეივი შეასრულა და ხელი შეუშალა „ბარსელონას“ გატანაში, რის შედეგადაც მისმა გუნდმა „კამპ ნოუზე“ 1–0 მოიგო.
ის ასევე მნიშვნელოვანი ფიგურა იყო „სელტას“ რიგებში, როდესაც გუნდმა 2015 წლის 15 თებერვალს შინ 2–0 დაამარცხა „მადრიდის ატლეტიკო“.
სეზონი მან ძირითად მეკარედ დაასრულა.

2016–17 წლებში სერხიომ მონაწილეობა მიიღო თავის პირველ ევროპულ სეზონში, სადაც „უეფას ევროპა ლიგის“ ათი მატჩი ჩაატარა, სადაც „სელტა“ ნახევარფინალში გავიდა და საბოლოო ჩემპიონ „მანჩესტერ იუნაიტედთან“ ორი მატჩის ჯამში 2–1 დამარცხდა. მომდევნო სეზონში, ახალი მწვრთნელის, ხუან კარლოს უნსუეს ხელმძღვანელობით, ის სასტარტო პოზიციისთვის ახალგაზრდა რუბენ ბლანკოს წინააღმდეგ იბრძოდა.

ლიგაში მხოლოდ ორი თამაშის შემდეგ, სერხიომ 2020 წლის მაისში მარჯვენა მუხლის მენისკის ტრავმა მიიღო; „სელტამ“ საგანგებო ტრანსფერი გამოიყენა თავდამსხმელი ნოლიტოს დასაქირავებლად სხვა მეკარის ნაცვლად. 2021 წლის 20 მაისს, 34 წლის ასაკში, მან გამოაცხადა პროფესიონალური ფეხბურთიდან წასვლის შესახებ.
გვიანიმბრიული ეპოქა

გვიანიმბრიული ეპოქა, არქიმედეული ეპოქა — მთვარის გეოლოგიური ისტორიის ეპოქა, იმბრიული პერიოდის მეორე ნაწილი. ის 3.80 მილიარდი წლის წინ დაიწყო და 600 მილიონი წელი გაგრძელდა. ეპოქის დასაწყისი დაკავშირებულია ორიენტალური აუზის ფორმირებასთან. ამ პერიოდში მოხდა მთვარის ზედაპირზე ყველაზე დიდი ლავის ნაკადები და ზღვებსა და კონტინენტებზე ვულკანური კრატერებისა და ვულკანების უმეტესობა გაჩნდა.

ეს ეპოქა ასევე მოიცავს არქიმედეს კრატერის მსგავს კრატერების ჯგუფს, რომელიც ჩამოყალიბდა წვიმებისა და აღმოსავლეთის ზღვების აუზების ფორმირების შემდეგ, მაგრამ სანამ ისინი ბაზალტებით შეივსებოდა, ან ამოფრქვევებთან ერთდროულად. ამიტომ, ამ ეპოქას ასევე არქიმედეულ ეპოქასაც უწოდებენ.
მიხეილ ბოტვინიკი

მიხეილ ბოტვინიკი (დ. 17 აგვისტო, 1911, კუოკალა — გ. 5 მაისი, 1995, მოსკოვი) — საბჭოთა მოჭადრაკე, მსოფლიოს მე-6 ჩემპიონი. 1948 წელს მოიგო მსოფლიოს ჩემპიონატის მატჩ-ტურნირი, 1951 წელს დავით ბრონშტეინთან (12:12) და 1954-ში ვასილი სმისლოვთან (12:12) მსოფლიო პირველობის მატჩები საყაიმო ანგარიშით დაამთავრა და ტიტული შეინარჩუნა. 1958 წელს დაამარცხა სმისლოვი (12,5:10,5), 1961-ში – მიხეილ ტალი (13:8). 1957 წელს წააგო სმისლოვთან (9,5:12,5), 1960-ში – ტალთან (8,5:12,5). ტიტული საბოლოოდ დაკარგა 1963 წელს ტიგრან პეტროსიანთან დამარცხებით (9,5:12,5). საჭადრაკო ოლიმპიადებში ექვსგზის გამარჯვებული (1954-64), სსრკ შვიდგზის ჩემპიონი (1931-52). საერთაშორისო დიდოსტატი (1950). 59 ტურნირიდან 33 ერთპიროვნულად მოიგო, სულ კი ოფიციალურ ტურნირებსა და მსოფლიოს ჩემპიონატებში 1202 პარტია ითამაშა (610 მოგება, 453 ყაიმი, 139 წაგება).
ადრეიმბრიული ეპოქა

ადრეიმბრიული ეპოქა — მთვარის გეოლოგიურ ისტორიაში ეპოქა, იმბრიული პერიოდის პირველი ნაწილი. ის 3.85 მილიარდი წლის წინ დაიწყო და დაახლოებით 50 მილიონი წელი გაგრძელდა. ეპოქის დასაწყისი დაკავშირებულია წვიმების ზღვის აუზის ფორმირებასთან, რამაც პერიოდს სახელი მისცა, ხოლო დასასრული დაკავშირებულია აღმოსავლეთის ზღვის აუზის ფორმირებასთან. შრედინგერისა და კომპტონის აუზებიც, სავარაუდოდ, ამ ეპოქაში ჩამოყალიბდა.
ვასილი სმისლოვი

ვასილი სმისლოვი (დ. 24 მარტი, 1921, მოსკოვი — გ. 13 სექტემბერი, 2001, მოსკოვი) — საბჭოთა მოჭადრაკე, მსოფლიოს მე-7 ჩემპიონი: 1957 წელს დაამარცხა მიხეილ ბოტვინიკი (12,5:9,5) და მასთანვე დათმო ჩემპიონობა 1958 წლის მატჩში (10,5:12,5). 1954 წელს მათი პირველი მატჩი საყაიმო ანგარიშით დამთავრდა (12:12), რამაც ბოტვინიკს ჩემპიონის ტიტული შეუნარჩუნა. საჭადრაკო ოლიმპიადებში ათგზის გამარჯვებული (1952-64, 68-72). სსრკ ჩემპიონი (1949). საერთაშორისო დიდოსტატი (1950), სსრკ სპორტის დამსახურებული ოსტატი, საერთაშორისო არბიტრი საჭადრაკო კომპოზიციაში, ჭადრაკის თეორეტიკოსი. ამავე დროს იყო მომღერალი - 1996 წელს მოსკოვის კონსერვატორიის დიდ დარბაზში სოლო კონცერტი გამართა.
მაქს ეივე

მაქს ეივე ( დ. 20 მაისი, 1901, ვატერგრაფსმერი, ნიდერლანდები — გ. 26 ნოემბერი, 1981, ამსტერდამი, ნიდერლანდები) — ნიდერლანდელი მოჭადრაკე, მსოფლიოს მეხუთე ჩემპიონი (1935–1937). ეივემ მსოფლიოს ჩემპიონის ტიტული მოიპოვა 1935 წელს ალექსანდრ ალიოხინთან გამარჯვებით (15,5:14,5). ტიტული დაკარგა 1937 წელს იმავე მეტოქესთან წაგებული მატჩში (9,5:15,5). ის იყო საერთაშორისო დიდოსტატი (1950) და საერთაშორისო არბიტრი (1951), ნიდელრანდების 13-გზის ჩემპიონი (1921–1955) და ჭადრაკის საერთაშორისო ფედერაციის (ფიდე) მესამე პრეზიდენტი (1970–1978). განათლებით იყო მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი, ხოლო 1964–1971 წლებში მუშაობდა ტილბურგისა და როტერდამის უნივერსიტეტების პროფესორად.
ემანუილ ლასკერი

ემანუილ ლასკერი (; დ. 24 დეკემბერი, 1868, ბერლინჰენი, პოლონეთი — გ. 11 იანვარი, 1941, ნიუ-იორკი, აშშ) — გერმანელი მოჭადრაკე, მსოფლიოს მეორე ჩემპიონი. ლასკერმა მსოფლიო ჩემპიონის ტიტული მოიპოვა 1894 წელს ვილჰელმ სტეინიცის დამარცხებით (12:7). მან წარმატებით დაიცვა ტიტული შემდეგ მატჩებში: 1897 წელს ვილჰელმ სტეინიცთან (12,5:4,5), 1907 წელს ფრენკ მარშალთან (11,5:3,5), 1908 წელს ზიგბერტ ტარაშთან (10,5:5,5), 1909 და 1910 წლებში დავიდ იანოვსკისთან (8:2 და 9,5:1,5). 1910 წელს ტიტული დაიცვა კარლ შლეხტერთან ფრედ დამთავრებული მატჩით (5:5). მან ტიტული საბოლოოდ დაკარგა 1921 წელს ხოსე რაულ კაპაბლანკასთან დამარცხებით (5:9). ლასკერი იყო ჭადრაკის თეორეტიკოსი, ფილოსოფიისა და მათემატიკის დოქტორი. გერმანიაში ნაცისტური რეჟიმის დამყარების შემდეგ ცხოვრობდა ლონდონში, მოსკოვსა და ნიუ-იორკში.
ხოსე რაულ კაპაბლანკა

ხოსე რაულ კაპაბლანკა ი გრაუპერა (; დ. , ჰავანა, კუბა — გ. , ნიუ-იორკი, აშშ) — კუბელი მოჭადრაკე, მსოფლიოს მესამე ჩემპიონი ჭადრაკში (1921–1927).

ბიოგრაფია
კაპაბლანკამ მსოფლიო ჩემპიონის ტიტული მოიპოვა 1921 წელს ემანუელ ლასკერის დამარცხებით (9:5). ტიტული დაკარგა 1927 წელს ალექსანდრ ალიოხინთან წაგებული მატჩში (15,5:18,5). აღსანიშნავია, რომ 13 წლისა კუბის ჩემპიონი გახდა. ის სწავლობდა ნიუ-იორკში. 1913 წლიდან ჭადრაკის თამაშს დიპლომატიურ სამსახურს უთავსებდა. სულ ოფიციალურ ტურნირებსა და მსოფლიოს ჩემპიონატებში ითამაშა 583 პარტია (302 მოგება, 246 ყაიმი, 35 წაგება). გარდაიცვალა ჰიპერტონიის შეტევით, იმავე ჰოსპიტალ „მონტ სინაიში“, სადაც ერთი წლით ადრე ემანუელ ლასკერი გარდაიცვალა. დაკრძალულია ჰავანაში.
ხორცისმჭამელები

ხორცისმჭამელები (; ლათ. ნიშნავს „ხორცს“, ხოლო ნიშნავს „შთანთქმას“), ან ზოოფაგები — ცხოველები, რომლებიც ძირითადად ხორცით იკვებებიან. ამით ისინი განსხვავდებიან ბალახისმჭამელებისგან , რომლებიც ძირითადად მცენარეული საკვებით იკვებებიან, და ყოვლისმჭამელებისგან (ლათ. ), (მათ შორის ადამიანისგან), რომლებიც ორივე ტიპის საკვებს მიირთმევენ.
​ხორცისმჭამელებს მიეკუთვნება: მტაცებელთა რიგის წარმომადგენლების უმეტესობა (თუმცა არა ყველა, მაგალითად, დიდი პანდა გამონაკლისია), პლაცენტიანების ზოგიერთი სახეობა, ​ზოგიერთი ჩანთოსანი, ზოგიერთი ფრინველი, ყველა გველი, ნიანგი, ​ზოგიერთი თევზი, თავფეხიანი მოლუსკები და სხვა ცხოველები. ​სხვა მაგალითები ​მცირე ზომის ხორცისმჭამელებისა: ობობები, ბაყაყები და ღამურები. ​საშუალო ზომის ხორცისმჭამელები: ფრინველები, როგორიცაა არწივები და ქორები, აგრეთვე გველები და ჭიანჭველაჭამიები. დიდი ზომის ხორცისმჭამელები: გარეული ძაღლები და მგლები, აგრეთვე დიდი კატისებრები (ლომები, ვეფხვები), ნიანგები და ვეშაპები.
ნოე ავალიანი

ნოე ივანეს ძე ავალიანი (; დ. 13 თებერვალი, 1922 — გ. 21 თებერვალი, 2010) — ქართული წარმოშობის, საბჭოთა ბალეტისა და კინოს მსახიობი, თეატრალური რეჟისორი.

დაამთავრა ჯერ მოსკოვის ქორეოგრაფიული სასწავლებელი, ხოლო 1957 წელს - რუსეთის თეატრალური ხელოვნების ინსტიტუტის საბალეტმაისტერო განყოფილება (ლ. მ. ლავროვსკის კურსი).

1940-1963 წლებში იყო მოსკოვის დიდი თეატრის სოლისტი საბალეტო დადგმებში. შემდგომში მუშაობდა ბალეტმაისტერად და პლასტიკის რეჟისორად მოსკოვის სხვადასხვა თეატრში.

როგორც მსახიობი მონაწილეობდა დრამატულ სპექტაკლებში. გადაღებულია მხატვრულ ფილმებში: „ივანე მრისხანე“ (1944); „კავკასიელი ტყვე ქალი, ანუ შურიკის ახალი თავგადასავლები“ (1966); „გზანი წამებისანი“ (1974); „როცა გოლიათი გავხდები“ (1978) და სხვა.

ნოე ავალიანი გარდაიცვალა მოსკოვში, 2010 წლის 21 თებერვალს. დაკრძალულია ვედენის სასაფლაოზე.
ალ-ზარქალი

აბუ ისჰაკ იბრაჰიმ იბნ იაჰია ალ-ნაკაშ ალ-ზარქალი (; დ. დაახლ. 1027 — გ. დაახლ. 1100) — არაბი ასტრონომი და მათემატიკოსი. დასავლეთ ევროპაში იგი ცნობილია როგორც არზახელი ან ეიზარახელი . მისმა ნაშრომებმა შთააგონა ისლამური ასტრონომების თაობა ალ-ანდალუსში და, თარგმანის შემდეგ, დიდი გავლენა იქონია ევროპაში. მის მიერ გამოგონილი საფი (გაუმჯობესებული ასტროლაბი) ძალიან პოპულარული აღმოჩნდა და საუკუნემდე ფართოდ გამოიყენებოდა ნავიგაციაში.

ცხოვრება და მოღვაწეობა
ის ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა ტოლედოში, კასტილიაში, ალ-ანდალუსიაში, ხოლო 1085 წელს რეკონკისტას დროს ტოლედოს ესპანური დაპყრობის შემდეგ, ემიგრაციაში წავიდა სევილიაში. თავდაპირველად გრავიორი იყო, ასტრონომებისთვის ასტრონომიულ ინსტრუმენტებს ამზადებდა, მოგვიანებით კი თავად გახდა ცნობილი ასტრონომი.

ალ-ზარქალმა დაწერა რამდენიმე ნაშრომი ასტრონომიულ ინსტრუმენტებზე, მათ შორის „ოპერაციების წიგნი ზიჯ ტიმპანუმით“, რომელშიც აღწერილია „ზარქალის“ ასტროლაბი, საიდანაც მიიღო მეტსახელი. ეს ინსტრუმენტი დაფუძნებულია ციური სფეროს სტერეოგრაფიულ პროექციაზე ერთ-ერთი ბუნიობიდან ციურ პოლუსებსა და მზებუდობებში გამავალი დიდი წრის სიბრტყეზე. სახელწოდება „ზიჯ ტიმპანუმი“ გამომდინარეობს იქიდან, რომ ამ ინსტრუმენტს შეუძლია გადაჭრას მრავალი პრობლემა, რომლებიც ჩვეულებრივ ზიჯებში ნაპოვნი ცხრილების გამოყენებით წყდება. „ზარქალის“ ასტროლაბი ფართოდ გავრცელდა ევროპაში საფაეა არზაქელისის სახელით.

ალ-ზარყალიმ შექმნა „ტოლედოს ზიჯი“, რომელიც დასავლეთ ევროპაში ცნობილია, როგორც „ტოლედოს ფირფიტებზე არზახელის კანონი“. იგი ასევე ითვლება ეკვატორის გამომგონებლად.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს არზახელი.
სსრკ-ის ჩემპიონატი საერთაშორისო შაშში ქალთა შორის 1980

სსრკ-ის მეექვსე ჩემპიონატი ქალთა შორის საერთაშორისო შაშში ჩატარდა 1980 წელს, ქალაქ ვილნიუსში (ლიტვის სსრ). წრიული ტურნირის შედეგების მიხედვით, ორმა სპორტსმენმა — ალა აგრანოვსკაიამ და ლიუბოვ შაუსიმ თანაბარი რაოდენობის ქულა დააგროვა. ორივე სპორტსმენს მიენიჭა სსრკ-ის ჩემპიონის ტიტული. ეს ჩემპიონატი სადებიუტო იყო მომავალი მრავალგზის მსოფლიო ჩემპიონისთვის, ზოია სადოვსკაიასთვის.

ცხრილი
გორიუ ასადა

ასადა გორიუ (; დ. 10 მარტი, 1734 — გ. 25 ივნისი, 1799) — იაპონელი ექიმი და ასტრონომი, რომელმაც ედოს პერიოდში დასავლური და იაპონური ასტრონომიის ინტეგრაციას შეუწყო ხელი. მან იაპონიაში რამდენიმე დასავლური ასტრონომიული ინსტრუმენტი და მეთოდი შემოიტანა და დამოუკიდებლად დაადასტურა კეპლერის მესამე კანონი.

ასადა ფსევდონიმი იყო, რომელიც მისი სოფლის სახელწოდებიდან მომდინარეობდა. დაიბადა 1734 წლის 6 თებერვალს, იაპონური წელი კიოჰო. იაპონიის მთავრობის იზოლაციის პოლიტიკის გამო, დასავლური სამეცნიერო თეორია ზოგადად ხელმისაწვდომი იყო მხოლოდ ჩინეთში იეზუიტების მიერ რედაქტირებული მოძველებული ჩინური ნაშრომების მეშვეობით. მიუხედავად ამისა, ასადამ მოახერხა ციური მოძრაობების დახვეწილი მათემატიკური მოდელების აგება და ზოგჯერ მას კეპლერის მესამე კანონის დამოუკიდებლად აღმოჩენასაც მიაწერენ. ასადა ასევე სწავლობდა ანატომიას დასავლურ ტექსტებში და მისი ნაშრომები მისი მეგობრის, რიკენ ნაკაის (1732-1817) მიერ ესო-როჰიცუს კრებულში იქნა შეტანილი.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ასადა.
აკისი (მთვარის კრატერი)

კრატერი აკისი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ქალის ბერძნული სახელის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1976 წელს). კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 2.28 კმ, სიღრმე — 0.41 კმ.

კრატერი ოვალური ფორმისაა. კიდე მიმდებარე რელიეფიდან 80 მ-ით მაღლა ადის. კრატერის მოცულობა 0.47 კმ³-ია.

სატელიტური კრატერები
აკისის კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
ალანი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ალანი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა კაცის კელტური სახელის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1976 წელს). კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 1.14 კმ, სიღრმე — 0.27 კმ.

კრატერს თითქმის იდეალური წრიული თასის ფორმის ფორმა აქვს. რგოლის სამხრეთ-დასავლეთი და ჩრდილო-აღმოსავლეთი მონაკვეთები მეზობელი დარტყმებით არის გასწორებული. რგოლის სიმაღლე მიმდებარე რელიეფზე 50 მ-ია. კრატერის მოცულობა 0.12 კმ³-ია.

სატელიტური კრატერები
ალანის კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
ნაფპლიო

ნაფპლიო — სანაპირო ქალაქი, რომელიც მდებარეობს პელოპონესის ნახევარკუნძულზე, საბერძნეთში. არგოლისის რეგიონული ერთეულის დედაქალაქი და მნიშვნელოვანი ტურისტული ადგილი. ანტიკურ ხანაში დაარსებული ქალაქი შუა საუკუნეებში ფრანკოკრატიის პერიოდში გახდა მნიშვნელოვანი საზღვაო პორტი, როგორც არგოსისა და ნაუპლიის სამფლობელოს ნაწილი, რომელიც თავდაპირველად მეოთხე ჯვაროსნული ლაშქრობის შემდეგ ეკუთვნოდა დე ლა როშის საგვარეულოს, ხოლო მოგვიანებით გადავიდა ვენეციის რესპუბლიკის და ბოლოს, ოსმალეთის იმპერიის ხელში. ქალაქი იყო საბერძნეთის პირველი რესპუბლიკისა და საბერძნეთის სამეფოს მეორე დედაქალაქი 1827 წლიდან 1834 წლამდე.