სიტკას ირემი

სითქას ირემი (ტრინომიალური ნომენკლატურა: ) — ირმის ერთ-ერთი ქვესახეობაა, რომელიც ძალიან წააგავს კოლუმბიურ შავკუდა ირემს. მისი სახელი მომდინარეობს ალასკის ქალაქ სიტკადან.
ეს ირემი თავისი სახეობის სხვა წარმომადგენლებთან შედარებით ტანმორჩილია და მისი საშუალო წონა 48-დან 90 კილოგრამამდე მერყეობს. ზაფხულობით მისი ბეწვი მოწითალო-ყავისფერია, აგვისტოს შუა რიცხვებიდან კი შეფერილობა მუქდება და ნაცრისფერ-ყავისფერ ელფერს იღებს. ეს ცხოველები შესანიშნავი მოცურავეები არიან. მათი სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა 10 წელია, თუმცა ზოგიერთმა ინდივიდმა 15 წლამდეც კი მიაღწია.

ჰაბიტატი და ცხოვრების წესი
სიტკას ირემი ჩრდილოეთ ბრიტანეთის კოლუმბიისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ალასკის სანაპირო ზოლის წვიმიანი ტყეების ბინადარია. მისი ბუნებრივი გავრცელების არეალი ალასკის ალექსანდრეს არქიპელაგსა და ხმელეთის მომიჯნავე სანაპირო ზოლს მოიცავს, ჩრდილოეთით იაკუტატის ყურემდე.

გარდა ბუნებრივი სამკვიდროსი, ეს სახეობა ხელოვნურად იქნა განსახლებული სხვადასხვა ტერიტორიაზე: 1890-იან წლებში იგი ჰაიდა-გუაის კუნძულებზე (დედოფალ შარლოტას კუნძულები) შეიყვანეს, 1917–1923 წლებში, პრინც უილიამის სრუტის სანაპიროებზე, ხოლო 1924 და 1930 წლებში, კოდიაკის არქიპელაგზე. ამავე პერიოდში, კერძოდ 1924 წელს, მათი პოპულაცია იაკუტატშიც დასახლდა, ხოლო 1950-იან წლებში სითქას ირემი სკაგუეისა და ჰეინსის მიდამოებშიც გამოჩნდა.

გარემო პირობების მიხედვით, სითქას ირემი შეიძლება იყოს როგორც ბინადარი, ისე მიგრირებადი ცხოველი. ზამთრობით ისინი, როგორც წესი, ზღვის დონიდან 460 მეტრამდე სიმაღლეზე, ძველ ან შერეული ტიპის ტყეებში სახლდებიან. გამონაკლისია კოდიაკის კუნძულის სამხრეთი ნაწილი, სადაც ტყე საერთოდ არ გვხვდება.

ირმების შეჯვარების პერიოდი პიკს ნოემბრის შუა რიცხვებში აღწევს, ნუკრები კი ივნისის დასაწყისში იბადებიან და მათი წონა 2.7-დან 3.6 კილოგრამამდეა. ზრდასრული მამალი ირმის წონა 54-91 კილოგრამს შეადგენს, დედლისა კი, 36-45 კილოგრამს.

კვების რაციონი
სიტკას ირმის ძირითად საკვებს მწვანე მცენარეულობა წარმოადგენს, თუმცა ალასკის მკაცრი ზამთრის პირობებში ისინი მერქნიანი მცენარეებითაც იკვებებიან. ამ ირმებს ზედა საღეჭი კბილები არ გააჩნიათ, ამიტომ საკვებს ზედა და ქვედა ძირითად კბილებს შორის აქუცმაცებენ. მათ აქვთ ოთხკამერიანი კუჭი, რომელიც საკვების ხელახლა დაღეჭვის საშუალებას იძლევა და შეიცავს ცელულოზის დამშლელ ბაქტერიებს. რადგან ეს ბაქტერიები სპეციფიკურ საკვებზე არიან მორგებულნი, ირმებს უცხო ნივთიერებების მონელება უძნელდებათ. შედეგად, ცხოველი შეიძლება შიმშილით დაიღუპოს მაშინაც კი, როცა კუჭი სავსე აქვს.

ისინი იკვებებიან მათი გარემოსთვის დამახასიათებელი მცენარეებითა და წყალმცენარეებით, როგორიცაა წითელი მურყანი , ცეცხლბალახა , ბაბუაწვერა , შხამა . ასევე ეტანებიან კულტურულ ნარგავებსაც, მათ შორის ვაშლის, ალუბლისა და ქლიავის ხეებს, მარწყვის, ჟოლოსა და მაყვლის ბუჩქებს.

=პოპულაცია და ნადირობა=

პოპულაცია ალასკის მკაცრი კლიმატის გამო ხშირად იცვლება. მათი რაოდენობის დასადგენად სპეციალისტები სხვადასხვა მეთოდს იყენებენ, მათ შორის: ფოტოხაფანგებს, დნმ-ის ანალიზს. მიუხედავად პერიოდული კლებისა, ეს სახეობა გამრავლების მაღალი ტემპით გამოირჩევა და პოპულაციის აღდგენას სწრაფად ახერხებს.

განსაკუთრებით ბევრია სიტკას ირემი ადმირალტის, ბარანოფის, ჩიჩაგოვისა და კოდიაკის კუნძულებზე, სადაც მათი ბუნებრივი მტერი, მგელი, არ ბინადრობს. ამჟამად სახეობა გადაშენების საფრთხის წინაშე არ დგას.

აღსანიშნავია ჰაიდა-გვაის არქიპელაგიც, სადაც ირმები მე-19 საუკუნეში ხელოვნურად შეიყვანეს. იქ ისინი იმდენად გამრავლდნენ, რომ საფრთხეს უქმნიან ადგილობრივ მცენარეულ საფარს (ზედმეტად ძოვენ ფლორას). ამ პრობლემის მოსაგვარებლად, ჰაიდას ერის ტყის დაცვის პროგრამა მოსახლეობას ირმებზე ნადირობისკენ მოუწოდებს, რაც მათი პოპულაციის რეგულირებასა და ბუნებრივი ბალანსის შენარჩუნებას ემსახურება.

სიტკას ირმის ბუნებრივ მტაცებლებს შორის არიან მგლები, პუმები, გრიზლები და ბარიბალები, თუმცა არსებობს ცნობები იმის შესახებაც, რომ ღრმა წყალში ცურვისას მათზე ზოგჯერ მკვლელი ვეშაპებიც ნადირობენ. მიუხედავად იმისა, რომ ადამიანის მიერ ნადირობა მათ პოპულაციაზე თითქმის არ ახდენს გავლენას, ტყეების მასობრივი ჩეხვა და საცხოვრებელი გარემოს განადგურება სახეობის შემცირების სერიოზულ მიზეზად მიიჩნევა.