საქართველოს მონაწილეობა ერაყის ომში

საქართველოს მონაწილეობა ერაყის ომში — საქართველოს მიერ 2003 წლის აგვისტოს დაწყებული სამხედრო ძალისხმევა ამერიკის შეერთებული შტატების მეთაურობით კოალიციის შემადგენლობაში, ერაყის ომის დროს. 2008 წლისთვის საქართველომ ერაყში 2300 სამხედრო განათავსა, რითაც ერაყის ომში კოალიციური ძალების მესამე უდიდესი კონტრიბუტორი გახდა. გარდა ამისა, ქვეყანამ დაახლოებით 550 სამხედროსგან შემდგარი ბატალიონი დაახმარა გაეროს დახმარების მისიას ერაყში. 2008 წლის აგვისტოში რუსეთ-საქართველოს ომის დროს ერაყიდან ყველა ქართული ჯარი გაიყვანეს. ერაყში საქართველომ ხუთი ჯარისკაცი დაკარგა.

ისტორია
საქართველომ მტკიცედ დაუჭირა მხარი აშშ-ის ხელმძღვანელობით ერაყში ჯარების შესვლას სამშვიდობო მიზნებისთვის და ქვეყანაში ჯარები 2003 წლის აგვისტოში განათავსა. საქართველოს სამხედრო განლაგება განხორციელდა რუსეთის მხრიდან საფრთხის პირობებში შეერთებულ შტატებთან და ნატოსთან უფრო მჭიდრო კავშირების გაძლიერების უფრო ფართო ძალისხმევის ფარგლებში. შეერთებულმა შტატებმა ქართული ძალებისთვის უზრუნველყო სამხედრო მომზადების პროგრამები - და . ერაყში საქართველოს ჩართულობას არანაირი მნიშვნელოვანი შიდა წინააღმდეგობა არ ჰქონია.

2003 წელს საქართველოს სამხედრო კონტინგენტის თავდაპირველი განლაგება შედგებოდა სპეციალური დანიშნულების რაზმისა და სამედიცინო ჯგუფისგან, სულ 70 პერსონალისგან. ერაყში საქართველოს კონტინგენტი 2004 წელს 300 პერსონალამდე გაიზარდა, 2005 წელს 850-მდე და პიკს 2300 ჯარისკაცამდე მიაღწია 2008 წლის შუა პერიოდში. ყველაზე დიდი კონტინგენტი ჰყავდა მე-3 ქვეით ბრიგადას (2007 წლის ივლისი - 2008 წლის იანვარი) და პირველ ქვეით ბრიგადას (2008 წლის იანვარი-აგვისტო). „ერაყის თავისუფლების“ ოპერაციაში მონაწილეობის გარდა, 2005 წლიდან 2008 წლამდე საქართველომ ასევე გაგზავნა დაახლოებით 550 ჯარისკაცისგან შემდგარი ბატალიონი გაეროს დახმარების მისიაში ერაყში, რომელიც განლაგებული იყო ბაღდადში, „მწვანე ზონაში“.

თავდაპირველად, ოპერაცია „ერაყის თავისუფლებისთვის“ ფარგლებში ქართველ ჯარისკაცებს ბაღდადში ათავსებდნენ. მათი ფუნქცია იყო ზოგადი უსაფრთხოების დაცვა. 2007 წლიდან, ქართველები ირანთან საზღვარზე განლაგდნენ, მათი მთავარი ბაზა კი ელ-კუთში იყო და ამოცანას შეადგენდა კონტრაბანდული იარაღის, საქონლისა და ნარკოტიკების მოძრაობის აღკვეთა. ქართული დანაყოფები ძირითადად აშშ-ის ოპერაციების არეალში მუშაობდნენ. სულ 6000-ზე მეტი ქართველი ჯარისკაცი მსახურობდა ერაყში ექვსთვიანი როტაციის საფუძველზე; ერაყში სამსახური ნებაყოფლობითი იყო.

პროგრამები
წვრთნა და აღჭურვა
„საქართველოს წვრთნისა და აღჭურვის პროგრამა“ იყო ამერიკის მიერ დაფინანსებული 18-თვიანი, 64 მილიონი დოლარის ღირებულების პროგრამა, რომლის მიზანიც იყო საქართველოს შეიარაღებული ძალების შესაძლებლობების გაზრდა ოთხი 600 კაციანი ბატალიონის მსუბუქი შეიარაღებით, სატრანსპორტო საშუალებებითა და კომუნიკაციებით აღჭურვის გზით. პროგრამამ აშშ-ს საშუალება მისცა, დაეჩქარებინა საქართველოს სამხედროებისთვის „მდგრადი თავისუფლების“ ოპერაციის დაფინანსება.

2002 წლის 27 თებერვალს, აშშ-ის მედიამ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ აშშ საქართველოში დაახლოებით 200 აშშ-ის არმიის სპეციალური დანიშნულების რაზმის ჯარისკაცს გაგზავნიდა ქართული ჯარის გაწვრთნის მიზნით. პროგრამა პრეზიდენტ ბუშის გადაწყვეტილებით ხორციელდებოდა, რომელმაც ეპასუხა საქართველოს მთავრობის თხოვნას დახმარების შესახებ. მთავრობის მიზანი იყო გაეძლიერებინა საქართველოს ანტიტერორისტული შესაძლებლობები და პანკისის ხეობაში არსებული სიტუაცია მოეგვარებინა.

ამ ნაბიჯმა რუსეთის პროტესტი გამოიწვია. 2002 წლის 1 მარტს, შიდა აჟიოტაჟის საპასუხოდ, რუსეთის პრეზიდენტი ვლადიმერ პუტინი ყაზახეთში შეხვდა საქართველოს პრეზიდენტ ედუარდ შევარდნაძეს და მხარდაჭერა აღუთქვა ამერიკულ სამხედრო ინიციატივას.

პროგრამა 2002 წლის მაისში დაიწყო, როდესაც მე-10 სპეციალური დანიშნულების ჯგუფის ამერიკელმა სპეცრაზმელებმა დაიწყეს საქართველოს შეიარაღებული ძალების შერჩეული ქვედანაყოფების, მათ შორის მე-12 კომანდოს მსუბუქი ქვეითი ბატალიონის, მე-16 სამთო-ქვეითი ბატალიონის, მე-13 „შავნაბადას“ მსუბუქი ქვეითი ბატალიონის, მე-11 მსუბუქი ქვეითი ბატალიონის, მექანიზებული ასეულისა და შინაგან საქმეთა სამინისტროს ჯარისკაცებისა და მესაზღვრეების წვრთნა. პროგრამის მიზანი იყო საქართველოს უსაფრთხოების ძალების კვალიფიკაციის ამაღლება ისეთ სფეროებში, როგორიცაა სასაზღვრო უსაფრთხოება, ანტიტერორისტული ბრძოლა და კატასტროფებზე რეაგირება.

ქართული ძალების წვრთნის პასუხისმგებლობა საბოლოოდ აშშ-ის საზღვაო ქვეითთა კორპუსს ბრიტანეთის არმიასთან ერთად გადაეცა. ბრიტანული და ამერიკული გუნდები ერთობლივი ძალისხმევით მუშაობდნენ ოთხი ქვეითი ბატალიონის შტაბისა და მათი ასეულების წვრთნაზე. წვრთნა დაიწყო ცალკეული ჯარისკაცებით და გაგრძელდა საცეცხლე ჯგუფის, რაზმის, ოცეულის, ასეულისა და ბატალიონის დონის ტაქტიკით, ასევე შტაბის დაგეგმვითა და ორგანიზებით. წვრთნის დასრულების შემდეგ, თითოეულმა ახალმა ქართულმა ქვეითმა ბატალიონმა დაიწყო მზადება ტერორიზმის წინააღმდეგ გლობალური ომის მხარდასაჭერად როტაციებისთვის. პროგრამის ფარგლებში, ქართველ ჯარისკაცებს გადაეცათ ახალი ფორმები, ჩექმები, იარაღი და სხვა აღჭურვილობა.

მიუხედავად იმისა, რომ ოფიციალურად 2004 წლის აპრილში დასრულდა, აშშ-ის სამხედრო დახმარება საქართველოსთვის გაგრძელდა საქართველოს შენარჩუნებისა და სტაბილურობის ოპერაციების პროგრამის მეშვეობით. ამ პროგრამის ნაწილი მოიცავდა ქართული ქვედანაყოფების მომზადებას აშშ-ის ხელმძღვანელობით ერაყის მრავალეროვნულ ძალებში ოპერაციებისთვის. ეს პროგრამა 2007 წლის სექტემბერში დასრულდა.

მდგრადობისა და სტაბილურობის ოპერაციები
საქართველოს შენარჩუნებისა და სტაბილურობის ოპერაციების პროგრამა იყო დახმარების პროგრამა, რომელიც შექმნილი იყო საქართველოს შეიარაღებული ძალების შესაძლებლობების გაზრდის მიზნით, ოპერაცია „ერაყის თავისუფლების“ სტაბილურობის მისიებისთვის მხარდასაჭერად. 2005 წლის იანვარში დაწყებული ასევე მიზნად ისახავდა 2002–2004 წლებში საქართველოს წვრთნისა და აღჭურვის პროგრამის დროს მიღწეული პროგრესის განმტკიცებასა და საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში დასავლური სტანდარტების დანერგვის ხელშეწყობას.

პროგრამის პირველი ფაზა (-) დაახლოებით 18 თვე გაგრძელდა და დაახლოებით 60 მილიონი აშშ დოლარი დაჯდა. იგი 2006 წლის ოქტომბერში დასრულდა და მას - მოჰყვა, რომელიც 2007 წლის ივნისამდე გაგრძელდა. წვრთნები ძირითადად თბილისთან ახლოს, კრწანისის ეროვნულ სასწავლო ცენტრში ტარდებოდა აშშ-ის არმიის სპეციალური დანიშნულების ძალებისა და აშშ-ის საზღვაო ქვეითთა კორპუსის ევროპის ძალების მიერ. ბენეფიციარები იყვნენ 22-ე, 23-ე, 32-ე და 33-ე მსუბუქი ქვეითი ბატალიონები, 1-ლი, მე-2, ქვეითი ბრიგადების ლოგისტიკური ბატალიონები, მე-2 და მე-3 ქვეითი ბრიგადების სადაზვერვო ასეულები,

2009 წლის 31 აგვისტოს, აშშ-მ და საქართველომ გახსნეს საქართველოს განლაგების პროგრამა - საერთაშორისო უსაფრთხოების მხარდაჭერის ძალები ( - ). ეს პროგრამა მიზნად ისახავდა ქართული ქვედანაყოფების მომზადებას ავღანეთში საერთაშორისო უსაფრთხოების მხარდაჭერის ძალების შემადგენლობაში განლაგებისთვის. თავდაპირველად დაგეგმილი იყო ორწლიანი ჩართულობა, თუმცა წარსული მისიების წარმატებამ განაპირობა ურთიერთობის გახანგრძლივება - მტკიცე მხარდაჭერის მისიის სახით ( - ), 2020 წლამდე.

დანაკარგები
ერაყში საქართველომ სამი საბრძოლო დანაკარგი განიცადა (ყველა 2008 წელს) და სულ მცირე 19 სამხედრო მოსამსახურე დაშავდა. გარდა ამისა, 2007 წელს ერთი ქართველი სამხედრო მოსამსახურე ავტოკატასტროფაში დაიღუპა, ერთმა კი თავი მოიკლა.