ბელარუსის საპრეზიდენტო არჩევნები 2015

ბელარუსის საპრეზიდენტო არჩევნები 2015 — რიგით მე-5 საპრეზიდენტო არჩევნები ბელარუსში, რომელიც 2015 წლის 15 ოქტომბერს. ბელარუსის მაშინდელმა პრეზიდენტმა, ალექსანდრე ლუკაშენკომ არჩევნებში მე-5 ვადით პრეზიდენტად გასახდომად იყარა კენჭი. 1991 წელს მოპოვებული დამოუკიდებლობის შემდეგ ლუკაშენკომ ყველა საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა. 2015 წელს კი, ოფიციალური მონაცემებით, მის კანდიდატურას მოსახლეობის 84%-მა დაუჭირა მხარი. ხმების განაწილების მიხედვით ყველაზე მეტი ხმა „ჩამოთვლილთაგან არცერთმა“ მიიღო (ამომრჩევლებმა არცერთი კანდიდატი არ შემოხაზეს).

2010 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების მსგავსად საერთაშორისო საზოგადოებამ არჩევნები არადემოკრატიულად ცნო. რჩევნების შემდგომ მოხსენებაში, მიკლოშ ჰარაშტიმ, გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ადამიანის უფლებათა საკითხების სპეციალურმა მომხსენებელმა ბელარუსში, დაადგინა, რომ შედეგები არ იყო თავისუფალი და სამართლიანი და რომ „საარჩევნო პროცესი იყო ორგანიზებული და შედეგი წინასწარ იყო განსაზღვრული“. მან ასევე განაცხადა, რომ არჩევნების დღეს შეინიშნებოდა ადამიანთა უფლებების უხეში დარღვევის ფაქტები და ყალბდებოდა ხმები.

წინაპირობა
არჩევნებამდე მცირე ხნით ადრე ბელარუსის მოქმედმა პრეზიდენტმა, ალექსანდრე ლუკაშენკომ ექვსი ოპოზიციონერი პატიმარი შეიწყალა. ამ ნაბიჯს ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაცია მიესალმა და მისიას დელეგაციის ხელმძღვანელმა, კენტ ჰერსტედტმა განაცხადა: „პოლიტმაპტიმრების გათაბისუფლება და სადამკვირვებლო მისიის წარმომადგენლების მიღება ძალიან პოზიტიური სიახლეები იყო, თუმცა იმედი იმის შესახებ, რომ ამან უფრო ფართომასშტაბიანი არჩევნების საშუალება მოგვცა გაგვიცირუვდა“. ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო ფედერაციამ აღნიშნა, რომ სავარაუდოდ, ბელარუსში გათავისუფლებულ პოლიტპატიმრებს კვლავ ბევრი უფლება აქვთ შეზღუდული, მაგალითად, მთავრობაში მუშაობის არ შეუძლიათ ან სახელმწიფო თანამდებობებზე ვერ დასაქმდებიან, ასევე მათ ხშირად სტუმრობენ პოლიციელები და მოგზაურობა აქვთ აკრძალული. ამ საპრეზიდენტო არჩევნების დროს შედარებით ნაკლები საპროტესტო აქცია გაიმართა, ვიდრე წინა არჩევნებისას, რაც უკრაინაში მომხდარ ევრომაიდანის საპროტესტო აქციებს უკავშირდება. ბელარუსის მთავრობასა და ოპოზიციონერ ლიდერებსაც კი არ სურდათ საპროტესტო აქციების მოწყობა.

კამპანია
ბელარუსის მთავრობამ საზოგადოებას დედაქალაქ მინსკში საპროტესტო აქციების ჩატარების ნებართვა მისცა არჩევნების წინა დღეებში და მათ პოლიციის ჩაურევლობას დაპირდა, მაგრამ ლუკაშენკომ ხალხი გააფრთხილა, რომ არჩევნების შემდგომ საპროტესტო აქციებს არ შეეგუებოდა. იმავე დღეს, 2015 წელს ლიტერატურის დარგში ნობელის პრემიის მფლობელმა, სვეტლანა ალექსიევიჩმა ევროპა გააფრთხილა, რომ ლუკაშენკოს მთავრობას, როგორც „რბილ დიქტატურას“ ისე მოკიდებოდა.

ეკონომიკის შემცირების ფონზე (ბელარუსული რუბლის დევალვაციისა და რუსეთში ექსპორტის შემცირების ჩათვლით), ლუკაშენკომ შეცვალა თავისი საარჩევნო ლოზუნგი ეკონომიკურიდან („აყვავებული და ძლიერი ბელარუსისთვის“, რომელიც გამოიყენებოდა 2010 წლის კამპანიაში) და დამოუკიდებელზე („დამოუკიდებელი ბელარუსის მომავლისთვის“) ფოკუსირებული გახდა.

შედეგები
ცენტრალური საარჩევნო კომისიის მონაცემებით, ამომრჩეველთა 36% -ზე მეტმა გამოიყენა ვადამდელი კენჭისყრის პროცესი, რაც უფრო მეტია, ვიდრე წინა წლების შედეგები. ამომრჩეველთა აქტივობამ 87.22% შეადგინა, ყველაზე მაღალი აქტივობა ვიტებსკის ოლქში (91.08%), ყველაზე დაბალი კი - მინსკში (74.38%) იყო. ალექსანდრე ლუკაშენკომ არჩევნებში საერთო ხმების 83,47% მოიპოვა და პრეზიდენტი გახდა.

გამოხმაურება
ადგილობრივი
ცენტრალური საარჩევნო კომისიის ხელმძღვანელმა ლიდია ერმოშინამ განაცხადა, რომ „საარჩევნო კამპანია იყო ცივილიზებული, კულტურული და მშვიდი“.

ოპოზიციის ლიდერებმა ულაძიმირ ნიაკლიევმა, ანატოლი ლებედკომ და მიკოლა სტატკევიჩმა განაცხადეს, რომ ისინი არ აღიარებენ შედეგებს.

საერთაშორისო
გერმანია — საგარეო საქმეთა მინისტრმა, ფრანკ-ვალტერ შტაინმაიერმა განაცხადა, რომ ოპოზიციის მიმართ რეპრესიების არარსებობამ შეიძლება ხელი შეუწყოს ქვეყნის წინააღმდეგ სანქციების შემსუბუქებას ოთხი თვის განმავლობაში. „ბელარუსში გასულ ორ არჩევნებთან შედარებით ცვლილებები მოხდა. თუ ქვეყანა ამ გზაზე დარჩება, არსებობს სურვილი რომ ბელაურსთან ურთიერთობა დადებითობისკენ შეიცვალოს.“

საფრანგეთი — ევროპულ საქმეთა მინისტრმა არლემ დეზირმა თქვა, რომ ადამიანის უფლებების გაუარესებამ ბელარუსში, შეიძლება ქვეყნის მიმართ სანქციების ხელახალი დაწესება გამოიწვიოს.