გრიგორიანული კალენდარი

გრიგორიანული კალენდარი, ახალი სტილი (365.2425 დღე-ღამე) — მზის კალენდარული ტიპის წელთაღრიცხვის სისტემა, რომელიც მსოფლიოს უმეტეს ქვეყნებში გამოიყენება. იგი იულიუსის კალენდრის მოდიფიკაციაა და მისი ჩანაცვლების მიზნით შემოღებულ იქნა 1582 წელს, რომის პაპ გრიგოლ -ის მიერ. უმთავრესი განსხვავებაა ნაკიანი წლების განსხვავებული განაწილება, რომელმაც წელიწადის საშუალო ხანგრძლივობა 365.2425 დღეზე დაიყვანა. ეს უფრო ახლოა დედამიწის მზის გარშემო მოძრაობაზე დაკვირვებით დადგენილი ტროპიკული წელიწადის ხანგრძლივობასთან, რომელიც 365.2422 დღეს შეადგენს.

ნაკიანი წლის განსაზღვრის წესი შემდეგია:

გრიგორიანული კალენდრის შემოღება ორმა მიზეზმა განაპირობა. პირველი: იულიუსის კალენდარი არასწორად მიიჩნევდა, რომ მზის წელიწადის საშუალო ხანგრძლივობა 365.25 დღეა, რაც, საშუალოდ, ყოველ საუკუნეში 1 დღეზე ოდნავ ნაკლებ ცდომილებას იძლეოდა, აქედან გამომდინარე, იულუსის კალენდარში ყოველი მეოთხე წელი, გამონაკლისის გარეშე, ნაკიანია. მეორე: ნიკეის პირველი საეკლესიო კრებიდან (ჩვ. წ. 325) მოყოლებული იულიუსის კალენდარში ზედმეტი ნაკიანი დღეების რაოდენობამ გამოიწვია ცდომილება, რომლის გამოც გაზაფხულის ბუნიობა (ჩრდილო ნახევარსფეროში) მის ნომინალურ თარიღზე, 21 მარტზე ბევრად ადრე დგებოდა. ეს თარიღი მნიშვნელოვანია ქრისტიანული ეკლესიებისთვის, რადგან იგი აღდგომის თარიღის გაანგარიშების საფუძველს წარმოადგენს. გრიგორიანულმა რეფორმამ საშუალო კალენდარული წელიწადი 0.0075 დღით შეამოკლა, რითაც ბუნიობიდან კალენდრის მზარდი გადახრა შეაჩერა და დაგროვებული სხვაობის აღმოსაფხვრელად კალენდარული თარიღები 10 დღით წინ გადასწია: 1582 წლის 4 ოქტომბერს (ხუთშაბათს), პირდაპირ მოჰყვა 1582 წლის 15 ოქტომბერი (პარასკევი).

თავდაპირველად რეფორმა კათოლიკურმა ქვეყნებმა და მათმა კოლონიებმა მიიღეს. შემდეგი სამი საუკუნის განმავლობაში „გაუმჯობესებულ კალენდარზე“ გადავიდნენ პროტესტანტული და მართლმადიდებლური ქვეყნები, რომელთაგანაც ბოლო საბერძნეთი იყო, სადაც კალენდარი 1923 წელს, მხოლოდ სამოქალაქო მიზნებისთვის მიიღეს. გარდამავალი პერიოდის თარიღების არაორაზროვნად მისათითებლად დოკუმენტებსა და ისტორიულ ტექსტებში დაიწყეს ორმაგი დათარიღების გამოყენება, რომელსაც ძველი სტილი და ახალი სტილი ეწოდება. საუკუნეში მსოფლიოს სახელმწიფოთა უმეტესობამ გრიგორიანული კალენდარი მიიღო, სულ მცირე, სამოქალაქო მიზნებისთვის.

გრიგორიანული კალენდრის სტრუქტურა
გრიგორიანული კალენდარი, იულიუსის კალენდრის მსგავსად, მზის კალენდარია, რომელიც 12 თვისგან შედგება, ხოლო თითოეული თვე 28–31 დღეს შეიცავს. ორივე კალენდარში 365 დღეა, ხოლო ნაკიანი წლების თებერვალს ერთი დღე ემატება. თვეთა დასახელება და ხანგრძლივობა იგივეა, რაც იულიუსის კალენდარში. მთავარი განსხვავება ისაა, რომ გრიგორიანულ კალენდარში ნაკიანია საუკუნის აღმნიშვნელი მხოლოდ ყოველი მე-4 წელი, ანუ ყოველ 400 წელიწადში საუკუნის აღმნიშვნელი მხოლოდ 1 წელია ნაკიანი (იულიუსის კალენდარზე 3-ით ნაკლები).

როგორც წესი, ნაკიანია ყოველი მე-4 წელიწადი. ისტორიულად, ნაკიანი დღის დამატება 24 თებერვლის გაორმაგებით მიიღწეოდა ( საუკუნემდე ნაკიან წლებში ორი 24 თებერვალი იყო), თუმცა, პრაქტიკა შეიცვალა და ნაცვლად ამისა, ნაკიანი წლების თებერვალს ერთი დღე დაემატა (29 თებერვალი). 1969 წლის რეფორმამდე თებერვლის დღესასწაულებს 23 რიცხვის შემდეგ კათოლიკური ეკლესია ერთი დღის დაგვიანებით აღნიშნავდა.

გრიგორიანული კალენდრის წლები განისაზღვრება თანმიმდევრობითი დანომრვით. კალენდარული თარიღის სრულად გადმოცემისთვის საჭიროა წელი (ინომრება ძველი ან ახალი წელთაღრიცხვის მითითებით), თვე (განისაზღვრება სახელით ან ნომრით) და დღე (ინომრება თანმიმდევრობით, 1-დან). მიუხედავად იმისა, რომ კალდენდარული წელი ამჟამად 1 იანვრიდან 31 დეკემბერის ჩათვლით გრძელდება, წლის დასაწყისად სხვადასხვა პერიოდში სხვადასხვა თარიღები იყო აღებული (იხილეთ სექცია „წლის დასაწყისი“).

ერთი სრული კალენდარული ციკლი ზუსტად 400 წელს, ანუ 146 097 დღეს შეადგენს. ამ 400 წლიდან 303 მარტივია და 365 დღისგან შედგება, ხოლო 97 ნაკიანია და 366 დღეს მოიცავს. საშუალო კალენდარული წელიწადის ხანგრძლივობაა დღე = 365.2425 დღე, ანუ 365 დღე, 5 საათი, 49 წუთი და 12 წამი. იმ პერიოდებში, რომლებშიც არ შედის საუკუნის აღმნიშვნელი მარტივი წელი (როგორიცაა 1900), კალენდარი 28 წელიწადში ერთხელ მეორდება, რომლის განმავლობაშიც 29 თებერვალი კვირის ყოველ დღეს თითოჯერ ემთხვევა, ხოლო ყოველი სხვა თარიღი ყოველ კვირის დღეს ზუსტად ოთხჯერ.

გრიგორიანული რეფორმა
გრიგორიანული კალენდარი იულიუსის კალენდრის რეფორმა იყო. იგი შემოღებული იქნა პაპის ბულით , რომელიც პაპმა გრიგოლ -მ (რომლის სახელსაც კალენდარი ატარებს) 1582 წლის 24 თებერვალს გამოსცა. საუკუნეში, ასტრონომიული დაკვირვებების სიზუსტის ზრდასთან და შესაბამისი ცოდნის დაგროვებასთან ერთად საკითხმა მეტი სიმწვავე შეიძინა. მომდევნო ათწლეულების განმავლობაში კალენდრის ცვლილების მოთხოვნით არაერთი პუბლიკაცია შეიქმნა, მათ შორის ორი, 1515 და 1578 წლებში სალამანკის უნივერსიტეტიდან ვატიკანშიც გაიგზავნა, თუმცა, პროექტზე მუშაობა 1540 წლამდე არ დაწყებულა და მხოლოდ პაპ გრიგოლ -ს დროს (1572–1585) განხორციელდა.

მომზადება
1545 წელს ტრენტის საეკლესიო კრებამ პაპ პავლე -ს კალენდრის რეფორმირების უფლებამოსილება მიანიჭა და მოითხოვა, რომ მარტის ბუნიობის თარიღი დაბრუნებულიყო იმ დღეზე, რომელზეც იგი ნიკეის საეკლესიო კრების პერიოდში, ანუ 325 წლისთვის მოდიოდა და შემუშავებულიყო კალენდრის ისეთი ცვლილება, რომელიც მომავალში მსგავს ცდომილებას გამორიცხავდა, რაც შესაძლებელს გახდიდა, აღგომა უფრო სწორ დროს აღნიშნულიყო.

1577 წელს რეფორმის კომისიამ მათემატიკის ექსპერტებს კომენტარებისთვის კითხვარი გაუგზავნა. მათგან რამდენიმე, მათ შორის, ჯამბატისტა ბენედეტი და ჯუზეპე მოლეტო ფიქრობდნენ, რომ აღდგომის თარიღი მზისა და მთვარის ჭეშმარიტ მოძრაობებზე დაყრდნობით უნდა დადგენილიყო და არა მათემატიკური მეთოდით, თუმცა, მსგავსი შეთავაზებები უარყოფილ იქნა. საბოლოო რეფორმა ეყრდნობოდა კალაბრიელი მეცნიერის, ალოიზიუს ლილიოს რეკომენდაციებს.

ლილიოს შემოთავაზება მოიცავდა ნაკიანი წლების შემცირებას ყოველ 4 საუკუნეში 100-დან 97-მდე საუკუნის აღმნიშვნელი 4 წლიდან სამის გამარტივებით. მან, ასევე, შემოიტანა მთვარის ეპაქტების გამოანგარიშების პრაქტიკული და ორიგინალური მეთოდი, რომლითაც აღდგომის თარიღის გამოთვლასთან დაკავშირებული დიდი ხნის განმავლობაში არსებული დაბრკოლება გადაიჭრა.

უძველეს ცხრილებში მოცემული იყო მზის საშუალო გრძედი. გერმანელმა მათემატიკოსმა, ქრისტოფერ კლავიუსმა, რომელიც გრიგორიანული კალენდრის ერთ-ერთი არქიტექტორი იყო, შენიშნა, რომ ეს ცხრილები ვერც გაზაფხულის ბუნიობის ზუსტ დროზე და ვერც ტროპიკული წლის საშუალო ხანგრძლივობაზე თანხმდებოდნენ. იგივე ცდომილება შეამჩნია ტიხო ბრაჰემაც. ნაკიანი წლების ახალი წესი (97 ნაკიანი წელიწადი ყოველ 400 წელში) 1560 წელს ვერონელმა მათემატიკოსმა, პიეტრო პიტატიმ მოამზადა. მან შენიშნა, რომ ეს წესი თანხვედრაში იქნებოდა ალფონსის ცხრილებით განსაზღვრულ ტროპიკულ წელიწადთან და კოპერნიკის და ერაზმუს რაინჰოლდის გამოანგარიშებული ტროპიკული წელიწადის საშუალო ხანგრძლივობასთანაც. თუ ამ სამი საშუალო წელიწადის ხანგრძლივობის მეტობას 365 დღესთან ბაბილონური სამოცობითი სისტემით გამოვსახავთ, მივიღებთ შემდეგ სიდიდეებს: 0;14,33,9,57 (ალფონსის), 0;14,33,11,12 (კოპერნიკის) და 0;14,33,9,24 (რაინჰოლდის). ათობით სისტემაში ეს უდრის, შესაბამისად, 0.24254606, 0.24255185 და 0.24254352. სამივე სიდიდის პირველი ოთხი მაჩვენებელი ერთი და იგივეა (0.2425) და გრიგორიანული კალენდრის წელიწადის ხანგრძლივობაც 365.2425 დღეა, რის გამოც პიტატის შემოთავაზება ასტრონომებისათვის მისაღები აღმოჩნდა.

ლილიოს შემოთავაზება ორ კომპონენტს მოიცავდა. პირველი ეხებოდა წელიწადის ხანგრძლივობის შესწორებას. საშუალო ტროპიკული წელიწადის სიგრძე 365.24219 დღეა. ლილიოს დროს ალფონსის ცხრილებიდან აღებული სიდიდე, 365.2425463 დღე გამოიყენებოდა. იულიუსის კალენდარში საშუალო წელიწადი 365.25 დღეა, რის გამოც იგი თითქმის 11 წუთით უფრო ხანგრძლივია, ვიდრე ტროპიკული წელიწადი. აღნიშნული ცდომილება გროვდება და ყოველ 400 წელიწადში დაახლოებით სამ დღეს აღწევს. ლილიოს შემოთავაზებამ შედეგად ახალი ხანგრძლივობა – 365.2425 დღე გამოიღო (იხილეთ სიზუსტე). გრიგორიანული რეფორმის მიმდინარეობისას ნიკეის კრებიდან მოყოლებული უკვე 10-დღიანი ცდომილება იყო აკუმულირებული, რის გამოც გაზაფხულის ბუნიობა საკლესიო კალენდრით განსაზღვრული 21 მარტის ნაცვლად 10 ან 11 მარტს ემთხვეოდა და რეფორმის განუხორციელებლობის შემთხვევაში ცდომილება ზრდას გააგრძელებდა. ლილიომ გამოთქვა მოსაზრება, რომ 10-დღიანი ცდომილების გასწორება 40 წლის განმავლობაში, 10 ნაკიანი წლის გამარტივებით (ნაკიანი დღის ამოღებით) უნდა მომხდარიყო, რაც გაზაფხულის ბუნიობას თანდათანობით დააბრუნებდა 21 მარტზე.

ლილიოს მოსაზრებები კარგად არგუმენტირებულ, 800 გვერდიან ნაშრომში განავრცო კლავიუსმა. ლილიოსგან განსხვავებით, მისი იდეა იყო 10-დღიანი ცდომილების ერთბაშად გასწორება და საბოლოოდ, პაპიც ამ აზრს მიემხრო.

მეორე კომპონენტი მოიცავდა ფორმულას, რომელიც შედეგად გამოიღებდა ზუსტ და ამავე დროს, მარტივ წესებზე დაფუძნებულ კალენდარს. ლილიოს ფორმულით, 10-დღიანი კორექცია ნიკეის კრების შემდეგ დაგროვებულ ცდომილებას გაასწორებდა, რის შემდეგაც ნაკიანი წლების რაოდენობა იქნებოდა 97 ყოველი 400-დან და არა ყოველი მე-4, როგორც ეს იულიუსის კალენდარში იყო. ახალი წესით, „100-ის ჯერადი წლები მხოლოდ იმ შემთხვევაში იქნება ნაკიანი, თუ ისინი 400-ზეც უნაშთოდ იყოფა“.

გადახედვას საჭიროებდა მთვარის კალენდრის 19-წლიანი ციკლიც, რადგან ასტრონომიული ახალი მთვარე, რეფორმის პერიოდში, კალენდარულ ახალ მთვარეზე ოთხი დღით ადრე დგებოდა. ციკლის კორექცია ყოველ 300 ან 400 წელიწადში ერთხელ (2500 წლის განმავლობაში 8-ჯერ) უნდა მომხდარიყო, რასაც დაემატებოდა შესწორებები იმ წლებისთვის, რომლებიც აღარ იყო ნაკიანი (ე.ი. 1700, 1800, 1900, 2100 და ა.შ.). მეტიც, შემოტანილი იქნა აღდგომის თარიღის გამოთვლის ახალი მეთოდიც. კალენდრის საბოლოო ვერსიაში ლილიოს შემოთავაზებები მცირედი შესწორებებით შევიდა.

ახალი კალენდრის შემოღებისას ნიკეის კრებიდან გასული 13 საუკუნის განმავლობაში დაგროვებული ცდომილება კალენდრიდან 10 დღის წაშლით გასწორდა: იულიუსის კალენდრით 1582 წლის 4 ოქტომბრის (ხუთშაბათი) შემდეგ დადგა გრიგორიანული კალენდრის პირველი დღე, 1582 წლის 15 ოქტომბერი (პარასკევი; კვირის დღეების ციკლი არ დარღვეულა).
პირველი ბეჭდური გრიგორიანული კალენდარი
რეფორმის გამოცხადებიდან ერთი თვის შემდეგ (1582 წლის 3 აპრილის წერილით) პაპმა კალენდრის გამოცემის ექსკლუზიური უფლება ათი წლით მიანიჭა ვინმე ანტონიო ლილიოს. („ახალი კალენდარი ახალი რეფორმის მიხედვით“), რომელიც ვინჩენცო აკოლტიმ დაბეჭდა და ერთ-ერთ პირველ რეფორმისშემდგომ ბეჭდურ კალენდარს წარმოადგენს, ატარებდა შენიშვნას, რომ იგი პაპის და ანტონიო ლილიოს ნებართვით იყო გამოცემული. პაპის დადგენილება 1582 წლის 20 სექტემბერს გაუქმდა, რადგან აღმოჩნდა, რომ ანტონიო ლილიო კალენდრებზე მოთხოვნას ვერ აკმაყოფილებდა.

შემოღება
მიუხედავად იმისა, რომ რეფორმა საჯაროდ და ყველა საზეიმო წესის დაცვით იქნა გატარებული, პაპის ბულს არავითარი ძალა არ გააჩნდა კათოლიკური ეკლესიის (რომლის უზენაესი რელიგიური ლიდერიც თავად იყო) და პაპის ოლქების (რომელთაც უშუალოდ მართავდა) გარეთ. ცვლილებები, რომელსაც რეფორმა ითვალისწინებდა, ეხებოდა სამოქალაქო კალენდარს, რომელზეც პაპს აგრეთვე არავითარი ძალაუფლება არ გააჩნდა. შესაბამისად, საჭირო იყო კალენდრის მიღება ყველა ცალკეული სახელმწიფოს მიერ, რათა მას რაიმე ლეგალური ძალა ჰქონოდა.

ბულმა ' 1582 წელს კათოლიკური ეკლესიისთვის კანონის ძალა შეიძინა, თუმცა, იგი არ უღიარებია პროტესტანტულ ეკლესიას, აღმოსავლეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიებს და რამდენიმე სხვას. შესაბამისად, აღდგომის აღნიშვნის თარიღები სხვადასხვა ეკლესიაში კვლავ განსხვავებული დარჩა.

1582 წლის 29 სექტემბერს მეფე ფილიპე -მ იულიუსის კალენდრიდან გრიგორიანულზე გადასვლა ბრძანა. ამან გავლენა იქონია კათოლიკური ევროპის დიდ ნაწილზე, რადგან იმ დროისათვის ფილიპე არა მარტო ესპანეთისა და პორტუგალიის, არამედ იტალიის დიდი ნაწილის მმართველიც იყო. ამ ტერიტორიებზე, ასევე, პოლონეთ–ლიეტუვის თანამეგობრობასა (რომელსაც ანა იაგელონი მართავდა) და პაპის ოლქებში ახალი კალენდარი პაპის ბულში დასახელებულ თარიღზე შეიცვალა, ანუ იულიუსის 1582 წლის 4 ოქტომბრის შემდეგ დადგა გრიგორიანული 1582 წლის 15 ოქტომბერი. რამდენადმე გვიან განხორციელდა რეფორმა ესპანეთისა და პორტუგალიის კოლონიებში, რისი მიზეზიც გაჭიანურებული კომუნიკაცია გახდა. კიდევ ერთმა მძლავრმა კათოლიკურმა სახელმწიფომ ევროპაში, საფრანგეთმა, ცვლილება რამდენიმე თვის დაგვიანებით გაატარა: 9 დეკემბერს მოჰყვა 20 დეკემბერი.

კალენდრის შემოღებას პირველ ეტაპზე ბევრი პროტესტანტული სახელმწიფო ეწინააღმდეგებოდა. ბევრი პროტესტანტი შიშობდა, რომ რეფორმა მათი კათოლიკური გავლენის ქვეშ დასაბრუნებლად გამიზნული შეთქმულების ნაწილი იყო. მაგალითად, ბრიტანეთს გრიგორიანული რეფორმა პირდაპირ არასდროს შემოუღია. ნაცვლად ამისა, დიდი ბრიტანეთის პარლამენტის აქტი 1750-ის დანართში, რომელიც ახალი კალენდრის შემოღებას ითვალისწინებდა, მოცემული იყო აღდგომის თარიღის ახალი გაანგარიშება, რომელიც გრიგორიანული კალენდრის იდენტურ შედეგებს იძლეოდა, თუმცა, თავად პაპის სახელი არსად იყო ნახსენები. შედეგად, დიდი ბრიტანეთის სამეფომ და კოლონიებმა (ახლანდელი ამერიკის შეერთებული შტატების ჩათვლით) გრიგორიანული კალენდარი 1752 წელს აამოქმედეს. მათ 1753 წელს შვედეთი მოჰყვა.

1917 წლამდე თურქეთი ყოველდღიური მიზნებისთვის ისლამური ჰიჯრის მთვარის კალენდარს იყენებდა, ხოლო ფისკალური მიზნებისთვის იულიუსის კალენდარს. ფისკალური წლის დასაწყისად 1 მარტი ითვლებოდა და წლების რიცხვი მიახლოებით ემთხვეოდა რუმის კალენდარში მოცემულ ჰიჯრის წელიწადის რიცხვს. რამდენადაც მზის წელიწადი მთვარისაზე ხანგრძლივია, დროდადრო საჭირო ხდებოდა წლების რიცხვებში „ნახტომის“ გაკეთება, რათა ორი კალენდარი ერთმანეთს გათანაბრებოდა. 1917 წლის 1 მარტს ფისკალური კალენდარი გრიგორიანულზე გადავიდა, 1926 წლის 1 იანვრიდან კი მისი გამოყენება ყოველდღიური მიზნებისთვისაც დაიწყეს.

შემოღება ქვეყნების მიხედვით
ახალი სტილის საკითხი ქართულ მართლმადიდებლურ ეკლესიაში
1917 წელს მოხდა რევოლუცია. საკანონმდებლო ორგანოებში დაისვა კალენდრის საკითხიც. 1918 წლის 14 აპრილს საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქ კირიონს მოუვიდა ტელეფონოგრამა: „აპრილის 13 მიღებულ იქმნა კანონი ამიერკავკასიის რესპუბლიკებში ახალი დროთა აღრიცხვის შესახებ; აპრილის 18 უნდა ცნობილ იქმნას მაისის პირველად. აღდგომა იდღესასწაულება მაისის 5 (ძვ. სტ. 22 აპრილს). ამის მიხედვით მოძრავი დღესასწაულები წაიწევიან წინ 13 დღით. ინებეთ სათანადო განკარგულება“. ტელეფონოგრამა მოსმენილ იქნა საკათალიკოზო საბჭოში.

განსხვავება გრიგორიანული და იულიუსის კალენდრების თარიღებს შორის
მიუხედავად იმისა, რომ ნაკიანი წლების გასწორების მეთოდი გვიან შუა საუკუნეებამდე 24 თებერვლის გაორმაგება იყო, ზემოთ მოცემულ ცხრილში აღნიშნულ მეთოდად 29 თებერვალია გამოყენებული. 1582 წლამდე პერიოდისთვის გრიგორიანული კალენდარი პროლეპტურია (ე.ი. უკუთვლით გამოიყენება) და განსხვავება გრიგორიანულ კალენდარსა და იულიუსის კალენდარს შორის ყოველ 400 წელიწადში 3 დღით იზრდება.

ქვემოთ მოცემული განტოლებით შესაძლებელია გამოთვლა, თუ რამდენი დღით წინ არის გრიგორიანული კალენდარი იულიუსის კალენდარზე. უარყოფითი შედეგი ნიშნავს, რომ წინ იულიუსის კალენდარია.
 = \\{/100}\\ - \\{/400}\\ - 2
სადაც არის სხვაობა დღეებში, ხოლო არის ასტრონომიული წელი, რომელიც ქრისტეშობამდე წელთა აღრიცხვისთვის უარყოფით რიცხვებს იყენებს. \\{}\\ ნიშნავს, რომ თუ შედეგი ნამდვილი რიცხვი არაა, იგი უნდა დამრგვალდეს ქვემოთ უახლოეს ნამდვილ რიცხვამდე. შესაბამისად, 1900-იან წლებში მივიღებთ: 1900/400 = 4, ხოლო −500-იან წლებში: −500/400 = −2.
წლის დასაწყისი
რომის რესპუბლიკაში და რომის იმპერიაში გამოიყენებოდა ე.წ. საკონსულო წლები, რომლებიც იწყებოდა კონსულთა პირველ სამუშაო დღეს. სავარაუდოდ, ძვ. წ. 222 წლამდე ეს იყო 1 მარტი, 15 მარტი ძვ. წ. 222 წლიდან, ხოლო ძვ. წ. 153 წლიდან 1 იანვარი. იულიუსის კალენდარში, რომელიც ძვ. წ. 45 წელს იწყება, წლის დასაწყისად 1 იანვარი შენარჩუნდა. მიუხედავად იმისა, რომ შეიცვალა წლების რიცხვი, თვეების ციკლი იანვრიდან დეკემბრამდე უცვლელი დარჩა და დღემდე ნარჩუნდება.

შუა საუკუნეებში, კათოლიკური ეკლესიის ძლიერი გავლენის გამო, წლის დასაწყისად რომელიმე მნიშვნელოვანი ქრისტიანული დღესასწაული გამოიყენებოდა, მათ შორის, 25 დეკემბერი (შობა), 25 მარტი (ხარება) ან აღდგომა (საფრანგეთში), ხოლო ბიზანტიის იმპერიაში წელი 1 სექტემბერს იწყებოდა. რუსეთში ახალი წელი 1 მარტს იწყებოდა, ხოლო 1492 წელს ეს თარიღი 1 სექტემბრით შეიცვალა.

დიდი ბრიტანეთის ყოველდღიურ ცხოვრებაში ახალი წლის დასაწყისად 1 იანვარი მიიჩნეოდა და შესაბამისი დღესასწაულიც იმართებოდა ხოლმე, თუმცა, საუკუნიდან 1751 წლამდე წელი იურიდიულად 25 მარტს იწყებოდა (ე.წ. ). მაგალითად, პარლამენტის ჩანაწერების მიხედვით, ჩარლზ -ის სიკვდილით დასჯის თარიღი, 30 იანვარი, 1648 წელს ეკუთვნის, რადგან წელი 24 მარტამდე არ მთავრდებოდა, მაგრამ გვიანდელი ისტორიკოსების ჩანაწერების მიხედვით, რომლებიც წლის დასაწყისად 1 იანვარს მიიჩნევდნენ, აღნიშნული მოვლენა 1649 წელს მოხდა.

დასავლეთევროპული ქვეყნების უმეტესობაში წლის დასაწყისად 1 იანვარი გრიგორიანული კალენდრის შემოღებამდე იყო დადგენილი. მაგალითად, შოტლანდიამ აღნიშნული ცვლილება 1600 წლის 1 იანვრიდან აამოქმედა, რაც ნიშნავდა, რომ 1599 წელი მოკლე წელიწადი იყო. ინგლისმა, ირლანდიამ და ბრიტანეთის კოლონიებმა წლის დასაწყისად 1 იანვარი 1752 წელს დაადგინეს, შესაბამისად, 1751 წელი მოკლე იყო და მხოლოდ 282 დღისგან შედგებოდა. აღნიშნული რეფორმა, ისევე, როგორც გრიგორიანული კალენდრის შემოღება 1752 წლის სექტემბერში მოცემული იყო 1750 წლის კალენდრის აქტით (იხილეთ სექცია შემოღება).

იმ ქვეყნებში, სადაც ახალი წლის დაწყების დღე სპეციალური კანონით ან დადგენილებით იქნა შემოღებული, შესაბამისი წლის დადგენა მარტივია, თუმცა, ბევრ ქვეყანაში მსგავსი კანონი არასოდეს მიუღიათ და წლის დასაწყისი ტრადიციების, მოდის ან სხვა ქვეყნების გავლენის მიხედვით იცვლებოდა.

არც პაპის ბული და არც მასზე თანდართული დოკუმენტები ახალი წლის დაწყების თარიღს არ მიუთითებს, თუმცა, იგი ნაგულისხმევია წმინდანთა მოსახსენებელი დღეების ორ ცხრილში, რომელთაგანაც ერთი 1582 წელს ეხება და მთავრდება 31 დეკემბერს, ხოლო მეორე ეხება ნებისმიერ სხვა წელს და იწყება 1 იანვრიდან. მთვარის ეპაქტებიც გრიგორიანულ კალენდარში 1 იანვრის მიხედვითაა მოცემული, განსხვავებით იულიუსის კალენდრისგან, სადაც ეს თარიღი 22 მარტია.

ორმაგი დათარიღება
1582 წლიდან (როცა გრიგორიანული კალენდარი პირველად შევიდა ხმარებაში ზოგიერთ ქვეყანაში) 1923 წლამდე (როცა მისი შემოღება ბოლო ქვეყანამ დაასრულა), ხშირად საჭირო ხდებოდა მოვლენათა თარიღების აღნიშვნა ორგვარად, იულიუსის და გრიგორიანული კალენდრების მიხედვით, მაგალითად, „10/21 თებერვალი, 1750/51“, სადაც ორი სხვადასხვა წლის გამოყენება გამოწვეულია ქვეყნებს შორის წლის დასაწყისის თარიღების სხვაობით (ამ მიზეზით ორმაგი დათარიღება 1582 წლამდეც კი ზოგჯერ საჭირო იყო). ბენჯამინ ვული მათემატიკოს ჯონ დის (1527–1608/9) ბიოგრაფიაში შენიშნავს, რომ 1582 წლის შემდეგ ინგლისში მიღებული იყო წერილებზე ორი თარიღის აღნიშვნა (, ძვ. სტ. და ახ. სტ.).

ძველი სტილი და ახალი სტილი
ტერმინები „ძველი სტილი“ და „ახალი სტილი“ აღნიშნავს დათარიღების სისტემებს კალენდრის ცვლილებამდე და ცვლილების შემდეგ. როგორც წესი, ეს ეხება ცვლილებას იულიუსის კალენდრიდან გრიგორიანულ კალენდარზე ევროპის რიგ ქვეყნებში, რომელიც 1582 წელს დაიწყო და საუკუნის დასაწყისში დასრულდა.

ინგლისში, უელსში, ირლანდიაში და ბრიტანეთის ამერიკულ კოლონიებში კალენდრის ორი ცვლილება მოხდა, ორივე 1752 წელს. პირველი იყო ახალი წლის დასაწყისის გადატანა 25 მარტიდან 1 იანვარზე (რაც შოტლანდიას 1600 წელს ჰქონდა განხორციელებული), მეორე ცვლილებით კი მოხდა იულიუსის კალენდრიდან გრიგორიანულზე გადასვლა, რისთვისაც 1752 წლის სექტემბერს 11 დღე მოაკლდა. ამ ორი ცვლილების გასათვალისწინებლად გამოიყენებოდა ორმაგი, ძველი და ახალი სტილებით დათარიღება.

ისეთი ქვეყნებისთვის, რომლებშიც არ მომხდარა წლის დასაწყისის ოფიციალური ცვლილება, ძველი და ახალი სტილები მხოლოდ იულიუსის და გრიგორიანულ კალენდრებს შორის სხვაობას აღნიშნავს. მართლმადიდებლური ეკლესია ბევრ ქვეყანაში ლიტურგიკული მიზნებისთვის კვლავ იულიუსის კალენდარს იყენებს.

თვეები
გრიგორიანულმა კალენდარმა განაგრძო იულიუსის კალენდრის თვეების გამოყენება ლათინური წარმოშობის სახელებით და დღეების არაერთგვაროვანი რაოდენობით:

იანვარი (31 დღ), ', „იანუსის თვე“, კარიბჭეთა, ზღურბლის, დასაწყისის და დასასრულის რომაული ღვთაების სახელის მიხედვით
თებერვალი (28 დღე მარტივ, ხოლო 29 დღე ნაკიან წლებში), ', „ფებრუას თვე“, განწმენდის რომაული ფესტივალის მიხედვით, ენათესავება ინგლისურ სიტყვას („ციებ-ცხელება“), რომაული მითოლოგიის ომის ღმერთის სახელის მიხედვით მაგრამ, შესაძლოა, მომდინარეობდეს სიტყვიდან ' („გაღება, გახსნა“), ან ქალღმერთ აფროდიტეს სახელიდან. მცენარეულობის რომაული ქალღმერთის სახელიდან, ქორწინების და მშობიარობის რომაული ქალღმერთის სახელის მიხედვით. კალენდრის რეფორმის ფარგლებში
სექტემბერი (30 დღე), ', „მეშვიდე თვე“ რომულუსის ათთვიან რომაულ კალენდარში (დაახლოებით ძვ. წ. 750)
ოქტომბერი (31 დღე), ', „მერვე თვე“ რომულუსის ათთვიან კალენდარში
ნოემბერი (30 დღე), ', „მეცხრე თვე“ რომულუსის ათთვიან კალენდარში
დეკემბერი (31 დღ), ', „მეათე თვე“ რომულუსის ათთვიან კალენდარში

ევროპულ ქვეყნებში თვეებში დღეების რაოდენობის დამახსოვრების მიზნით ტრადიციულად იყენებდნენ გარკვეული სახის ხალხურ ლექსს, როგორიცაა ინგლისური „ “. მსგავსი ლექსები გვხვდება ლათინურ, იტალიურ, ფრანგულ და პორტუგალიურ ენებზე. იგი ევროპის კონტინენტზე ფართოდ გავრცელებული ზეპირი ტრადიციაა, ხოლო პირველი მათგანი, რომელიც წერილობითი ფორმით გვხვდება, ინგლისურია და 1425 წლით დათარიღებულ წმინდანთა ცხოვრებაშია მოცემული. გავრცელებული არავერბალური მეთოდია დამახსოვრება მუშტებზე თითების ფალანგების მიხედვით, სადაც სახსრები არის თვეები 31 დღით, ხოლო ჩაღრმავებები მათ შორის არის თვეები უფრო ნაკლები დღეებით.

კვირა
თვეთა სისტემის გარდა და მასთან კავშირში არსებობს კვირების სისტემაც. თარიღებთან ერთად ფიზიკურ და ელექტრონულ კალენდრებში კვირის დღეებიცაა მოცემული. თარიღების მიხედვით კვირის დღეების გამოანგარიშება, გრიგორიანული სისტემის არარეგულარულობის გამო, არცთუ მარტივია. კალენდრის შემოღების დროს კვირის დღეების ციკლი არ დარღვეულა. გრიგორიანული კალენდრის პირველი დღე, 1582 წლის 15 ოქტომბერი, პარასკევი იყო, ხოლო იულიუსის კალენდრის ბოლო დღე, 1582 წლის 4 ოქტომბერი, ხუთშაბათი.

კვირის დღეების დანომრვასთან დაკავშირებით აზრთა სხვადასხვაობა არსებობს. 8601 სტანდარტით პირველი დღე ორშაბათია, რაც ასახულია სტანდარტულ კალენდრებშიც, სადაც მარცხნიდან პირველი სვეტი ორშაბათია, ხოლო ბოლო – კვირა. მიუხედავად ამისა, ჩრდილოეთ ამერიკაში, როგორც წესი, კვირის პირველ დღედ კვირა ითვლება, ხოლო ბოლოდ – შაბათი.

სიზუსტე
გრიგორიანულმა კალენდარმა იულიუსის კალენდრის ყოველი 400 წლიდან სამი ნაკიანი წელიწადის ამოკლებით კალენდარული წლის ტროპიკულ წელთან მიახლოვების სიზუსტე გაზარდა. გრიგორიანული კალენდრის წელი 365.2425 დღისგან შედგება. მისი ცდომილება უდრის დაახლოებით 1 დღეს ყოველ 3 030 წელიწადში ტროპიკული წლის ამჟამად მიღებული ხანგრძლივობის გათვალისწინებით. თუმცა, დედამიწის ბრუნვის ღერძის დახრილობის ცვლილების გამო, ასევე, პერიცენტრის გადანაცვლების გამო, გრიგორიანული წელიწადის ცდომილება „ასტრონომიულ“ ბუნიობასთან მიმართებით მუდმივი არ არის. 2000 წლისთვის საშუალო ინტერვალი გაზაფხულის ბუნიობებს შორის 365.24237 დღე იყო, რაც გულისხმობს 1 დღის ტოლ ცდომილებას ყოველ 7 700 წელიწადში. ნებისმიერი კრიტერიუმით, გრიგორიანული კალენდარი გაცილებით უფრო ზუსტია, ვიდრე იულიუსის, რომლის ცდომილება ყოველ 128 წელიწადში 1 დღეს უდრის.

 საუკუნეში სერ ჯონ ჰერშელმა გამოთქვა მოსაზრება, რომ გრიგორიანულ კალენდარში შესულიყო მცირედი შესწორება და ყოველ 4 000 წელიწადში ყოფილიყო 969 ნაკიანი წელი, ნაცვლად 970-ისა. ეს საშუალო კალენდარულ წელიწადს 365.24225 დღემდე შეამცირებდა. ამ გეგმით, 4000 წელი და ყველა შემდეგი წელი, რომელიც რიცხვ 4000-ის ჯერადია, ნაკიანის ნაცვლად მარტივი იქნებოდა. აღნიშნულ იდეაზე მსჯელობა არასდროს შეწყვეტილა, თუმცა, მისი ოფიციალურად მიღებაც არ მომხდარა.

ათასობით წლის მასშტაბში გრიგორიანული კალენდარი ასტრონომიულ სეზონებს ჩამორჩება. ამის მიზეზი ისაა, რომ დედამიწის ბრუნვის სიჩქარე თანდათან მცირედით იკლებს, რის გამოც დღეები გრძელდება, ხოლო კალენდარული წელი თავის გრძლიობას ინარჩუნებს.

ზემოთ მოცემული სურათი მიუთითებს განსხვავებას გრიგორიანულ კალენდარსა და ასტრონომიულ სეზონებს შორის.

 ღერძი მიუთითებს ივნისის მზებუდობის თარიღს, ხოლო ღერძი გრიგორიანული კალენდრის წლებს. ცდომილება წელიწადში დაახლოებით მეოთხედი დღის ტოლია. მაგალითად, 1903 წლის 23 დეკემბერი ყველაზე გვიანი მზებუდობაა, ხოლო 2096 წლის 20 დეკემბერი ყველაზე ადრეული. შესაბამის ასტრონომიულ მოვლენასთან შედარებით განსხვავება დაახლოებით 2.35 დღეა.