iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მარტოობის ჟამის ჩანაწერები

მარტოობის ჟამის ჩააწერები — სეი სიონაგონის დღიურის ტიპის წიგნი, რომელიც მან 990-იანი წლების მიწურულსა 1000-იანი წლების დასაწყისში დაწერა, როცა ჰეიანის პერიოდის იაპონიაში დედოფალ სადაკოს სეფექალი იყო. მან წიგნზე მუშაობა 1002 წელს დაასრულა.

წიგნი წარმოადგენს ესეების, ანეკდოტების, ლექსებისა და სხვადასხვა აღწერითი პასაჟების კრებულს. მასში წარმოდგენილია ავტორის იდეები და დაკვირვებები მისი ყოველდღიური ცხოვრებიდან. პირადი მოსაზრებების გარდა მასში ვხვდებით სამეფო კარზე მომხდარ საინტერესო მოვლენებსა და თანამედროვეთა წარმოდგენებს. მიუხედავად იმისა, რომ წიგნი ძირითადად პირად ჩანაწერებს წარმოადგენს, ავტორის სამწერლო და პოეტური ნიჭი მას საინტერესო ლიტეტრატურულ ნამუშევრად აქცევს. აგრეთვე წიგნი მნიშვნელოვანი ისტორიული დოკუმენტიცაა.

სიონაგონი ჩანაწერებს მხოლოდ პირადი დანიშნულებისთვის წერდა და ისინი საზოგადოებისთვის სრულიად შემთხვევით გახდა ცნობილი, როცა ავტორს წიგნი ბალიშზე დარჩა დატოვებული. ჩანაწერების გაკეთება სიონაგონისთვის იმ აზრებისა და გრძნობების გამოხატვის საშუალება იყო, რომელთა საჯარო გაცხადების უფლებაც საკუთარი დაბალი სოციალური სტატუსის გამო არ ჰქონდა. მიუხედავად იმისა, რომ სიონაგონი ჩანაწერების გასაჯაროებას არ აპირებდა, საუკუნეების მანძილზე წიგნმა ცნობილი ლიტერატურული ნამუშევრის სტატუსი დაიმკვიდრა.
ლექსო თორაძე

ალექსანდრე (ლექსო) თორაძე (დ. 30 მაისი, 1952, თბილისი, საქართველოს სსრ — გ. 11 მაისი, 2022) — ქართველი მუსიკოსი და პედაგოგი. საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1980). ქართველი კომპოზიტორის დავით თორაძისა და კინომსახიობ ლიანა ასათიანის ვაჟიშვილი.

ბიოგრაფია
1969 წელს ჩაირიცხა ვ. სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში. 1970 წლიდან სწავლა განაგრძო პ. ჩაიკოვსკის სახელობის მოსკოვის სახელმწიფო კონსერვატორიაში, რომელიც დაამთავრა 1975 წელს. 1975 წელს იტალიაში ა. კასაგრანდეს სახელობის საერთაშორისო კონკურსში მიიღო პრემია, ხოლო ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ვან კლაიბერნის სახელობის საერთაშორისო კონკურსზე – პრემია. 1983 წლიდან გარდაცვალებამდე ცხოვრობდა ამერიკის შეერთებულ შტატებში და ეწეოდა ნაყოფიერ საშემსრულებლო და პედაგოგიურ მოღვაწეობას. 1991 წელს ლექსო თორაძე გახდა ქალაქ საუთ-ბენდის (ინდიანას შტატი) უნივერსიტეტის პროფესორი და აქვე დააარსა საფორტეპიანო სტუდია – , რომელმაც აღიარება მოიპოვა, როგორც მუსიკალურ-აღმზრდელობითმა ცენტრმა.

გარდაიცვალა 2022 წლის 11 მაისს, 69 წლის ასაკში.
ნიგარ ხანიმი

ნიგარ ხანიმი (თურქ. , ოსმალ. ‎; დ. 1856, სტამბოლი —  გ. 1 აპრილი, 1918, სტამბოლი) —  ოსმალეთის იმპერიაში მოღვაწე პოეტი და მწერალი.

ბიოგრაფია
ნიგარ ხანიმი წარმოშობით უნგრელი გახლდათ, მისი მამა მაკარ ოსმან ფაშა უნგრეთიდან  გაიქცა 1848 წელს  ოსმალეთის იმპერიაში უნგრეთის რევოლუციის (1848-1849) დაწყების შემდეგ. ნიგარი დაიბადა 1856 წელს სტამბოლში. მან განათლება მიიღო კადიქოის ფრანგულ სკოლაში, ადრეულ ასაკში ისწავლა ფორტეპიანოზე დაკვრა,  კერძო მასწავლებელთან სწავლობდა თურქულს, არაბულს და სპარსულს. შემდგომში საუბრობდა  ფრანგულ, ბერძნული გერმანული, იტალიურ, სომხურ, არაბულ, სპარსულ და უნგრულ ენებზე. მთლიანობაში ფლობდა რვა ენას.

ნიგარ ხანიმი კარგად ერკვეოდა აღმოსავლურ და დასავლურ კულტურებში, იცნობდა ფრანგულ ლიტერატურას და მალევე დაიწყო ლექსების წერა ფრანგულად. მისი ადრეული პოეზია დაიწერა ტრადიციული დივანის სტილში, მაგრამ მოგვიანებით, მაჰმუდ ეკრემ რეჯაიზადისა და სხვა ავტორების გავლენით, მან უფრო მოდერნისტული პოზიცია დაიკავა. ნიგარ ხანიმმა თურქულ ლიტერატურაში დასავლური სტილი შეიტანა და ოსმალეთის იმპერიის წამყვანი პოეტი ქალი გახდა თანზიმათის შემდგომ პერიოდში. მის სტილს და თემების არჩევანს მკაფიოდ ქალური ხასიათი აქვს. მისი ლექსები ხშირად იბეჭდებოდა იმდროინდელ თურქულ გაზეთებში.

ჰუმანიტარული საქმიანობისთვის ნიგარ ხანიმმა მიიღო წყალობის ორდენი სულთან აბდულჰამიდ -ისგან.

სიცოცხლის ბოლო წლებში, ავადმყოფობის გამო, ნიგარ ხანიმი იშვიათად ჩნდებოდა საზოგადოებაში და მისდევდა ჩაკეტილი ცხოვრების წესს. პოეტი გარდაიცვალა სტამბოლში 1918 წლის 1 აპრილს.

პირადი ცხოვრება
მამამ გოგონა თოთხმეტი წლის ასაკში დააქორწინა, მაგრამ რამდენიმე წლის შემდეგ იგი გასცილდა მეუღლეს. ცნობილია, რომ ნიგარს ჰყავდა ვაჟი სალიჰ კერამეტი, რომელიც გახლდათ  ოსმალეთის იმპერიის ბოლო ხალიფა აბდულმეჯიდ -ის შვილების მასწავლებელი. მას შემდეგ, რაც 1924 წლის 3 მარტს გამოიცა კანონი 431, რომლის მიხედვითაც ქვეყნიდან გააძევეს ოსმალეთის დინასტიის ყველა მთავარი წევრი, სალიჰ კერამეტმა აბდულმეჯიდთან ერთად დატოვა თურქეთი.

ნიგარ ხანიმი   მნიშვნელოვანი და ცნობილი ფიგურა იყო იმდროინდელ თურქულ საზოგადოებაში. იგი არ შემოიფარგლებოდა მხოლოდ პოეტური კარიერით. მისმა ცხოვრების წესმა მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა საზოგადოებაზე და ქალთა პერსპექტივაზე ოსმალეთის იმპერიაში მე-19 საუკუნის ბოლოს და მე-20 საუკუნის დასაწყისში. მიუხედავად იმისა, რომ ის არ იყო ფემინისტი, მისი იდეები ქალთა უფლებების შესახებ ბევრად უსწრებდა  დროს.

შემოქმედება
ლექსების გარდა, ნიგარ ხანიმი წერდა პროზაულ ნაწარმოებებს, დაკავებული იყო მთარგმნელობითი საქმიანობით.

მისი ძირითადი ნამუშევრების არასრული სია:

პოეზია:

 (1877)
 (1891)
 (1896 )
- (1900)
- (1901)
- (1916)

პიესა:

·- 

მემუარები:

 (გამოქვეყნებული 1959)
კავკასიური თაგვანა

კავკასიური თაგვანა — ძუძუმწოვარი თაგვანასებრთა ოჯახისა. ძალიან მცირე ზომის მღრღნელია. სხეულის სიგრძე 70 მმ-ს აღწევს; კუდი სხეულზე გრძელია, მისი სიგრძე 115 მმ-მდეა. ყურის სიგრძე — 12 მმ, ტერფისა — 18 მმ-მდე. მკვეთრად განსხვავდება მის გვარში შემავალი დანარჩენი სახეობებისაგან იმით, რომ მისი ზურგის შეფერილობა ერთგვაროვანია — ჩალისფერ-მურადან ყავისფერ-ჟანგისფერამდე; ამასთან, ზურგზე მუქი ზოლი არ აქვს. გავრცელებულია კავკასიაში, საქართველოში გვხვდება კავკასიონის დასავლეთ ნაწილში და მცირე კავკასიონზე. ბინადრობს მთების შუა და ზედა ზოლში. მცირერიცხოვანი სახეობაა. შეტანილია საქართველოს „წითელ ნუსხაში“.
ბორის ვინოგრადოვი

ბორის სტეფანეს ძე ვინოგრადოვი (დ. , ვოლსკი — გ. 10 ივლისი, 1958, ლენინგრადი) — რუსი ზოოლოგი. დაასრულა ხარკოვის უნივერსიტეტი (1918), პეტრე სუშკინის მოსწავლე. 1921–1958 წლებში მუშაობდა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ზოოლოგიის ინსტიტუტში; 1932–1953 წლებში ამავდროულად — ლენინგრადის სახელმწიფო უნივერსიტეტში (1939 წლიდან პროფესორი, 1945 წლიდან ზოოლოგიის კათედრის გამგე). ძირითადი შრომები მიუძღვნა მღრღნელების მორფოლოგიას, შედარებით ანატომიას, პალეონტოლოგიას, ეკოლოგიასა და ზოოგეოგრაფიას. არის თერიოლოგების ლენინგრადის სკოლის ფუძემდებელი, ამ სკოლისათვის დამახასიათებელია კომპლექსური, ისტორიული მიდგომა ცხოველთა შესწავლისათვის (ცხოველის აგებულების თავისებურებების, ცხოვრების ნირის, საბინადრო გარემოსა და გავრცელების სინთეზი სახეობებს შორის ნათესაური კავშირებისა და ბუნებრივ სისტემაში სახეობათა ჯგუფების მდებარეობის დადგენისა საშუალებას იძლევა).

თხზულებები

(ი. მ. გრომოვთან ერთად)
უილიამ ლემი

უილიამ ლემი (; დ.15 მარტი, 1779გ. 24 ნოემბერი, 1848), — ინგლისის პოლიტიკური პარტიის, ვიგების წევრი, გაერთიანებული სამეფოს შინაგან საქმეთა მინისტრი (1830–1834) და პრემიერ-მინისტრი (1834 და 1835–1841). პრემიერ-მინისტრად ორჯერ დანიშნეს. 1834 წელს მეფე უილიამ -მ გაათავისუფლა თანამდებობიდან, თუმცა ხუთი თვის შემდეგ ხელმეორედ დანიშნეს, ამჯერად 6 წლის ვადით.
თევდორე გარსევანიშვილი

თევდორე დავითის ძე გარსევანიშვილი (დ. 20 მარტი, 1924, გორი — გ. 8 აპრილი, 1987) — ქართველი და საბჭოთა სამხედრო პირი. საბჭოთა კავშირის დამსახურებული სამხედრო მფრინავი (1967).

ბიოგრაფია
თევდორე გარსევანიშვილმა 1941 წელს დაამთავრა თბილისის საფრენოსნო სკოლა, 1944 წელს — კრასნოდარის საპილოტო სასწავლებელი. მეორე მსოფლიო ომის დროს იბრძოდა უკრაინის პირველ ფრონტზე. მონაწილეობდა პოლონეთისა და ჩეხოსლოვაკიის განთავისუფლების, ბერლინის აღებისა და კვანტუნის არმიის წინააღმდეგ ბრძოლებში. მის ანგარიშზეა 74 საბრძოლო გაფრენა. ჩამოაგდო მტრის 7 თვითმფრინავი; კიევის მახლობლად ბროვანში მემორიალად დგას ომში გადარჩენილი მისი საბრძოლო თვითმფრინავი.

ომის შემდეგ თევდორე გარსევანიშვილი მონაწილეობდა სამხედრო აეროდრომების დაგეგმარებასა და მშენებლობაში.

1964 წელს გახდა ავიაციის პოლკოვნიკი. 1967–1979 წლებში მას ეკუთვნოდა რთულ მეტეოროლოგიურ პირობებში ფრენის ხანგრძლივობის რეკორდი. დაჯილდოებულია 3 წითელი ვარსკვლავის, წითელი დროშის ორდენებითა და მრავალი მედლით, აგრეთვე უცხოური ჯილდოებით.

თევდორე გარსევანიშვილი გარდაიცვალა კიევში, 1987 წლის 8 აპრილს.

ჯილდოები
წითელი დროშის ორდენი
მედალი „პრაღის განთავისუფლებისთვის“
მედალი „ბერლინის აღებისთვის“
მედალი „1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში გერმანიაზე გამარჯვებისათვის“
მედალი „1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში მამაცური შრომისათვის“
მედალი „იაპონიაზე გამარჯვებისათვის“
წითელი ვარსკვლავის ორდენი
მედალი „საბრძოლო დამსახურებისათვის“
წითელი ვარსკვლავის ორდენი
წითელი ვარსკვლავის ორდენი
სამამულო ომის ხარისხის ორდენი
ვასილ ჭილაძე

ვასილ ჭილაძე (დ. 1776, მოზდოკი — გ. 1828) — ქართველი თანამდებობის პირი, მთარგმნელი, საეკლესიო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
იმერეთიდან მოზდოკში გადასახლებული ჭილაძეების წარმომადგენელი. 1795-1800 წლებში მუშაობდა მოზდოკის ზემო სასაზღვრო სასამართლოში. 1801 წელს რუსეთში გასახლებულ ქართველ ბატონიშვილებს გააყოლეს ბოქაულად და თარჯიმნად. იმავე წელს პეტერბურგში მუშაობა დაიწყო საგარეო საქმეთა კოლეგიაში მთარგმნელად. 1806 წელს დაინიშნა საქართველოს უმაღლესი მთავრობის მრჩევლად სასამართლოსა და განჩინების ექსპედიციაში. 1809-1811 წლებში იყო ექსპედიციის უფროსი. 1811 წელს გაათავისუფლეს სპარსეთში ალექსანდრე ბატონიშვილთან გაქცეული თავად ივანე მაჩაბლის დანაშაულის ლმობიერად განხილვისა და მსუბუქი განაჩენის გამოტანი გამო. 1812-1814 წლებში პეტერბურგში ცხოვრობდა. 1814 წლის დეკემბერში დაინიშნა სინოდის საქართველო-იმერეთის ახალგახსნილ კანტორაში პროკურორად და საქართველოში დაბრუნდა. ამ პოსტზე მუშაობდა გარდაცვალებამდე და იღვწოდა საქართველოს ავტოკეფალიადაკარგული ეკლესიის ცხოვრებაში რეფორმების გასატარებლად. 1822 წელს დანიშნეს ვახტანგ -ის კანონების რუსულად თარგმნის კომისიის წევრად. ქართული და რუსული ენების ჩინებული მცოდნე, სინოდის კანტორაში მუშაობის დაწყებამდე ეწეოდა აქტიურ მთარგმნელობით მოღვაწეობას როგორც რუსულიდან ქართულ, ისე ქართულიდან რუსულ ენაზე. მისი თარგმანებიდან აღსანიშნავია: „პეტრე პირველის საზოგადო რეგლამენტი ანუ წესდება“ (1803), „სჯულდებანი რუსეთის საიმპერიოსანი“ (1804), სამუელ პუფენდორფის „რაი არნ თანამდებობანი კაცისა და მოქალაქისანი“, დ. პრეისლერის „მხაზველობითი ხელოვნების კანონი“, ვახტანგ -ის კანონების რუსული თარგმანი, რომელსაც „გულმოდგინე და ხანგრძლივი შრომა დასჭირვებია“ (დღეისათვის დაკარგულად ითვლება). 1812-1814 წლებში იოანე ბატონიშვილის დავალებით მან თარგმნა უნიკალური ნაშრომი — რუსეთის აკადემიის ლექსიკონის 6-ტომეული, რითაც ქართულ მწერლობას შესძინა 2 გამორჩეული ლექსიკონი: რუსულ-ქართული (40 000 სიტყვა) და საბუნებისმეტყველო განმარტებითი (2 500-მდე ტერმინი). ეს ლექსიკონები თითქმის ორი საუკუნის განმავლობაში მიეწერებოდა იოანე ბატონიშვილს და მხოლოდ 1984 წელს სანქტ-პეტერბურგის ცენტრალურ სახელმწიფო საისტორიო არქივში მიკვლეულმა მასალებმა ცხადყო, რომ მისი შემოქმედია ვასილ ჭილაძე და არა იოანე ბატონიშვილი (რაც გაზიარებულია სამეცნიერო წრეებში). ლექსიკონები (განსაკუთრებით, საბუნებისმეტყველო) გამოირჩევა განმარტებების სიზუსტითა და სინონიმების სიუხვით. ენა განმარტებებისა ძველი და ახალი ქართულის თავისებური ნაზავია, ახასიათებს სწორი გრამატიკული ფორმები, მარტივი სინტაქსი და მრავალფეროვანი ლექსიკა. იშვიათია უსწორო, დიალექტური და სასაუბრო მეტყველებისათვის დამახასიათებელი ფორმების გამოყენება. მისი სხვა თარგმანები ძირითადად „მაღალ ფრაზაზეა“ გამართული, ახასიათებთ არქაიზებული ენა ხელოვნურად გართულებული სინტაქსით. მიუხედავად იმისა, რომ იგი კარგად ფლობდა ქართული ენის გრამატიკას, აქა-იქ თავს იჩენს ფსევდოარქაული და ხელოვნური სიტყვაწარმოების ფორმებიც, რაც ანტონის სკოლის გავლენას უნდა მიეწეროს. განსაკუთრებული ხელოვნურობითა და აღზევებული სტილით გამოირჩევა მისი მიძღვნები, რომელთა ადრესატიც იოანე ბატონიშვილია.
ზურაბ სეფერთელაძე

ზურაბ სეფერთელაძე (დ. 5 თებერვალი, 1949, ქობულეთი) — ქართველი გეოგრაფი, მეცნიერი და პედაგოგი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი (1995).

ბიოგრაფია
1971 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი ფიზიკური გეოგრაფიის სპეციალობით.

1972-1976 წლებში გაიარა ასპირანტურის კურსი.1974-1985 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მასწავლებელი. 1985-1994 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დოცენტი. 1994-1996 წლებში პროფესორი. 1996-2006 წლებში ფიზიკური გეოგრაფიის კათედრის გამგე. 2000-2006 წლებში ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტი, ფიზიკური გეოგრაფიის განყოფილების გამგე (შეთავსებით). 2003-2005 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფიის ფაკულტეტის დეკანის მოადგილე სამეცნიერო მუშაობის დარგში. 2006-2012 წლებში პროფესორი, ფიზიკური გეოგრაფიის მიმართულება. 2012-2016 წლებში პროფესორი, ბუნებათსარგებლობის გეოგრაფიის მიმართულების ხელმძღვანელი. 2017 წლიდან პროფესორი, ბუნებათსარგებლობის გეოგრაფიის კათედრის გამგე. მის სადისერტაციო ნაშრომში გაანალიზებულია ბუნებრივ-ანთროპოგენური კომპლექსების ჩამოყალიბებისა და მისი შემდგომი დიფერენციაციის კანონზომიერებანი. განხილულია მისი დიფერენციაციისა და ფიზიკურ-გეოგრაფიული დარაიონების უახლესი პრინციპები და მეთოდები. ბუნებრივ ანთროპოგენური ლანდშაფტების კლასიფიკაციისას გათვალისწინებულია ადამიანის სამეურნეო ზემოქმედების გარკვეული მიმართულება სახალხო მეურნეობის დარგებში, ადამიანის სამეურნეო ზემოქმედების ხასიათი და ტერიტორიების სამეურნეო ათვისება-გამოყენების პოტენციური შესაძლებლობები. შეიმუშავა ბუნებრივი კომპლექსები რეგიონული და ტიპოლოგიურ ერთეულთა თვისობრივად ახალი სისტემა. შეადგინა ძირითადი ბუნებრივ-ანთროპოგენური ლანდშაფტების რუკა. მისი სამეცნიერო ინტერესებია: საქართველოს ბუნებრივ-ანთროპოგენური ლანდშაფტები. რეგიონული ბუნებათსარგებლობის და გარემოს მდგრადი განვითარების პრობლემები. კომპლექსური ფიზიკურ გეოგრაფიული და ლანდშაფტურ-ეკოლოგიური პრობლემები. დასავლეთ საქართველოს ბუნებრივ-გეოგრაფიული ზონირება სუბტროპიკულ კულტურათა გავრცელების ოპტიმალური პირობების გამოვლენის მიზნით. გამოქვეყნებული აქვს სამეცნიერო ნაშრომები. 2000 წლიდან კავკასიის გეოგრაფიული ჟურნალი, რედკოლეგიის წევრი. 2000 წლიდან ჟურნალი „საქართველოს გეოგრაფია“, რედკოლეგიის წევრი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ამიერკავკასიის ნოტიო სუბტროპიკების გამოყენებითი ლანდშაფტური დახასიათება (შავი ზღვის აჭარა-გურიის ზღვისპირა მაგალითზე)“, დაიცვა 1984 წელს.

სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ბუნებრივ-ანთროპოგენური კომპლექსების დიფერენციაციისა და ბუნებათსარგებლობის პრობლემები (ანალიზი და სინთეზი)“, დაიცვა 1993 წელს.
ედუარდ სმიტ-სტენლი

ედუარდ ჯორჯ ჯეფრი სმიტ-სტენლი (; დ. 29 მარტი, 1799 — გ. 23 ოქტომბერი, 1869; 1834 წლამდე ცნობილი იყო, როგორც ედუარდ სტენლი, 1834 წლიდან 1851 წლამდე, როგორც ლორდ სტენლი) — ბრიტანელი სახელმწიფო მოღვაწე. სამჯერ იყო დანიშნული გაერთიანებული სამეფოს პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე, ყველაზე დიდხანს ლიდერობდა გაერთიანებული სამეფოს კონსერვატიულ პარტიას. იყო ბრიტანეთის ერთ-ერთი უძველესი და უმდიდრესი ოჯახის შთამომავალი. ირლანდიაში გაატარა, როგორც პარლამენტის, ასევე განათლების რეფორმა.

მეცნიერები დიდი ხნის განმავლობაში უგულებელყოფდნენ მის ღვაწლს, თუმცა 21-ე საუკუნეში მას დიდი ადგილი უკავია ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრებს შორის.
არჩიბალდ პრიმროუზი

არჩიბალდ ფილიპ პრიმროუზი (; დ. 7 მაისი, 1847 — გ. 21 მაისი, 1929) — ბრიტანელი ლიბერალი პოლიტიკოსი, გაერთიანებული სამეფოს პრემიერ-მინისტრი 1894 წლის მარტიდან 1895 წლის ივნისამდე. 1851-1868 წლებში ცნობილი იყო ლორდ დელმენის სახელით.

ორჯერ იყო საგარეო საქმეთა მინისტრი, რომლის დროსაც განსაკუთრებული ყურადღება დაუთმო საფრანგეთისა და გერმანიის საქმეებს. ჩაანაცვლა უილიამ გლადსტონი პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე, იყო ლიბერალური პარტიის ლიდერი 1894 წელს;

იყო ბრწყინვალე ორატორი, გამოჩენილი სპორტსმენი და მსროლელი, მწერალი და ისტორიკოსი, ასევე კოლექციონერი.

ისტორიკოსები მას, როგორც საგარეო საქმეთა მინისტრს და როგორც პრემიერ-მინისტრს, წარუმატებლად აფასებენ.
ლერი ზამბახიძე

ლერი ზამბახიძე (დ. 10 მარტი, 1961, ნიგორზღვა) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი და პედაგოგი.

ბიოგრაფია
1978 წელს დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სამშენებლო ფაკულტეტი და მიენიჭა ინჟინერ-მშენებლის კვალიფიკაცია.

1978-1987 წლებში მუშაობდა სახელმწიფო საპროექტო უნივერსიტეტ „საქქალაქმშენსახპროექტში“ ინჟინერ-კონსტრუქტორად, უფროს ინჟინრად; 1987-1993 წლებში საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში, მასალათა გამძლეობისა და დრეკადობის თეორიის კათედრაზე ლაბორანტად; იყო ამავე კათედრის ასპირანტი; დაიცვა დისერტაცია და მიენიჭა აკადემიური დოქტორის სამეცნიერო ხარისხი; 1993 წლიდან არის საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის, სამშენებლო ფაკულტეტის, სამშენებლო მექანიკისა და ტექნიკური ექსპერტიზის მიმართულების პროფესორი, აკადემიური საბჭოს წევრი; 2002-2006 წლებში იყო შპს „მშენებლობის პროექტების სახელმწიფო ექსპერტიზის მთავარი სამმართველოს“ მიწვეული ექსპერტი; 2010 წლიდან საქართველოს საინჟინრო აკადემიის „სტრატეგიული ობიექტების უსაფრთხოების საინჟინრო პრობლემების“ განყოფილების უფროსი; მონაწილეობდა არაერთი მნიშვნელოვანი საზოგადოებრივი, ინფრასტრუქტურული და სპორტული დანიშნულების ობიექტის დამუშავებაში, მათ შორის: შ. რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო აკადემიური თეატრის, კ. მარჯანიშვილის სახელობის სახელმწიფო აკადემიური თეატრისა და ს. ჯანაშიას სახელობის სახელმწიფო მუზეუმის შენობების რეკონსტრუქციის, ასევე ი. ჭავჭავაძის სახელობის ეროვნული ბიბლიოთეკის შენობის რეკონსტრუქციისა და თბილისის ივ. ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კორპუსის რეკონსტრუქციის, საბავშვო გასართობი პარკის „ციცინათელა“-ს დაბა შეკვეთილში და ქ. ბათუმის დელფინარიუმის კონსტრუქციული ნაწილის; აგრეთვე საერთაშორისო სკოლის შენობების ქალაქ თბილისში, ქ. ერევანში (სომხეთი), ქ. ბაქოში (აზერბაიჯანი) და ქ. ტირანაში (ალბანეთი), რაგბის სტადიონის დიდ დიღომში, ფეხბურთის სტადიონის ქ. ფოთში და სხვა; ავტორია 58 სამეცნიერო სტატიის, 3 სახელმძღვანელოს და 4 გამოგონების. მონაწილეობდა 10 სამეცნიერო კონფერენციაში.
ბეიჩამის ციხე

ბეიჩამის ციხე, ჰურის ციხე — ციხე თურქეთში, ჰურდერეში, იურთლარის ხეობაში თანამედროვე სოფელ
ბეიჩამში. ციხე აგებულია სოფლის ბოლოში. დაცული ნაშთების მიხედვით ჩანს, რომ დასავლეთის მხრიდან ციხე დაშენებული ყოფილა ბუნებრივ კლდეზე, ხოლო აღმოსავლეთით, სამხრეთით და ჩრდილოეთით თავის დროზე შემოსაზღვრული ყოფილა მაღალი გალავნის კედლებით. დღეისათვის ისინი საძირკვლების დონემდეა დანგრეული. აქა იქაა შემორჩენილი მცირე ნაშთები. მთავარი შესასვლელი როგორც ჩანს აღმოსავლეთის მხარეს ჰქონია. შიდა ტერიტორიაზე ანაკრეფი მასალების მიხედვით, ციხე ადრე შუასაუკუნეებით შეიძლება დათარიღდეს. ეს ნაგებობაც ადგილობრივი მოსახლეობის ჭანების მიერ უნდა იყოს აგებული. მისი ძირითადი დანიშნულება უნდა ყოფილიყო გუმუშჰანე-ბაიბურთის ცენტრალური გზისაკენ ხეობიდან მიმავალი, ისე აქეთ მომავალი გზის გაკონტროლება.
ზაურ პაპუაშვილი

ზაურ პაპუაშვილი (დ. 1 თებერვალი, 1945, დედოფლისწყარო) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი და პედაგოგი.

ბიოგრაფია
1969 წელს დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სამშენებლო ფაკულტეტი სამრეწველო და სამოქალაქო მშენებლობის სპეციალობით, ქ. თბილისის კ. ზავრიევის სახელობის სამშენებლო მექანიკისა და სეისმომედეგობის უნივერსიტეტის ასპირანტურა.

1969-1973 წლებში მუშაობდა სახელმწიფო საპროექტო ინსტიტუტ "თბილქალაქპროექტში", ინჟინერ-კონსტრუქტორად; 1874-1986 წლებში მუშაობდა თბილისის ზონალურ სამეცნიერო-კვლევით, ტიპური და ექსპერიმენტული პროექტირების უნივერსიტეტში ("თბილზნიეპი") უფროს მეცნიერ მუშაკად; 1986-1998 წლებში ამავე უნივერსიტეტის სამრეწველო და სამოქალაქო შენობების სეისმური ზემოქმედებისაგან დამცავი ახალი სისტემების სექტორის ხელმძღვანელად; 1980-1986 წლებში საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში, შეთავსებით, სამშენებლო ფაკულტეტზე ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას; კითხულობდა ლექციებს მშენებლობის ეკონომიკისა და მასალათა გამძლეობის პროგრამის შესაბამისად; 1998-2004 წლებში იყო შპს "საქბინპროექტი"-ს განყოფილების გამგე; 2004-2011 წლებში შპს "ივერკონტრაქტის" დირექტორი; 2011-2012 წლებში საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სააგენტოში მუშაობდა ინჟინერ-კონსტრუქტორად; 2012 წლიდან ეწევა კერძო სამშენებლო საქმიანობას, სხვადასხვა კერძო სტატუსის მქონე საპროექტო ორგანიზაციებთან თანამშრომლობის სახით ინჟინერ-კონსტრუქტორად და ექსპერტად; მისი მონაწილეობით დამუშავებულია მრავალი მნიშვნელოვანი ობიექტის მშენებლობის პროექტი. მათ შორის: ქ. თბილისის საკონცერტო დარბაზის (კონსტრუქციული ნაწილი), საქართველოს თეატრის, კინოსა და ქორეოგრაფიის სახელმწიფო მუზეუმის შენობის აღდგენა-რეკონსტრუქციის; აგრეთვე შესრულებული აქვს მრავალი სამრეწველო, სამოქალაქო და საკულტო ნაგებობების პროექტის კონსტრუქციული ნაწილის ექსპერტიზა, მათ შორის ბაგრატის ტაძრის ქ. ქუთაისში; გამოქვეყნებული აქვს 34-მდე სამეცნიერო ნაშრომი; ავტორია 10 დაპატენტებული გამოგონების; მონაწილეობა აქვს მიღებული საკავშირო და საერთაშორისო კონფერენციებში, მათ შორის 1977 წელს ქ. ტოკიოში (იაპონია) გამართულ საერთაშორისო კონფერენციაში. დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია და მიენიჭა ტექნიკურ მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხი.
კოდილის ციხე

კოდილის ციხე — ციხე თურქეთში გუმუშჰანეს დასავლეთით 23 კმ–ზე სოფ. დიბერდის ჩრდილო–დასავლეთით მდებარე დიდ კლდეზეა აგებული. ციხე საშენი მასალისა და მშენებლობის ხელოვნების მიხედვით შუა საუკუნეებისაა. იგი საკმაოდ სტრატეგიულ ადგილასაა აშენებული და ალთინფინარ–შირან–თორულ–გუმუშჰანეს გზების დამცველია. შესაბამისად ერთდროულად აქ გამავალი გზების გასაკონტროლებლად და ამასთანავე თავდაცვითი მიზნებისთვისაა აგებული. ციხე ზღვის დონიდან დაახლოებით 1450 მ სიმაღლეზეა. აღმოსავლეთი და სამხრეთი კედლების სისქე 1,80–2 მ–ია. შესასვლელი სამხრეთ–დასავლეთით აქვს. იგი თაღოვანია. მისი სიმაღლე 3,40 მ, სიგანე — 2,10 მ. მშენებლობაში თავსართად თითო მეტრიანი ხის მასალაცაა გამოყენებული. ციხის საერთო სიგრძე აღმოსავლეთიდან დასავლეთით 40 მეტრია. შიდა ტერიტორიაზე დღემდე დაცულია სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობათა ნაშთები. შედარებით კარგად იკითხება ერთი სათავსოს და აღმოსავლეთით ორი კედლის ნანგრევები სამხრეთ–დასავლეთით 100 მეტრში, კლდეში ნაკვეთი 2,10 1,90 და 1, 10 მ სიღრმის წყლის ცისტერნაა. ცისტერნის დასავლეთით კი — 7,40 მ სიგრძის კედლის 13 საფეხურია.
ქოფუზ-კალე

ქოფუზ-კალე — ციხე თურქეთში, თორულის სამხრეთ–დასავლეთით. იგი ცენტრიდან დაახლოებით 37 კილომეტრითაა დაცილებული. ციხე სოფელ ქოფუზის ჩრდილოეთით 1780 მ სიმაღლეზეა ზღვის დონიდან. გამოყენებული მასალის და საამშენებლო ხელოვნების მიხედვით იგი შუა საუკუნეების ნაგებობა ჩანს. ციხე 60 მ სიმაღლის კლდოვან ფერდობზეა დაშენებული. იგი თითქმის მთლიანადაა დანგრეული. მისი სამი კედელის საძირკვლის ფრაგმენტებიღაა აქა იქ შემორჩენილი.
პეტრე სუშკინი

პეტრე პეტრეს ძე სუშკინი (დ. , ტულა – გ. 17 სექტემბერი, 1928, კისლოვოდსკი) — რუსი ზოოლოგი, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1923). მიხეილ მენზბირის მოსწავლე. 1889 წელს დაასრულა მოსკოვის უნივერსიტეტი. ხარკოვისა (1910-დან) და ტავრიკის (1919-დან) უნივერსიტეტების პროფესორი; 1921 წლიდან მუშაობდა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის გეოლოგიურ და ზოოლოგიურ მუზეუმებში; 1927 წლიდან იყო ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა განყოფილების აკადემიკოს-მდივანი. ძირითადი შრომები მიუძღვნა ორნითოლოგიას, ზოოგეოგრაფიას, შედარებით ანატომიასა და პალეონტოლოგიას. მრავალრიცხოვანი ექსპედიციების (ბაშკირეთში, ყაზახეთში, სამხრეთ ციმბირის მთებში და სხვ.) შედეგად მდიდარი მასალები შეაგროვა ფრინველთა სისტემატიკის, ბიოლოგიის, გეოგრაფიული გავრცელების შესახებ; მის ზოოგეოგრაფიულ განზოგადებებსა და, განსაკუთრებით, მინუსინსკის ქვაბულსა და ალთაიზე მიძღვნილ შრომებს დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა ციმბირის ფაუნის ისტორიის გაგებაში. დეტალურად შეიმუშავა მტაცებელი ფრინველებისა და მთიულასებრთა ოჯახის სისტემატიკა. პალეონტოლოგიური შრომები ძირითადად მიუძღვნა ხმელეთის ხერხემლიანთა ისტორიას, მათი უძველესი წარმომადგენლების შესწავლას (სტეგოცეფალები და თერიოდონტები).
ნანა სულხანიშვილი

ნანა სულხანიშვილი (დ. 20 სექტემბერი, 1934, თბილისი) — ქართველი გეოგრაფი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა კანდიდატი.

ბიოგრაფია
1953 წლიდან სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინიო ინსტიტუტში. 1955 წლიდან სწავლა გააგრძელა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტზე, რომელიც დაამთავრა ფიზიკური გეოგრაფიის სპეციალობით 1960 წელს.

მუშაობა დაიწყო ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტში ლანდშაფტმცოდნეობის ლაბორატორიაში, 1963-1974 წლებში. ლაბორანტი. 1974-1975 წლებში — უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1975-1989 წლებში უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1989-1995 წლებში ლაბორატორიის გამგე. 1963 წელს დაიწყო კვლევა სამედიცინო გეოგრაფიის დარგში, რომლის ფორმირებაც ის იყო იწყებოდა. ამასთან იყო დაკავშირებული მისი ექსპედიციები ციმბირში (ქალაქი ირკუტსკის გეოგრაფიის ინსტიტუტის სამედიცინო გეოგრაფიის განყოფილების თანამშრომლებთან ერთად) და საქართველოში. მისი გამოკვლევების დასკვნები შემდეგში მედიკოსების მიერ პრაქტიკით დადასტურდა. 1974 წლიდან მუშაობდა საქართველოში ავთვისებიანი სიმსივნის გავრცელების გეოგრაფიულ პრობლემებზე. ამ მიზნით 1978-1979 წლებში იგი მივლინებულ იქნა ქალაქ მოსკოვში სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ონკოლოგიის ცენტრის ეპიდემიოლოგიის განყოფილებაში და 1980-1985 წლებში სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის გეოგრაფიის ინსტიტუტის სამედიცინო გეოგრაფიის ლაბორატორიაში. გამოქვეყნებული აქვს სამეცნიერო ნაშრომები, რომლებიც ძირითადად სამედიცინო-გეოგრაფიული ხასიათისაა. მათში უმთავრესი ყურადღება ეთმობა საქართველოს ბუნებრივი ფაქტორებისა და სახალხო მეურნეობის ცალკეული დარგების დადებით თუ უარყოფით გავლენას ადამიანის ჯანმრთელობაზე. კვლევის შედეგები ნაწილობრივ აისახა მის მიერ თანაავტორებთან ერთად ონკო-გეოგრაფიულ ატლასში. ყურადსაღებია აგრეთვე ჰემატოლოგიის, სამედიცინო პარაზიტოლოგიისა და ტროპიკულ დაავადებათა ინსტიტუტთან ერთად შედგენილი ატლასი და თალასემიის გავრცელების რუკა, რომლებიც არ დაბეჭდილა. ამასთან, იგი აქტიურად მონაწილეობდა საკავშირო კონფერენციებსა და თათბირებში.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ლანდშაფტების როლი ანკილოსტომიდოზების გავრცელებაში“, დაიცვა 1971 წელს.