iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბაჰაიზმის მსოფლიო ცენტრი

ბაჰაიზმის მსოფლიო ცენტრის შენობა,რომელიც მდებარეობს ისრაელის ქალაქ ჰაიფაში, ერთდროულად წარმოადგენს როგორც წმინდა ადგილს პილიგრიმთათვის, ისე ბაჰაიზმის საერთაშორიოსო ადმინისტრაციულ ცენტრს. მოიცავს 20-ზე მეტ ადმინისტრაციულ ოფისს, პილიგრიმთა შენობებს, ბიბლიოთეკებს, არქივებს, ისტორიულ რეზიდენციებს და სალოცავებს. ყველა ეს სტრუქტურა 30-მდე ინდივიდუალური ბაღის შუაგულშია მოქცეული.

2008 წელს იუნესკომ შენობა მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შიეტანა.
მირაჟი

მირაჟი (ფრანგ. ) — ოპტიკური მოვლენა ატმოსფეროში, რომლის დროსაც შორს მყოფ საგანთან ერთად განცალკევებით ჩანს მისი მოჩვენებითი გამოსახულება; თუ საგანი ჰორიზონტის მიღმაა, მაშინ ჩანს
მხოლოდ მისი მოჩვენებითი გამოსახულება.

მირაჟი შეიძლება იყოს საგნის ქვევით (ქვემო მირაჟი), ზევით (ზემო მირაჟი) და მის გვერდით (გვერდითი მირაჟი).

მირაჟი აიხსნება საგნიდან წამოსული სინათლის სხივების გამრუდებით, რასაც იწვევს სინათლის გარდატეხის მაჩვენებლების ანომალური განაწილება ატმოსფეროში ჰაერის ტემპერატურის (ე.ი. სიმკვრივის) სხვადასხვაობის გამო.
ნადიმი (პლატონი)

ნადიმი — პლატონის ფილოსოფიური ტექსტი, თარიღდება ძვ. წ. 385–380. იგი მოიცავს ისეთ თემებს, როგორიცაა სიყვარულის გენეზისი, მიზანი და ბუნება.

სიყვარული განიხილება ხალხის მიერ, რომელიც ნადიმზე, იგივე სიმპოზიუმზე, სიტყვით გამოდის. თითოეული ადამიანი ვალდებულია შეასხას სიყვარულს (ეროსს) ხოტბა. ნადიმი ტრაგიკოს აგატონის სახლში, ათენში მიმდინარეობს. სოკრატე თავის გამოსვლაში ამტკიცებს, რომ სიყვარულის უმაღლესი მიზანია გახდე ფილოსოფოსი, უფრო ზუსტად სიბრძნის მოყვარული. სოციალურმა ისტორიკოსება დიალოგი გამოიყენეს წყაროდ, რათა ნათელი მოეფინათ ძველი ათენის ცხოვრებისათვის, განსაკუთრებით სექსუალური ჩვევებისთვის და ნადიმისთვის, როგორც ინსტიტუტისთვის.
ფედონი (პლატონი)

ფედონი (წარმოითქმის // ან /'/, — „ფაიდონი“) — „სახელმწიფოსა“ და „ნადიმთან“ ერთად პლატონის ერთ–ერთ მთავარი ნამუშევარი. ფედონი სოკრატეს უკანასკნელ დღეებს ასახავს. იგი პლატონის მეშვიდე და უკანასკნელი დიალოგია (პირველი ექვსი: თითეტუსი, ეუთიპრო, სოფისტი, სახელმწიფო მოღვაწე, ბოდიში და კრიტო).

დიალოგში სოკრატე თავის უკანასკნელ დღეს მსჯელობს სიკვდილის შემდგომი ცხოვრების ბუნებაზე, სანამ შხამის დალევით არ დასჯიდნენ. სოკრატე ციხეში ჩასვეს და სიკვდილი მიუსაჯეს სახელმწიფოს ღმერთების ურწმუნოებისთვის და ქალაქის ახალგაზრდობის გარყვნისათვის. დიალოგში ამბავი მოყოლილია სოკრატეს მოწაფის, ფედონი ელისელის მიერ. ფედონი იმ საწოლთან მიდის, სადაც სოკრატემ დალია სული და იხსენებს ეთეკრატესს, თანამოაზრე ფილოსოფოსს, რომელსაც დიალოგი წარსულში გადაჰყავს, როდესაც სოკრატე თავის მეგობრებს ესაუბრება, რომელთა შორისაა თებანს კებესი და სიმიასი. სოკრატე ხსნის სულის უკვდავებას, რათა დაამტკიცოს, რომ სიკვდილის შემდეგ სიცოცხლე არსებობს. ფედონი ამ დისკუსიის შემდეგ ყვება თუ როგორ გახდნენ ის და მისი მეგობრები სოკრატეს სიკვდილის მოწმეები.
სოფისტი (პლატონი)

სოფისტი — პლატონის ერთ–ერთი გვიანი დიალოგი, რომელიც დაახლოებით ძვ. წ. 360 წლით თარიღდება. პარმენიდეში საკუთარი ფორმების თეორიის გაკრიტიკების შემდეგ, პლატონი სოფისტში ფორმების ახალი იდეით შემოდის, უფრო ამქვეყნიურით და მიწიერით – ნათელს ჰფენს ეპისტემოლოგიურ და მეტაფიზიკურ თავსატეხებს; ამგვარად, იგი მიმართავს პარმენიდესისა და ახალგაზრდა სოკრატეს დიალოგს, რომელიც ალბათ უფრო ადრე დაიწერა ვიდრე სოფისტი. გარდა ამისა, ის ხსნის მცდარი და სწორი აზრის თავსატეხს და ასევე გამართლებულ ჭეშმარიტ რწმენას, რომელიც თეტიტუსში განიხილა. მიუხედავად იმისა, რომ სოფისტი თეტიტუსის გაგრძელებად მიიჩნევა, იგი უახლოდება სახელმწიფო მოღვაწის სტილსა და მეთოდოლოგიას.
ძველი ქალაქი (იერუსალიმი)

ძველი ქალაქი (, ' ', , - -) — 0,9 კმ² ფართობის კედელშემოვლებული ტერიტორია იერუსალიმში. ქალაქის ამ ნაწილში რამდენიმე რელიგიის უმნიშვნელოვანესი რელიგიური ძეგლი მდებარეობს: იუდეველთათვის – მორიას მთა და გოდების კედელი, ქრისტიანთათვის – მაცხოვრის საფლავი, მუსლიმთათვის – კლდის გუმბათი და ალ-აქსას მეჩეთი.

ტრადიციულად, ძველი ქალაქი ოთხ არათანაბარ ნაწილად იყოფოდა, ამჟამინდელი დაყოფა კი საუკუნეში განისაზღვრა. დღეისათვის, ის იყოფა მუსლიმანურ, ქრისტიანულ, ებრაულ და სომხურ ნაწილებად. 1948 წლის არაბ-ისრაელის ომის დროს, ძველი ქალაქი მთლიანად იორდანიის მხარეს მოექცა. 1967 წლის ექვსდღიანი ომის დროს, როდესაც მაცხოვრის საფლავი ხელიდან ხელში გადადიოდა, ისრაელმა იერუსალიმის მთლიანი ძველი ნაწილის ოკუპაცია მოახდინა.

1980 წელს, იორდანიამ იუნესკოს შესთავაზა, რომ ძველი ქალაქი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეეტანა. ორგანიზაციამ ეს თხოვნა 1981 წელს დააკმაყოფილა. უკვე 1982 წელს, იორდანიამ ძველი ქალაქის ამჯერად საფრთხის ქვეშ მყოდ ძეგლთა სიაში გადაყვანა მოითხოვა.
ვატ-ფხუ

ვატ-ფხუ (ლაო. ັູ ტაძარი-მთა) — ქმერების სატაძრო კომპლექსის ნანგრევები სამხრეთ ლაოსში. მდებარეობს პხუ-კაოს მთაზე, მდინარე მეკონგიდან 6 კმ-ში. საუკუნეში, ამ ადგილას ტაძარი იდგა, ხოლო ახლა შემორჩენილი სტრუქტურები - საუკუნეებს მიეკუთვნება. ტაძარს უნიკალური სტრუქტურა გააჩნია: ლინგამი მთიდან გადმომდინარე ნაკადულის წყალში ბანაობს. მოგვიანებით ტაძარი თერავადა ბუდისტების სამლოცველო გახდა და ასე გრძელდება დღესაც.

2001 წელს, იუნესკომ ვატ-ფხუ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
კადიშის ხეობა

კადიშის ხეობა — ხეობა ჩრდილოეთ ლიბანში, სადაც გაედინება მდინარე კადიშა. ხშირად მას წმინდა ხეობასაც უწოდებენ (არამეულად კადიშა - წმინდა). საუკუნეების განმავლობაში, აქ თავს აფარებდნენ ქრისტიანული სამონასტრო საზოგადოებები.

ეს მნიშვნელოვანი ხეობა, სადაც მსოფლიოში უძველესი ქრისტიანული მონასტრები მდებარეობს, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიიდან ამოღების პირასაა. ამის მიზეზი კი მრავალია: არასწორი მშენებლობები, დეფორესტაცია, გაუდაბნოება, ნიავღვრები, რესტრონებიდან მომდინარე ხმაური და მანქანები.
სამეფო კედრების ტყე

სამეფო კედრების ტყე — ლიბანის კედრის ერთ დროს ფართო ტყეების უკანასკნელი ნარჩენები დედამიწაზე, რომელიც ერთ დროს ლიბანის მთებში ყვაოდა. მის ხე-მასალას იყენებდნენ ასურელები, ბაბილონელები, სპარსელები თუ ფინიკიელები. მის მასალას ძველი ეგვიპტელებიც კი ყიდულობდნენ გემთმშენებლობისათვის. ამ კედრის მასალა გამოიყენა სოლომონ მეფემ იერუსალიმში ტაძრის აგებისას, მოგვიანებით კი ოსმალეთის იმპერიამ რკინიგზის მშენებლობისას.

ერთ დროს, თითქმის მთელი ლიბანი კედრის ხშირ ტყეებში იყო გახვეული, სწორედ ამიტომ, დღეს ეს ხე დღეს ამ ქვეყნის სიმბოლოა. საუკუნეების განმავლობაში, მისი გამალებული გაჩეხვის შედეგად, ტყეების ფართობი მნიშვნელოვნად შემცირდა. ისინი მხოლოდ მებში შემორჩა, სადაც ძირითად ხის ძირითად სახეობას წარმოადგენენ. ამის მაგალითია კადიშის ხეობის თავზე აღმართული მაკმელის მთა, სადაც კედარი ზღვის დონიდან 2 000 მეტრზე იზრდება.

კედარის მაქსიმალური სიმაღლე 35 მეტრია, ხოლო მერქნის გარშემოწერილობა 12-14 მეტრი.

ბიბლიურ კედარზე ზრუნვა სათავეს 1876 წლიდან იღებს, როდესაც დედოფალ ვიქტორიას პატივსაცემად, 102 ჰექტარის ფართობზე გაშენებულ ნარგავებს, თხებისაგან დასაცავად, მაღალი, ქვის კედელი შემოარტყეს.

1998 წელს, იუნესკომ სამეფო კედრის შემორჩენილი ტყეები მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
კინაბალუს ეროვნული პარკი

კინაბალუს ეროვნული პარკი — ერთ-ერთი პირველი ეროვნული პარკი მალაიზიაში, რომელიც 1964 წელს შეიქმნა. ამავე დროს, იგი პირველი ობიექტია მალაიზიიდან, რომელიც 2000 წელს იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა, როგორც თავისი „აშკარად უნივერსალური ღირებულებებისა" მსოფლიოშო უმნიშვნელოვანესი ბიოლოგიური როლის გამო.

მდებარეობს კუნძულ ბორნეოს მალაიზიის კუთვნილი ნაწილის აღმოსავლეთ სანაპირო ზოლში, საბაჰის შტატში. მისი ფართობი 754 კმ²-ია. პარკი გარს ერტყმის კინაბლუს მთას, რომელიც კუნძულ ბორნეოს უმაღლესი მწვერვალია (4 095 მ)

პარკი საკმაოდ პოპულარულია ტურისტებში და მალაიზიის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ტურისტულ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს. 2004 წელს, მას 415 360 მნახველი და 43 430 მთამსვლელი ეწვია.
მალაკა (ქალაქი)

მალაკა — ქალაქი მალაიზიაში, მალაკის შტატის დედაქალაქი. 2009 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 473 700 ადამიანს შეადგენს. 2008 წლის ივლისში, იუნესკომ მალაკა მალაიზიის პენანგის შტატში მდებარე ქალაქ ჯორჯტაუნთან ერთად, მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შიეტანა.

ქალაქი მდინარე მალაკაზე მდებარეობს, მისი მალაკის სრუტესთან შერთვის სიახლოვეს. მალაკის ისტორიული ცენტრი სანაპიროსთანაა, სადაც პორტუგალიელთა ციხის ნანგრევები მდებარეობს.

ქალაქის კლიმატი ცხელი და ტენიანია, მთელი წლის განმავლობაში ტროპიკული წვიმებით. დღის საშუალო ტემპერატურა 30 ° - 35 °-ია, ღამის კი 27 ° - 29 °.
ჯორჯტაუნი (პენანგი)

ჯორჯტაუნი — ქალაქი მალაიზიაში, პულაუ-პინანგის შტატის დედაქალაქი. სახელი ეწოდა დიდი ბრიტანეთის მეფე ჯორჯ -ის პატივსაცემად. მდებარეობს კუნძულ პენანგზე. 2010 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 157 743 ადამიანს შეადგენს, ხოლო მთლიანად მეტროპოლიის 1 253 748 და წარმოადგენს მალაიზიის სიდიდით მესამე მეტროპოლიას მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით.

2008 წელს, ქალაქის ცენტრალური ნაწილი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

ქალაქი 1786 დააარსა ბრიტანეთის ოსტ-ინდოეთის კომპანიის ვაჭარმა, ფრანსის ლაითმა, როგორც მალაის შტატის კომპანიის ბაზა.

ინგლისურენოვანმა გამოცემა -მა, აზიის საუკეთესო ქალაქების ნუსხაში ჯორჯტაუნი 1998 წელს მე-6, ხოლო 2000 წელს მე-9 ადგილზე დაასახელა.

ქალაქის კლიმატი ტროპიკულია, 24 ° საშუალო წლიური ტემპერატურით, ხოლო ნალექების წლიური მაჩვნებელი 2550 მმ-ია.
ზღვის დინებები

ზღვის დინებები (ოკეანის დინებები) — წინსვლითი მოძრაობა ზღვებსა და ოკეანეებში. ოკეანის ზედაპირზე ისინი ფართო ზოლად ვრცელდება. ზღვის დინებებს იწვევს ზღვის ზედაპირზე მოძრავ ჰაერსა და წყალს შორის არსებული ხახუნის ძალა, წყალში წარმოქმნილი წნევის გრადიენტები და მთვარისა და მზის მიერ გამოწვეული მოქცევის ძალები.

დინების მიმართულებაზე გავლენას ახდენს დედამიწის ბრუნვის ძალა, რის გამოც დინებები ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში გადაიხრებიან მარჯვნივ, სამხრეთ ნახევრარსფეროში — მარცხნივ.

ზღვებისა და ოკეანეების წყლის ზედაპირული შრის მოძრაობის ძირითადი სახეა ქარისმიერი დინება. აღსანიშნავია აგრეთვე ჩამონადენისმიერი დინება და კომპენსაციური დინება. განლაგების მიხედვით განარჩევენ: ზედაპირულ, სიღრმით, ფსკერულ და სხვ. დინებებს; ფიზიკურ-ქიმიური მაჩვენებლებით კი — თბილ, ცივ, მლაშე და გამტკნარებულ დინებებს.

დინება შეიძლება იყოს აგრეთვე მუდმივი, დროებითი და პერიოდული (მოქცევა-მიქცევით გამოწვეული). ყველაზე მკაფიოდ გამოხატული ზღვის დინებები მრავალი ფაქტორის ზემოქმედების შედეგია. მაგალითად: გოლფსტრიმი ერთდოულად ქარისმიერი, ჩამონადენისმიერი და კომპენსაციური დინებაცაა.

პირველი მითითებები ზღვის დინებების შესახებ გვხვდება ძველი ბერძენი მეცნიერების შრომებში. არისტოტელე მეტად გასაგებად საუბრობდა ქერჩის, ბოსფორისა და დარდანელის სრუტეებში არსებულ ზღვის დინებებზე. მისი მოწაფე თეოფრასტე მოიხსენიებს იგივე დინებებს გიბრალტარის სრუტეში.

შუა საუკუნეებში (, , სს.) ნორვეგიელებმა გახსნეს საზღვაო გზა, რომელიც ჩრდილოეთ ევროპიდან გადიოდა ისლანდიაში, შემდეგ გრენლანდიაში და აქედან ჩრდილოეთ ამერიკაში. ამ ზღვაოსნობაში ნორმანდიელები გაეცნენ ზღვის დინებებს, რაც ჩანს იმ სახელწოდებიდან, რომლებსაც ისინი აკუთვნებდნენ გზაში შემხვედრ ადგილებს, მაგალითად: დინების ყურე , დინების კონცხი და სხვ.

არაბები, რომლებიც დიდი ძალისხმევით დაცურავდნენ ინდოეთის ოკეანეში, კარგად იცნობდნენ მუსონურ დინებებს. არაბები თავიანთი ნაოსნობით აღწევდნენ აფრიკის სამხრეთ სანაპიროებს; ისინი აქ ეცნობიან მოზამბიკის სრუტეში არსებულ დინებებს.

 საუკუნის შუა წლებში პორტუგალიელები და ისლანდიელები უეჭველ ცნობებს ფლობდნენ ოკეანური დინებების შესახებ. მსოფლიოში არსებობს მრავალი ოკეანური დინება, რომელთაგან აღსანიშნავია გოლფსტრიმი, კუროსიო და ა.შ.
უბსუ-ნური

უბსუ-ნური (მონ. ,) — მარილის მაღალი შემცველობის ტბა მონღოლეთსა და ნაწილობრივ რუსეთში, უბსუ-ნურის აუზში. მისი ფართობი 3,350 კმ²-ია და უდიდესია მონღოლეთში. მდებარეობს დიდი ტბების ქვაბულში, ზღვის დონიდან 759 მეტრზე. მის სიახლოვეს მდებარე ყველაზე დიდი დასახლებაა ქალაქი ულანგომი. ტბის თავთხელი და ძალიან მარილიანი წყალი ნარჩენია იმ მლაშე ზღვისა, რომელიც ათასობით წლის წინ ამ ტერიტორიებს ფარავდა.

ტბის სიგრძე 84 კმ-ია, სიგანე 79 კმ, მაქსიმალური სიღრმე 20 მ. მთავარი ჩამდინარე მდინარეებია ხანგაის მთებიდან ჩამომდინარე ტურუნი და ტესი და ალთაის მთებიდან ჩამომდინარე ხალხირა და სანგილი. ზამთარში ტბა იყინება (ოქტომბრიდან მაისამდე). მის წყალში გავრცელებულია 29 სახეობის თევზი.

ტბა და მისი შემოგარენი დაცულ ტერიტორიას წარმოადგენს. 2003 წელს იგი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
ორხონის ხეობა

ორხონის ხეობა — ხეობა მონღოლეთში, რომელიც გადაჭიმულია მდინარე ორხონის გასწვრივ, დედაქალაქ ულან-ბატორიდან დაახლოებით 360 კმ–ით დასავლეთით. 2004 წელს იგი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შიეტანა, როგორც მომთაბარე ტრადიციების მქონე ტერიტორია უკვე ორი ათასწლეულის განმავლობაში.

ტერიტორია რამდენიმე არქეოლოგიურ ძეგლს მოიცავს.
კატმანდუს ხეობა

კატმანდუს ხეობა (ნეპ. ेाः ्ि) — ხეობა ნეპალში, რომელიც უძველესი აზიური ცივილიზაციების გზაჯვარედინზე მდებარეობს და მოიცავს 130 მნიშვნელოვან მონუმენტს, მათ შორის ინდუისტი და ბუდისტი პილიგრიმების სალოცავებს. ხეობის ტერიტორიაზე იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის შვიდი ძეგლი მდებარეობს.

კატმანდუს ხეობაში პირველი დასახლებები დაახლოებით ძვ. წ. 300 წლისთვის გამოჩნდა. აქ აღმოჩენილი ყველაზე ძველი წარწერა ძვ. წ. 185 წლით თარიღდება, ხოლო ყველაზე ძველი ნაგებობის ასაკი 1 992 წელია.
დანალექი ქანები

დანალექი ქანები — ოკეანურ, ზღვიურ, ტბიურ აუზებში, ჭაობებსა და მდინარეებში დედამიწის ქერქის გამოფიტვისა და ვულკანიზმის პროდუქტების, აგრეთვე ორგანული ნაშთების დალექვისა და მათი დიაგენეტურ-კატაგენეტური გარდაქმნის შედეგად წარმოქმნილი ქანები. დანალექი ქანების წარმოშობა ანუ ლითოგენეზისი რთული და ხანგრძლივი პროცესია, რომელიც ეგზოგენური და ენდოგენური ფაქტორების ერთობლივი მოქმედებით ხორციელდება.

გეოტექტონიკური ნიშნების მიხედვით განარჩევენ გეოსინკლინურ, ბაქნურ ან გარდამავალი ზონის დანალექ ქანებს, ხოლო სედიმენტაციის გარემოს მიხედვით — ზღვიურ, ტბიურ, მდინარეულ, ჭაობის, მყინვარულ, ეოლურსა და სხვ.

ნივთიერი შედგენილობისა და წარმოშობის პირობების მიხედვით გამოიყოფა დანალექი ქანების სხვადასხვა ჯგუფი: მექანიკური ნალექები —
კონგლომერატები, ბრექჩიები, ქვიშაქვები, (არკოზული, გრაუვაკული, ტუფიტური), ალევროლითები, პელიტოლითები; ქიმიური და ბიოგენური ნალექები — კირქვები, დოლომიტები, თაბაშირ-ანჰიდრიტები, ევაპორიტები, ლატერიტ-ბოქსიტები, სილიციტები, ფოსფორიტები, ნახშირები, საწვავი ფიქლები და სხვ.

დანალექი ქანების დამახასიათებელი ნიშანია შრეებრიობა (ასახავს დალექვის პირობებს). აგრეთვე განამარხებული ფლორისა და ფაუნის შემცველობა (განსაზრვრავს დანალექი ქანების გეოლოგიურ ასაკს, აუზის ფიზიკურ-ქიმიურ და ეკოლოგიურ პირობებს).
საგარმატხის ეროვნული პარკი

საგარმატხის ეროვნული პარკი — დაცული ტერიტორია ჰიმალაის მთებში, აღმოსავლეთ ნეპალის ტერიტორიაზე. მის შემადგენლობაში შედის ევერესტის სამხრეთი ნახევარიც. პარკი შეიქმნა 1976 წელს და უკვე 1979 წელს იგი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შევიდა. სანსკრიტის ენაზე ცას ნიშნავს, ხოლო შუბლს. სწორედ ეს სახელი ეწოდება ნეპალურ ენაზე ევერესტის მთას.

პარკი მოიცავს 1 148 კმ² ტერიტორიას და მდებარეობს ზღვის დონიდან 2 845 - 8 848 მეტრზე. 5 000 მეტრზე მაღლა მდებარე მიწა აქ უნაყოფოა და იგი პარკის ტერიტორიის 69%-ს შეადგენს, 29% ოდნავ ნაყოფიერია, ხოლო 3% ტყიანი. პარკის უდიდესი ნაწილი უსწორმასწორო და უფსკრულებიანია, რომლებიც ძირითადად მყინვარების მოქმედების შედეგადაა წარმოქმნილი. პარკის ტერიტორიაზე ოთხი კლიმატური ზონა გამოიყოფა, რაც მისი სიმაღლის სხვადასხვა დონეებითაა განპირობებული. სწორედ სიამღლე განაპირობებს მცენარეთა და ცხოველთა გავრცელებასაც.
ჯანტარ-მანტარი

ჯანტარ-მანტარი — ობსერვატორია ინდოეთში. აგებულია 1727–1734 წლებში, რაჯასტანის რაჯას ჯაი სინგჰ -ის მიერ ახლადდაარსებულ ქალაქ ჯაიპურში. ობსერვატორია ყველაზე დიდია მის მიერ აგებულ და დღემდე შემონახულ ობსერვატორიებს შორის.

1948 წელს ჯანტარ-მანტარი გამოცხადდა ეროვნულ ძეგლად, ხოლო 2010 წელს შეტანილი იქნა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
ჩიტვანის ეროვნული პარკი

ჩიტვანის ეროვნული პარკი — პირველი ეროვნული პარკი ნეპალში, ყოფილი ჩიტვანის სამეფო პარკი. შეიქმნა 1973 წელს და უკვე 1984 წელს, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შევიდა. პარკის ფართობი 932 კმ²-ია და მდებარეობს ნეპალის სამხრეთ ნაწილში, ტერაის ველზე, ჩიტვანის მუნიცილაპიტეტში. სიმაღლე ზღვის დონიდან მერყეობს 100 - 815 მეტრს შორის.

დაცული ტერიტორიის ჩრდილოეთ და დასავლეთ ნაწილებში გაედინება მდინარე განდაკის სისტემა, რომელიც პარკსა და ადამიანთა დასახლებებს შორის ბუნებრივ საზღვარს წარმოადგენს. ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი ჯუნგლებითაა დაფარული.

პარკი ტურისტებისათვის ღიაა. შესაძლებელია სპილოებით და ჯიპებით გასეირნება.
ლუმბინი

ლუმბინი (სანსკ. ु्िी - მომხიბლავი) — სატაძრო კომპლექსი და ბუდისტი პილიგრიმების წმინდა ადგილი ნეპალში, ინდოეთის საზღვრის სიახლოვეს. ამ ადგილას, დედოფალმა მაიადევიმ შვა სიდჰართა გაუტამა, იგივე ბუდა გაუტამა, რომელმაც ბუდიზმის მოძღვრება ჩამოაყალიბა. იგი დაახლოებით ძვ.წ. 563 - 483 წლებში ცხოვრობდა. ლუმბინი ბუდისტი პილიგრიმების ოთხი უმნიშვნელოვანესი ადგილიდან ერთ-ერთია, ხოლო დანარჩენი სამი მათგანია - კუშინაგარი, ბოდჰგაია და სარნათჰი.

ლუმბინი ჰიმალაის მთისწინეთში მდებარეობს, კაპილავასტუს მუნიციპალიტეტიდან 25 კმ-ით აღმოსავლეთით, სადაც ბუდა თავისი ცხოვრების 29 წლამდე ცხოვრობდა. ლუმბინში მრავალი ტაძარი მდებარეობს, მათ შორისაა მაიადევის ტაძარი, ასევე ქვა, რომელზეც გამოსახულია ბუდას დაბადების სცენა.

კომპლექსი მოიცავს ბუდისტურ მონასტრებს, ტაძრებს, სტუპებს და სხვა მონუმენტებს.

აღსანიშნავია, რომ ყოველ ქვეყანას, სადაც გავრცელებულია ბუდიზმი, ლუმბინში საკუთარი ტაძრის აგება შეუძლია. ამის გამო, აქ მდებარეობს ტაილანდური, ჩინური, გერმანული, კამბოჯური და ა.შ. ტაძრები.

1997 წელს, იუნესკომ ლუმბინი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
საკმევლის მიწა

საკმევლის მიწა — ტერიტორია ომანში, საკმევლის გზაზე, დჰოფარის პროვინციაში. მოიცავს საკმევლის ხეებს და ქარავნის ოაზისის ნარჩენებს, რომელიც შუა საუკუნეებში საკმევლის ვაჭრობის გადამწყვეტი მნიშვნელობის მქონე ცენტრი იყო, დღეს კი მნიშვნელოვანი არქეოლოგიური ადგილია.

2000 წელს, იუნესკომ საკმევლის მიწა მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
ტახტი-ი-ბაჰი

ტახტი-ი-ბაჰი (აგრეთვე ტახტბაი) — ბუდისტური სამონასტრო კომპლექსი პაკისტანში, ჰუბერ-პაჰტუნჰავის პროვინციაში, ქალაქ მარდანიდან 15 კმ-ით მოშორებით. კომპლექსი ძვ.წ. საუკუნით თარიღდება. ურდუს ენაზე ნიშნავს ტახტს, - წყაროს, ნაკადულს. მონასტერს ეს სახელი იმის გამო ეწოდა, რომ ის მდებარეობს ბორცვზე, რომელიც წყლით ნაკადულიდან მარაგდებოდა.

კომპლექსის სიახლოვეს მდებარეობს პატარა თავდაცვითი ქალაქი, რომელიც ამავე ეპოქით თარიღდება.

მიუხედევად არაერთი გამანადგურებელი შემოსევისა ამ ტერიტორიებზე, ტახტ-ი-ბაჰი არაერთხელ გადაარჩინა დანგრევას მისმა ხელსაყრელმა, ბორცვზე მდებარეობამ, განსხვავებით ბევრი სხვა ადრეული ბუდისტური სამონასტრი კომპლექსისგან.

კომპლექსის მიმდებარე ტერიტორია ცნობილია შაქრის ლერწმის დიდი პლანტაციებით.

1980 წელს, იუნესკომ ტახტი-ი-ბაჰი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

გალერეა
ტაქსილა

ტაქსილა (ურდ. ) — ძველი ქალაქი პაკისტანში, პენჯაბის პროვინციაში. დღეს ის მნიშვნელოვანი არქეოლოგიური ძეგლია. მდებარეობს დედაქალაქ ისლამაბადიდან 32 კმ-ით ჩრდილო-დასავლეთით, ზღვის დონიდან 549 მეტრზე.

ქალაქი აშენებულია განდჰარის სამეფოს პერიოდში. დღეს კომპლექსი ამ სამეფოს ქალაქ ტაქსასილის ნანგრევებსა მოიცავს, რომელიც ინდუიზმისა და ბუდიზმის მნიშვნელოვანი ცენტრი იყო. ტაქსასილას კვეთდა უმნიშვნელოვანესი სავაჭრო გზები.

ალექსანდრე მაკედონელის ინდოეთის კამპანიის დროს, განდჰარის მეფე ხანგრძლივ ომს აწარმოებდა მეზობელი ინდოეთის მეფე პორომთან. სწორედ ამიტომ, ის მაკედონელთან ალიანსში შევიდა და ქალაქ ტაქსასილაში მიიპატიჟა. ეს უკანასკნელი პირადად იღებდა ინდოელებთან ბრძოლებში მონაწილეობას, სადაც დაეცა კიდეც. ამის შემდეგ, ძვ.წ. 175 წლიდან, ქალაქი ინდურ-ბერძნული სამეფოს შემადგენლობაში შევიდა.

1980 წელს, ტაქსილა იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
მეტამორფული ქანები

მეტამორფული ქანები — დედამიწის წიაღში ტემპერატურის, წნევისა და ფლუიდების გავლენით გარდაქმნილი დანალექი ან მაგმური ქანები.

მაგმური ქანების გარდაქმნის შედეგად წარმოქმნილ მეტამორფულ ქანებს უწოდებენ ორთოქანებს, ხოლო დანალექი ქანების შეცვლის შედეგად წარმოქმნილს — პარაქანებს. მეტამორფულ ქანებს ახასიათებს ფიქლებრივი ტექსტურა.

მეტამორფული ქანების შედგენილობა განისაზღვრება საწყისი ქანის შედგენილობით, მეტამორფიზმის ტემპერატურითა და წნევით, ხოლო მეტასომატიზმის დროს — ნივთიერების მიგრაციის ინტენსიურობით. თიხით მდიდარი ქანების მეტამორიზმის შედეგად წარმოიქმნება ფილიტები, ქარსიანი ფიქლები და გნაისები. მერგელებისა და ფუძე მაგმური ქანების გარდაქმნის შედეგად — ქლორიტიანი ფიქლები და ამფიბოლიტები; კირქვების ხარჯზე — მარმარილო.

ძალზე დიდი წნევის პირობებში წარმოიქმნება ეკლოგიტები. მეტამორფული ქანების შემადგენელი სპეციფიკური (ტიპომორფული) მინერალებია — ანდალუზიტი, სილიმანიტი, დისთენი, სტავროლითი, გრანატები და სხვა.
მაგმური ქანები

მაგმური ქანები — მაგმის გაცივებისა და დაკრისტალების შედეგად წარმოქმნილი ქანები. მაგმის გაცივების პირობების მიხედვით არჩევენ მაგმური ქანების ორ ძირითად ტიპს:
ეფუზიურს (ვულკანურს, ამონთხეულს), როდესაც ლავის სახით ამონთხეული მაგმა დედამიწის ზედაპირზე ცივდება;
ინტრუზიულს (სიღრმულს), როდესაც მაგმა დედამიწის ქერქის სიღრმეში ცივდება.

ვულკანური ქანები ლავის სწრაფი გაცივების გამო წვრილკრისტალურია, ხშირ შემთხვევაში ჭარბად შეიცავს მინას. ინტრუზიული ქანები დედამიწის ქერქის სიღრმეში მაგმის ნელი გაცივების გამო სრულკრისტალური და მსხვილმარცვლოვანია.

მაგმური ქანები, ჩვეულებრივ, სილიკატური შედგენილობისაა, მათი მთავარი კომპონენტის — 2-ის შემცველობის მიხედვით განარჩევენ ულტრაფუძე ქანებს, ფუძე ქანებს, საშუალო მჟავიანობის ქანებს, მჟავა ქანებს; ზოგი მკვლევარი გამოჰყობს აგრეთვე ულტრამჟავა ქანებს, რომლებიც შეიცავენ 75 % მეტ 2-ს.

ტუტე ელემენტების შემცველობის მიხედვით, ქანების ჩამოთვლილ ჯგუფებში, განასხვავებენ ნორმალური და ტუტე რიგის მაგმურ ქანებს.
მაგმურ ქანებთან დაკავშირებულია სხვადასხვაგვარი სასარგებლო წიაღისეული. მაგალითად: მჟავა ქანებთან გვხვდება კალა, ვოლფრამი, ოქრო; ფუძესთან — სპილენძი, ტიტანი; ულტრაფუძესთან — პლატინა, ნიკელი, ქრომი; ტუტესთან — აპატიტი, იშვიათად მიწათა ელემენტები და სხვა.
თქმულებები ჯედაებზე: მონანიება

„თქმულებები ჯედაებზე: მონანიება“ — ხუთნაწილიანი სიუჟეტური თაღი ვარსკვლავური ომების კომიქსების სერიაში თქმულებები ჯედაებზე. მისი სცენარის ავტორია კევინ ჯ. ანდერსონი. პირველი ნომერი გამომცემლობამ გაყიდვაში 2001 წლის 25 ივლისს გამოუშვა.

სიუჟეტი
ჰოგონის ხომალდი მოგზაურობს პლანეტა იავინ 4-ის ზედაპირზე. ჰოგონი უამბობს ულიკ ქელ-დრომას აქ დატრიალებული ამბების შესახებ. ულიკს ეს ადგილი არ მოსწონს. იგი საბოლოოდ რენ ვარზე დასახლდება.

ნომი სანრაიდერის შვილი, ვიმა, ტოვებს სახლს და მიემართება ულიკის საძებნელად. დედა მას სათანადო ყურადღებას არ უთმობს, ხოლო ვიმას სურს, ჯედაის ხელოვნებას დაეუფლოს. არაერთი თხოვნის შემდეგ ულიკი თანხმდება, შეასწავლოს ჯედაის საიდუმლოები, მიუხედავად იმისა, რომ წარსულში დაშვებული შეცდომების გამო თავს დამნაშავედ თვლის.

როდესაც ვიმას აკითხავს დედა, ჰოგონი კლავს ულიკს, იმ იმედით რომ სახელს გაითქვამს - ულიკი ხომ განთქმული დამნაშავეა. ასე თუ ისე, სიკვდილის წინ ულიკი დარწმუნდება, რომ იგი მხოლოდ იმისათვის გადარჩა, რომ სიცოცხლის ბოლოს ნომის შვილზე ეზრუნა.

გამოცემები
მონანიება: ჯედაების შეკრება
მონანიება: მშვიდობის ძიება
მონანიება: შინ დაბრუნება
მონანიება: ჯედაის სასამართლო
მონანიება: ბატონი
ჯონ ჯექსონ მილერი

ჯონ ჯექსონ მილერი (; დ. 12 იანვარი, 1968) — კომიქსების ამერიკელი ავტორი და კომენტატორი. იგი ცნობილია „ვარსკვლავური ომების“ სამყაროსთან დაკავშირებული ისტორიებით, რომლებიც ძირითადად კომიქსების სახით იქნა გამოცემული. იგი ასევე სხვა კომიქსების ავტორიცაა, მათ შორის – ფილმის „ინდიანა ჯოუნსი და ბროლის თავის ქალის სამეფო“ კომიქსური ადაპტაციის.
ვარსკვლავური ომები: ძველი რესპუბლიკის რაინდები (კომიქსები)

„ვარსკვლავური ომები: ძველი რესპუბლიკის რაინდები“ — სიუჟეტური თაღი ვარსკვლავური ომების კომიქსების სერიაში. მისი სცენარის ავტორია ჯონ ჯექსონ მილერი. პირველი ნომერი გამომცემლობამ გაყიდვაში 2006 წელს გამოუშვა. კომიქსის ამ სერიაში მოთხრობილი ამბები მიმდინარეობს ვარსკვლავური ომების სამყაროში და ძირითადად ეხება ზეინ კერიკს, ახალგაზრდა ჯედაის, რომელსაც პადავანების მკვლელობა დააბრალეს.

გამოცემები
გზაჯვარედინები
გალაქტიკას ბნელი ჟამი დაუდგა. ძველი რესპუბლიკის რესურსებზე გადამწყვეტი დარტყმა მანდალორელებმა მიიტანეს. ომით უკმაყოფილო რაინდების ნაწილი თვლის, რომ ჯედაებმა ამ ბრძოლებში უფრო მეტად უნდა იაქტიურონ.

ცერემონია
ჯედაების აკადემიის აღსაზრდელი ზეინ კერიკი ღელავს, რომ მას არ მიანიჭებენ რაინდის წოდებას. ამავე დროს მას ავალებენ სნივიან გრიფის დაჭერას, მაგრამ დავალებას არ ასრულებს. ბრუნდება რა ჯედაების ტაძარში, კერიკი აღმოაჩენს ოთხ მოკლულ პადავანს. შეშინებული ზეინი გარბის. მას ადანაშაულებენ პადავანთა მკვლელობაში. პლანეტიდან გაღწევის ერთადერთი შანსი ქალაქის ქვედა ნაწილია. სწორედ იქ დაედევნებიან მას უმაღლესი ჯედაები.

კერიკი და გაიძვერა გრიფი მეგობრები ხდებიან. გრიფს იმედი აქვს, რომ პლანეტიდან გაქცევაში არკანიანელები, კემპერი და ჯარაელი დაეხმარებიან. მაგრამ მათი ხომალდი მრავალი წელია, არ ამოძრავებულა, ამიტომ უცნობია, რამდენად გაუძლებს შესაძლო თავდასხმას.

ზეინი ცდილობს, დაუკავშირდეს ჯედაების ორდენს და დაადგინოს სიმართლე, მაგრამ უშედეგოდ. კერიკი დროებით დაეშვება მოხეტიალე მთვარეზე, ასტეროიდზე და მოძებნის 1- დროიდის ნარჩენებს. ამ დროს მას პოულობენ მასწავლებელი, ლუსიენი და ტარისის პოლიცია.

კემპერის მიერ აღდგენილი დროიდი ადასტურებს, რომ მედიტაციის დროს უმაღლესმა ჯედაებმა იხილეს ერთ-ერთი პადავანის მიერ ჯედაების განადგურების სცენა. ზეინი ხვდება, რომ გამოსავალი მხოლოდ ერთია და მისი დევნა არ შეწყდება. იგი მოითხოვს გრიფისა და არკანიანელთა თავისუფლებას, თავად კი მიჰყვება მონადირეს, რომელსაც იგი უკან, კორუსანტზე მიჰყავს.

აალების წერტილი
ხელახალი გაერთიანება
შიშის დღეები
რისხვის ღამეები
განცვიფრების ზიზღი
ტანჯვის რაინდები
ვექტორი
ამაღლებული
შემობრუნების ჟამი
გამართლება
წინასწარმეტყველის მოტივები
პატიოსანი შესრულება
ამბიციების დუელი
ნიღბები
მომკობა
გამანადგურებელი
დემონი