iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ისააკ ტეილორი

ისააკ ტეილორი (; დ. 17 აგვისტო 1787 — გ. 28 ივნისი 1865) — ინგლისელი მწერალი ისტორიისა და ფილოსოფიის განხრით, მხატვარი, გამომგონებელი.

იგი იყო ონგარელი ისააკ ტეილორის უფროსი გადარჩენილი ვაჟი. დაიბადა ლავენჰემში (საფოლკის საგრაფო) 1787 წლის 17 აგვისტოს. მოგვიანებით ოჯახთან ერთად გადავიდა კოლჩესტერში, შემდეგ კი, 1810 წლის მიწურულს, ონგარში. ოჯახური ტრადიციის შესაბამისად, ისააკი სწავლობდა მხაზველობასა და გრავიორობას. წიგნის ილუსტრატორად რამდენიმეწლიანი მუშაობის შემდეგ მან იგრძნო ლიტერატურისადმი სიყვარული.

1812-1816 წლებში იგი ცხოვრობდა ინგლისის დასავლეთში და თროის დიდ ნაწილს ატარებდა ილფრაკუმსა და მერაზიონში თავის დასთან, ჯეინთან, ერთად. დაახლოებით 1815 წელს, სულპიციუს სევერუსის ნაშრომების წყალობით, ტეილორმა დაიწყო წმინდა მამების შესახებ ლიტერატურის შეგროვება. მალევე ფრენსის ბეკონის ნაშრომმა „ “ მასში ინდუქციური ფსიქოლოგიისადმი ინტერესი გააღვიძა. 1818 წელს ოჯახის მეგობარმა, ჯოზაია კონდერმა, მოგვიანებით „ -ის“ რედაქტორმა, ტეილორი დაითანხმა, შეერთებოდა უკვე არსებულ მუშათა შტატს, რომელშიც იყვნენ რობერტ ჰოლი, ჯონ ფოსტერი, ოლინფუს გრეგორი.

1825 წელს ტეილორი დასახლდა სოფელ სტენფორდ-რივერსში (ონგარიდან დაახლოებით ორ მილში), ძველ ფერმერულ სახლში. ამავე წლის 17 აგვისტოს დაქორწინდა თავისი დის დაქალ ელისაბედზე, ჯეიმზ მედლენდის მეორე ქალიშვილზე.

ლიტერატურაში შეტანილი წვლილისთვის 1862 წელს ტეილორი დაჯილდოვდა -ის გრანტით 200 ფუნტის ოდენობით. სამი წლის შემდეგ, 1865 წლის 28 ივნისს, იგი გარდაიცვალა სოფელ სტენფორდ-რივერსში.
ბაიბურთლუ ქარა იბრაჰიმ-ფაშა

ბაიბურთლუ ქარა იბრაჰიმ-ფაშა (; დ. 1620, ბაიბურთი — გ. 1687, როდოსი) — ოსმალეთის იმპერიის სახელმწიფო მოღვაწე, დიდი ვეზირი 1683–1685 წლებში, სულთან მეჰმედ -ის მმართველობის პერიოდში. დიდი ვეზირის ბეჭედი გადაეცა ოსმალეთის სასტიკი მარცხის შემდეგ ვენაში, 1683 წელს.

იბრაჰიმი დაიბადა 1620 წელს, ბაიბურთში. სწორედ მისი წარმოშობის გამო შეერქვა მას ბაიბურთლუ, რაც ბაიბურთელს ნიშნავს. 1669 წელს დაინიშნა ეგვიპტის გამგებლად. ბაიბურთლუ ქარა იბრაჰიმ-ფაშამ ეს თანამდებობდა შეინარჩუნა ოთხი წლის განმავლობაში და 1673 წელს დედაქალაქში გამოიძახეს.

1677 წელს იბრაჰიმ-ფაშა დაინიშნა ოსმალეთის იმპერიის საზღვაო ფლოტის მეთაურად, ანუ კაპუდან-ფაშად. ის იმპერიის ფლოტს ხელმძღვანელობდა 1678 წლამდე. 1683 წელს მონაწილეობა მიიღო ჰაბსბურგების წინააღმდეგ ბრძოლაში, რომელშიც ოსმალეთის არმია დამარცხდა.

როცა ოსმალეთის იმპერიის არმიამ უკან დაიხია და ბელგრადში იმყოფებოდა, სულთან მეჰმედ -მ ბრძანება გასცა, რომ სიკვდილით დაესაჯათ იმპერიის იმდროინდელი დიდი ვეზირი ქარა მუსტაფა-ფაშა. მისი სიკვდილით დასჯის შემდეგ, 25 დეკემბერს ქარა იბრაჰიმ-ფაშა ოფიციალურად გახდა დიდი ვეზირი.

ბაიბურთლუ ქარა იბრაჰიმ-ფაშას მმართველობა საკმაოდ ცუდ დროს მოუხდა. მწვავედ მიმდინარეობდა დიდი თურქული ომი ჰაბსბურგების წინააღმდეგ და მანაც საკუთარი მმართველობის ორი წელი სწორედ მათ წინააღმდეგ ბრძოლას მოანდომა. ქარა იბრაჰიმ-ფაშას დიდი ვეზირის ბეჭედი ჩამოართვეს 1685 წლის 18 ნოემბერს, ხოლო მის ნაცვლად დიდ ვეზირად დაინიშნა სარი სულეიმან-ფაშა.

ბაიბურთლუ ქარა იბრაჰიმ-ფაშა გარდაიცვალა 1687 წელს, კუნძულ როდოსზე.
სომხეთის საპარლამენტო არჩევნები (2017)

სომხეთის საპარლამენტო არჩევნები 2017 — მეექვსე საპარლამენტო არჩევნები სომხეთში, რომელიც გაიმარა 2017 წლის მაისში.

მონაწილე პარტიები
შემდეგმა პარტიებმა 2012 წლის არჩევნებზე საპარლამენტო მანდატები მოიპოვეს და სავარაუდოდ 2017 წლის არჩევნებშიც მიიღებენ მონაწილეობას:
სომხეთის რესპუბლიკური პარტია
აყვავებული სომხეთი
სომხეთის ეროვნული კონგრესი
კანონის უზენაესობა
სომხეთის რევოლუციური ფედერაცია
მემკვიდრეობა

სხვა არასაპარლამენტო პარტიები რომლებიც სავარაუდოდ მონაწილეობას მიიღებენ 2017 წლის არჩევნებში:
სომხეთის კომუნისტური პარტია (1990 წლიდან მოყოლებული მონაწილეობდა ყველა საპარლამენტო არჩევნებში)
სარი სულეიმან-ფაშა

სარი სულეიმან-ფაშა (; დ. ?, თაშლიჯა, სერბეთი — გ. 14 ოქტომბერი, 1687, სტამბოლი, ოსმალეთის იმპერია) — ოსმალეთის იმპერიის სახელმწიფო მოღვაწე, დიდი ვეზირი 1685–1687 წლებში, სულთან მეჰმედ -ის მმართველობის პერიოდში. წარმოშობით სერბი.

სარი სულეიმან-ფაშას დაბადების თარიღი უცნობია. ის დაიბადა სერბეთის ქალაქ პრიეპოლში (მაშინდელი თაშლიჯა). იგი დიდი ვეზირი გახდა 1685 წლის 18 ნოემბერს, როდესაც მეჰმედმა გადააყენა დიდი ვეზირი ბაიბურთლუ ქარა იბრაჰიმ-ფაშა.

სარი სულეიმან-ფაშას მმართველობის პერიოდში გრძელდებოდა დიდი თურქული ომი ჰაბსბურგების წინააღმდეგ, რომელიც დაიწყო 1683 წელს. სულეიმან-ფაშა მეთაურობდა ოსმალეთის იმპერიის არმიას ბუდის ბრძოლაში 1686 წელს, რომელშიც ოსმალეთის არმია დამარცხდა და ასევე, მოჰაჩის ბრძოლაში 1687, რომელშიც ოსმალეთის არმია აგრეთვე დამარცხდა.

მოჰაჩის ბრძოლის დასრულებიდან ერთი თვის შემდეგ, 1687 წლის 18 სექტემბერს, როდესაც ოსმალეთის არმია ჯერ კიდევ არ ბრუნდებოდა დედაქალაქში, მეჰმედ -მ სარი სულეიმან-ფაშა თანამდებობიდან გაათავისუფლა და სტამბოლში გაუშვა. მის მაგივრად კი დიდი ვეზირი აბაზა სიავუშ-ფაშა გახდა.

დიდი ვეზირის პოსტიდან გათავისუფლებიდან ცოტა ხნის შემდეგ, 1687 წლის 14 ოქტომბერს სარი სულეიმან-ფაშა სტამბოლში გარდაიცვალა.
არჩევნები სომხეთში

არჩევნები სომხეთში ინფორმაციას იძლევა სომხეთში გამართულ არჩევნებსა და მათ შედეგებზე.

სახელმწიფო დონეზე სომხეთი ირჩევს სახელმწიფოს მეთაურს - პრეზიდენტს და უმაღლეს საკანონმდებლო ორგანოს - ეროვნულ კრებას. პრეზიდენტის არჩევა ხდება მოსახლეობის მიერ ხუთი წლის ვადით (აბსოლუტური უმრავლესობა საჭიროების შემთხვევაში მე-2 ტურით). ეროვნული კრება (') შედგება 131 წევრისაგან, აირჩევა ოთხი წლის ვადით, 41 წევრი მაჟორიტარული სისტემით და 90 პროპორციულით. სომხეთის ეროვნულ კრებაში ადგილებს პროპორციული სისტემით იკავებენ იმ პარტიების წარმომადგენლები რომელთაც გადალახული ექნებათ 5%-იანი ბარიერი.
სომხეთს მრავალპარტიული პოლიტიკური სისტემა აქვს. მრავალრიცხოვან პარტიებს შორის ხელისუფლებაში დამოუკიდებლად მოსვლის შანსი თითქმის არცერთ მათგანს არ აქვს და ამის გამო მხარეებმა ერთად უნდა იმუშაონ რათა კოალიციური მთავრობა ჩამოაყალიბონ.

ბოლო არჩევნები
2013 წლის საპარლამენტო არჩევნები
2012 წლის საპარლამენტო არჩევნები
პარაცელსუსი

პარაცელსუსი (ნამდვილი სახელი და გვარი ფილიპუს ავრეოლუს თეოფრასტუს ბომბასტუს ფონ ჰოენჰაიმი; დ. 1493 ან 1494 — გ. 24 სექტემბერი, 1541, ზალცბურგი) — აღორძინების ეპოქის ექიმი, ბოტანიკოსი, ალქიმიკოსი, ასტროლოგი და ოკულტისტი. განათლება მიიღო იტალიის ქალაქ ფერარაში. დაახლოებით 1515 წელს მიენიჭა ექიმის წოდება; იყო ბაზელის უნივერსიტეტის პროფესორი (1526) და ქალაქის ექიმი. ბევრს მოგზაურობდა ევროპაში. გამოდიოდა სქოლასტიკური მედიცინისა და გალენოსის ავტორიტეტის ბრმა აღიარების წინააღმდეგ, მათ უპირისპირებდა დაკვირვებისა და ცდის მეთოდს. უარყოფდა მოძღვრებას ადამიანის სხეულის 4 წვენის შესახებ და მიაჩნდა, რომ ორგანიზმში მიმდინარე ყველა პროცესი ქიმიური პროცესია. პარაცელსუსი შეისწავლიდა ქიმიური ელემენტებისა და შენაერთების სამკურნალო მოქმედებას, ქიმია დაუახლოვა მედიცინას და ამრიგად გახდა იატროქიმიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. გამოყოფდა მცენარეებიდან წამლებს და ტინქტურის, ექსტრაქტისა და ელექსირის სახით იყენებდა სამკურნალოდ. პარაცელსუსმა განავითარა იმ დროისათვის ახალი წარმოდგენა დოზირების შესახებ; სამკურნალოდ იყენებდა მინერალური წყაროების წყალს, მიუთითა ცალკეული დაავადებების სამკურნალოდ სპეციფიკური საშუალებების (მაგალითად, ვერცხლისწყალი სიფილისის სამკურნალოდ) ძიებისა და გამოყენების აუცილებლობაზე. პარაცელსუსმა შექმნა მოძღვრება „არქეზე“ — უმაღლეს სულიერ პრინციპზე, რომელიც თითქოს არეგულირებს ორგანიზმის ცხოველმოქმედებას. პარაცელსუსმა აგრეთვე საფუძველი ჩაუყარა ტოქსიკოლოგიას.

თხზულებები
 , . 1, 1—14, . — , 1922—36;
. 2, 4, 5, , 1955—56.
მარზი

მარზი — პირველი დონის ადმინისტრაციული ერთეულის სახელი სომხეთში.

მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის ადმინისტრაციულ ერთეულებს მარზი არ ჰქვია. ამის მაგივრად ისინი ცნობილია როგორც შრჯანი (').

ეტიმოლოგია
ეს სომხური სიტყვა მომდინარეობს სპარსული სიტყვიდან მარზი, რაც „საზღვარს“ ნიშნავს.

თარგმანი
ქართულ თარგმანში მისი შესატყვისია პროვინცია.
გაგიკ არუთინიანი

გაგიკ არუთინიანი (, დ. 23 მარტი, 1948) — სომეხი პოლიტიკოსი და სომხეთის საკონსტიტუციო სასამართლოს პრეზიდენტი. 1991 წლის 22 ნოემბრიდან 1992 წლის 30 ივლისამდე მას სომხეთის პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა ეკავა.
1965-1970 წლებში სწავლობდა ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტზე. 1973 წელს სწავლობდა ამავე უნივერსიტეტის ასპირანტურაში. 1990 წლიდან სომხეთის ეროვნული კრების დეპუტატად აირჩიეს. 1991 წლიდან სომხეთის ვიცე-პრეზიდენტია, ხოლო 1996 წლიდან საკონსტიტუციო სასამართლოს თავჯდომარეა.
ახურიანის წყალსაცავი

ახურიანის წყალსაცავი — წყალსაცავი სომხეთისა და თურქეთის ტერიტორიებზე. მდებარეობს მდინარე ახურიანზე. ასევე სარწყავად გამოიყენება წყალი თურქეთშიც. ყარსისა და არტაანის პროვინციებში ყოველწლიურად 70 000 ჰექტარი სასოფლო-სამეურნეო მიწები ირწყვება.

შექმნა
1963 წლის 25 აპრილს, თურქეთსა და საბჭოთა კავშირს (ვისი ნაწილიც იმ დროს იყო სომხეთი) შორის ხელი მოეწერა მდინარე ახურიანზე კაშხლის მშენებლობის შესახებ შეთანხმებას, რომელსაც წყალსაცავში ოთხი მდინარის ჩამონადენი უნდა დაერეგულირებინა. მისი მშენებლობა 1975 წელს დაიწყო და 1980 წელს დასრულდა, ექსპლუატაციაში გაეშვა ამავე წელს.

დაბინძურება
სომეხი მკვლევარების აზრით „წყლის სისტემა მძიმე მეტალებითა და სხვადასხვა ტოქსიკური ნივთიერებებით არის დაბინძურებული“.
არმენ სარქისიანი

არმენ სარქისიანი (; დ. 23 ივნისი, 1953, ერევანი, სომხეთის სსრ) — სომეხი პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე, დიპლომატი, ფიზიკოსი. სომხეთის პრეზიდენტი 2018-2022 წლებში. სომხეთის რიგით მე-4 პრემიერ-მინისტრი 1996-1997 წლებში.

ბიოგრაფია
არმენ სარქისიანი დაიბადა 1953 წლის 23 ივნისს სომხეთის სსრ-ში. 1970-1976 წლებში სწავლობდა ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტზე. 1992-1993 წლებში იყო სომხეთის ელჩი დიდ ბრიტანეთში, ხოლო 1995-1996 წლებში — ბელგიაში, ვატიკანში და ლუქსემბურგში. 1996 წლის 4 ნოემბერს პრეზიტენტმა ლევონ ტერ-პეტროსიანმა იგი დანიშნა სომხეთის პრემიერ-მინისტრად.

სომხეთის პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე იგი 1997 წლის 20 მარტამდე დარჩა.

არმენ სარქისიანი არ არის არცერთი პოლიტიკური პარტიის წევრი. ის გაერთიანებულია ორგანიზაციაში, რომელიც იცავს დემოკრატიას, ადამიანის უფლებებსა და კანონის უზენაესობას.

2018 წლის 2 მარტს აირჩიეს ქვეყნის პრეზიდენტად.

2022 წლის 23 იანვარს გადადგა თანამდებობიდან.
სომხეთის საფოსტო ინდექსები

სომხეთის საფოსტო ინდექსები წარმოადგენს ოთხი რიცხვისაგან შემდგარ ციფრულ კოდს.

ისტორია
1970 წელს მთელი სსრკ-ის ტერიტორიაზე, სომხეთის სსრ-ის ჩათვლით, შემოიღეს ექვსნიშნა საფოსტო ინდექსები (37). 2006 წლის 1 აპრილიდან დამოუკიდებელ სომხეთში ფორმატის ოთხნიშნა საფოსტო ინდექსების გამოყენება დაიწყეს. პირველი ორი ციფრი რესპუბლიკის რაიონს აღნიშნავს, ხოლო ბოლო ორი იგივე დარჩა, რაც საბჭოთა დროს იყო.
ლევონ V

ლევონ (; დ. 1309 — გ. 28 აგვისტო, 1341) — კილიკიის სომეხთა სამეფოს მეფე, ჰეთუმიანების უკანასკნელი წარმომადგენელი, ოშინის ვაჟი.

ლევონ ტახტზე ავიდა მამის, ოშინის გარდაცვალების შემდეგ 1320 წელს. ამ პერიოდში კილიკიის სამეფო აოხრებული იყო მონღოლთა და მამლუქთა განუწყვეტელი შემოსევების შედეგად. ლევონის ტახტზე გამეფებისთანავე ეგვიპტის სულთანი პირველად შემოესია კილიკიის სომეხთა სამეფოს და ააოხრა იგი. 1322 წელს პაპ იოანე -მ წერილი გაუგზავნა მონღოლებს, რითაც შეახსენა მათ შორის გაფორმებული ალიანსი და სთხოვა, რომ დახმარებოდა სომხებს.

ლევონი იძულებული გახდა, რომ ცოლად შეერთო მამის, ოშინის ქალიშვილი პირველი ცოლისაგან. ლევონს ძალიან სურდა დასავლურ ქვეყნებთან გაერთიანება და მაქსიმალურად უწყობდა ხელს რომისა და სომხური ეკლესიების გაერთიანებას.

1331 წელს ლევონი მეორედ დაქორწინდა. მეფის მეორე ქორწინებამ დასავლეთის უკმაყოფილება გამოიწვია. ამასთან, მას აუმხედრდნენ ბარონებიც.

1341 წლის 28 აგვისტოს ლევონ საკუთარი სამეფოს ბარონებმა მოკლეს. ლევონს მემკვიდრე არ დარჩენია, რამაც ჰეთუმიანების მმართველობის დასასრული გამოიწვია. ამის შემდეგ, სამეფოს ლუზინანები ჩაუდგნენ სათავეში.
ერესუნის საბაჟო

ერესუნის საბაჟო — იყო საბაჟო ერესუნის სრუტეში, რომელიც გამოიმუშავებდა დანიის შემოსავლის ორ მესამედს და საუკუნეებში. საბაჟო შექმნა ერიკ პომერანელმა 1429 წელს, და ის არსებობდა კოპენჰაგენის კონვენციამდე, რომელიც გაიმართა 1857 წელს.

ყველა უცხოური გემი რომელიც გადიოდა ერესუნის სრუტეში, არ აქვს მნიშვნელობა დანიისკენ მიმავალი თუ დანიიდან მომავალი, უნდა გაჩერებულიყო და გადაეხადა ბაჟი დანიის სამეფო ოჯახისთვის. თუ გემი არ გაჩერდებოდა, შესაძლებელი იყო ზარბაზნების სროლა ორივე მხრიდან, ჰელსინგერიდან და ჰელსინგბორგიდან და გემის ჩაძირვა. 1567 წელს გადასახადი შეიცვალა ტვირთის ღირებულობის 1-2%-ამდე.

გემების სხვა გზით წასვლის ასარიდებლათ ასევე არსებობდა საბაჟოები დიდ ბელტში და მცირე ბელტში; ზოგიერთ შემთხვევაში არა-დანიურ ხომალდებს აკრძალული ჰქონდათ ერესუნის გარდა სხვა გზით წასვლა.

1658 წელს, დანია იძულებული იყო გადაეცა შვედეთს ერესუნის აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორია ჩრდილოეთის ომი (1655-1660)-ის შედეგად. ამის გამო საბაჟო ნაკლებათ კონტროლირებადი გახდა, თუმცა დანიამ შეინარჩუნა საბაჟოს წარმოების უფლება.

კოპენჰაგენის კონვენცია, რომელიც ძალაში შევიდა 1857 წელს, გააუქმა ყველანაირი საბაჟო და დანიური სრუტეები გამოცხადებული იყო საერთაშორისო წყლებად.
ღვთისმშობლის ეკლესია (ანანური)

ღვთისმშობლის ეკლესია — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, დგას ანანურის ციხის ანსამბლის აღმოსავლეთით, 80 მეტრზე. სამშენებლო წარწერის თანახმად აგებულია 1850 წელს იმ სომეხი მოსახლეობის დაკვეთით, რომელიც აქ ანანურის მონასტრის ანსამბლის ქვედა ციხის დანგრევის შემდეგ დამკვიდრებულა.

ძეგლის აღწერა
ეკლესია დარბაზულია (13,9 9,3 მ), ნაგებია აგურით. ძეგლი დაზიანებულია: აცვენილია კრამიტი, ჩამონგრეულია კარ-სარკმლების ნაწილი. შესასვლელ ჩრდილოეთიდან და დასავლეთიდანაა, კარიბჭეებიდან. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიულ აბსიდში ერთი განიერი სარკმელი და ორი ბრტყელი, თაღოვანი ნიშია. აბსიდის აქეთ-იქით სწორკუთხა სამკვეთლო და სადიაკვნეა, რომლებსაც შესასვლელი დარბაზიდან აქვთ. ორივე სათავსში აღმოსავლეთით თითო სარკმელია. დარბაზის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში ორ-ორი სარკმელია, დასავლეთ კედელში, კარის თავზე — ერთი. ხუთივე სარკმელი სწორკუთხაა. ეკლესიის გრძივი კედლები დანაწევრებულია სამ-სამი პილასტრით, რომლებსაც ეყრდნობა ცილინდრული კამარის საბჯენი თაღები. ინტერიერში შემორჩენილია ნალესობის ფრაგმენტები.

აღმოსავლეთის ფასადის შუა არეში ორსაფეხურიანი თაღი და ოთხკუთხა სარკმელია. თაღის ქუსლებთან კონქზედა სამალავის თითო პატარა სარკმელი გამოდის. სარკმლებს ზემოთ აგურის წყობით ჯვრებია გამოყვანილი. თითო მსგავსი ჯვარია დასავლეთის ფასადის განაპირა მონაკვეთებში და ორ-ორი გრძივ ფასადებზე. აღმოსავლეთის ფასადის კეხზე დაშენებულია პატარა ოთხსვეტიანი სამრეკლო (ფანჩატური). ეკლესიის კედლები დასრულებულია სამსაფეხურიანი ლავგარდნით. ეკლესიას კრამიტით დახურული ორფერდა სახურავი აქვს.

დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან ეკლესიაზე მიშენებულია აგურით ნაგები კარიბჭეები, რომლებიც სამ მხარეს ნახევარწრიული თაღებითაა გახსნილი. ორივე კარიბჭის ფრონტონში აგურის წყობით გამოყვანილია თითო ჯვარი. დასავლეთის კარიბჭეზე, აგურის ცილინდრულ მასაზე, აღმართულია სამრეკლო - ათთაღიანი ფანჩატური საკმაოდ მაღალი პროპორციებით. სამრეკლოში მოსახვედრად ეკლესიის დასავლეთის კარი ზემოთ სწორკუთხა ღიობია მოწყობილი. გარედან სამრეკლოს თაღებს შორის წიბოებს მოჰყვება ნახევაწრიული ლილვები, რომლებიც დასრულებულია ქვაში გამოკვეთილი ტოლმკლავა ჯვრებით. სამრეკლოს აგურით ნაგები ქოლგისებრი სახურავი აქვს.
ანანურის წმინდა გიორგის ეკლესია

წმინდა გიორგის ეკლესია — მდებარეობდა ანანურსა და ჟინვალს შორის, ნასოფლარ ფიტავის ტერიტორიაზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. დაანგრიეს 1975 წელს.

ეკლესია აგებული იყო რიყის ქვით და კვადრატული აგურით. გადახურვა ჩაქცეული ჰქონდა, ხოლო კედლები ძლიერ დაზიანებული.
ეკლესიის შიგნით, ნანგრევების ქვეშ აღმოჩნდა ვერცხლის ოთხი თასი, ვერცხლის საწინამძღვრო ჯვარი და ბორაყი, რომლებიც ინახება აკც-ის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.
არაგვისპირის ეკლესია

არაგვისპირის ეკლესია — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, დგას დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ არაგვისპირის დასავლეთით, მთის ფერდობზე, სასაფლაოს ტერიტორიაზე. აგებულია - საუკუნეებში.

1982-1983 წლებში ჩატარდა სარემონტო სარესტავრაციო სამუშაოები. აღდგა კედლების დაკარგული ნაწილები, ლავგარდანი და კრამიტის გადახურვა; გაიწმინდა ინტერიერი და მიმდებარე ტერიტორია.

ეკლესია დარბაზულია (9,3 4,3 მ). ნაგებია ნატეხი ქვიშაქვით, რიყის ქვით და აგურით. ერთადერთი სწორკუთხა შესასვლელი ჩრდილოეთ კედლის შუაშია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდაა. აფსიდში ორი ვიწრო თაღოვანი სარკმელი (ერთი აფსიდის ღერძზე, მეორე - სამხრეთის გვერდში, რომელიც სამხრეთის ფასადზე გადის) და ორი მცირე ზომის ნიშია. აფსიდის კედელზე (ღერძზე) სწორკუთხა ტრაპეზია მიბჯენილი. თითო სარკმელი დარბაზის სამხრეთ და დასავლეთ კედლებშია. დარბაზი ნახევარწრიული კამარით არის გადახურული. ნახევარწრიული ფორმისაა აფსიდის თაღიც.

ეკლესიის ფასადები შელესილი და შეთეთრებული ყოფილა. ფასადებიდან მხოლოდ აღმოსავლეთის და ჩრდილოეთის არის მორთული — აგურის წყობის შეღრმავებით გამოყვანილი მოზრდილი რომბებით. აღმოსავლეთის ფასადზე სარკმლის ზემოთ, ერთ დონეზე, განლაგებულია სამი რომბი; მათგან შუა ფასადის ღერძზეა. სარკმლის ქვემოთ ტოლმკლავა შეღრმავებული ჯვარია, რომლის ზედა მკლავის ნაწილი სარკმლის ღიობითაა წაკვეთილი. ჩრდილოეთის ფასადზე, შესასვლელის არქიტრავის დონეზე, ხუთი რომბია, რომელთაგანაც სამი შესასვლელის აღმოსავლეთითაა. აღმოსავლეთის და შუა რომბს შორის, ქვემოთ, ტოლმკლავა შეღრმავებული ჯვრის გამოსახულებაა. ფასადები დასრულებულია აგურის ორსაფეხურიანი ლავგარდნით, რომელსაც ორივე ფრონტონის ძირებთან პატარა ჰორიზონტალური შემონაკეცები აქვს.
არანისის ეკლესია

ეკლესია — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, დგას სოფლის განაპირას, დასავლეთით, შემაღლებულ ადგილას, სასაფლაოს ტერიტორიაზე. აგებულია - საუკუნეებში. ძეგლი დაზიანებულია: ჩამოშლილია კამარა და კონქის ნაწილი, აქა-იქ მონგრეულია კედლების ზედა ნაწილები.

ძეგლის აღწერა
ეკლესია დარბაზულია (8 4,8 მ), ნაგებია ტლანქად დამუშავებული ქვიშაქვით და აგურით. კედლები შიგნიდან შელესილი და შეთეთრებულია. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდია. აბსიდის ღერძზე გაჭრილია ვიწრო სარკმელი, რომლის მარცხნივ სწორკუთხა ნიშია. ერთი თაღოვანი სარკმელი დარბაზის ჩრდილოეთ კედელშია. ეკლესიის კამარა ეყრდნობოდა კონსოლებზე დაყრდნობილ ორ თაღსა და დასავლეთ კედლის მიმდებარე საბჯენ თაღს.

ეკლესიის განივ ფასადებზე გამოსახულია თითო შეღრმავებული ჯვარი. კედლები დასრულებული ყოფილა აგურის სამსაფეხურიანი ლავგარდნით, რომელსაც ფრონტონის ბოლოებში ჰორიზონტალური შემონაკეცები აქვს. ეკლესიის სახურავის კეხზე, დასავლეთ კიდეში დაშენებულია აგურის პატარა სამრეკლო — ოთხ მხარეს თაღებით გახსნილი ვიწრო ფანჩატური, რომელსაც აგურისავე პირამიდული სახურავი აქვს.
არანისის თეთრაანთ კოშკი

თეთრაანთ კოშკი — დგას მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ არანისის ზედა უბანში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ძეგლის აღწერა
კოშკი სამსართულიანია, ცილინდრული (დიამეტრი 7,8 მეტრი), ნაგებია რიყის ქვით და აგურით. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: დანგრეულია მესამე სართულის გადახურვის და კედლის დიდი ნაწილი; ჩამოშლილია მეორე სართულის გუმბათოვანი კამარის წვერი; გარედან კედლის ზედა ნაწილს საპირე წყობის მნიშვნელოვანი ნაწილი ჩამოცვენილი აქვს.

კოშკში შესასვლელი მეორე სართულზეა, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან, მიწიდან 3 მეტრის სიმაღლეზე. კარის წინ ქვის კონსოლური ბაქანია. პირველი სართული სრულიად ყრუა. გადახურულია აგურით ნაწყობი ნახევარსფერული გუმბათით. მეორე სართულს სხვადასხვა მხარეს ოთხი სათოფური აქვს, მათ შორის სამი შეწყვილებულია. შესასვლელი გადახურულია ქვის არქიტრავით. კარის გვერდებზე, კედელში პირველ და მესამე სართულებთან დასაკავშირებლად დატანებულია კიბეები, ამავე სართულზე ბუხარი და ორი პატარა სწორკუთხა ნიშია. მესამე სართულის შემორჩენილ კედელში ოთხი სათოფურიდან სამი შეწყვილებულია.
აზატის წყალსაცავი

აზატის წყალსაცავი — წყალსაცავი სომხეთში. მდებარეობს არარატის პროვინციაში, სოფელ ლანჯაზატის ზემოთ, ზღვის დონიდან 1050 მეტრ სიმაღლეზე. წყალსაცავი აგებულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში მყოფ მდინარე აზატზე. წყალსაცავის მოცულობა 70 მილიონი მ³-ია. წყალი გამოიყენება არარატის ვაკის სარწყავად.

გალერეა
რატომ აქვს კუს დაბზარული ბაკანი

„რატომ აქვს კუს დაბზარული ბაკანი“ — 2009 წლის ქართული ანიმაციური ფილმი, რომლის დამდგმელი რეჟისორი და სცენარის ავტორია მალხაზ კუხიანიძე. გადაღებულია ბრაზილიური ზღაპრის მიხედვით. სიუჟეტის მიხედვით, პატარა კუ ცდილობს ცაში ასვლას და ვარსკვლავთან თამაშს. ხეზე აცოცებული კუ მიხვდა, რომ ვარსკვლავს ვერ მისწვდებოდა და დახმარება სთხოვა ჯერ ჟირაფს, ხოლო შემდეგ ყანჩას. ჟირაფმა კუ თავზე შემოისვა და მთამდე მიიყვანა; შემდეგ, მთის წვერზე ასულმა კუმ დახმარება სთხოვა ყანჩას, რომელმაც კუ ფრთებზე შემოისვა და ვარსკვლავისკენ გაფრინდა, თუმცა ფრენისას ყანჩას ჩაეძინა და პატარა კუ ჩამოვარდა, რის გამოც მას ბაკანი გაებზარა. ფილმმა ბათუმში გამართულ საერთაშორისო ფესტივალზე „თოფუზი 2010“ მიიღო პრიზი — საუკეთესო ფილმი ბავშვებისათვის.
ყარაქილისის ბრძოლა

ყარაქილისის ბრძოლა — პირველი მსოფლიო ომის კავკასიის კამპანიის ბრძოლა, რომელიც გაიმართა ყარაქილისის (დღევანდელი ვანაძორი) მახლობლად ოსმალეთის იმპერიასა და სომხეთის დემოკრატიულ რესპუბლიკას შორის 1918 წლის 25-28 მაისს.

ისტორია
უფრო მრავალრიცხოვანმა სომხურმა თავდაცვითმა ძალებმა მოახერხეს უკან გაებრუნებინათ შემოჭრილი ოსმალური ძალები, რომლებმაც დასავლეთ სომხეთში შეჭრით დაარღვიეს 1917 წელს ამიერკავკასიის კომისარიატთან ხელმოწერილი ხელშეკრულება. თურქებმა აიღეს ერზინჯანი, ერზურუმი, სარიყამიში, ყარსი, ალექსანდროპოლი და ყარაქილისს მიაღწიეს. აქ, ისევე როგორც, სარდარაპატსა და აპარანთან მოპოვებული გამარჯვებები ისნტრუმენტული ხასიათისა იყო და სომხეთის დემოკრატიულ რესპუბლიკას არსებობის საშუალება მისცა.

21 მაისს თურქებმა დაიკავეს ვორონცოვკა. თურქული რეგულარული ჯარების დარტყმების შედეგად სომხურმა შეიარაღებულმა ძალებმა უკან დახევა დაიწყეს. ოსმალურ-თურქული სამხედრო ძალების ნაწილი ერევნისაკენ, ნაწილი კი ყარაქილისისაკენ დაიძრა. ეს უკანასკნელი დაახლოებით 10 000 ჯარისკაცს, 70 საარტილერიო და 40 ავტომატურ ცეცხლსასროლ იარაღს მოიცავდა. სომხური მოსახლეობა ტოვებდა სახლებს და სამხრეთით, ერევნისა და სიუნიქისაკენ გადაადგილდებოდა. გარეგინ ნჟდე (თავის ჯართან ერთად) ჩავიდა ყარაქილისში და მოახერხა მოსახლეობის საბრძოლველად გაერთიანება. სომხური ძალები აღწევდა 6 000 ჯარისკაცს, 70 საარტილერიო და 20 ავტომატურ ცეცხლსასროლ იარაღს. 25-28 მაისს, ოთხდღიანი სასტიკი ბრძოლის შემდეგ ორივე მხარემ სერიოზული დანაკარგები განიცადა. მიუხედავად იმისა, რომ ოსმალურმა არმიამ შეძლო თავს დასხმოდა ყარაქილისს და ამოეხოცა მთელი მისი მოსახლეობა (4 000 ადამიანი), მას უკვე აღარ ჰქონდა საკმარისი ძალები სომხეთის სიღრმეში შესაჭრელად.

ვეჰიბ-ფაშას საუბარი თავის შტაბთან:
ამბერკი ტაბიძე

ამბერკი ტაბიძე (დ. 27 დეკემბერი, 1952, სამტრედია — გ. 28 იანვარი, 2017, თბილისი) — ქართველი ხელბურთელი (მარჯვენა გარემარბი), თბილისის „ბურევესტნიკის“ (1971–1990) და სსრკ ნაკრების წევრი (1977–1984), სსრკ თასის მფლობელი (1978), სსრკ ჩემპიონატების სამგზის მესამე პრიზიორი (1977, 1980, 1981), სსრკ ხალხთა სპარტაკიადის მესამე პრიზიორი (1975) და სპარტაკიადის საუკეთესო ბომბარდირი (1983), სოციალისტური ქვეყნების ახალგაზრდულ ნაკრებთა საერთაშორისო ტურნირი „მეგობრობის თასი" (1973, 1974), სსრკ სპორტის ოსტატი (1975), საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატი (1977), საქართველოს სპორტის დამსახურებული მუშაკი (2009), 2012 წელს დაჯილდოვდა ღირსების ორდენით.
ვაზგენ მანუკიანი

ვაზგენ მანუკიანი — სომეხი პოლიტიკოსი. 1990 წლიდან იყო სომხეთის პრემიერ მინისტრი 1991 წლამდე, სანამ დაინიშნებოდა თავდაცვის მინისტრად მომავალი ორი წლის განმავლობაში.

მანუკიანი დაიბადა გიუმრში. არის მათემატიკისა და ფიზიკის დოქტორი. ვაზგენი დაქორწინებულია და ჰყავს 3 შვილი.
პოლიტიკა
1988 წელს მანუკიანი მოსკოვში დააკავეს იმ მიზეზით, რომ ის ყარაბახის კომიტეტის წევრი იყო. ამის გამო მან ექვსი თვე პატიმრობაში გაატარა.

სომხეთის დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ სამგზის იყო სომხეთის პარლამენტის წევრი. ამდენჯერვე უშედეგოდ სცადა პრეზიდენტობა 1996, 1998 და 2003 წლების საპრეზიდენტო არჩევნებში. საკუთარი, ეროვნულ-დემოკრატიული კავშირის სახელით.

მანუკიანის განცხადებით 1996 წელს არჩევნები გაყალბდა. რადგან პეტროსიანს არ სურდა მასთან მეორე ტურში პაექრობა.

2008 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში კიდევ ერთხელ სცადა ბედი. მაგრამ კვლავ უშედეგოდ. მან ოფიციალური მონაცემებით ხმების 1.3% მოიპოვა.
მანუკიანის შედეგები არჩევნებში
შირაკის აეროპორტი

შირაკის საერთაშორისო აეროპორტი — აეროპორტი სომხეთში. მდებარეობს შირაკში, გიუმრის ცენტრიდან დაახლოებით 5 კილომეტრში. აეროპორტი 1961 წელს აშენდა და ზვართნოცის აეროპორტის შემდეგ სიდიდით მეორეა სომხეთში.
2006 წელს სომხეთში მივიდნენ იმ დასკვნამდე, რომ აუცილებელი იყო მეორე საერთაშორისო აეროპორტის ქონა, რადგან უამინდობის პერიოდში რეისების გადამისამართება იქ მომხდარიყო. სწორედ ეს როლი ითამაშა შირაკის აეროპორტმა. საჰაერო კონტროლის ახალი აღჭურვილობა აეროპორტის მომსახურე პერსონალს საშუალებას აძლევს აკონტროლოს 400 კმ რადიუსის საჰაერო სივრცე. ჩეხურმა კომპანიამ პირველად გამოსცადა მსგავსი აღჭურვილობა მთიან რეგიონში. შირაკის აეროპორტი არის იმის მაგალითი, რომ ასეთი მოწყობილობების დაყენება რთულ რელიეფურ პირობებშიც შეიძლება.

2007 წლის 20 ივნისიდან, 20 ოქტომბრის ჩათვლით აეროპორტი დაიხურა სარემონტო სამუშაოების გამო. ამ დროში განახლდა ასაფრენი ბილიკის საფარი, განათება და მთავარი ტერმინალი.
ავიახაზები და დისტანცია
სტატისტიკა