iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სოლოლაკის გვირაბი

სოლოლაკის გვირაბი — გვირაბი თბილისში, გაჭრილია სოლოლაკის ქედში და აკავშირებს ქალაქის ისტორიულ ცენტრს (ლადო ასათიანის ქუჩა) თბილისის ბოტანიკურ ბაღთან. 2009 წლიდან საზოგადოებრივი დანიშნულებით აღარ გამოიყენება.
ისტორია
სოლოლაკის ქედში გვირაბის გაჭრის იდეა პირველად ინჟინერ-პოლკოვნიკმა სტანისლავ ვეისენგოფმა წამოაყენა 1860-იან წლებში. მას ვასილ ბებუთოვის (ახლანდ. ლადო ასათიანის) ქუჩა უმოკლესი გზით უნდა დაეკავშირებინა აბანოების უბანთან.

1901 წელს თბილისის ქალაქის გამგეობაში განცხადება შეიტანეს ხმოსანმა ი. ა. ალიბეგოვმა და სამთო ინჟინრებმა პეტრე ბრაილოვსკიმ და კონსტანტინე ხატისოვმა მათთვის სოლოლაკსა და ბოტანიკური ბაღს შორის კონცესიის წესით გვირაბის გაჭრის უფლების მინიჭების თაობაზე. პროექტი ხანგრძლივი განხილვის შემდეგ დამტკიცდა. გვირაბის მშენებლობა 1909-1914 წლებში მიმდინარეობდა. ბრაილოვსკის გარდაცვალების შემდეგ (1911) მისმა ქვრივმა თამარ ერისთავმა მის წილ საკონცესიო უფლებაზე უარი თქვა და ხატისოვი ერთადერთი კონცესიონერი გახდა. გვირაბი ოფიციალურად 1916 წლის 28 ივნისს გაიხსნა; ლენტი საზეიმოდ მეფისნაცვლის თანაშემწემ სამხედრო საკითხებში, ინფანტერიის გენერალმა ნიკოლაი იანუშკევიჩმა გაჭრა. გვირაბის სიგრძე 109 საჟენი (232,56 მ) იყო, ხოლო სიგანე — დაახლ. 1-2 საჟენი (3-4,5 მ); აღჭურვილი იყო ელექტროგანათებით.

საბჭოთა პერიოდში გვირაბი დაგრძელდა 360 მ-მდე და რამდენადმე გაფართოვდა. ის ათწლეულების განმავლობაში გამოიყენებოდა საქვეითო გადაადგილებისთვის. 2005 წელს გვირაბის ნაწილი დაეთმო ღამის კლუბ „გვირაბს“, რომელიც 2009 წელს გაუქმდა, ხოლო თავად გვირაბი საზოგადოებისთვის დაიხურა. 2019 წელს მოქალაქეების ნაწილმა შეადგინა პეტიცია გვირაბის აღდგენის მოთხოვნით. საპასუხოდ საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ განაცხადა, რომ ნაგებობა წარმოადგენდა უწყების ბალანსზე არსებულ „განსაკუთრებით მნიშვნელოვან საიდუმლო ობიექტს“.
ნატალია ბაგრატიონ-მუხრანელი

ნატალია ბაგრატიონ-მუხრანელი (დ. 19 აპრილი, 1914 - გ. 26 აგვისტო, 1984) — არისტოკრატი მუხრანბატონების სახლიდან.

ბიოგრაფია
დაიბადა პავლოვსკში, თავად კონსტანტინე ბაგრატიონ-მუხრანელისა და საიმპერატორო სისხლის თავად ტატიანა კონსტანტინოვნა რომანოვას ოჯახში. ნატალია "ნატაშა" აერთიანებდა ორ გამოჩენილ დინასტიას - ბაგრატიონებს და რომანოვებს. მისი ნათლიები იყვნენ იმპერატორი ნიკოლოზ და მისი უფროსი ქალიშვილი ოლგა ნიკოლაევნა. ნატალია დედის მხრიდან სისხლით ენათესავებოდა ბრიტანეთის სამეფო ოჯახს - იყო პრინცი ფილიპისა და პრინცესა მარინას მეორე რიგის ბიძაშვილი, და დედოფალ ელისაბედ -ის მეოთხე რიგის ბიძაშვილი.

რუსეთის რევოლუციის შემდეგ ის და მისი ოჯახი საცხოვრებლად იუგოსლავიაში წავიდნენ. იუგოსლავიის პრინცის ტომისლავის მოგონებების თანახმად, ნატაშა იყო მისი ბავშვობის პირველი სიყვარული.

ქორწინება
ნატაშა მუშაობდა ლონდონში, ემიგრაციაში მყოფი იოგუსლავიის მთავრობისთვის. ის პირველად დანიშნული იყო ლეიტენანტ კრისტოფერ ფერნესზე, მაგრამ 1940 წელს საქმრო დაიღუპა და ქორწილი არ შედგა. შემდეგ ნატალიამ გაიცნო და 1945 წელს ცოლად გაჰყვა ბრიტანელ დიპლომატს სერ ჩარლზ ჯონსტონს. ისინი ერთად თარგმნიდნენ რუსულ კლასიკურ ლიტერატურას. შვილები არ ეყოლათ.

გარდაცვალება
გარდაიცვალა 1984 წლის 26 აგვისტოს ლონდონში, დაკრძალულია განერსბერის სასაფლაოზე. მას ჰყავდა ძმა პრინცი თეიმურაზ ბაგრატიონ-მუხრანელი, რომელიც ცხოვრობდა შეერთებულ შტატებში.
პამელა რენდი-ვაგნერი

პამელა რენდი-ვაგნერი ( , დ. 7 მაისი, 1971, ვენა, ავსტრია) — ავსტრიელი პოლიტიკოსი, ექიმი და მასწავლებელი, 2017 წელს ჯანდაცვის მინისტრი, 2018 წლიდან 2023 წლამდე ავსტრიის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის თავმჯდომარე.

ბიოგრაფია
1996 წელს დაამთავრა ვენის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი. შემდეგ სწავლობდა ლონდონში ლონდონის ჰიგიენისა და ტროპიკული მედიცინის სკოლაში და ექიმთა სამეფო კოლეჯში. მან სპეციალიზაცია გაიარა ტროპიკული მედიცინისა და ჰიგიენის მიმართულებით. 2008 წელს პამელამ ვენის სამედიცინო უნივერსიტეტში იგივე სფეროში გაიარა ჰაბილიტაცია თემაზე „პრევენცია ვაქცინაციით“.

1998 წელს გახდა ვენის სამედიცინო უნივერსიტეტის მკვლევარი. ის ასევე პრაქტიკას გადიოდა კაიზერ ფრანც იოზეფის საავადმყოფოში. 2008-2011 წლებში კითხულობდა ლექციებს თელ-ავივის უნივერსიტეტში. 2011 წლიდან 2017 წლამდე ხელმძღვანელობდა ჯანდაცვის ფედერალური სამინისტროს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისა და მედიცინის დეპარტამენტს და -ს (ჯანმრთელობის უსაფრთხოების ფედერალურ ოფისს).

2017 წლის 8 მარტს დაინიშნა ჯანდაცვისა და ქალთა საკითხების მინისტრად დაინიშნა კრისტიან კერნის მთავრობაში. იმავე თვეში შეუერთდა ავსტრიის სოციალ-დემოკრატიულ პარტიას (2012 წლიდან არის სოციალ-დემოკრატიული აკადემიური ასოციაციის წევრი).

2017 წლის არჩევნებში სოციალ-დემოკრატიული პარტიიდან აირჩიეს ავსტრიის 26-ე მოწვევის ეროვნულ საბჭოში.

2017 წლის 18 დეკემბერს მან დატოვა სამთავრობო პოსტი. 2018 წლის სექტემბერში დაინიშნა ავსტრიის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის ახალ თავმჯდომარედ, ხოლო 2018 წლის ნოემბერში ოფიციალურად აირჩიეს ამ თანამდებობაზე. 2019 წელს მან შეინარჩუნა ავსტრიის პარლამენტის ქვედა პალატის წევრის მანდატი.

2020 წლის თებერვალში ავსტრიის სოციალ-დემოკარატიულმა პარტიამ მოაწყო საკუთარი წევრების გამოკითხვა, რათა შეეფასებინათ მათი ნდობა რენდი-ვაგნერისადმი და მოსაზრებები სოციალ-დემოკრატიის ძირითად საკითხებზე. კვლევა 2 აპრილს დასრულდა, თუმცა შედეგების განხილვა -19-ის პანდემიის გამო შეჩერდა. შედეგები გამოცხადდა 6 მაისს: ხმების 41,3%-ით რენდი-ვაგნერმა მიიღო 71,4% მოწონება და ამიტომ გამოცხადდა, რომ იგი დარჩებოდა პარტიის ლიდერად. ვაგნერმა წარმოადგინა პლატფორმის კონცეფცია სახელწოდებით "ახალი სოლიდარობა ავსტრიისთვის", რომელიც მიზნად ისახავს სახელმწიფოს კეთილდღეობის გაძლიერებას ჯანდაცვაზე ფოკუსირებით, ასევე ინვესტიციების მოზიდვით, დასაქმებით და საგადასახადო სამართლიანობით.

2023 წელს პამელა რენდი-ვაგნერმა დაიკავე მესამე ადგილი კენჭისყრაში პარტიის თავმჯდომარის პოსტზე სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წევრებს შორის. .2023 წლის ივნისში იგი შეცვალა ჰანს პეტერ დოსკოზილმა.

პირადი ცხოვრება
პამელა რენდი-ვაგნერის დედა საბავშვო ბაღის მასწავლებელი იყო. მამა — ფსიქოლოგიის პროფესორი და ტარტუს უნივერსიტეტის მოწვეული პროფესორი. მიუხედავად იმისა, რომ ქალიშვილს დედა მარტო ზრდიდა, პოლიტიკურად ანგაჟირებულმა მამამ მას პოლიტიკური და ფემინისტური იდეები გააცნო. პამელას ჰყავს ორი ნახევარძმა.

პამელას ჰყავს მეუღლე და ორი ქალიშვილი. მისი მეუღლეა ტომას დროზდა — ავსტრიის ყოფილი ელჩი ისრაელში და ყოფილი კანცელარიის მინისტრის კაბინეტის ხელმძღვანელი.
როჟა პეტერი

როჟა პეტერი ( ; ნამდვილი გვარი პოლიტცერი ; დ. 17 თებერვალი, 1905 — გ. 16 თებერვალი, 1977) — უნგრელი მათემატიკოსი, ლოგიკოსი, რეკურსიული ფუნქციის თეორიის ავტორი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ბუდაპეშტში, ებრაულ ოჯახში. მან განათლება მიიღო პეტერ პაზმანის უნივერსიტეტში (ახლანდელი ბუდაპეშტის უნივერსიტეტი). თავდაპირველად ქიმიას სწავლობდა, მოგვიანებით კი მათემატიკით დაინტერესდა. იყო ლიპოტ ფეიერის მოსწავლე. 1927 წელს დაამთავრა უნივერსიტეტი მათემატიკის მასწავლებლის კვალიფიკაციით. თუმცა ვერ იშოვა მუდმივი სამუშაო დიდი დეპრესიის მოვლენების გამო და ამიტომ რეპეტიტორობა დაიწყო, ამავე დროს სწავლობდა ასპირანტურაში.

ვლევები
ასპირანტურაში პეტერი იკვლევდა რიცხვების თეორიას. თავიდან დაიწყო სამაგისტრო კვლევა რიცხვების თეორიაზე. აღმოაჩინა, რომ მისი შედეგები უკვე დადასტურებული იყო რობერტ კარმაიკლისა და ლ. დიქსონის შრომებთ. ამიტომ მიატოვა მათემატიკა და კონცენტრირება პოეზიაზე მოახდინა. თუმცა, მეგობარმა ლასლო კალმარმა დაარწმუნა დაბრუნებოდა მათემატიკას და შესთავაზა გამოეკვლია კურტ გოდელის ნაშრომი არასრულყოფილების თეორიაზე.

პეტერმა წარმოადგინა რეკურსიულ თეორიაზე მუშაობის შედეგები, "რეკურსიული ფუნქციონალი", მათემატიკოსთა საერთაშორისო კონგრესზე ციურიხში, შვეიცარია, 1932 წელს, ხოლო 1936 წელს წარმოადგინა ნაშრომი სახელწოდებით " " მათემატიკოსთა საერთაშორისო კონგრესზე ოსლოში. ამ ნაშრომებმა ხელი შეუწყო რეკურსიული ფუნქციების თეორიის თანამედროვე სფეროს, როგორც მათემატიკური კვლევის ცალკეული სფეროს ჩამოყალიბებას.

როჟა პეტერი 1937 წელს დაინიშნა ჟურნალ -ის აღმასრულებელ რედაქტორად.

1939 წელს უნგრეთში ებრაელებთან დაკავშირებით კანონების მიღების შემდეგ, ებრაული წარმომავლობის გამო პეტერს აეკრძალა სწავლება. იგი მცირე ხნით მოათავსეს ბუდაპეშტის გეტოში. მეორე მსოფლიო ომის დროს მან დაწერა წიგნი "თამაში უსასრულობასთან: მათემატიკური გამოკვლევები და ექსკურსიები"— ნაშრომი არაპროფესიონალი მკითხველებისთვის რიცხვების თეორიასა და ლოგიკის თემებზე. თავდაპირველად გამოქვეყნდა უნგრულად. შემდეგ ითარგმნა ინგლისურად და სულ მცირე ათეულ სხვა ენაზე

1945 წელს ომის დასრულებასთან ერთად პეტერი პირველად დაინიშნა სრულ განაკვეთზე ბუდაპეშტის მასწავლებელთა კოლეჯში პედაგოგად. 1952 წელს იგი გახდა პირველი უნგრელი ქალი, რომელმაც მიიღო დოქტორის ხარისხი მათემატიკაში. 1955 წელს კოლეჯის დახურვის შემდეგ, იგი ასწავლიდა -ის უნივერსიტეტში 1975 წელს პენსიაზე გასვლამდე.

1950-იანი წლების შუა პერიოდიდან პეტერმა გამოიყენა რეკურსიული ფუნქციების თეორია კომპიუტერებზე. მან დაწერა თავისი ბოლო წიგნი, რომელიც გამოიცა 1976 წელს, სახელწოდებით " - " ("რეკურსიული ფუნქციები კომპიუტერის თეორიაში"). წიგნი ინგლისურ ენაზე 1981 წელს ითარგმნა.

ილდოები
1951 — კოშუტის პრემია
1953 — იანოშ ბოლიაის მათემატიკის საზოგადოების მანობეკეს პრემია
1970 — ვერცხლის სახელმწიფო პრემია
1973 — ოქროს სახელმწიფო პრემია, პირველი ქალი არჩეული უნგრეთის მეცნიერებათა აკადემიაში.
ალანიის ციხესიმაგრე

ალანიის ციხესიმაგრე — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე თურქეთის სამხრეთით მდებარე ქალაქ ალანიაში.

ისტორია
ციხის უდიდესი ნაწილი ააგეს საუკუნეში მას შემდეგ რაც 1220 წელს რუმის სელჩუკთა სულთანმა ალაედინ ქეიყუბად -მა ქალაქი დაიპყრო. სამშენებლო კამპანია მოიცავდა წითელ კოშკსაც.

ციხესიმაგრე ააგეს ადრინდელი ბიზანტიური ხანისა და რომაული ხანის საფორტიფიკაციო ნაგებობის ნაშთებზე. მას შემდეგ, რაც ტერიტორია გადავიდა ოსმალეთის იმპერიის მფარველობაში, ციხესიმაგრემ დაკარგა წმინდა თავდაცვითი ფუნქცია და საუკუნის განმავლობაში მისი კედლების შიგნით აშენდა მრავალი ვილა. დღეს შენობა ღია ცის ქვეშ მუზეუმია. ზღვისპირა ციხეზე შესვლა ფასიანია, მაგრამ კედლის შიგნით არსებული ტერიტორიის დიდი ნაწილი ღიაა ფართო საზოგადოებისთვის.

ციხესიმაგრე მდებარეობს 250 მეტრიან კლდოვან ნახევარკუნძულზე, რომელიც ხმელთაშუა ზღვაშია შეჭრილი და ზღვა იცავს მას სამი მხრიდან. ციხესიმაგრის კედლის სიგრძეა 6,5 კილომეტრი და მოიცავს 140 კოშკს.

2000 წლიდან ქალაქი ალანია ციხესიმაგრით და არსენალით შეტანილია იუნესკოს საცდელ სიაში.
წითელი კოშკი (ალანია)

წითელი კოშკი — ისტორიული კოშკი თურქეთის ქალაქ ალანიაში. შენობა ითვლება ქალაქის სიმბოლოდ და გამოსახულია ქალაქის დროშაზე. წითელი კოშკი ალანიის ციხესიმაგრის შემადგენელი ნაწილია.

ისტორია
კოშკის მშენებლობა დაიწყო ანატოლიის სელჩუკი სულთნის ალაედინ ქეიყუბად -ის მეფობის დასაწყისში და დასრულდა 1226 წელს. სულთანმა მიიწვია არაბი არქიტექტორი ებუ ალი რეჰჩ ელ ქეთანი ალეპოდან (სირია) ალანიაში შენობის ასაგებად. კოშკმა სახელი მიიღო აგურის წითელი ფერის გამო, რომელიც მან გამოიყენა მშენებლობაში. საუკუნეების განმავლობაში კოშკი იცავდა ნავსადგურს თავდასხმებისგან. შენობა აშენდა ისეთი მაღალი ხარისხით, რომ დღემდე რჩება შუა საუკუნეების სამხედრო არქიტექტურის ერთ-ერთ საუკეთესო ნიმუშად. მიუხედავად 1950-იან წლებში შენობის რესტავრაციისა, ეს არის ყველაზე კარგად შემონახული სელჩუკთა ნაგებობა ქალაქში. კოშკი ვიზიტორებისთვის 1979 წელს გაიხსნა. შენობის სიმაღლეა 33 მ. ხოლო სიგანეა — 12,5 მ.

კოშკი 1992 წლიდან 2005 წლამდე მოქმედი თურქული 250 000 ლირის ბანკნოტების უკანა მხარეს იყო გამოსახული.

1979 წელს კოშკის პირველ სართულზე გაიხსნა ალანიის ეთნოგრაფიული მუზეუმი. კოშკისა და ქალაქის ისტორიის თხრობის გარდა, მუზეუმი ყურადღებას აქცევს ჰერალდიკას, კერძოდ სელჩუკთა ორთავიან არწივს, რომელიც დროშაზეა გამოსახული. შენობა ღიაა 08:00 საათიდან 12:00 საათამდე და 13:30 საათიდან 17:30 საათამდე; ორშაბათობით დაკეტილია.

გალერეა
ჰაინრიხ შარერი

ჰაინრიხ შარერი (დ. 21 ივლისი, 1828, მაგდებურგი, გერმანია, — გ. 24 სექტემბერი, 1906, ოდერის კროსენი, ახლანდ. კროსნო-ოჟანსკე, პოლონეთი) — გერმანელი ბოტანიკოსი, ლანდშაფტის დიზაინერი.

სწავლობდა გეტინგენის უნივერსიტეტში, შემდეგ მუშაობდა პოტსდამის პარკსა და პრინც შტოლბერგ-ვერნიგეროდეს ბაღში. 1859 წელს გერმანელი ბოტანიკოსის პროფესორ კარლ ჰაინრიხ კოხის რეკომენდაციით მოიწვიეს ბაღების ინსპექტორად თბილისში, სადაც არქიტექტორ ოტო სიმონსონთან ერთად შეიმუშავა გოლოვინის გამზირზე ალექსანდრეს ბაღის მოწყობის გეგმა (გაიხსნა 1863 წელს). ეს იყო ევროპული სტილის პირველი დასასვენებელი პარკი თბილისში. 1860-იან წლებში შარერის ხელმძღვანელობით განახლდა მეფისნაცვლის სასახლის ბაღი თბილისში და მოეწყო საზოგადოებრივი პარკები ბორჯომსა და თეთრიწყაროში.

1861 წლიდან შერარი ხელმძღვანელობდა თბილისის ბოტანიკურ ბაღს, რომლის ტერიტორიაზეც მან 1871 წელს ააგო მებაღეობის შენობა. შარერმა მოგვიანებით სათბურები ააშენა და დაიწყო საქართველოში მანამდე უცნობი დეკორატიული მცენარეების მოშენება. 1886 წელს გაიხსნა ბოტანიკის მუზეუმი, ხოლო ბოტანიკური ბაღი საბოლოოდ გადაკეთდა სამეცნიერო-კვლევით დაწესებულებად. 1889 წელს შარერი პენსიაზე გავიდა, გერმანიაში დაბრუნდა და ქალაქ ოდერის კროსენში მეღვინეობისა და მეხილეობის სკოლას კურატორობდა. დაჯილდოებული იყო რუსეთის წმინდა სტანისლავის ხარისხის ორდენით (მახვილებით და ბაბთით, 1889), ასევე კავკასიის სოფლის მეურნეობის საზოგადოების ოქროს მედლით (1875).
ბერნარდ ფონ ბრაიდენბახი

ბერნარდ ფონ ბრაიდენბახი (დ. დაახლ. 1440 — გ. 5 მაისი, 1497, მაინცი) — გერმანელი სასულიერო მოღვაწე.

მოღვაწეობდა მაინცის საკურფიურსტოში. 1483–1484 წლებში იმოგზაურა პალესტინასა და სინის მთაზე. მოგზაურობის დღიურების წერა და ჩანახატების გაკეთება მიანდო უტრეხტელ მხატვარს ერჰარდ რევიხს. დღიურების საფუძველზე შეიქმნა წიგნი, რომელშიც მოცემულია იმდროინდელ პალესტინაში მცხოვრები სხვადასხვა ხალხის, მ. შ. ქართველების, ჩაცმულობა, ზნე-ჩვეულებანი, ენა, დამწერლობა და ისტორიული წარსული. წიგნს ერთვის მრავალრიცხოვანი დიაგრამები, რუკები და სურათები.
ნაიმა სალბომი

ნაიმა სალბომი ( ; 15 მაისი, 1871, სტოკჰოლმი - 29 მარტი, 1957, სტოკჰოლმი ) — შვედი ქიმიკოსი, მინერალოგი და მშვიდობის აქტივისტი.

ბიოგრაფი
ნაიმა სალბომი დაიბადა 1871 წლის 15 მაისს სტოკჰოლმში, ინჟინერ-მშენებლის გუსტავ ვალფრიდ სალბომისა და მისი მეუღლის შარლოტა ბერნარდინას, ძე ჰალინის ხუთშვილიან ოჯახში .

ნაიმამ ადრეული ინტერესი გამოავლინა მეცნიერების მიმართ. სტოკჰოლმის უოლინის სკოლის დამთავრების შემდეგ , იგი შევიდა სტოკჰოლმის კოლეჯში, სადაც მისი შესაძლებლობები ქიმიური ანალიზის სფეროში შეუმჩნეველი არ დარჩენილა. მას განსაკუთრებით აინტერესებდა თიხები და მინერალები. 1894 წელს სალბომი გახდა სტოკჰოლმის გეოლოგიური საზოგადოების წევრი და იმავე წელს დაიწყო სწავლა უფსალას უნივერსიტეტში, რომელიც დაამთავრა 1896 წელს

გარკვეული პერიოდის განმავლობაში სალბომი მუშაობდა სტოკჰოლმში, ქიმიურ-ტექნიკურ ბიუროში ( - ); შემდეგ გადავიდა ჰელსინკში. 1897 წელს გამოქვეყნდა მისი პირველი სტატია კუნძულ ალნოს ქანების ქიმიურ ანალიზზე; მეორე სტატია 1900 წელს უფსალის უნივერსიტეტის გეოლოგ იოჰან ანდერსონთან ერთად გამოაქვეყნა, რომელიც შეეხებოდა შვედეთში ფტორიდის შემცველობას ფოსფორიტში. თუმცა, შვედეთში მუდმივი სამუშაოს პოვნა რთული იყო. ნაიმა სალბო გარკვეული პერიოდის განმავლობაში მუშაობდა სტოკჰოლმის შვედეთის ბუნების ისტორიის მუზეუმში, რამაც საშუალება მისცა სასწავლებლად წასულიყო გერმანიაში, აახენში, სადაც ქიმიური ანალიზის გარდა, მან შეისწავლა რადიოაქტიური გამოსხივების ჩაწერის ფოტოგრაფიული მეთოდები. სალბო შემდეგ სწავლობდა ქიმიას და მინერალოლოგიას ბაზელში. 1910 წელს ნევშატელის უნივერსიტეტში დაიცვა დისერტაცია თემაზე "კოლოიდური ხსნარების კაპილარული ანალიზი" და მიენიჭა დოქტორის ხარისხი.

სტოკჰოლმში დაბრუნებულმა ნაიმამ განაგრძო რადიოაქტიური ანალიზის მეთოდების შემუშავება, რაც მისი ერთ-ერთი მთავარი სპეციალობა გახდა. 1914 წელს მან გახსნა საკუთარი ლაბორატორია სტოკჰოლმში, სადაც სწავლობდა მინერალური წყლებს, ქანებს და მადნებს, ასევე ატარებდა ანალიზებს ქიმიკოსების, მინერალოგების, პეტროგრაფების და სამთავრობო ორგანიზაციების მოთხოვნით. 1907 და 1916 წლებში მან გამოაქვეყნა თავისი კვლევის შედეგები ბუნებრივი წყაროების რადიოაქტიურობასა და მათ მდებარეობის ქანების ბუნებას შორის ურთიერთობის შესახებ.

ქიმიის სფეროში მიღწეული წარმატებების გარდა, სალბომი ცნობილი გახდა როგორც მშვიდობის აქტივისტი. ოცდახუთი წლის განმავლობაში იგი იყო ორგანიზაციია "ქალთა საერთაშორისო ალიანსი მშვიდობისა და თავისუფლებისთვის" (ან "ქალთა საერთაშორისო ლიგა მშვიდობისა და თავისუფლებისთვის") შვედური განყოფილების აქტიური წევრი, ხოლო 1935 წელს გახდა მისი საპატიო პრეზიდენტი. 1946 წელს სოციალური საქმიანობისთვის დაჯილდოვდა მედლით .

ნაიმა სალბომი გარდაიცვალა სტოკჰოლმში 1957 წელს 85 წლის ასაკში.
ნანი სედერკროიცი

ნანი სედერკროიცი დაბ. ება ლუიზა ნანი ლაგერბორგი (ფინ. ; შვედ. ; დ. 19 მარტი, 1866, კანი — 8 დეკემბერი, 1950, ჰელსინკი ) — ფინელი მწერალი და მათემატიკოსი.

ბიოგრაფია
ება ლუიზა ნანი ლაგერბორგი დაიბადა კანში 1866 წლის 19 მარტს კაპიტან ალექსანდრე ვილჰელმ და მისი მეუღლის ნანი ფრანცენ ლაგერბორგების ოჯახში. ლაგერბორგები — უძველეს ფინურ-შვედური გვარი, რომლის წარმომადგენლები საუკუნეების მანძილზე აქტიურად მონაწილეობდნენ სამთავრობო და სამხედრო საქმეებში. ნანის მშობლები ზამთარს კანში ატარებდნენ, რადგან მამა ფილტვის ტუბერკულოზით იყო დაავადებული და უფრო რბილი კლიმატი სჭირდებოდა. გოგონას დედა ბავშვის დაბადებიდან მალევე გარდაიცვალა.

ნანიმ ბავშვობა გაატარა ჰელსინკში. იქ დადიოდა სკოლაში. 1885 წელს გაემგზავრა ჟენევაში ფრანგული ენის შესასწავლად. ჟენევაში მან მათემატიკის მიმართ ინტერესი გამოავლინა. ესწრებოდა მათემატიკისა და ფიზიკის ლექციებს ჟენევის უნივერსიტეტში. 1886 წელს სწავლა განაგრძო სტოკჰოლმის უნივერსიტეტში, სადაც მისი მასწავლებლები იყვნენ მაგნუს მიტაგ-ლეფლერი და კნუტ იოჰან ანგსტრომი. 1888 წელს ნანი ლაგერბორგმა დაიცვა დისერტაცია ფიზიკაში.

მას შემდეგ, რაც სწავლა დაასრულა სტოკჰოლმში, ნანი ლაგერბორგი გაემგზავრა პარიზში და სორბონაში განაგრძო სწავლა მათემატიკის და ფიზიკის მიმართულებით. 1890 წლის იანვარში მან წაიკითხა ლექცია საფრანგეთის მათემატიკური საზოგადოების წინაშე, ხოლო თებერვალში იგი მიიღეს საზოგადოების წევრად და გახდა მეორე ქალი სოფია კოვალევსკაიას შემდეგ, რომელსაც ეს პატივი ხვდა წილად. იმავე წელს მან მიიღო მათემატიკის მეცნიერებათა ლიცენტიანტის ხარისხი.

1892 წელს ნანი ლაგერბორგი ცოლად გაჰყვა ექიმ ბარონ ემილ ვალდემარ სედერკროიცს (1852–1924). 1893 და 1906 წლებში წყვილს ხუთი შვილი შეეძინა: კარლ ვილჰელმ სედერკროიცი, კიერსტინ სედერკროიცი (გარდაიცვალა დაბადებიდან ერთი თვის შემდეგ), პერ უოლდემარ სკრაგე-სედერკროიცი და ევა მარგარეტა ბანგი, რომლის მეუღლის ძმისშვილი ცნობილი ფერმწერი იყო. 1912 წელს შედგა ნანი სედერკროცის, როგორც მწერლის დებიუტი. იგი ზოგჯერ ფსევდონიმით (ალა ან ბენგტ ივარსონი) წერდა. მის კალამს ეკუთვნის რომანები ახალგაზრდებისთვის, პოეზიის კრებულები, რითმირებული ქრონიკები და მოგზაურობისა და ბუნების ისტორიები. ნანი სედერკროიცმა ასევე დაწერა თავისი ახალგაზრდობის ავტობიოგრაფია, რომელიც ილუსტრირებულია ნახატებითა და ფოტოებით.

1914 წლიდან 1948 წლამდე მან დაწერა ცამეტი წიგნი შვედურ ენაზე; ცხრა საკუთარი სახელით, ერთი ფსევდონიმით ალა და სამი მამაკაცის სახელით — ბენგტ ივარსონი.

ბარონესა ნანი სედერკროიცი გარდაიცვალა 1950 წლის 8 დეკემბერს ჰელსინკში 84 წლის ასაკში.

სქოლი
გეორგ ავგუსტ ფონ ბრაიტენბაუხი

გეორგ ავგუსტ ფონ ბრაიტენბაუხი (დ. 28 აგვისტო, 1731, ვილსდრუფი, საქსონია, გერმანია, — გ. 15 სექტემბერი, 1817, სოფ. ბუხა, საქსონია-ანჰალტი, გერმანია) — გერმანელი სწავლული, პოეტი, საქსენ-ვაიმარის საჰერცოგოს პალატის მრჩეველი.

განათლება მიიღო იენის უნივერსიტეტში (1749-1753). მისდევდა სოფლის მეურნეობას. წერდა ლექსებს. დაინტერესებული იყო ძველი საბერძნეთის, აზიისა და აფრიკის ქვეყნების ისტორიით. მის თხზულებათა შორისაა „ქართული სახელმწიფოების ისტორია“ (მემინგენი, 1788). წიგნში ცალკე თავებადაა განხილული საქართველოს ისტორია ერთიანი სახელმწიფოს დაშლამდე. შემდეგ მოცემულია ცალკეული სამთავროების აღწერა. ნაშრომს დართული აქვს ბაგრატიონთა დინასტიის გენეალოგია. ავტორს უსარგებლია ძველი ისტორიკოსების ნაშრომებით. მიუხედევად მთელი რიგი შეცდომებისა, ნაშრომი საინტერესოა საქართველოს ისტორიის რიგი საკითხების დასაზუსტებლად.
მერი-დელ ჩილტონი

მერი-დელ ჩილტონი ( ; დ. 2 თებერვალი, 1939, ინდიანაპოლისი, ამერიკის შეერთებული შტატები ) — ამერიკელი მეცნიერი ბიოტექნოლოგიის დარგში. ხელმძღვანელობდა სამეცნიერო ჯგუფს პირველი ტრანსგენური მცენარის შესაქმნელად. ამერიკის შეერთებული შტატების მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრი (1985), რანკის პრიზის (1986), ბენჯამინ ფრანკლინის მედლის (2002) და მსოფლიო სასურსათო პრიზის (2013) მფლობელი. შეყვანილია ეროვნული გამომგონებლების დიდების დარბაზში (აშშ) (2015).

ბიოგრაფია
მერი-დელ ჩილტონმა 1967 წელს დაამთავრა ილინოისის უნივერსიტეტის ქიმიის ფაკულტეტი.
1977 წელს მუშაობდა სიეტლში ვაშინგტონის უნივერსიტეტის მეცნიერ-თანამშრომლად. ამ დროს ჩაერთო კვლევაში, რომელმაც აჩვენა, რომ მცენარეების გვირგვინზე წარმომქმნელ აერობულ ბაქტერიებს , შეუძლიათ მცენარეთა უჯრედების ტრანსფორმირება და მათი გენეტიკური მასალის შემოტანა, რაც იწვევს მცენარეზე პათოლოგიური ორგანიზმების ზრდას. კერძოდ, -პლაზიდების გენომის მხოლოდ გარკვეული ფრაგმენტი ინტეგრირებულია მცენარეთა ქრომოსომების გენომში. ამ ფრაგმენტს ეწოდა - .

რამდენიმე წლის შემდეგ, როდესაც ის სენტ-ლუისში ვაშინგტონის უნივერიტეტის ბიოლოგიის ასისტენტ პროფესორი იყო, იგი ჩაერთო ამ პროცესის გამოყენების ხერხის შემუშავებაში. პენსილვანიის უნივერსიტეტის პროფესორ ენდრიუ ბინსთან ერთად, მათ შექმნეს პირველი ტრანსგენური (გენმოდიფიცირებული) მცენარე. დოქტორმა ჩილტონმა 1983 წელს მაიამის ზამთრის ბიოქიმიის სიმპოზიუმზე განაცხადა ორ სხვა სამეცნიერო ჯგუფთან ერთად გარღვევის შესახებ. იმ დროს ჩილტონი იყო ერთადერთი ქალი მეცნიერი, რომელიც მონაწილეობდა სიმპოზიუმში.

დოქტორმა ჩილტონმა თავისი კორპორატიული კარიერა 1983 წელს დაიწყო - -ში (ახლანდელი ), როგორც ბიოტექნოლოგიის კვლევის ცენტრის დამფუძნებელი დირექტორმა. მან გააერთიანა სამეცნიერო და ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობა, დააკომპლექტა გუნდი და მოაწყო ლაბორატორია. გარემო პირობების მოთმენის უნარის გაუმჯობესება.

2011 წელს -მა მმერი ჩილტონს საპრეზიდენტო ჯილდო გადასცა.

2013 წლის ივნისში იგი დასახელდა 2013 წლის პრესტიჟული მსოფლიო სურსათის პრიზის ლაურეატად.

2015 წელს ჩილტონი შეიყვანეს ეროვნული გამომგონებლების დიდების დარბაზში. 2020 წელს ის იყო ერთ-ერთი იმ რვა ქალიდან, რომლებიც წარადგინეს სმიტსონის ამერიკის ისტორიის ეროვნული მუზეუმის გამოფენაზე "მარტო ოთახში."

ჩილტონი აღიარებული იყო მცენარეთა ბიოლოგთა ამერიკის საზოგადოების ერთ-ერთ პირველ წევრად.

ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტმა ჯო ბაიდენმა 2023 წელს ჩილტონს გადასცა ტექნოლოგიებისა და ინოვაციების ეროვნული მედალი.

დოქტორი ჩილტონი პენსიაზე გავიდა 2018 წელს. თავისი მრავალი მიღწევის პატივსაცემად, -მ 2002 წელს ჩრდილოეთ კაროლინაში მდებარე -ში შექმნა მერი-დელ ჩილტონის ცენტრი .
ზინაიდა გაგლოევა

ზინაიდა გაგლოევა (გაგლოითი) (დ. 15 დეკემბერი, 1915, ვანელი, ჯავის რაიონი, — გ. 5 ივლისი, 1987) — ოსი მსახიობი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1957).

ბიოგრაფია
1933–1935 წლებში სწავლობდა თბილისის შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრთან არსებულ სტუდიაში. 1941 წელს დაამთავრა ლენინგრადის ა. ოსტროვსკის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი.

1941 წლიდან იყო ცხინვალის კოსტა ხეთაგუროვის სახელობის თეატრის ოსური დასის მსახიობი. შესრულებული აქვს შემდეგი როლები: დეზდემონა (უ. შექსპირის „ოტელო“), მაია (ვ. კანდელაკის „მაია წყნეთლი“), ბეატრიჩე, მირანდოლინა (კ. გოლდონის „ორი ბატონის მსახური“, „სასტუმროს დიასახლისი“), კატერინა (ა. ოსტროვსკის „ჭექა–ქუხილი“), ასიათი (ე. ბრითაევის „ორი და“), ლუიზა(ფ. შილერის „ვერაგობა და სიყვარული“), ფატიმა(დ. თუაევის „ფატიმა“), დუნია (კ. ხეთაგუროვის „დუნია“), აზაუ (გ. ფლიევის „ჩერმენი“) და სხვა.

1944 წლიდან იყო სკკპ წევრი.

ჯილდოები და აღიარება
1954 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
1957 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
მადავი არ-რაშიდი

მადავი ალ-რაშიდი ( დ. 1962 წლის ოქტომბერი) — სოციალური ანთროპოლოგიის პროფესორი საუდის არაბეთიდან. ალ-რაშიდი მუშაობდა ლონდონის კინგსის კოლეჯის თეოლოგიისა და რელიგიური კვლევების კათედრაზე, იყო მოწვეული პროფესორი ლონდონის ეკონომიკისა და პოლიტიკური მეცნიერების სკოლის ახლო აღმოსავლეთის ცენტრში . პერიოდულად კითხულობს ლექციებს შეერთებულ შტატებში, ევროპასა და ახლო აღმოსავლეთში . მადავი არ-რაშიდი არის ჯებელ შამარის საამიროს უკანასკნელი პრინცის მუჰამედ იბნ ტალალ არ-რაშიდის შვილიშვილი. იგი რამდენიმე წიგნისა და პუბლიკაციის ავტორია. წერს სტატიებს აკადემიური ჟურნალებისთვის არაბეთის ნახევარკუნძულზე, არაბთა მიგრაციაზე, გლობალიზაციაზე, გენდერზე და რელიგიურ ტრანსნაციონალიზმზე. 2016 წლიდან ის არის მოწვეული მკვლევარი პროფესორი სინგაპურის ეროვნული უნივერსიტეტის ახლო აღმოსავლეთის ინსტიტუტში. საკმაოდ აქტიურია - ზე.

ბიოგრაფია
მადავი არ-რაშიდი დაიბადა პარიზში. მისი მამა საუდის არაბეთის ემირების არ რაშიდის დინასტიას ეკუთვნის, ხოლო დედა ლიბანელია. მისი დაბადებიდან მალევე ოჯახი გადავიდა საუდის არაბეთში, სადაც მადავი გაიზარდა.

1975 წელს საუდის არაბეთის მეფე ფეისალი მოკლა მისმა ძმისშვილმა ფეისალ იბნ მუსაიდმა. იბნ მუსაიდის დედა მადავი ალ-რაშიდის მამის და იყო და საუდის არაბეთის მთავრობამ არ-რაშიდის ოჯახი მკვლელობის თანამონაწილეობაში დაადანაშაულა. შემდგომმა გამოძიებამ დაადგინა, რომ ეს სიმართლეს არ შეესაბამებოდა, მაგრამ 1975 წელს მისი ოჯახი გადავიდა საცხოვრებლად ლიბანში, სადაც მადავი არ-რაშიდმა მიიღო ბაკალავრის ხარისხი 1981 წელს. შემდეგ მან დაიწყო ანთროპოლოგიისა და სოციოლოგიის შესწავლა ბეირუთის ამერიკულ უნივერსიტეტში.

1982 წელს ისრაელი შეიჭრა ლიბანის ტერიტორიაზე . არ-რაშიდი იძულებული გახდა კვლავ შეეცვალა საცხოვრებელი თავისი ნების საწინააღმდეგოდ და წავიდა ბრიტანეთში, ჯერ სალფორდის უნივერსიტეტში, შემდეგ კი კემბრიჯის უნივერსიტეტში, სადაც მიიღო ერნესტ გელნერის ხელმძღვანელობით დოქტორის ხარისხის მფლობელი გახდა.

2005 წელს, მას შემდეგ, რაც გამოვიდა ალ-ჯაზირას ტელეარხზე და გააკრიტიკა საუდის არაბეთის მთავრობა, რიადის პროვინციის მაშინდელმა გუბერნატორმა მუჰამედ იბნ სალმანმა დაურეკა მადავის მამას და განუცხადა, რომ ტელევიზიით გამოსვლისთვის სასჯელის სახით მადავის ჩამოერთმეოდა საუდის არაბეთის მოქალაქეობა.