iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
შემგროვებლობა (მეურნეობის დარგი)

შემგროვებლობა — პრეისტორიული საზოგადოების ერთ-ერთი ძირითადი საქმიანობა, ე.წ. მითვისებითი მეურნეობის ერთ-ერთი დარგი. შემგროვებლობა პირველყოფილი ადამიანის წარმოშობისთანავე გაჩნდა და საკმაოდ დიდხანს გაგრძელდა.

თითქმის მთელი ქვის ხანის პერიოდში და კიდევ უფრო გვიან ადამიანის ძირითადი საქმიანობა დაკავშირებული იყო საკვების მოპოვებასთან. ეს ხდებოდა ნადირობით, თევზჭერით ან შემგროვებლობით.

ქვის ხანის ადამიანებმა კარგად იცოდნენ შემგროვებლობა, ჰქონდათ ათვისებული გარკვეული სივრცე, საკუთარი ტერიტორია. საკვების მოპოვების პროცესში მთელი ჯოგი მომთაბარეობდა. გარკვეულ პუნქტში ჯოგის ხანგრძლივ დგომას საკვები რესურსების – შეგროვილისა და ნანადირევის სიუხვე განპირობებდა. შემგროვებლობა დამოკიდებული იყო კლიმატურ პირობებზე, საარსებო რესურსებზე, შესაბამისი იარაღის ფლობაზე.

საკვების მოპოვებისათვის პირველყოფილი ადამიანები იყენებდნენ ქვის და ხის იარაღებს — ხელცულებს, საჩიჩქნებს, წვეტანებს, დანებსა და შუბებს. ტექნიკური მიღწევებიდან, აღსანიშნავია, ბუმერანგები.

პირველი ადამიანები აგროვებდნენ ქერქს, ფესვებს, ბალახს, ტყის ნაყოფს და სხვ., რაც კი საკვებად ვარგისი და გამოსადეგი იყო.
კოჰეზია

კოჰეზია — მოლეკულების (ატომების, იონების) შეჭიდულობა, გამოწვეული მიზიდვის ძალებით. ეს არის მოლეკულათშორისი ურთიერთქმედებისა და ქიმიური ბმის ძალები. ამ ურთიერთქმედებით არის განპირობებული ფიზიკური და ფიზიკურ-ქიმიური თვისებების ერთობლიობა — აგრეგატული მდგომარეობა, ხსნადობა, აქროლადობა. კოჰეზიური ძალები მცირე მანძილზე მოქმედებს (მანძილის გადიდებისას სწრაფად ეცემა). ამიტომ კოჰეზია ძლიერია მყარ და თხევად სხეულებში, სადაც მანძილი ატომებსა და მოლეკულებს შორის მცირეა. აირებში კოჰეზია მეტად უმნიშვნელოა.
ჰერერო

ჰერერო (თავდაპირველად, მბანდუ) — სამხრეთ აფრიკის ნაწილში მცხოვრები ეთნიკური ჯგუფი. მათი უმეტესობა ცხოვრობს ნამიბიაში, მცირე ნაწილი ბოტსვანასა და ანგოლაში. 2013 წლის მონაცემებით, მათი რაოდენობა შეადგენს 250 ათას ადამიანს. ისინი საუბრობენ ბანტუს ჯგუფის ჰერერო ენაზე.

რელიგიურად მოსახლეობის ნაწილი პროტესტანტია, ნაწილი მისდევს ტრადიციულ ხალხურ რწმენა-წარმოდგენებს.

მათი ძირითადი საქმიანობაა მესაქონლეობა, თუმცა ნამიბიაში, უმრავლეს შემთხვევაში, ისინი საქმიანობენ ფერმებში და ვაჭრობენ, ქალაქებში ძირითადად მისდევენ ვაჭრობასა და ხელოსნობას. ანგოლაში ჰერერო ხალხი მისდევს, ძირითადად, მესაქონლეობას. ნამიბიის ტერიტორიაზე ჰერეროები ცხოვრობენ ტომობრივ ჯგუფებად კაოკოლენდეში, სადაც მათ სიახლოვეს ცხოვრობს ჰიმბას ტომის ხალხი.

1904—1907 წწ. აჯანყების დაცემის შემდეგ გერმანული ჯარების მიერ განადგურებული იქნა 65 000 (ტომების 80%) ადამიანი ჰერეროს ტომიდან.
კრეატინი

კრეატინი ( – ხორცი) — -მეთილგუანიდინძმრის მჟავა, მისი მოლეკულური მასა არის 113.12 გ/მოლი, დნობის ტემპერატურა კი — 300°. კარგად იხსნება ცხელ წყალში, ცუდად — სპირტში, არ იხსნება ეთერში. კრეატინი შედის ყველა ხერხემლიანის კუნთებში კრეატინოფოსფორმჟავას სახით. მცირე რაოდენობით გვხვდება ნერვულ ქსოვილებში, სისხლში, ღვიძლში და თირკმელებში. ორგანიზმში კრეატინი წარმოიქმნება ამინომჟავა გლიცინისა და არგინინისაგან.
ჰერერო ენა

ჰერერო ენა — ჰერერო ხალხის ენა. გავრცელებულია, ძირითადად, ნამიბიაში. აგრეთვე, ანგოლასა და ბოტსვანაში. ეს არის ეთნიკური ჯგუფების საურთიერთობო ენა. 1999 წლის მონაცემებით, ამ ენაზე საუბრობდა 150 ათასი ადამიანი.

ჰერერო ენა — ბანტუს ჯგუფის ერთ-ერთი ენაა. მალკოლმ გათრის კლასიფიკაციით (1967—1971) გააჩნია .31. გააჩნია რეგიონული დიალექტები (კაოკოლენდე და მბანდერუ ნამიბიაში, მაჰალეპიე ბოტსვანაში).

ფონეტიკური მახასიათებლები: მოკლე და გრძელი ხმოვნების არსებობა, ღია მარცვალი, ყრუ და მჟღერი კბილთაშორისი თანხმოვნები, ხმოვანი და თანხმოვანი ბგერების ჰარმონია (სინჰარმონიზმი), მახვილი ბოლოსწინა მარცვალზე და სხვ.

სიტყვების წარმოქმნა ფართოდ არის შესაძლებელი პრეფიქსებისა და სუფიქსების დახმარებით, ასევე, სიტყვათწყობის საშუალებით. ლექსიკა მოიცავს სიტყვებს აფრიკაანსიდან, კოისანური ენებიდან, კერძოდ ნამა ენადან, გერმანული და ინგლისური ენებიდან. ჰერერო ენა აქტიურად ივსება ახალ-ახალი ტერმინოლოგიით.

არის ახლასამწერლობო ენა. დამწერლობა შეიქმნა ს. დასაწყისში. დაფუძნებულია ლათინური ენის ანბანზე.
კოისანური ენები

კოისანური ენები (ნამადან „'“ (ადამიანი) და სანიდან („ბუშმენი“) — სამხრეთ აფრიკის ავტოქტონი ნე-ბანტუ ენების და ასევე, ტანზანიის ორი (სანდავე და ჰაძა) იზოლირებული ენის პირობითი სახელწოდება. მრავალი კოისანური ენა გაქრობის საფრთხის ქვეშაა და მრავალიც უკვე გაქრა. ამ ენაზე მოსაუბრეთა საერთო რიცხვი 370 ათასამდეა. მათი გავრცელების არეალია კალაჰარის უდაბნოს მიმდებარე რეგიონი.

ამ ენაში არსებობს ეგრეთ წოდებული "შიშინა" თანხმოვნები. თვითონ ტერმინი "კოისანი" კოისანური ენის ერთ-ერთი დიალექტისგანაა ნაწარმოები, "კოი"-ადამიანს ნიშნავს, ხოლო "სან"-ბუშმენს. თავდაპირველად ეს ტერმინი აღნიშნავდა ამ ხალხების ფიზიკურ-რასობრივ ტიპს და მხოლოდ ამერიკელმა ლინგვისტმა ჯოზეფ გრინბერგმა გამოიყენა ის ენის სახელწოდებად. ცოტა ხნის წინ მეცნიერმა გენეტიკოსებმა დაამტკიცეს, რომ კოისანის ხალხები ოდითგანვე მოწყვეტილნი იყვნენ ცივილიზაციას და გარესამყაროსთან არანაირი კავშირი არ ჰქონდათ, უფრო მეტიც კალაჰარის ჩრდილოეთით და სამხრეთით მცხოვრები ტომები იზოლორებული იყვნენ ერთმანეთისაგან 30 ათასზე მეტი წლის განმავლობაში, რამაც განაპირობა ამ ენის თავისებურებანი.
მაიდუგური

მაიდუგური  — ქალაქი ნიგერიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ბორნოს შტატის ადმინისტრაციული ცენტრი.

ისტორია
ქალაქი დაარსდა 1907 წელს, როგორც დიდი ბრიტანეთის ხელისუფლების სამხედრო და ადმინისტრაციული ფორპოსტი ნიგერიის ჩრდილოეთში. შემდგომში იგი გახდა ბორნოს სულთნის რეზიდენცია, ძველი დედაქალაქების — კუკავას და დიკვას მაგივრად. 1960-იანი წლების შუა პერიოდიდან დაწყებული ქალაქი არაერთხელ იყო ეთნიკურ და რელიგიურ ნიადაგზე წარმოშობილი სისხლიანი ძალადობის აქტების მოწმე. სხვადასხვა რელიგიური ჯგუფების მასობრივი შეჯახებები აღინიშნა 1982 და 2001 წლებში.

2006 წლის თებერვალში ქალაქში ადგილი ჰქონდა მუსულმანური მოსახლეობის მასობრივ მღელვარებებს, რომელიც გამოიწვია ერთ-ერთ დანიურ გაზეთში წინასწარმეტყველ მაჰმადის კარიკატურების გამოქვეყნებამ. მღელვარება გადაიზარდა ქრისტიანული საცხოვრებელი კვარტლების განადგურებაში. მოკლული იქნა 15 ადამიანი, დაიწვა 12 ეკლესია. 2013 წლის 14 მაისს ნიგერიის პრეზიდენტმა გუდლაკ ჯონათანმა ისლამური დაჯგუფების — ბოკო ჰარამის მოღვაწეობის გამო მაიდუგურის რაიონში და ქვეყნის ჩრდილოეთის მთელ რიგ სხვა რაიონებში შემოიღო საგანგებო მდგომარეობა. დაახლოებით ერთი წლის განმავლობაში ქალაქში შედარებით წყნარი სიტუაცია იდგა, მაგრამ 2014 წლის 4 ივნისს ქალაქის შემოგარენში, მაიდუნგის უნივერსიტეტის სიახლოვეს არსებულ სოფელ ბარდერში ბოკო ჰარამის ბოევიკები თავს დაესხნენ ადგილობრივ მოსახლეობას და მოკლეს დაახლოებით 45 ადამიანი.

გეოგრაფია და კლიმატი
ქალაქი მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთში, მდინარე ნგადის ნაპირზე, დაახლოებით 100 კმ-ით სამხრეთ-დასავლეთით ჩადის ტბიდან. ქალაქში ფუნქციონირებს უნივერსიტეტი, ქალაქის მუზეუმი. 1964 წლიდან მაიდუგურთან გაყვანილია ტრანსნიგერიული სარკინიგზო ხაზი, რომელიც ქალაქს აკავშირებს გვინეის ყურის (პორტ-ჰარკორტამდე) სანაპიროსთან. არსებობს საერთაშორისო აეროპორტი.

მაიდუგურის კლიმატი ხასიათდება, როგორც ცხელი ნახევრადარიდული. რეკორდულად მაღალი ტემპერატურა (47 °) აღინიშნა 1983 წლის 28 მაისს, ხოლო რეკორდულად დაბალი (5 °) — 1979 წლის 26 დეკემბერს.

მოსახლეობა
2009 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 1 197 497 ადამიანს. მათი უმრავლესობა მიეკუთვნება ჰაუსას ხალხს, მაიდუგურში ასევე ცხოვრობენ კანურის ტომის ხალხი და ბაგარები. უნივერსიტეტში ასწავლიან ინგლისურ ენაზე. ყველაზე უფრო მეტად გავრცელებული რელიგიაა ისლამი, ასევე ცხოვრობს ქრისტიანული უმცირესობა. ქალაქი მაიდუგური ჩრდილოეთ ნიგერიის ტრადიციული სავაჭრო ცენტრია. მაიდუგურში ცხოვრების დონე უფრო მაღალია, ვიდრე საშუალოდ ნიგერიაში.
გრიგორი და აქსინია (ძეგლი)

გრიგორი და აქსინია — რუსეთის ფედერაციის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი, სკულპტურული კომპოზიცია სტანიცა ვიოშენსკაიის ცენტრში მდინარე დონის სანაპიროზე.

აღწერა
სკულპტურული კომპოზიცია ასახავს მიხეილ შოლოხოვის რომანის წყნარი დონის ერთ-ერთ ეპიზოდს. ძეგლი დგას მდინარე დონის მაღალ სანაპიროზე. აქსინიას აცვია გრძელი კაბა და მიემართება ხუტორის მიმართულებით და მხარზე მხარიხე აქვს გადებული, რომელზეც ვედროებია დაკიდებული. გზად მას ხვდება ცხენზე ამხედრებული გრიგორი. განდაკებაში ასახულია მომენტი, როდესაც გრიგორს აქვს მეგობრული საუბარი მეზობელ აქსინიასთან და ხუმრობით გადაუღობავს გზას.

ძეგლის სიმაღლეა 6,5 მეტრი.

ისტორია
ძეგლის პროექტი შექმნა 1957 წელს მოქანდაკე ნ. ვ. მოჟაევმა. მასთან ერთად ძეგზე მუშაობდნენ ე. მ. მოჟაევა, ვ. გ. დესიატიჩნუკი, ვ. ი. ვოლოშინი და გ. ხოლოდნი.

ესკიზი აჩვენეს წყნარი დონის ავტორს მიხეილ შოლოხოვს. მწერალმა რამდენიმე ცვლილება შეიტანა კომპოზიციაში, ურჩია შეეცვალათ კონუსური ვედრები ცილინდრულით და არაული ცხენი დონური ჯიშის ცხენით. პროექტი რეალურად განახორციელეს 26 წლის შემდეგ. ძეგლი აღმართეს დონის როსტოვში სამდინარო სადგურის მოპირდაპირე მხარეს 1983 წელს. 1995 წელს შოლოხოვის რომანის გმირების ქანდაკება საერთო მასით 12 ტონა, გადაიტანეს სოფელ ვიოშენსკაიაში, სადაც ვითარდება რომანის პერიპეტიები.
ილორინი

ილორინი  — ქალაქი ნიგერიის დასავლეთში, მდინარე ნიგერის მარჯვენა შენაკადზე. ნიგერიის ერთ-ერთი მსხვილი ქალაქი, კვარის შტატის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2007 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 847 582 ადამიანს.

ქალაქი ილორინი 1450 წელს დააარსეს იორუბას ხალხის წარმომადგენლებმა (ნიგერიის სამი ყველაზე უფრო მსხვილი ეთნიკური ჯგუფიდან ერთ-ერთმა).

ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი ( საუკუნის დასაწყისი) იძლევა ასეთ ინფორმაციას: «70 000 მაცხოვრებელი, უპირატესად იორუბას ტომი; ამას გარდა აქ ცხოვრობენ ტომები: ნულა, ფულა, ჰაუსა და კანიკა. ისინი ქმნიან რესპუბლიკას, რომელმაც, ფულბეს ტომის ხელმძღვანელობით შეინარჩუნა საკუთარი დამოუკიდებლობა მეზობელი სახელმწიფოებისაგან, თუმცა პერიოდულად ხარკს უხდის განდოს ტომის ხალხს».
დონის მეკავშირეებს (ძეგლი)

დონის მეკავშირეებს — ძეგლი დონის როსტოვში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ძეგლი მდებარეობს ნიკოლაი სოტროვსკის სახელობის კულტურისა და დასვენების პარკის შესასვლელთან. მისი საზეიმო გახსნა გაიმართა 2016 წლის 9 სექტემბერს. ძეგლის ავტორია არქიტექტორი ვალენტინ კოსტევი. საზეიმო გახსნა გაიმართა ქალაქის დღესთან დაკავშირებით, ასევე პირველი სამოქალაქო რადიოკავშირის დამყარების 115-ე წლისთავის დღეს.

ისტორია
2016 წლის აპრილში ქალაქ დონის როსტოვში გაიმართა სახალხო გამოკითხვა, რომლის შედეგადაც უნდა გარკვეულიყო ძეგლის საუკეთესო მაკეტი, რომელზე დაფუძნებითაც მომავალში შეიქმნებოდა ქანდაკება „დონის მეკავშირეებს“. გამოკითხვაში პირველი ადგილი 40 %-ით დაიკავა მაკეტმა, რომელიც შექმნა ცენტრალური ფედერალური ოლქის რადიოსიხშირის ცენტრის კოლექტივმა. მაკეტისათვის ძეგლის სახის მისაცემად მოქანდაკედ აირჩიეს ვალენტინ კოსტევი. ძეგლის დასამონტაჟებელი თანხები მოსახლეობის შემოწირულობებითა და მცენატების მიერ გაღებული საქველმოქმედო თანხებით მოხდა.

ძეგლის დასამონტაჟებლად აირჩიეს ნიკოლაი სოტროვსკის სახელობის კულტურისა და დასვენების პარკის შესასვლელი, ადგილი სადაც ერთმანეთს გადაკვეთს 14 ხაზის ქუჩა და შოლოხოვის პროსპექტი.

სკულპტურული კომპოზიციის გახსნის ცერემონიას, რომელიც გაიმართა 2016 წლის 9 სექტემბერს, ესწრებოდნენ როსტოვის ოლქის გუბერნატორის მოადგილე ვასილი რუდოი, როსტოვის ადმინისტრაციის მეთაური სერგეი გორბანი, ადამიანები, რომლებმაც თავისი წვლილი შეიტანეს პროექტის რეალიზაციაში და კავშირის ოპერატორების წარმომადგენლები.

აღწერა
სკულპტურული კომპოზიციის ცენტრალური ფიგურაა გლობუსი. იგი მდებარეობს კვარცხლბეკზე ისრებს შორის. ქანდაკების ავტორებმა მოიფიქრეს ელემენტები, რომლებიც დამახასიათებელია ტელეკომუნიკაციების, საფოსტო კავშირისა და თანამგზავრული კავშირგაბმულობისათვის. ამ თვალსაზრისით ისრები ასოცირდება ელექტროკავშირთან, მტრედი ნისკარტში კონვერტით — საფოსტო კავშირთან, ხოლო თანამგზავრულ კავშირგაბმულობასთან ასოცირდება ორბიტა, რომელიც დედამიწის გარშემო მდებარეობს. ქანდაკების სიმაღლე 6 მეტრია. კვარცხლბეკზე დამაგრებულია სამახსოვრო დაფა, რომელზეც ჩამოთვლილია პროექტის მეცენატების სახელები. სკულპტურის ახლოს არის -, დამონტაჟებულია კამერა, რომელიც დაკავშირებულია „უსაფრთხო ქალაქის“ სისტემასთან.
თაბორის ფერისცვალების ეკლესია

თაბორის ფერისცვალების მონასტერი — ქართული მართლმადიდებლური მონასტერი თბილისში, თაბორის ქედზე, მდ. წავკისისწყლის მარჯვენა მხარეს. ამჟამინდელი ეკლესია აგებულია 1995–2001 წლებში (არქიტექტორები გია ცხადაია, ლევან ლომიძე).

ისტორიული ეკლესია
თაბორის ისტორიულ ეკლესიას ჩვენამდე არ მოუღწევია. მის შესახებ წერილობით წყაროებშიც მწირი ცნობებია შემორჩენილი. პირველად ნახსენებია 1392 წელს შედგენილ საბუთში: „... ტფილისის იქით ლეღვის ხევი, ჩამოვარდება თაბორის ეკლესიის ჩამოსწვრივ წყლისპირამდისინ...“ ის იხსენიება 1429 წლის საქართველოს მეფის ალექსანდრე -ის გუჯარშიც. აღნიშნულია ვახუშტი ბატონიშვილის 1735 წლის გეგმაზეც (№49, „მთაბორი“).

პლატონ იოსელიანის ცნობით: „ციხე თაბორისა ანუ ყორჩი-ყალა ტფილისის სამხრეთით არსებულა და იცავდა ქალაქის სამხრეთ ანუ განჯის კარს. დიდების დროსა იგი ქვის კედლებით იყო შემორაგული, მის ბრტყელ მწვერვალზე კი უფლის ფერისცვალების ეკლესია იყო აშენებული. ერთიცა და მეორეც 1618 წელს შაჰაბას დიდმა ააოხრა. როსტომ მეფის აღდგენილი, ის ნადირშაჰმა დაანგრია, რომელიც ტფილისს 1735 წელს დაეუფლა. 1743 წელს ეს ეკლესია, მისივე ბრძანებით კვლავ ააშენეს. 1759 წელს მეფე ერეკლემ განდევნა იქიდან მასში გამაგრებული აბდულა-ბეგი და იქვე დიდი ზომის ზარბაზნები დააყენა. აღამაჰმად ხანმა ეს სიმაგრეც ააოხრა და დაშლილი ეკლესიის ნაშთებიც. ამ ცხოველ ხატულ მთაზე შენობების არსებობის რაიმე კვალიც არ ჩანს. ასე უჩინარდება თვით ნანგრევებიც!“. თაბორის ეკლესიის ნანგრევებს იხსენიებენ ასევე 1898 წლის „საქართველოს საექსარხოსოს სასულიერო მოამბეში“ და ისტორიკოსი მოსე ჯანაშვილი.

თანამედროვე ეკლესია
თაბორის მთაზე ფერისცვალების ახალი ეკლესია გუმბათიანი „ნახევრადთავისუფალი ჯვრის“ გეგმის მქონე ნაგებობაა. მისი მშენებლობა საქართველოს საპატრიარქოს დაკვეთითა და არქიტექტორების გია ცხადაიასა და ლევან ლომიძის პროექტით 1995 წელს დაიწყო (საძირკველი აკურთხა კათოლიკოს-პატრიარქმა ილია -მ 1996 წლის 19 აგვისტოს, ფერისცვალების დღესასწაულზე) და 2001 წელს დასრულდა.

1995 წელს საპატრიარქოს დაკვეთით თაბორის მთაზე დაიწყო ახალი ჯვარ-გუმბათოვანი ეკლესიის მშენებლობა. არქიტექტორები - გია ცხადაია და ლრვან ლომიძე. ახალი, „ნახევრადთავისუფალი ჯვრის“ გეგმის მქონე ტაძრის საძირკველი 1996 წელს ფერისცვალების დღესასწაულზე 19 აგვისტოს აკურთხა სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქმა, უწმინდესმა და უნეტარესმა ილია -მ. თაბორის მთაზე ახალი ფერისცვალების მამათა მონასტრის მშენებლობა 2001 წელს დამთავრდა. თაბორის სამონასტრო კომპლექსში ფერისცვალების მთავარი ტაძრის გარდა შედის მოსესა და ილიას სახელობის ეკლესია და მოციქულების სახელობის მცირე ეკლესია. მონასტერთან 2005 წელს დაარსდა ნარკოდამოკიდებულ პირთა ფსიქო-სოციალური სარეაბილიტაციო ცენტრი „თაბორი“.
ასტერიქსი და კარდალა

„ასტერიქსი და კარდალა“ — რიგით მეცამეტე წიგნი ასტერიქსის შესახებ კომიქსების სერიაში. მასში მოთხრობილი ისტორიების ავტორი რენე გოსინია, ხოლო მხატვარი - ალბერ უდერზო. კომიქსი იბეჭდებოდა ჟურნალში (1968-1969, გამოშვებები 469-491), ხოლო ალბომის სახით გამოიცა 1969 წელს, გამომცემლობის მიერ.

ამ ნაწილში გალები მეთაურ მორალლასტიქსის თხოვნით გალები იცავენ მონეტებით სავსე კარდალას, მაგრამ მას იპარავენ და ასტერიქსი ობელიქსთან ერთად მის საძიებლად მიემართება.
ასტერიქსი ესპანეთში

„ასტერიქსი ესპანეთში“ — რიგით მეთოთხმეტე წიგნი ასტერიქსის შესახებ კომიქსების სერიაში. მასში მოთხრობილი ისტორიების ავტორი რენე გოსინია, ხოლო მხატვარი - ალბერ უდერზო. კომიქსი იბეჭდებოდა ჟურნალში (1969, გამოშვებები 498-519), ხოლო ალბომის სახით გამოიცა იმავე წელს, გამომცემლობის მიერ.

შეიტყობენ რა, რომ იბერიელთა ერთ-ერთი სოფელი არ ემორჩილება რომაელებს, იულიუს კეისარი და მისი ლაშქარი იტაცებენ ადგილობრივი მეთაურის შვილს და გალებს მძევლის სახით გადასცემენ. ასტერიქსი და ობელიქსი ბავშვს იტაცებენ და სოფელში შეიფარებენ. თუმცა, მისი ოინების გამო გადაწყდება, რომ ბიჭუნა შინ უნდა დააბრუნონ. ისინი იბერიაში მოგზაურობენ, გზად კი რომაელებს ხვდებიან.
ახვლედიანები

ახვლედიანები — ლეჩხუმის ერთ-ერთი საგვარეულო. ახვლედიანები ლეჩხუმის მკვიდრნი იყვნენ. ამ გვარისანი სამი სოციალური კატეგორიის (თავადი, აზნაური, გლეხი) წარმომადგენლები იყვნენ. ახვლედიანების შესახებ ყველაზე ადრინდელი საისტორიო საბუთები საუკუნიდან მოიპოვება. მაგალითად, 1639-1659 წლების დოკუმენტით გიორგი ახვლედიანისათვის და მისი სახლიკაცისათვის ხოსიასათვის ალექსანდრე მეფეს უწყალობებია ღვირიშის ციხე, სოფელი ცხუკუშერი და ტვიშში მცხოვრები გლეხები: ნემსიწვერიძე და სვანიძე (პალ 1991: 205).

 საუკუნეში ახვლედიანები გადასახლდნენ აღმოსავლეთ საქართველოში. 1683 წლის საბუთით თამაზ ახვლედიანი სვეტიცხოვლისათვის შეუწირავთ (პალ 1991: 205). 1759 წელს სოლომონ პირველისათვის სხვა თავადაზნაურებთან ერთად ახვლედიანებსაც მიუციათ პირობა ტყვის გაუსყიდველობის თაობაზე (ქსძ 1977: 713). 1755 წლის წყალობის წიგნში მოწმედ დასახელებულია დათუნა ახვლედიანი (ბურჯანაძე 1958: 99). 1904 წლის საარქივო მონაცემებით ლე ხუმში თავადი ახვლედიანები ყმა-მამულს ფლობდნენ შემდეგ სოფლებში: ალპანა, აჭარა, ზოგიში, ცაგერა, ღვარდია.
საგვარეულოს მთავარი ცენტრი იყო სოფელი დეხვირი.

ახვლედიანები ზარაგულას კოპალიანებთან ერთად გადაემტერნენ და დაუპირისპირდნენ ლეჩხუმში დამკვიდრებულ დადიანებს მიემხრნენ იმერლებს და ეს მათ თქმულებებშიც აღიბეჭდა. ამ ურჩობის გამო დადიანებმა ზოგიერთი დიდგვარვანი ახვლედიანი შეიპყრეს და მურის ციხეშიც კი გამოკეტეს. დადიანები მხოლოდ სასულიერო ფენას ვერ შეეხნენ. გაბრაზებულმა დადიანებმა ერთ ხანს ახვლედიანების ნაწილს ჩამოართვეს წოდებები და ყიფიანების გვარის ყმებად აქციეს.

დეხვირის ციხისთავად და მფლობელად ხოსია ახვლედიანის დანშვნის შემდეგ გვარი უზომოდ გაძლიერდა და ერთ ხანს ისინი ლეჩხუმის მოურავებიც გახდნენ. დადიანს ეს წყალობა ხოსიასათვის იმიტომ გაუცია, რომ მას დადიანისთვის შეუტყობინებია ლეჩხუმში ოსმალოს არმიის მოულოდნელ შეჭრაზე და გადაურჩენია მხარე აოხრებას. ეს გვარი პოლიტიკურად ყველაზე კარგ ურთიერთობაში იყო სილაგაძეების, კოპალიანების და მუშკუდიანების საგვარეულოებთან

ახვლედიანების ზოგიერთმა წარმომადგენელმა მიაღწია ლეჩხუმის მმართველობამდეც.

განსახლებული იყვნენ: კენაშში, სანორში, აღვში, ნაკურალეში, ნასპერში, ლასხანაში, ლესინდში, დეხვირში, ჩხუტელში. ახვლედიანები შემდგომში დიდი როლი ითამაშეს ლეჩხუმის მაზრის პერიოდში მიმდინარე პროცესებში, ამ გვარდიდან გამოვიდა ბევრი სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე.

დღეს საქართველოში ოთხი ათასამდე ახვლედიანი ცხოვრობს. ლეჩხუმში იგი რაოდენობით მესამე გვარია. ასევე ცხოვრობენ თბილისში, ქუთაისსა და ზუგდიდში.
მებრძოლი ანგელოზი

მებრძოლი ანგელოზი — ჩეხოსლოვაკიელი სამხედრო ტყვეების ძეგლი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. მდებარეობს ქალაქის ძველი სასაფლაოს ტერიტორიაზე.

აღწერა
1918 წელს ტაგანროგის რუსულ-ბალტიურ ქარხანაში („კომბაინების ქარხანა“) მუშაობდა 1 700 ჩეხი და სლოვაკი, რომლებიც ტყვეებად ჩავარდნენ პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში. მუშათა დიდი ნაწილი დაიღუპა სამოქალაქო ომის დროს, რომლებიც იბრძოდნენ ბოლშევიკების მხარეს. მათი ხსოვნისადმი პატივის მისაგებად, 1927 წელს წითელი ქვიშაქვისაგან დაამზადეს ძეგლი ი. ნავრატის პროექტის მიხედვით. საფლავის ფილაზე დგას მებრძოლი ანგელოზი, რომელსაც ერთი ფრთა მოტეხილი აქვს.

კვარცხლბეკზე რევოლუციური რომანტიზმის სტილში ამოტვიფრულია ტექსტი რუსულად და ჩეხურად.

რომლის მხოლოდ ნაწილია შემორჩენილი. დაკარგულია ანგელოზის თავის ნაწილიც, რბილი ქვიშაქვა გაანადგურა, თოვლის დნობამ ზამთრის შემდეგ. ძეგლი დროებით დაკონსერვებულია, რის გამოც დამახინჯებულია ძეგლის ფერი, აუცილებელია სასწრაფო აღდგენითი სამუშაოები.

2009 წლის მდგომარეობით საკონსერვაციო მასალისაგან არარაფერი იყო დარჩენილი და მხატვარმა-ენთუზიასტებმა მოხატეს ვარდისფერ ფერებში. 2010 წელს და მომდევნო წლებში გადაღებეს თეთრად. 2016 წელს რუსული ტექსტის ადგილზე დაამონტაჟეს შავი მარმარილოს დაფა ტექსტის რეპლიკით.
პარტიული მუშაკების ობელისკი

პარტიული მუშაკების ობელისკი — ობელისკი ქალაქ ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია.

ისტორია
1941 წლის ოქტომბერში ფაშისტურმა გერმანიამ დაიკავა სსრკ-ის სამხრეთი ნაწილი. მათ სურდათ აეღოთ ქალაქი ტაგანროგი. ოქტომბრის დასაწყისში ბრძოლა უკვე ქალაქის მისადგომებთან მიმდიონარეობდა. 1941 წლის სექტემბერში ქალაქის მოსახლეობა და ხელმძღვანელობა ყაზარმულ მდგომარეობაზე გადავიდა. ამ პერიოდში ტაგანროგში ჩავიდა საოლქო პარტიული მუშაკების ჯგუფი, რომელსაც ხელმძღვანელობდა პარტიის როსტოვის საოლქო კომიტეტის მდივნები მ. ბოგდანოვი და გ. იაგუპევი. მათი ამოცანა იყო მოეხდინათ ორგანიზაციებისა და ადამიანების ევაკუაცია ქალაქიდან. პორტში აღჭურვილობის დატვირთვის ადგილზე მუშაობდა პარტიის საქალაქო კომიტეტის მდივნები ლუკა რეშეტნიაკი, ნ. სერდიუჩენკო და სხვა ხელმძღვანელები. მ. რამაზანოვმა, ვ. ნატალევიჩმა და ს. მოროზოვმა მოსახლეობას დაურიგეს ქალაქის საწყობში დაცული ხორბლის მარაგი, რათა იგი არ ჩავარდნილიყო გერმანელების ხელში.

1941 წლის 17 ოქტომბერს გამანადგურებელი ბატალიონი ჩაერთო ფაშისტური გერმანიის წინააღმდეგ ქალაქის ჩრდილოეთ კვარტალში მიმდინარე ბრძოლაში. 11 საათში პარტიული და საბჭოთა მუშაკების ჯგუფმა ნავსადგურში გადაინაცვლა. ორ საათში გერმანული დივიზია „ადოლფ ჰიტლერი“ შეიჭრა ქალაქში. 1941 წლის 17 ოქტომბერს ტაგანროგი დაიკავა ვერმახტის ჯარმა.

ხელმძღვანელობამ უკანასკნელებმა დატოვეს ქალაქი. ნავსადგურთან გაიმართა ბრძოლა, რომელშიც მძიმედ დაიჭრა კონტრ-ადმირალი სერგეი ბელოუსოვი, დაიღუპნენ მ. ბოგდანოვი, ლუკა რეშეტნიაკი, ნ. სერდიუჩენკო, მ. რამაზანოვი, ვ. ნატალევიჩი და სხვ. მათ შორის იყო როსტოვის საოლქო კომიტეტის მდივანი გ. იაგუპევი. აღნიშნული პარტიული ლიდერები გასდაასვენეს აზოვში და იქ დაკრძალეს, მოგვიანებით მათი ნეშტი გადაასვენეს დონის როსტოვში. 1944 წელს ტაგანროგის პარტიის საქალაქო კომიტეტმ მიიღო გადაწყვეტილება ლუკა რეშეტნიაკი, ნ. სერდიუჩენკო, მ. რამაზანოვი და ვ. ნატალევიჩი დაეკრძალათ ტაგანროგში. 1944 წლის 27 აგვისტოს ისინი დაკრძალეს კომკავშირის ბულვარში მდებარე საძმო სასაფლაოზე.

1946 წელს საძმო სასაფლაოზე აღმართეს ობელისკი დაღუპულთა პატივისცემის ნიშნად.

აღწერა
1941 წლის 17 ოქტომბერს დაღუპულთა მემორიალს აქვს სხვა სახელიც — პარტიული მუშაკების ობელისკი. ძეგლი არის ობელისკის სახის, რომელიც აგებულია მუქი მწვანე მარმარილოს მასალით. იგი დგას საძმო საფლავზე აღმართულ კვარცხლბეკზე. ობელისკზე მიმაგრებულია ორი მემორიალური დაფა. ზედა დაფაზე არის წარწერა: ქვემო დაფაზე კი არის შემდეგი წარწერა:

ობელისკის მიმდებარე ტერიტორია კეთილმოწყობილია.
ფრენკ ანდერვუდი (ბანქოს სახლი)

ფრენსის „ფრენკ“ ანდერვუდი — გამოგონილი პერსონაჟი, სერიალ „ბანქოს სახლის“ ამერიკული ადაპტაციის მთავარი გმირი და პროტაგონისტი. პერსონაჟი დაფუძნებულია „ბანქოს სახლის“ ბრიტანული ვერსიის მთავარ გმირ ფრენსის არქართზე. ფრენკ ანდერვუდი დაქორწინებულია კლერ ანდერვუდზე (რობინ რაიტი). მიუხედავად ამისა, პირველ სეზონში მას ჰქონდა სექსუალური ურთიერთობა ზოი ბარნსთან (კეიტ მარა). ანდერვუდის პერსონაჟი სერიალი პირველივე სერიაში გამოჩნდა.

მისი მშობლიური შტატია სამხრეთი კაროლინა, გაფნის ოლქი. მან დაამთავრა სენტინელის სამხედრო აკადემია (სამხ. კაროლინას სამხედრო კოლეჯის, ციტადელის ანალოგი) და ჰარვარდის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. მთელი სერიალის განმავლობაში, ანდერვუდი არაერთხელ ანგრევს ე.წ. „მეოთხე კედელს“. ორიგინალურ გახმოვანებაში, ფრენკს სამხრეთული აქცენტი აქვს. პირველ სეზონში, ანდერვუდი წარმომადგენელთა პალატაში დემოკრატიული პარტიის უმრავლესობის პარტიული ორგანიზატორია, მეორე სეზონში — ახლადდანიშნული ვიცე-პრეზიდენტი. მეოთხე სეზონში, პრეზიდენტ გარეტ უოკერის გადადგომის შემდეგ, 2014 წელს, პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებს. 2016 წლის არჩევნებში იგი თავის ოპონენტს, უილ კონვეის ამარცხებს და კიდევ 4 წლით იკავებს ოვალურ კაბინეტს. მეხუთე სეზონში იგი პრეზიდენტის თანამდებობას ტოვებს.

სეიალში ანდერვუდის პერსონაჟი ნაჩვენებია, როგორც მანიპულატორი, მიმნებებლი, უსინდისო, ფსიქოფატი და ზოგჯერ ბოროტიც. სერიალის განმავლობაში, სხვადასხვა გზით, იგი „მიწასთან ასწორებს“ რამდენიმე ადამიანს, მათ შორის იმათაც, ვისაც იგი თავის მეგობრებს უწოდებდა. პირადად ფრენკმა მოკლა სამი ადამიანი, „შეუკვეთა“ მკვლელობა და ხელი შეუწყო სამოქალაქო პირის მკვლელობას პოლიტიკური მიზნებისთვის.

როლის შესრულებისთვის კევინ სპეისიმ დადებითი შეფასება მიიღო კრიტიკოსებისგან და მაყურებლებისგან. გარდა ამისა, იგი ნომინირებული იქნა არაერთ ჯილდოზე.
კაზიმირუ-დი-აბრეუ (რიო-დე-ჟანეირო)

კაზიმირუ-დი-აბრეუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რიო-დე-ჟანეიროს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 17 მეტრზე. მიეკუთვნება ბაიშადას-ლიტორანეასის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ბასია-დი-დან-ჟუანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 35 347 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 76,71 კმ²-ზე. ფართობი 460 771 კმ²-ია.
რიუ-დაზ-ოტრასი

რიუ-დაზ-ოტრასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რიო-დე-ჟანეიროს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 4 მეტრზე. მიეკუთვნება ბაიშადას-ლიტორანეასის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ბასია-დი-დან-ჟუანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 105 676 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 461,38 კმ²-ზე. ფართობი 229 044 კმ²-ია.
სილვა-ჟარდინი

სილვა-ჟარდინი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რიო-დე-ჟანეიროს შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 35 მეტრზე. მიეკუთვნება ბაიშადას-ლიტორანეასის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ბასია-დი-დან-ჟუანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 21 349 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 22,77 კმ²-ზე. ფართობი 937 547 კმ²-ია.