iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ილირიული ომები

ილირიული ომები — რომის რესპუბლიკისა და ილირიელთა დაპირისპირება ძვ. წ. 229-ძვ. წ. 219 წლებში. კონფლიქტი დაიწყო როგორც მეკობრეების წინააღმდეგ ბრძოლა და დასრულდა ილირიის რომის მორიგ პროვინციად ქცევით. ეს იყო რომაელთა პირველი აგრესია ადრეატიკის ზღვის მიღმა.

პირველი ილირიული ომი
დაპირისპირების მიზეზები
ილირიაში დედოფალმა ტევტამ გამეფების შემდეგ, შეაგულიანა ილირიელები მეკობრეობისთვის. ილირიელები არა მხოლოდ მეზობელ ბერძნებს აწიოკებდნენ, არამედ იტალიის სანაპიროებსაც აწუხებდნენ. ილირიელები ადრეც აწუხებდნენ იტალიელ ვაჭრებს, მაგრამ ტავტას შეგულიანებით ყაჩაღობამ ყველანაერ ზღვარს გადააჭარბა. დაზარალებულმა ვაჭრებმა სენატს მიმართეს დახმარებისთვის. სენატმა ილირიაში ელჩებად გაგზავნა გაიუს და ლუციუს კორუნკანიუსები.

დედოფალმა რომაელი ელჩები ცივად მიიღო და განაცხადა, რომ იგი არ ერევა თავისი ქვეშერდომების საქმეებში, რაზეც, პოლიბიუსის ცნობებით, ლუციუსმა უპასუხა, რომ რომი იცავს მოქალაქეებს კერძო პირების მიერ მიყენებული შეურაცხყოფებისგან და დაემუქრა, რომ რომი ეცდება ამ ჩვევის ილირიაშიც დანერგვას. ტევტა განარისხა ელჩის თავხედობამ, მან ბრძანა ელჩებს დადევნებოდნენ და მოეკლათ თავხედი ელჩი. გაურკვეველია, დაიღუპა მხოლოდ ლუციუსი თუ ორივე ძმა. როდესაც რომში შეიტყვეს ამის შესახებ, რომაელეში შეშფოთდნენ მომხდარით და ომისთვის მზადება დაიწყეს.
მიკროსკოპი

ელექტრონული მიკროსკოპი — ხელსაწყო, რომელსაც აქვს შესაძლებლობა მიიღოს ობიექტის ძლიერ გადიდებული გამოსახულება ელექტრონების ერთ წერტილში ფოკუსირების მეშვეობით.

ოპტიკური მიკროსკოპისგან განსხვავებით ელექტრონულ მიკროსკოპში იყენებენ ელექტრონების ნაკადს და მაგნიტურ ან ელექტრონულ ლინზებს.

ზოგიერთი ელექტრონული მიკროსკოპი უზრუნველყოფს გამოსახულების 2 მილიონჯერ გადიდებას. საუკეთესო ოპტიკური მიკროსკოპები მხოლოდ 2000-ჯერ ადიდებენ. როგორც ელექტრონულ, ასევე ოპტიკურ მიკროსკოპებს შეუძლიათ განსზაღვრონ ტალღის სიგრძის დამოკიდებულება. არსებობს მიკროსკოპის რამდენიმე ტიპი, რომელთა შორის არის ულტრამიკროსკოპიც.

ელექტრონულ მიკროსკოპებში გამოიყენება ელექტრონული ან მაგნიტური ლინკეზები იმისთვის, რომ მოხდეს ელექტრონების მართვა და გავადდეს ობიექტის რომელიმე კონკრეტული ადგილი.

ელექტრო გამოსახულების მიკროსკოპი
ელექტრონული გამოსახულების მიკროსკოპი
რასტრული ელექტრონული მიკროსკოპი
დამასკანირებელი ატომური ძალის ელექტრონული მიკროსკოპი
ამრეკლავი ელექტრონული მიკროსკოპი
რასტრული ტრანსიმიული ელექტრონული მიკროსკოპი
ფოტო წარმომქმნელი ელექტრონული მიკროსკოპი

ელექტრონული მიკროსკოპის შექმნის ისტორია
თეორიულ თუ პრაქტიკული ფიზიკის წარმატებებს უნდა ვუმადლოდეთ ელექტრონისა და მისი თვისებების აღმოჩენას. ეს დაკავშირებულია ელექტრონული ოპტიკის შექმნის საფუძვლებთან. ჰიპოთეზა ელექტრონის ტალღოვანი ბუნების შესახებ ჯერ კიდევ 1942 წელს წარმოიშვა ლუი დე ბროლის მიერ, ხოლო ექსპერიმენტით დამტკიცებული იქნა 1927 წელს კ.დევისონის(აშშ), ლ.ჯერმერის(აშშ), და ჯ.ტომსონის(ინგლისი) მიერ.

ელექტრონული ლინზის წინასიტყვაობად მიიჩნევა 1930-იან წლებში ელ. მიკროსკოპის გამოგონება და შექმნა, რომელიც ააგეს ტალღური ოპტიკის კანონებით, მაგრამ იყენებდნენ ელექტრული და მაგნიტური წყაროების ფოკუსირებისათვის.

1931-ში რ. რუდენბერგმა მიიღო ტრანსიმიური ელექტრონული მიკროსკოპის სქემა, რომელიც იმავე წელს მ. კნოლმა და ე.რუსკამ ააგო, მაგნიტური ლინზების გამოყენებით. (ე. რუსკა ამ ნამუშევრისთვის გახდა 1968 წელს ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში).

რასტრული ელექტრონული მიკროსკოპი გამოგონებული იქნა 1952 წელს ჩარლზ ოტლის მიერ, მაგრამ მხოლოდ მთელი რიგი ტექნიკური მიღწევების შემდეგ განიხილეს მე- საუკუნის 60-იან წლებში. ამ გამოგონებამ დიდი გამოხმაურება ჰპოვა მეცნიერებასა და ტექნიკაში.

1979 წელს ციურიხში გერდომ ბინიგომისა და ჰაირნიხ რორერმა გამოიგონეს დამასკანირებელი გვირაბისებური ელექტრონული მიკროსკოპი. ეს მიკროსკოპი აგებულებით მარტივია, მაგრამ იგი განსაზღვრავს ატომის შეთავსებას ზედაპირთან. თავიანთი ქმნილებისთვის ბონინგემმა და რორერმა (ე. რუსკასთან ერთად) მიიღეს ნობელიის პრემია ფიზიკის დარგში.

მიკროსკოპის აგებულება
ტუბუსი – იგივეა რაც მილი
ოკულარი – ტუბუსის სათავე (იქ მოთავსებულის გამადიდებელი ლინზები)
ობიექტივი – ტუბუსის ბოლო (ლინზები აქაც არის)
ხრახნები – მათი საშუალებით ხდება ტუბუსის ზემოთ და ქვემოთ მოძრაობა
შტატივი – მასზე დამაგრებულია მიკროსკოპის ყველა ნაწილი
სასაგნე მაგიდა – ადგილი, სადაც უნდა მოათავსო დაკვირვების ქვეშ მყოფი ობიექტი. (სასაგნე მაგიდას ცენტრში აქვს ხვრელი)
სარკე – რის საშუალებითაც სინათლე უნდა მივმართოთ ხვრელისგან
ფუძე – სადგამი.

რომ გავიგოთ, თუ რამდენჯერ ადიდებს მიკროსკოპი ობიექტს, ოკულართან არსებული რიცხვი უნდა გავამრავლოთ ობიექტივთან არსებულ რიცხვზე.
მერკური (ღმერთი)

მერკური — რომაულ მითოლოგიაში ვაჭრობის, მოგების, გამდიდრების ღმერთი, ასევე მოგზაურთა მფარველი.

სახელი მერკური მომდინარეობს ლათინური სიტყვიდან „“, რაც ვაჭრობას ნიშნავს. მერკური ვაჭრების და ნეგოციანტების მფარველად ითვლებოდა. ძვ. წ. 495 წელს მას სახალხო კრების გადაწყვეტილებით მიუძღვნეს დიდ ცირკთან ტაძარი. იგივე დროს დაწესდა ვაჭრების კოლეგია, რომლებსაც მერკური მფარველობდა.

მერკურის ხშირად დიდი ქისით გამოსახავდნენ და ეპითეტ „ბედნიერს“ უწოდებდნენ. მოგვიანებით მოხდა მერკურის ბერძნულ ჰერმესთან გაიგივება და მასაც ფრთიანი სანდლებით და ქუდით გამოსახავდნენ, ქისა კი საგზაო ჩანთით შეიცვალა, რომელსაც ღმერთი გვერდზე გადაკიდებულს ატარებდა. ძველი წელთაღრიცხვის უკანასკნელ წლებში მერკურის ფუნქციები გაფართოვდა, მას მიიჩნევდნენ ხელობების, ასტროლოგიის, მაგიის და საიდუმლო სწავლებების ღმერთად. იგი ასევე აცილებდა მიცვალებულებს ქვესკნელში, მოჰქონდა ამბები და ემსახურებოდა მაღალი რანგის ღმერთებს. ითვლებოდა, რომ მერკურის შეუძლია დაკარგული განძის ძებნაში დახმარება.

მერკური მაიას, გაზაფხულის ქალღმერთის ვაჟი იყო, ამიტომ მისი პატივსაცემი დღესასწაულები მაისის იდებში იმართებოდა. მერკურიმ რომაულ პანთეონში განსაკუთრებული ადგილი დაიკავა შრომისმოყვარეობით, სამართლიანობით და იმით, რომ არასდროს ერევა კამათში.
ბაბილონის მეფეები

ბაბილონიის მეფეების სია.
პირველი ბაბილონური დინასტია
ამორეული დინასტია, რომელიც მმართველობდა ძვ. წ. 1894 - ძვ. წ. 1595 წლებში.
სუმუაბუმი - ძვ. წ. 1894 - ძვ. წ. 1881
სუმულაელი - ძვ. წ. 1880 - ძვ. წ. 1845
ცაბიუმი - ძვ. წ. 1844 - ძვ. წ. 1831
აფილ-სინი - ძვ. წ. 1830 - ძვ. წ. 1813
სინმუბალიტი - ძვ. წ. 1812 - ძვ. წ. 1793
ხამურაბი - ძვ. წ. 1792 - ძვ. წ. 1750
სამსუილუნა - ძვ. წ. 1749 - ძვ. წ. 1712
აბიეშუხი - ძვ. წ. 1711 - ძვ. წ. 1684
ამიდიტანა - ძვ. წ. 1683 - ძვ. წ. 1647
ამიზადუგა - ძვ. წ. 1646 - ძვ. წ. 1626
სამსუდითანა - ძვ. წ. 1626 - ძვ. წ. 1595

ბაბილონი ხეთებმა აიღეს და დაანგრიეს.

პირველი ზღვისპირა დინასტია
 ბაბილონური (კასიტური) დინასტია
აგუმ - ძვ. წ. 1593 - ძვ. წ. 1574
ბურნაბურიაშ 
კასტილიაშ 
ულამბურიაში
აგუმ 
ქარაინდაშ 
ქადაშმანხარბე 
ქურიგალზუ
ქადაშმანელილ 
ბურნაბურიაშ - ძვ. წ. 1376 - ძვ. წ. 1347
ქარაინდაშ - ძვ. წ. 1347 - ძვ. წ. 1346
ნაზიბუგაში - ძვ. წ. 1346 - ძვ. წ. 1346
ქურიგალზუ 
ნაზიმარუთაში
ქადაშმანტურგუ
ქადაშმანენლილ 
ქუდურენლილი
შაგარაქტიშურიაში
კასტილიაშ 
ენლილნადინშუმი
ქადაშმანხარბე 
ადადშუმადინი
ადადშუმუცური
მელიშიჰუ
მარდუქაფალიდინ 
ზაბაბაშუმადინი
ენლილნადინაჰე

ისინის დინასტია
მარდუქაბითახეშუ – ძვ. წ. 1155-ძვ. წ. 1138
ითთი-მარდუქ-ბალათი – ძვ. წ. 1138-ძვ. წ. 1133
ნინურტანადინშუმი – ძვ. წ. 1133-ძვ. წ. 1126
ნაბუქოდონოსორ – ძვ. წ. 1126-ძვ. წ. 1104
ელილნადინაპალი – ძვ. წ. 1104-ძვ. წ. 1101
მარდუქნადინახე – ძვ. წ. 1101-ძვ. წ. 1083
მარდუქშაფიქზერი – ძვ. წ. 1083-ძვ. წ. 1069
ადადაფალადინა – ძვ. წ. 1069-ძვ. წ. 1048
ამრდუქახერიბა – ძვ. წ. 1048-ძვ. წ. 1046
მარდუქუზერი – ძვ. წ. 1046-ძვ. წ. 1034
ნაბუშუმულიბური – ძვ. წ. 1034-ძვ. წ. 1027

მეორე ზღვისპირა დინასტია
სიმბარშიკხი - ძვ. წ. 1024 - ძვ. წ. 1007
ეამუკინზერი - ძვ. წ. 1007 - ძვ. წ. 1006
კაშუნადინაკხი - ძვ. წ. 1006 - ძვ. წ. 1003
დინასტია ბაზი
ნინურტაკუდურიუცურ - ძვ. წ. 1003 - ძვ. წ. 986
შირიკტი-შუკამუნა - ძვ. წ. 984 - ძვ. წ. 983
ელამური დინასტია
მარბიტიაპლი - ძვ. წ. 983 - ძვ. წ. 978
დინასტია ე
შამაშმუდამუკი - ძვ. წ. 941 - ძვ. წ. 900

ადადშუმაიბნი - ძვ. წ. 811 - ?
მარდუკბელზერი
მარდუკაპლაუცური
ერიბა-მარდუკი - ძვ. წ. 802
ნაბუშუმუკინ 
ნაბუნასირი - ძვ. წ. 747 - ძვ. წ. 735
ნაბუნადინზერი - ძვ. წ. 735 - ძვ. წ. 732
ნაბუშუმუკინ - ძვ. წ. 732

მეცხრე ბაბილონური დინასტია
მუკინზერი - ძვ. წ. 732 - ძვ. წ. 729
პულუ - ძვ. წ. 729 - ძვ. წ. 727
ულულაი - ძვ. წ. 727 - ძვ. წ. 722
მარდუქაფალიდინ - ძვ. წ. 722 - ძვ. წ. 710, ძვ. წ. 703
შარუმკენი - ძვ. წ. 710 - ძვ. წ. 705
სინახე-ერიბა - ძვ. წ. 705 - ძვ. წ. 703, ძვ. წ. 689 - ძვ. წ. 681
მარდუკზაკირშუმი - ძვ. წ. 703
ბელიბნი - ძვ. წ. 702 - ძვ. წ. 700
ნერგალუშეზიბ - ძვ. წ. 694 - ძვ. წ. 693
მუშეზიბ-მარდუკი - ძვ. წ. 693 - ძვ. წ. 689
აშურნადინშუმი - ძვ. წ. 700 - ძვ. წ. 694
აშურახეიდინა - ძვ. წ. 681 - ძვ. წ. 669
შამაშშუმუქინი - ძვ. წ. 669 - ძვ. წ. 648
კანდალანუ - ძვ. წ. 647 - ძვ. წ. 627

ბაბილონიის დინასტია (ნეო-ბაბილონური ან ქალდეური დინასტია)
ნაბოპალასარი – ძვ. წ. 626-ძვ. წ. 604
ნაბუქოდონოსორ – ძვ. წ. 604-ძვ. წ. 562
აბელ-მარდუქი – ძვ. წ. 562-ძვ. წ. 559
ნერიგლისარი – ძვ. წ. 559-ძვ. წ. 556
ლაბაშ-მარდუქი – ძვ. წ. 556-ძვ. წ. 555
ნაბონიდი – ძვ. წ. 555-ძვ. წ. 538
ბალთაზარი (თანახელმწიფე)– ძვ. წ. 549-ძვ. წ. 538
ლოქორია

ლოქორია, გუწუ — თევზი კობრისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 30 სმ, მასა 500 გ აღწევს, მაღალია, სქელი, ლორწოს სქელი ფენით დაფარული. აქვს წვრილი ქერცლი, მუქი მწვანე ზურგი, ზეთისხილისფერი გვერდები, რომელსაც ოქროს ელფერი დაჰკრავს, პირის კუთხეებში — თითო პატარა ულვაში. ბინადრობს ევროპაში, აზიაში, ობისა და ენისეის აუზებში. საქართველოში ძირითადად შავი ზღვის აუზის მტკნარ წყლებში გვხვდება. ლოქორიას სარეწაო მნიშვნელობა მცირეა.
ხამურაბი

ხამურაბი (დაახ. ძვ. წ. 1810 — ძვ. წ. 1750) — ბაბილონეთის მეფე პირველი ბაბილონური დინასტიიდან, ძვ. წ. 1792 - ძვ. წ. 1750. ისტორიაში ცნობილი პირველი კანონების კრებულის ავტორი.

მისი მეფობის პირველ წლებში ბაბილონი ლარსის მეფეს რიმსუენსა და ასურეთის მეფე შამშიადად -ს ემორჩილებოდა. ასეთ ვითარებაშიც კი მან ფრთხილი დიპლომატიის წყალობით შეძლო სამხრეთ შუამდინარეთის ქალაქების ურუქის, ურისა და ისინის შემომტკიცება.

შამშიადად -ის გარდაცვალების შემდეგ ხამურაბი აქტიურ საგარეო პოლიტიკას დაადგა — მარიდან გააძევა ასურელი მეფე იასმახადადი და იქ თავისი კაცი ზიმრილიმი დასვა; მეფობის 30-ე წელს ჩრდილოეთ შუამდინარეთში გაილაშქრა, ეშნუნას სამეფო დაიმორჩილა და ელამი დაამარცხა. მომდევნო წელს ლარსაც შემოიერთა. ზიმრილიმის მხრიდან ღალატში დაეჭვებული ხამურაბი მეფობის 32-ე წელს შეიჭრა მის სამეფოში და იავარჰყო იგი. მეორეჯერ მოწყობილი დამსჯელი ექსპედიციის დროს მარი საბოლოოდ შემოიმტკიცა. მალე ხამურაბიმ ასურეთის დედაქალაქი აშურიც დაიპყრო. ხამურაბის დროს ბაბილონის სახელმწიფო პოლიტიკურად და ეკონომიკურად გაძლიერდა, კულტურა აყვავდა. ხამურაბის პერიოდს განეკუთვნება მრავალი ადმინისტრაციული და დიპლომატიური მიმოწერის საბუთები, სააღმშენებლო წარწერები თუ იურიდიული დოკუმენტები. ჩვენს დრომდე მოაღწია ხამურაბის სახელით შედგენილმა კანონთა კრებულმა, რომელიც ძველი აღმოსავლეთის საკანონმდებლო საქმიანობის მნიშვნელოვან ძეგლს წარმოადგენს.

ჯეიმზ პრიტჩარდის წიგნში ჩამოთვლილია ხამურაბის 300-მდე კანონი, რომლებიც ძველ ბაბილონში მოქმედებდა. ამ კანონების თანახმად იმ დროს აუცილებელი იყო ბრძოლა აღმაშფოთებელ უპატიოსნობასთან, რასაც, როგორც ჩანს, ფეხი მოეკიდებინა მაშინდელ სავაჭრო სისტემაში. ერთ-ერთ კანონში წერია: „თუ მიწათმფლობელი მოწმეებისა და წერილობითი შეთანხმების გარეშე შეიძენს ან შესანახად დაიტოვებს ვერცხლს ან ოქროს, მონას ან მხევალს, ხარს, ცხვარს ან ვირს ან ნებისმიერ ნივთს სხვა მიწათმფლობელის ვაჟის ან მონის ხელიდან, მაშინ ეს მიწათმფლობელი ქურდია და სიკვდილით უნდა დაისაჯოს“
ფარმაცია

ფარმაცია ( < ) — იმ სამეცნიერო-პრაქტიკული დისციპლინების კომპლექსი, რომლებიც შეისწავლის საწამლე საშუალებათა ძიების, მოპოვების, გამოკვლევის, დამზადების, შენახვისა და გაცემის პრობლემებს. ფარმაკოლოგიასთან ერთად ფარმაცია შეადგენს მეცნიერებას წამლების შესახებ. ფარმაციას განეკუთვნება ფარმაცევტული ქიმია, ფარმაცევტული პრეპარატებისა და საწამლე ფორმების ტექნოლოგია, სასამართლო ქიმია, ფარმაკოგნოზია, ფარმაციის ორგანიზაცია და ეკონომიკა და სხვა. ფარმაციის პერსპექტული მიმართულებაა ბიოფარმაცია, რომელიც შეისწავლის, თუ რამდენად დამოკიდებულია წამლის ეფექტი მისი გამოყენების ფორმაზე და წამლის დამზადების ტექნოლოგიურ თავისებურებებზე.

ფარმაციის სფეროს სპეციალისტებს ფარმაცევტებს უწოდებენ. ფარმაცევტულ დაწესეჯულებებს განეკუთვნება სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტები, ლაბორატორიები და საწარმოები, რომლებიც ამზადებენ საწამლე საშუალებებს; დაწესებულებები, რომლებიც განაგებენ სამკურნალო მცენარეულის მოგროვებასა და დამუშავებას; აფთიაქები, საწყობები, საანალიზო ლაბორატორიები და სხვა.

სამკურნალო მცენარეების მოშენება და წამლების დამზადება საქართველოში უძველესი დროიდან იყო ცნობილი. ქართული ფარმაციის უნიკალური ძეგლებია „უსწორო კარაბადინი“, „წიგნი სააქიმოი“, „სამკურნალო წიგნი – კარაბადინი“ და „იადიგარ დაუდი“. საუკუნეში იწყება ფარმაცევტული დაწესებულებების დაარსება, 1912 წელს საქართველოში 161 აფთიაქი იყო. 1922 წელს თსუ-ის სამკურნალო ფაკულტეტზე შეიქმნა ფარმაცევტული განყოფილება 1932 წელს დაარსდა ფარმაკოქიმიის ინსტიტუტი, ხოლო 1937 წელს თბილისის ფარმაცევტული ინსტიტუტი. 1951 წელს შეიქმნა საქართველოს ფარმაცევტთა სამეცნიერო საზოგადოება. საქართველოში ფარმაციის განვითარების საქმეში დიდი ღვაწლი მიუძღვით ი. ქუთათელაძეს, ნ. მასხულიას, ვ. ჭუმბურიძეს, ე. აბოლს, ვ. შოთაძეს, ა. მშვიდობაძეს და სხვებს.
ლოცმანი (თევზი)

ლოცმანი — ზღვის თევზი სტავრიდასებრთა ოჯახისა. გვხვდება ატლანტის, ინდოეთისა და წყნარი ოკეანეების ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ზონაში, შედის შავ ზღვაშიც. მისი სიგრძე 60 სმ აღწევს, მუდამ თან სდევს ზვიგენებს, დელფინებს, კუებსა და გემებს. იკვებება წვრილი თევზებით, კიბოსნაირებით და სხვა. ზვიგენებთან სიახლოვე იცავს მას მტაცებლებისაგან.
ლოწობანი

ლოწობანი — ისტორიული ციხესიმაგრე აღმოსავლეთ საქართველოში, მდინარე ქსნის მარცხენა ნაპირზე, სოფ. იკოთიდან (ახალგორის მუნიციპალიტეტი) ჩრდილო-აღმოსავლეთით 4 კმ დაშორებით აღმართულ კლდეზე.

ააგო კახეთის ქორეპისკოპოსმა ფადლა -მ ( საუკუნე). ლოწობანი გაბატონებული იყო მდინარეების ქსანსა და არაგვს შორის მოქცეულ ტერიტორიაზე. მასთან გადიოდა კახეთიდან მდინარე ქსნის შუა წელისაკენ მიმავალი მნიშვნელოვანი სტრატეგიული გზა. საუკუნის შუა წლებში, კახეთის მთავარ კვირიკე -ისა და აფხაზეთის მეფის გიორგი -ის ბრძოლის დროს, ლოწობანი დაიკავა კვირიკე -ის მოღალატე ფეოდალმა ივანე არშის ძემ, ქართლელ და კახელ აზნაურთა დახმარებით კვირიკე -მ მალე აიღო ლოწობანი და ახალ აგებულ შურის ციხესთან ერთად დაანგრია. ამით აფხაზთა მეფეს გამოეცალა მნიშვნელოვანი საყრდენი პუნქტები ქართლში გასაბატონებლად. 1072-1073 წლებში საქართველოს მეფე გიორგი -მ კლდეკარის ერისთავს ლიპარიტ ივანეს ძეს რუსთავის სანაცვლოდ ლოწობანი გადასცა. იმავე ხანებში ლოწობანს კახეთის მეფე აღსართან დაეუფლა. საუკუნის დასაწყისში ლოწობანი შალვა ქსნის ერისთავმა დაიკავა. ამით ქსნის ერისთავებმა მტკიცედ მოიკიდეს ფეხი მდინარე ქსნის ხეობის შუა წელზე.

შემორჩენილია ფრაგმენტები ლოწობნის ციხის კედლებისა, რომლებიც ბუნებრივი სიმაგრის დანამატები იყვნენ. შეიმჩნევა კედლის ორგვარი სამშენებლო წყობა, რაც შეიძლება სხვადასხვა პერიოდისა იყოს.
ლოჭინი

ლოჭინი (საცხენისი, ლოჭინისხევი, ომანისხევი) — მდინარე გარდაბნის მუნიციპალიტეტში და თბილისში. იწყება იალნოს ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1085 მ სიმაღლეზე. მიედინება ივრის ზეგანზე. მტკვრის მარცხენა შენაკადი ფონიჭალასთან. სიგრძე 30 კმ, აუზის ფართობი 207 კმ²). მთავარი შენაკადებია ნორიოსხევი, ალიხევი, საცხენისი, ლილოსხევი. საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზამთარში, წყალმოვარდნები — ზაფხულსა და შემოდგომაზე. იყენებენ სარწყავად. ლოჭინის მარჯვენა მხარეს გაშენებულია თბილისის უბანი ლილო.
დგუში

დგუში — მოძრავი ცილინდრული ნაწილი.

დგუშის დანიშნულებაა მიიღოს აირების წვის შედეგად წარმოქმნილი თბური ენერია და თითისა და ბარბაცას საშუალებით გადასცეს მუხლა ლილვს. დგუში ასევე ემსახურება დამხმარე ტაქტებს: შეშვება, შეკუმშვა, მუშა სვლა და აირების გაშვება.
დგუშის მუშაობის პირობები ხასიათდება დიდი მექანიკური და თბური დატვირთვებით, ამავე დროს იგი გადაადგილდება არათანაბარი სიჩქარით. ცილინდრის შუა ნაწილში სიჩქარე აღწევს მაქსიმუმს, ხოლო მკვდარ წერტილებში იგი ნულის ტოლია. აღნიშვნული პროცესი იწვევს ინერციას. მუდმივი ხახუნი დგუშისა და ცილინდრებს შორის იწვევს მექანიკურ ცვეთას. ზემოთ აღნიშნულის გამო დგუშის დასამზადებლად გამოყენებულ მასალას უნდა ჰქონდეს შემდეგი თვისებები:მაღალი მექანიკური სიმტკიცე, მდგრადობა დიდ ტემპერატურულ რეჟიმზე, მაღალი ანტიფრიციული თვისება,სითბოს კარგი გამტარეობა, სწორხაზოვანი გაფართოების დაბალი კოეფიცენტი და კოროზიული მდგრადობა.

საავტომობილო მწარმოებლებში დგუშის დასამზადებლად ძირითადად იყენებენ ალუმინის შენადნობებს, იშვიათად თუჯს.
ამჟამად მიდის აქტიური მუშაობა კერამიკული მასალისგან დგუშების დასანერგად.ალუმინის ნაკლები კუთრი წონის გამო მისგან დამზადებულ დგუშებს ინერციული დატვირთვა შემცირებული აქვთ.

სითბოს კარგი გადაცემის შედეგად შემცირებულია თბური დაძაბულობა. დაბალი ხახუნის კოეფიცენტის გამო ნაკლებია შიდა დანაკარგები. ამავდროულად ალუმინის შენადნობიდან დამზადებულ დგუშებს აქვთ შემდეგი ნაკლოვანებები:თბური გაფართოების დიდი კოეფიცენტი,არასაკმარისი ცვეთამედეგობა და შედარებით მაღალი ღირებულება.

თუჯისგან დამზადებულ დგუშებს აქვთ უფრო მაღალი სისალე, ცვეთადემედეგობა და მხურვალმტკიცობა და ამავდროულად ხახოვანი გაფართოების თანაბარი კოეფიცენტი მასრებთან. აღნიშნული ფაქტორი იძლევა ღრიჩოს შემცირების საშუალებას. თუჯის ძირითადი უარყოფითი მხარეებია: შედარებით მაღალი კუთრი წონა, რაც ზრდის ინერციის ძალებს. ამიტომ შეუძლებელი ხდება მათი გამოყენება სწრაფსვლიან ძრავებში.

დგუშს აქვს შემამჭიდროებელი ნაწილი (თავი) ძრო და მიმმართველი ნაწილი (კალთა) შემამჭიდროებელ ნაწილს აქვს არხები საკომპრესიო და ზეთჩამომწმენდი რგოლებისათვის. თითის დასამაგრებლად დგუშს აქვს კორძი.
დგუში მუშაობისას ცხელდება არათანაბრად. იმ მიზნით, რათა მოხდეს სხვადასხვა ხარისხით გაფართოების კომპენსირება, დგუშს აკეთებენ კონუსურს და ოვალურს. კორძების ღერძზე დიამეტრი ნაკლებია, ვიდრე მის პერპენდიკულარულად. ეს გამოწვეულია იმის გამო, რომ დიდი მეტალის მასა უფრო ინტენსიურად ფართოვდება, რადგან დგუშის ზედა ნაწილი უფრო მეტად ცხელდება. ამიტომ თავის დიამეტრი უფრო ნაკლებია ვიდრე კალთისა. სიმტკიცის გაზრდის მიზნით შიდა ნაწილში აკეთებენ სიხისტის წიბოებს, რომელნიც გარკვეულწილად ხელს უწყობენ დგუშის თავიდან კალთაზე ტემპერატურის გადაცემას. იმისათვის, რომ სწორად მოხდეს დგუშის ცილინდრში ჩასმა მას უკეთებენ მისანიშნ ჭდეს. ასეთი ჭდე კეთდება დგუშის და ბარბაცას სწორად შეერთებისათვის.
ჰიმალაიური დათვი

ჰიმალაიური დათვი — მტაცებელი ძუძუმწოვარი ცხოველი დათვისებრთა ოჯახისა. ჰიმალაიური დათვის სხეულის სიგრძე 1.3-1.7 მ, მამრების წონა 50-180 კგ, ხოლო მდედრებისა 42-70 კგ აღწევს. სიცოცხლის ხანგრძლივობა 20-24 წელია.

ჰიმალაიური დათვი, ანუ აზიური დათვი ოდნავ პატარაა, ვიდრე მისი ამერიკელი ორეული და ბინადრობს აზიის ტყისა და მთიან რეგიონებში, მოყოლებული ირანიდან კორეასა და იაპონიის ჩათვლით. მისი ლათინური სახელწოდება „“ ნიშნავს „მთვარის დათვს“. ეს სახელი მან მიიღო იმის გათვალისწინებით, რომ მკერდზე ნახევარმთვარის ფორმის თეთრი ნიშანი აქვს. ჩვეულებრივ მისი ბეწვი მუქი შავი ფერისაა, თუმცა გვხვდება მურა ან მოწითალო-მოყავისფრო შეფერილობის ჰიმალაიური დათვიც.

დათვის ეს სახეობა საუკეთესო მცოცავია, ამიტომ დროის უმეტეს ნაწილს ხეზე ატარებს. აქ იგი ტოტებისგან ბუდეს მსგავს ადგილს აწყობს და ხილითა და ფოთლებით იკვებება.

მხოლოდ ჩრდილოეთ რეგიონებში მობინადრე ჰიმალაიური დათვი იკეთებს ბუნაგს, სადაც ზამთრობენ და შობენ ბელებს. სამხრეთის რაიონების აზიური დათვები ზამთრის ძილს ხანმოკლე პერიოდს უთმობენ, ან სრულიადაც არ სძინავთ, ჩამოდიან რა მეტად თბილ ადგილებში და მთელი ზამთრის განმავლობაში აქტიურ ცხოვრებას აგრძელებენ.
ტუჩა დათვი

ტუჩა დათვი — მტაცებელი ძუძუმწოვარი ცხოველი დათვისებრთა ოჯახისა. ტუჩა დათვის სხეულის სიგრძე 1.5-1.9 მ, წონა 90-135 კგ აღწევს. მისი სიმაღლე მხრებში 60-90 სმ-ია. სიცოცხლის ხანგრძლივობა 30 წელია. ტუჩა დათვი ყველაზე პატარა სახეობაა დათვებს შორის. იგი ბინადრობს ინდოეთსა და შრი-ლანკაზე. მალაიური დათვის მსგავსად, ისიც ღამის ცხოველია და ასევე ერთადერთ მეწყვილე ჰყავს მთელი ცხოვრების განმავლობაში.

თუჩა დათვის გარეგნული განსხვავება ისაა, რომ მისი შავი ბეწვი ძალიან გრძელი და გაბურძგნულია. მის მოთეთრო დრუნჩზე ბეწვი ნაკლებად იზრდება. ხოლო მისი ტუჩები სრულიად არ არის დაფარული ბეწვით და კარგად ჩანს. სახელწოდება სწორედ ამ ფაქტს უკავშირდება. ტუჩა დათვს აქვს გრძელი და მოღუნული ბრჭყალები, რომელთა საშუალებითაც იგი ადვილად ეკიდება ხეებზე.

სხვა დათვების მსგავსად, ტუჩა დათვიც მრავალნაირ საკვებს მიირთმევს, თუმცა უპირატესობას ტერმიტებს ანიჭებს. ნესტოები, რომლებიც იხურება, ჩაღრმავებული სასა და რამდენიმე წინა კბილის ნაკლებობა საშუალებას აძლევს მას ადვილად იკვებოს ამ ცხოველებით.

ტუჩა დათვი ბუნაგს იკეთებს მხოლოდ თავშესაფრის მიზნით, მას ზამთარში არ სძინავს. შრი-ლანკაზე მას დაწყვილების პერიოდი არ აქვს განსაზღვრული და პარტნიორის მოძებნა წელიწადის ნებისმიერ დროს შეუძლია. ინდოეთში კი დაწყვილების პერიოდი აპრილიდან ივნისამდე მერყეობს.
მალაიური დათვი

მალაიური დათვი — მტაცებელი ძუძუმწოვარი ცხოველი დათვისებრთა ოჯახისა. მალაიური დათვის სხეულის სიგრძე 1-1.4 მ, წონა 27-65 კგ აღწევს. მისი სიმაღლე მხრებში 70 სმ-ია. სიცოცხლის ხანგრძლივობა უცნობია. მსოფლიოში ყველაზე პატარა დათვი, ე.წ. მალაიური დათვი ბინადრობს სამხრეთ ჩინეთში, მიანმარში, მალაიზიაში, ინდოეთისა და ბორნეოს კუნძულებზე. მისი შავი ბეწვი მოკლე და პრიალაა, ხოლო მკერდზე აღენიშნება ნარინჯისფერი ლაქა. ამის გამო მას „მზის დათვსაც“ უწოდებენ. თუმცა, მალაიური დათვი არ ამართლებს თავის ამ სახელს და ღამით არის აქტიური. მთელი დღის განმავლობაში კი ხეებზე გაკეთებულ ტოტების პლატფორმაზე ისვენებს. ასეთი ადგილსამყოფელი ზოგჯერ 2 მეტრზე მეტ სიმაღლეზე მდებარეობს.

მალაიური დათვიც ყოვლისმჭამელ ცხოველთა რიცხვს მიეკუთვნება, თუმცა მისი საყვარელი საჭმელია თაფლი. დროის უმეტეს ნაწილს იგი თაფლის ძებნაში ატარებს.

მალაიური დათვი ზომიერი ჰავის მიდამოებში ბინადრობს და აქტიურია მთელი წლის განმავლობაში. ამ სახეობის დაწყვილება წელიწადის ნებისმიერ დროსაა შესაძლებელი. პატარა ბელები იბადებიან ბუჩქნარის ფარულ ადგილებში. ამ დათვებს მხოლოდ ერთი მეწყვილე ჰყავთ.
სათვალიანი დათვი

სათვალიანი დათვი — მტაცებელი ძუძუმწოვარი ცხოველი დათვისებრთა ოჯახისა. სათვალიანი დათვის სხეულის სიგრძე 1.3-2.1 მ, წონა 80-200 კგ აღწევს. მისი სიმაღლე მხრებში 70-80 სმ-ია. სიცოცხლის ხანგრძლივობა ტყვეობაში 20-25 წელია. სათვალიანი დათვი ბინადრობს უკიდურეს სამხრეთ რეგიონებში. გვხვდება სამხრეთ ამერიკის ანდებში, ვენესუელასა და ჩილეში. ასეთი საინტერესო სახელი მას უწოდეს იმის გამო, რომ სახეზე თვალების მიდამოებში აქვს ღია ყვითელი ფერის ლაქები, რომლებიც სათვალეს ჰგავს.

ეს სახეობა დათვებს შორის ყველაზე ვეგეტარიანელი დათვია, იგი საუკეთესო მცოცავია და დროის უმეტეს ნაწილს ხეებზე ატარებს. სათვალიანი დათვი მთელი წლის განმავლობაში აქტიურია. მშობიარობს იანვარში.
იუნონა

იუნონა — რომაულ მითოლოგიაში ოჯახის, დედობის, ქალების და ქალთა ნაყოფიერების ქალღმერთი. ითვლებოდა რომ ყველა ქალს ჰყავს თავისი იუნონა (ისევე როგორც ყველა კაცს თავისი გენიუსი). იუნონა იყო იუპიტერის მეუღლე, მას ბერძნულ ჰერასთან აიგივებდნენ. იუნონას კულტმა რომში დაპყრობილი იტალიური ქალაქებიდან გადმოინაცვლა და მას ახალი ფუნქციები და ეპითეტები დაემატა: „დედოფალი“, ლუცინა (ნათელი), „ბავშვის დამბადებელი“. მას ასახავდნენ მეომრადაც, ეტლზე, თხის ტყავით, ფარით და შუბით. იუნონა იუპიტერთან და მინერვასთან ერთად კაპიტონიუმურ ტრიადაში შედიოდა, მათ ეძღვნებოდათ კაპიტოლიუმზე ტაძარი.

იუნონას თაყვანს უმეტესად გათხოვილი ქალები სცემდნენ. გაუთხოვარ საყვარლად მყოფ ქალებს მის ალტართან შეხება ეკრძალებოდათ. მისი დღესასწაულები იყო 1 მარტს იუნონა ლუცენას მატრონალიები და დაუდგენელი წარმოშვების კაპიტოლინას ნონები 7 ივნისს. ამ უკანასკნელ დღესასწაულში მონა ქალებიც იღებდნენ მონაწილეობას.

ქორწილისას იუნონას მოუხმობდნენ და მშობიარობის შემდეგ მას სწირავდნენ მსხვერპლს. როგორც ნაყოფიერების ქალღმერთს, მას აკავშირებდნენ ფავნთან.

პროვინციებში იუნონას აიგივებდნენ ადგილობრივ ქალღმერთებთან ანალოგიური თვისებებით. ფილოსოფიაში იუნონა ასახიერებდა მიწას და ჰაერს, რაც იუპიტერის - ეთერის ქვემოთ არის.
ლოჭინის ნასოფლარი

ლოჭინის ნასოფლარი — ადრინდელი ფეოდალური ხანის (- სს.) არქეოლოგიური ძეგლი მდინარე ლოჭინის მარცხენა ნაპირას, სოფ. გამარჯვების ტერიტორიაზე, თბილისიდან 28 კმ-ზე. სახელი ეწოდა აღმოჩენის ადგილის მიხედვით. 1952 გათხარეს (რ. აბრამიშვილი) ნასოფლარის ნაწილი. ძეგლი მდებარეობს დაბალ ბორცვზე, დასავლეთიდან ხევი აკრავს, დანარჩენი 3 მხრიდან კი გამაგრებულია 2 მ სიღრმის ხელოვნური თხრილით. გათხრების შედეგად გამოვლინდა სამეურნეო და საცხოვრებელი ნაგებობანი და მათ შუა არსებული გასასვლელი. ქვის კედლები ნაგები და შელესილი იყო ოთხის ხსნარით. ზოგი ოთახის იატაკი ქვიშაქვის ფილებით იყო მოგებული. ნაგებობანი გადახურული იყო კრამიტით. აღმოჩენილია მრავალნაირი კერამიკული ნაწარმი. აგრეთვე მარცვლეულის შესანახი ხაროები. აღსანიშნავია დოქის ყელისა და გვერდის ნატეხები, რომლებზეც, შესაძლოა, პატრონის ვინაობის აღმნიშვნელი ქართული ასოებია ამოკაწრული, რაც საზოგადოების ფართო ფენებში დამწერლობის გავრცელებაზე მიუთითებს.

ლოჭინის ნასოფლარის არქეოლოგიური მასალა ანტიკურიდან ადრინდელი ფეოდალურზე გარდამავალი ხანისთვის დამახასიათებელი ნიშნებით ხასიათდება.