iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სემიუელ ტეილორ კოლრიჯი

სემიუელ ტეილორ კოლრიჯი (დ. 21 ოქტომბერი, 1772, ოტერი-სენტ-მერი, დევონშირი, ინგლისი, — გ. 25 ივლისი, 1834, ჰაიგეიტი, ლონდონი) — ინგლისელი პოეტი, კრიტიკოსი და ფილოსოფოსი; „ტბის სკოლის“ სახელით ცნობილი ლიტერატურული ჯგუფის თვალსაჩინო წარმომადგენელი.

ახალგაზრდობაში კოლრიჯზე დიდი გავლენა მოახდინა საფრანგეთის რევოლუციამ (ლექსი „ბასტილიის აღება“, 1789, გამოქვეყნდა 1834), მაგრამ რევოლუციური რადიკალიზით იმედგაცრუება გამოიხატა ტრაგედიაში „რობესპიერის დაცემა“ (1794, რობერტ საუთისთან ერთად) და „სონეტებში გამოჩენილ ადამიანებზე“ (1794-1795). ინგლისური კონსერვატული რომანტიზმის ერთგვარ მანიფესტად იქცა კრებული „ლირიკული ბალადები...“ (1798, უილიამ უორდზუორთისთან ერთად), რომელიც ბაირონისა და შელის რევოლუციურ რომანტიზმს უპირისპირდებოდა. ამ კრებულში შევიდა კოლრიჯის მთავარი პოემა „მოხუცი მეზღვაურის სიმღერა“ (1798), რომელიც დაწერილია შუა საუკუნეების ბალადის სტილით. ტრაგედია „ოსორიო“ (1797), პოემები „კრისტაბელი“ (1797, გამოქვეყნდა 1816), „კუბლა-ხანი“ (1798, გამოქვეყნდა 1816), ტრაგედია „ზაპოლია“ (1817), ლექსების კრებული „სიბილას წიგნის ფურცლები“ (1817) აღბეჭდილია პესიმიზმითა და მისტიციზმით. 1798-1799 წლებში განიცადა გერმანული იდეალისტური ფილოსოფიის გავლენა. ინგლისურად თარგმნა შილერის „ვალენშტაინი“. 1849 წელს ორ ტომად გამოიცა მის მიერ 1800-1810 წლებში წაკითხული „ლექციები შექსპირსა და სხვა პოეტებზე“. 1817 წელს გამოქვეყნდა მისი „ლიტერატურული ბიოგრაფიები“.

კოლრიჯის პირადი ცხოვრება და კარიერა წინააღმდეგობებით იყო აღსავსე. მას მუდმივად თან სდევდა გაუცხოება ახლობლებთან, ჯანმრთელობის პრობლემები და დამოკიდებულება ოპიუმზე. კოლრიჯი გარდაიცვალა ლონდონის გარეუბან ჰაიგეიტში 1834 წელს, 61 წლის ასაკში. დაკრძალულია იქვე, წმ. მიქაელის ეკლესიაში. კოლრიჯი ინგლისური ლიტერატურის ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიან მოღვაწედ ითვლება.
ჟაკ დელორი

ჟაკ ლუსიენ ჟან დელორი (დ. 20 ივლისი, 1925, პარიზი, — გ. 27 დეკემბერი, 2023, იქვე) — ფრანგი სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე, ევროპული კომისიის პრეზიდენტი 1985-1995 წლებში. მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა საერთო ევროპული საბაზრო სივრცის, ერთიანი ევროპული ვალუტის (ევრო) და თანამედროვე ევროპული კავშირის შექმნაში.
ბიოგრაფია
დელორის სამსახურებრივი კარიერა 1945 წელს დაიწყო საფრანგეთის ბანკში, სადაც ის სხვადასხვა პოზიციაზე მუშაობდა 1962 წლამდე; შემდეგ მოღვაწეობდა საფრანგეთის სახელმწიფო სამსახურში. დაამთავრა პარიზის უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი. ამ პერიოდში ის იყო ქრისტიანული პროფკავშირების კონფედერაციის, შემდეგ — დემოკრატიული პროფკავშირების კონფედერაციის აქტიური წევრი. 1974 წელს შეუერთდა საფრანგეთის სოციალისტურ პარტიას. 1981 წლიდან 1984 წლამდე დელორი იყო ფინანსთა მინისტრი პრეზიდენტ ფრანსუა მიტერანის მთავრობაში.

1985-1995 წლებში ჟაკ დელორი არჩეული იყო ევროკომისიის პრეზიდენტად. მისი ხელმძღვანელობით გატარდა ორგანიზაციის ძირეული რეფორმები, რომელთა მიზანი ევროპული თანამეგობრობის (შემდგომში — ევროკავშირი) ქვეყნების შიდა ინტეგრაციის გაძლიერება იყო. ამ პერიოდში დასრულდა საერთო საბაზრო სივრცის შექმნა, დაიდო შენგენის ხელშეკრულებები, შეიქმნა -ის სტუდენტური გაცვლის პროგრამა და ერთიანი ევროპული ვალუტა „ევრო“.

1995 წელს დელორი საფრანგეთის პრეზიდენტობის ყველაზე რეალურ კანდიდატად ითვლებოდა, თუმცა მან უარი თქვა საპრეზიდენტო კამპანიაში მონაწილეობაზე. 1996 წელს დელორი სიცოცხლის ბოლომდე ხელმძღვანელობდა მის მიერვე დაარსებულ ანალიტიკურ ცენტრს („ჩვენი ევროპა“, ამჟამად — ჟაკ დელორის ინსტიტუტი, ). ჟაკ დელორი გარდაიცვალა 2023 წელს, 98 წლის ასაკში, პარიზში, საკუთარ სახლში.
აბე (მთვარის კრატერი)

კრატერი აბე — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა გერმანელი ფიზიკოს-ოპტიკოსისა და ასტრონომის ერნსტ აბეს პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს). კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 63.98 კმ, სიღრმე — 2.732 კმ.

კრატერის წრიული ზვინული ეროზიითაა დაზიანებული. მისი ჩრდილო-დასავლეთი და სამხრეთ დასავლეთი ნაწილები გადაფარულია შედარებით მომცრო კრატერებით. კრატერის ფსკერი შედარებით სწორეა, დარღვეულია რამდენიმე მცირე კრატერით. კრატერის ზვინულის ყველაზე მაღალი ნაწილი 1.24 კმ-ს შეადგენს. კრატერის სიახლოვეს არსებობს მცირე ველი, რომელიც ატარებს არაოფიციალურ სახელს „აბეს ველი“. კრატერის მოცულობა შეადგენს 3536.22 კმ³-ს.

სატელიტური კრატერები
კალისტრატე ცინცაძის ქუჩა

კალისტრატე ცინცაძის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, კრწანისის რაიონში (ზემო უბანი); კოტე აფხაზის ქუჩიდან ილია და ნინო ნაკაშიძეების ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნის დასაწყისში. ადრე ერქვა ოქოევის ქუჩა (ოქოევი იყო მსხვილი კაპიტალისტი, რომელსაც აქ ჰქონდა მიწის ნაკვეთი, ქარვასლა და საკუთარი სახლები). თბილისის 1867 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც მცირე ტალახიანი ქუჩა. 1900 წელს მცხოვრებთა თხოვნით ისევ ოქოევის ქუჩა დაერქვა. ასეა დატანილი თბილისის 1900 წლის გეგმაზე. 1925 წელს გარსევან მამაცაშვილის სახელი ეწოდა. თბილისის ქუჩების 1940 წლის ცნობარში შეტანილია როგორც გრიგოლ კოტოვსკის ქუჩა. 1990 წელს კათალიკოს კალისტრატე ცინცაძის სახელი დაერქვა. შემონახულია საუკუნის საცხოვრებელი სახლები.
მიხეილ წინამძღვრიშვილის ქუჩა (ჩუღურეთის რაიონი)

მიხეილ წინამძღვრიშვილის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში (ძველი კუკია); ლევ ტოლსტოის ქუჩიდან გიორგი ცაბაძის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნის 20-იან წლებში გერმანელი მოახალშენეების დასახლების შემდეგ და დაერქვა ელისაბედის ქუჩა (დატანილია თბილისის 1851 წლის გეგმაზე). 1922 წელს — კლარა ცეტკინის, 1990 წელს კი მიხეილ წინამძღვრიშვილის სახელი ეწოდა. 1850 წელს ელისაბედის ქუჩაზე ამუშავდა თბილისში პირველი ლუდის ქარხანა, რომლის მფლობელი იყო გერმანელი მადერი. ამჟამად აქ ფუნქციონირებს უალკოჰოლო სასმელების მწარმოებელი კომპანია „ლაღიძე“ (იხ. ლაღიძის წყალი). ქუჩაზე იყო თბილისის უმსხვილესი აგრარული ბაზარი „ცენტრალური სუპერმარკეტი“, ყოფილი „დეზერტირების ბაზარი“ — ასე ეწოდა პირველი მსოფლიო ომის დროინდელი რუსეთის არმიის ჯარისკაცების ხშირი თავშეყრის გამო. შემონახულია საუკუნის დასასრულისა და საუკუნის დასაწყისის საცხოვრებელი სახლები.
ლევან ცქიტიშვილის ქუჩა

ლევან ცქიტიშვილის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ნაძალადევის რაიონში (ლოტკინი); ვასილ თამარაშვილის შესახვევიდან ეფრემ ზაქარიას ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნის ბოლოს. თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში შეტანილია, როგორც რომანოვის ქუჩა (სახელი დაერქვა რუსეთის სამეფო გვარის პატივისცემისა და ერთგულების დასამტკიცებლად). 1922 წელს — პროლეტარის, 30-იან წლებში — ივანე ინწკვირელის (დატანილია თბილისის 1934 წელს გეგმაზე), 1995 წელს კი ლევან ცქიტიშვილის სახელი ეწოდა.
წინანდლის ქუჩა

წინანდლის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ისნის რაიონში (ავლაბარი); ბოჭორმის ქუჩიდან ახმეტის ქუჩამდე.

ქუჩა წარმოიქმნა საუკუნეში. თბილისის 1876 წლის გეგმაზე დატანილია თედორე სიმონოვიჩის ქუჩის სახელწოდებით. თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილი ქუჩების სიაში შეტანილია როგორც წინანდლის ქუჩა. ქუჩაზეა ქალაქის ერთ-ერთი უძველესი სამკურნალო დაწესებულება — თბილისის პირველი კლინიკური საავადმყოფო, ასევე უროლოგიის ეროვნული ცენტრი, საქართველოს ეროვნული უნივერსიტეტი. ქუჩას აქვს 1 შესახვევი.
იაკობ ცურტაველის ქუჩა

იაკობ ცურტაველის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, კრწანისის რაიონში (ხარფუხი); ხარფუხის და იოსებ გრიშაშვილის ქუჩებიდან იოსებ გრიშაშვილის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნეში. თბილისის 1867 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც ზემო საბაჟოს ქუჩა, თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილი ქუჩების სიაში შეტანილია სეიდაბადის ქუჩის სახელწოდებით. 1923 წელს — ვასილ ხუციშვილის, 1990 წელს იაკობ ცურტაველის სახელი დაერქვა. აქვს 1 შესახვევი (თბილისის 1934 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც ვასილ ხუციშვილის დიდი ჩიხი).
მიხეილ თამარაშვილის გამზირი

მიხეილ თამარაშვილის გამზირი — ქუჩა თბილისში, ვაკისა და საბურთალოს რაიონებში (ვაკე, დელისი); ილია ჭავჭავაძის მოედნიდან ვაჟა-ფშაველას გამზირამდე. წარმოადგენს ვაკე-საბურთალოს შემაერთებელ მაგისტრალს. გაყვანილია 1958 წელს (სიგრძე 1600 მ). 1965 წელს ეწოდა დავით გურამიშვილის ქუჩა, 1990 წელს — მიხეილ თამარაშვილისა. ახლანდელი გამზირის მცირე ნაწილი, ალექსანდრე ყაზბეგის გამზირიდან ვაჟა-ფშაველას გამზირამდე, წარმოიქმნა საუკუნის 50-იან წლებში; 1962 წლიდან გიორგი (გიგო) გაბაშვილის სახელი ერქვა. 2017 წელს გიგო გაბაშვილისა და მიხეილ თამარაშვილის ქუჩები გაერთიანდა და მიხეილ თამარაშვილის გამზირი ეწოდა.

ქუჩის მარჯვენა მხარესაა ყოფილი იპოდრომი (გაიხსნა 1959 წელს; არქიტექტორი ი. კასრაძე), მარცხენა მხარეს — ელეფთერ ანდრონიკაშვილის სახელობის ფიზიკის ინსტიტუტი. ქუჩაზე, ხეივანში, იდგა კირილ შჩოლკინის ბიუსტი (მოქანდაკე გ. თოიძე, არქიტ. გ. ჩიჩუა; მოიხსნა 2008 წელს).
არიზონის კრატერი

არიზონის კრატერი , ბერინჯერის კრატერი , ეშმაკის კანიონის მეტეორული კრატერი  — დარტყმითი კრატერი აშშ-ში, არიზონას შტატში. მდებარეობს ქალაქ ვინსლოუს დასავლეთით 30 კმ-თა და ქალაქ ფლაგსტაფის აღმოსავლეთით 69 კმ-ის დაშორებით. წარმოიქმნა მეტეორის დაცემის შედეგად და წარმოადგენს 1219 მეტრი დიამეტრის მქონე ღრმულს, რომლის ზვინულები 46 მეტრითაა ამოწეული დედამიწის ზედაპირიდან.

კრატერის წარმომავლობა
კრატერი წარმოიქმნა დაახლოებით 50 ათასი წლის წინ, როდესაც მას 50 მეტრიანი მეტეორი 45-60 ათასი კმ/სთ სიჩქარით დაეცა. დაცემისას გამოწვეული აფეთქება უტოლდებოდა ტროტილის ექვივალენტის 20 მეგატონს.

კვლევის შედეგად კრატერის ირგვლივ გამოვლინდა დაახლოებით 15 ტონა მეტეორიტული ფერონიკელი.

აღმოჩენისა და კვლევის ისტორია
კრატერის ადგილმდებარეობის შესახებ იცოდნენ ადგილობრივმა ინდიელებმა, რომლებიც საკუთარი მიზნებისთვის იყენებდნენ მეტეორიტის ლითონის ფრაგმენტებს. ადგილობრივ ტომებში შემორჩენილია უამრავი ლეგენდა და თქმულება, რომელიც დაკავშირებულია ახლომდებარე ადგილთან. მათთვის ისინი წმინდა ადგილებად ითვლებიან. კრატერის არსებობა მეცნიერებმა მხოლოდ 1871 წელს, სამხედრო ტოპოგრაფიული კვლევის დროს შეიტყვეს. წლების მანძილზე კრატერი, მეზობელი ვულკანების ნაშთების ანალოგიით შეცდომით იყო იყო იდენტიფიცირებული, როგორც ვულკანური კრატერი.

1902 წელს ფილადელფიის სამთო ინჟინერმა წამოაყენა ჰიპოთეზა, რომ ეს გიგანტური კრატერი მეტეორიტის დარტყმის შედეგად წარმოიქმნა. მან შეიძინა მიწა, სადაც მდებარეობდა კრატერი და სწრაფად დაიწყო ბურღვა მის ფსკერზე, რადგან დარწმუნებული იყო, რომ თავად იპოვნიდა რკინით, ნიკელითა და პლატინით მდიდარ მეტეორიტს. ბარინგერმა 26 წელი დადო მეტეორიტის ძიებაში და სხვების დარწმუნებაში, რომ მისი კრატერი მეტეორიტის წარმოშობისა იყო.

თუმცა, ბურღვა უსარგებლო აღმოჩნდა (მოგვიანებით მეცნიერთა შეფასებებმა აჩვენა, რომ მეტეორიტი თითქმის მთლიანად უნდა აორთქლებულიყო ატმოსფეროში დედამიწასთან შეჯახებისას). თავისი სიცოცხლის განმავლობაში ბარინგერმა ცალსახად ვერ დაუმტკიცა სამეცნიერო საზოგადოებას კრატერის წარმოშობის ბუნება. მისი მიღწევები მხოლოდ ოცდაათი წლის შემდეგ იქნა აღიარებული, როდესაც არიზონას კრატერის მეტეორიტის წარმოშობის დამაჯერებელი მტკიცებულება წარმოადგინა, კომეტებისა და მეტეორიტების მსოფლიოს ერთ-ერთმა წამყვანმა ექსპერტმა ევგენი შუმეკერმა.

1906 წელს დანიელ ბარინგერის და მისი პარტნიორის ბენჯამინ ჩუ ტილგმანის ნაშრომის გამოჩენასთან, დაკავშირებულია მეცნიერული მიდგომის დასაწყისი დედამიწაზე მეტეორიტის ზემოქმედების მახასიათებლების შესასწავლად.

ტურიზმი
არიზონას კრატერი არიზონას შტატის ერთ-ერთი ღირსშესანიშნაობაა. მას ყოველდღიურად უამრავი ტურისტი სტუმრობს. ტურისტების მოსაზიდად, ადგილობრივები რეგულარულად ავრცელებენ ინფორმაციებს კრატერის ირგვლივ ჰაერში მოციმციმე ნათებებსა და იდუმალ გეომაგნიტურ ანომალიებს.

კრატერის ნაპირზე განთავსებულია მუზეუმი.
გასტონ გლოკი

გასტონ გლოკი (დ. 19 ივლისი, 1929, ვენა, — გ. 27 დეკემბერი, 2023, კლაგენფურტი, ავსტრია) — ავსტრიელი ინჟინერი და ბიზნესმენი, კომპანია „გლოკის“ ფუძემდებელი.

 მსოფლიო ომის მიწურულს გაწვეული იყო ვერმახტში. ომის დასრულების შემდეგ დაამთავრა საინჟინრო სასწავლებელი და მუშაობდა სხვადასხვა კომპანიაში. 1963 წელს დააფუძნა კომპანია „გლოკი“, რომელიც თავდაპირველად ფარდის საკიდ კარნიზებს, შემდეგ კი ავსტრიის შეიარაღებული ძალებისთვის დანებს აწარმოებდა. 1980-იან წლებში გლოკმა დაიწყო ცეცხლსასროლ იარაღებზე მუშაობა. მას განსაკუთრებული აღიარება მოუტანა 1982 წლის გლოკის პისტოლეტმა, რომელმაც პლასტიკური მასის მაღალი შემცველობით რევოლუცია მოახდინა იარაღის მსოფლიოს ბაზარზე და საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული მსუბუქი ცეცხლსასროლი იარაღი გახდა. გასტონ გლოკი გარდაიცვალა 2023 წელს, 94 წლის ასაკში.
ვოლფგანგ შოიბლე

ვოლფგანგ შოიბლე (დ. 18 სექტემბერი, 1942, ფრაიბურგი, გერმანული რაიხი, — გ. 26 დეკემბერი, 2023, ოფენბურგი, ბადენ-ვიურტემბერგი, გერმანია) — გერმანელი პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე, ბუნდესტაგის პრეზიდენტი 2017-2021 წლებში.

შოიბლემ მიიღო იურიდიული განათლება ფრაიბურგის და ჰამბურგის უნივერსიტეტები. მისი პოლიტიკური აქტიურობა 1969 წლიდან დაიწყო. იყო ქრისტიან-დემოკრატიული კავშირის წევრი. 1972 წელს აირჩიეს ბუნდესტაგში, რომლის წევრი გარდაცვალებამდე იყო.

კანცლერ ჰელმუტ კოლის მთავრობაში შოიბლე იყო განსაკუთრებულ საქმეთა (1984-1989), შემდეგ — შინაგან საქმეთა მინისტრი (1989-1991). 1990 წელს ხელმძღვანელობდა გერმანიის გაერთიანების შესახებ მოლაპარაკებებს გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის მხრიდან. ამ პერიოდში შოიბლე ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ და გავლენიან გერმანელ პოლიტიკოსად იქცა. იმავე წლის ოქტომბერში 48 წლის ვოლფგანგ შოიბლე მძიმედ დაიჭრა მასზე შეიარაღებული თავდასხმის შედეგად ქალაქ ოპენაუში. მას შემდეგ გარდაცვალებამდე ის შშმ პირის ეტლით გადაადგილდებოდა.

2005-2009 წლებში შოიბლე კვლავ შინაგან საქმეთა მინისტრის პოსტს იკავებდა ანგელა მერკელის კაბინეტში, 2009-2017 წლებში კი ფინანსთა მინისტრად მუშაობდა. ამ პერიოდში ის ცნობილი იყო მკაცრი საფინანსო პოლიტიკით, რომელიც ეკონომიის დაცვისკენ იყო მიმართული და სამხრეთ ევროპის ქვეყნებს სესხის აღებისგან თავის შეკავებისკენ მოუწოდებდა. 2017 წელს აირჩიეს ბუნდესტაგის პრეზიდენტად. შოიბლე ამ თანამდებობას 2021 წლის არჩევნებში ქრისტიან-დემოკრატიული კავშირის დამარცხებამდე იკავებდა.

ვოლფგანგ შოიბლე გარდაიცვალა 2023 წელს, 81 წლის ასაკში.
კარინ კელერ-ზუტერი

კარინ კელერ-ზუტერი (; დ. 22 დეკემბერი, 1963) — შვეიცარიელი პოლიტიკოსი, შვეიცარიის ფედერალური საბჭოს წევრი 2019 წლის 1 იანვრიდან. ლიბერალების პარტიის წევრი. შტატების საბჭოს პრეზიდენტი 2017-2018 წლებში.

ბიოგრაფია
კარინ კელერ-ზუტერი ბავშვობა ცხოვრობდა ქალაქ ვილში, შემდეგ გადავიდა ქალაქ ნევშატელში. სწავლობდა ენის ინტერპრეტაციას ციურიხის უნივერსიტეტში (ამჟამად ციურიხის გამოყენებით მეცნიერებათა უნივერსიტეტის გამოყენებითი ენათმეცნიერების სკოლა). ფრიბურგის უნივერსიტეტში მან ასევე გაიარა პედაგოგიური კურსი და მუშაობდა მასწავლებლად პროფესიულ სკოლაში. კელერ-ზუტერი არის სენქტ-გალენის საერთაშორისო კვლევების ფონდის სამეურვეო საბჭოს ყოფილი ვიცე-პრეზიდენტი.

პოლიტიკური კარიერა
კარინ კელერ-ზუტერის პოლიტიკური კარიერა იწყება 1992 წელს, როდესაც მას ეკავა მუნიციპალური მრჩეველის თანამდებობა ქალაქ ვილში. 1996 წლიდან 2000 წლამდე იყო სანქტ-გალენის კანტონის საკრებულოს (კანტონსრატის) დეპუტატი და ხელმძღვანელობდა თავისუფალი დემოკრატიული პარტიის ადგილობრივ განყოფილებას.

2000 წლის 12 მარტს კელერ-ზუტერი აირჩიეს სანქტ-გალენის კანტონის რეგიონალურ საკრებულოში, სადაც დაინიშნა უსაფრთხოებისა და იუსტიციის დეპარტამენტში. 2006-2007 წლებში ხელმძღვანელობდა ადგილობრივ მთავრობას.

2010 წლის 22 სექტემბერს კელერ-ზუტერი იყო შვეიცარიის ფედერალური საბჭოს კანდიდატი ჰანს-რუდოლფ მერცის ნაცვლად, მაგრამ არჩევნები ვერ მოიგო. 2011 წლის 23 ოქტომბერს ხმების 65 %-ით აირჩიეს შტატების საბჭოში სანქტ-გალენის კანტონის წარმომადგენლად. 2017-2018 წლებში იყო შტატების საბჭოს პრეზიდენტი.

2018 წლის 8 ოქტომბერს მან კიდევ ერთხელ წარადგინა თავისი კანდიდატურა შვეიცარიის ფედერალურ საბჭოში, გადამდგარი იოჰან შნაიდერ-ამანის ადგილისთვის, რომელმაც რვა წლის წინ დაამარცხა კარინ კელერ-ზუტერი. 5 დეკემბერს აირჩიეს ფედერალური საბჭოს წევრად.

2023 წლის 13 დეკემბერს აირჩიეს ვიცე-პრეზიდენტად 2024 წლისათვის.

პირადი ცხოვრება
კარინ კელერ-ზუტერი დაქორწინებულია ექიმ მორტონ კელერზე.
აპოლონ ქუთათელაძის ქუჩა

აპოლონ ქუთათელაძის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, მთაწმინდის რაიონში (გარეთუბანი); დასაწყისი რევაზ ლაღიძის ქუჩიდან. წარმოიქმნა საუკუნის ნახევარში. თბილისის 1867 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც სალდათის შესახვევი. თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში შეტანილია კადეტის შესახვევის სახელწოდებით; 1923 წლიდან კურსანტების შესახვევი ეწოდებოდა. საუკუნის 30-იანი წლებიდან ალექსანდრე გერცენის შესახვევი ერქვა. 1992 წელს აპოლონ ქუთათელაძის სახელი ეწოდა. შემონახულია საუკუნის დასასრულის საცხოვრებელი სახლები.
აბოტი (მთვარის კრატერი)

კრატერი აბოტი , აპოლონიოსი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ამერიკელი ასტროფიზიკოსის, ჩარლზ აბოტის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1973 წელს).. კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 10.4 კმ, სიღრმე — 1.71 კმ.

კრატერი თასის ფორმისაა ლილვის გლუვი შიდა დახრილობით. მორფოლოგიური მახასიათებლების მიხედვით, ის შეიძლება კლასიფიცირდეს, როგორც ტიპის (დასახელებული ალ-ბატანის კრატერის მიხედვით). ზვინულის მაქსიმალური სიმაღლე მთვარის ზედაპირიდან 390 მ-ია, მოცულობა — 44.39 კმ³.

1973 წლამდე კრატერი იწოდებოდა, როგორც „აპოლონიოს “ .

სატელიტური კრატერები
აბოტის კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
პასტა

პასტა ( < გვიანდ. „ცომის სქელი მასა“ < , მრავლობითი ფორმა სიტყვისა „მარილმოყრილი“ < „მოყრა“) — ცომისებრი მასა. ტერმინი გამოიყენება მედიცინაში, კოსმეტიკაში, ფერწერაში, კულინარიაში და სხვ.
კბილის პასტა — პირის ღრუს ჰიგიენური საშუალება;
ტომატის პასტა — პომიდვრით დამზადებული ერთგვარი პიურე;
პასტა — გაუფუებელი ცომისაგან დამზადებული ნაწარმი, იგივეა რაც მაკარონის ნაწარმი.
ბებურიშვილი

საკუთარი სახელი ბებურიშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

გერასიმე (ბებურიშვილი) — მღვდელმონაზონი
გერონტი ბებურიშვილი — იეროდიაკონი, მგალობელი
თამარ ბებურიშვილი — პედაგოგი, საზოგადო მოღვაწე
მალხაზ ბებურიშვილი — მსახიობი
პაპა ბებურიშვილი — ერეკლე -ის თანამებრძოლი
სვიმონ ბებურიშვილი — პოლიტიკური მოღვაწე
გიორგი ჩიტაიას ქუჩა

გიორგი ჩიტაიას ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში (ოქროსუბანი); გიორგი ჩიტაიას მოედნიდან ცოტნე დადიანის ქუჩამდე. ყოფილი საბჭოს ქუჩის მონაკვეთი (ახლანდ. ცოტნე დადიანისა და არნოლდ ჩიქობავას ქუჩებთან ერთად). წარმოიქმნა საუკუნეში. თბილისის 1851 წლის გეგმაზე დატანილია ავჭალის ქუჩის სახელით (შუა საუკუნეებში აქ გადიოდა ავჭალის გზა). 1910 წელს ეწოდა ვასილ ჩერქეზიშვილის სახელი, 1922 წელს — საბჭოს ქუჩა, 1930 წელს — კარლ მარქსის, 1938 წელს — კვლავ საბჭოს ქუჩა, 1992 წელს კი გიორგი ჩიტაიას სახელი დაერქვა. შემონახულია საუკუნის დასაწყისის საცხოვრებელი სახლები. აქვს 1 ჩიხი (თბილისის 1934 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც კარლ მარქსის შესახვევი).

2023 წელს გიორგი ჩიტაიას ქუჩის ერთ მონაკვეთს (ფიროსმანის მოედნიდან გია ყანჩელის ქუჩამდე) და მასთან არსებულ უსახელო სკვერს გია მოსეშვილის სახელი ეწოდა (იხ. გია მოსეშვილის ქუჩა).
მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს წესდება

მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს სტატუტი — გაეროს ქარტიის განუყოფელი ნაწილი, როგორც ეს განსაზღვრულია გაეროს ქარტიის თავით, რომელმაც დააარსა მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლო (შეცვალა საერთაშორისო მართლმსაჯულების მუდმოვმოქმედი პალატა).

სტრუქტურა
წესდება დაყოფილია 5 თავად და შედგება 70 მუხლისგან. სტატუტი იწყება 1-ლი მუხლით, რომელიც აცხადებს:

69 მუხლი დაჯგუფებულია 5 თავში:
თავი : სასამართლოს ორგანიზაცია (მუხლები 2-33)
თავი : სასამართლოს კომპეტენცია (მუხლები 34-38)
თავი : პროცედურა (მუხლები 39-64)
თავი : საკონსულტაციო დასკვნები (მუხლები 65-68)
თავი : შესწორება (მუხლები 69 და 70)

მუხლი 38.1 ჩამოთვლის სამართლის წყაროებს, რომლებიც სასამართლომ შეიძლება გამოიყენოს საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებისას, ეს წყაროებია: ხელშეკრულებები, საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართალი, სამართლის ზოგადი პრინციპები და, არაძირითადი, დამხმარე წყაროები, სასამართლო გადაწყვეტილებები და აკადემიური ნაშრომები, სწავლულთა მოსაზრებები და მათი დასკვნები. ეს წყაროები კვალიფიცირებულია 59-ე მუხლით, რომელიც აცხადებს, რომ -ის გადაწყვეტილებები სავალდებულოა მხოლოდ მხარეებისთვის ამ საქმეში და 38.2 მუხლი, რომელიც სასამართლოს უფლებას აძლევს გადაწყვიტოს საქმე , თუ მხარეები შეთანხმდებიან ამაზე.

სტატუტის მხარეები
გაეროს წევრი 193-ვე სახელმწიფო არის სტატუტის მხარე გაეროს ქარტიის რატიფიცირების საფუძველზე. გაეროს ქარტიის 93(2) მუხლის თანახმად, სახელმწიფოები, რომლებიც არ არიან გაეროს წევრი, შეიძლება გახდნენ წესდების მხარე, გაეროს უშიშროების საბჭოს რეკომენდაციით და გაეროს გენერალური ასამბლეის დამტკიცებით. 2015 წლის მონაცემებით, არც გაეროს გენერალური ასამბლეის არაწევრი დამკვირვებელი ქვეყნები, კერძოდ, პალესტინის სახელმწიფო და წმინდა საყდარი, და არც სხვა სახელმწიფოები არ არიან წესდების მხარეები ამ დებულებების შესაბამისად. თუმცა წარსულში შვეიცარია (1948-2002), ლიხტენშტაინი (1950-1990), სან მარინო (1954-1992), იაპონია (1954-1956) და ნაურუ (1988-1999) გაეროს წევრ ქვეყნებად გახდომამდე წესდების მხარეები იყვნენ.
გია მოსეშვილის ქუჩა

გია მოსეშვილის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში (ახალი კუკია); ნიკო ფიროსმანის მოედნიდან გია ყანჩელის ქუჩამდე. 2023 წლამდე იყო გიორგი ჩიტაიას ქუჩის ნაწილი. 2023 წელს ამ მონაკვეთს და მასთან არსებულ უსახელო სკვერს ცხინვალის რეგიონში საომარი მოქმედებების დროს დაღუპული მებრძოლის — გია მოსეშვილის სახელი ეწოდა.
მეტეორიზმი

მეტეორიზმი — მუცლის გაბერვა კუჭ-ნაწლავში აირების დაგროვების შედეგად.

საჭმლის მონელების მოშლისას (დისპეფსია) მეტეორიზმს იწვევს დუღილის ან ლპობითი პროცესების გაძლიერება ნაწლავებში, ყაბზობის დროს კი — ნაწლავთა პერისტალტიკის დაქვეითება. გვხვდება სხვადასხვა დაავადების (ენტერიტი, კოლიტი, გასტრიტი, ქოლეცისტიტი, პანკრეატიტი, დისპეფსია და სხვათა) დროს. მეტეორიტიზმის მიზეზი შეიძლება იყოს ნახშირწყლებისა ან ცილების ჭარბად მიღება. იშვიათად შეიძლება დაკავშირებული იყოს აეროფაგიასთან. ძალიან სწრაფად ვითარდება მეტეორიზმის ნაწლავთა გადახლართვის ან სიმსივნით გამოწვეული გაუვალობის დროს. მეტეორიტიზმს ახასიათებს მუცლის გაბერვა, ტკივილი მუცლის არეში, აირების გამოყოფის გაძლიერება, რასაც შემსუბუქების გრძნობა მოჰყვება, ან აირების გამოყოფის შემცირება სრულ შეწყვეტამდე (ნაწლავთა გაუვალობის დროს).

მკურნალობა: მეტეორიზმის გამომწვევი ძირითადი დაავადების მკურნალობა. დუღილის დისპეფსიის დროს ნახშირწყლების, ხოლო ლპობითი დისპეფსიის დროს — ცილების მიღების შეზღუდვა. მედიკამენტებიდან გააქტივებული ნახშირი (კარბოლენი), თიხა — ასკანე და სხვა.
კუჭის წვენი

კუჭის წვენი — რთული შედგენილობის საჭმლის მომნელებელი წვენი, რომელსაც გამოიმუშავებს კუჭის ლორწოვანი გარსის სხვადასხვა უჯრედი. იგი უფერო სითხეა. შეიცავს ფერმენტებს, მცირე რაოდენობით ლიპაზას, აგრეთვე მარილმჟავას (ადამიანის კუჭში მისი კონცენტრაცია 0.4-0.5%-ს აღწევს) და ლორწოს. მარილმჟავა ააქტივებს ფერმენტებს, იწვევს ცილების დენატურაციასა და გაჯირჯვებას, რაც აადვილებს მათ დაშლას, განაპირობებს კუჭის წვენის ბაქტერიციდულ თვისებებს, ასტიმულირებს ნაწლავის ჰორმონების გამოყოფას. საცდელი საუზმის შემდეგ ადამიანის კუჭის წვენის საერთო მჟავიანობა 40-60 პირობით ერთეულს უდრის, თავისუფალი მჟავიანობა 20-40-ს. კუჭის ზოგიერთი ფუნქციის დარღვევის დროს მარილმჟავას რაოდენობა კუჭის წვენში მატულობს ან მცირდება ან სულ ქრება (ე. წ. აქილია). ლორწო იცავს კუჭის კედლებს მექანიკური და ქიმიური გამღიზიანებლებისაგან. დღე-ღამეში ადამიანის კუჭში 2 ლიტრამდე კუჭის წვენი გამოიყოფა. კუჭის წვენის რაოდენობა, შედგენილობა და თვისებები იცვლება საკვების ხასიათის მიხედვით, აგრეთვე, კუჭის, ნაწლავებისა და ღვიძლის დაავადების დროს. ადამიანის კუჭის წვენს იკვლევენ კუჭის ზონდირებით სხვადასხვა ბუნებრივი და ფარმაკოლოგიური გამღიზიანებლების ფონზე. ცხოველების კუჭის წვენს იყენებენ საჭმლის მომნელებელი ორგანოების ზოგიერთი დაავადებისას.
აბელი (მთვარის კრატერი)

კრატერი აბელი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ნორვეგიელი მათემატიკოსის, ნილს აბელის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1964 წელს).. კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 137.35 კმ, სიღრმე — 2.95 კმ.

კრატერის თავდაპირველმა ფორმამ განიცადა მნიშვნელოვანი დეფორმაცია, რაც მას მრავალკუთხედის ფორმას აძლევს. ლილვის სამხრეთ ნაწილს ფარავს სატელიტური კრატერი აბელ , დასავლეთით — კრატერები აბელ და აბელ . ლილვის ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილი გადაფარავს პატარა კრატერის ნაშთებს. ზვინულის მაქსიმალური სიმაღლე მიმდებარე ტერიტორიის ზემოთ არის 1.68 კმ, კრატერის მოცულობა დაახლოებით 20652 კმ³. კრატერის თასის აღმოსავლეთი ნაწილი გათლილი იყო ლავის ნაკადებით, რის გამოც შედარებით ბრტყელი ტერიტორია დაბალი ალბედოით დარჩა. თასის დასავლეთი ნაწილი უფრო არათანაბარია და იგივე ალბედო აქვს, როგორც მიმდებარე ტერიტორიას.

აბელის კრატერთან აღმოაჩინეს მაგნიტური და გრავიტაციული ანომალიები.

სატელიტური კრატერები
მეტეოროლოგიური სადგური

მეტეოროლოგიური სადგური — დაწესებულება, სადაც რეგულარულად აკვირდებიან ატმოსფეროს. მეტეოროლოგიური სადგური წარმოადგენს მეტეოროლოგიურ მოედანს, სადაც დგას ხელსაწყოები და შენობას, სადაც დისტანციურად აკვირდებიან მეტეოროლოგიურ მოვლენებს, ამუშავებენ დაკვირვების მასალას, ინახავენ გადასატან ხელსაწყოებს. დაკვირვება ტარდება 10 წუთიანი სტანდარტული პროგრამის შესაბამისად ყოველ 3 ან 6 საათში, ზოგ სადგურში — ყოველ საათში ერთხელ. მეტეოროლოგიური სადგური დაკვირვების მასალას უგზავნის ამინდის ბიუროს ან სხვა მეტეოროლოგიურ დაწესებულებას. მეტეოროლოგიურ სადგურში ტარდება აგრეთვე არასტანდარტული დაკვირვებებიც (მზის რადიაციის ინტენსიურობაზე, აორთქლებაზე წყლის ადა მიწის ზედაპირიდან და ა. შ.). ძნელად მისადგომ ადგილებში (უდაბნო, ღია ზღვა, მაღალი მწვერვალი და სხვა) არსებობს ავტომატური მეტეოროლოგიური სადგურები. მეტეოროლოგიურ სადგურს ზოგჯერ გემზე დგამენ. მეტეოროლოგიური სადგურის დაკვირვების მასალას ძირითადად იყენებენ ამინდის პროგნოზის შესადგენად.