iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მაჰმადი

მაჰმადი, მუჰამადი ( — მუჰამმად; დ. 20 აპრილი, 570, მექა — გ. 8 ივნისი, 632, მედინა) — ისლამის დამაარსებელი, რელიგიური მქადაგებელი და პოლიტიკური მოღვაწე. მუსლიმანური ტრადიციის და ყურანის მიხედვით, ალაჰის უკანასკნელი მოციქული, წინასწარმეტყველი.

მაჰამადი დაიბადა 570 წელს მექაში და გარდაიცვალა 632 წლის 8 ივნისს მედინაში, თანამედროვე საუდის არაბეთის ჰეჯაზის რეგიონში. სახელი მაჰმადი არაბულად ნიშნავს "განდიდებულს". ისლამში მუჰამედი ცნობილია როგორც "წინასწარმეტყველი" და "მაცნე". ყურანი მას ასევე მოიხსენებს როგორც "წინასწარმეტყველთა ბეჭედს".

მაჰმადის შესახებ თანამედროვეთა ცნობები არ შემონახულა. პირველი ბიოგრაფია მხოლოდ საუკუნეში დაწერა იბნისჰაკმა. მაჰმადი წარმოშობით იყო ღარიბი ვაჭრის ჰაშიმის გვარიდან, კურაიშთა ტომიდან. ის ადრე დაობლდა და აღზარდა ბიძამ, აბუ-ტალიბმა. ბავშვობა გაატარა მოჯამაგირეობაში, იყო მწყემსი, შემდეგ ქარავნის გამყოლი და აქლემთა გამრეკავი. მას შეარქვეს ალ-ამანი ანუ „სანდო“.

მაჰმადი არაბეთსა და მის ფარგლებს გარეთ გაეცნო იუდაისტურ, ქრისტიანულ მონოთეიზმს და სხვა რელიგიას, პოლიტიკურ მოძღვრებას. 595 წელს დაქორწინდა 40 წლის მდიდარი მექელი ვაჭრის ქვრივზე, ხადიჯაზე. მისი ვაჟები, კასიმი და აბდ ალაჰი ჩვილობის ასაკში გარდაიცვალნენ. დარჩა ოთხი ქალიშვილი: ზაინაბი, რუქია, უმ ქულსუმი და ფატიმა. ხელსაყრელმა დაქორწინებამ 25 წლის მაჰმადს საშუალება მისცა მთელი დრო დაეთმო თავისი რელიგიურ-ეთიკური პრობლემებისათვის, რაზე დაფიქრებაც პირადმა ტრაგედიამ აიძულა.

მაჰმადი იყო ქააბას მომლოცველი, დადიოდა ებრაელთა სინაგოგებში და ქრისტიანულ ეკლესიებშიც. ხშირად განმარტოვდებოდა და ლოცვებს აღავლენდა. ყურანის თანახმად 610 ან 612 წელს რამადანის თვეში, ჰირის მთაზე მას გამოეცხადა მთავარანგელოზი ჯიბრაილი და მაჰმადს უკარნახა წმინდა წიგნი „ყურანი“. მაჰმადი გახდა წინასწარმეტყველი და ერთი ღმერთის ― ალაჰის ― მოციქული.

მალე ხაჯიდა გარდაიცვალა და მაჰმადმა ორი ცოლი შეირთო. მათგან უმცროსი იყო თაანამორწმუნის, აბუ-ბაქრის ქალიშვილი.

მაჰმადი თავისი მოღვაწეობის პირველ ხანებში დიდ წინააღმდეგობებს წააწყდა და იძულებული გახდა მომხრეებითურთ 622 წელს გადასულიყო იასრიბში (მედინაში). ამ გადასახლებას შემდგომ ,,ჰიჯრა" ეწოდა და ეს თარიღი მუსლიმური წელთაღრიცხვის დასაწყისად იქცა. 630–631 წლებში მუსლიმანებმა მაჰმადის მეთაურობით დაიმორჩილეს მექა. შემდეგ კი არაბეთის სხვა რაიონებზეც გაავრცელეს ძალაუფლება. მაჰმადი გახდა მისივე შექმნილი პირველი ისლამური თეოკრატიული სახელმწიფოს მეთაური.

მაჰმადი დასაფლავებულია მედინაში. მაჰმადის აკლდამა არის მუსლიმანთა მეორე წმინდა ადგილი ქააბას შემდეგ.
სამედიცინო ტურიზმი

გამაჯანსაღებელი ან სამედიცინო ტურიზმი — სხვა ქვეყნებში ან რეგიონებში მოგზაურობა სამედიცინო, სტომატოლოგიური ან ქირურგიული მომსახურებისთვის. ბოლო წლებში სამედიცინო ტურიზმის მზარდ პოპულარობაზე მრავალმა ფაქტორმა იქონია გავლენა: ინდუსტრიულ ქვეყნებში სამედიცინო მომსახურების ფასების ასტრონომიული ზრდა, საერთაშორისო მოგზაურობის გაადვილება და გაიაფება, მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში სწრაფად გაუმჯობესებული ტექნოლოგია და მომსახურების სტანდარტები. სამედიცინო ტურისტები ძირითადად განვითარებული ინდუსტრიული ქვეყნებიდან არიან და ქვეყნები, სადაც ისინი მიემგზავრებიან ნაკლებად განვითარებულია და შეღავათიანი ვალუტის გაცვლის კურსი აქვთ.

გამაჯანსაღებელი ტურიზმის პოპულარობამ განაპირობა მთელი რიგი სერვისისა და ეკონომიკის დარგების განვითარება, რომელიც ეხმარება პაციენტებს ამგვარი მოგზაურობის დაგეგმვასა და განხორციელებაში. ეს კომპანიები პარტნიორობენ გარკვეულ საავადმყოფოებთან ან კლინიკებთან, რაც მათ საშუალებას აძლევს გაცილებით ნაკლებ ფასში მოემსახურონ მომხმარებლებს, ვინემ ეს მათ ინდივიდუალურად დაუჯდებოდათ.
მუხრანის ბრძოლა

მუხრანის ბრძოლა 1582 — ბრძოლა ქართლისა და ოსმალეთის ლაშქარს შორის. ქართლის მეფე სიმონ სპარსელთა მხარდაჭერით იბრძოდა აღმოსავლეთ საქართველოდან ოსმალთა მთლიანად განდევნისათვის. ქართლისა და კახეთის სამეფოების ლაშქარმა ალყა შემოარტყა თბილისს. ოსმალეთის სულთანმა არზრუმისა, დიარბექირისა და ჩილდირის ბეგლარბეგებს დაავალა აღმოეჩინათ დახმარება თბილისის გარნიზონისათვის. აგვისტოს ბოლოს ოსმალთა 20 ათასიანი არმია ახალქალაქში ჩავიდა. აქ ოსმალებს ჩილდირის ბეგლარბეგი მანუჩარ (იგივე მუსტაფა) შეუერთდა. ოსმალთა ლაშქარი მანუჩარ -ის რჩევით ბორჯომის ხეობაზე გავლით მუხრანის ველზე დაბანაკდა. ამ დროს იმერეთის, ოდიშისა და გურიის ლაშქარმა ოსმალთა ბრძანებით ქართლის სამეფო დაარბია. სიმონ თავს დაესხა მუხრანთან დაბანაკებულ მტერს და სასტიკად დაამარცხა იგი. გადარჩენილმა ოსმალებმა ძლივს მიაღწიეს თბილისამდე. ქართველთა ლაშქარს დიდძალი ნადავლი და თბილისისათვის გათვალისწინებული ხაზინა ჩაუვარდა ხელთ. სამცხეში დაბრუნებულმა ოსმალებმა მარცხი მანუჩარს დააბრალეს და მისი შეპყრობა დააპირეს, მაგრამ მანუჩარმა და მისმა მხლებლებმა ბრძოლით გააღწიეს ოსმალთა ბანაკიდან. სამცხის ათაბაგი ისევ გაქრისტიანდა და სამცხეში ოსმალთა წინააღმდეგ ბრძოლას ჩაუდგა სათავეში.
შვიდი მთავარანგელოზი

შვიდ მთავარანგელოზთა სისტემა ანგელოლოგიის ძველი ტრადიციიდან მომდინარეობს. სხვადასხვა წყაროებში შვიდ მთავარანგელოზთა განსაზღვრება ერთმანეთს ეწინააღმდეგება და ასევე განსხვავადება მათი პლანეტებზე - მზე, მთვარე, მერკური, ვენერა, მარსი, იუპიტერი და სატურნი - მფარველობა. ყველაზე ადრეული მინიშნება შვიდ მთავარანგელოზზე მოიპოვება ენოქის წიგნში (ეთიოპიური ენოქი), რომლის მიხედვით ისინი იყვნენ: მიქაელი, გაბრიელი, რაფაელი, ურიელი, რაგელი, ზარახიელი და რემიელი. რამდენიმე საუკუნით გვიან ფსევდო-დიონისიუსი მათ ამგვარად აყალიბებს: მიქაელი, გაბრიელი, რაფაელი, ურიელი, ქამუელი, იოფიელი და ზადკიელი. რომის პაპი გრიგოლ -ის კლასიფიკაციით კი ისინი იყვნენ: მიქაელი, გაბრიელი, რაფაელი, ურიელი, სიმიელი, ორიფიელი და ზახარიელი.

შვიდი მთავარანგელოზი განსაკუთრებით ფიგურერებს რიტუალურ მაგიურ ცერემონიებში, სადაც ყოველ მთავარანგელოზს გარკვეული ბეჭედი მიეკუთვნება.

მთავარანგელოზები არიან: მიქაელი, გაბრიელი, რაფაელი, ურიელი, იეგუდიელი, სელაფიელი, ვარახიელი, იერომიელი.
(2116) მცხეთა

2116 მცხეთა , ადრე 1976 — მთავარი სარტყლის ასტეროიდი. ორბიტის დიდი ნახევარღერძი ტოლია 2,59 ასტრონომიული ერთეულისა, გარემოქცევის პერიოდია 4,17 წ, ვიზუალური ვარსკვლავიერი სიდიდე საშუალო ოპოზიციაში — 13,5. აღმოაჩინა რიჩარდ ვესტმა ევროპის სამხრეთის ობსერვატორიაში 1976 წლის 24 ოქტომბერს. უწოდეს საქართველოს ძველი დედაქალაქის სახელი.
მცხეთიჯვრის ციხე

მცხეთიჯვრის ციხე, ალის ციხე – ფეოდალური ხანის სამეფო ციხესიმაგრე, სოფელ მცხეთისჯვარში, მდინარე ჭერათხევის მარჯვენა ნაპირზე (ხაშურის მუნიციპალიტეტი). ისტორიის ლიტერატურაში ალის ციხის სახელითაა ცნობილი. უძველეს საგზაო მაგისტრალზე იდგა და ჩრდილოეთიდან იცავდა ქ. ალს, რომელიც საუკუნიდან ქართლის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან სავაჭრო-ეკონომიკურ ცენტრს წარმოადგენდა.

1972-1977 არქეოლოგიური გათხრების (ხელმძღვანელი ჯ. ნადირაძე) შედეგად ციხის სამხრეთ ფერდობზე გამოვლინდა სამფენიანი ნამოსახლარი. მეორე ფენაში (ძვ. წ. - სს.) აღმოჩნდა ბათქაშით შელესილი ნაგებობის ნაშთები, ადრინდელი ანტიკური ხანის ნატიფად ნაძერწი სამეთუნეო ნაწარმი და წინა ანტიკური ხანის ცხოველსახოვანი კერამიკა. ციხის სამხრეთით, ადგილ ნაურიებზე, გათხარეს ძვ. წ. — საუკუნეების ორფენიანი სამაროვანი, სადაც აღმოჩნდა ბრინჯაოს ხარის ქანაკება, აგრეთვე ირმის, ძაღლის, ფანტასტური ცხოველისა და მამაკაცის ითიფალური ქანდაკებები. აღსანიშნავია ძვ. წ. საუკუნის ბრინჯაოს ბალთა, რომელზეც ნაყოფიერების ხე და ლომებია ამოტვიფრული. ციხის შემოგარენა მჭიდროდ ყოფილა დასახლებული შუა ფეოდალურ ხანაში. აღმოჩნდა ძელით ნაგები საცხოვრებელი სახლები, მარნები და სათონეები. - საუკუნეების მოჭიქული ჭურჭელი.
მძოვრეთი

მძოვრეთი — ისტორიული ქალაქი აღმოსავლეთ საქართველოში, ახლანდელი ქარელის რაიონში, ქარელის სამხრეთით 15 კმ-ზე, მდ. ძამის ხეობაში. მოიცავდა ახლანდელი სოფლების — ორთუბნის, წითელსოფლისა და სუქანაანთუბნის ტერიტორიას.

მძოვრეთი ძამისხევის მნიშვნელოვანი პუნქტი იყო (წყაროებში ძამისხევი ზოგჯერ მძოვრეთისხევის სახელწოდებითაც მოიხსენიება). საუკუნეში ფანასკერტელთა ფეოდალურ საგვარეულომ მძოვრეთისხევში მამულები მიიღო. ძამისციხის ქვემოთ, მთის ძირას იყო მათი სასახლე-რეზიდენცია. აქ გაჩაღებული იყო კულტურულ-საგანმანათლებლო მუშაობა. მძოვრეთში მოღვაწე მწიგნობართაგან აღსანიშნავია ზაზა ფანასკერტელ-ციციშვილი ( ს.), ნოდარ ციციშვილი ( ს.), ვეფხისტყაოსნის ერთ-ერთი ინტერპოლატორი ნანუჩა (მანუჩარ) ციციშვილი ( ს.), ზაზა ციციშვილი ( ს.), რომლის სახელთანაც არის დაკავშირებული რუსთაველის პოემის ერთ-ერთი უძვირფასესი, ე. წ. „ზაზასეული“, ხელნაწერი, პოეტი ევსტათი ციციშვილი (- სს) და სხვა.

მძოვრეთის ხუროთმოძღვრულ ანსამბლში შედის სასახლე, კოშკი, ეკლესია სამრეკლო და სხვა, რომლებიც ძირითადად საუკუნეშია აგებული. სასახლე წარმოადგენდა საკმაოდ ვრცელ ერთსართულიან ნაგებობას. მეორე, ასეთივე ერთსართულიანი ნაგებობა მიდგმული იყო ჩრდილოეთის შვიდსართულიან კოშკზე, რომელიც განკუთვნილი იყო როგორც საცხოვრებლად, ისე თავდასაცავად. ანსამბლის სამხრეთ-დასავლეთით დგას საშუალო ზომის დარბაზული ეკლესია. მისთვის დასავლეთიდან მოგვიანებით მიუშენებიათ სამსართულიანი სამრეკლო, რომლის პირველი სართული ეკლესიის კარიბჭეს წარმოადგენს, მეორე - საცხოვრებელს, ხოლო მესამე - ღია თაღოვან ფანჩატურს. ანსამბლს გარს ერტყა გალავანი. გალავნის გარეთ, მდინარესთან, დგას ოთხი მხრივ თაღებით გახსნილი შენობა, როგორც ჩანს, საბჭო.
მჭადიჯვრის ბრძოლა

მჭადიჯვრის ბრძოლა 1754 — ქართლ-კახეთის ლაშქრის ბრძოლა ხუნძახის ბატონის ნურსალ-ბეგის წინააღმდეგ. ნურსალ-ბეგმა გააერთიანა ავარიელთა დიდი ნაწილი და მრავალრიცხოვანი ლაშქრით კახეთს მიადგა. გაიარა იგი ძარცვა-რბევით, ააოხრა არაგვის საერისთავო, დაწვა ერისთავის სასახლე დუშეთში, მონასტერი და მჭადიჯვრის ციხე-გალავანს შემოერტყა. ციხის გარემოცვა და ბრძოლა 6 დღეს გაგრძელდა. თეიმურაზ და ერეკლე თავიანთი ჯარებით დუშეთში შეერთდნენ. 16 აგვისტოს ქართველთა ლაშქარმა ერეკლე -ის ხელმძღვანელობით, მიუხედავად რიცხობრივი სიჭარბისა, დაამარცხა ლეკთა ლაშქარი, თუმცა ლეკთა თარეში შემდეგაც არ შეწყვეტილა.
ნაჭივჭავები

ნაჭივჭავები — – საუკუნეების ნასოფლარი მდინარე ჭივჭავის მარჯვენა ნაპირას, თეთრიწყაროს მუნიციპალური ცენტრის დასავლეთით 3 კმ-ზე, არქეოლოგიური ძიება და გათხრები ჩატარდა 1949–1954 (ხელმძღვანელი ნ. ბერძენიშვილი, ი. გრძელიშვილი). ნასოფლარი მოიცავს ეზოს ირგვლივ განლაგებულ საცხოვრებელ და სამეურნეო ნაგებობათა კომპლექსებს. ერთსართულიანი, ნახევრად მიწური სახლები ნაგებია ქვის მშრალი წყობით, გადახურვა ბანური იყო. თითოეულ სახლს ჰქონდა ეზო და სხვადასხვა დანიშნულების რამდენიმე სათავსი: დარბაზი (ცენტრალურ ნაწილში შემორჩენილია კერიანად), საკუჭნაო (კერით, თონეებითა და სათბურებით), თავლა, სათონე, საბძელი და სხვა. ზოგ ნასახლარზე მარანიცაა. დარბაზების წინ ღია დერეფანს აწყობდნენ, რომლის ბანი ხის ბოძებს ეყრდნობოდა. ბოძები ხის ბალიშებზე იდგა. განათხარი მასალის მიხედვით, ნაჭივჭავების მოსახლეობის საქმიანობა მიწათმოქმედება და მეცხოველეობა იყო. ნაპოვნია თიხის საოჯახო ჭურჭელი (ერთფერი და მრავალფერი ჭიქურით მოჭიქული, ანგობიანი და უანგობო, მოუჭიქავი), რკინისა და ძვლის სამეურნეო იარაღი, მინის სამკაული. იქვე დადასტურებულია სასაფლაო და ერთნავიანი ეკლესია ( ს.). დადგენილია, რომ ნაჭივჭავები შუა საუკუნეების ქვემო ქართლის ტიპური ქართული სოფელია. აღმოჩენილი მასალა იმავე დროის სხვა ნაქალაქარებზე ნაპოვნი მასალის მსგავსია.
ნეკრესი

ნეკრესი — ისტორიული ქალაქი კახეთში, კახეთის მხარის ახლანდელ ყვარლის მუნიციპალიტეტში, სოფ. შილდის მახლობლად, მთის ფერდობზე. დააარსა მეფე ფარნაჯომმა (ძვ. წ. – საუკუნეები). საუკუნეში იბერიის მეფე თრდატმა აქ ააგო ეკლესია, სადაც საუკუნეში დამკვიდრდა ერთი ასურელი მამათგანი — აბიბოსი. მის დროს დაარსდა ნეკრესის საეპისკოპოსო (იარსება საუკუნამდე). ნეკრისს იმთავითვე მიეცა დიდი მნიშვნელობა. აქედან ვრცელდებოდა ქართლის პოლიტიკური და კულტურული გავლენა აღმოსავლეთ კავკასიონის მთიანეთზე. ნეკრესის საეპისკოპოსოს ეპარქიაში, შედიოდა არა მხოლოდ გაღმამხარი, არამედ დაღესტნის ნაწილიც (დიდოეთი). ნეკრესში გაჩაღებული იყო კულტურულ-საგანმანათლებლო მოღვაწეობა. ნეკრესელი მღვდელმთავრები (დოსითეოს ჩერქეზიშვილი, ზაქარია მიქაძე, ს., პოეტ-დიაკონი მოსე, ს. და სხვა) იღვწოდნენ სამწერლო ასპარეზზეც.

ნეკრესის მონასტერი
ნეკრესის სამონასტრო კომპლექსი ქართული ხუროთმოძღვრების რამდენიმე ძეგლს აერთიანებს, რომელთაგან საუკუნის ნახევრის მცირე ზომის ბაზილიკა ერთ-ერთი უძველესია საქართველოში დღემდე მოღწეული ეკლესიათაგან. დიდი სამეკლესიიანი ბაზილიკა საუკუნის დასაწყისს განეკუთვნება. იგი გარედან გეგმით სწორკუთხაა. მთავარი ეკლესიის სამკუთხეველი სამნაწილინია. გვერდითი ეკლესიები ცენტრალურზე მოკლეა. დასავლეთით მთავარი, ხოლო ჩრდილოეთითა და სამხრეთით გვერდის შესასვლელებია. – საუკუნების გუმბათოვანი ეკლესია გეგმის თავისებურებით გამოირჩევა. გიორგი ჩუბინაშვილი, ვაჩნაძიანის ყველაწმინდის მსგავსად, სამეკლესიიანი ბაზილიკის გუმბათოვან ვარიაციად მიიჩნევს. შუა კვადრატულ, გუმბათით დაგვირგვინებულ დარბაზს ერთი შვერილი — გარედან ხუთწახნაგა და შიგნით ნალისებრი ფორმის აფსიდი აქვს. ეკლესიას 3 მხრიდან გარსშემოსავლელი ეკვრის. სამხრეთით და დასავლეთით ორ-ორთაღიანი შესასვლელებია. ეპისკოპოსის ორსართულიანი სასახლისათვის (– საუკუნეები, ახლა ნანგრევებია) საუკუნეში კოშკი მიუშენებიათ. მონასტრის ტერიტორიაზე არის საცხოვრებელ და სამეურნეო შენობათა ნაშთები, მცირე სამლოცველოები და სხვა.

გალერეა
ნიგოითის ბრძოლა

ნიგოითის ბრძოლა 1854, შუხუთფერდის ბრძოლა — ბრძოლა რუსეთის იმპერიისა და ოსმალეთის იმპერიის ჯარებს შორის ყირიმის ომის (1853-1856) დროს. ბრძოლა გაიმართა 1854 წლის 20 მაისს, გურიის სოფლების ნიგოითისა და შუხუთის მიდამოებში და რუსეთის იმპერიის ძალების გამარჯვებით დასრულდა.

წინაპირობა
1854 წელს ოსმალებმა ფართო ფრონტით დაიწყეს შეტევა ბათუმიდან, ანაკლიიდან და სოხუმიდან. ოსმალების ბათუმის კორპუსს, რომელსაც სელიმ-ფაშა მეთაურობდა, ოზურგეთ-ქუთაისის გავლით თბილისის მიმართულებით უნდა ემოქმედა. სელიმ-ფაშა 34 ათასი მებრძოლით მდინარე ჩოლოქს, რუსეთისა და ოსმალეთის იმპერიების საზღვარს მიადგა. სელიმ-ფაშას რაზმი შედგებოდა მოხალისეთაგან (ბაში-ბუზუკები), რომლებსაც ეთნიკურად ქართველი ჰასან-ბეგ თავდგირიძე მეთაურობდა. რუსეთის იმპერიის მხრიდან ახალციხე-გურიის რაზმის უფროსად დანიშნული იყო გენერალ-ლეიტენანტი ივანე ანდრონიკაშვილი. ნიგოითიდან ქუთაისისაკენ მიმავალ გზას იცავდა პოდპოლკოვნიკი ნიკოლოზ ერისთავი 2 ბატალიონითა და 4 ქვემეხით. ოსმალები შეიარაღებულნი იყვნენ ინგლისური იარაღით, ხოლო რუსების რეგულარული ჯარი და ქართველებით დაკომპლექტებული მილიცია — კაჟიანი თოფებით.

ბრძოლა
სელიმ-ფაშას 12-ათასიანმა რაზმმა გადაკვეთა მდინარე ჩოლოქი და 11 აპრილს დაიკავა ოზურგეთი. იმავე წლის მაისში სელიმ-ფაშამ ჰასან ბეგ თავდგირიძეს, რომელიც თავისი ჯარით შეკვეთილში იდგა, უბრძანა განედევნა ნიგოიეთის ქედზე მდგომი გურიის რაზმი. თავდგირიძე დაიძრა შეკვეთილიდან ნიგოითისკენ. განვლო გურიანთა, ბაილეთი, აკეთი, მამათი და ლანჩხუთი. წინააღმდეგობა არსად შეხვედრა, გურიის ჯარი შეგნებულად იყო უკანდახეული.

თავდგირიძემ შეუტია თავად მაჭუტაძეების სასახლეს ნიგოითში. 27 მაისს ნიკოლოზ ერისთავი მოულოდნელად თავს დაესხა მტერს და ხელჩართული ბრძოლა გაუმართა. ოსმალებმა რიცხობრივი უპირატესობა ვერ გამოიყენეს და უკუიქცნენ. რუსეთის იმპერიის რეგულარულმა ჯარმა და ქართველთა მილიციამ მტერს მძიმე მარცხი მიაყენა. ჰასან-ბეგ თავდგირიძე ბრძოლის ველზე აზნაურმა ერასტი ჭყონიამ მოკლა. ბრძოლაში თავი გამოიჩინეს აზნაურებმა გოგია კუპრაძემ, ერასტი ჭყონიამ და მისმა ძმებმა, ლანჩხუთის ღვთისმშობლის ეკლესიის მღვდლებმა სოფრომ ჯაშმა, ნიკოლოზ და გაბრიელ კანდელაკებმა. სელიმ-ფაშამ მოკლულთა და დაჭრილთა სახით 3 ათასი მებრძოლი დაკარგა, ერისთავის რაზმმა — 600.

ნიგოითის ბრძოლამ საშუალება მისცა გენერალ ანდრონიკაშვილს ოზურგეთისკენ დაძრულიყო. სელიმ-ფაშამ ქალაქი მიატოვა და ჩოლოქის მარცხენა მხარეს, გაღმა ქაქუთში დაბანაკდა, რასაც მოჰყვა ჩოლოქის ბრძოლა.

ნიგოითის ბრძოლა ხალხურ კულტურაში
ნიგოითის ბრძოლა და ჰასან-ბეგ თავდგირიძის სიკვდილი ასახულია ხალხურ სიმღერაში „ხასანბეგურა“. ბრძოლაში მონაწილე თუშების და მათი ლიდერის, ივანე ელიზბარიძის შესახებ გამოთქმულია თუშური ხალხური ლექსი.
მეტეხი

საკუთარი სახელი მეტეხი შეიძლება აღნიშნავდეს:

მეტეხი — ისტორიული უბანი თბილისში.
მეტეხი — სოფელი კასპის მუნიციპალიტეტში. ს-ის არქიტექტურის ძეგლი.
მეტეხი — სოფელი თიღვის მუნიციპალიტეტში.

ეკლესია-მონასტრები
მეტეხის ღვთისმშობლის შობის ტაძარი – ტაძარი თბილისში.
მეტეხის ამაღლების ეკლესია — ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ მეტეხში
მეტეხის კვირაცხოვლის ეკლესია — ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ მეტეხში
მეტეხის ღვთისმშობლის ტაძარი — სამონასტრო კომპლექსი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ მეტეხში.

სხვადასხვა
მეტეხის თეატრი — საქართველოს ახალგაზრდული დრამატული თეატრ-სტუდია.
შერატონ მეტეხი პალასი — სასტუმრო თბილისში.
მეტეხის ხიდი — ხიდი თბილისში.
მიძინების ტაძარი (ვლადიმირი)

მიძინების ტაძარი ვლადიმირში (რუს. ) ვლადიმირ-სუზდალის რუსეთის მთავარი კათედრალური ეკლესიაა და საუკუნის რუსეთის ხუროთმოძღვრების ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული ძეგლი, რომელიც სანიმუშო გახდა უფრო გვიანდელი რუსეთის რელიგიური არქიტექტურისთვის.

ვლადიმირის ტაძარი წარმოადგენს სხვადასხვა დროს ნაგებ შენობათა რთულ კომპლექსს. თავდაპირველი თეთრი ქვის ტაძარი აგებულ იქნა კნიაზი ანდრია ბოგოლიუბსკის მიერ 1158-1160 წლებში. 32,3 მ. სიმაღლით ის ნოვგოროდისა და კიევის სოფიის ტაძრებს აღემატებოდა. 1185 წლის ხანძრის შემდეგ ვსევოლოდ -მ ტაძარი მნიშვნელოვნად გააფართოვა. ხრამს გვერდითი გალერეები მიუშენდა და ის შედეგად თითქოსდა ახალი უფრო ვრცელი ტაძრის შიგნით მოექცა. გაფართოვდა ასევე საკურთხევლის ნაწილი და დაემატა თაღები, შედეგად ტაძარი ხუთ თაღიანი გახდა (სიგანე 30,8 მ, სიგრძე (აფსიდთა გარეშე) - 30 მ.).

ეკლესიის გარე კედლები რთული კვეთილი ორნამენტებითაა დაფარული. ინტერიერის კედლები თავდაპირველად მე-12 საუკუნეში მოიწერა, 1408 წელს კი ხელმეორედ მოიხატა ანდრია რუბლიოვისა და დანიელ ჩორნის მიერ. ნოვგოროდის საკათდერო ტაძარი არისტოტელე ფიორავანტიმ მოდელად გამოიყენა მოსკოვის კრემლის საკათედრო ტაძრის მშენებლობისას 1475-1479 წლებში. ვრცელი სამრეკლო, რომელიც რუსულ, გოთურ და ნეოკლასიკურ სტილთა ერთგვარი ნაზავია, 1810 წელს აღიმართა.

ვლადიმირის საკათედრო ტაძარი იუნესკოს მიერ მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაშია შეტანილი.
ვინჩენცო გონძაგა

ვინჩენცო გონძაგა (; დ. 1634 — გ. 28 აპრილი, 1714) — სან-პაოლოს გრაფის ანდრეა გონძაგას ვაჟი და გუასტალას ჰერცოგის ფერანტე გონძაგას შვილიშვილი.

მისი პირველი მეუღლე იყო ვინმე, სახელად პორცია, რომელთანაც ვინჩენცო გონძაგას შვილი არ შეძენია. მეორე მეუღლე იყო მარია ვიტორია გონძაგა, მისი ბიძაშვილის გუასტალას ჰერცოგ ფერანტე გონძაგას ასული. როდესაც 1678 წელს ფერანტე უმემკვიდრეოდ გარდაიცვალა გუასტალას საჰერცოგო დროებითი გარდამავალი მმართველობის შემდეგ 1692 წელს ვინჩენცოს გადაეცა.

ვინჩენცოს და მარია ვიტორიას სამი შვილი ჰყავდათ:

ელეონორა ლუიზა (1686—1742)
∞ 1709 ფრანჩესკო მარია დე’ მედიჩი
ანტონიო ფერანტე (1687—1729) — გუასტალას ჰერცოგი 1714 წლიდან
∞ 1) მარგერიტა ჩეზარინი
∞ 2) თეოდორა ფონ ჰესენი, ლანდგრაფ ფილიპ ინ ჰესენის ასული.
ჯუზეპე (1690—1746) — გუასტალას ჰერცოგი 1729 წლიდან.
∞ 1731 — ელეონორე ფონ ჰოლშტაინი, ჰერცოგ ლეოპოლდ ინ ვიზენბურგის ასული.

1707 წელს გონძაგას დინასტიის გვერდითი შტოს უმემკვიდროს დასრულების შემდეგ ვინჩენცო გონძაგამ მემკვიდრეობით მიიღო ბოცოლოს და პომპონესკოს საჰერცოგოები, ხოლო 1710 წელს საბონეტას საგრაფო.
პეტერგოფი

პეტერგოფი (, თავადპ. , „პიტერის ეზო“) — სასახლეებისა და ბაღების კომპლექსი, რომელიც პეტრე დიდის ბრძანებით გაშენდა სანქტ-პეტერბურგიდან დასავლეთით ექვსიოდე კილომეტრში ფინეთის ყურის ნაპირას, ბალტიის ზღვასთან და მას ხშირად „რუსულ ვერსალსაც“ უწოდებენ. ამავე არემარეში არსებობს იგივე სახელწოდების მცირე ქალაქი 82.000 მცხოვრებით. სასახლე-ბაღების ანსამბლი და ქალაქის ცენტრი იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაშია შეტანილი.
შარლ I დე კოსე

შარლ დე კოსე, გრაფი დე ბრისაკი (; დ. 1505 — გ. 31 დეკემბერი 1563, პარიზი) — ფრანგი მხედართმთავარი და დიპლომატი, საფრანგეთის მარშალი.

შარლ დე ბრისაკმა თავი მრავალ ბრძოლაში გამოიჩინა, როგორც მამაცმა მებრძოლმა და ჩინებულმა სარდალმა. 1542 წელს იგი ქვეითი ჯარის გენერალ-მაიორი გახდა, 1453 წელს პიემონტის წინააღმდეგ ომში სარდლობდა მსუბუქ კავალერიას. 1544-1546 წლებში შამპანსა და ფლანდრიაში იბრძოდა ინგლისელების და წმინდა რომის იმპერიის ჯარების წინააღმდეგ. 1547 წელს არტილერიის გრან-მეტრი გახდა.

საფრანგეთის მეფის ანრი კარზე იგი მალე დაწინაურდა, როგორც ნიჭიერი დიპლომატი და მოქნილი სახელმწიფო მოღვაწე. მის დაწინაურებაში დიდი წვლილი შეიტანა მეფის ფავორიტმა დიანა დე პუატიემ. 1550 წელს იგი პიემონტის გუბერნატირად დაინიშნა და საფრანგეთის მარშლის წოდება მიენიჭა. 1559 წელს პიკარდიის გუბერნატორად იქნა დანიშნული, 1562 წელს პარიზის სამხედრო კომენდანტად და 1563 წელს ნორმანდიის გუბერნატორად.

იგი გარდაიცვალა 1563 წლის 31 დეკემბერს პარიზში.

შარლ დე ბრისაკის ძმა, არტიუ-არნო დე კოსე, გრაფი დე სეკონდინიც საფრანგეთის მარშალი იყო. ერთი ვაჟი, ტიმოლეონ დე კოსე, გრაფი დე ბრისაკი 1569 წელს დაიღუპა პერიგორში, მიუკიდანთან ბრძოლაში, მეორე ვაჟი შარლ დე კოსე, ჰერცოგი დე ბრისაკი და საფრანგეთის მარშალი იყო.

მარშალი ტიმოლეონ დ’ეპინე, მარკიზი დე სენ-ლიუკი მისი შვილიშვილი იყო.
ტიმოლეონ დ’ეპინე

ტიმოლეონ დ’ეპინე, მარკიზი დე სენ-ლიუკი ( დ. 1580 — გ. 1644, ბორდო) — ფრანგი მხედართმთავარი, საფრანგეთის მარშალი და სამეფო ორდენის რაინდი.

ტიმოლეონ დ’ეპინე იყო საფრანგეთის არტილერიის გრან-მეტრის ფრანსუა დ’ეპინე, სენიორ დე სენ-ლიუკის და მისი მეუღლის ჟანა დე კოსეს, მარშალ შარლ დე კოსე, გრაფ დე ბრისაკის ასულის უფროსი ვაჟი.

1603 წელს იგი ჰერცოგ დე სიუის ახლდა დიპლომატიურ კორპუსში ლონდონში. 1622 წელს როგორც საფრანგეთის ვიცე-ადმირალმა რამდენიმე ბრწყინვალე გამარჯვება მოიპოვა ლა-როშელის დამცველებზე და აიძულა ჰუგენოტების მეთაური ბენჟამენ დე როჰანი, ბარონი დე სუბისი დაეტოვებინა კუნძულები რე და ოლერონი.

1627 წელს ტიმოლეონ დ’ეპინე გიენის პროვინციის გენერალ-შტატჰალტერად დაინიშნა და საფრანგეთის მარშლის წოდება მიენიჭა. 1644 წელს იგი ქალაქ ბორდოში გარდაიცვალა. მისი ცხედარი გადაასვენეს პარიზში და დაკრძალეს „ორლეანის კაპელაში“.
მურჯახეთის ბრძოლა

მურჯახეთის ბრძოლა — ბრძოლა იმერეთის მეფის ბაგრატ -ისა და სამცხის ათაბაგის ყვარყვარე -ის ლაშქარს შორის. გაიმართა 1535 წლის 12 აგვისტოს. ოსმალთა გავლენის დამყარება სამცხე-საათაბაგოში დიდ საფრთხეს უქმნიდა დასავლეთ საქართველოს დამოუკიდებლობას. სეპარატისტული მიზნების გამო ოსმალებს მხარს უჭერდა ათაბაგი ყვარყვარე . ასეთი ვითარება ამწვავებდა ურთიერთობას იმერეთის სამეფოსა და სამცხე-საათაბაგოს შორის. ბაგრატ -მ ოდიშისა და გურიის სამთავროს ლაშქართან ერთად სამცხე-საათაბაგოს დასამორჩილებლად გაილაშქრა. ბრძოლა მოხდა სოფ. მურჯახეთთან (ახალქალაქის რაიონი). მურჯახეთის ბრძოლაში ბაგრატ -მ გაიმარჯვა და სამცხე-საათაბაგო იმერეთის სამეფოს შეუერთა. ჭანეთი და აჭარა როსტომ გურიელს გადაეცა. თვით ყვარყვარე დაატყვევეს და შემდეგში ტყვეობაში გარდაიცვალა. ამ დროიდან 1545-მდე სამცხე-საათაბაგო იმერეთის სამეფოში შედიოდა. მურჯახეთის ბრძოლის შემდეგ ოსმალეთი უფრო აგრესიული გახდა დასავლეთ საქართველოს მიმართ (სოხოისტის ბრძოლა 1545).
პენსილვანიის სახვითი ხელოვნების აკადემია

პენსილვანიის სახვითი ხელოვნების აკადემია (ინგ. , აკრ. ) დაფუძნდა 1805 წელს ფილადელფიაში, პენსილვანია, მხატვარი და მეცნიერი ჩარლზ უილსონ პილის, სკულპტორი უილიამ რაშის და სხვა ხელოვანთა და ბიზნეს ლიდერთა მიერ. ეს უძველესი ხელოვნების მუზეუმი და სკოლაა აშშ-ში. აკადემიის მუზეუმი მსოფლიოში ცნობილია მე-19 და მე-20 საუკუნეების ამერიკული ფერწერის, სკულპტურისა და თაბახის ნამუშევრების უმდიდრესი კოლექციით. მის არქივებში დაცულია უმნიშვნელოვანესი მასალები ამერიკული ხელოვნების ისტორიის, მუზეუმებისა და ხელოვნების ტექნიკის შესასწავლად.

მუზეუმის ამჟამინდელი შენობა 1876 წელს გაიხსნა. შენობის პროექტი ეკუთვნით ამერიკელ არქიტექტორებს ფრენკ ფარნესსა და ჯორჯ ჰიუიტს და მას ეროვნული ისტორიული ლენდმარკის ტიტული აქვს მინიჭებული. შესაბამისად ის ამერიკისა და თავად ფილადელფიის არქიტექტურული მემკვიდრეობის უმნიშვნელოვანეს ნაწილად ითვლება. შენობას რესტავრაცია 1976 წელს ჩაუტარდა. მუზეუმის კოლექცია გამოფენილია ქრონოლოგიურ და თემატურ ფორმატში, და ამგვარად მნახველი ამერიკის ხელოვნების ისტორიას ეცნობა 1760 წლიდან დღემდე.

დაფუძნებიდან აკადემია აგროვებდა წამყვან ამერიკელ ხელოვანთა, ისევე როგორც თავად სკოლის გამოჩენილ კურსდამთავრებულთა ნამუშევრებს. 1811-1969 წლებში აკადემია ორგანიზებას უწევდა მნიშვნელოვან ყოველწლიურ გამოფენებს საიდანაც მნიშვნელოვან ახალ ნიმუშებს იძენდა. ამ საქმეში დიდი წვლილი მიუძღვის აკადემიის მმართველ დირექტორს 1892-1905 წლებში ჰარისონ მორისს. მის პერიოდში შეძენილ ხელოვნების ქმნილებათა შორისაა სესილია ბოს, უილიამ მერიტ ჩეიზის, ფრენკ დუვენეკის, თომას იკინსის, უინსლოუ ჰომერის, ჩაილდ ჰასამია და ედმუნდ ტარბელის ნამუშევრები.

1876 წელს აკადემიის ყოფილი სტუდენტი თომას იკინსი ინსტიტუტში დაბრუნდა მასწავლებლის სახით და სრულიად განაახლა სასწავლო კურიკულუმი, რომელიც სკოლას დღემდე შემორჩა. სტუდენტები სერტიფიცირების პროგრამაში სწავლობენ ხატვის, ხაზვის, სკულპტურისა და ლითოგრაფიის საფუძვლებს ორი წლის განმავლობაში, რის შემდეგაც ორი წელი თავისუფალ სწავლებაზე გადადიან ფაკულტეტის კრიტიკოსთა და ხელოვნებათმცოდნეთა ხელმძღვანელობით.

აკადემია დღესაც ინარჩუნებს აგრესიული კოლექციონიზმის ტრადიციას და განაგრძობს თანამედროვე ამერიკელ ხელოვანთა ნამუშევრების შეძენას.

აკადემიის კვალიფიცირებულ სტუდენტებს შესაძლებლობა აქვთ პარალელურად სახვითი ხელოვნების ბაკალავრის ხარისხი მიიღონ პენსილვანიის უნივერსიტეტში. ეს ორი სასწავლო დაწესებულება მჭიდროდ თანამშრომლობს ერთმანეთთან, რაც საშუალებას აძლევს სტუდენტებს აივი ლიგის ხარისხი მიიღონ აკადემიის დიპლომთან ერთად. აკადემია ასევე ცნობილია ძლიერი სამაგისტრო პროგრამით, ინტენსიური სწავლისშემდგომი დახელოვნების კურსებითა და ასევე სპეციალური პროგრამებით ბავშვებისა და ოჯახებისთვის. ხელოვნების განვითარებისთვის საკუთარი წვლილისთვის აკადემია 2005 წელს ეროვნული ხელოვნების მედალით დაჯილდოვდა აკადემიის ორასი წლის იუბილესთან დაკავშირებით.