ჭანგიე

ჭანგიე , წარსულში რომანიზებული როგორც ჩანგიე და ასევე ცნობილი, როგორც კანჩოუ — პრეფექტურის დონის ქალაქი ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკაში, კანსუს პროვინციის ცენტრალურ ნაწილში. ჩრდილოეთით ესაზღვრება შიდა მონღოლეთს, ხოლო სამხრეთით - ცინგხაის. ქალაქის ცენტრალური რაიონია კანჭოუ, რომელიც ადრე დასავლეთ სიას დინასტიის ქალაქი და დასავლეთ ჩინეთის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ავანპოსტი იყო.

სახელწოდება
მიუხედავად იმისა, რომ ჭანგიე უძველესი სახელია, ქალაქი ადრე კანჭოუს სახელითაც იყო ცნობილი, რომელსაც სახელი მისი ოაზისის ტკბილი წყლების (ჩინურად: ; ფინინი: ) მიხედვით დაერქვა. ალტერნატიული თეორიის თანახმად, „კანი“ ქალაქთან ახლოს მდებარე კანჭუნის ბორცვიდან მომდინარეობს. პროვინციის სახელწოდება კანჭოუსა და სუჭოუს (თანამედროვე ჯიოუციუენი) შერწყმიდან მომდინარეობს. ქალაქის სახელი მარკო პოლოს „მოგზაურობაში“ კამპიჩუს სახელით გვხვდება.[3]

ჭანგიეს სარდლობა დასავლეთ ხანის მიერ ძვ. წ. 111 წელს დაარსდა, მისი ცენტრი თანამედროვე ვუვეის ადგილას მდებარეობდა. ჭანგიეს ეტიმოლოგია გაურკვეველია. პოპულარული თეორია ჭანგიეს განმარტავს, როგორც „გაშლილ მკლავს“, რომელიც აღებულია ფრაზიდან „ქვეყნის მკლავის დასავლეთ სამეფომდე გაშლა“ (，), რომელიც ხანის წიგნში არის აღწერილი.

ისტორია
ჭანგიე მდებარეობს ხესის კორიდორის ცენტრში. არეა ჩინეთის ავანპოსტი იყო და იცავდა სახელმწიფოს ჩრდილო-აღმოსავლელი მომთაბარეებისგან და არმიებს გზას უხსნიდა ტარიმის რეზერვუარისკენ. დასავლეთ ხანის დინასტიის დროს, ხანის არმიები ხშირად ებრძოდნენ სიონგნუს ძალებს ამ არეალში. ქალაქი ასევე წარმოადგენდა აბრეშუმის გზის მნიშვნელოვან ავანპოსტს. მონღოლების მიერ დაპყრობამდე ძირითადად დასავლეთ სიას დინასტიის, მანამდე კი, მე-10 საუკუნემდე, უიღურების მმართველობის ქვეშ იყო. ქალაქის კავშირი უიღურების ქოჩოს სახელმწიფოსთან სადავოა, მაგრამ შეიძლება მისი ვასალი იყო. ნათქვამია, რომ იუენის დინასტიის იმპერატორი ყუბილაი ჭანგიეში, ტაფუს ტაძარში დაიბადა. ტაძარში ვხვდებით ჩინეთის ყველაზე დიდ მწოლიარე ბუდას. მარკო პოლოს ჩანაწერების თანახმად, მან ჩინეთში მოგზაურობის დროს ჭანგიეში დაახლოებით ერთი წელი გაატარა.

პაპაოს მთების ნაძვის ტყეები (ცილიენის ქედის ნაწილი) მანამდე კანჭოუს მთავარი მდინარის, ხეი შუეის ან რუოს დინებას არეგულირებდა. წყლის შენარჩუნებით მთა ქალაქს თავიდან აცილებდა ნადნობი წყლის მიერ გამოწვეულ წყალდიდობებსა და ზაფხულში გვალვას. მიუხედავად ტყის შენახვის რეკომენდაციებისა, ცინგის დინასტიის დროს სატელეგრაფო ხაზებისა და ბოძების მონტაჟისას, საიმპერატორო თანამდებობის პირმა გასცა ტყის გაჩეხვის ბრძანება. თითქმის მაშინვე, რეგიონი გახდა მოწყვლადი წყალდიდობებისა და გვალვების მიმართ.

1879 წელს ქალაქში ჩავიდნენ ქრისტიანი მისიონერები, მას შემდეგ რაც სუჭოუში, დღევანდელ ძიოუციუენში ცხოვრება ძალიან სახიფათო გახდა.

ადმინისტრაცია
ჭანგიე მოიცავს ერთ ურბანულ რაიონს, 4 ოლქს, ერთ ავტონომიურ ოლქს, 97 ქალაქსა და 978 სოფელს.

გეოგრაფია
ჭანგიე მდებარეობს ცენტრალურ განსუში, ხესის დერეფნის გასწვრივ და მისი ფართობია 42,000 კმ². მოიცავს პროვინციის მთელ სიგანეს, ჩრდილოეთით შიდა მონღოლეთიდან სამხრეთით ცინგხაისკენაა გადაჭიმული, თუმცა მისი ურბანული ცენტრი კანჭოუშია, მდინარე რუოს ანუ ხეის მიერ წარმოქმნილ ოაზისში. მისი ნაკადულები, მზიანი კლიმატი და ნაყოფიერი ნიადაგი მას მნიშვნელოვან რეგიონულ სასოფლო-სამეურნეო ცენტრად აქცევს, თუმცა საუკუნეში ტყის გადაჭარბებული გაშენების შედეგად სერიოზულად დაზიანდა.

ჭანგიე ტანსიას ეროვნული გეოლოგიური პარკი მდებარეობს ჭანგიეს ლინძესა და სიუნანის ოლქებში, ქალაქის ცენტრიდან დასავლეთით 30 კილომეტრში. ცნობილია თავისი ფერადი კლდოვანი წარმონაქმნებით და ჩინური მედიის მიერ ჩინეთის ერთ-ერთ ულამაზეს ლანდშაფტად არის აღიარებული.

განათლება
ხესის უნივერსიტეტი ჭანგიეში მდებარეობს. უნივერსიტეტში დაახლოებით 10,000 სტუდენტი სწავლობს.

სპორტი
ჭანგიე ჩინეთის რალის ჩემპიონატის რაუნდს 2011 წლიდან მასპინძლობს. ის ქალაქის ჩრდილოეთით და სამხრეთით მდებარე უდაბნოებში სპეციალურად აშენებულ გზებზე იმართება. ღონისძიება რეგულარულად 100-ზე მეტ მონაწილეს იზიდავს, მათ შორის საერთაშორისო მრბოლელებს. ქალაქში ასევე აშენდა სტადიონი.

დემოგრაფია
2020 წლის მეშვიდე ეროვნული აღწერის მონაცემებით, ქალაქის მუდმივი მოსახლეობა (ხუქოუ) 1,131,016 ადამიანს შეადგენდა. 2010 წლის მეექვსე ეროვნული აღწერის დროს 1,199,515 მოსახლესთან შედარებით, 68,499 ადამიანით ნაკლები ცხოვრობდა, ანუ საშუალო წლიური კლება 0.59 პროცენტი იყო.