არაგვის ერისთავები

არაგვის ერისთავები — ქართული თავადური და დიდებული საგვარეულო; გვარადქცეული თანამდებობა. აღმოსავლეთ საქართველოს (ქართლ-კახეთი) ყველაზე გავლენიანი საგვარეულო. ისინი იყვნენ არაგვის ერისთავები - ნახევარამდე. შემდგომში მათ არაგვის საერისთავო სათავადოდ აქციეს (თუმცა ეს შაბურისძეებმაც გააკეთეს თავისი მმართველობის დროს).' საუკუნიდან, სარგებლობენ რა საგარეო და საშინაო პირობების გართულებით, პატარა ლიახვის ხეობაში მცხოვრები აზნაური სიდამონისძენი და ამიერიდან ორი საერისთავო ერთ საერისთავოდ –– არაგვის საერისთავოდ რომელმაც ოსური ჯარით დაიპყრო დუშეთი და ბაზალეთი. ვახუშტი ბატონიშვილიც არაგვის ერისთავთა წინაპრად ასახელებს წარჩინებულ ოს სიდამონს, საუკუნიდან არაგვის ერისთავები უკვე დიდი და გავლენიანი თავადები იყვნენ, რომელთაც მეფის წინაშე სამოხელეო ვალდებულებები მოხსნილი ჰქონდათ. ფაქტია, რომ შაბურისძეების შემდეგ თანამდებობაზე ჩნდებიან ოსი ვანათელი აზნაურები არაგვის საერისთავოს გლეხთა აჯანყებაში 1743 წელს ამოხებულებმა მოკლეს არაგვის უკანასკნელი დე-ფაქტო მთავარი, ბეჟან არაგვის ერისთავი. ნადირ-შაჰმა თეიმურაზ 1742-1743 წ. ერთგულების გამო (სიდამონ-ერისთავები ოსმალებს მიემხრნენ) დააჯილდოვა და არაგვი გადასცა. გვარები რუსიფიცრებული იყო .

არაგვის ერისთავებისა და სიდამონ-ერისთავების გერბი
არაგვის ერისთვების გერბი
ფარი ოთხი კუთხეებისგან შედგება, შუაში პატარა ფარით. პირველ ვერცხლის ნაწილში გამოსახულია იმავე საფარით ცისფერთვალება მაგიდა, რომელზედაც დევს შავი მახვილი ოქროს სახელურით. პირველი ნაწილის მწვანე თავში მწოლიარე ოქროს ლომი ალისფერი თვალებითა და ენით. მეორე და მესამე შავ ნაწილებში ვერცხლის სამკოშკიანი ციხე-სიმაგრეა ალისფერი ნაკერებით და ღია კარიბჭე-ფანჯრებით, შუა კოშკი ოქროს ნახევარმთვარით მაღლა დგას, ციხის გვერდებზე ორი ოქროს შუბი. მეოთხე ვერცხლის ნაწილში ცისფერი ტალღოვანი სარტყელია. შუა მცირე ფარში საქართველოს გერბია: ოქროსფერ ველზე წმინდა დიდმოწამე და გამარჯვებული გიორგი ლურჯ იარაღში ოქროს ჯვრით მკერდზე, ალისფერ ფარში, იისფერ შავ ცხენზე მჯდომარე; ოქროსფერი ფრთით, ალისფერი შუბით მწვანე შავი ფრთებით, ალისფერი თვალებით და დრაკონის ენით. ფარი გვირგვინდება კეთილშობილი გვირგვინოსანი ჩაფხუტით. ქერქი: სირაქლემას სამი ვერცხლის ბუმბული, მათზე ჯვარედინი ორი შავი ხმალი ოქროს სახელურებით. დასახელება: ცისფერი, ვერცხლით შემოსილი. ფარის დამჭერები: ორი ქართველი ეროვნული სამოსით. გერბს ამშვენებს სამთავრო მანტია და გვირგვინდება თავადური გვირგვინით.

ერისთავების გერბი
სიდამონიძეების გერბის აღწერა (საათის ისრის მიმართულებით):

გერბის ფარი ოთხ ნაწილად გაყოფილია:

პირველ ნაწილში, შავ ფონზე — ოქროსფერი ციხე-სიმაგრე, რომელსაც ოქროსფერივე შუბები "იცავენ"; ციხე-სიმაგრის თავი მორთულია გვირგვინით.
მეორე ნაწილში, ლურჯ ფონზე — ღრუბელიდან ანთროპოლოგიური ხელი უშვებს ოქროსფერ მშვილდის ისარს ხელს.
მესამე ნაწილში, კვლავ შავ ფონზე — თეთრი გარეული ყვითელთვალა ტახი.
მეოთხე ნაწილში, ლურჯ ფონზე — თეთრ ცხენზე ამხედრებული მხედარი; ცხენის აღკაზმულობა და მხედრის შუბიც — ოქროსფერი.

ცენტრში გამოსახულია ოქროსფერი დამოკლებული კლანჭიანი ჯვარი.

ამ უკანასკნელი განშტოებისთვის, რუსეთის იმპერატორებს გერბი არ დამუტკიცებიათ. სამაგიეროდ გვაქვს მათი საგვარეულო გერბი, რომელიც ზემოთ არის აღწერილი.

ცნობილი წარმომადგენლბი
ბეჟან არაგვის ერისთავი — არაგვის ერისთავი 1741-1743 წლებში. 1742 მიემხრო გივი ამილახვარის აჯანყებას. იმავე წელს აუჯანყდნენ და თავს დაესხნენ მისივე ყმები, მაგრამ სიკვდილს გადარჩა. 1743 წელს გლეხთა მორიგი გამოსვლების დროს მოკლეს.
ბაინდურ არაგვის ერისთავი - საუკუნის ნახევრის და საუკუნის დასაწყისის მოღვაწე, ძე რევაზ არაგვის ერისთავისა. 1696 წელს ერეკლე -მა დანიშნა ერისთავად.
ბარძიმ არაგვის ერისთვისშვილი — პოლიტიკური მოღვაწე, ქართლის მსაჯულთუხუცესი (მდივანბეგი) 1688-1692 წწ.;
გიორგი სიდამონიძე — ქართველი გენერალი ჩინეთის არმიაში. ჩინეთში ცნობილია, როგორც სი და მა;
ვალერიან სიდამონ-ერისთავი — ქართველი მხატვარი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე, პროფესორი (1938);
კვიპრიანე სამთავნელი — საუკუნის პირველი ნახევრის ქართველი საეკლესიო მოღვაწე (სამთავისის ეპისკოპოსი), მთარგმნელი. წარმოშობით დიდგვაროვანი, არაგვის ერისთავთა ოჯახისშვილი.
ეფრემ (სიდამონიძე) — ქართველი სასულიერო და საზოგადო მოღვაწე, სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი და მცხეთა-თბილისის მთავარეპისკოპოსი 1960-1972 წლებში;
რაფიელ ერისთავი — ქართველი პოეტი, დრამატურგი, ლექსიკოლოგი, პუბლიცისტი, ისტორიკოსი და ეთნოგრაფი;
კონსტანტინე სიდამონ–ერისთავი — ქართული წარმოშობის ამერიკელი იურისტი, პოლიტიკოსი, ნიუ-იორკის ვიცე-მერი (1967-1973 წწ.).