iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სარაჯი

სარაჯი — მეომაგირე, უნაგირისა და მისი მოსამართავის დამამზადებელი ხელოსანი.

თვითონ უნაგირი მრავალი ნაჭრისაგან შედგებოდა, კეხი კი ცალკე მზადდებოდა ხისაგან. უზანგს და ლაგამს მოსევადებულ ვერცხლს უკეთებდნენ. უნაგირის ტყავი ფაბრიკული წარმოშობის იყო (ეგრეთ წოდებული „შიგრინის ტყავი“). მოსართავის ღვედის ტყავს სარაჯი თვითონ ამზადებდა ხარის ტყავისაგან. ხარის ტყავს ოთხად ჭრიდნენ, რეცხავდნენ მერე სპეციალურ ხელსაწყოში — „პაჭაჭებში“ — ჭიმავდნენ, შემდეგ სათანადოდ სპეციალურ მანქანაში ზელდნენ ძროხის ქონით, მერე თბილ წყალში გარეცხავდნენ, გააშრობდნენ და ისევ „პაჭაჭებში“ ჩადებდნენ გასასწორებლად.

დამუშავებული ტყავის საუკეთესო ნაწილს მოსართავად ხმარობდნენ, სხვა ნაწილებს კი — აღვირისა და მოსაჭერისათვის. სარაჯი ამზადებდა აგრეთვე ქართულ ქამრებს, რომელთაც თითბრისა და ვერცხლის შესაკრავი ჰქონდათ, ურმის შოლტებს და მათრახს. ჰყავდათ თავისი ამქარი.
თბილისის პოლიცმაისტერი

თბილისის პოლიცმაისტერი — ქალაქის საპოლიციო სამსახურის უფროსი. თანამდებობა თბილისში დაწესდა 1802 წელს. მას ემორჩილებოდა საქალაქო პოლიცია. პოლიცმაისტერი ექვემდებარებოდა ქალაქის კომენდანტს. საქალაქო პოლიციის სამმართველოში კომენდანტთან ერთად მონაწილეობდა საპოლიციო საქმეთა გადაწყვეტაში. ერთხანს ამ თანამდებობაზე ნაცვლის სახელით ქართველი თავად-აზნაურობის წარმომადგენლები ინიშნებოდნენ, შემდეგ კი — რუსი მოხელეები. არსებობდა 1917 წლამდე.
ვაზის დაავადებათა მებრძოლი კომისია

ვაზის დაავადებასთან მებრძოლი კომისია — დაარსდა 1841 წელს თბილისში. კომისია მიზნად ისახავდა ფილოქსერის მოსპობას, თვალყურს ადევნებდა ვაზის დაავადებათა გავრცელებას და ატარებდა ღონისძიებებს მათ აღსაკვეთად. მავნებლების წინააღმდეგ საბრძოლველად იყენებდა შხამების შესხურებას, დატბორვასა და სხვა მეთოდებს. დიდი მუშაობა ჩაატარა აგრეთვე სოკოვან დაავადებათა სალიკვიდაციოდ. კომისიამ იარსება საუკუნის ბოლომდე.
პატარა ლილოს სამაროვანი

პატარა ლილოს სამაროვანი — გვიანდელი ბრინჯაოს – ადრინდელი რკინის ხანის (ძვ. წ. – საუკუნეები) ძეგლი სოფელ პატარა ლილოს ტერიტორიაზე (ახლანდ. თბილისის საზღვრებში). სამარხებში აღმოჩნდა აღმოსავლურ-ქართული ბრინჯაოს სატევრები, ბრინჯაოს მთლიანადსხმული შუბისპირი, რომლის მასრაზე ორი რელიეფური სალტეა. ლეგად გამომწვარი თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები მიეკუთვნება ე.წ. სამთავრული კულტურის წრეს.
მწიგნობართა ასოციაცია

მწიგნობართა ასოციაცია  — ილია ჭავჭავაძის სახელობის ასოციაცია საქართველოში რომელიც პროპაგანდას უწევს

დაარსდა 1974 როგორც საქართველოს წიგნის მოყვარულთა საზოგადოება, 1988 მიენიჭა ილია ჭავჭავაძის სახელი; 1998 წელს ეწოდა მწიგნობართა ასოციაცია აქვს ავტონომიურ რესპუბლიკების, საქალაქო და რაიონული ორგანიზაციები, აგრეთვე წარმოება-დაწესებულებებში, საშუალო სკოლებში, საშუალო სპეციალურ და უმაღლეს სასწავლებლებში მწიგნობართა კლუბები. ასოციაცია ატარებს სხვადასხვა სახის მასობრივ ღონისძიებას: წიგნის პრე
ზენტაციას, განხილვას, ვიქტორინა კონკურსს, შეხვედრას ავტორებთან; გამოსცემს მინიატურულ სასაჩუქრო წიგნებს.
1980 წლიდან გამოდის ალმანახი „მწიგნობარი“ (სულ გამოცემულია 19 ნომერი). 2000 ასოციაციაში იყო 90 ათ. წევრი. 1992 წლიდან მწიგნობართა ასოციაცია საერთაშორისო მწიგნობართა კავშირის (მოსკოვი) წევრია.
მუშტი-კრივი

მუშტი-კრივი — სპორტის ხალხური სახეობა, საქართველოში უფრო ქალაქის მოსახლეობაში, ხელოსანთა და წვრილ ვაჭართა შორის იყო გავრცელებული. არსებობდა

მუშტი-კრივის ნაირსახეობები — კრივი ცალიხელით, ხის ხმლებით, შურდულებით და ა.შ. თბილისის უბნებსა და მიმდებარე სოფლებს მოკრივეთა საკუთარი დასები გამოჰყავდათ. მუშტი-კრივი მთავრდებოდა ბრძოლის ველიდან ერთ-ერთი მხარის გაძევებით, ანდა რომელიმე ფალავნის გახწევით მეტოქის განლაგების ბოლომდე.
კრივში შეჯიბრების დროს ქალაქი ორ ნაწილად იყოფოდა. ავდარის ჩრდილოეთი ნაწილი, ჩუღურეთი, კუკია, გარეთუბანი, მთაწმინდა და ქალაქის ნაწილი სიონიდან ფეთხაინამდე იყო ზემო უბანი, ხარფუხი, ავლაბარი და შავი სოფელი — ქვემო უბანი. მცირე მასშტაბის კრივი ხშირად იმართებოდა სალაყბოზე, ჭირიან თხევში, ნახშირის უბანში და სხვა ადგილებში. კრივი ყეენობის ერთ-ერთი დამამთავრებელი ეპიზოდი იყო.

 საუკუნეში თბილისში კრივის ორი სახეობა იყო განსაკუთრებით პოპულარული: ჩვეულებრივი მუშტი-კრივი და „სალდასტის კრივი“ არის ხის ხმლებით ბრძოლა, თავისებური სამხედრო თამაში. პირველი, როგორც წესი, ტარდებოდა ზაფხულობით, ქალაქის ქუჩებში,მეორე კი — ზამთრობით, ქალაქ გარეთ, ბოტანიკური ბაღის, მახლობლათ, და ბახნის ხევში.

მსგავსი შერკინებები ხშირად არაორგანიზებულად ტარდებოდა, იყო მსხვერპლიც. ამის გამო საუკუნეში ხელისუფლებამ რამდენიმეჯერ სცადა მისი აკრძალვა, საბოლოოდ მუშტი-კრივი ოფიციალურად აიკრძალა საუკუნის დასასრულს.
საქართველოს კოსმოსურ ნაგებობათა ინსტიტუტი

საქართველოს კოსმოსურ ნაგებობათა ინსტიტუტი — საქართველოს სამეცნიერო-კვლევითი და საპროექტო - საკონსტრუქტორო დაწესებულება. ინსტიტუტის გენერალური კონსტრუქტორი და გენერალური დირექტორია ე. მეძმარიშვილი, რომლის ხელმძღვანებლობით 1979 წელს შეიქმნა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სტუდენტთა საპროექტო ბიურო „მშენებლობა“, შემდგომში მათ კოსმოსურ ნაგებობათა ინსტიტუტი ეწოდათ. ინსტიტუტის თეორიული და ექსპერიმენტული კვლევის, კონსტრუირებისა და პროექტირების სტრუქტურები განლაგებულია საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის შენობაში.

2000 წელს ევროპულმა კოსმოსურმა სააგენტომ აღიარა ქართული კოსმოსური ტექნოლოგიები. ამის საფუძველზე დიდი კოსმოსური რადიოტექნიკური სატელიტების მშენებლობისთვის დაიდო ხელშეკრულება რუსულ ქართულ და იტალიურ მხარეებს შორის. კოსმოსურ ნაგებობათა ინსტიტუტი საზღვარგარეთ ურთიერთობებისთვის იყენებს მათ დაფუძნებულ კომპაია „საქართველოს პოლიტექნიკურ ინტელექტს“.

აქ აღიზარდა მრავალი მეცნიერებათა კანდიდატი და დოქტორი.
ეკატერინე სატინა

ეკატერინე სატინა (სურგუნოვა) (დ. 1892 — გ. 1974) — რუსი საბჭოთა მსახიობი, საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1943).

პეტერბურგის ა. პეტროვსკის სასცენო ხელოვნების სკოლის დამთავრების შემდეგ (1913-1915) მსახიობად მუშაობდა ნოვგოროდის, ბობრუისკის, ფსკოვისა და სხვა თეატრებში. 1915–1931 წლებში რუსთაველის თეატრის საზოგადოების არტისტული ამხანაგობის (თბილისი) დასში და წითელარმიელთა სახლის თეატრში იყო, ხოლო 1932–1962 წლებში — თბილისის ალექსანდრე გრიბოედოვის სახელობის თეატრში. სატინას ხელოვნებისათვის ნიშანდობლივი იყო აქტიორული ოსტატობის მაღალი ტექნიკა. ასრულებდა სახასიათო, კომედიურ და დრამატულ როლებს: ვასა ჟელეზნოვა (მაქსიმ გორკის „ვასა ჟელეზნოვა“), ანა ანდრეევნა (ნიკოლოზ გოგოლის „რევიზორი“), ოგუდალოვა, კრუჩინინა (ალექსანდრე ოსტროვსკის „უმზითვო“, „უდანაშაულო დამნაშავენი“), არკადინა (ანტონ ჩეხოვის „თოლია“), ზაბელინა (ნ. ოგოდინის „კრემლის კურანტები“), მურზავეცკაია, მამაევა (ალექსანდრე ოსტროვსკის „მგლები და ცხვრები“, „ზოგჯერ ბრძენიც შეცდება“), ვარო (ოთარ ჩიჯავაძის „თხუნელა“), ავდოტია (სერგეი ნაიდენოვის „ვანიუვშენის ოჯახი“), მადამ ბრიდო (ონორე დე ბალზაკის „პროვინციური ისტორია“), კოლოკოლნიკოვა (ა. შტეინის „პერსონალური საქმე“) და სხვ. 1924 წლიდან იღებდნენ კინოში. 1918 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიკურ მოღვაწეობას. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

ჯილდოები და აღიარება
1940 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
1943 — საქართველოს სახალხო არტისტი
ფაზისი (ვაჟთა ვოკალური ანსამბლი)

ფაზისი (ვაჟთა ვოკალური ანსამბლი) — ვაჟთა ვოკალური ანსამბლი, ჩამოყალიბდა 1976 წელს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიასთან. დაარსებიდან 1983 წლამდე ანსამბლს ხელმძღვანელობდა რ. გოგოლაშვილი („ფაზისის“ შექმნაში განსაკუთრებული წვლილი მიუძღვის ენათმეცნიერ ჯ. ღვინჯილიასაც); 1984 წლიდან „ფაზისის“ სამხატვრო ხელმძღვანელია ჯ. ყოლბაია. ანსამბლის ძირითად შემადგენლობასთან ერთად (რ. მდინარაძე, დ. კვინიკაძე, რ. გამყრელიძე, ა. შურღაია, მ. ჩიქვილაძე, ზ. გოგოლაშვილი, ნ. ბარათაშვილი, რ. ჭკადუა) წლების მანძილზე არაერთმა მომღერალმა იღვაწა, რომლებიც შემდგომში წარმატებით გამოდიოდნენ როგორც ხალხურ, ისე კლასიკური ჟანრში, (მათ შორის იყო პოპულარული მომღერალი გოგი დოლიძე). „ფაზისი“ წარმატებით ასრულებს უძველეს ქართულ ხალხურ სიმღერებს და საგალობლებს, აგრეთვე ქართულ კომპოზიტორთა ნაწარმოებებს. ანსამბლის შესრულება ხასიათდება მაღალაი პროფესიული კულტურით, დახვეწილი, ფაქიზი გემოვნებით, ეროვნული კოლორიტის გრძნობით. 1999 წელს ნიდერლანდების ქალაქ როტერდამში გამოვიდა „ფაზისის“ კომპაქტ-დისკი (21 ხალხური სიმღერა და ა. მაჭავარიანის „დოლურა“), ამავე წელს გამოვიდა ქართული საგალობლები „ქრისტე-2000“ ანსაბლის შესრულებით. „ფაზისი“ საგასტროლოდ იყო საზღვარგარეთის მრავალ ქვეყანაში (ავსტრია, იტალია, გერმანია, საფრანგეთი, შვედეთი, შვეიცარია, ნორვეგია, სირია, იორდანია და სხვა).
თბილისის ონკოლოგიის ნაციონალური ცენტრი

თბილისის ონკოლოგიის ნაციონალური ცენტრი — საქართველოში წამყვანი სამეცნიერო-კვლევითი და საორგანიზაციო-მეთოდური ცენტრი ონკოლოგიაში, სამედიცინო რადიოლოგიასა და რენტგენოლოგიაში. დაარსდა როგორც ონკოლოგიის სამეცნიერო ცენტრი 1997 წელს ონკოლოგიის და სამედიცინო რენტგენო-რადიოლოგიის
სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტების რესპუბლიკურისა და თბილისის ონკოლოგიური დისპანსერების გაერთიანებით. ცენტრს ხელმძღვანელობდა პროფესორი ლ. შარაშიძე (1977–88), 1988 წლიდან ცენტრის დირექტორი იყო
რ. ვეფხვაძე, ხოლო 1999 წლიდან ცენტრში შექმნილი ( სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარე — პრეზიდენტი. 1993 წლიდან ონკოლოგიის ნაციონალური ცენტრი, ატარებს ა. ღვამიჩავას სახელს. ცენტრის სტრუქტურაშია 18 კლინიკური, 6 ექსპერიმენტული განყოფილება, 9 დიაგნოსტიკური ლაბორატორია. ცენტრი მუშაობს შემდეგ - პრობლემატიკაზე; ავთვისებიანი სიმსივნის ეტიოპათოგენეზი, სიმსივნური დაავადების დიაგნოსტიკა, ავთვისებიანი სიმსივნის ქირურგიული, კომბინირებული და კომპლექსური მკურნალობა, სიმსივნის საწინააღმდეგო ახალი შენაერთების შემუშავება, ავთვისებიანი სიმსივნის ეპიდემიოლოგია და კიბოს საწინააღმდეგო ბრძოლის ორგანიზაცია, სამედიცინო რადიოლოგიისა და რენტგენოლოგიის მეცნიერული საფუძვლები. სხვადასხვა ლოკალიზაციის სიმსივნეების ადრეული დაგნოსტიკისა და ჩატარებული მკურნალობის ეფექტურობის შეფასებისთვის დანერგილია რამდენიმე კომპლექსური ბიოქიმიური ტესტი. სიმსივნის ეპიდემიოლოგიისა და სიმსივნის საწინააღმდეგო ბრძოლის ორგანიზაციის აქტუალური საკითხების შესწავლის საფუძველზე შემუშავებულია რიგი რეკომენდაციები და ღონისძიებები. საქართველოს მოსახლეობის ავადობისა და სიკვდილიანობის შესწავლამ გამოავლინა ავთვისებიანი სიმსივნის გავრცელება სამხარეო პათოლოგიათა ადმინისტრაციული რაიონებისა და ეთნიკური ჯგუფების მიხედვით. დამუშავებულია ქალთა ღრმა პროფილაქტიკური გასინჯვის ახალი ორეტაპიანი ფორმა, რომელიც მიმართულია ქალთა გენიტალიის კიბოსწინარე დაავადებებისა და კიბოს ადრეული გამოვლენისთვის. მასობრივი პროფილაქტიკური გასინჯვისთვის შემუშავებული და დანერგილია სარძევე ჯირკვლის კიბოს ადრეული ფორმების დროს თერმოდიაგნოსტიკის მეთოდი ელექტრონულ-გამოთვლითი მანქანების გამოყენებით. ტარდება მეცნიერული კვლევა სამედიცინო რენტგენო-რადიოლოგიაში. კერძოდ, თერმოგრაფიის როლის შესწავლა სხივური თერაპიის დაგეგმარებისა და კორექტირებისთვის. ონკოლოგიის ნაციონალურ ცენტრში შემუშავებული და დანერგილია რეკონსტრუქციული ოპერაციები. ექსპერიმენტული ონკოლოგიის განყოფილებაში, პირველად მსოფლიოში, მიღებულია მაიმუნების საყლაპავის, კუჭის, თირკმლების და ნერვული სისტემის სიმსივნის მოდელები. შვილი, ონკოლოგიის ნაციონალური ცენტრს დამყარებული აქვს საერთაშორისო კონტაქტები სანქტ-პეტერბურგის ონკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტთან იტალიის ქალაქ გენუის ონკოლოგიის სამეცნიერო ცენტრთან, გერმანიის ტიუბინგენის უნივერსიტეტის ბავშვთა კლინიკასთან და აშშ-ის კიბოს ნაციონალურ ცენტრთან.
თბილისის რესტორნები

საუკუნის ნახევარში და შემდეგაც თბილისში მრავლად იყო რესტორნები. ხშირად ერთსა და იმავე ადგილას არსებული რესტორანი დროთა განმავლობაში იცვლიდა სახეს. ისეთ რესტორანს ძველი დროისთვის რომ გაეძლოს და დღესაც ფუნქციონირებდეს, ვეღარ შეხვდებით. ძველ რესტორნებში ამჟამად სხვადასხვა დანიშნულების დაწესებულება-ორგანიზაციებია განთავსებული, რესტორნებსაც რესტორნებთან არავითარი კავშირი აღარ აქვთ. თბილისის ცნობილი რესტორნები იყო: „ოდესსკაია“ (1846, ალექსანდრეს მოედანი); დიუბეკის (1846), ფელიეტის (1846) — ერევანსკის (ახლანდელი თავისეფლების) მოედანი. ბლიუშეს (1851) — ნიკოლოზის მოედანი; ხარინის რუსული ტრაქტირი (1851) დიდი — (ერევანსკის მოედანი); ფინკეს 1851 — ატამანის ახლანდელი ლადო გუდიაშვილის ქუჩა; ფინკეს (1855) — განის, ახლანდელი გალაკტიონის ქუჩა. ორთაჭალის ბაღში იდგა რესტორანი „ელდორადო“, მთაწმინდაზე კი — „განდეგილი“. თუ - საუკუნეების დამდეგს თბილისის ძველ უბნებში საქეიფო და დროის გასატარებელი ადგილი ისევ დარაბიანი დუქნები და სარდაფები იყო, თბილისის ახლანდელ უბნებში ჯერ „რესტორაციის“, მოგვიანებით კი რესტორნის სახელით იხსნებოდა ახალ-ახალი დროის სატარებელი და გასართობი სახლები. აღსანიშნავია, რომ თავდაპირველად თბილისში აგებულ სასტუმროებს თან ჰქონდათ რესტორნები. სასტუმროების პირველი სართული მერე და მერე დაეთმო რესტორნებს. მაგალითად, სასტუმრო „ორიენტის“ პირველი სართული ჯერ სავაჭრო მაღაზიებს ეჭირათ. მათი ადგილი რესტორნებმა მოგვიანებით დაიკავა. სასტუმროების გარდა, რესტორნები თბილისის ახალ უბნებშიც საცხოვრებელი სახლების სარდაფებში იყო განთავსებული — „სიმპატია“, „სიცოცხლე“, „გემო“ და ა. შ. ორთაჭალის ბაღების გარდა თბილისელები ზაფხულის ცხელ დღეებში - მიჯნაზე საქეიფოდ და გასართობად მიეშურებოდნენ ჯერ კიდევ ქალაქიდან მოშორებით მდებარე „მუშთაიდის ბაღში“. საუკუნეში თბილისში ჩამოსული ერთი მოგზაური მოგვითხრობს:

- საუკუნეების მიჯნაზე მუშთაიდის ბაღი თბილისელმა მოქალაქემ გორგიჯანიძემ შეისყიდა და ამის შემდეგ ბაღს ხშირად გორგიჯანიძის ან გორგიჯანოვის ბაღსაც ეძახდნენ. ძველი პრესის ფურცლებზე ხშირად ქვეყნდებოდა ასეთი განცხადება:
ანა სოფია რევენტლოვი

ანა სოფია რევენტლოვი (, ; დ. 16 აპრილი, 1693 — გ. 7 იანვარი, 1743) — დანიისა და ნორვეგიის დედოფალი 1721-30 წლებში როგორც ფრედერიკ -ის მესამე ცოლი. რევენტლოვის გრაფ კონრად ფონ რევენტლოვის ასული.

ბიოგრაფია
ანა სოფია დაიბადა 1693 წლის 16 აპრილს კლაუსჰოლმის სასახლეში. იგი იყო რევენტლოვის გრაფ კონრადისა და მისი მეორე ცოლის, სოფია ამალია ჰანის ასული. მას მამამისის პირველი ქორწინებიდან ერთი ნახევარ-და და ერთი ნახევარ-ძმა ჰყავდა.

1711 წელს, ანა სოფიამ ჩოგბურთის თამაშისას გაიცნო დანიისა და ნორვეგიის მეფე ფრედერიკ , რომელსაც იგი თავდავიწყებით შეუყვარდა. ამ დროისათვის ფრედერიკი უკვე იყო დაქორწინებული დედოფალ ლუიზა მეკლენბურგ-გიუსტროველზე და ერთხელ დაქვრივებულიც იყო, ამიტომაც ანა სოფიას პირდაპირ ცოლად ვერ შეირთავდა. ამის გამო, 1712 წელს მეფე მასზე მორგანატიკულად დაქორწინდა, ანუ იგი მეფის ცოლი იყო, მაგრამ არა დედოფალი. ამრიგად ფრედერიკ ორცოლიანი მამაკაცი გახდა, უკვე მეორედ. ამის შემდეგ მან ანა სოფიას შლეზვიგის ჰერცოგინიის წოდება უბოძა. 1721 წელს, დედოფალ ლუიზას გარდაცვალებიდან რამდენიმე დღეში, 4 აპრილს მეფე მასზე ღიად დაქორწინდა და დედოფლად დაისვა.

ანა სოფია რევენტლოვი დანიის ისტორიაში ერთადერთი დედოფალია, რომელსაც სამეფო წარმომავლობა არ ჰქონია. მართალია რევენტლოვები დანიურ-გერმანული არისტოკრატიული ოჯახი იყვნენ, მაგრამ არა სამეფო.

ქორწინებამ დიდი აჟიოტაჟი გამოიწვია არა მხოლოდ არისტოკრატიაში, არამედ თავად სამეფო ოჯახშივე. ახალი დედინაცვალი მალევე შეიძულეს ფრედერიკის შვილებმა, რომლებიც აქტიურად გამოდიოდნენ მის წინააღმდეგ, მაგრამ ამაოდ. მისი დედოფლობის დროს რევენტლოვების ოჯახმა დიდი პოლიტიკური გავლენა მოიპოვა. 1730 წელს, ფრედერიკ გარდაიცვალა და ტახტზე ანა სოფიას გერი, კრისტიან ავიდა, რომელმაც იგი არა მხოლოდ სამეფო კარიდან, არამედ კოპენჰაგენიდანაც გააძევა. სულ მალე მეფემ მისი ქონების კონფისკაცია მოახდინა და იგი იძულებული გახდა კლაუსჰოლმში დაბრუნებულიყო, სადაც გარდაიცვალა 1743 წელს, 49 წლის ასაკში.

შვილები
ანა სოფიასა და ფრედერიკ -ს სულ ექვსი შვილი შეეძინათ:
ფრედერიკა სოფია (1721), გარდაიცვალა ჩვილი;
ფრედერიკა კონრადინა (1722), გარდაიცვალა ჩვილი;
მკვდარშობილი ვაჟი (1723);
კრისტიანა ამალია (1723-1724), გარდაიცვალა ჩვილი;
ფრედერიკ კრისტიანი (1726-1727), გარდაიცვალა ჩვილი;
კარლი (1728-1729), გარდაიცვალა ჩვილი;
კარაპს-მედლაინი

ესთეტიკური, რეკონსტრუქციული და პლასტიკური ქირურგიის კლინიკა კარაპს მედლაინი (" " — შპს) — დაარსდა 1998 წელს. კლინიკა მუშაობს ესთეტიკური ქირურგიის, რეკონსტრუქციულ-პლასტიკური მიკროქირურგიის, ანგიოლოგიისა და სისხლძარღვთა ქირურგიის, მამოლოგიის, ზოგადი ქირურგიის, ორთოპედიის, ონკოლოგიის, გინეკოლოგიის, ოფთალმოლოგიის, თანდაყოლილი და შეძენილი სიმახინჯეების გასწორების პრობლემებზე. კლინიკის ბაზარზე მუშაობს საქართველოს სახელმწიფო სამედიცინო აკადემიის რეკონსტრუქციულ-პლასტიკური მიკროქირურგიის კათედრა. კლინიკის ხელმძღვანელი — პროფესორი ი. კუზანოვი, დირექტორი — ფ. ხიდეშელი.
რაისი

რაისი (; „თავი“, „მეთაური“) — ქალაქისა და მისი ოლქის უფროსი შუა საუკუნეებში ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნებში. ამ თანამდებობებზე ჩვეულებრივ, ადგილობრივი წარჩინებული საგვარეულოს წარმომადგენლებს ნიშნავდნენ. - საუკუნეებში ქართულ საისტორიო წყაროებში იხსენიება „სარაისო“ გადასახადი, რაც საქართველოს ქალაქებში, უპირველეს ყოვლისა, თბილისის საამიროში და თბილისში ამ თანამდებობის არსებობის მაჩვენებელი უნდა იყოს.
თბილისის ფოლკლორული საღამოები

თბილისის ფოლკლორული საღამოები — ხალხური პოეზიის საღამოები, რამაც დასაბადი მისცა ფართო ეროვნულ მოძრაობას ღვენი ქვეყნის კულტურულ ცხოვრებაში, პირველი ასეთი საღამო გაიმართა თბილისში, ფილარმონიის დიდ საკონცერტო დარბაზში, 1979 წლის 14 აპრილს ქართველი ახალგაზრდობის მიერ ქართული ენის სახელმწიფოებრივი სტატუსის დაცვის დღესასწაულის წლისთავზე, ფილოლოგების ვ. კოტეტიშვილისა და ა. ჭინჭარაულის, მხატვარ თ. მირზაშვილი და ფილარმონიის იმჟამინდელი დირექტორი დ. კიტიას თაოსნობით. საღამო ჭეშმარიტ სახელმწიფო დღესასწაულად გადაიქცა, რაც დიდად განაპირობა ცოდნამ, გემოვნებამ, იუმოორმა და უშუალობამ, რომლითაც საღამოს უძღვებოდნენ ე. კოტეტიშვილი და ა. ჭინჭარაული. ფოლკლორული საღამოებმა ჩვენს საზოგადოებას შეახსენა მრავალსაუკუნოვანი კულტურის ფესვები. ტელევიზიაში საგანგებოდ შეიქმნა ხალხური შემოქმედების მთავარი რედაქცია, რამაც ღირსეულად იკისტრა ამ მოვლენის გაშუქება და გაძღოლა.

ფოლკლორული საღამოები თბილისში ტარდებოდა ყოველ წელს, 1983-იდან კი თბილისიდან გადაინაცვლა საქართველოს სხვა ქალაქებში, რაიონულ ცენტრებში, სოფლებში, სადაც "სცენა ირთვებოდა ძველი ხალიჩა-ფარდაგებით, მოჩუქურთმებული საკარცხულებით, თიხისა და სპილკენძის ჭურჭლით, ძველი სამეურნეო იარაღებით. სხვენებიდან ჩამოალაგეს დამტვერილ-დააბლადებული ჯარა და ყდანი, გობი თუ ვარცლი, გარა თუ საბეჭველი. ისევ გაიმართა საქსოვი დაზგები და აბრუნდა მეთუნეთა ჩარხები. ყელი მოიღერეს დოქებმა და ხელადებმა, კოკებმა და ჭინჭილები; ჩამოწკრივდნენ დერგები და ქოთნები.
ფოლკლორული საღამოებმა გამოავლინა ბევრი ნიჭიერი შემოქმედი და ბიძგი მისცა ხალხური გამოყენებითი ხელოვნების მივიწყებული დარგების აღდგენა-განვითარებას.
სანკულტურის თეატრი

თბილისის სანკულტურის თეატრი დაარსდა 1928 წელს მოძრავი თეატრის სახით. წარმოადგენდა სანიტარული აგიტაციური პროპაგანდის ერთ-ერთ ფორმას. თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელი და მთავარი რეჟისორი იყო ვიქტორ ნინიძე. 1928 მოძრავი სანკულტურის თეატრი სტაციონალურ სახელმწიფო თეატრად გადაკეთდა (აღმაშენებლის პროსპექტი 99).

დადგმები: ა. კორნეიჩუკის „პლატონ კრეჩეტი“, ჰ. იბსენი „მოჩვენებანი“, ტ. რამიშვილის „სტუმარმასპინძლობა“ და სხვა. თეატრში მოღვაწეობდნენ რეჟისორები და მსახიობები: ვ. ყუშიტაშვილი, ნიკოლოზ გოძიაშვილი, ნ. ჩხეიძე, მ. ჭანიშვილი, ც. მეძმარიშვილი, შ. ნარსია, ნ. ერისთავი, მ. მდივანი, გ. ბუხრაშვილი და სხვა. 1967 თეატრმა არსებობა შეწყვიტა, ხოლო თეატრის ძველი შენობა აღებულია.
თბილისის ფსიქოლოგიური სამსახური

თბილისის ფსიქოლოგიური სამსახური — იურიდიულ და ფიზიკურ პირთა დამხმარე ორგანიზაცია სოციალურ და საწარმოო აკითხების გადასაწყვეტად.

თბილისში მოსახლეობას ფსიქოლოგიურ სამსახურს უწევენ ორგანიზაციები :

საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის დიმიტრი უზნაძის სახელობის ფსიქოლოგიური ინსტიტუტი, დირექტორი: შ. ნადირაშვილი.

თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფსიქოლოგიური ფაკულტეტის დეკანი დოცენტი დ. ფარჯანაძე.

განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტროსთან არსებული გამოყენებითი ფსიქოლოგიური სამეცნიერო ცენტრი. ხელმძღვანელი პ. ჩახნაშვილი

ადამიანის რესურსების განვითარების ფონდი. ხელმძღვანელი ნ. სარჯველაძე. პრობლემატიკა: ლტოლვილთა ფსიქოლოგიური დახმარება; პოსტრამვული სტრესის ფსიქოლოგიური დახმარება; ფსიქო - სოციალური რეაბილიტაცია (დაარსდა 1996 წელს).

„ბავშვი და გარემო“, პრობლემატიკა: მიუსაფარი და მშობლების მზრუნველობას მოკლებული ბავშვების სოციალურ-ფსიქოლოგიური დახმარება. აქ დაარსებულია თავშესაფარი (1995 წელს) რომელშიც არის დღის და ღამის ცენტრები (დღის ცენტრი იღებს 50 ბავშვს ხოლო ღამოობლემატიკას ცენტრი 20 ბავშვს).

„ბავშვთა ნერვოლოგიის და ნეირორეაბილიტაციის სამკურნალო-საგანმანათლებლო ცენტრი“. პრობლემატიკა: ცერებრული დამბლით და ეპილეფციით დაავადებული ბავშვების დიაგნოსტიკა და რეაბილიტცია (დაარსდა 1996 წელს).

„საქართველოს ჰუმანიტარული ფსიქოლოგიის და პედაგოგიის ასოციაცია“. პრობლემატიკა: ჰუმნიტარული ფსიქოლოგიის იდეოლოგიის გავრცელება და პრაქტიკილად გნხორციელება, სასწავლო სემინარების ჩატარება პედაგოგებისა და ფსიქოლოგიურ კონსულტაციაში მომუშავე პირებისათვის.

სოციალურ-ფსიქოლოგიური დახმარების ცენტრი „ნდობა“. პრობელმატიკა: ფსიქოლოგიურ კრიზისში მყოფი პირის სოც-ფსიქოლოგიური დახმარება, ტრენინგები და კონსულტაციები (დაარსდა 1990 წელს).

ბავშვთა ფსიქო-სოციალური დახმარების ცენტრი „ბარბალე“.
საქართველოს რევოლუციურ მხატვართა ასოციაცია

საქართველოს რევოლუციურ მხატვართა ასოციაცია — დაარსდა თბილისში 1929 წელს. მის შემადგენლობაში შედიოდნენ ახალგაზრდა მხატვრები და საქართველოს სამხატვრო აკადემიის სტუდენტები.

1930 წელს სარმა გამოვიდა დეკლარაციით, რომელსაც ხელს აწერდნენ მ. თოიძე, ი. თოიძე, ლ. გუდიაშვილი, კ. სანაძე, ა. ქუთათელაძე, დ. კაკაბაძე, ს. კეცხოველი, ვ. თოფურიძე, ს. მაისაშვილი, ს. ლემონჟავა და სხვა. ისინი მიზნად ისახავდნენ სახვით ხელოვნებაში ინდუსტრიული თემის შემოტანას. სარმას მხატვრებს მივლინებით აგზავნიდა ქარხნებში, მშენებლობებზე, კოლემურნეობებში; ადგილზე აწყობდნენ გამოფენებს, გაუქმდა 1933 წელს.
არჩილ ფრანგიშვილი

არჩილ ფრანგიშვილი (დ. 13 აპრილი, 1961, თბილისი) — ქართველი მეცნიერი ინფორმატიკის დარგში, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1997). ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1992), პროფესორი (1995), საერთაშორისო ინფორმატიზაციის აკადემიკოსი (1994), საერთაშორისო საინჟინრო აკადემის წევრი (1995), საინჟინრო აკადემიის წევრი (1996), ღირსების მედლისა (1996) და ორდენის (2003) კავალერი.

განათლება
1983 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი.

კარიერა
1990 წლიდან საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის იფორმატიკისა და მართვის სისტემების ინსტიტუტი დერექტორის მოადგილეა სამეცნიერო ნაწილში. მისი ძირითადი შრომები ეხება სპეციალიზეული მრავალპროცესული სისტემების პროექტირება თეორიასა და ტექნოლოგიას, ენერგეტიკული ობიექტების დინამიკურ და სტატიკურ რეჟიმებში მართვის თეორიას, მაკროეკონომიკური ანალიზის თანამედროვე თეორიას.
პეტრე ქავთარაძე

პეტრე ქავთარაძე (დ. 1889 — გ. 1966) — ქართველი ნევროპათოლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა
დოქტორი (1937), პროფესორი (1937), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1941), აკადემიკოსი (1960).

1915 დაამთავრა ნოვოროსიის (ოდესა) უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი. მსოფლიო ომის დროს 1918 წლამდე ექიმად იყო დასავლეთის ფრონტზე. 1918 წლიდან მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ნერვულ სნეულობათა კათედრაზე ჯერ ი. ანფიმოვის, შემდეგ კი, ს. ყიფშიძის ხელმძღვანელობით. 1931-1953 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის პედიატრიული, სანიტარული ჰიგიენური და სტომატოლოგიური ფაკულტეტების, ხოლო 1953-1966 წლებში ამავე ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტის ნერვულ სნეულებათა კათედრის გამგებელი ქავთარაძე იკვლევდა ნერვ-კუნთოვანი აპარატის ელექტროაგზნებადობას, ნერვული ბარიერების მნიშვნელობას, სამხარეო პათოლოგიის საკითხებს. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები. თბილისში არის პეტრე ქავთარაძის ქუჩა.
ბატუტზე ხტომა

ბატუტზე ხტომა

ბატუტზე ხტომა თბილისში
სპორტის ამ სახეობას თბილისში საფუძველი ჩაეყარა 1969 წელს საქართველოს დამსახურებული მწვრთნელების თ. ხუდოევისა და ო. კაკიაშვილის ინიციატივით. საერთაშორისო ასპარეზზე თბილისელი სპორტსმენები გამოჩნდნენ 1980 წელს , როდესაც ფ. ფირანიშვილმა სინქრონულ ხტომაში ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის მედალი მოიპოვა. მასთან ერთად თბილისელთაგან საქართველოს და სსრკ ნაკრების რიგებში ირიცხებოდნენ ს. მარქარიანი, ნ. კალინინი, ე. გალჩევი, ლ. აბრამიშვილი, ს. ანდრეასიანი, ნ. ჩხაბერიძე, ზ. ხიზანიშვილი, ნ. არღანაშვილი, გ. გაგუა, ა. სააკიანი, მ. ნიკო ლაიშვილი, ი. მიხაილოვა, თ. მუმლაძე, რ. ხარატიშვილი და სხვა.

1990-იან წლებში განსაკუთრებულ წარმატებებს მიაღწიეს თბილისელმა მხტომელებმა მსოფლიოს ჩემპიონმა და რეკორდსმენმა რ. ხოფერიამ და ლ. ბენდიანიშვილმა, რომლებმაც მცხეთელ ა. დოღონაძესა და რუსთაველ ზ. აბრამიშვილთან ერთად, მწვრთნელ ზ. სულაშვილის, ხელმძღვანელობით, მრავალი უმაღლესი ჯილდო მოიპოვეს მსოფლიოსა და ევროპის ჩემპიონატებზე, მსოფლიოს თასზე, საკავშირო ჩემპიონატებზე, სსრკ ხალხთა სპარტაკიადებზე, ახალგაზრდულ და ჭაბუკთა პირველობებზე. თბილისელ სპორტსმენთა წარმატებებში დიდი წვლილი მიუძღვით საქართველოს დამსახურებულ მწვრთნელებს: ზ. სულაშვილს, თ. ხუდოევს, თ. ცომაიას, ვ. ჩხაბერიძეს, ვ. კლიმოვას, ლ. ხრიკულს, გ. გასპარიანს, რ. გამხოშვილს, ნ. არღანაშვილს.