იბრაჰიმ ალ-ჰამდი

იბრაჰიმ ალ-ჰამდი ( დ. 30 სექტემბერი, 1943 — გ. 11 ოქტომბერი, 1977) — იემენის სამხედრო ოფიცერი, რომელიც იემენის არაბთა რესპუბლიკის (ჩრდილოეთ იემენი) მესამე პრეზიდენტი იყო 1974 წლის 13 ივნისიდან 1977 წლის 11 ოქტომბერს მის მკვლელობამდე. თავისი მმართველობის პერიოდში მან განამტკიცა ცენტრალური ხელისუფლების კონტროლი ქვეყანაზე და დაგეგმა ტომობრივი ერთგულებისა და იემენის შუასაუკუნეობრივი სოციალური კლასების გაუქმება ყველა იემენელის თანასწორად გამოცხადების გზით.

ადრეული ცხოვრება და კარიერა
იბრაჰიმ ალ-ჰამდი დაიბადა ქატაბში, იბის პროვინციაში, სამხრეთ-დასავლეთ იემენში. მისი ოჯახი ბანუ ჰამდანის ტომს ეკუთვნოდა.

ადრეულ ახალგაზრდობაში იგი მამამისის თანაშემწე იყო, რომელიც მოსამართლედ მუშაობდა. მამა მას ისლამურ სამართალს ასწავლიდა, პარალელურად კი იბრაჰიმი ავიაციის კოლეჯში პილოტის პროფესიას ეუფლებოდა. თუმცა, სწავლა არ დაუსრულებია და მამასთან ერთად მოსამართლედ განაგრძო მუშაობა დამარის სასამართლოში, იმამ აჰმედ იაჰია ჰამიდ ად-დინის მმართველობის პერიოდში, სადაც მან დიდი ყურადღება მიიპყრო და არაერთგვაროვანი რეაქციები გამოიწვია.

ამის შემდეგ, პრეზიდენტ აბდალა ალ-სალიალის მმართველობის ეპოქაში, იგი კომანდოსთა ქვედანაყოფის მეთაური გახდა. 1972 წელს მას დაეკისრა პასუხისმგებლობა დასავლეთ, აღმოსავლეთ და ცენტრალურ პროვინციებზე. იგი დაწინაურდა პრემიერ-მინისტრის მოადგილედ შინაგან საქმეთა დარგში, მოგვიანებით კი შეიარაღებული ძალების უმაღლეს წარმომადგენლობით მეთაურად დაინიშნა. 1974 წლის 13 ივნისს იგი იყო იმ ოფიცერთა ჯგუფის აქტიური წევრი, რომლებმაც განახორციელეს „თეთრი სამხედრო გადატრიალება“ და 1974 წლის 13 ივნისის „რევოლუციური გამოსწორების მოძრაობის“ ფარგლებში დაამხეს აბდულ რაჰმან ალ-ირიანის ხელისუფლება. მან პრეზიდენტისა და რესპუბლიკური საბჭოს წევრების მთელი ძალაუფლება გადასცა სამხედრო ძალებს, რომლებსაც წარმოადგენდა გენერლებისა და მაღალი რანგის ოფიცრებისგან შემდგარი ხელმძღვანელობა: აჰმად ღაშმი, იაჰია მუთავაქილი, მუჯაჰიდ აბუ შავარები, ალი ალ-შიბჰი, ჰამუდ პედერი, ალი ალილაა, აედ აბუ მეატი, ალი აბუ ლუჰუმი, ხოლო მოგვიანებით მათ დაემატნენ აბდაზიზ აბდულ ღანი და აბდულა აბდულალიმი.

ეკონომიკური მიღწევები
პოლკოვნიკი იბრაჰიმ ალ-ჰამდი სათავეში ჩაუდგა „მეცამეტე გამოსწორების მოძრაობას“. ჰამდის მიზანი იყო იემენის რევოლუციური გზის კორექტირება და „დაცემულობის მემკვიდრეობისგან“ გათავისუფლება. მისი უპირველესი ამოცანა ტომობრივი შუღლისა და რეგიონული კონფლიქტების დაცხრობა იყო, რაც წინა მმართველების დროს ფართოდ იყო გავრცელებული. შესაბამისად, უსაფრთხოება მის მთავარ პრიორიტეტს წარმოადგენდა. მან ასევე წამოიწყო ფინანსური რეფორმები პროტექციონიზმისა და ქრთამამგებლობის დასასრულებლად. ამ რეფორმების განსახორციელებლად მან შექმნა სპეციალური კომიტეტები, რამაც ქვეყანას, სავარაუდოდ, ათეულობით მილიონი რიალი დაუზოგა.

გარდა ამისა, მან საფუძველი ჩაუყარა ინფრასტრუქტურის განვითარების მასშტაბურ გეგმას: დაიგო ათასობით კილომეტრი გრუნტის გზა, აშენდა ათასობით სკოლა და ასობით კლინიკა თუ ჯანდაცვის ცენტრი. იგი აქტიურად მოუწოდებდა მოსახლეობასა და ბევრ უცხოელ ინვესტორს, დაებანდებინათ კაპიტალი სოფლის მეურნეობისა და ადგილობრივი წარმოების სექტორებში. ამ პერიოდში ცხოვრების დონე საგრძნობლად ამაღლდა და ქვეყანამ მნიშვნელოვან კეთილდღეობას მიაღწია.

როდესაც ალ-ჰამდი 1974 წელს ხელისუფლებაში მოვიდა, ჩრდილოეთ იემენს ელემენტარული სერვისები და ინფრასტრუქტურა არ გააჩნდა. მან შეიმუშავა განვითარების ხუთწლიანი გეგმა, რომელსაც ზედამხედველობას არაერთი კომიტეტი უწევდა. ეს გეგმა ადგილობრივ თემებს მოუწოდებდა, თავისი წვლილი შეეტანათ „გზების გაყვანაში, სკოლების მშენებლობასა და წყალმომარაგების ქსელების მოწყობაში“. უპრეცედენტო ნაბიჯი იყო ალ-ჰამდის მიერ ჩრდილოეთ იემენის წლიური ბიუჯეტის 31 პროცენტის გამოყოფა განათლებისთვის. ვინაიდან მას სწამდა, რომ განათლება განვითარებისა და პროგრესის ქვაკუთხედი იყო, მან დანერგა უფასო საუზმის პროგრამა შორეულ სოფლებში მცხოვრები მოსწავლეებისთვის, რათა დაწყებით განათლებაზე ხელმისაწვდომობა გაეზარდა. გარდა ამისა, თავისი მმართველობისას ალ-ჰამდიმ მიიღო არაერთი აღმასრულებელი გადაწყვეტილება ხელისუფლების როლის გასაძლიერებლად და მოქალაქეობისა და თანასწორობის იდეების პოპულარიზაციისთვის. მისი მცდელობები აღმოეფხვრა ტომობრივი ერთგულება (მათ შორის სამხედრო სფეროში) და დაემკვიდრებინა კანონის უზენაესობა მრავალწლიანი სამოქალაქო კონფლიქტით განადგურებულ ქვეყანაში, 1970-იანი წლების არაბულ სამყაროში გარდამტეხი მოვლენა იყო. ალ-ჰამდიმ გააუქმა ტომთა საქმეების სამინისტრო (ორგანო, რომელიც მას ქვეყნის ეკონომიკური და სოციალური წინსვლის დაბრკოლებად მიაჩნდა) და ჩამოაყალიბა ადგილობრივი მმართველობის სამინისტრო. მან ასევე მოახდინა ჩრდილოეთ იემენის არმიის რესტრუქტურიზაცია და გაზარდა სამხედრო და სამოქალაქო პერსონალის ხელფასები.

ალ-ჰამდის მმართველობის პერიოდში ჩრდილოეთ იემენმა თვალსაჩინო ეკონომიკური ზრდა განიცადა: ქვეყნის მთლიანი შიდა პროდუქტი 1974 წლის 21.5%-დან 1977 წლისთვის 56.1%-მდე გაიზარდა. იმავე პერიოდში ერთ სულ მოსახლეზე შემოსავალი 300%-ით გაიზარდა. ალ-ჰამდი ასევე გეგმავდა ქვეყანაში უფრო დემოკრატიული ინსტიტუტების ჩამოყალიბებას ე.წ. „სახალხო ყრილობების“ დაარსების გზით. ამ ყრილობების მიზანი იყო „ნიადაგის მომზადება საბოლოო არჩევნებისთვის“ ჩრდილოეთ იემენში.

თუმცა, ტომობრივმა ძალებმა, რომლებიც, გავრცელებული ინფორმაციით, საუდის არაბეთთან ერთად ალ-ჰამდის წინააღმდეგ შეთქმულებაში მონაწილეობდნენ, მას ჩრდილოეთ იემენისთვის დასახული გეგმების განხორციელების საშუალება არ მისცეს. 1977 წლის 11 ოქტომბერს იგი საკუთარ ძმასთან ერთად მოკლეს სანაში, ვიცე-პრეზიდენტის სახლში.

ამ კაცმა პრეზიდენტობისკენ მიმავალი გზა დაუღალავი შრომით დაიწყო. მას გვერდით ედგა აკადემიურად განათლებული ახალგაზრდების ჯგუფი, რომელთა მიზანსაც კანონზე, წესრიგსა და ინსტიტუტებზე დაფუძნებული თანამედროვე სახელმწიფოს მშენებლობა წარმოადგენდა. ეს რთული ამოცანა იყო, თუმცა არა შეუძლებელი ლიდერისთვის, რომლის პიროვნებაშიც ძალაუფლება და მისაბაძი მაგალითი ერთიანდებოდა, რასაც ემატებოდა მისი განათლება და სამოქალაქო თუ სამხედრო გამოცდილებით მიღებული პროფესიონალიზმი. კიდევ უფრო მნიშვნელოვანი იყო ის პატიოსნება, რომელიც მან ოჯახისგან მემკვიდრეობით მიიღო: როდესაც იგი მოსამართლედ მუშაობდა (მისი ხანმოკლე სასამართლო გამოცდილებისას, მამის — მოსამართლე მუჰამედ სალეჰ ალ-ჰამდის არყოფნის პერიოდში, ყველა დავა დაპირისპირებულ მხარეებს შორის სამართლიანად სრულდებოდა). სწორედ მაშინ ისწავლა ორი მთავარი წესი: სამართლიანობა არის მმართველობის საფუძველი, ხოლო მმართველობის საფუძველი ღვთის შიშია. ამრიგად, მან დაამტკიცა თავისი, როგორც ეროვნული ლიდერის ღირსება არაერთი საქმით, რომელთა შორის, სამართლიანობის დამკვიდრებასთან ერთად, აღსანიშნავია:

ვეყნის განვითარების გრძელვადიანი ეკონომიკური გეგმის შემუშავება.
სახელმწიფო ვალების სრულად დაფარვა და მსოფლიო ბანკისთვის სესხების გაცემის დაწყება.
ტომობრივი ბელადებისა და საუდის არაბეთის მიერ მხარდაჭერილი შეიხების ძალაუფლების შეზღუდვა და კანონის უზენაესობის განმტკიცება.
სამხედრო ჩინების შემცირება, რომელთა რაოდენობამაც ინფლაციურ ზღვარს მიაღწია (ეს ნაბიჯი, მათ შორის საკუთარი ჩინის დაქვეითებაც, მიზნად ისახავდა ჯარისკაცებისა და ოფიცრებისთვის დაკარგული პრესტიჟის დაბრუნებას).
სამთავრობო, სამხედრო და საჯარო დაწესებულებების კუთვნილი ავტომობილების პირადი მიზნებისთვის გამოყენების აკრძალვა.
ხელფასების გაზრდა და დამატებითი ოთხი პრემიალური ხელფასის დაწესება ისეთ შემთხვევებში, როგორიცაა: იდ ალ-ფიტრი, იდ ალ-ადჰა, რევოლუციის წლისთავი და 13 ივნისის მოძრაობის წლისთავი.

ალ-ჰამდის ადმინისტრაციის პირობებში იემენმა 1962 წლის შემდეგ ყველაზე თვალსაჩინო ეკონომიკური ბუმი განიცადა. სწორედ ის იყო პასუხისმგებელი იმ სამოქალაქო-საინჟინრო წამოწყებაზე, რომელმაც იემენის პოსტ-იმამატურ ისტორიაში უპრეცედენტო ეკონომიკური ზრდის ეპოქა დაამკვიდრა. კერძოდ, ჰამდიმ ხელი შეუწყო „ადგილობრივი განვითარების ასოციაციების“ შექმნას, რომლებიც ფუნქციონირებდნენ როგორც ავტონომიური, თემზე დაფუძნებული ინსტიტუტები და ორიენტირებულნი იყვნენ ადგილობრივი ინფრასტრუქტურის განვითარებაზე. მკვლევარი ისა ბლუმი აღნიშნავს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ამ კომიტეტებს „ექსკლუზიური წვდომა ჰქონდათ მათ იურისდიქციაში არსებულ პოტენციურ საგადასახადო შემოსავლებზე, საზოგადოების წევრებისგან შემდგარ კომიტეტებს ასევე შეეძლოთ გარე დაფინანსებისა და სესხების მოზიდვა (თითქმის ექსკლუზიურად ადგილობრივი, არასაბანკო წყაროებიდან) ცენტრალური სახელმწიფოსა და ბანკისგან დამოუკიდებლად, რომლებიც იმ პერიოდში უკვე ფორმალურად იყვნენ დაკავშირებულნი გარე სამყაროსთან“. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, 1970-იან წლებში იემენის ინფრასტრუქტურის განვითარების ძირითადი ტვირთი სწორედ ამ ასოციაციებმა იტვირთეს. მეტიც, ადგილობრივად მართულმა ასოციაციებმა იემენის სოფლები დაიცვა უცხოური ფინანსური კაპიტალის მოზღვავებისგან (რომელიც შენიღბული იყო როგორც განვითარების „დახმარება“ და ხშირად კოლოსალურ სარგებელს/პროცენტს ითვალისწინებდა). ამგვარად, -ის სისტემამ 1978 წლამდე შეინარჩუნა იემენის ეკონომიკური სუვერენიტეტი.

სამხედრო სფერო
თავისი მმართველობის პერიოდში ალ-ჰამდიმ გააძლიერა იემენის თავდაცვის ხაზი ბაბ-ელ-მანდების სრუტესა და იემენის კუნძულებზე, მოახდინა იემენის სამხედრო-საზღვაო ფლოტის მოდერნიზაცია და გაფართოება. მან იემენის არმიის რეორგანიზაცია მოახდინა და ჩამოაყალიბა ოთხი ძირითადი შენაერთი:

„გიგანტების“ ძალები : ეს ძალები შეიქმნა „გიგანტების“ ბრიგადისა და რეგულარული ქვედანაყოფების შერწყმით, როგორც დარტყმითი სამხედრო ძალა დამარის გუბერნიაში. მისი მეთაური იყო პრეზიდენტის ძმა, აბდულა ალ-ჰამდი.
საერთო სარეზერვო ძალები: ჩამოყალიბდა „შტორმის“ ბრიგადისა და სარეზერვო ბრიგადის შერწყმის შედეგად.
სადესანტო-პარაშუტისტთა ძალები: შეიქმნა „მეხის“ კორპუსის, სადესანტო კორპუსისა და კომანდოსთა ბრიგადის ბაზაზე.
სამხედრო პოლიციის ძალები: ჩამოყალიბდა სამხედრო პოლიციის კორპუსისა და უსაფრთხოების სარდლობისგან.

მკვლელობა
ალ-ჰამდის სიკვდილის გარემოებები დღემდე დაუზუსტებელია, თუმცა საზოგადოებაში ფართოდ არის გავრცელებული მოსაზრება, რომ მკვლელობის შემსრულებელი საუდის არაბეთის აგენტი იყო. პრეზიდენტის წინააღმდეგ შეთქმულებაში მონაწილეებად მიიჩნევიან: შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის უფროსი, ვიცე-პოლკოვნიკი აჰმად ალ-ღაშიმი, იემენის უსაფრთხოების დეპარტამენტის ხელმძღვანელი მუჰამედ ალ-ხამისი და თავად ალი აბდალა სალეჰი, რომელიც იმ დროს თაიზის სამხედრო ბრიგადის მეთაური იყო. ისინი ყველანი იმყოფებოდნენ ალ-ღაშმის სახლში, სადაც ალ-ჰამდი სადილზე იყო მიწვეული და სადაც მოხდა კიდეც მისი მკვლელობა. ეს მკვლელობა განხორციელდა ორი დღით ადრე მის დაგეგმილ ვიზიტამდე სამხრეთ იემენში, სადაც მოლაპარაკებები უნდა გამართულიყო ჩრდილოეთ და სამხრეთ იემენის გაერთიანების თაობაზე. მისმა სიკვდილმა გზა გაუთავისუფლა ალი აბდულა სალეჰს, რომელმაც დაუყოვნებლივ დაიწყო ჰამდის ადგილობრივი განვითარების დღის წესრიგის გაუქმება.

როდესაც იემენის რევოლუცია დაიწყო, მომიტინგეები გარდაცვლილი პრეზიდენტის პორტრეტებით შეიკრიბნენ და სამართლიანობის აღდგენასა და ალ-ჰამდის მკვლელობის საქმის გამოძიებას ითხოვდნენ.