iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ესქლანგონი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ესქლანგონი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ფრანგი ასტრონომისა და მათემატიკოსის, ერნესტ ბენჟამინ ესქლანგონის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1976 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 15.29 კმ, სიღრმე — 2.46 კმ.

სატელიტური კრატერები
ესქლანგონის კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
ანჯუ

ანჯუ (კორ.) ― კორეული ტერმინი, რომელიც აღნიშნავს ალკოჰოლის გარნირს. იგი მოიცავს სხვადასხვა სახის საკვებს – როგორც ძირითად კერძებს, ასევე აპეტაიზერებს. ალკოჰოლთან ერთად საკვების მიღება კორეაში ფართოდ გავრცელებული პრაქტიკაა, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც საქმე ეხება სასმელ სოჯუს.

საკვების გარკვეული სახეობები, რომლებიც ანჯუს წარმოადგენს, მოიცავს გოლბენგი მუჩიმს, ნოგარის არაქისით და ჯოკბალს.

ისტორია
ჩოსონის პერიოდამდე ალკოჰოლს ძირითადად ჯუმაკებში (სასტუმროს ან რესტორნის სახეობა) მიირთმევდნენ, სადაც სტუმრებს ბრინჯით შეზავებული სუპებითა და ისეთი ტრადიციული ალკოჰოლური სასმელებით უმასპინძლდებოდნენ, როგორიცაა მაკგეოლი. მე-19 საუკუნეში (ძირითადად იაპონიიდან), კორეაში ლუდისა და დასავლური საკვების შემოტანის შემდეგ ბარები და პაბები პოპულარული გახდა და დასავლური საკვების მრავალი სახეობა ანჯუდ იქცა.

ანჯუს შეხამება ალკოჰოლთან
ზოგიერთი საკვები გარკვეული სახის ალკოჰოლისთვის საუკეთესო გარნირად ითვლება. მაგალითად, სამგიოპსალი, შემწვარი ღორის მუცელი, სოჯუს ყველაზე მეტად უხდება, ხოლო შემწვარი ან კორეული სანელებლებით შეზავებული ქათამი, ჩვეულებრივ, ლუდის გარნირია. პაჯეონი და მაკეოლი (ანუ დონგდონჯუ) წვიმიანი დღეებისთვის პოპულარული კომბინაციაა.

ანჯუსა და ალკოჰოლის ტიპების შესაბამისობა:

ანჯუ სხვადასხვა სახის ბარში
სამხრეთ კორეაში სხვადასხვანაირი ბარებია და თითოეული კატეგორია სხვადასხვა სახის საკვებსა და ალკოჰოლურ სასმელს ყიდის, შესაბამისად ანჯუ ყოველთვის ერთნაირი არაა. ასეთი ბარებია:

ჯუმაკი: ეს არ არის იგივე, რაც ზემოთ ნახსენები ტრადიციული კორეული სასტუმროები, არამედ ნიშნავს კორეულ კულტურაზე დაფუძნებულ კონცეპტუალურ ბარებს. ისინი გამოირჩევა ტრადიციული ანჯუთი, როგორიცაა პა-ჯუნი, დუბუ-კიმჩი ან დოტორი-მუკი.

ჰოფის სახლი: ჰოფის სახლებში იყიდება შედარებით იაფ ალკოჰოლურ სასმელებს. აქ ანჯუს სახით მიირთმევენ სხვადასხვა საერთაშორისო კერძს.

პოჯანგმაჩა: გზის პირას განთავსებული კარვები და დახლები, სადაც სოჯუ და ალკოჰოლი იყიდება. ასეთ დახლებზე ძირითადად გვხვდება მარტივი გარნირები.

ანჯუს მაგალითები
ენო-პელტრი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ენო-პელტრი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ფრანგი რაკეტულ-კოსმოსური სისტემების ინჟინრის, რობერ ენო-პელტრის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს). კრატერის ფორმირება პრე-ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 76.79 კმ, სიღრმე — 2.78 კმ.

სატელიტური კრატერები
ენო-პელტრის კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
ესპინი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ესპინი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ინგლისელი ასტრონომის, თომას ესპინის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს). კრატერის ფორმირება პრე-ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 70.01 კმ, სიღრმე — 2.76 კმ.

სატელიტური კრატერები
ელმერი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ელმერი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ამერიკელი მოყვარულ-ასტრონომის, ჩარლზ ელმერის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1976 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 16.86 კმ, სიღრმე — 2.69 კმ.

სატელიტური კრატერები
ელმერის კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
ელვი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ელვი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ამერიკელი ასტრონომისა და გეოფიზიკოსის, კრისტიან თომას ელვის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს). კრატერის ფორმირება პრე-ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 80.21 კმ, სიღრმე — 2.79 კმ.

სატელიტური კრატერები
სამშვიდობო განათლება

სამშვიდობო განათლება — ფასეულობების, ცოდნის, დამოკიდებულებების, უნარებისა და ქცევების შეძენის პროცესი, რათა ადამიანმა იცხოვროს ჰარმონიაში საკუთარ თავთან, სხვებთან და ბუნებრივ გარემოსთან.

ისტორია
მშვიდობის კონცეფციამ და მისმა როლმა განათლებაში დროთა განმავლობაში ცვლილებები განიცადა. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ერთა ლიგამ და არასამთავრობო ორგანიზაციებმა დაიწყეს მუშაობა საერთაშორისო თანამშრომლობაზე. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ დაარსდა , რომელმაც განსაზღვრა განათლების როლი მშვიდობის შექმნაში. ცივი ომის შემდეგ სამშვიდობო მოძრაობები ორიენტირდა განიარაღებასა და გარემოს დაცვაზე.

სამშვიდობო განათლების ინსტიტუციონალიზაცია დაიწყო 1950-1960 წლებში. 1959 წელს იოჰან გალტუნგმა საფუძველი ჩაუყარა სამშვიდობო კვლევების საერთაშორისო ინსტიტუტს და 1964 წელს დააარსა მშვიდობის კვლევების ჟურნალი. მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს აქტივისტებმა კენეტ და ელის ბოულდინგებმა.

ბეტი რეარდონი, სამშვიდობო განათლების "დედა“, იყო პირველი, ვინც უმაღლეს სასწავლებლებში შეიტანა სამშვიდობო საგანმანათლებლო პროგრამები, ხოლო გალტუნგი და ბოულდინგები ატარებდნენ კვლევებს და აფუძნებდნენ სამოქალაქო ორგანიზაციებს.

მიზნები და კომპონენტები
სამშვიდობო განათლება ემსახურება ცოდნის, უნარებისა და დამოკიდებულებების დანერგვას კონფლიქტების თავიდან ასარიდებლად და მშვიდობიანად მოსაგვარებლად. მნიშვნელოვანია არაძალადობრივი მეთოდები და სოციალური სამართლიანობა.

სამშვიდობო განათლება მოიცავს სხვადასხვა თემებს: განიარაღებას, ადამიანის უფლებები, ოჯახური ძალადობა, ეკოლოგია და მისი ფორმები რეგიონების მიხედვით განსხვავდება.

გრძელვადიანი მშვიდობის შესაქმნელად აუცილებელია ხუთი ელემენტი: საყოველთაო განათლების სისტემა, თანაზიარობის განცდა, კონსტრუქციული კამათის პროცედურები, მოლაპარაკებებში ჩართვა და სამოქალაქო ფასეულობების დანერგვა.

სამშვიდობო განათლების მნიშვნელობა
 აქტიურად იყენებს სამშვიდობო განათლებას მშვიდობის აქტუალიზაციაში. განათლება იცავს ბავშვებს ძალადობისგან, ქმნის უსაფრთხო გარემოს და კონფლიქტის ნორმალური მოგვარების გზებს. მიიჩნევს, რომ განათლება ეხმარება უთანასწორობის და სხვა პრობლემების აღმოფხვრას, სპეციალური პროგრამებითა და მეთოდებით.
მაგალითად, ნეპალში პროგრამა „სკოლა, როგორც მშვიდობის ზონა" წარმატებული აღმოჩნდა.
ემდენი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ემდენი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა შვეიცარიელი ასტროფიზიკოსისა და მეტეოროლოგის, რობერტ ემდენის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს). კრატერის ფორმირება პრე-ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 114.64 კმ, სიღრმე — 2.9 კმ.

სატელიტური კრატერები
ენკე (მთვარის კრატერი)

კრატერი ენკე — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა გერმანელი ასტრონომის, იოჰან ფრანც ენკეს პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 28.27 კმ, სიღრმე — 1.97 კმ.

სატელიტური კრატერები
აპიო

აპიო (ასევე ცნობილია, როგორც აპიუ) — ბალკანურ-ებრაული აპეტაიზერი, რომელიც მზადდება ნიახურისა და სტაფილოსგან და მიირთმევენ ცივად. მას ძირითადად ამზადებენ ფესტივალებზე, რიტუალურ კერძებთან ერთად.

ეტიმოლოგია
სიტყვა „აპიო“, სავარაუდოდ, წარმოიშვა სიტყვა „აპიუმიდან“, რომელიც ესპანურად ნიახურს ნიშნავს.

ისტორია
 საუკუნეში ბულგარეთისა და მაკედონიის რეგიონების, კერძოდ კი ბალკანელი ებრაელების ეკონომიკური მდგომარეობა მნიშვნელოვნად გაუარესდა, რაც ოსმალეთის იმპერიის დასასრულს დაემთხვა. ებრაელები სიღარიბეში ცხოვრობდნენ და, როგორც ეს ევროპის ბევრ ებრაულ თემში მოხდა, ყიდულობდნენ ყველაზე იაფ და ხშირ საკვებ პროდუქტებს, ამიტომ მათი ბევრი კერძი ნიახურისა და სტაფილოს ფესვებზე იყო დაფუძნებული. ბალკანელი ებრაელები, რომლებმაც მრავალი თაობის განმავლობაში შეინარჩუნეს ლადინო ენა, მოცემულ აპეტაიზერს მთავარი ინგრედიენტის მიხედვით დაარქვეს სახელი.

მომზადება
აპიოს მოსამზადებლად ხარშავენ ნიახურის ფესვსა და სტაფილოს ნაჭრებს, შემდეგ კი უმატებენ სხვადასხვა სანელებელს, როგორც წესი, მწვანილს, ლიმონის წვენსა და ძმარს.
ყველის ბურთულები

ყველის ბურთულები ― ამერიკული აპეტაიზერი, რომელიც ყველის სპრედის სახეობაა. ის პირველად 1940-იან წლებში გამოჩნდა, მოდიდან გადავიდა და საუკუნეში კვლავ პოპულარული გახდა.

ინგრედიენტები და მომზადება
ყველის ბურთულები, როგორც წესი, მზადდება გახეხილი მაგარი ყველისა და დარბილებული ნაღების ყველისგან, ზოგჯერ რაიმე სახის შემკვრელით, როგორიცაა მაიონეზი. ამ ნაზავს ყალიბში დებენ, აცივებენ გასამყარებლად და ხშირად ახვევენ თხილში, რომელიმე მცენარის თესლში ან მწვანილში, კერძისთვის უკეთესი ვიზუალის მისაცემად. მას ამერიკის შეერთებულ შტატებში ხშირად მიირთმევენ კრეკერებთან ან კრუდიტებთან ერთად, სადღესასწაულო წვეულებებზე.

ყველის ბურთულები ზოგჯერ სხვა, მაგალითდ ბორბლების, ბუების ან ანანასის ფორმითაც გვხვდება.

პოპულარობა
კერძი გარკვეული პერიოდით მოდიდან გადავიდა; 1980-იანი წლების ბოლოსთვის ტერმინი „ყველის ბურთულა“ „სტილის, გემოვნების ან ორიგინალურობის ნაკლებობას“ უკავშირდებოდა. ამანდა ჰესერის თქმით, რომელიც 2003 წელს „ “-ისთვის წერდა, ის „ასოცირდება საშუალო კლასის სიმბოლიზმთან“. კიმ სევერსონმა, რომელიც 2016 წელს იმავე ჟურნალთან მუშაობდა, განაცხადა, რომ ეს „რორშახის ტესტის კულინარიული ეკვივალენტი იყო“.

ემი სედარისმა და მისმა ძმამ, დევიდმა, დაწერეს „ლიზის წიგნი“, რაც ბენ ბრანტლის თქმით, ყველის ბურთულებზე იყო ფოკუსირებული, როგორც „კლიშეების“ მეტაფორაზე, რომლითაც ყველა ვცხოვრობთ. მან რეცეპტი შეიტანა თავის 2006 წლის კულინარიულ წიგნში „ “, ხოლო 2007 წელს „მართა სტიუარტის შოუში“ კერძის ისეთი ვარიაცია მოამზადა, რამაც , „ყველის ბურთულები ხელოვნების ფორმად აქცია“.

ჟურნალისტი ჯენიფერ რასელის 2014 წლის სტატიის თანახმად, „შესაძლოა, სედარისი ერთპიროვნულად იყოს პასუხისმგებელი ყველის ბურთულების აღორძინებაზე“. 2014 წელს ინდუსტრიულმა ჟურნალმა „“ განაცხადა, რომ „ყველის ბურთულები ბრუნდება“. „ ”-მა 2016 წელს „ყველის ბურთულების წელი“, ხოლო კერძს „ჩრდილოეთის პასუხი სამხრეთული პიმენტოს ყველის მიმართ“ უწოდა.
იაბლოჩკოვი (მთვარის კრატერი)

კრატერი იაბლოჩკოვი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა რუსი ინჟინერისა და ელექტრომექანიკოსის, პავლე იაბლოჩკოვის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს). კრატერის ფორმირება პრე-ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 101.49 კმ, სიღრმე — 2.86 კმ.

სატელიტური კრატერები
იაკოვკინი (მთვარის კრატერი)

კრატერი იაბლოჩკოვი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა საბჭოთა ასტრონომის, ავენირ იაკოვკინის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1985 წელს). კრატერის ფორმირება ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 35.92 კმ, სიღრმე — 2.12 კმ.

სატელიტური კრატერები
იაკოვკინის კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
იამამოტო (მთვარის კრატერი)

კრატერი იამამოტო — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა იაპონელი ასტრონომის, ისეი იამამოტოს პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს). კრატერის ფორმირება პრე-ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 77.46 კმ, სიღრმე — 2.78 კმ.

სატელიტური კრატერები
იამამოტოს კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
იანგელი (მთვარის კრატერი)

კრატერი იანგელი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა რაკეტულ-კოსმოსური სისტემების საბჭოთა კონსტრუქტორის, მიხეილ იანგელის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1973 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 7.87 კმ, სიღრმე — 1.32 კმ.

სატელიტური კრატერები
იანგელის კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
იერკესი (მთვარის კრატერი)

კრატერი იერკესი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ამერიკელი ფინანსისტისა და იერკისის ობსერვატორიის მშენებლობის სპონსორი, ჩარლზ იერკისის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება ადრეიმბრიული ეპოქით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 34.94 კმ, სიღრმე — 2.1 კმ.

სატელიტური კრატერები
იუნგი (მთვარის კრატერი)

კრატერი იუნგი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ინგლისელი ასტრონომისა და ფიზიკოსის, ტომას იუნგის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება პრე-ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 71.44 კმ, სიღრმე — 2.76 კმ.

სატელიტური კრატერები
იოში (მთვარის კრატერი)

კრატერი იოში — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა მამაკაცის იაპონური სახელის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1976 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 0.5 კმ, სიღრმე — 0.07 კმ.

სატელიტური კრატერები
იოშის კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
უკერტი (მთვარის კრატერი)

კრატერი უკერტი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა გერმანელი ისტორიკოსის, ფრიდრიხ ავგუსტ უკერტის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება ადრეიმბრიული ეპოქით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 21,71 კმ, სიღრმე — 1,82 კმ.

სატელიტური კრატერები
ულუღ ბეგი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ულუღ ბეგი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა უზბეკი ასტრონომისა და მათემატიკოსის ულუღ ბეგის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1961 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 57.04 კმ, სიღრმე — 2.44 კმ.

სატელიტური კრატერები
იური (მთვარის კრატერი)

კრატერი იური — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ამერიკელი ფიზიკური ქიმიკოსის, ჰაროლდ იურის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1985 წელს). კრატერის ფორმირება გვიანიმბრიული ეპოქით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 39.29 კმ, სიღრმე — 2.18 კმ.

სატელიტური კრატერები
იურის კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 480

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 480 მიიღეს 1980 წლის 12 ნოემბერს, საერთაშორისო სასამართლოს მოსამართლეების რიჩარდ რ. ბაქსტერისა და სალაჰ ელ-დინე თარაზის გარდაცვალების აღნიშვნის შემდეგ, საბჭომ გადაწყვიტა, რომ არჩევნები საერთაშორისო სასამართლოს ორ ვაკანტურ ადგილზე ჩატარდებოდა 1981 წლის 15 იანვარს უშიშროების საბჭოსა და გენერალურ ასამბლეაში.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 481

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 481 მიიღეს 1980 წლის 26 ნოემბერს, რომელც განიხილავდა გენერალური მდივნის ანგარიშს გაერთიანებული ერების ძალების გაყოფის დამკვირვებელი ძალების შესახებ. საბჭომ აღნიშნა მისი ძალისხმევა ახლო აღმოსავლეთში მდგრადი და სამართლიანი მშვიდობის დამყარებისთვის, მაგრამ ასევე გამოხატა შეშფოთება რეგიონში არსებული დაძაბული მდგომარეობის გამო.

რეზოლუციამ გადაწყვიტა მოუწოდოს დაინტერესებულ მხარეებს დაუყოვნებლივ განეხორციელებინათ რეზოლუცია 338 (1973), განაახლა დამკვირვებელი ძალების მანდატი კიდევ 6 თვით 1981 წლის 31 მაისამდე და სთხოვა გენერალურ მდივანს წარმოედგინა ანგარიში სიტვაციის შესახებ ამ პერიოდის დასასრულს.

რეზოლუცია მიიღეს 14 ხმით 0-ის წინაღმდეგ, ჩინეთი არ მონაწილეობდა ხმის მიცემაში.
იზეთ ორუჯოვა

იზეთ ორუჯოვა (, დ. 16 სექტემბერი, 1909, ბაქო — გ. 22 აპრილი, 1983, ბაქო) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა ქიმიკოსი, აზერბაიჯანის სსრ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი, ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი. პირველი აზერბაიჯანელი ქალი, რომელმაც ითამაშა მხატვრულ კინოში.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1909 წლის 16 სექტემბერს ბაქოში. ოჯახში ხუთი შვილი იყო, რომელთაგან იზეთი ყველაზე უფროსი გახლდათ. მირზა აღას ქალიშვილები პირველები იყვნენ თავიანთ ქუჩაზე, ვინც ჩადრი მოიხსნა. რევოლუციამდელ წლებში ამ ქუჩას სწორედ ჩადროვას ეძახდნენ.

იზეთმა დაამთავრა ცხრა კლასი. 1932 წელს დაასრულა აზერბაიჯანის ნავთობის ინსტიტუტი, სადაც ნავთობის ქიმიას სწავლობდა. ამავე წლიდან დაიწყო მუშაობა ლაბორანტად აზერბაიჯანის ნავთობგადამამუშავებელი მრეწველობის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში. სამსახურის შემდეგ კი სკოლაში ასწავლიდა.
ჯერ კიდევ სტუდენტობის პერიოდში, ოჯახის დასახმარებლად, ორუჯოვა მუშაობდა მანქანათმწერლად „აზნეფტში“. სწორედ ამ პერიოდში დაიწყო მან კინოში გადაღებაც. იმ დროის ცნობილმა აზერბაიჯანელმა დრამატურგმა ჯაფარ ჯაბარლიმ იგი პირადად მიიწვია მთავარ როლზე ფილმში „სევილი“, რომელიც მისი ამავე სახელწოდების პიესის მიხედვით შეიქმნა.

1929 წელს ფილმი ეკრანებზე გამოვიდა და იმ წლებში უდიდესი გავლენა მოახდინა მრავალი აზერბაიჯანელი ქალის გათავისუფლებაზე. 1935 წელს ორუჯოვამ ითამაშა ფილმში „ალმასი“, რომელიც ასევე ჯაბარლის ამავე სახელწოდების პიესის მიხედვით იყო გადაღებული.

იზეთ ორუჯოვა აზერბაიჯანის ნავთობგადამამუშავებელი მრეწველობის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში 1949 წლამდე მუშაობდა. 1949 წლიდან 1965 წლამდე პერიოდში ის მუშაობდა აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ნავთობქიმიური პროცესების ინსტიტუტში. 1967 წელს იგი გახდა აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის არაორგანული და ფიზიკური ქიმიის ინსტიტუტის დირექტორი და ამ თანამდებობაზე 1971 წლამდე დარჩა. იმავე წლიდან, ორუჯოვა მუშაობდა აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის დანამატების ქიმიის ინსტიტუტში.

იზეთ ორუჯოვას ნაშრომები ძირითადად საცხებ-საპოხი ზეთების თვისებების შესწავლას ეძღვნება. მისი კვლევები მოიცავს ნედლეულის ტიპის, მისი გადამუშავების მეთოდებისა და სხვადასხვა დანამატის ზეგავლენის ანალიზს საცხებ მასალების თვისებებზე. მან შეიმუშავა დანამატების წარმოების რამდენიმე ტექნოლოგიური მეთოდი. ის ასევე მუშაობდა სხვადასხვა დანამატის გამოყენებით ძრავის ზეთების ხარისხის გაუმჯობესებაზე.

1947 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე: „საცხებ-საპოხი ზეთების გაუმჯობესების გზები“. 1962 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია სახელწოდებით: „ახალი თვისებების მქონე ენერგეტიკული ზეთების შექმნა“.

1970 წელს გახდა აზერბაიჯანის სსრ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი. 1972 წელს კი მიენიჭა აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსის წოდება.

გარდაიცვალა 1983 წლის 22 აპრილს. დაკრძალულია ბაქოში, საპატიო დაკრძალვის ხეივანში.

პირადი ცხოვრება
1935 წელს იზეთ ორუჯოვა დაქორწინდა თავის მეზობელზე, მოვსუმ ისმაილზადეზე. მალევე წყვილს ვაჟი, ილმაზი შეეძინა. 1937 წელს მოვსუმი ხალხის მტრის ბრალდებით დააპატიმრეს. საკუთარი დაპატიმრების მოლოდინში, ის ცოლს გაშორდა, რათა ოჯახი რეპრესიებისგან ეხსნა. გადასახლებიდან დაბრუნებულ ისმაილზადეს აეკრძალა ბაქოში ცხოვრება და ის მინგეჩაურში დასახლდა, სადაც მეორედ დაქორწინდა.
ჰეკატეოსი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ჰეკატეოსი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ძველი ბერძენი ისტორიკოსისა და გეოგრაფის, ჰეკატეოს მილეტელის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 133.67 კმ, სიღრმე — 2.94 კმ.

სატელიტური კრატერები
ჰაქსლი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ჰაქსლი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ინგლისელი ბუნებისმეტყველის, ტომას ჰენრი ჰაქსლის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1973 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 3.48 კმ, სიღრმე — 0.61 კმ.

სატელიტური კრატერები
ჰაქსლის კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
ჰელმჰოლცი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ჰელმჰოლცი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ პოლარულ ნაწილში. სახელი ეწოდა გერმანელი ფიზიკოსისა და ფიზიოლოგის, ჰერმან ჰელმჰოლცის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება პრე-ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 110.16 კმ, სიღრმე — 2.88 კმ.

სატელიტური კრატერები
ჰერაკლიტე (მთვარის კრატერი)

კრატერი ჰერაკლიტე — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ძველი ბერძენი ფილოსოფოს-მატერიალისტის, ჰერაკლიტეს პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება პრე-ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 85.74 კმ, სიღრმე — 2.81 კმ.

სატელიტური კრატერები
ევგენია ოლენსკაია

ევგენია (ევა) ოლენსკაია (, დ. 1900, ყუბა, ყუბის მაზრა, ბაქოს გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 20 მაისი, 1959, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა მსახიობი, შრომის გმირი (1927). აზერბაიჯანის სსრ სახალხო არტისტი (1949).

ბიოგრაფია
ევგენია ოლენსკაია დაიბადა 1900 წელს ყუბაში. ეროვნებით რუსი იყო, ბავშვობიდან იცოდა აზერბაიჯანული ენა და მომავალში ცნობილი გახდა, როგორც ევა ან ევა-ხანუმი. მისი უფროსი და — ალექსანდრა (შურა) ოლენსკაია — ასევე ცნობილი აზერბაიჯანელი მსახიობი იყო. 1913 წელს ის შეუერთდა აზერბაიჯანულ დრამატულ მოძრავ დასს „ნიკათს“, შემდეგ კი გადავიდა დასში „საფა“. მუშაობდა დასთან ერთად და გახდა ეროვნული თეატრის ერთ-ერთი პირველი მსახიობი ქალი. 1918-1919 წლებში მუშაობდა ძმების ზულფუგარ და უზეირ ჰაჯიბეკოვების მუსიკალურ-დრამატულ დასში. 1919 წელს შეუერთდა სახელმწიფო თურქული თეატრის დასს, რომელიც აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის მიერ იყო დაარსებული. 1923-1926 წლებში სწავლობდა ბაქოს თეატრალურ ტექნიკუმში (ამჟამად – აზერბაიჯანის კულტურისა და ხელოვნების სახელმწიფო უნივერსიტეტი). 1922-1925 წლებში მსახურობდა ბაქოს თავისუფალ სატირ-აგიტთეატრში, ხოლო 1925 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე, 34 წლის განმავლობაში, მ. აზიზბეკოვის სახელობის აზერბაიჯანულ დრამატულ თეატრში მუშაობდა.

1917 წელს, თავის დასთან ერთად, ითამაშა ბ. სვეტლოვის უხმო ფილმში „არშინ მალ ალან“. იგი გახდა პირველი მსახიობი ქალი, რომელმაც ქალის როლები შეასრულა უზეირ ჰაჯიბეკოვის ოპერაში „შაჰ აბასი და ხურშიდ ბანუ“ და მუსიკალურ კომედიაში „არშინ მალ ალან“.

თავისი სასცენო სახეებისთვის ის პოულობდა მკვეთრ ხასიათს, ირჩევდა ძლიერ და ნებისყოფის მქონე პიროვნებებს, და მაყურებლისთვის დასამახსოვრებელი იყო მკაფიო, ნათელი და გრამატიკულად სწორი მეტყველებით, გამორჩეული ფსიქოლოგიური ინტონაციებით. ვოკალური მონაცემების წყალობით, ის ოპერის პარტიებსაც ასრულებდა.

მოწიფულ ასაკში იგი განსაკუთრებული ენთუზიაზმითა და გულთბილობით განასახიერებდა ხასიათიან ბებიებსა და მოხუც ქალებს, რასაც სინაზისა და სირბილის ელფერი ერთვოდა. როგორც ფართო რეპერტუარის მქონე გამორჩეული მსახიობი, რომელიც ასრულებდა დრამატულ, ტრაგიკულ, კომედიურ და სახასიათო როლებს, რამდენიმე ჯილდოს მფლობელი გახდა:

1927 წელს მიენიჭა შრომის გმირის წოდება.

1949 წელს — აზერბაიჯანის სსრ სახალხო არტისტის წოდება.

ევგენია ოლენსკაია გარდაიცვალა 1959 წლის 20 მაისს ბაქოში.
ჰეროდოტე (მთვარის კრატერი)

კრატერი ჰეროდოტე — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ძველი ბერძენი ისტორიკოსის, ჰეროდოტეს პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება გვიანიმბრიული ეპოქით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 35.87 კმ, სიღრმე — 2.12 კმ.

სატელიტური კრატერები
ჰერაკლე (მთვარის კრატერი)

კრატერი ჰერაკლე — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ბერძნული მითოლოგიური გმირის, ჰერაკლეს პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება ერატოსთენული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 68.32 კმ, სიღრმე — 2.75 კმ.

სატელიტური კრატერები
ჰერონი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ჰერონი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ბერძენი მათემატიკოსისა და ინჟინერის, ჰერონ ალექსანდრიელის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება გვიანიმბრიული ეპოქით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 28.1 კმ, სიღრმე — 1.97 კმ.

სატელიტური კრატერები