iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სუპერორგანიზმი

სუპერორგანიზმი — ერთი სახეობის სინერგიულად ურთიერთ მომქმედი ორგანიზმების ჯგუფია. სხვადასხვა სახეობის სინერგიულად ურთიერთ მომქმედ ორგანიზმების ჯგუფს ჰოლობიონტი ეწოდება.

ტერმინი სუპერორგანიზმი ხშირად ეუსოციალური ცხოველების მიმართ გამოიყენება, სადაც ფუნქციების გადანაწილება ძალიან სპეციალიზებულია და გარკვეულ ინდივიდუალებს დამოუკიდებლად გადარჩენის საშუალება არ აქვთ. სუპერორგანიზმის ყველაზე კარგი მაგალითია: ჭიანჭველასებრნი. სუპერორგანიზმი შესაძლოა განისაზღვროს როგორც "ორგანიზმთა ერთობლივობა, რომლებსაც შეუძლიათ შეთანხმებულად მოქმედება, იმისათვის რომ შექმნან მოვლენა, რომელიც იმართება კოლექტივის მიერ", მოვლენა შესაძლოა იყოს ნებისმიერი აქტივობა "რასაც ბუდე მოითხოვს", როგორიცაა ჭიანჭველების მიერ საკვების ერთობლივი მოპოვება ან მტაცებლებისგან თავდაცვა, ან ფუტკრების მიერ ახალი ბუდის ძებნა.

ტერმინი 1789 წელს "გეოლოგიის მამამ" ჯეიმზ ჰატონმა შეიმუშავა, იმისათვის რომ დედამიწა გეოფიზიოლოგიურ კონტექსტში განეხილა. ჯეიმზ ლავლოკის და ლინ მარგულის "გაია ჰიპოთეზა", ასევე ჰატონი, ვლადიმირ ვერნადსკი და გაი მარჩი ვარაუდობდნენ, რომ თავად ბიოსფეროც სუპერორგანიზმია, თუმცა ეს მოსაზრება სადავოდ დარჩა.

ტობი ტირელი გაია ჰიპოთეზის მიმართ კრიტიკით იყო განწყობილი, ის ამტკიცებდა რომ, დედამიწის კლიმატური სისტემა არ ჰგავს ცხოველთა ფიზიოლოგიურ სისტემას. პლანეტათა ბიოსფერო, მკაცრად არ რეგულირდება, როგორც ცხოველთა ორგანოები: "პლანეტები ცხოველებისგან განსხვავებით, არ არიან ევოლუციის პროდუქტი. აქედან გამომდინარე ჩვენ უფლება გვაქვს სკეპტიკურად მივუდგეთ საკითხს, თუ რა უნდა ჩაითვალოს სუპერორგანიზმის მსგავს მოვლენად. მან დაასკვნა, რომ "სუპერორგანიზმთან ანაგოლია დაუსაბუთებელია".
ტომ ფელტონი

ტომას (ტომ) ენდრიუ ფელტონი ( დ. 22 სექტემბერი, 1987) — ინგლისელი მსახიობი, რომელმაც სახელი გაითქვა დრაკო მალფოის როლის შესრულებით „ჰარი პოტერის“ ფილმების სერიაში, რომელთა გადაღებამ ათ წელს გასტანა (2001-2011). ტომს ჰარი პოტერის და რონ უისლის როლის შესრულება სურდა, თუმცა დრაკოს როლი დაუმტკიცდა.

პირადი ცხოვრება
ტომი 7 წლის ასაკიდან მღეროდა საეკლესიო გუნდში. 6 წლის ტომში ოჯახის ნაცნობმა ქალმა ტომში სამსახიობო ნიჭი შენიშნა. ტომს უყვარს
რეპი, ფეხბურთი, კალათბურთი, ჩოგბურთი და თევზაობა.

ფილმოგრაფია
ჩემი სამშობლო შენ ხარ

„ჩემი სამშობლო შენ ხარ“ — ისტორიული, მელოდრამის ჟანრის ტელესერიალი. მისი პირველი ეპიზოდი ეთერში გავიდა 2016 წლის 27 ოქტომბერს ტელეკომპანია -ზე.

მთავარ როლებში არიან ცნობილი თურქი მსახიობები ჰალიტ ერგენჩი, ბერგიუზარ ქორელი და ონურ საილაქი.

სიუჟეტი
პირველი მსოფლიო ომმა, რომელსაც თან ახლდა  საბერძნეთისა და თურქეთის დაპირისპირება, დიდი უბედურება მოუტანა თურქეთის ოჯახებს.

ჯევდეთი, სერიალის ერთ-ერთი მთავარი გმირი, საწინააღმდეგო მოძრაობებში აღმოჩნდა. მას მხარს უჭერს როგორც ერთგული და საყვარელი ცოლი აზიზე, ასევე ოჯახის ახლო მეგობარი ,რომელიც ფარულად აზიზეზეა შეყვარებული.

აზიზე სამი შვილით არის მუდმივ პრობლემებში და მუდმივ ბრძოლებში. ომის წლებში, ქმრის არყოფნით გამოწვეული დარდისას, ის პოულობს ძალას საკუთარ თავში შვილების სიყვარულით.

მთავარ როლებში
შახტის დრამატული თეატრი

შახტის დრამატული თეატრი — რუსული თეატრი როსტოვის ოლქის ქალაქ შახტიში. ფუნქციონირებს 1929 წლიდან. ასევე ცნობილია ძველი სახელწოდებით ქალაქ შახტის დრამატული თეატრი „პლასტი“ (1992-2006 წწ.).

თეატრის მისამართი: როსტოვის ოლქი, ქალაქი შახტი, შევჩენკოს ქუჩა № 143.

ისტორია
პირველი დრამატული კოლექტივის შექმნა ქალაქში თარიღდება 1923 წლით. მსახიობთა პირველი ჯგუფი ჩამოყალიბდა ადგილობრივი მეშახტეებისა და მოსამსახურეების მეშვეობით. დროთა განმავლობაში აღნიშნული ჯგუფი პროფესიონალურ დონეზე ავიდა, თუმცა საკუთარი შენობა დიდი ხნის განმავლობაში არ ჰქონიათ. 1929 წელს საბჭოთა ქუჩის თავისუფალ შენობაში გაიხსნა შახტის მუშათა თეატრი. აქედან გამომდინარე აღნიშნული თარიღი ითვლება თეატრის დაარსების ოფიციალურ წლად. პირველი სპექტაკლი, რომელიც ახალ შენობაში დაიდგა იყო ალექსანდრე სუხოვო-კობილინის „კრეჩინსკის ქორწილი“.

დიდი სამამულო ომის პერიოდში თეატრის ბევრი მსახიობი ფრონტზე გაემგზავრა, ხოლო დარჩენილი ნაწილი ფაშისტების ოკუპაციის წინ გაიყვანეს ქალაქიდან. შახტის თეატრი ასრულებდა სპექტაკლებს წითელი არმიის სხვადასხვა ნაწილებში, ასევე ჰოსპიტალებში, მეშახტეთა კლუბების სცენაზე.

ომისშემდგომ წლებში შახტის მუშათა თეატრმა გააგრძელა აქტიური მოღვაწეობა, ხოლო 1952 წელს გადავიდა ახალ შენობაში შევჩენკოს ქუჩაზე. 1965 წელს თეატრს ეწოდა ნიკოლაი პოგოდინის სახელი, რომლის ნაწარმოებებიც ფიგურირებდა თეატრის რეპერტუარში 1960-1970-იან წლებში. 1966-1984 წლებში თეატრის სამხტვრო ხელმძღვანელი იყო ვ. მალაშენკო, შემდეგი ორი წლით იგი შეცვალა ო. სოლოვიევმა, ხოლო 1986-2000 წლებში თეატრის უცვლელი ხელმძღვანელი იყო მ. ბოიარჩუკი.

1989-1994 წლებში თეატრის შენობას ჩაუტარდა კაპიტალური რემონტი. ამის გამო თეატრს არ შეუწყვეტია მოქმედება და აქტიურად მართავდა სპექატაკლებს რუსეთის სხვადასხვა ქალაქებში. რემონტის შემდეგ თეატრს ეწოდა „პლასტი“. აქ იმართებოდა საოლქო ფესტივალი „დონის გაზაფხული“.

2000 წელს თეატრის დირექტორი გახდა ი. ვეზარკო. 2006 წლიდან დაუბრუნდა ძველი სახელწოდება და ეწოდა შახტის დრამატული თეატრი. თავისი არსებობის განმავლობაში შახტის დრამატული თეატრი არაერთხელ დაუჯილდოებიათ სხვადასხვა თეატრებისა და ფესტივალების დიპლომებითა და სამახსოვრო სიგელებით.
ახალი საერთო კატალოგი

ნისლეულების და ვარსკვლავთგროვების ახალი საერთო კატალოგი ( ანუ ) — სამოყვარულო ასტრონომიაში შორეული კოსმოსური ობიექტების ყველაზე უფრო ცნობილი კატალოგი.

კატალოგი წარმოადგენს ერთ-ერთ მსხვილ არასპეციალიზირებულ კატალოგს, რადგანაც მოიცავს შორეული კოსმოსის ობიექტების ყველა ტიპს (ის არ სპეციალიზირდება, მაგალითად, მხოლოდ გალაქტიკებზე). შეიცავს 7840 ობიექტს.

კატალოგი 1880-იან წლებში უილიამ ჰერშელის დაკვირვებების მონაცემების საფუძველზე შეადგინა ჯონ ლუდვიგ ემილ დრეიერმა, ხოლო შემდეგ თანმიმდევრობით გაფართოვდა ორი ინდექს-კატალოგით ( & ), რის შედეგადაც დაემატა კიდევ 5326 ობიექტი.

სამხრეთ ნახევარსფეროს ციური ობიექტები კატალოგიზირებულია უფრო დაბალ დონეზე, მაგრამ ბევრ მათგანს აკვირდებოდა ჯონ ჰერშელი. ახალი საერთო კატალოგი შეიცავდა ბევრ შეცდომას, რომელთა დიდი ნაწილი აღმოიფხვრა გადასინჯულ ახალ საერთო კატალოგში.
ელანსკაიის კაზაკების სამუზეუმო-მემორიალური კომპლექსი

ელანსკაიის კაზაკების სამუზეუმო-მემორიალური კომპლექსი — მემორიალური კომპლექსი როსტოვის ოლქის სტანიცა ელანსკაიაში.

ისტორია
ელანსკაიის კაზაკების სამუზეუმო-მემორიალური კომპლექსი გაიხსნა 2006 წელს, შოლოხოვის რაიონის სტანიცა ელანსკაიაში.

ელანსკაია დააარსეს კაზაკებმა საუკუნეში დონის მარცხენა ნაპირზე, სტანიცა ვეშენსკოეს მახლობლად. რევოლუციამდე სტანიცაში ცხოვრობდა 10 000 ადამიანი. ამჟამად სტანიცაში ცხოვრობს მხოლოდ 100 კაცი, მათი ნაწილი გადასახლდა ვეშენსკოეში.

სამუზეუმო-მემორიალური კომპლექსი მდებარეობს კაზაკ ვლადიმერ მელიხოვის ეზოში. კომპლექსის შემადგენლობაში შედის: მუზეუმი, კაზაკი დედის ძეგლი, გენერალ პეტრე კრასნოვის ქანდაკება, ჯვარი, თეთრების სამხედრო მეთურების ე. ვოლოშინოვის, ა. ჩერნეცოვისა და ი. პოლიაკოვის ბარელიეფები. მემორიალის ავტორია მოქანდაკე კ. ჩერნიავსკი.

მუზეუმი უკავშირდება თეთრგვარდიელი კაზაკების ხსოვნას. ისტორიული მუზეუმის ექსპოზიცია შეადგენს კაზაკების ცხოვრების სხვადასხვა ეტაპის მასალებს, რომლებიც ასახავს მათ კულტურას, სამხედრო სამსახურს, ისტორიის ფურცლებს. მათ შორისაა: ფოტოები, პირადი ნივთები, წიგნები, პირადი დღიურები, დონელი კაზაკის გენერალ-ლეიტენანტ ევგენი ბალაბინის დოკუმენტები, ძველი სკივრები, პლაკატები და სხვა. მუზეუმის მახლობლად დგას სამხედრო ფორმაში გამოწყობილი კაზაკის ბრინჯაოს ქანდაკება.

მუზეუმის შესასვლელთან დგას დონელი ატამანის, რუსეთის საიმპერატორო არმიის გენერლის პეტრე კრასნოვის ბრინჯაოს ძეგლი. გენერალი გამოსახულია მაღალ ბეტონის კვარცხლბეკზე ფეხზე მდგომი, სამხედრო ფორმაში. კაზაკი-დედის ძეგლი არის ახალგაზრდა კაზაკი ქალის ძეგლი, რომელიც ასევე მაღალ კვარცხლბეკზე დგას. მასთან ახლოს დგას ორი სხვადასხვა ასაკის ბავშვის ძეგლი.
საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1985

საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1985 — საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის 48-ე გათამაშება. გამარჯვებული გახდა კიევის „დინამო“, მეორე ადგილზე გავიდა მოსკოვის „სპარტაკი“, მესამეზე – დნეპროპეტროვსკის „დნეპრი“. დაიწყო 1 მარტს და დასრულდა 23 ნოემბერს. ჩემპიონატის საუკეთესო ბომბარდირის წოდება მოიპოვა დნეპროპეტროვსკის „დნეპრის“ თავდამსხმელმა ოლეგ პროტასოვმა, რომელმაც 33 მატჩი ითამაშა და 35 ბურთი გაიტანა, აქედან შვიდი — პენალტებით.

შედეგები
უმაღლესი ლიგა: ცხრილი
ჩემპიონი
თამარის ეპიტაფია

„თამარის ეპიტაფია“ — ქართული ხალხური ლექსი, ზეპირსიტყვიერი ეპიტაფიის ნიმუში, სრულდებოდა ფერხულის წესით. ლექსი პირველი პირით არის ნათქვამი („თამარ დედოფალი ვიყავ, თავი ძირს აღარ დავიდე, ზღვაში ჩავყარე სამნები, ხმელეთი ჩემკენ მოვიგდე”...), მასში ოსტატურადაა გამოთქმული ხალხ. სიბრძნე; ამასთანავე, ხალხმა თამარის მოღვაწეობას ფანტასტიკური ელფერიც შემატა (`ქაჯებსა დავდე იჯარა, ისპაანს ხარჯი ავიღე”...). „თამარის ეპიტაფია“ გავრცელებულია საქართველოს თითქმის ყველა კუთხეში; ვარიანტებს შორის არ არის არსებითი განსხვავება.

ვერსიები
ხალხური პოეზია მოყვანილი აქვს ვახუშტი კოტეტიშვილს.

ანალოგიური ხალხური თქმულება მოცემულია „ქართულ ხალხურ პოეზიაშიც“.
თანამედროვე ფარმაცია

„თანამედროვე ფარმაცია“ — ქართული სამეცნიერო და პრაქტიკული ჟურნალი, თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ფარმაცევტული ფაკულტეტის ორგანო. გამოდიოდა საუკუნის 30-იან წლებში. პირველი და მეორე ნომერი გამოიცა 1930, მესამე – 1931. ჟურნალის რედაქტორი იყო ი. ქუთათელაძე, პასუხისმგებელი მდივნები – ნ. მასხულია და პ. ჭუმბურიძე. ჟურნალში იბეჭდებოდა სამეცნიერო შრომები, რეფერატები, ისტორიული ხასიათის მასალები, სამეცნიერო ექსპედიციების ანგარიშები, ბიბლიოგრაფია ფარმაციის თეორიულ და პრაქტიკულ საკითხებზე.
თბილისის სატრანსპორტო კომპანია

შპს თბილისის სატრანსპორტო კომპანია — კერძო სამართლის იურიდიული პირი, რომლის დანიშნულებაა მოსახლეობის უზრუნველყოფა მაღალი ხარისხის უსაფრთხო სატრანსპორტო მომსახურებით.

ისტორია
ფუნქციონირება დაიწყო „თბილისის მეტროპოლიტენის“ სახელწოდებით 1966-იდან, როდესაც გაიხსნა მეტროპოლიტენის პირველი მონაკვეთი დიდუბე-რუსთაველის მიმართულებით. 1997 წლიდან ჩამოყალიბდა როგორც შპს „თბილისის მეტროპოლიტენი“, 2006 წლიდან დაერქვა შპს „თბილისის მეტრო“, ხოლო 2009 წლიდან გახდა შპს „თბილისის სატრანსპორტო კომპანია“, რომლის 100%-იანი წილის მფლობელია თვითმმართველი ქ. თბილისი. ამჟამად კომპანიის მფლობელობაშია თბილისის მეტროპოლიტენი, რის საექსპლოატაციო არეალი წარმოადგენს დაახლოებით 62,5 კმ სიგრძის მიწისქვეშა საგვირაბო კონსტრუქციას, ორი დამოუკიდებელი ხაზით და 23 სადგურით, რასაც ყოველი 3,5-4 წთის ინტერვალით ემსახურება მოძრავი შემადგენლობები ორი სამატარებლო დეპოთი. 2009 კომპანიას საკუთრებაში გადაეცა მუნიციპალური ავტობუსები და მასთან დაკავშირებული უძრავი ქონება სამი ავტოპარკისა და ერთი სერვისცენტრის სახით. 2012 კომპანიის საქმიანობის არეალი კიდევ უფრო გაფართოვდა და მის აქტივებს დაემატა ახლად აშენებული რიყე-ნარიყალას საბაგირო გზა. ოპერატიულობისა და უსაფრთხოების თვალსაზრისით „თბილისის სატრანსპორტო კომპანიას“ გააჩნია დამოუკიდებელი ციფრული და ენერგომომარაგების სადისპეტჩერო ქსელი, სადაც გაერთიანებულია მისი ყველა სტრუქტურული ერთეული. კომპანიის ძირითადი საქმიანობის სფეროა სატრანსპორტო მომსახურება, მგზავრთა გადაყვანა და საგანგებო ან სამხ. მოქმედების პერიოდში მოსახლეობის სამოქალაქოთავდაცვითი ღონისძიებების გატარება. ამის უზრუნველსაყოფად საწარმოს ევალება შემდეგი ფუნქციების შესრულება: თავისი საქმიანობის სფეროში შემავალი სტრუქტურული ერთეულების მუშაობის კოორდინაცია; მგზავრთა უსაფრთხო მომსახურების მაღალი დონის უზრუნველყოფა; მოძრაობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფის მიზნით საექსპლუატაციო მუშაობის გრაფიკის შედგენა და მისი შესრულება; მგზავრთა გადაყვანა საქალაქო სამგზავრო ტრანსპორტის ერთიან ქსელში მოძრაობის ოპერატიული მართვის, აღრიცხვისა და კონტროლის საშუალებით; ტექ. დონისა და ტექ. საშუალებების ექსპლუატაციის საიმედოობის დაცვა და ამაღლება, ტექნოლ. პროცესების სრულყოფა, ახ. ტექნიკისა და გამოცდილების დანერგვა და სხვ.
ბალდუინ დე იბელინი

ბალდუინ დე იბელინი, ასევე ცნობილია როგორც ბალდუინ რამლელი (; დ. დაახლ. 1133 — გ. 1187) — იერუსალიმის სამეფოს გავლენიანი ბარონი საუკუნეში. იგი იყო ბარისან დ’იბელინის მეორე ვაჟი, მისი უფროსი ძმა იყო ჰუგო და უმცროსი — ბალიანი.

ბიოგრაფია
უფროსი ძმის გარდაცვალების შემდეგ, იბელინის ციხესიმაგრე და რამლა ბალდუინს გადაეცა, რომელმაც იბელინი უმცროს ძმას, ბალიანს გადასცა. 1174 წელს ბალდუინმა და ბალიანმა მხარი დაუჭირეს ტრიპოლის გრაფს, რაიმონ -ს მილ დე პლანსის წინააღმდეგ, რომლებიც იბრძოდნენ ბალდუინ -ის რეგენტობისთვის, ხოლო 1177 წელს ძმებმა მონაწილეობა მიიღეს მონჟისარის ბრძოლაში.

1177 წელს ბალდუინმა საჯაროდ მიაყენა შეურაცხყოფა მეფის მამიდაშვილს, ფილიპ ფლანდრიელს, რომელსაც სურდა მეფის დები თავის ვასალებზე დაექორწინებინა. ფილიპმა ოქტომბერში დატოვა იერუსალიმი და გაემართა ჩრდილოეთით, სადაც იბრძოდა მუსლიმთა წინააღმდეგ ანტიოქიის სამთავროს მხარეზე.

1179 წელს, ტამპლიერთა დიდ მაგისტრთან, ოდო დე სენტ-ამანთან ერთად ტყვედ ჩავარდა იორდანესთან ბრძოლისას. მისი გამოსასყიდი გადაიხადა ბიზანტიის იმპერატორმა, მანუელ კომნენოსმა. გამოსყიდვის შემდეგ ბალდუინი ეწვია კონსტანტინოპოლს (1180). ლეგენდის თანახმად, იმპერატორმა იგი სავარძელში ჩასვა და თავიდან ფეხებამდე ოქრო დააყარა. მის კონსტანტინოპოლში ყოფნის დროს მანუელ კომნენოსი გარდაიცვალა.

1183 წელს ბალდუინმა მხარი დაუჭირა რაიმონ -ს გი დე ლუზინიანის წინააღმდეგ, რომელიც ამ დროს მეფის დის, სიბილას ქმარი და კეთროვანი მეფის რეგენტიც იყო. ბალდუინი ერთ-ერთი იმ ბარონთაგანი იყო, რომლებმაც სიბილას ურჩიეს მეფედ მისი შვილი ბალდუინ დაესვათ. ეს მოხდა 1183 წელს, როდესაც კეთროვანი მეფე ჯერ კიდევ ცოცხალი იყო; როგორც ჩანს ეს ყველაფერი მიზნად ისახავდა იმას, რომ გი დე ლუზინიანი მეფე არ გამხდარიყო. ბალდუინ მეფედ აკურთხეს 1185 წელს, როდესაც ჯერ კიდევ ბავშვი იყო, მაგრამ 1186 წელს გარდაიცვალა. იმავე წელს სიბილას და გის კორონაცია გაიმართა.

ტახტის ერთ-ერთმა პრეტენდენტმა — ონფრუა ტორონელმა, რომელსაც რაიმონ -ც მხარს უჭერდა, უარი თქვა თავის პრეტენზიებზე და არ დაიწყო სამოქალაქო ომი. მოგვიანებით იგი სიბილას და გის შეუერთდა. სამეფოს ყველა ბარონმა შეჰფიცა მათ ერთგულება, რაიმონისა და ბალდუინის გარდა. ბალდუინმა თავისი ვაჟი დატოვა ბალიანის მეურვეობის ქვეშ და თვითონ ანტიოქიაში გაემგზავრა.

ერნულის ცნობით (ვილჰელმ ტვიროსელის ქრონიკის გამგრძელებელი), ბალდუინს იმიტომ არ მოსწონდა გი, რომ მას თვითონ სურდა დაქორწინებულიყო სიბილაზე 1180 წელს. ბალდუინსა და სიბილას მიმოწერა ჰქონდათ ბალდუის ტყვეობაში ყოფნის დროს, მაგრამ იბელინთა გვარი ნაკლებად დიდებული იყო, ვიდრე ლუზინიანთა. ამიტომ მათი ქორწინება ვერ განხორციელდა. ბალდუინი გის „გიჟად და სულელად“ სთვლიდა და არ აღიარებდა მეფედ (ასევე იმიტომ, რომ გი დე ლუზინიანი ევროპიდან ჩამოსული, ხოლო თვითონ ადგილობრივი დიდებული იყო). მან უარი განაცხადა იერუსალიმში დაბრუნებაზე, რათა დახმარებოდა გის სალადინთან წინააღმდეგ ბრძოლაში. სავარაუდოდ გარდაიცვალა ნებაყოფლობით გარდაცვალებაში 1187 წელს.

ოჯახი
1157 წელს ბალდუინი დაქორწინდა რიშილდა ბეტსანელზე. მათი შვილები:
ტომას დე იბელინი — რამლის სენიორი
ეშივა დე იბელინი
სტეფანია დე იბელინი
1174 წელს გაეყარა რიშილდას და დაქორწინდა იზაბელა გოტმანზე (1175). იგი გარდაიცვალა 1177 წელს და ბალდუინი ტრიპოლის კონსტებლის — რენიეს ქალიშვილ — მარიაზე დაქორწინდა.
მარია ანჟუელი

მარია ანჟუელი ( დ. 14 ოქტომბერი, 1404 — გ. 29 ნოემბერი, 1463) — საფრანგეთის დედოფალი 1422-1461 წლებში როგორც შარლ -ის მეუღლე. ანჟუელთა დინასტიის წარმომადგენელი. საფრანგეთის მეფე ლუი ვალუას დედა.

ბიოგრაფია
ადრეული ცხოვრება
მარია იყო ნეაპოლის მეფე ლუი ანჟუელისა და მისი მეუღლის, დედოფალ იოლანდა არაგონელის ქალიშვილი. იგი დაიბადა 1404 წლის 14 ოქტომბერს, ანგერის სამეფო სასახლეში.

1413 წელს მარია დანიშნეს საფრანგეთის დოფინ შარლ დე ვალუაზე, რომელიც საფრანგეთის მეფე შარლ ვალუას და მისი მეუღლის, დედოფალ იზაბელა ბავარიელის ვაჟი იყო. მარია და შარლი დაქორწინდნენ 1422 წელს, საფრანგეთის ქალაქ ბურჟეში. თუმცა 1422 წლიდან ინგლისის მეფე ჰენრი აკონტროლებდა ჩრდილოეთ საფრანგეთის დიდ ნაწილს. ჩრდილოეთ საფრანგეთს განაგებდა ინგლისური ლანკასტერის სახლი. ამ ტერიტორიების დასაბრუნებლად საფრანგეთმა წამოიწყო ომი რომელიც ასწლიანი ომის სახელითაა ცნობილი.

დედოფალი
დედოფალი მარია ხშირად ასრულებდა შარლის მოვალეობას როცა იგი ომში იყო წასული, მას არაერთხელ უხელმძღვანილია საფრანგეთის სამეფო საბჭოს შეკრებისათვის. მარიამ რამდენიმეჯერ რეგენტის ტიტულიც მიიღო, რის დროსაც მან რამდენიმე ფრანგ ლეიტენანტს თავადობა უბოძა. გარდა ამისა მისი ბრძანებით ააგეს წმინდა მიქაელის სახელობის ტაძარიც.

მიუხედავად იმისა, რომ მარიამ შარლს 14 შვილი გაუჩინა მას მაინც გაურბოდა თვალი სხვა ქალებისაკენ. 1442 წელს კი მეფე შარლს წარუდგინეს 20 წლის აგნეს სორელი, რომელმაც მეფე თავისი სილამაზით დაატყვევა და დიდი გავლენა მოიპოვა მასზე. სორელმა მეფეს სამი გოგონა გაუჩინა. სწორედ ის გახდა საფრანგეთის ისტორიაში პირველი ქალი რომელმაც "სამეფო საყვარლის" წოდება მიიღო. აგნესმა ასევე მიიღო ბრილიანტების ტარების უფლება, რისი უფლებაც ფრანგული ტრადიციის მიხედვით მხოლოდ სამეფო ოჯახის წარმომადგენლებს ჰქონდათ. მეფე მთლიანად მისი გავლენის ქვეშ აღმოჩნდა, ამიტომაც 1450 წელს მეოთხე ბავშვზე ორსული აგნესი მოწამლეს, თუმცა ზოგიერთი ისტორიკოსი ამტკიცებს, რომ იგი დიზერტერიით გარდაიცვალა. ამის შემდეგ მარია უკონკურენტოდ დარჩა.

1455 წელს რობერტ ბლონდელმა დედოფალ მარიაზე დაწერა ტრაქტატი "  '", ანუ "თორმეტი უბედურება ჯოჯოხეთიდან".

დედა დედოფალი
1461 წელს შარლ გარდაიცვალა. ტახტზე ადის მარიას უფროსი ვაჟი ლუი ვალუა, აქედან გამომდინარე მარიას დედა დედოფლის ტიტული ენიჭება. ლუიმ დედას გასახარებლად ამბუაზის სასახლე აჩუქა და ყოველთვიური, უდიდესი პენსიაც დაუნიშნა.

1462 წლის ზამთარში მარიამ მოილოცა ფრანგული ტაძრები. შემდგომ წლებში იგი აპირებდა ესპანეთში წასვლას და იქაური ტაძრების მოლოცვას, თუმცა იმდენად საშინელი გზები იყო, რომ უკვე ხანში შესულმა მარიამ მგზავრობას ვერ გაუძლო და 1463 წლის 29 ნოემბერს, 59 წლის ასაკში გარდაიცვალა. დაკრძალულია სენ დენის ბაზილიკაში, თავისი მეუღლის გვერდით.

შვილები
მარია 1422 წლის 18 დეკემბერს წელს ცოლად გაჰყვა საფრანგეთის მეფე შარლ -ს . მარიამ მას 14 შვილი გაუჩინა:

წინაპრები
მარია ანჟუელის წინაპრები
აზერბაიჯანის ისტორიის ეროვნული მუზეუმი

აზერბაიჯანის ისტორიის ეროვნული მუზეუმი (აზერ. ) დაარსდა 1920 წელს. განლაგებულია აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში.

მუზეუმის ისტორია
1920 წლის ივნისში აზერბაიჯანის სსრ-ს განათლების კომისარიატის სკოლისგარეშე განყოფილებაში დაარსდა „მუზექსკურსის“ ქვეგანყოფილება - „მშობლიური მხარის სასწავლო მუზეუმი - ისტიგლალი“, რომელმაც შემდგომ მიენიჭა მუზეუმის სატუსი. მუზეუმმა მოგვიანებით რამდენიმეჯერ შეიცვალა სახელწოდება ( ასე, ვ.ა. შნირელმანის მიხედვით, 1920 წლებში მას ეწოდებოდა „აზერბაიჯანის ხალხების ისტორიის მუზეუმი). 1920 წლის ივლისიდან, მუზეუმი ფუნქციონირებდა ცნობილი ნავთობ - მაგნატისა და მეცენატის გ.ზ.ტაგიევის სასახლეში . 1920 წლის 25 ოქტომბერს მუზეუმს გადაერქვა სახელი „აზერბაიჯანის სსრ-ს სახელმწიფო მუზეუმად“, ხოლო 1921 წლის მაისში მუზეუმმა უკვე მიიღო პირველი დამთვალიერებლები.

მუზეუმის დახასიათება
მუზეუმის სასარგებლო ფართობი შეადგენს 3000 კვ.მ. მათ შორის 2000 კვ.მ. განკუთვნილია სამეცნიერო ექსპოზიციებზე, სადაც, მატერიალური და სულიერი კულტურის საფუძველზე, გადმოცემულია ქვეყნის ნამდვილი პოლიტიკური და სოციალურ - ეკონომიკური ცხოვრება და აზერბაიჯანის ისტორია მაგალითებზე დაყრდნობით დაწყებული უძველესი დროიდან დღევანდელ დღემდე.

პირველ ხანებში მუზეუმში მოქმედებდნენ ისტორიის, ეთნოგრაფიის, არქეოლოგიის, ბოტანიკის, ზოოლოგიის, სამხატვრო ხელოვნების, სახალხო განათლების , ასევე აზერბაიჯანის საზოგადოების მშობლიური მხარის საზოგადოება, და უძველესი ძეგლების დაცვის კომისია.
შემდგომ წლებში, მუზეუმში ჩატარდა რიგი რიგი სტრუქტურული ცვლილება. 1936 წლის 31 მარტს სახალხო კომისართა საბჭომ მიიღო გადაწყვეტილება აზერბაიჯანის სახელმწიფო მუზეუმის რეორგანიზაციის შესახებ, ისტორიული პროფილის მქონე მუზეუმის შექმნის შესახებ და მისი აზერბაიჯანის ისტორიის მუზეუმად გადარქმევის შესახებ. მუზეუმი გადაცხემულ იქნა სსრკ-ს მეცნიერებათა აკადემიის აზერბაიჯანის ფილიალის განკარგვაში.

უახლესი ისტორია
დღესდრეობით მუზეუმში მოქმედებს 6 განყოფილება (აზერბაიჯანის უძველესი და შუა საუკუნეების ისტორიული ფონდის ექსპოზიციათა განყოფილება, აზერბაიჯანის ახალი ხანის ისტორიული ფონდის ექსპოზიციათა განყოფილება, აზერბაიჯანის უახლესი ისტორიული ფონდის ექსპოზიციათა განყოფილება, ნუმიზმატიკისა და ეპიგრაფიკის ფონდების განყოფილება, ეთნოგრაფიის ფონდების განყოფილება, სამეცნიერო ექსკურსიებისა და მასიური სამუშაოს განყოფილება), ასევე სამუზეუმო ექსპონატების რესტავრაციის განყოფილება, სამხატვრო გაფორმების ჯგუფი, ექსპონატების უსაფრთხოების ჯგუფი,საწარმოო ჯგუფი, ექსპონატების შეფასებისა და შეძენის კომისია, ბიბლიოთეკა.
მუზეუმის ფასეულობათა საერთო რაოდენობა აჭარბებს შენახვის 300 000 ერთეულს (ფონდს). მათგან 20 000 გამოფენილია ექსპოზიციაში, დანარჩენი შენახულია სამეცნიერო ფონდების საცავში - ნუმიზმატურში (1500 ერთეულზე მეტია), არქეოლოგიურში (93000), ეთნოგრაფიულში (9000), შეიარაღებისაში (2300), სამეცნიერო არქივში (12000), ძვირფასი მეტალების ფონდებში (15 000), ნეგატივები (10254), იშვიათი წიგნების ფონდში (4570). მუზეუმი გამოსცემს სტატიების კრებულს „აზერბაიჯანის ისტორიის მასალები“.

ნუმიზმატიკური კოლექცია
პურის მუზეუმი (აღდამი)

პურის მუზეუმი — მუზეუმი, რომელიც ოდესღაც არსებობდა აზერბაიჯანის სსრ-ს ქალაქ აღდამში.

ისტორია
მუზეუმი დაარსდა 1983 მუზეუმი ძლიერად დაზარალდა 1990 წლების ყარაბაღის ომის მსვლელობის დროს. ამჟამად მუზეუმი იმყოფება დანგრეულ მდგომარეობაში.

შენობის ფასადზე იყო გამოსახული სხვადასხვა სახის ორნამენტები, ასევე ორი მოზაიკის პანო, რომლებზეც გამოსახულია ხორბლის თავთავები და მზე. შიგნით შენობა მორთული იყო ფერადი ვიტრაჟებით, ჭერი მოპირკეთებული იყო მუქი ფერის ხის კვადრატებით. მუზეუმის ერთ-ერთი დარბაზის შესასვლელში იყო წარწერა „თაყვანი ეცით პურს!“.

მუზეუმში, სხვა ექსპონატებთან ერთად ასევე ინახებოდა გაქვავებული ხორბალი, რომელიც ყოფილი დირექტორის, აკადემიკოს იმამ მუსტაფაევის, მოწმობით ნაპოვნი იყო არქეოლოგიური გათხრების მსვლელობის დროს აღდამის რაიონის სოფელ ჩალან-ტეპეში. ეს ექსპონატები, მუზეუმს საჩუქრად გადასცა მეცნიერ სელექციონერმა, აკადემიკოსმა იმამ მუსტაფაევმა, რომელმაც სელექციის საშუალებით შექმნა ხორბლის რამდენიმე ჯიში. იგივე ყულიევის მოთხრობით, ერთხელ მუზეუმში მოვიდა სოფელ აღდამლის მკვიდრი ოთხმოცი წლის მოხუცი ისმაილ კაფარ ოღლი მამედოვი. მან მუზეუმს გადასცა ორი ძველი საუკუნის კირ-კირე (ხელის წისქვილი). მისი თქმით, იმისთვის, რომ ხალხს სცოდნოდა თუ რა რთულად მოიპოვებოდა ადრე პური. მუზეუმში ასევე ინახებოდა ბლოკადური ლენინგრადის დროინდელი პური, რომელიც მოიტანა ქალმა — მცხობელმა გალინა კანაევამ.
უზეირ ჰაჯიბეილის სახლ-მუზეუმი

უზეირ ჰაჯიბეილის სახლ-მუზეუმი — სახლ-მუზეუმი, რომელშიც ცხოვრობდა ცნობილი აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი უზეირ ჰაჯიბეკოვი. სახლი განლაგებულია შამილ აზიზბეკოვის ქუჩაზე, ნიზამის მეტროს სადგურის მახლობლად. მუზეუმი შეიქმნა ჰეიდარ ალიევის ინიციატივით 1975 წელს უზეირ ჰაჯიბეკოვის სახელის უკვდავსაყოფად. მემორიალური მუზეუმი იმყოფება აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კულტურისა და ტურიზმის მონიტორინგის ქვეშ.
ლერმონტოვის სახლ-მუზეუმი ქალაქ გუსარში (აზერბაიჯანი)

ლერმონტოვის სახლ-მუზეუმი ქალაქ გუსარში (აზერბაიჯანი) 1837 წელს აზერბაიჯანის ქალაქ გუსარში იმყოფებოდა მიხეილ იურის ძე ლერმონტოვი (ეს ფაქტი არ დასტურდება მეცნიერული წყაროებით), სადაც პოეტი შეხვდა მეცნიერ-ფილოსოფოს ჰაჯი ალი ეფენდის. აქვე მან მოისმინა დასტანი „აშიკ გარიბი“, ცნობილი ლეკი აშუღის აჰმედის შესრულებით. ამის შემდეგ ამ დასტანის მოტივებზე მან დაწერა ცნობილი „აშიკ - ქერიბი“. ქალაქში შენარჩუნდა პოეტის სახლ-მუზეუმი მემორიალური წარწერით, რომელზეც ამოტვიფრულია ლერმონტოვის ცნობილი სტროფები:
ეპოქა (ასტრონომია)

ეპოქა — ასტრონომიაში დროის მომენტი, რომლისთვისაც განსაზღვრულია ასტრონომიული კოორდინატები ან ორბიტის ელემენტები. პრეცესიის გათვალისწინებით და ასევე საკუთარი მოძრაობით ასტრონომიული კოორდინატები შეიძლება ავითვალოთ ერთი ეპოქიდან მეორემდე. ორბიტალური ელემენტების შემთხვევაში აუცილებელია ყურადღება მივაქციოთ სხვა სხეულების ზემოქმედებას, რათა გამოვთვალოთ ორბიტალური ელემენტები დროის სხვა მომენტებისათვის.
კალი-იუგა

კალი-იუგა  — ინდუისტური დროის ციკლში ოთხი იუგიდან, ანუ ეპოქიდან, მეოთხე. ხასიათდება ღირსების დაცემით, რადგანაც სიკეთე მსოფლიოში კლებულობს ერთ მეოთხედამდე თავდაპირველი მდგომარეობიდან სატია-იუგას საუკუნეში. არსებობს სახელწოდების სხვადასხვა ვარიანტები: «დემონ კალის საუკუნე», «რკინის საუკუნე», «განხეთქილების საუკუნე». ინდურ ლიტერატურაში მოყვანილია კალი-იუგას სხვადასხვა თარიღი. პურანების თანახმად, კალი-იუგა დაიწყო ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 3102 წლის 23 იანვრის შუაღამისას (გრიგორიანული კალენდრით), რამაც გამოიწვია კრიშნას «წასვლა»; კალი-იუგას ხანგრძლივობა შეადგენს 432 ათას წელს.

«მაჰაბჰარატაში» აღწერილია, რომ ეს არის ყველაზე უფრო სულელური საუკუნე, რომელშიც თავდაპირველი სიკეთეებიდან დარჩება მხოლოდ ერთი მეოთხედი, და ისიც კალი-იუგას ბოლოს მთლიანად დაინგრევა. შემცირდება ადამიანთა სიცოცხლის ხანგრძლივობა — კალი-იუგას ეპოქაში ადამიანები იცხოვრებენ მაქსიმუმ 100 წლამდე. დადგება საერთო ეკონომიკური და სულიერი დეგრადაცია, ადამიანები გამოხატავენ ყველაზე უფრო საშინელ და საზიზღარ თვისებებს. დაკნინდება მათი ვაჟკაცობა, გონება და ძალა. ადამიანთა ქცევის მართვას დაიწყებს ბოროტება, ტყუილი, შური და ამბიცია. ბრაჰმანები შეწყვეტენ ლოცვებს, მსხვერპლშეწირვებს და ვედების კითხვებს, დაივიწყებენ გარდაცვლილთა მოხსენებას და შეჭამენ რაც მოესურვებად.

მიუხედავად ამისა, მორალური ფასეულობების დაკარგვა და მოვალეობის დავიწყება საბოლოო ჯამში უკან მოუბრუნდება თვით ბოროტების და შურის მატარებლებს. ამ ეპოქაში ტირანებად გადაქცეული მმართველები ვერ შეძლებენ ხალხის ხელში დაჭერას, ვერც საკუთარი ხალხის ბარბაროსი მტრის თავდასხმებისაგან დაცვას, დაივიწყებენ სიკეთეს და ღმერთებისადმი მსხვერპლშეწირვებს. კალი-იუგა შეწყდება მაშინ, როდესაც ბოროტება და ძალადობა ავსებს მთელ სამყაროს, რომელიც შემდეგ ინგრევა — დგება პრალაია (აღრევა). შესაბამისად, მთავრდება იუგა (მანვანტარა), და ეპოქათა წრე აღდგება.