iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
განდალფი

განდალფი (იგივე გენდალფი, განდალვი, ) — პერსონაჟი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში. იგი წარმოდგენილია, როგორც ჯადოსანი და ისტარების ორდენის წარმომადგენელი. განდალფმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ბეჭდის საძმოს ამბავში. პირველად იგი გამოჩნდა „ჰობიტში“, სადაც მან ბილბო ბეგინსი მეტად სახიფათო მოგზაურობაზე დაითანხმა.

შექმნა
1977 წელს გამოცემულ ტოლკინის ბიოგრაფიაში ავტორი ჰამფრი კარპენტერი საუბრობს, რომ ჯონს ჰქონდა საფოსტო ბარათი სახელწოდებით . ქაღალდის შეფუთვაზე, რომელშიც იგი ამ ბარათს ინახავდა, მის მიერ დაწერილი იქნა - „განდალფის წარმოშობა“. ამ ბარათზე წარმოდგენილია წვერ-ულვაშიანი მამაკაცი, რომელიც ჩამომჯდარია ქვაზე. მას თავზე ახურავს ფართო ქუდი, მხრებზე კი აფარია გრძელი წითელი მოსასხამი. მის წინ დგას შვლის ნუკრი.

კარპენტერის მიხედვით, ტოლკინმა ეს ბარათი შვეიცარიაში, 1911 წელს შეიძინა. თუმცა მანფრედ ციმერმანმა დაადგინა, რომ ნახატი ეკუთვნოდა გერმანელ მხატვარ იოზეფ მადლენერს და დახატული იყო 1920-იან წლებში.

ორიგინალური ნახატი გაიყიდა სოთბის აუქციონზე, ლონდონში, 2005 წლის 12 ივლისს, 84000 გირვანქად. მისმა წინა მფლობელმა ნახატი მადლენერს 1940-იან წლებში გადასცა და იხსენებდა მადლენერის შენიშვნას იმის შესახებ, რომ ნახატზე გამოსახული მთები ტორი დელ ვაიოლეტად იყო წოდებული. ეს იყო დოლომიტის ალპები მწვერვალები.

1930-იან წლებში, რომან ჰობიტის შექმნისას, ტოლკინმა სახელი განდალფი თავდაპირველად დაარქვა ერთ-ერთ ჯუჯას, რომელსაც მოგვიანებით თორინ მუხისფარი ეწოდა. სახელი მომდინარეობს ნორვეგიულ ეპოს -დან. ძველ ნორვეგიულ ენაზე -ში შერწყმული (კვერთხი) და (ელფი).

სახელი „“ გამოყენებულია უილიამ მორისის 1896 წლის ფენტეზი რომანში სამყაროს დასასრულის ჭა. ამ წიგნის პერსონაჟები არიან ელფები, ჯუჯები და მეფეები. მოქმედება მიმდინარეობს ფსევდო-შუასაუკუნოვან მიწებზე. სავარაუდოდ, ასეთმა მიწებმა გავლენა იქონიეს ტოლკინის შემოქმედებაზეც.

ჯადოსანი, რომელიც წარმოდგენილია განდალფის სახით, თავდაპირველად ატარებდა სახელ „ბლადორთინს“ ტოლკინმა მოგვიანებით ეს სახელი სხვა პერსონაჟს, ერთ-ერთ მეფეს მიანიჭა.

ადაპტაციები
 -ს დადგმებში განდალფს ახმოვანებდნენ: ნორმან შელი (ბეჭდების მბრძანებელი, 1955-1956), ჰერონ კარვიკი (ჰობიტი, 1968), ბერნარდ მეისი (ბეჭდების მბრძანებელი, 1979) და სერ მაიკლ ჰორდერნი (ბეჭდების მბრძანებელი, 1981).

1977 წლის „ჰობიტში“ (1977) და „მეფის დაბრუნებაში“ (1980) პერსონაჟს ახმოვანებს ჯონ ჰიუსტონი. რალფ ბაკშის 1978 წლის „ბეჭდების მბრძანებელში“ მას უილიამ სკუაირი ახმოვანებს, ხოლო სერიალ „ჰობიტებში“ (1993) - ვესა ვიერიკო.

პიტერ ჯექსონის „ბეჭდების მბრძანებელში“ (2001-2003) და „ჰობიტში“ პერსონაჟს განასახიერებს სერ იენ მაკ-კელენი.

„ოცი ციხე-კოშკის“ სასცენო დადგმაში (ჩიკაგო, 1999) განდალფის როლი შეასრულა ჩარლზ პიკარდმა. ტომ სტაივერი მას თამაშობდა 2000-იანი წლების დასაწყისში გამოსულ „ბეჭდის საძმოში“, „ორ ციხე-კოშკში“ და „მეფის დაბრუნებაში“. ბრენტ კარვერი განდალფის როლს ასრულებდა 2006 წლის მიუზიკლში „ბეჭდების მბრძანებელი“.

ლეგოს ფილმში განდალფს ტონ ჰანსენი ახმოვანებს.
დავითის ვარსკვლავი

დავითის ვარსკვლავი ( — მაგენ დავიდ, „დავითის ფარი“; იდიშში გამოითქმის როგორც მოგენდოვიდი) — ექვსკუთხა ვარსკვლავის, ჰექსაგრამის ფორმის ემბლემა, სადაც ორი ტოლგვერდა სამკუთხედი ერთმანეთზეა.

დავითის ვარსკვლავი გამოსახულია ისრაელის დროშაზე და არის მისი ერთ-ერთი ძირითადი სიმბოლო.

ლეგენდის თანახმად, ეს სიმბოლო გამოსახული იყო მეფე დავითის მეომრების ფარებზე, მისი მეორე ვარიანტი პენტაგრამა (ხუთკუთხა ვარსკვლავი), ცნობილია „სოლომონის ბეჭდის სახელით“, თუმცა ამ პენტაგრამების კავშირი მეფე სოლომონის სახელთან (ისევე როგორც ჰექსაგრამის — მეფე დავითთან) დამტკიცებული არ არის და ითვლება შუასაუკუნეების ერთ-ერთ ლეგენდად.
რადაგასტი

რადაგასტ ჟღალი — პერსონაჟი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში. წიგნებში იგი წარმოდგენილია, როგორც ჯადოსანი და ისტარების ორდენის წევრი. რადაგასტი ჩნდება წიგნებში „ბეჭდის საძმო“, „სილმარილიონი“ და „დაუსრულებელი თხზულებები“. იგი აგრეთვე ნახსენებია რომან „ჰობიტში“.

პიტერ ჯექსონის ფილმში „ბეჭდის საძმო“ იგი არ არის ნახსენები, მიუხედავად იმისა, რომ გადაღებებში მონაწილეობდა მსახიობი, რომელსაც მისი როლი უნდა შეესრულებინა. კინოტრილოგიაში „ჰობიტი“ პერსონაჟის როლს ასრულებს მსახიობი სილვესტერ მაკ-კოი.

ბიოგრაფია
შუახმელეთში რადაგასტი დასახლდა როსგობელში, ბნელტევრის დასავლეთ საზღვართან. ბეორნი, რომელიც იცვლიდა ფორმებს, მას კარგად იცნობდა. ამბობენ, რომ რადაგასტის ქოხი მდებარეობდა ქაროკის და ძველისძველი ტყის გზებს შორის, ბნელტევრის დასავლეთ საზღვართან.

რადაგასტი დაუმეგობრდა ცხოველებსა და ფრინველებს, რომლებსაც ესაუბრებოდა. ცხოვრების დიდი ნაწილი მან გაატარა ველურ პირობებში და ელფებსა და ადამიანებს ხშირად არ ეკონტაქტებოდა.

მესამე ეპოქის 3018 წელს სარუმანმა მას უბრძანა, მოეძებნა განდალფ რუხი და ეთქვა მისთვის, რომ ახლომახლოში ნაზგულები დახეტიალობენ. რადაგასტი განდალფს შუა ზაფხულის დღეს, მწვანე გზაზე, ბრისთან შეხვდა და გადასცა სარუმანის სიტყვები. განდალფი გაემგზავრა იზენგარდში, ხოლო რადაგასტის მითითებით, არწივებმა ამბები შორს გაავრცელეს, გოლუმის ბნელტევრიდან გაქცევის, ორკებისა და ვარგების და ნაზგულების შესახებ შუახმელეთის მრავალ ადგილას გახდა ცნობილი. არწივი გვაიჰირი კი იზენგარდამდე მიფრინდა და სწორედ მაშინ გადაარჩინა სარუმანის მიერ დაპყრობილი განდალფი.

მიუხედავად იმისა, რომ განდალფისთვის რადაგასტის ბუნებასთან კავშირი სასარგებლო აღმოჩნდა, ჩანს, რომ საურონთან ბრძოლისას მას დიდი როლი არ ჰქონია. ამბობენ, რომ შედეგად, მხოლოდ განდალფი „ასრულებდა თავის დავალებას“ ღირსეულად და ამიტომ, სწორედ მას ჰქონდა უფლება, დაბრუნებულიყო უკვდავ მიწებში. შესაძლოა, რადაგასტი სამუდამოდ დარჩა ცხოველთა სამყაროში, მაგრამ მისი ბედი უცნობია.

ეტიმოლოგია
ტოლკინის თქმით, არის სიტყვა ანდუინთან მოსახლე ადამიანების ენაზე და მისი მნიშვნელობა განმარტებას არ ექვემდებარება. შესაძლოა, იგი უკავშირდება ძველ ინგლისურ ენას. -ის მნიშვნელობა იყო სული. შესაძლოა, მომდინარეობს სიტყვისგან - ბრძენი ან - ღაჟღაჟა.

ამბობენ, რომ არსებობდა სლავური ღვთაება რადაგასტი - მოგზაურთა ღვთაება და სტუმართმოყვარეობის მფარველი. მისი სახელი მომდინარეობს ძველი სლავური სიტყვისგან - მოვლა, პატრონობა, ზრუნვა და - სტუმარი, უცნობი.

სახელი ნიშნავს ფრინველთა მეგობარს (ქუენიურად) - (ფრინველები) და დაბოლოება - / - (მეგობარი). სარუმანმა მას უხეშად უწოდა ფრინველთგამწვრთნელი, რადაგასტ არარაობა და რადაგასტ ბრიყვი.
შუახმელეთი

შუახმელეთი — ჯ.რ.რ. ტოლკინის მიერ მოგონილი სამყარო, რომელიც ჩნდება მის სხვადასხვა ნაწარმოებში. უშუალოდ, მათში ვალარები და ელფები ებრძვიან მორგოთს, (დაცემულ ვალას) და მის მოდგმას და დამხმარე ძალებს (როგორც წესი, ორკებს, დრაკონებს და დამონებულ ადამიანებს). მოგვიანებით, სხვა საუკუნეებში, მორგოთის დამარცხების შემდეგ, მის ადგილს იკავებს საურონი. ვალართა როლი უშუალოდ გამოიხატება მორგოთთან ბრძოლაში, მაგრამ მათ ასევე შექმნეს ისტარები, რათა დაემარცხებინათ საურონი. ისტარებიდან ყველაზე მნიშვნელოვანი განდალფი იყო. შუახმელეთის ისტორიაში დიდი როლი ითამაშეს ენტებმა და ჰობიტებმაც.

მთავარ სიმბოლოებს შუახმელეთის ისტორიებში წარმოადგენენ:

სილმარილები - შუახმელეთის პირველი ეპოქა. მოვლენები გადმოცემულია „სილმარილიონში“.
ერთი ბეჭედი - მეორე და მესამე ეპოქა. შექმნილია საურონის მიერ. ისტორიები გადმოცემულია „ბეჭდების მბრძანებელში“.

ტოლკინმა თავად შექმნა შუახმელეთისა და მისი რეგიონების რამდენიმე რუკა. მათი ნაწილი გამოიცა მისი ცხოვრების განმავლობაში, მეორე ნაწილი კი - მოგვიანებით, გარდაცვალების შემდეგ. მთავარი რუკები გამოქვეყნდა „ჰობიტში“ და „ბეჭდების მბრძანებელში“. დამატებითი რუკები გამოჩნდა „სილმარილიონში“, რომელიც პროფესორის გარდაცვალების შემდეგ გამოიცა.

პირველი ეპოქის მოვლენათა დიდი ნაწილი მიმდინარეობს სუბკონტინენტ ბელერიანდზე, რომელიც პირველი ეპოქის დასასრულს დაფარა ოკეანემ.

ტოლკინის თქმით, შუახმელეთის იდეა მომდინარეობს თავად დედამიწისი კონტინენტებიდან. იგი ამტკიცებდა, რომ მესამე ეპოქის მოვლენებს ადგილი ჰქონდა მის დროებამდე 6.000 წლით ადრე, მოგვიანებით მან ეს უარყო და ახსენა, რომ შუახმელეთი ფიზიკურად არ არსებობდა, იგი უფრო წარმოსახვის ერთი ეტაპი იყო.

ისტორიული საფუძველი
გერმანულ ანტიკურ მითოლოგიაში ადამიანთა სამყარო ცნობილია რამდენიმე სახელით (, , , ) და განლაგებულია სამყაროს ცენტრში, ხოლო ბიფროსტი, ცისარტყელის ხიდი, გადაჭიმულია შუახმელეთიდან ასგარდამდე, ღმერთების ქვეყნამდე. შუახმელეთის მიღმა მკვდრების სამყარო მდებარეობს. მთელი სამყარო, ბევრის წარმოდგენით, შედგებოდა ცხრა ფიზიკურად არსებული მსოფლიოსგან, რომელიც გაერთიანებული იყო. მათი ზუსტი განლაგება უცნობი იყო. ერთ-ერთი თეორიის მიხედვით, თანმიმდევრობა ასეთი იყო - ელფების (ალფჰეიმი), ჯუჯების მიწები (ნიდაველირი), ღმერთების (ასგარდი და ვანაჰეიმი), გიგანტების (იოტუნჰეიმი და მუსპელჰეიმი) მიწები. სხვა თეორიით, შვიდივე სამყარო ცაში, იგდრასილის ხის ტოტებში მდებარეობდა.

ეტიმოლოგია
სახელწოდება „შუახმელეთი“, რომელიც ასევე აღნიშნავს „შუა სამყაროს“, ტოლკინს არ ეკუთვნის. ასეთი ტერმინი ნახსენებია უილიამ შექსპირის შემოქმედებაში - შუასაკუნოვანი ინგლისური სიტყვის - ვერსია, რომელიც წარმოიშვა კიდევ უფრო ძველი ფორმისგან ეს უკანასკნელი რამდენიმეჯერ გვხვდება ბეოვულფის ფურცლებზეც. იგივე სიტყვა ასევე გამოიყენება კედმონის მიერ, კედმონის ჰიმნში. შუა საუკუნოვანი ინგლისურის ხანაში იწერებოდა, როგორც , - ან -. -ის სწორი შესატყვისია შუა გავალანი და არა შუახმელეთი. მიუხედავად ამისა, ხშირად ითარგმნებოდა, როგორც შუახმელეთი და ტოლკინმა გამოიყენა ეს ვერსია.
მთიულთუბანი

მთიულთუბანი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის კასპის მუნიციპალიტეტში, ახალციხის თემში. მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე თეძმის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 890 მეტრზე, კასპიდან დაშორებულია 22 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 48 ადამიანი.
გორისა

გორისა — სოფელი საჩხერის მუნიციპალიტეტში, ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: გორისა, გამოღმა არგვეთი).

მდებარეობს ჭიათურის პლატოზე, მდინარე ფრონის (ყვირილის აუზი) სათავეში, ზღვის დონიდან 820 მ, საჩხერიდან 10 კმ დაშორებით. სოფელში არის საჯარო სკოლა. წერილობით წყაროებში გორისა პირველად საუკუნეში მოიხსენიება.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1087 ადამიანი.

ცნობილი ადამიანები
სოფელში დაიბადნენ:
გიორგი წერეთელი — ქართველი მწერალი და პუბლიცისტი.
ივანე გომართელი — ექიმი, პოლიტიკოსი, საზოგადო მოღვაწე, საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრი.
ირაკლი წერეთელი — პოლიტიკოსი, საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრი.
მალხაზ აბდუშელიშვილი — ქართველი ანთროპოლოგი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი.
ბაჯითი

ბაჯითი — სოფელი საჩხერის მუნიციპალიტეტში (სარეკის თემი). მდებარეობს რაჭის ქედის სამხრეთი შტოქედის დაბოლოებაზე, საჩხერის ქვაბულის დასავლეთ კიდეზე. მდინარე ჯრუჭულის (ყვირილის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 640 მეტრი, საჩხერიდან 5 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 520 ადამიანი.

ეკონომიკა
სოფლის მოსახლეობა ძირითადად აწარმოებს სიმინდს და ლობიოს. სოფელში ასევე მისდევენ მევენახეობას (გავრცელებული ჯიშებია ციცქა, ცოლიკოური, ქვიშხური, ძელშავი). სოფელში არის კვარციანი ქვიშის კარიერი.

ღირსშესანიშნაობები
სოფელში არის შუა საუკუნეების სამების ერთნავიანი ეკლესია. ეკლესიაზე არის ცხრასტრიქონიანი ლაპიდარული წარწერა, რომელიც ნუსხურითაა შესრულებული.
დარყა

დარყა — სოფელი საჩხერის მუნიციპალიტეტში (ჭალის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს იმერეთის პლატოზე, მდინარე ყვირილის მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 590 მ-ზე. საჩხერიდან დაშორებულია 13 კმ-ით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 415 ადამიანი.

დარყის ჭაბუკმთის ძეგლები
სოფლის ტერიტორიაზეც არის ჭაბუკმთის ნამოსახლარი. შუა საუკუნეებში ჭაბუკმთა დიდი დაბა იყო, რასაც ადასტურებს მის ტერიტორიაზე შემონახული 3 დარბაზული ეკლესია. მათგან ძლიერ დაზიანებულია „ბერეკლესია“, შედარებით უკეთ შემონახულია წმინდა გიორგის დარბაზული ეკლესია (ვარაუდით - სს.). მესამე ეკლესია, „საღმრთო საყდარი“, ერთიანად დანგრეულია, მის ტერიტორიაზე გადარჩენილია მოჩუქურთმებული სვეტები.
დრბო

დრბო — სოფელი საჩხერის მუნიციპალიტეტში (ჭალის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს მდინარე ყვირილის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 600 მ-ზე, საჩხერიდან 12 კმ-ში. სოფელში არის საუკუნის ბეთლემის ღვთისმშობლის ეკლესია (ყველაწმინდის ეკლესია).

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 43 ადამიანი.

დრბოს ეკლესია
სოფელში, მთაზე, დგას ბეთლემის ღვთისმშობლის ეკლესია (ყველაწმინდის ეკლესია). ეკლესია ძლიერ დაზიანებულია (კამარა ჩამოქცეულია, პერანგის დიდი ნაწილი ჩამოცლილი). გეგმით ერთნავიანია, გაბრტყელებული აფსიდით. დასავლეთის შესასვლელის თავზე შემორჩენილია ასომთავრული წარწერა, რომლის მიხედვით ეკლესია აბაშ აბაშიძეს აუგია 1510 წელს მისი მეუღლის — ჩიჟავაძის ასულ კეკლუცას სულის მოსახსენიებლად.
დუნთა

დუნთა — სოფელი საჩხერის მუნიციპალიტეტში (ჩიხის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს რაჭის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე დუნთურას (ყვირილის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირებზე, ზღვის დონიდან 600 მ-ზე, საჩხერიდან 3 კმ-ში. დუნთაში არის მარმარილოს საბადო.
ისტორია
სოფელი პირველად იხსენიება საუკუნის შუა წლებში დამოწმებულ გიორგი მეფის სიგელში. დუნთაში შემორჩენილია მთავარანგელოზის ერთნავიანი ეკლესია. საუკუნეში იგი გადაუკეთებიათ და გაუდიდებიათ.

სოფლის ჩრდილოეთით მაღალ გორაკზე, გორიჯვრის გვიანდელი შუა საუკუნეების ერთნავიანი ეკლესიის ნანგრევებია, ეკლესია ნაშენია თლილი ქვითა და კირით. ინტერიერში შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები. სახელწოდება უკავშირდება გორიდან ჩამოიტანეს ვერცხლის დიდ ჯვარს. დუნთის სამხრეთით აღმართულია მოდინახეს ციხე.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 133 ადამიანი.
ბინიამინ ნეთანიაჰუ

ბინიამინ „ბიბი“ ნეთანიაჰუ (ებრ. ְִִָּ "ִִּּ" ְְַָ‎, დ. 21 ოქტომბერი, 1949, თელ-ავივი) — ისრაელის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე; კონსერვატიული პარტია ლიკუდის ლიდერი (1993-1999 და 2005-დან), ისრაელის პრემიერ-მინისტრი (1996-1999 და 2009-დან). ის არის პირველი და დღემდე ერთადერთი ისრაელის პრემიერ-მინისტრი, რომელიც ისრაელის სახელმწიფოს დაფუძნების შემდეგ დაიბადა. იყო ფინანსთა მინისტრი 2003-დან 2005 წლის 9 აგვისტომდე, როდესაც ის არიელ შარონის ღაზადან გამოსვლის გეგმის პროტესტის ნიშნად გადადგა. 2006-2009 წლებში კნესეტში ოპოზიციის ოფიციალური ლიდერი. 2007 წლის აგვისტოში პარტიის არჩევნებში მოშე ფეიგლინის დამრცხებით პარტიის ხელმძღვანელის პოსტი შეინარჩუნა.
დუისი

დუისი — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში. ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: დუისი, წინუბანი).

მდებარეობს პანკისის ხეობაში, მდინარე ალაზნის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 640 მ-ზე, ახმეტიდან 16 კმ-ში]. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2 354 ადამიანი. დუისის ტერიტორიაზეა ზემო ალაზნის სარწყავი სისტემის სათავე ნაგებობა.
ისტორია
დუისის ტერიტორია ერთ-ერთი უძველესი დასახლებაა პანკისის ხეობაში. თავდაპირველი მოსახლეობისაგან დაიცალა საუკუნის ნახევარში, ლეკიანობის დროს. კვლავ მოშენდა საუკუნის შუა წლებში და ამჟამად ქისტებითაა დასახლებული. გადმოცემით, სოფლის სახელწოდებაც ქისტი მოახალშენე დუის სახელიდან მომდინარეობს. რუსეთის გენერალური შტაბის ხუთვერსიანი რუკისა და საუკუნის კამერალური აღწერის მიხედვით, დუისის მეორე სახელწოდება იყო პანკისი.

დუისში დგას 1902 წელს აგებული მეჩეთი, რომლის მინარეთის ფასადი აგურში გამოყვანილი ორნამენტებითაა შემკული. აქვეა 2002 წელს აშენებული ახალი, ე. წ. დიდი მეჩეთი. სოფლის აღმოსავლეთით შერმოჩენილია გვიანდელი შუა საუკუნეების ორი დარბაზული ეკლესია: საყდრისთავისა და ღვინეთის.
დუმასტური

დუმასტური — სოფელი ახმეტის მუნიციპალიტეტში (ხალაწნის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს პანკისის ხეობაში, მდინარე ალაზნის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 680 მ-ზე, ახმეტიდან 24 კმ-ში.
ისტორია
პირველად ისტორიულ წყაროებში მოიხსენიება საუკუნეში. აქ ერთი გვარის ხალხი — ონანაშვილები ცხოვრობდა. საუკუნის დასაწყისში სოფელში ოსები ჩამოსახლდნენ.

დუმასტურის აღმოსავლეთით 400 მ-ზე შემორჩენილია ფეოდალური ხანის თავდაცვითი კომპლექსის (კოშკი, გალავანი და მთავარანგელოზის ეკლესია) ნანგრევები. სოფლის დასავლეთით დგას დარბაზული ეკლესია, რომელიც თითქმის მთლიანად დანგრეულია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 286 ადამიანი.
ალავერდი (ახმეტის მუნიციპალიტეტი)

ალავერდი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, კახეთის მხარის ახმეტის მუნიციპალიტეტში, ოჟიოს თემში. მდებარეობს მდინარე ალაზნის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 430 მეტრზე, ახმეტიდან დაშორებულია 25 კილომეტრით. სოფელში დგას ალავერდის მონასტერი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 141 ადამიანი.
ბაბანეური

ბაბანეური — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში (ქვემო ალვანის თემი), მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, ბაბანეურის (ალაზნის შენაკადი) მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 520 მეტრი, ახმეტიდან 21 კილომეტრი. სოფელში არის ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალის განყოფილება.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 137 ადამიანი.
დედისფერული

დედისფერული — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში (საკობიანოს ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს პანკისის ხეობაში, მდინარე ალაზნის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 800 მეტრის სიმაღლეზე, ახმეტიდან 19 კილომეტრის დაშორებით.

დედისფერული პირველად საუკუნეშია მოხსენიებული. ადგილობრივები კაკლიანის სახელითაც იცნობენ. სოფლის მახლობლად შემორჩენილია ფეოდალური ხანის ნასოფლარი (დედისფერულის საცხოვრებელი ნაგებობა), კოშკი, ეკლესია და მარნის ნაშთი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 31 ადამიანი.
დანო

დანო — სოფელი ახმეტის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული თუშეთი), ისტორიული თუშეთის სამციხის (პირიქითა) თემში.

მდებარეობს პირიქითი ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე პირიქითი ალაზნის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 2040 მეტრის სიმაღლეზე, ახმეტიდან 102 კილომეტრის დაშორებით.

დემოგრაფია
 საუკუნის ბოლოს სოფელში ცხოვრობდა 40 კომლი. 1920-იან წლებში ჯერ კიდევ შემორჩენილი იყო 13 კომლი (თავბერიძე, ალხანაიძე, შახაძე, თათარაიძე, ლუხუმაიძე, ხელაიძე, ხაპრიძე, ომარაიძე, სულ 53 ადამიანი). მოგვიანებით სოფლის მოსახლეობა კახეთში ჩასახლდა. 2002 და 2014 წლების აღწერების მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.

}
დოჭუ

დოჭუ — სოფელი ახმეტის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული თუშეთი).

მდებარეობს თუშეთის ალზანისა და პირიქითი ალაზნის წყალგამყოფ მაკრატელას ქედის სამხრეთ კალთაზე, გომეწრის ხეობაში, ზღვის დონიდან 2050 მ-ზე, ახმეტიდან 102 კმ-ში.

დოჭუ კლდოვანი მთის ბორცვზეა შეფენილი. მჭიდროდ განაშენიანებული სოფელია. შემორჩენილია გვიანი შუა საუკუნეების კოშკების ნანგრევები და საცხოვრებელი სახლები, რომელთაც დაქანებული რელიეფის გამო განსხვავებული სართულიანობა აქვთ. სოფლის თავზე, სამხრეთით, მდებარეობს კოპალეს ხატი, ხოლო აღმოსავლეთით, მთის წვერზე, მარიამწმინდის ხატი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში მუდმივი მოსახლეობა არ არის.
რიფსიმეს ეკლესია

რიფსიმეს ეკლესია — ეჩმიაძინში, სომხური გუმბათოვანი არქიტექტურის ძეგლი (618; გამოთქმულია მოსაზრება, რომ იგი საუკუნის ძეგლია), საქართველოსა და სომხეთში ცნობილი ე. წ. „მცხეთის ჯვრის ტიპის“ ნიმუში, წარმოადგენს ტეტრაკონქს 4 სადგომით აფსიდებს შორის და წრის 3/4 მოხაზულობის ნიშებით გუმბათის წრის დიაგონალზე. მოგვიანო ხანის 16-წახნაგა გუმბათი ტრომპებზეა დაფუძნებული. ეკლესია გარედან სწორკუთხედშია მოქცეული. გარეთ და შიგნით თლილი ქვითაა ნაგები. ტაძრის ფასადები სადაა, ისინი ტრაპეციისებრი ნიშებითა და სარკმლებისა და ნიშების თავსართებითაა დანაწევრებული. ეკლესიის ქვეშ დაცულია წმინდა რიფსიმეს სამარხი.
ლურჯი ჯადოსნები

ლურჯი ჯადოსნები (ითრინ ლუინ, ) — გამოგონილი პერსონაჟები ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში

ლურჯ ჯადოსნებში შედის ორი ისტარი იმ არსებებიდან, რომლებიც ვალარებმა შუახმელეთში მოავლინეს საურონთან საბრძოლველად. მათ ლურჯ ჯადოსნებს უწოდებენ ჩაცმულობის ფერის მიხედვით (ყოველ ისტარს განსხვავებული ფერის სამოსი ეცვა) და მათი ინდივიდუალური სახელების მიხედვით. დაუსრულებელ ამბებში მათ უწოდებენ ალატარსა და პალანდოს. ორივე გაგზავნილი იქნა შუახმელეთის შორეულ აღმოსავლეთში. აქედან გამომდინარე, შუახმელეთის ისტორიაში მათ დიდი როლი არ ითამაშეს, მეტიც - მათზე თითქმის არაფერია ცნობილი.
ჯადოსანი (შუახმელეთი)

ჯადოსნები შუახმელეთში — ადამიანების გარეგნობის მქონე ქმნილებათა ჯგუფი, რომლის ძალაც ბევრად აღემატება ადამიანის შესაძლებლობებს. მათ ასევე უწოდებენ ისტარის (ქუენიური ენა - „ბრძენები“), სინდარულად მათ ჰქვიათ ითრინ.

ჯადოსნები შუახმელეთში მოვლენილები იყვნენ ვალარების მიერ, რათა დახმარებოდნენ ადამიანებს საურონის დამარცხებაში. მიუხედავად იმისა, რომ ბევრი მათგანი გამოგზავნეს შუახმელეთში, მხოლოდ ხუთი აქტიურობდა შუახმელეთის ჩრდილოეთით.

ისინი იყვნენ მაიარების (იგივე ორდენი, რაც ვალარები) წარმომადგენლები, მაგრამ შესაძლებლობებში უფრო შეზღუდული. პირველი სამის სახელი ვესტრონის ენაზე ჟღერდა, როგორც "სარუმანი", "განდალფი" და "რადაგასტი". მათ გარდა, არსებობდა კიდევ ორი, ალატარი და პალანდო (რომელთა სახელებს ვერსტრონზე ანალოგი არ გააჩნდა). ყოველი ჯადოსანი განსხვავდებოდა ამა თუ იმ ფერის სამოსით. სარუმანი იყო თეთრი, განდალფი იყო რუხი, რადაგასტი - ყავისფერი, ხოლო ალატარი და პალანდო - ლურჯები. ტოლკინის "ბეჭდების მბრძანებელში" პირველი ორი მნიშვნელოვან როლს თამაშობს, ხოლო რადაგასტი მხოლოდ ერთხელ ჩნდება მოქმედებაში. ალატარი და პალანდო შუახმელეთის აღმოსავლეთით დასახლდნენ, ასე რომ მათზე ცოტა რამ იყო ცნობილი.
ნოღელა

ნოღელა — მდინარე აბაშისა და მარტვილის მუნიციპალიტეტებში, რიონის მარჯვენა შენადაკი, სათავე აქვს ასხის მასივის სამხრეთ-დასავლეთით, ზღვის დონიდან 680 მ-ზე. სიგრძე 51 კმ, აუზის ფართობი 130 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. დამახასიათებელია წვიმებით გამოწვეული წყალმოვარდნა. ჩამონადენის მაქსიმალური ივლისსა და ნოემბერში, მინიმალური — ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი 4,86 მ³/წმ.
მაია (შუახმელეთი)

მაიარები (მხოლობით რიცხვში - „მაია“) — არსებები ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში. ისინი არიან ერთი საფეხურით დაბლა მდგარი აინურნი, რომლებიც ეას მოევლინენ სამყაროს შექმნის პირველი ჟამიდან. ტოლკინი „ვალარებს“ („ძალაუფლება)“ უწოდებს როგორც პირველი აინურებს, ასევე მათ შორის ყველაზე დიდებულ ქმნილებებს. ასე რომ მაიარები არიან როგორც დაბალი ვალარები, ასევე მაღალი ვალარები. „ვალას“ ხშირად უწოდებენ აინუს, რომელმაც მიატოვა ერუს სამფლობელო, რათა ეაში ეცხოვრა.
არიენი

არიენი — პერსონაჟი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში. იგი იყო ქალწული, რომელიც ვალარებმა აირჩიეს მაიარებიდან, რათა დაეცვა მზის ნათება. ვალინორის ხეების ეპოქაში არიენი იცავდა ლაურელინს. ცნობილია, რომ იგი იყო ტილიონზე, მთვარის მცველზე უფრო ძლიერი, რადგან ცეცხლის ღვთაება იყო, რომელიც უძლებდა ლაურელინის ალს.
ჯუნიუს ჯაიევარდენე

ჯუნიუს რიჩარდ ჯაიევარდენე (ტამილურ ენაზე ூி் ி்் ்ா, დ. 17 სექტემბერი, 1906, კოლომბო — გ. 1 ნოემბერი, 1996, კოლომბო) — შრი-ლანკელი პოლიტიკოსი და იურისტი, შრი-ლანკის მეორე პრეზიდენტი (1978–1989) და პრემიერ-მინისტრი (1977-1978). ცეილონის ეროვნული მოძრაობის ლიდერი.

განათლება
ჯუნიუს ჯაიევარდენე 11 შვილიანი ოჯახის უფროსი შვილი იყო. განათლება მიიღო ჯერ კოლომბოს სამეფო კოლეჯში, ხოლო შემდეგ კოლომბოს სამართლის კოლეჯში.

პოლიტიკური კარიერა
პოლიტიკური კარიერა დაიწყო 1938 წელს, როცა გახდა ცეილონის ეროვნული კონგრესის აქტივისტი. 1946 წელს გაწევრიანდა გაერთიანებულ ეროვნულ პარტიაში. 1947 წელს ცეილონის პირველ მთავრობაში გახდა ფინანსთა მინისტრი. იგი მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა როგორც მთავრობაში (1947-1956 და 1965-1970) ისე ოპოზიციაში ყოფნისას (1956-1965 და 1970-1977). 1951 წელს ჯუნიუს ჯაიევარდენე გახდა სახელმწიფო ჰიმნის შემრჩევი კომიტეტის წევრი. 1977 წელს გახდა ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი, ხოლო ერთი წლის შემდეგ პრეზიდენტი. 1982 წლის 29 აპრილს მან ქვეყნის პარლამენტი გადაიტანა მახლობელ ქალაქ შრი-ჯაიავარდენეპურა-კოტეში და ეს ქალაქი აქცია ოფიციალურ დედაქალაქად, ხოლო კოლომბოს შესძინა კომერციული დედაქალაქის სტატუსი. 1989 წელს ჯ. ჯაიევარდენე წავიდა ხელისუფლებიდან და თანამდებობა გადააბარა რანასინგჰე პრემადასას.
პილსკი კრუგლიაკი

დეპო პილსკი კრუგლიაკი — დღეისათვის უმოქმედოდ მყოფი დეპო, რომელიც წარმოადგენს მე-20 საუკუნის ისტორიულ ღირსშესანიშნაობას. დეპოს მშენებლობა თარიღდება 1870-1874 წლებით, და უკავშირდება პრუსიის მიწაზე რკინიგზის აქტიურ განვითარებას. არასტანდარტული არქიტექტურული ხერხებით აშენებული დეპო სამაგალითო გახდა, ევროპაში რამდენიმე სხვა, შემდგომში ამდაგვარი ხერხით აშენებულ შენობების მსგავსად. რამდენიმეწლიანი მუშაობის შემდეგ, მე-20 საუკუნის 90-იან წლებში, მისი ექსპლუატაცია შეჩერდა, რამაც გამოიწვია ის რომ, აღნიშნული დეპო მივიწყებული იქნა.

ქალაქ პილას მაცხოვრებლებმა (რამდენიმე ათეული ადამიანისგან შემდგარმა ჯგუფმა), ნახეს რა დეპოს დღევანდელი მდგომარეობა და გადაწყვიტეს გადაარჩინონ ეს ისტორიული ღირსშესანიშნაობა.
ნოწარულა

ნოწარულა — მდინარე ონის მუნიციპალიტეტში, რაჭის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, რიონის მარცხენა შენაკადი, სიგრძე 14 კმ, აუზის ფართობი 52 კმ². სათავეს იღებს ნოწარაულის მყინვარიდან, ზღვის დონიდან 2878 მ-ზე. საზრდოობს თოვლის, წვიმის, მიწისქვეშა და მყინვარული წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულ-ზაფხულზე, წყალმცირობა — ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი 2,4 მ³/წმ.