iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გეორგიოს კარაგუნისი

გეორგიოს კარაგუნისი ( დ. 6 მარტი, 1977, პირგოსი)— ბერძენი ფეხბურთელი, საბერძნეთის ეროვნული ნაკრების კაპიტანი 2009-2014 წლებში, ევროპის ჩემპიონი. საბერძნეთის ნაკრების შემადგენლობაში მას ყველაზე მეტი მატჩი აქვს ჩატარებული. გამოირჩეოდა შორეული და საჯარიმო დარტყმებით. კარიერის მანძილზე თამაშობდა სხვადასხვა კლუბებში: „პანათინაიკოსში“, „ინტერში“, „ბენფიკასა“ და „ფულემში“.

სანაკრებო კარიერა
15 წლის ასაკიდან ის საბერძნეთის ახალგაზრდულ ნაკრებში თამაშობდა, სადაც 111 მატჩი ითამაშა. 1998 წელს საბერძნეთის 21 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრებთან ერთად მოიპოვა ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის მედლები.

კარაგუნისის დებიუტი ნაკრებში შედგა 1999 წლის აგვისტოში სალვადორის ნაკრების წინააღმდეგ ამხანაგურ მატჩში. მონაწილეობა მიიღო ევროპის 2004 წლის ჩემპიონატზე, სადაც გაიტანა ჩემპიონატის პირველი გოლი პორტუგალიის კარში. მატჩი საბერძნეთმა 2-1 მოიგო, იმ წელს კი კარაგუნისი ნაკრებთან ერთად ევროპის ჩემპიონი გახდა. მონაწილეობა მიიღო 2005წლის კონფედერაციის თასზე, ევროპის 2008 და 2012 წლების გათამაშებებში. ამ ჩემპიონატზე კარაგუნისმა გაიტანა გადამწყვეტი გოლი გადამწყვეტ მატჩში რუსეთის წინააღმდეგ, რითაც საკუთარი გუნდი ტურნირის მეოთხედფინალში გაიყვანა. ასევე მონაწილეობდა 2010 და 2014 წლების მუნდიალებზე.

კარაგუნისს 15 წლიანი სანაკრებო კარიერა ჰქონდა და მას საბერძნეთის ნაკრების მაისურით ყველაზე მეტი, 139 მატჩი აქვს ჩატარებული.
აღმოსავლეთი ნახევარსფერო

აღმოსავლეთი ნახევარსფერო (ინგლისურენოვან ლიტერატურაში: აღმოსავლეთი ჰემისფერო) — დედამიწის ნახევარსფერო, რომელიც მდებარეობს გრინვიჩის მერიდიანის აღმოსავლეთით და 180-ე მერიდიანის დასავლეთით. აღმოსავლეთი ნახევარსფერო აღნიშნავს ევროპის, აზიის, აფრიკისა და ავსტრალიის კონტინენტებს, საპირისპიროდ დასავლეთი ნახევარსფეროსა, რომელიც ამერიკას მოიცავს. გარდა ამისა, ტერმინი „აღმოსავლეთი ნახევარსფერო“ კულტურული და გეოპოლიტიკური თვალსაზრისით, შეიძლება გამოყენებული იქნას როგორც „ძველი სამყაროს“ სინონიმი.

აღმოსავლეთი და დასავლეთი ნახევარსფეროების დემარკაციის ხაზს დაუსაბუთებელი შეთანხმება წარმოადგენს, განსხვავებით ეკვატორისგან (წარმოსახვითი გადაკვეთის ხაზი დედამიწის ზედაპირის სიბრტყეზე), რომელიც ჰყოფს ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნახევარსფეროებს. ნულოვანი მერიდიანი (გრძედისა) და დემარკაციული ხაზი, დაახლოებით გრძედის 180-ე მერიდიანი პირობითად მიღებული საზღვრებია, რამეთუ ისინი აღმოსავლეთ გრძედს დასავლეთ გრძედისაგან ყოფენ.

აღნიშნული შეთანხმება დაიდო 1884 წელს მერიდიანის საერთაშორისო კონფერენციაზე, რომელიც ქალაქ ვაშინგტონში გაიმართა. აღნიშნული დადგენილი საზღვრების მიხედვით დასავლეთი ევროპა, აფრიკა და აღმოსავლეთი რუსეთი ექცევა დასავლეთ ნახევარსფეროში, ხოლო ევრაზია და აფრიკა როგორც წესი, მოქცეულია აღმოსავლეთ ნახევარსფეროში.

აღმოსავლეთი ნახევარსფეროში მოქცეულია როგორც ხმელეთი ისე წყალი. ხმელეთის უმაღლესი წერტილია ევერესტი (8848 მ), ხოლო უდაბლესი მკვდარი ზღვა (– 423 მ). ამასთანავე აღმოსავლეთ ნახევარსფეროში ხმელეთი უფრო მეტია, ვიდრე დასავლეთ ნახევარსფეროში. ინდოეთის, ატლანტისა და წყნარის ოკეანეები აგრეთვე აღმოსავლეთი ნახევარსფეროს შემადგენელი ნაწილებია.
სამხრეთი ნახევარსფერო

სამხრეთი ნახევარსფერო (ინგლისურენოვან ლიტერატურაში: სამხრეთი ჰემისფერო) — დედამიწის ნაწილი, რომელიც ვრცელდება ეკვატორიდან სამხრეთით. სამხრეთი ნახევარსფერო მოიცავს ანტარქტიდის, ავსტრალიის, სამხრეთ ამერიკის დიდ ნაწილსა და აფრიკის სამხრეთ მონაკვეთს, ოკეანეთის დიდ ნაწილს, აგრეთვე ატლანტის, ინდოეთისა და წყნარი ოკეანეების სამხრეთ ტერიტორიას, ეგრეთ წოდებულ სამხრეთის ოკეანეს. გარდა ამისა, სამხრეთ ნახევარსფეროს მიეკუთვნება აზიის კონტინენტის კუთვნილი კუნძულები, მათ შორის მალაის არქიპელაგის გარკვეული ნაწილი.

ზაფხული აქ დეკემბრიდან მარტამდეა, ხოლო ზამთარი ივნისისა და სექტემბრის ჩათვლით გრძელდება. 22 ან 23 სექტემბერი გაზაფხულის ბუნიაობის თვეებია, 20 ან 21 მარტი კი შემოდგომის ბუნიაობის თვეები. კლიმატები ზომიერი ხასიათისაა, გამონაკლისია ანტარქტიდა, რომლის ჰავა არქტიკის კლიმატზე უფრო ცივია. ეს იმით აიხსნება, რომ სამხრეთ ნახევარსფეროში გაცილებით მეტი წყალია, ვიდრე ხმელეთი, რის გამოც წყალი გათბობასა და გაცივებას შედარებით დიდხანს უნდება, ვიდრე ხმელეთი.

ჩრდილოეთ ნახევარსფეროსთან შედარებით, სამხრეთი ნახევარსფერო ნაკლებად არის დაბინძურებული, რაც მეჩხერი დასახლებით (მსოფლიო მოსახლეობის 10-12 % სამხრეთ ნახევარსფეროზე მოდის) და ნაკლები ინდრუსტრიალიზაციით არის განპირობებული.

ყველაფერთან ერთად სამხრეთ ნახევარსფეროში არ არის დამახასიათებელი ლინგვისტური მრავალფეროვნება. მოსახლეობა მხოლოდ 5 ენაზე საუბრობს: პორტუგალიურ, ინგლისურ, ესპანურ, ფრანგულ ან ინდონეზიურ ენებზე.

სამხრეთ ნახევარსფეროში ციკლონები და ტროპიკული შტორმები ბრუნავს საათის ისრის მიხედვით. სამხრეთი ზომიერი სარტყლები თითქმის მთლიანად ოკეანურია. აღნიშნული ზონა აერთიანებს: ურუგვაის, ლესოთოს, ესვატინსა და ახალ ზელანდიას; ჩილეს, არგენტინის, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკისა და ავსტრალიის დიდ ნაწილს; პარაგვაის, ბრაზილიის, ნამიბიის, ბოტსვანის, მოზამბიკისა და მადაგასკარის ნაწილებს. სამხრეთი პოლუსი ორიენტირებულია გალაქტიკური ცენტრისაკენ.

ჩილესა და ახალ ზელანდიაში გვხვდება უნიკალური წიფლის სახეობები, ეგრეთ წოდებული ნოთოფაგუსი. ევკალიპტი ხარობს როგორც ავსტრალიაში, ისე სამხრეთ აფრიკასა და ლათინურ ამერიკაში.

ქვეყნები და ტერიტორიები
იჰლავის რაიონი

იიჰლავა (ჩეხ. ) — რაიონი ვისოჩინის მხარეში, ჩეხეთში. რაიონის დედაქალაქია ქალაქი იიჰლავა. რაიონის ფართობი შეადგენს 1199,32 კმ²-ს. 2009 წლის მონაცემებით, რაიონში ცხოვრობს 112 950 ადამიანი, მოსახლეობის სიმჭიდროვე კვადრატულ კილომეტრზე შეადგენს 94,18 ადამიანს.

მუნიციპალიტეტების სია
ქალაქები მონიშნულია მუქად, ხოლო საბაზრო ქალაქები დახრილად:

არნოლეცი –
ბატელოვი –
ბილი-კამენი –
ბიტოვჩიცე –
ბოჰუსლავიცე –
ბოროვნა –
ბორშოვი –
ბრტნიცე –
ბრტნიჩკა –
ბრზკოვი –
დლოუჰა-ბრტნიცე –
დობრონინი –
დობროუტოვი –
დოლნი-ცერეკევი –
დოლნი-ვილიმეჩი –
დოუპე –
დუდინი –
დუშეიოვი –
დვორცე –
დიიცე –
ვანოვი –
ვანუვეკი –
ვაპოვიცე –
ველკი-ბერანოვი –
ვეტრნი-იენიკოვი –
ვეჟნიცე –
ვეჟნიჩკა –
ვილანეცი –
ვოლევჩიცე –
ვისკიტნა-ნად-იჰლავოუ –
ვისოკე-სტუდნიცე –
ვისტრჩენოვიცე –
ზაბორნა –
ზადნი-ვიდრჟი –
ზბილიდი –
ზბინოჰი –
ზდენკოვი –
ჟდირეცი –
ზჰორჟი –
ზვოლენოვიცე
იამნე –
იერსინი –
იეზდოვიცე –
იეჟენა –
იჰლავა –
იჰლავკა –
ინდრჟიხოვიცე –
კალჰოვი –
კალიშტე –
კამენიცე –
კამენნა –
კლატოვეცი –
კნეჟიცე –
კნინიცე –
კოსტელეცი –
კოსტელნი-მისლოვა –
კოზლოვი –
კრაჰულჩი –
კრასონიცე –
ლჰოტკა –
ლუკა-ნად-იჰლავოუ –
მალი-ბერანოვი –
მარკვარტიცე –
მეშინი –
მილიჩოვი –
მიროშოვი –
მრაკოტინი –
მისლეტიცე –
მისლიბორჟი –
ნადეიოვი –
ნევცეჰლე –
ნოვა-რჟიშე –
ოლშანი –
ოლში –
ოპატოვი –
ორჟეხოვი –
ოტინი –
პანენსკა-როზსიჩკა –
პანსკე-დუბენკი –
პავლოვი –
პლანდრი –
პოლნა –
პუკლიცე –
რადკოვი –
რანჩირჟოვი –
რანტირჟოვი –
რჟასნა –
რჟიდელოვი –
როჰოზნა –
როზსეჩი –
რუჟენა –
რიბნე –
სედლატიცე –
სედლეიოვი –
შიმანოვი –
სმრჩნა –
სტაი –
სტარა-რჟიშე –
სტონარჟოვი –
სტრახონოვიცე –
სტრჟიტეჟი –
სუხა –
შვაბოვი –
სვოიკოვიცე –
ტელჩი –
ტრჟეშტი –
ტრჟეშტოცე –
ურბანოვი –
უსტი –
ჟატეცი –
ცეილე –
ცერეკვიჩკა-როსიცე –
ჩერნიჩი –
ჩიჟოვი –
ჰლადოვი –
ჰოდიცე –
ჰოიკოვი –
ჰორნი-დუბენკი –
ჰორნი-მისლოვა –
ჰოსტეტიცე –
ჰრუტოვი –
ჰუბენოვი –
ჰიბრალეცი –
პელჰრჟიმოვის რაიონი

პელჰრჟიმოვის რაიონი — რაიონი ვისოჩინის მხარეში, ჩეხეთში. რაიონის დედაქალაქია ქალაქი პელჰრჟიმოვი. რაიონის ფართობი შეადგენს 1 290,3 კმ²-ს. 2025 წლის მონაცემებით, რაიონში ცხოვრობს 74 218 ადამიანი, მოსახლეობის სიმჭიდროვე კვადრატულ კილომეტრზე შეადგენს 56,64 ადამიანს.

მუნიციპალიტეტები
ქალაქები მონიშნულია მუქად, ხოლო საბაზრო ქალაქები დახრილად:

არნეშტოვიცე -
ბაცოვიცე -
ბელა -
ბოჰდალინი -
ბორჟეტიცე -
ბორჟეტინი -
ბოჟეიოვი -
ბრატრჟიცე -
ბუდიკოვი -
ბურჟენიცე -
ბისტრა -
დეჰტარჟე -
დობრა-ვოდა -
დობრა-ვოდა-უ-პაცოვა -
დუბოვიცე -
დული -
ეში -
იანკოვი -
იეჟოვი -
ირჟიცე -
კალიშტე -
კამენი -
კამენიცე-ნად-ლიპოუ -
კეიჟლიცე -
კობეროვიცე -
კოიჩიცე -
კომოროვიცე -
კოშეტიცე -
კრასიკოვიცე -
კრჟეჩი -
კრჟელოვიცე -
კრჟეშინი -
ლესკოვიცე -
ლესნა -
ლჰოტა-ვლასენიცე -
ლიბკოვა-ვოდა -
ლიდმანი -
ლიტოჰოშტი -
ლუკოვეცი -
მარტინიცე-უ-ონშოვა -
მეზილესი -
მეზნა -
მლადე-ბრჟიშტე -
მნიხი -
მორავეჩი -
მილესტინი -
ნოვა-ბუკოვა -
ნოვა-ცერეკევი -
ნოვი-რიხნოვი -
ობრატანი -
ოლეშნა -
ონდრჟეიოვი -
ონშოვი -
პაცოვი -
პავლოვი -
პელჰრჟიმოვი -
პიშტი -
პოჩატკი -
პოლესი -
პოშნა -
პროსეჩი -
პროსეჩ-პოდ-კრჟემეშნიკემი -
პუტიმოვი -
რჟეჩიცე -
როდინოვი -
როვნა -
რინარეცი -
სალაჩოვა-ლჰოტა -
სამშინი -
სედლიცე -
სენოჟატი -
სტარე-ბრჟიშტე -
სტოიჩინი -
სტრჟიტეჟი -
სტრჟიტეჟ-პოდ-კრჟემეშნიკემი -
სვეპრავიცე -
სიროვი -
ტეხობუზი -
ტემიცე -
უსტრაშინი -
უტეხოვიცე -
უტეხოვიცე-პოდ-სტრაჟიშტემი -
უტეხოვიჩკი -
ვჩელნიჩკა -
ველკა-ხიშკა -
ველკი-რიბნიკი -
ვესელა -
ვეჟნა -
ვოისლავიცე -
ვოკოვი -
ვიკლანტიცე -
ვისკიტნა -
ვისოკა-ლჰოტა -
ვისტრკოვი -
ზაიიჩკოვი -
ზახოტინი -
ზლატენკა
ზჰორჟეცი -
ჟელივი -
ჟიროვი -
ჟიროვნიცე -
ჩასლავსკო -
ჩასტროვი -
ჩეიოვი -
ჩელისტნა -
ჩერნოვი -
ჩერნოვიცე -
ჩერვენა-რჟეჩიცე -
ჩიჟკოვი -
ცეტორაზი -
ხისტოვიცე -
ხიშნა -
ჰოიანოვიცე -
ჰოიოვიცე -
ჰორნი-ცერეკევი -
ჰორნი-რაპოტიცე -
ჰორნი-ვესი -
ჰორჟეპნიკი -
ჰორჟიცე -
ჰუმპოლეცი -

გეოგრაფია
ლანდშაფტი მეტად მთაგორიანი და დანაწევრებულია. რაიონის საშუალო სიმაღლეები უმეტესად ზღვის დონიდან 550–600 მეტრის ფარგლებში მერყეობს. პელჰრჟიმოვის რაიონი კლიმატი წლის დიდი ნაწილის განმავლობაში მკაცრი და ცივია. ტერიტორია გეომორფოლოგიურად თითქმის მთლიანად კრჟემეშნიკის მთიანეთის მეზორეგიონს მიეკუთვნება, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთით მცირე ნაწილი კრჟიჟანოვის მთიანეთს ეკუთვნის. რაიონის უმაღლესი წერტილია კრჟემეშნიკის გორა (ნოვი-რიხნოვის მუნიციპალიტეტში) — 769 მეტრი ზღვის დონიდან, ხოლო ყველაზე დაბალი წერტილი — მდინარე ჟელივკის კალაპოტი ჟელივში 380 მეტრზე ზღვის დონიდან.

რაიონის საერთო ფართობი 1 290,4 კვადრატული კილომეტრია. აქედან სასოფლო-სამეურნეო მიწებს უკავია 780,7 კმ², ტყეებს — 392,6 კმ², ხოლო წყლის ზედაპირებს — 23,0 კმ². ტყეები რაიონის ტერიტორიის 30,4%-ს ფარავს.
ტრჟებიჩის რაიონი

ტრჟებიჩი (ჩეხ. ) — რაიონი ვისოჩინის მხარეში, ჩეხეთში. რაიონის დედაქალაქია ქალაქი ტრჟებიჩი, ის მოსახლეობის რაოდენობით მეორე ქალაქია ვისოჩინის მხარეში ქალაქ იჰლავის შემდეგ. რაიონის ფართობი 1462,79 კმ²-ია. 2025 წლის მონაცემებით, რაიონში ცხოვრობს 110 209 ადამიანი, მოსახლეობის სიმჭიდროვე კვადრატულ კილომეტრზე შეადგენს 75,3 ადამიანს.
ვსეტინის რაიონი

ვსეტინის რაიონი — რაიონი ზლინის მხარეში, ჩეხეთში. რაიონის დედაქალაქია ქალაქი ვსეტინი. რაიონის ფართობი შეადგენს 1142,87 კმ²-ს. 2009 წლის მონაცემებით, რაიონში ცხოვრობს 147 362 ადამიანი, მოსახლეობის სიმჭიდროვე კვადრატულ კილომეტრზე შეადგენს 128,94 ადამიანს.
რაიონში შემავალი ქალაქები
ვალაშსკე-მეზირჟიჩი
ვსეტინი
ზუბრჟი
კაროლინკა
კელჩი
როჟნოვ-პოდ-რადჰოშტემი
ზლინის რაიონი

ზლინის რაიონი — რაიონი ზლინის მხარეში, ჩეხეთში. რაიონის დედაქალაქია ქალაქი ზლინი. რაიონის ფართობი შეადგენს 1033,59 კმ²-ს. 2009 წლის მონაცემებით, რაიონში ცხოვრობს 195 668 ადამიანი, მოსახლეობის სიმჭიდროვე კვადრატულ კილომეტრზე შეადგენს 189,31 ადამიანს.
რაიონში შემავალი ქალაქები
ბრუმოვ-ბილნიცე
ვალაშსკე-კლობოუკი
ვიზოვიცე
ზლინი
ლუჰაჩოვიცე
ნაპაიედლა
ოტროკოვიცე
სლავიჩინი
სლუშოვიცე
ფრიშტაკი
ჩეხური მიწები

ჩეხური მიწები — ტერმინი რომელიც გამოიყენება ბოჰემიის, მორავიის და ჩეხური სილეზიის საერთო დასახელებად. დღს ეს სამი ისტორიული პროვინცია შეადგენს ჩეხეთს. ჩეხური მიწები თავიდან გამოიყენებოდა კელტების (ბოიები) მიერ, შემდგომ მეშვიდე საუკუნემდე გერმანული ტომების (მარკომანები, კვადები, ლანგობარდები) მიერ, საუკუნიდან კი სლავური ტომების მიერ.
ჩრდილოეთი ნახევარსფერო

ჩრდილოეთი ნახევარსფერო (ინგლისურენოვან ლიტერატურაში: ჩრდილოეთი ჰემისფერო) — დედამიწის ნაწილი, რომელიც ვრცელდება ეკვატორიდან ჩრდილოეთით. მის შემადგენლობაშია ხმელეთის დიდი ნაწილი; გარდა ამისა, ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში ცხოვრობს მსოფლიო მოსახლეობის 90%. არქტიკა როგორც ვრცელი რეგიონი ჩრდილოეთი პოლარული წრის ჩრდილოეთითაა. ზამთრის კლიმატი ცივია, ზაფხული გრილი იცის. ატმოსფერული ნალექები უმეტესად თოვლის სახითაა წარმოდგენილი. ჩრდილოეთ პოლარულ წრესა და ჩრდილოეთ ტროპიკს შორის ვრცელდება ჩრდილოეთის ზომიერი ზონა. ამ მხარეებში ზაფხულსა და ზამთარში კლიმატური ცვლილებები ზომიერია. თუმცა ზომიერი სარტყლებისთვის დამახასიათებელია მეტად არაპროგნოზირებადი ამინდი.

ტროპიკულ რეგიონებში, როგორც წესი, მთელი წლის განმავლობაში ცხელა, ზაფხულის თვეებში ხშირია წვიმა, ხოლო ზამთარი სიმშრალით გამოირჩევა. კორიოლისის ძალის გამო ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში დაბალი წნევის ზონები და ქარიშხლები თითქმის ყოველთვის მოძრაობს მარცხენა მხარეს, ე.ი. საათის ისრის საწინააღმდეგოდ. ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ცენტრში მდებარეობს ჩრდილოეთი პოლუსი, რომელშიც დედამიწის ბრუნვის წარმოსახვითი ღერძი კვეთს დედამიწის ზედაპირს.

ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში მოქცეულია მთლიანად ჩრდილოეთი და ცენტრალური ამერიკა და ევროპა, სამხრეთი ამერიკის ჩრდილოეთი ნაწილი, აფრიკისა და აზიის დიდი ნაწილი.
დედამიწის ნახევარსფეროები

დედამიწის ნახევარსფეროები — გეოგრაფიაში და კარტოგრაფიაში ეწოდება დედამიწის ნახევარსფეროებს, რომელიც რამდენიმე ნაწილისაგან შედგება (ძვ. ბერძნ. – სფეროს ნახევარი).

ყველაზე ფართოდ გავრცელებული დანაყოფები განედისა და გრძედის გათვალისწინებით სრულდება:
აღმოსავლეთი-დასავლეთი:
აღმოსავლეთი ნახევარსფერო, ნახევარსფერო, რომელიც მდებარეობს გრინვიჩის მერიდიანის აღმოსავლეთით და 180-ე მერიდიანის დასავლეთით;
დასავლეთი ნახევარსფერო, დედამიწის ნახევარსფერო, რომელიც მდებარეობს გრინვიჩის მერიდიანის დასავლეთით;
ჩრდილოეთი-სამხრეთი:
ჩრდილოეთი ნახევარსფერო, დედამიწის ნაწილი, რომელიც ვრცელდება ეკვატორიდან ჩრდილოეთით;
სამხრეთი ნახევარსფერო, დედამიწის ნაწილი, რომელიც ვრცელდება ეკვატორიდან სამხრეთით.

აღმოსავლეთი-დასავლეთის დაყოფა განსაზღვრულია აგრეთვე კულტურული თვალსაზრისით.

ხმელეთი-წყალი:
ხმელეთის ნახევარსფერო, დედამიწის ნახევარსფერო, რომელიც მოიცავს ხმელეთის დიდ მასივებს;
წყლის ნახევარსფერო, დედამიწის ნახევარსფერო, რომელიც მოიცავს წყლის დიდ სივრცეებს.
იდრის დები

იდრის დები იტნო (; დ. 26 იანვარი, 1952, ფადა, ჩადი — გ. 20 აპრილი, 2021) — ჩადის სახელმწიფო, სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე. ქვეყნის პრეზიდენტი 1990-2021 წლებში.

ბიოგრაფია
იდრის დები დაიბადა 1952 წელს, მიეკუთვნება ზაგავის ეთნიკურ ჯგუფს.

სამხედრო გადატრიალება
1989 წელს ქვეყანაში სამხედრო გადატრიალების მცდელობა იყო, რომელსაც მეთაურობდა შინაგან საქმეთა მინისტრი ბრაჰიმ იტნო და მისი სამხედრო მრჩევლები: ჰასან ჯამუსი და იდრის დები. იტნო დააპატიმრეს, ჯამუსი მოკლეს, ხოლო იდრის დები ქვეყნიდან გაიქცა და მომდევნო წელს იერიში წამოიწყო ჰაბრეს ხელისუფლების წინააღმდეგ.

1990 წლის ბოლოს, იდრის დების ხელმძღვანელობით მოქმედმა ჩადის ეროვნული ხსნის მოძრაობის შეიარაღებულმა ძალებმა აღმოსავლეთ ჩადში მდებარე ქალაქი აბეშე დაიკავეს. 1 დეკემბერს ჰისენ ჰაბრე ჯერ კამერუნში გაიქცა, შემდეგ კი სენეგალში გადავიდა. ქვეყნის პრეზიდენტი გახდა იდრის დები, რომელიც მომდევნო წლებში 4-ჯერ იქნა არჩეული აღნიშნულ თანამდებობაზე.

გარდაიცვალა 2021 წლის 20 აპრილს ქვეყნის ჩრდილოეთში, აჯანყებულების წინააღმდეგ გამართული საბრძოლო მოქმედებების დროს.
დიაბოლეიტი

დიაბოლეიტი — მოლურჯო ფერის იშვიათი მინერალი ჰალოგენიდების კლასისა. ქიმიური ფორმულა: 224. კრისტალდება ტეტრაგონულ სინგონიაში. აღმოაჩინეს 1923 წელს ინგლისში სომერსეტის საგრაფოში, რის შემდეგ არაერთ ქვეყანაში გამოვლინდა. პირველად აღწერეს და სახელი უწოდეს ლეონარდ სპენსერ ჯეიმზმა და (1870-1959) და ედგარ დონალდ მაუნტაინმა (1901-1985). მათვე შეასრულეს მინერალის ანალიზირება.

მუქი-ლურჯი ან მომკრთალო-მოლურჯო ფერისაა. ჰიდროთერმულ პირობეში მყარია. 2012 წლის მდგომარეობით დიაბოლეიტი აღმოჩენილია: ავსტრალიაში, ავსტრიაში, გერმანიაში, საფრანგეთში, საბერძნეთში, იტალიაში, დიდ ბრიტანეთში, რუსეთში, ირანში, ჩილეში, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკასა და აშშ-ში. კრისტალების ფორმით განსხვავდება ბოლეიტისაგან. გვხვდება სპილენძის დაჟანგვის ზონებში.
რქატყუარა

რქატყუარა — სილიკატების კლასის ამფიბოლების ჯგუფის მინერალი. ერთ-ერთი გავრცელებული ქანთმაშენი მინერალია. მაგმური ხასიათისაა. კრისტალდება მონოკლინურ სინგონიაში. ქიმიური ფორმულა: 258222. ჩვეულებრივი რქატყუარა წარმოადგენს კალცმიუმის, მაგნიუმისა და რკინის რთულ ალუმინსილიკატს. წარმოშობს მოშავო ფერის კრისტალებს, მუქ მწვანე ფერის მარცვლოვან აგრეგატებს. რქატყუარა ქმნის მრავალ მაგმურ და მეტამოფრულ ქანებს. გამოფტივის შედეგად გარდაიქმნება თიხოვან მინერალებად, ლიმონიტად და კარბონატებად. რქატყუარა ფართოდ არის გავრცელებული. მეტად ცნობილია ნორვეგიაში, ჩეხეთსა და იტალიაში.
ტექტონოფიზიკა

ტექტონოფიზიკა — ტექტონიკის დარგი, რომელიც შეისწავლის დედამიწის ქერქის დეფორმაციული სტრუქტურული ელემენტების (ნაოჭები, რღვევები) წარმოქმნის ფიზიკურ კანონზომიერებებს მყარი სხეულის ფიზიკური, გეოლოგიური, ჰიდროდინამიკური და სხვ. მონაცმების საფუძველზე. ტექტონოფიზიკის კვლევის მეთოდები ემყარება, ერთი მხრით, გეოლოგიურ წარსულში არსებულ ტექტონიკურ დაძაბულობათა ველების აღდგენას სტრუქტურული გეოლოგიური მონაცემების საფუძველზე (სტრუქტურული ანალიზი), მეორე მხრით, ტექტონიკური სტრუქტურების ლაბორატირიულ მოდელირებას ბუნებრივ ქანებზე ან ეკვივალენტურ მასალებზე (სილიკონი, თიხა, ბიტუმი, ვაზელინი, ჟელატინი და სხვ.) ფიზიკური მსგავსების პრინციპის მიხედვით.

ტექტონოფიზიკის პრობლემებს არკვევს სხვადასხვა აკადემიური სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი და უნივერისტეტი. გამოდიოდა პერიოდული ჟურნალები, რომელიც ეძღვნებოდა ტექტონოფიზიკის საკითხებს. ნიდერლანდებში გამოდიოდა საერთაშორისო ჟურნალი „ტექტონოფიზიკა“ (1964). ტერმინი „ტექტონოფიზიკა“ მეცნიერებაში დამკვიდრეს საბჭოთა გეოლოგებმა ვლადიმერ ბელოუსოვმა და მიხეილ გზოვსკიმ 1954 წელს.
დოუპოვის მთები

დოუპოვის მთები — კაინოზოური ვულკანური ქედი ჩეხეთში. გააჩნია ტიპური სტრატოვულკანის სტრუქტურა. სტრატოვულკანის ცენტრი ყოფილ ქალაქ დოუპოვში მდებარეობდა.

უმაღლესი მწვერვალია ჰრადიშტე (934 მ), უდაბლესი წერტილი კი მდინარე ოჰრჟე ქალაქ კადანთან (275 მ).

1945 წელს, გერმანული მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი გააძევეს, რის შედეგადაც დოუპოვის მთები თითქმის მთლიანად გაუკაცურდა. 1953 წელს ის არმიის საწვრთნელი ზონა გახდა და დღემდე გამოიყენება ნატოს ძალების მიერ.
რძიანი კოქტეილი

რძიანი კოქტეილი (ასევე ცნობილი როგორც „მილქშეიქი“) — უალკოჰოლო სასმელი, რომელიც არის დამზადებული რძისგან და ნაყინისგან, ხილის დამატებით, (უმეტესად ბანანის და მარწყვის) ან შოკოლადის სიროფის და/ან ვანილის ექსტრაქტის დამატებით. ზოგჯერ რძიან კოქტეილს ასევე უმატებენ კონდიტურ კრემს, მურაბას, შოკოლადს, კარამელის სიროფს და სხვას.
ხაბაროვიცეს ტბა

ხაბაროვიცეს ტბა , აგრეთვე ცნობილი როგორც მილადა — წყლის რეზერვუარი ჩეხეთში. წარმოიქმნა ქვანახშირის ძველი მაღაროს გათხრისა და რამდენიმე ყოფილი სოფლის დატბორვის შედეგად. ტბის ფართობი 250 ჰექტარია, რითაც ის ოდნავ ჩამოუვარდება მეზობლად მდებარე მახოვოს ტბას. საშუალო სიღრმე 15,5 მეტრია, მაქსიმალური 22 მ. მოცულობა დაახლოებით 35 მლნ მ³.
კლერიკალიზმი

კლერიკალიზმი — მომდინარეობს ბერძნული სიტყვისაგან „კლირიკოს“, რაც ეკლესიის მსახურს ნიშნავს. ტერმინი პირველად ხმარებაში შემოვიდა ბელგიაში, საუკუნის 50-იან წლებში, თუმცა მის მიერ აღნიშნული მოვლენა გაცილებით ძველია. კლერიკალიზმი ეწოდება პოლიტიკურ მსოფლმხედველობას, რომლის იდეალია რელიგიური ორგანიზაციის, ეკლესიის ძალაუფლებისა და გავლენის გაძლიერება და კონფესიური სახელმწიფო წყობილება. კლერიკალიზმის მაგალითები ასევე გვხვდება: აკადემიურ წრეებში, სამედიცინო დაწესებულებებში, ასევე არსებობს სამოქალაქო უსაფრთხოების კლერიკალიზმი: სამხედრო სამსახური და პოლიცია.
ლიბუშე შაფრანკოვა

ლიბუშე შაფრანკოვა (; დ. 7 ივნისი, 1953, ბრნო, ჩეხოსლოვაკია – გ. 9 ივნისი, 2021) — ჩეხი მსახიობი. იზრდებოდა ქალაქ შლაპანიცეში, ბრნოსთან ახლოს. 1971 წელს დაამთავრა ბრნოს კონსერვატორიის დრამატურგიის განყოფილება. 1972 წელს გაწევრიანდა პრაღის მსახიობთა კლუბში.

თავისი პირველი პირველი როლი ფილმში ლიბუშე შაფრანკოვამ ჩეხი მწერლის ბოჟენა ნემცოვას რომან „ბებიას“ ეკრანიზაციაში შეასრულა. საერთაშორისო პოპულარობა მოუპოვა მთავარმა, კონკიას როლმა 1973 წლის ზღაპრულ ფილმში „სამი კაკალი კონკიასათვის“.

ლიბუშე შაფრანკოვა დაქორწინებული იყო ასევე ჩეხ მსახიობ იოზეფ აბრაჰამზე. მათ ერთად ჰყავდათ ერთი ვაჟი. მისი და — მიროსლავა ასევე მსახიობი იყო.
სამი კაკალი კონკიასათვის

„სამი კაკალი კონკიასათვის“ — გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკისა და ჩეხოსლოვაკიის მიერ ყველაზე ცნობილი ერთობლივად გადაღებული ზღაპრული ჟანრის ფილმი. გადაღებულია 1973 წელს, რჟისორია ვაცლავ ვოლიჩეკი. არსებობს ფილმის ორი, ჩეხურ- და გერმანულენოვანი ვერსია; ჩეხურად ფილმს თავად მონაწილე მსახიობები ახმოვანებენ, გერმანული სინქრონიზაცია კი გერმანელი მსახიობების მიერ მოხდა. ფილმი წლების განმავლობაში ხშირად ხვდება ევროპის ქვეყნების საჯარო ტელევიზიების საშობაო და საახალწლო სატელევიზიო პროგრამაში.
მიხალ კადლეცი

მიხალ კადლეცი (დ. 13 დეკემბერი, 1984, ვიშკოვი) — ჩეხი ფეხბურთელი, გერმანიის ბუნდესლიგის კლუბ „ბაიერ ლევერკუზენის“ და ჩეხეთის ეროვნული ნაკრების უკანა მცველი. მისი მამა, მიროსლავი იყო ასევე ფეხბურთელი, თამაშობდა ჩეხეთის ეროვნულ ნაკრებში და რვა წელის გაატარა გერმანიის ბუნდესლიგაში, სადაც მიხალმა გაატარა თავისი ბავშვობის წლები.

სანაკრებო გოლები
ტიტულები
სპარტა პრაღა
გამბრინუს ლიგა 2005 2007
ჩეხეთის თასი 2006 2007

ბაიერ ლევერკუზენი
გერმანიის ბუნდესლიგა მეორე ადგილი 2011
ჩეხური სილეზია

ჩეხური სილეზია (; ; ) — ჩეხური მიწების და სილეზიის ისტორიული ნაწილი. ის მდებარეობს ჩეხეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ის მდებარეობს ძირითადად მორავია-სილეზიის და ოლომოუცის მხარეების ჩრდილოეთში. სხვა და სხვა დროს ის ასევე ცნობილი იყო ასევე როგორც: ავსტრიული სილეზია და სუდეტის რეგიონი.

გეოგრაფია
ჩეხური სილეზია სამხრეთით ესაზღვრება მორავიას, პოლონეთს (პოლონური სილეზია) ჩრდილოეთით და სლოვაკეთს სამხრეთ-აღმოსავლეთით. მისი გეოგრეფიული ცენტრი არის ქალაქი ოსტრავა, ასევე მისი მნიშვნელოვანი ქალაქებია: ოპავა და ჩესკი-ტეშინი.

ჩეხური სილეზია მდებარეობს სუდეტების მთიანეთში და სამხრეთიდან ესაზღვრება კარპატები. ძირითადი მდინარეებია: ოდრა, ოპავა და ოლშე (რომელიც ქმნის საზღვარს პოლონეთსა და ჩეხეთს შორის).

ისტორია
ამ ტერიტორიაზე პირველი გერმანული დასახლებები შეიქმნა საუკუნეში. დღეისთვის ჩეხეთის შემადგენლობაში მხოლოდ მცირე ნაწილი შედის იმ სილეზიის რომელიც 1742 წლამდე ეკუთვნოდა ბოჰემიის გვირგვინს და ჰაბსბურგების მონარქიას, როდესაც სილეზიური ომების დასრულების შემდეგ დაუთმეს პრუსიას. ამის შემდგომ ის გადაკეთდა ზემო და ქვეო სილეზიის საგრაფოდ, დედაქალაქით ოპრავაში. საგრაფო 1900 წლისთვის მოიცავდა 5,140 კმ²-ს და მოსახლეობას დაახლოებით 670,000 ადამიანს. 1918 წელს ყოფილი საგრაფო გახდა ახალი ქვეყნის ჩეხოსლოვაკიის ნაწილი. 1920 წელს ვარშავის ხელშეკრულებით ტეშინის სილეზია (ყოფილი საგრაფოს აღმოსავლეთი ნაწილი) გაიყო პოლონეთსა და ჩეხოსლოვაკიას შორის, ხოლო ხლუჩინის რეგიონი (საგრაფოს დასავლეთი ნაწილი) მთლიანად მოექცა ჩეხოსლოვაკიის შემადგენლობაში.

1938 წელს მიუნხენის ხელშეკრულებით ჩეხეთის სილეზიის უდიდესი ნაწილი მოექცა რაიხსგაუს (გერმანის იმპერიალისტური რუკა) შემადგენლობაში როგორც სუდეტის რეგიონი, ხოლო ზაოლზეს (ტეშინის სილეზიის ნაწილი) ოკუპაცია მოახდინა პოლონეთმა (შემდგომ წლებში მისი ოკუპაციაც გერმანიამ მოახდინა).

ჩეხეთის სილეზიის მოსახლეობის უმეტესობა 1945 წლამდე გერმანულ ენოვანი იყო. მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ ტერიტორიები ისევ დაუბრუნდა ჩეხოსლოვაკიას და განხორციელდა ეთნიკური გერმანელების დეპორტაცია.
მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2006: კვალიფიკაცია (აფრიკა)

} მუსტაფა სალიფაუ

გავიდა ფინალურ ეტაპზე საერთო ანგარიშით 2-1.
----

გავიდა ფინალურ ეტაპზე საერთო ანგარიშით 9-0.
----

გავიდა ფინალურ ეტაპზე საერთო ანგარიშით 3-0.
----

გავიდა ფინალურ ეტაპზე საერთო ანგარიშით 7-0.
----

გავიდა ფინალურ ეტაპზე საერთო ანგარიშით 4-3.
----

ფინალურ ეტაპზე გავიდა საერთო ანგარიშით 3-0.
----

გადის ფინალურ ეტაპზე საერთო ანგარიშით 4-2.
----

გავიდა ფინალურ ეტაპზე საერთო ანგარიშით 4-1.
----

გავიდა ფინალურ ეტაპზე საერთო ანგარიშით 4-1.
----

გავიდა ფინალურ ეტაპზე საერთო ანგარიშით 2-1.
----

ორი მატჩის ჯამში იყო ფრე (3-3), მაგრამ სტუმრად გატანილი გოლის გამო გავიდა ფინალურ ეტაპზე.
----

გავიდა ფინალურ ეტაპზე საერთო ანგარიშით 4-1
----

გავიდა ფინალურ ეტაპზე საერთო ანგარიშით 3-1
----

გავიდა ფინალურ ეტაპზე საერთო ანგარიშით 5-3
----

გავიდა ფინალურ ეტაპზე საერთო ანგარიშით 3-2
----

გავიდა ფინალურ ეტაპზე საერთო ანგარიშით 7-0
----
მოიხსნა პირველი რაუნდიდან, კი ავტომატურად ფინალურ ეტაპზე გადავიდა.

ფინალური ეტაპი
გაშამ ნაჯაფზადე

გაშამ ნაჯაფზადე (დ. 1 აპრილი, 1959) — აზერბაიჯანელი პოეტი. დაიბადა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის იმიშლის რაიონში.

1981 წელს დაამთავრა პედაგოგიური უნივერსიტეტის ლიტერატურული განყოფილება.1997 წელს მიღებული იქნა აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის წევრად.
დიდი ხნის მანძილზე მუშაოდა ქ.ბაქოში და ქ. იმიშლიში ლიტერატურის მასწავლებლად.

მუშაობდა გაზეთ „მედენიეთის“ (კულტურა) პასუხისმგებელ მდივნად.

ამჟამად არის აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის მმართველი ჯგუფის წევრი, აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირთან არსებული ჟურნალ „ აზერბაიჯანის" პოეზიის განყოფილების გამგე და ხელმძღვანელობს საბავშვო ლიტერატურის სექციას. არის ეროვნული ტელე–რადიო საბჭოს ექსპერტთა ჯგუფის წევრი, უნივერსიტეტ „თავაჰქურ"ში მუშაობს უფროსი მასწავლებლის თანამდებობაზე,

2007 წელს ჰოლანდიაში მიწვეული იყო როტერდამის საერთაშორისო პოეზიის ფესტივალზე – – ზე .2006 წელს თოფიგ მაჰმუდოვის ,2008 წელს კი რასულ რზას პრემიებით იქნა დაჯილდოებული.მისი ლექსები თარგმნილია 20–ზე მეტ ენაზე – უზბეკურ,ინგლისურ, თურქულ, ქართულ, რუსულ, გერმანულ, ესპანურ, სპარსულ, ყირგიზურ, პოლონურ და სხ. ენებზე. დღემდე გამოცემული აქვს 22 წიგნი, მათგან 5 გამოცემულია უცხოეთში.
ჰყავს ორი ვაჟი და ერთი ქალიშვილი.