აპოლონ ურუშაძე

აპოლონ პავლეს ძე ურუშაძე (დ. 1886, ლანჩხუთი — გ. 1961, თბილისი) — ქართველი სტომატოლოგი, პედაგოგი, საზოგადო და პოლიტიკური მოღვაწე. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1947), პროფესორი (1947), საქართველოს სსრ დამსახურებული ექიმი (1945), სტომატოლოგიის ქართული სამეცნიერო სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. ხელოვნებათმცოდნის, პროფესორ იგორ ურუშაძის მამა.

ბიოგრაფია
დაიბადა აზნაურის ოჯახში. აპოლონ ურუშაძემ დაამთავრა პეტერბურგის უმაღლესი კბილ-საექიმო სასწავლებელი (1907) და ხარკოვის სამედიცინო ინსტიტუტი (1926). 1908-1912 წლებში იყო პროფესორ ზვერჟხოვსკის ასისტენტი და კბილ-საექიმო კურსების ქირურგიული განყოფილების გამგე პეტერბურგში. 1912 წელს მიწვეულ იქნა რუსეთის საიმპერატორო კარზე და 1917 წლის დამდეგამდე იყო იმპერატორ ნიკოლოზ -ის პირადი ექიმი-სტომატოლოგი. პარალელურად, პირველი მსოფლიო ომის წლებში (1914-1917) იყო პეტერბურგის მთავარი სამხედრო ჰოსპიტლის სტომატოლოგიური განყოფილების უფროსი. 1915 წელს მიენიჭა სამოქალაქო საკლასო ჩინი - „ “ („ნამდვილი სახელმწიფო მრჩეველი“), რომელიც ცარისტული რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორის სამხედრო წოდების ტოლფასი იყო. იმავდროულად, ებოძა გრაფის ტიტული. 1917 წელს არჩეულ იქნა რუსეთის დამფუძნებელი კრების წევრად. ბოლშევიკური გადატრიალების შემდეგ დაბრუნდა საქართველოში. თბილისში ეწეოდა პრაქტიკულ საექიმო მოღვაწეობას, ჰქონდა კერძო სტომატოლოგიური კაბინეტი.

პოლიტიკური მოღვაწეობა
1917 წლიდან იყო ესერების პარტიის და პარტიის ცენტრალური კომიტეტის წევრი. ამ პარტიიდან იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრი. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის გამოცხადების შემდეგ დაინიშნა თბილისის პოლიციის უფროსად და ამ მოვალეობას ასრულებდა 1920 წლის შუა ხანებამდე. ბოლშევიკური რუსეთის მიერ საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ ჩაება ანტისაბჭოთა წინააღმდეგობის მოძრაობაში, 1921-1923 წლებში იყო ესერთა ორგანიზაციის წევრი და აქტიურად თანაუგრძნობდა ეროვნულ-განმათავისუფლებელ მოძრაობას. საქართველოს სსრ-ის საგანგებო კომისიის მიერ დაპატიმრებული იყო 1923 წელს.

1926 წელს ექსტერნის წესით დაასრულა ხარკოვის სამედიცინო ინსტიტუტი და იმავე წლიდან იყო თბილისის მის მიერვე დაარსებული პირველი საჩვენებელი სტომატოლოგიური კლინიკის მთავარი ექიმი. 1930-იდან ლექციებს კითხულობდა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტში. 1936 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია. 1937-1948 წლებში იყო თბილისის მის მიერ დაარსებული სახელმწიფო სტომატოლოგიური ინსტიტუტის დირექტორი, ხოლო 1935-1961 წლებში თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის თერაპიული სტომატოლოგიის კათედრის გამგე. 1930–იანი წლების მეორე ნახევარში და 1940–იანი წლების დამდეგს ურუშაძე იყო ევროპაში მოქმედი ძლიერი საერთაშორისო ანტიბოლშევიკური პოლიტიკური მოძრაობის, – „პრომეთეს“ რეზიდენტი საქართველოში. იყო ლავრენტი ბერიას პირადი სტომატოლოგი. საბჭოთა უშიშროება ცდილობდა მის გამოყენებას წინააღმდეგობის მოძრაობასთან საბრძოლველად, მაგრამ ეს ვერ მოახერხა.

1947 წელს მიენიჭა მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორის სამეცნიერო ხარისხი და პროფესორის სამეცნიერო წოდება. 1953 წელს დააპატიმრეს ლავრენტი ბერიას საქმესთან დაკავშირებით. 1953 წლიდან გარდაცვალებამდე აპოლონ ურუშაძე იყო სტომატოლოგთა რესპუბლიკური სამეცნიერო საზოგადოების თავმჯდომარე. რეაიბილიტირებულია 1955 წლიდან.

სამეცნიერო საქმიანობა
ურუშაძეს გამოქვეყნებული ჰქონდა 50-მდე სამეცნიერო ნაშრომი და სტომატოლოგიაში პირველი ქართული სახელმძღვანელო „თერაპიული სტომატოლოგია“. მისი ხელმძღვანელობით დაცულ იქნა 1 სადოქტორო და 12 საკანდიდატო დისერტაცია. იყო 50-ზე მეტი საკანდიდატო და სადოქტორო სადისერტაციო ნაშრომის ოფიციალური ოპონენტი. აპოლონ ურუშაძე დაკრძალულია თბილისში, ვაკის სასაფლაოზე. მისი სახელი მინიჭებული აქვს თბილისის სამედიცინო უნივერსიტეტის სტომატოლოგიურ კლინიკას.