iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
არტური ილმარი ვირტანენი

არტური ილმარი ვირტანენი (; დ. 15 იანვარი 1895, ჰელსინკი — გ. 11 ნოემბერი 1973, იქვე) — ფინელი ბიოქიმიკოსი, ნობელის პრემიის ლაურეატი ქიმიის დარგში (1945 წელი). საუკუნის ყველაზე ცნობილი ფინელი ქიმიკოსი. პრემია მიენიჭა მიღწევებისათვის სოფლის მეურნეობისა და მკვებავი ნაერთების ქიმიაში, განსაკუთრებით საკვების კონსერვაციის მეთოდისათვის.

ბიოგრაფია
ადრეული წლები
არტური ილმარი ვირტანენი დაიბადა გელსინგფორსეში (ახლანდელი ჰელსინკი) რკინიგზის მემანქანის ძალიან ღარიბ ოჯახში. არტუტის მშობლება სულ შვიდი შვილი ჰყავდათ, მაგრამ ოთხი მათგანი ბავშვობაში გარდაიცვალა (როგორც შემდეგ არტური თვლიდა ვიტამინი -ს უკმარისობის გამო, რაც გამოიწვია ცხიმგამოცლილი იაფი რძის ყიდვამ). არტურის დაბადების შემდეგ ძალიან მალევე ოჯახი საცხოვრებლად გადავიდა ვიბორგში.

ვიბორგის სკოლაში სწავლის დროს ვირტანენი ძალიან ბევრს კითხულობდა (ცნობილია, რომ იგი იყი ქალაქის ბიბლიოთეკის ყველაზე ერთგული მკითხველი), გარდა ამისა იგი დაინტერესდა ბოტანიკით (მის ჰერბარიუმში დაახლოებით 700 სახეობა იყო).

სწავლა
1913 წელს ვირტანენი შევიდა ჰელსინკის საიმპერატორო ალექსანდროვსკის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტზე. შეისწავლა პრაქტიკულად თითქმის ყველა საგანი, რასაც ასწავლიდნენ ფაკულტეტზე, მათ შორის ყველაზე უკეთ ქიმია. როგორც თავად ამბობდა ქიმიამ გაიტაცა. არტურ ვირტანენმა უნივერსიტეტი 1916 წელს დაასრულა. 1917 წლის განმავლობაში მუშაობდა ჰელსინკის ცენტრალურ სამრეწველო ლაბორატორიაში, ხოლო შემდეგ დაუბრუნდა უნივერსიტეტს რათა მომზადებულიყო სადოქტორო დისერტაციისათვის.

ვირტანენმა დისერტაცია დაიცვა 1919 წელს, რის შემდეგაც ციურიხში განაგრძო განათლება ფიზიკურ ქიმიისა დარგში (1920 წელი), ხოლო სტოკჰოლმში ბაქტერიოლოგიის დარგში (1921 წელი).

კარიერა
1919 წლიდან მუშაობდა ფინეთის ყველის ქარხანა „ვალიოში“ ლაბორანტად, ხოლო 1921 წელს გახდა ამავე ლაბორატორიის დირექტორი. 1931 წელს ვირტანენი დაინიშნა ჰელსინკის ბიოქიმიური სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორად და ამავდროულად გახდა ფინეთის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის ბიოქიმიის პროფესორი.

1948 წელს გახდა ფინეთის მეცნირებისა და ხელოვნების აკადემიის პრეზიდენტად.

1955 წლიდან პაპის მეცნიერებათა აკადემიის წევრია, 1969 წლიდან კი აშშ-ის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის უცხოელი წევრია.

ოჯახი
1920 წელს არტური ილმარი ვირტანენი დაოჯახდა ლილი მოიზიოზე. მათ შეეძინათ ორი შვილი.

ნობელის პრემია
ვირტანენი ნობელის პრემიის ლაურეატია. მას 1945 წელს პრემია მიენიჭა სოფლის მეურნეობისა და მკვებავი ნაერთების ქიმიაში მიღწევებისათვის, განსაკუთრებით საკვების კონსერვაციის მეთოდისათვის.

ხსოვნა
ვირტანენი იყო ძალიან ნაყოფიერი მეცნიერი, მისი სამეცნიერო ნაშრომების რიცხვი 1 300-ს შეადგენდა. მისი მოსწავლეებიდან 44-მა ადამიანმა დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია.

არტური ილმარი ვირტანენის პატივისცემის ნიშნად მისი სახელი ეწოდა 1995 წელს შექმნილ კუოპიოს უნივერსიტეტის მოლეკულური კვლევის ინსტიტუტს.

ფინეთში გამოუშვეს საფსტო მარკა მისი გამოსახულებით.

ვირტანენის პატივისცემის ნიშნად 1979 წელს მისი სახელი უწოდეს კრატერს, რომელიც მთვარის მეორე მხარეს მდებარეობს.
ადა მარშანია

ადა მარშანია (დ. 1 ივლისი, 1961, სოხუმი, საქართველოს სსრ) — ქართველი იურისტი და პოლიტიკური მოღვაწე. საქართველოს 4 მოწვევის (1992, 1995, 1999, 2016) პარლამენტის წევრი.

ბიოგრაფია
ადა მარშანია დაიბადა 1961 წლის 1 ივლისს, სოხუმში. 1983 წელს დაამთავრა ჟდანოვის სახელობის ლენინის ორდენისა და შრომის წითელი დროშის ორდენოსანი ლენინგრადის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 1983–1986 წლებში იგი იყო უმაღლესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეების კოლეგიის კონსულტანტი. 1986–1996 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის სამართლისა და ეკონომიკის ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი. ადა მარშანია არის აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი 1995 წლიდან. 1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „11 ოქტომბერი“. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „აფხაზეთის დეპუტაცია“. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“. 2016-2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „დავით თარხან-მოურავი, ირმა ინაშვილი — საქართველოს პატრიოტთა ალიანსი, გაერთიანებული ოპოზიცია“. 2019 წლის 19 თებერვლიდან არის ადამიანის უფლებათა დაცვისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის კომიტეტის წევრი. 2019 წლის 11 მარტიდან არის მე-9 მოწვევის პარლამენტის ფრაქციის „პატრიოტთა ალიანსი და სოციალ-დემოკრატები“ თავმჯდომარის მოადგილე.

2021 წლის 19 თებერვალს „პატრიოტთა ალიანსი“ დატოვა. იგი პარტიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი იყო.
გელა მიქაძე

გელა მიქაძე (დ. 30 იანვარი, 1971, გორი) — ქართველი იურისტი, ეკონომისტი და პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
გელა მიქაძე დაიბადა 1971 წლის 30 იანვარს. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიური, იურიდიული და დასავლეთ ევროპის ენებისა და ინგლისური ენის ლიტერატურის ფაკულტეტები. 1993-2001 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საპატენტო-სალიცენზიო განყოფილების ინჟინერი. 2007 წელს დააფუძნა შპს „მიქაძე, გეგეჭკორი, თაქთაქიშვილი“. 2016-2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „დავით თარხან-მოურავი, ირმა ინაშვილი — საქართველოს პატრიოტთა ალიანსი, გაერთიანებული ოპოზიცია“. 2019 წლის 11 მარტიდან არის საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის ფრაქცია „პატრიოტთა ალიანსი და სოციალ-დემოკრატები“-ის მდივანი. იყო საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარის სათათბირო ორგანოს „ხაზინადართა საბჭო“ წევრი 2016-2018 წლებში. არის საქართველოს გოლფის ფედერაციის პრეზიდენტი. ფლობს ქართულ, ინგლისურ და რუსულ ენებს.

2021 წლის 5 იანვარს საქართველოს პარლამენტმა პატრიოტთა ალიანსის სიის სამი წევრის გელა მიქაძის, დავით ზილფიმიანისა და ფრიდონ ინჯიას სადეპუტატო უფლებამოსილება ცნო (მათ ადგილმონაცვლეობის პრინციპით ირმა ინაშვილის, გიორგი ლომიასა და გოჩა თევდორაძის ადგილები მას შემდეგ დაიკავეს, რაც მათ სადეპუტატო მანდატზე უარი თქვეს გაყალბებული არჩევნების მოტივით). შესვლასთან ერთად ისინი გაემიჯნენ „პატრიოტთა ალიანსს“ და გამოაცხადეს ახალი პარტიის „ევროპელი სოციალისტების“ შექმნა.
ნატო ჩხეიძე

ნატო ჩხეიძე (დ. 1 ივნისი, 1960, გორი) — ქართველი ექიმი და პოლიტიკური მოღვაწე. საქართველოს სამი მოწვევის (1999, 2016, 2020) პარლამენტის წევრი. მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი. ოთარ ჩხეიძის ქალიშვილი.

ბიოგრაფია
ნატო ჩხეიძე დაიბადა 1960 წლის 1 ივნისს, ქართველი მწერლის ოთარ ჩხეიძის ოჯახში. მისი მშობლიური სოფელი არის ყელქცეული (გორის მუნიციპალიტეტი). 1984 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1977–1978 წლებში იყო საქართველოს სახელმწიფო წიგნის პალატის ბიბლიოთეკის ტექნიკოსი, 1984–1986 წლებში — თბილისის პოლიკლინიკის ანატომიის ლაბორატორიის ორდინატორი. 1986–1994 წლებში იყო თბილისის №1 კლინიკური საავადმყოფოს ექიმი. 1994–1999 წლებში იკავებდა ასისტენტის თანამდებობას თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტში. 1999–2004 წლებში იყო საქართველოს მოწვევის პარლამენტის დეპუტატი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკიდან „საქართველოს აღორძინება“. 2004 წელს იყო ტელეკომპანია „იბერიას“ რედაქტორი, 2004–2016 წლებში — შპს „ომეგას“ განყოფილების ხელმძღვანელი. 2016-2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „დავით თარხან-მოურავი, ირმა ინაშვილი — საქართველოს პატრიოტთა ალიანსი, გაერთიანებული ოპოზიცია“. 2019 წლის 11 მარტიდან — პარლამენტის ადამიანის უფლებათა დაცვისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის კომიტეტის წევრი, ხოლო 2018 წლის 19 ოქტომბრიდან — პარლამენტის დარგობრივი ეკონომიკისა და ეკონომიკური პოლიტიკის კომიტეტის წევრი. 2018 წელს „საქართველოს პატრიოტთა ალიანსი“ დატოვა და მოღვაწეობა დამოუკიდებელი დეპუტატის სახით განაგრძო.

2020 წლის საპარლამენტო არჩევნებზე „ერთიანმა ნაციონალურმა მოძრაობამ“ და გაერთიანებულმა ოპოზიციამ „ძალა ერთობაშია“ №16 საარჩევნო ოლქის (ხაშურისა და ქარელი მუნიციპალიტეტები და გორის მუნიციპალიტეტის ნაწილი) მაჟორიტარობის კანდიდატად წარადგინა. მან ხმების 29,9% (17536) მიიღო და მეორე ადგილი დაიკავა. მეორე ტურში მონაწილეობაზე და პარლამენტში პარტიული სიით შესვლაზეც უარი განაცხადა (მთლიანად ოპოზიციასთან ერთად, გაყალბებული არჩევნების მოტივით). ოფიციალურად 2020 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გაერთიანებული ოპოზიცია „ძალა ერთობაშია“.
გიორგი ლომია

გიორგი ლომია (დ. 10 მაისი, 1975, თბილისი) — ქართველი იურისტი და პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
გიორგი ლომია დაიბადა 1975 წლის 10 მაისს. მან დაამთავრა თბილისის ბიზნესისა და სამართლის საერთაშორისო უნივერსიტეტი საერთაშორისო სამართლის სპეციალობით. 2003-2012 წლებში იყო არასამთავრობო ორგანიზაციის „ნათელი გზა“ გენერალური დირექტორი. 2005-2006 წლებში იგი იყო თბილისის საკრებულოს საზოგადოებასთან ურთიეთობის კომისიის მთავარი სპეციალისტი. 2006-2016 წლებში იკავებდა „საქართველოს სპორტსმენთა ლიგის“ გენერალური დირექტორის თანამდებობას, ამავდროულად იყო საქართველოს „კიოკუშინკაი კარატეს“ ფედერაციის ვიცე-პრეზიდენტი 2007-2016 წლებში. 2011-2012 წლებში იყო „წინააღმდეგობის მოძრაობის“ წევრი. 2013 წლიდან არის პოლიტიკური გაერთიანება „საქართველოს პატრიოტთა ალიანსის“ პოლიტიკური მდივანი უსაფრთხოების საკითხებში. 2016-2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „დავით თარხან-მოურავი, ირმა ინაშვილი — საქართველოს პატრიოტთა ალიანსი, გაერთიანებული ოპოზიცია“. 2017 წლიდან „საქართველოს პრაქტიკული სროლის ფედერაციის“ პრეზიდენტი.

2020 წლის 11 დეკემბრიდან 2021 წლის 4 იანვრამდე იყო საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „საქართველოს პატრიოტთა ალიანსი“. სადეპუტატო უფლებამოსილება პარლამენტმა ირმა ინაშვილთან და გოჩა თევდორაძესთან ერთად საკუთარი განცხადების საფუძველზე (გაყალბებული არჩევნების მოტივით) შეუჩერა.
ხათუნა პატაშური

ხათუნა პატაშური (დ. 19 მარტი, 1970, დედოფლისწყარო) — ქართველი მეცნიერი, მთარგმნელი, ფილოლოგი და ლიტერატურათმცოდნე.

ბიოგრაფია
ხათუნა პატაშური დაიბადა 1970 წლის 19 მარტს, ქ. დედოფლისწყაროში. 1993 წელს წარჩინებით დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი და მიენიჭა ფილოლოგის, ქართული ენისა და ლიტერატურის მასწავლებლის კვალიფიკაცია. 1990-1993 წლებში სწავლობდა ამავე უნივერსიტეტის ხელოვნებათმცოდნეობის მეორად ფაკულტეტზე.1993-1996 წლებში კი თბილისის სასულიერო აკადემიის ქრისტიანული ხელოვნების ფაკულტეტის სტუდენტი იყო. 1993-1999 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის ასპირანტი. 2003 წელს სწავლა გააგრძელა და 2004 წლამდე სწავლობდა ბერლინის ჰუმბოლტის სახელობის უნივერსიტეტის ლიტერატურათმცოდნეობის ფაკულტეტზე. 1994–2008 წლებში იყო თბილისის სასულიერო აკადემიასა და სემინარიაში, საღვთისმეტყველო ინსტიტუტში, ქართული ენისა და ლიტერატურის ლექტორი, სამეცნიერო მუშაობის ხელმძღვანელ-კოორდინატორი, გაზეთის კორექტორ-კორესპონდენტად 1994-1997 წლებში იგი იყო თბილისის სამხატვრო აკადემიის ქართული და საზღვარგარეთის ლიტერატურის ლექტორი. 1999 - 2000 იყო ფირმა „ომეგას“ პრეს-ცენტრის პრეს-მდივანი. 1999 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია და მიენიჭა ფილოლოგიის დოქტორის ხარისხი. 1992 წლიდან ჟურნალ-გაზეთებში აქვეყნებს ლექსებს, მინიატურებს, სამეცნიერო სტატიებს, თარგმანებს. 2005 წელს, სამეცნიერო მიწვევით იმყოფებოდა ბერლინის ჰუმბოლტის სახელობის უნივერსიტეტში. ლინგვისტური სტაჟირებით კი 2014-2015 წლებში — საფრანგეთში, ქ. ნიცასა და ქ. ბორდოში.

გამოცემული აქვს ლექსების კრებული „დამშვიდობება“.
ჰაიტი 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე

ჰაიტიმ მიიღო მონაწილეობა 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე, 1900 წლის შემდეგ (ჰაიტის დებიუტი ოლიმპიადაზე) ჰაიტი მე-16-დ მოხვდა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე. გუნდი ოლიმპიადაზე უმედლოდ დარჩა. ნაკრების მედროშე ესნეიჯ კასტელი არის ყველაზე ასაკოვანი ჰაიტელი ოლიმპიადაზე, 2016 წლის ოლიმპიურ თამაშებზე კასტელი 38 წლის იყო. ჰაიტიმ ოლიმპიადაზე 10 ლიცენზია მოიპოვა (7 კაცი და 3 ქალი). 10 სპორტსმენიდან 8 აშშ-ში დაიბადა და გაიზარდა.

შედეგები
მძლეოსნობა:

კაც(ებ)ი:

ქალ(ებ)ი:

კრივი:
კრივში ოლიმპიური ლიცენზია ერთმა ჰაიტელმა სპორტსმენმა რიჩარდსონ ჰიჩინსმა მოიპოვა, იგი ასპარეზობას 1/64-დან გამოეთიშა. ჰიჩინსმა ლიცენზია 2016 წელს ბაქოში ჩატარებულ ტურნირზე მოიპოვა, სადაც იგი მეოთხედფინალში გავიდა.

ძიუდო:

ძიუდოში ჰაიტის ერთი წარმომადგენელი ჰყავდა. -73 კილოგრამში კონტინენტური კვოტა მოიპოვა ხოსე დეპრესმა, რადგანაც იგი პან-ამერიკის რეგიონში იყო ყველაზე მაღლა რეიტინგში, მათ შორის ვინც არ იყო -ს რეიტინგში 2016 წლის 30 მაისის მონაცემებით.

ცურვა:

ცურვაში ჰაიტიმ ორი ლიცენზია მოიპოვა, ცურვაში ქვეყანას ჰყავდა ერთი ქალი და ერთი კაცი სპორტსმენი.

ტაეკვანდო:

ძალოსნობა:
ჯოზეფი არის პირველი ჰაიტელი ძალოსანი 1960 წლის შემდეგ რომელმაც ოლიმპიადაზე მიიღო მონაწილეობა.

ჭიდაობა:
დენის გაბორი

დენის გაბორი (; დ. 5 ივნისი, 1900, ბუდაპეშტი — 9 თებერვალი, 1979, ლონდონი) — უნგრელი და ბრიტანელი ფიზიკოსი, ასევე ელექტრული-ინჟინერი, 1971 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი, დიდი ბრიტანეთის სამეფო საზოგადოების წევრი, ბუდაპეშტის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი.

ბიოგრაფია
დენის გაბორი დაიბადა 1900 წლის 5 ივნისს ბუდაპეშტში, ბურჟუაზიული არისტოკრატების ოჯახში. მისი მამა იყო მადნის მომპოვებელი დიდი საწარმოს დირექტორი. გაბორი ფიზიკით 15 წლის ასაკში დაინტერესდა და ძალიან სწრავაფ დაიწყო ფიზიკისა და მეთემატიკის ანალიზის შესწავლა. 17 წლის ასაკში მასზე დიდი გავლენა იქონია ფერადმა ფოტოქრაფიამ და აბეს მიკროსკოპის თეორიამ. აღნიშნულ საკითხს გაბორი 30 წლის შემდეგ მიუბრუნდა. 1918 წელს მან უარი თქვა ფიზიკოსობაზე და ინჟინერია აირჩია. ეს გარემოება აიხსნება იმდროინდელი ფიზიკოსების მდგომარეობით (უმეტესი ფიზიკოსი უმუშევრად დაიარებოდა). ორი წლის განმავლობაში სწავლობდა ბუდაპეშტის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში, ხოლო შემდგომ სწავლა ბერლინში, უმაღლეს ტექნიკურ სკოლაში განაგრძო. ამავედროილად იგი ლექციებს ბერლინის უნივერსიტეტში ისმენდა. 1921-1922 წლებში ამ უნივერსიტეტში ალფრედ აინშტაინმა შექმნა მეცნიერული სემინარი სტატისტიკურ მექანიკაში. სწორედ აქ მოისმინა გაბორმა გამოსხივების კვანტური თეორია მაქს პლანკისაგან. 1927-1933 წლებში გაბორი ინჟინერ-მკვლევარად ბერლინში მუშაობდა. 1933-1948 წლებში ცხოვრობდა ინგლისში.

მოღვაწეობა
გაბორის ბერლინში მუშაობის პერიოდში მოღვაწეობიდან აღსანიშნავია ნაშრომი „ჰერმეტიზაცია მოლიბდენის ლენტის საშუალებით“. ამ ნაშრომით მან სათავე დაუდო პირად გამოკვლევებს პლაზმის საკითხებზე, რომლებსაც საკუთარი სიცოცხლის 40 წელი მიუძღვნა.

1950-1954 წლებში გაბორმა თავის სტუდენტებთან ერთად შეძლო ჯერ კიდევ ლენგმიურის მიერ აღმოჩენილი პარადოქსის დადგენა, რაც შემდეგში მდგომარეობს: ელექტრონულ აირებში მაქსველის განაწილება უფრო სწრაფად იზრდება, ვიდრე ეს ელექტრონებს შორის ენერგიების გაცვლის გათვალისწინებით იყო მოსალოდნელი. დადგინდა, რომ ელექტრონებს შორის ენერგიების გაცვლა წარმოებს სწრაფად მოძრავ თხელ ფენებში.

ინგლისში ცხოვრების პერიოდში გაბორი დაუბრინდა ოპტიკური ელექტრონიკის საკითხებს, რომელსაც ბერლინის უნივერსიტეტში გაეცნო. მისმა სამუშაოებმა 1935 წელს გამოიწვიეს მაფოკუსირებელი კოჭის შექმნა, რომელსაც დღეს „მაგნიტური ლინზა“ ეწოდება.

1949 წელს გაბორი გადავიდა ლონოდის უნივერსიტეტის ელექტროტექნიკის განყოფილებაში პროფესორის თანამდებობაზე, სადაც 1967 წლამდე მუშაობდა.

1958 წლიდან გაბორი გადადის სოციალური პრობლემების შესწავლაზე, და ამ დარგში გამოაქვეყნა რიგი მონოგრაფიები. მისი ნაშრომები სოვიალურ საკითხებზე მრავალ ენაზე ითარგმა. იგი დარწმუნებული იყო, რომ მეცნიერებს დიდი პასუხისმგებლობა ეკისრებათ მომავალი საზოგადოების წინაშე, თანამედროვე საზოგადოება მოვალეა შეიტანოს თავისი წვლილი კაცობრიობის გადარჩენისათვის ყველა იმ საშიშროებისაგან, რომელიც მსოფლიოს ემუქრება. მისივე აზრით უნდა შიექმნას ისეთი მსოფლიო, რომელშიც ადამიანის ცხოვრებას აზრი ექნება.

დენის გაბორი გარდაიცვალა 1979 წლის 9 თებერვალს ლონდონში.
არნე ტისელიუსი

არნე ტისელიუსი (; დ. 10 აგვისტო 1902, სტოკჰოლმი — გ. 29 ოქტომბერი 1971, უფსალა) — შვედი ბიოქიმიკოსი, შვედეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი და მისი პრეზიდენტი 1956 წლიდან. ნობელის პრემიის ლაურეატი ქიმიის დარგში (1948 წელი). პრემია მიენიჭა ელექტროფორეზისა და ადსორბციული ანალიზის შესწავლისათვის კერძოდ სისხლის შრატის ცილების კომპლექსური ბუნების აღმოჩენისათვის.

ბიოგრაფია
არნე ვილჰელმ კაურინ ტისელიუსი დაიბადა სტოკჰოლმში 1902 წლის 10 აგვისტოს ჰანს აბრაჰამ იისონ ტისელიუსისა და როზა კაურინის ოჯახში. არნეს დედა ნორვეგიის ცენტრში მდებარე მთის მრევლის წინამძღვარი იყო.

არნე სწავლობდა გიმნაზიაში, რომლის დირექტორიც მისი პაპა იყო. გიმნაზიაში დოქტორმა ლიუდვიგ იოჰანსონმა, რომელიც ქიმიისა და ბიოლოგიის მასწავლებელი იყო, ყურადღება გაამახვილა ტისელიუსის შესაძლებლობებზე ქიმიაში. იოჰანსონმა გადასცა ტისელიუსს სკოლის ლაბორატორიის პირადი გასაღები, რათა ბიჭს გაკვეთილების შემდეგ იქ ეწარმოებინა თავისი კვლევები. ძალიან მალე არნემ გამოაცხადა, რომ სურდა სწავლა გაეგრძელებინა უფსალაში თეოდორ სვედბერგის ხელმძღვანელობით. ოჯახის მეგობრების ფინანსური მხარდაჭერით 1921 წელს იგი ჩაირიცხა უფსალის უნივერსიტეტში. სამწლიანი სწავლის შემდეგ მან მიიღო პირველი ხარისხი ქიმიაში, ფიზიკასა და მათემატიკაში. იმისათვის რომ გამოემუშავებინა მცირე თანხა, იგი დამატებით მუშაობდა უნივერსიტეტის მეტეოროლგიური ინსტიტუტის ასისტენტად. ეს პოზიცია მან 1925 წლამდე შეინარჩუნა, რის შემდეგაც გახდა ასისტენტ-მკვლევარი ფიზიკურ ქიმიაში, მისი ხელმძღვანელი კი იყო თეოდორ სვედბერგი. 1930 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია. 1938-1968 წლებში ტისელიუსი იყო უფსალის უნივერსიტეტის ბიოქიმიის პროფესორი და ბიოქიმიური ინსტიტუტის დირექტორი.

1971 წლის 28 ოქტომბერს დღის მეორე ნახევარში არნე ტისელიუსმა გადაიტანა გულის მძიმე შეტევა. მეორე დღეს დილით იგი გარდაიცვალა.

ოჯახი
ტისელიუსის მამა გვარი მიიღო ბებიისგან, მისის იოჰანსენისაგან (დაბადებით ტისელი). რამდენიმე მისი წინაპარი სამეცნიერო წრის წარმომადგენელი იყო, რომლებიც დიდ ყურადღებას უთმობდნენ მეცნიერებას, განსაკუთრებით კი — ბიოლოგიას. საუკუნის დასასრულს ამ ოჯახმა შეისწავლა ღვთისმსახურება, ხოლო საუკუნისთვის ისინი იყვნენ ფაბრიკებისა და ფერმების მფლობელები.

ტისელიუსის მამა მუშაობდა სტოკჰოლმის საგადასახადო კომპანიაში. ჰქონდა უფსალის უნივერსიტეტის ხარისხი მათემატიკაში. მის პაპას, ნილს აბრაამ იოჰანსონს და ასევე პაპის ძმას ჰქონდათ ასევე უფსალის უნივერსიტეტის ხარისხი მათემატიკასა და ბიოლოგიაში. ნილს აბრაამ იოჰანსონი იყო უფსალის მათემატიკის დოცენტი, მოგვიანებით გადავიდა გეტებორგში, სადაც დაიწყო ლექტორობა, ხოლო შემდეგ გახდა ცნობილი გიმნაზიის დირექტორი.

1906 წელს ჰანს ტისელიუსის ნაადრევი გარდაცვალების შემდეგ, მისის ტისელიუსმა არნე და მის პატარა და წაიყვანა გეტებორგში, სადაც ცხოვრობდნენ არნეს ბებია და ბაბუა და ოჯახის რამდენიმე მეგობარი.

1930 წელს არნე ტისელიუსი დაქორწინდა ჰერტა დალენზე. მათ შეეძნათ გოგონა და ვაჟი. გოგონა ევა ცოლად გაჰყვა ტორგნი ბოლინს, რომელიც იყო ბერგენის (ნორვეგია) პროფესორი. ბიჭი, პერი, სწავლობდა მედიცინას და გახდა რევმატოლოგიის სპეციალისტი.

ხსოვნა
1979 წელს საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა არნე ტისელიუსის სახელი მიანიჭა კრატერს, მთვარის მეორე მხარეს.
ნიკოლა ტესლას ძეგლი (ბაქო)

ნიკოლა ტესლას ძეგლი — სერბი მეცნიერის, ნიკოლა ტესლას ძეგლი აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში.

ძეგლის ავტორები — აზერბაიჯანის სახალხო მხატვარი, მოქანდაკე ომარ ელდაროვი და არქიტექტორი სანან სალამზადე. დამზადებულია ბრინჯაოსგან. მისი სიმაღლე პოსტამენტთან ერთად შეადგენს 3,3 მეტრს.

ძეგლი დადგმულია დეკორატიული პანოს ფონზე, რომელზეც გამოსახულია ტესლას ერთ-ერთი მთავარი გამოგონება — ცვლადი დენის გენერატორი. ძეგლის გახსნის ცერემონია შედგა 2013 წლის 8 თებერვალს.
ნიზამი განჯევის ძეგლი (ჩებოქსარი)

ნიზამი განჯევის ძეგლი 2004 წლის 24 თებერვალს დაიდგა ქალაქ ჩებოქსარში. გახსნის ცერემონიაზე მონაწილეობა მიიღეს კულტურისა და ხელოვნების მოღვაწეებმა, საზოგადოებრიობის წარმომადგენელებმა და ქალაქ ჩებოქსარის მკვიდრებმა. ძეგლის ავტორია აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო მოქანდაკე, აზერბაიჯანის სახელმწიფო მხატვრობის აკადემიის რექტორი ომარ ელდაროვი.
ასლი და კიარამი (ოპერა)

ასლი და კიარამი — უზეურ გაჯიბეკოვის მეხუთე ოპერა ოთხ მოქმედებად და ექვს სურათად. ლიბრეტო დაწერილია თავად კომპოზიტორის მიერ ამიერკავკასიაში ფართოდ ცნობილი ამავე დასახელების აშუღური დასთანის მოტივების მიხედვით.

ოპერაში შექებულია სიყვარულის უძლეველი ძალა და ადამიანის სულიერი სილამაზე, გამოხატულია პროტესტი ფეოდალური ურთიერთობებისა და ნაციონალისტური ტენდენციების წინააღმდეგ, რომლის პროპაგანდას ეწეოდნენ კლერიკალური წრეების წარმომადგენლები.

ოპერის პრემიერა გაიმართა 1912 წლის 18 (31) მაისს ამჟამინდელ აზერბაიჯანის ოპერისა და ბალეტის თეატრში. სპექტაკლის რეჟისორი იყო ჰუსეინ არაბლინსკი, დირიჟორობდა თავად ავტორი.

შემდგომში ოპერა დაიდგა კავკასიის, შუა აზიისა და ირანის სხვადასხვა ქალაქებში.
ოსციპეკი

ოსციპეკი — შებოლილი ყველი, დამზადებული ცხვრის დამარილებული რძისგან ტატრებში, პოლონეთის რეგიონში. ოსციპეკს ამზადებენ სპეციალისტები სახელად „ბაკა“, რომლებიც როგორც წესი კაცები არიან. ოსციპეკი არის ტრადიციული სადღესასწაულო ყველი ევროპის მრავალ ქვეყანაში.

მსგავს ყველს სლოვაკეთში ამზადებენ, ტატრებში. ისინი განსხვავდებიან ინგრენდიენტების თანაფარდობით, დამზადების პროცესით და საბოლოო პროდუქტის მახასიათებლებით. ოსციპეკი დამზადებული უნდა იყოს სულ მცირე ცხვირს რძის 60%-ით და უნდა იწონიდეს 600-დან 800 გ-მდე, ზომა კი უნდა იყოს დაახლოებით ერთნაირი, 17-დან 23 სმ-მდე. ყველს ინახავენ მარილიან წყალში, შემდეგ კი ბოლავენ 12 დღის განმავლობაში. მისი ცხიმიხნობა 33%-ია. ოსციპეკის დამზადება შესაძლებელია მხოლოდ გვიანი აპრილიდან, ოქტომბრის დასაწყისამდე, მაშინ როდესაც ცხვარი მთის სუფთა ჰაერზე იკვებება ბალახით.

ოსციპეკის დასამზადებლად იყენებენ დამარილებულ ცხვრის რძეს და მცირე რაოდენობით ძროხის რძეს, რომელიც მკაცრადაა რეგულირებული რეცეპტში. პირველ რიგში არასტერილური დამარილებულ ცხვრის რძე უნდა იქცეს ხაჭოდ ადუღებულ წყალში ხშირი მორევით, შემდეგ მას აბრტყელებენ ხის ჯოხით და აძლევენ დეკორირებული თითისტარის ფორმას. ამ ფორმებს კი ერთი ან ორი ღამის განმავლობაში აწყობენ მარილხსნარით სავსე კასრში. შემდეგ, კი ათავსებენ სპეციალური ხის ქოხების სახურავთან ახლოს და 14 დღის განმავლობაში ამყოფებენ ცხელ კვამლში (ორთქლში).

პირველად ოსჩიპაკი ტატრებში საუკუნეში გამოჩნდა, ოჩოტნიკას სოფელში 1416 წელს. პირველი რეცეპტი, კი 1748 წელს, ჟივეცის ტერიტორიაზე. ასევე არსებობს ოსჩიპაკის შედარებით პატარა სახეობა სახელად რედიკოლკა, ცნობილი როგორც „უმცროსი და“.
იგორ კოშმანი

იგორ სერგეის ძე კოშმანი (, დ. 7 მარტი, 1995) — უკრაინელი ფეხბურთელი, ნახევარმცველი. ამჟამად თამაშობს საფეხბურთო კლუბ „მეტალისტ 1925 ხარკივში“.

კარიერა
კოშმანის საფეხბურთო კარიერა დაიწყო „კრემინ კრემენჩუკში“, იმ ქალაქის გუნდში რომელშიც ის დაიბადა. 2008 წელს ჩაირაცხა „კრემინ კრემენჩუკის“ ახალგაზრდულ გუნდში სადაც 2012 წლამდე თამაშობდა. 2012 წელს დაიწყო პროფესიონალური კარიერა. კოშმანის დებიუტი შედგა „ტავრია სიმფეროპოლში“ 2014 წლის 28 მარტს, უკრაინის პრემიერ ლიგაში, „მეტალურგ ზაპორიჟიის“ წინააღმდეგ.

კოშმანი უკრაინის მოქალაქეა თუმცა მას არასდროს უთამაშია ახალგაზრდულ ან ძირითად ნაკრებში.
კარიოკა არენა 2

კარიოკა არენა 2 — სპორტული მოედანი ბრაზილიაში, რიო-დე-ჟანეიროს ბარა-დე-ტიხუკას დასახლებაში. გაიხსნა 2016 წელს, ოლიმპიური თამაშებისათვის. აქ ჩატარდა ძიუდოსა და ჭიდაობის წონით კატეგორიათა ტურნირები. კარიოკა არენა 2-მა უმასპინძლა 2016 წლის პარალიმპიურ თამაშებსაც. სტადიონი არის ბარას ოლიმპიური პარკის ნაწილი. ოლიმპიადას შემდეგ სტადიონი გადაკეთდა ოლიმპიურ ტრეინინგცენტრად.
კარიოკა არენა 3

კარიოკა არენა 3 — სპორტული მოედანი ბრაზილიაში, რიო-დე-ჟანეიროს ბარა-დე-ტიხუკას დასახლებაში. გაიხსნა 2016 წელს, ოლიმპიური თამაშებისათვის. აქ ჩატარდა ოლიმპიადის შეჯიბრები ტაეკვანდოსა და ფარიკაობის. 2016 წელსვე აქ ჩატარდა პარალამპიური თამაშების ფარიკაობის შეჯიბრება. ოლიმპიადის შემდეგ სტადიონი გადაკეთდა უმაღლეს სპორტულ სკოლად.
ლიბერია 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე

ლიბერიამ მიიღო მონაწილეობა 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე, ბრაზილიაში, რიო დე ჟანეიროში. ოლიმპიადა ჩატარდა 5-21 აგვისტოს, ქვეყანას ჰყავდა 2 წარმომადგენელი 1 სპორტის სახეობაში, ესენი იყვნენ: ემანუელ მატადი და მარიამ კრომაჰი. ნაკრები ოლიმპიადაზე უმედლოდ დარჩა. გუნდის მედროშე ოლიმპიადაზე იყო ემანუელ მატადი. ნაკრებისათვის ეს იყო რიგით მე-12 ოლიმპიადა. ნაკრების დებიუტი ოლიმპიადაზე 1956 წელს შედგა, ამის შემდეგ 1968 და 1992 წლებში ქვეყანამ ვერ მოიპოვა ოლიმპიური ლიცენზიები, ხოლო 1976 წელს კი ლიბერია აფრიკულ ქვეყანათა ბოიკოტს შეუერთდა.

მძლეოსნობა
ერთადერთი სახეობა რომელშიც ლიბერიამ ლიცენზია მოიპოვა არის მძლეოსნობა, აქ ლიბერიამ ორი ლიცენზია მოიპოვა, ლიბერიელმა სპორტსმენებმა იასპარეზეს ქალთა 400 და მამაკაცთა 100,200 მეტრიან კატეგორიებში. ლიბერიამ დააკმაყოფილა სტანდარტები რომლის მიხედვითაც ერთ კატეგორიაში ქვეყანას მაქსიმუმ 3 სპორტსმენის წარდგენა შეუძლია თუ ის ლიცენზიას მოიპოვებს.
ლიბერია 1964 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე

ლიბერიამ მიიღო მონაწილეობა 1964 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე, იაპონიაში, ტოკიოში. ეს იყო ნაკრებისთვის რიგით მე-3 გამოსვლა ოლიმპიადაზე. ლიბერიამ მოიპოვა ერთი ოლიმპიური ლიცენზია ლიბერიის მედროშე და ერთადერთი წარმომადგენელი იყო 20 წლის მძლეოსანი ვესლი ჯონსონი რომელმაც ვერცერთი სინჯის მედალი ვერ მოიპოვა.

ძალოსნობა
ერთადერთი ლიცენზია ლიბერიამ ძალოსნობაში მოიპოვა, 20 წლის ვესლი ჯონსონმა მიიღო ორი ლიცენზია 100 და 200 მეტრებში, მაგრამ უმედლოდ დარჩა, 100 მეტრზე გარბენა ვერ დაასრულა, ხოლო 200 მეტრზე შესარჩევში ვერ დაასრულა გარბენი შემდეგ ეტაპზე გადამყვან პოზიციაზე.