iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ხევისჭალის კოშკი

ხევისჭალის კოშკი — კოშკი მდებარეობს ახმეტის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ხევისჭალის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 8 კმ-ზე, სამწყლებად წოდებულ ადგილზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

კოშკი გეგმით სწორკუთხაა (5,2 4,8 მ), ზემოთკენ შევიწროებული. ნაგებია ნატეხი ქვით. დაზიანებულია. შემორჩენილია სამი სართული.

შესასვლელი პირველ სართულზეა, სამხრეთიდან. კარი თარაზულადაა გადახურული. დანარჩენ სართულებზე, სამხრეთით, თითო სწორკუთხა სარკმელია. სართულშუა გადახურვები ხის კოჭებზე ყოფილა გამართული. შემორჩენილია საყრდენი ბუდეები.
დართლოს კოშკი

დართლოს კოშკი — კოშკი მდებარეობს ახმეტის მუნიციპალიტეტში, სოფელ დართლოში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკუთვნოდა ნაჭაურიძეებს.

ძეგლის აღწერა
კოშკი ხუთსართულიანია, გეგმით კვადრატული (ფუძესთან 4,2 4,2 მ), ნაგებია ფიქლით. სართულშუა გადახურვა ბრტყელი, კოჭოვანი ყოფილა. შესასვლელი პირველ სართულზეა, აღმოსავლეთიდან, მიწიდან 2 მეტრის სიმაღლეზე. სართულის ქვემოთ ყრუკედლებიანი სარდაფია, რომლის ხის გადახურვა მეორე სართულის კედლების გათხელებით შექმნილ საფეხურს ეყრდნობოდა. პირველი სართული გადახურულია ბრტყელი კამარით, რომლის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში მოწყობილია მეორე სართულზე ასასვლელი სწორკუთხა საძრომი. მეორე სართულის სამხრეთ კედელში ერთი სარკმელია, დანარჩენ კედლებში — თითო სათოფური. მესამე სართულზე ჩრდილოეთის კედელში გაჭრილი კარი კოშკზე მიშენებულ საცხოვრებელ სახლში გადიოდა. მეოთხე სართული მეორის მსგავსია. მეხუთე სართულის ოთხივე კედელში თითო თაღოვანი სარკმელია. ეს სართული შემაღლებული კამარითაა გადახურული.

სამხრეთის ფასადზე, მესამე და მეოთხე სართულების სარკმლების ზემოთ, ჭადრაკულად განლაგებულია პატარა კვადრატული ნიშები. მეხუთე სართულის სარკმლებზე სალოდეებია მიდგმული. კოშკი გადახურულია საფეხუროვანი პირამიდისებრი სახურავით.
ქსილემა

ქსილემა — ხმელეთის მცენარეთა ქსოვილი, რომელიც ემსახურება წყლისა და მინერალური მარილების გატარებას ფესვიდან ზევით — ღეროსა და ფოთლებისაკენ. განლაგებულია ან მთლიან რგოლებად, ან გამტარ კონებში. შედგება საკუთრივ გამტარი (ჭურჭლები) და ლიბრიფორმი უჯრედებისაგან, აგრეთვე მერქნის და სხივური პარენქიმისაგან. ნამდვილი ქსილემა დამახასიათებელია გვიმრნაირებისათვის, შიშველთესლოვანებისა და ყვავილოვანი მცენარეებისათვის. მრავალწლოვანი ღეროსა და ფესვის ქსილემას მერქანი ეწოდება. პირველადი ქსილემა წარმოიქმნება პროკამბიუმისაგან, მეორეული — კამბიუმისაგან.
ალ-მუსთაზჰირი

ალ-მუსთაზჰირი (; დ. 1078 — გ. 6 აგვისტო 1118) — აბასიანთა სახალიფოს ხალიფა 1094–1118 წლებში. ახასიათებენ, როგორც დადებით პიროვნებას. წყაროების მიხედვით წერდა ლექსებს. მის მმართველობას დაემთხვა ჯვაროსნული ლაშქრობების დაწყება. 1099 წელს ჯვაროსნებმა იერუსალიმი აიღეს, რამაც საგრძნობლად გაართულა სახალიფოს და ზოგადად ისლამური სამყაროს მდგომარეობა.
ჰანოვერის ხელშეკრულება (1710)

ჰანოვერის ხელშეკრულება — დაიდო 1710 წლის 3 ივლისს ჩრდილოეთის ომის პერიოდში. ამ ხელშეკრულებით ერთმანეთს დაუკავშირდა რუსეთის იმპერია და ბრაუნშვაიგ-ლიუნებურგი. მიუხედავად იმისა, რომ ჰანოვერს არ ეჭირა მნიშვნელოვანი როლი საღვთო რომის იმპერიის ქვეყნებს შორის, ეს ალიანსი მნიშვნელოვანი იყო ჰანოვერის საჰერცოგოსთვის. ჰანოვერის ჰერცოგი შემდგომში დიდი ბრიტანეთის მეფე გახდა ჯორჯ -ის სახელით.
გეროლშტაინი

გეროლშტაინი — ქალაქი გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში, რაინლანდ-პფალცის მხარეში.

გეროლშტაინი შედის ვულკანაიფელის რაიონში. იგი ექვემდებარება გეროლშტაინის ადმინისტრაციას. მოსახლეობა შეადგენს 7 446 კაცს (2010 წლის 31 დეკემბრის მონაცემები). უჭირავს 64,33 კმ² ფართობი. ოფიციალური კოდი — 07 2 33 026.
გეროლშტაინი დაიყოფა 9 ქალაქის რაიონად.

გეროლშტაინში ფუნქციონირებს გერმანიაში ცნობილი მინერალური წყლის „გეროლშტაინერის“ (გერმ. გეროლშტაინელი) საწარმო.

ადგილობრივი მცხოვრებნი ლაპარაკობენ მოზელის ერთ-ერთ ფრანკული დიალექტზე
კახაბერ მჟავანაძე

კახაბერ მჟავანაძე (დ. 2 ოქტომბერი, 1978, ქობულეთი) — ქართველი ფეხბურთელი, ქობულეთის „შუქურას“ მცველი. გამოდიოდა საქართველოს ეროვნული ნაკრების რიგებში.

კარიერა
საკლუბო
ფეხბურთის თამაში დაიწყო ქობულეთის საფეხბურთო სკოლაში. პროფესიონალური კარიერა დაიწყო ამავე ქალაქის საფეხბურთო კლუბ „შუქურაში“, შემდეგ თამაშობდა ბათუმის „დინამოში“. 2001 წელს გადავიდა მოსკოვის „სპარტაკში“, რომლის შემადგენლობაშიც სხვადასხვა ტურნირებში ჩაატარა 6 მატჩი (13 მატჩი დუბლშემადგენლობაში) და გახდა რუსეთის ჩემპიონი. 2002 წელს გრძელვადიანი კონტრაქტი გააფორმა მაჰაჩყალის „ანჟისთან“, დაღესტნური კლუბის რიგებში 1 სეზონი გაატარა რუსეთის პრემიერ-ლიგაში, დაქვეითების შემდეგ 3 სეზონი პირველ დივიზიონში. 2006 წლის იანვარში გადავიდა უკრაინის პრემიერ-ლიგაში მოასპარეზე ოდესის „ჩორნომორეცში“, 2005-06 წლების სეზონში კლუბთან ერთად დაიკავა მესამე ადგილი ეროვნულ ჩემპიონატში. იჯარის წესით განათხოვრებული იყო რუსეთის პირველ დივიზიონში მოასპარეზე „ანჟიში“, შემდეგ კი უკრაინის მეორე დონის ჩემპიონატში მოასპარეზე კლუბ „დნესტრში“. 2009 წელს თავისუფალი აგენტის სტატუსით შეუერთდა კიშინიოვის „დაჩიას“, მას შემდეგ, რაც უარი თქვა „როსტოვის“ შემოთავაზებაზე. ივლისში გადავიდა ბაქოს „ინტერში“, სადაც 3 ქართველი ფეხბურთელი ირიცხებოდა. 2009-10 წლების სეზონში გახდა აზერბაიჯანის ჩემპიონი. 2011 წლის ივლისში აზერბაიჯანული კლუბი დატოვა, რის შემდეგაც პროფესიონალურ ფეხბურთში არ გამოჩენილა.

2015 წლის იანვარში, 36 წლის ასაკში ფეხბურთს დაუბრუნდა და კარიერას მშობლიური ქალაქის კლუბში აგრძელებს.

სანაკრებო
საქართველოს ეროვნულ ნაკრებში მისი დებიუტი შედგა 2004 წლის 27 მაისს, ისრაელის წინააღმდეგ. 2004-2006 წლებში ჩატარებული აქვს 14 მატჩი.

ტიტულები
დინამო ბათუმი
საქართველოს სუპერთასის გამარჯვებული (1): 1998

სპარტაკი მოსკოვი
რუსეთის ჩემპიონი (1): 2001

ინტერი ბაქო
აზერბაიჯანის ჩემპიონი (1): 2009/2010
აზერბაიჯანის თასის ფინალისტი (1): 2010/2011
კონცი

კონცი — ქალაქი გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში, რაინლანდ-პფალცის მხარეში.

კონცი შედის ტრირ-ზაარბურგის რაიონში. იგი ექვემდებარება კონცის ადმინისტრაციას. მოსახლეობა შეადგენს 17 923 კაცს (2010 წლის 31 დეკემბრის მონაცემები). უჭირავს ფართობი 44,54 კმ². ოფიციალური კოდი — 07 2 35 068.

ადგილობრივი მცხოვრებნი ლაპარაკობენ მოზელის ერთ-ერთ ფრანკულ დიალექტზე
ტრირვაილერი

ტრირვაილერი — კომუნა გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში, რაინლანდ-პფალცის მხარეში.

ტრირვაილერი შედის ტრირ-ზაარბურგის შემადგენლობაში. იგი ექვემდებარება ტრირის ადმინისტრაციას. მოსახლეობა შეადგენს 3 626 კაცს (2010 წლის 31 დეკემბრის). უჭირავს 18,42 კმ² ფართობი. ოფიციალური კოდი — 07 2 35 137.

ადგილობრივი მცხოვრებნი ლაპარაკობენ მოზელის ერთ-ერთ ფრანკული დიალექტზე
აახი (ტრირი)

აახი — კომუნა გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში, რაინლანდ-პფალცის მხარეში.

აახი შედის ტრირ-ზაარბურგის შემადგენლობაში. იგი ექვემდებარება ტრირ-ლანდის ადმინისტრაციას. მოსახლეობა შეადგენს 1 075 კაცს (2010 წლის 31 დეკემბრის მონაცემები). უჭირავს 6,96 კმ². ოფიციალური კოდი — 07 2 35 001.

აახი დაიყოფა 3 რაიონად.

ადგილობრივი მცხოვრებნი ლაპარაკობენ მოზელის ერთ-ერთ ფრანკული დიალექტზე
ნეველი

ნეველი (გერმ. ) — კომუნა გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში, რაინლანდ-პფალცის მხარეში.

ნეველი შედის ტრირ-ზაარბურგის შემადგენლობაში. იგი ექვემდებარება ტრირის ადმინისტრაციას. მოსახლეობა შეადგენს 2 890 კაცს (2010 წლის 31 დეკემბრის). უჭირავს 16,65 კმ². ოფიციალური კოდი — 07 2 35 094.

ნეველში, ადგილობრივი მცხოვრებნი ლაპარაკობენ მოზელის ერთ-ერთ ფრანკული დიალექტზე
კორდელი (აიფელი)

კორდელი — ქალაქი გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში, რაინლანდ-პფალცის მხარეში.

კორდელი შედის ტრირ-ზაარბურგის შემადგენლობაში. იგი ექვემდებარება ტრირის ადმინისტრაციას. მოსახლეობა შეადგენს 2 100 კაცს (2010 წლის 31 დეკემბრის მონაცემები). უჭირავს 16,60 კმ² ფართობი. ოფიციალური კოდი 07 2 35 069.

კორდელი დაიყოფა 3 ქალაქის რაიონად.

ადგილობრივი მცხოვრებნი ლაპარაკობენ მოზელის ერთ-ერთ ფრანკული დიალექტზე
ცემერი

ცემერი — კომუნა გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში, რაინლანდ-პფალცის მხარეში.

ცემერი შედის ტრირ-ზაარბურგის შემადგენლობაში. ექვემდებარება ტრირის ადმინისტრაციას. მოსახლეობა შეადგენს 2 836 კაცს (2010 წლის 31 დეკემბრის მონაცემებით). უჭირავს 24,38 კმ² ფართობი. ოფიციალური კოდი — 07 2 35 151.

ცემერი დაიყოფა 4 რაიონად.

ცემერში, ადგილობრივი მცხოვრებნი ლაპარაკობენ მოზელის ერთ-ერთ ფრანკული დიალექტზე.
ეთელთის კოშკი

ეთელთის კოშკი — კოშკი მდებარეობს ახმეტის მუნიციპალიტეტში, თუშეთში, ნასოფლარ ეთელთის სამხრეთით, 0,2 კმ-ზე. მდინარე ალაზნის მარცხენა ნაპირზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

კოშკი ხუთსართულიანია (5,2 4,8 მ), ზემოთკენ ოდნავ შევიწროვებული. ნაგებია ფიქლის მშრალი წყობით - მკვრივად. სართული თითქმის მთლიანად მიწით არის ამოვსებული, ჩამონგრულია სახურავი და ხის სართულშუა გადახურვები. კოშკში ერთადერთი შესასვლელი სართულის სამხრეთ კედელშია. , და სართულებზე სარკმლები და სათოფურებია განლაგებული. სართულის ოთხივე კედლის შუაში თითო სწორკუთხა მაშიკულია, რომელთა ორივე მხარეს, თითო სათოფურია.
ვერხოვანის კოშკი

ვერხოვანის კოშკი — კოშკი მდებარეობს ახმეტის მუნიციპალიტეტში, თუშეთში, სოფელ ვერხოვანის განაპირას. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ნაგებობა ექვსართულიანია (სიმაღლე 17 მ), გეგმით კვადრატული (ზომები სართულის დონეზე - 4,5 4,5 მ), ნაგებია ფიქლით. დაზიანებულია. კოშკის პირველი სართული ყრუა, შესასვლელი სართულზეა, სამხრეთ-დასავლეთით, მიწის დონიდან 3,5 მეტრის სიმაღლეზე. ამ სართულზე სამხრეთ-დასავლეთ, ჩრდილო-დასავლეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ კედლებში თითო სათოფურია. და სართულებზე კარი სამხრეთ-დასავლეთითაა. ჩრდილო-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ კედლებში თითო სათოფურია, ხოლო ჩრდილო-დასავლეთისაში - ორი. მეხუთე სართულზე, ჩრდილო-დასავლეთ კედელში, ერთი სათოფურია, ჩრდილო-აღმოსავლეთისაში - ორი. სართულზე ჩრდილო-აღმოსავლეთ კედელში სალოდეა. სართულშუა გადახურვა ბრტყელი, კოჭოვანი ყოფილა. სართულის გადახურვის კოჭები კედელშია ჩატანებული, ხოლო სხვა სართულებზე - კუთხეებში ირიბად გადებულ ქვებზე იყო დალაგებული. ყველა სართულზე, ჭერში დატანებული იყო ხვრელი მისადგმელი კიბისთვის.

კოშკი გადახურული ყოფილა ფიქლის ცალფერდა სახურავით.
ზემო ხალაწნის კოშკები

ზემო ხალაწნის კოშკები — კოშკები მდებარეობს ახმეტის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ზემო ხალაწანში. განეკუთვნებიან გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ფათალიანთ კოშკი (პირველი კოშკი)
კოშკი დგას სოფლის ჩრდილოეთით 500 მეტრზე. მთის ტყიან ფერდობზე. კოშკი ზურგიანია (5,7 4 მეტრი, სიმაღლე 12 მეტრი), შემორჩენილია ოთხი სართულის სიმაღლეზე. ნაგებია ნატეხი ქვით. შიგნიდან და გარედან მობათქაშებულია. ძეგლი დაზიანებულია: ჩამონგრეულია მეოთხე სართულის კედლების მნიშვნელოვანი ნაწილი და სართულშუა გადახურვები.
შესასვლელი პირველ სართულზეა, სამხრეთით. კარი გარედან თაღოვანია, ხოლო შიგნით ხის ძელების თარაზული გადახურვა ჰქონია (შემორჩენილია ძელების ბუდეები). ამ სართულის ზურგის ნაწილში და სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში თითო მცირე სწორკუთხა ნიშია. სართულის სამხრეთ კედელში ბრტყლად დაწყობილი ქვის ფილებით გადახურული, ვიწრო, სწორკუთხა სარკმელია, გრძივ კედლებში - თითო სწორკუთხა ნიში. სართულზე სამხრეთ და აღმოსავლეთ კედლებში თითო სარკმელია, დასავლეთ კედელში - ნიში. სართულშუა გადახურვა ხის კოჭებზე ყოფილა გამართული. შემორჩენილია ბუდეები.

გვერდმოშლილთ კოშკი (მეორე კოშკი)
კოშკი დგას სოფლის ჩრდილოეთით 600 მეტრზე, ფერდობზე. კოშკი გეგმით სწორკუთხაა (5,3 4,8 მ) ზემოთკენ შევიწროვებული. ნაგებია ნატეხი ქვით. წყობა ირეგულარულია. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია მხოლოდ ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლები - ოთხი სართულის სიმაღლეზე; აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლები მთლიანად დანგრეულია.

პირველ სართულს ყრუ კედლები ჰქონია. სართულზე შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. კარი გარედან თაღოვანია, შიგნით - სწორკუთხა. ჩრდილოეთ კედელზე შემორჩენილია სართულზე ასასვლელი ხის კიბის საყრდენი ხის ძელების ბუდეები. მესამე სართულზე, ჩრდილოეთ კედელში ერთი, ხოლო დასავლეთისაში ორი სწორკუთხა ნიშია. სართულის კედლები ყრუა. კოშკს ხის კოჭოვანი სართულშუა გადახურვა ჰქონია.

დასავლეთიდან კოშკს ეკვროდა მარანი, შემორჩენილია მხოლოდ ქვის მოზრდილი საწნახელი.

კვირიას ციხე-სახლი (მესამე კოშკი)
კოშკი დგას სოფლის განაპირას, აღმოსავლეთით. იგი გეგმით სწორკუთხაა (6,2 6,2 მ), დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან გვიანდელი სწორკუთხა მინაშენები ეკვრის. კოშკის თავდაპირველი ნაწილი, რომელიც მხოლოდ სართულს მოიცავს, რიყისა და ნატეხი ქვითაა ნაგები. კედლები შიგნით და გარედან მობათქაშებულია. სართულის კედლები და მინაშენები რიყისა და ნატეხი ქვისაა, მაგრამ წყობა ტლანქია - ბათქაშის გარეშე. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: შემორჩენილია სართული და სართულის აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლების მცირე ნაწილი.

კოშკში შესასვლელი სართულზეა, ჩრდილოეთიდან. შესასვლელის ორივე მხარეს, კარის თაღის დონეზე, თითო განიერი კონსოლია, შიგნით ყოველ კედელში - ორ-ორი მაღალი სათოფურია. სართული ნახევარწრიული კამარით ყოფილა გადახურული (შემორჩენილია მცირე ნაწილი).

 სართულის დასავლეთ კედელში ორი შეწყვილებული სათოფურია. აღმოსავლეთ კედლის შემორჩენილი ნაწილი ყრუა.

მეოთხე კოშკი
კოშკი დგას სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ერთ კმ-ზე, ტყით დაფარული მთის ფერდობზე. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: შემორჩენილია მხოლოდ პირველი სართულის კედლები, მაგრამ მათაც წყობის მნიშვნელოვანი ნაწილი აკლია.
შენობა ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვითა და კირის დუღაბით. წყობა ირეგულარულია. კოშკის გეგმა კვადრატშია (3,4 3,4 მ) ჩაწერილი. გარედან აღმოსავლეთ ნაწილის ორივე კუთხე, ხოლო შიგნით ოთხივე კუთხე მომრგვალებულა. შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონია. შემორჩენილია წირთხლების მცირე ნაწილი. დანარჩენი კედლები ყრუა. კოშკის ირგვლივ გალავნის კვალი შეიმჩნევა.
ილიურთის კოშკები

ილიურთის კოშკები მდებარეობს ახმეტის მუნიციპალიტეტში, თუშეთში, სოფელ ილიურთის ტერიტორიაზე. ორივე მათგანი განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

პირველი კოშკი
კოშკი დგას სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ტყიან ფერდობზე. კოშკი ხუთსართულიანია, გეგმით თითქმის კვადრატული (5 4,8 მ), ნაგებია ფიქლის მშრალი წყობით. ძეგლი დაზიანებულია: ჩამოშლილია ხის სართულშუა გადახურვები, აღმოსავლეთ, დასავლეთ და სამხრეთ კედლები დაბზარულია, პირველი სართული თითქმის მთლიანად ფიქლითა და მიწითაა ამოვსებული.

 სართულზე შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. კარი თაღოვანია. აღმოსავლეთ კედელში ერთი თაღოვანი სარკმელია. სართულის დანარჩენი კედლები ყრუა. სართულის ჩრდილოეთ კედელში თაღოვანი კარია. აღმოსავლეთ კედელში - თაღოვანი სარკმელი. დანარჩენ სართულებზე თითო სარკმელი და სათოფურებია მოწყობილი. კოშკის სართულშუა გადახურვები ხის კოჭებზე ყოფილა გამართული, შემორჩენილია კოჭების საყრდენი ბუდეები.

მეორე კოშკი
კოშკი დგას სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ტყიან ფერდობზე. კოშკი (6 5,5 მ) ხუთსართულიანია და ზემოთკენ თანდათან ვიწროვდება. ნაგებია ფიქლის მშრალი წყობით. შენობა დაზიანებულია: ჩამონგრეულია სართულშუა გადახურვა, მონგრეულია ზედა სართულის კედლების მნიშვნელოვანი ნაწილი.

შესასვლელი სართულზეა, სამხრეთიდან. კარი თაღოვანია. დანარჩენი კედლები ყრუა. სართულის ჩრდილოეთ კედელში თაღოვანი კარია, აღმოსავლეთ და სამხრეთ კედლებში - თითო თაღოვანი სარკმელი. და სართულების კედლებში რამდენიმე სათოფურია. სართულს ყოველ მხარეს თითო მაშიკული აქვს. კოშკის სართულშუა გადახურვა ხის კოჭებზე ყოფილა გამართული, რომლებიც კედლიდან გამოშვერილ ფიქლებს ეყრდნობოდნენ.
ილიურთის ციხე-სახლი

ილიურთის ციხე-სახლი — ციხე-სახლი თუშეთში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სოფლ ილიურთის ტერიტორიაზე, სოფლის შუაში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკუთვნოდა ილიკო ბახტურიძეს.

ციხე-სახლი (5,6 4,5 მ; სიმაღლე 6,6 მ) სამსართულიანია, ნაგებია ფიქალი ქვით. წყობა მშრალია. სართულზე შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა, -ზე - დასავლეთიდან. სართულზე აღმოსავლეთ კედელში ორი, ხოლო სამხრეთისაში ერთი სარკმელია, ჩრდილოეთ კედელში კი ერთი სათოფური. სართული ოთხივე მხარეს გახსნილია. ამ სართულზე, შუაში, ქვის ბაზისიანი ხის საყრდენი სვეტი დგას. სართულშუა გადახურვა მოწყობილია ხის კოჭებზე. სართულები ერთმანეთს საძრომებით (ამოქოლილია) უკავშირდებოდნენ. პირველ სართულს საქონლის სადგომად იყენებდნენ, მეორეს - საცხოვრებლად, მესამე - სამეურნეო დანიშნულების იყო. შენობა გადახურულია ფიქლის ორფერდა სახურავით.
ინგეთის კოშკი

ინგეთის კოშკი — კოშკი მდებარეობს ახმეტის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ინგეთის სამხრეთით 4-5 კმ-ზე, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

კოშკი გეგმით სწორკუთხაა (7,2 6,8 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით. წყობა ირეგულარულია. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: პირველი სართული თითქმის მთლიანად მიწით და ნანგრევებით არის ამოვსებული, მეორე სართულის კედლების მცირე ნაწილიღაა დარჩენილი. კოშკის პირველი სართული ქვის კამარით ყოფილა გადახურული. სართულის აღმოსავლეთ კედელში პატარა კვადრატული ნიშია.

კოშკის გარშემო შეიმჩნევა კიდევ ორი კოშკის კვალი და რამდენიმე გაურკვეველი დანიშნულების შენობის ნაშთი.
კვავლოს კოშკი

კვავლოს კოშკი — კოშკი კახეთის მხარის ახმეტის მუნიციპალიტეტში, თუშეთში, ნასოფლარ კვავლოს განაპირას, ჩრდილოეთით. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

კოშკი ხუთსართულიანია, ზემოთკენ შევიწროვებული. ნაშენია ფიქლით. წყობა მშრალია. ძეგლი დაზიანებულია: ჩამოშლილია მეორე, მესამე და მეოთხე სართულების გადახურვა, მთელ სიმაღლეზე დაბზარულია აღმოსავლეთ კედელი. კოშკში შესასვლელი სართულზეა (5,8 5,8 მ) სამხრეთიდან. კარი თაღოვანია. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში თითო სათოფურია. სართული გადახურულია შეკრული კამარით, რომელშიც მოწყობილია მეორე სართულზე ასაძრომი ხვრელი. მეორე სართულის სამხრეთ კედლის შუაში განიერი და მაღალი სარკმელია გაჭრილი. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლების ჩრდილო კიდესთან თითო სათოფურია. ორი სათოფურია ჩრდილო კედლის დასავლეთ ნაწილში. მესამე სართულის სამხრეთ კედელში მცირე ზომის თაღოვანი სარკმელია, აღმოსავლეთ და ჩრდილო კედლებში – თითო სათოფური. კოშკის მეოთხე სართულის არქიტექტურული გადაწყვეტა მესამის ანალოგიურია. მეხუთე სართულის ოთხივე კედელში თითო შეისრულთაღოვანი მაღალი სარკმელია, რომელთა ქვედა ნახევარი, გარედან, ფიქლის კრონშტეინებზე დაყრდნობილი სწორკუთხა მაშიკულია მიდგმული. სართული გადახურულია შეკრული კამარით.

მეორე, მესამე და მეოთხე სართულების გადახურვა ხის კოჭებზე ყოფილა გამართული, შემორჩენილია კოჭების საყრდენი ბუდეები. გარედან კოშკს პირამიდისებრი საფეხუროვანი სახურავი ხურავს.

საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად კოშკს 2006 წელს მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
კვავლოს ციხე-სახლი

კვავლოს ციხე-სახლი — ციხე-სახლი ახმეტის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ნასოფლარ კვავლოს ტერიტორიაზე (ომალოს თემში), სოფლის შუაში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. სახლი ოთხსართულიანია. ნაშენია ფიქლით. წყობა მშრალია.

პირველი სართული (ფართ. 20 კვ. მ.) საქონლის სადგომია. შესასვლელი ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან აქვს. კარი ორფრთიანია, ურდულიანი. სამხრეთ-აღმოსავლეთ კედელში ერთი სარკმელია. იატაკზე ფიქალია მოგებული. ჭერში მოწყობილია სართულზე ასასვლელი ხვრელი. მეორე სართულზე საცხოვრებელი (ფართ. 20 კვ. მ.) და ერთი დამხმარე სათავსია (ფართ. 12 კვ. მ.). საცხოვრებელში შესვლა შეიძლება დამხმარე სათავსის სამხრეთ აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილი კარით. საცხოვრებლის სამხრეთ-დასავლეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ კედლებში თითო ნიშია, სამხრეთ-აღმოსავლეთ კედელში - ორი სარკმელი. იატაკი ამ სართულზე დატკეპნილი მიწისაა. სართულზეც ორი სხვადასხვა ფართობის სათავსია. სათავსებს გარედან ცალ-ცალკე შესასვლელები აქვთ. დიდი სათავსის (ფართ. 20 კვ. მ.) კარი სამხრეთ-დასავლეთ კედელშია გაჭრილი. სამხრეთ-აღმოსავლეთ კედელში ორი სარკმელია. პატარა სათავსის (ფართ. 12 კვ. მ.) კარი ჩრდილო-დასავლეთითაა. ჩრდილო-აღმოსავლეთ კედელში ერთი სარკმელია, სამხრეთ-დასავლეთ კედელში – ბუხარი, ჭერში - მეოთხე სართულზე ასასვლელი ხვრელი.

 სართულზეც ორი სათავსია, რომელთაგან მხოლოდ ერთს იყენებდნენ. ამ სათავსის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კედელში განიერი ღიობია, ჩრდილო -აღმოსავლეთით - სარკმელი და სათოფური, ჩრდილო-დასავლეთ კედელში - ერთი სარკმელი და ორი სათოფური, სამხრეთ-დასავლეთისაში - ერთი სათოფური. იატაკი დატკეპნილი მიწისაა.

შენობას ფიქლის ორფერდა სახურავი აქვს.
ტბიყელი

ტბიყელი, ზღვისნაწყვეტი — მყინვარულ-ეგზარაციული ან ზვავ-მეწყრული წარმოშობის მაღალმთიანი პატარა ტბა საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქობულეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მესხეთის ქედის დასავლეთი ნაწილში, მდინარე კინტრიშის აუზში, ნაბაძირის მთაზე, ზღვის დონიდან 2218 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 0,01 კმ². დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ გადაჭიმულია 130 მ-ზე, ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ 100 მ-ზე. აქვს ოვალური ფორმა. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით.

სანაპირო სუსტადაა შეჭრილ-შემოჭრილი. ტბის ქვაბული შედგება სამი მკვეთრად განსხვავებული ნაწილისაგან. ტბის ქვაბულს დასავლეთით საკმაოდ ციცაბო ფერდობი გააჩნია, რომელიც 70 მ-მდე სიგანის ძირისა და მახვილი წვერის მქონე სამკუთხედს მოგვაგონებს, რომლის სიმაღლე ტბის დონიდან 80 მ-ს არ აღემატება. მის ზედაპირს ემჩნევა თანამედროვე თოვლის ზვავების მოქმედების ნაკვალევი. სანაპიროს მეორე მორფოლოგიურ მონაკვეთს, რომელიც ტბის ქვაბულის ჩრდილოეთ ნაწილს ქმნის, 20–30 მ სიმაღლე, ოდნავ მომრგვალებული ფორმა და დიდი დახრილობა აქვს. სანაპიროს მესამე ნაწილი, რომელსაც 300 მ-მდე სიგრძე აქვს, იგი სამხრეთისა და აღმოსავლეთის ექსპოზიციისა და სხვა ნაწილებთან შედარებით დიამეტრულად განსხვავებული სახის მქონეა.

ტბიყელი თვალწარმტაცია, აქედან ერთი მხრით აჭარის მთაგორიანი მხარის ბუნება ჩანს, მეორე მხარეს კი კოლხეთის ბარი და კავკასიონის დათოვლილი მწვერვალები. ტბიყელის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, რამდენიმე კილომეტრში მდებარეობს სიძერძლის ტბა.
მატნის კოშკები

მატნის კოშკები — კოშკები მდებარეობს ახმეტის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მატანში. ორივე მათგანი განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

პირველი კოშკი
კოშკი დგას სოფლის სამხრეთ–დასავლეთით 4 კილომეტრზე, სწორ ადგილზე. იგი გეგმით თითქმის კვადრატულია (6,9 6 მ), ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვითა და კირის დუღაბით. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია ორი სართული. შესასვლელი პირველ სართულზეა - სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში. კარი თარაზულადაა გადახურული. აღმოსავლეთ კედელში მცირე ზომის სწორკუთხა სარკმელია. მსგავსი სარკმელია მეორე სართულის სამხრეთ კედელში. სართულშუა გადახურვა ხის კოჭებზე ყოფილა მოწყობილი. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებზე შემორჩენილია კოჭების საყრდენი ბუდეები.

მეორე კოშკი
კოშკი მდებარეობს სოფლის დასავლეთით ორ კმ-ზე მლაშეების გორის ძირში. გეგმით ოთხკუთხაა (4.9 4.17 მ), ზემოთკენ დავიწროვებული. ნაგებია რიყის ქვით. გარეთა კუთხეებში მოზრდილი ზომის ნატეხი ქვაა გამოყენებული. ძეგლი დაზიანებულია. შემორჩენილია ორი სართულის სიმაღლეზე. შესასვლელი პირველ სართულზეა, დასავლეთიდან. ამ სართულზე, სამხრეთ კედლის ზედა ნაწილში, ერთი ვიწრო სარკმელია. კოშკს ხის სართულშუა გადახურვა ჰქონია, შემორჩენილია ძელების საყრდენი ბუდეები.
ბელვედერის სასახლე

ბელვედერის სასახლე (იტალ. ) — ბაროკოს სტილის სასახლის კომპლექსი ვენაში. აგებულია ლუკას ფონ ჰილდებრანდის მიერ, როგორც საზაფხულო რეზიდენცია თავისი დროის ერთ-ერთი დიდი მხედართმთავრის პრინც ევგენი სავოიელისთვის საუკუნის დასაწყისში. პრინცის გარდაცვალების შემდეგ ბელვედერი შეისყიდა მარია ტერეზიამ.

მდებარეობს ლანდშტრასეზე, ქალაქის მესამე რაიონში, ცენტრიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით.

ქვედა და ზედა ბელვედერი გარშემო ულამაზესი ბაღით დიდებულ ბაროკულ ანსამბლს ქმნის. დღეისათვის ამ ორ სასახლეში განთავსებულია ავსტრიის გალერეა.

1941 წლის 25 მარტს სასახლეში ხელმოწერილ იქნა 1940 წლის ვეის ოქმი იუგოსლავიის მიერთებაზე ბერლინის პაქტთან.

1955 წლის 15 მაისს ზედა ბელვედერში ხელი მოეწერა ავსტრიის დამოუკიდებლობის დეკლარაციას.

ქვედა ბელვედერი
1714 წელს პრინცმა ევგენი სავოიელმა ქვედა ბელვედერის მშენებლობა არქიტექტორ იოჰან ლუკას ფონ ჰილდებრანდს შეუკვეთა. მშენებლობა ორი წლის შემდეგ, 1716 წელს დასრულდა. აქ მდებარეობდა პრინცის მყუდრო საცხოვრებელი.

ქვედა ბელვედერში ცხოვრობდნენ, აგრეთვე, საფრანგეთის რევოლუციისგან დევნილი სამეფო ოჯახის სხვა წევრები.

ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს ალტომონტე მარტინოს ფრესკებით შემკობილი მარმარილოს დარბაზი, საზეიმო საძინებელი, გროტესკული დარბაზი და მარმარილოს გალერეა. ქვედა ბელვედერს მიეკუთვნება ორანჟერეა და სასახლის თავლები, რაც იმხანად პრინცის ცხენების სადგომად გამოიყენებოდა.

1903 წელს ქვედა ბელვედერში გაიხსნა ავსტრიის ბელვედერის გალერეა სახელწოდებით „თანამედროვე გალერეა“.

სასახლის ბაღი
1803 წელს ევროპაში პირველი ალპური ბაღი ბელვედერის სასახლეში ერცჰერცოგ იოჰანის ინიციატივით დაარსდა. იგი შექმნა ბავარიელმა არქიტექტორმა დომინიკო ჟირარომ. ბაღი ცენტრალური ღერძის გასვრივ სიმეტრიულად არის გაშენებული და განსაზღვრავს ზედა ბელვედერის პრესტიჟსაც. სტერეომეტრიის ფრანგული მოდელის კონცეფციის შესაბამისად ჟირარმა ხეებისა და სხლტეების, ქანდაკებებისა, შადრევნებისა და კასკადების ორგანიზება მოახდინა. ორანჟერეის გვერდით (რომელიც დღემდე არსებობს), მდებარეობდა ვოლიერები და სამხეცე. დღეისათვის აქ წარმოდგენილია ალპური მრავალფეროვანი ბუნების 4 000-მდე სახეობის მცენარე. გაზაფხული და ზაფხულის დასაწყისი პარკის დასათვალიერებლად საუკეთესო პერიოდია იმდენად, რამდენადაც მრავალი მცენარე აყვავებას იწყებს და გაზონებზე ორიგინალურ ნახატებს ქმნის.

ზედა ბელვედერი
ზედა ბელვედერი დასრულდა 1722 წელს. ეს იყო ჰილდებრანდის შედევრი და წარმოადგენდა პრინცის წარმომადგენლობით რეზიდენციას.

1776 წელს მარია ტერეზიამ და მისმა შვილმა, იმპერატორმა იოსებ -მ აქ გადმოიტანეს ფერწერული ტილოების მთელი საიმპერატორო კოლექცია და 1781 წელს აქ იქნა გახსნილი მსოფლიოში ერთ-ერთი პირველი საჯარო მუზეუმი. 1891 წელს კოლექცია გადატანილ იქნა ახლადაშენებულ სამხატვრო-ისტორიულ მუზეუმში.

ამ სასახლის ერთ-ერთი საეიმო დარბაზია წითელი მარმარილოთი მორთული დარბაზი, რომელშიც 1955 წლის 15 მაისს ხელმოწერილი იქნა სახელმწიფო ხელშეკრულება, რითაც დასრულდა ავსტრიის ოკუპაცია.

დღეისათვის, ზედა ბელვედერის დარბაზებში განლაგებულია — საუკუნეების ავსტრიული გალერეის ტილოები, სადაც შეიძლება შეგხვდეთ კლიმტის, შილეს, კოკოშკის ცნობილი ნამუშევრები. ასევე, „ბიდერმაიერის“ პერიოდის და თანამედროვე მხატვართა საუკეთესო ტილოები. სასახლის ერთ-ერთ ნაწილში 1896 წელს გარდაიცვალა კომპოზიტორი ანტონ ბრუკნერი.

გალერეა