iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მორავსკე-ბუდეიოვიცე

მორავსკე-ბუდეიოვიცე — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის ვისოჩინის მხარეში, ქალაქი ტრჟებიჩის რაიონში მდებარეობს. ქალაქის ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და ჩეხეთის კულტურული ძეგლის სტატუსი აქვს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
მორავსკე-ბუდეიოვიცე
იაცკოვი
ლაჟინკი
ვესცე
ვრანინი

გეოგრაფია
მორავსკე-ბუდეიოვიცე რაიონულ ცენტრ ტრჟებიჩიდან სამხრეთით, დაახლოებით 19 კილომეტრში მდებარეობს, ხოლო იჰლავიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 41 კილომეტრითაა დაცილებული. მუნიციპალიტეტი იევიშოვიცეს მთიანეთშია. ქალაქის ტერიტორიაზე მდებარე ყველაზე მაღალი წერტილია შპიტაკლას გორა, რომლის სიმაღლე 519 მეტრია ზღვის დონიდან.

მორავსკე-ბუდეიოვიცეში მიედინება მდინარე როკიტკა. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე რამდენიმე სათევზაო ტბორია დაგუბებული.

ისტორია
მორავსკე-ბუდეიოვიცე საუკუნეში დაარსდა. ის ისტორიულ წყაროებში პირველად 1231 წელს არის მოხსენიებული, ხოლო 1406 წელს პირველად გამოიყენეს სახელი მორავსკე („მორავიული“) ბუდეიოვიცე, რათა იგი ბოჰემიაში მდებარე ჩესკე-ბუდეიოვიცესგან განესხვავებინათ. მორავსკე-ბუდეიოვიცემ ქალაქის სტატუსი 1498 წელს მიიღო.

ქალაქი თეთრი მთის ბრძოლამდე ყვაოდა. 1648 წელს ის შაუმბურკების ოჯახმა შეიძინა. ისინი ქალაქის მოსახლეობას პატივს არ სცემდნენ და მათ უფლებებს ხშირად უგულებელყოფდნენ, რაც მორავსკე-ბუდეიოვიცეს ეკონომიკური პრობლემების მიზეზი გახდა. გარდა ამისა, 1673 წელს ქალაქის ნახევარი დიდმა ხანძარმა გაანადგურა.

1736 წელს გაღარიბებული მორავსკე-ბუდეიოვიცე ვოლისების ოჯახმა შეიძინა. მათი მმართველობის დროს ქალაქი ნელ-ნელა აღდგა და განვითარდა.

ქალაქის ისტორიულ ცენტრში რამდენიმე ძვირფასი ბურგერული სახლია. აღსანიშნავია ქალაქის მერიის შენობა, რომელიც ნეოკლასიკური ელემენტებით დატვირთული რენესანსული ნაგებობაა.
ბალასტის პრიზმა

ბალასტის პრიზმა — ლიანდაგის ზედნაშენის ელემენტი რკინიგზის მოძრავი შემადგენლობის დინამიკური დატვირთვებისგან გამოწვეული სარელსო-საშპლე რგოლების სტაბილიზაციისთვის მიწის ვაკისზე დაყრილი ბალასტისგან.

მოწყობა
ბალასტის პრიზმის კონსტრუქცია შეიძლება იყოს:
ერთფენოვანი — აგებულია ქვიშისგან, კენჭოვან-ხრეშოვან-ქვიშოვანი ნარევისგან ან ასბესტის ბალასტისაგან;
ორფენოვანი — შედგება ქვიშოვანი ან ქვიშოვან-ხრეშოვანი ბალიშისაგან, რომელზეც იყრება ღორღის ბალასტი;
სამფენოვანი — ასბესტის ბალასტი ღორღოვანი პრიზმის ზემოდან ქვიშის ბალიშზე.
ერთფენოვანი ბალასტის პრიზმა გამოიყენება სადგურის ლიანდაგებზე და მცირე ტვირთდაძაბულობის ლიანდაგებზე, ორფენოვანი — ნებისმიერი ტვირთდაძაბულობის ლიანდაგებზე, სამფენოვანი — დიდი ტვირთდაძაბულობის ლიანდაგებზე და ძლიერ დაჭუჭყიანებულ მონაკვეთებზე. ქვიშის ბალიში უფრო ეკონომიის საშუალებას იძლევა ვიდრე უფრო ძვირადღირებული საბალასტე მასალები, ხელს უშლის ღორღის დანაგვიანებას მიწის ვაკისის გრუნტისაგან, იცავს გრუნტს აფუებისგან, გამოშრობისგან და დასკდომისაგან. მიწის ვაკისის კლდოვანი, მსხვილი ფრაქციისა და ქვიშოვანი გრუნტებისაგან აგების დროს ქვიშის ბალიშის მოწყობა საჭიროებას აღარ წარმოადგენს.

პრიზმის ფერდოების ქანობი არ უნდა იყოს 1:1,5-ზე, ხოლო ქვიშის ბალიშის 1:2-ზე მეტი. ღორღის ბალასტის დაყრისას ითვალისწინებენ მის ჯდენაზე მარაგს მისი 15—20 %-ით დატკეპნის გათვალისწინებით, ხოლო ასბესტის ბალასტის შემთხვევაში 25—35 %-ს. ბალასტის პრიზმის ზედაპირი პირდაპირ მიმართულებებზე კეთდება ჰორიზონტალური, ხოლო მრუდებში — გარე რელსის შემაღლების გათვალისწინებით.

ბალასტის ფენის ზედაპირსა და რელსის ძირს შორის იტოვებენ 30 მმ-ან ღრეჩოს, რომელიც აუცილებელია:
სარელსო წნულების ნორმალური მუშაობის უზრუნველსაყოფად;
რელსების ქვედების ქიმებიდან ამოწევის და გადმოსვლის თავიდან ასაცილებლად, რაც შეიძლება გამოწვეული იყოს რელსის ძირში თოვლის და ყინულის ჩაპრესვისგან, ასევე საშპლე ყუთებში ბალასტის აფუებისგან;
სამაგრი ნაწილების კვანძებში მარეგულირებელი საფენების დახმარებით რელსის თავის ნიშნულების სიმაღლეში გასწორების სიადვილისთვის.

ექსპლოატაცია
ექსპლოატაციის პროცესში ბალასტის პრიზმა ჭუჭყიანდება შემდეგი მიზეზების გამო:
ბალასტის მასალების ცვეთის შედეგად სამატარებლე დატვირთვის მუშაობის პროცესში და გამოტენისგან ლიანდაგის გამკვრივებით;
გადატანილი ტვირთის ნაწილაკებისა და ასევე ქარისა და წყლიგან მოტანილი მტვრის შედეგად ლიანდაგის დაჭუჭყიანებით.
ღორღის ბალასტისათვის დამანაგვიანებლად ითვლება 0,1—25 მმ-ანი ფრაქციები, ხოლო დამაბინძურებლად — 0,1 მმ-ზე ნაკლები ფრაქციები. დამანაგვიანებლები და დამაბინძურებლები თანდათანობით ავსებენ ფოროვან სივრცეებს, რის შედეგადაც მცირდება ბალასტის პრიზმის ძვრის მზიდუნარიანობა და წინააღმდეგობა, რომელიც იწვევს ლიანდაგის უწესივრობას. თავისუფლად მოძრავი, წვრილმარცვლოვანი მასალები (ქვანახშირის და მადნის მტვერი, სამუხრუჭე ხუნდების ლითონის მტვერი) აჭუჭყიანებენ ბალასტის პრიზმას ქვედა ფენებამდე, უფრო დიდი და უფრო ნაკლებად წვრილმარცვლოვანი ნაწილაკები ავსებენ ზედა ფენების ფორებს (შპლის ფუძიდან 100 მმ-მდე ქვემოთ).

ბალასტის გასუფთავების ვადებს და სიღრმეს იგეგმება ფაქტიური დაჭუჭყიანებიდან გამომდინარე, რომელიც განისაზღვრება სინჯების აღებიდან.
ლიანდაგის შეკეთების მეორე მთავარი კრიტერიუმია 1 კმ-ზე უვარგისი შპალების რაოდენობა, რომლებიც არ იყო აღმოფხვრილი მიმდინარე შეკეთების პერიოდში.
რობინა ნაბანჯა

რობინა ნაბანჯა (დ. 17 დეკემბერი, 1969) — უგანდელი მასწავლებელი და პოლიტიკოსი. უგანდის პირველი ქალი და მოქმედი პრემიერ-მინისტრი. პარლამენტმა მისი კანდიდატურა ოფიციალურად 2021 წლის 21 ივნისს დაამტკიცა, რითაც მან რუჰაკანა რუგუნდა შეცვალა, რომელიც მოგვიანებით უგანდის პრეზიდენტის აპარატში განსაკუთრებულ დავალებათა ელჩად დაინიშნა. იგი გარდაცვლილი ჯონ კაიირას (რომელიც ფერმერიც იყო და მკერავიც) და ნზერემერი ნაკატოს ქალიშვილია.

2019 წლის 14 დეკემბრიდან 2021 წლის 3 მაისამდე, იგი უგანდის კაბინეტში ჯანდაცვის სახელმწიფო მინისტრის თანამდებობას იკავებდა.

ამავდროულად, იგი მე-11 მოწვევის პარლამენტში (2021–2026 წლებში) კაკუმიროს ოლქის ქალთა წარმომადგენლად არჩეული პარლამენტის წევრია; ამავე მოვალეობას იგი მე-10 მოწვევის პარლამენტშიც (2016–2021 წლებში) ასრულებდა.
ვალტერ ჰომანი

ვალტერ ჰომანი (; დ. 18 მარტი, 1880, ჰარდჰაიმი — გ. 11 მარტი, 1945, ესენი) — გერმანელი ინჟინერი, რომელმაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ორბიტალური მოძრაობის გაგებაში.

ბიოგრაფია
ვალტერ ჰომანი დაიბადა 1880 წლის 18 მარტს, ექიმის ოჯახში. რომელიც ჯანმრთელობის გამო იძულებული გახდა 1886 წელს სამხრეთ აფრიკის ქალაქ პორტ-ელიზაბეტში გადასულიყო. 1891 წლიდან ვალტერ ჰომანი სწავლობდა ვიურცბურგის ჰუმანიტარულ გიმნაზიაში. 1900 წელს დიპლომის მიღების შემდეგ, მან მიუნხენის ტექნიკურ უნივერსიტეტში სამოქალაქო ინჟინერიის შესწავლა დაიწყო. 1904 წლიდან მუშაობდა სხვადასხვა კომპანიებში ვენაში, ბერლინში, ჰანოვერსა და ვროცლავში. 1911 წელს, ვროცლავში ინჟინრად მუშაობისას, მისმა 17 წლის ბიძაშვილმა, ვილჰელმ ტრაბერტმა, რომელიც უნივერსიტეტის რიგითი პროფესორი და ვენის მეტეოროლოგიისა და გეოდინამიკის ცენტრალური ინსტიტუტის დირექტორი იყო, გაუგზავნა მას კოსმოსური ფიზიკის სახელმძღვანელო; ჰომანმა მალევე დაიწყო თავისუფალი დროის დიდი ნაწილის ასტრონომიის შესწავლას და სერიოზულად დაინტერესდა პლანეტათშორისი კოსმოსური ფრენების პრობლემით.

1912 წელს ჰომანი ესენში გადავიდა, სადაც მაღალსართულიანი შენობების მშენებლობის საქალაქო ბიუროში დაიწყო მუშაობა. მალევე მან სამშენებლო მასალების ტესტირების სახელმწიფო ბიუროში სტატიკური განყოფილება დააარსა, რომელსაც 1945 წლამდე ხელმძღვანელობდა. 1915 წელს რვა თვის განმავლობაში სამხედრო სამსახურში იმყოფებოდა. 1916 წელს მან წარადგინა დისერტაცია „ძველი და ახალი ბეტონის ურთიერთქმედების შესახებ რკინაბეტონის მზიდ კონსტრუქციებში“, რომელიც ომის გამო მხოლოდ 1920 წელს დაიცვა და დოქტორის ხარისხი მიიღო აახენის უნივერსიტეტში. ამ დროისთვის ის უკვე დაქორწინებული იყო ლუიზე იუნემანზე; 1916 წელს მათ პირველი შვილი, რუდოლფი, შეეძინათ, ხოლო ორი წლის შემდეგ კიდევ ერთი ვაჟი, ერნსტი. ამ დროისთვის ვალტერ ჰომანს დიდწილად დასრულებული ჰქონდა თავისი წიგნის, „ციური სხეულების მიღწევადობის“, გეგმა, რომელიც მიუნხენში 1925 წლის ნოემბერში გამოიცა.

1925 წელს გამოცემულ წიგნში მან მათემატიკურად დაასაბუთა კოსმოსური აპარატის ორ ორბიტას შორის მინიმალური საწვავის ხარჯვით გადაადგილების მეთოდი, რომელსაც მოგვიანებით ჰომანის ჰომანის გარდამავალი ორბიტა უწოდეს. ჰომანმა ილუსტრაციად გამოიყენა „დენთის კოშკის რაკეტის“ დიაგრამა.

1927 წელს ჰომანს კიოლნში პლანეტათშორისი ფრენების შესახებ სამეცნიერო ლექციის წაკითხვა ჰქონდა განზრახული, მაგრამ ქალაქის საბჭომ გართობის გადასახადის გადახდა მოითხოვა, რადგან „ეს მხოლოდ კომედიური საღამო შეიძლებოდა ყოფილიყო“. რ. გოდარდის, გ. ობერტის, მ. ვალიერის და ვ. ჰომანის ნაშრომების შესწავლის შემდეგ, გერმანელი ინჟინრების ასოციაციის პრეზიდენტმა, პროფესორმა ლორენცმა, კოსმოსური ფრენები სრულიად შეუძლებელი გამოაცხადა. მიუხედავად ამისა, -ჰირშის პრემიის კონკურსში კოსმოსური ფრენების მოყვარულებმა პრიზები მოიპოვეს: გ. ობერტმა პირველი პრემია მოიპოვა, ხოლო ვ. ჰომანმა მეორე.

1944 წელს ჰომანების მთელი ოჯახი დააკავეს, რადგანაც ვ. ჰომანის დისშვილი პოლკოვნიკი ალბრეხტ მერც ფონ კირნჰაიმი, 20 ივლისის ჰიტლერის მკვლელობის შეთქმულებაში იქნა ეჭვმიტანილი.

ვ. ჰომანი 1945 წლის 11 მარტს ესენში გარდაიცვალა, სადაც დაკრძალეს.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ჰომანი.
იუნიუს ანიუს ბასუსი

იუნიუს ანიუს ბასუსი — საუკუნის შუა პერიოდის რომის იმპერიის სახელმწიფო მოღვაწე, კონსული 331 წელს.

ბიოგრაფია
318-331 წლებში ბასუსს ეკავა იტალიის პრეტორიანელთა პრეფექტის თანამდებობა. 331 წელს იგი დაინიშნა კონსულად ფლავიუს აბლაბიუსთან ერთად.

შესაძლოა, იუნიუსი ქრისტიანი ყოფილიყო. ბასუსმა ესკვილინის ბორცვზე ააგო ბაზილიკა (ე.წ. იუნიუს ბასუსის ბაზილიკა), რომელშიც შემორჩენილია მისი გამოსახულება. ასევე, მას აიგივებენ ბასუსთან, რომელიც მფარველობდა პოეტ პუბლილიუს ოპტატიანუს ფორფირიუსს.

მისი ვაჟი, იუნიუს ბასუსი, მოგვიანებით ქალაქ რომის პრეფექტი (პრეფექტუს ურბი) გახდა.
ფლავიუს აბლაბიუსი

ფლავიუს აბლაბიუსი — საუკუნის პირველი ნახევრის რომის იმპერიის გამოჩენილი სახელმწიფო მოღვაწე და 331 წლის კონსული.

ბიოგრაფია
აბლაბიუსი წარმოშობით კრეტადან იყო. მშობლების სოციალური სტატუსი დაბალი იყო და ისინი წარჩინებულთა წრეს არ მიეკუთვნებოდნენ. როგორც ევნაპიუსი მოგვითხრობს, აბლაბიუსის დაბადებისას დედამისმა ვინმე ეგვიპტელი ასტროლოგისგან მიიღო წინასწარმეტყველება, რომ მან „შვა კაცი, რომელიც მეფეზე ოდნავ ნაკლები იქნებოდა“.

დროთა განმავლობაში აბლაბიუსი კრეტის ნამესტნიკის (მმართველის) აპარატის ოფიციალი (მოხელე) გახდა. აბლაბიუსის დაცემა დაახლოებით 337 წლის ზაფხულში მოხდა. ევნაპიუსი შემდგომ მოვლენებს ასე აღწერს:

ევნაპიუსი წერს, რომ აბლაბიუსს სიკვდილი იმის გამო ეწვია, რომ მან ფილოსოფოს სოპატრეს მკვლელობა მოაწყო. სინამდვილეში კი აბლაბიუსი მსხვერპლად შეეწირა ე.წ. „337 წლის ჟლეტას“, როდესაც კონსტანტინეს გარდაცვალების შემდეგ მოკლეს მისი თითქმის ყველა მამრობითი სქესის ნათესავი (ვაჟებისა და ორი ძმისშვილის გარდა), ისევე როგორც ბევრი გავლენიანი მოხელე.

ცნობილია, რომ აბლაბიუსს ჰყავდა ქალიშვილი ოლიმპია (ან ოლიმპიადა). ამიანე მარცელინუსი გვაუწყებს, რომ 360 წელს კონსტანციუს -მ,მეფე არშაკ სომეხი კავშირის განმტკიცების მიზნით, მასზე დააქორწინა „...ოლიმპიადა, პრეტორიუმის ყოფილი პრეფექტის, აბლაბიუსის ასული, რომელიც ოდესღაც მისი ძმის, კონსტანტის საცოლე იყო“. ასევე, შესაძლოა აბლაბიუსს ჰყოლოდა ვაჟი, სახელად სელევკუსი.

აბლაბიუსი ფლობდა ვრცელ მამულებს ბითინიაში, აგრეთვე სახლს კონსტანტინოპოლში. ერთი საუკუნის შემდეგ ამ სახლში გალა პლაციდია ცხოვრობდა. აბლაბიუსი ქრისტიანი იყო (ათანასე ალექსანდრიელი თავის ერთ-ერთ სააღდგომო ეპისტოლეში მას „ჭეშმარიტად ღვთისმოშიშს“ უწოდებს). იგი იყო იმპერატორ კონსტანტინესადმი მიძღვნილი ლექსებისა და, შესაძლოა, ზოგიერთი ეპიგრამის ავტორი. ცნობილია, რომ ან საუკუნეში ასევე არსებობდა ვინმე ისტორიკოსი აბლაბიუსი, რომელმაც გოთების ისტორია დაწერა (მის მასალებს ხანდახან კასიოდორუსი და იორდანისი იყენებდნენ). შესაძლებელია მისი გაიგივება ფლავიუს აბლაბიუსთან.
ტენარონის კონცხი

ტენარონის კონცხი აქ აგრეთვე იყო ქალაქი ტენარონი და მიწისქვეშა მღვიმე, სადაც გადიოდა ჰადესის გზა. აქედან ამოიყვანა ჰერაკლემ კერბერი, უზადო კითაროდი — არიონიც თავისი მითიური დელფინით ამ ადგილს მოადგა.

ძველად, ტენარონის კონცხი დაქირავებული ჯარისკაცების მთავარი ბაზარი იყო, სადაც შეიძლებოდა როგორც ცალკეული ჯარისკაცების, ასევე მთელი დანაყოფების დაქირავება მეთაურებით.

1941 წლის 27-დან 29 მარტამდე, ბრიტანული ფლოტი ამ კონცხთან იტალიის ფლოტს ებრძოდა, რამომლის დროსაც იტალიელებს მნიშვნელოვანი მარცხი მიადგათ.
კამარესის აკვედუკი

კამარესის აკვედუკი, ასევე ცნობილია როგორც ბექირ ფაშას აკვედუკი — აკვედუკი ლარნაკასთან ახლოს, კვიპროსი. იგი მდებარეობს ლარნაკის გარეთ, ლიმასოლისკენ მიმავალ ძველ გზასთან. მისი მშენებლობა 1747 წელს დაიწყო. ტასოს მიკროპულოსმა იგი აღწერა, როგორც ყველაზე გამორჩეული წყალმომარაგების სისტემა, რომელიც კვიპროსში აშენებულა.

ისტორია
აკვედუკი დაფინანსდა ებუბექირ ფაშას მიერ, რომელიც ლარნაკის ოსმალო გუბერნატორი იყო. ნაგებობა 1939 წლამდე ფუნქციონირებდა და იგი 75 თაღისგან შედგება.

აკვედუკის მშენებლობა 1747 წელს დაიწყო და 1750 წელს დასრულდა, რაც ჯამში 50 000 ქურუში დაჯდა და ეს თანხა ებუბექირ ფაშამ გადაიხადა. უცხოელი მოგზაურები მას ხშირად მიიჩნევდნენ როგორც კვიპროსში ოსმალეთის პერიოდში აგებულ ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან ძეგლს. 1754 წელს ალექსანდრე დრამონდმა აღნიშნა:
ფანერომენის ეკლესიის კატაკომბი

ფანერომენის ეკლესიის კატაკომბი — ლარნაკაში მდებარე კატაკომბა, კვიპროსი. იგი მდებარეობს ფანერომენის ეკლესიის გვერდით. კატაკომბები ეკუთვნის ხრისოლეონტისას მონასტერს.

წინარე ისტორია
ფანერომენის ეკლესიის გარეთ, შენობის აღმოსავლეთ კედლიდან დაახლოებით 7 მეტრში, მდებარეობს კატაკომბის შესასვლელამდე მიმავალი კიბეები. ეს სამარხი 1870 წელს აღმოაჩინეს. სამარხების მომიჯნავე ეკლესიის შენობა 1920 წლით თარიღდება. ეს არის სადა თეთრი ეკლესია გუმბათითა და ორი სამრეკლოთი. ეკლესიის ქვეშ გადის კატაკომბების გვირაბების ქსელი, მათ შორის ორი დიდი სამარხი, რომლებიც ერთმანეთთან დერეფნით არის დაკავშირებული. კატაკომბები ეკუთვნის ხრისოლეონტისას მონასტერს. ეს არის კლდის მღვიმე ორი კამერით. სტრუქტურა მიანიშნებს, რომ ის ოდესღაც წარმართული სამარხი იყო და ფინიკიურ ხანას ეკუთვნოდა. წყაროები სამარხების ზუსტ თარიღზე ვერ თანხმდებიან და მონაცემები განსხვავდება ძვ. წ. საუკუნიდან ძვ. წ. 1200 წლამდე.

ადგილს სხვადასხვა მაგიურ თვისებებს მიაწერენ: მათ, ვისაც ღვთისმშობლისგან დახმარების თხოვნა სურდათ, შეეძლოთ ტანსაცმლის ნაჭრები ჭიშკარზე დაეტოვებინათ. სამარხები დღესაც გამოიყენება ღვთისმსახურებისთვის, შიგნით კი დიდი რაოდენობით შესაწირი და ღვთისმშობლის ხატებია ნაპოვნი. გარდა ამისა, ითვლება, რომ მომიჯნავე ეკლესია მას შემდეგ აშენდა, რაც ადგილობრივმა მცხოვრებმა ღვთისმშობელი სიზმარში ნახა, შემდეგ კი მისი ხატი სამარხების ადგილის სიახლოვეს იპოვა.

2012 წლის გათხრების დროს კატაკომბასთან დაკავშირებული კიდევ ორი სამარხი აღმოაჩინეს.
ტენარონის კონცხი (მთვარე)

ტენარონის კონცხი — მთიანი შემაღლება მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. იგი აღმოსავლეთის მხრიდან შეჭრილია ღრუბლების ზღვაში (კვადრანტები -19, -95). კონცხის სელენოგრაფიული კოორდინატებია . სახელი ეწოდა პელოპონესის ნახევარკუნძულზე უკიდურეს სამხრეთით მდებარე, ტენარონის კონცხის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1961 წელს).
ჰერაკლიდე პონტოელი

ჰერაკლიდე პონტოელი (; დ. ძვ. წ. 385, ჰერაკლეა პონტიკა — გ. ძვ. წ. 322, ათენი) — ძველი ბერძენი ფილოსოფოსი, მექანიკოსი და ასტრონომი.

დაიბადა ჰერაკლეაში (დღევანდელი ერეგლი, თურქეთი), ბერძნულ კოლონიაში შავი ზღვის სანაპიროზე (პონტო). დიოგენე ლაერტელი იუწყება, რომ ჰერაკლიდემ მშობლიურ ქალაქში ადგილობრივი ტირანი მოკლა, თუმცა სხვა მხრივ ძალიან ექსტრავაგანტული ადამიანი იყო, მისტიფიკაციას აყოლილი. მოგვიანებით ათენში ჩასვლისას ის პითაგორელებთან, პლატონთან და არისტოტელესთან სწავლობდა.

ჰერაკლიდეს ნაშრომები, რომლებიც ანტიკურ ხანაში ძალიან პოპულარული იყო, არ შემორჩენილა. გვიანდელი ავტორების განცხადებებით თუ ვიმსჯელებთ, ის ეთიკურ, ფიზიკურ, გრამატიკულ და ესთეტიკურ თემებზე წერდა.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კონცხს დაარქვეს ჰერაკლიდე.
იდალგოტიტლანი

იდალგოტიტლანის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი ვერაკრუსის შტატში, მექსიკის აღმოსავლეთ ნაწილში. შედის ოლმეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 18 275 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებლის ტოლია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 1 011 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 18.1 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ვერაკრუსის შტატის შემადგენლობაში 1868 წლის 1-ელ დეკემბერს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია იდალგოტიტლანი. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 30070.
ისუატლან-დელ-სურესტე

ისუატლან-დელ-სურესტეს მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი ვერაკრუსის შტატში, მექსიკის აღმოსავლეთ ნაწილში. შედის ოლმეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 15 831 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 6.2 %-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 156.7 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 101 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ვერაკრუსის შტატის შემადგენლობაში 1868 წლის 1-ელ დეკემბერს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ისუატლან-დელ-სურესტ. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 30082.
ხალტიპანი

ხალტიპანის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი ვერაკრუსის შტატში, მექსიკის აღმოსავლეთ ნაწილში. შედის ოლმეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 38 669 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 2.5 %-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 316.8 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 122.1 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ვერაკრუსის შტატის შემადგენლობაში 1831 წლის 28 მარტს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ხალტიპან-დე-მორელოსი. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 30089.
ხესუს-კარანსა (ვერაკრუსი)

ხესუს-კარანსის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი ვერაკრუსის შტატში, მექსიკის აღმოსავლეთ ნაწილში. შედის ოლმეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 28 524 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 5.3 %-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 1 413 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 20.2 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ვერაკრუსის შტატის შემადგენლობაში 1879 წლის 4 დეკემბერს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ხესუს-კარანსა. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 30091.
ლას-ჩოაპასი

ლას-ჩოაპასის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი ვერაკრუსის შტატში, მექსიკის აღმოსავლეთ ნაწილში. შედის ოლმეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 81 080 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 4.7 %-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 3 508.9 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 23.1 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ვერაკრუსის შტატის შემადგენლობაში 1961 წლის 28 დეკემბერს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ლას-ჩოაპასი. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 30061.
სულიკო კუპრაძე

სულიკო კუპრაძე (დ. 3 ივნისი, 1943) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი. ვირუსოლოგი, იმუნოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი.

ბიოგრაფია
სულიკო კუპრაძე დაიბადა 1943 წლის 3 ივნისს, ქალაქ თბილისში. 1967–1970 წლებში იყო მოსკოვში ვირუსოლოგიის ინსტიტუტის ასპირანტი. 1970–1972 წლებში თბილისის სანიტარიისა და ჰიგიენის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. 1972–1978 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ცენტრალური სამეცნიერო–კვლევითი ლაბორატორიის განყოფილების გამგე. 1978–1990 წლებში მორფოლოგიის ინსტიტუტის განყოფილების გამგე. 1990 წლიდან სამედიცინო ბიოტექნოლოგიის ინსტიტუტის განყოფილების გამგეა. ავტორია 51 სამეცნიერო ნაშრომისა, რომლებიც ეხება ინფექციების პრობლემას, პლაფერონის როლს ონკოლოგიაში, იმუნოლოგიაში. გამოქვეყნებული აქვს მონოგრაფიები: „ვირუსული და მიკრობული ინფექციების მოდელირება უჯრედულ და ორგანულ კულტურებში“(თბ. „მეცნიერება“, 1985), „ექსპერიმენტული გრიპის მიმდინარეობა და მკურნალობა იმუნოდეპრესიის პირობებში“ (თბ. „მეცნიერება“, 1986).

საკანდიდატო დისერტაციის თემა – „ნეირამინიდაზის ფუნქციური მნიშვნელობა გრიპისა და პარაგრიპის ინფექციის დროს“, დაიცვა 1971 წელს.
ჰერაკლიდეს კონცხი (მთვარე)

ჰერაკლიდეს კონცხი — მთიანი შემაღლება მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. წარმოადგენს იურას მთების დასასრულს, შეჭრილს წვიმების ზღვაში და ქმნის ცისარტყელას ყურის სამხრეთ-დასავლეთ საზღვარს (კვადრანტები -04, -24). კონცხის სელენოგრაფიული კოორდინატებია . სახელი ეწოდა ძველი ბერძენი ფილოსოფოსის, მექანიკოსისა და ასტრონომის, ჰერაკლიდე პონტოელის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს).

სატელიტური კრატერები
ჰერაკლიდეს კონცხი წარმოდგენილია შემდეგი სატელიტური კრატერებით:
ფრენელის კონცხი (მთვარე)

ფრენელის კონცხი — მთიანი შემაღლება მთვარის ხილული მხარის ჩრდილოეთ ნაწილში. იგი მდებარეობს აპენინების ჩრდილოეთით და ჰყოფს მოწმენდილობისა და წვიმების ზღვებს. მთიანი კონცხის დასავლეთით მდებარეობს ფრენელის ნაპრალები (კვადრანტები -12, -41). კონცხის სელენოგრაფიული კოორდინატებია . სახელი ეწოდა ფრანგი ფიზიკოსისა და ინჟინრის, ოგიუსტენ ჟან ფრენელის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს).
დევილის კონცხი (მთვარე)

დევილის კონცხი — მთიანი შემაღლება მთვარის ხილული მხარის ჩრდილოეთ ნაწილში. იგი მდებარეობს აგასისის კონცხის ჩრდილოეთით, მონბლანის მთების სამხრეთით, მონს-პიტონის ჩრდილო-აღმოსავლეთით და კასინის კრატერის ჩრდილო-დასავლეთით (კვადრანტები -05, -25). კონცხის სელენოგრაფიული კოორდინატებია . სახელი ეწოდა ფრანგი გეოლოგისა და მეტეოროლოგის, შარლ ჟოზეფ სენტ-კლერ დევილის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს).
2016 წელი პაკისტანში

2016 წლის მოვლენები პაკისტანში.

მოქმედი პირები
ფედერალური მთავრობა
ნავაზ შარიფი, პრემიერ-მინისტრი, 2013 წლის 5 ივნისი — 2017 წლის 28 ივლისი
მამნუნ ჰუსეინი, პრეზიდენტი, 2013 წლის 9 სექტემბერი — 2018 წლის 9 სექტემბერი
ანვარ ზაჰირ ჯამალი, უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარე, 2015 წლის 10 სექტემბერი — 2016 წლის 30 დეკემბერი
საქიბ ნისარი, უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარე, 2016 წლის 31 დეკემბრიდან

გუბერნატორები
ბელუჯისტანის გუბერნატორი — მუჰამედ ხან აჩაკზაი
გილგიტ-ბალტისტანის გუბერნატორი — მირ ღაზანფარ ალი ხანი
ხეიბერ პახტუნხვას გუბერნატორი — მეჰთაბ აჰმედ ხან აბასი (25 თებერვლამდე); იკბალ ზაფარ ჯჰაგრა (დაწყება 25 თებერვალს)
პენჯაბის გუბერნატორი — მალიქ მუჰამედ რაფიკე რაჯვანა
სინდის გუბერნატორი — იშრატ-ულ-იბად ხანი (9 ნოემბრამდე); სეიდუზამან სიდიკი (დაწყება 11 ნოემბერს)

ღონისძიებები
იანვარი
პაკისტანისა და ინდოეთის მთავრობებმა ერთმანეთს მიაწოდეს ბირთვული ობიექტების სრული სია, სამხედრო და სამოქალაქო, 1988 წლის არაბირთვული აგრესიის შეთანხმების შესაბამისად.
თვითმკვლელმა ტერორისტმა 13 იანვარს პაკისტანის ქალაქ კვეტასთან ახლოს პოლიომიელიტის ცენტრთან ახლოს 14 ადამიანი მოკლა და 20 დაჭრა.
ბრაჰუმდაღ ბუგტის თავშესაფრის მოთხოვნა შვეიცარიაში 17 იანვარს უარყოფილ იქნა. ის შვეიცარიაში 2010 წელს ავღანეთიდან გაქცევის შემდეგ იმყოფებოდა, სადაც ალ-ქაიდას და, სავარაუდოდ, პაკისტანის მთავრობის მიერ მის მოკვლის მცდელობებს გადაურჩა.
პერვეზ მუშარაფი 18 იანვარს გაამართლეს ბელუჯების ტომის ლიდერის, აკბარ ბუგტის, მკვლელობის სასამართლო პროცესზე, რომელიც 2006 წელს სამხედრო ოპერაციის დროს დაიღუპა.
შეიარაღებულმა პირებმა პაკისტანში, ჩარსადაში, უნივერსიტეტს თავს დაესხნენ. გავრცელებული ინფორმაციით, სულ მცირე 21 ადამიანი დაიღუპა.

მარტი
16 მარტი — პეშავარში ავტობუსში აფეთქებამ 15 ადამიანი იმსხვერპლა. პაკისტანმა 20 2016-ის პირველი მატჩი ბანგლადეშის წინააღმდეგ ჩაატარა (პაკისტანმა ბანგლადეში დაამარცხა).
25 მარტი — პაკისტანელმა კრიკეტის ვარსკვლავმა შაჰიდ ხან აფრიდიმ პაკისტანის ნაკრებში თავისი ბოლო საერთაშორისო მატჩი (20) ავსტრალიის წინააღმდეგ ჩაატარა (ავსტრალიამ მატჩი 21 ქულით მოიგო).
27 მარტი — ლაჰორში თვითმკვლელი ტერორისტის მიერ აფეთქების შედეგად 72 ადამიანი დაიღუპა.

აპრილი
20 აპრილი
პოლიოტიტის გუნდის დაცვის შვიდი პოლიციელი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას დაიღუპა.
მოჰამანდის სააგენტოში ასაფეთქებელი მოწყობილობის აფეთქების შედეგად ორი ადამიანი დაიღუპა.
პენჯაბის პროვინციაში, სულ მცირე 33 ადამიანი დაიღუპა შემთხვევით ინსექტიციდით დაბინძურებული ტკბილეულის ჭამის შემდეგ. მასობრივი მოწამვლა აპრილში მოხდა.

ივნისი
მუსიკოსი ამჯად საბრი მიზანმიმართული სროლის შედეგად დაიღუპა.

ოქტომბერი
2016 პაკისტანში წყალდიდობა.

ნოემბერი
1 ნოემბერი — პაკისტანის ბელუჯისტანის პროვინციაში, გადანიში, გემთმშენებელ ქარხანაში ნავთობტანკერზე გაზის ბალონის აფეთქების შედეგად, სულ მცირე 14 ადამიანი დაიღუპა და 59 დაიწვა. ათობით სხვა მუშა დაკარგულად ითვლება, ხოლო დაშავებულთა დიდი ნაწილი ახლომდებარე კარაჩის საავადმყოფოებშია გადაყვანილი.
3 ნოემბერი — პაკისტანის ქალაქ კარაჩიში, ჯუმა გოთის რკინიგზის სადგურზე, -ის გაჩერებულ მატარებელთან შეჯახების შედეგად, სულ მცირე 22 ადამიანი დაიღუპა და 65 დაშავდა.

დეკემბერი
7 დეკემბერი — -ს თვითმფრინავი -661 ფრენის დროს ჩამოვარდა, რის შედეგადაც 47 ადამიანი დაიღუპა, მათ შორის ჯუნაიდ ჯუმშედი და მისი მეუღლე.
იან ჰეველიუსი

იან ჰეველიუსი (, , ; დ. 28 იანვარი, 1611, გდანსკი — გ. 28 იანვარი, 1687, იქვე) — პოლონელი ასტრონომ-დამკვირვებელი, სელენოგრაფიის ფუძემდებელი. ააგო ობსერვატორია გდანსკში; შეადგინა მთვარის ძველი დეტალური რუკები; აღმოაჩინა მთვარის ლიბრაცია (1647), მერკურის ფაზები, 4 კომეტა, პირველმა ზუსტად გაზომა მზის ბრუნვის პერიოდი. ამზადებდა ასტრონომიულ ინსტრუმენტებს. შეადგინა 1564 წლის ვარსკვლავის კატალოგი (1687), რომელიც უფრო ზუსტი იყო, ვიდრე ტ. ბრაჰეს კატლოგი. თხზულებაში „ცის მანქანა“ (1673) აღწერა თავისი ობსერვატორია.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დააქრვეს ჰეველიუსი.
აგასისის კონცხი (მთვარე)

აგასისის კონცხი — მთიანი შემაღლება მთვარის ხილული მხარის ჩრდილოეთ ნაწილში. იგი მდებარეობს დევილის კონცხისა და მონბლანის მთების სამხრეთით, მონს-პიტონის ჩრდილო-აღმოსავლეთით და კასინის კრატერის ჩრდილო-დასავლეთით (კვადრანტები -05, -25). კონცხის სელენოგრაფიული კოორდინატებია . სახელი ეწოდა შვეიცარიელი ბუნებისმეტყველისა და პედაგოგის, ჟან ლუი რუდოლფ აგასისის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს).