iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
პრეზიდენტი-კასტელუ-ბრანკუ

პრეზიდენტი-კასტელუ-ბრანკუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 570 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ასტორგის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 784 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 30,72 კმ²-ზე. ფართობი 155 734 კმ²-ია.
სანტა-ფე (პარანა)

სანტა-ფე — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 538 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ასტორგის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 432 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 37,76 კმ²-ზე. ფართობი 276 241 კმ²-ია.
სანტა-ინესი (პარანა)

სანტა-ინესი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ასტორგის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 818 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 13,13 კმ²-ზე. ფართობი 138 481 კმ²-ია.
სანტუ-ინასიუ (პარანა)

სანტუ-ინასიუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 410 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ასტორგის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 269 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 17,17 კმ²-ზე. ფართობი 306 871 კმ²-ია.
უნიფლორი

უნიფლორი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 540 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ასტორგის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 466 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 26,01 კმ²-ზე. ფართობი 94 819 კმ²-ია.
მალოტი-დრაკონის პარკი

მალოტი-დრაკონის პარკი დაარსდა 2001 წელს, ლესოთოში მდებარე სეჰლაბატებეს ეროვნული პარკისა და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში მდებარე უხაჰლამბა-დრაკენსბერგის ეროვნული პარკის ერთმანეთთან დაკავშირების გზით. უმაღლესი მწვერვალია თაბანა-ნტლენიანა 3,482 მ.

შერწყმული პარკი ასევე მოიცავს ოქროს კარიბჭის მაღლობების ეროვნულ პარკს, ქვა-ქვას ეროვნულ პარკს, სტერკფონტაინ-დამის ბუნების ნაკრძალს, უხაჰლამბა-დრაკენსბერგის ეროვნულ პარკს, როიალ-ნატალის ეროვნულ პარკსა და სეჰლაბატებეს ეროვნულ პარკს.

პარკი მდებარეობს დრაკონის მთებში, რომელიც სუბ-რეგიონის უმაღლეს არეალს აყალიბებს და ქმნის მთისა და სუბალპურ უნიკალურ ეკოსისტემებს. ამ ეკოსისტემებში წარმოდგენილია მცენარეთა და ცხოველთა გლობალურად მნიშვნელოვანი ბიომრავალფეროვნება, უნიკალური ჰაბიტატი და ენდემიზმის მაღალი დონე. პარკში ასევე წარმოდგენილია კლდის მხატვრობის ერთ-ერთი უდიდესი გალერეა მთელ მსოფლოში, ასობით სხვადასხვა ძეგლითა და ბუშმენების ხალხის მიერ დახატული ათასობით ნახატით.

სასაზღვრო პარკი განზრახული იყო როგორც მშვიდობის პარკი. მოიცავს დაახლოებით 8 113 კმ²-ს, საიდანაც 170 კმ² ლესოთოს ტერიტორიაზეა, 2 943 კმ² კი სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის.
ხანუმა (პიესა)

„ხანუმა“ — ავქსენტი ცაგარელის მიერ 1882 წელს დაწერილი კომედიური პიესა, რომელის მთავარი მოქმედება ხდება საუკუნის ძველ ტფილისში.

სიუჟეტი
მოქმედება ხდება ტფილისის ერთ-ერთ უბანში, ავლაბარში, საუკუნის მიწურულს. ქართველი მებატონე ვანო ფანტიაშვილი დაქორწინებას აპირებს, ამიტომაც დახმარებისთვის მიმართავს მაჭანკალს სახელად ხანუმა, რომელიც მას უპოვის საცოლეს. მეორეს მხრივ, სხვა მაჭანკალი - ქაბატუაც ცდილობს დააქორწინოს მებატონე ფანტიაშვილი ნასწავლ გოგონაზე სახელად სონა, რომლის მამა მდიდარი მოიჯარადრე - მიკიჩ ტყუილ-კოტრიანცია. მიკიჩს ეს ქორწინება ძალიან აწყობს, ვინაიდან ის ოცნებობს თავადის ტიტულის მიღებაზე.

ორი მაჭანკლის კონკურენციას კიდევ უფრო ხლართავს სიუჟეტში ვანო ფანტიაშვილის ძმისწულის, კოტეს გამოჩენა, რომელიც თავის მხრივ შეყვარებულია სონაში...

მოქმედი პირები
პიესის მოქმედი პირები არიან:
თ. ვანო ფანტიაშვილი — მებატონე
მიკიჩ ტყუილ-კოტრიანც — მდიდარი მოიჯარადრე
სონა — ამისი ქალი, ნასწავლი
კნეინა თეკლე — ამისი და
სარა — სონას დიდედა, მოხუცი
თ. კოტე ფანტიაშვილი — ვანოს ძმისწული
ტერტერაანთ აკოფა — მიკიჩას ნათესავი, მისივე პრიკაშჩიკი
ტიმოთე — ვანოს მოსამსახურე გლეხი
კართუკანაანთ ქაბატუა — მაჭანკალი
ბურთიკაანთ ხანუმა — მაჭანკალი

თეატრსა და კინოში
პიესაზე დადგმული სპექტაკლები თავიდანვე სარგებლობდნენ დიდი პოპულარუბით, თუმცა ისინი ჩვენ დღესაც შეგვიძლია ვიხილოთ საქართველოს სხვადასხვა თეატრებში. „ხანუმას“ პირველი ეკრანიზაცია შედგა 1926 წელს, ფილმი გადაღებული იქნა ალექსანდრე წუწუნავას მიერ.

ამავე პიესის მიხედვით 1919 წელს პირველად დაიდგა ვიქტორ დოლიძის ოპერა „ქეთო და კოტე“. 1948 წელს შალვა გედევანიშვილმა და ვახტანგ ტაბლიაშვილმა გადაიღეს ფილმი „ქეთო და კოტე“, ხოლო 2011 წელს დაიდგა თანამოსახელე მიუზიკლიც.
ასმოდეუსი (გოიას ნახატი)

„ასმოდეუსი“, ანუ ფანტასტიკური ხილვა  — ფრანსისკო გოიას მიერ 1820-1823 წლებში შესრულებული ფრესკა. მასზე გამოსახულია ორი მფრინავი ფიგურა, რომლებიც ლივლივებენ პეიზაჟის ზემოთ, რომელშიც მთა დომინირებს. „ასმოდეუსი“ ერთ-ერთია გოიას 14 „ბნელი ნახატიდან“ — მისი უკანასკნელი მნიშვნელოვანი სერიიდან, რომელიც მან მადრიდის გარეუბანში საკუთარი სახლის კედლებზე დახატა.

შემორჩენილი არ არის რაიმე სახის საბუთები და მკტიცებულებები, რომლებიც მოგვითხრობდნენ თვითონ გოიას მიერ საკუთარი სერიის ახსნაზე, რაც, შესაძლოა, მეტყველებს იმაზე, რომ მისი ნამუშევრები საზოგადოებისთვის არ იყო შესრულებული. ამ სერიაში გოია თავის ნამუშევრებს სახელებს არ არქმევდა. ამ ნახატს სახელწოდება ასმოდეუსი მოგვიანებით მიენიჭა გოიას მეგობრის, ესპანელი მხატვრის, ანტონიო ბრუგადას მიერ. ასმოდეუსი არის დემონი ტობითის წიგნიდან. ასმოდეუსი აგრეთვე მოიხსენიება პრომეთეს ბერძნულ მითში, რომელშიც იგი ქალღმერთმა ათენამ კავკასიონის მთებზე გადაიყვანა. მათი მზერები ურთიერთსაპირისპიროდაა მიმართული. მამაკაცი მთის წვერზე მდებარე ქალაქს უცქერს. კრიტიკოსი ევან კონელი აღნიშნავს, რომ მთის ფორმა გიბრალტარს მოგვაგონებს, რომელიც ნახევარკუნძულის ომის დროს ესპანელი ლიბერალების თავშესაფარი იყო. წინა პლანზე ვხედავთ ჯგუფს ფრანგი ჯარისკაცებისა, რომლებიც ჰგვანან გოიას 1814 წლის სხვა ნახატის, „1808 წლის სამი მაისი მადრიდში“, ანალოგიურ პერსონაჟებს, რომლებიც უმიზნებენ მთის ძირას მოხეტიალე ხალხს. ეს ხალხი მოძრაობს ცხენებსა და ურმებთან ერთად. ისინი, სავარაუდოდ, დევნილები არიან მოგვიანებით კი ტილოზე გადაიტანა და ამჟამად პრადოს მუზეუმში ინახება ამავე სერიის სხვა ნახატებთან ერთად.
ლილე

ლილე — მზე ან მზის ღვთაება სვანურ მითოლოგიაში. რაიმე ჩამოყალიბებული მითი ამ ბუნდოვან სახეზე არ შემონახულა, მაგრამ სასიმღერო ჰიმნის ფრაგმენტებიდანაც და სიმღერის ხასიათითაც აშკარაა, რომ ესაა უძველესი წარმართული ღვთაება სინათლისა, შუმერთა ენლილეს და ეგვიპტელთა რას, ბერძენთა ფებოსის მსგავსი. უფრო სავარაუდოა, რომ სვანთა ლილე შუმერთა ენლილეს შემონახული სახეა. ეს ჰიმნი ძალზე პოპულარულია საქართველოში. ფრაგმენტებიდან დამუშავებული და გადმოქართულებული ჩვენი ტექსტი სიმღერის შესატყვისია და დაახლოებით იძლევა ამ მრავალათასწლიანი ჰიმნის სიტყვიერ, ინტონაციურ, აზრობრივ სურათს:

ლილეო-და დიდება შენდა!
სინათლის დედავ, ნუ ჩახვალ დარჩი!

ო, თეთრო მზეო, დიდება შენდა!
შენ ხარ იმედი პირმშოთა შენთა!
სინათლის დედავ, ნუ ჩახვალ დარჩი!
მსხვერპლად შეგწიროთ ჯიხვი და არჩვი
სამთის ფერხულით გაგიძღვეთ წინ და
ფიქალის კოშკი აგიგოთ წმინდა,
რომ მისი მსგავსი არ იყოს არსად,
ქორ-შევარდენი უვლიდეს გარსა,
არწივი კრავდეს კამარას მაღლა,
შუნი და ჯიხვი წვებოდეს დაბლა!

ოქროს სასახლე გიდგას, ლილეო,
ოქროს გალავნით თვალს გაგიხარებს.
მთა საბუღრაოდ ეცოტავებათ
ოქროსრქებიან შენს საღმრთო ხარებს.
იალაღებზე რომ ბუღრაობენ,
იდრიკებიან თეთრი ქედები.
საღვთო ვერძებიც არყევენ ბურჯებს
შავი საუფლო რქების კვეთებით.
ჯახი მთაგრეხილს ხერხემალს ურყევს
და აქანავებს ცათა სწორ მურყვნებს.
ო, თეთრო მზეო!
ჩვენდა იმედად რონინობ ცაზე,
ათასი წელი გადიდებთ ასე:

დიდება შენდა! დიდება შენდა!
გვარიდე სუსხი, სენი და სევდა,
ნუ მიგვატოვებ პირმშოთა შენთა!
იმედით სავსე,
შენ კი ჩადიხარ...
დიდება შენდა!
ბონ-სუსესუ (პარანა)

ბონ-სუსესუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 580 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ აპუკარანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 561 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 20,33 კმ²-ზე. ფართობი 322 755 კმ²-ია.
ბორაზოპოლისი

ბორაზოპოლისი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 700 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ აპუკარანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 878 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 23,56 კმ²-ზე. ფართობი 334 378 კმ²-ია.
კრუსმალტინა

კრუსმალტინა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 690 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ აპუკარანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 162 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 10,12 კმ²-ზე. ფართობი 312 299 კმ²-ია.
ფაშინალი

ფაშინალი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 820 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ აპუკარანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 16 314 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 22,79 კმ²-ზე. ფართობი 715 943 კმ²-ია.
კალორე

კალორე — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 520 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ აპუკარანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 506 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 23,31 კმ²-ზე. ფართობი 193 299 კმ²-ია.
მარუმბი

მარუმბი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 650 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ აპუკარანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 603 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 22,08 კმ²-ზე. ფართობი 208 470 კმ²-ია.
რიუ-ბონი

რიუ-ბონი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 680 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ აპუკარანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 334 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 18,75 კმ²-ზე. ფართობი 177 836 კმ²-ია.
დოტორ-კამარგუ

დოტორ-კამარგუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 381 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ივაიპორის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 828 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 49,27 კმ²-ზე. ფართობი 118 279 კმ²-ია.
ფლორაი

ფლორაი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 482 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ივაიპორის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 050 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 26,42 კმ²-ზე. ფართობი 191 133 კმ²-ია.
ფლორესტა (პარანა)

ფლორესტა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 392 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ივაიპორის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 391 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 34,07 კმ²-ზე. ფართობი 158 225 კმ²-ია.
იტამბე (პარანა)

იტამბე — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 428 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ივაიპორის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 979 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 24,52 კმ²-ზე. ფართობი 243 822 კმ²-ია.
ივატუბა

ივატუბა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 340 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ივაიპორის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 010 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 31,14 კმ²-ზე. ფართობი 96 661 კმ²-ია.
სან-ჟორჟი-დუ-ივაი

სან-ჟორჟი-დუ-ივაი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 600 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ივაიპორის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 517 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 17,51 კმ²-ზე. ფართობი 315 088 კმ²-ია.
ორიზონა (პარანა)

ორიზონა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 525 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ივაიპორის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 380 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 19,15 კმ²-ზე. ფართობი 176 457 კმ²-ია.
კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის გერბი

კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის გერბი 1997 წლიდან დღემდე რამდენიმეჯერ შეიცვალა. ამჟამინდელი ვერსია 2006 წელს მიიღეს და მასზე გამოსახულია ლეოპარდის თავი, რომელიც მარცხნიდან შემოსაზღვრულია სპილოს ეშვით, მარჯვნიდან კი შუბით. მათ მიღმა კი დაწერილია სამი სიტყვა, ქვეყნის ეროვნული დევიზი: სამართლიანობა, მშვიდობა, შრომა . 2006 წლის 18 თებერვალს დაამტკიცა ქვეყნის პრეზიდენტმა ჟოზეფ კაბილამ.

გერბი დეტალურადაა აღწერილი 2005 წელს მიღებული კონსტიტუციის პირველ თავში.

2003 წელს მიღებულ ძველ გერბზე გამოსახული იყო სამი გადაჯვარედინებული ხელი, რომელსაც გარს თავთავები ერტყა. თავში გამოსახული იყო ლომის თავი, ფსკერზე კი დევიზი: დემოკრატია, სამართლიანობა, ერთობა .

კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის 1999 წლის გერბზე გამოსახული იყო ლურჯი ფარი, ცენტრში ყვითელი ვარსკვლავი, მის თავზე კი ექვსი პატარა ვარსკვლავი.

უფრო ადრე, 1971-1997 წლებში, როდესაც ამ სახელმწიფოს ზაირი ერქვა, გერბზე გამოსახული იყო ლეოპარდის თავი, მის ქვემოთ კი ორი გადაჯვარედინებული შუბი, რომელიც ერთი მხრიდან თავთავით იყო შემოსაზღვრული, მეორე მხრიდან კი სპილოს ეშვით.
ნიაზ დიასამიძე (უფროსი)

ნიაზ დიასამიძე — ქართველი ხელოვანი, თბილისის ერთ-ერთი კოლორიტი.

როგორც ლიტერატორი თანამშრომლობდა გაზეთ „თბილისის“, ჟურნალ „საბჭოთა ხელოვნების“, ჟურნალ „ნიანგის“ რედაქციებთან. მუშაობდა სახელმწიფო ფილარმონიაში და საქართველოს ტელევიზიაში.

ნიაზ დიასამიძე უკრავდა ფორტეპიანოზე, აქანდაკებდა და წერდა ლექსებს. მის ლექსებზე სიმღერები შექმნეს გოგი ცაბაძემ და ნუნუ დუღაშვილმა. „ორერას“ სახელმწიფო ფილარმონიის ანსამბლად ჩამოყალიბების დროს ის ფილარმონიის თანამშრომელი იყო. ანსამბლის რეპერტუარში შევიდა ნიაზ დიასამიძის ლექსებზე შექმნილი ორი სიმღერა: „გამიღიმე ნუ მაწვალებ“ და „მუხამბაზი.“ „მუხამბაზის“ რუსული ტექსტი ბორის ბრიანსკის ეკუთვნის.
პონტიური ქამანჩა

პონტიური ქამანჩა, პონტიური ლირა, თურქული ქამანჩა, ლაზური ქამანჩა — სამ სიმიანი ხემიანი საკრავი.

დ. არაყიშვილის სიტყვებით, „სწორედ ამგვარი საკრავი ვნახე მე ვნახე ბერძენ წითელარმიელების ხელში, ოლიმპიადაზე. ამ საკრავს მათ უწოდეს ბერძნულათ ლირა, ხოლო თურქულად ქემენჯე.“ ასეთივე არდანუჩი, ხოლო ქემანჩას სახელწოდებით, აქვთ ლაზებს. მისი წყობაა: 1) საცეკვაო მუსიკისათვის — --, 2) საზანდარისათვის — --. უკრავენ პრიმიტიული ხემით“.
ტუკანო

ტუკანო, ტუკანა — ინდიელ ტომთა ჯგუფი. ცხოვრობენ ჩრდილო-დასავლეთ ბრაზილიასა და კოლუმბიის მომიჯნავე რაიონებში. ლაპარაკობენ ტუკანო ენებზე. გავრცელებულია ანიმისტური რწმენები. ძირითადი საქმიანობაა მიწათმოქმედება, თევზჭერა, ნადირობა. მუშაობენ კაუჩუკისა და ტყის სხვა პროდუქტების შეგროვებაზე. იყოფიან მამისეულ გვარებად. ქორწინების დამახასიათებელი ფორმაა დების გაცვლა.
აბდულგაზინო

აბდულგაზინო — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის აბზელილოვოს რაიონში.

2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 295 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ასკაროვოდან დაშორებულია 29 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია მაგნიტოგორსკი, რომელიც დაშორებულია 82 კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის აბსოლუტურ უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (100 %).
ტულუ

ტულუ, ტულუვა — ხალხი ინდოეთში. ცხოვრობენ ტულუვის ოლქის ტამილნადის შტატის დასავლეთით, აგრეთვე მაჰარაშტრის, კარნატაკისა და კერალის შტატში. არსებული შეფასებით, მათი საერთო რაოდენობა დაახლოებით, 10 მილიონი ადამიანია. ენა განეკუთვნება დრავიდულ ენებს. ოფიციალური რელიგიაა ინდუიზმი, შემორჩენილია ძველი რწმენებიც (დემონთა თაყვანისცემა და სხვა). ყოფაში შენარჩუნებულია პირველყოფილი თემური წყობილება და მემკვიდრეობის გადაცემა დედის ხაზით. დაკავებულები არიან ქოქოსის პალმის მოშენებით, კოპრის ნაწარმის დამზადებით და სხვ.
სერგი ბარნუკის ძე

სერგი ბარნუკის ძე — ეგრისის ერისმთავარი (ან მეფე) საუკუნის 90–ანი წლებში. 697 წელს იგი ბიზანტიის კეისარ ლეონტიოსს აუჯანყდა და ბიზანტიელები განდევნა ეგრისიდან, მან დახმარებისათვის არაბებს მიმართა. არაბებმა ეგრისის ციხეები დაიკავეს და დაემკვიდრნენ ეგრისში. მათი ჯარი ციხე-გოჯსა და კოდორის ხეობის ზოგიერთ ციხეში 705-711 წლამდე მდგარა.
არაპუანი

არაპუანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 690 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ივაიპორანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 561 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 16,38 კმ²-ზე. ფართობი 217 371 კმ²-ია.
არირანია-დუ-ივაი

არირანია-დუ-ივაი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 700 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ივაიპორანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 453 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 10,24 კმ²-ზე. ფართობი 239 562 კმ²-ია.
კანდიდუ-დი-აბრეუ

კანდიდუ-დი-აბრეუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 540 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ივაიპორანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 16 655 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 11,03 კმ²-ზე. ფართობი 1 510 160 კმ²-ია.
გოდოი-მორეირა

გოდოი-მორეირა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ივაიპორანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 337 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 25,47 კმ²-ზე. ფართობი 131 012 კმ²-ია.
გრანდის-რიუსი

გრანდის-რიუსი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 610 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ივაიპორანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 625 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 21,09 კმ²-ზე. ფართობი 314 198 კმ²-ია.
ივაიპორანი

ივაიპორანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 692 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ივაიპორანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 31 816 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 73,73 კმ²-ზე. ფართობი 431 502 კმ²-ია.
ჟარდინ-ალეგრი

ჟარდინ-ალეგრი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 652 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ივაიპორანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 12 324 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 30,02 კმ²-ზე. ფართობი 410 481 კმ²-ია.
ლიდიანოპოლისი

ლიდიანოპოლისი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 570 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ივაიპორანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 973 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 25,74 კმ²-ზე. ფართობი 154 361 კმ²-ია.
ლუნარდელი

ლუნარდელი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 640 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ივაიპორანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 160 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 25,9 კმ²-ზე. ფართობი 199 213 კმ²-ია.
მანუელ-რიბასი

მანუელ-რიბასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 880 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ივაიპორანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 13 169 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 23,06 კმ²-ზე. ფართობი 571 135 კმ²-ია.
ნოვა-ტებასი

ნოვა-ტებასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 650 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ივაიპორანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 398 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 13,56 კმ²-ზე. ფართობი 545 686 კმ²-ია.
რიუ-ბრანკუ-დუ-ივაი

რიუ-ბრანკუ-დუ-ივაი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 650 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ივაიპორანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 898 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 10,2 კმ²-ზე. ფართობი 382 329 კმ²-ია.
როზარიუ-დუ-ივაი

როზარიუ-დუ-ივაი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 750 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ივაიპორანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 588 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 15,05 კმ²-ზე. ფართობი 371 250 კმ²-ია.
სან-ჟუან-დუ-ივაი

სან-ჟუან-დუ-ივაი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 495 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ივაიპორანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 11 525 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 32,62 კმ²-ზე. ფართობი 353 331 კმ²-ია.
სან-პედრუ-დუ-ივაი

სან-პედრუ-დუ-ივაი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 439 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ივაიპორანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 167 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 31,51 კმ²-ზე. ფართობი 322 692 კმ²-ია.
ლომამი

ლომამი — მდინარე კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, მდინარე კონგოს მთავარი შენაკადი. სიგრძე დაახლოებით 1 280 კილომეტრია.

სათავეს იღებს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში, ქალაქ კამინის სიახლოვეს, კონგო-ზამბეზის აუზთა გზაგასაყარზე. შემდეგ მიედინება ჩრდილოეთით; გაივლის ქალაქებს: ლუბაოს, ტშოფას, კომბეს, ბოლაიტის, ოპალას და ირემას, საბოლოოდ კი ქალაქ ისანგის სიახლოვეს ერწყმის მდინარე კონგოს.

1877 წლის 6 იანვარს, ორი მდინარის შესართავს ამერიკელი მკვლევარი ჰენრი მორტონ სტენლი მიადგა. მისი აღწერის მიხედვით, კონგოს უერთდებოდა „დაბალი ნაპირების მქონე და გაუვალი ტყეებით დაფარული სწრაფი ნაკადის მდინარე“.

1889 წლის ოქტომბერში, ლომამის იკვლევდა კონგოს გენერალ-გუბერნატორი მ. ჯენსენი.
ოთარ ჩახუნაშვილი

ოთარ ჩახუნაშვილი (დ. 4 ოქტომბერი, 1927) — ქართველი ქირურგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1979), პროფესორი (1979), საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1984).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1927 წლის 4 ოქტომბერს დაბა ვანში, პროფესორის, ქირურგის სერგო ჩახუნაშვილის ოჯახში. 1948 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1949 წელს იყო თბილისის რესპუბლიკური ცენტრალური კლინიკური საავადმყოფოს ორდინატორი; 1950-1954 წლებში მოსკოვის ნ. სკლიფოსოვსკის სახელობის ინსტიტუტის კლინიკური ორდინატორი; 1955-1960 წლებში ამავე ინსტიტუტის ქირურგიული კლინიკის უმცროსი თანამშრომელი; 1961-1962 წლებში უფროსი თანამშრომელი; 1962-1964 წლებში ქირურგიული განყოფილების გამგე; 1965-1978 წლებში თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის გადაუდებელი ქირურგიული კათედრის დოცენტი; 1978-1982 წლებში ქირურგიული კათედრის პროფესორი; 1983-1984 წლებში აკადემიის კლინიკური საავადმყოფოს მთავარი ექიმი, პროფესორი; 1985-1995 წლებში სამედიცინო აკადემიის პრორექტორი სამკურნალო დარგში; 1996 წლიდან ქირურგიის კათედრის გამგე.

შეისწავლიდა მუცლის ღრუს ორგანოების მწვავე დაავადებათა ქირურგიულ მკურნალობას, ტრავმული დაზიანებისა და მოტეხილობის საკითხებს და სხვა. ავტორია 161 სამეცნიერო ნაშრომის, გამოქვეყნებული აქვს 10 მონოგრაფია, მათ შორის: გახანგრძლივებული ადგილობრივი გაუმტკივარება, როგორც სამკურნალო მეთოდი (1963), ქვემო კიდურების ვენების ვარიკოზული გაგანიერება (1981), სასწრაფო გადაუდებელი დახმარება მუცლის ღრუს ორგანოების მწვავე ქირურგიული დაავადებების დროს (1978); მისი ხელმძღვანელობით დაცულია 8 საკანდიდატო და 2 სადოქტორო დისერტაცია. ქირურგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — წინამხრის ძვლების ოპერატიული მკურნალობა, დაიცვა 1961 წელს.

სადოქტორო დისერტაციის თემა — ნაწლავის ინფარქტი, მეზენტერიალურ სისხლძარღვთა თრომბოემბოლიების დროს, დაიცა 1977 წელს.

1998 წლის 7 მარტს საქართველოს პრეზიდენტის, ედუარდ შევარდნაძის გადაწყვეტილებით მიენიჭა ღირსების ორდენი.

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი
ნიუ-იორკის აკადემია, წევრი-აკადემიკოსი
პროფილაქტიკური მედიცინისა და ეკოლოგიის აკადემია, წევრი-აკადემიკოსი
საქართველოს მედიცინის ბიოლოგიური აკადემია, წევრი-აკადემიკოსი

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
1998 — ღირსების ორდენი
1984 — საქართველოს სახელმწიფო პრემია
ნ. ი. პიროგოვის სახელობის მედალი