მიტჩელ უაილდერი

მიტჩელ (მიჩ) არმიტაჟ უაილდერი (დ. 17 აგვისტო, 1913 - გ. 1 აპრილი, 1979) — მე-20 საუკუნის შუა პერიოდის ამერიკელი ხელოვნების ადმინისტრატორი, მეცნიერი და ფოტოგრაფი. 1935-დან 1961 წლამდე ის იყო სამი ხელოვნების მუზეუმის დამფუძნებელი კურატორი ან დირექტორი: კოლორადო სპრინგსის სახვითი ხელოვნების ცენტრი, კოლონიალ უილიამსბურგში მდებარე ები ოლდრიჩ როკფელერის სახელობის ხალხური ხელოვნების მუზეუმი და ტეხასის შტატის ფორტ-უორზში მდებარე ამონ კარტერის ამერიკული ხელოვნების მუზეუმი. გარდა ამისა, შოინარდის ხელოვნების ინსტიტუტის დირექტორის რანგში, უაილდერმა ხელი შეუწყო ამ ანიმატორების სკოლის კალიფორნიის ხელოვნების ინსტიტუტში ინტეგრაციას.

თითოეულ დაწესებულებაში უაილდერი მუშაობდა მფარველებთან, რომლებსაც ჰქონდათ ამბიციური პროექტებისთვის საჭირო თანხები: კოლორადო სპრინგსში - ალის ბემის ტეილორი; კოლონიალ უილიამსბურგში - ჯონ დ. როკფელერ უმცროსი; ლოს-ანჯელესში - უოლტ დისნეი; და ფორტ უორზში - რუთ კარტერ სტივენსონი. ამ გზაზე უაილდერმა დაამყარა მთელი ცხოვრების მანძილზე ურთიერთობები მხატვრებთან, მეცნიერებთან და ხელოვნების სხვა ადმინისტრატორებთან, რამაც მრავალი შენაძენის, გამოფენისა და პუბლიკაციის განხორციელება გამოიწვია.

ადრეული წლები
უაილდერი დაიბადა 1913 წელს ჩარლზ ტ. უაილდერისა და მოდ მიტჩელ უაილდერის ოჯახში. ჩარლზ უაილდერი, რომელიც გარდაიცვალა, როდესაც მიჩი მხოლოდ ექვსი წლის იყო, იყო „ “-ის ვიცე-პრეზიდენტი და რედაქტორი. უაილდერი სწავლობდა კოლორადო სპრინგსის საჯარო სკოლებსა და ნორთსაიდის სკოლაში უილიამსთაუნში, მასაჩუსეტსის შტატში, კოლეჯისთვის მოსამზადებლად. მოზარდობის ასაკში მან დაიწყო მიმოწერა ფრედერიკ ჰ. დუგლასთან, დენვერის ხელოვნების მუზეუმის ინდური ხელოვნების განყოფილების კურატორთან, მუზეუმის კარიერასთან დაკავშირებით და ზაფხულობით მუშაობდა საველე ასისტენტად სანტა ფეს ანთროპოლოგიის ლაბორატორიაში, რომელიც შემდგომში ინდური ხელოვნებისა და კულტურის მუზეუმში გაერთიანდა. ის გახდა კოლორადო სპრინგსელი ფილანტროპის, ალის ბემის ტეილორის, ინდიელებისა და ესპანელ-ამერიკული ხელოვნების კოლექციონერის, პროტეჟე, რომელმაც უაილდერს მონრეალში, მაკგილის უნივერსიტეტში სახვითი ხელოვნების პროგრამაზე ჩარიცხვისთვის თანხა გადაუხადა. როდესაც მან 1935 წელს უნივერსიტეტი დაამთავრა, ტეილორმა ის ტეილორის მუზეუმის კურატორად დანიშნა, რომელიც ჯერ კიდევ მშენებლობის პროცესში იყო.

პროფესიონალური ცხოვრება
კოლორადო სპრინგსის სახვითი ხელოვნების ცენტრი
უაილდერმა ტეილორის მუზეუმის კურატორად მუშაობა დროებით ოფისში დაიწყო. თავად მუზეუმი ახლად დაარსებული კოლორადო-სპრინგსის სახვითი ხელოვნების ცენტრის მთავარი კომპონენტი უნდა ყოფილიყო, რომელიც სანტა-ფეელმა არქიტექტორმა ჯონ გავ მიმმა დააპროექტა და ტეილორმა დააფინანსა. როდესაც ახალი შენობა 1936 წელს გაიხსნა, პირველ გამოფენაზე ტეილორის პუებლოსა და ნავახოს ხელნაკეთი ნივთების კოლექცია იყო წარმოდგენილი. ტეილორთან მჭიდრო თანამშრომლობით, უაილდერმა გააფართოვა კოლექციების მასშტაბები, დაიწყო დაკავშირებული სამეცნიერო ნაშრომების გამოქვეყნება და პროგრამების ორგანიზება, მათ შორის ლექციებისა და ფილმების სერიების. მუზეუმის პირველი პუბლიკაციები იყო ჯორჯ კუბლერის „სან-მიგელის აღდგენა სანტა-ფეში 1710 წელს“ და „ახალი მექსიკის რელიგიური არქიტექტურა კოლონიურ პერიოდში და ამერიკული ოკუპაციის შემდეგ“. უკანასკნელი წიგნის წინასიტყვაობაში კუბლერმა დაწერა: „ამ წიგნისთვის ბევრი ფოტო გადაიღო ბატონმა უაილდერმა, რომლის მეგობრული თანამშრომლობის გარეშე ტექსტი გაცილებით ნაკლებად სრულყოფილი იქნებოდა“.

თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმმა უაილდერის მიერ შექმნილი კოლექციის ეროვნული მნიშვნელობა აღიარა და 1941 წლის ისტორიულ გამოფენაზე „შეერთებული შტატების ინდური ხელოვნება“ ტეილორის ხუთი ამერიკელი მკვიდრი ნამუშევარი ჩართო. გამოფენა ორგანიზებული იყო ფრედერიკ ჰ. დუგლასის მიერ, რომელთანაც უაილდერს მოზარდობის ასაკში მუზეუმში კარიერის შესახებ მიმოწერა ჰქონდა, და თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმის დირექტორის, რენე დ’არნონკურის მიერ. დ’არნონკურის გარდა, კატალოგში დასახელებული „“-ს ორი რწმუნებული მოგვიანებით უაილდერის კარიერაში ფიგურირებდა: ები ოლდრიჩ როკფელერი და უოლტ დისნეი.

სულ რაღაც ორი წლის შემდეგ, 1943 წელს, „“„“-მ გამოფინა სამხრეთ-დასავლეთის რელიგიური ხალხური ხელოვნება, რომელშიც წარმოდგენილი იყო „... ესპანურ-ამერიკული ხელოვნების გამორჩეული კოლექცია კოლორადო-სპრინგსის სახვითი ხელოვნების ცენტრის ტეილორის მუზეუმში, რომლის კურატორმა, მიტჩელ ა. უაილდერმა მოამზადა გამოფენა“. გამოფენის კატალოგში ასევე აღნიშნული იყო, რომ „... გამოფენის ჩანაწერები ძირითადად მომზადდა ბატონი უაილდერის მიერ მუზეუმისთვის მოწოდებული მასალისგან“.

1945 წელს სახვითი ხელოვნების ცენტრის დირექტორად დანიშვნის შემდეგ, ტეილორის მუზეუმის კურატორად მუშაობის პარალელურად, უაილდერმა თავისი ხედვა და სხვა მუზეუმის დირექტორებთან კონტაქტები გამოფენის „ახალი აკრეფები აშშ“ ორგანიზებით წარმოადგინა, რომელშიც 29 ხელოვნების მუზეუმის მიერ ბოლო დროს შეძენილი ნამუშევრები იყო წარმოდგენილი. უაილდერის თქმით, გამოფენა „ქვეყნის ნებისმიერი დაწესებულების პირველი მცდელობა იყო, ყოვლისმომცველად წარმოეჩინა თანამედროვე ამერიკული მხატვრობის სფეროში ამერიკულ მუზეუმებს შორის კოლექციონირების მიმართულება“. გამოფენაში მონაწილე მუზეუმებს შორის იყო ბოსტონის სახვითი ხელოვნების მუზეუმი, ჩიკაგოს ხელოვნების ინსტიტუტი, კლივლენდის სამხატვრო მუზეუმი, დალასის ხელოვნების მუზეუმი, დეტროიტის ხელოვნების ინსტიტუტი, ლოს-ანჯელესის საგრაფოს ხელოვნების მუზეუმი, მეტროპოლიტენის ხელოვნების მუზეუმი, თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი, სან-ფრანცისკოს თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი, ვირჯინიის სახვითი ხელოვნების მუზეუმი და უიტნის ამერიკული ხელოვნების მუზეუმი.

ები ოლდრიჩი როკფელერის ამერიკული ხალხური ხელოვნების კოლექციის მუზეუმი
1953 წელს კოლონიალ უილიამსბურგმა უაილდერი გამოაცხადა ვიცე-პრეზიდენტად და პრეზენტაციის განყოფილების დირექტორად. მომდევნო წელს კოლონიალ უილიამსბურგის პრეზიდენტმა გამოაცხადა, რომ ჯონ დ. როკფელერ უმცროსმა დაახლოებით ერთი მილიონი დოლარი გამოყო კოლონიური ტერიტორიის გარეთ ახალი შენობის მშენებლობისთვის, რომელიც სპეციალურად მისი გარდაცვლილი მეუღლის ამერიკული ხალხური ხელოვნების კოლექციის განსათავსებლად და გამოსაფენად იყო შექმნილი. როდესაც მუზეუმი საზოგადოებისთვის 1957 წელს გაიხსნა, ეს იყო პირველი ამერიკული მუზეუმი, რომელიც მთლიანად ამერიკულ ხალხურ ხელოვნებას ეძღვნებოდა. უაილდერის განსაკუთრებული პასუხისმგებლობა იყო შენობის მშენებლობისა და კოლექციის დამონტაჟების ზედამხედველობა, რომელიც მოიცავდა ნამუშევრებს, რომლებიც ადრე თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმსა და მეტროპოლიტენის ხელოვნების მუზეუმს ჰქონდა სესხად. ის არედაქტირებდა კოლექციის კატალოგს, მჭიდროდ თანამშრომლობდა ნინა ფლეტჩერ ლიტლთან, ედიტ გრეგორ ჰალპერტთან და სხვა მეცნიერებთან, კოლექციონერებთან და ამერიკული ხელოვნების დილერებთან. „ახალი და უჩვეულო შენობის“ შესახებ შეტყობინების ნაწილად, „ხელოვნება ამერიკაში“ მოიცავდა უაილდერის მუზეუმის გახსნაზე გამოქვეყნებული გამოსვლების ამონარიდებს, მათ შორის მის სურვილს, მოეყოლა „ები ოლდრიჩ როკფელერის როლი ამერიკული ხალხური ხელოვნების ნიმუშების სხვენიდან და ანტიკვარული მაღაზიიდან ხელოვნების მუზეუმებში გადატანაში“.

შოინარის ხელოვნების ინსტიტუტი
1958 წელს უოლტ დისნეიმ უაილდერი ლოს-ანჯელესში, შოინარის ხელოვნების ინსტიტუტის დირექტორად დანიშნა. ნელბერტ შოინარის მიერ 1923 წელს დაარსებული ეს სკოლა აშშ-ს ხუთ საუკეთესო სამხატვრო სკოლას შორის იყო. დისნეი თავის ანიმატორებს შოინარდში სახვითი ხელოვნების ტრენინგზე 1929 წლიდან აგზავნიდა. უფრო დახვეწილი ფილმების გადასაღებად საჭირო ნიჭის გასავითარებლად, დისნეიმ წარმოიდგინა „მრავალდისციპლინიანი სკოლა... სადაც გრაფიკული ხელოვნება, მუსიკა, დრამა და კინო ერთი სახურავის ქვეშ იქნებოდა თავმოყრილი“. უაილდერმა ოცი წელი გაატარა სწორედ ასეთი სკოლის, კოლორადო სპრინგსის სახვითი ხელოვნების ცენტრის ადმინისტრირებაში. შოინარდში სამი წლის განმავლობაში უაილდერმა შეძლო ძირითადი ცვლილებების გამოცხადება, რამაც 35 წლის ხელოვნების სკოლა, რომელიც ხელოვნებისა და დიზაინის სკოლების ეროვნული ასოციაციის მიერ მხოლოდ 1955 წელს იყო აკრედიტებული, სრულფასოვან აკადემიურ დაწესებულებად აქცია, რომელიც აკრედიტებული იყო სკოლებისა და კოლეჯების დასავლეთის ასოციაციის მიერ. ამ აკრედიტაციამ გამოიწვია სხვადასხვა ცვლილება: აკადემიური დეკანის დანიშვნა, ახალი სასწავლო გეგმის დანერგვა, ანიმაციური კინოს გადაღების კურსი, იაპონური ხელოვნების კურსი, და დამსახურებაზე დაფუძნებული სტიპენდიების დანერგვა.

უაილდერი აქტიურად მონაწილეობდა სამხრეთ კალიფორნიის ხელოვნების ფართო სფეროში, მონაწილეობდა აკადემიური ხელოვნების კონკურსების ჟიურიში; სტუმრად გამოდიოდა ადგილობრივ ტელეკურსში ხელოვნების, მუსიკისა და ცეკვის შესახებ; და ესაუბრებოდა საშუალო სკოლის მოსწავლეებს ხელოვნებაში კარიერის შესახებ.

1960 წელს უაილდერი მჭიდროდ თანამშრომლობდა ლოს-ანჯელესის ოლქის მუზეუმის კურატორ რიჩარდ ფარგო ბრაუნთან, რათა კალიფორნიაში მოეწყო ები ოლდრიჩ როკფელერის სახელობის ამერიკული ხალხური ხელოვნების კოლექციის მუზეუმიდან 700 ნივთის გამოფენა. ეს იყო პირველი მოგზაური გამოფენა უილიამსბურგის მუზეუმიდან, რომლის დამფუძნებელი დირექტორიც უაილდერი იყო.

ამონ კარტერის ამერიკული ხელოვნების მუზეუმი
ფორტ უორზის ამონ კარტერის ამერიკული ხელოვნების მუზეუმი 1961 წლის იანვარში გაიხსნა, დირექტორის გარეშე, მაგრამ სამეურვეო საბჭოთი, რომელსაც ხელმძღვანელობდა მისი პრეზიდენტი, რუთ კარტერ სტივენსონი, 1955 წელს გარდაცვლილი ამონ კარტერის ქალიშვილი. სამეურვეო საბჭოს წევრებს შორის იყვნენ ლოს-ანჯელესის ოლქის მუზეუმის დირექტორი რიჩარდ ფარგო ბრაუნი; არქიტექტორი ფილიპ ჯონსონი - რომელმაც შენობის დიზაინი დააპროექტა; რენე დ’ჰარნონკური, თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმის დირექტორი; ს. რ. სმიტი, „ “-ის აღმასრულებელი დირექტორი; და ჰიუსტონელი კოლექციონერი ჯონ დე მენილი.

მუზეუმის გახსნიდან ექვსი თვის შემდეგ, საბჭომ გამოაცხადა, რომ მიტჩელ უაილდერი მის დირექტორად აირჩია. ფორტ-უორზში ჩასვლამდეც კი, უაილდერმა მუზეუმისთვის განკუთვნილი პროგრამა მოკლედ წარმოადგინა:

კარტერის მუზეუმის 18-წლიანი ხელმძღვანელობის განმავლობაში უაილდერის მიღწევები შეაჯამა „დალას მორნინგ ნიუსის“ ხელოვნების რედაქტორმა, ჯანეტ კატნერმა, ნეკროლოგში, რომელიც მან გამოაქვეყნა 1979 წლის 3 აპრილს, უაილდერის გარდაცვალებიდან ორი დღის შემდეგ. კატნერმა ხაზი გაუსვა:

მუზეუმის მიზნის გაფართოება დასავლეთ ნახევარსფეროს ხელოვნების უფრო ფართო სფეროს მოცვის მიზნით,
ეროვნული მნიშვნელობის ღირსშესანიშნავი გამოფენების ორგანიზება, მათ შორის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროს ინდიელთა ხელოვნების 1973 წლის მიმოხილვა „შორეული ჩრდილოეთი“, რომლის პრემიერაც ვაშინგტონის ეროვნულ გალერეაში შედგა, და ორასწლოვანი წლისთავისადმი მიძღვნილი გამოფენა „თავისუფლების სახე“, რომელშიც შედიოდა ბენჯამინ უესტის, ჯონ სინგლტონ კოპლის და თომას ჯეფერსონის ნამუშევრები.
ხელოვნების კვლევისა და სტიპენდიის სტანდარტების დადგენა,
ძირითადი გამოფენების 35-ზე მეტი კატალოგის გამოცემა,

ამერიკული მხატვრობის ისეთი გამორჩეული ნიმუშების შეძენა, როგორიცაა უინზლოუ ჰომერის „საძოვრის გადაკვეთა“, მარტინ ჯონსონ ჰედის „ჭექა-ქუხილი ნარაგანსეტის ყურის თავზე“, სტიუარტ დევისის „ბლიპსი და იფსი“, ასევე ჯორჯ კალებ ბინგჰემის, ალბერტ ბირშტადტის, ჯონ მარინის, არტურ დევისის, მარსდენ ჰარტლის და ჯორჯია ო’კიფის ნამუშევრები.
ფოტოგრაფიული კოლექციის შექმნა, რომელიც მისი გარდაცვალების დროს 300 000-ზე მეტ სურათს მოიცავდა.

1979 წელს უაილდერის გარდაცვალების შესახებ ინფორმაციის მიღების შემდეგ, დენიელ ჯ. ბურსტინმა, იმ დროს კონგრესის ბიბლიოთეკარმა და სმიტსონის ისტორიისა და ტექნოლოგიების მუზეუმის ყოფილმა დირექტორმა, მის ქვრივს მისწერა: „ის მუზეუმების სამყაროს ორნამენტი იყო და ამერიკული კულტურის გაგების ხელშესაწყობად იმაზე მეტი გააკეთა, ვიდრე წარმოედგინა... ისინი, ვინც მის იმედებს იზიარებდნენ ამერიკული კულტურის მიმართ, მას არ დაივიწყებენ.

ღირსებები
1941: აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის კულტურის საქმეთა დეპარტამენტის მრჩეველი, ამერიკის ხელოვნების ფედერაციის პრეზიდენტ რობერტ ვუდს ბლისთან ერთად, ვაშინგტონი; სტივენ კარლტონ კლარკთან, მეტროპოლიტენის ხელოვნების მუზეუმის ვიცე-პრეზიდენტთან, ნიუ-იორკი; ჯონ ე. აბოტთან, თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმის აღმასრულებელ ვიცე-პრეზიდენტთან, ნიუ-იორკი; ჯორჯ ბიდლთან, მხატვართან და მოქანდაკესთან, ნიუ-იორკი; რენე დ’არნონკურისთან, ინდიელთა ხელოვნებისა და ხელნაკეთობების საბჭოს გენერალურ მენეჯერთან, ვაშინგტონი; გრეის მაკკენ მორლისთან, სან-ფრანცისკოს ხელოვნების მუზეუმის დირექტორის ფილოსოფიის დოქტორთან; დენიელ კატონ რიჩთან, ჩიკაგოს ხელოვნების ინსტიტუტის სახვითი ხელოვნების დირექტორთან; ჯორჯ ს. ვეილანთან, პენსილვანიის უნივერსიტეტის დირექტორის ფილოსოფიის დოქტორთან ერთად.
1967: გარემოსდაცვითი დაგეგმარების საკონსულტაციო საბჭოს წევრი, რეკულტივაციის ბიურო, შინაგან საქმეთა დეპარტამენტი, რენე დ’ჰარნონკურთან, ნიუ-იორკის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმის დირექტორთან; დოქტორ ჯონ დ. ენტენცასთან, ჩიკაგოს სახვითი ხელოვნების მოწინავე კვლევების გრეჰემის ფონდის დირექტორთან; მარტინ ფრიდმანთან, მინეაპოლისის უოკერის ხელოვნების ცენტრის დირექტორთან; ჯ. ბ. ჯექსონთან, სანტა ფეში „ “-ის რედაქტორთან; დოქტორ დევიდ სკოტთან, ვაშინგტონის სახვითი ხელოვნების ეროვნული კოლექციის დირექტორთან ერთად.

პუბლიკაციები
სანტოსი, ნიუ-მექსიკოს რელიგიური ხალხური ხელოვნება. ტეილორის მუზეუმი. კოლორადო-სპრინგსი. 1943
რედაქტორი, ები ოლდრიჩ როკფელერის ხალხური ხელოვნების კოლექციის კატალოგი, უილიამსბურგი, ვირჯინია, 1957
სტატიები ამერიკული ხელოვნების, ხალხური ხელოვნებისა და მუზეუმის თემებზე „“-ში, „ “-ში, „ “-ში, „“-ში (ინგლისი), „“-ში , ლიტურგიკულ ხელოვნებაში
კოლორადო სპრინგსის სახვითი ხელოვნების ცენტრისთვის (1945-1953) გალერეის გზამკვლევებისა და გამოფენების კატალოგების მომზადება და რედაქტირება, ასევე ყოველკვირეული რადიოპროგრამა.