სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულები

სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულები — არქიპელაგი სუბანტარქტიკულ სარტყელში, რომელიც მდებარეობს ატლანტის ოკეანის სამხრეთში 570 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით სამხრეთი ჯორჯიის კუნძულიდან და შედგება 11 პატარა ვულკანური წარმოშობის კუნძულისაგან და ბევრი მომცრო კუნძულებისა და კლდეებისაგან. არქიპელაგი, რომელსაც ზოგჯერ მიაკუთვნებენ სამხრეთის ოკეანის რაიონს, წარმოადგენს სკოშის ზღვის აღმოსავლეთ საზღვარს.

ადმინისტრაციულად კუნძულები წარმოადგენს ბრიტანეთის ზღვისიქითა ტერიტორიების სამხრეთი ჯორჯია და სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულების ნაწილს (ანუ ეკუთვნის დიდ ბრიტანეთს, მაგრამ არ არის მისი ტერიტორიის ნაწილი). კუნძულზე, როგორც ფოლკლენდისა და სამხრეთი ჯორჯიის კუნძულებზე, ტერიტორიალურ პრეტენზიებს აცხადებს არგენტინა.

გეოგრაფია
სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულებს უკავია 310 კმ² ფართობი, რომელიც გადაჭიმულია კუნძულ ზავადოვსკიდან საუტერნ-ტულეს კუნძულებამდე და შეადგენს 410 კმ-ს. კუნძულები ძირითადად აგებულია ახალგაზრდა ვულკანური ქანებით. უმაღლესი წერტილი — მთა ბელინდა (1372 მ) არქიპელაგის ყველაზე უფრო დიდ მონტაგიუს კუნძულზე.

კუნძულები მთიანია, მუდმივად დაფარულის თოვლით და მყინვარებით. არქიპელაგი მდებარეობს სამხრეთ სენდვიჩის ღრმულის გასწვრივ და არის სამხრეთ ანტილის რკალის ნაწილი. კუნძულოვანი რკალი მდებარეობს სეისმურად აქტიურ ზონაში. 2008 წლის 30 ივნისს მოხდა მიწისძვრა 7,0 მაგნიტუდით, რომლის ეპიცენტრი მდებარეობდა კუნძულ ბრისტოლიდან 280 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთით. აშშ-ის გეოლოგიური სამსახურის მონაცემებით 2013 წლის 15 ივლისს მოხდა მიწისძვრა 7,3 მაგნიტუდით, რომლის ეპიცენტრი მდებარეობდა კუნძულ ბრისტოლიდან 216 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით. კუნძულებზე ასევე არსებობენ მოქმედი ვულკანები.

კლიმატი სუბანტარქტიდულია, ამინდი ქარიანია, მთელი წლის განმავლობაში მოღრუბლული ხშირი ნალექებით. ზოგჯერ კუნძულებზე შემოიჭრება ცივი ჰაერის მასები ანტარქტიდიდან. ტემპერატურა მთელი წლის განმავლობაში — დაახლოებით 0 °. აბსოლუტური მაქსიმუმი +17,7 °, აბსოლუტური მინიმუმი −29,8 ° (საუტერნ-ტულეს კუნძულზე ჩატარებული მეტეოდაკვირვებების მონაცემებით). კუნძულებს მაისის შუა რიცხვებიდან ნოემბრის ბოლომდე აკრავს ზღვის ყინული. ყვავილოვანი მცენარეები პრაქტიკულად არ არის გავრცელებული, ძირითადად — ხავსები და ლიქენებია.

კუნძულებზე ფრინველების (მათ შორის პინგვინები) და სელაპების კოლონიებია.

სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულების არქიპელაგის კუნძულების სია:

არქიპელაგის კუნძულებს ერთმანეთისგან ყოფენ შემდეგი სრუტეები (ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ, კმ-ში): ზავოდოვსკის კუნძული — ტრავერსეს სრუტე (46 კმ) — ვისოკოის კუნძული — ბრაუნის სრუტე (46 კმ) — კუნძული კანდლმასი — შეკლტონის სრუტე (73 კმ) — სანდერსის კუნძული — ლარსენის სრუტე (65 კმ) — მონტაგიუს კუნძული — ბისკოს სრუტე (55 კმ) — კუნძული ბრისტოლი — ფორსტერის სრუტე (49 კმ) — კუნძული ტულე.

ისტორია
ვინ პირველმა აღმოაჩინა არქიპელაგი უცნობია. პირველი გამოკვლევები დათარიღებულია 1775 წლით ჯეიმზ კუკის ექსპედიციის დროს, რომელმაც კუნძულებს სახელად დაარქვა სენდვიჩის მიწა ბრიტანეთის საადმირალოს პირველი ლორდის პატივსაცემად. 1819 წელს კუნძულებს გამოკვლევები ჩაუტარა ექსპედიციებმა ფადეი ბელინსგაუზენის და მიხეილ ლაზარევის ხელმძღვანელობით. მათ შემოუარეს სენდვიჩის მიწას აღმოსავლეთის მხრიდან და დაადგინეს, რომ ის იყო არქიპელაგი, ამიტომ გადაწყვიტეს შეეცვალად სახელი „მიწა“ და ეწოდებინათ სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულები. ამ კუნძულების ჯგუფში აღმოჩენილი იქნა კუნძული ლესკოვი, ზავოდოვსკის კუნძული და ტორსონის კუნძული, რომლებსაც სახელი დაერქვათ ექსპედიციის მონაწილეების პატივსაცემად.

მოსახლეობა
მუდმივი მოსახლეობა არ არსებობს, ზაფხულში კუნძულებზე ჩამოდიან სამეცნიერო ექსპედიციები.

კუნძულები ლიტერატურაში
ჟიულ ვერნის რომანის „ყინულის სფინქსის“ გმირები გადასხდებიან სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულებზე — კ. ბრისტოლი და კ. ტულე.