შარლ მესიე

შარლ მესიე (; დ. 26 ივნისი, 1730 — გ. 12 აპრილი, 1817) — ფრანგი ასტრონომი; ყველაზე უკეთ ცნობილია ასტრონომიული კატალოგის შექმნით, რომელშიც ნისლეულები და ვარსკვლავთგროვები შეიტანა, რომლებსაც შემდეგ 110 „მესიეს ობიექტი“ ეწოდა. კატალოგის მიზანი იყო დახმარებოდა ასტრონომიულ დამკვირვებლებს, განსაკუთრებით კომეტებზე მონადირეებს, საკუთარი თავის მსგავსად. კატალოგი ერთმანეთისგან განსხვავებდა ცაზე არსებულ მუდმივი და გარდამავალი სინათლის მქონე ობიექტებს.

ბიოგრაფია
მესიე დაიბადა საფრანგეთში, ლოთარინგიის რეგიონის ქალაქ ბადონვილერში, სასამართლოს კარისკაცის ოჯახში. იგი მშობლების 12 შვილიდან მეათე იყო. შარლის ექვსი და-ძმა ახალგაზრდობაშივე დაიღუპა, 1741 წელს კი მამამისიც მოკვდა. ასტრონომიისადმი ინტერესი შარლს 1744 წელს ცაზე გამოჩენილმა თვალწარმტაცმა ექვსკუდიანმა კომეტამ; ამას დაერთო 1748 წელს მისი მშობლიური ქალაქიდან დანახული მზის სრული დაბნელებაც.

1751 წელს იგი საფრანგეთის სამხედრო-საზღვაო ძალების ასტრონომ ჟოზეფ ნიკოლა დელილის სამსახურში შევიდა, რომელიც შარლს თავისი აღმოჩენების შესახებ ჩანაწერების გაკეთებას ასწავლიდა. მესიეს პირველი დოკუმენტირებული დაკვირვება იყო 1753 წლის 6 მაისის მერკურის ტრანზიტი.

1764 წელს, იგი სამეცნიერო საზოგადოების წევრი გახდა, 1769 წელს აირჩიეს შვედეთის მეცნიერებათა სამეფო აკადემიის უცხოელ წევრად, 1770 წლის 30 ივნისს კი საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრად.

მესიემ აღმოაჩინა 13 კომეტა:

/1760 1 (მესიე)
/1763 1 (მესიე)
/1764 1 (მესიე)
/1766 1 (მესიე)
/1769 1 (მესიე)
/1770 1 (ლექსელი)
/1771 1 (მესიე)
/1773 1 (მესიე)
/1780 2 (მესიე)
/1788 1 (მესიე)
/1793 2 (მესიე)
/1798 1 (მესიე)
/1785 1 (მესიე-მეშენი)

მესიე დაკრძალულია პარიზში, პერ-ლაშეზის სასაფლაოზე, მე-11 სექციაში. საფლავი სრულიად უბრალოა, ძნელად იკითხება წარწერები, არ არის დატანილი სასაფლაოს რუკათა უმეტეს ნაწილზეც, თუმცა მისი პოვნა შესაძლებელია ფრიდერიკ შოპენის საფლავის სიახლოვეს, იუველირ აბრაამ-ლუი ბრეგეს პატარა მავზოლეუმის უკან.

მესიეს კატალოგი
იმის გამო, რომ მესიეს ძირითადი საქმიანობა კომეტებზე ნადირობა იყო, იგი მუდმივად თვალს ადევნებდა ღამის ცაზე არსებულ ფიქსირებულ დიფუზიურ ობიექტებს, რომლებიც ბევრს შესაძლოა შეცდომით მიეჩნია კომეტებად. თავის მეგობარ და ასისტენტთან, ასტრონომ პიერ მეშენთან ერთად, მესიემ მათი სრული სია შეადგინა (მეშენმა აღმოაჩინა 20 ობიექტი), რათა კომეტების ძებნის დროს ტყუილად არ ეხარჯათ დრო ამ ობიექტებზე დაკვირვებაში, რადგან ისინი კომეტები არ იყვნენ.

დაკვირვებებისთვის მესიე პარიზის ოტელ-დე-კლუნის (ამჟამად შუა საუკუნეების ეროვნული მუზეუმი) 100 მილიმეტრიან რეფრაქტორულ ტელესკოპს იყენებდა. მისი მიერ შედგენილი სია მოიცავდა მხოლოდ ცის იმ ნაწილს, რომელსაც ის აკვირდებოდა, ცის ჩრდილოეთ პოლუსიდან დაახლოებით −35.7° განედამდე. ისინი ორგანიზებული არაა არც ობიექტის სამეცნიერო ტიპის, არც მდებარეობის მიხედვით. მესიეს კატალოგის პირველი ვერსია შეიცავდა 45 ობიექტს და გამოქვეყნდა 1774 წელს პარიზში, საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის ჟურნალში. 45 ობიექტიდან მესიეს მიერ აღმოჩენილი იყო მხოლოდ 17, დანარჩენი კი მანამდე იყო აღმოჩენილი სხვა ასტრონომთა მიერ. 1780 წელს კატალოგი 80 ობიექტამდე გაიზარდა.

საბოლოო ვერსია 1781 წელს გამოქვეყნდა და შესული იყო 103 ობიექტი. 1921-1966 წლებს შორის, ასტრონომებმა და ისტორიკოსებმა აღმოაჩინეს იმის დამადასტურებელი ფაქტები, რომ კატალოგის საბოლოო ვერსიის გამოქვეყნების შემდეგ, მესიემ და მეშენმა კიდევ სხვა შვიდი ობიექტი აღმოაჩინეს. ეს შვიდი ობიექტი, 104-დან 110-მდე, ასტრონომებმა ოფიციალურად აღიარეს მესიეს ობიექტებად.

მესიეს სახელით აღნიშნულ ობიექტებს, 1-დან 110-ის ჩათვლით, დღემდე იყენებენ პროფესიონალი თუ მოყვარული ასტრონომები; მათი შედარებითი სიკაშკაშე ამ ობიექტებს განსაკუთრებით პოპულარულს ხდის მოყვარულ ასტრონომთა საზოგადოებაში.

მემკვიდრეობა
მეცნიერის პატივსაცემად, მესიეს სახელი ჰქვია ერთ-ერთ კრატერს მთვარეზე და ასტეროიდ 7359-ს.