კამისესე მარა

კამისესე მარა (; დ. 6 მაისი, 1920) — 18 აპრილი, 2004) გ. ფიჯელი პოლიტიკოსი, რომელიც 1967 წლიდან 1970 წლამდე მთავარი მინისტრის თანამდებობას იკავებდა, მისი ამ პოზიციაზე მუშაობის პერიოდში ფიჯიმ გაერთიანებული სამეფოსგან დამოუკიდებლობა მოიპოვა. მარა 1970 წლიდან 1992 წლამდე იყო ფიჯის პირველი პრემიერ-მინისტრი. შემდგომში 1993 წლიდან 2000 წლამდე კი ქვეყნის პრეზიდენტი.

ადრეული ცხოვრება
კამისესე მარა 1920 წლის 6 მაისს სოფელ ლომალომაში დაიბადა. მისი მამა რატუ ტევიტა ულუილაკება ადგილობრივი ტომის ბელადი იყო. შესაბამისად კამისესე მარა ადგილობრივ დიდგვაროვანთა წარმომავლობისაა. მარას ტიტული „რატუ“ ადგილობრივ ენაზე ტომის ბელადს ნიშნავს და მან ეს ტიტული მამამისის გარდაცვალების შემდეგ, 1966 წელს მიიღო.

კოლონიურ სამსახურში ადმინისტრაციული ოფიცრის თანამდებობაზე მუშაობის დაწყების შემდეგ, 1953 წელს მარა წარდგენილი იქნა საკანონმდებლო საბჭოში იმ ხუთი ადგილიდან ერთ-ერთზე, რომლებიც ეთნიკური ფიჯელებისთვის იყო განკუთვნილი. 1959 წელს იგი აღმასრულებელი საბჭოს წევრად დაინიშნა, ხოლო 1963 წელს მთავრობის საქმეთა ხელმძღვანელისა და ბუნებრივი რესურსების წევრის თანამდებობები დაიკავა.

1964 წელს მარა ბელადთა დიდ საბჭოში მიიღეს, რომელსაც იმ პერიოდში საკანონმდებლო საბჭოში ორი წევრის დანიშვნის უფლებამოსილება ჰქონდა. 1966 წელს მან დააარსა ალიანსის პარტია, რომელსაც ყველაზე ფართო მხარდაჭერას ეთნიკური ფიჯელები და ევროპული თემები უცხადებდნენ, თუმცა არა ინდო-ფიჯელთა უმეტესობა. ამავე წლის არჩევნებში პარტიამ ადგილების უმრავლესობა მოიპოვა.

ოქსფორდის უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ, მარა ფიჯიზე დაბრუნდა. 1950 წლის 9 სექტემბერს იგი დაქორწინდა რო ლიტია კაკობაუ ლალაბალუ კატოაფუტოგა ტუისავაუზე, რომელიც უფრო ცნობილია როგორც რო ლედი ლალა მარა. მისი ტიტული — „რო“ — მემკვიდრეობითია და რევას ბელადებს ეკუთვნით. მეუღლის მსგავსად, რო ლალაც თავისი ტომის ბელადი იყო.

თავდაპირველად ამ ქორწინებას მარას ოჯახის ზოგიერთი წევრი ეწინააღმდეგებოდა, რადგან რო ლალა მეტოქე დინასტიას ეკუთვნოდა, რომელთანაც მარას კლანს ისტორიულად დაძაბული ურთიერთობა ჰქონდა. თუმცა ქორწინება საბოლოოდ იღბლიანი აღმოჩნდა. მათმა ქორწინებამ 53 წელზე მეტხანს გასტანა.

მათ სამი ვაჟი და ხუთი ქალიშვილი შეეძინათ. უფროსი ვაჟი, რატუ ფინაუ მარა, 1996–1998 წლებში ფიჯის ასოციაციის პარტიის კაბინეტის მინისტრი და პარლამენტის ლიდერი იყო, რის შემდეგაც დიპლომატიურ საქმიანობაზე გადასასვლელად თანამდებობა დატოვა. მეორე ქალიშვილი, ადი კოილა ნაილატიკაუ, ასევე მამის კვალს გაჰყვა და ქვეყანას დიპლომატისა და პოლიტიკოსის რანგში ემსახურა. 1999–2000 წლებში იგი ტრანსპორტისა და ტურიზმის მინისტრი იყო, ხოლო 2001–2006 წლებში ფიჯის სენატის წევრად მსახურობდა.

სახელმწიფო სამსახური
დამოუკიდებლობისთვის მზადების პროცესში, 1967 წლის ოქტომბერში, გაერთიანებულმა სამეფომ ფიჯიში ვესტმინსტერის (კაბინეტის) მმართველობის სისტემა შემოიღო. აღმასრულებელი საბჭო თანამედროვე კაბინეტად გარდაიქმნა, ხოლო მისი წევრები, რომლებიც მანამდე მხოლოდ კოლონიური გუბერნატორის წინაშე იყვნენ ანგარიშვალდებულნი, საკანონმდებლო ორგანოს წინაშე სრულად პასუხისმგებელნი გახდნენ. მარა მთავარი მინისტრის ახალ თანამდებობაზე დაინიშნა.

ფიჯის დამოუკიდებლობის წინ ერთი მნიშვნელოვანი დაბრკოლება ჰქონდა — ეთნიკურ ფიჯელებსა და ინდო-ფიჯელებს შორის კონსტიტუციის საკითხზე შეთანხმების ვერ ხერხდებოდა. ეთნიკური ფიჯელები, მათ შორის მარაც, პარლამენტში ეთნიკურად განაწილებულ ადგილებს მიიჩნევდნენ საჭიროდ, სჯეროდათ რომ ეს დაიცავდა აბორიგენთა უფლებებს და თავიდან აარიდებდათ ეთნიკურ კონკურენციას. ინდო-ფიჯელთა უმეტესობა ამ იდეას ეწინააღმდეგებოდა და ყველა ადგილისთვის საერთო საარჩევნო სიას მოითხოვდა ეთნიკური დიფერენციაციის გარეშე.

1970 წლის აპრილში მარამ და ინდო-ფიჯელთა ლიდერმა სიდიქ კოიამ ლონდონში შეხვედრა გამართეს და კომპრომისი მოიძებნა: ფიჯელებსა და ინდო-ფიჯელებს პარლამენტში თანაბარი წარმომადგენლობის ყოლის უფლება მიეცათ, ნახევარი წევრთა ნახევარი თითოეული ეთნიკური ჯგუფის მიერ ირჩეოდა, მეორე ნახევარი კი საერთო საარჩევნო სიით.

ამ შეთანხმების შემდეგ, 1970 წლის 10 ოქტომბერს ფიჯი დამოუკიდებელი სახელმწიფო გახდა.

პრეზიდენტობა 1993 - 2000
1987 წლის სამხედრო გადატრიალებების შემდეგ ფიჯი რესპუბლიკად იქცა. პრეზიდენტი და ვიცე-პრეზიდენტები ბელადთა დიდმა საბჭომ აირჩია. მარაც ვიცე-პრეზიდენტი გახდა 1992 წელს. ცოტა ხანში პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი გახდა, ხოლო 1993 წლის დეკემბერში ოფიციალურად დაიკავა ეს თანამდებობა.

ყველაფერი 2000 წელს შეიცვალა. ჯორჯ სპეიტის მიერ შეკრებილი შეიარაღებული ჯგუფი პარლამენტში შეიჭრა, მთავრობის წევრები გაიტაცა და მარას გადადგომა მოითხოვა. მარამ თავდაპირველად არ დათმო საგანგებო ძალებით სიტუაციის კონტროლი სცადა, მაგრამ სამხედროებისა და პოლიციის მაღალი რანგის ოფიცრების ზეწოლით იძულებული გახდა კონსტიტუციის დაცვა დაეცვა და თანამდებობა დაეტოვებინა. კამისესე მარას გადადგომამდე ნათქვამი სიტყვები: „თუ კონსტიტუცია გადადგება, მეც გადავდგები“ — დღემდე კარგად ახსოვთ ფიჯელებს.