iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
როსტომ მუსხელიშვილი

როსტომ ილიას ძე მუსხელიშვილი (დ. 31 დეკემბერი, 1888 — გ. 20 მაისი, 1923, თბილისი) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, პოლკოვნიკი, საქართველოს ეროვნული გმირი.

ბიოგრაფია
დაიბადა რუსეთ-თურქეთის ომის (1877-1878) მონაწილის, პოდპოლკოვნიკ ილია მუსხელიშვილის (მუსხელოვი, დ. 1854) ოჯახში. ბიძამისი იყო გენერალი ივანე მუსხელიშვილი. მისი ძმა იოსებ მუსხელიშვილი იყო არტილერიის პოდპორუჩიკი, სხვა ძმა — გიორგი მუსხელიშვილი, ამიერკავკასიის რკინიგზის მოხელე, 1938 წლის რეპრესიების დროს დახვრიტეს.

როსტომ მუსხელიშვილმა დაამთავრა საარტილერიო სასწავლებელი და გენერალური შტაბის აკადემია. მსახურობდა რუსეთის იმპერიის არმიის 39-ე საარტილერიო ბრიგადაში, რომლის შემადგენლობაშიც შტაბს-კაპიტანი მუსხელიშვილი იბრძოდა მსოფლიო ომის კავკასიის ფრონტზე. დაჯილდოებული იყო წმ. ანას და (1915), წმ. სტანისლავის ხარისხის (1916) ორდენებით.

1918-1921 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის გენერალური შტაბის სამხედრო დაზვერვის უფროსი, პოლკოვნიკი. 1921 წლის თებერვლისთვის იყო ბათუმის რაზმის შტაბის მეთაური. საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ ემიგრაციაში არ წასულა, მსახურობდა საქართველოს წითელ არმიაში (დივიზიის შტაბის უფროსი) და, ამავდროულად, მოღვაწეობდა ანტისაბჭოთა იატაკქვეშა წინააღმდეგობის მოძრაობაში. იყო საქართველოს დამოუკიდებლობის კომიტეტის მიერ შექმნილი „სამხედრო ცენტრის“ წევრი. მას ეკუთვნოდა 1922 წლის დუშეთის მაზრის აჯანყების გეგმა, რომელიც მიზნად ისახავდა წითელი არმიის მთიულეთში შეტყუებას და იქ სრულ განადგურებას. ეს გეგმა უნდა შეესრულებინათ ქაქუცა ჩოლოყაშვილის, შალვა ფავლენიშვილის და მიხეილ ლაშქარაშვილის რაზმებს. 1923 წელს ჩეკამ დააპატიმრა და თბილისში, დღევანდელი ვაკის პარკის ტერიტორიაზე სამხედრო ცენტრის სხვა 14 წევრთან ერთად დახვრიტა.
ანისის ქართული წარწერა (1288)

ანისის ქართული წარწერა — 1288 წელს შესრულებული ანისის ცნობილი მოღვაწის პარონ საჰმადინის (სამადინის), რომელიც მოთავსებული იყო ანისის ქართული ეკლესიის კედელზე. აღმოაჩინა ნიკო მარმა 1910 წელს, ანისის არქეოლოგიური გათხრების დროს.

ტექსტის ანალიზი და მისი გამოქვეყნება საკუთარ თავზე ივანე ჯავახიშვილმა აიღო. წარწერის ფოტო, მონახაზი, ასომთავრული და გაშიფრული ტექსტი პირველად გამოქვეყნდა 1980 წელს. ეკლესია, რომლის კედელზეც ამოკვეთილია წარწერა, ამჟამად თურქეთის ტერიტორიაზეა. საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმის ფოტოთეკაში აღმოჩნდა წარწერის ფოტონეგატივი (№ 11653/1804) ხოლო ხელნაწერთა ინსტიტუტში, ივ. ჯავახიშვილის პირად საარქივო ფონდში — ძლიერ დაზიანებული და ნაკლული წარწერის ტექსტის სამი გადმონაწერი — ორი ნ. მარის ავტოგრაფია, ხოლო ერთი — ივ. ჯავახიშვილისა. წარწერის შესახებ არსებული მასალების ურთიერთშედარებით გაირკვა, რომ წარწერა შესრულებულია 23 სტრიქონად, გაბმული ტექსტი იკითხება მხოლოდ მე-16 — 23-ე სტრიქონებში; იგი წარმოადგენს საბუთს, რომელიც გაცემულია საუკუნის ნახევრით. ანისის ცნობილი მოღვაწის პარონ საჰმადინის (სამადინის) მიერ. საბუთი შეეხება ანისის მოსახლეობას, მუ მოსახლეობის ნაწილის მიერ სესხის თუ გადასახადის გადახდას. ტექსტის ბოლოს დასმულია თარიღი — „ქრ(ო)ნ(ი)კ(ო)ნსა ფჱ“, ე. ი. 1288 წელი.

წარწერის ტექტსი მნიშვნელოვანია იმით, რომ მასში დასტურდება საქართველოსა და ამიერკავკასიაში მონღოლთა ბატონობის დროს გავრცელებული გადასახადები: თარიღი, ნამარი, თამღა, ყაფჩერი, მალი, იამი. აგრეთვე ტერმინები: ბაჟ-თამღა, თამღაჩი, თეთრი, თამღის ამოგდება და სხვა. ქართული წერილობითი ძეგლებიდან მათი ნაწილი მხოლოდ ამ წარწერის ტექსტში გვხვდება.
ანდრო ცხოვრებოვი

ანდრო ცხოვრებოვი (ანდრო ციხუირბათი, დ. 2 ივლისი, 1939, სოფ. მსხლები — გ. 25 ივლისი, 1991, ცხინვალი) — საქართველოში მოღვაწე ოსი საბჭოთა თავისუფალი სტილის მოჭიდავე (87 და 90 კგ), საშუალო წონით კატეგორიაში. სსრკ ჩემპიონი (1968). ორგზის მეორე (1969, 1970) და მესამე (1965, 1966) პრიზიორი. სსრკ ხალხთა სპარტაკიადის მეორე პრიზიორი (1967). თბილისის საერთაშორისო ტურნირში ხუთგზის გამარჯვებული (1964-68). საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1968).

ძირითადი შედეგები
ლევან წიკლაური

ლევან წიკლაური (დ. 15 ოქტომბერი, 1985, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი სპორტსმენი (ძიუდო, სამბო). ძიუდოში საქართველოს ჩემპიონი (2011, -81 კგ), ვერცხლისა (2009, -81 კგ) და ოთხგზის ბრინჯაოს პრიზიორი (2006, 2007, 2008, 2012; -81 კგ). მსოფლიო თასის ორგზის გამარჯვებული (2010, 2012; -81 კგ), ორგზის ვერცხლისა (2008, 2009; -81 კგ) და ბრინჯაოს პრიზიორი (2012, -81 კგ). სამბოში ორგზის მსოფლიოს ვიცე-ჩემპიონი (2010, ტაშკენტი, უზბეკეთი, 82 კგ; 2012, პრაღა, ჩეხეთი82 კგ), სამბოში ევროპის ჩემპიონი ( 2008, 82 კგ).

ძირითადი შედეგები
ზვიად ხანჯალიაშვილი

ზვიად ხანჯალიაშვილი (დ. 5 იანვარი, 1983, თელავი) — ქართველი ძიუდოისტი. საქართველოს სამგზის ჩემპიონი (2008, 2009, 2010; -100 კგ) და ვერცხლის პრიზიორი (2011, -100 კგ). მსოფლიო თასის ორგზის გამარჯვებული (2008,2009 -100 კგ), ორგზის ვერცხლისა (2011,2012 -100 კგ) და სამგზის ბრინჯაოს პრიზიორი (2010, 2011, 2012; -100 კგ). ახალგაზრდებს შორის ევროპის ჩემპიონი (2002, -100 კგ) და ახალგაზრდებს შორის ევროპის თასის გამარჯვებული (2001, -100 კგ). ძიუდოში ორგზის ევროპის ჩემპიონი (2010, ვენა, ავსტრია; 2012, ჩელიაბინსკი, რუსეთი) და მსოფლიოს გუნდური ჩემპიონატის გამარჯვებული (2006, პარიზი, საფრანგეთი).

ძირითადი შედეგები
მონღოლური დამწერლობა

მონღოლური დამწერლობა, ძველმონღოლური დამწერლობა — თავდაპირველი დამწერლობა მონღოლური ენისათვის, რომელიც მონღოლებმა საუკუნის დასაწყისში გადმოიღეს უიღურული დამწერლობიდან. წერ(დნ)ენ ზემოდან ქვემოთ და მარცხნიდან მარჯვნივ. საუკუნეში ბუდისტური ტექსტების ზუსტად გადმოცემის მიზნით უიღურული დამწერლობა მონღოლებმა გადაახალისეს და „გალიკი“ უწოდეს. – საუკუნეებში მონღოლურ დამწერლობაში უკანასკნელად მოხდა ცვლილება მონღოლური ენის ფონეტიკურ კანონზომიერებათა შესაბამისად. საუკუნის შუა წლებში ოირათმა მეცნიერმა ზაია-პანდიტამ რამდენადმე გადაასხვაფერა მონღოლური დამწერლობის ზოგიერთი სიმბოლო, დაუმატა დიაკრიტიკული ნიშნები და ჩამოაყალიბა ე. წ. „ნათელი დამწერლობა“ ოირათული სალიტერატურო ენისათვის, ამჟამად მონღოლური მოდგმის ხალხთა უმრავლესობა რუსულ ანბანს იყენებს, სპეციფიკური ნიშნების დართვით.

ისტორია
ძველმონღოლური დამწერლობა ჩამოყალიბდა დაახლოებით საუკუნეში. ერთი ვერსიით წერის უიღურული ვერტიკალური სისტემა მონღოლებთან კერეიტებისაგან მოვიდა. მეორე ვერსიით, 1204 წელს, როდესაც ჩინგისხანმა დაიპყრო ნაიმანები, მათ შორის აღმოჩნდა უიღური, რომელმაც უიღურული დამწერლობის საფუძველზე შეუქმნა ჩინგიზხანს ანბანი სახელმწიფო მიზნებისათვის. უიღურული დამწერლობა მონღოლებისათვის ცნობილი იყო ჯერ კიდევ საუკუნეში. მონღოლური დამწერლობის პირველ ნიმუშად ითვლება წარწერა „ჩინგისის ქვაზე“ (1225 წ.). იმ დროისათვის მონღოლებში უკვე ჩამოყალიბებული იყი ლიტერატურული ენა, რასაც ადასტურებს პირველი მონღოლური ისტორიულ-ლიტერატურული ძეგლი „საიდუმლო თქმულება“ (1240 წ.).

მონღოლებს თავის ისტორიის მანძილზე იყენებდნენ მრავალი დამწერლობის ტიპს. ესენია:
კიდანეების დამწერლობა;
თურქული პერიოდის რუნული დამწერლობა;
იუანის დინასტიის ეპოქის მონღოლური კვადრატული დამწერლობა (1238-1368), 1269 წელს ლამა პაგბა ლოდოიჟანცელის დამწერლობა;

ზაია პანდიტი ნამხაიჟანცელის ოირატული დამწერლობა;
გალიგური დამწერლობა;
პირველი პოგდოგეგენის ზანაბაზარის მიერ 1686 წელს შექმნილი სოიომბო, რომლის დამწერლობის პირველი ასო გამოსახულია მონღოლეთის სახელმწიფო დროშაზე;

კირილიცის დამწერლობას მონღოლები 1946 წლიდან იყენებენ. 1990 წლიდან ადგილი აქვს ძველ დამწერლობაზე გადასვლის მცდელობას, რომლითაც მონღოლები სარგებლობდნენ 800 წელზე მეტი ხანი. ძველმონღოლურ დამწერლობაზე შემორჩენილია მრავალი სასულიერო ხელნაწერი და საბჭოთა ლიტერატურა.

გრაფემები
ხმოვნები
ვახტანგ ხოსიტაშვილი

ვახტანგ ხოსიტაშვილი (დ. 19 ნოემბერი, 1982, საგარეჯო) — ქართველი ძიუდოისტი. საქართველოს ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი (2006 -60 კგ). მსოფლიო თასის სამგზის გამარჯვებული (2005(2), 2006 -60 კგ), და ორგზის ბრინჯაოს პრიზიორი (2003, 2006 -60 კგ). 23 წლამდელებს შორის ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი (2004 -60 კგ) და უნივერსიადის ვერცხლის პიზიორი (2001 -60 კგ).
რუსუდან ხოფერია

რუსუდან ხოფერია (დ. 9 სექტემბერი, 1972, თბილისი) — ქართველი სპორტსმენი (ბატუტზე ხტომა). მსოფლიოს თასის ორგზის მფლობელი სინქრონულ (1993) და ინდივიდუალურ (1999) ხტომაში, ევროპის ოთხგზის ჩემპიონი (1987, 1989,1997 — გუნდური; 1989 — სინქრონული) და ხუთგზის მეორე პრიზიორი (1987,1993 — ინდივიდუალური; 1987, 1993, 1995 — სინქრონული). სსრკ ორგზის ჩემპიონი (1986 — ინდივიდუალური; 1989 — სინქრონული), ოთხგზის მეორე (1987, 1990 — ინდივიდუალური; 1988, 1990 — სინქრონული) და ორგზის მესამე (1988, 1989 — ინდივიდუალური) პრიზიორი. სსრკ ხალხთა სპარტაკიადის ჩემპიონი ინდივიდუალურ შეჯიბრებაში (1986), სსრკ თასის ორგზის (1987, 1989 — სინქრონული) და დობროვოლსკის თასის სამგზის (1987, 1989, 1990 — ინდივიდუალური, 1988 — სინქრონული) მფლობელი. და ოლიმპიური თამაშების მონაწილე (2000, სიდნეი — ადგილი, 2004, ათენი — ადგილი). 17 წლის განმავლობაში (1987-04) მას ეკუთვნოდა მსოფლიო რეკორდი (ვარჯიშის სირთულის მიხედვით). საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატი, საერთაშორისო კატეგორიის მსაჯი და ღირსების ორდენის კავალერი.

ძირითადი შედეგები
კარაკარები

კარაკარები — ფრინველთა ქვეოჯახი შავარდნისებრთა ოჯახისა. ნამდვილი შავარდნებისაგან განსხვავებით არ გააჩნიათ კბილები ქვედა ნისკარტზე, ლოყები და ზოგჯერ ყელი ტიტველია ან მსუბუქად არის შებუმბლული. ფრთები ბლაგვია, გალო გრძელი, კლანჭები სუსტი. ფრენენ შედარებით ცუდად, მაგრამ სწრაფად დარბიან და უპირატესად მიწაზე იმყოფებიან. მწერიჭამიები ან ყოვლისმჭამელები არიან; ხშირად ლეშით იკვებებიან. გავრცელებული არიან ამერიკაში (აშშ-ის სამხრეთიდან ცეცხლოვან მიწამდე). ცნობილია 5 გვარის 10–11 სახეობა. ტიპური სახეობა — ჩვეულებრივი კარაკარა ; მისი სხეულის სიგრძეა დაახლ. 70 სმ, ზურგის მხარე შავ-მურაა ღია განივი ზოლებით, თავზე ქოჩორი აქვს. ბინადრობს ღია ვაკე ადგილებში. ბუდობს ბუჩქებზე, დებს 2–3 კვერცხს, ინკუბაცია 28 დღე-ღამე გრძელდება.
პამპასის ირემი

პამპასის ირემი, ამერიკული ირემი — წყვილჩლიქოსან ძუძუმწოვართა გვარი ირმისებრთა ოჯახისა. მოხდენილი აგებულების ცხოველებია. მათი სხეულის სიგრძეა 1,5–2 მ, სიმაღლე 0,8–1,1 მ, კუდი 28 სმ-მდე; მასა 145 კგ-ს აღწევს. ზურგი შეფერილია რუხ-მურადან ყვითელ-წითურამდე, მუცელი თეთრია. ცნობილია 2 სახეობა: თეთრკუდა ირემი (. ) და შავკუდა ირემი (. ); გავრცელებული არიან ამერიკაში (კანადა, აშშ, ცენტრალური ამერიკა, ბოლივია, ჩრდილოეთი ბრაზილია), თეთრკუდა აკლიმატიზირებულია ევროპაში (მ. შ. ესტონეთსა და რუსეთში), შავკუდა — ჰავაის კუნძულებზე. მამლებს დატოტვილი რქები აქვთ, დედლები საერთოდ ურქონი არიან. ბინადრობენ სხვადასხვა ჰაბიტატში (მ. შ. ანთროპოგენურ ლანდშაფტში) 2–4-სულიან ოჯახურ ჯგუფებად, ზოგჯერ (განსაკუთრებით ზამთარში) თავს იყრიან დიდ ჯოგებში. იკვებებიან მცენარეული საკვებით: ბალახით, ფოთლებით, ბუჩქების ყლორტებით, ნაყოფებით, კაკლებით, აგრეთვე სოკოებით და სხვ. იგებენ 1–4 ნუკრს. ცოცხლობენ 12–15 წელი. მრავალრიცხოვნები არიან, ზიანის მოტანა შეუძლიათ სოფლის და სატყეო მეურნეობებისათვის. სანადირო ობიექტებია (აშშ-ში — სპორტული ნადირობის), გამოიყენება მათი ხორცი, ტყავი და რქები.
უოლტერ ჩენდლერი

უოლტერ ჩენდლერი (დ. 8 დეკემბერი, 1867, მისისიპი – გ. 16 მარტი, 1935 ნიუ-იორკი) — ამერიკელი კონგრესმენი, დამოუკიდებელი საქართველოს პირველი ლობისტი.

ბიოგრაფია
ისტორიასა და იურისპრუდენციას სწავლობდა ჰაიდელბერგისა და ბერლინის უნივერსიტეტებში. ცხოვრობდა და ადვოკატობას ეწეოდა ნიუ-იორკში. მრავალჯერ იყო არჩეული აშშ-ის კონგრესში რესპუბლიკური პარტიიდან (1913-1919; 1921-1923 წლებში.) შემდგომში კვლავ ადვოკატობას მიჰყო ხელი. კონგრესმენობის პერიოდში იცავდა ებრაელი უმცირესობის ინტერესებს. 1919 წლიდან იცავდა ბალტიისპირეთის სამივე რესპუბლიკის ინტერესებს და იყო მათი ლობისტი. ამ პერიოდში, ქართულ-აზერბაიჯანული დელეგაციების თხოვნით, აზერბაიჯანისა და საქართველოს ლობისტობაც იკისრა. 1920 წლის 25 დეკემბერს ვრცელი სტატია გამოაქვეყნა „ნიუ იორკ ტაიმსში“ სათაურით: ავტორი კავკასიასა და ბალტიისპირეთს ბოლშევიზმის წინააღმდეგ აღმართულ ბურჯებს უწოდებდა, რომლებიც მისგან იცავდნენ დანარჩენ კაცობრიობას.

ჩენდლერმა შეძლო მნიშვნელოვანი როლი შეესრულებინა აშშ-ის მიერ ბალტიისპირეთის სამივე რესპუბლიკის დამოუკიდებლობის ცნობის პროცესში, მაგრამ იგივე ვერ შეძლო საქართველოსათვის. როგორც ჩენდლერის საპასუხოდ წერდა 1921 წლის „ნიუ იორკ ტაიმსის“ სარედაქციო წერილის ავტორი:
ჩენდლერი საქართველოს ინტერესებს მისი გასაბჭოების შემდეგაც იცავდა. გარდა კონგრესისა, ცდილობდა წითელი ჯვრისა და
სხვა ჰუმანიტარულ ორგანიზაციებში გაეწია ლობირება საქართველოსთან დაკავშირებული საკითხებისათვის. ასეთ საკითხებს მიეკუთვნებოდა:
საზღვარგარეთ მყოფ ქართველ სტუდენტთა დახმარება; ოკუპირებულ საქართველოს მოსახლეობისათვის ხორბლის გაგზავნა და ა.შ. ჩენდლერის თხოვნით, 1921 წლის დეკემბერში ევროპიდან ვაშინგტონში სამუშაოდ ჩავიდა ზურაბ ავალიშვილი, რომელიც შეხვდა აშშ-ის ვაჭრობის მინისტრს, ჰერბერტ ჰუვერს (მომავალ პრეზიდენტს). ამ შეხვედრის შედეგად საქართველო მოხვდა რუსეთის იმპერიის იმ რეგიონთა შორის, რომელმაც მიიღო აშშ-ის 20-მილიონიანი პროდუქტით დახმარების ნაწილი.
ირენ ვიუსტი

ირენ ვიუსტი (; დ. 1 აპრილი, 1986) — ნიდერლანდელი მოციგურავე, ზამთრის ოლიმპიური თამაშების ყველაზე ახალგაზრდა გამარჯვებული. 19 წლის ასაკში, 2006 წლის 12 თებერვალს მოიგო ოქროს მედალი გარბენში 3000 მეტრზე. ოთხი წლის შემდეგ, 2010 წლის ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებზე გაიმარჯვა 1500 მეტრიან გარბენში; 2014 წლის ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებზე ორი ოქრო და სამი ვერცხლის მედალი მოიპოვა, სოჭის თამაშებზე იგი ყველაზე ტიტულოვანი სპორტსმენი იყო. 2018 წლის ზამთრის ოლიმპიადის 1500 მეტრიან დისტანციაზე მისი ბოლო გამარჯვების შემდეგ მოიგო 11 ოლიმპიური მედალი, რითაც იქცა ჰოლანდიის ყველაზე წარმატებულ სპორტსმენად ოლიმპიურ თამაშებზე. იგი აგრეთვე ექვსგზის მსოფლიო და ხუთგზის ევროპის ჩემპიონია. 2014 წელს -ის მიერ მსოფლიო სპორტსმენად იქნა დასახელებული.
დიდი მურტალა

დიდი მურტალა, — წყალმცურავი ფრინველი მურტალასებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 46–51 სმ, ფრთების შლილი 85–90 სმ, მასა 568–813 გრამი. მურტალებს შორის ეს სახეობა ყველაზე დიდია. გამოირჩევა გრძელი კისრით და ნისკარტით, რომელიც მოვარდისფრო შეფერილობისაა. შეფერილია მოყვითალო-მურად: სხეულის ზედა ნაწილი მონაცრისფრო-ყავისფერია, ქვედა კი — თეთრი. სქესთა შორის განსხვავება არ არის. ზრდასრულ ფრინველს გამრავლების პერიოდში უვითარდება წაბლისფერი და შავი ბუმბულისგან წარმოქმნილი საყელო და შავი ბუმბულების ორი კონა თხემის გასწვრივ. ზამთარში საყელო უქრება და სახე თეთრ შეფერილობას ღებულობს, რომელთანაც კონტრასტს ქმნის თხემზე არსებული შავი ზოლი. ფრენისას მხრებსა და მეორე რიგის მომქნევებზე ნათლად ეტყობა თეთრი ლაქები. სხვა მურტალებთან შედარებით საბინადროდ საჭიროებს დიდი ზომის წყალსატევს. კარგად ყვინთავს. თითქმის მთელ დროს წყალში ატარებს. ფეხები სხეულის ბოლოსკენ აქვს, ამიტომ მიწაზე სიარული არ შეუძლია და გადაადგილდება მხოლოდ ხოხვით. თითები შემოვლებულია ფართო ლაპოტებით. გამოსცემს მრავალნაირ ხმას — „კეკ-კეკ“, „კიუიკ“, „კკუა“. წყლის ზედაპირიდან ასაფრენად დიდი ძალისხმევა სჭირდება, ფრენს დაბლა, დიდხანს. ბინადრობს წყალმცენარეებით მდიდარ ტბებზე, ჭარბწყლიან ჭაობებზე, მდორე მდინარეებზე, მდინარის ყურეებზე, დელტებსა და ზღვაზე. ბუდობს ტყისა და სტეპის ზონის როგორც მტკნარ, ისე მარილიან წყალსატევებზე. გავრცელებულია ევროპის დიდ ნაწილში, ცენტრალურ აზიაში, აფრიკაში (ძირითადად ტუნისიდან ეგვიპტემდე, აგრეთვე მცირე რაოდენობით ცენტრალურიდან სამხრეთ აფრიკამდე), სამხრეთ ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიაზე; იზამთრებს სამხრეთ აზიაში, აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ ავსტრალიაში, აფრიკაში ხმელთაშუაზღვისპირეთში. საქართველოში გადამფრენი, მობუდარია და მკვიდრია (იზამთრებს შავი ზღვის სანაპიროზე). ბუდეს წყალზე აკეთებს (მცენარეული მასალისაგან), ზოგჯერ მტივტივეა, ზოგჯერ — ფსკერზე დაყრდნობილი. მაის-ივნისში დებს 3–6 (ზოგჯერ 7) მომწვანო-თეთრ კვერცხს. ინკუბაცია 28 დღე გრძელდება. უმთავრესად იკვებება მცირე ზომის თევზით.

გალერეა
დიდი ჩვამა

დიდი ჩვამა — ფრინველი ჩვამასებრთა ოჯახისა. დიდი ზომის წყალმცურავი ფრინველია. მისი სხეულის სიგრძეა 80–100 სმ, ფრთის შლილი 130–160 სმ. გამრავლების პერიოდში თითქმის მთლიანად მბზინავი შავი შეფერილობისაა. მხოლოდ კისერი, კეფა, ბარძაყზე არსებული ხალი და ჩიჩახვის წინა ნაწილია თეთრი. ზამთარში ჩიჩახვის გამოკლებით ეს ადგილებიც შავდება. ახალგაზრდა ფრინველი მოყავისფროა, მოთეთრო-მოყავისფრო სხეულის ქვედა ნაწილით. მცირე გუნდების სახით დიდი ჩვამების ნახვა ხშირად შეიძლება წყლიდან ამოშვერილ კლდეებსა თუ ხელოვნურ პლატფორმებზე. ცურვის დროს ტანი ღრმად იძირება წყალში, კისერი სწორად უჭირავს, თავი კი ოდნავ ზემოთა აქვს მიმართული. წყლიდან ამოსვლის შემდეგ ფრინველები ფრთებს შლიან და იშრობენ. ფრენისას გუნდი ერთ ხაზზე მწკრივდება ან -ს ფორმას იღებს. გვხვდება წყალსაცავებში და ტბებში, ასევე მდინარეებში. საქართველოში მობინადრეა.
მცირე ჩვამა

მცირე ჩვამა — ფრინველი ჩვამასებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 46–51 სმ, ფრთის შლილი 85–90 სმ. გამრავლების დროს ტანი და ფრთები ელვარე შავია, ყავისფერი თავი და კისერი კი თეთრადაა დაწინწკლული. ახალგაზრდა ფრინველი ზრდასრულისგან გამოირჩევა მოთეთრო მუცლითა და ღია ყავისფერი მკერდით. ზამთარში წინწკლები ქრება და ყელი თეთრ შეფერილობას იღებს. ფრენის სილუეტი ხასიათდება პროპორციულად მოკლე კისრითა და თავით და გრძელი კუდით. დიდ ჩვამასთან შედარებით, ფრთებს უფრო ხშირად იქნევს. ბინადრობს მრავალგვარი ტიპის წყალსატევში. მრავლდება კოლონიურად. შეტანილია საერთაშორისო წითელ ნუსხაში. საქართველოში მობინადრეა.
დიდი წყლის ბუღა

დიდი წყლის ბუღა, წყლის ბუღა, დიდი ყარაულა — ფრინველი ყანჩისებრთა (ლაკლაკისნაირთა) ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 70–80 სმ, ფრთის შლილი 125–135 სმ.

შეფერილობით მოწითურო-მურაა, მუქი გასწვრივი და გარდიგარდმო ზოლები დასდევს. სხვა ყანჩებისაგან განსხვავდება სქელი კისრითა და წითური შეფერილობით. არის გადამფრენი ფრინველი. გავრცელებულია ევროპაში, აზიასა და აფრიკაში.

საქართველოში ბინადრობს დაჭაობებულ მინდვრებში, ტბებზე, აგრეთვე ჭაობებში, სადაც ხშირი ლერწამი ხარობს. აპრილ-მაისში კორდზე დებს 3–5 კვერცხს, ინკუბაცია გრძელდება 25–26 დღე-ღამე. საშიშროებისას თავს მაღლა სწევს და ინაბება ლერწნარში (აქედან მოდის სახელწოდება ყარაულა). გაზაფხულზე, გამრავლების პერიოდში, მამალი ბუღის მსგავს ხმას გამოსცემს (აქედან მომდინარეობს სახელწოდება წყლის ბუღა). იკვებება წყლის მწერებით, ლოკოკინებით, ჭიებით, უფრო იშვიათად – თევზით, ბაყაყებით, მღრღნელებით.
პლატონ სართანია

პლატონ სართანია (დ. 1886, ლედგებე — გ. 24 ოქტომბერი, 1918, ზუგდიდი მაზრა) — ქართველი სცენისმოყვარე.

ბიოგრაფია
დაიბადა გლეხის ოჯახში, წერა-კითხვა თავისით შეისწავლა, ასევე მეწაღეობა და სურათების გადაღება. სხვა განათლება არ გააჩნდა. 1905 წლის სენაკის ხელოსნებთან ერთად მონაწილეობდა პოლიტიკურ გამოსვლებში, ამიტომ წელიწადნახევრით რუსეთის ჩრდილოეთში გადაასახლეს. საქართველოში დაბრუნებული წერა-კითხვას ძლივს ახერხებდა, თუმცა ამხანაგებს სცენაზე გამოსვლას თხოვდა, რადგან ხალხისთვის ხმა სცენიდან მიეწვდინა. მსახურობდა ზუგდიდის სცენაზე. მისი შესრულებული როლებია: სესია „ბატონი და ყმაში“, პეტუა „ციმბირელში“ და სხვა. ამავე დროს იყო სოციალ-დემოკრატიული პარტიის აქტიური წევრი. 1918 წლის 24 ოქტომბერს გარდაიცვალა. მის გარდაცვალებას გამოეხმაურა იმდროინდელი სახელოვნებო ჟურნალი „თეატრი და ცხოვრება“. 1919 წელს ზუგდიდის სცენისმოყვარე ამხანაგებმა განსვენებულის წლის თავზე დადგეს „ბატონი და ყმა“. შემოსავლის ნაწილი ჟურნალს „თეატრი და ცხოვრება“ გადაეცა, ნაწილი კი მისი ქვრივი დის ოჯახს.
ყასიმ-ჟომართ თოყაევი

ყასიმ-ჟომართ ქემელის ძე თოყაევი (; დ. 17 მაისი, 1953, ალმა-ათა) — ყაზახი პოლიტიკოსი, 2019 წლის 20 მარტიდან ყაზახეთის პრეზიდენტი.

ბიოგრაფია
ყასიმ-ჟომართ თოყაევი დაიბადა 1953 წლის 17 მაისს. მამამისი, ქემელ თოყაევი (1923—1986) მეორე მსოფლიო ომის ვეტერანი იყო, ხოლო დედა — ცნობილი ყაზახი მწერალი ტურარ შაბარბაიევა (1931–2000).

1970 წელს თოყაევი ჩაირიცხა მოსკოვის საერთაშორისო ურთიერთობების სახელმწიფო ინსტიტუტში. 1975 წელს გააგზავნეს ჩინეთის საელჩოში ექვს თვიანი პრაქტიკისათვის. ამავე წელს იგი მუშაობას იწყებს სსრკ-ის საგარეო საქმეთა სამინისტროში. 1983 წელს იგი გაემგზავრა პეკინში, სადაც გადიოდა ჩინური ენის კურსებს. იგი პეკინში დარჩა 1991 წლამდე. 1992–2002 წლებში იყო ყაზახეთის რიგით მე-4 პრემიერ-მინისტრი. 2013-2019 წლებში იყო ყაზახეთის სენატის თავმჯდომარე, ასევე 13 წლის განმავლობაში იყო ყაზახეთის მაგიდის ჩოგბურთის ფედერაციის პრეზიდენტი.

პრეზიდენტობა
2019 წლის 19 მარტს ნურსულთან ნაზარბაევი გადადგა თანამდებობიდან, 20 მარტს ყაზახეთის დროებით პრეზიდენტად დაინიშნა თოყაევი, მან ნაადრევი არჩევნები 2019 წლის 9 ივნისს დანიშნა, მმართველმა პარტიამ — „ნურ ოტანმა“ კი იგი პრეზიდენტობის კანდიდატად წარადგინა. რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა მიიწვია იგი კრემლში. თოყაევი მოსკოვში 4 აპრილს ოფიციალური ვიზიტით ჩავიდა და რუსეთის პრეზიდენტს შეხვდა, პრეზიდენტობის პირველ თვეში მან 4 ქვეყნის ლიდერთან გამართა შეხვედრა. 2019 წლის 14 აპრილს იგი უზბეკეთში ვიზიტით ჩავიდა პრეზიდენტ შავკათ მირზიიოევთან. გარდა ამისა იგი შეხვდა სამხრეთ კორეის პრეზიდენტ მუნ ჯაე-ინსა და უნგრეთის პრემიერ-მინისტრ ვიქტორ ორბანს. 2019 წლის 9 ივნისს გამართული ვადამდელი საპრეზიდენტო არჩევნების პირველივე ტურში გამარჯვება (70,76%) მოიპოვა.

პირადი ცხოვრება
ფლობს ყაზახურ, რუსულ, ინგლისურ, ჩინურ და ფრანგულ ენებს. დაქორწინებულია და ჰყავს ერთი შვილი.
ბორის ანტონოვი

ბორის ანტონოვი (დ. 24 ოქტომბერი, 1924, თბილისი, საქართველოს სსრ, ამიერკავკასიის სფსრ, სსრკ) — ქართველი სპორტსმენი (სასტენდო და ტყვიის სროლა). სსრკ-ის ორგზის ჩემპიონი (1955, 1957), ორგზის მეორე (1954, 1956) და მესამე (1957) პრიზიორი. მსოფლიოს და ევროპის ჩემპიონი (1958,1955). სსრკ სპორტის დამსახურებული ოსტატი.

ძირითადი შედეგები
უშანგი კუზანაშვილი

უშანგი კუზანაშვილი (დ. 9 ივლისი, 1984, საგარეჯო, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი სპორტსმენი (სამბო). მსოფლიოს ჩემპიონი (2007), მეორე (2011) და ორგზის მესამე (2006, 2009) პრიზიორი. ევროპის ხუთგზის ჩემპიონი (2007, 2009, 2010, 2011, 2012) და ორგზის მეორე (2006, 2008) პრიზიორი. ღირსების ორდენის კავალერი.

ძირითადი შედეგები
შალვა ქარდავა

შალვა ქარდავა (დ. 20 ივნისი, 1989) — ქართველი სპორტსმენი (ძიუდო). საქართველოს სამგზის ჩემპიონი (2008, 2010, 2013; -66 კგ) და ბრინჯაოს პრიზიორი (2009, -66 კგ). ახალგაზრდებს შორის საქართველოს ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (2008, -66 კგ) და მსოფლიო თასის გამარჯვებული (2010, -66 კგ). მსოფლიო ჩემპიონი (2014, ჩელიაბინსკი, რუსეთი) და ევროპის ორგზის ჩემპიონი (2012, ჩელიაბინსკი, რუსეთი; 2010, ვენა, ავსტრია).

ძირითადი შედეგები
აზერბაიჯანის საზოგადოებრივი მაუწყებელი

იჯითიმაი ტვ (, „საზოგადოებრივი ტელევიზია“) — აზერბაიჯანის საზოგადოებრივი არხი, მაუწყებლობა დაიწყო 2005 წლის 29 აგვისტოს. არხმა გააშუქა „ევროვიზია 2011“, რომელიც აზერბაიჯანმა მოიგო; 2012 წლის „ევროვიზიას“ ამ ტელევიზიამ უმასპინძლა. გარდა ტელევიზიისა კომპანია ფლობს რადიოს სახელწოდებით „ “. მისი ძველი დასახელებაა „ 2“. ტელევიზიის შენობა მდებარეობს ბაქოში. მისი მფლობელია „საზოგადეობრივი რადიოსა და ტელევიზიის მაუწყებლობა“.
პაატა ღვინიაშვილი

პაატა ღვინიაშვილი (დ. 18 მაისი, 1987, გორი, საქართველოს სსრ) — ქართველი სპორტსმენი (ძიუდო, სამბო). ძიუდოში საქართველოს ჩემპიონი (2015, -90 კგ), ოთხგზის ვერცხლისა (2010, 2012, -81 კგ; 2013, 2014, -90 კგ) და ბრინჯაოს პრიზიორი (2011, -81 კგ) და ევროპის ჩემპიონი (2016, ყაზანი, რუსეთი). სამბოში მსოფლიო ჩემპიონი (2016, სოფია, ბულგარეთი).

ძირითადი შედეგები
იდეალური დედა (ტელესერიალი)

„იდეალური დედა“ — ქართული მოკლემეტრაჟიანი ტელესერიალი, რომელიც სტუდია 11-მა გადაიღო 2019 წელს, საზოგადოებრივი მაუწყებლის დაკვეთით. სერიალი დაფუძნებულია 2013 წელს გადაღებული იტალიური სერიალის -ს სცენარზე. სერიალი ყოველდღიური რეჟიმში გადაიცემა საზოგადოებრივი მაუწყებლის პირველ არხზე. იტალიურ ვერსიაში სერიალის სახელწოდება არის „არაიდეალური დედა“, თუმცა ქართულ ვერსიაში იდეალური დედა არის ბრჭყალებში ჩასმული და გულისხმობს, დედის პრობლემებს როგორც სახლში, ისე სამსახურში და მათი გადაჭრის გზებს, რათა გახდეს იდეალური დედა.

გადაღება
სერიალის გადაღება მიმდინარეობს თბილისში რამდენიმე ლოკაციაზე და სხვადასხვა პავილიონებში.

ეპიზოდები
სერიალი 4 სეზონსა და 144 ეპიზოდს მოიცავს.
გალინა შარაბიძე

გალინა შარაბიძე (მინაიჩევა) (; დ. 29 დეკემბერი, 1929, მოსკოვი, რუსეთის სფსრ, საბჭოთა კავშირი - გ. 28 იანვარი, 2025) — საბჭოთა სპორტული ტანმოვარჯიშე. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1952), ღირსების ორდენის კავალერი (1997).

ბიოგრაფია
1952 წლის ჰელსინკის ოლიმპიური თამაშების ჩემპიონი გუნდურ ჩათვლაში, მეორე და მესამე პრიზიორი საგნით ჯგუფურ ვარჯიშსა და ბჯენით ხტომებში, მსოფლიოს ჩემპიონი გუნდურ შეჯიბრებაში და მეორე პრიზიორი საგნით ჯგუფურ ვარჯიშში (1954), საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი დვირზე ვარჯიშში (1953), საერთაშორისო ტურნირებში მრავალგზის გამარჯვებული. 1953 წლამდე გამოდიოდა მოსკოვის სახელით.1958 წელს დაამთავრა საქართველოს სსრ ფიზკულტურის ინსტიტუტი.

ძირითადი შედეგები
მიღწევები
ოლიმპიური ჩემპიონი — 1952 (ჰელსინკი; გუნდური)
ოლიმპიური თამაშების ვიცე-ჩემპიონი — 1952 (ჰელსინკი; საგნით ჯგუფური ვარჯიში)
ოლიმპიური თამაშების ბრინჯაოს პრიზიორი — 1952 (ჰელსინკი; ბჯენით ხტომა)
მსოფლიოს ჩემპიონი — 1954 (რომი, იტალია; გუნდური)
მსოფლიოს ვიცე-ჩემპიონი — 1954 (რომი, იტალია; თავისუფალი ჯგუფური ვარჯიში)
სსრკ ჩემპიონი — 1953 (დვირზე ვარჯიში)
ნერინგის მუნიციპალიტეტი

ნერენგის მუნიციპალიტეტი — კლაიპედის მაზრის მუნიციპალიტეტი ლიეტუვის უკიდურეს დასავლეთით, ის მოსახლეობის მხრივ ყველაზე პატარა მუნიციპალიტეტია ქვეყანაში.

2015 წელს ნენერის საშუალო ხელფასი იყო 12,000$ (გადასახადამდე) და 10,000$ (გადასახდის შემდეგ), ამ მაჩვენებლით ნენერის მუნიციპალიტეტი ქვეყანაში პირველი ადგილის მფლობელია.

ნემერია მიეკუთვნებოდა ყოფილ კურშულ ლანდშაფტებს პილსატენს და ლამოტინას. 1252 წლიდან ეს რეგიონი გერმანული კონტროლის ქვეშ იყო — ჯერ პრუსიის, ხოლო შემდეგ გერმანიის. უკვე 1569 წელს დაიწყო „ენების დაბნეულობა“ და გამოიყო ისეთი ენები როგორიცაა: გერმანული, ლიეტუვური, ლატვიური და სხვა.