iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნორმანბი

ნორმანბი , ზოგჯერ დუაუ — ვულკანური კუნძული სოლომონის ზღვაში. დ’ანტრკასტოს კუნძულების ნაწილია, რომელიც ეკუთვნის პაპუა-ახალ გვინეას. კუნძულის ფართობია — 1040 კმ². ადმინისტრაციულად მიეკუთვნება რეგიონ პაპუას პროვინცია მილნ-ბეის. კუნძულზე მთავარი დასახლებული პუნქტია ესა'ალა.

გეოგრაფია
ნორმანბის კუნძული ყველაზე სამხრეთი კუნძულია დ’ანტრკასტოს კუნძულების ჯგუფში. კუნძულს აქვს არასწორი გაჭიმული ფორმა. კუნძული გაჭიმულია სიგრძეში მიმართულებით ჩრდილო-დასავლეთი — სამხრეთ-აღმოსავლეთი 73 კმ-ზე, სიგანით 4 — 28 კმ.. კუნძულის რელიეფი და ლანდშაფტი მრავალფეროვანია. კუნძულის ყვრლაზე მაღალი წერტილია უსახელო მაღლობი, სიმაღლით 1158 მ, რომელიც მდებარეობს კუნძულის სამხრეთ-აღმოსავლეთში პრევოსტის ქედზე. უახლოესი კუნძულებიდან გამოყოფილია დოუსონის სრუტით (3 კმ კუნძულ ფერგუსონამდე) და გოშენის სრუტით (18 კმ კუნძულ ახალ გვინეამდე). თვის საშუალო ტემპერატურა იმყოფება ინტერვალში 20 — 33 °, მაღლობ ადგილებზე — უფრო დაბალია. ნოტიო სეზონი — მარტ-ოქტომბერში. ნალექების წლის საშუალო რაოდენობაა 4500 — 5500 მმ (10 000 მმ-მდე უაჰოლას რაიონში). ნალექების დიდი რაოდენობის გამო ფართოდ გავრცელებულია პირველადი ტროპიკული ტყეები. მეორადი ტყეები წარმოდგენილია უპირველეს ყოვლისა მოსახლეობის ბაღებით. სანაპიროს გასწვრივ გავრცელებულია ქოქოსის პალმა.

ისტორია
პირველი ევროპელი, რომელიც ეწვია კუნძულს იყო ინგლისელი კაპიტანი ჯონ მორზბი. 1873 წელს გემ ის შეჩერდა კუნძულთან, რომელსაც ავსტრალიის შტატის კუინზლენდის მაშინდელი გუბერნატორის, ნორმანბის მარკიზის, ჯორჯ ფიპსის პატივსაცემად დაარქვა სახელი.

მოსახლეობა
კუნძულის ყველაზე დიდი დასახლებული პუნქტი და ასევე მისი ადმინისტრაციული ცენტრია სოფელი ესა'ალა, რომელიც მდებარეობს კუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში.

ეკონომიკა
კუნძულის ეკონომიკური ცხოვრების საფუძველია კოპრის და ხის მერქნის წარმოება. უახლოეს პერიოდში აქ აღმოაჩინეს ოქროს და ვერცხლის მარაგი, რომელიც შეფასებულია 990 ათას ტონა ნედლეულად ოქროს შემცველობით 6,1 გრამი/ტონაზე და ვერცხლის — 12 გრამი/ტონაზე (სულ 194 000 უნცია ოქრო და 382 000 უნცია ვერცხლი).
ოზდემიროღლუ ოსმან-ფაშა

ოზდემიროღლუ ოსმან-ფაშა (; დ. 1526 — გ. 29 ოქტომბერი, 1585) — ოსმალეთის იმპერიის დიდი ვეზირი 1584–1585 წლებში.

წარმოშობა
ოსმალების მიერ ეგვიპტის დაპყრობის შემდეგ 1517 წელს ყოფილმა მამლუქთა ელიტამ (ყივჩაღები და ჩერქეზები) აღიარა თურქეთის სულთნის ძალაუფლება და შეავსეს ოსმალეთის იპერიის სამხედრო ძალები. მათ შორის იყო ოსმანის მამა ოზდემირ-ფაშა. ინდოეთის ოკეანეზე ოსმალეთის კამპანიის შემდეგ ოზდემირ-ფაშა დანიშნეს ჰაბეშის ბეილერბეიდ.

ადრეული წლები
ოზდემიროღლუ ოსმან-ფაშა დაიბადა 1526 წელს კაიროში . მამის გარდაცვალების შემდეგ 1561 ოსმანი დაინიშნა გუბერნატორად. 1569-1573 წლებში დაინიშნა იემენის ბეილერბეიდ. 1573 წლიდან დიარბაქირის ბეილერბეიდ.

უკანასკნელი წლები
მონაწილეობდა ირან-ოსმალეთის ომში. 1584 წლის 2 ივლისს ოსმან-ფაშა დაინიშნა ოსმალეთის იმპერიის დიდ ვეზირად, თურქეთის არმიაში იგი ინარჩუნებს წოდებას „სერდარი“ (მეთაური). 1585 წლის ზაფხულში დიდი ვეზირი ოზდემიროღლუ ოსმან-ფაშა ჩაუდგა სათავეში თურქულ არმიას ირანის გასანადგურებლად. თურქული ჯარები შეიჭრნენ დასავლეთ ირანში. სამდღიანი ომის შემდეგ დაიკავეს ქალაქი თავრიზი, სეფიანების დედაქალაქი. თურქ-ოსამანებმა საშინელი ხოცვა-ჟლეტა მოუწყეს მოწინააღმდეგეს და ამ შეტაკებას შეეწირა 15-20 000 ადამიანი.

1585 წლის 29 ოქტომბერს თურქეთის დიდი ვეზირი ოზდემიროღლუ ოსმან-ფაშა გარდაიცვალა. ანდერძის მიხედვით ის დაიკრძლა ქალაქ დიარბაქირში სადაც დღესაც არის მისი მავზოლეუმი. ოსმან ფაშს ცოლად ჰყავდა ყუმიხების პინცესა, მათ შვილები არ ჰყავდათ.
ცვერგშნაუცერი

ცვერგშნაუცერი (ჯუჯა შნაუცერი) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია გერმანიაში საუკუნეში.

დიდი და საშუალო შნაუცერის თითქმის ზუსტი ასლი, ჯუჯა შნაუცერი ამ ძაღლების პირდაპირი შთამომავალია, რომლის ძარღვებში, როგორც ჩანს, კიდევ აფენ პინჩერის და ჯუჯა პინჩერის სისხლია. ვარაუდი, რომ ამ ჯიშის ფორმირებაში პუდელმაც მიიღო მონაწილეობა, საეჭვოა. ჯუჯა შნაუცერი, ანუ ცვერგშნაუცერი ოდესღაც მრისხანე ვირთხისმჭერი იყო, დღესდღეობით ის ოჯახის თითქმის იდეალური კომაპნიონია. ნაკლებ ხმაურიანი და ენერგიული, ვიდრე ბრიტანული "ანალოგები", ტერიერები, ცვერგშნაუცერი ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული კომპანიონია ჩრდილოეთ ამერიკის ქალაქებში. მშვიდი და ადვილად გაწვრთნადი, ის იშვიათად იკბინება, კარგად ექცევა სხვა ძაღლებს და ბავშვებს და აქტიურად მონაწილეობს ოჯახის ყოველდღიურ საქმეებში.

ცვერგშნაუცერს განსაკუთრებული მოვლა სჭირდება. ამ ჯიშის დიდმა პოპულარობამ განაპირობა მისი უკონტროლო გამრავლება და ამიტომ მათ ხშირად აქვთ სერიოზული მემკვიდრეობითი დაავადებები, ზოგჯერ კი საკმაოდ "ნერვული" ხასიათით გამოირჩევა. ცვერგშნაუცერის ბალნის შეფერილობა შეიძლება იყოს შავი ვერცხლისფრით, შავი. კარგად ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას. კარგად იტანს სიცივეს და ვერ იტანს სიცხეს. ცვერგშნაუცერს აქვს სწორი ფეხები, უხეში ბალანი, ძლიერ დრუნჩს წვერ-ულვაში ფარავს, რომელიც ჭამის დროს ისვრება და ამიტომ მუდმივი მოვლა სჭირდება. მუქი, ოვალური თვალები ოდნავ ამობურცულია.
იავუზ ალი-ფაშა

მალქოჩ იავუზ ალი-ფაშა (; გ. 1604, ბელგრადი) — ოსმალეთის სახელმწიფო მოღვაწე. ოსმალეთის იმპერიის დიდი ვეზირი 1603-1604 წლებში, სულთან აჰმედ -ის დროს. 1601-1603 წლებში იყო ოსმალეთის იმპერიის გუბერნატორი ეგვიპტეში. იავუზ ალი-ფაშა იყო მალქუჩოღლუს გვარის უკანასკნელი ცნობილი წარმომადგენელი. 1604 წელს უნგრეთში ლაშქრობის დროს ავად გახდა და გარდაიცვალა.

იავუზ ალი-ფაშა წერდა ლექსებს და პროზაულ ნაწამოებებს ქელამის და მუხის ფსევდონიმით. მისი ნაწარმოებები ინახება სულეიმანის ბიბლიოთეკაში.
დევშირმე იუნუს-ფაშა

დევშირმე იუნუს-ფაშა (; გ. 13 სექტემბერი, 1517, თოქათი) — ოსმალეთის სახელმწიფო მოღვაწე. ოსმალეთის იმპერიის დიდი ვეზირი 1517 წელს, სულთან სელიმ -ის დროს.

სხვადასხვა საკამათო ვერსიებით იუნუსი იყო ბერძენი, პომაკი, სერბი ან ხორვატი. ის მონაწილეობდა დევშირმის სისტემაში (თავისი ოჯახი მოაქცია ისლამის სარწმუნოებაზე, იმ მიზნით რომ გამხდარიყო ოსმალი ბიუროკრატი). ახალგაზრდობაში მას სურდა გამხდარიყო იანიჩარი, მაგრამ საბოლოოდ ის გახდა იანჩარების კორპუსის აღა. 1511 წელს, ის გახდა ვეზირი დივანში და ანატოლიის ეილაიეთის ბეილერბეი.

იუნუს ფაშამ დიდი როლი ითამაშა ოსმალეთ-მამლუქების ომში (1516–1517). მარჯ-დაბიქის ბრძოლაში ოსმალეთის გამარჯვების შემდეგ, 1516 წელს, იუნუს-ფაშამ, ოსმალეთის ჯარებთან ერთად შევიდა ქალაქ ალეპოში (თანამედროვე სირიაში). აქ ის იპყრობს ქალაქებს: ჰამას, ჰომსსდა დამასკოს და აღწევს სწრაფ წარმატებას. შემდეგ, 1517 წელს, რადანიის ბრძოლაში, ის შედის ეგვიპტის ქალაქ კაიროში, იანიჩარების ჯართან ერთად, და სამ დღიანი ალყის შემდეგ, ოსმალეთის იმპერიამ მოახდინა ამ ქალაქის კაპიტულაცია. მოგვიანებით დაინიშნა ეგვიპტის მმართველად.

დიდი ვეზირის ჰადიმ სინან-ფაშას რადანის ბრძოლაში დაღუპვის შემდეგ, 30 იანვარს დიდ ვეზირად დანიშნეს. სავარაუდოდ იგი გამომძალველი და მექრთამე გახდა.

იუნუს-ფაშა სიკვდილით დასაჯეს 1517 წლის 13 სექტემბერს.
ტოკატა და ფუგა რე მინორი (BWV 565)

ტოკატა და ფუგა რე მინორი, 565 — იოჰან სებასტიან ბახის ნაწარმოები, რომელიც ბაროკოს სტილის ყველაზე ცნობილ ევროპულ საორგანო ნაწარმოებად ითვლება. მუსიკის ზოგიერთმა მკვლევარმა ეჭვქვეშ დააყენა ბახის ავტორობა, თუმცა თანამედროვე გაბატონებული მოსაზრებით იგი წარმოადგენს ბახის კომპოზიტორული განვითარების ერთ-ერთ იმ ფაზაზე შექმნილ მუსიკას, რომლიდანაც მცირე რაოდენობის ნაწარმოებებია შემორჩენილი.

ნაწარმოები შედგება სამი ნაწილისაგან: პირველია ტოკატა — პრელუდია სწრაფი ტემპითა და ძლიერი აკორდებით; მას მოსდევს ოთხხმიანი ფუგა, რომელიც თავის მხრივ მესამე დამამთავრებელ ნაწილს, ე. წ. „რეჩიტატივოს“ უერთდება და დასაწყისის იმპროვიზატორულ ხასიათს იღებს. სამივე ნაწილი ერთმანეთთან მოტივითა და ჰარმონიითაა დაკავშირებული.
ლალა მეჰმედ-ფაშა

ლალა მეჰმედ-ფაშა (; გ. 29 ნოემბერი, 1595, სტამბოლი) — ოსმალეთის სახელმწიფო მოღვაწე. ოსმალეთის იმპერიის დიდი ვეზირი 1517 წელს, სულთან მეჰმედ -ის დროს.

დაიბადა გოლმარმარაში, დასავლეთ ანატოლიაში. იგი იყო სულთან მურად -ის აღმზრდელი. 1595 წელს მას შემდეგ, რაც ცოლად შეირთო მეჰმედ -ის ქალიშვილი გახდა ვეზირი და რამდენიმე დღეში გარდაიცვალა.
ქოჯა დავუდ-ფაშა

ქოჯა დავუდ-ფაშა (; გ. 20 ოქტომბერი, 1498, დიდიმოტიკა) — ოსმალეთის სახელმწიფო მოღვაწე. ოსმალეთის იმპერიის დიდი ვეზირი 1482-1497 წლებში, სულთან ბაიაზიდ -ის დროს. დავუდა ფაშა გახდა ოსმალების დინასტიის სიძე (დამატი) მას შემდეგ, რაც ოსმლეთის პრინცესასთან იქორწინა.

1473 წელს მისი ხელმძღვანელობით ოსმალეთის ჯარმა გადამწყვეტი გამარჯვება მოიპოვა ოტლუკბელის ბრძოლაში. მან ხელში ჩაიგდო ქალაქი შკოდერი, რომელიც ბოლო დასაყრდენს წარმოადგენდა ალბანეთისთვის. 1479 წელს იგი გახდა ბოსნიის სანჯაყ-ბეი და დიდი ჯარით განახორციელა თავდასხმა უნგრეთის სამეფოზე. როგორც ძლიერმა ვეზირმა, მან 1487 წელს წამოიწყო ომი მამლუქებთან. თავდაპირველად მან დაგეგმა ექსპედიცია მამლუქების წინააღმდეგ, მაგრამ მისი გეგმა გააუქმა ბაიაზიდ -მ.

დავუდა-ფაშა გარდაიცვალა დიდიმოტიკაში 1498 წლის 20 ოქტომბერს.
გლაფკოს კლირიდისი

გლაფკოს კლირიდისი (; დ. 24 აპრილი, 1919, ნიქოზია, კვიპროსი — გ. 15 ნოემბერი, 2013, იქვე) — კვიპროსელი პოლიტიკოსი, ქვეყნის ორგზის პრეზიდენტი: 1974 და 1993-2003 წლებში.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1919 წელს იურისტ იოანის კლირიდისის ოჯახში. მეორე მსოფლიო ომის დროს მსახურობდა ბრიტანეთის არმიაში მფრინავად. 1942-1945 წლებში იმყოფებოდა გერმანელთა ტყვეობაში. ომის შემდეგ გახდა კვიპროსის გათავისუფლების ეროვნული ორგანიზაციის წევრი. 1959 წელს კვიპროსის გარდამავალი მთავრობის იუსტიციის მინისტრის თანამდებობა დაიკავა. 1960 წელს, დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ კვიპროსის პარლამენტის თავმჯდომარე გახდა. 1974 წელს ნიკოს სამპსონის დამხობის შემდეგ გახდა ქვეყნის მეთაურის მოვალეობის შემსრულებელი. მაკარიოს -ის ხელისუფლებაში დაბრუნების შემდეგ კვლავ პარლამენტის თავმჯდომარეა 1976 წლამდე. ქვეყნის პრეზიდენტობის კანდიდატია 1978, 1983, 1988, 1993, 1998 და 2003 წლებში. ქვეყნის პრეზიდენტად აირჩეს 1993 წელს, ხელმეორედ აირჩიეს 1998 წელს, ხოლო 2003 წელს დამარცხდა ტასოს პაპადოპულოსთან.

გარდაიცვალა 2013 წლის 15 ნოემბერს. დაკრძალულია ნიქოზიაში.
ქართლოს ღარიბაშვილი

ქართლოს ღარიბაშვილი (დ. 25 აპრილი, 1954, სოფ. ბოგვი, ახლანდ. თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი — გ. 1 ნოემბერი, 2014) — ქართველი იურისტი, პოლიტიკური მოღვაწე.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი და მოსკოვის ლომონოსოვის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასპირანტურა; იქვე დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია „ბურჟუაზიული ქვეყნების კონსტიტუციურ სამართალში“. 1976–1983 წლებში პედაგოგიურ საქმიანობას ეწეოდა ლომონოსოვის უნივერსიტეტში და მეცნიერ-თანამშრომლად მუშაობდა მოსკოვის კანონმდებლობის საკავშირო კვლევით ინსტიტუტში. 1984 წელს დაბრუნდა საქართველოში და 1989 წელს ჩაერთო აქტიურ პოლიტიკაში. 1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „დემოკრატიული პარტია“ და ფრაქცია „დემოკრატის“ თავმჯდომარე იყო. 1995 წელს მონაწილეობდა საქართველოს კონსტიტუციის შემუშავებაში. იყო ოჯახის ადვოკატის ინსტიტუტის ფუძემდებელი. წარუმატებლად მონაწილეობდა საქართველოს პრეზიდენტის 1995, 2000, 2004 და 2013 წლების არჩევნებში.
ვუდლარკი

ვუდლარკი , კუნძულელთა ენაზე მუიუა — კუნძული სოლომონის ზღვაში. მისი ფართობია დაახლოებით 874 კმ². შედის სახელმწიფო პაპუა-ახალ გვინეაში. ადმინისტრაციულად მიეკუთვნება რეგიონ პაპუას პროვინცია მილნ-ბეის.

გეოგრაფია
სანაპირო ზოლის სიგრძეა 225 კმ. კუნძული მდებარეობს სოლომონის ზღვის ჩრდილოეთ ნაწილში, 240 კმ-ის მანძილზე ჩრდილო-დასავლეთით კუნძულ ახალი გვინეის სამხრეთ-აღმოსავლეთის კიდედან. უახლოესი კუნძულებია მადაუ და ნუსამი დასავლეთით, ნუბარუ აღმოსავლეთით და არქიპელაგი მარშალი — ბენეტი სამხრეთ-დასავლეთით. უახლოესი მატერიკია — ავსტრალია — 1100 კმ. კუნძული დასავლეთი—აღმოსავლეთის მიმართულებაზე გაჭიმულია 60 კმ-ით, ჩრდილოეთი—სამხრეთის მიმართულებით 30 კმ-ით (ცენტრალურ ნაწილში). გეოლოგიური თვალსაზრისით კუნძული წარმოადგენს ამოწეულ ატოლს (მაქსიმალური სიმაღლე — 365 მ კუნძულის სამხრეთ ნაწილში პირველი მისიონერები, ფრანგი (ხოლო მოგვიანებით იტალიელი) მარისტები, მოვიდნენ კუნძულზე 1847 წელს, მაგრამ რვა წლის შემდეგ მათ დატოვეს კუნძული ადგილობრივი მოსახლეობის მათდამი მტრული დამოკიდებულების გამო. 1897 წელს კუნძულზე მოვიდნენ ჯონ უესლის მეთოდისტები. მათმა მოღვაწეობამ ადგილობრივი მოსახლეობის გაქრისტიანებაზე, პირიქით, დადებითი შედეგი გამოიღო. დღეისათვის კუნძულელთა უმრავლესობა პროტესტანტია. 1888 წელს მოხდა კუნძულის ფორმალური ანექსია ბრიტანეთის იმპერიის მიერ და გახდა ბრიტანეთის ახალი გვინეის ნაწილი (1904 წლიდან — პაპუას ტერიტორია ავსტრალიის მმართველობის ქვეშ).

მეორე მსოფლიო ომის დროს კუნძული მოკლე დროის განმავლობაში ოკუპირებული იყო იაპონიის მიერ. 1943 წლის 30 ივნისს გაათავისუფლა ამერიკულმა არმიამ, რომლებიც დაახლოებით 8 თვე იყენებდნენ მას, როგორც ავიაბაზა.

1975 წლიდან კუნძული დამოუკიდებელი სახელმწიფო პაპუა-ახალი გვინეის ნაწილია.

მოსახლეობა და კულტურა
ევროპელებთან პირველი კონტაქტის დროს კუნძულის მოსახლეობა შეადგენდა 2200 ადამიანს. 1915 წელს ეს რაოდენობა შემცირდა 700 — 800 ადამიანამდე.

ეკონომიკა
კუნძულელთა ეკონომიკის საფუძველია სოფლის მეურნეობა. ადგილობრივ მოსახლეობას მოჰყავს იამსი, კოლოკაზია, ბანანი, ბატატი, მანიჰოტი, ასევე აგროვებენ ქოქოსს, პურის ხის ნაყოფს, ხილს.

2008 წელს მალაიზიურმა კომპანიამ წარადგინა პროექტი პალმის ზეთის დამუშავებაზე ბიოსაწვავისთვის კუნძულის 60 000 ჰექტარზე. პროექტი შეფასებული იყო 350 მილიონ აშშ დოლარად. მაგრამ ამან გამოიწვია მრავალრიცხოვანი პროტესტები, როგორც ადგილობრივ მოსახლეობაში, ისევე მთელი მსოფლიოს ეკოლოგებში და მთავრობამ ვერ მისცა თანხმობა პროექტის რეალიზაციაზე.
შპილი

შპილი — გემის ვერტიკალურდოლიანი ჯალამბარი, რომელსაც იყენებენ გემის ღუზის დასაშვებად და ასაწევად, მისაბმელი გვარლების დასაჭიმად, თევზსაჭერი ბადეების ტრალების ამოსაღებად და სხვ.

შპილი აგრეთვე არის შენობის ვერტიკალური წვეტიანი დასრულება, რომელსაც აქვს ძლიერ წაგრძელებული კონუსის ან პირამიდის ფორმა. ხშირად დაბოლოებულია დროშით, სიმბოლური ფიგურით და სხვ.
კვიპროსის გერბი

კვიპროსის გერბი (ბერძნ. ) — კვიპროსის სახელმწიფო სიმბოლო დროშასა და ჰიმნთან ერთად. გერბი მიიღეს 1960 წელს მას შემდეგ, რაც კვიპროსი დამოუკიდებელი სახელმწიფო გახდა. გერბი წარმოადგენს ზეთისხილის მწვანე რტოებით გარშემორტყმულ სპილენძისფერ ფარს, რომელზეც გამოსახულია თეთრი მტრედი ზეთისხილის თეთრივე რტოთი ნისკარტში. მტრედის ქვევით არის წარწერა — 1960, რაც კვიპროსის მიერ დიდი ბრიტანეთისაგან დამოუკიდებლობის მოპოვების თარიღს წარმოადგენს. ფარის ფერი აღნიშნავს კვიპროსის სპილენძის საბადოებს, საიდანაც, ერთ-ერთი ვერსიით, თვით ქვეყნის სახელიც წარმოსდგება.

ბრიტანეთის კოლონიად ყოფნის პერიოდში ოფიციალურ სიმბოლოდ გამოიყენებოდა გაერთიანებული სამეფოს გერბზე დაფუძნებული ემბლემა.
გლენ ოფ იმაალ ტერიერი

გლენ ოფ იმაალ ტერიერი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია ირლანდიაში საუკუნეში.

უცნობი წარმომავლობის ტერიერების ეს ძველი ჯიში აღმოსავლეთ ირლანდიის უიქლოუს საგრაფოს იმაალის დაბლობის სახელს ატარებს. ძლიერი, ამტანი და ნაკლებმომთხოვნი, გლენ ოფ იმაალ ტერიერი იდეალურია მელაზე და მაჩვზე სანადიროდ. ირლანდიური ტერიერებიდან ყველაზე იშვიათ გლენ ოფ იმაალ ტერიერს ისეთივე ძლიერი ხასიათი აქვს, როგორც ამ საფუძველზე გამოყვანილ სხვა "გლეხურ" ძაღლებს. სანამ შესაძლებელი გახდა გლენისთვის "კარგი მანერების" სწავლება, ის მელიების და მაჩვების რისხვა იყო, თავისი ძლიერი და კომპაქტური აღნაგობის გამო ის თავის მსხვერპლს სოროებში ესხმოდა თავს და სასიკვდილო ბრძოლაში ერთვებოდა. გლენს მებრძოლი ძაღლის სახითაც იცნობენ (ინგლისისგან განსხვავებით, სადაც ძაღლების ბრძოლები დახურულ შენობაში იმართებოდა, ირლანდიაში ეს სანახაობა ღია ცის ქვეშ ეწყობოდა).

გამოფენებზე გლენი პირველად 1933 წელს გამოჩნდა. დღესდღეობით ეს შედარებით მშვიდი, პატრონის ერთგული კომპანიონია, თუმცა სხვა ძაღლებთან ჩხუბს თავს არასოდეს არიდებს. გლენ ოფ იმაალ ტერიერი კარგად ეგუება ქალაქის პირობებს და სიცივეს. არ სჭირდება დამატებითი ფიზიკური დატვირთვა, კარგი მოდარაჯეა. აქვს უხეში, საშუალო სიგრძის ბალანი, რომლის შეფერილობა შეიძლება იყოს ხორბლისფერი, ჟღალი ვეფხვისებრი, მოცისფრო ნაცრისფერი, მუქი ვეფხვისებრი.
რბილბალნიანი ხორბლისფერი ტერიერი

რბილბალნიანი ხორბლისფერი ტერიერი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია ირლანდიაში საუკუნეში.

კერი ბლუს და ირლანდიური ტერიერების ნათესავი გაჩნდა ქერის და ქორქის საგრაფოებში ირლანდიის სამხრეთით და რამდენიმე საუკუნის მანძილზე გამოიყენებოდა როგორც უნივერსალური მუშა ძაღლი ნადირობისთვის, ფერმების დაცვისთვის, მტაცებლისგან შინაური ცხოველების დაცვისთვის. ყველა ირლანდიურ ტერიერს შორის, შესაძლოა, ყველაზე ჯიუტი, უიტენი სულ ცოტა ხნის წინ კანადასა და აშშ_ში უცებ გახდა პოპულარული კომპანიონის სახით. უიტენის დამსახურებული პოპულარობა იმით აიხსნება, რომ აქვს მრავალმხრივი თვისებები, რომელთა განვითარებას და ჩამოყალიბებას ხელი შეუწყო ძველმა ირლანდიურმა კანონმა, რომლის მიხედვით გლეხებს ეკრძალებოდათ მონადირე ძაღლის ყოლა.

გლეხებმა კანონი "მოატყუეს" და შექმნეს "სოფლური გარეგნობის" ტერიერი, რომელიც დროთა განმავლობაში დამჯერ და ადვილად გაწვრთნად ("ტერიერების" საზომით) კომპანიონად იქცა. რბილბალნიანი ხორბლისფერი ტერიერი კარგად ეგუება ქალაქის პირობებს, სიცივეს და ბავშვებს, კარგი მოდარაჯეა, ბალანს სჭირდება განსაკუთრებული მოვლა. აქვს დატალღული, რბილი, მწიფე ხორბლისფერი ბალანი, პატარა, თხელი, სამკუთხა ყურები, ზომიერად გრძელი, ძლიერი კისერი, საკმაოდ გრძელი თავი დაფარულია რბილი ბალნით.
როსელი

როსელი ან იელა  — ლუიზიადის არქიპელაგის ყველაზე აღმოსავლეთი კუნძული. ეკუთვნის პაპუა-ახალი გვინეის სახელმწიფოს. ადმინისტრაციულად მიეკუთვნება რეგიონ პაპუას პროვინცია მილნ-ბეის.

გეოგრაფია
კუნძული — მთიანია, შეადგენს დაახლოებით 34 კმ-ს დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ და 11 კმ-ს ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ. კუნძულის ფართობია — 262,5 კმ², რითაც ის სიდიდით მეორე კუნძულია ლუიზიადის არქიპელაგში კუნძულ ვანატინაის შემდეგ. სანაპირო დაფარულია ან მანგროს ტყეებიანი იშვიათი ქვიშოვანი პლაჟებით, ან ჯუნგლებით. კუნძულის ჩრდილოეთ დაბოლოებასა და დელივერანსის კონცხს შორის არსებობს რამდენიმე ტყიანი ხეობა. სამხრეთი სანაპირო წარმოადგენს მრავალ ყურეებს; ციცაბო ბორცვები ეშვება სანაპიროსთან უფრო მაღალი მთის ქედებიდან. კუნძულის ყველაზე მაღალი წერტილი — მთა როსელი, მდებარეობს კუნძულის აღმოსავლეთ დაბოლოებასთან და შეადგენს 838 მეტრს ზღვის დონიდან.

მარჯნის რიფი ქმნის დიდ ლაგუნა როსელს დასავლეთით და ერთ მცირე ლაგუნას აღმოსავლეთით. როსელის ლაგუნა გადაჭიმულია დაახლოებით 40 კმ-ზე კუნძულის ჩრდილო-დასავლეთ დაბოლოებიდან როსელის გასასვლელამდე რიფის დასავლეთ დაბოლოებაზე. რიფი, რომელიც გარს აკრავს ამ ლაგუნას — ვიწროა, აქვს 4 გასასვლელი. რიფი სამხრეთი სანაპიროს გასწვრივ — მთლიანია, მას არ აქვს გასასვლელი როსელის გასასვლელიდან აღმოსავლეთით. ლაგუნის საშუალო სიღრმე შეადგენს 37-64 მეტრს.

მოსახლეობა
კუნძულ როსელის მოსახლეობა 2000 წლის მონაცემებით შეადგენს 3821 ადამიანს. მთავარი სოფელი მდებარეობს აღმოსავლეთ სანაპიროზე. მოსახლეობა ლაპარაკობს იელეს ენაზე, რომელიც იზოლირებული ენაა.
რეიჩელ ჰერდ-ვუდი

რეიჩელ კლერ ჰერდ-ვუდი (დ. 17 აგვისტო, 1990) — ინგლისელი მსახიობი და მოდელი. დიდ ეკრანზე პირველად გამოჩნდა 2003 წელს ფილმში „პიტერ პენი“ განსახიერებულ უენდი დარლინგის როლში. აგრეთვე ცნობილია კორი მაკ-კენზის როლით 2010 წლის ფილმში „ხვალ, როდესაც ომი დაიწყო“ და სიბილ ვენის როლით 2009 წლის „დორიან გრეიში“.
დამატი იბრაჰიმ-ფაშა

დამატი იბრაჰიმ-ფაშა (; დ. 1517 — გ. 1601) — ოსმალეთის იმპერიის დიდი ვეზირი (1596, 1596-1597, 1599-1601 წწ.), ეგვიპტის ბეილერბეი (1583-1585 წწ.). ცნობილია ასევე, როგორც კანიჟეს დამპყრობელი. დამატი (სულთნის სიძე). სულთან მურად -ის დის, აიშეს ქმარი.

თურქული წყაროების მიხედვით იგი არის „ბოსნიელი ან ხორვატი“. სავარაუდოდ დაიბადა ბოსნიის სანჯაყის ქალაქ დომისლიკაში. სულნის კარზე დაწინაურდა სოკოლუ მეჰმედ-ფაშას მმართველობის პერიოდში. 1581 წელს სოკოლუს გარდაცვალების შემდეგ მალევე, დაქორწინდა სულთნის დაზე, აიშეზე და დაინიშნა ეგვიპტის ბეილერბეიდ. 1596 წელს პირველად გახდა დიდი ვეზირი. მან თავი გამოიჩინა თავისი გონივრულობით და მოწესრიგებულობით დაიწყო მომზადება მთლიანი თურქული ლაშქარის შექმნისთვის ავსტრიის წინააღმდეგ. ლაშქრობა წარმატებით მიდიოდა. იბრაჰიმ ფაშამ მიიღო სულთნისგან ახალი სახელი „ეგერის დამპყრობელი“ ასევე ის იყო ერთ- ერთი დიდი ვეზირი, რომელიც ფლობდა კარგ სამხედრო ძალას. მან ხელი შეუწყო სახელმწიფოს განმტკიცებას და სახელმწიფოს შემოსავლების კონტროლს.

1599 წელს დაიპყრო კანიჟე და მის მმართველად დანიშნა თირიაქი ჰასან-ფაშა. კანიჟე გარდაიქმნა თურქული თავდასხმების ცენტრად ცენტრალურ ევროპაში. 1601 წლის სექტემბერში, უზარმაზარი ავსტრიული არმიის მცდელოდა დაებრუნებინათ ციხე თირიაქი ჰასან ფაშამ ჩაშალა. დამატ იბრაჰიმ-აშა გარდაიცვალა ამავე წელს.
სოკოლუზადე ლალა მეჰმედ-ფაშა

სოკოლუზადე ლალა მეჰმედ-ფაშა (; დ. ? — გ. 21 ივნისი, 1606) — ბოსნიური წარმოშობის თურქი სახელმწიფო მოღვაწე. ოსმალეთის იმპერიის დიდი ვეზირი 1604-1606 წლებში, სულთან აჰმედ -ის დროს. მეჰმედ-ფაშა იყო სოკოლუ მეჰმედ-ფაშას ბიძაშვილი და უფლისწულის მასწავლებელი. 1605 წელს მისი სარდლობით ოსმალებმა აიღეს ესტერგომის ციხე.
მისიმა (კუნძული)

მისიმა — კუნძული წყნარ ოკეანეში. შედის პაპუა-ახალი გვინეის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციულად მიეკუთვნება რეგიონ პაპუას პროვინცია მილნ-ბეის.

გეოგრაფია
კუნძული მისიმა წარმოადგენს დიდ კუნძულს, რომელიც შედის ლუიზიადის არქიპელაგის შემადგენლობაში და გარს ეკვრის წყნარი ოკეანის წყლები. უახლოესი მატერიკი, ავსტრალია, მდებარეობს დაახლოებით 1050 კმ-ში. კუნძული მდებარეობს კუნძულ ვანატინაის ბარიერული რიფის ჩრდილო-დასავლეთ დაბოლოებასთან კუნძულ ახალი გვინეიდან დაახლოებით 200 კმ მანძილზე სამხრეთ-აღმოსავლეთით. არქიპელაგში უმრავლესი კუნძულების მსგავსად აქვს მთიანი რელიეფი და დაფარულია ხშირი მცენარეული საფარით.

გეოლოგიური თვალსაზრისით, კუნძულს აქვს ვულკანური წარმოშობა. მისიმას ფართობი შეადგენს 202,5 კმ²-ს, ხოლო ზღვის დონიდან ყველაზე მაღალი წერტილი, მთა კოია-ტაუ, აღწევს 1036 მეტრს.

1888 წელს მოხდა ლუიზიადის არქიპელაგის და შესაბამისად კუნძულ მისიმას ფორმალური ანექსია ბრიტანეთის იმპერიის მიერ, რომელიც გახდა ბრიტანეთის ახალი გვინეის ნაწილი (1904 წლიდან — პაპუას ტერიტორია ავსტრალიის მმართველობის ქვეშ).

1890-იანი წლების დასასრულს კუნძულზე აღმოაჩინეს ოქროს საბადოები. მათი აქტიური მოპოვება დაიწყო უკვე საუკუნის დასაწყისში, ხოლო 1990 წლიდან 2001 წლამდე ოქრო მოიპოვებოდა ღია წესით.

1975 წლიდან მისიმა დამოუკიდებელი სახელმწიფო პაპუა-ახალი გვინეის ნაწილია.

მოსახლეობა
კუნძულ მისიმაზე ცხოვრობს დაახლოებით 5000 ადამიანი. ყველაზე დიდი დასახლებული პუნქტია — ბვაგაოია .

ეკონომიკა
ადგილობრივი მაცხოვრებლების ძირითადი საქმიანობაა — სოფლის მეურნეობა (კოპრის წარმოება). არსებობს ასაფრენ-დასაჯდომი ზოლი.
მესიჰ-ფაშა

მესიჰ-ფაშა (; დ.? — გ. 1501, სტამბოლი) — ბიზანტიური წარმოშობის ოსმალი სახელმწიფო მოღვაწე, ბიზანტიის უკანასკნელი იმპერატორის - კონსტანტინე პალეოლოგოსის ძმიშვილი. ოსმალეთის იმპერიის დიდი ვეზირი 1499-1501 წლებში და ოსმალეთის ფლოტის კაპუდან-ფაშა 1480-1491 წლებში.

ბიოგრაფია
მესიჰი და მისი უფროსი ძმა ხას მურადი, კონსტანტინოპოლის დაცემისას ტყვედ ჩავარდნენ. მესიჰი დაახლოებით 10 წლის იყო, როდესაც სასახლის მოსამსახურედ დააყენეს. მესიჰი პოლიტიკურ ასპარეზზე პირველად 1470 წელს ჩნდება, როდესაც იგი გალიპოლის სანჯაყ-ბეია.

მესიჰმა მიიღო მეოთხე ვეზირის წოდება ცენტრალურ მთავრობაში 1476 ან 1477 წელს, ხოლო 1480 წელს, მან მიიღო ბრძანება როდოსის დაპყრობის შესახებ. მისი მარცხი როდოსში ლაშქრობისას, იყო მისი ჩამოქვეითების მთავარი მიზეზი, მაგრამ მან შეინარჩუნა თავისი თანამდებობა გალიპოლში.

მეჰმედ -ის გარდაცვალების შემდეგ, წამყვანი ლიდერები დევშირმი მმართველები იყვნენ, ისინი ცდილობდნენ ტახტზე დაესვათ ბაიაზიდ . იანიჩრების მხარდაჭერაზე დაყრდნობით, მთავარმა დევშირმმა მმართველმა, დიდმა ვეზირმა გედიკ აჰმედ-ფაშამ, კიდევ ერთხელ დაანახა ხალხს თავისი ძალა. პარალელურად მესიჰი ცდილობდა, რომ ბაიაზიდის ნდობა მოეპოვებინა. 1482 წლის ზაფხულში, ბაიაზიდმა გედიკ აჰმედ-ფაშა დააპატიმრა, რადგანაც იეჭვა, რომ იგი ბაიაზიდის ძმას, ჯემს უჭერდა მხარს. საპასუხოდ, განრისხებული იანიჩრები შეიჭრნენ ციხესიმაგრეში, ხოლო მესიჰი მოსალაპარაკებლად წავიდა. იგი მოელაპარაკა დამხვდურთ. მათი განხილვის თემა იყო ის, რომ მხოლოდ დევშირმებს შეეძლოთ ვეზირობა.

მესიჰი მალე დაწინაურდა და მეორე ვეზირის წოდება მიიღო ვეზირ ქოჯა დავუდ-ფაშას მთავრობაში. უცნობი მიზეზების გამო, 1485 წლის იანვარში, მესიჰს უკვე აღარ სცემდნენ პატივს და იწუნებდნენ, რამაც ისევ განაპირობა მისი ჩამოქვეითება. შემდეგ იგი კაფაში გააგზავნეს, სადაც იგი სავარაუდოდ 1489 წლამდე დარჩა. 1497 წელს ის გახდა აკერმანის სანჯაყ-ბეი. 1499 წელს დაიკავა დიდი ვეზირის ტანამდებობა. 1501 წლის გაზაფხულზე მესიჰმა დატოვა კონსტანტინოპოლი, იმ მიზნით, რომ აღეკვეთა ვარშაქის ტომის მიერ მოწყობილი აჯანყება ანატოლიაში, რომელიც მხარს უჭერდა ქარამანიდების პრეტენდენტს - მუსტაფას. 1501 წლის ნოემბერში გალათაში, მესიჰი დაშავდა და ჭრილობებისგან გარდაიცვალა.
ბედლინგტონ ტერიერი

ბედლინგტონ ტერიერი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია დიდ ბრიტანეთში საუკუნეში.

უძველეს დროში, შოტლანდიის საძღვართან, როთბერის ტყეში მცხოვრებ ბოშებს ჰყავდათ ძალიან დამჯერი და სწრაფი მუშა ტერიერები, რომლებიც როთბერი ტერიერის სახელით იყვნენ ცნობილნი. შესაძლოა სწორედ ეს ძაღლი არის ბედლინგტონ ტერიერის წინაპარი, ის პირველად გამოიყვანეს გამოფენაზე ქალაქ ბედლინგტონში (ნორტუმბერლენდის საგრაფო, ინგლისი) 1879 წელს. ამტკიცებენ, რომ ამ საინტერესო ტერიერის წინაპარი იყო უიპეტი, ოტერჰაუნდი და დენდი დინმონტ ტერიერი. განსაკუთრებით ძლიერი გავლენა ბედლინგტონის ფორმირებაზე უიპეტმა მოახდინა, რომლეზეც მოწმობს მისი გრძელი უკანა ფეხები და ხასიათი.

ბედლინგტონის "ცხვრის ტყავის" ქვეშ იმალება შეუკავებელი სურვილი "მოძებნოს და გაანადგუროს" მოწინააღმდეგე: ამ თავისებურმა, კრავის მსგავსმა ძაღლმა სრულებით შეინარჩუნა ნამდვილი ტერიერის ხასიათი, შესაბამისად, სჭირდება ფსიქიკური სტიმულაცია და მნიშვნელოვანი ფიზიკური დატვირთვა, რომელთა არარსებობისას ვლინდება დესტრუქციული ქცევა. ბედლინგტონ ტერიერს აქვს ხუჭუჭა ბალანი, რომლის შეფერილობა შეიძლება იყოს ღვიძლისფერი, ხორბლისფერი, ცისფერი. გრძელი, სწორი, ვიწრო თავი დაფარულია ხშირი თმით, გრძელი კისერი, დაკუნთული უკანა ფეხები. ცოცხალ თვალებს ალერსიანი, რბილი გამოხედვა ახასიათებს.