iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კოულუნ-ტონგი (სადგური)

კოულუნ-ტონგი — სადგური ჰონგ-კონგში, ისტ-რეილისა და კვუნ-ტონგის ხაზებზე. მდებარეობს ახალ კოულუნში, კოულუნ-სიტის რაიონში.

კოულუნ-ტონგის სადგური ემსახურება კოულუნ-ტონგსა და მის შემოგარენს, მათ შორის იაუ-იატ-ცუენს, -ის სავაჭრო ცენტრს, ჰონგ-კონგის ქალაქის უნივერსიტეტსა და ჰონგ-კონგის ბაპტისტურ უნივერსიტეტს.
ჰაბარდი

ჰაბარდი — ხეობის ტიპის მყინვარი ჩრდილოეთ ამერიკაში, ალასკის სანაპიროზე. იწყება ლოგანის მთიდან, კანადისა და ალასკის საზღვარზე. სიგრძე 122 კმ. მყინვარის ფრონტალური ნაწილის სიგანეა დაახლოებით 9–16 კმ. მთისძირში ყინულის ასაკი 400 წლით განისაზღვრება. ფირნის ხაზის საშუალო სიმაღლეა 850 მ. იკვებება წმინდა ილიას მთების ფირნული ველებიდან. ზედა 67 კილომეტრიანი მონაკვეთი კანადის ტერიტორიაზეა, ხოლო დანარჩენი — 48 კილომეტრი მოქცეულია აშშ-ში. მყინვარის ენა ეშვება წყნარი ოკეანის იაკუტატის ყურეში, სადაც წარმოქმნის 8 კილომეტრი სიგანის ფრონტს. ჰაბარდი ჩრდილოეთი ამერიკის უდიდესი მოქცევითი მყინვარია. საუკუნის ბოლოდან დაწყებული მყინვარი წელიწადში წინ იწევს 17–18 მ-ით. სამეცნიერო საზოგადოების მხრიდან მუდმივი შესწავლის ობიექტია.
ეპიცენტრი (გადაცემა)

ეპიცენტრი — პოლიტიკური გადაცემა საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებლის „მეორე არხზე“.

გადაცემა პირდაპირ ეთერში გადის ყოველ შაბათს 19:00 საათზე. „ეპიცენტრის“ სტუმრები არიან ქვეყნის პირველი პირები, რომლებიც მოსახლეობისთვის ყველა საინტერესო კითხვას პირდაპირ ეთერში პასუხობენ.

გადაცემის წამყვანია ჟურნალისტი დოდო შონავა, თანაწამყვანი — ნატალია ნანიტაშვილი.
ლოგანი

ლოგანი — მწვერვალი წმინდა ილიას მთებში. კანადის უმაღლესი წერტილი. სიმაღლე 5959 მ. მოქცეულია კლუანის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. აგებულია გრანიტებით. დაფარულია მოზრდილი მყინვარებით, რომლებიც თითქმის მთის ძირამდე აღწევენ. დასაბამს აძლევს ხეობის ტიპის მყინვარებს. კალთაზე ეშვება დიდი მყინვარი ჰაბარდი. აღსანიშნავია აგრეთვე ლოგანის მყინვარი. სახელი ეწოდა უილიამ ედმუნდ ლოგანის (1798-1875) პატივსაცემად.
წმინდა ილიას მთები

წმინდა ილიას მთები — ქედი კორდილიერებში. გადაჭიმულია კანადისა და აშშ-ის ტერიტორიაზე 480 კმ სიგრძეზე. სიგანე 140 კმ. ყველაზე მაღალი მწვერვალებია: ლოგანი (5959 მ) და წმინდა ილიას მთა (5489 მ). აგებულია გრანიტებითა და დანალექი ქანებით. გამყინვარების მნიშვნელოვანი კერაა. 500 მ-ზე ზევით თოვლნარები და ფირნის ველებია, რომლებიდანაც დიდი მყინვარები ოკეანემდე ეშვება. ზოგი მათგანი მთისძირას ერთდება და წარმოქმნის ვრცელ მყინვარებს. აღსანიშნავია მყინვარი მალასპინა. კალთების ქვედა ნაწილი შემოსილია წიწვოვანი ტყით.
განგკხარ-პუენსუმი

განგკხარ-პუენსუმი — ბჰუტანის უმაღლესი წერტილი და ასევე მსოფლიოს უმაღლესი დაუპყრობელი მწვერვალი. მისი სიმაღლეა 7570. მდებარეობს ჩინეთისა და ბჰუტანის საზღვარზე. მას შემდეგ, რაც 1983 წელს ბჰუტანი მთამსვლელებისთვის გაიხსნა, მასზე ასვლის 4 წარუმატებელი მცდელობას ჰქონდა ადგილი. 1994 წლიდან ბჰუტანში 6000 მეტრზე მაღალ მთებზე ასვლა რელიგიური შეხედულებების გამო შეიზღუდა, ხოლო 2003 წლიდან მთამსვლელობა კვლავ საერთოდ აიკრძალა.
გველეშაპის თანავარსკვლავედი

გველეშაპის თანავარსკვლავედი ან დრაკონი — პოლუსის მახლობელი თანავარსკვლავედი ცის ჩრდილოეთ ნახევარსფეროზე. მისი ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავი ეტამინი 2,2 ვიზუალური ვარსკვლავიერი სიდიდისაა. ამ ვარსკვლავზე სისტემატიურმა დაკვირვებამ მიიყვანა ინგლისელი ასტრონომი ჯეიმზ ბრედლი სინათლის წლიური აბერაციის აღმოჩენამდე (1728).
რებმანი

რებმანი — ფერდობული მყინვარი ტანზანიაში. მდებარეობს კილიმანჯაროს უმაღლეს ნაწილში. მინიმალური სიმაღლე დაახლოებით 4900 მ. ვეებერთელა ყინულქუდის რელიქტია, რომელიც ოდესღაც კილიმანჯაროს ფარავდა. 1912–2000 წლებში მყინვარი შეთხელდა 82%-ით. მყინვარს სახელი ეწოდა გერმანელი მოგზაურისა და მისიონერის იოჰანეს რებმანის პატივსაცემად. იგი იყო პირველი თეთრკანიანი, რომელმაც მოგვაწოდა ინფორმაცია კილიმანჯაროზე არსებული თოვლისა და მყინვარების შესახებ 1848 წელს.
ტაი-უაი (სადგური)

ტაი-უაი — სადგური ჰონგ-კონგში, ისტ-რეილისა და მა-ონ-შანის ხაზებზე. მდებარეობს ტაი-უაიში, შა-ტინის რაიონში.

სადგური თავდაპირველად 1983 წელს გაიხსნა, როგორც ისტ-რეილის ხაზის შუალედური სადგური. 2001 წელს მოხდა სადგურის გაფართოება და მშენებლობა 2004 წლის სექტემბერში დასრულდა. დარბაზის ახალი ნაწილი პირველად იმავე თვეში გაიხსნა. 2004 წლის 21 დეკემბრიდან ტაი-უაი წარმოადგენს მა-ონ-შანის ხაზის ბოლო გაჩერებას და ასევე გადასაჯდომს ამ ორ ხაზს შორის. მა-ონ-შანის ხაზის მგზავრებს შეუძლიათ გადაჯდნენ ისტ-რეილის ხაზზე საფეხმავლო გადასასვლელით.
ბაბუშარის აეროპორტი

ბაბუშარის აეროპორტი (სოხუმის ბაბუშარის აეროპორტი) — აეროპორტი საქართველოში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფლების დრანდისა და ბაბუშარის სიახლოვეს, სოხუმიდან დაახლოებით 20 კმ-ში. განლაგებულია კოლხეთის დაბლობზე, შავი ზღვის სანაპიროზე, რომელიც უზრუნველყოფს დაშვებას ორივე მხარედან. აეროპორტში ბაზირებულია აფხაზეთის ეროვნული ავიაკომპანია — აფხაზეთის ავიახაზები და გაეროს ავიაცია. მუშაობს სასაზღვრო საგუშაგო და საბაჟო. დიდი ხნის განმავლობაში აეროპორტი იმყოფებოდა არადამაკმაყოფილებელ მდგომარეობაში და საჭიროებდა კაპიტალურ რემონტს. 2011 წელს აეროპორტი ნაწილობრივ იქნა რეკონსტრუირებული. სამოქალაქო ავიაციის საერთაშორისო ორგანიზაცია ბაბუშარის აეროპორტს საერთაშორისო მნიშვნელობის აეროპორტად არ აღიარებს, რადგან სცნობს საქართველოს ერთიანობას.

1960-იან წლებში აეროვაგზალის შენობაში აშენდა აეროდრომი. 1980-იან წლებში ასაფრენ-დასაჯდომი ზოლი გააფართოვეს. 1993 წელს აეროპორტი დაკეტეს.აფხაზეთის კონფლიქტის შემდეგ აეროდრომში დარჩა რამდენიმე მიტოვებული თვითმფრინავი და დიდი რაოდენობით ნაღმი. დანაღმული იყო აგრეთვე ასაფრენ-დასაჯდომი ზოლი. 2008 წლის 11 აგვისტოს რუსეთ-საქართველოს ომის დროს პირველად 15 წლის მანძილზე განახორციელეს დაშვება რუსეთის სამხედრო-სატრანსპორტო თვითმფრინავებმა. 2008 წლის 14 სექტემებრს აეროპორტში დაჯდა სამოქალაქო თვითმფრინავი — რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს თვითმფრინავი.
ტერტულიანე

კვინტუს სეპტიმუს ფლორენს ტერტულიანე (; დ. 160, კართაგენი, — გ. 225, იქვე) — ქრისტიანი ღვთისმეტყველი და მწერალი. მიიღო იურიდიული და რიტორიკული განათლება. 195 წელს ეზიარა ქრისტეს სჯულს და დაბრუნდა კართაგენში. ბოლოს ეკლესიას გაემიჯნა. ვარაუდობენ, რომ ცხოვრების უკანასკნელ წლებში დააარსა „ტერტულიანისტების“ განსაკუთრებული სექტა.

ტერტულიანე ცოდნას უპირისპირებდა რწმენას. გამოთქმა „მწამს, რადგან აბსურდია“, რომელიც ტრადიციულად ტერტულიანეს მიეწერება, მის შრომებში არ გვხვდება.

ტერტულიანემ შემოიღო მრავალი მნიშვნელოვანი თეოლოგიური ტერმინი.
დასავლეთი შპიცბერგენი

დასავლეთი შპიცბერგენი — კუნძული ჩრდილოეთ ყინულოვან ოკეანეში, შპიცბერგენის არქიპელაგის ყველაზე დიდი კუნძული. ეკუთვნის ნორვეგიას. ფართობი 39 ათასი კმ². მოსახლეობა 2 733 (2009). ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი ლონგირი.

ბუნება
ნაპირები დანაწევრებულიია ფიორდებით. აგებულია სხვადასხვა ასაკის მეტამორფული და დანალექი ქანებით. გვხვდება ამონთხეული ქანებიც. კუნძულის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში არის ბევრი ჩამქრალი ვულკანი და თერმული წყარო. ზედაპირზე ჭარბობს ქედები, მაღალი ზეგნები და განიერი ხეობები. რელიეფის ჩამოყალიბებაში დიდ როლს ასრულებს გამყინვარება. მყინვარების ფართობია 21,2 ათასი კმ². ჰავა არქტიკულია, კუნძულის დასავლეთ ნაწილში, შპიცბერგენის თბილი დინების გავლენით ჰავა უფრო რბილია. სანაპიროებზე საშუალო ტემპერატურა ივლისში დაახლოებით 5 °, იანვარში -10-დან -13 °-მდე. ნალექები კუნძულის დასავლეთ სანაპიროზე 300-400 მმ წელიწადში, ცენტრალურ რაიონებში 200 მმ. მყინვარების ზედაპირზე 800-დან 1200 მმ-მდე. ნალექები ძირითადად თოვლის სახით მოდის.

ფლორა და ფაუნა
მცენარეული საფარი ღარიბია, ჭარბობს ხავსი და ლიქენი. არის ჯუჯა პოლარული არყი და ტირიფი. ცხოველებიდან გვხვდება თეთრი დათვი, ჩრდილოეთის ირემი, ყარსაღი და გრენლანდიიდან შემოყვანილი ცხვარხარი. სანაპირო წყლებში ბევრია გრენლანდიის სელაპი, ბინადრობს 90-მდე სახეობის გარეული ფრინველი. იღებენ ქვანახშირს.
ლუიშ ფიგუ

ლუიშ ფიგუ (; დ. ; ლისაბონი, პორტუგალია) — ყოფილი პორტუგალიელი ფეხბურთელი. პორტუგალიის ყველა დროის ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული ფეხბურთელი, მან ეროვნულ ნაკრებში 127 მატჩი გამართა და 32 გოლი გაიტანა.

კარიერა
ფიგუმ საფეხბურთო კარიერა ლისაბონის „სპორტინგში“ დაიწყო, სადაც 1995 წელს ამავე კლუბის ახალგაზრდული აკადემიიდან მოხვდა. სპორტინგიდან ფიგუ კატალონიურ გრანდ ბარსელონაში გადავიდა, სადაც გუნდის ერთ-ერთ ლიდერად ჩამოყალიბდა და კარგი თამაშით იმ პერიოდის გამორჩეულ ფეხბურთელთა რიგებში დაიმკვიდრა ადგილი. 2000 წელს, ეგრეთ წოდებული გალაქტიკოსის პროექტის ფარგლებში, ფიგუ მეორე ესპანურმა გრანდმა, რეალ მადრიდმა შეიძინა 60 მილიონი ევროს სანაცვლოდ. აღნიშნული კლუბების ისტორიული დაპირისპირების და მტრული დამოკიდებულების გამო, ბარსელონელმა გულშემატკივარმა ფიგუს რეალში გადასვლა ღალატად მიიჩნია, რის გამოც რეალ მადრიდის რიგებში ბარსელონას წინააღმდეგ მატჩების ჩატარება ფეხბურთელს ნამდვილ ჯოჯოხეთში უწევდა. მადრიდში გატარებული ხუთი წლისა და ძალიან ბევრი მოგებული ტიტულის შემდეგ ფიგუ იტალიურ ინტერში გადაბარგდა, სადაც კარიერის ბოლომდე დაჰყო და თანამემამულე ჟოზე მოურინიუს თავკაცობით უამრავი ტიტულიც მოიგო.

2000 წელს ჟურნალმა -მა, ფიგუ დაასახელა ევროპის საუკეთესო ფეხბურთელად და გადასცა ოქროს ბურთი, ის მესამე პორტუგალიელია ვინც ეს ჯილდო მოიპოვა. 2001 წელს ფიფამ დაასახელა წლის საუკეთესო ფეხბურთელად.

მიღწევები
ინდივიდუალური
ფიფა-ს ასეული ( 100): 2004
რუი კოშტა

რუი კოშტა (; დ. ; ლისაბონი, პორტუგალია) — ყოფილი პორტუგალიელი ფეხბურთელი, ამჟამად საფეხბურთო კლუბ ბენფიკას სპორტული დირექტორი.

კარიერა
კარიერა დაიწყო ლისაბონის „ბენფიკაში“. დიდი დრო გაატარა იტალიურ კლუბებში „მილანში“ და „ფიორენტინაში“. პორტუგალიის ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული ფეხბურთელი, მან ეროვნულ ნაკრებში 94 მატჩი გამართა და 26 გოლი გაიტანა.

მიღწევები
ინდივიდუალური
ფიფა-ს ასეული ( 100): 2004
აბაღა-ხანი

აბაღა-ხანი (; დ. 1234, მონღოლეთი — გ. 1 აპრილი, 1282, ჰამადანი, ირანი) — ჰულაგუიანთა სახელმწიფოს მეორე ილხანი (1265-1282 წწ.), ჰულაგუს უფროსი ვაჟი.

1256 წელს სალაშქროდ გაემგზავრა ირანში მამასთან, ჰულაგუსთან ერთად. უკანასკნელის გარდაცვალების შემდეგ აირჩიეს ილხანად 1265 წელს. იმავე წელს აბაღამ იქორწინა მიხეილ პალეოლოგოსის ქალიშვილ მარია დესპინაზე. აბაღა-ხანს თავისი ზეობის პერიოდში სისხლისმღვრელი კონფლიქტები ჰქონდა ნათესავების მფლობებლობაში მყოფ ოქროს ურდოსა და მამლუქთა სასულთნოს მმართველებთან.
აჰმედ თოგუდანი

აჰმედ თოგუდანი (; დ. დაახლ. 1247 — გ. 10 აგვისტო, 1284) — ჰულაგუიანთა სახელმწიფოს მესამე ილხანი (1282-1284 წწ.). ჰულაგუს მეშვიდე შვილი, აბაღა-ხანის ძმა.

ახალგაზრდობაში მონათლეს და უწოდეს ნიკოლოზი, ტახტზე ასვლის შემდეგ, ილხანებს შორის პირველმა მიიღო ისლამი. გავრცელებული ინფორმაციით, აჰმედ თოგუდანმა ეკლესიები და წარმართული ტაძრები მეჩეთებად გადააკეთა, ხოლო სირიელი ისტორიკოსისა და ენციკლოპედისტის, ბარჰებრაიას ცნობით, იყო ტოლერანტი მმართველი ყველა სარწმუნოების და განსაკუთრებით ქრისტიანობის მიმართ. მან ილხანთა საყაენო სასულთნოდ გარდაქმნა. ამის გამო 1284 წელს აჰმედს აუჯანყდა საკუთარი ძმისშვილი, არღუნი, რომელმაც ის ტახტიდან ჩამოაგდო და სიკვდილით დასაჯა.
ძონგხაგი

ძონგხაგი (ძონგკხა: ྫོ་་) — ბჰუტანის ადმინისტრაციული და იურიდიული ერთეულები. ბჰუტანში არის 20 ძონგხაგი რომლებიც თავის მხრივ იყოფა 205 გევოგად. ზოგიერთ დიდ ძონგხაგს აქვს რამდენიმე დუნგხაგი (ქვე-ოლქი) რომლებიც შემდეგ იყოფიან გევოგებად. ბჰუტანის პარლამენტმა 2002 და 2007 წლებში მიიღო კანონმდებლობები, რომელიც განსაზღვრავს ადგილობრივი მმართველობების სტატუსს სტრუქტურას და მოვალეობებს. უახლესი კანონი ძონგხაგის მმართველობის შესახებ არის - 2009 წლის ადგილობრივი მთავრობის აქტი.
არღუნ-ხანი

არღუნ-ხანი (; დ. 1258, ბაილაკანი — გ. 10 მარტი, 1291, ბაგჩე, არანი) — ჰულაგუიანთა სახელმწიფოს მეოთხე ილხანი (1284-1291 წწ.). ჰულაგუს შვილიშვილი, აბაღა-ხანის უფროსი შვილი.

აბაღა-ხანის გარდაცვალების შემდეგ ტახტზე ავიდა მისი უმცროსი გამაჰმადიანებული ძმა — აჰმედ თოგუდანი, მაგრამ ორიოდე წლის შემდეგ არღუნ-ხანმა მონღოლი წარჩინებულების მხარდაჭერით დაამარცხა და სიკვდილით დასაჯა საკუთარი ბიძა. დაიწყო რეპრესიები. არღუნმა მამამისის მთავარი ვეზირი შამს ად-დინ ჯუვეინი მოაკვლევინა 1284 წლის 16 ოქტომბერს. მის მაგივრად დანიშნა ემირი ბუღა ჯალაირი, რომლის ხელშიც კონცენტრირებული აღმოჩნდა მთელი ხელისუფლება. იგი გახდა ვეზირი, ხოლო თანამდებობების უმეტესობა მიიღეს მისმა ბიძაშვილებმა და მომხრეებმა.

ამავე დროს ბუღას ჰყავდა ბევრი მტერი, რომლებმაც შეარყიეს მისი ავტორიტეტი. ხელისუფლების შენარჩუნების მიზნით დაიწყო არღუნის საწინააღმდეგო პროპაგანდა, მაგრამ უღალატეს თავისმა მომხრეებმა და სიკვდილით დასაჯეს 1289 წელს. ამის შემდეგ არღუნი აღარ ენდობოდა მუსლიმ დიდგვაროვნებს და გადაწყვიტა ისინი ჩაენაცვლებინა ებრაელებითა და ქრისტიანებით. ბუღას სიკვდილით დასჯის შემდეგ ვაზირად დანიშნა ებრაელი ვაჭარი სა’დ ად-დავლა, რომელიც შეეცადა სამართლებრივი ურთიერთობების მოწესრიგებას საყაენოში.

არღუნის მმართველობისას ჰულაგუიანები იბრძოდნენ ეგვიპტის მამლუქთა სასულთნოს წინააღმდეგ სირიის ხელში ჩასაგდებად.

1291 წლის 10 მარტს არღუნ-ხანი გარდაიცვალა დამბლის დაცემის შედეგად.
ოჰრიდის შეთანხმება

ოჰრიდის შეთანხმება — დოკუმენტი, რომელსაც ხელი მოაწერეს მაკედონიის მთავრობამ და ალბანურმა პოლიტიკურმა ძალებმა 2001 წლის 13 აგვისტოს საერთაშორისო საზოგადოების ზეგავლენით. ხელშეკრულების თანახმად შეწყდა 2001 წლის კონფლიქტი.

მოლაპარაკებაში მონაწილეობდნენ:
მაკედონიის მხრიდან — მაკედონიის შიდა რევოლუციური ორგანიზაცია — დემოკრატიული პარტია მაკედონიის ეროვნული ერთიანობისათვის, მაკედონიის სოციალ-დემოკრატიული კავშირი.
ალბანელების მხრიდან — ალბანელების დემოკრატიული პარტია და დემოკრატიული აყვავების პარტია.
ამბოხებულების მხრიდან — ეროვნულ-გამათავისუფლებელი არმია ოფიციალურ მოლაპარაკებებში არ მონაწილეობდა.

შეთანხმების ხელმომწერები
ხელშეკრულებას ხელი მოაწერეს:
ბორის ტრაიკოვსკი — მაკედონიის პრეზიდენტი.
ლიუბკო გეორგიევსკი — მაკედონიის პრემიერ-მინისტრი.
ბრანკო ცრვენკოვსკი — მაკედონიის პრეზიდენტი, იმჟამად მაკედონიის სოციალ-დემოკრატიული კავშირის ლიდერი.
არბენ ჯაფერი — ალბანელების დემოკრატიული პარტიის ლიდერი.
იმერ იმერი — დემოკრატიული აყვავების პარტიის ლიდერი
ფრანსუა ლეოტარდი — ევროპის კავშირის მედიატორი.
ჯეიმზ პედრეუ — აშშ-ის წარმომადგენელი, მედიატორი.

პრინციპები
დაუშვებელია ძალადობა პოლიტიკური მიზნებისთვის;
დაცულია სახელმწიფოს ტერიტორიული მთლიანობა და სუვერენიტეტი;
სახელმწიფოს დემოკრატიული კურსი;
ადამიანის უფლებების საერთაშორისო სტანდარტი;
განვითარება ადგილობრივი თვითმმართველობის.
ქეღათუ-ყაენი

ქეღათუ-ყაენი (; დ. ? — გ. 24 მარტი, 1295) — ჰულაგუიანთა სახელმწიფოს მეხუთე ილხანი (1291-1295 წწ.). ჰულაგუს შვილიშვილი, აბაღა-ხანისა და ნუკდან-ხათუნის შვილი.

არღუნ-ხანის სიკვდილის შემდეგ ილხანის ტახტზე მონღოლური არისტოკრატია ქეღათუს კანდიდატურას განიხილავდა ყაზანთან და ბაიდუსთან ერთად, რომლებიც სარგებლობდნენ უმრავლესობის მხარდაჭერით. საბოლოო არჩევანი შეჩერდა ქეღათუზე, რომელიც ილხანად გამოაცხადეს ქალაქ ხლათში 1291 წლის 23 ივლისს.

1295 წელს ქეღათუ მისმა ბიძაშვილმა ბაიდუმ ტახტიდან ჩამოაგდო და 24 მარტს სიკვდილით დასაჯა.
რუა-აუგუსტას თაღი

რუა-აუგუსტას თაღი — ტრიუმფალური თაღის მსგავსი ქვის ისტორიული ნაგებობა და ლისაბონის სავაჭრო მოედნის ღირსშესანიშნაობა, რომელიც 1755 წლის ლისაბონის მიწისძვრის შემდეგ ქალაქის აღდგენის საზეიმოდ აშენდა. მას ექვსი სვეტი აქვს (დაახლოებით 11 მ სიმაღლის), რომელთაგან თითოეული, სხვადასხვა ისტორიული პირის ქანდაკებებით არის დამშვენებული. თაღის გვრგვინიდან მის კარნიზამდე არსებული დიდი სიმაღლე, ნაგებობას მასიურობას ჰძენს. თაღის შუაგულში არსებულ თავისუფალ ადგილს პორტუგალიის გერბი ავსებს. ნაგებობის თავზე არსებული, ფრანგი მოქანდაკის სელესტენ ანატოლ კალმელის მიერ შექმნილი ალეგორიული ჯგუფი კი წარმოადგენს საზეიმოდ დაჯილდოებულ ქველობასა და სულიერებას.

თავდაპირველად სამრეკლოდ დაპროექტებული ნაგებობა, საბოლოო ჯამში დეტალურად გათვლილ თაღში გარდაიქმნა და ეს ყველაფერი ერთ საუკუნეზე მეტი დროის შეყოვნებით.
დიდი ბაჰამა

დიდი ბაჰამა — ბაჰამის კუნძულების ერთ-ერთი კუნძული. მდებარეობს არქიპელაგის უკიდურეს ჩრდილოეთ ნაწილში. წარმოადგენს ქვეყნის ძირითად კუნძულთაგან აშშ-სთან ყველაზე ახლოს მდებარე ტერიტორიას, რომელიც ფლორიდის შტატის სანაპიროდან 90 კილომეტრითაა დაცილებული. დიდი ბაჰამა ქვეყნის სიდიდით მეოთხე კუნძულია დანარჩენ 700 კუნძულსა და 2 400 კეის შორის. დასავლეთიდან აღმოსავლეთის მიმართულებით სიგრძე დაახლოებით 150 კმ-ია, სიგანე ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ კი 20 კმ.

ადმინისტრაციულად კუნძული იყოფა ფრიპორტის არეალად, აღმოსავლეთ დიდი ბაჰამისა და დასავლეთ დიდი ბაჰამის რაიონებისგან.

ისტორია
ესპანელებმა კუნძულს გრან-ბახამარი ( — დიდი მეჩეჩი) უწოდეს, საიდანაც სავარაუდოდ წარმოსდგა შემდეგში მთლიანად კუნძულების საერთო სახელწოდება. თუმცა, კუნძულის კოლუმბამდელი მკვიდრნი — ლუკაიანის ხალხი მას ბაჰამას უწოდებდა. თითქმის ორი საუკუნის განმავლობაში, ესპანელი მესაკუთრეების მხირდან კუნძულისადმი ინტერესი დაბალი იყო მის ირგვლივ არსებული სახიფათო მარჯნის რიფების გამო. თუმცა ის ძალზედ იზიდავდა მეკობრეებს, რომლებიც გემების რიფებში შეტყუებას ცდილობდნენ. მას შემდეგ რაც ადგილობრივი ლუკაიანები დაიმონა, ესპანეთის ინტერესი კუნძულისადმი ძალიან დაბალი იყო.

1670 წელს კუნძული დიდმა ბრიტანეთმა აიღო. ამის შემდეგ, დაახლოებით ნახევარი საუკუნის განმავლობაში მეკობრეობა კვლავ ყვაოდა, თუმცა ბრიტანეთმა მისი კონტროლზე აყვანა მაინც შესძლო.

 საუკუნის შუა წლებისათვის კუნძულის მუდმივი მოსახლეობა მხოლოდ 200-400 ადამიანს შეადგენდა. ეკონომიკური აღმავლობა ამერიკის სამოქალაქო ომს გამოქცეულთა ხარჯზე დაიწყო.

 საუკუნის შუაში, დიდი ბაჰამის მოსახლეობა 500 ადამიანს შეადგენდა და ის ერთ-ერთი ყველაზე ნაკლებად განვითარებული კუნძულად რჩებოდა ბაჰამის კუნძულების შემადგენლობაში. თუმცა, კუნძულს სტაბილური შემოსავლის წყარო მაშინ გაუჩნდა, როდესაც 1955 წელს ბაჰამის მთავრობასთან ერთად ამერიკელმა ფინანსისტმა უელეის გროუვზმა ქალაქ ფრიპორტის მშენებლობა დაიწყო ჰოკსბილ-კრიკის შეთანხმების საფუძველზე. სულ მალე შეიქმნა დიდი ბაჰამის პორტის მმართველობაც .

ეკონომიკა
კუნძულის ეკონომიკის საფუძველია ტურიზმი. შემოსავლის ძირითადი წყაროა პორტ-ლუკაიას დასასვენებელი არეალი და შემომავალი საკრუიზო გემები.

კუნძულზე ორი აეროპორტია: დიდი ბაჰამის საერთაშორისო აეროპორტი ფრიპორტში და უესტ-ენდის აეროპორტი ქალაქ უესტ-ენდში.

ძირითადი დასახლებები
ფრიპორტი — კუნძულის ძირითადი ქალაქი.
ლუკაია — ფრიპორტის ერთ-ერთი გარეუბანი, მნიშვნელოვანი ტურისტული ღირსშესანიშნაობა პლაჟებითა და სასტუმროებით.
უესტ-ენდი — უძველესი ქალაქი.
მაკ-ლინზი — დასახლება უკიდურეს აღმოსავლეთში.

გალერეა
უნივერსიტეტი (სადგური)

უნივერსიტეტი — სადგური ჰონგ-კონგში, ისტ-რეილის ხაზზე, ტა-პო-მარკეტსა და ფო-ტანს/რეისკურსს შორის . მდებარეობს მა-ლიუ-შუიში, შა-ტინის რაიონში ჰონგ-კონგის ჩინურ უნივერსიტეტთან ახლოს. ეს არის ომის შემდგომ პერიოდში ამ ხაზზე გახსნილი პირველი სადგური და გააჩნია სხვა სადგურებისაგან განსხვავებული ყველაზე მოხვეული რელსები.

სადგური აშენდა და გაიხსნა 1955 წელს. მისი თავდაპირველი სახელწოდება იყო „მა-ლიუ-შუი“ , ხოლო დღევანდელი სახელი მიიღო 1966 წელს მას შემდეგ რაც მის სიახლოვეს გაიხსნა ჰონგ-კონგის ჩინური უნივერსიტეტი.
ტაი-პო-მარკეტი (სადგური)

ტაი-პო-მარკეტი — სადგური ჰონგ-კონგში, ისტ-რეილის ხაზზე ახალი ტერიტორიების აღმოსავლეთ ნაწილში. მდებარეობს ტაი-პოში, ტაი-პოს რაიონში. სადგურს გააჩია სამი რელსი და 4 ბაქანი. 1-ლი ბაქანი გამოიყენება ჩრდილოეთი მიმართულებისათვის, ხოლო მე-4 ბაქანი - სამხრეთი მიმართულებისათვის. მე-2 და მე-3 ბაქნები ემსახურება იმავე მიმართულებებს ოღონდ მხოლოდ პიკის საათებში.
ჰენრი მორგანი

სერ ჰენრი მორგანი (დ. დაახლოებით 1635 — გ. 25 აგვისტო, 1688) — ბრიტანელი მეზღვაური, მეკობრე და კაპერი. ინგლისის სამეფო ფლოტის ადმირალი. სახელი გაითქვა თავისი მოღვაწეობით კარიბის ზღვაში, ძირითადად რეიდებით ესპანურ დასახლებებზე. ცნობილია როგორც ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული და დაუნდობელი მეკობრე ისტორიაში.
ორიონის თანავარსკვლავედი

ორიონის თანავარსკვლავედი — ცის ეკვატორთან მდებარე თანავარსკვლავედი. სახელი დაერქვა მონადირე ორიონის სახელი ბერძნული მითოლოგიიდან.

ორიონის ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავები 0.1; 0.3-1.2; 1.6; 1.7; 1.8; 2.0 და 2.2 ვიზუალური ვარსკვლავიერი სიდიდისაა. ორიონშია განლაგებული ორიონის ნისლეული, ასევე და სპექტრული კლასების ბევრი ვარსკვლავი, რომლებიც ვარსკვლავთა ასოციაციას ქმნიან. მის მეზობლად მდებარეობს: ტყუპების, კუროს, ერიდანუსის, კურდღლის და მარტორქის თანავარსკვლავედები.

დაკვირვებისათვის საუკეთესო პირობებია ნოემბერ-იანვარში. ჩანს საქართველოდანაც.
პოლ კადენი

პოლ კადენი ( დ. 1964) — შოტლანდიელი ჰიპერრეალისტი მხატვარი.

ადრეული წლები
კადენი 1964 წელს დაიბადა გლაზგოში, მხატვრობა ექვსი წლის ასაკში დაიწყო. მისი ძირითადი თემა ჩვეულებრივ ხალხია, თუმცა ქუჩის სცენებს, ავტომობილებს და ცხენებსაც მოიცავს. მისი ნამუშევრებიდან თითოეული £5000-ზე მეტ ფასად იყიდება, ისინი გამოფენილნი იყვნენ ლონდონში, ნიუ იორკსა და ატლანტაში.

კადენი მის შთაგონებად ფრაზა „ნორმალურის გამძაფრებას“ ციტირებს და 2012 წელს განაცხადა, რომ ის ესწრაფვის ისეთი ნახატების შექმნას, რომელნიც უბრალო „ადამიანური სცენების და ყოველდღიური ყოფის“ ემოციურ დატვირთვას გადმოსცემენ.
დავით ბარამიძე

დავით ბარამიძე (დ. 27 სექტემბერი, 1988, თბილისი, საქართველო) — ქართული წარმომავლობის გერმანელი ჭადრაკის დიდოსტატი.

2004 წელს მოიპოვა ტიტული და გახდა ყველაზე ახალგაზრდა გერმანელი დიდოსტატი. იმავე წელს ჭადრაკის მსოფლიოს ახალგაზრდულ ჩემპიონატზე მე-2 ადგილი დაიკავა. ამჟამად გერმანულ საჭადრაკო რეიტინგში 29-ეა (ელოს რეიტინგი 2532, 2009 წლის სექტემბერი). დრეზდენის 2008 წლის ვაჟთა საჭადრაკო ოლიმპიადაზე გერმანიის სახელით გამოვიდა.
ბაიდუ-ხანი

ბაიდუ-ხანი (; დ. ? — გ. 4 ოქტომბერი, 1295) — ჰულაგუიანთა სახელმწიფოს მეექვსე ილხანი (აპრილი-ოქტომბერი 1295 წ.). ჰულაგუს შვილიშვილი, თარაღაის შვილი. დაამარცხა და 1295 წლის 24 მარტს მოაკვლევინა ქეღათუ-ყაენი. იმავე წლის 4 ოქტომბერს თავად იქნა მოკლული ყაზან-ყაენის მიერ.

ქრისტიანი და მუსლიმი ავტორების მიხედვით, თავისი მოკლე მმართველობის პერიოდში იცავდა ქრისტიანებს, განსაკუთრებით სასულიერო პირებს, რითაც აიმხედრა მუსლიმი სასულიერო ლიდერები.
ჰიპოკრატეს სკამი

ჰიპოკრატეს სკამი ან „სკამნუმი“ — ჰიპოკრატეს მიერ გამოგონილი მოწყობილობა, რომელიც დაჭიმვა-შეკუმშვის მეთოდს გამოყენებით ძვლების გასწორებას ეხმარებოდა. წარმოადგენს თანამედროვა ორთოპედიული მაგიდების პირველსახეს.

წარმოადგენდა სპეციალურ დასაწოლს, რომელზე ავადმყოფის დაწოლის შემდეგ, მის დაზიანებულ სხეულის კიდურებს ჯალამბრებით ამაგრებდნენ, რის შემდეგაც ხორციელდებოდა ტრაქცია (გაჭიმვა). ჰიპოკრატეს სკამის მეშვეობით ანტიკური სამყაროს ექიმები მოტეხილობების და ნაღრძობების რეპოზიციას ასრულებდნენ.

ჰიპოკრატეს სკამი არა მხოლოდ ორთოპედიული მაგიდების, არამედ საწამებელი მოწყობილობების პირველსახეც გახდა, ერთ-ერთი ასეთი მოწყობილობა იყო საწამებელი ძელი, რომელზეც მსხვერპლს სახსრების დაწყვეტამდე წელავდნენ.

ბოლო დროს, ასეთი არაქირურგიული პროცედურა ცნობილია, როგორც „ხერხემლის ღერძის დეკომპრესია“ . ის განვითარებილ იქნა კონკრეტული პაციენტების სამკურნალოდ, რომლებსაც წელის ტკივილი აწუხებთ. პაციენტები, რომელნიც ხერხემლის ღერძის დეკომპრესიას ექვემდებარებიან აღიჭურვებიან მენჯის უსაფრთხოების სპეციალური ღვედით და ამის შემდეგ თავსდებიან ხერხემლის ღერძის დეკომპრესიის მაგიდაზე. ამის შემდეგ, ხერხემლის ღერძის გასწვრივ, მოწყობილობა იწყებს კოტროლირებად გაჭიმვას, მაშინ როდესაც უსაფრთხოების ღვედი ხელს უწყობს ხერხემლის ხერძის წელის ნაწილის დეკომპრესაციის პროცესს. დეკომპრესაციის პროცესი კონტროლირდება კომპიუტერული პროგრამის მიერ, სპეციალური თექნიკოსის მეთვალყურეობით. ხერხემლის ღერძის დეკომპრესის პროცესი მიჩნეულია, როგორც სასარგებლო იშიასის შემთხვევების განსახილველად, დისკოების დეგენერატიული დაავადებების დროს და დისკოების გამობურცვისას.
ოსკარი საუკეთესო ხმის მონტაჟისთვის

ამერიკული კინოაკადემიის ჯილდო საუკეთესო ხმის მონტაჟისთვის — ერთ-ერთი ჯილდო ოსკარის დაჯილდოებაზე, რომელიც იმართება ყოველწლიურად ამერიკის შეერთებულ შტატებში. ის გაიცემა 1963 წლიდან, თუმცა ჯილდომ სახელი რამდენიმეჯერ შეიცვალა.

ლაურეატები
1964- ნორმან ვანსტალი ფილმისთვის „გოლდფინგერი"
1966- გორდონ დენიელი ფილმისთვის „გრან პრი"
1982- ჩარლზ კემპბელი, ბენ ბარტი „უცხოპლანეტელი"
1988- ლეს ფრეშოლცი, ვერნ პური, უილი ბარტონი „ჩიტი"
1989- რიჩარდ ჰიმნზი, ბენ ბარტი ფილმისთვის „ინდიანა ჯოუნსი და უკანასკნელი ჯვაროსნული ლაშქრობა"
1991- გარი რიდსტორმი ფილმისთვის „ტერმინატორი 2: განკითხვის დღე"
1995- პელ ჰოლბერგი, ლონ ბენდერი ფილმისთვის „მამაცი გული"
1997- ტომ ბელფორტი, კრისტოფერ ბოიესი ფილმისთვის „ტიტანიკი"
1998- გერი რაიდსტორმი, რიჩარდ ჰიმნზი ფილმისთვის „რიგითი რაიანის გადასარჩენად"
2001- კრისტოფერ ბოიერსი, ჯორჯ უოტერსი ფილმისთვის „პერლ ჰარბორი"
2002- მაიკ ჰოპკინზი, ითან ვან დენ რინი ფილმისთვის „ბეჭდების მბრძანებელი: ორი ციხე-კოშკი"
2006- ალან რობერტ მარი, ბუბ ასმანი ფილმისთვის „წერილები ივო ჯიმადან"
2007- კარენ ბეიკერ ლენდერსი, პერ ჰელბერგი ფილმისთვის „ბორნის ულტიმატუმი"
2008- რიჩარდ კინგი ფილმისთვის „ბნელი რაინდი"
2010- რიჩარდ კინგი ფილმისთვის „დასაწყისი"
2011- ეჟენ ჯერტი და ფილიპ სტოკტონი ფილმისთვის „ჰიუგო"
2012 -პელ ჰალბერგი და კარენ ბეიკერ ლანდერსი ფილმისთვის „სკაიფოლი“
2012 - პოლ ნ. ჯ. ოტოსონი ფილმისთვის „მთავარი მიზანი“
2013 - გლენ ფრიმანტალი ფილმისთვის „გრავიტაცია“