პერეცი (ჟურნალი)

პერეცი (ჟურნალი) (, , სიტყვასიტყვით: „პილპილი“) — უკრაინული სატირული და იუმორისტული ილუსტრირებული ჟურნალი. მოსკოვურ კროკოდილთან ერთად (ტირაჟი — 5 მილიონი ეგზემპლარი 1986 წელს), „პერეცი“ (ტირაჟი — 3,3 მილიონი ეგზემპლარი იმავე წელს) იყო საბჭოთა კავშირის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული იუმორისტული ჟურნალი. 2019 წლის დეკემბრიდან ჟურნალი მხოლოდ ონლაინ ვერსიის სახით არის ხელმისაწვდომი.

ისტორია
წითელი პილპილი
ჟურნალი დაარსდა 1927 წელს მაშინდელი უკრაინის სსრ-ის დედაქალაქში — ხარკოვში — სახელწოდებით . 1941 წელს იგი კიევში გადავიდა.

ლიტერატურათმცოდნეები სატირისა და იუმორის განვითარებას 1917 წლის შემდეგ ორ ძირითად ფაქტორს უკავშირებენ: ერთი მხრივ — მასების შემოქმედებით აქტივობას, ხოლო მეორე მხრივ — პოლიტიკურ და აგიტაციურ სატირულ გამოსვლებს, რომელთა ავტორებიც იყვნენ ვლადიმერ მაიაკოვსკი და დემიან ბედნი. უკრაინული იუმორი ხშირად განიხილებოდა, როგორც შთამაგონებელი კულტურული მაგალითი.

წითელი არმიისა და სამოქალაქო პრესაში ქვეყნდებოდა სატირული ლექსები, იუმორესკები და იგავები, რომლებიც მიმართული იყო თეთრი გვარდიისა და უცხოური კონტრრევოლუციური ძალების წინააღმდეგ. ამავე პერიოდში საპირისპირო ბანაკის პრესაში ჩნდებოდა ანტიბოლშევიკური და ანტიინტერვენციონისტული პათოსით გამსჭვალული პუბლიკაციები, რომლებიც ასახავდა საზოგადოების იმ ნაწილის მოლოდინებს, რომელიც სოციალურ გათავისუფლებასა და ეროვნულ აღორძინებას დამოუკიდებელი სახელმწიფოს შექმნას უკავშირებდა. აღნიშნული პერიოდის სატირული მემკვიდრეობა, რამდენიმე გამოკვლევის გარდა, ლიტერატურათმცოდნეობაში დიდწილად შეუსწავლელი დარჩა.

ჟურნალ „პერეცის“ პირველი ორი ნომერი 1922 წელს ხარკოვში გამოიცა. მის ორგანიზებასა და რედაქტირებაში მონაწილეობდნენ ოსტაპ ვიშნია და ვასილ ელან-ბლაკიტნი. ეკონომიკური სირთულეების გამო მესამე ნომერი აღარ გამოქვეყნდა.

ჟურნალი აღდგა, როგორც ორკვირეული გამოცემა სახელწოდებით , რომელიც უკრაინულ ენაზე გამოდიოდა 1927–1934 წლებში, ხარკივში, გაზეთ „სრულიად უკრაინული ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის ცნობების“ დანართის სახით (რედაქტორი — ვასილ ჩეჩვიანსკი; ტირაჟი — 27 150 ეგზემპლარი).

ჟურნალი აქტიურად ებრძოდა ბიუროკრატიასა და სპეკულაციას და შემოიღო სპეციალური რუბრიკა, რომელიც მკითხველთა წერილებსა და საჩივრებს ეძღვნებოდა. 1930-იან წლებში სტალინური რეპრესიების დროს გამოცემის რედაქციის წევრთა დიდი ნაწილი რეპრესირებული და დახვრეტილი იქნა.

პერეცი
ჟურნალი თანამედროვე სახელწოდებით აღდგა 1940-იან წლებში კიევში. მას გარკვეულ ფარგლებში ეძლეოდა საბჭოთა ცხოვრების ცალკეული ასპექტების კრიტიკის შესაძლებლობა, თუმცა იგი კვლავაც მკაცრად იყო შეზღუდული ხელისუფლების მიერ. ამავე დროს, ჟურნალი აშარჟებდა საბჭოთა კავშირის ოპონენტების პოლიტიკას, მათ შორის აშშ-ისას.

1970-იანი წლების ბოლოს ჟურნალის ტირაჟმა 3 000 000 ეგზემპლარს მიაღწია და იგი თითქმის გაუტოლდა მოსკოვურ ჟურნალ კროკოდილს. პიკს გამოცემამ 1986 წელს მიაღწია, როდესაც მისი ტირაჟი 3,3 მილიონ ეგზემპლარს შეადგენდა და იგი საბჭოთა კავშირის ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ იუმორისტულ ჟურნალად მიიჩნეოდა.

დამოუკიდებელი უკრაინის პერიოდში ჟურნალის ტირაჟი დაახლოებით 13 000 ეგზემპლარამდე შემცირდა. 2013 წლის დეკემბერში, ვიქტორ იანუკოვიჩის ხელისუფლების პერიოდში, გამოცემამ სახელმწიფო დაფინანსება დაკარგა და 2014 წლის დასაწყისში ბეჭდვა შეწყვიტა. 2017 წელს ჟურნალი მოხალისეთა ძალისხმევით აღდგა და ხელმოწერის სისტემით გავრცელდა.

ბეჭდვის ხარჯების ზრდისა და უკრპოსტას მიერ შორეულ რეგიონებში ჟურნალის მიწოდებაზე უარის თქმის გამო, 2020 წლის იანვრიდან გამოცემა სრულად ელექტრონულ ფორმატზე გადავიდა.

თანამშრომლები
ძირითადი თანამშრომლები: ოსტაპ ვიშნია, იური ვუხნალი (ივან კოვტუნი), იუხიმ გედზი (ოლექსა სავიცკი), ანტოშა კო (ა. გაკი), ბ. სიმანცივი, კ. კოტკო (მ. ლიუბჩენკო) და სხვები. ჟურნალის განსაკუთრებული პოპულარობა დიდწილად უკავშირდებოდა ოსტაპ ვიშნიას, რომელიც, ზოგიერთი ლიტერატურათმცოდნის შეფასებით, ტარას შევჩენკოს შემდეგ ყველაზე პოპულარული მწერალი იყო.

ილუსტრატორები: ო. ხვოსტენკო-ხვოსტოვი, ო. დოვჟენკო, ა. პეტრიცკი, კ. აგნიტი, ო. კოზიურენკო, ლ. კაპლანი და სხვები.