iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ძვ. წ. 389

მოვლენები
ადგილების მიხედვით
საბერძნეთი
სპარტულმა საექსპედიციო ძალებმა მეფე აეგისილაე -ს ხელმძღვანელობით კორინთოს ყურე გადაცურეს და აკარნანიას შეუტიეს.
ელეპორუსის ბრძოლის შემდეგ დიონისე სირაკუზელი კროტონეს იპყრობს.

ჩინეთი
ჩუს სამთავროს პრემიერ-მინისტრი ვუ ცი თავის პირველ პოლიტიკურ, მუნიციპალურ და სამხედრო რეფორმებს იწყებს.

დაიბადნენ
ექსინე — ბერძენი სახელმწიფო მოხელე და ორატორი (გ. ძვ. წ. 314 წ.)

გარდაიცვალნენ
ძვ. წ. 391

მოვლენები
ადგილების მიხედვით
აქემენიანთა იმპერია
სალამისის მმართველი ევაგორას სპარსელებს კვიპროსისთვის ებრძვის. ათენელებისა და ეგვიპტელების მხარდაჭერით ევაგორასი კვიპროსის დიდ ნაწილსა და ანატოლიის რამდენიმე ქალაზე ავრცელებს ძალაუფლებას.

საბერძნეთი
ათენელი გენერლის, იფიკრატესის ხელმძანელობით, თითქმის მთლიანად მსუბუქი შენაერთისა და პელასტებისგან (შუბის მტყორნცნელები) შემდგარი არმია ლიქაეუმთან მდგარ სპარტელთა პოლკს გადამწყვეტ ბრძოლაში ამარცხებს. ეს არის პირველი შემთხვევა, როდესაც მსუბუქად აღჭურვილი ქვეითები ჰოპლიტთა შენაერთს ამარცხებს.

სიცილია
სირაკუზის ტირანი დიონისე სირაკუზელი სამხრეთ იტალიის ბერძნულ ქალაქებზე ცდილობს ძალაუფლების გავრცელებას. იგი ალყაში აქცევს რეგიუმს, თუმცა წარუმატებლად.

დაიბადნენ
გარდაიცვალნენ
თიმბრონი — სპარტელი გენერალი
მოძი — ჩინელი ფილოსოფოსი (მიახლოებითი თარიღი)
ძვ. წ. 392

მოვლენები
ადგილების მიხედვით
აქემენიანთა იმპერია
მეფე არტაქსერქსე აქემენიანთა იმპერიის გენერალლ სტრუტასს სარდისის სატრაპის სამართავად და ტირიბაზუსის შესაცვლელად გზავნის.

საბერძნეთი
სპარტაში ბერძნული ქალაქ-სახელმწიფოების მშვიდობიანი კონფერენცია გაიმართა. ათენელი ორატორი და პოლიტიკოსი ანდოკიდესი სამ კოლეგასთა ერთად სპარტასთან სამშვიდობო მოლაპარაკებებს იწყებს. კონფერენცია უშედეგოდ დასრულდა, ათენმა პირობები უარყო და ელჩები უკან გაიწვია.

სიცილია
დიონისე სირაკუზელი სიკელებსაც იმორჩილებს. კართაგენელთა მეორე ექსპედიცია სირაკუზს უტევს და ტირანი სიკელებთან კრავს კავშირს. კართაგენელთა არმია, რომელსაც მაგო ხელმძღვანელობს, მარცხდება, დიონისესთან ზავს დებს და კართაგენში ბრუნდება. ზავის პირობები დიონისესთვისაა ხელსაყრელი.

თემების მიხედვით
ხელოვნება
ისოკრატე კუნძულ ქიოსზე რიტორიკის სკოლას აარსებს.
დაიბადნენ
გარდაიცვალნენ
კონონი — ათენელი გენერალი (მიახლოებითი თარიღი)
ძვ. წ. 393

მოვლენები
ადგილების მიხედვით
საბერძნეთი
ათენელი გენერალი კონონი და აქემენიანთა იმპერიის სატრაპი ფარნაბაზუს საბერძნეთში იჭრებია, სადაც ლაკონიის სანაპიროზე ლაშქრობენ, კუნძულ კითერას იპყრობენ და იქ გარნიზონსა და ათენელ მმართველს ტოვებენ.
კორინთოში ბრძოლა მიმდინარეობს დემოკრატიულ და ოლიგარქიულ პარტიებს შორის. დემოკრატებს არგოსი უჭერს მხარს და ერთბლივად ქალაქიდან ოლიგარქებს განდევნიან. დემოკრატებს მხარს უჭერენ ათენელები და ბეოტილებიც, ამიტომ ოლიგარქები სპარტაში, სიკიონში აფარებენ თავს.

მაკედონია
მაკედონიის მეფე ალექსანდრე -ის შვილთაშვილი ამინტას ხდება.

ეგვიპტე
ნეფერიტ -ის გარდაცვალების შემდეგ ტახტისთვის ორი ფრაქცია იბრძვის. ერთი მხარე ნეფერიტ -ის ვაჟ მუთისს უჭერს მხარს, მეორე პსამუტს. ტახტს პსამუტი იკავებს, მაგრამ მხოლოდ მცირე ხნით.
აჰორისი პსამუტს ტახტიდან აგდებს და თავს ეგვიპტის ოცდამეცხრე დინასტიის ნეფერიტ -ის შვილიშვილად აცხადებს.

თემების მიხედვით
ძვ. წ. 394

მოვლენები
საბერძნეთი
მოკავშირეები: ათენი, თებე, კორინთო და არგოსი კორინთოში დიდ არმიას უყრიან თავს. მათ წინააღმდეგ სპარტიდანაც დიდ ლაშქარს გზავნიან. ორი არმია კორინთოს ტერიტორიაზე, მდინარე ნემეის მშრალ ნაწილში შეხვდა. ნემეის ბრძოლაში სპარტელებმა მნიშვნელოვანი გამარჯვება მოიპოვეს.
ათენელი გენერალი კონონი, აქემენიანთა იმპერიის სატრაპი ფარნაბაზოს და სალამისის მეფე ევაგორას საზღვაო ბრძოლაში სპარტელებს ამარცხებენ, რომელთაც პისანდრე ხელმძღვანელობდა.
სპარტელთა და მოკავშირეთა არმიები კორონეაში ხვდებიან ერთმანეთს. კორონეის ბრძოლაში სპარტელები კიდევ ერთხელ იმარჯვებენ აგესილაე -ის ხელმძღვანელობით. ბრძოლის შემდეგ აგესილაე კორინთოს ყურეს გადაცურავს და სპარტაში ბრუნდება.

დაიბადნენ
გარდაიცვალნენ
ძვ. წ. 395

მოვლენები
აქემენიანთა იმპერია
ტისაფერნესისს შემდეგ ტახტზე ტითრაუსტესი ადის. ტითრაუსტესი და აგესილაე ზავს დებენ. აქემენიდთა იმპერიის სატრაპი სპარტელებს ქრთამს აძლევს ჩრდილოეთით ფარნაბაზუს -ის სატრაპიაში სალაშქროდ.

საბერძნეთი
ზამთარში კავალერიის ორგანიზების შემდეგ სპარტის მეფე აგესილაე გაზაფხულზე ლიდიაში შეიჭრა.
კორინთოს ომი იწყება. ათენი, თებე, კორინთო და არგოსი სპარტის წინააღმდეგ კავშირს კრავენ. სპარტელები ალიანსის წინააღმდეგ არმიის გაგზავნას აპირებენ და აგესილაეს საბერძნეთში დაბრუნებას უბრძანებენ. აგესილაე თავის ლაშქართან ერთად სპარტაში ბრუნდება, ჰელესპონტს გადალახავს და თრაკიის გავლით დასავლეთით მიიწევს.
სპარტელების არმია ორ ნაწილად იყოფა. ერთ-ერთს გენერალი ლისანდრე ხელმძღანელობს, ხოლო მეორეს სპარტის მეფე პავსინიასი. არმიები ბეოტიის ქალაქ ჰალიარტუსთან დათქვამენ შეხვედრას. ლისანდრე პავსინიასზე ადრე ჩდის, ქალაქ ორქომენუსს ბეოტიის კონფედერაციის წინააღმდეგ აჯანყებაზე ითანხმებს და ჰალიარტუსს უტევს. ლისანდრე ქალაქის კედლებთან ახლოს იღუპება.
სპარტელებსა და თებელებს შორის ჰალიარტუსის ბრძოლა უშედეგოდ მთავრდება. პავსინიასი ერთი დღის დაგვიანებით ჩადის, დროებით ზავს დებს და სპარტელთა გვამები სპარტაში მიაქვთ. სპარტაში მას ასამართლებენ და მსაჯვრის დადებამდე თეგეაში გარბის. პავსინიასის შემდეგ სპარტის მეფე მისი ვაჟი აგესიპოლის ხდება.

დაიბადნენ
გარდაიცვალნენ
ლისანდრე — სპარტელი გენერალი და ადმირალი
ტისაფერნესი — აქემენიდთა იმპერიის სატრაპი
შიშუნაგა — სამხრეთ აზიაში შიშუნაგის დინასტიის დამაარსებელი
ყავა

ყავა — სასმელი (უმეტესად ცხელი), მზადდება ყავის ხის მოხალული მარცვლებისგან. კოფეინის შემცვლელობის გამო მასტიმულირებელ მოქმედებას ახდენს.

სიტყვა ყავა მომდინარეობს კაფა–დან — ეთიოპიის სამხრეთ–დასავლეთი ოლქის სახელწოდებიდან, სადაც ლეგენდის თანახმად პირველად აღმოაჩინეს ამ მცენარის მატონიზირებელი თვისებები.

არსებობს ყავის მარცვლების ორი ტიპი: არაბიკა – ტრადიციული ყავა, ითვლება უფრო გემრიელად, და რობუსტა – კოფეინით გაჯერებული, მომჟავო, გამოიყენება ხსნადი ყავის დასამზადებლად.

უდიდესი მწარმოებელი ქვეყნები
2011 წელს მწვანე ყავის უდიდესი მწარმოებელი იყო ბრაზილია, მას მოყვებოდნენ ვიეტნამი, ინდონეზია და კოლომბია. არაბიკას ტიპის ყავა მოყავთ ლათინურ ამერიკაში, აღმოსავლეთ აფრიკაში, არაბეთსა და აზიაში.

რობუსტას ტიპის ყავა იზრდება დასავლეთ და ცენტრალურ აფრიკაში, ასევე სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში და ბრაზილიის ზოგიერთ ნაწილში.
კარაქი

კარაქი — რძის ნაწარმი, რომელიც რძის დღვებით მიიღება. მსოფლიოს ბევრ კუთხეში კარაქი ყოველდღიური საჭმელია. იგი ხასიათდება მაღალი კალორიულობით, აგრეთვე მაღალი ბიოლოგიური ფასეულობით და ორგანიზმში იოლი შეთვისებადობით. კარაქი ფართოდ გამოიყენება კულინარიაში, აგრეთვე კოსმეტიკასა და მედიცინაში.

კარაქი ხშირად მზადდება ძროხის რძისგან. ასევე გავრცელებულია სხვა ძუძუმწოვრების, მათ შორის, თხის, კამეჩის და ცხვრის რძისგან დამზადებული კარაქი. 1 კგ კარაქის მისაღებად 20-25 ლიტრი რძეა საჭირო. ამიტომ ისტორიულად იგი წარმატებისა და კეთილდღეობის სიმბოლოდ მიიჩნევა.

ოჯახის პირობებში კარაქის დასამზადებლად საქართველოში გავრცელებულია ხის ერთგვარი ხელსაწყო, რომელსაც სადღვები ეწოდება. იგი წარმოადგენს ცილინდრის ფორმის კასრს, რომელსაც „ცილინდრის ერთი ფერდი“ ამოჭრილი აქვს რძის ჩასასხმელად. სადღვები თოკებით არის ჭერზე ჩამოკიდებული და მისი ორ საპირისპირო მხარეს ხანგრძლივი რყევის შედეგად რძე ორ ნაწილად იყოფა. წარმოიქმნება კარაქი და დო.

შემადგენლობა
კარაქი წარმოადგენს წყალი-ცხიმში ტიპის ემულსიას. ოთახის ტემპერატურაზე (15-24 °) იგი რბილი მასაა, 32–35 ° ტემპერატურზე კი მთლიანად ლღვება და სითხედ იქცევა.

კარაქის შემადგენლობაში გამოჰყოფენ ცხიმის ფაზას და წყლიან ფაზას. კარაქის 60-80% ცხიმის ფაზაა, დანარჩენი _ წყლიანი ფაზა.

კარაქის ცხიმის ფაზა შეიცავს რძის ცხიმებს და ცხიმში ხსნად ნივთიერებებს (მაგალითად, ცხიმში ხსნადი ვიტამინები , , , , სტერინები, ზოგიერთი პიგმენტი).

კარაქის წყლიან ფაზას პლაზმა ეწოდება. კარაქის სასიამოვნო გემოს სწორედ იგი განსაზღვრავს. იგი შედგება წყალში გახსნილი ნივთიერებებისგან. ესენია: რძის შაქარი ლაქტოზა, ცილები, წყალში ხსნადი ვიტამინები (, , ), მინერალური ნივთიერებები.

ისტორია
პირველი მონაცემები კარაქზე თარიღდება ძვ. წ. 1500—200 წწ. კარაქს მოიხსენიებს ძველი აღთქმაც. ირლანდიაში კარაქი გავრცელებული საკვები პროდუქტი ხდება საუკუნიდან, იტალიაში — საუკუნიდან.
ტამილის ვეფხვები

ტამილის ვეფხვები, სრულად ტამილ ეელამის განთავისუფლების ვეფხვები — სამხედრო-პოლიტიკური ორგანიზაცია, რომელიც სისხლიან სეპარატისტულ კამპანიას აწარმოებს შრი-ლანკის მთავრობის წინააღმდეგ 1970-იანი წლებიდან ტრადიციული ტამილის რეგიონის შრი-ლანკისგან დამოუკიდებლობის მოსაპოვებლად. 2009 წლის 18 მაისს ტამილის ვეფხვების ლიდერი ველუპილაი პრაბჰაქარანი მოკლეს საავადმყოფოდან გაქცევისას. ტამილის ვეფხვები დათანხმდნენ ცეცხლის შეწყვეტას და ჩაბარდნენ ხელისუფლებას, რითაც ამ ქვეყნის 25-წლიანი სამოქალაქო ომი დასრულდა.
ხმელი სუნელი

ხმელი სუნელი — სანელებლების ნარევი, რომელიც ტრადიციულად ქართულ სამზარეულოში კერძების საკმაზად გამოიყენება. გავრცელებულია მთელ საქართველოში. საბჭოთა კავშირის პერიოდში პოპულარული გახდა რუსეთში, უკრაინასა და კავშირის სხვა რესპუბლიკებშიც.

ხმელი სუნელის შემადგენლობაში შედის გამხმარი დაქუცმაცებული ბალახოვანი სანელებლები: უცხო სუნელი, მწარე წითელი წიწაკა, ოხრახუში, ნიახური, ქინძი, კამა, დაფნის ფოთოლი, პიტნა, ყვითელი ყვავილი და სხვ.

ხმელ სუნელს როგორც წესი იყენებენ ხარჩოსა და საცივში.
აჯიკა

აჯიკა — ცხარე სანელებლების ნაზავი, რომელსაც ქართულ სამზარეულოში კერძების მოსამზადებლად იყენებენ. მზადდება ცხარე წიწაკით, ნივრით, სუნელებითა და მწვანილებით. გარდა ამისა, შეიძლება სხვა ბოსტნეულის გამოყენებაც: სტაფილო, ტკბილი წიწაკა, ჭარხალი, პომიდორი.

წარმოშობით სამეგრელოდან, გავრცელებულია მთელ საქართველოში, კავკასიაში და ბოლო დროს აღმოსავლეთ ევროპასა და შუა აზიაში. არსებობს წითელი და მწვანე აჯიკა. განსხვავებულია აჯიკა კონსისტენციითაც.
ზღვა

ზღვა — მსოფლიო ოკეანის ნაწილი, გამოყოფილი ხმელეთით ან შემაღლებული წყალქვეშა რელიეფით. მსოფლიო ოკეანისაგან აგრეთვე განსხვავდება ჰიდროლოგიური, მეტეოროლოგიური და კლიმატური რეჟიმით, რაც დაკავშირებულია მსოფლიო ოკეანესთან მიმართებაში მათ შემოსაზღვრულ მდებარეობასა და წყლის შენელებულ მიმოქცევასთან გაშლილ ნაწილთან შეზღუდული კავშირის გამო. ზოგიერთი ზღვა ნაწილია სხვა ზღვისა (მაგალითად, ეგეოსის ზღვა – ხმელთაშუა ზღვის ნაწილია). ტერმინი „ზღვა“ ხშირად გამოიყენება გაუმდინარე, დიდი, მლაშე ტბებისა (მაგალითად, კასპიის ზღვა, არალის ზღვა) და ხელოვნური წყალსაცავების (მაგალითად, თბილისის ზღვა) სახელწოდებებში.

ამასთან, ზღვებს ყოფენ მათი ფლორისა და ფაუნის შესაბამისად. ზღვის ფაუნისთვის დამახასიათებელია ენდემურობა.

სხვადასხვა ავტორებთან, კერძოდ, ბიბლიაში, ზღვად შეიძლება იწოდოს წყლის ნებისმიერი დიდი სივრცე (მდინარეები, ტბები, ყურეები); მაგალითად, ეგვიპტის ზღვა (ესაია წინასწარმეტყველის წიგნი, 11.15) ბიბლიაში, სხვადასხვა მოსაზრებით, აღნიშნავს ან მდინარე ნილოსს, ან წითელი ზღვის ნაწილს. გარდა ამისა, ამ წიგნში ზღვად იწოდება მდინარე ევფრატიც.
ზღვად წოდებული ობიექტები არსებობს არა მხოლოდ დედამიწაზე; მაგ., სამხრეთის ზღვა არსებობს მარსსა და მთვარეზე (მთვარეზე ზღვად იწოდება (ვიზუალურად) ამ პლანეტის დისკოზე არსებული მუქი ლაქა).

ზღვები ოკეანეების მიხედვით
წყნარი ოკეანე
არაფურის ზღვა
ბანდის ზღვა
ბერინგის ზღვა
აღმოსავლეთ ჩინეთის ზღვა
ყვითელი ზღვა
მარჯნის ზღვა
მინდანაოს ზღვა
ოხოტის ზღვა
სულავესის ზღვა
სულუს ზღვა
ჰალმაჰერის ზღვა
სერამის ზღვა
ტასმანის ზღვა
ფიჯის ზღვა
ფილიპინის ზღვა
სამხრეთ ჩინეთის ზღვა
იავის ზღვა
იაპონიის ზღვა

ატლანტის ოკეანე
აზოვის ზღვა
ბალტიის ზღვა
ირლანდიის ზღვა
კარიბის ზღვა
სარგასის ზღვა
ჩრდილოეთის ზღვა
ხმელთაშუა ზღვა
ადრიატიკის ზღვა
ალბორანის ზღვა
ბალეარის ზღვა
თრაკიის ზღვა
იონიის ზღვა
კვიპროსის ზღვა
კილიკიის ზღვა
ლიბიის ზღვა
ლიგურიის ზღვა
ლევანტის ზღვა
მარმარილოს ზღვა
მირტოის ზღვა
სარდინიის ზღვა
სიცილიის ზღვა
ტირენიის ზღვა
ეგეოსის ზღვა
კრეტის ზღვა
შავი ზღვა
შეტლანდის ზღვა

ინდოეთის ოკეანე
ანდამანის ზღვა
არაბეთის ზღვა
წითელი ზღვა
ტიმორის ზღვა

ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე
ბარენცის ზღვა
პეჩორის ზღვა
ბაფინის ზღვა
თეთრი ზღვა
ბოფორტის ზღვა
აღმოსავლეთ ციმბირის ზღვა
გრენლანდიის ზღვა
კარის ზღვა
ლაპტევების ზღვა
ნორვეგიის ზღვა
ჩუკოტკის ზღვა

სამხრეთის ოკეანე
ამუნდსენის ზღვა
როსის ზღვა
უედელის ზღვა
სკოშის ზღვა
ლაზარევის ზღვა
დეივისის ზღვა
ბელინსჰაუზენის ზღვა

ჩაკეტილი აუზი
არალის ზღვა
გალილეის ზღვა
კასპიის ზღვა
მკვდარი ზღვა
სოლტონის ზღვა
ნაკრესი

ფონდი ნაკრესი (ძველი სახელი „სახეობათა კონსერვაციის ცენტრი“) — არასამთავრობო, არაკომერციული ორგანიზაცია, რომელიც დაარსდა საქართველოში 1989 წელს. ფონდის ძირითადი მიზანია ქვეყნის ბიომრავალფეროვნების დაცვის, შენარჩუნებისა და აღდგენის ხელშეწყობა. ფონდის საქმიანობა ეფუძნება სამეცნიერო კვლევებს და ხორციელდება საქართველოს რეგიონებში ბუნებრივი რესურსების მდგრადი გამოყენების წახალისების, მოსახლეობის ცნობიერების ამაღლების და ბუნების დაცვით საქმიანობაში მათი ინტენსიური ჩართვის საშულებით.
ერევნის კონიაკის ქარხანა

ერევნის კონიაკის ქარხანა — ალკოჰოლური სასმელების წარმოების წამყვანი საწარმო სომხეთში. დაარსდა 1887 წელს პირველი გილდიის ვაჭრის ნერსეს ტაირიანცის მიერ.

1948 წელს ერევნის ღვინო-კონიაკის ქარხნის ერევენის ღვინის კომბინატად რეორგანიზაციის შემდეგ კონიაკის სპირტისა და კონიაკის წარმოების საამქროები გაერთიანდა დამოუკიდებელ ერევნის კონიაკის ქარხანაში.

1953 წელს ახალი შენობაში გადასვლიდან ერევნის კონიაკის ქარხნის დამოუკიდებელი ისტორია იწყება. 1953-91 წლებში ქარხანა სომხეთში კონიაკის წარმოების ერთადერთი მონოპოლისტი იყო. დანარჩენ ქარხნებში მხოლოდ კონიაკის გამოყვანასა და დაძველებას ახდენდნენ, რომლის კუპაჟს თავად ერევნის კონიაკის ქარხანა აწარმოებდა. სწორედ ამ ქარხანაში მიმდინარეობდა ცნობილი სომხური კონიაკების ჩამოსხმა: ორდინარული (სამ-, ოთხ- და ხუთწლიანი) და სამარკო (”ნარჩევი”, ”საიუბილეო”, ”სომხეთი”, ”დვინი”, ”ერევანი”, ”საზეიმო”, ”ნაირი”, ”ვასპირაკანი” და ”ახტამარი”). 1991 წელს მონოპოლია კონიაკის წარმოებაზე ლიკვიდირებულ იქნა.

25 წლის განმავლობაში (1948-73) ქარხნის მთავარი ტექნოლოგი იყო მაკრაკ სედრაკიანი, სოციალისტური შრომის გმირი, დეგუსტაციის რაინდი (საფრანგეთი, 1972).

1998 წელს ქარხანა პრივატიზებულ იქნა და საერთაშორისო ჯგუფში « » გაერთიანდა. გარიგება 30 მილ. აშშ-ის დოლარი დაჯდა.

ქარხანას გააჩნია ექსკლუზიური სამარკო კონიაკების მარაგი, რომელიც ისხმება მხოლო სპეციალური შეკვეთით და საცალო გაყიდვაში არ გადის: ”ერებუნი” - 25 წლის, ”ქილიკია” - 30 წლის, ”სპარაპეტი” - 40 წლის და ”ნოეს კიდობანი” - 70 წლის.

კონიაკის რეალიზაცია მსოფლიოს 25 ქვეყანაში ხდება. ერევნის კონიაკის ქარხნის სამარკო ნიშანი რეგისტრირებულია 47 ქვეყანაში. დღემდე ქარხნის პროდუქციას ხარისხისთვის მინიჭებული აქვს: 115 ოქროს, 48 ვერცხლი და 8 ბრინჯაოს მედალი.
ნინევია

ნინევია (ასურულ-აქადურად: ნინუა) — ასურეთის უძველესი და უმნიშვნელოვანესი ქალაქი. მდებარეობდა მდინარე ტიგროსის მარცხენა სანაპიროზე, დღევანდელი ქალაქ მოსულის ადგილას.

მის ადგილას პირველი დასახლება გაჩნდა ძვ. წ. ათასწლეულის შუა ხანებში, ქალაქად კი გადაიქცა ძვ. წ. ათასწლეულის ნახევარში. აქ ძვ. წ. საუკუნეში ღვთაება იშთარის ტაძარი ააგო შამშიადად -მა. ძვ. წ. - საუკუნეებში ნინევია დაიმორჩილა მითანის სახელმწიფომ. ძვ. წ. საუკუნეში მეფე სინახერიბის დროს დაიწყო ქალაქის გეგმის ჩამოყალიბება. მას შემოავლეს 4 კმ სიგრძის გალავანი, რომელსაც დატანებული ჰქონდა 15 ჭიშკარი. ცენტრალური ქუჩის სიგანე 26 მეტრი იყო.

ამ დროს ნინევია გადაიქცა ასურეთის სამეფოს დედაქალაქად. აშენდა მეფის სასახლე, განახლდა იშთარის, ხოლო ახლად აიგო ღვთაება ნაბუს ტაძარი. მეფე ასურბანიფალის დროს, მისივე ბრძანებით ნინევიაში შეიქმნა იმ დროისთვის უდიდესი და უნიკალური ბიბლიოთეკა, რომლის ნანგრევებშიც აღმოჩნდა 30 ათასი ლურსმულად ნაწერი თიხის ფირფიტა. ძვ. წ. 612 წელს ბაბილონის მეფე ნაბუფალასარისა და მიდიის მეფე კიაქსარის გაერთიანებულმა ლაშქარმა აიღო და დაანგრია ნინევია. ამის შემდეგ იგი გადაიქცა მცირე დასახლებად.

 საუკუნის 40-იანი წლებიდან საუკუნის 20-იან წლებამდე ნინევიის გათხრების შედეგად შეისწავლეს სინახერიბისა და ასურბანიფალის სასახლეთა კედლების დიდებული მხატვრობა, ასევე ფრთოსანი ხარებისა და ლომების ქანდაკებები.
სინშარიშკუნი

სინშარიშკუნი (დაახ. ძვ. წ. 627 - ძვ. წ. 612), რომელიც ასევე ბეროსის სარაკოსი უნდა ყოფილიყო, ასურეთის იმპერიის ერთ-ერთი ბოლო მეფე იყო.

სინშარიშკუნი იყო ძე აშურბანიპალის და შესაძლოა ასურეთის ბოლო მეფის აშურუბალიტ -ის (ძვ. წ. 612 - ძვ. წ. 609) ძმა. ზოგიერთ წყაროზე დაყრდნობით იგი უნდა ყოფილიყო აშურბანიპალის მემკვიდრე ტახტისთვის, სულ მცირე ბაბილონში. თუმცა მხრცოვან ასაკში მამამისის გარდაცვალებას 627 წელს მოჰყვა მძვინვარე სამოქალაქო ომი, რომელიც 623 წლამდე გაგრძელდა, სინშარიშკუნის მიერ მისი მთავარი მოწინააღმდეგის აშურ-ეტილ-ილანის, რომელიც შესაძლოა მისი ძმა უნდა ყოფილიყო, დამარცხებითა და მკვლელობით.

მისი მეფობის მეშვიდე წლით დათარიღებული კონტრაქტი ნაპოვნი იქნა ურუქში, რომლის მიხედვით ის ბრძანებს დანგრეული ტაძრების აღდგენასა და მღვდელმთავრების დაბრუნებას. ის მეფობდა ძვ. წ. 612 წლის 10 აგვისტომდე. ამ დღეს ის ნინევიაში საკუთარ სასახლეში ბაბილონელთა მიერ გაჩენილ ხანძარში დაიწვა.
დასარტყმელი საკრავები

დასარტყმელი საკრავები — მუსიკალური საკრავები, რომლებსაც ხელის, ჯოხის ან ბურთისებრი, თავზე ქეჩაგადაკრული ორი მსხვილი ხის მონაცვლეობით ან ერთდროულად დარტყმით აჟღერებენ. ამზადებენ ქვის, თიხის, ხის, ტყავის, ბრინჯაოს, სპილენძისა და ვერცხლისაგან. დასარტყმელი საკრავები ორგვარია: გარკვეული სიმაღლის ბგერის მქონე — ტიმპანები, ზარები, ქსილოფონი, ფლექსატონი, ტუბაფონი, ვიბრაფონი — და საკრავები, რომელთაც გარკვეული სიმაღლის ბგერა არ გააჩნიათ — დაფი, დაფდაფი, თეფშები, ტამტამი, გონგი, სამკუთხედი, კასტანეტები, მარიმბა, დიპლიპიტო, დაირა და დოლი. დასარტყმელი საკრავების უმეტესობა საანსამბლოა, იყენებენ სიმფონიურ ორკესტრებშიც. პარტიტურაში იწერება სპილენძის საკრავებსა და არფას შორის. საქართველოში ძველთაგანვე გავრცელებული იყო ბობღანი (დაფდაფი), დაირა (დაფი), დიპლიპიტო, დოლი, დუმბული, ლინი, სპილენძჭური, ტაბლაკი, ქოსი, წინწილა და სხვა. ამჟამად გავრცელებულია დაირა, დოლი, დიპლიპიტო. ამ საკრავებს უმეტესად ცეკვების სააკომპანემენტოდ იყენებენ. დასარტყმელ საკრავებს რიტმულ საკრავებსაც უწოდებენ; მათი მთავარი დანიშნულება მუსიკალური ნაწარმოების მეტრ-რიტმის გამახვილება, მისი ნაირსახეობით წარმოდგენაა.
სევილია

სევილია — ქალაქი სამხრეთ ესპანეთში. ანდალუსიის ავტონომიური რეგიონისა და სევილიის პროვინციის დედაქალაქი. მდებარეობს მდინარე გვადალკვივირზე, ატლანტის ოკეანის სანაპიროდან 87 კილომეტრის დაშორებით. ანდალუსიის დაბლობის ცენტრში. ქალაქის მოსახლეობა 2006 წლის აღწერით შეადგენდა 704.414 ადამიანს. აგლომერაციის მოსახლეობა 2000 წლის მონაცემებით იყო 1.043.000, და ამგვარად ესპანეთის სიდიდით მეოთხე ქალაქია. სამხრეთ ესპანეთის ხელოვნების, კულტურისა და საფინანსო დედაქალაქია.

ისტორია
სევილია (ძველად ჰისპალისი) იბერიული ტომების ტურდეტანების ცენტრი იყო. ძვ. წ. საუკუნეში დაიპყრეს რომაელებმა. 712-1248 წლებში, არაბთა ბატონობის პერიოდში, სევილიაში დიდ აღმავლობას მიაღწია ხელოსნობამ. 1026 წლიდან სევილიის საამიროს ცენტრი ხდება. არაბთა ბატონობის დასრულების შემდეგ კასტილიისა და ლეონის სამეფოს შემადგენლობაში შევიდა.

დამეგობრებული ქალაქები
სიღნაღი, საქართველო (1999)
ანჟე, საფრანგეთი, 2000
ბალერი, ფილიპინები
ტარიხა, ბოლივია
ბარსელონა, ესპანეთი
ბუენოს-აირესი, არგენტინა
კოლუმბუსი, აშშ
გვადალახარა, მექსიკა
კანზას-სიტი, აშშ
რაბატი, მაროკო
ტიფარიტი, დასავლეთი საჰარა
ხოშიმინი, ვიეტნამი (2009)
კარაკასი, ვენესუელა (2012)
უშგულის თემი

უშგული — თემი მესტიის მუნიციპალიტეტში. შედგება 5 სოფლისგან: ჩაჟაში (თემის ცენტრი), ლამჯურიში, მურყმელი, ჟიბიანი, ჩვიბიანი.

გეოგრაფია
უშგული მდებარეობს შხარას ძირას, ენგურისა და შავწყალა-ქვიშარას შესართავთან. უშგულის თემის სიმაღლე მერყეობს ზღვის დონიდან 2060 მეტრიდან 2200 მეტრამდე. ამ მონაცემებით უშგული ევროპის ყველაზე მაღალ დასახლებად მიიჩნეოდა 2014 წლამდე. თუმცა, მას შემდეგ, რაც 2014 წლის საყოველთაო აღწერის მონაცემებით ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბოჭორნაში 1 მუდმივი მაცხოვრებელი დაფიქსირდა, ევროპის ყველაზე მაღალი დასახლების სტატუსი ამ სოფელს გადაეცა.

უშგული საავტომობილო გზებით უკავშირდება მესტიასა და ლენტეხს. ლენტეხთან დამაკავშირებელი გზა გადის ატკვერის უღელტეხილზე, რომელიც წელიწადში მხოლოდ სამ თვესაა გახსნილი, ხოლო დანრჩენი დროის მანძილზე თოვლით იფარება. უშგული ზვავსაშიშ ზონაში მდებარეობს. 1987 წელს დიდი ზვავის გამო ადგილობრივი მცხოვრებლები ეკომიგრანტებად იქცნენ, ძირითადად, ქვემო ქართლში.

უშგულთან ახლოს, ენგურის სათავეებთან მოდის მინერალური წყალი.

ისტორია
უშგული ბუნებრივი მდებარეობის გამო მოწყვეტილი იყო დანარჩენ სვანეთს. უახლოეს თემში, კალაში, რომელიც 7 კილომეტრში მდებარეობს, გადასვლაც კი საკმაო სირთულეს წარმოადგენდა. ხალხის მეხსიერებაში შემორჩენილია ლეგენდა დევის ნაშენზე, ეს არის კლდე, რომელსაც, ლეგენდის თანახმად, ენგურის ხეობა ჩაუკეტავს და სოფელი იტბორებოდა. კატასტროფის თავიდან ასარიდებლად უშგულიდან და კალადან დაძრულა ორი ვერძი, რომლებიც საპირისპირო კუთხეებიდან დასჯახებიან კლდეს და დაუნგრევიათ.

უშგულის ეტიმოლოგიას „უშიშარ გულს” უკავშირებენ. ისტორიულად, უშგული უბატონო თემი იყო. უშგულში გაბატონების მსურველი 7 თავადი მოკლეს. მათ შორის უკანასკნელი იყო ფუთა დადეშქელიანი, რომელიც უშგულის ლამარიაში მთელმა სოფელმა ერთად მოკლა. წარმოადგენდა სვანეთის ერისთავთა ფარჯანიან-ვარდანისძე-მარუშიანთა რეზიდენციას. ერთიანი სვანეთის დაშლის შემდეგ უშგული ე. წ. თავისუფალი სვანეთის ნაწილი იყო, მაგრამ უკანასკნელ დრომდე (1810) იმერეთის სამეფოს შემადგენლობაში შედიოდა რაჭასთან ერთად. უშგულის თემმა თავისი ისტორიის მანძილზე არაერთი მოძალადე მოიგერია, მათ შორის ფუთა დადეშქელიანი ( საუკუნის ნახევარი).

დემოგრაფია
ზოგადი
2002 წლის აღწერის მონაცემებით თემში ცხოვრობდა 288 ადამიანი. 2014 წელს კი ფიქსირდება კლება თემში ცხოვრობს 228 კაცი საიდანაც 116 მამაკაცია, ხოლო 112 ქალი.

სოფლების მიხედვით
ღირსშესანიშნაობები
უშგულში შემორჩენილია თამარ მეფის სახელთან დაკავშირებული სვანეთის ერთ-ერთი უდიდესი ციხესიმაგრის (- საუკუნეები) ნაშთები; საცხოვრებელი, სამეურნეო და საკულტო ნაგებობანი (მათ შორის 37 კოშკი); ერისთავთა ხელისუფლების ნიშნები — სკიპტრა და სავარძელი. უშგულის თემის ერთ-ერთი სოფელი, ჩაჟაში, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლია.

უშგულის ღირსშესანიშნაობებია:
უშგულის ლამარია
უშგულის არქეოლოგიური მუზეუმი
თამარ მეფის საზაფხულო და საზამთრო კოშკები. საზაფხულო კოშკები 1950-იან წლებში დაშალეს და ფერმის საშენ მასალად გამოიყენეს
მაცხოვრის სახელობის ეკლესია - სოფელ მურყმელში
წმინდა ბარბარეს სახელობის ეკლესია - სოფელ მურყმელში
მაცხოვრის სახელობის ეკლესია - სოფელ ჩვიბიანში
მაცხოვრის სახელობის ეკლესია - სოფელ ჟიბიანში
წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია - სოფელ ჟიბიანში
ეკლესია - სოფელ ჩაჟაშში

გალერეა
ძვ. წ. 525

მოვლენები
ეგვიპტე
პელუზიუმის ბრძოლა – სპარსეთის მეფეთ-მეფე კამბისე იპყრობს ეგვიპტეს და ხდება ახალი ფარაონი.
ეგვიპტეში სრულდება ოცდამეექვსე დინასტიის მმართველობა და იწყება ოცდამეშვიდე დინასტიის მმართველობა.

დაიბადნენ
ესქილე – ბერძენი დრამატურგი, ბერძნული ტრაგედიების ავტორი.

გარდაიცვალნენ
ფსამეტიქ – ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) ოცდამეექვსე დინასტიიდან.
ანაქსიმენე – ბერძენი მეცნიერი და ფილოსოფოსი (დ. ძვ.წ. 585).
ძვ. წ. 664

მოვლენები
მდებარეობის მიხედვით
ძველი ახლო აღმოსავლეთი
ქუშის სამეფოს მეფე ტაჰარქას შემდეგ ტანტამანი ხდება.
ქუშიტები ასურელების კონტროლირებად ეგვიპტეში იჭრებიან.
ფსამეტიქ ნეხო -ის შემდეგ ქვემო ეგვიპტის ფარაონი ხდება.
სრულდება ტაჰარქას სფინქსის მშენებლობა. ძეგლი ამჟამად ბრიტანეთის მუზეუმშია გამოფენილი.

ძველი საბერძნეთი
პირველი საზღვაო ბრძოლა ბერძნულ წყაროებში, რომელიც კორინთელებსა და კერკირელებს შორის მოხდა.

დაიბადნენ
ამონ იუდეველი — იუდეველთა სამეფოს მეფე.

გარდაიცვალნენ
ტაჰარქა — ეგვიპტის ფარაონი
ნეხო — ეგვიპტის ფარაონი
ძვ. წ. 668

მოვლენები
მდებარეობის მიხედვით
ძველი ახლო აღმოსავლეთი
ასურეთის მეფე ასურბანიფალი ეგვიპტის აჯანყებას ახშობს, ეგვიპტის ეტიოპიელ ფარაონ ტაჰარქას აძევებს და საისისა და ნილოსის დელტის მმართველად ნეხო -ს ნიშნავს.
ასურეთის დედაქალაქი ნინევია ძველი სამყაროს უდიდესი ქალაქი ხდება. (მიახლოებითი თარიღი)
შამაშ-შუმ-უქინი, ასარხადონის მეორე ვაჟი ბაბილონის მეფე ხდება.

დაიბადნენ
გარდაიცვალნენ
ძვ. წ. 680

მოვლენები
მდებარეობის მიხედვით
ევროპა
ესტონეთის კუნძულ საარემააზე მეტეორიტი ვარდება და კაალის კრატერს ქმნის.

ძველი ახლო აღმოსავლეთი
ასარხადონი ხდება ასურეთის მეფე.

თემის მიხედვით
საბერძნეთში 25-ე ოლიმპიადა ტარდება. პირველად შემოიღეს ცხენოსნობა.

დაიბადნენ
არქილოქე — ძველი ბერძენი პოეტი.

გარდაიცვალნენ
ძვ. წ. 681

მოვლენები
მდებარეობის მიხედვით
ძველი ახლო აღმოსავლეთი
ასურეთის მეფე სინახერიბი მისმა ერთმა ან ორმა ვაჟმა ქალხუში მდებარე ნინურთას ტაძარში მოკლა.
სინახერიბის მეორე ცოლი, ნაკია გავლენის გამოყენებით საიმპერიო საბჭოს მეფედ მის ვაჟს, ასარხადონს ასახელებინებს. სინახერიბის ორი უფროსი ვაჟი ურარტუში გაქცევით შველის თავს. მამისგან განსხვავებით, ასარხადონი ბაბილონის მიმართ მეგობრულადაა განწყობილი და მის აღდგენას ბრძანებს.

დაიბადნენ
გარდაიცვალნენ
სინახერიბი — ასურეთის მეფე
ძვ. წ. 701

მოვლენები
მდებარეობის მიხედვით
ძველი ახლო აღმოსავლეთი
იუდეველთა სამეფოს მეფე ეზეკია ძველი ეგვიპტის მხარდაჭერით ასურეთის მეფის, სინახერიბის წინააღმდეგ აჯანყდა. სინახერიბმა იუდეველთა სამეფოს ცენტრისგან მოშორებით მდებარე ქალაქები და სოფლები გაანადგურა, მათ შორის ლახიშიც, თუმცა იერუსალიმის ალყის დროს ასურელებმა 185 000 ჯარისკაცი დაკარგეს (ბიბლიის მიხედვით).
დაიბადნენ
გარდაიცვალნენ
ვეი

ვეი (ლათ. ან ) — მნიშვნელოვანი და უმდიდრესი ეტრუსკული ქალაქი, რომიდან 16 კმ-ში ჩრდილო დასავლეთით.

ვეი იყო რომთან უახლოვესი ეტრუსკული ქალაქი და მასთან დაახლოებით 300 წეილი საომარ მდგომარეობაში იმყოფებოდა. საბოლოოდ ძვ. წ. 396 წელს ვეის ბრძოლაში დამარცხების შემდეგ რომაელებმა კამილუსის მეთაურობით აიღეს იგი. დღეს შედის დაცული ტერიტორიის ფარგლებში, რომელიც 1997 წელს შეიქმნა.