iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სანები

სანები — ძველი დასავლურ-ქართული ტომი. სტრაბონის (ძვ. წ. — ახ. წ. საუკუნეები), პლინიუს უფროსის (ახ. წ. საუკუნე), ფლავიუს არიანესა (ახ. წ. საუკუნე) და სხვა ავტორთა ცნობით, ბინადრობდნენ ქ. ტრაპეზუნტის მახლობლად. ძვ. წ. — ახ. წ. საუკუნეებში ისინი ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდინარე ოფისამდე (ახლანდელი სულან-ლუ) აღწევდნენ. ტრაპეზუნტსა და ოფისს შორის მდებარე ზღვისპირა ზოლის გარდა მათი განსახლების ფარგლებში შედიოდა ახლომახლო მთიანი რაიონებიც. პლინიუსი ტრაპეზუნტის ოლქში მოსახლე სანებს ჰენიოხებს უკავშირებს. იგივე ავტორი სანებს იხსენიებს კოლხეთის სანაპიროს სხვა ადგილასაც, მდინარე ქარიენტ ცივის მიდამოებში.

სამეცნიერო ლიტერატურაში საბოლოოდ არ არის დადგენილი, თუ რა ბგერით შინაარსს დებდნენ ბერძენი და რომაელი ავტორები სანების თავსართ ასოში. ზოგიერთი მკვლევარის (ს. ყაუხჩიშვილი) აზრით, ფორმა „ჭან“ სახელის ან მისი რომელიმე ვარიანტის ბერძნულად გადმოცემის ცდას წარმოადგენს, ზოგის (ა. ჩიქობავა) ვარაუდით, „სანი“ იგივეა, რაც მეგრელთა საერთო სატომო სახელი „ზანი“, ხოლო ს. ჯანაშიას მტკიცებით, ბერძნულ-რომაულ „სანნ-ში“ თავკიდური ბგერა სწორედ ს-დ უნდა იკიტხებოდეს. მისი აზრით, „სანი“ ამოსავალი ფორმაა, რომლისაგანაც შემდეგში, როგორც საკუთარი სატომო სახელები, ჩამოყალიბდა ჩრდილოელი კოლხებისათვის „ზანი“, ხოლო სამხრეთელი კოლხებისათვის — „ჭანი“.

ბიზანტიელი მწერლები (პროკოპი კესარიელი) სანების თავკიდურ ბგერას უკვე „“ „ასოთკომპლექსით გადმოსცემდნენ“ („“ ანუ ჭანები). ზოგიერთი ბიზანტიელის ავტორის ვარაუდით „“ — „ჭანი“ მხოლოდ მდაბიური ფორმაა „სანისა“, ევსტათი თესალონიკელის თანახმად, სახელწოდება „სანი“ ახ. წ. საუკუნეშიც კი ცოცხალი ფორმა იყო. იპოლიტე პორტელისა ( საუკუნე) და ევსები კესარიელის (ახ. წ. საუკუნე) ცნობით, „სანი“ იგივეა, რაც „სანიკი“ („სანიგი“). თეოდორიტე კვირელის ( საუკუნე) გადმოცემით, სანები ლაზებისაგან განსხვავებული ცალკე ტომია. ახ. წ. საუკუნეებში ტრაპეზუნტის მახლობლად მცხოვრებ სანებს მეფე არ ჰყავდათ, ძვ. წ. საუკუნიდან ისინი ხარკს უხდიდნენ რომაელებს, მაგრამ სანები ვერ ურიგდებოდნენ მძიმე გადასახადებს და ეურჩებოდნენ მათ. რომაელთა ეკონოური შევიწროებისა და სამხედრო რეპრესიებისაგან თავის დასაღწევად სანები იძულებული იყვნენ მიეტოვებინათ ზღვის სანაპირო რაიონები და მიუვალ მთებში გამარგრებული ადგილებისათვის შეეფარებინათ თავი. ახ. წ. საუკუნეში პროკოპი კესარიელი მათ უკვე მდინარე ბოასის (ჭოროხის) სათავეებში, ახლანდელი პონტოს მთაგრეხილის აღმოსავლეთ ნაწილის გადაღმა მოიხსენიებს.
ნუევა-ესპარტა

ნუევა-ესპარტა — ვენესუელის შტატი. მოიცავს კუნძულებს: მარგარიტას, კოჩესა და კუბაგუას.

გარდა ამ კუნძულებისა რაიონი მოიცავს მრავალრიცხოვან სხვა პატარა კუნძულებსაც, რომლებიც მეტწილად დაუსახლებელია. ფართობი 1 150 კმ², რითაც ქმნის ვენესუელის ყველაზე პატარა შტატს. მდებარეობს კარიბის ზღვაში, ვენესუელის სანაპიროსთან.

ნუევა-ესპარტა ვენესუელის ერთადერთი კუნძულოვანი შტატია. ადმინისტრაციული ცენტრი ლა-ასუნსიონი (კუნძული მარგარიტა).
თუმცა შტატის მთავარი საქალაქო ცენტრია პორლამარი.

შტატის სახელწოდება უკავშირდება გმირობას, რომელიც ადგილობრივმა მაცხოვრებლებმა გამოიჩინეს ვენესუელის დამოუკიდებლობისათვის ომში. მათი სიმამაცე დაუკავშირდა ძველ საბერძნეთში არსებულ სპარტელ მეომართა გმირულ მოქმედებას.
მთავარი კუნძულია მარგარიტა, რომლის ფართობია 934 კმ².

შტატი ჩამოყალიბდა 1909 წელს, 1947 წელს შეუერთდა კუნძული კუბაგუა.

მუნიციპალიტეტები
ნუევა-ესპარტა მოიცავს 11 მუნიციპალიტეტს, ესენია:
გილად შალიტი

გილად შალიტი (; დ. 28 აგვისტო, 1986, ნაჰარია, ისრაელი) — ისრაელის შეიარაღებული ძალების ჯარისკაცი, რომელიც 2006 წლის 25 ივნისს გაიტაცეს ტერორისტული ორგანიზაცია ჰამასის წარმომადგენლებმა. 2011 წლის 18 ოქტომბერს გაათავისუფლეს ხუთწლიანი ტყვეობიდან. გილადის დასახსნელად, ისრაელი 1 027 ტერორისტის გათავისუფლებაზე დათანხმდა, რასაც ჰამასის ლიდერმა ხალედ მაშაალმა პალესტინის „სტრატეგიული გამარჯვება“ უწოდა.
საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტრო

საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტრო — საქართველოს სამინისტრო, რომლის ხელმძღვანელი (მინისტრი) მთავრობის წევრია.
სამინისტრო ანგარიშვალდებულია მთავრობის წინაშე და ასრულებს მისსავე ან პრემიერ-მინისტრის მიერ დაკისრებულ ამოცანებს.

საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტრო ჩამოყალიბდა 1918 წელს საქართველოს რესპუბლიკის პირველი ლიდერის, ნოე ჟორდანიას მიერ. სამინისტროს ხელმძღვანელი - მინისტრი მთავრობის წევრია და პასუხისმგებელია ქვეყნის სისტემურ ურთიერთობებზე სხვა უცხოურ ქვეყნებთან. სამინისტრო ანგარიშვალდებულია მთავრობის წინაშე და ასრულებს მისსავე ან პრემიერ-მინისტრის მიერ დაკისრებულ ამოცანებს.

საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტრო მდებარეობს თბილისში, გიორგი ლეონიძის №3-ში. მანამდე განთავსებული იყო შიო ჩიტაძის ქუჩის №4-ში, თუმცა შენობის არამდგრადობის გამო დაწესებულება საქართველოს ეროვნული ბანკის ყოფილ შენობაში გადაიტანეს.

1921 წლის 25 თებერვალს რუსეთ-საქართველოს 1921 წლის ომის შედეგად საბჭოთა რუსეთმა დაიპყრო საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა. საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტრო გაუქმდა და საქართველოს რევკომის გადაწყვეტილებით საქართველოს სსრ საგარეო საქმეთა სახალხო კომისარიატი ჩამოყალიბდა, რომელიც მოგვიანებით ჩაანაცვლა საქართველოს სსრ საგარეო საქმეთა სამინისტრომ.

მინისტრები
საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის საგარეო საქმეთა მინისტრები
აკაკი ჩხენკელი, 26 მაისი, 1918 – 21 მარტი, 1919
ევგენი გეგეჭკორი, 21 მარტი, 1919 – ნოემბერი, 1921

საქართველოს რესპუბლიკის საგარეო საქმეთა მინისტრები
გიორგი ხოშტარია, 26 ნოემბერი, 1990 – 15 აგვისტო, 1991
მურმან ომანიძე, 15 აგვისტო, 1991 – 31 დეკემბერი, 1991
ალექსანდრე ჩიკვაიძე, 1 მარტი, 1992 – 21 დეკემბერი, 1995
ირაკლი მენაღარიშვილი, 15 დეკემბერი, 1995 – 29 ნოემბერი, 2003

საქართველოს საგარეო საქმეთა მინისტრები
თედო ჯაფარიძე, 30 ნოემბერი, 2003 – 20 მარტი, 2004
სალომე ზურაბიშვილი, 20 მარტი, 2004 – 19 ოქტომბერი, 2005
გელა ბეჟუაშვილი, 19 ოქტომბერი, 2005 – 31 იანვარი, 2008
დავით ბაქრაძე, 31 იანვარი, 2008 – 5 მაისი, 2008
ეკატერინე ტყეშელაშვილი, 5 მაისი, 2008 – 6 დეკემბერი, 2008
გრიგოლ ვაშაძე, 6 დეკემბერი, 2008 – 1 ნოემბერი, 2012
მაია ფანჯიკიძე, 1 ნოემბერი, 2012 – 5 ნოემბერი, 2014
თამარ ბერუჩაშვილი, 11 ნოემბერი, 2014 – 1 სექტემბერი, 2015
გიორგი კვირიკაშვილი, 1 სექტემბერი, 2015 – 30 დეკემბერი, 2015
მიხეილ ჯანელიძე, 30 დეკემბერი, 2015 — 21 ივნისი, 2018

საქართველოს კანონში ცვლილების შეტანის თაობაზე (2017 წლის 7 დეკემბერი #1620-რს) საქართველოს კანონის შესაბამისად, უწყებას შეუერთდა — სახელმწიფო მინისტრის აპარატი ევროპულ და ევროატლანტიკურ სტრუქტურებში ინტეგრაციის საკითხებში.

დავით ზალკალიანი, 21 ივნისი, 2018 — 4 აპრილი, 2022
ილია დარჩიაშვილი, 4 აპრილი, 2022 — 28 ნოემბერი, 2024
მაკა ბოჭორიშვილი, 28 ნოემბერი, 2024 — დღემდე
სანელებელი მცენარეები

სანელებელი მცენარეები — მცენარეები, რომელთა სხვადასხვა ნაწილი დიდი რაოდენობის არომატულ ნივთიერებებს შეიცავს. გვარცელებულია ყველგან, უფრო ტროპიკებში, მათ შორის ბევრია ხე და ბუჩქი. მათგან აღსანიშნავია: მიხაკისა და დარიჩინის ხე, ვანილი, წიწაკა, პილპილი და სხვა.

ფართოდ არის გავრცელებული კამა, ოხრახუში, ქინძი, წიწაკა, ნიახური, მდოგვი, რეჰანი, ხახვი, ნიორი და სხვა. სუბტროპიკებიდან — კეთილშობილი დაფნა და სხვა. სანებელი მცენარეებს იყენებენ კულინარიასა და მედიცინაში.
დიმიტრი გორდეევი

დიმიტრი ალექსანდრეს ძე გორდეევი (; დ. 6 იანვარი, 1978) — რუსი პოლიტიკოსი, ბიზნესმენი, ნოვოსიბირსკის ოლქის საკანონმდებლო ორგანოს დეპუტატი , პარტია "ედინაია როსიას" წევრი 2011 წლის 19 ოქტომბრამდე, ეკონომიკურ მეცნიერებათა კანდიდატი. საქართველოში პოლიტიკური თავშესაფრის მაძიებელი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა ნოვოსიბირსკის სახელმწიფო არქიტექტურულ-სამშენებლო უნივერსიტეტი ინჟინერ-მშენებლის სპეციალობით.

ნოვოსიბირსკის ოლქის საკანონმდებლო ორგანოში წარმოადგენს ქ. ნოვოროსიისკის კალინინის რაიონს, იყო ფრაქციის "ედიანია როსია" წევრი.

დ. გორდეევის კომპანია «მიგ-1» (-1) ნოვოსობირსკში აშენებს 86 ათასი კვ. კმ. სავაჭრო-გასართობ ცენტრს "ევროპული".

დიმიტრი გორდეევის თქმით, უშიშროების ფედერალური სამსახურის თანამშრომლები მასზე რუსეთში რამდენიმე წლის განმავლობაში მუდმივ თვალთვალს ახორციელებდნენ, ხელისუფლებისა და პრეზიდენტისგან კი დაცვას ვერ მიაღწია და იძულებული გახდა, გაქცეულიყო.

რუსული მედიის ინფორმაციით, დეპუტატმა რამდენიმე წლის წინ ერთ-ერთი სამშენებლო კომპანიისგან 11 მლნ რუბლი აიღო და სანაცვლოდ ქალაქის ადმინისტრაციაში ლობირებას დაჰპირდა, თუმცა დაპირება არ შეასრულა. გორდეევის მიმართ სისხლის სამართლის საქმე თაღლითობის მუხლით აღიძრა.

2011 წლის მარტში დეპუტატმა რუსეთის პრეზიდენტ დიმიტრი მედვედევისთვის ვიდეო-მიმართვა ჩაწერა, რომელშიც ამტკიცებს, რომ უშიშროების ფედერალური სამსახურის თანამშრომლების მხრიდან გამოძალვის მსხვერპლი გახდა. გორდეევის თქმით, სპეცსამსახურების ოფიცერი, მას დიდ თანხას სძალავდა, უარის შემთხვევაში კი ციხით ემუქრებოდა. როგორც დეპუტატი აცხადებს, დასაწყისში იგი პირობებს დასთანხმდა, თუმცა შემდეგ ახალი მოთხოვნა წაუყენეს, სისხლის სამართლის საქმე კი არ შეწყვეტილა.

გორდეევის მტკიცებით, ამის შემდეგ იგი იძულებული გახდა, რუსეთში დამალულიყო, შემდეგ ტაილანდში გადაინაცვლა და მასზე საერთაშორისო ძებნა გამოცხადდა. შემდეგ უკვე დეპუტატმა საქართველომდე ჩამოაღწია და ქვეყნის ხელისუფლებას პოლიტიკური თავშესაფარი სთხოვა.

2011 წლის 19 მარტს გორდეევი რუსეთის მმართველი პარტია "ედინაია როსიადან" გარიცხეს.
სანელსაცხებლე

სანელსაცხებლე, ბალზამარიუმი, უნგენტარიუმი — სურნელოვანი ზეთებისა და ნელსაცხებლების შესანახი და გადასატანი ჭურჭელი. ძვ. წ. ათასწლეულში მინის სანელსაცხებლების დამზადება დაიწყეს ეგვიპტესა და სირიაში — ძვ. სამყაროში ნელსაცხებლის უმთავრეს მწარმოებელ და ექსპორტიორ ქვეყნებში. უძველესი სანელსაცხებლები მზადდებოდა ფერადი გაუმჭვირვალე მინისაგან, რისთვისაც იყენებდნენ ე. წ. თიხის გულგულას. ამ მეთოდით დამზადებული მინის სხვადასხვა ფორმის სანელსაცხებლები (ამფორისკები, არიბალოსები, ალაბასტრონები, ოინოქოიები) განსაკუთრებით გავრცელდა ძვ. წ. — საუკუნეებში და დიდი რაოდენობით გადიოდა ხმელთაშუაზღვისპირეთის ქვეყნებიდან (სირია, ფინიკია, ძველი ეგვიპტე).

ამ დროის სანელსაცხებლეები ნაპოვნია საქართველოშიც (წალკა, ბრილი, ვანი, ფიჭვნარი). ამავე მეთოდით არის დამზადებული თბილისში აღმოჩენილი ძვ. წ. — ახ. წ. საუკუნეები ფერადი მინის ალაბასტრონი. უნიკალურ სანელსაცხებლებს ამზადებდნენ ქვისაგან (ალებასტრი, მარმარილო, მთის ბროლი, აქატი და სხვა) და ძვირფასი ლითონისაგანაც. მასობრივ წარმოებაში მინას კონკურენციას მხოლოდ თიხა უწევდა, განსაკუთრებით ადრინდელი ანტიკური და ელინისტურ ხანაში.

ძვ. წ. — საუკუნეებში საბერძნეთში ამზადებდნენ სხვადასხვა ფორმის თიხის სანელსაცხებლებს (არიბალოსები, ალაბასტრონები, ამფორისკები, ლეკითოსები, ასკოსები და სხვა). ძვ. წ. საუკუნის დასასრულიდან თითისტარის ფორმის თიხის სანელსაცხებლების (უნგვენტრიუმების) წარმოება ფართოდ გავრცელდა მთელ ელინისტურ სამყაროში და შემორჩა რომაულ ხანამდე, სანამ მას საბოლოოდ გამოდევნიდა მინის სანელსაცხებლები. ელინისტური და რომაული ხანის თიხის უნგვენტარიუმები და ამფორისკები აღმოჩნდა საქართველოშიც (ვანი, დაბლაგომი, ეშერა, სამადლო, ჟინვალი, ურბნისი). ზოგიერთი მათგანი ადგილობრივი ნაწარმია. ახ. წ. საუკუნიდან ფართოდ გავრცელდა გამობერვის წესით დამზადებული მინის სანელსაცხებლები, რომლებიც უკვე გამჭვირვალე მინისა იყო და გამოირჩეოდა ფორმათა მრავალფეროვნებით. — საუკუნეებში მათი წარმოება ანტიკური სამყაროს მრავალ პუნქტშია დადასტურებული (სირია, ეგვიპტე, იტალია, რაინის ოლქი, ჩრდილოეთი შავიზღვისპირეთი და სხვა). სანელსაცხებლებს ძველად იყენებდნენ არა მარტო ყოფაში, არამედ სამგლოვიარო რიტუალშიც. ამიტომ ხშირად გვხვდება სამარხებში. სანელსაცხებლები დიდი რაოდენობითაა აღმოჩენილი საქართველოში გათხრილ — საუკუნეების სამაროვნებშიც (ურეკი, ბორი, კლდეეთი, ზღუდერი, სამთავრო, ურბნისი და სხვა). ისინი ძირითადად შემოტანილია საუკუნიდან კი საქართველოში აღმოჩენილი მინის სანელსაცხებლების უმრავლესობა ადგილობრივი ნაწარმია. — საუკუნეებში სანელსაცხებლები საქართველოდან მეზობებ ქვეყნებშიც გაჰქონდათ.
სან-ხუან-დე-ლოს-მოროსი

სან-ხუან-დე-ლოს-მოროსი — ქალაქი ცენტრალურ ვენესუელაში. გუარიკოს შტატის დედაქალაქი.
ვენესუელის ქალაქებს შორის ფართობით იგი მეოთხე ადგილზეა, თუმცა მოსახლეობის სიმჭიდროვე მეტად დაბალია.
2001 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 103 706 კაცს.

წარსულში სან-ხუან-დე-ლოს-მოროსი შედიოდა არაგუის შტატის შემადგენლობაში, შემდეგ შეუერთდა გუარიკოს შტატს, რის შემდეგ გახდა მისი დედაქალაქი.

ქალაქის ტერიტორიაზე მდებარეობს მრავალი ისტორიული ძეგლი: სან-ხუან-ბაუტისტას მონუმენტი (სიმაღლე 20 მ), ბანდერას მონუმენტი, ბოლივარ-პლასა და სხვა მრავალი. არის სასარგებლო ცხელი წყაროებიც, რის გამოც აქ განვითარებულია ტურიზმი.

სან-ხუან-დე-ლოს-მოროსში ჰაერის ტემპერატურა იცვლება 24°-იდან 32°-მდე.

დაძმობილებული ქალაქები
კალაბოსო –
ვალე-დე-ლა-პასკუა –
ალტაგრასია-დე-ორიტუკო –
არაუკა –
ვილიავისენსიო –
პუერტო-კაბეზასი –
მანისალესი –
ვალიადოლიდი –
რორშახი

რორშახი — დარაჯების კომიქსების პერსონაჟი. მისი შემქმნელები არიან მხატვარი დეივ გიბონსი და სცენარისტი ალან მური. პერსონაჟი პირველად გამოჩნდა სერიის დარაჯები პირველ ნომერში 1986 წელს. მას არ აქვს სუპერძალა, არის ძალიან კარგი მოკრივე და აკრობატი. ატარებს რორშახის ტესტის მსგავს ნიღაბს - თეთრ ნაჭერს, რომელზეც მელნის ლაქები მისი ხასიათის მიხედვით იცვლიან ფორმას. პერსონაჟი ამ ნიღაბს საკუთარ ნამდვილ სახეს უწოდებს.
სან-ფერნანდო-დე-აპურე

სან-ფერნანდო-დე-აპურე — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ვენესუელის დაახლოებით ცენტრალურ ნაწილში, მდინარე აპურეს ნაპირებზე. აპურეს შტატის დედაქალაქი. 2001 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 175 056 კაცს.
გაშენებულია დაბლობზე, ზღვის დონიდან 47 მ სიმაღლეზე. ბუნებრივი ამაღლებები არ გვხვდება, რის გამოც ჰორიზონტის ხილვადობა 10 კმ-მდეა.
ჰაერის ტემპერატურა იცვლება 22°-იდან 30°-მდე.
მიუხედავად ცხელი კლიმატური პირობებისა, ჰავა აქ, გასაძლისია. ტენიანობა უტოლდება 79%-ს და მეტსაც.

დაარსდა მდინარე აპურეს ნაპირებზე 1788 წლის 28 თებერვალს, ფერნანდო გონსალესის მიერ. 1793 წლის 1 დეკემბერიდან აქვს ქალაქის სტატუსი. 1831 წელს ხუან კასტელანოს ხელმძღვანელობით შეიქმნა კერძო სკოლა. 1844 წელს სკოლას დაემატა კლასები, ხოლო 1875 წელს გაიხსნა ფედერალური საშუალო სკოლა. საუკუნის ბოლოს გაიხსნა ლეონ ფედერალური სკოლა.

ქალაქის ფარგლებში მდინარე აპურეზე გაშენებულია ხიდი, რომლის მშენებლობა დაიწყო 1959 წელს, პრეზიდენტ რომულო ბეტანკურის განკარგულებით. 1961 წლის 1 თებერვალს ხიდი გახსნილად გამოაცხადეს.

სან-ფერნანდო-დე-აპურე შტატის მთავარი საფინანსო ადგილია. განვითარებულია სოფლის მეურნეობა, სადაც გაშენებულია მრავალი რანჩო. ამრავლებენ მსხვილრქოსან საქონელსა და ღორს. აწარმოებენ ხორცს, რძეს, ყველს. სოფლის მეურნეობაში ჭარბობს ლობიო, ბამბა, ბანანი, სიმინდი და მანიოკი. ასევე განვითარებულია თევზჭერა, რომელიც ტრადიციული მოღვაწეობის სფეროა.

მიუხედავად ეკონომიკის პოტენციალისა, იგი ვენესუელის შტატების დედაქალაქებს შორის ითვლება ერთ-ერთ უღარიბესად. 2001 წლის აღწერით სან-ფერნანდო-დე-აპურეს მოსახლეობის 44,49% იმყოფება სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ.
ჩარგალი

ჩარგალი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მაღაროსკარის თემში. თბილისიდან 80 კმ-ის დაშორებით. მდებარეობს ქართლის ქედის ჩრდილო-დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ჩარგლულის ხეობაში. ზღვის დონიდან 1200 მ. დუშეთიდან 52 კმ.

ჩარგალში დაიბადა ვაჟა-ფშაველა. სოფელში არის მწერლის სახლ-მუზეუმი და იქვე ყოველ წელს ტრადიციული ფესტივალი „ვაჟაობა“ იმართება.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 69 ადამიანი.
ვაჟა-ფშაველას სახლ-მუზეუმი ჩარგალში

ვაჟა-ფშაველას სახლ-მუზეუმი ჩარგალში — მუზეუმი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩარგალში.

ისტორიული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩარგალის ცენტრალურ ნაწილში. სახლი ერთსართულიანია, ოროთახიანი. ნაგებია რიყის ქვითა და ნატეხი ქვით. წინა მხარეს, გრძივი ფასადის მთელ სიგრძეზე, ხისსვეტებიანი გადახურული აივანი გასდევს. აივანი მხოლოდ გვერდებიდანაა გახსნილი. აივნიდან სწორკუთხა შესასვლელით ვხვდებით ვიწრო ტალანში, რომლის ორივე მხარეს სხვადასხვა ფართობის თითო ოთახია, ორივე ოთახის ფანჯრები აივანზე გამოდის. პატარა ოთახს ორი სწორკუთხა ფანჯარა აქვს, მოზრდილს — სამი. ორივე ოთახში თითო ბუხარია. ოთახებიდან თავდაპირველი ვაჟას მამის (პავლე რაზიკაშვილი, 1831-1890 წლები.) მიერ აგებული პატარა (16 კვადრატული მეტრი) ოთახია, ამ ოთახში დაიბადა და თავისი ცხოვრების უმეტესი ნაწილი გაატარა ცნობილმა ქართველმა პოეტმა ვაჟა-ფშაველამ (ლუკა რაზიკაშვილი 1861-1915 წლები.). მეორე ოთახი (ფართობი 20 კვადრატული მეტრი), რომელიც ვაჟას ოჯახისთვის იყო განკუთვნილი, მუზეუმის გახსნის წელსაა (1935) მიშენებული. 1976 წელს ძეგლზე სარესტავრაციო სამუშაოები ჩაატარა სპეციალურმა სამეცნიერო-სარესტავრაციო საწარმოო გაერთიანებამ (ხელმძღვანელი თ. აბრამიშვილი). აღდგა პავლესეული სახლი, შეკეთდა გადახურვა და სხვა. 1986 წელს, აღდგენილ იქნა საბძელ-გომური, წყლის წისქვილი, წყარო. 1987 წელს, მწერლის დაბადების 125 წლისთავზე, აშენდა მუზეუმი საგამოფენო დარბაზით და ერთი ფონდსაცავით (არქიტექტორები: ო. ლითანიშვილი, ა. გურული). მუზეუმის შესასვლელის წინ დაიდგა ვაჟა-ფშაველას ბრინჯაოს ქანდაკება — კვარცხლბეკზე შედგმული დიდი ზომის (სიმაღლე 5 მეტრი) თავი (მოქანდაკე — ბ. ავალიშვილი). ქანდაკების უკან, მუზეუმის სახურავზე, ვიწრო, სწორკუთხა კვარცხლბეკზე დგას არწივის ბრინჯაოს ქანდაკება, რომელიც ვაჟას მიერ შექმნილ პოეტურ სახეს განასახიერებს.

ვაჟა-ფშაველას სახლ-მუზეუმი დაარსდა 1961 წელს. მასში დაცულია, როგორც პოეტის ცხოვრებასა და მოღვაწეობასთან დაკავშირებული მემორიალური ნივთები, ასევე და საუკუნის დასაწყისის ეთნოგრაფიული მასალები. იქვე ინახება პოეტის კრებულების სხვადასხვა პერიოდის გამოცემები. მუზეუმში აგრეთვე დაცულია პოეტისადმი მიძღვნილი ფერწერული, გრაფიკული და სკულპტურული ნამუშევრები, ფოტომასალა და სხვა. მუზეუმის ფონდში, საერთო ჯამში, 2000-ზე მეტი ერთეული ინახება.
ეუკუმბენე

ეუკუმბენე — ანთროპოგენური წარმოშობის ტბა და წყალსაცავი ავსტრალიაში. მდებარეობს ამავე სახელწოდების მდინარეზე, სნოუის მთებში, ახალი სამხრეთი უელსის შტატის ტერიტორიაზე. ტბა შეიქმნა მდინარე ეუკუმბენეზე აგებული კაშხლის შედეგად, სნოუის მთების სქემის მიხედვით. კაშხალი აშენებულია 1956-1958 წლებს შორის. კაშხლის სიმაღლე აღწევს 116 მ-ს, ხოლო სიგანე საფუძველში 686 მ-ია.

ეუკუმბენე გვირაბით არის დაკავშირებული მდინარე სნოუისთან და მდინარე მარამბიჯთან, ასევე ტუმუტისა და ტანტანგარის წყალსაცავებთან. განვითარებულია თევზჭერა. მოიპოვება კალმახი.

2007 წლის აპრილის მონაცემებით ეუკუმბენეს წყალმა საგრძნობლად დაიკლო, რაც გამოწვეული იყო გვალვიანობით.
ცხრაკარას სასახლის კომპლექსი

ცხრაკარას სასახლის კომპლექსი – ლევან მეფის (1520–1574 წწ.) სასახლის კომპლექსის ნაშთები კახეთის მხარეში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ზემო ალვანსა და ქვემო ალვანს შორის, ალაზნის ველის ზემოთ, კავკასიონის მთისწინეთზე. მის მახლობლადაა იოანე ნათლისმცემლის ბაზილიკა, რომელშიაც ლევან მეფისა და თინათინ დედოფლის ძლიერ დაზიანებული პორტრეტებია გადარჩენილი.

ლევან კახთა მეფის სასახლე ძლიერ დანგრეულია. კედლების ზემო ნაწილი და გადახურვა აღარ არსებობს, იატაკი აყრილია, სარკმლების ალათების ან სხვა რაიმე მოწყობილობის კვალიც არ არის დარჩენილი.

ცხრაკარას სასახლის კომპლექსი საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტროს დაქვემდებარებაშია.
ივანა მილიჩევიჩი

ივანა მილიჩევიჩი ( დ. 26 აპრილი 1974, სარაევო, ბოსნია და ჰერცეგოვინა) — ამერიკელი მსახიობი და მოდელი. ეროვნებით ხორვატი.

დაიბადა 1974 წლის 26 აპრილს, ქალაქ სარაევოში, დედამისის — დიასახლისის ტონკას, და მამამისის — მეწარმის დამირ მილიჩევიჩის ოჯახში.
5 წლის ასაკში ივანა ემიგრირებული იყო ამერიკის შეერთებულ შტატებში, სადაც აღიზარდა მიჩიგანში.
ჰყავს ორი უმცროსი ძმა, ტომო და ფილიპი.
1992 წელს დაამთავრა სკოლა, შემდეგ საცხოვრებლად გადავიდა ლოს-ანჯელესში.

ივანა მილიჩევიჩის კინოდებიუტი შედგა 1998 წელს ფილმში „სახელმწიფო მტერი“. შემდეგ გამოჩნდა სატელევიზიო შოუებში, როგორებიცაა: „მოჯადოებული“, „საინფელდი“, „ფელისიტი“, „დეტექტივი ნეშ ბრიჯესი“, „ძიძა“, „ბაფი-ვამპირების გამანადგურებელი“, „ჩაკი“, „ექიმი ჰაუსი“, „მეგობრები და სხვა.
კალაბოსო

კალაბოსო — ქალაქი ვენესუელაში, გუარიკოს შტატში. კოლონიურ პერიოდში ის კარაკასის პროვინციის დედაქალაქი იყო, ერთ დროს კი გუარიკოს შტატის. გარკვეულ პერიოდში იგი მირანდას შტატის ტეროტორიაზეც მდებარეობდა.

ქალაქში განლაგებულია რომანულ-კათოლიკური კალაბოსოს არქისაეპისკოპოსო.

კალაბოსო მდებარეობს ფართო ლიანოს (ვაკე) შუაგულში, მდინარე გუარიკოს მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 325 მეტრზე, კარაკასიდან 123 მილის დაშორებით. წვიმიან სეზონზე ვაკე ხშირად იტბორება.

ქალაქის მიდამოებში მრავლადაა თერმული წყაროები. მოსახლეობა ძირითადად ჩაბმულია მსხვილფეხა რქოსანი საქონლის მოშენებაში. ქალაქი კარგად ნაგებია, ურთიერთგადამკვეთი ქუჩებითა და რამდენიმე ძველი, კოხტა ეკლესიით. მნიშვნელოვანია ქალაქის კომერციული როლი, რაც განპირობებულია მესაქონლეობის რეგიონის ცენტრალურ ნაწილში მდებარეობით.

მიჩნეულია, რომ იგი თავდაპირველად ინდიელთა ქალაქი იყო, რომელიც მოგვიანებით, 1730 წელს კომპანია გიპუსკოანა დე კარაკასის ერთ-ერთი სავაჭრო სადგური გახდა. ვენესუელის სხვა ქალაქების მსგავსად, საუკუნის განმავლობაში კალაბოსოც ნელა იზრდებოდა. 1820 ესპანელთა ძალები აქ დაამარცხეს რევოლუციონერებმა სიმონ ბოლივარისა და ხოსე ანტონიო პაესის მეთაურობით.
კარუპანო

კარუპანო — ქალაქი აღმოსავლეთ ვენესუელაში, სუკრეს შტატში. მდებარეობს კარიბის ზღვის სანაპიროზე, შტატის დედაქალაქ კუმანადან 120 კმ-ით აღმოსავლეთით. წარმოადგენს ბერმუდესის მუნიციპალიტეტის ცენტრს, რომლის მოსახლეობაც 2010 წლის მონაცემებით 173 877 ადამიანს შეადგენს.

ვენესულის განმათავისუფლებელმა, სიმონ ბოლივარმა 1814 წელს სწორედ კარუპანოში გამოსცა დეკრეტი მონობის გაუქმების თაობაზე.

 საუკუნის განმავლობაში კარუპანო იყო ევროპული მიგრაციის სამიზნე, ძირითადად სიცილიიდან და სარდინიიდან.

1962 წლის 4 მაისს, ქალაქი აიღეს რომულო ბეტანკურის მთავრობის წინააღმდეგ აჯანყებულმა სამხედრო ოფიცრებმა.

კოლონიური პერიოდიდან მოყოლებული, ქალაქის მთავარი საექსპორტო პროდუქტებია კაკაო, ყავა, შაქარი, ბამბა, ხე-ტყე და სპირტიანი სასმელები.

1997 წელს მომხდარმა მიწისძვრამ ქალაქი სერიოზულად დააზიანა, ისევე როგორც მთლიანად შტატის უდიდესი ნაწილი.
აბულეთის სამონასტრო კომპლექსი

აბულეთის სამონასტრო კომპლექსი მდებარეობს საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, მცხეთის მუნიციპალიტეტში, მის დასავლეთით 11 კმ–ში მდებარე სოფელ სათოვლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, აბულეთის ბორცვზე, მდინარე ხეკორძულას მარჯვენა შენაკადის, ე.წ. ზარიძეების წყლის სათავესთან, ადგილ ნაბაღრებში.

კომპლექსის შემადგენლობაში შედის წმინდა გიორგის დიდი და მცირე ეკლესიები, სვეტი, ქვაყუთები, ორმოსამარხები, სათავსები და სხვადასხვა შენობათა ნაშთები.

წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია თარიღდება საუკუნით. 1977-1981 წლებში ჩატარდა არქეოლოგიოური გათხრები, ბორცვის თხემზე და მის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ფერდზე აღმოჩენილ იქნა 2 სათავსი, თორმეტი ქვაყუთი და ორი ორმოსამარხი. ისინი თარიღდება ძვ. წ. ათასწლეულის პირველი ნახევრით, ადრინდელი, განვითარებული და გვიან ფეოდალური ხანით.

აბულეთის სამონასტრო კომპლექსი მცხეთა–თბილისის ეპარქიის დაქვემდებარებაშია.
კატია-ლა-მარი

კატია-ლა-მარი — საპორტო ქალაქი ჩრდილოეთ ვენესუელაში, კარიბის ზღვის სანაპიროზე, ვარგასის შტატში. სახელი ეწოდა ადგილობრივი ბელადის, კატიას პატივსაცემად.

ქალაქის შემოსავლების ძირითად წყაროს ვაჭრობა, ტურიზმი და ტრანსპორტი წარმოადგენს. კატია-ლა-მარში მდებარეობს ვენესუელის საზღვაო აკადემია და საზღვაო წვრთნების ცენტრი, ასევე ვენესუელის ერთადერთი საზღვაო ვაჭრობის უმაღლესი სასწავლებელი — კარიბის საზღვაო უნივერსიტეტი. ქალაქის პორტი შტატის თევზჭერის 30 %-ს უზრუნველყოფს.

1999 წელს კატია-ლა-მარის მოსახლეობა 123 000 ადამიანს შეადგენდა.
მარიარა

მარიარა — ქალაქი ვენესუელაში, კარაბობოს შტატში, დიეგო-იბარას მუნიციპალიტეტის ცენტრი. მდებარეობს კარიბის ზღვასა და ქალაქ ვალენსიას შორის. დაარსდა 1781 წლის 3 დეკემბერს, ეპისკოპოს მარიანო მარტის მიერ.

მარიარას ტერიტორიაზე ვენესუელის დამოუკიდებლობისათვის ომის დროს (1811) რამდენიმე ბრძოლა მიმდინარეობდა.

2010 წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 115 515 ადამიანს.
კარორა

კარორა — ქალაქი ვენესუელაში, ლარას შტატში. მდებარეობს ბარკისიმეტოდან 54 მილით სამხრეთ-დასავლეთით, მდინარე ტოკუიოს შენაკად მორერეს ნაპირზე. მისი ისტორიის განმავლობაში, ქალაქი ორჯერ დაარსდა, პირველად 1569 წელს ხუან დე ტეხოს მიერ, მაგრამ ადგილობრივ ინდიელთა მუდმივი თავდასხმების გამო იგი მიტოვებულ იქნა, სამი წლის შემდეგ, 1572 წელს კი ხელახლა დაარსდა ხუან დე სალამანკას მიერ.

კოლონიურ პერიოდში კარორა ყვაოდა, მისი მოსახლეობა 10 000 ადამიანს აღწევდა. 1911 წლისთვის, მიმდებარე ტერიტორიებზე განვითარდა ცხენების, ვირების და მსხვილფეხა რქოსანი საქონლის მოშენება. ასევე აწარმოებდნენ ტყავის ნედლეულს, რეზინს და ტყის სხვადასხვა პროდუქტებს. 2005 წლისთვის, ეკონომიკური საქმიანობის მთავარ დარგად კვლავ მესაქონლეობა რჩება, მაგრამ ის ორიენტირებულია რძისა და რძის პროდუქტების წარმოებაზე. 1990-იანი წლებიდან მნიშვნელოვანი ხდება მევენახეობა-მეღვინეობა.

2005 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 105 400 ადამიანს.