iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ქვედა ზეგანის წმინდა გიორგის ეკლესია

ქვედა ზეგანის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბაღდათის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვედა ზეგანში. აგებულია - საუკუნეებში.

დიდი ზომის დარბაზული ეკლესიიდან შემორჩენილია მხოლოდ იატაკის დონე. გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენდა, აღმოსავლეთით შვერილი, ნახევარწრიული აბსიდით. მის ცენტრში მასიური ტრაპეზის ქვა დგას. საკურთხევლის წინ ორსაფეხურიანი სოლეაა. შესასვლელების კვალი სამივე კედელშია. ჩრდილოეთ კართან ორი საფეხურია. იატაკი მოგებულია თლილი ქვის კვადრებით. ადგილობრივი მოსახლეობის გადმოცემით აქ მდგარა ხის ეკლესია, რომელიც დაანგრიეს ანტირელიგიური კომპანიების დროს.
ამერიკელი ღმერთები

ამერიკელი ღმერთები — ამერიკული ფანტასტიკური დრამატული სატელევიზიო სერიალი, რომელიც დაფუძნებულია ნილ გეიმანის 2001 წლის ამავე სახელწოდების რომანზე ,,ამერიკელი ღმერთები. სერიალის ჟანრი არის ზღაპრული და მისტიური. სერიალის პირველი სეზონის პრემიერა გაიმართა 2017 წლის 30 აპრილს. 2017 წლის მაისში სერიალის მეორე სეზონი გამოვიდა, რომლის პრემიერა გაიმართა 2019 წლის 10 მარტს. მომდევნო კვირას -მა განაახლა ,,ამერიკელი ღმერთები მესამე სეზონისთვის,რომლის პრემიერა გაიმართა 2021 წლის 10 იანვარს. 2021 წლის მარტში სერიალი დამთავრდა,სამი სეზონის შემდეგ. სერიალს დადებითი გამოხმაურება მოყვა და მიიღო ორი ნომინაცია გამორჩეული დიზაინისა და განსაკუთრებული ვიზუალური ეფექტებისთვის, მან ასევე მიიღო სამი ნომინაცია კრიტიკოსთა არჩევანის მე-8 სატელევიზიო დაჯილდოებაზე, მათ შორის საუკეთესო დრამატული სერიალი.

სიუჟეტი
სერიალის ერთ-ერთ გმირს შედოუს მნიშვნელოვანი წარსული აქვს, მაგრამ ახლა მას მხოლოდ თავის ცოლთან ერთად მშვიდი ცხოვრება სურს. მაგრამ თავისი ცოლი უბედური შემთხვევის მსხვერპლი გახდება. როდესაც იგი შინ ბრუნდება ვეტმფრენით , საშინელი შტორმისას, მის ყურადღებას უცნაური ადამიანი მიიპყრობს. ის საკუთარ თავს მისტერ ოთხშაბათს ეძახის. მან შედოუზე ბევრად მეტი იცის, ვიდრე ეს შესაძლებელია. ის შედოუსს აფრთხილებს, რომ კიდევ ერთი შტორმია მოსალოდნელი და ამის შემდეგ მის გარდა აღარაფერი იქნება ისეთი, როგორიც ახლაა.
პირწმინდა

} ) — მრვალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ღეროს ძირში მხოხავი ყლორტები არა აქვს; ღერო 10-50 სმ სიმაღლისაა, სწორად მდგომი ან ძირთან წამოწეული. ზედა ნაწილში, ძირითადად, ბეწვით არის შემოსილი. ფესვთანური ფოთლები მოგრძონიჩბისებურია ან უკუკვერცხისებური. კიდეები მსხვილმრგვალკბილაა, ზოგჯერ – კიდემთლიანი, ღეროსეული ფოთლები უკუკვერცხისებურია. გვირგვინი ცისფერია, იშვიათად – თეთრი ან ვარდისფერი, გარედან ოდნავ შებუსულია. იზრდება ტყეებში, ბუჩქნარებში, ტყის პირას, მდელოებზე, მდინარეთა ნაპირებზე, შედარებით იშვიათად – სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებში. დაბლობიდან მთის ზედა სარტყლამდე. გავრცელებულია თითქმის მთელ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს მთელ კავკასიას, თითქმის მთელ ევროპასა და მცირე აზიას.

გალერეა
თავცეცხლა

} ) — ერთწლიანი ბალახოვანი მცენარეა,სიმაღლე – 15-60 სმ. მარტივი ან დატოტვილი. ჯაგრისებური ბეწვით შებუსული, ზოგჯერ – შიშველი. ფოთლები კვერცხის ფორმის კვერცხისებური ან ლანცეტაა, მრგვალკბილა, შებუსული. ყვავილედის ჩხროები სფეროსებურია, შებუსული. გვირგვინი მეწამულია, სოსანი, მოყვითალო ან მოთეთრო. იზრდება ტყის შუა და ზედა სარტყლების ტყეებში, ბუჩქნარებსა და მდელოებზე. საქართველოში გავრცელებულია თითქმის ყველა რეგიონში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს მთელ კავკასიას, თითქმის მთელ ევრაზიას, ჩრდილოეთ ამერიკას.

გალერეა
ვაზისძირა

} ) — 10-30 სმ სიმაღლის ერთ ან ორწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ღერო ძირიდანვე მეტ-ნაკლებად დატოტვილია, უფრო იშვიათად – მარტოული; ზედა ნაწილში შებუსული, ღეროსეული ქვედა ფოთლები მოკლეყუნწიანია, ზედა ფოთლები მჯდომარეა, ღერომხვევი, გაბნეული მოკლე ბეწვით მოფენილი ან თითქმის შიშველი. ყვავილები შეკრებილია მრავალყვავილიან თავაკისებურ ჩხროებად, ჩხროები ურთიერთდაშორებულია ან ზედა ნაწილში მიახლოებული. გვირგვინი ხორცისფერ-წითელია ან ვარდისფერი. იზრდება მთის ქვედა სარტყლიდან ზედა სარტყლამდე მინდვრებში, ფერდობებზე, ბაღებში, ვენახებსა და რუდერალურ ადგილებში. გავრცელებულია მთელ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს მთელ კავკასიას, ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპას, მცირე აზიასა და ირანს.

გალერეა
ტეცუია იამაგამი

ტეცუია იამაგამი — იაპონიის საზღვაო თავდაცვის წევრი 2002-2005 წლებში. იაპონიის ყოფილი პრემიერ-მინისტრის შინძო აბეს მკვლელი. იამაგამიმ შინძო აბე მოკლა ხელნაკეთი მუშეტის ტიპის იარაღით. დანაშაულის ადგილზე დააკავა ნარას პრეფექტურის პოლიციამ და გადაიყვანეს პოლიციის ადგილობრივ განყოფილებაში. მან დანაშაული პოლიციაში აღიარა.

იამაგამი დაიბადა მიეს პრეფექტურაში. მას სკოლაში ახასიათებდნენ, როგორც ჩუმს და თავშეკავებულს, მან სკოლის დამთავრებისას ალბომში ჩაწერა, რომ „აზრზე არ იყო“ რა უნდოდა მომავალში. იამაგამი გაწევრიანდა იაპონიის საზღვაო თავდაცვის ძალებში წლებში 2002 წლის აგვისტოში, განამწესეს კურეს საზღვაო ბაზაზე და მსახურობდა გამანადგურებელ მაცუიუკიზე. სამსახური დატოვა 2005 წლის აგვისტოში. მსახურობისას იამაგამის ცეცხლსასროლი იარაღით წვრთნა ჰქონდა ყველ წელს, წელში ერთხელ. მას აქაც ახასიათებენ, როგორც ჩუმს. მან ეს სამსახური 2022 წლის მაისში დატოვა. იამაგამი უმუშევარი იყო დაკავებისას. დედამისი გაკოტრდა მას შემდეგ, რაც დიდი თანხა გადაურიცხა გაერთიანების ეკლესიას, სამხრეთ კორეაში დაფუძნებულ ახალ რელიგიურ მოძრაობას, რამაც იამაგამის შეაძულა ეს რელიგიური ჯგუფი. გაერთიანების ეკლესიას ისტორიული კავშირები აქვს აბეს მამასა და ბაბუასთან და თავად აბეც გამოსულა სიტყვით ამ ჯგუფის საქებრად. იამაგამიმ ეს კავშირები თავდასხმამდე თეებით ადრე გამოიძია და აბე დაადანაშაულა იაპონიაშ ეკლესიის გავლენის გავრცელებაში.

იამაგამიმ განაცხადა, რომ თავდაპირველად გაერთიანების ეკლესიის ლიდერების მოკვლას აპირებდა, თუმცა საბოლოოდ სამიზნედ აბე შეარჩია. იგი აბეს უთვალთვალებდა სხვადასხვა ლოკაციებზე, მათ შორის საარჩევნო კამპანიისას ოკაიამას პრეფექტურაში მკვლელობამდე ერთი დღით ადრე და აბეს დღის განრიგს ნარაში თვალ-ყურს ადევნებდა აბეს ვებგვერდის მეშვეობით. მან ასევე თქვა, რომ თავდასხმას რამდენიმე თვე გეგმავდა და იარაღიც თავად გააკეთა.
თედოწმინდის ყორღანი

თედოწმინდის ყორღანი — არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ თედოწმინდაში. აგებულია ძვ. წ. - საუკუნეებში, ბრინჯაოს ხანის პერიოდში.

ქვაყრილის შემორჩენილი ნაშთის ქვეშ, ოთხკუთხა ფორმის დასაკრძალავი ორმო იყო გამართული, დამხრობილი აღმოსავლეთ-დასავლეთის ხაზზე. მის იატაკზე აღმოჩენილია ოთხბორბლიანი ურმის ბორბლების კვალი. სახურავის ჩამონგრევის გამო დამარხული ინვენტარი და მიცვალებულის ჩონჩხის ნაწილები არეული იყო. აღმოსავლეთ კედელთან ნაპოვნია თიხის ჭურჭელი. ინვენტარი დაფიქსირდა ურმის ბორბლებს შორისაც. ესენია: ბრინჯაოს ყუნწიანი ისრისპირი, პირამიდულთავიანი ისრისპირი, ყუნწიანი სატევრისპირები და სხვა.
პატარა ჯიხაიშის მაცხოვრის ეკლესია

პატარა ჯიხაიშის მაცხოვრის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ხონის მუნიციპალიტეტის სოფელ პატარა ჯიხაიშში. აგებულია – საუკუნეებში.

ძეგლი მდებარეობს სოფლის სასაფლაოზე და წარმოადგენს დიდ დარბაზულ ეკლესიას დასავლეთის სამრეკლოთი. ეკლესია ბერძენი ოსტატის მიერაა აშენებული. დასავლეთ კარის თავზე მოთავსებულია ბერძნული წარწერა. სამრეკლო ორსართულიანია. პირველი სართული კარიბჭის ფუნქციას ასრულებს. ორივე სართული თაღებითაა გახსნილი. გუმბათი მონგრეულია. ნაგებობა გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდით. მისი შიდა ფორმა იმეორებს აბსიდის გარეთა მოყვანილობას. საკურთხეველი ერთი საფეხურითაა ამაღლებული და დარბაზისგან სამთაღოვანი კანკელითაა გამოყოფილი. აბსიდში სამი თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი.საკურთხეველს აქვს სოლეა. დარბაზის სამივე კარი გარედან არქიტრავული, შიგნიდან თაღოვანი. კედლებს შიგნიდან ეტყობა შელესილობის კვალი. ძეგლი სხვა რაიმე თავისებურებებით არ გამოირჩევა.
ნახორაგანი

ნახორაგანი — ბიზანტიელი ისტორიკოსების მიერ ეგრისის დიდ ომში ნახსენები სასანიანთა იმპერიის სამხედრო მეთაური. ეგრისში მეთაურად ჩაანაცვლა მერმეროე ამ უკანასკნელის გარდაცვალების შემდეგ. როცა სარდალი გახდა, პოლიტიკური ვითარება სასანიებს ემხრობოდა, რადგან ბიზანტიელი გენერლების მიერ ლაზთა მეფის გუბაზეს მკვლელობამ ლაზები განარისხა. ნახორაგანმა გაათავისუფლა ონოგურისი ალყისაგან და შემდგომ გაანადგურა ბიზანტიური ბაზა არქეოპოლისში. 556 წლის გაზაფხულზე, ნახორაგანმა დაიწყო ახალი თავდასხმა ნესუსზე 60 000 კაცით, ბესუსში მარტინიუსი და იუსტინე იყვნენ განლაგებული. მარტინიუსის მიერ სამშვიდობო წინადადებაზე უარის თქმის შემდეგ, ნაჩორაგანმა ალყა შემოარტყა ფაზისს, მაგრამ სასტიკად დამარცხდა. შემდეგ უკან დაიხია ქუთაისში, ცოტა ხნის შემდეგ სასანიანთა მეთაურობა ლაზიკაში თავის ქვეშევრდომ ვაფრიზესს დაუტოვა და დატოვა ყველა საჯარო, საერო და სამხედრო თანამდებობა და დასახლდა იბერიაში.

სახელი
ბერძნული სახელი ნახორაგან ბიზანტიელი ისტორიკოსების მიერ ჩაწერილი სავარაუდოდ წარმოადგენს არა სახელს, არამედ შუა სპარსულ ტიტულ ნახორაგან-ს ან ნახორეგანს-ს. იგი შეესაბამება სირიულ ნხრგ-ს ( , „გუბერნატორი“) და სომხური ტიტული ნახარარს, ორივე ნასესხებია შუა ირანული ენიდან.
იმერხევის ნათლისმცემლის ეკლესია

იმერხევის ნათლისმცემლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ იმერხევში. შედის ძამის (ძაძვის) კომპლექსის შემადგენლობაში.

შენობა დარბაზული ტიპისაა, ნაგებია ნატეხი ქვით, გამოყენებულია ქვიშაქვის თლილი ლოდებიც, კონსტრუქციული ნაწილები და წირთხლები ამოყვანილია კარგად დამუშავებული შირიმის კვადრებით. შესასვლელი სამხრეთით და დასავლეთითაა. ორივე კარი შიგნიდან თაღოვანია, ხოლო გარედან გადახურულია არქიტრავით. სამხრეთ შესასვლელი ძალიან ფართეა, ეკლესია დაბალი და განიერია. ნალისებრი აფსიდი ღრმაა. აფსიდის ღერძზე გაჭრილია დიდი, ინტერიერისაკენ გაფართოებული სარკმელი. საკურთხეველს გეომეტრიული და ფოთლოვანი ორნამენტით შემკული რვაწახნაგსვეტებიანი მოჩუქურთმებული კანკელი ჰქონდა. განვითარებულ შუა საუკუნეებში შეაკეთეს და ახალი დეტალებით შესვეს. დარბაზის გრძივი კედლები ერთსაფეხურიანი პილასტრებით ორ თანაბარ ნაწილადაა გაყოფილი. ინტერიერი შელესილი და მოხატული ყოფილა. სამხრეთ შესასვლელის წირთხლები შემკულია მოყავისფრო საღებავით, შესრულებულია გეომეტრიული ორნამენტით. დასავლეთ კედლის კუთხეებში ერთსაფეხურიანი პილასტრებია შემორჩენილი. ეკლესიას სამი მინაშენი აქვს. ჩრდილო მინაშენი მთლიანად დანგრეულია. დასავლეთის მინაშენი - კარიბჭე - ეკლესიის კედელს მთელ სიგრძეზე მიუყვება. მას ძირითადი ნაგებობის კამარის პერპენდიკულარული კამარა ჰქონდა. მინაშენის კედლებზე მოყვითალო გათლილი ქვიშაქვისაგან გამოყვანილი დეკორატიული თაღებია, რომლებიც მარტივღარებიან კაპიტელებს და კუთხოვან პილასტრებს ეყრდნობა. სამხრეთ კედლის ქვიშაქვის კვადრების წიბოები შეერთების ადგილზე საგანგებოდ არის ამოღარული, რაც დამახასიათებელია ადრე შუა საუკუნეების სამშენებლო ხელოვნებისათვის. სამხრეთ მინაშენი დანგრეულია, ეკლესიის დასავლეთ კედლის გასწვრივ იწყება და შემდეგ მთელ სამხრეთ ფასადს მიუყვება. აქაც წყობის რიგები ხაზგასმულია ღარებით. გვიან შუა საუკუნეებში ამ მინაშენის კედლები ორი ახალი ეგვტერის კედლებად გამოუყენებიათ. ერთი მდებარეობს სამხრეთ და დასავლეთ მინაშენებს შორის არსებულ კუთხეში, მეორე სამხრეთ მინაშენის აღმოსავლეთ ნაწილშია. ორივე მინაშენს ღრმა წრეთარგისა და ლილვისაგან შედგენილი, მთლიანად მუქი ფერის ბაზალტის ქვაში გამოკვეთილი, მონუმენტური ლავგარდანი ჰქონდა. ეკლესიის ჩრდილოეთის დაზიანებულ კედელს გარედან მოგვიანებით კონტრფორსი მიაშენეს. ეკლესიის სამხრეთ კედელთან, მიწაზე დევს ფართე ფილა ასომთავრული წარწერით.
ბორის ანდრონიკაშვილი

ბორის ანდრონიკაშვილი იგივე ბორის პილნიაკი (, დ. 28 ოქტომბერი, 1934, თბილისი, სსრკ — გ. 9 ივლისი, 1996, მოსკოვი) — საბჭოთა მწერალი, მსახიობი, სცენარისტი. რსფსრ მწერალთა კავშირის წევრი 1979 წლიდან.

ბიოგრაფია
ბორის ანდრონიკაშვილი დაიბადა 1934 წლის 28 ოქტომბერს, მწერალ ბორის პილნიაკის და მსახიობ კირა ანდრონიკაშვილის ოჯახში. 1958 წელს დაამთავრა მოსკოვის საკავშირო კინემატოგრაფიის ინსტიტუტი . თამაშობდა ფილმებში. ეწეოდა ჟურნალისტურ მოღვაწეობას. მუშაობდა გაზეთ „ლიტერატურნაია გაზეტაში“. მუშაობდა სსრკ კინემატოგრაფიის სახელმწიფო კომიტეტში რედაქტორად. გამოცემული აქვს პროზაული კრებულები. წლების განმავლობაში მუშაობდა საქართველო-რუსეთის ურთიერთობის ისტორიულ მასალებზე და მისი სცენარის მიხედვით გადაიღეს მხატვრული და დოკუმენტური ფილმები.

ოჯახი
მეუღლე — ლუდმილა გურჩენკო (1935-2011), ქალიშვილი მაშა (1959-2017)
მეუღლე (სამოქალაქო) — ნონა მორდიუკოვა (1925-2008)
მეუღლე — რუსუდან ხანთაძე, შვილები: კირა (დ. 1970) და ალექსანდრე (დ. 1973)

ფილმოგრაფია
მსახიობი
1958 — „ოთარაანთ ქვრივი“ — არჩილი
1975 — „არ დაიჯერო, რომ აღარ ვარ“
1996 — „ორფეოსის სიკვდილი“

სცენარისტი
1974 — „კაპიტნები“
1981 — „გზა“
1986 — „ორი დებიუტი“
1987 — „თავადი გრუზინსკი“
შავბალახა

} ) — 50-200 სმ-მდე სიმაღლის მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ღერო მრავალია, დატოტვილი, მახვილწვერიანი. ქვედა ფოთლები მომრგვალო ფორმისაა, გულისებური ძირით, ღრმად თათისებურად 5-7-ნაკვთიანი. ღეროსეული შუა და ზედა ფოთლები ლანცეტა ან ოვალური ფორმისაა. ყველა ფოთოლი ყუნწიანია, ზედა მხარე – მუქი მწვანე, ქვედა – ღია ფერის, ორივე მხარე – მოკლე და რბილბეწვიანი. ყვავილები მოკლეყუნწიანია, მრავალყვავილიან მჭიდრო ჩხროებად შეკრებილი, რომლებიც განლაგებულია კიდემთლიან ან 1-2-კბილიან თანაყვავილის იღლიებში. გვირგვინი ვარდისფერია ან მოვარდისფრო-იისფერი, გარედან – ბანჯგვლიანბეწვიანი. იზრდება მთის ზედა სარტყლამდე რუდერალურ ადგილებში, ბუჩქნარებში. გავრცელებულია მთელ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს მთელ კავკასიას, ყირიმსა და მცირე აზიის აღმოსავლეთ ნაწილს.

გალერეა
ტყის პიტნა

} ) — 30-150 სმ სიმაღლის მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ყლორტები მეტ-ნაკლებად დაფარულია ქეჩისებური მარტივი ბეწვით. ღერო სწორია, მარტივი ან დატოტვილი. ფოთლები მჯდომარეა, მოგრძოკვერცხისებურიდან ლანცეტამდე, სუსტად გამოსახული ფრთისებური ძარღვებით. ყვავილები შეკრებილია გრძელ, მჭიდრო, ზოგჯერ წყვეტილ ცილინდრული ფორმის თავთავისებურ ყვავილედებად ან მეტწილად – საგველასებურ ყვავილედებად. გვირგვინი ლილისფერია, ხორცისფერ – წითლამდე. იზრდება ტყისპირებში, ველობებსა და ბუჩქნარებში, მდინარეთა და არხების ნაპირებზე, ტენიან მდელოებზე. გავრცელებულია მთელ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს მთელ კავკასიას, ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპას, ციმბირს, შუა აზიასა და ჩრდილოეთ აფრიკას.

გალერეა
შალამანდილი

} ) — 40-80 სმ სიმაღლის მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ღერო მეტწილად სწორია, მარტივი, ხშირად ფოთლების იღლიებში დამოკლებული ყლორტებია განვითარებული ან მეტ-ნაკლებად დატოტვილი. ყველა ფოთოლი ყუნწიანია, შუბის ან კვერცხისებური, კაშკაშა მწვანე ფერის, ორივე მხარეზე თხლად თეთრი ბეწვით შებუსული, საკმაოდ ჯირკვლოვანია. ყვავილები შეკრებილია მტევნისებურ, ზოგჯერ საგველასებურ ყვავილედებად. გვირგვინი ღია ყვითელი ფერისაა, ქვედა ტუჩი მოთეთრო ან მოწითალო მოხატულობისაა. იზრდება დაჩრდილულ ტყეებში. გავრცელებულია მთელ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს მთელ კავკასიას, ევროპას, მცირე აზიასა და ჩრდილოეთ ირანს.

გალერეა
საყვითლო

} ) — ერთწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ღერო 10-50 სმ სიმაღლისაა, შებუსული, სწორად მდგომი ან წამოწეული, მარტივი ან შუა ნაწილში დატოტვილი. ფოთლები ელიფსურია, ბლაგვი, წვეტიანი ან წაწვეტებული, მოკლეყუნწიანი; ფოთლები მეტწილად კიდემთლიანია, ორივე მხრიდან – მქრქალი მწვანე, შებუსული. ყვავილები განლაგებულია ჩხროებში, შეკრებილი გრძელ, დანაწევრებულ, ცრუ თავთავებად. გვირგვინი ღია ყვითელი ფერისაა. იზრდება სუბალპურ სარტყლამდე – მდელოებზე, მშრალ ფერდობებზე, ველებზე, ნათესების სარეველაა. საქართველოში სპორადულად თითქმის ყველგან გვხვდება. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპას, მცირე აზიას, ირანს, შუა აზიასა და ავღანეთს.

გალერეა
გოტაბაია რაჯაპაქსა

ნანდასენა გოტაბაია რაჯაპაქსა (; ; დ. 20 ივნისი, 1949) — შრი-ლანკელი პოლიტიკოსი და შრი-ლანკის პრეზიდენტი 2019 წლის 18 ნოემბრიდან 2022 წლის 14 ივლისამდე.

ბიოგრაფია
დაიბადა შრი-ლანკის ერთ-ერთ გავლენიან ოჯახში 1949 წლის 20 ივნისს. მამამისი იყო დეპუტატი და მინისტრი. მის ძმას, მაჰინდა რაჯაპაქსას ეკავა ჯერ პრეზიდენტის (2005-2015 წწ.) და შემდეგ პრემიერ-მინისტრის (2019-2022 წწ.) თანამდებობა. სხვა ორ ძას ასევე ეკავათ მაღალი სამთავრობო თანამდებობები. 1971 წელს სწავლა დაიწყო შრი-ლანკის სამხედრო აკადემიაში.

1998 წელს მისი ოჯახი ემიგრაციაშია აშშ-ში და შრი-ლანკაში დაბრუნდნენ 2005 წელს, როდესაც მისი ძმა პრეზიდენტად აირჩიეს კოლაიცია „თავისუფლების გაერთიანებული სახალხო ალიანსის“ მხარდაჭერით. 2005-2015 წლებში თავდაცვის მინისტრის თანამდებობა ეკავა და ხელმძღვანელობდა სამხედრო ოპერაციას ტამილ-ილამის განთავისუფლების ვეფხვების წინააღმდეგ ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში..

2019 წელის საპრეზიდენტო არჩევნების დროს იგი იყენებდა სინჰალური ნაციონალიზმის რიტორიკას.

2022 წლის 9 ივლისს რაჯაპაქსამ დატოვა პრეზიდენტის ოფიციალური რეზიდენცია ცოტა ხნით ადრე სანამ მის რეზიდენციას საპროტესტი აქციის მონაწილეები დაიკავებდნენ. მასობრივი საპროტესტო აქციების შედეგად პრეზიდენტმა გამოაცხადა 2022 წლის 13 ივლისს გადადგომის შესახებ.
ბოჭონას გამოქვაბული

ბოჭონას გამოქვაბული — არქიტექტურული ძეგლი ონის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვედში, აგებულია ძველი წელთაღრიცხვით ათასწლეულში.

სოფელ ქვედის ბოჭონის კირქვიან მასივში მეზოლითის ხანის ადამიანის სადგომია მიკვლეული. გამოქვაბული მდებარეობს მდინარე ჯეჯორას მარცხენა შენაკადის მდინარე ქვედრულას მარცხენა ნაპირზე, ბოჭონის მთის ჩრდილოეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთისკენ მიქცეულ დაახლოებით 30-40 მეტრის სისქის კირქვის კარსტრულ ზონაში. ზღვის დონიდან 1500მეტრის სიმაღლეზე. შესასვლელის სიგანე 8 მეტრს აღემატება, სიმაღლე 8,5 მეტრია. ბოჭონის გამოქვაბული 1959 წელს აღმოაჩინა კავკასიონის სამხრეთ კალთების შემსწავლელმა არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ ალ. კალანდაძის ხელმძღვანელობით. 1974 წელს განახლდა არქეოლოგიური ექსპედიცია ლ.წერეთლის ხელმძღვანელობით. გაითხარა დაახლოებით 35 კვადრატული მეტრის ფართობი. არქეოლოგიური გათხრებისა და კვლევის შედეგად მღვიმეში სხვადასხვა პერიოდში ადამიანის ცხოვრების კვალი დაფიქსირდა. ყველაზე ადრეული გამოვლენილი ფენა მეზოლითია, ხოლო ყველაზე გვიანი ადრე შუა საუკუნეები. მეზოლითს მეოთხე კულტურული ფენა განეკუთვნება. ესაა მოყვითალო ფერის ღორღნარევი თიხნარი. მისი სიმძლავრე 45-55 სანტიმეტრს უდრის. გათხრებისას დაფიქსრდა 50-მდე კაჟის არტეფაქტი. მიუხედავად სიმცირისა, მისი ტიპოლოგიური შემადგენლობა საკმაოდ კარგად მეტყველებს ძეგლის ასაკზე და ხასიათზე.

აქ მოპოვებულია თხელწიბოიანი გვერდრეტუშიანი და თავირიბრეტუშირებული მიკროლამელები, მეზოლითური ეპოქისათვის დამახასიათებელი თავსწორრეტუშიანი მიკროსაფხეკები, სამკუთხა მოყვანილობის მცირე ზომის თხელ ლამელისებურ ანატკეცებზე დამზადებული საჭრისები, რიყის ქვისგან ატკეცილი ლამელები და ა.შ. აღნიშნული მასალის მიხედვით ბოჭონის გამოქვაბული ადრე მეზოლითური პერიოდით თარიღდება. ის როგორც ჩანს დროებითი სადგომი იყო, ამაზე მეტყველებს მცირერიცხოვანი ფაუნის ნაშთებიც, მათ შორის დაფიქსირდა თხა, მგელი, შველი.
მონტოკის პროექტი

} ) — კონსპირაციული თეორია, რომელიც ფილადელფიის ექსპერიმენტის გაგრძელება იყო, რომლის ფარგლებში, ისეთი ტექნოლოგია უნდა შეექმნათ, რომელიც რადიოლოკატორებისთვის უხილავი იქნებოდა. იგი ლონგ-აილენდის აღმოსავლეთ კონცხზე, -ს მიტოვებული რადიოლოკაციური სადგურის შენობაში ტარდებოდა. თეორია ამტკიცებს, რომ მონტოკის საჰაერო ძალების სადგურში არსებობდა შეერთებული შტატების მთავრობის მიერ შემუშავებული პროექტების სერია, რომელიც ჩატარდა ფსიქოლოგიური ომის ტექნიკისა და ეგზოტიკური კვლევის შემუშავების მიზნით, რომელიც მოიცავდა დროში მოგზაურობასაც.

ისტორია
სამეცნიერო ცენტრი, რომელიც აღნიშნულ საკითხებზე მუშაობდა ქალაქ მონტოკში მდებარეობდა და მას ერთი პერიოდი დოქტორი ჯონ ფონ ნოიმანი ხელმძღვანელობდა. ის, პროექტის ფარგლებში, იმ ადამიანების ფსიქოლოგიურ ცვლილებებს სწავლობდა, რომლებმაც განზომილებებს შორის, დროში და სივრცეში იმოგზაურეს. მეცნიერებს იმის გარკვევა უნდოდათ, თუ რატომ მოახდინა ადამიანებზე ფილადელფიურმა ექსპერიმენტმა ასეთი გავლენა. 1957 წელს, ნოიმანი 53 წლის ასაკში გარდაიცვალა. ხოლო, მის მიერ მომზადებული საბუთებით, 1960 წელს მეცნიერებმა დაფინანსება მოიპოვეს და მონტოკის პროექტზე მუშაობა ოფიციალურად გააგრძელეს. დოკუმენტების თანახმად, რომლებიც მეცნიერებმა კონგრესს, ანგარიშის სახით წარუდგინეს, ირკვევა, რომ მათ რამდენიმე ადამიანის სხვა განზომილებაში გადაყვანა და უკან დაბრუნება, მსხვერპლის და ყოველგვარი უარყოფითი შედეგის გარეშე შეძლეს. ანგარიშში საუბარი იყო ასევე, ადამიანის ცნობიერების კონტროლზე და განზომილებათა შორის მოგზაურობაზე.
1967 წელს მონტოკის პროექტი დაიხურა. კონგრესმა მისი დაფინანსება შეწყვიტა. მიუხედავად ამისა, ექსპერიმენტი მაიც გაგრძელდა და როგორც ამბობენ, 1983 წლამდე გრძელდებოდა. ამ ხნის განმავლობაში, მასში მონაწილეობა 10 ათასზე მეტმა ადამიანმა მიიღო, რომელთა შორის, უმრავლესობა უსახლკაროები და 11-დან 16 წლამდე ბიჭები იყვნენ. ექსპერიმენტის რეალური შედეგები გასაიდუმლოებულია და უცნობია.

მონტოკის პროექტთან დაკავშირებით შეიქმნა წიგნების სერია მონტოკის პროექტი, რომლის ავტორები პრესტონ ნიკოლსი (დ. 24 მაისი, 1946) და პიტერ მუნი არიან.
2015 წელს გადაიღეს ფილმი , რომელშიც, პრესტონ ნიკოლსი, ალფრედ ბილეკი და სტიუარტ სვერდლოუ მონაწილეობდნენ. ფილმმა მოიპოვა საუკეთესო დოკუმენტური ფილმის ჯილდო ფილიპ კ. დიკის კინოფესტივალზე, ნიუ-იორკში

-ის სერიალი უცნაური ამბები (2016) გარკვეულწილად შთაგონებული იყო მონტაკის პროექტით და ერთ დროს, სიტყვა მონტაკი მის სამუშაო სათაურად გამოიყენებოდა.
ქვემო ხანდაკის წმინდა გიორგის ეკლესია

ქვემო ხანდაკის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ხანდაკში.

ეკლესიადარბაზული ტიპის მცირე ზომის ნაგებობაა. აშენებულია ქვიშაქვითა და რიყის ქვით - ირეგულარული წყობით. უსწორმასწორო ფორმის კარი განთავსებულია დასავლეთიდან. ორი ძალიან მცირე ზომის სარკმელი გაჭრილია დასავლეთ და აღმოსავლეთ კედელზე. ჩრდილოეთით და სამხრეთით კედლები ყრუა. საკურთხეველი აფსიდის დამასრულებელი უსწორმასწორო თაღით მცირედითაა გამოყოფილი ტაძრის სამრევლო სივრცისაგან. აფსიდში სარკმლის ქვემოთ ვხვდებით ტრაპეზის ქვის ფეხს, ხოლო გვერდებზე შეისრული თაღით დასრულებულ ორ ნიშს. ტრაპეზის ფეხის ქვაზე გამოსახულია რელიეფური ჯვარი. ეკლესიის გარედან, დასავლეთ ნაწილში - სამხრეთითა და ჩრდილოეთით დაბალი მინაშენებია, რომლებშიც ნიშებია განთავსებული. ერთი ნიში მუზარადისებური ფორმითაა გადახურული, ხოლო მეორე ორქანობა სახურავით.
მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმი

მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმი (, ; 1971 წ.-დან 1986 წ.-მდე მენეჯმენტის ევროპული ფორუმი, ) — საერთაშორისო არასამთავრობო და ლობისტური ორგანიზაცია. დაარსდა 1971 წლის 24 იანვარს გერმანელი ინჟინერისა და ეკონომისტის კლაუს შვაბის მიერ შვეიცარიაში, ჟენევის კანტონ კოლონიში.

ორგანიზაცია ცნობილია შეხვედრებით შვეცარიის კურორტ დავოსში, სადაც ყოველწლიურად იკრიბება მსოფლიოს პოლიტიკური, ეკონომიკური თუ კულტურული ელიტა. ფორუმის ხშირ სტუმრებს შორის ასევე არიან: ჯორჯ სოროსი, დიდი ბრიტანეთის ყოფილი პრემიერ მინისტრი ტონი ბლერი, -ის დამფუძნებელი მარკ ცუკერბერგი და 2-ს სოლისტი მომღერალი ბონო.

ფორუმი გვთავაზობს გლობალიზებულ სამყაროს, რომელიც საუკეთესოდ იმართება ტრანსნაციონალური კორპორაციების, მთავრობებისა და სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციების მიერ შერჩეული კოალიციის მიერ, რაც გამოიხატება ისეთი ინიციატივებით, როგორიცაა „დიდი გადატვირთვა“ და „გლობალური გარდაქმნა“. ფორუმი გლობალური არასტაბილურობის პერიოდებს — როგორიცაა 2007-2008 წლების ფინანსური კრიზისი და -19 პანდემია — მიიჩნევს პროგრამული ძალისხმევის გაძლიერების შესაძლებლობად.

1991 წლის შემდეგ პირველად 2022 წლის ფორუმი რუსეთის დელეგაციის გამოკლებით ჩატარდა, რაც -მა აღწერა როგორც „გლობალიზაციის დასასრულის“ ნიშანი.

წარმომადგენლები საქართველოდან
ქართველი პირველი პირების სია, რომლებიც ესწრებოდნენ მსოფლიო ეკონომიკურ ფორუმს დავოსში:

2004 წლის 19 იანვარი — მიხეილ სააკაშვილი (პრეზიდენტი).
2012 წლის 25 იანვარი — ნიკოლოზ გილაური (პრემიერ-მინისტრი).
2013 წლის 23-24 იანვარი — ბიძინა ივანიშვილი (პრემიერ-მინისტრი).
2014 წლის 23 იანვარი — ირაკლი ღარიბაშვილი (პრემიერ-მინისტრი).
2015 წელი 21-24 იანვარი — ირაკლი ღარიბაშვილი (პრემიერ-მინისტრი).
2016 წელი 21 იანვარი — გიორგი კვირიკაშვილი (პრემიერ-მინისტრი).
2017 წელი 19 იანვარი — გიორგი კვირიკაშვილი (პრემიერ-მინისტრი).
2018 წლის 23 იანვარი — გიორგი კვირიკაშვილი (პრემიერ-მინისტრი).
2019 წლის 22-25 იანვარი — მამუკა ბახტაძე (პრემიერ-მინისტრი).
2020 წლის 21-24 იანვარი — გიორგი გახარია (პრემიერ-მინისტრი).
შეხვედრა გადაიდო პანდემიის გამო
2022 წლის 25 მაისი — ირაკლი ღარიბაშვილი (პრემიერ-მინისტრი).
2023 წლის 18-19 იანვარი — ირაკლი ღარიბაშვილი (პრემიერ-მინისტრი).
მლაშობის ჩინგილი

} ) — ძლიერ დატოტვილი 3 მ სიმაღლის ბუჩქია, ეკლიანი. ფოთლები წყვილფრთისებურია, შედგება 2-5 წყვილი ფოთოლაკისაგან. ფოთლის საერთო ყუნწი წვერში ეკალივითაა. ფოთოლაკები უკულანცეტაა, კიდემთლიანი, მოლეგო-მომწვანო ფერისაა. ქვედა მხარე მჭიდროდ მიკრული ბეწვით არის შებუსული, კარგად გამოხატული შუა ძარღვით. თანაფოთლები ეკლიანია, გვირგვინი – იისფერი. იზრდება მშრალ და მლაშე ფერდობებზე. გავრცელებულია ქვემო ქართლსა და კახეთში. შეტანილია საქართველოს წითელ ნუსხაში, როგორც საფრთხის ქვეშ მყოფი სახეობა. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს შუა აზიას, ციმბირს, მცირე აზიასა და ირანს.