iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის წარმომადგენლობა გერმანიაში

საქართველოს პირველი დემოკრატიული რესპუბლიკის დე ფაქტო და დე იურე აღიარებამ ევროპის, ამერიკის და აზიის წამყვან სახელმწიფოთა მიერ, ერთი მხრით, თბილისში უცხო სახელმწიფოთა საელჩოების, საკონსულოების და დიპლომატიური წარმომადგენლობის, ხოლო მეორე მხრივ, უცხო ქვეყნების დედაქალაქებში საქართველოს ანალოგიურ უწყებათა გახსნა გამოიწვია. მართალია, მსოფლიო ომში განცდილი დამარცხების შემდეგ გერმანიასა და საქართველოს შორის ინტენსიური სამხედრო და ეკონომიკური თანამშრომლობა ვეღარ განვითარდა, მაგრამ ორი ქვეყნის დიპლომატიური ურთიერთობა არ შეწყვეტილა.

გერმანიის ხელისუფლებამ საქართველოს დამოუკიდებლობა 1918 წლის 10 ივნისს დე ფაქტო, ხოლო 1920 წლის 24 სექტემბერს დე იურე აღიარა. დამოუკიდებელი საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი გერმანიაში იყო ვლადიმერ ახმეტელაშვილი. ბერლინში საქართველოს საელჩო ბრუკენ ალეეზე მდებარეობდა. იგი მაშინ იყო ქართული საზოგადოებრივი მოძრაობისა და ქართველ მოღვაწეთა, ასევე ახალგაზრდობის ცენტრი გერმანიაში. საქართველოს გასაცნობად იქ უცხოელები ხშირად მიდიოდნენ, კითხულობდნენ მოხსენებებს, იმართებოდა ქართული საღამოები და სხდომები. ყოველივე ამის ინიციატორი გერმანიაში საქართველოს ელჩი იყო. 1918 წელს ბერლინში კულტურის ატაშედ კონსტანტინე გამსახურდია მუშაობდა. ქართული საელჩოს ინიციატივით ხელი ეწყობოდა ლიტერატურულ საქმიანობასაც. საელჩოს თავზე ფრიალებდა საქართველოს დროშა. საელჩოში თავს იყრიდნენ ცნობილი მოღვაწეები. ამიტომ ყველასთვის მოულოდნელი აღმოჩნდა, როდესაც გერმანიის საგარეო საქმეთა მინისტრმა, რატენაუმ, ვლადიმერ ახმეტელი მიიწვია და მას საბჭოთა რუსეთთან ხელშეკრულების გაფორმება აუწყა, რასაც შედეგად გერმანიაში საქართველოს საელჩოს გაუქმება მოჰყვა. მიუხედავად ამისა, საელჩოს ამის გამო საქმიანობა არ შეუჩერებია და მის ხელთ არსებული საშუალებით საქართველოს უფლებებისთვის ბრძოლას მაინც აგრძელებდა. რაც შეეხება ვლადიმერ ახმეტელის ჰუმანურობას, მის ქართველობას და ყოველი ქართველი ემიგრანტის ბედზე დაუღალავ ზრუნვას, ქართული ემიგრაციის მემატიანის, თამარ პაპავას გადმოცემით:

ვლადიმერ ახმეტელი ასევე იბრძოდა გასაბჭოებულ საქართველოში დარჩენილ თანამოაზრეთა გადასარჩენად. საქართველოს პირველი დემოკრატიული რესპუბლიკის ოკუპაციის შემდეგ საქართველოს ხელისუფლებაში მოსულმა ბოლშევიკებმა დამოუკიდებლობისათვის მებრძოლი არაერთი პატრიოტი დააპატიმრეს და ციხეებში გამოამწყვდიეს. მათ შორის, განსაკუთრებით გამოირჩეოდა ექვს ათეულზე მეტი პოლიტპატიმარი, რომლებიც მეტეხის ციხეში იყვნენ დატუსაღებული და მათ ჯერ რუსეთში გადასახლება, ხოლო შემდეგ იქ დახვრეტა ემუქრებოდათ. როგორც კი ეს ვლადიმერ ახმეტელმა შეიტყო, ბერლინში მყოფი დიპლომატიური კორპუსის დახმარებით, მთელი მსოფლიო ფეხზე დააყენა და საბჭოთა ხელისუფლება აიძულა, ქართველი პოლიტპატიმრებისთვის, რომლებიც უკვე რუსეთში იყვნენ გადაგზავნილი და ფაქტობრივად, დასაღუპად განწირული, გერმანიაში წასვლის უფლება მიეცათ, სადაც მათ პოლიტიკურ თავშესაფარს ჰპირდებოდნენ. ასე გადაარჩინა ვლადიმერ ახმეტელმა სამოცზე მეტი ქართველი პატრიოტი დახვრეტას, მათ შორის მომავალი დიდი ქართველი ემიგრანტი პოლიტიკოსები და მეცნიერები, კალისტრატე სალია და გიორგი ნაკაშიძე, აგრეთვე ცნობილი ფრანგი მსახიობის მარია-მერიკოს მამა ვანო ალიხანაშვილი. ვლადიმერ ახმეტელი სრულიად მოულოდნელად, უეცრად ბერლინის ერთი პატარა ბაღის სკამზე მჯდარი გარდაიცვალა 1942 წლის 12 აგვისტოს, როცა გერმანია-სსრკ-ის ომი ახალი დაწყებული იყო.
ტორე ჰანსენი

ტორე ჰანსენი (დ. 6 თებერვალი, 1978) — ნორვეგიელი საფეხბურთო მსაჯი, ყოფილი მწვრთნელი და ფეხბურთელი.

კარიერა
საფეხბურთო და სამწვრთნელო
ტორე ჰანსენი თამაშობდა ნახევარმცველის პოზიციაზე „მანდალსკამერატენეში“ 2000-2004 და 2006-2008 წლებში. იგი თამაშობდა ინგლისშიც, „უორკსოპ ტაუნსა“ და „ოსეტ ტაუნში“. 2008 წელს მან დაასრულა საფეხბურთო კარიერა. იგი იყო „მანდალსკამერატენის“ მწვრთნელის ასისტენტი და მოგვიანებით მწვრთნელი. 2009 წლის ივნისში მან ეს თანამდებობა დატოვა და გახდა არბიტრი.

სამსაჯო
ჰანსენის სამსაჯო კარიერა დაიწყო 2006 წელს, ამ რანგში მისი დებიუტი შედგა ნორვეგიის ლიგის მე-7 დონის 6. დივიზიონში. 2007-2009 წლებში მსაჯობდა მესამე, ხოლო 2009-2010 წლებში მეორე დივიზიონში. 2011 წლიდან იგი არის ნორვეგიის პირველი დივიზიონის მსაჯი. 2013 წლიდან არის ფიფას მსაჯი. 2016 წელს გახდა წლის მსაჯი და იმსაჯა ნორვეგიის თასის ფინალზე.
ალექსანდრე ზამიატნინი

ალექსანდრე ალექსანდრეს ძე ზამიატნინი (, დ.23 ოქტომბერი, 1940, სანქტ-პეტერბურგი) — რუსი ბიოლოგი, სპეციალისტი ბიოქიმიის მიმართულებით. ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი 1991 წლიდან, პროფესორი 1999-დან.

ბიოგრაფია
ალექსანდრე ზამიატნინი მეორე მსოფლიო ომის დროს ლენინგრადის ბლოკადამდე ერთი წლით ადრე დაიბადა. მამამისი წავიდა შეიარაღებულ ძალებში და მალევე გარდაიცვალა. დედა და ალექსანდრე ლენინგრადიდან მოსკოვში უნდა გადასულიყვნენ მატარებლით, 1941 წლის ბოლოს, მაგრამ ხალხის სიმრავლის გამო ვერ მოახერხეს მატარებელში შესვლა. სწორედ ეს რეისი აღმოჩნდა ბოლო და ის დაბომბვის შედეგად გაანადგურეს, გერმანელებმა აიღეს რკინიგზის სადგური. ბლოკადის დროს შეძლეს გარადჩენა კარტოფილის ნათალიდან დამზადებული წვენის წყალობით, რომელიც გარნიზონის სასადილოდან დედის ნაცნობს მიჰქონდა. ბლოკადის შედეგი იყო დისტროფია. 1947 წელს ალექსანდრეს დედა ცოლად გაჰყვა ფიზიკოსს, იური სოკოლოვს. მამინაცვალი ცნობილი ფიზიკოსი იყო, რომელიც მუშაობდა ისააკ კიკოინთან, გერშ ბუდკერთან, ვიქტორ გალიცკისთან და სხვებთან ერთად. 1947 წელსვე ზამიატნინს აღმოაჩნდა მუსიკალური სმენა და მან ჩაბარა გნესინიხის მუსიკალურ სასწავლებელში. მისი მასწავლებელი იყო ელისაბეტ მიხეილის ასული გნესინა. მეშვიდე კლასამდე, მუდმივი ავადმყოფობის გამო, სწავლობდა სახლში.

1974 წლის 26 ივნისს, პუშინოში ალექსანდრე ზამიატნინმა გაიცნობიოქომიკოსი ტატიანა ბელოზერსკაია და იქორწინა მასზე იმავე წლის ნოემბერში. 1976 წელს დაიბადა მისი შვილი ანდრეი. 1977-1990 წლებში იყო ახალგაზრდა ბოლოგთა კავშირის თავმჯდომარე.
1999 წელს მას მიანიჭეს პროფესორი წოდება. ის კითხულობდა ლექციებს გერმანიაში, აშშში, შვეიცარიაში, სამხრეთ კორეაში, ჩილეში. ბოლო რამდენიმე წელია სამეცნიერო კვლევითაა დაკავებული ღვინის ხარისხის გაუმჯობესების მიმართლებით, ჩილეში.

ოჯახი
მისი დიდი ბაბუა დედის მხრიდან იყო მიხეილ კასინსკი; მამის დედა - ვერა ნიკოლოზის ასული ვორონცოვა; მამინაცვალი - იური სოკოლოვი (1915-2006). მისი ცოლი ბიოქიმიკოსი, ტატიანა ანდრეის ასული ბელოზერსკაიაა. ანდრეი ბელოზერსკი გარდაიცვალა შვილის გათხოვებამდე - ალექსანდრეს მამამთილი, იყო მოლეკულური ბიოლოგიის დამფუძნებელი.

ალექსანრეს ვაჟი ბიოლოგია, მცენარეთა ვირუსოლოგიის სპეციალისტი. 2006 წელს ის შვეიცარიაში მომხდარ ჯაშუშურ სკანდალში იყო გარეული, თუმცა მტკიცებულებათა არარსებობის გამო ის გაათავისუფლეს.
მედუდუკე

მედუდუკე — მგალობელი ფრინველი ბეღურასნაირთა რიგის მედუდუკესებრთა ოჯახისა.

აღწერა
მისი სხეულის სიგრძეა 18–23 სმ, მასა 60–67 გრამს აღწევს. აქვს მკვეთრად გამოხატული ქოჩორი. შეფერილია მოვარდისფრო-რუხად; ფრთები შავია, გასდევს ყვითელი და თეთრი ზოლები; კუდი, ყელი და თვალის მიდამოები შავია. მეორეხარისხოვანი საქნევი ბუმბულის წვერები გადაქცცეულია მცირე, კაშკაშა წითელ ფირფიტებად. შესამჩნევია მხოლოდ ახლოდან. კუდის კიდეზე გასდევს ყვითელი ზოლი, ფრთებზე ვიწრო თეთრი ზოლებია. მისი გალობა — „სვი-რი-რი-რი-რი“ ჰგავს დუდუკის ხმას. ფრენს სწრაფად და სწორხაზოვნად.

გავრცელება
მედუდუკე ფართოდაა გავრცელებული ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ტაიგის ტყის ზონაში გამეჩხერებული წიწვოვნებისა და შერეული ტყის ზონის ტერიტორიაზე, მთის კალთებზე შეფენილ მცენარეულობაში, ნაკაფ ადგილებში. საგრძნობ ყინვებამდე ანდა თოვლის მოსვლამდე სამხრეთით გადაფრენა არ იცის. განსაკუთრებულად დიდი ფრინველთა გუნდები შემოდგომიდან ზამთრის პირველ ნახევრამდე შეინიშნება. გაზაფხულზე, ჩრდილოეთით გადაადგილება, როგორც წესი წვრილ-წვრილ გუნდებად ხდება.

კვება
მედუდუკეები საერთოდ დიდ გუნდებად გვხვდება. ზაფხულში იკვებება მწერებით, რომლებსაც ფრენის დროს იჭერ, ლარვებით, სხვადასხვა კენკრით და მცენარეთა ახალგაზრდა ყლორტებით. სხვა დროს ძირითადად კენკრითა და ნაყოფებით იკვებება, როგორიცაა წითელი მოცვი, ძახველი, ფითრი. ზამთარში ხშირად შედის ქალაქებში, სადაც უმთავრესად ცირცელით იკვებება.

გამრავლება
ბუდობს მეჩხერ ტყეებში, ხეებზე. სქესობრივ სიმწიფეს 1 წლის ასაკში აღწევენ. მედუდუკის ბარტყების გამოყვანა აპრილიდან ნოემბრამდე გრძელდება. ყოველ წელს ახალ-ახალი წყვილები ჯვარდებიან. დედლის თავის მოწონების მიზნით, მამალს უწყვეტად მოაქვს მისთვის კენკრა, როგორც საქორწილო საჩუქარი.

ჯამისებრი ფორმის ბუდეს ძირითადად ჭაობების შუაგულში მდგარ ხეებზე აკეთებენ. მას ორკაპ ტოტებზე აგებენ მიწიდან 3-15 მეტრის სიმაღლეზე, ხის ზემო ვარჯზე, ხშირად ტყის პირებში, წყალსატევებთან და სხვა მობუდარ წყვილებთან ახლოს. სამშენებლო მასალად იყენებენ მცირე ტოტებს, ხავსებს, ლიქენსა და ბალახის ღეროებს. ბუდის ძირს გულდასმით ფარავს ბეწვითა და ბუმბულით.

მაისის ბოლოს დედალი დებს 4–5 მოცისფრო-რუხ კვერცხს შავ-მურა წინწკლებით, ისინი ზომაში 24 18 მმ-ია, ხოლო მათი მასა დაახლოებით 3,8 გრამს შეადგენს. ინკუბაცია 14 დღე-ღამე გრძელდება, კრუხობს მხოლოდ დედალი. ამ დროს მის კვებაზე მამალი ზრუნავს და მისთვი კენკრა და მწერები მოაქვს. 15–17 დღეში ბარტყები უკვე დამოუკიდებლები ხდებიან. ცხოვრების მე-3 კვირაში მთლიანად იფარებიან ბუმბულის საფარველით. მშობლები მათზე ზრუნვას მანამ არ წყვეტენ, სანამ არ ისწავლიან საკვების თვითონ მოპოვებას. შემოდგომით ბარტყები იწყებენ კენკრითა და ნაყოფებით კვებას.

სიცოცხლის ხანგრძლივობამ შესაძლოა 13 წელი შეადგინოს.
შექიხანოვების სახლი

შექიხანოვების სახლი — ორსართულიანი შენობა, რომელიც მდებარეობს აზერბაიჯანის ქალაქ შაქში. საუკუნის მეორე ნახევარში აგებული სახლი ეკუთვნოდა შექის ხანთა ნათესავებს. ხამი აგურისგან აშენებულ შენობას გააჩნია 6 ოთახი, 4 დერეფანი და 2 აივანი. ინტერიერის დეკორატიული ელემენტთა სიმდიდრით შექიხანოვების სახლი ჰგავს სასახლის ტიპის შენობას. პირველი სართულის ოთახები განკუთვნილია ზამთრის პერიოდისთვის, სასტუმრო ოთახში დგას ბუხარი. მეორე სართულის სასტუმრო ოთახი მორთულია სიუჟეტური და ორნამენტული საკედლო ნახატებით. სასტუმრო ოთახის ცენტრალურ ნაწილში დგას მდიდრული დეკორატიული ბუხარი. კედლები მოხატულია ნიზამი განჯევის „ჰამსეს“ (გამოსახულებები პოემებიდან „ლეილი და მეჯნუნი“, „ხოსროვი და შირინი“, „შვიდი ლამაზმანი“) გმირების პორტრეტებით, ცხოველებისა და ფრინველების გამოსახულებებით, ორნამენტული კომპოზიციებით. პორტრეტები შესრულებულია მინიატურული ფერწერის სტილში. დარბაზის ჭერი (პლაფონი) მორთულია უფრო მდიდარი სურათებით, აქ გამოსახულია ფრთიანი ქალწულები (ანგელოზები). კედლების ზედა სარტყელი მორთულია სარკისებრი სტალაქტიტებით, ოდნავ ქვემოთ განლაგებულია რეფი — სადღესასწაულო ჭურჭლეულისთვის განკუთვნილი თარო. ინტერიერის მხატვრული დაგეგმარება დასრულებულია ფასადის ნაირფეროვანი ფანჯრებით — შებექე. შექიხანოვების სახლის არქიტექტურამ და მხატვრულმა მოკაზმულობამ მოახდინა გავლენა აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე შემდგომში აგებული სასახლის ტიპის სახლებსა და კარმიდამოების მშენებლობაზე. იგრძნობა შექიხანოვების სახლის მსგავსება ახლომდებარე სექის ხანთა სასახლესთან. 2012 წლის ნოემბერში აზერბაიჯანის კულტურისა და ტურიზმის სამინისტროს დაკვეთით დაიწყო ძეგლის კაპიტალური რეკონსტრუქცია, რომელიც დასრულდა 2013 წლის აგვისტოში.

გალერეა
კედლის ფერწერა
არქიტექტურა
განჯის ალექსანდრე ნეველის ეკლესია

ალექსანდრე ნეველის ეკლესია — მართლმადიდებლური ტაძარი აზერბაიჯანის ქალაქ განჯაში. აგებულია 1887 წელს. ტაძარში მსახურობა ტარდება შაბათ-კვირაობით და დიდ დღესასწაულებზე. ტაძარი მდებარეობს ქალაქის ნიზამის რაიონში. ეს არის აზერბაიჯანში არსებულ მართლმადიდებელ ტაძართა შორის ყველაზე ძველი ტაძარი (აგების დროის მიხედვით მეორე ტაძარია მიქაელ მთავარანგელოზის ტაძრის შემდეგ, რომელიც მდებარეობს ქალაქ ბაქოში). ძეგლი შეტანილია აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ისტორიული ძეგლების ეროვნულ რეესტრში. 2017 წლის სექტემბერში ჩატარდა ეკლესიის გახსნის 130-ე წლისთავთან დაკავშირებული ღონისძიება.

გალერეა
ყაზახლარის მეჩეთი

ყაზახლარის მეჩეთი — საუკუნის ისტორიულ-არქიტექტურული ძეგლი, რომელიც მდებარეობს აზერბაიჯანის ქალაქ განჯაში. აგებულია 1801-1802 წლებში ტომების მიერ, რომლებიც გადასახლდნენ განჯაში ყაზახის რაიონიდან. შენობა აიგო ჯუმა-მეჩეთის გეგმის საფუძველზე. არქიტექტორი უცნობია. 1920 წელს, აზერბაიჯანში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ, დაიწყო ბოლშევიკების ბრძოლა რელიგიის წინააღმდეგ. ყაზახლარის მეჩეთმა, ისევე როგორც ბევრმა სხვა რელიგიურმა დაწესებულებამ, შეწყვიტა ფუნქციონირება. შენობა გამოიყენებოდა საწყობად, სკოლად და სხვა მიზნებისთვის.

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის №132 გადაწყვეტილების თანახმად, 2001 წლის 2 აგვისტოს ყაზახლარის მეჩეთი შეიტანეს ადგილობრივი მნიშვნელობის ისტორიისა და კულტურის უძრავი ძეგლების სიაში.

2018 წელს ჩატარდა მეჩეთის სარესტავრაციო სამუშაოები. ამჟამად ეს ისტორიულ-არქიტექტურული ძეგლი ფუნქციონირებს, როგორც მეჩეთი.
ანრი მუასანი

ფერდინანდ ფრედერიკ ანრი მუასანი (; დ. 28 სექტემბერი 1852, პარიზი — გ. 20 თებერვალი 1907, პარიზი) — ფრანგი ქიმიკოსი. 1898 წელს მიენიჭა ელიოტ კრესონის მედალი, ხოლო 1906 წელს — ნობელის პრემია ქიმიის დარგში „დიდი მოცულობით ჩატარებული კვლევებისათვის, ელემენტი ფთორის მიღებისათვის, საწარმოო და ლაბორატორიულ პრაქტიკაში შემოტანილი მისი სახელობის ელექტრონული ღუმელისათვის“.

1886 წლის 26 ივნისს იგი გახდა პირველი ადამიანი რომელმაც შეძლო სუფთა ფთორის იზოლირება. 1893 წელს არიზონაში, მეტეორიტის კრატერში, მუასანმა აღმოაჩინა ნივთიერება, რომელიც თავისი თვისებებით ახლოს იყო ალმასთან. მუსანის პატივსაცემად ამ ნივთიერებას ეწოდა მისი სახელი მუსანიტი.

ბიოგრაფია
ანრი მუასანი დაიბადა 1852 წლის 28 სექტემბერს აღმოსავლეთის რკინიგზის კომპანიის უმცროსი თანამშრომლის ოჯახში. ამავე წელს ოჯახი საცხოვრებლად გადავიდა ტულუზიდან (საიდანაც წარმოშობით იყვნენ ანრის მშობლები) პარიზში გადასახლდა. 1864 წელს ოჯახი ამჯერად ქალაქ მოში გადავიდა, სადაც ანრი მუასანმა სწავლა დაიწყო ადგილობრივ სკოლაში. 1870 წელს მან მიატოვა სკოლა, არ გააგრძელა სწავლა ე. წ. „საუნივერსიტეტო კლასში“, რომლის გავლაც საჭირო იყო უნივერსიტეტში სწავლის გასაგრძელებლად. ანრიმ მუშაობა დაიწყო პარიზის ერთ-ერთ აფთიაქში, სადაც მან შეძლო გადაერჩინა ადამიანები დარიშხანის მოწამვლისაგან. მან გადაწყვიტა შეესწავლა ქიმია და დაიწყო მუშაობა ედმონ ფრემის, ხოლო შემდეგ პიერ პოლ დეერენის ლაბორატორიაში. დეერენმა ურჩია მას დაკავებულიყო აკადემიური კარიერით. ბაკალავრის სტატუსი, რომელიც საჭირო იყო უნივერსიტეტში სწავლის გასაგრძელებლად მუასანმა მიიღო 1874 წელს მეორე მცდელობით. პარიზში დაბრუნების შემდეგ იგი მეგობრობდა ქიმიკოს ალექსანდრე ლეონ ეტარდთან და ბოტანიკოს ვასკოსთან.

მუასანმა თავისი პირველი სამეცნიერო ნაშრომი გამოაქვეყნა 1874 წელს თემაზე „ნახშირორჟანგი და ჟანგბადი მცენარეთა მეტაბოლიზმში“ დიხრეინთან ერთად. მალე მან მიატოვა მცენარეთა ფიზიოლოგია და დაინტერესდა არაორგანული ქიმიით. მას შემდეგ, რაც 1880 წელს ანრი მუასანმა მიიღო ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი, მეგობარმა ლანდრინმა შესთავაზა მას ადგილი ანალიტიკურ ლაბორატორიაში.

1882 წელს იგი დაქორწინდა ლეონ ლუგანზე. სამი წლის შემდეგ კი შეეძნათ ვაჟი.

1893 წელს მუასანმა დაიწყო არიზონაში, სიკვდილის ხეობასთან ახლოს აღმოჩენილი მეტეორიტის ფრაგმენტის შესწავლა, რომელშიც მან აღმოაჩინა ახალი მინერალის მცირე რაოდენობა. 1905 წელს ამ მინერალს მისი აღმომჩენის პატივისცემის ნიშნად ეწოდა მუასანიტი.

1907 წლის თებერვალში იგი მოულოდნელად გარდაიცვალა პარიზში, სტოკჰოლმში გამართული ნობელის პრემიის დაჯილდოების ცერემონიალიდან დაბრუნებისთანავე. გარდაცვალების მიზეზად თვლიან მწვავე აპენდიციტს. არაა ცნობილი იყო თუ არა მისი გარდაცვალების მიზეზი ფტორთან დაკავშირებული მისი ექსპერიმენტები.

1976 წელს საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა ანრი მუასანს სახელი მიანიჭა კრატერს, რომელიც მდებარეობს მთვარის მეორე მხარეს.
ედუარდ ბუხნერი

ედუარდ ბუხნერი (; დ. 20 მაისი 1860, მიუნხენი, ბავარია — გ. 13 აგვისტო 1917, ფოკშანი, რუმინეთი) — გერმანელი ქიმიკოსი, ბიოქიმიკოსი და ზიმოლოგისტი. 1907 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია ქიმიის დარგში უჯრედგარეთა ფერმეტაციის აღმოჩენისა და ბიოქიმიაში ჩატარებული სამეცნიერო-კვლევითი სამუშაოებისთვის.

ბიოგრაფია
ედუარდ ბუხნერი დაიბადა მიუნხენში 1860 წლის 20 მაისს ფიზიკოსისა და სასამართლოს ექიმის ოჯახში. მისი უფროსი ძმა არის ბაქტერიოლოგი ჰანს ერნსტ აუგუსტ ბუხნერი. ედუარდმა ქიმიის შესწავლა დაიწყო 1884 წელს ადოლფ ბაიერთან და ბოტანიკის შესწავლა კი პროფესორ კარლ ვილჰელმ ფონ ნეგელისთან მიუნხენის ბოტანიკის ინსტიტუტში. ერლანგენში ემილ ფიშერთან მუშაობის შემდეგ ბუხნერს 1888 წელს მიენიჭა დოქტორის წოდება.

1898 წელს იგი დაინიშნა ბერლინის სოფლის მეურნეობის კოლეჯის ქიმიის კათედრის ხელმძღვანელად. 1900 წელს სამეცნიერო კვლევების სრულყოფისათვის იგი ბერლინის უნივერსიტეტში დამკვიდრდა. 1909 წელს იგი გადაიყვანეს ბრესლაუს (ახლანდელი ვროცლავის) უნივერსიტეტში, ხოლო იქიდან 1911 წელს ვიურცბურგის უნივერსიტეტში.

ედუარდ ბუხნერს 1907 წელს მიანიჭეს ნობელის პრემია ქიმიის დარგში უჯრედგარეთა ფერმეტაციის აღმოჩენისა და ბიოქიმიაში ჩატარებული სამეცნიერო-კვლევითი სამუშაოებისთვის.

ქიმიკოსი ედუარდ ბუხნერი პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში ბიუხნერი, მაიორის ჩინით, მსახურობდა რუმინეთის საველე ჰოსპიტალში. 1917 წლის 3 აგვისტოს დაიჭრა მერეშეშტის ბრძოლაში და ცხრა დღის შემდეგ გარდაიცვალა 57 წლის ასაკში და დაკრძალეს გერმანელი ჯარისკაცების სასაფლაოზე რუმინეთის ქალაქ ფოკშანში.

კვლევა
ექსპერიმენტი, რომლისთვისაც ბუხნერს ნობელის პრემია მიენიჭა, გულისხმობდა საფუარების უჯრედებისგან უუჯრედო ექსტრაქტის დამზადებას და იმის ჩვენებას, რომ ამ სითხეს შაქრის ფერმენტაცია შეეძლო. ამან კიდევ ერთი დარტყმა მიაყენა ვიტალიზმს, რადგან დადასტურდა, რომ საფუარის უჯრედების არსებობა სულაც არ იყო საჭირო ფერმენტაციისთვის. უუჯრედო ექსტრაქტი დაამზადეს საფუარის უჯრედების, კვარცისა და დიატომიტის კომბინაციით, შემდეგ კი ზემოხსენებული უჯრედების ფილთაქვათი დაქუცმაცებით. შედეგად ნარევი გახდებოდა ნოტიო, რადგან საფუარებისგან უჯრედული შემცველობა გამოიდევნებოდა. მას შემდეგ რაც ეს ეტაპი დასრულდებოდა, ნარევს დაწნეხდნენ, რის შედეგადაც სითხეში შეიმჩნეოდა გლუკოზა და ფრუქტოზა. აგრეთვე, მალტოზის დამატების შემთხვევაში წარმოიქმნებოდა ნახშირორჟანგი. მიკროსკოპული კვლევით ექსტრაქტში საფუარის უჯრედები არ აღმოჩნდა. ბუხნერმა წამოაყენა ჰიპოთეზა, რომ საფუარის უჯრედები გამოყოფს ცილებს საკუთარ გარემოში, რათა მოხდეს შაქრის ფერმენტირება, თუმცა მოგვიანებით დადგინდა, რომ ფერმენტაცია უჯრედში მიმდინარეობს. მარია მანასეინამ კი განაცხადა, რომ უუჯრედო ფერმენტაცია დიდი ხნის წინ, ბუხნერზე ადრე თავად აღმოაჩინა.

მიუხედავად იმისა, რომ ზოგი ადამიანი ბუხნერის კოლბასა და ბუხნერის ძაბრს ედუარდს მიაწერს, სინამდვილეში ეს ნივთები არა მის, არამედ ინდუსტრიული ქიმიკოსის, ერნსტ ბუხნერის სახელს ატარებს.

პირადი ცხოვრება
1900 წელს ედუარდ ბუხნერი დაქორწინდა ლოტე სტალზე. პირველი მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე იგი მოხალისედ ჩაეწერა და ომში გაემგზავრა. ომში მან მაიორის წოდებას მიაღწია. 1916 წელს დაბრუნდა ვიურცბურგის უნივერსიტეტში. 1917 წელს კვლავ მოხალისეების რიგებში ჩაეწერა. ამავე წლის 11 აგვისტოს ჭურვის აფეთქების შედეგად მოხვდა ფრაგმენტი, რის გამოც ორი დღის შემდეგ, 13 აგვისტოს გარდაიცვალა.

ნაშრომები
ანასტასია აკიმოვა

ანასტასია აკიმოვა (; დ. 12 მაისი, 1991) — რუსი ფეხბურთელი, მცველი. „ზვეზდა პერმისა“ და რუსეთის ეროვნული ნაკრების მოთამაშე. „რასინსკაიაში“ თამაშის პერიოდში ითამაშა უეფას ქალთა ჩემპიონთა ლიგაზე. მისი სანაკარებო დებიუტი კი შედგა ევრო 2013 წლის შესარჩევ ეტაპზე, საბერძნეთის წინააღმდეგ, გუნდმა შეხვედრაში დამაჯერებელი გამარჯვება მოიპოვა (4-0). თუმცა, იგი ფინალურ ეტაპზე მწვრთნელ სერგეი ლავრენტიევის გუნდის შემადგენლობაში არ გამოსულა.

ტიტულები
რასინსკაია

ტოპ დივიზიონი: 2011-12
გივი ყვარელაშვილი

გივი ყვარელაშვილი (დ. 5 სექტემბერი, 1945, თბილისი — გ. ივლისი, 2011) — ქართველი და საბჭოთა სპორტსმენი, თავისუფალი სტილის მოჭიდავე. იურიდიულ მეცნიერებათა კანდიდატი (1998), პოლიციის გენერალ-მაიორი (1994), საბჭოთა კავშირის საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატი (1970). ღირსების ორდენისა (1996) და ვახტანგ გორგასლის და ხარისხის ორდენების კავალერი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი და მოსკოვის შსს უმაღლესი აკადემია.

საქართველოს შინაგან საქმეთა ორგანოების გენერლებს შორის ყველაზე მეტი სპორტული და სამსახურებრივი მიღწევების მქონე. თავისუფალ ჭიდაობაში მსოფლიო თასის მფლობელი (1974), საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი (1971), ვერცხლისა (1970) და ბრინჯაოს (1968) მედალოსანი. მრავალი საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული. პროფკავშირების საკავშირო სპარტაკიადის სამგზის ჩემპიონი. საქართველოს შვიდგზის ჩემპიონი (მწვრთნელი — გ. როსტიაშვილი). საქართველოს ჭიდაობის ფედერაციის თავმჯდომარე (1988–1991). საქართველოს შსს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის თავმჯდომარე (1994–2000).

საბჭოთა კავშირის ნაკრების წევრი (1965–1976), საბჭოთა კავშირის ნაკრების გუნდის მწვრთნელი (1976–1979). საქართველოს დამსახურებული მწვრთნელი, საკავშირო კატეგორიის მსაჯი თავისუფალ ჭიდაობაში. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დოცენტი. მიღებული აქვს მედალი საბრძოლო დამსახურებისათვის.

დაკრძალულია თბილისში, საბურთალოს სასაფლაოზე.

მიღწევები
საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი
პირველი ადგილი: 1971 (მსუბუქი წონა)
საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი
მეორე ადგილი: 1970 (მსუბუქი წონა)
საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი
მესამე ადგილი: 1968 (ქვემსუბუქი წონა)
ჯეიმზ ჯინსი

ჯეიმზ ჯინსი (; დ. 11 სექტემბერი, 1877 — 16 სექტემბერი, 1946) — ინგლისელი ფიზიკოსი, ასტროფიზიკოსი და მათემატიკოსი.

ბიოგრაფია
ჯეიმზ ჰოპვუდ ჯინსი დაიბადა 1877 წლის 11 სექტემბერს ლონდონში. კოლეჯის დამთავრების შემდეგ ჯინსი კემბრიჯის უნივერსიტეტში შევიდა და ფიზიკა-მატემატიკური განათლება მიიღო.

მოღვაწეობა
ჯეიმზ ჯინსმა საკუთარი სამეცნიერო მოღვწეობის პირველივე წლებში მნიშვნელოვანი ნაშრომები შექმნა ფიზიკაში: „აირების დინამიკური თეორია“, „თეორიული მექანიკა“, „კვანტური თეორია და გამოსხივება“. 1914 წლიდან ჯინსის მეცნიერული ინტერესები ასტროფიზიკას დაუკავშირდა. ამ მიმართულებით თავის პირველ ნაშრომში იგი წერდა:

ჯინსს აინტერესებდა შორეულ სამყაროთა წარმოშობის, განლაგებისა და მათი განვითარების საკითხები. ამასთან იგი ყველგან და ყოველთვის ფიზიკოსი რჩებოდა. ჯინსის შემოქმედებიდან განსაკუთრებით საყურადღებოა ორი ნაშრომი: „კოსმოგონიისა და ვარსკვლავთ დინამიკის პრობლემები“ და „ასტრონომია და კოსმოგგონია“. ამ შრომებში მან შეაჯამა საკუთარი შეხედულებები ვარსკვლავების შინაგანი აღნაგობის შესახებ. ჯინსი წერდა: აღსანიშნავია ჯინსის ჰიპოთეზა: 1904 წელს ჯინსმა პირველად წამოაყენა შემდეგი იდეა: მატერიის დადებითი და უარყოფითი ნაწილაკების ანიჰილაციის (გარდაქმნის) შედეგად ეგრეთ წოდებულ „მატერიალურ ენერგიად“ მასის გადასვლა. 1916 წელს ჯინსმა გამოიყენა აინშტაინის ფორმულა და ის მიხედვით ანიჰილაციის ჰიპოთეზა განაზოგადა პროტონებისა და ელექტრონის სრულ გაქრობაზე — მასის ეკვივალენტური ელექტრომაგნიტური ენერგიის გამოსხივებაზე. ანიჰილაციის პროცესი უფრო ღრმად განიხილა პ. დირაკმა ელექტრონის თეორიის დამუშავებისას.

ანიჰილაციის მოვლენის აღმოჩენა და დირაკ-ანდერსონის აღმოჩენა საფუძვლად დაედო ფიზიკის ახალ, მეტად მნიშვნელოვან დარგს — კვანტურ ელექტროდინამიკას — ელექტრომაგნიტური პროცესების კვანტურ თეორიას. ნაწილაკთა სრული ანიჰილაციის იდეა შემდეგ წლებში კიდევ უფრო განავითარეს ასტროფიზიკოსებმა, მაგრამ ჯინსი მცდარ დასკვნამდე მივიდა: მისი აზრით, ყველა ნივთიერება ადრე თუ გვიან გამოსხივებაში უნდა გადასულიყო, რაც ნივთიერი სამყაროს ტრაგიკულ დასასრულს გამოიწვევდა. ასეთი დასკვნა არსებითად სამყაროს სითბური სიკვდილის სხვა ფორმას წარმოადგენდა.

ვარსკვლავების შინაგანი აღნაგობის შესწავლის პროცესში ჯინსმა 1917 წელს წამოაყენა მეტად მნიშვნელოვანი აზრი — ვარსკვლავთ წიაღებში ნივთიერების მთლიანად იონიზირებულ მდგომარეობაში არსებობის შესახებ.

ჯინსის მეცნიერული მოღვაწეობა სიცოცხლეშივე დაუფასდა. იგი 1906 წელს აირჩიეს ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრად, ხოლო შემდეგ სამეფო ასტრონომიული საზოგადოების წევრად და მის პრეზიდენტად. აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ ჯინსმა განსაკუთრებული პოპულარობა 30-იან წლებში მოიპოვა — ჩვენი მზის სისტემის წარმოშობის კოსმოგონიური ჰიპოთეზის გამოქვეყნების შედეგად.

ჯინსი გარდაიცვალა 69 წლის ასაკში, 1946 წლის 17 სექტემბერს სურეის საგრაფოში. იმ დროისათვის ფიზიკამ და ასტროფიზიკამ დიდ შედეგებს მიაღწია და ჯინსის შეცდომებიც მთლიანად გამოსწორდა. მაგრამ მეცნიერების შეფასებისას მის შეცდომებს კი არ ითვლიან, არამედ იმას აღნიშნავენ, რაც მან მოგვცა ახალი — თავის თანამედროვეებთან შედარებით.
მიხეილ ბატიაშვილი

მიხეილ ბატიაშვილი (დ. 21 ნოემბერი, 1971, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი პოლიტიკოსი, პედაგოგი და ფსიქოლოგი. საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის მინისტრი 2018 წლის ივლისიდან 2019 წლის ნოემბრამდე.

ბიოგრაფია
მიხეილ ბატიაშვილი დაიბადა 1971 წლის 21 ნოემბერს, 1996 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ფსიქოლოგიის ფაკულტეტი. 1998–2002 წლებში იყო საქართველოს სახელმწიფო კანცელარიის ეკონომიკური რეფორმების ცენტრის დირექტორის მოადგილე. ამავე წლებში იყო კომპანია „ბიზნეს კონსალტინგის“ დირექტორი. 2004 წელს იყო საქართველოს ანტიკორუფციული საბჭოს დირექტორის მოადგილე და ევროპის საბჭოს „გრეკოს კომიტეტის“ წევრი. 2005 წლიდან იგი არის სტანდარტიზაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის საერთაშორისო აუდიტორი. 2010 წელს დააფუძნა ორგანიზაცია „ “. 2011-2015 წლებში იგი იყო ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიზნესის სკოლის დეკანი. 2016 წლის ივნისიდან არის ბიზნესისა და ტექნოლოგიების უნივერსიტეტის რექტორი. 2018 წლის ივლისიდან იყო საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის მინისტრი. თანამდებობა დატოვა 2019 წლის 7 ნოემბერს.