iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჩხალთა (აჟარის მუნიციპალიტეტი)

ჩხალთა — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აჟარის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: მარჯვენა პტიში, მარცხენა პტიში, ქვაფჩარა, ქვემო ზიმა, ზემო ზიმა, აძგარა, ბუძუგური, ბუჩუყური, შაფათკვარა). მდებარეობს მდინარეების ჩხალთისა და კოდორის შესართავთან, მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 710 მეტრზე, გულრიფშიდან დაშორებულია 73 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 140 ადამიანი.

ისტორია
მდ. ჩხალთის მარჯვენა ნაპირზე აღმართულია ციხე, რომელსაც აგათია სქოლასტიკოსი ( ს.) იხსენებს მისიმიელებსა და ბიზანტიელებს შორის 555 წელს გამართული ბრძოლის აღწერისას ძახარის სახელწოდებით. აგათიას ცნობით, ძახარი არის ციხე მისიმიელთა ქვეყანაში. მეტსახელად ეძახიან რკინას მისი სიმტკიცის გამო. მიჩნეულია, რომ „ძახარი“ არის „ჩახარის“ ბერძნული ფორმაა. საუკუნის 30-იან წლებიდან კვლავ ფიქსირდება წყაროებში (ა. ნორდმანი). საბჭოთა პერიოდში შედიოდა გულრიფშის რაიონის შემადგენლობაში. კერძოდ, აჟარის თემში. აფხაზეთის ომის შემდეგ ჩხალთაში შენარჩუნებული იყო საქართველოს იურისდიქცია. 2006 წლიდან შევიდა აჟარის მუნიციპალიტეტის შემადგენლობაში. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.
წებელდა (გულრიფშის მუნიციპალიტეტი)

წებელდა (ყოფილი წაბალი) — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში, წებელდის ქვაბულში, სოხუმის სამხედრო გზაზე. თემის ცენტრი (სოფლები: აბლუხვარა, აგიში, აზანთა, არასარა, აჭანდარა, გერგემიში, ველი, ზემო წყარო, კელასური, კირნათი, მარანი, მეტელევკა, მზისეული, მრამბა, ოქტომბერი, ქვემო აფიანჩა, ქვემო წყარო, წიფლოვანი). ზღვის დონიდან 450 მ, გულრიფშიდან 23 კმ. 1948 წელს სოფელს შეუერთდა სოფლები ბაზარ-ხაჩტური და მეგრელოვკა.
ყალა-ბენი-ჰამადი

ყალა-ბენი-ჰამადი – ძველი ქალაქი ალჟირის ჩრდილოეთ ნაწილში, მსილას პროვინციაში. დააარსეს 1007 წელს, როგორც ციხესიმაგრე. 1090 წლამდე ჰამადიდების დედაქალაქია, 1152 წელს დაანგრია ალმოჰადების დინასტიის წარმომადგენელმა აბდ-ალ-მუმინმა, აქედან მოყოლებული იგი ნანგრევებია. 1980 წლიდან შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
ჯემილა

ჯემილა – ძველი რომაული ქალაქის ნანგრევები ალჟირის ჩრდილოეთ ნაწილში, სეტიფის პროვინციაში. სავარაუდო ქალაქი დაარსდა 96-98 წლებში, იმპერატორ ნერვას მმართველობის პერიოდში. 1982 წლიდან შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

ამჟამად შემორჩენილია ფორუმი, ტაძარი, ქრისტიანული ბაზილიკა, იმპერატორ კარაკალას ტრიუმფალური თაღი და სახლი. ქალაქში არსებულა თერმული აბანოები, თეატრი და კაპიტოლიუმი.
ხეცქვარა

ხეცქვარა (ხეცკვარა) — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აჟარის მუნიციპალიტეტში (აჟარის თემი). მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ხეცკვარის (კოდორის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირას. ზღვის დონიდან 880 მეტრზე, გულრიფშიდან დაშორებულია 87 კილომეტრით. 1949 წელს აჟარის სასოფლო საბჭოში შედიოდა.

ეტიმოლოგია
სახელწოდება ხეცკვარა აფხაზური წარმომავლობისაა. მისი ამოსავალია „ახაცა“ და „რცხილის ღელეს“ ნიშნავს. როგორც ჩანს, ხეცკვარა თავდაპირველად ერქვა ღელეს და შემდეგ სოფელს დაერქვა.

დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 9 ადამიანი.
ხუტია

ხუტია — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აჟარის მუნიციპალიტეტში (გენწვიში-ხუტიის თემი). მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 1000 მეტრზე, გულრიფშიდან დაშორებულია 88 კილომეტრით. 1930 წელს აჟარის სასოფლო საბჭოში შედიოდა.

ეტიმოლოგია
სახელწოდება ხუტია საუკუნის 40-იანი წლებიდან ფიქსირდება რუკებზე. მისი წარმომავლობა ქართულია და სვანური სიტყვიდან „ლიხუეტ“ მომდინარეობს, რაც „ამოწყვეტას“ ნიშნავს. ტოპონიმი მიანიშნებს შუა საუკუნეებში ადგილობრივი ქართული მოსახლეობის ამოწყვეტაზე. „ხუტია“ ჰქვია ასევე მთებს (დიდი და მცირე) აფხაზეთის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე, ასევე მყინვარს აფხაზეთის კავკასიონზე.

დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 101 ადამიანი.
ხიზარუხა

ხიზარუხა (ყოფილი ნეძონა) — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (ლათის თემი), მდინარე კოდორის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 235 მ, გულრიფშიდან 47 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ. 1948 წელს ეწოდა ნეძონა. იგი ქართული (მეგრული) წარმოშობის სიტყვაა და „ნიგვზიანს“ ნიშნავს.
ჯამპალი (გულრიფშის მუნიციპალიტეტი)

ჯამპალი — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკის გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (ამტყელის თემი), აფხაზეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ჯამპალის (ამტყელის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 500 მ, გულრიფშიდან 30 კმ. სოფელი შეიქმნა 1948 წელს სოფლების ჩინის, ჩალის და ბალის გაერთიანებით და შევიდა ხევის სასოფლო საბჭოში.
ჯას ნაკრძალი

ჯას ნაკრძალი — ნაკრძალი კამერუნში. დაარსდა 1950 წელს. ნაკრძალის უდიდესი ნაწილი მდებარეობს ქვეყნის აღმოსავლეთ რეგიონში, ხოლო მცირე ნაწილი მოქცეულია სამხრეთისა და ცენტრალურ რეგიონებში. 1987 წლიდან შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

ნაკრძალი ეკვატორული ტყის საკმაოდ მსხვილი მასივია. აქ წარმოდგენილია მცენარეთა 1500 სახეობა, ძუძუმწოვრების 107 და ფრინველების 320 სახეობა.
უტურუნკუ

უტურუნკუ — სამხრეთ-დასავლეთ ბოლივიის უმაღლესი მწვერვალი, ნახევრად მიძინებული სტრატოვულკანი. მისი სიმაღლე ზღვის დონიდან 6008 მეტრია. კარგადაა შემონახული ლავის ნაკადები, რაც ამტკიცებს, რომ ბოლო ამოფრქვევები მომხდარა პლეისტოცენის ხანაში. ამჟამად შეიმჩნევა მცირე გოგირდოვანი აქტივობები.

მიუხედავად იმისა, რომ მწვერვალი 6000 მეტრზე მეტი სიამღლისაა, მსოფლიოში ერთ-ერთი უადვილესი დასალაშქრია.
საპალერი

საპალერი — სამმწვერვალიანი ჩამქრალი ვულკანი სამხრეთ ამერიკაში, ბოლივიის, ჩილესა და არგენტინის საზღვარზე. მდებარეობს კორდილიერა-ლიპესის მთათა მასივის სამხრეთ კიდეზე. უმაღლსეი მწვერვალი ზღვის დონიდან 5653 მეტრზე მდებარეობს.

ბოლივიის ნაწილი მოქცეულია პოტოსის დეპარტამენტში, ჩილეს — ანტოფაგასტის რეგიონში, არგენტინის — ხუხუის პროვინციაში.
ვენსან კასელი

ვენსან კასელი (; დ. 23 ნოემბერი, 1966, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი კინომსახიობი, პროდიუსერი და სცენარისტი. 2009 წელს კასელს მიენიჭა სეზარის პრემია მამაკაცის როლის საუკეთესო შესრულებისთვის ფილმში „მერინი“.

ბიოგრაფია
ვენსან კასელი დაიბადა 1966 წლის 23 ნოემბერს საფრანგეთის დედაქალაქ პარიზში, ფრანგი მსახიობის — ჟან-პიერ კასელისა და ჟურნალისტის — საბინ ლიტიკიეს ოჯახში.
როგორც მსახიობმა კარიერა ნიუ-იორკში დაიწყო, შემდეგ დაბრუნდა საფრანგეთში, სადაც რამდენიმე წელი მუშაობდა ცნობილი ფრანგი მსახიობის ჟან-ლუი ბაროს თეატრში.

მისი დებიუტი კინოში 1989 წელს შედგა. პირველ წარმატებებს 1990-იან წლებში მიაღწია, როდესაც რამდენიმე ცნობილ ფილმში მიიღო მონაწილეობა. მნიშვნელოვანი იყო ფილმები „დობერმანი“ და „ჟანა დ'არკი“. ფილმში „მეწამული მდინარეები“ ფრანგ ვარსკვლავთან ჟან რენოსთან და მამამისთან ჟან-პიერ კასელთან მოუწია თამაში. 2001 წელს გადაიღეს ფილმში „მგლის საძმო“, რომელიც საკმაოდ მაღალშემოსავლიან კინოდ იქცა. 2005 წელს ითამაშა ფილმში „ღალატის ფასი“, რომელიც შვედმა რეჟისორმა – მიკაელ ჰეფსტრემმა გადაიღო. ამ ფილმში კასელი ყაჩაღის როლს ასრულებს, რომელიც თავის მეუღლესთან ერთად მოტყუების გზით დიდ თანხებს სძალავს მახეში გაბმულ მსხვერპლს.

2006 წელს მონიკა ბელუჩისთან ერთად ითამაშა ფილმში „შაიტანი“. 2010 წელს მთავარი როლი შეასრულა რომან გავრასის დრამაში „ჩვენი დღე დადგება“, ამავდროულად იყო ფილმის პროდიუსერი. ერთ-ერთი ბოლო როლი მიიღო ფილმში „შავი გედი“, სადაც მისი პარტნიორი იყო ნატალი პორტმანი.

ვენსან კასელს ჰყავს და სესილ კასელი, რომელიც აგრეთვე მსახიობია. ვენსან კასელი 1999-2013 წლებში ქორწინებაში იმყოფებოდა იტალიელ მსახიობზე მონიკა ბელუჩიზე, რომლისგანაც ორი ქალიშვილი შეეძინა: დევა (დ. 12 სექტემბერი, 2004) და ლეონი (დ. 21 მაისი, 2010) 2018 წელს დაქორწინდა ტინა კუნაკიზე. კასელი ფლობს აფრო-ბრაზილიურ საბრძოლო ხელოვნებას კაპოეირას.

ფილმოგრაფია
სამხრეთი

სამხრეთი (სამხრეთის წერტილი) — ჰორიზონტის ერთ-ერთი მთავარი წერტილი, სამყაროს სამხრეთ პოლუსთან უახლოესი იმ ორ წერტილს შორის, რომლებშიც ცის მერიდიანი ჭეშმარიტ ჰორიზონტთან იკვეთება. აღინიშნება ასოთი.

გეოგრაფიული ორიენტაცია
სამხრეთი წერტილი თანამედროვე მსოფლიო გეოგრაფიულ რუკაზე, გამოისახება რუკის ქვემო ნაწილში, ე. ი. მის ქვედა მხარეზე ანუ სამხრეთით. სამხრეთის წერტილი რუკაზე დაგვეხმარება ქვეყნის ან რომელიმე პუნქტის ადგილმდებარეობის გამოსავლენად. ცალკეულ ქვეყანაში ხშირად ზუსტად შეგვიძლია გამოვყოთ სამხრეთის წერტილი (მხარე), რაც წარმოდგენას შეგვიქმნის ტერიტორიის ამა თუ იმ ნაწილის გამოსარკვევად, რაც მეტად მნიშვნელოვანია. მსოფლიო რუკის სამხრეთ ზონაში იქმნება ე. წ. სამხრეთის ნახევარსფერო, რომელიც ეკვატორიდან სამხრეთით იწყება. მის შემადგენლობაშია სამხრეთი ამერიკის, აფრიკისა და აზიის კონტინენტების დიდი ნაწილები და აგრეთვე ანტარქტიკა.

მხედველობაშია მისაღები აგრეთვე გლობუსი. ასეთ შემთხვევაში გლობუსზე „დამსხდარი“ ქვეყნისა (და წყლის) ნაწილები იქნება მის ქვედა ნაწილში, ე. ი. სამხრეთში.

ცალკეულ ქვეყანებში სხვა ჰორიზონტის ნაწილებთან ერთად გამოიყოფა სამხრეთი მხარეც. ამის კარგ მაგალითს გვაძლევს საქართველო.

საქართველოს რელიეფში მკაფიოდ გამოიყოფა სამხრეთი საქართველოს ბუნებრივი მხარე, რომელიც სპეციფიკური რელიეფით ხასიათდება და რომელშიც გამოვლინებულია ინდივიდუალური ბუნებრივი პირობები, რაც გვაძლევს იმის საშუალებას, რომ ეს მხარე მივიღოთ მხედველობაში როგორც ცალკე ბუნებრივი არე, რომელიც კავკასიონის მთავარი თხემიდან სამხრეთით მიდის. სამხრეთ საქართველოს ცალკე
ინდივიდუალობას ამტკიცებს მისი განსაკუთრებული მდგომარეობა აღმოსავლეთ ამიერკავკასიის ლანდშაფტების სისტემაში.

სამხრეთ ტერიტორიას ამა თუ იმ მონაკვეთში ემატება ჰორიზონტის სხვა მნიშვნელოვანი წერტილები — აღმოსავლეთი და დასავლეთი, რომლებიც უფრო დეტალურად დაადგენენ მოცემულ გეოგრაფიულ სივრცეში ამა თუ იმ ტერიტორიას.
ცისფერი ტბა

ცისფერი ტბა — კარსტული ტბა საქართველოში, გაგრის მუნიციპალიტეტში. გაწოლილია მდინარე ბზიფის შუა დინების მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 109,5 მ სიმაღლეზე. სარკის ფართობი 0,0012 კმ², საშუალო სიღრმე 15 მ, მაქსიმალური სიღრმე 23 მ, წყლის მოცულობა 18 000 მ³. ტბის ფსკერზე ამოდის მძლავრი ვოკლუზი. ტბიდან გადის ნაკადი. წყალი სუფთაა და გამჭვირვალე. წყლის ტემპერატურა არ აჭარბებს 14 °-ს. წყლის ფერი ღია ლურჯი ფერისაა. არ იყინება. თევზი არ არის.
აკაფა

აკაფა (, ყოფილი „კონსტანტინოვსკოე“, „ოდიში“) — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში (კელასურის თემი), მდინარე კელასურის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 200 მ, შავი ზღვიდან 10 კმ, სოხუმიდან 12 კმ.

ისტორია
1886 წელს აკაფის თემი იხსნება გუმისთის უბანში. 1930 წელს სოფელი აკაპა-კელასურის შედიოდა ეკატერინსკოეს სოფსაბჭოში.

2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ
აბჟაყვა

აბჟაყვა ― სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ბესლეთის მარცხენა ნაპირზე. ბესლეთის თემის ცენტრი (სოფლები: ბესლეთი, ზემო ბირცხა, ქვემო ბირცხა). ზღვის დონიდან 3 მ, შავი ზღვიდან 5,5 კმ, სოხუმიდან 4 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.

დემოგრაფია
1989 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 1347 ადამიანი.

ისტორიული ძეგლები
აბჟაყვა ბესლეთის აფხაზური სახელწოდებაა. სიტყვა ორი ნაწილისაგან შედგება, სახელდობრ „აბჟა“ — რაც აფხაზურად ნახევარს ნიშნავს და „აყვა“ — ქალაქ სოხუმის აფხაზური სახელი. მაშასადამე აბჟაყვა აფხაზურად ნახევარ აყვას ე. ი. ნახევარ სოხუმს ნიშნავს.

აფხაზეთის არც ერთ სოფელში არაა იმდენი ისტორიული ძეგლი, რამდენიც აბჟაყვაში მოიპოვება. ზოგი მთგანი, როგორც მაგალითად საუკუნის ძეგლი ე. წ. ვენედიკური ხიდი მდინარე ბესლეთზე წარმოადგენს ხუროთმოძღვრების ნიმუშს.

მთა გვარდას სამხრეთ კალთაზე ყურადღებას იპყრობს თავისი შესანიშნავი აღნაგობით საშუალო ზომის კათედრალური ეკლესია, რომლის ნახევარი საუკუნის 90-იან წლებში დაანგრიეს აბჟაყვის ახალი ეკლესიის ასაშენებლად. საუკუნის 40-იან წლებშია ნაპოვნი ტრაპიზონის იმპერიის საუკუნის ვერცხლის მონეტები, რომელიც სოხუმის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმს გადაეცა. ამ ეკლესიას გარშემო დიდი გალავანი ჰქონდა. მის გვერდით დარჩენილია ერთი საკმაოდ დიდი ზომის ნანგრევი, რომელიც პალატის შთაბეჭდილებას ახდენს. სავარაუდოა რომ ის რამდენიმე სართულისაგან შედგებოდა. არქეოლოგიური გათხრების დროს კედლებთან ჩაკირული ქვევრები ნახეს. პალატის ნანგრევების ჩრდილოეთით არქეოლოგებმა აღმოაჩინეს მრავალოთახიანი შენობის ნანგრევი.

ნაგებობათა თვისების მიხედვით, როგორც ზემოთ ჩამოთვლილი ნანგრევები, ისე დღემდე დაცული ბესლეთის ხიდი, ქართული ასომთავრული წარწერებით, და მის ქვემოთ ამგვარივე თაღიანი ხიდის ნანგრევები და ბოლოს მესამე ხიდის ბურჯები სრულად დანგრეული 1934 და 1936 წლებში მომხდარი წყალდიდობის შედეგად, აგრეთვე ნანგრევები გოგირდის წყაროების აბანოსი, რამდენიმე სააბაზანო განყოფილებით — სავარაუდოდ აშენებულნი უნდა იყვნენ ერთი და იმავე პერიოდში, სახელდობრ - საუკუნეების დამლევამდე.
დიდი ზიმბაბვე

დიდი ზიმბაბვე — ზიმბაბვეში მდებარე უძველესი სამხრეთ აფრიკული ქალაქის ნანგრევების სახელწოდება. როგორც ვარაუდობენ დიდი ზიმბაბვე შონას (ბანტუს ტომის ხალხი) წინაპრების მთავარი საკულტო ქალაქი უნდა ყოფილიყო. ქალაქი დაარსდა 1100-1400 წლებს შორის პერიოდში. იგი წარმოადგენდა მვენემუტაპას სახელმწიფოს ცენტრს, რომელიც ასევე ცნობილი იყო დიდი ზიმბაბვეს სახელმწიფოს სახელწოდებით. აღნიშნული იმპერია მოიცავდა ტერიტორიას, რომელიც დღეს მოქცეულია ზიმბაბვეს (რომელმაც სახელი მიიღო ამ ქალაქისაგან) და მოზამბიკის ტერიტორიაზე.

1928–1929 წლებში დიდი ზიმბაბვეს ნანგრევები გამოიკვლია ბრიტანელმა არქეოლოგმა გერტრუდა კატონ-ტომპსონმა, რომელმაც დაადასტურა ნაგებობის აფრიკული წარმომავლობა. მანამდე არქეოლოგების გარკვეული ჯგუფი მიიჩნევდა, რომ ადგილობრივ შავკანიან მოსახლეობას არ შეეძლო აღნიშნული ციხესიმაგრის აგება და მის აშენებას მიაწერდნენ ფინიკიელებს ან არაბებს..

1986 წელს შეიყვანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

გალერეა
ცინჟი-დიუ-ბემარაჰის ნაკრძალი

ცინჟი-დიუ-ბემარაჰის ნაკრძალი — ნაკრძალი მადაგასკარში. ფართობი 152 ათასი ჰა. შეიქმნა 1927 წელს კუნძულის დასავლეთ სანაპიროზე უნიკალური კარსტული ლანდშაფტის, ინდრისა და ლემურების სხვადასხვა სახეობების დასაცავად. 1990 წლიდან შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

სამხრეთით დაცულ ტერიტორიას შემდგომში შეენაცვლა „ცინჟი-დიუ-ბემარაჰის ნაკრძალი“, რომელიც მოიცავს 666 კვადრატულ კილომეტრს. ჩრდილოეთით დაცულ ტერიტორიაზე რჩება ნატურალური ინტეგრალი, რომელიც მოიცავს 853 კვადრატულ კილომეტრს. იგი ხასიათდება წაწვეტებული კირქვის ფორმირებებით, კლდეების ზემოთ მდინარე მანამბოლოს გადაღმა. კირქვის ბასრმა ფორმირებამ ადვილად შეიძლება დააზიანოს ადამიანი და აღჭურვილობა, რაც ტერიტორიაზე გავლას ძალზედ სახიფათოს ქმნის.
საქართველოს გიორგი ლეონიძის სახელობის ქართული ლიტერატურის სახელმწიფო მუზეუმი

საქართველოს გიორგი ლეონიძის სახელობის ქართული ლიტერატურის სახელმწიფო მუზეუმი — სახელმწიფო მუზეუმი თბილისში.

მუზეუმის ისტორია
დაარსდა საუკუნის 30-იან წლებში. 1929 წელს მთაწმინდაზე ალექსანდრე გრიბოედოვის 100 წლისთავისადმი მიძღვნილი საიუბილეო გამოფენის ბაზაზე შეიქმნა რუსი მწერლის მუზეუმი. მუზეუმის პირველი მასალაც სწორედ ამ გამოფენაზე წარმოდგენილი ექსპონატები იყო, რასაც სამუზეუმო საქმის დიდმა მცოდნემ, სათეატრო მუზეუმის გამგემ, შემდგომში მოსკოვში ანდრეი რუბლიოვის მუზეუმის დამაარსებელმა, დავით არსენიშვილმა მოუყარა თავი. 1931 წლიდან ახლად დაარსებულ მუზეუმს წმ. დავითის ეკლესიაში მოთავსებული მწერალთა მუზეუმი შეუერთდა. 1935 წელს მას საქართველოს მწერალთა მუზეუმი, ხოლო 1938 — საქართველოს სახელმწიფო ლიტერატურული მუზეუმი ეწოდა. ამავე წელს საქართველოს ლიტერატურული მუზეუმმა ბინა დაიდო ჯორჯიაშვილის ქუჩაზე, სადაც ამჟამადაც იმყოფება. 1967 წელს მას გიორგი ლეონიძის სახელი მიეკუთვნა. 1940-1952, 1982-2005 წლებში ლიტერატურული მუზეუმი გამოსცემდა „ლიტერატურის მატიანეს“.

მუზეუმი ოფიციალურად 1930 წელს ტიციან ტაბიძის თაოსნობით და მწერალთა ფედერაციის გადაწყვეტილებით გაიხსნა, სადაც მთაწმინდაზე დაკრძალულ მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა - დიმიტრი ყიფიანის, ილია ჭავჭავაძის, აკაკი წერეთლის, ნიკო ნიკოლაძის და სხვა მწერლების შესახებ სამუზეუმო ექსპონატებს თავმოყრა დაიწყეს. მუზეუმის გამგედ 1931 წელს გიორგი ლეონიძე დაინიშნა.

არქივის ზრდასთან ერთად, იცვლებოდა მუზეუმის დასახელებაც, 1935 წელს მთაწმინდის მუზეუმს „საქართველოს მწერალთა მუზეუმი“, 1938 წელს კი „საქართველოს სახელმწიფო ლიტერატურის მუზეუმი“ ეწოდა. ამავე წელს მუზეუმმა ისტორიულ შენობაში - კავკასიაში რუსეთის მეფისნაცვლის მოადგილის ყოფილ სასახლეში დღევანდელ გიორგი ჭანტურიას ქუჩაზე (ყოფილი არსენ ჯორჯიაშვილის, უფრო ადრე კი ბარიატინსკის ქუჩაზე ) დაიდო ბინა, სადაც დღემდე მდებარეობს.

გიორგი ლეონიძის ხელმძღვანელობის დროსაა შეგროვებული მუზეუმის უნიკალური ექსპონატების უმრავლესობა, რის გამოც, მუზეუმს 1967 წელს მისი სახელი ეწოდა, მწერლის გარდაცვალებიდან ერთი წლის შემდეგ.

მუზეუმის არქივი
დღეს ლიტერატურის სახელმწიფო მუზეუმი 130 ათასამდე ხელნაწერს, 3 ათასამდე ფერწერულ და გრაფიკულ ნამუშევარს, 27 ათასამდე ფოტოს, 1500-მდე მემორიალურ ნივთს და 40 ათასზე მეტ წიგნს ინახავს. ეს ექსპონატები ქართული და უცხოური ლიტერატურის განვითარების შესასწავლად უნიკალური მასალაა.

არქივში დაცული ამ მასალის მოვლის გარდა, ლიტერატურის მუზეუმი მასპინძლობს და ატარებს კულტურულ ღონისძიებებს. ასევე ეწევა საგამომცემლო საქმიანობას. სწორედ ამ სამ მიმართულებაზეა აგებული მუზეუმის განვითარების სტრატეგია.

1940-1952, 1982-2005 წლებში ლიტერატურული მუზეუმი გამოსცემდა „ლიტერატურის მატიანეს“.

მუზეუმის დირექტორები
გიორგი ლეონიძე — 1931–1953
ვასილ ეგნატაშვილი — 1953–1956
ვანო კაკაბაძე — 1956–1976
იზა ორჯონიკიძე — 1976–1982
გიორგი ნატროშვილი — 1982–1988
რეზი თვარაძე — 1988
იზა ორჯონიკიძე — 1989–1990
გურამ შარაძე — 1991 (5–27 იანვარი)
იზა ორჯონიკიძე — 1991–2010
ლაშა ბაქრაძე — 2010 წლის მარტიდან
სერკადოს პროვინცია (ბენი)

სერკადო — პროვინცია ჩრდილო–დასავლეთ ბოლივიაში, ბენის დეპარტამენტში. მისი ფართობი 12 276 კმ²–ს შეადგენს. 2006 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 94 221 ადამიანია. დედაქლაქია ტრინიდადი.

სერკადოს პროვინცია დაყოფილია 2 მუნიციპალიტეტად (ტრინიდადის მუნიციპალიტეტი და სან-ხავირეის მუნიციპალიტეტი), რომლებიც თავის მხრივ კანტონებად იყოფიან.
ახალსოფელი (სოხუმის მუნიციპალიტეტი)

ახალსოფელი (ყოფილი ნაიდორფი - გადაერქვა 1943 წლის 14 აპრილი.) — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში, მდინარე კელასურის მარჯვენა ნაპირზე. თემის ცენტრი (სოფლები: ალექსეევკა, ვოლოდარსკოე, კელასური, ძიგუთა). ზღვის დონიდან 160 მ, სოხუმიდან 8 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ
იოსებ ლაღიაშვილი

იოსებ ლაღიაშვილი (დ. 2 იანვარი, 1866 – გ. ?) – თბილისის სასულიერო სემინარიის სტუდენტი, მისი სახელი გახმაურდა მას შემდეგ, რაც მოკლა ამავე სემინარიის რექტორი პავლე ჩუდეცკი.

იოსებ ლაღიაშვილი დაიბადა სამეგრელოში. მამა გორელი, კერძოდ კი ხურვალეთელი მღვდელი, დედა მარტვილის რაიონის სოფელ ბანძის მღვდლის ქალიშვილი იყო. დედ–მამა იოსებს ადრე დაეღუპა, მისი აღზრდა კი ბებიამ და ბიძებმა ითავეს. დაამთავრა გორის სასულიერო სემინარია, შემდეგ კი ჩაირიცხა თბილისის სასულიერო სემინარიაში . ის სემინარიის პანსიონში ცხოვრობდა და სტიპენდიას იღებდა. ამის შემდეგ იოსებ ლაღიაშვილი სემინარიიდან გარიცხეს მას შემდეგ, რაც სასწავლებლის ზედამხედველმა ხელნაწერი ჟურნალი „ყვავილი“ აღმოუჩინა, მას ამასთანავე სტიპენდია მოეხსნა. ლაღიაშვილმა თხოვნით მიმართა რექტორს და ეგზარქოსსაც, მაგრამ ამაოდ. 1886 წლის 24 მაისს, მას შემდეგ, რაც მორიგ თხოვნაზე სემინარიაში აღდგენის შესახებ უარით უპასუხეს, მან ხანჯლით სემინარიის რექტორი პავლე ჩუდეცკი მოკლა. ამ შემთვევამ საქართველოში სათავე დაუდო მნიშვნელოვან პოლიტიკურ მოვლენებს. თავადაც დაჭრილი და გულწასული 20 წლის ლაღიაშვილი დაიჭირეს. გამოითქვა მოსაზრება, რომ ის კავშირში იყო ეროვნულ ჯგუფთან, რომელსაც უნდა დაეცვა „სარწმუნოება და სამშობლო“. ამას უნდა გამოეწვია მხურვალე მხარდაჭერა ქართული საზოგადოების მხრიდან. ლაღიაშვილის სასამართლო პროცესი აქტიურად განიხილებოდა ქართულ პრესაში. მისი დაცვა გავლენიანმა თავადმა კონსტანტინე მუხრანბატონმა ითავა. მან ლაღიაშვილს განთქმული ადვოკატი ტურკევიჩი დაუქირავა. სემინარიის ყოფილი სტუდენტი გაასამართლეს, მას დახვრეტის განაჩენი არასრულწლოვნობის გამო ვერ მიუსაჯეს (მაშინ სრულწლოვნად 21 წლის პირი ითვლებოდა). ის 20 წლით სახალინზე კატორღაში გაუშვეს. მას თავის ნაწარმოებში ანტონ ჩეხოვი ლაგიევად მოიხსენიებს. მისი შემდეგდროინდელი ცხოვრების შესახებ რამდენიმე ცნობა არსებობს, თუმცა, შესაძლოა, ისინი სიმართლეს არ შეესაბამებოდნენ. ერთ–ერთი ცნობის მიხედვით, ის კატორღიდან გაიქცა და იაპონიაში ჩააღწია, 1889 წელს კი ამერიკაში იყო. 1908 თუ 1913 წელს ის ამერიკაში ქართველ ზღვაოსან დავით ჭავჭავაძეს უნახავს. საფრანგეთში მცხოვრები ქართველი ემიგრანტის ცნობით კი, 1943 წელს ის თეირანში ყოფილა კონფერენციის დროს.
ხოსე-ბალივიანის პროვინცია

ხოსე-ბალივიანი — პროვინცია ჩრდილოეთ ბოლივიაში, ბენის დეპარტამენტში. სახელი ეწოდა გენერლისა და ბოლივიის პრეზიდენტის, ხოსე ბალივიანის პატივსაცემად. პროვინციის ფართობი 40 444 კმ²-ია. დასავლეთით, მისი საზღვარი გადის მდინარე ბენიზე, დასავლეთით კი ესაზღვრება იაკუმის პროვინცია. დედაქალაქია რეიესი. სხვა მნიშვნელოვანი ქალაქებია: სან-ბორხა, რურენაბაკე, სანტა-როსა. დაყოფილია 4 მუნიციპალიტეტად.

პროვინცია მეჩხერადაა დასახლებული. 2006 წლის მონაცემებით, სულ ცხოვრობს 81 578 ადამიანი.
ლაგუნა

ლაგუნა ( < ) — ზღვის ან ოკეანის წყალმარჩხი აუზი, რომელიც ზღვას უერთდება ვიწრო სრუტით, ან მისგან გამოყოფილია ფსკერული ნატანის ზვინულით — ბარით, ცელათი ან სანაპიროს სხვა აკუმულაციური ფორმით. ღია ზღვასთან შედარებით ლაგუნაში წყალი მეტად ან ნაკლებად მარილიანია, გროვდება სპეციფიკური ლაგუნური ნალექები და განსხვავებული ფლორა და ფაუნა. ლაგუნა ჩვეულებრივი სანაპირო წარმონაქმნია და გავრცელებულია მსოფლიოს მრავალ ადგილას.

ბარით გამოყოფილი ლაგუნა, წარმოქმნის სანაპიროს პარალელურად გადაჭიმულ ჯაჭვს, რითაც იქმნება ლაგუნური ტიპის სანაპირო — ინგრესიული ტიპის ნაპირი, რომლის სანაპირო ხაზი ღია ზღვისაგან გამოყოფილია ქვიშიანი ბარებით, ან მარჯნის რიფებით, რომლებიც სანაპიროს გასწვრივ ლაგუნების მწკრივს წარმოქმნის. ლაგუნური სანაპირო შეიძლება რამდენიმე ათას კმ-ზე გრძელდებოდეს. ასეთი ნაპირები გავრცელებულია შავი ზღვის ჩრდილოეთ და კასპიის ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროებზე.

ლაგუნური ნალექები მარილიანი ან გამტკნარებულწყლიანი ნალექებია, რომელიც ძირითადად მდინარის მიერ მოტანილი წვრილმარცვლოვანი ქვიშები, ალევრიტები და თიხებია. წარმოადგენს წყალმარჩხ, ჩაკეტილ, ან ნახევრადჩაკეტილ აუზებში (ლაგუნებში) დალექილ მასალას. ლაგუნური ნალექებისთვის დამახასიათებელია კარგად გამოხატული შრეებრივობა. მტკნარ ლაგუნებში ნალექები ქვიშიან-თიხიანი ნაფენებითაა აგებული, მათში ხშირია ტორფისა და საპროპელის შუაშრეები, მლაშე აუზებში წარმოდგენილია კარბონატული და ჰალოგენური წარმონაქმნები (სხვადასხვა მარილები, თაბაშირი, ანჰიდრიდი).

ორი შემხვედრი ნაკად-ნატანის შეერთების ადგილას შეიძლება წარმოიქმნას სამკუთხედი ფორმის ლაგუნა. იზოლაციის შესაბამისად, წყლის შედგენილობა ლაგუნაში ზღვასთან შედარებით განსხვავებულია. მარჯნის ლაგუნები წრიული მარჯნის რიფების შიგნით წარმოიქმნება. მათი ზომები დიამეტრში მერყეობს რამდენიმე კილომეტრიდან ათეულ კილომეტრამდე. მარჯნული ლაგუნა თუკი ზღვიდან გამოყოფილია ბარიერული მარჯნული რიფით შეიძლება გადაჭიმული იყოს ნაპირის გასწვრივ. მუდმივად ან მოქცევების დროს მარჯნული ლაგუნა ზღვას უკავშირდება მრავალრიცხოვანი სრუტით. მარჯნული ლაგუნის შიგნით არსებული წყალი როგორც წესი, ზღვის წყლისგან არ განსხვავდება, ვინაიდან მუდმივ განახლებას განიცდის.
მამორეს პროვინცია

მამორე — პროვინცია ბოლივიაში, ბენის დეპარტამენტში. მდებარეობს დეპარტამენტის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. სახელი ეწოდა მდინარე მამორესგან, რომელიც მას დასავლეთით ჩამოუდის და გამოყოფს იუკამის პროვინციისგან. ფართობი შეადგენს 18 706 კმ²-ს. ბოლივიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტის თანახმად, ერთ-ერთი ყველაზე მრავალეროვნული პროვინციაა და მისი მოსახლეობა 13 695 ადამიანს შეადგენს (2006). მაგრამ სიმჭიდროვე 0.73 კმ²-ზე, ერთ-ერთი ყველაზე დაბალია ბოლივიაში.

პროვინცია იყოფა 3 მუნიციპალიტეტად. დედაქალაქია სან-ხოაკინი.
კუტამაკუ

კუტამაკუ – მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი ტოგოში. კუტამაკუს რაიონი ნაწილობრივ მდებარეობს ბენინის ტერიტორიაზე. ამ დასახლებეში ცხოვრობს ბატამარიბას ხალხი. ეს ტალახით ნაგები სახლები, რომელსაც ადგილობრივი მოსახლეობა უწოდებს „ტაკიენტას“ , წარმოადგენს ტოგოს ერთ-ერთ სიმბოლოს. 2004 წელს ეს ნაგებობები შეიყვანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
მარბანის პროვინცია

მარბანი — პროვინცია ბოლივიაში, ბენის დეპარტამენტში. მდებარეობს დეპარტამენტის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. ესაზღვრება სანტა-კრუსისა და კოჩაბამბის დეპარტამენტებს. მისი ფართობი 15,126 კმ²-ია. ბოლივიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტის 2006 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა შეადგენს 15 807 ადამიანს, სიმჭიდროვე 1.05 კმ²-ზე.

მარბანის პროვინცია დაყოფილია ორ მუნიციპალიტეტად. დედაქალაქია ლორეტო.
მოხოსის პროვინცია

მოხოსი — პროვინცია ბოლივიაში, ბენის დეპარტამენტის სამხრეთში. ესაზღვრება კოჩაბამბის დეპარტამენტს. მისი ფართობი 33 316 კმ²-ს შეადგენს. პროვინცია საკმაოდ მრავალეროვანია. ბოლივიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტის 2006 წლის მონაცემების თანახმად, მოსახლეობა შეადგენს 23 873 ადამიანს, სიმჭიდროვე 0,72 კმ²-ზე.

პროვინციაში მხოლოდ ერთი მუნიციპალიტეტია. დედაქალაქია სან-იგნასიო-დე-მოხოსი.
ვაკა-დიესის პროვინცია

ვაკა-დიესი — პროვინცია ბოლივიაში, ბენის დეპარტამენტში. მდებარეობს დეპარტამენტის ჩრდილოეთ ნაწილში. მისი ფართობი 22 434 კმ²-ია. ბოლივიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტის 2006 წლის მონაცემების თანახმად, პროვინცია ყველაზე ხალხმრავალია მთელ დეპარტამენტში და მოსახლეობა შეადგენს 136 083 ადამიანს, სიმჭიდროვე 6.06 კმ²-ზე.

პროვინცია იყოფა ორ მუნიციპალიტეტად. დედაქალაქია რიბერალტა.