ეთიოპია-სომალის სასაზღვრო ომი (1982)

ეთიოპია-სომალის სასაზღვრო ომი — მიმდინარეობდა 1982 წლის ივნისიდან აგვისტომდე, როდესაც ეთიოპიამ სომალისკენ გაგზავნა 10,000 კაციანი ძალა, სამხედრო თვითმფრინავებითა და ჯავშანტექნიკით, ათასობით „სომალის ხსნის დემოკრატიული ფრონტის“ მეამბოხეების მხარდაჭერით და შეიჭრა ცენტრალურ სომალიში. საპასუხოდ შეერთებული შტატების მთავრობამ დააჩქარა მსუბუქი იარაღის მიწოდება და პატონებს დაპირდა სომალის. გარდა ამისა, თავდაპირველად დაპირებული 45 მილიონი აშშ დოლარი ეკონომიკური და სამხედრო დახმარება 80 მილიონ აშშ დოლარამდე გაზარდა.

ისტორია
ეთიოპია, რომელიც სომალის დასავლეთით მდებარეობს, მის მეზობლად მდებარეობს ჯერ კიდევ საუკუნიდან. სომალსა და ეთიოპიას შორის დაძაბული ურთიერთობა საუკუნეში დაიწყო, იმ დროისათვის ისინი მიიჩნეოდნენ კოლონიურ კონკურენტებად. ამ პერიოდის განმავლობაში, ქვეყნებს შორის ტერიტორიებზე დავა მიმდინარეობდა. ეს კამათი დასრულდა მაშინ, როდესაც ეთიოპიამ სომალს გადასცა ბრიტანეთის მიერ კოლონიზებული სამხრეთი ზოლი, მაგრამ მის მფლობელობაში აღმოჩნდა საკამათო და სომალისთვის ძვირფასი რეგიონი ოგადენი . საუკუნის დასაწყისსა და მეორე მსოფლიო ომს შორის ორი ქვეყნის საზღვრები მუდმივად სადავო იყო, რამაც ომის შემდეგ გაეროს ინტერვენცია გამოიწვია.

1969 წელს, სამხედრო გადატრიალების გზით, ყოფილი პრეზიდენტის აბდირაშიდ ალი შერმარკის მკვლელობის შემდეგ, სარდალმა მოჰამედ სიად ბარემ სომალის ხელისუფლების მართვის სადავეები აიღო. სიად ბარე, თვითგამოცხადებული მარქსისტი, სწრაფად დაუახლობდა საბჭოთა კავშირს. სიად ბარემ უპირატესობა მიანიჭა პარტიულ უზენაესობას და შექმნა დიქტატურული მთავრობა. 1977 წელს სომალმა სცადა საბჭოთა კავშირის მხარდაჭერით დაებრუნებინა ოგადენის კონტროლი. მაგრამ 1978 წლისთვის საბჭოთა კავშირმა გადაწყვიტა, მხარი დაეჭირა ეთიოპიისთვის, პოტენციური პოლიტიკური სარგებლისა და რესურსების გამო. 1978 წელს, საბჭოთა შეიარაღებისა და კუბის მხარდაჭერით, ეთიოპიამ დაიბრუნა კონტროლი ოგადენზე. ამან გამოიწვია ოგადენის რეგიონიდან სომალის საზღვრებში ასობით ათასი სომალელი მამაკაცისა და ქალის მასობრივი გასახლება. ბევრი ისტორიკოსი თვლის, რომ ეს არის მიზეზი ამ ორი ქვეყნის მტრობისა.

სიად ბარეს მიერ ადამიანის უფლებების დარღვევის გამო, შეერთებულ შტატებს მხოლოდ მსუბუქი იარაღის გაგზავნა შეეძლო, ისიც თავდაცვისთვის და არა თავდასხმისთვის. წერს ჯონ ე.პაიკი „მიუხედავად იმისა, რომ შეერთებული შტატები მზად იყო დახმარებოდა სიად ბარის რეჟიმს ეკონომიკურად პირდაპირი გრანტების, მსოფლიო ბანკის მიერ დაფინანსებული სესხების და საერთაშორისო სავალუტო ფონდის შემსუბუქებული რეგულაციების მეშვეობით, შეერთებული შტატები ყოყმანობდა სომალისათვის უფრო მეტი სამხედრო დახმარების შეთავაზებაზე. რეჟიმის დასახმარებლად შეერთებული შტატების სამხედრო და ეკონომიკური დახმარების ოდენობამ შეადგინა 34 მილიონი აშშ დოლარი“.

სასაზღვრო ომი
მას შემდეგ, რაც პრეზიდენტი სიად ბარე ეწვია შეერთებულ შტატებს 1982 წლის თებერვლის დასაწყისში, მხოლოდ რამდენიმე თვის შემდეგ დაიწყო თავდასხმა სომალის საზღვარზე. ივლისის შუა რიცხვებში სომალის ხსნის დემოკრატიული ფრონტი, გასამხედროებული ქოლგა ორგანიზაცია, რომელიც შეიქმნა სიად ბარეს, როგორც დიქტატორის მმართველობის დაწყების შემდეგ, და საბჭოთა სამხედრო იარაღითა და მანქანებით შეიარაღებულმა ეთიოპიამ გადაკვეთა სადავო ოგადენი. რეგიონი სომალის მუდუგის რეგიონში. მუდუგის რეგიონი, რომელიც მდებარეობს სომალის ცენტრალურ ნაწილში, იყო თავდასხმის წერტილი, რადგან იქ ნებისმიერი კონფლიქტი ქვეყნის ორ ნაწილად გაყოფას ნიშნავდა. ეთიოპელები შეიარაღებული იყვნენ საბჭოთა კავშირის მიერ მიწოდებული მებრძოლებით და -55 ტანკებით. დასავლური დიპლომატიური წყაროების მიერ კამპანიის დასაწყისში ეთიოპიის ძალების სავარაუდო რაოდენობა იყო 10000 კაცი, ხოლო სომალის არმია დაახლოებით ორმოცდაათი ათასი იყო. მიუხედავად არმიებს შორის განსხვავებისა, სომალელები უკიდურესად მოუმზადებლები იყვნენ, რადგან ისინი არც თუ ისე კარგად იყვნენ აღჭურვილი. ქვეყანაში შესვლისთანავე ეთიოპიის არმიამ შეძლო ბალანბალეს და გალდოგობის დაკავება. ბალანბელე და გალდოგობი იყო ორი ქალაქი მუდუგის რეგიონის დედაქალაქ გალკაიოსთან ახლოს. ბალანბალესა და გალდოგობის წარმატებული დაკავების შემდეგ, სიად ბარემ და მისმა მთავრობამ გამოაცხადეს საგანგებო მდგომარეობა.