iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კობა ტყეშელაშვილი

კობა ტყეშელაშვილი (დ. 1966)— თავისუფალი სტილით მოჭიდავე და წესების გარეშე მებრძოლი, საქართველოს პანკრატიონის, გრაპლინგისა და ბელტ ვრესტლინგის ეროვნული ფედერაციის დამაარსებელი და პრეზიდენტი

კობას ძმა, ზაზა ტყეშელაშვილი ასევე თავისუფალი სტილით მოჭიდავე და წესების გარეშე მებრძოლი, 1996 წლის ზაფხულის ოლიმპიადის მონაწილეა.

თავისუფალი ჭიდაობის პარალელურად კობა ძმასთან ერთად აქტიურად იყო ჩართული წესების გარეშე ბრძოლებშიც, სადაც ასპარეზობდა ფსევდონიმით — შტორმი . 1999-2001 წლებში მან 3 მატჩი ჩაატარა, საიდან 1 მოიგო, 2 მატჩში კი მარცხი განიცადა (1 ნოკაუტით).

ქართული ოცნების პოლიტიკურ ასპარეზზე გამოჩენის შემდეგ კობა აქტიურად ჩაერთო პარტიულ მოღვაწეობაში, მას ჟურნალისტებმა ბრალი დასდეს კახა კალაძის დაქვემდებარებაში მყოფი ზონდერ ჯგუფების მეთაურობაში, ასევე კობა ამოიცნეს, სოფელ კორცხელში ნაციონალური მოძრაობის დეპუტატების დარბევის მონაწილეებს და გარდაბანში არჩევნების დროს შენიღბულ პირებს შორის. თუმცა თავად კობა ბრალდებებს უარყოფს.
პრეტორიის შეთანხმება

პრეტორიის შეთანხმება — შედგა 2002 წელს რუანდასა და კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკას შორის. შეთანხმების მიზანი იყო კონგოს მეორე ომის დასრულება. რუანდა დათანხმდა კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ტერიტორიიდან დაახლოებით 20 000 ჯარისკაცის გაყვანას, იმ პირობით, რომ საერთაშორისო ძალისხმევით მოხდებოდა ჰუტუს, ინტერაჰამვეს და რუანდის შეიარაღებული ძალების ყოფილი თანამშრომლების განიარაღება.

მოლაპარაკებები ხუთი დღის განმავლობაში მიმდინარეობდა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ქალაქ პრეტორიაში.
მაგნიტოგორსკი

მაგნიტოგორსკი — ქალაქი ჩელიაბინსკის ოლქში. შავი მეტალურგიის ერთ-ერთი მსოფლიო მნიშვნელობის ცენტრი. სამხრეთ ურალის კულტურული და საქმიანი ცენტრი. იმ ქალაქებს შორის, რომლებიც რუსეთის ფედერაციის სუბიექტების ადმინისტრაციული ცენტრები არ არიან მაგნიტოგორსკი მეოთხეა მოსახლეობის რაოდენობით.

ისტორია
ქალაქი დაარსდა 1929 წელს მდინარე ურალის ნაპირე. ქალაქის სტატუსი მიიღო 1931 წლის 15 ივნისს. თუმცა მანამდე ციხესიმაგრე მაგნიტნაია 1743 წელს დააარსა რუსმა ადმირალმა და დიპლომატმა ივან ნეპლიუევმა. სახელწოდება მიიღო იქვე მდებარე მთის მაგნიტნაიას მიხედვით.

გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს მაგნიტნაიას მთისწინეთში, სამხრეთ ურალის აღმოსავლეთ კალთებზე. მდინარე ურალის ორივე ნაპირზე. ქალაქის მარჯვენა სანაპირო ევროპაა, ხოლო მარცხენა — აზია. მაგნიტოგორსკი მდებარეობს ისტორიული ბაშკირეთის აღმოსავლეთ ნაწილში.

ქალაქის ფართობია 392,35 კმ², ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ გადაჭიმულია 27 კმ-ზე, ხოლო აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ 22 კმ-ზე. მდებარეობს ზღვის დონიდან 310 მეტრზე.

მაგნიტოგორსკი ჩელიაბინსკიდან მდებარეობს რკინიგზის ხაზით 420 კმ-ზე, ხოლო საავტომობილო გზით 310 კმ-ზე. მოსკოვიდან დაშორებულია რკინიგზით 1916 კმ-ით, ხოლო საავტომობილო გზით 1800 კმ-ით.

მოსახლეობა
2010 სრულიად რუსეთის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის ეროვნული შემადგენლობა ასეთია: რუსები — 84,74 %, თათრები — 5,22 %, ბაშკირები — 3,88 %, უკრაინელები — 1,56 %, ყაზახები — 1,05 %, სხვა — 4 %.
ძაგნიძე და ჩხიკვაძე

ძაგნიძე და ჩხიკვაძე — ქართული ვოკალურ-ინსტრუმენტული დუეტი ვალერიან (ვალიკო) ძაგნიძისა (1912-1967) და შალვა (ჟუტუ) ჩხიკვაძის (1914-1976) შემადგენლობით. ითვლებიან საქართველოს ესტრადის ვოკალურ-ინსტრუმენტული ხელოვნების ფუძემდებლებად და კლასიკოსებად.

ვალიკომ და შალვამ 1937 წელს გაიცნეს ერთმანეთი მოზარდ მაყურებელთა თეატრში, 1938 წელს დუეტი შეიქმნა. თავდაპირველად თვითონ ჰქმნიდნენ და ასრულებდნენ ფელეტონებს („რესტორანში“, „რუმბა"“ და სხვ.; ავტორი შ. ჩხიკვაძე), ასევე იყენებდნენ ცნობილი მუსიკალური ნაწარმოებების თემებს (ზ. ფალიაშვილის ოპერიდან „დაისი“, „ცანგალას“ თემა „ღვინოვ კახურო“; სიმღერა „სულიკოს“ თემა), რითაც მეტად გაითქვეს სახელი. იმავე პერიოდში, კერძოდ 1938 წელს ქმნიან პირველ ვოკალურ-ინსტრუმენტულ კომპოზიციებს („მოცინარე ლალი“, „ნუ, ნუ სტირი“, „თურმე, როგორ მყვარებიხარ“), სადაც გამოიკვეთა მათი შემოქმედების სტილის და ჟანრის ხაზი. ამ ყველაფერმა ბიძგი მისცა ქართული ესტრადის შემდგომ განვითარებას.

მეორე მსოფლიო ომის დროს დაჭრილი ჯარისკაცების გართობისთვის იქმნებოდა არტისტული ბრიგადები, ასეთ ბრიგადებთან ერთად დუეტმაც 600-მდე კონცერტი გამართა. ომის დამთავრების შემდგომ იქმნება პირველი მათი ჰიტი „ჩემო ჩიტუნია“ (ავტორი — შ. ჩხიკვაძე). სიმღერა მისი პოპულარობის გამო გამოყენებულ იქნა რეისორ ნიკოლოზ სანიშვილის ფილმში „ბედნიერი შეხვედრა“. 50-იანი წლების მეორე ნახევარში „ჩემო ჩიტუნიას“ ასრულებენ იმ დროის თითქმის ყველა მომღერლი თუ ორკესტრი (გურამ ბზვანელის კვარტეტი; გპი-ს ჯაზ-ორკესტრი იოსებ ტუღუშის ხელმძღვანელობით, სიმღერის ორკესტრული ვერსია). 1949 წელს კომპოზიტორ თენგის ჩოჩუას მშვენიერ მელოდიაზე (ტექსტი ოთარ მამფორიასი) იქმნება „ძაგნიძის და ჩხიკვაძის“ კიდევ ერთი ვოკალურ-ინსტრუმენტული კომპოზიცია „ყაყაჩო“ (შ. ჩხიკვაძის არანჟირება), რომელიც შესრულების დღიდან დღევანდლამდე ერთ-ერთ საუკეთესო სიმღერად ითვლება. ამ დროისთვის ვ. ძაგნიძე და შ. ჩხიკვაძე ფილარმონიის მომღერლები არიან. მათი პოპულარობიდან გამომდინარე ოფიციოზმა გადაწყვიტა გამოეცათ ფირფიტა, სადაც ერთი სიმღერა საბჭოთა იდეოლოგიის თემას უნდა მიძღვნოდა. სიმღერის ტექსტის შექმნა მიანდეს პოეტ რეზო ყენიას, რომელმაც გადაწყვიტა თემატიკის ცენტრში ქართველი მშრომელი-გმირი ქალი ყოფილიყო. კომპოზიტორ შოთა მილორავას და „ძაგნიძე და ჩხიკვაძის“ თანამშრომლობით, ქართულ საცეკვაო ჰარმონიაზე შეიქმნა კომპოზიცია „ოქროს ვარსკვლავიანო“. ფირფიტაზე ჩაიწერა კიდევ ორი ჰიტი: კომპოზიტორ გოგი ცაბაძის „თეთრი მტრედი“ (ოთარ რაზმაძის ტექსტზე, არანჟირება შ. ჩხიკვაძისა) და კომპოზიტორ სანდრო მირიანაშვილის „მიყვარხარ“ (ალექსანდრე ჭავჭავაძის ლექსზე). 1989 წელს ჟურნალისტ ოთარ ნოზაძის თაოსნობით მოხდა ამ სიმღერების გაწმენდა და გამოიცა მინი ალბომი „მაგ შენი ბაღის ყაყაჩო“.

1961 წელს, პირველებს ესტრადის მომღერალთა შორის, მიენიჭათ საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტის წოდება.

მუსიკალურ დუეტს მიღებული აქვს მონაწილეობა ფილმებში: „საბუდარელი ჭაბუკი“ და „ბედნიერი შეხვედრა“.
შალვა ჩხიკვაძე

შალვა (ჟუტუ) გიორგის ძე ჩხიკვაძე (დ. 19 დეკემბერი, 1914 — გ. 1976) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1961). წევრი მუსიკალური დუეტისა ძაგნიძე და ჩხიკვაძე.

ბიოგრაფია
მუშაობდა მოზარდ მაყურებელთა თეატრში, სადაც შეხვდა ვალიკო ძაგნიძეს, 1938 წელს შეიქმნა დუეტი ძაგნიძე და ჩხიკვაძე. თავდაპირველად ცნობილი მუსიკალური ნაწარმოებების მუსიკებზე ფელეტონებს ჰქმნიდნენ და ასრულებდნენ, რითაც მეტად გაითქვეს სახელი.

მეორე მსოფლიო ომის დროს დაჭრილი ჯარისკაცების გართობისთვის იქმნებოდა არტისტული ბრიგადები, დუეტმაც ვალიკოს მეუაღლესთან, მომღერალსა და მსახიობ გოგუცა კუპრაშვილთან ერთად შექმნა კოლექტივი, რომელმაც 600-მდე კონცერტი გამართა. ძაგნიძისა და ჩხიკვაძის საესტრადო ვოკალურმა დუეტმა და მათმა ხელოვნებამ დიდად შეუწყო ხელი ჩვენში ამ ჟანრის განვითარებას.

1945 წლიდან მოღვაწეობა განაგრძო მარჯანიშვილის თეატრში, პარალელურად მოღვაწეობდა კინოში და ესტრადაზე. ვალიკო ძაგნიძესთან ერთად, როგორც მუსიკალურ დუეტს მიღებული აქვს მონაწილეობა ფილმებში: „საბუდარელი ჭაბუკი“ და „ბედნიერი შეხვედრა“.

გარდაიცვალა 1976 წელს.

ფილმოგრაფია
1949:„ბედნიერი შეხვედრა“ (ჭიჭიკო) რეჟ. ნიკოლოზ სანიშვილი

ჯილდოები და აღიარება
1961: საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
საქართველოს სახალხო არტისტი
დიდი შეკუმშვა

დიდი შეკუმშვა — სამყაროს საბოლოო ბედის ერთ-ერთი შესაძლო სცენარი, რომლის მიხედვითაც, სამყაროს გაფართოება ბოლოს შექცევით ხასიათს მიიღებს და იგი ხელახლა კოლაფსირდება, არსებობას შავი ხვრელის სახით დაასრულებს ან გამოიწვევს სამყაროს ხელახლა წარმოქმნის დასაწყისს დიდი აფეთქების გარეშე.

მიმოხილვა
თუ სამყაროს გაფართოების სიჩქარე არ აჭარბებს მეორე კოსმოსურ სიჩქარეს, მისი შემადგენელი ყველა მატერიის საერთო გრავიტაციული ურთიერთქმედება თანდათანობით მის შეკუმშვას გამოიწვევს. თუ თერმოდინამიკური ენტროპია შეკუმშვის ფაზაში ზრდას განაგრძობს, შეკუმშვა ძალიან განსხვავებული გამოჩნდება გაფართოების დროის უკუქცევის გადმოსახედიდან. თუკი ადრეული სამყარო ძირითადად ერთგვაროვანი იყო, შეკუმშვადი სამყარო უფრო და უფრო დაჯგუფებადი გახდება. საბოლოოდ, ყველა მატერია ჩაიხშობა შავ ხვრელებში, რომლებიც შემდეგ შეერთდებიან და წარმოქმნიან გაერთანებულ შავ ხვრელს ან დიდი შეკუმშვის სინგულარობას.

იმ მოვლენების ზუსტი დეტალები, რომლებიც საბოლოო კოლაფსამდე განვითარდება, დამოკიდებულია როგორც გაფართოების ფაზის სიგრძეზე, ისე შეკუმშვის წინა ფაზაზე. გარდა ამისა, ნავარაუდევია, რომ შეკუმშვის ფაზა მაშინვე არ იქნება შესამჩნევი ჰიპოთეტური დამკვირვებლებისათვის, რადგან ვადები დამოკიდებულია სინათლის სიჩქარეზე, რომ კოსმოსური მიკროტალღური ფონის ტემპერატურა შეკუმშვისას სიმეტრიულად აიწევს გაფართოების ფაზასთან შედარებით და რომ დიდი აფეთქების დროს განვითარებული მოვლენები საწინააღმდეგო სცენარით წარიმართება. შეკუმშვის ფაზაში, ერთმანეთს შეერწყმება სუპერგროვები, რასაც მოჰყვება გალაქტიკათგროვების და შემდეგ გალაქტიკების შერწყმა. ამ დროისათვის, ვარსკვლავები ერთმანეთს იმდენად მიუახლოვდება, რომ გახშირდება მათ შორის შეჯახებები, კოსმოსური მიკროტალღური ფონის ტემპერატურა იმდენად აიწევს, რომ ვარსკვლავები თავიანთ შიდა სიცხეს ვეღარ გამოაფრქვევენ, თანდათან კი აფეთქებას დაიწყებენ და დატოვებენ სიცხესა და ჰეტეროგენულ გაზს, რომლის ატომებიც გაზრდილი ტემპერატურის გამო, შემადგენელ სუბატომურ ნაწილაკებად დაიშლებიან და რომელთაც შემდეგ უკვე შერწყმული შავი ხვრელები შთანთქავს. ერთ-ერთი თეორიის მიხედვით, სამყარო განადგურების შედეგად დაუბრუნდება იმ წერტილს, საიდანაც დაიწყო და შესაბამისად, შემდეგ მოხდება კიდევ ერთი დიდი აფეთქება; კიდევ ერთი სცენარის თანახმად, ყველაფერი დასრულდება ბრტყელი სამყაროს სახით, რაც მაშინ მოხდება, როცა კრიტიკული სიმჭიდროვე გასწორდება. ამ მდგომარეობაში, სამყარო მუდმივად შენელდება.

ბოლოდროინდელმა ექსპერიმენტულმა მტკიცებულებებმა წარმოშვა ვარაუდები, რომ სამყაროს გაფართოებას გრავიტაცია კი არ ანელებს, არამედ აჩქარებს. მიუხედავად ამისა, იქიდან გამომდინარე, რომ ჯერჯერობით უცნობია ბნელი ენერგიის ბუნება, რომელიც როგორც მიიჩნევა, წარმართავს აჩქარებას — ჯერ კიდევ შესაძლებელია, რომ მან საბოლოოდ უკუაქციოს თავისი განვითარების გზა და გამოიწვიოს კოლაფსი.
ანდრეი კარლოვის მკვლელობა

რუსეთის ფედერაციის საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი თურქეთის რესპუბლიკაში ანდრეი კარლოვის მკვლელობა მოხდა 2016 წლის 19 დეკემბერს, თურქეთის დროით 19:30 სთ-ზე, ქალაქ ანკარის თანამედროვე ხელოვნების ცენტრში. დიპლომატი იმყოფებოდა ფოტო-გამოფენის „რუსეთი მოგზაურის თვალით: კალინინგრადიდან კამჩატკამდე“ გახსნის ცერემონიალზე, მაშინ როცა მას დაესხა საქმიან კოსტუმში გამოწყობილი ახალგაზრდა მამაკაცი — პოლიციის ოფიცერი, 22 წლის მევლუთ მერთ ალთინტაში . მკვლელობა მოხდა სირიის სამოქალაქო ომში რუსეთის ჩარევის წინააღმდეგ გამართული ფართომასშტაბიანი პროტესტის შემდეგ. აღსანიშნავია, რომ ალთინტაში იყო თურქეთის პოლიციის ოფიცერი, თუმცა 2016 წლის სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობაში მონაწილეობის გამო ის თანამდებობიდან გაათავისუფლეს. ტერორისტის ლიკვიდაცია პოლიციამ მოახდინა.

საერთაშორისო რეაქცია
საერთაშორისო თანამეგობრობამ რუსი დიპლომატის მკვლელობა დაგმო, მათ შორის გაეროს უშიშროების საბჭოს წევრებმა ერთხმად აღიარეს ეს მოვლენა ტერორისტულ აქტად.
კაბინდა (კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა)

კაბინდა — ქალაქი ჩრდილოეთ კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, მონგალის პროვინციაში.

2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობაა 219 154 კაცი.

კონგოს მეორე ომის პერიოდში ქალაქი განადგურდა საომარი მოქმედებების გამო. ქალაქზე ორი წლის განმავლობაში ალყა ჰქონდათ შემორტყმული რუანდელებს, მაგრამ რჩებოდა კონგოს მთავრობის კონტროლის ქვეშ.
გერმანე ნაფეტვარიძე

გერმანე პავლეს ძე ნაფეტვარიძე (დ. 27 აგვისტო, 1882, ტობანიერი, ქუთაისის მაზრა — გ. 1938) — ქართველი რევოლუციონერი, ბუღალტერი.

მოღვაწეობდა ტფილისის ბოლშევიკების ლიტერატურულ ბიუროში, შინამოსამსახურეთა პროფკავშირში, თანამშრომლობდა გაზეთ „ახალ დროებაში“.

1909 წელს მისი ხელმძღვანელობით ტფილისში, ეკლესიის აღმართის 8 ნომერში (ამჟამინდელი დავითაშვილის ქ. 8) მოეწყო არალეგალური სტამბა. მასთან ერთად სტამბის შექმნაში მონაწილეობდნენ პეტრე არველაძე, ვალოდია კოპალეიშვილი, პარმენ საბაშვილი, ილარიონ მგელაძე და მანასე გოგუაძე. სტამბაში იბეჭდებოდა პროკლამაციები და გაზეთი „ტიფლისკი პროლეტარი“, რომლისთვისაც მეთაური წერილი იოსებ ჯუღაშვილმა დაწერა. 1913 წელს გერმანე აირჩიეს თბილისის ბოლშევიკური კომიტეტის წევრად. 1914-1921 წლებში დასავლეთ საქართველოში დააარსა სამომხმარებლო კოოპერაციის კავშირები. მუშაობდა სამტრედიის ბოლშევიკურ ორგანიზაციაში და აქტიურად იბრძოდა მენშევიკური მთავრობის წინააღმდეგ. საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ სხვადასხვა საპასუხიმსგებლო თანამდებობებზე მუშაობდა.

1937 წელს გერმანე მოჰყვა დიდი წმენდის მსხვერპლთა შორის, 29 სექტემბრის გადაწყვეტილებით კონტრევოლუციური საქმიანობის გამო მიესაჯა სასჯელის უმაღლესი ზომა, დახვრეტა, რომელიც შესრულდა 1938 წელს.

გერმანეს ვაჟი იყო შიო ნაფეტვარიძე, ცნობილი ქართველი ინჟინერი და მეცნიერი სამშენებლო მექანიკისა და სეისმომედეგობის დარგში, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის სარედაქციო კოლეგიის წევრი.
ჰუტუ

ჰუტუ ასებე აბაჰუტუ — აფრიკის დიდი ტბების ტერიტორიაზე მცხოვრები ხალხი. ისინი ძირითადად ცხოვრობენ: რუანდაში, ბურუნდიში და კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის აღმოსავლეთში, სადაც ტუტსებთან და ტვასთან ერთად ძირითად ეთნიკურ ჯგუფს წარმოადგენენ.

დემოგრაფია
რუანდაში და ბურუნდიში ჰუტუ ყველაზე დიდ ეთნიკურ ჯგუფს წარმოადგენს. ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს მიხედვით რუანდელების 84% და ბურუნდიელების 85% ჰუტუს წარმოადგენენ. სიდიდით მეორე ჯგუფი შესაბამისად 15% და 14%-ით ტუტსებია.
ტვა პიგმეები სიდიდით მესამე ეთნიკური ჯგუფია, ისინი იზიარებენ ჰუტუების და ტუტსების ენას და კულტურას, თუმცა მათგან საგრძნობლად პატარა სიმაღლით გამოირჩევიან.

წარმოშობა
მიიჩნევა, რომ ჰუტუ მიგრირდა დასავლეთი აფრიკიდან დიდი ტბების ტერიტორიაზე ბანტუს ექსპანსიის პერიოდში. სხვა და სხვა თეორიებია, რომლებიც ცდილობენ ახსნან ფიზიკური სხვაობის მიზეზი ჰუტუსა და მათ მეზობელ ასევე ბანტუზე მოსაუბრე ტუტსებს შორის. ერთი თეორია, რომელიც ძირითადად ზეპირსიტყვიერებას ეყრდნობა ამბობს, რომ ტუტსების წინაპრები იყვენენ კავკასიური რასის წარმომადგენლები, რომლებიც დიდი ტბების რეგიონში ჩრდილოეთი აფრიკიდან მოვიდნენ.

ალტერნატიული თეორიის მიხედვით, ჰუტუს და ტუტსებს საერთო ბანტუს ხალხის წინაპარები ჰყავდათ, ხოლო მათი გაყოფა გერმანელების და ბელგიელების მიერ ხელოვნურად მოხდა.
ანდრეი კარლოვი

ანდრეი გენადის ძე კარლოვი (; დ. 4 თებერვალი 1954, მოსკოვი, რსფსრ, სსრკ — გ. 19 დეკემბერი 2016, ანკარა, თურქეთი) — რუსი დიპლომატი, რომელიც იყო რუსეთის საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი 2001 წლიდან 2006 წლამდე ჩრდილოეთ კორეაში და 2013 წლიდან 2016 წლამდე თურქეთის რესპუბლიკაში.

2016 წლის 19 დეკემბრის საღამოს, კარლოვი ანკარაში, ხელოვნების გალარეაში გამოფენაზე მოკლეს. მკვლელი აღმოჩნდა ყოფილი თურქი პოლიციელი მევლუთ მერთ ალთინთაში. მკვლელი ადგილზევე მოკლეს.

ცხოვრება და განთლება
ანდრეი კარლოვი დაიბადა 1954 წლის 4 თებერვალს მოსკოვში. 1992-1997 წლებში, მუშაობდა რუსეთის სამხრეთ კორეის საელჩოში. თავდამსხმელი, რომელიც ჩაცმული იყო შავ კოსტიუმსა და ჰალსტუხში, ცეცხლი იმ დროს გაუხსნა კარლოვს, როდესაც ის სიტყვით გამოდიოდა, ელჩი სასიკვდილოდ დაიჭრა, ასევე დაშავდა რამდენიმე სხვა პირიც. თავდამსხმელი ყვიროდა, როგორც თურქულად, ისე არაბულად. კარლოვი სასწრაფოდ გადაიყვანეს საავადმყოფოში, მაგრამ მიყენებული დაზიანებებით გარდაიცვალა.
ნაფთალანი

ნაფთალანი — ქალაქი აზერბაიჯანში. 2015 წლის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 5 737 ადამიანი.მდებარეობს ბაქოდან 360 კმ-ში. ქალაქში მოიპოვება სამკურნალო ნავთობი - ნაფტალა. დღეს დღეობით ქალაქის ტერიტორიაზე 18 ჭაბურღილია. 2017 წელს სპა-სასტუმრო „ჩინარი“ შევიდა დსთ-ს ქვეყნების 11 საუკეთესო სანატორიუმს შორის.

ისტორია
ამ ტერიტორიაზე ნავთობი აღმოჩენილ იქნა საუკუნეში. წყაროების მიხედვით ქალაქი ნაფთალანი მოიხსენიება საუკუნეში. ქალაქის სახელწოდება ნიზამი განჯევის ნაშრომებშიც იხსენიება, რომელიც - სს მოღვაწეობდა.

ნაფთალანის ნავთობისა და მინერალების თვისებების ლაბორატორიული შესწავლის საფუძვლები 1926 წელს განხორციელდა. იმავე წელს დაიწყო ფუნქციონირება კურორტმა "ნაფთალანმა". 1936 წელს ბაქოში ბალნეოლოგიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის ლაბორატორია შეიქმნა ნაფთალანის ბიოლოგიური ეფექტის კვლევის ექსპერიმენტებისათვის.

1967 წელს ნაფთალანმა ქალაქის სტატუსი მიიღო. 1982 წლდან ქალაქი გარდაიქმნა სანატრორიუმისა და საკურორტო დასვენების ადგილად.

ღირსშესანიშნაობები
ისტორიული მუზეუმი
მეჩეთი
ნიზამის პარკი
წითელი ხიდი.

დაძმობილებული ქალაქები
ლ'ეგლი, საფრანგეთი
ესენტუკი, რუსეთი
შუშა (ქალაქი)

შუშა (, შუში) — ქალაქი აზერბაიჯანში, მთიან ყარაბაღში. აზერბაიჯანის კულტურული დედაქალაქი და ამავე სახელწოდების რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ყარაბაღის მთებში, ზღვის დონიდან 1,400-1,800 მეტრზე, ხანქენდიდან სამხრეთით 11 კილომეტრის დაშორებით. საბჭოთა დროს იყო სამთო კურორტი.

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფის მიხედვით, ქალაქი წარმოადგენს აზერბაიჯანის შუშის რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს. 2020 წლამდე ქალაქს აკონტროლებდა ე.წ. მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა, რომლის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფის მიხედვით, იყო შუშის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი.

2021 წლის 7 მაისს აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ბრძანებით შუშა აზერბაიჯანის კულტურულ დედაქალაქად გამოცხადდა.

ეტიმოლოგია
აზერბაიჯანული ვერსია
აზერბაიჯანული ვერსიის თანახმად, ქალაქის სახელწოდება „შუშა“, ჯერ კიდევ ძვ. წ. საუკუნეში რომაელი ისტორიკოსის პუბლიუს კორნელიუს ტაციტუსის წყაროებშია აღწერილი, სადაც იგი აღწერს კავკასიელ ხალხებს და იქ ახსენებს დონდარელი თურქების ქალაქ „შოშუს“. ხალხური გადმოცემის თანახმად, ამ ადგილს ჰაერის გამო ეწოდა „შუშა“ (მინა), რომელიც ბროლისავით სუფთა და სამკურნალო იყო.

სხვა ვერსიები
რამდენიმე ისტორიკოსი თვლის, რომ სახელწოდება „შუშა“ მომდინარეობს ახალი სპარსული ენიდან — „შიშა“-დან (მინა, ჭურჭელი, ბოთლი, მათარა). „ოქსფორდის მსოფლიო ტოპონიმების მოკლე ლექსიკონის“ თანახმად, როდესაც ირანის მმართველი აღა-მაჰმად-ხანი მიუახლოვდა ქალაქს თავისი ჯარით, მან, გადმოცემის თანახმად იბრაჰიმ-ხალილ-ხანს უთხრა:

ქალაქის წინა სახელი „ფანაჰაბადი“ („ფანაჰის ქალაქი“) იყო, რომელიც ყარაბაღის სახანოს პირველი მმართველის, ფანაჰ-ალი-ხანის სახელს ატარებდა.

ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონის თანახმად, რომელიც გამოქვეყნდა რუსეთის იმპერიის არსებობის ბოლო ათწლეულებში, ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს ახლომდებარე სოფლიდან — შუშიქენდი ან შუშაქენდიდან (სომხურად შოშ), რაც სიტყვასიტყვით აზერბაიჯანულად ნიშნავს „სოფელი შუშა“-ს. ამის საპირისპიროდ, სომეხი ისტორიკოსი არაქელ ბაბახანიანი (1860–1932) მიიჩნევს, რომ სავარაუდოდ სოფელმა შოშმა თავისი სახელი ციხესიმაგრისგან მიიღო, რომელიც მას უძველეს დასახლებად თვლიდა.

სომხური წყაროების თანახმად, „შუშა“ შეიძლება მომდინარეობდეს დიალექტური სომხური სიტყვიდან „შოშ/შუშ“ , რაც ნიშნავს ხის ყლორტს ან გადატანითი მნიშვნელობით მაღალ ადგილს, რომელიც პირველად გამოიყენებოდა მიმდებარე სოფელ შოშზე ან შუშაზე.

დემოგრაფია
2015 წლის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 4446 ადამიანი.
კარლ გუსტავ აკერმანი

კარლ გუსტავ აკერმანი (დ. 10 აპრილი, 1820 — გ. 1 მარტი, 1901) — გერმანელი პოლიტიკოსი, რაიხსტაგის დეპუტატი.

დაიბადა 1820 წლის 10 აპრილს. განათლება მიიღო ლაიფციგის უნივერსიტეტში, რის შემდეგაც 1847 წელს დრეზდენში დასახლდა, სადაც სხვადასხვა თანამდებობებს იკავებდა. 1853 წლიდან იყო დრეზდენის საქალაქო საბჭოს წევრი, 1854 წლიდან – ვიზე-პრეზიდენტი, მოგვიანებით კი პრეზიდენტი. 1878 წელს მიიღო საპატიო მოქალაქის წოდება. 1869 წლიდან, როგორც ელბის მარცხენა ნაპირზე დრეზდენის საარჩევნო ოლქის წარმომადგენელი, იკავებდა ადგილს რაიხსტაგში გერმანულ-კონსერვატიული პარტიიდან. მუშაობდა სამეწარმეო კანონმდებლობასთან. 1881–1884 წლებში იყო რაიხსტაგის მეორე ვიცე-პრეზიდენტი.

გარდაიცვალა 1901 წლის 1 მარტს.
კამბე

კამბე — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 670 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლონდრინის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 96 733 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 195,27 კმ²-ზე. ფართობი 495 376 კმ²-ია.
იბიპორანი

იბიპორანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 497 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლონდრინის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 48 198 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 161,88 კმ²-ზე. ფართობი 297 742 კმ²-ია.
პიტანგეირასი (პარანა)

პიტანგეირასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 660 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლონდრინის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 786 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 22,61 კმ²-ზე. ფართობი 123 229 კმ²-ია.
როლანდია

როლანდია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 730 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლონდრინის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 57 862 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 126,05 კმ²-ზე. ფართობი 459 024 კმ²-ია.
ტამარანა

ტამარანა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 753 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლონდრინის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 12 262 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 25,97 კმ²-ზე. ფართობი 472 155 კმ²-ია.
მანდაგუარი

მანდაგუარი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 670 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ მარინგის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 32 658 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 97,25 კმ²-ზე. ფართობი 335 814 კმ²-ია.
მარიალვა (პარანა)

მარიალვა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 602 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ მარინგის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 31 959 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 67,2 კმ²-ზე. ფართობი 475 564 კმ²-ია.
პაისანდუ (პარანა)

პაისანდუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 550 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ მარინგის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 35 936 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 209,69 კმ²-ზე. ფართობი 171 379 კმ²-ია.
სარანდი (პარანა)

სარანდი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 592 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ მარინგის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 82 847 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 800,74 კმ²-ზე. ფართობი 103 463 კმ²-ია.
ტუტსი (ხალხი)

ტუტსი ასევე აბატუტსი, ისტორიულად ვატუტსი-საც უწოდებდნენ. — აფრიკის დიდი ტბების რეგიონში მცხოვრები ხალხი. ტუტსი წარმოადგენს ბანირუანდის და ბარუნდის ეთნიკური ჯგუფების ქვეჯგუფს, რომლებიც ძირითადად ცხოვრობენ რუანდაში და ბურუნდიში და ასევე დიდი რაოდენობით წარმოდგენილი არიან: უგანდაში, კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, ტანზანიაში. ისინი ძირითადად საუბრობენ ბანტუს ჯგუფის რუანდა-რუნდის ენაზე.

რუანდის და ბურუნდის სამი უდიდესი ეთნიკური ჯგუფიდან ტუტსი სიდიდით მეორეა. დანარჩენი ორია ჰუტუ (უდიდესი ეთნიკური ჯგუფი) და ტვა (სიდიდით მესამე). დანარჩენი მცირე ჯგუფების წარმომადგენლები არიან: ჰემა, კიგა და ფურირუ. ჩრდილოეთით, რუანდაში მცხოვრებ ტუტსებს ეწოდებათ რუგურუ ან ბანიარუგურუ. სამხრეთით, ბურუნდიში მხოვრებ ტუტსებს ეწოდებათ ჰიმა, ხოლო დასავლეთით კონგოს ტერიტორიაზე კივუს პლატოზე მცხოვრებ ტუტსებს - ბანიამულენგეს.
ფსიტის ციხე

ფსიტის ციხე, ფსიტიანის ციხე — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს თელავის მუნიციპალიტეტის სოფელ თეთრი წყლების აღმოსავლეთით, პირდაპირი ხაზით სამ კილომეტრზე, მდინარე ფსიტისხევის მარჯვენა ნაპირას, კლდოვან ქედზე. გაირჩევა რამდენიმე სამშენებლო ფენა და განსხვავებული წყობა. ადრინდელი ფენები - საუკუნეებისაა. გვხვდება განვითარებული შუა საუკუნეებისა და გვიანდელი შუა საუკუნეების წყობაც, რაც იმის მაჩვენებელია, რომ ციხის შეკეთება საუკუნეების განმავლობაში ხდებოდა და თავის ფუნქციას გვიანდელ შუა საუკუნეებშიც ინარჩუნებდა. ფსიტის ციხე პირველად კახეთის მეფის ალექსანდრე -ის (1574-1605 წწ.) ერთ-ერთ საბუთშია ნახსენები.

ციხე ძირითადად ნაგებია, საშუალო და დიდი ზომის რიყის ქვით, კირის ხსნარზე. გამოყენებულია ნატეხი ლოდებიც. ციხე ნანგრევების სახითაა შემორჩენილი. დასავლეთი მხარე მასიური გოდოლებითაც იყო გამაგრებული, სამხრეთით 10 მ სიმაღლის მრგვალი გოდოლის ნაშთია. მის გასწვრივ ჩრდილოეთით მეორე გოდოლის ნაშთიც გვხვდება. ისინი ერთმანეთთან სქელი კედლითაა დაკავშირებული. მთლიანად დანგრეულია ციხის შიდა მხარე. ჩრდილოეთ განაპირას შემორჩენილია ერთ-ერთი გოდოლის პირველი სართული, გუმბათოვანი გადახურვის მქონე მცირე, მრგვალი ოთახი. სამხრეთით კარის კვალია, აღმოსავლეთისკენ მეორე სწორკუთხა სათავსია. გაძნელებულია დანარჩენი ფრაგმენტების გარჩევა.
ინვაირონმენტალიზმი

ინვაირონმენტალიზმი ჩვეულებრივ ეკოლოგიურ, ანუ სხვანაირად “მწავნეთა მოძრაობის” გაჩენას უკავშირებენ. მისი წარმოშობა ჯერ კიდევ საუკუნეში ინდუსტრიალიზმის საწინააღმდეგო გამოსვლას უკავშირდება. ზოგადად მწვანეთა იდეოლოგია იმ ზიანის წინააღმდეგ იმაღლებს ხმას, რაც მზარდმა ეკონომიკურმა განვითარებამ მიაყენა ბუნებრივ გარემოს. გარემოს დამცველთა იდეოლოგიის თანახმად დღის წესრიგში უკვე საერთოდ ადამიანის არსებობის საკითხი დგას. მსგავსი პრობლემების დასმა ხშირად ჩვეულ იდეოლოგიურ კლიშეებს ვერ ცდება. მაგალითად ეკოსოციალიზმი გარემოს განადგურებას კაპიტალიზმის სიხარბით ხსნის.