ტიბურსიო კარიას ანდინო

ტიბურსიო კარიას ანდინო ( დ. 5 მარტი, 1876 — გ. 23 დეკემბერი, 1969) — ჰონდურასელი პოლიტიკოსი და სამხედრო ოფიცერი გენერალ-მაიორის წოდებით. იგი იყო ჰონდურასის 38-ე პრეზიდენტი, თავდაპირველად ხანმოკლე ვადით 1924 წელს, როგორც კონსტიტუციური პრეზიდენტი, მოგვიანებით კი დიქტატორული რეჟიმის ფორმით 1933 წლიდან 1949 წლამდე. ის ჰონდურასის პრეზიდენტად აირჩიეს „დიდი დეპრესიის“ პერიოდში. მან გააძლიერა შეიარაღებული ძალები, შეინარჩუნა ბანანის კომპანიების მხარდაჭერა გაფიცვებისადმი წინააღმდეგობის გაწევის გზით, მჭიდროდ დაუკავშირა თავისი მთავრობა ამერიკის შეერთებული შტატებისას და ქვეყანა ვალების გადახდის მკაცრ ერთგულებაზე დატოვა.

ბიოგრაფია
ადრეული წლები
ტიბურსიო კარიას ანდინო დაიბადა ჰონდურასის რესპუბლიკაში 1876 წლის 15 მარტს. მისი მშობლები იყვნენ კალიქსტო კარიას გალინდო და სარა ფრანსისკა ანდინო რივერა. ბავშვობაში ტიბურსიო კარიას ანდინო დაინიშა ბიჭუნათა სკოლის დირექტორად და პროფესორად ინსტიტუტში „ “, სადაც მათემატიკის გაკვეთილებს ატარებდა. საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ მან შეისწავლა სისხლის სამართალი ჰონდურასის ცენტრალური უნივერსიტეტის იურისპრუდენციისა და პოლიტიკურ მეცნიერებათა ფაკულტეტზე. 1905 წლის 15 თებერვალს ტიბურსიო კარიას ანდინო იყო „ “-ის პროექტის ნაწილი მისი შენობის დასრულებამდე. პიროვნებებს შორის, რომლებმაც ნებაყოფლობით იმუშავეს ამ ჰოსპიტალური ცენტრის რეალიზაციაზე, იყვნენ: რამონ ლოპეს კობოსი, ცირო მორა, ფრანსისკო ბუესო კუელიარი, დოქტორი ფილადელფო ბუესო, დოქტორი ჯ.ჯ. ჯონსი, დოქტორი რამონ ლოპეს კობოსი, დოქტორი ხესუს ჰ. მედინა, ხერონიმოს ჯ. რეინა, დოქტორი ვისენტე მეხია კოლინდრესი, კარლოს გაუგელი, გერმანიის მოქალაქე, ინჟინერი მანუელ ბუესო პინედა, მონსინიორ ემილიო მორალეს როკე, დოქტორი ხულიო ს. ბუესო კასერესი. ჰოსპიტალმა წარმატებას მიაღწია როგორც საჯარო, ისე კერძო დონორების აქტივობებისა და ეკონომიკური წვლილის წყალობით, სანამ 1940 წელს აღმასრულებელი ხელისუფლების მიერ არ ჩატარდა კვლევა ჯანდაცვაზე პასუხისმგებლობის საკუთარ თავზე აღების მიზნით.

სამხედრო კარიერა
1907 წელს კარიასი ლიბერალური ძალების მხარდამხარ იბრძოდა და „ლისაპას ბრძოლის“ შემდეგ მას გენერლის წოდება მიენიჭა. მიგელ რ. დავილა კუელიარმა დაიკავა რესპუბლიკის პრეზიდენტის თანამდებობა და 1907–1908 წლებში კარიასი კოპანის დეპარტამენტის გუბერნატორად დანიშნა.

1908 წლის 5 აპრილს კარიასმა დააარსა ხელოსანთა საზოგადოება „ “ და იყო მისი პრეზიდენტი. თანადამფუძნებლები იყვნენ: რამონ ერნანდესი, სალვადორ ლარა, ბენჟამინ ესკობარი, ხუან კასტრილო, ანტონიო სელვა, აბრაამ მეხია, კორონადო რამირესი, ხოსე ფრანსისკო ურკია ტაბორა, ფრანსისკო ბარნიკა, ანდრეს რამირესი, მანუელ კარტახენა, ხერემიას კობოსი, პედრო მარტინესი, ატილიო სანჩესი, ალბინო სანტოსი, ხესუს ერასო, ვისენტე ვეგა, ვისენტე მალდონადო, ლუჩიანო კასაკა, პორფირიო სანტოსი, გრეგორიო ბაუტისტა, რამონ ტაბორა, მაქსიმილიანო ბ. როსალესი, მანუელ სეპედა, ლეოპოლდო ფ. ორელიანა, მანუელ ჩავესი, ფედერიკო კასტრო, ფრანსისკო გონსალესი. 1912 წლის 26 მაისს აღნიშნულ ორგანიზაციას სახელი შეეცვალა და ეწოდა „კოპანეკას მუშათა საზოგადოება“. იმავე წელს გენერალმა მანუელ ბონილია ჩირინოსმა მეორედ დაიკავა ჰონდურასის პრეზიდენტის თანამდებობა; მიუხედავად იდენტური იდეოლოგიებისა, ისინი კარიასთან ოპონენტები იყვნენ. 1914 წელს ჰონდურასის ეროვნული პარტიის კანდიდატი იყო ფრანსისკო ბერტრან ბარაონა და ეროვნული მწერალი — ალბერტო დე ხესუს მემბრენიო.

კარიასი სამხედრო ლიდერად ცნობილი გახდა ჰონდურასის 1919 და 1924 წლების სამოქალაქო ომების დროს. ამ პერიოდში მას გენერლის წოდება მიენიჭა. 1924 წლის „გამამართლებელი რევოლუციის“ დროს იგი რამდენიმე სამხედრო შეტევას ხელმძღვანელობდა. მეორე სამოქალაქო ომის შემდეგ მას ძალიან მოკლე დროით ეკავა ჰონდურასის პრეზიდენტის თანამდებობა, თუმცა გენერალი კარიას ანდინო დაინიშნა „რევოლუციის მეთაურად“ და მეორედ აიღო ხანმოკლე ძალაუფლება 1924 წლის 24 მარტიდან 28 აპრილამდე.

ამის პარალელურად, ფაუსტო დავილა, ლოპეს გუტიერესის მთავრობის ყოფილი მინისტრი, ერთ კვირას აგრძელებდა ადმინისტრირებას. მოგვიანებით, კრეისერ „ “-ზე დაიწყო მოლაპარაკებები რევოლუციონერებსა და მთავრობას შორის, რის შემდეგაც დროებით პრეზიდენტად დაინიშნა გენერალი ვისენტე ტოსტა კარასკო, რომლის რეჟიმის დროსაც გენერალმა გრეგორიო ფერერამ იარაღი აიღო ხელში. სამოქალაქო ომების დასრულების შემდეგ მას უკვე ჰქონდა დიდი სამხედრო გამოცდილება ბრძოლის ველზე, რამაც იგი ჰონდურასის მთავრობაში მნიშვნელოვან პოზიციამდე მიიყვანა; ათწლეულის დარჩენილი ნაწილის განმავლობაში ის კენჭს იყრიდა ჰონდურასის პრეზიდენტად ყოველგვარი გამარჯვების გარეშე, თუმცა ამას არ შეუჩერებია მისი მცდელობები ძალაუფლების მოსაპოვებლად.

პრეზიდენტობა
კარიასი 1924 წლის მეორე სამოქალაქო ომის დროს გახდა გენერალი. 1923 წლის არჩევნებში იგი „ეროვნული პარტიის“ დაპირისპირებული კანდიდატი იყო ლიბერალების წინააღმდეგ, თუმცა მან მხოლოდ ხმების უმრავლესობა მოიპოვა. შექმნილ მდგომარეობას მოჰყვა არეულობა, ხოლო მომდევნო წლის არჩევნებში „ეროვნული პარტიიდან“ მიგელ პას ბარაონა აირჩიეს, თუმცა კარიასი ბარაონას პრეზიდენტობის დროს გარკვეული გავლენით სარგებლობდა. 1928 წელს კარიასი კვლავ იყო „ეროვნული პარტიის“ კანდიდატი, მაგრამ დამარცხდა „ლიბერალური პარტიის“ წარმომადგენელ ვისენტე მეხია კოლინდრესთან. მან აღიარა შედეგი, რადგან არჩევნები შედარებით თავისუფალი და სამართლიანი იყო, რაც იმ დროისთვის ორ მთავარ პარტიას შორის ძალაუფლების მშვიდობიანი გადაცემის იშვიათი შემთხვევა გახდა. იგი იყო ჰონდურასის ეროვნული კონგრესის პრეზიდენტი 1926 წლიდან 1929 წლამდე და 1930 წლიდან 1931 წლამდე.

1933 წლის 1 თებერვალს იგი კვლავ გახდა ჰონდურასის პრეზიდენტი, ამჯერად 16 წლის ვადით. მზარდი მღელვარებისა და მძიმე ეკონომიკური დაძაბულობის მიუხედავად, 1932 წლის ჰონდურასის საპრეზიდენტო არჩევნები შედარებით მშვიდობიანი და სამართლიანი იყო. ძალაუფლების მშვიდობიანი გადასვლა გასაკვირი აღმოჩნდა, რადგან „დიდი დეპრესიის“ დაწყებამ ლათინური ამერიკის სხვა ქვეყნებში, რომლებსაც გაცილებით ძლიერი დემოკრატიული ტრადიციები ჰქონდათ, ვიდრე ჰონდურასს, მთავრობების დამხობა გამოიწვია. კარიასი არ ერიდებოდა წერილების გაგზავნას დიქტატორ ადოლფ ჰიტლერისთვის მას შემდეგ, რაც 1936 წელს რაიხსა და ჰონდურასის რესპუბლიკას შორის დიპლომატიური ურთიერთობები ნორმალიზდა. ანალოგიურად მოიქცა იგი იაპონიის იმპერატორ ჰიროჰიტოსთან მიმართებაში 1937 წელს. ევროპული კონტექსტის ფაშისტური მოძრაობების მსგავსად, კარიასი ცდილობდა შეექმნა ეროვნული იდენტობა, რომელიც დაფუძნებული იქნებოდა მითიურ და იდეალიზებულ წარსულზე — ამ შემთხვევაში, ჰონდურასელი „მესტისოს“ იდენტობის განდიდებით, როგორც მაიას ცივილიზაციის მემკვიდრე ხალხისა. შედეგად, მისი მმართველობის დროს დაიწყო გათხრები ქალაქებში: კოპანი და ელ-პუენტე.

1940-იანი წლები
მიუხედავად იმისა, რომ გენერალი ინარჩუნებდა დიპლომატიურ ურთიერთობებს ნაცისტურ გერმანიასთან, ფაშისტურ იტალიასთან და იაპონიის იმპერიასთან, მას მოუხდა ომი გამოეცხადებინა „ღერძის“ ქვეყნებისთვის 1941 წელს პერლ-ჰარბორზე თავდასხმის შემდეგ. ამგვარად, ჰონდურასი ცნობილი გახდა, როგორც ამერიკის შეერთებული შტატების ერთ-ერთი მოკავშირე ლათინოამერიკული ქვეყანა. 1941 წელს, პერლ-ჰარბორში განლაგებულ აშშ-ის ბაზებზე იაპონიის თავდასხმის შემდეგ, ჩრდილოეთის ქვეყანამ ომი გამოუცხადა „გერმანულ-იტალიურ-იაპონურ ღერძს“, ისევე როგორც მისმა ჰონდურასელმა მეგობარმა, რომელმაც ასევე შეიყვანა ჯარისკაცები და საზღვაო ქვეითები რიგებში; ამასთანავე, ჰონდურასის საჰაერო ძალები პატრულირებდნენ კარიბის ზღვის სანაპიროებზე მექსიკის მახლობლად გერმანული წყალქვეშა ნავების საძიებლად. გარდა ამისა, დოქტორმა და გენერალმა კარიას ანდინომ „ხელი არ აუკანკალდა“ ისე გააძევა გერმანიის კონსული კრისტიან ცინსერი ჰონდურასიდან, რადგან მას მიიჩნევდა „მეხუთე კოლონად ცენტრალურ ამერიკაში და გესტაპოსთან კავშირის მქონედ“. კარიასის მთავრობასა და ახლომდებარე დიქტატორულ რეჟიმებს შორის კავშირების ღირებულება გარკვეულწილად საეჭვო გახდა 1944 წელს, როდესაც გვატემალასა და ელ-სალვადორში სახალხო ამბოხებებმა დაამხეს უბიკო და ერნანდესი.

კიდევ ერთი ასპექტი იყო სამხედროების მხრიდან სხვადასხვა ციხეებში პატიმართა წამება; პატიმართა უმეტესობას პოლიტიკური ოპონენტები შეადგენდნენ, რის გამოც მისი მანდატის გარკვეულ ეტაპზე საპატიმროები გადაიტვირთა. პლანტაციებსა და მაღაროებში მომუშავეთაგან ბევრი ცხოვრობდა არაადამიანურ პირობებში, მინიმალური ელექტროენერგიის, წყლისა თუ საკმარისი საკვების გარეშე; მათი შრომა მონობასთან იყო გათანაბრებული და პლანტაციებისა თუ მაღაროების ცენტრები უფრო მეტად საკონცენტრაციო ბანაკებს ან იძულებითი შრომის ადგილებს ჰგავდა. ზოგიერთი პატიმარი ასევე იგზავნებოდა ამ ტერიტორიებზე სამუშაოდ, როგორც სასჯელაღსრულების დაწესებულებებში ყოფნის ალტერნატიული ვარიანტი. ასევე, ქვეყნის ინფრასტრუქტურის დიდი ნაწილი აშენდა პატიმრების, ძირითადად პოლიტიკური და სამოქალაქო ოპონენტების შრომით.

მემკვიდრეობა
კარიასის პრეზიდენტობის შეფასება რთული ამოცანაა. მისმა მმართველობამ ქვეყანას უზრუნველყო ფრიად საჭირო ფარდობითი მშვიდობისა და წესრიგის პერიოდი. ქვეყნის ფისკალური მდგომარეობა სტაბილურად უმჯობესდებოდა, განათლების დონე ოდნავ ამაღლდა, საგზაო ქსელი გაფართოვდა და შეიარაღებული ძალების მოდერნიზაცია მოხდა. ამავდროულად, ჩანასახოვან მდგომარეობაში მყოფი დემოკრატიული ინსტიტუტები განადგურდა, ოპოზიციური და შრომითი საქმიანობა შეიზღუდა და ეროვნული ინტერესები ზოგჯერ იწირებოდა კარიასის მხარდამჭერების, ნათესავების ან მსხვილი უცხოური ინტერესების სასარგებლოდ.