iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
თეოდორ ოპოლცერი

თეოდორ ოპოლცერი (დ. 26 ოქტომბერი, 1841, პრაღა — გ. 26 დეკემბერი, 1886, ვენა) — ავსტრიელი ასტრონომი. 1873 წლიდან ხელმძღვანელობდა ევროპულ გრადუსულ გაზომვათა სამუშაოებს ავსტრიაში. იყო ვენის უნივერსიტეტის პროფესორი 1875 წლიდან. იკვლევდა კომეტების და პლანეტების ორბიტებს. წიგნად გამოსცა „დაბნელებათა კანონი“.
კატარული რიალი

კატარული რიალი (ნიშანი: და .; კოდი: ) — კატარის სახელმწიფოს ვალუტა. იგი იყოფა 100 დირჰამად (არაბულად: ‎). ის ხშირად იწერება შემოკლებებით (ინგლისურად) და . (არაბულად).

ისტორია
1966 წლამდე კატარი ოფიციალურ ვალუტად იყენებდა ინდურ რუპიას. როდესაც ინდოეთმა რუპია გააფასურა 1966 წელს, ყატარმა, სხვა სახელმწიფოებთან ერთად, რომლებიც იყენებენ ყურის რუპიას, საკუთარი ვალუტის შემოღება გადაწყვიტეს.

საკუთარი ვალუტის შემოღებამდე, კატარში იყენებდნენ საუდის არაბეთის რიალს. მოგვიანებით მიიღეს გადაწყვეტილება კატარისა და დუბაის რიალის შემოღების შესახებ, რის ფარგლებშიც ხელშეკრულებას 1966 წლის 21 მარტს მოაწერეს ხელი. საუდური რიალის ღირებულება იყო 1.065 ყურის რუპია, ხოლო კატარისა და დუბაის რიალი გაუფასურებამდე იყო ყურის რუპიის ტოლი.

დუბაის არაბეთის გაერთიანებულ საემიროებში შესვლის შემდეგ, კატარმა ვალუტის დუბაისგან გამოყოფის მცდელობა დაიწყო, რომელიც დასრულდა 1973 წლის 19 მაისს. ძველი ბანკნოტები კიდევ მიმოქცევაში იყო 90 დღის განმავლობაში, ამ ვადის ამოწურვის შემდეგ კი მთლიანად გაქრა.

მონეტები
1966 წელს კატარისა და დუბაის სახელით შემოიღეს მონეტები 1, 5, 10, 25 და 50 დირჰამის ღირებულებით. 1973 წელს შემოვიდა მონეტების ახალი სერია იმავე ზომებით და კომპოზიციებით, როგორც წინა მონეტები, მაგრამ ამ შემთხვევაში მათზე მხოლოდ კატარის სახელი იყო დატანილი.

ბანკნოტები
1966 წლის 18 სექტემბერს კატარისა და დუბაის სავალუტო საბჭომ შემოიღო 1, 5, 10, 25, 50 და 100 რიალის ღირებულების ბანკნოტები. ეს ჩანაცვლდა 1973 წლის 19 მაისს კატარის სავალუტო სააგენტოს ბანკნოტებით 1, 5, 10, 100 და 500 რიალის ნომინალებით; 50 რიალის ღირებულების ნოტა დაიბეჭდა 1976 წელს. კატარის ცენტრალური ბანკი შეიქმნა მე-15 ბრძანებულებით 1973 წლის 5 აგვისტოს. კატარის სავალუტო სააგენტოს მიერ გამოშვებული ყველა მონეტა და ბანკნოტი გამოიყენებოდა წლების განმავლობაში.

ფიქსირებული გაცვლითი კურსი
კატარის რიალი უკავშირდება აშშ დოლარს ფიქსირებული გაცვლითი კურსით 1 აშშ დოლარი = 3,64 კატარული რიალი. ეს მაჩვენებელი ყატარის კანონში შეიტანეს 2001 წლის 34 სამეფო ბრძანებულებით, რომელსაც 2001 წლის 9 ივლისს ხელს აწერდა კატარის ემირი ჰამად ბინ ხალიფა ალ თანი .

(1) მუხლში ნათქვამია, რომ კატარის რიალის გაცვლითი კურსი უნდა შეიცვალოს აშშ დოლართან მიმართებაში და უნდა ადგენდეს საზღვრებს 3.6415 და 3.6385 -ს შორის. მე -2 მუხლის თანახმად, კატარის ცენტრალურ ბანკს ეძლევა უფლებამოსილება განსაზღვროს აშშ დოლარის მოცულობისა და გაყიდვის დრო და ამგვარი გაყიდვებისა და გადახდების მასთან დაკავშირებული პირობები. (3) მუხლი აუქმებს 1975 წლის სამეფო დადგენილებას, რომლის თანახმად რიალი ოფიციალურად იყო დაკავშირებული საერთაშორისო სავალუტო ფონდის სპეციალურ უფლებებზე .

2017 წლის კატარის დიპლომატიური კრიზისის შედეგი
2017 წლის კატარის დიპლომატიური კრიზისის საპასუხოდ, კატარის ბლოკირების მქონე ქვეყნების ბანკებს მოუწიათ შეეწყვიტათ ვაჭრობა კატარის ბანკებთან. ამან გამოიწვია ლიკვიდურობის შემცირება და დაშორება ფიქსირებული გაცვლითი კურსიდან. ამ პერიოდში 3.81 რიალს შეესაბამებოდა 1 აშშ დოლარი. ეს სიტუაცია გაგრძელდა 2017 წლის დეკემბრამდე.

ამან ასევე გამოიწვია კატარის ბანკნოტების ყატარის საზღვარგარეთ ვაჭრობის შეჩერება გარკვეული ქვეყნების გარკვეულ ბანკებთან, როგორიცაა დიდი ბრიტანეთი.

თვით კატარის სახელმწოფოს ტერიტორიის ფარგლებში, კატარის ცენტრალურმა ბანკმა განაგრძო ფიქსირებული კურსით აშშ დოლარის ყიდვა-გაყიდვა.
რემერტის ხიდი

რემერტის ხიდი — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის დაბა აბასთუმანში. აგებულია საუკუნის დასასრულს. რემერტის ხიდის სახელით ცნობილი ხიდი მდინარე ოძრხეზე გადებულ ხიდებს შორის არქიტექტურული ღირებულებით გამოირჩევა და საყურადღებოა საინჟინრო თვალსაზრისით. რემერტის ხიდის მშენებლობას წინ აბანოს ღელესა და მის მიმდებარე ტერიტორიაზე აბანოს კომპლექსის მშენებლობა უსწრებდა. 1880-იანი წლების დასაწყისში თერმული წყლების ინფრასტრუქტურის მოწყობამ ოძრხის კალაპოტის შეცვლა გამოიწვია და ხელოვნურად შექმნილ ჩანჩქერზე ხიდი გაიდო. ერთმალიანი, თაღოვანი ხიდი აგურით არის ნაშენი და ქვით არის მოპირკეთებული. ჩანჩქერზე გადებული ხიდი აბანოს შენობის წინ გაშენებულ პარკს გადაჰყურებს. პარკი, ისევე როგორც ჩანჩქერი და ხიდი ადოლფ რემერტის სახელს ატარებს.
სარი

სარი — ქალის ტრადიციული სამოსი ინდოეთის სუბკონტინენტზე. ეს სამოსი წარმოადგენს ქსოვილის ნაჭერს, რომლის სიგრძეც 4,5 მეტრიდან ზოგჯერ 9 მეტრამდეა, ხოლო სიგანე 1,2 მეტრს შეადგენს.

სარის ქალები ატარებენ ბლუზასთან ერთად, რომელიც ცნობილია ჩოლის ან რავიკას სახელით, და ქვედაბოლოსთან ერთად (პავადა/პავადაი სამხრეთში და შაია ჩრდილოეთში). სარის ტარების ყველაზე გავრცელებული სტილია – ნივი, როცა ქსოვილის ერთი ბოლო ორჯერაა თეძოებზე შემოხვეული, ფეხებთან დრაპირებული, ხოლო ზედა ბოლო მაგრდება ქვედაბოლოს მჭიდროდშეკრულ ქამარზე და შემდეგ ბოლო გადაგდებულია ერთ-ერთ მხარზე. ქუჩაში გასვლისას ქალები, როგორც წესი, სარის თავისუფალ ბოლოს თავზე თავსაფრის სახით იხვევენ.

ტრადიციულ ინდოეთში, მასალა, რომლისგანაც სარია დამზადებული, დამოკიდებული იყო ქალის სოციალურ სტატუსზე და მატერიალურ მდგომარეობაზე, მაგრამ მისი ტარების წესი ერთნაირი იყო.

ისტორია/ წარმომავლობა
თავად სიტყვა სარი( ჰინდ. ा़ी, ) მომდინარეობს პრაკრიტული სიტყვიდან „სატიკა“.სანსკრიტზე „სატი“( ाी ) ნიშნავს ქსოვილის ზოლს.

სამოსს უძველესი ისტორია აქვს.ინდის ხეობის ცივილიზაციიდან იღებს სათავეს, რომელიც ძვ.წ. 2800-1800-იან წლებში ყვაოდა. ინდოეთის ნახევარკუნძულის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. ბამბის მოყვანა და მისგან ქსოვილის დამზადება ინდოეთის სუბკონტინენტზე უკავშირდება ძვ. წ. ათასწლეულს.

ჯერ კიდევ განგის უძველესი ცივილიზაციის ტერიტორიაზე აღმოჩენილი იყო სხვადასხვა რარიტეტები, რომლებიც მსგავსი ტანისამოსის არსებობაზე მიუთითებდნენ.

კოსტიუმების ზოგიერთი ისტორიკოსი მიიჩნევს, რომ მამაკაცების დჰოტი (უძველესი ინდური დრაპირებული სამოსი) წინ უძღოდა სარის. მე -14 საუკუნემდე დჰოტი-ს ატარებდნენ როგორც  ქალები, ასევე მამაკაცები.

ქვედაბოლოს – ჩოლის წარმოშობის შესახებ აზრთა სხვადასხვაობაა: ერთნი მიიჩნევენ, რომ ტანისასმოსის ეს დეტალი უძველესი დროიდან არსებობდა, მეორენი კი ამბობენ, რომ მხოლოდ ინდოეთის კოლონიზაციის შემდეგ შემოვიდა ეს დეტალი, და რომ მანამდე ქალები მხოლოდ სარის ატარებდნენ.

ასევე სადავოდ ითვლება ბლუზის წარმოშობაც, რადგან სამხრეთ ინდოეთში არიან ტომები, რომლის წარმომადგენელი ქალები სარის ატარებენ, ხოლო ბლუზი მათ გარდერობში არ შედის.

სამხრეთ ინდოეთში მე -20 საუკუნემდე მრავალი ტომის ქალები ატარებდნენ მხოლოდ სარს და ზედა ნაწილებს ღიად ტოვებდნენ. დღესაც ზოგიერთ სოფელში ქალები არ ატარებენ ჩოლის.

ბუნებრივი აბრეშუმისგან სარის ხელით დამზადების დიდი ოსტატები დღესაც ცხოვრობენ ქალაქ ვარანასში.
ბჰიმა (მაჰაბჰარატა)

ბჰიმა - ინდური ეპოსის "მაჰაბჰარატას" პერსონაჟი. ძმები პანდავების შორის მეორე, მათთან ერთად დრაუპადის, ასევე ვალანდარას და ჰიდიმბის ქმარი; სუტასომას, სავარგას და გჰატოტკაჩას მამა, კუნტის და პანდუს ქარის ღმერთის - ვაიუს მიერ ნაბოძარი ვაჟი. ეპოსში ბევრჯერ ნაჩვენებია მისი მამიდან მიღებული სიძლიერე და სიფიცხე - თვით წვიმის ღმერთი ინდრაც ვერ უტოლდება მის სიძლიერეს, ასევე მისი დიდი მადა - პანდავების მიერ მიღებული საკვების ნახევარი ხშირად ბჰიმას ეკუთვნოდა.

ბიოგრაფია
ყრმობა
სხვა პანდავების მსგავსად ბჰიმას კრიპა და დრონა ასწავლიდნენ რელიგიას, მეცნიერებას, ადმინისტრირებას და სამხედრო ხელოვნებას, კერძოდ ის გადას ოსტატი გახდა. ბჰიმა ძალიან ამაყობდა ვაიუს მფარველობით და მისი მინიჭებული ძალით და ხშირად ბიძაშცილებს საბრძოლად იწვევდა ადვილი მოგებისთვის. ბჰიმას წინააღმდეგ უძლურობა ძალიან აღიზიანებდა დირიოდჰანას - იმდენად, რომ მან მისი საჭმელი მოწამლა და მდინარე განგაში დახრჩობა სცადა. ის გადაარჩინა ნაგას მეფემ ვასუკიმ, მიანიჭა შხამების იმუნიტეტი და ათი ათასი სპილოს ძალა. შემდეგ დირიოდჰანამ პანდავების ცოცხლად დაწვა სცადა, პანდავები გაიქვნენ, ბჰირმას დედა და ოთხი ძმა ხელში ეჭირა.

ინკოგნიტოდ მოგზაურობისას ბჰიმამ დემონი ბაკასურა მოკლა, რომელიც ერთ-ერთ სოფელს აწუხებდა. ამით დადასტურდა, რომ დირიოდჰანას, კიჩაკას და ჯარასანდასაც ბჰიმა მოკლავს. ოთხივე მათგანი ერთსა და იმავე კოსმოსურ ფაზაში დაიბადა და მათგან პირველ მოკლულს დანარჩენებიც მოჰყვებიან. ვიასას მსგავსი ცნობილი ბრძენების გარდა ეს მხოლოდ კრიშნამ და საჰადევამ იცოდა.

ზრდასრულ ასაკში
ბიჰმამ მოკლა დემონი ჰიდიმბა, კამიაკას ტყის დემონთა მეფე იყო და დაქორწინდა მის დაზე ჰიდიმბიზე, მათ ეყოლათ ვაჟი გჰატოტკაჩა. ჰიდიმბი კუნტის დაჰპირდა, რომ ისინი პანდავების ცხოვრებაში არ ჩაერევიან. ამით ბჰიმა კამიაკის ტყის მეფე გახდა, შემდგომში დემონთა ჯარი ომში მის გვერდით იბრძოდა. შემდგომში ძმებთან ერთად ის დაქორწინდა დრაუპადიზე, რომელმაც გაუჩინა ვაჟი სუტასომა. მოგვიანებით მან ასევე ცოლად მოიყვანა კასის მეფის ასული ვალანდარა და შეეძინა ვაჟი სავარგა.

პანდავების განდევნის დროს მან უამრავი ურჩხული და დემონი დაამარცხა, კურუკშეტრას ომის დროს მან ასევე ბევრჯერ გამოიჩინა სიმამაცე და სიძლიერე. ომის თვრამეტი დღის განმავლობაში მან მოკლა ჯარასანდარა და კიჩაკა როგორც ნაწინასწარმეტყველი იყო და უამრავი სხვა მეომარი. უკვე ომის ბოლოს მან დუელში დირიოდჰანა მოკლა კრიშნას თანხმობით და დახმარებით, როგორც შურისძიება ჩადენილი ცოდვებისთვის. მისი შეჩერება კრიშნას ძმამ სცადა, მაგრამ კრიშნამ მოუყვა ძმას დირიოდჰარას მრავალ ბოროტებაზე.

ომის შემდეგ ის ჰაშტინაპურის მთავარი გენერალი და კამიაკას ტყის მეფე გახდა. იუდისჰტჰირას მიერ ტახტის დათმობის შემდეგ ძმები ჰიმალაისთან მიდიან როგორც პილიგრიმები, მაგრამ თანმიმდევრობით კვდებიან. სიკვდილის შემდეგ ის ძმას ეკითხება, თუ რატომ ვერ მიაღწია სამოთხემდე. ძმა უხსნის, რომ ამის მიზეზია მისი უდიერი ჭამა ან, სხვა ვერსიით, სიამაყე და სიფიცხეა. ამის შემდეგ მჰიმა კვდება.
კაშგარის ქედი

კაშგარის ქედი, კონგურმუზტაგი — ქედი ჩინეთში, კუნლუნის დასავლეთ დაბოლოებაზე. გაწოლილია მდინარეებს გიოზდარიასა და ტაშკურგანს შორის. სიგრძე დაახლოებით 100 კმ. მაქსიმალური სიმაღლე 7719 მ (მწვერვალი კონგური). გაბატონებული სიმაღლეებია 5000–6000 მ. სიმაღლით მეორე მწვერვალია მუზტაგატა (7546 მ), რომელიც მრავალრიცხოვანი მყინვარებითაა შემოსილი. კაშგარის ქედი აგებულია გრანიტებით, გნაისებითა და კვარციტებით. ნიშანდობლივია ბასრი თხემი და პიკები, ციცაბო ფერდობები, ღრმა ხეობები. დამახასიათებელია მთის სტეპი და ალპური მდელოები. გაბატონებულია მძლავრი გამყინვარება, რომლის საერთო ფართობია 600 კმ². მდინარეთა ხეობებშია ტუგაის ტყე. მთისძირში გვხვდება უდაბნო და ნახევარუდაბნო. განვითარებულია ალპინიზმი და ტურიზმი.
იოზეფ ფერდინანდ ბავარიელი

იოზეფ ფერდინანდ ბავარიელი (; დ. 28 ოქტომბერი, 1692, ვენა, ჰაბსბურგთა მონარქია — გ. 6 თებერვალი, 1699, ბრიუსელი, ესპანეთის ნიდერლანდები) — ვიტელსბახების დინასტიის წარმომადგენელი. ბავარიის კურფიურსტ მაქსიმილიან ემანუელისა და ერცჰერცოგინია მარია ანტონია ავსტრიელის ვაჟი. ესპანეთისა და ბავარიის ტახტების მემკვიდრე, თუმცა ნაადრევი გარდაცვალების გამო ვერ შეძლო ვერცერთის დაკავება.

ბიოგრაფია
იოზეფ ფერდინანდი დაიბადა 1692 წლის 28 ოქტომბერს ჰოფბურგის სასახლეში, ვენაში. იგი იყო ბავარიის კურფიურსტ მაქსიმილიან ემანუელისა და მისი პირველი ცოლის, ერცჰერცოგინია მარია ანტონია ავსტრიელის უფროსი ვაჟი. აღსანიშნავია, რომ დედამისი მასზე მშობიარობას გადაჰყვა, რის გამოც 1695 წელს მამამისი მეორედ დაქორწინდა პოლონეთის პრინცესა ტერეზა კუნეგუნდა სობიესკაზე. ამის გამო მას და მამამისს ავსტრიის სამეფო კარის დატოვება მოუწიათ.

ვენის შემდეგ ბავარიის სამეფო ოჯახი ბრიუსელში გადავიდა, ვინაიდან მაქსიმილიან ემანუელს ნიდერლანდების შტატჰალტერის წოდება ჰქონდა და ამ მიწების უკეთ სამართავად იქ გადასახლება გადაწყვიტა.

იმავდროულად, ესპანეთის იმპერიაში მემკვიდრის კრიზისი იყო, რამეთუ მენტალურად და ფიზიკურად დაავადებულ მეფე კარლოს -ს შვილი არ უჩნდებოდა. ამგვარ პირობებში კარლოსის ცოლმა, დედოფალმა მარია ანა ნოიბურგელმა ქმარს შთააგონა, რომ თავის მემკვიდრედ იოზეფ ფერდინანდი გამოეცხადებინა, ვინაიდან იგი კარლოსის დის, ინფანტა მარგარიტა ტერეზა ესპანელის შვილიშვილი იყო (მარგარიტა ტერეზას ერთადერთი შვილი იყო იოზეფ ფერდინანდის დედა), რის გამოც გარკვეულწილად მას ეკუთვნოდა ტახტი. თავის დროზე ამის დიდი წინააღმდეგი იყო ესპანეთის დედა-დედოფალი მარიანა ავსტრიელი, რომელსაც უნდოდა, რომ ესპანეთი ისევ ჰაბსბურგებს დარჩენოდათ, თუმცა იგი 1696 წელს გარდაიცვალა და დედოფალ მარია ანას გავლენით კარლოსმა 1696 წლის 13 ივნისს იოზეფ ფერდინანდი თავის მემკვიდრედ გამოაცხადა.

თავის მხრივ მარია ანას მისი მემკვიდრედ დასახელება იმიტომ აწყობდა, რომ თავადაც ბავარიის სამეფო ოჯახის შთამომავალი და ვიტელსბახების დინასტიის წარმომადგენელი იყო, რის გამოც ცდილობდა, რომ ესპანეთში თავისი გვარი გაემეფებინა. ცხადია, კარლოსის ამ ნაბიჯს არაერთგვაროვანი რეაქციები მოჰყვა, განსაკუთრებით ფრანგების მხრიდან, ვინაიდან საფრანგეთის მეფე ლუი კარლოსის მამიდაშვილი იყო და ასევე, ლუის ცოლად კარლოსის უფროსი და, მარია ტერეზა ჰყავდა (იოზეფ ფერდინანდის ბებია ფილიპე -ის უმცროსი ქალიშვილი იყო, მარია ტერეზა კი უფროსი), რაც სიტუაციას ართულებდა, ვინაიდან, კანონის თანახმად, უძეობის შემთხვევაში ქონება უფროს ქალიშვილს, ანუ მარია ტერეზას უნდა დარჩენოდა და ვინაიდან ამ დროს იგი უკვე მკვდარი იყო, ესპანეთის ტახტი მის ძეს უნდა რგებოდა.

მიუხედავად ფრანგების პროტესტისა, პრო-გერმანელმა რომის პაპმა ინოკენტი -მ იოზეფ ფერდინანდი ესპანეთის ტახტის მემკვიდრედ გამოაცხადა და დალოცა იგი, რის გამოც ლუი იძულებული გახდა დროებით გაჩერებულიყო, თუმცა სიმშვიდე დიდ ხანს არ გაგრძელებულა.

1699 წლის 6 თებერვალს 6 წლის იოზეფ ფერდინანდი ყვავილით დაიღუპა, რითაც ვიტელსბახებმა ესპანური მემკვიდრეობა დაკარგეს და თამაშს გამოეთიშნენ. მალევე, 1700 წლის ნოემბერში დაიღუპა მეფე კარლოსიც, რასაც მოჰყვა ომი ესპანური მემკვიდრეობისათვის ფრანგ ბურბონებსა და ავსტრიელ ჰაბსბურგებს შორის, რომელიც 1714 წელს დასრულდა ბურბონების გამარჯვებითა და ტახტზე ლუი -ის შვილიშვილის, ფილიპე -ის ასვლით.

წინაპრები
მაგდალენა ბავარიელი

მაგდალენა ბავარიელი (; დ. 4 ივლისი, 1587, მიუნხენი, გერმანია — გ. 25 სექტემბერი, 1628, ნოიბურგი, გერმანია) — ვიტელსბახების დინასტიის წარმომადგენელი. ბავარიის ჰერცოგ ვილჰელმ -ისა და რენატა ლოთარინგიელის ასული. ნოიბურგის პფალცგრაფ ვოლფგანგ ვილჰელმის ცოლი და პფალცის კურფიურსტ ფილიპ ვილჰელმის დედა.

ბიოგრაფია
მაგდალენა დაიბადა 1587 წლის 4 ივლისს მიუნხენში. იგი იყო ბავარიის ჰერცოგ ვილჰელმ -ისა და მისი მეუღლის, ჰერცოგინია რენატა ლოთარინგიელის ქალიშვილი.

1607 წელს მიუნხენის სამეფო კარზე ავსტრიის ერცჰერცოგი მატიასი ჩავიდა და მაგდალენას ხელი ითხოვა თავისი ძმის, საღვთო რომის იმპერატორ რუდოლფ -ისათვის, რომელიც უკვე შუა ხნის კაცი იყო და ცოლ-შვილი ჯერაც არ ჰყავდა, რაც იმ ეპოქაში ერთობ უჩვეულო იყო, განსაკუთრებით მონარქისთვის. მაგდალენა დასთანხმდა შეთავაზებას, თუმცა მისმა ძმამ, კურფიურსტმა მაქსიმილიან -მა უარი თქვა მის ამ ქორწინებაზე, რადგან არ სურდა გაძლიერებულ ჰაბსბურგებს ბავარიაზეც ჰქონოდათ პრეტენზიები. სულ მალე, 1608 წელს, მატიასი კვლავ დაბრუნდა მიუნხენში და მეორედ ითხოვა მისი ხელი, ოღონდ ამჯერად თავისი მეორე ძმის, ტიროლის გრაფ ლეოპოლდ -ისთვის, თუმცა მაქსიმილიანისგან კვლავ უარი მიიღო.

ცნობილია, რომ თავად მატიასს დიდად არ მოსწონდა მაგდალენა და მას „გულცივს“ უწოდებდა, თუმცა ლეოპოლდმა ეს არ დაიჯერა და 1609 წელს თვითონ ჩავიდა მიუნხენში მისი ხელის სათხოვნელად, თუმცა სასიძო ამ ჯერად უკვე თავად მაგდალენამ დაიწუნა და უარი ამრიგად უთხრა: „მირჩევნია მონაზვნად აღვიკვეცო, ვიდრე თქვენზე დავქორწინდე“.

საბოლოოდ, 1613 წლის 11 ნოემბერს მიუნხენში, ძმის გავლენით მაგდალენა დაქორწინდა ნოიბურგის პფალცგრაფ ვოლფგანგ ვილჰელმზე, რომელიც მას გარე ბიძაშვილად ერგებოდა და მაქსიმილიანთანაც ახლო, მეგობრული ურთიერთობა ჰქონდა. აღსანიშნავია, რომ ლუთერან ვოლფგანგს ბავარიის პრინცესაზე დასაქორწინებლად კათოლიკედ მონათვლა დასჭირდა. მათი ქორწილი ერთობ პომპეზური იყო, რომელსაც ევროპის 17 მონარქი ესწრებოდა. მაგდალენას მამამ მზითვში 50,000 გმუნდენი გაატანა, ძმისგან საქორწინო საჩუქრის სახით კი მან დამატებით 30,000 ფლორინი მიიღო.

ნოიბურგის სასახლეში გადასვლასთან ერთად იქ მაგდალენამ კათოლიკური ეკლესია გახსნა და იეზუიტებიც ჩაიყვანა. სულ მალე მაგდალენას დავალებით იეზუიტებმა კათოლიკობაზე მოაქციეს მისი მამამთილი, პფალცგრაფი ფილიპ ლუდვიგიც. ამრიგად, ვიტელსბახების დინასტიის ნოიბურგის შტო კვლავ დაუბრუნდა კათოლიკურ ეკლესიას. ცნობილია ისიც, რომ თავის პფალცსაგრაფოში მაგდალენას დიდი გავლენა და ავტორიტეტი ჰქონდა, რაც მას ეხმარებოდა, რომ ბავარიისათვის სასიკეთო პოლიტიკა ეწარმოებინა და ძმას დახმარებოდა.

მიუხედავად მრავალი სირთულისა, მაგდალენასა და ვოლფგანგს ბედნიერი ქორწინება ჰქონდათ. მემატიანეები მას მისი ამბიციურობისა და მკაცრი ხასიათის გამო ხშირად ადარებენ მის ძმას, მაქსიმილიანს. 1615 წლის 14 ოქტომბერს მან თავისი ერთადერთი შვილი, ფილიპ ვილჰელმი გააჩინა, რომელსაც სახელი ორივე პაპის პატივსაცემად დაარქვეს.

პფალცგრაფინია მაგდალენა ბავარიელი გარდაიცვალა 1628 წლის 25 სექტემბერს ნოიბურგში, 41 წლის ასაკში, სრულიად მოულოდნელად. მის შემდეგ მისი ქმარი კიდევ ორჯერ დაქორწინდა. აღსანიშნავია, რომ მაგდალენას შვილიშვილები იყვნენ: საღვთო რომის იმპერატრიცა ელეონორ მაგდალენა, პფალცის კურფიურსტი იოჰან ვილჰელმი, კურფიურსტ კარლ ფილიპი, პორტუგალიის დედოფალი მარია სოფია, ესპანეთის დედოფალი მარია ანა, პარმის ჰერცოგინია დოროთეა სოფია და პოლონეთის პრინცესა ჰედვიგ ელიზაბეთ ნოიბურგელები.

წინაპრები
იორდანიული დინარი

იორდანიური დინარი ( ; კოდი : ; არაოფიციალურად შემოკლებით ) — იორდანიის ვალუტა 1950 წლიდანი. ვალუტს ოფიციალური სიმბოლო ,,."-ს წარმოადგენს. ვალუტის 4217-ის ოფიციალური კოდია .

იორდანიის დინარი ასევე ფართოდ გამოიყენება მდინარე იორდანიის დასავლეთ სანაპიროზე პალესტინის ვალუტა შეკელთან ერთად. დინარი იყოფა 10 დირჰამად, 100 ქირშად ან 1000 ფულუდ. ვალუტა ოფიციალურად დამოკიდებულია აშშ დოლარზე.

ისტორია
1927 წლიდან 1950 წლამდე პალესტინის სავალუტო საბჭო აწარმოებდა პალესტინის ფუნტს, როგორც ოფიციალური ვალუტას. ის გამოიყენებოდა პალესტინის სამთავროსა და ტრანსიორდანიის საამიროში. მას შემდეგ, რაც 1946 წლის 25 მაისს იორდანია დამოუკიდებელი სამეფო გახდა, ეროვნული ვალუტის შექმნის იდეა გაჩნდა, რასაც 1949 წლის 35 დროებითი კანონის მიღებას მოჰყვა. ამ კანონის თანახმად, შეიქმნა იორდანიის სავალუტო საბჭო, რომელიც გახდა ერთადერთი უფლებამოსილი ორგანო იორდანიის სამეფოში, რომელსაც ვალუტის გამოშვების უფლება ჰქონდა. ლონდონში დაფუძნებული სუბიექტი შედგებოდა პრეზიდენტისა და ოთხი წევრისგან.

1950 წლის 1 ივლისიდან იორდანიის დინარი გახდა სამეფოს ოფიციალური ვალუტა და პალესტინის ფუნტის გამოყენება ოფიციალურად შეწყდა სამეფოში 1950 წლის 30 სექტემბერს. მიუხედავად იმისა, რომ გაცემულია იორდანიის სავალუტო საბჭოს მიერ, კუპიურებზე დატანილია ქვეყნის ოფიციალური სახელი ,,იორდანიის ჰაშიმიტური სამეფო".

1950 წელს იორდანიის მიერ დასავლეთი სანაპიროს ანექსიის შემდეგ, იორდანიის დინარი იქცა კანონიერ ვალუტად და პალესტინური გირვანქა მთლიანად ჩაანაცვლა.

1992 წლამდე მონეტები დენომინირებული იყო არაბულის გამოყენებით. ინგლისური გამოყენებული იყო მხოლოდ ფილსებსა და დინარებზე. 1992 წლიდან, ფილსები და დირჰამი აღარ არის აღნიშნული არაბულ ენაზე, ხოლო ინგლისურ დასახელებები შეიცვალა და გახდა დიანრი, ქირში და პიასტრები.

მონეტები
მონეტები შემოიღეს 1949 წელს 1, 5, 10, 20, 50 და 100 ფილსის ნომინალებში. 1 ფილის პირველი გამოცემა შეცდომით მოჭრეს, მასზე სახელწოდება ეწერა როგორც ,,1 ფილ". 20 ფილსის მონეტები მოიჭრა 1965 წლამდე, 25 ფილსი შეიქმნა 1968 წელს და 1/4 დინარის მონეტები მოიჭრა 1970 წელს. 1 ფილსის ღირებულების მონეტა ბოლოს 1985 წელს დაამზადეს. 1996 წელს, 1/4 დინარის მონეტები შეიქმნა. ასევე მიმოქცევაში შევიდა 1/2 და 1 დინარის ღირებულების მონეტებიც.

ბანკნოტები
1949 წელს, მთავრობის განკარგულებით გამოიცა 1/2, 1, 5, 10 და 50 დინარის ღირებულების ბანკნოტები. 1959 წლიდან იორდანიის ცენტრალურმა ბანკმა აიღო პასუხისმგებლობა ბანკნოტების წარმოება. 20 დინარის კუპიურა დაბეჭდეს 1977 წელს, რასაც 1999 წელს 50 დინარიანის დაბეჭდვა მოჰყვა. 1/2 დინარის ღირებულების ბანკნოტები 1999 წელს მონეტებით ჩანაცვლდა.

ფიქსირებული გაცვლითი კურსი
1995 წლის 23 ოქტომბრიდან დინარი ოფიციალურად იყო დაკავშირებული საერთაშორისო სავალუტო ფონდის სპეციალურ უფლებებთან , ხოლო პრაქტიკაში იგი უმეტესად 1 აშშ დოლარისთვის კურსად 0,709 დინარს ადგენდა. შესაბამისად 1 დინარი 1,41044 ამერიკულ დოლარის ტოლი იყო.ცენტრალური ბანკის ოფიციალური კურსია: 1 აშშ დოლარის შესაძენად საჭიროა 0.708 იორდანიული დინარი, ხოლო ერთი დინარის შესაძენად 0.710 აშშ დოლარი.

იორდანიის დინარის გაცვლითი კურსი აშშ დოლართან მიმართებაში:

1980 წელს - 0,29 დინარი

1985 წელს - 0.39 დინარი

1990 წელს - 0.66 დინარი

1995 წელს - 0.75 დიანარი

2020 წელს - 0.71 დინარი
ვაიუ

ვაიუ - ინდუისტურ მითოლოგიაში ქარის, ჰაერის ელემენტის, საჰაერო სივრცის და სუნთქვის (სასიცოვხლო ენერგიის, სიცოცხლის, მსოფლიოს სუნთქვის) ღმერთი. ბჰიმას - "მაჰაბჰარატას" გმირის და ჰანუმანის - "რამაიანას" ერთ-ერთი ძირითადი გმირის და რამას კომპანიონის სულიერი მამა. სახელი "ვაიუ" მბერავს ნიშნავს, ცნობილია ასევე სხვა სახელებით - ვატა (შებერილი), პრანა (სუნთქვა) . ვაიუ ხშირად ასოცირდება წვიმის ღმერთ ინდრასთან, ბრძოლაში ის ინდრას ახლავს და შეუძლია ინდრას მტრების გაფანტვა. მისი ზუსტი გარეგნობა გაურკვეველია, ითვლება, რომ მას სასიამოვნო გარეგნობა აქვს, ხშირად აქვს ათასი თვალი და ოქროს ეტლი უამრავი თეთრი ცხენით ან ხარით. ხშირად გამოისახება ირემზე ამხედრებული ან ეტლში ინდრასთან ერთად.

აღმოსავლეთი აზიის ბუდიზმში ვაიუ ერთ-ერთი დჰარმაპალაა და ხშირად კლასიფიცირდება, როგორც თორმეტი დევიდან - მიმართულებების მფარველი ღვთაებებისგან ერთ-ერთი, ვაიუ ჩრდილო-დასავლეთის მიმართულებას წარმოადგენს. იაპონიაში მას ფუტენი ჰქვია, სხვა დჰარმაპალების სახელები იაპონიაში ასევე შეცვლილია.

დაბადება
"გოპატჰა-ბრაჰმანის" მიხედვით მთავარმა ღმერთმა ბრაჰმამ შექმნა წყალი საკუთარი ოფლისგან, დედამიწა - საკუთარი ფეხიდან, ჰაერი საკუთარი მუცლიდან და ცა - საკუთარი თავის ქალიდან. შემდეგ მან შექმმა სხვა ღმერთები: აგნი (ცეცხლი) დედამიწისთვის, ვაიუ (ქარი) ჰაერისთვის და ადიტია (მზე) ცისთვის და ვედები: რიგვედა აგნიდან, იაჯურვედა ვაიუდან და საამავედა ადიტიადან.

ინდუისტურ ტექსტებში
რიგვედაში ვაიუ ასოცირდება ქარებთან, აგრესიული სტიქიური ღვთაებები - მარუტები ვაიუს მუცლიდან დაიბადნენ. ვაიუ ასევე პირველი ღმერთია, რომელიც რიტუალურ სასმელს - სომას იღებს, შემდეგ კი ის და ინდრა პირველ სასმელს უზიარებენ.

ჰიმნებში ვაიუ აღწერილია, როგორც განსაკუთრებული სილამაზის უსწრაფესი ღვთაება ბრწყინვალე ეტლში, რომელშიც ჩამბული ჰყავს ორი, ორმოცდაცხრა ან ათასი თეთრი და მეწამული ცხენი. მისი მთავარი ატრიბუტია დიდი თეთრი დროშა. სხვა ატმოსფერული და სტიქიური ღვთაებების მსგავსად ის "მებრძოლი და გამანადგურებელი" და "ძლიერი რაინდია".

უპანიშადებში ვაიუს სიდიადის და სიძლიერის უამრავი აღწერა და ჩვენებაა. ბრიჰადარაბიაკა უპანიშასში აღწერილია, რომ სხეულის ღვთაებებმა ერთხელ იკამათეს იმაზე, თუ ვინ არის მათგან უძლიერესი და კაცის სხეული რიგრიგობით დატოვეს. მხედველობის ღვთაების გარეშე დაბრმავებული კაცი მაინც ცოცხალი იყო, ასევე სმენის და დანარჩენი ღვთაებების გარეშე. მაგრამ როდესაც ვაიუმ დააპირა სხეულის დატოვება სხვა ღვთაებებმა ძლიერი დარტყმა იგრძნეს - აღმოჩნდა, რომ თითოეული ღვთაების ძალა სუნთქვის ღმერთ ვაიუზე იყო დამოკიდებული და ვაიუ მათ ადვილად დაამარცხებდა. სხვა ეპიზოდში ნათქვამია, რომ ვაიუ ერთადერთი ღვთაებაა, რომელსაც ღმერთებზე თავს დასხმული ცოდვის დემონები ვერ ავნებდნენ. ჩანდოგია უპანიშადის თანახმად ბრაჰმანის შეცნობა ვაიუს შეცნობამდე შეუძლებელია (მანტრიკული წმინდა მარცვალი ომ).

ვაიუს პირველ ავატარად ითვლება მეფე ჰანუმანი პოემა "რამაიანიდან", მეორე ავატარად ბჰიმა, ძმები პანდავების შორის მესამე, "მაჰაბჰარატას" პერსონაჟი ითვლება. მადვა ბრაჰამინის თანახმად ვაიუს მესამე ავატარად საუკუნის ინდოელი ფილოსოფოსი მადჰვაჩარია ითვლება.
დაურ ზანთარია

დაურ ზანთარია (დ. 25 მაისი, 1953, ტამიში – გ. 7 აგვისტო, 2001) — აფხაზი მწერალი და ჟურნალისტი. მუშაობდა აფხაზურ და რუსულ ენებზე.

ადრეული კარიერა და განათლება
დაიბადა 1953 წლის 25 მაისს, ტამიშში. 1971 წელს ოქროს მედალზე დაამთავრა ტამიშის სკოლა. 1975 წელს დაამთავრა სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1984 წელს გახდა საბჭოთა მწერალთა კავშირის წევრი. 1990-იან წლებში აქვეყნებდა სტატიებსა და ესეებს გაზეთებისთვის: „ნოვი მირ“, „დრუჟბა ნაროდოვ“, „ზნამია“, „ექსპერტ“ და „ობშჩეი გაზეტა“. ამავე პერიოდში გახდა აფხაზ მწერალთა კავშირის წევრი.

გარდაცვალება
ზანთარია გარდაიცვალა 2001 წლის 7 აგვისტოს. დასაფლავებულია ტამიშში.
კონსტანტინე თარგამაძე

კონსტანტინე მიხეილის ძე თარგამაძე (დ. 15 სექტემბერი [ძვ. სტ.2 სექტემბერი], 1910, ნიგორზღვა — გ. 3 აპრილი, 1994, თბილისი) — ქართველი მეტყევე, ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1961), პროფესორი (1962), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1968). სატყეო ეკონომიკის მეცნიერების ფუძემდებელი სა­ქარ­თველო­ში.

1934 წელს დაამთავრა ამიერკავკასიის სატყეო ტექნიკური ინსტიტუტი. 1937–1952 წლებში მუშაობდა სხვადასხვა ხელმძღვანელ თანამდებობაზე. 1938 წლიდან იყო საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის (ახლანდელი საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტი) სატყეო მეურნეობის ეკონომიკის და ტყის ტაქსაციის კათედრის გამგე (1983 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე ამავე კათედრის პროფესორი), 1953–1956 წლებში კი ინსტიტუტის რექტორი. კონსტანტინე თარგამაძე მუშაობდა სატყეო მეურნეობის ეკონომიკის პრობლემებზე. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.
ჩეთემ ჰაუსის წესი

ჩეთემ ჰაუსის წესი — წესი, რომლის მიხედვით შეხვედრაზე მისულ ნებისმიერ პირს (პირებს) შეუძლია შეხვედრაზე მიღებული ინფორმაციის გამოყენება (გაჟღერება), თუმცა აკრძალული აქვთ იმის თქმა, თუ ვისგან მიიღეს აღნიშნული ინფორმაცია. წესი შეიქმნა პრობლემურ და საკამათო საკითხებზე კამათისა და დისკუსიის მხარდასაჭერად.

თავდაპირველად წესი შეიქმნა გაერთიანებული სამეფოს საერთაშორისო საქმეთა სამეფო ინსტიტუტში გამართული შეხვედრებისთვის. ინსტიტუტის შენობისა და ზედმეტსახელის - ჩეთემ ჰაუსის - პატივსაცემად, წესს ჩეთემ ჰაუსის წესი ეწოდა.

წესი შეიქმნა 1927 წელს და განახლდა 1992 წელს. 2002 წლის განახლების შემდეგ, წესი შემდეგნაირად ჩამოყალიბდა:

ხშირად, წესზე საუბრისას, მცდარად გამოიყენება ფრაზა ჩეთემ ჰაუსის წესები, თუმცა არსებობს მხოლოდ ერთი ჩეთემ ჰაუსის წესი.