დანიელიუს ალსეიკა

} დ. 29 იანვარი, 1881, ბრუჟაი, რუსეთის იმპერია- გ. 9 მაისი, 1936, ვილნიუსი, პოლონეთის მეორე რესპუბლიკა ) — ლიეტუველი ექიმი და საზოგადო მოღვაწე. ის იყო არქეოლოგ მარია გიმბუტასის მამა.

ბიოგრაფია
ადრეული ცხოვრება და განათლება
ალსეიკა დაიბადა ბრუჟაიში, სკუოდასთან ახლოს, დღევანდელი ჩრდილოეთ ლიეტუვის ტერიტორიაზე. მას ჰყავდა ოთხი უფროსი ძმა. მისი ერთადერთი და გარდაიცვალა ახალგაზრდა ასაკში. სკუოდასში დაწყებითი სკოლის დამთავრების შემდეგ, ის ჩაირიცხა მიტაუს გიმნაზიაში. იქ ის იყო ლიტველი სტუდენტების საიდუმლო ჯგუფის წევრი, რომელსაც ხელმძღვანელობდა მომავალი მწერალი იონას ბილიუნასი. ალსეიკა ჩაერთო აკრძალული ლიტვური გამოცემების კონტრაბანდაში. ის ასევე წერდა სტატიებს ლიტვურ პერიოდულ გამოცემებში „უკინინკასი“ და „ვარპასი“. ასეთი პრო-ლიტვური საქმიანობის გამო, ალსეიკა გაძევებული იქნა გიმნაზიიდან, მაგრამ მოახერხა განათლების დამთავრება მარიამპოლეს გიმნაზიაში 1903 წელს.
1903 წელს ის ჩაირიცხა ვარშავის უნივერსიტეტში ინჟინერიის შესასწავლად. 1905 წელს სტუდენტურ გაფიცვაში მონაწილეობისთვის გაძევებული იქნა. 1905 წლის რუსული რევოლუციის დროს ის ორგანიზება უწევდა აქციებს გლეხებსა და მუშებს შორის ვილნიუსის, ტრაკაისა და შვენჩიონისის მახლობლად, მოუწოდებდა მათ გაფიცვისა და ცარისტული ოფიციალური პირების წინააღმდეგობისკენ. მან მონაწილეობა მიიღო ვილნიუსის დიდ სეიმში და იყო გლეხთა კავშირის თანადამფუძნებელთაგან ერთ-ერთი.
შემდეგ ის წავიდა დორპატის უნივერსიტეტში მედიცინის შესასწავლად. უნივერსიტეტში ის განაგრძობდა ლიტვური საქმიანობით მონაწილეობას და ხელმძღვანელობდა ლიტველი სტუდენტების საზოგადოებას. ის ასევე წერდა სტატიებს ლიტვურ პერიოდულ გამოცემებში, მათ შორის „ლიეტუვოს უკინინკასი“, „ვილნიაუს ჟინიოსი“, „ლიეტუვოს ჟინიოსი“. დაამთავრა ოტორინოლარინგოლოგიის (ყური, ცხვირი, ყელი) სპეციალობით და გადავიდა სამუშაოდ უკმერგეში.

სამედიცინო კარიერა
1913 წელს ალსეიკა გადავიდა ვენაში სამედიცინო კურსების გასავლელად. პირველი მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ, მან მოახერხა ლიეტუვაში დაბრუნება და მობილიზებული იქნა რუსეთის იმპერიის არმიაში. მუშაობდა ექიმად დაუგავპილსში, პეტროგრადში და სხვა ადგილებში. ის აღმოჩნდა მინსკის ომის ჰოსპიტლის უფროსის პოზიციაზე, როცა გერმანელებმა დაიკავეს ქალაქი 1918 წლის დასაწყისში. მალე ამის შემდეგ, მან დააარსა ლიტვის სანიტარული დახმარების საზოგადოება. საზოგადოება მკურნალობდა და აცრავდა ომის ლტოლვილებს, რომლებიც მინსკის გავლით ბრუნდებოდნენ ლიტვაში. ვინც შეეძლო, მოთხოვნიდნენ მკურნალობისთვის გადახდას. საზოგადოება შემდეგ იყენებდა ამ ფულს ომის ჰოსპიტლის აღჭურვილობისა და სხვა ინვენტარის შესაძენად და გადაიტანა ის ვილნიუსში 1918 წლის ივლისში. ახალი ჰოსპიტალი გაიხსნა 1918 წლის ნოემბერში და განაგრძობდა მუშაობას 1941 წლამდე. ალსეიკა იყო ჰოსპიტლის დირექტორი 1933 წლამდე და საზოგადოების თავმჯდომარე 1936 წელს სიკვდილამდე.
1919-1921 წლებში ალსეიკა მსახურობდა ვილნიუსის ქალაქისა და რაიონის ექიმად. ამ პოზიციაზე მას მოუწია ქოლერის აფეთქების წინააღმდეგ ბრძოლა. თავის სტატიაში, გამოქვეყნებულ „მედიცინა“-ში, ალსეიკამ აღწერა, თუ როგორ შეკავა აფეთქება, რომელმაც დაინფიცირა 70 ადამიანი, რომლებსაც შორისაც 28 გარდაიცვალა, 1921 წლის აგვისტო-ოქტომბერში. მან ასევე გამოაქვეყნა ორი ბროშურა სამედიცინო გამოგონებების შესახებ (1932) და ტუბერკულოზის პრევენციის შესახებ (1936).
1931 წელს ალსეიკა დაინტერესდა რენტგენით და შეიძინა აპარატი შეერთებული შტატებიდან. თუმცა, მას არ ჰქონდა სათანადო დაცვა და მან დაიწყო ქრონიკული რადიაციული სინდრომით ავადობა. ცხოვრების ბოლო ორი წელი ის უკანა პლანზე გადავიდა ლიტვური საზოგადოებრივი ცხოვრებიდან და თავის ენერგიას რენტგენს უთმობდა, იმედოვნებდა ავსტრიაში წასვლას უნარების გასაუმჯობესებლად. ის მიღებული იქნა ლიტვის სანიტარული დახმარების საზოგადოების ჰოსპიტალში 1936 წლის 1 მაისს და გარდაიცვალა 9 მაისს. ცხედრის დათვალიერება გაიმართა იმავე ჰოსპიტალში, ხოლო საეკლესიო სამსახური წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიაში. ალსეიკა დაკრძალული იქნა ანტაკალნისის საულეს სასაფლაოზე.

ლიტვური საქმიანობა
სამედიცინო კარიერის გარდა, ალსეიკა ასევე აქტიური იყო ლიტვურ კულტურულ ცხოვრებაში. 1918 წლის 5 დეკემბერს, ის როგორც ლიტვის სახალხო გლეხთა კავშირის წარმომადგენელი, კოოპტირებული იქნა ლიეტუვის საბჭოს მიერ. თუმცა, მან გამოვიდა ნაკლებ ვიდრე ერთ თვეში, როცა საბჭომ ლიტვა-საბჭოთა ომის დაწყებისას ევაკუაცია გაიკეთა კაუნაში. 1920-1921 წლებში ათი თვის განმავლობაში, ის მოგზაურობდა ლიტველ-ამერიკელთა სხვადასხვა საზოგადოებებში, აგროვებდა ფინანსებს ახლადდაარსებული საგამომცემლო კომპანია „ვარპასისთვის“, ასევე ვილნიუსის რეგიონის ლიტველების დასახმარებლად. დაბრუნების შემდეგ, ის გამოვიდა პოლიტიკური და პარტიული მუშაობიდან და თავის ენერგიას ვილნიუსის რეგიონის ლიტველთა საქმეებს უთმობდა.
ალსეიკა იყო ვილნიუსის ლიტველთა დროებითი კომიტეტის თანადამფუძნებელთაგან ერთ-ერთი და იყო მისი თავმჯდომარე 1923-1928 წლებში. კომიტეტი ფუნქციონირებდა როგორც ლიტვის არაოფიციალური წარმომადგენლობა. ის უზრუნველყოფდა იურიდიულ დახმარებას მობინადრეებისთვის, აწარმოებდა კამპანიას ლიტველთა უფლებებისთვის სასამართლოებსა და საერთაშორისო ორგანიზაციებში, და ფინანსებდა ლიტვურ განათლებას, პერიოდულ გამოცემებსა და კულტურულ ღონისძიებებს. ალსეიკა ცდილობდა დაეკავშირებინა პოლონეთის სხვა ეთნიკური უმცირესობები (ბელორუსები, უკრაინელები, ებრაელები). ამ მიზნით, კომიტეტი დაარსდა ვარშავაში, რომელიც აქვეყნებდა ოთხენოვან ჟურნალ „ნაციო“-ს 1927 წელს. ალსეიკა იყო „ნაციო“-ს რედაქტორთაგან ერთ-ერთი. მან გადადგა 1928 წლის პოლონეთის საკანონმდებლო არჩევნებში ლიტველთა მონაწილეობის კონფლიქტის შემდეგ: ლიეტუველებს სურდათ არჩევნების ბოიკოტი, ხოლო ალსეიკა იღერდა მონაწილეობას.
ალსეიკა იყო კულტურის საზოგადოების პირველი თავმჯდომარე 1929-1934 წლებში. ეს საზოგადოება მართავდა ოთხ ლიეტუვურ დაწყებით სკოლას და ჰქონდა 50 ადგილობრივი განყოფილება, რომლებიც ორგანიზებდნენ ლიეტუვურ კულტურულ საქმიანობას. ის ასევე იყო ლიეტუვის სამეცნიერო საზოგადოების აქტიური წევრი და მისი მოქმედი თავმჯდომარე იონას ბასანავიჩიუსის გარდაცვალების შემდეგ 1927 წლის თებერვალში. ალსეიკა უვლიდა ბასანავიჩიუსს მისი ცხოვრების ბოლო წლებში.
1928 წელს ალსეიკამ დააარსა, გამოსცა და რედაქტირება გაუწია ლიეტუვურ ჟურნალ „ვილნიაუს შვიესა“-ს. ჟურნალი ფოკუსირებული იყო მეცნიერებაზე და ლიტერატურაზე და მიმართული იყო ახალგაზრდებისკენ. ეს იყო ყოველთვიური გამოცემა, რომელიც არარეგულარულად გამოდიოდა და შეწყდა 1929 წლის ოქტომბერში და შეიცვალა „ვილნიაუს ჟოდისით“. ალსეიკა იყო მისი რედაქტორი 1931 წლამდე. მან ასევე გამოაქვეყნა წიგნები ლიტველთა ეროვნული მისწრაფებების შესახებ („ლიეტუვიუ ტაუტინე იდეია ისტორიჯოს შვიესოჯე“ 1924 წელს) და ვილნიუსის რეგიონის ლიტველთა პირობების შესახებ („ვილნიაუს კრაშტო ლიეტუვიუ გივენიმასი 1919-34“ 1935 წელს), ასევე ორი ისტორიული წიგნი დიდი მთავარი ვიტაუტასის შესახებ (1924 და 1927 წლებში).
ლიეტუვური საქმიანობის გამო, ალსეიკას ასაზიანებდნენ პოლონელი ხელისუფლების წარმომადგენლები. მაგალითად, ის დააკავეს და დააპატიმრეს ლუკიშკეს ციხეში 1922 წელს. ხელისუფლებას სურდა ალსეიკისა და მისი მეუღლის დეპორტაცია 1924 წლის მაისში, მაგრამ ეს თავიდან იქნა აცილებული პარიზის ადამიანის უფლებათა ლიგაში საჩივრის შეტანის შემდეგ. პოლონეთის მთავრობამ კვლავ სცადა ალსეიკის დეპორტაცია 1927 წლის გაზაფხულზე, მაგრამ ბანდეს ლიგის გენერალურმა მდივანმა ჩაერია.

პირადი ცხოვრება
1910 წელს ალსეიკა დაქორწინდა ექიმ ვერონიკა იანულაიტიტეზე, რომელიც სპეციალიზირებული იყო ოფთალმოლოგიაში. მათ ჰყავდათ ორი შვილი: ვაჟი ვიტაუტას კაზიმერას ალსეიკა (1912-2002) და ქალიშვილი მარია გიმბუტასი (1921-1994). წყვილი განქორწინდა 1931 წელს, როცა ვერონიკა და შვილები გადავიდნენ კაუნაში, რათა შვილებს შეეძლოთ ლიეტუვურ უნივერსიტეტში განათლების მიღება.