iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სეზარი საუკეთესო უცხოური ფილმისთვის

სეზარი საუკეთესო უცხოური ფილმისთვის არის ფრანგული კინოხელოვნებისა და ტექნიკის აკადემიის ჯილდო. გაიცემა 1975 წლიდან.

ლაურეატები
1975: ქალის სურნელი, რეჟისორი დინო რისი
1979: მანჰეტენი, რეჟისორი ვუდი ალენი
1980: მეომრის ჩრდილი, რეჟისორი აკირა კუროსავა
1981: ადამიანი-სპილო, რეჟისორი დევიდ ლინჩი
1984: ამადეუსი, რეჟისორი მილოშ ფორმანი
1985: კაიროს მეწამული ვარდი, რეჟისორი ვუდი ალენი
1986: ვარდის სახელი, რეჟისორი ჟან-ჟაკ ანო
1988: სახიფათო კავშირები, რეჟისორი სტივენ ფრირზი
1990: მკვდარი პოეტების საზოგადოება, რეჟისორი პიტერ უირი
1994: ოთხი ქორწილი და ერთი დაკრძალვა, რეჟისორი მაიკ ნიუელი
1997: ტალღებთან მებრძოლი, რეჟისორი ლარს ფონ ტრიერი
1998: ცხოვრება მშვენიერია, რეჟისორი რობერტო ბენინი
1999: ყველაფერი დედაჩემის შესახებ, რეჟისორი პედრო ალმოდოვარი
2003: მდინარე მისტიკი, რეჟისორი კლინტ ისტვუდი
2004: თარგმანში დაკარგულები, რეჟისორი სოფია კოპოლა
2005: გოგონა მილიონ დოლარად, რეჟისორი კლინტ ისტვუდი
2009: გრან ტორინო, რეჟისორი კლინტ ისტვუდი
2010: სოციალური ქსელი, რეჟისორი დევიდ ფინჩერი
2012: არგო, რეჟისორი ბენ აფლეკი
ვერტინგენის ბრძოლა

ვერტინგენის ბრძოლა — ბრძოლა საფრანგეთის იმპერიასა და ავსტრიის იმპერიას შორის 1805 წლის 8 ოქტომბერს. საფრანგეთის არმიას ხელმძღვანელობდა მარშალი იოაჰიმ მიურატი — ავსტრიის არმიას კი ფელდმარშალ-ლეიტენანტი ფრანს აუფენბერგი. ვერტინენგის ბრძოლა იყო ულმის კამპანიის შემადგენელი ნაწილი.

ნაპოლეონის ხელმძღვანელობით ფრანგებმა გადასვლა დაიწყეს მდინარე რაინზე 12,000 ათასიანი ჯარით. ავსტრიელებმა კი მდინარე დუნაი გადალახეს ნაპოლეონთან შესახვედრად. მოწინააღმდეგეებს შორის ბრძოლა გაიმართა გერმანიის ქალაქ ვერტინგენთან. ბრძოლაში ფრანგებმა დაკარგეს 200 ჯარისკაცი, ავსტრიელების მხრიდან კი დაიღუპა 400 კაცი და 2,900 დაიჭრა. მნიშვნელოვანმა დანაკარგმა ავსტრიელებს ბრძოლისუნარიანობა დაუკარგა და უკან დახევა დაიწყეს, რითაც ფრანგებმა ისარგებლეს და უკან დაედევნენ. ვერტინგენის ბრძოლა ფრანგების გამარჯვებით დასრულდა.
პრისცილა ტაილერი

ელიზაბეთ კუპერ პრისცილა ტაილერი — პრეზიდენტ ჯონ ტაილერის მეუღლე და აშშ-ს პირველი ლედი 1842 წლიდან 1844 წლამდე ლეტიცია ტაილერის გარდაცვალების შემდეგ.

პრისცილა კუპერი დაიბადა ნიუ-იორკში მსახიობ თომას კუპერის და მერი ფერლი კუპერის ოჯახში. 17 წლიდან პრისცილამ მსახიობად დაიწყო მუშაობა. კუპერების ოჯახი ცხოვრობდა დიდ სახლში ბროდვეიზე. ისინი 1837 წლის ეკონომიკური კრიზისის დროს გაკოტრდნენ.

1840 წლის არჩევნების შემდეგ ჯონ ტაილერი გახდა ვიცე-პრეზიდენტი. პრეზიდენტ უილიამ ჰარისონის მოულოდნელი გარდაცვალების შემდეგ, რამდენიმე თვეში ტაილერმა დაიკავა მისი ადგილი.

იმ დროს, როდესაც ტაილერი პრეზიდენტი გახდა, მისი ცოლი, ლეტიცია ავად იყო. მან პრისცილას სთხოვა დახმარება თეთრი სახლის დიასახლისობაში. 1842 წლის 10 სექტემბერს, ცოლის გარდაცვალების შემდეგ, პრეზიდენტმა პრისცილას პირველ ლედის თანამდებობა შესთავაზა.

1844 წელს, ფილადელფიაში გადასვლის შემდეგ, თეთრი სახლის დიასახლისობა გადააბარა პრეზიდენტის ახალ ცოლს, ჯულია ტაილერს.

ტაილერმა ფილადელფიაში 16 წელი იცხოვრა. რობერტმა (პრისცილას ახალმა ქმარმა) მიიღო იურიდიული განათლება და მიიღო აქტიური მონაწილეობა დემოკრატიული პარტიის ცხოვრებაში. 1861 წელს, როდესაც დაიწყო სამოქალაქო ომი, მისმა ქმარმა მხარდაჭერა გამოუცხადა კონფედერაციას. ისინი გადავიდნენ რიჩმონდში.

1877 წელს, ქმრის გარდაცვალების შემდეგ, პრისცილა მონტგომერიში დარჩა საცხოვრებლად.
გიუნცბურგის ბრძოლა

გიუნცბურგის ბრძოლა — ბრძოლა საფრანგეთის იმპერიასა და ჰაბსურგის მონარქიას შორის 1805 წლის 9 ოქტომბერს მდინარე დუნაისთან მდებარე ქალაქ გიუნცბურგთან.

გიუნცბურგის ბრძოლა ულმის კამპანიის და მესამე კოალიციის ომის შემადგენელი ნაწილი იყო.

ბრძოლაში საფრანგეთის მხრიდან მონაწილეობას იღებდა 8 ათასი ჯარისკაცი, ჰაბსბურგის მონარქიის მხრიდან კი 7 ათასი ჯარისკაცი. ბრძოლის ველზე მოწინააღმდეგები სამ ხაზად განლაგდნენ და ერთმანეთს ცეცხლი გაუხსნეს. ავსტრიელები ცდილობდნენ ფრანგებისთვის გზა გადაეჭრათ ხიდისაკენ რათა მათ ზურგში არ აღმოჩენილიყვნენ. ამისათვის, მათ ხიდები დაუყონებლივ გაანადგურეს. ელჰინგენის ხიდს რომელსაც ავსტრიელების კორპუსი იცავდა ტყვედ ჩავარდა და ხიდი ფრანგებმა დაიკავეს. ამით ისარგებლეს მათ და წინ წაიწიეს. ფრანგების მიერ ხიდის დაკავება ავსტრიელებისთვის დიდი დანაკლისი იყო. ავსტრიელებმა ბრძოლაში დაკარგეს 2 ათასი ჯარისკაცი, ფრანგებმა კი 700. მნიშვნელოვანმა დანაკარგებმა ავსტრიელების ბრძოლისუნარანობა შეასუსტა და ბრძოლაში დმარცხდნენ.
კერეკები

კერეკები — მცირე ეთნიკური ჯგუფი რუსეთში. 2002 წლის აღწერით კერეკად დაასახელა თავისი თავი მხოლოდ 8 ადამიანმა.
კერეკები საკუთარ თავს უწოდებენ ანკალგაკკუს. ჩუქჩები მათ უწოდებენ კერეკიტს, აქედან წარმოსდგა დღეს მიღებული სახელწოდება. კერეკები ცხოვრობენ ჩუქჩების გარემოცვაში და მათი მხრიდან განიცდიდნენ უძლიერეს ასიმილაციას.

კერეკები ძველთაგანვე განსახლდნენ ბერინგის ზღვისა და ჩუკოტკის ზღვის სანაპიროზე, ანადირის ლიმანიდან მდინარე ოპუკის შესართავამდე (კამჩატკის გეოგრაფიული საზღვრის ჩრდილოეთამდე). არქეოლოგიური მონაცემები მოწმობენ, რომ ძველი კერეკების დასახლებების კვალი აღინიშნება სამხრეთითაც, კამჩატკაზე ოლიუტორის კონცხამდე. კერეკები აწარმოებდნენ დამდგარი ცხოვრების წესს, საქმიანობდენ თევზჭერით, ფრინველებზე, ზღვის და ბეწვიან ცხოველებზე ნადირობით.
ოროჩები

ოროჩები — ხაბაროვსკის მხარის მკვიდრი მოსახლეობა. ოროჩებს აკუთვნებენ ტუნგუს-მანჯურიულ სამხრეთულ (მანჯურიულ) ქვეჯგუფს.

 საუკუნის მეორე ნახევარში ოჩორებს ეკავა ვრცელი ტერიტორია იაპონიის ზღვის სანაპიროზე — დე კასტრიდან ჩრდილოეთით მდინარე ბოტჩის სათავემდის სამხრეთით. აქ იყო ოჩორების 47 მუდმივი დასახლება (გასსა), თითოეულ მათგანში ცხოვრობდა 2-3 ოჯახობა (15-18 ადამიანი). საუკუნის დასასრულს ოროჩები გადასახლდნენ ამურსა და ხუნგარზე. შედეგად ჩამოყალიბდა ხუთი ტერიტორიული ჯგუფი, განსხვავებულნი კულტურის განსაკუთრებულობით: ამურის, ხუნგარიის, ტუმინის, პრიმორიის (ხადინსკაის) და კოპინის.

ამჟამად ოჩორები ცხოვრობენ უმეტესწილად ხაბაროვსკის მხარის სავგავანისა და ვანინის რაიონებში. პატარა ჯგუფი ცოხვოვრობს კომსომოლსკისა და პრიმორისკის მხარეშიც.

1989 წლის სსრკ-ის საყოველთაო აღწერის მიხედვით საქართველოში 1 ეთნიკურად ოროჩი ცხოვრობდა.
ულჩები

ულჩები — ხაბაროვსკის მხარის მკვიდრი მოსახლეობა. ძველი სახელწოდებით მანგუნები.

ულჩები მეტყველებენ ულჩურ ენაზე, რომელიც 30-იან წლებში ითვლებოდა ნანაური ენის დიალექტად. ამირისპირეთის სხვა ხალხების ენებთან ერთად ულჩური ენა მიეკუთვნება ტუნგუსურ-მანჯურიულ ენობრივ ჯგუფს. 2002 წლის მონაცემებით რუსეთში 2,913 ულჩი ცხოვრობს.
ოროკები

ოროკები — რუსეთში მცხოვრები გადაშენების პირას მყოფი ეთნიკური ჯგუფი.

2002 წლის აღწერის მონაცემებით, ოროკების რაოდენობა შეადგენს 346 კაცს, მათ შორის 201 ცხოვრობს ქალაქად და 145 სოფლად. 64-მა (18,5%) მიუთითა, რომ ფლობს მშობლიურ ენას.

ანთროპოლოგიურად ოროკები განისაზღვრებიან როგორც ჩრდილოაზიური რასის ბაიკალისპირეთის ანთროპოლოგიური ტიპის ტიპური წარმომადგენლები. ოროჩების გვერდით ისინი ყველაზე ახლობლები არიან ევენკებთან და ნეგიდალებთან, ვიდრე ამურის სხვა ხალხებთან. ოროკების ენა განეკუთვნება ტუნგუსურ-მანჯურიული ენების სამხრეთულ (მანჯურიულ) ქვეჯგუფს.
სელკუპები

სელკუპები — რუსეთში მცხოვრები გადაშენების პირას მყოფი ეთნიკური ჯგუფი. განსახლებულები არიან მდინარე ენისეის საშუალო დინებაში. სოფელ ფარკოვოში ისინი შეადგენენ უმრავლესობას. ენისეის დასახლებებში ისინი ცხოვრობენ კეტებს შორის. რამდენიმე სელკუპი ცხოვრობს დასახლება კელოლოგში ელოგუოზე, ენისეის მარცხენა შენაკადზე.

სსრ კავშირში 1989 წელს ეთნიკური ჯგუფის რაოდენობა შეადგენდა 3612 კაცს (3564 რუსეთში). 2002 წლის აღწერით 4249.

ციმბირის რუსეთთან მიერთების დროიდან სელკუპებს ეკავათ ტერიტორია ჩრდილოეთით შუა ობიდან და მის შენაკად ტიმიდან სამხრეთით მდინარე ჩულიმამდის. პირველ წინააღმდეგობას კაზაკურ რაზმებს უწევდა სელკუპების ტომობრივი გაერთიანება – „პეგაია ორდა“. ობისპირეთის მიწებისა და მათი მოსახლეობის დაპყრობა დასრულდა - საუკუნეებში. საუკუნი პირველ ნახევარში სელკუპების რაოდენობა ოთხ ციმბირულ მაზრებში იყო 2 700, 300, 1 500, 1000 – სულ 5 500 კაცი.
ნგანასანები

ნგანასანები (ნგან. ́́ — „ადამიანები“, თვითსახელწოდება — ,  — „ამხანაგი“, ძვ. სახელწოდება — სამოედები, ტავგიელები) — რუსეთში მცხოვრები გადაშენების პირას მყოფი ეთნიკური ჯგუფი. მათი ენა განეკუთვნება ურალური ენების დამოდიურ შტოს — ჩრდილოურ ჯგუფს. ნგანასანების სამომთაბარეო ტრადიციული ტერიტორია არის ტაიმირის ნახევარკუნძულის შიდა რეგიონები ჩრდილოეთის საზღვრებიდან ბირანგის მთაგრეხილის მთისწინეთამდის. საუკუნის 60-80-იან წლებში ნგანასანები გადაასახლეს სამ დასახლებაში, რომლებიც მდებარეობს დოლგანის ეთნიკური ტერიტორიის სამხრეთით – უსტავამი, ვოლოჩანკა და ნოვაია. ზოგიერთი ნგანასანი ცხოვრობს ტაიმირის ქალაქებში (დუდინსკში, ნორილსკში, ხატანგში).

2004 წლის მონაცემებით მათი რაოდენობა იყო 834 კაცი. უკანასკნელი მონაცემების მიხედვით ენას ფლობს დაახლოებით 500 კაცი.
აინაჟი

აინაჟი — ქალაქი ლატვიაში. სალაცგრივის მხარეში. მდებარეობს რიგის ყურის სანაპიროზე რიგიდან ჩრდილოეთით 105 კმ-ში, ესტონეთის საზღვარზე. მოსახლეობა 994 ადამიანი (2011). 2009 წლის 1 ივლისამდე შედიოდა ლიმბაჟის რაიონის შემადგენლობაში.

აინაჟი ვიძემეს ისტორიული რეგიონის წყნარი ქალქია და წარმოადგენს ლატვიის ზღვაოსნობის აკვანს. სახელწოდება მომდინარეობს ლივური სიტყვიდან „“ და ნიშნავს განმარტოებულს. ესტონური სახელწოდებაა ჰეინასტე. მდებარეობს უაღრესად მომგებიან გზაჯვარედინ „ვია ბალტიკა“-ზე. იგი ყველაზე პატარა ქალაქია ვიძემეს რეგიონში.

ღირსშესანიშნაობები
აინაჟის ზღვაოსნობის მუზეუმი — ასახავს ლატვიის ზღვაოსნობის სკოლის ისტორიას.
მეხანძრეების მუზეუმი — აინაჟის მეხანძრეების ნებაყოფლობითი გაერთიანების მუზეუმი.
„თეთრი მზის“ ქვის მემორიალი — შეიქმნა 1998 წელს და სიმბოლურად წარმოადგენს ლატვიელი მეზღვაურების საზღვაო გზის რუკას.
გორაკებს მიღმა

გორაკებს მიღმა — 2012 წლის რუმინული დრამატული ფილმი.

სიუჟეტი
ალინა გერმანიიდან რუმინეთში ბრუნდება. ის აკითხავს ვოიკიცას, მისთვის ყველაზე ახლობელ ადამიანს, რათა ისიც გერმანიაში წაიყვანოს. ალინა და ვოიკიცა ერთად იზრდებოდნენ სკოლა-ინტერნატში. მაგრამ ვოიკიცა მართლმადიდებლურ მონასტერში ცხოვრობს და ცხოვრების არჩეული წესის შეცვლა არ სურს.

ჯილდოები
კანის კინოფესტივალი
საუკეთესო მსახიობი ქალი: კრისტინა ფლუტური, კოზმინა სტრატანი
საუკეთესო სცენარი: კრისტიან მუნჯიუ
ბელალაყაია

ბელალაყაია — მწვერვალი რუსეთში, ყარაჩაი-ჩერქეზეთში. მდებარეობს დასავლეთ კავკასიონზე. სიმაღლე 3861 მ. სახელწოდება მომდინარეობს თეთრი კვარცის ფენებისაგან, რომლებიც ჭრიან კლდოვან კალთებს. მთავარი მწვერვალის აღმოსავლეთით არის მწვერვალი პატარა ბელალაყაია, რომლის სიმაღლე ზღვის დონიდან 3740 მ აღწევს. ბელალაყაია გამოსახულია სასმელი მინერალური წყლის — -ის ბოთლზე.
ფიშტი

ფიშტი — მწვერვალი დასავლეთ კავკასიონზე, მდინარეების ბელაიისა და ფშეხის (ყუბანის აუზი) სათავეებში, რუსეთის კრასნოდარის მხარეში. სიმაღლე 2867 მ. აგებულია კირქვებით, რომლებშიც განვითარებულია კარსტი. გვხვდება მღვიმეები, ძაბრები. კალთები შემოსილია ფართოფოთლოვანი და მუქწიწვოვანი ტყით, ზევით სუბალპური და ალპური მდელოებია. არის კარული და დაკიდებული მყინვარები. დასავლეთი კედლიდან გადმოედინება ფიშტის ჩანჩქერი, რომლის წყალვარდნილის სიმაღლეა დაახლოებით 200 მ.
ესენინის პიკი

ესენინის პიკი — მწვერვალი საქართველოსა და რუსეთის (ყაბარდო-ბალყარეთი) საზღვარზე, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის ბეზენგის კედელზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4310 მ. სახელი ეწოდა რუსი პოეტის სერგეი ესენინის პატივსაცემად. ხშირად მოიხსენიება როგორც უსახელო მწვერვალი 4310. მწვერვალზე გადის ბეზენგის კედლის კლასიკური მარშრუტები და ტრავერსები.
შალბუზდაღი

შალბუზდაღი — მწვერვალი რუსეთში, დაღესტანში. მდებარეობს აღმოსავლეთ კავკასიონზე. სიმაღლე 4142 მ. აღმართულია განცალკევებულად, პირამიდისებურად. აქვს დაკბილული მწვერვალი. კალთები შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოებით. შალბუზდაღის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კალთაზე მდებარეობს ევროპის ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი დასახლება — სოფელი ყურუში, რომლის სიმაღლეა ზღვის დონიდან 2560 მ.
ლატვიის პოლიტიკური სისტემა

ლატვიის პოლიტიკური სისტემა — წარმოადგენს საპარლამენტო დემოკრატიული რესპუბლიკის წყობას, სადაც პრემიერ-მინისტრი არის მრავალ-პარტიული მთავრობის მეთაური. პრეზიდენტს აქვს მხოლოდ ცერემონიალური როლი. აღმასრულებელი ხელისუფლება ეკისრება მთავრობას. საკანონმდებლო ხელისუფლებას იზიარებს მთავრობა და ლატვის პარლამენტი - სეიმი. სასამართლო სისტემა აღმასრულებელი და საკანონმდებლო ხელისუფლებებისგან დამოუკიდებელია.
აკნისტე

აკნისტე — ქალაქი ლატვიაში, აკნისტეს მხარის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე დიენვიდსუსეიას ნაპირებზე, რიგიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 135 კმ-ში და დაუგავპილსიდან ჩრდილო-დასავლეთით 69 კილომეტრში. მოსახლეობა 1237 ადამიანი (2011). 2009 წლის 1 ივლისამდე შედიოდა იეკაბპილსის რაიონის შემადგენლობაში.
ბერის კუნძულები

ბერის კუნძულები — კუნძულთა ჯაჭვი და რაიონი ბაჰამის კუნძულების შემადგენლობაში. მოიცავს დაახლოებით 78 კმ²-ს. შედგება 30-მდე კუნძულისა და ასზე მეტი მომცრო კუნძულისაგან (კი). კუნძულებს ხშირად „ბაჰამების თევზის თასს“ უწოდებენ. მოსახლეობა დაახლოებით 700 ადამიანს შეადგენს, რომელთა უდიდესი ნაწილიც გრიტ-ჰარბორ-კიზე სახლობს. 1836 წელს ბერის კუნძულები გათავისუფლებული მონებით დაასახლა გუბერნატორმა უილიამ კოლბრუკმა.

ღირსშესანიშნაობები
ბერის კუნძულები შედარებით განუვითარებელია, არ არსებობს რაიმე მნიშვნელოვანი აეროპორტი და სასტუმრო. კუნძულთა უმეტესობა დაუსახლებელია ან ვინმე მდიდარი ადამიანის კერძო მფლობელობაშია, რომელიც მას მეორე სახლად იყენებს.

მთავარი მიმზიდველი ფაქტორია სპორტული თევზაობა.
360 გრადუსი (ჟურნალი)

360 გრადუსი — ქართულენოვანი ჟურნალი, რომელიც 2012 წლიდან გამოიცემა. ჟურნალს ქმნის ახალგაზრდებისგან დაკომპლექტებული სარედაქციო კოლეგია, ახალგაზრდა ჟურნალისტებთან ერთად. ძირითადი რუბრიკებია:
პოლიტიკა, ახალგაზრდა ემიგრანტები, კვალი 180°-ით უკან, მოვლენა, მემკვიდრეობა, საგამოფენო დარბაზი, საავტორო გვერდი, -, არაორდინალური, ახალგაზრდული პოლიტიკა, ბიზნესი, მუსიკა და სხვა.

რედაქტორები
2014 წლიდან ჟურნალის რედაქტორები არიან: გიორგი ჩუბინიძე, ზურა ბერუკაშვილი, ანა სარალიძე და ნიკა წითელაშვილი.
ალოია

ალოია — ქალაქი ლატვიაში. ალოიის მხარის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ვიძემეს რეგიონში რიგიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 120 კმ-ში, ვალმეირიდან ჩრდილო-დასავლეთით 44 კმ-ში. მოსახლეობა 1352 ადამიანი (2011). 2009 წლის 1 ივლისამდე შედიოდა ლიმბაჟის რაიონის შემადგენლობაში.

სახელწოდება მომდინარეობს ლივური სიტყვისაგან , რომელიც ნიშნავს დაბლობს.

ღირსშესანიშნაობა
ალოიის ლუთერანული ეკლესია – აგებულია 1776 წელს.
ალოიის მუზეუმი – ასახავს პოეტ აუსეკლისის ცხოვრებას, ალოიის მხარის ისტორიასა და სხვა ცნობილი ადამიანების მოღვაწეობას.

გალერეა
ჰიპარიონი

ჰიპარიონი — ამომწყდარი სამთითა ცხენის გვარი. ტანად პატარა ცხენის ტოლია (1,5 მ მინდაოში). დამახასიათებელია საკმაოდ მაღალგვირგვინიანი ძირითადი კბილები, რომლებსაც ძლიერ დანაოჭებული მინანქარი აქვს და ხშირად მეტად განვითარებული თვალბუდის წინა ფოსო. ფართოდ იყო გავრცელებული ჩრდილოეთ ამერიკის, აფრიკისა და ევრაზიის გვიანდელ მიოცენსა და პლიოცენში. ჰიპარიონის ნაშთები გვხვდება აღმოსავლეთ საქართველოს (ელდარი, უდაბნო, იაღლუჯა, ქვაბები) მესამეულ ნალექებში. მის ამოწყდომას უკავშირებენ თანამედროვე ცხენის (-ის გვარი) სწრაფ გავრცელებას გვიანდელ პლიოცენში. ბინადრობდა ნახევრად სტეპურ გარემოში, ნათელ ტყეში.
ლატვიის პრემიერ-მინისტრი

ლატვიის პრემიერ-მინისტრი — წარმოადგენს ლატვიის რესპუბლიკის მთავრობის ყველაზე გავლენიან ფიგურას. ის არის ლატვიის მინისტრთა კაბინეტის თავმჯდომარე. პრემიერ-მინისტრის წარდგინებას აკეთებს პრეზიდენტი და ამტკიცებს ლატვიის პარლამენტი.

პრემიერ მინისტრების სია (1918–1940)
შენიშვნები:
1918-1920 წლებში დამოუკიდებლობისთვის ომის დროს, ლატვიის მართვაზე პრეტენზია ორ მთავრობას ჰქონდა: საბჭოთა ლატვიის, პიოტრ სტუჩკას ხელმძღვანელობით და ანდრიევს ნიედრას მთავრობა რომელსაც მხარს ბალტიელი გერმანელები უჭერდნენ.

1934 წლის 15 მაისს მრემიერ-მინისტრი ულმანისმა დაშალა პარლამენტი აკრძალა პოლიტიკური პარტიები. მათ შორის საკუთარი ლატვიელი ფერმერების კავშირი.

მარიონეტი ლიდერი, რომელიც დანიშნული იყო და იმართებოდა საბჭოთა კავშირის მიერ. არ იყო აღიარებული ლატვიის მთავრობის მიერ.

პრემიერ მინისტრების სია (1990–დღემდე)
ტურმაკედი

ტურმაკედი (; , „მაკ-კედის ვწვანე ველი“) — სოფელი ირლანდიაში, მდებარეობს მეიოს საგრაფოში, კონაქტის პროვინციაში. თავისი ათასამდე ირლანდიურად მოლაპარაკე მოსახლით ტურმაკედი წარმოადგენს უდიდეს გელტახტ დასახლებას ირლანდიაში.

ირლანდიის დიდი შიმშილობის დროს მოსახლეობის დიდმა ნაწილმა დატოვა ტურმაკედი და წავიდა ემიგრაციაში. ყოველწლიურად სოფელში წასული ემიგრანტების ბევრი შთამომავალი ბრუნდება, რათა იპოვონ საკუთარი ფესვები.

ინგლისელი მსახიობი რობერტ შოუ (ცნობილია ფილმით „რუსეთიდან სიყვარულით“) გარდაცვალებამდე (1978) ცხოვრობდა ტურმაკედში.
შიშველი ტბა

შიშველი ტბა — ვულკანური წარმოშობის ტბა სამხრეთ საქართველოში, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ჯავახეთის ზეგანზე, ზღვის დონიდან 1664 მ სიმაღლეზე. სარკის ფართობი 0,1 კმ², უდიდესი სიღრმე 1,5 მ, საშუალო სიღრმე 1,0 მ. წყლის მოცულობა 100 ათ. მ³. წყალშემკრები აუზის ფართობი 0,65 კმ². გაუდინარია, წყალი მტკნარია.
ჩუბინიძეები

ჩუბინიძე – მესხური წარმოშობის ქართული გვარი, მომდინარეობს ძველი ქართული სიტყვიდან ჩუბინი, გავრცელებულია ძირითადად იმერეთის რეგიონში. საქართველოში სიდიდით 10-ე გვარია. ამავე ფუძიდანაა ნაწარმოები გვარები ჩუბინიშვილი და ჩუბინაშვილი. ამჟამინდელი მდგომარეობით საქართველოში სულ 6039 ჩუბინიძე ცხოვრობს, აქედან კაცია 2926, ხოლო ქალი - 3113. აგრეთვე საქართველოში ცხოვრობს სულ 46 ჩუბინიშვილი და 93 ჩუბინაშვილი.

ისტორია
როგორც გადმოცემა ადასტურებს, ჩუბინიძეთა ადრინდელი გვარი გიორგიშვილი ყოფილა. მათ წინაპარს გიორგი რქმევია. გიორგი ბერძნული სახელია და ქართულად მიწათმოქმედს ნიშნავს. გიორგიშვილი ბარათაშვილთა განაყოფი გვარია.

გვარი ჩუბინიშვილი უკვე საუკუნიდან ჩანს. თავად გიორგი ჩუბინიშვილი ადასტურებს, რომ მისი წინაპრების ადრინდელი გვარი გიორგიშვილი ყოფილა. მათი წარმომადგენელი კარგი მსროლელი - ჩუბინი ყოფილა და ამიტომაც მისთვის ჩუბინა შეურქმევიათ მეტსახელად. ჩუბინი მარჯვე, აუცდენლად მსროლელს ნიშნავს. სწორედ ამ მეტსახელიდან წარმოშობილა ახალი გვარი ჩუბინიძე, ხოლო ამ გვარისგან შემდეგ სხვა გვარები - ჩუბინიშვილი, ჩუბინაშვილი.

590 წელს სპარსეთის მეფე მოკლა და საქართველოს გამარჯვება მოუტანა , ბეხრა ჩუბინმა სვანეთის იცავდა და იქიდან გამარჯვებული დაბრუნდა. აქედან წარმოიშვა გვარები ჩუბინაშვილი და ჩუბინიძე.

„აზნაურნი ჩუბინიშვილნი - ამათნი წინაპარნი არიან დროთა რუსუდან დედოფლისასა, იყვნენ ქართლს, სახლობდნენ ატოცის წყალსა, ზედა საფალავანდოიანოსა ადგილსა შინა და იყვნენ მეფესაგან მიღებულ აზნაურად და მერე ოდეს მოინდომეს ყმად ფალავანდიანთა, გადმოვიდნენ გვერდის ძირსდა დასახლდნენ მუნ. მეფე თეიმურაზის დროს 1739 წელს გარნა ერისთავიანთაც ძალითა გაიყმეს, და მერე შეიქმნენ სამეფოდ და არიან ძველადვე ამათნი წინაპარნი, რომელნიც ჰსჩანდნენ ქართლსა შინა ქრისტესა აქეთ 1237 წელს და არიან ესენიცა მოხსენიებული ტრაქტატსა შინა“.

ჩუბინიშვილი როგორც ქსნის ერისთავიანთ ყმა, პირველად 1741 წლის საბუთში გვხვდება. ამ წელს ქსნის ერისთავმა შანშემ ბეჟან ჩუბინიშვილს უბოძა „მეჯვრისხევის ლუარსაბ ლოლაძის წილი მამული, სასახლე და კოშკი და გარეშემოთ თვისის ყმითა და ალაგითა, წისქვილითა“.

1784 წლის საბუთში ნათქვამია, რომ ჩუბინიშვილები ქსნის საერისთავოში შანშე ერისთავის „ბატონობასა და გამგეობაში“ მოსულან. ქსნის ხეობის 1774 წლის აღწერილობით, ჩუბინიშვილები ლამისყანას სახლობდნენ ერთ კომლად, ხოლო 90-იან წლებში გაყრილან. ერისთავიშვილების 1807 წლის გაყრილობის წიგნში ჩუბინაშვილთა 2 კომლია შეტანილი. ერთი მათგანი მეჯვრისხევს, მეორე კი ლამისყანაში სახლობდა.
დანტე ფერეტი

დანტე ფერეტი (; 8 აგვისტო, 1919, მაჩერატა — ) — იტალიელი კინოდიზაინერი და არტ-დირექტორი.

ბიოგრაფია
თავდაპირველად იყო ფედერიკო ფელინის პროტეჟე და მასთან ერთად მუშაობდა 5 ფილმზე. შემდგომ თანამშრომლობდა როგორც იტალიელ რეჟისორებთან (პიერ პაოლო პაზოლინი, ფრანკო ძეფირელი), ასევე ამერიკელ რეჟისორებთან (მარტინ სკორსეზე, ფრენსის ფორდ კოპოლა).ამჟამად მუშაობს მეუღლესთან ერთად.

ფილმოგრაფია
ალუქსნე

ალუქსნე — ქალაქი ჩრდილო-აღმოსავლეთ ლატვიაში. ალუქსნეს მხარის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ვიძემეს რეგიონში, ალუქსნეს ტბის ნაპირზე. მოსახლეობა 8844 ადამიანი (2011).

სახელწოდება მომდინარეობს ლატგალური სიტყვისაგან , რომელიც ნიშნავს „ტყის წყაროს“. 1917 წლამდე ეწოდებოდა მარიენბურგი (ღვთისმშობლის პატივსაცემად). ისტორიულ წყაროებში პირველად მოიხსენიება 1284 წლიდან.

ისტორია
ალუქსნეს ტბის გარშემო თავდაპირველად სახლობდნენ ფინურენოვანი ტომები, ხოლო - საუკუნეებიდან ლატგალები. თანამედროვე ქალაქის ტერიტორიაზე დასახლების წარმოშობა, რომელიც ცნობილია ოლისტის, ალისტის ან ვოლისტის სახელწოდებით, მითითებულია ფსკოვის მატიანეში და თარიღდება 1284 წლით.

დასახლება 1342 წელს დაიპყრეს ლივონიის ორდენის გერმანელმა ჯვაროსნებმა. მათ მეზობელ კუნძულზე ააგეს მარიენბურგის ციხესიმაგრე, რიგა-ფსკოვის სავაჭრო გზის დასაცავად. ქალაქმა ამ პერიოდიდან მიიღო სახელწოდება მარიენბურგი.

1560 წელს ქალაქი აიღო ივანე -მ ლივონიის ომის მსვლელობისას. 1582 წელს შევიდა პოლონურ-ლიტვური სახელმწიფოს შემადგენლობაში. 1629 წლიდან შვედების ხელშია.

1683 წელს ვიძემეში, ლუთერანმა მღვდელმა ერნსტ გლიუკმა, ბიბლიის პირველმა მთარგმნელმა ლატვიურ ენაზე, დააარსა ლატვიური ენის შემსწავლელი სკოლა.

1702 წელს რუსულმა არმიამ ჩრდილოეთის ომის დროს ქალაქი აიღო. ამ დროს ტყვედ ჩავარდა გლიუკი და მისი აღზრდილი მართა სკავრონსკაია (კრუზე), მომავალი საყვარელი და შემდეგ მეუღლე, რუსეთის პირველი იმპერატორის პეტრე -ისა, რომელიც 1724 წელს ეკატერინე -ის სახელით გახდა რუსეთის იმპერატორი.

 საუკუნის შუა წლებში მარიენბურგი უბოძეს სახელმწიფო კანცლერ მიხეილ ვორონცოვს, რომელმაც 1764 წელს იგი აჩუქა ივან ფიტინგოფს. საუკუნის შუა წლებში ძველი ციხესიმაგრის მახლობლად აშენდა ახალი რეზიდენცია — ფიტინგოფის ახალი ციხესიმაგრე.
ალუქსნეს ტბა

ალუქსნე — ტბა ლატვიაში. ქვეყანაში სიდიდით მეთერთმეტეა. ტბის ზედაპირის ფართობია 15,437 კმ². უდიდესი სიღრმე 15,2 მ, საშუალო სიღრმე 7,1 მ. კუნძულების ფართობია 13,2 ჰა, მათ შორის ყველაზე დიდი კუნძულის პილსალის ფართობია 9,9 ჰა, რომელზეც მდებარეობს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი მარიენბურგის ციხესიმაგრე (1342 წ.). ტბის აუზის ფართობია 28 კმ².

ტბის ნაპირზე მდებარეობს ქალაქი ალუქსნე.
ბაუსკა

ბაუსკა (, 1920 წლამდე , ) — ქალაქი ლატვიაში. ბაუსკის მხარის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ზემგალეს რეგიონში რიგიდან სამხრეთით 66 კმ-ში, მდინარეების მუსასა და მემელეს შეერთების ადგილას. მოსახლეობა 9972 ადამიანი (2011). ქალაქმა თავისი კვალი დატოვა ისტორიაში ლივონიის ომის (1558—1583), ოცდაათწლიანი ომის (1618—1648), ჩრდილოეთის ომისა (1700—1721) და ნაპოლეონის ლაშქრობის (1812) დროს.

ისტორია
ბაუსკა დააარსეს ტევტონმა რაინდებმა 1443 წელს, ქალაქის სტატუსი მიიღო 1511 წელს, ხოლო 1609 წლიდან სრულუფლებიანი ქალაქია. ბაუსკის ციხესიმაგრე დაარსდა 1456 წელს ლივონიაში გერმანული ორდენის ლანდმაისტერმა იოან ფონ მენგედეს მიერ. 1625 წელს ციხესიმაგრე აიღეს შვედებმა, ხოლო 1705 წელს ჩრდილოეთის ომის დროს - რუსებმა. 1705 წელს ციხესიმაგრე დაანგრიეს და იმ დროიდან მოყოლებული უკაცრიელია. შემონახულია ციხის ნანგრევები, რომელსაც ბოლო წლებში ჩაუტარდა რესტავრაცია.

1855 წლისათვის ქალაქში ცხოვრობდა 6532 ადამიანი. ამ პერიოდისათვის ქალაქში არსებობდა მართლმადიდებლური სამლოცველო, ლუთერანული ეკლესია და ორი სინაგოგა.

2009 წლის 1 ივლისამდე ქალაქი შედიოდა ბაუსკის რაიონის შემადგენლობაში.

ღირსშესანიშნაობები
ბაუსკის ციხესიმაგრე
რუნდალის სასახლე
ბაუსკის მხარეთმცოდნეობისა და ხელოვნების მუზეუმი
სახალხო თეატრი
რუსული მართლმადიდებლური ეკლესია
კოლუმბამდელი ცივილიზაციები

კოლუმბამდელი ცივილიზაციები — ცივილიზაციები, რომლებიც არსებობდა ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკის კონტინენტებზე და რომლებიც საუკუნეში ამავე ტერიტორიაზე ევროპელი კოლონისტების გამოჩენამდე გაქრა.

ისტორია
მიიჩნევენ, რომ ინდიელებისა და ესკიმოსების წინაპრები გადასახლდნენ ამერიკაში 30-20 ათასი წლის წინ, ჩრდილო-აღმოსავლეთი აზიიდან ბერინგის ზღვისა და სრუტის გავლით. პირველი ახალმოსახლეების კულტურის დონე შეესაბამებოდა ძველი მსოფლიოს გვიანპალეოლითურ და მეზოლითურ კულტურებს. ინდიელების გადასახლება ორივე კონტინენტზე და მათ მიერ ახალი მიწების შესწავლა მრავალი ათასწლეულის განმავლობაში მიმდინარეობდა.

ამერიკის კოლინიზაციამდე (დაიწყო საუკუნეში) ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკის ტომების უმრავლესობა თემური და ტომობრივი წყობის სხვადასხვა სტადიაზე იყო: ზოგიერთ ტომში დომინირებდა მდედრობითი სქესი (იროკეზები, მუსკოგები, ჰოპი, მდინარე ამაზონის აუზის მრავალი ტომი და სხვა), სხვებთან დომინირებდა მამრობითი სქესი (ჩრდილოეთ ამერიკის ჩრდილო-დასავლეთისა და სამხრეთ-დასავლეთის ტომები, სამხრეთ ამერიკის მრავალი ტომი). ხალხების ნაწილი იმყოფებოდა თემური წყობილებიდან კლასობრივ საზოგადეობაზე გადასვლის სხვადასხვა სტადიაზე. ცენტრალური და სამხრეთ ამერიკის ინდიელები (აცტეკები, მაია, ინკები) უკვე კლასობრივ საზოგადოებებად ცხოვრობდნენ.
სცინკისებრნი

სცინკისებრნი — ხვლიკების ოჯახი. მათი სხეულის სიგრძე 65 სმ აღწევს. ქერცლების ქვეშ განლაგებულია ძვლოვანი ფირფიტები. ოჯახში დაახლოებით 60 გვარი და 700 სახეობაა. გავრცელებულია უმთავრესად აღმოსავლეთ ნახევასფეროს ტროპიკულ ზონაში. აღმოსავლეთ საქართველოში (ქვემო ქართლსა და ივრის ზეგანზე) იშვიათად გვხვდება გრძელფეხა სცინკი (ლათ. ), რომლის სიგრძე 40 სმ აღწევს. ბინადრობს ქსეროფიტულ ადგილებში, იკვებება ძირითადად უხერხემლოებით. მრავლდება კვერცხის დებით. შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში“.
გრძელფეხა სცინკი

გრძელფეხა სცინკი — ქვეწარმავალი სცინკისებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძე 16,5 სმ აღწევს, წონა 90 გ. ტანადია და მოქნილი სხეული აქვს. დაფარულია გლუვი ქერცლით. ბინადრობს მთისწინეთებში, ქსეროფიტულ ადგილებში. იჭრება აგრეთვე უდაბნო ზონაში. აქტიურია დღისით. თავს აფარებს მიწის ნაპრალებსა და სოროებს. იკვებება უხერხემლოებით, ობობასნაირებითა და თუთის კენკრით. მრავლდება კვერცხის დებით. დებს 5-9 კვერცხს. გავრცელებულია ჩრდილოეთ აფრიკასა და დასავლეთ აზიაში. აღმოსავლეთ საქართველოში იშვიათად გვხვდება ქვემო ქართლსა და ივრის ზეგანზე. შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში“. სახეობრივი სახელწოდება მიეცა გერმანელი ნატურალისტის იოჰან გოტლობ შნაიდერის მიხედვით.