iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დერებაში (პაზარის რაიონი)

დერებაში — სოფელი პაზარის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 45 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ პაზარიდან 8 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 417 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფელ დერებაშის ძველი სახელი ცნობილია როგორც წუკიტა ან ცუკიტა. ეს ადგილის სახელი თურქულ ენაში შევიდა როგორც „სუკიტა“. კერძოდ, 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაიეთის სალნამეში და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში მოხსენიებულია როგორც სუკიტა (სოქითა).

წუკიტა ან ცუკიტას სოფელი, რომელიც მდებარეობს ლაზეთის რეგიონში, ანტიკურ პერიოდში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ 1461 წელს, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს. 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაიეთის სალნამეს მიხედვით, ეს დასახლება ეკუთვნოდა ტრაპიზონის ვილაიეთის ლაზისტანის სანჯაყის ათინას კაზას. მოსახლეობა შედგებოდა 40 ოჯახისგან, სულ 125 ადამიანისგან. თუმცა, შესაძლოა ეს რიცხვი მხოლოდ მამაკაცების რაოდენობას გულისხმობდა. სოფელში დასაბეგრი პირუტყვის რაოდენობა შემდეგნაირად იყო აღრიცხული: 48 ცხვარი, 95 თხა, 35 ძროხა, 11 ხარი, 5 კამეჩი და 5 ცხენი.

ნიკო მარი 1910 წელს ლაზისტანის რეგიონში კვლევითი მოგზაურობისას სოფლის სახელს წერდა როგორც „მწუკიტა“. ამ დროს ათინას კაზაში იყო 69 სოფელი და ამ სოფლებიდან 64-ში ლაზურად საუბრობდნენ. მწუკიტას სოფელიც ლაზურენოვან დასახლებებს შორის მოიხსენია.
სოფელი პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსების ხელში გადავიდა და გარკვეული პერიოდი რუსულ მმართველობაში იმყოფებოდა. რუსული მმართველობის დროს, 1917 წელს ლაზისტანის რეგიონში კვლევითი მოგზაურობისას ქართველმა ენათმეცნიერმა იოსებ ყიფშიძემ, რომელმაც სოფლის სახელი დაწერა როგორც წუკიტა, აღნიშნა რომ სოფელში 50 ოჯახში ცხოვრობდა 261 ადამიანი და მოსახლეობის უმრავლესობა ლაზებისგან შედგებოდა.

წუკიტა ან ცუკიტას სოფელი 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში „სუკიტას“ სახელით რიზეს ვილაიეთის ათინას კაზას ცენტრალურ ნაჰიეს ეკუთვნოდა. რადგან წუკიტა ან სუკიტა არ იყო თურქული სახელი, სოფლის სახელი 1959 წელს შეიცვალა დერებაშად. 1965 წლის საყოველთაო აღწერისას დერებაშის სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა 944 ადამიანისგან და ამ მოსახლეობიდან 342 ადამიანმა იცოდა წერა-კითხვა.

სოფელში არის მეჩეთი, რომელიც ასევე ცნობილია როგორც სეიდიოღლუს მეჩეთი, აშენებული 1902 წელს და გარემონტებული 1976 და 1986 წლებში.
თერმები

თერმები ( < ) — საზოგადოებრივი აბანოები რომში. თავისი ძირითადი ფუნქციის გარდა, იყენებდნენ სხვა დანიშნულებითაც (სპორტული, საგანმანათლებლო, სოციალური), იყო დასვენების ადგილიც. სხვა პატარა კერძო აბანოებისგან განსხვავებით, თერმები ორგანიზებული იყო სახელმწიფოს ან საქალაქო თემის მიერ და ღია იყო ყველასთვის.

როგორც შენობის ტიპი, ჩამოყალიბდა ძვ. წ. საუკუნეში. ძირითად შენობას ჰქონდა სიმეტრიული გეგმა, რომლის ღერძზე განლაგებული იყო რამდენიმე ოთახი — ფრიგიდარიუმი, ტეპიდარიუმი, კალდარიუმი (ცივი, თბილი, ცხელი აბანოები). ზოგიერთ თერმაში იყო ორთქლის აბანო – სუდატორიუმი (ტენიანი ორთქლის აბანო) და ლაკონიკუმი (მშრალი ორთქლის აბანო). თერმებში შესაძლოა ყოფილიყო აპოდიტერიუმი (გასახდელი), ოთახები მასაჟისათვის, ბურთის სათამაშოდ, აუზები, ბიბლიოთეკა, ექსედრები (ნახევარწრიული ღრმა ნიშები დასაჯდომებით) საუბრებისთვის. გარე პერიმეტრზე განლაგებული იყო ღია კოლონადები, პალესტრები. იმპერიის ეპოქაში დაიწყეს დიდი ზომის და დიდებული მორთულობის თერმების მშენებლობა („საიმპერიო ტიპის“). მათთვის დამახასიათებელი იყო ძირითადი სათავსების ორმაგი სიმეტრია მთავარი ღერძის გასწვრივ. რომში ყველაზე მეტად ცნობილი იყო აგრიპას, ტიტუსის, ტრაიანეს, კარაკალას, დიოკლეტიანეს თერმები.
სერდიკის ედიქტი

სერდიკის ედიქტი ასევე გალერიუსის ტოლერანტობის ედიქტი — 311 წელს სერდიკაში (ახლანდელი სოფია, ბულგარეთი) რომაელი იმპერატორის გალერიუსის მიერ გამოცემული ედიქტი. მან ოფიციალურად შეწყვიტა ქრისტიანობის დიოკლეტიანესეული დევნა აღმოსავლეთ რომის იმპერიაში.

ედიქტმა არაპირდაპირ მიანიჭა ქრისტიანობას -ს სტატუსი, რაც გულისხმობს სარწმუნოებას, რომელიც აღიარებული და მიღებული იყო რომის იმპერიაში. ეს იყო პირველი ედიქტი, რომელმაც დააკანონა ქრისტიანობა და ორი წლით გაუსწრო მილანის ედიქტს.
გიგანტური ფშუკუნა

გიგანტური ფშუკუნა (ფურფუშა) — ნაყოფსხეული აქვს სფეროსებრი, არის 10-50 დიამეტრის, მისი წონაა 4-15 კგ, ხოლო მის ძირში არის ფესისვებრი მიცელიუმის ძაფები. გარეთა გარსი (ეგზოპერიდიუმი) აქვს:თხელი, რბილი, მყიფე, გლუვი, აბრეშუმისებრი. თავიდან არის თეთრი, ხოლო შემდეგ მოყვითალო-მურა და იგი ნაფლეთებად სცილდება შიდა შრეს. შიგნითა გარსი (ენდოპერიდიუმი) არის თხელი, აპკისებრი, ძალიან მყიფე, ის მომწიფებისას სკდება და ნაწევრდება, შემდეგ ჩნდება გლება.

მისი სპორები არის მოყვითალო-მოყავისფრო, სფეროსებრი ასევე ოდნავ ხორკლიანი ამ თითქმის გლუვი. 3-5.5 3-5 მკმ

რიბოლი ანუ გლება თავიდან არის ხორცოვანი, თეთრი ხოლო შემდეგ მოყვითალო-მომწვანო, მომწიფებისას ის არის მოყავისფრო-მურა, ბამბისებრი, ამოვსებული სპორებით. არ აქვს გამოკვეთილი სუნი და იგი ჰაერზე არ იცვლის ფერს.

მისი ჰაბიტატი იზრდება ნიადაგზე, ხეებში, ტყისპირებში, სტეპებში უმეტესად მაღალმთიან და სუბალპურ მდელოებში და მინდვრებში ზაფხულში და შემოდგომაზე. ის ზოგჯერ ქმნის „ქაჯის წრეს“

იგი ვრცელდება ყველა კონტინეტზე.

გიგანტური ფუშკუნა იჭმევა ნორჩობაში, მანამ სანამ მისი რბილობი თეთრია. თუ მის სპორებს დიდი რაოდენობით შეისუნთქავ შეიძლება გამოიწვიოს ალერგიული რეაქცია როგორიცაა: სურდო, გულის აჩქარება, თავბრუსხვევა და გულისრევის შეგრძნება. რთულ შემთხვევაში ვითარდება ჰიპერსენსიტიური პნევმონიტი.
მარო მდივანი

მარო დავითის ასული მდივანი (ნამდვილი სახელი და გვარი მარიამ მდივნიშვილი; დ. 7 მარტი, 1885, ზესტაფონი — გ. 14 იანვარი, 1952, თბილისი) — ქართველი მსახიობი.

ბიოგრაფია
მარო მდივანი დაიბადა ზესტაფონში ხელოსნის ოჯახში. პირველდაწყებითი განათლება ზესტაფონის ორკლასიან სასწავლებელში მიიღო, შემდეგ მშობლებმა ქუთაისის ქალთა გიმნაზიაში მიაბარეს, რომელიც არ დაუმთავრებია.

მარიამი პირველად სცენაზე ზესტაფონში გამოვიდა, როცა მონაწილეობა მიიღო ქუთაისის დასის მიერ გამართულ წარმოდგენაში. მაროს თამაშით მოხიბლულმა ქუთაისის თეატრის ხელმძღვანელმა ლადო ალექსი-მესხიშვილმა დამწყები მსახიობი თავისთან მიიწვია. მარომ 1899-1900 წლების სეზონში ითამაშა ფაიხოში (დავით ერისთვის "სამშობლო") და ლუიზა (დენერისა და კორმანის "ორი ობოლი").

1900 წელს, სეზონის დახურვის შემდეგ, მარო თბილისში ჩამოვიდა. ამ წელს ვალერიან გუნიას ხელმძღვანელობით გაიმართა ახალგაზრდა მსახიობთა გამოსაცდელი წარმოდგენა. სულ 18 მონაწილე იყო, მათ შორის მარო მდივანიც. მან შეასრულა ტურფას როლი აკაკის „პატარა კახიდან“, გაიმარჯვა და ჩაირიცხა თბილისის დასში. იმავე წელს ითამაშა ლიზა ალექსანდრე გრიბოედოვის "ვაი ჭკუისაგან". მალე წამყვანი მსახიობი გახდა.

მარიამს დიდი წვლილი მიუძღვის ბათუმის თეატრის განვითარებაში. მსახიობი აქ 1916-1933 წლებში მუშაობდა. ასრულებდა მთავარ როლებს. 1924 წელს აჭარის სახკომსაბჭოს მონაწილეობით ბათუმის თეატრში მაროს სცენაზე მოღვაწეობის 25 წლის იუბილე გადაუხადეს. აჭარის ასსრ მთავრობის დადგენილებით მას მიენიჭა აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის სახალხო არტისტის წოდება.

მარო მდივანი 1933 წელს თბილისს დაუბრუნდა და დაიწყო მუშაობა სანკულტურის თეატრში, სადაც დარჩა 1949 წლამდე. ამ წელს თეატრმა აღნიშნა მაროს სასცენო მოღვაწეობის 50 წელი და ამის შემდეგ მსახიობმა მუშაობას თავი დაანება.

1950 წელს ქართული თეატრის განახლების 100 წლის იუბილესთან დაკავშირებით მარო მდივანს მიენიჭა საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტის წოდება.

1915 წლიდან მარო მდივანი გახლდათ „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების“ ოზურგეთის განყოფილების ნამდვილი წევრი.

მაროს მეუღლე გახლდათ ცნობილი არტისტი ვასო ურუშაძე.

მარიამ მდივნიშვილი გარდაიცვალა 1952 წელს.

შესრულებული როლები
მის მიერ განსახიერებული როლებიდან აღსანიშნავია: ქრისტინე (პ. ირეთელის და ე. ნინოშვილის "ქრისტინე"), რუქაია (ალ. სუმბათაშვილის "ღალატი"), ქეთევანი (დ. ერისთავის "სამშობლო"), მარინე (ვ. გუნიას "და-ძმა"), კატიუშა მასლოვა (ლევ ტოლსტოის „აღდგომა"), ტატიანა (ბ. ლავრენიოვის "რღვევა"), დეზდემონა, ოფელია, კორდელია (შექსპირის "ოტელო", "ჰამლეტი", "მეფე ლირი"), მარია ტარასოვნა (ა. კორნეიჩუკის "პლატონ კრეჩეტი"), ელიკო (ნ. შიუკაშვილის "მეგობრობა"), ნინო (ვ. ყიფიანის "სამეგრელოს მთავარი ლევანი"), ამალია (ფ. შილერის "ყაჩაღები"), ნუცა (ტრ. რამიშვილის "სტუმარ-მასპინძლობა"), კლოდინე (პ. დე კურსელის "ორი ჯიბგირი"), მერცია (რ. ბარეტის "ახალი მოძღვრება"), ოლოლი (ლ. ანდრეევის "დღენი ჩვენი ცხოვრებისა"), ლივია (პ. სენკევიჩის "ვიდრე ხვალ უფალო"), მარფა სერგეევნა (კ. სიმონოვის "ასეც იქნება"), ივდითი (კ. გუცკოვის "ურიელ აკოსტა"), ივდითი (ჯაკომეტის "ივდითი") და სხვა.
მიხაკო ახალაძე

მიხაკო ახალაძე (დ. უცნობია ― გ. უცნობია) — ქართველი რევოლუციონერი.

ბიოგრაფია
გურიის რევოლუციური მოძრაობის ერთ-ერთი მონაწილე. 1905 წლის დეკემბრის დასაწყისში ოზურგეთის საქალაქო თვითმმართველობის დათხოვნის და რევოლუციური თვითმმართველობის ჩამოყალიბების შემდეგ, საყოველთაო, პირდაპირი, ფარული და თანასწორი არჩევნებით აირჩიეს ოზურგეთის ქალაქისთავად ვასილ ხუნდაძის ნაცვლად. იყო ბრალდებული გურიის რესპუბლიკის საქმეზე, მაგრამ მიიმალა.მოგვიანებით მაინც დააპატიმრეს და მიუსაჯეს ოთხი წლით კატორღა. სასჯელს იხდიდა ხარკოვის საკატორღო ციხეში. ახალაძე იქიდან ქუთაისის საგუბერნიო სატუსაღოში უნდა გადაეყვანათ და მისი საქმე თბილისის სამოსამართლო პალატას უნდა განეხილა.
ისააკ საბაშვილი

ისააკ საბაშვილი (დ. 3 აგვისტო, 1876, შემოქმედი ― გ. უცნობია) — ქართველი რევოლუციონერი.

ბიოგრაფია
დაიბადა შეძლებული გლეხის ოჯახში. პირველდწყებითი სწავლა-განათლება სასულიერო უწყების სასწავლებელში მიიღო. სამხედრო სამსახურის თავიდან აცილების მიზნით რეგენტად მუშაობდა ოზურგეთის სობოროში, რასაც 1903 წელს თავი დაანება და რსდმპ-ის რიგებში გაწევრიანდა. 1905 წლის მარტში ოზურგეთში მდგარი დამსჯელი რაზმის უფროსმა გენერალმა მაქსუდ ალიხანოვ-ავარსკიმ დააპატიმრა თედორე კიკვაძესთან, ალექსანდრე წუწუნავასთან და სხვა სამ პირთან ერთად. მისჯილი ჰქონდა არხანგელსკის გუბერნიაში გადასახლება, მაგრამ მეფისნაცვლის ამნისტიით ექვსივე გაათავისუფლეს. აგვისტოში აირჩიეს ოზურგეთის სამაზრო ერობის წევრად.იმავე წლის დეკემბერში ქალაქ ოზურგეთის თვითმმართველობის დათხოვნის და რევოლუციური თვითმმართველობის არჩევის შემდეგ საბაშვილი არჩეული იქნა ქალაქისთავ მიხაკო ახალაძის მოადგილედ. მისი მოთხოვნით სამხედრო საკრებულოს შემადგენლობიდან გაძევებული იქნა მომრიგებელი შუამავალი. 1906 წლის იანვარში სადგურ ნატანებში წითეული ასეულის აღლუმში მიიღო მონაწილეობა.

რესპუბლიკის დამარცხების შემდეგ საბაშვილი 1910 წლამდე გურიაში არალეგალურად მუშაობდა და ხვარბეთ-გურიანთის რაიონს ხელმძღვანელობდა. იყო ბრალდებული გურიის რესპუბლიკის საქმეზე, მაგრამ მიიმალა. 1910 წელს სოფელ ხვარბეთში გადაურჩა დაპატიმრებას და რადგანაც გურიაში მისი დარჩენა აღარ შეიძლებოდა, იგი გადაიხვეწა და 1917 წლის თებერვლის რევოლუციამდე რუსეთის სხვადასხვა ქალაქებში იმალებოდა. რევოლუციამ ქალაქ მაიკოპში მოუსწრო, სადაც იგი არჩეული იქნა სამოქალაქო პრეზიდიუმის წევრად და მაიკოპის თვითმმართველობის ხმოსნად. იმავე წლის ივლისში, სრულიად რუსეთის ერთობათა კავშირის ტყავეულობის საექსპორტო ნივთიერებათა დამამზადებელი ქარხნის მუშებმა, თბილისში სრულიად რუსეთის ერთობათა კავშირის აღმასრულებელი კომიტეტის მმართველობის წევრად აირჩიეს, რომლის ლიკვიდაცია მოხდა 1918 წლის დასაწყისში.

1921 წელს გახდა ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების თბილისის განყოფილების მუდმივი წევრი.
ბესარიონ კალანდაძე

ბესარიონ კალანდაძე (დ. უცნობია ― გ. სექტემბერი 1904) — ქართველი რევოლუციონერი, ჟურნალისტი.

ბიოგრაფია
დაიბადა გურიაში დაახლოებით 1880-იან წლებში, რევოლუციური სულით გაჟღენთილი მუშა-მჭედლის ოჯახში. სოფლის სკოლისა და ოზურგეთის ქალთა სასწავლებლის დაწვის შემდეგ, შეუერთდა მესამე დასს. ცხოვრობდა სხვისი პასპორტით, გამოდიოდა სამხედრო ბეგარის წინააღმდეგ და ოდესის ქართველ მუშებში რევოლუციურ პროპაგანდას აწარმოებდა. ბარბალესძეს ფსევდონიმით გაზეთ „კვალში“ ოდესის ქართველი მუშების შესახებ აქვეყნებდა წერილებს. 1897 წელს, როდესაც გაზეთი „კვალი“ ქართველი მარქსისტების ორგანო გახდა, ბესარიონ კალანდაძე რედაქციის მუდმივი თანამშრომელი გახდა. 1899-1904 წლებში, არალეგალურ რევოლუციურ და პარტიულ წრეებშიც აქტიურად მუშაობდა, იყო გურიის გლეხთა მოძრაობის რევოლუციური კომიტეტის წევრი. 1904 წელს, უკვე სერიოზულად დავადებული ბესარიონ კალანდაძე ჟანდარმერიამ შეიპყრო, ციხეში იგი უფრო დასნეულდა, რის გამოც გაათავისუფლეს კიდეც.
ყავისფერი ლეპიოტა

ყავისფერი ლეპიოტა — შედგება ქუდისგან და ფეხისგან. მისი ქუდის დიამეტრია 2-6სმ, მოთეთრო-კრემისფერია, ხოლო ცენტრში მოყავისფრო ბორცვაკი აქვს. მისი ფორმა თავიდან კვერცხისებრია, შემდეგ ამობურცულ-გაშლილი, რომელსაც გააჩნია ცენტრალური ბორცვაკი. ის არის მშრალი, დახეთქილი და გააჩნია კონცენტრულად განლაგებული ყავისფერი ქერცლი, რომელიიც თავიდან შეკეცილია, ხოლო შემდეგ გაშლილი.

მისი ფეხი - 2-4 0.5-1 სმ. საყელოს ზევით მისი ფერია კრემისფერი, საყელოს ქვემოთ მოვარდისფრო. მისი ფორმაა ცილინდრული, ხოლო ტექსტურა ბოჭკოვან-ქერცლოვანი, საყელოს ქვემოთ მდებარე მუქი ქერცლი ქმნის ზიგზაგისებურ ორნამენტს. საყელო არის ბოჭკოვანი რომელიც მალევე ქრება, მას არ გააჩნია ვოლვა.

მისი ჰიმენოფორი ანუ ფირფიტები არის ხშირი, თხელი, ფეხთან თავისუფალი და თეთრი.

მისი სპორები არის კვერცხისებრი და გლუვი, 8-10 4-5 მკმ, ანაბეჭდი აქვს თეთრი.

რბილობი აქვს თეთრი, ახასიათებს ხილის სუნი, იგი გარდატეხისას ქუდის არეში და ფეხის ზედა ნაწილში ხდება კრემისფერი, ხოლო ფეხის ქვედა ნაწილში მოწითალო.

მისი ჰაბიტატი იზრდება ნიადაგზე, ბაღებში, პარკებში, მდელოებზე, ტყისპირებში, წიწვოვან და ფოთლოვან ტყეებში ზაფხულიდან გვიან შემოდგომამდე. ვრცელდება ევროპაში და აზიაში.

მისი მოხმარება არის საშიში, მომაკვდინებლად შხამიანი. მოწამვლის პირველი ნიშნებია კუჭ-ნაწლავის მოქმედების დარღვევა და პირღებინება, რომელიც უმეტესად აღინიშნება მიღებიდან დაახლოებით 10 საათის შემდეგ, გარკვეული დღეების შემდეგ ზიანდება ღვიძლი.

არსებობს მისი მსგავსი სახეობებიც, ყავისფერი ლეპიოტა შეიძლება აგვერიოს ამავე გვარის სხვა სახეობებში, რომლებიც ასევე შხამიანია, სწორედ ამ მიზნის გამო მსგავსი სოკოების შეგროვება დაუშვებელია.
ვალენტინა სვანელი

ვალენტინა იოსების ასული სვანელი (ვალენტინა ლაკვეხელიანი; დ. 19 აპრილი, 1905, ქუთაისი — გ. 5 იანვარი, 1971) — ქართველი თეატრის მსახიობი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1970).

ბიოგრაფია
1923 წლიდან მონაწილეობდა ქუთაისის სცენისმოყვარეთა წარმოდგენებში. 1923-1935 წლებში მოღვაწეობდა ჭიათურისა და საქართველოს სხვადასხვა თეატრში. 1935 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე იყო ჭიათურის სახელმწიფო თეატრის მსახიობი. გამოირჩეოდა დახვეწილი პროფესიონალიზმით. განასახიერა 300-მდე როლი. მათ შორის: მართა, მელანო, ეკვირინე (დ. კლდიაშვილის „დარისპანის გასაჭირი“, „სამანიშვილის დედინაცვალი“, „ქამუშაძის გაჭირვება“), ლირსა (პ. კაკაბაძის „ყვარყვარე თუთაბერი“), კესარია (ო. იოსელიანის „სანამ ურემი გადაბრუნდება“), ქაბატო (ა. ცაგარელის „ხანუმა“), კაკალა (პ. კაკაბაძის „კოლმეურნის ქორწინება“), ბებია (ნ. დუმბაძის „მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი“) და სხვა.

ჯილდოები და აღიარება
1955 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
1970 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
როდერ ჩაჩანიძე

როდერ ივანეს ძე ჩაჩანიძე (დ. 12 ივნისი, 1939, შუქრუთი) — ქართველი თეატრისა და კინოს მსახიობი. საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1970). ღირსების ორდენის კავალერი (1999).

ბიოგრაფია
როდერ ჩაჩანიძე დაიბადა 1939 წლის 12 ივნისს ჭიათურაში, სოფელ შუქრუთში, პედაგოგის ოჯახში. დაწყებითი განათლება შუქრუთის სკოლაში მიიღო. შემდგომ სწავლა გააგრძელა მუშა-ახალგაზრდობის მე-3 საშუალო სკოლაში. 1963 წელს დაამთავრა ქუთაისის სამთო ტექნიკუმი.

1963 წლიდან როდერ ჩაჩანიძე ჭიათურის აკაკი წერეთლის სახელობის პროფესიული სახელმწიფო დრამატული თეატრის მსახიობია. უკვე 60 წელზე მეტია, რაც სცენაზე მოღვაწეობს. მას 200-ზე მეტი როლი აქვს განსახიერებული. ძირითადად სახასიათო როლებს ასრულებდა. ნათამაშები აქვს შემდეგ სპექტაკლებში: „ჯერ დაიხოცნენ, მერე იქორწინეს“, „სანამ ურემი გადაბრუნდება“, „პატარა უფლისწული“, „სოლომონ მორბელაძე“, „მსხვერპლი“, „ვინ არის დამნაშავე“, „მეტამორფოზები“, „ნაცარქექია“, „სტუმარ-მასპინძელი“, „ირინეს ბედნიერება“, „ვარსკვლავბიჭუნა“, „მუსუსი“, „მაკნატუნა“ და სხვა. გადაღებულია აგრეთვე ქართულ მხატვრულ ფილმებში - სახასიათო ეპიზოდურ როლებში.

2015 წლიდან არის ჭიათურის საპატიო მოქალაქე, 2016 წელს თეატრალური საზოგადოების მიერ მიენიჭა ქართული თეატრის ამაგდარის წოდება, ჭიათურის აკაკი წერეთლის სახელობის პროფესიული სახელმწიფო დრამატული თეატრის 120 წლის იუბილეზე გაიხსნა მისი სახელობის ვარსკვლავი.

ფილმოგრაფია
1968 : განგაში
1971 : ეპისკოპისი ნადირობაზე (დიაკონი)
1973 : შერეკილები
1977 : სამანიშვილის დედინაცვალი
1978 : ყვარყვარე
1979 : უბედურება
1982 : მარადისობის კანონი
1982 : ვერსათრიელა
1984 : აქედანა და შენამდე

ჯილდოები და აღიარება
1970 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
1997 — ღირსების მედალი
1999 — ღირსების ორდენი
2015 — ჭიათურის საპატიო მოქალაქე
როშის საზღვარი

როშის საზღვარი — კრიზისული მანძილი, რომელზე ახლოს გრავიტაციული ძალების დამანგრეველი მოქმედების გამო პლანეტას არ შეიძლება ჰყავდეს თანამგზავრი. გამოიკვლია ფრანგმა ასტრონომმა ე. როშმა, რომლის თანახმად, თხევადი თანამგზავრებისათვის როშის საზღვარი პლანეტის ორნახევარ რადიუსს ეტოლება. აქედან გამომდინარე, 1848 წელს როშმა დაასკვნა, რომ სატურნის რგოლი, რომელიც ამ პლანეტიდან მის 2.3 რადიუსზე უფრო ახლოსაა, მცირე ზომის მყარი ნაწილაკებისაგან შედგება. 1947 წელს ჰ. ჯეფრიზმა დაადგინა, რომ პლანეტების მოქცევითი ძალებით მყარი თანამგზავრი მხოლოდ მაშინ იმსხვრევა, თუ ის საკმაოდ დიდია (იუპიტერის შემთხვევაში — 500 კმ).
ჰეროლდ ჯეფრიზი

ჰეროლდ ჯეფრიზი (; დ. 22 აპრილი, 1891, ფეტფილდი, დარემის საგრაფო — გ. 18 მარტი, 1989, კემბრიჯი) — ინგლისელი ასტრონომი და გეოფიზიკოსი.

1914 წელს დაამთავრა კემბრიჯის უნივერსიტეტი. 1946-1958 წლებში იყო ამავე უნივერსიტეტის ასტრონომიის პროფესორი. ჯეფრიზის ძირითადი შრომები შეეხება დედამიწის აგებულების, მოძრაობისა და განვითარების საკითხებს. ააგო სეისმური ტალღების გარბენის დროითი მრუდი, რომელსაც ფართოდ იყენებენ დაშორებული მიწისძვრების კერათა ეპიცენტრების განსაზღვრისათვის მონაწილეობდა სხვა ვარსკვლავთან მზის შეჯახების შედეგად პლანეტათა სისტემის წარმოქმნის ჰიპოთეზის დამუშავებაში.
გიორგი მამუჩიშვილი

გიორგი ნიკოლოზის ძე მამუჩიშვილი (დ. 23 მაისი, 1916, ხაშმი, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი — გ. 1997, თელავი) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1990).

ბიოგრაფია
1933–1936 წლებში სწავლობდა რუსთაველის თეატრთან არსებულ სტუდიაში. 1936–1940 წლებში იყო რუსთაველის, ხოლო 1940-იდან – თელავის თეატრის მსახიობი. შესრულებული აქვს გურიელის (შ. დადიანის „ნაპერწკლიდან“), სიმონის (ი. მოსაშვილის „მისი ვარსკვლავი“), მეწისქვილის (პ. კაკაბაძის „ყვარყვარე თუთაბერი“), მეფის (გ. ქელბაქიანის „თქმულება სიყვარულზე“), იანვარას (ვაჟა-ფშაველას „მოკვეთილი“), დათოს (ა. სუმბათაშვილის „ღალატი“), ბერიკას (გ. ერისთავის „ყვარყვარე ათაბაგი“), ურაზმაგის (ს. კლდიაშვილის „ირმის ხევი“), ჯანდიერის (ა. წერეთლის „ბაში-აჩუკი“) და სხვა როლები. გადაღებულია ქართულ მხატვრულ ფილმებში: „გოლა, შემთხვევა ზურგში“ (რეჟ. გ. მატარაძე, 1980), „ათოვდა ზამთრის ბაღებს“ (იორამი, რეჟ. გ. ლევაშოვ-თუმანიშვილი, 1984)

ჯილდოები და აღიარება
1965 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
1990 — საქართველოს სახალხო არტისტი
დევიდ ჯუიტი

დევიდ ჯუიტი (; დ. 1958) — ამერიკელი ასტრონომი, ჰავაის უნივერსიტეტის ასტრონომიის ინსტიტუტის პროფესორი. აშშ-ის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრი (2005).

ბიოგრაფია
დევიდ ჯუიტი დაიბადა 1958 წელს ინგლისში. 1979 წელს დაამთავრა ლონდონის უნივერსიტეტი. 1980 წელს მან მიიღო კალიფორნიის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის მაგისტრის ხარისხი, ხოლო 1983 წელს მიიღო ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი ასტრონომიაში იქვე. მისი ინტერესები მოიცავს მზის სისტემის ტრანსნეპტუნის რეგიონის შესწავლას, მზის სისტემის ფორმირების ისტორიას და კომეტების ფიზიკურ თვისებებს. 1992 წლის აგვისტოში ჯეინ ლუსთან ერთად აღმოაჩინა კოიპერის სარტყელის პირველი ობიექტი (15760) ალბიონი. ამ აღმოჩენისთვის მას 2012 წელს მიენიჭა პრესტიჟული შაოსა და კავლის პრემიები..
ჰისარლი (პაზარის რაიონი)

ჰისრალი — სოფელი პაზარის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 33 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ პაზარიდან 7 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 258 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფელ ჰისარლის ძველი სახელია კოკსოვათი. ქართველმა ენათმეცნიერმა იოსებ ყიფშიძემ 1917 წელს სოფლის სახელი დაწერა როგორც კოკსოვათი. ეს ტოპონიმი თურქულში შევიდა როგორც კოსკოვატი. რიხარდ კიპერტის 1908 წლის რუკაზე მოხსენიებულია როგორც „კოკსოვანი“.

სოფელი კოკსოვატი ან კოსკოვატი მდებარეობდა ლაზეთის რეგიონში, რომელიც ანტიკურ პერიოდში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, მას შემდეგ რაც 1461 წელს გაანადგურეს ტრაპიზონის იმპერია, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს. თუმცა, ეს დასახლებული პუნქტი ოსმალურ ჩანაწერებში სოფლად არ მოიხსენიება.

სოფელი კოკსოვათი ან კოსკოვათი პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსების ხელში გადავიდა. რუსული მმართველობის პერიოდში, 1917 წელს, ლაზისტანის რეგიონში კვლევითი ექსპედიციის დროს, ქართველმა ენათმეცნიერმა იოსებ ყიფშიძემ სოფლის სახელი რუსულად დაწერა როგორც კოკსოვატი . ამ პერიოდში თორდოვატისა და კოკსოვათის სოფლების მოსახლეობის რაოდენობა ერთად იყო მოცემული. ამ ორ დასახლებულ პუნქტში 86 კომლში 401 ადამიანი ცხოვრობდა.
ორთაიოლი (პაზარის რაიონი)

ორთაიოლი — სოფელი პაზარის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 50 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ პაზარიდან 13 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 156 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის სახელი, 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაიეთის აღწერაში, ლაზურად აღნიშნულია როგორც „მელესკური“, რაც ნიშნავს „მოპირდაპირე ხეობას“. სოფელში მდებარეობს ორთაიოლის ხიდი და 1899 წელს აშენებული მეჩეთი.
ორნექი (პაზარის რაიონი)

ორნექი — სოფელი პაზარის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 34 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ პაზარიდან 17 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 262 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის სახელი 1854 წლის გერმანულ წყაროში და 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში მოხსენიებულია როგორც „ვენეკი“ , რაც ჰემშინურ ენაზე ნიშნავს „მონასტერს“. 1913 წელს გამოქვეყნებულ გერმანულ წყაროში კი იგი მოხსენიებულია როგორც „ბენეკი" . სოფელში არის მეჩეთი, რომელიც 1870 წელს ააშენეს.
ედვარდ დანიელსონი

ედვარდ დანიელსონი (; დ. 1939 — გ. 2005) — ამერიკელი ინჟინერი და ასტრონომი.

1979 წლის 8 ივლისს მან და ამერიკელმა ასტრონომმა დევიდ ჯუიტმა საპლანეტათაშორისო სადგურის ვოიაჯერ 2-ის მიერ გადაღებულ სურათებზე აღმოაჩინეს პლანეტა იუპიტერის თანამგზავრი ადრასტეა.

1982 წლის 16 ოქტომბერს, 43 წლის ედვარდ დანიელსონმა და 24 წლის დევიდ ჯუიტმა 200 დიუმიანი ჰეილის ტელესკოპით, 1911 წლის შემდეგ პირველებმა გადაუღეს სურათი შემობრუნებულ ჰალეის კომეტას. კალიფორნიის ასტრონომებმა კომეტა აღმოაჩინეს, როდესაც ის ჯერ კიდევ სატურნის ორბიტის მიღმა იყო, მზიდან 1.6 მილიარდ კილომეტრზე დაშორებით.

2009 წელს მის პატივსაცემად პლანეტა მარსის ერთ-ერთ კრატერს ეწოდა დანიელსონი.
პაპათია (პაზარის რაიონი)

პაპათია — სოფელი პაზარის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 42 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ პაზარიდან 5 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 263 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფელ პაპათიას ძველი სახელწოდებაა პაპათი. ნიკო მარმაც 1910 წელს სოფლის სახელი ამგვარად ჩაწერა, თუმცა პაპათისა და ლამღოს სახელებს ერთი და იმავე დასახლებისთვის იყენებდა. ლაზური ტოპონიმი პაპათი, პაპილათის მსგავსად ნიშნავს „მღვდლის ადგილს“. კერძოდ, ქართველმა ისტორიკოსმა იური სიხარულიძემ აღნიშნა, რომ ამ ტოპონიმში „-ათ“ არის ადგილის მაწარმოებელი სუფიქსი, ხოლო სიტყვა „პაპა“ ლაზურად ნიშნავს „მღვდელს“.

სოფელი პაპათი მდებარეობს ლაზეთის რეგიონში, რომელიც ანტიკურ ხანაში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა 1461 წელს ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს.. თუმცა, პაპათი არ მოიხსენიება როგორც სოფელი არც 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაიეთის წელიწდეულში და არც 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიაში. ის რომ ეს დასახლება დღევანდელი იუჯეჰისარის სოფლის ნაწილი იყო, ჩანს იქიდან, რომ ნიკო მარი ერთი და იმავე დასახლებისთვის იყენებდა როგორც ლამღოს, ისე პაპათის სახელწოდებას. სოფელი პაპათი პირველად პაპათიას სახელით 1970 წლის საყოველთაო აღწერაში გამოჩნდა როგორც სოფელი. ამ დროს რიზეს პროვინციის პაზარის რაიონის ცენტრალურ უბანში შემავალი სოფლის მოსახლეობა 490 ადამიანისგან შედგებოდა. იუჯეჰისარის სოფლის მოსახლეობის შემცირება 1965 წლის 964 ადამიანიდან 1970 წელს 643 ადამიანამდე მიუთითებს, რომ პაპათია, რომელიც იუჯეჰისარის უბანი იყო, ცალკე სოფლად გარდაიქმნა.