iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ტოღნიანის წმინდა გიორგის ეკლესია

ტოღნიანის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ წინანდლის ჩრდილოეთით, ხუთიოდე კილომეტრზე, ძველ სასაფლაოზე. სავარაუდოდ, თარიღდება - საუკუნეების მიჯნით.

ეკლესია დარბაზულია (10,3 7,2 მ), ნახევარწრიული აფსიდით აღმოსავლეთით. ნაგებია რიყის ქვით და კვადრატული აგურით. აქვს ორი, ნახევარწრიულთაღოვანი შესასვლელი: დასავლეთიდან და სამხრეთიდან. განათებულია ოთხი, თაღოვანი სარკმლით, რომელთაგან ერთი აფსიდშია, თითო-თითო კი დანარჩენი კედლებში. საკურთხეველი ეკლესიის იატაკის მიმართ შემაღლებულია ორი საფეხურით და ორსაფეხურიანივე ამბიონი აქვს მოწყობილი. შიგნით ეკლესია გადახურულია ცილინდრული კამარით, რომელიც ეყრდნობა პილასტრების სამ წყვილზე გადაყვანილ, საბჯენ თაღებს. იატაკზე დაგებულია კვადრატული აგური.

ფასადები შელესილი და შეთეთრებულია. აღმოსავლეთ ფასადის მთელ სიგანეზე საფეხურით შეღრმავებული არეა, რომელსაც აგვირგვინებს თანაბარი სიგანის, ბოლოებით ერთმანეთზე გადაბმული, სამი თაღი. მათ შორის შუა, რომელიც ფასადის ღერძზეა, გვერდითებზე ბევრად უფრო მაღალია და თითქმის ფრონტონის წვერომდეა ასული. თაღის არეში, საკურთხევლის სარკმლის ასწვრივ. აგურის წყობის შეღრმავებით, გამოსახულია მაღალ, საფეხუროვან პოსტამენტზე დაყრდნობილი, წითლად შეღებილი ჯვარი, რომლის თავზე, პატარა, კვადრატული ხვრელია (როგორც ჩანს, კონქისზედა სივრცის ვენტილაციისთვის). თითო, ოღონდ სამკუთხა ხვრელი, შუა თაღის გვერდებზეცაა - ფრონტონის ფუძის დონეე ოდნავ ზემოთ.

გრძივი ფასადები დანაწევრებულია მარტივ პილასტრებზე დაყრდნობილი, სამ-სამი, დეკორატიული თაღით. ჩრდილოეთ ფასადზე თაღბი თანაბარი სიგრძისაა. სამხრეთ ფასადზე კი ორი - (აღმოსავლეთიდან პირველი და მეორე) ერთმანეთის ტოლია, მესამე კი მათზე ოდნავ უფრო განიერია. ამ უკანასკნელში შესასვლელია მოთავსებული. ყველა თაღი ნახევარწრიულია, ნაწყობია აგურით. აგურისაა ლავგარდანიც.

ეკლესიის სახურავის კეხის დასავლეთ კიდეში დადგმულია ვიწრო ხუთწახნაგოვანი სამრეკლო - ხუთ, მრგვალ სვეტზე დაყრდნობილი, ნახევარწრიული თაღებით გახსნილი ფანჩატური, რომლის სწორკუთხა საფუძვლის აღმოსავლეთ ნახევარი დასავლეთ კედელზეა დაყრდნობილი. დასავლეთ ნახევარი კი ეკლესიის დასავლეთ ფასადის შუაში გამოყვანილ შვერილზე, რომელიც ორი, მძლავრი პილასტრითა და მათზე გადაყვანილი თაღითაა შექმნილი. თვით შვერილი სიმაღლეში ორ, თაღოვან ნაწილად იყოფა, მათ შორის ქვედაში ეკლესიის შესასვლელია მოთავსებული, ზედაში კი - სარკმელი. სარმრეკლო შიგნიდან გუმბათოვანი კამარით, ხოლო გარედან აგურის, პირამიდული სახურავითაა გადახურული.

2010 წელს, საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა დაცვის და გადარჩენის ფონდის დაფინანსებით ძეგლს ჩაუტარდა სარეაბილიტაციო სამუშაოები (რეაბილიტაციის პროექტის ავტორი ნ. ყანჩელი): კედლები, შიგნიდან და გარედან, გაიწმინდა გვიანდელი ნალესობის შემორჩენილი ნაშთებისგან, აღდგა კედლების მონგრეული ნაწილები და ლავგარდანი. ეკლესია გადაიხურა ღარისებრი კრამიტით.
ორმოცნის საყდარი

ორმოცნის საყდარი — არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს ართანაში, „მამუკაანთ“ უბანში, ყოფილ სასაფლაოზე (ეკლესიის ირგვლივ შემორჩენილია საფლავის რამდენიმე ქვა.) თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

აღწერა
ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია სხვადასხვა ზომისა და ფორმის, ნატეხი ქვით. წყობა ირეგულარულია. გარეთა კედლების წყობაში, გაცილებით მოზრრდილი ქვებია გამოყენებული. ქვები შემთხვევითი ფორმისაა, ისინი ქაოსურადაა განლაგებული, რის გამოც მათ შორის მოზრდილი არეებია შექმნილი, რომლებიც შევსებულია წვრილი, ნატეხი ქვებით და შებათქაშებულია. შიგნიდან სარკმლების თაღოვანი გადახურვა და კამარა კვადრატული (22 22 3.5) აგურისაა. კელდებზე შემორჩენილია გვიანდელი რემონტის კვალი. ამ დროს უნდა განახლებულიყო ლავგარდანიც. გვიანდელი ლავგარდანი მოქცეულია თავდაპირველის ზემოთ. შეცვლილია სახურავის ფერდების დახრილობაც. ერთადერთი შესასვლელი დასავლეთითაა.კ არი გადახურულია ქვიშაქვის ზღუდრით და ორივე მხრიდან თაღოვანი თავი აქვს.

დარბაზი
ეკლესიის დარბაზი (ფართობი დაახლოებით 13 კვადრატული მეტრი) შემაღლებული პროპორციებისაა. აღმოსავლეთით მას ერთვის ღრმა, ოდნავ გაბრტყელებული ნახევარწრის ფორმის აფსიდი, რომლის ღერძზე გაჭრილია გარეთკენ მკვეთრად შევიწროებული, ნახევარწრიული თაღით დასრულებული სარკმელი. თითო მსგავსი სარკმელია გაჭრილი სამხრეთ და დასავლეთ კედლებშიც. აფსიდში, სარკმლის ორივე მხარეს, თითო მცირე, სწორკუთხა ნიშაა. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მიდგმულია კუუბური ფორმის ტრაპეზი. მოგვიანებით, ტრაპეზის მსგავსი სტრუქტურა ჩრდილოეთ ნიშის ქვემოთაც მიუდგამთ. სავარაუდოდ მას სამკვეთლოდ იყენებდნენ. აფსიდი გადახურულია წესიერი ფორმის კონქით, დარბაზი - ნახევარწრიული კამარით.

ფასადი
ფასადები სადაა. დასსავლეთ ფასადზე, შესასვლელის ზემოთ, საფეხურით შეღრმავებული, სწორკუთხა არეა (სიგრძე - 90 სანტიმეტრი, სიმაღლე - 70 სანტიმეტრი), რომელშიც, როგორც ჩანს, წარწერიანი ქვა იყო ჩასმული. ფასადები დასრულებულია ექვსსაფეხურიანი ლავგარდნით (შედგება კუთხით შვერილი და ჩვეულებრივად დაწყობილი აგურის რიგების მონაცვლეობით), შენობა გადახურული იყო კრამიტით.

რემონტი
2006-2007 წლებში სოფლის მაცხოვრებლებმა ეკლესია გაარემონტეს; შიგნიდან შელესეს, აღადგინეს ლავგარდნის ნაწილები და შენობა ღარისებრი კრამიტით გადახურეს.
წინანდლის წმინდა დემეტრეს ეკლესია

წინანდლის წმინდა დემეტრეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ წინანდლის სამხრეთ განაპირას, ვენახებში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (7,6 5,5 მ). ნაგებია რიყის ქვით. კარ-სარკმლების ღიობები, კამარა, კონქი, საბჯენი თაღები - აგურით. შესასვლელი ორია: სამხრეთის კედლის დასავლეთ ნაწილში და დასავლეთის კედლის ცენტრში. ორივე კარი გარედან თაღით იყო დასრულებული (შემორჩენილია მხოლოდ გვერდების ნაწილები, რის გამოც თაღის ფორმა არ დგინდება), შიგნიდან კი ხის, ბრტყელი გადახურვა აქვს.

აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, თაღოვანი სარკმლით ცენტრში და თითო, სწორკუთხა ნიშით გვერდებში. ერთი, თაღოვანი სარკმელი დასავლეთ კედელშიცაა, საკურთხევლის შუაში აგურით ნაგები ტრაპეზი დგას. აფსიდი გადახურულია წესიერი ფორმის, შეისრულთაღიანი კონქით. ეკლესიის დარბაზი გეგმით კვადრატულია, გადახურულია შეისრული კამარით. იგი ეყრდნობა ერთ, შეკიდულ, შეისრულსავე, საბჯენ თაღს, რომელიც მას ორ თანაბარ ნაწილად ყოფს.

შენობის ფასადები მოკლებულია ყოველგვარ სამკაულს. კედლები დასრულებული იყო ოთხსაფეხურიანი ლავგარდნით, რომელიც შედგენილია ჩვეულებრივად დაწყობილი და კუთხით შვერილი აგურებით შედგენილი რიგების მონაცვლეობით. სახურავი ორფერდაა, დაბურული იყო ღარისებრი კრამიტით.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ე. ახვლედიანის 24)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას ელენე ახვლედიანის ქუჩაზე (№ 24) თარიღდება საუკუნით.

სახლი ერთსართულიანია, ნაგებია აგურით. შესასვლელი მთავარი ფასადის მარჯვენა კუთხეშია განთავსებული. კარის ორივე მხარეს რუსტირებული პილასტრებია, ხოლო ცხაურში ჩაწნულია რუსული ასოები - „“ და „“ . კარის გარდა, მთავარ ფასადზე გამოდის, ერთმანეთისგან რუსტირებული პილასტრებით გამიჯნული, შვიდი სარკმელი. სარკმელთა ქვეშ და თავზე სწორკუთხა ჩაღრმავებებია. სარკმლები გაფორმებულია პროფილირებული თავსართებით. შენობას მაღალი სარდაფი აქვს. რელიეფის თავისებურების გამო სარდაფის მხოლოდ რამდენიმე სარკმელია მიწის დონიდან ამოწეული. ფასადს ლავგარდანი და საკმაოდ მაღალი პარაპეტი ასრულებს. სახლს ეზოს მხრიდან, ფასადის მთელ სიგრძეზე, ხის აივანი გასდევს წახნაგოვანი სვეტებით, რიგთა შორის ჭვირული თაღებია.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ბ. ჩოლოყაშვილის 59)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ბიძინა ჩოლოყაშვილის ქუჩაზე (№ 59). აგებულია საუკუნის ბოლო ხანებში.

სახლი ორსართულიანია. ნაშენია აგურით. პირველი სართული, რომელიც თავის დროზე სავაჭრო რიგს წარმოადგენდა, სწორკუთხა პილასტურებით სამ ნაწილადაა დაყოფილი.პილასტურებზე გადის თაღები. მათ შორის ერთში, ხის ძველი გამორჩეული სილამაზის ორი სადარბაზო კარია. დანარჩენი ორი თაღი ამოშენებულია და ორ-ორი, სწორკუთხა მოხაზულობის სარკმელია ჩასმული. მეორე სართულს მთელ სიგრძეზე გასდევს ხის გადახურული აივანი, ჭვირული მოაჯირით და ჭვირულივე ფრიზით. აივანზე გამოდის ოთხების კარ-სარკმელები, რომლებსაც პროფილირებული მოჩარჩოება აქვს. აივნის მარცხენა ნაწილი შეფიცრული და შემინული იყო.

2011-2012 წლებში სახლს ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები. განახლდა ფასადის მარცხენა ნაწილი, რომელიც 1970-იან წლებში იყო დანგრეული.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ნადიკვრის 12)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ნადიკვრის ქუჩაზე (№ 12). აგებულია საუკუნის პირველ ნახევარში.

სახლი ორსართულიანია, ირეგულარული ფორმის. აქვს „რუსული“ აგურით ამოყვანილი ნახევარსარდაფი. ამჟამად სახეშეცვლილია მრავლობითი მიშენებებით. ეზოს მხარეს შემორჩენილია დიდი ზომის, აგურის, არქაული ფორმის, მრგვალი ბურჯები. ზოგან, სარკმლების თავზე,  შემორჩენილია ფსევდოლისებური ქვა. ჩიხში გამავალი გვერდითი კედელი ე. წ. „კახური“ წყობითაა ნაშენი. მეორე სართულის დონეზე სამი სარკმელია ტიმპანით და ნახევარწრიული სათაურით. სათაური დაყრდნობილია ჰორიზონტალურ თაროზე, რომელიც კედელს მთელს სიგრძეზე გასდევს. ამ სარკმლების გარდა, ფასადზე კიდევ ოთხი სწორკუთხა სარკმელია, რომლებიც საკმაოდ დაუდევრად, მოგვიანებით გაჭრეს. ქუჩის მხრიდან სახლი შემოზღუდულია აგურის სვეტებიანი გალავნით

2011-2012 წლებში სახლს ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები. რის შედეგადაც, მას დაუბრუნდა თავდაპირველი იერსახე.
ბუშეტის წმინდა გიორგის ეკლესია

ბუშეტის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ბუშეტიდან 3 კილომეტრზე, სასაფლაოზე. იგი სავარაუდოდ, თარიღდება საუკუნით.

ეკლესია დარბაზულია (3,52,4 მ). ნაგებია მოზრდილი ზომის რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. მათ წყობა ირეგულარულია. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს, კარი თაღოვანია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიური აფსიდია, რომლის ღერძზე თაღოვანივე სარკმელია გაჭრილი. მსგავსი სარკმლები სამხრეთ და დასავლეთ კედლებშიცაა. ყველა თაღი შირიმის ქვითაა გამოყვანილი. აღმოსავლეთ სარკმლის ორივე მხარეს თითო ნიშაა მოწყობილი. აფსიდის შუაში დგას ტრაპეზის ქვა. საკურთხევლის იატაკი დარბაზის იატაკის მიმართ ერთი საფეხურითაა ამაღლებული. აფსიდი დარბაზისგან გამოყოფილია მხრებით, რომელსაც კონქის სატრიუმფო თაღი ეყრდნობა. დარბაზი გადახურულია ქარგილზე სხმული, ნახევარცილინდრული კამარით. დაზიანებულია შენობის გადახურვა.

ეკლესიის მახლობლად ძევს ძველი საფლავის ქვები.
იახსრის ხატი (ლაფანყური)

იახსრის ხატი — ეკლესია, არქიტექტურული ძეგლი, დგას თელავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლაფანყურის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდინარე ჭურისხევის ზემო წელში, ტყეში. სავარაუდოდ, თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (6,3 4,3 მ.), უაფსიდო. ნაგებია ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. გარედან კუთხეებშ და, აქა-იქ, კედლის საპირე წყობაში გამოყენებულია ტლანქად დამუშავებული შირიმი. შენობას ორი, სწორკუთხა შესასვლელი აქვს: დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან. ეს უკანასკნელი მოგვიანებით ამოუშენებიათ. დარბაზი აღმოსავლეთით სწორი კედელითაა დასრულებული, რომელის შუაში გაჭრილია ვიწრო, სწორკუთხა სარკმელი. სარკმელს საფეხურებათ დამუშავებული, თარაზული გადახურვა აქვს და შიგნიდან გარეთკენ, თანდათანობით მაღლდება. მსგავსი, მცირე ზომის სარკმელი სამხრეთითაცაა. მმისი ზემოთა ნახევარი კამარის მრუდშია მოქცეული. ეკლესიის საკურთხევლის გვერდითი კედლები დარბაზის გრძივი კედლების უშუალო გაგრძელებას წარმოადგენს. საკურთხეველი გადახურულია კამარით, რომელიც მოგვიანეით უნდა იყოს შეკეთებული. მს საკმაოდ დაცრეცილი ზედაპირი აქვს. აღმოსავლეთ და სამხრეთ კუთხესთან ახლოს, თითო, სწორკუთხა ნიშაა მოწყობილი. მსგასვი ნიშა ჩრდილოეთის კედლის დასავლეთ ბოლოშიცაა.

დარბაზი გადახურულია ნატეხი ქვებით ნაწყობი კამარით. საკურთხევლის გადახურვასთან ერთად, იგი გვიანდელია და ჭრილში კვერცხისებრი ფორმა აქვს. კამარა დარბაზის გრძივ კედლებს უშუალოდ არ ერწყმის და ოდნავ კედლის სისქეშია შეწეული, რის გამოც მათ საზღვარძე საფეხური იქმნება, რომელიც მოგვიანებით ნალესობით შეუვსიათ, ინტერიერი შელესილია. გარედან კედლების ზედდაპირი ბათქაშათაა გასწორებული, რომელიც საპირე ქვების მნიშვნელოვან ნაწილს ფარავს. ოთხივე ფასადის წყობის ზედა ნაწილი ჩამოშლილია, ჩრდილეთ ფასადი კი თითქმის მთლიანად ხავსითაა დაფარული. კედლები დასრულებული იყო თაროსებრი ლავგარდნით. ეკლესია გადახურული იყო ღარისებრი კრამიტით (ამჟამად სახურავზე მცენარეულობაა ამოსული), რომლის ნაშთებია შემორჩენილი.
იყალთოს წმინდა ელიას ეკლესიები

იყალთოს წმინდა ელიას ეკლესიები — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ იყალთოს სამხრეთით, დაახლოებით 3 კილომეტრზე. ტყეში, ორივე ეკლესია დარბაზულია, დგას სხვადასხვა სიმაღლეზე, ერთმანეთისგან ორასიოდე მეტრზე. თარიღდება გვიანადელი შუა საუკუნეებით.

ქვედა ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის, ნატეხი ქვით კირის ხსნარზე. ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია მხოლოდ აფსიდა და დასავლეთ კედელი. აფსიდა გეგმით ნახევარწრიულია. მის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. რასაც ზედა ნაწილი მორღვეული აქვს. ეკლესიას სამხრეთიდან ჰქონდა მინაშენი.

ძეგლის სამხრეთით, შედარებით მაღალ ადგილზე, დგას მეორე ეგრეთ წოდებული ზედა ეკლესია. ეს შენობაც ნანგრევებადაა ქცეული შემორჩენილია: აფსიდი და გრძივი კედლები. დასავლეთ კედელი მიწის პირამდეა დანგრეული.

ეკლესიის შემორჩენილი კედლები ნაგებია მოზრდილი, არაწესიერი ფორმის ქვიშაქვითა და კირის ხსნარით. წყობაში გამოვყენებულია მცირე ზომის, ნატეხი ქვაც. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ცენტრში თარაზულად გადახურული სარკმელია, რის სამხრეთ წირთხლზე მოხატულობის კვალია. აფსიდის ჩრდილოეთ
კიდეში ვიწრო პილასტრია, რითიც აფსიდს ჩრდილოეთ კედლისგან გამოყოფს.
ვარდისუბნის აღდგომის ეკლესია

ვარდისუბნის აღდგომის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ვარდისუბნის სამხრეთით, დაახლოებით 1 კილომეტრზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. წყობა ირეგულარულია. გარედან კედლების ზედაპირი გასწორებულია ბათქაშით, რომელიც ქცებს შორის არსებულ არეებს ავსებს და მათი ზედაპირის მნიშვნელოვან ნაწილს ფარავს. შიგნით ეკლესია შელესილია. ნაგებობა ძლიერ დაზიანებულია. ჩამოშლილია სახურავის საფარი და ზედ მცენარეულობაა ამოსული. საპირე წყობის ქვების ნაწილი, ალაგ-ალაგ ჩამოცვენილია და ეკლესიის ირგვლივაა მიმოფანტული. მთლიანადაა ჩამოშლილი ლავგარდანიც.

ერთადერთი შესასვლელი ეკლესიას დასავლეთიდან აქვს. კარის ღიობი კვადრატული აგურითაა გამოყვანილი, გადახურულია შეისრული თაღით და გარედან კედლის სიბრტყეში საფეხურით შეღრმავებულ, სწორკუთხა არეშია ჩასმული. ეკლესიის დარბაზე მოკლეა, აღმოსავლეთით მას შეერთვის ნახევარწრიული აფსიდი, რომლის ცენტრში დაბალი, ოთკუთხა სარკმელია გაჭრილი. ერთი, თარაზულად გადახურული სარკმელი ჩრდილოეთ კედლის აღმოსაველეთ ნაწილშია. აფსიდში, სარკმლის სამხრეთით და ჩრდილოეთით თითო, მცირე ზომის, ოთკუთხა ნიშაა. მოწყობილია გრძივი კედლების აღმოსავლეთ კიდეშიც იატაკიდან 1,4 მეტრის სიმაღლეზე. დარბაზის გრძივი კედლები და კამარა, ერთსაფეხურიანი პილასტების წყვილითა და მათზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღით ორ, თანაბარ ნაწილად იყოფა.
ეკლესიის ფასადები სადაა, მოკლებულია ყოველგვარ მორთულობას.
საბერეების ეკლესია

საბერეების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ კონდოლის აღმოსავლეთით, 3 კილომეტრზე, ტყეში. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. წყობა ირეგულარულია. ძეგლი ძლიერაა დაზიანებული: ჩამონგრეულია კამარა, მიწის პირამდეა დანგრეული სამხრეთ კედელი და აღმოსავლეთ კედლის სამხრეთ ნაწილი. ეკლესია ჩამონაშალი ქვებითა და მცენარეულობითაა დაფარული, ისე რომ ხუროთმოძღვრება არ ირჩევა. შედარებით უკეთესადაა შემორჩენილი დასავლეთ კედელი.
თეთრიწყლების ნაეკლესიარი (აბიკას გორა)

თეთრიწყლების ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ თეთრი წყლების განაპირას, ბორცვზე რომელსაც მოსახლეობა აბიკას გორას უწოდებს. თარიღდება შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (6,7 3,9 მ). ნაგები იყო ქვიშაქვით. ძლიერ დაზიანებულია შენობის დასავლეთი კედლის დიდი ნაწილი მიწის პირამდეა დანგრეული. დანარჩენი კედლები კი მიწიდან რამდენიმე სმ სიმაღლეზე დგას. შესასვლელის კვალი არ ჩანს. აფსიდს ნახევარწრიული მოხაზულობა ჰქონია. მის სამხრეთ გვერდში ნახევარწრიული ნიშაა მოწყობილი.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ბ. ჩოლოყაშვილის 63-67)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას ბიძინა ჩოლოყაშვილის ქუჩისა (ნომრები 63, 65, 67) და მისი მესამე ჩიხის კუთხეში. აგებულია საუკუნის შუა ხანებში.

სახლი ორსართულიანია. ნაშენია აგური. პირველ სართულზე სავაჭრო რიგი იყო. ამ სართულის ფასადი დიდი თაღებითა დანაწევრებული. თაღები ამოშენებულია და სარკმელებია ჩსმული. ფასადის მარჯვენა ნაწილში, მძლავრი პილასტრებით გამოყოფილი, აგურით ამოყვანილი თალღია, რომელშიც ჩასხმულია ხის ორნაწილიანი ალაყაფის კარი.ალაყაფის კარით შიდა ეზოში შევდივართ, საიდანაც სახლის სხვადასხვა ნაწილებში შეიძლება მოხვედრა. მეორე სართულზე ფასადის მთელ სიგრძეზეხის შეკიდული, მრგვალსვეტებიანი, რიკულებიანი აივანია. აივანზე გამოდის კარ-სარკმელების თორმეტი ღიობი, რომელთა თაღები მათ შორის გამოყვანილ პილასტრებს ეყრდნობა. სახლს, მთავარი ფასადის გაყოლებაზე აქვს თანადროული, ერთსართულიანი მინაშენი, რომელიც ადრე საჯინებოს წარმოადგენდა. მისი ფასადი თაღით იყო გახსნილი. სახლის გვერდითა ფასადები, საკმაოდ მაღალი ფრნტონით სრულდება. შენობა გადახურულია კრამიტით. ეზოს მხარეს სახლს აქვს თანამედროვე მინაშენი.

2011-2012 წლებში სახლს ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები (პროექტის ავტრი, არქიტექტორი, დ. გივიშვილი). მოიხსნა მოგვიანებით დამატებული ნაწილები. საჯინიბოს ფასადს დაუბრუნდა თავდაპირველი სახე.
თელავის ეკლესია (სომხური სასაფლაო)

თელავის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თელავში დგას ე. წ. სომხების სასაფლაოზე თარიღდება საუკუნით.

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია აგურით შიგნიდან შელესიალია, ხოლო გარედან შეთეთრებული. შესასვლელები სამია სამხრეთიდან, დასავლეთიდან, და ჩრდილოეთიდან სამივე კარი თაღოვანია. ეკლესიის დარბაზი ვრცელია, აღმოსავლეთით იგი დასრულებულია ღრმა, დარბაზის იატაკის მიმართ დაახლოებით ერთი მეტრით შემაღლებული აფსიდით რომელიც გრძივი კედლებიდან ორიოდე მეტრის სიგანის „მხრებითა“ გამოყოფილი. საკურთხევლის ბაქანი, აფსიდის მხრების მიმართ რამდენიმე მეტრით წინაა წამოწეული და ასასვლელ-ჩასავლელად, ორივე ბოლოში, სამ-სამი საფეხური აქვს მოწყობილი. საკურთხეველი განათებულია აფსიდის ცენტრში გაჭრილი განიერი, თაღოვანი სარკმლით, რომლის ორივე მხარეს თითო თაღოვანი ნიშაა. საკურთხეველი დანარჩენი სივრცისგან ხის აჟურული კინკელითა გამიჯნული აფსიდის კონქი და თაღი მოხატულია მზისა და ვარსკვლავების პირობითი გამოსახულებებით. თვით კონქის თაღი ნახავრწრიული მოყვანილობისაა. მის ზემოთ კი, კამარამდე ორიოდე მეტრის სიმაღლის შვეეული კედელია აყვანილი. საკურთხევლის გვერდებზე თითო მცირე ზომის გეგმითა და მათზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღები სამ თანაბარ ნაწილად იყოფა თითო პილასტრი დასავლეთის კუთხებშიცაა, მათ დასავლეთის კედლის მიმდებარე საბჯენი თაღი ეყრდნობა. თაღების ქუსლებთან გამოყოფილია მარტივი პროფილის იმპოსტები საბჯენი და კამარაც ნახევარწრიული მოყვანილობისა. პილასტრებს შორის შეისრულთაღოვანი, ბრტყელი ნიშაა. საკურთხევლის სარკმლის გარდა ეკლესიის კედლებში კიდე ხუთი თაღოვანი სარკმელია ორ-ორი სამხრეთით და ჩრდილოეთით და ერთი დასავლეთით მათ შორის სამხრეთის და ჩრდილოეთის სარკმელები შესაბამისი კედლების განაპირა ნაწილებშია ერთმანეთის პირდაპირ, დასავლეთისა კი კედლის ღერძზე. ეს უკანასკნელი დანარჩენ სარკმელებთან შედარებით უფრო ვიწროა.

გამონაკლისი მხოლოდ დასავლეთის სარკმელია ეს უკანასკნელი ნახევარწრიული თაღითა დასრულებული და დანარჩენი სარკმელებისგან განსხვავებით, სათაური არ გააჩნია გრძივ ფასადებზე ექვს-ექვსი თაღია გამოყვანილი განივ ფასადებზე კი ხუთ-ხუთი ოთხივე ფასადზე განაპირა თაღები ოდნავ დაბალია და გაცილებით უფრო ვიწრო, ვიდრე დანარჩენები მათი არე სრულიად სადა დანარჩენი თაღების ცენტრში კი, შიდა აღნაგობის შესაბამისად კარ-სარკმელთა ღიობებია განლაგებული გრძივი ფასადების აღმოსავლეთ თაღებში სათაურით მორთული თითო ცრუ სარკმელია სამხრეთ და ჩრდილოეთ ფასადებზე, ყველა სარკმლის თავზე თითო შეღრმავებული რომბია რომბია. თითო მსგავსი რომბია გამოყვანილი ოდნავ ზემოთაც თაღებს შორის სამივე შესასვლელის თავზე მოზდილი ჯვრის გამოსახულებაა. აღმოსავლეთ ფასადზე ფრონტონის ძირის დონეზე გამოსახულია შეღრმავებული საფეხუროვან პოსტამენტზე დაყრდნობილი, წითლად შეღებილი სამი ჯვარი რომელთა შორის შუა ოდნავ მოზრდილია მსგავსი სამი, ოღოდნ თანაბარი ზომის ჯვარია გამოსახული დასავლეთ ფრონტონზეც მათგან ორი სარკმლის გვერდებზეა ერთი მის თავზე ამავე ფასადის ქვედა ნაწილში, გვერდით თაღებში სიბრტყის შეღრმავებით გამოყვანილი მუზარდისებრი თაღით დასრულებული თითო ნიშაა. კედლები დასრულებულია ლეკალური აგურებით ნაწყობი პროფილირებული ლავგარდნით ეკლესია გადახურულია ღარისებრი კრამიტით. ეკლესიის დასავლეთ კედელზე დადგმულია ექვსწახნაგა, ექვსი თაღით გახსნილი სამრეკლო რომელსაც პირამიდისებრი სახურავი ხურავს.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ბ. ჩოლოყაშვილის 69)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში, ბიძინა ჩოლოყაშვილის ქუჩაზე (№ 69). აგებულია საუკუნეში.

სახლი ორსართულიანია. ნაგებია აგურით. პირველი სართული სავაჭრო საქმიანობისთვის გამოიყენებოდა. ამ სართულის ფასადი ოთხი თაღით არის დანაწევრებული. მათ შორის ორი, რომლებიც სავაჭრო ნაწილს ეკუთვნის, სიდიდით თანაბარია. განაპირა თაღებიდან კი, ერთში, რომელიც ბევრად უფრო ვიწროა, კარია განთავსებული, მეორეში კი - ჭიშკარი. მეორე სართულს მთელ სიგრძეზე, დაკიდული, გადახურული ხის აივანი გასდევს, „კაპიტელებიანი“ სვეტები, ფიცრული მოაჯირით და სვეტებს შორის აჟურული დეკორით შემკული, მუზარადისებრი თაღებით, მშვილდისებრი თაღით არის დასრულებული აივანზე გამომავალი კარ-სარკმელების ღიბები. სახლის ფასადი, აივნის ზემოთ, აგურის, სწორკუთხა ფრონტონითაა დასრულებული, რომელიც აგურისავე წყობითაა მორთული.

2011-2012 წლებში სახლს ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები (პროექტის ავტორი, არქიტექტორი დ. გივიშვილი).
თეთრიწყლების ნაეკლესიარი (საყორნის გორა)

თეთრიწყლების ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს თელავის მუნიციპალიტეტის სოფელ თეთრი წყლების სამხრეთ-დასავლეთით 0,5 კმ-ზე. ე. წ. საყორნის გორაზე. თარიღდება გვიან შუა საუკუნეებით.

ეკლესია ნანგრევადაა ქცეული — კედლები შემორჩენილია დაახლოებით 50 სმ-ზე. ნაგები იყო ქვიშაქვითა და კირის ხსნარით. შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონდა. აღმოსავლეთით ფიქსირდება ნახევარწრიული აფსიდი და მის სამხრეთ გვერდში მოწყობილი ნიშა.
თეთრიწყლების ნანგრევები

თეთრიწყლების ნანგრევები — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ თეთრი წყლების სამხრეთ-აღმოსავლეთით. მთის ფერდობზე. ტყეში. თარიღდება შუა საუკუნეებით. მცირე ზომის შენობის კედლები შემორჩენილია 1 მ. სიმაღლეზე ნაგებობის დანიშნულების დადგენა ვერ ხერხდება. ძეგლს გარშემოუყვებოდა ოთხკუთხა გალავანი. ნაგებობაცა და გალავანიც ნაშენია რიყის ქვით კირის ხსნარზე.
დიმიაანთ კოშკი

დიმიაანთ კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ გულგულის ცენტრალურ ნაწილში, ერთ-ერთი მაცხოვრებლის ეზოში. თარიღდება საუკუნით.

კოშკი გეგმით წრიულია, ზემოთკენ სწორხაზოვნად შევიწროებული. შემორჩენილია მხოლოდ ერთი სართულის სიმაღლეზე. ნაგებია რიყის მოზრდილი ქვით, ინტერიერში, ზოგ ადგილას, გამოყენებულია კვადრატული აგურიც. შესასვლელი აღმოსავლეთიდანაა. კარი გარედან თაღოვანია, შიგნიდან, შემორჩენილი კვალის მიხედვით, ხის ძელებით ყოფილა გადახურული. შენობის პირველი სართული რვაწახნაგოვანია, წახნაგებში თვდაცვითი და საყოფაცხოვრებო ელემენტებია განთავსებული. ხუთ წახნაგში თითო ღრმა, შეისრულთაღიანი ნიშაა, რომელიც თითო სათოფურითაა აღჭურვილი. ერთ-ერთ წახნაგში კოშკში შესასვლელი კარია, მეორეში ბუხარი, მესამეში კი კედლის სისქეში არსებული კიბის უჯრედის შესასვლელი. სართული გადახურულია ძაბრისებრი კამარით, რომლის გვერდები რიყის ქვითაა ნაწყობი, ხოლო წვერო აგურით. კამარის მრუდში, ჩრდილოეთით და სამხრეთით, თითო სარკმელია. მათი ღიობები შიგნიდან გარეთ მკვეთრად მაღლდება.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (გ. ცაბაძის 5)

თელავის საცხოვრებელი სახლი - ისტორიულ-არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას ქალაქის ცენტრალურ ნაწილში, გიორგი ცაბაძის ქუჩაზე (№ 5). აგებულია საუკუნის შუა ხანებში.

წარმოადგენს ქალაქური ტიპის საცხოვრებელს. ეს არის ორსართულიანი, გეგმით სწორკუთხა(14,7 10,8 მ) ნაგებობა. ფრონტონით დასრულებული, ორი ფასადით და კრამიტით დაბრული, ორკალთა სახურავით. საუკუნეში ზურგის მხრიდან სახლისთვის მიუშენებიათ ვიწრო, მოგრძო ნაგებობა, რომელშიც კიბის უჯრედი და საპირფარეშოა მოთავსებული, საპირფარეშოს ქვეშ კი - იმავე ფართობის საკუჭნაო. სახლის მთავარი გრძივი ფასადი ჩრდილოეთითაა მიმართული. ამ ფასადზე, შესასვლელის მარცხენა მხარეს, მიკრულია მარმარილოს, ოთკუთხა დაფა წარწერით

სახლი სხვადასხა დროის მანძილზე სხვადასხვა დანიშნულებით გამოიყენებოდა და ჩატარებული გადაკეთება-რემონტების გამო, თავდაპირველი სახე ძლიერ აქვს შეცვლილი. ამჟამად შენობის ქვედა სართულის ნაწილი თელავის ტერიტორიული მართვის ორგანოს უკავია, ნაწილი კი - ომის ვეტარანთა კლუბს. 2003 წლამდე მეორე სართულის თელავის რაიონის სპორტკომიტეტი იყო განთავსებული, მას შემდეგ კი იგი თელავის სასპორტო გაერთიანების ჭადრაკის სექციას ეკუთვნის. შენობის ორივე სართული, გრძივი კაპიტალური კედლი, რომელიც აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენაა მიმართული, ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა. ქვედა სართულის თითოეულ ნაწილში, ერთმანეთთან სწორკუთხა დაბალი კარით, დაკავშირებული ორ-ორი ოთახია, მარცხნივ - დიდი დარბაზი, რომელიც გრძივი ღერძის მიმართულებითაა დაგრძელებული. მარჯვნივ – პატარა გეგმით თითქმის კვადრატულუი ოთხახი , ადრე, როგორც დიდი, ისე პატარა ოთახები ერთმანეთთან დაკავშირებული იყო, თითი კარით, რომლებიც ერთ-ერთი გადაკეთების დროს ამოუშენებიათ. ორივე ნაწილში მდებარე მოზრდილ ოთახს დამოუკიდებელი შესასვლელი აქვს მთავარუ ფასადუს მხარეს მდებარეს - ამავე მხრიდან, ზუსრგუს მხარეს მდებარეს კი, გვერდით ფასადიდან - აღმოსავლეთიდან . ამ კარის თავზე მოწყობილია ღარისებრი კრამიტით დაბურულუ წინფრა. მთავარი ფასადის მხარეს მდებარე ოთახის კედლებშუ ხუთი სარკმელუა, რომელთა შორის სამი მთავარ ფასადზე გადის, ხოლი ორი - გვერდით ფასადზე. ოთახში ერთი განჯინაა. მსგავსი განჯინა ამავე ნაწილში მდებარე მცირე ოთახშიცაა. ეს ოთახი სამი სარკმლითაა განათებული, რომლებიც მთავარ ფასადზე გადის. მეორე, დიდ დარბაზს მხოლოდ ერთი სარკმელი აავს - გვერდითა ფასადია მხარეს.  მეორე კარი რონელიხ ზურგის მხარეს, საუკუნეში მიშენებულ სადგომში ფადის - გვიანდელია.  ზურგის მხარეს მდევარე მცირე ოთახს მხოლოდ ორი ფანჯარა აშუქებს, ორივე ერთ კედელშია - დასავლეთიღ. ერთი მათგანი მოგვიანებით გადაუკეთებიათ კარად, რომლის წინ, ოთახში ჩამოსასვლელად, ორსაფეხურიანი კიბეა მოწყიბილი. სართულის ყველა ფანჯარა და შესასვლელები მშვილდისებრი თაღითაა დასრულებული, ოთახები გადახურულია ბრტყელი ჭერით.