iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლევან ჭილაშვილი

ლევან ჭილაშვილი (დ. 17 აგვისტო, 1930, გურჯაანი — გ. 26 აპრილი, 2004) — ქართველი არქეოლოგი და ისტორიკოსი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი, ისტორიულ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

1954 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი, სადაც 1967 წლიდან მის გარდაცვალებამდე იყო პროფესორი. 1958 წელს ლევანმა მიიღო ისტორიულ მეცნიერებათა კანდიდატის, ხოლო 1967 წელს — ისტორიულ მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი. 1991 წელს აირჩიეს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსად. ჭილაშვილი იყო თბილისის სახელმწიფო მუზეუმის დირექტორი 1980-2004 წლებში. 1982 წელს დააჯილდოვეს სმა-ს სიმონ ჯანაშიას პრიზით. ლევან ჭილაშვილის მთავარი სამეცნიერო სფეროები იყო ანტიკური საქართველოს არქეოლოგია და ისტორია. 1995 წლიდან 2003 წლამდე ნეკრესში ჭილაშვილის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ აღმოაჩინა, მისი ვარაუდით, წინარექრისტიანული, - საუკუნეების ქართული წარწერები.

1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „ საქართველოს ერთიანი კომუნისტური პარტიიდან“, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
საკალანდარიშვილოს ციხე

საკალანდარიშვილოს ციხე — ციხესიმაგრე მდებარეობს საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, სენაკის მუნიციპალიტეტში, ქალაქ სენაკის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, საკალანდარიშვილოს უბნის სიახლოვეს, მაღალ მთაზე. ციხე შედგება ერთი კოშკისა და ორი გალავნისაგან.

პირველი გალავანი აღმოსავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან შემოსაზღვრავდა კოშკში შესასვლელს. მეორე გალავანი კოშკს უვლის სამხრეთიდან და აღმოსავლეთიდან. გალავნის ხაზი წრიულია, ისე როგორც თხრილისა (გალავნის მაქსიმალური ზომებია: 2326 მ). ორივე გალავანი კოშკზე მეტადაა დაზიანებული და ზოგან 4-5 მეტრის სიმაღლეზეა შერჩენილი. ამ კედლებზეც არავითარი ამბრაზურა არ არის შემორჩენილი. არც ის ჩანს, თუ როგორ მთავრდებოდა გალავნის ზედა ხაზი.

კოშკი თითქმის კვადრატული გეგმისაა (გარე ზომები - 7,07,2 მ). მისი აღმოსავლეთისა და სამხრეთის კედლები შუაზეა გაპობილი. კოშკს თავიც მორღვეული აქვს, ამიტომ სართულიანობა არ ირკვევა. აღმოსავლეთის კედლის ცენტრალური ნაწილი გამორღვეულია, მაგრამ ერთგან დარჩენილია მცირე ფრაგმენტი, რომლის მიხედვით დგინდება, რომ კარი მეორე სართულზე ყოფილა. პირველი სართული ჩამონაყარი ქვებითაა სავსე, მაგრამ ჩანს, რომ სარდაფის სართული კამაროვანი ყოფილა, ერთგან ჩასასვლელიცაა. ზედა ორი სართული სართულშუა გადახურვა კი კოჭოვანი ყოფილა. დარჩენილ კედლებში არავითარი ამბრაზურები არ არის. კოშკის კედლები ნაგებია ისეთივე კირქვით, როგორც სხვაგან. ფასადები მოპირკეთებულია მქისედ გათლილზედაპირიანი ქვით. წყობა ჰორიზონტალური რიგებით ისეთივეა, როგორც იმ ეპოქის სხვა ძეგლებზე. გალავნის მოპირკეთებაც მსგავსია, მაგრამ ქვები უფრო მოზრდილია და წყობაც ცოტათი ჩამოუვარდება კოშკისას.
სპენსერის ყურე

სპენსერის ყურე — ყურე ავსტრალიის სამხრეთ სანაპიროზე, ავსტრალიის დიდი ყურის დასავლეთით. მისი სიგრძეა 322 კმ, ოკეანესთან მიერთების ადგილის სიგანე 129 კმ. ყურის დასავლეთით მდებარეობს ეირის ნახევარკუნძული, აღმოსავლეთით იორკის ნახევარკუნძული, რომელიც თავის მხრივ გამოყოფს პატარა, წმინდა ვინსენტის ყურეს. ყურესთან მდებარე მნიშვნელოვანი ავსტრალიური ქალაქებია: უაიალა, პორტ-პირი, პორტ-ოგასტა.

სახელი ეწოდა მკვლევარ ჯორჯ სპენსერის პატივსაცემად. აღსანიშნავია, რომ ეს მკვლევარი უელსის პრინცესა დაიანას წინაპარი იყო.
წმინდა ვინსენტის ყურე

წმინდა ვინსენტის ყურე — წვრილი ყურე სამხრეთ ავსტრალიაში. ეკვრის სამხრეთ ავსტრალიის შტატის ტერიტორიას. დასავლეთით ესაზღვრება იორკის ნახევარკუნძული, აღმოსავლეთით — ფლოროს ნახევარკუნძული. მისი და ოკეანის წყლების გადაკვეთაზე მდებარეობს კენგურუს კუნძული. აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარეობს შტატის დედაქალაქი ადელაიდა. სახელი უწოდა მეთიუ ფლინდერსმა 1802 წელს.
სნოს ციხე

სნოს ციხე, ღუდუშაურის ციხე — ციხესიმაგრე ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის სოფელ სნოში. მდინარე სნოსწყლის მარჯვენა ნაპირზე, განცალკევებით მდგარ კლდოვან გორაზე. მიმდინარეობს კოშკის რესტავრაცია.

ისტორია
სნოს ციხის ამგების ან მეპატრონის შესახებ ისტორია დუმს. სნოს ციხე საუკუნის მიწურულში უნდა იყოს აგებული. წყაროებში პირველად იხსენიება საუკუნის 30-იან წლებში, როცა მას დაღესტნელთა ლაშქარი მოადგა. ბარძიმ არაგვის ერისთავი ატყობინებს რუსეთში მყოფ ვახტანგ -ს ქვეყნის პოლიტიკურ მდგომარეობას და ჩივის ლეკთა გამუდმებულ თავდასხმებზე. ერთ-ერთი შემოსევის დროს ათი ათასი ლეკი მოადგაო სნოსა და არშას. სნოს ციხე კონტროლს უწევდა ხევიდან მიმავალ მოკლე გზას, რომელიც გადიოდა ხევსურეთზე, ფშავზე და გუდამაყრის ხეობით მთიულეთზე. გადმოცემის თანახმად, სნოს ციხე ეკუთვნოდა შიოლა ღუდუშაურს, ვისთვისაც არაგვის ერისთავს აზნაურობა უბოძებია.

არქიტექტურა
შედგება თითქმის წრიული გალავნისა და ერთი კოშკისაგან. თვით გალავანი მრავალი თავდაცვითი ელემენტისაგან შედგება. ციხის ერთადერთი შესასვლელი აღმოსავლეთიდანაა.

კოშკის სიმაღლე ოც მეტრამდე ყოფილა, დღეს მას რამდენიმე მეტრი აკლია. პირველი სართული, ერთადერთი შესასვლელით, ექვსი მეტრის სიმაღლეზე მდებარეობს; მეორე სართულის კედლებში ხუთი სათოფურია განლაგებული, მესამე სართული დაზიანებულია და საბრძოლო ელემენტებისგან კვალიღაა დარჩენილი.

კოშკი და ციხის გალავანი ნაგებია ადგილობრივი კლდის ქვით. თლილი ქვა გამოყენებულია კოშკის კუთხეებზე და კარ-ფანჯრების ირგვლივ.
ციხის ანალოგიებთან შედარება საშუალებას იძლევა იგი საუკუნის მეორე ნახევრით, ან მომდევნო საუკუნის დასაწყისით იქნას დათარიღებული.
პეჩორის ზღვა

პეჩორის ზღვა — ზღვა რუსეთის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროსთან, ბარენცის ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. ჩრდილოეთით ესაზღვრება კუნძული ახალი მიწა.

ზღვა საკმაოდ თავთხელია, საშუალო სიღრმე მხოლოდ 6 მეტრია, ხოლო ყველაზე ღრმა ადგილი 210 მ. ფართობი შეადგენს 8.1263 კმ²-ს. ნოემბრიდან ივნისამდე ზღვა ჩახერგილია მოცურავე ყინულებით. აქ ჩამდინარე მნიშვნელოვანი მდინარეა პეჩორა.
ჩადის ტბა

ჩადის ტბა (, , ბუჰაირა ტშად) მდებარეობს აფრიკაში. ეს არის ისტორიულად საკმაოდ ფართო, მტკნარი, თავთხელი ტბა, რომლის ზედაპირის ფართობიც საუკუნეების განმავლობაში იცვლებოდა. საუკუნეში კი თითქმის განახევრდა. უდიდესია ტბის ეკონომიკური მნიშვნელობა, რადგან ის მისი მოსაზღვრე ოთხი ქვეყნის (ჩადი, კამერუნი, ნიგერი, ნიგერია) დაახლოებით 20 მილიონი ადამიანისთვის მტკნარი წყლის ერთადერთი მნიშვნელოვანი წყაროა, გასათვალისწინებელია, რომ ის საჰარის უდაბნოს კიდეზე მდებარეობს.

მდებარეობა და აღწერა
ტბის ძირითადი ნაწილი მდებარეობს დასავლეთ ჩადის ტერიტორიაზე. უმთავრესი მდინარე, რომელიც ამ ტბაში ჩაედინება არის შარი, რომელსაც წყლის 90 % ჩამოაქვს. ტბაში მდებარეობს რამდენიმე პატარა კუნძული.

იმის გამო, რომ ტბის მაქსიმალური სიღრმე მხოლოდ 10,5 მეტრია, მისი ზედაპირის ფართობი საკმაოდ მგრძნობიარეა სიღრმის სულ მცირე ცვალებადობასთანაც კი. მით უმეტეს, რომ წლის განმავლობაში, სეზონურად, წყლის დონე 1 მეტრით იცვლება. კლიმატი საკმაოდ მკაცრია, მხოლოდ ივნისიდან ოქტომბრამდეა შესაძლებელი შემთხვევითი წვიმა.

ისტორია
ტბამ სახელი მიიღო ჩადის სახელმწიფოსგან. ადგილობრივ ენაზე, სიტყვა ჩადი ნიშნავს „წყლის დიდ სივრცეს“, იგივე „ტბას“.

დამტკიცებულია, რომ ჩადის ტბა უდიდესი, შიდა ზღვა-ტბის ნარჩენია, რომელიც მის ადგილას 13 000 წლის წინ მდებარეობდა. დაახლოებით ძვ. წ. 4000 წლისთვის, მისი ფართობი 400 000 კმ²-ს შეადგენდა.

როდესაც ის 1823 წელს ევროპელებმა მოინახულეს, ჯერ კიდევ მიიჩნეოდა მსოფლიოს ერთ-ერთ უდიდეს ტბად. წყლის საგრძნობი შემცირება დაიწყო 1960-იანი წლებიდან და მისი ფართობი 26 000 კმ² დარჩა, მაგრამ მაინც რჩებოდა მსოფლიოს სიდიდით მეოთხე ტბად. მაგრამ ირგვლივ არსებული მოსახლეობის მიერ ტბის წყლის ძალზე უდიერად მოხმარებამ, ბოლო 40 წლის მანძილზე საშინელი შედეგები გამოიღო.

1983 წლისთვის, ტბის ფართობი მერყეობდა 10 000 კმ²-25 000 კმ²-ს შორის, წყლის მოცულობა შეადგენდა 72 კმ კუბს.

2000 წლისთვის, ტბის ფართობმა მხოლოდ 1500 კმ² შეადგინა. ამჟამად მისი სიღრმე 1,5 მეტრია და აქ ნავიგაცია შეუძლებელია. როგორც მეცნიერები ვარაუდობენ, საუკუნეში ჩადის ტბა საერთოდ დაშრება.

პერსპექტივები
ტბაში წყლის კლება მისი მარილიანობის ზრდას იწვევს, რაც დიდ საფრთხეს უქმნის მის ფლორას და ფაუნას. საგრძნობლად მცირდება თევზის რეწვა, რის შედეგადაც მნიშვნელოვნად იკლებს ამ ქვეყნების მოსახლეობის შემოსავლები. ვინაიდან ტბის წყალს მოსახლეობა სასმელად იყენებს, საგრძნობლად დიდია ისეთი ეპიდემიების რისკები, როგორებიცაა დიარეა, ქოლერა, ტიფი, ცხელება.

თუმცა ტბის გადარჩენის პერსპექტივები ნამდვილად არსებობს, თუკი მისი აუზის ქვეყნები სათანადო პოლიტიკას გაატარებენ.
სოციალური ფსიქოლოგია

სოციალური ფსიქოლოგია — ფსიქოლოგიის დარგი, რომელიც ცდილობს ახსნას თუ როგორ ახდენს საზოგადოება გავლენას ინდივიდის კოგნიციაზე, მოტივაციაზე, განვითარებასა და ქცევაზე, და თავის მხრივ, საზოგადოება როგორ განიცდის ინდივიდის ზეგავლენას. სოციალური ფსიქოლოგია შეისწავლის ადამიანის სოციალურ ქცევებს, მათ მიზეზებს, ადამიანებს შორის ურთიერთობებსა და ჯგუფებს, ადამიანის ქცევას საზოგადოებაში.
პოლონეთის ავსტრიული ანექსია

ავსტრიის ნაწილი აღნიშნავს პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის ტერიტორიას, რომელსაც მეთვრამეტე საუკუნეში, პოლონეთის დაყოფის დროს ავსტრიის იმპერია დაეუფლა.

ისტორია
ავსტრიის იმპერიამ ( საუკუნის მეორე ნახევრიდან ცნობილი როგორც ავსტრია-უნგრეთის იმპერია) მიითვისა პოლონეთის მიწები, მისი პირველი (1772) და მესამე (1795) დაყოფების დროს.

ავსტრიის ნაწილის მნიშვნელოვან ისტორიულ მოვლენებია:
ვარშავის საჰერცოგოს ჩამოყალიბება (1807), მისი გაფართოება პოლონეთ-ავსტრიის ომის შემდეგ (1809) და ვენის კონგრესზე მისი გაუქმება (1815).
კრაკოვის თავისუფალი ქალაქის ჩამოყალიბება და აჯანყების შემდეგ მისი გაუქმება (1846).
პირველ მსოფლიო ომში, ავსტრიულ-უნგრულ არმიაში პოლონური ლეგიონის ჩამოყალიბება (1914).

ადმინისტრაციული დაყოფა
ავსტრიის იმპერიამ ყოფილი თანამეგობრობის ტერიტორიები შემდეგნაირად დაყო:
გალისიის და ლოდომერიის სამეფო - (1772-1918) წლები.
დასავლეთ გალისია - (1795-1809) წლები.
თავისუფალი ქალაქი კრაკოვი - (1815-1846) წლები.
ავსტრიული ნაწილის უდიდესი ქალაქები იყო კრაკოვი და ლვოვი.

საზოგადოება
თავიდან ავსტრიის მთავრობა მის ახალ პოლონურ ნაწილს არანაირ ანგარიშს არ უწევდა. თუმცა საუკუნის დასაწყისში, დანარჩენ ორ ნაწილთან შედარებით (რუსეთის ნაწილი და პრუსიის ნაწილი) ავსტრიის ნაწილს ყველაზე მეტი ავტონომია ჰქონდა. ადგილობრივ მთავრობას ჰქონდა შედარებით დიდი უფლებები, პოლონური ენა იყო აღიარებული ოფიციალურ ენად რეგიონში. პოლონური გამოიყენებოდა სკოლებსა და ორგანიზაციებში. პოლონურ პარტიებს შეეძლოთ მონაწილეობა მიეღოთ ავსტრო-უნგრულ პოლიტიკაში.
დენალი

დენალი (; ოფიციალური სახელი მაკ-კინლი 1917-2015 წლებში) — ორთავიანი მწვერვალი აშშ-ში, ალასკაში. ჩრდილოეთ ამერიკის უმაღლესი მწვერვალი, ალასკის ქედზე. მდებარეობს ანკორიჯიდან ჩრდილო-დასავლეთით 210 კილომეტრში, ფერბენკსიდან სამხრეთ-დასავლეთით 275 კილომეტრში. სიმაღლე 6190 მეტრი. 1950-იან წლებში დადგინდა მწვერვალის ოფიციალური სიმაღლე — 6194 მეტრი. სიმაღლის გაზომვების შემდგომი მონაცემები სხვადასხვაგვარი იყო. 2013 წლის სექტემბერში რადარული ტექნოლოგიების მეშვეობით დადგინდა დენალის ახალი სიმაღლე — 6168 მეტრი. თუმცა ეს გაზომვა არაოფიციალურად დარჩა. დენალი დედამიწის ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარე ორთავა ექვსიათასიანი პიკია, რომელიც გამოირჩევა ძალზე მკაცრი კლიმატური პირობებით.

აგებულია გრანიტებით. დაფარულია მყინვარული გუმბათითა და ფირნული ველებით. დენალის ჩრდილოეთ კალთაზე იწყება ცნობილი პულსაციური მყინვარი მალდროუ, რომლის სიგრძეა დაახლოებით 60 კმ. სახელი დაერქვა აშშ-ის 25-ე პრეზიდენტის უილიამ მაკ-კინლის პატივსაცემად. ადგილობრივ მოსახლეობაში ცნობილია დენალის სახელწოდებით. 1903 წელს პირველი ასვლის წარუმატებელ ცდას ჰქონდა ადგილი. დენალის სამხრეთი, ანუ უმაღლესი მწვერვალი პირველად 1913 წლის 7 ივნისს დალაშქრეს ღვთისმსახურებმა ჰადსონ შტუკმა და ვალტერ ჰარპერმა, ოქროსმაძიებლებმა რობერტ ტატუმმა და ჰენრი კარსტენსმა. შემდეგში, ალასკის გეოგრაფიულ სახელთა საბჭომ მას დენალი უწოდა, როგორც მთას ადგილობრივები ეძახიან. 1975 წელს, ალასკის საბჭომ სახელის შეცვლის მოთხოვნით აშშ-ის გეოგრაფიულ სახელთა საბჭოს მიმართა, თუმცა, მოთხოვნა ოჰაიოელმა კონგრესმენმა რალფ რაგულამ დაბლოკა, რადგან უილიამ მაკ-კინლი მისი მშობლიური ქალაქიდან — კანტონიდან იყო.

ამის შემდეგ, სახელის შეცვლის ყველა მცდელობა უშედეგოდ დასრულდა. თუმცა, 2015 წლის 30 აგვისტოს, ალასკაში პრეზიდენტის ვიზიტის წინ, ბარაკ ობამას ადმინისტრაციამ გაავრცელა განცხადება, რომ მთას სახელად დენალი მიენიჭა, ისე, როგორც ამას ალასკის გეოგრაფიულ სახელთა საბჭო ითხოვდა.

გალერეა
ვინსონი

ვინსონი — მთა ანტარქტიდაში. ანტარქტიდის უმაღლესი მწვერვალი. მდებარეობს ვინსონის მასივზე. სიმაღლე 4892 მ (ზოგჯერ აღინიშნება 5140 მ-ით). სამხრეთი პოლუსიდან დაშორებულია 1200 კმ-ით. მწვერვალი გამოირჩევა მკაცრი კლიმატური პირობებით. აღმოჩენილი იქნა 1957 წელს ამერიკელი მფრინავების მიერ. სახელი დაერქვა ცნობილი ამერიკელი სენატორის კარლ ვინსონის პატივსაცემად. პირველად დაიპყრეს 1966 წელს. ქართველთაგან ვინსონი დალაშქრა ბენო ქაშაკაშვილმა (2002 წელი), რომელმაც ამ ასვლით „შვიდი მწვერვალის“ პროგრამა დაასრულა.
ნიასა

ნიასა იგივე მალავის ტბა ( ან , ) — ტბა აფრიკაში. მდებარეობს მალავის, მოზამბიკისა და ტანზანიის საზღვარზე. ფართობი შეადგენს 29 600 კმ²-ს. აფრიკაში სიდიდით მესამე ტბაა, ხოლო მსოფლიო მასშტაბით — მერვე. სიღრმით აფრიკის ტბებს შორის მეორეა. ამ უდიდესი ტბის ტროპიკულ წყლებში თევზის არაერთი სახეობა ბინადრობს.

გეოგრაფია
ტბის სიგრძე მერყეობს 560-580 კილომეტრებში, სიგანეში კი ყველაზე ფართო ადგილი 75 კმ-ია. ტბის ზედაპირი მდებარეობს ზღვის დონიდან 472 მეტრ სიმაღლეზე, მისი ფართობი შეადგენს 29 604 კმ²-ს, საშუალო სიღრმე 292 მეტრია, მაქსიმალური — 706 მეტრი, ანუ ტბის ყველაზე უფრო ღრმა ადგილები მდებარეობენ ზღვის დონეზე უფრო დაბლა. ტბის საერთო მოცულობაა — 8400 კმ³. ტბის სანაპიროები მდებარეობს დასავლეთ მოზამბიკის, აღმოსავლეთ მალავის და სამხრეთ ტანზანიის ტერიტორიებზე. უდიდესი ჩამდინარე მდინარეა რუჰუჰუ. ტბიდან გამოედინება მდინარე შირე, რომელიც შემდეგ მდინარე ზამბეზს ერთვის.

ტბა მდებარეობს ტანგანიკის ტბიდან 350 კმ-ით სამხრეთ აღმოსავლეთით.

ევროპული კოლონიზაცია
პირველი ევროპელი მკვლევარი, რომელმაც ტბის სანაპიროებს მიაღწია, იყო დეივიდ ლივინგსტონი 1859 წელს და უწოდა ტბას „ნიასა“. ამის შემდეგ, სულ მალე, ტბის მიმდებარე ტერიტორიები ბრიტანეთის იმპერიამ მიიერთა და შექმნა კოლონია ნიასალენდი, მაგრამ მალე ტბის აღმოსავლეთ სანაპიროზე პორტუგალიელებმა აიღეს კონტროლი.

სახელმწიფო საზღვრები
ტბის უდიდესი ნაწილი მალავის ტერიტორიაზეა მოქცეული. დაახლოებით მეოთხედს ფლობს მოზამბიკი. ტბის მოზამბიკის კუთვნილ ნაწილში მდებარეობს ორი პატარა დასახლებული კუნძული — ლიკომა და ჩისუმულუ, რომლებიც მალავის ეკუთვნის. ამ კუნძულებზე დიდი რაოდენობით ბაობაბი იზრდება.

მალავი თუ ნიასა?
ტბის გეოგრაფიული სახელწოდება დღემდე განსჯის საგანია. მალავი დაჟინებით ითხოვს, რომ ტბას ეწოდოს „მალავის ტბა“, მაგრამ ტანზანია და სხვა ქვეყანათა უმრავლესობა, ასევე საერთაშორისო რუკები ამ ტბას მოიხსენიებენ როგორც „ნიასა“. დავას სახელის შესახებ გეოპოლიტიკური სარჩული აქვს და მომდინარეობს 1964 წლიდან, როდესაც მალავიმ დამოუკიდებლობა მოიპოვა. ეს ტერიტორია იმ დროისათვის ისევ ნიასალენდად იწოდებოდა.

ტანზანია-მალავის დავა
ტბაზე საზღვრები მალავისა და ტანზანიას შორის დღემდე დავის საგანია. ტანზანია ითხოვს, რომ სახელმწიფო საზღვარმა გაიაროს ტბის შუახაზზე, როგორც ეს გადიოდა 1914 წელს გერმანულ და ბრიტანულ ტერიტორიებს შორის. საპასუხოდ, მალავი ითხოვს ტანზანიის სანაპიროდან ცოტა მოშორებულ, ტბის შიდა წყლებს.

გალერეა
პოლონეთის რუსული ანექსია

რუსეთის ნაწილი აღნიშნავს პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის ყოფილ ტერიტორიებს, რომელიც საუკუნეში პოლონეთის დაყოფის დროს რუსეთის იმპერიას გადაეცა.

ტერმინოლოგია
როგორც რუსებისთვის ასევე პოლონელებისთვის ტერმინი რუსეთის პოლონეთი მიუღებელი იყო. რუსებისთვის პოლონეთმა არსებობა შეწყვიტა და მათ მიერ ახლად მოპოვებული ტერიტორიები დიდი ხნის წინ დაკარგულ რუსეთის მიწებად მიიჩნეოდა. პოლონელებისთვის კი პოლონეთი ცალსახად პოლონური იყო და არვითარ შემთხვევაში რუსული. რუსები მათი ახალი ტერიტორიების აღსანიშნავად ადმინისტრატიულ დასახელებებს იყენებდნენ, ხოლო პოლონელებისთვის და ისტორიკოსების უმეტესი ნაწილისთვის მისაღბი ტერმინი იყო რუსეთის ნაწილი.
ტრიშულა

ტრიშულა არის ტრადიციული ინდური სამკბილა, აგრეთვე გვხვდება სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის სხვა ქვეყნებშიც. ინდუიზმსა და ბუდიზმში არის რელიგიური სიმბოლო. სანსკრიტიდან პირდაპირ თარგმანში ტრიშულა ნიშნავს „სამ შუბს“. ტრიშულა შივას ერთ-ერთი მთავარი ატრიბუტია. ტრიშულა აგრეთვე ერთ-ერთ ხელში უკავია ქალღმერთ დურგას. შაკტიზმში ითვლება, რომ მან ტრიშულა შივასგან მიიღო.

ტრიშულას სამივედან თითოეული კბილის რამდენიმე ინტერპრეტაცია არსებობს. ყველაზე გავრცელებულის მიხედვით, განასახიერებენ სამყაროს შექმნას, შენარჩუნებასა და განადგურებას; წარსულს, აწმყოსა და მომავალს; მატერიალური ბუნების სამ გუნას. ნეპალში ტრიშულა არის კომუნისტური პარტიის სიმბოლო.
პანჩენ ლამა

პანჩენ ლამა (ტიბ. ་ེ་ླ་, ვაილი: - - პანჩენ ლამა, ) არის ტიბეტური ბუდიზმის გელუგპას სექტის (სექტა, რომელიც ს-დან ჩინეთის სუვერენიტეტის გამოცხადებამდე, 1951, მართავდა დასავლეთ ტიბეტს)დალაი-ლამას შემდეგ უმაღლესი ლამა. მიჩნეულია, რომ ტულკუს რეინკარნაციული ხაზით, პანჩენ ლამები ამიტაბჰას ინკარნაციები არიან. სახელი, მნიშვნელობა — „დიდი მეცნიერი“, სანსკრიტულ პანდიტასა (მეცნიერი) და ტიბეტურ ჩენპოს (დიდი) შეკუმშვაა.

პანჩენ ლამები ტრადიციისამებრ ცხოვრობდნენ შიგაძის ტაშილჰუნპოს მონასტერში.

პანჩენ ლამათა ხაზი
ტიბეტურ პანჩენ ლამათა ხაზში მიჩნეულია, რომ ქედრუპ გელეკ პელზანგამდე, რომელიც 1-ლ პანჩენ ლამად ითვლება, ამიტამჰას 4 ინდოელი და 3 ტიბეტელი ინკარნაცია იყო. ხაზი იწყება სუბჰუტიდან (სიდჰართა გაუტამას ერთ-ერთი მოსწავლეთაგანი). ამ ხაზში ამიტაბჰას პირველ ტიბეტელ ინკარნაციად ითვლება გო ლოცავა.

პანჩენ ლამათა სია
ხათუსილი I

ხათუსილი იგივე ლაბარნა – ხეთების სამეფოს მეფე. ქვეყანას მართავდა დაახლოებით ძვ. წ. 1650–1620 წწ. ან ძვ. წ. 1586–1556 ქუსარის მეფე ფუსარუმას შვილიშვილი. როდესაც ხათუსილი სამეფო ტახტზე ავიდა მამამისი ჯერ კიდევ ცოცხალი იყო. გამეფებისას ხათუსილიმ მიიღო სამეფო სახელი ლაბარნა, ხოლო ახალი სამეფო სახელი იმიტომ მიიღო, რომ ქვეყნის დედაქალაქი სტრატეგიული მიზნების გამო გადაიტანა ქუსარადან ხათუსაში.
გომისჯვრის იოანე მახარებლის ეკლესია

გომისჯვრის იოანე მახარებლის ეკლესია, იოანე ღვთისმეტყველის ეკლესია, წითელი ეკლესია – ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ გომისჯვარში. დგას სოფლის განაპირას, სამხრეთ-დასავლეთით.

ლევან ბატონიშვილის თარიღიანი წარწერით (დაცულია კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში) თანახმად, თარიღდება საუკუნის ბოლო ათეული წლებით. ეკლესია დარბაზულია (9,1 5,7 მ). ნაგებია ნატეხი ქვიშაქვით, კონსტრუქციულ ნაწილებში და ფასადებზე, დეკორატიული ელემენტების წყობაში, გამოყენებულია აგური.

ეკლესიის შიდა სივრცე თავისებურადაა გადაწყვეტილი: სწორკუთხოვან საკურთხეველში სხვადასხვა ზომის შეისრულთაღოვანი ნიშებია. საკურთხეველი დარბაზისგან გამოყოფილია ფართო მხრებით, რომლებსაც ეყრდნობა შეისრული ფორმის სატრიუმფო თაღი. შეისრული ფორმისაა კამარაც. საკურთხევლის სარკმელი ჩასმულია მაღალი შეისრულ შეღრმავებაში. დარბაზის გრძივ კედლებში თითო ფართო შეისრული შეღრმავებაა, რომლებშიც თითო სარკმელია გაჭრილი. ფასადების შემორჩენილი ნაწილების ქვის წყობა ირეგულარულია. აღმოსავლეთ ფასადზე, სარკმლის ზემოთ აგურის წყობით გამოყვანილია მაღალი შეღრმავებული ჯვარი, რომლის გვერდებზე თითო შეისრული ნიშია. ორივე ნიშს შემოვლებული აქვს კედლებზე ნალესობით გამოყვანილი სადა მოჩარჩოება. ნიშები, ისე როგორც ჯვრის შეღრმავებული ნაწილი, მოწითალო ფერის საღებავითაა შეფერილი.
ლორან გოდე

ლორან გოდე (; დ. 6 ივლისი, 1972) — ფრანგი მწერალი, თეატრმცოდნე, მისი პიესები იდგმება ძალიან ცნობილ სცენებზე. ბოლო წლებში დიდი აღიარება მოიპოვა როგორც რომანისტმაც. 2002 წელს მისი რომანი „მეფე ცონგორის სიკვდილი“ დაჯილდოვდა ლიცეუმის გონკურის პრემიით და 2003 წელს წიგნის მაღაზიის პრემიით. რომანს „სკორტების მზე“ 2004 წელს მიენიჭა გონკურის პრემია და ითარგმნა 34 ენაზე.
გომისჯვრის წმინდა გიორგის ეკლესია

გომისჯვრის წმინდა გიორგის ეკლესია – ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ გომისჯვარში. დგას სოფლის განაპირას, სამხრეთ-დასავლეთით, სასაფლაოზე. თარიღდება - საუკუნეებით.

ეკლესია დაზიანებულია: დაბზარულია შენობის გვერდის კედლები და კონქი, ჩანგრეულია შეკიდული საბჯენი თაღები, ფასადებზე ბევრგან ჩამოცვენილია საპირე ქვები, მონგრეულია ლავგარდანი.

ეკლესია დარბაზულია (8,7 5,5 მ), ნაგებია ნატეხი ქვიშაქვით, კონსტრუქციულ ნაწილებში გამოყენებულია კარგად გათლილი შირიმის ქვები, ხოლო ფასადების მოსართავად და შესასვლელის წირთხლებისა და ნიშების თაღების წყობაში - კვადრატული აგური. ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. შემორჩენილი ნაწილების მიხედვით, მას თაღოვანი გადახურვა ჰქონია. ღრმა ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე შეისრულთაღიანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო შეისრული ნიშია. თითო სარკმელია სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში. ნახევარწრიული კამარის შუა მონაკვეთში და დასავლეთ კედელთან შეკიდული საბჯენი თაღებია, რომლებიც შირიმის მთლიანი ქვის იმპოსტებს ეყრდნობა. ფასადებს გასდევს ოთხი რიგი აგურისაგან შემდგარი ორი ფართო ჰორიზონტალური ზოლი. ჩრდილოეთ ფასადზე შემორჩენილია ქვიშაქვის ლავგარდნის ორი ქვა, რომლის პროფილს თარო და ცერად ჩამოკვეთილი სიბრტყე შეადგენს.
დჰაულაგირი

დჰაულაგირი (სანსკრ. ौािी — „თეთრი მთა“) — მწვერვალი ნეპალში, ჰიმალაის მთათა სისტემაში. სიმაღლე 8167 მ. შედის დჰაულაგირის მასივში. სიმაღლით მსოფლიოს მე-7 მწვერვალი. დჰაულაგირის მასივი მდინარე განდაკის ხეობით გამოყოფილია ანაპურნას მასივისაგან, სადაც მდებარეობს კიდევ ერთი რვაათასიანი მწვერვალი ანაპურნა.
გომისჯვრის კოშკი

გომისჯვრის კოშკი – კოშკი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ გომისჯვარში. მდებარეობს სოფლის განაპირას, სამხრეთ-დასავლეთით, ნასოფლარის სასაფლაოზე.

ადგილი მოსახლეობის გადმოცემით, თარხნიშვილებს ეკუთვნოდათ. სტილისტური ნიშნებით განეკუთვნება საუკუნეს. კოშკი დაზიანებულია: პირველი სართული სანახევროდ მიწითაა ამოვსებული, სართულშუა გადახურვა და სახურავი ჩანგრეულია, აივნები აღარ აქვს (დარჩენილია აივნების კოჭების ბუდეები), მეოთხე სართულის აივანზე გასასვლელი კარი ამოშენებულია. შვიდსართულიანი კვადრატული კოშკი (7,15 7,15 მ; სიმაღლე 16,6 მ, კედლის სისქე 1,5 მ) ნაგებია რიყის ქვით, გამოყენებულია ნატეხი ქვაც. კოშკი ზემოთ თვალსაჩინოდ ვიწროვდება. შესასვლელი დასავლეთითაა, 3,5 მეტრის სიმაღლეზე, მეორე სართულის დონეზე. ამ სართულის ოთხივე კედელში ორ-ორი სათოფურია, ჩრდილო-აღმოსავლეთისა და სამხრეთ დასავლეთ კედლებში ნიშებიცაა, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთისაში - ბუხარი. სულ ზემოთ, აღმოსავლეთ და დასავლეთ მხარეს თითო სალოდეა. სართულები ერთმანეთს ხვრელობებით და მისადგმელი კიბეებით უკავშირდებოდა.
ტირძნისის სამების ეკლესია

ტირძნისის სამების ეკლესია ― ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტირძნისში, დგას სოფლის განაპირას, ჩრდილო-აღმოსავლეთით.

აშენებულია 1892 წელს. ეკლესია დარბაზულია (8,6 5,6 მ), ნაგებია რიყის ქვით, კუთხეები, სარკმლის საპირეები და ლავგარდანი თლილი ტუფის ქვისაა. ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. ნახევარწრიულ აფსიდის ღერძზე სარკმელია. თითო სარკმელი დასავლეთ და სამხრეთ კედელშიც არის. ცილინდრული კამარის საბჯენი თაღი დასავლეთ კედლისა და გრძივი კედლების პილასტრებს ეყრდნობა. დასავლეთ ფასადის სარკმლის თავზე ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. ფრონტონის წვერზე დგას ეკლესიის ქვაში გამოკვეთილი მაკეტი. სახურავი ორფერდაა, გადახურულია ღარიანი კრამიტით.
პოლონეთის პრუსიული ანექსია

პრუსიის ნაწილი აღნიშნავს პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის ყოფილ ტერიტორიებს რომლის ანექსიაც მოახდინა პრუსიამ პოლონეთის დანაწილების შემდეგ, (1772-1795 წლებში).

ისტორია
პრუსიის სამეფომ ( საუკუნის მეორე ნახევრიდან ცნობილი როგორც გერმანიის იმპერია) პოლონეთის სამივე დანაწილლების დროს მოახდინა მისი ტერიტორიების ანექსია, ამასთან ის ამ პროცესების მთავარი ინიციატორი იყო.

პრუსიის ნაწილის მნიშვნელოვან ისტორიულ მოვლენებია:
ნაპოლეონისტური ვარშავის საჰერცოგოს ჩამოყალიბება (1807) და ვენის კონგრესზე მისი გაუქმება (1815).
პოლონეთის დიდი აჯანყება (1806)
პოლონეთის დიდი აჯანყება (1846)
პოლონეთის დიდი აჯანყება (1848)
პოლონეთის დიდი აჯანყება (1918–1919)

ადმინისტრაციული დაყოფა
პრუსიამ პოლონეთის ანექსირებული ტერიტორიები შემდეგნაირად:
ნეტზეს ოლქი - (1772-1793)
ახალი სილეზია - (1795-1807)
ახალი აღმოსავლეთ პრუსია - (1795-1807)
სამხრეთ პრუსია - (1793-1806)
აღმოსავლეთ პრუსია - (1773-1829)
დასავლეთ პრუსია - (1773-1824)

პირველი დანაწევრების დროს პრუსიამ მიიღო 36,000 კმ² და დაახლოებით 600,000 ადამიანი. მეორე დაყოფის დროს - 58,000 კმ² და 1 მილიონი მოსახლე. მესამე დაყოფისას - 55,000 კმ² და 1 მილიონი ადამიანი. ჯამში პრუსიას ყოფილი თანამეგობრობის მიწების დაახლოებით 20% (149 000 კმ²) და მოსახლეობის 23% (2.6 მილიონი ადამიანი) ერგო. გეოგრაფიული თვალსაზრისით პრუსიის მიერ ანექსირებული ტერიტორია შეადგენდა პროვინციას: დიდი პოლონეთი .

დროთა განმავლობაში ადმინისტრაციული დაყოფა იცვლებოდა. პრუსიის დიდი ადმინისტრაციული ერთულები რომლებიც პოლონეთის ტერიტორიებს შეიცავდნენ იყო:
პოზნანის დიდი სამთავრო (1815–1848)
პოზნანის პროვინცია (1848–1919)

საზოგადოება
პრუსიულ ნაწილში მცხოვრები პოლონელები განიცდიდნენ ძლიერ გერმანიზაციას. (გერმ. ). თუმცა ამ პოლიტიკას გერმანელი ლიდერებისთვის მოსალოდნელი ეფექტის საპირისპირო შედეგი ჰქონდა: ასიმილაციის ნაცვლად პოლონელთა უმცირესობა უფრო ორგანიზებული გახდა და მათი ეროვნული თვითშეგნება გაიზარდა. დანარჩენ ორ: რუსულ და ავსტრიულ ნაწილებთან შედარებით აქ განათლების დონე უფრო მაღალი იყო.

ეკონომიკა
ეკონომიკური თვალსაზრისით პრუსიის მიერ ანექსირებული ნაწილი, პრუსიის მთავრობის პროგრესული პოლიტიკის წყალობით ყველაზე მეტად იყო განვითარებული. გერმანიის მთავრობა ხელს უწყობდა ეფექტიანი სოფლის მეურნეობის, ინდუსტრიის, ფინანსური ინსტიტუტების და ტრანსპორტის განვითარებას.