iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
არაშენდის მთავარანგელოზის ეკლესია

არაშენდის მთავარანგელოზის ეკლესია — ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ არაშენდის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მთაზე. თარიღდება განვითარებული ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (9,2 5,3 მ), ნაგებია რიყის ქვით. შენობის კუთხეები, პილასტრები, კარ-სარკმლის საპირეები, ლავგარდანი და თაღები თლილი ქვისაა. გარედან სწორკუთხა, შიგნიდან თაღოვანი შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. ნახევარწრიულ აფსიდში ღერძზე ვიწრო სარკმელია, მის მარცხენა მხარეს - თაღოვანი ნიშია. აფსიდის სარკმლის ქვეშ სატრაპეზო ქვა დგას, საკურთხევლის წინ - ქვის კანკელი, რომელსაც თაღოვანი შესასვლელი აქვს. მისგან მარცხნივ შეისრული ფორმის ნიშია. სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში შიგნიდან სწორკუთხა და გარედან თაღოვანი სარკმლებია. კამარის საბჯენი თაღი გრძივი კედლების წყვილ ორსაფეხურიან პილასტრებს ეყრდნობა. ეკლესია შიგნიდან შელესილია. სამხრეთ ფასადზე, შესასვლელის არქიტრავზე, გამოსახულია ტოლმკლავებიანი ჯვარი. აღმოსავლეთის ფასადის ფრონტონის თავზე ქვისაგან გამოკვეთილი ცხვრის თავი დგას. შენობას შემოვლებული აქვს თაროსებრი ლავგარდანი. სახურავი ორფერდაა, გადახურულია ქვის ფილებით.
არაშენდის ფერისცვალების ეკლესია

არაშენდის ფერისცვალების ეკლესია – ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ არაშენდის განაპირას, აღმოსავლეთით, სასაფლაოზე. თარიღდება განვითარებული ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (7,1 5 მ), ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით. სარკმლები მთლიან თლილ ქვაშია გამოკვეთილი. თაღოვანი შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. უსწორო ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე ვიწრო თაღოვანი სარკმელია, სარკმლის ორივე მხარეს - სწორკუთხოვანი ნიშები. ჩრდილოეთ ნიშის ქვემოთ ქვით ნაგები ტუმბაა. სარკმლები დასავლეთ კედლის და სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილშიცაა. აგურის ცილინდრული კამარის საბჯენი თაღი გრძივი კედლების კრონშტეინებს ეყრდნობა. ეკლესია შიგნიდან შელესილია. აღმოსავლეთ ფასადის კეხში ჩადგმულია ქვა ჯვრის რელიეფით. ეკლესიას შემოვლებული აქვს აგურის ორი რიგისაგან შედგენილი ლავგარდანი.
ვერეს ციხე

ვერეს ციხე, აზრატის ციხე, ბერეს ციხე — ციხესიმაგრე შიდა ქართლში, გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ გარდატენის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, სამიოდე კილომეტრზე, მდინარე ტანის ხეობაში, მდინარე ვერეს ნაპირას, ძნელად მისადგომ ქედზე. ციხეს სტრატეგიულად მოხერხებული მდებარეობა აქვს. აქედან მოჩანს ტანის ხეობა და გორი მისი მიდამოებით.

ისტორია
ნაგებობა თარიღდება – საუკუნეებით. ვერეს ციხე და მისი შემოგარენი თბილისის საამიროში შედიოდა და იგი, ატენის ციხესთან ერთად, მონაწილეობდა ქართლის შემოერთებისათვის წარმოებულ ბრძოლაში. საუკუნის მიწურულიდან ციხე კლდეკარის ერისთავთერისთავების — ბაღვაშთა გამგებლობაში გადავიდა. საუკუნიდან საუკუნის შუახანამდე ვერეს ციხის მიდამოები საქართველოს სამეფო სახლის განკარგულებაში იყო. 1554 წელის ზაფხულში შაჰ თამაზმა აიღო ვერეს ციხე და გზა გაიხსნა ატენის ციხისკენ, სადაც ქართლის მეფის ლუარსაბ -ის დედა და ქართლის თავადაზნაურთა ოჯახები იდგნენ. - საუკუნეებში ციხე თავად ციციშვილთა ხელში გადავიდა და ამ საგვარეულოს მნიშვნელოვან საყრდენ პუნქტად იქცა. 1638 წელს ვერეს ციხეში გამაგრდა როსტომ მეფის წინააღმდეგ აჯანყებული ქართლის თავადთა მეთაური ნოდარ ციციშვილი. მეფემ ალყა შემოარტყა ციხეს. აჯანყებულმა ციციშვილმა გაქცევით უშველა თავს. როსტომ მეფემ ვერეს ციხე აიღო და გაანადგურა.

არქიტექტურა
ციხე გეგმით წაგრძელებულია (სიგრძე 44,6 მ, სიგანე აღმოსავლეთით 14,8 მ, დასავლეთით 6 მ), ნაგებია რიყის ქვით. ნაგებობა დაზიანებულია — ფერდობებზე კედლები შემორჩენილია 4-5 მეტრის სიმაღლეზე. ციხის აღმოსავლეთ და დასავლეთ მხარეები მთავრდება სხვადასხვა ზომისა და ფორმის კოშკებით. აღმოსავლეთის კოშკიდან გადარჩენილია მხოლოდ კონტური; დასავლეთის კოშკი გეგმით უსწორო — ელიფსურია. ქვედა სართული ცილინდრული კამარით გადახურული გრძელი სათავსია, რომელიც ციხის ეზოს განიერი თაღოვანი კარით უკავშირდება. ციხის ეზოში, გალავნის სამხრეთ კედელთან, დიდი წყალსაცავია.

ციხეს 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
გარსევანიშვილების კოშკი

გარსევანიშვილების კოშკი დგას გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ თედოწმინდის ცენტრში. თარიღდება საუკუნით. კოშკი ცილინდრულია (დიამეტრი 7,2 მ), ნაგებია რიყის ქვით. ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია მხოლოდ პირველი სართული, მეორე და მესამე სართულების დასავლეთ მხარის ნაწილი. პირველ სართულს ერთი კარი (სამხრეთ-დასავლეთით) და ოთხი სარკმელი აქვს. მეორე სართულის კედელში ოთხი სათოფურია. პირველსა და მეორე სართულს გუმბათოვანი გადახურვა ჰქონია.

სოფელში 1724 წელს ქართველებსა და ოსმალებს შორის მოხდა ბრძოლა, რომელიც ქართველების დამარცხებით დამთავრდა.
არბოს წმინდა გიორგის ეკლესია (X საუკუნე)

არბოს წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ არბოში, შუა სოფელში, მთავარი გზის პირას. მხატვრულ-სტილისტური ანალიზით თარიღდება საუკუნის მეორე ნახევრით.

ეკლესია დარბაზულია (9,3 5,9 მ), ნაგებია რიყის ქვით. კუთხეები, სარკმლები და ლავგარდანი თლილი ქვისაა. თლილი ქვითაა მოპირკეთებული აღმოსავლეთ ფასადიც. ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს: ერთი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია, მეორე — დასავლეთ კედელში. ნახევარწრიული აფსიდას ღერძზე ვიწრო სარკმელია. თითო ვიწრო სარკმელი აფსიდის ორივე მხარეს არსებულ მაღალ თაღოვან ნიშებშიცაა. ორი სარკმელი სამხრეთ კედელშია, თითო — დასავლეთის და აღმოსავლეთის კედელში. აღმოსავლეთის სარკმელი მორთულია რელიეფური კომპოზიციით (რელიეფით იყო შემკობილი სამხრეთის ფასადის დასავლეთ სარკმელიც, თუმცა ამჟამად მარცხენა ზედა კუთხეში მხოლოდ ჩარჩო და ერთი რომბიღა მოჩანს). სარკმლის თავზე ჩასმულ ერთიან, წვრილი ჩარჩოთი შემოზღუდულ ოთხკუთხა ქვაზე გაყვავილებული ჯვარია. მის მარჯვნივ კი ერთმანეთის თავზე ლომისა და ირმის პატარა ფიგურები, მარცხნივ მთელ სიმაღლეზე — გაფოთლილი რტოა, ხოლო რტოსა და ჯვრის ზედა მკლავს შორის დისკო. კამარის საბჯენი თაღი ეყრდნობა გრძივი კედლების წყვილ ორსაფეხურიან პილასტრებს. გრძივ კედლებზე დეკორატიული თაღებია. აღმოსავლეთის ფასადის სარკმელთან, ქვაში გამოკვეთილია ხარის თავი.
არბოს წმინდა გიორგის ეკლესია (XIX საუკუნე)

არბოს წმინდა გიორგის ეკლესია – არქიტექტურული ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ არბოში, შუა სოფელში. თარიღდება საუკუნით.

ეკლესია (21,8 14,8 მ) ჯვარ-გუმბათოვანია, ნაგებია აგურითა და ნატეხი ქვით. შესასვლელი დასავლეთიდან (კარიბჭიდან) და სამხრეთიდანაა. აფსიდში ერთი განიერი სარკმელი და ორი თაღოვანი ბრტყელი ნიშია. აფსიდი დარბაზის იატაკიდან ორი საფეხურითაა ამაღლებული. აფსიდის წინ ბემაა, სადაც ქვის სატრპეზო დგას. ბემას სამხრეთ კედელში გაჭრილი კარი სადიაკვნეში გადის. ჩრდილოეთ კედელში გაჭრილი — სამკვეთლოში. ორივე სათავსი მსგავსია. აღმოსავლეთის კედელში თითო სარკმელია, გრძივ კედლებში - ნიშები, ხოლო დასავლეთ კედელში გაჭრილი კარით ორივე სათავსი ეკლესიის დარბაზს უკავშირდება. სამკვეთლოს და სადიაკვნეს თავზე მცირე სათავსებია. ამ სათავსებში ასასვლელი აგურის კიბე გარე კედლებშია ჩატანებული. ეკლესიის ჩრდილოეთისა და სამხრეთის კედლებში, ზემოთ, სხვადასხვა სიმაღლეზე, ხუთ-ხუთი სარკმელია. გუმბათის ყელი ორ თავისუფლად მდგომ ჯვაროვანი კვეთის ბურჯსა და აფსიდის მხრებს ეყრდნობა. ყელი დაბალია, გადახურვა - ბრტყელი.

ფასადებზე გამოყოფილია ფრონტონით დასრულებული ძირითადი ნავი. სარკმლები მოჩარჩოებულია სადად, აგურის ერთსაფეხურიანი წყობით. საკურთხევლის სარკმელს ქვიშაქვის განიერი საპირე აქვს. კედლები დასრულებულია აგურის მრავალსაფეხურიანი ლავგარდნით. ეკლესია გადახურულია თუნუქით.

ეკლესიის დასავლეთ კედელს მთელ სიგრძეზე ეკვრის კარიბჭე, რომლის პირველი სართული სამი მონაკვეთისაგან შედგება: შუა - ეკლესიაში შესასვლელია, ხოლო გვერდებზე თაღებით გახსნილი, გეგმით მსგავსი, თითო სათავსია. სათავსების გარე კედლებში (ერთ შემთხვევაში სამხრეთის, მეორეში - ჩრდილოეთის), შუაში ბუხარია. ბუხრის გვერდებზე, სწორკუთხა ნიშებში თითო მცირე სარკმელია გაჭრილი. ეკლესიის დასავლეთ კედელში ჩატანებული აგურიც კიბე კარიბჭეზე დაშენებულ სამრეკლოში და გვერდით სათავსების თავზე განლაგებულ ოთახებში ადის. სამრეკლო იარუსებიანია. პირველი იარუსი გეგმით კვადრატული დახურული სათავსია, რომლის დასავლეთ კედელში თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. მეორე იარუსი დასავლეთით თაღითაა გახსნილი. მესამე იარუსი ოთხივე მხარეს თაღებით იხსნება. სამრეკლოს ფანჩატური კი რვათაღიანი ღიობია. ფანჩატურს ბოლქვისებური გუმბათი აქვს.
აღაიანის კოშკი

აღაიანის კოშკი – კოშკი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ აღაიანის ცენტრში, თარიღდება საუკუნით. კოშკი ხუთსართულიანია, ცილინდრული (დიამეტრი 9,7 მ), ზემოთკენ ოდნავ ვიწროვდება.

ნაგებია რიყის ქვით. კონსტრუქციულ ნაწილებში გამოყენებულია აგური. შენობა დაზიანებულია - ზემოთა ნაწილები ჩამონგრეულია. სწორკუთხა შესასვლელი პირველი სართულის სამხრეთ ნაწილშია. სართულშუა გადახურვა ხის ძელებზე ყოფილა გამართული. აღმოსავლეთ ნაწილში სარკმელია, რომლის ძირი შიგნიდან გარეთ მაღლდება. ამ სართულზე დასავლეთ და ჩრდილოეთ მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშია თითო შეწყვილებული სათოფურით. მეორე სართული გადახურულია გუმბათოვანი კამარით, რომელიც ძირითადად აგურითაა ნაწყობი. კამარის აღმოსავლეთ ნაწილში მესამე სართულიდან დამაკავშირებელი მრგვალი ხვრელია (დიამეტრი 0,7 მ-მდე). სართულის ქვედა ნაწილში, ოთხ ფართო თაღოვან ნიშში თითო შეწყვილებული სათოფურია. სართულის აღმოსავლეთ ნაწილშიც ასეთივე ნიშია, რომელიც მოგვიანებით ამოუქოლიათ. კარი ჩრდილოეთ ნაწილშია. იგი შიგნიდან სწორკუთხაა, გარედან თაღოვანი და სწორკუთხა შეღრმავებაშია ჩასმული. კარის პირდაპირ ნახევარწრიული ბუხარია. გუმბათის ნახევარსფეროში საფეხუროვანი გადახურვით დასრულებული ორი სარკმელია. ორივე სარკმლის ძირი შიგნიდან გარეთ მაღლდება. მეორედან მესამე სართულზე ასასვლელი კიბე კედელშია დატანებული, შესასვლელთან ახლოს. კიბის უჯრედში ორი სათოფურია და ერთი სწორკუთხა სარკმელია. მესამე სართულის კედლებში ოთხი ფართო თაღოვანი ნიშია, რომელთა თაღები, კოშკის სხვა ნიშების თაღებისაგან განსხვავებით, რიყის ქვითაა ნაწყობი. ისინი შესაბამის წირთხლებს უშუალოდ კი არ ერწყმიან, არამედ რამდენადმე შეწეულია და თაღების ქუსლებთან ქმნიან პატარა საფეხურებს, რომლებსაც, როგორც ჩანს, ქარგილის გასამართად იყენებდნენ. ყოველ ნიშში თითო შეწყვილებული სათოფურია. კოშკის მესამე სართულის აღმოსავლეთ ნაწილში, სწორკუთხა შეღრმავებაში, ნახევარწრიული ბუხარია. ბუხრის პირდაპირ, ერთმანეთთან ახლოს, კიბის უჯრედებში გაჭრილია შესასვლელები, ხოლო მათ შორის, კედლის სისქეში, მოწყობილია საპირფარეშო (დანგრეულია). მეოთხე სართული ოდნავ შეისრული ღრმა თაღოვანი ნიშების სიმრავლით გამოირჩევა. სართულის ჩრდილოეთ ნაწილში პატარა ბუხარია, რომლის პირდაპირ ბაქანზე ასასვლელი კიბე იწყება. ბუხრის მომიჯნავე ნიშებში თითო ფართო სარკმელია, დანარჩენ ნიშებში - თითო სათოფური. სართულზე კიდევ ერთი სწორკუთხა სარკმელია, რომლის ძირი შიგნიდან გარეთ მაღლდება. კოშკის მეხუთე, ბანის სართული მთლიანად დანგრეულია. შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 0,4-0,5 მეტრს არ აღემატება. კოშკის ფასადზე მეორე სართულის შესასვლელის თავზე აგურის წყობით გამოსახულია შეღრმავებული ჯვარი.
აძვის წმინდა გიორგის ეკლესია

აძვის წმინდა გიორგის ეკლესია – წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ აძვის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ამაღლებულ ადგილზე „წმინდა მუხის“ ტყეში. აგებულია - საუკუნეებში.

ეკლესია დარბაზულია (6,8 5 მ), ნაგებია ნატეხი და რიყის ქვით. წყობაში შერეულია ბრტყელი აგურიც. კარის წირთხლები და შენობის კუთხეები ამოყვანილია შირიმის კვადრებით. ეკლესიას სამხრეთით თაღოვანი კარი აქვს. საკურთხევლის აფსიდი თითქმის სწორკუთხაა (მომრგვალებული აქვს მხოლოდ კუთხეები). საკურთხევლის ჩრდილოეთ კედელში პატარა ოთხკუთხა ნიშია, სამხრეთით - ასეთივე ფორმის სარკმელი (სავარაუდოა, რომ თავდაპირველად აქ ნიში იყო). აფსიდის ღერძზე, კედელზე, მიდგმულია სატრაპეზო ქვა. აფსიდის კონქი, სატრიუმფო თაღი და დარბაზის კამარა არაწესიერი ფორმისაა. ეკლესიას სამხრეთით, აღმოსავლეთით და დასავლეთით ვიწრო სარკმელი აქვს. ეკლესია შიგნიდან შელესილი ყოფილა. სამხრეთისა და აღმოსავლეთის ფასადების კედლების შუა არეში ჰორიზონტალურად ჩასმულია ფიქალის გრძელი ფილები, რომლებიც აღიქმება თავისებურ დეკორატიულ აქცენტებად.
აძვის სამების ეკლესია

აძვის სამების ეკლესია – ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ აძვის ცენტრში. აგებულია საუკუნეში.

ეკლესია დარბაზულია (12,5 6,95 მ), ნაგებია აგურით. ზოგან გამოყენებულია ნატეხი ქვაც. თითო თაღოვანი შესასვლელი სამხრეთით და დასავლეთითაა. საკურთხევლის კედელში ორი თაღოვანი ნიშია. აღმოსავლეთით, სამხრეთითა და დასავლეთით თითო სარკმელია, ჩრდილოეთით - ორი. დარბაზი გადახურულია ნახევარწრიული კამარით. კამარის აღმოსავლეთის საბჯენი თაღი მასიურ კაპიტელებიან პილასტრებს ეყრდნობა, დასავლეთისა - მძლავრ კონსოლებს. კონსოლები და კაპიტელები პროფილირებულია. ეკლესია შიგნიდან შელესილია. შენობის სამხრეთ შესასვლელის თავზე ჩასმულია მარმარილოს პატარა კვადრატული ფილა მხედრული წარწერით (არ იკითხება). ამავე შესასვლელზე მიშენებულია თაღებით გახსნილი ორსართულიანი აგურის კარიბჭე-სამრეკლო, რომლის ნახევარსფერულ გუმბათს პირამიდული სახურავი აქვს. ეკლესიის აღმოსავლეთ ფასადზე, სარკმლის ზემოთ აგურით გამოყვანილია მოზრდილი ჯვარი. შენობას თლილი ქვის ლავგარდანი აქვს.
ახალი ჯვრის ეკლესია

ახალი ჯვრის ეკლესია – ეკლესია შიდა ქართლში, გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალუბნის განაპირას, ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ამაღლებულ ადგილზე. თარიღდება საუკუნით.

ეკლესია დარბაზულია (7,15 4,75 მ), ნაგებია აგურით, გამოყენებულია აგრეთვე ნატეხი და რიყის ქვა. ეკლესიის მაღალი და განიერი თაღოვანი კარი სამხრეთითაა. ნახევარწრიულ აფსიდის ღერძზე, კედელზე, მიდგმულია ოთხკუთხა სატრაპეზო ქვა. აღმოსავლეთით, დასავლეთითა და სამხრეთით თითო სარკმელია. დარბაზის გრძივ კედლებზე თითო მასიური ერთსაფეხურიანი პილასტრია, რომელსაც ეყრდნობა ნახევარწრიული კამარის საბჯენი თაღი. პილასტრებს მარტივპროფილიანი კაპიტელები აქვს. ეკლესია შიგნიდან შელესილია. იგი გარედანაც ყოფილა შელესილი. ლავგარდანი აგურის სამი რიგისაგან შედგება. ორფერდა სახურავი კრამიტისაა. დასავლეთის ფრონტონის კეხზე დგას სამრეკლო - თაღებით გახსნილი ოთხბოძიანი ფანჩატური.
სულავესის ზღვა

სულავესის, იგივე ცელებესის ზღვა — წყნარი ოკეანის დასავლეთი ნაწილი, რომელიც შემოსაზღვრულია სულუს არქიპეგალით, სულუს ზღვით, ფილიპინების კუნძულ მინდანაოთი — ჩრდილოეთით, სინგიჰეს კუნძულებით — აღმოსავლეთით, კუნძულ სულავესით — სამხრეთით, კუნძულ კალიმანტანით — დასავლეთით. ზღვა ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ გადაჭიმულია 675 კმ-ზე, აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ 837 კმ-ზე. საერთო ფართობია 280,000 კმ². მაქსიმალური სიღრმეა 6,200 მ. სულავესის ზღვა, სამხრეთ-დასავლეთიდან მაკასარის სრუტით უკავშირდება იავის ზღვას.
იავის ზღვა

იავის ზღვა — ფართო კუნძულთშორისი ზღვა წყნარ ოკეანეში, ზონდის შელფზე. მისი ფართობია 320,000 კმ². როგორც ზღვა, ის ჩამოყალიბდა უკანასკნელი გამყინვარების პერიოდში. ზღვა გადაჭიმულია ინდონეზიის კუნძულებს — ბორნეოს (ჩრდილოეთით), იავის (სამხრეთით), სუმატრის (დასავლეთით) და სულავესს (აღმოსავლეთით) შორის. ჩრდილო-დასავლეთიდან, კარიმატის სრუტე აკავშირებს სამხრეთ ჩინეთის ზღვასთან.

იავის ზღვაზე მნიშვნელოვან ეკონომიკურ საქმიანობას წარმოადგენს თევზჭერა. ამ ზღვაში, 3.000 სახეობის წყალქვეშა ბინადარია. სწორედ ამიტომ, შექმნილია რამდენიმე ეროვნული პარკი. ზღვის აკვატორია საკმაოდ ბევრ ტურისტს იზიდავს.

1942 წლის თებერვალ-მარტში, ამ ზღვაში მიმდინარეობდა სამხედრო შეტაკება, რომელიც ისტორიაში იავის ზღვის ბრძოლის სახელით შევიდა. ის მეორე მსოფლიო ომის ერთ-ერთი ყველაზე ხანგრძლივი საზღვაო ბრძოლა იყო. ნიდერლანდების, ბრიტანეთის, ავსტრალიის და აშშ-ის სამხედრო-საზღვაო ძალებმა წარმატებით მოიგერიეს იაპონიის შეტევა კუნძულ იავაზე.
ბერბუკის კოშკი

ბერბუკის კოშკი – კოშკი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბერბუკის განაპირას, სამხრეთით. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

კოშკი ცილინდრულია (დიამეტრი 7,7 მ), სამსართულიანია, ნაგებია რიყის ქვითა და კვადრატული აგურით. დაზიანებულია: დანგრეულია პირველი სართულის სამხრეთ კედელი, მეორე სართულის კედლების ზედა და მესამე სართულის კედლების უმეტესი ნაწილი. კოშკში შესასვლელი მეორე სართულზეა, ჩრდილოეთით. პირველი სართულის აღმოსავლეთ კედელში კვადრატული აგურის თაღოვანი ბუხარია, ჩრდილო-აღმოსავლეთით - ორი ორმაგი თახჩიანი სათოფური. სამხრეთ კედელში დატანებულია მეორე სართულზე ასასვლელი კიბე. სართული შელესილია. მეორე სართულის ჩრდილოეთ კედელში, კარის ორივე მხარეს, თითო ორმაგი თახჩიანი სათოფურია. ასეთივე სათოფურები სამხრეთ და აღმოსავლეთ კედლებშიცაა. სართული შელესილი ყოფილა. შენობას შემოვლებული აქვს თევზიფხურად ნაწყობი ბრტყელი ქვის სარტყელი.
ბერშუეთის სამების ეკლესია

ბერშუეთის სამების ეკლესია — შუა საუკუნეების ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბერშუეთის ჩრდილოეთით 2 კილომეტრში. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (8,3 5,7 მ), ნაგებია რიყისა და ნატეხი ქვით. ეკლესიის არქიტრავით გადახურული კარი სამხრეთ კედელშია. აფსიდის თაღოვანი სარკმლის ორივე მხარეს თითო ოთხკუთხა ნიშია. დარბაზის გრძივ კედლებზე კაპიტელებიანი წყვილი პილასტრია. შენობის სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილზე მიშენებულია კარიბჭე. მის სამხრეთ კედელში კარია, დასავლეთისაში - თახჩა. ჩრდილოეთ და სამხრეთ ფასადებზე შემორჩენილია შირიმის ქვით ნაწყობი თაროსებრი ლავგარდანი.
ბერშუეთის მთავარანგელოზის ეკლესია

ბერშუეთის მთავარანგელოზის ეკლესია – ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბერშუეთის ცენტრში. თარიღდება საუკუნით.

ეკლესია დარბაზულია (17,6 13,2 მ), ნაგებია რიყის ქვით და კვადრატული აგურით. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. კარი ორივე მხრიდან გადახურულია არქიტრავით. ნახევარწრიული აფსიდის თაღოვანი სარკმლის ორივე მხარეს თითო ოთხკუთხა ნიშია. სამხრეთ და დასავლეთ კედელში თითო თაღოვანი სარკმელია. დარბაზის გრძივ კედლებზე თითო პილასტრია, რომლებსაც ემყარება კამარის საბჯენი თაღი. გარდა ამისა, კამარა ემყარება დასავლეთ კედლის მიმდებარე და აფსიდის მარტივპროფილიან იმპოსტებზე დაბჯენილ სატრიუმფო თაღებსაც. ფასადები და ინტერიერი შელესილია. ფასადებს შემოვლებული აქვს კვადრატული აგურით ნაწყობი თაროსებრი, დაკბილული ლავგარდანი. სახურავი ორფერდაა, გადახურულია ღარიანი კრამიტით.
ბერშუეთის კოშკი

ბერშუეთის კოშკი – კოშკი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბერშუეთის ცენტრში. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

კოშკი ცილინდრულია (დიამეტრი 7,3 მ), სამსართულიანია, ნაგებია რიყის ქვით და კვადრატული აგურით. შენობა დაზიანებულია: ჩანგრეულია პირველი სართულის გადახურვა, მესამე სართულის კედლების უმეტესი ნაწილი; შემორჩენილია კარის მხოლოდ ქვედა მონაკვეთი. პირველი სართული შიგნიდან სწორკუთხაა. მის კედლებში ნიშებია, რომლებშიც გაჭრილია ერთმაგი და ორმაგი თახჩიანი სათოფურები. შემორჩენილი საძელე ფოსოების მიხედვით ირკვევა, რომ ამ სართულს ბრტყელი გადახურვა ჰქონია. სამხრეთ-აღმოსავლეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში დატანებულია ზედა სართულზე ასასვლელი კიბე. მეორე სართული წრიულია. კარი სამხრეთ-დასავლეთით აქვს. კარის ორივე მხარეს თითო ორმაგი, ხოლო სამხრეთის კედელში ერთი ერთმაგი თახჩიანი სათოფურია. გადახურვა გუმბათოვანია (ნაწყობია კვადრატული აგურით). კოშკს შემოვლებული აქვს რიყის ბრტყელი ქვის თევზიფხურად ნაწყობი სარტყელი.
სამხრეთ ჩინეთის ზღვა

სამხრეთ ჩინეთის ზღვა — წყნარი ოკეანის განაპირა ზღვა, რომელიც გადაჭიმულია სინგაპურისა და მალაკის სრუტეებიდან ტაივანის სრუტემდე, ფართობი შეადგენს 3,500,000 კმ²-ს.

ზღვა მდებარეობს:
კონტინენტური ჩინეთისა და კუნძულ ტაივანის სამხრეთით.
ფილიპინების დასავლეთით.
მალაიზიისა და ბრუნეის სამხრეთ-დასავლეთით.
ინდონეზიის ჩრდილოეთით.
მალაკის ნახევარკუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთით.
ვიეტნამის აღმოსავლეთით.

ზღვაში მდებარეობს ათასობით უწვრილესი კუნძული, რომლებიც არქიპელაგებად ჯგუფდებიან. ხშირად, ამ კუნძულების გამო, ნამდვილი შეჯიბრია გამართული სხვადასხვა ქვეყნებს შორის მათზე თავიანთი სუვერენიტეტის გასავრცელებლად.
მალპიგის მილაკები

მალპიგის მილაკები — მწერების გამომყოფი სისტემაა, რომლებიც ერთი ბოლთი სხეულის ღრუს სითხეშია ჩაფლული. სითხიდან დაშლის პროდუქტები მილაკში ხვდება. მეორე ბოლოთი მილაკები ერთმანეთს უერთდება და მწერის სწორ ნაწლავში იხსნება. ნივთიერებათა ცვლის პროდუქტები და მოუნელებელი საკვები გამოიყოფა ერთად. ეს მხოლოდ იმიტომ ხდება ასე , რომ მალპიგის მილაკებს დამოუკიდებელი გამომტანი ხვრელი არ აქვს.

წყარო
"ბიოლოგია" სახელმძღვანელო მე-7 კლასელთათვის. თბილისი. 1998. გვ -168 - ავტორები: პროფ. გ.თუმანიშვილი, ბიომეცნ. დოქ. ი.ლაზრიშვილი, პროფ. ნ. მითაგვარია, დოც. ი .ქორქია, პროფ. გ. ღვალაძე, პროფ. ს .ცაგარელი.
მალაკის სრუტე

მალაკის სრუტე მდებარეობს მალაკის ნახევარკუნძულსა და ინდონეზიის კუნძულ სუმატრას შორის, სრუტე საკმაოდ ვიწროა, ხოლო მისი სიგრძე 805 კმ-ია. სახელი ეწოდა მალაკის სასულთნოდან გამომდინარე, რომლის შემადგენლობაშიც შედიოდა მიმდებარე არქიპელაგი 1414-1511 წლებში.

ეკონომიკური და სტრატეგიული თვალსაზრისით, მალაკის სრუტე მსოფლიოს ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი საზღვაო გზაა. სრუტე წარმოადგენს უმნიშვნელოვანეს სანაოსნო გზას ინდოეთისა და წყნარ ოკეანეებს შორის.
პარაგვაი (მდინარე)

მდინარე პარაგვაი — სამხრეთ ამერიკის სამხრეთ-ცენტრალური ნაწილის უმთავრესი მდინარე. მისი შენაკადები გამოედინებიან ბრაზილიიდან, ბოლივიიდან, პარაგვაიდან და არგენტინიდან. სათავეს იღებს ბრაზილიის შტატ მატო-გროსოში, ხოლო შემდეგ, არგენტინაში ერთვის მდინარე პარანას. მისი სიგრძე სათავიდან პარანასთან შერწყმამდე 2621 კმ-ია. აუზის ფართობი შეადგენს 365 592 კმ²-ს.
ურუგვაი (მდინარე)

მდინარე ურუგვაი გაედინება სამხრეთ ამერიკის კონტინენტზე. მიედინება ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ და აყალიბებს ბრაზილიის, არგენტინისა და ურუგვაის საზღვრებს ერთმანეთთან მიმართებაში. არგენტინის პროვინცია მესოპოტამიას გამოყოფს ამ ორი ქვეყნისგან. სათავეს იღებს ბრაზილიაში მდინარეების - კანოტასის და პელოტასის შერთვის შედეგად. მდინარის სიგრძეა 1,600 კმ. ატლანტის ოკეანესთან შერთვამდე, მდინარე პარანასთან ერთად, წარმოქმნის რიო-დე-ლა-პლატის შესართავს.

ურუგვაის მთავარი შენაკადია მდინარე რიო-ნეგრო. მდინარე დიდი ენერგეტიკული პოტენციალით გამოირჩევა და მასზე რამდენიმე ჰიდროელექტროსადგურია აგებული. ურუგვაის აუზის ფართობია 365,000 კმ².
რიო-ნეგრო (ურუგვაი)

რიო-ნეგრო — ყველაზე მნიშვნელოვანი მდინარე ურუგვაიში. სათავეს იღებს სამხრეთ ბრაზილიის მთიანეთში და მიემართება დასავლეთით, კვეთს ურუგვაის მთელ ტერიტორიას, ყოფს რა მას ორ - ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნაწილებად, შემდეგ უერთდება მდინარე ურუგვაის. რიო-ნეგროს მთავარი შენაკადი და ურუგვაის მეორე უმნიშვნელოვანესი მდინერეა იი.

მდინარეზე აგებულია დამბა, რომელიც წარმოქმნის მთელი სამხრეთ ამერიკის უდიდეს წყალსაცავს (ფართობი 10,000 კმ²)

რიო-ნეგროს აუზის ფართობია 69,700 კმ².
რენე ზელვეგერი

რენე კეთლინ ზელვეგერი (, დ. 25 აპრილი 1969, ტეხასი, აშშ) — ამერიკელი კინომსახიობი. კინოაკადემიის ჯილდოს ოსკარის პრემიის ლაურეატი. 2007 წლიდან არის ჰოლივუდის ერთ-ერთი ყველაზე მაღალანაზღაურებადი მსახიობი.

ბიოგრაფია
რენე კეთლინ ზელვეგერი დაიბადა 1969 წლის 25 აპრილს, ტეხასის შტატის პატარა ქალაქ კეტიში. მამამისი ემილ ერიხ ცელვეგერი იყო შვეიცარიელი იმიგრანტი, რომელიც მუშაობდა ნავთობგადასამუშავებელ ქარხანაში, ხოლო დედა ირენ ანდერსენი ნორვეგილი და საამიის წარმოშობისა პროფესიით მეანი ქალი იყო და ტეხასში ამღზრდელად მუშაობდა.

კინოკარიერა
რენე ზელვეგერმა ტეხასის უნივერსიტეტში დაამთავრა სამსახიობო კურსები და შემდეგ გაემგზავრა ჰოლივუდში, სადაც წარმატებებს მიაღწია. თუმცა შემდეგ ისევ მშობლიურ შტატში დაბრუნდა. ამის შემდეგ კინოსინჯებში მონაწილეობდა და საბოლოოდ მიიღო მეორეხარისხოვანი როლები კინოფილმებში. 1994 წელს მიიღო მთავარი როლი ფილმში „ტეხასური ხოცვა ბენზოხერხით 4: ახალი თაობა“, სადაც მასთან
ერთად ითამაშა მეთიუ მაკ-კონეჰიმ. სწორედ ამ უკანასკნელმა მოუწოდა რენეს ჰოლივუდში წასულიყო და იქ მიეღწია კინოწარმატებებისთვის.

2005 წელს ცოლად გაჰყვა კენი ჩესნის, თუმცა რამდენიმე თვის შემდეგ მათი ქორწინებაში ყოფნა შეწყდა.

რენე ზელვეგერი კინოკრიტიკოსებმა აღიარეს ფილმში „ჯერი მაგუაიერი“, სადაც მასთან ერთად ითამაშა ტომ კრუზმა. აღსანიშნავია ასევე ფილმები: „ბრიჯიტ ჯოუნსის დღიური“, „ჩიკაგო“ და სხვ. 2003 წელს გამოვიდა დიდბიუჯეტიანი ფილმი „ცივი მთა“, სადაც განასახიერა სოფლელი გოგონას როლი და საბოლოოდ ამ როლისთვის დაჯილდოვდა ოსკარის პრემიით. 2005 წელს რასელ კროუსთან ერთად ითამაშა ფილმში „ნოკდაუნი“; ხოლო რენე ზელვეგერის ერთ-ერთი ბოლო ნამუშევარია „საქმე 39“, საშინელებათა ფილმი, სადაც მასთან ერთად ითამაშა ჯოდელ ფერლანდმა.

ფილმოგრაფია
ბანდის ზღვა

ბანდის ზღვა — ზღვა მოლუკის კუნძულებთან, წყნარი ოკეანის ნაწილი. მდებარეობს ინდონეზიის აკვატორიაში. წყნარი ოკეანისგან გამოყოფილია ასეულობით კუნძულისა და ჰალმაჰერისა და სერამის ზღვებით. აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ გადაჭიმულია 1000 კმ-ზე, ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ 500 კმ-ზე.

ბანდის ზღვა შემოსაზღვრულია კუნძულებით: სულავესი, ბურუ, ამბონი, სერამი, არუს კუნძულები, ბარატ-დაის კუნძულები, ტინიმბარის კუნძულები, კაის კუნძულები და ტიმორი.

ზღვის განაპირა რაიონები საკმაოდ სახიფათოა ნაოსნობისთვის, ვინაიდან აქ მდებარეობს უამრავი პატარა კლდოვანი კუნძული.
ზემო გერმანია-რეტიის ლიმესი

ზემო გერმანია-რეტიის ლიმესი – სასაზღვრო–საფორტიფიკაციო ნაგებობა, ლიმესი. მდებარეობს ევროპაში ყოფილი რომის იმპერიის პროვინციების ქვემო გერმანიის, ზემო გერმანიის და რეტიის ტერიტორიაზე. გადაჭიმული იყო რაინსა და დუნაის შორის. იწყება ქალაქ რაინბროლთან და მთავრდება მდინარე დუნაის ნაპირზე. ლიმესი აშენდა გერმანული ტომებისაგან თავის დასაცავად 83–260 წწ.

2005 წელს ლიმესი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
მინდანაოს ზღვა

მინდანაოს, იგივე ბოჰოლის ზღვა — მდებარეობს ფილიპინების კუნძულ მინდანაოსა და ვისაიასს შორის. გადაჭიმულია კუნძულ ბოჰოლის სამხრეთით და მინდანაოს ჩრდილოეთით. ზღვაში მდებარეობს ორი მნიშვნელოვანი კუნძული — სიკიხორი და კამიგინი. მაქსიმალური სიღრმეა 1975 მ.

ზღვაზე მდებარე მნიშვნელოვანი ქალაქებია: ილიგანი, ბუტუანი, დუმაგეტე, ოზამისი და ტაგბილარანი.