iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ატალანტე

ატალანტე — მამაცი არკადიელი მონადირე ქალწული, იასოს და მინიასის ასულ კლიმენეს ქალი. მითოსი არკადიელ არტემიდეს უთანასწორებს. ამას მოწმობს ამ ქალღმერთის სიმბოლო – ძუ დათვი, რომელმაც ატალანტე გამოკვება მაშინ, როდესაც ახალშობილი გოგონა მამამ პანთენონის მთაში უპატრონოდ დააგდო, რადგან მხოლოდ ვაჟი უნდოდა და ქალი ეყოლა. ბავშვი მონადირეებმა გაზარდეს. მან მალევე ისახელა თავი, როგორც პირმშვენიერმა და ტანსარომ, ფეხმარდმა, მამაცმა და თამამმა მონადირემ. მშვილდით მოკლა ორი კენტავრი რეკოსი და ჰილევსი, რომელნიც ავი ზრახვით აედევნენ. მწყემსებმა ადრევე დაუბრუნეს მამას, რომელმაც თავის ასულად აღიარა.

ატალანტემ მონაწილეობა მიიღო კალიდონის ნადირობასა და არგონავტების ლაშქრობაში, მაგრამ ეს ვერსია არ დასტურდება. სურდა წასვლა, მაგრამ რადგან ქალი იყო, გმირებმა არ წაიყვანეს. ქალწულმა მონადირემ მხოლოდ შუბი აჩუქა იასონს. პელიასის განსვენების დღეს ჭიდაობაში დაამარცხა გმირი პელევსი. კალიდონის ტახი პირველმა დაჭრა და მელეაგრემ გამარჯვების ჯილდოდ ტახის თავი და ტყავი მისცა, რითაც შურით ანთებული მამაკაცები გადაიკიდა. ქალს ჯილდო წაართვა მელეაგრეს ბიძამ პლექსიპემ. ახალგაზრდა გმირმა მოკლა ბიძა, რასაც მოყვა ქიშპი, ომი და ბოლოს თვით მელეაგრეს სიკვდილი. დავა დაიწყო იმით, რომ ნადირის თავი ეკუთვნოდა არა ქალს, არამედ მელეაგრეს ბიძას იფიკლეს, რომელმაც ტახი თითქოს პირველმა დაჭრა. მელეაგრემ ზოგი ვერსიით მოკლა ბიზები. ალთეამ რომ გაიგო, ძმები შვილმა მომიკლაო, დარდმა დათრგუნა და დაწყევლა შვილი. მაშინ მელეაგრე განრისხდა და ბრძოლაზე ხელი აიღო. კურეტები კალიდონში შეიჭრნენ. ბოლოს მელეაგრე ცოლმა – კლეოპატრამ დაითანხმა. მელეაგრემ სძლია კურეტებს, მაგრამ ამ ბრძოლაში დაიღუპა ან მუგუზლის დაწვამ იმსხვერპლა. მითები მტკიცედ ლაპარაკობენ ატლანტესა და მელეაგრეს სიყვარულზე, მაგრამ მელეაგრეს უკვე ჰყავდა ცოლი. როდესაც მამამ ატლანტესაც უბრძანა გათხოვება, ქალწულმა მკაცრი პირობა წაუყენა: მხოლოდ მას გავყვები, ვინც სირბილში დამეწევაო. თუ თვითონ დაეწეოდა, სასიძოს ზურგში შუბს ტყორცნიდა და სასიკვდილოდ სჭრიდა. მხოლოდ მელანიონმა სძლია,რომელიც გზაზე აფროდიტეს ნაჩუქარ ოქროს ვაშლებს ყრიდა. ვიდრე ატალანტე ვაშლს იღებდა, გმირი დაწინაურდებოდა და ასე მიაღწია მიზანს. ატალანტეს მელანიონთან ეყოლა პართენოპაიოსი, არგოსელი მეფე, თებეს პირველ ლაშქრობაში დაღუპული მეფე.
ორთოდონტია

ორთოდონტია (ორთო... და ბერძნ. , ნათ. ბრ. — კბილი) — სტომატოლოგიის დარგი, შეისწავლის ყბა-სახისა და კბილთა სისტემის ანომალიების ეტიოლოგიას, მკურნალობასა და პროფილაქტიკას. ორთოდონტული მკურნალობის ძირითადი ამოცანაა ყბა-კბილთა სისტემის ფორმის გაუმჯობესება — კბილების ან კბილთა მწკრივის გადანაცვლება. თანკბილვის რეგულირება, ქვედა ქბის სახსრების ფუნქციის მოწესრიგება, საღეჭი კუნთების ფუნქციის გააქტივება და სხვა.

მკურნალობა ტარდება სათანადო ორთოდონტული აპარატებით (მექანიკური ფუნქციური და კომბინირებული) ქირურგიული და ფიზიოთერაპიულ მკურნალობასთან ერთად. მკურნალობა ადრეული ასაკიდან უნდა დაიწყოს, რათა უზრუნველყოფილ იქნეს ყბა-კბილთა სისტემისა და პირისახის ნორმალური ფორმირება.
კონქი

კონქი  — ნახევარგუმბათი, რომელსაც იყენებენ შენობათა ნახევრადცილინდრული ნაწილების გადასახურად (აფსიდა, ნიში). თავდაპირველად გაჩნდა აღმოსავლურ-ელინისტურ არქიტექტურაში, ფართოდ იყენებდნენ რომაულ და ბიზანტიურ ხუროთმოძღვრებაში, შუა საუკუნეთა ქრისტიანულ საკულტო ნაგებობებში. კონქს ხშირად ამკობდნენ მოზაიკით ან მოხატულობით, რომლებზე გამოსახული იყვნენ ღვთისმშობელი ან სხვა ქრისტიანი წმინდანები.
ფერისცვალება

მაცხოვრის ფერისცვალების დღესასწაული (აღინიშნება 6 (19) აგვისტოს) — თორმეტი უდიდესი ქრისტიანული დღესასწაულიდან ერთ-ერთი. უკავშირდება იესო ქრისტეს ამქვეყნიური ცხოვრების ერთ-ერთ ცნობილ ეპიზოდს. ფერისცვალების შესახებ მოგვითხრობენ მახარებლები მათე (, 1-13), მარკოზი (, 2-13) და ლუკა (, 28-36).

ახალი აღთქმის მიხედვით, იესო ქრისტემ თავის მოწაფეთაგან გამოირჩია პეტრე, იაკობი და იოანე და მათთან ერთად თაბორის მთაზე ავიდა სალოცავად. სანამ მაცხოვარი ლოცულობდა, დაღლილ მოწაფეებს ჩაეძინათ. გაღვიძებისას ნახეს, რომ იესო ქრისტემ ფერი იცვალა: „და იცუალა მათ წინაშე სხუად ფერად და განბრწყინდა პირი მისი ვითარცა მზე, ხოლო სამოსელი მისი იქმნა სპეტაკ ვითარცა ნათელი“ (მათე , 2). ამ დროს მაცხოვრის გვერდით ზეციური დიდებით შემოსილი მოსე და ელია წინასწარმეტყველი იდგნენ, რომლებიც მაცხოვართან იმ ვნებისა და ტანჯვის შესახებ საუბრობდნენ, რომლებიც მას იერუსალიმში მოელოდა. ამის მნახველი მოწაფეები გამოუთქმელმა ნეტარებამ მოიცვა და გაოგნებულმა პეტრემ უნებლიეთ წამოიძახა: „მოძღუარ კეთილ არს ჩუენდა აქა ყოფა. და ვქმნეთ აქა სამ ტალავარ: ერთი შენდა, ერთი მოსესა და ერთი ელიაისა“ (ლუკა , 33). ამ სიტყვების თქმის შემდეგ ნათელი ღრუბელი დაადგა მათ, ხოლო ღრუბლიდან მოისმა ხმა ღვთისა: „ესე არს ძე ჩემი საყუარელი, რომელი მე სათნო ვიყავ. მაგისი ისმინეთ“ (მათე , 5). შეშინებული მოწაფეები პირქვე დაემხვნენ, მათთან იესო მივიდა, ხელი შეახო და უთხრა: „აღდეგით და ნუ გეშინინ“ (მათე , 7). როდესაც მათ მიმოიხედეს, მოსე და ელია აღარსად იყვნენ.
მაურისიო ფუნესი

მაურისიო ფუნესი (; დ. 18 ოქტომბერი, 1959 — გ. 21 იანვარი, 2025) — სალვადორის პრეზიდენტი 2009-2014 წლებში. პროფესიით ჟურნალისტი, მუშაობდა -ის ესპანურენოვან განყოფილებაში. სალვადორის სამოქალაქო ომის დროს იგი აწვდიდა საზოგადოებას ინფორმაციას აჯანყებულთა შესახებ.

ფუნესი დაქორწინებულია დოქტორ ვანდა პიგნატოზე, მათ ყავთ სამი შვილი. ფუნესის უფროსი ძმა დაიღუპა სამოქალაქო ომის დროს, ხოლო მისი 27 წლის შვილი პარიზში მოკლა მაროკოელმა დამნაშავემ.

ფუნესი გარდაიცვალა „სერიოზული ქრონიკული ავადმყოფობის“ შემდეგ ნიკარაგუის დედაქალაქ მანაგუაში, 2025 წლის 21 იანვარს, 65 წლის ასაკში. მისმა ოჯახმა გადაწყვიტა, რომ მას ნიკარაგუაში დაკრძალავდნენ.
საქართველოს პასპორტი

საქართველოს პასპორტი არის პასპორტის ბუკლეტი, რომელსაც გასცემს საქართველოს იუსტიციის სამინისტრო საქართველოს მოქალაქეებზე. პასპორტი საზღვარგარეთ მოგზაურობის საშუალებას აძლევს მათ მფლობელებს. საქართველოს პასპორტი პასუხობს საერთაშორისო სამოქალაქო ავიაციის ორგანიზაციის რეკომენდებულ სტანდარტებს (მაგ. ზომა, შემადგენლობა, ფორმა, ტექნოლოგია და მისთ.).

სავიზო მოთხოვნები
2017 წლის მდგომარეობით საქართველოს მოქალაქეებს უვიზოდ ან ვიზის ქვეყნის საზღვარზე მიღებით 103 ქვეყანაში შეუძლიათ მოგზაურობა.

გალერეა
დიოსკურები

დიოსკურები — დიდიმები, კასტორი და პოლუქსი ანუ პოლიდევკე, ლაკონიის ამიკლეში შობილი ბუმბერაზი ტყუპი ძმები, ზევსისა და ლედას შვილები, ელენეს და კლიტემნესტრას ძმები. უზოგი მითი და ჰომეროსიც, ტინდარევსის შვილებად თვლის და ამიტომ ტინდარიდებსაც ეძახიან, მაგრამ თვით სახელწოდება მოწმობს, რომ ციური მეფის ვაჟები არიან. მათ თვლიდნენ მეომართა და ზღვაოსანთა მფარველებად. დიოსკურების კულტი ადრევე გადავიდა რომში. რომში მათ უწოდებდნენ კასორსა და პოლუქსს.ჰესიოდეს თანახმად, ტინდარეოსის მეუღლე ლედა იხილა ზევსმა ძევის გედის სახით მოევლინა და შეუკავშირდა ევროტში მობანავე ლედას, ეტოლიის მეფის ასულს. ამის შემდეგ ლედამ დადო კვერცხი, საიდანაც იშვა ტყუპი ძმები, მშვენიერი ელენე და პოლიდევკესი. სხვა ვერსიით, ელენე და პოლიდევკე ზევსის შვილები არიან, კასტორი და კლიტემნესტრა – ტინდარეოსის შვილები არიან. ასე რომ, კასტორი და პოლიდევკესი სხვადასხვა მამის შვილები იყვნენ,თუმცა ტყუპ ძმებად იწოდებოდნენ. ისინი საოცრად ჰგავდნენ ერთმანეთს და ასევე საოცარი სიყვარულით უყვარდათ ერთმანეთი. მხოლოდ ბუნება ჰქონდათ სხვადასხვა: პოლიდევკესი იყო უკვდავი, ხოლო კასტორი – მოკვდავი. ძმებმა მთელ საბერძნეთში გაითქვეს სახელი: კასტორი იყო უბადლო მხედარი და ცხენთა დამაურვებელი, ხოლო პოლიდევკესი – უზადო მოკრივე.

დიოსკურებმა მრავალი საგმირო საქმე აღასრულეს: შინ დააბრუნეს თავიანთი და, მშვენიერი ელენე, რომელიც თესევსს ჰყავდა გადამალული. მონაწილეობა მიიღეს კალიდონის ნადირობასადა არგონავტთა ლაშქრობაში, რომლის დროსაც პოლიდევკესმა დაამარცხა პოსეიდონის ძე ამიკოსი. განუყრელი ძმები ჯოგის გამო შეებრძოლნენ აფარეტიდებს, რომლის დროსაც პოლიდევკესი სასიკვდილოდ დაიჭრა. მაშინ კასტორმა ხელები ზევით აღაპყრო და მამა-ზევსს შეევედრა, რომ ძმასთან ერთად ისიც მოეკლა. ზევსმა თავის ძეს შეახსენა, რომ უკვდავი იყო და შეეძლო ოლიმპიელ ღმერთებთან ერთად ნეტარებით ეცხოვრა, ხოლო თუკი არ ისურვებდა განშორებას თავის მოკვდავ ძმასთან, მაშინ იგიც ნახევრადმოკვდავი უნდა გამხდარიყო: ერთი დღე ძმასთან ერთად ჰადესში უნდა გაეტარებინა, მეორე დღე კი, კვლავ მასთან ერთად – ოლიმპოსზე და ასე გაგრძელდებოდა სამარადისოდ. სიხარულით გაუნაწილა კასტორმა უკვდავება თავის ძმას.

ძველ საბერძნეთში დიოსკურებს აიგივებდნენ ტყუპ თანავარსკვლავედთან. მიიჩნევდნენ, რომ ისინი მფარველობდნენ მეზღვაურებსა და მეომრებს. მოყვარულ ძმათა ლეგენდა ეხმიანება სინათლისა და სიბნელის, დღისა და ღამის, სიცოცხლისა და სიკვდილის მუდმივი მონაცვლეობის არქაულ წარმოდგენებს.

დიოსკურებს დიდ პატივს სცემდნენ მთელ საბერძნეთში. სპარტაში ისინი სახელმწიფოს მფარველ ღვთაებებად მიაჩნდათ. მათი ეგისის ქვეშ ტარდებოდა სპორტული თამაშობანიც.

დიოსკურების კულტი რომშიც გავრცელდა. აქ ძვ.წ. 484 წელს მათი სახელობის ტაძარი ააგეს. კვირინალისის სასახლეს დღესაც ამშვენებს ცხენებთან მდგომი დიოსკურების ქანდაკებები.
ავკვეთი

ავკვეთი — ნასოფლარი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში, ქვახვრელის თემში. მდებარეობს მდინარე ტანის შენაკად ვერის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1160 მეტრზე. გორიდან დაშორებულია 14 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში არავინ ცხოვრობს.

მატერიალური კულტურის ძეგლები
ავკვეთის ეკლესია
ორიონი

საკუთარი სახელი ორიონი შეიძლება აღნიშნავდეს:

ორიონი — პერსონაჟი ბერძნულ მითოლოგიიდან.
ორიონი — თანავარსკვლავედი.
ორიონის ნისლეული — ნისლეული, აგრეთვე ცნობილი როგორც 42.
ორიონის სარტყელი — ასტერიზმი ორიონის თანავარსკვლავედში.
ორიონის მკლავი — ირმის ნახტომის მცირე მკლავი, სადაც დედამიწა მდებარეობს.

მედია
ორიონი (გაზეთი) — ქართული მხატვრულ-ლიტერატურული გაზეთი.
ორიონი (კომიქსი)
ორიონი (ჟურნალი) — ამერიკული ჟურნალი ბუნებისა და გარემოს შესახებ.

მუსიკა
ორიონი — ქართული ანსამბლი
ორიონი — ამავე სახელწოდების ჯგუფის მუსიკალური ალბომი
ორიონი (გაზეთი)

„ორიონი“ — საქართველოს პროლეტარულ მწერალთა კავშირის ყოველკვირეული მხატვრულ-ლიტერატურული გაზეთი. გამოდიოდა თბილისში. 1923 წელს გამოიცა 2 ნომერი (ნოემბერი, დეკემბერი), გაზეთი აშუქებდა კულტურისა და პოეზიის საკითხებს. დაბეჭდილია სტატიები ქართული თეატრის, მუსიკის, კინოს შესახებ და სხვა. თანამშრომლობდნენ გ. კალანდარიშვილი, ს. თალაკვაძე, ს. ეული (ქურიძე), ე. ვასაძე, ი. ვაკელი, ნ. ზომლეთელი, ი. ლისაშვილი, პ. ქიქოძე, შ. დუდუჩავა და სხვები. რედაქტორი — სარედაქციო კოლეგია, გამოსცემდა საქართველოს პროლეტარულ მწერალთა კავშირის გამგეობა. ტირაჟი 1000 ცალი.
ახალი მუზეუმი (ბერლინი)

ახალი მუზეუმი — მუზეუმი ბერლინში, მუზეუმის კუნძულზე, ძველი მუზეუმის გვერდით. შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში. მუზეუმისთვის შენობა 1843-55 წლებში ააგეს ნეოკლასიკურ სტილში ავგუსტ შტიულერის პროექტით.

მუზეუმის შენობა მნიშვნელოვნად დაზიანდა მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში და ათეულობით წლები მას შემდეგ ნანგრევებში იყო. შენობის აღდგენა დაიწყეს 1986 წელს. მუზეუმი 2009 წლის შემოდგომაზე გაიხსნა და მასში გამოფენილია ეგვიპტური და წინა- და ადრეისტორიული ექსპონატები, ისევე როგორც ეს ომამდე იყო. აქ გამოფენილ უძვირფასეს ნივთთა შორისაა ეგვიპტის დედოფალი ნეფერტიტის ბიუსტი.

რესურსები
განახლებული მუზეუმის ინტერიერი გახსნამდე რამდენიმე თვით ადრე. ნიუ-იორკ ტაიმზი (მარტი, 2009)
ორმაგი ჭეშმარიტება

ორმაგი ჭეშმარიტება — შუა საუკუნეების ფილოსოფიური თეორია, რომელიც ცდილობდა დასაბუთებულ ცოდნასა (ფილოსოფია და მეცნიერება) გაბატონებულ რელიგიურ დოგმატიკას შორის წინააღმდეგობა მოერიგებინა ცოდნისა და რწმენის ინტერესთა განსხვავების საფუძველზე. იგი ამტკიცებდა ორი ურთიერთგამომრიცხავი ჭეშმარიტების შესაძლებლობას. ეს თეორია ევროპაში იბნ რუშდის შრომებიდან გახდა ცნობილი. ორმაგი ჭეშმარიტება დაუპირისპირდა სქოლასტიკის ძირითად პრინციპს იმის შესახებ, რომ ფილოსოფია თეოლოგიის მსახურია, და ხელი შეუწყო რენესანსის იდეების გამარჯვებას. ორმაგი ჭეშმარიტებას ებრძოდნენ რეალისტები (ალბერტ დიდი და თომა აკვინელი), იცავდნენ ნომინალისტები (იოანე დუნს სკოტუსი და უილიამ ოკამი).
ორმეთი (ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი)

ორმეთი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, შრომის თემში (სოფლები: ვაკე, ზედუბანი, მოცვნარი, ორმეთი, შრომა, ხრიალეთი). მდებარეობს მდინარე სუფსის მარცხნივ, ზღვის დონიდან 80 მ., ოზურგეთიდან 38 კმ, ურეკის რკინიგზის სადგურიდან 8 კმ. სოფელში არის საჯარო სკოლა.

ისტორია
სოფელში იდგა უკუნდაგარის ციხე-გალავანი და ეკლესია. ეს ციხე გადაჰყურებდა მდინარე სუფსის შესართავს და აკონტროლებდა ხეობას. 1987 წლის ბოლომდე შემორჩენილი იყო დაახლოებით 20-25 მეტრის სიმაღლის ჩრდილო-დასავლეთის სარკმლებიანი კუთხე, ფრესკითა და კლდეში მოჩუქურთმებული ქვის თაროებით.

ე.წ. ხატისწყლის მიდამოებში იდგა ეკლესია. შემორჩენილია ამ ადგილის დასახელება „ხატის საყდარი“. სოფელში, ალავერდის სერზე აღმოჩენილია წარწერიანი თლილი ქვები და კერამიკის ნაშთები. იმავე სერზე იდგა ნაკაშიძეების „ნაოდვარი“. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეჩაიეობა.

მოსახლეობა
სიერა-მორენა

სიერა-მორენა — მთები ესპანეთის სამხრეთ ნაწილში, მესეტის ზეგნის სამხრეთი კიდე. სიგრძე დაახლოებით 400 კილომეტრი, სიმაღლე 1322 მეტრამდე (მთა ბანიუელა). უმთავრესად აგებულია კრისტალური ქანებით. წარმოადგენს პლატოსებრ წყალგამყოფს, რომლის სამხრეთი კალთა ციცაბოდ ეშვება გვადალკვივირის ხეობისაკენ და მისი შენაკადებით ღრმად არის დასერილი. შემოსილია მარადმწვანე ბუჩქნარითა და ფართოფოთლოვანი ტყით. მოიპოვება ტყვია, თუთია, პირიტი.
ხუან კარლოს I

ხუან კარლოს (დ. 5 იანვარი, 1938, რომი, იტალია) — ესპანეთის მეფე 1975 წლის 22 ნოემბრიდან 2014 წლის 18 ივნისამდე (ბურბონთა დინასტია). ესპანეთის სახელმწიფოს მეთაური და შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი. გენერალ-კაპიტანი. ალფონსო შვილიშვილი.

1947 წელს ფრანსისკო ფრანკომ ესპანეთი გამოაცხადა მონარქიად, მაგრამ მეფის თანამდებობა ვაკანტური დარჩა, იმ პირობით, რომ მისი გარდაცვალების შემდეგ სამეფო ტახტს დაიკავებდა ბარსელონის გრაფი ხუან კარლოსი. 1975 წლის 22 ნოემბერს ფრანკოს გარდაცვალების შემდეგ იგი ესპანეთის მეფე ხდება. 2014 წლის 18 ივნისს ხუან კარლოსი ოფიციალურად გადადგა და ესპანეთის მეფე მისი ვაჟი, ფილიპე გახდა.
ჟუან I (პორტუგალია)

ჟუან დიდი ( დ. 11 აპრილი, 1357, ლისაბონი, პორტუგალია — გ. 14 აგვისტო, 1433, იქვე) — პორტუგალიის მეფე ავისის დინასტიიდან, იგი იყო პორტუგალიის მეფე პედრუ -ის არაკანონიერი შვილი, რომელიც შეეძინა მაღალი წარმომავლობის გალისიელი ქალბატონის ტერეზა ლოურენსოსაგან. 1364 წელს აირჩიეს ავისის ორდენის მაგისტრად. 1383–1385 წლების კრიზისის შემდეგ პორტუგალიის სამეფო საბჭოს გადაწყვეტილებით დაიკავა პორტუგალიის სამეფო ტახტი.
რატევანი

რატევანი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის ბოლნისის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს მდინარე მაშავერის მარცხენა ნაპირზე. რატევნის თემში. ზღვის დონიდან 600 მეტრზე, ბოლნისიდან დაშორებულია 2 კილომეტრით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1370 კაცი.

ისტორია
სოფელი განსახლებულია ძირითადად ბოლნისი-კაზრეთის გზაზე მარჯვენა მხარეს, ხოლო სავარგულები ძირითადად მდ. მაშავერას გასწვრივ თემის აღმოსავლეთით (ბოლნისის მხარეს). სოფლის ჩრდილოეთით მდებარეობს გაუქმებული სარწყავი არხი, – საუკუნეების წმ. გიორგისა და ღვთისმშობლის ეკლესიები.

სამხრეთით მოქმედი სარწყავი არხი, რკინიგზის ლიანდაგი, მდინარე მაშავერა, დენის წისქვილი, ხრიოკი გორაკები, სავარგულები.

სოფელში არის წმ. გიორგის სახელობის მოქმედი ეკლესია. ასევე არის - საუკუნეების წმ. ბარბარეს სახელობის ნაეკლესიარი, რომლისგანაც შემორჩენილია მხოლოდ შენობის აღმოსავლეთის კედელი.

დემოგრაფია
ასარ თაბრიზი

ასარ თაბრიზი, შამსედინ ჰაჯი მუჰამედ (გ. 1390) — სპარსელი პოეტი და სწავლული. წერდა სპარსულად. ავტორია რამდენიმე შრომისა ლიტერატურის თეორიის საკითხებზე. ჰქონია მრავალი კასიდა, ღაზალი, კიტა, რობაი. ჩვენამდე მოაღწია მხოლოდ ერთმა პოემამ („მეჰრი და მუშთარი“, 1376), რომელშიც ავტორი უმღერის წმინდა და ძლიერ სიყვარულს, მეგობრობას, ერთგულებას, გმირობას. პოემაში ვხვდებით სოციალურ მოტივებსაც და ბედის სამდურავსაც. პოეტი ავლენს ასტრონომიის კარგ ცოდნას.
ორმოსამარხი

ორმოსამარხი — არქეოლოგიურ ძეგლთა კატეგორია, მიწაში ამოთხრილი ორმო, რომელიც განეკუთვნება მიცვალებულის დასაკრძალავად. გავრცელებულია ყველა პალეოლითის (მუსტიეს) ხანიდან ძველ ორმოსამარხებში მიცვალებულს ატანდნენ სამკაულს, იარაღს, საოჯახო და სხვა ნიცთებს, რაც მიცვალებულზე განსაკუთრებულ ზრუნვას გამოხატავდა.

მიცვალებულის ნეშტს პირდაპირ რომ არ დაჰყროდა მიწა, ორმოსამარხებს ზოგჯერ ძელებით ან თარით ხურავდნენ, ორმოს კედლებს კი ამოაშენებდნენ ან ამოლესავდნენ ხოლმე. იგივე დანიშნულება ჰქონდა ხის ან სხვა მასალისაგან დამზადებულ კუბოს (სარკოფაგს),, რომელიც ანტიკური ხანისადნ გავრცელდა. ზოგჯერ ამავე მიზნით მიცვალებულს ათავსებდნენ ორმოს გვერდით კედელში გამოთხრილ სათავსში. ამგვარ ორმოსამარხებს კატაკომბურ სამარხებს უწოდებდნენ.

ორმოსამარხებს თავზე ხანდახან მიწის ან ქვის ზვინულს აყრიდნენ (მიწაყრილიანი და და ქვაყრილიანი ორმოსამარხები). ძველთაგანვეა გავრცელებული ორმოსამარხების თავზე მემორიალური ძეგლების (სტელები, ფილები და სხვა) დადგმა. ხანდახან ამ ძეგლებზე სხვადასხვა გამოსახულება და წარწერაცაა ამოკვეთილი (ეპიტაფია).

ორმოსამარხებში აღმოჩენილ მასალას დიდი მნიშვნელობა აქვს ძველი საზოგადოების ნივთიერი და სულიერი კულტურის ისტორიის კვლევისათვის.

საქართველოში უძველესი ორმოსამარხები ადრინდელი ბრინჯაოს ხანით თარიღდება (ქვაცხელები). განსაკუთრებით მრავლადაა შესწავლილი გვიანდელი ბრინჯაოს, ადრინდელი რიკინისა და ანტიკური ხანის ორმოსამარხები (სამთავრო, ურბნისი, უფლისციხე და სხვა).
სულთმოფენობა

სულიწმიდის მოფენა, სულთმოფენა — ქრისტიანული საუფლო დღესასწაული, იმართება ქრისტეს აღდგომის 50-ე დღეს. სახარების თანახმად, იერუსალიმში ქრისტეს მოწაფეებზე სულიწმიდა ცეცხლის ენებად გადმოსულა და მოციქულებს შესძენიათ უნარი ქრისტიანობა ექადაგათ სხვადასხვა ენაზე, სხვადასხვა ხალხში, მოეხდინათ სასწაულები და სხვა.

აღწერა
ამაღლების შემდეგ მოწაფეები იერუსალიმში დაბრუნდნენ. ისინი ერთად ელოდებოდნენ დაპირებული ნუგეშისმცემლის - სულიწმიდის - მოვლინებას. და აი, ამაღლებიდან მეათე დღეს (რომელიც აღდგომიდან ორმოცდამეათე დღეა), დილის ცხრა საათზე, იერუსალიმში მოულოდნელად ამოვარდა უცნაური ქარი, ციდან გარდამოვიდა ღმრთაებრივი ცეცხლი და მოწაფეებს ცეცხლის ენების სახით დაადგა თავზე. მოწაფეებმა, რომლებიც მანამდე ებრაელებთან შეხვედრას ერიდებოდნენ, საოცარი ძალით დაიწყეს ქადაგება სხვადასხვა ენაზე. სულიწმიდის მადლი ქრისტეს 120 მოწაფეზე გადმოვიდა, მაგრამ უკვე პირველ დღეს წმ. პეტრე მოციქულის პირველივე ქადაგებამ 3000 ადამიანი მოაქცია. სულთმოფენობის დღესასწაულზე, რომელიც ასევე თორმეტთაგანია, აღდგომიდან ორმოცდამეათე დღეს ტაძრებში საზეიმო წირვა-ლოცვა სრულდება; წირვის შემდეგ იკითხება მუხლმოდრეკის ლოცვები, რა დროსაც პირველად იყრიან მუხლს აღდგომის დღესასწაულის შემდეგ. ამ დღეს ქრისტიანები ასევე პირველად ამბობენ სულიწმიდის მოწვევის ლოცვას „მეუფეო ზეცათაო“....

სულთმოფენობის დღესასწაულს მეტად ღრმა სიმბოლური მნიშვნელობა აქვს: როდესაც წმ. წინასწარმეტყველი მოსე ებრაელებს ეგვიპტიდან გამოუძღვა, მან ისინი მეორმოცე დღეს სინას წმ. მთასთან მიიყვანა, ხოლო ორმოცდამეათე დღეს მისცა ღმრთაებრივი სჯული ძველი აღთქმისა. აქედან მოყოლებული, დღე სჯულის მიღებისა ებრაელებისათვის უდიდესი ყოველწლიური დღესასწაული იყო, რომლის დროსაც იერუსალიმში მთელი მაშინდელი მსოფლიოდან თითქმის ყველა ებრაელი იკრიბებოდა. ღმერთმა სწორედ ამ დღეს მოუვლინა მოწაფეებს სულიწმიდის მადლი, რაც ძველი სჯულის ახლით შეცვლის ნიშანი იყო. ეს დღე ქრისტეს ეკლესიის დაარსების დღედ ითვლება.

ტრადიციულად, სულთმოფენობის დღესასწაულზე ეკლესიები მწვანით უნდა შეიმოსოს. ტაძარი შიგნიდან ირთვება ყვავილებით, ფოთლებითა და აყვავებული ტოტებით; ძირს ეფინება რაც შეიძლება ბევრი ბალახი. მორწმუნეები წირვაზე მიდიან ყვავილის ლამაზი თაიგულებით; შუაში დამაგრებულია ანთებული სანთლები, რომლებიც წირვის შემდეგ იკურთხება. ეს ყველაფერი საოცარი სანახაობაა. ტაძრის მწვანით შემოსვის ტრადიციაც ძველი აღთქმიდან მოდის: ებრაელები სჯულის მიღების დღესასწაულზე უფალს მადლობის ნიშნად ტაძარში პირველ ნაყოფს სწირავდნენ.

იგულისხმება, რომ სულიწმიდის მადლი ამ სიმწვანეზე გადმოდის, რის გამოც მორწმუნეები ტაძარში დაფენილ სიმწვანეს, ბალახებს მთელ წელს ინახავენ - ამ ბალახის ნახარშს კურნების სასწაულთმოქმედი ძალა აქვს, რაშიც თითოეულ ადამიანს შეუძლია დარწმუნდეს.
ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის პრეზიდენტი

ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის პრეზიდენტი — ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის სახელმწიფოს მეთაური, რომელსაც მოსახლეობა ირჩევს 5 წლის ვადით.

ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის პრეზიდენტების სია
11976 წლის 4 დეკემბრიდან ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა ჟან ბედელ ბოკასამ გამოაცხადა იმპერიად და 1979 წლის 21 სექტემბრამდე ცენტრალური აფრიკის იმპერიას მართავდა იმპერატორ ბოკასა -ის სახელით.
მძიმე დღის ღამე

მძიმე დღის ღამე — 1964 წლის კომედიური ჟანრის ფილმი -ის შესახებ. სიუჟეტის მიხედვით, ჯგუფი მოგზაურობს ტურნეს ფარგლებში. ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ტელეგამოსვლის წინ მისი წევრი, რინგო სტარი იკარგება და გადაცემის ჩაწერა ჩაშლის პირასაა. ფილმში დამატებით კომიკურ სიტუაციებს ქმნის პოლ მაკ-კარტნის ბაბუაც.

ფილმი წარმატებული გამოდგა კომერციულად და კრიტიკულად და დიდი გავლენა იქონია შემდგომ პოპ-კულტურაზე.
წითელა

წითელა — მწვავე ინფექციური ვირუსული დაავადება, რომელსაც ახასიათებს ტემპერატურის აწევა, ინტოქსიკაცია, ზემო სასუნთქი გზებისა და თვალის ლორწოვანი გარსების ანთება, ლაქოვან-კვანძოვანი გამონაყარი. წითელას ვირუსი ორგანიზმის გარეთ მალე იღუპება, ამიტომ ჯანმრთელს ეს ინფექცია გადაეცემა მხოლოდ ავადმყოფისგან ჰაერწვეთოვანი გზით. ძირითადად ავადდებიან 1-დან 4 წლამდე ბავშვები. მისი მოხდის შემდეგ რჩება მყარი იმუნიტეტი. წითელას ფარული პერიოდი 8-10 დღე გრძელდება. წითელას პირველი სიმპტომებია: მაღალი ტემპერატურა, მშრალი ხველა, სურდო, ქუთუთოების შეწითლება, მოთეთრო-მონაცისფრო წერტილები ლოყის შიგნითა ნაწილზე. დაახლოებით მე-3 მე-4 დღეს იწყება გამონაყარის გამოჩენა, ჯერ სახეზე და შემდეგ მთელ ტანზე. გამონაყარი მე-6 მე-7 დღეს ქრება, მაგრამ რჩება ლურჯი კვალი. ცოტა ხნის შემდეგ ტემპერატურა ქვემოთ იწევს. მცირეწლოვან ასაკში წითელას შეიძლება დაერთოს ფილტვების, ყურის და სხვა ანთებები. ხოლო მოზარდებში შეიძლება ტვინის ანთებაც კი დაერთოს.

მკურნალობა
ჩვეულებრივ მკურნალობა სახლშივე ტარდება, მაგრამ დაავადების გართულების შემთხვევაში ხდება ავადმყოფის საავადმყოფოში გადაყვანა. წოლითი რეჟიმი, დიეტა ბოსტნეულისა და ხილის წვენი, ხაჭო, კეფირი, ასკილის ნაყენი, უნდა სვას დიდი რაოდენობით სითხე და ანტიბიოტიკები, ხოლო სხვა წამლები მხოლოდ ექიმის დანიშნულებით. ავადმყოფთან მყოფი პირები არ დაიშვებიან ფართო საზოგადოებაში ბოლო კონტაქტიდან 19 დღის მანძილზე. 15-18 თვის ბავშვებს უტარდებათ წითელას საწინააღმდეგო პროფილაქტიკური აცრა ცოცხალი დასუსტებული ვირუსის შემცველი ვაქცინით.
ორნითოპოდები

ორნითოპოდები — ფრინველმენჯა დინოზავრების ქვერიგი, მცენარიჭამია, ორ ფეხზე მოსიარულე ნამარხი ქვეწარმავლები. უკანა კიდურები წინასთან შედარებით მასიური და 1,5-2-ჯერ უფრო მაღალი ჰქონდათ. ტერფზე და მტევანზე პირველი და მეხუთე თითი მთლიანად ან ნაწილობრივ რედუცირებული იყო. ცნობილი არიან ყველა მატერიკის (ავსტრალიის) გარდა ზედაიურული და ცარცული ნალექებიდან. უძველესი ცხოველების სიგრძე 1-1,5 მეტრს აღწევდა; გეოლოგიურად ახალგაზრდა ფორმებისა — 15-20 მეტრს, გარდა ამისა, ადრეულთაგან განსხვავებით, მათ რთული კბილების აპარატი ჰქონდათ. ყველაზე უკეთ ცნობილი არიან იგუანოდონტები და იხვნისკარტა დინოზავრები.
ბრიტანული როკი

ბრიტანული როკ-ენდ-როლი ან ბრიტ-როკი ( ან ) — მიმდინარეობა მუსიკაში, რომელიც აშშ-იდან წამოსული როკ-ენდ-როლისა და რითმ-ენდ-ბლუზის გავლენით წარმოიშვა, მასში ახალი ჟღერადობისა და მამოძრავებელი ძალის დამატებით. ის რაც როკ მუსიკას უნიკალურს ხდის, არის მისი უნარი მსმენელები გააერთიანოს და აითვისოს ახალი გავლენები, რაც ბრიტანეული ჯგუფებიდან წამოვიდა 50-იანი წლების ბოლოსა და 60-იანების დასაწყისში.
კობის პორტრეტი

კობის პორტრეტი — მამაკაცის პორტრეტი, რომელზე სავარაუდოდ უილიამ შექსპირია გამოსახული. ინტენსიური ინფრაწითელი და რენტგენის სხივების ანალიზით დადგინდა, რომ სურათი დახატულია დაახლოებით 1610 წელს, როდესაც შექსპირი 40 წლის იყო. პორტრეტი დამზადებული უნდა ყოფილიყო საუთჰემპტონის მესამე ერლი ჰენრი რიოთესლის შეკვეთით, რომელიც დიდ დრამატურგს პატრონაჟს უწევდა.
მენესთევსი

მენესთევსი — პეტეოს ათენელის ძე, ტინდარიდების დახმარებით დაბრუნდა ათენის ტახტზე, როდესაც თესევსი და პეირითოე ჰადესში იყვნენ ჩასულები პერსეფონეს მოსატაცებლად. ხოლო როდესაც თესევსი ჰერაკლემ იხსნა, მენესთევსმა, ატიკის უდიდესი გმირი შეავიწროვა და აიძულა გასცლოდა კუნძულზე, სადაც მოგვიანებით მეფე ლიკომედემ მთის მწერვალიდან გადააგდო. ჰომეროსის მიხედვით, მენესთევსი გულადი მეომარი იყო. თავიდან ელენეს ხელის მაძიებელი იყო, შემდეგ კი მის გამოსახსნელად აქაველებს მიეშველა 50 გემით. ტროაში მამაცურად იბრძოდა და იქვე ჰპოვა აღსასრული.
ოროველა

„ოროველა“ (ორელ, ოროელ, ოროველი, ორველი) — ქართული ხალხური შრომის სიმღერა. გავრცელებულია ქართლსა და კახეთში. უკავშირდება მიწისა და მოსავლის წარმართული ღვთაების ოროველის კულტს (მაგ., „ოროველ, ორმო ჩასთხარე ქვიანი, მოგვეც ბარაქა“). მღერიან გუთნით მიწის ხვნის, კალოზე პურის ლეწვისა და განიავების დროს. ამის მიხედვით სიმღერას სხვადასხვა სახელწოდებაც აქვს: გუთნური, კალოური, კევრული (ოროველა მათი ზოგადი სახელია). ამ სიმღერებს მსგავსი მეტრ-რიტმული ინტონაცია და პოეტური ტექსტი აქვთ. ოროველა ერთხმიანია (იშვიათად — ორხმიანი). ასრულებს მამაკაცთა ჯგუფი. გვხვდება სომხურ ფოლკლორშიც (ოროველ, აროველ, ორველ, რაველ, ოროლ, დოროლ); სომხური ოროველა მუსიკალური აღნაგობითა და სიტყვიერი ტექსტით ქართული ოროველას მსგავსია.