iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ეშერის არქეოლოგიური ძეგლები

ეშერის არქეოლოგიური ძეგლები — სხვადასხვა დროის არქეოლოგიური ძეგლები სოფელ ეშერის (სოხუმის მუნიციპალიტეტი) ტერიტორიაზე და მის მიდამოებში.

1934 და 1957 წლებში გათხარეს ძვ. წ. – ათასწლეულის დოლმენების ჯგუფი (ხელმძღვ. ბ. კუფტინი, ო. ჯაფარიძე), რომელბშიც აღმოჩნდა კოლექტიური სამარხები (ერთ-ერთ დოლმენში 30 ჩონჩხი იყო). ნაპოვნია ბრინჯაოს ყუადაქანებული ცულები, სატევრები, კავები, თიხის ჭურჭელი, მძივები და სხვ.

1969 წელს გაითხარა ძვ. წ. ათასწლეულის დასაწყისის (ხელმძღვ. გ. შამბა) 2 კრომლეხი. თითოეული მათგანი შედგება ვერტიკალურად ჩასმული 25–100 სმ სიმაღლის ქვების ოთხ-ოთხი კონცენტრული რგოლისგან. კრომლეხების გარე რგოლის დიამეტრია 41 მ. მათ ცენტრში კოლექტიური სამარხები იყო. აღმოჩენილია ბრინჯაოს სატევრები, თიხის ჭურჭელი, მძივები და სხვა მასალა, რომლებიც დოლმენებში აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალის მსგავსია. „ვერეშჩაგინის გორაზე“ გაითხარა საქართველოში უძველესი ქვევრსამარხები. ქვევრები მიწაში ვერტიკალურად პირქვე იყო ჩასმული. შიგ ჩაწყობილი იყო მიცვალებულის ძვლები (მეორეული დაკრძალვა), ბრინჯაოს კოლხური ცულები, შუბისპირები, სატევრები, სარდიონის მძივები და სხვ.

ანტიკური ხანის ძეგლებიდან აღსანიშნავია ძვ. წ. ათასწლეულის ნახევრის ნაქალაქარი, რომელსაც 3 ჰა ფართობი უკავია. გათხრილია საფორტიფიკაციო (კედლები-კოშკები) და საცხოვრებელი ნაგებობები, წყალსადენი, აგრეთვე სამაროვანი. აღმოჩნდა ძველბერძნული ნივთები (შავლაკიანი და წითელფიგურული კერამიკა, სინოპური დამღიანი კრამიტი, კოსის ამფორები და სხვ.).
ეშთეჰა მირზა

ეშთეჰა (იშტა) მირზა (ნამდვ. სახელი — მირზა აბდ ალ-ლაჰ იბნ ფერიდუნ გორჯი) (დ. 1829, ისპაჰანი, — გ. 1872) — სპარსელი პოეტი, წარმოშობით ქართველი.

აღა-მაჰმად-ხანის მმართველობის დროს ირანში წაყვანილი ქართული ოჯახის შთამომავალი. მიიღო ფილოლოგიური და ფილოსოფიური განათლება. იყო კალიგრაფი და ამ საქმიანობით ირჩენდა თავს. ავტორია ღაზალებისა (ორტაეპიანი სტროფით დაწერილი ლექსი). მის პოეტურ ნაწარმოებებში დიდი ადგილი ეთმობა ხილთა და კერძთა ქებას. ისპაანელმა კალიგრაფმა მირზა ნასრ ალ-ლაჰ იბნ მოჰამად შაფიმ ეშთეჰას გაფანტული ლექსები შეკრიბა, წინასიტყვაობა დაურთო და დივანი გააწყო. დივანის ხელნაწერი ინახება თეირანში, ირანის მეჯლისის ბიბლიოთეკაში. ეშთეჰა წერდა სარგაშთეს ფსევდონიმითაც.
კოიკოიან-დე-ლას-ფლორესი

კოიკოიან-დე-ლას-ფლორესი ― ქალაქი და მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ხუსტლაუაკის რაიონში, მისტეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 9 563 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 12.1%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 126.1 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 75.8 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
სან-ხუან-მისტეპეკი (მისტეკა)

სან-ხუან-მისტეპეკი ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ხუსტლაუაკის რაიონში, მისტეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 607 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 14.6-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 75.5 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 8 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
სან-მარტინ-პერასი

სან-მარტინ-პერასი ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ხუსტლაუაკის რაიონში, მისტეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 12 436 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 9.5%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 242.7 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 51.2 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1826 წლის 6 მაისს შევიდა.
სან-მიგელ-ტლაკოტეპეკი

სან-მიგელ-ტლაკოტეპეკი ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ხუსტლაუაკის რაიონში, მისტეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 3 100 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 3.7%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 55.6 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 55.8 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1826 წლის 6 მაისს შევიდა.
სან-სებასტიან-ტეკომასტლაუაკა

სან-სებასტიან-ტეკომასტლაუაკა ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ხუსტლაუაკის რაიონში, მისტეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 8 192 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 0.7%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 230.9 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 35.5 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1826 წლის 6 მაისს შევიდა.
სანტიაგო-ხუსტლაუაკა

სანტიაგო-ხუსტლაუაკა ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ხუსტლაუაკის რაიონში, მისტეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 34 735 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 5.5%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 774.1 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 44.9 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1823 წლის 28 ივლისს შევიდა.
სანტოს-რეიეს-ტეპეხილიო

სანტოს-რეიეს-ტეპეხილიო ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ხუსტლაუაკის რაიონში, მისტეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 904 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 25.5%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 53 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 17.1 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1826 წლის 6 მაისს შევიდა.
ხუსტლაუაკის რაიონი

ხუსტლაუაკის რაიონი ― რაიონი მისტეკის რეგიონის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში, მექსიკაში. უდიდესი ქალაქია სანტიაგო-ხუსტლაუაკა. რაიონის საშუალო სიმაღლე ზღვის დონიდან 1 690 მეტრია. ფართობი 1 848 კმ²-ია. მოიცავს შვიდ მუნიციპალიტეტს.

მუნიციპალიტეტები
რაიონში შედის შემდეგი მუნიციპალიტეტები:
კოიკოიან-დე-ლას-ფლორესი
სან-ხუან-მისტეპეკი
სან-მარტინ-პერასი
სან-მიგელ-ტლაკოტეპეკი
სან-სებასტიან-ტეკომასტლაუაკა
სანტიაგო-ხუსტლაუაკა
სანტოს-რეიეს-ტეპეხილიო
დავით ცხაკაია

დავით ცხაკაია (დ. 8 სექტემბერი, 1912, წყალტუბო — გ. 1971) — ქართველი თეატრის მსახიობი. საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1955).

ბიოგრაფია
1927 წელს მოღვაწეობდა დუშეთის თეატრალურ დასში. 1929 წელს სწავლობდა თბილისის მესამე საცდელ-საჩვენებელ სკოლასა და თბილისის მუშა-ახალგაზრდობის თეატრის „ტრამის“ სტუდიაში. 1931 წელს მსახიობად დაიწყო მუშაობა „ტრამში“, იმავე პერიოდში მონაწილეობას იღებდა მოზარდმაყურებელთა ქართული თეატრის სპექტაკლში. 1933-34 წლების სეზონში ზუგდიდის თეატრში მუშაობდა. 1934-1936 წლების სეზონში თბილისის მოზარდმაყურებელთა ქართულ თეატრში. 1941 წლიდან გარდაცვალებამდე კვლავ მოზარდმაყურებელთა ქართულ თეატრშია, სადაც იგი ერთ-ერთ წამყვან მსახიობად ითვლებოდა. შესრულებული აქვს 80-ზე მეტი როლი. მათ შორის აღსანიშნავია: ნუგზარ ბატონი (ს. თვარაძის „სურამის ციხე“), ჯანდიერი (ა. წერეთლის „ბაში-აჩუკი“), ლადო კეცხოველი (გ. ნახუცრიშვილის „ლადო კეცხოველი“), ჟადოვი (ა. ოსტროვსკის „შემოსავლიანი ადგილი“), გიორგი (შ. დადიანის „ჩატეხილი ხიდი“), გიორგი (ვ. კანდელაკის „ორი სპეციალისტი“), მერკუციო და ლორენციო (უ. შექსპირის „რომეო და ჯულიეტა“), შტრაუზახერი (შილერის „ვილჰელმ ტელი“) და სხვა. მოღვაწეობდა საქართველოს რადიოკომიტეტში, როგორც მსახიობი და რეჟისორი. წერდა სცენარებს რადიოგადაცემებისთვის. განხორციელებული აქვს 100-მდე რადიოგადაცემა: ჯ. სვიფტის „გულივერის მოგზაურობა“, ე. შვარცის „წითელქუდა“, ვ. ჰიუგოს „კოზეტა“ და სხვა.

ჯილდოები და აღიარება
1955 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
პიროპი

პიროპი — მინერალი გრანატების ჯგუფისა. ქიმიური შედგენილობა 32[4]3. ხშირად შეიცავს , , და სხვა მინარევებს. კრისტალდება კუბურ სინგონიაში. პიროპის კრისტალები დოდეკაედრებია. აქვს წითელი-სისხლისფერი, ნარინჯისფერი-წითელი, იასამნისფერი, ვარდისფერი ან მუქი-წითელი ფერი. სიმაგრე მინერალოგიური სკალით — 7-7.5, სიმკვრივე — 3650-3840 კგ/მ³. არ იტკეჩება. გვხვდება მეტამორფულ ქანებსა და პეგმატიტებში. იყენებენ სანახელავო ქვად და აბრაზიულ მასალად.
სპესარტინი

} 32[4]3. ხშირად შეიცავს , , და სხვა მინარევებს. კრისტალდება კუბურ სინგონიაში. სპესარტინის კრისტალები დოდეკაედრებია. აქვს ვარდისფერი, რუხი, წითელი, მოწითალო-ნარინჯისფერი, ნარინჯისფრო-ყვითელი ან მოყვითალო-ყავისფერი ფერი. სიმაგრე მინერალოგიური სკალით — 7-7.5, სიმკვრივე — 3800-4300 კგ/მ³. არ იტკეჩება. გვხვდება მეტამორფულ ქანებსა და პეგმატიტებში. იყენებენ სანახელავო ქვად და აბრაზიულ მასალად.
გროსულარი

გროსულარი — მინერალი გრანატების ჯგუფისა. ქიმიური შედგენილობა 32[4]3. ხშირად შეიცავს , , და სხვა მინარევებს. კრისტალდება კუბურ სინგონიაში. გროსულარის კრისტალები დოდეკაედრებია. აქვს უფერული, მოოქროსფრო-ყვითელი, ყავისფერი ან მწვანე ფერის. სიმაგრე მინერალოგიური სკალით — 6.5-7.5, სიმკვრივე — 3530 კგ/მ³. არ იტკეჩება. გვხვდება მეტამორფულ ქანებსა და პეგმატიტებში. იყენებენ სანახელავო ქვად და აბრაზიულ მასალად.
ანდრადიტი

ანდრადიტი ( 32[4]3. ხშირად შეიცავს , , და სხვა მინარევებს. კრისტალდება კუბურ სინგონიაში. ანდრადიტის კრისტალები დოდეკაედრებია. აქვს შავი, მოყვითალო-ყავისფერი, წითელი, მომწვანო-ყვითელი ან ნაცრისფერი ფერი. სიმაგრე მინერალოგიური სკალით — 6.5-7, სიმკვრივე — 3700-4100 კგ/მ³. არ იტკეჩება. გვხვდება მეტამორფულ ქანებსა და პეგმატიტებში. იყენებენ სანახელავო ქვად და აბრაზიულ მასალად.
უვაროვიტი

უვაროვიტი — მინერალი გრანატების ჯგუფისა. ქიმიური შედგენილობა 32[4]3. კრისტალდება კუბურ სინგონიაში. უვაროვიტის კრისტალები დოდეკაედრებია. აქვს მწვანე ფერი. სიმაგრე მინერალოგიური სკალით — 6.5-7, სიმკვრივე — 3400-3800 კგ/მ³. არ იტკეჩება. გვხვდება მეტამორფულ ქანებსა და პეგმატიტებში. იყენებენ სანახელავო ქვად და აბრაზიულ მასალად.
ეჩო

ეჩო — ხის დასამუშავებელი (სათლელი, სატეხი, საჭრელი) რკინის იარაღი. დანიშნულებისა და სამუშაო პირის მოყვანილობის მიხედვით ცნობილია სხვადასხვა სახის ეჩო (ღორეჩო, ხელეჩო, თოხეჩო და სხვ.). მისი სათლელი პირი თავისკენ მიითლის ნაფოტს და მთლელისკენ ისვრის, რაც თავისებურადაა ასახული ხალხურ სიტყვიერებაში „განა კაცი ეჩო არის, სულ თავისკენ მიითლიდეს?“

ღორეჩო პირმოხრილი სატეხი ეჩოა, რომელსაც აქვს მაღალი ტანი და მოხრილი პირი. მისი ნაირსახეობაა „ხელეჩო“ და „ფეხეჩო“.

ხელეჩო უფრო პატარა ზომის იარაღია. აქვს პირი — წინა და უკანა, და ხის ტარი. იყენებენ ჯამების, ხონჩების, გობებისა და სხვადასხვა რიგის ხის ჭურჭელთა სახვეწად, ამოსათლელად, „სადაც ცული ვერ უდგება, იქ ხელეჩო მუშაობს“.

თოხეჩო დიდი ზომის სათლელი იარაღია. შედგება პირის, ტანის, ყუისა და ხელტარისაგან. ტრაპეციის ფორმის რკინის გალესილ პირს მარჯვნივ და მარცხნივ „ნიღრები“ აქვს. პირის შუა ნაწილში „ყელია“ მოთავსებული, რომელშიც ჯდება ეჩოს ხელტარი. ეჩოს ტარი ყელთან სქელია, შემდეგ ვიწროვდება და ბოლოში მოხრილია. მისი რეგიონული სახესხვაობებია: ფეხეჩო (ქართლ-კახეთი, მესხეთ-ჯავახეთი), მძიმე ეჩო (ქართლი), დიდი ეჩო (ქსნის ხეობა). თოხეჩოთი სრულდებოდა „მსხვილი სათლელი სამუშაოები“, თლიდნენ სახვნელი იარაღების რვილებს, კევრის ფიცრებს, ურმის დედნებს და ა. შ.
ეცერის გორანამოსახლარი

ეცერის გორანამოსახლარი — ანტიკური ხანის არქეოლოგიური ძეგლი სოფელ ფხუტრერში (ეცერის ადმინისტრაციული ერთეული, მესტიის მუნიციპალიტეტი).

სადაზვერვო გათხრები ჩატარდა 1975 წელს (ხელმძღვ. შ. ჩართოლანი). გამოვლინდა ანტიკური ხანის საცხოვრებელი, საკულტო, სამეურნეო და საფორტიფიკაციო დანიშნულების ნაგებობათა ერთიანი კომპლექსი. საგანგებოდ მოსწორებულ მოედანს 3 მხარეს შემოუყვება 1 მ სიგანის ქვით ნაშენი გალავანი 2 კოშკით. გალავნის ქვემოთ, 15 მ დაცილებით, ციცაბო ფერდობს გასდევს 6 მ სიგანის თხრილი. მისი კედლები მიწის ადვილად შლად მონაკვეთებში ქვის მშრალი წყობის კედლებით ყოფილა გამაგრებული. საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობანი განლაგებულია გორის თავზე და უმეტესად შიდა მხრიდან გალავანზეა მიშენებული. შიდა ეზოს ან ნაგებობებს შორის არსებული დერეფნების მხრიდან გაკეთებული იყო შესასვლელი კარი. გამონაკლისია მოედნის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში მოთავსებული სახაბაზო.

ყველაზე თვალსაჩინო აღმოსავლეთი მონაკვეთი საკულტო ნაგებობებისთვის იყო შერჩეული. შიდა ეზოს უკავია მოედნის ცენტრ. ნაწილი (დაახლ. 500 მ²). მას საზოგადოებრივ-საკრებულო ადგილის ფუნქციაც ჰქონდა. ნაგებობათა კედლები დგას გრუნტზე, კლდეზე საგანგებოდ ამოჭრილ მტკიცე საფუძველზე. ყველა ნაგებობა აშენებულია წინასწარ შერჩეული სწორპირიანი ან ცალმხარეს ჩამოტეხვით მოსწორებული ქვისაგან (ფიქალი, ნაფლეთი ან რიყის). კედლის ორ რიგ ქვის წყობას შორის დარჩენილი არე თიხის ხსნარში არეული ღორღითაა შევსებული. ქვის ზოგიერთი ნაგებობის კედლები და ქვის საძირკველზე ამოყვანილი ხის ძელური თუ წნული კედლები თიხით ყოფილა შელესილი. საშენ მასალად ბზენარევი ალიზის კვადრებსაც იყენებდნენ. გამოვლენილია წვრილმარცვლოვანი თიხისაგან გამოძერწილი წრიული საკურთხევლები, სამსხვერპლო აბაზანები და მარცვლის შესანახი ხაროს ძირი. გათხრების შედეგად გამოვლენილია 4 სამშენებლო ფენის 31 სათავსი. სხვადასხვა დროს სამოსახლო მრავალგზის გადაუკეთებიათ. ქვედა ფენიდან ცალკეული ფრაგმენტებია შემორჩენილი. შედარებით კარგად არის შემონახული ზედა ფენა (ძვ. წ. – სს.).

ეცერის გორანამოსახლარზე დიდი რაოდენობით აღმოჩნდა ნივთიერი მასალა: სამეურნეო, სამზარეულო და საკულტო დანიშნულების თიხის ჭურჭელი, ქვის ხელსაფქვავები, რკინის სამიწათმოქმედო, საბრძოლო და სამეურნ. იარაღი, სამკაული, უძვ. მარცვლეული კულტურების ნაშთი (რბილი ხორბალი, ჭვავი, ფეტვი და სხვ.), პალეობოტანიკური, შინაური და ნანადირევი ცხოველების დიდძალი ოსტეოლოგიური და სხვა ნივთიერი მასალა. ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის სვანეთის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმში.

გორანამოსახლარის სტრატეგიული მდებარეობის გამო იქიდან კარგად მოჩანს მდ. ენგურის ხეობის დიდი მონაკვეთი. ეცერის მოსახლეობა ამ გორაზე წელიწადში ერთხელ ზეიმობდა „სვიკობას“ (სვანურად „სვიკვ“ – გორა) ანუ გორების დღესასწაულს. ტრადიციულად აქ იკრიბებოდა სოფლის რჩეულთა ყრილობა შიდა სასოფლო და ხევის საკითხების გადასაწყვეტად.
ია ხობუა

ია ხობუა (ბოკუჩავა) (დ. 26 ივლისი, 1938, ბათუმი — გ. 11 მარტი, 2019) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1990).

ბიოგრაფია
1961 წელს დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი. 1961-1967 წლებში იყო კოტე მარჯანიშვილის სახელობის თეატრის მსახიობი, 1967 წლიდან კი - რუსთავის თეატრის მსახიობი. მონაწილეობდა სპექტაკლებში: „მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი“, „დარაბებს მიღმა გაზაფხულია“ და სხვა.

1958 წლიდან მოღვაწეობდა კინოში. გადაღებულია ფილმებში: „მყუდრო სავანე“ (კ. ღლონტი, 1971, კატო), „სამკაული სატრფოსთვის“ (თ. აბულაძე, 1971, დედა), „ძაღლი“ (ლ. გორდელაძე, 1974, მარგალიტა), „ნატვრის ხე“ (თ. აბულაძე, 1976, ნინუცი) და სხვა. მონაწილეობდა უზბეკურ ფილმებში: „საითის ზარები“ (1967, ხალიდა), „ჟუჟუნა წვიმა“ (1969, დედა)

ჯილდოები და აღიარება
1976 – საქართველოს დამსახურებული არტისტი
1990 — საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი
უზბეკეთის სსრ დამსახურებული არტისტი

ფილმოგრაფია
საჰაერო ხიდი
ძაღლი
ნატვრის ხე
ბაკულას ღორები
დაბრუნება
ჩემი მეგობარი ძია ვანია
კარიერი
ჟამი მოქცევისა
ქალაქის მიღმა (ღამის ილუზია)
მამაკაცები და სხვები

წყარო
დათა თუთაშხია
გაგიმარჯოს, მეზობელო! (ზღვარი)
წკიპურტები
მყუდრო სავანე
ლუარსაბ თათქარიძე
მე ვიტყვი სიმართლეს
ფატიმა
ფიროსმანი
სამკაული სატრფოსათვის
დოლორესი (პეტენი)

დოლორესი — მუნიციპალიტეტი პეტენის დეპარტამენტში, გვატემალაში. 2022 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 30 302 ადამიანს შეადგენს. დოლორესის ფართობი 3 050 კმ²-ია. იგი ქვეყნის მასშტაბით უდიდესი მუნიციპალიტეტია. მის ტერიტორიაზე მდებარეობს ისკუნის, ისტუცის, ისტონტონისა და ელ-ჩალის არქეოლოგიური ძეგლები. ქალაქში მდებარეობს სამხრეთ-აღმოსავლეთ პეტენის რეგიონული მუზეუმი.
კალიუალა

კალიუალა ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის სილაკაიოაპამის რაიონში, მისტეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 1 402 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 14.9%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 67.7 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 20.7 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1826 წლის 6 მაისს შევიდა.
სილაკაიოაპამის რაიონი

სილაკაიოაპამის რაიონი ― რაიონი მისტეკის რეგიონის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში, მექსიკაში.

მუნიციპალიტეტები
რაიონში შედის შემდეგი მუნიციპალიტეტები:

კალიუალა
გვადალუპე-დე-რამირესი
ისპანტეპეკ-ნიევესი
სან-აგუსტინ-ატენანგო
სან-ანდრეს-ტეპეტლაპა
სან-ფრანსისკო-ტლაპანსინგო
სან-ხუან-ბაუტისტა-ტლაჩიჩილკო
სან-ხუან-სიენეგილია
სან-ხუან-იუალტეპეკი
სან-ლორენსო-ვიქტორია
სან-მატეო-ნეხაპამი
სან-მიგელ-აუეუეტიტლანი
სან-ნიკოლას-იდალგო
სანტა-კრუს-დე-ბრავო
სანტიაგო-დელ-რიო
სანტიაგო-ტამასოლა
სანტიაგო-იუკუიაჩი
სილაკაიოაპამი
საპოტიტლან-ლაგუნასი
უახუაპანის რაიონი

უახუაპანის რაიონი ― რაიონი მისტეკის რეგიონის ჩრდილოეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში, მექსიკაში. მთავარი ქალაქია უახუაპან-დე-ლეონი.

მუნიციპალიტეტები
რაიონში შედის შემდეგი მუნიციპალიტეტები:

ასუნსიონ-კუიოტეპეხი
კოსოლტეპეკი
ფრესნილიო-დე-ტრუხანო
უახუაპან-დე-ლეონი
მარისკალა-დე-ხუარესი
სან-ანდრეს-დინიკუიტი
სან-ხერონიმო-სილაკაიოაპილია
სან-ხორხე-ნუჩიტა
სან-ხოსე-აიუკილა
სან-ხუან-ბაუტისტა-სუჩიტეპეკი
სან-მარკოს-არტეაგა
სან-მარტინ-საკატეპეკი
სან-მიგელ-ამატიტლანი
სან-პედრო-ი-სან-პაბლო-ტეკისტეპეკი
სან-სიმონ-საუატლანი
სანტა-კატარინა-საპოკილა
სანტა-კრუს-ტაკაჩე-დე-მინა
სანტა-მარია-კამოტლანი
სანტიაგო-აიუკილილია
სანტიაგო-კაკალოსტეპეკი
სანტიაგო-ჩასუმბა
სანტიაგო-უახოლოტიტლანი
სანტიაგო-მილტეპეკი
სანტო-დომინგო-ტონალა
სანტო-დომინგო-იოდოინო
სანტოს-რეიეს-იუკუნა
ტესოატლან-დე-სეგურა-ი-ლუნა
საპოტიტლან-პალმასი
სიკატივები

სიკატივები — მცენარეული ზეთების ჟანგვითი პოლიმერიზაციის („შრობის“) კატალიზატორები; ზეთშემცველი ლაქსაღებავი მასალების კომპონენტები, რომლებიც აჩქარებენ სხეულთა ზედაპირზე აფსკის წარმოქმნას ოთახისა და მაღალი ტემპერატურისას. ქიმიური შედგენილობით სიკატივები წარმოადგენს ცხიმოვან მჟავათა (ძირითადად სპილენძის, მანგანუმის, კობალტის) მარილებს. პრაქტიკაში ხშირად იყენებენ კომბინირებულ სიკატივებს.
სილიკატები (მინერალები)

სილიკატები — სილიციუმჟანგბადიანი რადიკალების შემცველი ბუნებრივი ქიმიური ნაერთების მინერალთა კლასი. სილიკატების სტრუქტურის საფუძველია სილიციუმჟანგბადიანი ტეტრაედრები [4]^{4-}, რომლებიც საერთო ჟანგბადის საშუალებით უკავშირდება ერთმანეთს და ქმნის სხვადასხვა ტიპის ანიონურ რადიკალს. სილიკატების კლასიფიკაცია ამ რადიკალების ტიპებს ემყარება. ზოგიერთი რთული შედგენილობის სილიკატებში [4]^{4-}-ის გარდა შედის აგრეთვე -ის (ალუმინსილიკატები), -ის (ბერილიუმსილიკატები), -ის (ბორსილიკატები), -ის (ტიტანსილიკატები), -ის (ცირკონსილიკატები) ტეტრაედრული ჯგუფები ან (2)^{2+} — ურანილი (ურანსილიკატები). სილიკატებში ხშირია დამატებითი ანიონები -, ^2, -, (4)^{2-}, (3)^{2-} და სხვა. კატიონებია: +, +, +, ^{2+}, ^{2+}, ^{2+}, ^{2+}, ^{3+}, ^{3+}, ^{4+}, ^{4+} და სხვ. სილიკატებში გავრცელებულია იზომორფიზმი (განსაკუთრებით კატიონებში) და პოლიმორფიზმი. სილიკატებში შემავალი წყალბადი --ის გარდა გვხვდება კრისტალიზაციური, ცეოლითური ან ფენათაშორისი წყლის, აგრეთვე (3)+ — ოქსონიუმის სახით.

სილიკატების უმრავლესობა (74%) კრისტალდება ტრიკლინურ, მონოკლინურ და რომბულ სინგონიებში სტრუქტურული და ქიმიური მრავალფეროვნება განაპირობებს თვისებათა ცვალებადობას ფართო ფარგლებში. მაგალთად, სიმაგრე მინერალოგიური სკალით იცვლება 1-იდან (ტალკი) 8-მდე (ტოპაზი), სიმკვრივე 1900 კგ/მ³-დან 7000 კგ/მ³-მდე (საშუალოდ 2500 –3500 კგ/მ³). სილიკატები ყველა გეოლოგიური პროცესის დროს წარმოიქმნება. ისინი დედამიწის ქერქის მასის 80%-ს შეადგენს, აგებს აგრეთვე მთვარის ქანებს; შედის ზოგიერთი მეტეორიტის შედგენილობაშიც. ვარაუდობენ, რომ სილიკატებისგან აგებულია დედამიწის მანტიაც.

მრავალი სილიკატი ძვირფას სასარგებლო წიაღისეულს წარმოადგენს. ცნობილია ლითიუმის, ბერილიუმის თუთიის, რკინის, ალუმინის, ნიკლისა და სხვა სილიკატური მადნები. სილიკატები წარმოადგენს არალითონურ სასარგებლო წიაღისეულთა დიდ ნაწილს (მინდვრის შპატები, ქარსები, აზბესტი, ტალკი, ბენტონიტური თიხები, ძვირფასი და სანახელავო ქვები და სხვა).
ეცოს სამაროვანი

ეცოს სამაროვანი — ძვ. წ. – საუკუნეების არქეოლოგიური ძეგლი თეთრიწყაროს მახლობლად (ვარხუნოს დასახლებიდან დასავლეთით 1.5 კმ-ში), მდ. ჭივჭავის ხეობაში, ადგილ „ეცოზე“.

გაითხარა 1986–1988 წლებში (ხელმძღვ. ზ. შატბერაშვილი). სამარხები განლაგებულია ფერდობზე, მიწის ზედაპირიდან 0,2–1,3 მ სიღრმეზე. შესწავლილი 120 სამარხიდან უმრავლესობა ქვაყუთია, 9 კი — ორმოსამარხი, მ. შ. ერთი ქვევრის გვერდის ნატეხით იყო გადახურული. სამარხებში დაკრძალული იყო ერთი, ორი ან სამი მიცვალებული, რომლებიც იწვნენ გვერდზე, მოკრუნჩხულ მდგომარეობაში. სამარხთა უმეტესობა დამხრობილია ჩრდილო-სამხრეთ ხაზზე.

სამაროვანზე გამოიყოფა: ძვ. წ. ს-ის; ძვ. წ. - სს-ის მიჯნის; ძვ. წ. ს-ის; ძვ. წ. ს-ისა და ძვ. წ. ს-ის სამარხები. ძვ. წ. და სს-ის სამა-რხების ინვენტარიდან აღსანიშნავია წითლად მოხატული დოქები, რკინის სამაჯურები, რკინის იარაღი (11 შუბი და 4 ცული) და სხვ. გათხრილი სამარხების უმრავლესობა ქართლის სინქრონულ ძეგლებზე აღმოჩენილ მასალას ენათესავება. მხოლოდ ერთ სამარხშია ნაპოვნი ბრინჯაოს სამაჯური, რომელიც კოლხურ იერს ატარებს.

მეორე ქრონოლოგიურ ჯგუფს განეკუთვნება ძვ. წ. საუკუნის სამარხები. მათთვის დამახასიათებელია ქუსლიანი ჯამები, ოვალური ან მრგვალტანიანი დოქები, მოხატული კერამიკა, ოქროს ან ვერცხლის სარჩულიანი მინის მძივები. მესამე ჯგუფში შედის ძვ. წ. საუკუნით დათარიღებული სამარხები. აქ აღმოჩენილი მასალა სამთავროს ქვევრსამარხების მასალის მსგავსია. არქეოლოგიური ძეგლი საინტერესო დამატებით მასალას იძლევა იბერიის სამეფოს ისტორიისა და მატერიალური კულტურის კვლევისათვის. არქეოლოგიური მასალა ინახება თეთრიწყაროს მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.
დარდისას გეტყვი

დარდისას გეტყვი... – მიხო მოსულიშვილის 2023 წლის მოთხრობების, მინიატურებისა და ესეების კრებული.

შინაარსი
მიხო მოსულიშვილის წიგნი „დარდისას გეტყვი...“ (დავით აფციაურის დახატული გარეკანითა და თავად ავტორის მიერ შესრულებული თორმეტი ილუსტრაციით) სხვადასხვა სტილისა და თემატიკის შვიდ მოთხრობას, მინიატურების ექვს ციკლს და ორ ესეის აერთიანებს.
წიგნის სათაური „დარდისას გეტყვი...“ აღებულია გიორგი (იურა) ჯაფარიძის ამავე სახელწოდების ლექსიდან, რადგან ამ პროზაულ კრებულში წარმოდგენილი მოთხრობები და მინიატურები, რომელთა უმეტესობა პერიოდულ პრესაშიც იბეჭდებოდა და სხვადასხვა ლიტერატურული კონკურსებში იმარჯვებდა (მასწავლებელი.ჯის და ლილეს კონკურსები), სწორედ იმ განწყობების გამოთქმას ცდილობს პროზის ენაზე, რაც ამ ლექსშია...

შვიდი მოთხრობა
ზეცას ვიყავ, ზეცა ვნახე...
ტურის ქორწილი, ანუ მზე პირს იბანს
მდოგვის მარცვლისა და ანგელოზებისათვის
 
სულის ცხენი
სტუმრად დედასთან, ანუ ამბავი ფორეს საყვარელი იტალიური კარდალისა და ტერეზინასთვის ნაჩუქარი
ნიშნობის ბეჭდისა
ომის ფარდაგები

მინიატურები
დარდისას გეტყვი
გზისა და მოგზაურისა
ფრანკფურტული ჩანაწერები
ნუ დავტბორავთ ჩვენს სულებს
ერთი ციდა მოთხრობები
ვინც კინოს მასწავლიდა

ესეებიი
მიახლოება საკუთარ თავთან
ხედვის კუთხის შემობრუნება სპირალურად, სამას სამოცი გრადუსით

შეფასება
ცნობილმა მწერალმა, პოეტმა და დრამატურგმა ნინო სადღობელაშვილმა ასე შეაფასა ეს წიგნი:

.
კოისტლაუაკის რაიონი

კოისტლაუაკის რაიონი ― რაიონი მისტეკის რეგიონის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში, მექსიკაში.

მუნიციპალიტეტები
რაიონში შედის შემდეგი მუნიციპალიტეტები:

კონსეპსიონ-ბუენავისტა
სან-კრისტობალ-სუჩისტლაუაკა
სან-ფრანსისკო-ტეოპანი
სან-ხუან-ბაუტისტა-კოისტლაუაკა
სან-მატეო-ტლაპილტეპეკი
სან-მიგელ-ტეკისტეპეკი
სან-მიგელ-ტულანსინგო
სანტა-მაგდალენა-ხიკოტლანი
სანტა-მარია-ნატივიტასი
სანტიაგო-იუიტლან-პლუმასი
სანტიაგო-ტეპეტლაპა
ტეპელმემე-ვილია-დე-მორელოსი
ტლაკოტეპეკ-პლუმასი
ტეპოსკოლულის რაიონი

ტეპოსკოლულის რაიონი ― რაიონი მისტეკის რეგიონის ცენტრალურ ნაწილში, ოახაკის შტატში, მექსიკაში.

მუნიციპალიტეტები
რაიონში შედის შემდეგი მუნიციპალიტეტები:

ჩილაპა-დე-დიასი
ლა-ტრინიდად-ვისტა-ერმოსა
სან-ანდრეს-ლაგუნასი
სან-ანტონინო-მონტე-ვერდე
სან-ანტონიო-აკუტლა
სან-ბარტოლო-სოიალტეპეკი
სან-ხუან-ტეპოსკოლულა
სან-პედრო-ნოპალა
სან-პედრო-ტოპილტეპეკი
სან-პედრო-ი-სან-პაბლო-ტეპოსკოლულა
სან-პედრო-იუკუნამა
სან-სებასტიან-ნიკანანდუტა
სან-ვისენტე-ნუნიუ
სანტა-მარია-ნდუაიაკო
სანტიაგო-ნეხაპილია
სანტიაგო-იოლომეკატლი
სანტო-დომინგო-ტლატაიაპამი
სანტო-დომინგო-ტონალტეპეკი
ტამასულაპამ-დელ-პროგრესო
ტეოტონგო
ვილია-ტეხუპამ-დე-ლა-უნიონი
ტლასიაკოს რაიონი

ტლასიაკოს რაიონი ― რაიონი მისტეკის რეგიონის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში, მექსიკაში. რაიონის მთავარი ქალაქია ეროიკა-სიუდად-დე-ტლასიაკო.

მუნიციპალიტეტები
რაიონში შედის შემდეგი მუნიციპალიტეტები:

ჩალკატონგო-დე-იდალგო
მაგდალენა-პენიასკო
სან-აგუსტინ-ტლაკოტეპეკი
სან-ანტონიო-სინიკაუა
სან-ბარტოლომე-იუკუანიე
სან-კრისტობალ-ამოლტეპეკი
სან-ესტებან-ატატლაუაკა
სან-ხუან-აჩიუტლა
სან-ხუან-ნიუმი
სან-ხუან-ტეიტა
სან-მარტინ-უამელულპამი
სან-მარტინ-იტუნიოსო
სან-მატეო-პენიასკო
სან-მიგელ-აჩიუტლა
სან-მიგელ-ელ-გრანდე
სან-პაბლო-ტიხალტეპეკი
სან-პედრო-მარტირ-იუკუსაკო
სან-პედრო-მოლინოსი
სანტა-კატარინა-ტაიატა
სანტა-კატარინა-ტიკუა
სანტა-კატარინა-იოსონოტუ
სანტა-კრუს-ნუნდაკო
სანტა-კრუს-ტაკაუა
სანტა-კრუს-ტაიატა
სანტა-მარია-დელ-როსარიო
სანტა-მარია-ტატალტეპეკი
სანტა-მარია-იოლოტეპეკი
სანტა-მარია-იოსოიუა
სანტა-მარია-იუკუიტი
სანტიაგო-ნუნდიჩე
სანტიაგო-ნუიოო
სანტიაგო-იოსონდუა
სანტო-დომინგო-ისკატლანი
სანტო-ტომას-ოკოტეპეკი
ტლასიაკო
ნოჩისტლანის რაიონი

ნოჩისტლანის რაიონი ― რაიონი მისტეკის რეგიონის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში, მექსიკაში. მთავარი ქალაქია ასუნსიონ-ნოჩისტლანი.

მუნიციპალიტეტები
რაიონში შედის შემდეგი მუნიციპალიტეტები:

ასუნსიონ-ნოჩისტლანი
მაგდალენა-ხალტეპეკი
მაგდალენა-საუატლანი
სან-ანდრეს-ნუსინიო
სან-ანდრეს-სინასტლა
სან-ფრანსისკო-ჩინდუა
სან-ფრანსისკო-ხალტეპეტონგო
სან-ფრანსისკო-ნუსანიო
სან-ხუან-დიუსი
სან-ხუან-საიულტეპეკი
სან-ხუან-ტამასოლა
სან-ხუან-იუკუიტა
სან-მატეო-ეტლატონგო
სან-მატეო-სინდიუი
სან-მიგელ-ჩიკაუა
სან-მიგელ-უაუტლა
სან-მიგელ-პიედრასი
სან-მიგელ-ტეკომატლანი
სან-პედრო-კოსკალტეპეკ-კანტაროსი
სან-პედრო-ტეოსაკოალკო
სან-პედრო-ტიდაა
სანტა-ინეს-დე-სარაგოსა
სანტა-მარია-აპასკო
სანტა-მარია-ჩაჩოაპამი
სანტიაგო-აპოალა
სანტიაგო-უაუკლილია
სანტიაგო-ტილანტონგო
სანტიაგო-ტილიო
სანტო-დომინგო-ნუსაა
სანტო-დომინგო-იანუიტლანი
მაგდალენა-იოდოკონო-დე-პორფირიო-დიასი
იუტანდუჩი-დე-გერერო