ნაურუს ისტორია

ნაურუს ისტორია — ნაურუს ისტორიის კოლონამდელი პერიოდის შესახებ ცოტა რამაა ცნობილი წერილობითი წყაროებისა (კუნძულზე მისიონერების გამოჩენამდე ნაურულ ენას დამწერლობაც არ ჰქონია) და არქეოლოგიური მონაცემების არ ქონის გამო. კოლონიური პერიოდი კი დაკავშირებულია ნაურუს მთავარ ბუნებრივ სიმდიდრესთან — ფოსფორიტებთან (ან ნაურუიტთან).

პირველი ევროპელი, რომელიც ნაურუს კუნძულს მიადგა იყო ბრიტანელი კაპიტანი ჯონ ფირნი, მან ის 1798 წლის 8 ნოემბერს გახსნა. შედეგად ნაურუ ერთი მეორეს მიყოლებით სხვადასხვა კოლონიური სახელმწიფოს ტერიტორიად გვევლინება: 1888 წელს — გერმანიის, 1914 წელს — ავსტრალიის, 1942 წლიდან 1945მდე — იაპონიის, შემდეგ კვლავ ავტრალიის. 1968 წელს კუნძულმა დამოუკიდებლობა მოიპოვა, ხოლო 1999 წელს ნაურუს რესპუბლიკა გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის სრულუფლებიანი წევრი გახდა.

პირველი კოლონისტები
არქეოლოგიური მტკიცებულებების არ ქონის გამო ნაურუს კუნძულის პირველი მოსახლეობის შესახებ პრაქტიკულად არაფერია ცნობილი, თუმცა რამდენიმე ჰიპოთეზა არსებობს. ერთ-ერთის მიხედვით, ნაურუს კუნძული შესაძლებელია დასახლებული ყოფილიყო ავსტრონეზიელებით, ფილიპინების სამხრეთი ნაწილიდან და მოლუკის კუნძულების ჩრდილოეთი ნაწილიდან. სხვა ვერსიის თანახმად, პირველი მიგრანტები ბისმარკის კუნძულებიდან მოვიდნენ და წარმოადგენდნენ პროოკეანურ ეთნოს, ჯერ კიდევ მის დაშლამდე მალაიზიელებით, მიკრონეზიელებითა და პოლინეზიელებით.

ნაურუს ისტორიის ადრეულ პერიოდში მოსახლეობა წარმოდგენილი იყო თორმეტ ტომად და ცხოვრობდნენ 168 სოფელში. ეს ტომებია: დეიბოე , ეამვიდამით , ეამვიდარა , ეამვით , ეამგუმ , ეანო , ემეო , ეორარუ , ირუცი , ირუვა , ივი და რანიბოკი . ახლა ეს თორმეტი ტომი გამოსახულია ნაურუს რესპუბლიკის სახელმწიფო დროშასა და გერბზე. ტომები აღარ არსებობს, ხოლო ნაურუს თითოეული მოსახლის იდენტიფირება ხდება იმ ოლქის მიხედვით, რომელშიც ცხოვრობს.

ირუვას ტომი შედგებოდა გილბერტისა და ბანაბას კუნძულებიდან საუკუნეში წამოსული მოსახლეობისგან. ირუცისა და ივის ტომს თანამედროვე წინაპარი არ ჰყავს, რადგან მათი უკანასკნელი წარმომადგენლები დაიღუპნენ იაპონიის მიერ ნაურუს ოკუპირებისას მეორე მსოფლიო ომის დროს.

უზენაესი ლიდერი, რომელსაც დაემორჩილებოდა მთელი 12 ტომი, არ არსებობდა. ამის მაგივრად ყველა ტომს საკუთარი წინამძღოლი ჰყავდა.

 ის სახელმძღვანელოს მიხედვით, ნაურული საზოგადოება შედგებოდა ექვსი კლასისგან (მათ შორის თევზი ჰანოსის ხელოვნური გამრავლება ბუადას ლაგუნასა და ანაბარის ტბაში). თევჭერის მეურნეობა მკაცრად იყო დაყოფილი ოჯახებს შორის და გამოყოფილი კედლითა და ღობეებით. პირობები, საჭირო თევზის ნორმალური გამრავლებისთვის, უფროსი თაობის მიერ იყო უზრუნველყოფილი: ისინი რეგულარულად რევდნენ წყალს მისი ჟანგბადით გამრავლებისთვის და ამით აჩქარებდნენ თევზის ზრდას. ბავშვებს მკაცრად ეკრძალებოდათ წყალზე დარტყმა ბანაობისას, რადგან ნებისმიერ ხმაურს შეეძლო შეეშინებინა ჰანოსი, რომელიც სხვა ოჯახისკენ გაცურავდა.

კოლონამდელი ეპოხა
პირველი კონტაქტი ეროპელებთან
1798 წელს ბრიტანელმა კაპიტანმა ჯონ ფირნმა თავისი ექსპედიციისას, ახალი ზელანდიიდან სამხრეთ ჩინეთის ზღვისკენ, პირველად მიუახლოვდა ნაურუს. დაარქვა სასიამოვნო კუნძული , რადგან აღფრთოვანდა კუნძულის კეთილგანწყობილი მოსახლეობით, ისინი ბრიტანულ ხომალდს ყოველგვარი შეიარაღების გარეშე მიუახლოვდნენ, ხოლო მათ სხეულზე არ აღინიშნებოდა რამე სახის ტატუირება, როგორც ოკეანის სხვა ხალხებში იყო მიღებული. ხმელეთის თვალიერებისას, რომელზეც ადამიანთა დიდი რაოდენობა შეკრებილიყო, ფირნი მივიდა დასკვნამდე, რომ კუნძული მჭიდროდაა დასახლებული. თუმცა გადმოსვლა მაინც ვერ გაბედა. ამ ვიზიტის შემდეგ ნაურუ იზოლაციაში მომდევნო რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში იყო.

პირველი ეროპელები, რომლებიც აქ დასახლდნენ იყვნენ ნორფოლკის კუნძულზე დიდი ბრიტანეთიდან დეპორტირებული ირლანდიელი წარმოშობის დეზერტირები და კონტრაბანდისტები, (ამ ადგილას იმყოფებოდა გამოსასწორებელი კოლონია განსაკუთრებულად საშიში დამნაშავეებისთვის, რომლებიც ავსტრალიაში გადაჰყავდათ), პატრიკ ბიორკი და ჯონ ჯოუნსი, 1830 წელს ისინი გამოიქცნენ ნორფოლკიდან და მიადგნენ ნაურუს. 1837 წელს კუნძულზე უკვე მცხოვრებ რვა ევროპელ დამნაშავეს დაემატა კიდე ხუთი დეზვრტირი. ჯონ ჯოუნსი კი ნაურუს ნამდვილი დიქტატორი გახდა, ის კეთილშობილად ექცეოდა თანამოაზრეებს და სასტიკად სჯიდა მტერს. მიუხედავად ამისა მოსახლეობის მოთმინება ამოიწურა და ის გადაასახლეს ნაურუდან 300 კმ-ზე განლაგებულ კუნძულზე ოშენ (ან ბანაბა).