ჰილდეგარდი

ჰილდეგარდი (დ. დაახ.  757/758 — გ. 30 აპრილი, 783) — ფრანკთა დედოფალი, კარლოს დიდის ცოლი -დან სიკვდილამდე. ფრანკთა და ალემანური მემკვიდრეობის დიდგვაროვანი ქალი.

კარლოს დიდთან თერთმეტწლიანი ქორწინების შედეგად შეეძინა ცხრა შვილი. მათ შორის მეფეები - კარლოს უმცროსი, პიპინ იტალიელი და იმპერატორი ლუი ღვთისმოსავი. ჰილდეგარდმა დიდად შეუწყო ხელი კარლოს დიდის მმართველობას.
ცხოვრება
ჰილდეგარდი ფრანკი გრაფის, გეროლდისა და მისი მეუღლის, ალემანელი დიდგვაროვანი ქალის, იმას ქალიშვილი იყო. თეგან ტრიერელი, საუკუნის ლუი ღვთისმოსავის ბიოგრაფი, ხაზს უსვამს მონარქის დედის ალემანურ მემკვიდრეობასა და იმას მხრიდან ჰერცოგ გოტფრიდის შთამომავლობას, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ ჰილდეგარდის დედა, სავარაუდოდ, ქმარზე მაღალ სტატუსს ფლობდა. მომავალი დედოფალი 757 ან 758 წელს დაიბადა.

ფრანკთა მეფის, კარლომან პირველის დროს, გეროლდს შუა რაინის მიდამოებში მიწები ეკავა. კარლომანი 771 წლის 4 დეკემბერს გარდაიცვალა, და მისმა ძმამ, მეფე კარლოს დიდმა ისურვა, კარლომანის მიწები თავად დაექვემდებარებინა. კალოს დიდმა ჰილდეგარდის ხელი ითხოვა, რათა გეროლდის მხარდაჭერა მოეპოვებინა. კარლომანის გარდაცვალებიდან ცოტა ხანში, ჰილდეგარდი 772 წლის 30 აპრილამდე მართლაც გაჰყვა კარლოს დიდს ცოლად. ის ამ დროისთვის ცამეტი ან თოთხმეტი წლის იქნებოდა. ამ ქორწინებით კარლოს დიდმა თავისი წინა მეუღლე, ლომბარდების მეფე დესიდერიუსის ქალიშვილი, დესიდერატა, მიატოვა. მეფეს ასევე ჰქონოდა ურთიერთობა (შესაძლო ქორწინება) ფრანკ დიდგვაროვან ჰიმილტრუდასთან, რომლისგანაც ვაჟი, პიპინი შესძენოდა. როგორც დედოფალი, ჰილდეგარდი პასუხისმგებელი იქნებოდა სასახლისა და მამულების მართვაზე. ის ასევე გახდა მეუღლის ქარტიების თანახელმომწერიც.

კარლოს დიდმა ჰილდეგარდი ფრანკთა სამეფო სასახლეში, თიონვილში წაიყვანა, სადაც ისინი ორი თვის განმავლობაში ცხოვრობდნენ, სანამ მეფე საქსონიაში სალაშქროდ არ გაემგზავრა. ამ ბრძოლების დასასრულს კარლოსი თიონვილში დაბრუნდა, და ამავე პერიოდში წყვილის ვაჟი, კარლოსიც დაიბადა. თიონვილში კარლოს დიდმა პაპ ადრიან პირველისაგან წარგზავნილი კაცი მიიღო. მას დესიდერიუსის წინააღმდეგ დახმარება საჭირდებოდა. კარლოს დიდმა რომის პაპის თხოვნა აასრულა, გვიან 773 წელს ლომბარდია დაიპყრო, დედაქალაქ პავიას კი ალყა შემოარტყა. 774 წლის დასაწყისში კარლოს დიდმა ჰილდეგარდს სთხოვა, რომ პავიის ფრანკთა ბანაკში, პიპინსა და კარლოსთან ერთად ჩამოსულიყო. დედოფალი ამ დროისათვის წუთი-წუთზე ელოდა მშობიარობას და ალყის დროს ქალიშვილი, ადელაიდა, შეეძინა კიდეც. მათ პრინცესა ჩრდილოეთ ფრანსიაში, მისი უსაფრთხოების მიზნით გაგზავნეს, მაგრამ გოგონა გზაში გარდაიცვალა. ივნისისთვის კარლოს დიდმა ქალაქი აიღო, დესიდერიუსი და მისი ცოლი ანსა გადააყენა, და თავისი თავი ლომბარდთა მეფედ დაასახელა. კარლოს დიდმა და ჰილდეგარდმა სავარაუდოდ სპეციალური რიტუალი გაიარეს, რომ პავიის ახალ მეფე-დედოფლად დასახელებულიყვნენ (მაგრამ ამის პირდაპირი წყარო არ არსებობს). სულ რამდენიმე თვეში, ივლისში, ლომბარდიაში გამოქვეყნებული ქარტია ამ მიწას უკვე წმინდა მარტინის სააბატოს ანიჭებდა.

სამეფო ოჯახი ფრანციაში 774 წლის ზაფხულში დაბრუნდა. 775 წელს, როდესაც კარლოსი საქსონიაში იბრძოდა, ჰილდეგარდმა ქალიშვილ როტრუდაზე იმშობიარა. მათი შემდეგი შვილი, კარლომანი, 777 წელს დაიბადა. 778 წელს დედოფალი მეუღლესთან ერთად შასენეილ-დუ-პუატუში გაემგზავრა, სადაც კარლოს დიდი ესპანეთში ლაშქრობისათვის კრებდა მეომრებს. როდესაც ისინი ჩავიდნენ, ჰილდეგარდი კვლავ ორსულად იყო და მაშინ, როცა მისი მეუღლე სალაშქროდ იმყოფებოდა, ტყუპები - ლუი და ლოთარი გააჩინა. ლოთარი 780 წელს, ორი წლის ასაკში გარდაიცვალა. ამავე წელს ჰილდეგარდმა კიდევ ერთი ქალიშვილი, ბერთა, მოავლინა ქვეყანას.

781 წელს კარლოს დიდი და ჰილდეგარდი რომში ლუისთან, კარლომანთან და მათ ქალიშვილებთან ერთად პაპი ადრიანეს თხოვნით გაემგზავრნენ. კარლომანი უკვე ოთხი წლის იყო, მაგრამ მისი მშობლები მის ნათლობას არ ჩქარობდნენ, რადგან სურდათ, რომ ის თავად პაპს მოენათლა. პრინცი მოინათლა და ის ადრიანმა ლომბარდების (მოგვიანებით იტალიის) მეფედ, ხოლო მისი ძმა ლუი, აკვიტანიის მეფედ აკურთხა. კარლომანს, ნათლობის ფარგლებში, პიპინი დაარქვეს - იგივე სახელი, რაც მის ნახევარ-ძმას ერქვა. ახალი მეფეები - ჯერ კიდევ პატარა ბავშვები - თავიანთ სამფლობელოებში გაიგზავნნენ, რათა რეგენტებსა და მრჩევლებს თავიანთ სამეფო კარზე აღეზარდათ. იტალიაში ამ მოგზაურობისას ჰილდეგარდმა მესამე ქალიშვილი, ჟიზელი გააჩინა, რომელიც მილანში მონათლეს.

ჰილდეგარდი ბოლოს 782-783 წლებში დაორსულდა, და იმ ზამთარს მან და კარლოსმა თიონვილში მდებარე სასახლეში გამოიზამთრეს. აპრილის ბოლოს დედოფალმა გოგონაზე იმშობიარა, მაგრამ, სავარაუდოდ მშობიარობის გართულების გამო, 783 წლის 30 აპრილს გარდაიცვალა. პრინცესას დედის საპატივსაცემოდ ასევე ჰილდეგარდი დაარქვეს, მაგრამ ორ დღეში ისიც დაიღუპა. დედოფალი სენ-არნულის სააბატოში, მეცში დაკრძალეს. კარლოს დიდის ბრძანების თანახმად, დედოფლის საფლავზე, სულის მოსახსენიებელი მსახურება ყოველდღე უნდა ჩატარებულიყო და სანთელი მუდმივად ანთებული უნდა ყოფილიყო. ასევე, მეუღლის საპატივსაცემოდ, მან პაულუს დიაკონუსს ეპიტაფიაც შეუკვეთა.
შვილები
კარლოს დიდთან ქორწინებაში ჰილდეგარდს ცხრა შვილი შეეძინა:
კარლოს უმცროსი (დ. დაახლ. 772/773 – გ. 811), მაინის ჰერცოგი და მამის დაქვემდებარებაში მოქმედი მეფე;
ადელაიდა (დ. 773/4 – გ. 774), დაიბადა მაშინ, როდესაც მისი მშობლები იტალიის ლაშქრობაში იმყოფებოდნენ. იგი ფრანციაში გაამგზავრეს, მაგრამ ლიონში მისვლამდე გარდაიცვალა;
როტრუდი (ან ჰრუოდრუდი) (დ. დაახ.  775 – გ. 810);
კარლომანი, მოგვიანებით პიპინი (დ. 777 – გ. 810), იტალიის მეფე;
ლუი (დ. 778 – გ. 840), აკვიტანიის მეფე და იმპერატორი;
ლოთერი (დ. 778 – გ. 779/780), ლუის ტყუპისცალი, გარდაიცვალა ჩვილობაში;
ბერთა (დ. 779/780 – გ. 826);
ჟიზელი (დ. 782– გ. ?);
ჰილდეგარდი (დ. 782/783 – გ. 782/783);
მისმა ვაჟებმა, ლუიმ და პიპინმა ცოლები მოიყვანეს და შვილებიც შეეძინათ. როტრუდი მცირე ხნით იმპერატორ კონსტანტინე იყო დანიშნული, მაგრამ ამ გეგმებმა არ გაამართლა. ჰილდეგარდის არც ერთი ქალიშვილი არ დაქორწინებულა, თუმცა ორს გაუთხოვრად შეეძინა შვილები: ბერთას ორი ვაჟი - ნიტარდი და ჰარტნიდი მამამისის სამეფო კარის ერთ-ერთ წარმომადგენელ ანგილბერტისაგან, ხოლო როტურდს ვაჟი, სახელად ლუი, შესაძლოა გრაფ როგონისაგან.