iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მელატონინი

მელატონინი — ეპიფიზის მთავარი ჰორმონი, ცირკადული რითმის მარეგულირებელი. უძილობის დროს, „ბიოლოგიური საათის“ კორექტირებისთვის მას აბების სახით მიიღებენ.

აღწერა
ჰორმონი მელატონინი აღმოჩენილ იქნა 1958 წელს ა.ბ. ლერნერის მიერ. მისი რაოდენობა ადამიანის ორგანიზმში რიტმულად იცვლება, კონკრეტულად კი, როგორც წესი, ღამით, შუა ღამიდან დილის ხუთ საათამდე, მისი რაოდენობა ორგანიზმში განსაკუთრებით მომატებულია; ხოლო დღისით — ნაკლები. მელატონინს გამოიმუშავებს ეპიფიზის სპეციალური სეკრეტორული უჯრედები — პინეალოციტები.

ეპიფიზში სინთეზირებული მელატონინი გადადის სისხლსა და ზურგის ტვინის სითხეში — ლიკვორში, რომლის გავლის შემდეგაც ჰიპოთალამუსში გროვდება. გარდა სისხლისა და ზურგის ტვინის სითხისა, მელატონინი აღმოჩენილია შარდში, ამნიონურ სითხესა და ნერწყვშიც.

მელატონინი გვხვდება მთლიან ცხოველურ სამყაროში. იგი გამოუმუშავდება როგორც მცენარეებს, ისევე უმარტივესებსაც.

სინთეზი და სეკრეცია
ადამიანის ორგანიზმში მელატონინი სინთეზირდება ამინომჟავა ტრიფტოფანისგან, რომელიც ნეირომედიატორის სეროტონინის სინთეზშიც მონაწილეობს, ხოლო იგი, ამავდროულად, ფერმენტი -აცეტილტრანსფერაზის ზემოქმედების ქვეშ გარდაიქმნება მელატონინად. ითვლება, რომ მელატონინი სეროტონინის ინდოლური წარმონაქმნია და სინთეზირდება ღამით ორი ფერმენტის — -აცეტილტრანსფერაზისა და ჰიდროქსიინდოლ--მეთილტრანსფერაზის ზემოქმედებით.
ჟუან-დი-ნოვა

ჟუან-დი-ნოვა  — კუნძული მოზამბიკის სრუტეში, მადაგასკარიდან მოზამბიკამდე მიმავალი გზის 1/3-ზე.

საფრანგეთმა ის ჩართო საფრანგეთის ზღვისიქითა ტერიტორიების, საფრანგეთის სამხრეთული და ანტარქტიდული ტერიტორიის ეპარსეს კუნძულების შემადგენლობაში. მასზე პრეტენზიას აცხადებს მადაგასკარი.

გეოგრაფია
ფართობი — 4,4 კმ², სანაპირო ზოლის სიგრძე — 24,1 კმ. კუნძულის ტერიტორია ბუნებრივი ნაკრძალია, მისი 90 % დაკავებულია ტყეებით.

კუნძულის შიდა წყლებს აქვთ 12 მილის სიგანე, შელფი გადაჭიმულია 200-მეტრიანი სიღრმის ზონაზე ანუ დამუშავების სიღრმეში, ეკონომიკური ზონა — 200 საზღვაო მილი.

კლიმატი ტროპიკულია. პერიოდულად კუნძულზე გადაივლიან ციკლონები. რელიეფი დაბალი და ვაკიანია. მაქსიმალური სიმაღლე ზღვის დონიდან შეადგენს 10 მეტრს.

ბუნებრივი რესურსები — გუანოს მარაგი და სხვა სასუქები.

ისტორია
კუნძულს საუკუნეში ცნობილი გალისიური წარმოშობის პორტუგალიელი ზღვაოსანის და მკვლევარის ჟუან-და-ნოვას პატივსაცემად ეწოდა მისი სახელი. საფრანგეთის სამფლობელო გახდა 1897 წელს.

ეკონომიკა
გამოიყენება გუანოს და ფოსფატების მოპოვებისათვის. გუანოს წლიური მოპოვება აღწევს 12 000 ტონას. კუნძულზე მდებარეობს მცირე სამხედრო გარნიზონი, რომელიც იცავს მეტეოროლოგიურ სადგურს. კუნძულს ზოგჯერ მეცნიერები სტუმრობენ (2004 წლის ივლისი). მუდმივი მოსახლეობა არ არსებობს.

ჟუან-დი-ნოვას კუნძულზე არსებობს 1996 წელს აშენებული გრუნტიანი ასაფრენი ზოლი, სიგრძით დაახლოებით 1 კმ. კუნძულის სიღრმეში მიემართება რკინიგზის მცირე მონაკვეთი. საზღვაო პორტები არ არსებობენ, გემების გაჩერება შესაძლებელია მხოლოდ ღუზის დახმარებით.
თამრიკო ჭოხონელიძე

თამრიკო ჭოხონელიძე (დ. 18 იანვარი, 1964, თბილისი) — ქართველი მომღერალი; მუსიკათმცოდნე; ფოლკლორისტი; პიანისტი. დაიბადა მუსიკოსების — ეთნომუსიკოლოგის, პროფესორ ევსევი (კუკური) ჭოხონელიძისა და ელისაბედ (ლიზიკო) კალანდაძის ოჯახში.

1973–1978 წლებში იყო ანსამბლ „მზიურის“ ერთ-ერთი წევრი. 1981 წლიდან საქართველოს ფილარმონიის სოლისტია.

განსაკუთრებით აღსანიშნავია ვოკალური ნამუშევარი კინოფილმში „იავნანა“. მიღებული აქვს სამი თაობის საუკეთესო შემსრულებლის (1996) და ფესტივალ „თბილისური გაზაფხულის“ წლის საუკეთესო შემსრულებელის წოდებები (1995)., 2010 და 2016 წელს

პირადი ცხოვრება
თამრიკო ჭოხონელიძის ქალიშვილი — მარიამ როინიშვილი არის მომღერალი (კლასიკური ვოკალი) სოპრანო. ვაჟი — კოკო როინიშვილი არის მსახიობი, რეჟისორი და „ქალაქის თეატრის“ ერთ-ერთი დამფუძნებელი.

2019 წლის 14 მაისის ეთერის შემდეგ საქართველოს სახალხო დამცველმა ნინო ლომჯარიამ მომღერალ თამარ ჭოხონელიძეს მიმართა და მის მიმართ წამოსულ აგრესიასა და კიბერბულინგზე ისაუბრა. მან ჭოხონელიძის მიმართ პატივისცემას გამოხატა ასე: „ძალიან სწორი და ჯანსაღი სამოქალაქო პოზიციის გამო ადამიანის უფლებების დაცვის მნიშვნელობის, ურთიერთპატივისცემის და შემწყნარებლობის დასაცავად“.
კოკო როინიშვილი

კონსტანტინე (კოკო) როინიშვილი (დ. 9 დეკემბერი, 1990) — ქართველი კინოსა და თეატრის მსახიობი. თამრიკო ჭოხონელიძისა და გიორგი როინიშვილის შვილი. მარიამ როინიშვილის ძმა. არის მარჯანიშვილის თეატრის მსახიობი.

ნათამაშები როლები
მარჯანიშვილის თეატრი
„ (ჩემო მეჟოლია)“ (თოკო)
დავით ტურაშვილი „დოდოს მოლოდინში“ (მისი უმცროსი ვაჟი) რეჟ. ვატო ჯუღელი
ა.ჟალიცა, დ. ტურაშვილი, ნ. კვინიკაძე „ევროჯორჯია / ფრანგულის გაკვეთილები“ (ირაკლი) რეჟ. ლელა ჭინჭარტაული
„საწვავი“ (დანიელი)
უილიამ შექსპირი „ჰამლეტი“ (ჰამლეტი) რეჟ. თემო კუპრავა
ენტონი შეფერი „მეორედ მოსვლა“ (მაილო ტინდლი) რეჟ. თემო კუპრავა
ნიკოლოზ გოგოლი „შეშლილის წერილები“ რეჟ. ლევან წულაძე
შალვა დადიანი ,,გუშინდელნი“ (ადიკო) რეჟ. გიორგი შალუტაშვილი
თ.უაილდერი,,ჩვენი ქალაქი“ (წამყვანი) რეჟ. გიორგი შალუტაშვილი
მაკიაველი,,მანდრაგორა“ (კალიმაქო) რეჟ. მალხაზ ასლამაზიშვილი

თავისუფალი თეატრი
„ძვირფასი პამელა“ (წამყვანი)
ახმეტელის თეატრი
„ტაქსისტი გივის სიყვარულის ისტორია“ (სერგო)
თუმანიშვილის კინომსახიობთა თეატრი
„ჩვენი პატარა ქალაქი“ (თენგიზ გელოვანი)
„ჰარალეთი, ჰარალეთი (ჩემი ბუჭუტა ჩვენი ტერეზა)“ (ბიჭი)

ფილმოგრაფია
სერიალები
2009: „ჟამი ყვავილობისა“
2014: შეცდომა(რეზო)
„შუა ქალაქში“ (ბექა)
იგი

იგი — ჯემალ ქარჩხაძის ალეგორიული მოთხრობა. პირველად გამოქვეყნდა 1977 წელს, ჟურნალში — „ცისკარი“. მთავარი პერსონაჟი — „იგი“ — პრეისტორიულ ხანაში ცხოვრობს. ყველაფერი ჩვეულებრივადაა, სანამ იგი აზროვნებას დაიწყებს.

შინაარსი და სტრუქტურა
ჯემალ ქარჩხაძის მოთხრობაში „იგი“ აღწერილია პრეისტორიული ხანის ადამიანების არსებობა და მათგან ერთ-ერთის ცხოვრების გზა პიროვნებად ჩამოყალიბებამდე და მის შემდეგ.

ნაწარმოების დასაწყისში ვეცნობით ტომის ირგვლივ არსებულ მოვლენებს, საიდანაც ჩნდება „იგის“, როგორც მას ავტორი უწოდებს, უჩვეულო დამოკიდებულება სამყაროსადმი. ძველი ბელადის „დაძინების ქარაფზე“ ასვლისა და კვალის დატოვების შემდეგ, იგის უჩნდება კითხვები, მის „სხეულში გაკვირვება აწრიალდება“ და ცდილობს ამოხსნას საიდუმლო, რაც გარშემომყოფებისთვის შეუმჩნეველი ხდება.

„იგის“ თანამოძმეებისგან განასხვავებს წელში გამართული სიარული, რაც მათ შორის დაპირისპირების მიზეზი ხდება. იგი გრძნობს მოახლოებულ ხიფათს, რომელიც გამორჩეულობამ შეიძლება მოუტანოს და სიტყვებით გადმოსცემს სათქმელს „იგი ისეთი უნდა გახდეს როგორიც არიან სხვები“. იგი ცდილობს დაემსგავსოს თანამოძმეებს, და გაუძლოს ფიზიკურ ტკივილს რომელიც უფრო ასატანია ვიდრე სიმარტოვით გამოწვეული მწუხარება.

პირველყოფილების „საზოგადოებაში“ მიუღებელია სამყაროს სხვაგვარი აღქმა და განსხვავებული აზრის მქონე ადამიანის არსებობა.იგის სხვებისგან განმასხვავებელ ფიზიკურ ნიშანს ემატება სულიერი მხარეებიც, რომლების დამალვაც შეუძლებელია. ის ბუნებას ახლებურად ხედავს, რასაც მასთან თამაში და სიტყვების უჩვეულო დალაგება ადასტურებს.

პიროვნებად ჩამოყალიბებაში იგის ეხმარება ხორციელი სიამოვნება, თავისუფლებისა და სიყვარულის შეგრძნება, რაც მას შემოქმედებით საქმიანობამდე მიიყვანს. იგის ასეთი ფერიცვალება, შეუმჩნეველი არ რჩება ტომის ბელადისა და მისი მიმდევრებისთვის. „სხვა ჯიშის“ არსება ირიყება მათი ჯგუფისაგან, მისდამი დამოკიდებულება უფრო მწვავდება, რასაც საბოლოოდ იგის გაქრობის გადაწყვეტილებამდე მივყავართ. იგი, წელში გამართული მიაბიჯებს ქარაფზე, და უკან მოხედვის დიდი სურვილის მიუხედავად წინ მიდის, რაც მისი ღირსებების აღიარებაზე მეტყველებს. იგიმ გაიგო რა დარჩებოდა მისი წასვლის შემდეგ და ამითი განახორციელა თავისი იდეა.

ჯემალ ქარჩხაძე მოთხრობის ასეთი დასასრულითა და პერსონაჟის მიერ ნათქვამი სიტყვებით „იგისგან სწორედ ის დარჩა, რაც იგიში იგი იყო“ მიგვანიშნებს პიროვნების მარადიულობაზე. იგისგან დარჩა იდეა, რომლის მემკვიდრე ზუც, აცნობიერებს თავის ინდივიდუალურ სახეს და წელში გამართული აგრძელებს ცხოვრებას. მკითხველი აღმოაჩენს, რომ მიუხედავად საზოგადოების ამგვარი დამოკიდებულებისა, თითოეულ ადამიანს გააჩნია თავისუფალი სული და იგი ადრე თუ გვიან გამოვლინდება.

პერსონაჟები
„იგი“ - მთავარი პერსონაჟი, ადამიანი, რომელიც იწყებს „აზროვნებას“ და წელში პირველი გაიმართება.
„ნი“ - ქალი, რომელიც იგის უყვარს.
„ბელადი“ - მოთხრობის ანტაგონისტი.
„ზუ“ - „იგის“ მიმდევარი.
ევროპა (კუნძული)

ევროპა — კუნძული მოზამბიკის სრუტეში, კუნძულ მადაგასკარსა და აფრიკის კონტინენტს შორის.

საფრანგეთმა ის ჩართო საფრანგეთის ზღვისიქითა ტერიტორიების, საფრანგეთის სამხრეთული და ანტარქტიდული ტერიტორიის ეპარსეს კუნძულების შემადგენლობაში. მასზე პრეტენზიას აცხადებს მადაგასკარი.

გეოგრაფია
ფართობი — 28 კმ², სანაპირო ზოლის სიგრძე — 22,2 კმ. კოორდინატები — 22° 20′ ს. გ., 40° 22′ ა. გ., მაგრამ უბეები ან ნავსაყუდლები მას არ გააჩნია, მხოლოდ არსებობს ღუზით გასაჩერებელი ადგილები ნაპირთან ახლოს. ყველა მხრიდან კუნძული გარშემორტყმულია მარჯნის პლაჟებით და სანაპირო რიფებით, რომელიც გამოყოფს ოკეანისგან წყალმეჩხერ ლაგუნას ფართობით 9 კმ². ლაგუნა და მისი ნაპირები დაფარულია მანგროს მცენარეულობით. მანგროს ტყეების გარდა, კუნძულზე არსებობს მშრალი ტყის მონაკვეთები, ბუჩქნარები, ხისებრი რძიანა, მლაშენიადაგიანი მდელოები, ასევე აგავის ყოფილი პლანტაციების ნარჩენები. აქა თუ იქ მცირე რაოდენობით იზრდება ქოქოსის პალმა.

კუნძული ევროპა გამოცხადებულია ბუნებრივ ნაკრძალად. კუნძულზე ბუდობენ ზღვის ფრინველები. კუნძული მწვანე ზღვის კუების გამრავლების ერთ-ერთი მთავარი ადგილია, რომლებიც კვერცხებს დებენ მის პლაჟებზე. აქ ასევე ცხოვრობს რამდენიმე ასეული აფრიკული თხა, რომლებიც კუნძულზე შემოიყვანეს საუკუნეში.

კუნძულის განსაკუთრებული ეკონომიკური ზონა, საერთოა კუნძულ ბასას-და-ინდიას ირგვლივ არსებულ ზონასთან, რომელიც მდებარეობს შორიახლოს ჩრდილო-დასავლეთით და შეადგენს 127 300 კმ²-ს.

ისტორია
კუნძულმა სახელი მიიღო ბრიტანული გემი «ევროპასგან», რომელიც ესტუმრა მას 1774 წელს. კუნძული ეკუთვნის საფრანგეთ 1897 წლიდან, მაგრამ მადაგასკარი მას თვლის საკუთარ ტერიტორიად იმის საფუძველზე, რომ კუნძული ადმინისტრაციულად გამოყოფილი იყო ფრანგული კოლონია მადაგასკარიდან უშუალოდ დამოუკიდებლობის გამოცხადების წინ. კუნძულზე არსებული ნანგრევები და საფლავები ამტკიცებენ მათი დასახლების უნაყოფო ცდებზე 1860-იან და 1920-იან წლებში.

ეკონომიკა
კუნძული დაუსახლებელია; არავითარი ეკონომიკური აქტივობა აქ არ არსებობს. კუნძულს ხშირად სტუმრობენ მეცნიერები. მეტეოროლოგიური სადგური დღეისათვის მუშაობს ავტომატურ რეჟიმში. არსებობს გრუნტიანი ასაფრენ-დასაჯდომი ზოლი სიგრძით 1000 მეტრი. ხელსაყრელი ადგილი გემების მოსასვლელად აქ არ არსებობს. კუნძულზე განლაგებულია მცირე ფრანგული სამხედრო გარნიზონი რეიუნიონიდან.
ბანკი ქართუ

ქართუ ბანკი — ბანკი საქართველოში. 1996 წელს დაფუძნდა სახელწოდებით სს კომერციული ბანკი „როსიისკი კრედიტი-ქართუ“, ხოლო 1998 წელს სახელი შეეცვალა და გახდა სს „ბანკი ქართუ“.

საქართველოს მასშტაბით მოქმედი ბანკის სერვისცენტრები მონაწილეობენ ეროვნული მნიშვნელობის პროექტების დაფინანსებაში.აღნიშნული ხელს უწყობს ბანკის ჩართულობას ქვეყნის სოციალურ-ეკონომიკურ განვითარებაში.

ბანკი ქართუ არის მთავრობის მიერ დამტკიცებული სახელმწიფო პროგრამების აქტიური მონაწილე, როგორიცაა „აწარმოე საქართველოში“ , „შეღავათიანი აგროსესხები“ და სხვ.

ბანკი ორიენტირებულია კლიენტებზე და თანამშრომლებზე. მისი გუნდი შედგება პროფესიონალებისგან, რომლებიც მუდმივად მუშაობენ მომხმარებელთა საჭიროებებზე მორგებული პროდუქტებისა და სერვისების განვითარებაზე.

ბანკი განაგრძობს სტაბილურ განვითარებას. 2025 წლის 26 სექტემბერს საერთაშორისო სარეიტინგო სააგენტო & -მა ბანკს გაუმჯობესებული გრძელვადიანი საკრედიტო რეიტინგი + მიანიჭა.

2024 წლის აგვისტოდან ბანკი ქართუ არის (ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის საბანკო ასოციაცია) წევრია, რაც მნიშვნელოვან წინაპირობას ქმნის საერთაშორისო პარტნიორებთან თანამშრომლობის გაღრმავებისა და ახალი შესაძლებლობების განვითარებისთვის.

მფლობელი და მენეჯმენტი
ბანკის აქციების 100%-ის მფლობელია ა(ა)იპ საქველმოქმედო ფონდი "ქართუ" . ბანკის გენერალური დირექტორია ზურაბ გელენიძე, ხოლო სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარე — ნატო ხაინდარავა.
სიტყვების თამაში (გადაცემა)

„სიტყვების თამაში“ — ქართული გასართობ-ინტელექტუალური შოუ, რომელშიც მონაწილეები ერთმანეთს სიტყვების შედგენაში ეჯიბრებიან. თამაშის მოგება მხოლოდ მონაწილეების ინტელექტზე არ არის დამოკიდებული. ეს არის შოუ, რომელშიც თითოეული სიტყვა ფულით ფასდება. ეს მოთამაშეებისგან დამატებით უნარებს მოითხოვს, თამაშს კიდევ უფრო დაძაბულს, აზარტულსა და საინტერესოს ხდის. გადაცემის წამყვანია მარიკო ებრალიძე.

თამაშის წესები
გადაცემა სამი რაუნდისგან შედგება. თითოეულ რაუნდს განსაკუთრებული წესები აქვს. შოუს მონაწილეები სპეციალური ბარათებით თამაშობენ. დასტაში სულ 85 ბარათია და თითოეული მათგანი ანბანის რომელიმე ასო-ბგერას შეესაბამება. ასო-ბგერებს წინასწარ მინიჭებული ქულები აქვს (მაგალითად, ა — გვხვდება რამდენიმეჯერ და მისი ღირებულება არის — 1, ხოლო ჭ — ერთხელ და მისი ქულა არის — 4 და ა.შ.). ქართული ანბანის თამაშთან ადაპტირება, სპეციალურად ამ გადაცემისათვის, „ენის მოდელირების ასოციაციის“ დახმარებით მოხდა. ასევე, პროექტის კონსულტანტია ა. ჩიქობავას სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტი.

მოთამაშეების მთავარი მიზანია, რომ შეზღუდულ დროში, მოცემული ასო-ბგერებით შეადგინონ მაღალქულიანი სიტყვა. მონაწილეებს არა მხოლოდ სიტყვის შედგენა, არამედ ტაქტიკურ თამაშიც მოეთხოვებათ, რადგან მას შემდეგ, რაც ისინი დაწერენ სიტყვებს, თითოეული საკუთარ სიტყვას ფულით აფასებს. სიტყვების შეფასება წინასწარ შემუშავებული სქემით ხდება. თითოეულ ეტაპზე განსაზღვრულია სიტყვის მინიმალური და მაქსიმალური ღირებულება.

„სიტყვების თამაში“ აზარტული გადაცემაა, რომლის მონაწილეები თამაშობენ ფულზე. თითოეული მოთამაშის საწყისი სათამაშო თანხა 100 ლარს შეადგენს. გამარჯვებული მხოლოდ ერთია და ის მინიმუმ — 200 ლარს, მაქსიმუმ — 1000 ლარს იგებს.
ალბანეთის სახალხო სოციალისტური რესპუბლიკა

ალბანეთის სახალხო სოციალისტური რესპუბლიკა — ალბანეთის ოფიციალური სახელწოდება 1976-1992 წლებში. 1946–1976 - წლებში მას ალბანეთის სახალხო რესპუბლიკა ეწოდებოდა, ხოლო 1944-1946 წლებში ალბანეთის დემოკრატიული მთავრობა. ამ პერიოდში ალბანეთს ჰქონდა სტალინისტური მართველობის ფორმები. ვიზიტორთათვის ის მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე დახურულ ქვეყანას წარმოადგენდა. 1967 წელს ის მსოფლიოს პირველი ათეისტური ქვეყანა გახდა. ის იყო პირველი ქვეყანა რომელმაც ვარშავის პაქტის დატოვა, ეს მოხდა 1968 წელს ჩეხოსლოვაკიაში ჯარების შეყვანის შემდეგ.

პირველი მრავალპარტიული არჩევნები ალბანეთში 1991 წლის 31 მარტს ჩატარდა, რომელშიც კომუნისტებმა გაიმარჯვეს. ალბანეთის სახალხო სოციალისტური რესპუბლიკა ოფიციალურად 1992 წლის 22 მარტს გაუქმდა.
ქირშეჰირი

ქირშეჰირი — ქალაქი ცენტრალურ თურქეთში, ცენტრალური ანატოლიის რეგიონში, ქირშეჰირის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქი ქირშეჰირი მდებარეობს 985 მეტრზე ზღვის დონიდან. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით, ქირშეჰირში ცხოვრობს 120,508 ადამიანი. ქალაქ ქირშეჰირს აქვს მერია და მისი მერი არის იაშარ ბაჰჩეჯი.

ქირშეჰირის პროვინცია მოიცავს 7 რაიონს. ქალაქი ქირშეჰირი კი ესაზღვრება საკუთარი პროვინციის ყველა ქალაქს. დასავლეთით ესაზღვრება აქფინარი და ქამანი, აღმოსავლეთით ესაზღვრება ბიოზტეპე და მუჯური, ჩრდილოეთით ესაზღვრება ჩიჩეკდაღი, ხოლო ჩრდილო-აღმოსავლეთით — აქჩაქენთი. ამას გარდა, ქირშეჰირს სამხრეთით ესაზღვრება ნევშეჰირისა და აქსარაის პროვინციებს.
დევოლის რაიონი

დევოლის რაიონი — ერთ-ერთი ალბანეთის 36 რაიონიდან. რაიონი კორჩის ოლქის შემადგენელია ნაწილია და მისი სახელი მდინარე დევოლიდან მომდინარეობს, რომლის აუზშიცაა განლაგებული. 2010 წლის მონაცემებით დევოლის მოსახლეობა 33 785 ადამიანს შეადგენს. რაიონი 429 კმ²-ზეა განფენილი და ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს. ადმინისტრაციული ცენტრია ბილიშტი. დევოლის რაიონი საბერძნეთის სასაზღვრო ზონაში მდებარეობს.

ადმინისტრაციული მოწყობა
რაიონი ხუთ მუნიციპალიტეტად იყოფა. ესენია:
ჟიულ ბიანკი

ჟიულ ბიანკი ( დ. 3 აგვისტო, 1989 — გ. 17 ივლისი, 2015) — ფორმულა ერთის ფრანგი ავტომრბოლელი. მისი კარიერული დებიუტი 2013 წელს შედგა ავსტრალიაში. 2014 წლის 5 ოქტომბერს იაპონიაში შეჯიბრებისას ბიანკიმ მმართვის კონტროლი დაკარგა ავტომანქანაზე და დაიმტვრა რის შედეგადაც მიიღო თავის ტვინის დაზიანება. იმ დღიდან იმყოფებოდა კომაში და საბოლოოდ გარდაიცვალა 2015 წლის ივლისში 25 წლის ასაკში.
ტრომელინი

ტრომელინი  — დაბლობი და ვაკე კუნძული ინდოეთის ოკეანეში. მადაგასკარიდან აღმოსავლეთით დაახლოებით 450 კმ-ში. იგი საფრანგეთსა და მავრიკს შორის კამათის საგანია. დღეისათვის მას აკონტროლებს საფრანგეთი. კუნძულზე არსებობს მეტეოროლოგიური სადგური, რომელიც აკვირდება ციკლონებს.

საფრანგეთმა ის ჩართო საფრანგეთის ზღვისიქითა ტერიტორიების, საფრანგეთის სამხრეთული და ანტარქტიდული ტერიტორიის ეპარსეს კუნძულების შემადგენლობაში. მავრიკის თვალსაზრისით იგი შედის მავრიკის გარე კუნძულების შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
მდებარეობს ინდოეთის ოკეანის სამხრეთ ნაწილში, მადაგასკარიდან აღმოსავლეთით დაახლოებით 450 კმ-ში. კუნძული ვულკანური წარმოშობისაა. კუნძულზე არსებობს დიდი ქვიშოვანი მეჩეჩები ზღვის დონიდან 7 მეტრ სიმაღლეზე, მისი სიგრძე შეადგენს დაახლოებით 1700 მეტრს, ხოლო სიგანე 700 მეტრს. ფართობი — 80 ჰა. კუნძული მთლიანად გარშემორტყმულია მარჯნის რიფებით. აქ არ არსებობს პორტები და ნავსაყუდლები, შედეგად ზღვიდან შეღწევა გაძნელებულია. აეროპორტი, რომელსაც აქვს 1200 მეტრის მქონე ასაფრენ დასაჯდომი ზოლი, უზრუნველყოფს გარე სამყაროსთან მის კავშირს. კუნძულზე ორგანიზირებულია ბუნებრივი ნაკრძალი. კუნძულს გააჩნია განსაკუთრებული ეკონომიკური ზონა 280 000 კმ².

ისტორია
კუნძული ოფიციალურად აღმოჩენილი იყო 1722 წელს. 1761 წელს გემის ეკიპაჟის 125 ადამიანი და 89 მონა აღმოჩნდა კუნძულზე მისი ჩაძირვის გამო. გემის ნამსხვრევებიდან გადარჩენილმა მეზღვაურებმა ააშენეს პატარა გემი და ორი თვის შემდეგ დატოვეს კუნძული. მათ კუნძულზე დატოვეს 60 მალაგასიელი მონა, რომლებსაც დაპირდნენ, რომ ისინი დაბრუნდებოდნენ მათ წასაყვანადაც. 1776 წლის 29 ნოემბერს ფლოტის ლეიტენანტმა ტრომელინმა, გემ -ის მეთაურმა, გადაარჩინა ცოცხლად დარჩენილები — შვიდი ქალი და რვა თვის ჩვილი. ამ ხალხმა კუნძულზე გაატარა 15 წელი. ლეიტენანტის პატივსაცემად ყოფილმა ქვიშოვანმა კუნძულმა მიიღო თავისი თანამედროვე სახელი.

საფრანგეთის პირველი პრეტენზიები კუნძულზე თარიღდება 1810 წლით. მაგრამ, საუკუნიდან 1950-იან წლებამდე, ტრომელინი იყო დიდი ბრიტანეთის კოლონიის — მავრიკის დამოკიდებული ტერიტორია. 1954 წელს, დიდ ბრიტანეთსა და საფრანგეთს შორის შეთანხმებით, საფრანგეთმა კუნძულზე ააშენა მეტეოროლოგიური სადგური და ასაფრენ დასაჯდომი ზოლი. ეს გახდა საკამათო საკითხი, ითვალისწინებდა თუ არა შეთანხმება კუნძულის სუვერენიტეტის გადაცემას ერთი ქვეყნიდან მეორისადმი. შედეგად მავრიკი პრეტენზიას აცხადებს კუნძულზე, როგორც თავისი ტერიტორიის ნაწილზე იმის საფუძველზე, რომ სუვერენიტეტი არ გადაცემულა საფრანგეთს და შედეგად კუნძული იყო მავრიკის კოლონიის ნაწილი დამოუკიდებლობის პერიოდში. სინამდვილეში, 1959 წელს, ჯერ კიდევ დამოუკიდებლობამდე, მსოფლიო მეტეოროლოგიურმა ორგანიზაციამ მავრიკის შეატყობინა, რომ ის ტრომელინს თვლის მისი ტერიტორიის ნაწილად. საფრანგეთმა და მავრიკიმ მიაღწიეს კუნძულის თანამმართველობის შეთანხმებას 2010 წელს.
გლორიოსი (კუნძულები)

გლორიოსი ( ასევე ) — პატარა კუნძულების ჯგუფი ინდოეთის ოკეანეში. გეოგრაფიულად ეკუთვნის კომორის არქიპელაგს.

საფრანგეთმა ის ჩართო საფრანგეთის ზღვისიქითა ტერიტორიების, საფრანგეთის სამხრეთული და ანტარქტიდული ტერიტორიის ეპარსეს კუნძულების შემადგენლობაში. მასზე პრეტენზიას აცხადებს მადაგასკარი.

გეოგრაფია
კუნძულები მდებარეობს ინდოეთის ოკეანეში, 115 კმ-ით ჩრდილო-დასავლეთით მადაგასკარის სანაპიროდან. საერთო ფართობია — 5 კმ². ლაგუნის ფართობია — 29,6 კმ². განსაკუთრებული ეკონომიკური ზონის ფართობია — 48 350 კმ².

არქიპელაგი შედგება ორი მარჯნის კუნძულისაგან:
გრანდ-გლორიოსი 
ილ-დუ-ლისი 
ასევე რამდენიმე მომცრო კუნძულებისაგან:
 
 
 
სამი უსახელო კუნძული
კუნძულები სწორი და ვაკეა, ზღვის დონიდან მაქსიმალური სიმაღლით 12 მეტრი და შემოფარგლულია ვრცელი მთლიანი მარჯნის რიფით. გრანდ-გლორიოსი დაფარულია ხშირი ტყით და გარშემორტყმულია თეთრი ქვიშით. ის თითქმის იდეალურად მრგვალია, რომლის დიამეტრი შეადგენს დაახლოებით 2,5 კმ-ს. ილ-დუ-ლისი დაფარულია შედარებით ნაკლები რაოდენობის მცენარეულობით და შედგება კლდეებისაგან, ქვიშიანი დიუნებისგან და მანგროს მცენარეულობისაგან. მას მოგრძო ფორმა აქვს, დაახლოებით 600 მეტრი და შეუძლია დაიტიოს ბევრი ზღვის ფრინველი და კუ.

ლაგუნა მდებარეობს ჩაღრმავებულ ადგილას და ნაწილობრივ მშრალია. კლიმატი ტროპიკულია, რაც ხელს უწყობს მარადმწვანე მცენარეების არსებობას. საშუალო ტემპერატურა მერყეობს დაახლოებით 28 °-ის ფარგლებში, ტენიანობა 81 %-დან 84 %-მდე. კუნძულები ზოგჯერ განიცდიან ტროპიკული ციკლონების ზემოქმედებას.საფრანგეთის უცხოური ლეგიონი

გლორიოსის კუნძულებზე მდებარეობს საფრანგეთის უცხოური ლეგიონის მცირე შეიარაღებული ძალები თვითმფრინავებისთვის გრუნტიანი ასაფრენ დასაჯდომი ზოლით, მეტეოსადგურით და რადიოსადგურით. ბაზა ასევე ემსახურება ბუნების მკვლევარ მეცნიერებს.

ეკონომიკა
ეკონომიკურად აქტიური არ არის.
ხარათ ციხე

ხარათ ციხე (ჴარათ ციხე), ახიელის ციხე, ჭინჭარაულების კოშკი — ციხე-კოშკი პირიქითა ხევსურეთში, არხოტის ხეობაში, სოფელ ახიელში. ეკუთვნის ცისკარაულებს და აუშენებია მათ წინაპარს აბა ჯურჯიაულს, რომელსაც ციხის ამგები ქისტი ოსტატისათვის 50 ძროხა მიუციაო.

საქართველო-რუსეთის საზღვართან მდებარე კოშკი 2001 წელს, ჩეჩნეთის ომის დროს მიმდინარე საბრძოლო ქმედებების შედეგად დაზიანდა.

2021–2023 წლებში ჩატარდა კოშკის რეაბილიტაციის სამუშაოები, რომელშიც ჩართული იყვნენ ქართველი და უცხოელი სპეციალისტები. პროექტი დაფინანსდა საერთაშორისო ფონდის — ალიფის მიერ.

ძეგლის აღწერა
ხარათ ციხე ქვა-კირით არის ნაგები და თავისი კონსტრუქციით და არქიტექტურული ფორმით სიმეტრიულია და ლამაზი. მისი საძირკველის ფართობი უდრის 56 მეტრს.

პირველი სართული ანუ „ქვეთვალი“ წარმოადგენს დახურულ სარდაფს, რომლის სიმაღლე ორმეტრ-ნახევარია. ქვეთვალი ბნელია და ჭერში გამოჭრილი აქვს ჩასავალი („საკვამი“) 3450 სმ.

მეორე სართული „ზეთვალია“, მას სამხრეთის მხარეზე გამოჭრილი აქვს შესავალი კარი 1,180,70 მ, რომელიც კედით იკეტება. საკედურის სიღრმე უდრის 50 სმ-ს. ზეთვალი წარმოადგენს ოთხკუთხა ოთახს, რომლის კედლები შეკრულია საფეხურის ქვებით. ოთახის ფართობის მოცულობა 3,143,14 მეტრია. ჭერი თაღიანია და გუმბათივით არის გამოყვანილი. ოთახის სიმაღლე უდრის 3,40 მ. იატაკზე მორებია გადებული, ზედ აყრია დატკეპნილი მიწა და მასზე ფიქალი ქვებია დაწყობილი. შუა იატაკში გამოჭრილია ქვეთვალში ჩასავალი საკვამი.

აღმოსავლეთისა და სამხრეთის კედელში დატანებული აქვს თითო სათოფური. სამხრეთ-დასავლეთის კუთხეში დატანებული აქვს მესამე სართულში საძრომი საკვამი. ამ სართულის კედლის სისქე 80 სმ უდრის.

მესამე სართულის ანუ „მესამე თვალის“ ფართობი 2,72,7 მეტრია. სამხრეთ დასავლეთ კუთხეში საკვამია მოთავსებული 5558 სმ. სამხრეთისა და დასავლეთის კედლებში კი თითო სათოფურია დატანებული. ამ სართულის სიმაღლე უდრის 3,40 მ. კედლის კუთხეები ქვის საფეხურებითაა შეკრული. მიწით დატკეპნილი იატაკი დაფენილია სიპი ფიქალებით, კედლის სისქე 70 სმ-ია.

მეოთხე სართული ანუ „მეოთხე თვალის“ ფართობი 2,52,5 მ. აღმოსავლეთ-დასავლეთ-ჩრდილოეთის კედლებში სათოფურებია დატანილი, სამხრეთით მოჭედილი აქვს თაღიანი სარკმელი 6040 სმ. ამ სართულის სიმაღლე 3,30 მ, კედლის სისქე კი 55 სმ-ია. ჭერის აღმოსავლეთ-სამხრეთის კუთხეში საკვამია გამოჭრილი 6050 სმ, საიდანაც ხის კიბით მეხუთე სართულში ადიან.

მეხუთე სართული ან უ მეხუთე თვალის ფართობი 22 მ-ია. მას ოთხივე კედელში დატანებული აქვს მაღალთაღიანი და განიერი სარკმელები. ღია თაღის სიმაღლე 1,55 მ, განი 60 სმ. ციხის ჩარდახი წარმოადგენს თავ-ძირღია ყუთს, საიდანაც მეციხოვნენი ისროდნენ. ჩარდახის მოცულობა 8560 სმ. ჩრდილოეთის მხარეზე ციხეს ორი სათოფური აქვს, სამხრეთით და აღმოსავლეთით კი თითო. ციხის ჭერი მაღალია და გუმბათისებრი. სართულის სიმაღლე 5,50 მ. კედლის სისქე 50 სმ.

ციხე კიბურად არის სიპი ქვებით გადახურული, რომელსაც სიპედი ეწოდება. ეს სიპედიანი სახურავი პირამიდული ფორმისაა და ათი საფეხურისაგან შედგება. ციხის სამხრეთის კედლის ზემო სართულში ჯვარია გამოსახული.
ალბანეთის გერმანული ოკუპაცია

ალბანეთის სამეფო — დე-იურე დამოუკიდებელი სახელმწიფო, რომელიც 1943-1944 წლებში არსებობდა. 1943 წლის 8 სექტემბრამდე ალბანეთი დე-ფაქტო იტალიის სამეფოს გავლენის სფეროს წარმოადგენდა. აქსისის ცენტრიდან იტალიის გასვლის შემდეგ ალბანეთში გერმანული ჯარი შევიდა და ის მესამე რაიხის გავლენის ქვეშ მოაქცია.

ოკუპაციის პერიოდში ქვეყანას გერმანელების მიერ მხარდაჭერილი ბალი კომბეტარი (ნაციონალისტური პარტია) განაგებდა. ამ პერიოდის ალბანეთის შემადგენლობაში შედიოდა კოსოვოს უმეტესი ნაწილი, დასავლეთი მაკედონია, ცენტრალური სერბეთის ქალაქი ტუტინი და აღმოსავლეთი მონტენეგროს მცირე ნაწილი. ბალი კომბეტარის პოლიტიკას წარმოადგენდა ალბანურ ენოვანი მოსახლეობის ერთ სახელმწიფოში გაერთიანებას.