iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
რინდერბერგი

რინდერბერგი — მთა შვეიცარიაში, ბერნის ალპებში. მდებარეობს ბერნის კანტონში, სოფელ გსტაადსა და სენტ-სტეფანის მუნიციპალიტეტს შორის. აღმართულია ვილდჰორნის მთის ჩრდილოეთით.

ზამთრში, რინდერბერგი სამთო-სათხილამურო არეალს მიეკუთვნება. მისი მწვერვალის მახლობლად, ზღვის დონიდან 2 004 მეტრზე მდებარეობს საბაგიროს სადგური.
ტრონი: ამბოხება

ტრონი: ამბოხება — ამერიკული ანიმაციური სამეცნიერო ფანტასტიკური ჟანრის ტელესერიალია, რომელიც „ტრონის“ ფრენჩაიზის ნაწილია. იგი ტელექსელ -ზე (აშშ) 2012 წლის 18 მაისიდან 2013 წლის 28 იანვრამდე გადიოდა. სერიალის რეჟისორია ჩარლი ბინი, რომელიც მისი აღმასრულებელი ხელმძღვანელიც არის. ედვარდ კიტი, ადამ ჰოროვიცი და ჯასტინ პრინგერი არიან თანაპროდიუსერები. სერიალში ვითარდება მოვლენები, რომლებსაც ადგილი ჰქონდა ორ ფილმს, ტრონი და ტრონი: მემკვიდრეობა შორის. სულ გამოვიდა სერიალის 19 ეპიზოდი, მათ შორის - ერთი პილოტი.
პეტერ გრაიციარი

პეტერ გრაიციარი (დ. 17 სექტემბერი, 1983) — სლოვაკი ფეხბურთელი, პოზიციით ნახევარმცველი. 2013 წელს თამაშობდა თბილისის „დინამოში“, მან გუნდი 21 ნოემბერს დატოვა.

სანაკრებო კარიერა
პეტერის სანაკრებო დებიუტი შედგა სლოვაკეთსა და ხორვატიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრებების ამხანაგური მატჩის მეორე ნახევარში -2007 წლის 16 ოქტომბერს.

სანაკრებო გოლები
ტიტულები
სლავია პრაღა
გამბრინუს ლიგა: 2008/2009
დინამო თბილისი
უმაღლესი ლიგა: 2012/2013
საქართველოს საფეხბურთო თასი: 2012/2013
ბაბრაქ ქარმალი

ბაბრაქ ქარმალი (, დაბადებით სულთან ჰუსეინი; დ. 6 იანვარი, 1929, ქაბული, ავღანეთი — გ. 3 დეკემბერი, 1996, მოსკოვი, რუსეთი) — ავღანეთის დემოკრატიული რესპუბლიკის რევოლუციური საბჭოს თავმჯდომარე (სახელმწიფოს მეთაური) 1979-1986 წლებში. ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი 1979–1981 წლებში. სახალხო დემოკრატიული პარტიის წევრი 1965 წლიდან.

აპრილის რევოლუციის შემდეგ რევოლუციური საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილეა, ხოლო იმავე წლის ზაფხულიდან ავღანეთის ელჩი ჩეხოსლოვაკიაში. 1978 წლის შემოდგომაზე ბრალი დასდეს ანტისამთავრობო შეთქმულების ორგანიზებაში და გადააყენეს თანამდებობიდან. დარჩა ემიგრაციაში. 1979 წელს, ავღანეთში საბჭოთა ჯარების შესვლის შემდეგ გახდა სახალხო დემოკრატიული პარტიის ცკ-ს გენერალური მდივანი, რევოლუციური საბჭოს და მინისტრთა კაბინეტის თავმჯდომარე. 1986 წელს გადააყენეს ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო და შეუნარჩუნეს პოლიტბიუროს წევრობა.
სუ-47

სუ-47 „ბერკუტი“ — სუხოის საკონსტრუქტორო ბიუროს მიერ შექმნილი ექსპერიმენტარული ზებგერითი გამანადგურებელი თვითმფინავი. თვითმფრინავს განასხვავების მისი ფრთების მოყვანილობა, რომელიც მას შესანიშნავ მანევრულობას სძენს. მიუხედავას იმისა, რომ თვითმფრინავი არასდროს ჩაშვებულა სერიულ წარმოებაში, ის იყო მაღალტექნოლოგიური პროტოტიფი, რომლის ტექნოლოგიებიც მოგვიანებით გამოიყენეს 4.5 თაობის სუ-35 მრავალფუნქციური საბრძოლო თვითმფრინავში და 5 თაობის სუხოის საკონსტრუქტორო ბიუროს მიერ წარმოებულ პაკ-ფა ტიპის სტელსის მრაფალფუნქციურ გამანადგურებელში.

თვითმფრინავის მახასიათებლები
ტექნიკური მახასიათებლები
ეკიპაჟი: 1 ადამიანი
სიგრძე: 22.6 მ
ფრთების ზომა: 16.7 მ
სიმაღლე: 6.4 მ
ფრთების ფართობი: 56 მ²
ცარიელის მასა: 19500 კგ
ნორ. ფრენის მასა:26500 კგ
მაქს. ფრენის მასა: 38500 კგ
საწვავის მასა: 12000 კგ

შესაძლებლობები
მაქსიმალური სიჩქარე: 1.65 მახი (1,717 კმ/სთ)
ზღვის დონეზე: 1.16 მახი (1,400 კმ/სთ)
საკრუიზო სიჩქარე: დაპროექტებულია (1,800 კმ/სთ)
დიაპაზონი: 3,300 კმ
ფრენის სიმაღლე: 18,000 მ
ფრთების დათვირთვა: 360 კგ/მ²

გალერეა
ბადახშანის პროვინცია

ბადახშანის პროვინცია — პროვინცია ჩრდილო-აღმოსავლეთ ავღანეთში. ბადახშანის ისტორიული ოლქის ნაწილი. ფართობი — 44 059 კმ². მოსახლეობა — 904 700 ადამიანი (2012). დედაქალაქი — ფაიზაბადი. ადმინისტრაციულად იყოფა 29 რაიონად.

ისტორია
ბადახშანზე ძველად გადიოდა აბრეშუმის დიდი გზა. ბადახშანს და ფანჯშირს ვერ აკონტროლებდნენ თალიბები.

მოსახლეობა რაიონების მიხედვით
ბიოფიზიკა

ბიოფიზიკა (ძვ. ბერძნ. — „სიცოცხლე“, — „ბუნება“) — ცოცხალი სისტემების ფიზიკა, შეისწავლის ცოცხალ სისტემათა ფუნქციონირების ფიზიკურ პრინციპებს. ბიოფიზიკის ხასიათის გამოკვლევებს ვხვდებით ჯერ კიდევ - საუკუნეებში ფრანგ მეცნიერ რ. დეკარტთან და იტალიელ სწავლულებთან ჯ. ბორელისა და ლ. გალვანთან. ბიოფიზიკის განვითარებისთვის განსაკუთრებული მნიშვნელობა ჰქონდა გერმანელი მეცნიერების ჰ. ჰელმჰოლცის, ვ. ვუნდტის, რ. მეიერის, ე. დიუბუა-რეიმონის, დ. ბერნშტაინის და სხვათა შრომებს მეცხრამეტე საუკუნის მეორე ნახევარში, მძლავრი განვითარება კი მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ დაიწყო.
ჰაჯი მუჰამედ ჩამკანი

ჰაჯი მუჰამედ ჩამკანი — ავღანეთის სახელმწიფო მოღვაწე. ქვეყნის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი 1986-1987 წლებში. დაიბადა 1947 წელს, წარმოშობით პუშტუნი ფაქთიის პროვინციიდან. წვრილი მიწათმფლობელის შვილი. რევოლუციური საბჭოს თავმჯდომარის ბაბრაქ ქარმალის გადადგომის შემდეგ დაიკავა მისი თანამდებობა. იყო ნომინალური პრეზიდენტი, ქვეყანას ფაქტობრივად კი განაგებდა ნაჯიბულა.

1992 წელს მოჯაჰედების ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ მიატოვა ქვეყანა.
მუჰამედ ნაჯიბულა

მუჰამედ ნაჯიბულა (; დ. 6 აგვისტო, 1947, გარდეზი — გ. 27 სექტემბერი, 1996, ქაბული) — ავღანეთის სახელმწიფო მოღვაწე, დიპლომატი, სახელმწიფო საინფორმაციო სამსახურის უფროსი (1980–1986), სახალხო დემოკრატიული პარტიის ცენტრალური კომიტეტის გენერალური მდივანი (1986–1992), რევოლუციური საბჭოს თავმჯდომარე (1986—1987) და პრეზიდენტი (1987–1992). ავღანეთის პრეზიდენტი გახდა ავღანეთის ომის დროს, მიხეილ გორბაჩოვის რეფორმების და პერესტროიკის შედეგად. როგორც პრეზიდენტი ატარებდა ეროვნული შერიგების პოლიტიკას, რამაც გამოიწვია ქვეყნის პოლიტიკური და ეკონომიკური ცხოვრების ტრანსფორმაცია. ავღანეთიდან საბჭოთა ჯარების გასვლიდან 3 წლის შემდეგ, ნაჯიბულა შეეცადა ძალაუფლების შენარჩუნებას, მაგრამ 1992 წელს, შეიარაღებულმა ოპოზიციამ დაამხო ნაჯიბულას ხელისუფლება. მომდევნო წლები ცხოვრობდა ქაბულში გაეროს მისიის ტერიტორიაზე, 1996 წელს სიკვდილით დასაჯეს თალიბებმა.
აბდულ რაჰიმ ჰატეფი

აბდულ რაჰიმ ჰატეფი (დ. 7 ივლისი, 1925, ყანდაარი— გ. 19 აგვისტო, 2013) — ავღანეთის პოლიტიკური მოღვაწე. ქვეყნის ვიცე-პრეზიდენტი 1988–1992 წლებში. 1992 წელს ნაჯიბულას ხელისუფლების დამხობის შემდეგ 16 აპრილიდან 28 აპრილამდე ასრულებდა ქვეყნის პრეზიდენტის მოვალეობას. 28 აპრილს ქაბულში ხელისუფლება გადასცა მოჯაჰედებს. სახალხო დემოკრატიული პარტიის ხელისუფლებიდან ჩამოშორების შემდეგ ემიგრაციაში წავიდა.
სიბგატულა მოჯადედი

სიბგატულა მოჯადედი (, დ. 21 აპრილი, 1925, ქაბული, ავღანეთი — გ. 11 თებერვალი, 2019) — პუშტუნების სულიერი ლიდერი, მოჯაჰედების ლიდერი 1989–1992 წლებში, ავღანეთის პრეზიდენტი 1992 წლის 28 აპრილიდან 28 ივლისამდე.

1979 წელს პაკისტანის ტერიტორიაზე დააარსა ავღანეთის გადარჩენის ეროვნული ფრონტი. 1992 წლის 28 აპრილს ხელისუფლება ჩაიბარა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელ ჰატეფისაგან და გახდა ავღანეთის ისლამური სახელმწიფოს პრეზიდენტი და ჯიჰადის საბჭოს ხელმძღვანელი. ამავე წლის 28 ივნისს ხელისუფლება გადასცა ეროვნებით ტაჯიკ ბურჰანუდინ რაბანს. თუმცა ამით სამოქალაქო ომი არ დასრულებულა. პუშტუნი (გულბედინ ჰექმათიარი), ტაჯიკი (აჰმად შაჰ მასუდი, ისმაილ-ხანი) და უზბეკი (აბდულ-რაშიდ დუსტუმი) საველე მეთაურები ერთმანეთში ბრძოლას განაგრძობდნენ.

თავისუფლად ფლობდა დარის, პუშტუს, არაბულს, ურდუს და ინგლისურს.
ზიგრისვილერ-როთორნი

ზიგრისვილერ-როთორნი — მთა შვეიცარიაში, ემენტალის ალპებში, ბერნის კანტონში, ზიგრისვილის მუნიციპალიტეტის ჩრდილოეთით. მისი მწვერვალი ზღვის დონიდან 2 051 მეტრზე მდებარეობს.

ზიგრისვილერ-როთორნი ყალიბდებოდა ჰელვეციური სისტემის პერიოდში, 160 მილიონი წლის მანძილზე. მისი დეპოზიტები 225-65 მლნ წლის წინანდელია.
აბდულ-რაშიდ დუსტუმი

აბდულ-რაშიდ დუსტუმი (, , ) (დ. 1954) — ავღანელი სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე; გენერალი, ორგზის ავღანეთის გმირი (1986 და 1988). გენერალ შაჰნავაზ ტანაის ამბოხების ჩახშობის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი.

ავღანეთის დემოკრატიული რესპუბლიკის არსებობის პერიოდში იბრძოდა ნაჯიბულას მთავრობის მხარეს მოჯაჰედების წინააღმდეგ, მოგვიანებით კი გადავიდა მათ მხარეს.

დაიბადა უზბეკი მამისა და თურქმენი დედის ღარიბ ოჯახში, ჯუზჯანის პროვინციაში. 1980 წელს სასწავლებლად გაიგზავნა სსრკ-ში. დაბრუნების შემდეგ მსახურობდა პროსაბჭოური ავღანური მთავრობის სახელმწიფო უშიშროების ორგანოში. ავღანეთის ომის დროს ხელმძღვანელობდა უზბეკებისაგან შემდგარ 53-ე სამთავრობო დივიზიას. 1992 წელს დუსტუმის პოზიციის ცვლილებამ დიდი როლი შეასრულა ქაბულის დაცემაში და ნაჯიბულას დამხობაში. პროსაბჭოური ხელისუფლების დამხობის შემდეგ ავღანეთის ჩრდილო-ცენტრალურ ტერიტორიაზე, ბალხის, ჯუზჯანის, ფარიაბის და ყუნდუზის პროვინციების ტერიტორიაზე გამოაცხადა უზბეკებით დასახლებული დამოუკიდებელი სახელმწიფო დუსტუმისტანის დაარსება, დედაქალაქით მაზარ-ი-შარიფი. ახალგამოცხადებულ სახელმწიფოს ჰქონდა თავისი ფული, ჰყავდა საკუთარი მთავრობა და შეიარაღებული ძალები (მათ შორის საბჭოთა წარმოების ტანკები და თვითმფრინავები) 65 ათ. ადამიანის შემადგენლობით. 1996 წელს დუსტუმისტანი შევიდა ჩრდილოეთის ალიანსში.

1997 წლის 25 მაისს, დუსტუმისტანში მეორე პირის, მალიქის, ღალატის გამო დაკარგა რამდენიმე პროვინცია და ემიგრაციაში წავიდა თურქეთში. ხოლო დუსტუმისტანი წყვეტს არსებობას და გადადის თალიბანის ხელში. 1997 წლის სექტემბერში მალიქის კვლავ ჩრდილოეთის ალიანსის მხარეზე გადასვლის შემდეგ დაბრუნდა ავღანეთში. 1998 წლის აგვისტოში თალიბებმა მეორედ ჩაიგდეს ხელში დუსტუმისტანი, გენერალი დუსტუმი ამჯერად უზბეკეთში გაიქცა. 2008-2009 წლებში კვალვ ემიგრაციაშია. 2009 წელს დაბრუნდა სამშობლოში და ჩაება აქტიურ პოლიტიკაში.
გულბედინ ჰექმათიარი

გულბედინ ჰექმათიარი (; დ. 26 ივნისი, 1947, ( სხვა ვერსიით 1944)) — ავღანელი საველე მეთაური. ავღანეთის პრემიერ-მინისტრი (1993–1994 და 1996 წლებში). ისლამური პარტიის ლიდერი.

მიეკუთვნება პუშტუნების ეთნიკურ დაჯგუფებას. ავღანეთში თალიბანის რეჟიმის დამყარების პერიოდში ცხოვრობდა ირანში. რეჟიმის დამხობის შემდეგ დაბრუნდა ქვეყანაში და შევიდა ახალ მთავრობაში. მაგრამ მალევე მხარი დაუჭირა თალიბანს და ალ-კაიდას. 2003 წელს აშშ-მ ჰექმათიარი აღიარა ტერორისტად და შეიტანა გაეროს შავ სიაში ბინ ლადენთან და მოლა ომართან ერთად.
სოსო პაიჭაძე

სოსო ნესტორის ძე პაიჭაძე (დ. 21 აგვისტო, 1943, ბათუმი, საქართველოს სსრ — გ. 30 აგვისტო, 1994, თბილისი, საქართველო) — ქართველი მწერალი.

ბიოგრაფია
სოსო ნესტორის ძე პაიჭაძე დაიბადა 1943 წლის 21 აგვისტოს, ქალაქ ბათუმში. 1965 წელს დაამთავრა თსუ-ის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. სხვადასხვა დროს მუშაობდა კინოსტუდია „ქართული ფილმში“ რეჟისორის ასისტენდად, საქართველოს ტელევიზიისა და რადიო მაუწყებლობის სახელმწიფო კომიტეტში ლიტერატურული გადაცემების უმცროს რედაქტორად, რედაქტორად, პასუხუსმგებელ მდივნად, მთავარ რედაქტორად. მრავალი წლის მანძილზე ჟურნალ „მნათობის“ მთავარი რედაქტორის მოადგილე იყო.

ლიტერატურული მოღვაწეობა 1969 წელს დაიწყო, როცა გაზეთ „ლიტერატურულ საქართველოში“ გამოქვეყნდა მწერლის პირველი ლიტერატურულ-კრიტიკული სტატია. მისი პირველი მოთხრობა „მეთევზე“ 1970 წელს დაიბეჭდა ჟურნალ „ცისკარში“. 1977 წელს გამომცემლობა „მერანმა“ მისი მოთხრობების პირველი კრებული „უკანასკნელი დუბლი“ გამოსცა.

1984 წელს გამომცემლობა „მერანმა“ გამოსცა დინარა კონდახსაზოვას მიერ რუსულად თარგმნილი მისი მოთხრობების კრებული.

1985 წელს გამოვიდა მწერლის მეორე კრებული. 1990 წელს ჟურნალ „მნათობში“ გამოქვეყნებული მოთხრობისათვის „თბილი, გრძნეული წვიმა“ მწერალთა კავშირის პრემია მიენიჭა. 1995 წელს, სიკვდილის შემდეგ დაიბეჭდა მწერლის ბოლო წიგნი „სადაით დაეცი“.

სოსო პაიჭაძის მოთხრობები თარგმნილია რუსულ, უკრაინულ, უნგრულ, ჩეხურ, გერმანულ, სერბულ ენებზე.

ჟურნალები
„მეთევზე“ (მოთხრობა), ცისკარი, 1970, 1
„უკანასკნელი დუბლი“ (მოთხრობა), ცისკარი, 1973, 8
ბაქანი „ბოტანიკური ბაღი“; „იროდიონი“; (მოთხრობები), ცისკარი, 1978, 3, ილ. დ. ერისთავისა; ცისკარი, 1997, 9

წიგნები
„სადაით დაეცი“ (მოთხრობები), თბილისი, მერანი, 1995, 456 გვ.
„მოთხრობები“, თბ., მერანი, 1985, 335 გვ.
„უკანასკნელი დუბლი“ (მოთხრობები), თბილისი, მერანი, 1977, 143 გვ.

თარგმანები
ჯაკომო კაზანოვა — „სასიყვარულო თამაშები“, თბ., მერანი, 1994, 456 გვ.
ალეხო კარპენტიერი — „დევნა“, თბ., მნათობი, # 4, 1988, გვერდები: 75-110.
სათუთი ირმა (ფილმი)

სათუთი ირმა — 1963 წლის ამერიკული რომანტიკული კომედია. რეჟისორია ბილი უაილდერი. დაფუძნებულია ამავე სახელწოდების 1956 წლის ფრანგულ მიუზიკლზე. შირლი მაკლეინი, რომელმაც შეასრულა მეძავი ირმას როლი, დაჯილდოვდა ოქროს გლობუსით საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის მიუზიკლსა ან კომედიაში. ანდრე პრევინი დაჯილდოვდა ოსკარით საუკეთესო ორიგინალური მუსიკისთვის.
შარ-კალი-შარი

შარ-კალი-შარი (აქად.: მეფეთმეფე) — აქადის იმპერიის მეხუთე მეფე. შუმერ მეფეთა სიის მიხედვით შარ-კალი-შარი იყო ნარამსუენის შვილი და იმეფა 25 (ან 24) წლის განმავლობაში. ტახტზე ავიდა მამის სიკვდილის შემდეგ და მთელი თავისი ენერგია შეალია მემკვიდრეობად მიღებული იმპერიის მთლიანობის შენარჩუნებისათვის ბრძოლას. ამასთან ერთად მას მოუხდა ქვეყნის შიგნით აჯანყების ჩახშობა და დასავლეთიდან ამორეველთა ტომების შემოსევის მოგერიება. მისი ყველა მცდელობა ქვეყნის თავდაცვითუნარიანობის გაზრდისა მარცხით დამთავრდა.
დურანის სახელმწიფო

დურანის იმპერია — პუშტუნთა ისტორიული სახელმწიფო, რომელიც მოიცავდა თანამედროვე ავღანეთის, პაკისტანის, ირანის ჩრდილო–აღმოსავლეთ ნაწილის, ინდოეთის სამხრეთ–დასავლეთ ნაწილის ტერიტორიებს ქაშმირის ჩათვლით. დაარსდა 1747 წელს ყანდაარში მხედართმთავარ აჰმად-შაჰ დურანის მიერ. მისი მემკვიდრეები დროს იმპერია დაიშალა დამოუკიდებელ – პეშავარის, ქაბულის, ყანდაარის, ჰერათის სამთავროებად. დურანის იმპერიას ხშირად განიხილავენ, როგორც თანამედროვე ავღანეთის წინაპარ სახელმწიფოს.

ნადირ შაჰის მმართველობა
ნადირ შაჰის მმართველობა 1747 წელს დასრულდა. ის მოკლეს. სავარაუდოდ, მკვლელობა წინასწარ იქნა დაგეგმილი მისი ძმისწულის ალი ყულის მიერ, თუმცა არანაირი საბუთი ამ თეორიას არ ამყარებს. მით უმეტეს, რომ მოგვიანებით, იმავე წელს ლოია ჯირგაზე (თათბირზე) ერთმანეთს შეხვდნენ ავღანელი სარდლები ახალი სახელმწიფო მეთაურის ასარჩევად. არჩეულ იქნა აჰმად–შაჰი. მიუხედავად იმისა, რომ აჰმად–შაჰი საკმაოდ ახალგაზრდა იყო სხვა სარდლებთან შედარებით იმ დროისათვის, რამდენიმე მთავარი ფაქტორი არსებობდა მის სასარგებლოდ.

ის იყო პუშტუნთა ტომში ყველაზე ცნობილი სადოზაის კლანის უხუცესის ასადულ ხანის პირდაპირი მემკვიდრე.
ის იყო უდავოდ ქარიზმატული ლიდერი და სახელოვანი მეომარი, რომელსაც ჰყავდა საკმაოდ ძლიერი, გაწვრთნილი და მობილური რამდენიმე ათასიანი კავალერია.
არანაკლებ მნიშვნელოვანია, რომ მან დიდი წვლილი შეიტანა ნადირ შაჰის მკვლელობაში.

აჰმად შაჰ გახდა მმართველი და მიიღო წოდება "" ("მარგალიტთა მარგალიტი"). ამის შემდეგ პუშტუნები ცნობილი იყვნენ დურანის სახელით. ეს სახელით ეწოდა ახალ სახელმწიფოსაც – დურანის იმპერია.

პირველი გამარჯვებები
აჰმად–შაჰმა თავისი მმართველობა დაიწყო ჯერ ღაზნის, შემდეგ ქაბულის აღებით. 1747 წელს დიდ მოგოლთა იმერატორები იძულებული გახდნენ დათმობებზე წასულიყვნენ. მათ დატოვეს ტერიტორიები სინდი, პენჯაბი, აგრეთვე, მდინარე ინდის მნიშვნელოვანი მონაკვეთი, რათა დაეცვათ თავი ავღანელთა შეჭრისაგან ქვეყანაში.

ამდენად, ავღანელებმა უბრძოლველად მიიღეს აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორიები. აჰმად შაჰმა დასავლეთით აიღო ჰერათი, რომელსაც მართავდა ნადირ შაჰის შვილიშვილი შახრუხი. ჰერათი დაეცა თითქმის ერთწლიანი ალყისა და სისხლისმღვრელი ბრძოლების შემდეგ. ზუსტად ასე, დაეცა მეშჰედი, რომელიც დღეისათვის მდებარეობს ირანის ტერიტორიაზე. ამის შემდეგ აჰმადმა მიმართა თავისი არმია ჩრდილოეთით ჰინდიყუშის მთიანეთისკენ. მცირე ხნით, მძლავრი არმიის წყალობით, მისი ბატონობის ქვეშ მოექცა თურქმენეთი, უზბეკეთი, ტაჯიკეთი, და ხაზართა ტომები. აჰმადი შეიჭრა დიდ მოგოლთა იმპერიაში და დაამყარა კონტროლი პენჯაბსა და ქაშმირზე. 1757 წლის დასაწყისში მან აიღო ქალაქი დელი, თუმცა მოგოლ იმპერატორებს შეუნარჩუნა მინიმალური ძალაუფლება მანამდე, სანამ მმართველბმა არ ცნეს აჰმად შაჰის სიუზერენობა პენჯაბზე, სინდსა და ქაშმირზე. აჰმად შაჰმა ინდოეთში გაამეფა თავისი მეორე ვაჟი, ხოლო თვითონ დაბრუნდა ავღანეთში.
კალისტრატე სალია

კალისტრატე (კალე) ზოსიმეს ძე სალია (დ. 26 აგვისტო, 1900, სოფ. ჯგალი, ახლანდელი წალენჯიხის რაიონი — გ. 25 ივლისი, 1986, პარიზი) — ქართველი მეცნიერი, ქართველოლოგი, ისტორიკოსი.

ბიოგრაფია
პირველდაწყებითი განათლება მშობლიურ სოფელსა და ზუგდიდში მიიღო, ხოლო 1919 წელს დაამთავრა ხაშურის გიმნაზია და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სტუდენტი გახდა. მან სწავლა განაგრძო ჰალეს უნივერსიტეტის იურიდიულ და ეკონომიურ მეცნიერებათა ფაკულტეტზე. 1924 წელს გადავიდა პარიზში და სორბონის უნივერსიტეტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტი დაამთავრა. 1927 წელს წარმატებით დაიცვა ბაკალავრის დიპლომი.

აქვე პარიზში კალისტრატემ გაიცნო თავისი მეუღლე, პროფესიით ექიმი, მაგრამ ასევე ისტორიის განხრით ვარშავის უმაღლესი სასწავლებლის კურსდამთავრებული ნინო ქურციკაშვილი. ნინოს თანადგომითა და ხელის შეწყობით კალისტრატე სალია წარმატებით მოღვაწეობდა მეცნიერული მიმართულებით.

სალიების არქივებში შემონახულია მრავალი ქართველი მეცნიერის, მწერლისა და საზოგადო მოღვაწის პირადი არქივები. კალისტრატე და ნინო სალიებმა საქართველოს ხელნაწერთა ინსტიტუტს საჩუქრად გადასცეს 1400-ზე მეტი ძვირფასი წიგნი ფრანგულ, ინგლისურ,გერმანულ, იტალიურ, ბერძნულ, ესპანურ, ლათინურ და სხვა ენებზე. დღეს ინსტიტუტში გახსნილი ნინო სალიას სახელობის ბიბლიოთეკით ბევრი მეცნიერი სარგებლობს. 1984 წელს გამოვიდა ჟურნალის „ბედი ქართლისა“ უკანასკნელი ნომერი. ამის შემდეგ კალისტრატე სალიას დიდხანს არ უცოცხლია. 1986 წელს იგი პარიზში გარდაიცვალა, მაგრამ ანდერძის თანახმად, მისი ნეშტი გადმოასვენეს და ქართულ მიწას მიაბარეს. დაკრძალულია დიდუბის საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.
აჰმად შაჰ მასუდი

აჰმად შაჰ მასუდი ( — - ', ; დ. 1 სექტემბერი, 1953 — გ. 10 სექტემბერი, 2001) — ავღანელი საველე მეთაური, ავღანეთის თავდაცვის მინისტრი (1992–1996). ეროვნებით ტაჯიკი. ცნობილია ასევე ფანჯშირის ლომის სახელწოდებით.

ბიოგრაფია
დაიბადა ქაბულის ჩრდილოეთით ფანჯშირის ხეობაში მდებარე სოფელში. 1970 წელს აიღო ფსევდონიმი მასუდი, რაც არაბულად ნიშნავს „ბედნიერს“. 1973 წელს ჩაირიცხა პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში, მშენებლობისა და არქიტექტურის ფაკულტეტზე, მაგრამ 1973 წლის სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ წავიდა ემიგრაციაში და ცხოვრობდა პაკისტანში, სადაც შეუერთდა ისლამურ ოპოზიციას.

იყო ავღანეთის ომის გმირი. 1992 წელს დუსტუმმა და მასუდმა აიღეს ქაბული და დაამხეს ნაჯიბულას რეჟიმი. 1992 წელს, პროსაბჭოური ხელისუფლების დამხობის შემდეგ ავღანეთის ჩრდილო-ცენტრალურ ტერიტორიაზე, ფარვანის, ბაღლანის, თახარის და ბადახშანის პროვინციების ტერიტორიაზე გამოაცხადა ტაჯიკებით დასახლებული დამოუკიდებელი სახელმწიფო მასუდისტანის დაარსება, დედაქალაქით თალიკანი. ახალგამოცხადებულ სახელმწიფოს ჰქონდა თავისი ფული, ჰყავდა საკუთარი მთავრობა და შეიარაღებული ძალები 60 ათ. ადამიანის შემადგენლობით.

იბრძოდა გულბედინ ჰექმათიარისა და და თალიბანის წინააღმდეგ. უარყო თალიბების მიერ ისლამის ფუნდამენტალისტური ინტერპრეტაცია. თალიბანის გამარჯვების 1996 წელს შევიდა ჩრდილოეთის ალიანსის შემადგენლობაში და გახდა ალიანსის პოლიტიკური ლიდერი. 2001 წლის 9 სექტემბერს აჰმად შაჰ მასუდი, სავარაუდოდ ალქაიდას დავალებით, თვითმკვლელმა ტერორისტმა სასიკვდილოდ დაჭრა ინტერვიუს მიცემის მომენტში. გარდაიცვალა მეორე დღეს მიყენებული ჭრილობებისაგან.
სიმონეთის ბრძოლა

სიმონეთის ბრძოლა — ბრძოლა ერთი მხრივ იმერეთის მეფე გიორგი -სა და მეორე მხრივ ბეჟან დადიანსა და იმერეთის თავად ზურაბ აბაშიძეს შორის.

1714 წელს სამეფო ტახტზე მესამედ ადის გიორგი , რომელიც ორი თვით ადრე ტახტიდან ჩამოაგდო გურიელმა, დადიანმა, შოშიტა რაჭის ერისთავმა, ზურაბ აბაშიძემ და ლეჩხუმის მთავარმა - ბეჟან დადიანმა.

გიორგი მეფე გადმობირებული რაჭის ერისთავის თანხლებით თავს დაესხა ზურაბ აბაშიძეს და მამული დაულაშქრა. ბეჟან დადიანი და ზურაბ აბაშიძე ახალციხის ფაშას, ისაყ -ს შეევედრნენ, რათა ჯარით დახმარებოდა გიორგი მეფის განდევნაში. ოსმალეთმა ისაყ-ფაშა გამოაგზავნა იმერეთში ჯარით. მოწინააღმდეგეებს შორის ბრძოლა გაიმართა სიმონეთში 1716 წელს. ამ ბრძოლაში მეფე დამარცხდა და მესამედ დატოვა იმერეთის ტახტი, მან თავი ქართლს შეაფარა. ტახტზე მოკავშირეებმა მამია გურიელის ვაჟი გიორგი გურიელი აიყვანეს.
ზოვრეთის ბრძოლა

ზოვრეთის ბრძოლა — ბრძოლა სამეფო ტახტისათვის იმერეთის მეფეებს დავით -სა და სოლომონ -ს შორის.

1789 წელს მათხოჯის ბრძოლის შემდეგ იმერეთის სამეფო ტახტზე ადის სოლომონ . დავით ახალციხეში გაიქცა. 1790 წელს დავით ოსმალეთისა და ლეკების ჯარით ისევ შეიჭრა იმერეთში. ბრძოლა გაიმართა ზოვრეთთან (დღევანდელი ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი) 1790 წელს. დავით მეფემ სოლომონ დაამარცხა და ცოტა ხნით ისევ დაიკავა სამეფო ტახტი.
დიადოქოსები

დიადოქოსები ( — მემკვიდრე) — ალექსანდრე დიდის სარდლები, რომლებმაც მისი გარდაცვალების შემდეგ, ძვ. წ. 323—ძვ. წ. 301 წლებში მიმდინარე ხანგრძლივი ბრძოლის შედეგად, გაინაწილეს ალექსანდრე მაკედონელის იმპერია. ამ გაყოფის შედეგად წარმოიქმნა ელინისტური სახელმწიფოები — სირია, ეგვიპტე, ბითინია, პერგამონი და მაკედონია

ცნობილი დიადოქოსები იყვნენ — ანტიგონე და მისი ვაჟი დემეტრე პოლიორკეტი, ანტიპატრი და მისი ვაჟები კასანდრი, პტოლემე , სელევკი, ლისიმაქე და ევმენი.

მათ შორის გაჩაღდა სისხლისმღვრელი ბრძოლა, რომელიც გაგრძელდა 22 წელიწადი ძვ. წ. 323 – ძვ. წ. 301 წლებს შორის. გადამწყვეტი ბრძოლა მოხდა იპსასთან ძვ. წ. 301 წელს. ეს პერიოდი ისტორიაში ცნობილია სახელწოდებით – დიადოქოსების (სარდლების) ბრძოლა. ბრძოლის შედეგად, წარმოიქმნა სახელმწიფოთა ახალი სისტემა, რომელიც ცნობილია, როგორც ელინისტური სახელმწიფოები და რომელშიც შევიდა მთელი მიწები – ადრიატიკის ზღვიდან მდინარე ინდამდე გადაჭიმული.

ელინისტური მონარქიები
დიადოქოსების ბრძოლა ხასიათდება ბერძნული პოლიტიკური ორგანიზაციებიდან — პოლისებიდან დაპყრობილი ტერიტორიების მემკვიდრეობით მონარქიებად გარდაქმნაში, აგრეთვე, ბერძნული კულტურისა და ეკონომიკური აქტივობის მცირე აზიასა და ეგვიპტეში გადატანით. ასეთი ქვეყნები იწოდებიან ელინისტურ სახელმწიფოებად. მათ შორის მნიშვნელოვანი იყო

ამ ე. წ. ელინისტურად წოდებულ სახელმწიფოთაგან უმნიშვნელოვანესი იყვნენ

ელინისტური ეგვიპტე, პტოლემეებით სათავეში
სირია, სელევკიდებით სათავეში
მაკედონია, ანტიპატრე ცალთვალას მემკვიდრეებით სათავეში
ძვ. წ. 282 წელს მათ მიუერთდა პერგამონის სამეფო ატალიდების დინასტიით სათავეში

ყველა მათგანი, საბოლოოდ, დაპყრობილ და მიერთებულ იქნა ძველი რომის სახელმწიფოს მიერ.
ამერიკის კონფედერაციული შტატების პრეზიდენტი

ამერიკის კონფედერაციული შტატების პრეზიდენტი იყო კონფედერაციული შტატების მთავრობის მეთაური, ქვეყნისა რომელიც გამოეყო ამერიკის შეერთებულ შტატებს სამოქალაქო ომის დროს. ერთადერთი ადამიანი რომელსაც თანამდებობა ეკავა იყო ჯეფერსონ დეივისს და მისი ვიცე-პრეზიდენტი ალექსანდრ სტივენსი. ჯეფერსონ დეივისის არჩევამდე ჰოუელ კობი რომელიც იყო კონფედერაციული შტატების დროებითი კონგრესის პრეზიდენტი ეკავა ყველაზე მაღალი თანამდებობა, მაგრამ ის არასდროს ყოფილა მოხსენიებული ამერიკის კონფედერაციული შტატების პრეზიდენტად.

თანდამდებობა
კონფედერაციული შტატების კონსტიტუციის თანახმად პრეზიდენტს თითქმის იგივე უფლებამოსილება გააჩნდა რა აშშ-ის პრეზიდენტს. პრეზიდენტი უნდა ყოფილიყო:
პრეზიდენტი უნდა აერჩია საარჩევნო კოლეჯს, ყველა შტატს გააჩნდა საკუთარი კოლეჯი და მასში იმდენი ამომრჩეველი იყო რამდენი ადგილიც ჰქონდა კონგრესში. ჯეფერსონ დეივისი თანამდებობაზე ყველანაირი წინააღმდეგობის გერეშე აირჩიეს, მან ყველა ხმა (109 ხმა) მოიპოვა.
პრეზიდენტთან ერდათ ირჩეოდა ვიცე-პრეზიდენტიც. რაც მთავარია პრეზიდენტიც და ვიცე-პრეზიდენტიც ერთი შტატიდან არ უნდა ყოფილიყვნენ. ალექსანდრ სტივენსი რომელიც იყო კონფედერაციული შტატების ვიცე-პრეზიდენტი, ჯეფერსონი მსგავსად ხმათა უმრავლესობით (მთელი 109 ხმა) გაიმარჯვა.
პრეზიდენტი სულ ცოტა 35 წლის უნდა ყოფილიყო.

ძალაუფლება
კონფედერაციული შტატების პრეზიდენტს თითქმის იგივე ძალაუფლება გააჩნდა რაც ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტს. პრეზიდენტს არ შეეძლო თანამდებობაზე საკუთარი კანდიდატის პირდაპირ დანიშვნა, მას შეეძლო თანამდებობაზე კონფედერაციული შტატების უმაღლესი სასამართლოს წევრების დანიშვნა, საკუთარი კაბინეტის დანიშვნა და აღმასრულებელი ხელისუფლების სხვა წევრების დანიშვნაც რომლებიც სენატსაც უნდა დაემტკიცებინა.

აკშ-ის პრეზიდენტი იყო ამერიკის კონფედერაციული შტატების სამხედრო ძალების მთავარსარდალი, მას ასევე გააჩნდა კანონმდებლობაზე ვეტოს უფლება. შესაძლებელი იყო ასევე კონგრეს პრეზიდენტის იმპიჩმენტის საკითხი დაესვა, რისი მიზეზიც შეიძლება ღალატი, ქრთამის აღება ან სხვა რომელიმე მძიმე დანაშაული ყოფილიყო.

განსხვავებები
აქ არის მოყვანილი განსხვავებები კონფედერაციული შტატებისა და შეერთებული შტატების პრეზიდენტებს შორის:
შეერთებული შტატებში ოთხი წლის შემდეგ ორივეს, როგორ პრეზიდენტს ისე ვიცე-პრეზიდენტს ხელახლა არჩევის საშუალება ეძლეოდა, კონფედერაციულ შტატებში ხელახლა არჩევა არ შეიძლებოდა, თუმცა შეერთებული შტატებისაგან განსხვავებით პრეზიდენტსაც და ვიცე-პრეზიდენტსაც ექვსი წლის ვადით ირჩევდნენ. პრეზიდენტის არჩევის ამგვარის წესი დღემდე გამოიყენება მექსიკის რეზიდენტის ასარჩევად.
კონფედერაციის პრეზიდენტს ასევე გააჩნდა კანონმდებლობაზე ვეტოს უფლება, თუმცა მას არ შეეძლო მთლიან კანონზე ვეტოს დადება, მაგრამ შეეძლო კანონის გარკვეულ ნაწილზე დაედო ვეტო.

პრეზიდენტები
პოლიტიკური პარტიები
დემოკრატები

გალერეა
აგრეთვე იხილეთ
კონფედერაციული შტატების ვიცე-პრეზიდენტი
კონფედერაციული შტატების კონგრესი
სპარსული დამწერლობა

სპარსული ან სპარსულ-არაბული დამწერლობა — არაბულზე დაფუძნებული დამწერლობა, რომელიც გამოიყენება სპარსული ენის საწერად. სპარსულ ენაზე მოსარგებად მოხდა 4 ასოს დამატება. ესენია: - ფ, - ჩ, - ჟ და - გ. ენების უმეტესობამ რომლებიც იყენებენ სპარსულ-არაბულ დამწერლობას ასევე დაუმატეს ასოები. სპარსული ანბანი ასევე გამოიყენება ბევრ სხვა და სხვა დამწერლობაში.

არა-არაბული ხმების გადმოსაცემად ახალი ასოები იქმნებოდა არსებულებზე წერტილებისა და ხაზების დამატებით. მაგალითად ურდუში რეტროფლექსური თანხმოვნების გადმოსაცემად არა რეტროფლექსურ იგივე თანხმოვანზე ემატება ნიშანი : და , ხოლო პუშტუში ყრუ სისინა რეტროფლექსის გადმოსაცემარ გამოიყენება ასოზე წერტილის დამატება: .

ანბანი