iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მაქსიდრომი

მაქსიდრომი (, აგრეთვე ცნობილი როგორც ) — რუსული ყოველწლიური საერთაშორისო მუსიკალური ფესტივალი, რომლის ორგანიზატორი რუსული რადიოსადგური "მაქსიმუმია".

ისტორია
ფესტივალს საფუძვლად უდევს 1994 წელს რადიოსადგურ "მაქსიმუმის" მიერ ორგანიზებული საღამოების სერია რუსული როკ-ჯფუგების მონაწილეობით; ხოლო პირველი "მაქსიდრომი" 1995 წლის 19 მაისს სკ "ოლიმპიისკიში" გაიმართა. ორგანიზატორების ჩანაფიქრით იგი ერთგვარად "რუსული ვუდსტოკი" — როკ-მუსიკის ფესტივალი უნდა ყოფილიყო.
იაპონური მიხაკისფერი ღრაჭუნა

იაპონური მიხაკისფერი ღრაჭუნა — ხოჭო ხეშეშფრთიანთა რაზმისა. ზედა ფრთები და სხეული მიხაკისფერი აქვს. მისი სხეულის სიგრძეა 10 მმ, მატლისა - 15-20 მმ. გავრცელებულია აზიაში, აშშ-ში, საქართველოში. აზიანებს ჩაის, მანდარინს, ლიმონს, ვაშლს, მსხალს, თამბაქოს, ბოსტნეულ კულტურებსა და სხვა. განსაკუთრებით ეტანება ტუნგოს პირველი წლის აღმონაცენს. ხოჭო ღრღნის ფოთლის რბილობს, ზოგჯერ მთელ ფირფიტას. ზამთარს ატარებს მატლის ფაზაში, წელიწადში ერთი გენერაცია აქვს. ბრძოლის ღონისძიებანი: ხელოვნურ სინათლეზე მწერსაჭერით ხოჭოებს მიზიდვა და მოსპობა; დამატებითი კვების პერიოდში ჩაისა და სარეველა მცენარეების დამუშავება ფოზალონით, ქლოროფოსითა და სხვა.
რიჩარდ სერა

რიჩარდ სერა ( ; დ. 2 ნოემბერი, 1939 — გ. 26 მარტი, 2024) — ამერიკელი მინიმალისტი მოქანდაკე და ვიდეო ხელოვანი, ცნობილი დიდი მასშტაბის ლითონის ფურცლების კომპოზიციებით. მოძრაობა "პროცეს-არტი"-ს მიმდევარი.

დაიბადა სან-ფრანცისკოში. ჯერ ბერკლიში სწავლობდა ინგლისურ ლიტერატურას, შემდეგ კი სანტა-ბარბარაში. 1961-64 წლებში იელის უნივერსიტეტში სწავლობს ხელოვნების ფაკულტეტზე. ამჟამად ცხოვრობს და მოღვაწეობს ნიუ-იორკსა და ნოვა-სკოტიაში.
იაპონური ჩხირისებრი ფარიანა

იაპონური ჩხირისებრი ფარიანა , მწუწნავი მწერი კოქციდების ქვერიგისა. სუბტროპიკული კულტურების მავნებელია. აზიანებს აგრეთვე თესლოვან და კურლოვან ხეხილს, დედალს სხეული მთლიანად დაფარული აქვს მონაცრისფრო ფარით, ფარქვეშ კი იისფერია. მამალი ფრთიანია, იაპონური ჩხირისებრი ფარიანა იმდენად პატარაა (1,5 მმ), რომ ძნელად შესამჩნევია მცენარეზე. წლის განმავლობაში ორი თაობა ვითარდება, დედალი კვერცხის დებას იწყენს მაისის პირველ რიცხვებში (დებს 40-60 კვერცხს). მატლის გამოჩეკა იწყება მაისის შუა რიცხვებიდან და გრძელდება ივნისში, მეორე თაობისა კი — აგვისტოში. იაპონური ჩხირისებრი ფარიანა აზიანებს შტამბსა და ტოტებს. დაზიანებულ მცენარეს სცვივა ფოთოლი, ნაყოფი და ხმება. მწერის მოსასპობად მიმართავენ ფუმიგაციას, პესტიციდების შესხურებას და სხვა.
იაპონური ცვილისებრი ცრუფარიანა

იაპონური ცვილისებრი ცრუფარიანა — მწუწნავი მწერი კოქციდების ქვერიგისა. ციტრუსოვან კულტურათა მავნებელია. აზიანებს აგრეთვე დაფნას, ხურმას, ბროწეულს და სხვა. დაზიანებული მცენარე კნინდება და ხმება. დედლია სხეული 4-6 მმ აღწევს, დაფარულია თეთრი ცვილის ფირფიტებით. კვერცხდების პერიოდში მწერის სხეული ამობურცულია. მამალი ფრთიანია. იაპონური ცვილისებრი ცრუფარიანას სამშობლოდ იაპონია ითვლება. გვხვდება დასავლეთ საქართველოში. წლის განმავლობაში ვითარდება ერთი თაობა. ახალგაზრდა განაყოფიერებული დედალი გამოიზამთრებს და გაზაფხულზე, მაისის ბოლოს, დება 300-2300 კვერცხს. მატლის გამოჩეკა იწყება ივნისის ბოლოს ან ივლისის დასაწყისში. განვითარება სრულდება ორ თვეში. სექტემბრის შუა რიცხვებში დედლები განყოფიერდებიან. საქართველოში ამ მწერის წინააღმდეგ ბრძოლა ტარდება ქიმიური პრეპარატებით.
იარლიყი

იარლიყი (თურქ. — ბრძანება) — ოქროს ურდოს ყაენის სიგელთა სახელწოდება. შეიცავდა ყაენთა განკარგულებებს დაპყრობილი ქვეყნების მართვა-გამგეობის, სამხედრო საქმიანობის, ოქროს ურდოსა და სხვა ფეოდალთა იმუნიტეტის უფლებებსა და სხვა საკითხებზე; - საუკუნეებში ცნობებს ურდოსა და მისი ქვეშევრდომი მიწების პოლიტიკური წყობილების, მმართველობის, კერძო და სახელმწიფო სამართლისა და სხვა შესახებ.

ქართულ ისტორიულ წყაროებში „წყალობის წიგნის“ მნიშვნელობით იხმარებოდა იერლაყი.
იაროსლავ ბრძენი

იაროსლავ ბრძენი (დ. 978 — გ. 1054) — კიევის დიდი მთავარი 1019 წლიდან, ვლადიმერ სვიატოსლავის ძის ვაჟი. მთავრობდა ნოვგოროდში. დიდი ბრძოლის შემდეგ იაროსლავ ბრძენმა დაამარცხა თავისი ძმა სვიატოპოლკი და კიევის დიდი მთავარი გახდა. იაროსლავ ბრძენმა შეძლო ქვეყნის ცენტრალიზაცია. მის დროს კიევის რუსეთში გაჩაღდა დიდი კულტურული საქმიანობა. განვითარდა დამწერლობა, ითარგმნებოდა ბერძნული ლიტერატურა. შეიქმნა რუსული სამართლის („რუსსკაია პრავდა“) უძველესი ნაწილი — „იაროსლავის სამართალი“, კიევში აიგო წმინდა სოფიას ტაძარი, „ოქროს ჭიშკარი“ და სხვა. 1051 წელს იაროსლავ ბრძენმა მიტროპოლიტად დანიშნა რუსი მღვდელი ილარიონი და ამით სცადა ბერძნული ეკლესიისაგან გათავისუფლება. იაროსლავ ბრძენის დროს კიევის რუსეთის საერთაშორისო კავშირი და ავტორიტეტი დიდად გაიზარდა.
IVR

ინტერაქტიული სატელეფონო სისტემა წარმოადგენს ტექნოლოგიას, რომელიც სატელეფონო ზარების ავტომატურ რეჟიმში დამუშავებისა და აბონენტებთან ინტერაქციის შესაძლებლობას იძლევა. ინტერაქტიული სატელეფონო სისტემები დღეს ხშირად გამოიყენება კომპანიების მიერ მომსახურების დონის ამაღლებისა და ამავდროულად მომსახურების ღირებულების შემცირების მიზნით.

აუდიო ჩანაწერებისა და სცენარების საშუალებით, რომლებიც ინტერაქტიული სატელეფონო სისტემების მთავარი შემადგენელი ნაწილია, აბონენტს შეუძლია მიიღოს სასურველი ინფორმაცია ან ჩაატაროს რაიმე ოპერაცია ტელეფონის ღილაკებზე თითის დაჭერის მეშვეობით.

ინტერაქტიული სატელეფონო სისტემები გამოიყენება და შესაძლებელია გამოყენებულ იქნას სხვადასხვა სფეროებში, მათ შორის:

ბანკებში - ტარიფებისა და პირობების შესახებ ინფორმაციის მისაღებად, ანგარიშების სამართავად, ვალუტის კურსის გასაგებად
ვაგზლის ან ავია სალაროებში - რეისების, ტარიფებისა და პირობების შესახებ ინფორმაციის მისაღებად, ბილეთების დაჯავშნად
კინოთეატრებში - მიმდინარე ჩვენებების შესახებ ინფორმაციის მისაღებად, ბილეთების დასაჯავშნად
სატელეკომუნიკაციო კომპანიებში - ტარიფებისა და პირობების შესახებ ინფორმაციის მისაღებად, მიმდინარე დავალიანების ან კრედიტის გასაგებად
კვლევით და მარკეტინგულ კომპანიებში - გამოკითხვების ჩასატარებლად
გართობისა და საინფორმაციო სფეროებში - ინფორმაციის ან კონტენტის მიწოდებისათვის
და ნებისმიერი სხვა პროფილის კომპანიაში - რომელიც ახორციელებს მომხმარებლების მომსახურებას.

ინტერაქტიული სისტემების გამოყენება ასევე მოსახერხებელია ავტომატური გამავალი ზარების განსახორციელებლად მომხმარებლისთვის ინფორმაციის მიწოდების ან მისგან ინფორმაციის მიღების მიზნით.

ინტერაქტიული სატელეფონო სისტემის დაგეგმარება და შექმნა კომპლექსურ ცოდნსა და მიდგომას საჭიროებს. ეს პროცესი რამდენიმე საფეხურად იყოფა: საწყის ეტაპზე განიხილება და შეისწავლება მოთხოვნები, ტექნიკური ბაზა და შესაძლებლობები. მათი გათვალისწინებით იწყება სისტემის ტექნიკური მახასიათებლებისა და შესაძლებლობების შეთანხმება. სცენარის დაგეგმარებისა და აუდიო ჩანაწერების ტექსტების შემუშავების შემდეგ კი იწერება კონკრეტული სცენარი და პარალელურად მზადდება აუდიო ჩანაწერები. სისტემის გაშვებამდე ხორციელდება ტესტირება და ხარვეზების გასწორება ასეთის არსებობის შემთხვევაში

ინტერაქტიული სატელეფონო სისტემების რეალიზება და ამ გზით მომსახურების გარკვეული ნაწილის ავტომატიზაცია ეფექტურია ისეთი კომპანიებისათვის, რომლებიც მომხმარებლებს სთავაზობენ სატელეფონო მომსახურებას, სატელეფონო მხარდაჭრას ან ინფორმაციის მიწოდებას პროდუქტების/მომსახურებების შესახებ და/ან რომლებიც ყოველდღიურად დიდი რაოდენობით სატელეფონო ზარებს იღებენ.
იასამანი

იასამანი — მცენარის გვარი ზეთისხილისებრთა ოჯახისა. ფოთოლმცვივანი პატარა ხე ან ბუჩქია.

ცნობილია 30-მდე სახეობა. გავრცელებულია აღმოსავლეთ და ცენტრალურ აზიაში, აღმოსავლეთ ევროპაში. კულტურაში მნიშვნელოვანია ჩვეულებრივი, სპარსული, უნგრული და ჩინური იასამნები. ჩვეულებრივი იასამანი, 5-7 მ სიმაღლის ბუჩქი ან ხეა. მისი სამშობლოა ბალკანეთის ნახევარკუნძული და მცირე აზია.

მუქი მწვანე წვეტიანი ფოთოლი აქვს. ფუძე გულისებრი, სურნელოვანი, თეთრი, ლილისფერი ან იისფერი ყვავილი მარტივია ან ბუთხუზა. იზრდება ნათელ ადგილებში, ყვავილობს ადრე გაზაფხულზე, ყინვა- და გვალვაგამძლეა. მრავლდება თესლით და ვეგეტატიურად. სპარსული იასამანი 2 მ სიმაღლის ბუჩქია. აქვს ლანცეტისებრი ფოთოლი. გვალვაგამძლეა, ცუდად იტანს ზამთარს. მრავლდება უმთავრესად ვეგეტატიურად. უნგრული იასამანი სიმაღლით 3-4 მ-იანი ბუჩქია. აქვს ელიფსური ფოთოლი, წვრილი ყვავილი ლილისფერია ან იისფერი. მრავლდება თესლითა და კალმით. გვალვაგამძლეა, კარგად იტანს ზამთრის პირობებსაც. ჩინური იასამანი ჩვეულებრივი და სპარსული იასამანის ჰიბრიდია. მრავლდება ვეგეტატიურად. იასამანი კულტივირებულია დეკორატიულ მცენარედ.

პარფიუმერიაში იყენებენ იასამნის ყვავილოს ექსტრატს, სადურგლო საქმეში — მერქანს.
იაფეტური ენები

იაფეტური ენები, ასე უწოდებდა ნიკო მარი ქართულის მონათესავე ენებს. ტერმინი "იაფეტური ენები" ნაწარმოებია ბიბლიური ნოეს უმცროსი ვაჟის - იაფატის სახელიდან (შედარებითი უფროსი ვაჟების სემისა და ქამის სახელებიდა: - სემიტური ენები, ქამიტური ენები). ამ ტერმინის შემოღებით ნიკო მარს სურდა ხაზი გაესვა თავისი თვალსაზრისისათვის სემიტურ ენებიდან იაფეტური ენების ნათესაობის შესახებ. ნიკო მარის თეორიის განვითარების სხვადასხვა ეტაპზე იაფეტური ენების მოცულობა სხვადასხვაგვარი იყო: ჯერ ამ ჯგუფში შედიოდა მხოლოდ ქართველური ენები (1908-1916), შემდეგ - აფხაზური, ადიღური, ჩაჩნურ (ნახური) და დაღესტნული ენებიც (1916-1920), ბოლოს მათ მიემატა წინა აზიისა და ხმელთაშუა ზღვის მკვდარი ენები (პელასგური, ეტრუსკული) და ცოცხალთაგან - ბასკური და ბურიშკული (1920-1923). თუ თავდაპირველად იაფეტური ენები ნიკო მარს მონათესავე ენებად მიაჩნდა, შემდეგ მან უარყო ენათა ნათესაობა და იაფეტური ენებიც ენეთა განვითარების ერთ-ერთ უძველეს საფეხურად გამოაცხადა. ნიკო მარის ამ შეხედულებების უსაფუძვლობა გამოავლინა 1950 წელს საენათმეცნიერო დისკუსიამ.
აბანტი (მითოლოგია)

აბანტი, აბასი (ძვ.-ბერძნ. -) — ბერძნული მითოლოგია ბერძნულ მითოლოგიაში შეიძლება აღნიშნავდეს:

პიროვნებები
აბანტი, ლინკევსის ძე
აბანტი, მელამპუსის ძე
მისან მელამპოდის (მელამპუსის) შვილი, ლისიმაქეს მამა, ტალაოსის სიმამრი.

აბანტი, ევრიდამანტის ძე
ტროელი გმირი, მისან ევრიდამანტის ძე, მოკლა დიომედემ.

აბანტი, ეტრუსკთა ბელადი
ეტრუსკთა ბელადი, ენეასის მოკავშირე.

აბანტი, ტროელი
ტროელი, მოკლა სთენელოსმა.

აბანტი, პერსევსის მეგობარი
პერსევსის მეგობარი.

აბანტი, კენტავრი
კენტავრი, იქსიონის და ნეფელეს ("ღრუბლის") შვილი.

აბანტი, იგივე იობატესი
იგივე იობატესი.

სხვა
აბანტი (მდინარე)
აბანტი — მდინარე მცირე აზიაში.

აბანტი (მთა)
აბანტი - მთა ერითეაზე, გერიონის კუნძულზე, საიდანაც ჰერაკლემ ევრისთევსს ხარები ჩამოუყვანა (მეათე გმირობა).
ბიბოპი

ბიბოპი ან ბოპი (ინგლ. , ) — ჯაზის ფორმა, რომლისთვის მელოდიურობის ნაცვლად ჰარმონიულ სტრუქტურაზე დამყარებული სწაფი ტემპი და იმპორვიზაციაა დამახასიათებელი. განვითარდა ადრეულ 1940-იან წლებში. მოსიკისებთა წრეში პირველად თავი იჩინა მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ პირველ წლებში. ჰარდ ბოპი მოგვიანებით ბიბოპის, ბლუზისა და გოსპელის შერწყმით განვითარდა. მის ერთ-ერთ მთავარ დამაარსებლად ჩარლი პარკერი ითვლება.
ალბერ ფერი

ალბერ ფერი ( დ. 7 მარტი, 1938) — ფრანგი ფიზიკოსი, გიგანტური მაგნიტური წინაღობის ერთ-ერთი აღმომჩენი, რითაც გარდატეხა მოახდინა გიგაბაიტ მყარ დისკში. ამჟამად პარიზის უნივერსიტეტის პროფესორი და ეროვნული სამეცნიერო კვლევითი ცენტრისა და თალესის ჯგუფის ერთობლივი ლაბორატორიის სამეცნიერო დირექტორია. 2007 წელს ნობელის პრემიით დაჯილდოვდა ფიზიკის დარგში პეტერ გრიუნბერგთან ერთად.
იაფეტური თეორია

იაფეტური თეორია, ნიკო მარის მიერ შემოღებული ტერმინი, რომელიც ორგვარი მნიშვნელობით იხმარებოდა;

იაფეტურ ენათა კვლევა-ძიება, მოძღვრება იაფეტური ენების შესახებ. ამ მნიშვნელობით იაფეტური თეორია შეეფარდებოდა ინდოევროპეისტიკას, სემიტოლოგიას...
ნ. მარის მიერ შექმნილი ზოგადენათმეცნიერული თეორია, რომელიც თითქოს იაფეტურ ენათა მასალას ემყარებოდა. ამ გაგებით იაფეტური თეორიის სინონიმად იხმარებოდა "ახალი საენათმეცნიერო მოძღვრება", რომელიც უპირისპირდებოდა მთელ ადრინდელ ენათმეცნიერებას.
იაფის ფორთოხალი

იაფის ფორთოხალი — ფორთოხლის ჯიში. მისი სამშობლოა ეგვიპტე. 4 მ-მდე სიმაღლის ბუჩქისებრი ხეა. აქვს ოვალური, ფრთიანი, ფართო, სქელი და მბზინვარე ფოთოლი. ნაყოფი მუქი ნარინჯისფერია, საშუალოზე დიდი, მოგრძო ან კვერცხისებრი, წვერი მომრგვალებული ან ჩაზნექილი აქვს, მოფენილია როგორც ღრმად ჩამჯდარი (დიდი), ისე ზედაპირული (პატარა) ეთერზეთოვანი ჯირკვლებით.

რბილობი შედგება 10-12 არათანაბარი სეგმენრისაგან. წვენი სასიამოვნო მომჟავო-მოტკბოა. მცენარე ნაკლებად იტანს ყინვას. აჭარასა და აფხაზეთში გვხვდება ცალკეული სახით.
იაღლუჯის ქედი

იაღლუჯის ქედი — სერი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის ქალაქ რუსთავის, გარდაბნისა და მარნეულის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს მდინარე მტკვრის მარჯვენა სანაპიროზე, სოღანლუღის ვაკესა და მდინარე ალგეთის ქვემო დინების ხეობას შორის. სიგრძე 17 კმ, სიგანე 11 კმ. აბსოლუტური სიმაღლე ზღვის დონიდან 788 მ. აგებულია სინკლინურად გაღუნული ნეოგენური მოლასური კონგლომერატებისა და ქვიშაქვების შრეებით. მოკლებულია მუდმივ მდინარეულ ჩამონადენს. შემოსილია უროიანი და უროიან-წივანიან-ვაციწვერიანი სტეპის ბალახეულობით, აგრეთვე ქსეროფიტული ბუჩქნარით. იაღლუჯის ქედის აღმოსავლეთ ნაწილს ჰკვეთს თბილის-ყაზახის გზატკეცილი.
იაყუბ-ყაენის ლაშქრობანი საქართველოში

იაყუბ-ყაენის ლაშქრობანი საქართველოში — საუკუნის 80-იან წლებში აყ-ყოიუნლუს თურქმანებმა „საღვთო ომის“ საბაბით ორგზის ილაშქრეს საქართველოში. 1482 წლის ოქტომბერში იაყუბ ფადიშაჰი სამცხეში შეიჭრა, ალყა შემოარტყა ახალციხეს, ბრძოლით დაიკავა ქალაქი და დიდი ალაფი წაიღო; მეორე თურქმანები აწყურს მიადგნენ. ციხის დამცველები და მაწყვერელი დამორჩილდნენ იაყუბს და აწყურის ციხე ჩააბარეს. ყვარყვარე ათაბაგმა თურქმანებს ხარაჯის მიცემა აღუთქვეს. 1487 წელს იაყუბმა თავისი სარდალი ხალილ-ბეგი გაგზავნა საქართველოში. იგი აქ მთელი წელიწადი აშენებდა ციხეებს და ქართველთა რაზმებს ებრძოდა. 1488 წლის ზამთარში თურქმანთა ლაშქარი დედაქალაქისაკენ დაიძრა. ზარბაზნებით აღჭურვილმა მტერმა ჯერ კოჯრის ციხე აიღო, შემდეგ თბილისს მიადგა, მაგრამ მისი დამორჩილება გაუჭირდა. ხალილ-ბეგის ლაშქრის ერთი ნაწილი ბარათაშვილებს ენაგეთის მახლობლად დაუმარცხებიათ. მეფე კონსტანტინე -მ თურქმანებს ზავი შესთავაზა. მოლაპარაკება უშედეგოდ დამთავრდა და კონსტანტინე იძულებული გახდა დედაქალაქს გასცლოდა. 1489 წლის თებერავლში თურქმანებმა დაიკავეს თბილისი და იქ თავისი რაზმი ჩააყენეს. იაყუბ-ყაენის გარდაცვალების (1490) შემდეგ კონსტანტინემ თურქმანები თბილისიდანაც განდევნა და ქართლიდანაც.
ნოდარ სარჯველაძე

ნოდარ ილიას ძე სარჯველაძე (დ. 1945, ბათუმი — გ. 2 დეკემბერი, 2024) — ქართველი მეცნიერი, ფსიქოლოგი. ფსიქოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი (1988), პროფესორი, საქართველოს ფილოსოფიური აკადემიის აკადემიკოსი, ადამიანის რესურსების განვითარების ფონდის დამფუძნებელი და მისი თავმჯდომარე 1996 წლიდან; -ის საერთაშორისო ასოციაციის წევრი, 7 წიგნისა და 40 სტატიის ავტორი ქართულ, რუსულ, ინგლისურ, გემანულ და ფრანგულ ენებზე.

1968 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფია-ფსიქოლოგიის ფაკულტეტი.
ლონდა ღვალაძე-ჭაბუკიანი

ლონდა (ლამარა) ევგენის ასული ღვალაძე-ჭაბუკიანი (1 თებერვალი, 1928 ქ. თბილისი, - 4 თებერვალი, 2012, იქვე) იყო ქართველი თეატრმცოდნე და ქართული სასცენო მეტყველების პედაგოგი. დაიბადა თბილისში, 1920-1930-იანი წლების ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის თვალსაჩინო მოღვაწის ევგენ (გენო) ღვალაძის (1900-1937) და ცნობილი მკვლევარ-ბიბლიოგრაფის და პედაგოგის თამარ კუცია-ღვალაძის (1902-1986) ოჯახში. აღსანიშნავია, რომ მისი ნათლია იყო გამოჩენილი ქართველი მწერალი გრიგოლ რობაქიძე.

ბიოგრაფია
ლონდა ღვალაძემ დაამთავრა თბილისის შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო (1949) და თეატრმცოდნეობის (1951) ფაკულტეტები. 1949-1950 იყო თბილისის კ. მარჯანიშვილის სახელობის სახელმწიფო აკადემიური თეატრის მსახიობი, ხოლო 1951-1965 წლებში საქართველოს კულტურის სამინისტროს ხალხური შემოქმედების რესპუბლიკური სახლის (ამჟამად საქართველოს ფოლკლორის სახელმწიფო ცენტრი) თეატრალური განყოფილების უფროსი მეთოდისტი (1951-1954) და სარეპერტუარო განყოფილების გამგე (1954-1965). აღნიშნულ წლებში ლ. ღვალაძე-ჭაბუკიანი იყო ქართული ხალხური სიმღერებისა და ცეკვების შეკრებისა და აღდგენის მიზნით ხალხური შემოქმედების რესპუბლიკური სახლის მიერ ორგანიზებული მრავალი ექსპედიციის მონაწილე. 1975-1995 - საქართველოს კულტურის სამინისტროს თბილისის საესტრადო და საცირკო ხელოვნების სახელმწიფო სასწავლებლის ქართული სასცენო მეტყველების უფროსი მასწავლებელი. იგი წლების მანძილზე (1955-1965) იყო საქართველოს კულტურის სამინისტროს თვითმოქმედების ხელმძღვანელთა კვალიფიკაციის ამაღლების მუდმივმოქმედი რესპუბლიკური კურსების ლექტორი. მან აღზარდა ქართული ესტრადის და სასცენო მეტყველების არაერთი ცნობილი ოსტატი (მათ შორის, ელდინო საღარაძე, ლიზა ბაგრატიონი და სხვანი). მან დიდი ამაგი დასდო არაქართველი ავტორების დრამატული ნაწარმოებების გადმოქართულების საქმეს: მას ეკუთვნის 30-ზე მეტი პიესის და რამდენიმე ლიბრეტოს თარგმანები. არჩეული იყო საქართველოს მწერალთა კავშირის მთარგმნელთა სექციის წევრად. 1955-1965 წლებში მის მიერ არის შედგენილი და მისი რედაქციით გამოიცა ხალხური შემოქმედების რესპუბლიკური სახლის არაერთი კრებული თვითმოქმედი თეატრალური კოლექტივებისათვის. 1961 წელს გამომცემლობამ "ხელოვნება" გამოსცა ლ. ღვალაძე-ჭაბუკიანის მონოგრაფია "საქართველოს სახალხო თეატრები". 1960 წელს ხალხური შემოქმედების რესპუბლიკურმა სახლმა გამოსცა "მეთოდური მასალების კრებული თვითმოქმედი კოლექტივების დასახმარებლად", რომელშიც შესულია ლ. ღვალაძის და ვ. ლოლაძის მეთოდური სახელმძღვანელო "სპექტაკლის დამდგმელთა დასახმარებლად".
ლატავრა ღვალაძე

ლატავრა ევგენის ასული ღვალაძე (დ. 4 ივლისი, 1929, თბილისი) — ქართველი ფილოლოგი-აღმოსავლეთმცოდნე და პედაგოგი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატი (1956), თბილისის აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტის ასოცირებული პროფესორი. დაიბადა თბილისში, 1920-1930-იანი წლების ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის თვალსაჩინო მოღვაწის ევგენ (გენო) ღვალაძისა (1900-1937) და ცნობილი მკვლევარ-ბიბლიოგრაფის და პედაგოგის თამარ კუცია-ღვალაძის (1902-1986) ოჯახში.

ბიოგრაფია
ლატავრა ღვალაძემ დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტი (1952). 1952-1955 ენათმეცნიერების ინსტიტუტის ასპირანტი, 1955-1961 - ამავე ინსტიტუტის ლექსიკოგრაფიის განყოფილების მეცნიერ თანამშრომელი. 1961-2006 - აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის (ამჟამად ატარებს აკადემიკოს გიორგი წერეთლის სახელს) სემიტოლოგიის განყოფილების ჯერ უფროსი, შემდეგ კი წამყვანი მეცნიერ თანამშრომელი. 1962-1966 პარალელურად მოღვაწეობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის "ვეფხისტყაოსნის" აკადემიური ტექსტის დამდგენ კომისიაში. ლ. ღვალაძე არის 30 გამოქვეყნებული სამეცნიერო შრომის, მათ შორის 1 მონოგრაფიის ავტორი. მისი შრომები ეძღვნება სხვა და სხვა ასპექტებს ძველი მწერლობის ძეგლებისა "წარტყუვნაი იერუსალიმისაი", "გრიგოლ განმანათლებლის ცხოვრება", "წმ. ბაბილას წამება" და ა.შ. მისი მონოგრაფია "ბაბილას წამების" ბერძნული, ქართული, სირიული და არაბული ვერსიები" (1992) გამოცემულია სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის, უწმიდესის და უნეტარესის ილია -ის ლოცვა-კურთხევით. არჩეულია საქართველოს აღმოსავლეთმცოდნეთა საზოგადოების და "ევრომეცნიერების" (საფრანგეთი) წევრად. მისი მეუღლე თენგიზ ნოზაძე არის კინირეჟისორი-დოკუმენტალისტი. ქალიშვილი მანანა ნოზაძე (გარდაიცვალა 1997 წელს) იყო პირველი ქართველი ეგვიპტოლოგი.
ვარლამ ღვალაძე

ვარლამ ზაქარიას ძე ღვალაძე (დ. 5 ივნისი, 1893, სოფ. მორძგვეთი, ამჟამად ჭიათურის მუნიციპალიტეტი — გ. 16 ივლისი, 1944, თბილისი) — ქართველი ბიოქიმიკოსი, პედაგოგი და საზოგადო მოღვაწე, მცენარეთა ბიოქიმიისა და ენოქიმიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი საქართველოში, საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტის ერთ-ერთი დამაარსებელი, საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1942), სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (1936), პროფესორი (1936). დაიბადა ზემო იმერეთის სოფ. მორძგვეთში, დეკანოზ ზაქარია ღვალაძის ოჯახში (ზაქარია იყო ჭიათურის რ-ნის სოფ. სვერიდან). მისი უფროსი ძმა ელეფთერ ღვალაძე (1879-1955) იყო ცნობილი პედაგოგი და საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
ვარლამ ღვალაძემ დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) აგრონომიული ფაკულტეტი (1923) და ერთხანს იქვე მოღვაწეობდა. ითვლებოდა თსუ-ის პირველი რექტორის, პროფესორ პეტრე მელიქიშვილის ერთ-ერთ უახლოეს მოწაფედ. 1920-იანი წლების მეორე ნახევარში მივლინებული იყო ლენინგრადში (ამჟამად სანქტ-პეტერბურგი), ბიოქიმიის ინსტიტუტში. აქ იგი მუშაობდა აკადემიკოს ს. კორტიჩევის ლაბორატორიაში. აქ ვ. ღვალაძემ შეასრულა და გამოაქვეყნა თავისი ფართოდ ცნობილი ნაშრომი რძემჟავას დუღილის ქიმიის საკითხებზე. ეს გამოკვლევა მაშინვე გამოქვეყნდა გერმანულ და ფრანგულ სამეცნიერო პერიოდულ გამოცემებში. სამშობლოში დაბრუნების (1930) შემდეგ მეცნიერმა განაგრძო აქტიური მუშაობა დუღილის ქიმიის დარგში და საფუძველი ჩაუყარა ამ მიმართულებას საქართველოში. 1930 მან მონაწი;ეობა მიიღო სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის (ამჟამად სასოფლო-სამეურნეო უნივერსიტეტი) დაარსებაში და იმავე წელს დაინიშნა ქიმიის კათედრის დოცენტად და კომპლექსურ კვლევათა ლაბორატორიის გამგედ. 1931–1935 პარალელურად იყო მევენახეობა-მეღვინეობის ინსტიტუტის მის მიერვე დაარსებული ენოქიმიის ლაბორატორიის გამგე. 1932 გამოსცა ენოქიმიის დარგში პირველი ქართული სახელმძღვანელო. 1936 მიენიჭა მეცნიერებათა დოქტორის სამეცნიერო ხარისხი და პროფესორის სამეცნიერო წოდება. სადოქტორო დისერტაციაში მის მიერ წამოყენებულ იქნა ჰიპოთეზა, რომელიც ხსნის სპირტის ბუნებრივი დუღილის დროს მიმდინარე ყველა უმთავრეს ქიმიურ პროცესს. მოგვიანებით, მისგან დამოუკიდებლად იგივე შედეგი მიიღო ფრანგმა პროფესორმა ჟენევუამ. მრავალი წლის შემდეგ, 1962 წელს, თბილისში, მეღვინეთა და მევენახეთა მსოფლიო კონგრესზე, განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო ვ. ღვალაძის სამეცნიერო მემკვიდრეობას დუღილის ქიმიის დარგში. 1936 წელს მისი თაოსნობით სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში დაარსდა ბიოორგანული ქიმიის კათედრა, რომელსაც თავად ედგა სათავეში გარდაცვალებამდე. 1939–1943 იყო ინსტიტუტის ტექნოლოგიის ფაკულტეტის დეკანი, ხოლო 1942–1943 წლებში — პრორექტორი სამეცნიერო დარგში. 1940–1944 არჩეული იყო საქართველოს ქიმიკოსთა სამეცნიერო საზოგადოების ვიცე-პრეზიდენტად.

ვ. ღვალაძე გარდაიცვალა 1944 წელს, 51 წლის ასაკში. დაკრძალულია თბილისში, ვაკის სასაფლაოზე.
დორის ლესინგი

დორის მეი ლესინგი ( დ. 22 ოქტომბერი, 1919, ქირმანშაჰი, სპარსეთი — გ. 17 ნოემბერი, 2013) — ინგლისელი მწერალი-ფანტასტი, 2007 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი ლიტერატურის დარგში. აქტიური ფემინისტი; ხუთი რომანის ავტორი სერიიდან „კანოპუსი არგოსში“ (1779-1982), რომლებშიც ძლიერ ცივილიზაციებს შორის ბრძოლაში სუსტი ადამიანის პასიური მონაწილეობის ფილოსოფიური პრობლემატიკის განსხვავებული თვალსაზრისებია მოცემული. ნობელის კომიტეტის განმარტებით ეს პრემია „ქალური გამოცდილების ეპოსის“ შექმნისთვის მიენიჭა.

ბიოგრაფია
ლესინგი დაიბადა 1919 წლის 22 ოქტომბერს ქირმანშაჰში, ირანში. მალე ოჯახი ახლანდელ ზიმბაბვეს რესპუბლიკაში გადასახლდა ( მაშინდელ ინგლისის კოლონიაში). დორისმა განათლება მიიღო დომინიკის კონდენის უმაღლესი სკოლაში. შემდეგ სწავლა ერთი წლით გააგრძელა ქალთა უმაღლეს სკოლაში სალისბურში. მან სკოლა დაამთავრა 13 წლის ასაკში და შემდეგ უკვე მიიღო თვითგანათლება. 15 წლის ასაკში მან დატოვა სახლი და დაიწყო მუშაობა ექიმად. ბავშვობა არც ისე ბედნიერი ჰქონია და ამან უბიძგა, რომ წერა დაეწყო.  ის  წერდა იმდროინდელ პოლიტიკურ და სოციოლოგიურ თემებზე. უმეტესად მარტო იყო, სანადირო თოფით აფრიკის ველურ ადგილებში დახეტიალობდა. მუშაობდა მომვლელად, ჟურნალისტად და ტელეფონისტად. 1937 წელს, დორისი გადავიდა სალისბურში ტელეფონების ოპერატორად სამუშაოდ. 1939 წელს ცოლად გაყვა ფრანკ ვისდომს, ორი შვილიც შეეძინა, მაგრამ 1943 წელს ქმარიც მიატოვა და შვილებიც.  ის შემდეგ მისთხოვდა გოტფირდ ლესინგს, რომელთანაც ვაჟი შეეძინა. მასაც მალე გაშორდა, ოღონდ ამჯერად შვილი თან წაიყვანა და ლონდონს მიაშურა. მალე მისი პირველი რომანი იბეჭდება და სამხრეთ როდეზია და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა ლესინგს პერსონა ნონ გრატად აცხადებენ აპართეიდის კრიტიკის გამო. 1962 წელს დაწერილმა „ოქროს რვეულმა“ და მომდევნო რომანებმა მას საყოველთაო პოპულარობა და ნობელის პრემია მოუპოვა. მიუხედავად ხანდაზმულობისა, ლესინგი მაინც აგრძელებდა წერას.

ინგლისელმა მწერალმა დორის ლესინგმა ლონდონში, თავის სახლთან თავმოყრილ ჟრნალისტებს ნობელის პრემიის მიღების შემდე ასე განუცხადა: „ მე ევროპის ყველა პრემია მაქვს მიღებული, ჯანდაბამდე გზა ჰქონია ყველას. მიხარია, რომ ყველა მოვიგე, მთელი ნაკრები, ნობელის პრემია კი ფლეშ-როიალია “.

„ოქროს რვეული“, როგორც კრიტიკოსებმა უწოდეს, „ ეპოქალური რომანი “ , დორის ლესინგის საუკეთესო ნაწარმოებად არის აღიარებული. ის მწერლის სულიერი მდგომარეობის ანარეკლია, ეს მისი შეხედულებები და განწყობებია. ნიჭიერი მწერლისა და თავგადაკლული ფემინისტისთვის- ანა ვულფისთვის თავისივე ჩანაწერები დროთა განმავლობაში ნამდვილ განცხადებად გადაიქცა, რაც მას სულიერი და შემოქმედებითი ჩიხიდან გამოსვლაში დაეხმარა. როგორც ლესინგი წერს, ეს სქესთა ომზე რომანი სულაც არ არის, როგორც თავდაპირველად მკითხველმა მიიღო. მაგრამ 1962 წელს ეს წიგნი მართლაც გამოწვევა იყო, მეტიც, ყვირილი. მწერალი წერდა სექსზე, ჰომოსექსუალიზმზე, თავისუფლად მოაზროვნე ქალებზე, პოლიტიკაზე, სოციალიზმსა და აფრიკელების ცხოვრებაზე. „ ოქროს რვეულში “ დორის ლესინგმა თავისი დრო დააფიქსირა.