iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კატატუმბო

კატატუმბო  — მდინარე სამხრეთ ამერიკაში, კოლუმბიასა და ვენესუელაში. სათავეს იღებს კოლუმბიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში (ნორტე-დე-სანტანდერის დეპარტამენტი). ერთვის მარაკაიბოს ტბას ვენესუელის ტერიტორიიდან. სიგრძე 500 კილომეტრი, აუზის ფართობი 22,317 კმ², რომელთაგან 16 626 კმ² კოლუმბიის ტერიტორიაზეა, დანარჩენი — ვენესუელაში.
მდინარე იბადება აღმოსავლეთ კორდილიერას ჩრდილოეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 3850 მ სიმაღლეზე. კატატუმბოს გასწვრივ დასახლებულები არიან ხალხი — ბარები. მდინარე კატატუმბო უპირველეს ყოვლისა ცნობილია თავისი განთქმული ატმოსფერული მოვლენით, რომელიც ლიტერატურაში ცნობილია როგორც კატატუმბოს ელვა. აღნიშნული ფენომენი ფიქსირდება მდინარე კატატუმბოს შესართავთან, მარაკაიბოს ტბაში.
კატატუმბოს ელვა

კატატუმბოს ელვა — ბუნებრივი მოვლენა, რომელიც წარმოიქმნება მდინარე კატატუმბოს შესართავთან, მარაკაიბოს ტბაში.

ფენომენი გამოიხატება ზედაპირიდან დაახლოებით 5 კმ-ის სიმაღლეზე წარმოქმნილი ელვარებით, რომელსაც აკუსტიკური ეფექტები არ მოყვება. ელვა ჩნდება ღამით (წელიწადში 140–160 დღე), სადაც განმუხტვა გრძელდება 10 საათის განმავლობაში. ჯამში გამოდის დაახლოებით 1,2 მლნ. განმუხტვა წელიწადში. კატატუმბოს ელვა შეინიშნება დაახლოებით 400 კმ-ის მანძილზე. ელვარებას ნავიგაციისთვისაც იყენებდნენ, რის გამოც იგი ცნობილია ასევე როგორც „კატატუმბოს შუქურა“. საინტერესოა, რომ 2010 წელს ელვა იანვრიდან აპრილის ჩათვლით არ შეინიშნებოდა, რაც სავარაუდოდ გვალვიანობით იყო განპირობებული.

მიიჩნევა, რომ კატატუმბოს ელვა არის მსოფლიოს უდიდესი ცალკეული ოზონის ტროპოსფერული ნაწილის გენერატორი.
ხუან ვისენტე გომესი

ხუან ვისენტე გომესი (; დ. 24 ივლისი, 1857, ლა-მულერა, ვენესუელა — გ. 17 დეკემბერი, 1935, მარაკაი, ვენესუელა) — ვენესუელელი პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე. ვენესუელის სამგზის პრეზიდენტი 1908–1935 წლებში.

დაიბადა ღარიბი ინდიელის ოჯახში. მსახურობდა არმიაში. ხელისუფლებაში მოვიდა სამხედრო გადატრიალების შედეგად. 1909 წელს მიიღო ახალი კონსტიტუცია და 1910 წელს გახდა ქვეყნის პრეზიდენტი.
ანდრეს ნარვარტე

ანდრეს ნარვარტე (; დ. 1781, ლა-გუაირა, ვენესუელა — გ. 31 მარტი, 1853, კარაკასი, ვენესუელა) — ვენესუელელი პოლიტიკური მოღვაწე. ვენესუელის ორგზის პრეზიდენტი და ვიცე-პრეზიდენტი.

განათლებით ადვოკატი. კარაკასის უნივერსიტეტის დოქტორი სამოქალაქო უფლებების სფეროში. 1813-1814 წლებში ტრუხილიოს შტატის გუბერნატორი.
მარაკაიბოს ტბა

მარაკაიბოს ტბა — მარილიანი ყურე ვენესუელაში, ვენესუელის ყურის (კარიბის ზღვა) სამხრეთით, რომელთანაც შეერთებულია წყალმარჩხი სრუტით. მდებარეობს დასავლეთით — სიერა-დე-პერიხის და აღმოსავლეთით — კორდილიერა-მერიდის ქედების მთათაშუა ქვაბულში.

ტბის სამხრეთ ნაწილში წყალი მტკნარია, ჩრდილოეთში — მომლაშო. მარაკაიბოს ნაპირები დაბალია და დაჭაობებული. საზრდოობს მრავალრიცხოვანი მდინარეებით, რომელთაგან უდიდესია კატატუმბო. მარაკაიბო ჩვეულებრივ განიხილება როგორც ტბა, და არა ყურე ან ლაგუნა. ფართობი 13,210 კმ². მოცულობა 280 კმ³. გეოლოგიური მონაცემების საფუძველზე ცნობილია, რომ მარაკაიბო წარსულში ტბას წარმოადგენდა, რომლის ქვაბულის ასაკი ერთ-ერთი უძველესია მსოფლიოში (მარაკაიბოს ასაკი განისაზღვრება 20-36 მლნ. წლით).
საპორტო ქალაქების მარაკაიბოსა და კაბიმასისთვის ტბა წარმოადგენს სავაჭრო გემების მთავარ მარშრუტს. მარაკაიბოს აუზში არის ნავთობის დიდი მარაგი, რითაც ტბას ეკონომიკური თვალსაზრისით ვენესუელის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ცენტრად აქცევს.

მარაკაიბოს ტბაში მდებარეობს გენერალ რაფაელ ურდანეტას სახელობის ხიდი, რომელიც მარაკაიბოს აკავშირებს ქვეყნის დანარჩენ დიდ ნაწილთან. მდინარე კატატუმბოს შესართავთან, მარაკაიბოს ტბაში წარმოიქმნება ატმოსფერული ფენომენი — კატატუმბოს ელვა. სანაპიროზე გაშენებულია ქალაქები: მარაკაიბო, კაბიმასი, სიუდად-ოხედა და სხვა.

ევროპელთაგან პირველმა მარაკაიბოს ტბა მოინახულა ალონსო დე ოხედამ 1499 წელს. 1529 წელს ტბის დასავლეთ სანაპიროსთან დაარსდა ქალაქი მარაკაიბო. 1821 წელს ტბასთან გაიმართა ბრძოლა, რომელმაც დიდი როლი ითამაშა ქვეყნის დამოუკიდებლობის მოპოვების საქმეში. ნავთობის წარმოება დაიწყო 1914 წელს პატარა ჭაბურღილებით, რომელიც გაითხარა კომპანია „ “-ის მიერ.
1964 წლის 6 აპრილს 236 000 ბარელის ტევადობის დატვირთულმა სუპერტანკერმა „ “ გენერალ რაფაელ ურდანეტას სახელობის ხიდთან ავარია განიცადა. ტანკერი ხიდს შეეჯახა, რომლის შედეგად ჩამოიქცა ხიდის 259 მეტრიანი სექცია. ტანკერს სერიოზული დაზიანება არ მიუღია. სამაგიეროდ დაზიანდა ხიდი. 2004 წლის მონაცემებით ტბის ზედაპირის 18% დაფარულია წყლის პერით.

გალერეა
პრეამბულა

პრეამბულა ( — წინამავალი, წინამორბედი; — წინათქმა) — რაიმე მნიშვნელოვანი აქტის, საერთაშორისო შეთანხმების, ხელშეკრულების, დეკლარაციის შესავალი ნაწილი, რომელშიც ჩამოყალიბებულია აქტის მიღების მიზეზები, მისი ძირითადი პრინციპები და მთავარი მიზნები. როგორც წესი, პრეამბულას არ აქვს იურიდიული ძალა.

საქართველოს კონსტიტუციის პრეამბულა
სულია

სულია — მდინარე ვენესუელასა და კოლუმბიაში. მიედინება ნორტე-დე-სანტანდერის პროვინციასა და სულიის შტატიის ტერიტორიებზე. ერთვის მდინარე კატატუმბოს. მიეკუთვნება მარაკაიბოს ტბის აუზსს.
წარმოადგენს მცირე საერთაშორისო საზღვარს სახელმწიფოებს კოლუმბიასა და ვენესუელას შორის.
სათავე აქვს აღმოსავლეთ ანდების მთებში, ზღვის დონიდან 4220 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 310 კილომეტრი. აუზის ფართობი 3 484 კმ². აქვს რამდენიმე მნიშვნელოვანი შენაკადი. წყლით ამარაგებს ქალაქ კუკუტას.
მუს კოდექსი

მუს კოდექსი — ჯოუს ეპოქის ჩინეთის სისხლის სამართლის ნორმათა კრებული. მიეწერება ძვ. წელთაღიცხვის 10-ე საუკუნის ნახევრად ლეგენდარულ მეფე მუს. შეიცავდა 3000-მდე მუხლს. ითვალისწინებდა სიკვდილით დასჯასა და გამახეიბრებელ სასჯელებს. განასხვავებდა განზრახ და გაუფრთხილებელ დანაშაულს. კოდექსის წყარო იყო ჩვეულებითი სამართალი.
საბოკუჩავო

საბოკუჩავო — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის აბაშის მუნიციპალიტეტში, ნორიოს თემში. მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე, მდინარე აბაშის მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 16 მეტრზე. ქალაქ აბაშიდან დაშორებულია 3 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 223 ადამიანი.
საგვაზავო

საგვაზავო — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის აბაშის მუნიციპალიტეტში, ნორიოს თემში. მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე, მდინარე აბაშის მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 16 მეტრზე. ქალაქ აბაშიდან დაშორებულია 3 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 445 ადამიანი.
სამიქაო

სამიქაო — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის აბაშის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: სამიქაო, მაიდანი). მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე, მდინარე ცხენისწყლის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 50 მეტრზე. ქალაქ აბაშიდან დაშორებულია 12 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 549 ადამიანი.
სუჯუნა

სუჯუნა — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის აბაშის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: სუჯუნა, ეწერი, წალიკარი). 1913-1915 წლებში სუჯუნის ორკლასიან სკოლაში ასწავლიდა ილია სიხარულიძე. სუჯუნა საბოლოოდ დაქვეითდა 1930 წელს, როცა სუჯუნას საბოქაულოს ბაზაზე შეიქმნა აბაშის რაიონი, რომლის ცენტრად გამოცხადდა დაბა აბაშა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1117 ადამიანი.

ხალხური ეტიმოლოგია
სუჯუნა ადგილობრივთა ხალხური ეტიმოლოგიით დამდგარ წყალს ნიშნავს: სუ–წყალი, ჯუნა–დამდგარი.

ისტორიული ძეგლები
სუჯუნის წმინდა გიორგის ეკლესია
აკაკი ხოშტარიას სასახლე
სინაგოგა - საუკუნე
სეფიეთი

სეფიეთი — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის აბაშის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე, მდინარე აბაშის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 50 მეტრზე. ქალაქ აბაშიდან დაშორებულია 12 კილომეტრით. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეცხოველეობა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 877 ადამიანი.
ქვიშანჭალა

ქვიშანჭალა (ყოფილი ორპირი) — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის აბაშის მუნიციპალიტეტში, პირველი მაისის თემში. სოფელში გადაღებულია კინოფილმ „ნერგების“ ერთი ეპიზოდი. 2011 წელს სოფელში აშენდა წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 116 ადამიანი.
ცილორი

ცილორი — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის აბაშის მუნიციპალიტეტში, ტყვირის თემში. მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე, მდინარე ნოღელის (რიონის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 14 მეტრზე. ქალაქ აბაშიდან დაშორებულია 6,5 კილომეტრით. საუკუნის დასაწყისში შედიოდა საჭილაოს სამოურავოში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 398 ადამიანი.
ავთანდილ გიორგაძე

ავთანდილ გიორგაძე (დ. 1952, ჩოხატაურის რაიონი — გ. 1993) — ქართველი მორაგბე.

1976-1982 წლებში იყო სსრკ ნაკრების წევრი და გუნდის კაპიტანი. იგი სსრკ-ის ნაკრების შემადგენლობაში „სოცინდუსტრიის“ საერთაშორისო ტურნირის თასის ორგზის მფლობელია.

სპორტული კარიერის დასასრულს, გარდაცვალებამდე, იგი იყო ჩოხატაურის „ჯანის“ მწვრთნელი. „ჯანი“ მისი მწვრთნელობის პერიოდში მე-3 ადგილისა და ბრინჯაოს მედლის მფლობელი გახდა.

ავთანდილ გიორგაძე 4-ჯერ დაასახელეს საუკეთესო საბჭოთა მორაგბედ.

სპორტული მიღწევები
„სპარტაკი“ — ამიერკავკასიის მორაგბეთა ტურნირის გამარჯვებული; საქართველოს პირველობის პრიზიორი; სომხეთის ღია პირველობის ჩემპიონი; საზოგადოება "სპარტაკის" საკავშირო პირველობების პრიზიორი;

„ლოკომოტივი“ — 1972, 1978, 1981 წლებში. საკავშირო ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედლების მფლობელი; 1978 წ. სსრკ-ის თასის მფლობელი; 1972-1977 წლებში საქართველოს ჩემპიონატის ოქროს მედლების მფლობელი.

„აია“ — 1987, 1988, 1989 წლებში საკავშირო ჩემპიონატის ოქროს მედლების მფლობელი; 1984 წელი სსრკ-ის ჩემპიონატის ვერცხლის მედლის მფლობელი; 1985 წელი სსრკ-ის ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედლის მფლობელი; 1987, 1990 წლებში სსრკ-ის თასის მფლობელი; 1990-1991 წლებში საქართველოს ჩემპიონატის ოქროს მედლების მფლობელი.
პირველი ღამის უფლება

პირველი ღამის უფლება — მემამულის უფლება, რომლითაც მას შეეძლო მისი ყმების ქალწული შვილებისთვის წაერთმია ქალიშვილობა. თუმცა ამ უფლების დამადასტურებელი არც ერთი ისტორიული მტკიცებულება არ არსებობს.

ისტორია
თუ როდის იღებს სათავეს ამ შეხედულების დამკვიდრება უცნობია.

ჰეროდოტეს მიერ ნახსენებ ერთ-ერთი ტომს, რომელსაც ახლანდელი ლიბიის ტერიტორიაზე უნდა ეცხოვრა, მსგავსი წესი ჰქონდა.

პირველად იხსენიება ფრანგი ადვოკატის, ჟან პაპოს(მეთექვსმეტე საუკუნის დასაწყისი) მიერ თავის ნაშრომში, როგორც სოციალური კრიტიკა. უფლება ვრცელდება მას შემდეგ რაც ვოლტერი მას ისტორიულად სწორად აღიარებს თავის -ში.
ჟოზეფ პიტონ დე ტურნეფორი

ჟოზეფ პიტონ დე ტურნეფორი (; 5 ივნისი 1656, ექს-ან-პროვანსი — 28 დეკემბერი 1708, პარიზი) — ფრანგი ბოტანიკოსი, პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ექს-ან-პროვანსში. მამამისი პიერ პიტონი და დედა ემარ დე ფაგუ წარჩინებულთა წრეს ეკუთვნოდნენ. დაწყებითი განათლება ტურნეფორმა ექსის იეზუიტთა კოლეჯში მიიღო, შემდეგ სემინარიაში სწავლობდა. მშობლები მას საეკლესიო სამსახურისათვის ამზადებდნენ, მაგრამ მას ბოტანიკა იტაცებდა. ბოტანიკასთან ერთად დიდი ინტერესით სწავლობდა ფიზიკას, ქიმიას, ანატომიასა და მედიცინას. 1677 წელს ექიმი ბიძის დახმარებით სერიოზულად მოჰკიდა ხელი არჩეულ პროფესიას. 1678 წელს შემოიარა დოფინესა და სავოის მთები, საიდანაც ჩამოიტანა დიდი რაოდენობით გამხმარი მცენარეები. მალე მან სახელი გაითქვა, როგორც ნიჭიერმა ბოტანიკოსმა.

1683 წელს იგი პარიზის სამეფო ბოტანიკური ბაღის ბოტანიკის პროფესორად მიიწვიეს. , 1691 წლიდან ტურნეფორი საფრანგეთის აკადემიის წევრი, ხოლო 1698 წლიდან — მედიცინის დოქტორია.

1700 წელს ტურნეფორმა მიიღო საფრანგეთის მეფის ლუი -ის ბრძანება გამგზავრებულიყო საბერძნეთში, აზიასა და აფრიკაში. ასევე დაევალა შეეგროვებინა ინფორმაცია მოგზაურობის პერიოდში გავლილი ქვეყნების გეოგრაფიის, ისტორიის, რელიგიისა და ვაჭრობის შესახებ.

მოგზაურობა
1700–1702 წლებში ტურნეფორის აღმოსავლეთის ქვეყნებში მოგზაურობის მარშრუტი ზოგადად ასეთია: 1700 წლის 9 მარტს იგი გამოემგზავრა პარიზიდან, გაიარა ხმელთაშუა ზღვა – მარსელი, მალტა, კრეტა, შემდეგ კუნძულები ქიოსი, მიტილენი, ტენედოსი და 1701 წლის მარტის ბოლოს ჩავიდა კონსტანტინეპოლში. აქედან ზღვით გაიარა სინოპი, ტრაპიზონი, შემდეგ კი საქარავნო გზით არზრუმი (15 ივნისი), ყარსი (12-16 ივნისი)და თბილისი (21-26 ივნისი) თბილისიდან დილიჯანის გავლით ჩავიდა ეჩმიაძინში (1-8 აგვისტო, ერევანში, შემდეგ ისევ ეჩმიაძინში, ყარსში და დაბრუნდა სამშობლოში.)

მისი მოგზაურობის მთავარი მიზანი იყო ფლორაზე დაკვირვება თუმცა მხოლოდ ამით არ შემოფარგლულა. მან მოგზაურობისას შექმნა ჩანაწერები, რომელიც მნიშვნელოვან და საინტერესო ცნობებს გვაწვდის იმდროინდელი საქართველოს პოლიტიკური და ეკონომიკური მდგომარეობის, საგარეო ურთუერთობების შესახებ. ჩანაწერებიდან ვგებულობთ, რომ ის კარგად ყოფილა მომზადებული ამ მოგზაურობისათვის. მაგ: მას საფუძვლიანად ჰქონია შესწავლილი საქართველოს ისტორიასთან დაკავშირებით არსებული ევროპული პირველწყაროები.

ნაშრომები
ბოტანიკის საფუძვლები ანუ მცენარეების შესწავლის მეთოდი, 1694 წ.
პარიზის გარეუბნების მცენარეების ისტორია და მათი გამოყენება მედიცინაში. 1698 წ.
კასიკიარე

კასიკიარე  — მდინარე სამხრეთ ამერიკაში, ვენესუელის სამხრეთ ნაწილში. სიგრძე 326 კმ, აუზის ფართობი 42,300 კმ². კასიკიარე ბიფურკაციული მდინარეა. იგი გამოეყოფა მდინარე ორინოკოს, რომლისგანაც იღებს ჩამონადენის 1/3. ერთვის ამაზონის მარცხენა შენაკადს რიო-ნეგროს. კასიკიარე მდინაარეების ორინოკოსა და ამაზონის აუზს შორის ერთგვარი ბუნებრივი არხია. წყალდიდობის პერიოდში წყალი გაცილებით ეფექტურად იყოფა. კასიკიარე ორინოკოს გამოეტოტება ზღვის დონიდან 123 მ სიმაღლეზე, ხოლო მდინარე რიო-ნეგროს ჩაერთვის ზღვის დონიდან 91 მ სიმაღლეზე. მდინარე კასიკიარეს წყლის ხარჯი უდრის 675 მ³/წმ-ს, მაქსიმალური — 3.977 მ³/წმ.

1744 წელს იეზუიტთა ორდენის ერთ-ერთმა წარმომადგენელმა გაიარა კასიკიარეს ბუნებრივი არხი. შვიდი თვის შემდეგ შარლ კონდამინი მოხსენებით გამოვიდა საფრანგეთის აკადემიაში, რითაც დაადასტურა ამ ბუნებრივი არხის არსებობა. 1800 წელს გერმანელმა გეოგრაფმა ალექსანდერ ფონ ჰუმბოლდტმა და ფრანგმა ემე ბონპლანმა მდინარეზე კვლევა აწარმოეს. 1924-1925 წლებში მდინარე ორინოკოზე იმოგზაურა ამერიკელმა გეოგრაფმა ალექსანდერ რაისმა, გადაკვეთა რა კასიკიარეს ბუნებრივი არხი, ჩავიდა მდინარე რიო-ნეგროზე და მიაღწია ქალაქ მანაუსს. 1968 წელს არხი გადაკვეთა ეროვნული გეოგრაფიული საზოგადოების ექსპედიციამ მაღალსიჩქარიანი გემით .6.
არაუკა

არაუკა — მდინარე კოლუმბიასა და ვენესუელაში. მდინარე ორინოკოს მარცხენა შენაკადი.
ზემო დინებაში წარმოადგენს საზღვარს ვენესუელასა და კოლუმბიას შორის. სათავე აქვს აღმოსავლეთ კორდილიერაში (კოლუმბია).
შემდეგ მიედინება მდინარე ორინოკოს დაბლობ ტერიტორიაზე.
სიგრძე 1050 კმ, აუზის ფართობი 8000 კმ².
ზაფხულისა და გაზაფხულის წვიმიან პერიოდში მცირე გემებისათვის სანაოსნოა 600 კილომეტრამდე.

წყლის ხარჯი 485 მ³/წმ.
ქურციკი

ქურციკი, ჯეირანი  — წყვილჩლიქოსანი ცხოველი ძროხისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 95-115 სმ, მასა 33 კგ აღწევს. ძირითადად ბალახეულით იკვებება.

გავრცელება
ქურციკი გვხვდება ირანში, სომხეთში, ავღანეთში, პაკისტანში, მონღოლეთში, ჩინეთში, აზერბაიჯანში, ყაზახეთში, უზბეკეთში, ყირგიზეთში, ტაჯიკეთსა და თურქმენეთში. საქართველოში იშვიათად შემოდის აზერბაიჯანიდან და ერთეულების სახით გვხვდება შირაქის ველის აღმოსავლეთ ნაწილში. საუკუნის ნახევარში ქურციკი ფართოდ იყო გავრცელებული საქართველოს აღმოსავლეთ რაიონებში: სამგორის, გარდაბნის, შირაქისა და ელდარის ველებსა და ნახევრად უდაბნოს ზონაში. განსაკუთრებით მკვეთრად შემცირდა ქურციკის გავრცელების ადგილები საუკუნის 20-40-იან წლებში, ტერიტორიის სასოფლო-სამეურნეო მიზნით ფართოდ ათვისების გამო.

ადგილსამყოფელი
გავრცელებულია მცირე აზიის, ამიერკავკასიის, შუა აზიის, ყაზახეთისა და ცენტრალური აზიის უდაბნოებსა და ნახევარუდაბნოებში. საქართველოში ქურციკის ადგილისამყოფელს წარმოადგენს ღია ველები უდაბნოსა და ნახევრად უდაბნოს ავშნიანი მლაშე ნიადაგებით.

გამრავლება
დედალი ქურციკი გამრავლებაში მონაწილეობს 18-19 თვის ასაკიდან, მამალი — 2.5 წლიდან. ქერშილობა ნოემბრის მეორე ნახევრიდან ეწყებათ და დეკემბრის ბოლომდე გრძელდება. მაკეობა 5-5,5 თვეს გრძელდება. აპრილ-მაისში შობს 1-2, იშვიათად 3 თიკანს. პოლიგამური ცხოველია.

კონკურენტები და მტრები
ქურციკის რაოდენობის შემცირებას განაპირობებს ის, რომ მის ადგილსამყოფელზე ცხვრის ფარები ძოვენ. ბუნებრივი მტრებია: მგელი, ტურა და მელა. გარკვეულ ზიანს აყენებს მეცხვარე და მაწანწალა ძაღლები, მოზარდი ქურციკისათვის ზიანი არწივებსაც მოაქვთ.

დასაცავად მიღებული ზომები
 საუკუნის ბოლოს საქართველოში ქურციკი გადაშენდა. შეტანილია საქართველოს „წითელ ნუსხაში“. ქურციკზე ნადირობა აკრძალულია.

2013 წლიდან, ბუნების მსოფლიო ფონდის კავკასიის წარმომადგენლობის ინიციატივით, გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროსა და დაცული ტერიტორიების სააგენტოს ჩართულობით, ასევე, აზერბაიჯანის ეკოლოგიისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროსთან თანამშრომლობითა და გერმანიის მთავრობის ხელშეწყობით, საქართველოში მიმდინარეობს ქურციკის აღდგენის პროექტი. 2019 წლის მონაცემებით, ქურციკის 70-ზე მეტი ინდივიდი იყო შემოყვანილი აზერბაიჯანიდან და გაშვებული საქართველოში, ამ ცხოველის ისტორიული გავრცელების არეალში, ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების მიმდებარე სამუხის ველზე. სამინისტროს მიერ 2020 წლის დეკემბერში გამოქვეყნებული მონაცემების თანახმად, საქართველოში ქურციკების რაოდენობა 150-მდე აღწევს.
რექსი

რექსი — იგივე მეფე, ტომის ბელადი, წინამძღოლი რომის სამეფოში, რომელიც თავისი უფლებამოსილებებით ბერძნულ „ბასილევსს“ გვაგონებს. ბურჟუაზიული ისტორიკოსები რექსს მეფეს უწოდებენ, მაგრამ ამ საკითხზე აზრთა სხვადასხვაობაცაა, რადგან რექსი მთლიანად არ ემთხვევა მეფის ცნებას. მათ შორის ძირითადი განსხვავება ის არის, რომ რექსი თანამდებობა იყო, მას ხალხი ირჩევდა, ხოლო მეფე კი ტახტს მემკვიდრეობით იღებდა.

რექსი იყო ჯარის წინამძღოლი, უმაღლესი მსაჯული და ქურუმი. მისი ხელისუფლება ადათით იყო მოწესრიგებული და იზღუდებოდა ხალხისა და სენატის მიერ. მას ხალხი ირჩევდა. რადგან რექსი არჩევითი თანამდებობა იყო, მისი გადაყენება შეეძლო სახალხო კრებასა და სენატს.
პათოფიზიოლოგია

პათოფიზიოლოგია (პათოლოგიური ფიზიოლოგია) — მეცნიერება, რომელიც შეისწავლის დაავადებული ორგანიზმის ცხოველმოქმედებას, მასში მიმდინარე სასიცოცხლო პროცესებს, ავადმყოფობის აღმოცენების, მიმდინარეობის, გამოსავლის მექანიზმებს და ზოგად კანონზომიერებებს. პათოფიზიოლოგია ძირითადად ფუნქციაში მომხდარ ცვლილებებს შეისწავლის. პათოფიზიოლოგიას დაავადებული ორგანიზმის ფიზიოლოგიასაც უწოდებენ. ის მედიცინის ინტელექტუალური ბაზაა. მოიცავს ფილოსოფიურ პრობლემებსაც. სწავლობს არა მარტო ავადმყოფობათა განვითარების მექანიზმებს, არამედ დამაზიანებელი ფაქტორებისაგან დაცვის მექანიზმებსაც.

პათოფიზიოლოგიის კვლევის ობიექტი პათოლოგიური პროცესი და დაავადებაა, მიზანი კი, მათი განვითარების ძირეული კანონზომიერებების დადგენით, მკურნალობისა და ლიკვიდაციის გზების შემუშავებაა. პათოფიზიოლოგია საშუალებას გვაძლევს მეცნიერულად მივუდგეთ დაავადებათა ეტიოლოგიისა და პათოგენეზის საფუძვლებს, ის ერთგვარი ხიდია თეორიულ და კლინიკურ მედიცინას შორის.
პათოფიზიოლოგია გვეხმარება სამედიცინო აზროვნების ფორმირებაში. ექსპერიმენტულ და ასევე სხვა სახის სამედიცინო კვლევებზე დაყრდნობით, კლინიკას აძლევს დიაგნოსტიკის, პროფილაქტიკის და მკურნალობის ახალ რეკომენდაციებს. პათოფიზიოლოგია ექიმის მომზადების სისტემის, უმაღლესი სამედიცინო სკოლის ერთ–ერთი ფუნდამენტური დისციპლინაა.

პათოფიზიოლოგიის კურსი ძირითადად სამი ნაწილისაგან შედგება:
1. ზოგადი ნაწილი (რომელიც თავის მხრივ ორ კომპონენტს მოიცავს: ა. ზოგადი ნოზოლოგია და ბ. ტიპობრივი პათოლოგიური პროცესები),
2. ცალკეული ორგანოების და სისტემების ფუნქციათა მოშლის ზოგადი კანონზომიერებები.
3. კლინიკური პათოფიზიოლოგია.

პათოფიზიოლოგიის შესწავლის ერთ–ერთი ძირითადი მეთოდი არის ცდა, რაც საექსპერიმენტო ცხოველებზე ავადმყოფობის მოდელირებას გულისხმობს. ავადმყოფობის განვითარების მექანიზმების ასახსნელად, გამოიყენება სამედიცინო და ბიოლოგიური კვლევის სხვა მეთოდებიც, თანამედროვე გამოთვლითი ტექნიკის გამოყენებით შესაძლებელია პათოლოგიური პროცესების ფიზიკური და მათემატიკური მოდელირება. კლინიკური პათოფიზიოლოგია კი, ავადმყოფზე დაკვირვებითა და თანამედროვე კვლევების ჩატარების შედეგად მიღებულ მონაცემებს ეყრდნობა.

პათოფიზიოლოგიის ისტორია მე- საუკუნიდან იღებს სათავეს და მე- საუკუნეში უკვე იხმარება ტერმინი „პათოლოგიური ფიზიოლოგია“. 1996 წლიდან კი მიღებულია ეწოდოს „პათოფიზიოლოგია“. 1960 წელს დაარსდა საქართველოს პათოფიზიოლოგთა სამეცნიერო საზოგადოება. საქართველოში პათოფიზიოლოგიის ფუძემდებელია საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო წევრი ვ.ვორონინი, ის 1922 წლიდან 1955 წლამდე ხელმძღვანელობდა პათოფიზიოლოგიის კათედრას (ამჯერად თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის პათოფიზიოლოგიის დეპარტამენტი), რომელიც 1920 წელს, თსუ–ის სამკურნალო ფაკულტეტზე დაარსდა. 1955 წლიდან 1976 წლამდე კათედრას ხელმძღვანელობდა პროფესორი ირინა ზაალიშვილი, 1976 წლიდან 1990 წლამდე პროფესორი თეიმურაზ ნათაძე,1990 წლიდან 2016 წლამდე პროფესორი ვახტანგ ყიფიანი, 2016 წლიდან დეპარტამენტის ხელმძღვანელია პროფესორი თეიმურაზ პეტრიაშვილი.
ვენესუელის დროშა

ვენესუელის სახელმწიფო დროშა — ვენესუელის ერთ-ერთი ეროვნული სიმბოლო. ამჟამინდელი ვერსია მიღებულ იქნა 2006 წელს. ძირითადი მონახაზი ჰორიზონტალური სამფეროვანია: ყვითელი, ლურჯი და წითელი, რაც ემთხვევა ქვეყნის თავდაპირველ დროშას, რომელიც 1811 წელს, ვენესუელის დამოუკიდებლობისათვის ომის დროს მიიღეს. შემდგომი ცვლილებების დროს მას დაემატა ვარსკვლავები, მრავალჯერ შეიცვალა მათი რაოდენობა და განლაგება, ასევე დაემატა გერბი მარცხენა ზედა კუთხეში.

დროშის ძირითადი ნახაზი შექმნილია ფრანსისკო დე მირანდას მიერ ვენესუელის განთავისუფლებისათვის თავის წარუმატებელი ექსპედიციისას. შემდგომში, 1811 წელს იგი ვენესუელის ეროვნულმა კონგრესმა მიიღო. დროშა შედგებოდა სამი თანაბარი, ჰორიზონტალური — ყვითელი, ლურჯი და წითელი ზოლისგან. მირანდას დროშა გახდა კოლუმბიისა და ეკვადორის დროშების შთაგონების წყაროც. აღნიშნული თავდაპირველი ვერსია პირველად 1806 წლის 12 მარტს, იამაიკის ქალაქ ჯაკმელში აფრიალდა, როდესაც მირანდას ექსპედიცია ვენესუელაზე საბოლოო დარტყმისთვის ემზადებოდა. დროშა ვენესუელის მიწაზე პირველად ამავე წლის 3 აგვისტოს, ქალაქ სანტა-ანა-დე-კოროში აფრიალდა. 2006 წლის 3 აგვისტომდე, ვენესუელაში დროშის დღე 12 მარტს აღინიშნებოდა, 2006 წლიდან კი დღესასწაულმა 3 აგვისტოს გადაინაცვლა.

თავისი დროშის შთაგონების წყაროდ მირანდამ ორი წყარო გამოიყენა. როგორც ის 1792 წელს რუს გრაფსა და დიპლოპატს, სემიონ ვორონცოვს წერს, სამი ფერი ემყარებოდა თავდაპირველი ფერების თეორიას, რომელიც მას გერმანელმა მწერალმა და ფილოსოფოსმა იოჰან ვოლფგანგ ფონ გოეთემ მიაწოდა. მირანდა აღწერს გვიანი საღამოს საუბარს გოეთესთან, რომელიც მას 1785 წლის ზამთარში, ვაიმარში გამართულ წვეულებაზე ჰქონდა. მირანდას მიერ ამერიკის რევოლუციურ ომში გამოჩენილი გმირობებისა და მისი ამერიკული და ევროპული მოგზაურობების ამბების მოსმენის შემდეგ, გოეთეს მისთვის უთქვამს: „შენი მოვალეობაა შენს მიწაზე შექმნა ადგილი, სადაც ძირითდი ფერები არ იქნება გამრუდებული“.

 საუკუნის პირველ ნახევარში, დროშას დაემატა შვიდი ვარსკვლავი, რომლებიც განასახიერებდნენ შვიდ კოლონიურ პროვინციას: ბარსელონას, ბარინასს, კარაკასს, კუმანას, მარგარიტას, მერიდასა და ტრუხილიოს, რომლებიც ესპანელთა წინააღმდეგ გაერთიანდნენ დამოუკიდებლობისათვის ომის დროს. გაიანის რეგიონში დაბანაკების შემდეგმ სიმონ ბოლივარმა ახლად გათავისუფლებული პრევინციის აღმნიშვნელად დროშას მერვე ვარსკვლავი დაამატა.

1954 წლის 19 თებერვალს, ეროვნული დროშის, გერბისა და ჰიმნის კანონის საფუძველზე დროშას დაემატა გერბი. იგი არ დამატებია სამოქალაქო და საზღვაო დროშას, რომლებიც არასამთავრობო მიზნებისთვის გამოიყენება.

2006 წელს პრეზიდენტმა უგო ჩავესმა გაახმოვანა გეგმა დროშაზე მერვე ვარსკვლავის დამატების თაობაზე, რასაც ბოლივარის 1817 წლის დეკრეტის ძლიერ დაგვიანებულ შესრულებად მიიჩნევდა. მიუხედავად იმისა, რომ მთავრობამ ცვლილება დაამტკიცა, ზოგიერთი ოპოზიციური პარტია მის გამოყენებაზე დღემდე უარს აცხადებს.

სილამაზის კონკურს მის სამყარო 2010 წლის დახურვის ცერემონიალზე, წინა წლის ვენესუელელმა გამარჯვებულმა სტეფანია ფერნანდესმა ვენესუელის შვიდვარსკვლავიანი დროშა ააფრიალა.

ისტორიული დროშები
ტრანსცენდენტური ფუნქცია

ტრანსცენდენტური ფუნქცია — ფუნქცია, რომელიც ანალიზურია და არ არის ალგებრული(იხ. ალგებრული ფუნქცია). ტრანსცენდენტური ფუნქციაა მაგალითად: მაჩვენებლიანი ფუნქცია, ლოგარითმული ფუნქცია, ტრიგონომეტრიული ფუნქცია და სხვ. თუ ტრანსცენდენტურ ფუნქციას განვიხილავთ როგორც კომპლექსური ცვლადის ფუნქციას, მაშინ მისი დამახასიათებელი თვისებაა პოლუსებისა და სასრული რიგის განშტოების წერტილებისგან განსხვავებული თუნდაც ერთი განსაკუთრებული წერტილის არსებობა. ტრანსცენდენტური ფუნქციის საფუძვლები მოცემულია ანალიზურ ფუნქციათა თეორიაში.
ალექსანდრა ჯაფარიძე

ალექსანდრა ჯაფარიძე (დ. 11 თებერვალი, 1895, ხრეითი, ჭიათურის მუნიციპალიტეტი — გ. 27 ნოემბერი, 1974, თბილისი) — პირველი ქართველი მთამსვლელი ქალი. ქართული და საბჭოთა ალპინიზმის ერთ-ერთი ფუძემდებელი (1923), საქართველოს ალპური კლუბის ერთ-ერთი დამაარსებელი (1936), სპორტის ოსტატი (1940), საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1945), მთამსვლელობის უფროსი ინსტრუქტორი (1931), საკვალიფიკაციო კომისიის თავმჯდომარე (1954), საკავშირო კატეგორიის მსაჯი (1960), საქართველოს ფიზკულტურისა და სპორტის დამსახურებული მოღვაწე (1962), ალ. ჯაფარიძის სახელობის საქართველოს ალპური კლუბის პრეზიდიუმის წევრი (1936-1974), დევდორაკის ალპინისტური ბანაკის სასწავლო ნაწილის უფროსი (1938-1939), თბილისის პიონერთა და მოსწავლეთა სასახლის ტურიზმისა და ალპინიზმის კაბინეტის პედაგოგი და გამგე (1944-1961), შესრულებული აქვს ასამდე სპორტული ასვლა კავკასიონის მწვერვალებზე.