iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გოგრა

გოგრა — ერთწლოვანი და მრავალწლოვანი მხოხავი მცენარის გვარი გოგრისებრთა ოჯახისა. გოგრა ბაღჩეული კულტურაა, აქვს მთავარღერძა მძლავრი ფესვთა სისტემა, დატოტვილი და მიწაზე გართხმული ან საყრდენზე ასული ღერო, გრძელყუნწიანი და ბუსუსიანი ფართო ფოთოლი, დიდი ყვითელი, ზარისებური ყვავილი. მისი ძირითადი ნაწილი ნიადაგში 40–50 სმ სიღრმეზეა გავრცელებული, ცალკეული ფესვები – 4-5 მ-ზე, ღერო მხოხავი და მხვიარაა, ფოთოლი ფართო (25 სმ ), გრძელყუნწიანი და ბუსუსიანი, ზარისებური ყვავილი ყვითელი ან ნარინჯისფერია. სახეობისა და ჯიშის შესაბამისად, ისხამს სხვადასხვა ფორმისა და შეფერილობის ნაყოფს, რომლის მასა 4-10 კგ. ზოგიერთი სახეობის გოგრა რამდენიმე ათეულ კგ-ს იწონის. თესლი მსხვილი, ოვალური, თეთრი ან მოყვითალოა. გოგრა გაყოფილსქესიანი, ერთსახლიანი, ჯვარედინმტვერია, სითბოსა და სინათლის მოყვარული გვალვაგამძლე მცენარეა.

გოგრის 13 სახეობიდან ფართოდაა კულტივირებული ერთწლოვანი 3 სახეობა:
მსხვილნაყოფა ანუ გიგანტური გოგრა , რომლისგანაც გამოყვანილია სუფრის, საკვები და დეკორატიული ჯიშები — თეთრი თაფლა 611, მსხვილნაყოფა 1 და სხვა;

მაგარკანიანი გოგრა (საქართველოში ძველთაგანვეა გავრცელებული). არის სუფრისა და დეკორატიული ჯიშები. ამ სახეობას ეკუთვნის ყაბაყი და პატისონი.

ჯავზის გოგრა (საქართველოში ცნობილია თაფლა გოგრის, ხურჯინას, ბორჩალური გოგრის სახელით, გავრცელებულია ქვემო ქართლის დაბლობ ზონაში). მისი ჯიშებია: კაშგარის 1644, ლენინაბადისა და სხვა.

გოგრას იმერეთსა და რაჭალეჩხუმში კვახს უწოდებენ; გურიასა და აჭარაში – ხაპს; სამეგრელოსა და სვანეთში – კოპეშიას, კვახნეს; საინგილოში – გუგრას; ჭანეთში – კაიშს, ყოყორეს და სხვ.

მსხვილნაყოფა და მუსკატური გოგრის სამშობლოა ამერიკა, მაგარკანიანის – აზია-აფრიკა. თესლი აღმოცენებას იწყებს 15° ტემპერატურაზე, მისი ზრდა-განვითარების ოპტიმალური ტემპრაა 25–28°. კარგად ხარობს ნაყოფიერ, ღრმა, ორგანულ და მინერულ სასუქით უხვად განოყიერებულ მსუბუქი მექანიკური შედგენილობის ნიადაგზე. გოგრის ნაყოფი შეიცავს მინერ. მარილებს, ნახშირწყლებს, პექტინებს, კაროტინს, ვიტამინებს (, 1, 2, ) და სხვ. გ-ის თესლისაგან ხდიან ზეთს. გ. სამკურნალო მცენარეა, იყენებენ საჭმელად, აგრეთვე ცხოველთა საკვებად.

გოგრა სითბოს მოყვარული გვალვაგამძლე მცენარეა. კარგად ხარობს ნაყოფიერ, ღრმა, ორგანული და მინერალური სასუქით უხვად განოყიერებულ მსუბუქ ნიადაგზე. გოგრას იყენებენ საჭმელად, ცხოველთა საკვებად. გოგრის თესლისაგან ხდიან საჭმელ ზეთს. მოსავლიანობა 1 ჰა-ზე ზოგჯერ 1000 ც-ს აღემატება.
წრეწირი

წრეწირი — ჩაკეტილი ბრტყელი წირი, რომლის ყველა წერტილი ერთი და იმავე მანძილითაა დაშორებული მოცემული წერტილიდან (წრის ცენტრი), ამასთან ეს წერტილი მდებარეობს იმავე სიბრტყეში, რომელშიც მდებარეობს წირი. მონაკვეთს, რომელიც აერთიანებს წრეწირის ცენტრს მის ნებისმიერ წერტილთან, ეწოდება წრეწირის რადიუსი. წრეწირის სიგრძის ფარდობა მის დიამეტრთან მუდმივი სიდიდეა და აღინიშნება \ ასოთი, \\ 3.14159. აქედან გამომდინარე, წრეწირის სიგრძე განისაზღვრება ფორმულით:

 = 2 \\ .

წრეწირის ნებისმიერი ორი წერტილის შემაერთებელ მონაკვეთს წრეწირის ქორდა ეწოდება. ყველაზე დიდი ქორდა დიამეტრია, თუმცა მისგან განსხვავებით დიამეტრი აუცილებლად გადის წრეწირის ცენტრზე. ორი რადიუსის მიერ ჩამოჭრილ ნაწილს - სექტორი ეწოდება, ხოლო ქორდის მიერ ჩამოჭრილს კი სეგმენტი. ჩვენ შეგვიძლია წრეწირში ჩავხაზოთ სხვადასხვა ფიგურები, თუმცა იმისათვის რომ იგი ჩახაზულად ჩაითვალოს, აუცილებელია მისი ყველა წვერო ეხებოდეს წრეწირს.
გოდორები

გოდორები — ვულკანური მთა საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ახალქალაქისა და ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე.

მდებარეობს სამსრის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3189 მ. აგებულია ზედაპლიოცენური ანდეზიტურ-დაციტური ლავებით. მწვერვალზე შემორჩენილია ძველი გამყინვარების კვალი. კალთებზე ქვემოთ ალპური მდელოებია, ზემოთ ქვაყრილები.
გოდორი

გოდორი — წნელით, ზოგჯერ ტკეჩით მოწნული მაღალი, ყურიანი, მრგვალი ან ოთხუთხედი ჭურჭელი. იყენებენ ხილის, ბოსტნეული კულტურების, ჩაის ფოთლის, საქონლის საკვების და სხვა გადასაზიდად. ზოგ მაღალმთიან რაიონში (მაგ., მთიულეთში) მარცვლეულის შესანახად ხმარობენ თიხით ამოლესილ გოდორს. გოდრის ტევადობა სხვადასხვანაირია (უმეტესად 2-15 ფუთი).
გოზაური

გოზაური — ღვინის და არყის ჩასასხმელი მოზრდილი ძირგანიერი თიხის ჭურჭელი (იყენებდნენ საწყაოდაც). იტევდა 1,5-2 თუნგ, ე. ი. 5,8-7 ლ სითხეს. ადრე გავრცელებული იყო მთელს საქართველოში, საუკუნიდან — უპირატესად ქართლ-კახეთსა და რაჭა-ლეჩხუმში. გოზაური ზოგჯერ მოჭიქულია, აქვს სწორი, მაღალი ყელი, მგრვალი, იშვიათად ძირისკენ შევიწროებული მუცელი, უტუჩო პირი და ბრტყელი ყური. ხშირად შემკულია რელიეფური ორნამენტით (ცხოველების ან ფრინველების ფამოსახულებები, გეომეტრიული და მცენარეული მოტივები). ზოგ გოზაურზე გამოსახული ქალის ფიგურა ნაყოფიერების ძვფელი ქართული ღვთაებასთან უნდა იყოს დაკავშირებული. აღმოსავლეთ საქართველოში განთქმული იყო სოფელ ნინოწმინდაში დამზადებული მოჭიქული გოზაურები. საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში დაცულია გოზაურების (მ. შ. განათხარი გოზაურების) მდიდარი კოლექცია.
მანფრედ ფონ რიხტჰოფენი

}). ის დაბალ სიმაღლეზე ახორციელებდა კანადელი ასის ვუპ მაის დევნას. დევნისას მას ერთი ტყვია მოხვდა, რომელმაც გული და ფილტვები დაუზიანა, მიუხედავად ამისა სიკვდილამდე თვითმფრინავის დასმა მოახერხა.

მეორე მსოფლიო ომის დამთავრების შემდეგ დაიწყო გამოკვლევები და ზოგი მეცნიერი თვლიდა, რომ მას არ ჩამოუგდია 80 თვითმფრინავი და ეს მხოლოდ გერმანელების მოგონილი იყო, მაგრამ გამოკვლევა–გამოძიებამ, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ინგლისელი მეცნიერი ნორმალ ფრენკსი დოკუმენტური ფაქტებით დაამტკიცა, რომ მას დაახლოებით 84 მოწინააღმდეგე ჰყავს ჩამოგდებული.
ფრანსისკო გოია

ფრანსისკო ხოსე დე გოია-ი-ლუსიენტესი (; დ. 30 მარტი, 1746, ფუენდეტოდოსი, სარაგოსასთან — გ. 16 აპრილი, 1828, ბორდო) — ესპანელი ფერმწერი, გრაფიკოსი, გრავიორი.

ბიოგრაფია
ფრანსისკო გოია დაიბადა 1746 წელს სარაგოსასთან ახლოს, ფუენდეტოდოსში. მამა ვარაყის, ოქროს ხელოსანი იყო. ოჯახში სამი ბიჭი იზრდებოდა. ფრანსისკო ყველაზე უმცროსი იყო. კარგი განათლება ვერ მიიღეს, ამიტომ, ფრანცისკო მთელი ცხოვრება ცუდად წერდა. 1760 წელს ოჯახი სარაგოსაში გადავიდა საცხოვრებლად. ყმაწვილი ფრანსისკო მიაბარეს ლუსანა ი მარტინესის სახელოსნოში შეგირდად.

1766 წელს ფრანსისკო მადრიდში ჩავიდა. იქ გაეცნო სასახლის კარის მხატვრების ნამუშევრებს. ხვეწდა რა თავის ოსტატობას 1763 წელს მონაწილეობა მიიღო მადრიდის სამხატვრო აკადემიის მიერ გამოცხადებულ კონკურსში იმის იმედით რომ მიიღებდნენ სან ფერნანდოს ხელოვნების სამეფო აკადემიაში. მისი ნახატი არ მოეწონათ. 1766 წელს ფრანსისკომ კვლავ სცადა ხელოვნების სამეფო აკადემიაში ჩაბარება მაგრამ უშედეგოდ, მისი ნამუშევარი კვლავ დაიწუნეს.

1771 წელს ფრანსისკო იტალიაში გაემგზავრა. ქალაქ პარმაში მან თავისი ნახატი გაიტანა კონკურსზე და მოიპოვა პარმის სამხატვრო აკადემიის მეორე პრემია ანტიკურ თემაზე შექმნილი ნახატისთვის, „ჰანიბალი ალპებიდან დასცქერის იტალიას“. იმავე წლის ბოლოს ფრანსისკო დაბრუნდა სარასოგაში და შეუდგა ფრესკების მოხატვას. 1773 წლიდან გადავიდა სამუშაოდ თავის მეგობარ ფრანსისკო ბაიუასთან რომელიც გახლდა ესპანეთის მეფე კარლოს -ს კარის მხატვარი. გოიამ გაიცნო ფრანსისკოს და ხოსეფა (პეპა) რომელზეც იქორწინა 1773 წლის 25 ივლისს. იმ დროისათვის ხოსეფა (პეპა) 5 თვის ფეხმძიმე იყო. ოთხ თვეში წყვილს შეეძინა ბიჭი რომელსაც ეუსებიო დაარქვეს. ხოსეფას და ფრანსესკოს რამდენიმე შვილი შეეძინათ.მათგან მხოლოდ ერთი გადარჩა სახელად ფრანსისკო ხავიერ პედრო გოია რომელიც ასევე მხატვარი გამოვიდა. ხოსეფა გარდაიცვალა 1812 წელს. გოიას ნახატებიდან შემონახულია მხოლოდ ერთადერთი ნახატი ხოსეფას გამოსახულებით.

1780 წელს გოიამ დახატა მეფის პორტრეტი. ამის შემდეგ დახატა „ჯვარცმა“ და ასე გახდა სამეფო აკადემიის წევრი. 1785 წელს გახდა ამავე აკადემიის ფერწერის განყოფილების ვიცე-დირექტორი, 1795 წელს კი დირექტორი. 1786 წელს გახდა სამეფო კარის მხატვარი. 1799 წელს მეფე კარლოს -ის გარდაცვალების შემდეგ ტახტზე ავიდა კარლოს . გოია ასევე მის კარის მხატვრად და პირველ ფერმწერად იქცა.
გო იუი

„გო იუი“ (ჩინ. „სამეფოების სიტყვა“) — ძველი ჩინური ისტორიული ნაშრომი, რომელშიც შეკრებილია ძველი ჩინეთის 8 სამეფოს (ჯოუ, ლუ, ცი, ძინი, ჯენი, ჩუ, უ, იუვე) ისტორიის მნიშვნელოვანი მასალა ძვ. წ. 962 ან ძვ. წ. 947-იდან ძვ. წ. 453 წლამდე. შედგება 21 თავისგან (ძიუანისაგან). ოფიციალური ჩინეთის ისტორიოგრაფია უკვე ხანის ეპოქიდან (ძვ. წ. ს. — ახ. წ. ს.) მის ავტორად მიიჩნევს ლუს სამეფოს ისტორიოგრაფს, კონფუცის მოწაფეს — ძო ციუ-ინს (ძვ. წ. .). თანამედროვე ისტორიოგრაფიის მიხედვით, „გო იუი“ არის სხვადასხვა ანალებიდან ამოღებული სხვადასხვა ავტორის ჩანაწერების ისტორიოგრაფიულად გადამუშავებული კრებული.
ჯონ გოლზუორთი

ჯონ გოლზუორთი (; დ. 14 აგვისტო, 1867, ლონდონი ― გ. 31 იანვარი, 1933, იქვე) — ინგლისელი მწერალი. ნობელის პრემიის ლაურეატი (1932).

ბიოგრაფია
ცნობილი ლონდონელი ვექილის შვილი ჯონ გოლზუორთი დაიბადა 1867 წელს. დაამთავრა საშუალო კლასის წარმომადგენელთა შვილებისათვის განკუთვნილი პრივილეგირებული სასწავლებელი და ოქსფორდის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. მშობლების და პირადად მისი სურვილი იყო საფუძვლიანად შეესწავლა საზღვაო სამართალი, რის გამოც ორი თუ სამი წელი სავაჭრო გემზე მოგზაურობაში გაატარა. ასე შემოიარა ევროპა, სამხრეთი არქიპელაგი, ავსტრალია, აშშ და რუსეთი. ბეჭდვა 1897 წლიდან დაიწყო. გოლზუორთიმ ლიტერატურის თითქმის ყველა ჟანრში მოსინჯა თავისი კალმის ძალა. ნოველებსა და პიესებში მწერალმა მრავალი დასამახსოვრებელი სახე გამოკვეთა. იგი, როგორც ჭეშმარიტ რეალისტს შეჰფეროდა, თვალს არ არიდებდა არც სოციალურ ყოფით ამბებს. სწორედ ამ სოც-ფსიქოლოგიურ თემათა სიუხვემ განაპირობა მისი, როგორც მწერლისა და დრამატურგის წარმატება.

ჯონ გოლზუორთი იმ რჩეულ, მცირერიცხოვან მწერალთა ჯგუფს ეკუთვნის, რომლის კალამმა მომავალ თაობებს და ისტორიის ანალებს სამუდამოდ შემოუნახა გარდასულ დროში მცხოვრებ ადამიანთა ფერუცვლელი, ამაღლებული სიყვარულის განცდის წადილი, მისკენ ლტოლვა. მწერალმა დაურიდებლად აღწერა აგრეთვე ადამიანთა სულმდაბალი, ანგარებიანი, ეგოისტური მიდრეკილებანი. გოლზუორთიმ უკვდავი ფუნჯით დაგვისურათა საუკუნის დასასრულსა და საუკუნის გარიჟრაჟზე ბრიტანეთის კუნძულების საშუალო კლასის და მისი ზედაფენის წარმომადგენელთა პიროვნული ცხოვრების ამბები და საზოგადოებრივი ურთიერთობანი. და როგორც პირადად თვითონ უყვარდა თქმა: ქაღალდზე შემოუნახა ისტორიას ადამიანები, მათი ურთიერთობანი და განცდები ისე, როგორც ჰერმეტულად დახურულ ქილებში პომიდორს ინახავენ საკუთარ წვენში... ჩვენი ეპოქით დაინტერესებულ მკითხველს შეუძლია მათი იქიდან ამოღება, ხილვა, ფერის, გემოსა და სურნელის შეგრძნება”.

აღიარება
დიდი ყურადღება მიიქცია მწერლის პირველივე პიესამ ,,ვერცხლის კოლოფი. ამ პიესაში გოლზუორთიმ ამხილა ბურჟუაზიულ კანონმდებელთა ფარისევლობა. პიესაში სრულიად აშკარად ჩანს, რომ ინგლისის სასამართლოს ორი კანონი გააჩნია, ერთს, უფრო ლმობიერს შეძლებულთათვის იყენებს, მეორეს, უფრო მკაცრსა და პირქუშს - ღარიბების წინააღმდეგ. ამ თემის გაღრმავებასა და ინგლისის სასამართლოს კიდევ უფრო ულმობელ მხილებას, ეძღვნება პიესა ,,მართლმსაჯულება. გოლზოურთი ინგლისელ მწერალთა შორის ის პიონერია, ვინც თავისი პიესის ”ბრძოლის” გმირებად მუშათა კლასის წარმომადგენლები გამოიყვანა.

გოლზუორთის კალამს მრავალი პიესა ეკუთვნის. მათი რიცხვი ოცდაათამდე აღწევს. მის მეგობარსა და სახელგანთქმულ კრიტიკოსს ედვარდ გარნეთს მწერლის პიესები და ნოველები ,,ფორსაიტების საგის ტოლფასოვნად მიაჩნდა. გოლზუორთის ნოველები ერთიანად სოციალ-ფსიქოლოგიურია.
გოლიათი ბაყაყი

გოლიათი ბაყაყი — უკუდო ამფიბია ბაყაყისებრთა ოჯახისა. აღმოაჩინეს კამერუნში 1906 წელს. მისი გავრცელების არეალი მეტად ვიწროა. აქვს 32-42 სმ სიგრძის სხეული, 3,5 კგ წონა. ბინადრობს ჯუნგლების მდინარეებში. იკვებება კიბოსნაირებით, მწერებით, თევზებით, ბაყაყებით და გომბეშოებით. მრავლდება ივლის-აგვისტოში. აქვს გემრიელი ხორცი.
გამოჩინებული

გამოჩინებული (ყოფ. აბაშა) — სოფელი საქართველოში, სამტრედიის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ერთეული (იმერეთის მხარე). მოიცავს ორ ყოფილ დასახლებას — ზემო აბაშასა და ქვემო აბაშას.

მდებარეობს იმერეთის სამხრეთ მთისწინეთში, ზღვის დონიდან 250 მ-ზე, სამტრედიიდან 17 კმ-ის დაშორებით.

ისტორია
ძველად გამოჩინებულის თემი იყო საჯავახოს მხარის ნაწილი. ამიტომ გამოჩინებულის ეკლესიის ადგილმდებარეობად ქსე-ს მე-9 ტომში სოფელი საჯავახოა შეცდომით მითითებული. მხარე რუსეთის იმპერიის მიერ დასავლეთ საქართველოს ანექსიის შემდეგ მიეკუთვნა ქუთაისის მაზრას. 1902 წლის მონაცემებით აბაშის სასოფლო საზოგადოება მოიცავდა 6 სოფელს და მისი მოსახლეობა იყო 4129 ადამიანი. 1904 წელს აბაშის საზოგადოება ეკუთვნოდა სენაკის მაზრას. 1926 წლისთვის ეწოდებოდა გამოჩინებულის თემი და შედგებოდა 14 სოფლისგან. მისი მოსახლეობა შეადგენდა 6744 ადამიანს, ხოლო ფართობი 59 კმ²-ს. მოგვიანებით გამოჩინებულის თემი მოიცავდა ორ სოფელს — ზემო და ქვემო აბაშას, რომლებიც 2007 წელს გაერთიანდა სოფელ გამოჩინებულის სახელით.

მოსახლეობა
2002 წლის აღწერაში სოფლები ზემო და ქვემო აბაშა ცალ-ცალკე იყო აღწერილი, 2014 წლის აღწერაში კი ერთად.

გამოჩინებულის ეკლესია
სოფელში არის წმინდა გიორგის სახელობის გამოჩინებულის ეკლესიის ნანგრევები. ეკლესია 1519 წლით თარიღდება. გამოჩინებულის მონასტერი გურიის ქედის ერთ-ერთ მაღლობზე დგას, ვრცელი გადასახედი აქვს და ამიტომაც ჰქვია გამოჩინებული. ეკლესიას გარს აკრავს თხილისა და ჭადრის ტევრი. ეკლესია მომცრო კვადრატული ფორმის უგუმბათო შენობას წარმოადგენს.

ეკლესიის დასავლეთით დგას ქვიტკირის ორსართულიანი სამრეკლო, რომელსაც აღმოსავლეთით კარის თავზე ჰქონდა მხედრული წარწერა „მოსახსენებლად სულთა გიგო კალოიანისა და მშობელთა თვისთა ამ სამრეკლოის აშენებაზე შევაწიე სამი თუმანი აზნაურმა ოტია კალოიანმა ჩყნე წელსა (1856 წ.)“.

ძველად არსებობდა წესი: აღდგომის წინ, წითელ პარასკევს თარგამაძეების გვარის კაცი ჩამოატარებდა სოფელში დროშა ჯვარს შეჭედილს ვერცხლით და შემკულს წარწერით (ამავე ჯვრით უძღვებოდნენ ძველად მიცვალებულს მნათეს მიჰქონდა იგი წინ), ხალხი ნებაყოფლობით სწირავდა ფულს. მოგროვილი ფულით ყიდულობდნენ ზვარაკს (ცხვარს), რომელსაც აღდგომის დილას, წირვის შემდგომ შემწვარს მიართმევდნენ კალოიანებს (გვარია). ისინი ბეჭებს აიღებდნენ და შემდეგ ხალხს დაუძახებდნენ: „ზვარაკი არის და მოგროვდითო“. ხალხი მოგროვდებოდა, აიღებდნენ კალოიანები და ზვარაკს ხალხს უნაწილებდნენ.

 საუკუნის 80-იან წლებში გამოჩინებულში მოქმედებდა საეპისკოპოსო კათედრა, რაც გამოწვეული იყო ხინოწმინდის საეპისკოპოსოს გაუქმებით ოსმალეთის მიერ. ხინოწმინდიდან გამოჩინებულში გადაასვენეს ღვთისმშობლის ოქროს ხატი, რომელიც ტაძრიდან მოიპარეს 1904 წელს. გამოჩინებულში მოღვაწეობდა გამოხიზნული ეპისკოპოსი იოანე ხინოწმინდელი. გამოჩინებულის ეკლესიაში დიაკვნად მსახურობდა ეფთვიმე გენათელი.

ცნობილი ადამიანები
სოფელში გავრცელებული გვარია ქორიძეები. სოფელში დაიბადა ცნობილი ქართველი საოპერო მომღერალი და ქართული საგალობლების ჩამწერი ფილიმონ ქორიძე, ასევე ქართველი მეღვინე ვალერიან კანდელაკი.
გომარეთის პლატო

გომარეთის პლატო, ზურტაკეტის პლატო — ვულკანური პლატო სამხრეთ საქართველოს ზეგნის აღმოსავლეთ პერიფერიაზე, მდინარე შავწყაროსწყლის (ხრამის მარჯვენა შენაკადი) აუზში.

დასავლეთით ესაზღვრება ჯავახეთის ქედი, ჩრდილოეთით — კვირიკეთის ქედი, აღმოსავლეთით — ხრამის ხეობა, სამხრეთით — ლუკუნის მასივი. სიმაღლე 1200-1600 მ. აგებულია პლეისტოცენური დოლერიტული ლავებითა და მათთან გენეტიკურად დაკავშირებული ტბიურმდინარეული ნაფენებით, რომლებშიც მოქცეულია განამარხებული ნიადაგის ჰორიზონტები. დასერილია მდინარე შავწყაროსწყლისა და მისი შენაკადების კანიონებით და ხეობებით, რომელთა სიღრმეა 10-500 მ. ფერდობებზე გამოქვაბულებია. პლატოს ზედაპირი უტყეოა, ათვისებულია სასოფლო-სამეურნეო კულტურებისათვის.
გომარეთის სამაროვანი

გომარეთის სამაროვანი — ანტიკური ხანის (ძვ. წ. - სს.) სამაროვანი სოფ. დიდი გომარეთის ტერიტორიაზე (დმანისის მუნიციპალიტეტი).

1962 წელს (დ. თუშაბრამიშვილი) და 1975 წლის (ც. დავლიანიძე) არქეოლოგიურ გათხრებმა გამოავლინა მთლიანი ფილებით ან ლოდებით ნაგები 26 ქვაყუთი. მიცვალებულები ესვენენ მარჯვენა გვერდზე, კიდურებმოკეცილნი. ჩატანებული ჰქონდათ მოშავო და ლეგა ფერის, აგრეთვე წითლად შეღებილი თიხის ჭურჭელი (დოქები, ხელადები, ქოთნები, კოჭობები, ჯამები, სასმისები, ზოომორფული გამოსახულებებით შემკული დოქი) და სამკაული (ბრინჯაოსა და რკინის რკალგახსნილი სამაჯურები, ბრინჯაოს რგოლები, ვერცხლის სასაფეთქლე რგოლები, ლურჯი მინის მრავალწახნაგა საბეჭდავი, მძივები და სხვა), აგრეთვე რკინის შუბისპირი და დანის ნატეხები.

აღმოჩენილი მასალა დამახასიათებელია ქვემო ქართლის ადრინდელი ელინისტური ხანის სამაროვნებისათვის. დაცულია საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.
გომბიო

გომბიო — უკუდო ამფიბიების გვარი ენამრგვალასებრთა ოჯახისა. ზურგი მურა-მორუხო აქვს, მუცელზე მკვეთრი შავი, წითელი ან ყვითელი კოპლები აყრია. გავრცელებულია ევროპაში, შორეულ აღმოსავლეთში, კორეაში, ჩინეთში. დღის მეტ ნაწილს წყალში ატარებს. ნაპირზე მხოლოდ შებინდებისას გამოდის. გაღიზიანებისას მისი კანი გამოყოფს მწვანე ქაფოვან სეკრეტს. გომბიო ყრის 80-100 (ზოგჯერ 300-მდე) ქვირითს (კვერცხს), საიდანაც 4-10 დღის შემდეგ იჩეკება თავკომბალები. სქესობრივ სიმწიფეს აღწევს 3 წლის ასაკში. იკვებება მწერების მატლებით, რითაც სარგებლობა მოაქვს. ცნობილია გომბიოს 4 სახეობა. მათგან წითელმუცელა გომბიო გვხვდება ევროპაში, გიგანტური გომბიო — ჩინეთში (იუნანის მთები).
გომბორი

გომბორი (ადგილობრობრივი სახელწოდებით - კილმათი) — მდინარე საქართველოში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს გომბორის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე, გომბორის უღელტეხილის მახლობლად, ზღვის დონიდან 1550 მ-ზე. ერთვის მდინარე იორს მარცხნიდან სოფელ ოთარაანთან. სიგრძე 13 კმ. საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზამთარში.
გომბორის უღელტეხილი

გომბორის უღელტეხილი — უღელტეხილი საქართველოში, კახეთის მხარეში, საგარეჯოსა და თელავის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს გომბორის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1620 მ. უღელტეხილი შიგნით კახეთს საავტომობილო გზით აკავშირებს გარე კახეთთან. აგებულია ძირითადად ნეოგენური ასაკის ტერიგენული ნალექებით. შემოსილია მეორეული სუბალპური მდელოებით.
მანფრედ ფონ რიხტჰოფენი (მრავალმნიშვნელოვანი)

მანფრედ ფონ რიხტჰოფენი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

მანფრედ ფონ რიხტჰოფენი (1855-1939) — გერმანელი გენერალი.
მანფრედ ფონ რიხტჰოფენი (1892-1918) — ლეგენდარული გერმანელი მფრინავი, მეტსახელად „წითელი ბარონი“.
მანფრედ ფონ რიხტჰოფენი (დ. 1934) — გერმანელი მეწარმე და 1994 წლიდან გერმანიის სპორტის კავშირის პრეზიდენტი.
გომერის მთა

გომერი — მთა საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარეში, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარეების ალგეთისა და ხრამის წყალგამყოფ ბედენის მასივის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ტოტზე — გომერის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1457 მ. აგებულია ზედაცარცული კირქვებით. სამხრეთ კალთაზე, სოფელ ვარხუნოსთან, არის დოლერიტული ლავის ტერასა. გომერის კალთაზე გაბატონებულია ფოთლოვანი ტყე.
გომისციხე

გომისციხე — გუმბათისებრი მთა საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენისა და გურიის მხარის ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე.

მდებარეობს მესხეთის ქედზე, მდინარე სუფსის მარცხენა შენაკადის — გუბაზეულის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2380 მ. აგებულია დისლოცირებული, შუაეოცენური ანდეზიტურგანფენებიანი ტლანქშრეებრივი და მასიური ტუფ-ბრექჩიებით. გომისციხის კალთების ქვემო ნაწილში წიფლნარ — მუქწიწვოვანი ტყეა, ზემოთ — სუბალპური მდელოები.
გომღისმაღალი

გომღისმაღალი, ქამღისმაღალი — მთა საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში.

მდებარეობს მდინარეების ასისა და არღუნის წყალგამყოფ ხევსურეთის ქედზე, სოფელ შატილის სამხრეთ-დასავლეთითა და უღელტეხილ ისართღელის სამხრეთით. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3740 მ. აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებით. აღმოსავლეთ კალთაზე (არღუნის აუზში) მცირე მყინვარებია. დამახასიათებელია სუბალპური და ალპური ლანდშაფტები.
ლამპრობა

ლამპრობა (სვან. ლიმპჲარ, დეცეშ ლამპრობ, სუიმნიშ, სუიმნიშლამპრობ) — ადრესაგაზაფხულო დღესასწაული ძველ საქართველოში. უკავშირდება მირქმის ქრისტიანულ დღესასწაულს. უკანასკნელ ხანამდე ხალხურმა ყოფამ იგი სვანეთში შემოინახა, თუმცა ლამპრობის დღესასწაულის შესახებ ხსნოვნა აგრეთვე შემორჩენილია გურიასა და აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში.

ლამპრობის დღესასწაული ძირითადად 1 თებერვალს იმართებოდა. მისი მიზანი იყო მოსავლიანობის, საქონლის, ადამიანის გამრავლება და კარგი ამინდის გამოთხოვა. ქვემო სვანეთში წინასწარ დამზადებული არყის ან მუხის გამხმარი და დაჩეჩქვილი ტოტებისაგან გაკეთებულ „ლამპრებს“ ანთებდნენ. ანთებული ლამპრების რაოდენობა ოჯახის სულადობით განისაზღვრებოდა, ზემო სვანეთში ლამპრობას „სვომონობასაც“ ეძახდნენ, რომელიც კვირიას ციკლის ადრესაგაზაფხულო დღესასწაულებში შედიოდა და სვანური ვარიანტის - ბერიკაობა-ზეენობის მსგავსად იმართებოდა: ირჩევდნენ „კეისარს“, მის „ცოლებს“ და „ვეზირებს“. მესტიის რაიონის სოფ. ლახირის მთავარანგელოზის ეკლესიაში მიჰქონდათ რიტუალური კვერები, იმართებოდა ზედაშეს რიტუალური სმა. ეკლესიიდან ხალხი „მესვიმნიშის“ ოჯახში მოდიოდა, ე. ი. იმასთან, ვინც სვიმონობას იხდიდა და რიგით თემის მასპინძელიც იყო; იქ მღეროდნენ სადიდებელ ჰიმნებს, კერას უვლიდნენ ანთებული სანთლებით, რომლებსაც შემდეგ საქონლის სადგომის ტიხარზე აკრავდნენ. იმართებოდა ჭიდაობა, გუნდაობა, ფერხული „ლამპრული“. მეორე დღეს წმინდა გიორგისა და წმინდა მარიამის ლამპრობა, უფრო მოგვიანებით - ცის ლამპრობა იმართებოდა. ლამპრობა თავისი შინაარსით ძველი მიწათმოქმედ ხალხთა ტიპობრივი დღესასწაულია. ბუნების გაღვიძების, მზის ცხოველმყოფელობისა და გაზაფხულის დროზე დადგომის შესათხოვად ზამთარში კოცონს ანთებდნენ. სახელწოდება „სვომონობა“ ამ დღესასწაულმა სვიმონ უფლისმოქმედის სახელის მიხედვით მიიღო (როდესაც დღესასწაულის გაქრისტიანების მიზნით მოხდა ძველი და ახალი რიტუალების შერწყმა), რომლის დღეს, საეკლესიო კალენდრის თანახმად 1 თებერვალი ითვლება.
გოპაკი

გოპაკი — უკრაინული ხალხური, ძირითადად მამაკაცების ცეკვა, ზოგჯერ ჰეროიკული ხასიათისაა. მისი დამახასიათებელი ელემენტებია: ხტომა, ბუქნი, ბრუნი. გოპაკის სასიმღერო და ინსტრუმენტული მელოდიები ხალხში დამოუკიდებელ მუსიკალურ პიესებადაც სრულდება. ეს მელოდიები ან გაპაკის ჟანრი ხშირად გამოყენებულია რუსი და უკრაინელი ეროვნების კომპოზიტორების ოპერებშიც (რიმსკი-კორსაკოვის „მაისის ღამე“, მუსორგსკის „სოროჩინის ბაზრობა“, ჩაიკოვსკის „მაზეპა“, გულაკ-არტემოვსკის „ზაპოროჟიელი დუნაის გაღმა“ და სხვა). ბალეტებში (სოლოვიოვ-სედოის „ტარას ბულბა“ და სხვა). კომპოზიტორმა შტოგარენკომ თავისი სიმფონიური სურათის „ლესია უკრაინკას ხსოვნის“ ერთ ნაწილს გოპაკი უწოდა.
გორა (დასახლება)

გორა, დიხაგუძუბა, დიხაზურგა, თელი, თეფე — არქეოლოგიურ ძეგლთა კატეგორია, დასახლების ერთ-ერთი უძველესი სახეობა მეტნაკლებად შემაღლებულ ადგილზე. სოციალური ისტორიის თვალსაზრისით, გორა არის გვარის სამოსახლო, სამეურნეო საკულტო ადგილი, სიმაგრე, ხშირად სამაროვანიც. ამისდა მიხედვით გვაქვს გორასაცხოვრისი, გორანამოსახლარი, გორასახელოსნო, გორაციხე, გორასამლოცველო და გორასამარხი. გარეგნულად გორებში სამი ჯგუფი გამოირჩევა: განმხოლოებული, განკიდული და ამოზიდული (ნ. ბერძენიშვილი). გორებად დასახლება ნეოლითის ხანაში დაიწყო, როდესაც მიწათმოქმედებისა და მეცხოველეობის განვითარების შედეგად გვარი ბინადარ ცხოვრებაზე გადავიდა. სამოსახლოდ ირჩევდნენ ბუნებრივ შემაღლებებს, უპირატესად ვაკეზე ან ვაკიდან ზეგნისაკენ გარდამავალ ზონაში, რომელიც მდიდარი იყო სამიწათმოქმედო სავარგულებითა და საძოვრებით. მიწათმოქმედებისა და მეცხოველეობის განვითარება განსაზღვრავდა გორების განლაგების ზოლს. მეურნეობის ხასიათი მოითხოვდა მეტნაკლებად მუდმივ დასახლებას, თვით საცხოვრისისა და სამეურნეო დოვლათის დაცვას (გაჩნდა გორაციხის ფუნქცია). ერთ ადგილას დიდხანს ცხოვრების შედეგად სხვადასხვა დროს საცხოვრებელ და სხვა ნაგებობათა ნანგრევები ერთიმეორეს ემატებოდა და თანდათან ზრდიდა გორების სიმაღლეს. ასე იქმნებოდა ე. წ. ამოზიდული გორები. მათი შექმნა შესაძლებელი იყო მხოლოდ მწარმოებლური მეურნეობის მქონე საზოგადოების არსებობის პირობებში. ამოზიდული გორების დამახასიათებელია ძირითადად წინა აზიისა და სამხრეთ ევროპოსათვის, სადაც ნეოლითური ხანის მიწურულიდან ბუნებრივი პირობები და საზოგადოების სოცციალურ-ეკონომიკური დაწინაურება ხელს უწყობდა ერთ ადგილას ადამიანის ხანგრძლივ ცხოვრებას (მაგ., იერიქონი). ზოგი გორა ძველი ქალაქების ნანგრევებს წარმოადგენს (მაგ., ნიმრუდ-დაღი). საქართველოში უძველესი გორები გვიანდელი ნეოლითის და ენეოლითის ხანას განეკუთვნება (შულავერის გორა, იმირის გორა, არუხლოს გორა და სხვა). გავრცელებული იყო აგრეთვე ადრინდელ ბრინჯაოს ხანაში (გუდაბერტყა, ხიზაანთ გორა, ქვაცხელები). შუა ბრინჯაოს ხანის ფენების შემცვლელი გორები ჯერჯერობით მხოლოდ კახეთშია აღმოჩენილი (ალაზნის ველის ნამოსახლარები). განსაკუთრებით ხშირი იუო გორებად დასახლება გვიანდელი ბრინჯაოს და ადრინდელი რკინის ხანაში, როდესაც წინ წამოიწია გორის თავდაცვითმა ფუნქციამ. თხრილითა და გალავნით გამაგრებული გორების გარშემო ამ დროს გაჩნდა სამოსახლოები, რაც საზოგადოების განვითარებაში მომხდარი ცვლილებების მაჩვენებელია. გორებად დასახლება საფუძველს უყრიდა საქართველოს ისტორიული "ქვეყანაების" ჩამოყალიბების პროცესს.
გორა (საწყაო)

გორა, გორო — მარცვლეულისა და სითხის საწყაო - საუკუნეებში ლეჩხუმში. ტევადობა — საშუალოდ 32 კგ (ლ). გორა დღესაც გვხვდება ლეჩხუმის ეთნიკურ ყოფაში.

ივანე ჯავახიშვილის ცნობით, 1758–1765 წლების საბუთში გვხვდება, რომელშიც „ღჳნო ორმოცი გორა“ არის აღნიშნული. მისივე ცნობით, სულხან-საბა ორბელიანს თავის ლექსიკონში „გორა“ შეტანილი აქვს ტერმინ „კოკის“ ქვეშ.
გორა (ვანის მუნიციპალიტეტი)

გორა — ვანის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზედა გორას, შუა გორას და ქვედა გორას ძველი სახელწოდება. ამჟამად გორა ეწოდება ვანის მუნიციპალიტეტის თემს, რომელიც აერთიანებს ორ სოფელს, ქვედა გორა (თემის ცენტრი) და ზედა გორა

ისტორია
აქ ადამიანს ბრინჯაოს ხანიდან უცხოვრია. გორა აღნიშნულია იტალიელ მისიონერის არქანჯელო ლამბერტის მიერ 1654 წელს შედგენილ რუკაზე. შემორჩენილია ფეოდალური ხანის ორი ციხის ნანგრევები. 1926 წლისთვის გორიას თემი შედგებოდა რვა სოფლიდგან და მისი მოსახლეობა შეადგენდა 8896 ადამიანს, ხოლო ფართობი 72,7 კმ2-ს.