მოტოორი ნორინაგა

მოტოორი ნორინაგა (, დ. 21 ივნისი, 1730 – გ. 5 ნოემბერი, 1801) — იაპონელი სამეცნიერო და კულტურული მოღვაწე ედოს პერიოდში. ექიმი, იაპონოლოგიისა და შინტო რელიგიის მკვლევარი. მისი ფსევდონიმია სუძუნოია .

მოტოორი ნორინაგა ცნობილია როგორც იაპონური ქრონიკებისა და ძველი ნაბეჭდი წიგნების, განსაკუთრებით კი „კოძიკის“, გაშიფვრის სპეციალისტი.

ბიოგრაფია
მოტოორი ნორინაგა დაიბადა 1730 წლის 21 ივნისს, ქალაქ მაცუსაკაში, კისიუ-ჰანუს პროვინცია ისეში, ვაჭრების ოჯახში.
ბავშვობაში მას ტომინოსუკე ერქვა. მამამისი, ოძუ სადატოში, ქალაქში საბითუმო გაყიდვებს განაგებდა. ის მოულოდნელად გარდაიცვალა 1748 წელს, რის შემდეგაც ნორინაგა იშვილა ქაღალდის მოვაჭრეთა ოჯახმა. თუმცა, 1751 წელს, უფროსი ძმის გარდაცვალების გამო, იგი დაუბრუნდა საკუთარ ოჯახს და ჩაუდგა სათავეში მას.

ბავშვობიდან ნორინაგა სწავლობდა იაპონურ პოეზიას და კონფუციანურ ოთხ წიგნს და არ ჰქონდა მეწარმის თვისებები. ამის გამო, ოძუს სახლი ორი წლის განმავლობაში გაკოტრდა, ხოლო მომავალი მეცნიერი გაემგზავრა იაპონიის დედაქალაქ კიოტოში, იმ იმედით, რომ ექიმი გახდებოდა. წარუმატებელი წარსულის დასრულების მიზნით, ნორინაგამ შეცვალა გვარი მოტოორით. დედაქალაქში ნორინაგა ჩაირიცხა ნეოკონფუციანელი ჰორე კაგეს კერძო სკოლაში, სადაც დაიწყო ჩინური კლასიკის გაღრმავებული კითხვა. ამავდროულად, ის სწავლობდა ჩინურ მედიცინას. 1755 წელს ნორინაგამ მიიღო ექიმის დიპლომი, დაიწყო პაციენტების მკურნალობა და აირჩია ფსევდონიმად შუნ’ანი.

გამოცდილების დაგროვებისა და წამყვან დედაქალაქელ ექიმებთან კონტაქტის შენარჩუნების პარალელურად, ნორინაგამ ინტერესი გამოავლინა კოიჰოს სკოლის მედიცინის მიმართ და დაიწყო ტრადიციული ლი შუს სკოლის კრიტიკა. ის უარყოფდა დიაგნოზის განსაზღვრის ფორმალისტურ მეთოდებს ინ-იანის სწავლების მიხედვით, რომელსაც უკანასკნელი ქადაგებდა, და მხარს უჭერდა პირველის დიაგნოსტიკურ მეთოდებს, რომლებიც ეფუძნებოდა ემპირიულ მედიცინასა და პოზიტივისტურ ფილოსოფიას. ამავე პერიოდში ნორინაგა გაიტაცა ჯუან-ძიმ და იაპონურმა პოეზიამ. ის ასწავლიდა, რომ სიხარული მიიღწევა ადამიანური გრძნობების გათავისუფლებით და უარყოფდა მიზეზ-შედეგობრივი კავშირების აბსოლუტურ დომინირებას ადამიანებისა და ბუნების სამყაროში. ექიმის ეს მსოფლმხედველობა აისახა მის „ბუნებრივი შინტოს“ კონცეფციაში.

1757 წელს, 28 წლის ასაკში, ნორინაგა დაბრუნდა თავის მშობლიურ ქალაქ მაცუსაკაში. მკურნალობასთან ერთად, მან დაიწყო „იაპონური ქვეყანათმცოდნეობით“ (კოკუგაკუ) დაკავება — იაპონური ენის, ლიტერატურისა და ისტორიის კვლევა. იმავე წელს ნორინაგამ დაწერა პირველი ნაშრომი „ჩალიჩი ლერწმებში“, ხოლო მომდევნო 1758 წელს გამოსცა წიგნი „საუბრები ავარეს შესახებ“, რომლებშიც ის ცდილობდა იაპონური ლექსების ვაკას არსის განსაზღვრას. მოგვიანებით მან დაიწყო ლექციების კითხვა კლასიკურ ნაწარმოებზე „ამბავი გენძის შესახებ“ და 1763 წელს გამოაქვეყნა თავისი კვლევები იაპონური ლიტერატურის სფეროში: „ამბავი გენძის შესახებ მოთხრობის ძირითადი თემები“ და „პირადი მოსაზრებები სიძველეზე“. ამ ნაშრომებში ნორინაგამ, იაპონელ მკვლევართა შორის პირველმა, სცადა განემარტა იაპონური ესთეტიკური კონცეფცია მონო-ნო ავარე („საგნებით მოხიბვლა“). ის ამტკიცებდა, რომ ღვთაების მიერ შექმნილი საგნებისა და მოვლენების სულის შეხამება იმ ემოციებთან, რომლებიც ამ სულის შეცნობის შედეგად წარმოიშობა, წარმოქმნის „საგნებით მოხიბვლის“ მდგომარეობას, ანუ მონო-ნო-ავარეს.

იმავე 1763 წელს ნორინაგა შეხვდა მხარეთმცოდნესა და პოეტს, კამო მამუჩის, რომელიც ქალაქში გავლით იყო, და გახდა მისი მოწაფე. ამის შემდეგ ახალგაზრდა მეცნიერმა თავისი კვლევის თემა ლიტერატურიდან მითოლოგიასა და შინტოიზმზე გადაიტანა. 1764 წელს მან დაიწყო ლექციების კითხვა უძველესი იაპონური ქრონიკის, „კოჯიკის“, საფუძველზე და 1778 წელს დაასრულა კომენტარების წერა მის პირველ ტომზე, რომელიც „ღმერთების ეპოქას“ ეძღვნებოდა. ამ ქრონიკის კვლევის მსვლელობისას, ნორინაგამ 1771 წელს გამოსცა თავისი პირველი ნაშრომი შინტოს შესახებ, სახელწოდებით „კარგი დღეების სული“.

ნორინაგას ცხოვრების ერთ-ერთი უდიდესი საქმე იყო „კოჯიკის“ გაშიფვრა, რომლის კითხვასაც მაშინდელმა იაპონელებმა თავი დაანებეს ენის არქაულობისა და წერის სტილის გამო. ქრონიკის საკუთარი პოზიტივისტური ანალიზი მან გადმოსცა ნაშრომში „კოჯიკის გადმოცემა“, რომელზეც 35 წელი მუშაობდა და 1798 წელს დაასრულა. ნორინაგა მიიჩნევდა, რომ ღვთაებების საქმეები სინამდვილეში იყო იმ ადამიანების საქმეები, რომლებსაც მაშინდელი იაპონელები აღმერთებდნენ. ის ასევე იყო იაპონიის იმპერატორთა სახლის დინასტიური უწყვეტობის კონცეფციის ერთ-ერთი ავტორი, რაც განაპირობებდა იაპონელთა პოლიტიკური და სოციალური ორგანიზაციის ორიგინალურობას. ამის პარალელურად, ნორინაგამ დაწერა არაერთი ნაშრომი, რომელიც „შინტოისტურ მედიცინას“ ეძღვნებოდა: „ფიქრები დღევანდელ კალენდარზე“, „ასტრონომიის ილუსტრირებული ახსნა“ 1782 წლიდან და „სუძუნოიას დიალოგების ჩანაწერები“ 1777-1779 წლებიდან. მათში ის წერდა, რომ ღვთაებრივი საქმეები, ბუნებრივი მოვლენები, ასევე ეპიდემიები და დაავადებები ხდება ღმერთების ნებით, მაგრამ ამ ნების გაგების ან მასზე გავლენის მოხდენის მცდელობა ჯადოქრობითა თუ მკითხაობით სისულელეა. ნორინაგა ამტკიცებდა, რომ ამ ნების შემეცნება შესაძლებელია მხოლოდ ემპირიული გზით, სამყაროს მოვლენებისა და საგნების შესახებ ცოდნის დაგროვებით, აშკარა (როგორ?) და დაფარული (რატომ?) პრინციპების შეცნობით, რომლებიც საგნებსა და მოვლენებშია ჩადებული. ეს თეზისები მოაზროვნემ გადმოსცა გვიანდელ პოლემიკურ ნაშრომებში: „პუერარიის ყვავილი“ , „გონიდან გადასული“, „უსირცხვილოს შერცხვენა“. ამავე პერიოდში მან მოასწრო საკუთარი ლექსების კრებულის „თვითნაბადი შუბების ასი ლექსი“, პოლიტიკური ტრაქტატის „თვითნაბადი ყუთი“ გამოცემა, ასევე ორიგინალური წამლის რეცეპტის გამოგონება, რომელმაც სიბერეში დიდი ფული მოუტანა.

1787 წელს, 58 წლის ნორინაგა მიიწვიეს თოკუგავა ჰარუსადასთან, კისუის სამთავროს მმართველთან, რათა მისთვის აკუპუნქტურის თერაპიის სეანსები ჩაეტარებინა. ამ შემთხვევასთან დაკავშირებით, მეცნიერმა მმართველს წარუდგინა თავისი ნაშრომი „თვითნაბადების საიდუმლო სკივრი“, რომელშიც გადმოსცა ქვეყნის მართვის საკუთარი ხედვა. ნორინაგა მიიჩნევდა, რომ მაშინდელი იაპონური პოლიტიკური სისტემა, რომელსაც სათავეში იმპერატორი ედგა, ღვთაებრივი ნებით იყო შექმნილი. ამიტომაც, რეგიონულ მმართველებს, რომლებიც იმპერატორს ექვემდებარებოდნენ, ქვეყანა იმპერიული დადგენილებების შესაბამისად უნდა ემართათ. მეცნიერი გვთავაზობდა, რომ აწმყოს შეცდომები გამოსწორებულიყო წარსულში მათი გადაჭრის მაგალითებისკენ მიბრუნებით.

ნორინაგამ ასევე გამოსცა არაერთი კვლევა იაპონური ენის შესახებ, რომელთაგან მთავრად ითვლება „სიტყვების თვითნაბადი ლენტი“ 1779 წლიდან. ამ ნაშრომმა დიდი გავლენა მოახდინა იაპონელ ენათმეცნიერებზე, როგორებიც იყვნენ მოტოორი ჰარუნივა და მოტოორი ოჰირო, ასევე შინტოს მკვლევრებზე, მაგალითად, ჰირათა აცუტანეზე.

ცხოვრების ბოლოს ნორინაგამ დაწერა საკუთარი მოთხრობების კრებული „დაწნული კალათა“, კომენტარების ნაშრომი „იასპის სავარცხელი ამბავი გენძის შესახებ“ 1796 და დაასრულა „კოჯიკის თარგმანის“ 44 ტომი კომენტარები.

მან ასევე მოაწესრიგა დამწყები მეცნიერებისთვის განკუთვნილი სახელმძღვანელო „პირველი ასვლა მთაზე“. სიკვდილის წინ მეცნიერმა შეადგინა ავტობიოგრაფიული თხრობა „ძველი ამბავი ჩემი სახლის შესახებ“ და „ანდერძი“.

მოტოორი ნორინაგა გარდაიცვალა 1801 წლის 5 ნოემბერს. ის დაკრძალეს ქალაქ მაცუსაკაში, ძიუქეიძის მონასტრის სასაფლაოზე.