აკლანი

აკლანი (ოფიციალურად აკლანის პროვინცია; ) ― ფილიპინების პროვინცია. მდებარეობს დასავლეთ ვისაიასის რეგიონში. პროვინციის დედაქალაქია კალიბო. პროვინცია მოიცავს კუნძულ პანაის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს. სამხრეთ-დასავლეთიდან ანტიკე ესაზღვრება, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ― კაპისი, ხოლო ჩრდილოეთიდან ― სიბუიანის ზღვა და რომბლონი.

ისტორია
1956 წლის 25 აპრილს პრეზიდენტმა რამონ მაგსაიასაიმ №1414 რესპუბლიკურ აქტს მოაწერა ხელი, რის საფუძველზეც აკლანის პროვინცია კაპისის პროვინციას გამოეყო. პროვინციის შემადგენლობაში შევიდა ალტავასის, ბალეტეს, ბატანის, ბანგას, ბურუანგას, იბახაის, კალიბოს, ლესოს, ლიბაკაოს, მადალაგის, მალაის, მაკატოს, მალინაოს, ნაბასის, ნიუ-ვაშინგტონის, ნუმანსიისა და ტანგალანის მუნიციპალიტეტები შედიოდა. პროვინციის ინაუგურაცია 1956 წლის 8 ნოემბერს შედგა. აკლანის პირველ გუბერნატორად ხოსე რას მენესი დაინიშნა, რომელსაც პოსტი 1959 წლის 30 დეკემბრამდე ეკავა. 1960 წელს პირველად გუბერნატორად გოდოფრედო პ. რამოსი აირჩიეს, რომელიც შემდეგსი ვიცე-გუბერნატორმა, ვირგილიო ს. პატრისიომ შეცვალა. 1964-1971 წლებში გუბერნატორის პოსტი ორი ვადით ხოსე ბ. ლეგასპის ეკავა.

გეოგრაფია
აკლანი კუნძულ პანაის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს. სამხრეთ-დასავლეთიდან ანტიკე ესაზღვრება, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ― კაპისი. ჩრდილოეთიდან სიბუიანის ზღვითაა გარშემორტყმული. პროვინციის საერთო ფართობი 1 821.42 კმ²-ია. მოიცავს კუნძულ ბორაკაისაც, რომელიც ჩრდილო-დასავლეთ კიდეში მდებარეობს.

პროვინცია გეოგრაფიული მრავალფეროვნებით გამოირჩევა: რელიეფი თეთრი ქვიჟის პლაჟებს, მანგროსა და მთიან ლანდშაფტებს მოიცავს. პროვინციის ტერიტორიაზე მდებარეობს მდინარე აკეანი. პროვინციის უმაღლესი წერტილებია: მადი-აკის მწვერვალი (1716 მ) და ნაუსანგის მთა (1566 მ).

აკლანი 17 მუნიციპალიტეტისგან შედგება. პროვინცია ორ საკანონმდებლო რაიონად იყოფა. პირველი რაიონის წარმომადგენელი კარლიტო ს. მარკესია, ხოლო მეორე რაიონის ― ტეოდორიკო ტ. არესკო უმცროსი.

დემოგრაფია
2020 წლის აღწერით, აკლანის მოსახლეობა 615 475 ადამიანს შეადგენს. მოსახლეობის სიმჭიდროვის მაჩვენებელი 340 ადამიანი 1 კმ²-ზე.

ეთნიკური ჯგუფები
პროვინციის ძირითად მოსახლეობას აკლანები შეადგენენ, რომლებიც ვისაიანურ ეთნიკურ ჯგუფს მიეკუთვნებიან. პროვინციის სხვა მოსახლეებს ნეგრიტოსები შეადგენენ, რომლებიც ასევე ცნობილი არიან, როგორც ატის ხალხი. სულოდის ეთნიკური ჯგუფი ნაკლებად ცნობილი ტომია, რომელი ძირითადად პანაის ჰინტერლანდებში ცხოვრობს. პროვინციის ტერიტორიაზე ცხოვრობენ სხვა ვისაიანური ეთნიკური ჯგუფებიც: ჰილიგაინები, კარი-აები და კაპისნები.

2000 წლის მონაცემებით, პროვინციის საერთო მოსახლეობის (450 353 ადამიანი) 96.56%-ს (434 869 ადამიანი) აკლანები შეადგენენ, ჰილიგაინები ― 0.75%-ს (3 375), ტაგალები ― 0.5%-ს (2 271), კანკანაები ― 0.28%-ს (1 281) და სებუანები ― 0.21%-ს (939).

ენები
პროვინციის მოსახლეობის უმრავლესობა აკლანურ ენაზე საუბრობს. მალაინურზე ძირითადად მალაის მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა საუბრობს, ბურუანგანურზე ― ბურუანგის მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა. ინგლისური და ტაგალური ენა, როგორც ეროვნული ოფიციალური ენები, ადმინისტრაციულ და ბიზნეს საქმიანობაში გამოიყენება.

ეკონომიკა
სოფლის მეურნეობა
აკლანი პირველი კლასის პროვინციას მიეკუთვნება. პროვინციის ეკონომიკის წამყვანი სექტორი სოფლის მეურნეობაა. აკლანში ბრინჯი მოჰყავთ, რომლის პლანტაციების ფართობი 42.218 ჰექტარს უდრის (პროვინციის მთლიანი სასოფლიო-სამეურნეო ტერიტორიის 0.39%).

მთავარ სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტს შორისაა ქოქოსი. იმ ტერიტორიების ფართობი, რომელზეც ქოქოსია დარგული 32 276 ჰექტარს უდრის: იბახაის მუნიციპალიტეტში ― 4 317 ჰა, ბალეტეში — 2 611 ჰა, ბანგაში ― 2 314 ჰა, მაკატოში ― 2 089 ჰა, ხოლო ალტავასში ― 2 054 ჰა. კოპრას წარმოებით მაკატო ლიდერობს, სადაც ყოველწლიურად 2 770 ტონა მოსავალი მოჰყავთ. მეორე ადგილზეა ბალეტე (2 670 ტონა), ხოლო მესამეზე ― ლიბაკაო (2 400 ტონა). საერთო ჯამში პროვინციასი 25 375 ტონა კოპრას აწარმოებენ. მანგო, ლანგსატი და სხვა მცენარეებიც. პროვინცია სართავი ბანანის მოწინავე მწარმოებელიცაა.

სათევზაო გუბურების საერთო ფართობი 7 807.14 ჰექტარს უდრის.

ადგილობრივი მმართველობა
პროვინციის აღმასრულებელი ხელისუფლების მეთაური გუბერნატორია. საკანონმდებლო ორგანოს პროვინციული საბჭო წარმოადგენს, რომელსაც ვიცე-გუბერნატორი ხელმძღვანელობს, რომელიც გუბერნატორის დროებითი ვაკანსიის დროს აღმასრულებელი ხელისუფლების მეთაურის უფლებამოსილებასაც ასრულებს. გუბერნატორი, ვიცე-გუბერნატორი და პროვინციული საბჭო სამი წლის ვადით აირჩევა და ზედიზედ სამჯერ შეიძლება იქნენ არჩეული. აკლანის პროვინციის ამჟამინდელი გუბერნატორი ფლორენსიო ტ. მირაფლორესია, ხოლო ვიცე-გუბერნატორი — რეინალდო მ. კიმპო. რეგისტრირებულ ამომრჩეველთა რაოდენობა 390 360-ს უდრის (2019).