iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ღვინო ისრაელში

ღვინო ისრაელში — ღვინის ისტორიას ისრაელის მიწაზე ბიბლიური ეპოქიდან მოყოლებული შეგვიძლია გადავავლოთ თვალი. თორა და თალმუდი სავსეა ამ საკითხით. თორაში ღვინო ყველაზე უფრო ხშირად ნახსენები სასმელია (დაახლოებით 141-ჯერ). ღვინო ბიბლიაში პირველად ნოეს შესახებ ამბის თხრობისას გვხვდება პირველი ადამიანის, რომელმაც წარღვნის შემდეგ ვენახი გააშენა, ღვინო დააყენა, მიირთვა და თრობაც განიცადა.

ისტორია
აღსანიშნავია, რომ ისრაელიდან ღვინო ეგვიპტეში გაჰქონდათ. ის ფარაონების საყვარელი სასმელი იყო. საუკუნიდან, როდესაც პალესტინა არაბებმა დაიპყრეს, ღვინის დაწურვა სასტიკად აიკრძალა. მას შემდეგ კი ისრაელში ღვინის წარმოება, მხოლოდ საუკუნეში აღორძინდა.

ამის ინიციატორი კი ბარონ ედმონდ დე როტშილდი იყო, რომელმაც ისრაელის მიწაზე გააცოცხლა მეღვინეობა. მას ორი მიზანი ამოძრავებდა პირველი ისრაელის აღორძინება და მეორე მეღვინეობის წინ წამოწევა. მისი ოჯახი დღესაც ფლობს ღვინის ბიზნესს ისრაელში.

დღეისათვის ისრაელის უძველესი ღვინის ქარხანა -ია. სწორედ ეს კომპანია არის, ქვეყანაში ღვინის უმსხვილესი მწარმოებელი (75%) და თავისი პროდუქცია 40 ქვეყანაში გააქვს.

ბოლო რამდენიმე წელია ისრაელის ღვინის წარმოებაში ნამდვილი რევოლუცია მოხდა. ღვინის ასორტიმენტი სრულიად შეიცვალა;
ღვინო დღეს ისრაელელთა ეროვნული სიამაყის ერთ-ერთი მთავარი საგანია.

 საუკუნის 60-იან წლებამდე ებრაული ღვინოები სათანადოდ არ ფასდებოდა. ექსპერტები მას აღიქვამდნენ, როგორც დაბალხარისხოვანსა და ძალიან ტკბილ სასმელს, მაგრამ 1960-1970-იან წლებში მოულოდნელად დაიწყო გარდატეხა და მალე ისრაელი მსოფლიო ღვინის წარმოების ლიდერად იქცა. ე. წ. „ღვინის რევოლუცია“ (1972 წ.) უშუალოდ უკავშირდება 1967 წლის ექვსდღიან ომში ისრაელის გამარჯვებას, რომლის შემდეგაც ქვეყნის მფლობელობაში მოექცა გოლანის მაღლობები. „გოლანის მაღლობების მეღვინეობამ“ თავისი ახალი ნაწარმით (1983 წელს) სრული აღფრთოვანება გამოიწვია და აბსოლუტურად შეცვალა ისრაელის მეღვინეობის სახე. სწორედ ამ დროიდან იწყება გოლანის მაღლობზე კაბერნე სოვინიონის, მერლოს, შარდონესა და სხვა ფრანგული ჯიშების მოყვანა.

ისრაელში ღვინის რეგიონების კონტროლირებული სისტემა არ არსებობს, თუმცა გამოიყოფა 5 დიდი და, თავის მხრივ, სუბრეგიონებად დაყოფილი ტერიტორია. ისრაელში ვენახების ფართობი არც ისე დიდია – 5500 ჰექტარი. აქ, ძირითადად, ხმელთაშუა ზღვის კლიმატია, ხანგრძლივი ცხელი ზაფხულითა და ხანმოკლე ზამთრით.

2016 წელს 5 კონტინენტზე, 40-ზე მეტ ქვეყანაში ისრაელის ღვინის ექსპორტმა $40 მლნ შეადგინა. ათი წლის წინ ეს მაჩვენებელი მხოლოდ 8 მლნ-ს უდრიდა. უმთავრესი საექსპორტო ქვეყნებია: აშშ, საფრანგეთი, დიდი ბრიტანეთი, კანადა,
ჰოლანდია, გერმანია და პოლონეთი.
ენვერ მამედხანლი

ენვერ მამედხანლი ( დ. 28 თებერვალი, 1913, გოქჩაი, ბაქოს პროვინცია — გ. 19 დეკემბერი, 1990, ბაქო) — აზერბაიჯანელი დრამატურგი, პროზაიკოსი და სცენარისტი. აზერბაიჯანის სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1963), აზერბაიჯანის სსრ სახალხო მწერალი (1987).

ბიოგრაფია
ენვერ მამედხანლი დაიბადა 1913 წლის 28 თებერვალს გოქჩაიში. დაწყებითი სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლობდა ბაქოს ნარიმან ნარიმანოვის სახელობის ინდუსტრიულ ტექნიკუმში (1926–31). შემდეგ მუშაობდა ბაქოს მექანიკურ ქარხანაში ტექნიკოსად, ენერგეტიკისა და ელექტრიფიკაციის განყოფილების ტექნიკოსად, აზერბაიჯანის ნავთობის ინსტიტუტთან არსებულ სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში ელექტრომონტიორად (1931–34). ერთდროულად ორი წლის განმავლობაში დაუსწრებლად სწავლობდა აზერბაიჯანის ნავთობის ინსტიტუტის განყოფილებაში. აზერნაშრის სამხატვრო განყოფილების რედაქტორი და მთარგმნელი (1934–36). იყო ფრონტის გაზეთის სპეციალური კორესპონდენტი. ამის შემდეგ იგი რედაქციასთან ერთად სტალინგრადში გაგზავნეს. 1942 წლის ბოლოს, აზერბაიჯანელ მწერალთა ჯგუფთან ერთად იმყოფებოდა ჩრდილოეთ კავკასიის ფრონტზე, 416-ე დივიზიაში. მუშაობდა ბაქოში აზერბაიჯანის რადიომაუწყებლობის კომიტეტში რედაქტორად (1943–44). იგი კვლავ გაგზავნეს ამიერკავკასიის ფრონტზე და იქიდან სამხედრო სამსახურში ირანში. მუშაობდა სპეციალურ კორესპონდენტად სამხედრო გაზეთ „სამშობლოსკენ მიმავალ გზაზე“ რედაქციაში, რომელიც გამოიცემოდა თავრიზში (1944–46). დემობილიზაციის შემდეგ იყო კინოსტუდია „აზერბაიჯანფილმის“ სასცენარო რედაქციის მთავარი რედაქტორი (1946–64).

შემოქმედება
ლიტერატურული საქმიანობა დაიწყო 1930-იან წლებში. დიდი სამამულო ომის დაწყებასთან დაკავშირებით, მისი ნამუშევრები ითარგმნა ყოფილი სსრკ და უცხო ქვეყნების ენებზე. დადგმულია მისი „წერილი დასავლეთის ფრონტიდან“, „დედები გზაზე“, „ახალი წლის ბრძანება“, „შეიარაღებული მთები“, „სისხლიანი ბეჭედი“, „ყინულის ქანდაკება“, „სად ხარ, ჯარისკაცის ძმაო?“, „დედის სიკვდილი“, „ვარსკვლავი“ (1947), „ცეცხლში“ (1951) და „შირვანელი ლამაზმანი“ (1957). ლირიკულ კომედიას „შირვანელი ლამაზმანი“ მიენიჭა პირველი ხარისხის დიპლომი ამიერკავკასიის თეატრის გაზაფხულზე. 1957 წელს მის პიესას „აღმოსავლეთის დილა“, რომელიც დაიდგა აკადემიურ დრამატულ თეატრში მიენიჭა სსრკ სახელმწიფო პრემია. თუმცა, ავტორის სახელი არ ყოფილა მოხსენიებული დაჯილდოვებულთა სიაში.

ენვერ მამედხანლიმ თარგმნა ევროპელი და რუსი კლასიკოსი მწერლების ნაწარმოებები. იგი საბჭოთა კავშირის დელეგაციის შემადგენლობაში იმყოფებოდა კუბაში (1967), თურქეთსა (1968) და ესპანეთში (1980). დაჯილდოებულია საპატიო ნიშნის ორდენით (1946–49), წითელი დროშის ორდენითა (1980–83) და სამამულო ომის ხარისხის ორდენით.

გარდაიცვალა 1990 წლის 19 დეკემბერს ბაქოში. დაკრძალულია საპატიო დაკრძალვის ხეივანში.
სოფიო ქაცარავა

სოფიო (სოფო) ქაცარავა (დ. 8 დეკემბერი, 1976, თბილისი) — ქართველი ფილოლოგი და პოლიტიკოსი. საქართველოს პარლამენტის წევრი 2016-2019 წლებში, 2020 წლის აპრილიდან საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი გაერთიანებულ სამეფოში.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1976 წლის 8 დეკემბერს. 1999 წელს დაამთავრა ილია ჭავჭავაძის სახელობის დასავლური ენებისა და კულტურის სახელმწიფო ინსტიტუტის ინგლისური ენის ფაკულტეტი. 1997-2004 წლებში იყო ბუნების დაცვის მსოფლიო ფონდის პრესასთან და საზოგადოებასთან ურთიერთობის პროექტის მენეჯერი. 2005-2016 წლებში — დიდი ბრიტანეთის საელჩოს პროექტების მენეჯერი, პრესასთან და საზოგადოებასთან ურთიერთობის ხელმძღვანელი და პოლიტიკური მდივანი. 2016 წელს იყო პარტია „ქართული ოცნების“ საერთაშორისო ურთიერთობების განყოფილების მრჩეველი. 2016 წლიდან საქართველოს პარლამენტის წევრ პარტიული სიით. 2019 წლის ნოემბერში დატოვა „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.

სოფიო ქაცარავა 2020 წლის თებერვალში გაერთიანებულ სამეფოში საქართველოს ელჩად დაინიშნა.
სიაოშენჩენგი

იმპერატორის მეუღლე სიაოშენჩენგი (; დ. 5 ივლისი, 1792 — გ. 16 ივნისი, 1833, აკრძალული ქალაქი) — ჩინელი არისტოკრატი და ტუნგიას კლანის წარმომადგენელი. ჩინეთის იმპერატორ დაოგუანგის მეორე მეუღლე 1809 წლიდან და მისი ოფიციალური კონსორტი 1822-1833 წლებში.

ბიოგრაფია
სიაოშენჩენგი დაიბადა მთვარის კალენდრის მეხუთე თვის მე-17 დღეს, იმპერატორ ციანლონგის მმართველობის 57-ე წელს, რაც ითარგმნება როგორც გრეგორიანული კალენდრით 1792 წლის 5 ივლისს, ჩინეთში. იგი იყო ტუნიგიას ძლევამოსილი კლანის წარმომადგენელი. მამამისი შუმინგა, იყო პირველი კლასის დიდგვაროვანი. ამას გარდა, იგი 1771-1772 წლებში იყო იონგანის მაგისტრატი, 1776-1777 წლებში კი სიანანის. მიუხედავად ამისა, სიაოშენჩენგის დედის ვინაობა დღემდე უცნობია.

თავისი დიდი წარმომავლობის გამო, სიაოშენჩენგი თავიდანვე საიმპერატორო კარზე იზრდებოდა, სადაც ცნობილი იყო როგორც ქალბატონი ტუნგია.

1808 წლის 17 თებერვალს გარდაიცვალა იმპერატორ ჯიაცინგის ტახტის მემკვიდრის მეუღლე, პრინცესა სიაომუჩენგი, რის გამოც პრინცმა დაოგუანგმა მეორე საცოლის ძიება დაიწყო. მან თავისი არჩევანი სწორედ ქალბატონ ტუნგიაზე შეაჩერა. ამას მოჰყვა 1809 წლის 2 თებერვალს სიაოშენჩენგისა და დაოგუანგის ქორწინება, რითაც იგი მისი მეორე, თუმცა ერთადერთი მეუღლე და ოფიციალური კონსორტი გახდა.

1813 წლის 29 ივლისს, სიაოშენჩენგმა თავისი პირველი და უკანასკნელი შვილი — პრინცესა დუანმინი გააჩინა, რომელსაც პირველი რანკის პრინცესობა უბოძეს. მიუხედავად ამისა, მისი სიცოცხლე მეტად ხანმოკლე გამოდგა, რადგანაც იგი 1819 წლის 7 დეკემბერს, სრულიად მოულოდნელად გარდაიცვალა 6 წლის ასაკში.

საიმპერატორო ექიმის დასკვნით, სიაოშენჩენგი მეტი ბავშვის გაჩენას ვეღარ შეძლებდა, რის გამოც დაოგუანგი იძულებული გახდა კიდევ ერთი ცოლი შეერთო სიაოცუანჩენგის სახით, რომელთა ქორწინებაც 1821 წლის 26 დეკემბერს შედგა. აღსანიშნავია, რომ სწორედ სიაოცუანჩენგთან შეეძინა დაოგუანგს მომავალი იმპერატორი — სიანფენგი, რომელიც ქვეყანას 1831 წელს მოევლინა. მიუხედავად ამისა, იმპერატორმა 1825 წელს კიდევ მეოთხე ცოლი შეირთო სიაოჯინგჩენგის სახით.

სიაოშენჩენგი იმპერატორის საყვარელ მეუღლედ რჩებოდა, რის გამოც იგი მისი ერთადერთი ოფიციალური კონსორტი იყო, ანუ მის სხვა ცოლებს არ ჰქონდათ ოფიციალური პოზიცია და წოდება.

1820 წლის 2 სექტემბერს სიაოშენჩენგის მამამთილი, იმპერატორი ჯიანცინი გარდაიცვალა, რის შემდეგაც იმპერატორი დაოგუანგი გახდა. 1822 წლის 28 დეკემბერს სიაოშენჩენგი მისი ოფიციალური კონსორტი გახდა, რის შემდეგაც ეწოდა მას ეს სახელი, მისი დაბადების სახელი კი ჩვენთვის უცნობია. აღსანიშნავია, რომ სიაოშენჩენგი თავად განაგებდა იმპერატორის ჰარამხანას და სხვა ცოლებისგან განსხვავებით ქმრის ღალატზე პრობლემა არასდროს ჰქონია. 1833 წლის 16 ივნისს, 40 წლის სიაოშენჩენგი აკრძალულ ქალაქში გარდაიცვალა. იგი დაკრძალეს დასავლეთ ცინის მავზოლეუმში. მისი გარდაცვალებიდან ერთ წელიწადში, 1834 წელს დაოგუანგმა თავის ოფიციალურ კონსორტად საკუთარი მესამე ცოლი, სიაოცუანჩენგი გამოაცხადა.
Le Carrefour

" " (; ‎) — აზერბაიჯანულ ენაზე მოქმედი ერთადერთი ფრანგულენოვანი მედია გამომცემლობა.

ისტორია
„ “ გაზეთის პირველი ნომერი გამოიცა 2007 წლის ივლისში. ამრიგად 2007 წლის 14 მაისს აზერბაიჯანის რესპუბლიკა ივლისში პირველად იუსტიციის სამინისტროში დარეგისტრირებული გაზეთის მკითხველი შედგა შეხვედრაზე. გაზეთის დაფუძნებელი და მთავარი რედაქტორი არის ზეინაბ კაზიმოვა.

მთავარი მიზანი
გაზეთის შექმნის მთავარი მიზანია აზერბაიჯანის ჭეშმარიტების მსოფლიო საზოგადოებისთვის გადმოცემა, წვლილი შეიტანოს აზერბაიჯანსა და საფრანგეთის შორის ურთიერთიობების განვითარებაში, ქვეყნის პოპულარიზაცია ფრანგ მკითხველს აზერბაიჯანის შესახებ ინფორმირების გზით ხალხის ეროვნული და სულიერი ფასეულებების აგრეთვე კულტურული მემკვიტრეობის პროპაგანტა. გაზეთი თავისი პირველივე დღიდან აცნობებეს ფრანგ მკითხველს მთიანი ყარაბაღის სომხურ-აზერბაიჯანული კონფლიკდის შესახებ. გაზეთის მიზანი ხელი შეუწყოს აზერბაიჯანსა და საფრანგეთს, ასევე ფტანგულენოვან ქვეყნებს შორის კულტურულ ეკონომიკურ და სამეცნიერო განვითარებას, აცნობს ფრანგებს და ზოგადად უცხოელებს ქვეყანაში მიმდინარე სოციალური, კულტურული და ეკონომიკური მოვლენების შესახებ აზერბაიჯანის საერთოშორისო თანამეგობრების ინფორმირება საკუთარ ენებზე აგრეთვე საფრანგეთში და ფრანგულენოვან ქვეყნები აზერბაიჯანის პოპულურიზაციის შესახებ ეროვნულ-ტრარიციულ ჩვენი ღირებულების პოპულარიზაციის მისისს აღებას.

საიტი
2016 წლის დასაწყისში გაზეთის საიტი -.. დაიწყო ფუნქციონირება და ფარანგულენოვან მოსახლეობას საშუალება მიეცა მათ ენაზე ინფორმაციის გაცნობა.
ნატიგ რასულზადე

ნატიგ რასულზადე (; დ. 5 ივნისი, 1949, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ) — აზერბაიჯანელი მწერალი, აზერბაიჯანის დამსახურებული ხელოვნების მოღვაწე (1999), დიდების ორდენის ლაურიატი (2009), აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის პირადი პენსიონერი. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო მწერალი.

ცხოვრება
ნატიგ რასულზაძე დაიბადა 1949 წლის 5 ივნისს ბაქოში. 1975 წელს დაამთავრა მოსკოვის მ. გორკის ლიტერატურის ინსტიტუტი. 1979 წლიდან აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის, კინემატოგრაფისტთა კავშირისა და თეატრალური მხატვრების კავშირის წევრია. მისი ნამუშევრები გამოქვეყნებულია 40 სხვადასხვა ენაზე და მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში, 40 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში. გამოაქვეყნა 40-ზე მეტი წიგნი აზერბაიჯანში, აშშ-ში, რუსეთში, უნგრეთში, ყოფილ იუგოსლავიაში, პოლონეთსა და სხვა ქვეყნებში. მისმა ნამუშევრებმა მიიღო მრავალი პრესტიჟული ეროვნული და საერთაშორისო სალიტერატურო ჯილდო. 1984 წელს მას მიენიჭა ნ. ოსტროვსკის სახელობის საკავშირო პრემია. „თვითმკვლელობის დღიური“, „ღამის წამყვანი“, „ნონსენსი“, „სიყვარულის წელი“, „წვიმიანი დღესასწაული“, „კოშმარს შუა“, „ჩიტები“, „ვარსკვლავიანი გზები“, „ხაფანგი“, „ტკბილი“ და მისი სხვა მრავალი პოპულარული ნაწარმოების საფუძველზე და სცენარზე დაყრდნობით გადაიღეს „ნუ დაიჯერებთ ანგელოზებს“, „წვიმა დღესასწაულზე“, „იცოცხლე ოქროს თევზო“, „ვაჰიმა“, „დამკვეთი“, „მკვლელობა ღამის მატარებელში“, „რა ლამაზია სამყარო...“, „მძევალი“, „ჰიპნოზიორი“, „ჩვენ დავბრუნდებით“ და ათობით სხვა ფილმი. 2017 წელს, მწერლის სცენარის საფუძველზე აზერბაიჯანის სახელმწიფო რუსულ დრამატულ თეატრში სპექტაკლი „მემე“ დაიდგა.

1999 წელს მას აზერბაიჯანის დამსახურებული ხელოვანის წოდება მიენიჭა. რესპუბლიკის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატია. 2009 წელს მას გადაეცა დიდების ორდენი. 2015 წლის 21 დეკემბერს ის აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის პირადი პენსიონერი გახდა.
სიაოჯინგჩენგი

იმპერატორის მეუღლე სიაოჯინგჩენგი (; დ. 19 ივნისი, 1812 — გ. 21 აგვისტო, 1855) — ჩინელი არისტოკრატი და ბორჯიგიტთა კლანის წარმომადგენელი. ჩინეთის იმპერატორ დაოგუანგის მეოთხე მეუღლე და მისი ერთადერთი ოფიციალური ქვრივი 1850-1855 წლებში.

ბიოგრაფია
სიაოჯინგჩენგი დაიბადა 1812 წლის 19 ივნისს ჩინეთში. მას ეს სახელი ქორწინების შემდეგ დაერქვა, ხოლო მისი დაბადების სახელი უცნობია. იგი იყო ძლევამოსილი ჩინური კლანის, ბორჯიტების წარმომადგენელი, რომლის ფესვებიც მონღოლეთიდან მოდის. მამამისი, ხუალიანგა, იყო ჩინეთის იუსტიციის მინისტრი, ჩინეთის არმიის ლეიტენანტ-ოფიცერი და პირველი რანკის წარჩინებული. მას ერთი ძმა და ერთი და ჰყავდა.

დიდგვაროვნული წარმომავლობის გამო იგი აკრძალულ ქალაქში, საიმპერატორო კარზე იზრდებოდა, სადაც ცნობილი იყო ქალბატონი ბორჯიგიტის სახელით. 1825 წელს იმპერატორმა დაოგუანგმა ქალბატონი ბორჯიგიტი ცოლად შეირთო, რითაც იგი იმპერატორის რიგით მეოთხე მეუღლე გახდა და სიაოჯინგჩენგი დაერქვა. მიუხედავად ქორწინებისა, სიაოჯინგჩენგს არ ჰქონდა ოფიციალური კონსორტის სტატუსი, რადგან ეს ადგილი იმპერატორის მეორე ცოლს, სიაოშენჩენგს ეკავა, რომელიც 1833 წელს, გარდაცვალების შემდეგ იმპერატორის მესამე ცოლმა, სიაოცუანჩენგმა ჩაანაცვლა.

1826 წლის 22 ნოემბერს მან იმპერატორს მეორე ვაჟი გაუჩინა (თუმცა ეს მისთვის პირველი შვილი იყო), რომელიც მალევე, 1827 წლის 5 მარტს გარდაიცვალა. ამას მოჰყვა 1829 წლის დეკემბერში მეორე ვაჟის, იჯის დაბადება, რომელიც ერთ თვეში, 1830 წლის იანვარში გარდაიცვალა. 1831 წლის 20 იანვარს სიაოჯინგჩენმა იმპერატორს მეექვსე ქალიშვილი, პირველი რანკის პრინცესა შოუენი გაუჩინა, რასაც 1833 წლის 11 იანვარს ბოლო და ჯანმრთელი ვაჟის, პრინცი ისინის დაბადება მოჰყვა.

1840 წელს იმპერატორის მესამე ცოლი, სიაოცუანჩენგიც გარდაიცვალა, თუმცა სიაოჯინგჩენმა მაინც ვერ მიიღო იმპერატორის კონსორტის ოფიციალური სტატუსი. მიუხედავად ამისა, იგი საიმპერატორო ჰარამხანას განაგებდა.

1850 წელს იმპერატორი დაოგუანგი გარდაიცვალა, რის შემდეგაც ტახტი სიაოჯინგჩენგის გერმა, იმპერატორმა სიანფენგმა დაიკავა, რომელმაც მას საბოლოოდ მიანიჭა ჩინეთის იმპერატორის ქვრივის ოფიციალური წოდება.

1852 წელს იმპერატორმა სიანფენგმა სიაოჯინგჩენგს ნება დართო, რომ მისთვის საცოლე შეერჩია. სწორედ მან შეარჩია იმპერატორის მომავალი ორი მეუღლე — ციანი და ცისი.

1855 წლის აგვისტოში სიაოჯინგჩენგის ჯანმრთელობის მდგომარეობა კრიტიკული გახდა, რის გამოც დარჩენილი დრო თავის ვაჟთან, პრინც ისინთან გაატარა. მან მხოლოდ ის ითხოვა, რომ იმპერატორის ქვრივის ოფიციალური წოდება გარდაცვალებამდე შეენარჩუნებინათ, რაც იმპერატორმა შეუსრულა. ამავე წლის 21 აგვისტოს, 43 წლის სიაოჯინგჩენგი აკრძალულ ქალაქში გარდაიცვალა. იგი დაკრძალეს დასავლეთ ცინის მავზოლეუმში.
ტაილანდური კრივი

ტაილანდური კრივი, იგივე მუაი ტაი — ტაილანდური საბრძოლო ხელოვნება.

ისტორია
ტაილანდური კრივი სათავეს ასეულობით წლების წინ იღებს. მისი წარმოქმნა განაპირობა საზოგადოების მძარცველებისგან დაცვის აუცილებლობამ. მოგვიანებით, 1584 წელს, ტაილანდის მეფემ (ნარისუანმა), მუაი ტაის საბრძოლო მოქმედებებში გამოყენება გადაწყვიტა; ამ დროიდან ტაილანდის არმიის თვითოეულ ჯარისკაცს დაევალა აღნიშნული საბრძოლო ხელოვნების სრულყოფილი შესწავლა. იდეაში, მოდერნიზებული მუაი ტაის ფუნქცია იყო მოწინააღმდეგის გასანადგურებლად გამოეყენებინა ნებისმიერი საშუალება, რაც ადამიანს ბუნებით დაჰყვა, და ეს იმ შემთხვევაში, თუ იგი ხელჩართული ბრძოლის დროს უიარაროდ დარჩებოდა. ტაილანდურ არმიაში მუაუ ტაის ძირითადი ფუნქცია იყო თავდაცვა/თავდასხმის რეფლექსის სრულყოფა. მუაი ტაი ასევე უზრუნველყოფდა დაკავებული პოზიციის შენარჩუნებას, რაც თავის მხრივ დისციპლინის დონის ამაღლებას იწვევდა.

არსებობს გადმოცემა იმის შესახებ, რომ ტაილანდის მეფე პრეცაო სუო (მეფე ვეფხვი) იმდენად იყო გატაცებული ამ საბრძოლო ხელოვნებით, რომ იგი ფარულად გადიოდა სასახლიდან და მონაწილეობას იღებდა სოფლებში გამართულ შეჯიბრებებში. რაც ყველაზე მთავარია მისი საყვარელი საქმიანობას ადგილობრივი ჩემპიონების ცემა წარმოადგენდა. მეფე რამა -ის დროს ტაილანდურმა კრივი სამეფო სპორტი გახდა; აღსანიშნავია, რომ ტურნირების გამარჯვებულებს სამხედრო წოდებები ეძლეოდათ. შემდგომ პერიოდში სპორტის პოპულარობამ მისთვის არენის შექმნის აუცილებლობა გამოიწვია. აღნიშნულ საკითზე რამა -ის შთამომავალმა, რამა -მ იზრუნა: საბრძოლო არენა თოკებით შემოასაზღვრინა. ბრძოლისთვის საჭირო დროის დასადგენად კი გახვრეტილ ქოქოსის ნაყოფს იყენებდნენ, რომელიც წყლით სავსე თასში ტივტივებდა და ჩაძირვისთანავე მთავრდებოდა რაუნდი.

მაშინდელი მუაი ტაის მებრძოლები მკლავსა და თავზე ერთვარ მარყუჟს ატარებდნენ. ეს აღჭურვილობა იფრო იდეოლოგიურ დატვირთვას ატარებდა და მებრძოლის რწმენას განაპირობებდა. 1921 წელს პირველი ოფიციალური რინგის (სიუან კულარპში) აშენების შემდეგ მსაჯების ოფიციალური ინსტიტუტი დაარსდა. მოგვიანებით აიკრძალა ხელზე დახვეული თოკით ბრძოლა, რადგან ხშირ შემთხვევაში მისი გამოყენება სიკვდილის მიზეზი ხდებოდა. შორეულ წარსულში მებრძოლი ხელზე დახვეულ წებოვან თოკს მინის ნამსხვრევებში ავლებდა, რაც დარტყმას პოტენციურად უფრო ეფექტურს და გამანადგურებელს ხდიდა. მოგვიანებით, მართალია შეჯიბრებებში მინის ნამსხვრევების გამოყენება აიკრძალა, თუმც საუკუნემდე თოკი კვლავ აქტიურად გამოიყენებოდა. დღეს მებრძოლები უფრო დაცული და სტანდარტული ხელთათმანებით არიან აღჭურვილნი.

ზოგადად მუაი ტაის არსი დაფუძნებულია 8 საბრძოლო ელემენტის უნიფიკაციაზე. კერძოდ: 2 ხელის, 2 ფეხის, 2 იდაყვისა და 2 მუხლის გამოყენების ტექნიკაზე. საქართველოში ოფიციალური ტურნირები ამ სპორტის სახეობაში არ ტარდება, ქვეყანაში არის ისეთი ადგილები, სადაც სპორტის ხელოვნების შესწავლა შეიძლება. სპორტის აღსანიშნავი ლეგენდაა ტონი ჯაა.

წესები
კრივის მსგავსად მუაუ ტაიშიც თითო დარტყმა თითო ქულაა. დაშვებულია გდებები, მუხლის დარტყმა, ხელით დაჭერილი მოწინააღმდეგის მუხლისა და იდაყვების დარტყმა. ტარდება 3-5 რაუნდი; რაუნდების ხანგრძლოვობაა 2 ან 3 წუთი.

სამოყვარულო და პროფესიონალური სპორტის წესები თითქმის ერთნაირია, თუმცა სამოყვარულოში აცვიათ დამცავები როგორიცაა შლემი და ჟილეტი.
ჩუნძიე

ჩუნძიე — ერთ-ერთი გამორჩეული და მნიშვნელოვანი ტრადიციული დღესასწაული ჩინეთში. ის არის გაზაფხულის დღესასწაული ანუ იგივე ჩინური ახალი წელი. მისი აღსანიშნი თარიღი მჭიდროდ არის დაკავშირებული მთვარის კალენდართან და ცვალებადია. აღნიშნულ დღესასწაულთან დაკავშირებით ჩინეთში ტარდება დიდი ფესტივალი რომელიც იწყება იანვარში და მიმდინარეობს თებერვლამდე. მისთვის მზადებას დაახლოებით მეთორმეტე თვიდან იწყებდნენ. ეს გახლავთ ყველაზე დიდი დღესასწაული როგორც ხალხისათვის, ასევე სახელმწიფოსათვის. ეს დღესასწაული ემთხვევა პერიოდს იანვრის ბოლოდან თებერვლის შუა რიცხვის რომელიმე დღემდე. მეთორმეტე თვის რვა რიცხვში არის დღესასწაული ლაპა. ამ დღეს ბურღულეულისა და უნაბისგან ხარშავენ ტკბილ ფაფას, რაც მომავალი წლის დიდი მოსავლის საწინდარია. სხვა დღეებში ლაგდება სახლი და კარ-მიდამო, რაც ცუდი აურის განდევნის ნიშანია. სახლის მორთვა ხდება ნაყიდი ან ოჯახის წევრების მიერ დამზადებული ქაღალდისაგან გამოჭრილი სამშვენისებით, ხალხური ნახატებით, კარზე დაწებებული წყვილ წითელ ქაღალდზე შესრულებული გარითმული წარწერებითა და ა.შ.

წითელი ფერი ახალი წლის უმთავრესი ატრიბუტია, ამ დღეს ადამიანები იცვამენ წითელ ფერს, ერთმანეთს უგზავნიან განსაკუთრებულ საჩუქრებს, რომელიც წითლად არის შეფუთული, ქუჩებიც კი სპეციალურად ამ დღისთვის წითლად არის მორთული. ეს გამომდინარე იქიდან, რომ ჩინელებს განსაკუთრებულად სწამთ წითელი ფერი, ხმაური და ცეცხლი ბოროტ სულებს დევნის.

წლის წინა ღამეს ეწოდება ჩუსი. ამ დღეს ოჯახის ყველა წევრი ერთად იკრიბება, ერთმანეთში იცვლება წარსული წლის ნახატები, სამშვენისები და წარწერები. თორმეტი საათისთვის ამზადებენ განსაკუთრებულ ვახშამს, რომელსაც ეწოდება ნიენ იე ფანი. აუცილებელია, რომ სუფრა მდიდრული უნდა იყოს. ჩრდილოეთ ჩინეთში მთავარი კერძი არის წიაოძი (პილმენი), რაც ვერცხლის ზოდის სიმდიდრისა და ოჯახის ერთობის სიმბოლოა. სამხრეთ ჩინეთში მთავარი კერძი არის ნიენკაო ბრინჯის ფქვილის ტორტი. ფონეტიკურად კაო ემთხვევა სიტყვა ამაღლებას, ამიტომ ტორტი სიმბოლურია. ღამის თორმეტი საათიდან იწყება ფოიერვერკები და მაშხალების გაშვება. წითელი ფერი, ხმაური და ცეცხლი იწვევს ბოროტი სულების განდევნას. ამ ღამეს თავს იქცევენ სხვადასხვა თამაშობით, რადგანაც ტრადიციის მიხედვით დაძინება არ შეიძლება.

პირველი თვის პირველ რიცხვს ეწოდება იუენტანი. ბავშვებს აცმევენ ახალ, წითელ ტანსაცმელს და ასევე ჩუქნიან წითელ კონვერტში მოთავსებულ ფულს. ტაძრებსა და ქუჩებში იმართება გრანდიოზული ფესტივალები. მიმდინარეობს კარნავალები.

ახალი წლის მეორე დღიდან ხუთი-ექვსი დღის განმავლობაში გრძელდება ვიზიტები მილოცვებით, რასაც ეწოდება პაინიენი. ძირითადად უმცროსნი უფროსებს ულოცავენ. ასევე, სწორედ ამ დღეებში ჩინეთში ტარდება წინაპრებისათვის თაყვანისცემისა და შეწირვის ცერემონია.
იუე ფეი

იუე ფეი — (დ. 24 მარტი, 1103, — გ. 28 იანვარი, 1142) გამოჩენილი, ჩინელი მხედართმთავარი.

ბიოგრაფია
მართალია ის ფაქტი, რომ ჩინეთის ხანგრძლივ ისტორიას მრავალი ეპიკური პიროვნება ახსოვს, თუმცა მათგან ეროვნული გმირის წოდება ცოტას თუ ხვდა წილად. სწორედ ერთ-ერთი მათგანი იყო იუე ფეი.

იუე ფეი ჩრდილოეთ სუნგისა (960-1127) და სამხრეთ სუნგის (1127-1279) დინასტიების პერიოდში მოღვაწეობდა. იუე ფეი, უბრალო გლეხის ოჯახში დაიბადა, ჯერ კიდევ პატარა იყო, როცა მამამისი მდინარე ხუანხეს წყალდიდობას ემსხვერპლა. აღსანიშავია, რომ იუე ფეი ჯერ კიდევ 19 წლის იყო, როდესაც სამხედრო გამოცდები გაიარა და პირველი ადგილიც დაისაკუთრა, თუმცა ამას არ დასჯერდა და სამოქალაქო მოხელის გამოცდებიც ჩააბარა წარმატებით.

უნდა აღინიშნოს, რომ იუე ფეის ჩინეთისათვის ძალზედ რთულ პერიოდში მოუწია ცხოვრება. 1125 წელს ჩრდილოეთიდან წამოსულმა ჯურჩენების მომთაბარე ტომებმა სონგის დინასტიას შეუტიეს. მომთაბარეების ასეთი უწყვეტი და მასიური ტალღა სონგის გამარჯვების შანსებს ამცირებდა. საქმე იქამდე მივიდა, რომ იმპერიის დედაქალაქი- ქაიფენგი დაეცა და იმპერატორიც ტყვედ ჩავარდა მოწინააღმდეგეებს. საიმპერატორო კარი სამხრეთით გადაბარგდა და ახალი იმპერატორი აირჩიეს.

იუე ფეი სწორედ ჯურჩენების წინააღმდეგ წინა ხაზზე იბრძოდა. თავგამოდებით იცავდა ქაიფენგს და ქალაქის დაცემის შემდეგ აიერგარდს მეთაურობდა. მიუხედავად აღნიშნული დედაქალაქის დაცემისა, მას არასოდეს დაუკარგავს ჩრდილოეთის დაბრუნების იმედი. აღსანიშნავია, რომ სწორედ იგი მეთაურობდა თავად ჩრდილოეთის გამოხსნის რამდენიმე ექსპედიციას და საკმაოდ წარმატებულად მიიწევდა წინ მის დასაბრუნებლად, მაგრამ მალე მოვლენები ტრაგიკულად განვითარდა. საქმე ისაა, რომ იუე ფეის სწრაფი წინსვლა და ხალხში დიდი პოპულარობა მაღალი თანამდებობის პირებში ეჭვსა და შიშს იწვევდა. მათთვის იუე ფეი საკუთარი პოზიციებისადმი მიმართულ საფრთხეს წარმოადგენდა. მის მიმართ განსაკუთრებულად მტრულად იყო განწყობილი იმპერატორის კანცლერი - ცინ ხუეი, როდესაც გადამწყვეტი მომენტი დადგა ჩრდილოეთის დაბრუნებისა, იუე ფეიმ ქაიფენგს ალყა შემოარტყა, ცინ ხუეიმ იმპერატორი დაარწმუნა, რომ ქაიფენგის განთავისუფლებით შესაძლოა დატყვევებული იმპერატორიც გაეთავისუფლებინათ. აღელვებულმა იმპერატორმა იუე ფეი უკან გაიწვია და ღალატის ბრალდებით საპყრობილეში ჩასვა.

მიუხედავად იმისა, რომ იუე ფეიმ კარგად იცოდა თუ რას ნიშნავდა შუა ალყის დროს უკან გაწვევის მოთხოვნის მიღება, მას აჯანყება არ დაუწყია და ბედს შეეგუა. ორი თვის განმავლობაში იგი საპყრობილეში ყოველდღიურ წამებას ითმენდა, თუმცა მაინც არ აღიარა ბრალი. ამასობაში, მისი მომხრეები და ხალხი განმარტებებს ითხოვდნენ ლეგენდარული სარდლის დატყვევებაზე. როცა იუე ფეის მეგობარი, ასევე გავლენიანი სარდალი ცინ ხუეის შეხვდა და ჰკითხა მას თუ რა იყო იუე ფეის დანაშაული, ცინ ხუეიმ უპასუხა: „შესაძლოა მას არაფერი ჩაუდენია, მაგრამ შესაძლოა ჩაიდინა კიდეც“. ცინ ხუეიმ იცოდა ასე უსაფუძვლოდ დიდხანს ვერ გააჩერებდა იუე ფეის ციხეში. ამიტომ მან სასწრაფოდ მოისყიდა მოსამართლე და იუე ფეის სასიკვდილო განაჩენი გამოუტანეს. 1142 წელს კი იგი სიკვდილით დასაჯეს.

მომავალმა თაობებმა იუე ფეის სახელი არ დაივიწყეს. მისი გარდაცვალებიდან სულ რაღაც 60 წელში მისმა შვილიშვილმა დიდ ბაბუაზე დაწერა ბიოგრაფია, რომელშიც აღწერა იუე ფეის საგმირო საქმეები. იმპერატორმა აღადგინა იუე ფეის სახელი და ეროვნული გმირის რანგში აიყვანა. იუე ფეი კი დღემდე ჩინეთის ეროვნულ გმირადაა შერაცხული.