ჯეინ ლაუდონი

ჯეინ ლაუდონი, ქორწინებით ჯეინ უელს უები (; დ. 19 აგვისტო, 1807, ბირმინგემი — გ. 13 ივლისი, 1858, ლონდონი) — ინგლისელი მწერალი და სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრის ერთ-ერთი პირველი წარმომადგენელი. იგი ასევე ცნობილია, როგორც ქალებისთვის მეცნიერების პოპულარიზატორი და მებაღეობაზე შემნილი არაერთი სახელმძღვანელოს ავტორი.

ბიოგრაფია და შემოქმედება
ჯეინ უები დაიბადა 1807 წლის 19 აგვისტოს, ბირმინგემში, მდიდარ ოჯახში და განათლება სახლში მიიღო, ტრადიციულად იმ დროის გოგონებისთვის. დედამისი გარდაიცვალა 1819 წელს, მამამისი კი 1824 წელს. ჩვიდმეტი წლის ჯეინი იძულებული გახდა, საკუთარი თავი ერჩინა და მწერლის კარიერა აირჩია, რადგან ბავშვობიდანვე იყო დაინტერესებული ლიტერატურითა და პოეზიით. 1826 წელს გამოიცა მისი პირველი კრებული „პროზა და ლექსი“ .
ჯეინ უების პირველი სერიოზული ნამუშევარი იყო რომანი „მუმია!: ანუ ოცდამეორე საუკუნის ზღაპარი“, რომელიც 1827 წელს გამოქვეყნდა ავტორის სახელის გარეშე. ეს იყო უნიკალური ნაწარმოები, რომელიც სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრს წინასწარმეტყველებდა. მასში ლაუდონი მომავალ სამყაროს წარმოიდგენდა, როგორც ბედნიერ დემოკრატიულ საზოგადოებას, ქალი მმართველის ხელმძღვანელობით და ტექნოლოგიური განვითარების მაღალი დონით. უძველესი მუმია ფარაონი ხეოფსი ამ სამყაროში ხელახლა იბადება არა იდუმალი შელოცვების შედეგად, არამედ გალვანიზაციის გავლენით . შესაძლოა, თემის არჩევაზე ნაწილობრივ გავლენა მოახდინა იმდროინდელმა მოდამ, რომელიც ნაპოლეონ ბონაპარტის ეგვიპტური ლაშქრობის შემდეგ გავრცელდა, მოდაში იყო ყველაფერი ეგვიპტური.

გარდა ამისა, შესაძლებელია, რომ ახალგაზრდა ავტორზე გავლენა მოახდინა მერი შელის 1818 წელს გამოცემულმა რომანმა „ ფრანკენშტაინმა“. თუმცა, უები არ ისახავს მიზნად საშინელებათა ატმოსფეროს შექმნას; მისი ნაწარმოებები საკმაოდ სატირული ხასიათისაა. ჯეინ უების სადებიუტო რომანმა კრიტიკოსებისგან დადებითი შეფასებები დაიმსახურა.

ჯეინ უების „მუმიამ“ ბოტანიკოსის, მებაღისა და ჟურნალ „ “ ის გამომცემლის, ჯონ კლავდიუს ლაუდონის ყურადღება მიიპყრო. ის დარწმუნებული იყო, რომ ავტორი მამაკაცია და მასთან შეხვედრა სურდა.1830 წელს ქალთან გამართულმა შეხვედრამ იგი უკიდურესად გააოცა. იმავე წელს, ჯონ ლაუდონი და ჯეინ უები ცოლ-ქმარი გახდნენ. ჯეინმა ბოტანიკის შესწავლა ქმრის ხელმძღვანელობით დაიწყო და ასევე ესწრებოდა ჯონ ლინდლის საჯარო ლექციებს. როდესაც მისმა ქმარმა ამპუტაციის შედეგად მარჯვენა ხელი დაკარგა, ჯეინმა დაიწყო მისი დახმარება, წერდა მისი კარნახით,ახდენდა ხელნაწერების კოპირებას და თან ახლდა ტურებზე ინგლისურ ბაღებში .
1838 წლისთვის ლაუდონების წყვილს ვალები დაუგროვდა, რის გამოც ჯეინმა, ფულის გამომუშავების მიზნით, კვლავ დაიწყო წერა — ამჯერად ქალებისთვის მეცნიერების პოპულარიზაციის ჟანრში . 1840 წელს გამოიცა მისი წიგნი „ახალგაზრდა ნატურალისტის მოგზაურობა“: ეს არის ამბავი გოგონა აგნესზე, რომელიც დედასთან ერთად მოგზაურობს ბრიტანეთის კუნძულებზე და ეცნობა მის ბუნებას. ლაუდონი ცდილობდა, პოპულარული ფორმით დაეინტერესებინა მკითხველი ქალები საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებით და გაეღვიძებინა მათში ინტერესი გარესამყაროზე დაკვირვებისადმი.

თუმცა, ჯეინ ლაუდონი პირველ რიგში ცნობილია, როგორც ბოტანიკისა და მებაღეობის სახელმძღვანელოების სერიის ავტორი. მისი 1841 წლის ნაშრომი „ქალბატონების თანმხლები ყვავილების ბაღში“ ( ’ ) ნამდვილ ბესტსელერად იქცა: წიგნი ათწლეულების განმავლობაში მრავალჯერ გამოიცა და, საერთო ჯამში, 20 000-ზე მეტი ეგზემპლარი გაიყიდა. მისმა მეუღლემ, რომელიც თვითნასწავლი მხატვარი იყო, წიგნები ახალი ტექნიკით — ქრომოლითოგრაფიით დაასურათა .

1842 წელს გამოვიდა „ბოტანიკა ქალბატონებისთვის“ , რომელშიც ჯეინ ლაუდონი ცდილობდა დაეცვა გადმოცემის სამეცნიერო სტილი, რადგან დარწმუნებული იყო ქალების მეცნიერებაში ჩართვის აუცილებლობაში. ლინეს კლასიფიკაციის სისტემის ნაცვლად, მან თავის სახელმძღვანელოში დეკანდოლის ალტერნატიულ კლასიფიკაციას მიანიჭა უპირატესობა . ლაუდონის წიგნებმა უდიდესი გავლენა მოახდინა მებაღეობის განვითარებაზე და ეს საქმიანობა ყველა მსურველისთვის ხელმისაწვდომი გახადა .

1843 წელს ჯონ ლაუდონი გარდაიცვალა და ჯეინი ათი წლის ქალიშვილთან, აგნესთან ერთად საარსებო წყაროს გარეშე დარჩა. შემოსავლის მიზნით მან ჟურნალისტიკას მიჰყო ხელი და ასევე მეუღლის წიგნების ხელახლა გამოცემით დაკავდა. 1849 წელს ჯეინს შესთავაზეს სათავეში ჩასდგომოდა ახალ ჟურნალს — „ლედის თანამგზავრი სახლში და საზღვარგარეთ“ ( ’ ). ჟურნალი დიდი წარმატებით სარგებლობდა, თუმცა ამ პერიოდში ჯეინის წიგნებზე მოთხოვნა შემცირდა და იგი რედაქტორის თანამდებობიდან გადააყენეს. ჯეინ ლაუდონი გარდაიცვალა სიღარიბეში 1858 წლის 13 ივლისს .