iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ციხესიმაგრე კარასუ

ციხესიმაგრე კარასუ — ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის შარურის რაიონის სოფელ გიუმიშლის მახლობლად მდებარე ჩვენს ერამდე – ათასწლეულების კუთვნილი ციხესიმაგრე, რომლის ფართობი შეადგენს 5 ჰექტარს.

ტერასებზე აგებული დიდებული კედლები ციხეს ორად ყოფს. ქვედა ტერასაზე მდებარე ნაწილის კედლები აგებულია დიდი ქვებისგან. შიდა ციხესიმაგრე (ნარინკალა) განლაგებულია მთაზე, 50 – 60 მეტრის მოშორებით. ნარინკალას კედლები მცირე ზომის ქვებისგან არის აგებული. ციხის შიგნით აღმოჩენილია გათლილი ქვისგან აგებული შენობის ნაშთები.

ციხესიმაგრე კარასუ მიეკუთვნება აზერბაიჯანის ძველ ციკლოპიურ შენობებს.ციხის შიგნით კლდეებს შორის ასევე აღმოაჩინეს რამდენიმე წყალსაცავი აუზი.

არქეოლოგიური გათხრებების დროს ციხის ტერიტორიიდან ამოიღეს სალესი ქვები, ობსიდიანსა და კაჟის ფირფიტები, თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოს სამაჯურები და ადრეული რკინის ხანის კუთვნილი ისრის ბუნიკები, რაც არის დამახასიათებელი „შეღებილი ჭურჭლის“ კულტურისთვის.
ელმირა ჰუსეინოვა

ელმირა მეჰრალის ასული ჰუსეინოვა (; 12 თებერვალი 1933 – 23 იანვარი 1995) — მოქანდაკე, აზერბაიჯანის დამსახურებული მხატვარი (1967).

1954 წელს დაამთავრა აზიმ აზიმოვის სახელობის ბაქოს სამხატვრო სკოლა, ხოლო 1960 წელს - ი.რეპინის სახელობის ფერწერის, ქანდაკებისა და არქიტექტურის ინსტიტუტი. მუშაობდა ქანდაკების საყოფაცხოვრებო და პორტრეტის ჟანრში.

1967 წელს ე.ჰუსეინოვას მიენიჭა აზერბაიჯანის დამსახურებული მხატვრის წოდება.

გარდაიცვალა 1995 წლის 23 იანვარს ქალაქ ბაქოში.

თეატრალური მოღვაწის, პოეტ სამედ მანსურის შვილიშვილია.

შემოქმედება
„კოლმეურნე გოგონა“ (1957), „მუშა“ (1958), „ოჯახი“ (1960), „ჯაფარ ჯაბარლი“ (1968), „დედა“ (1970), „რასული რზა“ (1970) და სხვ.

ე. ჰუსეინოვას ნაწარმოებები გამოირჩევა პლასტიკური ფორმების ლაკონიურობითა და კომპოზიციის ორიგინალობით. იგი ასევე მუშაობდა მონუმენტური ქანდაკების დარგში (ჯაფარ ჯაბარლის ძეგლი სუმგაითში, 1966; ჰასან ბეკ ზარდაბის ძეგლი ბაქოში, 1983).
შემქირის ციხესიმაგრე

შემქირის ციხესიმაგრე — ციხე აზერბაიჯანში

ციხესიმაგრე სავარაუდოდ აგებულია ანტიკურ ხანაში აბრეშუმის დიდი გზის გასწვრივ მდებარე ქალაქ შემქირის თავდასხმებისგან დაცვის მიზნით. ციხის ნანგრევები ამჟამინდელი შემქირის მახლობლად მდებარეობს. ციხესიმაგრე ასახულია საუკუნის არაბი მოგზაურის იაგუთ ელ ჰამავის ნაწარმოებში „მუჯამალბულდანი“.

ბოლო დროს ნანგრევებში მიმდინარე არქეოლოგიური გათხრებების შედეგად აქ აღმოაჩინეს აჰამენიდების სახელმწიფოს პერიოდს კუთვნილი სასახლე.

შემქირის რაიონის სოფელ მუხტარიაში მდებარე „შუა საუკუნეების ძველი ციხე-ქალაქი შემქირი“, რომელიც საუკუნეში დიდ ქალაქად იქცა, აღმოაჩინეს აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის მიერ ჩატარებული გათხრებების დროს. ქალაქის ნაშთები მოიცავს 30ჰა ტერიტორიას. მტრებისგან თავის დაღწევის მიზნით ციხეს ჰქონდა რვა კოშკი და ოთხი ჭიშკარი.

როგორც არის ცნობილი, სასახლე აიგო აჰამენიდების სახელმწიფოს პერიოდში. ძველი კედლების მშენებლობის დროს გამოყენებულია არანის არქიტექტურული სტილი. კედლები აგებულია წითელი აგურისგან, რომელიც იყო დამზადებული ამავე ტერიტორიაზე კუსტარული მეთოდით (კედლების სიმაღლე შვიდი, ხოლო სიგანე - დაახლოებით ორი მეტრია). დანარჩენი თეთრი ქვა და კენჭი მოგროვებულია შემქირის ტერიტორიასა და მდინარე შემქირში.

არქეოლოგიური გათხრებები უკვე შვიდი წელია გრძელდება. 2013 წლის პირველი მეოთხედის ბოლოს ტერიტორიაზე აღმოაჩინეს ძველი ადმინისტრაციული შენობა - „შეჰრისტანი“, წყალსადენი, გარშემო კი - ქალაქის სხვა ნაშთები. ექსპედიციის ხელმძღვანელის რაშიდ ბაშიროვის თქმით, წარსულში აბრეშუმის დიდი გზა ზუსტად ამ ტერიტორიაზე გადიოდა. ამას ადასტურებს დაახლოებით საუკუნის კუთვნილი ძველი ხიდიც.

არაბეთის, ბიზანტიის, ჰულაგუსა და ატაბეკების შემდეგ ტერიტორიას თავს დაესხა რუსეთი. გათხრებების დროს აღმოჩენილ იქნა რუსების მიერ აქ შექმნილი სამხედრო გარნიზონი, საცხოვრებელი სახლები და ფულადი ერთეულები.

ამჟამად ტერიტორიაზე გრძელდება გათხრებები დანარჩენი ნაშთების გამოვლენის მიზნით.
გაიათი

გაიათი — აზერბაიჯანელთა ხალხური ცეკვა.

ეს არის წყვილის ცეკვა, რომელსაც კაცი და ქალი ასრულებენ სწრაფი ტემპით. მოძრაობა ხდება წრეში.

მამაკაცი, რომელიც არწივის ამსახველია, მუხლებზე ეცემა, ხტომა მიდის, ცეკვავდა მოკლე ნაბიჯებით და ხელებისა და სხეულის ძლიერი, მკვეთრი მოძრაობებით. როდესაც ცეკვა პარალელურად ტარდება, წყვილი არ ეხება; ქალი მშვიდად ცეკვავს.
ნაზ ელემა

ნაზ ელემა — აზერბაიჯანული ხალხური ცეკვა. დაწერილია გილმან სალახოვის მიერ. ცეკვავენ წყვილში. მისი სახელი აზერბაიჯანულიდან ითარგმნა როგორც „ნუ იქნები კაპრიზული“, რაც ასახულია ქორეოგრაფიაში, რომელიც შემსრულებლებისგან მოითხოვს დახვეწილობას, იმპულსურობას და განსაკუთრებულ ექსპრესიულობას.

„ნაზ ელემა“ პოპულარული გახდა ამინა დილბაზის სპექტაკლის წყალობით, რომლისთვისაც ალიბაბა აბდულაევმა დადგა ეს ცეკვა. ითვლებოდა მხატვრის საუკეთესო ნომრად, მასთან ერთად მან იმოგზაურა მთელ მსოფლიოში.
ჰელმუტ მოლტკე (უმცროსი)

ჰელმუტ იოჰანეს ლუდვიგ გრაფ ფონ მოლტკე (; დ. 25 მაისი, 1848, ბინდორფი, მეკლენბურგ-შვერინი, გერმანიის კონფედერაცია — გ. 1916, ბერლინი, გერმანიის იმპერია), ასევე ცნობილი როგორც ჰელმუტ ფონ მოლტკე უმცროსი — გერმანელი გენერალი, გერმანიის არმიის გენერალური შტაბის ხელმძღვანელი 1906-1914 წლებში. გენერალ-ფილდმარშალ ჰელმუტ კარლ ბერნჰარდ ფონ მოლტკეს ძმისშვილი.

ადრეული კარიერა
ჰელმუტ ფონ მოლტკე დაიბადა ბიენდორფში, მეკლენბურგ-შვერინიში. სახელი დაარქვეს მისი ბიძის, ჰელმუტ კარლ ბერნჰარდ ფონ მოლტკეს, გერმანის გაერთინების და საფრანგეთ-პრუსიის ომის გმირის, პატივსაცემად. საფრანგეთ-პრუსიის ომის დროს მსახურობდა მე-7 გრენადირთა პოლკში. 1875-1878 წლებში სწავლობდა სამხედრო აკადემიაში. 1880 წელს გახდა გერმანიის არმიის გენერალური შტაბის წევრი. იყო ბიძამისის პირადი ადიუტანტი, რომელიც გერმანიის არმიის გენერალური შტაბის ხელმძღვენელი იყო 1871-1888 წლებში.

გენერალურ შტაბში დანიშვნა
1904 წელს მოლტკე გახდა კვარტირმაისტერ-გენერალი და, შესაბამისად, ერმანიის არმიის გენერალური შტაბის ხელმძღვენელის მოადგილე. საბოლოოდ 1906 წელს ალფრედ ფონ შლიფენის გადადგომის შემდეგ. მასთან ერთად თანამდებობაზე განიხილებოდნენ ჰანს ფონ ბეზელერი, კარლ ფონ ბელოვი და კოლმარ ფონ დერ გოლტცი.
დენის როდმანი

დენის კეიტ როდმანი (; დ. 13 მაისი, 1961) — ამერიკელი კალათბურთელი, ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაციის ყოფილი მოთამაშე, რომელიც თამაშობდა დეტროიტ პისტონსში, სან-ანტონიო სპურსში, ჩიკაგო ბულზში, ლოს-ანჯელეს ლეიკერსში და დალას მავერიქსში. ხუთჯერ გახდა -ს ჩემპიონი, ორჯერ, 1989 და 1990 წელს დეტროიტ პისტონსში თამაშის დროს და სამჯერ ზედიზედ ჩიკაგო ბულზში 1996, 1997 და 1998 წელს.
დრატჰაარი

დრატჰაარი ან გერმანული უხეშბეწვიანი მეძებარი — მონადირე ძაღლის ჯიში. გამოყვანილია გერმანიაში საუკუნის ბოლოს მოკლებეწვიანი და უხეშბეწვიანი მეძებრების საფუძველზე. პირველი სტანდარტი მიღებულია 1924 წელს. მსხვილი ძაღლია, დამახასიათებელია მაგარი მშრალი კონსტიტუცია; სიმაღლე მინდაოში 56–68 სმ, მასა 27–32 კგ. ბეწვი უხეშია, მჭიდროდ აკრავს ტანს, თავზე აქვს წვერი, ულვაშები და წარბები. შეფერილობა: სხვადასხვა ელფერის ყავისფერი, ჭაღარაშერეული ყავისფერ-ამლაყი, ყავისფერ-რუხი. კუდის მოჭრა ყველა ქვეყანაში მიღებული არ არის. ენერგიული, ამტანი და მცირე მოთხოვნილების მქონე ძაღლია. პოპულარულია გერმანიასა და სხვა ქვეყნებში. ძირითადად იყენებენ ფრთოსნებზე სანადიროდ.
რუსლან პოღოსიანი

რუსლან პოღოსიანი (დ. 12 ივლისი, 1982, თბილისი) — ქართველი იურისტი და პოლიტიკოსი. საქართველოს პარლამენტის ორი მოწვევის (2012, 2016) წევრი.
ბიოგრაფია
დაიბადა 1982 წლის 12 ივლისს. დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 2004-2007 წლებში იყო შპს „ალეკოს“ იურისტი. 2012-2016 წლებში იყო საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ბიძინა ივანიშვილი — ქართული ოცნება“. 2016-2020 წლებში — საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.
ჯიროლამა ორსინი

ჯიროლამა ორსინი (; დ. 1504 — გ. 1569) — ორსინთა საგვარეულოს წარმომადგენელი. პარმის პირველი ჰერცოგინია 1545-1547 წლებში როგორც პიერო ლუიჯი ფარნეზეს მეუღლე.

ბიოგრაფია
ჯიროლამა დაიბადა 1504 წელს რომში, პაპის ოლქში. იგი იყო ადგილობრივი დიდებულის, ლუდოვიკო ორსინისა და მისი მეუღლის, ჯულია კონტის ქალიშვილი. 1513 წელს იგი დაინიშნა რომის პაპ პავლე -ისა და მისი საყვარლის, სილვია რუფინოს უკანონო ვაჟზე, კასტროს ჰერცოგ პიერო ლუიჯი ფარნეზეზე. მათი ქორწინება 1519 წელს შედგა ვალენტინოში. წყვილს სულ ხუთი შვილი შეეძინა, რომელთაგან ყველა გადარჩა, რაც იმ ეპოქაში დიდი იშვიათობა იყო. მიუხედავად უსიყვარულო ქორწინებისა, ჯიროლამა ერთგული და მორჩილი ცოლი იყო, რითაც იგერიებდა პიერო ლუიჯის ფეთქებად და ბრუტალურ ხასიათს.

1534 წელს ჯიროლამას მამამთილი რომის პაპად აირჩიეს, რომელმაც 1537 წელს პიერო ლუიჯის კასტროს, ხოლო უკვე 1545 წელს პარმისა და პიაჩენცის ჰერცოგობა უბოძა, რითაც ჯიროლამა პარმის პირველი ჰერცოგინია გახდა. 1547 წელს პიერო ლუიჯი ფარნეზე მოკლეს, რის შემდეგაც ტახტი მათმა ვაჟმა, ოტავიო ფარნეზემ დაიკავა. ამის შემდეგ ჯიროლამამ სამუდამო დატოვა პარმა და პიაჩენცაში გადასახლდა, სადაც გაატარა დარჩენილი ცხოვრება და გარდაიცვალა 1569 წელს.

შვილები
ალესანდრო (1520-1589), კარდინალი;
ვიტორია (1521-1602), ცოლად გაჰყვა ურბინოს ჰერცოგ გუიდობალდო დელა როვერეს, რომელთანაც შეეძინა შვილები;
ოტავიო (1524-1586), პარმის ჰერცოგი. ცოლად შეირთო კარლ -ის ასული მარგარეტ ავსტრიელი, რომელთანაც შეეძინა მომავალი ჰერცოგი ალექსანდრე;
რანუციო (1530-1565), კარდინალი;
ორაციო (1532-1553), კასტროს ჰერცოგი. ცოლად შეირთო ანრი -ის ასული დიანა ფრანგი, რომელთანაც შეეძინა შვილები;
პიერო ლუიჯი ფარნეზე

პიერო ლუიჯი ფარნეზე (; დ. 19 ნოემბერი, 1503 — გ. 10 სექტემბერი, 1547) — ფარნეზეების დინასტიის წარმომადგენელი. პარმისა და პიაჩენცის პირველი ჰერცოგი 1545-1547 წლებში. რომის პაპ პავლე -ის უკანონო ვაჟი.

ბიოგრაფია
პიერო ლუიჯი დაიბადა 1503 წლის 19 ნოემბერს რომში. იგი იყო კარდინალ ალესანდრო ფარნეზესა და მისი საყვარლის, სილვია რუფინის უფროსი, უკანონო ვაჟი. 1534 წელს მამამისი რომის პაპად აირჩიეს პავლე -ის სახელით. მამა მას გულუხვად ასაჩუქრებდა, 1537 წელს კი კასტროს ჰერცოგობაც უბოძა. 1538 წელს იგი პაპის ელჩი იყო საღვთო რომის იმპერატორ კარლ -ის კარზე, რა დროსაც იმპერატორისაგან მან ნოვარას მარკგრაფობა მიიღო. პაპმა თავისი ნეპოტიზმური დამოკიდებულება განსაკუთრებით მაშინ გამოამჟღავნა, როდესაც 1545 წელს პიერო ლუიჯის პარმისა და პიაჩენცის ჰერცოგობა უბოძა. სწორედ ამის შემდეგ იწყება ფარნეზეების ორასწლოვანი მმართველობა პარმაში.

პიერო ლუიჯის ჰერცოგად დანიშვნას მტრულად შეხვდნენ პარმელები, რასაც საბოლოოდ აჯანყება და მისი ქალაქიდან გაძევება მოჰყვა. პარალელურად პიაჩენცა იმპერატორის ჯარებმა დაიკავეს, თუმცა პიერო ლუიჯი ბრძოლას არ წყვეტდა და პარმაზე რამდენიმე იერიში მიიტანა. იგი ერთ-ერთი ასეთი იერიშისას, 1547 წლის 10 სექტემბერს მოკლეს, 43 წლის ასაკში. ამის შემდეგ ტახტი მისმა ვაჟმა, ოტავიომ დაიკავა, რომელსაც პარმელებმა ქალაქის კარიბჭე უბრძოლველად გაუხსნეს.

ოჯახი
1519 წელს პიერო ლუიჯიმ ცოლად შეირთო რომაელი დიდებულის, ლუდოვიკო ორსინისა და მისი ცოლის, ჯულია კონტის ქალიშვილი ჯიროლამა ორსინი, რომელთანაც შეეძინა ხუთი შვილი:

ალესანდრო (1520-1589), კარდინალი;
ვიტორია (1521-1602), ცოლად გაჰყვა ურბინოს ჰერცოგ გუიდობალდო დელა როვერეს, რომელთანაც შეეძინა შვილები;
ოტავიო (1524-1586), პარმის ჰერცოგი. ცოლად შეირთო კარლ -ის ასული მარგარეტ ავსტრიელი, რომელთანაც შეეძინა მომავალი ჰერცოგი ალექსანდრე;
რანუციო (1530-1565), კარდინალი;
ორაციო (1532-1553), კასტროს ჰერცოგი. ცოლად შეირთო ანრი -ის ასული დიანა ფრანგი, რომელთანაც შეეძინა შვილები;
ჩოლოყაშვილების სასახლის კომპლექსი

ჩოლოყაშვილების სასახლის კომპლექსი — არქიტექტურის ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ხაშმის სამხრეთ-დასავლეთით 1,5 კმ-ზე. მდინარე ივრის მარცხენა ნაპირზე, ნასოფლარ ყარაბულახის ტერიტორიაზე. მის ტერიტორიაზე 2001 წლიდან მამათა მონასტერია განთავსებული. კომპლექსის შემადგენლობაში შედის საუკუნის ბოლო პერიოდის ციხე-გალავანი 3 კოშკით; წმინდა ნიკოლოზის სახელობის საუკუნის დარბაზული ეკლესია, საუკუნის სასახლე, რომელიც თადეოზ ჩოლოყაშვილს აუშენებია და მარანი.

ციხე-გალავანი ნაგებია რიყისა და ნატეხი ქვით დუღაბზე. სამხრეთ-დასავლეთ, სამხრეთ-აღმოსავლეთ და ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეებში ჩართულია წრიული კოშკები, ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში კი სასახლე დგას. სამხრეთის კოშკები მცირე ზომისაა და სამსართულიანია. შესასვლელები პირველი სართულის დონეზე აქვთ ეზოს მხრიდან, თუმცა მეორე სართულზეც აქვთ კარი, რომლიდანაც გალავნის საბრძოლო ბილიკზე ხდებოდა გასვლა. მესამე სართული საბრძოლო ბანია. კოშკები ქონგურებით სრულდება.

სასახლე დგას ციხე-გალავნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ის თადეოზ ჩოლოყაშვილის აშენებულია საუკუნის ბოლოსათვის. სასახლე ორსართულიანია. ეზოს მხრიდან ორივე სართულზე აივნებით. ამჟამად სასახლე სახეცვლილია, კომუნისტების პერიოდში სხვადასხვა დანიშნულებით გამოყენების გამო. სასახლე ნაგებია რიყის ქვისა და აგურის წყობების მონაცვლეობით კირ-დუღაბზე. შესასვლელი ეზოს მხრიდან აქვს. დანარჩენი მხრიდან სარკმლებითაა გახსნილი.

კარის ეკლესია დარბაზული ნაგებობაა. ნაგებია ნატეხი ქვით დუღაბზე. კარ-სარკმელთა თაღების, კედლების გაფორმებისა და კარნიზებისთვის გამოყენებულია ქართული აგური. დახურულია კრამიტით.
ხაშმის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია

ხაშმის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია — არქიტექტურის ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ხაშმში, ჩოლოყაშვილების სასახლის კომპლექსის ტერიტორიაზე.

ეკლესია დარბაზულია (10,16,2 მ). ნაგებია წვრილი რიყის ქვით და აგურით კირის სქელ დუღაბზე. კარ-სარკმელთა თაღების, კედლების გაფორმებისა და კარნიზებისთვის გამოყენებულია ქართული აგური. დახურულია კრამიტით. შესასლელი ორია - სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. ამჟამად სამხრეთის ამოქოლილია. ტაძარი განათებულია აღმოსავლეთის და სამხრეთის ფართო სარკმლით და დასავლეთის კედელში კარის თავზე გაკეთებული საკარე ღიობით. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდაა, რომლის კონქი მხრებზე გადასულ შეისრულ თაღს ეყრდნობა. ტაძრის შეისრული კამარა გრძივი კედლების შუაში იმპოსტებსა და კაპიტელებზე დაყრდნობილ შეისრულ თაღს ეყრდნობა. ასეთივე თაღია დასავლეთის კედლის კუთხეებში. იატაკი აგურისაა. საკურთხევლის მხრებზე შემორჩენილია მცენარეული აჟურის მქონე ფილები. ასეთივე დეკორის მოჩარჩოება აქვს კანკელის წინ, სამხრეთ კედელზე გამოსახულ წმინდა ნიკოლოზის ფრესკას. ტაძარი გაჯითაა შელესილი, რის გამოც ტაძრის იმპოსტებისა და კაპიტელთა პროფილირება ნაწილობრივ დაკარგულია. კარ-სარკმლები და კანკელი ხისაა. ტაძარი დასავლეთის მხრიდან მოქცეულია ჩოლოყაშვილთა ციხე-გალავანში.

2012 წელს ეკლესიაში ხის იატაკი დააგეს, ააგეს ხის კანკელი და შენობა კრამიტით გადახურეს.
ტუტე ლითონის ნიტრატი

ტუტე ლითონის ნიტრატი — ქიმიური ნაერთი, რომელიც შედგება ტუტე ლითონისა (ლითიუმი, ნატრიუმი, კალიუმი, რუბიდიუმი და ცეზიუმი) და ნიტრატის იონისგან. მათგან კომერციულად ძირითადად ორი მათგანი ნატრიუმის და კალიუმის მარილები გამოიყენება. არიან თეთრი, წყალში კარგად ხსნადი, მსგავსი დნობის ტემპერატურების მქონე ნივთიერებები.
დიანა ფრანგი

დიანა ფრანგი (, ; დ. 25 ივლისი, 1538, პარიზი, საფრანგეთი — გ. 11 იანვარი, 1619, პარიზი, საფრანგეთი) — ვალუას დინასტიის წარმომადგენელი. საფრანგეთის მეფე ანრი -ის უკანონო ქალიშვილი. ანგულემის, კასტროსა და მონმორანსის ჰერცოგინია.

ბიოგრაფია
დიანა დაიბადა 1538 წლის 25 ივლისს პარიზში. იგი იყო საფრანგეთის მეფე ფრანსუა -ის უფროსი ვაჟის, დოფინ ანრი დე ვალუასა და მისი იტალიელი საყვარლის, ფილიპა დუჩის ერთადერთი საერთო და უკანონო ქალიშვილი. დედამისი წარმოშობით პიემონტელი ჯარისკაცის ქალიშვილი იყო, რომელიც იტალიური ომების პირობებში ფრანგების მხარეს გადავიდა და საფრანგეთში გადასახლდა. აღსანიშნავია, რომ მას სახელი მამის კიდევ ერთი საყვარლის, დიანა დე პუატიეს პატივსაცემად დაარქვეს.

1547 წელს მამამისი ტახტზე ავიდა ანრი -ის სახელით და ფორმალურად მოახდინა მისი ლეგიტიმაცია. 1552 წლის 14 თებერვალს ანრიმ იგი პარმის ჰერცოგ ოტავიო ფარნეზეს ძმას, კასტროს ჰერცოგ ორაციო ფარნეზეს მიათხოვა. მათი ქორწინება ხანმოკლე აღმოჩნდა, რადგან 1553 წელს ორაციო გერმანელებმა მოკლეს ესდინთან ბრძოლისას. დაქვრივებულ დიანას მისგან შვილი არ დარჩენია, რის გამოც 1559 წელს იგი მეორედ დაქორწინდა საფრანგეთის კონეტაბლ ან დე მორმორანსის უფროს ვაჟ ფრანსუა დე მონმორანსზე.

საფრანგეთის რელიგიური ომების განმავლობაში იგი დედოფალ ეკატერინე მედიჩის უჭერდა მხარს და ქმართან ერთად აქტიურად გამოდიოდა კათოლიკური მხარის დასაცავად. აღსანიშნავია, რომ ისინი კათოლიკური ფრაქციის ერთ-ერთი ლიდერები იყვნენ და მხარს უჭერდნენ წმინდა ბართლომეს ღამესაც.

1579 წელს დიანა მეორედ დაქვრივდა. მას არც ფრანსუასგან დარჩა შვილი, თუმცა მესამედ აღარ გათხოვილა. ამის შემდეგ დიანა თავისი ნახევარ-ძმის, საფრანგეთის მეფე ანრი -ის ფავორიტი ხდება, რის გამოც, 1582 წელს მისგან საჩუქრად მიიღო ანგულემის ჰერცოგინიობა. 1589 წელს, ანრის გარდაცვალებით შეწყდა ვალუას დინასტია, რის გამოც ტახტზე დიანას ნახევარ-და, მარგარიტა ვალუა ადის თავის ქმართან, ნავარის მეფე ანრი ბურბონთან ერთად. იგი ანრი -ის კარზე დიდი პატივისცემითა და ავტორიტეტით სარგებლობდა, რაც 1599 წელს, ანრისა და მარგარიტას განქორწინების შემდეგაც გაგრძელდა.

ცნობილია, რომ ანრი -მ თავისი უფროსი ვაჟის, მომავალი მეფე ლუი აღსაზრდელად სწორედ დიანას მიაბარა, რომელიც იგი მუსიკალურ ინსტრუმენტებზე დაკვრას ასწავლიდა. ამის გამო ლუის იგი ძალიან უყვარდა. მას შემდეგ, რაც 1610 წელს ტახტი ლუი -მ დაიკავა დიანას გავლენები კიდევ უფრო გაიზარდა.

უკანასკნელი წლები მშობლიურ პარიზში გაატარა, სადაც გარდაიცვალა კიდეც 1619 წლის 11 იანვარს, 80 წლის ასაკში.
სახელმწიფო უშიშროების სამინისტრო

გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის სახელმწიფო უშიშროების სამინისტრო , შემოკლებით შტაზი — გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის (ე. წ. აღმოსავლეთ გერმანიის) სპეცსამსახური. შტაზის ცენტრალური სამმართველო მდებარეობდა აღმოსავლეთ ბერლინში, ნორმანენშტრასეზე. ასევე მისი ცნობილი ცენტრი იყო ლიხტენბერგში და მისი მრავალი ფილიალი გაფანტული იყო მთელ ქალაქში. შტაზის დევიზი იყო „პარტიის დროშა და დაშნა“ , რაც გერმანიის გაერთიანებულ სოციალისტურ პარტიასთან პირდაპირ კავშირზე მიანიშნებდა. ადრეულ წლებში ამ ორგანიზაციის სახელწოდება ასევე იყო სახელმწიფო უშიშროების სამსახური .

სამინისტრო შეიქმნა 1950 წლის თებერვალში. 1989 წლის ნოემბერში სახელწოდება გადაერქვა: ეროვნული უშიშროების სამსახური, ხოლო ერთი თვის შემდეგ გაუქმდა. შტაზის დიდი ხნის განმავლობაში ხელმძღვანელობდა ერიხ მილკე, რომელიც ერიხ ჰონეკერის მსგავსად 1989 წლის ოქტომბერში ჩამოაცილეს გერმანიის გაერთიანებული სოციალისტური პარტიის ხელმძღვანელობას და გარიცხეს პარტიიდან.

1992 წელს შეიქმნა შტაზის დოკუმენტებზე წვდომის უზრუნველმყოფი ორგანო. გერმანიის ხელახლა გაერთიანების ხელშეკრულების თანახმად, შტაზისთან თანამშრომლობა მიჩნეულია საჯარო ორგანოებში სამსახურიდან გათავისუფლების მიზეზად.
ვერთერის ეფექტი

მიმბაძველობითი სუიციდი, იგივე ვერთერის ეფექტი — სხვისი სუიციდის მიბაძვა, როდესაც ადამიანი თვითმკვლელობას ცდილობს ტელევიზორში ან სხვა მედიასაშუალებაში გაშუქებული სხვისი თვითმკვლელობის შემდეგ.

ფართოდ გაშუქებული სუიციდის შემდეგ აგორებული მიმბაძველობითი თვითმკვლელობები ვერთერის ეფექტის სახელით არის ცნობილი, გოეთეს რომანის, „ახალგაზრდა ვერთერის ვარამის“ გამო.

დამცავი ფაქტორების არარსებობის შემთხვევაში, გახმაურებული სუიციდი გამომწვევის როლს ასრულებს მგრძნობიარე ან ადვილად შტაგონებად ადამიანთა თვითმკვლელობისთვის. ამას სუიციდის გადადებას უწოდებენ. დროგამოშვებით ვრცელდება სკოლებში, საზოგადოებაში, ცნობილი ადამიანის სუიციდის შემთხვევაში კი ქვეყნის მასშტაბით. ამას კი სუიციდის ჯგუფს უწოდებენ; ეს უკანასკნელი გამოწვეულია თვითმკვლელობასთან დაკავშირებული ქცევების სოციალური სწავლებით ან მიმბაძველობითი სუიციდებით.

ისტორია
მედიასა და სუიციდს შორის არსებული კავშირის ერთ-ერთი ყველაზე ადრეულ შემთხვევას წარმოადგენს გოეთეს რომანი „ახალგაზრდა ვერთერის ვარამი“. 1774 წელს გამოქვეყნებიდან მალევე, ახალგაზრდა მამაკაცებმა მთავარი პერსონაჟის მიბაძვა დაიწყეს, იცვამდნენ ყვითელ შარვლებსა და ლურჯ პიჯაკებს.
სუვერენულ სახელმწიფოთა კავშირი

სუვერენულ სახელმწიფოთა კავშირი, (სსკ) — არშემდგარი საკავშირო სახელმწიფო, განახლებული კავშირი სსრკ-ს ტერიტორიაზე. პროექტის თანახმად, უნდა შენარჩუნებულიყო ერთიანი სახელმწიფო სუვერენული რესპუბლიკებით. თავდაპირველად იგეგმებოდა როგორც „საბჭოთა სუვერენული რესპუბლიკების კავშირის“ ფედერალური სახელმწიფოს დაარსება.

ისტორია
პირველად ახალი საკავშირო ხელშეკრულების იდეა ასახული იყო რეზოლუციაში „საკავშირო ხელშეკრულებაზე“ , რომელიც მიღებულ იქნა საკავშირო რესპუბლიკების უმაღლესი საბჭოს მიერ 1988 წლის 16 ნოემბერს.

1990 წლის დეკემბერში დაისვა სსრკ-ს რეორგანიზაციის საკითხი.

3 დეკემბერს სსრკ-ს უმაღლესმა საბჭომ მხარი დაუჭირა პრეზიდენტ მ. გორბაჩოვის საკავშირო ხელშეკრულების პროექტის კონცეფციას და გადასცა სსრკ-ს სახალხო დეპუტატთა კრებაზე განსახილველად.

24 დეკემბერს შემდგარ სსრკ-ს სახალხო დეპუტატთა კრებაზე მიღებულ იქნა რომ აუცილებელი იყო შენარჩუნებულიყო სსრკ, როგორც განახლებული ფედერალური თანაბარუფლებიანი, სუვერენულ რესპუბლიკათა კავშირი.

იმავე დღეს სსრკ-ს პრეზიდენტის მ. გორბაჩოვის დაჟინებული თხოვნით, საბჭოთა კავშირის ისტორიაში დაინიშნა პირველი და უკანასკნელი საკავშირო საბჭოთა კავშირის შენარჩუნების რეფერენდუმი.

რეზოლუციის მისარებად ხმა მისცა 1677-მა დეპუტატმა, წინააღმდეგი — 32, თავი შეიკავა — 66.

1991 წლის 17 მარტს რეფერენდუმი შედგა, რომელზეც სსრკ-ს განახლებას მხარი დაუჭირა მოქალაქეთა უმრავლესობამ, 6 რესპუბლიკის (ლიტვა, ესტონეთი, ლატვია, საქართველო, მოლდავეთი და სომხეთი) გამოკლებით, რადგანაც აღნიშნული ქავეყნების ძალაუფლების უმაღლესი ორგანოების მიერ უარყოფილ იქნა მათ ქვეყნებში რეფერენდუმის ჩატარება, რადგანაც მანამდე გამოცხადებული ჰქონდათ ქვეყნის დამოუკიდებლობა.
ოტავიო ფარნეზე

ოტავიო ფარნეზე (; დ. 9 ოქტომბერი, 1524 — გ. 18 სექტემბერი, 1586) — ფარნეზეს დინასტიის წარმომადგენელი. პარმისა და პიაჩენცის ჰერცოგი 1547-1586 წლებში. ჰერცოგ პიერო ლუიჯი ფარნეზესა და ჯიროლამა ორსინის უფროსი ვაჟი.

ბიოგრაფია
ოტავიო დაიბადა 1524 წლის 9 ოქტომბერს ვალენტანოში. იგი იყო პარმისა და პიაჩენცის ჰერცოგ პიერო ლუიჯი ფარნეზესა და მისი ცოლის, ჯიროლამა ორსინის უფროსი ვაჟი. მამის მხრიდან პაპად ერგებოდა რომის პაპი პავლე .

1538 წლის 4 ნოემბერს ოტავიო დააქორწინეს ესპანეთისა და საღვთო რომის იმპერატორ კარლ -ის უკანონო ქალიშვილ მარგარეტ ავსტრიელზე. ამ დროს ოტავიო 14 წლის იყო, მარგარეტი კი 15-ის, მაგრამ ამის მიუხედავად, ეს მისთვის უკვე მეორე ქორწინება იყო. ოტავიომდე იგი დაქორწინებული იყო ფლორენციის ჰერცოგ ალესანდრო მედიჩიზე, რომელიც ქორწილიდან მალევე დაიღუპა, უშვილოდ. აღსანიშნავია, რომ მარგარეტს თავიდან არ მოსწონდა თავისი ახალგაზრდა მეუღლე, თუმცა მას შემდეგ, რაც იგი 1541 წელს ალჟირის ალყიდან დაჭრილი დაბრუნდა, მისით აღფრთოვანებული დარჩა და მოსიყვარულე მეუღლედ იქცა.

1540 წელს ოტავიო კამერინოს ლორდი გახდა. 1547 წელს ოტავიოს მამა ბრძოლაში გარდაიცვალა, რის შემდეგაც იგი პარმისა და პიაჩენცის ახალი ჰერცოგად გვევლინება. ამ დროს რომის პაპი ჯერ კიდევ პავლე იყო, რის გამოც ფარნეზეებს დიდი გავლენა ჰქონდათ, რომელიც 1549 წელს, პავლეს გარდაცვალებამ ძლიერად შეარყია. 1551 წელს პაპი იულიუს ხდება, რომელიც ფარნეზეების მიმართ კეთილად იყო განწყობილი, რამაც მათი მდგომარეობა შედარებით გამოასწორა.

პარალელურად, თავი იჩინა ოტავიოს მამის დროს დაწყებულმა დავამ პარმისა და პიაჩენცისათვის იმპერატორ კარლ -თან. მისმა წაქეზებულმა მანტუას ჰერცოგმა მოახდინა პიაჩენცას ოკუპაცია და პარმის აღებითაც იმუქრებოდა, რის გამოც ოტავიო იძულებული გახდა დახმარებისათვის საფრანგეთის მეფე ანრი -თვის მიემართა. ფრანგებთან ალიანსის შესაქმნელად 1552 წელს ოტავიომ თავისი უმცროსი ძმა, რანუციო ანრი -ის უკანონო ქალიშვილზე, დიანა ფრანგზე დააქორწინა, რის შემდეგაც პარმაში ფრანგული ჯარები განლაგდა. იულიუს -მ, რომელსაც კარლ -თან კარგი ურთიერთობის შენარჩუნება სურდა, ოტავიოს პარმის ტახტის დათმობა მოსთხოვა. ამაზე მან კატეგორიული უარი განაცხადა, რასაც მოჰყვა ე.წ. პარმის ომის დაწყება, სადაც ოტავიო თავისი ფრანგული ჯარებით ებრძოდა მანტუის ჰერცოგს. როდესაც ნათელი გახდა, რომ მარცხი გარდაუვალი იყო, ჰერცოგი ოტავიო თავად ჩავიდა თავის სიმამრთან, კარლ -თან და შეწყალება სთხოვა, რითაც დასრულდა პარმის ომი და მასაც ტახტი შეუნარჩუნდა.

დარჩენილი ცხოვრება ოტავიომ მშვიდად გაატარა პარმაში, სადაც თავისი სიბრძნისა და კეთილგონიერების გამო დიდი სიყვარულით სარგებლობდა. იგი 1586 წლის 18 სექტემბერს, 61 წლის ასაკში გარდაიცვალა, რის შემდეგაც ტახტი მისმა ვაჟმა, ალესანდრომ დაიკავა.

შვილები
ოტავიოს თავის ცოლთან, მარგარეტ ავსტრიელთან ჰყავდა ორი ვაჟი:

კარლო (1545), ალესანდროს ტყუპისცალი, გარდაიცვალა ჩვილობაში;
ალესანდრო (1545-1592), კარლოს ტყუპისცალი. პარმისა და პიაჩენცის ჰერცოგი, ესპანური ნიდერლანდების შტატჰალტერი. ცოლად შეირთო ინფანტა მარია პორტუგალიელი, რომელთანაც შეეძინა შვილები;

გარდა ამისა, უცნობი საყვარლისგან მას ასევე ჰყავდა ორი უკანონო ქალიშვილი:

იოლანდა (1520-1575), ცოლად გაჰყვა ტორკატო კონტის, რომელთანაც შეეძინა შვილები;
ერსილა (1565-1596), ცოლად გაჰყვა არონას გრაფ რენატო ბარომეოს, რომელთანაც შეეძინა შვილები;
დიდი ხეივნის ქუჩა

დიდი ხეივნის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, კრწანისის რაიონში (ორთაჭალა); გია გულუას ქუჩიდან ცოლიკაურის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნის ნახევარში ხეივნის ქუჩის სახელწოდებით, რაც ამ მიდამოებში არსებულ ხეივნებთან არის დაკავშირებული. სახელი დაერქვა 1958 წელს. 1994 წელს დიდი ხეივნის ქუჩის მონაკვეთს გია გულუას ქუჩა ეწოდა.

აქვს 1 შესახვევი.
დიდხევის დაღმართი

დიდხევის დაღმართი — ქუჩა თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში (ჩუღურეთი); კოსტა ხეთაგუროვის ქუჩიდან ნოე ჟორდანიას სანაპირომდე. წარმოიქმნა საუკუნეში. დატანილია თბილისის 1876 წლის გეგმაზე. თავდაპირველად ამ ადგილას იყო „დიდი ხევი“ რომელზედაც გადიოდა წყლის მზიდავებისათვის მტკვარზე ჩასასვლელი საგანგებო ბილიკი. შემდეგ ხევი ამოავსეს და წარმოიქმნა ქუჩა, რომელსაც დიდხევის დაღმართი დაარქვეს.
დიღომბარის ქუჩა

დიღომბარის ქუჩა — ქუჩა თბილისში. მდებარეობს ჩუღურეთის რაიონში (სვანეთისუბანი); ლამის ქუჩიდან მნთობის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნის 80-იან წლებში. თბილისის 1924 წლის გეგმაზე აღნიშნულია ორი ქუჩა: ერთი — დიღმის, მეორე — ბარისახოს სახელით. თბილისის 1934 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც დიღომ-ბარისახოს ქუჩა, შემდეგ ეს ქუჩები გაერთიანდა და შემოკლებით „დიღომბარის“ ქუჩა ეწოდა. აქვს ერთი შესახვევი (ყოფილი დიღომბარისახოს ჩიხი).