iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დალოლი

დალოლი — აფეთქების კრატერი ან მაარი დანაკილის უდაბნოში, ერტა-ალეს ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ეთიოპიაში.

წარმოიქმნა ბაზალტური მაგმის შემოჭრისას მიოცენში და შემდგომი ჰიდროთერმული აქტივობის შედეგად. ფრეატულ ამოფრქვევას აქ ადგილი ჰქონდა 1926 წელს, რის შედეგადაც წარმოიქმნა ვულკანი დალოლი და მრავალრიცხოვანი სხვა კრატერები, რომლებმაც თავიანთი ამოფრქვევებით წარმოქმნეს მლაშობები. ეს კრატერები მსოფლიოში ყველაზე დაბალი სუბარეალური ვულკანური ამომყვანი არხებია, რომლებიც ზღვის დონიდან 45 მ-ით დაბლა მდებარეობენ.

უახლესი მთავარი აქტივობა დაფიქსირდა 2004 წლის ოქტომბერში. მრავალრიცხოვანი გოეთერმული წყაროები აქ ცლიან ზღვის წყალსა და მჟავა სითხეს. ფართოდ არის გავრცელებული პატარა, დროებითი გეიზერები, რომლებიც მარილის კონუსებს ქმნიან. ვულკანის პერიმეტრი აღწევს დაახლოებით 1,53 კმ-ს.

დალოლი ცნობილია თავისი წარმტაცი პეიზაჟებით, რომელიც ამ მხრივ, მოგვაგონებს პლანეტა იუპიტერის თანამგზავრს — იოს. დალოლს მსგავსება აქვს აგრეთვე იელოუსტოუნის ეროვნული პარკის ცხელ წყაროებთან.

გალერეა
ირანის მიწისქვეშა წყალმომარაგების სისტემა

ირანის მიწისქვეშა წყალმომარაგების სისტემა, ქანატი, კიარიზი — წყალმომარაგების ტრადიციული სისტემა ირანში. საუკუნის შუა წლებისათვის ირანში ფიქსირდებოდა 50 000 ქანატი. 2015 წელს მათი რაოდენობა 37 000-მდე შემცირდა.

სპარსული მიწისქვეშა წყალმომარაგების სისტემის, ქანატის, ყველაზე ძველი და გრძელი სახეობა მდებარეობს ქალაქ გონაბადში, იგი უკვე 2 700 წელია უზრუნველყოფს ადამიანების წყლით მომარაგებას. მისი სიგრძეა 45 კმ. ხოლო გაყვანილია 360 მეტრის სიღრმეში. გონაბადის ქანატი ასევე ცნობილია ქეი-ხოსოროვის კიარიზის სახელითაც და აგებულია ძვ. წ. 700-500 წლებში. გონაბადის ქანატი შედგება 427 ჭაბურღილისაგან.

გონაბადის ქანატი, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელ სიაშია 2007 წლიდან, 2016 წლის 15 ივლისს კი სიაში შეიტანეს „სპარსული ქანატის“ სახელწოდებით.
ფილოსოფიური ქვა

ფილოსოფიური ქვა (სიბრძნის ქვა, ფილოსოფოსთა ელექსირი, ტინქტურა) — საუკუნიდან საუკუნემდე გაბატონებული წარმოდგენების მიხედვით, ნივთიერება, რომელსაც უნარი აქვს მაგიურად გარდაქმნას არაკეთილშობილი ლითონები ოქროდ და ვერცხლად, განკურნოს ადამიანი ყოველგვარი ავადმყოფობისაგან, დაუბრუნოს მას ახალგაზრდობა (ალქიმია).

ფილოსოფიური ქვაზე წარმოდგენების საფუძველი იყო პრაქტიკული დაკვირვებები ერთი ნივთიერების მეორედ სხვადასხვაგვარად გარდაქმნაზე, აგრეთვე ნატურფილოსოფიური მიხვედრები მატერიის ერთიანობაზე და ა.შ. შუა საუკუნეების პირობებში ამ აზრმა ნათლად გამოხატული რელიგიურ-მისტიკური შეფერილობა შეიძინა. შემდგომში აზრი ფილოსოფიური ქვის შესახებ უკუაგდეს. ეზოთერიულად ქვა იყო ტრანსმუტაციის სიმბოლო ადამიანის უმდაბლეს ცხოველურ და უმაღლეს, საღვთო ბუნებას შორის. ჭეშმარიტი ალქიმიკოსები არ ცდილობდნენ ოქროს მიღებას, იგი ხელსაწყო იყო მხოლოდ და არა მიზანი. აზრი მათთვის თვით ფილოსოფიური ქვა იყო.

თუმცა ადამიანთა უმრავლესობა თვლის, რომ ფილოსოფიური ქვა გამონაგონია, მაინც საუკუნეში ტრანსმუტაცია იყო განხორციელებული, ოქრო ხშირად მიიღება ბირთვული რეაქტორის მუშაობის პროცესში სხვა ელემენტებისაგან. იგი მიიღება უმნიშვნელო კონცენტრაციებში და უარყოფითად მოქმედებს რეაქტორის მუშაობაზე.
ჰუის მთის კლდის მხატვრობა

ჰუის მთის კლდის მხატვრობა — კლდის მხატვრობის ნიმუში სამხრეთ ჩინეთში, გუანსი-ჯუანში, მდინარე მინის დასავლეთ ნაპირზე. კლდის მხატვრობა მდებარეობს ნონგანის ნაკრძალში. ნახატები დაახლოებით 1 600-2 500 წლისაა. შესრულებულია წითელი ფერის საღებავით. ნახატების უმრავლესობა ადამიანებია, ასევე გვხვდება ცხენების, ძაღლების, დანების, გემების და მზის გამოსახულებებიც.

1988 წელს ჰუის მთის კლდის მხატვრობა სახელმწიფო საბჭომ დაცულ ტერიტორიად გამოაცხადა. 2016 წლის 15 ივლისს კლდის მხატვრობა შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში და გახდა ჩინეთის 49-ე ობიექტი აღნიშნულ სიაში.
მენგის დოლმენი

მენგის დოლმენი — ევროპაში უდიდესი დოლმენი, მეგალითური ყორღანი. თარიღდება ძვ. წ. ათასწლეულით. მდებარეობს ესპანეთის ქალაქ ანტეკერის გარეუბანში.

დოლმენის მდებარეობს 25 მეტრის სიღრმეში, მისი სიმაღლეა 4 მეტრი, ხოლო სიგრძე - 5 მ. შედგება 32 ქვის ბლოკისაგან, რომელთაგანაც უდიდესის წონაა 180 ტონა. დოლმენში სავარაუდოდ დასაფლავებული უნდა ყოფილიყო მმართველი დინასტიის წარმომადგენლები. მშენებლობის დასრულების შემდეგ დოლმენი დაფარეს მიწით და წარმოიქმნა ბორცვი თანამედროვე სახით.

 საუკუნეში დოლმენის გახსნის დროს აღმოაჩინეს ასობით ადამიანის ჩონჩხი.

2016 წლის 15 ივლისს მენგის დოლმენი ვიერისა და ელ-რომერალის დოლმენებთან ერთად ანტეკერის დოლმენების სახელით შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
ელ-ტეპოცტეკო

ელ-ტეპოცტეკო — არქეოლოგიური ძეგლი მექსიკაში, მორელოსის შტატში. მოიცავს ალკოჰოლური სასმელის, პულკეს აცტეკური ღმერთის — ტეპოცეკატლის პატარა ტაძარს.

შუა პოსტკლასიკურ პერიოდში, სიერა-დე-ტეპოცტლანის ქედის ერთ-ერთ მწვერვალზე მრავალი ტერასა და პატარა პირამიდა აშენდა, რომლებიც კოლუმბამდელ ქალაქ ტეპოცტლანს გადაჰყურებდა. ტაძარი იმდენად მნიშვნელოვანი გახდა, რომ პილიგრიმები მოიზიდა გვატემალიდანაც კი, მიუხედავად იმისა, რომ ტეპოცეკატლი ადგილობრივი კულტი იყო.

აღწერა
ტაძარი ძეგლის დასავლეთ მხარედ მდებარეობს. შედგება 6,4 მ სიმაღლის პლატფორმისაგან, რომელიც 3,3 მ სიმაღლის საძირკველზეა დაშენებული. თუმცა, ტაძრის ამჟამინდელი ნაშთების სიმაღლე მხოლოდ 2,7 მეტრია.

შიდა პატარა ოთახს ორი სვეტი იჭერდა. სავარაუდოდ, ამ ოთახში ინახებოდა ტეპოცეკატლის პატარა სკულპტურა.
ვიერის დოლმენი

ვიერის დოლმენი — დოლმენი ესპანეთში, მდებარეობს ქალაქ ანტეკერის მახლობლად, მისგან ჩრდილო-აღმოსავლეთით ერთ კილომეტრში. მენგისა და ელ-რომერალის დოლმენებთან ერთად ქმნის ანტეკერის დოლმენების ანსამბლს.

დოლმენი ენეოლითის ხანას განეკუთვნება. აღმოაჩინეს 1903 წელს. სახელი ეწოდა მისი აღმომჩენის გვარის მიხედვით.

კონსტრუქციის მიხედვით დოლმენი კორიდორით იწყება, რომლის სიგრძეა 20 მ., სიმაღლე — 185 სმ., ხოლო სიგანე — 120 სმ. დასაკრძალი ოთახის სიმაღლეა 210 სმ., ხოლო სიგანე — 180 სმ.

ისევე როგორც ანტეკერის სხვა დოლმენები, ვიერის დოლმენიც ყორღანული ტიპისაა, დაფარულია მიწით.

2016 წლის 15 ივლისს ვიერის დოლმენი მენგისა და ელ-რომერალის დოლმენებთან ერთად ანტეკერის დოლმენების სახელით შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
ელ-რომერალის სარკოფაგი

ელ-რომერალის სარკოფაგი — მეგალითური სარკოფაგი ესპანეთში. აგებულია დაახლ. ძვ. წ. 1800 წელს. შედის ანტეკერის დოლმენების ანსამბლში. სარკოფაგში აღმოჩენილია ადამიანის ჩონჩხი, ნიჟარები და სხვადასხვა ტიპის კერამიკული ნიმუშები.

სარკოფაგი შედგება კორიდორისა და ორი მრგვალი დასაკრძალი ოთახისაგან. ოთახის ფორმით განსხვავდება მენგისა (ძვ. წ. 2500 წ.) და ვიერის (ძვ. წ. 2400 წ.) დოლმენებისაგან, რომელთა ოთახებიც ოთკუთხედის ფორმისაა. სარკოფაგი დაცულია 8 მეტრის სიმაღლისა და 80 მეტრი დიამეტრის ყორღანით.

2016 წლის 15 ივლისს ელ-რომერალის სარკოფაგი ვიერისა და მენგის დოლმენებთან ერთად ანტეკერის დოლმენების სახელით შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
სანგანების ზღვის ეროვნული პარკი

სანგანების ზღვის ეროვნული პარკი — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი სუდანში. მდებარეობს წითელი ზღვის ცენტრში. სანგანები მარჯნის ერთადერთი ატოლია და მდებარეობს სუდანის სანაპიროდან 25 კილომეტრის დაშორებით.

2016 წლის 17 ივლისს დუნგონაბის ყურესა და კუნძულ მეკოვართან ერთად შეიტანეს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
დუნგონაბის ყურე

დუნგონაბის ყურე — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი სუდანში. მდებარეობს წითელი ზღვაში. მდებარეობს პორტ-სუდანიდან 125 კილომეტრზე ჩრდილოეთით. დუნგონაბის ყურეში ცხოვრობს დიუგონების ერთ-ერთი უდიდესი პოპულაცია.

2016 წლის 17 ივლისს სანგანების ზღვის ეროვნული პარკსა და კუნძულ მეკოვართან ერთად შეიტანეს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
მეკოვარი

მეკოვარი — კუნძული და იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი სუდანში. მდებარეობს წითელ ზღვაში, პორტ-სუდანიდან 125 კილომეტრზე ჩრდილოეთით. კუნძულზე და მასთან ახლოს ცხოვრობს ზღვის ფრინველებისა და ძუძუმწოვრების უდიდესი პოპულაცია.

2016 წლის 17 ივლისს სანგანების ზღვის ეროვნული პარკსა და დუნგონაბის ყურესთან ერთად შეიტანეს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
სამხრეთ ერაყის ჭაობები და არქეოლოგიური ლანდშაფტი

სამხრეთ ერაყის ჭაობები და არქეოლოგიური ლანდშაფტი — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი ერაყში.

ძეგლი შედგება შვიდი ობიექტისაგან. მათგან სამი არქეოლოგიური ობიექტია (ძველი შუმერული ქალაქები), ხოლო ოთხი ჭაობი:

ჰავიზეჰის ჭაობები
ცენტრალური ჭაობები
აღმოსავლეთ ჰამარის ჭაობები
დასავლეთ ჰამარის ჭაობები
ურუქი
ური
ერიდუ
თურქეთის მშვიდობის საბჭო

თურქეთის მშვიდობის საბჭო — სავარაუდო აღმასრულებელი ორგანო, რომელიც მოაწყო თურქეთის სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობა 2016 წლის 15 ივლისს. განცხადება გადატრიალების თაობაზე იყო გაკეთებული თურქეთის სახელმწიფო ტელეარხის -ს ეთერში, როდესაც ჯარისკაცები ძალით დაიკავეს თურქეთის სახელმწიფო მაუწყებლის შტაბ-ბინა ანკარაში, 15 ივლისის ღამეს. ჯგუფი, სავარაუდოდ, ჩამოყალიბდა თურქეთის შეიარაღებული ძალების შიგნით. საბჭომ თავისი თავი გამოაცხადა მმართველ ორგანოდ თურქეთის სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობის დროს. საბჭოს შექმნა გამოცხადებული იყო ტიჟენ ქარასის მიერ, რომელიც -ს ახალი ამბების წამყვანია.

საბჭოს სახელწოდება გამომდინარეობს ქემალ ათათურქის ცნობილი გამოთქმიდან: "მშვიდობა სამშობლოში, მშვიდობა მთელ მსოფლიოში".

შემადგენლობა
არ არსებობს ოფიციალური განცხადება საბჭოს შემადგენლობასთან დაკავშირებით. მაგრამ მუჰარემ ქიოსეს დაკავების შემდეგ, ქემალისტურმა გაზეთმა "" გამოაქვეყნა თითქოსდა იმ პირების სია, რომელიც შედიან საბჭოს შემადგენლობაში. 37 სახელი მოიცავს:

ოღუზ აქუში
ერქან აღინი
დერია იამანი
ერჰან ერმიშოღლუ
სეიფი ბულდუქი
ჰასან შაბანი
სერდარ ჩამიჩი
აქიფ უსი
ალი მუჟდათ ესქი
უღურ აიდინი
ქურთულუშ ქაია
ილიას დამარსეჩქინი
ისმაილ მინგირი
მეჰმეთ სადიქ იოზგიუვენი
სეფა მუმჯუ
ჰარუნ ბიროლ მერთი
უღურ ირიჯი
თურან იოზენი
აბდიურაჰიმ იოზქანი
სულეიმან იულქერი
სულეიმან ჩელები
ნაჯი აქდემირი
ალი ქოჩიღითი
ჰალილ იბრაჰიმ დიშჩი
საადეთ უსი
აბდულაჰ ავლიქი
ფერჰან ქუშჯანი
ბიულენთ ჩოლაქი
ჰალუქ ქამილ იავუზი
ზაფერ იოღრეთიჯი
ჰამით ჯან იუქსელი
აიჰან დოღანი
არიფ ბაქირი
ევარიშტუ კარვალიო

ევარიშტუ კარვალიო (; დ. 1942) — სან-ტომელი პოლიტიკოსი.

კარვალიოს ორჯერ ეკავა სან-ტომე და პრინსიპის პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა: პირველად, 1994 წლის 7 ივლისიდან 25 ოქტომბრამდე და მეორედ — 2001 წლის 26 სექტემბრიდან 2002 წლის 28 მარტამდე. იგი დამოუკიდებელი დემოკრატიული მოძრაობის პარტიის წევრია. 2016 წლის 17 ივლისს გამართულ საპრეზიდენტო არჩევნებში, ევარიშტუ კარვალიომ ხმათა 50.14% მოიპოვა და სან-ტომე და პრინსიპის პრეზიდენტი გახდა. თანამდებობას დაიკავებს 2016 წლის 3 სექტემბერს.
თუფის რაიონი

თუფის რაიონი — ყირგიზეთის ისიქ - ქოლის ოლქის ხუთი რაიონიდან ერთ-ერთი. ადმინისტრაციული ცენტრია სოფელი თუფი.

მოსახლეობა
2009 წლის აღწერის მიხედვით თუფის რაიონში ცხოვრობს 58 786 ადამიანი, აქედან ყირგიზები შეადგენენ 51 578 ადამიანს ანუ მოსახლეობის 87,7%, რუსები — 2571 ადამიანი (4,4%) ყალმუხები — 171 (0,3%), ყაზახები — 3624 (6,2%), ბალყარელები — 209 (0,4%), უკრაინელები — 174 ადამიანი (0,3%) უზბეკები — 139 ადამიანი ანუ (0,2%)
ჯეთი-ოღუზის რაიონი

ჯეთი-ოღუზის რაიონი — ყირგიზეთის ისიქ-ქოლის ოლქის ხუთი რაიონიდან ერთ-ერთი. ადმინისტრაციული ცენტრია სოფელი ყიზილ-სუ.

მოსახლეობა
2009 წლის აღწერის მიხედვით თუფის რაიონში ცხოვრობს 82 085 ადამიანი, აქედან ყირგიზები შეადგენენ 74 852 ადამიანს ანუ მოსახლეობის 91,2%, რუსები — 3660 ადამიანი (4,5%) დუნგანები — 1953 (2,4%), უიღურები — 744 (0,9%), თათრები — 259 (0,3%), ყაზახები — 253 ადამიანი ანუ (0,3%)
ტრინიტრამიდი

ტრინიტრამიდი წარმოადგენს ჟანგბადისა და აზოტის ნაერთს ფორმულით (2)3. ნივთიერება პირველად აღმოჩენილი და აღწერილი იქნა 2010 წელში შვედეთის სამეფო ტექნიკური უნივერსიტეტის თანამშრომლების მიერ.. ის შედგება აზოტის ატომისაგან, რომელიც შეერთებულია სამ ნიტროჯგუფთან (-2).

ადრე ის, არსებობდა თუ არა ტრინიტრამიდი, საკამათო თემას წარმოადგენდა. მაგრამ მონტგომერისა და მაიკლსის მიერ 1993 წელს ჩატარებულმა გამოთვლებმა აჩვენა, რომ ნაერთი სტაბილური უნდა ყოფილიყო.

ტრინიტრამიდის გამოყენების პოტენციურ არენალს მისი, როგორც ძლიერი მჟანგავის გამოყენებაა სარაკეტო საწვავებში, როგორც ქლორისაგან თავისუფალი ნივთიერება.
ეს კი ძალიან მნიშვნელოვანი განვითარებაა, რადგან ციოლკოვსკის სარაკეტო ტოლობიდან გამომდინარე რაკეტის დელტა--ს ოდნავი გაუმჯობესებაც კი უზარმაზარ გავნელას მოახდენს რაკეტის სასარგებლო ტვირთის წონაზე. ტრინიტრამიდზე ბაზირებული სარაკეტო საწვავის სიმკვრივული იმპულსი 20დან 30%-მდე უკეთესია ვიდრე ნებისმიერი ახლა არსებული ნივთიერებები, თუმცა ნაკლებია, ვიდრე თხევადი ჟანგბადის.
ენედის პლატო

ენედის პლატო — მთიანი მასივი ჩადში. მდებარეობს ჩადის აღმოსავლეთ ენედის რეგიონში, სუდანის სახელმწიფო საზღვართან ახლოს.

ენედის მასივი ქვიშიანი მთიანი მასივია, რომლის სიმაღლეც ზღვის დონიდან 1450 მეტრამდეა. მას გარს საჰარის უდაბნო აკრავს. ენედის კლდეებზე აღმოჩენილია უამრავი პეტროგლიფი, რომლებიც ნეოლითის ხანაში მცხოვრებმა ტომებმა დატოვეს. ენედი ასევე წარმოადგენს ბუნებრივ ნაკრძალს, სადაც დაცულია გარეული ცხოველების უნიკალური ჯიშები: ნილოსის ჯუჯა ნიანგი არშეის გელტაში, ანტილოპა, საჰარის ლომი.

2016 წლის 17 ივლისს ენედის მასივი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
რევილიახიხედოს არქიპელაგი

რევილიახიხედოს არქიპელაგი — კუნძულების ჯგუფი წყნარ ოკეანეში. ადმინისტრაციულად მიეკუთვნება მექსიკის კოლიმის შტატს.

ყველაზე დიდი კუნძულები არიან სოკორო, სან-ბენედიქტო, როკა-პარტიდა და კლარიონი. ყველა კუნძული ვულკანური წარმოშობისაა.

კუნძულები და მისი აკვატორია 2016 წლის 17 ივლისს შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. რადგან აღნიშნული აკვატორია ზღვის ფრინველების უმთავრესი საცხოვრებელი ადგილია.
გიორგი ნემსაძე (მორაგბე)

გიორგი ნემსაძე (დ. 26 სექტემბერი, 1984, ქუთაისი, საქართველო) — საქართველოს მორაგბეთა ეროვნული ნაკრების მოთამაშე. სარგბო კარიერა დაიწყო 2000 წელს ქუთაისის „აიაში“, მისი პირველი მწვრთნელი იყო დიმიტრი ფულარია. ნაკრების მაისურით ჩატარებული აქვს 96 თამაში, ამ ხნის განმავლობაში გუნდისთვის 60 ქულა მოიპოვა. რაგბის 2011, 2015 და 2019წლების ჩემპიონატებში, ნემსაძე საქართველოს ღირსებას იცავდა.
ავთანდილ მარგიანი

ავთანდილ მარგიანი (დ. 24 დეკემბერი, 1945, მესტია, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი და საბჭოთა პოლიტიკოსი, სპორტსმენი, დამოუკიდებელი საქართველოს კომპარტიის პირველი მდივანი 1990-1991 წლებში. 1992-1995 წლებში საქართველოს ვიცე-პრემიერი და პარლამენტის დეპუტატი. ამჟამად არის „ერთიანი საქართველოს“ ლიდერი. დამთავრებული აქვს საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი.

ბიოგრაფია
1968-1971 წლებში — ლუდის ქარხნის ბრიგადირი. 1971-1977 წლებში — კომბინატ „ელბრუსის“ ინჟინერი, შემდეგ მთავარი ინჟინერი. 1978-1980 წლებში ტრანსნავთობის ბაზის უფროსი. 1980-1989 წლებში კომპარტიის გარდაბნის რაიონის განყოფილების გამგე, რაიკომის მდივანი. 1989-1990 წლებში კომუნისტური პარტიის რაიონული ორგანიზაციის ხელმძღვანელი. 1992 წელს არჩევნებში კენჭს იყრიდა პარტიული სიით, გახდა პარლამენტის წევრი, იყო ფრაქცია „დემოკრატიული კავშირის“ წევრი, 1992-1995 წლებში — საქართველოს მთავრობის ვიცე-პრემიერი. იყო 1993 წელს შექმნილი თურქეთ-საქართველოს მეგობრობის საზოგადოება „კარადენის“ დამფუძნებელი. 1995 წელს არჩევნებში კენჭს იყრიდა პარტიული სიით, ვერ გახდა პარლამენტის წევრი.
ლაჰანიის შუადღე

ლაჰანიის შუადღე — ტროპიკული მოვლენა, როდესაც მზე ზენიტშია და სხივები პლანეტის ზედაპირს ზუსტად პერპენდიკულარულად ეცემა. ტერმინი „ლაჰანიის შუადღე“ ჰავაის ბიშოპის მუზეუმმა დაამკვიდრა და მას მხოლოდ ადგილობრივები იყენებენ.

დეტალები
იმის გამო, რომ სუბსოლარული წერტილი (ზენიტი) მხოლოდ ტროპიკებისათვისაა დამახასიათებელი, მოვლენა აშშ-ის მასშტაბით მხოლოდ ჰავაიზე ხდება.

მოვლენის ძველი ჰავაური სახელია კაუ კა ლა კა ლოლო , რაც ზუსტად იტარგმნება, როგორც „მზის გაჩერება თავის ტვინზე“.

ყოველწლიური მოვლენა აქტიურად შუქდება ჰავაურ მედიაში.
ანტიგუა

ანტიგუა — კუნძული კარიბის ზღვაში, მიეკუთვნება მცირე ანტილის კუნძულების ჯგუფს. კუნძულ ბარბუდასთან ერთად შედის ანტიგუა და ბარბუდის შემადგენლობაში.

ისტორია
კუნძული აღმოაჩინა ქ. კოლუმბმა და სახელწოდებაც მისგან მიიღო. მან კი უწოდა ესპანეთში მდებარე ეკლესიის სანტა-მარია-დე-ანტიგუის სახელი. კუნძული ადგილობრივი ინდიელების ენაზე მოიხსენიება ასევე როგორც ვადადლი, რაც ნიშნავს „ჩვენი საკუთრებას“.

1632 წლიდან კუნძული დიდი ბრიტანეთის კუთვნილებაშია. 1834 წელს კუნძულზე აიკრძალა მონათა შრომა. 1940 წელს კუნძულზე ინგლისთან შეთანხმებით განლაგდა აშშ-ის სამხედრო ბაზა.

გეოგრაფია
კუნძულის სანაპიროს სიგრძეა 87 კმ. ფართობი - 281 კმ². 2006 წლის მონაცემებით კუნძულზე 69 000 ადამიანი ცხოვრობს. კუნძულზე მდებარეობს ანტიგუა და ბარბუდის დედაქალაქი სენტ-ჯონზი, სადაც 31 ათასი ადამიანი ცხოვრობს. დედაქალაქი მდებარეობს კუნძულის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. კუნძულზე უამრავი პლაჟია. განვითარებულია ტურიზმი.

გალერეა
ნელსონის გემთმშენებელი ქარხანა

ნელსონის გემთმშენებელი ქარხანა — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი ანტიგუა და ბარბუდაში. სახელი ეწოდა ადმირა ჰორაციო ნელსონის სახელის მიხედვით, რომელიც 1784-1787 წლებში სწორედ აქ ცხოვრობდა.

2016 წლის 17 ივლისს ნელსონის გემთმშენებელი ქარხანა შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
დიაზოტის პენტოქსიდი

დიაზოტის პენტოქსიდი ქიმიური ნივთიერებაა ფორმულით 25. ის ასევე ცნობილია სახელით აზოტის პენტოქსიდი. 25 წარმოადგენს ერთ-ერთ ბინარულ აზოტის ოქსიდს, ერთ-ერთს ნაერთების ოჯახიდან, რომლებიც აზოტისა და ჟანგბადისაგან შედგებიან. ის არასტაბილური და საშიში მჟანგავია, რომელსაც წარსულში ქლოროფორმის ხსნარის სახით იყენებდნენ ნიტრირების რეაქციაში და რომელიც ძირითადად ჩანაცვლდა გაცილებით უსაფრთხო ნიტრონიუმის ტეტრაფთორბორატით (24)

25 იმ იშვიათი ნივთიერებების სიიდანაა, რომლებიც სტრუქტურას გარემო პირობებზე დამოკიდებულებით იცვლიან: ზოგადად ის მარილია, მაგრამ ზოგიერთ შემთხვევაში პოლარული მოლეკულის სტრუქტურას იძენს:
[2+][3−] ⇌ 25

სინთეზი და თვისებები
25 პირველად 1840 წელს დევილმა მიიღო 3-ზე ქლორის მოქმედებით. ლაბორატორიაში მისაღებად რეკომენდებული გზა აღიწერება როგორც აზოტმჟავის დეჰიდრატაცია ტეტრაფოსფორის დეკაოქსიდით:

410 + 12 3 → 4 34 + 6 25

პროცესის შებრუნებისას 25 რეაქციაში შედის წყალთან (განიცდის ჰიდროლიზს) აზოტმჟავის წარმოქმნით, ანუ აზოტის პენტოქსიდი აზოტმჟავის ანჰიდრიდს წარმოადგენს:
25 + 2 → 2 3

25 უფერო კრისტალებია, რომლებიც ოთახის ტემპერატურაზე ოდნავ მაღლა სუბლიმაციას განიცდიან. დროთა განმავლობაში მარილი აზოტის დიოქსიდად და ჟანგბადად იშლება.

სტრუქტირა
მყარი 25 მარილია, რომელიც განცალკევებული ანიონებისა და კათიონებისაგან შედგება. კათიონი წრფივი ნიტრონიუმის იონი 2+-ა, ანიონი კი ბრტყელ ნიტრატის 3− იონს წარმოადგენს. ამიტომ ამ მყარ მასას შეიძლება ნიტრონიუმის ნიტრატი ვუწოდოთ. მასში აზოტის ორივე ცენტრი დაჟანგულობის ხარისხ +5-ის მატარებელია.

25-ის სუბლიმაციისას მიღებულ აირად მდგომარეობაში მისი მოლეკულის განლაგება იცვლება და იძენს ფორმულას 2––2. იგივე შედეგი მიიღწევა მყარი მასის ისეთ არაპოლარულ გამხსნელებში გახსნიას, როგორებიცაა ნახშირბადის ტეტრაქლორიდში. აირად მდგომარეობაში –– ბმის კუთხე 133°-ია და ––-ის 114°. როცა აირადი 25 მომენტალურად იყინება, ის იძენს მეტასტაბილურ მოლეკულურ ფორმას, რომელიც −70 °-ის ზემოთ ეგზოთერმულად გადადის იონურ ფორმაში.

ატმოსფეროში დიაზოტის პენტოქსიდი ნაერთების, რომლებიც ოზონის შრის დაშლის ძირითად ინიციატორები არიან, რეზერვუარს წარმოადგენს: მისი წარმოქმნა წარმოადგენს ნულოვან ციკლს, სადაც და 2 დროებით არააქტიურ მდგომარეობაში იმყოფებიან.

24
ნაერთ 25-ის 3− ნაწილის 4−-ით ჩანაცვლებით მივიღებთ ნიტრონიუმის ტეტრაფთორბორატს (24, #13826-86-3). აღნიშნული მარილი ისეთივე აქტიურია როგორც 2+, მაგრამ თერმულად მდგრადია და იშლება მხოლოდ დაახლ. 180 ° ტემპერატურის დროს. (დაშლის პროდუქტებს წარმოადგენენ 2 და 3. 24 ბევრი ორგანული ნივთიერების ნიტრირებისათვის გამოიყენება. განსაკუთრებულად შეიძლება აღინიშნოს არენებისა და ჰეტეროციკლური ნივთიერებების ნიტრირება. 2+ ჯგუფის აგრესიულობის შემდგომი გაზრდა შესაძლებელია ძლიერი მჟავებით, რომლებიც "ზე-ელექტროფილურ" 22+-ს წარმოქმნიან.

საფრთხე
25 ძლიერი მჟანგავია, რომელიც ბევრ ამონიუმის მარილთან და ორგანულ ნაერთთან ფეთქებად ნარევებს ქმნის. მისი დაშლისას კი ძლიერ ტოქსიკური აზოტის დიოქსიდი გამოიყოფა
პაბლო ესკობარი

პაბლო ემილიო ესკობარ გავირია (; დ. 1 დეკემბერი, 1949 — გ. 2 დეკემბერი, 1993) — კოლუმბიელი ნარკობარონი და კონტრაბანდისტი. მოღვაწეობის მწვერვალზე, აშშ-ის ტერიტორიაზე შეტანილი კოკაინის 80%-ს მისი კარტელი აკონტროლებდა. ხშირად „კოკაინის მეფედ“ წოდებული ესკობარი, ყველაზე მდიდარი კრიმინალი იყო ისტორიაში და 1990-იანების დასაწყისში მისი ქონება 30 მილიარდ ამერიკულ დოლარად იყო შეფასებული. თავისი საქმიანობის დიდების ხანაში ის მსოფლიოს 10 უმდიდრეს ადამიანს შორის იყო და მის მიერ აშენებულ -ში ცხოვრობდა.

დანაშაულებრივი საქმიანობის დასაწყისი
ახალგაზრდული ასაკის დიდი ნაწილი პაბლოს გატარებული ჰქონდა მედელინის ღარიბ უბნებში, რომელიც გამოირჩეოდა დანაშაულებების დიდი მაჩვენებლით. პაბლო თავიდან იპარავდა საფლავის ქვებს, ასუფთავებდა ნაწერებისგან და შემდგომ ყიდდა პანამელ გადამყიდველებზე. ასევე პაბლო ყიდდა სიგარეტს და მარიხუანას, აყალბებდა ლატარიის ბილეთებს. პაბლომ შექმნა დანაშაულებრივი ჯგუფი, რისი მეშვეობითაც იპარავდა ძვირადღირებულ ავტომობილებს. შემდეგ გადავიდა რეკეტზე.

1971 წელს პაბლოს ჯგუფის წევრებმა მოიტაცეს კოლუმბიელი ბიზნესმენი დიეგო ეჩევარიო, რომელიც დიდი ხნის წამების შემდეგ მოკლეს.
არაპილესი

არაპილესი  — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში. შედის სალამანკის პროვინციის შემადგენლობაში, კასტილია და ლეონის ავტონომიური რეგიონი.

ქალაქის ფართობია 25,26 კმ². მოსახლეობა 644 ადამიანი (2015 წ.). პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრიდან დაშორებულია 8 კმ-ით.

1812 წელს ნახევარკუნძულის ომის მიმდინრეობის დროს, ქალაქთან გაიმართა სალამანკის ბრძოლა (არაპილესის ბრძოლა).
მაგნიუმის ნიტრატი

მაგნიუმის ნიტრატი ჰიგროსკოპული მარილია ფორმულით (3)2. ჰაერზე ის სწრაფად წარმოქმნის ჰექსაჰიდრატს ფორმულით (3)2·62 (და მოლური მასით 256.41 გ/მოლ). ის ძალიან კარგად იხსნება როგორც წყალში, ისე ეთანოლში.

გამოყენება
მაგნიუმის ნიტრატი მოიპოვე როგორც საბადოებში ისე კავერნებში როგორც ნიტრომაგნეზიტი (ჰექსაჰიდრატის ფორმით). მაგრამ ეს ფორმა გავრცელებული არაა, თუმცა ის შეიძლება წარმოიქმნას, იქ, სადაც სკინტლი მაგნიუმით მდიდარ ქვებს ეხება. ის გამოიყენება კერამიკაში, ბეჭდვაში, ქიმიურ და აგროკულტურულ ინდუსტრიებში. ის როგორც სასუქი შეიცავს 10.5% აზოტს და 9.4% მაგნიუმს, ამიტომ მისი შეფუთვა როგორც წესი შეიცავს წარწერას 10.5-0-0 + 9.4% . შერეული ფორმით მაგნიუმის ნიტრატი როგორც წესი გაყიდვაში ამონიუმის ნიტრატთან, კალციუმის ნიტრატთან, კალიუმის ნიტრატთან და სხვა მიკროელემენტებთან ერთადაა. ეს ნარევები გამოიყენება სათბურებსა და ჰიდროპონიკაში.

წარმოება
მაგნიუმის ნიტრატი კომერციაში გამოიყენება როგორც ნაწარმი პროდუქტი. მისი წარმოება მრავალი გზითაა შესაძლებელი. მაგალითად:
მაგნიუმისა და აზოტმჟავას შორის რეაქცია:

2 103 + 4 = 4(3)2 + 43 + 32
ან მაგნიუმის ოქსიდთან
2 3 + → (3)2 + 2
ორივე შემთხვევაში რეაქციის პროდუქტს წარმოადგენს მაგნიუმის ნიტრატი.

მაგნიუმის ჰიდროქსიდი და ამონიუმის ნიტრატი ასევე შედიან რეაქციაში, შედეგად ვიღებთ მაგნიუმის ნიტრატს და ამიაკს, რომელიც აირად ფორმაში გამოიყოფა.
2 + 2 43 → (3)2 + 2 3 + 2 2

რეაქციები
მაგნიუმის ნიტრატი ურთიერთქმედებს ტუტე მეტალების ჰიდროქსიდებთან და წარმოქმნის შესაბამის ნიტრატს:
(3)2 + 2 → 2 + 2 3.

იმის გამო, რომ მაგნიუმის ნიტრატს დიდი მიზიდულობა გააჩნია წყლის მიმართ, ჰექსაჰიდრატის გავარვარება არ იწვევს მარილის დეჰიდრატაციას. ის უბრალოდ იშლება მაგნიუმის ოქსიდად, ჟანგბადად და აზოტის ოქსიდად:
2 (3)2 → 2 + 4 2 + 2.

გამოყოფილი აზოტის ოქსიდის წყლით შთანთქმა აზოტმჟავის მიღების ერთ-ერთ გზას წარმოადგენს. ამ გზის არაეფექტურობის მიუხედავად ამ რეაქციაში არ მონაწილეობს არცერთი ძლიერი მჟავა.

უწყლო მაგნიუმის ნიტრატი ასევე გამოიყენება აზოტმჟავის კონცეტრაციის გასაზრდელად მისი აზეოტროპის (დაახლ. 68% აზოტმჟავა და 32% წყალი) კონცენტრაციის ზემოთ. ის ასევე ზოგჯერ დესიკანტადაც გამოიყენება.
კანონნი წმინდათა მოციქულთანი

კანონნი წმინდათა მოციქულთანი — ქრისტეს მოციქულთა მოღვაწეობის დროს, ზეპირსიტყვიერად გავრცელებულ სჯულის კანონებზე დაყრდნობით შექმნილი კანონიკური კრებული. შედგებოდა 85 მუხლისაგან.

ისტორია
ქრისტეს ეკლესიის პირველ სამ საუკუნეში მოციქულთა კანონები, როგორც ცალკე ჩამოყალიბებული საეკლესიო სამართლის კრებული ანუ კოდექსი არ არსებულა. მისი პირველი კოდიფიკაცია მოხდა საუკუნის დამდეგსა და საუკუნის დასაწყისში. იმ დროს, როცა, ქრისტიანობის შეწყნარების საკითხს კარგა ხნის ნიადაგი ჰქონდა შემზადებული და სამი საუკუნის მანძილზე სისტემატურად დევნილი რელიაგია — ცნობილი მილანის ედიქტით — სახელმწიფო მფარველობაში გამოცხადდა. მანამდე, „მოციქულთა კანონები“, რომლებიც მოციქულთა მიერ დაარსებულ ეკლესიებში, მოციქულთაგან მორწმუნეთა ჯგუფებისათვის ნაწილ-ნაწილად მიცემულ სათანადო სახელმძღვანელო დარიგებებისა და განკარგულებების ზეპირ კანონებს წარმოადგენდა, ერთი ადგილიდან მეორეში ზეპირად ვრცელდებოდა. ამ დარიგებებისა და განკარგულებების ჩაწერის შემდეგ, როგორც კი მიიღეს კანონიკური კრებულის წმინდა ხასიათი, ეწოდათ „კანონნი წმინდათა მოციქულთანი“. ამ კანონებმა საქრისტიანოს აღმოსავლეთ ნაწილში 85 მუხლის, ხოლო დასავლეთისაში 50 მუხლის სახით ჰპოვა გავრცელება.

მოციქულთა კანონები, როგორც უძველესი და უმთავრესი კანონმდებლობითი საეკლესიო ძეგლი, თავდაპირველადვე შეტანილი იქმნა კონსტანტინოპოლის პატრიარქ ფოტიოს -ის მიერ 883 წელს გამოცემულ თოთხმეტტიტულოვან (ნაწილიან) „დიდ სჯულისკანონში“, რომელშიც შეტანილი იყო ასევე შვიდი მსოფლიო, ათი ადგილობრივი კრების და ცალკეულ წმინდა მამათა (მღვდელთმთავართა) კანონები, რაც საუკუნეში ქართულ ენაზე მთლიანად თაგმნა არსენ იყალთოელმა.

დღეს შემორჩენილი ქართული ტექსტი წარმოადგენს მიტროპოლიტ კალისტრატე ცინცაძის ხელნაწერის ფოტოპრინტს, შესრულებული იშვიათი პირის მიხედვით 1926 წელს, რომელსაც იმავე არსენ იყალთოელის მიერ შესრულებული ქართული თარგმანი ედო საფუძვლად.