iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დაბის წმინდა გიორგის ეკლესია

დაბის წმინდა გიორგის ეკლესია — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, მდებარეობს ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, სოფელ დაბაში. ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია. ეკლესია დაბურულ ტყეში დგას და სანახევროდ გამოქვაბული ფარავს. დასავლეთ შესასვლელის თავზე შესრულებულია წარწერა: ე. ი. დაბის ეკლესია 1333 წელს გიორგი ბრწყინვალის მოლარეთუხუცესს აუშენებია. ეკლესია დარბაზული ტიპისაა. ეკლესიას ადგილობრივი მოსახლეობა ჩრდილოეთის წმ. გიორგის სახელით იხსენიებს. ეკლესია წიწვოვანი ტყით დაფარულ ფერდის მცირე ბაქანზე დგას, რომელიც სამხრეთი მხრიდან თითქმის პირდაპირ კლდეზეა მიდგმული. მისი ძირითადი სივრცე დანაწევრებულია ორი საბჯენი თაღით. აფსიდის ვიწრო სარკმლის ორსავ მხარეს მაღალი თაღოვანი ნიშებია. შიგნით და გარედან ეკლესიის კედლები მოპირკეთებულია კარგად გათლილი, თანაბრად ნაწყობი კვადრებით. ფასადები უხვადაა მოჩუქურთმებული. განსაკუთრებით გამოირჩევა დასავლეთ ფასადი, რომლის ფართო სწორკუთხედით მოჩარჩოებული ჩუქურთმებიანი პორტალი და მის თავზე მდებარე სარკმელი ერთიან კომპოზიციას შეადგენენ. დაბის ეკლესია თავისი ეპოქის საყურადღებო ხუროთმოძღვრული ძეგლია. ეკლესიის დასავლეთის შესასვლელის თავზე მოთავსებულია ლამაზი ასომთავრულით შესრულებული სამშენებლო წარწერა რომლის შინაარსი შემდეგი სახისაა: „ინდიკტიონსა მეფეთა მეფისა გიორგისა, ძისა დიმიტრისა, მეცხრამეტესა სიტასა ღმრთისა აორცთშესხმისა მიზეზო, აღვაშენე ტაძარი ესე ჟამსა მეფეთ მეფისა გიორგისსა მე მათმან მოლარეთუხუცესმან... ქორონიკონსა კა“. როგორც წარწერიდან ვიგებთ, აღნიშნული ეკლესია 1333 წელს აშენდა გიორგი ბრწყინვალის (1318-1346 წწ.) მოლარეთუხუცესის დაკვეთით, რომლის სახელიც წარწერაში გადაშლილია და არ იკითხება.

გალერეა
უტიქი

უტიქი — ისტორიული პროვინცია, რომელიც ეკუთვნოდა დიდ სომხეთს და მდებარეობდა კავკასიის ალბანეთის რეგიონში. 387 წელს იგი გადავიდა სასანიანთა იმპერიის ხელში. უტიქის პროვინციის დიდი ნაწილი მდებარეობს თანამედროვე აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე, ხოლო დანარჩენი არის სომხეთში, ტავუშის პროვინციაში.

ისტორიული წყაროების მიხედვით, უტიქელი ხალხი ძირითადად სომხური წარმოშობისანი იყვნენ და საუბრობდნენ სომხურ ენაზე. უტიქის პროვინცია იყო ერთ-ერთი მჭიდროდ დასახლებული პროვინცია დიდი სომხეთის ტერიტორიაზე.
ანასტასიუ

ანასტასიუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 160 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუს შტატის პანტანალის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ აკიდაუანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 23 835 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 8,08 კმ²-ზე. ფართობი 2 949 კმ²-ია.
აკიდაუანა

აკიდაუანა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 149 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუს შტატის პანტანალის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ აკიდაუანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 45 614 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2,69 კმ²-ზე. ფართობი 16 957 კმ²-ია.
დოის-ირმანს-დუ-ბურიტი

დოის-ირმანს-დუ-ბურიტი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 320 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუს შტატის პანტანალის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ აკიდაუანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 363 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 4,42 კმ²-ზე. ფართობი 2 344 კმ²-ია.
მირანდა (მატუ-გროსუ-დუ-სული)

მირანდა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 125 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუს შტატის პანტანალის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ აკიდაუანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 25 595 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 4,67 კმ²-ზე. ფართობი 5 478 კმ²-ია.
კეჩუთის წყალსაცავი

კეჩუთის წყალსაცავი — წყალსაცავი სომხეთში. მდებარეობს ვაიოცძორის პროვინციაში, საკურორტო ქალაქ ჯერმუკიდან სამხრეთით 3,5 კმ-ში, ზღვის დონიდან 1920 მეტრ სიმაღლეზე. წყალსაცავი აგებულია მდინარე არფაზე. წყალსაცავის აშენდა 1981 წელს და მისი ფართობი 145 ჰექტარია, საერთო მოცულობა - 23 მილიონი მ³, საშუალო სიღრმე - 20 მ, სანაპირო ხაზის სიგრძე - 8,5 კმ. წყლის რესურსების რეგულირებისთვის წყალსაცავიდან მილსადენის საშუალებით წყალი სევანში ჩაედინება.

2007 წლის ბოლოს დასრულდა წყალსაცავის სარესტავრაციო სამუშაოები.
ჰრანტ ბაგრატიანი

ჰრანტ ბაგრატიანი (; დ. 18 ოქტომბერი, 1958, ერევანი, სომხეთის სსრ) — სომეხი პოლიტიკოსი. სომხეთის პრემიერ-მინისტრი 1993-1996 წლებში.

ჰრანტ ბაგრატიანი 1958 წლის 18 ოქტომბერს ერევანში დაიბადა. 1965 წელს სწავლა დაიწყო ერევნის №49 სკოლაში, რომელიც დაამთავრა 1975 წელს. 1975-1979 წლებში უმაღლესი განათლება მიიღო ერევანში, რის შემდეგაც ჯარში წავიდა და ორი წლის განმავლობაში მოსკოვში იყო. დაბრუნდა 1981 წელს და სწორედ ამის შემდეგ დაიწყო მისი პოლიტიკური კარიერა.

1990 წელს ჰრანტი დაინიშნა სომხეთის ეკონომიკის მინისტრად. 1991 წელს ის დროებით ასრულებდა პრემიერ-მინისტრის მოვალეობის, რის შემდეგაც კვლავ გახდა სომხეთის ეკონომიკის მინისტრი და ვიცე-პრემიერი. 1993 წლის 2 თებერვალს ის ხოსროვ არუთინიანის ნაცვლად დამოუკიდებელი სომხეთის რიგით მე-3 პრემიერ-მინისტრი გახდა.

სამი წლის განმავლობაში ის ამ პოსტზე რჩებოდა, მაგრამ 1996 წლის 4 ნოემბრიდან ის უკვე აღარ არის სომხეთის პრემიერ-მინისტრი. ამის შემდეგ ის საზოგადოებისათვის უფრო და უფრო შეუმჩნეველი გახდა და პოლიტიკას თავი დაანება. 2006-2007 წლებში ის ბანკის კონსულტანტადაც კი მუშაობდა.
ბელა-ვისტა

ბელა-ვისტა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 180 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ბოდოკენის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 23 181 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 4,74 კმ²-ზე. ფართობი 4 892 კმ²-ია.
ბოდოკენა

ბოდოკენა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 132 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ბოდოკენის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 985 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3,18 კმ²-ზე. ფართობი 2 507 კმ²-ია.
ბონიტუ (მატუ-გროსუ-დუ-სული)

ბონიტუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 315 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ბოდოკენის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 19 587 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3,97 კმ²-ზე. ფართობი 4 934 კმ²-ია.
კარაკოლი (მატუ-გროსუ-დუ-სული)

კარაკოლი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 212 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ბოდოკენის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 398 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1,83 კმ²-ზე. ფართობი 2 950 კმ²-ია.
გია-ლოპის-და-ლაგუნა

გია-ლოპის-და-ლაგუნა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 272 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ბოდოკენის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 366 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 8,56 კმ²-ზე. ფართობი 1 210 კმ²-ია.
ჟარდინი (მატუ-გროსუ-დუ-სული)

ჟარდინი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 259 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ბოდოკენის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 24 346 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 11,06 კმ²-ზე. ფართობი 2 201 კმ²-ია.
ნიუაკი

ნიუაკი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 200 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ბოდოკენის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 14 391 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3,67 კმ²-ზე. ფართობი 3 923 კმ²-ია.
ვოროტნავანქი

}
| რელიგიური_წევრობა =
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =სიუნიქი
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| ვებ-გვერდი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =გუმბათოვანი
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = საუკუნით
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =არა
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 39.4956
| გრძედი =46.1222
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
ვოროტნავანქი — სამონასტრო კომპლექსი სომხეთში. მდებარეობს მდინარე ვოროტანის მახლობლად. სოფლებს ვაღატინსა და ვოროტანს შუა, სიუნიქის პროვინციაში.

კომპლექსი გარშემორტყმულია შემოსევებისაგან თავდაცვის მიზნით აგებული კედლით. მონასტრის ეზოში იდგა სვეტი, რომელიც იყო სიმბოლო იმისა, რომ აქ ბერები ღვთისმსახურებდნენ და აქ ხდებოდა მეფეთა კურთხევა.

შუა საუკუნეების სომეხი ფილოსოფოსი და ღვთისმეტყველი ჰოვან ვოროთნეცი (1315 - 1398), რომელმაც ვარდაპეტარანის უნივერსიტეტის დამაარსებლად ითვლება, ვოროტნავანქში ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა.

გალერეა
სომხეთის საზღვრის დაცვა

სომხეთის საზღვრის დაცვა — სომხეთის შეიარაღებული ძალების ქვედანაყოფი, რომელიც პასუხისმგებელია მეზობელ თურქეთთან, აზერბაიჯანთან, ირანთან და საქართველოსთან საზღვრის დაცვასა და მონიტორინგზე. საზღვრის დაცვა სომხეთში, გიუმრის 102-ე სამხედრო ბაზაზე დისლოცირებულ რუსულ სამხედრო კონტიგენტთან ერთად ახორციელებს საქმიანობას. 1992 წლის 28 იანვარს საზღვრის დაცვის შექმნის შემდეგ დანაყოფი თავდაცვის სამინისტროს ფარგლებში მუშაობდა, მაგრამ 2004 წელს ის ეროვნული უსაფრთხოებისა და შინაგან საქმეთა სამინისტროს დაქვემდებარებაში გადავიდა.

მექანიზირებული აღჭურვილობა
ეროვნული უსაფრთხოებისა და შინაგან საქმეთა სამინისტროს შეიარაღებაშია 5 -1, 35 -1, 3 -1, 5 -60 და 18 -70.

გალერეა
ორი განაჩენი

ორი განაჩენი — მიხეილ ჯავახიშვილის მოთხრობა. პირველად გამოქვეყნდა 1926 წელს. ნაწარმოები ფსიქოლოგიური ხასიათისაა და ადამიანის სულიერ მდგომარეობას აღწერს დანაშაულის ჩადენის დროს. მოთხრობის მთავარ გმირს ლაზარე ჩიჩილაშვილს (ბაჩილას) ტრაგიკული ბედი ეწია: ცხოვრების მღვრიე ტალღებმა გზა-კვალი აუბნია და მძიმე დანაშაული ჩაადენინა. თუმცა სასამართლომ გაამართლა, ბაჩილამ საკუთარ თავს თვითონ გამოუტანა განაჩენი.

მოთხრობის სიუჟეტი
ლაზარე ჩიჩალაშვილი, ახალგაზრდა სოფლელი ბიჭი, რომელიც ურემზე მუშაობდა თავის უფროს ძმა მათესთან ერთად ქალაქში ჩამოვიდა. აქ მისმა ძმამ რუსი გოგო გაიცნო, რომელიც ლაზარესაც მოეწონა, თუმცა გოგონას იგივე დამოკიდებულება არ გამოუვლენია. ამის შემდეგ ის და მათე მუდამ ცდილობდნენ ბაჩილას მოშორებას. ერთხელ კი როცა ძმამ მოატყუა ბაჩილამ ჩხუბი დაიწყო და შემთხვევით შემოაკვდა.
ციხეში დიდ ხანს უცადა განაჩენს. თუმცა მოსამართლემ გაამართლა, რადგან ეს შემთხვევითი მკვლელობა იყო. როცა ბაჩილა გამოუშვეს მან დაინახა მშობლები, რომელთაც არც კი დაუცადეს ისე წავიდნენ სოფელში. ბაჩილა, რომელიც თვლიდა, რომ ძმის სიკვდილში დამნაშავე იყო, ჩავიდა სოფელში და იმავე ღამით თავი ჩამოიხრჩო.

მოთხრობის განხილვა
მიხეილ ჯავახიშვილი ხშირად ძლიერი ექსპრესიით ხატავს ადამიანის მალულ გრძნობებს, ცხოველურ ინსტინქტებს, ადამიანის შინასამყაროში მოქმედ სტიქიურ, გონებით აულაგმავ ძალებს. ასეა ,,ორ განაჩენშიც”. მოთხრობის მთავარი პერსონაჟი პრიმიტიული სულის და გონების ადამიანია (როგორც კაენი ვაჟას პოემაში), ინსტინქტები და უმართავი ემოციური იმპულსები კი ამგვარ ადამიანში უფრო ადვილად მძლავრობენ.

ჯიბრის, შურისძიების, რისხვის ბრმა ძალას, უგუნურ ბოღმას ჯავახიშვილის პერსონაჟი ძმის მკვლელობამდე მიჰყავს. მას რომ გონების თვალი ახელილი ჰქონდეს, დაინახავდა – მისი ,,სატრფო” ჩვეულებრივი მეძავია და ამით ყველაფერი დასრულდებოდა. მწერალი დაუნდობელი ირონიით წარმოსახავს ბაჩილას ,,მიჯნურობას”, მის უბადრუკ ყოფას ციხეში, იმას, თუ როგორ მოტეხა და დააბეჩავა იგი ჩადენილმა ცოდვამ. ეს ირონია იმითაც არის გამოწვეული, რომ თუმცა ბაჩილა ითრგუნება დანაშაულის გრძნობით (რომელსაც პატიმრების მსახურებით და შრომით იყუჩებს), მაგრამ ნათლად ვერ აცნობიერებს, რა საშინელება ჩაიდინა. ოღონდ როცა იგი შემდგომ, სასამართლოზე მომხდარის ზეგავლენით, თანდათან წვდება თავისი ცოდვის მთელ სიმძიმეს, ირონია ავტორის ღრმა თანაგრძნობით იჩრდილება. მიხეილ ჯავახიშვილი ადამიანის არსების ცხოველური საწყისის ირონიული წარმოჩენით არ კმაყოფილდება. მისი მსოფლაღქმა უფრო რთულია და ის ხედავს იმასაც, რომ ადამიანში ზნეობრივ საწყისსაც ღრმა ძირები აქვს. მას სურს ადამიანში ადამიანურობის პოვნა, ყველაფერზე მეტად აინტერესებს ადამიანში სინდისის გონიერი ხმის აღმოცენების და გაძლიერების პროცესი. ტრაგიკულ ჩიხს ის ქმნის, რომ როდესაც მოთხრობის გმირი ,,გაადამიანდება”, გონების თვალს ახელს, საკუთარი დანაშაულის უშეღავათო შეფასებას შეძლებს, მისი ცხოვრების გაგრძელება სწორედ ამის გამო შეუძლებელი ხდება.

პერსონაჟები
"ლაზარე ჩიჩალაშვილი" - მთავარი პერსონაჟი(ბაჩილა).
"მაშკა" - რუსი გოგონა, რომელიც ბაჩილას შეუყვარდება.
"მათე" - ბაჩილას ძმა.
"მაშკას დედა" - ბაჩილას გამუდმებით ლანძღავს და უშლის თავის შვილთან შეხვედრას.
ქოლესტერინი

ქოლესტერინი (ძვ.-ბერძ  — ნაღველი და — მყარი) — ორგანული შენაერთი, ცხიმოვანი (ლიპოფილური) სპირტი, რომელსაც შეიცავენ ცოცხალი ორგანიზმების უჯრედების მემბრანები (გამონაკლისი არის სოკო და პროკარიოტები). მცენარეულ ცხიმში ქოლესტერინის შემცველობა არის 100გ., ხოლო პალმის ზეთში — 2,3 — 2,6 მგ., როდესაც ნაღების კარაქში — 180-190 მგ. ის წყალში უხსნადია, იხსნება მხოლოდ ცხიმებსა და ორგანულ გამხსნელებში. ქოლესტერინის დაახლოებით 80%-ს გამოიმუშავებს ადამიანის ორგანიზმი: (ღვიძლით, კუჭ-ნაწლავებით, თირკმლით, თირკმელზედა ჯირკვლებით, სქესური ჯირკვლებით), ხოლო დანარჩენი 20% ორგანიზმს მიეწოდება საკვებიდან.
ვარდანაკერტის ბრძოლა

ვარდანაკერტის ბრძოლა — ბრძოლა სომხებსა და ომაიანთა სახალიფოს შორის. გაიმართა 702 წელს, როდესაც სმბატ ბაგრატუნმა დაამარცხა ომაიანთა სახალიფოს 8 000-იანი არმია ნახჭევნის გარნიზონიდან. სმბატმა, ბიზანტიის დახმარებით, შეძლო სომხეთის უმეტესი ნაწილის ხელახლა დაკავება და არაბების ქვეყნის გარეთ განდევნა. მიუხედავად მოპოვებული წარმატებისა, სახალიფოს სარდლებმა — მუჰამად იბნ მარვანმა და მასლამა იბნ აბდ ალ-მალიქმა მალევე აღადგინეს და უზრუნველყვეს მუსლიმთა კონტროლი სომხეთზე ნახჭევნის კათედრალში მთავართა (ნახარარები) ოჯახების ფართომასშტაბიანი ჟლეტით 705 წელს.
არმენ დარბინიანი

არმენ დარბინიანი (; დ. 23 იანვარი, 1965, გიუმრი, სომხეთის სსრ) — სომეხი პოლიტიკოსი. სომხეთის პრემიერ-მინისტრი 1998-1999 წლებში.

ბიოგრაფია
არმენ დარბინიანი დაიბადა 1965 წლის 23 იანვარს, გიუმრიში. უმაღლესი განათლება მიიღო მოსკოვში, რის შემდეგაც კვლავ მშობლიურ ქვეყანაში დაბრუნდა.

1994-1997 წლებში არმენ დარბინიანს მნიშვნელოვანი თანამდებობა ეკავა სომხეთის რესპუბლიკის ეროვნულ ბანკში, ხოლო 1997 წელს ის გახდა სომხეთის ფინანსთა მინისტრი.

1998 წლის 10 აპრილს არმენი რობერტ ქოჩარიანის ნაცვლად დამოუკიდებელი სომხეთის რიგით მე-6 პრემიერ-მინისტრი გახდა. მან ეს თანამდებობა შეინარჩუნა 1999 წლის 11 ივნისამდე. ამის შემდეგ, ის გახდა სომხეთის ეკონიმიკის მინისტრი, მაგრამ 2000 წელს ეს თანამდებობაც დატოვა. არმენ დარბინიანი 2001 წლიდან არის რუსულ-სომხური უნივერსიტეტის რექტორი.

არმენ დარბინიანი არ არის არცერთი პოლიტიკური პარტიის წევრი და არც არასდროს ყოფილა.
ზურაბ ბალაშვილი

ზურაბ ბალაშვილი (დ. 17 დეკემბერი, 1981 — გ. 9 აგვისტო, 2008) — 2008 წლის რუსეთ საქართველოს შეიარაღებული კონფლიქტის გმირი. სიკვდილის შემდეგ მიიღო მედალი მხედრული მამაცობისათვის.

ბიოგრაფია
ზურაბ ბალაშვილი დაიბადა 1981 წლის 17 დეკემბერს სოფელ ნაფარეულში. 18 წლის ასაკში წავიდა ერთწლიან სავალდებულო სამხედრო სამსახურში. დაბრუნების შემდეგ 2 წელი მუშაობდა სახელმწიფო დაცვის სამსახურში. 2002 წელს, 4 წლიანი სამხედრო კონტრაქტის გაფორმების შემდეგ, გახდა საქართველოს შეიარაღებული ძალების სამხედრო. მსახურობდა ერაყში. დაბრუნების შემდეგ ერთ წელიწადში დაქორწინდა. 2008 წლის 9 აპრილს შეეძინა ქალიშვილი ლიკა.

2008 წლის 9 აგვისტო
9 აგვისტოს სოფელ ნიქოზზე მიტანილი რუსული საავიაციო შეტევისას ზურაბ ბალაშვილს კასეტური ბომბის ანასხლეტი მოხვდა და სასიკვდილდ დაიჭრა. 21-ე ბატალიონში ის ერთადერთი დაღუპული იყო. მისი თანამებრძოლების თქმით, ზურას უკანასკნელი თხოვნა მის ოჯახზე ზრუნვა იყო.
ალაშკერტი (საფეხბურთო კლუბი)

საფეხბურთო კლუბი ალაშკერტი — სომხური საფეხბურთო კლუბი ქალაქ ერევანში. დაარსდა 1990 წელს, მარტუნში. ასპარეზობს სომხეთის პრემიერლიგაში.

ისტორია
კლუბი დაარსდა 1990 წელს გეღარქუნიქის პროვინციის ქალაქ მარტუნში. სომხეთის პრემიერლიგაში პირველად ითამაშა 1992 წელს, 24 კლუბიან ჩემპიონატში დაიკავა ბოლო ადგილი და დაქვეითდა სომხეთის პირველ ლიგაში.

6 წლიანი უთამაშებლობის შემდეგ კლუბი დაუბრუნდა ქვეყნის ჩემპიონატს, 1998 წლის სეზონში, პირველი ლიგის გათამაშებაში დაიკავა მე-6 ადგილი. შემდეგ, 1999 წლის სეზონში ჩემპიონატში მონაწილეობა აღარ მიუღია. მოგვიანებით, 2000 წელს კლუბი დაიშალა.

2011 წლის ბოლოს, „ალაშკერტი“ აღადგინა გამოჩენილმა ბიზნესმენმა და მეწარმემ ბაგრატ ნავოსიანმა, რომელიც წარმოშობით მარტუნიდან არის. მწვრთნელად დაინიშნა წარსულში ცნობილი სომეხი ფეხბურთელი ალბერტ სარქისიანი, რომელმაც მოკლე დროში შეძლო გუნდის შეკრება, დაიმატა ახალგაზრდა ფეხბურთელები ადგილობრივი სკოლებიდან, ასევე „პიუნიკიდან“ და „მიკადან“. 2012-13 წლების სეზონში კლუბი შეუერთდა სომხეთის პირველ ლიგას, სადაც შეძლო პირველი ადგილის მოპოვება. საშინაო მატჩებს ატარებდა ერევანში, ნაირის სტადიონზე. მარტუნის ცენტრალური სტადიონის რეკონსტრუქციის შემდეგ კლუბი დაბრუნდა მშობლიურ ქალაქში.

2013 წლის თებერვალში კლუბმა შეიძინა ერევანში მდებარე ნაირის სტადიონი, რომელიც კლუბის ძირითადი სტადიონი გახდა. შედეგად 2013-14 წლების სეზონისთვის კლუბმა შეიცვალა ადგილმდებარეობა, მარტუნიდან გადავიდა ერევანში.

ევროტურნირებზე
სეზონები
„ალაშკერტის“ სტატისტიკა სომხეთის ჩემპიონატებში

მწვრთნელები
ალბერტ ოჰანიანი (1992)
ალბერტ სარქისიანი (1 იანვარი, 2012 – 30 აპრილი, 2013)
არმენ სანამიანი (30 აპრილი, 2013 – 23 ოქტომბერი, 2013)
არმენ გიულბუდაგჰიანცი (2 ნოემბერი, 2013 – 30 აგვისტო, 2014)
აბრაჰამ ხაშმანიანი (31 აგვისტო, 2014 – დღემდე)
ანდრანიკ მარგარიანი

ანდრანიკ მარგარიანი — სომხეთის პრემიერ მინისტრი 2000 წლის 12 მაისიდან მის გარდაცვალებამდე, 2007 წლის 25 მარტის ჩათვლით. ის იყო სომხეთის რესპუბლიკური პარტიის წევრი.

საბჭოთა სომხეთი
მარგარიანი დაიბადა ერევანში, სომხეთის საბჭოთა რესპუბლიკაში. მისი ოჯახი თავის დროზე სასუნში (თურქეთი) ცხოვრობდა. თუმცა სომეხთა გენოციდის გამო მოუწიათ ერევანში დასახლება. მან ისწავლა კიბერნეტიკა ერევნის პოლიტექნიკურ უნივერსიტეტში. ის პროფესიით კომპიუტერული ინჟინერი გახდა. მარგარიანი პოლიტიკაში გამოჩნდა გვიან 1970-იან წლებში მაშინ, როცა შეუერთდა იმ დროს უკანუნო ეროვნულ ერთიანობის პარტიას. ეს უკანასკნელი სომხეთის საბჭოთა კავშირიდან გამოყოფისათვის იბრძოდა. მარგარიანი დიდი ხნის მანძილზე აკრიტიკებდა არსებულ ტოტალიტარულ სტრუქტურას. 1974 წელს ის დააკავეს ორი წლით. პატიმრობა მოიხადა ლაბორის ბანაკებში ანტისაბჭოური იდეოლოგიის გამო. ის იყო პარტიის თავმჯდომარე 1993 წლიდან გარდაცვალებამდე.

2000 წელს გახდა სომხეთის პრემიერ მინისტრი მას შემდეგ, რაც სომხეთის პარლამენტში ტერაქტი მოხდა და ამ ტრაგედიას მანამდელი პრემიერ მინისტრი ვაზგენ სარქისიანი შეეწირა. ტერაქტის შემდეგ 2000 წლის 2 მაისამდე პრემიერ მინისტრად ვაზგენის ძმა არამ სარქისიანი დაინიშნა, რომელიც მარგარიანმა შეცვალა.

გარდაცვალება
2007 წლის 25 მარტს გულის შეტევით გარდაიცვალა. მის რეზიდენციასთან ორი სამედიცინო დახმარების მანქანა იდგა, მათი განცხადებით მარგარიანმა რეანიმაციულ მკურნალობას აღარ უპასუხა.

დაკრძალულია კომიტასის პანთეონში.
ნერსეს III

ნერსეს მშენებელი, ნერსე იშხნელი (გ. 661) — სომხეთის სამოციქულო ეკლესიის კათოლიკოსი 641-661 წლებში. კათოლიკოსი გახდა ეზრა -ის შემდეგ.

ნერსესი, იგივე ნერსე, იყო სომხურის სამოციქულო ეკლესიის ქართველი (ტაოდან) არმენიზებული კათალიკოსი. მისი კათოლიკოსობის პერიოდში სომხეთს ძალიან ცუდი დრო ედგა და არსებობდა უამრავი პრობლემა. ქვეყანას არჩევანი უნდა გაეკეთებინა ორი მეზობლის — ბიზანტიის იმპერიასა და სასანიანთა იმპერიას შორის.

კათოლიკოსად გახდომამდე, ნერსესი მსახურობდა ჯარში. 641 წელს ის კათოლიკოსი გახდა. ნერსეს -ს მშენებელი უწოდეს. მისი საქმიანობა ძირითად მიმართული იყო უძველესი ტაძრების აღდგენისკენ. მის სახელს უკავშირდება ხორ-ვირაპის აღდგენა. გარდაიცვალა 661 წელს. ერთ-ერთი ვერსიით დაკრძალულია ხორ-ვირაპში. მის შემდეგ კი კათოლიკოსი გახდა ანასტას .
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ბოსნია და ჰერცეგოვინაში

2015 წლის მონაცემებით ბოსნია და ჰერცეგოვინაში იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის 2 ძეგლია, რაც საერთო რაოდენობის 0,2 %-ია (სულ 1031). ორივე ობიექტი კულტურული კრიტერიუმის ნიშნითაა შეტანილი სიაში, 2015 წლის მდგომარეობით ბოსნია და ჰერცეგოვინაში მდებარეობს 8 მსოფლიოს მემკვიდრეობის კანდიდატი ძეგლი.. ბოსნია და ჰერცეგოვინამ იუნესკოს კულტურული მმკვიდრეობის ძეგლების დაცვის კონვენციის რატიფიცირება მოახდინა 1993 წლის 12 ივლისს. პირველი ობიექტი მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში 29-ე სესიის დროს შეიტანეს, 2005 წელს.

ცხრილი
ცხრილში შეტანილია ძეგლები, იუნესკოს მიერ მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის სიაში დამატების თარიღის მიხედვით.

ობიექტების გეოგრაფიული მდებარეობა
წითელი წერტილებით მონიშნულია სტეჩკების მდებარეობა.
ტაიქი

ტაიქი — ქართული ისტორიული პროვინცია ტაოს სომხური სახელწოდება. წარსულში დიდი სომხეთის ერთ-ერთი პროვინცია, მოგვიანებით ნახევრად დამოუკიდებელი სამთავრო.

ოლქის სახელწოდება მომდინარეობს ქართველური ტომის – ტაოხებისაგან, რომლებიც ძვ. წ. საუკუნიდან სათავეში ედგნენ დიაოხის (იგივე ტაოხის, დაიაენის) სახელმწიფოებრივ გაერთიანებას. დიაოხს მოიხსენიებენ ასურული (ძვ. წ. — სს.) და ურარტული (ძვ. წ. — სს.) ლურსმული წარწერები. დიაოხი, სახელწოდებით ტაოხი, აღწერილი აქვს ქსენოფონტს თხზულება ანაბასისში. მას თავად გაუვლია ამ ტერიტორიაზე ძვ. წ. 401 წელს 10 000 ბერძენი ჯარისკაცის თანხლებით.

ძვ. წ. საუკუნიდან, იბერიასთან წარმოებული ომების შედეგად, შემდგომი პერიოდის ტაიქის ტერიტორიას იპყრობს დიდი სომხეთის მეფე არტაშეს . ამ ამბებთან დაკავშირებით მოგვიანო დროის სომხურ წყაროებში ჩნდება სახელწოდება "ტაიქი". წარმოადგენდა მამიკონიანების სამფლობელოს.

 საუკუნის სომეხი გეოგრაფი ანანია შირაკაცი „სომხურ გეოგრაფიაში“ ტაიქს 8 კანტონად (ხევებად) ჰყოფს:

პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ბოღბერდი (ქართული წყაროების ბოლისციხე, ბოლი). პროვინციის ფართობი 40,105 კმ²-ს შეადგენდა.

387 წლიდან სპარსეთის გავლენის ქვეშ ექცევა. 591 წლიდან ბიზანტიის ხელშია. საუკუნეში ბაგრატიონებმა ტაიქის (ტაოს) პროვინციას დაეუფლნენ– ის შეუერთდა ჯერ ქართლის საერისმთავროს, საუკუნის დასაწყისში ხდება ქართველთა სამეფოს (იგივე ტაო-კლარჯეთის სამეფოს) ნაწილი, ხოლო 1008 წლიდან ბაგრატ -მ, მამის – გურგენ -ის გარდაცვალების შემდეგ, პროვინცია საქართველოს სამეფოს შეუერთდა.

ტაიქი (ტაო) ამჟამად მთლიანად თანამედროვე თურქეთის შემადგენლობაშია – მცირე ნაწილი ართვინის პროვინციაში, ხოლო დანარჩენი — ერზურუმის პროვინციაში.
ბანანცი (საფეხბურთო კლუბი)

საფეხბურთო კლუბი ბანანცი — სომხური საფეხბურთო კლუბი ქალაქ ერევანში. დაარსდა 1992 წელს, აბოვიანში. ასპარეზობს სომხეთის პრემიერლიგაში. კლუბმა 2-ჯერ, 1992 და 2007 წლებში შეძლო სომხეთის თასის მოპოვება, 2013-14 წლების სეზონში პირველად გახდა სომხეთის ჩემპიონი.

ტიტულები
ეროვნული ჩემპიონატები
სომხეთის პრემიერლიგა:
ჩემპიონი (2): 2013/2014, 2022-2023
მეორე ადგილი (4): 2003, 2006, 2007, 2010

სომხეთის თასი:
გამარჯვებული (2): 1992, 2007
ფინალისტი (5): 2003, 2004, 2008, 2009, 2010

სომხეთის სუპერთასი:
გამარჯვებული (1): 2014

მოთამაშეების მიღწევები
სეზონის ბომბარდირი:
1993 — ანდრანიკ ოვსეპიანი (26)
2003 — არა აკოპიანი (45)
2006 — არამ აკოპიანი (25)
2011 — ვრუნუ კორეა (16)

წლის ბომბარდირი:
2003 — არა აკოპიანი
2005 — არამ აკოპიანი

საუკეთესო ახალგაზრდა ფეხბურთელი:
2010 — ვალტერ პოგოსიანი

წლის აღმოჩენა:
2010 — ვალტერ პოგოსიანი

ევროტურნირებზე
მუქი შრიფტით შინ ჩატარებული მატჩების შედეგები.

ევროპული რეკორდი
მწვრთნელები
ვარუჟან სუკიასიანი (1992–94)
პოღოს გალსტიანი (1 ივლისი, 1996 – 30 ივნისი, 1998)
ოგანეს ზანაზანიანი (2001–05)
აშოტ ბერსეღიანი (2005–06)
ნიკოლაი კისელიოვი (2006–07)
იან პოშტულკა (2007)
ნიკოლაი კოსტოვი (1 ივლისი, 2007 – 8 აპრილი, 2008)
ნედელჩო მატუშევი (8 აპრილი, 2008 – 30 ივნისი, 2008)
კიმ სპილდსბოელი (2008)
გიულბუდაგიანცი (1 იანვარი, 2009 – 1, 2009)
აშოტ ბარსეგიანი (მ.შ.) (2009)
სტევიცა კუზმანოვსკი (1 იანვარი, 2010 – 31 დეკემბერი, 2010)
რაფაელ ნარზარიანი (1 იანვარი, 2011 – 15 იანვარი, 2012)
ვლადიმერ პიატენკო (17 იანვარი, 2013 – 30 ივნისი, 2013)
ჟოლტ ჰორნიაკი (1 ივლისი, 2013 – 30 მაისი, 2015)
არამ ვოსკანიანი (1 ივლისი, 2015–)
სავიზო მოთხოვნები სომხეთის მოქალაქეებისთვის

სავიზო მოთხოვნები სომხეთის მოქალაქეებისთვის — სომხეთის მოქალაქეებისთვის ზოგიერთი ქვეყნის მთავრობის მიერ ამ ქვეყნებში შესვლაზე დაწესებული რიგი შეზღუდვებისა. 2018 წლის მდგომარეობით სომხეთის მოქალაქეებს უვიზოდ ან ვიზის ქვეყნის საზღვარზე მიღებით 68 ქვეყანაში შეეძლოთ მგზავრობა. რეიტინგის მიხედვით, სომხეთის პასპორტი მსოფლიოში 72-ე ადგილზეა (ბურკინა-ფასოსთან, მონღოლეთთან და უზბეკეთთან).
____

სავიზო მოთხოვნების რუკა
სავიზო მოთხოვნები
სამომავლო
2014 წლის ოქტომბერში, სომხეთი და სერბეთი სავიზო რეჟიმის ორმხრივად გაუქმებაზე შეთანხმდა. 2015 წლის 15 ივნისიდან, სომხეთის მოქალაქეებს ინდოეთში წასასვლელად ელექტრონული ტურისტული ვიზის აღება შეუძლიათ.

ისრაელის ტერიტორიაზე შესვლის ბეჭედი
სომხეთის პასპორტი, სადაც დაფიქსირებულია ისრაელის ტერიტორიაზე მოგზაურობის ბეჭედი, ბოიკოტის გამო ზოგიერთი მუსლიმური ქვეყნის ტერიტორიაზე შესვლა ეკრძალებათ.