iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
პრატიბა პატილი

პრატიბა პატილი (; ქორწინების სახელი - ्िा ेििं ेा; დ. 19 დეკემბერი, 1934 მაჰარაშტრა, ჯალგაონის რაიონი, ნადგაონი) — ინდოეთის პირველი ქალი-პრეზიდენტი. ის ასევე პირველი მაჰარაშტრელია ამ პოსტზე. ინდოეთის ეროვნული კონგრესის წევრი; გაერთიანებული პროგრესული ალიანსისა და ინდოეთის მემარცხენეთა კანდიდატი. გაიმარჯვა 2007 წლის 19 ივლისს ჩატარებულ საპრეზიდენტო არჩევნებში, სადაც დაამარცხა მისი უახლოესი მოპაექრე ბაირონ სინგ შეხავატი დაახ. 300 000 ხმით. პრეზიდენტად კურთხევა 25 ივლისს მოხდა.

განათლება
საშუალო განათლება ვიდიალიაში, ჯალგაონის რაიონში, მიიღო. მოგვიანებით სწავლას აგრძელებს ჯალგაონის კოლეჯში, სადაც ეუფლება პოლიტიკურ მეცნიერებებსა და ეკონომიკას, რომლის დამთავრების შემდეგ სწავლას აგრძელებს ბომბეის სახელმწიფო იურიდიულ ინსტიტუტში და იღებს ბაკალავრის ხარისხს იურისპრუდენციაში.

პოლიტიკური კარიერა
1967-1972 მაჰარაშტრის შტატის ჯანმრთელობის დაცვის მინისტრის მოადგილე.
1972-1974 მაჰარაშტრის შტატის სოციალური კეთილდღეობის მინისტრი.
1974-1975 მაჰარაშტრის შტატის ჯანმრთელობის დაცვის და სოციალური კეთილდღეობის მინისტრი.
1975-1976 მაჰარაშტრის შტატის კულტურის მინისტრი.
1977-1978 მაჰარაშტრის შტატის განათლების მინისტრი.
1979-1980 მაჰარაშტრის შტატის საკანონმდებლო ასამბლეის ოპოზიციური ფრაქციის ლიდერი.
1982-1983 მაჰარაშტრის შტატის ურბანული განვითარებისა და მშენებლობის მინისტრი.
1983-1985 მაჰარაშტრის შტატის სოციალური კეთილდღეობის მინისტრი.
1985-1988 ინდოეთის შტატების საბჭოს (რაჯია საბჰა) თავმჯდომარე.
1988-1991 რაჯია საბჰას დეპუტატი.
1991-1996 ინდოეთის სახალხო პალატის (ლოკ საბჰას) დეპუტატი.
1996-2004 ჩამოშორდა პოლიტიკურ ცხოვრებას.
2004-2007 რაჯასტანის შტატის გუბერნატორი.
2007-2012 ინდოეთის პრეზიდენტი.

ოჯახი
პრატიბა პატილი გათხოვილია. მისი მეუღლე მესამე ქორწინებიდან არის მუმბაის ინსტიტუტის ქიმიის პროფესორი დევესინგჰ რამსინგ შეხავათი. მათ ჰყავთ ორი შვილი: ქალიშვილი ჯიოტი რასორი და ვაჟიშვილი შრი რაჯენდრა სინგჰი.
მკერდის კიბო

მკერდის კიბო — სარძევე ჯირკვლების კიბო.

მსოფლიო მასშტაბით, მკერდის კიბო მეხუთე ადგილზეა სიკვდილის გამომწვევი კიბოს ტიპების მიხედვით (ფილტვების კიბოს, კუჭ-ნაწლავის კიბოს, ღვიძლის კიბოს და მსხვილი ნაწლავის კიბოს შემდეგ). 2005 წელს, მკერდის კიბოთი მთელ მსოფლიოში 502 000 ადამიანი დაიღუპა, რაც კიბოთი სიკვდილის 7 % და ყველა სხვა მიზეზით სიკვდილის 1 %-ია. როგორც წესი, მკერდის კიბოს შემთხვევები ქალებში ვლინდება, თუმცა შესაძლებელია, რომ მკერდის კიბო კაცსაც დაემართოს. იმის ალბათობა, რომ მკერდის კიბო ქალს დაემართება, 100-ჯერ უფრო დიდიაა, რის გამოც ქალებში მკერდის კიბო კიბოს ყველაზე გავრცელებული სახეობაა.

მკერდის კიბოს იწვევს ის განსხვავებული უჯრედები, რომლებიც მკერდის ქსოვილში ჩნდებიან და დროთა განმავლობაში სიმსივნედ ყალიბდებიან. სიმსივნე იზრდება სარძევე სადინარებში და, თუ დროულად არ მოხდა მისი გამოვლენა და მკურნალობა, ის შეიძლება გავრცელდეს მკერდის დარჩენილ ნაწილშიც.
თანგა

თანგა — საუკუნის დასაწყისში თემურლენგის მიერ შემოღებული მაღალხარისხოვანი ვერცხლის მონეტა (წონა 6,2 გ), რომელიც მალე გაბატონებულ ერთეულად იქცა ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნებსა და აღმოსავლეთ ამიერკავკასიის ფულად სისტემაში.

საქართველოს ეს რეფორმა არ შეხებია, მაგრამ იქ დიდი რაოდენობით გვხვდება საუკუნის შირვანული თანგები. აღმოჩენილია როგორც ერთეული, ისე განძის სახით სოფ. საქობოში (ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი), ხორხში (დუშეთის მუნიციპალიტეტი), თამარაშენში (ქურთის მუნიციპალიტეტი), ალში (ხაშურის მუნიციპალიტეტი).
თარგამოსი

}

თედო ჟორდანია
და თედო ჟორდანიაც ასევე იზიარებს აღნიშნულ ვერსიას:

მოსე ჯანაშვილი
„ქართლის ცხოვრების“ ლეგენდები
}

სხვა მოსაზრებები
იოსებ ფლავიოსის აზრით ადრე ივერიელებს თობელები ეწოდებოდათო, რადგანაც ისინი იაფითის ძის თობალის შთამომავლები არიანო, ხოლო სომხებს კი მიიჩნევს სემის შვილიშვილ იულის შთამომავლებად.

პირველი მოხსენებები
ასურულ ლურსმნულ დამწერლობებში გვხვდება ქალაქი თეგარამა და ტომი ”თილგარიმუ”, მდებარე მცირე აზიის აღმოსავლურ ნაწილში, მდ. ევფრატის აუზის ჩრდილოეთ ნაწილში (, ბეთ თორაგმას ახსენებს წინასწარმეტყველი იეზეკიილი 27,14 და 38,6). ებრაულ ლიტერატურაში შუა საუკუნეებში სიტყვა თრაგმოსი გამოიყენებოდა დღევანდელი თურქეთის აღსანიშნავად.

ლეონტი მროველი და დავით ბაგრატიონი თვლიან, რომ „თარგამოსიანებმა“ დატოვეს ბაბილონი და დასახლდნენ არარატისა და მასისის მიმდებარე ტერიტორიებზე.

თარგამოსის შთამომავლები
სომხები და ქართველები თვლიდნენ თავს თარგმოსის შთამომავლებად. ლეონტი მროველის აზრით თარგმოსს რვა შთამომავალი (ვაჟი) ჰყავდა:
ჰაოსი (სომხ. — ჰაჲკ) — სომეხთა წინაპარი, ისტორიული სომხეთის პირველი მამასახლისი.
ქართლოსი — ქართველთა ეპონიმი. ქართლისა და ქალაქ ქართლის დამაარსებელი.
ბარდოსი — რანელთა წინაპარი. ისტორიული რანისა და ქალაქ ბარდის დამაარსებელი.
მოვაკანოსი — მოვეკანთა წინაპარი. ისტორიული მოვაკანისა და ქალაქ მოვაკანის დამაარსებელი.
ლეკოსი — ლეკების წინაპარი.
ჰეროსი — ჰერების წინაპარი. ისტორიული ჰერეთის და ქალაქ ჰერეთის დამაარსებელი.
კავკასოსი — ჩრდილოეთ კავკასიის ხალხთა („კავკასიანთა“, სავარაუდოდ ჩეჩნებისა და ინგუშების) წინაპარი.
ეგროსი — ეგრების ანუ დასავლეთ ქართველების წინაპარი. ეგრისის ლეგენდარული დამაარსებელი.

წილხვედრი ტერიტორია
თარგამოსს ქართლის ცხოვრების მიხედვით წილად ხვდა კასპიისა და შავ ზღვას შორის ტერიტორია:

მოსე ჯანაშვილი აღნიშნულ საზღვრებს შემდეგნაირად წარმოგვიდგენს: აღმოსავლით გურგანის ზღვა, რომელსა აწ გილანის ზღვად სახელსდებენ. დასავლით — ზღვა პონტოსი, რომელსა აწ შავ ზღვად სახელსდებენ, სამხრით — მთა ორეთისა, რომელ არს ქურთთა ქვეყანასა, პირისპირ მიდიისა, ჩრდილოთ — მთა კავკასია, რომელსა სპარსნი იალბუზს უწოდებენ.

კომენტარები
ვიზა

ვიზა (ლათინური -ს შემოკლება) — დოკუმენტი, რომელიც ქვეყნის მიერ გაიცემა პირისთვის, რათა მან ფორმალურად მოითხოვოს ქვეყანაში შესვლის ნებართვა გარკვეული პერიოდის განმავლობაში და განსაზღვრული მიზნებისთვის. ის ჩვეულებრივ პასპორტში იკვრება ან ირტყმება, ან ზოგჯერ გაიცემა როგორც განცალკევებული საბუთი.

მრავალი ქვეყანა ვიზის და მოქმედი პასპორტის ქონას ითხოვს თავისი საზღვრის გადასაკვეთად, მაგრამ არსებობს გამონაკლისებიც.

ვიზა დაკავშირებულია ქვეყანაში შესვლის (გასვლის) ნებართვასთან, ასე რომ ზოგ ქვეყანაში ის განსხვავდება უცხოელთათვის ქვეყანაში შესვლისა და დარჩენის ნებართვისგან.

მაგალითად, ამერიკის შეერთებულ შტატებში შესასვლელად არსებობს ორი ძირითადი კატეგორიის ვიზა: საემიგრაციო და არასაემიგრაციო ვიზები, რომლებიც ასევე იყოფიან ქვეკატეგორიებად. მაგალითად: ოჯახური საემიგრაციო ვიზა, ტურისტული არასაემიგრაციო ვიზა, სასწავლო არასაემიგრაციო ვიზა, სამუშაო საემიგრაციო ვიზა და ა.შ.
თარიგონი

თარიგონი — მთა საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ცაგერისა და ამბროლაურის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე.

მდებარეობს რაჭა-ლეჩხუმის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარეების რიცეულისა და თარიგონის (ლაჯანურას მარცხენა შენაკადი) წყალგამყოფ თარიგონის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2577 მ. თარიგონი აგებულია ზედალიასის ასაკის ქვიშაქვებითა და თიხაფიქლებით. კალთები შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოებით.
თარო კლდე

თარო კლდე — მღვიმე საქართველოში, ჭიათურის მუნიციპალიტეტში, სოფ. შუქრუთში. წარმოადგენს ზედა პალეოლითის ადრინდელი საფეხურის კლდოვან ეხს. 1917 წელს აღმოაჩინა და მცირე ძიება ჩაატარა ს. კრუკოვსკიმ. მასალა პირველად შეისწავლა ს. ზამიატნინმა. ნაპოვნია ქვის მრავალნაირი იარაღი (ნუკლეუსები, მასიურ ანატკეცებზე ნაკეთები საჭრისები, საფხეკები, ზურგდაბლაგვებული და რეტუშირებული მიკროლითური ფირფიტები, მუსტიეს ხანის წვეტანები, ორმხრივ დამუშავებული იარაღი და ანატკეცები), აგრეთვე ძვლის იარაღის 2 ნატეხი. მასალა დაცულია ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.
თარჩია

თარჩია — ძველებური ქართული ცხენოსნური თამაში. თამაშობენ მოედანზე ან მინდორზე. წინასწარ განსაზღვრავენ თამაშისათვის განკუთვნილ დროს. ჯერ თამაშში მონაწილეობის მსურველებს იწვევენ, შემდეგ თამაშის 4-ვე მონაწილე შეჯიბრებაზე დამსწრე ქალიშვილთაგან აირჩევს მსაჯს. მსაჯი თავის მხრივ ერთ-ერთ მონაწილეს მკლავზე ან საყელოზე დაუმაგრებს ფერად მანდილს (ამ მოთამაშესაც თარჩია ჰქვია). შემდეგ მოთამაშეები დასცილდებიან მსაჯს 100 მ და მსაჯის ნიშანზე თამაში იწყება. თამაშის მიზანია დაეწიონ თარჩიას, რომელიც ყოველნაირად ცდილობს თავი დააღწიოს მდევრებს და მანდილი მსაჯს დაუბრუნოს. თუ მოთამაშემ ეს მოახერხა, გამარჯვებულად ცხადდება და მსაჯი მას იმავე მანდილით აჯილდოებს, თუ რომელიმე მოთამაშე დაეწევა თარჩიას და ჩამოართმევს მანდილს, თამაში შეწყდება, მონაწილენი მანდილის ახალ პატრონს 50 მ-ით სცილდებიან და მსაჯის ნიშანზე თარჩია კვლავ იწყება.
თარხანი

თარხანი (ხეთური: თარხუნთი — ჭექა-ქუხილის ღმერთი; მონღოლური: „თარ“ — თავისუფალი და „ხან“ — ხელმწიფე, „თავისუფალი ხელმწიფე“; — თავისუფალი ბატონი), აქვს ორი მნიშვნელობა:
დიდი ფეოლდალის ტიტული, წოდება, რომელიც სხვადასხვა პრივილეგიებს ითვალისწინებს;
შეუვალობის სიგელი, რომელიც გლეხს, ვაჭარს, სასულიერო ან სხვა პირს ათავისუფლებს გადასახადებისაგან.

თარხნობა გავრცელებული იყო მონღოლეთში, თურქეთში, სპარსეთში, კავკასიის ქვეყნებსა და რუსეთში. ხაზარებში თარხანი სარდლის ტიტული იყო. ჩინგიზ-ყაენი თავის ვაჟებს ნიშნავდა დაპყრობილი ქვეყნების ხელმწიფეებად და ანიჭებდა თარხნობას.

საქართველოში თარხანი და თარხნობა თავისუფალისა და შეუვალობის მნიშვნელობით შემოვიდა (დადასტურებულია საუკუნის დოკუმენტში). იხმარებოდა აზატის სინონიმადაც. თარხნობას ანიჭებდნენ როგორც თავადაზნაურობას, ეკლესია-მონასტრებს, დიდვაჭრებს (შეუვალობის სახით), ისე გლეხებს (ზოგიერთი გადასახადის ამოკვეთის სახით). - საუკუნეებში საგლეხო საგადასახადო დავთრებში "თარხანი" მსახურის სინონიმად იხმარებოდა (იგულისხმებოდა მებეგრე გლეხის "თავი ბეგრისაგან" განთავისუფლება და მსახურად დადგენა).

 საუკუნეში თარხანი თანამდებიბისა და ტიტულის სახით გვხვდება. ფართოდ გავრცელებული აზრი, რომ საუკუნის 30-იანი წლების ბოლოს როსტომ მეფემ გ. სააკაძის შვილს — იორამს უბოძა თარხნობა, როგორც საპატიო ტიტული, რაც სააკაძეთა გათავადებას გულისხმობდა, არაა სწორი. იოანე ბაგრატიონის ცნობით დიდი მოურავის წინაპრებმა მესამე ხარისხის თავადობა ჯერ კიდევ 1503 წელს მიიღეს, დიდი მოურავის პაპის მამა, თბილისის მოურავი - ივანე სააკაძე, რომ თავადია, ეს ლუარსაბ -ის დროინდელი საბუთებიდანაც სჩანს, პლატონ იოსელიანის ცნობით, 1604 წელს ერევნის აღებისას გიორგი სააკაძემ იმდენად გამოიჩინა თავი, რომ გიორგი -მ მას 1605 წელს დიდებული თავადის ტიტული უბოძა . სიმონ -ს პერიოდში, ქართლს ფაქტობრივად მართავდა დიდი მოურავი გიორგი სააკაძე და როგორც ქართლის ცხოვრება იუწყება „თავადები მას მონებდნენ“. დიდი მოურავის აღმატების დასადასტურებლად, 1622 წელს, მას თარხნის ტიტული მიენიჭა, რომელიც უპირველეს ყოვლისა დიდებულთა დარბაზის წინამძღოლობას, აგრეთვე სხვა პრივილეგიებს გულისხმობდა.

 საუკუნის 30-იანი წლების ბოლოს როსტომ მეფემ გიორგი სააკაძის შვილიშვილს — იორამს განუახლა თარხნობა, რომელიც ასევე უპირველეს ყოვლისა დიდებულთა დარბაზის (მეჯლისის) წინამძღოლობასა და სხვა პრივილეგიებს გულისხმობდა: 1) გვარის უფროსი შთამომავლობით მეჯლისის თარხანია, 2) იგი გათავისუფლებულია პასუხისმგებლობისან ცხრა დიდი დანაშაულისათვის, 3) იგი თავისუფალია გადასახადებისაგან ცხრა თაობაში, 4) იგი არ იხდის საომარი ნადავლის მეათედს, 5) ის უნებართვოდ შედის მეფესთან, 6) მას ცხრა ჭიქა ღვინოს უწვდის მეფე, 7) ლაშქრობისას ის მეფის გვერდზეა, 8) მეფის ქალიშვილის გარდა, მას ნებისმიერი ქალი მოჰყავს ცოლად მამის თანხმობის გარეშე და 9) მისი პატივი და დიდება ცას გაუტოლდება ცხრა სახის საჩუქარით.

თარხნის ტიტულს ატარებდა დიდებულ თავად თარხან-მოურავთა გვარის უფროსი, ტიტული გაუქმდა რუსეთის იმპერატორის ბრძანებით 1815 წელს.
თარხნიშვილები

თარხნიშვილები, თარხან-მოურავები — სათავადო სახლი ქართლის სამეფოში.

დამაარსებელია გიორგი სააკაძის შვილიშვილი იორამი, რომელსაც როსტომ მეფემ საუკუნის 30-იანი წლების ბოლოს სააკაძეთა საგვარეულო სამფლობელო აღუდგინა, სხვა მამულებიც უბოძა და თარხნობა დაუმკვიდრა. ამის შემდეგ იორამის შთამომავლებს თარხნიშვილები ეწოდათ. ისტორიულ საბუთებში მოურავიშვილებადაც იხსენიებიან, ხოლო საუკუნეში მათ თარხან-მოურავებს უწოდებდნენ. აზნაურ სააკაძეთა გვარის ასეთი შეცვლა მათ გათავადებას ნიშნავდა. თარხნიშვილებს სათავადო მოიცავდა თეძმის ახალქალაქსა და მის მიდამოებს.

სათარხნო ქართლის უდიდესი სათავადოების რიცხვში შედიოდა. თავადი თარხან-მოურავების მფლობელობაში იყო დაახლოებით 100 დასახლებული პუნქტი, დღემდე შემორჩა 11 საგვარეულო ტაძარი. ცნობები შემორჩა ათამდე საგვარეულოს შესახებ რომლებიც იყვნენ თარხნიშვილების ვასალები. საუკუნეში ქართლში სარდლები იყვნენ გივი ამილახვარი, თარხანი ლუარსაბი და ზაზა თარხნიშვილი. ერეკლე -ის დროს ქართული არტილერიის ერთ-ერთი შემქმნელი და თოფჩიბაშია გიორგი თარხანი. ამავე დროს სამეფო სადროშოს მეთაურია ლუარსაბ თარხანი. მორიგე ჯარების 8 მინბაშიდან 3 თარხან-მოურავი იყო. თარხან-მოურავთა საგვარეულო მონასტერი იყო ქვათახევი.

 საუკუნეში თარხან-მოურავების საგვარეულოდან იყო რუსეთის არმიის რამდენიმე ცნობილი ოფიცერი, ასევე ფიზიოლოგი ივანე თარხან-მოურავი (თარხანოვი).
თასმისებური ჭიები

თასმისებური ჭიები, ლენტისებური ჭიები — უხერხემლო ცხოველთა კლასი ბრტყელი ჭიების ტიპისა. სქესმწიფე თასმისებური ჭიები ხერხემლიან ცხოველთა და ადამიანთა პარაზიტებია. ცნობილია თასმისებური ჭიების 3000-მდე სახეობა. სხეული ბრტყელი აქვთ, რამდენიმე მმ-იდან 20 მ-მდე სიგრძისა. შედგება 2-იდან რამდენიმე ათასამდე ნაწევრისაგან (პროგლოტიდისაგან). სხეულის წინა ბოლოზე აქვთ თავი,თავზე — კაუჭებით გარშემოვლებული მისაწოვრები და 1 ან 4 ხორთუმი. საჭმლის მომნელებელი, სისხლის მიმოქცევისა და სუნთქვის ორგანოები არა აქვთ. თასმისებური ჭიები ჰერმაფროდიტებია — თითოეულ ნაწევარში განვითარებულია როგორც სათესლეები, ისე საკვერცხეები, სადაც უამრავი კვერცხია. მრავლდებიან თვითგანაყოფიერების ან ჯვარედინი განაყოფიერების გზით. განვითარების ციკლი მეტად რთულია და მიმდინარეობს ერთი ან ორი შუამავალი მასპინძლის მონაწილეობით. დეფანიტური მასპინძლის სხეულში თასმისებური ჭიები სქესობრივ სიმწეფეს აღწევს. განაყოფიერებული კვერცხები დეფინიტური მასპინძლის ექსკრემენტთან ერთად გარეთ გამოიყოფა. კვერცხში ვითარდება ლარვა-ონკოსფერა, რომელსაც 3 წყვილი კაუჭი აქვს და იგი შემდეგ 1 ან 2 შუამავალი მასპინძლის ორგანიზმში განაგრძობს განვითარებას. ონკოსფერა კვერცხიდან გამოდის და აღწევს მასპინძლის სხეულის ღრუს ან რომელიმე ორგანოს, სადაც გარდაიქმნება ცისტიცერკად, ფანად, ცენურად, ექინოკოკად ან სხვა ტიპის მეორე ლარვად. ესენი უსქესოდ მრავლდებიან, ივითარებენ სკოლექსს (ზოგ შემთხვევაში მრავალს) და შუამავალ მასპინძელთან ერთად ძირითად (დეფინიტურ) მასპინძელში ხვდებიან. აქ ისინი ემაგრებიან ნაწლავის კედელს და სქესმწიფე ჭიებად გარდაიქმნებიან. თასმისებური ჭიები ადამიანს აავადებენ ჰიმენოლეპიდოზით, ტენიიდოზით, ექინოკოკოზით, დიფილობოთრიოზით.
თაფლოვანი მცენარეები

თაფლოვანი მცენარეები — ფარულთესლოვანი მცენარეების დიდი ჯგუფი, რომელთა ყვავილებისაგან ფუტკრები ნექტარსა და ყვავილის მტვერს აგროვებენ და ამუშავებენ — ნექტარს აქცევენ თაფლად, მტვერს — ჭეოდ. ნექტარს მცენარე აგროვებს სპეციალურ ჯირკვლებში — სანექტრევებში, რომლებიც ყვავილის ნასკვსა და მტვრიანების ძირშია განვითარებული და სხვადასხვა ფორმა აქვს. ზოგიერთი თაფლოვანი მცენარეები გამოყოფს ფასოვან ნივთიერებას, რომლისგანაც ფუტკრები ამზადებენ წებოს -დინდგელს, როგორც ველურ, ისე კულტურულ თაფლოვანი მცენარეებში ნექტრის გამოყოფა და ფუტკრების მიერ მათი შეგროვება ხდება ყვავილობის პერიოდში, რომლის დასაწყისს და ხანგრძლივობას განსაზღვრავს თაფლოვანი მცენარეების ბიოლოგიური თავისებურებანი და კლიმატური-გეოგრაფიული ფაქტორები.

საქართველოში აღრიცხულია თაფლოვანი მცენარეების 600-მდე სახეობა, მათგან პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს 50-მდე სახეობას. ისინი გავრცელებულია როგორც დაბლობისა და მთის ტყეებში, ისე სუბალპურ და ალპურ სარტყლების მდელოებზე. თაფლოვანი მცენარეების სახეობრივი შემადგენლობა და ყვავილობის ვადები სხვადასხვაა. თაფლის ხარისხი დამოკიდებულია ნექტრის შედგენილობაზე, ზოგჯერ თაფლი მაწყინარია და არა მარტო „ათრობს“ ადამიანს, არამედ წამლავს კიდეც. ამის მიზეზი ზოგ მცენარეში (მაჯაღვერი, მელიქაური, იელი, თამბაქო) ალკალოიდების დიდი კონცენტრაციაა.

საუკეთესოდ ითვლება კავკასიური ცაცხვის (გავრცელებულია მთის ქვედა და შუა სარტყლის ტყეებსა და ტყის პირებზე), წვრილფოთოლა ცაცხვის (იზრდება სუბალპურ ტყეებში), აგრეთვე, ცრუაკაციის (ფართოდაა გავრცელებული დასავლეთ და აღმოსავლეთ საქართველოს გაკულტურებულ მიწებზე), ქაცვის (აქვს უხვი ყვავილები და შეიცავს სამკურნალო თვისებების ნექტარს, მრავლად გვხვდება აღმოსავლეთ და დასაქვლეთ საქართველოს მდინარისპირა ტყეებში, მთაშიც და ბარშიც), ესპარცეტის თითქმის ყველა სახეობის, იონჯისა და სამყურას ბევრი სახეობის, თეთრი და სამკურნალო ძიძოს და სხვა თაფლი.
თაქ-ქილისა

თაქ-ქილისა — რკინის ხანის (ძვ. წ. - სს.) არქეოლოგიური ძეგლი თრიალეთში, წალკის ზეგანზე, მდ. ხრამის მარჯვენა ნაპირას. 1937 და 1948 წლებში გაითხარა (ბ. კუფტინი) 67 სამარხი, რომლებიც წარმოადგენდა 6-8 ფილაქვისაგან აგებულ, ზემოდან 2 ან მეტი მასიური ბრტყელი ქვით გადახურულ ყუთებს. მათი ძირი გრუნტზე იდო. სამარხები ძირითადად ინდივიდუალურია. თითო ყუთში იშვიათად იყო დაკრძალული 2-3 მიცვალებული გვერდზე ხელფეხმოკეცილი ან მჯდომარე. არდინდელ სამარხებში (ძვ. წ. - სს.) გვხვდება მეთუნის მორგვზე დამზადებული რუხი ფერის თიხის ჭურჭელი (უმეტესად სახეებით შემკული დოქები, ქვაბ-ქოთნები, კოჭბები და სხვა), ლითონის ნაწარმი (ბრინჯაოს შუბები, გრძელყუნწიანი ისრისპირები, ორთითა, ბუნიკები, სარტყლის ფრაგმენტები, სამაჯურები, რკინის შუბები და სხვა), სარდიონის მძივები. გვიანდელი (ძვ. წ. - სს.) სამარხებში აღმოჩნდა ჩარხზე დამზადებული ჭდეული და ნაპრალები ზოლებით შემკული თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოს ლაგმები, ვარდულები, სამაჯურები; რკინის გრძელმასრიანი შუბები, სამაჯურის ფრაგმენტები; სარდიონის, თეთრი პასტისა და სხვადასხვა ფერის მინის მძივები.

ხეობაში ზედაპირულად აკრეფილია პალეოლითის ხანის მასალა (ობსიდიანის 1000-ზე მეტი ნაწარმი). გვხვდება ამოღარული და ლევალუაზური ანატკეცები, ბრტყელი და ამორფული ნუკლეუსები, საჭრისები, ლამელები, საფხეკები, რომელთაგან დიდი ნაწილი მცირე ზომის ანატკეცებისაგანაა დამზადებული. აგრეთვე მიკროსეგმენტი და მიკროტრაპეცია, მუტიჟური წვეტანები და მცოცავი რეტუშით დამუშავებული ისრისწვერი. მოპოვებულია აგრეთვე ნუშისებური მოყვანილობის გვიანდელი აშელური ხელნაჯახი.

თაქ-ქილისა — სხვადასხვა დროის პეტროგლიფები, აღმოჩენილი სოფლის ტერიტორიაზე, წალკის სამხრეთ-დასავლეთით 10 კმ-ზე, ხეობის მარჯვენა ნაპირზე, კლდის გაშიშვლებულ ზედაპირზე. აღმოჩენილია 1976 წელს (მ. გაბუნია) კლდეზე ამოკაწრულია ცხენის, ირმის, ჯიხვის, მელიის, შვლის, ორკუზიანი აქლემის, ლომისა და სხვა ცხოველთა გამოსახულებანი. გვხვდება ფანტასტიკური ცხოველებიც (ორკუზიანი ცხენი, ფრინველისფეხებიანი კუ). აგრეთვე კომპოზიციებიც - შველის ნუკრი, რომელიც დედის ძუძუს წოვს. არის ადამიანთა გამოსახულებანიც - კაცები ჯოხით ხელში და მშვილდისრით გვერდზე. გვხვდება მზისა და ჯვრის გამოსახულებაც და გაურკვეველი დანიშნულების გეომეტრიული ფიგურები. თაქ-ქილისის პეტროგლიფებში შეიმჩნევა ზურტაკეტის ბრინჯაოს ხანის გორასამარხების მშენებლობაში გამოყენებული ნიშნიანი ქვებისა და სვანეთში მიცვალებულის კულტთან დაკავშირებული გრაფიკული ხელოვნების ტრადიციები.
ბურჯ-ხალიფა

ბურჯ ხალიფა ან ბურჯ დუბაი (არაბ.: „ხალიფას კოშკი“) — სუპერმაღალი ცათამბჯენი დუბაიში, არაბთა გაერთიანებული საამიროებში. აღიარებულია როგორც ადამიანის შექმნილი ყველაზე მაღალი სტრუქტურული ნაგებობა. ცათამბჯენის შენება დაიწყო 2004 წლის 21 სექტემბერს და დასრულდა 2010 წლის 4 იანვარს. შენობის მთავარი არქიტექტორი, სტრუქტურული და მექანიკური ინჟინერია ჩიკაგოს კომპანია , . გეორგ ეფსტათიუ კომპანიიდან არის პროექტის მმართველი პარტნიორი, ხოლო ადრიან სმითი (-დან წამოსული) დიზაინის პარტნიორი. დამოუკიდებელი შეფასება მოახდინა კომპანიამ .

მნიშვნელოვანი მოვლენები
იანვარი 2004 – ქვაბულის გათხრები იწყება.
თებერვალი 2004 – იდგება ხიმინჯები.
მარტი 2005 – შენობა იწყებს ზრდას.
ივნისი 2006 – შენობამ 50–ე სართულს მიღწია.
თებერვალი 2007 – ბურჯ ხალიფას შენობა ასწრებს სირსის ტაუერს სართულების რაოდენობით.
ივლისი 2007 – ბურჯ ხალიფა სიმაღლით ასწრებს ტაიპეი 101–ს, რის შედეგად მსოფლიოში ყველაზე მაღალი შენობა ხდება. წვდება 141–ე სართულს.
აგვისტო 2007 – სიმაღლით ასწრებს უილის თაურსის ანძას.
აპრილი 2008 – სიმაღლით ასწრებს კვლი–ტვ–ის ანძას, რის შედეგადაც მსოფლიოში ადამიანის ყველაზე მაღალი შექმნილი სტრუქტურული ნაგებობა ხდება. წვდება 160–ე სართულს.
ივნისი 2008 – ემირი აცხადებს, რომ ბურჯ ხალიფას სიმაღლე 636 მეტრია, ხოლო მისი საბოლოო სიმაღლე არ გამოვლინდება სანამ ბოლომდე არ აშენებდა.
სექტემბერი 2008 – შენობის სიმაღლე აღწევს 688 მეტრს, რითაც ბურჯ ხალიფა ხდება ადამიანის ყველაზე მაღალი შექმნილი ნაგებობა, რომელიც ოდესმე აშენებულა. ამ შედეგით იგი ასწრებს ვარშავის რადიოანძას.
ოქტომბერი 2009 – დასრულდა შენობის ექსტერიერი.
იანვარი 2010 – ბურჯ ხალიფა ოფიციალურად იხსნება. მისი ძველი სახელი ბურჯ დუბაი ბურჯ ხალიფათი იცვლება, არაბთა გაერთიანებული საამიროების პრეზიდენტის შეიხ ხალიფა ბინ ზაიედ ნაიანის პატივსაცემად.
ომალო

ომალო — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში მდინარე პირიქითი ალაზნის მარჯვენა ნაპირზე. თემის ცენტრი (სოფლები: დანო, დართლო, დოჭუ, კვავლო, ქუმელაურთა, შენაქო, შტროლთა, ჩიღო, წარო, ხახაბო, ხისო და სხვ.). ზღვის დონიდან 1880 მეტრი, ახმეტიდან 90 კილომეტრი. თუშეთის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. სოფელი დიდი კავკასიონისა და პირიქითა ქედებს შორის მდებარეობს. უგზოობის გამო ნახევარი წელიწადი დანარჩენი საქართველოსგან მოწყვეტილია.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 37 ადამიანი.

გალერეა
ღალიის მონასტერი

ღალია — ძველი ქართული მონასტერი კუნძულ კვიპროსზე. კვიპროსზე მრავლად იყვნენ ქართველი მოღვაწენი. მათ კოლონია ჰქონდათ ნიქოზიაში, რამდენიმე მონასტერი — ალამინის რაიონში. ერთ-ერთი სავალე იყო ჟალია (ღალია), რომელიც მემატიანის ცნობით, აღაშენა და შეამკო ყოვლითა წესითა თამარ მეფემ (- საუკუნეები). ჟალიაში ქართული მწიგნობრული კერის არსებობა დადასტურებულია სანქტ-პეტერბურგში დაცულ ძველ ქართულ ხელნაწერის ანდერძში (-№ 18). მოგვიანებით ქართველ მოგზაურებმა ტიმოთე გაბაშვილმა (1758) და იონა გედევანიშვილმა (1784) კვიპროსზე ქართველთა ნაკვალევი ვეღარ ნახეს, მხოლოდ ბოლო ხანს ქართული სიძველეთა ნაშთი აღმოჩნდა კვიპროსის ბერძენთა სავანეში — კიკოს მონასტერში.

ღალიის მონასტერი მდებარეობს კვიპროსის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, პაფოსის პროვინციის პატარა ისტორიული ქალაქის პოლის-ქრისოქოსის მახლობლად ტყეში, სანაპიროდან დაახლოებით ხუთ კილომეტრის დაშორებით.

მონასტრის ნანგრევები 1981 წელს აღმოაჩინა ამერიკაში ემიგრირებულმა ქართველმა მეცნიერმა ვახტანგ ჯობაძემ რომელიც საუკუნის ქართულ ცნობებს ეყრდნობოდა. სისტემატიური არქეოლოგიური გათხრები მხოლოდ 2006 წელს დაიწყო მას შემდეგ რაც საქართველოს და კვიპროსის წარმომადგენლებმა მიაღწიეს შეთანხმებას ერთობლივი კვლევა-ძიების ჩატარების თაობაზე.

გათხრებმა გამოავლინა ქალწულ მარიამის ეკლესია, რომელიც არაუგვიანეს 1000 წლით თარიღდება. უფრო გვიანდელი, წმ. გიორგის ტაძარი, საუკუნეს უნდა განეკუთვნებოდეს. მონასტერი საფუძვლიანად შეაკეთებინა თამარ მეფემ. მას შემდეგ იგი კიდევ ერთხელ განახლებულა - საუკუნეების მიჯნაზე. საქართველოსა და კვიპროსზე გართულებულმა პოლიტიკურმა სიტუაციამ აიძულა ქართველი ბერები მონასტერი მიეტოვებინათ. საუკუნეში კი ღალია გაიძარცვა და ნანგრევებად იქცა.

აღმოჩენილია - საუკუნეების ქართული ფრესკები და წარწერები, საყოფაცხოვრებო და რელიგიური დანიშნულების სხვადასხვა ნივთი.

გალერეა
Playboy

„პლეიბოი“ — ამერიკული ჟურნალი მამაკაცებისთვის, რომელიც 1953 წელს ჰიუ ჰეფნერმა და მისმა თანამოაზრეებმა დააარსეს. „პლეიბოი“ მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ბრენდია. ჟურნალის ამერიკული ვერსიის გარდა, ის მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში გამოდის, ხოლო საქართველოში მხოლოდ ცხრა თვე იარსება. ქართული გამოცემის რედაქტორი — ნიკო ნერგაძე.
მსახიობი

მსახიობი, ან როლის შემსრულებელი — ადამიანი, რომელიც დრამატულ ნაწარმოებში თამაშობს ან ასრულებს როლს. ძირითადად, ეს ტერმინი მათ მიმართ გამოიყენება, ვინც კინოში, სატელევიზიო გადაცემაში, თეატრში ან რადიო გადაცემაში გამოდის. მსახიობი ასევე შეიძლება ეწოდოს ქუჩის არტისტსაც. დრამატული როლების თამაშის გარდა, მსახიობები ასევე შეიძლება მღეროდნენ ან მუშაობნენ მხოლოდ რადიოში ან ფილმებს ახმოვანებდნენ.
თახვი

თახვი — ძუძუმწოვარი ცხოველი მღრღნელების რიგისა. შეგუებულია წყალში და ხმელეთზე არსებობას. მისი სხეულის სიგრძე 100 სმ აღწევს, წონა - 30 კგ. აქვს მასიური სხეული, შედარებით პატარა თავი, მოკლე და მსხვილი კისერი. ყურის პატარა ნიჟარები ჩაყვინთვის დროს გასწვრივ იკეცება და ფარავს ყურის ხვრელს. თვალებიც პატარა აქვს, კუდი - ბრტყელი, 15 სმ სიგანისა, თითქმის უბეწვო, რქოვანი ფარებით დაფარული; კიდურები - მოკლე, უკანა კიდურების თითებს შორის განიერი საცურავი აპკია.

თახვი ძვირფასბეწვიანია. უმეტესობა ღია წაბლისფერია, მუქი მურა, ზოგჯერ - შავიც. ანალურ ხვრელთან მოთავსებული წყვილი ჯირკვლიდან გამოყოფს ბეწვის გასაპოხ ცხიმოვან ემულსიას. მამალს სასქესო ორგანოსთან წყვილი მუშკის ჯირკკვალი აქვს, რომელიც გამოყოფს სეკრეტს - თახვის ყაირს. ბინადრობს ტყის მდორე მდინარეებში. იკვებება რბილმერქნიანი ხეების აღმონაცენითა და ქერქით. სახლობს სოროებში. ხის ტოტებისაგან, ლომისა და მიწისაგან აშენებს 2,5 მ სიმაღლის „ფაცხებს“, პატარა მდინარეებში აგებს ჯებირებს. მონოგამიური ცხოველია. მაკეობის ხანგრძლივობა 105-107 დღეა. შობს 3-4 ნაშიერს.

თახვი გავრცელებული იყო ევროპის, სამხრეთ ციმბირის დიდ ნაწილში, შუა აზიის ნაწილსა და მთელ ჩრდილოეთ ამერიკაში. საქართველოში, ზოგიერთ ადგილას (ხრამის ხეობაში, კოლხეთის დაბლობზე) ნაპოვნია თახვის ძვლოვანი ნაშთები. მტაცებლური ნადირობის შედეგად თახვების რიცხვი ძლიერ შემცირდა. ამჟამად ცდილობენ მათ რეაკლიმატიზაციას.