ადამიანის უფლებები კვიპროსში

ადამიანის უფლებები კვიპროსში დაცულია კვიპროსის რესპუბლიკის კონსტიტუციით.

რიგ შემთხვევებში, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ პასუხისმგებლობა დააკისრა თურქეთს "ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის" დარღვევის გამო, რაც იყო 1974 წელს კვიპროსში თურქეთის შეჭრისა და მისი ტერიტორიის 37%-ის ოკუპაციის შედეგი. რაც შეეხება ადამიანის უფლებებს კვიპროსის რესპუბლიკის ეფექტური კონტროლირების ქვეშ მოქცეულ ტერიტორიებზე, აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის 2010 წლის ანგარიშის თანახმად, იყო ცნობები პოლიციის მხრიდან ძალადობა-არასათანადო მოპყრობის შესახებ საპატიმროებისა და თავშესაფრის მაძიებლების მიმართ, ისევე, როგორც ეთნიკური და ეროვნული უმცირესობების ჯგუფების წევრების წინააღმდეგ დისკრიმინაციისა და ძალადობის მაგალითები. კუნძულზე ქალთა ტრეფიკინგი, კერძოდ კი, სექსუალური ექსპლოატაციისთვის, ნამდვილად პრობლემა იყო. ასევე, დაფიქსირდა ქალებისა და ბავშვების მიმართ ძალადობის რამდენიმე შემთხვევა.

დემოკრატიული თავისუფლება
 -ის 2011 წლის ანგარიშში ("თავისუფლება მსოფლიოში") კვიპროსის დემოკრატიული და პოლიტიკური თავისუფლება კლასიფიცირებულია, როგორც "თავისუფალი". აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2010 წელს აღნიშნავდა, რომ ბოლოდროინდელი არჩევნები იყო თავისუფალი და სამართლიანი. ამ საქმის შემდეგ, ხმის მიცემის უფლება მიეცათ კვიპროსის რესპუბლიკაში მცხოვრებ თურქ კვიპროსელებსაც. თუმცა, ეს უკანასკნელები მაინც მოკლებულნი არიან საპრეზიდენტო არჩევნებში მონაწილეობას, ხოლო ჩრდილოეთ კვიპროსში მცხოვრებ თურქ კვიპროსელებს კი არ შეუძლიათ არჩევნებში ხმის მიცემა, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი კვიპროსის მოქალაქეები არიან.

უმცირესობების უფლებები
აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტმა 2010 წელს აღნიშნა, რომ შეინიშნებოდა ეთნიკური და ეროვნული უმცირესობების ჯგუფების წევრების მიმართ დისკრიმინაციისა და ძალადობის შემთხვევები. აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2005 წელს იუწყებოდა, რომ თურქი კვიპროსელების და ბოშების მიმართ დისკრიმინაცია პრობლემა იყო. გარკვეული სახის არასათანადო მოპყრობა ფიქსირდება იმ თურქი კვიპროსელების მიმართ, რომლებიც სტუმრობენ კვიპროსის რესპუბლიკის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიებს.

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტმა 2002 წელს კვიპროსის შესახებ თქვა, რომ:"დაახლოებით 300 თურქი კვიპროსელი წააწყდა სირთულეებს პირადობის დამადასტურებელი მოწმობისა და სხვა სამთავრობო დოკუმენტების მიღების დროს ხელისუფლების მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე, განსაკუთრებით, თუკი ისინი დაბადებული იყვნენ 1974 წლის შემდგომ. ასევე, თურქი კვიპროსელები იყვნენ თვალთვალის სუბიექტი ბერძნული კვიპროსის პოლიციის მხრიდან."თუმცა, 2011 წელს თურქულ-კვიპროსული გაზეთისთვის მიცემულ ინტერვიუში შინაგან საქმეთა მინისტრი ნეოკლის სილიკიოტისი ამბობს, რომ უკვე 93 308 თურქ კვიპროსელს აქვს პირადობის მოწმობა, ხოლო 58 069 თურქი კვიპროსელი სარგებლობს პასპორტით, რომელთაგან 7 376 არის ბიომეტრიული.

სამართლიანი სასამართლო
მიუხედავად იმისა, რომ ციხეები, ზოგადად, აკმაყოფილებს საერთაშორისო სტანდარტებს, არსებობს ცნობები, რომ ისინი გადავსებულია. ასევე, 2008 წელს ევროსასამართლომ თქვა, რომ "იბადება კითხვა, თუ რამდენად შეესაბამება ასეთი კანონმდებლობა კონვენციის მე-6 მუხლს [...] აპრიორი არ არსებობს არავითარი მიზეზი, თუ რატომ არ უნდა იყოს ის ხელმისაწვდომი სისხლის სამართლის კანონის გარდა სხვა სფეროებში".

კერძოს საკუთრების უფლება
2005 წელს, სასამართლოში შევიდა თურქი კვიპროსელების 25 სარჩელი, რითაც აცხადებდნენ, რომ მათ არ ჰქონდათ წვდომა თავიანთ საკუთრებასთან, რომელიც მდებარეობდა კვიპროსის რესპუბლიკის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიებზე.

2005 წლის ნოემბერში სახალხო დამცველის ოფისმა გამოაქვეყნა ანგარიში იეჰოვას მოწმეების წევრის საჩივრის შესახებ, რომლის შვილს, მართალია, უფლება მისცეს არ დასწრებოდა რელიგიურ სწავლებას, თუმცა, შემდეგ კლასელებმა მას შეურაცხყოფა მიაყენეს, ხოლო რელიგიის მასწავლებელმა მასზე ზეწოლა განახორციელა. ანგარიშმა დაასკვნა, რომ მოსწავლის საჩივარი სწორი იყო და რომ, გაკვეთილის დროს მასწავლებლის მიერ მიცემულმა შენიშვნებმა სექტის თაობაზე დაარღვია მოსწავლის რელიგიური თავისუფლება. ასევე, 2005 წლის ნოემბერში პრესაში დაიწერა, რომ პოლიციამ და მუნიციპალიტეტის ხელმძღვანელობამ შეურაცხყვეს ბუდისტური ტაძარი სტროვოლოსში. მარონიტებს აქვთ დაწყებითი სკოლა, მაგრამ მათ არ გააჩნიათ საშუალო სკოლა, და ანტონის ჰადჯიროუსოსი ამაში ხედავს ბერძნული კვიპროსის თემთან მარონიტების ასიმილაციის საშიშროებას.

ქალთა უფლებები
კანონი კრძალავს სექსუალურ ძალადობას კვიპროსის რესპუბლიკაში. 2000-იან წლებში შეინიშნებოდა მკვეთრი ზრდა მსგავსი ტიპის დანაშაულებებში.

კომიტეტმა, ასევე, თქვა:"კომიტეტი მთავრობას დაჟინებით მოუწოდებს გაავრცელოს სრული სოციალური დაცვა თვითდასაქმებულ სოფლად მცხოვრებ ქალებზე და, ამ თვალსაზრისით, გააუქმოს არსებული დისკრიმინაცია დაქორწინებულ და დაუქორწინებელ ქალბატონებს შორის. კომიტეტი, ასევე, მოუწოდებს მთავრობას, რომ განახორციელოს სპეციალური მგრძნობიარობის ზრდის და სასწავლო პროგრამები გენდერულ საკითხებში სამართალდამცველებისა და მოსამართლეების, კერძოდ კი, იმ მოსამართლეებისთვის, რომლებიც მუშაობენ საოჯახო თემებზე. კომიტეტი მკაცრ რეკომენდაციას უწევს იმას, რომ ხელისუფლებამ დაუყოვნებლივ მიიღოს სპეციალური დროებითი ზომები კონვენციის მე-4 მუხლის ფარგლებში, რაც გაზრდის ქალების არსებით მონაწილეობას საზოგადოებრივ და პოლიტიკურ ცხოვრებაში, ისევე, როგორც სამოქალაქო მომსახურების მაღალ მენეჯმენტსა და დიპლომატიურ საქმიანობაში. კომიტეტი მოუწოდებს მთავრობას, რომ მიიღოს არასამთავრობო ორგანიზაციების წინადადება თანაბარი შესაძლებლობების უზრუნველსაყოფად, როცა საქმე ეხება ქალთა საჩივრებს და შეასრულოს შუამავლის როლის მათ შორის."

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის 2010 წლის ანგარიშში წერია, რომ:"7 იანვარს, ევროსასამართლომ საქმეზე "რანცევა კვიპროსისა და რუსეთის წინააღმდეგ", ბრძანა, რომ კვიპროსმა ვერ დაიცვა 20 წლის რუსი კაბარეს არტისტი ოქსანა რანცევა ტრეფიკინგისგან და ვერ შეძლო განეხორციელებინა ეფექტური გამოძიება 2001 წელს მისი სიკვდილის გარემოებებთან დაკავშირებით". 2005 წლის 18 ივლისს, პოლიციამ სატვირთო მანქანების მძღოლების მეშვეობით პიკეტირების დროს გამოიყენა გადაჭარბებული ძალა დემონსტრანტებისა და ჟურნალისტების წინააღმდეგ.

2004 წელს მთავრობამ ჩაახშო კვიპროსის რესპუბლიკის მასმედიის ხმა იმისთვის, რომ მათ არ გაეშუქებინათ ანანის გეგმა. ევროკომისარმა გიუნტერ ვერჰეუგენმა უარი თქვა გასულიყო ნებისმიერი ბერძნულ-კვიპროსული სატელევიზიო არხის ეთერში, რადგან თუ მას უარს არ ეტყოდნენ ამისთვის, ის ამ გეგმის მხარდამჭერ არგუმენტებს მოიყვანდა.

2007 წელს, მაშინდელმა პრეზიდენტმა ტასოს პაპანდოპულოსმა განახორციელა "პერსონალური ინტერვენცია", რათა სამსახურიდან დაეთხოვა ლონდონში კვიპროსის უმაღლესი კომისიის პრეს-ატაშე სოტერის გეორგალისი იმ მიზეზით, რომ იგი დაესწრო წიგნის პრეზენტაციას, სადაც ტაკის ჰადჯიდემეტრიოუსმა გააკრიტიკა პრეზიდენტი პაპანდოპულოსი.

"მსოფლიო პრესის თავისუფლების ინდექსმა" კვიპროსს მიანიჭა 45-ე ადგილი 2007 წელს, 31-ე ადგილი - 2008 წელს, 25-ე - 2009 წელს, ხოლო კვლავ 45-ე - 2010 წელს. 2016 წელს კი, კვიპროსი გავიდა 27-ე ადგილზე.

ადამიანის ტრეფიკინგი და თავშესაფრის მაძიებელთა უფლებები
პროსტიტუცია ფართოდ არის გავრცელებული კვიპროსზე და კუნძულს ხშირად აკრიტიკებენ მისი როლის გამო ამ საქმეში, რამდენადაც ის არის აღმოსავლეთ ევროპიდან წამოსული ადამიანის ტრეფიკინგის ერთ-ერთი მთავარი მარშრუტი.

2011 წლის მაისში "გაეროს ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების კომიტეტმა" განაცხადა, რომ უარყოფილ თავშესაფრის მაძიებლებს დიდხანს აყოვნებდნენ არასასიამოვნო პირობებში. 2005 წლის მაისში, -მ პოლიცია დაადანაშაულა კანონისა და თავშესაფრის მაძიებელთა უფლებების დარღვევაში, რაც გამოიხატებოდა უკანონო დაპატიმრებების, დაყოვნებისა და დეპორტაციების განხორციელებით. 2009 წლის აგვისტოში "გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესმა კომისარიატმა" მასმედიაში დაიჩივლა, რომ ქურთ ბავშვს, რომელსაც თანდაყოლილი ტერმინალური მდგომარეობა აწუხებდა, საზღვარგარეთ მკურნალობის ხარჯები მთავრობამ არ დაუფინანსა იმ მიზეზით, რომ მას ლტოლვილის სტატუსი ჰქონდა. ამტკიცებდა, რომ ეს იყო ლტოლვილების კანონის დარღვევა, რომელიც უზრუნველყოფდა ევროკავშირის სხვა მოქალაქეებისთვის იმავე სამედიცინო მომსახურებასთან წვდომას, როგორიც ეს ჰქონდათ კვიპროსელებს.

2020 წლის დეკემბერში, შინაგან საქმეთა მინისტრმა ნიკოს ნოურისმა მიიღო განკარგულება, რომელმაც აკრძალა სოფელ ქლორაკაში თავშესაფრის მაძიებელთა მიერ მუდმივი საცხოვრისის აშენება. 2022 წლის იანვარში სოფელში მოხდა ჩხუბების რამდენიმე სერია პოლიციის მონაწილეობით, რომელმაც რანდენჯერმე გამაფრთხილებელი გასროლა გააკეთა. ყოველივე ამან კი, ადგილობრივი მაცხოვრებლების შეშფოთება გამოიწვია დემოგრაფიული სურათის ცვლილებასთან დაკავშირებით. საპროტესტო აქციაზე დამსწრე პარლამენტის წევრებმა მხარი დაუჭირეს თავშესაფრის მაძიებელთა დეპორტაციას, ხოლო თემის ლიდერმა ნიკოს ლიასიდესმა ხაზგასმით თქვა, რომ "სიტუაციამ შეუქცევად წერტილამდე მიაღწია".

ლგბტ თემის უფლებები
ჰომოსექსუალიზმი დეკრიმინალიზებულია 1998 წლის, კერძოდ, "ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს" საქმის "მოდინოსი კვიპროსის წინააღმდეგ" შემდეგ, მაგრამ კვიპროსელი სამხედროები კვლავ უკრძალავენ ჰომოსექსუალებს ჯარში მსახურებას, რადგან, მათი აზრით, ჰომოსექსუალიზმი არის მენტალური დაავადება, რაც წარმოადგენს კრიმინალს სამხედრო კანონის მიხედვით; სასჯელის ვადა არის 6 თვე სამხედრო ციხეში, თუმცა, ეს მოვლენა იშვიათია, და შეიძლება ძალადაკარგულიც კი.

კვიპროსზე დავის გამო ადამიანის უფლებების დარღვევა
დარღვევები ჩრდილოეთ კვიპროსში
რიგ შემთხვევებში, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ პასუხისმგებლობა დააკისრა თურქეთს "ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის" დარღვევის გამო, რაც იყო 1974 წელს კვიპროსში თურქეთის შეჭრისა და მისი ტერიტორიის 37%-ის ოკუპაციის შედეგი. კერძოდ, 2011 წლის "კვიპროსი-თურქეთის საქმეზე" სასამართლომ ბრძანა, რომ თურქეთმა "ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია" 14-ჯერ დაარღვია:

მე-2, მე-3 და მე-5 მუხლების დარღვევა, რომელიც ეხება ბერძნულ-კვიპროსელ უგზო-უკვლოდ დაკარგულ პირებს და მათ ნათესავებს;
მე-8, მე-13 და 1-1 მუხლების დარღვევა იძულებით გადაადგილებული ბერძნული კვიპროსელების სახლთან და ქონებასთან დაკავშირებით;
მე-3, მე-8, მე-9, მე-10, მე-13, 1-1 და 1-2 მუხლების დარღვევა, რომლებიც ეხება ბერძნული კვიპროსელების საცხოვრებელ პირობებს ჩრდილოეთ კვიპროსის კარპასის რეგიონში;
მე-6 მუხლის დარღვევა, რომელიც ეხება ჩრდილოეთ კვიპროსში მცხოვრები თურქი კვიპროსელების უფლებებს.

2011 წელს, "ადამიანის უფლებათა გაეროს კომისიამ" თავის ყოველწლიურ ანგარიშში კიდევ ერთხელ გაიმეორა, რომ კვიპროსში უნდა აღდგენილიყო ადამიანის ყველა უფლება, განსაკუთრებით, ლტოლვილებისთვის. ანგარიშით "გაერომ" მთავრობას მოუწოდა, რომ ყოველგვარი შემდგომი გადავადების გარეშე აღერიცხა დაკარგული პიროვნებები და მოითხოვა ყველა კვიპროსელის ადამიანის უფლებათა და ფუნდამენტურ თავისუფლებათა პატივისცემა, მათ შორის, გადაადგილების თავისუფლება, დასახლების თავისუფლება და საკუთრების უფლება.

სხვა საკითხები
კუნძულის დაყოფაზე მუდმივი აქცენტი ხანდახან ნიღბავს ადამიანის უფლებათა სხვა საკითხებს. 2005 წელს, ჩრდილოეთ კვიპროსში მცხოვრებ ბულგარელ მოქალაქეებს არ გადააკვეთინეს "მწვანე ხაზი", რათა ხმა მიეცათ ბულგარეთის არჩევნებში.