iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფოქსტერიერი

ფოქსტერიერი — ნადირობისათვის განკუთვნილი სპეციალიზებული ძაღლის ჯიში.

ისტორია
ფოქსტერიერები დიდ ბრიტანეთში საუკუნის დასაწყისში გამოჩნდნენ. არსებობს ფოქსტერიერების ორი სახეობა: უხეშბეწვიანი და გლუვბეწვიანი. პირველი გლუვბეწვიანი ფოქსტერიერები საერთაშორისო გამოფენაზე 1862 წელს გამოჩნდნენ, ხოლო უხეშბეწვიანები ცოტა მოგვიანებით, 1872 წელს. მე-20 საუკუნის ბოლომდე მოდაში გლუვბეწვიანი ფოქსტერიერები იყვნენ, ხოლო დღესდღეობით უფრო მეტი ყურადღება უხეშბეწვიანებს ეთმობათ.

აღწერა
ფოქსტერიერი ბუნებით ნამდვილი მონადირეა, ის საკმაოდ ძლიერი, უშიშარი და უზომოდ ენერგიული ძაღლია. ის საუკეთესო მონადირედ ითვლება მელაზე, მაჩვზე და სხვა წვრილფეხა ცხოველზე. აღსანიშნავია ის ფაქტი რომ ფოქსტერიერის კბილი სამჯერ მასზე დიდი ზომის ძაღლის ტოლია, რის გამოც მას შეუძლია იოლად დაამარცხოს მასზე ორჯერ დიდი მოწინააღმდეგე.

ფოქსტერიერი არის მონადირე ძაღლი რომელსაც შეუძლია სოროში შეყვეს ნადირს და გამოდევნოს იქიდან. ასევე ფოქსტერიერებს იყენებენ სახლის დასაცავად.

ზოგადი ცნობები
სიმაღლე: ხვადი 37-39 სმ, ძუ 36-38 სმ.
წონა: ხვადი 6-7 კგ, ძუ 7-8 კგ.
სიცოცხლის ხანგრძლივობა: 13-14 წელი
წარმომავლობა: დიდი ბრიტანეთი
სუბკონტინენტი

სუბკონტინენტი — რომელიმე კონტინენტის შემადგენელი ხმელეთის დიდი ნაწილი, რომელსაც ისტორიული ან გეოტექტონიკური მიზეზებით გამოარჩევენ „დედობილი“ კონტინენტის დანარჩენი მიწებისგან.

იმ შემთხვევებში, როდესაც ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკას არ განიხილავენ, როგორც ცალკეულ კონტინენტებს, მათ უწოდებენ ამერიკის კონტინენტის სუბკონტინენტებს.

თანამედროვე პრაქტიკაში სუბკონტინენტის მნიშვნელობა თითქმის ყოველთვის გამოიყენება ინდოეთის სუბკონტინენტის აღსანიშნად. მიუხედავად იმისა, რომ ის გეოგრაფიულად ეკუთვნის აზიას, ის ქმნის საკუთარ კონტინენტურ ფილაქანს. ინდური და ევრაზიის ფილაქნის შეჯახების შედეგად წარმოიქმნა ჰიმალაის მთები. ანალოგიური პროცესი მიმდინარეობდა აპენინის ნახევარკუნძულზე, რომელიც ევროპას შეეჯახა, რამაც ალპების შექმნა გამოიწვია, თუმცა პატარა ზომის გამო მისი სუბკონტინენტად მოხსენიება მიუღებელია. ევროპა წარმოადგენს ევრაზიის სუბკონტინენტს. მისი აზიის მატერიკთან შეჯახების შედეგად რამდენიმე ასეული მილიონი წლის წინ წარმოიქმნა ურალის მთები, რომლებიც ამჟამად უმეტესწილად ეროდირებულია.

დედამიწის ისტორიის განმავლობაში კონტინენტები არაერთხელ იყოფოდა და ხელახლა ეჯახებოდა ერთმანეთს. ამ დროს წარმოიქმნებოდა სუბკონტინენტები და სხვა კონტინენტებთან საბოლოო შერწყმის შედეგად კვლავ ქრებოდა.
ბიასი

ბიასი აგრეთვე ბეასი (ჰინდი ्ा, ურდუ , სანსკ. िाा, ინგლ. ) — ერთ-ერთი ხუთი მდინარიდან, რომელთა გამოც მიიღო თავისი სახელწოდება პენჯაბმა ("ხუთმდინარეთი). სხვა ექვს მდინარესთან ერთად (სარასვატი, სინდჰი, შატადრუ, პარუშნი, ვიტასტა, ასიკნი) შეადგენს ვედურ შვიდმდინარეთს. მდინარე გამოედინებაჰიმალაიდან ცენტრალურ ჰიმაჩალ-პრადეშში, (ინდოეთი), მიედინება 470 კმ, სატლეჯამდე და უერთდება მას პენჯაბში.

ეტიმოლოგია
მდინარეს, ასევე, უწოდებენ არჯიკუჯას. ეს სახელი შემორჩენილია ძველ ინდურ და ბერძნულ ტექსტებში. თანამედროვე სახელწოდება "ბიასი", სავარაუდოდ, სანსკრიტული დასახელება "ვიპაში"-ს ცვლილებით არის გამოწვეული. მდინარეს სახელწოდება ვი-პაშა უნდა მიეღო გათავისუფლებასთან ან გზასთან დაკავშირებით, უფრო ზუსტად, ლეგენდა მას აკავშირებს ვასიშტასთან, რომელიც 100 ვაჟის სიკვდილით დამწუხრებული და მგლოვიარე თავის მოსაკლავად ხელ-ფეხშეკრული გადახტა მდინარეში. მოულოდნელად ყველა კვანძი თავისით გაიხსნა და ვასიშტა არ მოკვდა.

მდინარეს, ასევე, უწოდებენ ჰიმაჩალში "ვიპაშას", განსაკუთრებით, სამეცნიერო წრეებში.

მდინარის სახელი თავდაპირველად უნდა ყოფილიყო "ვიასა", მაგრამ დროთა განმავლობაში, ჩრდილოეთ ინდოეთის ხალხების დამახასიათებელი მეტყველების თანახმად, მოხდა ვ და ბ ასოების ცვლილება.

გეოგრაფია
მდინარე წარმოადგენდა ძვ. წ. 326 წელს ალექსანდრე მაკედონელის მიერ დაპყრობლი ტერიტორიების აღმოსავლეთ საზღვარს.

მისი სათავე მდებარეობს ჰიმაჩალ-პრადეშის შტატში როჰტანგ ლასთან და ერწყმის სატლეჯს ქალაქ ამრისტარის სამხრეთით პენჯაბში. მდინარე სატლეჯი მიედინება პაკისტანის პენჯაბში. ის უერთდება მდინარე პანჯნადს და საბოლოოდ ჩაედინებიან მდ. ინდში
არჩევნები მოზამბიკში

მოზამბიკის არჩევნები გვაწვდის ინფორმაციას მოზამბიკის არჩევნებისა და მოზამბიკის არჩევნების შედეგების შესახებ.

მოზამბიკი ეროვნულ დონეზე ირჩევს სახელმწიფო მეთაურს — ქვეყნის პრეზიდენტს და საკანონმდებლო ხელისუფლებას — რესპუბლიკის ასამბლეას. პრეზიდენტს ხალხი ირჩევს ხუთი წლის ვადით. ამ ვადითვე პროპორციული სიებით ირჩევა რესპუბლიკის ასამბლეა, რომელშიც 250 წევრია. მოზამბიკს აქვს ორპარტიული სისტემა, რაც ნიშნავს იმას, რომ არსებობს ორი დომინანტური პოლიტიკური პარტია.
ზაქარია (საკუთარი სახელი)

ზაქარია — მამაკაცის სახელი. ძველ ებრაულად: „ღვთის მიერ დაუვიწყარი“ (სიტყვასიტყვით:„ღმერთს ახსოვს“). ბიბლიური წინასწარმეტყველის სახელია, რომელიც გვხვდება სახარების უძველეს ქართულ თარგმანში: „რაითა ხიძიოს სისხლი ყოველთა წინასწარმეტყუელთაი,დათხეული დასაბამითგან სოფლისაით ნათესავისა ამისგან სისხლითგან აბელისით ვიდრე სისხლადმდე ზაქარიაისა,ძისა ბარაქისა,რომელი წარწყმდა შოვრის საკურთხეველისა მის და ტაძრისა“ (ლუკა 11,50-51).

ეს სახელი ერქვა არაერთ ისტორიულ პირს, რომელთა შორის განსაკუთრებით ცნობილია თამარ მეფის ამირსპასალარი ზაქარია მხარგრძელი. ახლო წარსულიდან უპირველეს ყოვლისა მოგვაგონდება დიდი ქართველი კომპოზიტორი ზაქარია ფალიაშვილი.

ზაქარია-ს მოფერებითი ფორმებია: ზაქრო, ზაქრუა, შაქრო, შაქარა...

მათგან ნაწარმოები გვარებია: ზაქარიაძე, ზაქარიაშვილი, ზაქარაძე, ზაქარაშვილი, ზაქარიძე, ზაქარეიშვილი, ზაქარაია, ზაქარია, ზაქროშვილი, ზაქუტაშვილი, ზარქუა (ზაქრუა), ზაქრაძე...

ამ სახელის მატარებლები
ზაქარია (ჯორჯაძე) — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი
ზაქარია (ქვარიანი) — დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი
ზაქარია (- სს.) — გარეჯის დოდოს მონასტრის წინამძღვარი
ზაქარია (ისრაელი) — ისრაელის მეფე.
ზაქარია მხარგრძელი — საქართველოს დიდებული დემეტრე -ის (1125-1156) მეფობის ხანაში
ზაქარია მხარგრძელი — ქართველი დიდებული, სახელმწიფო მოღვაწე - საუკუნეების მიჯნაზე.
ზაქარია მხარგრძელი
ზაქარია ფალიაშვილი— ქართველი კომპოზიტორი, დირიჟორი, პედაგოგი, საზოგადო მოღვაწე.
ზაქარია (პაპი) — რომის პაპი 741-752 წ.წ.
ზაქარია ჩხიკვაძე — ცნობილი ქართველი საზოგადო მოღვაწე, ლოტბარი, პედაგოგი
ზაქარია ჭიჭინაძე — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, გამომცემელი, ლიტერატურისა და ისტორიის მკვლევარ-პოპულარიზატორი
ზაქარია ბერიშვილი — ქართველი რეჟისორი და მსახიობი. საქართველოს დამსახურებული მოღვაწე
ზაქარია გაგელი — საუკუნის ნახევრისა და საუკუნის დასაწყისის საქართველოს დიდი ფეოდალი, გაგელთა საგვარეულოს ფუძემდებელი, ბლუ ზაქარიად წოდებული, ძე ვარამ მხარგრძელისა.
ზაქარია გაბაშვილი — ქართლის მეფის თეიმურაზ -ის კარის მოძღვარი
ზაქარია ჭავჭავაძე — , თავადი, რუსეთის არმიის კავალერიის გენერალი
ზაქარია ფანასკერტელი — - საუკუნეების სამხრეთ საქართველოს წარჩინებული ფეოდალი
ზაქარია ანდრონიკაშვილი — ქართლ-კახეთის სამეფოს პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე.
ზაქარია ხერხეულიძე — ქართველი თავადი, რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი
ზაქარია ქანაქერცი — სომეხი ისტორიკოსი, წარმოშობით ქართველი
ზაქარია პრუსელი — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი
ზაქარია აგულეცი — სომეხი ვაჭარი
ზაქარია რიტორი — ბიზანტიელი ისტორიკოსი და მოაზროვნე
ზაქარია ბილანიშვილი — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, პუბლიცისტი, ფოლკლორისტი.
ზაქარია ედილაშვილი — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, პუბლიცისტი
ზაქარია ქუცნაშვილი — ქართველი პოლიტიკოსი, საქართველოს ორი მოწვევის (1999, 2012) პარლამენტის წევრი.
მოზამბიკის რესპუბლიკის ასამბლეა

ერთპალატიანი რესპუბლიკის ასამბლეა — მოზამბიკის საკანონმდებლო ორგანო.

მოზამბიკის სახალხო რესპუბლიკის ეროვნული ასამბლეის პირველი პრეზიდენტი იყო სამორა მოისეს მაშელი.

ამჟამინდელი რესპუბლიკის ასამბლეის პრეზიდენტი არის ფრელიმოს პოლიტიკოსი ედუარდო ხოაკიმ მულამბვე, ხოლო გენერალური მდივანი — კარლოს მანუელი.
ამჟამად პარლამენტში არის 250 წევრი, რომლებიც არჩეულნი არიან პარტიული სიის მიხედვით ხუთი წლის ვადით. პარტია უნდა მიიღოს არანაკლებ 5%-ისა, რათა ჰყავდეს წარმოამდგენელი პარლამენტში. ამჟამად მხოლოდ სამ პარტიას ჰყავს წარმოამდგენელი პარლამენტში. ესენია: ფრელიმო, რენამო და მოზამბიკის დემოკრატიული მოძრაობა.

2009 წლის საპარლამენტო არჩევნების შედეგები
ფრელიმოს, რენამოსა და მდმ-ს არჩეული დეპუტატების რაოდენობა ყოველი საარჩევნო ოლქიდან 2009 წლის 28 ოქტომბრისთვის იყო:

პარლამენტის წინა არჩევნების შედეგები
ვლადიმერ ხინჩეგაშვილი

ვლადიმერ (ლადო) ხინჩეგაშვილი (დ. 18 აპრილი, 1991, გორი, საქართველო) — ქართველი თავისუფალი სტილით მოჭიდავე. 2016 წლის რიო-დე-ჟანეიროს ოლიმპიური თამაშების ჩემპიონი. ევროპის 3-გზის (2014, 2016, 2017) და მსოფლიოს (2015) ჩემპიონი. 2012 წლის ლონდონის ოლიმპიური თამაშების ვერცხლის პრიზიორი 55 კგ წონით კატეგორიაში. გორის მუნიციპალიტეტის მერი 2021 წლიდან.

მსოფლიოსა და ევროპის ჩემპიონი ახალგაზრდებს შორის (55 კგ).

2016 წლის რიო-დე-ჟანეიროს ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე, ხინჩეგაშვილმა ოქროს მედალი მოიპოვა. 57 კგ წონითი კატეგორიის ფინალში მან იაპონელი რეი ჰიგუჩი დაამარცხა.

2015 წელს საქართველოს სპორტულ ჟურნალისტთა ასოციაციაციამ და საქართველოს სპორტისა და ახალგაზრდულ საქმეთა სამინისტრომ დაასახელა წლის საუკეთესო სპორტსმენად. 2018 წელს მიღებული აქვს ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენი.

2016 წელს, სერიაში „ქართველი ოლიმპიური ჩემპიონები“ (პროექტის ავტორი და მთავარი რედაქტორი ელგუჯა ბერიშვილი) გამოიცა ვასილ ბალახაძის წიგნი „ვლადიმერ ხინჩეგაშვილი“.

2021 წლის თებერვლიდან ხელმძღვანელობდა მისი მწვრთნელის, ნუგზარ სხირელის მიერ დაარსებულ გორის თავისუფალი ჭიდაობის სკოლას. ამავე წლის 30 ივლისს არაოფიციალურად დასახელდა გორის მუნიციპალიტეტის მერის კანდიდატად „ქართული ოცნების“ მხრიდან ადგილობრივი თვითმმართველობების არჩევნებში. შედეგად, აგვისტოში პარტიის ადგილობრივ ოფისში დაადასტურეს ინფორმაცია უახლოეს პერიოდში ხინჩეგაშვილის მიერ ჭიდაობის სკოლის მენეჯერის პოზიციიდან გადადგომის შესახებ. 2 ოქტომბერს გამართულ არჩევნებში ხმების 52,9% მიიღო და პირველივე ტურით გახდა გორის მუნიციპალიტეტის მერი.
პორტუგალიის აღმოსავლეთი აფრიკა

პორტუგალიის აღმოსავლეთი აფრიკა (ოფიც. ) — პორტუგალიის იმპერიის აღმოსავლეთ აფრიკაში კოლონიალური სამფლობელოების სახელწოდება. ამჟამად — მოზამბიკი.

ისტორია
1498 წელს ინდოეთში მიმავალი ვასკო და გამა ჩამოვიდა მოზამბიკის ტერიტორიაზე. 1505 წელს პორტუგალიელებმა დაიწყეს მოზამბიკის კოლონიზაცია და დააარსეს ქალაქი სოფალა. 1558 წელს დაარსდა პირველი პორტი სან-სებასტიანი, სადაც ჩერდებოდა გემები, რომლებიც მიემართებოდნენ ინდოეთში ან ინდოეთიდან, და სადაც ოქროს საძებრად მიდიოდა ექსპედიციები. 1572 წლამდე პორტუგალიის აღმოსავლეთი აფრიკის ტერიტორიას მართავდა გოას შტატის გუბერნატორი. 1891 წლის 11 ივნისს დაიდო ანგლო-პორტუგალიური შეთანხმება, რომლის მიხედვითად კოლონიის ტერიტორიები დიდად შევიწროვდა. ამ შეთანხმების მიზეზი გახდა ბრიტანეთისა და პორტუგალიის აღმოსავლეთი აფრიკის საზღვრებზე საბრძოლო შეტაკებები. პორტუგალიაში საბრძოლო გადატრიალების შემდეგ (ცნობილია, როგორც მიხაკების რევოლუცია), 1975 წლის 25 ივნისს ქვეყანამ მიიღო დამოუკიდებლობა.

გეოგრაფია
კოლონიის სანაპირო ზონის უდიდესი ნაწილი განლაგებული იყო დაბლობებზე. სანაპირო წყლებში იზრდებოდა მარჯნის რიფები. ადგილი ჰქონდა ქვიშის დიუნებსა და ჭაობებს. შიდა რაიონებში მდებარეობდა მთიანი მასივები და პლატოები. მთელი წლის განმავლობაში ცხელოდა. წვიმების სეზონი გრძელდებოდა ნოემბრიდან მარტამდე, აპრილიდან აგვისტომდე კი — მშრალი ჰავა იყო.

ადმინისტრაციული დაყოფა
პორტუგალიის აღმოსავლეთ აფრიკის ტერიტორია იყოფოდა შემდეგ პროვინციებად: მოზამბიკი, ზამბეზი, ტეტე, ინიამბანე, ლორენსო-მარკესი და გაზის სამხედრო ოლქი. ყოველ პროვინციას მართავდა გუბერნატორი. გენერალ-გუბერნატორის რეზიდენცია მდებარეობდა ლორენსო-მარკესში.
თებულო

თებულო — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის (ჩეჩნეთი) საზღვარზე, კახეთის მხარის ახმეტის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონზე, პირიქითი ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3342 მ.

თებულოს მიდამოები აგებულია იურული თიხაფიქლებით. თხემური ნაწილი კლდოვანია, მოკლებულია მცენარეულ საფარს, ქვემოთ ალპური საძოვრებია. უღელტეხილი მდინარე პირიქითის ალაზნის სათავეს (ქვახიდისწყალი) აკავშირებს ჩრდილოეთით მდებარე თებულოს ხეობასთან (ქისტეთი).
სტომატოლოგია

სტომატოლოგია ( და ) — მედიცინის დარგი, რომელიც შეისწავლის კბილების აგებულებას, კბილების, ენის, პირის ღრუს ლორწოვანი გარსის, ყბების, სახისა და კისრის რბილი ქსოვილოების დაავადებათა გამომწვევ მიზეზებს, მკურნალობასა და პროფილაქტიკას; სტომატოლოგიის ამოცანებში შედის აგრეთვე კბილის დასაბჟენი ახალი მასალის შემუშავება და კბილების პროთეზირება. კბილის მკურნალობა, რომლის ისტორია შორეული წარსულიდან იწყება, მედიცინისაგან დამოუკიდებლად, ხელოსნური წესით ვითარდებოდა. სტომატოლოგიის, როგორც დამოუკიდებელი მეცნიერების ჩამოყალიბებაში დიდი ღვაწლი მიუძღვის ფრანგ ექიმს პიერ ფოშარს; მისი ორტომეული ნაშრომი — „კბილების ქირურგიისა და მკურნალობის სახელმძღვანელო“, რომელშიც პირველად იყო მოცემული კბილებისა და კბილის ირგვლივ ქსოვილების დაავადებათა კლასიფიკაცია, მკურნალობის მეთოდები, კბილის დაბჟენის ტექნიკა და სხვა საფუძვლად დაედო კბილის მკურნალობის მეცნიერულ განვითარებას როგორც საფრანგეთში, ისე ევროპისა და ამერიკის ქვეყნებში.

საქართველოში კბილებისა და ღრძილების დაავადებანი და მათი მკურნალობის წესები ჯერ კიდევ , , საუკუნეების ქართულ სამედიცინო წერილობით ძეგლებშია აღწერილი. საუკუნის ბოლოს საქართველოში მუშაობა დაიწყეს პირველმა ქართველმა დანტისტებმა. საუკუნის დასაწყისში მათი რაოდენობა 40-მდე კაცით განისაზღვრებოდა. 1900 წელს შეიქმნა საქართველოს დანტისტთა საზოგადოება.
გაეროს ოპერაციები მოზამბიკში

გაეროს ოპერაციები მოზამბიკში — გაეროს სამშვიდობო მისია მოზამბიკში, რომელიც დაფუძნდა 1992 წლის დეკემბერში გაეროს უშიშროების საბჭოს 797-ე რეზოლუციის საფუძველზე; რომის საერთო სამშვიდობო შეთანხმებაზე მისიის მონიტორინგი პრეზიდენტ ჟოაკიმ ჩისანოსა (ფრელიმო) და ალფონსო დლაკამას (რენამო) დაევალათ. მისიის მანდატი 1994 წლის დეკემბერში ამოიწურა.

მანდატი და ძალა
მონიტორინგი და ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების რეგულაცია, შეიარაღებული ძალების სეპარაცია და მათი დემობილიზაცია, იარაღის მოგროვება და განადგურება ;
საგარეო ძალების მონიტორინგი და უსაფრთხოების სატრანსპორტო დერეფნების უზრუნველყოფა;
კერძო და არარეგულარული შეიარაღებული ჯგუფების მონიტორინგი და შემოწმება;
გაეროს და სხვა ორგანიზაციების სამშვიდობო ოპერაციების მხარდაჭერა და უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
საარჩევნო პროცესების ტექნიკური დახმარება და მონიტორინგი;
ჰუმანიტარული დახმარების ოპერაციების კოორდინაცია და მონიტორინგი, განსაკუთრებით იძულებით გადაადგილებულ პირთა, დემობილიზებული სამხედრო პერსონალისა და ადგილობრივ დაზარალებულ მოსახლეობაში.

მისიის სრულფასოვნად განხორციელებისთვის -ში მსახურობდა 6,625 ჯარისკაცი და სამხედრო პერსონალი, 354 სამხედრო დამკვირვებელი, 1,144 სამოქალაქო პოლიციის ოფიცერი, 355 საერთაშორისო მოსამსახურე, 506 ადგილობრივი პერსონალი და 900 საარჩევნო დამკვირვებელი.
ჯალანდჰარი

ჯალანდჰარი (პენჯ.. ੰ, ინგლ. ) — ქალაქი ინდოეთში, პენჯაბის შტატში. ჯალანდჰარის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ამრისტარიდან 90 კმ. მანძილზე, ჩანდიგარჰიდან 114 კმ. მანძილზე და დელიდან 375 კმ. მანძილზე. 2011 წლის აღწერით, მისი მოსახლეობა შეადგენს 873 725 ადამიანს. მოსახლეობის ძირითადი ენაა პენჯაბური. საკმაოდ პოპულარულია, აგრეთვე, ინგლისური. მოსახლეობის 54,54% ინდუიზმის მიმდევარია; 45,46% სიქიზმის. ქალაქში განვითარებულია სპორტული საქონლის, ელექტრონიკის და სხვა წარმოება.

ქალაქს აქვს ტენიანი სუბტროპიკული კლიმატი ცივი ზამთრით და ცხელი ზაფხულით. ზაფხულის მაქსიმალური ტემპერატურა შეადგენს 48°, მინიმუმი კი 25 °. ზამთარში მაქსიმალირი ტემპერატურა — 19 °, ხოლო მინიმალური — -5 °. ნალექების წლიური საშუალო რაოდენობა დაახლოებით 70 მმ-ია. მისი დიდი ნაწილი მოდის მხოლოდ მუსონურ სეზონზე — ივლის-აგვისტოში.
სუხე-ბატორი

სუხე-ბატორი — ქალაქი მონღოლეთში, მდინარე ორხონის ნაპირზე, სელენგის და ორხონის შესართავის მახლობლად. სელენგეს აიმაკის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2007 წლის აღწერის მიხედვით ქალაქში ცხოვრობს 19 224 ადამიანი. სუხე-ბატორი არის სავაჭრო-სატრანსპორტო პუნქტი მოსკოვ-ულან-ბატორის რკინიგზაზე. ქალაქში არის ასანთის ფაბრიკა, სახლთსაშენი კომბინატი, წისქვილი, ვეტერინარული ტექნიკუმი.განვითარებულია ხელოსნობა. ქალაქი სუხე-ბატორი დაარსდა 1940 წელს, სახელი ეწოდა მონღოლეთის პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწის დამდინ სუხე-ბატორის პატივსაცემად.
მაურიების იმპერია

მაურიების იმპერია — სახელმწიფო ძველ ინდოეთში ძვ.წ. 317-180 წლებში დედაქალაქით პატალიპუტრაში (დღევ. პანტა)

მაურიების სახელმწიფომ ისტორიული მნიშვნელობა შეიძინა ალექსანდრე მაკედონელის ლაშქრობების შემდეგ ნანდას იმპერიის მეფეებთან ჩანდრაგუპტა მაურიას ბრძოლის შედეგად. ჩანდრაგუპტა ბერძენი ავტორების მიერ მოხსენებულია, როგორც სანდრაკოტი. ის წარუმატებლად ცდილობდა ალექსანდრე მაკედონელის ყურადღება მიეპყრო თავისკენ და საბოლოოდ ბერძენთა დაუხმარებლად შეძლო თავისი სამეფოს გაფართოება. მის მიერ შექმნილი მაურიების იმპერია მუდმივ კონტაქტში იყო სელევკიდების სირიასთან და ბერძნულ-ბაქტრიულ სამეფოსთან.

მაურიების იმპერიამ ძლიერების ზენიტს მიაღწია იმპერატორ აშოკას დროს, როდესაც დაიქვემდებარა უზარმაზარი ტერიტორია და განავრცო ბუდიზმი. აშოკამ დაიპყრო კალინგის სახელმწიფო და ისწრაფვოდა ხელისუფლების ცენტრალიზაციისკენ. ძვ. წ. საუკუნის დასაწყისში დაიწყო მაურიების იმპერიის დასუსტება. იმპერია დაეცა შუნგას აჯანყების შედეგად, როდესაც მოკლეს მაურიების დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი ბრიჰადრათჰა ძვ. წ. 180 წელს.

მაურიების იმპერიის მეფეები
სეგრეგაცია

სეგრეგაცია — რასობრივი ჯგუფების იძულებითი გამოყოფა, რომელთანაც დაკავშირებულია ამა თუ იმ ეროვნების ჯგუფის დისკრიმინაცია მიუხედავად იმისა, რომ ფორმალურად შეიძლება აღიარებული იყოს რასათა თანასწორუფლებიანობის პრინციპი. განასხვავებენ ინსტიტუციონალურ სეგრეგაციას, რომელიც ცხოვრების ყველა სფეროში გვხვდება (სკოლებში, უნივერსიტეტებში, საავადმყოფოებში) და ტერიტორიულ სეგრეგაციას, როდესაც რასობრივი ჯგუფები ლოკალიზებული არიან მათთვის განკუთვნილ ტერიტორიაზე.
ალან შირერი

ალან შირერი (; დ. 13 აგვისტო, 1970) — ყოფილი ინგლისელი ფეხბურთელი. ის თამაშობდა თავდამსხმელის პოზიციაზე ინგლისური ფეხბურთის უმაღლეს დივიზიონის კლუბებში და ინგლისის ეროვნულ ნაკრებში. ევრო 1996-ზე გახდა ტურნირის საუკეთესო ბომბარდირი.

კარიერა
ალან შირერმა კარიერა საუთჰემპტონში დაიწყო, სადაც ამავე კლუბის ახლაგაზრდული აკადემიიდან ჩაირიცხა, 1992 წელს „ბლექბერნ როვერსში“ გადავიდა, სადაც 1995 წელს ინგლისის ჩემპიონი გახდა და 34 გოლით პრემიერ ლიგის ბომბარდირიც შეიქნა. წარმარტებული სეზონის შემდეგ შირერზე ნადირობა გამოაცხადეს მსოფლიოს უმდიდრესმა კლუბებმა, თუმცა ალანმა მშობლიურ ქალაქში, ნიუკასლში არჩია დაბრუნება და ნიუკასლ იუნაიტედში ჩაირიცხა სადაც 10 წელი გაატარა და ყველა დროის ყველაზე გამორჩეული ფეხბურთელი შეიქნა კლუბის ისტორიაში. 2006 წელს საფეხბურთო კარიერის დასრულების შემდეგ შირერი საფეხბურთო ექსპერტად მუშაობდა ტელეკომპანია -ში. 2009 წელს დატოვა ტელეკომპანია და ნიუკასლ იუნაიტედში დაბრუნდა დროებითი მწვრთნელის სტატუსით. შირერმა უხელმძღვანელა ყოფილ კლუბს ინგლისის პრემიერ ლიგის ბოლო 8 ტურში, თუმცა ნიუკასლ იუნაიტედის გადარჩენა ვერ შეძლო და რანგით დაბალ დივიზიონში დაქვეითდა.

სანაკრებო სტატისტიკა
მიღწევები
ინდივიდუალური
ფიფა-ს ასეული ( 100): 2004
სირაკიუსი

სირაკიუსი  — ქალაქი ამერიკის შეერთებული შტატების ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ნიუ-იორკის შტატში. 170 ათასი მცხოვრები, გარეუბნებიანად 140 658 (2006). სირაკიუსი არის ნავსადგური ერის არხზე. ქალაქში მოქმედებს მანქანათსაშენი ქარხანა, ელექტროტექნიკური და რადიოელექტრონული საწარმოები, ლითონდასამუშავებელი მრეწველობა და სხვა. იღებენ სუფრის მარილსა და კირქვას. სირაკიუსი დაარსდა 1786 წელს.
მოზამბიკის ტურიზმი

მოზამბიკს აქვს ტურიზმის განვითარების დიდი რესურსი. ქვეყნის ბუნებრივი სილამაზე, ველური ცხოველები და ისტორიული მემკვიდრეობა უზრუნველყოფს პლიაჟის, კულტურული და ეკო ტურიზმის ბრწყინვალე შესაძლებლობებს.

ინტერესის სფეროები
კაბუ-დელგადუ
პემბა
კირიმბასის კუნძულები
კირიმბასის ეროვნული პარკი

გაზა
ბანინის ეროვნული პარკი
ლიმპოპოს ეროვნული პარკი
შაი-შაი

ინიამბანე
ბანინის ეროვნული პარკი
ბაზარუტოს არქიპელაგი
ბაზარუტოს ეროვნული პარკი
ინიამბანე
პომენეს ეროვნული ნაკრძალი
ტოფო
ვილანკულუში
ზინავეს ეროვნული პარკი

მანიკა
ჩიმანიმანის ეროვნული ნაკრძალი

მაპუტუ
კუნძული ინაკა
მაპუტუს დაცული ტერიტორიები
მაპუტუს სპეციალური ნაკრძალი

ნიასა
ნიასის ნაკრძალი

სოფალი
გორონგოსის ეროვნული პარკი
მარომეუ ბუფალოს ნაკრძალი

ზამბეზი
ჟილეს ეროვნული ნაკრძალი
სოჭნარი

სოჭნარი — მარადმწვანე წიწვოვანი ტყე, რომელშიც გაბატონებულია სოჭი. საქართველოში სოჭნარს ქმნის კავკასიური სოჭი. მისი საუკეთესო კორომები ძირითადად გვხვდება აფხაზეთში, სვანეთში, რაჭაში, იმერეთსა და გურია-აჭარაში მთის შუა და ზედა სარტყლებში, ზღვის დონიდან 1500-1900 მეტრზე. აღმოსავლეთ საქართველოში სოჭნარი მხოლოდ დასავლეთ ნაწილშია. სოჭნარი შეიძლება იყოს წმინდა ან შერეული ნაძვთან და წიფელთან. საქართველოს სოჭნარში უფრო ხშირად ნაძვია შერეული. სუბალპურ სარტყელში, უმეტესად სამხრეთ კალთებზე, გავრცელებულია მეჩხერი, დაბალი წარმადობის სოჭნარი, მჟაველას,გვიმრისა და წივანას საფრით, შქერისა და წყავის ქვეტყით და სხვა. ჩვენში სოჭნარი დიდი წარმადობისაა. ხელუხლებელი სოჭნარის მერქნის მარაგი ჰექტარზე ზოგჯერ 2000 მ³ აღწევს.
ზილურ რაჰმანი

ზილურ რაჰმანი (, 9 მარტი 1929 — 20 მარტი 2013) — ბანგლადეშის პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე. ბანგლადეშის პრეზიდენტი 2009-2013 წწ.

დაიბადა ადვოკატის ოჯახში. განათლება მიიღო დაკის უნივერსიტეტში, სადაც ეუფლებოდა ისტორიას და იურისპრუდენციას. გარდაიცვალა 2013 წლის 20 მარტს სინგაპურში ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ.
ბაზალტური ფენა

ბაზალტური ფენა — დედამიწის ქერქის ყველაზე ქვედა ფენა. ქვემოდან ისაზღვრება მოხოროვიჩიჩის ზედაპირით. კონტინენტებზე ბაზალტურ ფენას ზემოდან გრანიტული ფენა მოსდევს, ოკეანეებში-ოკეანური ნალექები; ფიქრობენ, რომ ოკეანურ ზურგობებზე იგი უშუალოდ ოკეანის ფსკერსა ქმნის. ბაზალტურ ფენაში სეისმური გრძივი ტალღების გავრცელების სიჩქარე ბაზალტისათვის ექსპერიმენტულად მიღებულ სიჩქარეებს შეესაბამება. სავარაუდოა, რომ ბაზალტური ფენა აგებულია არა მარტო ბაზალტებით, არამედ ამფიბოლიტებით, გაბროებით და სხვა ფუძე ქანებით. გრანიტული ფენისაგან განსხვავებით ბაზალტური ფენა უწყვეტად გრძელდება როგორც კონტინენტების, ისე ოკეანეების ქვეშაც.
სტენლი მეთიუზი

სერ სტენლი მეთიუზი (; დ. 1 თებერვალი, 1915, სტოკი — გ. 15 თებერვალი, 2000, იქვე) — ინგლისელი ფეხბურთელი. თამაშობდა გარემარბის პოზიციაზე. მეთიუზი იყო მოკრივე დალაქის მესამე ვაჟი. მთელი კარიერის განმავლობაში მხოლოდ ორი კლუბის „სტოკ სიტის“ და „ბლექპულის“ ღირსებას იცავდა.

„ბლექპულთან“ ერთად მოიპოვა ასოციაციის თასი. გამოირჩეოდა ჩაწოდებებით და ფინტებით. 1934-1957 წლებში ინგლისის ეროვნულ ნაკრებში ჩაატარა 63 მატჩი და გაიტანა 30 გოლი. მონაწილეობა მიიღო მსოფლიოს 1950 წლის ჩემპიონატზე. ჩემპიონატებზე სულ სამი მატჩი ითამაშა, გავარდნილ ინგლისის ნაკრებს გამოეყო, თანაგუნდელებთან ერთად შინ არ გაემგზავრა და ბრაზილიაში დარჩა თამაშების საცქერლად. 1956 წელს ჟურნალმა -მა ევროპის საუკეთესო ფეხბურთელისთვის დააწესა ოქროს ბურთის დაჯილდოება, რომლის პირველი გამარჯვებულიც სტენლი მეთიუზი გახდა, ფეხბურთის განვითარებაში შეტანილი წვლილისათვის. მეთიუზი იყო ერთადერთი ფეხბურთელი, რომელიც პროფესიული კარიერის დასრულებამდე აკურთხეს რაინდად. გამოცემული აქვს წიგნი „ოცდათხუთმეტი წელი მარჯვენა ფრთაზე“.

მოთამაშის ოცდათხუთმეტწლიანი კარიერის შემდეგ სიცოცხლის შემდგომი ოცდათხუთმეტი წელიწადი მან მოგზაურობაში გაატარა. მეთიუზი ბავშვებს ავარჯიშებდა ამერიკაში, კანადაში, კარიბის ზღვისა და აფრიკის ქვეყნებში. მიუხედავად სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში არსებული აპარტეიდის კანონებისა, 1975 წელს სოუეტოში შექმნა გუნდი, რომელსაც „სტენის ბიჭები“ დაერქვა.

მეთიუზის ფერფლი დაფლულია მშობლიური სტოკის სტადიონის, „ბრიტანიას“ ცენტრალურ წრეში, თუმცა მას არასდროს უთამაშია ამ მინდორზე, მეთიუზის დროს „სტოკ სიტი“ „ვიქტორია გრაუნდზე“ გამოდიოდა. 1999 წელს -ის ვერსიით საუკუნის 100 საუკეთესო ფეხბურთელს შორის 49-ე ადგილზე დასახელდა.

მიღწევები
საკლუბო
სტოკ სიტი
საფეხბურთო ლიგის მეორე დივიზიონი: 1932–33, 1962–63

ინდივიდუალური
ოქროს ბურთი: 1956