იოსებ ლიონიძე

იოსებ დიმიტრის ძე ლიონიძე (დ. 1868, კონდოლი — გ. 1938, თბილისი) — ქართველი აგრონომი, მებაღე-დეკორატორი, რომელმაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ამიერკავკასიაში სუბტროპიკული კულტურების განვითარების საქმეში.

ბიოგრაფია
იოსებ ლიონიძე დაიბადა თელავის რაიონის სოფელ კონდოლში გაღარიბებული თავადის, დიმიტრი გაბრიელის ძე ლიონიძის ოჯახში. მისი პაპის მამა იყო გამოჩენილი სახელმწიფო მოღვაწე, ერეკლე -ის კარის დიპლომატი და ერთგული მრჩეველი სოლომონ ლიონიძე.

პირველდაწყებითი განათლება იოსებმა საცხენისის სასოფლო-სამეურნეო სკოლაში მიიღო. იგი აქ ინტერნატში ცხოვრობდა. ფიზიკური სისუსტის გამო იოსები არ გაამწესეს სამხედრო-საკადეტო კორპუსში, სადაც სწავლობდნენ მისი უფროსი ძმები. შემდეგ ის თბილისის საბაღოსნო სკოლაში შეიყვანეს, რომელიც 1889 წელს დაამთავრა.

კარიერის დასაწყისი
თბილისის საბაღოსნო სკოლის დამთავრების შემდეგ იოსებმა 1896 წლამდე იქვე იმუშავა მთავარ მებაღედ და სპეციალური საგნების მასწავლებლად. 1896 წელს ის მსხვილი მემამულეების ალექსანდრე და მარიამ ორბელიანების მამულში, სოფელ ლამისყანაში გადავიდა.

ორბელიანების მამულში მუშაობისას გაიცნო გერმანელი ქალი მარია ოსპარის ასული გრეფი, რომელიც აღმზრდელად მუშაობდა. მარია გრეფი განათლებული ქალი იყო, ფლობდა მრავალ ევროპულ ენას, პედაგოგიური განათლება ლონდონსა და პარიზში ჰქონდა მიღებული. მარია გრეფი ცოლად გაჰყვა იოსებ ლიონიძეს და სიცოცხლის ბოლომდე დარჩა საქართველოში. მეუღლემ დიდი წვლილი შეიტანა იოსების პროფესიულ განვითარებაში, მისი დახმარებით მან შეძლო გასცნობოდა მსოფლიო ლიტერატურას სოფლის მეურნეობის დარგში. იოსები საზღვარგარეთიდან იწერდა სპეციალურ ლიტერატურას. ცოდნის გაღრმავების მიზნით იოსებმა მეუღლესთან ერთად იმოგზაურა გერმანიის სხვადასხვა რეგიონში, სადაც დაჰყო 1901 წლამდე. აქ იგი მუშაობდა მებაღეობის საკითხებზე.

მოღვაწეობა ბათუმში
1902 წელს იოსები ოჯახით ბათუმში გადავიდა და ქალაქის მთავარი მებაღე-აგრონომის თანამდებობაზე დაიწყო მუშაობა. ქალაქის მერის ივანე ზაქარიას ძე ანდრონიკაშვილის მხარდაჭერით იოსებმა ფართოდ გაშალა მუშაობა ბათუმში სუბტროპიკული მცენარეების გასაშენებლად, ძირითადად "ალექსანდრეს ბაღსა" და "ბულვარში". მისი ხელმძღვანელობით ქალაქის ქუჩებში აიღეს აკაციები და მის ნაცვლად გააშენეს კალიფორნიის დაფნის ფოთოლი, პალმები და სხვა სუბტროპიკული მცენარეები.

იოსები პარალელურად მუშაობდა დეკორატიულ, ციტრუსოვან და ხილის კულტურების სანერგეებში. იგი ყოველწლიურად 150 ათას ცალ ციტრუსოვან ნამყენს ახარებდა. 57 სახის საუკეთესო ჯიშის ვარდი. ქალაქის სხვადასხვა ადგილას სანერგეების შექმნამ ბიძგი მისცა აჭარაში სუბტროპიკული და დეკორატიული კულტურების განვითარებას. ბათუმის ბოტანიკური ბაღის შემქმნელი და ორგანიზატორი პროფესორი ანდრეი კრასნოვი და პროფესორი კოჩუნოვი იოსების ოჯახის ხშირი სტუმრები იყვნენ. ისინი ხშირად მიმართავდნენ მას რჩევისთვის, როგორც მებაღე-პრაქტიკოსს.

იოსები აქტიურად მონაწილეობდა ბათუმის სასოფლო-სამეურნეო საზოგადოების ჟურნალ „სუბტროპიკების" გამოცემაში. ამასთან ერთად იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ბათუმის განყოფილების წევრი.

1913 წელს პეტერბურგში გამოფენა "რუსული რივიერა"-ზე უმაღლესი ჯილდო წილად ხვდა ქალაქ ბათუმს და პერსონალურად იოსებ ლიონიძეს დეკორატიული და ციტრუსოვანი კულტურების გამოყვანისთვის.

1917 წელს იოსებმა ავადმყოფობის გამო ბათუმში სამსახური დატოვა. ბათუმის ქალაქის მმართველობამ იოსებ ლიონიძეს დაუნიშნა მუდმივი პენსია 200 მანეთის ოდენობით ოქროთი.

პროფესიული საქმიანობა საქართველოს სხვადასხვა რეგიონში
1918-1919 წლებში იოსები იყო ბორჯომის მიწა-წყლის მებაღეობის განყოფილების ხელმძღვანელი, 1920-1921 წლებში — თბილისის ბაღებისა და მინდვრების მეურნეობის უფროსი. 1921-1924 წლებში მუშაობდა კოოპერატიულ ორგანიზაციებში, იყო მეღვინეობის კოოპერატივის "კახეთის" მმართველობის წევრი, შემდეგ კი ხელმძღვანელობდა ამერიკული ვაზის სანერგეების ამხანაგობას მუკუზანში. 1924 წელს დაინიშნა აჭარის ასსრ მიწათმოქმედების სახალხო კომისარიატში სასოფლო-სამეურნეო განყოფილების გამგედ. მან შეადგინა ნაყოფის მომცემი იმ სუბტროპიკული მცენარეების სია, რომელიც სასარგებლო იყო აჭარის ზონალური კულტივირებისათვის.

საბჭოთა პერიოდში ბათუმში ჩამოსული თურქეთის რესპუბლიკის მიწათმოქმედების დეპარტამენტის წარმომადგენლები დაჟინებით ითხოვდნენ, რომ იოსებ ლიონიძეს (საბჭოთა კავშირის მთავრობის ნებართვით) მათთან ემუშავა, რათა დახმარებოდა თურქეთს შავი ზღვის სანაპიროს კულტივირებაში — საზღვრიდან ტრაპიზონამდე, მაგრამ სხვადასხვა მიზეზების გამო იოსებმა უარი განაცხადა თურქეთში წასვლაზე.

მოღვაწეობა ბაქოში
1925 წელს იოსებ ლიონიძე ბაქოში მიიწვიეს, სადაც მან სამი წელი იმუშავა. ამ ხნის მანძილზე მან სრულიად შეცვალა ქალაქის სახე. ბაქო დამშვენდა მწვანე ნარგავებითა და დეკორატიული ბაღებით. ბაქოში ყოფნის პერიოდში იოსები პარალელურად მუშაობდა მთელი აფშერონის ნახევარკუნძულის გამწვანების საკითხებზე, სადაც საფუძველი ჩაუყარა ქარსაცავ ზონებს, მოამზადა მასალები ბოტანიკური ბაღის გასაშენებლად, შეიმუშავა ნიადაგის დამუშავების ახალი, უფრო სრულყოფილი მეთოდები. მისი ინიციატივით დაარსდა საბაღოსნო სკოლები.

ცხოვრების ბოლო წლები
ავადმყოფობის გამო იოსებ ლიონიძე სამუშაოდ თბილისში გადავიდა. მისი გაშენებულია თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბაღი. სიცოცხლის ბოლო წლებში იოსები აგარის ქარხნის ტერიტორიაზე მდებარე დიდი დეკორატიული პარკის კეთილმოწყობაზე მუშაობდა.

იოსებ ლიონიძე გარდაიცვალა 1938 წლის ოქტომბერში.