iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვლადიმერ ბაბილუა

ვლადიმერ ილიას ძე ბაბილუა (დ. 26 აპრილი, 1897, სოფ. ქვემო ჭალადიდი, ახლანდელი ფოთის ტერიტორია ― გ. 6 იანვარი, 1977, თბილისი) ― ქართული ხალხური სიმღერების შემსრულებელი და ლოტბარი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1962).

ბიოგრაფია
დაასრულა ფოთის გიმნაზია (1915). ერთხანს სწავლობდა ხარკოვის უნივერსიტეტში. 1933 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. 1917 წლიდან მღეროდა ძუკუ ლოლუას გუნდში. 1924-იდან მუშაობდა დასავლეთ საქართველოს ეთნოგრაფიული გუნდის ლოტბარად, 1940–1955 ― საქართველოს ხალხური სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლში; ერთდროულად 1940-1952 იყო საქართველოს რადიოკიმიტეტის გუნდის ხელმძღვანელიც. გუნდში ავქსენტი მეგრელიძის მოსვლის შემდეგ კი ― ლოტბარი და მომღერალ-სოლისტი. მაღალი ოსტატობით ასრულებდა ქართული მუსიკის ფოლკლორის კლასიკურ ნიმუშებს („კუჩხი ბედნიერი“, „მიყვარს ფაცხა მე მეგრული“, „მახა“, „სი ქოულ ბატა“, „გულისა“, „ოდოია“ და სხვა). დიდი როლი ითამაშა ქართული ხალხური სიმღერის დახვეწისა და პოპულარიზაციის საქმეში.
ეკატერინე ბაბლიძე

ეკატერინე ილიას ასული ბაბლიძე (დ. 11 აპრილი [ ძვ. სტ. 29 მარტი], 1916, თბილისი ― გ. 9 თებერვალი, 1989, იქვე) — ქართველი მხატვარ-კერამიკოსი. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1961).
ბიოგრაფია
1942 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია, სადაც მისი პედაგოგები იყვნენ დავით ციციშვილი, ზაქარია მაისურაძე, სერგო ქობულაძე. იქვე ეწეოდა მოღვაწეობას 1945-იდან, ამავე წლიდან მონაწილეობდა სამხატვრო გამოფენებში. ბაბლიძის შემოქმედებას ახასიათებს ხალხური დეკორატიულ ხელოვნებაში ღრმად წვდომის უნარი, ფაქიზი ორნამენტი, ფორმათა მხატვრული სისადავე. მნიშვნელოვანი ნამუშევრები: დეკორატიული დისკო (1959), ქანდაკება „ჩხიკვთა ქორწილი“ (1960), ლარნაკი (1969), თეფში (1971, 1974, ყველა თიხა) და სხვა.
ვასილ ბაბუხარდია

ვასილ დიმიტრის ძე ბაბუხადია (დ. 1 სექტემბერი, 1913, ტყიბული — გ. 1997) — ქართველი ქირურგ-უროლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1967), პროფესორი (1972), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1978), საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1994), საქართველოს სამედიცინო-ბიოლოგიურ მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრი (1995).

ბიოგრაფია
1938 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. მეორე მსოფლიო ომის წლებში დივიზიის წამყვანი ქირურგი იყო. 1946–1971 მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიული ფაკულტეტის ზოგადი ქირურგიულ კათედრაზე, 1971–1973 იმავე კათედრის პროფესორი იყო, ხოლო 1973-იდან უროლოგიის კათედრის გამგეა.

ბაბუხადია შეისწავლის თირკმლის პარენქიმის რეგენერაციას ჰიდრონეფროზის პირობებში, შარდ-კენჭოვან დაავადებას, საშარდე გზების ინფექციას, წინამდებარე ჯირკვლის ადენომას. იკვლევს საექიმო ეთიკისა და დეონტოლოგიის საკითხებს. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მ. შ. საბრძოლო ორდენი.
ელენე ბაბუნაშვილი

ელენე აკაკის ასული ბაბუნაშვილი (დ. 3 დეკემბერი, 1925, თბილისი — გ. 21 იანვარი, 2013, იქვე) — ქართველი ენათმეცნიერი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1971), პროფესორი (1974).

ბიოგრაფია
1949 წელს დაამთავრა თსუ ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1952-იდან მუშაობს ამავე ფაკულტეტის ახალი ქართული ენის კათედრაზე, 1984-იდან კათედრის გამგე და საქართველოს მინისტრთა კაბინეტთან არსებული თანამედროვე ქართული სალიტერატურო ენის ნორმათა დამდგენი მუდმივი სახელმწიფო კომისიის წევრია. იკვლევს ქართული ენის ისტორიის, ქართულ-სომხური ენობრივი ურთიერთობის, ქართული გრამატიკული აზროვნების ისტორიულ საკითხებს; შედგენილი აქვს სახელმძღვანელოები ქართული ენის შემსწავლელ უცხოელთათვის.
თეიმურაზ ბაბლუანი

თეიმურაზ გელას ძე ბაბლუანი (დ. 20 მარტი, 1948, სოფ. ჩოლური, ლენტეხის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი კინორეჟისორი, მსახიობი, მწერალი, სცენარისტი.

ბიოგრაფია
1979 წელს დაამთავრა საქართველოს შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის კინოსარეჟისორო ფაკულტეტი (თენგიზ აბულაძის სახელოსნო). როგორც კინომსახიობმა შეასრულა მალხაზის („ღიმილის ბიჭები“, 1969), არწივის მომთვინიერებლის („მშობლიურო ჩემო მიწავ“, 1980), მურტალოს (სატელევიზიო ფილმი „კუკარაჩა“) როლები. თავისივე სცენარით გადაიღო მხატვრული ფილმები: „მოტაცება“ (1975), „ბეღურების გადაფრენა“ (1979; სპეციალური პრიზი კიევის ახალგაზრდა კინემატოგრაფისტთა საკავშირო კინოფესტივალზე, 1980), სადაც როგორც რეჟისორი საინტერესო მხატვრად მოგვევლინა. ფილმი ეძღვნება ვაჟკაცობას, პატიოსნებას, გარემო სამყაროსთან ურთიერთობას და განმსჭვალულია ადამიანებისადმი რწმენითა და სიყვარულით; „ძმა“ (1981; პრიზი და დიპლომი ტალინის საკავშირო კინოფესტივალზე. 1982). ფილმში სოციალური კონფლიქტების ფონზე აქტუალური ზნეობრივი პრობლემების გაშუქებით რეჟისორი მოგვითხრობს მთავარი გმირის რთულ ბედზე; „უძინართა მზე“ (1990; მთავარი პრიზი სოჭში კინოფესტივალზე („კინოტავარ-92“); „გრან-პრი“ მოსკოვის ფესტივალზე („ინტერფესტ-92“); მთავარი პრიზი და დიპლომი თბილისში ქართული ფილმების რესპუბლიკურ კინოფესტივალზე („ოქროს არწივი“) - სამივე 1992; „ვერცხლის დათვი“ ბერლინის 43-ე საერთაშორისო კინოფესტივალზე (1993); რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემია (1995).

ბაბლუანი ავტორია რომანისა „მზე, მთვარე და პურის ყანა: მანუშაკა მელოდება“ (2018; ლიტერატურული პრემია „საბა“ წლის საუკეთესო ლიტერატურული დებიუტისთვის, 2019).

ფილმოგრაფია
ფილმების დამდგმელი რეჟისორი
1980: „ბეღურების გადაფრენა“
1981: „ძმა“
1990: „უძინართა მზე“

სცენარის ავტორი ფილმებისა
1980: „ბეღურების გადაფრენა“
1981: „ძმა“
1990: „უძინართა მზე“
პროდუსერია ფილმის
1996: „შეყვარებული კულინარის 1001 რეცეპტი“ რეჟ. ნანა ჯორჯაძე
გადაღებულია ფილმებში
1969: „ღიმილის ბიჭები“ (მალხაზი) რეჟ. რევაზ (რეზო) ჩხეიძე
1980: „მშობლიურო ჩემო მიწავ“ (არწივის მომთვინიერებლი) რეჟ. რევაზ (რეზო) ჩხეიძე
1989: „ცხოვრება დონ კიხოტისა და სანჩოსი“ რეჟ. რევაზ (რეზო) ჩხეიძე
1980: სატელევიზიო სპექტაკლი „კუკარაჩა“ (მურტალო) ტელესპექტაკლის რეჟ. თემურ ჩხეიძე

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
1980: კიევის ახალგაზრდა კინემატოგრაფისტთა საკავშირო კინოფესტივალი, სპეციალური პრიზი ფილმისათვის „ბეღურების გადაფრენა“
1982 : ტალინის საკავშირო კინოფესტივალი, პრიზი და დიპლომი ფილმისათვის „ძმა“
1992: მოსკოვის ფესტივალი „ინტერფესტ-92“, გრან-პრი ფილმისათვის „უძინართა მზე“
1992: თბილისის ქართული ფილმების რესპუბლიკურ კინოფესტივალი „ოქროს არწივი“, მთავარი პრიზი და დიპლომი ფილმისათვის „უძინართა მზე“
1992: სოჭის კინოფესტივალი „კინოტავარ-92“ , მთავარი პრიზი ფილმისათვის „უძინართა მზე“
1993: ბერლინის 43-ე საერთაშორისო კინოფესტივალი პრიზი „ვერცხლის დათვი“
1995: შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემია
თინათინ ბაბლიძე

თინათინ ნიკოლოზის ასული ბაბლიძე (დ. 29 აპრილი, 1933, ქარელი) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1981). 1957 წელს დაამთავრა თბილისის კულტურულ-საგანმანათლებლო სასწავლებლის სარეჟისორო ფაკულტეტი. ამავე წლიდან მსახიობად მუშაობდა სოხუმის კ. გამსახურდიას სახელობის სახელმწიფო დრამატულ თეატრში. მისი შემოქმედება გამოირჩევა უშუალობით, სიწრფელით, ცოცხალი ტემპერამენტით, გმირის ხასიათში ღრმად წვდომის უნარით. ერთნაირი წარმატებით გამოდის როგორც კლასიკურ, ისე თანამედროვე პიესებში.

ასრულებს განსხვავებული ხასიათის როლებს: სალომე (დემნა შენგელაიას „ბათა ქექია“), მარტირიო ( ფედერიკო გარსია ლორკას „ბერნარდა ალბას სახლი“), გადია (უილიამ შექსპირის „რომეო და ჯულიეტა“), ჯავარა (ვაჟა-ფშაველას „მოკვეთილი“), არმიდა (ედუარდო დე ფილიპოს „მოჩვენებანი“), მატილდა (მოლიერის „ძალად ექიმი“), შუშანა (ალექსანდრე ჩხაიძის „მიღების დღე“), სმერალდინა ( კარლო გოლდონის „ორი ბატონის მსახური“), პოლიოპკინა ( გოგოლის „რევიზორი“), ზემფირა (აკაკი გეწაძის „პაემანი ცაში“), ცუცუნა (გივი ჭიჭინაძის „უკანასკნელად კივის მატარებელი“) და სხვა.

ფილმოგრაფია
1984: „ჩიორა“ რეჟისორები ნელი ნენოვა, გენო წულაია

ჯილდოები და აღიარება
1976 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
1981 — საქართველოს სახალხო არტისტი
ბაგრატ ბატონიშვილი

ბაგრატ ბატონიშვილი (ბაგრატიონი) (დ. 1776, თბილისი, ქართლ-კახეთის სამეფო — გ. 1841, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთის იმპერია) — ქართლ-კახეთის უკანასკნელი მეფის გიორგი -ის ძე.

ბიოგრაფია
1803 წელს ოჯახით გაასახლეს პეტერბურგში, სადაც გარდაცვალებამდე ცხოვრობდა.

შემოქმედება
დაწერილი აქვს ისტორიული თხზულებები: „ახალი მოთხრობა“, „რუსეთ-სპარსეთის ომი...“. პირველი წარმოადგენს ბაგრატ ბატონიშვილის ძმის დავით ბატონიშვილის თხზულების გაგრძელებას. ავტორი ქრონოლოგიური თანამიმდევრობით გადმოსცემს საქართველოს ისტორიულ მოვლენებს საუკუნის შუა წლებიდან საუკუნის 40-იან წლებამდე. თხზულება გამსჭვალულია უკმაყოფილებით რუსეთის მთავრობის მიერ ქართლ-კახეთის სამეფოს გაუქმების გამო. ბაგრატ ბატონიშვილს ეკუთვნის აგრეთვე ვეტერინარული და ეკონომიკური ხასიათის შრომები. მისი ვეტერინარიის შრომებიდან განსაკუთრებით აღსანიშნავია „სამკურნალო ცხენთა და სხვათა პირუტყვთა“, რომლებიც გამოიცა 1818 წელს პეტერბურგში და წარმოადგენს პირველ ქართულ წიგნს ვეტერინარიაში. 1807 წელს მანვე შეადგინა ცხენის დაავადებათა სამკურნალო წიგნი, რომელიც ფაქტობრივად ვეტერინარიის რეცეპტურაა.

ოჯახი
დაქორწინებული იყო ფშავ-ხევსურეთის მოურავის დურმიშხან ჩოლოყაშვილის ქალიშვილზე — ქეთევან ჩოლოყაშვილზე (1781-1831). 1805 წლის 30 აგვისტოს დაჯილდოვდა წმინდა ეკატერინეს მეორე ხარისხის ორდენით. გარდაიცვალა სანკტ-პეტერბურგში ხოლერისაგან, დაკრძალულია სმოლენსკის სასაფლაოზე. ბაგრატ და ქეთევან (ეკატერინე) მრავალი შვილიდან მხოლოდ სამმა მიაღწია სრულწლოვნებას:
სპირიდონ ბატონიშვილი (დაიბადა 1800).
ბარბარე ბაგრატიონ-გრუზინსკაია (1804–1870), დაქორწინდა დიმიტრი ორბელიანზე.
დარია ბაგრატიონ-გრუზინსკაია (1808–1809).
პეტრე ბაგრატიონ-გრუზინსკი (1811–1812).
გიორგი ბაგრატიონ-გრუზინსკი (1812–1816).
ელისაბედ ბაგრატიონ-გრუზინსკაია (1813–1815).
ნიკოლოზ ბაგრატიონ-გრუზინსკი (1816–1833).
კონსტანტინე ბაგრატიონ-გრუზინსკი (დაიბადა 1817).
დავით ბაგრატიონ-გრუზინსკი (30 აპრილი, 1819 – 24 სექტემბერი, 1888).
ალექსანდრე ბაგრატიონ-გრუზინსკი (1820–1865).
გრიგოლ ბაგრატიონი

გრიგოლ იოანეს ძე ბაგრატიონი (დ. 24 იანვარი, 1789 — გ. 21 სექტემბერი, 1830) — ქართველი მწერალი, მწიგნობარი. იოანე ბატონიშვილის (ბაგრატიონის) ძე, გიორგი -ის შვილიშვილი, ერეკლე -ის შვილთაშვილი.

ბიოგრაფია
მონაწილეობდა კახეთის 1812 წლის აჯანყებაში. აჯანყების პერიოდში გამოაცხადეს საქართველოს მეფედ გრიგოლ -ის სახელწოდებით, მას როგორც მეფეს მოიხსენიებდნენ ეკლესიებში. მეფედ ითვლებოდა 1812 წლის 20 თებერვლიდან 6 მარტამდე, როდესაც თავად ზაზა ანდრონიკაშვილის შეგონებით რუსებს დანებდა. გადაასახლეს რუსეთში და ერთხანს პატიმრად ჰყავდათ პეტროზავოდსკის ციხეში. გათავისუფლების შემდეგ რუსეთის სამხედრო სამსახურში ჩაირიცხა და მონაწილეობდა 1813 წლის კამპანიაში ნაპოლეონის ჯარების წინააღმდეგ პოლონეთის ტერიტორიაზე. თადარიგში გასვლის (პოდპოლკოვნიკის წოდებით) შემდეგ ბაგრატიონი პეტერბურგში ცხოვრობდა და ქართული კოლონიის თვალსაჩინო წევრი გახდა.

გადასახლებაში დაწერილი მისი ლექსები სამშობლოდან გადახვეწილი კაცის გულისტკივილს გამოხატავს. მან ერთ-ერთმა პირველმა დაიწყო ქართული ზეპირსიტყვიერების ნიმუშების სისტემატური შეკრება; დაახლოებით 1819 შეადგინა „ანთოლოგია“, რომელშიც შეიტანა ბესიკის, საიათნოვას, მზეჭაბუკ ორბელიანის, გლახა მნათიშვილისა და სხვათა ლექსები, აგრეთვე მცირე ზომის ფოლკლორული ნაწარმოებები.

ოჯახი
ცოლად ჰყავდა ბარბარე თედორეს ასული ბუკრინსკაია (დ. 1810 — გ. 1876), რუსი მოხელის საქართველოში დაბადებული ქალიშვილი. ჰყავდა რამდენიმე შვილი, მ. შ. ივანე გრუზინსკი, შემდგომში ქართული სიძველეების კოლექციონიერი.
დიმიტრი ბაგრატიონი (პოეტი)

დიმიტრი გიორგის ძე ბაგრატიონი (დ. 1746 ― გ. 1826) — ქართველი პოეტი, მთარგმნელი. ბაგრატიონთა ქართლის შტოს შთამომავალი.

მონაწილეობდა ერეკლე -ის ცენტრალისტური პოლიტიკით უკმაყოფილო თავადთა შეთქმულებაში, რის გამოც მამულები ჩამოართვეს და საქართველოდან გააძევეს. ცხოვრობდა მოსკოვში, განწესდა სამხედრო სამსახურში, მიიღო კაპიტნის წოდება. ზოგიერთი ცნობით, მონაწილეობდა რუსეთის 1812 სამამულო ომში. ბაგრატიონს ეკუთვნის თეიმურაზ -ის თხზულების მობაძვით დაწერილი „წამება ქეთევან დედოფლისა“ (დაიბეჭდა პეტერბურგში, 1819; ძველი ქართულ ლიტერატურაში ბაგრატიონი პირველი პოეტია, რომლის ნაწარმოები ავტორის სიცოცხლეშივე გამოქვეყნდა); პროზაული თხზულება „ღამის ალერსი“; ლექსები „ჩემო მთვარეო“, „ნანა“, „სულის ყვავილი“; გალექსილი „შესაქმე“ და სხვ. ბაგრატიონის შემოქმედებაში გამოვლინდა ე. წ. აღორძინების ხანის ქართული მწერლობისათვის დამახასიათებელი სოფლის მდურვის მოტივი, რომელსაც საფუძვლად სამშობლოსაგან მოშორება და პოლიტიკური მიზნების კრახი ედო. პოეტმა თავისი თხზულებები გააერთიანა კრებულში „დიმიტრიანი“. ბაგრატიონი ქართული ანდაზების პირველი შემკრებია; თარგმნა რუსულიდან სამოელ რაბინის „ოქროს აღნაქვსი“ და „ისტორია დაწყებისა განხეთქილებისა შორის ბერძენთა და რომაელთა გამოსცლისათვის სულისა წმიდისა“.
დიმიტრი ბაგრატიონი

დიმიტრი პეტრეს ძე ბაგრატიონი (დ. 1863 ― გ. დაახლოებით 1911) — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი, პ. ი. ბაგრატიონის შვილიშვილის შვილი. დაამთავრა პოლოცკის სამხედრო გიმნაზია და ნიკოლოზის საკავალერიო სკოლა. 1882 დაინიშნა ვლადიმირის 38-ე დრაგუნთა პოლკში. 1897 ჩარიცხეს საკავალერიო სკოლის ოფიცერთა მუდმივ შემადგენლობაში.1909-იდან იყო ამავე სკოლის უფროსის თანაშემწე. სამხედრო სამსახურთან (კავალერისტ-ინსტუქტორი) ერთად ეწეოდა მეცნიერულ მუშაობასაც. თარგმნა და რამდენიმეჯერ გამოსცა დ. ფილისის „ცხენის ხედნისა და ცხენოსნობის საფუძვლები“, რომელიც რუსულ კავალერისტ ოფიცერთა სამაგიდო წიგნი გახდა. 1901 წელს გამოსცა არქივის მასალების საფუძველზე დაწერილი „ვლადიმირის პოლკის ისტორია“. 1906 დააარსა ჟურნალ „ვესტნიკ რუსსკოი კონნიცი“.
იოთამ ბაგრატიონი

იოთამ (ივანე) ვახუშტის ძე ბაგრატიონი (დ. 1726 — გ. 25 დეკემბერი, 1781) — რუსეთის არმიის გენერალ-პორუჩიკი, ვახუშტი ბატონიშვილის ძე. აღიზარდა რუსეთში. სწავლობდა პეტერბურგის უნივერსიტეტთან არსებულ გიმნაზიაში. 1749-იდან რუსეთის სამხედრო სამსახურშია. იბრძოდა შვიდწლიან ომში (1756–1763), რუსეთ-ოსმალეთის ომში (1768–1774), მოგვიანებით მეთაურობდა სიმბირსკის კორპუსს. ახლო ურთიერთობა ჰქონდა კათოლიკოს ანტონ -თან, ლეონარდ ეილერთან, ჟ. დელილთან, მიხეილ ლომონოსოვთან და სხვა ცნობილ მეცნიერებთან. დაკრძალულია მოსკოვში, დონის მონასტერში. 1793 მისი საფლავის ქვის წარწერა მკვლევარმა დ. მაქსიმოვიჩმა შეცდომით მამის — ვახუშტის ეპიტაფიად მიიჩნია. ეს მცდარი ცნობა შევიდა სხვადასხვა მეგზურში და ზოგიერთმა ქართველმა მკვლევარმაც გაიზიარა.
ედიშერ ბაგრატიონი

ედიშერ ადამის ძე ბაგრატიონი (ბაგრატიონ-დავითიშვილი; დ. 22 ივნისი, 1928, თბილისი — გ. 2005) — ქართველი არქიტექტორი. საქართველოს დამსახურებული არქიტექტორი (1983).
ბიოგრაფია
1953 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია. ამავე წლიდან მუშაობდა საპროექტო ინსტიტუტში "საქქალაქმშენსახპროექტში". 1969-იდან სახმშენის მთავარი სპეციალისტი, 1975-1985 საბინაო-სამოქალაქო მშენებლობის განყოფილების უფროსი, 1985-1989 ქალაქთმშენებლობის განყოფილების უფროსი იყო. 1989-იდან არქიტექტურისა და მშენებლობის საქმეთა სამინისტროს ქალაქთმშენებლობის სამმართველოს უფროსი, ერთდროულად (1957-1975) ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობა. ძირითადად მუშაობს ქალაქთგეგმარების დარგში. ავტორია ქალაქების გურჯაანის (1954), ზესტაფონის (1955), სოხუმის (1958), მცხეთის (1956; 1972), ქალაქკურორტების - გაგრის (1959; 1976), ბორჯომის (1957; 1970; 1989) და სხვათა გენერალური გეგმებისა, აგრეთვე მრავალი დასახლებული პუნქტის დეტალური დაგეგმარების პროექტისა (ყველა - ავტორთა ჯგუფთან ერთად).
ჯანო ბაგრატიონი

ირაკლი (ჯანო) კონსტანტინეს ძე ბაგრატიონი (დ. 15 სექტემბერი, 1909, სოფელ აბანო, ახლანდელი ქარელის რაიონი — გ. 15 მაისი, 1979, თბილისი) — ქართველი მოცეკვავე, ქორეოგრაფი, მუსიკალური მოღვაწე. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1967). 1933-1946 თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი.

ასრულებდა ქართულ ცეკვებს ოპერებში „აბესალომ და ეთერი“, „დაისი“, „ქეთო და კოტე“ და სხვ. გამოდიოდა საბალეტო სპექტაკლებშიც (ზაალი - ანდრია ბალანჩივაძის „მთების გული“; დიტო - შ. თაქთაქიშვილის „მალთაყვა“). 1938-1945 და 1956-1970 იყო საქართველოს სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო დამსახურებული ანსამბლის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი, 1970-1979 კი საქართველოს სახელმწიფო ფილარმონიის მთავარი ქორეოგრაფი. დადგა ცეკვები „საქორწილო“, „ძველი თბილისის ფრესკები“, „ალვანური“ და სხვა. ბაგრატიონი იღვწოდა ქართული ხალხური ცეკვების უძველესი ტრადიციების შენარჩუნებისა და განმტკიცებისათვის. ერთდროულად (1934-1939) პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა კ. მარჯანიშვილის სახელობის სახელმწიფო თეატრის სტუდიაში. 1935-1945 ხელმძღვანელობდა თსუ-ისა და საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის (ახლანდელი ტექნიკური უნივერსიტეტი) თვითმოქმედ ქორეოგრაფიულ წრეებს. მისი მოწაფეები იყვნენ ნ. გურია, ლ. თათეიშვილი, ე. კელაპტრიშვილი, ნ. ბაგრატიონი, გ. დარახველიძე, გ. სალუქვაძე, ა. თათარაძე, კ. მანჯგალაძე, მ. შუბაშიკელი, გ. ბახტაძე და სხვები.

აღსანიშნავია ბაგრატიონის მოღვაწეობა ქართულ ესტრადაზე. იგი ხელმძღვანელობდა საქართველოს ერთ-ერთ პირველ ჯაზურ კოლექტივს (1945-1950). აფხაზეთის ფილარმონიის საესტრადო ანსამბლს (1950-1953), საქართველოს ფილარმონიის საესტრადო კოლექტივს (1953-1956). ამ კოლექტივებში გემოვნებით ასრულებდა ქართული და ამიერკავკასიის ხალხთა სიმღერებს, განსაკუთრებით აღსანიშნავია მ. ჩირინაშვილის მიერ დამუშავებული ხალხური სიმღერა „ყვავილების ქვეყანა“ (ტექსტი ბ. ფერაძისა). ბაგრატიონმა დიდი ამაგი დასდო ქართული ხალხური ცეკვის საესტრადო სცენაზე შემოტნისა და დამკვიდრების საქმეს.

ჯილდოები და აღიარება
1967 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
ირაკლი ბაგრატიონ-მუხრანელი

ირაკლი ბაგრატიონ-მუხრანელი (დ. 21 მარტი, 1909, თბილისი — გ. 30 ოქტომბერი, 1977, მადრიდი) —ქართველი საზოგადო და პოლიტიკური მოღვაწე, ბაგრატიონთა მუხრანბატონების შტოს შთამომავალი, ქართული პოლიტიკური ემიგრაციის თვალსაჩინო წარმომადგენელი, ბაგრატიონთა სამეფო სახლის მეთაური ევროპაში.

ბოლშევიკური რუსეთის მიერ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის (1918–1921) ოკუპაციიისთანავე, 1921 წელს, მცირეწლოვანი ბაგრატიონ-მუხრანელი მშობლებთან ერთად ემიგრაციაში წავიდა. უმაღლესი განათლება მიიღო გერმანიაში. 1930-იანი წლების შუა ხანებიდან ცხოვრობდა იტალიაში. 1940 წელს რომში დაქორწინდა იტალიელი გრაფის ჰუგო პასკუინის ასულზე — მარია ანტუანეტზე, რომლისგანაც 1944 წლის დამდეგს შეეძინა შვილი გიორგი (ხორხე), ევროპაში ბაგრატიონთა სამეფო სახლის ყოფილი მეთაური (გ. 2008). მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ, 1944 წლის დამლევს, ბაგრატიონ-მუხრანელი საცხოვრებლად ესპანეთში გადავიდა, სადაც 1946 წელს ესპანეთის ბურბონთა სამეფო სახლის წევრი — ინფანტა მარია-მერსედეს გავიერა შეირთო, რომელიც ესპანეთის მეფის ალფონსო -ის დის — მარია ტერეზა ბურბონის ქალიშვილი იყო. მათ ეყოლათ ქალ-ვაჟი — მარიამი (დ. 1947) და ბაგრატი (დ. 1949). ინფანტას გარდაცვალების შემდეგ (1961) ბაგრატიონ-მუხრანელი დაქორწინდა მარია პასკუალზე.

ირაკლი ბაგრატიონ-მუხრანელი იყო თვალსაჩინო საზოგადო და პოლიტიკური მოღვაწე. 1939 წელს მან დააარსა დღეს ევროპაში ფართოდ ცნობილი რაინდული ორდენი „მაცხოვრის კვართის ორდენი“, რომლის პირველი დიდოსტატი თავად იყო (შემდგომ ორდენს ხელმძღვანელობდა გიორგი (ხორხე) ბაგრატიონ-მუხრანელი). ამასთან, იგი იყო „იერუსალიმის წმ. იოანეს ორდენის“ რაინდი.

1942 წელს ი. ბაგრატიონ-მუხრანელის თაოსნობით გერმანიაში დაარსდა ქართული პატრიოტული პოლიტიკური ორგანიზაცია „ქართველ ტრადიციონალისტთა კავშირი“, რომლის უზენაესი მიზანი იყო საქართველოს დახსნა საბჭოთა იმპერიის მარწუხებიდან და ქვეყანაში კონსტიტუციური მონარქიის შემოღება.
ქაიხოსრო ჩოლოყაშვილი

ქაიხოსრო ჩოლოყაშვილი (გ. 1613) — ქართველი პოეტი. იყო კულტურული ტრადიციებით ცნობილ ომანიშვილ-ჩოლოყაშვილთ გვარის ერთ-ერთი წარმომადგენელი; მოურავი თეიმურაზ -ის კარზე, შაჰ-აბასის ინტრიგების გამო მოღალატედ შერაცხეს; მოაკვლევინა თეიმურაზმა. ჩოლოყაშვილი რუსთაველის ეპიგონი პოეტია. ლექსითა და პროზით გაწყობილ მის სამიჯნურო-სადევგმირო თხზულებაში „ომაინიანი“ მოთხრობილია ტარიელისა და ავთანდილის შვილიშვილის ომაინ-ჭაბუკის თავგადასავალი. „ომაინიანი“ საინტერესო მასალას შეიცავს საზოგადოების სხვადასხვა ფენის ცხოვრების წესზე. მხატვრული არასრულყოფილების მიუხედავად, თხზულების პოპულარობა უეჭველია, რასაც ამტკიცებს ჩვენამდე მოღწეულ ხელნაწერთა სიმრავლე.
კირილე ბაგრატიონი

კირილე ალექსანდრეს ძე ბაგრატიონი (დ. 1750 — გ. 19 აპრილი, 1828) — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი (1797), საიდუმლო მრჩეველი და სენატორი (1805-იდან), მეფე იესეს შვილიშვილი, პ. ი. ბაგრატიონის ბიძა.

ისტორია
კირილე ბაგრატიონი დაიბადა 1750 წელს. იგი მამის კვალს გაჰყვა და 17 წლის ასაკში, 1767 წელს, ფსკოვის კარაბინერთა პოლკში შევიდა ვახმისტრად. ამ პოლკთან ერთად, იგი მონაწილეობდა რუსეთ-თურქეთის 1768-1774 წლების ომში. 1771 წელს ადიუტანტობა მიიღო და თურქი ტყვეები გადაიყვანა პერეკოპიდან კოზლოვში. მალე იგი კვლავ საომარ მოქმედებაში ჩაება და მონაწილეობა მიიღო ყარსთან ბრძოლებსა და ბაზარჯიკის აღებაში, 1774 წელს განსაკუთრებულ რაზმთან ერთად იცავდა სტრატეგიული მნიშვნელობის გზას სამხედრო შენაერთების ადგილსამყოფელ შუმლსა და არმიის ძირითადი ძალების ადგილსამყოფელ სილისტრს შორის. საომარ მოქმედებაში თავდადებული და აქტიური მონაწილეობისათვის მადლობა გამოეცხადა. ომის დამთავრებისთანავე კაპიტნის ჩინი ებოძა. 1776-1777 წლებში ყირიმში იყო სამხედრო ნაწილთან ერთად და მონაწილეობას იღებდა აჯანყებული თათრების დამშვიდებაში. ყირიმში თავისი ერთგული და ზომიერი მოქმედებებით ადგილობრივი ხალხის პატივისცემა და ნდობა დაიმსახურა, რითაც მეფის მთავრობის წარმომადგენლები კმაყოფილნი დარჩნენ. ამიტომ იყო, რომ ყირიმის თათრების დამშვიდების შემდეგ, მურზების თხოვნით, იგი იმპერატრიცა ეკატერინე მეორის კარზე გაგზავნეს, როგორც დამორჩილებულ თათართა სანდო წარმომადგენელი. 1786 წელს კირილე ბაგრატიონი უკვე პოდ-პოლკოვნიკი იყო. ამ ჩინით შეხვდა იგი 1789 წელს კვლავ დაწყებულ რუსეთ-თურქეთის საომარ მოქმედებას. იგი მონაწილეობდა ადიოჟიბენის ციხე-სიმაგრისა და ქალაქ ბენდერის აღებაში. 1792 წელს, პოლონეთში რუსეთის ჯარის შესვლამდე, იგი გენერალ დერფელდენის მოწინავე რაზმს ხელმძღვანელობდა. 1793 წელს მიანიჭეს პოლკოვნიკის ჩინი. მომდევნო წელს გადაიყვანეს ჩუგუევის კაზაკთა რეგულარულ პოლკში და ამ პოლკთან ერთად მონაწილეობდა ირანის წინააღმდეგ ლაშქრობაში. როგორც ჩანს, აქ, მან თავისი ერთგული და გაბედული მოქმედებით ხელმძღვანელობის ყურადღება მიიპყრო. მალე 1797 წელს გენერალ-მაიორობა მიიღო და მარიუპოლის პოლკის უფროსად დაინიშნა. ამ თანამდებობაზე ყოფნის პერიოდში კირილე ბაგრატიონი ხშირად უჩიოდა ჯანმრთელობას. 1800 წელს, 50 წლის ასაკში, ავადმყოფობის მიზეზით სამსახურიდან გადადგა. კირილე ალექსანდრეს ძე ბაგრატიონმა რუსეთის არმიაში 37 წელი გაატარა და გენერალ-მაიორის ჩინით დაანება თავი სამხედრო სამსახურს. რუსეთის იმპერიისადმი თავდადებითა და ერთგულებით კარგი სახელი მოიპოვა ხელმძღვანელობაში, ამიტომაც იყო, რომ სამხედრო სამსახურიდან გასვლისთანავე საიდუმლო მრჩეველის წოდება მიიღო და ესწრებოდა სენატის სხდომებს მოსკოვის დეპარტამენტში. მალევე მეექვსე დეპარტამენტში გადაიყვანეს და ბელორუსიის გუბერნიის შემოწმება დაევალა. ამ თანამდებობაზე რამდენიმე წელი დაჰყო. 1805 წელს გადაიყვანეს სენატის მეშვიდე დეპარტამენტში, სადაც, მცირეოდენი შესვენებებით, ესწრებოდა სენატის სხდომებს სიცოცხლის უკანასკნელ დღეებამდე. გარდაიცვალა მოსკოვში, 78 წლის ასაკში, 1828 წელს, დაკრძალულია მოსკოვშივე, დონის მონასტერში.
კონსტანტინე ბაგრატიონი

კონსტანტინე ალექსანდრეს ძე ბაგრატიონი (დ. 15 ოქტომბერი, 1915, პეტერბურგი — გ. 15 აპრილი, 1992, თბილისი) — ბაგრატიონთა მუხრანბატონების შტოს შთამომავალი. 1921 წელს მისი მშობლები ბათუმიდან ემიგრაციაში წავიდნენ, ჯერ სტამბოლს, შემდეგ კი ვისბადენს (გერმანია) შეაფარეს თავი. 1922 წლიდან პარიზში ცხოვრობდა, განათლება მიიღო სენ-ჟერმენის კოლეჯსა და ჟანსონდე-სილის ლიცეუმში, შემდეგ სწავლა გააგრძელა პარიზის უნივერსიტეტში. 1953 ცოლად შეირთო საფრანგეთის წარჩინებულთა გვარის წარმომადგენელი მონიკა პაულიაკ-დეფომბელიური, ვისგანაც შეეძინა ორი შვილი, ქეთევანი და ალექსანდრე (დ. 4 აგვისტო, 1956, ტალანსი, საფრანგეთი, განათლებით იურისტი, ცხოვრობს ქ. ბორდოში). 1992 თებერვალში დაბრუნდა საქართველოში. დაკრძალულია სვეტიცხოვლის ტაძარში.
ლეონიდა ბაგრატიონი

ლეონიდა გიორგის ასული ბაგრატიონი (დ. 1914, თბილისი — გ. 2010, მადრიდი) — ბაგრატიონთა მუხრანბატონების შტოს შთამომავალი. მშობლებთან ერთად წავიდა ემიგრაციაში. 1934 წელს პირველად დაქორწინდა ქ. ნიცაში სუმნერ მოორ კიბიზე. მისგან ჰყავს ქალიშვილი ელენე (* 1935), მეორედ იქორწინა (1948) შვეიცარიის ქ. ლოზანში რუსეთის ტახტის მემკვიდრე დიდ მთავარ ვლადიმერ კირილეს ძე რომანოვზე (დ. 1917 — გ. 1992). ჰყავს ქალიშვილი მარია რომანოვა (დ. 1952) და შვილიშვილი გიორგი (დ. 1981).
ნიკო ბაგრატიონი

ნიკო გიორგის ძე ბაგრატიონი, ნიკო ბური (დ. 1868, მუხრანი — გ. 1933, თბილისი) — ინგლისელებისა და ბურების ომის (1899-1902) აქტიური მონაწილე.

წარმოშობით ეკუთვნოდა ქართლის ბაგრატიონთა მუხრანბატონების შტოს. 1899 პეტერბურგს გაემგზავრა, იქიდან — პარიზში, შემდეგ მარსელზე გავლით ალექსანდრიაში (ეგვიპტე) ჩავიდა. იმ ხანებში დაიწყო ინგლის-ბურების ომი. ბაგრატიონი, როგორც მოხალისე, ტრანსვაალში გაემგზავრა და ინგლისელების წინააღმდეგ იბრძოდა. იგი ახლოს გაეცნო ტრანსვაალის პრეზიდენტს პაულუს კრიუგერს, გამოჩენილ სარდლებს პეტრუს ჟუბერსა და ლუის ბოტას. ბურების დამარცხების შემდეგ ბაგრატიონი მონაწილეობდა პარტიზანულ მოძრაობაში. ერთ-ერთი ბრძოლის დროს ინგლისელებმა დაატყვევეს და დახვრეტა მიუსაჯეს, მაგრამ, როგორც საქართველოს სამეფო გვარის შთამომავალს, დახვრეტა შეუცვალეს წმ. ელენეს კუნძულზე გადასახლებით, საიდანაც იგი ჯერ საფრანგეთში, შემდეგ კი სამშობლოში დაბრუნდა. ბაგრატიონმა დაწერა მოგონებების წიგნი "ბურებთან". პირველ ნაწილში აღწერა თავისი ოჯახის თავგადასავალი, საუკუნის ნახევარში საქართველოს ყოფის ცალკეული სურათები, მეორე, უფრო ვრცელი ნაწილი მიუძღვნა ტრანსვაალის ომს და თავის მონაწილეობას ამ ომში.

საინტერესო ამბები
მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მუხრანის №1 საჯარო სკოლას ნიკო ბაგრატიონის (ნიკო ბურის) სახელი მიენიჭა, სადაც მისი ცხოვრების ამსახველი კუთხე გაიხსნება. სკოლის შენობაზე სამხრეთაფრიკელი ფერმერების ინიციატივითა და მხარდაჭერით,მემორიალური დაფაც გაიხსნება.