iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნიკოლოზ ნეკრასოვის სახლ-მუზეუმი

ნიკოლოზ ნეკრასოვის სახლ-მუზეუმი — სახლ-მუზეუმი საქნტ-პეტერბურგში. იგი მემორიალურია და ეძღვნება რუს მწერალს ნიკოლოზ ნეკრასოვს.

მუზეუმის აღწერა
მუზეუმი მდებარეობს კრაევსკის სახლში, რომლის კედლებშიც განთავსებულია საუკუნის რუსული ლიტერატურის ცენტრი. მუზეუმი დაარსდა 1946 წელს საბჭოთა კავშირის მინისტრთა კაბინეტის დადგენილების მიხედვით პოეტის უკანასკნელ საცხოვრებელ სახლში. ამ სახლში ნეკრასოვი ცხოვრობდა 1857 წლიდან გარდაცვალებამდე, ანუ 1877 წლამდე. მთელი ამ ხნის განმავლობაში პოეტის ბინაში განთავსებული იყო ორი პროგრესული ჟურნალის: „“-ის და „ “-ის რედაქციები. 1850-1870-იან წლებში ნეკრასოვის სახლი გახდა პეტერბურგის კულტურული და ლიტერატურული ცხოვრების ცენტრი. აქ ხშირად სტუმრობდნენ ცნობილი რუსი ლიტერატურის მოღვაწეები: ი. ტურგენევი, ლევ ტოლსტოი, ა. ოსტროვსკი, ფიოდორ დოსტოევსკი, მ. სალტიკოვ-შჩედრინი, ი. გონჩარევი და სხვ., რომლებიც თანამშრომლობდნენ ჟურნალებთან. რედაქციაში მუშაობდნენ: ი. პანაევი, ნიკოლაი ჩერნიშევსკი, ნ. დობროლიუბოვი. ერთ-ერთი თანამედროვე წერდა:

სწორედ ამიტომ ნეკრასოვის სახლ-მუზეუმის ექსპოზიცია მოგვითხრობს არ მხოლოდ პოეტის ცხოვრებაზე და შემოქმედებაზე, არამედ რუსული ლიტერატურისა და მისი პუშკინის შემდგომი პერიოდის წარმომადგენლების ბედზე. მუზეუმში შესაძლებელია პოეტისა და მისი ცნობილი თანამედროვეების პორტრეტების ხილვა, რომელიც შესრულებულია გამოჩენილი რუსი მხატვრების ი. კრამსკისა და კ. გორბუნოვის მიერ. ასევე შესაძლებელია იშვიათი დოკუმენტალური ფოტოების ხილვა. ერთ-ერთი ექსპოზიცია მიძღვნილია პანაევისადმი, რადგან 1857 წლიდან 1862 წლამდე ამ ოთახში ცხოვრობდა და მიოღვაწეობდა ივანე პანაევი, ნეკრასოვის თანარედაქტორი და მეგობარი. წარმოდგენილი ექსპონატები მოგვითხრობს ამ ცნობილი მწერლის, პოეტისა და ჟურნალისტის ცხოვრებასა და შემოქმედებზე. სახლ-მუზეუმის მთელი ფონდი მოიცავს 11 ათასზე მეტ ექსპონატს.

ექსპონტების გარკვეული ნაწილი ეძღვნება ანდრეი კრაევსკის, ცნობილ მწერალს, გამომცემელსა და პუბლიცისტს. 1990 წლის დასაწყისიდან კრაევსკის შენობაში განთავსდა საგამოფენო დარბაზები, სადაც წარმოდგენილი პეტერბურგელი მხატვრებისა და კოლექციონერების ნამუშევრები. აქვე იმართება მუსიკალური და პოეტური საღამოები.

სახლის ფოლკლორული სახელწოდებაა „ხუთი ნიკოლოზი“ რადგან მასზე განთავსებულია ხუთი ნიკოლოზის მემორიალური დაფა (ნიკოლოზ ნეკრასოვი, ნიკოლაი ჩერნიშევსკი, ნიკოლოზ დობროლიუბოვი, ნიკოლოზ პიროგოვი და ნიკოლოზ ფინგერი)

მუზეუმის მისამართია: 191104, საქნტ-პეტერბურგი, ლიტეინის პროსპექტი № 36.
დავით შარაშიძე

დავით შარაშიძე (დ. 1886, ბახვი, ოზურგეთის მაზრა — გ. 5 ნოემბერი, 1935, პარიზი) — ქართველი პოლიტიკოსი, საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრი, გიგო შარაშიძის შვილი, გიორგი შარაშიძის მამა, ქრისტინე შარაშიძის ძმა.

ბიოგრაფია
დაიბადა ცნობილი პედაგოგების, გიგო შარაშიძის და ნინო ქიქოძის ოჯახში. სწავლობდა ბახვის სოფლის სკოლაში, სადაც მისი მშობლებიც ასწავლიდნენ. შემდეგ სწავლობდა ქუთაისის რეალურ სასწავლებელში, საიდანაც გადავიდა ოდესის რეალურ სასწავლებელში. 1904 წლიდან იყო რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წევრი, მუშაობდა ბოლშევიკების ფრაქციაში, პრესასთან თანამშრომლობდა „დ. შ-ძის“ ფსევდონიმით. 1905 წლის რევოლუციის დროს აქტიურად მუშაობდა ახალგაზრდებში, რის გამოც დააპატიმრეს. რამდენიმე თვეში გაათავისუფლეს რუსეთის იმპერიიდან გასახლების პირობით. ციხიდან გათავისუფლების შემდეგ იძულებული გახდა წასულიყო ემიგრაციაში, ცხოვრობდა ჟენევაში და იქვე დაამთავრა ჟენევის უნივერსიტეტი. სწავლის დასრულების შემდეგ დაბრუნდა სამშობლოში, სადაც ორჯერ, 1907 და 1912 წლებში დააპატიმრეს პოლიტიკური საბაბით. პოლიტიკური დევნის გამო კვლავ ემიგრაციაში წავიდა და სამშობლოში დაბრუნდა 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ.

რედაქტორობდა საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული პარტიის რუსულენოვან ორგანოს „-ს“. 1918 წლის გაზაფხულზე რიგით ჯარისკაცად იბრძოდა ჩოლოქის ბრძოლაში. იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრი და ხელი მოაწერა საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტს. აქტიურად იყო ჩართული საერთაშორისო საზოგადოების მიერ საქართველოს დამოუკიდებლობის აღიარებისთვის მუშაობაში. 1919 წლის 12 მარტს აირჩიეს საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრად, იყო საფინანსო-საბიუჯეტო და ხელოვნების კომისიების წევრი. 1921 წელს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ დარჩა საქართველოში და აქტიურად იყო ჩართული წინააღმდეგობის მოძრაობაში. 1921 წელს დაპატიმრებული იყო რამდენიმე თვით, გათავისუფლების შემდეგ, იმავე წლის სექტემბერში, წავიდა ემიგრაციაში.

ემიგრაციაში
ცხოვრობდა სტამბოლში, მუშაობდა საქართველოში არსებულ იატაკქვეშა ორგანიზაციებსა და ემიგრაციაში მყოფ მთავრობას შორის არალეგალური არხებით ინფორმაციის მიმოცვლაზე, თანამშრომლობდა ემიგრანტულ პრესასთან. 1924 წლის სექტემბერში აგვისტოს აჯანყების ჩახშობის შემდეგ საქართველოს სსრ-ის ხელისუფლებამ მოახდინა მისი ქონების კონფისკაცია. 1925 წლიდან გადასახლდა პარიზში, სადაც აგრძელებდა პოლიტიკურ და პუბლიცისტურ საქმიანობას. პარიზში იყო სოციალ-დემოკრატიული მიმართულების გაზეთების „ბრძოლა“ და „ბრძოლის ხმა“ რედაქტორი, ასევე ინტერპარტიული „დამოუკიდებელი საქართველოს“ თანარედაქტორი. მისი წერილები იბეჭდებოდა უცხოენოვან ჟურნალ-გაზეთებშიც. ფრანგულ ენაზე დაწერა და გამოაქვეყნა ანრი ბარბიუსის საპასუხო შრომა „საბჭოები და საქართველო“, რომელსაც თან ახლდა კარლ კაუცკის ვრცელი წინასიტყვაობა.

გარდაიცვალა ხანმოკლე ავადმყოფობის შემდეგ, დაკრძალულია ლევილის სასაფლაოზე.
ილია ფირცხალაიშვილი

ილია (ილიკო) ფირცხალაიშვილი (დ. 1885, ოზურგეთი — გ. 18 სექტემბერი, 1937) — ქართველი პოლიტიკოსი, საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრი, რეპრესირებული.

ბიოგრაფია
დაიბადა გლეხის ოჯახში, გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ, 1905 წელს შევიდა ოდესის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტზე. 1908 წლის 2 აპრილს დააპატიმრეს და პასუხისგებაში მისცეს სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წევრობის ბრალდებით. წლისა და 4 თვის პატიმრობის შემდეგ ოდესის სამხედრო სასამართლომ გაამართლა სხვა 8 სტუდენტთან ერთად, მაგრამ უნივერსიტეტში აღარ დააბრუნეს. 1909 წელს ჩააბარა მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე, რომელიც 1913 წელს დაამთავრა. შემდგომ წლებში მუშაობდა ნაფიც ვექილად.

1917 წლის რევოლუციის შემდეგ იყო ქალაქ ქუთაისის კომისარი, ქუთაისის საქალაქო თვითმმართველობის ხმოსანი. 1917 წლის ნოემბრიდან იყო ამიერკავკასიის მთავრობის შრომის მინისტრის მოადგილე. იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრი და ხელი მოაწერა საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტს. 1918 წლის განმავლობაში იყო პარლამენტის წევრი, პარალელურად კი1918 წლის 24 ივნისამდე – შრომის მინისტრის მოადგილე. 1919 წლის თებერვალში აირჩიეს თბილისის ქალაქის საბჭოს ხმოსნად. 1919 წლის 12 მარტს აირჩიეს საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრად, იყო იურიდიული, საპენსიო, საარჩევნო და შრომის კომისიების წევრი. 1921 წლის იანვარში სოციალ-დემოკრატიული პარტიის სხვა 11 წევრთან ერთად ჩამოყალიბა ოპოზიციური ჯგუფი „სხივი“, რომელიც იმავე წლის 11 თებერვალს ცალკე ფრაქციად და პარტიად ჩამოაყალიბდა

1921 წელს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ დარჩა საქართველოში და აქტიურად იყო ჩართული წინააღმდეგობის მოძრაობაში. 1924 წლიდან ჩამოშორდა პოლიტიკურ საქმიანობას. ცხოვრობდა და მუშაობდა თბილისში, იყო ადვოკატთა კოლეგიის წევრი. 1930-იან წლებში მუშაობდა აბრეშუმის მრეწველობის სამმართველოს იურისკონსულტად. 1937 წლის 14 ივნისს დააპატიმრეს „მენშევიკური კონტრრევოლუციური ცენტრის“ წევრობის ბრალდებით, დახვრეტა მიუსაჯეს 17 სექტემბერს და აღასრულეს შემდეგ დღესვე. რეაბილიტირებულია 1957 წლის 9 ივლისს, სსრკ უზენაესი სასამართლოს სამხედრო კოლეგიის მიერ.
სიმონ სურგულაძე

სიმონ სურგულაძე (დ. 1885, კვაჭალათი — გ. 23 იანვარი, 1920) — ქართველი პოლიტიკოსი, რევოლუციონერი, საქართველოს ეროვნული საბჭოსა და საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრი.

ბიოგრაფია
დაიბადა გლეხის ოჯახში, მიიღო საშუალო განათლება. მუშაობდა ბათუმში, სადაც ჩაება სოციალ-დემოკრატიულ მოძრაობაში. იყო რსდმპ წევრი. მონაწილეობდა ბათუმში გამართულ მუშათა დემონსტრაციებსა და გაფიცვებში. აქტიურად მონაწილეობდა 1905 წელს გურიაში რევოლუციურ მოძრაობაში. რევოლუციის დამარცხების შემდეგ, რეაქციის დროს, 1906–1908 წლებში აგრძელებდა იატაკქვეშა საქმიანობას აჭარა-გურიაში, იყო ლიხაურის შეიარაღებული წითელი რაზმის მეთაური, გურიის საიდუმლო სამხედრო ორგანიზაციის წევრი.

იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრი და ხელი მოაწერა საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტს. 1919 წლის 12 მარტს აირჩიეს საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრად. გარდაიცვალა 1920 წელს, ე. წ. ისპანკით, ესპანეთიდან შემოსული გრიპით. დაახლოებით ამავე დროს გარდაიცვალა მისი მეუღლე ანეტი. დარჩა სამი შვილი, თამარი, მამია და ლუბა. დაკრძალეს ლიხაურის სასაფლაოზე.
მელიტონ რუსია

მელიტონ რუსია (დ. 1878, ლანჩხუთი — გ. აგვისტო, 1951) — ქართველი პოლიტიკოსი, საქართველოს ეროვნული საბჭოსა და საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრი.

ბიოგრაფია
დაიბადა გლეხის ოჯახში, განათლება მიიღო ლანჩხუთის სამოქალაქო სასწავლებელში. შემდგომ წლებში კერძო გაკვეთილებით ირჩენდა თავს და ემზადებოდა საშუალო სასწავლებელში შესასვლელად. სწავლა განაგრძო ჯერ სამეურნეო სასწავლებელში, შემდეგ კი ხარკოვის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში, საიდანაც 1903 წელს სტუდენტურ გამოსვლებში მონაწილეობისთვის გარიცხეს და აუკრძალეს რუსეთის უმაღლეს სასწავლებლებში სწავლა. მაინც მოახერხა სწავლის გაგრძელება კიევის უნივერსიტეტში, სადაც დაამთავრა იურიდიული ფაკულტეტი, ნაფიცი ვექილის პროფესიით. იყო რსდმპ წევრი, მუშაობდა მენშევიკების ფრაქციაში. 1904-1905 წლებში აქტიურად მონაწილეობდა რევოლუციურ მოძრაობაში, მუშაობდა პროპაგანდისტად. ამის გამო რამდენჯერმე დააპატიმრეს და 1905 წელს გადაასახლეს უფის გუბერნიაში.

გადასახლებიდან დაბრუნების შემდეგ მუშაობდა თვითმმართველობებსა და საერობო ინიციატივებში. 1917 წლის თებერვალში იყო თბილისის საქალაქო საბჭოს ხმოსანი. იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრი და ხელი მოაწერა საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტს. 1919 წლის 12 მარტს აირჩიეს საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრად. იყო თვითმმართველობის კომისიის თავმჯდომარე. 1921 წლიდან ემიგრაციაშია, ცხოვრობდა საფრანგეთში. გარდაიცვალა 1951 წელს, დაკრძალეს ლევილის სასაფლაოზე.
გიორგი მურვანიძე

გიორგი მურვანიძე (დ. 1883, ჩოჩხათი — გ. 1923) — ქართველი პოლიტიკოსი, პედაგოგი, საქართველოს ეროვნული საბჭოსა და საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრი, ოზურგეთის ქალაქისთავი.

ბიოგრაფია
დაიბადა გლეხის ოჯახში, დაამთავრა ფოთის სამოქალაქო სასწავლებლის ექვსი კლასი. 1902 წლიდან იყო რსდმპ წევრი, მუშაობდა მენშევიკების ფრაქციაში. 1905 წლისთვის იყო რსდმპ-ის გურიის კომიტეტის სუფსის რაიონული ხელმძღვანელი, მონაწილეობდა გურიის რესპუბლიკაში. აგვისტოში აირჩიეს ოზურგეთის სამაზრო ერობის წევრად მიქელგაბრიელის და ჩოჩხათის საზოგადოებებიდან. 1906 წლიდან მუშაობდა რსდმპ ბაქოს ორგანიზაციებში. 1907 წელს დააპატიმრა ჟანდარმერიამ ბაქოში. 1909 წელს მიუსაჯეს სამუდამო გადასახლება ციმბირში. გადასახლებაში აგრძელებდა პარტიულ საქმიანობას, ხოლო 1914 წლიდან პარალელურად მუშაობდა კოოპერატორად.

1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ აირჩიეს ბაიკალისპირა რკინიგზის კომისრად. 1918 წელს დაბრუნდა საქართველოში. იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრი და ხელი მოაწერა საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტს. 1918 წლის ზაფხულში აირჩიეს ოზურგეთის ქალაქისთავად. 1919 წლის 12 მარტს აირჩიეს საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრად.

1921 წელს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ დარჩა საქართველოში და ჩაბმული იყო წინააღმდეგობის მოძრაობაში. 1921 წლის 5 ივნისს დააპატიმრა ჩეკას ოზურგეთის ბიურომ 26 მაისს გამართული დემონსტრაციის ხელმძღვანელობის გამო. 23 ივნისს დაპატიმრებულთა ჯგუფთან ერთად გაგზავნეს ქუთაისში, სადაც მიესაჯა სამი თვით პატიმრობა და გაათავისუფლეს 17 ნოემბერს. გარდაიცვალა ორი წლის შემდეგ, არალეგალურ მდგომარეობაში.
ვასილ წულაძე

ვასილ წულაძე (დ. 12 ოქტომბერი, 1889, ჭანჭათი — გ. 13 მაისი, 1969, პარიზი) — ქართველი პოლიტიკოსი, ჟურნალისტი, საქართველოს ეროვნული საბჭოსა და საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრი.

ბიოგრაფია
დაიბადა გლეხის ოჯახში, დაამთავრა ბათუმის ორკლასიანი კოლა. 1901–1902 წლებში მეორე კლასამდე სწავლობდა ბათუმის გიმნაზიაში, რომელიც დატოვა სწავლის საფასურის არქონის გამო. ადრეული ასაკიდან ჩაერთო რევოლუციურ საქმიანობაში, მონაწილეობდა ბათუმის ნათობქარხნების მუშათა მოძრაობაში, გურიის გლეხთა მოძრობაში მოძრაობაში 1905 წელს. 1906 წლიდან იყო რსდმპ წევრი, მუშაობდა მენშევიკების ფრაქციაში. 1908 წელს დააპატიმრეს პოლიტიკური საბაბით. 1910-იან წლებში ხელმძღვანელობდა სოციალ-დემოკრატიული პრესის გამოცემებს. 1911 წლიდან იყო რსდმპ ბათუმის კომიტეტის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. 1914 წელს მუშაობდა მურღულის მადნის დამამუშავებელი ქარხნების საავადმყოფოს სალაროს გამგედ. პირველი მსოფლიო ომის დაწყების გამო დატოვა სამუშაო, გადავიდა თბილისში და მუშაობდა სოციალ-დემოკრატიულ გაზეთ „თანამედროვე აზრში“. თბილისში მუშაობის დროს დააპატიმრეს 1915 წლის 15 ივლისსა და 15 ნოემბერს.

1917 წლიდან. იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრი და ხელი მოაწერა საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტს. 1918 წლის განმავლობაში იყო საქართველოს პარლამენტის წევრი. 1919 წლის 12 მარტს აირჩიეს საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრად. იყო სამეურნეო-საგამგეო კომისიის თავმჯდომარე

1921 წელს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ დატოვა საქართველო და ცხოვრობდა სტამბოლში, საიდანაც კოორდინირებას უწევდა ემიგრანტული მთავრობისა და საქართველოში დარჩენილი იატაკქვეშა მოძრაობის მუშობას. მოგვიანებით გადავიდა პარიზში. დაკრძალულია ლევილის სასაფლაოზე. მისი შვილი, ფსიქოლოგი და ლიტერატორი სერგი წულაძე 1958 წლიდან საქართველოში ცხოვრობდა.
ლეონტი ჟღენტი

ლეონტი (ვიქტორ) ჟღენტი (დ. 12 ოქტომბერი, 1884, ჯვარცხმა, ოზურგეთის მაზრა — გ. 8 აპრილი, 1969, აბონდანი) — ქართველი პოლიტიკოსი, ჟურნალისტი, საქართველოს ეროვნული საბჭოსა და საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრი.

ბიოგრაფია
დაიბადა გლეხის ოჯახში, დაამთავრა ბათუმის სახელოსნო სასწავლებელი და საბუღალტრო კურსები. პროფესიით იყო ფეიქარი და ბუღალტერი, იყო რსდმპ-ის წევრი, მუშაობდა მენშევიკების ფრაქციაში. 1900-იანი წლების ბოლოდან პოლიტიკურ მუშაობას ეწეოდა ბაქოში. 1910 წელს ბაქოში ხელმძღვანელობდა ქართულ სალიტერატურო-სამხატვრო წრეს, გამოსცემდა ჟურნალ „წყაროს“.

1917 წლიდან იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრი და ხელი მოაწერა საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტს. 1918 წლის განმავლობაში იყო საქართველოს პარლამენტის წევრი. 1919 წლის 12 მარტს აირჩიეს საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრად. იყო სამხედრო და საარჩევნო კომისიების წევრი. იყო მთავრობის საგანგებო რწმუნებული ცხინვალში.

1921 წელს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ დატოვა საქართველო და ცხოვრობდა საფრანგეთში. გარდაიცვალა აბონდანის მოხუცთა თავშესაფარში, დაკრძალულია ლევილის სასაფლაოზე.
არკინარეთის ეკლესია

არკინარეთის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ არკინარეთში, სოფლიდან სამხრეთ-დასავლეთით 2
კმ-ზე. აგებულია შუა საუკუნეებში.

სოფლიდან სამხრეთ-დასავლეთით 2 კმ-ზე მდებარე მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია ნაგებია ყორექვით. აბსიდა ნახევარწრიულია. ჩრდილოეთით ერთი სწორკუთხა ნიშაა. ასეთივე ნიშებია გრძივ კედლებში. სარკმლები დასავლეთით და აღმოსავლეთითაა. შესასვლელი სამხრეთ
კედელშია გაჭრილი. კედლების შემორჩენილი მცირე ნაწილიც ძლიერ არის დაზიანებული.
ქემერტის კოშკი

ქემერტის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა, მდებარეობს ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქემერტში. აგებულია საუკუნეში.

სამსართულიანი, ცილინდრული კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით, სქელ დუღაბზე.

სართულები ერთმანეთს ქვის ხვეული კიბეებით უკავშირდება. პირველიდან მეორეზე ასასვლელი კიბე სამხრეთ კედელშია, ხოლო მეორედან მესამეზე - ჩრდი-ლოეთით. კოშკი სრულდება ქონგურებით.

მესამე სართული გეგმით კვადრატია. აღმოსავლეთ, სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში ფართო, თაღოვანი ნიშებია. ნიშებში სათოფურებია გაჭრილი. სამხრეთით ორ ნიშს შორის თაღოვანი ბუხარია. ჩრდილოეთი კიბის უჯრედში ორი სათოფურია.

მეორე სართული გეგმით წრიულია. კედლები დანაწევრებულია შეისრულთაღიანი ნიშებით. ნიშებში დატანილია სათოფურები. ჩრდილოეთ კედელში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. აღმოსავლეთით ხის ნაოთხალი კარია, დასავლეთით თაღოვანი ბუხარი.

გადახურვა მეორესა და მესამე სართულს შორის სფერული იყო, ამოყვანილი აგურის რადიალური რიგებით, რომელიც ამჟამად ჩამონგრეულია.

პირველი სართული გეგმით კვადრატია. გადახურულია შეისრული კამარით. აღმოსავლეთ კედელში ერთი სწორკუთხა სარკმელია, ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებში თითო სწორკუთხა ნიში. თაღოვანი შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარის წირთხლები მორღვეულია.

კოშკის სამხრეთი კედელი დაშენებულია კლდის ქანზე. ინტერიერი სავსეა ჩამონაშალი ქვით. კედლები შიგნიდან დაბზარულია.
ზემო ფრისის ღვთისმშობლის ეკლესია

ზემო ფრისის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი,საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ფრისში. აგებულია - საუკუნეებში.

ეკლესია დარბაზულია. სამხრეთით და დასავლეთით მინაშენები ჰქონდა, მათგან საძირკვლის ფრაგმენტებია შემორჩენილი. ინტერიერში აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდია, ცენტრში თაღოვანი სა-რკმლით. ჩრდილოეთით და სამხრეთით სწორკუთხა ნიშებია. აბსიდა გადახურუ-ლია სფერული კონქით. აბსიდში ორი მასიური, სწორკუთხა ლოდია (ორივე წაქ-ცეულია და არ ჩანს - რომელი იყო ტრაპეზის ქვა). აბსიდის იატაკი ერთი საფე-ხურით მაღალია დარბაზის იატაკზე. კანკელისაგან შემორჩა ჩრდილოეთის ქვედა ნახევარი. კანკელის წინ სწორკუთხა ფორმის მასიური ბუნის ქვაა.

გრძივი კედლების ცენტრებში პილასტრებია, რომელიც მთავრდება სწორკუთხა კაპიტელებით. კაპიტელებს ეყრდნობა თაღი, რომელიც იჭერს ცილინდრულ კამარას. სამხრეთი კედლის აღმოსავლეთ, ზედა ნაწილში თაღოვანი სარკმელია, დასავ-ლეთ ნაწილში თაღოვანი კარები არქიტრავით. არქიტრავი ნაოთხალია. კედლის აღმოსავლეთ ნახევარს ერთსაფეხურიანი ხარისხი აქვს.
დასავლეთი კედლის ზედა ნაწილში თაღოვანი სარკმელია. ქვედა, ცენტრალურ ნაწილში - სწორკუთხა შემოსასვლელი. ამ კედლის დასავლეთის ნახევარს გააჩ-ნია ერთსაფეხურიანი კარნიზი.

ჩრდილოეთ კედელს მთელ სიგრძეზე გაუყვება ხარისხი. ჩრდილოეთი კედელი მეტად საყურადღებოა - ქვედა ნაწილი გაცილებით სქელია ზედაზე - ეს მკვეთრა-დაა ხაზგასმული. კამარის დასაწყისთან კედელი კიდევ თხელდება. ძირითად სამ-შენებლო მასალად გამოყენებულია ტუფის თლილი ქვა და რიყის ქვა.

თაღი, პილასტრები, არქიტრავები თლილი, ღვინისფერი ტუფისაა. ინტერიერს შემორჩა შელესილობის კვალი.
აღმოსავლეთი ფასადი მთლიანად მოპირკეთებულია ღვინისფერი ტუფის დიდი კვადრებით. სარკმლის სათაურის ფილაზე ჩარჩოში ჩასმული რელიეფია - ბოლნუ-რი ჯვრის გამოსახულებით. ჯვრის მკლავებს შორის ”ღილაკებია” მოთავსებული.
ჩრდილოეთი ფასადის კუთხეები თლილი კვადრებისაა, კედელი - რიყის და ფლეთილი ქვისა.
დასავლეთი ფასადიც ანალოგიურია, ქვედა ნაწილში ემჩნევა მინაშენის კედ-ლების კვალი. მიწის დონე ამაღლებულია და მინაშენის გეგმა არ იკითხება.
სამხრეთი ფასადიც ანალოგიური მასალისაა. სარკმლის საპირეები თლილი ქვისაა, თავთან აქვს რელიეფი - ჯვარი და ოთხი წრე ციური მნათობით.
ფასადის ქვედა ნაწილი შესამჩნევად განიერია ზედაზე. განსხვავება თაროს ფორმითაა გამოსახული. ეს კონსტრუქციული დეტალი მინაშენის საჭიროებისათვ-ის იყო.
ეკლესიას შემოუყვება მარტივი, სწორკუთხა პროფილის კარნიზი. საბურავი კრამიტისაა.
ჩაფარუხის ზურგიანი კოშკი

ჩაფარუხის ზურგიანის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, თავდაცვითი ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩაფარუხში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.
ზურგიანი კოშკი მდებარეობს სოფელ ჩაფარუხის დასავლეთით 700-600 მეტრში, ძველ ნასახლართან.

ძეგლი 8 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი; მისი ზედა ნაწილი დანგრეულია. სა-რთულიანობის დადგენა ჭირს. ნაოთხალი შესასვლელი გაჭრილია სამხრეთ კედელ-ში.
ბალთის ღვთისმშობლის ეკლესია

ბალთის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბალთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის უხეშად თლილი, მოყვითალო ქვით.

ნაგებობა გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს. აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრალური ნაწილი ჩამონგრეულია. ჩრდილოეთით ჩანს აბსიდის მხარი. სამხრეთის კედელი მთლიანად დანგრეულია. შემორჩენილია ჩრდილო-დასავლეთის კუთხე და ჩრდილოეთის კედელი ფრაგმენტულად. შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 30-40 სმ-ს აღწევს.

ძეგლის ტერიტორიაზე ყრია ჩამონაშალი ქვა.
არცევის ეკლესიის ნანგრევები

არცევის ეკლესიის ნანგრევები — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ არცევში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესიიდან შემორჩენილია დაახლოებით 3 მეტრის სიმაღლეზე აღმართული ნახევარწრიული აბსიდისა და ჩრდილოეთი კედლის მცირე ნაწილი. დანარჩენი კედლები მიწის პირზეა გასწორებული. აბსიდის კედელი პერანგშემოცლილია.
ბალთის ეკლესიის ნანგრევი

ბალთის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბალთაში. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში. ეკლესიიდან შემორჩენილია აბსიდის მცირე ნაწილი. დანარჩენი კედლები არ შეინიშნება. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი ქვა. ირგვლივ ყრია ჩამონაშალი ქვა, მათ შორის, მცირე რაოდენობით არის თლილი ქვაც. ნაგებობის გეგმა არ იკითხება.
მალდის ნაეკლესიარი

მალდის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ მალდაში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ნაეკლესიარი სოფლიდან ჩრდილოეთით, 1 კმ-ზე ტყეში მდებარეობს. ნაგებობიდან შემორჩენილია დასავლეთი კედლის საძირკვლის ფრაგმენტები. დანარჩენი კედლები არ იკითხება. აქა-იქ ყრია უხეშად თლილი ქვები. გათხრა-გაწმენდის გარეშე დათარიღება შეუძლებელია.
კეხვის ცილინდრული კოშკი

კეხვის ცილინდრული კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კეხვში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ცილინდრული კოშკი ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია პირველი და მეო-რე სართულის კედლების ქვედა ნაწილები. შესასვლელი მეორე სართულის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილშია. მისგან გადარჩენილია ქვედა ნაწილი. მოგვიანებით პირველ სართულში მოუნგრევიათ შესასვლელი. თავდაპირველად ეს სართული ყრუ სათავსს წარმოადგენდა. ჩრდილოეთით გააჩნია თაღოვანი კარები, რომლის გვერდით, მეორე სართულზე ამავალი, ჩვიდმეტსაფეხურიანი კიბეა. შიდა სივრცე გადახურულია შეისრული გუმბათით. 1,5 მ-ის სიმაღლეზე კედელში ჩატანებულია 28 გამჭოლი, ირიბი ხვრელი. დარბაზი განათებულია სამი სარკმლით, რომლებიც საკმაოდ ზევითაა კედლებში დატანებული და მათი ღიობები ირიბად ეშვებიან და-რბაზისაკენ. მეორე სართულის კედლები რამდენიმე ადგილას დანგრეულია, სამხრეთ-დასავ-ლეთ ნაწილში კარებია, იქვე პირველ სართულზე ჩამავალი კიბეა. კედლის აღმო-სავლეთ ნაწილში თაღოვანი „თაღჩაა“, ცენტრში სათოფურით. კოშკი ნაშენია მთლიანად რიყის ქვისაგან. ამჟამად ავარიულია, ჩამოდის წყალი.
ხასტაგძუარის ეკლესია

ხასტაგძუარის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბალთაში. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში. ეკლესიიდან შემორჩენილია აბსიდის მცირე ნაწილი. დანარჩენი კედლები არ შეინიშნება. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი ქვა. ირგვლივ ყრია ჩამონაშალი ქვა, მათ შორის, მცირე რაოდენობით არის თლილი ქვაც. ნაგებობის გეგმა არ იკითხება.
ზემო ჭარების მთავარანგელოზის ეკლესია

ზემო ჭარების მთავარანგელოზის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ,საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ჭარებში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია, ნაგებია ფლეთილი ქვით.
აღმოსავლეთის ნახევარწრიული აბსიდის ცენტრში გაჭრილია მცირე ზომის სარკმელი, რომლის ძირში, კედელს მიშენებული აქვს მასიური ტრაპეზი. სწორკუ-თხა შესასვლელი სამხრეთი კედლის უკიდურეს, დასავლეთ ნაწილშია. დასავლეთი კედლის ცენტრის ზედა ნაწილში ვიწრო, პატარა სწორკუთხა სარკმელია. აბსიდ-ის წინ ხის მასიური ფიცრებისაგან შეკრული კანკელი დგას. კამარა შეისრულია. კედლები და კამარა შელესილ-შეთეთრებულია.

ფასადები ნაშენია ფლეთილი ქვით და შელესილია. ეკლესია გადახურულია შიფერით.
კედლები დამსკდარია. კამარის სამხრეთ-დასავლეთი კუთხე ჩამონგრეულია.
მარალეთის ნაეკლესიარი

მარალეთის ნაეკლესიარი — საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ მარალეთში, მთაზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ნაგებია ფლეთილი ქვით. კედლები შემორჩენილია 1-1,5 მეტრზე, ზოგან უფრო ნაკლები. გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით. აბსიდის მხოლოდ ქვედა ქვები ჩანს. შესასვლელი სამხრეთით იკითხება. მიწის დონე საგრძნობლად აწეულია.
ჩაფარუხის ზურგიანი კოშკის ნანგრევები

ჩაფარუხის ზურგიანი კოშკის ნანგრევები — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩაფარუხში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.
სოფლის მიდამოებში შემორჩენილი კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით.

გეგმით კვადრატს უახლოვდება, რომელსაც ჩრდილოეთით ზურგი აქვს. კოშკი მთლიანად ამოვსებულია მიწით და ქვით, ამდენად ზუსტი აღწერა ჭირს.
კოშკის სამხრეთ-აღმოსავლეთით შემორჩენილია ნასოფლარი. აქ მდებარე სათავსე-ბის ფრაგმენტები ფლეთილი ქვისაა.
ბალთის კვირაცხოვლის ეკლესიის ნანგრევი

ბალთის კვირაცხოვლის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბალთაში. აგებულია შუა საუკუნეებში. ეკლესია აგებულია დიდი ზომის, ნაცრისფერი თლილი ქვის კვადრებით. ნაგებობა გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით. აბსიდის მხოლოდ ჩრდილოეთი ნაწილია შემორჩენილი ნიშით. საკურთხევლის კედლის სიმაღლე 1-2 მეტრს აღწევს. ეკლესიის დასავლეთი კედლის სიმაღლე 2 მეტრია, ჩრდილოეთი კი ფრაგმენტულად იკითხება, სამხრეთი კედელი, მხოლოდ 40 სმ-ის სიმაღლეზე ჩანს.

ძეგლის ტერიტორიაზე ყრია ჩამონაშალი ქვა.