iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
რიჩარდ მეიერი

რიჩარდ მეიერი ( ; დ. 12 ოქტომბერი, 1934, ნიუარკი, ნიუ-ჯერსი) — გავლენიანი თანამედროვე ამერიკელი არქიტექტორი განთქმული მის რაციონალისტური დიზიანითა და ძირითადად თეთრი ფერის გამოყენებით, ე. წ. "ნიუ-იორკული ავანგარდიზმის" წარმომადგენელი.

ბაკალავრის ხარისხი არქიტექტურაში კორნელის უნივერსიტეტში მიიღო 1957 წელს. 1959 წელს "სკიდმორ, ოვინგს ენდ მერილში" მუშაობდა, შემდეგ კი სამი წელი მარსელ ბრუერთან, 1963 წელს საკუთარი პრაქტიკის დაწყებამდე. 1972 წელს ნიუ-იორკის ხუთეულის წევრი გახდა, ხოლო მისმა პროექტმა გეტის ცენტრის მუზეუმისთვის ლოს-ანჯელესში, კალიფორნია, სამუდამოდ დაუმკვიდრა პოპულარობა საზოგადოების მეინსტრიმში.

სტილი
მეიერის პროექტთა უმრავლესობა ადრეული მე-20 საუკუნის არქიტექტურულ ხელოვანთა ნამუშევრებს ეყრდნობა, რომელთა შორის განსაკუთრებული ადგილი ლე-კორბუზიეს ადრეულ ფაზას ეთმობა. შეიძლება ითქვას, რომ მეიერს სავარაუდოდ უფრო მეტი აქვს ნაგები ლე-კორბუზიეს იდეების გამოყენებით, ვინე ნებისმიერ სხვას, მათ შორის თავად ლე-კორბუზიესაც. მეიერმა ლე-კორბუზიეს ნაშრომებში გამოჩენილი იდეები კიდევ უფრო განავრცო, თუმცა მასზე უდიდესი გავლენა შესაძლოა ამ დიდი ხელოვანის ორ ნამუშევარს ჰქონდეს - ვილა სავოი და შვეიცარიული პავილიონი. მასზე გარკვეულ გავლენას ასევე ახდენს მის ვან დერ როესა და ზოგიერთ შემთხვევაში ფრენკ ლოიდ რაიტისა და ლუის ბარაგანის (ფერის გარეშე) დიზიანი.

1984 წელს მეიერი პრიცკერის პრემიით დაჯილდოვდა. მისი კონსულტაციით შექმნა 2003 წლის ქალაქის შენების კომპიუტერული თამაშის 4 რამდენიმე შენობის დიზაინი, რაც მას სავარაუდოდ პირველ პროფესიონალ არქიტექტორად ხდის, რომელმაც ოდესმე კომპიუტერული თამაშის შენობის დიზაინში მიიღო მონაწილეობა.
ვილა სავოი

ვილა სავოი — შვეიცარიელი არქიტექტორი ლე კორბუზიეს საყოველთაოდ აღიარებული სახელმძღვანელო ნიმუში. მდებარეობს პუასიში, პარიზის გარეთ, და საერთაშორისო სტილის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობადი არქიტექტურული განსახიერებაა. მშენებლობა დასრულდა 1929 წელს.

ამ სახლს ლე კორბუზიეს ნაშრომისთვის ემბლემური მნიშვნელობა ჰქონდა, ვინაიდან მასში აისახა "ხუთი საკითხი" — მისი ძირითადი თეზისები რკინა-ბეტონით ნაგები არქიტექტურის ახალ ესთეტიკაში:

პილოტისი, ან მიწის დონის საყრდენი სვეტები, რომლებიც შენობას ნესტიანი მიწისგან ამაღლებს და სუნთქვის საშუალებას აძლევს ბაღს მის ქვევით.

ბრტყელი სახურავის ტერასა იბრუნებს შენობით მითვისებულ მიწის ფართს სამეურნეო საქმიანობისთვის, მათ შორის მებაღეობისთვის.

თავისუფალი გეგმა, მზიდი კედლების გარეშე, რომელიც ტიხრების ნებისმიერ ადგილას განთავსების საშუალებას იძლევა მომიჯნავე დონეებისგან დამოუკიდებლად.

ჰორიზონტალური ფანჯრები ზომიერ განათებასა და ვენტილაციას უზრუნველყოფს.

თავისუფალი დიზაინის ფასადი, რომელსაც არ ბოჭავს მზიდი კედლების აუცილობლობა, თხელი კედლებისა და დიდი ზომის ფანჯრებისგან შედგება.

ვილა სავოის დანიშნულება სააგარაკო იყო და ამიტომ მდრებარეობს მცირე სოფელი პუასის გარეთ ველზე, რომელსაც ადრე ტყე ეკრა გარს. პოლიქრომატული ინტერიერი კონტრასტულია ძირითადად თეთრ ექსტერიერთან. ვერტიკალური ცირკულაცია ხორციელდება რამპებითა და კიბეებით. შენობა მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში დაინგრა, თუმცა შემდეგ მალევე აღადგინეს და ამჟამად ღიაა დამთვალიერებელთათვის.

კორბუზიემ შენობა ბრტყელი სახურავით დაგეგმა, გადაწყვეტილება, რომელსაც მისი თქმით ფუნქციონალური მნიშვნელობა ჰქონდა, თუმცა შესაძლოა მხოლოდ მისი ვიზუალური პრიორიტეტის გამოც ყოფილიყო გამოწვეული. სახურავი საკმაოდ არაფუნქციონალური გამოდგა, ვინაიდან მასში მუდმივად ჟონავდა წვიმის წყალი, რის გამოც სახლის მფლობელებმა კორბუზიეს სასამართლოში უჩივლეს. თუმცა ამ პერიოდში ომი დაიწყო და კორბუზიე საზღვარგარეთ გადაიხვეწა.
ლევ იაშვილი

ლევ მიხეილის ძე იაშვილი (დ. 1768 — გ. 19 აპრილი, 1836, დაკრძალულია ვიდუბიცკის მონასტერში, კიევი) — რუსეთის არმიის არტილერიის გენერალი (1819). ვ. მ. იაშვილის უმცროსი ძმა.

1786 დაამთავრა არტილერიის კადეტთა კორპუსი. რუსეთ-ოსმალეთის ომის (1787-1791) დროს მონაწილეობდა კინბურნის დაცვასა და ოჩაკოვის გარემოცვაში, 1792-1795 წლებში — ვარშავისა და პრაღის გარემოცვასა და აღებაში. 1805 წელს გაიგზავნა ავსტრიის სამფლობელოებში, სადაც ებრძოდა ფრანგებს ჰაილსბერგთან (1807), პროისიშ-აილაუსთან, გუტშტადტთან. 1808 წელს მიიღო გენერალ-მაიორის ჩინი. 1812 წელს სამამულო ომის დროს იყო პეტრე ვიტგენშტეინის ცალკე კორპუსის არტილერიის უფროსი. 1812 წელს მიიღო გენერალ-ლეიტენანტის ჩინი. 1813 წელს დაინიშნა მთავარი მოქმედი არმიის არტილერიის უფროსად და მონაწილეობდა რუსეთის არმიის საზღვარგარეთის ლაშქრობებში. იბრძოდა ლიუცენთან, ბაუცენთან. 1816 წელს დაინიშნა პირველი არმიის არტილერიის უფროსად და 17 წლის განმავლობაში ხელმძღვანელობდა მას. 1832 წლიდან სამხედრო საბჭოს წევრი იყო. 1833 წლიდან თადარიგში გავიდა. დაჯილდოებული იყო რუსეთისა და უცხოეთის მრავალი ორდენით.
ლუარსაბ იაშვილი

ლუარსაბ სეითის ძე იაშვილი (დ. 31 მარტი, 1907, თბილისი — გ. 29 ოქტომბერი, 1993) — ქართველი მევიოლინე და ალტისტი, პედაგოგი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1961), საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1983). თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის პროფესორი (1947 წლიდან). სეით იაშვილის შვილი.

ბიოგრაფია
1931 წელს დაამთავრა თბილისის კონსერვატორია (პროფ. ვილშუას სავიოლინო კლასი), 1932 წლიდან სწავლობდა ლენინგრადის კონსერვატორიის ასპირანტურაში (ალტის კლასი, ხელმძღვანელი პროფ. სოსინი). 1925-1928 წლებში უკრავდა „ახალგაზრდა ქართველ მუსიკოსთა საზოგადოების“ ორკესტრში, საოპერო სტუდიისა და რუსთაველის თეატრის ორკესტრში. 1928-1945 წლებში იყო საქართველოს პირველი სახელმწიფო კვარტეტის შემადგენლობაში (ალტი). როგორც სოლისტი და კონცერმაისტერი სისტემატურად გამოდიოდა საქართველოს ფილარმონიისა და რადიოს ორკესტრში. 1935 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის კონსერვატორიაში და ცენტრალურ სამუსიკო ათწლედში. 1935 წელს კონსერვატორიაში დააარსა სპეციალობა ალტის კლასი. მისი მოწაფეები არიან: ი. ლეუსი, პ. შავერდიანი, გ. მელიქიშვილი, თავისი ქალიშვილები — მარინე, ირინე და ნანა იაშვილები; ალტისტი ა. ბეგალიშვილი, კომპოზიტორები: რ. ლაღიძე, ი. გეჯაძე, შ. შილაკაძე და სხვები. 1967-1974 წლებში იაშვილი მივლინებული იყო ეგვიპტეში ქ. კაიროს კონსერვატორიაში პედაგოგად.

ჯილდოები და აღიარება
1961 — საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
1983 — საქართველოს სახალხო არტისტი
„საპატიო ნიშნის“ ორდენი
მარინე იაშვილი

მარინე ლუარსაბის ასული იაშვილი (დ. 2 ოქტომბერი, 1932, თბილისი — გ. 9 ივლისი, 2012, მოსკოვი, რუსეთი) — ქართველი მევიოლინე, საქართველოს სახალხო არტისტი (1967), ზ. ფალიაშვილის სახელობის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1975). ლუარსაბ იაშვილის შვილი და მოწაფე.

ბიოგრაფია
1958 წელს დაამთავრა მოსკოვის კონსერვატორია. იქვე სწავლობდა ასპირანტურაში (პროფ. მ. მოსტრასის კლასი). 1957 წლიდან „მოსკონცერტის“ სოლისტია. 1958 წელს მიიწვიეს მოსკოვის კონსერვატორიის პედაგოგად. 1966 წლიდან თბილისის კონსერვატორიის პედაგოგია. 1967-1973 წლებში იყო საქართველოს ფილარმონიის კამერული ორკესტრის სოლისტი და სამხატვრო ხელმძღვანელი. მისი საშემსრულებლო ხელოვნება გამოირჩეოდა მაღალი პროფესიული კულტურით, ტექნიკურო სრულყოფილებით, ნატიფი გემოვნებით. ხშირად მართავდა კონცერტებს საზღვარგარეთ. იგი ქართული სავიოლინო ნაწარმოებთა დიდი პროპაგანდისტი იყო. იყო მრავალი საერთაშორისო კონკურსის ლაურეატი (იან კუბელიკის სახელობის კონკურსი, პრაღა, 1949; ჰენრიკ ვენიავსკის სახელობის კონკურსი, პოზნანი, 1952; ელისაბედის სახელობის კონკურსი, ბრიუსელი, 1955). 1975 წელს მიიწვიეს იუგოსლავიის ქ. ნოვი-სადის კონსერვატორიაში სავიოლინო კათედრის კამგედ. მუშაობდა 1979 წლამდე.

ჯილდოები და აღიარება
1958 — საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი
1967 — საქართველოს სახალხო არტისტი
1971 — შრომის წითელი დროშის ორდენი
1975 — ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის პრემია
1996 — პოლონეთის კულტურის დამსახურებული მოღვაწე
1996 — ღირსების ორდენი
1997 — რუსეთის დამსახურებული არტისტი
2003 — შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემია
ჭინკა

ჭინკა — მავნე ჯუჯა, მიწის ავსული, ღამეული არსება; „ქაჯი“, ჰაერის მცველი, „მაცდურად იტყვიან გლეხნი“ (საბა). ქართულ მითოლოგიაში ამ ავსულს თავისებური მტკიცე ადგილი უჭირავს. დაახლოებით სკანდინავიური ტროლების, გერმანული გნომების, ასევე მორმოლიკების და ემპუსას რანგის მაცდურებია, საშიშნი სიმრავლითა და სიავით. ხალხურ მეტყველებაში ცქვიტის, მარდის და მოხერხებულის მნიშვნელობა აქვს მიღებული (მაგ.: „ჭინკა ბიჭი“).

ჭინკობისთვე — სექტემბერია. ოქტომბერ-ნოემბერი ჭინკების სათარეშოდ ითვლებოდა. „ჯვარი აქაურობას და იმ თვეში ატყდებიან პატარა ჭინკები, დადიან ხმელეთად, ადამიანად“ — აკაკი წერეთელი. 7 დეკემბერს მიქელ-გაბრიელი ბოჭავს და წყალში ყრის ჭინკებს.
ჯუჯები

ჯუჯები — ხალხური ცრურწმენის ნაყოფი, ცნობილი სახე, მითებსა და თქმულებებში ხშირად მოქმედი კაცუნა, უცნაური და ჯადოქრული თვისებებით აღჭურვილი. ცხოვრობენ კენტად ან ერთად მიწისქვეშ, გამოქვაბულებში, ტყეში, კერიის ქვეშ, საჯინიბოებში და სხვა. ხშირად არიან ჭრა-კერვის ოსტატები ან განძისმცველები („ნიბელუნგებში“). მომდინარეობენ მიცვალებულთა სულების რწმენიდან, ტყეებში გაფანტული ტანმორჩილი ტომების ხილვიდან, ფანტაზიის სამეფოდან.

ბევრს სახელიც აქვს. ჯუჯა ოიგელი ზიგფრიდს ტყეში ბუმბერაზ კუპერანის ბუნაგს ასწავლის, თეთრი აბრეშუმივითაა მოსილი და ძვირფასთვლებიანი გვირგვინი ადგას. კეთილია, მაგრამ მშიშარა. გმირს მხოლოდ მას შემდეგ ეხმარება, რაც იმან გვირგვინი კლდეს მიანარცხა.

გერმანელები „ვექსელბალგს“ (გერმ. ) ეძახიან გონჯ არსებას, რაც თითქოს ჯუჯებმა „გამოცვალეს“. ანალოგიური რწმენა სვანეთში დევებზეა ნათქვამი („ნაცადე“ — გამოცვლილი გონჯი ბავშვი).

ჯუჯებს, პიგმეებს, გნომებს, ქონდრისკაცებს, ტროლებს, ლილიპუტებს ფოლკლორსა და მწერლობაში თვალსაჩინო ადგილი უჭირავთ, როგორც კომიკურ ტიპებს.
ლუის ბარაგანი

ლუის ბარაგანი (ესპ. ; დ. 9 მარტი, 1902, გვადალახარა — გ. 22 ნოემბერი, 1988, მეხიკო) — საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მექსიკელი არქიტექტორი.

ბიოგრაფია
განათლებით ინჟინერმა 1923 წელს ინჟინერთა თავისუფალი სკოლა დაამთავრა და არქიტექტორობა თავად შეისწავლა. სწავლის დასრულების შემდეგ ბევრს მოგზაურობს ესპანეთში, საფრანგეთში (სადაც ლე კორბუზიეს ლექციებს ესწრება) და მაროკოში. 1927–1936 წლებში არქიტექტურულ პრაქტიკას მისდევს გვადალახარაში, შემდეგ კი მეხიკოში გადადის.

ბარაგანმა შექმნა არქიტექტურული ენა, რომელშიც მოდერნიზმი გაერთიანებული იყო მექსიკის კოლონიალურ და ესპანელებამდელ არქიტექტურასთან. მასზე დიდ გავლენას იმ დროის ევროპული მოდერნიზმი ახდენს. თუმცა, ასევე მნიშვნელოვანია მექსიკის სოფლისა და ბაღების პოპულარული არქიტექტურა. მიუხედავად იმისა, რომ მისი გეომეტრიული სივრცეები ზედმიწევნით წმინდა იყო სწორი სიბრტყეებისა და მოცულობების გამოყენებით, ის მათ ბუნებრივი მასალით ქმნიდა (მაგ. სამშენებლო ქვა და ხე), რაც მათ განუმეორებელ იერს ანიჭებდა. მის მიერ სინათლისა და წყლის გამოყენების ტექნიკა უნიკალურია, რაც ნათლად ჩანს მის მიერ შექმნილ საცხოვრებელ ინტერიერებსა და შადრევნებში.

ბარაგანის ხელწერა გახდა ტიპური, მაღალი (3.5 მ) ფერადი კედლები, რომლებიც მან ტრადიციული მექსიკური სახლისგან ისესხა. ესთეტიურობის მისეული აღქმა ბარაგანს საშუალებას აძლევდა შეექმნა როგორც ურბანული ცენტრები, ასევე ავეჯი და ბაღები.

1980 წელს ბარაგანი პრიცკერის პრემიის მეორე გამარჯვებული გახდა. მისი სახლი და სტუდია, აგებული 1948 წელს მეხიკოში, იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანეს 2004 წელს.
გონიერი ქმნილება

გონიერი ქმნილება, ასევე გონიერი დიზაინი — მტკიცება, რომ „სამყაროსა და ცოცხალი ორგანიზმების ზოგიერთი თვისება ყველაზე უკეთ იხსნება გონიერი მიზეზით და არა ბუნებრივი სელექციის უმართავი პროცესით“. ეს არის ღმერთის არსებობის ტრადიციული თეოლოგიური არგუმენტის თანამედროვე ფორმა, მოდიფიცირებული სახით, რათა არ მოხდეს მითითება შექმნელის ბუნებასა თუ იდენტიფიკაციაზე. მის ძირითად პროპონენტებს სწამთ, რომ ეს შემქნელი ღმერთია. გონიერი ქმნილების მხარდამჭერთა მტკიცებით ეს მეცნიერული თეორიაა და ცდილობენ ფუნდამენტურად გადახედონ მეცნიერებას, რათა სამყაროს შექმნის ზებუნებრივი ახნა მიღებულ იქნეს.
გერჰარდ ერტლი

გერჰარდ ერტლი (; დ. 10 ოქტომბერი, 1936, შტუტგარტი) — მაქს პლანკის საზოგადოების ფრიც ჰაბერის ინსტიტუტის ხელმძღვანელი (1986-2004), ამჟამად საპატიო პროფესორი, ნობელის პრემიის ლაურეატი ქიმიის დარგში 2007 წელს.

ბიოგრაფია
დაიბადა შტუტგარგში. 1955-57 წლებში სწავლობდა შტუტგარტის ტექნიკური უნივერსიტეტში, შემდეგ პარიზის უნივერსიტეტში (1957-58) და მიუნხენის ლუდვიგ მაქსიმილიანის სახელობის უნივერსიტეტში (1958-59).

ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხის მიღების შემდეგ მუშაობას იწყებს მიუნხენის ტექ. უნივერსიტეტში (1965-68). 1968-73 წლებში ჰანოვერის ტექ. უნივერსიტეტის პროფესორი და დირექტორია. 1970-იან და 80-იან წლებში ლექციებს კითხულობს ლუდვიგ მაქსიმილიანის სახ. ფიქიკური ქიმიის უნივერსიტეტში მიუნხენში, შემდეგ კალიფორნიის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში.
არსენი დიდი

ღირსი არსენი დიდი — რომაელი ქრისტიანი წმინდანი ბერი.

ცხოვრება
არსენი დიდი დაიბადა 354 წელს რომში, კეთილმსახური ქრისტიანის ოჯახში, ღრმა სარწმუნოებამ ყმაწვილში მეცნიერებათა შესწავლის შეწყვეტისა და ღვთის მსახურებისთვის თავის გადადების სურვილი აღძრა. მალე წმიდა არსენის დიაკვნად დაასხეს ხელი.

რომის იმპერიის აღმოსავლეთის მმართველმა იმპერატორმა თეოდოსიმ (379-395) მისი განათლებისა და ღვთისმოსაობის შესახებ შეიტყო და თავისი ვაჟების, არკადისა და ჰონორიუსის აღზრდა დაავალა. თავისი სურვილის წინააღმდეგ, არსენი იძულებული გახდა დამორჩილებოდა იმპერატორის სურვილს. მაშინ წმიდა მამა 29 წლისა იყო.

კონსტანტინეპოლში ჩასული წმიდა არსენი დიდი პატივით მიიღო იმპერატორმა თეოდოსიმ და სთხოვა, მეფისწულები ღვთისმოშიშებით აღეზარდა: „თუმცა ისინი უფლისწულები არიან, მაგრამ ყველაფერში უნდა დაგემორჩილონ, როგორც მამას და მასწავლებელს“.

ღირსი მამა გულმოდგინებით შეუდგა ყრმათა აღზრდას, მაგრამ დიდი პატივი, რომლითაც გარშემორტყმული იყო, უმძიმებდა ბერული ცხოვრებისა და მდუმარებისკენ მოწოდებულ სულს. წმიდა არსენი მხურვალედ ევედრებოდა უფალს გამოეჩინა მისთვის ცხოვრების გზა. უფალმა ისმინა მისი და, ერთხელ, წმიდა მამას ზეციდან მოესმა ხმა: „არსენ, განუდეგ კაცთა და ცხოვნდები“. წმიდა არსენმა განიძარცვა მდიდრული სამოსელი, მალულად დატოვა სასახლე, ხომალდზე ავიდა და ალექსანდრიაში წავიდა, აქედან კი უდაბნოს მიაშურა. მონასტერში მისულმა წმიდა არსენმა წინამძღვარს საძმოში მიღება სთხოვა. წმიდანი მიიყვანეს ღირს იოანე კოლოვთან (ხს. 9 ნოემბერს). ღირსმა იოანემ წმიდა არსენის მორჩილების გამოსაცდელად ტრაპეზთან კი არ დასვა მისული, არამედ პურის ნაჭერი გადაუგდო და უთხრა: „ჭამე, თუ გინდა“. ღირსი არსენი მორჩილებით დაემხო მუხლებზე, მადლიერებით მიიღო პური და კუთხეში დადგა. წმიდა იოანემ თქვა: „ის უდიდესი მოღვაწე იქნება“ და სიხარულით აღკვეცა ბერად.

ღირსმა არსენმა გულმოდგინედ დაიწყო მოღვაწეობა და მალე აღემატა უდაბნოს ბევრ მამას. ერთხელ, ლოცვისას კვლავ გაიგონა ზეციური ხმა: „არსენ, განუდეგ კაცთა, მდუმარება დაიმარხე, რადგან ესაა ძირი უცოდველობისა“. ღირსი არსენი განმარტოებულ კელიაში დასახლდა და მდუმარების ღვაწლს შეუდგა. იშვიათად გამოდიოდა გარეთ, მხოლოდ დღესასწაულზე და კვირაობით მიდიოდა ეკლესიაში. ერთი ბერის კითხვაზე, თუ რატომ განუდგა ხალხს, მოღვაწემ უპასუხა: „ღმერთი ხედავს, რომ ყველა მიყვარს, მაგრამ არ ძალმიძს ერთდროულად ღმერთთანაც ვიყო და ხალხთანაც“.

დიდი მოღვაწის სახელი შორს გავარდა. ბევრს უნდოდა მისი ნახვა, ამით კი ღირსი მამის მდუმარების აღთქმა ირღვეოდა, ამიტომ წმინდანი იძულებული იყო ხშირად გამოეცვალა საცხოვრისი, მაგრამ მისი ნახვის მსურველები მაინც ახერხებდნენ მის პოვნას.

ერთხელ ერთმა ბერმა ჰკითხა წმიდა არსენის, როგორ მოქცეულიყო, როდესაც ფსალმუნის კითხვისას სიტყვების მნიშვნელობა არ ესმოდა. წმიდა ბერმა უპასუხა, რომ საჭიროა ფსალმუნის კითხვის გაგრძელება, რადგან ბოროტი ძალები გარბიან ადამიანისაგან წმინდა წერილის სიტყვების გაგონებისას.

ბერებს ხშირად ესმოდათ წმიდა არსენის სიტყვები: „იშრომე, არსენი, ნუ ზარმაცობ, შენ აქ დასასვნებლად კი არ მოსულხარ, არამედ საღვაწოდ“. წმიდა ბერი ხშირად იტყოდა ხოლმე: „ბევრჯერ ჩავვარდნილვარ სინანულში წარმოთქმული სიტყვების გამო, დუმილის გამო კი არასოდეს!“

წმიდა მამამ ბერულ მოღვაწეობაში 55 წელი გაატარა, თანამედროვეთაგან „დიდის“ ზედწოდება დაიმსახურა და აღესრულა 95 წლისა, 449 ან 450 წელს.
რევაზ იაშვილი

რევაზ იოსების ძე იაშვილი (დ. 16 ივლისი, 1929, თბილისი — გ. 2 აგვისტო, 1996) — ქართველი კერამიკოსი, თანამედროვე ქართული შავ-კრიალა კერამიკის ფუძემდებელი. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1965).

ბიოგრაფია
1953 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია. თბილისის სამხატვრო აკადემიის პედაგოგი (1974 წლიდან პროფესორი). მისი ნამუშევრებისათვის დამახასიათებელია ლაკონიური და მეტყველი ფორმები, უბრალოება, პლასტიკურობა, დეკორატიულობა, ეროვნული ტრადიციების ელემენტების ჰარმონიული შერწყმა თანამედროვე მხატვრულ ფორმებთან. მნიშვნელოვანი ნამუშევრები: საღვინე ჭურჭლები — "ირემი“ (1960, ოქროს მედალი მოსკოვის სასოფლო სამეურნეო გამოფენაზე), „ხარი“ (1963, ვერცხლის მედალი პრაღის კერამიკის მსოფლიო გამოფენაზე); გააფორმა წყაროები ზედაზენის მთაზე (1965), რიკოთის უღელტეხილზე (1966), წყალტუბოში (1966).

დაკრძალულია თბილისში საბურთალოს პანთეონში.
იაშთხვის სადგომი

იაშთხვა — პალეოლითური ხანის ღია ტიპის ნამოსახლარი-სახელოსნო ქ. სოხუმის ჩრდილოეთით 2 კმ-ზე, ოსტროუმოვის ხეობასა და იაშთხვისა და ბირცხის მთებს შორის, ზღვის დონიდან 80-140 მ. არქეოლოგიული კვლევა-ძიება ჩატარდა 1935-1938 წლებში (სერგეი ზამიატნინი). ძეგლზე, რომლის ფართობი რამდენიმე ჰა, ზამიატნინმა გამოჰყო 14 პუნქტი, სადაც თავმოყრილია ქვის მასალა. ნივთების დიდი ნაწილი ნაპოვნია მიწის ზედაპირზე, ნაწილი — გათხრების შედეგად. მასალად გამოყენებულია დანიური იარუსის კაჟი. იაშთხვის კოლექციაში აშელის, მუსტიეს და ზედა პალეოლითის ხანის რამდენიმე ათასი ქვის ნივთია. ანატკეცებისთვის დამახასიათებელია მასიურობა, დარტყმის დიდი მოედანი, რელიეფური ბურცობი და სქელი პატინა. ხელცულები და საჩეხი იარაღი მასიურია და პრიმიტიულადაა დამუშავებული. გვხვდება კლექტონური ანატკეცები. ლევალუაზური ნუკლეუსები და ანატკეც-ლამელები. შედარებით მცირეა შუა პალეოლითური (მუსტიეს) და ზედა პალეოლითური მასალა. მუსტიეს ხანისაა ქვის სახოკები, წვეტანები, ნაწილობრივ ორმხრივ დამუშავებული იარაღი და სხვა. ზედა პალეოლითურია სხვადასხვა სახის საჭრისები და საფხეკები.

1958 წელს იაშთხვზე აღმოჩნდა (ნიკოლოზ ბერძენიშვილი) ახალი პუნქტები, სადაც ნაპოვნია მრავალრიცხოვანი ქვის ნაწარმი (მ. შ. აშელის ადრინდელი პერიოდის ხელცულები). 1961-1965 წლებში გამოვლინდა ქვედა და შუა პალეოლითური ხანის მასალის თავმოყრის პუნქტები (ი. კორობკოვი).
იბარაკის პრეფექტურა

იბარაკი (იაპ. ) — პრეფექტურა იაპონიაში, კუნძულ ჰონსიუს აღმოსავლეთ სანაპიროზე. ფართობი შეადგენს 6.1 ათ. კმ²-ს; მოსახლეობა 2012 წლის 1 აპრილის მონაცემებით — 2.945.505 მცხოვრებს. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი მიტო. ტერიტორიის დიდი ნაწილი მთაგორიანია. შედის კანტოს ეკონიმიკური რაიონის შემადგენლობაში. დამუშავებულია დაახლოებით 235 ათ ჰა მიწა. მოჰყავთ ბრინჯი, ხორბალი, ქერი, თამბაქო. განვითარებულია მებოსტნეობა (კიტრი, პომიდორი) და მებაღობა (მსხალი და სხვა). მეცხოველეობით იბარაკი პირველ ადგილზეა იაპონიაში. მრეწველობის მთავარი დარგებია ელექტრომანქანათმშენებლობა, მეტალურგია (უმთავრესად შავი მეტალურგია), კვების მრეწველობა. დასახლებული პუნქტის ტოკაის მახლობლად არის იაპონიის ატომური კვლევისა და ატომური მრეწველობის ცენტრი. პიტატის რაიონში იღბენ პირიტსა და სპილენძს.
იბერები (ესპანეთი)

იბერები (ბერძნ. , ლათ. , ) — ესპანეთის უძველესი მოსახლეობა. თავდაპირველად ცხოვრობდნენ სამხრეთ და აღმოსავლეთ ესპანეთის ტერიტორიაზე. შემდეგ - (ძვ. წ. - სს.) მთელ პირენეს ნახევარკუნძულზე. წარმოშობით ჩრდილოეთ აფრიკულ ტომებად მიიჩნევიან, ძველთაგანვე არსებობდა აზრი კავკასიის იბერებთა მათი ნათესაობის შესახებ (აპიანე ალექსანდრიელი, სტრაბონი), რაც ცნობილი იყო ქართველი მოღვაწეებისთვის ჯერ კიდევ შუა საუკუნეებში (გიორგი მთაწმიდელი).

ჰიპოთეზა იბერებისა და ქართველ ტომთა ნათესაობის შესახებ დღესაც გადაუჭრელია. იბერულ ტომთაგან დაწინაურებულნი იყვნენ: ტურდეტანები, ტურდულები, ბასტეტანები, კარპეტანები, ინდიგეტები, ედეტანები და სხვა. ტომები ერთიანდებოდნენ ქალაქური ტიპის გამაგრებულ სამოსახლოთა გარშემო (ნუმანცია, სეგოვია, ტარაგონია და სხვა. იბერიის კულტურის მნიშვნელოვან ცენტრს ტურდეტანების მხარე (ახლანდელი ანდალუსია და მურსია) წარმოადგენდა, სადაც ანტიკურ ავტორთა მიხედვით, ტარტესის სახელმწიფო არსებობდა (დაარსდა ძვ. წ. 1100 წელს). იბერების კულტებთან შერწყმის შედეგად ძვ. წ. - საუკუნეებში ჩამოყალუბდა კელტიბერთა ტომი. იბერებმა განიცადეს ფინიკიელებისა და ბერძნების გავლენა. ჰქონდათ საკუთარი დამწერლობა. ძვ. წ. - საუკუნეებში იბერია კართაგენელებმა დაიპყრეს, ძვ. წ. - საუკუნეებში - რომაელებმა (ძვ. წ. - მთელი ესპანეთი დაიპყრეს), ძვ. წ. ს. - ახ. წ. საუკუნეში მოხდა იბერების რომანიზაცია.

იბერების ხელოვნებამ ჩამოყალიბებული სახე მიიღო ძვ. წ. საუკუნიდან; განსაკუთრებით განვითარდა იგი ძვ. წ. - საუკუნეებში. ხუროთმოძღვრული ძეგლებიდან შემორჩენილია გორაკებზე აგებული ძველი ქალაქების კედლების, კოშკების, სამლოცველოებისა და სამაროვნების ნანგრევები. ძვ. წ. - საუკუნეებში იყენებდნენ რეგულარულ წყობას. ქმნიდნენ ადამიანთა და ზოომორფულ ფიგურებს (ძირითადად ძვ. წ. - სს. უმთავრესად კირქვა), მცირე ზომის ბრინჯაოს გოტიკურ ფიგურებს, განვითარებული იყო ლითონის მხატვრული დამუშავება, მოხატული კერამიკის დამზადება.
ემპუსა

ემპუსა — ქვესკნელის საშინელი დემონი, ჰადესის სისხლისმსმელი ურჩხული, ღამეული ლანდი, ჰეკატეს თანამგზავრი და ხშირად, მისი ორეულიც. აფრთხობდა მგზავრებს, სისხლს სწოვდა და ჭამდა ბავშვებს, მიეკუთხვება ურჩხულთა ისეთ მოდგმას, როგორებიცაა გორგონა, ლამია, აკო, ალფიტო, მორმო და მორმოლიკე. ამ წყვდიადის საფრთხობელებს ზოგადად მორმოლიკებს ეძახდნენ. ემპუსას გამოხატავდნენ ვირისფეხებიან მშვენიერ ქალად, რომელიც ბავშვს ჭამს ან შეყვარებულს ახრჩობს. მას შეუძლია იქცეს ნებისმიერ არსებად, ხან ვირია, ხან ჯორი, ტურა, ქალი და ა.შ.
იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერება

„იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერება“ — საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ენათმეცნიერების ინსტიტუტის სამეცნიერო ორგანო. გამოდის 1946 წლიდან. გამოცემული 51 ტომი (2023). იბეჭდება წერილები თანამედროვე ზოგად ენათმეცნიერების ქართველური (ქართული, ზანური, სვანური) და მთის იბერიულ-კავკასიური (აფხაზურ-ადიღური, ნახური, დაღესტნური) ენების ფონეტიკის, გრამატიკის, სტრუქტურის, ლექსიკისა და დიალექტოლოგიის საკითხებზე. ქვეყნდება როგორც აღწერით, ისე ისტორიულ-შედარებითი ხასიათის გამოკვლევები.
იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერების წელიწდეული

„იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერების წელიწდეული“ — კავკასიისმცოდნე ლინგვისტთა საკავშირო სამეცნიერო ორგანო. გამოდის თბილისში 1974 წლიდან. დამაარსებელი არნოლდ ჩიქობავა. ხელმძღვანელობს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია და სარედაქციო კოლეგია (მთავარი რედაქტორი აკადემიკოსი ქეთევან ლომთათიძე). გამოიცა 22 ტომი (2003). ჟურნალი ემყარება და ასახავს იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერების პრინციპულ დებულებებს, აშუქებს ლინგვისტური თეორიის, იბერიულ-კავკასიუს ენათა სტრუქტურისა და ისტორიის, ენობრივი კონტაქტების საკითხებს, აქვეყნებს რეცენზიებსა და ბიბლიოგრაფიულ მიმოხილვას. ტირაჟი 1500 ეგზემპლარი.
იბნ შადადი

იბნ შადადი ბაჰა ალ-დინ აბუ ლ-მაჰასინ იუსუფ (დ. 5 მარტი,1145, მოსული — გ. 8 ნოემბერი, 1234, ჰალაბი) — არაბი ისტორიკოსი და მწერალი.

ავტორია რამდენიმე შრომისა, რომელთაგან მნიშვნელოვანი „სალაჰ ალ-დინის ბიოგრაფია“. ნაშრომში ვრცელდება წარმოდგენილი ეგვიპტის ურთიერთობა სხვა ქვეყნებთან პირველი აიუბიდი სულთნის დროა; მოთხრობილია 1192/1193 სალაჰ ალ-დინის კარზე საქართველოს მეფის ელჩების გამოცხადების, მისთვის თამარის წერილის მირთმევისა და მუსლიმთა მიერ 1187 წელს მიტაცებული ჯვრის მონასტრის გამოსახსნელად 200 ათასი დინარის გადაცემის ამბავი.
იბრაჰიმ-ფაშა

იბრაჰიმი, იბრაჰიმ ჯაყელი, ახალციხის ფაშა 1759-1761 წლებში, იუსუფ -ის ძე. მოითხოვდა ტყვეებით ვაჭრობის თავისუფლებას დასავლეთ საქართველოში. 1760 წლის შემოდგომაზე დიდი ლაშქრით იმერეთში შეიჭრა, მაგრამ დამარცხდა. ახალციხეში დაბრუნებულს ხალხი აუჯანყდა, ფაშობიდან გადააყენეს და ქალაქიდან გააძევეს. ოსმალთა სულთანმა მუსტაფა -მ იგი ყარსის ფაშად გადაიყვანა.
იგუანასებრნი

იგუანასებრნი — ქვეწარმავლების ოჯახი ხვლიკისნაირთა ქვერიგისა. ცნობილია 50-ზე მეტი გვარი, რომელთაგან აღსანიშნავია იგუანი , ანოლისი, ბასილისკუსი, ფრინოსომა და სხვა, სულ 700-მდე სახეობა. გავრცელებული არიან დასავლეთ ნახევარსფეროში, ფიჯის კუნძულებზე და სხვა. უმრავლესობა დებს კვერცხებს, ზოგი კვერცხცოცხლადმშობია. იგუანასებრნთა ხორცი და კვერცხი იჭმება.
ოქროს საწმისის ორდენი (ევროპა)

ოქროს საწმისის ორდენი — უმაღლესი და ერთ-ერთი უძველესი სახელმწიფოებრივი ორდენი — ძველ ბურგუნდიაში, ავსტრიასა და გერმანიაში. დააწესა 1429 წელს ფილიპე კეთილმა ბურგუნდიის საჰერცოგოში, 1477 წელს ჰაბსბურგებთან გადავიდა, 1700 წელს კი — ესპანეთში და ავსტრიაში (დევიზით „რისი ფასიც ურყევია“). ოქროს საწმისის თავზე ცეცხლისფერი ქვა ციმციმებდა.
იდეალი

იდეალი (; — იდეა, პირველსახე) — წარმოსახული იდეალური სახე, რომელიც გამოხატავს ადამიანის, კლასების, სოციალური ჯგუფების, მთელი საზოგადოების მისწრაფებისა და მოქმედების უმაღლეს მიზანს, აგრეთვე ამა თუ იმ სფეროსა და მიმართებაში სრულქმნილ რაიმეს, რომელიც საზოგადოების ან ცალკეული ადამიანების მიერ ნიმუშად არის მიჩნეული.
კლიმატის ცვლილების სამთავრობათშორისო ექსპერტთა ჯგუფი

კლიმატის ცვლილების სამთავრობათშორისო ექსპერტთა ჯგუფი დაარსდა 1988 წელს გაერთიანებული ერების ორი ორგანიზაციის — მსოფლიო მეტეოროლოგიური ორგანიზაციისა და გაეროს გარემოს დაცვის პროგრამის მიერ ადამიანთა ზეგავლენით მომხდარი კლიმატის ცვლილების რისკის შესასწავლად. 2002 წლიდან ჯგუფს ხელმძღვანელობს რაჯენდრა პაჩაური.

ორგანიზაცია არ ატარებს კვლევებს და მონიტორინგს კლიმატზე ან მასთან დაკავშირებულ რომელიმე ფენომენზე. ამ ორგანიზაციის ერთ-ერთი მთავარი საქმიანობა გაეროს კლიმატის ცვლილებაზე ჩარჩო კონვენციის შესრულებასთან დაკავშირებულ საკითხებზე სპეციალური ანგარიშების გამოქვეყნებაა. ორგანიზაცია საკუთარი შეფასებას ძირითადად სამეცნიერო ლიტერატურაში ექსპერტთა მიერ გადამოწმებულ და გამოქვეყნებულ მონაცემებს ეყრდნობა.

2007 წელს ჯგუფი დაჯილდოვდა ნობელის მშვიდობის პრემიით ალბერტ გორთან ერთად.
გაგარინის სტარტი

გაგარინის სტარტი — სასტარტო-გამშვები პოლიგონი ბაიკონურის კოსმოდრომზე, ყაზახეთი, რომელსაც საბჭოთა კოსმოსური პროგრამისთვის იყენებდნენ და რუსეთის ფედერალური კოსმოსური სააგენტოს მიერ იმართება 1991 წლიდან. უწინ მას „№1-ლ მოედანს“ უწოდებდნენ , ხოლო იური გაგარინის წარმატებული გაფრენის შემდეგ, მას ამ კოსმონავტის სახელი დაარქვეს.