iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჰამიდური ხოცვა-ჟლეტა

ჰამიდური ხოცვა-ჟლეტები ასევე მოიხსენიება როგორც 1894–1896 წლების სომხური ხოცვა-ჟლეტები და დიდი ხოცვა-ჟლეტები, რის შედეგადაც 50 000 ობოლი ბავშვი დარჩა. ხოცვა-ჟლეტებს ასოცირებენ სულთან აბდულჰამიდ -სთან, რომელმაც, ოსმალეთის იმპერიის შენარჩუნების მცდელობაში, ხელახლა დაასახელა პანისლამიზმი, როგორც სახელმწიფო იდეოლოგია. მიუხედავად იმისა, რომ ხოცვა-ჟლეტა მიმართული იყო ძირითადად სომხებისკენ, ძალადობა ზოგიერთ შემთხვევაში განპირობებული იყო ანტიქრისტეანული შეხედულებებით, მაგალითად დიბეკირის ხოცვა-ჟლეტები, სადაც, თანამედროვე წყაროს თანახმად, დაიღუპა 25 000-მდე ასურელი.

ხოცვა-ჟლეტები ოსმალეთში დაიწყო 1894 წელს, სანამ უფრო ფართოდ არ გავრცელდა შემდეგ წლების განმავლობაში. ოსმალებმა ვერ შეამჩნიეს რაიმე განსხვავება მსხვერპლთა ასაკსა და სქესს შორის და სასტიკად ძალის გამოყენებით ხოცავდნენ ყველას განურჩევლად. ეს მოხდა იმ დროს, როდესაც ტელეგრაფს უკვე შეეძლო ახალი ამბების გავრცელება მთელი მსოფლიოს მასშტაბით, და ამან ინფორმაციის ფართო გაშუქება გამოიწვია დასავლეთ ევროპისა და ჩრდილოეთ ამერიკის მედიაში.

საერთაშორისო რეაქცია
ოსმალეთის იმპერიაში მომხდარი სომხური ხოცვა-ჟლეტების ამბები გავრცელდა ევროპასა და შეერთებულ შტატებში და ძლიერი გამოხმაურება მოჰყვა უცხო მთავრობებისა და ჰუმანიტარული ორგანიზაციების მხრიდან.

 - ის 1895 წლის სექტემბრის სტატიაში გამოქვეყნდა „სომხების ჰოლოკოსტი“. ბელგიის მეფე ლეოპოლდ - მ ბრიტანეთის პრემიერ მინისტრ სალისბურს განუცხადა, რომ შეეძლო შეჭრილიყო სომხეთში და მისი ოკუპაცია მოეხდინა. ხოცვა-ჟლეტა მნიშვნელოვანი საკითხი იყო შეერთებული შტატების პრეზიდენტის გროვერ კლივლენდისთვის, ხოლო 1896 წელს მის საპრეზიდენტო პლატფორმაზე, რესპუბლიკური კანდიდატი უილიამ მაკკინლი ასახელებდა სომეხთა გადარჩენას, როგორც მის მთავარ პრიორიტეტს საგარეო პოლიტიკაში. ამერიკელებმა, როგორებიც იყვნენ, ჯულია უარდ ჰოუი, დევიდ ბრიუერი და ჯონ როკფელერ, გასცეს შემოწირულობები ამით დააგროვეს დიდი თანხა, რითაც ჰუმანიტარული ჯგუფები და წითელი ჯვრის დახმარება გაიგზავნა რეგიონში დარჩენილი გადარჩენილების დასახმარებლად, რომლებიც დაავადნენ და შიმშილობდნენ.

დაღუპულები
შეუძლებელია იმის დადგენა, თუ რამდენი სომეხი დაიღუპა, თუმცა ისტორიკოსების მიერ მოწოდებული მონაცემები 80 000-დან 300 000-მდე მერყეობდა. და 649 ეკლესია-მონასტერი განადგურდა, მათგან 328 კი გადაკეთდა მეჩეთად. მან ასევე აღწერა 100 000 სომეხის გარდაცვალება, რაც გამოწვეული იყო შიმშილისა და დაავადებებისგა, რომელთა საერთო რიცხვმა დაახლოებით 200 000 ადამიანი შეადგინა.

თავის მხრივ, 1895 წლის დეკემბრის დასაწყისში ბრიტანეთის ელჩმა დაღუპულთა რაოდენობა 100 000-ად შეაფასა. გერმანიის საგარეო საქმეთა მინისტრის ოპერატიული და თურქოლოგი ერნსტ ჯუკი ირწმუნებოდა, რომ 200 000 სომეხი მოკლეს, 50 000 კი იძულებით განდევნეს, დაახლოებით მილიონი კი გაძარცვეს. მსგავს ციფრებს ასახელებს ფრანგი დიპლომატიური ისტორიკოსი პიერ რენვინი, რომელიც ირწმუნებოდა, რომ 250 000 სომეხი დაიღუპა დამოწმებული დოკუმენტების საფუძველზე, მისი მოვალეობის შესრულების დროს.

რეგიონში სომხების გარდა, დაახლოებით 25 000 ასურელი და 100 000-მდე ბერძენი დაიღუპა.
ბეჰრუზ ქანგარლის მუზეუმი

ბეჰრუზ ქანგარლის მუზეუმი — აზერბაიჯანელი მხატვრისა და გრაფიკული არტისტის, ბეჰრუზ ქანგარლის მემორიალური მუზეუმი. ბეჰრუზ ქანგარლის მუზეუმი მდებარეობს ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ქალაქ ნახიჩევანის მახლობლად, ათათურქისა და იშთიგლალის ქუჩების კვეთაში.

ისტორია
ბეჰრუზ ქანგარლის მუზეუმი 2001 წლის 22 მაისს ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის უზენაესი ასამბლეის თავმჯდომარის ბრძანებით, აზერბაიჯანის სახვითი ხელოვნების გამოჩენილი ფიგურის სახელის უკვდავსაყოფად აიგო. მუზეუმის გახსნის ცერემონია 2002 წლის 18 ივნისს გაიმართა. ცერემონიას აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტი, ჰეიდარ ალიევიც ესწრებოდა.

მუზეუმის შენობა
მუზეუმის შენობა ისტორიულ-არქიტექტურული ძეგლია. იგი 1897 წელს აიგო და თავდაპირველად მასში ნახიჩევანის გოგონათა სკოლა იყო განთავსებული.

შენობას საერთო ჯამში 560 მ² ფართობი უკავია და აღმოსავლური და დასავლური არქიტექტურის სინთეზითაა აგებული. შენობა ორსართულიანია: პირველ სართულზე 7 ოთახია, მეორეზე კი 5. ორივე სართულზე ოთახებში შესასვლა დერეფნიდან შეიძლება. მეორე სართულზე დასავლეთით გამავალი აივანია. კლიმატიდან გამომდინარე, შენობა მშრლაი ქვითაა აგებული, ფასადი კი შეღებილი ქვითაა დაფარული. კედლების სიგანე 90 სმ-ია. შენობაში შესასვლელი ჩრდილოეთის მხრიდანაა. მეოცე საუკუნეში შენობა საგანმანათლებლო დაწესებულებად გამოიყენებოდა: თავდაპირველად შენობაში პედაგოგიკური ტექნიკური სკოლა, შემდეგში კი ჰეირან ხანიმის სამედიცინო ტექნიკური სკოლა იყო განთავსებული.

გამოფენა
ნეჰრზ ქანგარლის ნამუშევრების უმრავლესობა მის სახლ-მუზეუმსა და აზერბაიჯანის ხელოვნების ეროვნულ მუზეუმშია დაცული, მათ შორის ქანგარლის ალბომი, „ნახიჩევანის მოგონებები“. 2012 წლის 13 აპრილს აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა, ილჰამ ალიევმა ბეჰრუზ ქარგილის დაბადებიდან 120 წლისთავის იუბილის აღნიშვნის ბრძანებას მოაწერა ხელი. ბრძანების შესაბამისად, ნახიჩევანის უზენაესმა ასამბლეამ მოქმედებათა გეგმა შეიმუშავა. მოქმედებათა გეგმის შესაბამისად, აზერბაიჯანის ხელოვნების ეროვნულ მუზეუმში დაცული ხელოვანის 191 ნამუშევრის ასლი ბეჰრუზ ქარგილის მუზეუმში გადაიტანეს.

დღეისთვის მუზეუმში 350-ზე მეტი კულტურული ნიმუშია დაცული და გამოფენილი. მათგან 58 ქანგარლის ორიგინალი ნამუშევარია, ხოლო 300 ფოტოასლი, მისი ოჯახის, ცხროვრებისა და შემოქმედების დოკუმენტი, საყოფაცხოვრებო ნივთი და სხვა ნიმუშია.
მუსლიმ მაგომაევი (მუსიკოსი)

მუსლიმ მაჰამედ-ოღლუ მაგომაევი (; დ. 17 აგვისტო, 1942, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ, საბჭოთა კავშირი — დ. 25 ოქტომბერი, 2005, მოსკოვი, რუსეთი) — აზერბაიჯანელი მომღერალი, ბარიტონი. სსრკ სახალხო არტისტი (1973). ვოკალური ნიჭისა და ქარიზმის გამო მან დიდ პოპულარობას მიღწია პორტ-საბჭოთა ქვეყნებში.

ადრეული ცხოვრება
მუსულმან მაგომაევი წარმოადგენდა აზერბაიჯანის ერთ-ერთ ყველაზე პატივსაცემ მხატვრულ დინასტიას (მაგომაევებს). მისი ბაბუა მუსლიმ მაგომაევი (1985-1937), ცნობილი აზერბაიჯანული კომპოზიტორის უზეირ ჰაჯიბეკოვის მეგობარი და თანატოლი, იყო თანამედროვე აზერბაიჯანული კლასიკური მუსიკის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. მისი მამა — მაჰამად მაგომაევი, რომელიც საბჭოთა კავშირის ჯარში ჯარისკაცად მუშაობის დროს, მეორე მსოფლიო ომში ნაცისტური გერმანიის დამარცხებამდე ორი დღით ადრე გარდაიცვალა, იყო ნიჭიერი სცენის დიზაინერი. მისი დედამ, აიშეტ კინძალოვამ (პროფესიით მსახიობი) მუსლიმ მაგომაევი ბებიასთან მიატოვა; აღნიშნულ დროს იგი ასაკით ერთი წლისაც არ იყო იყო. მუსიკოს მაგომაევის მამა შერეული წარმოშობის იყო: ის და მისი მშობლები აზერბაიჯანში ჩეჩნეთიდან და საქართველოდან გადმოვიდნენ; ხოლო დედა წარმოშობით თურქი, ადიღელი და რუსი იყო. თუმცა, როდესაც მას ეთნიკურობის შესახებ კითხვა დაუსვეს, იგი თავს აზერბაიჯანელად თვლიდა.

დედის მიერ მიტოვებული მაგომაევი, მამის გარდაცვალების შემდეგ, ბებიამ (მამის მხრიდან) აღზარდა. მან ბავშვობაში ფორტეპიანოს დაკვრა ისწავლა და 14 წლის ასაკში დაიწყო ხმის სავარჯიშოების კეთება. როგორც მოზარდი, იგი დაინტერესდა იტალიური სიმღერებით, ამერიკული ჯაზით და პოპულარული მუსიკის სხვა სტილით.

პირადი ცხოვრება
მუსლიმ მაგომედოვი 19 წლის ასაკში დაქორწინდა, მაგრამ ეს ქორწინება ერთი წელიც არ გაგრძელდა. ამჟამად აშშ-ში ცხოვრობს. იგი დაკრძალეს ღირსების ხეივანში, მშობლიურ ქალაქ ბაქოში, ბაბუის გვერდით, 29 ოქტომბერს. მას დაკრძალვის ცერემონიალს ესწრებოდნენ აზერბაიჯანის პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი, მაგომოევის ქვრივი თამარა სინიავსკაია, მისი ქალიშვილი მარინა, ასევე სახელმწიფო მოხელეები და საერთაშორისო დელეგაციები. ათასობი ადამიანი მოვიდა, რათა მომჭერლისთვის საბოლოოდ მიეგოთ პატივი.

ჯილდოები და აღიარება
1964 — აზერბაიჯანის სსრ-ის დამსახურებული არტისტი
1971 — აზერბაიჯანის სსრ-ის სახალხო არტისტი
ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ასსრ-ის დამსახურებული არტისტი
1971 — შრომის წითელი დროშის ორდენი
1973 — სსრკ სახალხო არტისტი
1980 — ხალხთა მეგობრობის ორდენი
2002 — რუსეთის ფედერაციის ღირსების ორდენი
ქურთები აზერბაიჯანში

ქურთები აზერბაიჯანში — ეთნიკური უმცირესობა აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში. მეათე საუკუნემდე განჯასა და მის შემოგარენს განაგებდნენ ქურთული დინასტიის წარმომადგენლები, შედადიანები და სამხრეთ კავკასიის ყველაზე ძლიერი ქურთული კლანები. ამ უკანასკნელებმა საზღვრები გააფართოვეს დღევანდელ სომხეთამდე.

ისტორია
რუსი და მოგვიანებით საბჭოთა ეთნოგრაფის გრიგორი ჩურსინის თანახმად, თანამედროვე აზერბაიჯანის დასავლეთ ნაწილებში ქურთული ემიგრაციის კიდევ ერთი სავარაუდო ტალღა უნდა მომხდარიყო 1589 წელს, ოსმალეთის იმპერიის ომის დროს. მეთვრამეტე საუკუნეში ბევრმა ქურთულმა ტომმა ყარაბაღის დაბლობებზე შექმნა ტომობრივი კავშირები აზერბაიჯანელებთან. მეცხრამეტე საუკუნის რუსი ისტორიკოსი პიტერ ბუდკოვი აღნიშნავს, რომ 1728 წელს მუღანის დაბლობზე ცხოვრობდნენ ქურთებისა და შაჰსევენების ჯგუფები, რომლებიც რეგიონში ნახევრად მომთაბარე მეცხოველეობას ეწეოდნენ.

1807 წელს, სამხრეთ კავკასიაში რუსეთ-ირანის ომის დროს, ტომთა მეთაური მეჰმედ სეფი სულთნის ბრძანებით ირანიდან ყარაბაღის სახანოში გადავიდა, რომელსაც თან გაჰყვა 600 ქურთული ოჯახი. მეცხრამეტე საუკუნის მეორე ნახევრისთვის, ქურთი მოსახლეობოის დიდი რაოდენობით გამოირჩეოდა ზანგზური, ჯავანშირი და ჯიბრაილი. ქურთი მოსახლეობის გავრცელება ასევე შეინიშნებოდა ნახიჩევანში. ირანიდან და ოსმალეთის იმპერიიდან ქურთების მასობრივი მიგრაცია დღევანდელი აზერბაიჯანის მთიან მხარეებისკენ მიმდინარეობდა საუკუნის ბოლოსა და საუკუნის დასაწყისში, სანამ 1920 წლამდე აზერბაიჯანი საბჭოთა კავშირის შემადგენლობაში არ შევიდა. სამხრეთ კავკასიის ქურთული მოსახლეობა შიდა ემიგრაციისკენ იყო მიდრეკილი. 1920-იან წლებში აზერბაიჯანიდან ქურთები გადავიდნენ სომხეთში, სადაც ძირითადად დასახლდნენ აზერბაიჯანულ დასახლებულ რეგიონებში, რამაც აზერბაიჯანის ქურთული მოსახლეობის მნიშვნელოვნად შემცირება გამოიწვია.

აზერბაიჯანში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ, აზერბაიჯანის სსრ-ს ცენტრალურმა აღმასრულებელმა კომიტეტმა 1923 წელს შექმნა ლაჩინის, გუბადლისა და ზანგილანის რაიონებში ადმინისტრაციული ერთეული, რომელიც ცნობილი იყო როგორც „წითელი ქურთისტანი“. 1926 წლის აღწერის მონაცემებით, რეგიონის მოსახლეობის 73 % იყო ქურთი, ხოლო 26 % აზერბაიჯანელი. 1930 წელს იგი გაუქმდა და დარჩენილი ქურთების უმეტესობას თანდათანობით აზერბაიჯანელები ეწოდებოდათ. 1930-იან წლებში კვლავ ფუნქციონირებდა ტრადიციული ქურთული თოჯინების თეატრი ქალბაჯარის რაიონში და ქურთული პედაგოგიური კოლეჯი ლაჩინში. 1961 წლიდან დეპუტატებმა ძალისხმევა არ დაიშურეს მათი უფლებების აღდგენისათვის, თუმცა უშედეგოდ.

დემოგრაფია
ანსუ ფატი

ანსუმანე ფატი ვიეირა (; დ. 31 ოქტომბერი 2002, ბისაუ, გვინეა-ბისაუ) — ესპანელი და გვინეა-ბისაუელი ფეხბურთელი, მარცხენა გარემარბი. ფეხბურთის გულშემატკივრებში უფრო ცნობილია როგორც ანსუ ფატი. იცავს ესპანეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრებისა და საფეხბურთო კლუბ „მონაკოს“ ღირსებას.

საკლუბო კარიერა
ფეხბურთის თამაში ბავშვთა საფეხბურთო გუნდის „ერერას“ რიგებში დაიწყო. 2010–2012 წლებში „სევილიას“ საფეხბურთო აკადემიაში ვარჯიშობდა. 2012 წლიდან „ბარსელონას“ საფეხბურთო აკადემიაშია.

ანსუ ფატიმ 2019 წლის 24 ივლისს თავისი პირველი პროფესიონალური კონტრაქტი გაააფორმა „ბარსელონასთან“. გუნდის ძირითად შემადგენლობაში პირველად იმავე წლის 25 აგვისტოს, ესპანეთის პრიმერა დივიზიონის მეორე ტურის კალენდარულ მატჩში, „რეალ ბეტისის“ წინააღმდეგ გამოდის მოედანზე.

სანაკრებო კარიერა
პირველი შეხვედრა ესპანეთის 21-წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრების შემადგენლობაში 2019 წლის 15 ოქტომბერს მონტენეგროს 21-წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრების წინააღმდეგ ჩაატარა.

საკლუბო სტატისტიკა
სანაკრებო სტატისტიკა
მიღწევები
საკლუბო
ბარსელონა
ლა ლიგა: 2022–23, 2024–25
ესპანეთის თასი: 2020–21, 2024–25
ესპანეთის სუპერთასი: 2023
სანაკრებო
ესპანეთი
ერთა ლიგა: 2022–23
მუსლიმ მაგომაევი (კომპოზიტორი)

მუსლიმ მაგომაევი (; დ. 18 სექტემბერი, 1885, გროზნო — გ. 28 ივლისი, 1937, ნალჩიკი) — აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი და დირიჟორი. იგი არის იგივე სახელის მქონე შვილიშვილის, აზერბაიჯანელი ოპერის მომღერლის, მუსლიმ მგომაევის ბაბუა.

ადრეული ცხოვრება
მუსლიმ მაგომაევი დაიბადა 1885 წლის 18 სექტემბერს, გროზნოში, აბდულმუსლიმ მაგომაევის, მჭედლის ოჯახში; იმავე დღეს დაიბადა კიდევ ერთი ცნობილი აზერბაიჯანული კომპოზიტორი უზიეირ ჰაჯიბევი. 1900 წელს გორის პედაგოგიურ სემინარიაში (დღევანდელი საქართველო) ჩასვლამდე, გროზნოში მდებარე დაწყებით სკოლაში სწავლობდა. სემინარიაში მაგომაევს მუსიკისა და დირიჟორობისკენ ლტოლვის შეგრძნება დაეუფლა. მან აქ მომავალი კოლეგა, უზეირ ჰაჯიბევი გაიცნო. ამასთან, მაგომეევმა აღმოაჩინა, რომ მუსიკალური კარიერა ფინანსურად არ იყო მომგებიანი და გადაწყვიტა, ყურადღება სწავლაზე გაემახვილებინა. 1905 წელს მან მიიღო ტიფლისის მასწავლებელთა კოლეჯის მასწავლებლის სერტიფიკატი და დაინიშნა პედაგოგად სოფელ ბეკოვიჩში (ახლანდელი ყიზლიარი, ჩრდილოეთ ოსეთი – ალანია). 1906 წელს იგი ნებაყოფლობით სამუშაოდ ლანკარანში (დღევანდელი აზერბაიჯანი) გადავიდა. 1911 წელს მიიღო ლიცენზია, რომლის საშუალებითაც შეეძლო საშუალო სკოლაში მასწავლებლობა და ამიტომ იგი ბაქოს გარეუბანში, საბუნჩუში გადავიდა.

კარიერა
1916 წელს მაგომაევმა დაწერა თავისი პირველი ოპერა სახელწოდებით შაჰ ისმაიელი, რომელიც ემყარება ერთგვაროვან აზერბაიჯანულ ხალხურ ეპოსს. სხვა ადრეული აზერბაიჯანული ოპერებისგან განსხვავებით, შაჰ ისმაილი ნაკლებად იყო კონცენტრირებული ეთნიკურ მუსიკალურ კომპონენტზე და განასახიერებდა ევროპულ ოპერის სტილებს. მუსლიმ მაგომაევი გარდაიცვალა 1937 წელს, ტუბერკულოზით, ნალჩიკის მონახულებისას (ყაბარდო-ბალყარეთის რესპუბლიკა, რუსეთი); დაკრძალულია ბაქოში.
ჰუსეინგულუ სარაბსკი

ჰუსეინგულუ სარაბსკი (, დაბადებით ჰუსეინქული მალიკ ოღლუ რზაევი; დ. 20 მარტი, 1879, ბაქო, ახლანდელი აზერბაიჯანი — გ. 16 თებერვალი, 1945, იქვე) — აზერბაიჯანელი ოპერის მომღერალი (ტენორი), კომპოზიტორი, დრამატურგი, სცენის მსახიობი, თეატრის დირექტორი და მუსიკოსი (თარი).

ადრეული წლები
სარაბსკი 1879 წლის 20 მარტს ბაქოში (მაშინ რუსეთის იმპერიის ნაწილი, ამჟამად აზერბაიჯანის დედაქალაქი). ადრეულ ასაკში გაგზავნეს მულაჰში რათა ყურანი შეესწავლა. მან ვერ შეძლო ენის ბარიერის გადალახვა; სარაბსკიმ მშობლები დაარწმუნა, რომ შინ დაბრუნებულიყო. 1891 წელს, 12 წლის ასაკში მან პირველად უყურა თეატრალურ წარმოდგენას. ეს წარმოდგენა მოყვარულების მიერ იყო დადგმული. ახალგაზრდა ჰუსეინგულუმ ისიამოვნა სპექტაკლით და მოგვიანებით აირჩია ფსევდონიმი სარაბსკი, რომელიც მის პირველ შეხებას თეატრთან. თინეიჯერობის ასაკში იგი დარეგისტრირდა ღარიბთათვის განკუთვნილ რუსეთის რამის კურსებში, რომელსაც ჰაჯი ზეინალაბდინ თაღიევი აფინანსებდა.

კარიერა თეატრში
სარაბსკის პირველი როლი ირო რუსალი ნარიმან ნარიმოვის -ში. მოგვიანებით იგი სხვადასხვა აზერბაიჯანელი და დასავლეთ ევროპელი ავტორების მიერ შექმნილ დრამატულ ნაწარმოებებში თამაშობდა. 1908 წელს მიენიჭა მთავარი როლი მაჯნუნი ჰაჯიბეევის ოპერა ლეილა და მაჯნუნში (რომელიც ასევე იყო პირველი აზერბაიჯანული და პირველი აღმოსავლური ოპერა ისტორიაში). მისი კარიერის შემდეგ 30 წელიწადში მან მაჯნუნის როლი დაახლოებით 400-ჯერ შეასრულა. 1914 წლიდან, დასმა რომელსაც სარაბსკი და დირიჟორი მუსლიმ მაგომაევი (შემდეგში უკვე კომპოზიტორი) ხელმღვანელობდნენ, წარმოდგენები გამართეს: ტიფლისში, განჯაში, ერევანში, ვლადიკავკაზში, თავრიზში რეშთისა და თეირანში; ადგილობრივი მაყურებლისთვის ისინი ლეილასა და მაჯნუნს და სხვა მრავალ ნაწარმოებებს აბსრულებდნენ. ბაქოში დაბრუნების შემდეგ წარმოდგენებს ყოველკვირა დგამდნენ. 1923–1926 წლებში მან დააარსა თეატრალური ჯგუფი შემახა და დრამატული თეატრი აღდამი.

სხვა მიღწევები
1918 წლამდე სარაბსკიმ დაწერა სამი პიესა სახელწოდებით (უგულებელყოფა), (ის ვინც ეძებს იპოვის) და , (რა ხდება გარშემო, მოდის გარშემო); ეს პიესები დადგმული იყო როგორც სამოყვარულო, ასევე პროფესიონალურ დონეზე.

1936–1937 წლებში მან დაწერა წიგნი, სახელწოდებით („ძველი ბაქო“), სადაც ისტორიულ და ეთნოგრაფიულ ინფორმაციასთან ერთად, წიგნში შესულია ქალაქის მდიდარი მუსიკალური ტრადიციების ისტორია. 1940-1942 წლებში სარაბსკის ასწავლიდა ოპერასა და „მუღამს“ აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიაში. მისი ზოგიერთი სტუდენტი, როგორიცაა სარა გადიმოვა და შოვკატ ალაკბაროვა, გახდნენ გამოჩენილი აზერბაიჯანული მომღერლები.

გარდაცვალება
სარაბსკი გარდაიცვალა ყელის კიბოთი 1945 წელს; დაკრძალულია ბაქოში, ღირსების ხეივანში.
ემიგრაცია აზერბაიჯანში

ემიგრაცია აზერბაიჯანში — დღესდღეობით აღარ არის პოპულარული მიგრანტებისთვის. უწინ ნავთობის მზარდმა ინდუსტრიამ რეგიონში განაპირობა მიგრანტების მოზიდვა. 2010 წლის მონაცემებით აზერბაიჯანში ყოველი მერვე მაცხოვრებელი იყო მიგრანტი, მათგან 90% -ზე მეტია აზერბაიჯანელი იყო, ხოლო 70%-ს შეადგენენ იძულებით გადაადგილებული პირები სომხეთის მიერ ოკუპირებული ტერიტორიებიდან.

ისტორია
პოსტსაბჭოთა პერიოდში ასობით ადამიანი ემიგრაციაში წავიდა აზერბაიჯანში. მაგრამ 1989 წლიდან 1990 წლამდე აზერბაიჯანი მასიური ემიგრაციის წინაშე აღმოჩნდა. ამ ყველაფრის ძირითადი მიზეზები იყო გარდამავალი და ეკონომიკური კრიზისის მიერ გამოწვეული სირთულეები ქვეყანაში, ვინაიდან აზერბაიჯანი ომის მსვლელობაში იყო ჩაბმული. ოფიციალური წყაროების თანახმად, ემიგრაცია ძირითადად მოხდა სსრკ-ს დაშლის შემდეგ, 1990 -დან 1992 წლამდე.

აზერბაიჯანში დაიწყო დევნილთა მასობრივი შემოდინება, რომლებიც სხვა ყოფილი საბჭოთა რესპუბლიკებიდან იყვნენ, განსაკუთრებით სომხეთიდან, საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ. მალე ეს ნაკადები შემცირდა, მაგრამ ემიგრანტული ნაკადი გაიზარდა მეზობელი შუა აღმოსავლეთის ქვეყნებიდან. 1991 წლიდან 2011 წლამდე დაახლოებით 410 ათასი მიგრანტი ჩავიდა აზერბაიჯანში მუდმივად საცხოვრებლად. 2008 წელს აზერბაიჯანი აღარ იყო ემიგრანტების დიდი რაოდენობის მიმღები ქვეყანა. 2008-დან 2010 წლამდე სულ 4 700 ადამიანი დარჩა ქვეყანაში. მათი უმეტესობა დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის ქვეყნების მოქალაქეები იყვნენ. 2008 -დან 2010 წლამდე მხოლოდ 953 ადამიანი იყო ემიგრაციაში აზერბაიჯანში სხვა ქვეყნებიდან, მათ შორის 10 ადამიანი შეერთებული შტატებიდან, ხოლო 9 კი გერმანიიდან.

2006 წელს აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა დაამტკიცა განკარგულება აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო მიგრაციის პროგრამის 2006-2008 წლების შესახებ, რომელიც მიზნად ისახავდა აზერბაიჯანში თანამედროვე მიგრაციის მართვის სისტების განხორციელებას. დღეისათვის ჯერჯერობით აზერბაიჯანში მიღებული იქნა 20-ზე მეტი საკანონმდებლო აქტი, რომლებიც მიგრაციასთან დაკავშირებულ საკითხებს ითვალისწინებს. მიგრანტთა უფლებების დასაცავად აზერბაიჯანმა მიმართა გაეროს კონვენციას ყველა მიგრანტი მუშაკისა და მათი ოჯახების წევრების უფლებების დაცვის შესახებ.

აზერბაიჯანსა და ევროპის კავშირს შორის სამოქმედო გეგმა მიღებული იქნა ევროკავშირის სამეზობლო პოლიტიკის ფარგლებში 2006 წლის ნოემბერში. სამოქმედო გეგმა მოიცავდა მიგრაციასთან დაკავშირებულ საკითხებს, როგორიცაა მიგრაციის მართვა, თავშესაფრის საკითხები, არალეგალური მიგრაციის პრევენცია, დაბრუნებული მიგრანტების რეინტეგრაცია და ვიზების ფასილიტაცია.
ნახიჩევანის სახელმწიფო უნივერსიტეტი

აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტი — საჯარო უნივერსიტეტი, რომელიც მდებარეობს ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში. უნივერსიტეტი დაარსდა 1967 წელს დაფუძნებული აზერბაიჯანის სახელმწიფო პედაგოგიკური ინსტიტუტის ნახიჩევანის ფილიალის ბაზაზე და დამოუკიდებელი 1990 წელს გახდა. უნივერსიტეტში 5000-მდე სტუდენტი სწავლობს, ხოლო აკადემიური პერსონალი 360 ადამიანს შეადგენს. 2003 წელს ნახიჩევანის სახელმწიფო უნივერსიტეტმა ჯორჯ სოროსის ფონდთან „ღია საზოგადოება“ ერთად განათლების, ინფორმაციისა და სამართლის სფეროების განვითარებისთვის ნახიჩევანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კამპუსში საგანმანათლებლო-საინფორმაციო ცენტრი გახსნა.

ისტორია
1967 წელს გახსნილ აზერბაიჯანის პედაგოგიკური ინსტიტუტის ნახიჩევანის ფილიალში 102 სტუდენტს მხოლოდ 3 სპეციალისტი ასწავლიდა. ნახიჩევანის სახელმწიფო პედაგოგიკური ინსტიტუტი აზერბაიჯანის პედაგოგიკური ინსტიტუტის საფუძველზე 1972 წელს შეიქმნა, ხოლო 1990 წელს, აზერბაიჯანის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის გადაწყვეტილებით, ნახიჩევანის სახელმწიფო პედაგოგიკური ინსტიტუტი უნივერსიტეტად გადაკეთდა.

სხვადასხვა დროს ნახიჩევანის სახელმწიფო უნივერსიტეტს მნიშვნელოვანი ფიგურები ხელმძღვანელობდნენ, მათ შორის: ალი ალიევი (1904-1997) - ისტორიის მეცნიერებათა კანდიდატი; საფარალი ბაბაევი (1923-2000) - გეოგრაფიულ მეცნიერებათა კანდიდატი და ასისტენტ-პროფესორი; ისრაილ მამედოვი (1924-1995) - ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი; ისაკ მამედოვი (1925-2011) - ისტორიულ მეცნიერებათა დოქტორი და პროფესორი; გასიმ ჰუსეინოვი (1940-...) - ქიმიურ მეცნიერებათა დოქტორი და სხვ. ამჟამად ნახიჩევანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორი აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის სრული წევრი, ისსა ჰაბიბაილია (1949-...). უნივერსიტეტი მონაწილეობს პროგრამის 3 საერთაშორისო პროექტში. 2012 წლიდან უნივერსიტეტი მონაწილეობს - გაცვლით პროგრამებში. ნსუ არის აზიის უნივერსიტეტთა ასოციაციის, კავკასიის რეგიონის უნივერსიტეტთა კავშირის, ვეროპის რექტორთა კლუბისა და შავი ზღვის აუზის ქვეყნების უნივერსიტეტთა კავშირის წევრი.

საერთაშორისო ურთიერთობების განვითარებისთვის, სამეცნიერო და საგანმანათლებლო სფეროებში მიღწეული წარმატებისთვის, ნახიჩევანის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ევროპის რექტორთა კლუბმა „ათასწლეულის უნივერსიტეტის“ ტიტულით დააჯილდოვა.
აზერბაიჯანის სოფლის მეურნეობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი

აზერბაიჯანის სოფლის მეურნეობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი — საჯარო უნივერსიტეტი, რომელიც მდებარეობს აზერბაიჯანის ქალაქ განჯაში. უნივერსიტეტში 5000-ზე მეტი სტუდენტი სწავლობს, ხოლო აკადემიური პერსონალის რაოდენობა 560 ადამიანს აღემატება. უნივერსიტეტში 8 სკოლა ფუნქციონირებს. აზერბაიჯანის სოფლის მეურნეობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სასწავლო ცენტრი არსებობს ყაზახის რაიონშიც, სადაც 500 სტუდენტი სწავლობს.

ისტორია
პირველი უმაღლესი სკოლა, ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტი, 1919 წლის სექტემბერში დაარსდა, ხოლო მეორე უმაღლესი სკოლა - ბაქოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი - 1920 წლის 16 ნოემბერს. 18 დეკემბერს ინსტიტუტში 5 ფაკულტეტი, მათ შორის სოფლის მეურნეობის ფაკულტეტიც ჩამოყალიბდა, რასაც სოფლის მეურნეობის სპეციალისტთა მომზადება მოჰყვა. სოფლის მეურნეობის ფაკულტეტის პირველ დეკანად აგრონომი ნ.ა. ლებედევი დაინიშნა. 1921-1929 წლებში სოფლის მეურნეობის ფაკულტეტის დეკანი პროფესორი ვლადიმირ პავლოვი სმირნოვ-ლოგინოვი იყო. ინსტიტუტი ფართო სპეციალობის ინჟინრებს ამზადებდა სოფლის მეურნეობის, სამოქალაქო ინჟინერიის, ელექტრომექანიკურ, ეკონომიკისა და ნავთობმოპოვებით სფეროებში.

1929 წლის 15 მაისს აზერბაიჯანის ეროვნული კომისრის გადაწყვეტილებით ბაქოში აზერბაიჯნაის სოფლის მეურნეობის ინსტიტუტი დაარსდა, რომელმაც 1931 წელს განჯაში გადაინაცვლა.

1940 წელს ინსტიტუტის იუბილე აღინიშნა, რამაც დიდი გავლენა იქონია სოფლის მეურნეობის წარმოებისა და მეცნიერების შემდგომ განვითარება. სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოთა პრეზიდიუმის ბრძანებით, ინსტიტუტში დასაქმებულთა ჯგუფი მედლებითა და ორდენებით დაჯილდოვდა.

1995 წლის 16 მაისის სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოთა პრეზიდიუმის ბრძანებით აზერბაიჯანის სოფლის მეურნეობის ინსტიტუტი სოფლის მეურნეობის განვითარებაში შეტანილი წვლილისთვის საპატიო მედლით დაჯილდოვდა. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის 1991 წლის ივნისის ბრძანებით აზერბაიჯანის სოფლის მეურნეობის ინსტიტუტს აზერბაიჯანის სოფლის მეურნეობის აკადემია ეწოდა. აკადემიას სახელი მინისტრთა საბჭოს 2009 წლის 4 აპრილის მბრძანებით შეეცვალა და აზერბაიჯანის სოფლის მეურნეობის სახელმწიფო უნივერსიტეტად იწოდა.

შენობა
აზერბაიჯანის სოფლის მეურნეობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის შენობა 1897 წელს აიგო და ათათურქის ქუჩაზე, 276 ნომერში მდებარეობს. თავდაპირველად შენობაში ადგილობირივი მმართველობის ორგანო იყო განთავსებული. 1908 წელს შენობა განჯის გუბერნიის გუბერნატორის რეზიდენციად გადააკეთეს. აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის არსებობისას, დედაქალაქი განჯა იყო და ეს შენობა კვლავ ფუნქციონირებდა, შენობაში პარლამენტის შეხვედრები იმართებოდა. შენობის მახლობლად ძველი ისტორიულ-არქიტექტურული სტილით ნაგები შენობა მდებარეობს, რომელშიც აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის მუზეუმია განთავსებული.

პრეზიდენტის ბრძანების შესაბამისად, საგანმანათლებლო დაწესებულება ქვეყნის უმაღლესი საგანმანათლებლო ინსტიტუტია. 2012 წელს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის განათლების მინისტრის საბჭომ უნივერსიტეტს აკრედიტაცია მიანიჭა.
ბაქოს სომხური ფილანთროპული საზოგადოება

ბაქოს სომხური ფილანთროპული საზოგადოება ასევე ცნობილი, როგორც მარდასირაქანი — ბაქოში მცხოვრები სომხების მიერ დაარსებული ფილანთროპული ორგანიზაცია. დაარსდა 1863-1864 წლებში და პირველი ფილანთროპული ორგანიზაცია იყო კავკასიის მასშტაბით. 1870 წელს სომხურმა ფილანთროპულმა საზოგადოებამ ბაქოში პირველი ბიბლიოთეკა და საგამომცემლო სახლი დააფუძნა. კავკასიის მასშტაბით ის უდიდესი ბიბლიოთეკა იყო.

ისტორია
ბაქოში სომხური ფილანთროპული საზოგადოება დოქტორმა დავიდ როსტომიანმა და მოვსეს ზოჰრაბიანცმა დააარსეს. ფილანთროპული საზოგადოების კონსტიტუცია როსტომიანმა დაწერა და ბაქოს ადგილობრივ მმართველ ორგანოს პეტიცია წარუდგინა, რათა საზოგადოების ჩამოყალიბების ნებართვა მიეღო. 1895 წლისთვის საზოგადოებამ 19 სკოლა დააფინანსა, სადაც ჯამში 1440 მოსწავლე იღებდა განათლებას. 1899 წლისთვის საზოგადოებაში 500 წევრი იყო. საზოგადოება მნიშვნელოვან თანხას სწირავდა ოსმალეთის იპერიის სომხეთის სკოლებს.

პირველი მსოფლიო ომისა და სექტემბრის დღეების დროს სომხური ფილანთროპული საზოგადოება დაჭრილ სომხებს ეხმარებოდა. სექტემბრის დღეების შემდეგ საზოგადოებამ ფუნქციონირება შეწყვიტა. ბევრი ბიბლიოთეკარი ცნობილი სომეხი ინტელექტუალი და მწერალი გახდა. 1881-1883 წლებში უნივერსიტეტის მთავარი ბიბლიოთეკარი დრამატურგი ალექსანდრე მოვსესიანი იყო.

მემკვიდრეობა
გამოჩენილი აზერბაიჯანელი მწერალი და პუბლიცისტი ჰასან ბეი ზარდაბი აღტაცებული იყო სომხური საზოგადოების შემართებით. ზარდაბი უკმაყოფილებას გამოთქვამდა იმასთან დაკავშირებით, რომ 1871 წელს ბაქოში მუსლიმმა მოსახლეობამ ფილანთროპულ საზოგადოებას საფუძველი ვერ ჩაუყარა.