iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
წინანდლის ნათლისმცემლის ეკლესია

წინანდლის ნათლისმცემლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ წინანდლის ცენტრში, წმინდა გიორგისა და ღვთისმშობლის ეკლესიების კომპლექსის ჩრდილოეთით, 150 მეტრის მანძილზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზული ტიპისაა, საშუალო ზომის ნაშენია. რიყის ქვითა და კვადრატული აგურით. ეკლესიის კედლები, ძირითადად, რიყის ქვისაა, აგურით გამოყვანილია კარ-სარკმლების ღიობები და კონსტრაქტული ელემენტები. შესასვლელი დასავლეთითაა. კარი თარაზულადაა გადახურული. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომელშიც ერთი, თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სამი, თაღოვანი სარკმელი დანარჩენ კედლებშია. აფსიდში, სარკმლის მარჯვნივ, ერთი, შეისრული ნიშაა, მარცხნივ ორი, სწორკუთხა ნიშა. ეკლესიის გრძივ კედლებზე, აღმოსავლეთით და დასავლეთით კიდეებთან, მოწყობილია თით, ფართო ნიშა. მათ შორის აფსიდის მიმდებარე წყვილი შეისრული ფორმის თაღითაა გადახურული, დასავლეთისა კი სწორკუთხაა. შენობის ცილინდრული კამარა სატრიუმფო თაღსა და დასავლეთ კედლის მიმდებარე. შეკიდულ საბჯენ თაღს ეყრდნობა. ეკლესიის კედლები დასრულებულია საფეხუროვანი ლავგარდნით ჰორიზონტარული შემონაკეცებით ფრონტების ზირებთან. აღმოსავლეთით ფასადზე, სარკმლის ზემოთ, აგურის წყობის შეღრმავებით, საფეხუროვან პოსტამენტზე დაყრდნობილი ჯვარია გამოსახული. მსგავსი ჯვარია დასავლეთ ფასადზეც შესასვლელისა და სარკმელს შორის. დასავლეთ ფრონტის წვერზე დადგმული იყო სამრეკლო.
სანიორეს მარიამწმინდის ეკლესია

სანიორეს მარიამწმინდის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ სანიორეს ვენახებში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. შეკეთებულია საუკუნეში ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ.

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია რიყის ქვით შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს, აღმოსავლეთით დასრულებულია ბრტყელი აფსიდით, რომლის ცენტრში ჯვრის ფორმის სარკმელია გაჭრილი. საკურთხევლის ცენტრში ტრაპეზის ქვა დგას კედლები შიგნიდან დუღაბითაა გალესილი. ძეგლის ოთხივე კედელი ძველია, შელესილი ცემენტით. სახურავი და შიდა გადახურვა ახალია.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ე. ახვლედიანის 12)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ელენე ახვლედიანის ქუჩაზე (№ 12), აგებულია საუკუნის შუა წლებში, ეკთვნოდა ჰილდიის ვაჭარს ხიჩოევს.

სახლი ერთსართულიანია, ნაგებია აგურით. მისი ერთი ნაწილი განახლებულია თანამედროვე მასალით, რის გამოც თავდაპირველი სახე დაკარგული აქვს, მეორე ძველი ნაწილი კი, ნგრევის პირასაა მისული ქუჩის მხარეს მდიდრულად მოხარტებული, ხის ღია აივნებია. აივნის მოაჯირები, ორივე სართულზე ნაწლიობრივ შემორჩა, უფრო მეტად შემონახულია აფრები და ხის ავთენტური სახასიათო ორნამენტების მქონე კარები სართული აგურის სწორკუთხა სვეტებით არის მოსაზღვრული კარ-ფანჯრები სწორკუთხა, სწორკუთხავე ალათებით, იგივე ხასიათის არის სართულის ღიობების ნახატი.
ვარდისუბნის საცხოვრებელი კომპლექსი

ვარდისუბნის საცხოვრებელი კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ვარდისუბნის სამხრეთით, დაახლოებით 3-3,5 კილომეტრზე, მცირე ქანობის ფერდობზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ძეგლი შედგება ორი, თანადროული ნაწილისგან, ოთკუთხა კოშკისგან მასზე სამხრეთიდან მიშენებული გალავნისგან, რომელიც კოშკის წინ 100-120 კვადრატული მეტრის ფართობისაა, სწორკუთხა მოხაზულობის მონაკვეთს ფარგლავს.

კოშკი და გალავანი ისეა განლაგებული, რომ მათი დასავლეთ კედლები ერთ ხაზზე მდებარეობს. ფერდობის დახრილობა სამხრეთიდან ჩრდილოეთითაა, ტის გამოც ეზოს მნიშვნელოვანი ნაწილი ფერდობშია შეჭრილი და გალავნის სამხრეთ კედელი საყრდენი კედლის ფუნქციას ასრულებს. კოშკი ორი სართულის სიმაღლეზე დგას. გეგმოთ კვადრატულია და ზემოთკენ სწორხაზოვნად ვიწროვდება. საშენ მასალად რიყის ქვაა გამოყენებული. კუნსტრუქციულად მნიშვნელოვანი ნაწილები ნაწყობია კვადრატული აგურით. შესასველი აღმოსავლეთ კედელში, ერთი სართულის დონეზეა, კარი გარედან თაღოვანია, შიგნიდან ხის, ბრტყელი გადახურვა აქვს. სართულის თითოეულ კედელში ორ-ორი, თაღოვანი ნიშაა, რომელშიც თითო-თითო, სათოფურია გაჭრილი. დასავლეთ კედელში სათოფურიან ნიშებს შორის, სამხრეთ ნიშების მსგავსი, უსათოფურო ნიშაცაა. თითო, მცირე სწორკუთხა ნიშაა მოწყობილი შესასვლელის გვერდებზე. იატაკის დონეზე ჩრდილოეთ კედელში გეგმით ნახევარწრიული, თაღოვანი ბუხარია. სართული გადახურულია აგურით ნაწყობი, შეკრული კამარით. კამარის აღმოსავლეთ მონაკვეთში დატანებულია სართულზე ასაძვრომი ხვრელი, როლმელიც სართულის აღმოსავლეთ კედელში მოწყობილ მაღალ, განიერ ნიშაში ადის. სართულის დანარჩენ კედლებში ორ-ორი, თითო სათოფურიანი ნიშაა. ნათგან დასავლეთ ნიშებს შორის ბუხარია, სამხრეთ ნიშებს შორის კიეზოში ჩასასვლელი, ვიწრო კარი ჩრდილოეთ კედელში მცირე, ნისკარტა სამოდის მსგავსი ხვრელობია. სართული გადახურული იყო აგურით ნაწყობი, ვარსკვლავისებრი კამარით, რომლისაგანაც მცირე ნაწილებიღაა დარჩენილი. გალავანი სამხრეთ-ჩრდილოეთითაა მიმართულებითაა წაგრძელებული, ნაშენია რიყის ქვით და მთელ პერიმეტრზე ნალესობით გამოყვანილი, ორფერდა დაბოლოება აქვს. შიგნიდან გალავანი შელესილია. ნალესობაზე ქაფჩის წვერით ერთმანეთზე გადაბმული, უსწორო ნახევარწრეებია გამოყვანილი, რომლებიც კედლის ზედაპირზე ერთმანეთისგან გარკვეული ინტერვალით დაცილებულ, თარაზულ ზოლებს ქმნის.

შესასვლელი გალავნის ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილშია, კოშკის გვერდით. შესასვლელის წირთხლებში შემორჩენილია საურდულე ხვრელები. სამხრეთი კედლის შუაში მოწყობილია მცირე, შეისრულთაღიანი ნიშა. მსგავსი ორ-ორი ნიშა, გრძივ კედლებშიცაა. გალავნის დასავლეთ კედელში, სამხრეთ კიდესთან, თიხის მილი შემოდის.
ქვემო ხოდაშნის მცირე ეკლესია

ქვემო ხოდაშნის მცირე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ ქვემო ხოდაშნის სამხრეთ-დასავლეთით, 1,5 კილომეტრზე, სანდრიანთხევის მარცხენა ნაპირზე, ხევის პირას თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია ნაგებია რიყის, არათანაბარი ზომის ქვებით. წყობა ირეგულარულია. კედლები შიგნიდან და გარედან ბათქაშითაა გასწორებული, მაგრამ ზედაპირი მაინც უსწორმასწოროა, ტლანქი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარის ზემოთა ნაწილი ჩამოშლილია. ამის გამო გადახურვის თავდაპირველი ფორმის დადგენა შეუძლებელია. ეკლესია უაფსიდოა და აღმოსავლეთით სწორი კედლითაა საკურთხეველი დარბაზისგან გამოყოფილია მცირე ზომის მხრებით. საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია ვიწრო, თარაზულად გადახურული სარკმელი დასავლეთ კედლის ზემოთა ნაწილშიცაა. აღმოსავლეთ სარკმლის ქვემოთ, კედელს, რიყის ქვით ნაგები, კუბური ფორმის ტრაპეზი ეკვრის. საკურთხეველში, სამხრეთისა და ჩრდილოეთ კედლების აღმოსავლეთ კიდეში, ორი მცირე, სწორკუთხა ნიშაა. ამჟამად საკურთხევლის გადახურვა ჩამოშლილია და აღმოსავლეთ კედელსაც ფართო ბზარი დაუყვება. ეკლესია შიგნით გადახურული ყოფილა სხმული კამარით, რომლის მცირე ნაწილებიღაა შემორჩენილი. ჩამოშლილია ლავგარდნიც.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ერეკლე II-ის მოედანი 1)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას ერეკლე -ის მოედანზე (№ 1). აგებულია საუკუნის დასაწყისში.

სახლი ორსართულიანია. ნაგებია აგურით. შელესილია თეთრად. შენობის გეგმას ქმნის თანაბარი ზომის ორი ნაწილი, რომლებიც ერთმანეთს სწორი კუთხით ერთვის. გარედან კუთხე ჩამოჭრილია და მოწყობილია მცირე შვერილი, რომელიც შემაღლებული, თუნუქით შემოსილი, ოთხკალთა სახურავითაა გადახურული. ამავე კუთხეშია განთავსებული სადარბაზოს თაღოვანი, ხის კარი. იგი თაღოვანი თავსართითაა აქცენტირებული. შენობა გარეთკენ ორი ფასადით გამოდის. ორივეს ფასადი სწორკუთხა კარ-სარკმლებითაა დანაწევრებული. მათი თავსართები ოდნავ მორკალულია. ორივე ფასადზე თითო შეკიდული, ლითონის, ჭედურმოაჯირიანი აივანია. სახლის უკანა, ეზოსპირა კედელი რიყის ქვისა და აგურის შერეული წყობით არის ნაშენი. ნაგებობას მაღალი, აგურის სარდაფი აქვს. სახურავი თუნუქით არის დახურული. შენობა არქიტექტურით კლასიცისტურია. კუთხის ნაწილში რომანტიზმის ელემენტებით. ამ შენობაში მრავალი წელი ფუნქციონირებს ქალაქის ცენტრალური აფთიაქი. 2011-2012 წლებში შენობას ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ე. ახვლედიანის 15)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ელენე ახვლედიანის ქუჩაზე (№ 15), აგებულია საუკუნის ნახევარში.

სახლი ერთსართულიანია, ნაგებია აგურით. სახლის მთავარი, ქუჩისკენ მოქცეული ფასადი იმპოზანტურად არის გადაწყვეტილი ფასადის ორივე ბოლოში ხის კეთილი მარკიზიანი, სადარბაზო კარია, რომლებსაც გვერდებზე რუსტირებული პილასტრისმაგავრი შვერილი აუყვება, შესასვლელებს შორის ხუთი განიერი, სწორკუთხა სარკმელია მაღალი, სოლისებრი „საჭექი ქვებით“ ზღუდრების შუაში. სარკმლებს შორისაც რუსტირებული, პილასტრისმაგავრი თითო შვერილია. ფასადი დასრულებულია საფეხუროვანი ლავგარდნით დაგვირგვინებული, მაღალი პარაპეტით, რომელიც დანაწევრებულია შვერილების ასწვრივ გამოყვანილი პილასტრებით. სარკმლების ზემოთ მოქცეულ ნაწილში თითო დაბალი, მოგრძო შეღრმავება. შესასვლელების ზემოთ არსებული ნაწილები კი, დანარჩენი ნაწილის მიმართ, შემაღლებული, ნახევარწრიული ფრონტონითაა დასრულებული. ცალ მხარეს სახლს ძველი ალაყაფის კარი აქვს, ინტერიერი ხალვათია. ნაწილობრივ შემორჩენილია ავთენტური იატაკი, ჭერი, კედლის ბუხრები და დარბაზები. ეზოს მხარეს სახლი სახეშეცვლილია, სარდაფები მაღალია, თაღოვანი.
ვარდისუბნის ღვთისმშობლის ეკლესია

ვარდისუბნის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ ვარდისუბნის ცენტრში. დასავლეთ ფასადზე, შესასვლელის ზემოთ ქვიშაქვის ფილაზე არსებული, ხუთსტრიქონიანი, მხედრული წარწერის თანახმად აშენებულია 1814 წელს. ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, ნაგებია რიყის ქვითა და კვადრატული აგურით. მოგვიანებით, კედლები შიგნიდან და გარედან შეულესავთ და შეუთეთრებიათ. 1990 წელს ეკლესიას ჩაუტარდა სარეაბილიტაციო სამუშაოები.

შესასვლელი ორია: სამხრეთით და დასავლეთით. ორივე კარი გადახურულია მშვილდისებრი თაღით. აღმოსავლეთით ღრმა, ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ცენტრში ნახევარწრიულთაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. მსგავსი სამ-სამი სარკმელი, სიმეტრიულად, ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებშია, ხოლო ერთი დასავლეთ კედლის ზედა ნაწილში. ეს უკანასკნელი იმდენად მაღლაა ატანილი, რომ თავით თითქმის კამარას წვდება. საკურთხევლის იატაკი დარბაზის იატაკის მიმართ საფეხურითაა შემაღლებული. იგი აფსიდის მხრების ხაზიდან, დაახლოებით ერთი მეტრიღ წინწაწეულია და შუაში ნახევარწრიული ამბიონი აქვს მოწყობილი.
აფსიდში, სარკმლის ორივე მხარეს, თითო, გეგმით ნახევარწრიული, კონქით გადახურული ნიშაა. ჩრდილოეთ ნიშას ქვემოთ, მიჯრით, ორი მცირე, სწორკუთხა ნიშაა.აფსიდის შუაში დგას ოთხწახნაგა ტრაპეზი. დარბაზის გრძივ კედლებზე ორ-ორი პილასტრია, რომლებზეც კამარის საბჯენი თაღებია გადაყვანილი.
კამარაც და საბჯენი თაღებიც ნახევარწრიული მოხაზულობისაა. თითო პილასტრია დარბაზის დასავლეთ კუთხეებშიც. მათ დასავლეთ კედლის მიმდებარე საბჯენი თაღი ეყრდნობა.

ეკლესიის ფასადი სადაა. აღმოსავლეთ ფასადზე, სარკმლის ზემოთ, აგურის წყობის შეღრმავებით საფეხუროვან პოსტამენტზე დაყრდნობილი ჯვარია გამოსახული. შენიბის კედლები დასრულებულია აგურის, სამსაფეხურიანი ლავგარდნით.

ეკლესიის დასავლეთ კედელზე დაშენებულია აგურით ნაგები, დაბალი პროპორციების მქონე, ოთხივე მხარეს ნახევარწრიული, ვიწრო თაღებით გახსნილი სამრეკლო, რომელიც გადახურულია აგურისავე, პირამიდული სახურავით.
ამიდასტურის ეკლესია

ამიდასტურის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს სოფელ ქვემო ხოდაშნის ცენტრალურ ნაწილში, სავარაუდოდ, თარიღდება - საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია სხვადასხვა ზომის, რიყის ქვით კირით ხსნარზე. წყობა ქაოსურია, ტლანქი ჩანს გვიანდელი გადაკეთების კვალი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი ნალისებრთაღიანია. კარის თავზე მცირე სიღრმის მქონე, ოთხკუთხა ნიშაა, აღმოსავლეთით ნალისებრი აფსიდია, რომლის ცენტრში ერთმანეთს მიყუდებული, ორი ფილით გადახურული სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ორივე მხარეს თითო, ოთხკუთხა ნიშაა. ქვემოთ კი, კედელზე, მიდგმულია რიყის ქვით ნაგები, ოთხწახნაგა ტრაპეზი. ერთი სარკმელი დასავლეთ კედელშიცაა. დარბაზი გადახურულია ქარგილზე სხმული, ნახევარცილინდრული კამარით. 2007 წელს სოფლის მაცხოვრებლებმა ეკლესიის გარეთა კედლების დიდი ნაწილი აღადგინეს და შენობა ღარისებრი კრამიტით გადახურეს.

ამ სახელწოდების ეკლესია არის სოფელ ვაჩნაძიანშიც.
სანიორეს ღვთისმშობლის ეკლესია

სანიორეს ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ სანიორეს ცენტრში. სავარაუდოდ, თარიღდება ადრინდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია ბაზილიკური ტიპისაა. საუკუნეში მასში აბანო მოუწყვიათ, ინტერიერში ახალი კედლები ჩაუშენებიათ, ძველი კედლები კი ცემენტით შეულესავთ, რომლის გამოც ეკლესიას პირვანდელი სახე დაკარგული აქვს. შესასვლელი დასავლეთიდან და სამხრეთიდანაა, დასავლეთ კარი ამჟამად გაუქმებულია. აღმოსავლეთით აფსიდია, რომელშიც თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი, ძველი ნაგებობებიდან შემორჩენილია პილასტრები. კედლებზე შეიმჩნევა მათი კვალი. ჩრდილოეთ კედელში სამი, ნალისებრთაღოვანი სარკმელია, ნავი გადახურული იყო ცილინდრული კამარით.
წინანდლის ნამოსახლარი

წინანდლის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი სოფელ წინანდლიდან აღმოსავლეთით, 1,5 კილომეტრზე, წყაროებად წოდებულ ადგილში, სახნავ ფართობზე. თარიღდება შუა საუკუნეებით. საუკუნის 30-იან წლებში დაზიანებულა მიწის სამუშაოების გამო. შემორჩენილია ნამოსახლართა ნაშთები, ქვითკირის კედლებისა და ქვევრების ფრაგმენტები; ქვის ფილებით შედგენილი სამარხები, რომლებშიც დადასტურებულია ადამიანის ჩონჩხები. ინვენტარი კი აღარ შემირჩენილა.
ქვემო ხოდაშნის ამაღლების ეკლესია

ქვემო ხოდაშნის ამაღლების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ ქვემო ხოდაშნის სამხრეთით. თარიღდება შუა საუკუნეებით. დანგრეულია. შემორჩენილია მხოლოდ სამხრეთ და აღმოსავლეთ კედლების ფრაგმენტები. აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხეველია, რომლის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში ოთხკუთხა ნიშაა მოწყობილი. ეკლესია ნაგები იყო რიყისა და აგურის წყობის მონაცვლეობით.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ე. ახვლედიანის 17)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ელენე ახვლედიანის ქუჩაზე (№ 17), თარიღდება საუკუნის ნახევრით.

სახლი ეზოს სიღრმეში, ახვლედიანის ქუჩისა და მისი ჩიხის კუთხეში დგას ნაგებია ძველი აგურით, ძლიერ სახეშეცვლილია. ავთენტურ ნაწილებიდან შემორჩენილია მრგავლი, მასიური ბოძები. რომლებსაც მეორე სართულის აივნები ეყრდნობა. აივნები გადაკეთებულია შუშაბანდებად მოაჯირების რიკულები ძველია, ოსტატურად გაჩარხული კარ-სარკმელების ზღუდარები აგურის წყობით, რკალურად არის გამოყვანილი.
ყვავის საყდარი (ფშაველი)

ყვავის საყდარი — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ ფშაველის ჩრდილოეთით 0,5 კილომეტრზე, მინდორში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია ნაგებია რიყის და ნატეხი ქვით კირის ხსნარზე. წყობა ქაოსურია შესასვლელი დასავლეთითაა. ეკლესია უაფსიდო, აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორი კედლით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მიდგმულია ქვის ტრაპეზი. ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ კიდეში მცირე, ოთხკუთხა ნიშაა. მსგავსი ნიშა სამხრეთ კედელშიცაა მოწყობილი. საკურთხეველი დარბაზისგან არ არის გამოყოფილი და ორივეს ერთიანი კამარა ხურავს. ეკლესიას დასავლეთიდან მიდგმული აქვს ორსართულიანი სამრეკლო, რომლის პირველი სართული ოთხწახნაგაა, მეორე _ ცილინდრული. პირველ სართულს შესასვლლი სამხრეთიდან აქვს. მეორე სართულზე, ერთმანეთის პირდაპირ, გაჭრილია ოთხი, ვიწრო, მაღალი, თაღოვანი სარკმელი. სამრეკლოს ზედა ნაწილი თაროსებრი ლავგარდნითაა დასრულებული და კონუსისებრი სახურავი ხურავს.
წინანდლის სამაროვანი

წინანდლის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი სოფელ წინანდლის ჩრდილოეთით. ძეგლი მრავალფენიანია. თარიღდება გვიანდ. ბრინჯაოს ხანის დასასრულით, ძვ. წ. - და - საუკუნეებით. სამარხები გამოვლინდა 1925 წელს გზის გაყვანის დროს. მიწის ინტენსიური დამუშავების გამო სამარხების კომპლექსები დაზიანებული და არეული იყო. აღმოჩნდა სხვადასხვა დანიშნულების თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოს სამაჯურები. საკინძები, მშვილდსაკინძი, ძეწკვები. რკინის საბრძოლო და სამეურნეო იარაღები, სამაჯური და სხვა. 1971 წელს იაე ინ-ტის კაე-ს რაზმმა ამ ადგილას ჩაატარა მცირე, სადაზვერვო გათხრები.

სამაროვანს და ნამოსახლარს, სავარაუდოდ, 10-15 ჰა ეჭირა, რომლის დანგრეულ, ინჰუმაციურ სამარხებში, მიწის ზედაპირიდან 0,6-0,7 მეტრის სიღრმეზე, მხოლოდ თიხის ჭურჭლის ნატეხები გამოვლინდა. მათ შორის ჭარბადაა კარგად განლექილი თიხის, მოყვითალოდ გამომწვევი და ფართო ზოლებით შემკული ჭურჭლის ფარაგმენტები. ნამოსახლარზე დადასტურდა კრამიტის ნატეხები, ქვის დანგრეული კედლები, სხვადასხვა ზომის ორმოები, რომლებიც ამოვსებულია ნაცროვან-ნახშიროვანი მასით, ქვით და თიხის ჭურჭლის ნახატებით. არქეოლოგიური მასალა ინახება საქართველოს ეროვნულ მუზეუმსა და თელავის სახელმწიფოს ისტორიულ მუზეუმებში.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ერეკლე II-ის მოედანი 9)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ერეკლე -ის მოედანზე (№ 9). თარიღდება საუკუნის დასაწყისით.

სახლი ორსართულიანია. ნაშენია რიყის ქვით და კვადრატული აგურით. კედლები ძირითადად, რიყის ქვისაა, რომელშიც თანაბარი ინტერვალებით, აგურის თითორიგიანი შრეებია ჩართული. კუთხეები და კარ-სარკმლების ღიობები გამოყვანილია აგურით. მთავარი ფასადი, ორივე სართულზე, შელესილი და შეღებილია. სახლის ორივე სართულზე ოთახები ერთ რიგადაა ჩამწკრივებული, რომელთა ბლოკი, მოედნის გასწვრივ, მცირედ წაგრძელებულ სწორკუთხედს ქმნის. შენობას, მთავარი, მოედნისკენ მიმართული ფასადის მიერ სიგრძეზე, ხის, გადახურული აივანი გასდევს. თვით აივანი დაყრდნობილია აგურით გამოყვანილ, მაღალ პოსტამენტზე შედგმულ, ოთხ, მრგვალ სვეტზე, რომლებიც პირველი სართულის წინ არსებულ ღია ტერასას ფარგლავს. აღმოსავლეთ მხარეს ტერასა ფარგლავს. აღმოსავლეთ მხარეს ტერასა მოზღუდულია კედლით, რომელშიც ბუხრის ნაშთია. მოპირდაპირე მხარეს კი - ღიაა. მეორე სართულზე ასასვლელი, ხის კიბე ტერასისვე ფარგლებშია მოწყობილი. შენობის ზურგი ყრუა. უკარ-სარკმლო. პირველი სართულის კარ-სარკმლებს შორის შედარებით დიდი ინტერვალებია დატოვებული, თვით სარკმლების პროპორცია - აზიდულია. სართულის კარ-სარკმლები ერთი ტიპისაა- ბრტყელთავიანი. სარკმლების თავზე თაღია, რომელიც სიბრტყის ჩაღრმავებით არის მიღებული. თითოეულ თაღს, ორსაფეხურიან თაროზე დაყრდნობილი, ნახევარწრიული არქივოლტი ამკობს. სარკმლების ალათების ნახატი მარტივია. სახლის მხატვრული სახისათვის არსებითი მნიშვნელობა აქვს აივანს, რომლის აჟურული მოაჯირი და თაღები რთული ნახატის სახეებს შეიცავს. თვით სვეტები რვაწახნაგაა. დასრულებულია მაღალი კაპიტელებით. მოაჯირი ფიცრულია, სახეები ფიცარშია ამოხერხილი. სახლი გადახურულია ღარისებრი კრამიტით დაბურული, ორკალთა სახურავით.

1979-1980 წლებში შენობას ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები (პროექტის ავტორი თ. გერსამია) აღდგა აივნის საყრდენი სვეტები, მთლიანად განახლდა აივანი, მეორე სართულზე ასასვლელი კიბე და სახურავი. 2011-2012 წლებში შენობას მეორედ ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები. სახლი გადახურულია კრამიტით.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ე. ახვლედიანის 19)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას ელენე ახვლედიანის ქუჩაზე (№ 19), თარიღდება მიწურულით.

სახლის მფლობელის გადმოცემით, იგი აუშენებია ვინმე გაბელოვს. მთავარ ფასადზე, სადარბაზოს გვერდით, გაკრულია მემორიალური დაფა წარწერით სახლი ერთსართულიანია ნაგებია აგურით, შედგება სწორი კუთხით დაკავშირებული ორი ნაწილისგან, აქვს სარდაფი, ქუჩის მხარეს რუსტირებული პილასტრებით დანაწევრებული, მთავარი ფასადია ექვსი სარკმლით და სადარბაზოს კარით სარკმლებს ძირის დონეზე, ერთიანი, ჰორიზთარო გასდევს, სარკმლები დასრულებულია შვერილსოლებიანი, მშვილდისებრი თაღით სადარბაზოს კარი ხისაა. ცხაურით კარს ზემოდან ადგას თუნუქის მარკიზი. ეზოს მხრიდან, ორივე ნაწილს წინ, ხის ჭვირულმოაჯირიანი, ღია აივანია, რომელსაც კუთხეები მოგვალებული აქვს აივნის ერთი ნაწილი შეცვლილია ლითონის ახალი აივნით ეზოდან სახლს თანამედროვე მინაშენიც აქვს. სარდაფში ჩასასვლელი ეზოდანაა. სარდაფი გადახურულია აგურით ამოყვანილი კამარით. შერჩენილია ხის კარი შენობა
გადახურულია თუნუქით. სახლი, თავისი მასშტაბით და ფასადის მხატვრული გადაწყვეტით, ქუჩის საერთო გადანაშენიანების ორგანული ნაწილია.
ფშაველის ეკლესია

ფშაველის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი სოფლ ფშაველის ჩრდილოეთით ხუთიოდე კილომეტრზე. მთის წვერზე თარიღდება შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებით რიყის ქვითაა და კირის ხსნარით, ძლიერ დაზიანებულია: შედარებით უკეთ შემორჩენილია საკურთხევლის ნახევარწრიული აფსიდი, რომლის ცენტრში ოთხკუთხა სარკმელია მოწყობილი, ჩრდილოეთ გვერდში კი — მცირე, ოთხკუთხა ნიშა. სხვადასხვა სიმაღლეზეა შემორჩენილი დანარჩენი კედლები. ეკლესიის ინტერიერი ქვებით და ღორღითაა ამოვსებული.
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ერეკლე II-ის მოედანი 11)

თელავის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას ერეკლე -ის მოედანზე (№ 11), თელავის დრამატული თეატრის წინ. თარიღდება საუკუნით.

სახლი ორსართულიანია. ნაგებია აგურით. შედგება ერთმანეთთან სწორი კუთხით დაკავშირებული, თანაბარი ზომის ორი ნაწილისგან, რომლებსაც წინიდან, მთელ სიგრძეზე ხის ღია აივანი გასდევს. აივნის საყრდენი სვეტები მრგვალია და თეთრადაა შელესილი. თვით აივნის სვეტები კი ხისაა, თხელი და მაღალი. აქვთ დორიული სვეტისთავები. სახლის ერთ-ერთი განივი ფასადი მოედნისკენაა მიმართული. აივანი შენობას ამ მხარესაც აქვს. თუმცა, იგი თავდაპირველი არ არის, 1979-1980 წლებში ჩატარებული სარესტავრაციო სამუშაოების დროს მიუშენებიათ მეორე სართულთან დამაკავშირებელი ხის კიბე აივნისავე ფარგლებშია მოცემული. ფასადი დასრულებულია სამკუთხა ფრონტონით, რომელშიც ორი მრგვალი ხვრელია დატანებული. იმ ფასადზე გამომავალი სარკმლები შეტყუპებულია და რთული ნახატის, კლასიცისტური ალათებით არის აღჭურვილი. კარ-სარკმლები აქცენტირებულია ნახევარწრიული თავსართებითა და ზედ შემოვლებული ლილეებით. გადახურვა კრამიტისაა. სახლს საზეიმო იერი აქვს და შეძლებული პიროვნებისა უნდა ყოფილიყო. 2011-2012 წლებში შენობას მეორედ ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები.
წინანდლის თეთრაანის ეკლესია

წინანდლის თეთრაანის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ წინანდლის სამხრეთით, 6-7 კილომეტრზე. მდინარე კისისხევის მარჯვნივ შენაკადის წვრილხევის მარჯვენა ნაპირას, თეთრაანად წოდებულ ადგილში. თარიღდება - საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვით, გარეთა კედლების ქვედა ნაწილებში შიგადშიგ ლოდებია ჩატანებული. ხოლო კუთხეები შერჩეული, დიდი ქვებითაა გამოყვანილი, რომელთა შორის, ადგილ-ადგილ შირიმის არცისე სუფთად დამუშავებული ქვებიცაა ჩართული წყობა, ძირითადად, ირეგულარულია. შესასვლელი სამია სამხრეთით, დასავლეთით და ჩრდილოეთით. სამივე კარი გარედან თარაზულად ლოდითაა გადახურული, შიგნიდან კი ნალისებრი თაღით. აღმოსავლეთით ღრმა, უჩვეულოდ მკვეთრად გადმოხატული ფორმის, ნალისებრი აფსიდია,რომელიც ეკლესიის დანარჩენი სივრცისგან საშუალო სიგანის მხრებითა და საკმაოდ მაღალი „შუბლითაა“ გამოყოფილი აფსიდი გადახურული დადაბლებული აფსიდის მხრებზეა დაყრდნობილი, შიდა კი შეკიდულ პილასტრებზე რომლებსაც ძირი ცერად აქვს ჩამოკვეთილი. გარეთა თაღის ქუსლებთან გამოყოფილა სწორხაზოვანი პროფილის მქონე, შირიმის ქვის იმპოსტები. იგივე მასალისა და პროფილისაა დანარჩენი თაღების იმპოსტებიც. საკურთხეველში ერთი, ნალისებრი თაღით დასრულებული, ვიწრო სარკმელია, რომელიც ჩასმულია საფეხურით შეღრმავებულ, ნალისებრთაღოვანი არეში. სარკმლის გვერდებზე თითო, პატარა სწორკუთხაა ნიშაა. აფსიდის კედელს, მთელ სიგრძეზე ერთსაფეხურიანი ჩამოსაჯდომი გაუყვება. დაბრაზის გრძივი კედლების შუაში თითო, მარტივი პილასტრია, რომლებზეც კამარის საბჯენ თაღს ეყრდნობა.

საბჯენი თაღებიც და კამარაც ნალისებრი მოყვანილობისაა. პილასტრების გვერდებზე კედლები თითო საფეხურითაა შეღრმავებული, რომლებიც რიყის თხელი ქვით გამოყვანილი ოდნავ გაბრტყელებული თაღებით სრულდება.მათ შორის თაღების აღმოსავლეთ წყვილში, თაღის საყრდენი დასავლეთის საფეხური, აღმოსავლეთის საფეხურის მსგავსად, იატაკიდან კიარ იწყება არამედ შირიმის, პროფილირებულ კოსოლზეა დაყრდნობილი რომელიც იატაკიდან 3,2 საიმაღლეზეა. ეკლესიის ფასადებიდან მხოლოდ აღმოსავლეთ ფასადია გაფორმებული. ფასადის ღერძზე ქვემოთ, სარკმლის ვიწრო ღიობია, შირიმის ოთხკუთხა ქვაში გამოკვეთილი ნალისებრი თაღით, რომლის კიდეს ვიწრო რელიეფური სათაურია მოკლე ჰორიზონტალური გადანაკეცებით ბოლოებში უფრო ზემოთ 1 მეტრი სიგანისა და 1,5 მეტრი სიმაღლის ბრტყელი ნიშაა, რომელშიც წყობიდან შვერილი, შირიმის ქვებით გამოყვანილი ჯვარია ჩასმული დასავლეთის ფონტონის წყობაში, შირიმის თაროსებრი ლავგარდნით რომლის ნაწილი აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ ფასადებზეა შემორჩენილი. ეკლესიის სამივე შესასვლელი წინ სწორკუთხა მინაშენია, რომლებიც ეკლესიის წყობით არ ებმის. მათ შორის ძლიერი დაზიანებების გარეშე, მხოლოდ ჩრდილოეთის კედლები თითქმის მთლიანად, მიწითაა დაფარული დასავლეთის მინაშენის კედლები კი, დაახლოებით 2,5 მეტრის სიმაღლეზე დგას. ჩრდილეთ მინაშენში მოხვედრა კი მხოლოდ ეკლესიიდან არის შესაძლებელი. მინაშენის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია ვიწრო, ოთხკუთხაა ზემოთკენ ოდნავ შევიწროვებული სარკმელი მის გვერდებზე თითო, მცირე, ოთხკუთხავე ნიშაა. მოწყობილი ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშიცაა. შიგნით მინაშენი გადახურული იყო ნახევარცილინდრული კამარით რომლის ღერძი ეკლესიის კედლის პერპენდიკულარულია. გარედან მინაშენის კედლები დასრულებული იყო ორსაფეხურიანი, თაროსებრი ლავგარდნით. მინაშენი გადახურული იყო ორკალათა სახურავით. შიგნით ცილინდრული კამარა, ხოლო გარდან ორკალათა სახურავი ეხურა დასავლეთის და სამხრეთის მინაშენებსაც.