iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
300 628 მოწამე

300 628 მოწამე – მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანები, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 2 სექტემბერი, ახალი სტილით - 15 სექტემბერი.

წმინდა სამასიათაექვსასოცდარვა მოწამე ნიკომიდიაში აწამეს ქრისტესთვის იმპერატორების, დიოკლეტიანეს და მაქსიმიანეს (284-305) დროს. ისინი იყვნენ ალექსანდრიელები, რომელთაც ქრისტე მაცხოვარი ალექსანდრიის მთავარეპისკოპოსის, პეტრეს (ხს. 8 დეკემბერს) მოწამეობრივი აღსასრულის შემდეგ ირწმუნეს. მათი ოჯახებით ჩავიდნენ ნიკომიდიაში და ნებით ჩაბარდნენ საწამებლად. დიოკლეტიანე თავდაპირველად ცდილობდა, ქრისტიანობის უარყოფაზე დაეყოლიებინა აღმსარებლები, მაგრამ მათი შეურყევლობა რომ იხილა, ბრძანა, ყველასთვის თავები მოეკვეთათ, სხეულები კი ხრამში გადაეყარათ.
ენტონი ქვინი

ენტონი ქვინი (; დ. 21 აპრილი, 1915, ჩიუაუა, მექსიკა — გ. 3 ივნისი, 2001, ბოსტონი, აშშ) — მექსიკური წარმოშობის ამერიკელი მსახიობი, მხატვარი, მწერალი. ნათამაშები აქვს ისეთ წარმატებულ ფილმებში, როგორებიცაა „ბერძენი ზორბა“, ლოურენს არაბი, გზა. ორჯერ მოიპოვა ოსკარი კაცის მეორეხარისხოვანი როლის საუკეთესო შესრულებისათვის (1952, 1956).

ფილმოგრაფია
ადრიანოპოლის ზავი

ადრიანოპოლის სამშვიდობო ხელშეკრულება (ადრიანოპოლის ზავი) — რუსეთის იმპერიასა და ოსმალეთის იმპერიას შორის დადებული რამდენიმე სამშვიდობო ხელშეკრულება, ხელმოწერილი ადრიანოპოლიში (ედირნე).
ადრიანოპოლის სამშვიდობო ხელშეკრულება (1713) (ადრიანოპოლის ზავი (1713))
ადრიანოპოლის სამშვიდობო ხელშეკრულება (1829) (ადრიანოპოლის ზავი (1829))
ცეცხლის შეწყვეტა, ხელმოწერილია რუსეთსა და ოსმალეთის პორტას შორის 19 იანვარს (31 იანვარს) 1878 წელს (რუსეთ-თურქეთის ომის (1877-1878) წინასწარი შეთანხმების შედეგად).
აკაკი ჭანტურია

აკაკი ჭანტურია (დ. 12 თებერვალი, 1881 — გ. 11 მაისი, 1941) — ქართველი მეცნიერი, არქეოლოგი, ეთნოგრაფი, ზუგდიდის მუზეუმის დამაარსებელი.

აკაკი ჭანტურიამ დაწყებითი განათლება ახალსენაკის ოთხკლასიან სასულიერო სასწავლებელში მიიღო. შეეძლო, თბილისის სასულიერო სემინარიაში უგამოცდოდ ჩარიცხულიყო, მაგრამ მას სხვა მიზნები ჰქონდა - უცხოეთში წასვლაზე ოცნებობდა. მალევე ბათუმში გადავიდა და როტშილდის ქარხანაში დაიწყო მუშაობა. იქვე შეუდგა ინგლისური ენის სწავლას. იმისათვის, რომ დიდ ბრიტანეთში წასასვლელი ფული მოეგროვებინა, ფიზიკურ შრომასაც არ ერიდებოდა.

აკაკი ჭანტურია ინგლისში 1904 წელს გაემგზავრა და ერთ ოჯახში რუსული ენის მასწავლებლად დაიწყო მუშაობა და უნივერსიტეტში გეოლოგიურ ფაკულტეტზე ჩაირიცხა, სადაც შეისწავლა არქეოლოგია, ეთნოგრაფია, ისტორია, კარტოგრაფია, სამუზეუმო საქმე, ფილოლოგია, ფოლკლორი და ხელოვნება, მონაწილეობდა ბრიტანეთის მუზეუმის სამეცნიერო-საძიებო ექსპედიციებსა და ტრადიციულ შემოქმედებით დათვალიერებებში.

1912 წელს აკაკი საქართველოში დაბრუნდა. მან სამეგრელოში დიდძალი გეოლოგიური და პალეონტოლოგიური მასალა შეაგროვა, დაახარისხა და მამაპაპეული ოდის დიდ დარბაზში სანიმუშო გამოფენა მოაწყო. ამავე თემას უძღვნა საკვალიფიკაციო ნაშრომი „საქართველოს გეოლოგია“, რომელიც 1919 წელს ლონდონში ინგლისურ ენაზე გამოიცა.

1913 წლის ბოლოს აკაკი ჭანტურია კვლავ საზღვარგარეთ წავიდა. სწავლობდა ლონდონის ფიზიოლოგიურ მეცნიერებათა ინსტიტუტში, ლონდონის უნივერსიტეტის სამეფო კოლეჯსა და სამხატვრო კოლეჯში, იქვე მიიღო ბაკალავრის სამეცნიერო წოდებაც.

1919 წელს აკაკი ჭანტურია ამერიკის შეერთებულ შტატებში გაემგზავრა, სადაც ჩრდილოეთ კაროლინის უნივერსიტეტში, ბარეტის კოლეჯში სწავლობდა. ამერიკაში დარჩა 4 წელი. ინგლისში დაბრუნებულმა ცოლად შეირთო ლონდონელი ქალი ქეით უოლტერ ბოლი.

1920 წელს აკაკი მეუღლესთან და უფროს ვაჟიშვილთან ერთად საბოლოოდ დაბრუნდა საქართველოში და მშობლიურ სოფელში დასახლდა. მეუღლეს შეასწავლა ქართული და მეგრული. იგი ხშირად დადიოდა თბილისში, ახლად დაარსებულ თბილისის უნივერსიტეტში, მუშაობდა მუზეუმებში, არქივებსა და წიგნთსაცავებში. ჯერ თბილისის უნივერსიტეტში სამსახური, შემდეგ საგარეო საქმეთა მინისტრობა შესთავაზეს, მაგრამ მან უარი თქვა, რადგან სხვა მიზანი - მუზეუმის დაარსება - ჰქონდა.

ამ მიზნის მისაღწევად აკაკის ძალიან დიდი შრომა და ძალისხმევა დასჭირდა.

მუზეუმი, რომელსაც „სამეგრელოს მუზეუმი“ ეწოდა, 1921 წლის 1 მაისს გაიხსნა. დადიანების ქონება ზუგდიდის გარდა სალხინოსა და ჭკადუაშში - პრინც აშილ მიურატის სასახლეში ინახებოდა. სალხინოდან ნივთების მიღება აკაკის მთელ ეპოპეად ექცა - მცველების თანხლებით მიდიოდა და აურაცხელ საგანძურს ურმებით ეზიდებოდა.

1937 წლიდან დაიწყო აკაკი ჭანტურიას აშკარა დევნა. 1940 წლის 23 ივლისს დადიანების სასახლეში აკაკი ჭანტურიას ეპოქა დასრულდა. მეცნიერმა სიძველეთსაცავი სამუდამოდ დატოვა, რის გამოც საგანძური გაიძარცვა.
ადრიანოპოლის სამშვიდობო ხელშეკრულება (1713)

ადრიანოპოლის სამშვიდობო ხელშეკრულებამ დაასრულა რუსეთ-თურქეთის 1710-1713 წლების ომი. ხელმოწერილია ადრიანოპოლში (ახლანდელი ედირნე, თურქეთი) 25 წლის ვადით. ადრიანოპოლის ხელშეკრულების ძირითად დებულებებში მეორდებოდა 1711 წლის პრუტის სამშვიდობო ხელშეკრულების დებულებები.
ამ ხელშეკრულების თანახმად, რუსეთი იღებდა ვალდებულებას 60 დღის განმავლობაში გამოეყვანა ჯარის ნაწილები რეჩ პოსპოლიტის ტერიტორიიდან რომლებიც უმთავრესად უკრაინის დნეპრის მარჯვენა მხარეს იმყოფებოდნენ. რუსეთ-თურქეთის საზღვარი გადატანილ იქნა მარცხენა სანაპირო გეტმანშინის საზღვრებთან  — მდინარეების სამარის და ორელის შორის შემდეგ სამხრეთ აღმოსავლეთით სივერის დონეცამდე. რუსეთი კარგავდა ზაპოროჟიის აღმოსავლეთ ნაწილს და მთლიანად იყო იზოლირებული აზოვის ზღვისაგან. ასევე გადაიხედა საზღვრები მარჯვენა სანაპირო (დნეპრიდან) უკრაინის მიწებზე, კიევიდან დაწყებული. 1714 წ. 23(12) აპრილს ადრიანოპოლის ხელშეკრულებას დამატებული იქნა 2 სტატია, რითაც თურქეთის სულთანი ნებას რთავდა რეჩი პოსპოლიტის ჯარებს დაეკავებინათ დნეპრის მარჯვენა სანაპირო უკრაინის ტერიტორია. საიდანაც უკვე გაყვანილი იყო მოსახლეობა ლიკვიდირებული მარჯვენა სანაპირო კაზაკების პოლკების "სლუჩიდან დნეპრის" საზღვრამდე. შესაბამისად ამ შეთანხმებამდე რუსეთის იმპერია ეთანხმებოდა 1711 და 1712 წლების ხელშეკრულებებს, მათ შორის აღიარებდა თურქეთის იურისდიქციას ზაპოროჟიის კაზაკებზე .

ადრიანოპოლის სამშვიდობო ხელშეკრულება წარმოადგენდა დიდ დიპლომატიურ წარმატებას რუსეთისათვის, მიუხედავად მისი ტერიტორიული დანაკარგებისა, რითაც უზრუნველყოფდა მოქმედების თავისუფლებას ბალტიის ზღვის სანაპიროებისათვის ბრძოლაში. ადრიანოპოლის ხელშეკრულება მოქმედებდა კონსტანტინოპოლის 1720 წლის "სამუდამო ზავის" (სამუდამო მშვიდობის) ხელშეკრულების დადებამდე.
ადრიანოპოლის სამშვიდობო ხელშეკრულება (1829)

1829 წლის ადრიანოპოლის სამშვიდობო ხელშეკრულება — სამშვიდობო ხელშეკრულება რუსეთსა და ოსმალეთის იმპერიას (თურქეთი) შორის, რითაც დამთავრდა რუსეთ-თურქეთის 1828—1829 წლების ომი.

ხელმოწერილი იქნა წელს ადრიანოპოლში (ედირნე) რუსეთის მხრიდან ხელს აწერენ — ალექსეი ორლოვი და ფეოდორ პალენი, თურქეთის მხრიდან ხელს აწერენ — მეჰმედ სადიკ-ეფენდი და აბდულ კადირ-ბეი. საზავო ხელშეკრულება შედგებოდა 16 სტატიისაგან, ცალკე უპირატესობის აქტებისაგან მოლდავეთის სამთავროსა და ვლახეთის სამთავროსათვის და კონტრიბუციის განმარტებითი აქტისაგან.

ხელშეკრულების თანახმად, რუსეთი თურქეთს უბრუნებდა ომის დროს დაკავებული ევროპული ნაწილის ყველა ტერიტორიას გარდა დუნაის ყელისა არსებული კუნძულებით. რუსეთის ხელში გადადიოდა შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპირო მდინარე ყუბანის ყელიდან — წმინდა ნიკოლოზის სიმაგრემდე ციხე-სიმაგრეები ანაპა, სუჯუკ-ყალე (ნოვოროსიისკი) და ფოთი, ასევე ქალაქები ახალციხე და ახალქალაქი. თურქეთი აღიარებდა საქართველოს რუსეთის ხელში გადასვლას. რუსეთის ხელში გადადიოდა იმერეთი, სამეგრელო, გურია, აფხაზეთი. შეთანხმების მიხედვით რუსეთსა და ოსმალეთს შორის საზღვარი უნდა გავლებულიყო მდინარე ჭოროხზე, მაგრამ ენობრივი შეცდომის გამო ტექსტში ნაცვლად ჭოროხისა ჩაიწერა ჩოლოქი.

ადრიანოპოლის ხელშეკრულება ადასტურებდა თურქეთის მთელ ტერიტორიაზე რუსეთის ქვეშევრდომთათვის თავისუფალი ვაჭრობის უფლებას, რუსეთის ქვეშევრდომები თურქეთის ტერიტორიაზე სარგებლობდნენ სასამართლო იმუნიტეტით. ასევე თურქეთი უზრუნველყოფდა რუსეთისა და უცხოური სავაჭრო გემების თავისუფალ გასვლას ბოსფორისა და დარდანელის სრუტეებში. თურქეთმა 18 თვის განმავლობაში კონტრიბუციის ვალდებულება აიღო (1,5 მილ. ჰოლანდიური მანეთი).

თურქეთი ეთანხმებოდა 1826 წლის აკერმანის კონვენციას, რითაც სერბეთის ავტონომიის დაცვის ვალდებულებას იღებდა. ცალკე აქტი უზრუნველყოფდა დუნაისპირა სამთავროების – მოლდავეთისა და ვლახეთის (ვალახიის) ავტონომიას. აკერმანის კონვენციის მიხედვით, ასევე დგინდებოდა ამ სამთავროების მთავრების სამუდამო (სიკვდილამდე) მმართველობა. საჭირო რეფორმების გატარებამდე იქ რჩებოდა რუსეთის ჯარი. თურქეთი ასევე დათანხმდა 1827 წლის ლონდონის კონვენციას - საბერძნეთის ავტონომიის მინიჭების შესახებ .
მეჭვრეთის მონასტერი

მეჭვრეთის მონასტერი – ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, მონასტერი სოფელ ლიხეთში, ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე ლუხუნის ხეობაში. შემორჩენილია ამ მონასტრის ნანგრევები. მეჭვრეთის მონასტრის წმინდა გიორგის ძველი ტაძრის აგება - საუკუნეებს განეკუთვნება და ერთ–ერთი უძველესია რაჭაში. ეკლესია ერთნავიანი შენობა იყო (10 5,8 მ.), რომელსაც სამხრეთით, დასავლეთით და ჩრდილოეთით მიშენებული ჰქონდა გალერიები. 1920–იანი წლებისთვის შემორჩენილი იყო მხოლოდ ეკლესიის კედლები და ჩრდილოეთი გალერეა, დაზიანებული თაღით. ეკლესია მოხატული ყოფილა. 1929 წელს ეკლესია დაუნგრევიათ და მასალა ლიხეთის სკოლის ასაშენებლად გაუზიდიათ. ეკლესიის დასავლეთით დიდ შენობათა ნანგრევებია, სადაც ბერების საცხოვრებელი ადგილი უნდა ყოფილიყო. ეკლესიას და სხვა შენობებს გარშემო გალავანი ჰქონია, რომლის მხოლოდ ნაშთებია შემორჩენილი. სამონასტრო ცხოვრების პერიოდი უნდა მოიცავდეს საუკუნიდან გვიანფეოდალურ ხანამდე პერიოდს.
გლოლის ბერის საყდარი

გლოლის ბერის საყდარი — საუკუნის ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი სოფელ გლოლაში, ონის მუნიციპალიტეტში. ეკლესია ერთადერთია, რომელმაც გლოლის „ზედქალაქის“ შუა საუკუნეთა უამრავ ნაგებობათაგან სრული სახით მოაღწია. ეკლესია მცირე ზომისაა – 3,6 2,2 მ. ექვთიმე თაყაიშვილის თქმით, „ეკლესიის აშენებას მიაწერენ დავით აღმაშენებელს და მას „საბეროს“ უწოდებდნენ, ვინაიდან აქ მწირს უცხოვრია“. ეკლესია საუკუნეში მოუხატავთ. 1910–იან წლებამდე აქ შემორჩენილი იყო თამარ მეფის ფრესკა, რომელიც დაზიანდა და წაიშალა უყურადღებობის გამო. ეკლესიას ადგილობრივი მოსახლეობა „სულტანეთ წმინდა გიორგით“ მოიხსენიებს.
ბრაგა (რაიონი)

ბრაგის ოლქი მდებარეობს ჩრდილო-დასავლეთ პორტუგალიაში. ოლქის ცენტრია ქალაქი ბრაგა. შედის ჩრდილოეთის რეგიონის შემადგენლობაში. მას ესაზღვრება შემდეგი ოლქები: ვიანა-დუ-კაშტელუ ჩრდილოეთით, ვილა-რეალი აღმოსავლეთით და პორტუ სამხრეთით. მისი ფართობია 2,673 კვ.კმ. და პოპულაციაა 831 368 მოსახლე.

მუნიციპალიტეტები
რაიონი დაყოფილია14 მუნიციპალიტეტად:
ამარეში
ბარსელუში
ბრაგა
კაბესეირაშ-დე-ბაშტუ
კალორიკუ-დე-ბაშტუ
ეშპოზენდე
ფაფე
გიმარაინში
პოვუა-დე-ლანოზუ
ტერაშ-დე-ბორუ
ვიეირა-დუ-მინუ
ვილა-ნოვა-დე-ფამალიკაუ
ვილა-ვერდე
ვიზელა
ვიანა-დუ-კაშტელუ (რაიონი)

ვიანა-დუ-კაშტელუს ოლქი მდებარეობს ჩრდილო-დასავლეთ პორტუგალიაში. ჩრდილოეთიდან შემოსაზღვრულია ესპანეთით, ხოლო სამხრეთიდან ბრაგის ოლქით. შედის ჩრდილოეთი რეგიონის შემადგენლობაში. მისი ფართობი შეადგენს 255 კვ.კმ-ს. ხოლო 2006 წლის მონაცემების მიხედვით ოლქში ცხოვრობს 252 011 მოსახლე, შესაბამისად სიმჭიდროვე შეადგენს 111,8 ადამიანს კვ.კმ-ზე. ოლქის ცენტრი არის ქალაქი ვიანა-დუ-კაშტელუ.

მუნიციპალიტეტები
რაიონი დაყოფილია 10 მუნიციპალიტეტურ ერთეულად:

არკუშ-დე-ვალდევეში
კამინა
მელგასუ
მონსაუ
პარედეშ-დე-კორა
პონტე-და-ბარკა
პონტე-დე-ლიმა
ვალენსა
ვიანა-დუ-კაშტელუ
ვილა-ნოვა-დე-სერვეირა
სხიერის მონასტერი

სხიერის მონასტერი – მონასტერი სოფელ სხიერში, ონის მუნიციპალიტეტში. მონასტერში მდებარეობს „მირიანეული უძრავი“ წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია. მეცნიერთა ვარაუდით, სამონასტრო ცხოვრებას აქ საფუძველი საუკუნეში ჩაეყარა. ეკლესია ერთნავიანი შენობაა (74 მ.), აგებულია ქვითკირისგან. ეკლესიიის მხატვრობა მხოლოდ ტაძრის მაღლითა ნაწილშია შემორჩენილი. გიორგი ბოჭოიძის თქმით, „ეკლესიაში ინახებოდა ქვის ფიცარი (8671 სმ.), რომელიც ძველი ეკლესიის ან მისი ერთადერთი შენობის კედელში უნდა ყოფილიყო გაკეთებული; მასზე ნაქანდაკევია ანგელოზებისა და საერო–სასულიერო პირთა სახეები ხუცური წარწერით. ქანდაკებისა და წარწერების თვალსაზრისით ძეგლი ეკუთვნის - საუკუნეებს“. ტაძარს გააჩნია უნიკალური კანკელი, რომელიც საუკუნით თარიღდება და კანკელთა აღმართვის უძველეს ეტაპს განეკუთვნება. შემორჩენილია 2 კილომეტრიანი წყალგაყვანილობის ნაშთები, რომლითაც სასმელი წყალი მიუყვანიათ მონასტრამდე.
ბოსნიელები

ბოსნიელები (სერბულ-ხორვატული: / ) — ბოსნიისა და ჰერცეგოვინას მოქალაქეები, მიუხედავად იმისა, რომელ რეგიონში ცხოვრობენ, ან რომელ ეთნოსს მიაკუთვნებენ საკუთარ თავს. აღნიშნული სიტყვა ტიტულარული ერის სინონიმად გამოიყენება ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის კონსტიტუციაში. ბოსნიელები შეიძლება ჩვეულებრივ შეიძლება ეთნონიმადაც გამოიყენებოდეს.

ბოსნიისა და ჰერცეგოვინას მოქალაქეები შეიძლება იყვნენ:
ბოსნიელი მუსლიმები, დღეს „ბოსნიაკებად“ წოდებულნი.
ბოსნიელი ხორვატები.
ბოსნიელი სერბები.

რელიგიები
ბოსნიელთა 40 %-ზე მეტი ისლამს აღიარებს, და უმეტესობა სუნიტები არიან. ბოსნიელთა 31 %-ზე მეტი სერბული მართლმადიდებელი ეკლესიის მიმდევარია, 15 % კი რომის კათოლიკური ეკლესიისა. დანარჩენი 14 % წარმოადგენს მორწმუნე ებრაელებსა და ათეისტებს.

ენა
ბოსნიელთა უმეტესობა ლაპარაკობს ბოსნიურად, ხორვატულად ან სერბულად, რომლებიც სერბულ-ხორვატული ენის სხვადასხვა, ერთმანეთისაგან მინიმალურად განსხვავებული ვარიანტები არის. რეგიონში გავრცელებული მეტყველება არის სერბულ-ხორვატული ენის შტოკავური დიალექტი, თუმცა გასულ წლებში ყოფილი იუგოსლავიის ტერიტორიაზე მომხდარი მოვლენებისა და ასევე პოლიტკორექტული მოსაზრების გამო მას ბოსნია-ჰერცეგოვინაში ბოსნიურს, ხორვატიაში ხორვატულს, ხოლო სერბეთში სერბულ ენებს უწოდებენ. ვიკიპედიაშიც შეხვდებით შესაბამის დასახელებათა სტატიებს ხორვატული ენის, სერბული ენის, ბოსნიური ენის შესახებ, მაგრამ ამ გეოგრაფიულად ერთმანეთთან ახლო მცხოვრები სამი ეთნოსის, მუსლიმ ბოსნიელთა, მართლმადიდებელ სერბთა და კათოლიკე ხორვატთა ენას, ენათმეცნიერული თვალსაზრისით, სერბულ-ხორვატული ენა წარმოადგენს.

ანბანი
ისტორიულად ბოსნიაში გავრცელებული იყო ე.წ. არებიცა, რომელიც დიაკრიტიკული ნიშნებით გავრცობილი არაბული ანბანის ერთ-ერთი ვარიანტია. არებიცა ახლოს დგას ოსმალურ ანბანთან. დღეს ბოსნიაში, ისევე როგორც სერბეთში, გამოიყენებენ ე.წ. ჩირილიცასაც და ლატინიცასაც, ანუ ქვეყანაში ფაქტობრივი ორანბანიანობაა.
პედრუ I (ბრაზილია)

პედრუ (; დ. 12 ოქტომბერი, 1798, ლისაბონი, პორტუგალია — გ. 24 სექტემბერი, 1834, ლისაბონი, პორტუგალია) — ბრაზილიის იმპერატორი 1822–1831 წლებში, ასევე პორტუგალიის მეფე ბრაგანსის დინასტიიდან 1826–1828 წლებში პედრუ -ის სახელწოდებით. მამამისის გარდაცვალებიდან მალევე ტახტი გადასცა საკუთარ შვილს მარია -ს.

1808 წელს მამამისთან ერთად გაიქცა სამხრეთ ამერიკაში, ბრაზილიაში, რომელ ქვეყანასთანაც იქნა დაკავშირებული მთელი მისი ცხოვრება. 1820 წელს ესპანეთში და პორტუგალიაში რევოლუციის შემდეგ ბრაზილიაშიც, ისევე როგორც მთელს სამხრეთ ამერიკაში დაიწყო სერიოზული არეულობები. რიო-დე-ჟანეიროს მოსახლეობასა და ოფიცრებს შორისაც ბევრი აღმოჩნდა დამოუკიდებლობის მომხრე. პედრუმ თანაუგრძნო მათ გეგმებს და ამით გახდა მათი ლიდერი. 1821 წელს ჟუან დაბრუნდა პორტუგალიაში, ხოლო პრინცი დატოვა საკუთარ თავთან და კოლონიის მმართველობის სათავეში. 1822 წელს პედრუმ მოიწვია სატათბირო ასამბლეა და დაავალა მათ მიეღოთ ბრაზილიის კონსტიტუცია. ივნისში მოიწვია დამფუძნებელი კრება და ბრაზილიელებს მოუწოდა დამოუკიდებლობისაკენ. დამოუკიდებლობის ლოზუნგი ასეთი იყო "დამოუკიდებლობა ან სიკვდილი". ოქტომბერში რიო-დე-ჟანეიროს მცხოვრებლებმა პედრუ იმპერატორად გამოაცხადეს.

1823 წელს მისი ხელისუფლება ბრაზილიის ყველა პროვინციამ აღიარა. 1825 წელს პორტუგალიის მეფე, ჟუან -მ აღიარა ბრაზილიის დამოუკიდებლობა.

ამ მოვლენის შემდეგ პედრუ საკმაოდ შეიცვალა, იმპერატორმა უარყო დეპუტატთა პალატა, გადააყენა მინისტრები და თავს გრძნობდა როგორც შეუზღუდავი მონარქი.

ზუსტად ამ პერიოდში პორტგალიიდან მოვიდა ცნობა ჟუან -ის გარდაცვალების შესახებ. ტახტი გადაეცა პედრუს როგორც მის უფროს შვილს. ელოდებოდნენ, რომ პედრო უარს იტყოდა თვის პატარა ძმის მიგელის სასარგებლოდ, მაგრამ იგი სხვანაირად ფიქრობდა. 1828 წლის მარტში უარი თქვა პორტუგალიის ტახტზე თავისი ქალიშვილის მარიას სასარგებლოდ, რომელიც სულ 7 წლის იყო. რათა შეერიგებინა ყველა პარტია, მან საკუთარი შვილის დანიშვნა გამოაცხადა თავის ძმაზე მიგელზე, რომელიც ავსტრიაში იმყოფებოდა. მაგრამ ყველაფერი ისე არ ხდებოდა როგორც პედრუს უნდოდა. 1828 წელს მიგელი დაბრუნდა პორტუგალიაში მოაწყო გადატრიალება, მარია გადააყენა და თავი გამოაცხადა მეფედ. მარია ქვეყნიდან გაიქცა. პედრუს, მარიას და მიგელის მომხრეებს შორის გამართულ ბრძოლას საბოლოოდ 1834 წელს მარიას მეორედ გამეფება მოჰყვა.

1831 წელს პედრუმ დაკარგა ბრაზილიის ტახტიც და დაბრუნდა ევროპაში.
ლეკნარის მონასტერი

ლეკნარის მონასტერი – მონასტრის ნანგრევები ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზედა შავრაში.

მდებარეობს ქვემო რაჭაში, რაჭის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მაღალ კლდეზე. ძველად მოიხსენიებოდა როგორც „მთის წმინდა გიორგი“ და ითვლებოდა ძლიერ, ყოვლისშემძლე სალოცავად. აქ მოდიოდნენ მლოცველები დასავლეთ საქართველოს ყოველი მხრიდან. ქართველი დიდებულები და აზნაურები უხვად სწირავდნენ ყმა–მამულებსა და საეკლესიო ქონებას. შემორჩენილია მეფე ბაგრატ -ის და სოლომონ –ის მეუღლის, მარიამ დედოფლის მიერ 1795 წელს გაცემული შეწირულობის სიგელები. 1950–იან წლებში ძეგლი შეისწავლა ხელოვნებათმცოდნე მალაქია დვალმა და მან ივარაუდა აქ ოდესღაც მონასტრის არსებობა. გამოკვლევის თანახმად აგრეთვე დადგინდა, რომ ლეკნარის სამონასტრო ანსამბლის ეკლესიის მთავარი ნავი აგებულია საუკუნის ნახევრიდან საუკუნის ნახევრამდე, ხოლო ჩრდილოეთი მინაშენი ძეგლზე მოგვიანებით, საუკუნის დასასრულს ან საუკუნის პირველ მესამედში მიაშენეს, ხოლო დასავლეთი მინაშენი კიდევ უფრო გვიანდელია. ეკლესიის მფლობელობაში შედიოდა მდიდარი საეკლესიო ინვენტარი უძვირფასესი ჯვარ–ხატებით, რომელთა დიდი ნაწილი საუკუნეში უკვალოდ დაიკარგა.
ფუტიეთის მონასტერი

ფუტიეთის მონასტერი – მონასტერი რაჭაში, სოფელ ფუტიეთში, ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში. შემორჩენილია მონასტრის ტაძრის საძირკველი. მდებარეობს სოფლის სიახლოვეს, მდინარე ჭალის (კრიხულის ზემოწელი) მარცხენა ნაპირას. მონასტრის შესახებ არავითარი წერილობითი საბუთი არ არის შემორჩენილი. მოსახლეობა მონასტერს „ბერების ეკლესიად“ მოიხსენიებს. ნანგრევებს შორის ყურადღებას იწვევს დიდი ზომის შენობა (დაახ. 2010 მ.), გაყოფილი სამ დარბაზად. საყდრის ახლოსვე აღმოჩნდა აკლდამისებური ქვითკირის ნაგებობა (დაახ. 31,5 მ.) ზევიდან დახურული ქვითკირისავე თაღით, რაც განძსაცავი უნდა იყოს. მონასტრიდან 150–200 მეტრის მოშორებით პატარა წყაროა, რომელსაც ხალხი „წმინდა წყაროს“ ეძახის. წყაროდან 100 მეტრში, ნაკადულის პირას, ქვითკირის ძველი კედელია, რომელიც სამონასტრო მეურნეობის შემადგენელ ნაწილს უნდა წარმოადგენდეს.

ფუტიეთის სავანის დაარსება შუა საუკუნეებს უნდა მიეკუთვნოს. ხალხში არსებობს მინიშნება იმის თაობაზე, რომ სავანის გაუკაცრიელება გამოიწვია რუსთა სასტიკმა ანგარიშსწორებამ 1819–1820 წლებში იმერეთის აჯანყების საპასუხოდ.
მიგელ I

მიგელ (; დ. 26 ოქტომბერი, 1802, ლისაბონი, პორტუგალია — გ. 14 ნოემბერი, 1866, კარლსრუე, გერმანია) — გაერთიანებული პორტუგალიის, ბრაზილიისა და ალგარვის მე-3-ე მეფე ბრაგანსის დინასტიიდან 1828 -1834 წლებში.

ჟუან -ის და კარლოტა ჟოაკინა ესპანელის შვილი. დაიბადა პორტუგალიაში, მაგრამ 1807 წელს ოჯახთან ერთად საცხოვრებლად გადავიდა ბრაზილიაში, სადაც გაატარა ბავშვობა.

ჟუან -ის გარდაცვალების შემდეგ, მისმა უფროსმა ძმამ ბრაზილიის იმპერატორმა პედრუ -მა, პორტუგალიის სამეფო ტახტზე უარი თქვა, მაგრამ არა მიგელის, არამედ საკუთარი შვილის 7 წლის მარიას სასარგებლოდ. მარია გამოაცხადა საზღვარგარეთ მყოფი მიგელის დანიშნულად და მიგელი მის რეგენტად. 1828 წელს მიგელი დაბრუნდა პორტუგალიაში მოაწყო გადატრიალება, მარია გადააყენა და თავი გამოაცხადა მეფედ. მარია ქვეყნიდან გაიქცა. პედრუს, მარიას და მიგელის მომხრეებს შორის გამართულ ბრძოლას საბოლოოდ 1834 წელს მარიას მეორედ გამეფება მოჰყვა.
დალ-რიადა

დალ-რიადა (გელ. ) — ადრე შუასაუკენეების დროინდელი გელების სამეფო, რომელიც მოიცავდა შოტლანდიის დასავლეთ სანაპიროს (არგაილისა და ბიუტის ოლქის თანამედროვე ტერიტორია) და ირლანდიის ჩრდილოეთ ნაწილს (თანამედროვე ანტრიმის საგრაფოს ტერიტორია).

 საუკუნის დამლევს მჭიდროდ დასახლებული ირლანდიის დალ-რიადას მიწებიდან ირლანდიელების ნაწილი აიყარა და ბრიტანეთის ჩრდილოეთში გადასახლდა. მათ იქ სამეფო დააარსეს, რომელსაც შოტლანდიის დალ-რიადა ეწოდა. 843 წელს პიქტებთან გაერთიანებით ჩამოყალიბდა შოტლანდიის სამეფო.
ღვიარის მონასტერი

ღვიარის მონასტერი – მონასტერი სოფელ ღვიარაში, ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში. მონასტრის ეკლესია საუკუნეს განეკუთვნება და ჯვარცმის სახელზეა აგებული. უცნობია ღვიარაში მონასტრული ცხოვრების შეწყვეტის დრო. საუკუნის ბოლოს ღვიარის ჯვარცმის ეკლესია ჯერ კიდევ მოქმედი იყო და იქ მღვდელმსახურებას ეწეოდნენ მღვდლები შარაბიძეები. იმავე საუკუნის ბოლოს ღვიარაში აშენდა წმინდა თევდორეს ეკლესია. აკურთხა გაბრიელ ეპისკოპოსმა. ტაძარი ააშენა ჭრებალოელმა ოსტატმა ნიკო ჭიღვარიამ, რასაც ეკლესიაზე შემორჩენილი წარწერა გვამცნობს. ძველი ჯვარცმის ტაძრის კუთვნილი საეკლესიო ნივთებიც წმინდა თევდორეს ეკლესიაში უნდა გადაეტანათ. დღეს ეს ეკლესია სახურავის გარეშეა დარჩენილი.
პედრუ V

პედრუ (; დ. 16 სექტემბერი, 1837, ლისაბონი, პორტუგალია — გ. 11 ნოემბერი, 1861, ლისაბონი, პორტუგალია) — პორტუგალიის მეფე 1853–1861 წლებში. ბრაგანსის დინასტიიდან პორტუგალიის დედოფლის მარია -ისა და მისი საქსენ-კობურგ-გოთას დინასტიიდან მისი მეუღლის ფერნანდუ -ის შვილი.

მმართველობა
მმართველობის პირველი ორი წლის მანძილზე ქვეყანას ფაქტობრივად მართავდა მამამისი, რომელმაც კარგი განათლება მისცა საკუთარ შვილს და სამოგზაუროდ გააგზავნა ევროპის ქვეყნებში.

ოჯახი
1858 წელს დაქორწინდა სტეფანია ჰოჰენცოლერნ-ზიგმარიგენზე (1837–1859). მეუღლის ადრეულმა გარდაცვალებამ მეფე მელანქოლიაში ჩააგდო და არც გამოსულა მდგომარეობიდან გარდაცვალებამდე. სამეფო ტახტი გადავიდა მისი ძმის ლუიშ -ის ხელში, რადგან მას ქორწინებიდან შვილი არ ჰყოლია.
ლუიშ I (პორტუგალია)

ლუიშ (; დ. 31 ოქტომბერი, 1838, ლისაბონი, პორტუგალია — გ. 19 ოქტომბერი, 1889, კაშკაიში, პორტუგალია) — პორტუგალიის მეფე 1861–1889 წლებში. მიეკუთვნება საქსენ-კობურგ-გოთას დინასტიას, მაგრამ ოფიციალურად ითვლება ბრაგანსის დინასტიის წარმომადგენლად. პორტუგალიის დედოფლის მარია -ისა და მისი საქსენ-კობურგ-გოთას დინასტიიდან მისი მეუღლის ფერნანდუ -ის მეორე ვაჟი.

სამეფო ტახტზე ავიდა ძმის პედრუ -ის გარდაცვალების შემდეგ.
ბლო

ბლო — სოფელი საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში (ხევსურეთის თემი).

გადმოცემით ბლოელ გიგაურთა წინაპარი „გიგა“, არდოტელ ზვიადაურთა წინაპარი „ზვიადი“, მუქოელ წოწკოლაურთა წინაპარი „წოწკურა“ და ჭიმღელი თეთრაულთა წინაპარი „თეთრა“ ძმები ყოფილან. მათი პირვანდელი საცხოვრებელი ადგილი სოფელი ბლო იყო.

გიგაურების გვარი ამ სოფლიდან იღებს სათავეს. აქვეა გვარის მთავარი სალოცავი მუხის გიორგის ჯვარი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1 ადამიანი.
პიქტები

პიქტები (სავარაუდოდ ლათ. — „შეღებილები“, როგორც ჩანს თვითწოდებიდან) — შოტლანდიის უძველესი მოსახლეობა.
ერთ-ერთი ვერსიით პიქტები კელტებისგან უნდა მომდინარეობდნენ, ისინი კელტებს ძალიან ადრე გამოყოფიან, დაახლოებით ჩვ. წ. აღრიცხვამდე ათასწლეულში. ბრიტანელი მკვლევრები უფრო მეტად პიქტების იბერთაგან წარმოშობის ვერსიას იზიარებენ.

პიქტებს ენათესავებოდნენ კრუითნები (, , ), რომლებიც ირლანდიის ტერიტორიაზე სახლობდნენ.

პიქტები შოტლანდიის ცენტრალურ და ჩრდილოეთ ნაწილში ცხოვრობდნენ ფერტ-ოფ-ფორტის უბის ჩრდილოეთით. პიქტები ხშირად აწყობდნენ ბრიტანეთის სამხრეთზე თავდასხმებს. საუკუნის 60-იან წლებში ლონდონამდეც მიაღწიეს. თავდაპირველად პიქტები ტომობრივ გაერთიანებას წარმოადგენდნენ, საუკუნისთვის კი უკვე რამდენიმე სახელმწიფოსმაგვარი გაერთიანება ჩამოაყალიბეს, რომელიც შემდგომ პიქტების სამეფოდ იქცა. საუკუნეში პიქტები გაქრისტიანდნენ. ახალ რჯულზე ისინი ირლანდიელმა მისიონერმა კოლუმბმა მოაქცია. პიქტების სახელმწიფოს აყვავების ხანა საუკუნეში დაუდგა, რის შემდეგაც პიქტებმა მოახერხეს ანგლების ჩრდილოეთით გადანაცვლება შეეფერხებინათ (ბრძოლა ნექტანსმერთან 685 წ.), მოგვიანებით კი დასავლეთიდან შოტლანდიელთა ურდოების შეტევები მოიგერიეს.

პიქტების სახელმწიფო მოწყობის თავისებურებას წარმოადგენდა ტახტის გადაცემა არა მამიდან შვილზე, არამედ დედიდან შვილზე. შედეგად, სხვადასხვა დროს პიქტების მეფეები იყვნენ გელური დალ-რიადას დინასტიის, ბრიტთა სტრატკლაიდისა და ანგლთა ნორთუმბრიის წარმომადგენელი პრინცესების ვაჟები. 843 წელს პიქტების მეფედ კენეთ აკურთხეს. მან პიქტების და სკოტების სახელმწიფოები შოტლანდიის სამეფოდ გააერთიანა. თანდათანობით სკოტების გელურმა ენამ პიქტების ენაკავი განდევნა (რომლის გენეტიკურ წარმომავლობაზეც დღემდე მიდის კამათი), მოკლე ხანში კი, უკვე ასიმილირებულმა პიქტებმა, როგორც განყენებულმა ერმა, არსებობა შეწყვიტეს.

ვალიურ ლიტერატურაში პიქტები იწოდებიან როგორც „“, ბრიტანეთის კუნძული კი როგორც — „“. ამგვარად, დასახელება „ბრიტანეთი“, „ბრიტები“ თავდაპირველად შეიძლება პიქტებს აღნიშნავდა, მოგვიანებით კი მთელი კუნძულის და იქ მყოფი მოსახლეობის აღმნიშვნელ ტერმინად იქცა.
ლიმა (მდინარე)

მდინარე ლიმა — მდინარე ესპანეთსა (გალისია) და პორტუგალიაში. სიგრძე 108 კილომეტრი.

მდინარე სათავეს იღებს ტალარინუს მთებში (ზღვის დონიდან 975 მ.), სოფელ პარადინასთან ახლოს. სარეაუს მუნიციპალიტეტში (ესპანეთი). პორტუგალიის საზღვარს კვეთს სოფელ ლინდოსოსთან ახლოს და ვიანა-დუ-კაშტელუსთან ჩაედინება ატლანტის ოკეანეში.

ძველი რომაელები მას მიიჩნევდნენ მითურ ლეტად (ჰადესის 5 მდინარიდან ერთ-ერთი).