iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კომპიუტერული უსაფრთხოება

კომპიუტერული უსაფრთხოება, კიბერუსაფრთხოება ან ინფორმაციული უსაფრთხოება — კომპიუტერული სისტემებისა და ქსელების მართვის წერტილების დაცულობა მისი ხელყოფისგან, არასანქცირებული გამოყენებისგან ან აპარატული უზრუნველყოფის, პროგრამული უზრუნველყოფისა და ელექტრონული მონაცემებისადმი ზიანის მიყენებისგან, აგრეთვე განადგურებისა და დარღვევისგან სერვისებისა, რომლებსაც ისინი მომხმარებელს აწვდიან.

ეს სფერო უფრო და უფრო მნიშვნელოვანი ხდება კომპიუტერულ სისტემებზე, ინტერნეტზე და უკაბელო ქსელებზე, როგორიცაა და - , დამოკიდებულების გაზრდის შედეგად. მისი კომპლექსურობის გამო, პოლიტიკისა და ტექნოლოგიის კუთხით, კიბერუსაფრთხოება აგრეთვე არის ერთ-ერთი ძირითადი გამოწვევა თანამედროვე ცხოვრებაში.

მავნე პროგრამების სახეობები
მალვეარი ;
კომპიუტერული ვირუსი;
მოძრავი მედია საშუალებები;
ტროიანი 
რუტკიტი
ბექდორი 
ვორმი 
კილოგერი 

კომპიუტერული უსაფრთხოების მაგალითები
ქსელური ეკრანი

ქსელური ეკრანები ხელს უშლიან არაუფლებამოსილ მომხმარებლებს კერძო ქსელში შესვლაში. ქსელური ეკრანი არის აპარატული და პროგრამული საშუალებების კომბინაცია, რომელიც აკონტროლებს ქსელში შემომავალი და გამომავალი ტრაფიკის ნაკადს. როგორც წესი, ის განთავსებულია ორგანიზაციის შიდა კერძო ქსელსა და არასანდო გარე ქსელს (მაგალითად, ინტერნეტს) შორის, თუმცა ქსელური ეკრანის გამოყენება ასევე შესაძლებელია კომპანიის ქსელის ერთი ნაწილის მეორისგან დასაცავად.

შეჭრის აღმოჩენის სისტემა

კომერციული უსაფრთხოების მიმწოდებლები ახლა უზრუნველყოფენ შეჭრის გამოვლენის ინსტრუმენტებსა და სერვისებს, რათა დაიცვან საეჭვო ტრაფიკისა და ქსელური მცდელობებისგან ფაილებსა და მონაცემთა ბაზებზე წვდომისთვის. მოწყობილობას, რომელსაც ეწოდება შეჭრის გამოვლენის სისტემა , აქვს მუდმივი მონიტორინგის ინსტრუმენტები, რომლებიც განთავსებულია ყველაზე მოწყვლად წერტილებში ან კომპანიის ქსელის ცხელ წერტილებში, რათა გამოავლინოს და მუდმივად აღკვეთოს შეჭრა. სისტემა გამოსცემს სიგნალიზაციას, თუ აღმოაჩენს საეჭვო მოვლენას ან ანომალიას. სკანირების პროგრამული უზრუნველყოფა ეძებს ნიმუშებს, რომლებიც მიუთითებენ კომპიუტერული თავდასხმის ცნობილ მეთოდებზე (როგორიცაა ცუდი პაროლი), ამოწმებს, წაიშალა თუ შეიცვალა მნიშვნელოვანი ფაილები, და აგზავნის გაფრთხილებას ვანდალიზმის ან სისტემის ადმინისტრირების შეცდომის შესახებ. შეჭრის გამოვლენის ინსტრუმენტები ასევე შეიძლება მორგებული იქნას ისე, რომ გამორთონ ქსელის მაღალმგრძნობიარე ნაწილი, თუ ის მიიღებს არაავტორიზებულ ტრაფიკს.

ანტივირუსული და ანტი-შპიონური პროგრამული უზრუნველყოფა

დაცვითი ტექნოლოგიების პაკეტი ცალკეული პირებისა და ბიზნესისთვის უნდა მოიცავდეს ანტიმავრულ დაცვას თითოეული კომპიუტერისთვის. ანტივირუსული პროგრამული უზრუნველყოფა ხელს უშლის, ავლენს და შლის მავნე პროგრამებს, მათ შორის კომპიუტერულ ვირუსებს, კომპიუტერულ ჭიებს, ტროაულ ცხენებს, შპიონურ პროგრამებსა და სარეკლამო პროგრამებს. თუმცა, ანტივირუსული პროგრამული უზრუნველყოფის უმეტესობა ეფექტურია მხოლოდ იმ მავნე პროგრამების წინააღმდეგ, რომლებიც ცნობილია ამ პროგრამის შექმნის მომენტისთვის. ეფექტურობის შესანარჩუნებლად, ანტივირუსული პროგრამული უზრუნველყოფა მუდმივად უნდა განახლდეს. მიუხედავად ამისა, ის ყოველთვის არ არის ეფექტური, რადგან ზოგიერთ მავნე პროგრამას შეუძლია აარიდოს თავი ანტივირუსულ გამოვლენას. ორგანიზაციებს სჭირდებათ მავნე პროგრამების გამოვლენის დამატებითი ინსტრუმენტების გამოყენება უკეთესი დაცვისთვის.
ორთაჭალის კომპლექსი

ორთაჭალის კომპლექსი — ადმინისტრაციული შენობები ვახტანგ გორგასლის ქუჩასა და მტკვრის კალაპოტს შორის, 300 არაგველის ხიდთან. ოდესღაც აქ იყო განთქმული ორთაჭალის ბაღები.

1980-იან წლებში დაიწყო ამ რაიონის ინტენსიური განაშენიანება. აღსანიშნავია თ. ჯაფარიძის მიერ 1983 წელს აშენებული პროკურატურისა და შოთა ყავლაშვილის მიერ 1977 წელს აშენებული შინაგან საქმეთა სამინისტროს შენობა.
თბილისის საქალაქო სასწავლებლები

თბილისის საქალაქო სასწავლებლები — სასწავლებლები თბილისში წვრილი ბურჟუაზიისა და მოსამსახურეთა შვილებისთვის.

პირველი საქალაქო სასწავლებელი შეიქმა დასავლეთ ევროპაში საუკუნეში, რუსეთში 1872 წელს. სამაზრო სასწავლებლების ბაზაზე. აქ იღიბენ შეძლებული გლეხის შვილებსაც. სწავლება 6-წლიდან და ფასიანი იყო. დამთავრების შემდეგ მოსწავლეებს ეძლეოდათ დაბალ პროფსასწავლებელში ან 1-2 წლიანი პედაგოგიურ კურსებზე შესვლის უფლება. 1912 წელს საქალაქო სასწავლებელი გადაკეთდა უმაღლეს დაწყებით სასწავლებლად.
თბილისის ვეტერინარული დიაგნოსტიკისა და ექსპერტიზის ეროვნული ცენტრი

თბილისის ვეტერინარული დიაგნოსტიკა და ექსპერტიზის ეროვნული ცენტრი დაარსდა 1907 წელს თბილისში სავეტერინარო ლაბორატორიის სახით. რამდენჯერმე განხორციელებული რეორგანიზაციის შემდეგ გაერთიანდა ახლად დაარსებულ ექსპერტიზის ვეტერინარულ ინსტიტუტთან, როგორც სადიაგნოსტიკო განყოფილება.

ამ განყოფილების ბაზაზე 1941 წელს დაარსდა რესპუბლიკური სავეტერინარო ლაბორატორია, სადაც წარმოებდა პირუტყვის ინფექციურ და ინვაზიურ დაავადებებზე დიაგნოსტიკური გამოკვლევები (ბაქტერიოლოგიური, ვირუსოლოგიური, პარაზიტოლოგიური, მიკროლოგიური, ბიოქიმიური და სხვა). 1997 წელს რესპუბლიკური ლაბორატორია გადაკეთდა საქართველოს ვეტერინარული დიაგნოსტიკისა და ექსპერტიზის ეროვნულ ცენტრად და დაექვემდებარა საქართველოს სოფელი|სოფლის მეურნეობის და სურსათის სამინისტროს ვეტერინარის დეპარტამენტს. 1959 წლიდან მას ექვემდებარება აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკური სავეტერინარო ობიექტებიც. ცენტრის დირექტორი იყო ნ. გუგუშვილი.
თბილისის საბაღოსნო სკოლა

თბილისის საბაღოსნო სკოლა — საბაღოსნო სკოლა თბილისში.

დაარსდა 1886 წელს. იყო პირველდაწყებითი სამეურნეო სასწავლებელი. თეორიულ საგნებთან ერთად დიდი ადგილი ეთმობოდა პრაქტიკოულ მეცადინეობას მევენახეობაში, მეხილეობაში, მებოსტნეობაში. 1918 წელს სკოლასთან გაიხსნა ბოსტნეულის კონსერვების დამამზადებელი ქარხანა. სკოლასთან მუდმივად არსებობდა მოკლევადიანი კურსები. სკოლამ არსებობის 35 წლის მანძილზე 300-ზე მეტი სპეციალისტი მებაღე მოამზადა.
ერეკლე II-ის მონეტები

ერეკლე -ის მონეტები — ერეკლე -ის სახელით თბილისის ზარაფხანაში მოჭრილი რამდენიმე ტიპისა და ნომინალის სპილენძის მონეტები, მათ შორის უადრესია თეიმურაზ -ისა და ერეკლეს სახელით ჰიჯრით 1166, 1168 (1752–1756) მოჭრილი მონეტები. მეორე ტიპისაა ერეკლეს მონეტები, რომლებიც ჰიჯრით 1179 (1765–1766) მოიჭრა. მესამე ტიპისა მოიჭრა ერეკლეს სახელით ჰიჯრით 1190 (1776–1777). მეოთხე ტიპის მონეტებზე ევროპული თარიღია. მეხუთე ტიპის მონეტები მოიჭრა ჰიჯრით 1210 (1795–1796). სხვადასხვა ტიპის მონეტები ერთმანეთისგან განსხვავდება შუბლზე და ზურგზე მოთავსებული გამოსახულებებითა და წარწერებით. დიდ იშვიათობას წარმოადგენს ერეკლეს სახელით მოჭრილი ოქროს მონეტა, რომლის შუბლზე ევროპული თარიღია (1796), ხოლო ზურგზე თარიღი მოცემულია ჰიჯრით 1203 (1788/1789). მონეტა მოჭრილია აღა-მაჰმად-ხანის ამაოხრებელი ლაშქრობის შემდეგ.
მოდების რესპუბლიკური ცენტრი

მოდების რესპუბლიკური ცენტრი — სააქციო საზოგადოება. შეიქმნა 1996 წელს შპს „მოდების რესპუბლიკური ცენტრის“ ბაზაზე.

1949 წელს დაარსდა საქართველოს მოდელების სახლი. 1986 წელს მას დაერქვა საქართველოს მოდისა და ჩაცმის კულტურის რესპუბლიკური ცენტრი, რომელიც 1989 წლიდან ამავე სახელწოდების საიჯარო საწარმოდ გადაკეთდა. 1994 წელს შეიქმნა შპს „მოდების რესპუბლიკური ცენტრი“. ადრე საწარმო ამზადებდა ტანსაცმელს მოდელების კოლექციის საჩვენებლად და გამოფენის მოსაწყობად, თარგებსა და ხარისხობრივ ნიმუშებს სამკერვალო ფაბრიკებისათვის, აგრეთვე ტრიკოტაჟის სამკერვალო ნაწარმს. 1996 წლიდან მოდების რესპუბლიკური ცენტრი თანამშრომლობს გერმანიის სამოდელო-სავაჭრო ფირმასთან — „ლებეკთან“, რომელსაც მოდების რესპუბლიკურ ცენტრში შეაქვს ძირითადი მაკომპლექტებელი და შესაფუთავი მასალები. საწარმოში იკერება ტანსაცმელი (პიჯაკები, პალტოები, ქვედა ბოლოები, შარვლები, ბლუზები და სხვ.). მიღებული პროდუქცია იგზავნება გერმანიაში, შემდეგ იყიდება საფრანგეთში, შვეიცარიაში, ნიდერლანდებში, გერმანიასა და სკანდინავიის ქვეყნებში. 1996 წელს საფრანგეთში, ქალაქ დიჟონის საერთაშორიშო გამოფენაზე, საწარმოს მიერ შექმნილმა მოდების კოლექციამ მიიღო 5 პირველი ხარისხის დიპლომი და ოქროს მედალი, 1996 წელს ბელგრადში (იუგოსლავია), საერთაშორიშო გამოფენაზე — 5 ოქროს მედალი. სააქციო საზოგადოების გენენერალური დირექტორი იყო გ. მანაგაძე.
თბილისის ზამთრის საცურაო აუზი

თბილისის ზამთრის საცურაო აუზი — საქართველოს სპორტის სახელმწიფო დეპარტამენტის საცურაო აუზი, რომელსაც აქვს თაღოვანი გადახურვა და მარაგდება გამთბარი წყლით. აგებულია 1965 წელს, არქიტექტორი — მ. სანთელაძე) აუზის სიგრძეა — 50 მეტრი, სიგანე — 21 მეტრი, სიღრმე 2–6 მეტრი. განკუთვნილია 8 საცურაო ბილიკისათვის, წყალში ხტომებისთვის.

აუზში არის სტაციონარული კოშკურა თავისი ბაქნებით (5, 7 და 10 მეტრი) და ტრამპლინები (3 და 1 მეტრი). ტრიბუნები 750 მაყურებელს იტევს. აუზთან მოწყობილია ორი სპორტული დარბაზი, სამედიცინო და მეთოდური კაბინეტი, საუნა და ყველა აუცილებელი დამხმარე სათავსო. აუზში ვარჯიშობდნენ მოცურავეთა, წყალბურთელთა, წყალშიმხტომელთა, წყალქვეშა ცურვისა და თანამედროვე ხუთჭიდის ნაკრები გუნდები, ბავშვთა სპორტული ჯგუფები და ჯანმრთელობის ჯგუფები. აუზში ტარდებოდა თბილისისა და საქართველოს მაშტაბის შეჯიბრებები სპორტის ზემოთ ჩამოთვლილ სახეობებში.
ორიონი (სააქციო საზოგადოება)

ორიონი — სააქციო საზოგადოება, შეიქმნა 1999 წელს. თბილისის ელექტრონულ-გამოთვლითი ტექნიკის ქარხნის ბაზაზე. 1988 წელს ჩამოყალიბდა თბილისის საწარმოო გაერთიანება „ორიონი“, რასაც 1997 წელს ეწოდა სახაზინო საწარმო „ორიონი“, ხოლო 1999 წელს გარდაიქმნა სააქციო საზოგადოებად.

გაერთიანება შედიოდა ყოფილ სსრკ რადიომრეწველობის სამინისტროში, თავდაცვის კომპლექსში და აწარმოებდა სამხედრო დანიშნულების პროდუქციას: საჰაერო სივრცის კონტროლის მართვის ავტომატიზებულ სისტემებს, გადაცემის ავტომატიზებულ კომპლექსურ საშუალებებს, დიდ მანძილზე ვიდეოკონტროლის მოწყობილობებსა და საკონტროლო ხელსაწყოებს. 1992 წლიდან საწარმო უშვებდა ელექტრონული, ელექტროტექნიკური მანქანათმშენებლობის პროდუქციას, სახალხო მოხმარების საქონელს.

1990 წელს საწარმოოს სპეციალისტთა ჯგუფს (ზ. გუმბერიძე, ი. მეიშვილი, ა. ფრანგიშვილი, ა. ქევხიშვილი, დ. ყინია, მ. წულაძე, ზ. ჩხეიძე) 1988-1989 წლებში შესრულებული შრომისთვის მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო პრემია მეცნიერულ და ტექნოლოგიურ დარგში. ბოლო წლებში გამოშვებული პროდუქციიდან განსაკუთრებით აღსანიშნავია საინჟინრო აკადემიური და ტექნოლოგიური უნივერსიტეტის მეცნიერთა ჯგუფთან ერთად (ხელმძღვანელი ა. ფრანგიშვილი) შექმინილი ელექტროენერგიის გასაღებისა და აბონენტებთან ანგარიშსწორების ავტომატიზებული სისტემა, რასაც საწარმო უშვებდა აჭარის ენერგოკომპანიის დაკვეთით. ქარხნის პირველი დირექტორი იყო ი. მეიშვილი (1980-1993 წლები), რასაც განსაკუთრებული წვლილი მიუძღოდა მის მშენებლობასა და საწარმოო გაერთიანების შექმნაში.

1993 წლიდან ორიონის დირექტორი იყო ჯ. კუხალაშვილი.
სოლეი დორი

„სოლეი დორი“ — ყვავილების სავაჭრო სალონი თბილისში.

1907 წელს მარტში მ. მამულაშვილმა ი. წინამზღვრიშვილის რჩევითა და თანადგომით გახსნა თამამშევის ქარვასლაში, პარკევიჩ-ერევანსკის მოედანზე. მ. მამულაშვილმა „სოლეი დორში“ უჩვეულო მასალა შემოიტანა. ყვავილების გვერდით პირველიმა გამოიყენა და დანერგა დეკორატიულ მებაღეობაში ველური მცენარეები, აგრეთვე ქართულ ეროვნული ყოფის დამახასიათებელი საგნები, ლოკოკინის ნიჟარები, ხის ქერქი და სხვა. ამ მასალისგან „სოლეი დორში“ იქმნებოდა საქართველოს ისტორიასთან, შრომით პროცესებთან დაკავშირებული მხატვრული სურათები, ეტიუდები, ნატურმორტები, ხელოვნების ჭეშმარიტი ნიმუშები. ყველა ქართულ ეროვნულ დღესასწაულს, იუბილესა თუ ბენეფისს „სოლეი დორის“ ყვავილების გირდლიანდები ამკობდა. „სოლეი დორის“ ხშირი სტუმრები იყვნენ საუკუნის და საუკუნის დასაწყისის საზოგადო მოღვაწენი, მხატვრები, მწერლები და სხვა. სალონმა დიდი როლი ითამაშა დეკორატიული მებაღეობის დანერგვაში, განვითარებისა და პოპულარიზაციაში. იარსება 1929 წლამდე.
თბილისის საადგილმამულო კომისია

თბილისის საადგილმამულო კომისია — საადგილმამულო კომისია თბილისში.

კომისია დააარსა ქართულმა სასოფლო სამეურნეო საზოგადოებამ 1907 წელს, თბილისში. საადგილმამულო კომისია გლეხობისთვის აარსებდა ამხანაგობებს, სასოფლო სამეურნეო საზოგადოებებს, სკოლებს, სამედიცინო დაწესებულებებს, მანქანა-იარაღების გამქირავებელ პუნქტებს, უცხოეთიდან შემოჰქონდა ახალი, გაუმჯობესებული სამეურნეო მანქანა-იარაღები, სხვადასხვა კულტურა. უმიწაწყლო და მცირემიწიანი მთის მოსახლეობისთვის ბარად იძენდა საკარმიდამოს და სახნავს. საადგილმამულო კომისია გაუქმდა 1917 წელს.
მოედნის კარი

მოედნის კარი — თბილისის ზღუდეში ჩრდილოეთი მხრიდან დატანებული კარი მდებარეობდა დიღმის (შუა) და ქვემო წყლის კართა შორის. როგორც ჩანს, მოედნის კარი თბილისის გალავანში გაჭრეს საუკუნეში 30-50-იან წლებში, როსტომ მეფის დროს კარმა სახელი მიიღო გარეთუბანში არსებული მოედნის (მეიდანი, ასპარეზი, ყაბახი, დიდი მინდორი) გამო, რომლისკენაც იგი იყო მიმართული. თბილისის 1735 წლის გეგმაზე 21-ით დატანილია „მეიდნის კარი ხიდით“ (ვახუშტი). საუკუნე 40-50-იანი წლებიდან (ქვემო წყლის კარის გაუქმების გამო) ქალაქის ჩრდილოეთ კედელში დატანებულ კართა შორის მოედნის კარი აღარ იხსენიება, მის ადგილას არის ზემო წყლის კარი რომელიც ბაგრატიონის (ახლანდელი ჩახრუხაძის) და მუხრანის (ახლანდელი ნიკოლოზ ბარათაშვილის) ქუჩათა შესაყარზე მდებარეობდა.
ნარკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი

თბილისის ნარკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი — ინსტიტუტი საქართველოში. დაარსდა 1993 წელს. 1981 წელს ნარკოლოგიური დისპანსერის (შეიქმნა 1976 წელს) ბაზაზე ჩამოყალიბდა ნარკოლოგიური რესპუბლიკური საავადმყოფო, რომელიც ასეთი ტიპის პირველი დაწესებულება იყო სამხრეთ კავკასიაში. 1985 წელს მ. ასათიანის სახელობის ფსიქიატრიის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში შეიქმნა ნარკოლოგიის სამედიცინო-ბიოლოგიურ პრობლემათა განყოფილება. 1993 წელს აღნიშნული განყოფილების და რესპუბლიკური ნარკოლოგიური საავადმყოფოს ბაზაზე შეიქმნა ნარკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი.

ინსტიტუტის სამეცნიერო კვლევის და პრაქტიკული საქმიანობის მიმართულებებია: ნარკოლოგიურ დაავადებათა დიაგნოსტიკის, მკურნალობისა და პროფილაქტიკის რაციონალური მეთოდების შემუშავება; ნარკომანიით, ალკოჰოლიზმით დაავადებულთა და ნარკოლოგიური პროფილის სხვა ავადმყოფოთა სტაციონალური და ამბულატორიული მკურნალობა; ნარკოლოგიური სამსახურის საორგანიზაციო-მეთოდური ხელმძღვანელობა ქვეყანაში.

ნარკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში არის 2 კლინიკური განყოფილება, პოლიკლინიკა და საექსპერტო განყოფილება, კლინიკურ-ბიოქიმიური და ქიმიურ-ტოქსიკოლოგიური განყოფილება; საორგანიზაციო, საინფორმაციო, პრევენციის განყოფილება და სამეცნიერო ნაწილი.
უკანასკნელი წლების განმავლობაში ინსტიტუტში გამოქვეყნებულია მრავალი სამეცნიერო შრომა.

ლიტერატუა
თბილისის საზაფხულო თეატრი

თბილისის საზაფხულო თეატრი — თეატრი ძველ თბილისში. გაიხსნა 1870 წელს „ინჟინერთა ბაღში“, რომელიც მდებარეობდა ბარიატინსკისა და წყალსაზიდის ქუჩებს შორის. არქიტექტორი იყო ზალცმანი, მხატვარ-დეკორატორი კნოლი. „ქარვასლის თეატრის“ დაწვის შემდეგ მოხდა „საზაფხულო თეატრის“ ნახევრად ფიცრული ნაგებობის რესტავრაცია და 1875 წლიდან აქ უკვე ქართული და რუსული დრამატული თეატრისა და თბილისის ოპერის დასები გამოდიოდნენ. თეატრმა იარსება 22 წელიწადი. მის სცენაზე გამოდიოდნენ გამოჩენილი მუსიკოსები, მომღერლები, დირიჟორები, ინსტრუმენტალისტები,დრამატურგი მსახიობები. ამ სცენაზე დაიწყო თ. შალიაპინის კარიერა აღსანიშნავია რუსი კომპოზიტორის მ. იპოლიტოვ-ივანოვის ნაყოფიერი მოღვაწეობა საზაფხულო „საზაფხულო თეატრში“. 80-იანი წლებდან დაიწყო გატაცება მუსიკის მონუმენტური ფორმებით, სცენაზე აჟღერდა რიხარდ ვაგნერის მუსიკა. ამ თეატრში აღიზარდნენ ქართული თეატრის მოღვაწეები ვ. აბაშიძე, ლ. ალექსი-მესხიშვილი, კ. მარჯანიშვილი და სხვა.
ზაჰესის ხიდი-აკვედუკი

ზაჰესის ხიდი-აკვედუკი — საბურთალოსა და გლდანის შემაერთებელი ხიდი (ზემო ავჭალა); დავით აღმაშენებელის ხეივნის გაგრძელებასა და გრიგოლ ხანძთელის ქუჩას შორის. აგებულია მტკვარზე წყალსადენის გადასაყვანად, ამავე დროს გამოყენებულია საქალაქო ტრანსპორტის მიმოსვლისათვის (1952 წელი, ინჟინერი მ. კობახიძე). ხიდის ზესასვლელი სამმალიანი უჭრკოჭოვანი მალის ნაშენი ფოლად-რკინა-ბეტონისაა (ფოლადის მთლიან კედლიანი კოჭი ჩართულია მუშაობაში სავალი ნაწილის რკინა-ბეტონის ფილასთან). ხიდის შუა მალის სიგრძეა 48 მეტრი, გვერდითი მალებისა 36 მეტრი, მთლიანი სიგრძე — 142,4 მეტრი, სიმაღლე — 23 მეტრი, სავალი ნაწილის სიგანე — 6,5 მეტრი, ტროტუარების სიგანე — 1,0 მეტრი.
მუსიკალურ-ქორეოგრაფიული საზოგადოება

მუსიკალურ-ქორეოგრაფიული საზოგადოება — დაარსდა თბილისში 1959 წელს როგორც საგუნდო საზოგადოება. 1960 წლიდან გახდა საგუნდო-ქორეოგრაფიული, ხოლო 1966 წლიდან ეწოდა მუსიკალურ-ქორეოგრაფიული საზოგადოება. საზოგადოება მიზნად ისახავდა მუსიკალურ და ქორეოგრაფიულ ხელოვნების პროპაგანდას. საზოგადოებასთან არსებობდა კამერული გუნდი და ორკესტრი "თბილისის კამერატა" ქართული ხალხური სიმღერისა და ცეკვის ანსამბლი "მუსიკა, პოეზია, ფერწერა", ქორეოგრაფთა სახლ უნივერსიტეტი მუსიკალური ანსამბლების რესპუბლიკური გაერთიანებების თბილისის განყოფილება. 1995 დაიშალა და მის ბაზაზე შეიქმნა ორი დამოუკიდებელი ორგანიზაცია: მუსიკალური საზოგადოება და ქორეოგრაფიული საზოგადოება.
მეტეხის კლდის ქიმის განაშენიანება

მეტეხის კლდის ქიმის განაშენიანება — განაშენიანება მეტეხის გასწვრივ, რომელსაც, მიუხედავად მრავალი და არსებითი გადაკეთებებისა, შერჩა თავისი პირვანდელი, თვითმყოფადი იერი. ეს მეტწილად 2-3 საართულიანი სახლებისგან შემდგარი რიგი - განაშენიანები, რომელიც აგვრგვინებს შვეულ კლდეს მტკვრს კალაპოტის მარცხენა ნაპირსა და ვიწრო, მოხდენილ რუისის ქუჩას შორის, თავისი მრავალრიცხვოვანი აივნით, ლოჯიით, ტერასით, საყრდენი კედლით, ძიეთ დაკიდებული ბაღით, კონსოლური შვერილით - თბილისის ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო და რომანტიკული ანსამბლია.

უკანასკნელ წლებში ამ რიგის მრავალ სახლს ჩაუტარდა რკონსტრუქცია - რესტავრაცია, მეტეხის ტაძრის მეზობლად მდებარე დიდ საცხოვრებელი სახლის ადაპტაციის შედეგად შეიქმნა კომფორტული, თანამედროვე ტექნოლოგიით ახჭურვილი სასტუმრო (არქიტექტორები: გ. ჯაფარიძე, ვ. ორბელაძე); #5 და 7 სახლების რეგონსტრუქცია - რეენერაციის შემდეგ დაფიქსირდა არქივის განაშენიანების სტილისტური მახასიათებლები (არქიტექტორები: გ. ბათიაშვილი, თ. ღვანიძე). ამ განაშენიანებაში საინტერესოა #19, 37, 39 ( საუკუნის ნახევარი) და #13, 15 ( საუკუნის დასაწყისი) სახლები.
ორიენტი

ორიენტი — სასტუმრო თბილისში, აშენდა საუკუნის 90-იან წლებში.

მისი არქიტექტორია ა. ზალცმანი. პირველ სართულზე განთავსებული იყო სავაჭრო მაღაზიები. პირველი რესპუბლიკის დროს ორიენტის პირველ სართულზე არსებული წიგნის მაღაზია ხელისუფლებამ დახურა ლენინის წიგნების გაყიდის გამო. საუკუნის 20-იან წლებში დაერქვა „ინტურისტი“. შემდგომ აქ იყო მხატვრის სახლი (შოთა რუსთაველის ქუჩა №7).

დაიწვა 1991 წელს თბილისის ომის დროს.
მსხალდიდის ქედი

მსხალდიდის ქედი — ქედი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის მცხეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თბილისის დასავლეთით. თრიალეთის ქედის აღმოსავლეთი განშტოება. მდინარეების დიღმისწყლისა და ვერის წყალგამყოფი. სოფელ წოდორეთის მერიდიანის აღმოსავლეთით იგი ცნობილია ლისის ქედის სახელწოდებით. აგებულია ძირითადად ზედაეოცენური თაბაშირიანი თიხებითა და ქვიშაქვებით. ქედის სამხრეთი კალთა ღრმად არის დანაწევრებული მდინარე ვერის მარცხენა შენაკადებით. მსხალდიდის ქედის დასავლეთი ნაწილი ტყიანია, აღმოსავლეთით ჯაგეკლიანი ბუჩქნარი და ბალახეული ჭარბობს. ბევრგან ხელოვნური ტყეებია. ქედზეა სოფელი მსხალდიდი. მოხსენიებულია ვახუშტი ბატონიშვილის ნაშრომში „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“:
მებაჟე

მებაჟე — ბაჟის ამკრეფი მოხელე ფეოდალურ საქართველოში.მებაჟეების ძირითადი ფუნქცია ქალაქში შემოტანილ და გატანილ საქონელზე სახელმწიფოს მიერ დაწესებული საბაჟო გამოსაკრეფის აღება იყო. გვიანდელ შუა საუკუნეებში საქართველოში ბაჟის აკრეფა იჯარით გაიცემოდა კერძო პირებზე, ჩვეულებრივ, ქალაქის მაღალი ფენების წარმომადგენლებზე. მათ „მებაჟეები“ ან „ბაჟის იჯარადირები“ ერქვათ. მცირე ქალაქში ჩვეულებრივ ერთი მებაჟე იყო, თბილისში - რამდენიმე. მათ შორის ფუნქციები საქონლის მიხედვით ნაწილდებოდა. მაგალითად წყაროებში იხსენიება „თამბაქოს იჯარა“, „არაყის იჯარა“ „თევზის ბაჟის იჯარა“ და ა.შ
ლიტერარურა
თბილისის ექსპერიმენტული სამუსიკო სკოლა

თბილისის ექსპერიმენტული სამუსიკო სკოლა — თბილისის ვანო სარაჯიშვილის სახელობის სახელმწიფო კონსერვატორიისა, 11-წლიანი საშუალო სამუსიკო სკოლა, რომელიც იძლევა სრულ საშუალო სპეციალურ (სამუსიკო) განათლებას და კონსერვატორიაში გამოცდების ჩაბარების, აგრეთვე ორკესტრანტებად და კონცერტმაისტერებად მუშაობის უფლებას. სკოლა კონსერვატორიის სტუდენტთა, პედაგოგთა და პროფესორთა მომზადების ბაზაა. სახელმწიფო დაფინანსებაზეა, ექვემდებარება საქართველოს კულტურულ სამინისტროს. 2000 სკოლაში იყო საფორტეპიანო, საორკესტრო (ჩასაბერი და სიმებიანი ინსტრუმენტების), თეორიული და საგუნდო-სადირიჯორო განყოფილებები; სწავლობდა 700 მოსწავლე, მუშაობდა 278 პედაგოგი და კონცერტმაისტერი (მათ შორის 4 პროფესორი, 5 დოცენტი). სახელოვან სკოლადამთავრებულთა იანო ალიბეგაშვილი, ე. ჭყონია, მ. შამუგია, თ. ჯავახიშვილი, ა. ვასაძე და სხვა. 1978 წლიდან დირექტორია თ. ბუაძე.
თბილისის რიტუალების სასახლე

თბილისის რიტუალების სასახლე — რიტუალების სასახლე თბილისში.

300 არაგველის ხიდიდან და ვახტანგ გორგასლის ქუჩიდან იხსნება შთამბეჭდავი ხედი სასახლეზე, რომელიც აღმართულია მტკვრის მარცხენა ნაპირას, შემაღლებულ ბორცვზე. სასახლე კარგად ჩაეწერა გარემოში და თავისი დომინირებული მდგომარეობით გაამდიდრა ქალაქის სილუეტი. თანამედროვე ნაგებობა, საკმაოდ გართულებული, მრუდხაზოვანი ფორმებით, გაბატონებულია არსებულ დაბალსართულიან განაშენიანებაში და ქმნის ამ რაიონში ახალ მასშტაბს. საინტერესოდაა გადაწყვეტილი ინტერიერები, რომლებსაც ამშვენებს ფერწერული ნამუშევრები, ჭედურობა. ცენტრალური შესასვლელის წინ ფართო კიბეზე აღმართულ სვეტზე დგას ბრინჯაოსგან ჩამოსხმული დიონისეს კლასიკური ფიგურა. ეს არის გადიდებული ასლი პატარა ქანდაკების, რომელიც ნაპოვნია არქეოლოგიური გათხრების დროს.
სტამბოლის გოდოლი

სტამბოლის გოდოლი — თბილისის ციხის დასავლეთ კედელში დატანებული მაღალი კოშკი. მეთვალყურეობას უწევდა ქალაქში სამხრეთიდან მისასვლელ გზებს ვახუშტი ბატონიშვილის 1735 წლის
გეგმაზე 19-ით აღნიშნული აქვს სტამბოლის გოდოლი. სტამბოლის გოდოლის დამნაშავეთა საპყრობილედ იყენებდნენ. ამჟამად შემორჩენილია გოდოლის ნანგრევები.
ოქსინო

ოქსინო — სააქციო საზოგადოება თბილისში, ჩამოყალიბდა 1993 წელს საწარმოო გაერთიანების „ოქსინოს“ ბაზაზე.

1959 წელს შეიქმნა თბილისის პირველი ტრიკოტაჟის ფაბრიკა, რომელსაც 1986 წლიდან ეწოდა საწარმოო გაერთიანება „ოქსინო“. „ოქსინო“ აღჭურვილი იყო თანამედროვე ტიპის სხვადასხვა კლასის საქსოვი და სამკერვალო მანქანა-დანადგარებით; იყენებდნენ როგორც ნატურალურ, ისე ხელოვნური ბოჭკოს ძაფებს. საწარმო ამზადებდა ბავშვისა და მოზრდილთა ზედა ტრიკოტაჟის ნაწარმს.

„ოქსინო“ დაკომპლექტებული იყო მაღალკვალიფიციური ინჟინერ-ტექნოლოგიური პერსონალით და მხატვარ-მოდელიორებით. „ოქსინო“ მონაწილეობდა სხვადასხვა საერთაშორისო ბაზრობასა და გამოფენაზე. საწარმოს ნაწარმი იგზავნებოდა საფრანგეთში, დანიაში, ჩრდილოეთ ირლანდიაში, გერმანიაში, რუსეთსა და შუა აზიის ქვეყნებში.
მუჰთასიები

მუჰთასიები — ერთ-ერთი მოხელე ფეოდალურ თბილისში. მისი არსებობა დასტურდება საუკუნეში. დოკუმენტში, სადაც მოხსენიებულია " სამუსტასიბო" გამოსაღები აღმოსავლეთ მაჰმადიანურ სამყაროში მუჰთასიებს ევალებოდა საპოლიციო სამსახური, სამართლის წარმოება, აგრეთვე ქალაქში წესრიგის დაცვა, ქუჩების კეთილმოწყობა, რელიგიურ საყოფაცხოვრებო წესების თვალყურის დევნება. მუჰთასიები ერთდროულად არსრულებდრელიგიურ და ქალაქის მოხელის ფუნქციებს.

მუჰთასიები საქართველოს სამეფოში სავარაუდოდ, საამიროს გზით შემოვიდა. მუჰთასიბის თანამდებობა თბილისის გარდა საქართველოს სხვა ქალაქებში არ ფიქსირდება. მუჰთასიბი გვხვდება სომხეთის ქალაქებში და იქაც ქალაქის მოხელეა. ეს თანამდებობა თბილისის შემოერთების შემდეგაც დარჩა აქ მაჰმადიანური მოსახლეობის არსებობის გამო: მაგრამ ქართულ სინამდვილეს დიდხანს ვერ შერჩა და მალე გაუქმდა.
მეჩონგურეთა ანსამბლები

მეჩონგურეთა ანსამბლები — ჩონგურზე დამკვრელთაგან შედგენილი მუსიკალური კოლექტივები, რომლებიც პროპაგანდას უწევდნენ ქართულ ხალხურ სიმღერებს. ჩონგურზე (აგრეთვე ფანდურზე) დაკვრის ტრადიცია, როგორც ცალკე (სოლო) შესრულებით, ისე გუნდის თანხლებით ოდითგანვე იყო დამკვიდრებული საქართველოში. პირველი ასეთი ანსამბლი თბილისში დაარსდა 1921 წელს ა. მეგრელიძის ხელმძღვანელობით. შემდგომში მანვე ასეთი ანსამბლები ჩამოაყალიბა თბილისის მრავალ საწარმოსა და დაწესებულებასთან, სკოლებთან. 1933 წელს დაარსდა მეჩონგურე ქალთა სახელმწიფო ანსამბლი (ხელმძღვანელი კ. ფოცხვერაშვილი, 1953 წლიდან ნ. ფოცხვერაშვილი). ანსამბლის რეპერტუარში იყო ხალხური შემოქმედების ნიმუშები და ქართველ კომპოზიტორთა ნაწარმოებები. 1937 წელს ა. მეგრელიძის მეჩონგურეთა ანსამბლები წარმატებით გამოვიდა ქართული ლიტერატურის და ხელოვნების დეკადაზე მოსკოვში, ამჟამად დამოუკიდებლად აღარ არსებობს.
თბილისის ტრანსავტომატიკა

თბილისის ტრანსავტომატიკა — ეკოლოგიურად სუფთა სპეციალური ტრანსპორტისა და მისი მართვის ავტომატიზებული სისტემების სამეცნიერო-კვლევითი და საპროექტო-საკონსტრუქტორო ინსტიტუტი. იგი ექვემდებარება საქართველოს სახელმწიფო დარგთაშორის სამეცნიერო-ტექნოლოგიურ კომპლექსს „საქსპეცტრანსს“. ინსტიტუტი დაარსდა 1980 წელს, საკონსტრუქტორო-ტექნოლოგიურ ბიუროს, „ტრანსპროგრესავტომატიკისა“ და საპროექტო ბიუროს, „ბაგირგზაპროექტის“ ბაზაზე. დაარსებიდან მისი დირექტორი და გენერალური კონსტრუქტორია საქართველოს საინჟირნო აკადემიის წევრი შ. ორჯონიკიძე. ინსტიტუტის სამეცნიერო კვლევის ძირითადი მიმართულებებია: მთიანი რეგიონებისთვის ეკოლოგიურად სუფთა ავტომატიზირებული საბაგირო მონორელსური, საბაგირო-რელსური და პროგრამული ტრანსპორტის სხვა სისტემების შექმნის სამეცნიერო-კვლევითი და საცდელ-საკონსტრუქტორო სამუშაოები. ინსტიტუტს აქვს 5 განყოფილება, ქარხანა „ბაგირგზატექნიკა“ და რეგიონული საბაზო ლაბორატორიები. ინსტიტუტში დამუშავდა და წარმოებაში დაინერგა სპეციალური ტრანსპორტი და მისი მართვის ავტომატიზებული სისტემების 21 ახალი მოწყობილობა და კონსტრუქცია. შექმნილ სამეცნიერო-ტექნოლოგიურ პროდუქციაში თანამშრომლებს მიღებული აქვთ პრემიები, ოქროსა და ვერცხლის მედლები, საპატიო დიპლომები. ინსტიტუტს ასევე აქვს ბიბლიოთეკა.