iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კუალა-ლუმპურის მეტროპოლიტენი

კუალა-ლუმპურის მეტროპოლიტენი წარმოდგენილია ჩქაროსნული მსუბუქი მეტროს სახით და მალაიზიის დედაქალაქის ტრანსპორტის ძირითად სახეობად მიიჩნევა.

ქსელი და შემადგენლობა
ხაზები როგორც კუალა-ლუმპურს, ასევე მის შემოგარენს ემსახურება.
სარკინიგზო შემადგენლობა 1998 წლიდან ბომბარდიერის ტიპის 35 მარკის ვაგონებს იყენებს.
მატარებლების ძირითადი ნაწილი ავტომატიზებულია და უმემანქანეოდ იმართება.
ბოდეს მუზეუმი

ბოდეს მუზეუმი (გერმ -) — სამხატვრო მუზეუმი ბერლინში, სამუზეუმო კუნძულის ანსამბლში, სადაც ქანდაკებები, ბიზანტიური ხელოვნება და სამონეტო კაბინეტია წარმოდგენილი. მუზუმი 1904 წელს დაარსდა. ექვსწლიანი რესტავრაციის შემდეგ კი 2006 წლის 17 ოქტომბერს გაიხსნა.

ისტორია
ბერლინში ხელოვნების მუზეუმის შექმნის იდეა 1871 წელს შეიქმნა კაიზერის კარზე, კრონპრინცის გარემოცვაში, ასევე, ოდნავ მოგვიანებით, იმპერატორ ფრიდრიხ -ის დროს. კონკრეტული წინადადებები ვილჰელმ ფონ ბოდემ წამოაყენა. კარის არქიტექტორმა ერნსტ ფონ ინემ 1897-1904 წლებში სამუზეუმო შენობა ააგო ბოდეს მიერ შეგროვებული ფერწერული და სკულპტურული კოლექციისთვის. მუზეუმი 1904 წლის 18 ოქტომბერს, 1888 წელს გარდაცვლილი ფრიდრიხ -ის დაბადების დღეს გაიხსნა.

ნეობაროკოს სტილში შესრულებული შენობა სამუზეუმო კუნძულის ჩრდილო-დასავლეთ დაბოლოებაზე, 6 000 მ² განლაგებული და არასწორი სამკუთხედის ფორმით არის წარმოდგენილი.
სამუზეუმო კუნძული

სამუზეუმო კუნძული — სახელწოდება, რომელიც მდინარე შპრეეზე მდებარე კუნძულ შპრეინზელის ჩრდილოეთ დაბოლოებამ მიიღო. სამუზეუმო კუნძული მსოფლიოს სხვადასხვა მხრიდან ჩამოსული ტურისტებისა და ხელოვნების მოყვარულთა მიზიდულობის ცენტრია. 1999 წლიდან არქიტექტურული და კულტურული ანსამბლი იუნესკოს მსოფლიო საგანძურის სიაშია შეტანილი.

ისტორია
შუა საუკუნეებში კუნძულ შპრეინზელის ჩრდილოეთი ნაწილი ჭაობიან ტბორებს წარმოადგენდა. სამხრეთ ნაწილში საუკუნეში ქალაქი კიოლნი გაჩნდა, ხოლო მისი ჩრდილოეთი ნაწილი ოდნავ მოგვიანებით ბერლინის საქალაქო სასახლის ბაღის ნაწილი გახდა. საუკუნეში შპრეეს მარცხენა ტოტი არხებით აღჭურვეს. გაჩნდა დღევანდელი არხი კურფერგრაბენი, რომლის მეშვეობითაც კუნძულის ჩრდილოეთი ნაწილი ამოშრა. შპრეესა და კურფერგრაბენს შორის კიოლნის მცირე კუნძულაკი წარმოიქმნა , სადაც ს. მეორე ნახევარში ლიუსტგარტენი გაშენდა. 1748 წელს პომერანცენჰოფის ორანჟერეა ტროპიკული ხილით, პალმებითა და ეგზოტიკური მცენარეულობით რომ იყო წარმოდგენილი, სამდინარო ვაჭრობის ზრდა-განვითარების გამო, საწყობად გადაკეთდა. მოგვიანებით კუნძულს საწყობები და სათავსები დაამატას, მათ შორის, ფქვილისა და მარილისთვის.
ლოს-ალამოსის ჭადრაკი

ანტიკლერიკული ჭადრაკი (ლოს-ალამოსის ჭადრაკი) — ჭადრაკი 6×6 დაფაზე კუების გარეშე. გამოიყენებოდა კიბერნეტიკის განვითარების ადრეულ ეტაპზე კომპიუტერებისთვის ჭადრაკის თამაშის სასწავლებლად.

სახელი სიტყვათა თამაშშია:კუ ინგლისურად არის (ეპისკოპოსი).

ანტიკლერიკული ჭადრაკი ჩვეულებრივისგან შემდეგით განსხვავდება:
დაფაზე არ არის მხედრები (შესაბამისად პაიკი მხედრად ვერ იქცევა);
პაიკები ორმაგ სვლას ვერ აკეთებენ (შესაბამისად, აღება გასასვლელში შეუძლებელია);
არ არის როკი.
მითქმა-მოთქმის კონტროლის ცენტრი

მითქმა-მოთქმის კონტროლის ცენტრები — საზოგადოებრივი სამსახურის ტიპი, რომლის მიზანი სწორი ინფორმაციის გავრცელებაა (თუ ასეთი რამ შესაძლებელია არსებობდეს) კრიზისის, ტერორისტული თავდასხმის, ბუნებრივი კატაკლიზემის ან სხვა სამოქალაქო უწესრიგობის პერიოდში. სამსახურის მთავარი ფუნქციაა სატელეფონო ცენტრის ოპერირება, დაინტერესებული მოსახლეობის კითხვებზე პასუხის გასაცემად, რაც ზოგადად გამოწვეულია მიმდინარე მოვლენებზე ინფორმაციის სიმწირით ან მითქმა-მოთქმით. მუდმივი მითქმა-მოთქმის კონტროლის ცენტრები ემსახურება სპეციფიკური არეალის ადგილობრივ მოსახლეობას და ისინი ხშირად კერძო ინციდენტების გამო იქმნება.

თანამედროვე საკომუნიკაციო საშუალებებმა, როგორიცაა ადგილობრივი ინტერნეტ-საიტები და რეგიონული 24-საათიანი სამაუწყებლო არხები, ამგვარი სამსახურების ეფექტურობა შეამცირა. თუმცა, მეორე მხრივ, ტექნოლოგიები, როგორიცაა ელექტრონული ფოსტა, მოკლეტექსტური შეტყობინებები და მისთანა კრიზისის პერიოდში მითქმა-მოთქმის გავრცელებას უფრო აჩქარებს.

მაგ. ქალაქ ბალტიმორს, მერილენდი, მუდმივმოქმედი მითქმა-მოთქმის კონტროლის ცენტრი აქვს.
კუ (ჭადრაკი)

კუ, ოფიცერი (იუნიკოდი ♗♝) — ჭადრაკის ფიგურა. მოთამაშეები იწყებენ პარტიას ორ-ორი კუთი. პარტიის დასაწყის თეთრ კუებს უკავიათ 1, 1, ხოლო შავ კუებს 8, 8 უჯრები.

კუს შეუძლია დიაგონალზე ნებისმიერ უჯრაზე გადაადგილება, იმ პირობით, თუ მის გზაზე სხვა ფიგურები არ დგანან. კუ ითვლება ეტლზე ნაკლებად , თუმცა მხედარზე მეტად ფასეულ ფიგურად.
პერიოდული ცხელების სინდრომი

პერიოდული ცხელების სინდრომი (ანუ აუტოანთებითი სინდრომი) ხასიათდება შემდეგ სიმპტომთა ერთობლიობით: ცხელება, სახსრების ტკივილი, მუცლის ტკივილი. იგი შეიძლება განაპირობოს ქრონიკული პათოლოგიები, მაგ. ამილოიდოზი.

განახლებული ფორმულირების მიხედვით, «აუტოიმუნური სინდრომები» არის თანდაყოლილ დაავადებათა ჯგუფი, რომლებისთვისაც დამახასიათებელია შეტევითი და რეციდიული ხასიათის კანის ანთებითი დაზიანება და პერიოდული ცხელება, სხეულის ტემპერატურის მატებით.

პერიოდული ცხელების სინდრომები განსხვავდებიან იმუნოდეფიციტურ მდგომარეობებისაან, რომელიც ასევე ხასიათდება ხშირი ინფექციებითა და ინფექციით განპირობებული ცხელებით.

პერიოდული ცხელების სინდომების სია
ოჯახური ხმელთაშუაზღვის ცხელება
ჰიპერიმუნოგლობულინემია "დ", განმეორებითი ცხელებით. ეს პათოლოგია მევალონური აციდურიასთან ერთად განპირობებულია მევალონატის კინაზას დეფიციტით.
 რეცეპორთან ასოცირებული პერიოდული ცხელების სინდრომი
მაკლ-ველსის სინდრომი (ურტიკარია-სიყრუე-ამილოიდოზი)
ოჯახური გაციების ურტიკარია (ოჯახური გაციების აუტოანთებითი სინდრომი)
ახალშობილთა შეტევითი მულტისისტემური ანთებითი დაავადება
პერიოდული ცხელება, აფტოზური სტომატიტი, ფარინგიტი და ადენიტი
ბლაუ-სინდრომი
პიოგენური სტერილური ართრიტი, განგრენოზული პიოდერმა, აკნე
რობერტ ჰუკი

რობერტ ჰუკი (; დ. 18 ივლისი 1635, კუნძული უაიტი — გ. 3 მარტი 1703, ლონდონი) — ინგლისელი ბუნებისმეტყველი, გამომგონებელი, ასტრონომი, ბიოლოგი, ფიზიკოსი, ტოპოგრაფი.

ბიოგრაფია
რობერტ ჰუკი დაიბადა 1635 წლის 18 ივლისს დაბა ფერშუოტერში, ინგლისის კუნძულ უაიტზე, ადგილობრივი ეკლესიის მოძღვრის ოჯახში. მამას უნდოდა რომ მისი შვილი გაჰყოლოდა მის კვალს, მაგრამ თავის გეგმებზე უარის თქმა მოუწია, რადგან ბიჭს იმდენად სუსტი ჯანმრთელობა ჰქონდა, რომ დაწყებით სკოლაშიც კი ვერ იარა.

მამის სიკვდილის შემდეგ ჰუკი შედის რ. ბაშბის სკოლაში, 1653 წელს კი ოქსფორდის უნივერსიტეტის სტუდენტი ხდება.მალე იგი ასისტენტად აჰყავს ქიმიკოს ჯონ უილკინზს, რომელიც შემდეგ რეკომენდაციას უწევს რობერტ ბოილთან. პირველი სამუშაო რომელიც ჰუკს ბოილმა დაავალა იყო ო. ჰორიკეს მიერ გამოგონებული ტუმბოს გაუმჯობესება. ახალგაზრდა კაცმა ბრწყინვალედ გაართვა თავი ამ სამუშაოს: ამ ტუმბოს გამოყენებით აღმოაჩინა რობერტ ბოილმა ბოილ-მარიოტის კანონის სახელით ცნობილი კანონი.

უილკინზმა და ბოილმა დააკავშირეს ჰუკი ბუნებისმცოდნეობის წრესთან, რომლის წევრებმაც 1660 წელს დააარსეს ლონდონის სამეფო საზოგადოება (ინგლისის მეცნიერებათა აკადემია). მათ შორის იყო ჰუკიც. 1662 წელს ჰუკმა მიიღო ამ საზოგადოების დემონსტრატორის თანამდებობა.

1665 წლიდან ჰუკი გრეშემ-კოლეჯის პროფესორია და ლექციებს კითხულობს იქ. 1666 წლიდან კუტლერის წინადადებით ლექციებს კითხულობს ლონდონის სამეფო საზოგადოებაშიც.

ამავე წელს, ლონდონის ხანძრის შემდეგ ის ხელმძღვანელობდა აღსადგენ სამუშაოებს, შეადგინა ქალაქის აღდგენის პროექტიც, მაგრამ უდიდეს დროს უთმობდა სამეცნიერო მუშაობასაც: მისი პირველი დამოუკიდებელი გამოკვლევა შეეხებოდა კაპილარულ მოვლენებს, რის შედეგადაც ახსნა ხის ტანში წვენის მოძრაობა.

ნაშრომები და გამოგონებები
1665 წელს გამოდის ჰუკის ნაშრომის „მიკროგრაფია“, რომელშიც ის აღწერს უნიკალურ ცდებს: მის მიერ გაუმჯობესებული მიკროსკოპით მან აღმოაჩინა უჯრედი, აღწერა მცენარეთა უჯრედული შედგენილობა, დაკვირვება მოახდინა ბუზის თვალზე, ობისა და საფუარის სოკოზე და ბევრ სხვაზე. ამავე ნაშრომში ჰუკი ეხება სითბოსა და წვის, ასტრონომიის, ოპტიკის პრობლემებს. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მის მიერ ჩამოყალიბებული ჰიპოთეზა სინათლის ტალღური ბუნების შესახებ.

ფიზიკის ისტორიში ჰუკის სახელი განსაკუთრებით მტკიცედაა დაკავშირებული დრეკედობის კანონთან, რომელიც ცნობილია „ჰუკის კანონის“ სახელით. ეს კანონი ჩამოყალიბებულია ჰუკის 1678 წელს გამოსულ ბროშურაში „შესაძლებლობის აღდგენის ანუ დრეკადობის შესახებ“.

ასევე დიდი წვლილი შეიტანა მან გრავიტაციის თეორიასა და ასტრონომიაში. 1674 წელს გამოსულ მის ნაშრომში „დედამიწის მოძრაობის დამტკიცების ცდა ცდათ“, მითითებულია გრავიტაციის უნივერსალური ძალის არსებობა, მან პირველად გამოთქვა ჰიპოთეზა, რომ ამ ძალასა და მანძილს შორის უკუ კვადრატული დამოკიდებულება უნდა იყოს. ჰუკის მოსაზრებები გამოიყენა შემდეგ ისააკ ნიუტონმა თავის ნაშრომებში მსოფლიო მიზიდულობის შესახებ. მნიშვნელოვანი შრომები აქვს ჰუკს გეოგრაფიასა და კარტოგრაფიაში. პირველად მან შემოიტანა ტერმინი „უჯრედი“.

რობერტ ჰუკი გარდაიცვალა 1703 წლის 3 მარტს. მის გასვენებას ესწრებოდა ყველა მეცნიერი ვინც იმხანად ლონდონში იმყოფებოდა.
პერფორაცია

პერფორაცია — გახვრეტას, ნახვრეტის გაკეთებას ან გამჭოლ დაზიანებას ეწოდება. პერფორაციის შედეგად საგანი ხდება „პერფორირებული“. პერფორაციის განმაპირობებელს ფაქტორს ან საგანს ეწოდება „პერფორატორი“.

პერფორაციის ხელსაწყოს გამოგონებისთანავე (1840-1850 წლებში) პერფორაციამ ფართო გამოყენება ჰპოვა სხვადასხვა სფეროში.

ფილატელია
პერფორაცია გამოიყენება ფილატელიაში: ფურცელზე განთავსებული საფოსტო მარკები შემოსაზღვრულია ნახვრეტებით ისე, რომ ჰორიზონტალური და ვერტიკალური პერფორირებული ხაზები თითოეული მარის გარშემო ქმნიან ჩარჩოს. პერფორაციის ხაზი გამიჯნავს მარკებს ერთმანეთისაგან და ამავდროულად აიოლებს მარკების გაცალცალკევებას. საფოსტო მარკების განცალცალკევების ერთ-ერთი მეთოდია დაკბილვასა და გაჭრასთან ერთად. მარკებზე პერფორაციის ზომები (ნახვრეტების სიხშირე, დაშორება, დაიმეტრი) ცვალებადია. პერფორაცია ამ დანიშნულებით გამოიყენება 1840-იანი წლებიდან დღემდე.
ბურდურის ტბა

ბურდურის ტბა — ტექტონიკური წარმოშობის მარილიანი ტბა თურქეთში, ბურდურისა და ისპარტის პროვინციებში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 845 მეტრზე, მცირე აზიის ნახევარკუნძულის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ზედაპირის ფართობი 250 კმ², აუზის ფართობი 6150 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 110 მ. 1994 წლის 13 ივლისიდან ბურდურის ტბას როგორც ჭარბტენიან ტერიტორიას რამსარის კონვენცია იცავს.
ედირნე

ედირნე (ასევე ადრიანოპოლი, ; ) — ქალაქი თურქეთის ჩრდილო-დასავლეთში, ედირნეს პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ქვეყნის ევროპულ ნაწილში, მდინარე მარიცაზე საბერძნეთის საზღვართან. მოსახლეობის რაოდენობა 2002 წელს 128,400 კაცი.

ეროვნული შემადგენლობა
ბიზანტიის იმპერიის ხანაში ქალაქში იყო შერეული, ძირითადად, ბერძნულ–ბულგარული მოსახლეობა. იყვნენ ასევე სომხები. ოსმანთა ხანგრძლივი ბატონობის მიუხედავად, თურქები და ზოგადად მუსლიმები არასდროს შეადგენდნენ ქალაქის უმრავლესობას. ასევე უმრავლესობას არ შეადგენდა არც ერთი ეთნოლინგვისტური ჯგუფი, მაგრამ ყველაზე მრავალრიცხოვანი იყო ბერძნული მოსახლეობა, რომელიც საუკუნის დასაწყისში 27,5 %–ს შეადგენდნენ.

1905 წლის მონაცემებით 80 ათასიანი ქალაქის ეთნორელიგიური სურათი ასე გამოიყურებოდა:

36 ათასი ქრისტიანი (45 %), მათ შორის:
22 ათასი ბერძენი
10 ათასი ბულგარელი
4 ათასი სომეხი

30 მუსლიმი (37.5 %), მათ შორის
10 ათასი თურქი
20 ათასი ალბანელები, მუსლიმი ბოშები, პომაკები, ჩერქეზები, თათრები და სხვა მუჰაჯირები

12 ათასი იუდეველი (15 %) (ძირითადად ლადინოზე მოლაპარაკე)
2 ათასი სხვა

ქრისტიანთა და ებრაელთა ძირითადმა ნაწილმა ქალაქი დატოვა 1923 წელს. დღეს ქალაქში ცხოვრობენ თურქები (95 %) და მუსლიმი ბოშები

ცნობილი პიროვნებები
ედირნეში დაიბადნენ
ნიკიფორე ბრიენი (1062—1139) – ისტორიკოსი
მეჰმედ (1432—1481) – სულთანი
კირილე – კონსტანტინოპოლის პატრიარქი (1813–1818)
დიონისე – კონსტანტინოპოლის პატრიარქი (1887–1891)
კონსტანტინე კუმანუდისი ( , 1874—1962) – ბერძნული წარმოშობის სერბი მწერალი და პოლიტიკოსი
ნიკოს ზაქარიადისი ( , 1903—1973) – საბერძნეთის კომპარტიის გენ. მდივანი
რაფეტ ელ რომანი (დ. 1968) – თურქი მომღერალი

ედირნეში გარდაიცვალნენ
ვალენტი (328—378) – იმპერატორი
მეჰმედ (1382—1421) – სულთანი
მურად (1404—1451) – სულთანი
სელიმ (1470—1520) – სულთანი
მეჰმედ (1642—1693) – სულთანი
სულეიმან (1642—1691) – სულთანი
აჰმედ (1643—1695) – სულთანი

ფოტოგალერეა
უხანის მეტროპოლიტენი

უხანის მეტროპოლიტენი — მეტროპოლიტენის სისტემა ჩინეთის ქალაქ უხანში. მიეკუთვნება მსუბუქლიანდაგიანებს. 2007 წლის მონაცემებით შედგება 1 ხაზისგან, მაგრამ იგეგმება 7. 10 სადგურისგან შემდგარი პირველი ხაზი „ხანკოუ“ — გაიხსნა 2004 წლის 28 სექტემბერს.

ხაზი 1 („ხანკოუ“)
ხაზი 1-ის სიგრძე — 10,2 კმ.-ია. იგი შედგება 10 სადგურისაგან. 2010 წლისთვის ხაზი ორივე მხარის მიმართულებით უნდა გაიზრდოს 30 კმ.-მდე. სავარაუდოდ შეადგენს 26 სადგურს. ყველა სადგური ხანკოუშია და არ კვეთს მდინარეს. 2007 წელს გაიხსნა შემდეგი სადგურები:

„ზონგუან“  
„ტაიპინიანი“ 
„ციაოკოულო“ 
„ჩონჟენლუ“ 
„ლიჩჟიბეილუ“ 
„იოილუ“ 
„ჩჟიანხანლუ“  — გადასასვლელი მე-2 ხაზზე.
„დაჩჟილუ“ 
„სანიანლუ“ 
„ჰუანპულუ“
გიგა ჯაფარიძე

გიგა შალვას ძე ჯაფარიძე (დ. 29 მაისი, 1924, ონი — გ. ნოემბერი, 2003) — ქართველი მსახიობი, რეჟისორი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1980). საქართველოს ღირსების ორდენის კავალერი (1996). 1959 წელს მისი ინიციატივით გაიხსნა სახალხო თეატრი ამბროლაურში.

ბიოგრაფია
1961 წლიდან იყო ონის სახალხო თეატრის დამაარსებელი, რეჟისორი და სამხატვრო ხელმძღვანელი. მისთვის დამახასიათებელი იყო უშუალობა, სცენური სიმართლე, მკაფიო მეტყველება, გარდასახვის უნარი. შესრულებული როლებიდან აღსანიშნავია: სვიმონ ლიონიძე (დ. ერისთავის „სამშობლო“), ბახა (ვაჟა-ფშაველას „მოკვეთილი“), ბესიკი (ლ. გოთუას „მეფე ერეკლე“), ვ. კიკვიძე (ვ. დარასელის „კიკვიძე“), ჰამლეტი (უ. შექსპირის „ჰამლეტი“), ოიდიპოსი (სოფოკლეს „ოიდიპოს მეფე“), ლირი (უ. შექსპირის „მეფე ლირი“), ესოპე (გ. ფიგეირედუს „მელა და ყურძენი“), და სხვა. ამბროლაურისა და ონის სახალხო თეატრების სცენაზე დადგა მრავალი პიესა. ააღორძინა მივიწყებული ქართული ხალხური საკრავი გუდასტვირი, რომლის საუკეთესო შემსრულებელი თვითონვე იყო. ავტორია პიესებისა „ნაძვნარის საიდუმლო“, „ღატაკი მილიონერი“, „ხიბლი წუხილისა“, „ოი, დედა ენა!“, „კლდებოძალის ვარსკვლავი“. გადაღებულია ფილმში „ერთ პატარა ქალაქში“ (მოხუცი, 1986). არის ახალგაზრდობისა და სტუდენტთა მსოფლიო ფესტივალის (1958) დიპლომანტი, საკავშირო და რესპუბლიკური ფესტივალების მრავალგზის ლაურეატი.

ჯილდოები და აღიარება
1980 : საქართველოს სახალხო არტისტი
1996 : ღირსების ორდენი
ჰაქიარის პროვინცია

ჰაქიარის პროვინცია — პროვინცია (ილი) თურქეთში, აღმოსავლეთ ანატოლიის რეგიონში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ჰაქიარი. მოიცავს 4 რაიონს.

გეოგრაფია
პროვინციას აღმოსავლეთით ესაზღვრება ირანის პროვინცია დასავლეთი აზერბაიჯანი, სამხრეთით ერაყი. ასევე ვანისა (ჩრდილოეთით) და შირნაქის (დასავლეთით) პროვინციები.

მოსახლეობა
მოსახლეობა 272 ათ. ადამიანი (2007), უდიდესი ქალაქია:ჰაქიარი (58 ათ. ადამიანი, 2007). მოსახლეობის ძირითადი ნაწილი არის ქურთი.

ისტორია
პროვინცია შეიქმნა ვანის პროვინციის სამხრეთი ნაწილისაგან 1936 წელს.
არუბა

არუბა — კუნძული კარიბის ზღვაში, მდებარეობს ვენესუელის ჩრდილოეთით და არის ნიდერლანდების სამეფოს შემადგენელი ქვეყანა (2010 წლის ოქტომბრიდან თვითმართვადი სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნის სტატუსი). არუბას დედაქალაქია ორანესტადი.

ისტორია
1449 წელს არუბა ესპანელებმა აღმოაჩინეს. 1636 წელს კუნძული ნიდერლანდელებმა დაიპყრეს, ხოლო 1986 წლიდან მოყოლებული ნიდერლანდების სამეფოს ავტონომიას წარმოადგენს.

კლიმატი
არუბასათვის ცხელი, ტროპიკული კლიმატია დამახასიათებელი. მთელი წლის მანძილზე დღიური ტემპერატურა 29-40 გრადუსში მერყეობს. ქვეყანაში ვიზიტისათვის საუკეთესო დროა სექტემბრიდან დეკემბრამდე. ამ პერიოდში ნაკლებად ცხელა და გარეთ გასვლა სასიამოვნოა. არუბაში იშვიათი მოვლენაა წვიმა. ძირითადად ოქტომბრისა და ნოემბრის თვეებში წვიმს, ისიც ღამით.

ენა
არუბას ოფიციალური ენებია ნიდერლანდური და პაპიამენტო. მათ შემდეგ პოპულარულია ესპანური და ინგლისური ენები. საგანმანათლებლო სისტემა ოფიციალურ ენაზეა დაფუძნებული.

რელიგია
არუბას ოფიციალურ რელიგიად გამოცხადებულია კათოლიციზმი, მისი აღმსარებელი მოსახლეობის 81 პროცენტია.
პალაკაციო

პალაკაციო — მხარე ისტორიულ სამხრეთ საქართველოში (ახლანდელი თურქეთის ტერიტორია); აბოცს, ჯავახეთს, კოლა-არტაანსა და კარს (ყარსი) შორის მდებარე მიწები; საუკუნის ბოლო პერიოდში ადმინისტრაციულად ჯავახეთის სანაპირო საერისთავოში შედიოდა; მომდევნო საუკუნეებში სამცხე-საათაბაგოს შემადგენელი ნაწილი იყო. ამ პერიოდში პალაკაციოს უკვე „ჩრდილის“ (თურქ. „ჩილდირ“) სახელით მოიხსენიებდნენ. 1186/87 წლებში ჯავახეთის ერისთავთერისთავმა გამრეკელ კახას ძე თორელმა დაამარცხა პალაკაციოში შემოსული თურქები. საუკუნეში, იგივე ჩრდილის-ჩილდირის მხარე, ოსმალებმა დაიპყრეს. 1578 წელს აქ გაიმართა დიდი ბრძოლა ოსმალთა და სპარსელთა ჯარებს შორის.
პალეოენდემები

პალეოენდემები (პალეო... და ენდემები) — მცენარეთა და ცხოველთა ენდემური სახეობები (ან გვარები), რომლებიც მხოლოდ გარკვეული ქვეყნისათვის (ოლქისათვის) არის დამახასიათებელი, ხშირად აღმოცენდება ამ ქვეყანაში და აქევე ხანგრძლივად არსებობს. ხშირად არ არის ნათესაურად დაკავშირებული გარემომცველი ფლორის (ფაუნის) სხვა წარმომადგენლებთან. პალეოენდემებია შიშველთესლოვანი მცენარე გინკგო — წინანდელი ვრცელი ჯგუფის ერთადერთი წარმომადგენელი, რომელიც შემორჩენილია აღმოსავლეთ აზიაში. რუსული მთიხვი — მესამეულ პერიოდში ფართოდ გავრცელებული ცხოველი, ამჟამად ბინადრობს ვოლგისა და დონის აიზებში.
ქოჯაელის პროვინცია

ქოჯაელის პროვინცია — პროვინცია (ილი) თურქეთში მარმარილოს ზღვის რეგიონის აზიურ ნაწილში, ადმინისტრაციული ცენტრი იზმითი. მოიცავს 12 რაიონს.

სახელწოდება
სახელწოდება წარმოსდგება აქჩა ქოჯასაგან, რომელიც იყო ოსმალეთის იმპერიის დამაარსებლის ოსმან თანამებრძოლი.

გეოგრაფია
პროვინციას აღმოსავლეთით ესაზღვრება საქარიის, სამხრეთით ბურსის, ხოლო დასავლეთით იალოვისა და სტამბოლის პროვინციები. ჩრდილოეთით ესაზღვრება შავი ზღვა და სამხრეთით მარმარილოს ზღვა.

მოსახლეობა
მოსახლეობა 1 206 ათ. ადამიანი (2000), უდიდესი ქალაქებია: იზმითი (190 ათ. ადამიანი, 2000), გებზე (160 ათ. ადამიანი, 2000).
ზონგულდაქის პროვინცია

ზონგულდაქის პროვინცია – პროვინცია (ილი) ჩრდილო–დასავლეთ თურქეთში, შავი ზღვის რეგიონში. ადმინისტრაციული ცენტრი – ქალაქი ზონგულდაქი.

გეოგრაფია
პროვინციას ესაზღვრება ბოლუს, ყარაბუქის, დუზჯესა და ბართინის პროვინციები, ხოლო ჩრდილოეთით შავი ზღვა.

მოსახლეობა
მოსახლეობა 558 ათ. ადამიანი (2007), უდიდესი ქალაქებია: ზონგულდაქი (104 ათ. ადამიანი, 2000), ქოზლუ, ქილიმლი.
პალაცო სტროცი

პალაცო სტროცი - რენესანსის ეპოქის სასახლე (პალაცო) ფლორენციაში. შენობა ააგეს ფილიპო სტროცის შეკვეთით, სავარაუდოდ ჯულიანო და სანგალოს პროექტით, 1489-1539 წლებში. თავის ფორმით იგი წააგავს ადრეულ ფლორენცულ ქალაქური ტიპის სასახლეებს.

ფილიპო სტროცმა პალაცოს მშენებლობის დაწყების თარიღი დაადგინა, 1492 წლის 6 აგვისტო, მკაცრი შესაბამისობით ასტროლოგიურ პროგნოზთან. სტროცის ოჯახის არქიტექტორმა ბენედეტო და მაინომ , ნიმუშად გამოიყენა მედიჩის სასახლე, ცნობილი როგორც პალაცო მედიჩი-რიკარდო, რომლის ავტორიც იყო მიკელოცო.

ფილიპო სტროცი გარდაიცვალა სასახლის მშენებლობის დასრულებამდე.

გალერეა
ამერიკისმცოდნეობა

ამერიკისმცოდნეობა (ინგლისურად - ამერიკის კვლევები) არის ინტერდისციპლინური სფერო, რომელიც დაკავშირებულია ამერიკის შეერთებული შტატების სამეცნიერო შესწავლასთან და კვლევასთან.

ამერიკისმცოდნეობის სასწავლო, ან სამეცნიერო-კვლევით ინტერესს შეიძლება წამოადგენდეს ერთმანეთისაგან ისეთი სრულიად განსხვავებული დარგები როგორიცაა ეკონომიკა, ან ისტორია, კინო, ან ლიტერატურა, ხელოვნება, ან ურბანული სწავლება, ანთროპოლოგია, სოციოლოგია, კულტურის სწავლება და მისთ., ასევე ჩამოთვლილ, ან სხვა დარგთა რომელიმე კომბინაცია.

ამერიკისმცოდნეობა საუკუნის შუა ხანებში ჩაისახა და დამოუკიდებელ დისციპლინად ჩამოყალიბდა ანგლისტიკის (ინგლისური ლიტერატურათმცოდნეობის) ბაზაზე, და თავიდანვე გამოკვეთილად დისციპლინათშორისი დარგია.

უნივერსიტეტების ამერიკისმცოდნეობის სასწავლო პროგრამების ფარგლებში ხშირად შეასწავლიან არა მხოლოდ ინგლისურს, არამედ ესპანურს და ზოგჯერ ფრანგულსაც.
ასტერიქსი

ასტერიქსის თავგადასავალი — ფრანგული კომიქსების სერია, რომელიც შექმნეს რენე გოსინიმ (სცენარი) და ალბერ უდერზომ (ნახატები). სერია პირველად გამოვიდა ფრანგულ ენაზე, ჟურნალში „პილოტი“, 1959 წლის 29 ოქტომბერს. 2008 წლამდე გამოიცა ამ ისტორიების 33 ცალკეული ჟურნალი-კომიქსი.

კომიქსში მოთხრობილია გალიაზე, რომელიც ოკუპირებულია რომის იმპერიის მიერ. დარჩენილია გალების ერთად-ერთი სოფელი, რომელიც ამ ოკუპაციას სრულ წინააღმდეგობას უწევს. დიდ როლს ამ წინააღმდეგობაში ასრულებს დრუიდ გეტაფიქსის მიერ დამზადებული ჯადოსნური სასმელი, რომელსაც გალები დრო და დრო სვამენ - ამით მათი ძალა ათმაგდება და მათ ნებისმიერი სიმძიმის აწევა ან მძლავრი მტრის დამარცხება შეუძლიათ.

ისტორიების მთავარი გმირები არიან ასტერიქსი და მისი მეგობარი, მსუქანი და მხიარული ობელიქსი. სხვადასხვა წიგნში ისინი მოგზაურობენ ამა თუ იმ ქვეყანაში. კომიქსები გაჯერებულია სპეციფიკური იუმორით, რომელიც, მოყვარულთა თქმით, ბევრად განასხვავებს მათ ეკრანიზაციებისგან - ანიმაციური და მხატვრული ფილმებისგან.

ასტერიქსის ისტორიები იქცა ფრანგულ-ბელგიურ ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ ნაბეჭდ პროდუქციად. კომიქსები ნათარგმნია ასზე მეტ ენაზე და უშუალოდ პოპულარულია ევროპაში, თუმცა ასევე ცნობილია აშშ-სა და იაპონიაში.

კომიქსების წარმატების ტალღაზე თავდაპირველად გამოვიდა რვა ანიმაციური ფილმიც, ხოლო 2000-იან წლებში - მხატვრული ფილმების ტრილოგია. საფრანგეთში, პარიზთან ასევე ფუნქციონირებს ასტერიქსის პარკი.

ისტორია
ასტერიქსის სერიების შექმნამდე გოსინი და უდერზო უკვე ცნობილები იყვნენ კომიქსების „უმპა-პა“ სერიით, რომელიც გამოიცემოდა „ტენტენი“-ს ჟურნალში.

„ასტერიქსი“ პირველად გამოჩნდა ჟურნალში „პილოტი“ (1959 წელი). 1961 წელს გამოვიდა ცალკეული ჟურნალი, პირველი ვრცელი კომიქსი ასტერიქსის თავგადასავალზე, სათაურით „გალი ასტერიქსი“, იმ დროიდან, წელიწადში ერთი დიდი კომიქსი გამოდიოდა.
ასტერიქსი და ოქროს ნამგალი (1962)
ასტერიქსი და პიქტები (2013)
კეისრის პაპირუსი (2015)
ასტერიქსი და ტრანსიტალიკა (2017)
ვერცინგეტორიქსის ქალიშვილი (2019)
ასტერიქსი და გრფიონი (2021)
თეთრი ზამბახი (2023)

აგრეთვე გამოიცა „ასტერიქსის 12 გმირობა“ - როგორც კომიქსის, ასევე ანიმაციურ ფილმის სახით. კომიქსი გამოვიდა 1976 წელს და ტექნიკურად, ითვლება ასტერიქსის 26-ე ტომად, მაგრამ მას იშვიათად ბეჭდავდნენ.
ბოლუს პროვინცია

ბოლუს პროვინცია — პროვინცია (ილი) ჩრდილო-დასავლეთ თურქეთში, შავი ზღვის რეგიონში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბოლუ. მოიცავს 9 რაიონს.

გეოგრაფია
პროვინციის ტერიტორია მთიანია, ესაზღვრება ზონგულდაქის, ყარაბუქის, დუზჯეს, ჩანქირის, ანკარის, ესქიშეჰირის, ბილეჯიქისა და საქარიის პროვინციები. განვითარებულია ტურიზმი.

მოსახლეობა
მოსახლეობა 270 ათ. ადამიანი (2007), უდიდესი ქალაქია: ბოლუ (84 ათ. ადამიანი, 2000).
ყარაბიუქის პროვინცია

ყარაბიუქის პროვინცია — პროვინცია (ილი) ჩრდილოეთ თურქეთში, შავი ზღვის რეგიონში. შეიქმნა 1993 წელს ზონგულდაქის პროვინციის ტერიტორიაზე. ადმინისტრაციული ცენტრი – ქალაქი ყარაბუქი. მოიცავს 6 რაიონს.

გეოგრაფია
პროვინციის ტერიტორია მთიანია, ესაზღვრება ზონგულდაქის, ბოლუს, დუზჯეს, ჩანქირის, კასთამონუსა და ბართინის პროვინციები. განვითარებულია ტურიზმი.

მოსახლეობა
მოსახლეობა 225 ათ. ადამიანი 2000 აღწერით, ხოლო 200 ათ. ადამიანი 2007 წლის მონაცემებით. უდიდესი ქალაქია: ყარაბუქი (100 ათ. ადამიანი, 2000).
კასთამონუს პროვინცია

კასთამონუს პროვინცია — პროვინცია (ილი) ჩრდილოეთ თურქეთში, შავი ზღვის რეგიონში. ადმინისტრაციული ცენტრი – ქალაქი კასთამონუ. მოიცავს 20 რაიონს.

გეოგრაფია
ჩრდილოეთით პროვინციას ესაზღვრება შავი ზღვა. პროვინციის ტერიტორია მთიანია, 57 % ტყეა, ესაზღვრება ბართინის, ყარაბუქის, ჩანქირის, ჩორუმისა და სინოპის პროვინციები. განვითარებულია ტურიზმი.

მოსახლეობა
მოსახლეობა 375 ათ. ადამიანი 2000 აღწერით, ხოლო 322 ათ. ადამიანი 2007 წლის მონაცემებით. უდიდესი ქალაქია: კასთამონუ (64 ათ. ადამიანი, 2000).
პალესტინის ქართული წარწერები

პალესტინის ან ბირ ელ ყუტის ქართული წარწერები — იტალიელი არქეოლოგის ვირჯილიო კორბოს მიერ იუდეის უდაბნოში 1952 წელს აღმოჩენილი ქართული მონასტრის წარწერები.

უძველესია დღემდე ცნობილ ქართულ წარწერათა შორის. შესრულებულია მოზაიკით (სეფი) იატაკზე ასომთავრულით. წარწერა სამია. ამათგან 2 მოღწეულია დაუზიანებლად, ხოლო ერთი ამჟამად დაკარგულად ითვლება. ორი წარწერა თარიღდება 430 წლით, მესამე კი 532 წლით. პირველი 2 წარწერა ნახევარი საუკუნით უსწრებს ბოლნისის წარწერას.

სამივე წარწერის ტექსტი
და ძუძ
ეულნი მ-
ათნი ბა-
კურ და
გრი-ორმ
იზდ და ნ-
აშობნი
მათნი ქ~ე
430 წ.

წმიდაო თეოდორ-
ე მარ[უა]ნ და ბუ-
რზ[ე]ნ...ენ ამი
430 წ.

შეწევნითა ქ~ ჱსითა და მ-
ეოხებითა წმიდისა თ~ეჲსითა
შ~ნ ანტონი აბაჲ და იოსია მო-
მსხმელი ამის სეფისაჲ და მა-
მა-დედაჲ იოსიაჲსი ამენ
532 წ.
ესქიშეჰირის პროვინცია

ესქიშეჰირის პროვინცია — პროვინცია (ილი) ჩრდილო-დასავლეთ თურქეთში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ესქიშეჰირი. მოიცავს 14 რაიონს.

გეოგრაფია
აღმოსავლეთით ესაზღვრება ანკარის, ქირქკალეს, ჩრდილოეთით — ბილეჯიქის და ბოლუს, დასავლეთით ქუთაჰიის, სამხრეთით — კონიისა და აფიონ-ყარაჰისარის პროვინციები. მდებარეობს მდინარე საქარიის აუზში.

მოსახლეობა
მოსახლეობა 741 ათ. ადამიანი (2008), უდიდესი ქალაქია: ესქიშეჰირი (482 ათ.კაცი, 2000).
აჰმედ-ფაშა

აჰმედ-ფაშა ( დ. 1426, ედირნე — გ. 1497, ბურსა) — თურქი პოეტი და პოლიტიკური მოღვაწე.

ბიოგრაფია
დაიბადა ფეოდალის ოჯახში. თავისი დროისთვის კარგი განათლება მიიღო. ერთხანს ბურსის მედრესეში ასწავლიდა. სულთანმა ჯერ ვეზირობა უბოძა, შემდეგ რაღაც მიზეზით შემოსწყრა და საპყრობილეში ჩააგდო. სწორედ იქ დაწერა აჰმედ-ფაშამ თავისი ცნობილი „მოწყალების კასიდა“, რისთვისაც იგი სულთანმა შეიწყალა. სახელი გაითქვა თავისი ღაზალებითა და კასიდებით (კასიდა „ოდა მზეს“). განიცადა სპარსელი პოეტებისა და ალიშერ ნავოის გავლენა. მიუხედავად ამისა, მის ნაწარმოებებში თვალსაჩინოა ეროვნული სულისკვეთება და პოეტური ინდივიდუალობა. აჰმედ-ფაშას შემოქმედებით დაიწყო თურქული ლექსის ე. წ. კლასიკური პერიოდი. მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა მომდევნო თაობის პოეტებზე.