iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მოთხრობა დინარაზე

დედოფალ დინარას ამბავი — ძველი რუსული ლიტერატურული ძეგლი. თხზულების მოქმედების ფონია საქართველო (ივერია).

მკვლევართა შორის აზრთა სხვადასხვაობაა იმის თაობაზე, თუ რა კონკრეტული მოვლენები და ადამიანები არიან ასახული ძეგლში; უმრავლესობის აზრით, დინარაში ავტორი გულისხმობს თამარ მეფეს; მოთხრობის გმირი დინარა ტახტზე ადის მამის სიკვდილის შემდეგ (მამამისს „ძე არ ესვა“; მსგავსი გიორგი -ისა, რომელმაც თავისი ასული თამარი გაამეფა) ძეგლში მოთხრობილია სპარსეთის მეფის მიერ დინარასაგან ხარკის მოთხოვნის ამბავი და დინარას ღირსეული პასუხი. ყოველივე ეს ძალიან ჰგავს თამარ მეფისა და სულთან რუქნადინის მიმოწერას, რომელიც "ქართლის ცხოვრებაშია" შეტანილი (ამ მსგავსებას ჯერ კიდევ მარი ბროსემ მიაქცია ყურადღება); რუსულ მოთხრობაში აღწერილია სპარსეთ-საქართველოს ომი. დინარას გამარჯვება და სპარსეთიდან ნადავლის წამოღებაც მოგვაგონებს თამარისდროინდელ ამბებს. არსებობს მოსაზრება, რომ რუსული წყაროების დინარაში ჰერეთის საუკუნის დედოფალი დინარი იგულისხმება. ამ ვერსიას ძირითადად საეკლესიო ისტორიკოსები (ეპისკოპოსი კირიონი, ანანია ჯაფარიძე) იზიარებენ.

ძეგლში ვხვდებით ისეთ ამბებსა, რომლებიც საქართველოშიც არ მომხდარა და ავტორის ფანტაზიის ნაყოფია. მოთხრობა დაწერილია საუკუნის ბოლოს ან საუკუნის პირველ ნახევარში (ძეგლის უძველესი ნუსხა 1564-1565). ავტორია უცნობია, მაგრამ ვარაუდობენ, რომ იგი იყო მოსკოველ მწიგნობარ დიპლომატთა წრიდან. "დინარა" პირველი რუსული ძეგლია საქართველოს შესახებ, იგი პოპულარული იყო ჯერ კიდევ - საუკუნეებში რუსეთსა და საქართველოში.
დინგო

დინგო — გავრცელებული შინაური ძაღლი. შესაძლოა, ავსტრალიაში ევროპელების დასახლებამდეც იყო შეყვანილი. მისი სხეულის სიგრძე 90-110 სმ აღწევს. ჩვეულებრივ ჟანგისფერ-ყვითელი ან წითურია. გვხვდება რუხი, შავი, თეთრი და ჭრელი ინდივიდებიც. ღამისა და ბინდის ცხოველია. ცხოვრობს მცირე ხროვებად. ყრის 6-8 ლეკვს. ნადირობს ცხვარზე, რის გამოც მოსახლეობა ანადგურებს. დინგო ადვილად იტანს ტყვეობას, თვინიერდება.
დინგფაროსანი

დინგფაროსანი — შხამიანი გველების გვარი ჩხრიალა გველისებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძე 1 მ აღწევს. ბინდისა და ღამის ცხოველებია. ბინადრობენ მშრალ ადგილებში, ზოგი კი წყალხმელეთაა. დინგფაროსანი ცოცხლადმშობები არიან. გვარში 12 სახეობაა. ორი სახეობა: აღმოსავლური დინგფაროსანი, რომლის კბენა მომაკვდინებელია მცირე ზომის ძუძუმწოვებისათვის და პალასის დინგფაროსანი, რომლის შხამი განსაკუთრებით საშიშია ცხენისათვის.
ალმანახი

ალმანახი (არაბ. ‎‎ — ასტრონომიული კალენდარი) — სერიული გამოცემის ნაირსახეობა, პერიოდულად დაბეჭდილი ლიტერატურულ-მხატვრული ან სამეცნიერო-პოპულარული ნაწარმოებების კრებული (თემატური, ჟანრობრივი, იდეურ-მხატვრული ნიშნებით გაერთიანებული).

ჟურნალისგან განსხვავებით ალმანახი, როგორც წესი, კვარტალურად ან წელიწადში ერთხელ გამოდის, არაერთგვარი პერიოდულობით, ან საერთოდ არაპერიოდულად და შეიცავს ინფორმაციას საზოგადოებრივი მოღვაწეობის სხვადასხვა სფეროების შესახებ, ლიტერატურული, სამეცნიერო, იურიდიული სიახლეებისა თუ ცვლილებების მითითებით, უახლოვდება რა ამით კალენდარულ ცნობარს.
დინოცერასები

დინოცერასები — ნამარხი ძუძუმწოვრების რიგი. გვხვდება აზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის პალეოგენურ ნალექებში. უძველესი დინოცერასები დათვის ზომისა იყვნენ, მოგვიანონი კი სპილოსი. ზოგი დინოცერასების ქალას 3 წყვილი რქისებრი წანაზარდი ჰქონდა (გვიანდელი ამერიკული ფორმები), ზოგს კი მეტად შემსვილებული ცხვირის ძვლები (გვიანდელი აზიური ფორმები). დინოცერასებს ჰქონდათ სუსტად განვითარებული თავის ტვინი და პრიმიტიული აგებულების კბილები რამაც ძირითადად განაპირობა მათი ამოწყდომა. ცხოვრობდნენ წყლის პირას. იკვებებოდნენ რბილი მცენარეებით.
მარკ ტვენი

სემიუელ ლენგჰორნ კლემენზი (; დ. 30 ნოემბერი, 1835, ფლორიდა, მისურის შტატი ― გ. 21 აპრილი, 1910, რედინგი, კონექტიკუტის შტატი), ცნობილია მარკ ტვენის ფსევდონიმით — ამერიკელი მწერალი, სატირიკოსი და იუმორისტი.

ყველაზე დიდი პოპულარობა მოიპოვა მარკ ტვენის ნაწარმოებებმა „ჰეკლბერი ფინის თავგადასავალი“ და „ტომ სოიერის თავგადასავლები“.
თავისი ცხოვრების მანძილზე მეგობრობდა ამერიკის პრეზიდენტებთან, ევროპული სამეფო ოჯახების წევრებთან, ცნობილ მხატვრებთან და მეწარმეებთან.

მწერალი სარგებლობდა უდიდესი პოპულარობით. მისი მწვავე და მახვილგონივრული სატირა ქებას იმსახურებდა როგორც თაყვანისმცემლებისაგან, ისე კრიტიკოსებისაგან. ამერიკელმა მწერალმა უილიამ ფოლკნერმა ტვენს „ამერიკული ლიტერატურის მამა“ უწოდა.

ტვენი დიდ ინტერესს იჩენდა მეცნიერებისადმი. პოლიტიკური შეხედულებებით, იგი ომს ეწინააღმდეგებოდა და განსაკუთრებით აშშ-ის მიერ ფილიპინების ოკუპაციას.

ტვენი კრიტიკულად იყო განწყობილი ორგანიზებული რელიგიისადმი, თუმცა არასოდეს უთქვამს უარი თავის პრესვიტერიანულ აღმსარებლობაზე.

გალერეა
NewTek LightWave 3D

— პროგრამა სამგანზომილებიან-მოდელირებაში, ანიმაციაში და ვიზუალიზაციაში. გამოიყენება სფეროებში: დაწყებული პოლიგრაფიისათვის მაღალხარისხოვანი გამოსახულების შექმნიდან, დამთავრებული სრულყოფილი ეფექტებით კინოინდუსტრიასა და ტელევიზიისათვის.

პაკეტი წარმოადგენს მოდელირებისა და ანიმაციის ფართო ინსტრუმენტების კრებულს, რისი საშუალებითაც შესაძლებელია შეიქმნას, მაგალითად, „ტიტანიკის“ ჩაძირვის ანიმაცია, ან „გაცოხცლდეს“ ვიდეო თამაშის გმირი.
მსტისლავ როსტროპოვიჩი

მსტისლავ როსტროპოვიჩი (; დ. 27 მარტი, 1927 — გ. 27 აპრილი, 2007) ახლო მეგობრებისთვის ცნობილი როგორც სლავა — პოლონელი-რუსი ვიოლონჩელისტი, პიანისტი და დირიჟორი, საზოგადო მოღვაწე, ადამიანის უფლებათა დამცველი; საბჭოთა კავშირის სახალხო არტისტი (1966), სტალინის (1951) და ლენინის (1964) პრემიების ლაურეატი, რუსეთის ფედერაციის სახელმწიფო პრემიის ლაუარეატი (1992). მიღებული აქვს 5 გრემის ჯილდო. საყოველთაოდ აღიარებულია საუკუნის ერთ-ერთ უდიდეს ვიოლონჩელისტად.
აბდულა გიული

აბდულა გიული (თურქ.: ), (დ.29 ოქტომბერი, 1950) — თურქეთის პრეზიდენტი 2007 წლიდან. 2002–2003 წლებში თურქეთის პრემიერ-მინისტრი. 2003–2007 წლებში საგარეო საქმეთა მინისტრი და პრემიერ-მინისტრის მოადგილე. თურქეთის ევროინტეგრაციის მომხრე.

სწავლობდა სტამბოლის უნივერსიტეტში ეკონომიკას, სტაჟირება გაიარა ლონდონსა და ეგზეტერში. 1983–1991 წლებში მუშაობდა ისლამური განვითარების ბანკში. 1991 წლიდან ასწავლიდა საერთაშორისო მენეჯმენტს, თურქეთის პარლამენტის დეპუტატი გახდა ისლამისტური პარტიის წარმომადგენლობით. 1991-95 წლებში პარლამენტის საბიუჯეტო და დაგეგმვის კომიტეტის წევრი იყო. 1995 წელს ხელმეორედ აირჩა დეპუტატად, 2001 წლამდე იყო საერთაშორისო პოლიტიკის კომიტეტის წევრი. 1996-97 წლებში სახელმწიფო მინისტრია, მთავრობის პრეს-მდივანი. მას შემდეგ რაც ისლამისტური პარტია აიკრძალა 1999 წელს, არჩეულ იქნა პარლამენტში "კეთილისმქმნელთა პარტიის" სიით.

ჯილდოები და ხარისხები
ჯილდოები
აბდულაზიზ ალ საუდის საყელო (2007)
აბანოს ორდენის ღირსეული რაინდების დიდი ჯვარის სამოქალაქო განაყოფი (2008)
დამოუკიდებლობის ყელსაბამი
პრინც ჰენრის ორდენის დიდი საყელო (2009)
იტალიის რესპუბლიკის წინაშე დამსახურებებისთვის ორდენის რაინდი, დიდი ჯვრითა და საყელოთი, (2009)
მუბარაქ დიდის ორდენის საყელო (2009)
ჩატმანის სახლის პრიზის ნომინანტი (2010)
ეროვნული მოსართავი, (2010)
ნიშან-ე-პაკისტანი (2010)
უნგრეთის წინაშე დამსახურებების ორდენის რაინდი დიდი ჯვრითა და საყელოთი (2011)
ნიდერლანდის ლომის ორდენის რაინდი დიდი ჯვრით (2012)
ოქროს არწივის ორდენი (2012)
სერაფიმის სამეფო ორდენის რაინდი (2013)

საპატიო ხარისხები
ბურგასის თავისუფალი უნივერსიტეტი, (2003)
ექსეტერის უნივერსიტეტი, (2005)
სინცზიანის უნივერსიტეტი,(2009)
ჩრდილო-დასავლეთი უნივერსიტეტი (2009)
დაკის უნივერსიტეტი, (2010)
კად-ი-აზამის უნივერსიტეტი, (2010)
ხანგუკის უცხო ენათა უნივერსიტეტი,(2010)
ინდონეზიის უნივერსიტეტი, (2011)
დიოსკურიული მონეტა

დიოსკურიული მონეტა — ძვ. წ. საუკუნის ბოლოს დიოსკურიაში (ახლანდელი სოხუმი) მოჭრილი სპილენძის საქალაქო მონეტა. იჭრებოდა იმ დროს, როდესაც კოლხეთის სამეფოს სანაპირო შედიოდა პონტოს სამეფოში. მონეტის შუბლზე გამოსახულია ორი ქუდი ექვს- და რვაქიმიანი ვარსკვლავებით (მითოლოგიური ტყუპი ძმების — პოლიდევკესა და კასტორის ემბლემა), ხოლო ზურგზე — კვერთხი და ბერძნული ზედწერილი: „დიოსკურიადოს“. წონა 1,37-4,43 გრ. დაცულია საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში, ერმიტრაჟში (სანქტ-პეტერბურგი) და სხვა.
დიპლიპიტო

დიპლიპიტო, იგივე ნაღარა — დასარტყმელი საკრავი, შედგება სხვადასხვა სიგანისა და ერთნაირი სიმაღლის თიხის ორი პატარა ქილისაგან, რომლებზედაც გადაკრულია ციკნის ტყავი ან ხარის ბუშტი. ქილები ერთმანეთთან თასმითაა გადაბმული. ქილების სიმაღლეა 200-250 მმ, დიამეტრი პატარისა — 90 მმ, დიდის — 170 მმ. ქილები გარედან ნაირფერადაა მოხატული. დიპლიპიტოს უკრავენ ორი პატარა ჯოხით „თხის ფეხუნებით“. თუ ჟღერადობის გასაძლიერებლად ტყავის გადაჭიმვა უნდათ, ქილებს მაყალზე ათმობენ, მოსაშვებად კი ტყავებს ოდნავ ასველებენ. დიპლიპიტო უმთავრესად საანსამბლო საკრავია. ორკესტრში პირველად შეიტანა მ. იპოლიტოვ-ივანოვმა („კავკასიურ ესკიზებში“, 1894), შემდეგ დიპლიპიტო ოპერებში გამოიყენეს დ. არაყიშვილმა („თქმულება შოთა რუსთაველზე“), ს. ვასილენკომ („მშვენიერი იოსები“), რ. გლიერმა („შაჰსენემი“) და სხვა.
აღმოსავლეთის კათოლიკური ეკლესიები

აღმოსავლეთის კათოლიკური ეკლესია (უნიატური ეკლესიები) — ეწოდება თავიანთი ლიტურგიული და საეკლესიო ცხოვრების წესით აღმოსავლურ ეკლესიებს, რომლებიც რომის კათოლიკურ ანუ დასავლური ტრადიციის ეკლესიასთან ერთიანობაში არიან. ისინი აღიარებენ პაპის უპირატესობას პატრიარქთა და ეპისკოპოსთა შორის და კათოლიკური ეკლესიის ყველა სხვა დოგმატს, თუმცა ისინი სრულად ინარჩუნებენ საკუთარ ტრადიციას და ავტონომიური საეკლესიო ცხოვრება აქვთ. აღმოსავლური წესის კათოლიკური ეკლესიის მღვდელმთავრები მთელი კათოლიკური ეკლესიის მართვაში იღებენ სრულუფლებიან მონაწილეობას, შეუძლიათ გახდნენ კარდინლები და პაპები. არსებობს შემდეგი აღმოსავლეთის კათოლიკური ეკლესიები (ჩამონათვალი არასრულია):

ალბანურ-კათოლიკური ეკლესია, ბერძნულ-კათოლიკური ეკლესია, ბელორუსულ-კათოლიკური ეკლესია, ბულგარულ-კათოლიკური ეკლესია, ეთიოპურ-კათოლიკური ეკლესია, იტალიურ-ალბანური ეკლესია, კოპტურ-კათოლიკური ეკლესია, მელქიტური ბერძნულ-კათოლიკური ეკლესია, რუმინული ბერძნულ-კათოლიკური ეკლესია, რუტენული კათოლიკური ეკლესია, სირიულ-კათოლიკური ეკლესია, სირიულ-მარონიტული ეკლესია, სლავური კათოლიკური ეკლესია, სომხურ-კათოლიკური ეკლესია, უკრაინული ბერძნული-კათოლიკური ეკლესია, უნგრული ბერძნულ-კათოლიკური ეკლესია.
გივი მარგველაშვილი

გივი მარგველაშვილი (დ. 14 დეკემბერი, 1927, ბერლინი, გერმანია — გ. 13 მარტი, 2020, თბილისი) — ქართველი გერმანულენოვანი მწერალი და ფილოსოფოსი.

ბიოგრაფია
მარგველაშვილი დაიბადა ბერლინში. მამას — ტიტე მარგველაშვილს — უმაღლესი განათლება გერმანიაში ჰქონდა მიღებული. მან 1913 წელს ჰალეს უნივერსიტეტში დაიცვა დისერტაცია ისტორიის დარგში, რის შემდეგაც საქართველოში დაბრუნდა და გიმნაზიის მასწავლებლობას შეუდგა ქუთაისში. საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ გადაიხვეწა გერმანიაში. გივი მარგველაშვილის დედა — ასევე ქართველი ემიგრანტი, გვარად ხეჩინაშვილი — ადრე გარდაიცვალა, როცა გივი მარგველაშვილი და მისი უფროსი და ჯერ კიდევ მცირეწლოვანი ბავშვები იყვნენ.

ტიტე მარგველაშვილი, რომელიც ქართულ სათვისტომოს ხელმძღვანელობდა და დიდი ავტორიტეტით სარგებლობდა ქართველ ემიგრანტებს შორის, 1946 წელს მოტყუებით გადაიყვანეს ბერლინის საბჭოთა საოკუპაციო ზონაში. მას თან ახლდა თავისი ვაჟი, გივი მარგველაშვილი. მამა-შვილი დააპატიმრეს და ზაქსენჰაუზენის „გასაბჭოებულ“ საკონცენტრაციო ბანაკში მოათავსეს. ტიტე მარგველაშვილი დახვრიტეს, ხოლო გივი მარგველაშვილი საქართველოში ჩამოიყვანეს და ნება დართეს თბილისში თავის ნათესავებთან ეცხოვრა.

მარგველაშვილმა დაამთავრა თბილისის ილია ჭავჭავაძის სახელობის უცხო ენათა ინსტიტუტი. შემდეგ იგი მუშაობდა იქვე გერმანული ენის მასწავლებლად, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფილოსოფიის ინსტიტუტში — მეცნიერ თანამშრომლად. მთელი ამ ხნის განმავლობაში გივი მარგველაშვილი წერდა რომანებს, მოთხრობებსა და პიესებს გერმანულ ენაზე, თუმცა არც ერთი მისი ნაწარმოები არ დაბეჭდილა.

მხოლოდ 80-იანი წლების ბოლოს, საბჭოთა კავშირში დაწყებული „პერესტროიკის“ შედეგად, მიეცა საშუალება — პირველად 40-ზე მეტი წლის შემდეგ — კვლავ ჩასულიყო გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში. 1991—1992 წლებში გერმანიაში გამოქვეეყნდა გ. მარგველაშვილის მრავალტომიანი რომანის, „კაპიტანი ვაკუშის“, 2 ტომი (1-ლი ტომი თარგმნილია ქართულად კარლო ჯორჯანელის მიერ), აგრეთვე რომანები „მუცალი“ (ქართულად თარგმნა მაია ბადრიძემ), „დიდი კორექტურა“, პროზაული კრებულები „გადაუგდებელი ხელთათმანი“, „სიცოცხლე ონტოტექსტში“. მწერალი ერთბაშად იქნა აღიარებული თანამედროვეობის ერთ-ერთ თვალსაჩინო შემოქმედად, მასზე გადაღებულ იქნა დოკუმენტური ფილმი გერმანიის ტელევიზიაში, იგი მიწვეულ იქნა გერსვაილერის „ქალაქის მწერლად“ გერმანიაში, ხოლო მოგვიანებით ლექციების საკითხავად გერმანიისა და აშშ-ის უნივერსიტეტებში. გივი მარგველაშვილი ცნობილია აგრეთვე როგორც ფილოსოფოსი, გერმანული ეგზისტენციალიზმის აღიარებული სპეციალისტი.

1997 წელს გ. მარგველაშვილი აირჩიეს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორად. 2006 წელს მიენიჭა გერმანიის გოეთეს მედალი. 2011 წლიდან მწერალი ცხოვრობდა თბილისში. 2013 წელს საქართველოს გოეთეს ინსტიტუტისა და სახალხო უნივერსიტეტთა გერმანული ასოციაციის (გერმ. ) საქართველოს ოფისის მიერ დაწესდა გივი მარგველაშვილის სახელობის პრემია, რომლის პირველი ლაურეატი თავად გივი მარგველაშვილი გახდა. 2014 წელს საქართველოს პრეზიდენტის განკარგულებით, ხანგრძლივი ნაყოფიერი შემოქმედებითი და სამეცნიერო მოღვაწეობისათვის, საზღვარგარეთ ქართული კულტურის პოპულარიზაციის საქმეში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისა და საქართველოს წინაშე აღმატებული ღვაწლისათვის გივი მარგველაშვილი ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენით დაჯილდოვდა.

გივი მარგველაშვილი გარდაიცვალა 2020 წლის 13 მარტს, 92 წლის ასაკში. დაკრძალულია მახათას მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.
რუალ ამუნდსენი

რუალ ამუნდსენი (; დ. 16 ივლისი, 1872 — გ. 18 ივნისი, 1928) — ნორვეგიელი მოგზაური, პოლარეთის მკვლევარი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ვერვენის გემთსაშენის მფლობელი კაპიტნის ოჯახში. 1890–1892 წლებში სწავლობდა ქალაქ კრისტიანის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტზე. პირველმა გაიარა (1903–1906) ხომალდით „იოა“ ამერიკის ჩრდილოეთ სანაპირო გრენლანდიიდან ალასკამდე (ჩრდილო-დასავლეთ გასასვლელით) და გამოიკვლია კანადის არქტიკული არქიპელაგის რამდენიმე კუნძული. ჩაატარა ანტარქტიკული ექსპედიცია (ხომალდით „ფრამი“), პირველმა მიაღწია სამხრეთ პოლუსს 1911 წლის 14 დეკემბერს (ერთი თვით დაასწრო ინგლისელ რობერტ სკოტს). 1918–1920 წლებში ხომალდ „მოდით“ გაიარა ევრაზიის ჩრდილოეთ სანაპირო დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ. 1926 წელს განახორციელა პირველი ტრანსარქტიკული გადაფრენა დირიჟაბლით „ნორგე“ — მარშრუტით: შპიცბერგენი — ჩრდილოეთ პოლუსი — ალასკა. 1928 წელს ჰიდროთვითმფრინავ „ლატამით“ გაემგზავრა უმბერტო ნობილეს იტალიური ექსპედიციის მოსაძებნად და დაიღუპა ეკიპაჟთან ერთად ბარენცის ზღვაში.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად:
ანტარქტიდაში მის სახელს ატარებს ამუნდსენის ზღვა, ამუნდსენის მთა, ამუნდსენის მყინვარი და აშშ-ს სამეცნიერო სადგური ამუნდსენ-სკოტი;
ჩრდილო ყინულოვან ოკეანეში — ამუნდსენის ყურე და ამუნდსენის ქვაბული;
მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ამუნდსენი;
მთავარი სარტყლის ერთ-ერთ ასტეროიდს დაარქვეს (1065) ამუნდსენია.
დიუგონი

დიუგონი — წყლის ძუძუმწოვარი სირენების რიგისა. მისი სხეულის სიგრძეა 2,5-3,2 მ, წონა — 140-170 კგ. დიუგონის თითისტარისებრი სხეული ბოლოვდება ორპალატიანი ჰორიზონტალური ფარფლით. მოქნილი წინა კიდურები ნიჩაბს ჰგავს. უკანა კიდურები რუდიმენტების სახითაა შემორჩენილი. სხეული დაფარულია უხეში, მქრქალი ტყვიისფერი ან მოყავისფრო კანით. მამლის ორივე ზედა საჭრელი კბილი ეშვებადაა ქცეული. დიუგონი ბინადრობს ინდოეთის ოკეანეში, აღმოსავლეთ აფრიკის, სამხრეთ აზიის, მოლუკის, ფილიპინების, მალაის კინძულების, ახალი გვინეისა და ავსტრალიის სანაპიროებთან, იშვიათად შედის მდინარეთა შესართავებში. იკვებება წყლის მცენარეებით. იგებს 1 ნაშიერს. სანადირო ობიექტია, რის გამოც უკვე იშვიათად გვხვდება.
დიქტიოტასნაირნი

დიქტიოტასნაირნი — წაბლა წყალმცენარეების რიგი. მოიცავს 1000-ზე მეტ სახეობას. ცხოვრობენ თბილ ზღვებში. საქართველოში — შავ ზღვაში. 8-25 სმ სიგრძის თალუსი დიქოტომიურად დატოტვილია მრავალრიცხოვან სეგმენტებად ან მარაოსებრია ; შედგება ერთ ან რამდენიმე რიგად განლაგებული დიდი უფერული უჯრედებისაგან და ერთრიგად განლაგებული წვრილუჯრედებიანი ქერქისაგან; ზრდა კენწრულია.

დიქტიოტასნაირნი მრავლდებიან უსქესოდ და სქესობრივად. გამეტოფიტს და სპოროფიტს ერთნაირი აგებულება აქვს. უსქესო გამრავლება, ხდება უძრავი სპორებით — ტეტრასპორებით, რომლებიც ვითარდება ტეტრასპორანგიუმებში, სქესობრივი გამრავლება — იოგამიის გზით. ოოგონიუმში ვითარდება თითო კვერცხუჯრედი, ხოლო ანთერიდიუმში მრავალი ერთშოლტიანი ანთეროზოიდი. დიქტიოტასნაირნი ხშირად ორსახლიანია.
დიღმის ბრძოლა

დიღმის ბრძოლა 1567 — ყიზილბაშ დამპყრობლებთან ქართველი ხალხის ბრძოლის ერთ-ერთი ეპიზოდი.

ირანის შაჰის თამაზ -ის მიერ ქართლის მეფედ დანიშნული გამაჰმადიანებული დავით (დაუთ-ხანი) ყიზილბაშთა ძალებით თბილისის ციხეში იყო გამაგრებული. 1567 წელს ქართლის მეფემ სიმონ -მა თბილისის გასათავისუფლებლად ლაშქარი შეკრიბა და დიღმის ველზე დადგა. დავით ქალაქის ციხიდან გამოვიდა ყიზილბაშების, თბილისის მოლაშქრეთა და სომხით-საბარათიანოს ლაშქრით და სიმონ -ის ლაშქარს შეება. ამ ბრძოლაში დავით დამარცხდა. ერთი ცნობით, მას 2000 მეომარი დაეღუპა. ბრძოლის ველიდან გაქცეულმა დავით -მ თბილისის ციხეს შეაფარა თავი. სიმონ -მა თბილისს ალყა შემოარტყა, მაგრამ ქალაქის გათავისუფლება ვერ შეძლო.
დიღმისწყალი

დიღმისწყალი — მდინარე მცხეთის მუნიციპალიტეტსა და თბილისში.

სათავე აქვს სათოვლე-საწკეპელას ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვიდ დონიდან 1400 მ-ის სიმაღლეზე, მარჯვენა მხრიდან ერთვის მტკვარს თბილისის ფარგლებში. სიგრძე 22 კმ, აუზის ფართობი 72,7 კმ². დიღმისწყლის მდგენელებია ტაბარუკისხევი და ბევრეთისწყალი, შენაკადები — კვარათხევი, ძალანთხევი, წოდორეთისწყალი და სხვ.

საზრდოობს თოვლისა და წვიმის წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმოვარდნა — ზაფხულში და შემოდგომაზე, წყალმცირეა ზამთარში და ზაფხულში. საშუალო წლიური ხარჯი 0,25 მ³/წმ.
დიღმისხევი

დიღმისხევი — ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი, ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთული შუა საუკუნეების საქართველოში. ცენტრი იყო სოფელი დიღომი.

დიღმისხევში განვითარებული იყო სოფლის მეურნეობა, კერძოდ, მევენახეობა; ხევის ქვედა ნაწილი — დიღმის ველი მეფეთა სანადირო ადგილი იყო. იყენებდნენ საძოვრადაც. დიღმისხევის მიწებზე სახლობდნენ სამეფო კარის, საეკლესიო და სათავადო გლეხები. სამხრეთ-დასავლეთის მხრიდან თბილისს მომდგარი მტერი ჩვეულებრივ დიღმისხევის მიდამოებში ბანაკდებოდა. - საუკუნეებში დიღმისხევი თბილისის საამიროს ნაწილი იყო. დიღმისხევის ტერიტორიაზე მიკვლეულია მრავალი არქეოლოგიური ძეგლი.
იონიზაცია

იონიზაცია — ელექტრულად ნეიტრალური ატომებისა და მოლეკულებისაგან დადებითი და უარყოფითი იონებისა და თავისუფალი ელექტრონების წარმოქმნა.

ტერმინით „იონიზაცია“ აღნიშნავენ როგორც ელემენტარულ აქტს [ატომიდან (მოლეკულიდან) ერთი ელექტრონის ამოგლეჯა და დადებითი იონის წარმოქმნა. ნაწილაკების თვისებებს ასეთი იონიზაციის მიმართ ახასიათებენ მისი იონიზაციის პოტენციალით], ისე ამგვარი აქტების სიმრავლეთა ერთობლიობას.

აირებში იონიზაცია ხდება ელექტონებთან, იონებთან ან ატომებთან ნეიტრალური ატომების დაჯახებისას (დარტყმითი იონი), აგრეთვე ულტრაიისფერი, რენტგენისა და -გამოსხივების ზემოქმედების შედეგად.

სითხეებში იონიზაცია ხდება ელექტროლიტური დისოციაციის შედეგად.

იონიზაცია ხდება აგრეთვე მყარ სხეულებში. ამ შემთხვევაში მას იწვევს კრისტალის სავალენტო ზონიდან გამტარობის ზონაში ელექტრონების გადასვლა, მინარევული ატომების შემთხვევაში კი — მათ მიერ ელექტრონების დაკარგვა ან ჩაჭერა.
მეზონი

მეზონი — შედგენილი ელემენტარული ნაწილაკი, რომლებიც მიეკუთვნება ძლიერად ურთიერთქმედი ნაწილაკების — ჰადრონების კლასს. ბარიონებისაგან განსხვავებით მეზონებს ბარიონული მუხტი არ გააჩნიათ. აქვთ ნულოვანი ან მთელრიცხვა სპინი (ბოზონებს წარმოადგენენ).

სახელწოდება დაკავშირებულია იმასთან, რომ პირველად აღმოჩენილი მეზონების (-მეზონების, -მეზონების) მასებს შუალედური მნიშვნელობანი აქვთ პროტონისა და ელექტრონის მასებს შორის (მიუონები, რომლებსაც პირველად მიუ-მეზონებს უწოდებდნენ, არ მიეკუთვნებიან მეზონებს, რადგან აქვთ 1/2 სპინი და არ მონაწილეობენ ძლიერ ურთიერთქმედებებში). შემდგომ აღმოაჩინეს ძალიან მცირე სიცოცხლის ხანგრძლივობის მევრი სხვა მეზონი. (ე. წ. ბოზონური რეზონანსები). ზოგიერთი მათგანის მასა აღემატება პროტონის მასას. მეზონები ბირთვული ძალების გადამტანები არიან. ისინი განსაკუთრებით ინტენსიურად წარმოიქმნებიან დიდი ენერგიის ჰიდრონების შეჯახებისას.

არსებობს ნეიტრალური და დამუხტული მეზონები (დადებითი და უარყოფითი ელემენტარული ელექტრული მუხტით), ნულოვანი (მაგ. პი-მეზონი) და არანულოვანი (მაგ. კა-მეზონი) უცნაურობით და ასე შემდეგ.

მეზონები თავდაპირველად იწინასწარმეტყველა ჰიდეკი იუკავამ 1949 წელს როგორც ძლიერი ურთიერთქმედების გადამტანი ბოზონები. თავდაპირველად იუკავამ ახალ ნაწილაკს უწოდა „მეზოტრონი“, თუმცა მოგვიანებით შეუსწორა ვერნერ ჰაიზენბერგმა (რომლის მამაც იყო ბერძნულის პროფესორი მიუნხენის უნივერსიტეტში) და უწოდა „მეზონი“.

პირველი ექსპერიმენტულად აღმოჩენილი მეზონი იყო პიონი.
მაქსიმილიან ფონ ვაიხსი

რაიხსფრაიჰერი მაქსიმილიან მარია იოზეფ კარლ გაბრიელ ლამორალ ფონ უნდ ცუ ვაიხს ან დერ გლონი (; დ. 12 ნოემბერი 1881, დესაუ — გ. 27 სექტემბერი 1954, რიოსბერგის ციხესიმაგრე ბონი) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, „ვერმახტის“ გენერალ-ფელდმარშალი და არმიათა ჯგუფის სარდალი მეორე მსოფლიო ომის დროს.

ბიოგრაფია
1881 : 12 ნოემბერი - მაქსიმილიან ფონ ვაიხსი დაიბადა ქ. დესაუში, ანჰალტის ჰერცოგის ობერშტალმაისტერის (ქართ. მეჯინიბეთუხუცესი) ოჯახში.
1901 : სკოლის დამთავრების შემდეგ მან სამხედრო სამსახური დაიწყო "ერცჰერცოგ ფრანც ფერდინანდ ფონ ავსტრია-ესტეს სახელობის მე-2 მძიმე კავალერისტთა პოლკში" ქალაქ ლანდსჰუტში.
1914 : პირველი მსოფლიო ომის დასაწყისში ვაიქსი ბავარიული კავალეერის დივიზიის ოფიცერი იყო.
1915-1918 : მსახურობდა ოფიცრად ბავარიული არმიული კორპუსის გენერალურ შტაბში.
1919 : ვაიქსი რაიხსვერის რიგებში ჩაეწერა.
1920-1923 : მსახურობდა მე-3 კავალერიის დივიზიონის გენშტაბის ოფიცრად ქ. კასელში.
1921 : 1 თებერვალი - მიენიჭა მაიორის სამხედრო წოდება.
1924 : დაინიშნა ქ. შტუტგარტში სტაციონირებული მე-18 კავალერიის პოლკის ესკადრონის მეთაურად.
1925 : გადაყვანილი იქნა ტაქტიკის მასწავლებლად ქ. ორდრუფის (თიურინგია) ინფანტერისტთა სკოლაში.
1928 : 1 თებერვალი - მიენიჭა ვიცე-პოლკოვნიკის წოდება და დაინიშნა მე-18 კავალერისტთა პოლკის მეთაურად შტუტგარტში.
დიცინოდონტები

დიცინოდონტები , ნამარხი ქვეწარმავლების ქვერიგი თერომორფების ქვეკლასისა. ცხოვრობდნენ პერმული პერიოდის ბოლოს და ტრიასული სდასაწყისში. სხვადასხვა ზომისა და იყვნენ — ვირთაგვადან მარტოქამდე, ქალა ჰქონდათ მასიური, ყბები — ნისკარტის მსგავსი, კბილები — რედუქცირებული (შერჩენილი ჰქონდათ მხოლოდ 2 ეშვი). დიცინოდონტების ნაშთები ნაპოვნია ყველა მატერიკზე (ავსტრალიის გარდა), განსაკუთრებით ბევრია სამხრეთ აფრიკაში.
კოკო შანელი

გაბრიელ ბონეერ „კოკო“ შანელი (; დ. 19 აგვისტო, 1883 — გ. 10 იანვარი, 1971) — მოწინავე ფრანგი მოდის დიზაინერი, რომლის თანამედროვე ხედვამ, მამაკაცის სამოსისგან შთაგონებამ და ძვირადღირებული უბრალოებისკენ ლტოლვამ ის საუკუნის მნიშვნელოვანი ფიგურა გახადა. ის იყო ცნობილი ბრენდის, შანელის დამაარსებელი. მოდაზე თავისი ექსტრაორდინალური გავლენის წყალობით შანელი, ერთადერთი ამ სფეროდან ჟურნალ -ის საუკუნის 100 ყველაზე გავლენიანი ადამიანის სიაში მოხვდა.

ბიოგრაფია
მისი ბავშვობის შესახებ ბევრი არ არის ცნობილი. მხოლოდ ცნობილია, რომ დედა ხშირად ავადმყოფობდა და მალე გარდაიცვალა. ბავშვების აღზრდაზე მამამ უარი თქვა და ამიტომ მიაბარეს ბავშვთა სახლში, სადაც ის გაიზარდა და ისწავლა კერვა.
20 წლის ასაკში კოკო შანელი წამოვიდა ბავშვთა სახლიდან და დაიწყო მუშაობა ტრიკოტაჟის მაღაზიაში ქალაქ მულენში. პარალელურად საღამოობით მღეროდა ერთ–ერთ კაფეში. იგი ხშირად ასრულებდა ერთ სიმღერას, საიდანაც მოდის მეტსახელი „კოკო“.

ამავე კაფეში გაიცნო ახალგაზრდა ოფიცერი ეთენ ბალზანი , რომელიც იყო ტექსტილის მწარმოებელთა დინასტიის შთამომავალი. 3 წელი ისინი ცხოვრობდნენ ბალზანის სასახლეში. სწორედ ამ პერიოდში დაიწყო შანელმა საკუთარი ტანსაცმლის და ქუდების მოდელების შექმნა და ექსპერიმენტები. (მიაჩნდა, რომ მაშინდელი მაღალი საზოგადოების ქალების ტანისამოსი ძალიან რთული და ძნელად სატარებელი იყო).

მალე კოკომ გაიცნო ახალგაზრდა ინგლისელი არტურ კაპელი და მასთან ერთად გადავიდა საცხოვრებლად პარიზში. არტურის ფინანსური დახმარებით 1910 წელს შანელმა პარიზში გახსნა თავისი პირველი ქუდების ატელიე, რომელმაც ძალიან მალე მოიპოვა პოპულარიბა პარიზის მაღალ წრეებში. 1913 წელს იხსნება შანელის მეორე მაღაზია, ხოლო 1919 წელს იგი იწყებს ქალის ტანსაცმლის მოდელების შექმნას ჯერსის ნაჭრისგან, რომელიც მანამდე გამოიყენებოდა მხოლოდ მამაკაცის სამოსისთვის.

კოკო შანელი მოდის ისტორიაში შევიდა როგორც ქალის ტანისამოსში მამაკაცის სტილის შემომტანი. მან პირველმა შემოიტანა ქალებისთვის ტანისამოსის თავისუფალი სტილი, რითაც გაათავისუფლა ქალები მკვეთრად შემოჭერილი ტანისამოსისგან, შექმნა შარვლის მოდელები მანდილოსნებისთვის. მას მოსწონდა ეს სტილი. 1917 წელს მოკლედ შეიჭრა თმები და ამით საფუძლელი დაუდო ქალის მოკლე ვარცხნილობებს.

1919 წელს არტურ კაპელი მოულოდნელად იღუპება ავტოკატასტროფაში, რაც უდიდესი ტრაგედიაა შანელისთვის. ამ პერიოდიდან იწყება შანელის ცნობილი მოკლე შავი კაბების პერიოდი. მას არ ჰქონდა უფლება ტრაურის ტარების, რადგან არ იყო არტურის ოფიციალური მეუღლე. ბოროტი ხმები იმასაც ამბობდნენ, რომ შავი ფერი შანელმა იმისთვის შემოიტანა, რომ პარიზის ცნობილ ქალებს ტრაურში ეტარებინა. ასეა თუ ისე, ეს ფერი შემოდის იმ პერიოდის მოდაში.

უამრავი თაყვანისმცემლების მიუხედავად, რომლებიც შანელს შემდეგ ჰყავდა, მას არ ჰყოლია არც მეუღლე და არც შვილები.

1920 წელს იგი ხვდება ცნობილ გენიალური ქიმიკოს–პარფიუმერის ერნესტ ბოს და დაძაბული ერთობლივი მუშაობის შედეგად ქმნიან 80 კომპონენტისგან შემდგარი ცნობილი „სუნამო ქალებისთვის ქალის სურნელით“ №5., რომელიც დღესაც გამორჩეულია სუნამოებს შორის თავისი სურნელით.

30–იანი წლების ბოლოს მეორე მსოფლიო ომის კრიზისთან დაკავშირებით შანელი იღებს გადაწყვეტილებას შეაჩეროს წარმოება. ხოლო 1954 წელს იგი 70 წლის ასაკში ბრუნდება მოდის სამყაროში და ხსნის ახალ ბუტიკს –ს.

უკანასკნელი 30 წლის განმავლობაში იგი ცხოვრობდა პარიზის სასტუმროში ის ერთ–ერთ ნომერში.