iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ტელჩი

ტელჩი (ჩეხ. , ) — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკაში, სამხრეთ მორავიაში. დაარსდა საუკუნეში, როგორც საწყლოსნო ციხესიმაგრე, რომელიც მდებარეობდა ბოჰემიის, მორავიისა და ავსტრიის გადატვირთულ სავაჭრო გზაჯვარედინზე.

გარდა საუკუნის მონუმენტურის რენესანსული სასახლისა და მასთან არსებული ინგლისური სტილის პარკისა, ტელჩის უმნიშვნელოვანესი ღირსშესანიშნაობაა ქალაქის მოედანი - გრძელი ურბანული მოედნის უნიკალური კომპლექსი საუკეთესოდ დაცული რენესანსული და ბაროკოს სახლებით, რომლებიც გამოირჩევიან მაღალი ფროტონებითა და პასაჟებით. 1992 წელს, ყოველივე ეს იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა.

ქალაქის გოტიკური ციხესიმაგრე საუკუნის მეორე ნახევარში აშენდა. საუკუნის ბოლოს, ციხე გაძლიერდა, დაემატა ახალი ჭიშკარი და კოშკი. საუკუნის შუა წლებში, ციხესიმაგრე რენესანსის სტილში გადაკეთდა.

გალერეა
კუტნა-ჰორა

კუტნა-ჰორა (ჩეხ. ; ) — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკაში, ცენტრალური ბოჰემიის რეგიონში.

ქალაქის ისტორია 1142 წლიდან იწყება, როდესაც აქ ცისტერიანელთა მონასტრის დასახლებები გამოჩნდა. 1260 წელს, მიმდებარე მთიან რეგიონში, რომელიც მონასტრის საკუთრებას წარმოადგენდა, დაიწყო ვერცხლის მოპოვებითი სამუშაოები. არეალს კუტენბერგს უწოდებდნენ. საუკუნეში, მაღაროების წყალობით მონასტერი დიდად დაწინაურდა, რაც ეკონომიკური ბუმის პროცესში ვერცხლის უდიდესი მნიშვნელობით იყო გამოწვეული.

აღმოჩენილი ყველაზე ადრეული ვერცხლის ნაკვალევები საუკუნით თარიღდება, როდესაც ბოჰემია უკვე ჩართული იყო დიდი მანძილის სავაჭრო გზებში. ქალაქის თანამედროვე ნაწილში აღმოაჩინეს 982-995 წლების ვერცხლის დინარები.

 - საუკუნეებში, კუტნა-ჰორა პრაღას ეკონომიკის, კულტურისა და პოლიტიკის სფეროებში ეჯიბრებოდა. 1995 წლიდან, ქალაქის ცენტრალური ნაწილი შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.
სათავე (ჰიდროლოგია)

სათავე (ჰიდროლოგია) — ადგილი, სადაც წყლის ნაკადი (მდინარე, ნაკადული) იბადება, ე.ი. ამა თუ იმ ოროგრაფიულ ერთეულში იღებს დასაბამს. მდინარის სათავე შეიძლება იყოს წყარო, მყინვარის ბოლო, ტბა, ჭაობი. ხმელეთის დადაბლებულ ადგილებში (მაგ., ვაკეებზე) მდინარის სათავე შეიძლება იყოს ტბა ან ჭაობი. ამის კარგ მაგალითს გვაძლევს აღმოსავლეთ ევროპის ვაკე. ჭაობებიდან, რომლებიც წყალგამყოფებზე მდებარეობენ, იწყებიან სხვადასხვა მდინარეთა სისტემები.

მთიან მხარეებში მდინარის სათავედ გვევლინება მაღალმთიანი მთის ტბა, ან მყინვარის ბოლო. მდინარეთა სისტემებში, რომლებსაც მრავალრიცხოვანი სათავეები აქვთ, მთავარ სათავედ ისეთი მიიჩნევა, რომელიც მაქსიმალურად არის დაშორებული შესართავს, ან გამოირჩევა განსაკუთრებულად დიდი წყლიანობით.

ხშირად მოზრდილი მდინარის დასაბამი საკუთრივ დიდი მდინარეების შერწყმის ადგილია.

თვალსაჩინო განსხვავება არსებობს მთისა და ვაკის მდინარეების სათავეების სიმაღლეებს შორის. ასე მაგ., ვაკის მდინარეების სათავე ზღვის დონეზე შედარებით დაბლა მდებარეობს, რაც არ არის ნიშანდობლივი მთის მდინარეების სათავეებისათვის.

ზოგიერთი მდინარის სათავედ კარსტული წყაროები გვევლინება. საქართველოში ცნობილია მაგ., მდინარე ბესლეთი, რომელიც მძლავრი კარსტული წყაროებიდან იბადება. კარსტულ ვოკლუზებში სათავეს იღებს მაგ., მდინარე რეჩხი.
ლიტომიშლი

ლიტომიშლი (ჩეხ. ; ) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ჩეხეთში, პარდუბიცის მხარეში. ქალაქის ცენტრში მდებარე ციხედარბაზი შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

აღმოსავლეთ ბოჰემიური ქალაქი ლიტომიშლი პირველად საუკუნეში გამოჩნდა, ძველი, გამაგრებული დასახლების ადგილას, რომელიც ბოჰემიისა და მორავიის დამაკავშირებელ მნიშვნელოვან სავაჭრო გზაზე მდებარეობდა.

ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობა 1568–1581 წლებში აშენებული მონუმენტური, რენესანსული ციხესიმაგრეა. ციხესიმაგრის ნაგეობებეი რაიმე განსაკუთრებული არქიტექტურული მასახიათებლებით არ გამოირჩევიან, მაგრამ ისტორიულად მიიჩნევა, რომ აქ დაიბადა ჩეხი კომპოზიტორი ბედრჟიხ სმეტანა. ციხესთან მდებარე წაგრძელებული მოედანი ერთ-ერთი უდიდესია მთელს ჩეხეთში. აქ განლაგებულია ქალაქის ცენტრალური დარბაზი და გოტიკურ-რენესანსული სახლების სერია. წარსულში ლიტომიშლი მნიშვნელოვანი რელიგიური ცენტრი იყო, 1344 წელს აქ ბოჰემიაში მეორე საეპისკოპოსო დაარსდა, რომელმაც არსებობა ჰუსიტური ომების დროს შეწყვიტა. საუკუნეში უდიდეს როლს თამაშობდა ქალაქის გრამატიკული სკოლა.
ჰიოვიუდბორგარსვაიდიდი

ჰიოვიუდბორგარსვაიდიდი  — ისლანდიის 8 რეგიონიდან ერთ-ერთი, მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში. ფართობი — . მოსახლეობის რაოდენობა — ადამიანი. სიმჭიდროვე 187.4 ადამ./კმ². ადმინისტრაციული ცენტრია რეიკიავიკი.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ჰიოვიუდბორგარსვაიდიდის რეგიონი ადმინისტრაციულად იყოფა 7 მუნიციპალიტეტად.

მოსახლეობა
პლიტვიცეს ტბების ეროვნული პარკი

პლიტვიცეს ტბების ეროვნული პარკი (ხორვატ. ) — უძველესი ეროვნული პარკი სამხრეთ ევროპაში და უდიდესი ხორვატიაში. შეიქმნა 1949 წელს და მდებარეობს ცენტრალურ ხორვატიაში, მთიან, კარსტულ არეალში, ბოსნია-ჰერცეგოვინის საზღვართან. პარკის ტერიტორიაზე გაედინება ჩრდილოეთი-სამხრეთი ხორვატიის დამაკავშირებელი გზა, რომელიც ქვეყნის შიდა ნაწილს ხმელთაშუაზღვიურ სანაპირო ზოლთან აერთებს.

დაცული ტერიტორია მოიცავს 296,85 კმ²-ს. მისი 90% ლიცკო-სენსკას ოლქის ტერიტორიაზე მდებარეობს, 10% კი კარლოვაცის ოლქის. 1979 წელს, ეროვნული პარკი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შევიდა და ის ამ სიაში შესული პირველი ბუნებრივი ძეგლი გახდა. ამჟამად, პარკის ყოველწლიურად 900 000 მნახველი სტუმრობს.

ეროვნული პარკი მსოფლიოში ცნობილია მისი ჩამწკრივებული ტბათა კასკადებით. ბოლო დროს, მათი რიცხვი 16-ს შეადგენს. ტბების წარმოქმნის მიზეზი რამდენიმე პატარა მდინარისა და მიწისქვეშა კარსტული მდინარეების შერწყმაა. ყველა ტბა ერთმანეთთან დაკავშირებულია და მიმდინარეობს წყლის გაცვლა. ერთმანეთისგან მათ ყოფს ტრავერტინის ბუნებრივი დამბები, რომლებიც ხავსების, წყალმცენარეებისა და ბაქტერიების მოქმებდეის შედეგადაა წარმოქმნილი. ტრავერტინის ბარიერები, ყოველწლიურად 1 სმ-ით იზრდება სისქეში. ტბების მთლიანი ფართობი 2 კმ²-ს შეადგენს.

ტბები განთქმულია მათი განსხვავებული ფერებით, რომლებიც ცისფერიდან მწვანეში, ნაცრისფერში ან ლურჯში გადადის. ფერთა ცვალებადობა მუდმივადაა დამოკიდებული წყალში მინერალთა შემცველობის ზომაზე, ასევე იქ არსებულ ორგანიზმებსა და მზის სინათლის დაცემის კუთხეზე.

მიუხედავად განსხვავებული კლიმატური პირობებისა და სიმაღლის დონეების მკვეთრი სხვაობისა, დაცულ ტერიტორიაზე წარმოდგენილია მრავალმხრივი ფლორა და ფაუნა. მათ შორისაა მრავალი ენდემური სახეობა. ტბებში დღემდე შემორჩენილის ის სახეობები, რომლებიც აქ ადამიანის მოსვლამდე არსებობდნენ.

გალერეა
სტარი-გრადის ვაკე

სტარი-გრადის ვაკე (ხორვატ. ) — ადრიატიკის ზღვაში მდებარე ხორვატიის კუნძულ ჰვარის სასოფლო-სამეურნეო ლანდშაფტი, რომელიც ძველი ბერძენი კოლონისტების მიერ ათვისებულ იქნა ძვ. წ. საუკუნეში. ამავე მიზნებით (მიწათმოქმედება) ის დღემდე გამოიყენება. ვაკე ძირითადად მის თავდაპირველ ფორმას ინარჩუნებს. უძველესი არეალი დაცული იყო ქვის კედლებით და არსებობდა წყალშემკრები სისტემა. მინდვრებზე იგივე მოსავალი იზრდება, რაც ძველად, ძირითადად ვაზი და ზეთისხილი. არეალი ამავე დროს გამოცხადებულია ბუნებრივ ნაკრძალად. იგი წარმოადგენს ძველბერძნული სამიწათმოქმედო სისტემის მეტად ღირებულ ნიმუშს.

ვაკე წარმოსახავს ძველი ბერძნების საზრიან სასოფლო-სამეურნეო სისტემას. მიწა დაყოფილი იყო გეომეტრიულ ფიგურებად და შემოსაზღვრული იყო ქვის კედლით. სისტემა მოიცავდა წვიმის წყლის დაგროვების სისტემას, რომელიც იყენებდა ღარებსა და შემნახველ ცისტერნებს. სამიწათმოქმედო საქმიანობა ამ ტერიტორიაზე, 24 საუკუნის განმავლობაში უწყვეტად, დღემდე გრძელდება.

2008 წელს, სტარი-გრადის ვაკე იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა.
სტივენ სიგალი

სტივენ სიგალი (, იაპ. სახელი — სიგემიტი ტაკე; დ. 10, აპრილი, 1952, ლანსინგი, მიჩიგანი, აშშ ) — ამერიკელი მსახიობი, პროდიუსერი, მუსიკოსი, აიკიძინი, მწერალი, პოლიციელი.

ბიოგრაფია
სტივენ სიგალი დაიბადა შერეულ ოჯახში, მამამისი - ებრაელია, ხოლო დედა - ირლანდიელი. სტივენი - მეორე ბავშვია ოჯახში, მას ჰყავს ერთი უფროსი და ორი უმცროსი და. მისი პაპა მამის მხრიდან ამერიკაში ჯერ კიდევ პატარაობიდან ჩამოვიდა ოჯახთან ერთად სანქტ-პეტერბურგიდან.

ფილმოგრაფია
საინტერესო ფაქტები
2009 წლის ნოემბერში, ინტერვიუში ინტერნეტ-ტელევიზიისთვის „.“, სტივენ სიგალმა განაცხადა, რომ თავს რუსად გრძნობს: „მე შემიძლია ვთქვა, რომ თვითონ მე — რუსი ვარ, მე რუსული ოჯახი მყავს, მე მიყვარს რუსეთი და მეამაყება ვიყო რუსი. მე, ნამდვილად, მიყვარს ეს ქვეყანა და ხალხი, რომელიც მასში ცხოვრობს“.
კონვექცია (ატმოსფერო)

კონვექცია (ლათ. – მოზიდვა, მოტანა) — ჰაერის გარკვეული მოცულობის ვერტიკალური გადაადგილება, რაც გამოწვეულია არქიმედის ძალით — გარემომცველ გარემოსთან შედარებით უფრო თბილი და ნაკლებად მკვრივი ჰაერი მიისწრაფვის ზევით, ხოლო უფრო ცივი და მკვრივი ჰაერი ქვევით ეშვება.
ჰაერის ნაკადის სიჩქარე, ჩვეულებრივ, რამდენიმე მ/წმ-ია და ზოგჯერ 2-30 მ/წმ სჭარბობს. კონვექციის განვითარება დაკავშირებულია ჰაერის ტემპერატურის ვერტიკალურ განაწილებასთან.

აღმავალი თბილი ჰაერი მანამ მიისწრაფვის ზევით, სანამ მისი ტემპერატურა მაღალია გარემომცველი ჰაერის ტემპერატურაზე, დაღმავალი ცივი ჰაერი

კი მანამდე ეშვება ქვევით, სანამ მისი ტემპერატურა დაბალია გარემომცველი ჰაერის ტემპერატურაზე.
კონვექცია მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ატმოსფეროს მაღალ და დაბალ ფენებს შორის სითბოსა და ტენის ცვლაში, მასთანაა დაკავშირებული გროვა და გროვა-წვიმის ღრუბლების წარმოქმნაც.

კონვექცია ჩვეულებრივ, ვითარდება წლის თბილ პერიოდში, დაბალ განედებზე — მთელი წლის განმავლობაში.

საქართველოს ტერიტორიაზე კონვექცია განსაკუთრებით კარგადაა გამოხატული ზაფხულში.

კონვექცია საფუძვლად უდევს ბუნების ისეთ მოვლენას, როგორიცაა ქარი — უზარმაზარი მასშტაბის კონვექციური ნაკადი ატმოსფეროში. კონვექციით
აიხსნება ზღვის ნაპირთან წარმოქმნილი სუსტი ქარი - ბრიზი. ასევე კონვექციით აიხსნება ბუნებრივი ჰაერნაკადი — წნევა, რომელსაც იყენებენ საცეცხლეში.
საწვავის წვის დროს ჰაერი მილში ზევით ადის, რის გამოც მილის ქვედა ნაწილში წნევა მცირდება გარე ცივი ჰაერის წნევასთან შედარებით.

წნევათა სხვაობა და მაშასადამე წნევაც იზრდება მილის სიმაღლის და მასში ტემპერატურის ზრდასთან ერთად.
ანტუან სევრიუგინი

ანტუან სევრიუგინი (დ. 1830 — გ. 1933) — ყაჯარების დინასტიის კარის ფოტოგრაფი (1885-1925) და ყველაზე წარმატებული ფოტოატელიეს მფლობელი ირანში. მისი ფოტოები ყაჯარებისა და ადრეული ფეჰლევის დინასტიის დროინდელი ირანის შესასწავლად ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი წყაროა, როგორც ზოგადად ირანული საზოგადოების, ისე ამ პერიოდის ისტორიისა და კულტურის თვალსაზრისით.

ბიოგრაფია
ანტუან სევრიუგინი დაიბადა თეირანში, რუსეთის საელჩოს თანამშრომლის, სომხური წარმომავლობის ვასილ სევრიუგინისა და მისი ქართველი მეუღლის ოჯახში. მამის ნაადრევი გარდაცვალების შემდეგ დედამ, რომლის სახელი მხოლოდ სპარსული ფორმითაა ცნობილი — ახიმ-ხანუმი, ოჯახი თბილისში წამოიყვანა. ანტუანი თბილისიდან, ფოტოგრაფ დიმიტრი ერმაკოვის რჩევით, ყირიმში გაემგზავრა, მოიარა შუა აზია და კავკასია. ამის შემდეგ ირანში მოგზაურობა და ამ ქვეყნის შესახებ დოკუმენტაციის შექმნა გადაწყვიტა.

1870 წელს ძმასთან, კოლიასთან ერთად, ჯერ აზერბაიჯანში, შემდეგ კი ქურთისტანსა და ლურისტანში იმოგზაურა.

1883 წელს თეირანში, დღევანდელ ფირდოუსის ქუჩაზე სევრიუგინმა ძმასთან ერთად ფოტოატელიე გახსნა. ანტუანმა ირანში სომეხი ქალი, ლუიზე გურგენიანი შეირთო და მასთან შვიდი შვილი ჰყავდა. ამ დროის განმავლობაში მისი ფოტოხელოვნება ირანულ ზეპურ საზოგადოებაში სულ უფრო მეტი წარმატებით სარგებლობდა, ბოლოს ის ნასერ ადილ-შაჰის (1831-1896) კარზე მიიწვიეს.

კარიერა
საერთაშორისო საზოგადოების ყურადღება მან მას შემდეგ მიიქცია, რაც გერმანელი ისტორიკოსის ფრიდრიხ სარეს (1865-1945) დავალებით ირანის სამხრეთში ექსპედიცია მოაწყო და აქემენიდური და სასანიდური ირანის ძეგლები გადაიღო, რომლებიც ალბომის სახით 1910 წელს გამოიცა.

კონსტიტუციური რევოლუციის დროს (1905-1911) ანტუან სევრიუგინის ფოტო-ატელიე გაანადგურეს. 7000 ფოტოდან მხოლოდ 2000 გადარჩა, ნაწილიც რეზა-შაჰ-ფეჰლავის მოდერნიზიის პერიოდში კონფისცირებულ იქნა. მოგვიანებით ანტუანის ქალიშვილმა, მარიმ ზოგიერთის უკან დაბრუნება შეძლო. 696 შუშის ნეგატივი, რომელიც გადარჩა, სმითსონის ინსტიტუტში ინახება. მისი ფოტოები წარმოადგენს სტილს, რომელსაც ფრანგულად „“ ეწოდება და რომელიც სხვადასხვა ეთნიკურ ჯგუფებსა და მათ საქმიანობას ასახავს, საინტერესოა რეგიონალური ჩაცმულობის, ხელოსნობის, უპირველეს ყოვლისა, პროფესიებისა და რელიგიების შესასწავლად. თავის დროზე ისინი ღია ბარათების („ “) სახით იყიდებოდა.

სევრიუგინის ფოტო არქივი საქართველოში
ლიტერატურის მუზეუმში ანტუან სევრიუგინის ფოტოების ათეულობით ორიგინალი ინახება. მათი ნაწილი ლადო აღნიაშვილის მიერ მე-19 საუკუნის ბოლოსაა ჩამოტანილი, ნაწილი — ამბაკო ჭელიძის მიერ 1920-იან წლებში შესყიდული. საქართველოში პირველად სევრიუგინი სწორედ ლიტერატურის მუზეუმში, 2011 წლის 28 ივნისს გამოიფინა.

ანტუან სევრიუგინის შემოქმედება ირანელებისათვის ისეთივე მნიშვნელობისაა, რაც ქართველებისთვის ალექსანდრე როინაშვილისა ან დიმიტრი ერმაკოვის შემოქმედება.
აბრაზიული ტერასა

აბრაზიული ტერასა, ბენჩი (ინგლ. ) — ზღვის ფსკერის ზედაპირის სანაპირო ნაწილი, რომელიც აბრაზიული პროცესებითაა დამუშავებული. მისი განივი პროფილია ნაპირთა მცირედ, ხოლო ფუძესთან მეტად დახრილი ამოზნექილი მრუდე ხაზი. ძველი აბრაზიული ტერასა შეიძლება იყოს დაძირული (წყლით დაფარული), ან ზღვის დონეზე მაღლა ამოწეული.

ასეთი ამოწეული აბრაზიული ტერასები ზღვის პირას ტერასულ ვაკეს ქმნის.
შიბენიკის წმინდა იაკობის საკათედრო ტაძარი

წმინდა იაკობის საკათედრო ტაძარი (ხორვატ. . ) — ტაძარი ხორვატიის ქალაქ შიბენიკში. წარმოადგენს სამნავიან ბაზილიკას, სამი აფსიდითა და 32 მ სიმაღლის გუმბათით. მიეკუთვნება ხორვატიის კათოლიკურ ეკლესიას, შიბენიკის ეპარქიას. ტაძარი მთელი ქვეყნის მასშტაბით ყველაზე მნიშვნელოვანი რენესანსული არქიტექტურული მონუმენტია. 2000 წლიდან, ის შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

ტაძრის მშენებლობა 1402 წელს იქნა ინიცირებული, თუმცა მისი მშენებლობის გეგმა ჯერ კიდევ 1298 წელს იყო დაწყებული. ძველი რომანული სტილის ტაძრის გადაკეთების აქტიური სამუშაოები 1431 წელს დაიწყო. აიგო მთლიანად ქვით - კირქვა ახლომდებარე კარიერიდან მოჰქონდათ, მარმარილო კი კუნძულ ბრაშიდან. სამუშაოები სამ ეტაპად მიმდინარეობდა 1433 - 1441 წლებში და მას უძრვებოდნენ ადგილობრივი და იტალიელი ოსტატები.
ევფრასის ბაზილიკა

ევფრასის ბაზილიკა (ხორვატ. ) — ბაზილიკა ხორვატიის ქალაქ პორეჩში. წარმოადგენს საეპისკოპოსო კომპლექსს, რომელიც გარდა საკუთრივ ბაზილიკისა, მოიცავს საეკლესიო სალაროს, მოსანათლ ადგილს და არქიეპისკოპოსთა სასახლის სიახლოვეს მდებარე სამრეკლოს. კომპლექსი ადრეული ბიზანტიური არქიტექტურის ერთ-ერთი საუკეთესო მაგალითია მთელს ხმელთაშუაზღვისპირეთში.

ბაზილიკის უდიდეს ნაწილს შენარჩუნებული აქვს თავდაპირველი ფორმა, მაგრამ მიწისძვრებისა და ხანძრების შედეგად დაზიანებულის სულ მცირე დეტალები. იგი ამავე ადგილზე აშენებული უკვე მესამე ეკელსიაა და ინახავს წინა ეკლესიების ნარჩენებს, მაგალითად საუკუნის ბაზილიკის მოზაიკურ იატაკს. განსაკუთრებული ღირებულებების გამო, 1997 წელს ევფრასის ბაზილიკა იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა.

ამ ადგილას მდებარე ყველაზე ადრეული ბაზილიკა წმინდა მაურუს პერენტიუმელის სახელობის იყო და მიეკუთვნებოდა საუკუნის მეორე ნახევარს. მისი სამლოცველოს მოზაიკური იატაკი დღეს ეკლესიის ბაღშია დაცული. იმავე საუკუნეში სამლოცველო გაადიდეს და ეკლესიად გარდაქმნეს, რომელიც ნავისა და სამრეკლოსგან შედგებოდა. მოზაიკაზე ასახული თევზი (ქრისტეს სიმბოლო) სწორედ ამ პერიოდით თარიღდება. ამავე თარიღს ადასტურებენ აქვე აღმოჩენილი მონეტები, რომლებზეც გამოსახულია იმპერატორი ვალენტი (365–378).

დღევანდელი ბაზილიკა ღვთისმშობლის სახელობისაა და საუკუნეში, ეპისკოპოს ევფრასის დროს აიგო. მშენებლობა 553 წელს დაიწყო ძველი, დანგრევის პირას მისული ბაზილიკის ადგილას. მისი ნაწილები გამოყენებულ იქნა ახალი ეკლესიის მშენებლობაში, ხოლო მარმარილო მარმარილოს ზღვის სანაპიროდან მოიტანეს. კედლის მოზაიკები ბიზანტიელმა, იატაკის მოზაიკები კი ადგილობრივმა ოსტატებმა შეასრულეს. აფსიდზე, ღვთისმშობლის მოზაიკის გვერდით გამოსახულია ეპისკოპოსი ევფრასი, რომელსაც ხელში ეკლესია უჭირავს.

1440 წლის მიწისძვრის შედეგად დაზიანებული ცენტრალური ნავი და სამხრეთის კედელი შემდეგში აღადგინეს, დანგრეული ფანჯრის ადგილას კი ახალი ააშენეს გოტიკურ სტილში.
ჩიტა-დი-კასტელო

ჩიტა-დი-კასტელო — ქალაქი და კომუნა იტალიის ცენტრალურ რეგიონ უმბრიაში. ქალაქ პერუჯიდან მდებარეობს ჩრდილოეთით 56 კმ-ზე, ხოლო ქალაქ ჩეზენადან
სამხრეთით 104 კმ-ში.

ქალაქი გაწოლილია მდინარე ტიბრის ზემო დინების ხეობაში, აპენინების მთების გასწვრივ. სავარაუდოდ ჩიტა-დი-კასტელო ეტრუსკული ან უმბრიული წარმოშობისაა. ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 89 წელს წარმოადგენდა რომაულ მუნიციპს. 550 წელს კი ქალაქი გაღატაკებული იყო ოსტგუთების მიერ.

752 წელს ფრანკთა მეფემ პიპინ მოკლემ ქალაქი ვატიკანს გადასცა, თუმცა ქალაქს ეუფლებოდა პაპთა ორი მხარე: პერუჯა და ფლორენცია.
1375 წელს ჩიტა-დი-კასტელო შეუერთდა ეკლესიის მთავრების წინააღმდეგ აჯანყებაში.

1474 წელს რომის პაპმა სიქსტუს -მ ქალაქში გამოუშვა თავისი ნათესავი იულიუს , რომელმაც ქალაქი ალყაში მოაქცია, თუმცა ჩიტა-დი-კასტელოს მთავრებმა არ დათმეს ქალაქი იქამდე, ვიდრე არ დარწუმუნდნენ, რომ არმია არ გადავიდოდა ფედერიკო და მონტეფელტროს ხელში.
ჰარი პოტერის სამყაროს ადგილები და დაწესებულებები

ჰარი პოტერის ჯადოსნურ სამყაროში, რომელიც მწერალ ჯოან როულინგის მიერ არის შექმნილი, არაერთი გამოგონილი თუ რეალური ადგილმდებარეობაა ნახსენები. მათ შორის არის სკოლასთან დაკავშირებული, საცხოვრებელი, სავაჭრო თუ სამთავრობო ობიექტები.

ჰოგსმიდი
ჰოგსმიდი — სოფელი, რომელიც ჰოგვორტსის მაგიისა და ჯადოქრობის სკოლასთან ყველაზე ახლოს მდებარეობს. იგი პირველად ნახსენებია რომანში ჰარი პოტერი და აზკაბანის ტყვე. თითქმის ყოველთვის მოვლენები, დაკავშირებული მასთან, მიმდინარეობს ზამთარში, როდესაც სოფელი დაფარულია თოვლით.
ლიმის სინდრომი

ლიმის სინდრომი — სტოკჰოლმის სინდრომის საპირისპირო მოვლენა. ამ დროს გამტაცებლებს უჩნდებათ სიმპათია თავიანთი ტყვეების მიმართ. ფენომენს სახელწოდება მიეცა 1996 წელს ლიმაში, იაპონიის საელჩოში მომხდარი ინციდენტის გამო, რომლის დროსაც რევოლუციური მოძრაობის წევრებმა ჯერ ტყვედ აიყვანეს საელჩოში წვეულებაზე შეკრებილი ასობით ადამიანი, ხოლო შემდეგ სიმპათიის გამო გაათავისუფლეს.
კარსტოლოგია

კარსტოლოგია, კარსტმცოდნეობა (კარსტი და ...ლოგია) — გეომორფოლოგიის ნაწილი, რომელიც შეისწავლის კარსტულ მოვლენებს, კარსტის წარმოშობას, განვითარებას, გავრცელებასა და პრაქტიკულ მნიშვნელობას, აგრეთვე ზედაპირული და მიწისქვეშა კარსტული წყლების თვისებებს, კარსტული სიცარიელეების მინერალურ აგრეგატებს, სასარგებლო წიაღისეულს, კარსტით გამოწვეულ უარყოფით მოვლენებთან ბრძოლის ღონისძიებებს და სხვა.

კარსტოლოგიის ძირითადი დარგებია: კარსტის ჰიდროლოგია, კარსტის ჰიდროგეოლოგია, საინჟინრო-კარსტმცოდნეობა, ისტორიულ კარსტმცოდნეობა.

კარსტოლოგია მჭიდრო კავშირშია სპელეოლოგიასთან. როგორც დამოუკიდებელი მეცნიერული მიმართულება ჩამოყალიბდა 1947 წელს. ტერმინი ფართოდ გავრცელდა საუკუნის 1950-იან წლებში.
ტროგირი

ტროგირი (ლათ. ; ბერძნ. ; იტალ. ; უნგრ. ) — ისტორიული ქალაქი და ნავსადგური ხორვატიის სპლიტ-დალმატიის ოლქში, ადრიატიკის ზღვაზე. 2001 წელს მისი მოსახლეობა 12 995 ადამიანს შეადგენდა. ქალაქი მდებარეობს პატარა კუნძულზე, კონტინენტურ ხორვატიასა და კუნძულ ჩიოვოს შორის, ქალაქ სპლიტიდან 27 კმ-ით დასავლეთით.

1997 წელს, ტროგირის ისტორიული ცენტრი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

ძვ. წ. საუკუნეში, კუნძულ ვისის ბერძენმა კოლონისტებმა ტროგირის წინაპარი, ქალაქი ტრაგურიონი დააარსეს. რომაულ ეპოქამდე ის მთავარ ნავსადგურად იქცა. სახელწოდება მოდის ბერძნული სიტყვიდან „ტრაგოს" (მამალი თხა). ახლოს მდებარე ქალაქ სალონას უცაბედმა აყვავებამ, ტროგირს მნიშვნელობა დაუკარგა. სლავების მიგრაციის პერიოდში, დანგრეული სალონადან მოსახლენი ტროგირში გაიქცნენ. საუკუნეში, ტროგირი ხორვატიის მმართველებს ხარკს უხდიდა. საუკუნეში შეიქმნა ტროგირის ეპარქია (გაუქმდა 1828 წელს), 1107 წელს მას უნგრეთ-ხორვატიის მეფე კოლომანმა მას მნიშვნელოვანი შეღავათები მიანიჭა და ავტონომიური ქალაქის სტატუსი უბოძა.

1123 წელს ტროგირი დაიპყრეს და თითქმის მთლიანად დაანგრიეს სარაცინებმა. მიუხედავად ამისა, მცირე პერიოდის განმავლობაში, - საუკუნეებში ქალაქმა მნიშვნელოვან ეკონომიკურ აყვავებას მიაღწია. 1242 წელს, მეფე ბელა -მ აქ თავშესაფარი დააარსა, როდესაც ის თათრებს გამოექცა. 1420 წლიდან ტროგირში ვენეციელთა ბატონობა იწყება.

ვენეციის დაშლის შემდეგ, 1797 წლიდან ქალაქი ჰაბსბურგთა იმპერიის ნაწილი გახდა. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ, ტროგირი ხორვატიასთან ერთად სლოვენების, ხორვატების და სერბების სახელმწიფოს შემადგენლობაში შევიდა, საიდანაც შემდგომ იუგოსლავიის სამეფოში გადაინაცვლა. ამ პერიოდის განმავლობაში, ქალაქის იტალიელი მოსახლეობა, რომელიც მმართველ წრეს მიეკუთვნებოდა და მთლიანი მოსახლეობის თითქმის ნახევარს შეადგენდა, აიძულეს იტალიაში გადაბარგებულიყვნენ. მეორე მსოფლიო ომის მიმდინარეობისას, ტროგირი იტალიამ დაიპყრო. 1944 წელს ის იუგოსლავიას გადაეცა, ხოლო 1991 წლიდან ხორვატიის შემადგენლობაში შევიდა.
დიოკლეტიანეს სასახლე

დიოკლეტიანეს სასახლე (ხორვატ. ) — ნაგებობა ხორვატიის ქალაქ სპლიტში, რომელიც რომის იმპერატორმა დიოკლეტიანემ ახ. წ. საუკუნის დასაწყისში ააგო.

სასახლე მდებარეობს უბეში შეჭრილ პატარა ნახევარკუნძულის სამხრეთ ნაწილში, ქალაქ სალონადან 4 მილის დაშორებით, რომელიც იმ დროისათვის რომის პროვინცია დალმაციის დედაქალაქი იყო.

მას შემდეგ, რაც ეს ტერიტორია რომაელებმა მიატოვეს, სასახლე რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში ცარიელი რჩებოდა. საუკუნეში, შემოგარენში მაცხოვრებლებმა ბარბაროსების თავდასხმებს გაქცევით უშველეს თავს სასახლის კედლებს შეეფარნენ. ამის შემდეგ, სასახლე ადგილობრივების მიერ იქნა ათვისებული, აქ მათ საცხოვრებელი სახლები და საკუთარი წარმოებები მოაწყვეს. დღეისათვის, მის კედლებს შიგნით შესაძლებელია რამდენიმე რესტორნისა და მაღაზიის ხილვა.

შუა საუკუნეების შემდეგ, სასახლე ევროპელთათვის უცნობი იყო, სანამ ის შოტლანდიელმა ნეო-კლასიკოსმა არქიტექტორმა რობერტ ადამმა არ აღწერა, რომელმაც ფრანგ მხატვარ-ანტიკვარისტ შარლ-ლუი კლერისოსა და რამდენიმე სხვა ხელოვანთან ერთად გამოაქვეყნა „იმპერატორ დიოკლეტიანეს სასახლის ნანგრევები დალმაციაში“ (ლონდონი, 1764 წ). დიოკლეტიანეს სასახლე ადამის ახალი, ნეოკლასიკური არქიტექტურული სტილის შთაგონების წყარო გახდა.

დღეისათვის, სასახლე ადგილობრივი მნიშვნელობის საზღვრებს სცდება. ის ხორვატიის სანაპირო ზოლში მდებარე ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი არქიტექტურული და კულტურული ღირსშესანიშნაობაა, ამავე დროს, წარმოადგენს მსოფლიოში შემორჩენილ ყველაზე სრულყოფილ რომაული სასახლის ნაშთს, რომელსაც ევროპისა და ზოგადად მსოფლიოს მემკვიდრეობაში გამორჩეული ადგილი უკავია.

1979 წელს, დიოკლიტიანეს სასახლის გარშემო გაშენებული ისტორიული ქალაქი სპლიტი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა.
სალმა ჰაიეკი

სალმა ჰაიეკი (; დ. 2 სექტემბერი 1966, კოაცაკოალკოსი, მექსიკა) — მექსიკელი კინომსახიობი და პროდიუსერი. იგი მექსიკელთაგან ჰოლივუდის ყველაზე წარმატებული მსახიობია კარმენ მირანდას შემდეგ. სალმა ჰაიეკი 2002 წელს ნომინირებული იყო ოსკარის პრემიაზე საუკეთესო ქალის როლის შესრულებისთვის ფილმში „ფრიდა“.

ბიოგრაფია
სალმა ჰაიეკი დაიბადა ქალაქ კოაცაკოალკოსში. დედამისი, დიანა ხიმემენეს მედინა, ესპანური წარმოშობის ოპერის მომღერალია, ხოლო მამამისი, სამი ჰაიეკ დომინგესი, ნავთობის კომპანიის ხელმძღვანელი, ლიბანური წარმოშობისაა, რომელიც ერთხანს ქალაქ კოაცაკოალკოსის მერად არჩევის კენჭისყრაშიც კი მონაწილეობდა.

სალმა ჰაიეკი იზრდებოდა საკმაოდ შეძლებულ ოჯახში. 12 წლის ასაკში სასწავლებლად მიავლინეს გოგონებისათვის განკუთვნილ კათოლიკურ სკოლა-ინტერნატში ლუიზიანაში. სკოლიდან წასვლის შემდეგ, რაც გამოწვეული იყო ყოფაქცევის უარყოფითი დახასიათებით, სალმა ჰაიეკი გარკვეული დროით დაბრუნდა მექსიკაში, საიდანაც სულ მალე თავის ნათესავთან აშშ-ში, ჰიუსტონში გადავიდა საცხოვრებლად. შემდეგ მან ჩააბარა იბეროამერიკულ ინსტიტუტში, სადაც სწავლობდა საერთაშორისო ურთიერთობებზე. 1991 წელს დასახლდა ლოს-ანჟელესში, სადაც შეუდგა სამსახიობო ხელობის შესწავლას სტელა ადლერთან.

1995 წელს რობერტ როდრიგესმა სალმა ჰაიეკი მიიწვია გადაღებებზე ფილმში „სასოწარკვეთილი“, სადაც მისი პარტნიორი გახდა ანტონიო ბანდერასი 2002 წელს გამოვიდა ცნობილი ფილმი „ფრიდა“, სადაც მან მთავარი როლი შეასრულა და ასევე ფილმს პროდიუსირებაც გაუწია. ამ როლისთვის სალმა ჰაიეკი ნომინირებული იყო ოსკარის პრემიაზე 2006 წლის სექტემბერში იგი იყო ტელესერიალ „უშნო ბეტი“-ს საშემსრულებლო პროდიუსერი, რომლის ტრანსლირება მთელ მსოფლიოში წარმოებდა 2006-2010 წლებში.

ფილმოგრაფია
პირადი ცხოვრება
სალმა ჰაიეკი ამერიკის შეერთებული შტატების მოქალაქეა. იგი ოთხი წლის განმავლობაში (1999-2003) ხვდებოდა ედვარდ ნორტონს, ხოლო შემდეგ დაახლოებით ერთი წლის განმავლობაში (2003-2004) ჯოშ ლუკასთან ჰქონდა ურთიერთობა.

ერთ დროს სალმა ჰაიეკი დაქორწინებას აპირებდა ფრანსუა ანრი პინოსთან, რომლისგანაც 2007 წლის 21 სექტემბერს პირველი შვილი შეეძინა. თუმცა 2008 წელს წყვილი ერთმანეთს გაშორდა. შვილი სალმას დარჩა. 2009 წლის 23 აპრილს წყვილმა აღადგინა ურთიერთობა და საბოლოოდ სალმა ჰაიეკი და ფრანსუა ანრი პინო დაქორწინდნენ.

სალმა ჰაიეკი სიმაღეში 157 სმ-ია; მას მეგობრული ურთიერთობა აქვს პენელოპე კრუზთან, ეშლი ჯადთან და ვალერია გოლინოსთან.
აუსტურლანდი

აუსტურლენდი  — ისლანდიის რეგიონი.

აუსტურლენდი ერთ-ერთი რეგიონია ისლანდიის 8 რეგიონიდან და მდებარეობს კუნძულის უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილში. რეგიონის ფართობი შეადგენს . მოსახლეობის რაოდენობა — კაცს. მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 0,586 ადამ./კმ². ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ეგილსსტადირი.

ადმინისტრაციული დაყოფა
რეგიონი დაყოფილია 3 სისლად და 2 „თავისუფალ თემად“.

თავისუფალი თემები:
სეიდისფორდარკაუპსტადირი
მოსახლეობის რაოდენობა — 726 კაცი. ფართობი — 213 კმ². ადმინისტრაციული ცენტრი — სეიდისფიორდური.

ფორდაბიგდი
მოსახლეობის რაოდენობა — 5705 კაცი. ფართობი — 628 კმ². ადმინისტრაციული ცენტრი — ესკიფიოდური.

სისლა:
ნორდურ-მულასისლა
მოსახლეობის რაოდენობა  — 1382 კაცი. ფართობი — 10 568 კმ². ადმინისტრაციული ცენტრი — სეიდისფიორდური

სუდურ-მულასისლა
მოსახლეობის რაოდენობა — 5351 კაცი. ფართობი — 3870 კმ². ადმინისტრაციული ცენტრი — ესკიფიოდური

ეისთუ-სკაფტაფელსისლა
მოსახლეობის რაოდენობა — 2186 კაცი. ფართობი — 6280 კმ². ადმინისტრაციული ცენტრი — ხიობნი.

მოსახლეობა