ვლადას მიკენასი

ვლადას მიკენასი (ლიტვ. ; დ. 17 აპრილი, 1910, ტალინი — გ. 3 ნოემბერი, 1992, ვილნიუსი) — ლიტველი და საბჭოთა მოჭადრაკე, დიდოსტატი, მსოფლიოს ერთ-ერთი უძლიერესი მოთამაშე საუკუნის შუა ხანებში. იგი იყო მრავალმხრივი საჭადრაკო მოღვაწე, რომელიც ცნობილი იყო როგორც გამორჩეული მოთამაშე, თეორეტიკოსი, მწვრთნელი და საერთაშორისო არბიტრი.

ბიოგრაფია
ვლადას მიკენასი დაიბადა ტალინში, სადაც პირველ წარმატებებს მიაღწია და 1930 წელს გახდა ესტონეთის ჩემპიონი. 1931 წლიდან საცხოვრებლად გადავიდა ლიტვაში, სადაც მალევე მოიპოვა ქვეყნის ჩემპიონობა და მრავალი წლის განმავლობაში ლიტვის ნაკრების ლიდერი იყო. იგი იყო ერთ-ერთი იმ მცირერიცხოვან მოჭადრაკეთაგან, რომელსაც მსოფლიო ჩემპიონ ალექსანდრე ალიოხინთან თანაბარი ანგარიში ჰქონდა (1:1, სამი ყაიმით). 1940 წლიდან მიკენასი აქტიურად ჩაერთო საბჭოთა კავშირის საჭადრაკო ცხოვრებაში და ათჯერ მიიღო მონაწილეობა სსრკ-ის ჩემპიონატების ფინალში. 1956–1963 წლებში იგი იყო პაულ კერესის მწვრთნელი და სეკუნდანტი. როგორც საერთაშორისო არბიტრი, იგი მსაჯობდა მსოფლიო ჩემპიონატის მატჩებს, მათ შორის 1985 წლის მატჩს ანატოლი კარპოვსა და გარი კასპაროვს შორის.

საბჭოთა პერიოდი
1939 წლის 28 სექტემბერს საბჭოთა კავშირმა და გერმანიამ შეცვალეს მოლოტოვ-რიბენტროპის პაქტის საიდუმლო პირობები, რის შედეგადაც ლიტვა საბჭოთა გავლენის სფეროში მოექცა. 1940 წლის 3 აგვისტოს საბჭოთა კავშირმა ლიტვის ანექსია მოახდინა.

1940 წლის სექტემბერ-ოქტომბერში მიკენასმა მოსკოვში გამართულ სსრკ-ის მე-12 ჩემპიონატში 13–16-ე ადგილები გაიყო.

1941 წელს თბილისში გამართულ საქართველოს მე-4 ჩემპიონატზე მან მესამე ადგილი დაიკავა (კონკურსგარეშედ მიიღო მონაწილეობა). 1942 წლის თებერვალ-მარტში მოსკოვში გამართულ ტურნირზე 3–6-ე ადგილები გაიყო, ხოლო იმავე წლის მარტ-აპრილში სვერდლოვსკში — 4–7-ე ადგილები. 1942 წლის ივლის-აგვისტოში კუიბიშევში მან 3–5-ე ადგილები დაიკავა. 1943-1944 წლებში მოსკოვის 23-ე ჩემპიონატზე მე-7 ადგილზე გავიდა. 1944 წელს თბილისში გამართულ საქართველოს მე-5 ჩემპიონატზე მან პირველი ადგილი დაიკავა (მონაწილეობდა კონკურსგარეშედ). იმავე წელს მან საკვალიფიკაციო მატჩში ვიქტორ ლიუბლინსკი დაამარცხა (8:6).

1944 წელს მოსკოვში სსრკ-ის მე-13 ჩემპიონატზე მან 5–6-ე ადგილები გაიყო. 1945 წლის ივლისში გაიმარჯვა კაუნასში გამართულ ლიტვის მე-13 ჩემპიონატზე. იმავე წლის სექტემბერ-ოქტომბერში ტალინში გამართულ ესტონეთის ჩემპიონატზე, სადაც პაულ კერესმა გაიმარჯვა, მე-7 ადგილი დაიკავა. 1945 წლის ოქტომბერ-ნოემბერში მან გაიმარჯვა რიგაში გამართულ ბალტიისპირეთის ჩემპიონატზე. 1946 წლის ივნის-ივლისში ვილნიუსში გამართულ ბალტიისპირეთის რესპუბლიკების ჩემპიონატზე იური ავერბახისა და ისაკას ვისტანეცკის შემდეგ მესამე ადგილი დაიკავა. 1946 წელს თბილისში საქართველოს მე-7 ჩემპიონატზე მე-2 ადგილზე გავიდა (კონკურსგარეშედ მონაწილეობდა). 1947 წელს მინსკში ბელორუსიის მე-13 ჩემპიონატზე ასევე მე-2 ადგილი დაიკავა (კონკურსგარეშე). 1948 წელს რაშიდ ნეჟმეტდინოვთან საკვალიფიკაციო მატჩი ფრედ (7:7) დაასრულა.

მიკენასი მრავალჯერ მონაწილეობდა ლიტვის სსრ ჩემპიონატებში ვილნიუსში. მან გაიმარჯვა 1947 და 1948 წლებში; 1949 წელს დაიკავა მე-3 ადგილი, 1951-ში — მე-6, 1952 წელს გაიყო 2–4-ე ადგილები, 1953-ში დაიკავა მე-6 ადგილი, 1954-ში — მე-2, 1955-ში — მე-3, 1957-ში — მე-2, 1958 წელს გაიყო 2–4-ე ადგილები, 1959-ში დაიკავა მე-3 ადგილი, 1960 წელს გაიყო 3–4-ე ადგილები, 1961 წელს კვლავ გაიმარჯვა, 1963-ში დაიკავა მე-2 ადგილი, 1964 წელს მოიგო ჩემპიონატი, 1965-ში გაიყო პირველი ადგილი, 1967 წელს — 2–3-ე ადგილები, ხოლო 1968 წელს კვლავ გაიყო 1–2-ე ადგილები.

პარალელურად, 1954 წელს მან გაიმარჯვა ვილნიუსში გამართულ ოთხთა ტურნირში, სადაც უკან ჩამოიტოვა რატმირ ხოლმოვი, ვისტანეცკისი და ვიაჩესლავ რაგოზინი. 1955 წელს პიარნუში გამართულ ტურნირზე 3–6-ე ადგილები გაიყო. 1959 წელს რიგაში ბორის სპასკის შემდეგ მე-2 ადგილი დაიკავა. 1960 წელს პიარნუში ბალტიისპირეთის ჩემპიონატზე მე-10 ადგილი დაიკავა, ხოლო ლენინგრადში გამართულ ტურნირზე მე-4 ადგილი გაიყო. 1964 წელს პიარნუში კვლავ მე-2–3 ადგილები გაიყო. 1965 წელს მან გაიმარჯვა პალანგაში გამართულ ბალტიისპირეთის ჩემპიონატზე. 1971 წელს გაიმარჯვა ლუბლინში (პოლონეთი). მიკენასმა ბოლო საერთაშორისო ტურნირი ვილნიუსში 1978 წელს ითამაშა.

წვლილი სადებიუტო თეორიაში
მიკენასმა მნიშვნელოვანი კვალი დატოვა სადებიუტო თეორიაში. მის სახელს ატარებს რამდენიმე სისტემა:
მიკენასის სისტემა მოდერნ-ბენონიში: 1. 4 6 2. 4 6 3. 3 5 4. 5 5. 6 6. 4 6 7. 4 7 8. 5.
მიკენას-ფლორის სისტემა ინგლისურ დასაწყისში: 1. 4 6 2. 3 6 3. 4.
მიკენასის შეტევა ნიმცოვიჩის დაცვაში: 4. 3.

საინტერესო ფაქტები
2010 წელს ლიტვის ფოსტამ მიკენასის დაბადებიდან 100 წლისთავთან დაკავშირებით სამახსოვრო საფოსტო მარკა გამოუშვა.

2020 წელს მიკენასის სახელით ცნობილი საჭადრაკო ვარიანტი ნახსენები იყო -ის მინისერიალის „ლაზიერის გამბიტი“ მეხუთე ეპიზოდში, რაც ხაზს უსვამს მის აღიარებას თანამედროვე პოპულარულ კულტურაში.