iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დიონისე ჰალიკარნასელი

დიონისე ჰალიკარნასელი — ძვ. წ. საუკუნის ბერძენი ისტორიკოსი და რიტორი.

დაიბადა ჰალიკარნასში (მცირე აზია). ძვ. წ. 30 წლიდან რომში ცხოვრობდა. ასწავლიდა რიტორიკას. იყო პატრიციული რომის აპოლოგეტი.

მისი მთავარი ნაშრომი „რომის სიძველეები“ (20 წიგნად) დაწერილია ბერძნულ ენაზე. ნაშრომში აღწერია რომის ისტორია უძველესი დროიდან პუნიკურ ომამდე. ჩვენამდე მხოლოდ პირველმა 9 წიგნმა მოაღწია სრულად, შემორნილია და წიგნების მნიშვნელოვანი ნაწილი, ხოლო დანარჩენი წიგნები — ფრაგმენტების სახით. შემორჩენილ წიგნებში თხრობა ძვ. წ. 442 წლით მთავრდება. დიონისე პოლიტიკური შეხედულებებით ახლოს იდგა სენატორული არისტოკრატიის წრეებთან. ცდილობდა დაემტკიცებინა ბერძნებისა და რომაელების ნათესაობა, რათა ბერძნებისათვის შეემსუბუქებინა რომაელების ჰეგემონობა. ზოგჯერ წყაროებს არაკრიტიკულად ეკიდებოდა. წერის მანერით ხშირად ბაძავდა თუკიდიდესა და პოლიბიოსს. აქვს რიტორიკული ნაწარმოებებიც („სიტყვათა შეთანხმებისათვის“, „ძველ ორატორთა გამო“ და სხვ.).

დიონისე ჰალიკარნასელის შემოქმედებაში საქართველოს ისტორიის თვალსაზრისით საინტერესოა ცნობები მოსინიკების შესახებ. დიონისეს მიხედვით, ეს „აზიური“ ხალხი საცხოვრებელს „მოსინს“ უწოდებს და თვით ტომსაც ამის მიხედვით „მოსინიკი“. „მოსინი“ რის კოშკის მსგავსი ნაგებობა, მაღალი ხის ძელებით გარშემორტყმული ადგილი, სადგომი, გალავანშემოვლებული ნაგებობების კომპლექსი. დიონისეს აზრით, პონტოსპირეთში მცხოვრები აქაველები ბარბაროსულ გარემოში მოხვედრილი და ზნეგამოცვლილი ელინები არიან. როგორც ჩანს, ავტორმა მისთვის კარგად ცნობილი ბერძნების სახელს — აქაიოის დაუკავშირა ბერძნულ-რომაული წყაროს მიხედვით პონტოსპირეთში ცნობილი ტომის სახელი აქაიოი .
დუმბარტონ-ოქსის კონფერენცია

დუმბარტონ-ოქსის კონფერენცია — კონფერენცია, რომელიც მიეძღვნა მშვიდობისა და უშიშროების დაცვის საერთაშორისო ორგანიზაციის დაარსების საკითხს; მიმდინარეობდა 1944 წლის 21 აგვისტოდან – 7 ოქტომბრამდე ვაშინგტონში დუმბარტონ-ოქსის ვილაში. მოლაპარაკება მოეწყო ორ ეტაპად: 21 აგვისტო – 28 სექტემბერს მოლაპარაკებაში მონაწილეობდნენ სსრკ-ის, აშშ-ისა და დიდი ბრიტანეთის წარმომადგენლები, ხოლო 29 სექტემბერი – 7 ოქტომბერს – აშშ-ის, დიდი ბრიტანეთისა და ჩინეთის წარმომადგენლები. კონფერენციაზე მომზადდა წინადადებანი, რომელიც შემდეგ საფუძვლად დაედო გაეროს წესდებას.
დარდანელის ბრძოლა

დარდანელის ბრძოლა — საზღვაო ბრძოლა 1807 წლის 22-23 მაისს რუსეთ-ოსმალეთის ომის (1806-1812 წწ.) დროს. 18 მარტს ვიცე-ადმირალ დიმიტრი სენიავინის ესკადრამ შეკრა დარდანელის სრუტე და 22 მაისს შეუტია დარდანელიდან გამოსულ ოსმალეთის ესკადრას, რომელსაც კაფუდან-ფაშა სეიდ-ალი სარდლობდა. ბრძოლის შემდეგ ოსმალებმა სრუტეს შეაფარეს თავი. რუსებმა ამ ბრძოლაში დაკარგეს 81 კაცი, ოსმალებმა – 2 ათასზე მეტი.
ლიბიის სამეფო

ლიბიის გაერთიანებული სამეფო შეიქმნა 1951 წლის 4 დეკემბერს და არსებობა შეწყვიტა 1969 წლის 1 სექტემბერს, როდესაც მონარქია შეიცვალა რესპუბლიკით.

კონსტიტუცია
სამეფო იყო კონსტიტუციური მონარქია, რომლის სათავეში იდგა სუფიების ორდენი სენუსი იდრის -ს სახით. მართვის სადავეები ხელთ ეპყრა მეფეს. პარლამენტი შედგებოდა ორი პალატისაგან (სენატი და წარმომადგენელთა პალატა). პრემიერ- მინისტრს ნიშნავდა და ათავისუფლებდა მეფე.

ისტორია
1949 წლის 21 ნოემბერს გაეროს გენერალურმა ასამბლეამ მიიღო რეზოლუცია, რომლის თანახმადაც ლიბიას უნდა მიეღო დამოუკიდებლობა 1952 წლის 1 იანვრამდე. მიმდინარე მოლაპარაკებებზე ლიბიას წარმოადგენდა იდრის . 1951 წლის 4 დეკემბერს ლიბიამ გამოაცხადა დამოუკიდებლობა და გახდა პირველი არაბული რესპუბლიკა, რომელმაც დამოუკიდებლობა მიიღო გაეროს გადაწყვეტილებით, და ასევე ერთ-ერთი პირველი დამოუკიდებელი აფრიკული სახელმწიფო. ლიბია გამოცხადდა კონსტიტუციურ მონარქიად, ხოლო იდრისი გახდა ლობიის მეფე.

1959 წელს ლიბიაში აღმოაჩინეს ნავთობის საბადოები და მისი მოპოვებიდან მიღებული შემოსავლებით ლიბია ერთ-ერთი ღარიბი ქვეყნიდან იქცა ერთ-ერთ მდიდარ ქვეყანად მსოფლიოში. თუმცა ნავთობმა მნიშვნელოვნად შეცვალა ქვეყნის ფინანსური მდგომარეობა, მისი მოპოვებიდან მიღებული შემოსავლები კონცენტრირებული იყო ხელისუფლების ვიწრო ფენის ხელში, რამაც საზოგადოების უკმაყოფილება გამოიწვია.

1969 წლის 1 სექტემბერს ოფიცრების მცირე ჯგუფმა მუამარ კადაფის მეთაურობით მოაწყვეს უსისხლო სამხედრო გადატრიალება მეფე იდრის -ის წინააღმდეგ, რომელიც იმყოფებოდა კამენა გურლაში, საბერძნეთის მიპატიჟებით სამედიცინო გამოკვლევასა და მკურნალობისთვის. მისი ძმისწული სამეფო ტახტის პრინცი საიდ ჰასან არ რიდა ალ მაჰდი ას სანუსი გახდა მეფე. 1 სექტემბრის გადატრიალების შემდეგ საიდ ჰასანს მიუსაჯეს შინა პატიმრობა. რევოლუციური არმიის ოფიცრებმა გააუქმეს მონარქია და გამოაცხადეს ახალი არაბული რესპუბლიკა.

ადმინისტრაციული დაყოფა
სამი პროვინცია (1951—1963)
დევოლუციური ომი

დევოლუციური ომი — ომი საფრანგეთსა და ესპანეთს შორის ესპანეთის ნიდერლანდებისათვის. მიმდინარეობდა 1667-1668 წლებში. საფრანგეთმა ესპანეთის კუთვნილი ნიდერლანდების ტერიტორიის დაუფლების საბაბად გამოიყენა ზოგიერთ ამ მიწაზე (კერძოდ ბრაბანტში) მოქმედი ე. წ. დევოლუციური უფლება, რომელიც ადგენდა – მამის მეორედ დაქორწინების შემთხვევაში მიწის მემკვიდრეობით გადაცემას პირველ ქორწინებაში ნაყოლი შვილისათვის. ბრძოლა დაიწყო ესპანეთის მეფე ფილიპე -ის გარდაცვალების შემდეგ, მისი ასული (პირველი ქორწინებიდან) მარია ტერეზია საფრანგეთის მეფე ლუი -ის მეუღლე იყო, ხოლო ძე (მეორე ქორწინებიდან) ესპანეთის ტახტის მემკვიდრე - კარლოს . 1667 წლის მაისში ლუი -ის არმია შეიჭრა ფლანდრიაში და დაიკავა ფლანდრიისა და ჰენეგაუს ნაწილი. 1668 წლის თებერვალში საფრანგეთის მეორე არმიამ დაიკავა ფრანშ-კონტე. საფრანგეთის არმიის წარმატებით შეშფოთებულმა გაერთიანებული პროვინციების რესპუბლიკამ, ინგლისმა და შვედეთმა 1668 წლის იანვარში ჰააგაში კავშირი შეკრეს და მეომარ მხარეებს შორის შუამავლობა იკისრეს. აახენის ზავით (1668 წლის 2 მაისი) საფრანგეთმა შეინარჩუნა ესპანეთის ნიდერლანდებში დაკავებული 11 ქალაქი, მაგრამ ფრანშ-კონტე ესპანეთს დაუბრუნდა. საფრანგეთ-ესპანეთის ბრძოლა გაგრძელდებოდა დევოლუციური ომის შემდეგაც.
კროპოტკინის ვულკანი

კროპოტკინის ვულკანი — გეოლოგიურად ახალგაზრდა, ჩამქრალი ვულკანი რუსეთში, აღმოსავლეთ საიანში. სიმაღლე 2077 მ. შეფარდებითი სიმაღლე 120 მ-ს აღწევს. მდებარეობს ვულკან პერეტოლჩინიდან 3 კილომეტრში. აგებულია ბაზალტური შლაკით. კრატერის დიამეტრი უდრის 200 მ-ს. უკანასკნელი ამოფრქვევა მოხდა 10-12 ათ. წლის წინ. სახელი ეწოდა რუსი გეოგრაფისა და რევოლუციონერის — პეტრე კროპოტკინის პატივსაცემად (1842-1921).
დინატები

დინატები — ბიზანტიის საზოგადოების გაბატონებული ფენის აღმნიშვნელი ტერმინი, უმთავრესად იხმარებოდა საუკუნის საკანონმდებლო ძეგლებში. ტერმინ „დინატების“ რეალური შინაარსის გამო მეცნიერთა შორის დისკუსიაა გამართული. ჩვეულებრივად დინატებად მიიჩნევენ მსხვილ მიწათმფლობელებს, ფეოდალებს; სხვა ჰიპოთეზის მიხედვით, კერძოდ ფრანგი ბიზანტიოლოგის პ. ლემერლის აზრით, დინატების წევრობის განმსაზღვრელი პრინციპი იყო არა გარკვეული ქონების (მიწის), არამედ საერო ან სასულიერო ხელისუფლების პყრობა.
კრასნოეს ბრძოლა

კრასნოეს ბრძოლა — ბრძოლა რუსეთისა და საფრანგეთის არმიებს შორის, 1812 წლის 5 ნოემბერს სოფელ კრასნოესთან, საფრანგეთ-რუსეთის ომის დროს. მოსკოვიდან უკანდახეული ნაპოლეონის არმია სმოლენსკსა და კრასნოეს შორის გაიშალა. კუტუზოვი ცდილობდა გზა მოეჭრა და იგი ნაწილ-ნაწილ გაენადგურებია. ფრანგები სწრაფად იხევდნენ უკან. კრასნოეს ბრძოლაში მათ დაკარგეს 6 ათ. კაცი და 116 ქვემეხი; 26 ათ. მეომარი ტყვედ ჩავარდა.
არმაზის ღვთისმშობლის ეკლესია

არმაზის ღვთისმშობლის ეკლესია — ეკლესია მდებარეობს მცხეთის რკინიგზის სადგურიდან 3 კილომეტრზე, მდინარე არმაზისწყლის მარჯვენა ნაპირზე. აგებულია საუკუნის მეორე ნახევარში. ეკლესიას დასავლეთით კარიბჭე ეკვრის, ჩრდილოეთით — მინაშენი. კარიბჭის ჩრდილოეთით საძვალეა.

ეკლესია, კარიბჭე და მინაშენი ნაგებია ნატეხი ქვითა და აგურით, საძვალე — რიყისა და ნატეხი ქვით, აგური ნახმარია დეკორატიული მიზნით. წყობა ირეგულარულია.

ღვთისმშობლის ეკლესია დარბაზულია (14,2 8,2 მ), შესასვლელი დასავლეთიდანაა. შიდა სივრცე გაშლილია; განიერი საკურთხეველი და მის წინ ბემა კიდევ უფრო ზრდის სივრცეს. კამარის საბჯენი თაღი პილასტრებს ეყრდნობა. განივ კედლებში თითო სარკმელია, ჩრდილოეთისაში — ორი.

ეკლესია აგებისთანავე მოუხატავთ. მოხატულობის ნაშთები შემორჩენილია საკურთხეველსა და დასავლეთის კედელზე. საკურთხევლის მხატვრობა მოწითალო-აგურისფერი ხაზით დაყოფილია სამ რეგისტრად. კონქის კომპოზიცია არ შემორჩენილა. შუა რეგისტრში გაირჩევა მოციქულთა დიდი ზომის წელზედა გამოსახულებები. ქვედა რეგისტრში გამოსახული არიან ეკლესიის მამანი. დარბაზის დასავლეთის კედლის სამხრეთ მხარეს ჩანს წმინდა მეომრის ფიგურა შუბითა და ფარით ხელში. საკურთხევლის სარკმელში დარჩენილი ყვითელი ოქროს, მწვანე, ცისფერი და ლურჯი საღებავებით შესრულებული მცენარეული ორნამენტის ნაშთები წარმოდგენას იძლევა მოხატულობის კოლორიტზე. მხატვრობა მონუმენტური ხასიათისაა, მისთვის დამახასიათებელია რბილი დენადი ნახატი, ფიგურათა დახვეწილი პროპორციები.

კარიბჭეს (3,6 5,19 მ) დასავლეთით ღია შესასვლელი აქვს, რომლის შეისრული თაღი აგურით ამოყვანილ ფიგურულ სვეტებს ეყრდნობა.

მინაშენი (10,8 3,2 მ) აფსიდიანია. კამარის აღმოსავლეთ ნაწილი უფრო მაღალია, ვიდრე დასავლეთისა; სამხრის მხარეს კამარა ეკლესიის ჩრდილოეთ ფასადთან ამოყვანილ ვიწრო (0,27 მ) კედელს ეყრდნობა. აფსიდის ღერძზე და დასავლეთ კედელში თითო სარკმელია, ჩრდილოეთ კედელში — ორი.

საძვალე (3,7 3,6 მ) გუმბათოვანია, ოდნავ წაგრძელებული ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ. შესასვლელი დასავლეთითაა. აფსიდი ნახევარწრეზე ნაკლებია. შესასვლელის თავზე მოთავსებული იყო ფილა ათსტრიქონიანი ასომთავრული წარწერით (დაცულია საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში). წარწერა ეკლესიის თანადროულია. პალეოგრაფიული ანალიზითა და წარწერაში მოხსენიებული ისტორიული პირების მიხედვით იგი 1150–1178 წლებით დათარიღდა. ოთხივე ნაგებობა ცალცალკეა აგებული საუკუნის მეორე ნახევარში.

ეკლესიის დასავლეთით დგას სამრეკლო. აგებულია – საუკუნეებში. ნაშენია ნატეხი ქვითა და აგურით. ნაგებობა ორსართულიანია. ქვედა სართულის (მოგვიანებით დახურულ სათავსად გადაუკეთებიათ) კამარა შეისრულია. მეორე სართული — რვაწახნაგა ფანჩატური რვა ღია თაღით — გადახურულია კამარით. მოგვიანებით სამრეკლოსათვის სათავსი მიუშენებიათ.
ბარბარეთის ეკლესია

მცხეთის წმ. ბარბარეს ეკლესია — ეკლესია საქართველოში, მცხეთის მუნიციპალიტეტში. დგას მცხეთის ჩრდილო-დასავლეთით, განაპირა გორაკზე, შიომღვიმისკენ მიმავალი სამანქანო გზის მარცხნივ.

სამსაფეხურიან ცოკოლზე შემომდგარი დარბაზული (8,15 4,45 მ) ეკლესია რამდენიმე წლის წინ აღუდგენიათ. ნაგებობა არ არის გადატვირთული საფასადე მორთულობით და გამოირჩევა კარგად დამუშავებული ქვიშაქვის კვადრების წყობითა და დახვეწილი პროპორციებით. კარგად თლილი ქვებით იყო ნაწყობი ინტერიერის კედლებიც.
ერთადერთი არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. მყუდრო დარბაზი, რომელიც ნათთება ვიწრო სარკმლებით, აღმოსავლეთისკენ სრულდება საკურთხევლის ნახევარწრიული აბსიდით, რომელშიც იატაკიდან დაწყებული მაღალი თაღოვანი ნახევარწრიული ნიშებია მოწყობილი. ამგვარი არქიტექტურულ-გეგმარებითი ელემენტი, ინტერიერის თლილი ქვით მოპირკეთებასთან ერთად ეკლესიის თარიღს - სს-ის მიჯნით შემოფარგლავს.
დასავლეთ ფასადზე სარკმლის ზემოთ ჰქონდა ორსტრიქონიანი ასომთავრული წარწერა რომელზეც გაირჩევა მხოლოდ სახელი სტეფანე.
ეკლესიის სამხრეთ-დასავლეთით, ერთ-ერთი მოსახლის ეზოში აღმოჩნდა ალიზის აგურით ნაგები ადრექრისტიანული ხანის სასიმაგრო კედლის ნაშთები.

ფოტოგალერეა
გეთსამანია

გეთსამანია — ეკლესია საქართველოში, მცხეთის დასავლეთ ნაწილში. თბილისი-მცხეთის საავტომობილო გზის მარცხენა მხარეს, აღმაშენებლის ქუჩის პირა შემაღლებაზე, სვეტიცხოვლის ტაძრის დასავლეთით 800 მეტრის მანძილზე. აქვე მტკვრის მარცხენა ნაპირზე ხიდთან გამართული იყო ისტორიული მცხეთის დასავლეთი კარიბჭე.

ქართლის მოქცევის ქრონიკის თანახმად ხიდის მიმდებარე ქალაქის ამ ნაწილს მოგვთა უბანს უწოდებდნენ. უბანში ებრაელებიც ცხოვრობდნენ. აქვე ყოფილა მცხეთელი ელიოზის სახლი, რომელსაც ქრისტეს კვართი ჩამოუტანია იერუსალიმიდან. მცხეთაში საყოველთაო ნათლობის წინ, წმიდა ნინოს, ჯვარი აღუმართავს ებრაელთა მცირე ბაგინზე და ეს ტაძარი სწორედ ამ ჯვრის სახელს ატარებს.

დღეს ამ ეკლესიას „გეთსიმანიას“ უწოდებენ, თუმცა ეს სახელი ახალი შერქმეულია, რადგან იგი არც ერთ ისტორიულ წყაროში და არც გვიანი დროის მოგზაურთა ჩანაწერებში არ გვხვდება და მას ყველანი „ჯვრისუბნის ეკლესიად“ ან „მოგვთა უბნის“ ეკლესიად იხსენიებენ.

შემორჩენილი იყო მხოლოდ აღმოსავლეთის ნახევარწრიული აფსიდი (სიღრმე 1,85 მ, კედლის სისქე 0,65 მ). 2004 წლის რესტავრაციის დროს ნაგებობა სრულად აღდგა. ჩატარდა არქეოლოგიური გათხრები და დადგინდა ეკლესიის თავდაპირველი გეგმა. მას ჰქონდა ადრექრისტიანული ხანისთვის დამახასიათებელი ნალისებური ფორმის საკურთხევლის აფსიდი და აღმოსავლეთი სარკმლის თაღი. რესტავრაციის დროს აღდგა თითქმის მთელი სიმაღლით გადაქცეული დასავლეთი კედელი, რომელიც გამოვლინდა არქეოლოგიური გათხრების შედეგად. გამოყენებული იქნა ასევე იქვე გამოვლენილი ქვიშაქვის სხვა თლილი კვადრებიც, რითიც ნაგები იყო ეკლესია, თუმცა კედლების ძირითადი ნაწილი ხელახლა აშენდა მსგავსი ფორმისა და ჯიშის ქვით. აფსიდის ღერძზე ერთი ფართო სარკმელია, რომლის ჩრდილოეთით ოთხკუთხა ნიშია. შესასვლელი სამხრეთიდანაა.
ეკლესიის ქვეშ გამოვლინდა უფრო ადრინდელი ნაგებობის მართკუთხა საფუძველი. გამოითქვა ვარაუდი, რომ შესაძლოა ეს წინაქრისტიანულ ნაგებობის ნაშთი „ბაგინი ჰურიათა“ ყოფილიყო, რომელზეც დააფუძნეს ადრექრისტიანული ეკლესია. გამოვლინდა აგრეთვე, ადრეული სირიული ეკლესიებისათვის დამახასიათებელი კანკელის პროფილირებული ფილები. იქვე გაითხარა _ საუკუნის რამდენიმე სამარხი, ამ ეპოქისთვის დამახასიათებელი ინვენტარით. ყოველივე ეს ეკლესიის ადრეულობაზე მეტყველებს და მას მცხეთის ადრექრისტიანულ ტაძართა რიგში აყენებს.

ეკლესიის ირგვლივ - საუკუნეების საფლავის ქვებია.
ელ-მარჯის რაიონი

ელ-მარჯის რაიონი — ლიბიის ერთ-ერთი რაიონი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ელ-მარჯი, რომელსაც წარსულში, ძველ ბერძენთა დროს ბარკა ერქვა. რაიონი მდებარეობს კირენაიკის პლატოზე, ჯებელ-ახდარის მაღლობის დასავლეთ დაბოლოებაზე. 2007 წელს, ლიბიის ადმინისტრაციული მოწყობის რეორგანიზაციის შედეგად, ელ-მარჯის შეუერთდა ჰიზამ-ელ-ახდარის რაიონი.
ნალუთის რაიონი

ნალუთის რაიონი — ლიბიის ერთ-ერთი რაიონი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. დედაქალაქია ნალუთი, მეორე უმსხვილესი ქალაქი კი ღადამესი.

ჩრდილოეთით და დასავლეთით რაიონს ესაზღვრება ტუნისი და ალჟირი.

2007 წელს, ლიბიის ადმინისტრაციული მოწყობის რეორგანიზაციის დროს რაიონი გაფართოვდა ღადამესის რაიონის შემოერთების ხარჯზე, მიუხედავად იმისა, რომ საკუთრივ მისი აღმოსავლეთი ნაწილი ელ-ჯაბალ-ელ-ღარბის რაიონის შემადგენლობაში გადავიდა.
კალოუბნის წმინდა გიორგის ეკლესია

კალოუბნის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია, მდებარეობს მცხეთის ჩრდილოეთით, 5 კილომეტრზე, მდინარე მტკვრის მარცხენა ნაპირზე, მაღალი მთის თხემზე, მცხეთა-შიომღვიმის საავტომობილო გზის მახლობლად. ეკლესია აგებულია საუკუნეში. 1975 წელს ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები.

ეკლესია დარბაზულია (4,51 2,72 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით. დასავლეთით მასზე მიდგმულია კოშკისებრი ორსართულიანი ნაგებობა, რომლის ცილინდრული კამარით გადახურული პირველი სართული ეკლესიის კარიბჭის როლს ასრულებს. მინაშენს სამხრეთიდან აქვს შესასვლელი. პირველი სართულის ჩრდილოეთ ნაწილში მეორე სართულზე (სამრეკლოზე) ასასვლელი სწორკუთხა ხვრელობია.

ეკლესიაში შესასვლელი დასავლეთიდანაა, ნახევარწრიულ აფსიდში ერთი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო თაღოვანი ნიშია. საკურთხეველი გამოყოფილია აგურის კანკელით. სატრაპეზოს ქვის წყობაში ჩატანებულია სტელის ფრაგმენტი (ადრინდელია). აქვეა ქვის ემბაზი. სამხრეთ კედელში ერთი სარკმელია. შესასვლელის თავზე გაჭრილი სარკმელი მინაშენის მეორე სართულის სათავსში გადის.

ეკლესია მთლიანად მოუხატავთ საუკუნეში. დარბაზის კამარაში გამოსახულია მედალიონში ჩასმული ჯვარი. დარბაზის და საკურთხევლის მოხატულობა იყოფა ორ რეგისტრად. იატაკსა და ქვედა რეგისტრს შორის გავლებულია მარმარილოს იმიტაციის ფართო ზოლი. აფსიდის კონქში გამოსახულია ვედრება. დარბაზის მხატვრობის ზედა რეგისტრში სადღესასწაულო ციკლის ხუთი სცენაა ასახული: დასავლეთის კედელზე - ხარება, ჩრდილოეთის კედელზე - შობა, მირქმა, სამხრეთის კედელზე - ნათლისღება და ფერისცვალება. ქვედა რეგისტრში წარმოდგენილია წმინდანთა სადიდებელი კომპოზიციები. დასავლეთის კედლის ქვედა რეგისტრის დიდი ნაწილი თეთრ ცხენზე მჯდომ ტრიუმფატორ წმინდა გიორგის ფიგურას უჭირავს. მის მარცხნივ დარჩენილი ვიწრო ზოლი დაყოფილია სამ რეგისტრად. თითოეულში წმინდა დედათა ნახევარფიგურებია. ასეთივე პრინციპითაა დაყოფილი ჩრდილოეთ კედლის ქვედა რეგისტრი - დიდი ნაწილი აქ წაბლა ცხენზე მჯდომ წმინდა თევდორეს ფიგურას უკავია, ხოლო მარჯვენა მხარეს ვიწრო ზოლად სამ რეგისტრში წმინდა მამათა ნახევარფიგურებია. სამხრეთის კედლის აღმოსავლეთ მონაკვეთში წარმოდგენილია წმინდა გიორგი პატრიცის სახით, ხოლო დასავლეთ მონაკვეთში - წმინდა დიმიტრი. მათ შორის სარკმლის ქვეშ მოთავსებულია წმინდა დედის ნახევარფიგურა.

მხატვრობა მონუმენტური და მშვიდია, მაგრამ შეიმჩნევა დეკორაციულ-დინამიკური სტილისაკენ გადახრა (რეგისტრებს შორის შეუთანხმებლობა, გამოსახულებათა სხვადასხვა მასშტაბი, ფიგურათა სხვადასხვაგვარი შეთანხმება სივრცესთან, თავისუფალი ადგილების შევსება ნახევარფიგურებით). ხაზი მოძრავი და დენადია. კოლორიტი გამოირჩევა დახვეწილი ფერადოვანი გამით - ვარდისფერი, ცისფერი, თეთრი, ბაცი მწვანე ფერები შეხამებულია მოწითალო ყავისფერთან.

ფოტოგალერეა
მგალობლიანთკარის ეკლესია

მგალობლიანთკარის ეკლესია — ეკლესია დგას მცხეთის გარეუბან კოდმანში, მდინარე მტკვრის მარცხენა ნაპირზე. თარიღდება - საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (6,37 4,63 მ), ნაგებია ნატეხი და რიყის ქვით; გამოყენებულია აგურიც (კარ-სარკმელთა თაღები და ლავგარდანი). შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ღრმა ნახევარწრიულ აფსიდში ექვსი ნიშია. დარბაზი გეგმით კვადრატულია. დასავლეთისა და აღმოსავლეთის კედლებში თითო სარკმელია. დასავლეთის კედელი საბჯენი თაღითაა შემოსაზღვრული. თაღი ცილინდრული კამარის ქუსლის დონეზე იკვეთება. ეკლესიის ლავგარდანი აგურისაა (ორ ჰორიზონტალურ რიგად დალაგებულ აგურებს შორის ჩასმულია სამკუთხად ნაშვერი აგურები).
მცხეთის სამების ეკლესია

მცხეთის სამების ეკლესია — ეკლესია დგას მცხეთის დასავლეთით, მარტაზის ანუ სანგრის ხევის ნაპირზე. სტილისტური ნიშნებით და წარწერის ფრაგმენტით თარიღდება საუკუნის პირველი მესამედით.

ეკლესია დარბაზულია (10,6 6 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით. კონსტრუქციულ ადგილებში თლილი ქვაა გამოყენებული. ეკლესიას თავდაპირველი სახე შეცვლილი აქვს.

შესასვლელი ჩრდილოეთიდან და სამხრეთიდანაა. აღმოსავლეთის ღრმა აფსიდში ერთი სარკმელია, მის ორივე მახარეს - თითო სწორკუთხა ღრმა ნიში (სამალავები?). ორივე ნიშს აღმოსავლეთით თითო სარკმელი აქვს. აფსიდის ნახევარწრიული კონქის საბჯენი თაღი კაპიტელებს ეყრდნობა. დარბაზის სამხრეთ კედელში ორი სარკმელია, დასავლეთისაში - ერთი. კამარის საბჯენი თაღი მარტივი პროფილის კრონშტეინებზე ყოფილა დაყრდნობილი.

სამხრეთის თაღოვანი კარის თავზე წარწერაა; იკითხება მხოლოდ კათალიკოზსა და დეკსა (სავარაუდოდ მელქისედეკსა); აღმოსავლეთის ფასადის წარწერები არ იკითხება.

ეკლესიას დასავლეთით მიშენებული აქვს გეგმით ოთხკუთხა კოშკი (გარე ზომები 5 4,99 მ). შესასვლელი პირველ სართულზეა, ჩრდილოეთით ყოველ სართულზე თითო ან ორი სარკმელი და ცალმაგი სათოფურებია.
მცხეთის ღვთისმშობლის ეკლესია

მცხეთის ღვთისმშობლის ეკლესია — ეკლესია მდებარეობს მცხეთის გარეუბან კოდმანში, ბუჩქნარით დაფარულ ბორცვის ფერდზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (5,78 4,14 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით. შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. უსწორო ნახევარწრიულ აფსიდში და დასავლეთ კედელში, თითო სარკმელია. დასავლეთის სარკმელი სწორკუთხაა, აღმოსავლეთისა თაღოვანი. აფსიდის სარკმლის ორივე მხარეს ნიშებია; ჩრდილოეთის ნიში შეისრულია. ფასადზე, სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში შემორჩენილია აგურის დეკორატიული ლავგარდნის ნიში.
ლიბიის გეოგრაფია

ლიბია წარმოადგენს აფრიკის კონტინენტზე სიდიდით მეოთხე ქვეყანას, ხოლო მსოფლიო მასშტაბით მეჩვიდმეტეს. მისი სანაპირო ზოლი გაჭიმულია ტუნისიდან ეგვიპტემდე. მის ტერიტორიაზე 1960 წელს აღმოაჩინეს ნავთობის საკმაოდ დიდი მარაგები. ამის გარდა მას უკავია სტრატეგიული მდებარეობა ჩრდილოეთ აფრიკის ცენტრალურ ნაწილში.

ძირითადი მაჩვენებლები
ფართობი:
მთლიანად:
1 759 540 კმ²
მიწა:
1 759 540 კმ²
წყალი:
0 კმ²

ფართობი შედარებით:
ლიბია აფრიკის სიდიდით მეოთხე ქვეყანაა, ის დიდ ბრიტანეთზე შვიდჯერ მეტია და ალასკაზე ოდნავ დიდი.

საზღვრები:
მთლიანად:
4 383 კმ
საზღვრები ქვეყნებთან:
ალჟირთან 982 კმ, ჩადისთან 1 055 კმ, ეგვიპტესთან 1 150 კმ, ნიგერთან 354 კმ, სუდანთნ 383 კმ, ტუნისთან 459 კმ

ზღვის სანაპირო:
1 770 კმ

სიმაღლეები:
ყველაზე დაბალი წერტილი:
საბხატ-გუზაილი -47 მ
უმაღლესი წერტილი:
ბეთე 2 267 მ

ნატურალური რესურსები:
ნავთობი, ბუნებრივი აირი, თაბაშირი

მორწყვადი მიწა:
4 700 კმ² (1993 წლის მიხედვით.)
დუშეთის მუნიციპალიტეტის გერბი

დუშეთის მუნიციპალიტეტის გერბი — დუშეთის მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო სიმბოლო დროშასთან ერთად. მიღებულია დუშეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ.

აღწერილობა
გერბის ფარი გაკვეთილია და იყოფა ორ ნაწილად:
 ნაწილი — მეწამულ ველზე ზედა ნაწილი გადაკვეთილია ტეხილი ვერცხლის სარტყელით რომლის ზევით და ქვევით განთავსებულია ხუთი ვერცხლის ჰერალდიკური ჯვარი სამი-ორზე.
 ნაწილი — სევადი ველი. გერბის ცენტრში, პირველ და მეორე ველზე მოთავსებულია მეომრის ოქროს აღჭურვილობა: ჯაჭვის პერანგი; აღმოსავლური ფარი და ხმალი.

გერბის ფარს ზემოთ მოთავსებულია საქალაქო ვერცხლის გვირგვინი — სამკოშკიანი ქონგურებიანი გალავანი (ციხე-სიმაგრის ფორმის) ნახევრად ღია კარიბჭით.

ფარს ქვემოთ მოთავსებულია გერბის დევიზის ვერცხლ-მეწამული ბაფთა, რომლის ვერცხლის ველზე შავით ჩაწერილია გერბის დევიზი — „დუშეთი“.
დუშეთის მუნიციპალიტეტის დროშა

დუშეთის მუნიციპალიტეტის დროშა — დუშეთის მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო სიმბოლო გერბთან ერთად. მიღებულია დუშეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ.

აღწერილობა
დროშა წარმოადგენს მეწამული ფერის მართკუთხედის ფორმის ქსოვილს, რომლის ცენტრში მოთავსებულია ტეხილი ვერცხლის სარტყელი რომელიც არ კვეთს დროშის კიდეებს და ხუთი ვერცხლის ჰერალდიკური ჯვარი სამი-ორზე. დროშის პროპორციაა — 2:3
ელ-კუფრა

ელ-კუფრა — ლიბიის ყველაზე დიდი რაიონი. დედაქალაქია ელ-ჯაუფი — ერთ-ერთი ოაზისი კუფრის აუზში. დედაქალაქის სიახლოვეს ფუნქციონირებს უზარმაზარი ნავთობგადამამუშავებელი საწარმო. საუკუნის ბოლოს, ლეო აფრიკელი ბერდოის მიწაზე არსებული ოაზისის შესახებ იუწყებოდა, რომელიც ავჯილიდან მომავალ ქარავანს მოენახულებინა. სავარაუდიდ, იგი სწორედ ელ-ჯაუფის ან ტაზირბუს ოაზისის შესახებ საუბრობდა.

სახელი „კუფრა“ არაბული სიტყვა კაფირიდან მომდინარებს, რაც არამუსლიმს ნიშნავს. კუფრა არ გადასულა არც არაბთა და შემდეგ არც ოსმალთა ხელში, მისი კოლონიზაცია მხოლოდ საუკუნის შუა ხანებში მოახდინეს არაბ ბედუინთა ტომებმა, შემდეგ კი იტალიელებმა 1930-იან წლებში.

ლიბიის სამოქალაქო ომის დროს, კუფრას ლიბიის ოპოზიცია აკონტროლებდა.,

რაიონი მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში და ესაზღვრება ეგვიპტეს, სუდანსა და ჩადს.

2007 წლამდე, კუფრის რაიონი კიდევ უფრო დიდი იყო, მას ეკუთვნოდა ჩრდილოეთით არსებული უდაბნო, რომელიც შემდეგ ალ-ვახატის რაიონის შემადგენლობაში შევიდა.
მარზუკის რაიონი

მარზუკის რაიონი — ლიბიის ერთ-ერთი რაიონი. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში. დედაქალაქია მარზუკი, რომელიც 1578 წელს ოსმალებმა აიღეს. ამ დროიდან იგი ფეცანის დედაქალაქი გახდა, სანამ 1912 წელს რეგიონს ოსმალები იტალიელებს დაუთმობდნენ. ქალაქი იტალიელებმა მხოლოდ 1914 წელს დაიკავეს.

სამხრეთ-აღმოსავლეთით მარზუკი ჩადს ესაზღვრება, სამხრეთ-დასავლეთით კი ნიგერს.
ვადი-ეშ-შატი

ვადი-ეშ-შატი (‎) — ლიბიის ერთ-ერთი რაიონი. მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. ტერიტორია ძირითადად უდაბნოა. დედაქალაქია ბრაქი.

რაიონს დასავლეთით ესაზღვრება ალჟირი. სახელი ეწოდა იგივე სახელის გეოლოგიური დეპრესიისგან (ვადი-ეშ-შატი), რომელიც დაახლოებით 140 კმ-ზეა გადაჭიმული.

1943 წელს, ქალაქ ბრაქის სიახლოვეს აღმოაჩინეს ძალიან ვრცელი, მაგრამ ღარიბი რკინის მადნის დეპოზიტების საბადო.
საბხატ-გუზაილი

საბხატ გუზაილი — ლიბიის ყველაზე დაბალი წერტილი. ის ზღვის დონიდან 47 მეტრზე ქვემოთ მდებარეობს და წარმოადგენს სიდრის ყურის სამხრეთ-აღმოსავლეთს. მდებარეობს ელ-ვახატის რაიონში, კირენაიკას რეგიონში.

ტერიტორია დღეისთვის დამშრალია თუმცა ნეოლიტიკური სუბპლიუვიალის პერიოდში დატბორილი იყო.

აჯდაბია არის მიმდებარე ტერიტორიებზე არსებული მთავარი ქალაქი, რომელიც ზღვის დონის ქვემოთ მდებარე სანაპირო ზოლიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარეობს. მარსა-ელ-ბურეიკა არის შედარებით მცირე ქალაქი რომელიც ამ ტერიტორიასა და ზღვას შორის მდებარეობს.
კულმის ბრძოლა

კულმის ბრძოლა — ნაპოლეონის ბრძოლა, გაიმართა 1813 წლის 29-30 აგვისტოს ჩეხეთის დასახლებულ პუნქტ კულმთან (ახლანდელი ხლუმეცი) მოკავშირთა ბოჰემიის არმიამ (რუსეთის, პრუსიისა და ავსტრიის ჯარები) დაამარცხა გენერალ დომენიკ ვანდამის ფრანგთა კორპუსი. ფრანგებმა დაკარგეს 5 ათ. მოკლულთა სახით, 12 ათ. ტყვედ ჩავარდა, მ. შ. გენერალი ვანდამი; მოკავშირებმა დაკარგეს დაახლ. 10 ათ. კაცი. კულმთან ბრძოლის შემდეგ ნაპოლეონის არმიამ ლაიფციგისკენ დაიხია.
კუსტოცის ბრძოლა (1848)

კუსტოცის ბრძოლა — ავსტრია-იტალიის ომის (1848-1849 წწ.) დროს ლომბარდიაში (იტალია) გამართული ბრძოლა, მიმდინარეობდა 1848 წლის 24-25 ივლისს. 25 ივლიის იტალიის არმია, რომელსაც სარდლობდა სარდინიის მეფე კარლო ალბერტო, ცუდი ხელმძღვანელობის გამო დამარცხდა ავსტრიის არმიასთან ბრძოლაში. კარლო ალბერტო იძულებული იყო ხელი მოეწერა დაზავებაზე.