iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ოტრადნოე (ქალაქი)

ოტრადნოე — ქალაქი რუსეთში, ლენინგრადის ოლქში, კიროვსკის რაიონში. ქალაქი სტატუსი მიიღო 1970 წლის 24 ოქტომბერს, სოფელ ივანოვსკოეს, დაბების: ოტრადნოეს და უსტ-ტოსნოს შეერთების შედეგად. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 23 866 ადამიანს შეადგენდა.

ქალაქი მდებარეობს მდინარე ნევის ნაპირას, აქვს ადმინისტრაციული საზღვარი სანქტ-პეტერბურგთან. ოტრადნოე მდინარეს დაახ. 7 კმ-ის სიგრძეზე მიუყვება. ქალაქის ტერიტორიაზე მოედინება მდინარეები ტოსნა და სვიატკა.

 საუკუნის დასაწყისში ქალაქში გაიხსნა ორი სარკინიგზო სადგური: პელა (1911) და ივანოვსკაია (1918).

1933 წელს ადმინისტრაციის მონაცემებზე დაყრდნობით სოფელი ივანოვსკოე, დაბა ოტრადნოე და უსტ-ტოსნო შევიდა ივანოვსკის სოფსაბჭოს შემადგენლობაში (ტოსნოს რაიონი).
პიკალიოვო

პიკალიოვო — ქალაქი (1954 წლიდან) რუსეთში, ლენინგრადის ოლქში, ბოქსიტოგორსკის რაიონში. „ქალაქ პიკალიოვოს“ საქალაქო დასახლების ადმინისტრაციული ცენტრი და ერთადერთი დასახლებული ცენტრი. მდებარეობს რაიონის ცენტრალურ ნაწილში, მდინარე რიადანის სანაპიროზე, ბოქსიტოგორსკის აღმოსავლეთით 20 კმ-ზე და სანქტ-პეტერბურგის აღმოსავლეთით 192 კმ-ში. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 21 562 ადამიანს შეადგენდა.

ისტორია
ქალაქი ძველი დასახლების „პიკალიოვოს სტეპის“ ადგილას მდებარეობს, რომელიც ნახსენებია 1620 წლით დათარიღებულ, მინი ლიკოვას, წიგნში. ეს სტეპი მოგვიანებით გახდა სოფელი, ხოლო 1906 წელს სანქტ-პეტერბურგი—ვოლოგდას სარკინიგზო სადგური გახდა.

1927 წლიდან 1932 წლის ჩათვლით პიკალიოვო იყო პიკალიოვოს რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი.

1947 წელს მიიღო დაბის სტატუსი.1954 წელს მიიღო რაიონული მნიშვნელობის ქალაქის, ხოლო 1992 წლიდან კი საოლქო მნიშვნელობის ქალაქის სტატუსი. 1996 წელს გახდა დამოუკიდებელი ადმინისტრაციული ერთეული, თუმცა 2006 წლიდან ისევ შევიდა ბოქსიტოგორსკის რაიონის შემადგენლობაში.
პოდპოროჟიე

პოდპოროჟიე — ქალაქი (1956 წლიდან) რუსეთში, ლენინგრადის ოლქში. პოდპოროჟიეს საქალაქო დასახლებისა და პოდპოროჟიეს რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ლენინგრადის ოლქის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, პოდპოროჟიეს რაიონის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, მდინარე სვირის ნაპირზე, სანქტ-პეტერბურგიდან 265 კილომეტრში.

ისტორია
სოფელი პოდპოროჟიე ნახსენებია პირველად 1563 წელს.

სოფელი ადმინისტრაციულად ეკუთვნოდა ოლონეცის გუბერნიის ლოდეინოპოლის მაზრის მე-2 მირიშკინის თემს (ვოლოსტს).
პრიმორსკი (ლენინგრადის ოლქი)

პრიმორსკი — ქალაქი (1940 წლიდან) რუსეთში, ლენინგრადის ოლქში. მდებარეობს ვიბორგის რაიონში, ფინეთის ყურის ნაპირას, სანქტ-პეტერბურგიდან 137 კილომეტრის დაშორებით. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 6 119 ადამიანს შეადგენდა.

ქალაქი პირველად ნახსენებია 1268 წლის წყაროებში. იაროსლავ ბრძენისა და მისი მეუღლის ინგიგერდას დროს ეს ტერიტორიას შედიოდა როგორც შვედეთის, ასევე ნოვგოროდის დაქვემდებარებაში. მოგვიანებით კი მთლიანად შვედების დაქვემდებარებაში გადავიდა. 1918 წლამდე სოფელი ბერიოზოვოე ვიბორგის პროვინციის შემადგენლობაში იყო. 1920 წელს ტარტუს მსოფლიო შეთანხმების საფუძველზე დასახლება გამოვიდა რუსეთის დაქვემდებარებიდან და 1940 წლის 12 მარტამდე მოსკოვის 1940 წლის შეთანხმებამდე ფინეთის შემადგენლობაში იყო. მას ამ პერიოდში სახელი შეეცვალა და ეწოდა კოივისტო. ქალაქმა ამჟამინდელი სახელი 1948 წელს მიიღო.
პრიოზერსკი

პრიოზერსკი (, 1948 წლამდე; კექსჰოლმი) — ქალაქი რუსეთში, ლენინგრადის ოლქში. მდებარეობს ლადოგის ტბის დასავლეთ ნაპირზე. პრიოზერსკის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი.

ქალაქი მდებარეობს კარელიის ყელზე, მდინარე ვუოქსას ჩრდილოეთ ტოტის ნაპირას, ლადოგისა და ვუოქსის ტბებს შორის. სანქტ-პეტერბურგიდან დაშორებულია 145 კილომეტრით.

 საუკუნის დასაწყისამდე კორელის მიწების ცენტრს წარმოადგენდა, შედიოდა კორელის მაზრის შემადგენლობაში, ვოდსკაია პიატინაში.
სერტოლოვო

სერტოლოვო — ქალაქი რუსეთში, ლენინგრადის ოლქში. სერტოლოვოს მუნიციპალური გაერთიანების ადმინისტრაციული ცენტრი

დაარსდა 1936 წელს, როგორც სამხედრო დაბა ინგერმანლანდიის მოსაზღვრე ტერიტორიაზე, დაბაში დეპორტირებული ხალხი ცხოვრობდა. დასახლება პირველად რუკაზე დატანილ იქნა 1676 წელს, სერტოლოვას სახელით , ამ რუკის სახელი იყო ინგერმანლანდია: ივანგოროდა, იამა, კოპორია, ნოტებორგა.

2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 47 457 ადამიანს შეადგენდა. მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილს სამხედრო მოსამსახურეები და მათი ოჯახის წევრები შეადგენენ. სერტოლოვოში დისლოცირებულია რამდენიმე სამხედრო შენაერთი.

ცხრილში მოცემულია მოსახლეობის რიცხოვნობის ცვლილება 1938—2010 წლებში:
სვეტოგორსკი

სვეტოგორსკი — ქალაქი რუსეთში, ლენინგრადის ოლქში. სვეტოგორსკის საქალაქო დასახლების ადმინისტრაციული ცენტრი, მდებარეობს ვიბორგის რაიონში, მდინარე ვუოქსის ნაპირას, კარელიის ყელის ჩრდილოეთ ნაწილში, სანქტ-პეტერბურგიდან 210 კილომეტრში. თავისი გეოგრაფიული მდებარეობით სვეტოგორსკი ლენინგრადის ოლქის ყველა ჩრდილოეთით მდებარე ქალაქია, სვეტოგორსკიდან 7 კილომეტრის დაშორებით, ფინეთის საზღვართან მდებარეობს ქალაქი იმატრა, რომელიც სვეტოგორსკთან ყველაზე ახლოს მდებარე ქალაქია.

ქალაქში მოედინება ორი მდინარე: უნტერსნიკა და ჭუჭყიანი ნაკადულები, პირველს სახელი უწოდეს ფინელებმა, ხოლო მეორე მდინარე ადრე უსახელო იყო. ადგილობრივი მოსახლეობა მდინარე უნტერსნიკაზე თევზაობით იყო დაკავებული, მათ ასევე ჰქონდათ საგუბარი გაკეთებული, რომელშიც ბანაობდნენ.
სიასტროი

სიასტროი — ქალაქი (1992 წლიდან) რუსეთში, ლენინგრადის ოლქში. სიასტროის საქალაქო დასახლების ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 13 745 ადამიანს შეადგენდა. სიასტროი დაარსდა 1927 წელს, სოფელ ნოსოკის ადგილას, მისი დაარსება ცელულოზა-ქაღალდის კომბინატის მშენებლობასთანაა დაკავშირებული. დასახლებას ქალაქის სტატუსი 1992 წლიდან აქვს.
სლანცი (ქალაქი)

სლანცი — ქალაქი (1949 წლიდან) რუსეთში, ლენინგრადის ოლქში. სლანცის რაიონისა და სლანცის საქალაქო დასახლების ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 33 485 ადამიანს შეადგენდა. ქალაქი მდებარეობს მდინარე პლიუსას ნაპირზე, სანქტ-პეტერბურგიდან 125 კილომეტრში.

ისტორია
სლანცის დაარსება დაკავშირებულია გდოვის ნავთობის ფიქალების დამუშავებასთან, რომლებიც 1926 წელს აღმოაჩინეს. ქალაქის დამაარსებლად სერგეი კიროვი ითვლება, რომელიც სკკპ-ის ლენინგრადის საოლქო კომიტეტის პირველი მდივანი იყო. მისი ინიციატივით 1930 წლის 9 აპრილს დაიწყო მაღაროს მშენებლობა. 1996 წლიდან ეს თარიღი აღინიშნება, როგორც ქალაქის დაარსების დღე, დაბის მშენებლობა კი ფაქტობრივად 1932 წელს დაიწყო, როდესაც გაიხსნა პირველი შახტა და ქალაქის პირველი, კიროვის სახელობის, ქუჩა.

ქალაქი დაბის სტატუსით, ოფიციალურად წარმოიქმნა გდოვსკის რაიონში, ლენინგრადის ოლქში 1934 წლის 20 დეკემბერს.

1941 წლის 11 მარტს დაბა სლანცი ამავე სახელწოდების რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი გახდა. 1949 წელს დასახლება ადმინისტრაციულად გაერთიანდა დაბა „ბოლშიე-ლუჩკისთან“ და მიიღო ქალაქის სტატუსი.
სოსნოვი-ბორი (ქალაქი)

სოსნოვი-ბორი — ქალაქი (1973 წლიდან) რუსეთში, ლენინგრადის ოლქში, შედის სოსნოვი-ბორის საქალაქო დასახლების შემადგენლობაში. ქალაქი მდებარეობს კოპორის ყურის ნაპირას, სანქტ-პეტერბურგის დასავლეთით 35 კილომეტრში.

ისტორია
ქალაქის ადგილას ადრე მდებარეობდა სოფელი უსტია. პირველად სოფელი უსტია ნახსენებია ავგუსტ ბერენგეიმის მიერ შედგენილ ინგერმანლანდიის რუკაზე, რომელიც შვედური მასალების საფუძველზე შეიქმნა 1676 წელს. სოფელი უსტია, ასევე ნახსენებია 1704 წელს შედგენილ ინგერმანლანდიის პროვინციის გენერალურ რუკაზე. ეს დასახლება 1705 წელს შედგენილ ადრიანა შომბეკის რუკაზე, სახელწოდებით „იჟორის მიწის გეოგრაფიული ნახაზი“, ნახსენებია, როგორც სოფელი უსტუა.
ტიხვინი

ტიხვინი — ქალაქი რუსეთში, ლენინგრადის ოლქში. ტიხვინის რაიონისა და ტიხვინის საქალაქო დასახლების ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წლის 4 ნოემბერს ქალაქმა სამხედრო დიდების ორდენი მიიღო, 2011 წლის 9 დეკემბერს კი ქალაქში, კირილ ნემეცკოვის სახელობის მოედანზე, გაიხსნა „სამხედრო დიდების ქალაქის“ ძეგლი. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 58 459 ადამიანს შეადგენდა.

ისტორია
დასახლება პირველად დღევანდელი ტიხვინის ტერიტორიაზე 1383 წლით დათარიღებულ დოკუმენტებშია ნახსენები.

ვოლგა-ლადოგისა და ბალტიის ზღვის სავაჭრო გზების სიახლოვეს მდებარეობის გამო ტიხვინის პოგოსტი თავიდანვე სწრაფად განვითარდა. საუკუნის დასაწყისისთვის კი დასახლება მნიშვნელოვანი სავაჭრო და სახელოსნო ცენტრი იყო.

1507-1515 წლებში მოსკოვის დიდი თავადმა ვასილი -მ ნოვგოროდელ მშენებელს დიმიტრი სირკოვს დაავალა, ქალაქში არსებული ღვთისმშობლის მიძინების ხის ეკლესიის მაგივრად, აეშენებინა ქვით, დიდი მასშტაბის ტიხვინის ღვთისმშობლის მიძინების მონასტერი.
ტოსნო

ტოსნო — ქალაქი რუსეთში, ლენინგრადის ოლქში, ტოსნოს რაიონისა და ტოსნოს საქალაქო დასახლების ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 39 101 ადამიანს შეადგენდა. ქალაქი მდებარეობს მდინარე ტოსნის ნაპირას, სანქტ-პეტერბურგიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 24 კილომეტრში.

ისტორია
1500 წელს ტოსნოს წინარე დასახლება მასზედ მცხოვრებ ორი მოსახლესთან ერთად, ბორისკო და მარტინკო მატიუკოვი, ნახსენებია ვოდსკაია პიატინის აღწერაში. დასახლება ამ აღწერის დროს შედიოდა ნოვგოროდის რესპუბლიკის შემადგენლობაში, ვოდსკაია პიატინაში. 1617-1700 წლებში სტოლბოვოს ზავის მიხედვით შედიოდა შვედეთის შემადგენლობაში. 1714 წელს პეტრე -ის ბრძანებით სოფელში რუსეთის ცენტრალური რაიონებიდან გლეხები გადმოასახლეს. მაშინ სოფელს ტოსნოს იამი (საფოსტო სადგური) ეწოდა.
შლისელბურგი

შლისელბურგი — ქალაქი რუსეთში, ლენინგრადის ოლქში, კიროვსკის რაიონში. შლისელბურგის დასახლების ადმინისტრაციული ცენტრი და ერთადერთი დასახლებული პუნქტი. ქალაქი მდებარეობს კიროვსკის რაიონის ცენტრალურ ნაწილში, მდინარე ნევისა და ლადოგის ტბის ნაპირას. სანქტ-პეტერბურგის აღმოსავლეთით 24 კმ-ში და კიროვსკის ჩრდილოეთით 5 კმ-ში.

ქალაქში მდებარეობს ორეშეკის ციხესიმაგრე, რომელიც სანქტ-პეტერბურგის ისტორიის მუზეუმის ფილიალია.

ქალაქი 1323 წელს დააარსა ნოვგოროდელმა თავადმა იური დანილოვიჩმა. ქალაქი თავიდან მდებარეობდა კაკლის კუნძულზე ხის ციხესიმაგრის სახით. სწორედ აქედან წარმოიშვა ციხესიმაგრის სახელიც „ორეშეკი“. 1353 წელს ნოვგოროდელებმა ააგეს ქვის ციხესიმაგრე, რომელიც ბევრად მტკიცე იყო, მას ასევე ჰქონდა დიდი გალავანი და კოშკები. ქალაქის ციხე-კოშკები და ისტორიული ცენტრი შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
ნარამსუენი

ნარამსუენი — ძველი შუამდინარეთის ერთ-ერთი მეფე, აქადის დინასტიის მეოთხე წარმომადგენელი (ძვ. წ. 2290-ძვ. წ. 2254 წწ.). მის დროს აქადის დინასტიამ მიაღწია თავისი ძლიერების ზენიტს. მეფობის დასაწყისში ჩააქრო აჯანყება ქვეყნის შიგნით, შემდეგ წარმატებით ილაშქრა ევფრატის სათავეებში, ხმელთაშუაზღვისპირეთსა და ელამში. სახელმწიფო ცენტრალიზებულ ხელისუფლებას საბოლოოდ დაუმორჩილა რელიგია. ნარამსუენი სიცოცხლეშივე გააღმერთეს. მისი სტელა, რომელზედაც გამოსახულია ლულუბეელების წინააღმდეგ ბრძოლის ამსახველი სცენები, აქადური ხელოვნების მნიშვნელოვანი ძეგლია და ინახება ლუვრში.
ნარსესი

ნარსესი (დ. 478 — გ. 573, რომი) — ბიზანტიელი მხედართმთავარი და პოლიტიკური მოღვაწე. წარმოშობით სომეხი, საჭურისი, იმპერატორ იუსტინიანე -თან დაახლოებული პირი. 538 წელს იტალიაში ველისარიუსს ეხმარებოდა ოსტგუთების წინააღმდეგ ბრძოლაში. 539 წელს გაიხმეს იტალიიდან, 551 წელს კი კვლავ იტალიაში გაგზავნეს მხედართმთავრად. 552 წლის ზაფხულში აპენინებში დაამარცხა ოსტგუთების მეფე ტოტილა (ტაგანას ბრძოლა). დაიპყრო შუა იტალია, აიღო რომი. 552 წლის მიწურულს მდ. სარნუსთან გაანადგურა ოსტგუთები, 554 წელს მოიგერია ფრანკებისა და ალემანების შეტევა იტალიაზე. 555 წელს დაინიშნა იტალიის მმართველად. ცდილობდა მონათმფლობელობისა და რომაული საგადასახადო სისტემის აღდგენას. იმპერატორ იუსტინიანე -ის გამგებლობის დროს, 567 წელს, ინტრიგებით გადააყენეს.
უეუეტენანგოს დეპარტამენტი

უეუეტენანგო — დეპარტამენტი გვატემალაში. მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთ მაღლობზე. ჩრდილოეთით ესაზღვრება მექსიკას, აღმოსავლეთით — ელ-კიჩეს დეპარტამენტს, სამხრეთით კი ტოტონიკაპანის, კეცალტენანგოსა და სან-მარკოსის დეპარტამენტებს. დედაქალაქია უეუეტენანგო.

უეუეტენანგოს ეთნიკური შემადგენლობა ერთ–ერთი ყველაზე მრავალფეროვანია გვატემალაში. ძირითადი მოსახლეობაა მამის ხალხი, მას მოსდევენ მაიას ჯგუფები — კანჯობალის ხალხი, ჩუჯის ხალხი, ჯაკალტეკის ხალხი და ა. შ. მაიას ხალხის თითოეული ეს ჯგუფი საკუთარ, განსხვავებულ ენებზე საუბრობს.

დეპარტამენტის ფართობი 7 403 კმ²–ია, მოსახლეობა 1 056 566 (2008 წ.)

უეუეტენანგოს დეპარტამენტი დაყოფილია 31 მუნიციპალიტეტად.
ნიკომედია

ნიკომედია — ბითინიის დედაქალაქი უძველეს ხანაში, მდებარეობდა მარმარილოს ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე (ახლანდელი იზმითის ადგილას, თურქეთში). დააარსა ნიკომედე -მა ძვ. წ. 264 წელს. მას შემდეგ, რაც ბითინია რომის პროვინციად გამოცხადდა (ძვ. წ. 64 წ.), ნიკომედია გახდა პროვინციის მთავარი ქალაქი. ახ. წ. საუკუნეში იგი იყო რომის იმპერატორთა - დიოკლეტიანესა და კონსტანტინე დიდის რეზიდენცია. უძველესი ხანიდან ნიკომედიას უდიდესი კულტურული მნიშვნელობა ჰქონდა, მას „ბითინიის ათენს“ უწოდებდნენ. ანტიკურ და ბიზანტიურ ხანაში იყო ვაჭრობისა და ხელოსნობის მნიშვნელოვანი ცენტრი. 1331 წელს დაიპყრეს ოსმალებმა.

ნიკომედიაში დაბადებულები
პანტელეიმონ მკურნალი – მართლმადიდებელი და კათოლიკე წმინდანი
არიანე – ძველი ბერძენი ისტორიკოსი და ფილოსოფოსი
ადრიანე და ნატალია – მართლმადიდებელი და კათოლიკე წმინდანები
მიქაელ ფსელოსი – ბიზანტიელი მწერალი, ფილოსოფოსი, პოლიტიკოსი და ისტორიკოსი

ნიკომედიაში გარდაცვლილები
წმინდა გიორგი – წმინდანი
პანტელეიმონ მკურნალი – წმინდანი
თეოპემპტი ნიკომიდიელი – წმინდანი
ბასილისა ნიკომიდიელი
ანთიმოზ ნიკომიდიელი და მასთან სხვა მოწამეები
300 628 მოწამე
ბაბილა ნიკომიდიელი და 84 ყრმა
80 წმინდანი ნიკომიდიას წამებულნი
წმინდა იულიანა და მის თანა ხუთასი მამა და ასოცდაათი დედა, ნიკომიდიას წამებულნი
2000 ნიკომედიელი მოწამე
ფილეტერ ნიკომიდიელი
ილონა ზრინი

ნიკომედიელი ეპისკოპოსები
ევსები ნიკომედიელი
წმინდა კორნუტი
ისაბალის დეპარტამენტი

ისაბალი — დეპარტამენტი გვატემალაში. მდებარეობს ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში. მის ზღვისპირა რაიონებში სახლობს გარიფუნას ხალხი.

ისაბალს ჩრდილოეთით ესაზღვრება ბელიზი, ჩრდილო–აღმოსავლეთით ჰონდურასის ყურე, აღმოსავლეთით — ჰონდურასი, ჩრდილო–დასავლეთით — გვატემალისვე დეპარტამენტები პეტენი, დასავლეთით — ალტა-ვერაპასის, სამხრეთით კი საკაპის დეპარტამენტები.

ისაბალის ტერიტორიაზე მდებარეობს გვატემალის უდიდესი ტბა ისაბალი. იმ ადგილას, სადაც ტბიდან მდინარე დულსე გამოედინება, აღმართულია ესპანეთის კოლონიური ციხესიმაგრე და ამჟამად გვატამელის ეროვნული მონუმენტი, სან-ფელიპე.

დეპარტამენტი დაყოფილია 5 მუნიციპალიტეტად.
ნიკომედე I

ნიკომედე (გ. ძვ. წ. 255) — ბითინიის მეორე მეფე. (დაახლ. ძვ. წ. 279-255 წწ.), დააარსა ნიკომედია (ძვ. წ. 264 წ.). ქვეყნის მთელი ძალები მიმართა მთავარი საფრთხის - სელევკიდების სამეფოს წინააღმდეგ, რომელიც ცდილობდა დაემორჩილებინა მცირე აზიის დამოუკიდებელი ოლქები. გააფართოვა ქვეყნის საზღვრები სამხრეთსა და აღმოსავლეთში. მის დროს დაიწყო ქვეყნის ელინიზაციის პროცესი.
ვალგა

ვალგა — ქალაქი ესტონეთის სამხრეთ ნაწილში, ვალგას ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. მჭიდროდ ეკვრის ლატვიურ ქალაქ ვალკას და მასთან ერთად ქმნის ერთიან ქალაქს.

2009 წლის დასაწყისში მოსახლეობა წარმოადგენდა 12998 ადამიანს, 2012 წლის დასაწყისში კი — 12539-ს.

განლაგებულია მდინარე პედელზე (ტბა ვირტსიარვის აუზი). ქალაქის ფართობია 16.5 კმ ².

ისტორია
ქალაქის პირველი ხსენება თარიღდება 1286 წლით (სახელით ვალკი).

რუსეთის იმპერიის დროს ქალაქი შედიოდა ლივონიის გუბერნიაში და ვალკის ოლქის ცენტრს წარმოადგენდა.

1920 წელს ქალაქი გაიყო ორ ნაწილად — ვალკად და ვალგად — ჩრდილო-აღმოსავლეთის დიდი ნაწილი ესტონეთს მიეკუთვნა ლატვიის სამოქალაქო ომში გაღებული დახმარებისთვის 1918-1920 წლებში.

1950—1991 წლებში ქალაქი ვალგა ვალგის რაიონის ცენტრი იყო.

კლიმატი
ვალგის კლიმატი ზომიერი-კონტინენტურია ზღვის კლიმატის ნაკვთებით. ვალგაში, როგორც წესი, გრძელი რბილი ზამთარი და თბილი, მაგრამ მოკლე ზაფხული იცის.

ჰაერის საშუალოწლიური ტემპერატურა — 5,5 °
ქარის საშუალო სიჩქარე — 2,4 მ/ წ
ჰაერის შედარებითი ტენიანობა — 82 %

ეკონომიკა
ქალაქში არის მსუბუქი და ხის დამამუშავებელი მრეწველობების დაწესებულებები, ხორცის კომბინატი, საქსოვი და ფეხსაცმლების ქარხანა.

კულტურა, ღირსშესანიშნაობები
ქალაქში გამოიცემა (კვირაში სამჯერ) გაზეთი „“ (ესტონურ ენაზე) და გაზეთი „“ (რუსულ ენაზე).

ქალაქს აქვს მუზეუმი. ქანდაკების როლში ქალაქში დგას ორთქლმავალი სუ 251-98

მოსახლეობა
გალერია
რუისის კვირიკეწმინდის ეკლესია

რუისის კვირიკეწმინდის ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ რუისში. მდებარეობს სოფლის წინაუბნის ჩრდილოეთ ნაწილში. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (10,6 6,3 მ), ნაგებია რიყის ქვით, შეკეთების დროს ( ს.) გამოუყენებიათ ბაზალტი. კედლები შიგნით და გარეთ შელესილია. კარ-სარკმლის გარე საპირეები თლილი ქვისაა, სახურავი კრამიტის. შესასვლელი სამხრეთითაა, დასავლეთის კარი ამოშენებულია. შეკეთების დროს კარზე გარედან არქიტრავად საფლავის წარწერიანი ქვა ჩაუდგამთ. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე ერთი თაღოვანი სარკმელია. ერთი საფეხურით ამაღლებულ საკურთხევლის იატაკზე მოგებულია აგური. სამხრეთის კედელში შიგნიდან თაღოვანი, ხოლო გარედან სწორკუთხა ორი სარკმელია. დარბაზის დასავლეთ ნაწილში ხის პატრონიკე ყოფილა, რასაც მოწმობს გრძივ კედლებში ძელისათვის ამოღებული ჰორიზონტალური ფოსოები. აღმოსავლეთის ფასადზე, ფრონტონის ქვეშ გამოსახულია მცირე რელიეფური ჯვარი. ნაგებობას შემოვლებული აქვს შირიმის პროფილირებული ლავგარდანი. დასავლეთის ფასადის ფრონტონის კეხზე დაშენებულია აგურის ოთხბოძიანი სამრეკლო, რომელსაც პირამიდული სახურავი აქვს.
ნიკომედე III

ნიკომედე ევერგეტი (დ. ძვ. წ. 185 — გ. ძვ. წ. 94) — ბითინიის მეშვიდე მეფე. (ძვ. წ. 127-94 წწ.), რომის მოკავშირე. მის დროს ბითინიის სამეფო დამოუკიდებლობას ინარჩუნებდა. ძვ. წ. 105 წელს ნიკომედე -მ და მითრიდატე ევპატორმა დადეს კავშირი, რომლის ძალითაც ძვ. წ. 106 წელს დაიპყრეს პაფლაგონია და გალატია. ძვ. წ. 102-100 წწ - კაპადოკია. კავშირი დაიშალა მას შემდეგ, რაც საქმეში ჩაერია რომი და მთელ ამ ტერიტორიაზე რომის გავლენა აღდგა.
ნიკომედე IV

ნიკომედე ფილოპატორი (გ. ძვ. წ. 74) — ბითინიის მერვე მეფე. (ძვ. წ. 94-74 წწ.), ნიკომედე -ის შვილი. რომის მხარდაჭერით ძვ. წ. 89 წელს გაილაშქრა მითრიდატე -ის წინააღმდეგ. ამან გამოიწვია მითრიდატეს პირველი ომი (ძვ. წ. 89-84 წწ.), რომლის დროსაც მითრიდატემ დაიპყრო ბითინია. ძვ. წ. 84 წელს ნიკომედე -მ სამეფო ტახტი დაიბრუნა. გარდაცვალების წინ ბითინია მან რომს უანდერძა. ნიკომედე -ის ძის ინტერესების დამცველად გამოვიდა მითრიდატე და რომს ომი გამოუცხადა, რითაც დაიწყო მითრიდატეს მესამე ომი (ძვ. წ. 74-64 წ.).
რუისის ღვთისმშობლის მცირე ეკლესია

რუისის ღვთისმშობლის მცირე ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ რუისში. მდებარეობს სოფლის წინაუბნის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. თარიღდება განვითარებული ფეოდალური ხანით. შეკეთებულია - საუკუნეების მიჯნაზე.

ეკლესია დარბაზულია (8,35 5,8 მ), ნაგებია რიყის და ნატეხი ქვით. ფასადები მოპირკეთებულია შირიმის კარგად გათლილი კვადრებით, აქა-იქ გამოყენებულია ბაზალტის კვადრებიც. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე სწორკუთხა სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს ღრმა ნიშებია. სწორკუთხაა დასავლეთის სარკმელიც, რომელსაც ძლიერ დამრეცი ქვედა ნაწილი აქეს. შიდა სივრცე მაღალი და ხალვათია. თავდაპირველად ინტერიერის კედლები შელესილი ყოფილა. შეკეთების შემდეგ ხელმეორედ შეულესიათ და შეუთეთრებიათ. ამავე ხანებში დასავლეთ ფასადის ფრონტონის კეხზე დაუშენებიათ ოთხბოძიანი, ოთხივე მხარეს ნახევარწრიული თაღებით გახსნილი აგურის სამრეკლო, რომელსაც შიგნიდან სფერული კამარა აქვს, ხოლო გარედან დასრულებულია პირამიდული სახურავით. ეკლესიას შერჩენილი აქვს შირიმის ლავგარდანი, რომელიც გლუვი ლილვისა და მცირე სიღრმის წრეთარგისაგან შედგება. გადახურულია კრამიტის ორფერდა სახურავით.
ოდოაკრი

ოდოაკრი (დ. დაახლ. 431 — გ. 15 მარტი, 493, რავენა) — იტალიის გამგებელი 476-493 წლებში. წარმოშობით სკირების გერმანული ტომიდან იყო, მეთაურობდა დასავლეთ რომის იმპერატორების მიერ დაქირავებულ გერმანელთა ერთ-ერთ რაზმს. 476 წლის 23 აგვისტოს (4 სექტემბერს) ჩამოაგდო დასავლეთ რომის უკანასკნელი იმპერატორი რომულუს ავგუსტულუსი და თავი „იტალიის მეფედ“ გამოაცხადა. 493 წელს „ოდოაკრის სამეფო“ დაიპყრეს ოსტგუთებმა, რომლებიც ჯერ კიდევ 488 წელს შეიჭრნენ ჩრდილოეთ იტალიაში. ოდოაკრი მოკლა მათმა ბელადმა თეოდორიხმა.
რუისის ღვთისმშობლის დიდი ეკლესია

რუისის ღვთისმშობლის დიდი ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ რუისში. მდებარეობს ადგილ ქვეითშუაუბანში. თარიღდება საუკუნით.

ეკლესია ჯვარ-გუმბათოვანი ნაგებობაა (14,15 9,2 მ), ნაშენია აგურისა და რიყის ქვის რიგების მონაცვლეობით. შესასვლელი სამხრეთით (ამოშენებულია) და დასავლეთითაა. ეკლესიას საერთო ზომებთან შედარებით პატარა ნახევარწრიული აფსიდი აქეს. საკურთხეველი ამაღლებულია 0,8 მეტრით და ორივე კიდეში ოთხსაფეხურიანი კიბეები აქვს. აფსიდში ერთი ფართო სარკმელი და სამი თაღოვანი ნიშია, მის გვერდებზე კი ნახევარწრიული კამარით გადახურული ვიწრო სწორკუთხა სამკვეთლო და სადიაკვნე. მათ ზევით სამალავი საკნებია, რომლებსაც წინა კედელი გამონგრეული აქვთ. ჯვრის ნახევარწრიული კამარებით გადახურული მკლავების გადაკვეთაზე, აფსიდის კედლებსა და დასავლეთის ორ თავისუფლად მდგომ ბურჯებზე აღმართულია თორმეტსარკმლიანი გუმბათი. ჯვრის ყველა მკლავში თითო სარკმელია. ჩრდილოეთის მკლავის კედელში, ფართო ნიშში სანათლავი ღრმულია ამოკვეთილი. დასავლეთის მკლავი სამივე მხარეს დიდი ნახევარწრიული თაღებით იხსნება. მკლავის კამარა ორ საბჯენ თაღს ეყრდნობა. მკლავებშორისი მონაკვეთების კამარები დასავლეთ მკლავის კამარის პერპენდიკულარულია.

ფასადები შემკულია დეკორატიული ნახევარწრიული თაღებითა და სწორკუთხედებით. შესასვლელების საპირეები თლილი ქვისაა. ეკლესია სომხურია.
ორხონ-ენისეის ძეგლთა ენა

ორხონ-ენისეის ძეგლთა ენა ძველი თურქული ენა — მდინარე ორხონისა და ენისეის მიდამოებში კლდეებზე, სტელებსა და საფლავის ქვებზე - საუკუნეებში ამოკვეთილი წარწერების ენა. შეიცავდა ყველა ძირითად ხმოვანს -ს გარდა. თანდებულთა სისტემა ჯერ არ ყოფილა მკაფიოდ გამორჩეული ზმნიზედისაგან, არც კავშირებია ჩამოყალიბებული, არსებობს მხოლოდ შეერთებითი ნაწილაკები (სინტაქსურად არც ქვეწყობაა და არც თანწყობა).
რუისის წმინდა დემეტრეს ეკლესია

რუისის წმინდა დემეტრეს ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ რუისში. მდებარეობს სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით 1 კილომეტრზე, გორაკზე. თარიღდება ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (6,3 10,3 მ), ნაგებია ქვიშაქვითა და რიყის ქვით, აქა-იქ გამოყენებულია ტუფიც. თაღოვანი შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია. სარკმლის ორივე მხარეს კონქის თავზე არსებულ სივრცესთან დამაკავშირებელი წრიული ხვრელებია. თითო სარკმელი დასავლეთ და სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილშია. საკურთხეველი დარბაზისაგან გამოყოფილია კანკელით. ნახევარწრიული კამარის საბჯენი თაღი გრძივი კედლების ორსაფეხურიან წყვილ პილასტრს ეყრდნობა. პილასტრების ორივე მხარეს, გრძივ კედლებზე დეკორატიული თაღებია.

მოხატულობა
საკურთხეველში და დარბაზის კედლებზე შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები. საკურთხევლის კონქის მოხატულობა დაყოფილია სამ რეგისტრად. პირველში გამოსახულია ქრისტე გადაშლილი წიგნით ხელში; მის მარცხენა მხარეს ექვსფრთედისა და იოანე ნათლისმცემლის ფიგურის ფრაგმენტებია შემორჩენილი. მეორე რეგისტრში, სარკმლის ზემოთ გამოსახულია ჯვარი, მის ორივე მხარეს - მოციქულები წიგნებით ხელში; ქვემოთ, მესამე რეგისტრში წარმოდგენილნი არიან ეკლესიის მამები. სამხრეთ კედლის, აღმოსავლეთ მონაკვეთის ქვედა რეგისტრში შემორჩენილია წმ. მეომრის სამი ფიგურა, ხოლო დასავლეთ მონაკვეთში - წმ. დედათა ორი გამოსახულება და მეუდაბნოეს მთლიანი ფიგურა. დასავლეთ კედელზე, მეორე რეგისტრში გაირჩევა თავდახრილი ქალი, მესამე რეგისტრში - ცხენოსანი და ქალაქის ხედი (სავარაუდოა აქ ასახულია წმინდა გიორგის ერთ-ერთი სასწაული). ნახატში გამოყენებულია სუფთა ცისფერი, მოწითალო-ყავისფერი, ყვითელი ოქრა. ნახატი ოსტატურია, დახვეწილი, კონტურები დენადი, დაუნაწევრებელი.

აღმოსავლეთ ფასადზე შემორჩენილია ტუფის ლავგარდნის ფრაგმენტები, რომლის შეზნექილი პროფილი დასრულებულია თაროთი და ლილვით.
ჩვენ 10 წლისანი ვართ

ჩვენ 10 წლისანი ვართ — ანსამბლ „ორერას“ რიგით მეექვსე ალბომი. ალბომი ჩაწერილია 1972-73 წლებში. გამოვიდა 1974 წელს.

ალბომში შეტანილია 13 სიმღერა. სიმღერები სრულდება ქართულ, რუსულ, ინგლისურ და ფრანგულ ენებზე.

სიმღერების სია
სიმღერა თბილისზე
ხუანიტა
სიყვარული მშვენიერია
პატარა საფუნთუშე
შენ ერთადერთი
ქართული სახუმარო
ყველაზე ძვირფასი ხარ
მშობლიური მიწა
წვიმის წვეთები
სერენადა
არალე
მარია–იზაბელი
ორერა
ლიაენემაა

ლიაენე-ვირუმაა ( ან ) — მაზრა ესტონეთში, მდებარეობს ქვეყნის მატერიკული ნაწილის უკიდურესი დასავლეთით, ჩრდილოეთით და დასავლეთით ესაზღვრება ბალტიის ზღვა. ადმინისტრაციული ცენტრი – ქალაქი ჰააფსალუ. მაზრის შემადგენლობაში შედის 12 მუნიციპალიტეტი: 1 ქალაქი (ჰააფსალუ) და 11 თემი. მაზრის შემადგენლობაშია ასევე კ. ვორმსი. მაზრა მდიდარია რეკრეაციული რესურსებით.

1227 წელს გერმანელთა დაპყრობის შემდეგ ლიაენემაას მაზრა გახდა საარე-ლიაენეს საეპისკოპოსოს ცენტრი და შედიოდა ლივონიის კონფედერაციაში დამოუკიდებელი სამთავროს სახით. ეპისკოპოსის ციხესიმაგრის ნანგრევები დღემდეა შემორჩენილი ჰააფსალუში.
პიარნუმაა

პიარნუმაა ( ან ) — ფართობით ყველაზე დიდი მაზრა ესტონეთში, მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთით ნაწილში, რიგის ყურის სანაპიროზე. ადმინისტრაციული ცენტრი – ქალაქი პიარნუ. მაზრის შემადგენლობაში შედის 20 მუნიციპალიტეტი: 2 ქალაქი (პიარნუ და სინდი) და 18 თემი. მაზრის შემადგენლობაშია ასევე კ. კიჰნუ და მანილაიდი. მაზრის ტერიტორიაზეა მდინარე პიარნუს ქვემო დინება.

მაზრის ტერიტორიაზე მდებარეობს უძველესი, ქვის ხანის, ადამიანის სადგომი ესტონეთის ისტორიაში.
პილვამაა

პილვამაა ( ან ) — მაზრა ესტონეთში, მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ესაზღვრება რუსეთი. ადმინისტრაციული ცენტრი – ქალაქი პილვა. მაზრის შემადგენლობაში შედის 15 მუნიციპალიტეტი: 2 ქალაქი (პილვა და რიაპინა) და 13 თემი. მაზრის დასავლეთით მდებარეობს მაღლობი ოტეპია. მაზრა გამოირჩევა ტბების სიმრავლით (130 ტბა). ცენტრალური ნაწილი უჭირავს მდინარეების აჰიას, პიუზას და ვიჰანდუს ხეობებს. აღმოსავლეთი ნაწილი კი - დაჭაობებულია.

მაზრის ტერიტორიაზე მდებარეობს ისტორიული რეგიონი სეტუმაა, სადაც ცხოვრობს სეტუს ხალხი.