iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჩარლზ ლი (იუსტიციის მინისტრი)

ჩარლზ ლი ( დ. 1758 — გ. 24 ივნისი, 1815) — ამერიკელი იურისტი ვირჯინიიდან. აშშ-ის გენერალური პროკურორი 1795-1801 წლებში.

ბიოგრაფია
დაიბადა ვირჯინიაში, ვესმორლენდ-ქაუნტიში. ჩარლზი, ზაქარი ტეილორის ბიძაშვილი იყო. 1775 წელს დაამთავრა ვირჯინიის კოლეჯი.

1789 წელს დაქორწინდა ენ ლიზე. მათ ოთხი შვილი ჰყავდათ. ენ ლი გარდაიცვალა 1804 წელს, რის შემდეგაც 1809 წელს ჩარლზი მეორედ დაქორწინდა მარგარეტ სკოტზე და მასთან კიდევ სამი შვილი ეყოლა.

უილიამ ბრედფორდის გარდაცვალების შემდეგ, პრეზიდენტმა ვაშინგტონმა იგი დანიშნა იუსტიციის მინისტრად. ჩარლზ ლი მოვალეობის შესრულებას შეუდგა 1795 წლის 10 დეკემბერს და ამ პოსტზე მსახურობდა 1801 წლამდე როგორც ვაშინგტონის, ასევე ადამსის პრეზიდენტობის დროსაც.

ლი გარდაიცვალა 1815 წელს, ვირჯინიაში, 56 ან 57 წლის ასაკში. იგი დაკრძალულია უარენტონის სასაფლაოზე.
სემიუელ ოსგუდი

სემიუელ ოსგუდი (; დ. 3 თებერვალი, 1747 – გ. 12 აგვისტო, 1813) — მასაჩუსეტსის წარმომადგენელი კონტინენტალურ კონგრესზე, აშშ-ის ფოსტის პირველი ხელმძღვანელი.

ადრეული წლები
1630 წელს ინგლისიდან, ქალაქ ანდოვერიდან, მასაჩუსეტსში ჩამოვიდა ჯონ ოსგუდი. 1642 წელს მან დააარსა ქალაქი, რომელსაც თავისი მშობლიური ქალაქის სახელი, ანდოვერი, უწოდა. სემიუელ ოსგუდი იყო მისი შვილიშვილის კაპიტანი პიტერ ოსგუდის შვილი.

სემიუელი სწავლობდა ჰარვარდის კოლეჯში, 1770 წელს მან თეოლოგიის ფაკულტეტი დაამთავრა. იგი დაბრუნდა მშობლიურ ქალაქში და ადგილობრივი მილიციის რამზში ჩაეწერა მოხალისედ. 1774 წლის კოლონიალურ ასამბლეაზე წარგზავნილი იქნა ქალაქის წარმომადგენლის რანგში.

რევოლუცია
ლექსინგტონისა და კონკორდის ბრძოლებში ოსგუდი ხელმძღვანელობდა ადგილობრივ მოხალისეთა რაზმს. მას შემდეგ, რაც ბრიტანელებმა უკან დაიხიეს, ოსგუდი და მისი რაზმი მათ უკან გაჰყვა და მონაწილეობა მიიღო ბოსტონის აღებაში. 1776 წელს ბოსტონის აღების წარმატებით დასრულების შემდეგ ოსგუდმა დატოვა არმია და პროვინციულ კონგრესში დაბრუნდა. 1780 წელს ის აირჩიეს შტატის სენატში.

ნიუ-იორკი
1789 წელს პრეზიდენტმა ვაშინგტონმა ოსგუდი ფოსტის პირველ ხელმძღვანელად დანიშნა. როდესაც გადაწყდა, რომ ხელისუფლება ფილადელფიაში უნდა დამჯდარიყო და იქიდან ემართა ქვეყანა, ოსგუდმა ნიუ-იორკში დარჩენა გადაწყვიტა და 1791 წელს დაკავებული თანამდებობიდან გადადგა.

1800 წელს ოსგუდი ნიუ-იორკის საკრებულოში აირჩიეს, სადაც 1803 წლამდე მსახურობდა სპიკერად. 1803 წელს იგი დანიშნეს ნიუ-იორკის საზღვაო პორტის მთავარ ოფიცრად, ამ თანამდებობაზე იგი სიკვდილამდე მსახურობდა. 1812 წელს ის აირჩიეს ნიუ-იორკის საქალაქო ბანკის პირველ პრეზიდენტად, მოგვიანებით ცნობილი როგორც - დღევანდელი -ის წინამორბედი.

ოსგუდი 1813 წელს გარდაიცვალა, ნიუ-იორკში, დაკრძალულია ნიუ-იორკში.
ტრეში

ტრეში (ინგლ.  — ნაგავი) — ლიტერატურული ტალღა, ჩაისახა ამერიკაში 1970-იანი წლების ბოლოს.

ეს იყო ცხოვრებისადმი ახალი ეგზისტენციალური დამოკიდებულება და ახალი ესთეტიკა. თუკი სიურრეალისტებმა მიზნად ცხოვრების შეცვლა დაისახეს, ხოლო სიტუაციონისტები არქიტექტურასა და ურბანიზმში ახალი სიტუაციების შექმნით მენტალიტეტის შევცლას ცდილობდნენ, ტრეშის ამგვარი „კეთილშობილური“ ამბიციები არ გააჩნია. იგი ცდილობს არა სამყაროს შეცვლას, არამედ მის, რაც შეიძლება მწვავედ, უხეშად აღწერას. მისი მიზანია დღის სინათლეზე გამოტანა ყოველივე იმისა, რასაც საზოგადოებრივი პირობითობები, ზრდილობის წესები ნიღბავს, მოკლედ, საჭიროა დიდი სოციალური ტაბუების დამსხვრევა. უწმინდურობა, გარყვნილება, ვულგარულობა, უიმედობა, სიმახინჯე, პორნო, სიგიჟე, შიში — ესენია აღნიშნული მიმართულების მთავარი თემები.

ტრეშის წარმოშობის პარალელურად 1976–1977 წლებში დიდ ბრიტანეთში, შემდეგ კი მთელ დასავლეთში გავრცელდა პანკური დაჯგუფებები. პანკურმა ნიჰილიზმმა, რომელსაც სიმახინჯის, სიბილწისა და ანარქიის აპოლოგია ახასიათებდა, მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია ახალ ლიტერატურულ მიმდინარეობაზე. ტრეშის დებიუტი, რაც არ უნდა გასაკვირი იყოს, შედგა არა დასავლური, არამედ აღმოსავლური სამყაროს წარმომადგენლის, იაპონელი რიუ მურაკამის რომანით თითქმის გამჭვირვალე ცისფერი (1976). მასში აღწერილია ცხოვრება ახალგაზრდა ტოკიოელი მოზარდთა ჯგუფისა, რომელთა ერთადერთ საზრუნავს სექსი და ნარკოტიკები წარმოადგენს. ასე რომ, რომანი ჯერ კიდევ 70-იან წლებში ალაპარაკდა მატერიალისტური სამყაროს ერთ-ერთ ძირითად პრობლემაზე.

საფრანგეთში ტრეში შედარებით გვიან, 90-იანი წლების დასაწყისში გავრცელდა. ეს მოხდა ვენსან რავალეკისა და ვირჟინი დეპანტის რომანებით. თუმცა უცხოელებისგან განსხვავებით ფრანგი ავტორების ნაწარმოებები მორალისგან მთლიანად თავისუფალი არ არის.
ახალი ფიქცია

ახალი ფიქცია — ავანგარდული ლიტერატურული მიმდინარეობა.

ჯერ კიდევ საუკუნიდან მოყოლებული რელისტური ლიტერატურის პარალელურად არსებობს ე.წ. წარმოსახვითი ლიტერატურა. თუკი პირველი გარემომცველი რელობის შეძლებისდაგვარად ადეკვატურ აღწერას გვთავაზობს და დიდ ადგილს უთმობს სოციალურ და ფსიქოლოგიურ საკითხებს, წარმოსახვითი მიმართულება არაცნობიერსა და წარმოსახულს ემყარება. ახალი ფიქცია საყოველთაოდ ცნობილი სამეცნიერო ფანტასტიკური მიმართულების რადიკალიზაციას წარმოადგენს და მიზნად ისახავს ადამიანის სულში არსებული პოეტური სიღრმეების შეცნობას, რისი მიღწევაც შეუძლებელია ყოველდღიური ცხოვრების უბრალო ტრანსკრიფციით. ამისთვის აუცილებელია ქვეცნობიერი თუ წარმოსახვითი ნიღბების თამაში.

ახალ ფიქციაში განასხვავებენ სხვადასხვა ტენდენციებს. ავტორთა ერთი ნაწილი უპირატესობას ანიჭებს დროში მოგზაურობას: ერთი ინტრიგის ფონზე ხდება სხვადასხვა წარსული ეპოქის გაცოცხლება, რაც ხშირად წმინდა ფანტასმაგორიაში იზრდება. ამგვარად სტრუქტურირებული ისტორიული ამბავი სრულიად ახალი კუთხით გაიაზრება, რის საშუალებასაც რეალისტური მიდგომა არ იძლევა. წარსულის ფანტასტიკური გაცოცხლება ხდება ფარაონის სიცილში (ფ. კუპრი, 1984), კონფუცის სიზმარსა (ჟ. ლევი, 1989) თუ შუშის კოშკში (ჟ.ო. შატორეინო, 1994). მწერალთა მეორე ნაწილი სივრცეში მოგზაურობას გვთავაზობს. განსაკუთრებული ინტერესით სარგებლობს აღმოსავლური (ტიბეტური ოცნება, პ.კარე, 1994; დიდი იმპერატორი და მისი ავტომატები, ჟ. ლევი, 1985), გერმანული და ებრაული სამყარო. ხშირად მწერალი თავადვე იგონებს ახალ ადგილებსა და ცივილიზაციებს. დროისა და სივრცის ტრანსგრესიას მითოლოგიური პერსონაჟები და სიუჟეტებიც ემატება.

საინტერესოა ახალი ფიქციისათვის დამახასიათებელი თხრობითი კონსტრუქციების თავისებურებაც. მონათხრობი და თხრობის მანერა იმგვარად ირევა ერთმანეთში, რომ ფიქცია თავადვე იქცევა ფიქციის შესახებ მსჯელობად. ამის ნათელი მაგალითია ისეთი რომანები, როგორიცაა: ჩინელი მხედრის ზღაპრები (ფ. კუპრი, 1994), რომლის თითოეული თავი ცალკე ზღაპარს შეიცავს; სტეფანი ფანისტე (ფ. ტრისტანი, 1997), რომელშიც უამრავი ურთიერთსაწინააღმდეგო მოანთხრობია ჩართული; სიმაღლის სურნელი (ს. ჟუტი, 1999), სადაც სამი სხვადასხვა, მაგრამ ურთიერთდაკავშირებული ამბავი ერთმნეთის ინტერპრეტაციას წარმოადგენს.

:-#
ვერლიბრი

ვერლიბრი ( — „თავისუფალი ლექსი“) — ურითმო ლექსი, რომლის ტაეპები არათანაზომიერია და მარცვალთა რაოდენობა ნებისმიერი. თავისუფალია აგრეთვე ტაეპების შეწყობა და სტროფული კომპოზიცია, მაგრამ აუცილებელია ტაეპთა სალექსო სტრიქონებად განლაგება და რიტმულ-ინტონაციური შეწყობა.

ვერლიბრმა განსაკუთრებული პოლულარობა მოიპოვა დასავლეთ ევროპაში საუკუნის ბოლოსა და საუკუნის დასაწყისში სიმბოლისტი პოეტების შემოქმედებაში. საქართველოში საუკუნიდან დასაწყისიდან დამკვიდრდა. ვერლიბრის პირველი ნიმუშები ეკუთვნის გ. ტაბიძეს („ფარდების შრიალი“, „სამრეკლო უდაბნოში“) და ცისფერყანწელებს (პ. იაშვილი, ტ. ტაბიძე, ვ. გაფრინდაშვილი). ვერლიბრითაა დაწერილი გ. ტაბიძის პოემა „ჯონ რიდი“. ვერლიბრის ხელახალი აღორძინება 1960–1970-იან წლებში მოხდა (ო. ჭილაძე, ბ. ხარანაული, ლ. სტურუა და სხვ.).
ლექსი პროზად

ლექსი პროზად — პროზის ფორმით დაწერილი ლირიკული ნაწარმოები.
აქვს ლირიკული ლექსის შემდეგი ნიშნები: მცირე ზომა, სტროფების მსგავს მცირე აბზაცებად დაყოფა, ამაღლებული, ექსპრესიული სტილი, მკაფიოდ გამოხატული სუბიექტური განცდა, უსიუჟეტო კომპოზიცია. სამაგიეროდ არ გააჩნია მეტრი, რიტმი და რითმა. ამდენად განსხვავდება ვერლიბრისა და რიტმული პროზისგან.
ტერმინი ლექსი პროზად შემოიტანა შარლ ბოდლერმა.
კალიგრამი

კალიგრამი — ლექსი, რომლის გრაფიკული წყობა ფურცელზე ქმნის ნახატის ფორმას. ეს უკანასკნელი ხშირ შემთხვევაში ტექსტის სიუჟეტთან არის დაკავშირებული, მაგრამ ზოგჯერ მისი საპირისპიროცაა. ტერმინი შემოიტანა გიიომ აპოლინერმა (ორი ტერმინის - „კალიგრაფია“ და „იდეოგრამა“ - შერწყმით) და მანვე განავითარა თავის შემოქმედებაში. ეტიმოლოგიურად ეს სიტყვა ნიშნავს „ლამაზ ნაწერს“: ბერძნული ზედსართავი (ლამაზი) და არსებითი სახელი (წერილობითი ნიშანი). ხშირად ამ ფორმას გრაფიკულ პოეზიადაც მოიხსენიებენ.
მორალიტე

მორალიტე — – სს. ევროპის ქვეყნებში ზნეობრივ-დამრიგებლური ხასიათის ალეგორიული დრამატული ნაწარმოები. პერსონაჟები სიმბოლურად განასახიერებენ სხვადასხვა ადამიანურ ღირსებასა თუ ნაკლოვანებას. რელიგიური ხასიათის მოუხედავად მორალიტეში წარმოდგენილი სიტუაციები უახლოვდება რეალურ სინამდვილეს. მორალიტეს ალეგორიული პერსონაჟები პირველწყაროდ იქცა შემდგომი დროის დრამატურგიისათვის და ტიპიზაციის პრინციპებისთვის.
ვოდევილი

ვოდევილი  — მსუბუქი ხასიათის კომედიური პიესა, რომლისთვისაც დამახასიათებელია ინტრიგა, მოქმედების სწრაფი განვითარება, ანეგდოტური სიტუაციები, ხუმრობა, კალამბური, მოულოდნელი, მაგრამ კეთილი დასასრული, მუსიკის თანხლება, სასიმღერო კუპლეტები და ცეკვა.

დრამის ერთ-ერთი ჟანრი, რომელიც გამოეყო კომედიას და დასრულებული სახით ჩამოყალიბდა საუკუნის საფრანგეთში, ბურჟუაზიული რევოლუციის დროს. ვოდევილის ფუძემდებელია ე. სკრიბი. რუსეთში ვოდევილი ჩნდება საუკუნის დასაწყისში და იძენს ისტორიულ-ეროვნულ მოტივებს. მოგვიანებით ვოდევილში ჩნდება დემოკრატიული ტენდენციები და სინამდვილის მახინჯი მხარეების მხილება.

ქართული ვოდევილის პირველი ნიმუშები ეკუთვნის რ. ერისთავს („ბიძიასთან გამოხუმრება“, „მასწავლებელი სოფლის სკოლისა, ჯერ დაიხოცნენ, მერე იქორწინეს“). კოტე მარჯანიშვილის სახელობის თეატრში 60-იანი წლებიდან დიდი წარმატებით იდგმებოდა „ძველი ვოდევილები“.
არიდული მცენარეულობა

არიდული მცენარეულობა ( — „მშრალი“, „გამხმარი“, „მწირი“) — მცენარეულობა, რომელიც გავრცელებულია მშრალი ჰავის პირობებში (უდაბნო, ველი), სადაც აორთქლებული ტენის რაოდენობა მოსულ ნალექებს აღემატება. არიდული მცენარეულობას განეკუთვნება:

მრავალწლოვანი მცენარეები, რომლებსაც სიმშრალეში აორთქლების მცირე ინტენსივობა და ქსოვილებში წყლის დიდი რაოდენობით შეწოვისა და დაგროვების უნარი აქვთ (სუკულენტები);

მრავალწლოვანი მცენარეები, რომლებიც მშრალ პერიოდში დროებით კარგავენ მიწისზედა ორგანოებს, ტენით უზრუნველყოფის დროს კი კვლავ არადგენენ დაკარგულ ორგანოებსა და ფიზიოლოგიურ ფუნქციებს (ეფემეროიდები);

ერთწლოვანი მცენარეები, რომლებიც გავლვის დაწყებამდე ასწრებენ სასიცოცხლო ციკლის გავლას (ეფემერები).
არივარა ნარიჰირა

არივარა ნარიჰირა (; დ. 825 ― გ. 880) — იაპონელი პოეტი, უფლისწული. თქმულებებად ქცეული მისი ფათერაკიანი ცხოვრება საუკუნის და მომდევნო პერიოდების ბევრ ლიტერატურულ ძეგლს დაედო საფუძვლად.

ვარაუდობენ, რომ თვითონაა ავტორი ცნობილი იაპონური მოთხრობისა „ისე-მონოგატარი“, რომელიც არივარას თავგადასავალს მოგვითხრობს და მისსავე ლექსებს შეიცავს. არივარას ეს და სხვა ლექსების ტანკის ჟანრს განეკუთვნება. დიდად პოპულარული იყო მისი ნატიფი სატრფიალო და პეიზაჟური ლირიკა, რომლის ნიმუშები საუკუნიდან მოყოლებული, არაერთ ანთოლოგიაში შევიდა. შემონახულია არივარას პირადი კრებული „არივარა-ასონსიუ“.
ენდრიუ ფაიერი

ენდრიუ ფაიერი ( . ; 1959) — ამერიკელი მეცნიერი, მოლეკულური გენეტიკოსი. სტენფორდის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტის პათოლოგიისა და გენეტიკის პროფესორი.

2006 წელს კრეიგ მელოსთან ერთად "რნკ-ინტერფერენციის - გარკვეული გენების აქტიურობის ჩაცხრობის ეფექტის - აღმოჩენისთვის" ფიზიოლოგიასა და მედიცინის დარგში ნობელის პრემიით დაჯილდოვდა.
მემუარები

მემუარები (, — მოგონება) — ეპიკური ჟანრის პუბლიცისტური ნაწარმოები. იმ პირთა ჩანაწერები, რომელნიც წარსულ ამბავთა მონაწილენი თუ თვითმხილველნი იყვნენ. თხრობის ფორმითა და ასახული მასალის მოწოდებით უახლოვდება დღიურს.

მემუარებში ორი მხარეა საყურადღებო:

მწერლის პიროვნული, ავტობიოგრაფიული მომენტის წინ წამოწევა, რომლითაც შესაძლებლობა გვეძლევა გავეცნოთ მისი ცხოვრების ზოგიერთ მხარეს;
საერთო საზოგადოებრივი ამბების, ეპოქის, ისტორიული შემთხვევების, საზოგადოებრივი აზრის განვითარების აღწერა, რომლის უშუალო მონაწილეც ზოგჯერ თვით მწერალი ყოფილა. ამიტომ, ძალზე ხშირად, მეტად მნიშვნელოვანია მემუარების ავტორის მიერ მოწოდებული ცნობები.

მემუარების ნიმუშებია: სენ-სიმონის „მემუარები“, ნაპოლეონ ბონაპარტეს მემუარები წმინდა ელენედან, ჟან ჟაკ რუსოს „აღსარება“, გერცენის „ნამყო და ფიქრები“, შარლ დე გოლის მემუარები.

ქართულ ლიტერატურაში აღსანიშნავია გაბრიელ მცირის „მემუარული თხრობანი“, ალექსანდრე ამილახვარის „გეორგიანული ისტორია“, თედო სახოკიას „როგორ ვიზრდებოდით ძველად“, შალვა დადიანის „რაც გამახსენდა“, დავით კლდიაშვილის, დიმიტრი ყიფიანის და ა.შ.
პერპენდიკულარები

პერპენდიკულარები — 1985 წელს საფრანგეთში ჩამოყალიბებული ლიტერატურულ საზოგადოება.

ისტორია
პერპენდიკულართა ჯგუფში თავი მოიყარეს ყოფილმა უნივერსიტეტელმა მეგობრებმა: ნიკოლა ბურიომ, კრისტოფ დიუშატლემ, ჟან-ივ ჟუარემ, ჟან-ფრანსუა მარშანდიზმა და მიშელ უელბეკმა. ოდნავ მოგვიანებით მათ შეუერთდათ კრისტოფ კიმი და ლორან კენტრო. 1995 წელს გამოვიდა ჟურნალის „ “ პირველი ნომერი. რამდენიმე წლის განმავლობაში პერპენდიკულარები კაფე „ “-ში იკრიბებოდნენ, აწყობდნენ მკითხველებთან შეხვედრებს, ლიტერატურულ დებატებს, განიხილავდნენ ახალ ნაწარმოებებს. ჟურნალის დაარსებიდან სამი წლის შემდეგ ჯგუფიდან წასვლა მოუხდა მიშელ უელბეკს, რისი მიზეზიც გახდა მისი ახალი ნაწარმოები ელემენტარული ნაწილაკები. როგორც თავად პერპენდიკულარები აცხადებენ “მიშელ უელბეკმა ჩვენთვის მიუღებელი რეაქციონერული პრინციპები გამოხატა ევგენიკის, აბორტის, რასიზმის, თავისუფლებისა და რელიგიური ინტეგრიზმის შესახებ.” უელბეკის ჩამოშორება ჟურნალისთვის საბედისწერო გამოდგა. პერპენდიკულართა შორის უელბეკი ყველაზე პოლულარული და მკითხველისთვის ყველაზე საყვარელი მწერალი იყო, რომლის წარმატებასაც ამ ინციდენტმა ვერაფერი ავნო, სამაგიეროდ, გამომცემლობა ფლამარიონმა ამის გამო პერპენდიკულარებთან თანამშრომლობა გაწყვიტა და მე-11 ნომრის შემდეგ ჟურნალი დაიხურა.

თემატიკა
პერპენდიკულართა ძირითადი თემატიკა და მრწამსი გარკვევით ჩამოაყალიბა ჟან-ფრანსუა მარშანდიზმა თავის ერთ-ერთ სტატიაში: “წარმოების შემოსავლიანობა, საერთო ხარისხი, ვაჭრობის მონდიალიზაცია, დასაქმებულობა, კლიენტზე ორიენტაცია, უამრავი სარეკლამო ფრაზები - ყოველივე ეს საინტერესო მასალას იძლევა. თავისებური პოეტურობით, ენერგიით, გამძლეობით, ეჭვით, შფოთითა და მღელვარებით აღსავსე ეს სფერო დაკვირვებისთვის შესანიშნავი ადგილია. მაგრამ მწერალი არც ისტორიკოსია და არც სოციოლოგი. მართალია, იგი ზოგჯერ ანთროპოლოგის, ან კიდევ კლინიკოსის ნიღაბს ირგებს, მაგრამ მის სამოქმედო ასპარეზს ისევ და ისევ წარმოსახვა, ფორმები, სიტყვები, ადამიანი და მისთვის დამახასიათებელი ძალადობა, კრახი, ამბიციები წარმოადგენს, მოკლედ, ადამიანურობა მისი ყოველგვარი გამოვლინებით. ამისთვის კი განსაკუთრებით ნაყოფიერია “მშრომელთა სამყაროზე” დაკვირვება." .

პერპენდიკულარები ლიტერატურაში მოცემული ეპოქისთვის დამახასიათებელი რეალობის შესახებ ინფორმირების ერთ-ერთ საშუალებას ხედავენ. მათთვის წერა უბრალო, სადა და არა აუცილებლად ლირიკული საქმიანობაა. აქედან გამომდინარე, აინტერესებთ ე.წ. უნებლიე ლიტერატურა, ანუ ყოველდღიური ცხოვრების, ადმინისტრაციული თუ ტექნიკური სამუშაოს, პროფესიული წრეების ამსახველი ნაწარმოებები. მკითხველმა უნდა მიიღოს შიშველი, გაურანდავი ტექსტები, რომელთა მიზანი დარწმუნებაზე მეტად მოხიბვლაა. “გულუბრყვილო იქნებოდა გვეფიქრა, რომ წარსული დროიდან შემორჩენილი რამდენიმე ფაქტი თუ ნაწარმოები თავისი ეპოქის აზროვნების საუკეთესო და ყველაზე მნიშვნელოვანი ქმნილებაა. ამ ტექსტებმა ჩვენამდე მხოლოდ იმიტომ მოაღწია, რომ ერთმა კონკრეტულმა წრემ აირჩია და მოიწონა, სხვა დანარჩენი კი გვედზე გადადო” (ჟაკ დუბუფე).

პერპენდიკულარები თავიანთი შემოქმედებისთვის საზრდოს ეძებენ თითქმის ყველაგან: კულტურულ თუ სამეცნიერო წრეებში, სარეკლამო თუ საწარმოო სფეროებში, კარაოკე საღამოებსა თუ რეტრო პავილიონებში. “ადამიანური არტისტულზე მნიშვნელოვანია. ხელოვნება ქმედებიდან წარმოიშობა და ეთიკას ექვემდებარება” .
- ასეთია პერპენდიკულართა, ანუ, როგორც მათ ხშირად უწოდებენ, “სუპერმარკეტების ჰიპერრეალისტთა” ძირითადი კრედო.
იეროგლიფები

იეროგლიფები (ბერძნ.  — საღვთო და  — ამოჭრა, ამოკვეთა) — ეგვიპტური დამწერლობის უძველესი, ხატოვანი ნიშნები. იხმარებოდა ძვ. წ. ათასწლეულის ბოლოდან. ზოგიერთი იეროგლიფი გამოხატავს მთელ სიტყვას (უმრავლესობა), მის ნაწილს (ძირს), ცალკეულ თანხმოვან ბგერას (30-მდე); გვხვდება აგრეთვე დამხმრე ნიშნები (ე. წ. დეტერმინატივები), რომლებიც აზუსტებს სიტყვის მნიშვნელობას და ტექსტის წაკითხვისას არ გამოითქმის.

იეროგლიფებს უწოდებენ აგრეთვე ჩინური დამწერლობის როგორც უძველეს (ძვ. წ. ათასწლ.), ისე თანამედროვე ნიშნებს, ასევე ძვ. წ. - ათასწლ. ხეთური დამწერლობის ნიშნებს, რომლებიც იხმარებოდა ხეთურში სოლისებრი დამწერლობის შემოღებამდე.

იეროგლიფების გაშიფვრა

მას შემდეგ, რაც ახ. წ. საუკუნეში ეგვიპტური დამწერლობა გამოუყენებელი გახდა, იეროგლიფების მიმართ ინტერესი ევროპაში უფრო გაიზარდა, რადგან მეცნიერებს ეგვიპტის შესახებ ინფორმაციას მხოლოდ გვიანი ანტიკური ბერძნული წარწერები აწვდიდნენ. ჰორაპოლონის ნაშრომში „“, ავტორი შეეცადა გაეშიფრა ეგვიპტური სიმბოლოების მნიშვნელობები, თუმცა შემდგომში აღმოჩნდა, რომ ნაშრომი ბევრ შეცდომას შეიცავდა. იყო სწორი მსჯელობებიც, მაგრამ ეს ყველაფერი დამწერლობის გასაშიფრად საკმარისი არ იყო. ჰორაპოლონის მონაცემებით იხელმძღვანელეს გერმანელმა იურისტმა ათანასიუს კიხერმა და მისმა მოსწავლეებმა. კიხერის მსჯელობაც მალე აღიარეს მცდარად.

ნაპოლეონის ეგვიპტეში ლაშქრობისას, 1799 წელს ქალაქ როზეტასთან (თანამედროვე ქალაქი რაშიდი) აღმოჩენილ იქნა ე. წ. „როზეტის ქვა“ იდენტური შინაარსის ორენოვანი ტექსტით — ეგვიპტურ (წარწერა შესრულებულია იეროგლიფებითა და დემოტური დამწერლობით) და ძველ ბერძნულ ენებზე. როზეტის ქვა პტოლემეების დინასტიას ეკუთვნოდა და იდეალურ მასალას წარმოადგენდა - საუკუნის მკვლევართათვის ჯერ კიდევ გამოუკვლეველი დამწერლობის გასაშიფრად.
ავტოფიქცია

ავტოფიქცია (ბერძ. ავტო - თვითონ; ფიქცია - გამონაგონი), ლიტერატურული მიმდინარეობა, საუკუნის შუა ხანებიდან. ტერმინი პირველად 1977 წელს გამოიყენა სერჟ დუბროვსკიმ თავის ერთ-ერთ რომანზე (ვაჟიშვილი) საუბრისას.

ეს არის ლიტერატურული, ძირითადად რომანული ჟანრი, რომელიც ერთმანეთთან აკავშირებს თხრობის ორ ურთიერთგანსხვავებულ ტიპს: ერთი მხრივ საქმე გვაქვს ავტობიოგრაფიის მსგავსად ავტორის, იგივე მთხრობელის ანუ პერსონაჟის პიროვნებაზე დაფუძნებულ თხრობას და ამავე დროს აღიარებს რომ არის ფიქცია, გამონაგონი. ავტორი ყვება საკუთარ ცხოვრებას, მაგრამ უფრო რომანული, შელამაზებული ფორმით, შეცვლილი სახელებით და ზოგ შემთხვევაში მხოლობითი რიცხვის მესამე პირში. სერჟ დუბროვსკი, როგორც ამ ახალი ჟანრის ფუძემდებელი, მიიჩნევს, რომ ავტოფიქცია არის "რეალური ფაქტებისა და მოვლენების ფიქცია." ამ შემთხვევაში ფიქცია ხდება საკუთარი მე-ს ძიების საშუალება.

განსაზღვრებები
(ვიწრო გაგებით) საკუთარი მე-ს გამოტანა გამოგონილ სამყაროში სადაც ავტორს შეიძლებოდა ეცხოვრა მაგრამ რეალურად არასოდეს უცხოვრია.
(ფართო გაგებით) ზოგადად ავტობიოგრაფიული რომანი, რამდენადაც ყოველთვის ნებისმიერ აღსარებაში არის გარკვეული ხარისხით ფიქცია.
(ს. დუბროვსკი) "მოთხრობა, რომლის მახასიათებლები შეესაბამება ავტობიოგრაფიას, მაგრამ რომელიც რომანულ ჟანრს მიეკუთვნება, რამდენადაც რეალობიდან აღებულ ფაქტებს უმატებს ფიქტიურ ელემენტებს."

ავტოფიქციის წარმომადგენლები
კრისტინ ანგო
კლოე დელომი
მარტინ დესო
სერჟ დუბროვსკი
ბრეტ ესტონ ელისი
მიშელ უელბეკი
ფრედერიკ ბეგბედერი
ან სკოტი
ჟორჟ პერეკი
ოლივიე როლენი
მარსელ პრუსტი
ჰენრი მილერი
პატრიკ მოდიანო
ჟან ფილიპ ტუსენი
მარგერიტ დიურასი

:
ეკლის გვირგვინის დადგმა

სურათის ეკლის გვირგვინის დადგმა (1598-1509) ორი ვერსია არსებობს. ერთი ჰიერონიმუს ბოსხის შესრულებით, მეორე კი მის მიმბაძველს ეკუთვნის, რომელიც დაახლოებით 1530 წლით თარიღდება.

ორივე სურათი შესრულებულია ზეთის საღებავებით ხის ზედაპირზე.

ჰიერონიმუს ბოსხის მიერ შესრულებული სურათი ლონდონის ეროვნული გალერეაშია გამოფენილი, ხოლო ასლი ესპანეთში ინახება
პროვანსი

პროვანსი (პროვანსალი/ოქსიტანური: შუასაუკუნეებში ან თანამედროვე მისტრალიურ ან პროვანსალის დიალექტეზე) — ყოფილი რომაული პროვინცია, მდებარეობს სამხრეთ-აღმოსავლეთ საფრანგეთში. ხმელთაშუა ზღვის პირას, იტალიის საზღვართან, პროვანსი-ალპები-ლაჟვარდოვანი ნაპირის რეგიონის ნაწილი.

ისტორია
პროვანსის ტერიტორიაზე ძვ. წ. საუკუნეში დაარსდა საბერძნეთის კოლონიები. ძვ. წ. საუკუნეში დაიპყრეს რომაელებმა, სადაც შექმნეს თავიანთი „პროვინცია“ (აქედანაა სახელწოდება). ფრანგთა იმპერიის დაყოფის შემდეგ (843 წ.) პროვანცი ლოტარს ერგო. 1481 წელს შეუერთდა საფრანგეთს. საუკუნეში რელიგიური ომების დროს იყო ჰუგენოტთა ერთ-ერთი ძირითადი დასაყრდენი (გარდა ქალაქ მარსელისა). საფრანგეთის ბურჟუაზიული რევოლუციის შემდეგ დაიყო დეპარტამენტებთად. ჰქონდა საკუთარი პროვანსული ენა.
არისტარქე კოლხის დრაქმა

არისტარქე კოლხის დრაქმა — ვერცხლის მონეტა (წონა 3,25 - 3,75 გ), მოჭრილი კოლხეთის მმართველის არისტარქეს სახელით ძვ. წ. 52 - ძვ. წ. 51 წლებში. მონეტის შუბლზე გამოსახულია გვირგვინოსანი მამაკაცი — არისტარქე, ანდა ჰელიოსი თუ პომპეუსი. ზურგზე გვირგვინოსანი ქალღმერთი და ბერძნული ზედწერილი: „არისტარქესი [რომელიც] კოლხეთში მმართველობდა [წელსა] თორმეტსა“.
არიფიონი (გაერთიანება)

არიფიონი — ქართველ საბჭოთა მწერალთა ლიტერატურული გაერთიანება (1927–1928).

გაერთიანებამ გამოსცა ჟურნალი „არიფიონი“ (1928). ჯგუფის მონაწილენი „არიფიონის“ სახელწოდებას განმარტავდნენ როგორც ამხანაგობას, რომელიც ემყარებოდა არა მარტო საზოგადოებრივ იდეალებისა და ლიტერატურის მრწამსის ერთიანობას, არამედ პირად მეგობრულ ურთიერთობასაც. მიუხედავად კეთილშობილური მიზნისა — შეექმნათ ახალი ეპოქის შესატყვისი ახალი ადამიანის სახე — ჟურნალში გამოქვეყნებულ მხატვრულ ნაწარმოებთა უმრავლესობა მცდარად წარმოსახავდა სოციალისტური საზოგადოების განვითარების ძირათად პროცესებს.

ქართულმა საბჭოთა ლიტერატურულმა კრიტიკამ აღნიშნა წინააღმდეგობანი „არიფიონის“ დეკლარაციასა და ჟურნალის შინაარსს შორის. დაჯგუფება მალე თვითლიკვიდაციის გზას დაადგა, მით უფრო, რომ 20-იანი წლების დამლევისათვის საბჭოთა ლიტერატურაში უკვე ნიადაგი ეცლებოდა განცალკევებული სამწერლო ჯგუფების არსებობას და იქმნებოდა პირობები საქართველოს მწერლობის ძალების გაერთიანებისათვის.

წევრები
„არიფიონის“ წევრები იყვნენ ვ. გორგაძე, შ. დადიანი, კ. კაპანელი, ბ. მელიქიშვილი, ლ. მეტრეველი, ი. მოსაშვილი, მ. მრევლიშვილი, დ. სულიაშვილი, ი. ტატიშვილი, პ. ქავთარაძე, ლ. ქიაჩელი, გ. ქიქოძე, სანდრო შანშიაშვილი, კ. ჭიჭინაძე, მიხეილ ჯავახიშვილი.
არკანზასი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი არკანზასი შეიძლება აღნიშნავდეს:

არკანზასი — აშშ-ის შტატი
არკანზასი — მდინარე აშშ-ში
არკანზასი — ოლქი არკანზასის შტატში.
არკანზასი — არკანზასში მოპოვებადი მაღალი ხარისხის ბუნებრივი სალესი ქვა.
არკანზას რეიზორბეკსი — არკანზასის უნივერსიტეტის კალათბურთის ნაკრები.
არკანზას-სიტი — დეშას ოლქში მდებარე ქალაქი (არკანზასის შტატი, აშშ).
არკანზასი — აშშ-ს საზღვაო-სამხედრო ძალების ფლოტის ხომალდი.
არკანზასის მუხა — ორლებნიანთა კლასის ხე წიფლისებრთა ოჯახიდან.
არკანზასი — გლენ კამპბელის ალბომი
არკანზასი — , 2009
არკანზასის ოქროსმაძიებლები — ვესტერნი (1964).
თაღნარი

თაღნარი, არკატურა — დეკორატიულ-პლასტიკური დამუშავების მიზნით შენობის ფასადზე ან სათავსის შიგა კედლებზე გამოყვანილი ყრუ თაღედი, რომელიც ზოგჯერ ოთხივე მხარეს გასდევს შენობას. - საუკუნეებში ქართულ ხუროთმოძღვრებაში გავრცელებული იყო ფასადების ხუთთაღიანი კომპოზიცია (ოშკის, ბაგრატის; ალავერდის, სვეტიცხოველის და სხვა ტაძრები).
მანუელ II (პორტუგალია)

მანუელ (პორტუგ. , 1889-1932) — პორტუგალიის ბოლო მეფე. ტახტზე ავიდა 19 წლის ასაკში მამის კარლუშ -ისა და ტახტის მემკვიდრე ძმა ლუიშ-ფილიპის 1908 წლის 1 თებერვალს მკვლელობის შემდეგ. ამ თავდასხმისას თავად მანუელიც მსუბუქად დაიჭრა. მის მიერ გაუქმდა დიქტატორული მმართველობა, მანვე დანიშნა დემოკრატიული არჩევნები, რომელზეც მტკიცე გამარჯვება სოციალისტებმა და რესპუბლიკელებმა მოიპოვეს. ორ წელიწადში (1910) მისი მმართველობა ჩამოაგდეს, რის გამოც მას ბრიტანეთში მოუწია გაქცევა. ამის შემდეგ პორტუგალია რესპუბლიკად გამოცხადდა. გარდაიცვალა ბრიტანეთში ემიგრაციაში, უშვილოდ; დინასტიაში ტახტის მემკვიდრეობა გადაეცა შორეულ ნათესავებს დუარტეს შტოდან.