iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბორი (სერბეთი)

ბორი  — ქალაქი აღმოსავლეთ სერბეთში. 2011 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ქალაქში ცხოვრობდა 34 160 ადამიანი. განვითარებულია სპილენძსადნობის მრეწველობა. ბორის რაიონში არის ქვეყანაში ერთ-ერთი უმსხვილესი სპილენძის მადნის საბადო, რომელიც მუშავდება 1903 წლიდან. არის აგრეთვე ვულკანოგენურ-დანალექი, სპილენძ-ალმადნების საბადოები. ქალაქის ოფიციალური სტატუსი აქვს 1947 წლიდან.
მეჰმედ I

მეჰმედ (, ; დ. დაახლ. 1387 — გ. 26 მაისი 1421) — ოსმალეთის სულთანი 1413-1421 წლებში. ბაიაზიდ -ის შვილი. მამის გარდაცვალების შემდეგ მან მოიგო ხანგრძლივი ბრძოლა ტახტის მემკვიდრეებს შორის და თითქმის მთლიანად დაშლილი იმპერია ჩაიბარა. მეჰმედ -მა ყველა ის ტერიტორია დაიბრუნა, რომელიც თემურლენგის თავდასხმის შედეგად დაკარგეს. თანამედროვენი მას ახასიათებენ როგორც სამართლიან, მშვიდ, მშვიდობისმოყვარე და განათლებულ მმართველს. იგი საკმაოდ შემწყნარებელი იყო არამუსულმანების მიმართ. მფარველობდა ლიტერატურას, განსაკუთრებით პოეზიას.

ბიოგრაფია
მეჰმედ სულთან ბაიაზიდის უმცროსი შვილი იყო. ბაიაზიდის გარდაცვალების შემდეგ მისმა სამმა შვილმა გაიყო იმპერიის ნარჩენები. ედირნეში სულთნად თავი გამოაცხადა სულეიმანმა (1402—1410 წწ.), ბურსაში - ისამ, ხოლო ანატოლიაში - მეჰმედმა. მეჰმედი 1405-1406 წლებში აწარმოებდა ბრძოლას ისას წინააღმდეგ და დაიპყრო ბურსა. ამის შემდეგ უფროსი ძმა მუსა რუმელიაში გააგზავნა სულეიმანთან საბრძოლველად. მუსამ წარმატებას მიაღწია, თუმცა თავი ოსმალეთის იმპერიის ევროპული ნაწილის სულთნად გამოაცხადა. 1411 წელს მეჰმედმა ბიზანტიის იმპერატორ მანუელ პალეოლოგოსის დახმარებით რუმელიისათვის ბრძოლა დაიწყო. ძმებს შორის პირველ შეტაკებას გამარჯვებული არ გამოუვლენია, მეჰმედი ანატოლიაში დაბრუნდა რათა აიდინი დაეცვა მეამბოხე ბეიებისაგან. გაიმარჯვა მტერზე დაბრუნდა ევროპაში და 1413 წელს მუსას არმია დაამარცხა, თავად მუსა ვლახეთში გაიქცა, სადაც მალევე გარდაიცვალა. ოსმალეთის იმპერიის ყველა ტერიტორია ერთი სულთნის ხელში გაერთიანდა.

მას შემდეგ, რაც მეჰმედი ერთიანი ოსმალეთის სულთანი გახდა, ბიზანტიასა და ევროპის ქვეყნებთან კეთილმეზობლური ურთიერთობა დაამყარა. მთელი მისი ძალისხმევა თემურლენგის განადგურებული სახელმწიფოს აღდგენისაკენ იყო მიმართული. 1415 წელს აღადგინა ძალაუფლება ანატოლიის ბეილიკებში, რომელთაც დამოუკიდებლობა ანგორის ბრძოლის შემდეგ მოიპოვეს. 1416 წელს ოსმალებმა პირველი სამხედრო კამპანია განახორციელეს ზღვაზე ვენეციის რესპუბლიკის წინააღმდეგ, თუმცა წარუმატებლად. ამავე წელს ანატოლიაში იფეთქა, მუსას ყოფილი ქაზასქერის, ბედრედინ მაჰმუდ სიმავის რელიგიური ხასიათის აჯანყებამ. სექტანტებმა ორჯერ დაამარცხეს სულთნის არმია, მაგრამ საბოლოოდ სმირნასთან ბრძოლაში დამარცხდნენ და სულთანმა ბედრედინი სიკვდილით დასაჯა.
ბაიაზიდ II

ბაიაზიდ (, ; დ. 3 დეკემბერი, 1447, სხვა მონაცემებით იანვარი 1448 — გ. 26 მაისი, 1512) — ოსმალეთის იმპერიის მერვე სულთანი 1481-1512 წწ. მეჰმედ -ის, კონსტანტინოპოლის დამპყრობელისა და სითი მიუქრიმე ხათუნის შვილი.

ბიოგრაფია
1481 წელს მამის გარდაცვალების შემდეგ ავიდა ტახტზე. მისი მმართველობის პერიოდში მიმდინარეობდა უწყვეტი ომები უნგრეთთან, პოლონეთთან, ვენეციასთან, ეგვიპტესთან, სპარსეთთან. ეს ომები მეტ-ნაკლები წარმატებებით მიმდინარეობდა და ოსმალეთს ასუსტებდა.

ბაიაზიდმა იარაღი აღმართა თავისი ძმის ჯემის წინააღმდეგ, რომელიც ტახტს ეცილებოდა ეგვიპტის დახმარებით. საბოლოოდ 1495 წელს ჯემი რომში მოაწამვლინა. მისი მმართველობის ბოლო პერიოდი არეულობით გამოირჩევა. მიმდინარეობდა ტახტისათვის ბრძოლა ბაიაზიდის ვაჟებს შორის.

ბაიაზიდის შვილების ბრძოლა ტახტისთვის
ბაიაზიდს მრავალი შვილი ჰყავდა, მაგრამ განსაკუთრებით ცნობილია მისი სამი ვაჟი: შეჰზადე აჰმედი (მანისის სანჯაყ-ბეი 1481-1483 წწ. და ამასიის სანჯაყ-ბეი 1483-1513 წწ.), შეჰზადე ქორქუთი (მანისის სანჯაყ-ბეი 1483-1502 წწ. და ანტალიის სანჯაყ-ბეი 1502-1513 წწ.) და შეჰზადე სელიმი (მომავალი სულთანი). ტახტისთვის ბრძოლა 1509 წლიდან მნიშვნელოვნად გამძაფრდა. ამ წელს, ქორქუთი ეგვიპტეში გაიქცა, რათა ეთხოვა დახმარება ტახტზე ასვლაში, მაგრამ უარი მიიღო და დედაქალაქში დაბრუნდა. ამასთან ერთად, სელიმსა და ბაიაზიდს შორის მოხდა დაპირისპირება, რომელშიც ბაიაზიდის არმიამ იმარჯვა და სელიმი თავის სიმამრ ყირიმის ხან მენგლი -თან გაიქცა ყირიმში.

აჰმედი კი სელიმის დამარცხების შემდეგ თავს უკვე ანატოლიის სულთნად თვლიდა და დედაქალაქში მიემართებოდა. მისი არმია საკმაოდ დიდ ძალას წარმოადგენდა, თუმცა დედაქალაქში წასვლასა და ბაიაზიდის ტახტიდან ჩამოგდებაზე არმიისაგან უარი მიიღო და ამიტომ იძულებული გახდა ანატოლიაში დარჩენილიყო. ბაიაზიდს ძალზე ეშინოდა აჰმედის. როცა ამ ყველაფერმა სელიმის ყურამდე მიაღწია, ის დედაქალაქში დაბრუნდა და ბაიაზიდს უთხრა, რომ თუ ტახტიდან მის სასარგებლოდ გადადგებოდა, მაშინ ის აჰმედს დაამარცხებდა.

სელიმის დაბრუნებასთან ერთად, შეჰზადე ქორქუთი ჯერ მანისაში ჩავიდა მალულად, ხოლო შემდეგ უკვე დედაქალაქშიც გადავიდა. ის შეხვდა სელიმს, რომელმაც მოახერხა ძმის დარწმუნება, რომ დაბრუნებულიყო საკუთარ სანჯაყში და უარი ეთქვა ტახტზე. ქორქუთი დაბრუნდა საკუთარ სანჯაყში და უარიც თქვა ძალაუფლებაზე, ოღონდ მხოლოდ ცოტა ხნით.

ბაიაზიდი 1512 წლის 25 აპრილს ტახტიდან გადადგა და იგი სელიმს დაუთმო. ერთი თვის შემდეგ კი გარდაიცვალა. ერთ-ერთი ვერსიით, მამა სელიმმა მოაკვლევინა.

სელიმის მმართველობის პირველ თვეებში აჰმედი განაგრძობდა ანატოლიის კონტროლს, ხოლო ქორქუთი თავს აჩვენებდა სელიმს, რომ არ იყო მისი წინააღმდეგი, თუმცა სელიმმა გამოიჭირა იგი, როცა ამბოხებისთვის ემზადებოდა და 1513 წელს ემეთში სიკვდილით დაასჯევინა. ამავე 1513 წელს მან დაამარცხა აჰმედის არმია, თავად აჰმედი ტყვედ იგდო და რამდენიმე დღეში, ბურსაში, ისიც სიკვდილით დაასჯევინა.
დიეგო კოსტა

დიეგო და სილვა კოსტა ( დ. 7 ოქტომბერი, 1988, ლაგარტუ, სერჟიპი, ბრაზილია) — ბრაზილიელი და ესპანელი ფეხბურთელი, ვულვერჰემპტონ უონდერერსისა და ესპანეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების თავდამსხმელი. 2014 და 2018 წლების მსოფლიო ჩემპიონატების მონაწილე.

ბიოგრაფია
დიეგო კოსტა ბრაზილიის სერჟიპის შტატის ქალაქ ლაგარტუში 1988 წლის 7 ოქტომბერს დაიბადა ჟოზე დე ჟეზუს და ჟოსილეიდე და სილვა კოსტების ოჯახში. მამამისმა სახელი დიეგო მარადონას პატივსაცემად დაარქვა. 15 წლის ასაკში მშობლიური ქალაქიდან სან-პაულუში გადავიდა, სადაც ბიძამისის ჟარმინიოს მაღაზიაში მუშაობდა. ბიძამისმა მას ადგილობრივი კლუბის იბიუნას „ბარსელონა ესპორტივუ კაპელას“ მესვეურებთან გაუწია მას რეკომენდაცია და კოსტას საფეხბურთო კარიერა სწორედ ამ ბრაზილიური კლუბიდან დაიწყო, სადაც ის 2004–2006 წლებში ასპარეზობდა. შემდეგ იყო პორტუგალიური კლუბები „ბრაგა“ და „პენაფიელი“ (2006), რის შემდეგაც ესპანეთში გადაინაცვლა, სადაც „სელტას“ (2007–2008), „ალბასეტეს“ (2008–2009) და „რეალ ვალიადოლიდის“ (2009–2010) ღირსებას იცავდა, ვიდრე 2010 წელს ესპანეთის პრიმერა დივიზიონის ერთ-ერთ გრანდს მადრიდის „ატლეტიკოს“ შეუერთდებოდა. 2010–2014 წლებში ამ კლუბის რიგებში მან ესპანეთის პრიმერის 94 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა და 43 გოლი გაიტანა. 2012 წელს იჯარით „რაიო ვალიეკანოს“ რიგებში აპარეზობს და ჩემპიონატის 16 მატჩში 10 ბურთი გააქვს. 2013 წელს ესპანეთის მოქალაქეობას იღებს. კოსტასთვის საუკეთესო იყო 2013–14 წლების სეზონი, როდესაც მან მადრიდის „ატლეტიკოს“ მაისურით 35 გოლი გაიტანა, ესპანეთის ჩემპიონი გახდა და ესპანეთის თასს დაეუფლა, ამასთან გუნდთან ერთად ჩემპიონთა ლიგის ფინალში გააღწია. 2014 წლის ზაფხულში კოსტა 32 მილიონი ფუნტად ლონდონის „ჩელსიმ“ შეიძინა. აქ მან 2017 წლის ჩათვლით იასპარეზა, სადაც ინგლისის პრემიერლიგის 89 შეხვედრაში 52 ბურთი გაიტანა და ინგლისის ორგზის ჩემპიონის ტიტული (2014–15, 2016–17) და ინგლისის ლიგის თასი მოიპოვა (2014–15). 2018 წლიდან კვლავ მადრიდის „ატლეტიკოს“ რიგებშია.

მსოფლიო ჩემპიონატების სტატისტიკა
დიეგო კოსტამ მსოფლიო ჩემპიონატების 6 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა და 3 გოლი გაიტანა.

მიღწევები
საკლუბო
ეროვნული ჩემპიონატები
ატლეტიკო მადრიდი
ესპანეთის თასი
თასის მფლობელი: 2012–13
ესპანეთის სუპერთასი
ფინალისტი: 2013
ესპანეთის პრიმერა დივიზიონი
ჩემპიონი: 2013–14
ჩელსი
ინგლისის პრემიერლიგა
ჩემპიონი: 2014–15, 2016–17
ინგლისის ლიგის თასი
თასის მფლობელი: 2014–15
საერთაშორისო ტურნირები
ატლეტიკო მადრიდი
უეფა-ს ევროპა ლიგა
ჩემპიონი: 2017–18
უეფა-ს სუპერთასი
თასის მფლობელი: 2010, 2012, 2018
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა
ფინალისტი: 2013–14
მარკ შვარცერი

მარკ შვარცერი (; დ. 6 ოქტომბერი, 1972) — ავსტრალიელი ფეხბურთელი, მეკარე.

საკლუბო კარიერა
უკანასკნელად თამაშობდა პრემიერ ლიგის კლუბ „ლესტერ სიტიში“.

სანაკრებო კარიერა
მონაწილეობა აქვს მიღებული 2006 და 2010 წლების მსოფლიო ჩემპიონატებზე. მას ავსტრალიის ნაკრებში ყველაზე მეტი მატჩი აქვს ჩატარებული.

სანაკრებო სტატისტიკა
ელენა ბულგარელი

ელენა ბულგარელი — სერბეთის დედოფალი. მეფე სტეფან დუშან -ის ცოლი და სტეფან უროშ -ის დედა.

ელენა ბულგარელი იყო სამი ბალკანური დიდებული საგვარეულოს - კომნენოსების, ასენისა და შიშმანების დინასტიის - შთამომავალია. 1332 წლის 19 აპრილს, აღდგომას, იგი სერბეთის მეფე სტეფან დუშანზე დანიშნეს. ნიშნობა პოლიტიკურად მოტივირებული იყო. დასუსტებული ბულგარეთი ბიზანტიის წინააღმდეგ მოკავშირეს ეძებდა.

1347 წელს ელენა ბულგარელი მეუღლესა და შვილთან ერთად ეწვია ათონის მთას. რამდენიმე ისტორიული წყარო მას ათონის წმინდა მთის პირველ სტუმარ ქალად მიიჩნევს. 1355 წელს მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ გახდა თავისი მცირეწლოვანი შვილის რეგენტი.

გარდაიცვალა 1374 წლის 7 ნოემბერს.
მუსალა

მუსალა (; არაბულიდან ან ოსმალურიდან: „ღმერთთან ახლოს“ ან „მლოცველის ადგილი“) — ბალკანეთის ნახევარკუნძულის უმაღლესი მთა. მისი სიმაღლეა 2,925 მ. მთა მდებარეობს სამხრეთ-დასავლეთ ბულგარეთში, რილის მასივში. ის ასევე ალპებსა და კავკასიას შორის მდებარე უმაღლესი მწვერვალია.

მუსალას სახელი ეწოდება მყინვარს კუნძულ გრინვიჩზე, რომელიც ერთ-ერთია სამხრეთ შეტლანდის კუნძულებიდან ანტარქტიდაში.

გალერეა
ბუქარესტის საზავო ხელშეკრულება (1886)

ბუქარესტის საზავო ხელშეკრულება — საზავო ხელშეკრულება, რომელსაც ხელი მოაწერეს სერბეთმა და ბულგარეთმა. ხელშეკრულებით დასრულდა სერბეთ-ბულგარეთის ომი. ხელი მოეწერა 1886 წლის 3 მარტს ბუქარესტში ოსმალეთის იმპერიის ელჩის თანდასწრებით. ხელშეკრულება შეიცავდა ერთ მუხლს, სადაც ნათქვამი იყო, რომ მშვიდობა აღდგა ორ ქვეყანას შორის.

ხელშეკრულებამ აღმოსავლეთ რუმელიის და ბულგარეთის სამთავროს ერთიანობა გაამყარა.
ანდრეს ესკობარი

ანდრეს ესკობარი ( დ. 13 მარტი, 1967 — გ. 2 ივლისი, 1994) — კოლუმბიელი ფეხბურთელი. იყო „ატლეტიკო ნასიონალისა“ და კოლუმბიის ნაკრების მცველი. მონაწილეობა მიიღო 1990 და 1994 წლების მსოფლიო ჩემპიონატებზე. 1994 წლის მუნდიალზე გაიტანა ავტოგოლი საკუთარ კარში. მსოფლიო ჩემპიონატის დასრულების შემდეგ, 1994 წლის 1 ივლისს ესკობარი მოკლეს მშობლიურ ქალაქ მედელინში.
ბუქარესტის საზავო ხელშეკრულება (1918)

ბუქარესტის საზავო ხელშეკრულება ( , , ) — სეპარატისტული სამშვიდობო ხელშეკრულება, რომელიც დაიდო 1918 წლის 7 მაისს რუმინეთსა და ცენტრალურ სახელმწიფოებს შორის. დასრულდა ომი ერთი მხრივ გერმანიას, ავსტრია-უნგრეთს, ბულგარეთს, ოსმალეთსა და, მეორე მხრივ რუმინეთს შორის.

მას შემდეგ, რაც უკრაინამ ხელი მოაწერა ბრესტის სეპარატისტულ ზავს 9 თებერვალს და რუსეთმა ბრესტ-ლიტოვსკის ზავს 3 მარტს, რუმინეთი გახდა ერთადერთი სახელმწიფო, რომელიც საომარ მდგომარეობაში აღმოჩნდა ცენტრალურ სახელმწიფოებთან. 1918 წლის 1 მარტს ბუქარესტში დაიწყო მოლაპარაკებები სეპარატულ ზავზე. ზავის თანახმად რუმინეთმა ბულგარეთს დაუბრუნა 1913 წლის ზავით მიღებული სამხრეთი დობრუჯა. ჩრდილოეთ დობრუჯაზე 4 სახელმწიფოს კონდომინიუმი დაწესდა.

ცენტრალური სახელმწიფოები შეთანხმდნენ არ შეწინააღმდეგებოდნენ ბესარაბიისა და რუმინეთის გაერთიანებას. ხელშეკრულება არ ყოფილა რუმინეთის მხრიდან რატიფიცირებული, ხოლო პირველ მსოფლიო ომში გერმანიის დამარცხების შემდეგ საერთოდ გაუქმდა.
პრებენ ელკიერი

პრებენ ელკიერ ლარსენი — ყოფილი დანიელი ფეხბურთელი. თამაშობდა თავდამსხმელის პოზიციაზე ევროპული ფეხბურთის უმაღლეს დივიზიონის კლუბებში და დანიის ეროვნულ ნაკრებში, სადაც 1977-1988 წლებში 69 მატჩი ჩაატარა და 38 გოლი გაიტანა.

ელკიერი მეორე ადგილზე გავიდა ოქროს ბურთის გამოკითხვაში 1985 წელს, შემდეგ წელს კი მესამე პოზიცია დაიკავა.
ჟან ტიგანა

ჟან ტიგანა (; დ. 23 ივნისი 1955, ბამაკო, მალი) — ფრანგი საფეხბურთო მწვრთნელი და ყოფილი ფეხბურთელი. კარიერის განმავლობაში თამაშობდა საფრანგეთის საფეხბურთო ჩემპიონატის წამყვან გუნდებში. ეროვნულ ნაკრებში 56 მატჩი ჩაატარა და 1 გოლი გაიტანა.

1984 წელს ტიგანამ ევროპის ჩემპიონატზე გაიმარჯვა ეროვნულ გუნდთან ერთად, წლის ბოლოს კი მეორე ადგილი დაიკავა ოქროს ბურთის ევროპის საუკეთესო ფეხბურთელის გამოკითხვაში და პირველობა თანამემამულე მიშელ პლატინის დაუთმო. 1999 წელს -ის ვერსიით საუკუნის 100 საუკეთესო ფეხბურთელს შორის 97-ე ადგილზე დასახელდა.
კუბრატი

კუბრატი , კრობატი , კურტი (დ. დაახლ. 600 — გ. 665) — ბულგარეთის ტომების უტიგურებისა და კუტრიგურების ხანი. მიეკუთვნება დულოს დინასტიას. დიდი ბულგარეთის დამაარსებელი და მისი პირველი მმართველი. ქვეყანას მართავდა საუკუნეში. მის გამგებლობაში შედიოდა თანამედროვე უკრაინის, რუსეთისა და ჩრდილოეთ კავკასიის ტერიტორიები.
ბატბაიანი

ბატბაიანი (; დ. უცნობია — გ. 690) — დიდი ბულგარეთის ხანი. მიეკუთვნება დულოს დინასტიას. დიდი ბულგარეთის დამაარსებელისა და მისი პირველი მმართველის კუბრატის შვილი. ქვეყანას მართავდა საუკუნის ნახევარში, სულ 3 წლის განმავლობაში.

თეოფანე აღმსარებელის თქმით, მისმა ძმებმა არ შეასრულე მამის ანდერძი და ქვეყანა დატოვეს. მხოლოდ ბატბაიანი აღმოჩნდა მამის ანდერძის შემსრულებელი და დარჩა დიდ ბულგარეთში. ხაზარების თავდასხმებს ვერ გაუძლო, ბატბაიანმა აღიარა მათი უპირატესობა და დიდმა ბულგარეთმაც არსებობა შეწყვიტა.
ძიაგუვენი

ძიაგუვენი (; ფინინი ) — არქაული იეროგლიფების სამკითხაო წარწერები.

ჩინური დამწერლობის წარმოშობის თარიღის შესახებ მეცნიერები სხვადასხვა აზრისანი არიან, თუმცა შანის დინასტიის პერიოდის ცხოველთა ძვლებსა და კუს ბაკნებზე შემორჩენილი უძველესი სამკითხაო წარწერები უკვე ჩამოყალიბებული დამწერლობის ნიმუშებად ითვლებიან. იმ დროს მეფეები თავიანთ ყველა მნიშვნელოვან მოვლენას მკითხაობის ცერემონიის შემდეგ იწყებდნენ. მკითხავები სპეციალური დანებით ცხოველთა ძვლებზე და კუს ბაკნებზე ამოკაწრავდნენ ტექსტს-შეკითხვებს ღმერთისადმი, შემდეგ მათ ცეცხლში ყრიდნენ და მათზე გაჩენილი ბზარების რაოდენობის მიხედვით „ამოიცნობდნენ“ ხოლმე ღვთის ნებას. „სამკითხაო წარწერები“ დაწერილია ვერტიკალურად, ზემოდან ქვემოთ; თითოეული იეროგლიფისთვის კი დამახასიათებელია მსგავსება მის მიერ გამოხატულ საგანთან.
ასპარუხი

ასპარუხი (, ასევე ისპერიხი, ესპერიხი, ისპორი, ესპორი, ესპერერიხი, ასპარ-ხრუკი) (დ. დაახლ. 640 — გ. 700) — ბულგარეთის ხანი. მიეკუთვნება დულოს დინასტიას. დუნაიზე ბულგარული სამეფოს დამაარსებელი. დიდი ბულგარეთის ხანის კუბრატის მესამე შვილი.

მან აწარმოა შავიზღვისპირეთში დაპყრობები. 679 წელს დობრუჯის დაპყრობის შემდეგ დააარსა პირველი ბულგარული სამეფო. სლავებსა და ბულგარელებს შორის დაიდო შეთანხმება, რომ დაეხმარებოდნენ ერთმანეთს სამხედრო ძალით ბიზანტიის წინააღმდეგ ბრძოლაში. ბიზანტიის იმპერატორმა კონსტანტინე -მ 681 წელს ბულგარელების სამეფო აღიარა. ამ აღიარებას დიდი პოლიტიკური მნიშვნელობა ჰქონდა, ბულგარეთის სამეფომ მეზობელი ქვეყნების პატივისცემა დაიმსახურა.

689 წელს ასპარუხმა გააუქმა სამშვიდობო ხელშეკრულება ბიზანტიასთან და მისი არმია დაამარცხა თრაკიაში. ეს გახდა იუსტინიანე -ის მაკედონიაში ლაშქრობის მიზეზი. მისი მიზანი იყო გადაესახლებინა ადგილობრივი სლავები მცირე აზიაში. თავდაპირველად მან წარმატებებს მიაღწია სლავებთან და ბულგარელებთან ბრძოლაში. მივიდა თესალონიკში და სლავების დიდი ნაწილი აჰყარა საცხოვრებელი ადგილებიდან, მაგრამ უკანა გზაზე, მთებში, მას ბრძოლა მოუხდა ასპარუხის ძალებთან. ბულგარელებით ალყაშემორტყმულმა იუსტინიანემ ძლივს შეძლო გაქცევა, უამრავი ადამიანი დაიჭრა და დაიღუპა.

ასპარუხ-ხანი ბულგარეთის ხანების სახელობითი სიის მიხედვით ქვეყანას 61 წელი მართავდა, თუმცა ეს ცნობა ნაკლებად სარწმუნოა. მისი ბიოგრაფიის შესახებ სარწმუნო ცნობებს შეიცავს თეოფანე აღმსარებლისა და კონსტანტინოპოლის პატრიარქ ნიკიფორეს ქრონიკები.
დუნაის დაბლობი (ბულგარეთი)

დუნაის დაბლობი ( დუნავსკა რავნინა) — წარმოადგენს ბულგარეთის ჩრდილოეთ ნაწილს და მდებარეობს ბალკანეთის მთების ჩრდილოეთით და დუნაის სამხრეთით. მისი აღმოსავლეთი საზღვარია შავი ზღვა, ხოლო დასავლეთი მდინარე ტიმოკი. დაბლობი მოიცავს 31523 კმ²-ს. მისი სიგრძეა დაახლოებით 500 კილომეტრი, ხოლო სიგანე 120 კილომეტრი.

დუნაის დაბლობის რელიეფი ბორცვიანია. მოიცავს რამდენიმე პლატოსა და მდინარის ხეობას. კლიმატი კონტინენტალურია. წლის განმავლობაში დაახლოებით 450–650 მმ ნალექი მოდის. დაბლობის მნიშვნელოვანი მდინარეებია: დუნაი, ისკირი, იანტრა, ოსიმი, ვიტი, რუსენსკი ლომი, ოგოსტა და ლომი.

დაბლობის უმსხვილესი ქალაქებია: ვარნა, რუსე, პლევენი, დობრიჩი, შუმენი, ველიკო-ტირნოვო, ვრაცა, ვიდინი, მონტანა, ლომი, სილისტრა, ტირგოვიშტე და რაზგრადი.
დავით გაბუნია

დავით გაბუნია (დ. 12 აპრილი, 1982, ფოთი) — ქართველი დრამატურგი, მთარგმნელი.

ბიოგრაფია
დავით გაბუნია დაიბადა 1982 წლის 12 აპრილს ფოთში.

2003 წელს დაამთავრა თბილისის ილია ჭავჭავაძის სახელობის უნივერსიტეტის ინგლისური ენისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი.

2003 წლიდან მისი რეცენზიები და თარგმანები ინგლისური და შვედური ენებიდან იბეჭდება სხვადასხვა ლიტერატურულ ჟურნალებში. ნათარგმნი აქვს სტრინდბერგის, იბსენის, შექსპირის, ასევე თანამედროვე დრამატურგების ნაწარმოებები.

2008 წელს დავით გაბუნიას პიესამ „ჩემი საქორწინო კაბა“ გაიმარჯვა ფესტივალზე (სამეფო უბნის თეატრი).

2010 წელს გაიარა სტაჟირება ლონდონის ნაციონალურ თეატრში.

მისი პიესები დადგმულია სამეფო უბნის, რუსთაველის, ფოთისა და ბათუმის თეატრებში.

წიგნები
სხვისი შვილები, საპნის ოპუსი (ორი პიესა) თბ., გამომცემლობა სიესტა, 2010, 978-9941-414-48-0
პიესები, თბ., გამომცემლობა დიოგენე, 2013, 978-9941-11-446-5

თარგმანები
ავგუსტ სტრინდბერგი - რომანი და პიესები, თბ., ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა, 2013, 978-9941-15-778-3

თეატრი
სხვისი შვილები — სამეფო უბნის თეატრი, რეჟისორი დათა თავაძე, 2008
საპნის ოპუსი, ბათუმის ილია ჭავჭავაძის სახელობის სახელმწიფო დრამატული თეატრი, რეჟისორი მიხეილ ჩარკვიანი, 2012
ტროელი ქალები — სამეფო უბნის თეატრი, რეჟისორი დათა თავაძე, 2013
ბეჩავი — სამეფო უბნის თეატრი, რეჟისორი მიხეილ ჩარკვიანი, 2014

თარგმნილი და დადგმული პიესები
ბრმა ფერი — პენელოპა სკინერი, სამეფო უბნის თეატრი , რეჟისორი ნინი ჩაკვეტაძე, 2011
კატცელმახერი — რაინერ ვერნერ ფასბინდერი, სამეფო უბნის თეატრი რეჟისორი მიხეილ ჩარკვიანი, 2012
ფრეკენ ჟული — აუგუსტ სტრინდბერგი, სამეფო უბნის თეატრი , რეჟისორი დათა თავაძე, 2012
ანტიგონე — სოფოკლე, მუსკომედიის თეატრი , რეჟისორი პაატა ციკოლია, 2013
მოჩვენებები — ჰენრიკ იბსენი, მუსკომედიის თეატრი, რეჟისორი მიხეილ ჩარკვიანი, 2013
დორიან გრეის პორტრეტი — ოსკარ უაილდი, მუსკომედიის თეატრი, რეჟისორი ნინი ჩაკვეტაძე, 2014

ჯილდოები
2012 — თუმანიშვილის ფონდის კონკურსის „ახალი ქართული პიესა-2012“ გამარჯვებული; პიესისათვის „რამდენიმე დამამძიმებელი გარემოება“
2012 — მარჯანიშვილის თეატრისა და გაეროს ქალთა ფონდის მიერ გამოცხადებული კონკურს-სემინარის, „ქალთა მიმართ ძალადობის წინააღმდეგ“ პროექტის გამარჯვებული; პიესისათვის „რამდენიმე დამამძიმებელი გარემოება“
2012 — დამოუკიდებელი თეატრალური პრემია „დურუჯი“ ნომინაციაში: „წლის საუკეთესო პიესა“; ბათუმის თეატრში დადგმული პიესისათვის „საპნის ოპუსი“
2013 — დამოუკიდებელი თეატრალური პრემია „დურუჯი“ ნომინაციაში: „წლის საუკეთესო პიესა“; ფოთის თეატრში დადგმული პიესისათვის
გიულბაჰარ ხათუნი

გიულბაჰარ ხათუნი (1453 — 1510) — ოსმალეთის სულთნის ბაიაზიდ -ის მეექვსე ცოლი.

ბიოგრაფია
გიულბაჰარ ხათუნი დაიბადა 1453 წელს ტრაპიზონში. დაბადების სახელი — აიშე. მამის სახელი — აბდუსამედი

1465 წელს გულბაჰარ ხათუნს და ბაიაზიდ შეეძინათ შეჰზადე სელიმი.

გიულბაჰარ-ხათუნი გარდაცივალა 1510 წელს, მაშინ, როდესაც სელიმი ტრაპიზონის გუბერნატორი იყო. 1514 წელს სულთან სელიმმა ტრაპიზონში ააშენა ხათუნიეს მეჩეთი, დედამისის ხსოვნისთვის. ეს მეჩეთი ითვლება პირველ ისლამურ მეჩეთად ტრაპიზონში.

დავა დედობის შესახებ
ზოგი მკვლევარი თვლის, რომ სელიმ იავუზ -ის დედა ბაიაზიდ -ის მეშვიდე ცოლი - აიშე-ხათუნი იყო, თუმცა ისტორიკოსების უმრავლესობა მაინც გიულბაჰარ ხათუნის დედობას ემხრობა.
გიორგი კახელიშვილი

გიორგი კახელიშვილი (დ. 22 მაისი, 1987, თბილისი) — ქართველი ფეხბურთელი, რუსული „სახალინის“ თავდამსხმელი.

ტიტულები
უმაღლესი ლიგა ჩემპიონი (1): 2006/2007
უმაღლესი ლიგა მეორე ადგილი (3): 2009/2010, 2010/2011, 2012/2013
საქართველოს თასის გამარჯვებული (2): 2004/2005, 2011/2012
საქართველოს თასის ფინალისტი (1): 2009/2010
საქართველოს სუპერთასის გამარჯვებული (1): 2009/2010
საქართველოს სუპერთასის ფინალისტი (3): 2005/2006, 2007/2008, 2012/2013
კორმესი

კორმესი — ბულგარეთის პირველი სამეფოს ხანი 721-738 წლებში. დულოს დინასტიის წარმომადგენელი. კორმესის შესახებ ძალიან მწირი მონაცემები არსებობს. ისტორიკოსები დიდი ხნის განმავლობაში ტერველის მემკვიდრედ სევარს მიიჩნევდნენ.

კორმეს-ხანი პირველად მოხსენიებულია 716 წელს თეოფანე აღმსარებელის მატიანეში. სამშვიდობო ხელშეკრულება, რომელიც ტერველმა ბიზანტიასთან დადო, ხელი მოაწერა თავად ტერველმა, ან ბულგარელების წარმომადგენელი იყო კორმესი. ამ ფაქტის საფუძველზე ისტორიკოსები ვარაუდობენ, რომ კორმესი იყო თანამმართველი, რაც ნაკლებად სავარაუდოა, ან ტერველის შვილი.

მადარის ცხენოსნის ქვეშ, არის წარწერა, რომელშიც მოხსენიებულია კორმესი, მაგრამ ტექსტი ძალიან დაზიანებულია და ჯერ კიდევ არაა სრულად აღდგენილი.
სევარი

სევარი — ბულგარეთის პირველი სამეფოს ხანი 738-753 წლებში. დულოს დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი.

სევარის შესახებ ინფორმაცია შემონახულია მხოლოდ ბულგარეთის ხანების სიაში. მის მიხედვით ცნობილია, რომ იგი მმართველი დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი იყო და ბრძოლებს არ აწარმოებდა ბიზანტიასთან. წლების მანძილზე ისტორიკოსები მას მიიჩნევდნენ ტერველის მემკვიდრედ.

დულოს დინასტიის დასრულების შესახებ არსებობს ორი ჰიპოთეზა. ერთი ჰიპოთეზის თანახმად სევარს მემკვიდრე არ დარჩენია, მეორე ჰიპოთეზის თანახმად ბულგარეთის სამეფოში სახელმწიფო გადატრიალება მოხდა.
ტიმოკი

ტიმოკი (სერბულად და ბულგარულად კირილიცაზე: , ) — მდინარე აღმოსავლეთ სერბეთში, რომლის ბოლო თხუთმეტი კილომეტრი წარმოადგენს სერბეთისა და ბულგარეთის საზღვარს.

მდინარის სახელი მოდის ანტიკური ხანის მისი ლათინური სახელწოდებიდან: .

მდინარის სიგრძეა 203 კილომეტრი. მდინარის აუზის ფართობია 4,630 კმ². ტიმოკის ხეობა აღმოსავლეთ სერბეთში რუმინულენოვანი მოსახლეობის სიმრავლით გამოირჩევა.

სამხრეთ შეტლანდის კუნძულების ერთ-ერთი კუნძულ უსწორმასწორო კუნძულის ერთ უბეს მდინარე ტიმოკის სახელი ჰქვია.
კორმისოში

კორმისოში — ბულგარეთის პირველი სამეფოს ხანი 753-756 წლებში. ვოკილის დინასტიის პირველი წარმომადგენელი. მისი მმართველობა დაკავშირებულია ბულგარეთის მმართველი დინასტიის შეცვლასთან, სახელმწიფოს კრიზისთან და ბიზანტიასთან ხანგრძლივ ომთან.

დულოს დინასტიის დასრულების შესახებ არსებობს ორი ჰიპოთეზა. ერთი ჰიპოთეზის თანახმად სევარს მემკვიდრე არ დარჩენია, მეორე ჰიპოთეზის თანახმად კი - ბულგარეთის სამეფოში სახელმწიფო გადატრიალება მოხდა.

ბულგარეთ-ბიზანტიის დაპირისპირების მიზეზი გახდა კონსტანტინე -ის მცდელობა აღედგინა ციხესიმაგრე თრაკიაში ბულგარეთის საზღვართან. კორმისოშმა ილაშქრა ბიზანტიაში, რაზეც საპასუხოდ იმპერატორმა ცხრა ლაშქრობა მოაწყო ბულგარეთის წინააღმდეგ. კორმისოშის არმიამ თითქმის კონსტანტინოპოლს მიაღწია, მაგრამ დამარცხდა. სავარაუდოდ, ეს იყო მისი მმართველობიდან ჩამოშორების მიზეზი.
ვინეხი

ვინეხი (დ. უცნობია — გ. 762) — ბულგარეთის პირველი სამეფოს ხანი 756-762 წლებში. ვოკილის დინასტიის წარმომადგენელი.

მისი მმართველობის დასაწყისში დაიწყო ბიზანტიის იმპერატორ კონსტანტინე -ის მეორე ლაშქრობა ბულგარეთში. ვინეხმა გადაწყვიტა ბიზანტიის არმიას დახვედროდა მერკელის ციხესიმაგრესთან, თანამედროვე ქალაქ კარნობატის მახლობლად, თუმცა ვინეხის ჯარი უკუიქცა. ხანმა თავისი შვილები მძევლად გააგზავნა კონსტანტინოპოლში მშვიდობის საფასურად. 759 წელს კონსტანტინემ თავისი მესამე ლაშქრობა წამოიწყო ბალკანეთში, მაგრამ დამარცხდა. ამ ფაქტმა ვინეხის მდგომარეობა გააძლიერა. სავარაუდოდ, მშვიდობისმოყვარეობის გამო, სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად ვინეხი და მთელი მისი ოჯახი ამოწყვიტეს და ტახტზე ავიდა ახალგაზრდა და ბრძოლის ჟინით შემპყრობილი ხანი ტელეცი.
მატს ჰუმელსი

მატს ჰუმელსი (; დ. 16 დეკემბერი, 1988, ბერგიშ გლადბახი) — გერმანელი ყოფილი ფეხბურთელი, „მიუნხენის ბაიერნი“ და გერმანიის ნაკრების მცველი, „ბაიერნის“ საფეხბურთო აკადემიის აღზრდილი. 2008-2016 წლებში ასპარეზობდა „ბორუსიაში“. „ბორუსიასთან“ ერთად ორჯერ გახდა გერმანიის ჩემპიონი და ერთხელ ჩემპიონთა ლიგის ვერცხლის პრიზიორი.

გერმანიის ნაკრებში ასპარეზობს 2010 წლიდან. მონაწილეობა მიიღო ევროპის 2012 წლისა და მსოფლიოს 2014 წლის ჩემპიონატებზე.

ტიტულები
ბორუსია დორტმუნდი:(6)
ბუნდესლიგა (2): 2010–11, 2011–12
გერმანიის თასი (2): 2011–12, 2020–21
გერმანიის სუპერთასი (3): 2013, 2014
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის ფინალისტი : 2012–13

ბაიერნი მიუნხენი:(7)
ბუნდესლიგა (3): 2016–17, 2017–18, 2018–19
გერმანიის თასი (1): 2015–16
გერმანიის სუპერთასი (3): 2016, 2017, 2018
ატლანტური ზუთხი

ატლანტური ზუთხი, ფორონჯი  — გამსვლელი თევზი ზუთხისებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძე 3 მ, მასა 200 კგ აღწევს. წაგრძელებული დინგი აქვს. გავრცელებულია ბალტიისა და შავი ზღვის აუზებში. ხშირად შედის რიონსა და დუნაიში. ძვირფასი სარეწაო თევზია, თუმცა იშვიათია. იყენებენ უმთავრესად ნედლს. დასავლეთი ევროპის ზღვებში თითქმის განადგურებულია. ბინადრობს შავ ზღვაში საქართველოს სანაპიროებთან, შედის მდინარე რიონში, შესაძლებელია ენგურშიც. საქართველოს გარეთ მოიპოვება რუსეთში, შავი ზღვის ანატოლიის სანაპიროებთან და იქ ჩამავალ მდინარეებში, ყირიმის სანაპიროებთან, ოდესასთან დუნაის დელტასთან, ლადოგის ტბაში, სადაც ცოცხალ ფორმას წარმოქმნის.

შეტანილია საქართველოს „წითელ ნუსხაში“, მინიჭებული აქვს კატეგორია.
მეტროპოლისი (1927 წლის ფილმი)

მეტროპოლისი — 1927 წლის გერმანული ფილმი, გადაღებულია ფრიც ლანგის მიერ. „მეტროპოლისი“ პირველი სამეცნიერო ფანტასტიკური ჟანრის პირველი სრულმეტრაჟიანი ფილმია.
სიუჟეტი
ფილმში ასახულია მომავლის პერიოდი. ქალაქის მოსახლეობა ორ ნაწილად იყოფა. ერთი ნაწილი, არისტოკრატია მიწის ზემოთ ცხოვრობს, მიწის ქვემოთ კი მუშათა კლასის ადგილია, რომელიც 24 საათის განმავლობაში მუშაობს. ქალაქის ინფრასტრუქტურას და გამოიმუშავებს ენერგიას. მთელი ქალაქის ძალაუფლება კი ერთი მაგნატის, იოგან ფენდერსონის, ხელშია. მისი ვაჟი, ფრედერი უპირისპირდება მეტროპოლისში გაბატონებულ უსამართლობას და მიწის ქვეშ მუშათა კლასთან ჩადის. სადაც ადამიანების მშთანთქმელი მოლოხის დანახვა შოკში აგდებს.