iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აბელი (დანიის მეფე)

აბელ ვალდემარსენი (; დ. 1218 — გ. 29 ივნისი, 1252) — ესტრიდსენთა დინასტიის წარმომადგენელი. დანიის მეფე ვალდემარ -ისა და დედოფალ ბერენგარია პორტუგალიელის ვაჟი. 1250 წელს მან მოკლა თავისი ძმა, მეფე ერიკ და ტახტზე ავიდა. ხანმოკლე მეფობის შემდეგ, იგი ფრიზიელებმა მოკლეს ომში. იგი დანიის ისტორიაში ყველაზე ხანმოკლე მმართველი იყო.

ბიოგრაფია
აბელი დაიბადა 1218 წელს. იგი იყო დანიის მეფე ვალდემარ -ისა და მისი მეორე ცოლის, დედოფალ ბერენგარია პორტუგალიელის მეორე ვაჟი. 1232 წელს ვალდემარმა თავისი უფროსი ვაჟი, ერიკი თავის თანამმართველად დაინიშნა. ამის სანაცვლოდ, მან აბელს შლეზვიგის ჰერცოგობა უბოძა.

1241 წელს, ვალდემარის გარდაცვალების შემდეგ მეფე აბელის ძმა, ერიკ გახდა. მომდევნო წლებში, აბელი ერიკს ებრძოდა, რადგანაც სურდა შლეზვიგის საჰერცოგოს დამოუკიდებლობა მოეპოვებინა. მან სულ მალე შეკრიბა ჯარები და აიღო ქალაქი ფუნენი, რომელიც ერიკის დომენში შედიოდა. ამის საპასუხოდ ერიკმა შლეზვიგს შემოარტყა ალყა. აბელი ცოლ-შვილთან ერთად ისე სწრაფად გაიქცა ქალაქიდან, რომ როგორც მემატიანე აღწერს, მისმა ასულმა, სოფიამ ფეხსაცმლის ჩაცმაც კი ვერ მოასწრო და ფეხშიშველი გაიქცა.

საბრძოლო ვითარებები 1250 წლამდე გაგრძელდა, სანამ საბოლოოდ აბელმა ერიკი არ მოკლა. ამის შემდეგ დანიის მეფე აბელი გახდა, რომელსაც მალევე ეახლა მისი და, სოფია დანიელი თავის ქმართან, იოჰან ბრანდენბურგელთან ერთად და ერთგულება შეჰფიცა, ამასთან სამეფო კარზე დარჩენის ნებაც სთხოვა.

ტახტზე ასვლისას აბელს დიდებულთა მხოლოდ ოცდაოთხმა ოჯახმა შეჰფიცა ერთგულება. დანარჩენი დიდგვაროვნები და მთლიანად ხალხიც ამბობდა იგი იყო „სახელად აბელი, საქმით კაენი“ .

აბელმა დაუყოვნებლივ ყველა დაიბარა თავისთან ერთგულების შესაფიცად, თუმცა ამ დროს დანიაში დიდი მიწისძვრა მოხდა, რაც ხალხმა ღვთიურ ნიშნად ჩათვალა და მეფეს განუდგა. ამავდროულად, აბელს ცნობა მიუვიდა, რომ ფრიზიელი გლეხობა უარს ამბობდა გადასახადების გადახდაზე, რის შემდეგაც მან დაუყოვნებლივ დაძრა ჯარი ფრიზიისკენ, სადაც იგი 1252 წლის 29 ივნისს მოკლეს ამბოხებულებმა. მის შემდეგ ტახტზე მისი ძმა, კრისტოფერ ავიდა.

მისი გარდაცვალებიდან მალევე, მისმა ცოლმა დატოვა დანია და შვედეთში მეორედ გათხოვდა.

ქორწინება და შვილები
იგი 1237 წლის 25 აპრილს დაქორწინდა მატილდა ჰოლშტაინელზე, რომელთანაც შეეძინა შვილები:
ვალდემარ (1238-1257), შლეზვიგის ჰერცოგი, გარდაიცვალა დაუოჯახებელი;
სოფია (1240-1285), ცოლად გაჰყვა ანჰალტ-ბერნბურგის პრინც ბერნარდ -ს, რომელთა შვილთაშვილის შვილთაშვილიც იყო დანიის მეფე კრისტიან , ოლდენბურგთა დინასტიის დამაარსებელი;
ერიკ (1241-1272), შლეზვიგის ჰერცოგი, ცოლად შეირთო მარგრეტა რუგიელი, რომელთანაც სამი შვილი შეეძინა;
აბელი (1252-1279), ლანგელანდის ერლი, ცოლად შეირთო შვერინის ჰერცოგის ასული, რომელთანაც ერთი ასული შეეძინა;
მატილდა ჰოლშტაინელი

მატილდა ჰოლშტაინელი (, ; დ. 1220 — გ. 1288) — დანიის დედოფალი 1250-52 წლებში როგორც აბელის მეუღლე. დაქვრივების შემდეგ მეორედ დაქორწინდა შვედეთის რეგენტ ბირგერ იარლზე.

ბიოგრაფია
მატილდა დაიბადა 1220 წელს. იგი იყო ჰოლშტაინის გრაფ ადოლფ -ის ასული. 1237 წლის 25 აპრილს იგი ცოლად შერთეს დანიის მეფე ვალდემარ -ის შუათანა ვაჟს, შლეზვიგის ჰერცოგ აბელს. 1239 წელს აბელი გვარდიელი ხდება.

1250 წელს აბელმა თავისი ძმა, მეფე ერიკ მოკლა და დანიის მეფე გახდა, რის შემდეგაც მატილდა დანიის დედოფლად გვევლინება. იგი თავის ქმართან ერთად ამავე წლის 1 ნოემბერს ეკურთხა. 1252 წელს, აბელის დაღუპვის შემდეგ, ტახტზე აბელის კიდევ ერთი ძმა, კრისტოფერ ავიდა, რომელმაც დედოფალი მატილდაც და მისი ვაჟებიც დანიიდან გააძევა.

გაუთავებელი წინააღმდეგობის შემდეგ, მატილდამ იმდენს მაინც მიაღწია, რომ 1253 წელს კრისტოფერმა მის ვაჟს შლეზვიგის ჰერცოგობა უბოძა.

1260 წელს მისი უფროსი ვაჟის დაღუპვის შემდეგ შლეზვიგის ჰერცოგი მისი მეორე ვაჟი გახდა. იმავე წელს, მან სამხრეთ დანიის მიწები, რომელიც მის პირად მფლობელობაში იყო თავის ძმებს, შკლეისა და ეიდერს დაურიგა.

მატილდა მალევე მოელეპარაკა ლუნდის არქიეპისკოპოსს, რომელმაც იგი 1261 წელს შვედეთის რეგენტ ბირგერ იარლზე დააქორწინა. 1266 წელს, ბირგერის გარდაცვალების შემდეგ მან შვედეთი დატოვა და სამხრეთ დანიაში, ქალაქ კილში დასახლდა.

იგი დანიელ ხალხს სძულდა და მეტსახელად „სატანის ქალიშვილს“ უწოდებდნენ. იგი 1288 წელს გარდაიცვალა.

შვილები
მატილდას შვილები მხოლოდ დანიის მეფე აბელისაგან ჰყავდა:
ვალდემარ (1238-1257), შლეზვიგის ჰერცოგი, გარდაიცვალა დაუოჯახებელი;
სოფია (1240-1285), ცოლად გაჰყვა ანჰალტ-ბერნბურგის პრინც ბერნარდ -ს, რომელთა შვილთაშვილის შვილთაშვილიც იყო დანიის მეფე კრისტიან , ოლდენბურგთა დინასტიის დამაარსებელი;
ერიკ (1241-1272), შლეზვიგის ჰერცოგი, ცოლად შეირთო მარგრეტა რუგიელი, რომელთანაც სამი შვილი შეეძინა;
აბელი (1252-1279), ლანგელანდის ერლი, ცოლად შეირთო შვერინის ჰერცოგის ასული, რომელთანაც ერთი ასული შეეძინა;
მეთევზე ზარნაშო

მეთევზე ზარნაშო, თევზის ზარნაშო — ფრინველი ბუსებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა დაახლ. 70 სმ, მასა 4 კგ-მდე. შეფერილია ჟანგმიწოვან-მურად, აყრია მუქი ლაქები. კარგად აქვს განვითარებული ბუმბულის „ყურები“. გალო ნაწილობრივ შებუმბლულია, თითები მთლად შიშველი. გავრცელებულია აზიის თევზით მდიდარი მდინარეების გასწვრივ. უპირატესად თევზებითა და ქვეწარმავლებით იკვებება. ბუდობენ ძველ ფუღუროებსა და კლეების ნიშებში. მონოგამური ფრინველია. დედალი 2–3 კვერცხს დებს. ბარტყები ბუდეში 2 თვემდე რჩებიან, მშობლები მათ 1 წლამდე კვებავენ. იმყოფება გადაშენების საფრთხის ქვეშ. შეტანილია -ის წითელ ნუსხაში.
ქეთა ლორთქიფანიძე

ქეთა ლორთქიფანიძე (დ. 11 ოქტომბერი, 1977) — ქართველი მსახიობი. პოპულარობა მოუტანა სერიალ „შუა ქალაქში“ ნათამაშებმა „ეკას“ როლმა. არის თავისუფალი, სოხუმის მოზარდ-მაყურებელთა და გორის თეატრის მსახიობი.

პირადი ცხოვრება
ჰყავს 5 შვილი. გათხოვილი იყო ორჯერ, ამჟამად მესამე ქორწინებაშია.
ფილმოგრაფია
თეატრი
თავისუფალი თეატრი
2005 წლიდან არის თავისუფალი თეატრის წამყვანი მსახიობი.
„ხომ ხოცავენ ქანცგაწყვეტილ ცხენებს?!“ (რეჟისორი: ავთო ვარსიმაშვილი)
„კავკასიური ცარცის წრე“ (რეჟისორი: ავთო ვარსიმაშვილი)
„წვიმის გამყიდველი“ (რეჟისორი: ნუგზარ ლორთქიფანიძე)
„ვალსი ძილის წინ“ (რეჟისორი: ავთო ვარსიმაშვილი)
„რიჩარდ “ (რეჟისორი: ავთო ვარსიმაშვილი)
„მექანიკური ფორთოხალი“ (რეჟისორი: ავთო ვარსიმაშვილი)
„ძმები“ (რეჟისორი: ავთო ვარსიმაშვილი)
„ბავშვის თვალებით“ (რეჟისორი: ავთო ვარსიმაშვილი)
„იდიოტოკრატია“ (რეჟისორი: ავთო ვარსიმაშვილი)
„ვარიაციები პატრიოტიზმის თემაზე“
„მშვენიერი ქართველი ქალი“ (რეჟისორი: ავთო ვარსიმაშვილი)
და სხვ.
ნინო გაჩეჩილაძე

ნინო გაჩეჩილაძე (დ. 31 მარტი, 1980, თბილისი) — ქართველი კინოსა და თეატრის მსახიობი, რომელიც ფართო საზოგადოებისთვის ცნობილი გახდა კატოს როლის შესრულებით სერიალში „ჩემი ცოლის დაქალები“.

ნინო გაჩეჩილაძე დაიბადა თბილისში. დაამთავრა ქალაქ თბილისის № 100 საჯარო სკოლა და მე-2 მუსიკალური შვიდწლედი. დაამთავრა შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტი. ნინო ასევე, დაინტერესებულია ფოტოგრაფიით და გავლილი აქვს ფოტოგრაფიის კურსი გურამ წიბახაშვილთან.

კარიერა
სპექტაკლები
სემუელ ბეკეტის „ბედნიერი დღეები“ — ვინის როლში, რეჟისორი გიორგი აფხაზავა, თეატრალური ინსტიტუტი, 2001 წელი.
დოსტოევსკის „დამცირებულნი და შეურაცხყოფილნი“ — ნატალია იხმენევას როლში, რეჟისორი ნინო ლიპარტიანი, თეატრალური სარდაფი, 2002 წელი.
ლაშა თაბუკაშვილის „თოვლივით თეთრი თოვლი“ — ხათუნას როლში, რეჟისორი ანდრო ენუქიძე, მარჯანიშვილის თეატრი, 2003 წელი.
ვაჟა-ფშაველა „გველისმჭამელი“ — პატარძლის როლში, რეჟისორი ლევან წულაძე ვაკის თეატრალური სარდაფი, 2004 წელი.
ბერტოლტ ბრეხტის „სამგროშიანი ოპერა“ — ჟორჟეტას როლში, რეჟისორი გიზო ჟორდანია, მარჯანიშვილის თეატრი, 2006 წელი.
არტურ შნიცლერის „ფერხული“ — სატრფიალო არსების როლში, რეჟისორი ლევან წულაძე, მარჯანიშვილის თეატრი, 2008 წელი.
მორის მეტერლინკის „ნიშნობა“ — ემეტას როლში, რეჟისორი გოგა თავაძე, მოზარდმაყურებელთა თეატრი, 2008 წელი.
ჯოვანი ბოკაჩოს „დეკამერონი“ — გისმონდას როლში, რეჟისორი ლევან წულაძე, მარჯანიშვილის თეატრი, 2011 წელი.
აზიზ ნესინის „კონტროლიორი“ — ქალის როლში, რეჟისორი დავით ჩხარტიშვილი, მარჯანიშვილის თეატრი, 2012 წელი.
ლევ ტოლსტოის „ჰაჯი-მურატ“ — სოფიათის როლში, რეჟისორი გიზო ჟორდანია, მარჯანიშვილის თეატრი, 2013 წელი.
ლევან წულაძის და სანდრო ელოშვილის „მთვრალი ალუბალი“ — კრემ-ბრულე, რეჟისორები ლევან წულაძე, სანდრო ელოშვილი, მარჯანიშვილის თეატრი, 2013 წელი.
ალექსანდრე ელიგულაშვილი-პელეგის „შევხვდებით სამოთხეში“ — ლიზას როლში, რეჟისორი სანდრო ელოშვილი, მარჯანიშვილის თეატრი, 2014 წელი.
კობო აბეს „ქალი ქვიშაში“ — ქალის როლში, რეჟისორი დავით დანელია, მარჯანიშვილის თეატრი, 2014 წელი.
მიხეილ ჯავახიშვილის „ჯაყოს ხიზნების“ მიხედვით: „ჯაყო — ხვალ ომი იქნება“ — მარგოს როლში, რეჟისორი სანდრო ელოშვილი, მარჯანიშვილის თეატრი, 2015 წელი.
ვაცლავ ჰაველის „წასვლა“ — ბეას როლში, რეჟისორები ლევან წულაძე, დავით ჩხარტიშვილი 2015 წელი (სპექტაკლი უკვე მზადების პროცესშია).

ფილმოგრაფია
„რაც ყველაზე ძალიან გიყვარს 2“ — ელენე არსენიშვილის როლში, რეჟისორი რატი რამიშვილი, „ფორმულა კრეატივი“, 2009 წელი.
„ჩემი ცოლის დაქალის ქორწილი“ — კატოს როლში, რეჟისორი გიორგი ლიფონავა, „ფორმულა კრეატივი“, 2013 წელი.
„ტაქსი“ — ნიცას როლში, რეჟისორი მიშა მშვილდაძე, „ფორმულა კრეატივი“, 2014 წელი.
„წვრილვარსკვლავთა ღამე“ — თამრიკოს როლში, რეჟისორი ანდრო ენუქიძე, „პირველი არხი“, 2000–2001 წლები.
„ჩემი ცოლის დაქალები“ — კატო კირვალიძის როლში, რეჟისორები გიორგი ლიფონავა, რატი რამიშვილი, „რუსთავი 2“ (2011–2019), „ფორმულა“ (2019-დღემდე), 2011–2012, 2015-დღემდე.
თამარ ადორნელის „ალი და თეო“ — ბეატას როლში, რეჟისორი ლევან კიტია, „ლიდერ-ტვ“ აზერბაიჯანი, 2013 წელი.
დავით უჯმაჯურიძე (პოლიტიკოსი)

დავით უჯმაჯურიძე (დ. 16 მარტი, 1968 — გ. 13 ივნისი, 2019) — ქართველი ეკონომისტი და პოლიტიკოსი.

1993 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ვაჭრობის, ეკონომიკისა და მართვის ფაკულტეტი.

1993–1995 წლებში იყო შ.პ.ს. „საქლოგოვაზი“ ეკონომისტი. 1996–2003 წლებში ეწეოდა ბიზნეს საქმიანობას. 2002-2009 წლებში პარტია „ახალი მემარჯვენეების“ პოლიტსაბჭოს წევრი.2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „მემარჯვენე ოპოზიცია — მრეწველები, ახლები“, გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების კომიტეტის წევრი. 2008–2017 წლებში ჰქონდა კერძო ბიზნესი.2017–2019 წლებში ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მე-6 მოწვევის საკრებულოს თავმჯდომარის მოადგილე.
კრისტოფერ I (დანია)

კრისტოფერ (; დ. 1219 — გ. 29 მაისი, 1259) — ესტრიდსენთა დინასტიის წარმომადგენელი. დანიის მეფე ვალდემარ -ისა და დედოფალ ბერენგარია პორტუგალიელის ვაჟი. ტახტზე ავიდა თავისი სამი უფროსი ძმის გარდაცვალების შემდეგ და იყო დანიის მეფე 1252-59 წლებში.

ბიოგრაფია
კრისტოფერი დაიბადა 1219 წელს. იგი იყო დანიის მეფე ვალდემარ -ისა და მისი მეორე ცოლის, დედოფალ ბერენგარია პორტუგალიელის ნაბოლარა ვაჟი. 1241 წელს, მამის სიკვდილის შემდეგ ტახტზე მისი ძმა, ერიკ ავიდა, რომელმაც კრისტოფერს სამართავად ფალსტერისა და ლოლანდის კუნძულები უბოძა. მიუხედავად ამისა, იგი მხარს უჭერდა თავის მეორე ძმას, შლეზვიგის ჰერცოგ აბელს ერიკის წინააღმდეგ ბრძოლაში.

1250 წელს აბელმა ერიკი მოკლა და დანიის მეფე გახდა. 1252 წელს აბელი აჯანყებულებმა მოკლეს, რის შემდეგაც ტახტის უზურპაცია კრისტოფერმა მოახდინა. იგი დიდებულებმა მალევე აღიარეს დანიის მეფედ და მისი კორონაციაც შედგა. კრისტოფერმა სასწრაფოდ გააძევა სამეფო კარიდან აბელის ინტრიგების მოყვარული ქვრივი, რომელიც მალევე შვედეთში მეორედ გათხოვდა. მან ასევე აბელის ვაჟს, ვალდემარს უბოძა შლეზვიგის ჰერცოგის წოდება. 1257 წელს, ვალდემარის გარდაცვალების შემდეგ მან ეს წოდება მის უმცროს ძმას გადაულოცა.

1257 წელს იგი დაუზავდა ნორვეგიის მეფე ჰაკონ -ს, რომელიც თავისი 375 ხომალდით კოპენჰაგენისა და ლოლანდის გადაწვის იმუქრებოდა. მან ასევე გაატარა ახალი საეკლესიო და საკანონმდებლო რეფორმები. მან ჩამოაყალიბა სკონეს საბჭო, რომელთან ერთადაც 1256 წლის 6 მარტს შემოიღო დანიის ახალი კონსტიტუცია, რომლის მიხედვითაც სასულიერო პირებს აღარ ჰქონდათ ფეოდალობისა და გლეხების ჩაგვრის უფლება.

მეფე კრისტოფერ გარდაიცვალა 1259 წლის 29 მაისს. ცნობილია, რომ იგი თევზით მოიწამლა, თუმცა შემთხვევით მოხდა ეს თუ ვინმემ შეგნებულად მოწამლა უცნობია. მის შემდეგ ტახტზე მისი ვაჟი, ერიკ ავიდა.

ქორწინება და შვილები
1248 წელს კრისტოფერმა ცოლად შეირთო პომერანიის ჰერცოგ შამბორ -ის ასული მარგარეტ სამბირია, რომელთანაც შეეძინა შვილები:
ერიკ (1249-1286), დანიის მეფე 1259-1286 წლებში. ცოლად შეირთო აგნესა ბრანდენბურგელი, რომელთანაც სამი შვილი შეეძინა;
ნილსი (1259), დაიღუპა ჩვილი;
ვალდემარი, დაიღუპა ჩვილი;
მატილდა (1250-1300), ცოლად გაჰყვა ბრანდენბურგ-ზალცვედელის მარკგრაფ ალბრეხტ -ს, რომელთანაც ოთხი შვილი შეეძინა;
მარგრეტე (1257-1306), ცოლად გაჰყვა ჰოლშტაინ-კიელის გრაფ იოჰან -ს, მაგრამ შვილები არ ჰყოლია;
რევაზ შავლოხაშვილი

რევაზ შავლოხაშვილი (დ, 25 ივლისი, 1964, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი ინჟინერი და პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1964 წლის 25 ივლისს, დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი თვითმფრინავთმშენებლობის სპეციალობით. 1986-1987 წლებში იყო თბილისის საავიაციო გაერთიანების დიმიტროვის სახელობის ქარხნის მთავარი ტექნოლოგის განყოფილების ინჟინერ-ტექნოლოგი და კონსტრუქტორი. 1987-1988 წლებში — თბილისის საავიაციო გაერთიანების დიმიტროვის სახელობის ქარხნის მთავარი კონსტრუქტორის განყოფილების ინჟინერ-კონსტრუქტორი. 1988-1989 წლებში — თბილისის საავიაციო გაერთიანების დიმიტროვის სახელობის ქარხანის მექანიკური საამქროს უფროსი ინჟინერი. 1989-1991 წლებში ამავე ქარხნის მე-17 საამქროს განყოფილების უფროსი. 1991-1994 წლებში — საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სამშენებლო ტრესტის მარნეულის სამშენებლო სამმართველოს უფროსის მოადგილე. 1994-1995 წლებში იყო საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქვემო ქართლის სამხარეო მთავარი სამმართველოს ადმინისტრაციული პოლიციის უფროსი. 1995-1996 წლებში — საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქვემო ქართლის სამხარეო მთავარი სამმართველოს ნარკომანიის სამმართველოს უფროსი. 1996-2000 წლებში — საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქვემო ქართლის ორგანიზებული დანაშაულის რეკეტისა და კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის სამსახურის თანამშრომელი. 2000-2002 წლებში იყო დმანისის რაიონის პოლიციის უფროსი, 2002-2004 წლებში — თეთრიწყაროს რაიონის პოლიციის უფროსი, 2004-2005 წლებში კი გარდაბნის რაიონის პოლიციის უფროსი. 2005-2006 წლებში — რუსთავის პოლიციის სამმართველოს უფროსი. 2006-2008 წლებში იკავებდა ქვემო ქართლის კრიმინალური პოლიციის უფროსის თანამდებობას. 2008 წელს იყო წალკის რაიონის პოლიციის უფროსი. 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნებში წალკის მაჟორიტარობის კანდიდატი იყო („ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“), სადაც ხმათა 69,37% მიიღო (5607 ხმა) და პირველი ადგილი დაიკავა. 2012-2016 წლებში იყო საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი (წალკის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — „მეტი სარგებელი ხალხს“.
გარი ქიქავა

გარი ქიქავა (დ. 5 აპრილი, 1947, ბათუმი — გ. 13 აგვისტო, 2022, იქვე) — ქართველი და საბჭოთა ფეხბურთელი. თამაშობდა ნახევარმცველის და თავდამსხმელის პოზიციაზე. სხვადასხვა დროს იცავდა ბათუმის „დინამოს“, თბილისის „დინამოსა“ და ქუთაისის „ტორპედოს“ ღირსებას.

კარიერა
გარი ქიქავა საკლუბო კარიერას 1965 წელს, საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის „ბ“ კლასის მოკავშირე რესპუბლიკების პირველი ზონის მონაწილე საფეხბურთო კლუბ ბათუმის „დინამოში“ იწყებს, სადაც საბჭოთა კავშირის თასის ერთ შეხვედრას ატარებს გუნდის შემადგენლობაში.

მომდევნო 1966 წლიდან გუნდი საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის „ა“ კლასის მეორე ჯგუფის პირველ ქვეჯგუფში აგრძელებს ასპარეზობას. მიმდინარე სეზონში გარი ქიქავა 32 მატჩში იღებს მონაწილეობას და 9 გოლის გატანას ახერხებს. 1967 წლის იმავე „ა“ კლასის მეორე ჯგუფის პირველობაზე 35-ჯერ ირგებს გუნდის მაისურს და შვიდჯერ იღებს მეტოქეთა კარს.

1967–1968 წლებში თბილისის „დინამოს“ რიგებშია, სადაც „ა“ კლასის პირველი ჯგუფის გათამაშების 11 კალენდარული შეხვედრის გარდა — 5 საერთაშორისო მატჩში გამოდის მოედანზე.

1969–1970 წლებში ქუთაისის „ტორპედოს“ ღირსებას იცავს (53 მატჩი, 5 გოლი).

1971 წლიდან ბათუმის „დინამოს“ უბრუნდება და მომდევნო ხუთი სეზონის განმავლობაში მის შემადგენლობაში აგრძელებს თამაშს. სათამაშო კარიერას 1975 წელს, ამავე კლუბში ასრულებს.

გარი ქიქავა გარდაიცვალა 2022 წლის 13 აგვისტოს.

მიღწევები
საკლუბო
დინამო თბილისი
საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი
მე-7 ადგილი: 1968
ტორპედო ქუთაისი
საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი
მე-14 ადგილი: 1969
მე-16 ადგილი: 1970
ლეგია ვარშავა (საფეხბურთო კლუბი)

ლეგია ვარშავა — პოლონური საფეხბურთო კლუბი. შეიქმნა 5-15 მარტს, პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში აღმოსავლეთ ფრონტზე. ლეგია არის ერთ-ერთი ყველაზე ტიტულოვანი გუნდი პოლონეთში. გუნდს მოგებული აქვს 15 ექსტრაკლასა, 20 პოლონეთის თასი და 4 პოლონეთის სუპერთასი. გუნდი საშინაო შეხვედრებს ატარებს პოლონეთის არმიის სტადიონზე. გუნდის ამჟამინდელი მფლობელი და პრეზიდენტია დარიუშ მიოდუსკი (60%), გუნდის ოც-ოცი პროცენტის მფლობელები არიან: ბოგუსლავ ლესნოდორსკი და მასიეი ვანძელი.

ტიტულები
საშინაო
საერთაშორისო
გუნდს საერთაშორისო ტიტულები არ აქვს

უეფა-ს კლუბების რეიტინგში
შოვქეთ მამედოვა

შოვქეთ ჰასან-ყიზი მამედოვა (დ. 18 აპრილი, 1897, თბილისი — გ. 8 ივნისი, 1981, ბაქო) — აზერბაიჯანელი ოპერის მომღერალი (ლირიკული-კოლორატურული სოპრანო), პედაგოგი, მუსიკის მოღვაწე. სსრკ-ის სახალხო არტისტი (1938), სკკპ წევრი 1942 წლიდან.

ბიოგრაფია
შოვქეთ მამედოვა დაიბადა 1897 წელს ტფილისში (ამჟამად თბილისი, საქართველო) ღარიბ აზერბაიჯანულ ოჯახში. მისმა მამამ, პროფესიით მეწაღემ, თავისი ქალიშვილის დიდი მუსიკალური ნიჭი შეამჩნია, როდესაც ბავშვი 6 წლის იყო. 1910 წელს მან იპოვა მეცენატი, რომელიც დაეხმარა კავკასიის ოლქის ვიცე-გუბერნატორის, გრაფ ილარიონ ვორონცოვ-დაშკოვის მიერ საზეიმოდ მოწყობილ ბანკეტზე პუბლიკის წინაშე მომღერლის პირველი გამოსვლის ორგანიზებაში.

1910 წელს დაამთავრა მუსიკალური სკოლა ტიფლისში და 1911 წელს გაემგზავრა მილანში (იტალია) მილანის კონსერვატორიაში მუსიკალური განათლების გასაგრძელებლად, სადაც გამოჩენილი მომღერლისაგან დოტი ამბროზიასგან ღებულობდა გაკვეთილებს. სწავლისათვის საჭირო სახსრები აზერბაიჯანელმა მილიონერმა და მეცენატმა გაჯი ტაგიევმა და მისმა ცოლმა სონამ გამოყვეს. მაგრამ 1912 წელს მათი მხრიდან ფინანსური დახმარება გაურკვეველი მიზეზის გამო შეწყდა და შოვქეთი იძულებული გახდა უკან დაბრუნებულიყო. მუსიკალური განათლების მიღება ტიფლისში გააგრძელა.

1912 წლის 13 აპრილს 15 წლის ასაკში პირველად გამოვიდა ბაქოში ტაგიევის თეატრის სცენაზე მაყურებლის წინაშე და უზეირ ჰაჯიბეკოვის მუსიკალური კომედიიდან „ქმარი და ცოლი“ შეასრულა პარტია.

1917–1921 წლებში სწავლობდა კიევის კონსერვატორიაში, 1927–1929 წლებში — მილანსა და პარიზში. 1922–1948 აზერბაიჯანის მირზა ფათალი ახუნდოვის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი. პარტიები: გულჩორა (უზეირ ჰაჯიბეკოვის „არშინ მალ ალან“), შაჰსენემი (რეინგოლდ გლიერის „შაჰსენემი“), ნარგიზი (მუსლიმ მაგომაევის „ნარგიზი“), ანტონიდა (მიხეილ გლინკას „ივანე სუსანინი“), როზინა (ჯოაკინო როსინის „სევილიელი დალაქი“) და სხვა. 1945 წლიდან ბაქოს კონსერვატორიის პედაგოგი (1949 წლიდან პროფესორი). დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, 3 სხვა ორდენითა და მედლებით.

გარდაიცვალა 1981 წლის 8 ივნისს ბაქოში. დაკრძალულია საპატიო დაკრძალვის ხეივანში.

ოჯახი
კიევის კონსერვატორიაში სწავლის პერიოდში გათხოვდა ინჟინერ იაკობ ლიუბარსკიზე, რომელიც უფრო ადრე, მილანში გაიცნო.
მერი-როუზი

მერი-როუზი — ევროპაში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ჩაძირული ხომალდი. ის ინგლისის მეფის, ჰენრი -ის ფლაგმანი იყო. „მერი-როუზის“ აგება 1509 წელს დაიწყო. 1536 წელს იგი ახალი და მძლავრი ქვემეხით აღჭურვეს. 1545 წელს ხალხმა და მეფემ „მერი-როუზი“ საბრძოლველად გააცილა, თუმცა მოკლე ხანში ჩაიძირა.

ზედა გემბანზე ხალხისა და შეიარაღების წონამ „მერი-როუზის“ ბალანსი შეარყია. მოულოდნელად ერთ მხარეს გადაიხარა და სათოფურებიდან წყალმა დაიწყო შეღწევა. გემმა წონასწორობა ვეღარ აღიდგინა, წყლით დამძიმდა და ფსკერისკენ დაეშვა.

„მერი-როუზი“ ფსკერზე მარჯვენა ბორტით დაესვენა. მარჯვენა მხარეს განლაგებული კაბინები არ დაზიანებულა, რადგან პორტსმუთთან (სამხრეთი ინგლისი) რბილ ლამში ჩაეფლო. წლების განმავლობაში იგი შლამის ფენებმა დაფარა და უჩინარი გახადა. მკვლევრებს არაერთხელ უცდიათ „მერი-როუზის“ ჩაძირვის ადგილის გამოკვლევა. ორი საუკუნის წინ იტალიელმა ექსპერტებმა ძვირფასი ქვემეხის პოვნა სცადეს. 1836-1840 წლებში მყვინთავებმა ფეთქებადი ნივთიერებები ჩაუშვეს წყალში, რათა ჩაძირული ხომალდისთვის მიეკვლიათ. არქეოლოგებმა კატასტროფის ადგილს მხოლოდ 1967 წელს მიაგნეს და 1979 წელს დაიწყეს გათხრები. 1982 წელს „მერი-როუზის“ ნარჩენები ზედაპირზე ამოიტანეს, რაც დღეს მუზეუმშია გამოფენილი.
ბატავია (გემი)

ბატავია — ავსტრალიის ნაპირებთან ჩაძირული ჰოლანდიური სავაჭრო კომპანიის კუთვნილი ერთ-ერთი პირველი გემი. ის ავსტრალიასა და ინდონეზიას შორის რიფზე შეჯდა. ამ მხარის სახიფათო ზღვებში 1600-დან 1800 წლამდე ასობით მსგავსი გემი შთანთქა ზღვამ. ოსტინდოეთის მეზღვაურებს პირველად მთელი წელი დასჭირდათ ევროპიდან ინდოეთამდე ჩასაღწევად. 1613 წელს ჰოლანდიელმა კაპიტანმა ჰენდრიკ ბროუერმა ინდოეთის ოკეანის სამხრეთში პირველმა გაიკვალა ახალი გზა.

„ბატავიის“ დაღუპვის შესახებ ბევრი რამაა ცნობილი, რადგან კაპიტანი გადარჩა. მან დეტალურად აღწერა, თუ როგორ შეეჯახა გემი კლდეს და შემდგომ რა მოხდა. რამდენიმე ოფიცერთან ერთად მან პატარა ნავით დატოვა ხომალდი, ეკიპაჟი, კუნძულებს შეფარებული 268 მგზავრი და დახმარების საძებრად გაცურა.

ჩაძირულ „ბატავიას“ 1963 წელს მიაკვლიეს. „ბატავიის“ ჩაძირვის ადგილზე რამდენიმე საგანი იქნა აღმოჩენილი. მათ შორის: ვერცხლის სამაგიდე სერვიზი ინდოეთის იმპერატორ ჯეჰანგირისთვის და ჰოლანდიურ ფორტ ბატავიისათვის. გარდა ამისა, აღმოჩნდა 4 ასტროლაბი და გლობუსის ნაწილი, რომელიც 1600 წელს ევროპელთათვის ცნობილ მსოფლიოს გამოსახავდა.

წყარო
100 ფაქტი რომელიც უნდა იცოდე: საზღვაო კატასტროფები, გვ. 26
ლუზიტანია (ლაინერი)

ლუზიტანია — მდიდრული საოკეანო ლაინერი, რომელსაც კანარის საზღვაო კომპანია მართავდა. ქლაიდებანკში, შოტლანდიაში, აწყობილი გემი 1906 წელს გაუშვეს ნიუ-იორკისკენ. 1907 წელს მან პრესტიჟული „ბლუ-რიბანდის“ ჯილდო მოიპოვა, როგორც უსწრაფესმა საოკეანო ლაინერმა. 1915 წლის მაისში „ლუზიტანია“ ირლანდიის სამხრეთ ნაპირებთან შემთხვვევით გერმანულ გემს გადააწყდა. სუბმარინამ მხოლოდ ერთი ტორპედო სტყორცნა, რამაც გემს კონტროლი დააკარგვინა და აფეთქება გამოიწვია. „ლუზიტანია“ გადაიხარა და წყლით აივსო.

„ლუზიტანიაზე“ 32 სამაშველო კარჭაპი იყო, მაგრამ ზღვამდე მხოლოდ ექვსმა მიაღწია. ბევრი კარჭაპი ვერც გამოიყენეს ხომალდის დაფერდების გამო. ზოგიც გემზე მისაბმელმა სამაგრებმა დააზიანა, ნაწილი კი გადაბრუნდა და ჩაიძირა.

„ლუზიტანია“ ტორპედოს მოხვედრიდან 18 წუთში ჩაიძირა. ბორტზე მყოფი 1959 ადამიანიდან 1198 დაიღუპა.
ადმელა (ორთქლმავალი)

„ადმელა“ — ავსტრალიური სამგზავრო თბომავალი. 1859 წელს ავსტრალიის სამხრეთ ნაპირზე კლდეს შეეჯახა. მიწიდან არცთუ შორს მყოფი, მაგრამ მძინვარე ზღვებით გარშემორტყმული გემი კლდესთან შეჯახებიდან 15 წუთში ჩაიძირა. 108 ადამიანი, ქალებისა და ბავშვების ჩათვლით, პიტალო კლდეზე მიკრული დარჩა. მაშველებს ერთი კვირა დასჭირდათ შემთხვევის ადგილამდე მისაღწევად. იმ დროისთვის უკვე 89 ადამიანი იყო დაღუპული შიმშილის, სიცივის, წყურვილის, დაქანცვისა და ზღვაში ჩავარდნის გამო.

გემზე მყოფი ადამიანებიდან, მხოლოდ 19 გადარჩა.
ქსენონის ტრიოქსიდი

ქსენონის ტრიოქსიდი — არასტაბილური ქსენონის ჟანგბადნაერთი. ქიმიური ფორმულაა _3. ნაერთში ქსენონის ჟანგვის ხარისხი +6-ია. არის ძლიერი მჟანგავი აგენტი.

წყალთან ურთიერთქმედებისაას მიიღება ქსენონმჟავა _2_4

უსაფრთხოება
არის ძლიერ მომწამლავი ნაერთი. ქსენონის ტრიოქსიდის მშრალი კრისტალები შედიან რეაქციაში ცელულოზასთან და წარმოქმნიან ფეთქებად ნივთიერებას.
ალვინი

„ალვინი“ — მსოფლიოში პირველი ღრმაოკეანური წყალქვეშა აპარატი. ააგეს 1964 წელს. მან რეკორდული რაოდენობით — 4200-ჯერ ჩაყვინთა. აქვს მტკიცე, წყალგამძლე კორპუსი და 2 მკვლევარისა და პილოტის ჩაყვანა შეუძლია 4500 მეტრ სიღრმეზე.

„ალვინს“ შუქები, ილუმინატორები და რობოტული მკლავები აქვს, გარდა ამისა, 6 რეაქტიული ძრავა უყენია.
აზერბაიჯან (ჟურნალი)

„აზერბაიჯან“ — ყოველთვიური ლიტერატურულ-მხატვრული ჟურნალი, აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის ორგანო. დაარსდა 1923 წელს. გამოდის ბაქოში. 1923–1927 წლებში „აზერბაიჯან“ ეწოდებოდა „მაარიფ ვა მადანიათ“ („განათლება და კულტურა), 1928–1936 — „ინგილაბ ვა მადანიათ“ („რევოლუცია და კულტურა“), 1936–1941 წლებში — „რევოლიუსია ვა კულტურა“ , 1941–1946 — „ვათან უღრუნდა“ („სამშობლოსათვის“),946–1952 — ისევ „ინგილაბ ვა მადანიათ“ (
ალესქერ ალექბეროვი

ალესქერ ჰაჯი აღა-ოღლუ ალექბეროვი (დ. 15 თებერვალი, 1910 — გ. 31 იანვარი, 1963) — აზერბაიჯანელი მსახიობი, სსრკ სახალხო არტისტი (1961), სკკპ წევრი 1944 წლიდან.

ბიოგრაფია
სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო 1927 წელს ბაქოს მუშათა თეატრში. 1933 წლიდან ბაქოს აზიზბეკოვის სახელობის დრამატულ თეატრის მსახიობი იყო. ასრულებდა უმთავრესად ტრაგიკულ როლებს. გამოირჩეოდა მისი ხანლარი, ვაგიფი (სამედ ვურღუნის „ხანლარი“, „ვაგიფი“), პოლკოვნიკი ჯავანშირი (მ. ჰუსეინის „ჯავანშირი“), ოტელო (უილიამ შექსპირის „ოტელო“) და სხვა, სახასიათო როლებიდან — სალამოვი (ჯაფარ ჯაბარლის „1905 წელი“), პროხორი (მაქსიმ გორკის „ვასა ჟელეზნოვა“) და სხვა. გადაღებულია ფილმებში: „ქენდლილიარი“, „შორეულ ნაპირებზე“ და სხვა. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენითა (1949) და 2 შრომის წითელი დროშის ორდენით (1946, 1959).

გარდაიცვალა 1963 წლის 31 იანვარს. დაკრძალულია ბაქოში, საპატიო დაკრძალვის ხეივანში
ჩაღირნესის ციხე

ჩაღირნესი, ჩარნესი — ციხე თურქეთში. მდებარეობს ერზურუმის პროვინციაში, თორთომის რაიონის სოფელ ახჩირიქში; ზღვის დონიდან 2050 მეტრზე. ნაგებია კირით. ძირითადი კონსტრუქციის კედლის სიმაღლე 8-10 მეტრია.

მდებარეობს სოფლის აღმოსავლეთით, მთის კლდოვან ფერდობზე. მასიური თავდაცვითი ნაგებობის ძირითადი ნაწილი გვიან შუა საუკუნეებს უნდა ეკუთვნოდეს, თუმცა შეინიშნება უფრო ძველი ფენაც. კედლებზე შემორჩენილია სათოფურები და ქონგურები. ყველაზე საინტერესო ნაგებობაა ციხის აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარე ორსართულიანი ეკლესია. ციხის ქვემოთ, კლდეში ნაკვეთია რამდენიმე მოზრდილი მღვიმე.