iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
საჰაერო ხრახნი

საჰაერო ხრახნი, პროპელერი — მაძრავი, რომელშიც წევის ძალა იქმნება ძრავას რამდენიმე მბრუნავი ფრთის მეშვეობით. ამ ფრთების მუშა ზედაპირი საფრენი აპარატის ფრთის ფორმის მსგავსია და მათ ძრავა აბრუნებს. საჰაერო ხრახნს იყენებენ თვითმფრინავებში, დირიჟაბლებში, აერომარხილებში და სხვა. შვეულმფრენებში საჰაერო ხრახნი ძირითადად ამწევ ძალას ქმნის და მას მზიდი ხრახნი ეწოდება. დანიშნულების მიხედვით საჰაერო ხრახნი, არის მზიდი, წევისა და კომბინირებული; ამძრავის მიმართ განლაგების მიხედვით — მწეველი და წამბიძგებელი; კონსტრუქციის მიხედვით — ცვლადი და უცვლელი ბიჯისა და ა. შ.; უკუგდებული ჭავლის დაგრეხაზე დახარჯული სიმძლავრის დანაკარგების შესამცირებლად იყენებენ ერთმანეთის საწინა- აღმდეგო მიმართულებით მბრუნავ თანაღერძულ საჰაერო ხრახნებს.
საჰაერო ტრანსპორტი

საჰაერო ტრანსპორტი — ტრანსპორტის ერთ-ერთი სახეობა, რომელიც მოიცავს, როგორც საჰაერო ხომელადებს, ასევე მათი ექსპლუატაციისათვის აუცილებელ ინფრასტრუქტურას: აეროპორტებს, სადისპეჩერო და ტექნიკურ სამსახურებს. საჰაერო ტრანსპორტს გადაჰყავს მგზავრები, გადააქვს ტვირთი და საფოსტო გზავნილები, ასრულებს სასოფლო-სამეურნეო სამუშაოებს.

საჰაერო ტრანსპორტი ევროპის ქვეყნებსა და ამერიკაში მსოფლიო ომის (1914-1918) წლებში გაჩნდა. სსრკ პირველი საჰაერო ხაზი მოსკოვი–ნოვგოროდი გაიხსნა 1923 წელს. ხაზის საერთო სიგრძე 1940 წ. 146 ათ. კმ-მდე გაიზარდა.

საჰაერო ტრანსპორტის განვითარება განსაკუთრებით დაჩქარდა მსოფლიო ომის (1939-1945) შემდეგ, რაც დაკავშირებული იყო მრავალადგილიანი რეაქტიული თვითმფრინავების (ტუ-109, ტუ-14, ილ-18, ან-10, 60-იანი წლებიდან კი – ტუ-124, ან-24, ტუ-134, ტუ-144, ტუ-154, იაკ-40, ბე-80, ილ-2) გამოყენებასთან. თანამედროვე რეაქტიული თვითმფრინავები გამოირჩევა დიდი სიმძლავრით, ზებგერითი სიჩქარით (კრეისერული სიჩქარე 28500 კმ/სთ), დიდი ტევადობით (120 და მეტი დასაჯდომი ადგილი) და მაღალი საიმედოობით. ტვირთის გადასაზიდად შეიქმნა ე. წ. „საჰაერო ეტლი“ (ტვირთამწეობა 30 ტ-ზე მეტი). ფართოდ იყენებენ სამგზავრო შვეულმფრენებს. გაჩნდა რეაქტიული წევის შვეულმფრენებიც.
პირომორფიტი

პირომორფიტი ( და ) — ფოსფატების კლასის მინერალი; ქიმიური შედგენილობა 5(4)3. კრისტალდება ჰექსაგონურ სინგონიაში. კრისტალები პრიზმული აქვს. მწვანეა, იშვიათად ყვითელი. სიმაგრე მინერალოგიური სკალით 3.5-4; სიმკვრივე 6700-7100 კგ/მ³. გვხვდება ტყვიისა და ტყვია-თუთიის საბადოთა დაჟანგვის ზონაში. ტყვიის ერთ-ერთი მადანია.
აპატიტი

აპატიტი — ფოსფატების კლასის მინერალთა ჯგუფი. ქიმიური შედეგნილობა 5[4]3(, , ). თუ ჭარბობს , ეწოდება ფტორაპატიტი, თუ — ქლორაპატიტი, თუ — ჰიდროქსილაპატიტი; ხშირად ჩანაცვლებულია -ით (11%-მდე) ან იშვიათმიწა და სხვა ელემენტებით. კრისტალდება ჰექსაგონურ სინგონიაში. აქვს ნემსისებრი, სვეტისებრი და ფირფიტისებრი კრისტალები. ზოგიერთი კრისტალი 1 მ აღწევს და 160 კგ-ზე მეტს იწონის. გავრცელებულია მარცვლოვანი, მკვრივი და მიწისებრი აგრეგატები. დანალექ ქანებში გვხვდება აპატიტის დანაგროვები, რომელთაც ფოსფორიტები ეწოდებათ. ფერად ხშირად მომწვანო ცისფერი, მწვანე, იისფერი, მურა, ზოგჯერ უფეროა. ელვარება მინისებრი აქვს, ჩამონატეხს — ცხიმოვანი, სიმაგრე მინერალოგიური სკალით – 5. სიმკვრივე — 3200 კგ/მ³. იხსნება მჟავებში. წარმოშობა — მაგმური (დაკავშირებულია ტუტე ქანებთან) და პნევმპატოლითურ-ჰიდროთერმული. აპატიტის მსოფლიოში უდიდესი საბადოა ხიბინის მთებში, კოლის ნახევარკუნძულზე. აპატიტს იყენებენ ფოსფორიანი სასუქების (სუპერფოსფატის) დასამზადებლად, ფოსფორისა და ფოსფორმჟავას მისაღებად.
ფლუორიტი

ფლუორიტი , მდნობი შპატი — ფთორიდების კლასის მიწერალი; ქიმიური შედგენილობა 2. ზოგჯერ ჩანაცვლებულია -ით, შვიათ მიწათა ელემენტებით, -ით და სხვა. კრისტალდება კუბურ სინგონიაში. კრისტალები კუბის ან ოქტაედრის ფორმისაა, აგრეგატები — მკვრივი, მარცვლოანი ან მიწისებრი. უფერული, მწვანე, ფითელი ან იისფერია. სიმაგრე მინერალოგიური სკალით 4; სიმკვრივე 3180-4200 კგ/მ³. უმთავრესად წარმოიქმნება ჰიდროთერმული ან მეტასომატური პროსესებს შედეგად. გვხვდება დანალექ ქანებში. გამოიყენება ფლუსად, ფთორ-მჟავას მისაღებად და სხვა. გამჭვირვალე უფერულ ან ბაცად შეფერილ კრისტალებს იყენებენ ოპტიკაში. საბადოები ცნობილია რუსეთში, აშშ-ში და სხვაგან.
ტყისპირა ქამა

ტყისპირა ქამა — სოკოს სახეობა ქამასოკოს გვარისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპას, ჩრდილოეთ ამერიკასა და აზიას.

კარგი ხარისხის საჭმელი სოკოა. ნორჩობაში გამოუცდელ მესოკოვეს შეიძლება ადვილად აერიოს მისივე გვარის რამდენიმე მომაკვდინებლად შხამიანი სოკოში, მათ შორის შხამაში. ტყისპირა ქამა იზრდება წიწვოვან და ნათელ ფოთლოვან ტყეებში ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

სოკო პირველად აღწერა იტალიელმა მიკოლოგმა კარლო ვიტადინიმ 1832 წელს როგორც . . მიმდინარე ბინომიალური სახელწოდება მიანიჭა ამერიკელმა მიკოლოგმა ჩარლზ ჰორტონ პეკმა 1872 წელს.

აღწერა
ქუდის დიამეტრი — 5-10 სმ, მკრთალი-მოყვითალო თეთრი ფერის, კვერცხისებრი ფორმის, მოგვანებით გაშლილი და ბრტყლად ამოზნექილი. ტექსტურა სქელხორცოვანი, გლუვი, აბრეშუმისებრი ზედაპირითაა დაფარული. კიდეები თავიდან შეკეცილია, შემდეგ-გაშლილი, ზოგჯერ ტალღოვანი, საერთო საბურველის ნარჩენებით.

ფეხის სიგრძე — 6-8 სმ, სისქე — 1-1.5 სმ, თეთრი, შეხებისას ყვითლდება. ცილინდრული ფორმის, ძირისკენ გამსხვილებული, ზოგჯერ ოდნავ მოღუნულია, თავდაპირველად — შიგნით ბოჭკოვანია, ხოლო შემდეგ — ფუყე. სოკოს ტექსტურა აბრეშუმისებრ-ბოჭკოვანია. ქუდთან ახლოს გააჩნია განიერი და საკმაოდ მოზრდილი მოთეთრო, ჩამოკიდებული საყელო. მისი ზედაპირი გლუვია, ხოლო ქვედა მხარე — კიდეზე მოყვითალო ნაფიფქითაა ვოლვის გარეშე.

რბილობი — ქუდში ონდავ თხელი, თეთრი, გაჭრისას ნელ-ნელა იძენს ჟანგმიწისფერ-ყვითელ ფერს. ახასიათებს ნუშის ან ანისულის სუნი.

ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, ხშირი, ფეხთან თავისუფალი, მონაცრისფერო-მოვარდისფერო, მურა-წაბლისფერი ან თითქმის შავი.

სპორების მტვერი — შოკოლადისფერ-ყავისფერი ან მუქი მურა. სპორები — 5-63-4 მკმ, კვერცხისებრი ფორმის, გლუვი, ერთი ან ორი ფლუერსეცენტული წვეთით.

გავრცელება და ეკოლოგია
მეტად გავრცელებული სოკოა. გვხვდება წიწვოვან და ნათელ ფოთლოვან ტყეებში, განსაკუთრებით ხშირად ნაძვსა და წიფლის ქვეშ, წაქცეულ ხეებს შორის, მდიდარ ნიადაგებზე. ჩნდება ერთეულებად ამ ჯგუფებად, ზოგჯერ მრავალრიცხოვნად.

სოკო მრავლად გვხვდება ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყლებში (ევროპა და ჩრდილოეთი ამერიკა). გავრცელების არეალი აგრეთვე მოიცავს სამხრეთ ამერიკას, აზიას, აფრიკასა და ავსტრალიას.

სეზონი — ზაფხულიდან გვიან შემოდგომამდე.

კვებითი ღირებულება
კარგი ხარისხის საჭმელი სოკოა. ახასიათებს სასიამოვნო გემო. იგი განსაკუთრებით პოპულარულია ევროპაში. ახალგაზრდა სოკოები იჭმევა უმადაც, ხოლო რაც შეეხება მოზრდილ ეგზემპლარებს, მოხმარებამდე რეკომენდირებულია მათი მოხარშვა. გამოიყენება როგორც ცხიმში შემწვარი, აგრეთვე მოხარშული სახით. ხმარობენ ხორციან სოუზებშიც. მიუხედავად ამისა, სოკო ადვილად იწოვს კადმიუმსა და სხვა მძიმე ლითონებს, ტყისპირა ქამასაგან განსხვავებით, შხამას არ ახასიათებს ნუშის სუნი. შხამას ფირფიტები ყოველთვის თეთრია და ფეხის ძირში აქვს ვოლვა. ტყისპირა ქამა შეიძლება აგვერიოს შხამიან ქამაშიც რომელსაც, ტყისპირა ქამასგან განსხვავებით, ახასიათებს ფენოლის მძაფრი სუნი და ფეხის ძირში გადატეხისას სწრაფად ყვითლდება.
საერთაშორისო მინერალოგიური ასოციაცია

საერთაშორისო მინერალოგიური ასოციაცია — საერთაშორისო ჯგუფი, რომელიც შედგება 36 ეროვნული ორგანიზაციისაგან (2024 წლის დასაწყისში), რომლის მიზანია მინერალოგიის განვითარება, კერძოდ, 5000-ზე მეტი ცნობილი მინერალური სახეობის ნომენკლატურის სტანდარტიზაცია. არის გეოლოგიურ მეცნიერებათა საერთაშორისო კავშირის ნაწილი. ასოციაცია ჩამოყალიბდა 1958 წლის ივლისში.

2015 წლის დეკემბერში საქართველოს მინერალოგიური საზოგადოება, რომლის ერთ-ერთი დამფუძნებელია საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი, საერთაშორისო მინერალოგიური ასოციაციის წევრად აირჩიეს.
მორიც ვაგნერი

მორიც ვაგნერი (; დ. 3 ოქტომბერი, 1813, ბაიროითი, ბავარია, — გ. 30 მაისი, 1887, მიუნხენი) — გერმანელი მოგზაური, გეოგრაფი და ბუნებისმეტყველი.

სწავლობდა ერლანგენისა და მიუნხენის უნივერსიტეტებში (1833-1836). ბევრს მოგზაურობდა. 1835-1838 წლებში იმყოფებოდა ალჟირში, 1843-18146 წლებში მოიარა შავიზღვისპირა ქვეყნები, კავკასია, ქურთისტანი და სპარსეთი, 1852-1855 წლებში — ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ამერიკასა და ვესტინდოეთში, 1856-1860 წლებში — სამხრეთ ამერიკაში. იყო მიუნხენის უნივერსიტეტის საპატიო პროფესორი, ბავარიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი. სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა.

თავისი მოგზაურობა და დაკვირვებები ვაგნერმა აღწერა რამდენიმე ნაშრომში. საბუნებისმეტყველო მეცნიერებაში ვაგნერი ძირითადად ცნობილია თავისი მოსაზრებით სახეობათწარმოქმნის ევოლუციურ პროცესში გეოგრაფიული იზოლაციის (თანამედროვე სახელია ალოპატრული სახეობათწარმოქმნა) უპირატესი და აუცილებელი როლის შესახებ. ევოლუციური მოძღვრების მამამთავარი ჩარლზ დარვინი გეოგრაფიული იზოლაციის წვლილს აღიარებდა, მაგრამ კატეგორიულად უარყოფდა ვაგნერის მტკიცებას მისი აუცილებლობის და წამყვანი როლის შესახებ.

ვაგნერის წიგნში „მოგზაურობა კოლხეთსა და კავკასიის იქითა მხარეს მდებარე გერმანულ კოლონიებში“ (გერმ. ; ლაიფციგი, 1850) დაცულია ცნობები საქართველოს შესახებ. მასში აღწერილია თბილისი, ქუთაისი, რედუტ-კალე, ფოთის ციხე, ზუგდიდი, ბათუმის ნავსადგური და სხვ., დახასიათებულია ამ ადგილების მოსახლეთა ყოფა-ცხოვრება. ავტორი ეხება რუსი მოხელეების საქმიანობას კავკასიაში, კაპუცინთა მოღვაწეობას საქართველოში, გერმანელ კოლონისტთა დასახლებების დაარსების ისტორიას და მათ თანამედროვე მდგომარეობას და სხვ.
დოდო ვადაჭკორია

დოდო ალექსანდრეს ასული ვადაჭკორია (ქალიშვილობის გვარი — ხიმშიაშვილი) (დ. 5 ივნისი, 1923, ქუთაისი, — გ. 22 დეკემბერი, 2017) — ქართველი მწერალი და მთარგმნელი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიული ფაკულტეტი (1946). იყო სსრკ მწერალთა კავშირის საბავშვო და ახალგაზრდული ლიტერატურის სექციის ბიუროს წევრი (1972), საკავშირო საბავშვო და მხატვრული ლიტერატურის საბჭოს წევრი (1985). პირველი მოთხრობა „ჭრელი ხელთათმანები“ 1950 წელს გამოაქვეყნა, პირველი კრებული „უცნაური დედობილი“ — 1959 წელს. გამოქვეყნებული აქვს რამდენიმე კრებული. თარგმნა ვ. მედვედევის, ბ. კამოვისა და სხვათა ნაწარმოებები, უკრაინული და შვედური ზღაპრები. მისი ნაწარმოებები თარგმნილია რუსულ ენაზე. არის შიო მღვიმელის სახელობის პრემიის ლაურეატი (1986). მიღებული აქვს ღირსების ორდენი (1999). მისი ძმა, მწერალი კოტე ხიმშიაშვილი დახვრიტეს 1942 წელს ანტისაბჭოთა შეთქმულებაში მონაწილეობისთვის. 2020 წელს დოდო და კოტე ხიმშიაშვილების სახელი მიენიჭა ქუჩას თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში.
ზურაბ ვადაჭკორია (ექიმი)

ზურაბ ოთარის ძე ვადაჭკორია (დ. 16 იანვარი, 1958, თბილისი) — ქართველი ყბა-სახის ქირურგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1997), პროფესორი (1997).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი (1979). მუშაობდა თბილისის ბავშვთა კლინიკუ საავადმყოფოში (1983–1987), 1987 წლიდან კი — გ. ჟვანიას სახელობის პედიატრიის აკადემიურ კლინიკაში. იყო თსსუ-ს ბავშვთა სტომატოლოგიისა და სტომატოლოგიურ დაავადებათა პროფილაქტიკის კათედრის გამგე (1993), ბავშვთა და მოზარდთა ქირურგიული სტომატოლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი (2006). 1991–1997 წლებში იყო თსსუ-ის სტომატოლოგიის ფაკულტეტის დეკანი, 1997–2004 წლებში — თსსუ-ის პრორექტორი საერთაშორისო ურთიერთობის დარგში, 2009-2023 წლებში — რექტორი. 1997-2004 წლებში არჩეული იყო საქართველოს სტომატოლოგთა ასოციაციის პრეზიდენტად.
ნოდარ ვადაჭკორია

ნოდარ კონდრატეს ძე ვადაჭკორია (დ. 27 თებერვალი, 1930, თბილისი) — ქართველი არქიტექტორი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია (1955). მუშაობდა თბილისის სხვადასხვა საპროექტო ორგანიზაციებში. 1988 წლიდან იყო „საკკურორტპროექტის“ საქართველოს ფილიალის დირექტორად (1996 წლიდან — შპს „კურორტპროექტი“). მონაწილეობდა სანატორიუმ „იმერეთის“ (წყალტუბო) დაპროექტებაში (1958). ვადაჭკორიას ძირითადი ნამუშევრებია: სასტუმრო დაბა ფასანაურში (1958, ზ. თავართქილაძესთან ერთად); მინისტრთა საბჭოს დასასვენებელი სახლი ბიჭვინთაში (1963); პანსიონატები წყნეთში (1964, ყველა ვ. ალექსი-მესხიშვილთან ერთად); პანსიონატი „სინოპი“ სოხუმში (1965); დასასვენებელი სახლი „ჰორიზონტი“ ქობულეთში (1978, მ. ლიპარტელიანსა და მ. ჩხენკელთან ერთად); სასტუმრო „ამირანი” თბილისში (1986, ლ. კარკუსოვასა და მ. მარგველაშვილთან ერთად); საკასაციო სასამართლო თბილისში (2006, რ. ბაკურაძესთან ერთად) და სხვ. საერთაშორისო გამოფენებზე იყო აგრეთვე საქართველოს პავილიონების ავტორი გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში (1972), თურქეთში (1973), ბულგარეთში (1974), საფრანგეთში (1975, ყველა რ. კიკნაძესა და შ. ყავლაშვილთან ერთად), მოსკოვში (1977, ო. ლითანიშვილთან ერთად). მიღებული აქვს ღირსების ორდენი (2002).
სპუტნიკ-2

„დედამიწის მეორე საბჭოთა ხელოვნური თანამგზავრი“ ცნობადი არაოფიციალური სახელით „სპუტნიკ-2“ , თანამგზავრის კოდოდური აღნიშვნაა „პს-2“ — დედამიწის ხელოვნური თანამგზავრი (დხთ), საბჭოთა კოსმოსური აპარატი, რომელიც საერთაშორისო გეოფიზიკური წლის ფარგლებში გაშვებულ იქნა ორბიტაზე 1957 წლის 3 ნოემბერს. დხთ-ზე იმყოფებოდა პირველი ცოცხალი არსება — ძაღლი სახელად „ლაიკა“. თანამგზავრი გაეშვა ოქტომბრის რევოლუციის 40 წლისთავის პატივსაცემად, სკკპ ცკ-ის პირველი მდივნის ნიკიტა ხრუშჩოვის პირადი მითითებით.

დხთ-ს მიზანი იყო ატმოსფეროს ზედაფენების მეცნიერული კვლევა, აგრეთვე კოსმოსურ სივრცეში სიცოცხლის ფიზიკური პროცესებისა და პირობების შესწავლა.

მეორე საბჭოთა დხთ წარმოადგენდა რაკეტა-მატარებლის უკანასკნელ საფეხურს, რომელშიც მოთავსებული იყო კონტეინერები სამეცნიერო აპარატურით.

მეორე ხელოვნურ თანამგზავრზე იყო:
აპარატურა სპექტრის მოკლეტალღოვან ულტრაიისფერ და რენტგენულ დარგებში მზის გამოსხივების გამოსაკვლევად;
აპარატურა კოსმოსური სხივების შესასწავლად;
აპარატურა ტემპერატურისა და წნევის შესასწავლად;
ჰერმეტული კონტეინერი, რომელშიც არის საცდელი ცხოველი (ძაღლი), ჰაერის კონდიცირების სისტემა, საჭმლის მარაგი და ხელსაწყოები კოსმოსური სივრცის პირობებში ცხოველუნარიანობის შესასწავლად;
საზომი აპარატურა დედამიწაზე მეცნიერული გაზომვის ცნობების გადმოსაცემად;
ორი რადიოგადამცემი, რომლებიც მუშაობენ 40.002 და 20.005 მეგაჰერცის სიხშირეებზე (ტალღის სიგრძეა დაახლოებით 7.5 და 16 მეტრი შესაბამისად);
ელექტროენერგიის საჭირო წყაროები.

აღნიშნული აპარატურის, საცდელი ცხოველისა და ელექტროკვების წყაროების საერთო წონა 508.3 კგ-ს შეადგენს. თანამგზავრმა მიიღო ორბიტული სიჩქარე დაახლოებით 8 კმ/წმ. თანამგზავრის ერთი სრული შემოვლის დრო შეადგენდა დაახლოებით 1 საათსა და 492 წუთს; ორბიტის დახრის კუთხე ეკვატორის სიბრტყისადმი უდრის დაახლოებით 65°.
შოთა ვადაჭკორია (ისტორიკოსი)

შოთა ილიას ძე ვადაჭკორია (დ. 20 ივნისი, 1951, სოფ. ჭანჭათი, ლანჩხუთის რაიონი) — ქართველი ისტორიკოსი. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (2002), პროფესორი (2019).

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი (1977). სხვადასხვა დროს მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიასთან არსებულ ხალხთა მეგობრობის მუზეუმში (1989- 2000), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ქვემდებარე პოლიტოლოგიის ინსტიტუტში (2000-2006), ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტში (2006-2019), 2019 წლიდან— დღემდე — საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სოციალურ მეცნიერებათა დეპარტამენტში პროფესორის თანამდებობაზე. იკვლევს ქართული პოლიტიკური აზროვნების, ქართული ემიგრაციისა და საქართველოს უახლესი პერიოდის პოლიტიკური ისტორიის სხვა აქტუალურ საკითხებს. აქტიურად მონაწილეობს საერთაშორისო კონფერენციებსა და კონგრესებში. 1991-2025 წლებში დაბეჭდილი აქვს 230- ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი. აქედან 39 წიგნი და ბროსურა, რომელთაგან 17 მონოგრაფიაა.
ალისტრო ვადაჭკორია

ალისტრო ავთანდილის ძე ვადაჭკორია (დ. 8 თებერვალი, 1886, სოფ. ჭანჭათი, ახლანდ. ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1963) — რევოლუციური მოძრაობის მონაწილე საქართველოში, პუბლიცისტი.

1900 წლიდან მუშაობდა მესტამბე-ასოთამწყობად, მ. შ. თბილისში მ. შარაძის სტამბაში. მონაწილეობდა სოციალ-დემოკრატთა რევოლუციურ მოძრაობაში, 1904 წლიდან აქვეყნებდა წერილებს მუშათა ცხოვრებაზე. 1917 წლის რევოლუციის შემდეგ იყო მბეჭდავთა კავშირის აქტიური წევრი, თანამშრომლობდა ქართველი მენშევიკების გაზეთ „ერთობაში“. 1922 წლიდან საბჭოთა ხელისუფლების მიმართ ლოიალური იყო. 1925-1928 წლებში იყო ყოფილ მენშევიკთა ჟურნალ „ახალი გზის“ სარედაქციო კოლეგიის წევრი, გამოცემის ხელმძღვანელი და აქტიური თანამშრომელი. 1931 წლიდან მუშაობდა სხვადასხვა სამეურნეო და ადმინისტრაციულ თანამდებობაზე.
მიხეილ ვადბოლსკი

მიხეილ ნიკოლოზის ძე ვადბოლსკი (; დ. 20 თებერვალი, 1899, ვარშავა, — გ. 19 მაისი, 1990, თბილისი) — ფერმწერი, გრაფიკოსი, პუბლიცისტი, ქართული ჰერალდიკის და ჭადრაკის ისტორიის მკვლევარი, საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1981).

დაიბადა არისტოკრატული წარმოშობის რუსი სამხედრო მოსამსახურის ოჯახში. ბავშვობა გაატარა პეტერბურგში. დაამთავრა ბარონ შტიგლიცის სამხატვრო სასწავლებელი (1917). მონაწილეობდა მსოფლიო და რუსეთის სამოქალაქო ომებში. სამოქალაქო ომმა მთელი მისი ოჯახი შეიწირა, რის შემდეგაც, 1924 წელს, ვადბოლსკი თბილისში დასახლდა. მუშაობა დაიწყო მხატვარ-გამფორმებლად, ასევე მოღვაწეობდა პოლიტიკური სატირისა და აგიტაციის დარგში. ამავე პერიოდში შექმნა ისტორიულ პირთა პორტრეტები, ქართულ ისტორიულ საგვარეულოთა გერბები, დროშები, მოიძია ფულისა და ქართული ტანსაცმლის ნიმუშები, სწავლობდა საჭადრაკო თეორიებს და საქართველოში ჭადრაკის ისტორიის საკითხებს და სტატიების სახით აქვეყნებდა ქართულ ჟურნალ-გაზეთებში. მსოფლიო ომის დროს დაუბრუნდა პროპაგანდის თემას და ხელმძღვანელობდა თბილისის წითელი არმიის სახლის „სატირის ფანჯარას“. განსაკუთრებით აღსანიშნავია ვადბოლსკის წვლილი ქართული ჰერალდიკური მეცნიერების განვითარებაში.
ოლღა ქურდევანიძე

ოლღა ქურდევანიძე (დ. 1913, თბილისი — გ. 1995) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, ტექნოლოგი, ქიმიკოსი.

1935 წელს დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის ქიმიური ტექნოლოგიის ფაკულტეტი.

1935-1995 წლებში მოღვაწეობდა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სილიკატების ტექნოლოგიის კათედრაზე. მისი კვლევის მთავარი სფერო იყო საქართველოში არსებული სილიკატური ნედლეულის აღმოჩენა და მათი თვისებების კვლევა. მან შეისწავლა დაახლოებით 50 წითელი აგურის საბადო, ცეცხლგამძლე სააგურე თიხები, სატარე მინის წარმოებისთვის საჭირო ადგილობრივი მასალები, ცემენტის წარმოებისთვის გამოსადეგი კირქვები, სხვადასხვა თიხები და დანამატები. ამ კვლევების შედეგები გამოიყენეს სხვადასხვა საწარმოში ტექნოლოგიური პროცესების გაუმჯობესებისა და განახლებისთვის.

მან თავისი პედაგოგიური და სამეცნიერო გამოცდილება ასახა სილიკატური ტექნოლოგიის ქართულენოვან სახელმძღვანელოებში, რითაც შექმნა აკადემიური საფუძველი საქართველოში მჭიდა მასალების სპეციალისტების მოსამზადებლად.

სამეცნიერო და პედაგოგიური საქმიანობის გარდა, აქტიურად იყო ჩართული საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. 1967-1969 წლებში არჩეული იყო საქალაქო საბჭოს წევრად. მას მიღებული ჰქონდა მთავრობის ექვსი მედალი და მრავალი წოდება. 1990 წელს ის აირჩიეს სიეტლის (აშშ) საპატიო მოქალაქედ.

სადისერტაციო თემა — „ქვარცისა და ქალცედონის ინვერსიის კინეტიკა მაღალ ტემპერატურაზე.“
ქერბალაი სეფიხან ყარაბაღი

ქერბალაი სეფიხან ყარაბაღი — აზერბაიჯანელი არქიტექტორი, ყარაბაღში შექმნილი უნიკალური არქიტექტურული სკოლის წარმომადგენელი.
კერბალაი სეფიხან ყარაბაღის შემოქმედების დამახასიათებელი თვისება იყო ადგილობრივი არქიტექტურის ტრადიციების რაციონალური და ოსტატურად გამოყენება.
სეფიხანის დიზაინით აშენებულ შენობებს შორის შეიძლება დავასახელოთ აბანო „შირინ სუ“ შუშაში, მეჩეთი ბარდაში (1868 წ.), აღდამის მეჩეთი (1870 წ.), „თათრული მეჩეთი“ (1870 წ.) ოდესაში, „ყარაბაღლარის“ მეჩეთი (1880 წ.) აშხაბადში, რამდენიმე კვარტალური მეჩეთი ქალაქ შუშაში და სხვა სამოქალაქო შენობები ყარაბაღში.
ყურბან აბასოვი

ყურბან აბასოვი (; დ. 26 ოქტომბერი, 1926, ნახიჩევანის ასსრ — გ. 14 სექტემბერი, 1994, ბაქო) — საბჭოთა აზერბაიჯანელი ნავთობმრეწველი, სოციალისტური შრომის გმირი (1959). სსრკ-ს საპატიო მენავთობე.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1926 წლის 26 ოქტომბერს აზერბაიჯანის სსრ ნახიჩევანის ასსრ სოფელ ფაიზში. დაამთავრა აზერბაიჯანის აზიზბეოვის სახელობის ნავთობისა და ქიმიის სახელმწიფო ინსტიტუტი (1962). კარიერა 1943 წელს დაიწყო, როგორც კოლმეურნემ. 1950 წლიდან — აზნეფტის ასოციაციის საბურღი ოფისის საბურღი ოსტატი გახდა. 1952 წლიდან — ნავთობის საბადოების ადმინისტრაციის საბურღი ოფისის უფროსი, 1959 წლიდან - „ორჯონიკიძენფტის“ ნავთობსაბადოს ადმინისტრაციის საბურღი ოფისის დირექტორი, 1962 წლიდან — ნავთობის საბადოს ადმინისტრაციის საბურღი ოფისის დირექტორი. 1992 წლიდან — აზერბაიჯანის სახელმწიფო ნავთობკომპანიის მთავარი მრჩეველი.

სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1959 წლის 19 მარტს დადგენილებით, ნავთობისა და გაზის მრეწველობის განვითარებაში მიღწეული წარმატებების გამო, ყურბან აბასოვს მიენიჭა სოციალისტური შრომის გმირის წოდება.

გარდაიცვალა 1994 წლის 14 სექტემბერს ქალაქ ბაქოში.
საქით მამედოვი

საქით გულამ ოღლუ მამედოვი (; 5 აგვისტო, 1958, ნეფტეჩალას რეგიონი, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ) — აზერბაიჯანელი მხატვარი, მხატვრობაში ოპალიზმის ჟანრის შემქმნელი, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო არტისტი, პროფესორი, იუნესკოს მხატვართა კავშირის წევრი, ევროპის საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო პროფესორი, ვატიკანის ჰერალდიკის აკადემიის გრაფი, მსოფლიო ხელოვნების აკადემიის ნამდვილი წევრი, საპატიო წევრი რუსეთის საიმპერატორო სამხატვრო აკადემიისა, რომის თანამედროვე ხელოვნების აკადემიის საპატიო წევრი, მსოფლიო ხელოვნების აკადემიის ნამდვილი წევრი, თურქეთის მსოფლიო აკადემიის ნამდვილი წევრი.

ბიოგრაფია
საქით მამედოვი დაიბადა 1958 წლის 5 აგვისტოს ქალაქ ნეფთჩალაში. 1978 წელს წარჩინებით დაამთავრა აზერბაიჯანის აზიმ აზიმზადეს სახელობის სახელმწიფო სამხატვრო სკოლა. 1978-1980 წლებში ჯარში მსახურობდა. 1981 წელს ჩაირიცხა ი.რეპინის სახელობის ლენინგრადის სამხატვრო აკადემიის ფერწერის ფაკულტეტზე, რომელიც წარჩინებით დაამთავრა 1987 წელს.
იცის რუსული და თურქული ენები.

დაქორწინებულია, ჰყავს 3 შვილი და 3 შვილიშვილი. მისი შვილები ნიზარ მამედოვი, ცეზარ მამედოვი და აინურ მამედოვა ასევე ეწევიან მხატვრულ საქმიანობას.

საკიტ მამედოვი 30 წელზე მეტია მხატვრული შემოქმედებით არის დაკავებული. მხატვარი არის ოპალიზმის სკოლის დამფუძნებელი და მუშაობს ამ შემოქმედებით ტექნიკაში. სტილის სახელი მომდინარეობს ოპალის ქვისგან, ნახატები გადმოსცემს ამ ქვის მდიდარ ფერებსა და ბზინვარებას.
აზერბაიჯანის მხატვართა კავშირის წევრი 1988 წლიდან.
შაფაიათ მეჰდიევი

შაფაიათ ფარჰად-ოღლუ მეჰდიევი (; დ. 15 დეკემბერი, 1910, სპარსეთი - 15 დეკემბერი, 1993, ბაქო) — საბჭოთა და აზერბაიჯანელი მეცნიერი, ნავთობის გეოლოგი, აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მასწავლებელი, აკადემიის დოქტორი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1910 წლის 15 დეკემბერს. 1914 წელს მამის გარდაცვალების შემდეგ ის ოჯახთან ერთად ბაქოში გადავიდა საცხოვრებლად.
1930-1934 წლებში სწავლობდა აზერბაიჯანის ნავთობის ინსტიტუტის გეოლოგიური საძიებო ფაკულტეტზე, მიიღო სამთო ინჟინრის სპეციალობა ნავთობისა და გაზის საბადოების ძიებაში.
ჯერ კიდევ ინსტიტუტში მუშაობდა გეოლოგად. რედაქტორობდა დიდი ტირაჟის ინსტიტუტის გაზეთს „ნავთობის პერსონალისთვის“, შემდეგ გაზეთს „ახალგაზრდა მუშა“, კრებულს „ახალგაზრდა ბოლშევიკი“, გაზეთებს „აზერბაიჯანელი სპორტსმენი“, „გალა ნეფთჩისი“ (1932-1936).
1936 წლიდან - გეოლოგი პირსაგატის ნავთობის საბადოზე, 1937-1938 წლებში - ნეფჭალას ნავთობის საბადოზე, მთავარი გეოლოგი, აზერბაიჯანის ნავთობის წარმოების სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე.
დიდი სამამულო ომის მონაწილე.
1945 წლის დასაწყისში დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია.
1954-1958 წლებში - გეოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი.
1965 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე მეცნიერი იყო აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გეოლოგიის ინსტიტუტის გეოლოგიისა და ნავთობის განყოფილების გამგე და ნავთობისა და გაზის საბადოების გეოლოგიისა და საძიებო განყოფილების გამგე აზერბაიჯანის სახელმწიფო ნავთობის აკადემიაში.

გარდაიცვალა 1993 წლის 15 დეკემბერს ბაქოში და დაკრძალეს ბაქოს ღირსების ხეივანში.