iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მარგერიტა მარია ფარნეზე

მარგერიტა მარია ფარნეზე (; დ. 24 ნოემბერი, 1664, პარმა, იტალია — გ. 17 ივნისი, 1718, კოლორნო, იტალია) — ფარნეზეების დინასტიის წარმომადგენელი. პარმისა და პიაჩენცის ჰერცოგ რანუჩო -ისა და იზაბელა დ’ესტეს ასული. მოდენისა და რეჯიოს ჰერცოგინია 1692-1694 წლებში როგორც ფრანჩესკო -ის მეუღლე.

ბიოგრაფია
მარგერიტა მარია დაიბადა 1664 წლის 24 ნოემბერს პარმაში. იგი იყო პარმისა და პიაჩენცის ჰერცოგ რანუჩო -ისა და მისი მეორე ცოლის, იზაბელა დ’ესტეს პირველი საერთო შვილი. აღსანიშნავია, რომ მისი მშობლები ღვიძლი ბიძაშვილ-მამიდაშვილები იყვნენ. დედამისი 1666 წელს გადაჰყვა მშობიარობას, რა დროსაც მან მარგერიტას ერთადერთი ღვიძლი ძმა, პრინცი ოდოარდო გააჩინა (უკანასკნელი ფარნეზეს, ესპანეთის დედოფალ ისაბელის მამა).

დაქვრივების შემდეგ მამამისი მესამედ და საბოლოოდ დაქორწინდა მარგერიტა მარიას დეიდაზე, პრინცესა მარია დ’ესტეზე, რომელთანაც შეეძინა კიდევ ორი ვაჟი, ფრანჩესკო და ანტონიო.

როდესაც მარგერიტა მარია წამოიზარდა მამამისმა მის გათხოვებაზე დაიწყო ფიქრი. ვინაიდან პარმა-მოდენის ალიანსი უკვე გამყარებული იყო, მოდენის ჰერცოგი ფრანჩესკო საფრანგეთთან ალიანსის გასამყარებლად ფიქრობდა, რომ ცოლად პრინცესა ბეატრის ჰიერონიმა ლოთარინგიელი შეერთო, თუმცა არ გამოუვიდა.

ფრანჩესკო იყო მარგერიტას პაპიდაშვილი, ჰერცოგ ალფონსო -ისა და ლაურა მარტინოცის ვაჟი, საფრანგეთის მმართველი კარდინალი მაზარინის დისწული და ინგლისის, ირლანდიისა და შოტლანდიის დედოფალ მარია მოდენელის ძმა, რის გამოც მასზე ქორწინება პარმელებს ხელს აძლევდა.

1692 წლის 14 ივლისს მარგერიტა მარია ფარნეზე და ფრანჩესკო მოდენელი დააქორწინეს. მათი ქორწინება ხანმოკლე და უნაყოფო იყო, რადგან ფრანჩესკო 1694 წელს პოლიართრიტით გარდაიცვალა.

ვინაიდან მას შვილი არ დარჩენია, წესის თანახმად მარგერიტა მარია მშობლიურ პარმას დაუბრუნდა, სადაც უკვე მისი ძმა, ფრანჩესკო ფარნეზე იჯდა ტახზე. იგი მეორედ აღარ გათხოვილა და გარდაიცვალა 1718 წლის 17 ივნისს კოლორნოში, ფარნეზეების საზაფხულო რეზიდენციაში.
თურქეთის სრუტეების კრიზისი

}
1946 წლის 20 აგვისტოს, დინ აჩესონი შეხვდა თხუთმეტ ჟურნალისტს, რომლებსაც აუხსნა არსებული სიტუაცია და საკითხზე აშშ-ის პოზიცია საჯაროდ ცნობილი გახადა.

-ს მხარდაჭერა თურქეთს და დე-ესკალაცია
1946 წლის ზაფხულსა და შემოდგომაზე, სსრკ-მ გაზარდა საზღვაო ძალების რაოდენობა შავ ზღვაში, სადაც საბჭოთა გემები უამრავ მანევრებს ასრულებდნენ თურქეთის სანაპიროებთან და უცნობი რაოდენობის ქვეითი სამხედროები იქნა გაგზავნილი ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე. სსრკ-ისაგან დიდი ზეწოლის ქვეშ მყოფმა თურქეთმა დახმარებისათვის აშშ-ს მიმართა. პრეზიდენტმა ტრუმენმა, საკუთარ ადმინისტრაციასთან შეთანხმებითა და რჩევით თურქეთში საზღვაო დავალებათა ძალა გაგზავნა. 1946 წლის 9 ოქტომბერს, აშშ-ისა და დიდი ბრიტანეთის მთავრობებმა კიდევ ერთხელ დაადასტურეს მხარდაჭერა თურქეთისათვის. 1946 წლის 26 ოქტომბერს, საბჭოთა კავშირმა გააუქმა ახალი კონფერენციის მოწვევის მოთხოვნა და ცოტა ხნის შემდეგ რეგიონიდან სამხედრო ძალების უმრავლესობა გამოიყვანა. თურქეთმა მიატოვა ნეიტრალიტეტის პოლიტიკა და მიიღო 100 000 000 აშშ დოლარი ეკონომიკური და სამხედრო დახმარებისათვის ტრუმენის დოქტრინას მიხედვით, რომლის მიზანიც საბერძნეთში და თურქეთში კომუნიზმის გავლენების განადგურება იყო, ორი სახელმწიფო 1952 წელს -ს შეუერთდა.
ირაკლი მეზურნიშვილი

ირაკლი მეზურნიშვილი (დ. 2 აგვისტო, 1985, თბილისი) — ქართველი დიპლომატი, პოლიტიკოსი.

2007 წელს დაამთავრა ქ. მოსკოვის საერთაშორისო ურთიერთობათა სახელმწიფო ინსტიტუტი („“ „მგიმო“).

მოსკოვის საერთაშორისო ურთიერთობათა სახელმწიფო ინსტიტუტში სწავლის პერიოდში დააარსა „დამოუკიდებელი ქართული კლუბი“, რომელშიც ქართველი სტუდენტები გაწევრიანდნენ; 2007 წლიდან აქტიურად ჩაება სამეცნიერო საქმიანობაში, გამოქვეყნებული აქვს არაერთი პუბლიკაცია წამყვან ფინანსურ ჟურნალებში; 2010-2013 წლებში მუშაობდა რუსეთის ერთ-ერთ უდიდეს კვლევით-ანალიტიკურ ცენტრში, საერთაშორისო ფინანსების დეპარტამენტში, უფროს მეცნიერ-თანამშრომლად; პარალელურად, კითხულობდა ლექციებს რუსეთის ფინანსთა სამინისტროს უნივერსიტეტში; 2013 წელს დაბრუნდა საქართველოში. კითხულობს ლექციებს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში საერთაშორისო ეკონომიკის თემაზე; 2015 წელს შექმნა სატელევიზიო ფორმატი და ჩაწერა ინტერვიუ მსოფლიოს ცნობილ ტოპმენეჯერებთან ნიუ-იორკში, ვაშინგტონში, ბრიუსელსა და მოსკოვში; დაასრულა მუშაობა დოკუმენტურ ფილმზე, რომელიც საქართველოს და აშშ-ს მრავალწლიან მეგობრობას ეხება. 2016-2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი (კასპის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.

2020 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“. მხარი დაუჭირა კანონპროექტს „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“.

სადოქტორო დისერტაციის თემა „ინტეგრაციული პროცესების განვითარება საერთაშორისო სავალუტო სფეროში“.
ალან უოტსი

ალან უოტსი ( დ. 6 იანვარი, 1915 — გ. 16 ნოემბერი, 1973) — ბრიტანელი მწერალი და ლექტორი, რომელიც ცნობილი იყო დასავლური აუდიტორიისთვის ბუდიზმის, დაოსიზმისა და ინდუიზმის ინტერპრეტირებითა და პოპულარიზაციით. 1938 წელს საცხოვრებლად გადავიდა აშშ-ში, სადაც, ნიუ-იორკში, დაიწყო ძენის სწავლება. მაგისტრის წოდება მიიღო თეოლოგიაში, 1945 წელს კი გახდა ეპარქიული მღვდელი. 1950 წელს მიატოვა მსახურება და კალიფორნიაში გადასახლდა, სადაც ჩაირიცხა ამერიკული აკადემიის აზიურ კვლევებზე. უოტსმა დაწერა 25-ზე მეტი წიგნი და სტატია რელიგიისა და ფილოსოფიის შესახებ. „ძენის გზა“ (1957) ბუდიზმის ერთ-ერთი ყველაზე გაყიდვადი წიგნია. იგი ამტკიცებდა, რომ ბუდიზმი შეიძლება ჩაითვალოს ფსიქოთერაპიის ფორმად. მან ასევე შეისწავლა ადამიანის ცნობიერება და ფსიქოდელიკა ისეთ ნაწარმოებებში, როგორებიცაა „ახალი ალქიმია“ (1958) და „მხიარული კოსმოლოგია“ (1962).
ოდოარდო ფარნეზე (პარმის პრინცი)

ოდოარდო ფარნეზე (; დ. 12 აგვისტო, 1666, კოლორნო, იტალია — გ. 6 სექტემბერი, პარმა, იტალია) — ფარნეზეების დინასტიის წარმომადგენელი. პარმისა და პიაჩენცის ჰერცოგ რანუჩო -ისა და იზაბელა დ’ესტეს უფროსი ვაჟი. ესპანეთის დედოფალ ისაბელ ფარნეზეს მამა.

ბიოგრაფია
ოდოარდო ფარნეზე დაიბადა 1666 წლის 12 აგვისტოს კოლორნოში, ფარნეზეების საზაფხულო რეზიდენციაში. იგი იყო პარმისა და პიაჩენცის ჰერცოგ რანუჩო -ისა და მისი მეორე ცოლის, იზაბელა დ’ესტეს უფროსი ვაჟი და უმცროსი შვილი. ოდოარდოს დედა მასზე მშობიარობის შემდეგ გამოწვეული გართულებებით გარდაიცვალა იმავე წლის 21 აგვისტოს, 31 წლის ასაკში, რის შემდეგაც მოდენასთან ალიანსის შესანარჩუნებლად მამამისმა ცოლად ოდოარდოს დეიდა, მარია დ’ესტე შეირთო.

რანუჩო -მ ოდოარდოს უფროსი და, მარგერიტა მარია ფარნეზე მოდენის ჰერცოგს მიათხოვა, რის შემდეგაც უკვე ვაჟის დაქორწინებაზეც დაიწყო ფიქრი, თუმცა იტალიელი რძალი არ სურდა. ამის გამო 1690 წლის 3 აპრილს ოდოარდო ფარნეზე მარიონეტულად დაქორწინდა დოროთეა სოფია ნოიბურგელზე, პფალცის კურფიურსტ ფილიპ ვილჰელმისა და ელიზაბეთ ამალია ჰესენ-დარმშტადტელის უმცროს ქალიშვილზე. წყვილის ნამდვილი ქორწინება 1690 წლის 17 მაისს შედგა პარმის კათედრალში.

ოდოარდოსა და დოროთეა სოფიას ქორწინება დიდად წაადგა ფარნეზეებს, რამეთუ მისი ახალი მეუღლის დები იყვნენ საღვთო რომის იმპერატორის, ავსტრიის, ბოჰემიის, უნგრეთის, პოლონეთის, ესპანეთისა და პორტუგალიის მეფეთა ცოლები, რამაც ცხადია პარმა ევროპის საერთაშორისო ასპარეზზე გამოიყვანა.

ოდოარდო ფარნეზე მამის, რანუჩო -ის გარდაცვალებამდე სულ ცოტა ხნით ადრე, 1693 წლის 6 სექტემბერს მოკვდა, 27 წლის ასაკში. მისი ქვრივი დოროთეა სოფია სასწრაფოდ დაქორწინდა ოდოარდოს ნახევარ-ძმა ფრანჩესკოზე, თუმცა მასთან შვილები აღარ ჰყოლია. უკვე 1694 წელს გარდაიცვალა რანუჩო ფარნეზეც, რითაც ტახტი ფრანჩესკომ დაიკავა.

შვილები
ალესანდრო იგნასიო (1691-1693), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
ელიზაბეტა (შემდეგში ისაბელი) (1692-1766), ცოლად გაჰყვა ესპანეთის მეფე ფილიპე -ს, რომელთანაც შეეძინა ესპანეთისა და ორი სიცილიის მეფე კარლოს , პორტუგალიის დედოფალი მარიანა ვიქტორია, პარმისა და პიაჩენცის ჰერცოგი ფილიპე , საფრანგეთის დოფინი მარია ტერეზა და სარდინიის დედოფალი მარია ანტონია;
ფრანჩესკო ფარნეზე

ფრანჩესკო ფარნეზე (; დ. 19 მაისი, 1678, პარმა, იტალია — გ. 26 თებერვალი, 1727, პიაჩენცა, იტალია) — ფარნეზეების დინასტიის წარმომადგენელი. პარმისა და პიაჩენცის ჰერცოგი 1694-1727 წლებში. ჰერცოგ რანუჩო -ისა და მარია დ’ესტეს უფროსი ვაჟი.

ბიოგრაფია
ფრანჩესკო დაიბადა 1678 წლის 19 მაისს პარმაში. იგი იყო პარმისა და პიაჩენცის ჰერცოგ რანუჩო -ისა და მისი მესამე ცოლის, მარია დ’ესტეს უფროსი ვაჟი. მიუხედავად ამისა, მამამისს მეორე ცოლისაგან ჰყავდა ვაჟი, პრინცი ოდოარდო, რის გამოც ფრანჩესკო ტახტის მემკვიდრედ არ მოიაზრებოდა, მით უმეტეს, რომ ოდოარდოს ცოლთან ქალიშვილიც ჰყავდა და ელოდნენ, რომ ვაჟიც ეყოლებოდა.

ამ მიზეზების გამო მამამისი ფრანჩესკოს დაოჯახებაზე დიდად არც ფიქრობდა, თუმცა 1693 წელს, ყველასათვის მოულოდნელად, 27 წლის ოდოარდო უვაჟოდ გარდაიცვალა და ფრანჩესკო მამის პირველი მემკვიდრე გახდა. ამ ამბიდან მალევე, 1694 წლის 11 დეკემბერს გარდაიცვალა რანუჩო -ც, რის შემდეგაც ფრანჩესკო ფარნეზე პარმისა და პიაჩენცის ჰერცოგი გახდა. უკვე 1696 წელს მან ცოლად შეირთო თავისი ძმის ქვრივი, დოროთეა სოფია ნოიბურგელი, რომელიც პფალცის კურფიურსტ ფილიპ ვილჰელმის ასული და ნახევარი ევროპის მონარქების ცოლისდა იყო.

1700 წლის ნოემბერში უშვილოდ გარდაიცვალა ესპანეთის მეფე კარლოს , რითაც შეწყდა ჰაბსბურგთა დინასტიის ესპანური შტო და საფრანგეთსა და ავსტრიას შორის დაიწყო ომი ესპანური მემკვიდრეობისათვის. მიუხედავად იმისა, რომ კარლოს -ს ცოლად მისი ცოლისდა, მარია ანა ნოიბურგელი ჰყავდა, ფრანჩესკომ ნეიტრალიტეტის შენარჩუნება სცადა და არცერთ მხარეს არ მიემხრო. მიუხედავად მისი მცდელობისა, საღვთო რომის იმპერატორ ლეოპოლდ -ის ბრძანებით პრინცმა ევგენი სავოიელმა პარმის ანექსირება მოახდინა. 1705 წელს ლეოპოლდი გარდაიცვალა და ფრანჩესკოს იმედი ჰქონდა ავსტრიელებს გააძევებდა, თუმცა ტახტი მისმა ვაჟმა იოზეფ -მა დაიკავა, რომელმაც პირიქით, პარმის თავის მფლობელობაში შეყვანა სცადა.

ამის გამო ფრანჩესკო ფარნეზე განუდგა ჰაბსბურგებს და ფრანგ ბურბონებს მიემხრო. 1714 წელს ჯულიანო ალბერონის დახმარებით ფრანჩესკომ თავისი ძმისწული ისაბელ ფარნეზე ცოლად ესპანეთის მეფე ფილიპე -ს შერთო (თავის მხრივ ფილიპე ლუი -ის შვილიშვილი იყო). იმავე წელს ომი ფრანგების გამარჯვებით დასრულდა. ესპანელთა დახმარებით პარმიდან გააძევეს ავსტრიელები, რის სანაცვლოდაც უნაყოფო ფრანჩესკოს უნდოდა, რომ მის შემდეგ პარმის ტახტი ისაბელ ფარნეზეს უფროს ვაჟს, დონ კარლოს ესპანელს გადასცემოდა, თუმცა ეს ფაქტი მისმა ძმამ, ანტონიო ფარნეზემ დიდად გააპროტესტა, მიუხედავად იმისა, რომ თავადაც უშვილო იყო.

ფრანჩესკო ფარნეზე 1727 წლის 26 თებერვალს, 48 წლის ასაკში გარდაიცვალა, რის შემდეგაც ტახტი ანტონიო ფარნეზემ დაიკავა, რომელიც 1731 წელს ასევე უშვილოდ დაიღუპა, რითაც შეწყდა ფარნეზეთა გვარი და ფრანჩესკოს ანდერძის თანახმად პარმის ტახტი ისაბელის შვილებს გადაეცათ, რომლებიც საუკუნის ბოლომდე მართავდნენ საჰერცოგოს.
მწითურების ეკლესია

მწითურების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მწითურების სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 200 მ-ზე. მდინარე აბანოსხევის მარჯვენა ნაპირზე, ნასოფლარ ქერიანთკარის ტერიტორიაზე. თარიღდება - საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია. სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან მინაშენები აკრავს. ნაგებია რიყის ქვით, წყობაში აქა-იქ გამოყენებულია შირიმიც. ძლიერ დაზიანებულია. ეკლესიის კედლები დახეთქილია, დეფორმირებულია და გარედან თითქმის მთლიანად მიწითაა დაფარული. დანგრეულია ეკლესიის სამხრეთ კედელი და სამხრეთ მინაშენი ჩრდილოეთ მინაშენს კამარისა და კედლების მნიშვნელოვანი ნაწილი ჩამოშლილი აქვს. ეკლესიისა და ჩრდილოეთ მინაშენის ინტერიერის 1-1,5 მეტრი სიმაღლეზე მიწითა და ნანგრევებითაა ამოვსებული. ეკლესიის შესასვლელი სამხრეთიდანაა. აღმოსავლეთით ნალისებრ აფსიდში ორი მცირე ზომის ნიშია.

აფსიდის შუა ნაწილი განგრეულია და სარკმლის კვალი აღარ ჩანს. დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში თითო ფართო და მაღალი ყრუ თაღია. ჩრდილოეთ თაღისა და აფსიდს შორის ვიწრო თაღოვანი კარია, იგი ეკლესიას ჩრდილოეთ მინაშენთან აკავშირებს. ჩრდილოეთ მინაშენი განივი კედლით გაყოფილია ორ, თითქმის თანაბარი ფართობის სათავსად, რომლებიც ვიწრო და მაღალი კარით უკავშირდება ერთმანეთს. შემორჩენილია კარის ჩრდილოეთ წირთხლი და თარაზული გადახურვის ნაწილი. აღმოსავლეთ სათავსის აღმოსავლეთ კედელში ბრტყლად გადახურული ვიწრო სარკმელია. მინაშენის კამარა ცილინდრული ფორმისაა.

მისი სამხრეთის ქუსლი დაყრდნობილი იყო ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელზე მიშენებულ ორ თაღზე. თაღებს შორის პილასტრია. პილასტრი და თაღების უმეტესი ნაწილი გვიანდელია. სამხრეთ მინაშენიდან დასავლეთ კედლის ნაწილია შემორჩენილი, რომელსაც მინაშენის კამაროვანი გადახურვის კვალი შემორჩა.ეკლესიის აღმოსავლეთის ფასადის წინ მიწით ამოვსებული კამაროვანი აკლდამაა.
მჭადიჯვრის ზემო გორა-ნამოსახლარი

მჭადიჯვრის ზემო გორა-ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მჭადიჯვრის დასავლეთით, შუახევისაკენ მიმავალ გზაზე. განეკუთვნება გვიანდელ ბრინჯაოსა და ადრინდელ რკინის ხანას. 1955 წელს ძეგლზე დაზვერვითი სამუშაოები ჩაატარდა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის შიდა ქართლის არქეოლოგიურმა ექსპერდიციამ. გაითხარა 1969 წელს. ნამოსახლარზე გამოვლინდა შენობათა თიხით შელესილი კედლების ფრაგმენტები. აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში. აქვე აღმოჩენილი თიხის საბეჭდავი დაცულია საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.
კლდისძირის სამაროვანი

კლდისძირის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ნარეკვავის ხეობაში, ადგილ ქვემო გორის სამხრეთით, 100-150 მეტრზე, განეკუთვნება ძველი წელთაღრიცხვით - საუკუნეებს. 1974 წელს გათხარა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ნარეკვავის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. სამაროვანზე გამოვლინდა ორმოსამარხი, რომელშიც აღმოჩნდა შავად გამომწვარი გვერდებბურცობიანი კოჭობი, წითლად გამომწვარი და წითელი ზოლებით შემკული ჭურჭლის ნატეხები, რკინის იარაღი, რკინის სამკაულები, სერპანტინის მძივი. არქეოლოგიური მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.
მჭადიჯვრის ქვემო გორა-ნამოსახლარი

მჭადიჯვრის ქვემო გორა-ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფლებს მჭადიჯვარსა და ლამოვანს შორის მდინარე ნარეკვავის მარჯვენა ნაპირას. ძეგლი მრავალფენიანია. განეკუთვნება ადრინდელ ბრინჯაოს ხანიდან ადრინდელ შუა საუკუნეებამდე პერიოდს. აღმოჩნდა 1953 წელს ისტორიის, არქიტექტურისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის სადაზვერვო ექსპედიციის მუშაობის დროს. 1969 და 1983 წლებში, დროგამოშვებით გორაზე გათხრები ჩაატარა ისტორიის, არქიტექტურისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ნარეკვავის, ჟინვალისა და აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთის არქეოლოგიურმა ექსპერდიციებმა. გორა წარმოადგენს აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ წაგრძელებულ ხელოვნურ ბორცვს. მისი ფართობია დაახლოებით 1000 კვადრატული მეტრი, ხოლო სიმაღლე გათხრამდე 7 მეტრს აღწევდა. ქვედა ფენაში გამოვლინდა ოთხკუთხა მოყვანილობის თიხით შელესილი შენობათა ნაშთები და სხვადასხვა ფორმის კერა-საკურთხეველი. აღმოჩნდა თიხის ჭურჭლის ნატეხები, ტიგელის ფრაგმენტი, ლითონის ცულით ყალიბი, ქვისა და ძვლის იარაღები, ხელსაფქვავის ქვები და სხვა. ნამოსახლარზე გამოვლინდა სამეურნეო ორმოები, რომლებშიც აღმოჩნდა კერამიკის ნატეხები, ძვლისა და ქვის იარაღი და შინაურ ცხოველთა ძვლები.

შუა ფენა სისქით აღემატებოდა სამ მეტრს და შეიცავდა რამდენიმე ჰორიზონტს. პირველ ჰორიზონტში გამოვლინდა თიხით ნაშენი მიწური შენობის ნაშთები, სამეურნეო ორმოები და შავად გამომწვარი თიხის ჭურჭლის ნატეხები. მეორე ჰორიზონტში აღმოჩნდა თიხის ქოთნების, დერგების, ჯამების ნატეხები, ნამგლის კაჟის ჩასართები, ძვლის იარაღები. მესამე ჰორიზონტში გამოვლინდა შენობათა ნაშთები ქვის საძირკველზე, პურის საცხობი ღუმელები, შავად და ნაცრისფრად გამომწვარი კერამიკის ნატეხები. შემდეგი პერიოდის ფენას განეკუთვნება ელინისტური ხანის სათავსის ნაშთები, რომლის იატაკში ჩაფლული იყო სარიტუალო ჭურჭელი. გამოვლენილია წითლად შეღებილი კერამიკა, მოხატული ქვევრების ფრაგმენტები და სხვა. ზედა ფენაში გაითხარა კლდისა და რიყის ქვებით ნაგები, კრამიტით გადახურული 11 სათავსი და 2 მარანი. აღმოჩნდა თიხის სამზარეულო და სამეურნეო დანიშნულების ჭურჭლის ნატეხები და ქვევრები. ნამოსახლარს შემოვლებული ჰქონდა რიყის ქვის გალავანი. აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.
მჭადიჯვრის ღვთისმშობლის ეკლესია

მჭადიჯვრის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მჭადიჯვრის სამხრეთ ნაწილში, ძველ სასაფლაოზე. განეკუთვნება - საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვის სწორი რიგებით. კონსტრუქციული ნაწილები და კარ-სარკმელთა ღიობები სუფთად გათლილი შირიმითა და ქვიშაქვითაა გამოყვანილი. ძლიერ დაზიანებულია: მთლიანადაა დანგრეული ეკლესიის ჩრდილოეთ მინაშენი და ჩრდილოეთ კედელი, დანგრეულია სამხრეთ და დასავლეთ კედლების უმეტესი ნაწილი. ჩამოშლილია აღმოსავლეთ კედლის საპირე წყობა. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. მას გარეთა გადახურვა და წირთხლები მონგრეული აქვს. აღმოსავლეთით ღრმა ნალისებრი აფსიდია. აფსიდის შუა ნაწილი დანგრეულია და სარკმლის ღიობის მხოლოდ ჩრდილოეთის წირთხლის ნაწილია შემორჩენილი. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მიშენებულია ტრაპეზი. აფსიდის კონქის თაღს, რომელიც თითქმის მთლიანად შირიმითაა ნაწყობი, ოდნავ ნალისებრი ფორმა აქვს. დასავლეთ კედელში ერთი თაღოვანი სარკმელია დარბაზის გრძივი კედლების პილასტრებიდან მხოლოდ სამხრეთის ორი პილასტრია შემორჩენილი.
მჭედლიანთკარის კოშკი

მჭედლიანთკარის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მჭედლიანთკარის განაპირას. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

კოშკი სწორკუთხაა, ნაგებია ქვიშაქვით. სართულშუა გადახურვა, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან კუთხე და სართულის ზედა ნაწილი ჩამონგრეულია. შესასვლელი აღმოსავლეთიდანაა, სართულზე. კარის წინ ქვიშაქვით ნაგები პატარა ბაქანია. სართული სქელკედლიანია ყრუ სათავსია. კედლები ყოველ ზედა სართულზე თითო საფეხურით ვიწროვდება. ამ საფეხურებზე ხის სართულშუა გადახურვის კოჭები იყო დაყრდნობილი. სართულზე შესასვლელის პირდაპირ ბუხარია, ჩრდილოეთ კედელში სამი სათოფურია, სამხრეთისაში - ორი. სართულზე ცხრა სათოფურია. სართულზე, ჩრდილოეთ კედელზე, ორი სალოდეა შემორჩენილი.
ნადიბანის ეკლესია

ნადიბანის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნადიბანის დასავლეთით, სასაფლაოზე. თარიღდება შუა საუკუნეებით.

ეკლესია უაფსიდოა, ნაგებია დიდი ზომის ნატეხი ქვის ირეგურალური წყობით. აღმოსავლეთ კედელში პატარა, სწორკუთხა სარკმელია, რომელსაც საფეხურებად დამუშავებული რაფა აქვს. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, ოთხკუთხა ტრაპეზია მიშენებული. მეორე სარკმელი დასავლეთ კედელშია, შესასვლელის გვერდით. იგი სათოფურადაც გამოიყენებიდა. ეკლესიის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლების შუა ნაწილში და დასავლეთ კედლის ჩრდილოეთ კიდესთან თითო პატარა კვადრატული ნიშია. დარბაზი გადახურულია სხმული კამარით. კამარას განივკვეთში ბრტყელი თაღის ფორმა აქვს და გრძივ კედლებთან თანხვედრის საზღვარზე კუთხეს ქმნის. ინტერიერი შელესილია, შენობა გადახურულია ფიქლის ორფერდა სახურავით.
ბადრიანების სამაროვანი

ბადრიანების სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნეძიხის ჩრდილოეთით, მდინარე ხორხის ხეობისკენ მიმავალ გზასთან. განეკუთვნება - საუკუნეებს. ძეგლი 1988-1989 წლებში გათხარა ისტორიის, არქიტექტურისა და ეთნოგრაფიის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთის არქეოლოგიურმა ექსპერდიციამ. მთის ფერდობზე განლაგებულ სამაროვანზე გათხრილია 13 ინდივიდუალური ორმოსამარხი. მიცვალებულები დაკრძალული იყვნენ კიდურებმოხრილი, მარცხენა გვერდზე, თავით სამხრეთისაკენ. აღმოჩენილი მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.
გაგუთოს კოშკი

გაგუთოს კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნეძიხის სამხრეთით, 1,5 კმ მდინარე ფშავის არაგვის მარჯვენა ნაპირას. თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით.

კოშკი ზურგიანია და სწორი კედლით ხეობისკენაა მიმართული. ნაგებია ნატეხი ქვით. დაზიანებულია, შემორჩენილია სამი სართული. სართულის აღმოსავლეთ კედელში კარია, სართულის აღმოსავლეთ კედელში - ერთი ნიში. სართულის კარიც აღმოსავლეთ კედელშია გაჭრილი სამხრეთ კედლის ზედა ნაწილში ვიწრო სარკმელია. ჩრდილოეთ კედელში - მცირე ზომის ნიში. კოშკის მიმდებარე ტერიტორიაზე გამოვლინდა გალავნისა და საწნახელის ნაწილები. აგრეთვე ქვევრებისა და მოჭიქული ჭურჭლის ფრაგმენტები. კოშკის აღმოსავლეთით, 150 მეტრზე, ეკლესიის საძირკვლის ნაშთი, რამდენიმე ჩანგრეული აკლდამა და ქვის სამარხია. კოშკის სამხრეთით, 10 მეტრზე, შემორჩენიია წრიული გალავნისა და ერთმანეთზე მიდგმულ ნაგებობათა ნანგრევები.
ნეძიხის კოშკი

ნეძიხის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნეძიხის დასავლეთით, მაღლობზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

კოშკი გეგმით სწორკუთხაა, ოთხსართულიანი, ნაგებია ნატეხი ქვითა და დუღაბით. კოშკის სართული ყრუკედლებიანია. შესასვლელი სამხრეთ-აღმოსავლეთიდანაა, სართულის დონეზე, მიწიდან 2,5 მეტრის სიმაღლეზე. კარის წირთხლებში საურდულე ხვრელებია. კედლებში შემორჩენილია ხის სართულშუა გადახურვის ძელების ბუდეები. კოშკს სამხრეთიდან ეკვრის გალავანით შემოზღუდული პატარა ეზო. ეზოში მცირე ზომის ნაგებობის ნანგრევია. კოშკის მახლობლად ნამოსახლარის ნაშთია.
ნეძიხის სამაროვანი

ნეძიხის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნეძიხში, მდინარე არაგვის მარჯვენა ნაპირას, გზის გასწვრივ, ახალი დასახლების ტერიტორიაზე. 1885-1988 წლებში გაითხარა ისტორიის, არქიტექტურისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ჟინვალის და აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთის არქეოლოგიურმა ექსპერდიციამ. განეკუთვნება ორ ქრონოლოგიურ პერიოდს - და - საუკუნეებს. ქვედა ქრონოლოგიური ფენა შეიცავს 223 ორმოსამარხს. ორმოსამარხები სხვადასხვა ტიპისაა: ქვემოთ შემოზღუდული, ძელებით გადახურული, ფიქლის იატაკიანი, ქვაყრილიანი და ფილაქვებით გადახურული. ინდივიდუალურ სამარხებში მიცვალებულები ევენა კიდურებმოხრილი, მარჯვენა ან მარცხება გვერდზე, თავით დასავლეთისკენ ან სამხრეთისკენ.

სამარხებში აღმოჩენილია თიხის ხელადები, სასმისები, კოჭობები , ქოთნები, მინის სასმისი, მძივები, ბრინჯაოს ქამრები, მშვილდსაკინძები, გემიანი ბეჭდები, საყურეები, უმბონები, რკინის დანები, შუაბისპირები, ბრინჯაოსა და ცხოველთა გამოსახულებიანი ვერცხლის სამაჯურები, ვერცხლის პინაკი, ვერცხლის რომაული მონეტები და სხვა. სამარხებში აღმოჩნდა ცხოველთა ძვლები. ზედა ქრონოლოგიურ ფენაში გაითხარა ქვისსამარხები და ორმოსამარხების მცირე ნაწილი. დაკრძალვა ქრისტიანული წესითაა - ინდივიდუალური. გვხვდება წყვილადი და კოლექტიურიც. ქრისტიანულ პოზასთან ერთად გვხვდება წინაქრისტიანულიც. აღმოჩენილია თიხის ხელადები, ბეჭდები, საყურეები, ბრინჯაოსა და ვერცხლის სასანური მონეტები და სხვა. აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში და საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.
კორიფა

კორიფა — პალმების გვარი. ტანი სიმაღლეში 40 მეტრამდეა, დიამეტრით 1,5 მეტრამდე. ვარჯი შედგება დიდი (დიამეტრი 6 მ-მდე) მარაოსებრი ფოთლებისაგან, რომლებსაც 2–3 მეტრის სიგრძის ეკლებიანი ყუნწი აქვთ. მცირე ზომის შეუხედავი ყვავილები შეკრებილია ძლიერ დატოტვილ საგველიან ყვავილედებში, სიმაღლეში 7 (იშვიათად 9) მეტრამდე. ნაყოფი ხორციანი კურკიანაა. ცნობილია 5 სახეობა. გავრცელებული არიან აზიისა და ჩრდილოეთ ავსტრალიის ტროპიკებში. სიცოცხლეში ერთხელ ყვავიან და მსხმოიარობენ, რის შემდეგაც ხმებიან. ყველაზე მეტად ცნობილია ქოლგოვანი კორიფა (. ), რომელიც იზრდება სამხრეთ-დასავლეთ ინდოეთსა და შრი-ლანკაზე; აქვს ყვავილოვან მცენარეებში ყველაზე დიდი ყვავილედი — სიმაღლეში 9 მ-მდე, დიამეტრით 10 მ-მდე. ყვავილობს სიცოცხლის მე-40–70-ე წელს. მისი ნაყოფი ყალიბდება რამდენიმეთვიანი ყვავილობის შემდეგ და დამწიფებისათვის 13–15 თვე სჭირდება. ქოლგოვანი კორიფას ფოთლები გამოიყენება სახურავ მასალად, ქოლგებისა და დაწნული ნაკეთობების დასამზადებლად, წარსულში იყენებდნენ როგორც ქაღალდს (ფოთლის სეგმენტისგან მიღებულ კაბადონებზე დაწერილია ძველი ბუდისტური წიგნები). ხის ტანიდან გამოიყოფა სახამებელი, რომლისგანაც მზადდება ფქვილი და საგო, აგრეთვე ტკბილი წვენი (გამოიყენება შაქრის, ღვინო ტოდისა და ძმრის წარმოებაში). თესლებისაგან აკეთებენ მძივებსა და ღილებს. კორიფას ყველა სახეობა დეკორატიულია.
სავალან მირზოევი

სავალან მირზოევი (დ. 29 აგვისტო, 1986, გარდაბანი) — იურისტი, პოლიტიკოსი.

2007 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის სამართალმცოდნეობის სპეციალობა.

2006-2007 მუშაობდა გარდაბნის მუნიციპალიტეტის გამგეობის კეთილმოწყობისა და კომუნალური მეურნეობის სამსახურის მთავარი სპეციალისტად; 2007-2008 წლებში იყო გარდაბნის მუნიციპალიტეტის გამგეობის აპარატის უფროსი სპეციალისტი იურიდიულ საკითხებში, მთავარი სპეციალისტი, აპარატის უფროსი; 2009-2013 წლებში კი რეინტეგრაციის საკითხებში საქართველოს სახელმწიფო მინისტრის აპარატის აღმასრულებელი სამდივნოს სახელმწიფო მინისტრის მრჩეველი, მინისტრის წარმომადგენელი ეროვნულ/ეთნიკური უმცირესობებით მჭიდროდ დასახლებულ რეგიონებში; 2013-2016 წლებში საქართველოს მთავრობის კანცელარიის პრემიერ-მინისტრის თანაშემწე. 2016-2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი (მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“. მაჟორიტარულ არჩევნებში ხმათა 50,02% მიიღო (7735 ხმა).

2020 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“. მხარი დაუჭირა კანონპროექტს „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“.