iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
თაიზი

თაიზი — ქალაქი იემენში, ამავე სახელწოდების მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრი. დაახლ. 615 ათასი მცხოვრები (2014). მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთში, ზღვის დონიდან 1400 მ-ზე, საბირის მთების ძირში. საავტომობილო გზებით უკავშირდება სანას, ჰოდეიდას, მოხას, ადენს. ქალაქში არის საერთაშორისო აეროპორტი.

ისტორია
თაიზი პირველად იხსენიება თურან-შაჰ იბნ აიუბის (სალადინის ძმის) იემენში შეჭრის დროს (1173). საუკუნის დასაწყისამდე იყო აიუბიდებისა და რასულიდების დინასტიების დედაქალაქი. საუკუნიდან საუკუნის დასაწყისამდე ოსმალეთის იმპერიაში შედიოდა. 1948 წელს გადაეცა იემენის (მუთავაქილიურ) სამეფოს. იმამ აჰმედ ბენ იაჰიას მმართველობის (პერიოდში 1948–62) თაიზი იყო მისი რეზიდენცია და იემენის დედაქალაქი. ქვეყანაში 2011 წლის საპროტესტო მოძრაობის ერთ-ერთი ცენტრი იყო. დაზარალდა ჰუსიტებსა და სახელმწიფოს შორის 2015 წლის სამხედრო დაპირისპირების დროს.

არქიტექტურა
ქალაქში შემორჩენილია საუკუნის ციხესიმაგრის კედლების ნანგრევები (ბაბ-მუსას და ბაბ-ალ-ქაბირის კარიბჭე), შუა საუკუნეების ტიპის 3–4-სართულიანი სახლები, ალ-მუზაფარის მეჩეთი (1249–1295), ალ-აშრაფიას მეჩეთი და მედრესე (1295–1297), ალ-მუთაბიას მედრესე (1392–1393), ალ-კაჰირას ციხესიმაგრე. უნივერსიტეტი (1995). მედრესე (1397; უნივერსიტეტის სტატუსით). ეროვნული მუზეუმი (იემენის იმამის აჰმედის სასახლეში; საუკუნის ნახევრის მორთულობა).

ეკონომიკა
ქვეყნის ერთ-ერთი მთავარი სამრეწველო და სავაჭრო ცენტრია. ქალაქში არის: ალუმინის გამოსადნობი ქარხანა, ცემენტის წარმოება, კვებისა (ყავის გადამუშავება, რძის პროდუქციის, საკონდიტრო ნაწარმის, უალკოჰოლო სასმელებისა და სხვ. გამოშვება) და მსუბუქი (ბამბეულის ქსოვილების, ტანსაცმლის, ფეხსაცმლის წარმოების, ტყავის გამოქნის ფაბრიკები) მრეწველობის საწარმოები. ამზადებენ საპნებსა და სარეცხ საშუალებებს, საიუველირო ნაწარმს, ჭურჭელს, პლასტმასის ნაკეთობებს, ქაღალდს. ყავის, ბოსტნეული კულტურების, კათისა და მარცვლოვანი კულტურების მოყვანაზე სპეციალიზებული სასოფლო-სამეურნეო რაიონის მნიშვნელოვანი ცენტრია.

ჰავა
კათი

კათი, საჭმელი კათი — მცენარე ჭანჭყატისებრთა ოჯახისა. მარადმწვანე ბუჩქი ან მცირე ზომის (6 მეტრამდე სიმაღლის) ხეა. მისი სამშობლო, სავარაუდოდ, ეთიოპიის მთიანეთია. ფოთლები მოპირდაპირედაა განლაგებული, იშვიათად მორიგეობით, წაგრძელებულ-ოვალური ფორმის, დაკბილული. ყვავილები პატარაა, თეთრი, 5-ნაკვთიანი, შეკრებილია იღლიურ მტევნისებრ ან ფარისებრ ყვავილედებში. ნაყოფი სამწახნაგიანი წაგრძელებული კოლოფია 1–3 თესლით შიგნით. ძველი დროიდანაა კულტივირებული, ძირითადად აღმოსავლეთ აფრიკასა და არაბეთის ნახევარკუნძულზე. მოჰყავთ ფოთლების გამო (შეიცავს ალკალოიდებს: ეფედრინი, კათინი და სხვ.), რომლებიც გამოირჩევიან ცენტრალურ ნერვულ სისტემაზე ტონუსის ასამაღლებელი მოქმედებით; ახალი, ყველაზე პატარა, ახალგაზრდა ფოთლები, რომლებიც ყლორტების კენწეროებშია შეკრებილი, გამოიყენება უშუალოდ (ღეჭავენ) და ტრადიციული ამგზნები სასმლის მისაღებად. ფოთლების მოხმარება იწვევს მიჩვევას. ზოგ ქვეყანაში ნარკოტიკულ მცენარედ ითვლება.

გალერეა
პეჩორა

პეჩორა — მდინარე რუსეთში, კომის რესპუბლიკასა და ნენთა ავტონომიურ ოკრუგში. სათავე აქვს ჩრდილოეთ ურალში, ზღვის დონიდან 676 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 1809 კმ, აუზის ფართობი 322 ათ. კმ². ერთვის ბარენცის ზღვის პეჩორის უბეს. პეჩორა მიედინება რუსეთის ევროპული ნაწილის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში.

ზემო დინებაში წარმოადგენს ჭორომიან, სამხრეთ-დასავლეთის მიმართულების მდინარეს. ხეობა შედარებით ვიწროა და ღრმა, მაღალი და ხშირად ფლატეებიანი ნაპირებით; კალაპოტი დაკლაკნილია, ჩვეულებრივ არაგანშტოებული, პატარა, 50-დან 100 მ-მდე საშუალო სიგანით, ბევრი ჭორომითა და ჭალიანი მონაკვეთებით. მდინარე უნიის შესართავამდე მდინარის საშუალო დახრილობაა დაახლოებით 2,5–3 ‰, ქვემოთ 0,2 ‰. მდინარე ვოლოსნიცის შესართავის შემდეგ უხვევს ჩრდილოეთისაკენ და მიედინება პეჩორის დაბლობზე. მდინარე ილიჩის შესართავის ქვემოთ მდინარის ჩამონადენი თითქმის ორმაგდება, კალაპოტის კლაკნილობა მცირდება, სიგანე იმატებს (200–400 მ-მდე და მეტი), ჩნდება იშვიათი ჩქერები და კუნძულები. ნაპირების სიმაღლე მეტწილად 6–9 მ-ია. დახრილობა საშუალოდ 0,10–0,12 ‰. მდინარეების ველიუსა და შჩუგორის შესართავებს შორის კალაპოტი ხასიათდება 400–600 მ სიგანის მეანდრირებული და გაწრფევებული მონაკვეთების მონაცვლეობით.

მდინარე კუნძულებით იყოფა მრავალრიცხოვან ტოტებად და ფშანებად. დახრილობა 0,05 ‰-ზე ნაკლებია. პეჩორის უბიდან 120 კმ-ში დიდი პეჩორისა (მარჯვენა ტოტი) და პატარა პეჩორის (მარცხენა ტოტი) გაყოფის კვანძში იწყება 3250 კმ² ფართობის მქონე დელტა. სოფელ ანდეგის ქვემოთ ტოტების რიცხვი დელტაში იზრდება, რომელთაგან უდიდესია უტჩერ-შარი, კრესტოვი-შარი, სრედნი-შარი, მესინი. დელტაში ბევრია ტბა, რომელთაგან ყველაზე დიდია გოლოდნაია-გუბა. პეჩორის მთავარი შენაკადებია: ილიჩი, შჩუგორი, უსა, ლაია და შაპკინა (მარჯვენა); ჩრდილოეთი მილვა, კოჟვა, იჟმა, პიჟმა, ცილმა და სულა (მარცხენა). მდინარის აუზში 34,6 ათ. ნაკადი და 62 ათ.-ზე მეტი ტბაა.

დამახასიათებელია გაზაფხულის წყალდიდობა, შემოდგომის წყალმოვარდნა და ზამთრის წყალმცირობა. საზრდოობს ძირითადად თოვლის წყლით (წლიური ჩამონადენის 60 %); წვიმისა და გრუნტის წყლებზე მოდის 20–25%. წყალდიდობა იცის აპრილის ბოლოდან ივლისის ბოლომდე, ჩვეულებრივ აქვს ორი პიკი. წყალდიდობის პერიოდზე მოდის წლიური ჩამონადენის 66 % და შეინიშნება წყლის მაქსიმალური ხარჯი. ხანმოკლე ზაფხულ-შემოდგომის წყალმცირობა ირღვევა წვიმით გამოწვეული წყალმოვარდნით; შემოდგომის წყალმოვარდნის შემდეგ იწყება მდგრადი ზამთრის წყალმცირობა (ნოემბერი–აპრილი). წყლის საშუალო მრავალწლიური ხარჯი შესართავთან 4120 მ³/წმ, მაქსიმალური ხარჯი 40 ათ. მ³/წმ. იცის მდგრადი და ხანგრძლივი გაძგიფვა (190–200 დღე). ყინულძვრა ზემოთიდან იწყება და ჩნდება ყინულხერგილები. რეგულარული ნაოსნობა ტროიცკო-პეჩორსკამდეა, ზოგჯერ უსტ-უნიამდე. საზღვაო გემები ნარიან-მარამდე ადიან. იყენებენ ხე-ტყის დასაცურებლად, ქვანახშირის, ნავთობპროდუქტებისა და სამშენებლო მასალის, პურისა და სხვა გადასატანად. მთავარი ნავმისადგომებია: ნარიან-მარი, უსტ-ცილმა, პეჩორა, ტროიცკო-პეჩორსკი. განვითარებულია თევზჭერა. პეჩორის აუზშია ქვანახშირის, ნავთობისა და აირის საბადოები. მდინარის ზემო წელშია პეჩორა-ილიჩის ნაკრძალი, შესართავში ნენთა ნაკრძალი.
კაარტა

კაარტა — ბამბარას ხალხთა სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნი დასავლეთ სუდანში (თანამედროვე მალის ტერიტორიაზე). წარმოიქმნა საუკუნის ბოლოს ბაულესა და სენეგალის შუამდინარეთში, ბამბარას მიგრაციისა და მათ მიერ ავტოქთონური მოსახლეობის (მიწათმოქმედი სონიკე და მესაქონლე-მომთაბარე ფულბე) დამორჩილების შედეგად. კაარტის მოსახლეობა ძირითადად დაკავებული იყო მიწათმოქმედებით, აგრეთვე საშუამავლო მონებით ვაჭრობით. საუკუნის მეორე ნახევარში განუწყვეტლივ ომებს აწარმოებდა მეზობელი სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნების (სეგუ, ბელედუგუ, ხასო) წინააღმდეგ. 1854 წელს დაიპყრეს ტუკულერებმა ხაჯ ომარის მეთაურობით. 1857 წელს არსებობა შეწყვიტა. 1892 წელს კაარტის ტერიტორია ფრანგული სუდანის შემადგენლობაში შევიდა.
მალკოლმ იანგი

მალკოლმ მიჩელ იანგი (დ. 6 იანვარი, 1953 — გ. 18 ნოემბერი, 2017) — შოტლანდიური წარმოშობის ავსტრალიელი მუსიკოსი და სიმღერების ავტორი. ფართოდ ცნობილი, როგორც ავსტრალიური ჰარდ-როკ ბენდის, /-ის, თანადამფუძნებელი, რითმ-გიტარისტი, ბექვოკალისტი და სიმღერების ავტორი. ის ბენდის უცვლელი წევრი იყო მისი დაარსებიდან 2014 წლამდე, თუ არ ჩავთვლით 1988 წლის ხანმოკლე პაუზას. 2014 წელს იანგი ბენდიდან ჯანმრთელობის პრობლემების გამო წავიდა. როგორც /-ის წევრი, ის როკ-ენ-როლის დიდების დარბაზში 2003 წელს შეიყვანეს.

იმის მიუხედავად, რომ მისი უმცროსი ძმა ანგუსი უფრო ფართოდ ცნობილია, მალკოლმი იყო /-ის არანაკლები წამყვანი ძალა და ლიდერი. როგორც რითმ-გიტარისტი, მალკოლმ იანგი იდგა ბენდის მუსიკალური ბგერისა და მრავალი სიმღერის გიტარის რიფის უკან, რომლებიც ძმასთან თანამშრომლობით დაწერა.

მალკოლმ იანგმა / 2014 წლის შუა პერიოდში დატოვა, რათა დემენციისთვის ემკურნალა. ბენდმა განაცხადა, რომ, მალკოლმის სურვილით, მისი წასვლის მიუხედავად, ისინი გააგრძელებდნენ მუსიკის შექმნას. იმავე წლის სექტემბერში ბენდის მენეჯმენტმა განაცხადა, რომ მალკოლმი /-ის აღარ დაუბრუნდებოდა, იანგი 2017 წლის 18 ნოემბერს დემენციით გამოწვეული გართულებისგან გარდაიცვალა.
ფრანც ბრენტანო

ფრანც კლემენს ჰონორატუს ჰერმან იოზეფ ბრენტანო (; დ. 16 იანვარი, 1838 – 17 მარტი, 1917) — გერმანელი ფილოსოფოსი, ფსიქოლოგი და კათოლიკე ყოფილი მღვდელი (1873 წელს ანაფორა გაიხადა მას შემდეგ რაც რომის პაპმა პაპის უცოდველობის დოგმა მიიღო).

ბრენტანოს წარმოდგენილი ჰქონდაფსიქოლოგიური მეცნიერების აგების თავისებური ხედვა, რომელიც არსებითად განსხვავდებოდა ვ. მ. ვუნდტის პროგრამისაგან. ბრენტანოს მიაჩნდა, რომ შინაგანი სამყარო შედგება ფსიქიკური პროცესებისაგან, ანუ აქტებისაგან. აქტის ძირითადი ნიშანი არის ინტენციურობა, რაც ნიშნავს აქტის მიმართულობას რაიმე ობიექტზე. მოვლენები სხვადასხვაგვარი ფსიქიკური აქტების ინტენციის საგნები ხდებიან: იდეაციის აქტებისა (აღქმა, წარმოდგენა), განსჯისა (აზროვნება) ანდა გრძნობის აქტებისა. მისი გამოჩენილი სტუდენტები იყვნენ: ედმუნდ ჰუსერლი, ზიგმუნდ ფროიდი, ტომაშ გარიგ მასარიკი, ქრისტიან ერენფელსი და სხვ.
ნაღვარევის ეკლესია

}
| რელიგიური_წევრობა =
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =მოქმედი
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| საიტი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = შუა საუკუნეები
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =დიახ
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 42.420000
| გრძედი = 44.585278
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
ნაღვარევის წმინდა გიორგის ეკლესია — გვიანი შუა საუკუნეების მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ნაღვარევში. მდებარეობს მდინარე მთიულეთის არაგვის ხეობაში, ზღვის დონიდან 1293 მ სიმაღლეზე. ნატეხი ქვით ნაგები ეკლესია უაფსიდოა, მისი ზომაა 74,8. ეკლესიას დასავლეთიდან მიდგმული აქვს კარიბჭე, რომელიც სამი მხრიდან თაღებითაა გახსნილი. თაღებში შირიმის ქვებია გამოყენებული. კარიბჭეს თავზე ფანჩატურიანი სამრეკლო ადგას. ინტერიერში, ჩრდილო კედელზე კედლის მხატვრობისა და ასომთავრული წარწერის კვალია. ეკლესიაში ალაგ-ალაგ შემორჩენილია გადალესილობისა და შეთეთრების კვალი, რის ქვეშაც კედლის მხატვრობა უნდა იყოს. მხატვრობა შესასწავლია. ეკლესიას რესტავრაცია 2009 წელს ჩაუტარდა. გადმოცემის თანახმად, სამასმა არაგველმა კრწანისის ბრძოლის წინ ფიცი ამ ეკლესიაში დადო. საკუთრივ გეოგრაფიული პუნქტი „ნაღუარევი“ იხსენიება შემდეგ წერილობით წყაროებში: ვახუშტი ბატონიშვილის „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“ (ქც 4: 355,7) და იოანე ბაგრატიონის „ქართლ-კახეთის აღწერა“ (ბაგრატიონი 1986: 35). 2020 წელს ნაღვარევის ეკლესიის მახლობლად მშენებლობა წარმოებდა, რასაც ადგილობრივების პროტესტი მოჰყვა.
ბალეარის კუნძულების მუნიციპალიტეტები

ავტონომიური გაერთიანება და პროვინცია ბალეარის კუნძულები შედგება 67 მუნიციპალიტეტისაგან. ესპანეთის ადგილობრივი თვითმმართველობის კანონის თანახმად მუნიციპალიტეტი წარმოადგენს სახელმწიფოს ტერიტორიული მოწყობის ძირითად სუბიექტს, რომლის ძირითადი ელემენტებია ტერიტორია, მოსახლეობა და ადგილობრივი ადმინისტრაცია. თითოეულ მუნიციპალიტეტს აქვს საბჭო, კომისია (მინისტრთა კაბინეტის მსგავსი) და ყავს მერი (ალკალდი). მუნიციპალური საბჭოს წევრებს ირჩევენ პროპორციული არჩევნების გზით.

ბალეარის კუნძულების მუნიციპალიტეტები ერთიანდებიან 6 კომარკაში: პლა-დე-მალიორკა, რაიგერი, სიერა-დე-ტრამონტანა, ლიევანტი, მიჯორნი და ქალაქი პალმა-დე-მალიორკა.

ბალეარის კუნძულების ფართობია 5014 კმ² და 2020 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 1 149 460 მაცხოვრებელს. დედაქალაქია პალმა, რომელიც მოსახლეობისა მიხედვით ყველაზე დიდი მუნიციპალიტეტია. ფართობით ყველაზე დიდი მუნიციპალიტეტია ლიუკმაიორი (327,33 კმ²), ხოლო ყველაზე პატარაა — ბუხერი (8,29 კმ²).

მუნიციპალიტეტების სია
რუკა
ბრიტანული ინსტიტუტი ანკარაში

ბრიტანული ინსტიტუტი ანკარაში , აქამდე ცნობილი როგორც ბრიტანული არქეოლოგიის ინსტიტუტი ანკარაში — კვლევითი ინსტიტუტი, რომელიც მხარს უჭერს, ხელს უწყობს და აქვეყნებს კვლევებს თურქეთისა და შავი ზღვის რეგიონის ჰუმანიტარულ და საზოგადოებრივ მეცნიერებებზე. ინსტიტუტი დაარსდა 1947 წელს და ლეგალურად აღირიცხება 1956 წლიდან, მას შემდეგ, რაც თურქეთის რესპუბლიკასა და გაერთიანებულ სამეფოს შორის ხელი მოეწერა კულტურულ შეთანხმებას. ინსტიტუტი გაერთიანებული სამეფოს საქველმოქმედო ორგანიზაცია და ბრიტანული აკადემიის საზღვარგარეთული ინსტიტუტების ნაწილია. ინსტიტუტის ოფისი მდებარეობს ანკარაში, სადაც განთავსებულია ბიბლიოთეკა, კვლევითი ობიექტები და საცხოვრებელი მოწვეული მკლევარებისთვის. მას ასევე აქვს ლონდონის ოფისი.

ამჟამად ინსტიტუტის დირექტორია არქეოლოგი ლუთგარდ ვანდეპუტი.

არქეოლოგიისა და თურქეთის ისტორიის კვლევითი მონოგრაფიების გამოქვეყნების დაფინანსების გარდა, ინსტიტუტი რეგულარულად გამოსცემს ჟურნალებს: და .

თურქეთის მთავრობის გადაწყვეტილებით, გაერთიანებული სამეფოს ყველა მკვლევარს, ვისაც თურქეთში არქეოლოგიური კვლევის ჩატარება სურს, ნებართვის მისაღებად განაცხადი ბრიტანული ინსტიტუტის მეშვეობით უნდა წარადგინოს.
კლეპტომანია

კლეპტომანია — პირველად 1816 წელს აღწერილი აშლილობა, რომლის დროსაც ადამიანი იპარავს რაიმეს მაგრამ არ იყენებს მას მატერიალური ანდა სხვა მიზნით. კლეპტომანებისთვის შეუძლებლად ითვლება თავიანთი ამ ჩვევისთვის წინააღმდეგობის გაწევა. ხასიათდება ქურდობის წინ დაძაბულობით, ხოლო ქურდობის დროს და შემდეგ – დაკმაყოფილებით
მაიკ მენიო

მაიკ მენიო (დ. 3 ივლისი, 1995) — ფრანგი ფეხბურთელი. იტალიური „მილანისა“ და საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების მეკარე. იყო ნაკრების წევრი 2020 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე. ნათამაშები აქვს საფრანგეთის 16, 17, 18, 19, 20 და 21 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრებებში.

ტიტულები
ლილი: (1)
საფრანგეთის ლიგა 1: 2020–21
ტამერლან ბაშაევი

ტამერლან ბაშაევი (; დ. 22 აპრილი, 1996) — რუსი ძიუდოისტი. 2021 წელს ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე, ტოკიოში გამართულ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე, +100 კგ წონით კატეგორიაში მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი.

2020 წელს მოიგო პრაღაში გამართული ევროპის ჩემპიონატი. 2021 წელს მსოფლიოს ჩემპიონატზე მოიპოვა ვერცხლის მედალი.

2017 წელს +100 კგ წონით კატეგორიაში მოიგო ევროპის 23 წლამდელთა შორის გამართული ევროპის ჩემპიონატი, რომელიც პოდგორიცაში, მონტენეგროში გაიმართა. 2018 წელს თელ-ავივში, ისრაელში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე მოიპოვა ვერცხლის მედალი.

2021 წელს დოჰაში გამართულ ძიუდოს მსოფლიოს მასტერსზე ბრინჯაოს მედლისთვის ბრძოლაში დამარცხდა ნიდერლანდელ ჰენკ გროლთან.
ბაბა-ბექი შაკირი

ბაბა-ბექ მუჰამედ-ალი ბექ ოღლის შაკირი (; 1770—1844) — აზერბაიჯანელი პოეტი.

სიცოცხლე
ბაბა-ბექი ქალაქ შუშაში, ყარაბაღში ცნობილ ჯავანშირების გვარის ოჯახში დაიბადა. მისი მამა შეძლებული მიწათმფლობელი იყო, რამაც შესაძლებელი გახადა შვილისათვის კარგი განათლება მიეცა.

ბაბა-ბექმა განათლება მუსულმანურ სასულიერო სასწავლებელში მიიღო. მან შეისწავლა არაბული და სპარსული ენები, აგრეთვე კლასიკური აღმოსავლური ლიტერატურა.

ბაბა-ხანი თავისი წარმომავლობით ყარაბაღის ხანის, პანახი ხანის უფროსი ძმის – ფარზალი-ბექის შვილიშვილია. ის ცნობილი პოეტ-სატირიკოსის ქასიმ ბეი ზაქირის ნათესავი და ახლო მეგობარი იყო. ზაკირმა ლექსიც კი დაწერა «მადეინ ტარიხი – ბაბა ბექი», რომელიც ბაბა-ბექის გარდაცვალებას მიეძღვნა. სამწუხაროდ, მცირეოდენი რამ შემორჩა მისი ლირიკული ნაწარმოებებიდან და სატირული ნაშრომებიდან. მისი ნაწარმოებების ერთი ნაწილი დაწერილია კლასიკური აღმოსავლური პოეზიის სტილში – არუზში, მეორე ნაწილი კი – მარცვლოვან თანაფარდობაში.

ბაბა-ბექის სატირა ამათრახებდა სიბნელისა და უმეცრების მთესველ გაუმაძღარ ბექებს, კორუფციულობით დაავადებულ ჩინოვნიკებს, ოფიცრების ჩინში მყოფ სახელმწიფო რანგის მოსამსახურეებს, ძალადობითა და უხეშობით გამორჩეულ კომენდანტებს.

პირველად მისი ნამუშევრები გამოქვეყნდა წიგნში მამედ-აღა მუჯატხიზადე "-", რომელიც 1910 წელს სტამბულში გამოვიდა. ბაბა-ბექ შაკირი 1844 წელს შუშაში გარდაიცვალა და დაკრძალულ იქნა მირზა ჰასანის სასაფლაოზე.
იბრაგიმ-ბექ აზერი

იბრაგიმ-ბექ აზერი (; 1836—1885) — აზერბაიჯანელი პოეტი. წერდა ფსევდონიმით აზერი.

ცხოვრება
იბრაგიმ-ბექ ალიბექ ოღლი აზერი (ფულადოვი) 1836 წელს შუშაში დაიბადა. უფროსი ძმა აბდულა ბექ ასი, პოეტ ქასიმ ბეი ზაქირის შვილიშვილი. იბრაგიმ ბექი ყარაბაღის ხანის მეხტიგულუ ხანის მფარველობითა და მზრუნველობით იზრდებოდა და ყალიბდებოდა. პირველადი განათლება ადგილობრივ მოლასთან მიიღო, რის შემდგომაც სწავლა მედრესში გააგრძელა. ბრწყინვალედ ფლობდა სპარსულ და რუსულ ენებს. პოეტი გარდაიცვალა 1885 წელს.

შემოქმედება
იბრაგიმ-ბექ აზერი ლექსებს კლასიკურ სტილში წერდა (ლექსთა წყობა - არუზი) როგორც აზერბაიჯანულ, ისე სპარსულ ენებზე. სამწუხაროდ, მისი ნამუშევრების უდიდესი ნაწილი დაკარგულია. პირველად რამდენიმე მისი გაზელი ფ. ქოჩარლის კრებულებში «აზერბაიჯანული ლიტერატურა» (1981) და «პოეტური კრებული» (1987) იქნა გამოქვეყნებული.
გურამ ფერსელიძე

გურამ ფერსელიძე (დ, 16 ოქტომბერი, 1985, ხელვაჩაური) — ქართველი მოჭიდავე (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა). ასპარეზობდა სუპერ მძიმე წონაში. 2013 წელს თბილისში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი.

ფერსელიძემ მონაწილეობა მიიღო 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე. იასპარეზა 120 კგ წონით კატეგორიაში. მერვედგინალში დაამარცხა ჩილელი ანდრეს აიუბი. მეოთხედფინალში დამარცხდა მომავალ ოლიმპიურ ჩემპიონ მიაინ ლოპესთან. რადგან ლოპესი ფინალში გავიდა ფერსელიძე ჩაერთო რეპეშაჟში სადაც დაამარცხა ეგვიპტელი აბდელრაჰამნ ელ-ტრაბელი. ბრინჯაოს მედლისთვის ბრძოლაში დამარცხდა თურქ რიზა ქაიაალფთან.
ფირიდუნ-ბექ კოჩარლინსკი

ფირიდუნ-ბექ ახმედ-ბექ ოღლი კოჩარლინსკი ან კოჩარლი (; 26 იანვარი 1863, შუშა — 1920, გიანჯა) — აზერბაიჯენელი ფილოლოგი, მწერალი, ლიტერატურული კრიტიკოსი,პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე.

ცხოვრება და სამეცნიერო მოღვაწეობა
ფირიდუნ-ბექ კოჩარლინსკი 1863 წელს ქალაქ შუშაში დაიბადა. ოჯახში ის ერთადერთი ბავშვი იყო. ადგილობრივი რუსულ-მუსულმანური სკოლის დასრულების შემდეგ გორში ამიერკავკასიის მასწავლებელთა მომზადების სემინარიაში ჩააბარა. 1885 წელს, დიპლომის მიღების შემდეგ, მან ერივანის რუსულ-მუსულმანურ სკოლაში ღვთისმეტყველებისა და აზერბაიჯანული ენის მასწავლებლის რანგში პედაგოგიური მოღვაწეობა დაიწყო. 1895 წელს ის მიწვეულ იქნა სამუშაოდ გორში მასწავლებელთა მომზადების სემინარიაში

კოჩარლინსკი იყო ერთ-ერთი პირველი აზერბაიჯანელ მეცნიერთა შორის, რომელმაც აზერბაიჯანული ლიტერატურული ენის სტანდარტიზაციის საკითხი დააყენა. 1895 წელს კოჩარლინსკიმ გამოაქვეყნა თავისი პირველი სტატია — "თათრული კომედიები", 1904 წელს— "წერილები ჩვენს ლიტერატურაზე". 1903 წელს დღის შუქი იხილა მისმა პირველმა სამეცნიერო ნაშრომმა — "აზერბაიჯანელი თათრების ლიტერატურა" (რევოლუციამდე აზერბეიჯანული თათრები იწოდებოდნენ აზერბაიჯანელებად), 130 აზერბაიჯანელი პოეტისა და მწერლის ნამუშევართა კრიტიკული მიმოხილვა. ბოლო წლებში გამოცემულ იქნა მისი უფრო მცირე ზომის ნამუშევრები: "მირზა ფატალი ახუნდოვი" (1911) და "საჩუქარი ბავშვებს" (1912). ამასთან ერთად, კოჩარლინსკი დაკავებული იყო რუსი და ევროპელი ავტორების ნაწარმოებთა აზერბაიჯანულ ენაზე თარგმნით. მისი ყველაზე დიდი ნაშრომია — "მასალები აზერბაიჯანული ლიტერატურის ისტორიის შესახებ" — გამოქვეყნდა მხოლოდ 1925 წელს, უკვე მეცნიერის გარდაცვალების შემდეგ. ეს წიგნი არის აზერბაიჯანული ლიტერატურის ისტორიისა და განვითარების, თავისი დროის პირობაზე, შედარებით უფრო ზუსტი და ინფორმაციული წყარო. გამოაცხადა. ამ დროისათვის მას ქალაქ ყაზანში ახლადშექმნილი მასწავლებლების მოსამზადებელი სემინარიის დირექტორის ადგილი ეკავა. სოვეტიზაციით გამოწვეულ პოლიტიკურ და საზოგადოებრივ აურზაურში კოჩარლინსკი დააპატიმრეს და გიანჯაში გააგზავნეს. სარქის დანელიანის მიერ ლიბერმანისთვის კარნახით დაწერილი ცრუ მოწმეობის საფუძველზე, რომლის თანახმადაც ფირიდუნ-ბექი დადანაშაულებულ იქნა კონტრრევოლუციურ საქმიანობაში და ახალი ხელისუფლების კანონმდებლობის დაუმორჩილებლობაში, მას სიკვდილი მიუსაჯეს. განაჩენი აღსრულდა განსაკუთრებული სამმართველო № 7-ის უფროსის ლიბერმანის ხელმოწერის საფუძველზე. მოგვიანებით კოჩარლის შემოქმედების დიდად დამფასებელმა ნარიმან ნარიმანოვმა ბრძანა ეპოვათ და დაესაჯათ კოჩარლის დახვრეტის მოთავე.

კოჩარლი დაქორწინებული იყო ყაზახეთში დაბადებულ ბადისაბახ კოჩარლინსკზე (ქალიშვილობის გვარი ვეკილოვაზე), რომელიც მოგვიანებით ასწავლიდა ბაქოს, ზაქათალისა და ნუხის სკოლებში. ბავშვები მათ არ ჰყავდათ.
თომა ლემარი

თომა ლემარი (დ. 12 ნოემბერი, 1995) — ფრანგი ფეხბურთელი. მადრიდის „ატლეტიკოსა“ და საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების ნახევარმცველი. იყო ნაკრების წევრი 2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატსა და 2020 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე. ნათამაშები აქვს საფრანგეთის 17, 18, 19, 20 და 21 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრებებში.
მარკუს ტურამი

მარკუს ტურამი (დ. 6 აგვისტო, 1997) — ფრანგი ფეხბურთელი. მილანის „ინტერისა“ და საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების თავდამსხმელი. იყო ნაკრების წევრი 2020 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე. ნათამაშები აქვს საფრანგეთის 17, 18, 19, 20 და 21 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრებებში. მისი მამა არის ვეტერანი ფრანგი ფეხბურთელი ლილიან ტურამი.
ჰერბერტ სპენსერი

ჰერბერტ სპენსერი (დ. 27 აპრილი, 1820 – გ. 8 დეკემბერი, 1903) — ინგლისელი ფილოსოფოსი-პოზიტივისტი, სოციოლოგი, ანთროპოლოგი და ბიოლოგი. ცნობილია თავისი მოსაზრებით სოციალური დარვინიზმის შესახებ. „ევოლუციური ასოციაციონიზმის” მოძღვრების შემქმნელი.

სპენსერი აფართოვებს ასოციაციონისტური ფსიქოლოგიის საგნის გაგებას და მასში მოიაზრებს არამარტო ასოციაციებს შინაგან ფაქტორებს შორის, არამედ კავშირებს ცნობიერებასა და გარე სამყაროს შორის. ფსიქიკური ცხოვრება, როგორც შინაგანის გარეგანთან შეგუების პროცესი, ასოციაციის პრინციპს ემორჩილება. გარეგანი მიმართებები ასოციაციურად იწვევენ შინაგან მიმართებებს. ეს კავშირები სულ უფრო რთულდება და ონტოგენეზში მთელ ინდივიდუალურ გამოცდილებას ქმნის. აგრეთვე არსებობს აგრეთვე მემკვიდრული (სახეობრივი, ფილოგენეზური) გამოცდილება. ასოციაციის კანონების მოქმედება ვრცელდება ფილოგენზზე და ანთროპოგენეზზე. ხშირი გამეორების შედეგად ასოციაციები მემკვიდრეობითი მიდრეკილების სახეს იღებს და მომდევნო თაობათა ნერვულ სისტემაში ფიქსირდება, როგორც თანდაყოლილი ასოციაციები. ასეთებია რეფლექსები, ინსტინქტები, გარკვეული ცოდნა-ჩვევები და უნარ-თვისებები. მათ მიეკუთვნება აგრეთვე ცნობიერების ისეთი აპრიორული ფორმები როგორიცაა სივრცე და დრო.
კლარა ქარაია

კლარა (ინგა) ქარაია (დ. 1 მაისი, 1956, წალენჯიხა, — გ. 25 აგვისტო, 2021) — ქართველი ხელოვნებათმცოდნე, სამუზეუმო საქმის სპეციალისტი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი (1978). სხვადასხვა დროს იყო საქართველოს ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი (1978-1983), სურათების ეროვნული გალერეის საგამოფენო დეპარტამენტის ხელმძღვანელი (1983-2001), საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტროს მუზეუმებისა და კოლექციების დეპარტამენტის უფროსი და მინისტრის მრჩეველი (2001-2014), თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის მუზეუმმცოდნეობის სამაგისტრო პროგრამის ხელმძღვანელი, მუზეუმის საერთაშორისო საბჭოს საქართველოს ეროვნული კომიტეტის პრეზიდენტი და საქართველოს მუზეუმების ასოციაციის აღმასრულებელი დირექტორი. მუშაობდა სახვითი ხელოვნების ისტორიის, კულტურული მემკვიდრეობის დაცვისა და მუზეუმმცოდნეობის სფეროში. არის 80-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის, მეთოდოლოგიური სახელმძღვანელოსა და სხვა გამოცემის ავტორი და რედაქტორი.
ვისამ ბენ იედერი

ვისამ ბენ იედერი (დ. 12 აგვისტო, 1990) — ფრანგი ფეხბურთელი. ფრანგული „მონაკოსა“ და საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების თავდამსხმელი. იყო ნაკრების წევრი 2020 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე. ნათამაშები აქვს საფრანგეთის 21 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრებებსა და საფრანგეთის ფუტსალის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში.
მარტენ სტეკელენბურგი

მარტენ სტეკელენბურგი (დ. 22 სექტემბერი, 1982) — ნიდერლანდელი ფეხბურთელი. ამსტერდამის „აიაქსის“ მეკარე. კარიერის განმავლობაში უთამაშია „აიაქსში“, „რომაში“, „ფულემში“, „მონაკოში“, „საუთჰემპტონსა“ და „ევერტონში“. იყო ნიდერლანდების ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების წევრი ორ მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატსა (2006, 2010) და სამ ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე (2008, 2012, 2020).

ტიტულები
აიაქსი: (10)
ერედივიზია (3): 2003–04, 2010–11, 2020–21
ნიდერლანდების საფეხბურთო თასი (4): 2005–06, 2006–07, 2009–10, 2020–21
ნიდერლანდების სუპერთასი (3): 2002, 2006, 2007
ტუნდრის გნოლი

ტუნდრის გნოლი — ფრინველი ხოხბისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 34–39 სმ, მასა 250–600 გრამი, ფრთების შლილი 50–60 სმ, მამალი დედალზე დიდია. ზამთრის შეფერილობა თეთრია, შავი კუდის გამოკლებით; მამალს აგრეთვე აქვს შავი „ლაგამი“ თვალიდან ნისკარტისკენ და წითელი კანის „წარბები“. ზაფხულში ჭარბობს რუხი ტონები, თუმცა ფეხის ბრჭყალებამდე შებუმბლული ზრდასრულების მუცელი და ფრთები თეთრი რჩება. გავრცელებულია პოლარულ რეგიონებში. ბინადრობს ევრაზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ზონალური ტუნდრის მშრალ ამაღლებულ მონაკვეთებზე და მთის ტუნდრაში. ზამთარში იცის ვერტიკალურად მომთაბარეობა და შედის მდინარეთა ხეობებში. უპირატესად იკვებება მცენარეულობით. ზამთარში საკვებს მოიპოვებს თოვლის გაქექვით (დიდთოვლიანი ზამთრები ტუნდრის გნოლისათვის დამღუპველია). ბუდობს ქვიან ადგილებში, მშრალ ბუჩქნარიან მონაკვეთებზე. ბუდე რაიმე საფარის ქვეშ გაკეთებული ორმოა. გაზაფხულზე მამალი ტიხტიხებს შემაღლებულ ადგილებზე, გამოსცემს რაკა-რუკის ხმებს, ასრულებს სპეციალურ ფრენებს. მამალი იცავს საბუდარ მონაკვეთს, ზოგჯერ წიწილებსაც უძღვება (ჩვეულებრივ 6–8 ცალი). სპორტული და სარეწაო ნადირობის ობიექტია.
ბენ ჩილველი

ბენჟამინ ჯეიმზ ჩილველი (დ. 21 დეკემბერი, 1996) — ინგლისელი ფეხბურთელი. ლონდონის „ჩელსისა“ და ინგლისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების მარცხენა მცველი. იყო ნაკრების წევრი 2020 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე. ნათამაშები აქვს ინგლისის 18, 19, 20 და 21 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრებებში.

მიღწევები
საკლუბო
ჩელსი: (2)
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა (1): 2020–21
უეფა-ს სუპერთასი (1): 2021

სანაკრებო
ინგლისი:
ევროპის ჩემპიონატი: ფინალისტი: 2020