iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მისისიპი

მისისიპი — მდინარე აშშ-ში, ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე მსოფლიოში. მისი სიგრძეა 3 734 კმ. აუზის ფართობი კი 2 981 076 კმ².

მისისიპი სათავეს იღებს მინესოტას შტატში (ქ. მინეაპოლისი, ქ. სენტ-პოლი), კანადის საზღვართან ახლოს და მიედინება აშშ-ის შუაგულში. გაივლის უისკონსინის, აიოვას (ქ. დანევპორტი), ილინოისის, მისურის (ქ. სენტ-ლუისი), კენტუკის, ტენესის (ქ. მემფისი), არკანზასისა და მისისიპის შტატებს. მდინარის ბოლო მდებარეობს ლუიზიანას (ქ. ბატონ-რუჟი) შტატში, ნიუ-ორლეანის სამხრეთით და ჩაედინება მექსიკის ყურეში, სადაც ქმნის დიდ და ფართო დელტას.

მისისიპის ბევრი შენაკადი აქვს. მისი აუზი მოიცავს აშშ-ის დიდ ნაწილს. მდინარის რამდენიმე მნიშვნელოვანი შენაკადია მდ. მინესოტა, მდ. უისკონსინი, მდ. ილინოისი, მდ. მისური, მდ. ოჰაიო, მდ. არკანზასი.

მისისიპი, აშშ-ის ისტორიაში, ტრანსპორტირების საშუალების უდიდეს როლს ასრულებდა. როდესაც აშშ-მა დამოუკიდებლობა გამოაცხადა, მდინარე მისისიპიზე აშშ-ის დასავლეთ საზღვარი გადიოდა.

მისისიპის ბინადრებს დიდ საფრთხეს უქმნის ქიმიკატები, რომელებიც ფერმებიდან ჩაედინება მდინარეში და მის შენაკადებში და რომლებიც შემდეგ მექსიკის ყურეში გროვდება.

მდინარე საზრდოობს წვიმის წყლით და თოვლის ნადნობით. გაზაფხულ-ზაფხულში ხშირია წყლის მატება. კატასტროფული წყალდიდობები იყო 1844, 1913, 1927, 1937, 1947, 1951, 1952 და 1965 წლებში. დაბალ დინებაში აშენებულია ჰიდროტექნიკური დამბები, მაგრამ ხანდახან მათაც არ შეუძლიათ დაიცვან მდინარესთან ახლოს მცხოვრები მოსახლეობა წყალდიდობისგან.

სახელწოდება ადგილობრივი ამერიკელების ენაზე ნიშნავს „დიდ მდინარეს”, „წყლების მამას”.
დუნაი

დუნაი — ყველაზე გრძელი მდინარე ევროკავშირის ტერიტორიაზე და მეორე მთელ ევროპაში ვოლგას შემდეგ. მისი შენაკადებიდან (270-მდე) 34 სანაოსნოა. როგორც ევროპის უმსხვილესი სამდინარო მაგისტრალი, დუნაი დიდ როლს ასრულებს ტვირთების გადაზიდვაში. მასზე აშენებულია რამდენიმე მსხვილი ჰესი, თუმცა დუნაის ჰიდროპოტენციალის დიდი ნაწილი ჯერ კიდევ გამოუყენებელია. მიედინება 10 სახელმწიფოს ტერიტორიაზე.

მდინარის სახელის ეტიმოლოგიის შესახებ რამდენიმე ვერსია არსებობს. პირველი უკავშირდება კელტურ სიტყვას , რაც ჩქარ მდინარეს ნიშნავს ( — ჩქარი, — წყალი). სხვა ვერსიებით კი მდინარის სახელი წარმოიშვა ძველი სპარსული სიტყვიდან „დუ ნა“ (მიედინება აქ). საკუთრივ სიტყვის ფუძე უკავშირდება პროტო ინდო-ევროპულ სიტყვას რაც ითარგმნება როგორც მდინარე.

ფიზიკური გეოგრაფია
სათავე
მდინარე სათავეს იღებს გერმანიაში, შვარცვალდის მთიდან, ქალაქ დონაუეშინგენთან ახლოს, ზღვის დონიდან 678 მეტრზე.
სუფრის მარილი

სუფრის მარილი (, ასევე ეწოდება ქვამარილი) — სიცოცხლისთვის აუცილებელი მინერალი. მარილის არომატი განეკუთვნება ოთხ ძირითად გემოს. ის არის კარგი შემნახველი და ამიტომ ხშირად გამოიყენება საკვების კონსერვირებაში.

საოჯახო მოხმარებისთვის იწარმოება შემდეგი სახის მარილები: არარაფინირებული (როგორიცაა ზღვის მარილი), რაფინირებული და იოდიზებული მარილი. მარილი არის თეთრი, ღია ვარდისფერი ან ღია რუხი, კრისტალიზებული, მყარი სხეული. ის ძირითადად მიიღება ზღვის წყლიდან ან კლდის ნალექიდან. კლდის მარილს თავისი შემადგენლობის გამო შეიძლება დაჰკრავდეს ღია რუხი ფერი.

ქლორიდისა და ნატრიუმის იონები, მარილის ძირითადი შემადგენელი ნაწილები, ყველა ცოცხალი არსების, მათ შორის, ადამიანის, სიცოცხლისთვის აუცილებელია. მარილი არეგულირებს სხეულში წყლის მოცულობას. მინერალის ან თვით ნატრიუმის ქლორიდის ნაკლებობამ შეიძლება გამოიწვიოს მარილის მოთხოვნილება. თუმცა მარილის ჭარბად მოხმარება ზრდის ჯანმრთელობის პრობლემების ალბათობას, მათ შორის, მაღალწნევიანობას.
ანჩისხატის უბანი

ანჩისხატის უბანი — ძველი თბილისის ერთ-ერთი უბანი, მოიცავდა ანჩისხატის ეკლესიის მიდამოებს. ჩრდილოეთით საზღვრავდა ქალაქის გალავანი (ახლანდელი ბარათაშვილის ქუჩის გასწვრივ), აღმოსავლეთით — მტკვარი, სამხრეთით — მეფის სასახლე, ე. წ. ბატონის სასახლე (ახლანდელი ერეკლეს მოედანთან), დასავლეთით — ახლანდელი ავლევის ქუჩა. ქალაქში შესასვლელი ერთ-ერთი გზა ავანაანთ ხევზე (ახლანდელი ბარათაშვილისა და პუშკინის ქუჩები) გადებული ხიდით და „დაბლა კარის“ ანუ „წყლის კარის“ (ძველი თბილისის ერთ-ერთი კარი) გავლით პირველად ანჩისხატის უბანში შედიოდა.

„წყლის კარიდან“ ბატონის მოედნამდე მტკვრის პარალელურად მიდიოდა ქუჩა, რომელსაც ახლოს „წყლის კარის ქუჩას“ ეძახდნენ, ხოლო მის გაგრძელებას - „ანჩისხატის ქუჩას“ (ორივე ქუჩა ახლანდელი შავთელის ქუჩის ნაწილია). ეს ქუჩა წარმოადგენდა ანჩისხატის უბნის ცენტრალურ ნაწილს, სადაც ძირითადად ქართველი არისტოკრატია ცხოვრობდა - საუკუნეებში ანჩისხატის ქუჩაზე მხოლოდ ბატონიშვილები ცხოვრობდნენ, საუკუნიდან კი ამ რაიონში სხვა თავადებიც დასახლდნენ. საუკუნეში უბანში იყო მთავარეპისკოპოსის, მუხრანბატონების, ამილახვრების, არაგვის ერისთავების, ქსნის ერისთავების, ორბელიანების, ციციშვილების, გედევანიშვილების, გერმანოზაშვილების, აბაშიძეების და სხვათა სასახლეები.
ანჩხო

ანჩხო, ანჩხა — მთა საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გუდაუთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონის შტოქედზე — ანჩხოს ქედზე, მდინარე ბზიფის მარჯვენა შენაკადის ბავიუს სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2697 მ. აგებულია ბაიოსური პირფირიტული ტუფებით. ფერდობები შემოსილია სოჭნარ-წიფლნარით, 1800-1930 მ-ის ზემოთ სუბალპური ლიხია, ხოლო უფრო მაღლა სუბალპური და ალპური მდელოები.
ანწლი (გვარი)

ანწლი — ყვავილოვან მცენარეთა გვარი ადოქსასებრთა (ადრე ცხრატყავასებრთა) ოჯახისა. ბუჩქები ან მცირე ზომის ხეებია, იშვიათად კი მრავალწლოვანი ბალახები. ანწლის ფოთლები ფრთისებრია, მოპირისპირედ განლაგებული, ყვავილები ხუთწევრიანი, აქტინომორფული, ფარის ან ქოლგის მსგავსად შეკრებილი. ნაყოფი წვნიანი, შავი ან წითლი კენკრაა. გავრცელებულია ორივე ნახევარსფეროს ზომიერ და სუბტროპიკულ ზონებში (გარდა ცენტრალურ და სამხრეთ აფრიკისა). ცნობილია 40 სახეობა. მათ შორის საქართველოში 2 — დიდგულა და საკუთრივ ანწლი , რომელიც მყრალი ბალახოვანი მცენარეა. აქვს სწორი 0,5–1,5 მ სიმაღლის დაღარული ღერო, საგველასებრ ყვავილედებად შეკრებილი ყვავილები, მრგვალი შავი ნაყოფი. იზრდება ტყის სარტყელში - ფოთლოვან ტყეებში. ტყის პირებზე და სხვა ადგილებში, ზოგჯერ ქმნის რაყას. ყვავილი შეიცავს ეთეროვან ზეთს; ნაყენს მედიცინაში იყენებენ.

გალერეა
კარლ XIV

ჟან ბატისტ ჟიულ ბერნადოტი (ფრანგ. - ), შემდგომში კარლ იუჰანი (შვედ. ); (დ. 26 იანვარი, 1763, პო, გასკონია, საფრანგეთი — გ. 8 მარტი 1844, სტოკჰოლმი) — საფრანგეთის მარშალი (1804), რევოლუციური და ნაპოლეონის ომების მონაწილე, შემდომში შვედეთის და ნორვეგიის მეფე, ბერნადოტების დინასტიის დამაარსებელი.

სამხედრო კარიერა 1789 წლის რევოლუციამდე
ბერნადოტი დაიბადა 1763 წლის 26 იანვარს საფრანგეთში, გასკონიის ქალაქ პოში. იგი ბეარნელი ადვოკატის ანრი ბერნადოტის მეხუთე შვილი იყო. 1780 წელს მამის გარდაცვალების შემდეგ ჟან–ბატისტმა გადაწყვიტა არ გაეგრძელებინა ოჯახური იურიდიული დინასტია.

იმავე წლის აგვისტოში მძიმე მატერიალური მდგომარეობის გამო იგი ჩაეწერა ბეარნის ქვეითთა სამეფო პოლკში, რომელიც სამსახურს გადიოდა, ძირითადად, საფრანგეთის კოლონიებსა და კუნძულებზე. ამიტომაც ამ პოლკს "საზღვაო" ეწოდებოდა.

ბერნადოტმა წელიწადნახევარი გაატარა კუნძულ კორსიკაზე, ნაპოლეონ ბონაპარტის მშობლიურ ქალაქ აიაჩოში, 1784 წლიდან კი მსახურობდა ქალაქ გრენობლში. როგორც მამაცმა ჯარისკაცმა და კარგმა მეფარიკავემ ჟან–ბატისტმა ყველა უფროსის კეთილგანწყობა მოიპოვა, თუმცა ლეიტანანტი ის მხოლოდ 1788 წელს გახდა. მეტის ოცნებაც კი შეუძლებელი იყო, საფრანგეთში ოფიცრის წოდება მხოლოდ თავად–აზნაურთა ოჯახების შვილებს ენიჭებოდა.

1788 წლის 7 ივნისს ბერნადოტმა მეფის ერთგულობა დაამტკიცა – გასცა ბრძანება ცეცხლი გაეხსნათ გრენობლის აჯანყების მონაწილეებისთვის.

შვედეთის სამეფო ტახტი
ტრავასთან დატყვევებულ შვედ მეომრებთან ბერნადოტის ჰუმანურმა დამოკიდებულებამ მისი სახელი შვედეთში იმდენად პოპულარული გახადა, რომ შვედი მეფის კარლ მიერ მოწვეულმა სახელმწიფო საბჭომ, რომელსაც ტახტის მემკვიდრე უნდა შეერჩია უშვილო მონარქისთვის, ერთსულოვნად გადაწყვიტა გვირგვინი ნაპოლეონის მარშალისთვის შეეთავაზებინა. ბერნადოტი დათანხმა. სანაცვლოდ მას ლუთერანობა უნდა მიეღო. 1810 წელს ნაპოლეონმა იგი გაათავისუფლა სამხედრო სამსახურიდან და უკვე 31 ოქტომბერს სტოკჰოლმში სახელმწიფო მოხელეთა წინაშე წარდგა, 5 ნოემბერს კი შვედეთის მეფემ იშვილა. ამ დროიდან ბერნადოტი რეგენტი გახდა, ფაქტობრივად კი – შვედეთის მმართველი.

1812 წელს მან შეწყვიტა საფრანგეთთან ყველანაირი ურთიერთობა და რუსეთის მოკავშირე გახდა. 1813–1814 წელს შვედეთის ჯარით ის თანამემამულეების წინააღმდეგ იბრძოდა მეექვსე ანტინაპოლეონურ კოალიციაში და დიდი წვლილი შეიტანა იმპერატორის დამარცხებაში.

1818 წელს შვედეთის სამეფო ტახტზე ავიდა კარლ იუჰანის სახელით. ამგვარად იგი ბერნადოტების დინასტიის დამაარსებელი გახდა.

ჟან ბატისტ ბერნადოტი გარდაიცვალა 1844 წლის 8 მარტს.
დომ პერინიონი

დომ პიერ პერინიონი (დ. დაახ. 1638 – გ. 1715), ბენედიქტელი მღვდელი, რომელსაც მიაწერენ შამპანურის გამოგონებას. შამპანურის ყველაზე განთქმული ბრენდი მის სახელს ატარებს.

ამ ციტატას მას მიაკუთვნებენ „იჩქარე, მე ვარსკვლავებს ვსვამ!“, რომელიც მას გადმოცემით შუშხუნა შამპანურის პირველად გასინჯვისას წარმოუთქვამს. პირველად ეს ციტატა გამოჩნდა ნაბეჭდ სარეკლამო განცხადებაში 1800-იან წლებში დომ პერინიონის შამპანურის მწარმოებლის მიერ. მიუხედავად იმისა, რომ დომი დაუღალავად და საკმაოდ წარმატებით იღვწოდა შამპანის დამდგარი ღვნის ხარისხის გაუმჯობესებისთვის, სინამდვილეში მას შუშხუნა ღვინო არ გამოუგონია, და არც პირველი იყო მათ შორის ვინც შამპანური შექმნა. დოკუმენტური მტკიცება არსებობს იმისა, რომ შუშხუნა ღვინო პირველად ინგლისში დააყენეს სულ ცოტა რამდენიმე ათეული წლით ადრე სანამ მას საფრანგეთში შექმნიდნენ.

იმ პერიოდში ბოთლში რეფერმენტაცია, რომელიც ღვინოს შუშხუნას ხდის ღვინის მწარმოებელთათვის უდიდესი პრობლემა იყო. შემოდგომაზე აცივებისას ფერმენტაცია ხშირად ფერმენტებად შაქრებს ალკოჰოლად ქცევისგან აკავებდა. თუ ღვინო ამ მდგომარეობაში ისხმებოდა ბოთლებში, ის პირდაპირი მნიშვნელობით დროის ყუმბარად იქცეოდა. გაზაფხულზე ამინდის დათბობასთან ერთად მიძინებული საფუარა აფუებას იწყებდა ქმნიდა რა ნახშირორჟანგებს, რომლებიც როგორც მცირე ბოთლიდან საცობს აგდებდა, უარეს შემთხვევაში კი ფეთქდებოდა, რაც ჯაჭვურ რეაქციას იწვევდა. ახლომდებარე ბოთლები, ასევე წნევის ქვეშ პირველი ბოთლის აფეთქების შოკის რეზონანსით სკდებოდა და ამგვარად უდიდეს ზარალს აყენებდა იმ წლის ღვინის მოსავალს. დომ პერიონინი რეფერმენტაციის შეჩერებაზე მუშაობდა.

თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ მისი შემოტანილია მრავალი სიახლე, რაც შამპანურისთვის დამახასიათებელია დღეს, მათ შორის სხვადასხვა ვენახების ყურძნის ჯიშების ინტენსიური კუპაჟი. მისი ინოვაცია იყო საცობის დამჭერი ლითონის მავთული, რომელიც ბოთლის თავზე მჭიდროდ მაგრდება, ასევე აგრაფე და სქელკედლიანი შუშის ბოთლების გამოყენება შუშხუნა ღვინოებისთვის.

კუპაჟირებისას პერიონიონი ყურძენს სინჯავდა მათი წარმოშობის შეუმოწმებლად, რათა ამ უკანასკნელს მის გემოზე გავლენა არ ექონია. აქედან მომდინარეობს გამოთქმა „ღვინის ბრმად დაჭაშნიკება“, რასაც შეცდომით დომ პერინიონის სიბრმავეს მიაწერენ ხოლმე.
ვიქტორ იანუკოვიჩი

ვიქტორ იანუკოვიჩი (; დ.9 ივლისი, 1950) — უკრაინელი პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე, უკრაინის პრეზიდენტი 2010 წლის 25 თებერვლიდან 2014 წლის 22 თებერვლამდე. უკრაინის პრემიერ-მინისტრი 2002-2004 და 2006-2007 წლებში, დონეცკის გუბერნატორი 1997-2002 წლებში. 2004 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში იყო ვიქტორ იუშენკოს ერთ-ერთი მთავარი მოწინააღმდეგე-კანდიდატი. 2010 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების მეორე ტურში მიიღო ხმების 48,95% და არჩეული იქნა უკრაინის პრეზიდენტად.
ნაცარქექია

ნაცარქექია — ქართული ზღაპრის პოპულარული პერსონაჟი. ნაცარქექია ფიზიკურად უძლურია, მაგრამ მოხერხებით დევებს იგერიებს და იმორჩილებს. ეს პერსონაჟი მხოლოდ ქართულ ფოლკლორში არ გვხვდება, ნაცარქექიას როგორც სახელწოდება, ასევე სახე, სიუჟეტური მოტივები გავრცელებულია კავკასიის ხალხთა ფოლკლორში, ევროპის ქვეყნებში და სხვაგან. ქართულ ზეპირსიტყვიერებაში მასთან დაკავშირებული ცალკეული მოტივები შეკრულია ერთ მტკიცედ ჩამოტალიბებულ სიუჟეტში, ცნობილია ორი ძირითადი ვარიანტი:
ნაცარქექია ზარმაცია, მაგრამ აზრიანი და მოხერხებული. მატყუარა და ბაქია ნაცარქექია დევებს საკუთარი სახლიდან გააძევებს და მათ ქონებას დაეპატრონება.

უქნარა ნაცარქექია ცოლის დაჟინებული მოქმედებით თანდათანობით შრომაში ებმება და სამაგალითო მეოჯახე ხდება. ნაცარქექიას სახით არის შთაგონებული ა. წერეთლის, ა. შანშიაშვილის, დ. შენგელაიას, ს. კლდიაშვილის, გ. ნახუცრიშვილის, პ. კაკაბაძისა და სხვათა ზოგი თხზულება.
იერუსალიმის მეორე ტაძარი

მეორე ტაძარი — იერუსალიმის ტაძრის რეკონსტრუქცია, რომელიც იდგა ძვ. წ. 515 და ახ. წ. 70 წლებს შორის. ამ პერიოდში ეს ტაძარი ებრაელთა ღვთისმსახურების ცენტრი იყო, სადაც ხდებოდა მთავარი მსხვერპლთშეწირვები, ცნობილი როგორც ”კორაბნოტი”. სოლომონის ტაძარი, ცნობილი როგორც პირველი ტაძარი დაინგრა ძვ. წ. 586 წელს, როდესაც იუდეის სამეფო დაიპყრო ბაბილონის სამეფომ და ებრაელები განდევნეს ბაბილონელთა ტყვეობაში. რომაელებმა დაანგრიეს იერუსალიმი და მისი მეორე ტაძარი დაახ. ახ. წ. 70 წელს, რითაც დასრულდა 66 წელს დაწყებული იუდეველთა ომი.
შამპანური

შამპანური, ანუ შამპანური ღვინო — ცქრიალა ღვინო, მიღებული ბოთლში ღვინის მეორეული ფერმენტაციით კარბონაციის ეფექტის მისაღებად. ღვინოს სახელი საფრანგეთის რეგიონის „შამპანის“ ჰქვია. კოლოქვიალურად ტერმინს „შამპანური“ ზოგადად ცქრიალა ღვინოს უწოდებენ, თუმცა ღვინის ენთუზიასტების მტკიცებით ის მხოლოდ იმ ღვინის სახელია, რომელიც შამპანის რეგიონშია მოყვანილი. მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში შამპანის რეგიონს გარეთ წარმოებული ცქრიალა ღვინოს მარკეტინგი სახელწოდებით „შამპანური“ არალეგალურია.

ისტორია
ბენედიქტის მონასტრის ოტვილიერის სააბატოს ისტორიის მანძილზე, რომელიც საფრანგეთის პროვინცია შამპანში მდებარეობს, მხოლოდ ერთხელ არ აღსრულდა ცისკრის ლოცვა. ეს მოხდა ადრეული შემოდგომის დილას, 1668 წელს, როცა მონასტრის მევენახე პიერ პერინიონმა აბატს გასასინჯად მის მიერ მომზადებული სასმელი მიართვა. მღვდელმა ერთი ჭიქა სასმელი დალია, მეორეც, მესამეც... იმ დღეს იგი თავისი სულიერი ძმების წინაშე არ
წარმდგარა. ქაფიანმა ღვინომ პოპულარობა სწრაფად მოიხვეჭა. იმის გამო, რომ მისი საიდუმლოს ამოცნობას დიდი ხნის მანძილზე ვერავინ ახერხებდა, თავიდან შამპანური პროვინციის ცნობილ ღვინოებთან შედარებით, ძვირი ღირდა. დროთა განმავლობაში პიერ პერინიონის საიდუმლო ამოიხსნა, ხოლო შამპანის დედაქალაქი რეიმსი ახალი, ყველასგან განსხვავებული ღვინის-შამპანურის წარმოების ცენტრად იქცა. ყველაზე დიდი წარმატება წილად მადამ კლიკოს (ქალიშვილობაში ნიკოლ ბარბი) ხვდა. ოცი წლის ასაკში ნიკოლი წარმატებულ ვაჭარსა და შამპანურის მწარმოებელს-ფრანსუა კლიკოს გაჰყვა ცოლად. 1805 წელს ფრანსუა დაავადდა და მალე ციებ-ცხელებით გარდაიცვალა. ქმრისგან მემკვიდრეობით ნიკოლმა საგვარეულო ციხესიმაგრე, ვენახი და ცარცის მთაზე 24 კილომეტრზე გადაჭიმული სარდაფები მიიღო. ახალგაზრდა ქალბატონმა გადაწყვიტა გარდაცვლილი მეუღლის საქმე გაეგრძელებინა, მან დააარსა კომპანია "კლიკოს ქვრივი" და კრისტალურად სუფთა ღვინის საწარმოებლად მანვე გამოიგონა რემუაჟის მეთოდი. ბოთლებს თავდაყირა დგამდნენ და ასე აბრუნებდნენ, რათა ნარჩენები თავსახურთან დაგროვილიყო. შემდეგ სასმელს ყინავდნენ და თავსახურს ხდიდნენ, მასთან ერთად სითხე ნარჩენებისგანაც თავისუფლდებოდა და მხოლოდ ამის შემდეგ ახდენდნენ მის ხელმეორედ შეფუთვას. კლიკოს ქვრივის მიერ ამ მეთოდის მოფიქრებამდე, ღვინოს ერთი ბოთლიდან მეორეში გადასხმით ასუფთავებდნენ, რომლის დროსაც შუშხუნა თავის საუცხოო ძალას კარგავდა. ამასთან, 1850 წლამდე ყველა შამპანური-ღვინო საკმაოდ ტკბილი იყო, რადგან მასში ლიქიორს ამატებდნენ. 1860 წლიდან ზოგიერთმა ფირმამ ამ სასმელის მშრალი შამპანურის მარკით წარმოება დაიწყო. ჩვენს დროში შამპანურის კარგ რეპუტაციას დიდებული მარკების სინდიკატი იცავს, რომელშიც ისტორიულად 28 საუკეთესო სახლი-შამპანურის მსოფლიო მწარმოებელი შედის. შამპანურის მწარმოებლები რამდენიმე წესის დაცვას გვირჩევენ-მხოლოდ კრისტალურ, მაღალი კლასიფიკაციის ღვინოს, წარმოებულს შამპანში შეიძლება ეწოდოს შამპანური, სხვა დანარჩენს კი - უბრალოდ, კრისტალური ღვინო ან შუშხუნა. ქაფიან ღვინოს ბნელ ადგილას, +5 +15 გრადუს ტემპერატურაზე ინახავენ.
ემზარ კვიციანი

ემზარ კვიციანი (დ. 25 აპრილი 1961, ჩხალთა, საქართველოს სსრ) — ქართველი პოლიტიკოსი, სამხედრო პირი. საქართველოს ყოფილი პრეზიდენტის, ედუარდ შევარდნაძის სამხარეო რწმუნებული კოდორის ხეობაში 2001-2003 წლებში. ეს თანამდებობა 2004 წლის დეკემბერში აფხაზეთის მაშინდელი ლეგიტიმური მთავრობის თავმჯდომარე ირაკლი ალასანიას გადაწყვეტილებით გაუქმდა.

ემზარ კვიციანი ლიდერობდა გასამხედროებულ ჯგუფ „მონადირეს“, რომელშიც დაახლოებით 300-400 კაცი შედიოდა, რომელიც თავის დროზე კოდორის ხეობის აფხაზური სამხედრო ფორმირებებისგან დასაცავად შეიქმნა. ჯგუფი 2002 წელს საქართველოს თავდაცვის სამინიტროს დაქვემდებარებაში შევიდა, მაგრამ ფაქტობრივად მისი წევრები დამოუკიდებლად იღებდნენ გადაწყვეტილებებს. 2005 წელს თავდაცვის მინისტრმა ირაკლი ოქრუაშვილმა ხელი მოაწერა განკარგულებას „მონადირის“ დაშლის შესახებ, რამაც კოდორის ხეობის ადგილობრივი მოსახლეობის უკმაყოფილება და დაუმორჩილებლობა გამოიწვია.

2014 წლის 28 თებერვალს, ემზარ კვიციანი მოსკოვიდან დაბრუნდა საქართველოში და თბილისის საერთაშორისო აეროპორტშივე დააკავეს. მისი თქმით, ის შეგნებულად წავიდა ამ ნაბიჯზე, რადგან ახალი ხელისუფლების პირობებში სიმართლის დადგენის იმედი ჰქონდა. 17 ნოემბერს, ზუგდიდის სასამართლომ ის დამნაშავედ ცნო უკანონო გასამხედროებული ჯგუფის შექმნისა და 2006 წელს კოდორის ხეობაში ამბოხის მოწყობისათვის და 12-წლიანი თავისუფლების აღკვეთა შეუფარდა.

2015 წლის 28 იანვარს, პროკურატურასთან მიღწეული საპროცესო შეთანხმების შემდეგ, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ კვიციანი პატიმრობიდან გაათავისუფლა.

2015 წლის მარტიდან არის პარტია საქართველოს პატრიოტთა ალიანსის წევრი.2016-2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „დავით თარხან-მოურავი, ირმა ინაშვილი — საქართველოს პატრიოტთა ალიანსი, გაერთიანებული ოპოზიცია“.
კუნძული

კუნძული — ხმელეთის მონაკვეთი, რომელიც ყოველი მხრიდან გარემოცულია ოკეანის, ზღვის, ტბის ან მდინარის წყლით. კონტინენტთან შედარებით მცირე ზომისაა. გვხვდება როგორც ცალკეული კუნძულები, ისე კუნძულთა ჯგუფები — არქიპელაგები.

ოკეანეებსა და ზღვებში განარჩევენ კონტინენტურ, გარდამავალი ზონისა და ოკეანურ კუნძულებს.

კონტინენტური კუნძულებია მაგალითად, გრენლანდია, კალიმანტანი, მადაგასკარი, რომლებიც კონტინენტის წყალქვეშა კიდის ფარგლებში ოკეანის ზედაპირზე ამოდიან და მკვიდრი ქანებით არიან ნაგები. ზოგი პატარა კუნძული ზვირთცემის აკუმულაციური მოქმედების შედეგადაც წარმოიქმნება.

გარდამავალი ზონის კუნძულები ძირითადად ვულკანური წარმოშობისაა, ზოგან მარჯნის კუნძულებია.

ოკეანური კუნძულები გავრცელებულია ოკეანის ფსკერის ფარგლებში და შუაოკეანურ ქედებზე. მდინარესა და ტბაში განასხვავებენ ნარიყითა და ეროზიის შედეგად წარმოქმნილ კუნძულებს.
გრაცი

გრაცი — ქალაქი სამხრეთ-აღმოსავლეთ ავსტრიაში, შტირიის მხარის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქვეყნის მეორე ქალაქი (ვენის შემდეგ) მოსახლეობისა და ეკონომიკური მნიშვნელობის მიხედვით. 292 ათასი მცხოვრები (2022). მდებარეობს შტირიის ალპების მთისწინეთში, მდინარე მურზე. მნიშვნელოვანი სატრანსპორტო კვანძი ვენა – ტრიესტისა და ბუდაპეშტი – გრაცი – ინსბრუკის სარკინიგზო ხაზების გადაკვეთაზე. ავტოსტრადებით დაკავშირებულია ვენასთან, ზალცბურგთან, ბუდაპეშტთან, ზაგრებთან, ლიუბლიანასთან, ვენეციასთან.
უესტმინსტერის სააბატო

უესტმინსტერის სააბატო ასევე ცნობილია როგორც წმინდა პეტრეს სახელობის ეკლესია — კათედრალის ტიპის გოთიკური ეკლესია უესტმინსტერში, ლონდონი, უესტმინსტერის სასახლიდან დასავლეთით. ტრადიციულად აქ ტარდება ინგლისის მონარქთა კორონაციისა და დაკრძალვის ცერემონიები. სააბატო დაარსდა 1546 - 1556 წლებში.

ტაძარი შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.
ოპერაცია შტორმი

ოპერაცია შტორმი (ხორვ., ბოსნ., სერბ.: ) — ფართომასშტაბიანი სამხედრო ოპერაცია წარმოებული ხორვატიის მიერ ბოსნია-ჰერცეგოვინის არმიასთან ერთად ხორვატელ სერბთა ძალების მიერ შეპყრობილი ცენტრალური ხორვატიის მიწების დასაბრუნებლად. სულ ოთხ დღეში მინიმალური დანაკარგებით ორივე მხრიდან, ოპერაცია ხორვატების ბრწყინვალე გამარჯვებით დასრულდა. 200.000-ზე მეტი სერბი ევაკუირებულ იქნა ბოსნიაში ხორვატიის არმიის ძალების მეთვალყურეობით.

ამ გადამწყვეტი აქციის მოსაგონად 5 აგვისტო ხორვატიაში აღინიშნება როგორც ეროვნული დღესასწაული. მიუხედავად იმისა, რომ ოპერაცია ხორვატიის არმიის მიზანი, გაეუქმებინა სეპარატისტული რესპუბლიკა სერბული კრაინა, წარმატებით შესრულდა, მას შედეგად თითქმის მთელი ხორვატული სერბების მოსახლეობის იძულებით გადაადგილება მოჰყვა ოკუპირებული რეგიონიდან, რაც ომამდელი მოსახლეობის ხორვატ სერბთა მოსახლეობის 40% შეადგენს. ზოგიერთი ხორვატი სამხედრო მეთაური მოგვიანებით ოპერაციის დროს და შემდეგ ჩადენილი ომის დანაშაულისთვის სასჯელში იქნა მიცემული.
შუქნიშანი

შუქნიშანი — ოპტიკური სიგნალიზაციის მოწყობილობა, რომლის დანიშნულება საგზაო მოძრაობის რეგულირებაა. განლაგებულია გზაჯვარედინებზე, საცალფეხო გადასასვლელებზე და სხვა ადგილებში, სადაც საჭიროა მინიშნება სამანქანო და საცალფეხო მგზავრებისთვის, თუ როდის არის უსაფრთხო გადასვლა უნივერსალური ფერების კოდის გამოყენებით. განასხვავებენ ფერად, პოზიციურ და კომბინირებულ შუქნიშნებს, ხოლო სიგნალთა რიცხვის მიხედვით 1-5 სექციიან შუქნიშნებს.
წყალი

წყალი (წყალბადის ოქსიდი) — ბინარული არაორგანული შენაერთი ქიმიური ფორმულით 2: წყლის მოლეკულა შედგება წყალბადის ორი და ჟანგბადის ერთი ატომისაგან, რომლებიც ერთიანდებიან კოვალენტური კავშირით. ჩვეულებრივ პირობებში წარმოადგენს უსუნო, უგემო და უფერული სითხეს (სქელ ფენებში ან აპარატურით დაკვირვებისას ცისფერია). მყარ მდგომარეობაში იგი წარმოგვიდგება ყინულის სახით, ხოლო აიროვან მდგომარეობაში, როგორც — წყლის ორთქლი. წყალი ბიოსფეროში ყველაზე გავრცელებული ქიმიური ნაერთია და იგი აუცილებელია ყველა ცნობილი ცოცხალი ორგანიზმის არსებობისთვის.

დედამიწაზე წყლის სავარაუდო რაოდენობაა 1400 მილიარდი მ³. გვხვდება მსოფლიო ოკეანეში (96%), გარდა ამისა, მიწისქვეშა წყლების, მყინვარების, ტბების, ნიადაგის ტენის და მდინარეების სახით, ასევე ატმოსფეროში და როგორც წვიმის წყალი. ბუნებრივ პირობებში წყალში სხვადასხვა რაოდენობით ყოველთვის გახსნილია მარილები, აირები და ორგანული ნივთიერებები.

დედამიწის გარდა წყლის არსებობა დადასტურებულია რამდენიმე სხვა ციურ სხეულზე (ევროპა, ენცელადი).
ჯონ აპდაიკი

ჯონ ჰოიერ აპდაიკი ; დ. 18 მარტი, 1932, რედინგი, პენსილვანია — გ. 27 იანვარი, 2009) — ამერიკელი რომანისტი, პოეტი, მოთხრობების ავტორი, ხელოვნებისა და ლიტერატურის კრიტიკოსი. იგი ერთ-ერთია იმ ოთხ მწერალს შორის, რომლებიც პულიცერის პრემიის ლაურეატები ერთზე მეტჯერ გახდნენ. შემოქმედებითი მოღვაწეობის მანძილზე აპდაიკმა გამოაქვეყნა ოცზე მეტი რომანი, ათეულობით მოთხრობათა კრებული, საბავშვო წიგნები და პოეტური და კრიტიკული ნამუშევრები.

1954 წლიდან მოყოლებული ჟურნალში „ “ აპდაიკის ასეულობით მოთხრობა, რეცენზია თუ ლექსი დაიბეჭდა. იგი აგრეთვე რეგულარულად წერდა ჟურნალისთვის „ “. მისი ყველაზე გახმაურებული ნამუშევარია „კურდღლის“ სერია, რომელიც შედგება ოთხი რომანისგან: „ბაჭია, გაიქეცი“, „ბაჭია დაბრუნდა“, „ბაჭია გამდიდრდა“ და „ბაჭია ისვენებს“. სერია ტიპური ამერიკელი საშუალო კლასის წარმომადგენლის, ჰარი „ბაჭია“ ენგსტრომის, ცხოვრების ქრონიკაზე მოგვითხრობს მისი ახალგაზრდობიდან სიკვდილამდე. სერიის ბოლო ორი ნაწილისთვის აპდაიკს პულიცერის პრემია მიენიჭა.

აპდაიკი თავისი შემოქმედების თემად „ამერიკის პროვინციულ ქალაქში მცხოვრებ საშუალო კლასს“ ასახელებდა. იგი აღიარებული იყო თავისი ოსტატური წერის მანერით, უნიკალური პროზაული სტილითა და ნაყოფიერი მოღვაწეობით – ავტორი წელიწადში საშუალოდ ერთ წიგნს წერდა. აპდაიკის მხატვრული ტექსტებისთვის დამახასიათებელია პერსონაჟები, რომლებიც „ხშირად განიცდიან შფოთვას და შინაგან კრიზისს რელიგიის, ოჯახური ვალდებულებებისა და ცოლქმრული ღალატის საშუალებით უნდა უპასუხონ.“

აპდაიკის შემოქმედების მთავარი თემაა რიგითი საშუალო კლასის ამერიკელების ცხოვრება, მათი საზრუნავი, სწრაფვები, გატაცებები და პრობლემები. მის ნაშრომებში გამახვილებულია ყურადღება ქრისტიანული თეოლოგიაზე და სექსუალობასთან, გრძნობათა სამყაროსთან მის გადაკვეთაზე. აპდაიკის ნამუშევრებმა მნიშვნელოვანი ყურადღება და კრიტიკიკული აღიარება ჰპოვა, იგი თავისი დროის ერთ-ერთ უდიდეს ამერიკელ ავტორად მიიჩნევა. მწერლის უაღრესად გამორჩეული პროზაული სტილისთვის დამახასიათებელია მრავალფეროვანი, უჩვეულო და ხშირად არაკანონიკური ლექსიკა, გადმოცემული „მოხერხებული და ინტელექტუალური ხედვით, რომელიც რეალისტური ტრადიციების შენარჩუნების ფონზე ფიზიკურ სამყაროს ექსტრავაგანტულად აღწერს.“ აპდაიკი თავის სტილს აღწერდა, როგორც „ამქვეყნიური სამყაროსადმი დამსახურებული სილამაზის მინიჭების მცდელობას.“