iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჰენრი ჰალიტ დეილი

ჰენრი ჰალიტ დეილი (; 9 ივნისი, 1875, ლონდონი — გ. 23 ივლისი, 1968, კემბრიჯი) — ინგლისელი ფარმაკოლოგი, ფიზიოლოგი, ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი (1914), მისი მუდმივი მდივანი (1925–1935) და პრეზიდენტი (1940–1945). დაამთავრა კემბრიჯის უნივერსიტეტი (1898). ფიზიოლოგიასა და ფარმაკოლოგიაზე სპეციალიზებული იყო ერნესტ ჰენრი სტარლინგთან და პაულ ერლიხთან. 1904 წლიდან იყო ფარმაცევტული ფირმების თანამშრომელი, 1914 წლიდან — ჰამფსტედის სამედიცინო კვლევების ეროვნული ინსტიტუტისა (ლონდონი; 1928–1942 წლებში დირექტორი). 1942–1946 წლებში ხელმძღვანელობდა სამეფო ინსტიტუტის დევი-ფარადეის ლაბორატორიას; 1939–59 წლებში იყო ლონდონის უნივერსიტეტის ფიზიოლოგიის პროფესორი.

ძირითადი შრომები დაკავშირებულია ნერვული იმპულსის გადაცემის მექანიზმების გამორკვევასთან. პირველმა ჩაატარა კვლევები სიმპათიკური ამინების, ჰისტამინის, აცეტილქოლინისა და ერგოტოქსინის მოქმედების შესასწავლად. აღწერა აცეტილქოლინისა და პარასიმპათიკური ნერვული ბოჭკოების ელექტრული სტიმულაციის ბიოლოგიურ ეფექტებს შორის მსგავსება; დაამტკიცა, რომ აცეტილქოლინი ნეირომედიატორია და მონაწილეობს ნერვული იმპულსების გადაცემაში. 1936 წელს გადაეცა ნობელის პრემია (ოტო ლევთან ერთად).
სამხედრო გადატრიალება პაკისტანში (1958)

სამხედრო გადატრიალება პაკისტანში მოხდა 1958 წლის 7 ოქტომბერს. გადატრიალება მოაწყო არმიის გენერალმა მუჰამედ აიუბ ხანმა. 1958 წლის 7 ოქტომბერს პაკისტანის პრეზიდენტმა ისკანდერ მირზამ გამოსცა პროკლამაცია 1956 წლის კონსტიტუციის გაუქმების შესახებ. გამოცხადების შესაბამისად, რესპუბლიკის პარლამენტი დაითხოვეს და ქვეყნის ისტორიაში პირველი საომარი მდგომარეობა შემოიღეს. ამავე დროს, ისკანდერ მირზამ მუჰამედ აიუბ ხანი შეიარაღებული ძალების უზენაეს მეთაურად დანიშნა. მაგრამ აიუბ ხანმა უარი თქვა პრეზიდენტის ხელში მარიონეტი გამხდარიყო. 1958 წლის 27 ოქტომბერს მუჰამედ აიუბ ხანმა აიძულა ისკანდერ მირზა დაეტოვებინა ქვეყანა და თავი პრეზიდენტად გამოაცხადა.

წინაპირობები
1956 წელს პაკისტანის დამფუძნებელმა კრებამ დაამტკიცა კონსტიტუცია, რომელიც განსაზღვრავდა პაკისტანის სტატუსს. ბრიტანეთის იმპერიის დამოუკიდებელი სამფლობელოდან ქვეყანა გარდაიქმნა პაკისტანის ისლამურ რესპუბლიკად. გენერალ-მაიორი ისკანდერ მირზა, პაკისტანის უკანასკნელი გენერალური გუბერნატორი, გახდა შტატის პირველი პრეზიდენტი. თუმცა, ახალი კონსტიტუციის მიღებას ქვეყანაში პოლიტიკური არასტაბილურობა მოჰყვა. პაკისტანის ორ პროვინციად (დასავლეთ და აღმოსავლეთ პაკისტანად) დაყოფის გადაწყვეტილება პოლიტიკურად სადავო იყო და ქვეყნის მართვა გართულდა. მირზამ ერთ წელიწადში ზედიზედ რამდენიმე  პრემიერ მინისტრი შეცვალა, რამაც გააძლიერა საზოგადოებრივი აზრი, რომ პაკისტანელი პოლიტიკოსები ძალიან სუსტი და კორუმპირებულები არიან ქვეყნის ეფექტურად მართვისთვის. არმიის წრეებში უკმაყოფილება მწიფდებოდა.

საომარი მდგომარეობა
1958 წლის 7 ოქტომბერს ისკანდერ მირზამ პაკისტანში საომარი მდგომარეობა გამოაცხადა. მან გააუქმა 1956 წლის კონსტიტუცია და უწოდა მას "უმოქმედო" და  "საშიში კომპრომისებით" სავსე. მან გაათავისუფლა პრემიერ მინისტრი ფეროზ ხანი და დაითხოვა ეროვნული ასამბლეა და პროვინციული საკანონმდებლო კრებები. მირზამ ასევე აკრძალა ყველა პოლიტიკური პარტია და ქვეყნის ახალ პრემიერ-მინისტრად პაკისტანის არმიის მეთაური გენერალი აიუბ ხანი დანიშნა.

ისკანდერ მირზას დამხობა
მუჰამედ აიუბ ხანმა და მისმა ერთგულმა გენერლებმა აიძულეს მირზა გადამდგარიყო. 1958 წლის 27 ოქტომბერს ისკანდერ მირზამ დატოვა პრეზიდენტის პოსტი და თანამდებობა გენერალ მუჰამედ აიუბ ხანს გადასცა. ამის შემდეგ ისკანდერი გაემგზავრა კვეტაში, ბელუჯისტანის პროვინციის დედაქალაქში და 27 ნოემბერს გადაასახლეს ლონდონში, დიდ ბრიტანეთში, სადაც ცხოვრობდა სიკვდილამდე (1969 წ.).

კონსოლიდაცია
მუჰამედ აიუბ ხანმა თავი პაკისტანის ერთპიროვნულ მმართველად გამოაცხადა. იგი გახდა პრეზიდენტიც და პრემიერ-მინისტრიც. პაკისტანის მომავალი სამხედრო მმართველებისგან განსხვავებით, როგორებიც იყვნენ გენერალი მუჰამედ ზია-ულ-ჰაკი და გენერალი პერვეზ მუშარაფი, მუჰამედ აიუბ ხანი არ ითავსებდა პრეზიდენტის და შეიარაღებული ძალების მეთაურის პოსტებს ერთდროულად. მან ჯარის ახალ მთავარსარდლად გენერალი მუჰამედ მუსა დანიშნა.

რეაქცია
გადატრიალება პაკისტანის მოსახლეობამ დადებითად განიხილა, როგორც მთავრობის არასტაბილურობისა და სუსტი პოლიტიკური ლიდერებისგან განთავისუფლება. ხალხს ჰქონდა იმედი, რომ ძლიერი ცენტრალური ხელმძღვანელობა შეძლებდა ეკონომიკის სტაბილიზაციას და დემოკრატიის მდგრადი ფორმის აღდგენას. აიუბ ხანის რეჟიმს ასევე მხარი დაუჭირეს უცხოეთის მთავრობებმა, განსაკუთრებით აშშ-მ.
ხოტეურა

ხოტეურა, ხოტევური — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭიდან.

თავდაპირველად გავრცელებული იყო სოფელ ხოტევში, საიდანაც მიღებული აქვს სახელწოდება.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, სამი, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარეს აქვს ხშირი აბლაბუდისებრი შებუსვა. ყვავილი მდედრობითი სქესისაა. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ფორმის, ხშირად უფორმო, საკმაოდ კუმსია ან თხელი. მარცვალო საშუალო ზომისაა, ოდნავ ოვალური, მუქი-წითელი ფერის. კანი სქელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი ნაკლებწვნიანია, წვენი — შეუფერავი.

ხოტეურა საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 160 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის საშუალო წონა 100-125 გრამია. საჰექტარო მოსავლიანობა კი 8.0-9.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17-18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 12-14 გ/ლ-ს.

გამოიყენება საშუალო ხარისხისა და საკმაოდ ხალისიანი სუფრის მსუბუქი ღვინის მისაღებად.
ხოფათური

ხოფათური, ქვაფათური, ხაფათური — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე-საღვინე ვაზის ჯიში აჭარიდან.

სახელწოდება
ერმილე ნაკაშიძე ასახელებდა ვაზის ჯიშს ქვაფათურს, რომელიც გავრცელებული იყო გურიაში (ლანჩხუთი, გურიანთა). ს. ტიმოფეევის მას აჭარის ვაზთა ჯგუფს ათავსებს. ივანე ჯავახიშვილის მიხედვით ხოფათური გავრცელებული უნდა ყოფილიყო სოფელ ხოფას მიდამოებში, საიდანაც წარმოიშვა ვაზის სახელწოდება. მისივე მოსაზრებით, ქვაფათური, ხოფათურის ფონეტიკური სახეცვლილებაა.

გავრცელება
ხოფათური გავრცელებული იყო მხოლოდ შუა და ზემო აჭარის სოფლებში მაღლარების სახით

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ან საშუალოზე მცირე ზომისაა, განივოვალური ან მომრგვალო, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე აბლაბუდისებრად მცირედაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური, დატოტვილი და თხელი. მარცვალი საშუალო ან დიდი ზომისაა, ოვალური, ღია-მწვანე, მზის მხარეს მოქარვისფრი-ელფერით. კანი სქელი და საკმაოდ მკვრივი აქვს. მცირედაა დაფარული ცვილისებრი ფიფქით. რბილობი საკმაოდ წვნიანია, მაგრამ უფრო ხორციანი, სასიამოვნო ტკბილი გემოთი.

ხოფათური ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდვ 194 დღეა. სრულ სიმწიფეში 20-25 ოქტომბრიდან შედის. მტევნის საშუალო წონა 133 გრამია, სა-ჰექტარო მოსავლიანობა კი 7.5-8.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.8-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სასუფრე ყურძნად და საკმაოდ ხარისხიანი სუფრის თეთრი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
ხროგი

ხროგი, ხროტი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი მცირე ზომისაა, კვერცხისმაგვარი, სამნაკვთიანი, მცირედ დანაკვთული, ზოგჯერ თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ძლიერ ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი პატარა ზომისაა, ცილინდრული ან კონუსური ფორმის, კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა. მომრგვალო, მუქი ვარდისფერი ან თითქმის წითელი. კანი თხელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით საკმაოდ დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, წვენი — შეუფერავი.

ხროგი საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 163 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის პირველ ნახევარში შედის. მტევნის წონა 90 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 15-16%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6-7გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
ხეთურა

ხეთურა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში არაგვის ხეობიდან.

არაგვის ხეობაში ერთ-ერთი სამეცნიერო ექსპედიციის დროს გაველურებულ მდგომარეობაში აღმოაჩინა სელექციონერმა რეზო რამიშვილმა.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე თხელ აბლაბუდისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ძირითადად უფორმო, ზოგჯერ ცილინდრულ-კონუსური ფორმის. თხელია ან მეჩხერი. მარცვალი საშუალო და საშუალოზე მცირე ზომისაა, ოვალური ან წაგრძელებული ფორმის, ღია მწვანე, მოყვითალო ელფერით. რბილობი უფრო ხორციანია, ვიდრე წვნიანი. ხეთურა სრულ სიმწიფეში სექტემბრის დასაწყისში შედის. ვაზი ძლიერი ზრდისა და მცირემოსავლიანია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.8 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სასუფრე ყურძნად.
ფეროზ ხან ნუნი

ფეროზ ხან ნუნი (ურდუ ‎) —პაკისტანელი სახელმწიფო მოღვაწე. პაკისტანის მე-7 პრემიერ მინისტრი.

ბიოგრაფია
ფეროზ ხან-ნუნი დაიბადა პენჯაბის ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან ოჯახში, 1893 წელს. დაწყებითი განათლება ლაჰორში მიიღო, შემდეგაც სწავლა ლონდონში ოქსფორდის უნივერსიტეტში განაგრძო. 1917-1926 წლებში მსახურობდა ლაჰორის უმაღლეს სასამართლოში. ამის შემდეგ ფეროზმა გადაწყვიტა საკუთარი ძალები ეცადა პოლიტიკაში. იგი  დაინიშნა ჯანდაცვისა და განათლების მინისტრად პენჯაბის მინისტრთა კაბინეტში. 1936-1941 წლებში გახლდათ ლონდონში ინდოეთის უმაღლესი კომისარი. 1941 წელს შეუერთდა ვიცე-მეფის აღმასრულებელ საბჭოს და თანამდებობა 1945 წლამდე შეინარჩუნა. ამავდროულად, 1942 წლიდან 1945 წლამდე მუშაობდა ბრიტანეთის ინდოეთის თავდაცვის მინისტრად. ფეროზ ხან-ნუნი იყო პირველი ინდოელი, რომელმაც ბრიტანეთის მმართველობის ქვეშ დაიკავა ასეთი პრესტიჟული თანამდებობები.

1947 წლის ოქტომბერში მუჰამედ ალი ჯინამ  ფეროზ ხან ნუნი ელჩად დანიშნა მუსლიმური სამყაროს ზოგიერთ ქვეყანაში. დანიშვნის მიზანი მუსულიმურ ქვეყნებთან კონტაქტის დამყარება იყო. ფეროზ ხან-ნუნი გახლდათ პაკისტანის მთავრობის მიერ საზღვარგარეთ გაგზავნილი პირველი ოფიციალური პირი მისიის დელეგაციის სათავეში. მისიის მიზანი იყო მუსლიმური ქვეყნებისთვის პაკისტანის შიდა პრობლემების გაცნობა და მოძმე ქვეყნებისგან მორალური და ფინანსური მხარდაჭერის მოპოვება. ფეროზმა წარმატებით გაართვა თავი დავალებას.

მისი პოლიტიკური და ადმინისტრაციული გამოცდილებიდან გამომდინარე, ფეროზ ხან ნუნი დაინიშნა აღმოსავლეთ პაკისტანის გუბერნატორად. თუმცა, ის თავად უფრო დაინტერესებული იყო პენჯაბის პროვინციის პოლიტიკაში დარჩენით. მან მიაღწია თავის მიზანს 1953 წელს, როდესაც გახდა პენჯაბის მთავარი მინისტრი. 1956 წელს იგი გახდა პაკისტანის საგარეო საქმეთა მინისტრი. მ თანამდებობაზე დანიშნა ჰუსეინ შაჰიდ სუჰრავარდის მიერ.

როგორც ისკანდერ მირზას ახლო მეგობარი, ფეროზ ხან ნუნი გახდა რესპუბლიკური პარტიის პრეზიდენტი პენჯაბში და დაიკავა პაკისტანის პრემიერ მინისტრის თანამდებობა 1957 წლის 16 დეკემბერს. თავიდან პრეზიდენტმა ისკანდერ მირზამ ფეროზს მხარი დაუჭირა მინისტრთა კაბინეტის ფორმირებაში, მაგრამ მოგვიანებით მირზამ ფეროზ ხან ნუნს დაბრკოლებები შეუქმნა აბსოლუტური ძალაუფლების მოპოვების გზაზე. 1958 წლის 7 ოქტომბერს ქვეყანაში საომარი მდგომარეობა შემოიღეს და ფეროზ ხან ნუნი პრემიერ-მინისტრის თანამდებობიდან გადააყენეს .

პირადი ცხოვრება და გარდაცვალება
1958 წლის პაკისტანის სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ,  ფეროზ ხან-ნუნი ჩამოშორდა  პოლიტიკას და გახდა პოლიტიკური მწერალი. მან დაწერა ხუთი წიგნი ინდოეთის ისტორიაზე და პაკისტანის სამართლისა და პოლიტიკის საკითხებზე.

ფეროზ ხან ნუნი დაქორწინებული იყო  ავსტრიელ ვიქარ-უნ-ნისა ნუნზე, რომელიც პროფესიით   გახლდათ სოციალური მუშაკი და გამოჩენილი პოლიტიკოსი. იგი გარდაიცვალა 1970 წლის 7 დეკემბერს მისი საგვარეულო სოფელ ნურპურ ნოუნში, სარგოდას რაიონში.  დაკრძალულია იქვე.
ხემხო

ხემხო, ხემხუ — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურიიდან.

გავრცელება
სამეგრელოში შემორჩენილია ამ ჯიშისადმი მიძღვნილი ლექსის ფრაგმენტი: „ხემხუაიე — ხვავრიელი, ჩქინი მარანი — ეფშა ოდა, ტერეფიში — ცარიელი!“ („ხემხუ — ხვავრიელი, ჩვენი მარანი — სავსე ოდა, მტრებისა კი — ცარიელი!“).

 საუკუნის დასაწყისში გავრცელებული იყო გურიის სოფლებში ასკანა, აკეთი, ნიგოითი.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრად სქლადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ზოგჯერ ფრთიანი, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, შავი ფერის. კანი სქელი და მკვრივი აქვს, სქელი ცვილისებრი ფიფქით დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია. წვენი შეუფერავია, სასიამოვნო და ტკბილი გემოთი.

ხემხო საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 190-195 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევარში შედის. მტევნის საშუალო წონა 142 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.5-7.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20,5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8,7-9,0 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
ხირსული შავი

ხირსული შავი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

ნაპოვნია 1960 წელს ვაზის გაველურებულ ნარგავებს შორის სიღნაღის რაიონში, სოფელ ხირსას მახლობლად.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, სუსტად დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია სქელი აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრი შებუსვით. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, კუმსია. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, შავი ფერის. მტევნის წონა 220 გრამია.

ხირსული შავი საგვიანო პერიოდის ვაზია, უხვმოსავლიანი.
ჯაჭვაძისეული

ჯაჭვაძისეული, ჯაჭვაძის ვაზი, ფშავლის წითელი, ფშავურა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი სასუფრე-საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

გავრცელებულია თელავისა და ახმეტის მუნიციპალიტეტებში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შებუსულია ხშირჯაგრისებრად. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ფორმის, დატოტვილი, თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან მცირედ ოვალური, მუქი ლურჯი.

ჯაჭვაძისეული საშუალო და საშუალოზე ძლიერი ზრდისა და უხვმოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 164 დღეა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.8-22.3%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.7-12.5 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის მშრალი წითელი ღვინის, აგრეთვე საბრენდე სპირტის დასამზადებლად.
ძიგანიძე (ვაზის ჯიში)

ძიგანიძე — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

გავრცელებულია მხოლოდ ზემო იმერეთში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო და საშუალოზე დიდი ზომისაა, მომრგვალო, გულისმაგვარი ფორმის, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია საკმაოდ სქელი აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური, ერთი ფრთით, დატოტვილი, საშუალო სიკუმსის ან მეჩხერი. მარცვალი საშუალო ან დიდი ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, შავი ფერის, ცვილისებრი ნაფიფქით საკმაოდ დაფარული. რბილობი საშუალო სიმკვრივისაა, წვნიანი, წვენი სუსტადაა შეფერილი.

ძიგანიძე საშუალო და საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა, საშუალომოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 160 გრამია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-21%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6-12 გ/ლ-ს.

გამოიყენება ნაზი და ჯიშური არომატიანი სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
ძიგანოური

ძიგანოური — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი, იშვიათად მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებურადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, კუმსი, საშუალო სიკუმსის ან თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, შავი ფერის. კანი სქელი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი წვნიანია, წვენი — უფერული.

ძიგანოური საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 184 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევრიდან შედის. მტევნის საშუალო წონა 150 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.6-8.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20-25%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8-10 გ/ლ-ს.

გამოიყენება საკუპაჟე მასალად და სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
ძირაგეულის შავი

ძირაგეულის შავი, ძიგრაგეულის შავი, ძირაგოულის შავი, უსახელო წითელი, ბანძულა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთი/რაჭადან.

ვაზის სახელწოდება ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში მდებარე სოფელ ძირაგეულს უკავშირდება. იგივე ჯიში ქართლში უსახელო წითელის, ხოლო იმერეთში — ბანძულას სახელითაა ცნობილი.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო და საშუალოზე დიდი ზომისაა, მომრგვალო ან გულისმაგვარი ფორმის. ხუთნაკვთიანია. ფოთლის ქვედა მხარე აბლაბუდისებრად თხლადაა შებუსული საერთოდ შეუბუსავია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან დიდი ზომისაა, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის ან თხელი. მარცვალი საშუალო ან დიდი ზომისაა, მომრგვალო ან ოვალური, მუქი ვარდისფერი წითელი ელფერით. კანი მკვრივია, ცვილისებრი ფიფქით სქლად დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, ჩვეულებრივი გემოთი.

ძირაგეულის შავი საშუალო და საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 163 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს, ოქტომბრის პირველ ნახევარში შედის. მტევნის საშუალო წონა 210 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 7.4 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.4 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
ჭანკილოური

ჭანკილოური — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრად სქლადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური, ზოგჯერ ცილინდრული ფორმის, კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მუქი-წითელი. კანი საშუალო სისქის და საშუალო სიმკვრივის აქვს, ცვილისებრი ფიფქით სქლად დაფარული. რბილობი წვნიანია, მდნარი. წვენი შეუფერავი.

ჭანკილოური საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 175-185 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევარში შედის. მტევნის საშუალო წონა 150 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 9.0-10.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 16-17%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7-8 გ/ლ-ს.

ჭანკილოური გამოიყენება სხვა წითელყურძნიან ჯიშებთან ერთად სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად. ჯიშური ღვინო მიიღება ღია-წითელი შეფერვის, მსუბუქი და საკმაოდ ხალისიანი გემოთი.
ხასან კომახიძე

ხასან კომახიძე (დ. 1883, აჭყვისთავი — გ. 1957) — ქართველი მწერალი, პოეტი, საზოგადო მოღვაწე.

ხასან კომახიძე აღიარებულ სახალხო მთქმელად ითვლებოდა. იმ პერიოდის ლიტერატურული ცხოვრების შუაგულშიც იდგა. კლასიკური განათლება არ ჰქონდა მიღებული, მაგრამ ქართულ წერა-კითხვას სრულყოფილად ფლობდა. მისი უშუალო თაოსნობითა და ხარჯით, 1925 წელს გამოვიდა ბათუმში მოღვაწე ახალგაზრდა ჯგუფის ყოველთვიური ლიტერატურული ჟურნალი „პონტოსი“. 1928 წელს მან თავისი მრწამსი ნათლად გადმოსცა წიგნში „ფუხარას სიტყვა“, სადაც წერს: "იმ დროს სკოლები არსად იყო. არსებობდნენ მხოლოდ მეჩეთებთან მედრესეები, სადაც სწავლობდნენ არაბულ ენაზე ლოცვებს. წერა-კითხვის შესწავლის სურვილი მაინც დიდი დარჩა ჩემში და 43 წლისამ შევედი მუშათა ფაკულტეტზე ბათუმში, სადაც გავეცანი ცხოვრების ავ-კარგს. დამაინტერესა მწერლობამ და სურვილი დამებადა შეძლებისდაგვარად ამეწერა აჭარის ცხოვრება. ეს ნაწარმოები უპირველესად თავისი პოეტური სიტყვით, ხალხური მელექსეობით ფასდება. დიდი ინტერესით იკითხება მისი ლექსები: „ზამთარი“, „მოწაფის სიმღერა“, „ბეგების სიმღერა“, „ოსმანის სიტყვა“ და სხვა.
ჭიპაკური

ჭიპაკური — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აჭარიდან.

გავრცელება
წარსულში იგი ფართოდ ყოფილა მაღლარების სახით გავრცელებული შუა აჭარის სოფლებში. ადგილობრივი მოსახლეობა მას ძირითადად სასუფრე ყურძნად იყენებდა, საზამთროდ კი ყურძნის წვენს და ბაქმაზს ამზადებდა. საუკუნის შუა წლებში ჭიპაკურის ერთეული ხნოვანი ძირები იყო შემორჩენილი ვაიოში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, სამ, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე საკმაოდ შებუსულია მონაცრისფრო აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრად. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი პატარა ზომისაა, ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის ან კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მრგვალი ან ოდნავ ოვალური ფორმის. მუქი წითელია, თხელი და მკვრივკანიანი, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი ნაკლებ ხორციანი და მეტად წვნიანი აქვს, წვენი — შეუფერავი.

ჭიპაკური საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 188 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის პირველი რიცხვებიდან შედის. მტევნის საშუალო წონა 133 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.5-7.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.6%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9.9 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის წითელი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად და სასუფრე ყურძნად.
ჭოდი

ჭოდი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში აჭარიდან.

გავრცელება
ზემო აჭარაში ჭოდი ფილოქსერას გამოჩენამდე ფართოდ იყო გავრცელებული და მის მოსავალს მოსახლეობა სასუფრე ყურძნად იყენებდა. ხოლო სამეგრელოში ჭოდისგან ღვინოს წურავდნენ. მისი ღვინო იმდენად მაღალხარისხიანი ყოფილა, რომ მას „საზედაშედ“ მოიხსენიებდნენ. ჭოდი ასევე საუკუნის დასაწყისში გავრცელებული იყო გურიაში, სოფელ ლანჩხუთის მიდამოებში. საუკუნის შუა წლებში ჭოდი გურიაში უკვე აღარ მოიპოვებოდა და იდენტურობის დადგენა შეუძლებელია.

ამჟამად ჭოდის მაღლარები ძალიან მცირე რაოდენობითაა აჭარაში ხულოს მუნიციპალიტეტში და სამეგრელოს ტერიტორიაზე.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, სამ, იშვიათად ხუთნაკვთიანი, ფოთლის ქვედა მხარე ძალიან მცირედაა შებუსული. ყვავილი მდედრობითია. მტევანი საშუალო ან მცირე ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის. გვხვდება უფორმო და დატოტვილი მტევნებიც, კუმსი, ზოგჯერ საშუალო სიკუმსის და თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან მცირედ ოვალური, თითქმის შავი. კანი სქელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი საკმაოდ წვნიანი და ხორციანია, ჩვეულებრივი ტკბილი გემოთი.

ჭოდი საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 195 დღეა, ხოლო სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. მტევნის საშუალო წონა 98 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 7-7,5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18,5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9 გ/ლ-ს.

გამოიყენება საკმაოდ ხარისხიანი სუფრის წითელი, მშრალი ღვინის მისაღებად და სასუფრე ყურძნად.
ჰონგ-კონგის დროშა

ჰონგ კონგის დროშა ოფიციალურად ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის ჰონგ-კონგის სპეციალური ადმინისტრაციული რეგიონის დროშა დამტკიცდა 1990 წლის 4 აპრილს, ხოლო ხმარებაში შევიდა 1997 წლის 1 ივლისიდან. მასზე გამოსახულია ხუთფურცლიანი ბაუჰინია წითელ ფონზე. დროშის გამოყენება რეგულირდება პეკინში ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭოს 58-ე სხდომაზე მიღებული კანონებით. მისი დიზაინი გათვალისწინებულია ჰონგ-კონგის კანონმდებლობით, ტერიტორიის კონსტიტუციურ დოკუმენტში, ხოლო დებულებები დროშის გამოყენების, შეურაცხყოფისა და დამზადების შესახებ წერია რეგიონული დროშის განკარგულებაში. ჰონგ-კონგის დროშა ოფიციალურად აღიმართა 1997 წლის 1 ივლისს, ჰონგ-კონგის ჩინეთის რესპუბლიკისთვის გადაცემის ცერემონიაზე.

სიმბოლიზმი
დროშის დიზაინს აქვს კულტურული, პოლიტიკური და რეგიონული მნიშვნელობა. დროშის ფონის ფერი არის წითელი - ესაა ჩინელი ხალხის სადღესასწაულო ფერი, რომლითაც ზეიმობენ და აღნიშნავენ ეროვნულ დღესასწაულებს. გარდა ამისა, წითელი ფერი ჩინეთის დროშაზე ასახული წითელი ფერის იდენტურია, რაც გამოხატავს აღდგენილ კავშირს პოსტკოლონიალურ ჰონგ-კონგსა და ჩინეთს შორის. დროშაზე წითელი და თეთრი ფერების კომბინაცია მინიშნებაა იდეაზე —- „ერთი ქვეყანა, ორი სისტემა“, რომელიც ჰონგ-კონგში გავრცელებული ორქიდეის ჯიშის ერთ-ერთი სახეობის, ბაუჰინიას გამოსახულების ფონზე უფრო კარგად ვლინდება. გადა ამისა, მისი ყვავილის ფურცლებზე, ჩინეთის დროშის მსგავსად, შევხვდებით ხუთ ვარსკვლავს.

კონსტრუქცია
დროშის ზომები, ფერები და წარმოების სხვა პარამეტრები ჰონგ-კონგის მთავრობამ დაადგინა. სიგრძისა და სიგანის ფარდობა არის 1,5. დროშის ცენტრში გამოსახულია თეთრი ბაუჰინია, რომელიც ქმნის 0,6 ერთეულის მქონე დიამეტრს. მცენარის ფურცლები ცენტრიდან მარჯვნივ, საათის ისრის მოძრაობის მიმართულებითაა მიმართული. თითოეულ ფურცელზე გამოსახულია ხუთქიმიანი წითელი ვარსკვლავი, კომუნიზმისა და სოციალიზმის სიმბოლო, შემაერთებელი წითელი ხაზით ყვავილის ცენტრამდე, რომელიც მტვრიანას ანალოგს ქმნის. წითელი ხაზი თითოეულ ფურცელს ორ ნაწილად ჰყოფს, თავად ფურცლების ფერი კი თეთრია.

ისტორია
ცინის დინასტია
ნანკინის ხელშეკრულების თანახმად, ოპიუმის პირველი ომის შემდეგ ბრიტანეთისგან გამოყოფილი ჰონგ-კონგი ჩინეთის მთავრობის იურისდიქციას დაექვემდებარა და იყენებდა იმდროინდელი ჩინეთის მთავრობისა და სახელმწიფო სიმბოლოებს. ჰონგ-კონგის კოლონიის დაარსებამდე ჩინეთს ცინის დინასტია განაგებდა. მიუხედავად იმისა, რომ იგი 1644 წელს დაარსდა, მას დროშა 1862 წლამდე არ ჰქონია. ჯერ კიდევ 1898 წლამდე, სანამ ხელი მოეწერა პეკინის მეორე კონვენციას ცინის დინასტიასა და გაერთიანებული სამეფოს მთავრობებს შორის, ახალი ტერიტორიები ჩინეთს ექვემდებარებოდა. დროშაზე, თავის მხრივ, გამოსახული იყო ცისფერი დრაკონი ყვითელ ფონზე, რომელსაც კუთხეში ცეცხლოვანი მარგალიტი ამშვენებდა.

კოლონიური დროშები