ხარაკტერნიკი

ხარაკტერნიკი (უკრაინულად: ) — ზაპოროჟიელი კაზაკი, რომელსაც მიაწერდნენ მაგიური ძალების ფლობას.

ხარაკტერნიკი კაზაკის სახის ჩამოყალიბება დაიწყო ზაპოროჟიის სეჩის პერიოდში, როდესაც კაზაკთა მეთაურებს მათი თანამებრძოლები ზებუნებრივ შესაძლებლობებს მიაწერდნენ. მოგვიანებით ხარაკტერნიკები აისახა უკრაინულ ფოლკლორსა და ხალხურ რწმენებში, როგორც უძლეველი მეომრები, რომელთაც შეეძლოთ ცხოველებად გარდასახვა, იარაღის მოჯადოება და სხვა ზებუნებრივი ქმედებები.

თავდაპირველად სიტყვა „ხარაკტერნიკი“ ატარებდა უარყოფით კონოტაციას და აღნიშნავდა ჯადოქარს ან რჯულგადასულს. თუმცა, კაზაკებისადმი, როგორც უკრაინის დამცველებისადმი, ინტერესის ზრდასთან ერთად, ტერმინმა დადებითი მნიშვნელობა შეიძინა.

სეჩის განადგურების შემდეგ ზოგიერთი ისტორიული პიროვნება, მაგალითად ივან სირკო, ფართოდ მიიჩნეოდა ხარაკტერნიკად.

თანამედროვე პოპულარულ წარმოდგენებში ხარაკტერნიკები აღიქმებიან, როგორც სპეციალურად გაწვრთნილი კაზაკური სამხედრო ელიტა.

ეტიმოლოგია
კაზაკების მიერ იარაღის მოჯადოებისა და თავის დასაცავად ჯადოსნობის გამოყენების შესახებ ცნობები საუკუნიდან არის ცნობილი, თუმცა იმ პერიოდში სიტყვა „ხარაკტერნიკი“ ჯერ კიდევ არ გამოიყენებოდა.

ხარაკტერნიკების შესახებ ადრეული ცნობები გვხვდება პოლონურ წყაროებში, საუკუნიდან დაწყებული. ამ წყაროებში „ხარაკტერნიკი“ აღნიშნავდა სხვადასხვა ადამიანს, განურჩევლად მათი საცხოვრებელი ადგილისა თუ კუთვნილებისა (მათ შორის კაზაკებსაც). „ხარაკტერნიკი“ იყო ზოგადი ტერმინი იმ პირის აღსანიშნავად, რომელიც ჯადოსნობით იყო დაკავებული. შესაბამისად, მათ მიმართ დამოკიდებულება ცალსახად უარყოფითი იყო.

სახელწოდება „ხარაკტერნიკი“ მომდინარეობს სიტყვიდან „ხასიათი“ / „ნიშანი“ მოჯადოებული ნიშნის მნიშვნელობით. სიტყვა „ხარაკტერი“ მომდინარეობს ბერძნულიდან და თავდაპირველად ნიშნავდა „ამოტვიფრულ ნიშანს“.

ასეთი ნიშნის პირველი მოხსენიება თარიღდება 1614 წლით წიგნში (ჯადოქართა ჩაქუჩი), რომელიც „ “-ის პოლონური თარგმანია. ერთ-ერთ ფრაგმენტში მოხსენიებულია ჯარისკაცები, რომელთაც სხეულზე „ნიშნები“ ჰქონდათ.

1842 წლის წიგნში ყოფილი ზაპოროჟიელის, ეკატერინოსლავის გუბერნიისა და მაზრის, სოფელ მიხაილოვსკოეს მცხოვრების, მიკიტა ლეონტიევიჩ კორჟის ზეპირი მონათხრობი მოთხრობილია კაზაკ მიკიტა კორჟის ამბავი, რომელიც გაქცეული კაზაკებისგან შექმნილი ყაჩაღური რაზმების მეთაურებს „ხარაკტერნიკებს“ უწოდებდა.

შესაძლოა ეს დაკავშირებული იყოს მაცაპურას დანაშაულებთან — საუკუნეის სერიულ მკვლელთან ნეჟინის რეგიონში — და უფრო ფართოდ, რუსეთის იმპერიული ხელისუფლების ინტერესთან, დაემცირებინა კაზაკთა ავტონომია და კაზაკები წარმოეჩინა, როგორც ყაჩაღები, ბანდიტები და კორუმპირებული მოხელეები.

თუმცა, საუკუნეში სიტყვამ „ხარაკტერნიკი“ თანდათან დაკარგა უარყოფითი კონოტაცია და კაზაკი ხარაკტერნიკები ხალხურ გმირებთან გაიგივდა.

ხარაკტერნიკების დადებითი სახე საბოლოოდ განმტკიცდა 1990-იან წლებში, კაზაკური თემატიკის პოპულარობის ფონზე. ამ დროიდან ხარაკტერნიკი აღიქმება, როგორც კაზაკი ჯადოქარი, რომელიც თავის მაგიურ ძალებს საკუთარი ხალხის მტრების წინააღმდეგ იყენებს. სავარაუდოა, რომ თავად კაზაკები ავითარებდნენ წარმოდგენას საკუთარი ზეადამიანური შესაძლებლობების შესახებ, რათა მტრები დაეშინებინათ.

თუ ხარაკტერნიკის სახე თავდაპირველად თავად კაზაკებში ჩამოყალიბდა და თანდათან ფანტასტიკური ნიშნები შეიძინა, საუკუნეში იგი განსაკუთრებით გაზვიადებული გახდა. განსაკუთრებული უნარები უკვე არა მხოლოდ ცალკეულ გამორჩეულ კაზაკებს, არამედ კაზაკებს ზოგადად მიეწერებოდა.

ხარაკტერნიკის სახის პოპულარიზაციაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ისტორიული ჩანაწერების თავისუფალმა ინტერპრეტაციებმა, სადაც კაზაკთა ჯადოსნობაზეა საუბარი, მიუხედავად იმისა, რომ ტერმინი „ხარაკტერნიკი“ იქ პირდაპირ არ გამოიყენებოდა.

გაჩენილია მოსაზრებებიც ხარაკტერნიკების სპეციალური მომზადების ტექნიკების შესახებ.

სხვა ფსევდო-წარმართული ელემენტების მსგავსად, ხარაკტერნიკებიც თანამედროვე უკრაინული კიჩის ერთ-ერთ კომპონენტად იქცა.

სახე და საქმიანობა
სავარაუდოა, რომ თქმულებები მათი იარაღის მიმართ უვნებლობის, გასაღების გარეშე საკეტების გახსნის, ნავით იატაკზე ისე სრიალის, თითქოს წყალზე მოძრაობდნენ, თექაზე ან ხალიჩაზე წყლის გადაკვეთის, გახურებული ზარბაზნის ბირთვების შიშველი ხელით დაჭერის, რამდენიმე ვერსტის მანძილზე ხედვის, მდინარის ფსკერზე ცხოვრების, წყლის ქვეშ ასეულობით და ათასობით ვერსტის გავლივისა, შეკრული და თუნდაც შეკერილი ტომრებიდან გაქცევის, კატად გადაქცევისა და სხვა ადამიანების ცხოველებად თუ მცენარეებად გარდასახვის შესახებ თავად კაზაკთა წრიდან მომდინარეობდა.

ასეთ ამბებს, კერძოდ, ციტირებდა დმიტრო იავორნიცკი, რომელიც ხარაკტერნიკების შესაძლებლობებს რაციონალურად განმარტავდა, როგორც მტრის დასაშინებლად მიმართულ ერთგვარ პროპაგანდას.

ადრეული პოლონური წყაროები, სადაც ხარაკტერნიკები პირველად იხსენიებიან, ასეთ ადამიანებს აღწერენ ჯადოქრებთან და კუდიანებთან ერთად, მათ გმობენ და სატანასთან კავშირს მიაწერენ. ითვლებოდა, რომ ხარაკტერნიკები ეშმაკთან დებდნენ შეთანხმებას, რომლის შედეგადაც ადამიანი იღებდა „ხარაკტერს“ — სხეულზე განსაკუთრებულ ნიშანს, იარაღის მიმართ უვნებლობასა და ტკივილის მიმართ უგრძნობლობას.

მიხაილო დრაგომანოვმა ჩაიწერა თქმულებები კაზაკთა უნარის შესახებ, ტყვიები „ფუტკრებივით“ უსაფრთხოდ მიემართათ თავიანთ უბეში.

ლეგენდის თანახმად, ხარაკტერნიკებს

ასევე მიიჩნეოდა, რომ ხარაკტერნიკის მოკვლა მხოლოდ გულში ნასროლი ვერცხლის ტყვიით იყო შესაძლებელი — სწორედ ამიტომ ისინი ხშირად პირველები შედიოდნენ ბრძოლაში. ასევე პატსიუკი ჭამდა ხელების გამოყენების გარეშე — მთავარი გმირი, მჭედელი ვაკულა, ხედავდა, როგორ მიფრინავდა პელმენები პირდაპირ მის პირში. არსებობს ვერსიები, რომ გოგოლმა ამ პერსონაჟში კაზაკი ხარაკტერნიკი ასახა.

კაზაკური გვარის შთამომავალი, უკრაინელი მწერალი ევგენ გრებენკა 1843 წელს რომანში , რომელიც ოჯახურ თქმულებებზეა დაფუძნებული, ხარაკტერნიკს აღწერს როგორც უძველესი რაინდული ტრადიციების მატარებელს:

პანტელეიმონ კულიში 1846 წელს რომანში შავი რადა აღწერს ხარაკტერნიკების უნარებს:

პოემაში ტარას შევჩენკო ლაკონურად ახასიათებს ერთ პოლკოვნიკს, როგორც „სეჩის ხარაკტერნიკს“.

ოლელკო ოსტროვსკის ზღაპარში (1910) ხარაკტერნიკები წარმოდგენილნი არიან როგორც ჯადოქრები, რომლებიც შეიძლება იყვნენ როგორც კეთილნი, ისე ბოროტნი.

- (2009) — ვოლოდიმირ რუტკივსკის საბავშვო წიგნია, სადაც ერთ-ერთი გმირი პატარა ხარაკტერნიკი ტელესიკია.

რომანი . (2011) აღწერს ივან სირკოს თავგადასავლებს.

2019 წელს გამოვიდა პავლო დერევიანკოს ტრილოგიის პირველი ნაწილი — , სადაც ხარაკტერნიკები მგლად გარდამქმნელი სამხედრო საზოგადოებაა.

ასევე 2019 წელს გამოვიდა ვასილ შკლიარის წიგნი .

რუსი მწერალი სერგეი ლისაკიც ეხება ამ თემას რომანში (2018).

იაროსლავ იარიშის წიგნში ერთ-ერთი მთავარი გმირი კაზაკი მამაია.

ვიზუალური ხელოვნება
უკრაინელმა მხატვარმა ვასილ კორნიენკომ 1890-იან წლებში (ზუსტი თარიღი უცნობია) შექმნა ნახატი ხარაკტერნიკი, სადაც ზაპოროჟიელი ჯადოქარი ხალხურ წარმოდგენაშია ასახული: მან მდინარეზე ხალიჩა გადააფინა, ზედ დაჯდა — და ისე მიცურავს, თან ბანდურაზე ისეთ მომაჯადოებელ მელოდიას უკრავს, რომ ფრინველებსა და მცენარეებსაც კი აჯადოებს.

უკრაინელმა მხატვარმა ოლეგ სინელნიკმა 2010 წელს შექმნა კომიქსი ბოლო ხარაკტერნიკი, რომელიც უკრაინელი სუპერგმირის — ზაპოროჟიის სეჩის უკანასკნელი კაზაკი ხარაკტერნიკის, ჰრიცკო სრაკას თავგადასავლებს ეძღვნება.

კაზაკი ხარაკტერნიკები პერსონაჟებად გვხვდებიან კომიქსში დაოჰოპაკი (2012). მთავარი გმირი, ოლესი, სეჩის აკადემიაში გადის მომზადებას, რათა თავად გახდეს ხარაკტერნიკი.

გოგოლის ხარაკტერნიკი პატსიუკის ქანდაკება 2009 წელს დაიდგა მირჰოროდის გოგოლის პერსონაჟების ხეივანში.

ივანო-ფრანკივსკის ოლქის „ბურშტინის“ პარკში 2022 წელს ხარაკტერნიკის ქანდაკება დაიდგა.

მუსიკა
ხარაკტერნიკი — ოდესური ჯგუფის „რეანიმაცია“ მეორე ალბომის სახელწოდებაა, რომელიც 2008 წელს გამოვიდა. მასში შედის ამავე სახელწოდების სიმღერა — „ხარაკტერნიკი“.

„ბოლო ხარაკტერნიკი“ — ზაპოროჟიელი ჯგუფის „კრაპკა“ სიმღერის სახელწოდებაა ალბომიდან ცოცხალი (2011).

„მანტრა“ — ფაგოტის მუსიკალური კომპოზიციაა, რომლის ვიდეოკლიპიც 2017 წელს გადაიღეს. იგი დაწერილია, როგორც ხარაკტერნიკის ლოცვა-შელოცვა.

ვიდეოთამაშები
თამაშ რომი: ტოტალური ომი-ს მოდიფიკაციაში ზაპოროჟიის ქვემო ლაშქრის ფრაქციას შეუძლია უნიკალური ერთეულის — ხარაკტერნიკების დაქირავება. თამაშში ისინი წარმოდგენილნი არიან ოსელედეციანი კაზაკების სახით, ორი ხმლით და ნახევრად შიშვლები — მხოლოდ შარვლებით. მათ აქვთ გაზრდილი სიცოცხლის მაჩვენებელი და „ბერსერკის“ რეჟიმში გადასვლის უნარი — ბრძოლა სიკვდილამდე.

ჰერალდიკაში
უკრაინის სპეციალური ოპერაციების ძალების ემბლემაზე გამოსახულია მაქცია, ანუ ადამიანი, რომელსაც მგლად გარდასახვა შეუძლია. სამკლაურის ემბლემის აღწერის თანახმად, ეს „სიმბოლურად გამოხატავს საბრძოლო ტრადიციების უწყვეტობას მამაცი მთავარ სვიატოსლავის დროის მეომრებიდან და კაზაკი ხარაკტერნიკებიდან დღემდე“.