iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მუზექე

მუზექე — ადგილი ალბანეთის დასავლეთში, ლუშნა-დურესის დაბლობის ცენტრალურ ნაწილში. ის მოიცავს ლუშნას, პეკინის, კავაჯას, როგოჟინასა და დივიაკას მუნიციპალიტეტებს.

ტერმინი გამოიყენება გეოგრაფიული ზონის, კულტურულ-ეთნოგრაფიული არეალის და ისტორიული რეგიონის აღსანიშნავად.

გეოგრაფია
მუზექე მდებარეობს ცენტრალურ ალბანეთში და შემოსაზღვრულია მდინარე შკუმბინით ჩრდილოეთით, მდინარე არზენით აღმოსავლეთით, მდინარე სემანით სამხრეთით და ადრიატიკის ზღვით დასავლეთით.

ეს რეგიონი წარმოადგენს ფართო ჭაობიან დაბლობს სემანის, შკუმბინისა და ვოჯუშას შესართავებთან ახლოს, რომელიც დაშრობილ იქნა საუკუნეში. დღეს მუზექე შედგება სასოფლო-სამეურნეო ადგილებისგან და სასოფლო-სამეურნეო წარმოებისთვის იყენებენ მას.

ისტორია
ბერძნული კოლონია აპოლონია დაარსდა ზღვის სანაპიროს მახლობლად. აპოლონიის ტერიტორია მდებარეობდა ტაულანტების — ილირიული ტომების გაერთიანების ტერიტორიაზე, რომლებიც საუკუნეების განმავლობაში მჭიდროდ იყვნენ დაკავშირებული კოლონიასთან და ბერძენ მოსახლეებთან ერთად თანაცხოვრობდნენ. ტაულანტები ანტიკურ ხანაში აკონტროლებდნენ მუზექეს ველებს.

შუა საუკუნეებში, იგი იმართებოდა სხვადასხვა ალბანური წარჩინებული საგვარეულოების მიერ, მათ შორის სქურაებისა და მუზექების საგვარეულოებით. სხვადასხვა დროს იგი შედიოდა ბიზანტიის იმპერიისა და ბულგარეთის იმპერიის შემადგენლობაში, ხშირად ადგილობრივი მმართველები იმპერიების მმართველთა ვასალებად მოქმედებდნენ. მუზექეში მრავლად გვხვდება სლავური ტოპონიმები.

ოსმალეთის მმართველობის გვიანდელ პერიოდში, მუზექე, ისევე როგორც სხვა დატენიანებული ტერიტორიები რეგიონში, იყო მალარიის გავრცელების კერა.

1835 წელს რეგიონში დაიწყო აჯანყება ოსმალეთის მთავრობის წინააღმდეგ. აჯანყებულებმა თავდაპირველად რამდენიმე გამარჯვება მოიპოვეს, მაგრამ კორუმპირებული ლიდერების გამო აჯანყება ჩავარდა. 1837 წელს აჯანყება განახლდა, თუმცა ოსმალებმა სწრაფად ჩაახშეს იგი.

ინდუსტრიული რევოლუცია ალბანეთში
1800-იანი წლების ბოლოს, ეშრეფ ფრაშერმა, ეროვნული გმირის ნაიმ ფრაშერის უფროსმა ძმამ, შემოიღო თანამედროვე მანქანები სოფელ კარაბუნარაში (ახლანდელი როგოჟინე) სოფლის მეურნეობის გასაუმჯობესებლად. მუზექეში დიდი მამულების (ჩიფლიკების) არსებობა და მსხვილი საკუთრების მაღალი კონცენტრაცია საშუალებას იძლეოდა თანამედროვე საწარმოო საშუალებების შემოსაღებად. 1920-იან წლებში ეკონომიკური განვითარება გაგრძელდა განსაკუთრებით კავაჯასა და ლუშნაში, მრეწველობისა და სასოფლო-სამეურნეო სექტორებში. ეს აშკარა იყო სიმღერებში, ოპერებსა და სახელმწიფო რადიოსა და ტელევიზიისადმი მიძღვნილ შოუებში.

კომუნიზმის დაცემის შემდეგ, მუზექე დარჩა ალბანეთის ერთ-ერთ მთავარ ეკონომიკურ ცენტრად და ამავდროულად შეინარჩუნა სასოფლო-სამეურნეო ხასიათი.
ჰიდა (რეგიონი)

ჰიდა — იაპონიის ტიუბუს რეგიონის, გიფუს პრეფექტურის ნაწილი. ჰიდას რეგიონმა თავისი სახელი იმიტომ მიიღო, რომ სანამ იაპონიაში პრეფექტურები ჩამოყალიბდებოდა, ის ჰიდას პროვინციის ნაწილს წარმოადგენდა. ჰიდას რეგიონის საზღვრები დაგენილი არ არის, მაგრამ ის ძირითადად შემდეგი ოთხი მუნიციპალიტეტისგან შედგება: ტაკაიამა, ჰიდა, გერო და შირაკავა.

ჰიდა იყო უდიდესი ქალაქი ჰიდას რაიონში 1950 წლამდე, რის შემდეგაც მას ტაკაიამამ გაუსწრო. ჰიდას რაიონის მოსახლეობის პიკი იყო 1950 წელს, დაახლოებით 200 000 ადამიანით.
აციდოფილინი

აციდოფილინი ( და ) — რძემჟავა პროდუქტი, რომელიც მიიღება პასტერიზებული ძროხის რძის დუღილის შედეგად სპეციალური ბაქტერიების [აციდოფილური ორგანიზმები , კეფირის სოკოები, რძემჟავა სტრეპტოკოკი] დახმარებით. პროდუქტის მისაღებად, პასტერიზებული ძროხის რძე დუღდება მინიმუმ 32° ტემპერატურაზე 10-12 საათის განმავლობაში. იგი განსაკუთრებული (ე. წ. აციდოფილური) ბაქტერიებით შედედებული მაწონია (დიეტური პროდუქტია).

აციდოფილუსის წარმოება პირველად 1930-იან წლებში დაიწყო. სომხეთის სსრ-ში „ნარინის“ გამომგონებლის, ლევონ ერზინკიანის მიერ და გავრცელდა ზოგიერთ სოციალისტურ ქვეყანაში.

ლაქტოზის დუღილის გამო, აციდოფილინი სხვა ფერმენტირებული რძის პროდუქტების მსგავსად, ადამიანის ორგანიზმში გაცილებით უკეთ შეიწოვება, ვიდრე ჩვეულებრივი რძე. ამიტომ, ეს პროდუქტი გამოიყენება თერაპიულ და დიეტურ კვებაში, მათ შორის ბავშვებისთვის. აციდოფილუსი ნორმალიზებს კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის საჭმლის მომნელებელ აქტივობას, აუმჯობესებს ორგანიზმის მეტაბოლურ პროცესებს და ხელს უწყობს ბუნებრივი იმუნიტეტის აღდგენას.
ბერგამის მუზეუმი

ბერგამის მუზეუმი — მუზეუმი ბერგამის რაიონში იზმირის პროვინციაში, თურქეთი.

ადგილმდებარეობა
მუზეუმი მდებარეობს ქალაქ ბერგამში. იგი არის ჯუმჰურიეთის ქუჩის სამხრეთით 39°07′00″ჩ.გ. 27°10′33″ აღ.გ. კოორდინატებზე. მისი მანძილი იზმირამდე არის დაახლოებით 110 კმ (68 მილი).

ისტორია
ბერგამა (ანტიკური პერგამონი) არის ისტორიულად მნიშვნელოვანი ქალაქი. მიუხედავად იმისა, რომ ბერგამის ყველაზე მნიშვნელოვანი უძველესი ძეგლის, კერძოდ პერგამონის საკურთხეველის ფრიზების ნაშთები გადაყვანილი იქნა პერგამონის მუზეუმში ბერლინში, გერმანიაში 1870 წელს, მაინც რჩება ბერგამაში საკმარისი ნივთები საჩვენებლად. მუზეუმი დაარსდა მარშალ ფევზი ჩაქმაქის შემოთავაზებით 1932 წელს. იგი გაიხსნა 1936 წლის 30 ოქტომბერს.

გამოფენები
ნაჩვენებია როგორც არქეოლოგიური, ასევე ეთნოგრაფიული ნივთები. არქეოლოგიური ნივთები მოდის ბერგამის გარშემო ჩატარებული გათხრებიდან. მათ შორის ყველაზე მნიშვნელოვანია პერგამონის სკოლის ქანდაკებები, ნივთები პიტანედან გრინეიონიდან და ტერაკოტა მირინადან. ეს ძველი ბერძნული დასახლებები მდებარეობს ბერგამასა და იზმირს შორის. ეთნოგრაფიულ სექციაში ყველაზე მნიშვნელოვანი ნივთებია ხალიჩები და ფარდაგები ბერგამადან, იუნთდაღიდან, იაღჯიბექირიდან და ა.შ.
კატაჟინა ხალასინსკა-მაცუკოვი

}. -; დ. 20 მარტი, 1946, ლოძი, ლოძის სავოევოდო) — პოლონელი ფიზიკოსი და ვარშავის უნივერსიტეტის პროფესორი. 2005 და 2008 წლებში არჩეულ იქნა ვარშავის უნივერსიტეტის რექტორის თანამდებობაზე..
 -ს სამეცნიერო საბჭოს წევრი და 2008 წლიდან თავმჯდომარე.

ცხოვრება და განათლება
კატაჟინა ხალასინსკა-მაცუკოვი იუზეფ ხალასინსკის, პოლონელი სოციოლოგის ქალიშვილი და გჟეგოჟ ხალასინსკის, პოლონელი ქიმიკოსის დაა. ვარშავის კლემენტინა ჰოფმანოვას საშუალო სკოლის კურსდამთავრებული. 1970 წელს, ვარშავის უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტის მაგისტრატურის დამთავრების შემდეგ, იგი 4 წლის განმავლობაში მუშაობდა ვარშავის პოლიტექნიკური უნივერსიტეტის ფიზიკის ინსტიტუტში. შემდეგ კატაჟინა დაბრუნდა ვარშავის უნივერსიტეტში, სადაც 1980 წლამდე მუშაობდა ექსპერიმენტული ფიზიკის ინსტიტუტში, ხოლო 1979 წელს მიიღო დოქტორის ხარისხი. 1980 წლიდან მუშაობს გეოფიზიკის ინსტიტუტში. 1988 წელს მიიღო მუდმივი თანამდებობა ფიზიკურ მეცნიერებათა სფეროში. 1992 წელს გახდა დოცენტი, ხოლო 1997 წელს — პროფესორი. 1997 წლის 20 ნოემბერს პოლონეთის პრეზიდენტის გადაწყვეტილებით მას მიენიჭა პროფესორის სამეცნიერო ხარისხი. 1982-1983 წლებში ის ასევე იყო დოცენტი ლავალის უნივერსიტეტში, კვებეკი, კანადა.
სამეცნიერო და პედაგოგიური საქმიანობის გარდა, კატაჟინა მონაწილეობს აკადემიური წრეების კულტურულ განვითარებაში, არის ვაშინგტონის უნივერსიტეტის ჰიბრიდების თეატრისა და ვაშინგტონის უნივერსიტეტის აკადემიური თეატრის მფარველი.
2011 წელს კატაჟინა დაჯილდოვდა პოლონეთის აღორძინების ორდენის ოფიცრის ჯვრით.

ხელმძღვანელი თანამდებობები და წევრობა
კატაჟინა იკავებდა რიგ ხელმძღვანელ თანამდებობებს ვარშავის უნივერსიტეტში. ის იყო დეკანის მოადგილე (1995-1996) და არჩეულ იქნა ფიზიკის ფაკულტეტის დეკანად (1996-2002). 2002 წელს დაინიშნა პრორექტორად ფინანსებისა და საკადრო პოლიტიკის საკითხებში. 2005 წელს ის არჩეულ იქნა ვარშავის უნივერსიტეტის რექტორის თანამდებობაზე. 2008 წელს ის არჩეულ იქნა მეორე ოთხწლიანი ვადით.
კატაჟინა ასევე არის პოლონეთის ფიზიკოსთა საზოგადოების წევრი. 2001-2003 წლებში ის იკავებდა ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობას, ხოლო 2014-2017 წლებში — პრეზიდენტის თანამდებობას.
ის არის ვარშავის სამეცნიერო საზოგადოების ასოცირებული წევრი, ასევე -ს წევრი და სამეცნიერო საბჭოს თავმჯდომარე (2008 წლიდან).

სამეცნიერო ინტერესი
2020-იან წლებში კატაჟინა მუშაობს ვარშავის უნივერსიტეტის გეოფიზიკის ინსტიტუტის საინფორმაციო ოპტიკის კათედრაზე. მისი სამეცნიერო ინტერესები მოიცავს ჰოლოგრაფიას, ინფორმაციის ოპტიკურ და ჰიბრიდულ დამუშავებას, კორელაციის მეთოდებს, გამოსახულებების ამოცნობასა და კლასიფიკაციას, ფოტონიკის გამოყენებას საინფორმაციო ტექნოლოგიებში.

ჯილდოები და პრემიები
სხვა ჯილდოებთან ერთად დაჯილდოებულია: პოლონეთის აღორძინების ორდენის ოფიცრის ჯვრით (2011) და საფრანგეთის საპატიო ლეგიონის მე-5 კლასის ორდენით (2013).

მას მიენიჭა საპატიო დოქტორის წოდებები: 2009 წელს ბარსელონას ავტონომიური უნივერსიტეტიდან (რომელთანაც ის 20 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში თანამშრომლობდა) და 2013 წელს ბარსელონას სუბკარპატიის ეროვნული უნივერსიტეტიდან.
კუზმან შაპკარევი

}: ; დ. 1 იანვარი, 1834, ოჰრიდი, ოსმალეთის იმპერია – 18 მარტი, 1909, სოფია, ბულგარეთი) — ბულგარელი ფოლკლორისტი და ეთნოგრაფი ოსმალეთის იმპერიის მაკედონიის რეგიონიდან, სახელმძღვანელოებისა და ეთნოგრაფიული კვლევების ავტორი და ბულგარული ეროვნული აღორძინების მნიშვნელოვანი ფიგურა.

ცხოვრება
კუზმან შაპკარევი დაიბადა ოხრიდში 1834 წელს. თავდაპირველად ის სწავლობდა თავისი ბიძის, იანაკი სტრეზოვის ხელმძღვანელობით. იგი ასწავლიდა ბულგარულ სკოლებში ოხრიდში, ბიტოლაში, პრილეპში, კუკუშში და თესალონიკში (1854-1883). ამ ქალაქებში იგი განსაკუთრებით აქტიურად მუშაობდა ადგილობრივ სკოლებში ბულგარული ენის შემოღებაზე. მან ინიციატივა გამოიჩინა თესალონიკში ორი ბულგარული საშუალო სკოლის (ბულგარული ვაჟთა და ბულგარული ქალთა საშუალო სკოლა) დაარსებაში 1880-იან წლებში.
შაპკარევმა დაწერა შემდეგი სახელმძღვანელოები: „ბულგარული ანბანი“ (1866), „დიდი ბულგარული საკითხავი“ (1868), „მშობლიური ენა“ (1874), „მოკლე მიწის აღწერა (გეოგრაფია)“ (1868), „მოკლე რელიგიური წიგნი“ (1868), რომლებიც გამოქვეყნდა სტამბოლში.
შაპკარევი აკრიტიკებდა აღმოსავლურ-ბულგარულის დომინირებას და აცხადებდა, რომ ის გაუგებარი იყო მაკედონიაში. 1868 წლის თავის „დიდ ბულგარულ სახელმძღვანელოში“, რომელიც მან ფსევდონიმით „ერთი მაკედონელი“ გამოაქვეყნა, მან განაცხადა თავისი განზრახვა დაეწერა ენაზე, რომელიც გასაგები იქნებოდა მისი თანამემამულეებისთვის, მაკედონელი ბულგარელებისთვის. მან ასევე გამოაცხადა ლექსიკონის პროექტი, რომელიც შეიცავდა თარგმანს მაკედონურიდან ზემო ბულგარულზე და პირიქით.
1883 წლის შემდეგ იგი ცხოვრობდა აღმოსავლეთ რუმელიასა და ბულგარეთში - პლოვდივში, სლივენში, სტარა ზაგორაში, ვრაცაში და ორხანიეში (ბოტევგრადი). სამეცნიერო და საზოგადოებრივ საქმიანობასთან ერთად, ბულგარეთში ის მუშაობდა ნოტარიუსად და მოსამართლედ .
1900 წლიდან იგი იყო ბულგარეთის ლიტერატურული საზოგადოების წევრი. გარდაიცვალა 1909 წელს.

მემკვიდრეობა
მისი პირველი ვაჟი კლიმენტ შაპკარევი იყო შიდა მაკედონიის რევოლუციური ორგანიზაციის ერთ-ერთი წამყვანი აქტივისტი, ხოლო მეორე - ივან შაპკარევი იყო ბულგარეთის არმიის მაღალი რანგის ოფიცერი. მისი შვილიშვილი პეტარ შაპკარევი იყო ცნობილი ბულგარელი ეკონომისტი და მაკედონიის სამეცნიერო ინსტიტუტის თავმჯდომარე, ხოლო მისი შვილთაშვილი მიხაილ შაპკარევი იყო გამოჩენილი ბულგარელი მოქანდაკე.
იგი მნიშვნელოვანი ფიგურაა ბულგარულ და მაკედონურ ისტორიულ ნარატივში. შაპკარევის სახელი ეწოდა ანტარქტიდის ფალიერის სანაპიროზე მდებარე კონცხს. კუზმან შაპკარევის საშუალო სკოლა, სოფიაში ერთ-ერთი პირველი სპეციალიზებული საშუალო სკოლა, ატარებს მის სახელს.

ნაშრომები
სამეცნიერო ნაშრომები
„რუსალიები. ძველი და მეტად საინტერესო ბულგარული ჩვეულება, შემონახული სამხრეთ მაკედონიაში“, პლოვდივი, 1884
„სერბული დიდიდეის მცდელობები და ჩვენი მეცნიერები“, 1888
„რამდენიმე შენიშვნა პ. დრაგანოვის მაკედონურ-სლავური კოლექციის შესახებ“, 1895
„ხალხური ძეგლების კრებული (ბულგარული ხალხური ზღაპრები და რწმენა-წარმოდგენები)“, 1885
„ბულგარული ფოლკლორის კრებული“, ტ. -, სოფია, 1891-1894
„მასალები მილადინოვების ძმების - დიმიტარისა და კონსტანტინის ბიოგრაფიისთვის“, პლოვდივი, 1884
ნიკუშორ დანი

ნიკუშორ დანი (; დ. 20 დეკემბერი, 1969) — რუმინელი პოლიტიკოსი, რუმინეთის პრეზიდენტი 2025 წლის 26 მაისიდან, მათემატიკოსი და სამოქალაქო აქტივისტი, რომელიც 2020-2025 წლებში ბუქარესტის მერი იყო. დაიბადა ფეგერაშში, ბრაშოვის ოლქში, ახალგაზრდობაში საერთაშორისო აღიარება მოიპოვა როგორც მათემატიკოსმა, მოიპოვა ოქროს მედლები 1987 და 1988 წლების საერთაშორისო მათემატიკურ ოლიმპიადებზე და 1998 წელს დოქტორის ხარისხი მიიღო პარიზის უმაღლესი სკოლიდან.

რუმინეთში დაბრუნების შემდეგ დანმა დააარსა ბუქარესტის უმაღლესი სკოლა, დაწესებულება, რომლის მიზანია ყველაზე ნიჭიერი რუმინელი სტუდენტების სამეცნიერო კვლევისკენ წარმართვა და გახდა სამოქალაქო აქტივისტი. 2015 წელს მან დააარსა „ბუქარესტის ხსნის კავშირი“, რომელიც ხელს უწყობდა კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლას და კულტურული მემკვიდრეობის დაცვას, რამაც ის პოლიტიკაში შეიყვანა. ერთი წლის შემდეგ იგი გახდა „რუმინეთის ხსნის კავშირის“ თანადამფუძნებელი, თუმცა 2017 წელს პარტია დატოვა. დანი 2016 წლიდან იყო დეპუტატთა პალატის წევრი, სანამ 2020 წელს ბუქარესტის პირველ დამოუკიდებელ მერად აირჩიეს და 2024 წელს ხელახლა გაიმარჯვა არჩევნებში. იგი ფოკუსირებულია საჯარო ინფრასტრუქტურასა და გამჭვირვალობაზე.

დანი დამოუკიდებლად იყრის კენჭს 2025 წლის რუმინეთის საპრეზიდენტო არჩევნებში და პირველ ტურში ხმების 21 % მიიღო; იგი მეორე ტურში, 18 მაისს, დაუპირისპირდა რუმინელთა კავშირის ალიანსის დამფუძნებელ ჯორჯ სიმიონს და დაამარცხა იგი. დანის მკაცრი პრო-დასავლური პლატფორმა წინააღმდეგობაშია მისი მეტოქის ნაციონალისტურ და ევროსკეპტიკურ პოზიციასთან.
ფაიანსი

ფაიანსი — მინერალური მასა, რომლისგანაც ამზადებენ კერამიკულ ნაკეთობებს. მიიღება გარკვეული ხარისხის თიხისაგან მასში თაბაშირისა და სხვა ნივთიერებათა შერევით.
სახელწოდება მომდინარეობს იტალიურ ქალაქ ფაენცადან , რომელიც მდიდარია ამ მასით და სადაც აწარმოებენ ფაიანსს. ქალაქს აქვს კერამიკის სკოლა და საერთაშორისო კერამიკის მუზეუმი, რომელიც 1908 წელს დაარსდა. კერამიკა ყველგანაა. მრავალი სახელოსნო აწარმოებს სუფრის ჭურჭელს, დოქებს, პანელებს, ქანდაკებებს და სხვა ნივთებს. ქალაქში ყველა აბრაც კი კერამიკულია. ქალაქის ოფიციალური ეპითეტია „ “ („კერამიკის ქალაქი“)

ფაიანსი გარეგნულად წააგავს ფაიფურს, მაგრამ განსხვავდება დამზადების ტექნოლოგიით. ფაიანსის წარმოებისთვის გამოიყენება იგივე მასალები, როგორც ფაიფურისთვის (მხოლოდ კომპონენტების თანაფარდობა იცვლება) და მსგავსი ტექნოლოგია (განსხვავებაა გამოწვის რეჟიმში).

ფაიანსის ნაკეთობებს აქვთ წვრილმარცვლოვანი ფორიანი სტრუქტურა, თეთრია, უჭიქურო მდგომარეობაში წყალს იწოვს და ატარებს. ფაიფურისაგან განსხვავებით გამჭვირვალობას მოკლებულია. შემადგენლობის მიხედვით ფაიანსი შეიძლება იყოს მაგარი, რბილი, კირქვიანი, თიხამიწის და სხვა.

გალერეა
გერმანელი სინტი და ბოშების დოკუმენტური და კულტურის ცენტრი

გერმანელი სინტი და ბოშების დოკუმენტური და კულტურის ცენტრი — ჰაიდელბერგში, გერმანიაში 1990-იან წლებში დაარსებული მემორიალური ინსტიტუციაა, რომელიც ეძღვნება იმ სინტი და ბოშა ხალხის ხსოვნას, ვინც ნაცისტური პარტიის მიერ განხორციელებული გენოციდის მსხვერპლი გახდა. რამდენიმე წელიწადში, მსხვერპლთა მონათხრობების შეგროვების, კვლევისა და რეკონსტრუქციის შემდეგ, ცენტრის შენობა ოფიციალურად გაიხსნა 1997 წლის 16 მარტის, სინტი და ბოშა გადარჩენილთა თანდასწრებით. ეს იყო მსოფლიოში პირველი მუდმივი გამოფენა, რომელიც ეძღვნებოდა სინტი და ბოშების მიმართ ნაცისტების მიერ ჩადენილ გენოციდს.

დოკუმენტური ცენტრი მოიცავს სამ სართულს და იკავებს თითქმის 700 მ² ფართობს. იგი დეტალურად აღწერს სინტი და ბოშა ხალხის დევნის ისტორიას ნაციონალ-სოციალისტების მმართველობის პერიოდში. ინსტიტუციას მეთვალყურეობს გერმანელი სინტი და ბოშების ცენტრალური საბჭო, ფინანსდება ჰაიდელბერგის ქალაქის ბიუჯეტით, გერმანიის ფედერალური მთავრობის სპეციალური დაფინანსებითა და ბადენ-ვიურტემბერგის მხარის მხარდაჭერით.

აღწერა
გამოფენის პირველი დონე ეძღვნება ბოშა და სინტი თემის ყოველდღიურ ცხოვრებას, ხოლო მეორე სართული — დევნის აპარატს და ტერორს. ცენტრის არქიტექტორმა, აღმოსავლეთ გერმანელმა დიტერ კვისტმა ეს განზომილებები განზრახ გააცალკევა როგორც სივრცობრივად, ისე თემატურად.

მიზანი და ფუნქცია
ცენტრი ფუნქციონირებს როგორც თანამედროვე ისტორიის მუზეუმი, მეხსიერების სივრცე და დისკუსიის ადგილი. მნიშვნელოვანი აქცენტი კეთდება ადამიანის უფლებებზე და იმ საზოგადოებრივი ჯგუფების წარმომადგენლობაზე, რომლებიც დეკადების განმავლობაში იგნორირებული იყვნენ. ცენტრი საკუთარ მოვალეობად მიიჩნევს კრიტიკული დიალოგის სივრცის შექმნას, განსაკუთრებით იმ პირობებში, როცა ბოშა და სინტი ხალხის დევნა დღესაც ვერ სრულად იქნა შეფასებული.

პირადი ისტორიები და მეხსიერება
ცენტრის პრიორიტეტია ჰოლოკოსტის გადარჩენილთა ინტერვიუების შეკრება, მათ ხსოვნის ვიდეო და აუდიო ჩანაწერებად შენახვა. განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა ოჯახურ ფოტოებს, როგორც მედიას, რომელიც წარმოსახვას აძლევს კონკრეტული ადამიანების ცხოვრებაზე — სანამ ისინი არ იქნენ სისტემატურად განადგურებული ნაცისტური პოლიტიკის შედეგად.

კულტურული პროგრამები
ცენტრი წარადგენს ბოშა და სინტი თემის ლიტერატურულ, მხატვრულ და მუსიკალურ შემოქმედებას. მასპინძლობს კონფერენციებს, სემინარებს, ლექციებს, გამოფენებს, კინოჩვენებებსა და კონცერტებს გაზაფხულსა და შემოდგომაზე, რითაც ხელს უწყობს სტერეოტიპების დაძლევასა და კულტურული მრავალფეროვნების წარმოჩენას.

სინტი და ბოშების განათლების საკითხი
1990 წელს ევროპაში უსაფრთხოებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაციამ აღიარა ბოშებისა და სინტების დაუცველი მდგომარეობა რასობრივი სიძულვილის, ქსენოფობიისა და დისკრიმინაციის კონტექსტში. მას შემდეგ ორგანიზაცია აქტიურად უწყობს ხელს მათი ადამიანის უფლებების დაცვასა და საზოგადოებაში ინტეგრაციას. მონაწილე ქვეყნებმა იკისრეს ვალდებულება, ხელი შეუწყონ ბოშებისა და სინტების გენოციდის ხსოვნის შენარჩუნებასა და განათლებას.

2015 წელს, მეორე მსოფლიო ომის დასრულებიდან 70 წლისთავის აღსანიშნავად, ორგანიზაციის დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისმა გამოაქვეყნა ანგარიში სახელწოდებით: სინტი და ბოშების გენოციდის სწავლება და ხსოვნა.
ანტანას ბარანაუსკასი

ანტანას ბარანაუსკასი ( დ. 17 იანვარი, 1835 – გ. 26 ნოემბერი, 1902) — ლიეტუველი პოეტი, მათემატიკოსი და კათოლიკე ეპისკოპოსი. ბარანაუსკასი ყველაზე მეტად ცნობილია, როგორც ლიეტუვური პოემის „ანიკშჩიაის ფიჭვნარის“ ავტორი. მოღვაწეობის პერიოდში იყენებდა სხვადასხვა ფსევდონიმს, მათ შორის .., , , და .

ადრეული წლები
ბარანაუსკასი ლიეტუვური წარმოშობის ფერმერის ოჯახში დაიბადა. ლიტვურ ენაზე პოეზიისა და რითმის დაწერის მისი პირველი მცდელობები მის დღიურებშია აღწერილი.

მოზარდობა
1853 წელს ანტანასმა სკოლა დაამთავრა და სხვადასხვა ქალაქში მწერლად და კანცლერად დაიწყო მუშაობა. ამ პერიოდში მან ურთიერთობა დაიწყო პოეტ კაროლინა პრონევსკასთან (კაროლინა პრანიაუსკაიტე) და მის ოჯახთან. მათ აკავშირებდათ ადამ მიცკევიჩის პოეზიისადმი გატაცება. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი კრიტიკოსი ამტკიცებს, რომ ბარანაუსკასმა ლექსი გაბრაზებულმა დაწერა, მისი ლექტორის, ალექსანდრე გაბშევიჩის, მტკიცების საპასუხოდ, რომ ლიეტუვური ენა არ იყო საკმარისად ლამაზი ლექსების დასაწერად, სხვები ამას არასწორ ინტერპრეტაციად მიიჩნევენ. ლექსი პირველად 1861 წელს გამოიცა, ხოლო შემდეგ 1862 წელს ლაურინას ივინსკის კალენდრებში მოხვდა.

1858-დან 1862 წლამდე ბარნაუსკასი სწავლობდა სანქტ-პეტერბურგის რომის კათოლიკურ სასულიერო აკადემიაში, სადაც მიიღო თეოლოგიის მაგისტრის ხარისხი. 1863-1864 წლებში სწავლობდა მიუნხენის, რომის, ინსბრუკის კათოლიკურ უნივერსიტეტებში.

1871 წლიდან ის კაუნასის მღვდელთა სემინარიაში მუშაობდა და ლიტვური ენის სწავლება დაიწყო. მან დაწერა ლიეტუვური ენის გრამატიკის სახელმძღვანელო „ “. მას შემდეგ, რაც ბარანაუსკასი სეინიში წავიდა, მან მნიშვნელოვანი რეპუტაცია მოიპოვა, რადგან მას შეეძლო როგორც პოლონურ, ასევე ლიეტუვურ ენებზე ქადაგება. 1880 წლისთვის, მას შემდეგ, რაც მიხვდა, რომ ლიეტუვურ ენაზე ბეჭდვის აკრძალვა არ მოიხსნებოდა, ცარისტულმა ხელისუფლებამ არაერთი არაოფიციალური დაპირება მისცა ამის შესახებ, მისი სურვილი, ლიეტუვური ენა პოპულარიზებულიყო, თანდათან შემცირდა. ის არასოდეს შეწყვეტდა რწმენას, რომ ლიეტუვური ენა უნდა განვითარებულიყო და გაფართოვებულიყო და სიკვდილამდე მუშაობდა ბიბლიის ლიეტუვურ ენაზე თარგმანსა და დღეში 10-12 საათის განმავლობაში მუშაობდა, რის შედეგადაც ძველი აღთქმის სამი მეხუთედი თარგმნა.

სიცოცხლის ბოლო წლებში ანტანას ბარანაუსკასი შედარებით კომფორტულად ცხოვრობდა. მისი შეხედულებები კრაიოვცის ჯგუფის მსგავსი იყო. ამიტომ, სიცოცხლის ბოლომდე ცდილობდა ნაციონალისტების შერიგებას როგორც ლიეტუვის, ასევე პოლონეთის მხრიდან. სწორედ ამიტომ, საკმაოდ არაპოპულარული იყო ორივე მხარის ნაციონალისტებს შორის.

ლიეტუვის უმეტესობა ანტანასის დაკრძალვას არ დაესწრო, რადგან მას ეროვნული აღორძინების მოძრაობის მოღალატედ მიიჩნევდნენ, ძირითადად რუსი და პოლონელი ჩინოვნიკები დაესწრნენ. სულ სხვა ამბავი იყო, როდესაც სეინიში მისთვის ძეგლი დაიდგა. ღონისძიებას მხოლოდ ლიეტუველები დაესწრნენ და მაშინაც კი, მეორე ღამეს ძეგლზე საღებავი დაღვარეს.

მემკვიდრეობა
ბარანაუსკასამდე, აღნიშნულ ტერიტორიაზე მთავარი „საპატივცემულო“ ენა პოლონური იყო, ამიტომ ბარანაუსკასი იყო ერთ-ერთი იმ მცირერიცხოვან პირთაგანი, ვინც ლიეტუვური ენისა და შესაბამისად, ლიეტუვური კულტურის ხელახალ ლეგიტიმაციაზე იყო პასუხისმგებელი. მე-20 საუკუნის დასაწყისის ლიეტუველმა პოეტმა მაირონისმა ლექციაზე ბარანაუსკასის შესახებ საუბრისას ერთხელ თქვა: „მის გარეშე ალბათ ჩვენ არ ვიარსებებდით“.

ბარანაუსკასის სახლი ანიკშჩიაის რეგიონალურ პარკშია შემონახული.
გენო ხოჯავა

გენო ხოჯავა (დ. 1 აპრილი, 1937, ქუთაისი — გ. 6 მარტი, 2002) — ქართველი რეჟისორი და სცენარისტი, ფილოლოგი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1937 წლის 4 იანვარს ქუთაისში. 1960 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი, 1975 წელს – მოსკოვის კინემატოგრაფიის საკავშირო ინსტიტუტის სადადგმო ფაკულტეტის სარეჟისორო განყოფილება (ლევ კულეშოვის სახელოსნო). 1959 წლიდან მოღვაწეობდა კინოსტუდია „ქართულ ფილმში“. გადაიღო დოკუმენტური ფილმი „ქვის მთლელები“ (1973)

დამდგმელი რეჟისორი და სცენარის ავტორია ფილმებისა: ბორანი (1975), კოლხური ბალადა (1975), „დილის ნისლივით“ (1976), „მიზანი“ (1979).
ბოსტანლის ღია ცის ქვეშ არქეოლოგიური მუზეუმი

ბოსტანლის ღია ცის ქვეშ არქეოლოგიური მუზეუმი — ღია ცის ქვეშ არქეოლოგიური მუზეუმი, რომელიც მდებარეობს თურქეთის ქალაქ იზმირში. მუზეუმი დაარსდა 1987 წელს და მდებარეობს ქარშიიაქას ბოსთანლის უბანში.

მუზეუმში გამოფენილია ნაწარმოებები ძვ.წ. საუკუნიდან ახ.წ. საუკუნემდე, რომაული და ბიზანტიური პერიოდის. ამ ნაწარმოებებს შორისაა სარკოფაგები, სვეტის თავები, ადამიანებისა და ცხოველების ქანდაკებები და საფლავები.
ბურჰანიეს ეროვნული ძალების კულტურის მუზეუმი

ბურჰანიეს ეროვნული ძალების კულტურის მუზეუმი — მუზეუმი ბურჰანიეს რაიონში, ბალიქესირის პროვინციაში, დასავლეთ თურქეთში.

მდებარეობა
ბურჰანიე არის ბალიქესირის პროვინციის ილჩე (რაიონი). მუზეუმი მდებარეობს 39°30′13″ჩ 26°58′52″ა კოორდინატებზე.

ისტორია
მუზეუმი მდებარეობს საუკუნის შენობაში. ოსმალეთის იმპერიის ხანაში, ქვედა სართულის ერთი ნაწილი ყავახანად იყო გამოყენებული, ხოლო მეორე ნაწილი - ღია ბაზრის მაღაზიად. ზედა სართული სასტუმროს ფუნქციას ასრულებდა.თურქეთის დამოუკიდებლობის ომის დროს, შენობა ადგილობრივი მილიციის ძალების შტაბ-ბინად იქნა გადაკეთებული. თურქეთის რესპუბლიკის ადრეულ წლებში, იგი ჰალქევის შენობად გამოიყენებოდა, ხოლო მოგვიანებით - ოფიცერთა კლუბად.

ბურჰანიეს მუნიციპალიტეტმა შენობა აღადგინა და 2008 წლის 24 ნოემბერს მუზეუმად გახსნა.

გამოფენილი ნივთები
მიუხედავად იმისა, რომ მუზეუმის სახელწოდება დამოუკიდებლობის ომს მიუთითებს, მუზეუმი არის არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის მუზეუმი. ქვედა სართული არის არქეოლოგიური სექცია. ნივთების უმეტესობა ადრამიტიონის აღმოჩენებია, რომლებიც ოზქან არიქანთიურქმა გადასცა. ასევე არის ტრირემა ხომალდი. მონეტებისა და კერამიკის სექციაში ასევე გამოფენილია ტანგალები, ბროში, ყურსაბმები, ნაჭდევი და ქინძისთავები. სხვა სექციაში ასევე გამოფენილია მინის ნაწარმი, როგორიცაა უნგუენტარიუმი (თვალის წვეთების შემცავი).
იზმირის ქალთა მუზეუმი

იზმირის ქალთა მუზეუმი — მუზეუმი იზმირში, თურქეთში. არის პირველი ქალთა მუზეუმი, რომელიც თურქეთში დაარსდა.

ისტორია
მუზეუმის შენობა არის სამსართულიანი ისტორიული ნაგებობა, ტიპიური იზმირული სახლი, ევროპული და ტრადიციული თურქული არქიტექტურის ელემენტებით ტილქილიქის უბანში. ის გაიხსნა 2014 წლის 23 იანვარს.

მუზეუმს აქვს სულ 13 ოთახი. პირველ სართულზე არის მუსტაფა ქემალ ათათურქის, თანამედროვე თურქეთის დამაარსებლის ფოტო, სადაც ის ცეკვავს თავის ნაშვილებ ქალიშვილთან, ნებილე ჰანიმთან, ამ უკანასკნელის ქორწილის ცერემონიაზე. გამოფენილია სხვადასხვა სამოსი, მათ შორის ოქროთი ნაქარგი ბინდალი. თურქი ქალების ფოტო ქრონოლოგია, ბიბლიოთეკა და ვიდეო ოთახიც ასევე პირველ სართულზეა.

აქ არსებულ ბაღში გამოფენილია ისეთი პიონერი თურქი ქალების ნიღბები, როგორებიც არიან ედიფ ადივარ ჰალიდე, ჯაჰიდე სონკუ, აფიფე ჟალე, ფურეია კორალი. ბაღში ასევე დგას ნაზიმ ჰიქმეთის ქანდაკება. ზედა სართული დათმობილი აქვს ქალების ბრძოლებს, პროტესტებსა და ბოიკოტებს, რომლებიც წარმოდგენილია თხრობითი სახით. ზედა სართულზე ასევე არის კოლექციის ოთახი დოკუმენტებითა და იარაღებით როგორც ოსმალეთის იმპერიის, ისე რესპუბლიკის ეპოქიდან.