ჯაკიჯახუანის ბრძოლა

ჯაკიჯახუანის ბრძოლა — ბრძოლა გაიმართა გონსალო პისაროსა და პედრო დე ლა გასკას ძალებს შორის, 1548 წლის 9 აპრილს, ესპანელი კონკისტადორების მიერ ენკომენდეროსების აჯანყების დროს.

ესპანეთს იმპერიის მიერ ინკების დაპყრობის შემდეგ, 1541 წელს მოხდა ფრანცისკო პისაროს მკვლელობა და მისი მთავარი ანტაგონისტის, დიეგო დე ალმაგროს (1538) და მისი ვაჟის, ელ მოზოს (1542) სიკვდილით დასჯა, რომელიც ბოლო დროის ყველაზე კომპეტენტური მეთაური იყო. ახლად დაარსებული ახალი კასტილიის გუბერნატორი დაიკარგა, როდესაც იგი მეტი ძალაუფლების მოსაპოვებლად იბრძოდა. 1540 წელს, ძმები პისაროებიდან რიგით მეორე, ერნანდო პისარო დაბრუნდა ესპანეთში, რათა დაეცვა თავისი და მისი ძმების მეფობის საკითხი, პერუში ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების ბრალდებების წინააღმდეგ. ის საბოლოოდ დააპატიმრეს მეფე კარლის ბრძანებით. ალმაგრისტასები, იგივე დიეგო დე ალმაგროს მიმდევრები, 1542 წლის 16 სექტემბერს ჩუპასის ბრძოლაში იბრძოდნენ. ორი წლის შემდეგ მეფე კარლმა საბოლოოდ გაგზავნა თავისი ელჩი, ბლასკო ნუნეზ ველა, როგორც ახლად ჩამოყალიბებული პერუს ვიცე-სამეფოს გუბერნატორობისათვის, ასევე იმისთვის რომ მას იქ შეეტანა 1542 წელს მიღებული ახალი კანონები, პერუს მკვიდრი მოსახლეობის დასაცავად.

თუმცა, გონსალო პისარომ უარი თქვა ძალაუფლებაზე და პერუს სუვერენიტეტზე, რომელიც ერთ დროს მას და მის ძმებს ეკუთვნოდათ. თავისი სახელით, როგორც პისაროს ყოფილმა მეფემ, მან შეკრიბა მომხრეები, რომლებსაც ძირითადად ეწინააღმდეგებოდა ახალი კასტილიის ოფიციალური გუბერნატორი, კრისტობალ ვაკა დე კასტრო, ჩუპასას ალმაგრისტის გამარჯვებული. ვიცე-მეფე ჩავიდა ლიმაში, პერუს ახალ დედაქალაქში, და მიიღო თანამდებობა 1544 წლის 17 მაისს. ცოტა ხნის შემდეგ მან კასტრო დააპატიმრა და სახლში გაგზავნა, ესპანეთში. 18 სექტემბერს გონსალო პისარომ მოახერხა ბლასკო ნუნეს ველას გადაყენება და პანამაში ტყვედ გაგზავნა. 28 ოქტომბერს გონსალო პისაროს 1200 კაციანი არმია ლიმაში შევიდა. თუმცა, პანამაში ჩასვლისთანავე, ველა გაათავისუფლეს და დაბრუნდა პერუში სამეფო პრეტენზიებით, როგორც პერუს კანონიერი ვიცე-მეფე და გუბერნატორი. ორივე კანდიდატმა შეკრიბეს მხარდამჭერები და შეხვდა 1546 წლის 18 იანვარს ანაკიტოში, დღევანდელ ეკვადორში, რიცხვითა და ცეცხლსასროლი იარაღით უპირატესობამ უზრუნველყო გონსალო პისაროს გამარჯვება, მისმა არმიან გაანადგურა ბლასკო ნუნეზ ველას არმია, რომელიც ბრძოლის ველზე თავმოკვეთილი იყო. ამან, თავის მხრივ, უზრუნველყო უთანხმოება პერუს კონტროლისთვის გონსალო პისაროსა და სამეფო ძალებს შორის.

ამის შემდეგ მეფემ პერუს ახალ გუბერნატორად პედრო დე ლა გასკა დანიშნა. იმავდროულად, მიწა თავად მოექცა გონსალო პისაროსა და მისი ძალების კონტროლში. დე ლა გასკა დაეშვა პერუში 1547 წელს, მოიპოვა სხვადასხვა ხალხის მხარდამჭერა, თავისი თავდაპირველი ძალების შესაკრებად, მან ასევე განაცხადა, რომ არ აღასრულებდა ახალ კანონებს, რომლების მიხედვითაც ითხოვდნენ უკეთეს პირობებს ადგილობრივი მუშაკებისთვის, გამოიწვია მრავალი ძლიერი ფიგურა და ჩაერია პისაროს საქმეებში.

თავდაპირველი შეტაკებების შემდეგ, 1547 წლის ბოლოს, ორი არმია საკმაოდ ახლოს იყვნენ დაპირისპირებასთან, კუსკოს მახლობლად მდებარე ჯაკიჯახუანას ვაკეზე, მაგრამ დე ლა გასკამ მოახერხა თავიდან აეცილებინა ბრძოლა და მოიპოვა ძვირფასი დრო, რომელიც მან გამოიყენა იმისთვის პისაროს კიდევ უფრო მეტ ოფიცერს მოეხრეხებინა მხარეების შეცვლა, მათ შორის იყო ყბადაღებული ალონსო დე ალვარადო. მიუხედავად იმისა, რომ პისარო ჯაკიჯახუანაში უაღრესად აღმატებული ძალით იყო ჩასული 1548 წლის აპრილში, მაშინ როდესაც მხარეები საბოლოოდ შეხვდნენ ბრძოლის ველზე ერთმანეთს, სიტუაცია შეიცვალა, უკან დახევების მუდმივმა სერიამ პისაროს ძალები მძიმე რიცხობრივ არასრულფასოვნებასა და ცუდ ზნეობამდე მიიყვანა. ცნობილი კონკისტადორი ლოპე დე აგირე, რომელიც ცნობილია როგორც „ღვთის რისხვა“, ბრძოლაში როიალისტებისთვის ბრძოლისას ფეხში დაჭრეს ჰარკებუსმა. ბრძოლა თავისთავად კატასტროფა აღმოჩნდა გონსალო პისაროსთვის, რადგან ყველა მისი მებრძოლი, რომლებიც ჯერ არ იყვნენ გასულები, მოკლეს ან ტყვედ აიყვანეს მინდორზე, ხოლო დე ლა გასკას კაცებმა, გავრცელებული ინფორმაციით, განიცადეს მხოლოდ და მხოლოდ ერთი მსხვერპლი. თავად გონსალო, თავის ყველაზე ერთგულ მეთაურთან, ფრანცისკო დე კარვახალთან ერთად, რომელსაც ანდეს დემონს უწოდებენ, ტყვედ ჩავარდა ბრძოლის ველზე და სიკვდილით დასაჯეს, თავის მოკვეთით. შემდეგ დე ლა გასკა ცდილობდა თავისი კონტროლის გამყარებას პერუზე, რომელიც რჩებოდა სამეფო კოლონიად და ვიცე სამეფოდ, საუკუნის დასაწყისამდე, ხოსე სან-მარტინისა და სიმონ ბოლივარის რევოლუციურ ქმედებებამდე.