iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჟან-ბატისტ უედრაოგო

} ') და 1983 წლის 10 იანვარს პრემიერ მინისტრად დანიშნა რადიკალი მემარცხენე კაპიტანი თომას სანკარა. თუმცა, აფრიკის საკითხებში საფრანგეთის პრეზიდენტის მრჩევლის ქვეყანაში ვიზიტის გავლენით, ჟან-კრისტოფ მიტერანმა (პრეზიდენტ ფრანსუა მიტერანისა და გაი პენის ვაჟმა), 1983 წლის 16 მაისს, გადააყენა "ზედმეტად რადიკალური" პრემიერ მინისტრი თომას სანკარა და მიუსაჯა შინაპატიმრობა.ასევე დააკავეს მასთან დაახლოებული ოფიცრები ზონგო და ლინგანი, „ეროვნული ხსნის კომიტეტის“ პროლიბიელი და ანტიფრანგი წევრები.პრემიერ-მინისტრის პოსტი გაუქმდა. მთავრობის პოპულარული მეთაურის დაკავებამ უაგადუგუს მაცხოვრებლების მასობრივი დემონსტრაციები გამოიწვია. ისინი დათრგუნულები იყვნენ,რადგან ხელისუფლების პოზიცია უკიდურესად საეჭვო ხდებოდა.

27 მაისს უედრაოგომ გამოაცხადა,რომ ექვს თვეში უნდა შემუშავებულიყო ახალი კონსტიტუცია, არჩევნების შედეგად სამოქალაქო მმართველობაში დაბრუნება და პოლიტპატიმრების გათავისუფლება. „ეროვნული ხსნის კომიტეტი“ დაიშალა. მალე ტ.სანკარა გაათავისუფლეს, მაგრამ შემდეგ კვლავ დააპატიმრეს და მისი მხარდამჭერები გააძევეს მთავრობიდან.

1983 წლის 4 აგვისტოს ახალი გადატრიალება მოხდა,რომელიც ორგანიზებული იყო ბლეზ კომპაორეს მიერ მისი მეგობრის ტ.სანკარას სასარგებლოდ, რის შედეგადაც ჯ.ბ. ოუედრაოგო (პრეზიდენტის სასახლეში ჩხუბის შემდეგ) ჩამოაშორეს ხელისუფლებას.

23 აგვისტოს ოუედრაოგო ოფიციალურად გაათავისუფლეს ეროვნული თავდაცვის მინისტრის თანამდებობიდან და მისი ადგილი დაიკავა ჟან-ბატისტ ბუკარი ლინგანმა. და დააპატიმრეს.

შემდგომი ცხოვრება
1983 წლიდან 1985 წლამდე ჟან-ბატისტ უედრაოგო იმყოფებოდა ციხეში, ქალაქ პოში (ნაჰურის პროვინცია), დედაქალაქიდან სამხრეთით 150 კილომეტრში, 1985 წლიდან 1987 წლამდე კი — შინაპატიმრობაში.
1992 წლის 14 მაისს იგი დაბრუნდა მედიცინაში და დააარსა კლინიკა - ოუაგადუგუში, სადაც მუშაობს თავის ორ ვაჟთან ერთად. ამ კლინიკაში 2005 წლის 27 მაისს 89 წლის ასაკში გარდაიცვალა ქვეყნის ექს-პრეზიდენტი სანგულე ლამიზანა.
მიუხედავად იმისა, რომ ის არ იყო ჩართული პოლიტიკაში, 2012 წლის ნოემბერში სიტყვით გამოვიდა მისი და კიდევ ერთი ყოფილი პრეზიდენტის, საიე ზერბოს სახელით, მან გამოთქვა შეშფოთება წინა წლებში ბურკინა ფასოს ხელისუფლების კორუფციასთან დაკავშირებით და დაადანაშაულა ქვეყნის ლიდერები უმოქმედობაში.

2014 წლის დასაწყისში იგი ცდილობდა შუამავლობას პრეზიდენტ ბლეზ კომპაორესა და ოპოზიციას შორის მიმდინარე კონფლიქტისას, მაგრამ უშედეგოდ. იმავე წლის ოქტომბერში ბ.კომპაორე ჩამოაგდეს.

2020 წელს მან გამოსცა მემუარების წიგნი " " („ჩემი წილი სიმართლე“).

დაქორწინებულია, ჰყავს სამი შვილი.
თემისტო (თანამგზავრი)

თემისტო , იუპიტერ , /1975 1, /2000 1 — ციური სხეული, პლანეტა იუპიტერის ბუნებრივი თანამგზავრი. არ შედის იუპიტერის არცერთ ჯგუფში. იგი პროგრადულად მოძრავი არარეგულარული თანამგზავრია.

აღმოჩენა
აღმოჩენილია 1975 წელს, ხოლო განმეორებით — 2000 წელს. სახელწოდება მომდინარეობს ბერძნული მითოლოგიის მდინარის ღმერთის ინახის ქალიშვილის თემისტოს სახელიდან.

თემისტო პირველად აღმოაჩინეს ჩარლზ კოვალმა და ელიზაბეთ როემერმა 1975 წლის 30 სექტემბერს და აღმოჩენის შესახებ მოხსენებული იქნა 1975 წლის 3 ოქტომბერს. თანამგზავრს მიენიჭა დროებითი სახელწოდება /1975 1. თუმცა, დაკვირვებები არ იყო საკმარისი ორბიტის გამოსათვლელად და შემდგომში თანამგზავრი დაიკარგა. შემდეგ, 2000 წელს, აშკარად ახალი თანამგზავრი აღმოაჩინეს სკოტ შეპარდმა, დევიდ ჯუიტმა, იანგა ფერნანდესმა და იუჯინ მაგნაიერმა და დროებით დასახელდა /2000 1. მალევე დადასტურდა, რომ ახლად აღმოჩენილი ობიექტი შეესაბამებოდა 1975 წელს აღმოჩენილს.

შესაბამისი სახელი მიენიჭა 2002 წლის 22 ოქტომბერს.

ორბიტა
იუპიტერის თანამგზავრების უმეტესობისგან განსხვავებით, რომლებიც ქმნიან ჯგუფებს მათი ორბიტული თვისებების მიხედვით, თემისტო ორბიტაზე მოძრაობს მარტო, იკავებს შუალედურ პოზიციას გალილეისეულ თანამგზავრებსა და პირდაპირი ორბიტის მქონე არარეგულარული თანამგზავრების ჯგუფს — ჰიმალიის ჯგუფს შორის.

ფიზიკური მახასიათებლები
თემისტოს დიამეტრის დაახლოებით 9 კილომეტრია, ალბედო — 0.04.
ჰერსე

ჰერსე  — პერსონაჟი ბერძნული მითოლოგიიდან, კეკროპისა და აგლავრეს ასული, აგრავლესა (მეორე აგლავრეს) და პანდროსეს და. ითვლება, რომ ის განასახიერებდა დილის ნამს, რომელსაც ჩუქნიდა მთვარე ადამიანებს.

ჰერსეს უკავშირდება ორი ლეგენდა. პირველის მიხედვით დებს აკროპოლში ჰქონდათ საკუთარი სამლოცველო, პანდროსეიონი, სადაც ათენას ნაჩუქარ ზეთისხილს უვლიდნენ, ქვეყანას გვალვას არიდებდნენ. ერიხთონიოსის დაბადების შემდეგ ათენამ კეკროპის სამ ასულს ყრმა კალათით მიაბარა და კალათის გახსნა და მასში ჩახედვა აუკრძალა. დებმა ვერ მოითმინეს, ჩაიხედეს, გველბიჭა დაინახეს, გაგიჟდნენ და აკროპოლიდან გადაცვივდნენ.

მეორეს მიხედვით ისაა ღვთაებრივი შიკრიკის ჰერმესის საყვარელი და მისგანვე — ცნობილი გმირის კეფალეს დედა. როდესაც ჰერმესს ჰერსე შეუყვარდა, დახმარებისთვის მიმართა მის დას აგლავრეს. ქალღმერთმა ათენამ ჰერსეს გულში ეჭვი აღძრა და ერთხელაც, როცა ჰერმესი სანახავად სახლში მივიდა, მას ჰერსეს და აგლავრა მისგან შურით მოკლული დახვდა, რის გამოც მან ის ქვად აქცია.
ჰერსე (თანამგზავრი)

ჰერსე , იუპიტერ , /2003 17 — პლანეტა იუპიტერის ბუნებრივი თანამგზავრი.

იგი აღმოაჩინეს 2003 წლის 8 თებერვალს ასტრონომებმა ბრეტ ჯ. გლადმანმა, ჯონ ჯ. კაველაარსმა, ჟან-მარკ პეტიტიმ და ლინ ალენმა და ასევე ჰავაის უნივერსიტეტის ასტრონომთა ჯგუფმა.

სახელი ეწოდა ბერძნული მითოლოგიური პერსონაჟის ზევსისა და სელენეს ასულის ერსას მიხედვით. მისვე სახელს ატარებს პლანეტა იუპიტერის მეორე თანამგზავრი ერსაც.

ჰერსე არის დაახლოებით 2 კილომეტრის დიამეტრი და ბრუნავს იუპიტერის ორბიტაზე საშუალოდ 22,134,000 კმ მანძილზე 672.752 დღეში, ეკლიპტიკის საშუალო დახრილობით 165°, რეტროგრადული მიმართულებით და საშუალო ექსცენტრიულობით 0.2493.
კაიროს დეკლარაცია ისლამში ადამიანის უფლებების შესახებ

კაიროს დეკლარაცია ისლამში ადამიანის უფლებების შესახებ — ისლამური თანამშრომლობის ორგანიზაციის წევრი სახელმწიფოების მიერ მიღებული დეკლარაცია. მიიღეს კაიროში (ეგვიპტე) 1990 წლის 5 აგვისტოს, გადაიხედა და ახალი ვერსია მიიღეს 2020 წელს. დეკლარაციაში მოცემულია ადამიანის უფლებები ისლამური პერსპექტივიდან. 1990 წლის ვერსია ერთადერთ წყაროდ შარიათს ასახელებს, ხოლო 2020 წლის ვერსიაში შარიათი არ არის დაკონკრეტებული.

ისტორია
მრავალმა მუსლიმურმა სახელმწიფომ 1948 წელს მიღებული ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაცია იმის გამო გააკრიტიკა, რომ მასში არადასავლური სახელმწიფოების კულტურული და რელიგიური კონტექსტი არ იყო გათვალისწინებული. 1981 წელს გაეროში ირანის წარმომადგენელმა საიდ რაჯაიე-ხორასანმა ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციასთან დაკავშირებით საკუთარი ქვეყნის პოზიციას გაუსვა ხაზი და აღნიშნა, რომ დეკლარაცია წარმოადგენდა „იუდაისტურ-ქრისტიანული ტრადიციის სეკულარულ გაგებას“ და მისი მიღების შემთხვევაში მუსლიმებს ისლამური კანონის დარღვევა მოუწევდათ.

კაიროს დეკლარაცია ისლამში ადამიანს უფლებების შესახებ 1990 წელს ისლამური თანამშრომლობის ორგანიზაციის წევრებმა მიიღეს. 2012 წლისთვის დეკლარაციისთვის 45 სახელმწიფოს აქვს ხელი მოწერილი. 1992 წელს დეკლარაცია გაეროს ადამიანის უფლებების კომისიას წარუდგინეს, სადაც იურისტთა საერთაშორისო კომისიამ ის მკაცრად დაგმო.
დანიელ რიკიარდო

დანიელ ჯოზეფ რიკიარდო (დ. 1 ივლისი 1989) — ავსტრალიელი და იტალიელი მრბოლელი, რომელიც ამჟამად ასპარეზობს ფორმულა ერთში „ ფორმულა ერთი“ გუნდისთვის, ავსტრალიის დროშის ქვეშ. მან მოიპოვა ფორმულა ერთში გრან-პრის რვა გამარჯვება და მიაღწია 32 პოდიუმს.

რიკიარდომ თავისი დებიუტი შეასრულა 2011 წელს ბრიტანეთის გრან პრიზე გუნდთან ერთად, როგორც -თან გარიგების ნაწილი, რომლისთვისაც ის ტესტირებას ატარებდა. 2014 წელს რიკიარდო დაწინაურდა რედ ბულში, როგორც პენსიაზე გასული მარკ ვებერის შემცვლელი სებასტიან ფეტელთან ერთად. თავის პირველ სეზონში რიკიარდომ ჩემპიონატში მესამე ადგილი დაიკავა ფორმულა 1-ის პირველი სამი მოგებით, კანადაში, უნგრეთსა და ბელგიაში.

2024 წლის სეზონში რიკიარდო რბოლაში მონაწილეობს -ს გუნდთან ერთად, რომელსაც ეწოდა ფორმულა ერთის გუნდი 2024 წლის სეზონისთვის. მისი მეწყვილეა იუკი ცუნოდა.
მონრეალის დეკლარაცია

მონრეალის დეკლარაცია ლესბოსელი, გეი, ბისექსუალი და ტრანსგენდერი ადამიანების უფლებების შესახებ — ლგბტ ადამიანების უფლებათა საერთაშორისო კონფერენციის მიერ 2006 წლის 29 ივლისს მონრეალში მიღებული დოკუმენტი. მასში წარმოდგენილია ლგბტ და ინტექსექსუალი ადამიანების ის უფლებები, რომლებიც დეკლარაციის მიმღებთა აზრით, საყოველთაოდ უნდა იყოს გარანტირებული. დეკლარაცია მოიცავს ადამიანის უფლებების ყველა ასპექტს, დაწყებული ფუნდამენტური თავისუფლებებიდან, დამთავრებული ლგბტ ადამიანების ჯანმრთელობის, განათლებისა და იმიგრაციის წინააღმდეგ დისკრიმინაციის აღკვეთით. დეკლარაციაში ასევე წარმოდგენილია ის საკითხები, რომლებიც ხელს უშლიან ლგბტ და ინტერსექსუალი ადამიანების უფლებების გლობალურ მხარდაჭერას.

ფონი
კონფერენციის მიზანი იყო ლგბტ უფლებებთან დაკავშირებით საერთაშორისო საზოგადოების ცნობიერების ამაღლება. კონფერენცია გაიმართა -ის ღონისძიების წინ და მას მთელი მსოფლიოდან თითქმის 2000 დელეგატი და 600-მდე სიტყვით გამომსვლელი დაესწრო, რაც მსოფლიოში ლგბტ უფლებებთან დაკავშირებული უდიდესი კონფერენცია იყო. კონფერენციაში მრავალმა საერთაშორისო ექსპერტმა მიიღო მონაწილეობა, მათ შორის, იურისტებმა, აკადემიკოსებმა, საეკლესიო ლიდერებმა და ადამიანის უფლებათა აქტივისტებმა. მათ შორის იყო ჯოუკ სვიბელი, ევროპარლამენტის ყოფილი წევრი, რომელიც დეკლარაციის მთავარ შემდგენელთა შორის იყო.. დელეგატებმა ერთხმად მიიღეს დეკლარაცია.
ლუიზა არბური — გაეროს ადამიანის უფლებების უმაღლესი კომისარი
ჯენ რობინსონი — ნიუ-ჰემფშირის ეპარქიის ეპისკოპოსი
კლერ ჰორო-დუბე — კანადის უზენაესი სასამართლოს ყოფილი მოსამართლე
მარკ ტევკსბერი — კანადელი მოცურავე და ოლიმპიური ოქროსმედალოსანი
ირშად მანჯი — კანადელი ავტორი, ჟურნალისტი და აქტივისტი
ჯორჯინა ბეიერი — ახალზელანდიელი პოლიტიკოსი, პირველი პარლამენტარი, რომელმაც თნამდებობის დაკავებამდე ღიად განაცხადა, რომ ტრანსგერდერი იყო
ვაჰიდ ალი — აზიელი ბიზნესმენი
მარტინა ნავრატილოვა — მსოფლიოს ყოფილი ნომერ პირველი ჩოგბურთელი
ჯერალდ ტრემბლი — მონრეალის მერი
ვახტანგ სალია

ვახტანგ (ვახო) სალია (დ. 30 აგვისტო, 2007) — ქართველი ფეხბურთელი. „ნიუკასლ იუნაიტედის“ თავდამსხმელი. საქართველოს 19-წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრების წევრი.

კარიერა
ახალგაზდა თავდამსხმელის დებიუტი ქუთაისის „ტორპედოს“ წინააღმდეგ შედგა 16 წლის ასაკში. პირველი ოფიციალური გოლი „დინამო“ თბილისისთვის გაიტანა 10 მარტს 2024 წელს ქუთაისის „ტორპედოს“ კარში.

29 ოქტომბერს,2024 წელს დინამო თბილისმა და ნიუ ქასთლმა გამოაცხადეს, რომ 2025 წლის ზაფხულისთვის ახალგაზდა ქართველი ენგლისურ კლუბში გადავიდოდა.

საერთაშორისო კარიერა
სალიას დებუტი ქონდა საქართველოს 17 წლამდე ნაკრებში ისრაელის წინაახმდეგ სადაც 3-1 დამარცხდა, ეს მოხდა 29 ოქტობერს 2022 წელს. მისი პირველი გოლი გაიიტანა რუმინეთის 17 წლამდელ გუნთან სადაც ასევე 3-1 დამარცხდა საქართველო.
ურანი რუმბო

ურანი რუმბო (; დ. 20 იანვარი, 1895 ― გ. 26 მარტი, 1936) ― ალბანელი ფემინისტი, მასწავლებელი და დრამატურგი. დააარსა რამდენიმე ასოციაცია, რომლებიც ალბანელი ქალების უფლებების დაცვას ისახავდა მიზნად, რომელთა შორის ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო „ “ („ქალთა კავშირი“), — ალბანეთში ერთ-ერთი პირველი წამყვანი ფემინისტური ორგანიზაცია.

ბიოგრაფია
ურანი რუმბო 1895 წლის დეკემბერში სტეგოპულში, გიროკასტრის მახლობლად მდებარე სოფელში დაიბადა. მამამისი, სპირო რუმბო, მეზობელ სოფლებში მასწავლებლად მუშაობდა, ხოლო დედა, ათანა, დიასახლისი იყო. მას სამი ძმა ჰყავდა: კორნილი, თანასი და დიმიტრი; ასევე ერთი და, ემილი, რომელიც დაწყებითი სკოლის მასწავლებელი იყო.

დაწყებითი განათლება ფილიატეს სკოლაში მიიღო, სადაც მამამისი მასწავლებლად მუშაობდა. ამ დროს გაეცნო ცნობილი ალბანელი ფოლკლორისტებისა და მწერლების ნაშრომებს. თავისუფლად წერდა ალბანურად და ბერძნულად. 15 წლის ასაკში ალბანური ლიტერატურის სწავლება დაიწყო. 1910 წლიდან რუმბო იანინის საშუალო სკოლაში იღებდა განათლებას, მაგრამ ბალკანეთის ომების გამო სწავლა შეწყვიტა. ომის დროს თავად სწავლობდა იტალიურსა და ფრანგულს.
ერსა

ერსა  — ბერძნულ მითოლოგიაში ნამის ქალღმერთი. ზევსისა და სელენეს ასული, პანდიესა და ნიმეას და. ერსის ნამი ასაზრდოებდა მცენარეებს, რომელიც იცვლებოდა მთვარის ძალისდა მიხედვით.

ანტიკურ ლიტერატურაში ქალღმერთ ერსას მხოლოდ პლუტარქე ახსენებს — მის მორალიაში სამ ადგილას. იქ ის ციტირებს ბერძენ პოეტ ალკმანს, რომელიც ცხოვრობდა ძვ. წ. საუკუნეში. ე. ამ უკანასკნელის ნამუშევრები ძირითადად დაკარგულია; ძირითადად ცნობილია მხოლოდ ცალკეული ფრაგმენტები, რომლებიც შემდგომში სხვა ავტორებმა მოიხსენიეს.

სახელი ერსა, ისევე როგორც ჰერსე აღნიშნავს ნამს. თუმცა არ შეიძლება ამ ორი პიროვნების ერთმანეთში არევა. პირველია ზევსისა და სელენეს ასული, ხოლო მეორე — კეკროპისა და აგლავრას ასული.

ნამის ქალღმერთის ერსას სახელს ატარებს პლანეტა იუპიტერის ორი თანამგზავრი:
ერსა — იუპიტერ ;
ჰერსე — იუპიტერ
არარეგულარული თანამგზავრი

არარეგულარული თანამგზავრი  — პლანეტის ბუნებრივი თანამგზავრი, რომლის მოძრაობა საერთო წესებისაგან მკვეთრად განსხვავდება. ეს შეიძლება იყოს თანამგზავრი რომლის ორბიტის ექსცენტრისიტეტი ძალიანაა გაწელილი; თანამგზავრი, რომელიც ორბიტაზე საწინააღმდეგო მიმართულებით მოძრაობს; თანამგზავრი, რომლის ორბიტა ხასიათდება ეკვატორული სიბრტყიდან შედარებით მეტი დახრით.

ითვლება, რომ არარეგულარული თანამგავრები წარმოიშვნენ არა იმავე პროტოპლანეტრუ დისკიდან, რომლიდანაც წარმოიშვა პროტოპლანეტა, არამედ დაჭერილ იქნა შემდგომში პლანეტის გრავიტაცის მიერ.

მზის სიტემაში ცნობილია ოთხივე პლანეტა-გიგანტის 100-ზე მეტი არარეგულარული თანამგზავრი. მათი ძირითადი ნაწილი აღმოჩენილ იქნა 1990-იან წლებში.
რეგულარული თანამგზავრი

რეგულარული თანამგზავრი  — პლანეტის ბუნებრივი თანამგზავრი, რომლის ორბიტაც შედარებით ახლოს მდებარეობს პლანეტიდან. ასეთ თანამგზავრების ორბიტებს აქვთ შედარებით მცირე დახრა, მცირე ექსცენტრისიტეტი და არ მოძრაობენ საწინააღმდეგო მიმართულებით. ითვლება, რომ ისინი არარეგულარული თანამგზავრებისაგან განსხვავებით პლანეტის გრავიტაციის მიერ კი არ იქნენ დაჭერილები, არამედ ფორმირდნენ პლანეტის გვერდით.

მზის სისტემაში მოითვლება მინიმუმ 57 რეგულარული თანამგზავრი: მთვარე, იუპიტერის 8 თანამგზავრი, სატურნის 23 თანამგზავრი, ურანის 18 თანამგზავრი და ნეპტუნის 7 თანამგზავრი.
იმპერატრიცა ციენი

იმპერატრიცა დოვანგერი ციენი (;; ; 1426 – 1468 წლები) — მინგის დინასტიის დროს, ჩინეთის იმპერატორის მეუღლე, ქორწინებაში იმყოფებოდა იმპერატორ ჭენტუნგთან. სიკვდილის შემდეგ მიიღო ტიტული იმპერატრიცა სიაოჭუანგჟუეი (; ; ).

ადრეული წლები
იმპერატრიცა ციენის დაბადების სახელის შესახებ, გარდა იმისა, რომ ციენის კლანის წევრი იყო. 1442 წლის 8 ივნისს დაქორწინდა იმპერატორ ჭეტუნგზე და გახდა მისი მთავარი მეუღლე და იმპერატრიცა.

იმპერატრიცა
1449 წელს იმპერატორი ჭეტუნგი ტუმუს ბრძოლაში ტყვედ ჩავარდა და განთავისუფლების სანაცვლოდ, მონღოლებმა გამოსასყიდი მოითხოვეს, დედა დედოფალმა და იმპერატრიცა ციენმა დაუყოვნებლივ გაუგზავნეს დამპყრობლებს გამოსასყიდი, თუმცა მათ დაპირებები არ შეასრულეს და იმპერატორი ჭეტუნგი ტყვეობაში უვადოდ დარჩა. სასამართლო იძულებული გახდა მისთვის გადამდგარი იმპერატორის სტატუსი მიენიჭებინათ. ტახტზე ავიდა ჭეტუნგის ნახევარძმა ჭუ ციიუ. იმპერატრიცა ციენი სასამართლო დაწესებულებიდან ცალკე სასახლეში გადაიყვანეს, რათა ახალ იმპერატრიცა ვანგმა, იმპერატრიცა მეუღლის ტიტული მიეღო.

ტყვეობიდან დაბრუნებული იმპერატორი ჭეტუნგი, 1450 წლის 19 სექტემბერს პეკინში ჩავიდა და იმპერატრიცა ციენთან ერთად იმპერიულ ქალაქში შინაპატიმრობაში ჩავარდა. როდესაც მისი მეუღლის ერთადერთი ვაჟი, მომავალი იმპერატორი ჩენგხუა, 1452 წელს გადააყენეს მემკვიდრის ტიტულიდან და დედოფალ ციენთან ერთად გადაასახლეს. 1457 წელს, სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად იმპერატორმა ჭეტუნგმა დაიბრუნა საიმპერატორო კარი, იმპერატრიცა ციენი დაბრუნდა სასახლეში და დაიკავა კუთვნილი თანამდებობა.
დედოფალი
იმპერატრიცა ციენმა ტახტის მემკვიდრის გაჩენა ვერ შეძლო, ამიტომ იმპერატორი ჭეტუნგის გარდაცვალების შემდეგ, 1464 წელს ტახტი იმპერატორმა ჩენგხუამ დაიკავა. მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ იმპერატრიცა ციენს ტიტულის შესანარჩუნებლად ახალ იმპერატრიცა სიაო სიუსთან ბრძოლა მოუწია. ახალმა იმპერატორმა ვერ მოახერხა კონფლიქტის მოგვარება და იძულებული გახდა ორივე მხარის დასაკმაყოფილებლად, ორივეს მიანიჭა დედოფლის ტიტული, თუმცა ციენის ოფიციალური ტიტული აღიარებდა მის უფრო მაღალ წოდებას და სასამართლო პროცესში ჩარევის უპირატესობას.

ტიტულები
იმპერატორ სიუენტეს (1425–1435 წლები) მეფობის დროს:
ლედი ციენი (; 1426 წლიდან)
იმპერატორ ჭენგტუნგის (1435–1449 წლები) მეფობის დროს:
იმპერატრიცა (; 1442 წლიდან)
იმპერატორ ძინგტაის (1449–1457 წლები) მეფობის დროს:
იმპერატრიცა ემერიტა (; 1449 წლიდან)
იმპერატორ ტიენშუნის (1457–1464 წლები) მეფობის დროს:
იმპერატრიცა (; 1457 წლიდან)
იმპერატორ ჩენგხუას (1464–1487 წლები) მეფობის დროს.
იმპერატრიცა (; 1464 წლის 28 თებერვლიდან)
იმპერატრიცა (; 146-დან).

გარდაცვალება
იმპერატრიცა დოვაგერ ციენი გარდაიცვალა 1468 წლის 26 ივნისს, და დაკრძალეს იუ ლინგში მინგის საფლავის კომპლექსში პეკინთან ახლოს 1468 წლის 4 სექტემბერს. ტიენშუნის იმპერატორმა კონკრეტულად თქვა, რომ იგი მხოლოდ მის გვერდით უნდა დაკრძალულიყო, „ათასწლიანი ხანგრძლივი ცხოვრების შემდეგ“.
ბრუტია კრისპინა

ბრუტია კრისპინა (დ. 164 — გ. 191) — რომის იმპერატორ კომუდუსის მეუღლე 178-191 წლებში.

კრისპინა წარმოშობით არისტოკრატული ოჯახიდან იყო, მისი მამა გაიუს ბრუტიუს პრანსესი და ძმა ლუციუს ბრუტციუს კვინტიუს კრისპინუსი რომის კონსულები იყვნენ. კრისპინას მამის ოჯახს მჭიდრო კავშირში ჰქონდა რომის იმპერატორებთან ტრაიანესთან, ადრიანესთან, ანტონინუს პიუსთან და მარკუს ავრელიუსთან.

კრისპინა 178 წლის ზაფხულში ცოლად გაჰყვა თექვსმეტი წლის კომოდუსს. ქორწინებისთანავე მან მიიღო ავგუსტას ტიტული (მისი ქმარი იმ დროს სიმამრის თანაიმპერატორი იყო). მარკუს ავრელიუსის მეუღლე და მისი დედამთილი, ფაუსტინა უმცროსი გარდაიცვალნენ მის ჩამოსვლამდე სამი წლით ადრე.

როგორც დიდგვაროვანთა ახალგაზრდა წევრების უმეტესობის ქორწინება, ესეც ორგანიზებული იყო პატრების (კრისპინას შემთხვევაში, მამამისისა და მისი ახალი სიმამრის, იმპერატორ მარკუს ავრელიუსის) მიერ. კრისპინა აღწერდნენ როგორც მოხდენილ ადამიანს მგრძნობიარე გულით.

როგორც ავგუსტას, კრისპინას დიდი პატივს სცემდნენ სიმამრის მმართველობის ბოლო ორი წლისა და ქმრის მმართველობის პირველ წლებში. როგორც ჩანს, ქმრის იმპერატორობისას ცოლს მასზე რაიმე მნიშვნელოვანი პოლიტიკური გავლენა არ ჰქონია. თუმცა, იგი სამეფო კარის პოლიტიკური საკითხებისგან ჩამოშორებული არ იყო, რადგან მისი მული ლუცილა, ყოფილი იმპერატორის ლუციუს ვერუსის მეუღლე, გავრცელებული ინფორმაციით, შურითა და ამბიციით იყო განწყობილი კრისპინას მიმართ, მისი მდგომარეობისა და ძალაუფლების გამო. წყაროების თანახმად, კრისპინა ორსულად იყო 182 წელს, რაც გახდა ლუცილას მიერ ძმის წინააღმდეგ შეთქმულების მოწყობის ერთ-ერთი გამომწვევი მიზეზი.

კრისპინას ქორწინებიდან შვილი არ შეეძინა, რამაც დინასტიური მემკვიდრეობის კრიზისი გამოიწვია. ათი წლის ქორწინების შემდეგ კრისპინა ქმარმა ტყუილად დაადანაშაულა ღალატში და 188 წელს გადაასახლა კუნძულ კაპრიზე, სადაც მოგვიანებით სიკვდილით დასაჯეს. მისი განდევნის შემდეგ კომოდუსი აღარ დაქორწინებულა, მაგრამ გაიჩინა საყვარელი, ქალი სახელად მარსია, რომელზეც მოგვიანებით ამბობდნენ, რომ მონაწილეობა მიუღია იმპერატორის წინააღმდეგ მოწყობილ შეთქმულებაში.
გივი გიგაური

გივი ლევანის ძე გიგაური (დ. 6 აპრილი, 1928, თბილისი, — გ. 10 აგვისტო, 2003) — ქართველი კინოს მხატვარი. საქართველოს სახალხო მხატვარი (1986).

1954 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია (ს. ქობულაძის კლასი). აქვე ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას (1968 წლიდან). 1954 წლიდან კონცერნ „ქართულ ფილმში“ მუშაობდა მხატვრად. მხატვრულად გააფორმა სპექტაკლები: ი. ჭავჭავაძის „კაცია-ადამიანი?!“ (მარჯანიშვილის თეატრი), ი. გალანის „სიყვარული გარიჟრაჟზე“ (გორის გ. ერისთავის სახ. თეატრი) და სხვ.

გიგაურის მიერ გაფორმებული ფილმები ახალი ეტაპია ქართული კინოს ისტორიაში. მათ შორისაა: „მაგდანას ლურჯა“ (1955, კოსტიუმების მხატვარი), „ჩვენი ეზო“ (1956), „სხვისი შვილები“ (1958), „მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი“ (1962), „დღე უკანასკნელი, დღე პირველი“ (1959, ყველა კ. ხუციშვილთან ერთად), „ქორწილი“ (1965), „სინათლე ჩვენს ფანჯრებში“ (1969), „როცა აყვავდა ნუში“ (1972), „აურზაური სალხინეთში“ (1975, ზ. მეძმარიაშვილთან ერთად), „მშობლიურო ჩემო მიწავ!“ (1980), „ცხოვრება დონ-კიხოტისა და სანჩოსი“ (1989), „ჩაკლული სული“ (1994), „გაჭედილები“ (2003) და სხვ. წარმატებით მუშაობდა დაზგური გრაფიკისა და ჭედური ხელოვნების დარგში („არაგველები“ — თბილისის მეტროპოლიტენის სადგურის „სამასი არაგველის“ პანო; ჭედურობა, სპილენძი, 1967, თ. გიგაურთან ერთად). დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1999).
ქეროლაინ რელტონი

ქეროლაინ ლაურა რელტონი — ბრიტანელი ბიოქიმიკოსი, პროფესორი და ლონდონის ჰიგიენისა და ტროპიკული მედიცინის სკოლის კვლევისა და აკადემიური განვითარების მთავარი მენეჯერი. მისი კვლევა მოიცავს გენეტიკურ და ეპიგენეტიკურ ეპიდემიოლოგიას და ცდილობს გაიგოს დნმ-ის მეთილირების როლი კომპლექსურ დაავადებაში.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
რელტონი სწავლობდა გამოყენებით ბიოლოგიასა და კვების მეცნიერებას, როგორც ბაკალავრი. მან 1990 წელს სამეცნიერო განათლებაში მოიპოვა ასპირანტურის სერთიპიკატი. ის იყო ნიუკასლის უნივერსიტეტის მოლეკულური გენეტიკის დოქტორანტი. მისი კვლევა მოიცავდა ინსულინის რეზისტენტობასთან დაკავშირებულ გენებს. დოქტორანტურის დასრულების შემდეგ იგი დაინიშნა ნიუკასლის ფაკულტეტში თანამდებობაზე, რომელიც მას 12 წლის განმავლობაში ეკავა.

კვლევა და კარიერა
ის 2012 წელს ბრისტოლის უნივერსიტეტში გადავიდა. რელტონი იკვლევს დაავადების გამომწვევი ეპიდემიოლოგიის ვარიაციებს და იმას, თუ როგორ შეიძლება მათი გამოყენება დაავადების პროგნოზირებისთვის. ის იყენებს პოპულაციაზე დაფუძნებულ მიდგომებს იმის შესასწავლად, თუ როგორ უკავშირდება ქცევითი, ფსიქოლოგიური და სოციალური ცვლადები დნმ-ის მეთილირებას. ის იყო ერთ-ერთი პირველი მკვლევარი, რომელმაც აჩვენა, რომ დნმ შესაძლებელი იყოს სხეულის წონის პროგნოზირება: ფაქტორები, რომლებიც გავლენას ახდენენ ბავშვის განვითარებაზე საშვილოსნოში (მაგ. დიეტა, მოწევა, სტრესი) შეუძლიათ გამოიწვიონ ბავშვის სიმსუქნისკენ მიდრეკილება.

ბრისტოლში მკვლევარის თანამდებობასთან ერთად, რელტონი არის კვლევისა და განვითარების პროდირექტორი ლონდონის ჰიგიენისა და ტროპიკული მედიცინის სკოლაში.
ზიუბეიდე ჰანუმი

ზიუბეიდე ჰანუმი (; დ. 1857, ლანგადასი, სალონიკი, ოსმალეთის იმპერია – გ. 15 იანვარი, 1923, იზმირი, თურქეთი) — თურქეთის რესპუბლიკის დამფუძნებლის, მუსტაფა ქემალ ათათურქის დედა. ჰაჯისოფულარის ოჯახის ერთადერთი ქალიშვილი, თავის ორ ძმასთან ერთად. ზიუბეიდე დაიბადა სოფელ ლანგადასში (დღეს სალონიკის რაიონი), 1857 წელს, როგორც თურქი გლეხის ქალიშვილი. ჰაჯისოფულარის ოჯახი კარამანოღულარის ბეილიკის დაცემის შემდეგ გადასახლდნენ მაკედონიაში.

ადრეული წლები
ზიუბეიდე ჰანიმი დაიბადა 1857 წელს ლანგადასში, თურქულ ოჯახში, და ისტორიკოსს შევქეთ სურეია აიდემირის მიხედვით, ის წარმოშობით იორუკი იყო. სხვა წყაროების მიხედვით, დედამისი მაკედონელი, ბულგარელი, ან ებრაელი წარმომავლობის იყო. ზოგიერთი ისტორიკოსი ასევე ამტკიცებდა, რომ იგი ალბანური წარმოშობის იყო. ზუბეიდემ ადრეული წლები პატარა მეიჯარის ქალიშვილად სამხრეთ ალბანეთში, ფერმაში გაატარა. მას აღწერდნენ, როგორც ქერა თმიან, ცისფერთვალა და ზორბა აღნაგობის. გავრცელებული თვალსაზრისით, დედამისის ეთნიკურმა წარმომავლობამ გავლენა მოახდინა მის შვილზე, მუსტაფა ქემალზე.

ზუბეიდე ჰანიმს საბაზისო განათლება ჰქონდა მიღებული, რაც მხოლოდ წერა-კითხვით შემოიფარგლებოდა. იმის გამო, რომ წერა-კითხვა იცოდა, მას მეტსახელად „ზუბეიდე მოლა“ (ვისაც გააჩნია ცოდნა და ასწავლის სხვა ადამიანებს, კერძოდ, თეოლოგიის მასწავლებელს) ეძახდნენ.

ზუბეიდე ჰანიმი მორწმუნე მუსლიმი იყო და თავის რწმენის გამო, თავისი ვაჟი მუსტაფა ქემალ ათათურქი გაგზავნა „ “-ში, რაც ისლამური სკოლაში იყო, სადაც ყურანს ასწავლიდნენ.

ბოლო წლები
ბალკანეთის ომების შემდეგ, როდესაც ოსმალებმა სალონიკი დაკარგეს საბერძნეთთან ომში, ზიუბეიდე ჰანიმი საცხოვრებლად თავის ქალიშვილთან ერთად სტამბოლში, ბეშიქთაშ-აქარეთლერის რაიონში გადავიდა. 1922 წელს კი ანკარაში გადავიდა საცხოვრებლად, მაგრამ ქალაქის კლიმატი მისთვის შეუსაფერისი იყო, ამიტომ შემდეგ საცხოვრებლად იზმირში გადავიდა.

გარდაიცვალა 1923 წლის 15 იანვარს. 1940 წელს მისთვის მემორიალი ააგეს, სადაც ახლა განისვენებს.
ნიკოლა ტეილორი

ნიკოლა ჯოი ტეილორი — ახალი ზელანდიელი აკადემიკოსი და ახალი ზელანდიის უმაღლესი სასამართლოს ადვოკატი. ოტაგოს უნივერსიტეტის პროფესორი, ფლობს ალექსანდრე მაკმილანის წამყვანი მოაზროვნეების კათედრას საბავშვო კვლევებში, სადაც ის იკვლევს ბავშვთა და ოჯახის კანონებს.

აკადემიური კარიერა
ტეილორმა მესის უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ მიიღო სოციალური მუშაობის ბაკალავრის ხარისხი და 1998 წელს მიიღო სამართლის ბაკალავრის ხარისხი ოტაგოს უნივერსიტეტში. 2001 წლიდან მან ჩაატარა სადოქტორო კვლევა ოტაგოს უნივერსიტეტის ბავშვთა საკითხთა ცენტრში, რომელსაც ხელმძღვანელობდნენ ენ სმიტი და მარკ ჰენაგანი, 2006 წლის სადოქტორო დისერტაციით, სახელწოდებით ბავშვების მოვლა: ოჯახები, დავების გადაწყვეტა და საოჯახო სასამართლო დაამთავრა ოტაგოს უნივერსიტეტი.

ტეილორი არის ახალი ზელანდიის უმაღლესი სასამართლოს ადვოკატი და აკრედიტებული ოჯახის შუამავალი. იგი 2012 წელს შეუერთდა ოტაგოს უნივერსიტეტის ფაკულტეტის კათედრას და გახდა ასოცირებული პროფესორი, ხოლო 2021 წელს დაწინაურდა, როგორც სრულკონტიგენტიანი პროფესორი. ტეილორი ხელმძღვანელობს ალექსანდრე მაკმილანის კათედრას ბავშვობის კვლევებში, ტეილორი დაინიშნა ექსპერტთა საცნობარო ჯგუფში, რომელიც ჩამოყალიბდა 2018 წელს რეფორმების შესაფასებლად და მისმა კვლევის შედეგებმა ხელი შეუწყო ენდრიუ ლიტლის 2020 წლის საოჯახო სასამართლოს კანონპროექტს.
ბერგამოტი (მსხლის ჯიში)

ბერგამოტი ( < < „მსხლების ბეგი“ ან „ბეგების მსხალი“) — ბრტყელ-მომრგვალო ნაყოფის მქონე მსხლის რამდენიმე ჯიშის საერთო სახელწოდება: შემოდგომის ბერგამოტი, ზაფხულის წითელი ბერგამოტი, მუსკატური ბერგამოტი, ვოლგის ბერგამოტი, ესპერენის ბერგამოტი, დაღესტნის ბერგამოტი, მოსკოვური ბერგამოტი და სხვ. აქვთ მუქი მწვანე ნაყოფი, სასიამოვნო არომატის რბილობი.