iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ხვლიკიჭამია გველი

ხვლიკიჭამია გველი — შხამიანი გველების გვარი ანკარასებრთა ოჯახისა. 2 სახეობა გავრცელებულია სამხრეთ ევროპაში, სამხრეთ-დასავლეთ აზიაში და ჩრდილოეთ აფრიკაში. ამიერკავკასიაში ბინადრობს ჩვეულებრივი ხვლიკიჭამია გველი (. ), სიგრძით 1,7 მეტრი. ზურგი შეფერილია მონაცრისფრო-მოლურჯო ფერად, გასდევს განივი ზოლები, მუცელი — ყვითელია. ბინადრობს მშრალ, ქვიან ადგილებში. იკვებება წვრილი მღრღნელებით, ხვლიკებით, გველებით (მათ შორის შხამიანებითაც). პატარა ცხოველებისათვის მისი ნაკბენი სასიკვდილოა. კვერცხისმდებია. მდედრი დებს 20-მდე კვერცხს.
ლგბტ სლენგი

ლგბტ სლენგი ან გეი სლენგი - ლინგვისტიკაში ინგლისური ენის სლენგის (ჟარგონი) აღმნიშვნელი, რომელიც მეტწილად იხმარებაა ლესბოსელ, გეი, ბისექსუალ და ტრანსგენდერულ (ლგბტ) საზოგადოებაში და მას ძირითადად იუმორისტული დატვირთვა აქვს. სლენგი არსებობს ბევრ ენაში, მათ შორის ადრეული 1900-იანებიდან ინგლისურსა და იაპონურ ენებში.

სოდომის კანონების და ჰომოსექსუალიზმის კრიმინალიზაციის გამო, ლგბტ სლენგი გამოიყენებოდა როგორც არგოტიზმი, შენიღბული კომუნიკაციის საშუალება ლგბტ წარმომადგენლების საზოგადოებაში, საკუთარი ორიენტაციის დაფარვის მიზნით.

მას მერე, რაც უნივერისტეტებში ე. წ. ახირებათა სწავლებები გამოჩნდა სასწავლო დისციპლინებს შორის, ლგბტ სლენგი და არგოტიზმი აკადემიური კვლევის საგანი გახდა ლინგვისტური ანთროპოლოგიის სწავლულებს შორის.
ბი ჯიზი

ბი ჯიზი — ძმებ გიბების ტრიო, რომლის შემადგენლობაშიც შედიოდნენ: ბარი გიბი (წამყვანი ვოკალი), რობინ გიბი (მეორე წამყვანი ვოკალი) და მორის გიბი (კლავიშებიანი საკრავები, გიტარა). რობინი და მორისი (გარდაცვლილი 2003 წელს) ტყუპები იყვნენ. სამივე დაიბადა მენის კუნძულზე, ინგლისურ ოჯახში. ბავშვობაში ყველა ცხოვრობდა მანჩესტერში (ინგლისი), შემდეგ — ავსტრალიაში, სადაც დაიწყო მათი მუსიკალური კარიერა. მსოფლიო მასშტაბით ტრიო ცნობილი გახდა ბრიტანეთში, პროდიუსერ რობერტ სტიგვუდთან ურთიერთობის შემდეგ.

ტრიოს სახით კოლექტივმა 2003 წლამდე იარსება. 2003 წელს გარდაიცვალა მორის გიბი, ხოლო 2012 წელს - რობინ გიბი.

დისკოგრაფია
სტუდიური ალბომები
საკონცერტო ალბომები
საუნდტრეკები
სკურის ციხე

სკურის ციხე — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე დასავლეთ საქართველოში, სამეგრელოში, მდინარე ჭანისწყლის მარცხენა ნაპირზე, ახლანდელი სოფელი სკურიას სამხრეთით, სენაკის მუნიციპალიტეტში. შემორჩენილია მხოლოდ ნანგრევები. უძველესი სამშენებლო ფენა - საუკუნეებისაა. სკურის ციხე წარმოადგენდა ნალისებური ფორმის გალავნიან კოშკს.
სკოლოპენდრისებრნი

სკოლოპენდრისებრნი (ლათ. ) — ფეხსახსრიანების რიგი ტუჩფეხიანების კლასისა. მათი სხეულის სიგრძე 30 სმ-ს აღწევს. აქვთ ბრტყელი სხეული, რომელიც შედგება თავისა და ტანისაგან. ტანი დაყოფილია სეგმენტებად. ტანის პირველ სეგმენტზე წყვილი მძლავრი ყბაფეხია, რომლის ფუძესთან შხამიანი ჯირკვლებია მოთავსებული. ჯირკვლების არხი ბრჭყალისებრ წვერში იხსნება. დანარჩენ სეგმენტებზე თითო ფეხია. სკოლოპენდრები მტაცებლები არიან, იკვებებიან უხერხემლო და წვრილი ხერხემლიანებით. აქტიურები არიან ღამით. გიგანტური სკოლოპენდრას ნაკბენი ადამიანსაც კლავს. გვხვდებიან უმთავრესად ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. ყოფილ სსრკ-ს ტერიტორიაზე მხოლოდ სამხრეთით ( ყირიმი, კავკასია, სამხრ. უკრაინა, წინაკავკასია, შუა აზია). ყველა სკოლოპენდრისებრნი დებს კვერცხს. მათ დაბადებისთანავე იმდენივე ფეხი აქვთ, რამდენიც ზრდასრულებს.
ჰოლივუდის დიდების ხეივანი

ჰოლივუდის დიდების ხეივანი — ტროტუარი ჰოლივუდის ბულვარსა და ვაინ-სტრიტის გასწვრივ, რომელიც მდებარეობს ჰოლივუდში, ლოს-ანჯელესში, კალიფორნიაში, აშშ-ში. ის მიჩნეულია გასართობი ინდუსტრიის დიდების დარბაზად. მისი დიზაინერია სამხრეთ-კალიფორნიელი ხელოვანი ოლივერ ვეისმულერი, რომელიც ქალაქმა დაიქირავა 1953 წელს, რათა ჰოლივუდისათვის ერთგვარი იერსახე მიენიჭებინა და დიდების ხეივანი სწორედაც რომ წარმოადგენს ერთ-ერთს იმ სრულყოფათაგან, რაც ქალაქმა იმ პერიოდში განიცადა. ხეივანი მოჭედილია 2 000-ზე მეტი ხუთქიმიანი ვარსკვლავით, რომლებზედაც ამოტვიფრულია არა მხოლოდ სახელგანთქმულ ადამიანთა სახელები, არამედ შეთხზული გმირებისაც, რომელნიც გასართობ ინდუსტრიაში თავიანთი წვლილის გამო აღიარებულნი არიან ჰოლივუდის კომერციული პალატის მიერ. ხეივანი ინახება თვითდაფინანსებით. პირველი ვარსკვლავით, რომელიც 1960 წლის 9 თებერვალს გაიხსნა, დაჯილდოვდა ჯოან ვუდვარდი.

რესურსები ინტერენტში
ნაწლავღრუიანები

ნაწლავღრუიანები — უხერხემლო ცხოველების ტიპი. უმეტესობა ზღვის ბინადარია, ზოგი მტკნარ წყალში ცხოვრობს. გვხვდება ნაწლავღრუიანების მარტოული და კოლონიური ფორმები. ზოგი ნაწლავღრუიანები მჯდომარეა (მტკნარი წყლის ჰიდრები, ჰიდროიდული ფა მარჯნის პოლიპები), ზოგი — თავისუფლადმცურევი (მედუზები). ნაწლავღრუიანების მრავალ სახეობას ახასიათებს მეტაგენეზი. ნაწლავღრუიანების მარტივ ან საკნებად დაყოფილ ერთადერთ ნაწლავის ღრუში ხდება საკვების მონელება. ნაწლავის ღრუ გარემოს უკავშირდება პირის ხვრელით, რომელიც გარშემორტყმულია საცეცებით. ნაწლავღრუიანების სხეული შედგება ექტოდერმისა და ენტოდერმისაგან, რომელთა შორის განვითარებულია მეზოგლეა. ექტოდერმა ძირითადად შედგება ეპითელიუმურ-კუნთოვანი, მსუსხავი და არადიფერენცირებული უჯრედებისაგან. ენტოდერმაში მოთავსებულია ეპითელიუმურ-კუნთოვანი და ჯირკვლოვანი საჭმლის მომნელები უჯრედები, რომლებიც ამების ცრუფეხების მსგავსი გამონაზარდებით ნაწლავის ღრუდან უჯრედში შეიტაცებენ ნაწილობრივ მონელებულ საჭმლის ნაწილაკებს და იწყება უჯრედშიგა მონელება. გადამუშავებელი ნარჩენები პირის ხსვრელით გარეთ გამოიდესვნება. ნაწლავღრუიანებს ნერვული სისტემა წარმოდგენილია სუბპითელიუმური ნერვული ბადით. გრძნობის ორგანოებიდან აღსანიშნავია შუქშემგრძნობი თვალები და სტატოცისტები (წონასწორობის ორგანო), რომლებიც მხოლოდ მედუზებს აქვთ. ნაწლავღრუიანები, როგორც წესი, ჰაყოფილსქესიანებია. განაყოფიერება გარეგანია. ზიგოტიდან ვითარდება ლარვა-პლანულა, რომლისაგანაც მეტამორფოზის შედეგად მიიღება პოლიპი (იშვიათად მედუზა). მრავლდებიან ვეგეტატიურადაც (დაკვირტვა ანუ სტრობილაცია), რომლის შედეგადაც უფრო ხშირად კოლონია წარმოიქმნება. ზოგი ნაწლავღრუიანები თევზების საკვებია. ნაწლავღრუიანები ივითარებენ კიროვან ჩონჩხს, რომელიც წარმოქმნის წყალქვეშა და წყალზედა კლდეებს (რიფები, ატოლები). ნაწლავღრუიანებთაგან აღსანიშნავია კეთილშობილი (წითელი) მარჯანი, რომლის ვარდისფერი კიროვანი ღერძი საიუველირო ნაკეთობების დასამზადებლად გამოიყენება. ზოდ მედუზას ადამიანი საკვებად იყენებს, ზოგიერთის მსუსხავი უჯრედები მობანავეთა მძიმე ტოქსიკოზს და სიკვდილსაც კი იწვევენ. ნაწლავღრუიანების ტიპი 3 კლასს შეიცავს: ჰიდროიდულები, სციფოიდურები და მარჯნის პოლიპები. ზოგჯერ ნაწლავღრუიანებს მიაკუთვნებენ სავარცხლურებსაც. ცნობილია ნაწლავღრუიანების 9000-მდე თანამედროვე სახეობა. ცნობილია აგრეთვე ნაწლავღრუიანების 20000-მდე გადაშენებულისახეობა, რომელთა უმეტესობამ მონაწილეობა მიიღო მძლავრი კირქვიანი შრეების წარმოქმნაში.
ჯეიმზ ფრეიზერი

ჯეიმზ ჯორჯ ფრეიზერი (, დ. 1 იანვარი, 1854, გლაზგო, შოტლანდია — გ. 7 მაისი, 1941, კემბრიჯი) — ინგლისელი ანთროპოლოგი, ფოლკლორისტი, მითოლოგიისა და რელიგიის შემსწავლელი. ტოტეიზმის, მაგიისა და რელიგიური შეხედულებების ტრანსფორმავიის შემსწავლელი. არის 12 ტომეულის „ “-ის ავტორი, რომელშიც შეაგროვა ინფორმაცია პირველყოფილ მაგიაზე, მითოლოგიაზე, ტაბუზე, ტოტემიზმზე და ზნიმიზმზე.
ლოგოს პრესი

გამომცემლობა „ლოგოს პრესი“ — გამომცემლობა საქართველოში. დაფუძნდა 2000 წელს. მისი დამფუძნებელი და დირექტორია ლაშა ბერაია.

საგამომცემლო პრიორიტეტებია სასკოლო სახელმძღვანელოები, სახელოვნებო გამოცემები და საბავშვო წიგნები. თავდაპირველად ლოგოს პრესი გამოსცემდა მხატვრულ და სამეცნ. ლიტერატურას, სასკოლო სახელმძღვანელოებს. მოგვიანებით მათ შეემატა საბავშვო ლიტერატურა და სასაჩუქრე წიგნები. 2007 წლიდან ლოგოს პრესის გამოცემათა მნიშვნელოვან ნაწილს შეადგენდა საბავშვო წიგნების თანაგამოცემები (უცხოურ გამომცემლობათა წიგნების ქართული თარგმანები). 2005 წელს, ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლის რეფორმის კვალდაკვალ, გამომცემლობამ აქტიური მონაწილეობა მიიღო ახალი სასკოლო სახელმძღვანელოების შექმნაში. ლოგოს პრესმა საქართველოში პირველმა გამოსცა მნიშვნელოვანი ნაწარმოებები – ე. გომბრიხის „ხელოვნების ამბავი“; ვ. ნაბოკოვის „ლოლიტა“; ი. ჩარკვიანის „მშვიდი ცურვა; ე. ბერჯესის „მექანიკური ფორთოხალი“; ე. ჰეივუდის „პოლიტიკური იდეოლოგიები“; ო. ჭილაძის „ბედნიერი ტანჯული“; ლ. ვიტგენშტაინის „ფილოსოფიური გამოკვლევები“; ზ. კიკნაძის „ქართული ხალხური ეპოსი“ და სხვ.
ანაფილაქსია

ანაფილაქსია ( და ) — პათოლოგიური პროცესი, რომელიც უვითარდება ადამიანს ან ცხოველს მის ორგანიზმში (კანში, კანქვეშ, კუნთებში, სისხლში) უცხო ცილის – ანტიგენის (ანაფილაქტოგენის) განმეორებით შეყვანისას. ანაფილაქსია ალერგიის თავისებური ფორმაა. ანაფილაქტოგენის თვისება აქვს ზოგიერთ არართულ ორგანულ ნაერთს, მცენარეულ პროდუქტს, ანტიბიოტიკებს და სხვა. სისხლში ანაფილაქტოგენის პირველად მოხვედრა იწვევს სპეციფიური ანტისხეულების გამომუშავებას, შესამჩნევი კლინიკური მოვლენების გარეშე. თუმცა 6–12 დღის შემდეგ ვითარდება ორგანიზმის მომეტებული მგრძნობელობა (სენსიბილიზაცია), რაც შეიძლება მთელი სიცოცხლის მანძილზე დარჩეს. ეს იმას ნიშნავს, რომ იმავე ანაფილაქტოგენის განმეორებით შეყვანა იწვევს სწრაფ (რამდენიმე წამში ან წუთში) ანაფილაქსიურ რეაქციას, რისი ტიპობრივი გამოვლინებაა ანაფილაქსიური შოკი: სისხლის წნევის მკვეთრი დაცემა, აგზნებადობა, რასაც მოჰყვება ცენტრალური ნერვული სისტემის დათრგუნვა, ბრონქოსპაზმი, გულის მუშაობის დარღვევა და სიკვდილი სუნთქვის ცენტრის დამბლის გამო.

ადამიანის სამკურნალოდ და პროფილაქტიკისათვის უცხო წარმოშობის იმუნური შრატებისა (ანტიდიფთერიული, ანტიტეტანუსური და სხვა) და ანტიბიოტიკების (პენიცილინი და სხვა) განმეორებით გამოყენებისას მოსალოდნელია ანაფილაქსიური შოკის განვითარება. ამიტომ, როცა გამოკითხვით არ ხერხდება იმის დადგენა, მიიღო თუ არა ავადმყოფმა წარსულში ზემოთ დასახელებული საშუალებანი, მიმართავენ სინჯს: კანში შპრიცით შეჰყავთ გამოსაცდელი პრეპარატის ძლიერ მცირე დოზა. დადებითი რეაქციის დროს ვითარდება ადგილობრივი ანაფილაქსია (ართიუსის ფენომენი): კანი შეწითლდება, შეშუპდება, ჩნდება მცირე ზომის სისხლჩაქცევები, არ არის გამორიცხულიკანის ნეკროზიც.

ანაფილაქსიური შოკის თავიდან ასაცილებლად იყენებენ ანაფილაქსიის ბეზრედკას მეთოდს: პაციენტის კუნთში შეჰყავთ შრატის მცირე დოზა — 0.5-1.0 მლ, განზავებული 3 მლ ფიზიოლოგიურ ხსნარში, ხოლო 1-2 საათის შემდეგ — საჭჯირო დოზა მთლიანად. ეს იწვევს ორგანიზმის ზემგრძნობელობის დაწევას ნორმამდე — დესენსიბილიზაციას. ანაფილაქსიის საწინააღმდეგოდ იყენებენ აგრეთვე ადრენალინს, ეფედრინს, ანტიჰისტამინურ საშუალებებს, ჰორმონულ პრეპარატებსა და სხვა.
გუდანი

გუდანი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ხევსურეთში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული ბარისახო).

მდებარეობს კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ხევსურეთის არაგვის მარცხენა შენაკადის გუდანისჭალის მარჯვენა მხარეს, ბარისახო-შატილის საავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 1720 მ სიმაღლეზე, ქალაქ დუშეთიდან 75 კმ დაშორებით. სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 200 მ-ზე მდებარეობს მნიშვნელოვანი სალოცავი — გუდანის ჯვარი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 22 ადამიანი.
სამსარი

სამსარი — მთა საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ახალქალაქის მუნიციპალიტეტისა და ქვემო ქართლის მხარის წალკის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს სამსრის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3285 მ. წარმოადგენს ვულკანურ კონუსს. ვულკანური კონუსის შიგნით 3 კმ დიამეტრის კალდერაა, რომლის ფსკერი მოფენილია ძველმყინვარული მორენული მასალითა და ყინვისმიერი გამოფიტვის ლოდებით, რომელთა შორის გაბნეულია პატარ-პატარა ტბები. სამსარის კალთაზე გვხვდება მყინვარული ცირკი. მთა აგებულია ძველმეოთხეული გიალოდაციტებით, მოკლებულია მთლიან მცენარეულ საფარს.
ხდე

ხდე (ხდისწყალი, ქისტურა, ბროლისწყალი) — მდინარე ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, მდინარე თერგის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს კავკასიონის ქედის ჩრდილოეთ კალთებზე მთა ქორას ჩრდილოეთ ფერდობზე არსებულ მყინვარ კიბიშზე, ზღვის დონიდან 2900 მეტრ სიმაღლეზე. ერთვის თერგს მარჯვნიდან დარიალის ხეობაში. სიგრძე 19 კილომეტრი. საზრდოობს თოვლის, წვიმის და მყინვარული წყლით. საშუალო წლიური ხარჯი 2 მ³/წმ. ამ მდინარეზეა დარიალჰესი.
ჰიპოქსია

ჰიპოქსია ( და ) — მდგომარეობა, როდესაც მთელი ორგანიზმი, ან მისი ნაწილი განიცდის ჟანგბადის ნაკლებობას. ის შეიძლება გამოწვეული იყოს ალკოჰოლის ხშირი მოხმარების, სუნთქვის შეკავების, ავადმყოფური მდგომარეობის, ატმოსფეროში ჟანგბადის მცირე შემცველობისა, ან ორგანიზმის სიკვდილის გამო. ჰიპოქსია სიცოცხლისთვის მნიშვნელოვან ორგანიზმებში გარდაუვალ ცვლილებებს იწვევს. ჟანგბადის უკმარისობის მიმართ ყველაზე მგძნობიარეა ცენტრალური ნერვული სისტემა, გული, თირკმლის ქსოვილი და ღვიძლი. ჰიპოქსიამ შეიძლება გამოიწვიოს გაუგებარი ეიფორიის შეგრძნება და თავბრუსხვევა.
სურამის ამაღლების ეკლესია

სურამის ამაღლების ეკლესია — ტაძარი დგას დაბა სურამის დასავლეთით 1,5 კილომეტრზე, ე.წ. კვართისას მთაზე. თარიღდება ფეოდალური ხანით. ეკლესია დარბაზულია (10,75,9 მეტრი), ნაგებია ქვიშაქვის დიდი კვადრებით. წრიულ აფსიდში ერთი სარკმელია. აღმოსავლეთის ფასადის სარკმლის თავზე ლილვებით გამოყვანილი ჯვარია. ეკლესიას ორფერდა სახურავი აქვს.
ცირა ბარამიძე

ცირა ბარამიძე (დ. 16 მარტი, 1962, სოფ. დვაბზუ, მახარაძის რაიონი) — ქართველი ენათმეცნიერი, თსუ-ის სრული პროფესორი, თსუ ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის კავკასიოლოგიის ინსტიტუტის ხელმძღვანელი.

ბიოგრაფია
1979 წელს დაამთავრა ოზურგეთის რაიონის სოფ.დვაბზუს საშუალო სკოლა. 1986 წელს წარჩინებით დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი კავკასიურ ენათა სპეციალობით, ხოლო 1990 წელს ამავე უნივერსიტეტის ასპირანტურა და დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია დაღესტნურ ენათა მიმართულებით „ფერთა აღმნიშვნელი ლექსიკა თაბასარანულ ენაში“. 1990-1994 წლებში სწავლობდა თბილისის კონსერვატორიაში ნოდარ ანდღულაძის კლასში. 1986-2002 წლებში მუშაობდა არნ. ჩიქობავას სახ. ენათმეცნიერების ინსტიტუტის ქართველურ ენათა ისტორიულ-ეტიმოლოგიურ ლაბორატორიაში მეცნიერ-თანამშრომლად. 1990 წლიდან დღემდე თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის თანამშრომელია: 1990-2002 წლებში — კავკასიურ ენათა კათედრის დოცენტი, 2002-2006 წლებში — ამავე კათედრის პროფესორი, 2006 წლიდან დღემდე — კავკასიოლოგიის ინსტიტუტის სრული პროფესორი და ხელმძღვანელი. 2002 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე: „თაბასარანული ენის ფონემატური სტრუქტურა და მორფონოლოგიის საკითხები“. 2007 წლიდან არის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კავკასიოლოგიის ინსტიტიტუტის საბაკალავრო, სამაგისტრო და სადოქტორო პროგრამების ხელმძღვანელი. 2007 წელს ცირა ბარამიძის თაოსნობით ჩატარდა კავკასიოლოგთა პირველი საერთაშორისო კონგრესი: „კავკასიური ცივილიზაცია მახლობელი აღმოსავლეთის ლინგვოკულტურულ კონტექსტში“, ხოლო 2010 წელს კი მე-2 — „კავკასიური ცივილიზაცია — ისტორია და თანამედროვეობა“. 2009 წლიდან მისი თაოსნობით გამოიცემა სამენოვანი საერთაშორისო სამეცნიერო ჟურნალი „კავკასიოლოგიური ძიებანი“.

ცირა ბარამიძე არის 80-მდე სამეცნიერო ნაშრომის, სამი მონოგრაფიისა და სახელმძღვანელოს ავტორი.

ნაშრომები
სანიგები

სანიგები, სანიხები, სანიკები — ძველი დასავლურ-ქართული ტომი. პირველად იხსენიებენ - საუკუნეების ავტორები — პლინიუსი, არიანე, მემნონი. მკვლევართა ერთი ნაწილის აზრით სანიგები იგივე ზანები (მეგრელ-ჭანები) იყვნენ, სხვების აზრით — სვანები. არსებობს ასევე მოსაზრება, რომ სანიგები ჯიქები (საძები) იყვნენ. პლინიუსისა და არიანეს ცნობით სანიგები სებასტოპოლისის (ახლანდელი სოხუმი) მიდამოებში ცხოვრობდნენ. სტეფანე ბიზანტიელის ცნობით სანიგები სკვითები არიან, რომლებიც აბაზგების მახლობლად ცხოვრობენ. სანიგებს იხსენიებს „ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანის“ ავტორიც, მაგრამ მასთან „სანიგ“ ეთნიკური სახელი მოქმედი არ უნდა იყოს და არ უნდა ასახავდეს მის დროს არსებულ ვითარებას.
სანიგეთი

სანიგეთი — სანიგებით დასახლებული ისტორიული მხარე ახლანდელი აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ტერიტორიაზე. სანიგეთის „მეფეს“ სპადაგას, რომელსაც ძალაუფლება იმპერატორ ადრიანესგან მიუღია, იხსენიებს არიანე საუკუნის პირველ ნახევარში. როგორც მეფის სახელიდან ჩანს, იგი ადგილობრივი დინასტი უნდა ყოფილიყო. სიმონ ჯანაშიას სანიგეთი კოლხეთის სამეფოს დაშლის შედეგად წარმოქმნილ სამეფოდ მიაჩნია. გიორგი მელიქიშვილის აზრით, სანიგეთის გაერთიანება წარმოადგენდა ტომთა კავშირს სახელმწიფოებრიობის ძლიერი ჩანასახით.
წაბლოვანის წმინდა გიორგის ეკლესია

წაბლოვანის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ წაბლოვანის ჩრდილოეთით, ფერდობზე. თარიღდება საუკუნით.

ეკლესია დარბაზულია (10,26,8 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით და თლილი კირქვით, კამარა, კონქი და გადახურვა ხისაა. შიგნიდან თაღოვანი , გარედან სწორკუთხა შესასვლელები სამხრეთით და დასავლეთითაა. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე შიგნიდან თაღოვანი, გარედან სწორკუთხა სარკმელია, მის გვერდზე ასევე თაღიანი ნიშებია. თითო თაღიანი სარკმელია ჩრდილოეთით, სამხრეთითა და დასავლეთით (კარის თავზე). საკურთხევლის ბაქანი შემაღლებულია და არდაბაგი ეკვრის. საკურთხეველი ეკლესიის დარბაზისგან გამოყოფილია აფსიდის მხრებზე დაყრდნობილი ხის სატრიუმფო თაღით. დარბაზის კამარა შიგნიდან შეფიცრულია. იატაკზე არაწესიერი მოხაზულობის ბაზალტის დიდი ზომის ფილებია მოგებული. სამხრეთ ფასადზე კარს და ტიმპანს შემოვლებული აქვს ნახევარწრიული რელიეფური ლილვი. აღმოსავლეთ ფასადზე, ფრონტონის წვეროსთან, ქვის სწორკუთხოვან ფილაზე გამოსახულია რელიეფური ჯვარი.
სურამის კვირაცხოვლის ტაძარი

სურამის კვირაცხოვლის ეკლესია — ტაძარი გუმბათიანია, მდებარეობს დაბა სურამში დასავლეთ და აღმოსავლეთ საქართველოს დამაკავშირებელი საავტომობილო გზის გვერდით შემაღლებულ ბორცვზე, იმ ადგილას სადაც უწინ ტაძარი ყოფილა. აგებულია 1998 წელს. ტაძარში ერთ-ერთ კუთხეში ქვაზე ამოკვეთილია შემდეგი სტრიქონები: „ტაძარი ეს კვირაცხოვლისა აშენდა სადიდებლად ღვთისა, უფალო შეიწირე შრომა და ღვაწლი ქტიტორთა-ვალერი გელაშვილისა და ბეითან ნოზაძისა და შეუნდე ხუროთმოძღვარსა არჩილ მინდიაშვილსა. ქრისტე შობიდან 1998 წელი“.

ფოტოგალერეა
ნაჭარმაგევი

ნაჭარმაგევი — ერთ-ერთი სამეფო რეზიდენცია შუა საუკუნეების საქართველოში; ახლანდელი სოფ. კარალეთის (გორის რაიონი) ადგილზე. ნაჭარმაგევის სასახლესთან არის დაკავშირებული - საუკუნეების საქართველოს ბევრი პოლიტიკური და სამხედრო მოვლენა: 1110 წელს ნაჭარმაგევში შეყარა დავით აღმაშენებელმა ლაშქარი, როდესაც თრიალეთში თურქ-სელჩუკთა შემოსევა აცნობეს; დემნა უფლისწულის შეთქმულების დამარცხების შემდეგ ნაჭარმაგევში შეიკრიბა დარბაზი და გიორგი -მ თავის თანამოსაყდრედ თამარი გამოაცხადა (1178); აქვე წარდგა თამარის წინაშე მეფის ხელისუფლების წინააღმდეგ აჯანყებული (1191) მისი ყოფილი მეუღლე იური ანდრიას ძე; 1225 ნაჭარმაგევში შეყარა მეფე რუსუდანმა ლაშქარი ჯალალედინის წინააღმდეგ გასალაშქრებლად. შემდგომ საუკუნეებში საქართველოს პოლიტიკური სიძლიერის დაქვეითებასთან ერთად ნაჭარმაგევის სამეფო რეზიდენცია თანდათან დავიწყებას მიეცა.
კრემლის იარაღის პალატა

კრემლის იარაღის პალატა , მოსკოვის ერთ-ერთი უძველესი მუზეუმი-საგანძური, დაარსებული 1808 წელს, და მოსკოვის კრემლის დიდი სასახლის ნაწილია.

კრემლის იარაღის პალატა დასაბამს იღებს 1508 წელს სამეფო არსენალიდან. სამეფო კარის პეტერბურგში გადატანამდე, იარაღის პალატას ევალობოდა სამხედრო აღჭურვილობის, იარაღის, სამკაულების და სხვადასხვა საყოფაცხოვრებო ნივთების შეძენა მეფეთათვის. პალატაში მოსკოვის საუკეთესო იარაღის ხელოსნები (ძმები ვიატკინები), იუველირები (გავრილა ოვდოკიმოვი), და მხატვრები (სიმონ უშაკოვი) მუშაობდნენ. 1640-83 წლებში აქ გაიხსნა ხატწერისა და პეიზაჟისტების სახელოსნოები, სადაც ხატვისა და ხელოსნობის გაკვეთილებს უტარებდნენ ნარჩევ შეგირდებს. 1700 წელს პალატა გამდიდრდა რუსეთის მეფეების ოქროსა და ვერცხლის დარბაზების განძებით.

1711 წელე პეტრე დიდმა ხელოსანთა დიდი ნაწილი მის ახალ დედაქალაქ სანქტ-პეტერბურგში გადაიყვანა. 15 წლით გვიან იარაღის პალატა შეუერთდა სამონეტო ეზოს (სამეფო საგანძურის უძველეს საცავს), საცხენოსნო საცავს (სადაც ცხენის უზანგები, მოსართავები და კარეტები ინახებოდა) და მთავარი პალატა (რომელიც მეფეთათვის ტანსაცმლისა და საძინებლის შეკერვას ხელმძღვანელობდა). ამის შემდეგ პალატას იარაღისა და მთავარი პალატა დაერქვა.

ალექსანდრე -მა 1806 წელს იარაღის პალატა მოსკოვის პირველ საზოგადო მუზეუმად გამოაცხადა, თუმცა მისი კოლექცია საზოგადოებისთვის მხოლოდ 7 წლით გვიან გაიხსნა. თანამედროვე იარაღის პალატის შენობა 1844-51 წლებში აიგო იმპერატორის არქიტექტორი კონსტანტინე ტონის პროექტით. ბოლშევიკთა რევოლუციის შემდეგ იარაღის პალატა შეივსო პატრიარქის საკრისტეს, კრემლის საკათედრო ტაძრების, მონასტრებისა და კერძო კოლექციებიდან წამოღებული განძით. საგანძურის ნაწილი 1930-იან წლებში სტალინის ბრძანებით საზღვარგარეთ გაიყიდა.

1960 წელს იარაღის პალატა კრემლის ოფიციალური მუზეუმი გახდა. ორი წლის შემდეგ პატრიარქის პალატები და თორმეტი მოციქულის საკათედრო ტაძარი იარაღის პალატას მიაკუთვნეს გამოყენებითი ხელოვნების მუზეუმის მიკუთვნების მიზნით.

ამჟამად კრემილის იარაღის პალატაში ინახება რუსეთის ალმასის ფონდი. ფონდის გამორჩეულ ექსპონატთა შორისაა რუსეთის საიმპერატორო გვირგვინი, მონომახის ქუდი, ივანე მრისხანეს სპილოსძვლის გვირვინი და სხვა რეგალიები; ორლოვის ბრილიანტი, იაროსლავ -ის ჩაფხუტი, კუზმა მინინისა და დიმიტრი პოჟარსკის ხანჯლები; საუკუნის ყელსაბამები რიაზანიდან, ოქროსა და ვერცხლის სასადილო ხელსაწყოები, მომინანქრებული ნივთები, საიმპერატორო კარეტები, იარაღი, მორთულობა და ფაბერჟეს 10 კვერცხი.
მიძინების ტაძარი (მოსკოვი)

მოსკოვის კრემლის მიძინების ტაძარი — რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის ტაძარი მოსკოვის კრემლის ტაძრის მოედანზე. აგებულია 1475-79 წლებში იტალიელი ხუროთმოძღვრის არისტოტელე ფიორავანტის ხელმძღვანელობით. მოსკოვის სახელმწიფოს მთავარი საკათედრო ტაძარი 1917 წლამდე და მოსკოვში მთლიანად შემონახული უძველესი ნაგებობაა. ტაძარი წარმოადგენს პირველი საპატრიარქო პერიოდის (1589—1721) ყველა მოსკოვის პატრიარქების საძვალეს ნიკონისა და იგნატის გარდა.

1918 წლიდან ტაძარი, ისევე როგორც კრემლის სხვა ეკლესიები, დაიხურა. 1930 წელს ტაძრის ხატების და ისტორიული არტეფაქტების ნაწილი სახელმწიფომ იარაღის პალატას და ტრეტიაკოვის გალერეას გადასცა.
დიდი სამამულო ომის დამთავრებიდან მალევე ტაძარში სარესტავრაციო სამუშაოები დაიწყო. გაიწმინდა საუკუნის ხატები. 1955 წლის ზაფხულში ტაძარი, როგორც მუზეუმი, გაიხსნა მნახველებისთვის. 1960 წლის თებერვალში ის სსრკ-ს კულტურის სამინისტროს დაქვემდებარებაში გადავიდა.

1990 წელს რუსეთში პატრიარქად ალექსი აირჩიეს. ამ დროიდან რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას მრავალი ეკლესია გადაეცა. კრემლის მიძინების ტაძარმა მუზეუმის სტატუსი შეინარჩუნა და 1991 წლიდან შედიოდა „მოსკოვის კრემლის“ მუზეუმ-ნაკრძალში. მაგრამ პატრიარქის ლოცვა-კურთხევით ცალკეულ დღეებში აღევლინებოდა ღვთისმსახურება. 2017 წელს ტაძარში დაიწყო კომპლექსური რესტავრაცია, რომლის დროსაც აღმოაჩინეს ახალი ფრესკები.

კანკელი
ტაძრის მთავარი კანკელი 1653 წელს შეიქმნა. მისთვის დაიწერა 69 ხატი. ის შედგება 5 იარუსისგან და 16 მეტრს აღწევს სიმაღლეში.

კორონაცია და ჯვრისწერა
პირველი მეფედ კურთხევა მიძინების ტაძარში 1498 წელს შედგა. ივანე -მ თავის შვილიშვილს — დიმიტრის გადასცა უფლებამოსილება. 1547 წელს ივანე -მ მიიღო მეფის ტიტული. შენობაში ჩატარდა სრულიად მოსკოვის 1613 ეროვნულ ასამბლეა, რომელზეც მიხეილ თედორეს ძე აირჩიეს მეფედ. 1721 წელს პეტრე -მა ტაძარში იმპერატორთა კორონაციის ცერემონიას ჩაუყარა საფუძველი. ბოლო კორონაცია 1896 წლის 14 მაისს გაიმართა.

მიძინების ტაძარში იმართებოდა ჯვრისწერის ცერემონიები. 1391 წელს მიტროპოლიტმა კიპრიანემ ვასილი დიმიტრის ძესა და ლიტვის დიდი მთავრის, ვიტოვტის ქალიშილს სოფიას დასწერა ჯვარი. 1472 წელს ამავე ტაძარში გაიმართა ივანე -სა და სოფიას, ხოლო 1505 წელს ვასილი -ისა და სოლომონია საბუროვას სადღესასწაულო ჯვრისწერა.
მიძინების ტაძარი

მიძინების ტაძარი (რუს. ́ ́) — ღვთისმშობლის მიძინების ტაძრების გავრცელებული სახელწოდება ზოგიერთ სლავურ ქვეყანაში (მაგ. რუსეთი, უკრაინა, ბულგარეთი).

მიძინების ტაძარი (მოსკოვი), მოსკოვის კრემლი
მიძინების ტაძარი (ასტრახანი), ასტრახანის კრემლი
მიძინების ტაძარი (ვლადიმირი), ვლადიმირი
მიძინების ტაძარი (რიაზანი), რიაზანი
მიძინების ტაძარი (სმოლენსკი), სმოლენსკი
მიძინების ტაძარი (ხარკივი) — უკრაინა
მიძინების ტაძარი (ჰელსინკი) — ფინეთი
მიძინების ტაძარი (კიევი) — უკრაინა
მიძინების ტაძარი (ვარნა) — ბულგარეთი