iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ინდოირანული ენები

ინდოირანული ანუ არიული ენები— წარმოადგენს ინდოევროპული ენების ოჯახის, აღმოსავლეთის, ჩვენამდე მოღწეულ ყველაზე დიდ შტოს. ენათა ამ ოჯახს ჰყავს მილიარდზე მეტი მოსაუბრე და მისი გავლენის ტერიტორია გადაჭიმულია კავკასიიდან (ოსური) და ბალკანეთიდან (ბოშური ენა) აღმოსავლეთით სინძიანამდე (სარიქოლი) და ასამამდე (ასამური), ხოლო სამხრეთით მალდივებამდე (მალდივური).

ოჯახის ყველა ენის საერთო წინაპრად მიჩნეულია პროტო-ინდოირანული ენა (აგრეთვე ცნობილი როგორც არიული ენა), რომელზეც ინდოირანელები ძვ.წ მე-3 ათასწლეულის ბოლოს საუბრობდნენ. თანამედროვე ინდოირანული ენები სამ ჯგუფად იყოფა, ესენია: ინდოარიული, ირანული და ნურისტანული ენების ოჯახები. ზოგიერთ შემთხვევაში, დარდიული ენები წარმოჩენილია როგორც ოჯახის მეოთხე დამოუკიდებელი ჯგუფი. თუმცაღა თანამედროვე კვლევების უმრავლესობა, დარდიული ენების ჯგუფს, ინდოარიული ენების ოჯახის, არქაულ წევრად მიიჩნევს.
რევანდი

რევანდი — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარის გვარი მატიტელასებრთა ოჯახისა. ძლიერი ფესურა და მსხვილი ფესვები აქვს. ძირის ფოთოლი დიდი, მთლიანი ან დანაკვთული. ყუნწი — ხორციანი, წვნიანი; ღერო მთლიანი ან ღრუა, შიშველი ან ბუსუსებიანი; ყვავილი ორსქესიანია, ზოგჯერ მხოლოდ მამრობოთი. ნაყოფი სამწახნაგოვანი, ყავისფერფრთიანი თესლურაა.

სამშობლოა სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზია, ჩრდილოეთი მონღოლეთი, ალთაი და ციმბირი. ცნობილია 30-მდე (სხვა მონაცემებით 49) სახეობა. ზოგი სახეობა კულტურაშია, როგორც ბოსტნეული, სამკურნალო და მთრიმლავი მცენარე.

კულტურაში ცნობილია ტალღისებრი რევანდი , კომპაქტური რევანდი და შავი ზღვის რევანდი . რევანდი კარგად უძლებს გაზაფხულის სუსხს 10°-მდე, ხარობს ნოყიერ და ზომიერად ტენიან ნიადაგზე.

საჭმელად იყენებენ რევანდის ფოთლის ყუნწს, რომელშიაც 2,5% შაქარი, 3,5%-მდე ორგანული მჟავები, გარდა ამისა კალიუმის, კალციუმისა სხვა მარილებია. ამზადებენ კომპოტს, კისელს, მურაბას, ღვინოს და სხვას. ზოგიერთი რევანდის ფესვისაგან დამზადებულ პრეპარატს ხმარობენ მედიცინაში. რევანდი მრავლდება თესლით, ჩითილით, ფესურის დაყოფით. მოსავალს იღებენ დარგვიდან მეორე წელს — 50-80 ც/ჰა, ხოლო მე-6 და მე-7 წელს — 250-300 ც/ჰა.
დამბაჩა

დამბაჩა, პისტოლეტი — ინდივიდუალური ცეცხლსასროლი იარაღი. განკუთვნილია მოკლე მანძილზე (50-70 მ-მდე) მოწინააღმდეგის დასაზიანებლად. ცნობილია საბრძოლო, სასიგნალო და სპორტული დამბაჩები. საბრძოლო დამბაჩის წონა 0,7-1,0 კჰ., კალიბრი 5,35-11,43 მმ, სავაზნე კოლოფის ტევადობა 5-8 და მეტი ვაზნა.

დამბაჩა შეიძლება იყოს ავტომატური და არაავტომატური. უმეტესობის მოწობილობა დაფუძნებულია თავისუფალი საკეტის უკუცემის ენერგიის გამოყენებაზე. დამბაჩის ძირითადი ნაწილები — ჩარჩო ლულითა და სასხლეტი კავით, საკეტი დამცემითურთ, ამომყრელი და საფრთხილო, დამცემსასხლეტი მექანიზმის უკუმომქცევი ზამბარა, სახელურის ლოყები ხრახნითურთ, სასხლეტის საკავებელი და სავაზნე კოლოფი — მექანიზებულია. დამბაჩით შეიარაღებული არიან ოფიცრები, აგრეთვე ზოგი სპეციალური ნაწილის სერჟანტები და ჯარისკაცები.

დამბაჩა ეწოდება აგრეთვე ხელის ძველებურ ცეცხლსასროლ მოგრძოლულიან (იყო ორ-, იშვიათად სამლულიანი) იარაღს. მოგრძოლულიანი პატარა ცეცხლსასროლი იარაღი, ძველებურად "ხელმეხი" (გურულად – "ფიშტო"). მოწინააღმდეგეს აზიანებდა მოკლე მანძილზე. დამბაჩის ჩახმახს კაჟს უკეთებდნენ — „ხრეისის ქვეით, ითხრების კაჟი ჩახმახისა ფრიად კარგი“ (ვახუშტი ბატონიშვილი). საქართველოში დამბაჩას ამზადებდნენ ერეკლე -ის მიერ დაარსებულ თოფხანაში (არსენალში) და სოფ. ტყვიავში — ქართლის მეფეთა თოფხანაში. მაჭახელაში (აჭარა) დამზადებულმა საუკეთესო დამბაჩამ სახელი გაითქვა მთელ საქართველოსა და თურქეთში. რევოლვერის გამოგონებისთანავე დამბაჩა ჩოხა-ახალუხისა და ოჯახის სამკაულად იქცა.
ზმნისწინი

ზმნისწინი, პრევერბი — მაწარმოებელი წინსართი ზმნებში. გასდევს ნაზმნარ სახელებსაც (გა-აკეთა, წა-ხვალ; გა-კეთება, წა-სვლა, გა-მკეთებელი, წა-სასვლელი). ზმნისწინი ზმნას უფრო სუსტად უკავშირდება, ვიდრე სხვა აფიქსები (თუმცა შინაარსობრივი კავშირი ზმნასთან მჭიდროა) — მათ შორის არის ჩართული პირის, გვარის, ქცევის ნიშნები (გა-ვჭერ, გა-ი-ღუნება, გა-უ-კეთებს; ძველად ჩაერთვებოდა ნაწილაკები და მთელი სიტყვებიც: გა-ცა-წყრა, მო-ოდეს, მე-ვიდეს; იხილეთ ტმესი). ზმნისწინი, ჩვეულებრივ, აზუსტებს მოქმედების მიმართულებას (შე-ვიდა, გა-ვიდა, ა-ვიდა; შე-ვიდა, შე-მო-ვიდა), ბევრ ენაში მოქმედებას აძლევს დასრულებულ სახეს (მაგ., კეცა—და-კეცა) და სხვა. ზმნისწინები, თანდებულები და ზმნიზედები ხშირად ერთსა და იმავე მასალას შეიცავს (გან-ვიდა — ჩემ-გან).
იეჟი ბუზეკი

იეჟი ბუზეკი ( [ ]; დ. 3 ივლისი, 1940) — პოლონელი ინჟინერი, აკადემიური ლექტორი და პოლიტიკოსი. პოლონეთის პრემიერ-მინისტრი 1997-2001 წლებში და ევროპის პარლამენტის წევრი 2004 წლის 13 ივნისიდან. 2009-2012 წლებში იკავებდა ევროპის პარლამენტის პრეზიდენტის თანამდებობას. ამ პოსტზე მან შეცვალა ჰანს-გერტ პეტერინგი.
რევოლუციის მატიანე

„რევოლუციის მატიანე“ — ქართული ისტორიული ჟურნალი, საქართველოს კპ (ბ) ცენტრალური კომიტეტისა და თბილისის კომიტეტთან არსებული პარტიის ისტორიის კომისუუს ორგანო, გამოდიოდა თბილისში 1923–1931 წლებში. სულ გამოიცა 24 ნომერი. რედაქტორი — სარედაქციო კოლეგია, გამომცემელი — პარტიის საბჭოთა პრესის ცენტრალური კანტორა, 1925 წლიდან სახელგამი. ჟურნალში გამოქვეყნებულია მასალები საქართველოს კომპარტიისა და ამიერკავკასიის რევოლუციური მოძრაობის ისტორიიდა; დაბეჭდილია ფილიპე მახარაძის, მ. ცხაკაისა, ა. ენუქიძის, შ. ლეჟავას, მ. ორახელაშვილის, მ. ტოროშელიძის, თ. ჟღენტის, ს. თოდრიას, მ. ჩოდრიშვილის, ვ. სტურუასა და სხვათა წერილები და მოგონებები. 1933 წელს „რევოლუციის მატიანის“ ნაცვლად გამოვიდა კრებული „პროლეტარული რევოლუცია“. ტირაჟი 1500–9000 (1931).
დანიელ დეფო

დანიელ დეფო (; დ. 13 სექტემბერი, დაახ. 1660 — გ. 24 აპრილი, 1731) — ინგლისელი მწერალი, ჟურნალისტი და პამფლეტერი, რომელმაც პოპულარობა მოიპოვა თავისი რომანით „რობინზონ კრუზო“. დეფომ დაწერა ხუთასზე მეტი წიგნი, პამფლეტი და სტატია ჟურნალებში სხვადასხვა თემებზე (მათ შორის პოლიტიკური, კრიმინალური, რელიგიური, ქორწინებები, ფსიქოლოგიური და სხვა).
რევოლუციური ნობათი

„რევოლუციური ნობათი“ — ქართული ყოველდღიური ლიტერატურულ-პოლიტიკური გაზეთი, სოციალისტურ-რევოლუციონერთა პარტიის ქუთაისის კომიტეტის ორგანო. გამოდიოდა ქუთაისში 1918 წლის 20 მარტიდან 7 ივლისის ჩათვლით, გამოიცა 23 ნომერი. გამომცემელი-სარედაქციო კოლეგია. ბეჭდავდა პოლიტიკურ მიმოხილვას, საშინაო და საგარეო ინფორმაციას, სტატიებს სოფლის მეურნეობის, თეატრის, ხელოვნების, ლიტერატურის საკითხებზე. დიდი ადგილი ჰქონდა დათმობილი პრესის მიმოხილვას. ჰქონდა ორკვირეული ლიტერატურული დამატება „ლიგეია“.
რეზედა

რეზედა  — ბალახოვან მცენარეთა გვარი რეზედასებრთა ოჯახისა. 60-მდე სახეობა გავრცელებულია ევროპის ხმელთაშუაზღვისპირეთიდან ცენტრალურ აზიამდე და ინდოეთამდე. საქართველოში გვხვდება 3, მათ შორის 1 კავკასიის ენდემია. არომატული ყვავილები შეკრებილია თავთავისებრ მწვანე, მომწვანო-მოყვითალო და მოწითალო ყვავილედში; ამრავლებენ თესლით, რომელიც მარტის ბოლოს ითესება სათბურში ან კვალსათბურში (ჩითილის გადარგვა ხდება ივნისში ან მაისში, ღია გრუნტში); ყვავის ივნისიდან სექტემბრამდე; გამოიყენება ყვავილნარებსა და ბორდიურებში, საკრეჭად. ყველა თაფლოვანი მცენარეა.
— კავკასიის ენდემი
ათასწლეულის პარკი (ჩიკაგო)

ათასწლეულის პარკი — საზოგადოებრივი პარკი აშშ-ში, ჩიკაგოში, მიჩიგანის ტბის სანაპიროსთან. 2004 წელს დასრულებულ პარკს გრანტ პარკის ჩრდილოეთით 99 000 მ² უჭირავს, სადაც ადრე ილინოი ცენტრალის სარკინიგზო დეპოები და ავტოფარეხები იყო. პარკი შემოიფარგლება მიჩიგანის ავენიუთი, რანდოლფის ქუჩით, კოლუმბუს დრაივითა და ისტ მონრო დრაივით.

პარკის დაგეგმვა 1997 წელს დაიწყო. მშენებლობა 1998 წლის ოქტომბერში დაიწყეს, რომელიც 2004 წლის ივლისში დასრულდა. გახსნის ცერემონია 2004 წლის 16 ივლისს შედგა. გრანდიოზულ გახსნის ცერემონიას 300 000 ადამიანი დაესწრო. პარკის დიზაინმა და განაშენიანებამ მრავალი ჯილდო დაიმსახურა. მას შემდეგ ათასწლეულის პარკი ჩიკაგოს მნიშვნელოვანი ტურისტული ღირსშესანიშნაობა გახდა. სანახაობათა შორისაა კლაუდ გეიტი, კრაუნის შადრევანი, ჯეი პრიცკერის პავილიონი, ლურის ბაღი და სხვა. პარკი საფეხმავლო ხიდებით დაკავშირებულია გრანტ პარკის სხვა ნაწილებთან.
ჯოშუა რეინოლდზი

ჯოშუა რეინოლდზი (; დ. 16 ივლისი, 1723, პლიმპტონი, დევონშირი — გ. 23 თებერვალი, 1792, ლონდონი) — ინგლისელი ფერმწერი.

ცხოვრება და შემოქმედება
1740–1743 წლებში სწავლობდა ლონდონში ტ. ჰადსონთან, მუშაობდა დევონშირსა და ლონდონში, 1749–1752 წლებში მოგზაურობდა ევროპაში. დააარსა ლონდონის სამხარვრო აკადემია, რომლის პირველი პრეზიდენტი თვითონ იყო (1768–1790). შემოქმედებითად აითვისა და გადაამუშავა ბაროკოს პარადული პორტრეტი. მხატვრის მიერ შექმნილი ყოფითი კომპოზიციები ბუნებრივი და დინამიკურია; მისი ფერწერისათვის დამახასიათებელია თავისუფალი მონასმები, თბილი და მსუყე კოლორიტი (ჯეინის, გრაფუნია ჰერინგტონის, პორტრეტი, 1777–1779, ჯანტინგტონის სამხატვრო გალერეა, სან-მარინო, აშშ).

მხატვარი პორტრეტს ხშირად ალეგორიული სახით ხატავდა („დ. გარიკი ტრაგედიისა და კომედიის მუზათა შორის“, დაახლოებით 1760–1761, როტშილდის კოლექცია, კემბრიჯი). შექმნა მეგობართა ფსიქოლოგიური პორტრეტები (მწერალი ს. ჯონსონი, 1772, ტეის გალერეა, ლონდონი), აგრეთვე ავტოპორტრეტები, რომლის თეორიულ ნაშრომებში ჭარბობს ნორმატიულ-კლასიცისტური შეხედულებები ხელოვნური ბუნების შესახებ.
რემედასი

„რემედასი“ — რევოლუციის მებრძოლთა დამხმარე საერთაშორისო საზოგადოების საქართველოს განყოფილების ყოველთვიური ჟურნალი. გამოდიოდა თბილისში 1924–1932, 1936–1941 წლებში. სხვადასხვა დროს „რემედასის“ რედაქტორები იყვნენ გრიგოლ მუშიშვილი, თ. ჟღენტი, ა. ქოიავა, პოლიო აბრამია, მ. ცენტერაძე, შ. ლეჟავა, ს. ბახტაძე, ს. მეგრელიშვილი, მ. ხუხუნაშვილი, გ. ელისაბედაშვილი. გამომცემელი — „რემედასის“ საქართველოს ცენტრალური კომიტეტი. ჟურნალი პროპაგანდას უწევდა სოციალისტური რევოლუციისათვის თავდადებულ მებრძოლებს მსოფლიო მასშტაბით. ასურათებდა საერთაშორისო მუშათა კლასის რევოლუციურ ბრძოლას სხვადასხვა ეტაპზე. „რემედასში“ გამოქვეყნებულია სხვადასხვა ქვეყნის რევოლუციონერთა კორესპონდენციები. ქართველ საზოგადო მოღვაწეებისა და მწერლების გარდა ჟურნალში თანამშრომლობდნენ უცხოელი ავტორები.
ჟან ბატისტ ჟურდანი

ჟან ბატისტ ჟურდანი (29 აპრილი 1762 — გ. 23 ნოემბერი 1833) — საფრანგეთის მარშალი პირველი იმპერიის პერიოდში, გრაფი (1816). მონაწილეობდა აშშ-ის დამოუკიდებლობისათვის ომში. საფრანგეთის დიდი რევოლუციის დროს, 1791 წლიდან, ვოლონტიერების ბატალიონს მეთაურობდა. 1793 წლიდან სარდლობდა მთელ რიგ არმიებს, დაამარცხა ინტერვენტები ფლერიუსთან ბრძოლაში. 1797 წლიდან – ხუთასთა საბჭოს წევრი. 18 ბრიუმერის გადატრიალების დროს ჯერ ნაპოლეონის წინააღმდეგ გამოვიდა, შემდეგ ისევ მას მიემხრო. 1804-05 წლებში სარდლობდა იტალიის არმიას, 1806-09 და 1812-13 წლებში ესპანეთის მეფის ჟოზეფ ბონაპარტის სამხედრო მრჩეველი და შტაბის უფროსი გახდა. 1814 წელს ბურბონების მხარეზე გადავიდა. 1819 წლიდან პერთა პალატის წევრი.
ქალკედონის საეკლესიო კრება

ქალკედონის მსოფლიო საეკლესიო კრება (მართლმადიდებლებისთვის — მეოთხე მსოფლიო საეკლესიო კრება) — მსოფლიო საეკლესიო კრება, გაიმართა 451 წელს მარკიანეს ზეობისას ქალაქ ქალკედონში, რომის პაპის ლეო -ის მოწვევით.

ისტორია
კრების მონაწილეთა რიცხვი სხვადასხვა ისტორიულ წყაროში სხვაგვარადაა მოცემული (520, 557, 567, 600, 630, 634, 636, 647, 654, 700). კრებას უნდა განეხილა დიოფიზიტობისა და მონოფიზიტობის საკითხი.
კრებას ხელმძღვანელობდა ანატოლი კონსტანტინეპოლელი და გაიხსნა 8 ოქტომბერს და დასრულდა 1 ნოემბერს. კრების განხილვის უმთავრეს საკითხს შეადგენდა კონსტანტინეპოლელი არქიმანდრიტის — ევტიქის სწავლების უარყოფა. ევტიქი ამტკიცებდა, რომ იესო ქრისტეში იყო მხოლოდ ერთი, ღვთაებრივი ბუნება და ერთი ნებისყოფაო. კაცის ბუნება და კაცის ნებისყოფა კი ჩანთქმული იყო ღვთაებრივ ბუნებასა და ნებისყოფის მიერო. ამ სწავლას ეწოდება მონოფიზიტობა ანუ ერთბუნებიანობა. კრებაზე წაკითხულ იქნა პაპ ლევის წერილი, რომელშიც გადმოცემულია დოგმატი, რომ იესო ქრისტე არის ჭეშმარიტი ღმერთი და ჭეშმარიტი კაცი, ჩვენი მსგავსი, ცოდვის გარეშე; განხორციელებისას მას აქვს ერთი პირი და ორი ბუნება, შეერთებული მასში ერთპირად, შეურევნელად და განუყოფელად. მეოთხე საეკლესიო კრებამ რომელსაც ძეგლ მართლმადიდებლობისა ეწოდა, განაჩინა, აღიაროს ქრისტეში შეერთება ორთა ბუნებათა: განუყოფლად, განუყრელად, შეურევნელად და უქცეველად.

ქრისტიანულ ეკლესიაში, განსაკუთრებით მძაფრი იყო დავა იესო ქრისტეს ბუნების შესახებ, რომელიც სხვადასხვა მწვალებლობის საფუძველი გახდა. საუკუნის შუა ხანებში ალექსანდრიაში წარმოიშვა ახალი მიმდინარეობა – მონოფიზიტობა. მონოფიზიტები ქრისტეს ადამიანურ საწყისს უარყოფდნენ და მასში მხოლოდ ღვთაებრივ ბუნებას აღიარებდნენ. ქალკედონის მსოფლიო საეკლესიო კრებამ, 451 წელს დაგმო მონოფიზიტობა და აღიარა ქრისტეში ღვთაებრივისა და ადამიანურის განუყოფლობა – დიოფიზიტობა.

კრებამ ევტიქი და მისი თანამოაზრენი განკვეთა. მიუხედავად ამისა, აღმოსავლეთის ეკლესიები სირიაში, პალესტინასა და სომხეთში მონოფიზიტური გახდა.

რომის პაპი, რომელიც თავს მსოფლიო ეკლესიის მეთაურად მიიჩნევდა, კონსტანტინოპოლში დედაქალაქის გადატანის შემდეგ, დაუპირისპირდა ბიზანტიის იმპერატორს და, განსაკუთრებით, ახლად აღმოცენებულ კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს. კონსტანტინოპოლი, როგორც „ახალი რომი“, რომის კონკურენტი გახდა.

ქალკედონის კრებამ კონსტანტინოპოლს, როგორც იმპერიის დედაქალაქს, განსაკუთრებული უფლებები მიანიჭა. იგი რომის თანასწორ ქალაქად გამოცხადდა, ხოლო კონსტანტინოპოლის საპატრიარქომ მეორე ადგილი დაიკავა რომის შემდეგ.

კრებამ გამოსცა 30 კანონი.

კრების დღესასწაული იზეიმება, სხვა ხუთ მსოფლიო კრებასთან ერთად, როგორც — ექვსი მსოფლიო კრების წმიდა მამათა ხსენება. დღესასწაული გარდამავალია და იგი იდღესასწაულება 16 ივლისის უახლოეს კვირადღეს.

ქალკედონის საეკლესიო კრების 30 კანონი შესულია არსენ იყალთოელის მიერ საუკუნეში ნათარგმნ „დიდ სჯულის კანონში“.
ჯაკომო ლეოპარდი

ჯაკომო ლეოპარდი (ინგლ. ; დ. 29 ივნისი, 1798 — გ. 14 ივნისი, 1837) — იტალიელი პოეტი, ესეისტი, ფილოსოფოსი და ფილოლოგი.

ბიოგრაფია
ჯაკომო ლეოპარდი დაიბადა რეკანატში, მარკეს რეგიონში, რომის პაპის მმართველობის პერიოდში. მამამისი იყო გრაფი მონალდო ლეოპარდი და დედამისი მარკეზის ქალიშვილი ადელაიდე ანტისი მატეი. ლეოპარდის მამა იყო კარგი გულის კაცი და ლიტერატურის მოყვარული, ხოლო დედა ცივი და ავტორიტარული ქალი. ის ზრუნავდა ოჯახის ფინანსურ მდგომარეობაზე, რომელიც დანგრეული იყო მონალდოს აზარტული თამაშებისადმი მიდრეკილების გამო.

ოჯახი იყო ტრადიციული და რელიგიური. ჯაკომოს ჰქონდა ბედნიერი ბავშვობა,რომელიც გაატარა უმცროს ძმასთან-კარლო ორაციოსთან და დასთან პაოლინასთან ერთად. მან თავისი გამოცდილება აღწერა პოემაში . ჯაკომომ ოჯახის ტრადიციის თანახმად ორ ღვთისმსახურთან დაიწყო სწავლა მაგრამ მისი წყურვილი ცოდნისადმი მამის მდიდარმა ბიბლიოთეკამ დააკმაყოფილა. მამა სებასტიანო სანჩინის ხელმძღვანელობით ძალიან მოკლე დროში ჯაკომომ საოცრად დიდი ცოდნა მიიღო კლასიკურ და ფილოსოფიურ კულტურაზე-შეისწავლა ლათინური, ბერძნული და ებრაული ენები. მაგრამ ის განიცდიდა ფორმალური ღია განათლების ნაკლებობას. 12-დან 19 წლამდე ის სწავლობდა მუდმივად, იმდენად ბევრს რამდენიც შესაძლებელი იყო, რათა გაქცეოდა თუნდაც სულიერად,მამის ხისტ გარემოცვას. ამან განაპირობა მისი მყიფე ფსიქიკური მდგომარეობა, მისმა დაავადებამ ხელი შეუშალა მას მიეღო მცირედი ახალგაზრდული სიამოვნებანი.

1817 წელს პეტრო ჯორდანი კლასიცისტი ჩამოვიდა ჯაკომოს მამულში. ჯაკომო გახდა მისი მეგობარი მთელი ცხოვრების მანძილზე და ამ მეგობრობიდან იღებდა მომავლის იმედს. რეკანტში ცხოვრებამ იმდენად იმოქმედა მასზე რომ გაქცება გადაწყვიტა 1818-ში, მაგრამ მამამ დაიჭირა და სახლში დააბრუნა.
დიოდორე სიცილიელი

დიოდორე სიცილიელი — ბერძენი ისტორიკოსი, რომელიც მოღვაწეობდა ძვ. წ. საუკუნეში. ცნობილი ნაშრომის - „ისტორიული ბიბლიოთეკის“ ავტორი. მისივე ნაშრომებზე დაყრდნობით, ის დაიბადა სიცილიის ქალაქ აგირიუმში. ანტიკური ლიტერატურა მის ცხოვრებაზე დამატებით ინფორმაციას არ გვაწვდის.

შემოქმედება
დიოდორეს ნაშრომი, რომელსაც ის უწოდებს „ისტორიულ ბიბლიოთეკას“, შეიცავს ორმოც წიგნს და დაყოფილია სამ ნაწილად. პირველ ექვს წიგნში აღწერილია ნახევრად მითური ისტორიები. (მათ შორისაა ტროის ომი, არგონავტები და ა.შ.) აქ მოთხრობილია ძველი ეგვიპტის ( წიგნი), მესაპოტამიის, ინდოეთის, სკვითების და არაბების ( წიგნი), , ჩრდილოეთ აფრიკის , საბერძნეთისა და ევროპის (–) ისტორიისა და კულტურის შესახებ. მეორე ნაწილში (– წიგნები) დიოდორე მოგვითხრობს მსოფლიოს ისტორიას ტროის ომიდან მოყოლებული ალექსანდრე დიდის სიკვდილამდე. მესამე ნაწილში ( წიგნიდან ბოლომდე) ის აღწერს მოვლენებს დიადოქოსების ომიდან დაწყებული ძვ. წ. 60 წლამდე, ანუ იულიუს კეისარის გალიაში ლაშქრობის დასაწყისამდე.
ისლამური კულტურა

მუსულმანური კულტურა, ისლამური კულტურა, ჩამოყალიბდა შუა საუკუნეებში არაბთა დიდი სახალიფოს ტერიტორიაზე. მას ქმნიდნენ როგორც არაბები, ასევე სახალიფოს შემადგენლობაში შემავალი სხვა ქვეყნები: ეგვიპტე, ირანი, სირია, პალესტინა, მესოპოტამია და შუა აზია. ისლამური კულტურა შუა საუკუნეებშივე გასცდა არაბული სახელმწიფოების საზღვრებს და მსოფლიო კულტურის მონაპოვარი გახდა.

არქიტექტურა
რენკლოდი

რენკლოდი — ქლიავის ჯიშების ჯგუფი. ხის სიმაღლე 6-7 მ აღწევს. ნაყოფი სფერულია, მწვანე, ყვითელი ან იისფერი. საქართველოში დარაიონებულია მწვანე რენკლოდი და ალტანის რენკლოდი.

მწვანე რენკლოდი საქართველოში ფართოდ გავრცელებულია, იგი რენკლოდის ტიპური წარმომადგენელია. მისი ნაყოფი მომწვანო ყვითელია, მკვრივი ან ნაზი, წვნიანი, ძალიან ტკბილი, სასიამოვნო გემო აქვს. მწიფს აგვისტოს მეორე ნახევარში ან სექტემბრის დასაწყისში. მოსავალი ერთი ხიდან 140 კგ-მდე.

ალტანის რენკლოდი ევროპული ჯიშია, საქართველოში ფართოდ არის გავრცელებული. ნაყოფი საშუალო ან საშუალოზე მსხვილი, 50-60 გრ. მომრგვალო ფორმის, კანი მოწითალო, სრულ სიმწიფეში მუქი ფერის რბილობით. ხასიათდება კარგი საგემოვნო თვისებებით. კურკა რბილობს ნახევრად სცილდება.
ისლამური არქიტექტურა

ისლამური არქიტექტურა შუა საუკუნეებში ჩამოყალიბდა არაბთა სახალიფოს ტერიტორიაზე. მას ქმნიდნენ როგორც არაბები, ასევე მის შემადგენლობაში შემავალი სხვა ქვეყნები: ეგვიპტე, ირანი, სირია, პალესტინა, მესოპოტამია და შუა აზია.

მეჩეთი
მუსლიმი მორწმუნეებისათვის უმნიშვნელოვანესი ადგილი უჭირავს მეჩეთს. მეჩეთია მათი სამლოცველო და თავშესაკრები. აქ ყოველ პარასკევს და დღესასწაულებზე იკრიბებიან მორწმუნე მამაკაცები. ეს მათი მოვალეობაა. ამ დღეებში ქალებს ეკრძალებათ მეჩეთში შესვლა. მათ სხვა დღეებში სპეციალურად განკუთვნილი ადგილი აქვთ მაჩეთში. მეჩეთი ჩვეულებრივი ოთხკუთხა ნაგებობაა, რომელიც ხშირად გუმბათითაა დაგვირგვინებული. შენობის შიგნით ეზოა აუზით, სადაც მუსლიმები, ლოცვის წინ განბანის ცერემონიალს ატარებენ. მეჩეთი შიგნით ხალიჩითაა დაფარული. როდესაც მუსლიმები მეჩეთში შედიან აუცილებლად იხდიან ფეხსაცმელს. ლოცვის დროს დგებიან პირით მექას მიამრთულებით. ამ მიმართულების მიმანიშნებელი არის ნაშა - მიჰრაბი.

მეჩეთთან ახლოს არის მინარეთი - მაღალი კოშკი, საიდანაც დღეში 5-ჯერ მუეძინი მორწმუნეებს სალოცავად მოუწოდებს. მეჩეთთან არსებობდა მედრესეები (სკოლები), სადაც უფასოდ ასწავლიდნენ ბავშვებს. ასევე მეჩეთთან არსებობდა ბიბლიოთეკა, სასამართლო და უფასო სასადილოები ღარიბთა და უპოვართათვის.

არქიტექტურა
შუა საუკუნეებში არაბ და სხვა ხუროთმოძღვართა მიერ აშენებული მეჩეთები დღემდე იზიდავს მნახველებს. ისლამური არქიტექტურის საუკეთესო ნიმუშებია არაბთა სახალიფოს ცენტრებში: იერუსალიმში, დამასკოში, ბაღდადში, კაიროში, სამარასა და კორდოვაში აშენებული მეჩეთები. ისლამური არქიტექტურის ერთ-ერთი შედევრია გრანადაში, ესპანეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთში, აშენებული ალ-ჰამბრას სასახლე.

არაბთა სასულიერო და საერო ნაგებობები შემკული იყო ჩუქურთმებითა და მოზაიკით. მხატვრობა და ქანდაკება ისლამურ სამყაროში თითქმის არ განვითარებულა, ვინაიდან ისლამი კრძალავდა ადამიანისა და ცხოველის გამოსახვას. მხატვრობა ძირითადად წარმოდგენილია წიგნის მინიატურის სახით, სადაც გამოსახული იყო სცენები ხალხის ცხოვრებიდან. კედლის მოხატულობას წარმოადგენდა არაბესკები — ერთმანეთში გადახლართული ხაზების რთული ქარგები. ეს იყო მცენარეების ან სხვადასხვა გეომეტრიული ფიგურის კომბინაციებზე აგებული ორნამენტები, რომლებშიც ხშირად იყო ჩართული წარწერები ყურანიდან.

ცნობილი არქიტექტორები
ფაზლურ ხანი
ზაჰა ჰადიდი
ვიქტორიანული არქიტექტურა

ვიქტორიანული არქიტექტურა (ინგლ. ) — ზოგადი ტერმინი, გამოყენებული ინგლისურენოვან ქვეყნებში აღსანიშნავად მრავალფეროვანი ეკლექტიური რეტროსპექტივიზმის, რომელიც გავრცელებული იყო ვიქტორიანულ ეპოქაში (1837-1901 წწ.). ბრიტანეთის იმპერიაში ამ პერიოდის დომინანტური მიმართულება ნეოგოტიკა იყო. პრაქტიკულად ყველა ყოფილ ბრიტანულ კოლონიაში შემონახულია ამ სტილში ნაგები მთელი კვარტალები. ბრიტანული ინდოეთისთვის ამ პერიოდში დამახასიათებელი ასევე იყო ინდო-სარაცენული სტილი (ნეოგოტიკის ეროვნულ ელემენტებთან შეხამება).
მილანის ედიქტი

მილანის ედიქტი — რომის იმპერატორის, კონსტანტინე დიდის, მიერ გამოცემული ედიქტი ქალაქ მილანში 313 წელს.

ისტორია
შუა საუკუნეები ევროპაში ქრისტიანული სახელმწიფოების ჩამოყალიბების ხანაა. ქრისტიანობა ევროპის კონტინენტზე იქადაგეს მოციქულებმა, რომელთა შორის განსაკუთრებული ადგილი პეტრესა და პავლეს უჭირავთ. ჯერ კიდევ საუკუნეში რომში ძლიერი ქრისტიანული თემი ჩამოყალიბდა.

რომის იმპერატორები, რომლებიც თავს ღმერთად მიიჩნევდნენ, ქრისტიანებს 300 წელზე მეტხანს სასტიკად სდევნიდნენ. მხოლოდ იმპერატორ კონსტანტინე დიდის (306-337) დროს შეწყდა მათი დევნა. კონსტანტინე დიდმა თანაიმპერატორ ლიცინიუსთან ერთად, 313 წელს, მილანში, გამოსცა ედიქტი, რომელიც შემწყნარებლური იყო ყველა სარწმუნოების მიმართ. ქრისტიანებს სხვა რელიგიური მიმდინარეობების გვერდით თანაბარი უფლებები ენიჭებოდათ.
ძველი გერმანელები

ძველი გერმანელები — საერთო, ზოგადი სახელი ყველა იმ ბარბაროსი ტომისა, რომლებიც ცხოვრობდნენ რომის იმპერიის საზღვრებთან ან უფრო შორს, რაინის შესართავიდან ბალტიისპირეთამდე. ამ ტომების რაოდენობა რამდენიმე ათეულს ითვლიდა. ძველი გერმანელების ძირითადი საქმიანობა მიწათმოქმედება და საქონლის მწყემსვა იყო. მათში ჯერ კიდევ გვაროვნულ-თემური წყობილება ბატონობდა. ძველ გერმანელებში ტომის საქმეებს სახალხო კრება ან ტომის უხუცესები წყვეტდნენ. თითოეულ ტომს ჰქონდა თავისი ადათ-წესები, ჰყავდა მფარველი ღვთაებები, ჰქონდა თავისებური, ბარბაროსული სამართალი. ძველი გერმანელები, განსაკუთრებით, იმპერიის საზღვრების სიახლოვეს მცხოვრებნი, ბევრ რამეს ითვისებდნენ რომაელებისაგან. ამასთან, ვერ ეგუებოდნენ რომაელთა გაბატონებას. დროდადრო რომაელებთან ბრძოლისთვის ტომთა კავშირები ყალიბდებოდა.

ცნობილია, რომ ჯერ კიდევ ახალი წელთაღრიცხვის დასაწყისში ერთ-ერთი ტომის ბელადის, არმინიუსის მეთაურობით აუჯანყდნენ რომაელებს, დაამარცხეს და განდევნეს ისინი თავიანთი სამშობლოდან. ამის შემდეგ, რომი იძულებული გახდა თავდაცვაზე გადასულიყო.

რიტუალები
ჩრდილოეთით მცხოვრები ძველი გერმანელები ეთაყვანებოდნენ სკანდინავიურ ღმერთებს, თორს, ოდინსა და ფრეიას. ისინი რელიგიურ რიტუალებს ღია ცის ქვეშ, ტყის კორომებში ატარებდნენ. არქოლოგებმა აღმოაჩინეს ჭაობში ძალადობრივად დახოცილთა ნაშთები. სავარაუდოდ, ეს ადამიანთა მსხვერპლშეწირვაზე მიანიშნებს.

ვაჭრობა
ბრინჯაოს ხანიდან მოყოლებული, ძველი გერმანელებით დასახლებული ტერიტორია ჩართული იყო ლითონებითა და ქარვით ვაჭრობაში. რომაულ ეპოქაში საქონლის მოცულობა გაიზარდა, განსაკუთრებით, დუნაისა და რაინის ნაპირების სიახლოვეს. ტომების ბელადებმა თანდათან გაუგეს გემო რომაულ ოქროსა და ვერცხლის ფუფუნების საგნებს. ხალხთა დიდი გადასახლების ეპოქისთვის ძველი გერმანელი ხალხების ნაწილი რომანიზებული იყო, რაშიც დიდი წვლილი მიუძღოდა ვაჭრობას.
მტაცებელი (კომიქსი)

მტაცებელი (ადრიან თუმესი; ) — -ის გამოგონილი სუპერბოროტმოქმედია. ის შექმნეს მწერალმა სტენ ლიმ და მხატვარმა სტივ დიტკომ. პირველად გამოჩნდა კომიქსში - # 2 (აპრილი 1963 წ.).

პერსონაჟის ბიოგრაფია
ადრიან თუმესი დაიბადა ნიუ-იორკში. ის ყოფილი ელექტროტექნიკოსია, ერთი პერიოდი მისი პარტნიორი იყო კაცი სახელად გრეგორი ბესთტმენი; ბესტმენი აგვარებდა ფინანსურ საკითხებს, როდესაც თუმესი თავის გამოგონებებზე მუშაობდა. როდესაც თუმესმა შექმნა საფრენი კოსტიუმი, მაშინვე ბესტმენის კაბინეტს მიაშურა ამ ამბის სათქმელად, პარტნიორი იქ არ დახვდა, სამაგიეროდ ამ სიტუაციის წყალობით ადრიანმა აღმოაჩინა რომ ბესტმენი უკანონოდ ითვისებდა დიდძალ ფულს და ამის გამო არც თავად ჰქონდა საქმე კარგად. გაბრაზებულმა მაშინვე მიატოვა თავისი საქმიანობა და გადაწყვიტა ბედი კრიმინალურ საქმეში ეცადა, რაშიაც მისი გამოგონება დაეხმარა

მტაცებელმა შეიმუშავა კოსტიუმი, თავისი ორიგინალური დიზაინით, რაც მას ფრენის საშუალებას აძლევს, მიმართულებას კი ხელებზე მიმაგრებული ორი ფრთის მეშვეობით აკონტროლებს. კოსტიუმმა ის დიდი ძალით და გაახალგაზრდავების უნარით დააჯილდოვა. მართალია თუმესი საკმაოდ მოხუცია, მაგრამ მაინც კარგ მოჩხუბრად და შეუბრალებელ მკვლელად რჩება.