iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მუსერე

მუსერე — კვიპროსელი ბერძნების სოფელი კვიპროსში, პაფოსის რაიონში, რომელიც მდებარეობს არქიმანდრიტადან 5 კმ-ით (3.1 მილი) ჩრდილო-აღმოსავლეთით. იგი აშენებულია ზღვის დონიდან 550 მ (1,800 ფუტი) სიმაღლეზე, ხოლო პაფოსის საქალაქო ცენტრიდან დაშორებულია 33 კმ-ით (21 მილი). 1960 წელს სოფლის მოსახლეობა 69 ადამიანს შეადგენდა. 2011 წლის მუნიციპალურ არჩევნებში მუსერეში რეგისტრირებული იყო 6 პენსიონერი ამომრჩეველი, თუმცა ისინი არ იყვნენ შეყვანილნი 1992 და 2001 წლების აღწერის ანგარიშებში, მათი სადავო სურვილის გამო, გაევლოთ რეგისტრაცია აღწერისთვის. თემის პრეზიდენტად აირჩიეს იოანა მელეტიუ. მუსერეში არის 2 ეკლესია და 10 სახლი. მთავარი ეკლესია ეძღვნება ტიმიოს პროდრომოსს (წმინდა იოანე ნათლისმცემელს), ხოლო მეორე — აია სოფიას (წმინდა სოფიას). სოფელს არ გააჩნია ურბანული დაგეგმარების ზონა. მის ფარგლებში არის 11.9 ჰექტარი (29 აკრი) დამუშავებული მიწა, ხოლო 37.35 ჰექტარი (92.3 აკრი) კვლავ დაუმუშავებელია. გარდა ამისა, არის 2.21 ჰექტარი (5.5 აკრი) საძოვარი მიწა. მუსერემ განიცადა პირუტყვის რაოდენობის კატასტროფული შემცირება. როდესაც 1994 წელს იყო 261 ცხვარი, 445 თხა და 40 ქათამი, 2009 წლისთვის ეს მაჩვენებელი 0-მდე შემცირდა.
ცადა

ცადა — შედარებით დიდი სოფელი, რომელიც ქალაქ პაფოსის ცენტრიდან ჩრდილოეთით 8 კილომეტრში მდებარეობს. მიუხედავად მათ შორის სიახლოვისა, 600 მეტრიანი სხვაობა სიმაღლეში ცადას არეს სრულიად განსხვავებულ იდენტობას სძენს. აქ ნალექების წლიური რაოდენობა 610 მილიმეტრს შეადგენს. კლიმატი მთელი წლის განმავლობაში გაცილებით გრილია (პაფოსის ცხელი და ნოტიო ზაფხულის დროს ტემპერატურული სხვაობა შეიძლება 6 °-ს აღწევდეს), და იგი პაფოსის რაიონის იმ მცირე ადგილთაგანია, სადაც თითქმის ყოველ წელს, იანვრის ბოლოს, თოვს. ცადა იყო -ს წევრის, ევაგორას პალიკარიდისის მშობლიური სოფელი. მიუხედავად იმისა, რომ სოფლის ისტორია 500 წელს ითვლის, მას არ გააჩნია მნიშვნელოვანი არქიტექტურული ხასიათი და მხოლოდ რამდენიმე საცხოვრებელი სახლია რეკონსტრუირებული ტრადიციული წესით. ცადასა და სოფელ კილის შორის მდებარე მელისოვუნოს ბორცვზე განთავსებულია პაფოსის ტელე და რადიო ანტენები.

ცადაში ცხელზაფხულიანი ხმელთაშუაზღვისპირული კლიმატია. ზამთრის თვეები უფრო ნალექიანია, ვიდრე ზაფხულისა, ზამთრობით კი მოსალოდნელია ყინვა და თოვლი. ცადას კლიმატი მას საუკეთესო ადგილად აქცევს მარცვლეულის, სხვადასხვა ხეებისა და ზოგიერთი თხილეულის მოსაყვანად; იგი თავის არეალში ვაზის ერთ-ერთი უმსხვილესი მწარმოებელია. სოფელში დაახლოებით 1 200 მცხოვრებია და იგი მეზობელ დასახლებებთან ეპისკოპისთან, კალეპიასთან და მინთის ჰილსთან ერთად თანამშრომლობს ტურისტების მოსაზიდად, რისთვისაც მათ გამოსცეს ეზუსას ხეობის ტურისტული და საფეხმავლო გზამკვლევი.

კლიმატი
ცადა ხასიათდება ცხელზაფხულიანი ხმელთაშუაზღვიური კლიმატით (კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაცია: ).

ღირსშესანიშნაობები
უშუალოდ სოფლის გარეთ მდებარეობს საუკუნის სამლოცველო, რომელიც წარსულში მონასტრის ნაწილს წარმოადგენდა. ამჟამად, „სტავროს ტის მინტისი“ მდებარეობს 18-ფოსოიანი გოლფის მოედნის, „მინტის ჰილსის“ გვერდით, რომელიც პირველია კვიპროსზე. აქ იგეგმება კურორტის გაშენება.

სოფლის დასავლეთით აღმართულია 616 მეტრი სიმაღლის მთა ციარტა .

ტრანსპორტი
წადა მდებარეობს სატრანსპორტო კვანძთან, რომელიც პაფოსის რაიონის სოფლების უმეტესობას აკავშირებს. იგი ესაზღვრება პაფოსიდან პოლისისკენ მიმავალ ამჟამინდელ მარშრუტს და მთავარ გზას ისეთი ტრადიციული სოფლებისკენ, როგორიცაა კალეპია და ხულუ. ავტობუსი ყოველდღიურად მოძრაობს როგორც პაფოსის, ისე პოლისისა და ლაჩის მიმართულებით.
ნიკოკლეია

ნიკოკლეია — სოფელი კვიპროსში, პაფოსის რაიონში, რომელიც მდებარეობს კუკლიიდან 3 კმ-ით ჩრდილოეთით.

სახელი
ერთი ვერსიის თანახმად, ნიკოკლეია ატარებს ნიკოკლეს, ანტიკური პაფოსის სამეფოს უკანასკნელი მეფის სახელს, თუმცა შესაძლებელია, რომ მას სახელი ეწოდა სხვა ნიკოკლეს გამო, რომელსაც ამ მხარეში მამულები ჰქონდა.

მდებარეობა და გარემო
ნიკოკლეია მდებარეობს ხმელთაშუა ზღვის კუნძულ კვიპროსის სამხრეთ-დასავლეთით, დაახლოებით 90 მეტრის სიმაღლეზე, პაფოსიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 20 კილომეტრში, ლიმასოლიდან დასავლეთით 55 კილომეტრში და ნიქოზიიდან სამხრეთ-დასავლეთით 138 კილომეტრში. სოფლის ტერიტორია, რომლის ფართობი 2,89863 კვადრატული კილომეტრია, ჩრდილოეთით ესაზღვრება ფოინიკასს, აღმოსავლეთით — სუსკიუს, სამხრეთით — კუკლიას, ხოლო დასავლეთით — მანდრიას. სოფელში მოხვედრა შესაძლებელია 616 და 617 გზების საშუალებით.
პანო-პანაგია

პანო-პანაგია — ასევე ცნობილია როგორც პანაია — მთის სოფელი კვიპროსში, რომელიც მდებარეობს 900 მეტრის სიმაღლეზე, პაფოსის საერთაშორისო აეროპორტიდან 35 წუთის სავალზე.

პანაია თავის სახელს უმადლის მრავალ ეკლესიასა და მონასტერს, რომლებიც სოფელში ან მის მახლობლად, ღვთისმშობლის (რომელსაც ბერძნულად პანაია ეწოდება) სახელზეა აგებული. ყველაზე ცნობილია პანაია ელეუსას უძველესი ეკლესია სოფლის ცენტრში, საუკუნის ისტორიული ქრიზოროიატისას მონასტერი და პანაია ტუ კიკუს ბიზანტიური მონასტერი.

არქიეპისკოპოსი მაკარიოს , კვიპროსის რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტი, დაიბადა პანაიაში 1913 წელს.

სოფელი ცნობილია თავისი უნიკალური ველური ბუნებით, მათ შორის მუფლონით, რომელიც დაცულია კვიპროსის და საერთაშორისო კანონებით, როგორც გადაშენების პირას მყოფი სახეობა. პანაიაში ვხვდებით მევენახეობის ზონას, რომელსაც ვუნი პანაიასს უწოდებენ და რომელიც ღვინის მცოდნეების მიერ კუნძულზე საუკეთესოდ მიიჩნევა.

2001 წლის აღწერით, პანაიას მთლიანი მოსახლეობა 564 ადამიანს შეადგენდა.
ალექსანდრე მოჟაისკი

— რუსი მკვლევარი და გამომგონებელი ჰაერზე მძიმე საფრენთ აპარატების გამოგონების დარგში.

ბიოგრაფია
ალექსანდრე მოჟაისკი დაიბადა 1825 წელს საზღვაო ოფიცრის ოჯახში. 1841 წელს დაამთავრა საზღვაო კადეტთა კორპუსი. 1856 წლიდან დაიწყო კვლევითი მუშაობა ჰაერზე მძიმე საფრენი აპარატების შექმნის შესაძლებლობის შესახებ. მისი აზრით მფრინავ აპარატს უნდა ჰქონოდა ფრინველის მსგავსად ნავისებური ფორმა ფრთებით. 1876 წელს წარმატებით იფრინეს მის მიერ შექმნილმა მოდელებმა: 1881 წლის 3 ნოემბერს (1880 წლის 4 ივნისის განაცხადით) მიიღო თავის მიერ გამოგონებულ „ჰაერსაფრენ ყუმბარაზე“ (თვითმფრინავზე) რუსეთში პირველი პრივილეგია. 1881 წელს დაიწყო 2 ორთქლისმანქანიანი (20 და 10 ც. ძ. სიმძლავრის) თვითმფრინავის მშენებლობა, რომელიც 1882 წელს დაამთავრა. თვითმფრინავის გაფრენის ცდა წარუმატებლად დამთავრდა. მოჟაისკის საფრენი აპარატი საინტერესოა იმდენად, რამდენადაც ადამიანის მიერ პილოტირებული თვითმფრინავის აგების ერთ-ერთ პირველ ცდას წარმოადგენს.
ანგოლის დროშა

ანგოლის დროშა (პორტ. ) — ანგოლის ეროვნული დროშაა, რომელიც ოფიციალურად 1975 წლის 11 ნოემბერს დამტკიცდა, ქვეყნის პორტუგალიისგან დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ. დროშა შედგება ორი ჰორიზონტალური ზოლისგან — ზედა წითელი და ქვედა შავი ფერისგან. ცენტრში მოთავსებულია ყვითელი ემბლემა, რომელიც მოიცავს ნახევარ კბილანას, მაჩეტესა და ხუთქიმიან ვარსკვლავს.

წითელი ფერი სიმბოლურად აღნიშნავს ანგოლელთა დაღვრილ სისხლს, რომელიც კოლონიური მმართველობისა და დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლაში დაიღვარა. შავი ფერი აფრიკის კონტინენტს განასახიერებს. ყვითელი ფერის ემბლემა კი მუშათა კლასს, სოფლის მეურნეობას, პროგრესსა და ქვეყნის სიმდიდრეს აღნიშნავს.

დროშის დიზაინი შთაგონებულია მპლა-ს (ანგოლის განთავისუფლების სახალხო მოძრაობა) პარტიული დროშით, რომელიც ქვეყნის მმართველი პოლიტიკური ძალაა დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ.

დიზაინი და სიმბოლიკა
ანგოლის დროშა წარმოადგენს ჰორიზონტალურ ბიკოლორს. ზედა ნახევარი წითელია, ქვედა — შავი. ცენტრში მოთავსებული ყვითელი ემბლემა შედგება:

მაჩეტესგან — რომელიც გლეხობასა და დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლას აღნიშნავს;
ნახევარი კბილანასგან — რომელიც მუშათა კლასსა და ინდუსტრიას განასახიერებს;
ხუთქიმიანი ვარსკვლავისგან — რომელიც საერთაშორისო სოლიდარობასა და პროგრესს აღნიშნავს.

დროშის ოფიციალური პროპორციაა 2:3.

პროტოკოლი
ანგოლის დროშა დაცულია ანგოლის კანონმდებლობით. დროშის არასათანადო გამოყენება ან დაზიანება სისხლის სამართლის დანაშაულად ითვლება. ანგოლის მთავრობის ეროვნული სიმბოლოების პროტოკოლის სტანდარტების სახელმძღვანელოს 2.1 მუხლი განსაზღვრავს დროშის გამოყენებასთან დაკავშირებულ რეგულაციებს.

ისტორია
ანგოლა პორტუგალიის კოლონია იყო რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში და ამ პერიოდში გამოიყენებოდა პორტუგალიის დროშა. 1975 წელს, დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, ახალი ეროვნული დროშა მიიღეს.

დროშა შეიქმნა მპლა-ს სიმბოლიკის საფუძველზე. მისი ავტორად ითვლება ენრიკე დე კარვალიო სანტუში.

2003 წელს განიხილებოდა ახალი დროშის მიღების წინადადება, რომელიც უფრო ნეიტრალური დიზაინის უნდა ყოფილიყო. ჩატარდა საჯარო კონკურსი და გამარჯვებულ დიზაინერად შეირჩა ავტორი ფსევდონიმით კატიკა. მას გადაეცა მედალი და 20 000 აშშ დოლარის ექვივალენტი ანგოლურ კვანზაში. თუმცა პროექტი საბოლოოდ არ დამტკიცდა.
ტანზანიის დროშა

ტანზანიის დროშა — ტანზანიის ეროვნული დროშა, რომელიც ოფიციალურად 1964 წლის 30 ივნისს დამტკიცდა, ტანგანიკასა და ზანზიბარის გაერთიანების შემდეგ. დროშა შედგება ოქროსფერი საზღვრებით შემოსაზღვრული შავი დიაგონალური ზოლისგან, რომელიც დროშას ორ სამკუთხედად ჰყოფს — ზედა ნაწილი მწვანეა, ქვედა კი ღია ლურჯი.

თანამედროვე დროშის დიზაინი აერთიანებს ტანგანიკისა და ზანზიბარის ყოფილი დროშების ელემენტებს.

ტანზანიის დროშა არის ერთ-ერთი იმ ეროვნული დროშების შედარებით მცირე რაოდენობიდან, რომელიც მოიცავს დიაგონალურ ხაზს (ჰერალდიკური მოხრა), სხვა მაგალითებიდან აღსანიშნავია კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა, კონგოს რესპუბლიკის დროშა, ნამიბია, სენტ-კიტსი და ნევისი, ტრინიდადი და ტობაგოს დროშა და ბრუნეის დროშა.

ისტორია
გაერთიანებულმა სამეფომ – თავის კოლონია სამხრეთ აფრიკასთან და მოკავშირე ბელგიასთან ერთად – 1916 წელს, აღმოსავლეთ აფრიკის კამპანიის დროს, დაიკავა გერმანიის აღმოსავლეთი აფრიკის დიდი ნაწილი. სამი წლის შემდეგ ბრიტანეთს დაევალა ტანგანიიკის მართვა, როგორც ერთა ლიგის მანდატი. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, როდესაც 1946 წელს ერთა ლიგა დაიშალა და შეიქმნა გაერო, ეს ტერიტორია გადაიქცა გაეროს სამეურვეო ტერიტორიად.

1954 წელს ტანგანიკის აფრიკული ასოციაცია, რომელიც ბრიტანული კოლონიური მმართველობის წინააღმდეგ გამოდიოდა, ლიდერების ჯულიუს ნიერერესა და ოსკარ კამბონას ხელმძღვანელობით პოლიტიკურ პარტია ტანგანიკის აფრიკულ ეროვნულ კავშირად გადაკეთდა. ამ პოლიტიკური პარტიის მიზანი იყო საკუთარი სამშობლოს დამოუკიდებლობა. პოლიტიკური პარტიის დროშა იყო ტრიკოლორი, რომელიც შედგებოდა სამი ჰორიზონტალური ზოლისგან – მწვანე, შავი და ყვითელი.

დამოუკიდებლობამდე ცოტა ხნით ადრე, 1960 წელს ტანგანიკაში ჩატარდა საყოველთაო არჩევნები. -ს დამაჯერებელი გამარჯვების შემდეგ, ბრიტანეთის კოლონიურმა ხელმძღვანელობამ მათ ურჩია, პარტიის დროშის დიზაინი გამოეყენებინათ ახალი ეროვნული დროშის შთაგონებად. შედეგად, დაემატა ყვითელი ზოლები და ტანგანიკამ 1961 წლის 9 დეკემბერს დამოუკიდებლობა მოიპოვა.

ზანზიბარის სასულთნო, რომელიც 1963 წლამდე ბრიტანეთის პროტექტორატი იყო, კუნძულზე თავისი მმართველობის დროს იყენებდა წითელ დროშას. უკანასკნელი სულთანი 1964 წლის 12 იანვარს, ზანზიბარის რევოლუციის დროს ჩამოაგდეს და ახლად შექმნილ ზანზიბარის სახალხო რესპუბლიკის მმართველმა პოლიტიკურმა პარტიამ მომდევნო თვეში მიიღო სახელმწიფო დროშა, რომელიც საკუთარ პარტიულ დროშას ეფუძნებოდა. ეს იყო სამფეროვანი დროშა სამი ჰორიზონტალური ზოლით – ლურჯი, შავი და მწვანე.
ჩიმა-სუ-ალტო

ჩიმა-სუ-ალტო — კლდოვანი მწვერვალი იტალიაში. გეოგრაფიულად მდებარეობს დოლომიტის ალპებში, მონტე-ჩივეტის მასივის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. მოქცეულია მწვერვალებს ჩიმა-დე-გასპერისა და ჩიმა-დელა-ტერანოვას შორის; სამივე მწვერვალი ქმნის მკვეთრად გამოხატულ ბასტიონს. სიმაღლე 2951 მ. ცნობილია თავისი თვალსაჩინო, ვერტიკალური 800 მ-იანი ციცაბო ჩრდილო-დასავლეთი კედლით, რომელზედაც გადის ორი ურთულესი ალპინისტური მარშრუტი.

ჩიმა-სუ-ალტოზე პირველად ავიდნენ ვიტორიო რატი და ჯიჯი ვიტალი 1938 წელს. ჯორჯ ლივანოსმა და რობერტ გაბრიელმა მწვერვალი დალაშქრეს 1951 წელს.

1969 წლის 4 ივლისს მწვერვალ ჩიმა-სუ-ალტოზე ასვლისას, ქვათაცვენაში მოყვა და ტრაგიკულად დაიღუპა მსოფლიოში „კლდის ვეფხვის“ სახელით ცნობილი ქართველი მეკლდეური მიხეილ ხერგიანი. მწვერალის ძირში დგას ვახტანგ ონიანის მიერ შექმნილი ხერგიანის ბრინჯაოს მემორიალი.

კლდოვანი მონოლითი პოპულარულია ალპინისტებში. 2013 წლის 16 ნოემბერს ჩამოინგრა ჩიმა-სუ-ალტოს ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილი. ჩამოქცევის შედეგად არავინ დაშავებულა.
ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (26 მაისის 35)

ბათუმის საცხოვრებელი სახლი — ისტორიული ძეგლი საქართველოში, ბათუმში.

არქიტექტურა
წარმოადგენს ორი ქუჩის გადაკვეთაზე მდგარ ორსართულიან ნაგებობას. ქუჩების მხარეს გამავალი ფასადები იდენტურად არის გაბორმებული. აგურით ნაგები შენობის პირველი სართული შელესილია და ნალესობაში გამოყვანილი ჰორიზონტალური ღარებით არის გაფორმებული. სწორკუთხა ფანჯრები და კარის ღიობების თავზე კი იქმნება საჭექი ქვის იმიტაცია. ცოკოლის მონაკვეთი სრულიად სადაა და გამოყოფილია პროფილირებული სარტყლით. მეორე სართული შეულესავია და აგურით მოპირკეთებული. მხოლოდ კარ-ფანჯრების ღიობების მოჩარჩოებაა შელესილი, რომელთაც თავზე გადაევლება ნალესობითვე გამოყვანილი შეისრულთაღოვანი არე. მეორე სართულზე მთლიანად გამოდის სამი ლითონის აივანი. ფასადი სრულდება განიერი თარო კარნიზით.
თურინჯი (სასტუმრო)

ბათუმის საცხოვრებელი სახლი — ისტორიული ძეგლი საქართველოში, ბათუმში.

არქიტექტურა
ნაგებობა კამერული ტიპის მცირე სტრუქტურაა, რთულპროფილიანი სამანსარდო მოცულობებით, რომელთა თითქმის მართი ქანობები ორსართულიანი სახლის შთაბეჭდილებას ტოვებს. დაბალ ცოკოლზე შემომდგარი შენობა მართკუთხა გეგმარებისაა. ლითონის ცხაურიანი ღობით გვერდებზე შემოიზღუდავს ეზოებს. მცირე ეზო აქვს უკანაც. ცოკოლზე შემომდგარი კლასიცისტური მთავარი ფასადი მკაცრად სიმეტრიულია. ცენტრში შვეული აქცენტია: ქვევით მაღალი სადარბზო შესასვლელი ხის მოხარატებული ორფრთიანი კარით; მის ზემოთ კრონშტაინებზე შესმული აივანი ქვის ბოძკინტებს შორის მოქცეული ჭვირული ცხაურით და კოშკურა მოცულობა დასრულებული ბაროკოული ოვალური ფრონტონით. ფლანგებზე თითო კლასიკური ფრონტონია სტილიზებული დორიული სვეტებით და ფრანგული აივნებით მათ შორის. კომპოზიციას კრავს ფლანგთაშორისი თარაზული სარკმლები და ზემოთ მანსარდის ასევე სიმეტრიული მოცულობები. ღიობთა კარგად გათვლილი ფორმა, ზომა და ურთიერთპროპორციულობა, ქვის მასალა და ნეიტრალური ღია ფერი ამ კომპოზიციას დასრულებულ სახეს სძენს. გვერდითი ფასადები სადაა. ერთი მხრიდან აქვს კოშკურა რიზალიტი. უკანა ფასადი კი თითქმის მთლიანად ყრუა. სადარბაზო ამჟამად შემოსილია ახალი მასალით. თავდაპირველად კი მორთული უნდა ყოფილიყო.
ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (26 მაისის 7)

ბათუმის საცხოვრებელი სახლი — ისტორიული ძეგლი საქართველოში, ბათუმში. 1893 წელს აგებული ეს შენობა, რენესანსულ-კლასიცისტურ სტილშია შესრულებულ. როგორც მშენებლობის ხარისხით, ასევე მაღალმხატვრული გადაწყვეტით, იგი ქალაქის ერთერთ მნიშვნელოვან ნაგებობას წარმოადგენს.

არქიტექტურა
ორსართულიანი ქვის სახლი მაღალი ცოკოლის სართულით ფრონტალურად არის მიმართული ქუჩისკენ. შენობის ცოკოლის სართული ახლად არის მოპირკეთებული. ფასადის მარჯვენა ნაწილში გაჭრილია კარი და ჩაჭრილია ფანჯრის ძირი. ამ ღიობების თავზე ახალი ჩარდახია მოწყობილი. გადაკეთებათა მიუხედავად,ფასადს შენარჩუნებული აქვს ავთენტურობა. ფასადის ზედაპირი, პროფილირებული კარნიზით ორ სართულად არის დაყოფილი. პირველი სართულის ღიობებს, პროფილირებული საპირე მიუყვება, რომელიც მშვილდისებრი მოხაზულობის თაღით სრულდება. თაღის ცენტრში, პირამიდული მოყვანილობის საჭექი ქვაა მოცემული. შენობის მარცხენა კიდეში თანადროული სადარბაზოა მოცემული, რომელსაც აჟურული კრონშტაინებითა და ფრონტონით გაფორმებული ჩარდახი ასრულებს. ფასადის ზედაპირი რუსტირებულია. მეორე სართულის კომპოზიცია სიმეტრიულია. ზესდაპირი განიერი, თაღოვანი ღიობებით არის დანაწევრებული. კუთხის სარკმლები ფლანკირებულია ჰორიზონტალური ღარებით დამუშავებული ბრტყელი პილასტრებით. თაღოვან ღიობებს განიერი და ბრტყელი, გადანაკეცებიანი წარბი ასრულებს, რომელიც საჭექი ქვით გვირგვინდება და ებჯინება თხელ, ჩაკვეთილზედაპირიან პილასტრებს. სარკმლების ძირები ხაზგასმულია მართკუთხა ფორმის ჩაკვეთილი სიბრტყეებით. შენობის ცენტრში, გადმოკიდებული აივანია მოცემული. შესანიშნავი აჟურული მოაჯირით, ლითონის სვეტებითა და ფრონტონის გამჭვირვალე, ჰაეროვანი დეკორით. შენობა სრულდება სადა, პროფილირებული ლავგარდანით, რომლის თავზე ქვის პარაპეტია მოცემული. პარაპეტი ცენტრალურ მონაკვეთში თაღოვანია. თაღი დეკურირებულია და მის სიბრტყეზე აღშენების თარიღია ამოკვეთილი.
საქართველოს პრეზიდენტის რეზიდენცია (ბათუმი)

საქართველოს პრეზიდენტის ბათუმის რეზიდენცია — ისტორიული ძეგლი საქართველოში, ბათუმში. შენობა წარმოადგენს საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაციულ შენობას.

არქიტექტურა
ნაგებობას აქვს საუწყებო კლასიცისტური შენობებისათვის დამახასიათებელი გეგმარებითი სტრუქტურა და საფასადო გაფორმება. აგურის შეულესავი წყობით ნაგები ორსართულიანი სახლი გრძივი ფასადით დგას ქუჩის პერიმეტრზე და ქვის ცოკოლს ეფუძნება. აგურის სიბრტყე დასახსრულია, სართულზე თარაზული, ხოლო სართულზე თაღოვანი, თავსართებიანი სარკმლების რიგებით. საფასადო სიბრტყეს შუაში სართულებს შორის და ზევით შემოსალტავს რთულპროფილიანი წრეთარგიანი ლავგარდანი, ნალესი ტრიგლიფებიანი და ბურთულებიანი არშიებით. ნალესობით არის გამოყვანილი თაღოვან სარკმელთა თავსართები და სართულის პილასტრების ბაზები და კაპიტელები. შენობას მთავარი სადარბაზო შესასვლელი კონსტანტინე გამსახურდიას ქუჩისკენ აქვს. შესასვლელის კლასიცისტურ, ნალესი ფრონტონით და ლილვებით აქცენტირებულ ღიობში ჩასმულია მოდერნული დეკორით მოხარატებული და ლითონის ცხაურებიანი ხის ორფრთიანი კარი. მოდერნულ ცხაურიანი მოაჯირები გასდევს შენობის პარაპეტსაც, რომელიც მოქცეულია თანაბრად განლაგებულ, ოვალებითა და ღილაკებით პროფილირებულ, კუბურ მოცულობებს შორის.

შენობა კლასიცისტური და მოდერნული მოტივების შერწყმის საინტერესო ნიმუშია. სადარაზოში ვრცელი ჰოლია ქვის კიბით და თაღოვან-კამარული გადახურვით. შენობის უკანა მხარე ადაპტირებულია. აქ, ორ შვერილს შორის ცენტრში მოწყობილია მოაჯირიანი ტერასა ლითონის სადგარებიან კონსტრუქციაზე შეკრული მინის გადახურვით. ასევე, შენობის ფანჯრების ხის ჩარჩოები შეცვლილია ალუმინის ალათებით.
ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (მელიქიშვილის 37)

ბათუმის საცხოვრებელი სახლი — ისტორიული ძეგლი საქართველოში, ბათუმში. შენობა ქალაქური ინდივიდუალური საცხოვრებლის საინტერესო ნიმუშს წარმოადგენს.

არქიტექტურა
ქუჩების გადაკვეთაზე მდებარე ორსართულიანი საცხოვრებელი სახლი კლასიცისტური რეპერტუარიდან აღებული დეტალებითაა გაფორმებული. ფასადები შელესილია და თეთრად შეღებილი. აქიტექტურული დეტალები და პროფილები ნალესობითაა გამოყვანილი. მელიქიშვილის ქუჩის მხრიდან შენობას ემიჯნება ეზო, რომლის ყრუ გალავანი და აჟურული ჭიშკარი ქუჩის პირზე გამოდის. შენობის ორი სადარბაზო შესასვლელი მელიქიშვილის და ერას ქუჩის მხრიდანაა. მათ თავზე ლითონის აჟურული დეტალებით გაფორმებული გადახურვაა მოწყობილი. პირველი სართულის ფასადის სიბრტყე პარალელური ღარებითაა დამუშავებული. მეორე სართულზე რუსტიკის იმიტაციაა. სართულებს ერთმანეთისაგან გამოყოფს პროფილირებული ლავგარდანი. სარკმელთა ძირი, ორივე სართულზე, ჰორიზონტალური სარტყელითაა ხაზგასმული. ღიობები პროფილირებულ ჩარჩოშია ჩასმული. მათ ქვევით გეომეტრიული სახეებისაგან შევსებული სწორკუთხა ჩანართებია. მეორე სართულის სარკმლების თავზე არქიტრავზე დაყრდნობილი ბრტყელი თაღებია გადაყვანილი. შენობას ასრულებს პროფილირებული კარნიზი, რომელსაც ქვევიდან მეანდრის ზოლი გაუყვება. შენობის მეორე სართულზე ლითონის აჟურული, გადახურული აივნებია.

შემონახულია ქუჩის ხაზზე გამოსული ეზოს მომზღუდავი გალავანი ლითონის აჟურული ჭიშკრით.
ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (პუშკინის 100)

ბათუმის საცხოვრებელი სახლი — ისტორიული ძეგლი საქართველოში, ბათუმში.

არქიტექტურა
ორსართულიანი აგურის შენობა მაღალი ცოკოლით, რომელშიც სარდაფია მოწყობილი, ქუჩის მჭიდრო განაშენიანებაშია ჩართული. ნაგებობის ფასადი კლასიცისტურ სტილშია შესრულებული, ბაროკული ელემენტების გამოყენებით. ფასადი სიმეტრიულია. კიდეებში ოდნავ შვერილი რიზალიტებია გამოყენებული. რიზალიტებში შესასვლელებია მოწყობილი. შუაში თაღოვანი, ეზოში შესასვლელი გვირაბია მოწყობილი, მის მარცხნივ – სადარბაზო. სართულები სადა პროფილის მქონე ლავგარდანით ერთმანეთისგან არის გამიჯნული. სართულების გაფორმება განსხვავებულია. პირველი სართულის ღიობებს რელიეფური მოჩარჩოება მიუყვება. სარკმლის ძირები ხაზგასმულია მართკუთხა, ჩაკვეთილი სიბრტყეებით, ხოლო ზედა ნაწილში საჭექი ქვებია მოცემული. საპირე რელიეფურია, ტეხილი, ქვის წყობის იმიტაციით, განიერი და ვიწრო ქვების მონაცვლეობით. რიზალიტების კუთხეები პილასტრებით არის დამუშავებული. მთლიანად პირველი სართულის ზედაპირი რუსტირებულია. მეორე სართული სადაა, ცენტრში გადმოკიდებული ლითონის აჟურულმოაჯირიანი აივნით. ზედაპირი ჰორიზონტალურ ღარებით არის დამუშავებული. ღიობებს სადა ჩარჩო მიუყვება. შენობა სრულდება პროფილიანი კარნიზით და წყვეტილი პარაპეტით, რომელიც შენობის ცენტრალურ ნაწილსა და რიზალიტების თავზეა მოცემული და შემკულია ლარნაკებით.
ბათუმის საბავშვო ბაღი

ბათუმის საბავშვო ბაღი — ისტორიული ძეგლი საქართველოში, ბათუმში.

არქიტექტურა
წარმოადგენს აგურით ნაგებ ერთსართულიან ნაგებობას სარდაფით. ცოკოლის ნაწილი, სადაც გამოდის სარდაფის პატარა ფანჯრები, ქვით არის მოპირკეთებული. ფასადები სრულიად სადაა და შეულესავი, მხოლოდ ფანჯრის რაფა და მოჩარჩოებაა შეღებილი თეთრად. ფანჯრის სწორკუთხა ღიობების ქვეშ აგურში გამოყვანილი მართკუთხა არეა მოთავსებული. აგურითვეა შედგენილი ნაგებობის ლავგარდანი. შენობას ასრულებს ყრუ პარაპეტი, რომელიც ნაგებობას მთელს პერიმეტრზე გასდევს. ამჟამად, ნაგებობას დემეტრე თავდადებულის ქუჩის მხრიდან დამატებული აქვს ქართული აგურით ნაგები ერთი სართული, რომელიც რუსთაველის ქუჩისკენ ქანობა სახურავში არის ჩამალული და ამ მხრიდან ნაგებობა ერთსართულიანია. დამატებულ სართულზე გამოდის ორი ლითონის აივანი. დემეტრე თავდადებულის ქუჩის მხრიდან ნაგებობის გვერდით ააშენეს მრავალსართულიანი კორპუსი, რისთვისაც ამ ნაგებობას უკანა მხარე და ნაგებობის ნაწილი ჩამოანგრიეს.
ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (ფარნავაზ მეფის 70)

ბათუმის საცხოვრებელი სახლი — ისტორიული ძეგლი საქართველოში, ბათუმში. სახლი გამორჩეულია თავისი კამერულობითა და ფასადის საინტერესო მხატვრული გადაწყვეტით.

არქიტექტურა
ნაგებობა წარმოადგენს გეგმაზე ფორმის ერთსართულიან ნაგებობას, სარდაფით. შიდა ეზოში შედის ფასადის შუაში განთავსებული ღია ტალანი, ამდენად იქნმება თითქოს ორი დამოუკიდებელი შენობა, რომელიც მხოლოდ ფასადზეა გაერთიანებული, ტალანის სწორკუთხა ღიობით. ცოკოლის მონაკვეთი, სადაც გამოდის სარდაფის სწოკუთხა მოხაზულობის პატარა ფანჯრები, სრულიად სადაა. დეკორატიული თავსართები გადაევლება მხოლოდ ფანჯრებს. მთავარი სართულის ფასადი დანაწევრებულია სწორკუთხა მოხაზულობის ფანჯრებით. სადა ფასადს რთავს სამ-სამი დეკორატიული სარტყელი, რომელიც ფანჯრების მოჩარჩოებას ერთმანეთთან აკავშირებს. ფანჯრების ზემოთ განიერი საჭექი ქვის იმიტაციაა, ქვემოთ კი მართკუთხა არეა წარმოდგენილი, შიგნით მოთავსებული წრით. ფასადს ასრულებს ძლიერ შვერილი თარო ლავგარდანი, რომლის ქვეშ დეკორატიული სარტყელია მეანდრის ორნამენტით. ნაგებობის შიდა ეზო ამჟამად დიდწილად დამახინჯებულია, თუმცა მაინც კარგად ჩანს, რომ იგი იხსნებოდა შუშაბანდით. ეზოში შემორჩენილია დეკორატიული ქოთნები, რომლებიც კიბის ასასვლელთან იდგა.
ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (ახვლედიანის 2)

ბათუმის საცხოვრებელი სახლი — ისტორიული ძეგლები საქართველოში, ბათუმში.

ხის სახლი
ქუჩების კვეთაზე განთავსებული ერთსართულიანი კუთხის სახლი საუკუნის ბოლოსაა აგებული. ის მთავარი ფასადით ვაჟა-ფშაველას ქუჩაზე გადის. მისი სამი სწორკუთხა ღიობით დანაწევრებული ცენტრალური მონაკვეთი აქცენტირებულია კუთხის რიზალიტებით, რომელთა ორფერდა სახურავი სახლის ძირითადი სახურავის არეში მართობულადაა შეჭრილი. საფასადო სიბრტყე ფანჯრების რაფების ქვეშ შელესილია, დანარჩენი მონაკვეთი კი ხით არის მოპირკეთებული. შეფიცრულ ფრონტონებს მართკუთხა სამერცხულები ანაწევრებს. ხეში კვეთილი არქიტექტურული დეტალები ამკობს ფანჯრების საპირეებსა და ფრონტონის კეხს. გვიანდელი გადაკეთებების შედეგად სახლის ეზოში გამავალი კედლები ძლიერ სახეცვლილია.

სახლი ბათუმში ხის საცხოვრებელი ხუროთმოძღვრების ძალზე იშვიათი ნიმუშია. ის არქიტეტქურული თვასაზრისითაც გამოირჩევა და მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ქუჩის ისტორიული სახის შენარჩუნებაში.
აგურის სახლი
ერთსართულიანი სახლი შელესილი და შეუღებავი მთავარი ფასადით ქუჩის პირზე გამოდის. მას ნაძერწი თავსართებით შემკული სწორკუთხა ღიობები ანაწევრებს. თავსართები ქუსლების დონეზე გამოყვანილი ჰორიზონტალური სარტყლებით ერთმანეთზეა გადაბმული. შუაკედლისებს დეკორატიული ლესვა ამკობს. ფასადი სრულდება საფეხუროვანი ლავგარდანით, რომლის ქვეშ კედლის სიბრტყეს ნაძერწი ესისებრი ორნამენტიანი ფრიზი გაუყვება. ესების ცენტრებს ხუთფურცლა ყვავილები აფორმებს. სახლში მოხვედრა შესაძლებელია, როგორც ქუჩიდან მოწყობილი სადარბაზო კარის მეშვეობით, ისე ეზოდან. მის ეზოში გამომავალ მონაკვეთს გვიანდელი გადაკეთებების შედეგად თავდაპირველი სახე შელახული აქვს. მცირე ზომის ფონური შენობა მეზობელ სახლებთან ერთად მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ქუჩის მასშტაბის შექმნაში. ის აჭარის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმის გვერდით დგას.