iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კორონელ-ჟოზე-დიასი

კორონელ-ჟოზე-დიასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 413 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სან-რაიმუნდუ-ნონატუს შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 250 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2,37 კმ²-ზე. ფართობი 1 914 819 კმ²-ია.
დირსეუ-არკოვერდი

დირსეუ-არკოვერდი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 740 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სან-რაიმუნდუ-ნონატუს შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 054 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 6,56 კმ²-ზე. ფართობი 1 017 057 კმ²-ია.
დონ-ინოსენსიუ

დონ-ინოსენსიუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 340 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სან-რაიმუნდუ-ნონატუს შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 9 159 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2,39 კმ²-ზე. ფართობი 3 870 167 კმ²-ია.
ფარტურა-დუ-პიაუი

ფარტურა-დუ-პიაუი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 550 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სან-რაიმუნდუ-ნონატუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 074 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 7,12 კმ²-ზე. ფართობი 712 918 კმ²-ია.
გუარიბასი

გუარიბასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 520 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სან-რაიმუნდუ-ნონატუს შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 276 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1,41 კმ²-ზე. ფართობი 3 118 227 კმ²-ია.
ჟურემა (პიაუი)

ჟურემა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 535 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სან-რაიმუნდუ-ნონატუს შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 425 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3,55 კმ²-ზე. ფართობი 1 271 889 კმ²-ია.
პაჟეუ-დუ-პიაუი

პაჟეუ-დუ-პიაუი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 290 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სან-რაიმუნდუ-ნონატუს შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 000 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3,12 კმ²-ზე. ფართობი 1 079 172 კმ²-ია.
სან-ბრას-დუ-პიაუი

სან-ბრას-დუ-პიაუი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 636 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სან-რაიმუნდუ-ნონატუს შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 358 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 6,57 კმ²-ზე. ფართობი 656 361 კმ²-ია.
სან-ლორენსუ-დუ-პიაუი

სან-ლორენსუ-დუ-პიაუი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 346 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სან-რაიმუნდუ-ნონატუს შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 410 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 6,58 კმ²-ზე. ფართობი 672 709 კმ²-ია.
სან-რაიმუნდუ-ნონატუ

სან-რაიმუნდუ-ნონატუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 332 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სან-რაიმუნდუ-ნონატუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 363 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 13,38 კმ²-ზე. ფართობი 2 415 602 კმ²-ია.
ტამბორილ-დუ-პიაუი

ტამბორილ-დუ-პიაუი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 350 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სან-რაიმუნდუ-ნონატუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 753 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1,73 კმ²-ზე. ფართობი 1 587 296 კმ²-ია.
ვარეზა-ბრანკა

ვარეზა-ბრანკა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 439 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სან-რაიმუნდუ-ნონატუს შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 055 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 10,9 კმ²-ზე. ფართობი 450 755 კმ²-ია.
პერესტიანის სახლი

პერესტიანის სახლი — ძველი ორსართულიან სახლი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. სახლი აგებულია საუკუნის მესამე მეოთხედში.

მისამართი: ტაგანროგი, ბერძნების ქუჩა № 64.

ისტორია
1860-იან წლებში თანამედროვე ბერძნების ქუჩა ნომერ 64-ში ააგეს ორსართულიან სახლი, რომელიც 1880 წლისთვის იყოჩინოვნიკ ნიკოლაი ათანასეს ძე პერესტიანის კუთვნილება. იგი წარმოშობით იყო ვაჭრების ოჯახიდან, ეკავა მშვიდობის მოსამართლის თანამდებობა და იყო ტაგანროგის მსახიობთა საზოგადოების წევრი. პირველი ქორწინება უიღბლო აღმოჩნდა და პირველ ცოლს გაშორდა. ნიკოლაი პერესტიანის ჰყავდა ორი შვილი, რომელიც გააჩინა ქორწინების გარეშე მსახიობ ანა სოლოდუხინასთან. ნიკოლაი პერესტიანმა ყველა ღონე იხმარა, რომ კანონიერ შვილებად ეღიარებინა ბავშვები. ამ ბავშვებიდან უმცროსი გახდა ცნობილი კინორეჟისორი და მსახიობი ივანე პერესტიანი, ავტორი ფილმებისა „წითელი ეშმაკუნები“ და „სამი სიცოცხლე“. მისი მეორე ოფიციალური ცოლი იყო ლიდია პეტროპავლოვსკაია - კოლეჟის ასესორის ქვრივი. ამ ქორწინების შედეგად დაიბადა სამი ბავშვი: ლიდია, ლიუდმილა და მსტისლავი. ნიკოლაი ათანასის ძე გარდაიცვალა 1899 წელს.

1890 წლიდან 1906 წლამდე სახლი იმყოფებოდა ლიდია პერესტიანის კუთვნილებაში. 1915 წელს სახლის მფლობელი გახდა ელენა კოვალევსკაია.

აღწერა
ორსართულიანი სახლი აგებულია აგურისაგან ქვის ფუნდამენტზე. 1871 წლისათვის სახლს ჰქონდა ფლიგელი, დიდი ეზო და კიდევ ერთი ხის ნაგებობა. სახლის ფასადი პირველი სართლის დონეზე რუსტირებულია. აგურის პილონებს შოის მდებარეობს რკინის ჭიშკარი და კარიბჭე. პირველ სართულზე მდებარე ფანჯრები გაფორმებულია ქვის ციხესიმაგრის ქვებით და ლომის ნიღბებით. მეორე სართულის ფანჯრები სწორკუთხაა.
თეთრი წერო

თეთრი წერო, აგრეთვე ცნობილი როგორც ციმბირული წერო ან თოვლის წერო — ფრინველი წეროსნაირთა რიგისა. დაფარულია მთლიანად თეთრი ბუმბულით. ბინადრობს რუსეთის არქტიკულ ტუნდრაში, განსახლებულია დასავლეთ და აღმოსავლეთ რეგიონებში. აღმოსავლეთ პოპულაცია ზამთრობით მიგრირებს ჩინეთში, ხოლო დასავლეთი — ირანში, უწინ ინდოეთსა და ნეპალშიც. წეროებს შორის მათ ახასიათებს ყველაზე გრძელი მიგრაციის მარშრუტი. მათი პოპულაცია, განსაკუთრებით კი დასავლეთ სპექტრი ძალიან შემცირდა საუკუნეში, ნადირობის და ჰაბიტატის დეგრადაციის გამო. მისი მთელი პოპულაცია შეადგენს 3 200 ფრინველს. აღმოსავლეთ პოპულაციის გამოსაზამთრებელი ჰაბიტატის — პოიანხუს ტბის აუზის ალტერნატივას წარმოადგენს სამი ხეობის წყალსაცავი.
ჩალდირანის ბრძოლა

ჩალდირანის ბრძოლა (‎‎; ) — პირველი საბრძოლო დაპირისპირება ოსმალეთის იმპერიასა და სეფიანთა ირანს შორის. გაიმართა 1514 წლის 23 აგვისტოს, ირანის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ჩალდირანის ველზე.

წინა ისტორია
1501 წელს 14 წლის ისმაილ -მა დააარსა ახალი შიიტურ-ისლამური სახელმწიფო — სეფიანთა იმპერია, რომელმაც 1510 წლისათვის მთლიანი ირანის, სომხეთის, ავღანეთისა და თურქმენეთის უდიდესი ნაწილის, ერაყისა და ანატოლიის რამდენიმე ბეილიქის დაპყრობა მოახერხა. 1512 წელს ოსმალეთის ტახტზე ასულმა სულთანმა, სელიმ -მა მმართველობის პირველი წელი ძმებთან ბრძოლასა და ცენტრალური ხელისუფლების განმტკიცებას მოანდომა. 1513 წელს, საბჭოს სხდომაზე მან შიიტები ურჯულოებად მოიხსენია და სეფიანთა ირანს ომი გამოუცხადა. ომის წინ სულთანმა უსასტიკეს ხერხს მიმართა. მან იმის შიშით, რომ ანატოლიელი შიიტი მუსლიმები კონფლიქტის შემთხვევაში მტრის მხარეს გადავიდოდნენ, ოსმალეთისა და ირანის საზღვარზე მცხოვრები შიიტები სიკვდილით დასაჯა. ბრძანებულება შეეხო 7-დან 70 წლამდე ასაკის ყველა ადამიანს, განურჩევლად სქესისა.

სულთნის ამგვარი ქმედება ისმაილ -მა გამოწვევად მიიღო, 30,000 მეომრით შეიჭრა ანატოლიაში და რამდენიმე ციხე-სიმაგრე დაიკავა. 1514 წლის აპრილში სულთანმა სტამბოლიდან 100,000 ჯარისკაცი დაძრა, რომლებმაც 2 თვეში მიაღწიეს არზრუმამდე და რამდენიმე შეტაკების შემდეგ სპარსელები უკუაქციეს. შემდეგ გადაინაცვლეს სამხრეთით, აიღეს ქურთისტანი და მიადგნენ ირანის ჩრდილოეთ ნაწილს. ისმაილ უკან იხევდა და გზად არსებულ სოფლებსა და მცირე დასახლებებს წვავდა, აუკაცრიელებდა. ოსმალები ჩალდირანის ველზე დაბანაკდნენ. სელიმ -მა შაჰი მასშტაბური ომის მაგივრად გენერალურ ბრძოლაში გამოიწვია და თანხმობაც მიიღო.

ბრძოლა და მისი შედეგები
1514 წლის 23 აგვისტოს ოსმალეთის არმია სპარსელებს დაუპირისპირდა. თურქთა ლაშქარი 80,000-დან 100,000 მეომრამდე მერყეობდა, ხოლო ისმაილ -ის არმია 55,000-80,000 ჯარისკაცისგან შედგებოდა. ბრძოლა ოსმალების გამარჯვებით დასრულდა. სპარსელებს 5,000 მებრძოლი დაეღუპათ და გაუნადგურდათ ზარბაზნების უმეტესი ნაწილი. 6 სექტემბერს ოსმალები დედაქალაქ თავრიზში შევიდნენ, დაარბიეს, გაძარცვეს ის და მოსახლეობის დიდი ნაწილი დახოცეს. სელიმს ლაშქრობის გაგრძელება სურდა, მაგრამ იანიჩარების წინააღმდეგობის გამო სტამბოლში მოუწია დაბრუნება. მან გარნიზონები ჩააყენა დაპყრობილ ტერიტორიებზე და მახარებელი წერილები გაუგზავნა უზბეკ ხანებს, მის ვაჟს, სულეიმან -სა და ეგვიპტის სულთანს.

ამ გამარჯვებით ოსმალეთის იმპერია დაეუფლა მთლიან ანატოლიას, დასავლეთ სომხეთს, მესოპოტამიის მცირე ნაწილსა და ირანის ჩრდილოეთ პროვინციებს. ამის შემდეგ ოსმალებმა განაგრძეს წინსვლა აზიაში და 1517 წელს დაასრულეს მამლუქების იმპერიის ბატონობა ახლო აღმოსავლეთსა და ეგვიპტეში, რის შედეგადაც ავტორიტეტი მოიპოვეს ისლამურ სამყაროში. ახლადშექმნილი სეფიანთა იმპერია კი ქაოსმა მოიცვა. ისმაილ ყველანაირ ხერხს მიმართავდა ოსმალებზე შურის საძიებლად, მაგრამ უშედეგოდ. ირან-ოსმალეთის დაპირისპირება მალე მასშტაბურ ომშიც გადაიზარდა და 1532 წელს დაიწყო მათი ორასწლიანი სისხლისმღვრელი ომების ეპოქა.
ჩვეულებრივი სუსხური

ჩვეულებრივი სუსხური — ფრინველი იხვისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 50-71 სმ. გავრცელებულია ჩრდილოეთ ევროპის სანაპიროზე, ჩრდილოეთ ამერიკასა და აღმოსავლეთ ციმბირში. წყვილდებიან არქტიკასა და ზომიერი სარტყელის ჩრდილოეთში. გამოსაზამთრებლად მიგრირებს სამხრეთით. ფრენა შეუძლია 113 კმ/სთ სიჩქარით.

ბუდეს აშენებს ზღვასთან ახლოს. მისი ბუმბული რბილი და თბილია, რომლისგანაც მზადდება მაღალი ხარისხის ბალიშები. ბოლო დროს სუსხური აქტიურად გამოიყენება ფერმერულ მეურნეობაში. მისი სახელი მომდინარეობს ბერძნული „“-იდან — „სხეული“ და „“-იდან — „ბამბა“. ხოლო „“ ლათინურად ნიშნავს „ძალიან რბილს“.
ნასუჰ-ფაშა

გიუმიულჯინელი დამატი ნასუჰ-ფაშა (; დ. ალბანეთი, 1563 — გ. 17 ოქტომბერი, 1614, სტამბოლი, ოსმალეთის იმპერია) — ოსმალეთის იმპერიის სახელმწიფო მოღვაწე, წარმოშობით ალბანელი. დიდი ვეზირი 1611-1614 წლებში.

ბიოგრაფია
ნასუჰ-ფაშა დაიბადა 1563 წელს, ალბანეთში. ახალგაზრდობაში გაიტაცეს და გაყიდეს სტამბოლში. 1598 წელს გახდა თოფქაფის სასახლის მთავარი მცველი. მალევე მოიპოვა საფიე სულთნის ნდობა და დაინიშნა უამრავ სახელმწიფო თანამდებობაზე.

1600-1601 წლებში იყო დამასკოს მმართველი, 1601-1603 წლებში მართავდა ბერძნულ კუნძულებს. აჰმედ -ის ტახტზე ასვლის შემდეგ დაინიშნა ალეპოს სანჯაყბეიდ.

მან მონაწილეობა მიიღო ირან-ოსმალეთის 1603-1618 წლების ომში. ჯიგალაზადე იუსუფ სინან-ფაშას გარდაცვალების შემდეგ, სულთანმა სწორედ ის დანიშნა აღმოსავლეთის ფრონტის მეთაურად, თუმცა ნასუჰ-ფაშამ იმედები გააცრუა. ანატოლიაში გამძაფრებული ჯელალიების აჯანყების დროს არმია მიატოვა და დიარბაქირში მიიმალა. შემდგომ ის შეიპყრეს და მიჰგვარეს სტამბოლში აჰმედ -ს, მაგრამ სულთანმა შეიწყალა. ნასუჰ-ფაშა 1607 წელს დაინიშნა არზრუმის ბეგლარბეგად და დაეკისრა 10,000 მეომრის გამოყვანა სეფიანთა ირანის წინააღმდეგ გამართულ ბრძოლებში.

1610 წელს გახდა მეორე ვეზირი, ხოლო 1611 წლის 5 აგვისტოს, ქუიუჯუ მურად-ფაშას გარდაცვალების შემდეგ მიიღო დიდი ვეზირის ბეჭედი. ირანის წინააღმდეგ ომი წარუმატებლად წარიმართა, 1612 წელს ნასუჰ-ფაშა დათმობებზე წავიდა და დადო სეფიანებთან ნასუჰ-ფაშას ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც ოსმალეთმა დაკარგა 1590 წელს დადებული კონსტანტინოპოლის ხელშეკრულების მიხედვით მითვისებული ტერიტორიები კავკასიაში.

ამის შემდეგ ნასუჰ-ფაშა დედაქალაქში დაბრუნდა. აჰმედ -ის მეუღლემ, ქიოსემ სულთანმა ფაშა თავის 7 წლის ქალიშვილზე, აიშე სულთანზე დააქორწინა. ამის შემდეგ მას დამატი ნასუჰ-ფაშა ეწოდა. 1614 წელს სტამბოლში გავრცელდა ხმები იმის შესახებ, რომ ნასუჰ-ფაშა სულთნის წინააღმდეგ აჯანყებას აპირებდა. 17 ოქტომბერს აჰმედ -მა ფაშა საბჭოს სხდომაზე სიკვდილით დასაჯა.
არაბულ-ბიზანტიური ომები

არაბულ-ბიზანტიური ომები — მთელი რიგი ომები არაბებსა და აღმოსავლეთ რომის იმპერიას შორის. დაიწყო საუკუნეში და გაგრძელდა საუკუნის შუა რიცხვებამდე, სანამ არაბთა სახალიფო საბოლოოდ არ დაკნინდა.

არაბები ბიზანტიის ტერიტორიაზე პირველად 630-იან წლებში გამოჩნდნენ და მალევე დაიკავეს მისი უმდიდრესი პროვინციები — სირია და ეგვიპტე. მომდევნო ორმოცდაათი წლის განმავლობაში ომაიანები შეიჭრნენ მცირე აზიაში და ორჯერ შემოარტყეს ალყა კონსტანტინოპოლს. ამავდროულად დაიპყრეს ბიზანტიის აფრიკული პროვინციების უმრავლესობა. სიტუაცია დასტაბილურდა კონსტანტინოპოლის მეორე ალყის შემდეგ, როდესაც არაბები მარცხმა გარკვეული ხნით შეაყოვნა. აბასიდების მმართველობის დროს სიტუაცია უფრო გამოსწორდა — დაიდო რამდენიმე ზავი, იყო ბევრი ელჩობა, მაგრამ ამის მიუხედავად ყოველწლიურად ხდებოდა თარეში და კონტრშეტევები ერთმანეთის მიმართულებით.

ომის პირველ საუკუნეებში ბიზანტიელები მუდმივად თავს იცავდნენ. ისინი როგორც წესი, მუდმივად უკან იხევდნენ და ციხე-სიმაგრეებსა და ქალაქებში მაგრდებოდნენ. მხოლოდ 740 წლის შემდეგ დაიწყეს კონტრშეტევებზე გადასვლა, მაგრამ არაბებმა მოახერხეს მათი შეჩერება მცირე აზიაში. 861 წლიდან — ბიზანტიის სათავეში მაკედონელთა დინასტიის მოსვლიდან დაიწყო კონტრშეტევების დიდი ტალღა, თანაც ამ დროს სახალიფო დაშლილი და შემცირებული. 920-976 წლებში ბიზანტიელებმა საბოლოოდ მოახერხეს მათი წინააღმდეგობის გარღვევა და აღადგინეს კონტროლი ჩრდილოეთ სირიასა და სომხეთში. ამ საუკუნეებში გაიმართა ბევრი საზღვაო ბრძოლა არაბებსა და ბიზანტიელებს შორის.

ამ ომის განმავლობაში, ხმელთაშუა ზღვაში არაბებმა დაიპყრეს ბიზანტიელთა კუთვნილი უამრავი კუნძული. მათ შორის აღსანიშნავია სიცილია, კრეტა და როდოსი. ამ ორ უკანასკნელზე ბიზანტიელებმა მოახერხეს კონტროლის აღდგენა.
რაზი-ბონდარენკოს სახლი

რაზი-ბონდარენკოს სახლი — ძველი ორსართულიან სახლი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. სახლი აგებულია საუკუნის მესამე მეოთხედში. სახლის ყველაზე ცნობილი მფლობელები სხვადასხვა დროს იყვნენ ნადეჟდა რაზი და სიმონ ბონდარენკო.

მისამართი: ტაგანროგი, პეტროვის ქუჩა № 84.

ისტორია
 საუკუნის მესამე მეოთხედში ვაჭარი რაზი ფლობდა ადგილს, რომელიც შემდეგ მოექცა დიდი ბირჟის შესახვევში. იქვე ახლოს მდებარეობდდა ერთშართულიანი შენობა, რომელიც იყო მისი ცოლის, ნადეჟდა რაზის, საკუთრება. შენობა მას ეკუთვნოდა 1873 წლიდან. ამ ადგილზე დროთა განმავლობაში გაჩნდა ორი შენობა. კუთხის შენობაში მდებარეობდა დიმიტრი კრემენიცკის რესტორანი, ახლოსვე მუშაობდა ჰეპფერტის სასტუმრო, რომლის კუთვნილებაში იყო ასევე საუკეთესო საკონდიტრო კოოპერატივი. შემდეგ სახლში განთავსდა მასწავლებელ ს. ბელოკოვსკის წიგნების მაღაზია, რომელმაც მცირე ხანს იმუშავა და გადავიდა ა. ვაშინენკოს კუთვნილებაში. 1880-იან წლებში აქ განთავსდა სტამბა. სახლი ნადეჟდა რაზის ეკუთვნოდა 1906 წლამდე.

1913 წელს (სხვა ვერსიით - 1915 წელს) მიწის ნკვეთისა და აქ მდებარე ნაგებობების მფლობელი გახდა სიმონ ბონდარენკო. მანამდე იგი ფლობდა სხვა სახლებს ალექსანდრესა და მიხეილის ქუჩებზე. სიმონის მამა იყო ვაჭარი, თავად სიმონიც ვაჭრობდა თევზის პროდუქტებით..

სიმონ ბონდარენკო ქალაქში ცნობილი იყო თავისი სინემატოგრაფით, რომელიც მან მეჩნიკოვის შესახვევში გახსნა 1914 წელს. ფასადზე იყო წარწერა „სიმონ ბონდარენკოს კინოთეატრი“. 1918 წლის მარტში მოახინეს კინოთეატრის ნაციონალიზაცია და უწოდეს „პალასი“ 1919 წელს მასში გაიხსნა მინიატურების თეატრი „მოზაიკა“. 1930 წლიდან მიიღო თანამედროვე სახელწოდება „როტ ფრონტი“. ეს იყო პირველი ხმოვანი კონოთეატრი, ხოლო 1957 წლის ივლისიდან გახდა ფართო ეკრანიანი.
ლაკიერების მეორე სახლი

ლაკიერების მეორე სახლი — ორსართულიანი სახლი, არქიტექტურული ძეგლი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. სახლი აგებულია საუკუნის პირველი ნახევარში კლასიციზმის არქიტექტურულ სტილში.

მისამართი: ტაგანროგი, ბერძნების ქუჩა № 44.

ისტორია
 საუკუნის დასაწყისში და შუა წლებში სახლები, რომელიც აგებულია იყო აგურით და მდებარეობდა ბერძნების ქუჩა 42-ში და 44-ში, იყო ივან ვარვაცის კუთვნილება. შემდეგ ეკუთვნოდათ მის მემკვიდრეებს. 1906-1910 წლებში სახლი № 44 ეკუთვნოდა ალექსანდრა პოპუდოვაიას და ელენა ლაკიერს.

ლაკიერების სახლი დაკავშირებულია რამდენიმე ცნობილი ტაგანროგელის ისტორიასთან.

1836 წელს იგი დაოჯახდა ტიტულარული მრჩევლის დიმიტრი ალფერაკის შვილზე სოფიაზე. ვარვაცების ოჯახს შეეძინათ ორი გოგო: ალექსანდრა და ელენა. ალექსანდრა ცოლად გაჰყვა საბერძნეთის მეფის მოხელეს პუპუდოვს, ხოლო ელენა გახდა ალექსანდრე ლაკიერის ცოლი - „რუსული ჰერალდიკის“ ავტორი. ეს წიგნი გამოვიდა 1854 წელს და მისმა ავტორმა ამ შრომისათვის მიიღო დემიდოვის პრემია.

ალექსანდრე ლაკიერი გარდაიცვალა 1870 წელს, ხოლო მისი მეუღლე, ელენა 1915 წელს. მათ ქორწინების პერიოდი შეეძინათ ხუთი შვილი: მარკი, ივანე, სოფია, ალექსანდრა და ელენა (სხვა ვერსიით - მარია).

საბჭოთა პერიოდში სახლში განთავსებული იყო საბავშვო ბაღი „“. ამჟამად შენობა უკავია პროკურატურას.

აღწერა
ლაკიერების მეორე სახლი უფრო მოკრძალებულადაა გაფორმებული ვიდრე 42 ნომერში მდებარე მათი სახლი. სახლის არქიტექტურული კომპოზიცია სიმეტრიულია. აქვს ოთხფერდა სახურავი.

როსტოვის ოლქის საბჭოს 1992 წლის 18 ნოემბრის № 301 გადაწყვეტილებით სახლი განეკუთვნება რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურრული მემკვიდრეობის ძეგლების სიას.
დავიდოვიჩის სახლი

დავიდოვიჩის სახლი — ერთსართულიანი სახლი, არქიტექტურული ძეგლი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. სახლი აგებულია საუკუნის მეორე ნახევარში.

მისამართი: ტაგანროგი, ბერძნების ქუჩა № 34.

ისტორია
ბერძნების ქუჩა ნომერ 34-ში მდებარე ერთსართულიანი სახლი აგებულია საუკუნის მეორე ნახევარში.

ცნობილია სახლის მფლობელები და მაცხოვრებლები. აგურის სახლი აგებულია 1897 წლის პროექტის მიხედვით სანქტ-პეტერბურგის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტის კანდიდატის, დავიდ-შეილ აბრამ დავიდოვიჩის დაფინანსებით. 1897 წელს მის ოჯახში (მეუღლე ალექსანდრა) დაიბადა შვილი, რომელსაც დაარქვეს სიმონი.

ამ სახლთან ერთად 1910 წელს ააგეს შენობა თეთრი აგურისაგან, რომელიც შეფასებული იყო 80 ათას რუბლად. იგი უფრო ძვირი ღირდა ვიდრე ალფერაკის სასახლე. ამჟამად მასში განთავსებულია კავშირგაბმულობის ცენტრალური განყოფილება.

1925 წლამდე ბერძნების ქუჩა ნომერ 34-ში მდებარე სახლი იყო ალექსანდრა დავითის ასულის, მარია სიმონის ასულისა და ანასტასია დავითის ასული დავიდოვიჩის კუთვნილება.

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მოახდინეს სახლის ნაციონალიზაცია. ამჟამად სახლი გამოთავისუფლებულია და იყიდება.

არქიტექტურა
ბერძნების ქუჩა ნომერ 34-ში მდებარე სახლს გააჩნია -ს მსგავსი დაგეგმარება. ფასადზე განთავსებულია ექვსი ფანჯარა. სახლი აგურითაა ნაგები და აქვს ასიმეტრიული კონსტრუქცია. სახურავი ოთხფერდაა. გვერდითა კედლები შელესილია და ფანჯრების გარეშეა. შენობის ფასადი და ცოკოლი რუსტირებულია. სახლი შერებილია ყვითელ ფერში, ხოლო ცოკოლი მუქ ნაცრისფერად. მცირე არქიტექტურული ელემენტები კი თეთრ ფერშია გადაწყვეტილი. მთავარი შესასვლელი სახლის მარცხენა ნაწილში მდებარეობს. მარჯვენა მხარეს მდებარე ფანჯრებს აქვს საკუთხა ფორმის ფრონტონი და ატიკა. მთავარი შესასვლელის თავზე ასევე დგას ფიგურული სანდრიკები.
სინოდი-პოპოვის სახლი

სინოდი-პოპოვის სახლი — სართულნახევრიანი სახლი, არქიტექტურული ძეგლი. ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. სახლი აგებულია 1840-იან წლებში. როსტოვის ოლქის საბჭოს 1992 წლის 18 ნოემბრის № 301 გადაწყვეტილებით სახლი განეკუთვნება რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურრული მემკვიდრეობის ძეგლების სიას.. არ არსებობს სარწმუნო და ზუსტი წყაროები, რომლებიც აღნიშნული გვარის წარმომავლობაზე მიგვითითებს.

1840-იან წლებში ბერძნების ქუჩის 84-ში სინოდი-პოპოვების ოჯახმა ააშენა ახალი სახლი. დაბადების რეგისტრაციის წიგნში 1853 წელს არის ინფორმაცია დიმიტრის შვილზე და მის მამა მინაი პოპოვზე, მაგრამ სხვა წყაროებში, რომლებიც ეკუთვნის საუკუნის პირველ ნახევარს, უკვე ვხვდებით ორმაგ გვარს.

ცნობილია, რომ ტაგანროგში ცხოვრობდა ორი ძმა პოპოვი: სემიონ და მინაი პოპოვები. ორივე მათგანი მემკვიდრეობით საპატიო მოქალაქე იყო.

მინაის ცოლი იყო მარია დიონისევნა. მათ შეეძინათ რამდენიმე ბავშვი: ეკატერინა, ელენა, გიორგი, ეგორი, დიმიტრი. სემინის ცოლი იყო ოლიმპიადა პალამა. მათ შეეძნათ ორი გოგო: ანა და ანფია. სემიონ პოპოვი იყო ნიდერლანდის საკონსულოს წარმომადგენელი ტაგანროგში, ხოლო 1872 წლიდან წარმოადგენდა პორტუგალიის საკონსულოსაც.

ოჯახის ერთ-ერთმა ცნობილმა წარმომადგენელმა, მხატვარმა დიმიტრი მინაის ძე სინოდი-პოპოვმა სახლის ქვედა ცოკოლის სართულზე გახსნა სახელოსნო. 1873-1880 წლებში სახლი ეკუთვნოდა სინოდი-პოპოვებს, 1890-1898 წლებში სემიონ სინოდი-პოპოვი იყო სახლის მფლობელი. 1906 წლიდან სახლის მფლობელები არიან მინაია ეგორის ძე და ანფია სემიონის ასული სინოდი-პოპოვები.

სახლი სინოდი-პოპოვების მფლობელობაში იყო ოქტომბრის რევოლუციამდე. შემდეგ გახდა გერმანელი ფ. დრეილინგის საკუთრება და იგი მას ფლობდა 1925 წლამდე. 1992 წლიდან არქიტექტურული ძეგლია და იცავს კანონი.
თაიარ მეჰმედ-ფაშა

თაიარ მეჰმედ-ფაშა (; გ. 24 დეკემბერი, 1638, ბაღდადი) — ოსმალეთის იმპერიის სახელმწიფო მოღვაწე, დიდი ვეზირი 1638 წლის 27 აგვისტოდან 24 დეკემბრამდე.

ბიორგრაფია
მისი წინამორბედის მსგავსად წარმოშობით სამსუნის პროვინციის ქ. ლადიქიდან იყო. 1612 წელს ის მოხვდა იმპერიის იმდროინდელი დიდი ვეზირის, ნასუჰ-ფაშას სასახლეში და იყო მისი მეჯინიბე. 1622 წელს შეუერთდა ოსმან -ის მკვლელობის გამო აჯანყებულ აბაზა მეჰმედ-ფაშას არმიას, თუმცა 1624 წელს ქიოსემ სულთნის მომხრეთა რიგებში ჩაეწერა და მალევე დაინიშნა დიარბაქირის ბეგლარბეგად.

1630-იან წლებში დაუახლოვდა მურად -ს და მალევე დაწინაურდა. 1634-1636 წლებში განაგებდა ტრიპოლიტანიის სანჯაყს, ხოლო 1637 წელს ჩაერთო ირან-ოსმალეთის ომში. პირადად მისი ხელმძღვანელობით ოსმალებმა სირიიდან მოახერხეს სპარსელების განდევნა.

1638 წელს, გადამწყვეტი ლაშქრობის დროს გარდაიცვალა ბაირამ-ფაშა. სულთანმა დიდი ვეზირის ბეჭედი სწორედ თაიარ მეჰმედ-ფაშას უბოძა. ბაღდადის 40 დღიანი ალყის დროს თაიარ მეჰმედ-ფაშა სარდლობდა ოსმალთა 15,000 კაციან დანაყოფს. 1638 წლის 24 დეკემბერს ერთ-ერთი შეტაკების დროს ბრძოლაში შევარდნილი ფაშა სპარსელებმა სიცოცხლეს გამოასალმეს. მეორე დღეს ბაღდადი დაეცა. ის გახდა ოსმალეთის მესამე დიდი ვეზირი ჰადიმ ალი-ფაშასა და ჰადიმ სინან-ფაშასთან ერთად, რომელიც ბრძოლის ველზე დაიღუპა. მისი დაბადების თარიღი არ არის ცნობილი, თუმცა გამოჩენილი თურქი მემატიანისა და მოგზაურის, ევლია ჩელების გადმოცემით, ის 40-45 წლის ასაკში გარდაიცვალა.
სიროტინების სახლი

სიროტინების სახლი — სართულნახევრიანი სახლი, არქიტექტურული ძეგლი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. სახლი აგებულია საუკუნის პირველი ნახევარში. როსტოვის ოლქის საბჭოს 1992 წლის 18 ნოემბრის № 301 გადაწყვეტილებით სახლი განეკუთვნება რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიას. იგი იყო ქალაქის საჯარო მმართველობის დეპუტატი ვაჭართა წრიდან.

1992 წლის 18 ნოემბრის № 301 გადაწყვეტილებით სახლი კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლია.
სკარამანგის სახლი

სკარამანგის სახლი — სახლი, არქიტექტურული ძეგლი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. შენობა აგებულია საუკუნის პირველი ნახევარში.

მისამართი: ტაგანროგი, პეტროვის ქუჩა № 53.

ისტორია
ქალაქის დოკუმენტებში, რომელიც თარიღდება 1820 წლით, მოხსენიებულია ლუკა პეტრეს ძე სკარამანგა. საუკუნის პირველ ნახევარში ლუკა სკარამანგამ ტაგანროგში პეტროვის ქუჩა 53-ში ააშენა ერთსართულიანი სახლი მაღალ ცოკოლზე. მისი კუთვნილება, უძრავი ქონების გარდა, იყო ბახმუტის მარილის საბადო. გარდა ამისა, მას კავშირი ჰქონდა ბერძნულ კანტორასთან „სკარამანგა, მანუსი და “, რომელიც დაიხურა 1893 წელს. კანტორა დაკავებული იყო ექსპორტ-იმპორტის საქმით. ტაგანროგში შემოჰქონდათ ჩაი, ყავა, ციტრუსები და სხვა პროდუქტები, ხოლო ტაგანროგიდან გაჰქონდათ ხორბალი, კოპტონი, ცხიმი.

1873-1880 წლებში სახლი იყო ვაჭარ ივანე სკარამანგას მფობელობაში. 1890 წელს სახლი ეკუთვნოდა საბერძნეთის მოქალაქეს ივანე სკარამანგას. უცნობია რა კავშირია ამ ორ პიროვნებას შორის.

1898 წლიდან სახლის ახალი მფლობელია ივანე ამბროსის ძის სკარამანგის ქვრივი ვირგინია მიხეილის ასული სკარამანგა. ივანეს და ვირგინაიას ჰყავდათ რამდენიმე შვილი: ელიზავეტა, მარია, ვირგინია, ამბროსი, მიხეილი, პანტელეიმონი. სკარამანგები ამ სახლის გარდა სხვა სახლებსაც ფლობდნენ, რომლებიც ამჟამად მდებარეობენ პეტროვის 95-ში და 97-ში.

1923 წელს ამ სახლში გაიხსნა საბავშვო ბაღი № 11. სახლი ამჟამადაც შემონახულია და დგას მაღალ ცოკოლზე.