iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბრაზილიის მუნიციპალიტეტები

ბრაზილიის მუნიციპალიტეტები – ბრაზილიის შტატების ადმინისტრაციული დაყოფის სისტემა. დღეისთვის ბრაზილიაში არის 5564 მუნიციპალიტეტი, მუნიციპალიტეტების საშუალო მოსახლეობაა 34,361. ბრაზილიის შტატებში მუნიციპალიტეტების რაოდენობის საშუალო მაჩვენებელია 214 (რორაიმის ყველაზე ნაკლებად დაყოფილ შტატში 15 მუნიციპალიტეტია, ხოლო მინას-ჟერაისს ყველაზე მეტად დაყოფილ შტატში 853). ფედერალურ ოლქი, სადაც ბრაზილია (დედაქალაქი) მდებარეობს არ შეიძლება იყოს დაყოფილი მუნიციპალიტეტებად (ბრაზილიის კონსტიტუციის მიხედვით ფედერალურ ოლქს აქვს საკონსტიტუციო და საკანონმდებლო ძალაუფლება).

1988 წლის კონსტიტუციაში მუნიციპალიტეტები განსაზღვრულია როგორც ფედერაციის ნაწილი და არა როგორც უბრალოდ შტატების მუნიციპალური დანაყოფები.

ყოველ მუნიციპალიტეტს ჰყავს ავტონომიური უფლებებით აღჭურვილი ადგილობრივი მმართველობის სტრუქტურები. მუნიციპალიტეტის მერები ირჩევიან ხალხის მიერ პირდაპირი წესით. ეს არჩევნები ეწყობა მთელს ქვეყანაში ერთდროულად (ბოლო არჩევნები ჩტარდა 2008 წელს). თითოეულ მუნიციპალიტეტს აქვს კონსტიტუციური უფლება მიიღოს ადგილობრივი კანონები, ააგროვოს გადასახადები და მოზიდოს რესურსები, როგორც შტატისგან ასევე ფედერალური მთავრობისგან. თუმცა მუნიციპალიტეტებს არ აქვთ სასამართლო ძალაუფლება, სასამართლოები იმართება მხოლოდ შტატებში ან ფედერალურ დონეზე.

მუნიციპალიტეტების მმართველობები განთავსებულია მთავარ ქალაქებში, მიუხედავად მათი მოსახლეობის რაოდენობის ან მდებარეობისა. ქალაქს აქვს მუნიციპალიტეტის სახელი, მუნიციპალიტეტებიც ასევე შეიძლება იყოს დაყოფილი ოლქებად (მხოლოდ ადმინისტრაციული მიზეზებით). როგორც წესი ახალი მუნიციპალიტეტები ყალიბდება ოლქებისგან. სხვა დასახლებულ ადგილებს (იურიდიული საფუძვლის გარეშე) ეწოდებათ ( ან ) სოფლები.

მუნიციპალიტეტები შტატის საზღვრებში შეიძლება გაიყოს ან შეერთდეს, ხალხმა რომც გამოხატოს სურვილი რეფერენდუმის საშუალებით ამის უფლებას ფედერალური კონსტიტუცია მაინც არ იძლევა. სადაც ცალსახადაა აკრძალული ექსკლავის შექმნა ან შტატიდან გამოყოფა.
კოლუმბამდელი ამერიკის კულტურა

კოლუმბამდელი ამერიკის კულტურა ესაა იმ ხალხების კულტურა, რომლებიც ამერიკის კონტინენტზე, ევროპელი კოლონიზატორების მოსვლამდე ცხოვრობდნენ,თანამედროვე მექსიკის, ცენტრალური ამერიკის, კარიბებისა და სამხრეთ ამერიკის ტერიტორიაზე.

როცა საჭიროა იმის განსაზღვრა, თუ საზოგადოების განვითარების რომელ სტადიას მიეკუთვნება ესა თუ ის უძველესი კულტურა, მეცნიერები პასუხობენ გარკვეულ კითხვებს:

ჰქონდათ თუ არა ამ ხალხებს დამწერლობა? იყო თუ არა ინფორმაციის გადაცემის სხვა საშუალებები?
არსებობდა თუ არა კერამიკა? გამოიყენებოდა თუ არა მის დასამზადებლად სამეთუნეო დაზგა?
რისგან ამზადებდნენ შრომის იარაღებს?
გამოიყენებოდა თუ არა გამწევი ცხოველები? იყენებდნენ თუ არა ბორბალს?
იგებოდა თუ არა ქვისგან მონუმენტური ნაგებობები? ამკობდნენ თუ არა მათ ფასადებს ღმერთებისა და მეფეების სკულპტურული გამოსახულებებით?
იყო თუ არა ჩამოყალიბებული სახელმწიფო აპარატი: მოხელეები, არმია, პოლიცია? არსებობდა თუ არა კავშირები ცალკეულ ქალაქებსა და ოლქებს შორის?

ამ კითხვებზე პასუხის გაცემისას დავინახავთ, რომ ამერიკის ცივილიზაციებში დამწერლობა არსებობდა (იეროგლიფური, კიპუ). ამერიკის ხალხებმა არ იცოდნენ სამეთუნეო დაზგა, მაგრამ მათი კერამიკული ნაკეთობები მნახველის გაოცებას იწვევს თავისი სინატიფით, ორნამენტებითა და მოხატულობით. ზოგჯერ იქმნება ისეთი შთაბეჭდილება, რომ სამხრეთ ამერიკის მცხოვრებლებმა ჩინელებზე უფრო ადრე ამოხსნეს ფაიფურის საიდუმლოება. ძველმა ამერიკელებმა არ იცოდნენ რკინა, მაგრამ იცოდნენ სპილენძი და ბრინჯაო (ძვ.წ. 1 ათასწლეულში).

გამწევი ცხოველები ამერიკის კონტინენტზე არ იყო. სამხრეთამერიკული ცხოველი ლამა, აქლემის სიმპათიური ნათესავი, არ გამოდგებოდა გამწევ ძალად, მაგრამ ტვირთმზიდავ ცხოველად მას იყენებდნენ და დღესაც იყენებენ.

კოლუმბამდელი ამერიკის ყველა ცივილიზაციაში იგებოდა მონუმენტური ნაგებობები, მაგრამ აქ ჩანს ერთი მეტად საინტერესო კანონზომიერება - ამ უზარმაზარ პირამიდებსა და ტაძრებში სასარგებლო ფართობი უაღრესად მცირე იყო. ნაგებობების შიგთავსი არ იყო გათვალისწინებული ხალხის დიდი მასებისთვის, ის იყო ნაგებობები რჩეულთათვის.

განვითარებული და ზოგჯერ უაღრესად რთული იყო სახელმწიფო სტრუქტურაც, ხელისუფლების ორგანოები. როგორც ჩანს, ამერიკის კომლუმბამდელ ცივილიზაციებში არმიაც არსებობდა, რადგან მათი ისტორია, როგორც ამას არქეოლოგიური გათხრები მოწმონებ, ომების ისტორიაა. ამ ცივილიზაციებში ასევე არსებობდა კავშირგაბმულობაც. ცნობილია, რომ ინკების სახელმწიფოში საფოსტო მომსახურებისათვის გამოიყენებოდა 400 მალემსრბოლი - ჩასკი, რომლებიც სპეციალური, შესანიშნავად მოკირწყლული გზებით დაატარებდნენ წერილებს, დაწერილს კიპუს ანბანით.

ყოველივე ეს მიუთითებს კულტურისა და განვითარების მაღალ დონეზე, რომელიც არსებობდა ცენტრალური და სამხრეთ ამერიკის უძველეს ცივილიზაციებში და რომლებიც ბევრად არ ჩამორჩებოდნენ ძველი ეგვიპტის, შუამდინარეთისა და ჩინეთის ცივილიზაციებს.
ტაუანტინსუიუ

ტაუანტინსუიუ (კეჩ.) — ასე უწოდებდნენ ინკები თავიანთ უზარმაზარ იმპერიას, რომელიც მოიცავდა თანამედროვე პერუს, ეკვადორის, ბოლივიის, ნაწილობრივ კოლუმბიის, არგენტინისა და ჩილეს ტერიტორიებს. „ტაუანტანსუიუ“ კეჩუას ენაზე ნიშნავდა „სამყაროს ოთხ გაერთიანებულ მხარეს“. იმპერიის უზარმაზარი ტერიტორია მართლაცდა ხაზს უსვამდა ამ სახელწოდების სამართლიანობას.
ნიკოლა პუსენი

ნიკოლა პუსენი ( დ. 15 ივნისი, 1594 — გ. 19 ნოემბერი, 1665) — კლასიციზმის წარმომადგენელი ფრანგი მხატვარი. პუსენი იყო მთავარი შთაგონების წყარო ისეთი კლასიკოსი მხატვრებისათვის, როგორებიც არიან — ჟაკ-ლუი დავიდი, ჟან-ოგიუსტ-დომინიკ ინგრი, პოლ სეზანი.

ნიკოლას მამა მეთევზე იყო, ხოლო დედა მუსიკოსი. მომავალი მხატვარი უკიდურესად ღარიბ ოჯახში იზრდებოდა მას არ ჰქონდა არანაირი საშუალება რომ ხატვაზე ევლო.

ცხოვრების და მოღვაწეობის უდიდესი ნაწილი მან რომში გაატარა, გარდა იმ პერიოდისა, როდესაც კარდინალმა რიშელიემ მას საფრანგეთში დაბრუნება უბრძანა და სამეფო კარის პირველ მხატვრად დანიშნა.

პუსენის ნამუშევრები მსოფლიოს წამყვან მუზეუმებში ინახება.
პიკო-და-ნებლინის ეროვნული პარკი

პიკო-და-ნებლინის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი ჩრდილოეთ ბრაზილიაში, ვენესუელის საზღვართან. პარკი შეიქმნა 1979 წელს და დღეისათვის წარმოადგენს ბრაზილიის ერთ-ერთ უდიდეს ეროვნულ პარკს 22,200 კვ.კმ ტერიტორიით. პარკმა სახელი მიიღო მასში მდებარე ბრაზილიის უმაღლესი მწვერვალისგან - პიკო-და-ნებლინასგან (2,994 მ). პარკი დაფარულია ამაზონის გაუვალი ტყეებითა და მცენარეთა სხვა მრავალი სახეობებით. ველური ბუნება ძალიან მრავალფეროვანია, წარმოდგენილია რამდენიმე განსაკუთრებული სახეობა - ნებლინის უაკარი (მაიმუნი) და გაიანური კლდის მამალი.

პიკო-და-ნებლინის ეროვნული პარკი მდებარეობს ამაზონის ერთ-ერთ ყველაზე უფრო ტენიან ადგილას (4.000 მმ წელიწადში).

პარკში შესასვლელად საჭიროა სპეციალური ნებართვა და მასში არ არსებობს არანაირი ტურისტული ინფრასტრუქტურა.
ესტეგლალ თეირანი (საფეხბურთო კლუბი)

ესტეგლალ თეირანი — ირანული საფეხბურთო კლუბი ქალაქ თეირანიდან. ასპარეზობს სპარსეთის ყურის პრო ლიგაში და ითვლება ერთ-ერთ ყველაზე უფრო ძლიერ, ტიტულოვან და პოპულარულ გუნდად ირანული ფეხბურთის ისტორიაში.

ისტორია
საფეხბურთო კლუბ „ესტეგლალ თეირანის“ ისტორია სათავეს 1945 წლის სექტემბრიდან იღებს. კლუბი თავდაპირველად „დოჩარხე სავარანის“ სახელით დაფუძნდა. „ესტეგლალ თეირანი“ ირანის უმაღლეს საფეხბურთო დივიზიონში ასპარეზობს და ერთ-ერთ ყველაზე უფრო წარმატებულ კლუბად ითვლება: არის ქვეყნის რვაგზის ჩემპიონი და ათგზის ვიცე-ჩემპიონი, ჰაზფის თასის შვიდგზის მფლობელი და ხუთგზის ფინალისტი, აზიის ფეხბურთის კონფედერაციის ჩემპიონთა ლიგის თასის ორგზის მფლობელი და ორგზის ფინალისტი. 2020 წლის 7 ოქტომბრიდან კლუბის მთავარი მწვრთნელია ირანელი ფეხბურთის სპეციალისტი მაჰმუდ ფექრი.

მიღწევები
ირანის ჩემპიონატი
ჩემპიონი (9): 1970–71, 1974–75, 1989–90, 1997–98, 2000–01, 2005–06, 2008–09, 2012–13, 2021–22
ვიცე-ჩემპიონი (10): 1973–74, 1991–92, 1994–95, 1998–99, 1999–2000, 2001–02, 2003–04, 2010–11, 2016–17, 2019–20

ჰაზფის თასი
თასის მფლობელი (7): 1976–77, 1995–96, 1999–2000, 2001–02, 2007–08, 2011–12, 2017–18
ფინალისტი (5): 1989–90, 1998–99, 2003–04, 2015–16, 2019–20

აზიის ფეხბურთის კონფედერაციის ჩემპიონთა ლიგა
თასის მფლობელი (2):1970, 1990–91
ფინალისტი (2): 1991, 1998–99
ბრაზილიის ისტორია

ბრაზილიის ისტორია იწყება დაახლოებით 8000 წლის წინ, ამერიკის პირველი მკვიდრი მოსახლეობის გამოჩენით, როდესაც პირველმა ადამიანებმა ბერინგის სრუტის გადაკვეთით მიაღწიეს ალასკის და შემდგომ დანარჩენ ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ამერიკას.

ითვლება, რომ პირველი ევროპელი ვინც ბრაზილია აღმოაჩინა 1500 წლის 22 აპრილს, იყო პორტუგალიელი პედრუ ალვარეშ კაბრა. საუკუნიდან საუკუნემდე ბრაზილია პორტუგალიის კოლონია იყო. 1822 წლის 7 სექტემბერს ქვეყანამ გამოაცხადა დამოუკიდებლობა და გახდა კონსტიტუციური მონარქია — ბრაზილიის იმპერია. 1889 წელს სამხედრო გადატრიალებამ დაამყარა რესპუბლიკური მმართველობა. ქვეყანამ მიიღო ფედერალური მოწყობა, რომელსაც დღემდე ინარჩუნებს. ბრაზილიაში იყო ორი დიქტატორული პერიოდი, 1930 წლიდან 1934 წლამდე და 1937 წლიდან - 1945 წლამდე, ასევე სამხედრო დიქტატურა 1964-1985 წლამდე.
აჯაფსანდალი

აჯაფსანდალი — კავკასიური სამზარეულოს კერძი (ქართული, სომხური, აზერბაიჯანული). მზადდება ბადრიჯნით, კარტოფილით, პომიდვრით, პილპილითა და სანელებლებით.

არსებობს ვარაუდი, რომ ამ კერძის დასახელება გამომდინარეობს თურქული ენიდან და ნიშნავს „რა მშვენიერი ხარ“. თუმცა, ამ ჰიპოთეზის დამადასტურებელი მტკიცებულებები არ არსებობს.

რეცეფტები
აჯაფსანდალი მზადდება აუცილებელი შემადგენლებისგან: ბადრიჯანი, პომიდორი, ბულგარული წიწაკა, ხახვი, ნიორი, ქინძი, ზეთი და მარილი გემოვნების მიხედვით. ზოგჯერ ამატებენ კარტოფილს და ცხარე წიწაკას.

ეს კერძი სხვადასხვა დასახელებით არსებობს ყველა კავკასიურ და თურქულენოვან ხალხებში. ამ კერძის ევროპული ანალოგია — ბოსტნეულის სოტე. ყოველ შემთხვევაში ამ კერძის დასამზადებლად საჭიროა ბადრიჯანი და სხვა აჯაფსანდალისათვის დამახასიათებელი პროდუქტები.
უბაჟარის ეროვნული პარკი

უბაჟარა – ეროვნული პარკი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. უმცირესი ბრაზილიის 35 ეროვნულ პარკს შორის 5.63 კვ.კმ ფართობით. უბაჟარის საგანძურს წარმოადგენს გროტები. ქალაქ ფორტალეზადან 320 კილომერტრის მოშორებით, იბიაპაბის მთის ფერდობებზე, მდებარეობს შთამბეჭდავი გროტი, რომელიც სავსეა სტალაქტიტებითა და სტალაგმიტებით. ისინი ათასობით წლის მანძილზე ფორმირდებოდა კირქვისა და წყლის მოქმედებით.
შრი ჩინმოი

ჩინმოი კუმარ გჰოსე (დ. 27 აგვისტო, 1931, ბანგლადეში, შაკპურა — გ. 11 ოქტომბერი, 2007, ნიუ-იორკი, აშშ) — ინდოელი სულიერი მოძღვარი, გურუ, პოეტი, მწერალი, მხატვარი, მუსიკოსი, კომპოზიტორი და ფილოსოფოსი. აღმსარებლობით ინდუისტი. 1964 წელს გადასახლდა აშშ-ში. ქადაგებდა ღმერთისადმი სიყვარულს, ყოველდღიურ მედიტაციას, სამყაროსთვის მსახურობას, რელიგიურ შემწყნარებლობასა და ტოლერანტობას.

ცხოვრება
შრი ჩინმოი დაიბადა აღმოსავლეთ ბენგალში (თანამედროვე ბანგლადეში). ოჯახში შვიდი ბავშვიდან ყველაზე უმცროსი იყო. 11 წლისა, სხვა და-ძმებთან ერთად, დაობლდა და გაიზარდა შრი აურობინდოს აშრამში. ბავშვობიდან წერდა ლექსებს, ესეებსა და სიმღერებს, ასევე დაკავებული იყო სპორტითაც, რაც აურობინდოს აშრამში სავალდებულო იყო. ბავშვობიდანვე იყო დაკავებული მედიტაციითა და სულიერი პრაქტიკებით.

1964 წელს გადასახლდა ნიუ-იორკში, სადაც 1966 წელს დააარსა სექტა. შრი ჩინმოი ორჯერ წარადგინეს ნობელის პრემიაზე, მაგრამ, საბოლოოდ, არ მიუღია. 2007 წლის 11 ოქტომბერს ნიუ-იორკში გარდაიცვალა გულის შეტევით. დაკრძალულია კუინზში, ნიუ-იორკში.

მოძღვრება
ბევრი მკვლევარი შრი ჩინმოის მოძღვრებას ახასიათებს ნეოინდუიზმად ინტეგრალური იოგის ელემენტებით.

მის მიხედვით, ღმერთს ან — უზენაესს, ერთდროულად გააჩნია მამრობითი და მდედრობითი საწყისი. მამაღმერთი და დედაღმერთი ერთნი არიან ორ სახეში. ხსნისათვის აუცილებელია, მასწავლებლის მეშვეობით, ღმერთის სრული მორჩილება. ამის მისაღწევად საჭიროა „გულის გზით“ რეალიზაცია. სულიერი გული არის „სიყვარულის ტახტი და მსოფლიო ერთიანობის გრძნობა“, ინტელექტი კი — „შფოთვისა და ეჭვის ტახტია“. გულმა უნდა დაიმორჩილოს ინტელექტი.

მედიტაციურ მდგომარეობაში ჩასაფლობად რეკომენდებულია ერთ საგანზე კონცენტრირება. შრი ჩინმოი საკონცენტრაციო ობიექტად თავის „ტრანსცენდენტულ პორტრეტს“ გვთავაზობს. ის ამბობს: „ჩემს პორტრეტთან მედიტაციის დროს, არაფერზე უნდა იფიქროთ“. ამავდროულად, რეკომენდებულია მუსიკის მოსმენა, თავად ჩინმოის მიერ დაწერილი, და საკმევლის სუნის შესუნთქვა.

ამას უნდა დაემატოს მკაცრი ვეგეტარიანული დიეტა და „უნაყოფო“ სექსუალური ცხოვრებისგან თავის შეკავება. ჩინმოი ქორწინებას არ იწონებდა, რადგან მშობლებს ყურადღება ბავშვზე გადააქვთ და შესაბამისად არა მასწავლებელზე, არამედ მათზე არიან კონცენტრირებულები.
მურზილკა

მურზილკა — რუსული საბავშვო ჟურნალი. გამოიცემა 1924 წლის 16 მაისიდან. გათვლილია 6-დან 12 წლამდე ასაკის ბავშვებზე. ჟურნალის მთავარი რედაქტორია ტატიანა ანდროსენკო.

ისტორია
 საუკუნის ბოლოს კანადელი მხატვრისა და მწერლის პალმერ კოქსის მიერ შეიქმნა „ბრაუნის“ სახელით ცნობილი ხალხის შესახებ ლექსების ციკლი. მოგვიანებით რუსმა მწერალმა ანა ჰვოლსონმა დაწერა მოთხრობები ტყის კაცუნებზე, რომელთა შორის მთავარი იყო მურზილკა (ეს სახელი მან თავად მოიფიქრა) — ფრაკით, ჯოხით და მონოკლით აღჭურვილი არსება.

1924 წლის 16 მაისს საბჭოთა კავშირში პირველად გამოვიდა ჟურნალ „მურზილკას“ ნომერი. აქ მურზილკა წარმოდგენილი იყო როგორც პატარა თეთრი ძაღლი და დაჰყვებოდა თავის პატრონს, ბიჭუნა პეტიას.

1927-1928 წლებში გამოდიოდა „მურზილკას გაზეთი“.

1937 წელს მხატვარ ამინადავ კანევსკის მიერ შეიქმნა მურზილკას ცნობილი იმიჯი — ყვითელი არსება წითელი ბერეტით, ფოტოაპარატითა და ყელსახვევით.

ჟურნალში ქვეყნდებოდა სხვადასხვა ცნობილი მწერლის ნაწარმოები. მათ შორის იყვნენ სამუილ მარშაკი, სერგეი მიხალკოვი, ბორის ზახოდერი, ნიკოლოზ ნოსოვი და სხვები.

წლების მანძილზე ჟურნალში კომიქსების სახით ქვეყნდებოდა მურზილკას თავგადასავლები.

1993 წელს გამოიცა ჰვოლსონის წიგნი „მურზილკასა და ტყის კაცუნების თავგადასავალი“.
საკუთრების ქალაქური წესი

„საკუთრების ქალაქური წესი“ — 1722 წელს ვახტანგ -ის სიგელით შემოღებული მემკვიდრეობის წესი, რომელიც შემდეგ ერეკლე -მ განამტკიცა. ვახტანგ -ის სიგელი თბილისის მკვიდრ მცხოვრებლებს ებოძა. ამ კანონით ხელი უნდა შესწყობოდა აღებ-მიცემობისა და მსხვილი ხელოსნური წარმოების განვითარებას, სავაჭრო-საწარმოო კაპიტალის ზრდასა და სიმკვიდრეს. იგი ითვალისწინებდა კანონიერ მემკვიდრეთა წრის გაფართოებას და ამგვარად, ბეითმანობის შეზღუდვას. გაუყარი სახლის წევრების, მამრობითი სქესის ნათესავების გარდა სამკვიდროს მოთხოვნის უფლება ენიჭებოდა აგრეთვე განაყარ, უფრო შორეულ ნათესავებს და მოყვრებსაც კი. მოქალაქენი, დიდვაჭრები და მსხვილი მრეწველნი, მომეტებულად მეფის ყმებად ითვლებოდნენ და, თუ უმემკვიდრეოდ გადაეგებოდნენ ახალი კანონის მიღებამდე მათი ქონება ფეოდალური წესისამებრ მეფე-ბატონს რჩებოდა.

ამიერიდან კი იგი თითქმის ყოველთვის ბრუნვაშივე იქნებოდა — გარდაცვლილის ადგილს სამკვიდროს დამსაკუთრებელი, მისი უფლება-მოვალეობის მონაცვლე დაიჭერდა. ამასთანავე მეფეს არ აკლდებოდა ყმური სამსახური, რომელიც მანამდე ქონების გარდაცვლილ პატრონს ეკისრა. „საკუთრების ქალაქური წესის“ ჩამოყალიბებულად ასახავს „საქართველოს ძველთაგან და ჩვეულებითად ქართველ მეფეთა დროთა შემოღებულნი სჯულნი“ (განსაკუთრებით მუხლი 32-34).
საკულინა

საკულინა — ზღვის პარაზიტული კიბო ულვაშფეხიანი კიბოების რიგისა. ტომრისებური სხეულის ფესვისმაგვარი გამონაზარდები იჭრება კიბორჩხალას სხეულში და იქ პარაზიტობს. საკულინას ლარვა - ნაუპლიუსი - 4-5 დღე-ღამე გარდაიქმნება ორსაგდულიანი ნიჟარით დაფარულ ლარვად და იწყებს პარაზიტულ ცხოვრებას. ლარვა ემაგრება კიბორჩხალას სხეულს, შორებს საკუთარ სხეულსა და საგდულს და დარჩენილი (თავის) ნაწილით იჭრება კიბორჩხალაში, სადაც გარდაიქმნება ჰერმაფროდიტულ ინდივიდად.
საკულტო-რიტუალური სიმღერა

საკულტო-რიტუალური სიმღერა — მუსიკალური ფოლკლორის მნიშვნელოვანი ჟანრი. სიმღერა, რომელიც შესაბამისი რიტუალებით გამოხატავს როგორც წარმართული, ისე ქრისტიანული ღვთაებებისადმი მოკრძალებას, მათ წინაშე ქედის მოხრას. ამ ჟანრის საუკეთესო ნიმუშებია: კახური, რაჭული, გურული —„ალილო“; ქართლ-კახური —„იავნანა“, „ლაზარე“ ანუ „გონჯარობა“, გურული — „მზე შინა“, „ბატონებო“ ანუ „საბოდიშო“; ქართლური — „ჭონა“; კახური - „დიდება“, თუშური — „დალა“; კახური, იმერული, გურული, მეგრული - „ზარი“; სვანური — „ჯგრიაგ“, „კვირია“, „ლილე“, „ბარბალ დოლაშ“ და სხვა. ხევსურული — „ხმით ნატირალი“, „ძახილით ტირილი“, „დავლ-ტირილი“; ფშაური — „ჯვარი წინასა“; მოხევური — „ჯვარული“, „დიდება“; მთიულური — „ლომისის ჯვრისა“ და სხვა.
პაზ-672

პაზ-672 — საბჭოთა წარმოების ავტობუსი, რომელიც იწარმოებოდა 1967 წლიდან 1989 წლამდე. მისი წინამორბედი იყო პაზ-652, ხოლო მემკვიდრე — პაზ-3205. თავდაპირველად საბჭოთა კავშირში მას იყენებდნენ როგორც ქალაქის ავტობუსს, თუმცა დღესდღეობით ის რაიონული ავტობუსია და ხშირად გამოიყენება როგორც სამარშრუტო ტაქსი და ავტოკატაფალკის მანქანა.
შავნაბადის მონასტერი

შავნაბადა – წმინდა გიორგის სახელობის მონასტერი სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველოში, თბილისიდან 30 კმ-ში.

დაარსდა წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიასთან 1992 წელს, საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის ილია -ის ლოცვა-კურთხევით.

ლეგენდა
1795 წელს, მას შემდეგ რაც აღა-მაჰმად-ხანმა თბილისი აიღო, სპარსელებმა ქალაქის ძარცვა-რბევა დაიწყეს. სპარსელთა მოთარეშე არმია ბანაკში გვიან ღამით ბრუნდებოდა. ბანაკი მტკვრის მიმართულებით მარცხენა მხარეს, სოღანლუღის მიდამოებში, მაღლა მთაზე მდებარეობდა.

ლეგენდის მიხედვით, ნაძარცვით დაბრუნებულ ჯარს ყოველ ღამეს უჩვეულო განსაცდელი ატყდებოდა თავს: შუაღამისას მოსასვენებლად დაბინევებულ სპარსელთა ბანაკში ყიჟინით შემოიჭრებოდა შავნაბდიანი ცხენოსანი მხედარი, ბანაკს აყრიდა, მრავალს დახოცავდა, შიშით შეძრწუნებულებს მოულოდნელად დატოვებდა და გაუჩინარდებოდა. ასე მეორდებოდა თითქმის ყოველდღე. სპარსელებმა გადაწყვიტეს, ჩასაფრებოდნენ ღამის მხედარს და გასწორებოდნენ, მაგრამ შავნაბდიანი მხედრის შეპყრობა ან მოკვლა შეუძლებელი აღმოჩნდა. შეშინებულმა აღა-მაჰმად-ხანმა ჯარის სასწრაფოდ აყრა და საქართველოს დატოვება განიზრახა. საქართველოდან წასვლისას კი პირობა დადო, მომავალ წელს კვლავ შემოვესევი და ქვას ქვაზე არ დავტოვებო.

ქართველებმა იმ მთას, სადაც შავნაბდიანი მხედარი მტერს მიეჭრებოდა და არბევდა, შავნაბადის მთა უწოდა, ხოლო მთის წვერზე, ქართველთა შემწის, ზეციური მხედრის, წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია ააგო. ზეციური მინიშნებით ეს მხედარი სწორედ დიდმოწამე გიორგი იყო.

ერთი წლის შემდეგ აღა-მაჰმად-ხანმა მართლაც განიზრახა საქართველოს დასაპყრობად წამოსვლა, მაგრამ სალაშქროდ წამოსვლის წინა საღამოს საგულდაგულოდ დაცულ კარავში, სპარსეთის მბრძანებელი, ყველასათვის გასაოცრად, მახვილით განგმირული იპოვეს.
შავნაბადა (თელეთის ქედი)

შავნაბადა — მთა და ჩამქრალი ვულკანი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარეში, გარდაბნის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თრიალეთის ქედის სამხრეთ-აღმოსავლეთ განშტოება თელეთის ქედზე. სიმაღლე — ზღვის დონიდან 770 მ. შავნაბადა თბილისიდან 30 კმ-ში მდებარეობს. დენუდაციით პრეპარირებული ვულკანური კონუსია. აგებულია ეოცენური ვულკანოგენური დანალექებით. მთის წვერი შემოსილია ნატყეური მდელოს ბალახეულით, კალთები — ჯაგეკლიანებით. შავნაბადის მთაზე დგას წმინდა გიორგის სახელობის მონასტერი.
ასურული ენა

ასურული ენა ( ან []) — ახალსირიული ენა, საერთო სახელწოდება თანამედროვე აღმოსავლეთ არამეული დიალექტებისა, რომლებზედაც ლაპარაკობენ ასურელები (სირიელები). ასურულ ენაზე მოლაპარაკეთა რიცხვი 3 მილიონამდე აღწევს, აქედან 8 ათასამდე ცხოვრობს საქართველოში, სადაც მათი უმრავლესობა პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ჩამოვიდა. მაგრამ ასურელები აქ გაცილებით ადრე, საუკუნიდან, ჩანან, როდესაც ასურელი საეკლესიო მოღვაწენი (ასურელი მამები) სირიიდან ჩამოვიდნენ. გარდა საქართველოსი ასურულ ენაზე ლაპარაკობენ ირანში, ერაყსა და თურქეთში, ასევე მცირე დიასპორების სახით მსოფლიოს რამდენიმე ქვეყანაში.

დასახიათება
ასურული ენა თავისი სტრუქტურით საკმაოდ დაშორდა სემიტურ ტიპს, რომელსაც წარმოშობით განეკუთვნება: დაიკარგა ზოგიერთი ფონემა, გაჩნდა ახალი; ასპექტის მიხედვით ზმნის უღვლილება შეიცვალა უღვლილებით დრო-კილოთა მიხედვით. ზმნაში პირიანი ფორმის გადმოსაცემად გამოყენებულია ნაზმნარი სახელი. დიდი გავრცელება ჰპოვა ანალიზურმა წარმოებამ. ლექსიკაში ფართოდ შეიჭრა თურქული, ირანული და არაბული წარმოშობის სიტყვები. ასურული ენა მდიდარია დიალექტებით, რომელთაგან საქართველოში გვხვდება სალამასის, ვანის, ჯილუს, ტიარისა და ურმიის დიალექტები. ურმიული დიალექტი საფუძვლად დაედო სალიტერატურო ენას, რომელიც გასული საუკუნის 40-იან წლებში ჩამოყალიბდა. მასზე შექმნილია მხატვრული, საეკლესიო და სასწავლო ლიტერატურა, გამოდიოდა ჟურნალ-გაზეთები.

ასურული ენა საქართველოში
1989 წელს თბილისში ჩამოყალიბდა ასურელთა კულტურის ცენტრი, რომლის ბაზაზე 1992 წელს შეიქმნა საქართველოში მცხოვრებ ასურელთა საერთაშორისო ეროვნული კონგრესი. 1997 წლიდან გამოდის (არაპერიოდულად) ამ კონგრესის გაზეთი „ავიუთა“ („თანხმობა“).
ამომავალი მზის ორდენი

ამომავალი მზის ორდენი ( — იაპონური ორდენი.

ქრიზანთემის ორდენის შემდეგ ამომავალი მზის ორდენი არის იაპონიის უმაღლესი ორდენი. იგი შეიქმნა სახელმწიფო საბჭოს 1875 წლის 10 აპრილის განკარგულებით. ორდენს გააჩნია 8 ხარისხი, ხოლო პირველ ხარისხს ასევე გააჩნია ორი ნაირსახეობა — პავლონვიის ყვავილით და მის გარეშე. ამომავალი მზის ორდენის კავალერი შეიძლება გახდეს მხოლოდ მამაკაცი. ორდენი ენიჭება ადამიანებს როგორც სამხედრო, ასევე სამოქალაქო პირებს. 2003 წელს ორდენით დაჯილდოების წესში შეიტანეს ცვლილება, რომლის შედეგად ორდენით მდედრობითი სქესის წარმომადგენელთა დაჯილდოებაც შეიძლება. ქართველთაგან ორდენით დაჯილდოებულია რუსეთში მოღვაწე მწერალი ბორის ჩხარტიშვილი (აკუნინი) (2009)

ორდენს გააჩნია 8 ხარისხი. თავდაპირველად პირველი ხარისხი იყო გაყოფილი ორ კლასად — ამომავალი მზის ორდენი პავლოვნიის ყვავილებით და ამომავალი მზის ორდენი დიდ ბაფთაზე. დღეისათვის ამომავალი მზის ორდენი პავლოვნიის ყვავილებით გამოყოფილია ცალკე ორდენად და იაპონურ ორდენთა იერარქიაში მას მეორე ადგილი უკავია ქრიზანთემის ორდენის შემდეგ.

გალერეა
საკურცხილი

საკურცხილი (სვან.), საკარცხული (რაჭა) — საუფროსო სავარძელი, რომელშიც სვანეთში ოჯახის უფროსი, ქორა მახვში ჯდებოდა. თლიდნენ ხისგან, ჰქონდა საზურგე და მკლავსაყრდენი. წინა სვეტების პირი შემკული იყო გეომეტრიული ორნამენტითა და ასტრალური სიმბოლოებით. საკურცხილის საკულტო დანიშნულებითაც იყენებდნენ, საპატიო როლს თამაშობდა მიცვალებულთა მოსაგონარ სარიტუალო ჩვეულებების შესრულების დროსაც.
სალათა

სალათა, ყრდელი — ერთწლოვანი ბოსტნეული მცენარე რთულყვავილოვანთა ოჯახისა.

კულტურაში გავრცელებულია თითქმის ყველგან. იზრდება ველურადაც. სალათა ჯერ ივითარებს ფესვთანური ფოთლების როზეტს (თავიანი სალათა პატარ-პატარა თავებს), შემდეგ - ძლიერ განტოტვილ საყვავილე ღეროს, რომლის სიმაღლე 60-120 ამ აღწევს. სიცივეგამძლე (აღმონაცენი იტანს მინუს 3-5 ° ტემპერატურას), სინათლისა და ტენის მოყვერული მცენარეა, იყენებენ საჭმელად. შეიცავს , , და სხვა ვიტამინებს, კაროტინს, რკინისა და ფოსფორის მარილებს. მოსავლიანობა 300-500 ც/ჰა. სალათის სახესხვაობებია ფოთლოვანი სალათა, თავიანი სალათა და რომენის სალათა.

საქართველოში უმეტესად ფოთლოვანი სალათის ადგილობრივი ფორმებია გავრცელებული. სალათა მრავლდება თესლით, ზოგჯერ ჩითილით.
დიმიტრი თესალონიკელი

}, ხოლო კათოლიკურში — 9 აპრილი.

ცხოვრება
დიმიტრი თესალონიკელის მშობლები ფარული ქრისტიანები იყვნენ. მამამისს — რომის პროკონსულს თესალონიკში სახლში ფარული ეკლესია ჰქონდა, სადაც მოინათლა დიმიტრი. მამის გარდაცვალების შემდეგ დიმიტრი, ტახტზე ასულმა იმპერატორმა მაქსიმილიანე გალეროსმა, სამხედრო ღირსებებისათვის, 305 წელს თესალონიკის მხარის პროკონსულად დანიშნა. მას ევალებოდა ქალაქის დაცვა ბარბაროსებისაგან და ქრისტიანების დევნა. დევნის ნაცვლად დიმიტრი საჯაროდ ქადაგებდა ქრისტიანობას და ამ გზით ბევრი ქვეშევრდომიც მოაქცია ქრისტიანობაზე. განრისხებულმა მაქსიმილიანემ საპყრობილეში ჩააგდებინა იგი, თვით კი ამასობაში გლადიატორთა ასპარეზობებით ტკბებოდა, სადაც მისი რჩეული გოლიათი, ვინმე ლიოსი ორთაბრძოლებში ამარცხებდა ქრისტიანებს. ქრისტიანმა ჭაბუკმა ნესტორმა საპყრობილეში მყოფ დიმიტრის გამოსთხოვა ლოცვა-კურთხევა ლიოსთან შესაბმელად. დიმიტრის ლოცვა-კურთხევით ნესტორმა სძლია ლიოსს, რისთვისაც იმპერატორმა გამარჯვებული სიკვდილით დასაჯა, ხოლო დიმიტრის მკვლელები შეუგზავნა.

306 წლის 26 ოქტომბერს დიმიტრი შუბით განგმირეს. გადმოცემის თანახმად წმინდანის ერთგულმა მსახურმა ლუპემ პირსახოცით მოაგროვა დიმიტრის სისხლი და ამ სისხლით ნაკურთხი სიწმინდეებით მრავალი სნეული იკურნებოდა. ერთი საუკუნის შემდეგ მოიძიეს დიმიტრის წმინდა ნაწილები, კონსტანტინე დიდის დროს კი მის სახელზე აშენდა დიდი ტაძარი. საუკუნიდან წმინდა დიმიტრის ლუსკუმიდან კეთილსურნელოვანმა მირონმა დაიწყო დენა, რის გამოც წმინდანს მირონმდინარის საეკლესიო სახელწოდებაც მიენიჭა.
სალაკა

სალაკა, ბალტიის ქაშაყი — ატლანტური ქაშაყის ქვესახეობა. მისი სხეულის სიგრძე 20 სმ, მასა 25-50 გ აღწევს. პელაგური თევზია, დაცურავს ქარავნებად, იკვებება კიბოსნაირებით, არსებობს სალაკის გაზაფხულისა და შემოდგომის რასები. პირველი მრავლდება გაზაფხულზე, მეორე — შემოდგომაზე. დიდი სარეწაო მნიშვნელობა აქვს. მისგან ამზადებენ კონსერვებს, იყენებენ აგრეთვე ნედლს, შებოლილს და დამარილებულს.
სალამან და აბსალი

სალამან და აბსალი — ბერძნული წყაროდან მომდინარე აღმოსავლური რომანულ-მისტიკური სიუჟეტი. რამდენიმეჯერ დაამუშავეს არაბულ და სპარსულ ენაზე (აბუ ისჰაყი, საუკუნე; იბნ სინა, საუკუნე და სხვა). ზოგი ვერსიის მიხედვით სალამანი და აბსალი ვაჟი მეგობრები არიან, უმრავლეს შემთხვევაში კი – ვაჟი და ასული. ყველაზე ცნობილი და მხატვრულად სრულყოფილი ვერსია შექმნა აბდ-ორ-რაჰმან ჯამიმ: სალამანს, საბერძნეთის ტახტის მემკვიდრეს, შეუყვარდება ლამაზი ძიძა – აბსალი. მეფე ცდილობს მათ დაშორებას, რასაც ბრძენის დახმარებით მიაღწევს. სასოწარკვეთილი მიჯნურები კოცონში გადაეშვებიან. აბსალი დაიწვება, სალამანი კი უვნებლად გადარჩება. პოემის ბოლოს თვით ჯამი იძლევა ალეგორიის გახსნა (მეფე – ღვთაების ემანაციაა, სალამანი – გონიერი სული, აბსალი – სხეული, ბრძენი – სულის სიმძლავრე, კოცონი – ხორცის დათრგუნვა და ა. შ.). პოემაში ჩართულია კაცთმოყვარეობით გამსჭვალული დიდაქტიკური არაკები.

ზოგი ქართველი მკვლევარის აზრით პერსონაჟი სალამანი იხსენიება „თამარიანსა“ და ვეფხისტყაოსანში (სალა, სალამან).