ოლექსანდრა მატვიჩუკი

ოლექსანდრა მატვიჩუკი ( , დ. 8 ოქტომბერი, 1983 ) — უკრაინელი ადამიანის უფლებათა დამცველი და სამოქალაქო საზოგადოების ლიდერი კიევში. ის ხელმძღვანელობს არაკომერციულ ორგანიზაციას სამოქალაქო თავისუფლებების ცენტრს და არის დემოკრატიული რეფორმების კამპანიის ორგანიზატორი მის ქვეყანაში და ეუთოს რეგიონში.

განათლება
ალექსანდრა მატვიჩუკი სწავლობდა კიევის ტარას შევჩენკოს სახელობის ეროვნულ უნივერსიტეტში, რომელიც დაამთავრა 2007 წელს, როდესაც მიენიჭა მაგისტრის ხარისხი იურიდიული მიმართულებით. 2017 წელს იგი გახდა პირველი ქალი, რომელმაც მიიღო მონაწილეობა სტენფორდის უნივერსიტეტის უკრაინის განვითარებადი ლიდერების პროგრამაში.

კარიერა
მატვიჩუკმა არაკომერციული ორგანიზაცია „სამოქალაქო თავისუფლებების ცენტრში“ მუშაობა 2007 წელს დაიწყო, როდესაც ის დაარსდა.

2012 წელს მატვიჩუკი გახდა უკრაინის ეროვნული პარლამენტის ადამიანის უფლებათა კომისართან არსებული მრჩეველთა საბჭოს წევრი ( უკრაინის უმაღლესი რადა ).

2013 წლის 30 ნოემბერს კიევში, დამოუკიდებლობის მოედანზე მშვიდობიანი დემონსტრაციების ძალადობრივი ჩახშობის შემდეგ, იგი კოორდინაციას უწევდა -ს, სამოქალაქო ინიციატივა. -ის მიზანი იყო კიევსა და უკრაინის სხვა ქალაქებში ევრომაიდანის მსხვერპლთათვის სამართლებრივი დახმარების გაწევა, ასევე ინფორმაციის შეგროვება და ანალიზი მომიტინგეების დასაცავად, სიტუაციის შუალედური შეფასების უზრუნველყოფა. მას შემდეგ მატვიჩუკმა აწარმოა მრავალი საერთაშორისო სამობილიზაციო კამპანია სინდისის პატიმრების გასათავისუფლებლად, როგორიცაა კამპანია # და #[[ოლეგ სენცოვი| ] გლობალური აქცია რუსეთში და [[ყირიმის ანექსია რუსეთის ფედერაციის მიერ|ოკუპირებულ]] [[ყირიმი|ყირიმსა]] და დონბასში უკანონოდ დაპატიმრებული ადამიანების გასათავისუფლებლად. იგი არის მრავალი მოხსენების ავტორი [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაეროს]] სხვადასხვა ორგანოებში, [[ევროპის საბჭო|ევროპის საბჭოს]], [[ევროკავშირი|ევროკავშირის]], [[ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაცია|ეუთოსა]] და [[ჰააგა|ჰააგის]] [[სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლო|საერთაშორისო სისხლის სამართლის სასამართლოში]] წარდგენის შესახებ. და ისტორიაში შევიდა, როგორც უკრაინის პირველი ქალი კანდიდატი გაეროს სახელშეკრულებო ორგანოში. მან წამოიწყო პლატფორმაზე, რათა შეეზღუდა ძალადობა კონფლიქტში მყოფ ქალთა მიმართ.

[[ღირსების რევოლუცია|ღირსების რევოლუციასა]] და 2022 წელს შორის მან ყურადღება გაამახვილა [[დონბასის ომი|დონბასში ომის]] დროს ომის დანაშაულების დოკუმენტაციაზე. 2014 წელს, როდესაც შეხვდა [[აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტი|შეერთებული შტატების ვიცე-პრეზიდენტს]] [[ჯო ბაიდენი|ჯო ბაიდენს]], მან მხარი დაუჭირა მეტი იარაღის მხარდაჭერას, რათა ხელი შეეწყო ომის დასრულებისათვის.

[[რუსეთის შეჭრა უკრაინაში (2022)|2022 წლის უკრაინაში რუსეთის შემოჭრის]] შემდეგ, მატვიჩუკი გამოჩნდა უამრავ საერთაშორისო მედიაში უკრაინის სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლად, განსაკუთრებით იძულებით გადაადგილებულ პირებთან და ომის დანაშაულებთან მიმართებაში, ისევე როგორც ადამიანის უფლებათა სხვა საკითხებთან დაკავშირებით. საგარეო პოლიტიკის კუთხით, იგი მხარს უჭერდა სპეციალური „ჰიბრიდული სასამართლოს“ შექმნას, რომელიც გამოიძიებს ომის დანაშაულის საკითხებს და ადამიანის უფლებათა დარღვევებს დანაშაულების დიდი რაოდენობის გამო. მატვიჩუკმა მოუწოდა ვლადიმერ პუტინისა და რუსი ჯარისკაცების გასამართლებისკენ უკრაინაში რუსეთის შეჭრის საქმეზე სპეციალურ ტრიბუნალში და განაცხადა, რომ ამან შეიძლება გავლენა მოახდინოს „ადამიანის უფლებების შელახვის სისასტიკეზე, რომელსაც რუსული ჯარები ჩადიან“.

ჯილდოები
2007 წელს ოლექსანდრა მატვიჩუკს მიენიჭა ვასილ სტუსის პრემია „ამ სფეროში გამორჩეული მიღწევებისთვის, მკაფიო სამოქალაქო პოზიციისთვის და უკრაინის კულტურულ სივრცეში აქტიურად ყოფნისთვის“. ის არის ყველაზე ახალგაზრდა გამარჯვებული ჯილდოს ისტორიაში.

2015 წელს მატვიიჩუკი გახდა ნორვეგიის „ ლინდებრეკეს პრემიის დემოკრატიისა და ადამიანის უფლებების“ ლაურეატი. ჟიურის თავმჯდომარემ და ყოფილმა საგარეო საქმეთა მინისტრმა [[ნორვეგია|ნორვეგიაში]], იან პეტერსენმა, მხარი დაუჭირა მის შერჩევას: „მნიშვნელოვანია მხარი დავუჭიროთ და პატივი ვცეთ მათ, ვინც მონაწილეობა მიიღო უკრაინის დემოკრატიულ მოძრაობაში. მათ, ვინც დღედაღამ მუშაობდნენ, საუბრობდნენ უკრაინის დემოკრატიული განვითარებისთვის - და მოგვიანებით იძიებდნენ [[ევრომაიდანი|ევრომაიდანზე]] მომხდარ დანაშაულებს“. 2016 წლის 24 თებერვალს, [[ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაცია|ეუთოს]] 16 დელეგაციამ მიანიჭა მატვიჩუკს [[ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაცია|დემოკრატიის დამცველის პირველი ჯილდო]] „დემოკრატიისა და ადამიანის უფლებების ხელშეწყობაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისთვის“. აშშ-ს საელჩომ უკრაინაში მატვიჩუკი აღიარა 2017 წლის უკრაინის მამაც ქალად „უკრაინელი ხალხის უფლებების მუდმივი დაცვისა და თავდადებისთვის“. 2022 წლის სექტემბერში, მატვიჩუკი და სამოქალაქო თავისუფლებების ცენტრი (ორგანიზაცია, რომელსაც ხელმძღვანელობს მატვიჩუკი) იყვნენ - ის ლაურეატები უკრაინის დემოკრატიულ ინსტიტუტებთან მუშაობისთვის და ომის დანაშაულებებზე პასუხისმგებლობისთვის. მას მიენიჭა პატივი, ყოფილიყო 100 ქალთა შორის 2022 წლის დეკემბერში

სამოქალაქო თავისუფლებების ცენტრს მიენიჭა 2022 წლის [[ნობელის მშვიდობის პრემია|ნობელის პრემია]] ალეს ბიალიაცკისთან და რუსულ ორგანიზაცია „მემორიალთან“ ერთად. ეს იყო პირველი ნობელის პრემია, რომელიც უკრაინის მოქალაქეს ან ორგანიზაციას გადაეცა.

2023 წლის 16 თებერვალს მას მიენიჭა საპატიო დოქტორის წოდება ლუვენის კათოლიკური უნივერსიტეტიდან.