iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლაგოდეხის აღკვეთილი

ლაგოდეხის აღკვეთილი – აღკვეთილი ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში. დაარსდა 2003 წელს, მისი ფართობი 4500 ჰექტარია. მდებარეობს კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთ ფერდობზე. აღკვეთილს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ლაგოდეხის სახელმწიფო ნაკრძალი, აღმოსავლეთიდან – მდ. მაწიმისხევი, სამხრეთიდან – დასახლებული პუნქტები (სოფ. გურგენიანი, სოფ. ხიზაბავრა, ქ. ლაგოდეხი, სოფ. შრომა), დასავლეთიდან კი – ბაისუბნის ქედი.

ლაგოდეხის აღკვეთილი გამორჩეულია წიფლნარ-რცხილნარი ფართოფოთლოვანი ტყით, გურგენიანის ჩანჩქერით. აღკვეთილი მოიცავს, აგრეთვე, ტყისა და ალპური მდელოების დამაკავშირებელ ბილიკთა სისტემას. გადაადგილება დასაშვებია ფეხით და ცხენით სპეციალურად განსაზღვრულ მარშრუტებზე.
თუშეთის სახელმწიფო ნაკრძალი

}
| ფართობი = 10 275 ჰა
| დაარსდა =
თუშეთის სახელმწიფო ნაკრძალი — სახელმწიფო ნაკრძალი ახმეტის მუნიციპალიტეტში. დაარსებულია 1961 წელს, მისი ფართობი 10 275 ჰექტარია. ნაკრძალი შექმნილია აქ არსებული ბიომრავალფეროვნების, იშვიათი და გადაშენების პირას მყოფი ცხოველებისა და ენდემურ რელიქტურ მცენარეთა სახეობების დაცვისა და შენარჩუნების მიზნით.

ზოგადი მიმოხილვა
თუშეთის სახელმწიფო ნაკრძალი მოიცავს მდინარეების: პირიქითისა და თუშეთის (გომეწრის) ალაზნებისა და ჭანჭახოვნის ხეობებს, კერძოდ, თუშეთის (გომეწრის) ალაზნის სათავეებს და მისი ხეობის მარჯვენა ფერდობის უმეტეს ნაწილს — დეკიანი კომპლექსებისა და სუბალპური არყნარების გავრცელების არეალებს, პირიქითის ალაზნის ქვემო დინებას, მაკრატელას ქედის უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილს და მის მიმდებარე ფიჭვნარ ტყეებს, ჭანჭახოვნის ხეობის მარჯვენა ფერდობს ნახიდურის ხევის და მდინარე ხისოს წყლის შეერთების ადგილიდან ჭალას ხევის და მდინარე ხისოს წყლის შეერთების ადგილამდე. ნაკრძალი მოიცავს სოფლების: ომალოს, დიკლოს, შენაქოს, ქუმელაურთის და ხისოს მიმდებარე ტყიანი მასივების ნაწილებს, პირიქითისა და თუშეთის (გომეწრის) ალაზნების შეერთების ადგილიდან რუსეთის ფედერაციასთან საქართველოს სახელმწიფო საზღვრამდე მდინარის მარჯვენა ფერდობებზე არსებულ ტყის მასივებს.

ბიომრავალფეროვნება
ნაკრძალის ტყეები გამოირჩევა სახეობრივი მრავალფეროვნებით, მაღალი ენდემიზმითა და მეტად სპეციფიკური ბიო-ეკოლოგიურ რელიქტურ სახეობათა არსებობით. ამ ზონაში არსებული სუბალპური არყნარები და დეკიანი კომპლექსები ხასიათდება როგორც ზვავსაწინააღმდეგო, ნაშალდამმაგრებელი და ეროზიასაწინააღმდეგო ცენოზები; ნაკრძალი მნიშვნელოვანია როგორც მესამეული პერიოდის იშვიათ ცხოველთა სახეობების საარსებო გარემო. იგი მოიცავს მრავალი იშვიათი და გადაშენების პირას მყოფ ცხოველთა სახეობების არეალებსა და საბინადრო ადგილებს. აქ მობინადრე ცხოველთაგან აღსანიშნავია ნიამორი, კავკასიური ჯიხვი — მისი რიცხოვნება კავკასიაში რამდენიმე ეგზემპლარით შემოიფარგლება, შეტანილია ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის წითელ ნუსხაში; აგრეთვე აღსანიშნავია არჩვი, მგელი, ფოცხვერი, დათვი და სხვ. ფრინველთაგან — შავარდენი, მთის არწივი და სხვ.

ნაკრძალში დაშვებულია მხოლოდ საგანმანათლებლო და სამეცნიერო ტურიზმი, გადაადგილება შესაძლებელია ფეხით და ცხენით სპეციალურად განსაზღვრულ მარშრუტებზე.
ვაშლოვანის ეროვნული პარკი

ვაშლოვანის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი საქართველოში, კახეთის მხარის დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში, დაარსდა 2003 წელს, მისი ფართობი 25 021 ჰექტარია.

პარკის ტერიტორიაზე ბინადრობს დათვი, ფოცხვერი, წავი, გარეული ღორი, აფთარი, მგელი, შავარდენი, კოლხური ხოხობი, ბულბული.

გადაადგილება შესაძლებელია ფეხით, ცხენით, ნიჩბიანი ნავით და მანქანით სპეციალურად განსაზღვრულ მარშრუტებზე.
თუშეთის დაცული ლანდშაფტი

თუშეთის დაცული ლანდშაფტი — დაცული ლანდშაფტი საქართველოში, მდებარეობს ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. წარმოადგენს თუშეთის დაცული ტერიტორიების ნაწილს (თუშეთის სახელმწიფო ნაკრძალთან და თუშეთის ეროვნულ პარკთან ერთად). მისი ფართობია 32 035 ჰა. თუშეთის დაცული ლანდშაფტი შეიქმნა 2003 წელს და მოიცავს თუშეთის ყველა სოფელსა და ნასოფლარს. იგი იმისთვის არის შექმნილი, რათა არ დაიკარგოს თუშური სოფლების ტრადიციული იერსახე და შენარჩუნდეს ისტორიულ-კულტურული და ბუნებრივ-კულტურული ლანდშაფტები და ამავე დროს გარემოსათვის ზიანის მიყენების გარეშე მოხდეს ტურიზმისა და ტრადიციული სამეურნეო დარგების წახალისება.

თუშეთის დაცული ლანდშაფტი გამორჩეულია ულამაზესი ისტორიული სოფლებით. თუშეთის სოფლებში შენარჩუნებულია კულტურული მემკვიდრეობის უნიკალური ძეგლები, ნასოფლარები, ხალხური ხელსაქმის ნიმუშები, სასოფლო-სამეურნეო იარაღები და საოჯახო ნივთები. სანახაობრივად თუშეთი ძალიან განსხვავდება სხვა დაცული ტერიტორიებისგან, რადგან აქ ბუნებრივ ძეგლებთან ერთად მნიშვნელოვნად არის შერწყმული ისტორიულ-კულტურული ნაგებობები, ტრადიციები და წეს-ჩვეულებები. სწორედ ეს იზიდავს ყველაზე მეტად აქ მნახველს.
მამაწმინდის ეკლესია

მამაწმინდის ეკლესია – ეკლესია თურქეთში, ართვინის ვილაიეთში, ისტორიულ კლარჯეთში, ქალაქ ბორჩხადან სამხრეთ–აღმოსავლეთით 10 კმ–ში, ისტორიულ სოფელ ებრიკაში (თურქ. იბრიქლი). სოფლის ერთ-ერთ უბანს, ეკლესიის გავლენით, მამაწმინდა ეწოდება.

მამაწმინდის ეკლესია მიეკუთვნება კუპელჰალეს ტიპს. გუმბათი ეყრდნობა ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებიდან გამოწეულ მართკუთხა შვერილებს. აფსიდი ეკლესიას არ გააჩნია - საკურთხეველი მართკუთხაა და გადახურულია ცილინდრული კამარით. არ არის არც დამატებითი სათავსები. გადასვლა გუმბათქვეშა კვადრატიდან წრეზე აფრების მეშვეობით ხორციელდება. გუმბათის ყელი შიგნიდანაც და გარედანაც მრგვალია, სრულიად გლუვი. მასში ოთხი სარკმელია. შენობის ქვედა კორპუსის ოთხივე კედლის ცენტრში გაჭრილია თითო სარკმელი. შესასვლელი ეკლესიას დასავლეთიდან აქვს. ვრცელი კარიბჭე (შიდა ფართობით ლამის ეკლესიის ტოლი) კარის წინ მოგვიანებით უნდა იყოს მიშენებული - ის ფარავს ეკლესიის დასავლეთ სარკმელს. კედლები გარედან მოპირკეთებულია ასე თუ ისე წესიერად თლილი ფოროვანი შირიმის ქვით, შიგნით - ნატეხი ქვით. ინტერიერი მთლიანად შელესილი და მოხატული ყოფილა. დღეს ეკლესია მძიმე მდგომარეობაშია: ტაძრის სახურავზე ამოსულია ხეები, კედლები სანახევროდ სუროთია დაფარული; სამხრეთი კედლის დიდი ნაწილი ჩამოწოლილი მიწითაა დაფარული; ეკლესია გადათხრილია ოქროსმაძიებელთა მიერ; მხატვრობა ბევრგან ჩამოშლილია, ალაგ-ალაგ - განზრახ დაზიანებული, შემორჩენილი ფრესკები სასწრაფო გამაგრებას საჭიროებს.

მამაწმინდის ეკლესიის არქიტექტურული გადაწყვეტა ცხადად გვიჩვენებს არქიტექტურული შემოქმედების დაქვეითებას. პრიმიტიული გეგმა, საერთო პროპორციები, გუმბათის მაღალი, გლუვი, ცილინდრული ყელი და სამშენებლო ტექნიკის თავისებურებანი საფუძველს გვაძლევს ის საუკუნით დავათარიღოთ. იმავე ხანებშია შესრულებული ეკლესიის მოხატულობაც, რომელიც სტილისტურად უკვაშირდება ე.წ. „ხალხურ ნაკადს“. მასში, ქრისტოლოგიურთან ერთად, დიდი ადგილი უკავია ძველი აღთქმის სცენებსაც.

მამაწმინდის ეკლესია თურქეთის რესპუბლიკის კულტურის სამინისტროს დაქვემდებარებაშია. საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის დაყოფით ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქიის დაქვემდებარებაშია.
ორსანთელი და სამსანთელი

ორსანთელი — წარმოადგენს ორტოტიან შანდალს, რომელიც ქრისტეს ორბუნებოვნების – ღვთიურისა და კაცობრივის სიმბოლოა. დიკირით და ტრიკირით მღვდელმთავარი აკურთხებს მრევლს, ღვთისმსახურების შესრულების დროს.

სამსანთელი — ეწოდება სამტოტიან შანდალს, რომელიც წმინდა სამებისადმი ქრისტიანთა რწმენას გამოხატავს. ტრიკირით და დიკირით მღვდელმთავარი აკურთხებს მრევლს, ღვთისმსახურების შესრულების დროს.
ავეირუ (პორტუგალია)

ავეირუ — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ჩრდილოეთ-დასავლეთ პორტუგალიაში. მდებარეობს ცენტრალურ რეგიონში. ძველი ადმინისტარციული დაყოფით შედის ბეირა-ლიტორალის შემადგენლობაში.

მოსახლეობა
ისტორია
ქალაქი დაარსდა 959 წელს, ხოლო მუნიციპალიტეტის სტატუსი აქვს 1515 წლიდან. .

ღირსშესანიშნაობები
ზოგჯერ ქალაქს უწოდებენ პორტუგალიის ვენეციას. ქალაქის ერთ-ერთი მთავარი ღირსშესანიშნაობაა საუკუნის იეზუიტების ეკლესია, სადაც დასაფლავებულია პორტუგალიის მეფის აფონსუ -ის ასული, ჟოანა, რომელიც დაიღუპა 1490 წელს და კანონიზირებულ იქნა 1673 წელს.

ქალაქში მდებარეობს ავეირუს უნივერსიტეტი, რომელიც დაარსდა 1973 წელს.
ოკაცეს კანიონი

ოკაცეს კანიონი — ბუნების ძეგლი ხონის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზედა გორდის მიდამოებში.

კანიონი მდებარეობს მდინარე ოკაცეს ხეობაში. მდინარის სიგრძე 14 კილომეტრია, ხოლო კანიონის სიგანე ზოგან 3–6 მეტრი, ზოგან 15–20 მეტრია, სიღრმე კი 20-დან 100 მეტრამდე მერყეობს. კანიონს ამშვენებს რამდენიმე წყალუხვი ჩანჩქერი. ერთ-ერთი ტბის ,ოსხაპოს” სიგრძე 60 მეტრია. მდინარე ოკაცეზე რამდენიმე ბუნებრივი ქვახიდია გადებული, ერთი მათგანია ,ბოგა”. კანიონს გააჩნია მღვიმეები, საიდანაც გამოედინება კარსტული წყლები.

კანიონის კიროვან ნაპირზე იზრდება საკმაოდ მსხვილი ბზის ხეები. ხეობის ნაპირები ტყის ბუჩქნარითაა დაფარული. სოფლიდან აღმოსავლეთისკენ მიმავალი ბილიკი ხვეულად ეშვება მისი ფსკერისაკენ. აქ კანიონის სიგანე და ქვახიდი 4 მეტრს არ აღემატება, მაშინ როდესაც სიღრმე 50 მეტრია.

კანიონი 2 კილომეტრზეა გადაჭიმული, ის ჯერჯერიბით შეუსწავლელია. ბოგას ქვემოთ, კანიონის სიღრმე მატულობს და 100 მეტრს აღწევს, რადგან ძველი ხეობის ფსკერი ზოგან უკუღმაა დახრილი. გეოლოგებმა აქ აღმოაჩინეს და რუკაზე დაიტანეს ტექტონიკური ნასხლეტი, დედამიწის ქერქის განარღვევი ნაპრალი და ამ ნაპრალის კიდეებს გადაადგილდება. ის ქვემო დინებას გარდიგარდმო ჰკვეთს. ხეობის ქვედა ნაწილი რამდენიმე ათეული მეტრით აწეულია შუა მონაკვეთთან შედარებით.
ვასილ გაბაშვილი

ვასილ გაბაშვილი ასევე ცნობილი, რუსუფიცირებული სახელით ვასილი დავითის ძე გაბაევი (რუს. ) (დ. 30 მარტი, 1853 – გ. 17 მარტი, 1933) — ქართველი სამხედრო მეთაური რუსეთის იმპერიის და შემდეგ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სამსახურში. იბრძოდა მსოფლიო ომში და მიენიჭა პოლკოვნიკის სამხედრო რანგი.

გაბაშვილი მსახურობდა რუსეთის იმპერიის ჯარში, როგორც ოფიცერი და მონაწილეობა მიიღო რუსეთ-თურქეთის 1877-1878 წლების ომში. 1904 წლის მარტიდან 1908 წლის თებერვლამდე იყო კურინის 79–ე ქვეითი პოლკის მეთაური. 1908 წლის 28 ნოემბერს მიენიჭა გენერალ-მაიორის წოდება, ხოლო 1913 წელს – გენერალ-ლეიტენანტის. 1914 წლის სექტემბრიდან 1915 წლის ივლისამდე იყო კავკასიის მოტომსროლელთა მე–3–ე ბრიგადის მეთაური. 1915 წლის 17 მაისის უმაღლესი ბრძანებით დაჯილდოვდა წმინდა გიორგის ხარისხის ორდენით 1915 წლის ივლისიდან 1916 წლის აგვისტომდე იყო კავკასიის გრენადერთა დივიზიის მეთაური. 1916 – 1917 წლებში იყო თბილისის სამხედრო კომენდანტი, რის შემდეგაც ის დაინიშნა ახლადშექმნილი ქართული სამხედრო კორპუსის მეთაურად, შექმნა საფუძველი მომავალი საქართველოს ეროვნული არმიისათვის. შეინარჩუნა უმაღლესი სამხედრო პოსტი საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის არსებობის განმავლობაში, მაგრამ პენსიაში გავიდა საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების ძალადობრივი დამყარების შემდეგ.
ნამდვილი ცვლადის ანალიზი

ნამდვილი ცვლადის ანალიზი - ნამდვილი ანალიზი ან ნამდვილი ცვლადის ფუნქციათა თეორია, ეს არის მათემატიკური ანალიზის განხრა რომელიც შეისწავლის ნამდვილი ცვლადის ფუნქციებს, მათ თვისებებს,უწყვეტობას, დიფერენცირებას, ინტეგრირებას ასევე მიმდევრობებს და მათ თვისებებს, ზღვრებს, მწკრივებს და მათ თვისებებს. ამ თეორიაში შექმნილ მათემატიკურ აპარატებს დიდი გამოყენება აქვთ მათემატიკური ანალიზის ყველა განხრაში
ჰაბლის კანონი

ჰაბლის კანონი — ედუინ ჰაბლის მიერ დადგენილი ემპირული კანონზომიერება, რომლის მიხედვით გალაქტიკების სპექტრების წითელი წანაცვლება ამ ობიექტამდე მანძილის პროპორციულია. ეს კანონი პირველად გამოიყვანა ჯორჯ ლემეტრმა 1927 წელს. ფარდობითობის ზოგადი თეორიის განტოლებიდან. ედუინ ჰაბლმა ის ემპირიულად გამოიყვანა 1929 წელს დაკვირვებიდან ახლო ხანებში. სხეულთა დაცილების სიჩქარეზე მიანიშნებდა მათი წითელი წანაცვლება, რაც ვესტო სლიფერის (1917) ადრეული გაზომვებით მის მიერვე იყო დაკავშირებული სიჩქარესთან. ეს მიიჩნევა გაფართოებადი სივრცის პარადიგმის პირველ საბაზისო დაკვირვებად და დღეს გამოიყენება, როგორც ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად ხმობილი საბუთი დიდი აფეთქების მოდელში.

ჰაბლის კანონს ხშირად აღწერენ ტოლობით = 0, სადაც 0 არის პროპორციულობის კოეფიციენტი (ჰაბლის მუდმივა) გალაქტიკის მანძილსა და მის სიჩქარეს შორის. სისტემაში 0-ის ერთეულია წმ−1, მაგრამ ყველაზე ხშირად გამოიყენება (კმ/წმ)/მგპს, რაც გვაძლევს ერთი მეგაპარსეკით დაშორებული გალაქტიკის სიჩქარეს კმ/წმ ერთეულებში.

თანამედროვე გაზომვებით 2010 წელს განსაზღვრული პროპორციულობის მუდმივა, რაც ეყრდნობა ჰაბლის სივრცული ტელესკოპის მიერ გრავიტაციული ლინზების გაზომვებს იძლევა: 0=70.6 ± 3.1 (კმ/წმ)/მგპს . 2009 წელს აგრეთვე ჰაბლის სივრცული ტელესკოპის გამოყენებით გაწომილი იყო 0=74.2 ± 3.6 (კმ/წმ)/მგპს . შედეგები თანხმობაშია ადრეულ გაზომვებთანაც, რომლის თანახმად 0=72 ± 8 (კმ/წმ)/მგპს რაც განსაზღვრული იყო აგრეთვე ჰაბლის სივრცული ტელესკოპის მიერ 2001 წელს . 2006 წლის აგვისტოში ნაკლებად ზუსტი გაზომვები ჩატარდა დამოუკიდებლად ნასას ჩანდრა რენტგენის სხივების ობსერვატორიის მონაცემებზე დაყრდნობით: 0=77 (კმ/წმ)/მგპს ან დაახლოებით 2.510−10 წმ−1 განუზრვრელობით ± 15% . არსებულ მონაცემებზე დაყრდნობით ნასა ასკვნის, რომ მუდმივაა 70.8 ± 1.6 (კმ/წმ)/მგპს თუ ვივარაუდებთ, რომ სივრცე ბრტყელია ან 70.8 ± 4.0 (კმ/წმ)/მგპს სახვა შემთხვევაში .
მუტრუკები

მუტრუკები — მორაგბეთა კლუბი თელავში. დაარსდა 2005 წელს, ჰყავდა ლიგის გუნდი. 2006 წელს შეწყვიტა არსებობა უსახსრობის გამო. კვალვ აღდგა 2007 წელს. დღეს კლუბს ჰყავს 1996–დან 2003 წლამდე დაბადებულ ბავშვთა და ჭაბუკთა სხვადასხვა ასაკობრივი კატეგორიის 4 გუნდი. 17–18 წლის ჭაბუკთა გუნდი ასპარეზობს საქართველოს ჩემპიონატის ა ლიგაში. გუნდის მწვრთნელები არიან სოსო პარწიკანაშვილი, თენგიზ ცისკარიშვილი, ალექსანდრე ცისკარიშვილი და ზაქარია სონღულაშვილი. კლუბი საქართველოს რაგბის კავშირის წევრია.
კვანტური გრავიტაცია

კვანტური გრავიტაცია — თეორიული ფიზიკის დარგი, რომელიც მიზნად ისახავს გააერთიანოს კვანტური მექანიკა ფარდობითობის ზოგად თეორიასთან თვით-თავსებადი გზით. სხვა სიტყვებით, ჩამოაყალიბოს თვით-თავსებადი თეორია, რომელიც დავა ჩვეულებრივ კვანტურ თეორიაზე სუსტი გრავიტაციის ზღვარში (პოტენციალი გაცილებით ნაკლებია 2-ზე) და აინშტაინის ფარდობითობის ზოგად თეორიაზე ძლიერი ქმედების ზღვარში (ქმედება გაცილებით მეტია დაყვანილ პლანკის მუდმივაზე). თეორიას უნდა შეეძლოს წინასწარ განჭვრიტოს შედეგები სიტუაციაში, სადაც ორივე: კვანტური ეფექტები და ძლიერი ველის გრავიტაცია მნიშვნელოვანია (პლანკის სკალაზე, მას შემდეგ, ვიდრე დამატებითი განზომილების თეორიები სწორია). გრავიტაციის დაკვანტვის მოტივაცია მომდინარეობს სხვა სამივე ფუნდამენტურ ურთიერთქმედებებში კვანტური თეორიის თვალსაჩინო წარმატებიდან. თუმცა ზოგი კვანტური გრავიტაციის თეორიები, ისეთები როგორიცაა სიმების თეორია და სხვა ე.წ. ყველაფრის თეორიები
ცდილობს გააერთიანოს გრავიტაცია სხვა ფუნდამენტურ ძალებთან. მეორე მხრივ თეორიები, როგორიცაა მარყუჟის კვანტური გრავიტაცია არ ცდილობს ფუნდამენტურ უნთიერთქმედებათა გაერთიანებას, ისინი უბრალოდ კვანტავენ გრავიტაციულ ველებს, ისე რომ ინარჩუნებენ მათ განცალკევებით სხვა ფუნდამენტური ძალებისაგან.

დღემდე დაკვირვებული ფიზიკური ფენომენები შეიძლება აღიწეროს კვანტური მექანიკით ან ფარდობითობის ზოგადი თეორიით, ისე რომ ორივეს ერთდროულად გამოყენება საჭირო არაა. ეს შეიძლება აიხსნას მათი ექსტრემალური განცალებით მასათა სკალაზე, სადაც ისინი მნიშვნელოვანია. ერთი მხრივ, კვანტური ეფექტები ჩვეულებრივ მნიშვნელოვანია „ძალიან მცირე მანძილებზე“, ესაა მამძილები, რომლებიც არ აღემატება მოლეკულის ზომებს. მეორე მხრივ, ზოგადი ფარდობითობის ეფექტები თავს იჩენენ მხოლოდ „ძალიან დიდ“ სხეულებში, როგორებიცაა კოლაფსირებული ვარსკვლავები. (პლანეტების გრავიტაციული ველები კარგად აღიწერება წრფივი გრავიტაციით. /2 რიგის ეფექტები არაა აღმოჩენილი პნალეტებისა და ვარსკვლავების გრავიტაციულ ველებშიც კი). არსებობს ღრმა დეფიციტი ექსპერიმენტული მტკიცებულებებისა კვანტურ გრავიტაციასთან დაკავშირებით. კლასიკური ფიზიკა ადეკვატურად აღწერს დღემდე არსებულ გრავიტაციულ ეფექტებს მასის 50 რიგის ფარგლებში ანუ ობიექტებისთვის მასით: 10-23-დან 1030კგ-ამდე ფარგლებში.
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ბრაზილიაში

2012 წლის მონაცემებით ბრაზილიაში იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის 19 ძეგლია. კონვენცია მიღებული იქნა 1977 წლის 1 სექტემბერს. პირველი მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი ბრაზილიიდან იყო ისტორიული ქალაქი ორუ-პრეტუ. სიაში გაწევრიანდა 124 ნომრით 1980 წელს.

სტატისტიკა
იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში მსოფლიოს მასშტაბით 962 ძეგლია შეტანილი, მათ შორის 2 % ბრაზილიის ძეგლებია.

მათ შორის:
12 კულტურული ობიექტი
7 ბუნების ძეგლი

3 კულტურული ძეგლი მიჩნეულია ადამიანური გენიის შედევრად (კრიტერიუმი ) და 4 ობიექტი — ბუნების საოცრება, ან ტერიტორია, რომელსაც აქვს გამორჩეული სილამაზე და ესთეტიკური მნიშვნელობა. (კრიტერიუმი ).

ცხრილი
ცხრილში შეტანილია ძეგლები, იუნესკოს მიერ მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის სიაში დამატების თარიღის მიხედვით.

ობიექტების გეოგრაფიული მდებარება
სან-კრისტოვანი

სან-კრისტოვანი – ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში. შედის სერჟიპის შტატის შემადგენლობაში. მოსახლეობა – 77 278 კაცი (2006). ფართობი – 437 კმ².

ქალაქის მფარველად ითვლება ღვთისმშობელი. ქალაქი დაარსდა 1590 წელს. 2010 წელს ქალაქი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. ქალაქში განვითარებულია ტურიზმი.
როსტომ ლორთქიფანიძე

როსტომ ლორთქიფანიძე (დ. 16 დეკემბერი, 1943, თბილისი — გ. 10 ნოემბერი, 2023) — საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მღვდელმსახური დეკანოზის ხარისხში, საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს პირველი მოწვევის დეპუტატი.

ფილმოგრაფია
ფილმების დამდგმელი რეჟისორი
1976: „ფაცურა“
1985: „ლალე“
სცენარის ავტორი ფილმებისა
1985: „ლალე“
გადაღებულია ფილმებში
1967: „მალე გაზაფხული მოვა“ რეჟ. ოთარ აბესაძე
1980: „ბეღურების გადაფრენა“ რეჟ. თეიმურაზ ბაბლუანი
1983: „ექსპედიცია“ რეჟ. ზურაბ მექვაბიშვილი
ბრაზილიის პირველი რესპუბლიკა

ბრაზილიის ძველი რესპუბლიკა ან პირველი რესპუბლიკა — ბრაზილიის ისტორიის პერიოდი რესპუბლიკის გამოცხადებიდან, 1889 წლიდან, 1930 წლის სახელმწიფო გადატრიალებამდე. სახელი ეწოდა იმის გამო, რომ სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად ჟეტულიუ ვარგასის მიერ დამყარებულ სამხედრო რეჟიმს „ახალი რესპუბლიკა“ ეწოდა.

ამ პერიოდის განმავლობაში ქვეყანაში კონსტიტუციური დემოკრატია არსებობდა. ქვეყნის საპრეზიდენტო არჩევნებზე გავლენას ახდენდა ორი შტატი, სან-პაულუ და მინას-ჟერაისი, ხოლო პრეზიდენტების უმრავლესობა მასონთა ლოჟის წევრები იყვნენ. მასონთა ლოჟა დააარსეს სან-პაულუს უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის სტუდენტებმა.

ძველი რესპუბლიკის პერიოდი პირობითად იყოფა ორ პერიოდად: „ხმლის რესპუბლიკა“ და „ოლიგარქიული რესპუბლიკა“. პირველი პერიოდის განმავლობაში ხელისუფლებაში დომინირებდნენ სამხედროები, ხოლო მეორე პერიოდის განმავლობაში, ხელისუფლებაში ძირითადად მთავარი შტატების წარმომადგენლები დომინირებდნენ (ე. წ. "გუბერნატორების პოლიტიკა") მოყოლებული პრეზიდენტ მანუელ კამპუს სალისიდან.

ძველი რესპუბლიკა სახელმწიფო გადატრიელების შედეგად დაემხო 1930 წლის ოქტომბერში. ჟეტულიუ ვარგასმა ხელისუფლება 3 ნოემბერს ჩაიგდო ხელში და გახდა დიქტატორი, რომელიც ქვეყანას 1945 წლამდე მართავდა.
პიკო-და-ნებლინა

პიკო-და-ნებლინა — უმაღლესი მთა ბრაზილიაში, ზღვის დონიდან 2,994 მ. მდებარეობს გვიანის მთიანეთში, იმერის ქედზე , ბრაზილია - ვენესუელის საზღვარზე. როგორც განისაზღვრა 1962 წელს, საზღვრების დადგენისას, მთის ფერდები ძლივს ხვდება ბრაზილიის საზღვრებში. სულ რაღაც 687 მეტრით არის დაშორებული ვენესუელის საზღვარს, რომელიც გადის ზუსტად მწვერვალ პიკო-31-დე-მარკოზე (ბრაზილიის სიმაღლით მეორე მწვერვალი).

სიტყვა პორტუგალიურად ნიშნავს ნისლს, შესაბამისად პიკის სახელია ნისლიანი პიკი. მართლაც მთა უმეტეს შემთხვევაში ნისლით არის დაფარული. ის 1965 წელს ბრაზილიელმა ჯარისკაცებმა აღმოაჩინეს.

მდებარეობა
ოფიციალურად პიკო-და-ნებლინა მდებარეობს სანტა-იზაბელ-დუ-რიუ-ნეგრუს მუნიციპალიტეტში, ამაზონასის შტატში. თუმცა ამას პრაქტიკული მნიშვნელობა არ აქვს. მუნიციპალიტეტის ურბანული არეებიდან მთა მიუდგომელია, დაშორებულია დაახლოებით 180 კილომეტრით. ეროვნული პარკის ხელმძღვანელობა, იანომამის რეზერვაცია და საზღვრის დაცვა ცვლის მუნიციპალიტეტის ხელმძღვანელებს ყველა პრაქტიკულ საკითხში. უახლოესი ქალაქი საიდანაც ყველა ექსპედიცია გადის არის საუ-გაბრიელ-და-კახოირა, რომელიც მთიდან 140 კილომეტრითაა დაშორებული (ოღონდ არა გზით, არამედ პირდაპირი ხაზით).

მთა შედის პიკო-და-ნებლინას ეროვნულ პარკში; მისი ჩრდილოეთი ფერდი ასევე დაცულია ვენესუელის მხრიდან პარკში. ეს ორი ტყუპისცალი პარკი, მეზობელ პარკთან ერთად რომელიც მდებარეობს ვენესუელაში მოიცავენ 80,000 კმ²-ს. ეს არის მსოფლიოში უდიდესი ტროპიკული ტყეების, ეროვნული პარკების სისტემა. პიკო-და-ნებლინა ასევე მდებარეობს იანომამის ხალხის რეზერვაციის ტერიტორიაზე.

მცდარი შეხედულებები
პიკო-და-ნებლინას ხშირად მოიხსენიებენ როგორც საზღვარს ბრაზილიასა და ვენესუელას შორის. ეს სწორია მხოლოდ მთლიანი მასივისთვის, თუმცა თვითონ მაღალი მთლიანად მდებარეობს ბრაზილიაში.

ხანდახან მოიხსენებენ როგორც სამხრეთ ამერიკაში ანდების გარეთ მდებარე უმაღლეს მწვერვალს, თუმცა არ არის სწორი: ეგ ტიტული ეკუთვნის სერა-ნევადა-დე-სანტა-მარტას რომელიც მდებარეობს კოლუმბიაში, რომელიც პიკო-და-ნებლინაზე თითქმის ორჯერ დიდია და საერთოდ გამიჯნულია ანდებისგან. თუმცა პიკო-და-ნებლინა არის ყველაზე მაღალი წერტილი ანდების აღმოსავლეთით.

მეზობელი მწვერვალი პიკო-31-დე-მარკო რომელიც მდებარეობს ზუსტად საზღვარზე არის ანდებს გარეთ მდებარე ვენესუელის უმაღლესი მწვერვალი.
სიმების თეორია

სიმების თეორია — განვითარებადი თეორია ელემენტარული ნაწილაკების ფიზიკაში, რომელიც მიზნად ისახავს კვანტური მექანიკისა და ფარდობითობის ზოგადი თეორიის შერწყმას. სიმების თეორია არის ერთ-ერთი კანდიდატი ე.წ. ყველაფრის თეორიის ცნობილი ფუნდამენტური ძალებისა და მატერიის მათემატიკურად სრული სისტემით აღწერის მანერით. სიმების თეორიამ ჯერ უნდა იწინასწარმეტყველოს რაოდენობრივი ექსპერიმენტული შედეგი, რაც ზოგადად საჭიროა, რათა თეორია დადასტურდეს ან უარყოფილ იქნას.

სიმების თეორია მიიჩნევს, რომ ატომში ელექტრონები და კვარკები არიან არა ნულოვან — განზომილებიანი ობიექტები, არამედ წარმოადგენენ ერთ-განზომილებიან ოსცილირებად წრფეებს („სიმებს“). ადრეული სიმების მოდელით ბოზონური სიმი დაკავშირებული იყო მხოლოდ ბოზონებთან, თუმცა ეს შეხედულება განვითარდა სუპერსიმების თეორიამდე, რომელიც უშვებს კავშირის („სუპერსიმეტრიის“) არსებობას ბოზონებსა და ფერმიონებს შორის. სიმების თეორია აგრეთვე საჭიროებს რამდენიმე დაუკვირვებადი დამატებითი განზომილების არსებობას, გარდა ჩვეულებრივი ოთხ სივრცე-დროითი განზომილებისა.

თეორია სათავეს იღებს (1969 წ) დუალური რეზონანსის მოდელიდან. ამ დროიდან მოყოლებული ტერმინმა სიმების თეორია მოიცვა სუპერსიმების თეორიასთან დაკავშირებული ჯგუფებიც. ჩამოყალიბდა ხუთი მთავარი სიმების თეორია. მათ შორის მთავარი განსხვავება მდგომარეობდა განზომილებათა რაოდენობაში, სადაც ყალიბდებოდა სიმები და მათი მახასიათებლები. თუმცა ყოველი მათგანი იყო კორექტული. 90-იან წლეებში ჩამოყალიბდა ე. წ. -თეორია, რომელიც წარმოადგენდა ყველა წინამორბედი სუპერსიმების თეორიის გაერთიანებას და ამტკიცებდა, რომ სიმები არის 11-განზომილებიან სივრცეში არსებული 2-განზომილებიანი მემბრანის ერთ-განზომოლებიანი რეალური ნაწილები.

ამ თეორიების შედეგად მიღებული მახასიათებლებისა და დამკვიდრებული პრინციპების (ჰოლოგრაფიული პრინციპი), მათი თანაზიარი ლოგიკური კონსისტენციებისა და იმ ფაქტის გამო, რომ ზოგიერთი მათგანი ბუნებრივად მოიცავს ნაწილაკების ფიზიკის სტანდარტულ მოდელს ზოგ ფიზიკოს-მათემატიკოსებს (მაგალითად ვიტენი, მალდასენა და სასკინდი) სჯერათ, რომ სიმების თეორია წარმოადგენს სამყაროს კორექტული ფუნდამენტური აღწერის ერთ-ერთ საფეხურს. მეორე მხრივ სხვა გამოჩენილი ფიზიკოსები (მაგალითად ფეინმანი და გლეშოუ) აკრიტიკედნენ სიმების თეორიას, რადგანაც იგი ვერ იძლევა რაიმე რაოდენობრივ ექსპერიმენტულ წინასწარმეტყველებას.
დეოდორუ და ფონსეკა

დეოდორუ და ფონსეკა (; დ. 5 აგვისტო, 1827, მარეშალ-დეოდორუ, ალაგოასი — გ. 23 აგვისტო, 1892, ბარა-მანსა, რიო-დე-ჟანეირო ) — ბრაზილიელი პოლიტიკოსი, ბრაზილიის პირველი პრეზიდენტი.

ბიოგრაფია
დაიბადა სამხედროების ოჯახში და ახალგაზრდობაში დაიწყო სამხედრო კარიერა. 1864–1870 წლებში მონაწილეობდა პარაგვაის ომში, რისთვისაც მან დამსახურებისათვის მიიღო რანგის კაპიტნის წოდება. 1884 წელს ის დააწინაურეს და გახდა საველე მარშალი, ხოლო შემდეგ სრული მარშალი.

1889 წელს მოექცა სამხედრო გადატრიალების სათავეში, დაამხო მონარქია და გახდა დროებითი მთავრობის მეთაური. მოიწვია საკონსტიტუციო კონგრესი და შეიმუშავა ბრაზილიის კონსტიტუცია. თუმცა მალევე ფონსეკა კონფლიქტში შევიდა რესპუბლიკელების სამოქალაქო ლიდერებთან. ამიტომ 1891 წლის თებერვაში მისი პრეზიდენტად არჩევა მოხდა კონგრესზე სამხედრო ზეწოლის შედეგად.

მისი მთავრობა შედგებოდა სხვადასხვა პოლიტიკური ძალების წარმომადგენლებისაგან და მუდმივ კონფლიქტში იყო კონგრესთან. პრეზიდენტის დეკრეტმა, რომელიც ითვალისწინებდა ტორესის პორტის კერძო კომპანიის ხელში გადასვლას, გამოიწვია რესპუბლიკელების უკმაყოფილება სამხრეთის შტატებში, რის გამოც პრეზიდენტმა 3 ნოემბერს დაითხოვა კონგრესი და გამოაცხადა საგანგებო მდგომარეობა. თუმცა კონგრესი არ დაიშალა და ფლოტის დახმარებით წინააღმდეგობა გამოუცხადა პრეზიდენტს. რის შემდეგაც ფინსეკა იძულებული გახდა დაეტოვებინა თანამდებობა, რომელიც ვიცე-პრეზიდენტ ფლორიანუ პეიშოტუს გადააბარა.

გარდაიცვალა ერთი წლის შემდეგ. მის მშობლიურ ქალაქს პატივისცემის ნიშნად მისი სახელი ეწოდა.
ბრაზილიის პრეზიდენტი

ბრაზილიის პრეზიდენტი — ბრაზილიის ფედერაციული რესპუბლიკის მთავრობისა და სახელმწიფოს მეთაური. ირჩევს მოსახლეობა ოთხი წლის ვადით. პრეზიდენტი ფიცს დებს 1 იანვარს.

ბრაზილიაში საპრეზიდენტო მმართველობა დამყარდა 1889 წელს, პედრუ -ის წინააღმდეგ მოწყობილი სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად. რესპუბლიკური სისტემის დამყარების შემდეგ ბრაზილიაში შეიცვალა ექვსი კონსტიტუცია, ერთმანეთს ენაცვლებოდა ორი დიქტატურა და სამი დემოკრატიული პერიოდი.

სახელმწიფოს ამჟამინდელი პრეზიდენტია მუშათა პარტიის წარმომადგენელი დილმა რუსეფმა, რომელმაც 2010 წლის 3 ოქტომბერის საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა. მანამდე პრეზიდენტის თანამდებობა ბრაზილიაში ლუის ინასიუ ლულა და სილვას ეკავა. იგი პირველად 2002 წელს აირჩიეს და საპრეზიდენტო ბაფთა 2003 წლის 1 იანვარს ჩაიბარა; 2002 წელს მან თანამდებობა მეორე ვადით დაიკავა, უფლებამოსილების ვადა კი 2011 წლის 1 იანვარს ამოეწურა.

უფლებები
ნიშნავს და ათავისუფლებს მინისტრებს;
ნაწილობრივ ან სრულ ვეტოს ადებს კანონპროექტებს;
წარმოადგენს საკუთარ ქვეყანას საზღვარგარეთ;
იღებს კანონის ძალის დროებით ზომებს;
ასრულებს კონსტიტუცით გათვალისწინებულ სხვა მოვალეობებს.