iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ტომ კლევერლი

ტომას უილიამ (ტომ) კლევერლი (; დ. 12 აგვისტო, 1989) — ინგლისელი ფეხბურთელი და ფეხბურთის მწვრთნელი. თამაშობდა ნახევარმცველის პოზიციაზე. 2024 წლიდან „უოტფორდის“ მთავარი მწვრთნელი.

საკლუბო კარიერა
კარიერა დაიწყო „ბრედფორდ სიტის“ ახალგაზრდულ გუნდში. 12 წლის ასაკში შეუერთდა „მანჩესტერ იუნაიტედს“. 2007–09 წლებში თამაშობდა „მანჩესტერის“ სარეზერვო გუნდში, ზოგჯერ პირველ გუნდშიც თამაშობდა ამხანაგურ მატჩებში. 2009 წლის დასაწყისში იჯარით გადავიდა პირველი ლიგის კლუბ „ლესტერ სიტიში“. ის დაეხმარა გუნდს ინგლისის ფეხბურთის ლიგის ჩემპიონატში გადასვლაში.

2009–10 წლების სეზონში გამოდიოდა „უოტფორდში“, ჩემპიონატში. ითამაშა 33 მატჩში და გაიტანა 11 გოლი და დასახელდა კლუბის წლის საუკეთესო ფეხბურთელად.

2010 წლის 31 აგვისტოს ის შეუერთდა „უიგან ატლეტიკს“ იჯარით, სადაც 25 მატჩში გაიტანა 4 გოლი და დაეხმარა გუნდს პრემიერ ლიგაში ადგილის შენარჩუნებაში.

2011–12 წლების სეზონში დაბრუნდა „მანჩესტერში“ და მისი დებიუტი შედგა ინგლისის სუპერთასზე „მანჩესტერ სიტისთან“ მატჩში.

სამწვრთნელო კარიერა
სათამაშო კარიერის დასრულების შემდეგ კლევერლი დარჩა „უოტფორდში“ და 17-წლამდელთა მწვრთნელის თანამდებობა დაიკავა. 2024 წლის 9 მარტს გამოცხადდა, რომ კლევერლი დაინიშნა გუნდის მთავარი მწვრთნელის მოვალეობის შემსრულებლად. 24 აპრილიდან კი მთავარი მწვრთნელის პოსტი დაიკავა.

სანაკრებო სტატისტიკა
მიღწევები
საკლუბო
ლესტერ სიტი
ინგლისის საფეხბურთო პირველი ლიგა: 2008–09

მანჩესტერ იუნაიტედი
ინგლისის პრემიერლიგა: 2012–13
ინგლისის სუპერთასი: 2011, 2013

ასტონ ვილა
ინგლისის ასოციაციის თასის ფინალისტი: 2014–15

უოტფორდი
ინგლისის ასოციაციის თასის ფინალისტი: 2018–19

ინდივიდუალური
„უოტფორდის“ სეზონის საუკეთესო მოთამაშე: 2009–10
ბერნის ალპები

ბერნის ალპები ( აგრეთვე ცნობილია როგორც ბერნის ობერლანდი) — დასავლეთ ალპების მთების ჯგუფი შვეიცარიაში. გადაჭიმულია მდინარე რონის ხეობიდან მდინარე აარეს ხეობამდე. სიგრძე დაახლოებით 120 კმ. მაქსიმალური სიმაღლე 4274 მ (ფინსტერაარჰორნი). სხვა მთავარი მწვერვალებია: ალეჩჰორნი (4195 მ), იუნგფრაუ (4158 მ), მენხი (4099 მ), შრეკჰორნი (4078 მ). გაბატონებულია ფოთლოვანი და წიწვოვანი ტყეები, სუბალპური და ალპური მდელოები.

ბერნის ალპები გამოეყოფა პენინის ალპებს სამხრეთიდან მდინარე რონის ხეობის მეშვეობით, სამხრეთ-აღმოსავლეთით ლეპონტინის ალპებს რონის ხეობითა და ფურკისა და სენ-გოტარდის უღელტეხილებით, აღმოსავლეთით გლარნის ალპებს მდინარე როისის ხეობით. ბერნის ალპების ჩრდილოეთი საზღვარი გადის დაახლოებით ჟენევისა და ფირვალდშტედტის ტბების ხაზზე. გამყინვარების მძლავრი კერაა. ქედის სამხრეთ კალთებიდან ეშვება ალპების დიდი მყინვარები: ალეჩი და ფიშერი.

გეოლოგიური თვალსაზრისით წარმოადგენს აარის მასივის ნაწილს. აგებულია კრისტალური ფიქლებით, გრანიტებითა და დანალექი ქანებით. დასავლეთ ნაწილში უმეტესად გაბატონებულია ცარცული კირქვები.

განსაკუთრებული ლანდშაფტების გამო განვითარებულია ტურიზმი. უცხოელებისათვის თავიდანვე ცნობილი იყო გრინდელვალდის, ლაუტერბრუნენისა და ინტერლაკენის პუნქტები. მოგზაურები და მკვლევრები არაერთხელ სტუმრობდნენ შვეიცარიის ამ ადგილებს. იკვლევდნენ მთათა სისტემებსა და აწარმოებდნენ მწვერვალების დაპყრობას. 1841 წელს ლუი აგასისმა და მისმა კოლეგებმა ქვემო აარის მყინვარზე შექმნეს დროებითი სადგური. პოპულარულია აგრეთვე ალპინიზმი.

ბერნის ალპების აღმოსავლეთ ნაწილში ვრცელდება იუნგფრაუ-ალეჩის დაცული ტერიტორია, რომელიც მოიცავს იუნგფრაუს მწვერვალების ჩრდილოეთ ნაწილს და ეიგერის მთებს, ასევე უდიდეს მყინვარულ არეალს მთელ დასავლეთ ევრაზიაში, სადაც მდებარეობს მოზრდილი ალეჩის მყინვარი. 2001 წელს ტერიტორია იუნესკომ თავის სიაში შეიტანა. დაცული ტერიტორია მდიდარია ფლორითა და ფაუნით.
ამაჯუაკის ტბა

ამაჯუაკის ტბა — გამდინარე ტბა კანადაში, ნუნავუტის ტერიტორიაზე. მდებარეობს ბაფინის მიწის დასავლეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 113 მ სიმაღლეზე. ფართობით წარმოადგენს კანადის ერთ-ერთ უდიდეს ტბას. ზედაპირის ფართობი 3115 კმ². ნუნავუტის ტბებს შორის ფართობით მესამე ადგილზეა. საზრდოობს სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ მხრიდან შემოსული მდინარის წყლებით. ჩამონადენი მდინარე ამაჯუაკზე, რომელიც მიემართება ჩრდილოეთისაკენ ნეტილინგის ტბისკენ, რომლის წყლები, თავის მხრივ, ჩადის ფოქსის აუზში. ტბებს შორის არსებულ ტერიტორიაზე ბინადრობს კარიბუ. დიდი ხნის განმავლობაში ტბა დაფარულია ყინულით. ბინადრობს თევზი.
ინგოლშტადტი

ინგოლშტადტი — ქალაქი გერმანიაში, ბავარიის თავისუფალ მხარეში. მდებარეობს მდინარე დუნაის ნაპირებზე, ბავარიის ცენტრში. ქალაქის მოსახლეობა 136 952 ადამიანია (2019). მიეკუთვნება მიუნხენის მეტროპოლიურ არეალს, რომლის მოსახლეობაც 5 მილიონ ადამიანს შეადგენს.

ინგოლშტადტში ხდება მოქმედება მერი შელის ნოველაში „ფრანკენშტეინი“.

ქალაქში განთავსებულია გერმანული საავტომობილო კომპანია აუდის სათავო ოფისი.

ისტორია
იხსენიება 806 წლიდან. ქალაქის სტატუსი მიიღო 1250 წელს. საუკუნის ბოლოს, ინგოლშტადტში დაარსდა ილუმინატების საიდუმლო საზოგადოება.

დაძმობილებული ქალაქები
დიორი, უნგრეთი
კერკოლდი, შოტლანდია
გრასი, საფრანგეთი
კარარა, იტალია
კრაგუევაცი, სერბეთი
მანისა, თურქეთი
ოპოლე, პოლონეთი
მოსკოვის ცენტრალური ადმინისტრაციული ოკრუგი, მოსკოვი, რუსეთი
მურსკა-სობოტა, სლოვენია
რეკლინგჰაუზენი

რეკლინგჰაუზენი — ქალაქი გერმანიაში, ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიის მხარეში, რეკლინგჰაუზენის რაიონის დედაქალაქი. მდებარეობს რურის არეალის უკიდურეს ჩრდილოეთში. ხასიათდება ფართო მინდვრებით და ფერმებით ჩრდილოეთით, სამხრეთით კი სამრეწველო საწარმოებით. რეკლინგჰაუზენი გერმანიის სიდიდით მე-60 და ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიის 22-ე ქალაქია.

ქალაქი პირველად მოიხსენიება 1017 წელს რიკოლდინხუზონის სახელით. 1236 წელს მან ქალაქის სტატუსი მიიღო.

დაძმობილებული ქალაქები
აკო (ისრაელი)
ბიტომი (პოლონეთი)
დორდრეხტი (ნიდერლანდები)
დუე (საფრანგეთი)
პრესტონი (ინგლისი, გაერთიანებული სამეფო)
შმაკლალდენი (თიურინგია, გერმანია)
ვირტსიარვი

ვირტსიარვი — მტკნარი ტბა ესტონეთში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 33,7 მ სიმაღლეზე. ფართობი 266 კმ². ამრიგად წარმოადგენს ფართობით ესტონეთის ტბებს შორის უდიდესს ჩუდ-ფსკოვის ტბის შემდეგ. ესტონეთის უდიდესი შიდა წყალსატევია. საშუალო სიღრმე 2,8, მაქსიმალური სიღრმე 6 მ. ნაპირები მეტწილად დაბალია. წაგრძელებულია ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ და მთავრდება ვიწრო ყურით, რომელსაც ერთვის მდინარე ვიაიკე-ემაიიგი. ვირტსიარვის ჩრდილოეთ ნაწილში სათავე აქვს მდინარე ემაიიგის, რომელიც ჩუდის ტბას ერთვის. ჰაერის ტემპერატურა უდრის 4,9°. დიდი ხნის განმავლობაში დაფარულია ყინულით.

ვირტსიარვი და მდინარე ემაიიგი სანაოსნოა. განვითარებულია სარეწაო თევზჭერა. ტბის სანაპიროზეა ლიმნოლოგიური სადგური. 1961 წელს ტბასთან შეიქმნა ზოოლოგიური და ბოტანიკური ინსტიტუტი.
ვოლფსბურგი

ვოლფსბურგი — ურბანული არეალი და სიდიდით მეექვსე ქალაქი გერმანიის ქვემო საქსონიის მხარეში. მდებარეობს მდინარე ალერზე, ბრაუნშვაიგის ჩრდილო-დასავლეთით. მისგან 230 კმ-ით აღმოსავლეთით მდებარეობს გერმანიის დედაქალაქი ბერლინი.

ქალაქი მთელ მსოფლიოში ცნობილია იმით, რომ აქ მდებარეობს კონცერნ -ის სათავო ოფისი. ამავე დროს, იგი გერმანიის ერთ-ერთი იმ უიშვიათესი ქალაქთაგანია, რომელიც საუკუნეში აშენდა. 1972 წელს, მოსახლეობის ნიშნული 100 000-ს გადასცდა. დაარსებიდ დღიდან, 1938 წლის 1 ივლისიდან 1945 წლის 25 მაისამდე ქალაქს უწოდებდნენ „შტატდ დეს კდფ-ვაგნეს ბაი ფელერსლებენ“-ს“.

მოსახლეობა
დაძმობილებული ქალაქები
მაინის ოფენბახი

მაინის ოფენბახი — ქალაქი გერმანიაში, ჰესენის მხარეში. მდებარეობს მდინარე მაინის სამხრეთ ნაპირზე, მაინის ფრანკფურტის გვერდით. 2010 წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 120 435 ადამიანს ითვლიდა. მიეკუთვნება ფრანკფურტ-რაინ-მაინის მეტროპოლიურ არეალს.

ოფენბახი ტყავის მრეწველობის ცენტრი იყო, რაც ბოლო დეკადებში დასუსტდა. თუმცა, აქ დღემდე რჩება გერმანული ტყავის მუზეუმი და ტყავის საერთაშორისო ბაზრობა.

ისტორიულ დოკუმენტებში ოფენბახი პირველად 770 წელს ჩნდება. შუა საუკუნეებში ის ხელიდან ხელში გადადიოდა. 1564 წელს ქალაქი ხანძარმა გაანადგურა, თუმცა 1578 წელს აღადგინეს.

დაძმობილებული ქალაქები
გალერეა
ბოტროპი

ბოტროპი — ქალაქი დასავლეთ-ცენტრალურ გერმანიაში, ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიის მხარეში, რაინ-ჰერნეს არხზე. მდებარეობს რურის ინდუსტრიულ არეალში. ქალაქი ნახშირის მოპოვებითი და სარკინიგზო ცენტრი იყო, იწარმოებოდა ქვანახშირი და კუპრი, ქიმიკატები, ტექსტილი, მანქანა-დანადგარები. მოპოვებით ცენტრად ბოტროპი 1860-იან წლებში გადაიზარდა, 1921 წელს ქალაქის სტატუსი მიიღო, მეორე მსოფლიო ომში კი დაიბომბა. 1975 წელს მიიერთა მეზობელი დასახლებები.

დაძმობილებული ქალაქები
ტურკუენი, საფრანგეთი, 1967-დან
ბლეკპული, გაერთიანებული სამეფო
ბერლინი, გერმანია, 1983-დან
ვესპრემი, უნგრეთი, 1987-დან
მერზებურგი, გერმანია, 1989-დან
გლივიცე, პოლონეთი
კონსტანტინე საფარიშვილი

კონსტანტინე საფარიშვილი (დ. 25 თებერვალი, 1887, თბილისი — 11 დეკემბერი, 1973, თბილისი) — ქართველი კათოლიკე მღვდელი.

ბიოგრაფია
კონსტანტინე საფარიშვილი დაიბადა 1887 წლის 25 თებერვალს, ქალაქ თბილისში. 1899 წელს იგი სასწავლებლად მიემგზავრება კონსტანტინოპოლის ქართველ კათოლიკეთა მონასტერში. 1911 წლის 8 დეკემბერს მოხდა მისი მღვდლად კურთხევა და მან პირველი წირვა ჩაატარა კონსტანტინოპოლის ღვთისმშობლის უმანკო ჩასახვის ქართულ ეკლესიაში, ფერისქვევს. 1909-1910 წლებში მამა კონსტანტინე ღვთისმეტყველებას ეუფლება რომში. იგი უახლოვდება იმხანად ვატიკანის არქივებში მოღვაწე მიხეილ თამარაშვილს. რომში სასულიერო ხარისხის მინიჭების შემდეგ იგი სამშობლოში ბრუნდება. „სულით ხორცამდე ეროვნულ-განმათავისუფლებელი იდეებით აღსავსე პატრს მტრულად შეხვდნენ ანტიეროვნული, ქართული ტიპიკონის მოწინააღმდეგე მტრული ძალები და ეროვნული იდეების ქადაგებისათვის მეფის მთავრობასთან დააბეზღეს“. 1915 წელს მას სარატოვში ასახლებენ, სადაც იგი გერმანელი კოლონისტებისათვის გერმანულ ენაზე ატარებს წირვებს. 1916 წელს იგი სარატოვ-ევალდშია. საქართველოში დამოუკიდებლობის გამოცხადებისთანავე პატრი კონსტანტინე სამშობლოში ბრუნდება. იმ დროს ქართველი კათოლიკეები ორმაგ ჩაგვრას განიცდიდნენ (ეროვნულს და იდეურს). იგი იწყებს საქართველოს სხვადასხვა კუთხეებში გაფანტულ ქართველ კათოლიკეებში ეროვნული თვითშეგნების გაძლიერებას და ეროვნული ერთიანობის განმტკიცებისათვის ბრძოლას. 1918-1924 წლებში ის გორის კათოლიკური ეკლესიის მოძღვარია. 1924 წელს კი იგი მოძღვრის გარეშე დარჩენილ სანავარდოში (კახეთი) მიემართება. 1925-1926 წლებში პატრი კონსტანტინე ჩადის მესხეთში. ის ჯერ სოფელ უდეს ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესიის, ხოლო შემდგომ ახალციხის რაბათის პატრებიანთ ეკლესიის წინამძღვრად იწყებს მოღვაწეობას.

გადასახლება
20-იან წლებში მამა კონსტანტინეც კომუნისტური რეპრესიების საშინელებათა მსხვერპლი გახდა. 1927 წელს იგი დააპატიმრეს და სულ მალე სოლოვკის სასტიკ ბანაკში გადაასახლეს (1927 წ. - კემი, 1928 წ. -უხტა, 1929 წ. - მურმანსკი, 1929-31 წწ. - პინეგა). 1936 წელს იგი გაათავისუფლეს და სამშობლოში დაბრუნების ნება მისცეს, მაგრამ მას აეკრძალა სასულიერო მოღვაწეობა და თბილისში ცხოვრების უფლება.

სამშობლოში დაბრუნება
კონსტანტინე საფარიშვილი წლების განმავლობაში ცხოვრობდა ბორჯომში, მუშაობდა ფოტოგრაფად და ფარულად ახერხებდა მღვდლის მოვალეობის შესრულებას. ბორჯომში მოღვაწეობის პერიოდში პატრი კონსტანტინე მრავალჯერ აწამეს, მოსთხოვეს რწმენის უარყოფა, მაგრამ იგი ერთგული დარჩა დევიზად აღებული შეგონებისა: „შენ ხარ მღვდელი, უკუნისამდე“ (ფს.109), . 1966 წელს თბილისის წმიდა პეტრე-პავლეს ეკლესიის წინამღვრის ემ. ვარდიძის გარდაცვალების შემდეგ, პატრმა კონსტანტინე საფარიშვილმა მიიღო თბილისში დაბრუნებისა და ღვთისმსახურების ნანატრი უფლება და იგი 1973 წლის 11 დეკემბრამდე, გარდაცვალებამდე იყო თბილისის წმინდა პეტრესა და პავლეს კათოლიკური ეკლესიის წინამძღვარი. დაკრძალულია ეკლესიის გალავანში. პატრი კონსტანტინე ფლობდა 10 ენას. მის მიერ არანჟირებული საგალობლები წლების განმავლობაში სრულდებოდა ეკლესიაში. მის, როგორც მღვდლისა და პიროვნების ავტორიტეტზე მეტყველებს ის ფაქტი, რომ 1971 წელს მას სასულიერო მოღვაწეობის 60 წელი ქართულ ენაზე გულთბილად მიულოცა უწმიდესმა პაპმა პავლე მეექვსემ. პატრი კონსტანტინე რეაბილიტირებულია სსრკ პრეზიდენტის 1990 წლის 13 აგვისტოს ბრძნებულების 1 მუხლის თანახმად, გარდაცვალებიდან 24 წლის შემდეგ.
პფორცჰაიმი

პფორცჰაიმი — ქალაქი სამხრეთ-დასავლეთ გერმანიაში, ბადენ-ვიურტემბერგის მხარეში, შვარცვალდის ტყის მასივის შესასვლელთან. საქვეყნოდაა ცნობილი ამ ქალაქის საიუველირო და საათების წარმოება. 1565 წლამდე წარმოადგენდა ბადენის მმართველთა სამყოფელს, რის გამოც, ზედმეტსახელად გოლდშტადტი ანუ „ოქროს ქალაქი“ უწოდეს.

პფორცჰაიმის ფართობი 98 კმ²-ია და მდებარეობს ქალაქ შტუტგარტსა და კარლსრუეს შორის, რამდენემე მდინარის შერწყმის ადგილზე და წარმოქმნის საზღვარს ბადენსა და ვიურტემბერგს შორის, მოქცეულია ბადენის ტერიტორიაზე. ქალაქი ადმინისტრაციულად არცერთ რაიონს არ მიეკუთვნება.

მეორე მსოფლიო ომის დროს პფორცჰაიმი მრავალგზის დაიბომბა. უდიდესი თავდასხმა და ერთ-ერთი ყველაზე გამანადგურებელი საჰაერო დაბომბვა მთელი მეორე მსოფლიო ომის განმავლობაში, სწორედ პფორცჰაიმზე განახორციელა სამეფო საჰაერო ძალებმა 1945 წლის 23 თებერვლის საღამოს. დაბომბვისას დაიღუპა ქალაქის მოსახლეობის დაახლოებით მეოთხედი — 17 000 ადამიანი, განადგურდა შენობათა 83%. მოკავშირეებს მიაჩნდათ, რომ ამ ქალაქში იწარმოებოდა გერმანიის ძალებისათვის საჭირო ინსტრუმენტები და რომ იგი იყო გერმანული ჯარების გადაადგილების სატრანსპორტო კვანძი. დაბომბვის ეს ისტორია დრამატულადაა აღწერილი 2011 წელს გამოცემულ გილ მილტონის ისტორიულ წიგნში „ვოლფრამი: ბიჭი, რომელიც ომში მიდის, 2011“.

ომის შემდეგ, ნანგრევების უზარმაზარი მასა ვალბერგის მთაზე გაიტანეს, ნაწილი კი ქალაქის გარეუბანში არსებულ ბრიოტცინგერის ხეობაში ჩაყარეს, რამაც ამ ხეობის გაქრობა გამოიწვია. იგივე ქმედებები განხორციელდა სხვა დანგრეულ ქალაქებში, მაგალითად შტუტგარტსა და მიუნხენში. ომის შმედგომ ოც წელისადში, პფორცჰაიმი თანდათანობით ხელახლა აშენდა, საკმაოდ თანამედროვე იერსახე მიეცა და 1950-იანი წლების რამდენიმე გამორჩეული შენობაც აიგო.

დაძმობილებული ქალაქები
გერნიკა-ლუმო, ესპანეთი (1989-დან)
სენ-მორ-დე-ფოსე, საფრანგეთი (1989-დან)
ვიჩენცა, იტალია (1991-დან)
ოსიეკი, ხორვატია (1994-დან)
ირკუტსკი, რუსეთი (1999-დან)
ნევშეჰირი, თურქეთი (2000-დან)
ჩენსტოხოვა, პოლონეთი (2000-დან)
დიორ-მოშონ-შოპრონი, უნგრეთი (2001-დან)

გალერეა
მარკო მოტა

მარკო მოტა (დ. 14 მაისი, 1986) — იტალიელი ფეხბურთელი, კვიპროსის საფეხბურთო ჩემპიონატის კლუბ „ომონიას“ მცველი.

მოტას პროფესიული კარიერა დაიწყო სერია -ს კლუბ „ატალანტაში“. 2005 წელს გადავიდა უდინეზეში“, სადაც 2009 წლამდე დაჰყო. ამავე წელს შეუერთდა „რომას“, თუმცა, უკვე მომავალ წელს 3.75 მილიონი ევროს სანაცვლოდ „იუვენტუსის“ რიგებში ჩაირიცხა. მომდევნო წლებში იუვენტუსიდან იჯარით თამაშობდა კატანიაში (2011–2012), ბოლონიასა (2012–2013) და ჯენოაში (2014). მომდევნო წლებში თამაშობდა „უოტფორდში“ (2015), „ჩარლტონ ატლეტიკსა“ (2016) და „ალმერიაში“ (2017–2018).

მოტა იყო იტალიის ასაკობრივი ნაკრებების მოთამაშე, მონაწილეობა აქვს მიღებული 2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებში. მისი დებიუტი იტალიის ეროვნულ ნაკრებში შედგა 2010 წლის 10 აგვისტოს კოტ-დ’ივუარის ნაკრების წინააღმდეგ ამხანაგურ მატჩში, სადაც იტალიამ გაიმარჯვა ანგარიშით 1:0.

ტიტულები
საკლუბო
იუვენტუსი
იტალიის სუპერთასი: 2013

რომა
სერია : 2009–10, მეორე ადგილი
იტალიის თასი: 2009–10, მეორე ადგილი

სანაკრებო
იტალია 21 წლ.
ტულონის ტურნირი: 2008
პრომეთიუმი

პრომეთიუმი  — ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეექვსე პერიოდის, ჯგუფგარეშე (ძველი კლასიფიკაციით მესამე ჯგუფის თანაური ქვეჯგუფის, ბ) რადიოაქტიური ქიმიური ელემენტი. მისი ატომური ნომერია — 61, დნ — 1042 °, დუღ — 3000 °, სიმკვრივე — 7.26 გ/მ3. მიეკუთვნება ლანთანოიდებს. ცნობილია პრომეთიუმის 16 იზოტოპი, რომელთა მასური რიცხვებია 141-154 და 2 ბირთული იზომერი. ყველაზე მდგრადია ^{145} (1/2=17.7 წ). 1945 წელს პრომეთიუმი აღმოაჩინეს და ხელოვნურად მიიღეს ამერიკელმა მკვლევრებმა ჯ. მარინსკიმ, ლ. გლენდენინმა და ჩ. კორიელმა.

ისტორია
პრომეთიუმი როგორც ხანმოკლე არსებობის რადიოაქტიური ელემენტი ბუნებაში არის გაქრობად მცირე რაოდენობით (შეფასებით, მისი შემცველობა დედამიწის ქერქში შეადგენს რამდენიმე ასეულ გრამს) და ვერ იქნა აღმოჩენილი ანალიტიკური მეთოდით, მიუხედავად ბევრი მკვლევრის დიდი ძალისხმევისა.

მხოლოდ 1945 წელს ამერიკელმა ქიმიკოსებმა დ. მარინსკიმ, ლ. გლენდენინმა და ჩ. კორიელიმ ურანის დაშლის პროდუქტებიდან იონგამცვლელი ფისების საშუალებით გამოჰყვეს პრომეთიუმი.

სახელწოდების წარმომავლობა
სახელწოდება მოდის მითოლოგიური გმირის პრომეთეს სახელიდან, რომელიც იყო ადამიანის და მისი შემქმნელის დამცველი, რომელმაც ზევსს მოსტაცა ცეცხლი და გადასცა ის ადამიანებს.

მიღება
ლითონურ პრომეთიუმს მიიღებენ 3-დან მეტალოთერმიით. გამოყოფენ 147 სხვადასხვა ელემენტების რადიოაქტიური იზოტოპების ნარევისაგან.

გამოყენება
პრომეთიუმ-147 (ნახევარდაშლის პერიოდი 2,64 წელი) გამოიყენება დენის რადიოიზოტუპური წყაროების წარმოებისათვის, სადაც ის გამოიყენება ჟანგის სახით, და იმის გამო რომ მის გამოსხივებაში დაშლის დროს არ არის გამა-გამოსხივება, ის შედარებით ნაკლებად მავნეა. პრომეთიუმის ოქსიდის გამოყოფის სიმძლავრე (როცა სიმკვრივე 6,6 გრ/სმ³), მიახლოებით 1,1 ვტ/სმ³.

ყველაზე ხანგრძლივად არსებული იზოტოპი არის — პრომეთიუმ-145 (ნახევარდაშლის პერიოდი 18 წელი).

ბიოლოგიური როლი
ბრემერჰავენი

ბრემერჰავენი — საპორტო ქალაქი გერმანიაში, თავისუფალ მხარე ბრემენში. წარმოქმნის ანკლავს ქვემო საქსონიის მხარეში და მდებარეობს მდინარე ვეზერის შესართავთან, აღმოსავლეთ ნაპირზე, ქალაქ ნორდენჰამის მოპირდაპირედ. მიუხედავად იმისა, რომ ქალაქი ახალია, მას დიდი ისტორია გააჩნია, როგორც სავაჭრო პორტს და დღეს იგი გერმანიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ნავსადგურია და გადამწყვეტ როლს თამაშობს გერმანიის ვაჭრობაში.

დაძმობილებული ქალაქები
გარემოს დაბინძურება

დაბინძურება — დამაბინძურებელი ნივთიერებების მოხვედრა ფიზიკურ გარემოში, რაც იწვევს მის ხარისხობრივ ცვლილებას, ცვლის ფიზიკურ სისტემებს და ზიანს აყენებს ან დისკომფორტს უქმნის ცოცხალ ორგანიზმებს. ადამიანთა საქმიანობა სერიოზულ ზიანს აყენებს გარემოს. გარემოს დაბინძურების ერთ-ერთი წყარო საყოფაცხოვრებო ნარჩენებია; თუმცა გაცილებით სერიოზულ ზიანს სამრეწველო საწარმოთა და სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობის, ასევე სატრანსპორტო საშუალებათა ფუნქციონირების შედეგად წარმოქმნილი ნარჩენები იწვევს, რომლებიც ჰაერსაც აბინძურებს, წყალსაც და ნიადაგსაც.

გარემოს დაბინძურება ახალი პრობლემა არაა. ექვსასი წლის წინ ლონდონის თავზე ჰაერი ქვანახშირის წვის პროდუქტით — სქელი კვამლით — იყო სავსე. დროთა განმავლობაში მრავალი კანონი გამოიცა, რათა ზოგიერთი სახის დაბინძურება შეწყვეტილიყო. დღეს ბევრი ქვეყნის მთავრობაში საგანგებო უწყებები არსებობს, რომლებსაც გარემოს დაბინძურების შემცირება ავალიათ.

ჰაერის დაბინძურება
ფაბრიკა-ქარხნები, ელექტროსადგურები და ავტომანქანები უამრავ ნარჩენ აირს, ჭვარტლსა და მტვერს გამოყოფს ჰაერში. დაბინძურებული ჰაერი ადამიანს და სხვა ცოცხალ არსებას ფილტვებს უზიანებს. ჰაერის ზოგიერთი სახის დაბინძურებამ შეიძლება გონებასაც კი ავნოს. ჰაერში ნარჩენი აირების დაგროვება მჟავურ წვიმებს იწვევს, რომლებიც ხეებს, ტბებს, მდინარეებსა და შენობებსაც კი აზიანებს. ოზონი აირია რომელიც ატმოსფეროს ზედა ფენებში ბუნებრივად წარმოიქმნება ჟანგბადისაგან. ოზონის თხელი ფენა დედამიწას იცავს მზის ულტრაიისფერი მავნე სხივების ზემოქმედებისაგან. ოზონის ფენას სხვადასხვა ოზონდამშლელი ნივთიერებები, მათ შორის ფრეონი ანადგურებს, რომელსაც მაცივრები და აეროზოლები შეიცავს. თუ ოზონის ძირითადი ფენა დაზიანდა, კანის კიბოთი დაავადების შემთხვევები მოიმატებს.

წყლის დაბინძურება
მჟავური წვიმები ტბებსა და მდინარეებს აბინძურებს, თუმცა წყლის დაბინძურების მიზეზი მხოლოდ ეს არაა. მდინარეებსა და ზღვაში დღესაც ჩაედინება დასახლებების გაუწმენდავი საკანალიზაციო წყალი, ასევე ქარხანა-ფაბრიკების ჩამდინარე წყალი, რომელიც მომწამლავი ქიმიური ნივთიერებები და ნარჩენებითაა დაბინძურებული. ამის შედეგად თევზები იხოცება და წყალმცენარეები ნადგურდება. სოფლის მეურნეობაში ხშირად იყენებენ ქიმიურ (ან ორგანულ) სასუქებსა და პესტიციდებს, რომლებიც ძლიერი წვიმის შედეგად შეიძლება წყლის ობიექტებში ჩაირეცხოს. ზღვას ძლიერ აბინძურებს ტანკერებიდან და ნავთობის კოშკურებიდან ჩაღვრილი ნავთობი.

ნიადაგის დაბინძურება
ნიადაგის დაბინძურებას დაუფიქრებლად გადაყრილი ნარჩენები იწვევს. ზოგიერთი სახის ნარჩენი სწრაფად ლპება, პლასტმასების უმეტესობა კი — არასოდეს.

უაღრესად სერიოზულ დაბინძურებას იწვევს ატომური ელექტროსადგურების რადიოაქტიური ნარჩენები. ამგვარ ნარჩენებს, ძირითადად, კონტეინერში ათავსებენ და ჰერმეტულად ხუფავენ, თუმცა მათი მცირე რაოდენობა მაინც ხვდება წყალში ან ჰაერში. მეცნიერებს აშფოთებთ ამგვარი დაბინძურების ხანგრძლივი ზემოქმედება, რადგან რადიოაქტიური ნარჩენები ათასობით წლის განმავლობაში ინარჩუნებს მავნე გამოსხივების უნარს.
რემშაიდი

რემშაიდი — ქალაქი გერმანიაში, ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიის მხარეში. მდებარეობს რურის არეალის სამხრეთ ნაწილში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 110 563 ადამიანს შეადგენს.

ქალაქლი საუკუნეში დაარსდა, მაგრამ საუკუნემდე პატარა სოფლად რჩებოდა.

მეორე მსოფლიო ომში, 1943 წლის 31 ივლისს, ბრიტანული ძალების მიერ დაბომბვის შედეგად რემშაიდი თითქმის მთლიანად დაინგრა.

დაძმობილებული ქალაქები
კემპერი, საფრანგეთი
ქირშეჰირი, თურქეთი
ფიურთი

ფიურთი  — ქალაქი გერმანიაში, ბავარიის მხარის ჩრდილოეთ ნაწილში, შუა ფრანკონიის ადმინისტრაციულ რეგიონში. ეასზღვრება უფრო დიდ ქალაქს — ნიურნბერგს (შედიან ერთ აგლომერაციაში). ამ ორი ქალაქის ცენტრები ერთმანეთისგან 7 კმ-ითაა დაშორებული.

ფიურთი, ნიურნბერგი და ერლანგენი სხვა პატარა ქალაქებთან ერთად წარმოქმნიან „შუა ფრანკონიის კონურბაციას“, რომელიც ერთ-ერთია გერმანიის 11 მთავარი მეტროპოლირი რეგიონიდან.

2007 წელს, ფიურთმა არსებობის ათასი წელი იზეიმა, ვინაიდან, პირველად 1007 წლის 1 ნოემბერსაა მოხსენიებული.

დაძმობილებული ქალაქები
პეისლი (გაერთიანებული სამეფო), 1969-დან
ლიმოჟი (საფრანგეთი), 1992-დან
მარმარისი (თურქეთი), 1995-დან
კსილოკასტრო (საბერძნეთი), 2006-დან
რივერსლეი

რივერსლეი — ავსტრალიის ყველაზე ცნობილი ნამარხი ტერიტორია ჩრდილო-დასავლეთ კვინზლენდში. 100 კმ² ფართობის ტერიტორია მოიცავს უძველეს ძუძუმწოვართა, ფრინველთა და რეპტილიათა ნამარხებს ოლიგოცენისა და მიოცენის ხანებიდან. 1994 წელს ძეგლი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შევიდა. რივერსლეის ნამარხები უიშვიათესია, რადგან ისინი მოიპოვება მტკნარი წყლის კირქვებში, რომლებიც შეკუმშული არაა, რაც იმას ნიშნავს, რომ ცხოველები ინარჩუნებენ თავიანთ სამგანზომილებიან სტრუქტურას.
ავსტრიის გერბი

ავსტრიის ფედერალური გერბი — ავსტრიის რესპუბლიკის სახელმწიფო გერბი. დღევანდელი გერბი დადგენილია 1984 წლის ფედერალური კანონით ავსტრიის რესპუბლიკის გერბისა და სხვა სახელმწიფო სიმბოლიკის შესახებ. გერბზე გამოსახულია ე. წ. „ავსტრიული არწივი“ და ფარი ვსტრიის დროშის ფერებით: წითელი-თეთრი-წითელი. პირველად ამგვარი გერბი ავსტრიისათვის შემოღებული იქნა 1919 წელს. 1934-938 წლებში ამ გერბს ცვლიდა ე. წ. „კვატერნიონის არწივი“, 1945 წელს კი თავდაპირველ გერბი აღადგინეს მცირე მოდიფიკაციის შემდეგ: დაამატეს გაწყვეტილი ჯაჭვი.
ავსტრიის ჰიმნი

ავსტრიის ჰიმნი, 2012 წლის 1 იანვრიდან ოფიციალურად ავსტრიის რესპუბლიკის ფედერალური ჰიმნი — გერბთან და დროშასთან ერთად ავსტრიის ერთ-ერთი ეროვნული სიმბოლოა. მისი მელოდია ცნობილია „ბუნდესლიდის“ სახლწოდებით, ხოლო ტექსტი წარმოადგენს ავსტრიულ ლექსს „მთების ქვეყანა“ .

„ბუნდესლიდი“ 1946 წლის 22 ოქტომბერს ავსტრიის მინისტრთა საბჭოს მიერ დამტკიცდა ჰიმნის მელოდიად. ჰიმნის ტექსტად კი 1947 წლის 25 თებერვალს პაულა პრერადოვიჩის მიერ შემუშავებული ლექსი დამტკიცდა. ავსტრიის სისხლის სამარის კოდექსის 248-ე პარაგრაფით ავსტრიის ჰიმნის მიმართ აგდებული დამოკიდებულება ან მისი დამცირება მიიჩნევა სახელმწიფოსა და მისი სიმბოლოების დამცირებად და ამისთვის სასჯელია დაწესებული.

დღეს საკამათოა, თუ ვინაა „ბუნდესლიდის“ მელოდიის ავტორი. 1960-იან წლებამდე მიიჩნეოდა, რომ ეს იყო ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტის მიერ სიკვდილამდე ცხრამეტი დღით ადრე დაწერილი მისი უკანასკნელი დასრულებული ნაწარმოები. 1960-იან წლებში მუსიკის მკვლევარებმა „ბუნდესლიდის“ წარმომავლობა ეჭვქვეშ დააყენეს და დაკვირვებების შედეგად წამოაყენეს ახალი აზრი, რომლის მიხედვითაც მელოდია უნდა ეკუთვნოდეს იმავე პერიოდის პიანისტს იოჰან ბაპტისტ ჰოლცერს.
ივან კორდობა

ივან რამირო კორდობა სეპულვედა (დ. 11 აგვისტო, 1976) — კოლუმბიელი ფეხბურთელი, იყო „ინტერისა“ და კოლუმბიის ეროვნული ნაკრების მცველი და კაპიტანი.

ტიტულები
ინტერი
სერია : 2005–06, 2006–07, 2007–08, 2008–09, 2009–10
იტალიის თასი: 2004–05, 2005–06, 2009–10, 2010–11
იტალიის სუპერთასი: 2005, 2006, 2008, 2010
ჩემპიონთა ლიგა: 2009–10
ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი: 2010
ნაკრები
კოპა ამერიკა: 2001
ფიფა-ს კონფედერაციის თასი: მეოთხე ადგილი 2003
სონატა ფორტეპიანოსთვის № 11 (მოცარტი)

სონატა ფორტეპიანოსთვის № 11, 331, ლა-მაჟორი — ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი სონატა ფორტეპიანოსათვის. მოცარტმა იგი დაწერა 1783-1784 წლებში, ვენაში. ნაწარმოების პრეზენტაციაც იქვე, 1784 წელს მოხდა.

განსაკუთრებული პოპულარობა მოიპოვა ნაწარმოების მესამე ნაწილმა; ეს არის თურქული მარშის სახელით ცნობილი კომპოზიცია, რომლის ორიგინალური სათაურია . იგი წარმოადგენს რონდოს ფორმაში დაწერილ ალეგრეტოს ლა-მინორში, რომელიც მთავრდება ლა-მაჟორში.
რეპოლუსტის მღვიმე

რეპოლუსტის მღვიმე — მღვიმე ავსტრიაში. მდებარეობს შტირიის მხარეში, პეგაუს თემის ჩრდილოეთით. რეპოლუსტის მღვიმეში აღმოჩენილია ავსტრიაში ადამიანის მოსახლეობის უძველესი კვალი. შემორჩენილი ცეცხლის კვალის საფუძველზე დგინდება, რომ აქ ადამიანი დაახლოებით 300 000 წლის წინ სახლობდა.

მღვიმე 1910 მაღაროელმა ანტონ რეპოლუსტმა აღმოაჩინა. მოგვიანებით, ათი წლის შემდეგ ჰერმან ბოკმა დაიწყო მღვიმის გამოკვლევა და საცდელი გათხრებისას წააწყდა ქვის იარაღებს. 1948 წელს დაიწყო არქეოლოგიური გათხრების კამპანია, რის შედეგადაც აღმოჩდა სხვადასხვა პერიოდის 2 000-ზე მეტი ქვის, ძვლის იარაღები, კერამიკული ნაშთები. მოგვიანებით, 1980-იან წლებში გერნოტ რაბედერის მეთაურობით ჩატარებული კვლევების შედეგად აღმოჩნდა მღვიმის დათვის ძვლები და დადგინდა, რომ აღმოჩენილის ერთი ნაწილი დაახლოებით 100 000 წლის წინანდელი იყო. საერთო ჯამში, აღმოჩენილი ნივთები თავსდებიან 210 000-ზე მეტწლიან დროის მონაკვეთში.

სხვადასხვა ფენებზე აღმოჩნდა ძუძუმწოვართა 5 000-ზე მეტი ნაშთი, მათ შორის მღვიმის დათვის, გარეული ღორის, თახვის, მაჩვისა და ტყის კატის ძვლები.

ვარაუდობენ, რომ რეპოლუსტის მღვიმის ადამიანები იყენებდნენ უძველეს სამკაულებს, რომლებიც მოკლული მგლების საჭრელი კბილებისაგან ან დამუშავებული ქვებისაგან იყო დამზადებული.

აღმოჩენილი ექსპონატები დღეს დაცულია იოანეუმის უნივერსალურ მუზეუმში, ქალაქ გრაცში.