iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სახელმძღვანელო ნამარხები

სახელმძღვანელო ნამარხები, სახელმძღვანელო ფორმები — გარკვეული გეოლოგიური ასაკის დანალექი ქყებებისათვის განსაკუთრებით დამახასიათებელი ცოცხალი ორგანიზმების განამარცხებული ნაშთები. სახელმძღვანელო ნამარხებს ახასიათებს გავრცელების ფართო გეოგრაფიული არეალი და მცირე ვერტიკალური (შრიდან შრეში) დიაპაზონი, რადგან ეს ორგანიზმები როგორც ბიოლოგიური სახეობა, არსებობდა გეოლოგიური დროის მცირე მონაკვეთის განმავლობაში. სახელმძღვანელო ნამარხებით შესაძლებელია სხვადასხვა რეგიონის ნალექების კორელაცია. დანალექი წყებების სტრატიგრაფიის დადგენის თანამედროვე პალეონტოლოგიურ მეთოდს საფუძვლად უდევს არა სახელმძღვანელო ნამარხების ცალკეული ფორმების შესწავლა, არამედ — შრეში დაცულ განამარხებულ ორგანიზმთა მთელი კომპლექსისა.
სახელმწიფო გერბი

სახელმწიფო გერბი — სახელმწიფოს ოფიციალური ემბლემა, მისი განმასასხვავებელი ნიშანი. გამოსახულია სახელმწიფო ორგანოთა ბეჭდებსა და ბლამკებზე, მონეტებზე, მთავრობათა შენობებზე და სხვა. სახელმწიფო გერბის ნახატსა და მის აღწერილობას ადგენს კონსტიტუცია ან სპეციალური კანონი. სახელმწიფო წესწყობილების შეცვლის შემდეგ, როგორც წესი, სახელმწიფო გერბს შეცვლიან ან ახალს შემოიღებენ.
მეერსენის ხელშეკრულება

მეერსენის ხელშეკრულება დაიდო დასავლეთ ფრანკთა მეფე შარლ მელოტსა და აღმოსავლეთ ფრანკთა მეფე ლუდოვიკო გერმანელს შორის 870 წლის 8 აგვისტოს მეერსენში მაასტრიხთან (დღევანდელი ლიმბურგის პროვინცია ნიდერლანდებში). ხელშეკრულება ითვალისწინებდა ლოთარინგიის გაყოფას; ლოთარინგია ლოთარ -ის კუთვნილი ტერიტორია იყო, რომელიც მისი გარდაცვალების შემდეგ 869 წელს კანონიერი მემკვიდრის გარეშე დარჩა, ამიტომ იგი მეერსენის ხელშეკრულებით ლოთარის ბიძებმა შარლ მელოტმა (ლოთარ -ის მამის, ლოთარ -ის ნახევარძმა) და ლუდოვიკო გერმანელმა (ლოთარ -ის ძმა) გაიყვეს.

ლუდოვიკო გერმანელის ვაჟმა ლუდოვიკო -მ მიიღო ლოთარის სამეფოს აღმოსავლეთი ნაწილი. გამყოფი საზღვარი მიუყვებოდა მდინარე მაასს, ურთს, მოზელს, მარნასა და სონას, შემდეგ კი იურის მთიანეთს (იურა). პოლიტიკურად და ეკონომიკურად ძლიერი რეგიონები, აახენის მიდამოები, ნიდერლანდები და ელზასი აღმოსავლეთ ფრანკთა სამეფოს დარჩა.

ხელშეკრულებამ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა საფრანგეთისა და გერმანიის პოლიტიკურად ჩამოყალიბებაში. ლოთარინგია და ელზასი მეორე მსოფლიო ომის დასრულებამდე ამ ორ სახელმწიფოს შორის დავის საგანს წარმოადგენდა.
ბერნინა

ბერნინა — მთა ბერნინის ალპებში (აღმოსავლეთი ალპები). სიმაღლე 4049 მ. აქვს სამი მწვერვალი. აგებულია დიორიტებითა და გაბროთი. მასივის გეოლოგიურ აგებულებაში მონაწილეობენ გრანიტები. მთა აღმართულია ბერნინის ქედზე, რომელიც წარმოადგენს მდინარეების ინისა და ადის ზემო დინებებში მდებარე მთის მასივს. კალთებიდან იწყება მორტერაჩის მყინვარი. მთას სახელი ეწოდა 1850 წელს ბერნინის უღელტეხილის მიხედვით. პირველი ასვლა განხორციელდა 1850 წლის 13 სექტემბერს. ბერნინა აღმართულია შვეიცარიის კურორტის — სანქტ-მორიცის სიახლოვეს.
კომაიაგუა

კომაიაგუა — ქალაქი ცენტრალურ ჰონდურასში, მდებარეობს დედაქალაქ ტეგუსიგალპიდან ჩრდილო-დასავლეთით 80 კმ-ზე. ამავე სახელწოდების დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრი.

ისტორია
ქალაქი 1537-1880 წლებში ჰონდურასის დედაქალაქია. 1821 წელს ფრანსიკსო მორასანის მონაწილეობით ქალაქში გამოცხადდა ჰონდურასის პირველი კონსტიტუცია.
ბამბა

ბამბა — ბამბის ბოჭკოსაგან გრილი და ჩასაცმელად სასიამოვნო ქსოვილი მზადდება. ბამბის ქსოვილი ტენს იწოვს და გარეთაც უშვებს, რის გამოც ადამიანის კანს სუნთქვის საშუალება ეძლევა. ბამბის ბოჭკოსაგან ამზადებენ პირსახოცის ქსოვილს, დოლბანდს, საფარდეს, ავეჯის შალითებსა და განსაკუთრებულად მტკიცე ტექნიკურ ქსოვილებს. ბამბა ტროპიკულ და სუბტროპიკულ რაიონებში იზრდება. ყოველ მცენარეზე ჩნდება კოლოფები, რომლებშიც 30-მდე თესლია. კოლოფი მწიფდება, სკდება და ბოჭკოების ფუმფულა მასა გამოჩნდება. შემდეგ ამ მასას თესლისგან გამოაცალკავებენ. ეს უკვე ბამბის ნედლეულია, საიდანაც ქსოვილს ამზადებენ. გამოიყენება ბამბის თესლიც: მისგან საჭმელი ცხიმი - ბამბის ზეთი - იხდება, ხოლო დაწნეხილ თესლს კვლავ გადაამუშავებენ და საქონლის საკვებად და სასუქად მოიხმარენ.

ბამბის დიდ პლანაციებში თითქმის ყველა ოპერაცია მექანიზებულია, თესვით დაწყებული და მოსავლის აღებით დამთავრებული. ღარიბ ქვეყნებში მდებარე პატარა პლანტაციებში გლეხები თესვისას პირუტყვს იყენებენ, ხოლო მოსავალს ხელით იღებენ. მართალია, მოსავლის აღება მანქანით გაცილებით სწრაფია თუმცა ხელით აღება ხშირად უმჯობესია, რადგან გლეხები მხოლოდ დამწიფებულ კოლოფებს იღებენ. გლეხი დღეში ხელით 110 კილოგრამამდე ბამბას კრეფს. მანქანას ამავე რაოდენობის ბამბის შესაგროვებლად ერთი საათიც არ სჭირდება.

ბამბის ბოჭკოს სიგრძე 2-4 სმ-ია. ბამბის ქსოვილების დაახლოებით 90% მოკლე და საშუალო სიგრძის ბოჭკოსაგან მზადდება. ყველაზე ნაზი ქსოვილებისთვის გრძელი ბოჭკო გამოიყენება. ბამბის ქსოვილი იოლად იღებება და უთოვდება. იგი შეიძლება ისე დამუშავდეს, რომ წყალგამტარი გახდეს. გარდა ამისა, მასზე არ გროვდება ატმოსფეროდან მომდინარე სტატიკური ელექტრობა, ამიტომ ბამბის ქსოვილი სხვა ქსოვილებზე გაცილებით გვიან ისვრება. დღეს ბამბის ბოჭკოს ხშირად პოლეითერსა და აკრილსაც უმატებენ.

ბამბის მწარმოებელი ქვეყნები
ბამბის სამრეწველო პლანტაციები 75-ზე მეტ ქვეყანაშია. ბამბის ყველაზე დიდი მწარმოებლები არიან ჩინეთი, ინდოეთი და აშშ, ხოლო მათ შემდეგ - პაკისტანი და ბრაზილია.
ცხვირის ვიზორი

ცხვირის ვიზორი — ბორნის ასაწევი წყალზედა ნაწილი, რომელიც გემის ცხვირზე მდებარეობს. ვიზორის აწევა სატვირთო გემბანზე სატრანსპორტო საშუალებების შესვლას უზრუნველყოფს.
ცხვირის ვიზორის განცალკევება ბორან „ესტონიაზე“ 1994 წლის 28 სექტემბერს ოფიციალური ვერსიით ხომალდის დაღუპვის მიზეზი გახდა, თუმცა სხვა მოსაზრებებიც არსებობს.
მშვილდ-ისარი

მშვილდ-ისარი — იარაღი რომლითაც ისვრიან ისრებს. მშვილდ-ისრის გამოყენება ხდება ასე: მშვილდოსანი ისრით ჭიმავს მშვილდ-ისრის სიმს, შემდეგ სიმს ხელს აუშვებს და ისარი გავარდება. ისრის ფრენის სიგრძე დამოკიდებული მშვილდ-ისრის კონსტრუქციზე, დაჭიმვის ძალაზე და ამინდზე.

დროის გასვლის შემდეგ მშვილდ-ისარისგან წარმოიქმნა არბალეტი. არბალეტში განსხვავება ისაა რომ მის სროლას არ ესაჭიროება განსაკუთრებული უნარები და ძალა. გვიანდელ შუა საუკუნეებში არბალეტი შეცვალა ცეცხლსასროლ იარაღმა.

ამ მომენტში მშვილდ-ისრებს იყენებენ სპორტისთვის, ნადირობისთვის და გასართობი ფისკულტურისთვის.
წეის მყინვარი

წეის მყინვარი, წეა — ხეობის ტიპის მყინვარი რუსეთში, ჩრდილოეთ ოსეთში. მდებარეობს კავკასიონის მთავარ ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. იწყება ადაი-ხოხისა და უილფათას შორის მდებარე ფირნის ველებიდან. წარმოადგენს კავკასიონის ერთ-ერთ ყველაზე მოზრდილ მყინვარს, რომელიც ამასთანავე, საკმაოდ ქვემოთ ეშვება ზღვის დონიდან. იკვებება მწვერვალ ადაი-ხოხის ატმოსფერული ნალექებით. ეშვება ზღვის დონიდან 2200 მ სიმაღლემდე. სიგრძე 8,6 კილომეტრია, ფართობი დაახლოებით 9,7 კმ². უკიდურესი ქვემო მონაკვეთი მეტად ვიწროა, ზედა — ფართო. ამ მონაკვეთზე მყინვარის სიგანე 1 კილომეტრამდეა. წეის მყინვარზე სათავე აქვს მდინარე წეიდონს (არდონის მარცხენა შენაკადი). გარშემორტყმულია 2500 მ სიმაღლის კლდეებით, წარმოქმნის მრავალ ნაპრალსა და რამდენიმე მყინვარულ წყალვარდნილს. მყინვართან სიახლოვეს მდებარეობს ალპინისტური ბაზა და ბანაკი. აქვეა მთის საკურორტო ადგილი წეა.
პერიკლე

პერიკლე (; დ. დაახლ. ძვ. წ. 494 — გ. ძვ. წ. 429) — ათენის პოლიტიკური მოღვაწე. დემოკრატიული პარტიის წარმომადგენელი, ცნობილი ორატორი და სარდალი. ძვ. წ. 444 წელს, თუკიდიდეს დამხობის შემდეგ განაგებდა ქვეყანას, ძვ. წ. 445 წელს დაიმორჩილა ევბეია, ხოლო 440 წელს — სამოსი. პერიკლემ თავის გარშემო შემოკრიბა საბერძნეთის წამყვანი კულტურის მოღვაწენი და არაერთ დიდ საქმეს დაადგეს თავი, სწორედ მისი მმართველობის ხანაში ათენმა მიაღწია ეკონომიკური და კულტურული განვითარების პიკს (პერიკლეს ხანა).

მიეკუთვნებოდა ალკმეონიდთა არისტოკრატიულ გვარს, მაგრამ იზრდებოდა დემოკრატთა გარემოცვაში. მიიღო დიდებული განათლება. თავისი ათლეტური აღნაგობის, არისტოკრატობისა და მშვიდი, გაწონასწორებული ხასიათის გამო პერიკლეს „ოლიმპიელს“ უწოდებდნენ. იგი 15 წელი (ძვ. წ. 444-429 წწ.) უცვლელად იყო ათენის სტრატეგოსი, მართავდა პრინციპით: „ჩვენ ვქმნით დროის მცირე მონაკვეთში, მაგრამ არა დროის მცირე მონაკვეთისათვის“.

პერიკლეს ხანა
პერიკლეს სახელთან არის დაკავშირებული მრავალი რეფორმა, რომლებმაც ხელი შეუწყო ათენის სახელმწიფოს წყობილების დემოკრატიზაციას. გააუქმა ქონებრივი ცენზი სახელმწიფო სამსახურისთვის, დააწესა ჯამაგირი (დიეტა) და ამით სახელმწიფო მართვა-გამგეობაში უღარიბესი ფენებიც ჩააბა. გააფართოვა სახელმწიფო კრების (ეკლესია) უმაღლესი საკანონმდებლო უფლებანი. მანამდე არსებული ღია ხმის მიცემის (ქეიროტინია) გვერდით საარჩევნო ფორმად შემოიღო კენჭისყრა. თეატრალურ სანახაობებზე დასასწრებად ღარიბთათვის დააწესა სახელმწიფო ხაზინიდან ფულის გაცემა (თეორიკონი). სანახაობებისა და მისტერიების ხარჯები დააკისრა მდიდარ მოქალაქეებს (ლიტურგია). უმიწაწყლო გლეხობას ასახლებდა საგანგებოდ გამოყოფილ მიწებზე (კლერუქია). პერიკლეს დროის ათენს უწოდებდენ „საბერძნეთს საბერძნეთში“.

ამ ეპოქაში მოღვაწეობდნენ ფიდიასი, კალიკრატე, იქტინე, სოფოკლე და სხვა. ხელახლა აშენდა აკროპოლისი, პროპილეთი, პართენონი, ედეანი. აშენდა ნავსადგურები პირეოსი და ფალერონი. ათენი და პირეოსი მთლიანად გაერთიანდა. პერიკლეს უკანასკნელი სიტყვები იყო: „არცერთ ათენელს ჩემი მიზეზით სამგლოვიარო თალხი არ ჩაუცვამსო“. პერიკლეს მმართველობა „ოქროს საუკუნის“ სახელით შევიდა ისტორიაში. კარლ მარქსის თქმით საბერძნეთის უმაღლესი აყვავება ემთხვევა პერიკლეს ეპოქას.
12"ers

12" — ინგლისელი მომღერალ და სიმღერების ავტორ ფილ კოლინზის სიმღერების კომპილაციური ალბომი, გამოცემული 1987 წელს. მასში შეტანილია 1985 წლის ალბომში შესული რამდენიმე სიმღერის რექმისი., რომლებიც ეკუთვნის ჯონ პოტოკერს. სიმღერის რემიქსი ჰიუ პეჯემის მიერ მომზადდა. თავდაპირველად ეს ვერსიები გამოიცა 12 დიუმიან სინგლებზე.

სიმღერების სია
ყველა სიმღერის ავტორი - ფილ კოლინზი, გარდა მითითებულისა.
აალენი

აალენი — ქალაქი გერმანიაში, ბადენ-ვიურტემბერგის მხარის აღმოსავლეთ ნაწილში, შტუტგარტიდან დაახლოებით 70 კილომეტრით აღმოსავლეთითა და ულმიდან 50 კილომეტრით ჩრდილოეთით. აალენი რაიონული ცენტრია და წარმოადგენს როგორც აღმოსავლეთ ალბის რაიონის, ასევე მთლიანად აღმოსავლეთ ვიურტემბერგის რეგიონის უდიდეს ქალაქს.

აალენის ფართობი შეადგენს 146,63 კმ²-ს. ამ მონაცემით იგი მეშვიდე ადგილს იკავებს ბადენ-ვიურტემბერგის მხარეში, შტუტგარტის ადმინისტრაციულ რეგიონში კი მეორე ადგილზეა ქალაქ შტუტგარტის შემდეგ. 2010 წლის მონაცემებით აალენში 66.113 ადამიანი ცხოვრობს. მოსახლეობის რაოდენობით მას ბადენ-ვიურტემბერგის ქალაქთა სიაში მე-15 ადგილი უკავია.
სახესხვაობა

სახესხვაობა — ბოტანიკურ ნომენკლატურაში ინდივიდთა ჯგუფი ან პოპულაცია, რომელიც მოცემული სახეობის ტიპური ინდივიდებისაგან განსხვავდება მეორეხარისხოვანი მორფოლოგია (შებუსვა, ზრდის ხასიათი, შეფერილობა და სხვა) და ეკოტოპოლოგიური თავისებურებებით. გავრცელებულია სახეობის არეალის ფარგლებში. სახესხვაობის წარმოშობა განპირობებულია სახეობის არსებობით სხვადასხვა ეკოლოგიურ პირობებში სახესხვაობა ქვესახეობაზე დაბალი, მასზე დაქვემდებარებული ტაქსონომიური კატეგორიაა. ზოოლოგიურ ნომენკლატურაში სახესხვაობას შეესაბამება ვარიეტეტი.
ავეჯი

ავეჯი — ნაკეთობა, რომელიც გამოიყენება საცხოვრებელი და საზოგადო შენობების გაფორმებისას. ავეჯის უმეტესობას კონკრეტული დანიშნულება აქვს. მაგალითად, სკამი დასაჯდომად გამოიყენება, ბუფეტი კი ჭურჭლის შესანახავად. არის მრავალფუნქციური ავეჯიც, მაგალითად, დივან-საწოლი. ზოგიერთი ავეჯი ამა თუ იმ კონკრეტული მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად მზადდება, მაგალითად, ტელევიზორის მაგიდა.

ავეჯის დასამზადებლად ხეტყე, ბამბუკი, მინა, ლითონი, პლასტმასი და სხვა მრავალი მასალა გამოიყენება. მყარი და მსუბუქი ავეჯი მზადდება ისეთი მასალისაგან, როგორიცაა ლითონის ღრუ მილები, ლამინირებული ხე და მინაბოჭკოვანა. რბილი ავეჯის დასამზადებლად პარალონსა და ახალი კონტრუქციის ზამბარებს იყენებენ.

ავეჯის სტილი სხვადასხვა ქვეყანაში
ავეჯის წარმოება სხვადასხვა ქვეყანაში სხვადასხვაგვარად ვითარდებოდა და ამა თუ იმ რეგიონის მოსახლეობის მოთხოვნებზე იყო დამოკიდებული. მაგალითად, ტრადიციული ჩინური ავეჯის სახსრები მჭიდროდ ერგება ერმანეთს და საამისოდ არც წებოს იყენებს, არც ხრახნებსა და არც შტიფტებს, ამიტომ ხე ტემპერატურის ცვლილებასთან ერთად ფართოვდება და იკუმშება. იაპონურ ტრადიციულ სახლში ავეჯი თითქმის არ არის. ოთახში მოძრავი ტიხრებია, რომელსაც შენობის ამა თუ იმ ნაწილის გამოსაცალკევებლად იხმარება, ამიტომ ავეჯი მომცრო და ადვილად გადასატანი უნდა იყოს. ძველად იაპონელები იატაკზე ისხდნენ და ჭილოფებზე ეძინათ, ამიტომ არც საწოლი სჭირდებოდათ და არც სკამი.
უტკუბამბის პროვინცია

უტკუბამბა — პროვინცია პერუში, ამასონასის რეგიონში. პროვინციის სტატუსის სარგებლობს 1984 წლის 30 მაისიდან, #23843 კანონის საფუძველზე. პროვინცია მიმზიდველი ადგილია ტურისტებისთვის.
პროვინციის დედაქალაქია ბაგუა-გრანდე. პროვინციის ფართობი შეადგენს 3,859.93 კმ²-ს, მოსახლეობა — 118,367 ადამიანს.

პროვინცია იყოფა შვიდ რაიონად.
პუდელი

პუდელი — ძაღლის ჯიში, რომლის ზუსტი წარმომავლობა დღემდე უცნობია. ნაწილი თვლის, რომ ის საფრანგეთში წარმოიშვა, მეორე ნაწილის აზრით, პუდელის სამშობლო გერმანიაა. არსებობს ვერსია, რომ მისი წინაპრები მონადირე ძაღლები იყვნენ.

პუდელი არის პატარა ტანის ძაღლი დახვეული ბეწვით. შეფერილობა შავი, თეთრი, ყავისფერი, ოქროსფერი და ვერცხლისფერია.

პუდელი არის მხიარული, ჭკვიანი და მოძრავი ძაღლი. უყვარს სეირნობა და თამაში. ადვილად ექვემდებარება წვრთნას. იგი არის მთელ მსოფლიოში ყველაზე გავრცელებული დეკორატიული ძაღლი.
ჩხერის ციხე

ჩხერის ციხე, ზარნის ციხე, მელისკარი — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე დასავლეთ საქართველოში, იმერეთში, ახლანდელი ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩხერის ტერიტორიაზე. ციხე მდებარეობს მაღალ, კლდოვან მთაზე. წყაროებში პირველად იხსენიება საუკუნეში. აგებულია - საუკუნეებში.

ციხესიმაგრე შემორჩენილია ნახევრად დანგრეული სახით, შედგება ზედა და ქვედა ციხეებისგან. ზედა ციხეში არის სხვადასხვა დანიშნულების სათავსები, ქვევრები და წყლის აუზი. 1774 წელს ჩხერის ციხესთან სოლომონ პირველმა და ერეკლე მეორემ ჩხერის ბრძოლაში სასტიკად დაამარცხეს ოსმალები. ჩხერის ციხესთან ასევე გაიმართა 1810 წელს რუსეთის წინააღმდეგ იმერეთის მთავარი ბრძოლა, რომელშიც მეფე სოლომონ დამარცხდა.

2018 წლის 18 იანვარს ციხესიმაგრეს კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი მიენიჭა.

ისტორია
ჩხერის ციხე ძნელად ასაღები სიმაგრე ყოფილა. ეკუთვნოდა აბაშიძეთა ფეოდალურ საგვარეულოს. 1762 წელს იმერეთის მეფე სოლომონ -მა აიძულა ჩხერის ციხის პატრონი ნიკოლოზ აბაშიძე, მისთვის მიეყიდა ციხესიმაგრე; ამის შემდეგ ის სამეფო ხელისუფლებას მიეკუთვნებოდა.

ჩხერის ციხის შესახებ ვახუშტი ბატონიშვილი წერს:

1774 წელს, როდესაც ვახანელმა აბაშიძეებმა თურქ-ოსმალთა ათასკაციან ამალას იმერეთისაკენ გზა გაუხსნეს, ჩხერის ციხესთან სოლომონ პირველმა და ერეკლე მეორემ ჩხერის ბრძოლაში სასტიკად დაამარცხეს ოსმალები.

1810 წელს, როდესაც სოლომონ მეორის ინიციატივით დაიწყო რუსთა ბატონობის წინააღმდეგ მიმართული იმერეთის აჯანყება, რუსებს მედგარი წინააღმდეგობა გაუწიეს ჩხერის ციხის მეციხოვნეებმა, რის გამოც რუსმა ჯარისკაცებმა გადაწვეს სოფელი ჩხერი. საბოლოოდ რუსეთის იმპერიასთან იმერეთის შეერთების წინა პერიოდში ჩხერის ციხე რუსეთის ჯარმა დაიკავა.
ნეანდერტალი

ნეანდერტალი , საუკუნემდე ასევე გეშტაინსი — მდინარე დიუსელის ხეობის ნაწილი გერმანიაში, ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიის მხარეში. მოიცავს ქალაქ ერკრათისა და მეტმანის ტერიტორიებს, მდებარეობს დიუსელდორფიდან დაახლოებით 10 კილომეტრით აღმოსავლეთით. ნეანდერტალის ტერიტორია ძირითადად აუთვისებელია. ამ მცირე ხეობამ სახელი გაითქვა მას შემდეგ, რაც აქ აღმოაჩინეს პლეისტოცენიური ეპოქის პირველყოფილი ადამიანის ნაშთები, რომელიც ცნობილია ნეანდერტალელი ადამიანის სახელით.
ნებრის დისკო

ნებრის ცის დისკო — ბრინჯაოს ხანის ბრინჯაოს ფირფიტა ოქროს აპლიკაციებით, რომლებიც ასტრონომიეულ ობიექტებსა და რელიგიური თემატიკის სიმბოლოებს გამოსახავენ. იგი წარმოადგენს ცისა და ასტრონომიული ობიექტების მსოფლიოში უძველეს გამოსახულებას და მიჩნეულია ბრინჯაოს ხანის ეპოქის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს არქეოლოგიურ აღმოჩენად. იგი 1999 წლის 4 ივლისს უკანონო გათხრების შედეგად აღმოჩნდა გერმანიაში, საქსონია-ანჰალტის მხარეში, ქალაქ ნებრასთან, მიტელბერგის მთაზე. 2002 წლიდან იგი ეკუთვნის საქსონია-ანჰალტის წინარეისტორიის სამხარეო მუზეუმის საცავს, დაცულია ქალაქ ჰალეში.
საქსები

საქსები — ძველი დასავლეთ გერმანული მოდგმის ხალხი, რომელიც სავარაუდოდ საუკუნეში ჩამოყალიბდა, საუკუნიდან კი მათი არსებობის უტყუარი წყაროები არსებობს. საქსები ჩამოყალიბდნენ სამი ძველი გერმანული ტომის, ხაუკების, ანგრივარიებისა და ხერუსკების გაერთიანებით, რომლებიც საუკუნეში თანამედროვე გერმანიის ჩრდილოეთსა და ნიდერლანდების აღმოსავლეთ ნაწილში სახლობდნენ. მეროვინგების დროიდან მოყოლებული საქსები მხოლოდ ნაწილობრივ იყვნენ დამოკიდებული ფრანკთა სამეფოზე, სანამ ისინი საბოლოოდ კარლოს დიდმა არ დაიმორჩილა.

დღევანდელ გერმანიაში არსებობს საქსონიის მხარე, თუმცა მისი ტერიტორია არაა ძველი საქსების განსახლების არეალი. ის ტერიტორია, რომელიც ძველი საქსებით იყო დასახლებული, დღეს ძირითადად ქვემო საქსონიის მხარეშია მოქცეული. იმისათვის, რომ თანამედროვე საქსონიის მოსახლეობა და ძველი საქსები ერთმანეთში არ აურიონ, სამეცნიერო ლიტერატურაში ხშირად იყენებენ ხელოვნურ ტერმინს ძველ საქსებს .
ლუქსორი (ლას-ვეგასი)

ლუქსორი (; ეწოდება ) — სასტუმრო და კაზინო აშშ-ში, ნევადის შტატის ქალაქ ლას-ვეგასში, ლას-ვეგას-სტრიპზე. წარმოადგენს 30 სართულიან შენობას, რომელსაც მართავს კომპანია . აქვს 11,000 მ²-ის ფართობის ტერიტორია, რომელიც კაზინოს სახითაა წარმოდგენილი. აქ თავმოყრილია 2000-ზე მეტი სათამაშო ავტომატი და 87 სათამაშო მაგიდა. 2008-2009 წლებში ჩატარდა განახლებითი სამუშაოები და ამჟამად შენობას გააჩნია ახალი, მეტად მოდერნიზებული და თანამედროვე დიზაინი, რომელიც შეიცავს დაახლოებით 4400 ოთახს და 422 ნომერს ლუქსის სახით. შენობის სიმაღლეა 107 მეტრი.

სასტუმროს სახელი ეწოდა ქალაქ ლუქსორის პატივსაცემად. ლუქსორი არის სიდიდით მეორე სასტუმრო ლას-ვეგასში, ხოლო მსოფლიოში მესამე. გაიხსნა 1993 წლის 13 ოქტომბერს. მთლიანობაში სასტუმროს ფართობია 1,900 მ². მოწყობილია ოთხი საცურაო აუზი და ჯაკუზი, საქორწინო სამლოცველო, სამკურნალო ადგილები და სხვ.

შენობის არქიტექტორია ველდონ სიმფსონი, ხოლო დიზაინერი ჩარლზ სილვერმანი. უნიკალური კონსტრუქციის გამო ლუქსორი არის მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე ადვილად ცნობადი სასტუმრო. პირამიდის ფორმისაა, რომელიც შემოსილია ფართობით 11 აკრის შავი ფერის ბრონზის მინებით. ნომრები განლაგებულია „პირამიდის“ გარე კედლებთან.

ლიფტები დიაგონალზე 39-გრადუსიანი დაქანებით გადაადგილდება. სასტუმროში არის აგრეთვე 820,000 მ³ ფართობის ატრიუმი. არსებობს 43 მ სიმაღლის მაღალი ობელისკი და შესასვლელთან არსებული 34 მეტრიანი სფინქსის ქანდაკება. „პირამიდის“ წვერზე მდებარეობს პროჟექტორი, რომლის გაშუქება ზევითკენაა მიმართული და როგორც ამტკიცებენ არის მსოფლიოში ყველაზე კაშკაშა სხივი. გახსნის მომენტიდან, ე.ი. 1993 წლიდან დაწყებული სასტუმრო არაერთხელ გამოჩნდა ფილმებში, რომელთაგან აღსანიშნავია, მაგალითად, ფილმი „მარსი გვიტევს!“ და ა.შ.
ჰარცი

ჰარცი , შუა საუკუნეებში ასევე ჰარტი — მთიანეთი გერმანიაში. იგი ჩრდილოეთი გერმანიის ყველაზე მაღალი ადგილია და მდებარეობს სამი ფედერალური მხარის, ქვემო საქსონიის, საქსონია-ანჰალტისა და თიურიგიის საზღვარზე. ჰარცის უმაღლესი მწვერვალია 1 141,1 მეტრი სიმაღლის ბროკენი.

ჰარცის დიდი ნაწილი უკავია ბუნებრივ პარკებს. ჰარცის ეროვნული პარკი 2006 წლიდან პირველი გერმანული პარკია, რომელიც ორ ფედერალურ მხარეში მდებარეობს; იგი მოიცავს ორ ნაწილს: ჰარცის პარკსა (ქვემო საქსონია) და მაღალ ჰარცის პარკს (საქსონია-ანჰალტი).
იუნგფრაუ

იუნგფრაუ (, ქალწული) — მწვერვალი ბერნის ალპებში, შვეიცარიაში. სიმაღლე 4158 მ. მწვერვალ ეიგერსა და მენხთან ერთად ქმნის მასიურ კედელს, რომელიც მიიჩნევა შვეიცარიის ალპების ერთ-ერთ ყველაზე სიმბოლურ ღირსშესანიშნაობად. აღმართულია ვალესა და ბერნის კანტონების საზღვარზე. ფინსტერაარჰორნისა და ალეჩჰორნის შემდეგ სიმაღლით მესამე ადგილზეა ბერნის ალპებში. იუნგფრაუს გასწვრივ ლანდშაფტი მეტად კონტრასტულია. სიახლოვეს მდებარეობს იუნფრაუიოხის უღელტეხილი. პირველი ასვლა განხორციელდა 1811 წელს, აღმოსავლეთი მხრიდან. მწვერვალი დაიპყრეს ძმებმა რუდოლფ და იერონიმ მაიერებმა. 1865 წელს ინგლისელები ავიდნენ დასავლეთი მონაკვეთიდან. იუნგფრაუ მოქცეულია იუნგფრაუ-ალეჩის დაცული ტერიტორიის სივრცეში.

1896-1912 წლებში აქ მიმდინარეობდა რკინიგზის მშენებლობა, რომელსაც იუგფრაუს რკინიგზა ეწოდა. მისი სიგრძეა 9 კმ, რომელთაგან გზის 7 კილომეტრიანი მონაკვეთი გვირაბშია მოქცეული.
თემურ კენკებაშვილი

თემურ კენკებაშვილი (დ. 19 ოქტომბერი, 1995) — ქართველი ისტორიკოსი. „საქართველოს ახალგაზრდა მეცნიერთა საზოგადოების“ წევრი, ამავე საზოგადოების საქართველოს ისტორიისა და კულტურის კვლევითი ცენტრის ხელმძღვანელი. იკვლევს საქართველოს შუა საუკუნეების ისტორიოგრაფიისა და წყაროთმცოდნეობის პრობლემებს. აგრეთვე ქვემო ქართლის ისტორიულ გეოგრაფიას, საქართველოს ეკლესიის ისტორიას, საქართველოს ისტორიის ქრონოლოგიის საკითხებს. არის ოცამდე სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი.

სწავლობდა ინფორმაციული კვლევებისა და ანალიზის ცენტრში. დაამთავრა გრიგოლ რობაქიძის სახელობის უნივერსიტეტის კრიმინალისტიკისა და ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამართლის ფაკულტეტი.

თემურ კენკებაშვილი 12-13 წლის ასაკიდან შეისწავლის საქართველოს ისტორიის აქტუალურ პრობლემებს. იგი ფართო საზოგადოებისთვის ცნობილი გახდა თავისი გამოკვლევით, რომელიც თამარ მეფის გარდაცვალების თარიღსა და მისი საფლავის ადგილმდებარეობას ეხებოდა.

იყო „საქართველოს ახალგაზრდა მეცნიერებათა საზოგადოების“ საქართველოს ისტორიისა და კულტურის კვლევითი ცენტრის ხელმძღვანელი, „სამართლის თაობის“ თანამშრომელი, „ამერიკული აკადემიის“ ტრენერი, შპს „ორიენტირისა“ და „ბიზნესისა და ტექნოლოგიების“ აკადემიის ლექტორი. ამჟამად, არის კომპანია „სვეტის“ პიარ-მენეჯერი.
პინკ ანდერსონი

პინკნი „პინკ“ ანდერსონი (12 თებერვალი, 1900 – 12 ოქტომბერი, 1974 ) იყო ბლუზის შემსრულებელი მომღერალი და გიტარისტი. დაიბადა ლოურენსში, სამხრეთ კალიფორნია, აშშ. გამოცემული აქვს ორი საკუთარი ალბომი .

მისი ზედმეტსახელი „პინკი“ პინკ ფლოიდის ერთ-ერთმა თანადამაარსებელმა, სიდ ბარეტმა ჯგუფის სახელის ნაწილად გამოიყენა, ფლოიდ კაუნსილის სახელთან ერთად.
გელზენკირხენი

გელზენკირხენი — ქალაქი გერმანიაში, ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიის მხარეში. მდებარეობს რურის არეალის ჩრდილოეთ ნაწილში. 2010 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 257 981 ადამიანს შეადგენს.

გელზენკირხენი პირველად 1150 წელს მოიხსენიება, მაგრამ საუკუნემდე მხოლოდ პატარა სოფლად რჩებოდა. სწორედ ამ პერიოდიდან, ინდუსტრიულმა რევოლუციამ მთელი არეალის ზრდა დააჩქარა. 1840 წელს, როდესაც ქვანახშირის მპოპვება დაიწყო, ქალაქში 6000 მოსახლე ცხოვრობდა, უკვე 1900 წლისთვის კი 138 000.

 საუკუნის დასაწყისში, გელზენკირხენი ევროპაში ქვანახშირის მომპოვებელი ყველაზე მნიშვნელოვანი ქალაქი იყო. მას „ათასი ცეცხლის ქალაქს“ უწოდებდნენ, რადგან მაღაროების გაზი ღამღამობით კაშკაშა ალით იწვოდა. 1928 წელს, გელზენკირხენი მეზობელ ქალაქებს — ბუერსა და ჰორსტს შეერწყა. ამ პერიოდში მისი სახელი გელზენკირხენი-ბუერი გახდა, 1930 წლიდან კი მხოლოდ გელზენკირხენი დამკვიდრდა. ნაცისტურ პერიოდში, ქალაქი ქვანახშირის მოპოვებისა და ნავთობის წარმოების ცენტრად რჩებოდა, რის გამოც მეორე მსოფლიო ომისას იგი მოკავშირეთა მიერ იბომბებოდა. დღეისათვის, გელზენკიხენში აღარაა არც ერთი ქვანახშირის მაღარო და ქალაქი ახალი პროფილის ძიებაშია. დეკადების განმავლობაში ქალაქს უმუშევრობის ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი ჰქონდა გერმანიაში. დღეისათვის, აქ ფუქციონირებს გერმანიაში უდიდესი მზის ენერგიის სადგური. ქალაქს ჰყავს ცნობილი საფეხბურთო კლუბი შალკე 04.

მოსახლეობის ზრდა
¹ აღწერები
ბოხუმი

ბოხუმი — ქალაქი გერმანიაში, ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიის მხარეში, რურის რეგიონის ერთ-ერთი ცენტრი. 2010 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 374 737 ადამიანს შეადგენს.

1965 წლიდან, ბოხუმში ფუნქციონირებს დიდი უნივერსიტეტი, რომელშიც 30 000-ზე მეტი სტუდენტი სწავლობს. ღირსშესანიშნაობებს შორისაა თეატრი, პლანეტარიუმი, მაღაროების მუზეუმი და ა. შ.

დაძმობილებული ქალაქები
შეფილდი, გაერთიანებული სამეფო, 1950-დან
ოვიედო, ესპანეთი, 1980-დან
დონეცკი, უკრაინა, 1987-დან
ნორდჰაუზენი, გერმანია, 1990-დან
სუიჯოუ, ჩინეთი, 1994-დან
ბილეფელდი

ბილეფელდი — დამოუკიდებელი ქალაქი გერმანიაში, ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიის მხარეში, აღმოსავლეთ ვესტფალია-ლიპეს რეგიონში. 2010 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 323 270 ადამიანს შეადგენს.

ქალაქის ისტორიული ცენტრი ტევტობურგის ტყის ჩრდილოეთით მდებარეობს, მაგრამ თანამედროვე ბილეფელდი ასევე აერთიანებს გორაკებს გადაღმა მდებარე პატარა ქალაქებს.

ბილეფელდში განთავსებულია საერთაშორისო არენაზე მოთამაშე მნიშვნელოვანი რაოდენობის კომპანიები, რომელთა შორისაა . , , . ასევე ფუნქციონირებს უნივერსიტეტი.

ისტორია
ქალაქი 1214 წელს გრაფმა ჰერმან ფონ რავენსბერგმა დააარსა. საუკუნეში ის ჰანზის კავშირის წევრი იყო. ამ პერიოდიდან ძირითადად ცნობილია სელის წარმოებით.

დაძმობილებული ქალაქები
სახილე

სახილე — ნედლი ხილის შესანახი შენობა. პროდუქციის კარგად შენახვისათვის საჭიროა, რომ სახილეში იყოს სათანადო ტემპერატურა, ჰაერის ტენიანობა, აგრეთვე ჟანგბადისა და ნახშირორჟანგის გარკვეული თანაფარდობა. ხილის შენახვის ტემპერატურულ რეჟიმს ქმნიან ბუნებრივი გაცივებით (ცივი ჰაერით) ან სამაცივრო დანადგარებით. ჰაერის განსაზღვრული ტენიანობის შესაქმნელად იყენებენ ხელოვნურ კმადატენიანებას. სახილეში აირების საჭირო შედგენილობას აღწევენ ნაყოფთა ფიზიკურ აქტივობით ან აირთა ნარევის მიწოდებით. არსებობს ერთი სახის ნაყოფის შესანახი და უნივერსალური სახილე ხილის შენახვის ხანგრძლივობის მიხედვით განასხვავებენ საზაფხულო (ხილეულის ტრანსპორტირების წინ მოკლევადიანი შესანახი), საზამთრო (ხილის ხანგრძლივად შესანახი) და კომბინირებულ სახილეებს.

სახილე შეიძლება იყოს ჰერმეტულ და არაჰერმეტულ კამერებიანი. სახილის ასაგებად იყენებენ ასაწყობ რკინაბეტონს და ადგილობრიც სამშენებლო მასალებს (აგური, ქვაყორე და სხვა).