აგიოს-დომეტიოსი

აგიოს-დომეტიოსი — გარეუბანი კვიპროსის დედაქალაქ ნიქოზიის დასავლეთით. მისი მოსახლეობა შეადგენს 12,456 ადამიანს (2011 წლის აღწერით), რაც მას კვიპროსის ერთ-ერთ უდიდეს მუნიციპალიტეტად აქცევს. აგიოს-დომეტიოსის ნაწილი, 2,314 მცხოვრებით (2011 წლის მონაცემებით), იმყოფება ჩრდილოეთ კვიპროსის კონტროლის ქვეშ.

2003 წლიდან, საკონტროლო-გამშვები პუნქტის გახსნის შემდეგ, აგიოს-დომეტიოსი გახდა კუნძულზე ყველაზე მნიშვნელოვანი გამშვები პუნქტის მდებარეობის ადგილი, რომელზეც ყოველდღიურად ათასობით კვიპროსელი ბერძენი და კვიპროსელი თურქი გადის.

ისტორია
აგიოს-დომეტიოსი ანტიკური ხანიდან არსებობდა, როგორც პატარა სოფელი, ნიქოზიიდან დასავლეთით 4 კილომეტრში (2.5 მილი). მის შესახებ ცნობები ჯერ კიდევ ლუზინიანების პერიოდიდან (1191–1489) იწყება. ქალაქს სახელი ეწოდა წმინდა დომეტი სპარსელის პატივსაცემად, რომელიც წარმოშობით სპარსეთიდან იყო (ახ. წ. საუკუნე) და მოგვიანებით ქრისტიანად მოინათლა. იგი ცხოვრობდა მღვიმეში, მესოპოტამიაში, და მრავალი ადამიანი მოაქცია ქრისტიანობაზე. რომის იმპერატორმა იულიანემ დომეტის ბრალი დასდო ხალხის მოტყუებაში, რაზეც მან იმპერატორს უპასუხა, რომ ყველა ეს უწყინარი ადამიანი მას ნებაყოფლობით სტუმრობდა და არ შეეძლო მათი უბრალოდ გაძევება. იულიანე შეურაცხყო ამ პასუხმა და მისი სიკვდილით დასჯა ბრძანა. დომეტი ქვით ჩაქოლეს 362 წელს. აგიოს-დომეტიოსის ეკლესია საუკუნეში აშენდა და წმინდანის სახელზეა ნაკურთხი. იგი აგებულია პატარა ბორცვზე და ქალაქის ერთ-ერთ მთავარ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს.

1881 წლის პირველი ბრიტანული აღწერის დროს მოსახლეობა 430 ადამიანს შეადგენდა. ეს მაჩვენებელი 1960 წელს დამოუკიდებლობის მოპოვებისას, 10,055-მდე გაიზარდა. მათ შორის იყო 7,672 ბერძენი, 73 მარონიტი, 66 სომეხი, 2,065 ბრიტანელი და 1 თურქი.

1974 წლის თურქეთის კვიპროსში შეჭრის დროს, აგიოსი იყო მძიმე ბრძოლების ასპარეზი, სადაც კვიპროსის ეროვნული გვარდია და ბერძნული ძალები კვიპროსში ებრძოდნენ თურქეთის შეიარაღებულ ძალებსა და თურქეთის წინააღმდეგობის ორგანიზაციას.

აგიოს-პავლოსი
აგიოს-პავლოსის სამრევლო მდებარეობს წმინდა პავლეს ეკლესიის გარშემო. აგიოს-დომეტიოსის არასრული საშუალო სკოლაც აგიოს-პავლოსში მდებარეობს. იგი ასევე მიიჩნევა აგიოს-დომეტიოსის შიდა ტერიტორიად, რომელიც მოიცავს მის ჩრდილოეთ ნაწილს.

ადმინისტრაცია
აგიოს-დომეტიოსი 1986 წლიდან მუნიციპალიტეტია და მერს პირდაპირი წესით ირჩევს მოსახლეობა არჩევნებზე, რომელიც ყოველ ხუთ წელიწადში ერთხელ ტარდება. 2006 წლის 17 დეკემბრის არჩევნებში, მერი ანდრეას ხაძილოიზუ ხელახლა აირჩიეს თანამდებობაზე. იგი მანამდე არჩეული იყო 1996 და 2001 წლებში. 2011 წლის დეკემბრის არჩევნებში ხაძილოიზუ კოსტას პეტრუმ დაამარცხა.

აგიოს-დომეტიოსის ის ნაწილი (თურქულად ცნობილი როგორც აიდემეტი ან მეტეჰანი), რომელიც ჩრდილოეთ კვიპროსის კონტროლის ქვეშაა, ამჟამად იმართება როგორც ნიქოზიის თურქული მუნიციპალიტეტის მაჰალე, ანუ უბანი.

აგიოს-დომეტიოსი დაყოფილია წმინდა გიორგისა და წმინდა პავლეს სამოქალაქო სამრევლოებად. მათი მოსახლეობა 2011 წელს შეადგენდა 9,267 და 3,189 ადამიანს.

ინტერკონექტორები
აგიოს-დომეტიოსში მდებარეობს შემდეგი კომპანიების სათაო ოფისები: , , , -ი არის 2000 მეგავატიანი ელექტროენერგიის ინტერკონექტორი საბერძნეთის, კვიპროსისა და ისრაელის ელექტროქსელებს შორის, რომელიც ხორციელდება 1,520 კმ (940 მილი) სიგრძის წყალქვეშა დენის კაბელით. -ი არის 2000 მეგავატიანი ინტერკონექტორი საბერძნეთის, კვიპროსისა და ეგვიპტის ელექტროქსელებს შორის, რომელიც ხორციელდება 1,710 კმ (1,060 მილი) სიგრძის წყალქვეშა დენის კაბელით. არის 7,700 კმ (4,800 მილი) სიგრძის წყალქვეშა საკომუნიკაციო კაბელის სისტემა, რომელიც აზიას ევროპასთან აკავშირებს ხმელთაშუა ზღვის გავლით. იგი ასევე ერთმანეთთან აკავშირებს კვიპროსს, საბერძნეთს, ისრაელს, იტალიას, საფრანგეთსა და ესპანეთს.

საინტერესო ადგილები
აგიოს-დომეტიოსის გამშვები პუნქტი
კვიპროსის რესპუბლიკასა და დე ფაქტო ჩრდილოეთ კვიპროსის თურქულ რესპუბლიკას შორის ბუფერული ზონის გახსნამ 2003 წლის აპრილში წარმოშვა დებატები მწვანე ხაზის გასწვრივ როგორც მანქანებისთვის, ისე ფეხით მოსიარულეებისთვის დამატებითი გამშვები პუნქტების გახსნის შესახებ. ერთ-ერთ შერჩეულ ადგილად იქცა დემოკრატიასის გამზირის ბოლო, აგიოს-დომეტიოსში. შეთანხმება მიღწეული იყო 2004 წლის აპრილის ბოლოს, რის შემდეგაც ორმა მხარემ დაიწყო ცალ-ცალკე სამუშაოები გზის ასაშენებლად და საკონტროლო შენობების განსათავსებლად. 2004 წლის 23 მაისს გამშვები პუნქტი გაიხსნა საზოგადოებისთვის და პირველივე დღეს ათასობით ბერძენმა და თურქმა კვიპროსელმა ორივე მხრიდან გაიარა იგი. მას შემდეგ აგიოს-დომეტიოსი გახდა სატრანსპორტო საშუალებების გადაადგილების მთავარიპუნქტი, სადაც ყოველდღიურად ათასობით ბერძენი და თურქი კვიპროსელი გადის. იგი ეძღვნება წმინდა გიორგის, რომელმაც ლეგენდის თანახმად შუბით მოკლა დრაკონი. ქალაქის მესამე ტაძარია წმინდა პავლეს ეკლესია, რომელიც სამს შორის უახლესია. იგი აშენდა 1980-იანი წლების ბოლოს, მის გვერდით მდებარე ძველი ეკლესიის შესაცვლელად, რომელიც იმავე წმინდანის სახელზეა ნაკურთხი.

პარკები
აგიოს-დომეტიოსში ოთხი პარკია. „ბრძოლაში უგზო-უკვლოდ დაკარგულთა“ პარკი, რომელიც ეძღვნება თურქეთის შემოჭრის დროს უგზო-უკვლოდ დაკარგულ აგიოს-დომეტიოსის მაცხოვრებლებს, რომლებიც კვლავ დაკარგულად ითვლებიან. იგი მდებარეობს კოკა-კოლას ქარხნის მოპირდაპირედ; აგიოს-დომეტიოსის პარკი, რომელიც მდებარეობს ოკუპირებულ ტერიტორიაზე გადასასვლელ გამშვებ პუნქტთან ახლოს; აგიოს-პავლოსის პარკი, რომელიც არასრული საშუალო სკოლის მახლობლადაა და უახლესი აშენებული პარკია, რომელიც ეძღვნება ეროვნულ გვარდიას.

ძველი აგიოს-დომეტიოსი
აგიოს-დომეტიოსის ნაწილს შენარჩუნებული აქვს ძველი იერსახე. ის კვლავ დასახლებული და სრულიად ფუნქციური უბანია. მას აქვს ულამაზესი, დამახასიათებელი კვიპროსული არქიტექტურა, მათ შორის ტრადიციული ძველი კარები და ფერადი ფანჯრები.

განათლება
აიოს-დომეტიოსში არის სამი დაწყებითი სკოლა და ერთი არასრული საშუალო სკოლა. პირველი დაწყებითი სკოლა, რომელიც მდებარეობს წმინდა დომეტიოსის ეკლესიის მოპირდაპირედ, ყველაზე ძველია და აშენდა კვიპროსში ბრიტანული მმართველობის დროს. შემოჭრამდე არსებობდა მეოთხე დაწყებითი სკოლაც, რომელიც შენობას არასრულ საშუალო სკოლასთან იყოფდა. არასრული საშუალო სკოლისთვის ახალი შენობა შენდებოდა და მზად იყო 1974 წლის ივნისში, მაგრამ თურქულმა ჯარებმა მასზე კონტროლი ერთი თვის შემდეგ დაამყარეს.

დემოგრაფია
აგიოს-დომეტიოსი ნიქოზიის ერთ-ერთი ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული რაიონია კულტურათა მრავალფეროვანი ნაზავით. მიუხედავად მისი ისტორიული კვიპროსელი ბერძნების თემისა, აგიოს-დომეტიოსში არის ნიქოზიის ყველაზე დიდი პონტოელი ბერძნების თემი, რომელიც მართავს არაერთ მაღაზიას, რესტორანს, პოლიტიკურ კლუბსა და გასართობ ცენტრს. აგიოს-დომეტიოსი ასევე დიდწილად დასახლებულია ყოფილი საბჭოთა ქვეყნებიდან ჩამოსული მაცხოვრებლებით, მყარი რუსულენოვანი თემით, რის გამოც აქ ადვილად შეხვდებით რამდენიმე რუსულ სუპერმარკეტს (როგორიცაა „ნასტინკა“ და „მინი მიქსი“), კიოსკებსა და საცხობებს. მუნიციპალიტეტში ცხოვრობს 200-ზე მეტი სომეხი — როგორც კვიპროსელი სომხები, ისე სომეხი იმიგრანტები ყოფილი საბჭოთა კავშირიდან და კერძოდ სომხეთიდან, რაც თემს უნიკალურ ელფერს სძენს სომხური სამზარეულოს მქონე ტავერნების მეშვეობით.

სპორტი
ნიქოზიის დოღის კლუბი
ნიქოზიის დოღის კლუბი ერთადერთი ორგანიზაციაა კვიპროსში, რომელიც უფლებამოსილია მოაწყოს ცხენოსნობის შეჯიბრებები. დოღი იმართება კვირას და ოთხშაბათს, ზამთარსა და გაზაფხულზე, ხოლო ოთხშაბათს და შაბათს — ზაფხულსა და შემოდგომაზე.

სპორტსმენები
აგიოს-დომეტიოსს სპორტულ ღონისძიებებში დიდი ტრადიცია აქვს. ქვეყნის რამდენიმე საუკეთესო სპორტსმენი მაგალითად: გეორგე ანასტასიადესი, კალათბურთის ეროვნული ნაკრების ამჟამინდელი კაპიტანი; ქრისტოს სტილიანიდესი, კვიპროსის კალათბურთის ყველა დროის ლეგენდა და იანოს იოანუ, ფეხბურთის ეროვნული ნაკრების ყოფილი კაპიტანი, სწორედ ამ ქალაქის მრავალი სპორტული კლუბიდანაა წამოსული.

გუნდები
ენად აგიოს-დომეტიოსი
„ენად აიუ დომეტიუ“ (ბერძნულად: ..., ) შეიქმნა 1937 წელს და ნიქოზიის ერთ-ერთი წამყვანი საკალათბურთო კლუბია. მათ მოგებული აქვთ კვიპროსის ორი ჩემპიონატი (1969, 1990) და კვიპროსის ერთი თასი (1987), ამასთანავე, გუნდს ადრე ჰყავდა საფეხბურთო და ფრენბურთის გუნდებიც. „ენადმა“ გადაწყვიტა ფოკუსირება კალათბურთზე მოეხდინა, რის გამოც ყველა სხვა აქტივობა შეაჩერა. 2005–2006 წლების საკალათბურთო სეზონზე „ენადმა“ რეგულარული სეზონი მეორე ადგილზე დაასრულა, რაც მათი საუკეთესო მაჩვენებელი იყო ბოლო ათი წლის განმავლობაში, თუმცა ნახევარფინალში ჩემპიონმა „აელმა“ იგი გამოთიშა ასპარეზობიდან.

მავრომატისი აგიოს-პავლოსი
ხელბურთისა და მაგიდის ჩოგბურთის კლუბი „მავრომატისი“ კარგ შედეგებს აჩვენებს ზემოაღნიშნულ სპორტის სახეობებში. 2005–2006 წლების სეზონის განმავლობაში „მავრომატისმა“ შესანიშნავად ითამაშა ხელბურთი და მოახერხა უმაღლეს დივიზიონში დარჩენა, მიუხედავად იმისა, რომ ბევრი მათ გავარდნას უწინასწარმეტყველებდა.

ეას აგიოს-დომეტიოსი
კვიპროსის მთავარი სპორტი ფეხბურთია და აგიოს-დომეტიოსს ამ სახეობაშიც ჰყავს გუნდი. „ეასი“ ნიქოზიის ლიგის სამოყვარულო რიგებში თამაშობს და რამდენიმე სეზონის წინ თითქმის მოიპოვა კვიპროსის მეოთხე დივიზიონში გადასვლის უფლება, თუმცა პლეი-ოფში დამარცხდა. „ეასს“ ასევე ჰყავს მინი-ფეხბურთის (ფუტსალის) გუნდი, რომელიც კვიპროსის მესამე დივიზიონში თამაშობს, თუმცა მას 2006–2007 წლების სეზონში დაწინაურებას უწინასწარმეტყველებენ. „ეასის“ ველოსიპედისტთა გუნდი ასევე ქვეყნის ელიტას მიეკუთვნება.

სტადიონები
აგიოს-დომეტიოსს აქვს ორი მთავარი სტადიონი, სადაც მუნიციპალიტეტის გუნდები ასპარეზობენ. საფეხბურთო სტადიონი მდებარეობს პირველი დაწყებითი სკოლის გვერდით და იტევს 1000 გულშემატკივარს. მას ხრეშის საფარი აქვს და არცთუ ისე კარგ მდგომარეობაშია. საკალათბურთო არენა ანუ მუნიციპალური სტადიონი მდებარეობს ქალაქის უკიდურეს დასავლეთ ნაწილში, მე-3 დაწყებით სკოლასთან ახლოს. იგი იტევს 1500 გულშემატკივარს, თუმცა რეკორდი 4000 გულშემატკივარია 1990 წლის საკალათბურთო ფინალის დროს, სადაც ჩემპიონატი „ენადმა“ მოიგო. მან ახლახან განახლება განიცადა თანამედროვე ხის პარკეტის იატაკის დამატებით. იგი არის „ენადის“ საკალათბურთო, „მავრომატისის“ ხელბურთისა და „ეასის“ მინი-ფეხბურთის გუნდების საშინაო მოედანი. კვიპროსის სპორტის სამმართველომ გადაწყვიტა ააშენოს ახალი დახურული არენა აგიოს-დომეტიოსში, იმ ადგილას, სადაც მუნიციპალური სტადიონი მდებარეობს. მუნიციპალური სტადიონის დემონტაჟი 2009 წლის შუა პერიოდში იგეგმებოდა, მაგრამ გადაიდო.

ოლიმპიური ცეცხლის ესტაფეტა
2004 წლის ათენის ოლიმპიურმა თამაშებმა კვიპროსი მსოფლიო ტურნეს ფარგლებში ცეცხლის ერთ-ერთ დანიშნულების ადგილად აირჩია. ფაქტობრივად, კვიპროსი იყო ბოლო და ერთადერთი ქვეყანა, სადაც ცეცხლი ერთ დღეზე მეტხანს დარჩა. 2004 წლის 8 ივლისს ოლიმპიური ცეცხლი აგიოს-დომეტიოსში ჩამოვიდა და სულ 5-მა მორბენალმა ატარა იგი ქალაქში.

დაძმობილებული ქალაქები
აგიოს-დომეტიოსი დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან:
აგიოს ნიკოლაოსი, საბერძნეთი
კორიდალოსი, საბერძნეთი