iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ევროპული საბჭოს თავმჯდომარეები

ევროპულ საბჭოს ჰყავს თავმჯდომარე („პრეზიდენტი“), რომელსაც ირჩევენ 1990 წლიდან. ეს არის თანამდებობრივი როლი ე.წ. ანუ „პირველი თანასწორთა შორის“. ამ ადგილს ექვსი თვით იკავებს იმ ქვეყნის სახელმწიფოს (ან მთავრობის) მეთაური, რომელი ქვეყანაც ამ პერიოდში თავმჯდომარეობს ევროკავშირის საბჭოს. ევროპული საბჭოს თავმჯდომარეები 2000 წლის შემდეგ:

2000 (იანვ-ივნ) : ანტონიო გუტერესი, პორტუგალია
2000 (ივლ-დეკ) : ჟაკ შირაკი, საფრანგეთი
2001 (იანვ-ივნ) : იორან პერსონი, შვედეთი
2001 (ივლ-დეკ) : გი ვერჰოფსტადტი, ბელგია
2002 (იანვ-ივნ) : ხოსე მარია ასნარი, ესპანეთი
2002 (ივლ-დეკ) : ანდერს რასმუსენი, დანია
2003 (იანვ-ივნ) : კოსტას სიმიტისი, საბერძნეთი
2003 (ივლ-დეკ) : სილვიო ბერლუსკონი, იტალია
2004 (იანვ-ივნ) : ბერტი აჰერნი, ირლანდია
2004 (ივლ-დეკ) : იან პეტერ ბალკენენდე, ნიდერლანდები
2005 (იანვ-ივნ) : ჟან-კლოდ იუნკერი, ლუქსემბურგი
2005 (ივლ-დეკ) : ტონი ბლერი, დიდი ბრიტანეთი
2006 (იანვ-ივნ) : ვოლფგან შუსელი, ავსტრია
2006 (ივლ-დეკ) : მატი ვაჰანენი, ფინეთი
2007 (იანვ-ივნ) : ანგელა მერკელი, გერმანია
2007 (ივლ-დეკ) : ჟოზე სოკრატეში, პორტუგალია
2008 (იანვ-ივნ) : იანეზ იანშა, სლოვენია
2008 (ივლ-დეკ) : ნიკოლა სარკოზი, საფრანგეთი
ვან დონ ჟან ჰალენი

ვან დონ ჟან ჰალენი, ალენი (დ. 16 თებერვალი, 1790, კუნძილი ლეონი — გ. 8 ნოემბერი, 1864, კადიქსი) — ესპანეთის გენერალი (წარმოშობით ბელგიელი).

ახალგაზრდობაში მსახურობდა ესპანეთის ფლოტში, შემდეგ ჟოზეფ ბონაპარტის ჯარში იყო. 1819 რუსეთში გადასახლდა, მაიორის ჩინით მსახურობდა ნიჟნი-ნოვგოროდის დრაგუნთა პოლკში, რომელიც კავკასიაში იდგა. 1820 ესპანეთში დაბრუნდა და კონსტიტუციის დამცველებს მიემხრო. მონაწილეობდა ბელგიის 1830 რევოლუციაში და ბრაბანტის გუბერნატორად დანიშნეს. ბელგიაში ყოფნისას ჰალენმა გამოაქვეყნა თავისი მემუარები, რომელიც ტომი თითქმის მთლიანად ეძღვნება რუსეთსა და კავკასიას (ჰალენი თბილისში ჩამოვიდა 1819 წლის სექტემბერში საქართველოს სამხედრო გზით. 1819–1820 წლების ზამთარი ძირითადად თბილისში გაატარა). ჰალენი ზოგადად მიმოიხილავს კავკასიისა და საქართველოს ადმინისტრაციულ წყობილებას. დაწვრილებით აღწერს კაზაკების, ჩაჩნების, ქართველებისა და ლეკების ყოფას, ეხება კათოლიკე მისიონერების მოღვაწეობას საქართველოში. საინტერესო ცნობებს იძლევა ალექსანრე ბატონიშვილზე, ა. ერმოლოვის ირანში ელჩობაზე (1817); ცოცხლად აქვს აღწერილი ე. წ. "ერმოლოვის თბილისი" და ერმოლოვის პოლიტიკა, მოჰყავს გრეთვე ცნობები იმერეთის 1820 აჯანყების შესახებ და სხვა.
ედიფ ადივარ ჰალიდე

ედიფ ადივარ ჰალიდე (; დ. 1884, სტამბოლი — გ. 9 იანვარი, 1964, იქვე) — არისტოკრატიული წარმოშობის თურქი მწერალი ქალი. კითხულობდა ლექციებს ფილოსოფიასა და ლიტერატურაში სტამბოლის, დელის, კალკუტის, კემბრიჯის, ოქსფორდისა და სორბონის უნივერსიტეტებში. სამწერლო ასპარეზზე გამოვიდა რომანებით 1908 ბურჟუაზიული რევოლუციის შემდეგ. იზიარებდა „ახალგაზრდა თურქთა“ პანთურქისტულ იდეოლოგიას, რაც აისახა რომანში „ახალი თურანი“ (1912 წ.). რევოლუციური-განმათავისუფლებელი მოძრაობა, რომლის უშუალო მონაწილეც იყო, ასახა რომანში „ცეცხლის პერანგი“, მოთხრობების კრებულში „მთაში წასული მგელი“ (ორივე 1922 წ.). 30-იანი წლებიდან რეაქციას მიემხრო.
ჰანს ჰალირი

ჰანს ჰალირი (დ. 6 ივნისი, 1868, იენა ― გ. 10 მარტი, 1932, ლეიდენი) — გერმანელი ბოტანიკოსი. მუშაობდა ბოგორის (კუნძული იავა), ჰამბურგის, ლეიდენის ჰერბარიუმებში. ამერიკელ ბოტანიკოს ჩ. ბესისთან ერთდროულად ჰალირმა შექმნა ყვავილოვან მცენარეთა ახალი ფილოგენეზური სისტემა (ყველაზე პრიმიტიულად თვლიდა მცენარეებს, რომელთაც ჰქონდათ ორსქესიანი, მწერებით დამმტვერავი ყვავილები კარგად განვითარებული ყვავილსაფრით და სპირალურად განლაგებული ყვავილის ნაწილებით), რომელიც საფუძვლად დაედო მრავალ თანამედროვე სისტემას.
პეკა ჰალონენი

პეკა ჰალონენი (; დ. 23 სექტემბერი, 1865, ლაპინლახტი, კუოპიოს პროვინცია — გ. 1 დეკემბერი, 1933, ტუუსულა, ჰელსინკის ახლოს) — ფინელი ფერმწერი.

სწავლობდა ჰელსინგფორსში მხატვართა წამახალისებელი საზოგადოების ხატვის სკოლაში (1886–1890), პარიზში ჟიულიანის აკადემიაში (1891–1892) და პოლ გოგენთან (1894). განიცადა სიმბოლიზმის გავლენა. ასახავდა გლეხთა ცხოვრებას. მისი კომპოზიციები ნათელი და ცხადია, სახეები — ლაკონიური, კოლორიტი — მდიდარი („მომკელი“, 1891; „სამუშაოდან დაბრუნება“, 1905, ორივე — ათენეუმი ჰელსინკი).

გალერეა
ფრანს ჰალსი

ფრანს ჰალსი (დ. 1581 და 1585 შორის, ანტვერპენი — გ. 26 აგვისტო, 1666, ჰარლემი) — ნიდერლანდელი ფერმწერი. ფლამანდიელი ფეიქრის შვილი. ცხოვრობდა ჰარლემში. 1616 მოინახულა ანტვერპენი. სწავლობდა კ. ვან მანდერთან (1600-1603), 1610-იდან ოსტატი.

ჰალსის ხელოვნებისათვის დამახასიათებელია დემოკრატიზმი, ხალხური ტიპებისადმი ცხოველი ინტერესი, ასახა ქვეყნის დამოუკიდებლობისათვის მებრძოლი ჰოლანდიელი ხალხის სულიერი სიმტკიცე; ჰოლანდიური ხელოვნება გაამდიდრა ადამიანთა გრძნობების გამოსახვისა და მოდელის შინაგანი სამყაროს ჩვენების საშუალებებით; იყენებდა თავისუფალ, ტემპერამენტულ მონასმებს. ადრინდელი პერიოდის ნამუშევრებში („წმინდა გიორგის მსროლელთა ასეულის ოფიცერთა ბანკეტი“, 1616, ფ. ჰალსის მუზეუმი, ჰარლემი) ნიშანდობლივია თბილი ტონებისაკენ სწრაფვა, მძიმე, მსუყე მონასმების საშუალებით ფორმათა გულდასმითი მოდელირება. 1620-იან წლებში პორტრეტებთან ერთად ხატავდა ჟანრულ სცენებსა და ცალკეულ რელიგიურ კომპოზიციებს („ლუკა მახარებელი“, „მათე მახარებელი“, დაახლოებით 1623-1625, დასავლეთ ევროპისა და აღმოსავლეთის ხელოვნებუს მუზეუმი, ოდესა). 1620-1630-იანი წლებში პორტრეტებში ჰალსმა შექმნა ჰოლანდიური ტიპების საინტერესო გალერეა, გააფართოვა მოდელების სოციალური წრე.

ბურჟუაზიის წარმომადგენლებიდან („ვ. ვან ჰეიტჰეიზენი“, დაახლოებით 1625-1636, სახელმწიფო მუზეუმი, ვადუცი) დეკლასირებულ ელემენტებამდე, რომლებიც წარმოსახა როგორც ხალხის ენერგიის ნამდვილი მატარებელნი („ბოშა ქალი“, ლუვრი, პარიზი; „მულატი“, სახვითი ხელოვნების მუზეუმი, ლაიფციგი, - ორივე - დაახლოებით 1630). ამავე პერიოდში მხატვარმა ჯგუფური პორტრეტის რადიკალური რეფორმა მოახდინა, უარყო კომპოზიციათა პირობითობა და ნაწარმოებებში შეიტანა ცხოვრებისეული სიტუაციები ("წმინდა ადრიანის მსროლელთა ასეულის ოფიცერთა ბანკეტი", დაახლოებით 1623-1627, ფ. ჰალსის მუზეუმი, ჰარლემი და სხვ.). 1640-იანი წლები პორტრეტებში ღრმავდება ფსიქოლოგიური დახასიათება ("წმინდა ელისაბედის ჰოსპიტლის რეგენტები", 1641, იქვე; ახალგაზრდა კაცის პორტრეტი, დაახლოებით 1642-1650, ერმიტაჟი, სანქტ-პეტერბურგი დ სხვ.). ამ ნამუშევრების კოლორიტი უკვე მოვერცხლისფრო-რუხი ტონალობისაა. ჰალსის გვიანდელი ნამუშევრები შესრულებულია ძალზე თავისუფალი მანერით და გადაწყვეტილია ძუნწი ფერადოვანი გამით, აგებულია შავ-თეთრი ფერების კონტრასტებზე ("შავტანსაცმლიანი კაცი", დაახლოებით 1650-1652, ერმიტაჟი, პეტერბურგი და სხვ.); ზოგიერთ მათგანში იგრძნობა ღრმა პესიმიზმი ("მოხუცებულთა თავშესაფრის რეგენტები", 1664, ფ. ჰალსის მუზეუმი, ჰარლემი).

ჰალსი გარდაიცვალა სიღარიბეში, დავრდომილთა სახლში. იგი ევროპული რეალისტური მხატვრობის ერთ-ერთი უდიდესი წარმომადგენელია; მის შემოქმედებას დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა ჰოლანდიური ფერწერის შემდგომი განვითარებისათვის. მისი გავლენა განიცადეს ა. ბრაუერმა, ძმებმა ა. და ი. ოსტადეებმა, ი. სტენმა და სხვებმა.
ჰამაგუჩი ოსაჩი

ჰამაგუჩი ოსაჩი ( ; დ.1 აპრილი, 1870, კოჩის პრეფექტურა ― გ. 26 ივლისი, 1931, ტოკიო) — იაპონიის პოლიტიკური მოღვაწე. 1924–1926 წლებში ფინანსთა მინისტრი, 1927 შინაგან საქმეთა მინისტრი. მინსეიტოს პარტიის შექმნის შემდეგ (1927) მის თავმჯდომარედ აირჩიეს. 1929–1930 და 1931 წლებში იყო პრემიერ-მინისტრი. ჰამაგუტის კაბინეტი მსოფლიო ეკონომიკური კრიზისის დროს (1929–1933) მხარს უჭერდა მონოპოლიებს, იერიში მიჰქონდა მშრომელთა უფლებებზე და აფართოებდა სამხედრო წარმოებას „მრეწველობის რაციონალიზაციის“ გზით. 1930 წელს ნოემბერში ტერორისტმა მძიმედ დაჭრა.
რიხარდ ჰამანი

ჰაინრიხ რიხარდ ჰამანი (; დ. 29 მაისი, 1879, ზეჰაუზენი, საქსონია ― გ. 9 იანვარი, 1961, იმენშტადტი, შვაბია) — გერმანელი ხელოვნების ისტორიკოსი, გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1949). ჰამანის მეცნიერული და ორგანიზატორული მოღვაწეობა ფართო მასშტაბის იყო (თავიდან იდგა იდეალისტურ თვალსაზრისზე, შემდეგ მეთოდოლოგიურად მარქსიზმს დაუახლოვდა). ჰამანის მეცნიერული მოღვაწეობისათვის დამახასიათებელია მოვლენათა ზუსტი ანალიზი ფაქტობრივ მასალაზე დაყრდნობით. გდრ-ის ეროვნული პრემიის ლაურეატი (1949).
ჟან ანტუან ჰუდონი

ჟან ანტუან ჰუდონი, უდონი (; დ. 20 მარტი, 1741, ვერსალი — გ. 15 ივლისი, 1828, პარიზი) — ფრანგი მოქანდაკე. ევროპის პორტრეტული ხელოვნების ერთ-ერთი უდიდესი წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
1764–1768 იყო საფრანგეთის აკადემიის პენსიონერი რომში, სადაც გაიტაცა ანტიკურმა ხელოვნებამ და ანატომიამ. სახელი გაუთქვა ქანდაკებამ „დიანა“ (1776, თაბაშირი, გოთის სასახლის მუზეუმი, გერმანია), რომელშიც მოდელის არისტოკრატიული დახვეწილობა ერწყმის მკაცრ კლასიცისტურ ფორმებს. შემდომში შექმნა პორტრეტების სერია ჟან-ჟაკ რუსო (1878, თაბაშირი, სამხატვრო მუზეუმი, შვერინი), ბოსტონი ფრანკლინი (1776), ონორე გაბრიელ მირაბო (1791, ორივე ტერაკოტა, ლუვრი, პარიზი). ვოლტერის ბიუსტი (1776) და ქანდაკება (1781, მარმარილო, ერმიტაჟი, სანქტ-პეტერბურგი). ჰუდონის პორტრეტებისათვის ნიშანდობლივია ფსიქოლოგიური დახასიათების მრავალმხრივობა და სიმახვილე, ფორმის ცოცხალი ძერწვა, სილუეტის სიცხადე, ექსპრესიულობა. მეტი ლაკონურობითა და ბუნებრივობით ხასიათდება ბავშვებისა და ქალების სახეები („მეუღლის პორტრეტი“, 1787, თაბაშირი, ლუვრი, პარიზი და სხვ.). 1805–1823 წლებში ჰუდონი ასწავლიდა პარიზის ნატიფი ხელოვნების სკოლაში.
ევროპის დროშა

ევროპის დროშა, ან ევროპული დროშა — ლურჯ ფონზე წრიულად განლაგებული 12 ოქროსფერი ვარსკვლავის ერთობლიობა. სიმბოლურად, დროშა „დასავლური სამყაროს ლურჯ ცაზე ვარსკვლავები განასახიერებენ ევროპის ხალხებს, წრეზე განფენილს, მათი ერთიანობის ნიშნად. მათი რიცხვი უცვლელია და თორმეტს უდრის, რაც ყოველივე დახვეწილისა და გამთლიანებულის სიმბოლოა“. დროშა 1955 წელს ევროპის საბჭოს მიერ შეიქმნა.

დროშაზე გამოსახულ 12 ვარსკვლავთან დაკავშირებით სხვადასხვა ვარაუდები არსებობს. ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული არის მისი დაკავშირება სტრასბურის საკათედრო ტაძარში დაცულ წმინდა მარიამის (წმინდა ქალწულის) ქანდაკებასთან, რომელსაც თავზე 12-ოქროსვარსკვლავიანი დიადემა ადგას.

დროშა შექმნა ევროპის საბჭომ, 1955 წლის 8 დეკემბერს, ირლანდიის წარმომადგენლის მიერ შემოთავაზებული დიზაინის საფუძველზე. ევროპის საბჭოს თავიდან სურდა, რომ დროშა გამოყენებული ყოფილიყო ევროპული ინტეგრაციის მიზნებისათვის, ამიტომ ევროკავშირის წინამორბედმა, ევროპის თანამეგობრობამ, დაამტკიცა იგი 1986 წლის 26 მაისს. მიუხედავად იმისა, რომ დროშა გამიზნული იყო მთელი ევროპისთვის, დღეს იგი არის მხოლოდ ევროპის კავშირის სიმბოლო. მაასტრიხტის შეთანხმების შემდეგ იგი ოფიციალურად იქნა აღიარებულია ევროპის დროშად.

ვალუტის კურსების ცხრილებში ეს დროშა ევროს გრაფიკულ სიმბოლოდაც გამოიყენება.

ევროკავშირის დროშის დიზაინის სხვა კანდიდატები
ევროპის ჰიმნი

ევროკავშირისა და ევროპის საბჭოს ჰიმნი — ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენის მე-9 სიმფონიის უკანასკნელი ნაწილი. ბეთჰოვენმა ჰიმნი შექმნა ფრიდრიხ შილერის ლირიკული პოემის „ოდა სიხარულს“ მიხედვით. იგი ევროპულ ჰიმნად აღიარებულ იქნა 1972 წელს ევროპის საბჭოს მიერ ჰერბერტ ფონ კარაიანის ოფიციალური საორკესტრო არანჟირებით. ევროკავშირის ენებს შორის დისკრიმინაციის თავიდან ასაცილებლად ჰიმნს ოფიციალური ტექსტი არ აქვს და მაშასადამე არ იმღერება.
ევროკავშირის ენები

ევროკავშირში შემავალი სახელმწიფოების ტერიტორიაზე 60-მდე ენა გამოიყენება, მათ შორის ამ ორგანიზაციის მიერ ოფიციალურად აღიარებულია მხოლოდ 24.

ევროკავშირში გავრცელებული ენები
აქ მოტანილი ცხრილი ასახავს ევროკავშირის 5 უდიდესი ენის გავრცელების მაჩვენებლებს ევროკავშირის წევრი სახელმწიფოების ტერიტორიაზე.

ევროკავშირის ოფიციალური ენები
ბულგარული - ბულგარეთი
ბერძნული - საბერძნეთი, კვიპროსი
გერმანული - გერმანია, ავსტრია, ლუქსემბურგი
დანიური - დანია
ესპანური - ესპანეთი
ესტონური - ესტონეთი
ინგლისური - დიდი ბრიტანეთი, ირლანდია, მალტა
იტალიური - იტალია
ლატვიური - ლატვია
ლიეტუვური - ლიეტუვა
მალტური - მალტა
ნიდერლანდური - ნიდერლანდები, ბელგია
პოლონური - პოლონეთი
პორტუგალიური - პორტუგალია
სლოვაკური - სლოვაკეთი
სლოვენური - სლოვენია
უნგრული - უნგრეთი
ფინური - ფინეთი
ფრანგული - საფრანგეთი, ბელგია, ლუქსემბურგი
შვედური - შვედეთი, ფინეთი
ჩეხური - ჩეხეთი

ყველა გადაწყვეტილება, რომელიც მიიღება ევროკავშირის ოფიციალური ორგანოების მიერ, ითარგმნება ყველა ოფიციალურ ენაზე და ევროკავშირის მოქალაქეები უფლებამისლნი არიან თავის შეკითხვებზე პასუხები მიიღონ ნებისმიერ ოფიციალურ ენაზე. უმაღლესი დონის შეხვედრებზე უზრუნველყოფილია მონაწილეთა გამოსვლების თარგმანი ყველა ოფიციალურ ენაზე (საჭიროების შემთხვევაში). ევროპარლამენტისა და ევროკავშირის საბჭოს სესიები ყოველთვის ტარდება სინქრონული თარგმანის თანხლებით. უნდა აღინიშნოს, რომ ევროკავშირის ინსტიტუტებში ოფიციალური გამოსვლებისა და დოკუმენტების თარგმნის მიზნებისათვის სოლიდური თანხები იხარჯება, კერძოდ, ეს მაჩვენებელი 2004 წელს შეადგენდა 540 მლნ ევროს, ხოლო 2005 წელს - 800 მლნ-ს (დაგეგმილი მაჩვენებელი), რაც ევროკავშირის ბიუჯეტის თითქმის 25%-ს შეადგენს.

მიუხედავად ევროკავშირის ენების დეკლარირებული თანასწორობისა, პრაქტიკაში სხვა პროცესები მიმდინარეობს. შეიმჩნევა ტენდენცია ორენოვნებაზე გადასვლისა, როდესაც ძირითად ენებად გამოიყენება ინგლისური და ფრანგული, ხოლო იშვიათ შემთხვევებში ასევე გერმანულიც.

ევროკავშირის სხვა ენები
ირლანდიური ენა

მიუხედავად იმისა, რომ ირლანდია ევროკავშირს მიუერთდა 1973 წელს და მისი პირველი ოფიციალური ენა ირლანდიური იყო, იგი არ იქნა აღიარებული ევროკავშირის ოფიციალურ ენად (თუმცა ევროკავშირის შეთანხმებები ქვეყნებოდა ამ ენაზეც). 2005 წლის 13 ივნისს ეს ხარვეზი შეივსო. და იგი 21-ე ოფიციალურ ენად გამოცხადდა.

კატალანური, გალისიური და ბასკური ენები.

აღნიშნული ენები სახელმწიფო დონეზე ოფიციალურად არ ითვლება თვით ესპანეთში, მაგრამ ევროპის კავშირის საბჭოს 2005 წლის 13 ივნისის რეზოლუციით ევროკავშირის ინსტიტუტებს უფლება მიეცათ მათი გამოყენებისა. ეს რეზოლუცია არ გულისხმობს მათ გამოცხადებას ევროკავშირის ოფიაციალურ ენებად.

უელსური და შოტლანდიური ენები

ზემოთაღნიშნული რეზოლუციის კვალდაკვალ გამოჩნდა საპარლამენტო მოთხოვნა დიდი ბრიტანეთის ეროვნულ უმცირესობათა ამ ენების სტატუსის თაობაზე. ამ საკითხის გადაწყვეტა მომავალში არის დაგეგმილი.
ავგუსტ ვილჰელმ ჰოფმანი

ავგუსტ ვილჰელმ ჰოფმანი (; დ. 8 აპრილი, 1818, ჰისენი — გ. 5 მაისი, 1892, ბერლინი) — გერმანელი ქიმიკოსი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა ჰისენის უნივერსიტეტი. იყო ი. ლიბიხის მოწაფე. 1845–1865 ლონდონის სამეფო ქიმიის კოლეჯის დირექტორი, 1861-იდან ლონდონის ქიმიის საზოგადოების პრეზიდენტი. 1865–1892 ბერლინის უნივერსიტეტის ქიმიის კათედრის გამგე. 1868 დააარსა გერმანიის ქიმიის საზოგადოება, რომლის თავმჯდომარეც იყო 1892 წლამდე.

ჰოფმანი და მისი სკოლის შრომებს დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა ქვანახშირის ფისის სამრეწველო გადამუავებისა და სინთეზური საღებრების წარმოების შექმნაში. 1871 ჰოფმანმა კ. მარციუსთან ერთად აღმოაჩინა 65 —  — 3 —› 3 — 64 — 2 ტიპის გადაჯგუფება. 1881 ჰოფმანმა აღმოაჩინა კარბომჟავების ამიდებისაგან ამინების მიღება.
ჰუსეინ რაჰმი გურფინარი

ჰუსეინ რაჰმი გურფინარი (დ. 17 აგვისტო, 1864, სტამბოლი — გ. 8 მარტი, 1944, იქვე) — თურქი მწერალი.

ბიოგრაფია
დაიბადა სულთნის კარის მოხელის ოჯახში. შეისწავლა ფრანგული ენა. მუშაობდა წვრილი მოხელის თანამდებობაზე. 1908 წელს, ბურჟუაზიული რევოლუციის შემდეგ, მწერლობით ირჩენდა თავს. მისი თხზულებების პერსონაჟები სტამბოლის მკვიდრნი არიან. მწერალი ე. წ. „პატარა კაცის“ გულის მესაიდუმლეა. ილაშქრებს სოციალური უსამართლობის წინააღმდეგ, დასცინის თურქეთის მაღალი საზოგადოების გალომანიას. ავტორია რომანებისა „შიკი“ (1889), „ხასა“ (1900), „მოკვეთილი თავი“ (1942), „გიჟი ვარ“ (1944), მოთხრობების კრებულებისა და პიესებისა. მისი ნაწარმოებების სტილი მსუბუქია, შეიცავს სტამბოლის სალაპარაკო ენის ელემენტებს.
გროზნო

გროზნო — ჩეჩნეთის დედაქალაქი რუსეთში. ქალაქი დაარსდა 1918 წელს და მდებარეობს მდინარე სუნჯაზე. 2002 წლის სრულიად რუსეთის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენდა 210 720 ადამიანს (ათი წლის წინანდელი მოსახლეობის ნახევარზე ოდნავ მეტს), ხოლო 2008 წლის მონაცემებით მოსახლეობამ 230 100 შეადგინა.

სახელი
მშობლიური სახელი - — ითარგმნება, როგორც „ქალაქი სუნჯაზე“. სახელი რუსულად — ითარგმნება, როგორც „მრისხანე“.

ისტორია
1818 წელს დაარსდა რუსული ციხესიმაგრე გროზნაია რუსულ საბრძოლო ხაზზე, რომელიც კავკასიის ომის დროს გადიოდა მდინარე სუნჯაზე. 1869 წელს მას ეწოდა გროზნო და მიენიჭა ქალაქის სტატუსი.

ამ დროისთვის ქალაქის მაცხოვრებელთა დიდ ნაწილს წარმოადგენდნენ თერგის კაზაკები. მოსახლეობის სწრაფი ზრდა მას შემდეგ დაიწყო რაც საუკუნის დასაწყისში საფუძველი ჩაეყარა ქალაქის მახლობლად ნავთობის მოპოვება-გადამუშავებას. რუსეთის ოქტომბრის რევოლუციის პერიოდში ქალაქი დენიკინის ძალებსა და წითელ არმიას შორის ბრძოლის არეალს წარმოადგენდა 1919 წელს ქალაქი დენიკინის არმიის ხელში იყო 1920 წელს ბრძოლის შედეგად ქალაქი წითელმა არმიამ დაიკავა. 1921 წლიდან გროზნო ჩეჩნური ნაციონალური ოლქის ცენტრი გახდა, რომელიც თერგის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის შემადგენლობაში არსებობდა. 1922 წელს თერგის სსრ გაუქმდა და გროზნო ჩაჩნეთ-ინგუშეთის ავტონომიური ოლქის ცენტრი გახდა. 1934 წელს ავტონომიური ოლქი გაუქმდა და გროზნო ჩაჩნეთ-ინგუშეთის ასსრ დედაქალაქი გახდა. 1991 წელს გამოცხადდა ჩეჩნეთის დამოუკიდებელი რესპუბლიკა იჩქერია და დედაქალაქად გროზნო განისაზღვრა. 1994 წელს დაიწყო რუსეთ-ჩეჩნეთის პირველი ომი და ქალაქი მასშტაბური ბრძოლების არეალად იქცა. პრეზიდენტ ჯოხარ დუდაევის ლიკვიდაციის შემდეგ ქალაქს მის პატივსაცემად ჯოხარ-ღალა ეწოდა. ბრძოლების შედეგად გროზნო იჩქერიის ძალების კონტროლის ქვეშ დარჩა. 1999 წელს დაწყებულ ჩეჩნეთის მეორე ომამდე, ბრძოლების შედეგად ქალაქი თითქმის პირწმინდად განადგურდა. 2000 წლიდან რუსულმა ძალებმა ჩეჩნეთის უმეტეს ტერიტორიაზე და ქალაქ გროზნოზე კონტროლი აღადგინეს. ჩეჩნეთმა ფედერალური რესპუბლიკის სტატუსი მიიღო, გროზნო ჩეჩნეთის რესპუბლიკის დედაქალაქი გახდა. 2007 წლიდან ქალაქის მასშტაბური აღდგენა-რეაბილიტაცია დაიწყო.

მოსახლეობა
ტრანსპორტი
გროზნოზე გადის ჩრდილოეთ კავკასიის ცენტრალური მაგისტრალი, ქალაქი რკინიგზით უკავშირდება ჩეჩნეთისა და რუსეთის სხვადასხვა ქალაქებს. ქალაქის მახლობლად ორი აეროპორტია: ხანკალას აეროდრომი და გროზნოს საერთაშორისო აეროპორტი. 90-იან წლებში წარმოებულ ბრძოლებამდე ქალაქში არსებობდა ტრამვაის და ტროლეიბუსის მუნიციპალური ტრანსპორტი თუმცა ბრძოლების შედეგად ხაზები ისე განადგურდა რომ შეუძლებელი გახდა მათი რეაბილიტაცია და ხაზები საბოლოოდ გაუქმდა.

კლიმატი
დაძმობილებული ქალაქები
რაინჰარდ ჰაიდრიხი

რაინჰარდ ტრისტან ოიგენ ჰაიდრიხი ( დ. 7 მარტი 1904 — გ. 4 ივნისი 1942) — გერმანელი სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. ნაცისტური გერმანიის -ისა და პოლიციის მაღალი რანგის თანამდებობის პირი და ჰოლოკოსტის მთავარი არქიტექტორი. რაიხის უშიშროების მთავარი სამმართველოს უფროსი (გესტაპოს, კრიპოსა და უსაფრთხოების სამსახურის ჩათვლით) და აგრეთვე ბოჰემიისა და მორავიის „სტელვერტრეტენდერ რაიხსპროტექტორი“.

საერთაშორისო კრიმინალური პოლიციის კომისიის პრეზიდენტი და 1942 წლის იანვარში ვანზეს კონფერენციის ებრაელთა საკითის საბოლოო გადაწყვეტილების თავმჯდომარე, რაც მიზნად ისახავდა გერმანიის მიერ ევროპაში ოკუპირებულ ტერიტორიებზე ყველა ებრაელის დეპორტაციასა და გენოციდს. ნაცისტური გერმანიის შიდა მტრების წინააღმდეგ ბრძოლის კოორდინატორი.

მრავალი ისტორიკოსი რაინჰარდ ჰაიდრიხს მიიჩნევს ნაცისტური რეჟიმის ყველაზე ბნელ ფიგურად; ადოლფ ჰიტლერი ახასიათებდა მას, როგორც „ადამიანს, რკინის გულით“.
იოზეფ ფონ ჰამერ-პურგშტალი

იოზეფ ფონ ჰამერ-პურგშტალი (დ. 9 ივნისი, 1774, გრაცი ― გ. 23 ნოემბერი, 1856, ვენა), ავსტრიელი აღმოსავლეთმცოდნე და დიპლომატი. 1799–1807 ავსტრიის დიპლომატიურ სამსახურში იყო ოსმალეთის იმპერიაში. 1847–1849 ვენის მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდენტი. მისი ძირითადი შრომები ეხება ოსმალეთის იმპერიის ისტორიას. ჰამერ-პურგშტალის მთავარი შრომა ეფუძნება თურქეთის წყაროების შესწავლისა და ავსტრიის არქივს (10-ტომიანი „ოსმალეთის იმპერიის ისტორია“).
აჰმედ-ფაშა (ჯაყელი)

აჰმედ-ფაშა, ჯაყელი (გ. 1758) — ახალციხის ფაშა 1745-1758 წლებში, ისაყ -ის ძე. აჰმედ-ფაშა სამთუღიანი ფაშა იყო და სულთნის ვეზირად ითვლებოდა. განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევდა ახალციხის საფაშოში მაჰმადიანობის შემდგომ გავრცელებასა და მუსლიმანთა საკულტო ნაგებობების მშენებლობას. მისი განკარგულებით ააგეს ახალციხეში აჰმედის სახელობის დიდი მეჩეთი, რომელთანაც დააარსეს სასულიერო სასწავლებელი და ბიბლიოთეკა. მის დროს განსაკუთრებით გაუარესდა საქართველოს მდგომარეობა. ახალციხის ფაშა თვითონ აწესებდა იმერეთის სამეფოდან თურქებისათვის მისაყიდ ტყვეთა რაოდენობას. როდესაც იმერეთის მეფე სოლომონ -მა თურქებს ხარკი შეუწყვიტა, სულთან მუსტაფა -ის დავალებით აჰმედ-ფაშა დაუკავშირდა არზრუმისა და ყარსის ფაშებს, დაღესტნელ ფეოდალებს და 1757 წლის 40-ათასიანი ლაშქარი გაგზავნა იმერეთში. სოლომონმა ხრესილის ველზე სასტიკად დაამარცხა ოსმალეთის ჯარი. ამ მარცხის გამო სულთანმა მუსტაფა -მ აჰმედ-ფაშა თანამდებობიდან გადააყენა და ციხეში ჩასვა. აჰმედ-ფაშა ციხიდან გაიპარა, მაგრამ მალე ხელახლა დაატყვევეს და სულთნის ბრძანებით თავი მოჰკვეთეს.
ვალერია ჰაჯიბეილი

ვალერია ქერიმის ასული ჰაჯიბეილი (დ. 2 ივნისი [ ძვ. სტ. 20 მაისი], 1914, თბილისი — გ. 1995) — ქართველი არქიტექტორი. საქართველოს დამსახურებული არქიტექტორი (1967).
ბიოგრაფია
1936 წელს დაამთავრა ს. კიროვის სახელობის ამიერკავკასიის ინდუსტრიული ინსტიტუტი. ნამუშევრები: თბილისში — საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მეტალურგიული ინსტიტუტი (1969), საქართველოს ცენტრალური საარქივო სამმართველოს შენობა (1970), კულტურის სახლი საგარეჯოში (1981) და სხვა.
ვილჰელმ კანარისი

ვილჰელმ ფრანც კანარისი (; დ. 1 იანვარი, 1887, აპლერბეკი (დორტმუნდი) — გ. 9 აპრილი, 1945, ფლოსენბიურგის კონცენტრაციული ბანაკი) — გერმანელი ადმირალი და ვერმახტის საგარეო დაზვერვი (აბვერი) შეფი მესამე რაიხის პერიოდში.

ბიოგრაფია
კანარისი დაიბადა დორტმუნდში და იზრდებოდა დუისბურგში, სადაც შტაინბარტის გიმნაზიაში სწავლა-განათლება მიიღო. 1905 წელს იგი საზღვაო კადეტად შედის ფლოტში და 1916 წლისთვის უკვე კაპიტან-ლეიტენანტია. 1917 წელს იგი მუშაობდა კატაროში, წყალქვეშა ნავების შტაბში, სუბმარინების კომანდანტის მოადგილედ "სავაჭრო ომში".

პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ კანარისი ფრაიკორპსის მეთაურის ჰერმან ერჰარდტის თანაშემწე და დაახლოებული პირია. 1919 წელს იგი მონაწილეობდა "ლიუტვიც-კაპის პუტჩში", რისთვისაც დაპატიმრებულ იქნა, თუმც ციხეში დიდი ხანი არ დაუყვია და მალევე გაათავისფლეს. 1921 წელს კანარისი დაინიშნა ბალტიის ზღვის ფლოტის საადმირალო შტაბის პირველ ოფიცრად, 1927 წელს კი საზღვაო ძალების შეფის შტაბის რეფერანტად. 1931 წელს კანარისი ხდება ჩრდილოეთის ზღვის ფლოტის შტაბის შეფი.

ჰიტლერის ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ იგი ნაციონალ-სოციალისტური პარტიის წევრი ხდება და ინიშნება აბვერის შეფად. 1944 წელს კანარისი, უკვე ადმირალი, ინიშნება ვერმახტის მთავარსარდლობის ეკომომიკური ომის წარმოების განყოფილების უფროსად.

მეორე მსოფლიო ომის მიწურულში კანარისი კავშირს ამყარებს ნაცისტური რეჟიმის მოწინააღმდეგე ოფიცრებთან და გენერლებთან. იგი ავალებს მის უახლოეს თანამშრომლებს, ჰანს ოსტერს და ჰანს ფონ დონანის აბვერის საფარველის ქვეშ შეიმუშაონ ჰიტლერის დამხობის კონკრეტული გეგმები. 1944 წლის თებერვალში იგი გადაყენებულ იქნა აბვერის შეფის თანამდებობიდან და ჰიტლერზე 1944 წლის 20 ივლისის თავდასხმიდან 3 დღის შემდეგ მისი უშუალო მტრის, რაიხის უშიშროების მთავარი სამსახურის განყოფილების შეფის, სს-ის ბრიგადენფიურერის ვალტერ შელენბერგის მიერ დაპატიმრებულ იქნა.

1945 წლის აპრილში დიდი ხნის ძებნის შემდეგ აბვერის ერთ-ერთ სეიფში აღმოაჩინეს კანარისის დღიურები, რომლებიც შეთქმულების ბევრ დეტალს ფარდას ხდიდა. ჰიტლერმა ბრძანება გასცა "ყველა შეთქმულის დაუყოვნებლივი განადგურების" შესახებ და 1945 წლის 9 აპრილს ადმირალი კანარისი და მისი თანაშემწეები, ჰანს ოსტერი, კარლ ზაკი, ლუდვიგ გერე და დიტრიხ ბონჰიოფერი ფლოსენბიურგის საკონცენტრაციო ბანაკში ჩამოხრჩობილ იქნენ.

თუმცა, ზოგიერთი ავტორიტეტული წყარო მიიჩნევს, რომ კანარისმა მაშინ თავი დააღწია ჰიტლერის რისხვას და არგენტინაში გაიქცა. ბოლოს იგი 1947 წელს სწორედ ბუენოს აირესში ნახეს.
ევროკომისია

ევროკომისია — ევროკავშირის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ინსტიტუტი. ერთი კომისია სამი თანამეგობრობისთვის (ევროპის ქვანახშირის მომპოვებელი და ფოლადის მწარმოებელი ქვეყნების გაერთიანება, ევროპის ეკონომიკური თანამშრომლობის ორგანიზაცია, ატომური ენერგიის დარგში ევროპის თანამშრომლობის ორგანიზაცია) დაარსდა მას შემდეგ, რაც 1967 წლის 1 ივლისს ძალაში შევიდა ადმინისტრაციათა გამაერთიანებელი ხელშეკრულება.

ევროკომისია ფუნქციონირებს მინისტრთა კაბინეტის მსგავსად, რომელიც შედგება 27 წევრისგან (ოფიციალური სახელწოდება კომისარი). კომისიის წევრებს საერთო თანხმობის საფუძველზე ნიშნავენ წევრი სახელმწიფოები 5 წლის ვადით. ევროკომისიის შემადგენლობას ამტკიცებს ევროპის პარლამენტი. ამსტერდამის ხელშეკრულების თანახმად, ევროკომისიის პრეზიდენტი ინიშნება წევრი სახელმწიფოების მთავრობათა საერთო თანხმობის საფუძველზე და ესეც ევროპარლამენტის მიერ დამტკიცებას საჭიროებს. ამასთან, პრეზიდენტთან ერთად ინიშნება და მტკიცდება კომისიის სხვა წევრებიც. ევროკომისიის ამჟამინდელი პრეზიდენტია ურსულა ფონ დერ ლაიენი.

საკუთარ მოვალეობათა შესრულებისას ევროკომისია დიდი დამოუკიდებლობით სარგებლობს. იგი გამოხატავს თანამეგობრობის ინტერესებს და არ იღებს ინსტრუქციებს ცალკეული წევრი სახელმწიფოებისაგან. ევროკომისია მეთვალყურეობას უწევს ხელშეკრულებათა შესრულებას და უზრუნველყოფს საბჭოს მიერ მიღებული ინსტრუქციებისა და დირექტივების სათანადო ხორცშესხმას. თანამეგობრობის კანონის გატარების უზრუნველსაყოფად, მას შეუძლია რაიმე კონკრეტული შემთხვევის გადაცემა მართლმსაჯულების სასამართლოსთვის. ევროკომისიას აქვს ინიციატივის გამოჩენის განსაკუთრებული უფლება, მას შეუძლია ნებისმიერ ეტაპზე ჩაერიოს საკანონმდებლო პროცესში, რათა ხელი შეუწყოს შეთანხმების მიღწევას საბჭოში ან საბჭოსა და პარლამენტს შორის. ევროკომისიას საბჭოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილებების განხილვის საქმეში აღმასრულებელი ფუნქციაც აკისრია.

ევროკომისიას ზურგს უმაგრებს სამოქალაქო სამსახური, რომელიც ბრიუსელსა და ლუქსემბურგში მდებარეობს. ეს სამსახური შედგება 24 დეპარტამენტისაგან, რომლებსაც გენერალური დირექტორატები ეწოდება. ყოველი დირექტორატი პასუხისმგებელია ერთიანი პოლიტიკისა და ადმინისტრირების განხორციელებაზე გარკვეულ სფეროში.