iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დაღესტნის ისტორია

დაღესტანი კავკასიის ეთნიკურად ყველაზე ჭრელი რეგიონია. ისტორიულად ამ ტერიტორიაზე მრავალი სხვადასხვა სახანო თუ სამთავრო არსებობდა. დაღესტნისა და ჩეჩნეთის უდიდესი ნაწილის გაერთიანება მხოლოდ მე-19 საუკუნეში, კავკასიის ომის დროს, ისლამის დროშის ქვეშ იმამმა შამილმა მოახერხა. რეგიონში სახელმწიფო ენის სტატუსის მქონე 14 ენაა. ჯერ კიდევ საბჭოთა დროიდან ძალაუფლება უმსხვილეს ეთნიკურ ჯგუფებს: ავარებს, დარგინებს, კუმიკებს, ლეკებს და ა.შ. - შორის ნაყოფიერი ეთნიკური ბალანსის შენარჩუნებას ემყარება. ისევე, როგორც ჩრდილოეთ კავკასიის სხვა ქვეყნების უმრავლესობა, დაღესტანიც ღარიბი რეგიონია.

დაღესტანი დღეისთვის ჩრდილოეთ კავკასიის ყველაზე ცხელი წერტილია. ჩეჩნეთის მეორე ომის დასრულებისა და გროზნოში რამზან კადიროვის პრომოსკოვური რეჟიმის განმტკიცების შემდეგ ფედერალურ მთავრობასა და მეამბოხეებს შორის ბრძოლის ეპიცენტრმა მეზობელ დაღესტანში გადაინაცვლა. ყველაფერთან ერთად, ამ ბრძოლის სისასტიკეს ისიც განაპირობებს, რომ დაღესტანში ერთმანეთს არა მხოლოდ მეამბოხეები და ხელისუფლება, არამედ ისლამის სხვადასხვა მიმართულების მიმდევრები უპირისპირდებიან. ხშირად ეს ბრძოლა შეურიგებელ და უკომპრომისო ხასითს იძენს.

დაღესტნის კულტურა
20-იანი წლები აულისათვის დამკვიდრებული წესების შეცვლის ხანა იყო. მკვეთრად შემცირდა ოქრომჭედლური ნაკეთობების დამზადება, გაძნელდა ძვირფასი ლითონების შოვნა. ოსტატები იძულებულნი იყვნენ სამუშაოს საძებნელად ქვეყნიდან წასულიყვნენ.

ხუნძები და ლაკები (იგივე ლეკები) ამზადებდნენ სპილენძის ჭედურ ჭურჭელს, ლაკების სოფელ ბალხარში შესანიშნავი კერამიკისა და სუფრის მოჭიქულ კერამიკით იწონებდნენ თავს. დაღესტნის მთებში აღმოჩენილი კერამიკის ნაწილი, თავისი ტექნოლოგიური თვისებებითა და დეკორის მეთოდით, კახური კერამიკის ანალოგიურია. სამხრეთ დაღესტნის სოფლებში მზადდებოდა ნოხები და სუმახი.

ცნობილია რომ დაღესტანში შეტანილი ქართული ქამრები შედგებოდა 11 და 16 ნაჭრისგან. დაღესტანელებმა შემდეგში საკუთარი ელემენტები შეიტანეს, ფოლაქები ნახევარმთვარის გამოსახულებით შეცვალეს (მაჰმადიანური სარწმუნოების მიხედვით). თექვსმეტნაჭრიანი ქამარი გახადეს ოცნაჭრიანი მეტად მორთულობისთვის. ბოლო დროს კი შეძლებულები 70-ნაჭრიან ქამრებს ატარებდნენ ხმლის დასაკიდებლად.

კუბაჩელ ოსტატთა ნახელავებიდან, ცნობილი იყო: კუბაჩური სამკაულები, იარაღი და საოჯახო ჭურჭელი. რომლებიც დიდი პოპულარობით სარგებლობდა კავკასიის ქვეყნებში.

კუბაჩელთა შორის ახლაც შემორჩენილია თქმულება, რომ კავკასიონის ქედი უნაგირშედგმული ბუმბერაზი რაშია, რომელზედაც გადაკიდებულია ხურჯინები. ერთ ხურჯინში კასპიის ზღვაა, მეორეში - შავი ზღვა, ხოლო ამ რაშზე შემჯდარ გოლიათს ოქროს მზე კასპიის ზღვიდან ამოჰქონდა და შავ ზღვაში უშვებდა (თავიანთი ნახელავის გატანა და სხვების ხელოვნების შემოტანა ჰქონდათ ნაგულისხვემი).

 საუკუნის ბოლო მეოთხედში დაღესტანში გაიზარდა საფაბრიკო პროდუქცია, გაფართოვდა ვაჭრობა, შეიცვალა საიუველირო ნაკეთობებზე მოთხოვნილებების ხასიათი. ყველაფერმა ამან შეაფერხა დაღესტნური ნაკეთობებით ვაჭრობა. გამოსავლის ძებნაში დაღესტნელი ოსტატები მშობლიურ ადგილებს ტოვებდნენ.

წყაროები:
გამომცემლობა ,,ხელოვნება,თბილისი, 1971 (წიგნის სათაური - ტრადიციების კვალდაკვალ)
://../
ირაკლი ქავთარაძე

ირაკლი ქავთარაძე (დ. 22 ნოემბერი, 1973, ოზურგეთი) — ქართველი პოლიტიკოსი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი და საქართველოს საზოგადოებრივ საქმეთა ინსტიტუტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები“. 2008-2012 წლებში — საქართველოს მე-7 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გამარჯვებული საქართველოსთვის“.
ვახტანგ ქარსელაძე (პოლიტიკოსი)

ვახტანგ ქარსელაძე (დ. 4 ნოემბერი, 1953 , თბილისი) — ქართველი ინჟინერი, პოლიტიკოსი.

1976 წელს დაამთავრა შრომის წითელი დროშის ორდენოსანი, ვ. ი. ლენინის სახელობის საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა - დემოკრატები “.
გრიგოლ ქობალია

გრიგოლ ქობალია (დ. 10 აპრილი, 1946, კორცხელი, ზუგდიდის რაიონი — გ. 8 მაისი, 2008) — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი.

დაამთავრა სსრკ შინაგან საქმეთა სამინისტროს აკადემიის როსტოვის ფილიალი სამართალმცოდნის სპეციალობით და საქართველოს სუბტროპიკული მეურნეობის ინსტიტუტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები“.
ირინე ქურდაძე

ირინე ქურდაძე (დ. 27 აგვისტო, 1968, თბილისი) — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი.

1992 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საერთაშორისო სამართლის ფაკულტეტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები“.
პაატა ქურდოვანიძე

პაატა ქურდოვანიძე (დ. 10 მარტი, 1954 , სოფ. კელასური, გულრიფშის რაიონი) — ქართველი ექიმი, პოლიტიკოსი.

დაამთავრა ქ. კრასნოდარის ყუბანის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი (აბაშის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „მრეწველობა გადაარჩენს საქართველოს“.
ზაინაბ ბანგურა

ზაინაბ ბანგურა (; დ. 18 დეკემბერი, 1959, იონიბანა, სიერა-ლეონე) — სიერა-ლეონელი პოლიტიკური და საზოგადოებრივი მოღვაწე. 2020 წლის იანვრიდან გაეროს ნაირობის განყოფილების გენერალური დირექტორია, რომლის კანდიდატურაც წარადგინა გაეროს გენერალურმა მდივანმა ანტონიუ გუტერეშმა 2018 წლის დეკემბერში. მანამდე 2012-2017 წლებში გაეროს გენერალური მდივნის მოადგილის რანგში, მარგოტ ვალსტრიომთან ერთდ იყო გაეროს სპეციალური წარმომადგენელი კონფლიქტისა და სექსუალური ძალადობის საკითხებში. 2017 წელს ამ თანამდებობაზე შეცვალა პამილა პრატენმა.

2007 წელს გახდა სიერა-ლეონეს საგარეო საქმეთა მინისტრი პრეზიდენტ ერნესტ ბაი კორომას მთავრობაში. იგი ამ თანამდებობაზე მეორე ქალია შირლი გბუჯამას შემდეგ, რომელსაც აღნიშნული თანამდებობა ეკავა 1996-1997 წლებში. ზაინაბ ბანგურას ჯანდაცვის მინისტრის თანამდებობა ეკავა 2010-2012 წლებში.
სტავროპოლის მამაკაცთა კლასიკური გიმნაზია

სტავროპოლის მამაკაცთა კლასიკური გიმნაზია — რუსეთის საშუალო საგანმანათლებლო დაწესებულება ქალაქ სტავროპოლში, რომელსაც ჰქონდა საუკუნის რუსეთის ერთ-ერთი საუკეთესო საშუალო საგანმანათლებლო დაწესებულების სახელი, მამაკაცთა პირველი გიმნაზია ჩრდილოეთ კავკასიაში . გიმნაზია, რომელსაც 1847 წლამდე ეწოდებოდა „კავკასიის რეგიონალი“ , მდებარეობდა ბოლშაია ჩერკასკის ქუჩაზე მდებარე სახლში (ამჟამად კარლ მარქსის გამზირზე, 72 ნომერში), ხოლო 1868 წლიდან იგი სამხედრო განყოფილების შენობაში იყო განთავსებული.

ისტორია
გიმნაზიის გახსნა დაემთხვა იმპერატორ ნიკოლოზ -ის სტავროპოლის ვიზიტს: „1837 წლის 18 ოქტომბერს თერთმეტ საათზე დაიწყო ნანატრი ზეიმი, რომელსაც თვით იმპერატორი ესწრებოდა ...“ . გიმნაზია თავდაპირველად განლაგებული იყო ოფიციალური სეროვას (1837-1840), პოდპოლკოვნიკ პლეშკაჩევსკის (1840-1847), პლოტნიკოვის (1847 წლიდან) ნაქირავებ სახლებში; მხოლოდ 1868 წელს გიმნაზია გადავიდა საკუთარ შენობაში.

კავკასიის რეგიონალური გიმნაზიის გახსნისას, 61 სტუდენტიდან 50-მა გაიარა რაიონის სკოლა, შემდეგ წელს 105 ადამიანი სწავლობდა გიმნაზიაში, 1848 წლებში -176 სტუდენტი სწავლობდა. თავდაპირველად, ისევე როგორც რუსეთის იმპერიის ყველა გიმნაზიაში, სწავლის კურსი აქ ოთხი წელი იყო. მათ შეისწავლეს ღვთის კანონი, რუსული ლიტერატურა და ლოგიკა, ლათინური, გერმანული ან ფრანგული, მათემატიკა, გეოგრაფია და სტატისტიკა, ისტორია. პირველ სამ კლასში - ფიზიკა, კალიგრაფია, ხაზვა. გიმნაზიაში პანსიონიც იყო.

1849 წლის 12 ოქტომბერს სტავროპოლში ასევე გაიხსნა ქალთა გიმნაზია .

გიმნაზია დაამთავრეს რუსეთის სოციალურმა და პოლიტიკურმა მოღვაწეებმაც: ისტორიკოსმა ალექსანდრე ტრაქევსკიმ, მეცნიერი, კავკასიის მკვლევარი, სტავროპოლის საპატიო მოქალაქე, ნიკოლაი დინიკიმა, კარლ მარქსის „დედაქალაქის“ პირველი მთარგმნელი რუსულად, გერმან ლოპატინმა პეტერბურგის ერთ-ერთი პირველი სოციალ-დემოკრატიული ჯგუფის ორგანიზატორი და ხელმძღვანელი. გიმნაზია დაამთავრეს ასევე, ცნობილმა აღმოსავლეთმცოდნეებმა: კეროპე პატკანოვმა და კანანოვმა, რომლებმაც მიიღეს განათლება სტავროპოლის გიმნაზიაში კავკასიის ხალხთა წარმომადგენელთა შორის; აღნიშნული გიმნაზია დაამთავრა ასევე ოსმა პოეტმა და მხატვარმა კოსტა ხეთაგუროვმა; რუსეთისა და დაღესტნის სახელმწიფო და საზოგადო მოღვაწემ, დიპლომატმა და პუბლიცისტმა ჯელალ კორკმასოვმა.

1881 წელს გაიხსნა ნამდვილი განყოფილება.

დიდი ხნის განმავლობაში, 1902 წლამდე, გიმნაზიას ხელმძღვანელობდა ვასილი გნიპოვი, შემდეგ - სტეფან მელნიკოვი-რაზვედენკოვი.
ნარზანის გალერეა (კისლოვოდსკი)

ნარზანის გალერეა — საუკუნის არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ქალაქ კისლოვოდსკის საკურორტო პარკში.

ისტორია
პირველი აღება (მიასნიკოვსკის ბლოკჰაუსი), რომელიც შეიქმნა ნარზანის წყაროს გარშემო, იყო ხის ჭა, რომლის გარშემოც გალავანი იყო. იგი აშენდა 1823 წელს და არსებობდა დაახლოებით 30 წლის განმავლობაში . მის გვერდით დაიდგა დაფარული ტილოს გალერეა, რომელიც შექმნილია ისე, რომ სტუმრებს შეეძლოთ სიარული ცუდ ამინდშიც.

მოგვიანებით, ნარზანის გალერეის ასაშენებლად, მიხეილ ვორონცოვმა მოიწვია ერთ-ერთი ინგლისელი არქიტექტორი სამუელ უპტონი და მისი გეგმის თანახმად, შენობა ერთი სახურავის ქვეშ უნდა გაერთიანებულიყო სადაც შევიდოდა წყარო, გალერეა და აბანოები. 1851 წელს არქიტექტორმა შექმნა ახალი ქვის აუზი ძველი ხის აღების ადგილზე. გალერეა აშენდა გოთური რომანტიზმის სტილში და მისი ფორმით ჰგავდა საკვანძო ხვრელს, რომლის ცენტრში იყო გასაღები - ნარზანის წყარო.

შენობის ფასადები შემკულია თაღებითა და პირამიდული ბორბლებით. მშენებლობა დასრულდა 1853 წელს. გალერეამ ორიგინალური სახით დღემდე შემორჩა, რადგან შინაგან საქმეთა გაფორმებაში მხოლოდ მცირედი ცვლილებები განიცადა.

1893 წლის 11 აგვისტოს სამხრეთ აღმოსავლეთ მხარეს გალერეის მიწა და იატაკი ჩამოიშალა, წყაროს თავდაპირველი გასასვლელის ადგილთან ახლოს. ამასთან დაკავშირებით, 1893 წლის შემოდგომაზე დაიწყო რეკონსტრუქცია უფროსი სამთო ინჟინრის რუგევიჩის ხელმძღვანელობით. ჭის სიღრმე 6,5 მეტრამდე გაიზარდა.

1894 წლის 1-4 მაისს დასრულდა ახალი ქვის აღების მშენებლობა, რომელმაც მიიღო ოქტაგონის ფორმა თეთრი მარმარილოს ექსტერიერით. ჭის გარშემო გაკეთდა მარმარილოს თხრილი, ხოლო ჭის კედლებში არის ონკანები ლომის თავების გამოსახულებით, რომლებიც განლაგებულია მისი დონის ქვემოთ წყლის მისაღებად.

სასმელად წყალს მუშა ქალები აგროვებდნენ, რომლებსაც ხუმრობით ნიმფებს უწოდებდნენ. 1895 წელს ნახშირბადის დიოქსიდის შეგროვებისა და წყაროს დაბინძურების თავიდან ასაცილებლად ჭაბურღილზე შუშის გუმბათი დამონტაჟდა. რამდენიმე წლის შემდეგ აშკარა გახდა შეცდომები, 1900 წელს ნარზანის მინერალურმა წყალმა ჭაბურღილის კედლებში გაჟონვა დაიწყო.

1903 წლის მაისში ძლიერი წყალდიდობის შედეგად, ნარზანი ძლიერ დაზიანდა, რისთვისაც საჭიროა კაპიტალური რემონტი, რომელიც დაიწყო 1908 წლის მარტში. ხელმძღვანელად დაინიშნა უმცროსი ინჟინერი პუგინოვი. გაჟონვის ადგილზე ჭა გარშემორტყმული იყო თიხისა და ბეტონის ბეჭდით. 1908 წლის მაისში შეიცვალა შუშის საფარი წყაროსთან. სწორედ ამ ფორმით არის შემორჩენილი დღემდე.

ფედერალური სახელმწიფო საბიუჯეტო ინსტიტუტი ეროვნული პარკი კისლოვოდსკი იკავებს ნარზანის გალერეის შენობის ნაწილს >.
პოკროვსკის ეკლესია (ესენტუკი)

პოკროვსკის ეკლესია (ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის შუამდგომლობის ტაძარი) — დონისა და კავკასიის ეპარქიის ტაძარი რუსეთის მართლმადიდებელი ძველი მორწმუნეების ეკლესიისა, სტავროპოლის ტერიტორიის ქალაქ ესენტუკიში არის რეგიონული მნიშვნელობის არქიტექტურული ძეგლი.

ისტორია
პირველი ძველი მორწმუნეების შუამდგომლობის ეკლესია ესენტუკიში გამოჩნდა ერთდროულად აქ დასახლების დაარსებისთანავე 1825 წელს. ეს იყო ხის ტაძარი, რომელიც კაზაკებმა მდინარე ხოფერიდან ჩამოიტანეს. 1833 წელს ხელისუფლებამ იგი იმავე სარწმუნოების ეკლესიად აქცია .

ძველი მორწმუნეების საზოგადოება ესენტუკის აგრძელებდა არსებობას. 1866 წელს მან მღვდლად აირჩია ფეოქტისტი სმირნოვი, რომელიც ბელოკრინიცას (ზრიანინის) ეპისკოპოსმა იობმა აკურთხა. 1870 წელს აშენდა კერძო სახლი წირვათა შესასრულებლად. 1875 წელს აღნიშნული აღიჭურვა მუდმივი საკურთხეველი კანკელით, მაგრამ 1877 წელს სახლი დაიწვა.

1878 წელს, ხელისუფლების ნებართვით, ძველმა მორწმუნეებმა ააშენეს ახალი ეკლესია, რომელიც დღესაც არსებობს. იმდროინდელი კანონების შესაბამისად, ეს იყო უბრალო ნაგებობა გუმბათების, სამრეკლოებისა და ჯვრების გარეშე.

1905 წელს, განკარგულების რელიგიური ტოლერანტობის პრინციპების განმტკიცების შესახებ გამოცემის შემდეგ, აღმართეს გუმბათები და ჯვრები, აშენდა დროებითი სამრეკლო ოთხი ზარისთვის. 1908 წელს ვაჭარი ივან გრიდინის ხარჯზე აშენდა სკოლის შენობა, რომელიც გაიხსნა 1909 წლის 1 ოქტომბერს. სკოლაში 120 მოსწავლე იყო. 1912 წელს აშენდა სამრეკლო ცხრა ზარით.

ეკლესიის პირველი წინამძღვარი იყო დეკანოზი ფეოქტისტ სმირნოვი, რომელიც სამრეკლოში დაკრძალეს. 1883 წელს დეკანოზი კონსტანტინე და მღვდელი ლუციანე მოიხსენინენ ეპისკოპოს სილუანის (მოროზის) სასულიერო პირთა სიაში.

1910-იან წლებში მამა ფიოდორ ოსტროვსკი და მამა ნიკონ მიგუზოვი მსახურობდნენ ეკლესიაში. 1904 წლიდან დიაკვნად მსახურობდა გრიგორი კროტოვი, რომელიც 1924 წელს, ფიოდორის მამის გარდაცვალების შემდეგ, მღვდლად აკურთხეს. მამა გრიგოლი ეკლესიაში მსახურობდა გარდაცვალებამდე, 1948 წელს და დაკრძალულია ტაძრის ეზოში, მამა თეოკტისტის გვერდით. გარდა ამისა, 1928 წლამდე სოფელ ერმოლოვსკაიაში მონასტრის დახურვის შემდეგ არქიმანდრიტი გრიგოლი (ბეზპალოვი) მსახურობდა შუამავლობის ეკლესიაში, ხოლო 1934-1935 წლებში მამა ევფიმი კარნიშევი.

2011 წლის ივნისში მღვდელი ვალერი მოროზოვი გახდა ახალი წინამძღვარი, 2013 წელს კი მღვდელი ანდრეი კლადიევი. 2018 წელს იგი დაინიშნა სამარასა და სარატოვის ეპისკოპოსად .
სტავროპოლის სამეცნიერო ბიბლიოთეკა

ლერმონტოვის სახელობის სტავროპოლის სამეცნიერო ბიბლიოთეკა — კულტურის სახელმწიფო საბიუჯეტო ინსტიტუტი, სტავროპოლის ტერიტორიის ცენტრალური სახელმწიფო ბიბლიოთეკა. ერთ–ერთი უდიდესი ბიბლიოთეკა ჩრდილოეთ კავკასიის ფედერალური ოლქში. რეგიონული საბიბლიოთეკო სისტემის საინფორმაციო, კულტურული, საგანმანათლებლო, მეთოდური და საკონსულტაციო ცენტრი; მხარეთმცოდნეობის რეგიონული ბიბლიოგრაფიის ცენტრი. ბიბლიოთეკის შენობა რეგიონული მნიშვნელობის არქიტექტურული ძეგლია .

ისტორია
იგი დაარსდა 1852 წლის 29 დეკემბერს (11 იანვარს), როგორც საჯარო ბიბლიოთეკა კავკასიის გუბერნატორის, თავადი მიხეილ ვორონცოვის სპეციალური ნებართვის შესაბამისად. 1852-1880 წლებში ოფიციალურ წყაროებში მას ეწოდებოდა სტავროპოლის პროვინციული საჯარო ბიბლიოთეკა და სტავროპოლის საჯარო ბიბლიოთეკა.

1880 წელს მას ეწოდა სტავროპოლის საქალაქო ბიბლიოთეკა. 1937 წელს მან მიიღო რეგიონული სტატუსი. 1964 წლის 27 ივნისს მას ეწოდა მიხეილ ლერმონტოვის სახელობის ბიბლიოთეკა. 2011 წლიდან მას ეწოდება სტავროპოლის ტერიტორიის კულტურის სახელმწიფო საბიუჯეტო ინსტიტუტი სტავროპოლის რეგიონული უნივერსალური სამეცნიერო ბიბლიოთეკა ლერმონტოვის სახელობის.

1938 წლიდან სტავროპოლის რეგიონულ ბიბლიოთეკაში დაიწყო ქვეყნის გამომცემლობების ფასიანი სავალდებულო ასლის მიღება, ხოლო 1939 წლის ბოლოდან - ადგილობრივი სავალდებულო უფასო ასლის სტავროპოლის წიგნის გამომცემლობისგან.

1955 წელს ბიბლიოთეკამ შეიძინა მუდმივი ადგილმდებარეობა. მისი შენობის ინდივიდუალური პროექტი შეიმუშავეს არქიტექტორებმა ლისიაკოვმა. დღეს იგი წარმოადგენს ქალაქ სტავროპოლის ისტორიისა და კულტურის ძეგლს.

1964 წელს სტავროპოლის რეგიონულ ბიბლიოთეკას რსფსრ მინისტრთა საბჭოს განკარგულებით მიენიჭა რუსი პოეტის მიხეილ იურიევიჩ ლერმონტოვის სახელი, იმ წელს, როდესაც პოეტის დაბადების 150 წლისთავი აღინიშნა.

1990 წელს ბიბლიოთეკამ ჩამოაყალიბა იშვიათი წიგნების განყოფილება, რომელიც შეიცავს დოკუმენტებს სტავროპოლის - საუკუნეების საზოგადოებრივი ბიბლიოთეკის ფონდიდან, აგრეთვე იშვიათ და ძვირფას თანამედროვე გამოცემებს.

1990 წლის ოქტომბრიდან სტავროპოლის რეგიონული სამეცნიერო ბიბლიოთეკა იწყებს ელექტრონული კატალოგის შექმნას, რომელსაც ამჟამად 700 ათასზე მეტი ბიბლიოგრაფიული ჩანაწერი აქვს.

თანამედროვე ვითარება
დღეისათვის ბიბლიოთეკა წარმოადგენს წიგნის მთავარ რეგიონულ საცავს, ადგილობრივი ისტორიის ბიბლიოგრაფიის, ინფორმაციულ, საგანმანათლებლო და კულტურულ საქმიანობის ცენტრს, რეგიონის მუნიციპალური ბიბლიოთეკების კვლევით და ორგანიზაციულ-მეთოდოლოგიურ ცენტრს.

საბიბლიოთეკო ფონდს აქვს 1 მილიონ 200 ათასი ასლი წიგნისა და ელექტრონული პუბლიკაციების, ჟურნალების, საგაზეთო კომპლექტების უნიკალური კატალოგები.

ბიბლიოთეკაში შედის 13 სერვისული განყოფილება, 8 განყოფილება, რომელიც უზრუნველყოფს შიდა სამუშაოებს , 5 მკითხველთა კლუბი და 4 საინფორმაციო ცენტრი (რეგიონული სამკითხველო ცენტრი „კითხვის სამყარო“, ინფორმაციისა და ბიბლიოთეკის ინტერეთნიკური კომუნიკაციის ცენტრი „დიალოგი“, იურიდიული ინფორმაციის საზოგადოებრივი ცენტრი და ა.შ.) .
ზუგდიდის ბანკის ძარცვა

ზუგდიდის ბანკის ძარცვა — საქართველოს ბანკის ქალაქ ზუგდიდის ფილიალის დაყაჩაღების მცდელობა და მძევლების აყვანის სიტუაცია, რომელიც ქალაქ ზუგდიდში მოხდა 2020 წლის 21 – 22 ოქტომბერს. 21 ოქტომბერს, შუადღეს, საქართველოს ბანკში შეიარაღებული თავდამსხმელი შეიჭრა და მძევლები აიყვანა.

შეიარაღებული თავდამსხმელი ნახევარ მილიონ დოლარს, ვერტმფრენს ან მანქანას და მძევლებთან ერთად ტერიტორიის უსაფრთხოდ დატოვების გარანტიას ითხოვდა. თავდამსხმელი მძევლის შუამავლობით ტელევიზიებს ვიდეოზარით დაუკავშირდა. მოთხოვნების შესასრულებლად თავდამსხმელმა პოლიციას 2 საათი მისცა. თავდამსხმელის მიერ მოთხოვნილი დრო 6 საათზე ამოიწურა. სავარაუდოდ, მოთხოვნილი თანხა სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის სამხარეო პოლიციის უფროსმა ავთანდილ გალდავამ გადასცა. სწორედ, გალდავა გაჰყვა ორ მძევალთან ერთად გამტაცებელს. ამ სამი მძევლის გარდა თავმდასხმელმა ყველა გაათავისუფლა, რის შემდეგაც „საქართველოს ბანკის“ შენობა მძევლებთან ერთად დატოვა. შენობის დატოვების დროს ხელები აწეული ჰქონდა და სავარაუდოდ ხელში ხელყუმბარა ეკავა.

22 ოქტომბერს 04:48 წუთზე შინაგან საქმეთა სამინისტრომ განაცხადა, რომ ყველა მძევალი თავისუფალია და სამართალდამცველები ინტენსიურ რეჟიმში აგრძელებენ ოპერატიულ-საგამოძიებო და სამძებრო ღონისძიებებს დამნაშავის დაკავების მიზნით.

25 ოქტომბერს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ გაავრცელა განცხადება, რომლის თანახმადაც, დამნაშავე იდენტიფიცირებულია. თუმცა, უწყებას არ დაუსახელებია მისი სახელი და გვარი. შსს-მ ასევე მოუწოდა მედიას, „არ გაავრცელონ ინფორმაცია დამნაშავის ვინაობაზე, რადგან ეს ხელს შეუშლის მიმდინარე საგამოძიებო ღონისძიებებს“.

26 ოქტომბერს სპეციალურ ბრიფინგზე შს მინისტრის მოადგილე ვლადიმერ ბორცვაძემ განაცხადა, რომ თავდამსხმელი იდენტიფიცირებულია და მისი სახელი ბადრი ესებუაა.
ზაური მახარაძე

ზაური მახარაძე (დ. 24 მარტი, 1993, ბალტა, ოდესა, უკრაინა) — უკრაინაში დაბადებული ქართველი ფეხბურთელი. ითამაშა უკრაინის 16, 17, 18 და 21 წლამდელთა ნაკრებებში. 2018 წელს მიიღო საქართველოს მოქალაქეობა და მწვრთნელმა ვლადიმერ ვაისმა საქართველოს ნაკრებში გამოიძახა. ამჟამად თამაშობს უკრაინის პრემიერლიგაში, ლუჰანსკის „ზორიას“ რიგებში. 2014 წელს უკრაინის 21 წლამდელთა ნაკრების რიგებში ითამაშა თანამეგობრობის თასზე.
თამაზ ყაჭეიშვილი

თამაზ ყაჭეიშვილი (დ. 26 დეკემბერი, 1941, ჩოხატაური) — ქართველი ინჟინერი, პოლიტიკოსი.

დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „მემარჯვენე ოპოზიცია, მრეწველები, ახლები“. 2012-2016 წლებში — საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით , საარჩევნო ბლოკი „ბიძინა ივანიშვილი — ქართული ოცნება“.
ლეონიდ ჩერნოვეცკი

ლეონიდ ჩერნოვეცკი (დ. 25 ნოემბერი, 1951, ხარკივი) — უკრაინელი ბიზნესმენი და ქველმოქმედი.

ბიოგრაფია
მერვე კლასში სკოლიდან გარიცხეს. 14 წლის ასაკში სკოლა მიატოვა და ხარკივის საავიაციო ქარხანაში ზეინკალ-ამწყობად დაიწყო მუშაობა. ერთი წლის მანძილზე მუშაობდა ქარხანაში, ხოლო შემდეგ ისევ სკოლაში დაბრუნდა. 1997 წლის 4 ოქტომბერს მიენიჭა უკრაინის დამსახურებული იურისტის წოდება – „კანონიერებისა და მართლწესრიგის განმტკიცების საქმეში მნიშვნელოვანი დამსახურებისთვის, მაღალი პროფესიონალიზმისთვის.“ 1998 წელს შექმნა საქველმოქმედო ფონდი „სოციალური პარტნიორობა“. იყო კიევის მერი 2006-2012 წლებში. ჰყავს მეუღლე და სამი შვილი. 2004 წელს მონაწილეობა მიიღო უკრაინის საპრეზიდენტო არჩევნებში სადაც მიიღო 129 066 ხმა (0,45%). 2006 წელს გახდა კიევის მერი. 2008 წელს მერის რიგგარაშე არჩევნებში 431 500 ხმა (37,72%) მიიღო. 2012 წელს თანამდებობიდან გადადგა.

კიევის მერის პოსტიდან გადადგომის შემდეგ, დასახლდა ქობულეთში, საქართველოში. აქვს საქართველოს მოქალაქეობა.
რესპუბლიკის დღე (სომხეთი)

რესპუბლიკის დღე (სომხურად: ) — ეროვნული დღესასწაული სომხეთში 1918 წელს პირველი სომხეთის რესპუბლიკის იუბილესთან დაკავშირებით. იგი ჩვეულებრივ აღინიშნება ფეიერვერკით, კონცერტებით, ჩირაღდნების მსვლელობებით, აღლუმებითა და წვეულებებით. ითვლება სომხეთის ეროვნულ დღესასწაულად.

ისტორია
პირველი მსოფლიო ომის დაწყებიდან მალევე ოსმალეთის იმპერიამ დაიწყო სომხების იმპერიიდან იძულებითი განდევნა. ქალები, ბავშვები და მოხუცები აიძულეს დაეტოვებინათ სომხეთი და წასულიყვნენ სირიასა და რუსეთში. 1 – დან 1,5 მილიონამდე ადამიანი დაიღუპა, რასაც დღეს სომხების გენოციდს უწოდებენ. გენოციდის შემდეგ, სომხეთის ეროვნულმა საბჭომ სუვერენიტეტი გამოაცხადა 1918 წლის 28 მაისს.

1920 წლის 19 იანვარს ერთა ლიგამ სომხეთის მთავრობა სომხეთის დე ფაქტო მთავრობად ცნო.1920 წელს სომხეთის რესპუბლიკამ დაიპყრო ტერიტორია, რომელიც მოიცავდა დღევანდელი სომხეთის, ყარსის, იგდირისა და არდაჰანის ჩულდურისა და გოლეს რაიონებს, ხოლო ნახიჩევანის, მთიანი ყარაბაღის, ზანგეზურის რეგიონები (დღეს სომხეთის პროვინცია სიუნიკი), რის გამოც მათ დავა ჰქონდათ აზერბაიჯანთან. სადავო იყო ლორეც, რომელიც საქართველოსა და სომხეთს შორის მდებარეობდა და საბოლოოდ სომხეთს შეუერთდა.

სომხეთი დამოუკიდებელ რესპუბლიკად გამოცხადდა 1918 წლის 28 მაისს. რესპუბლიკამ მაშინვე განიცადა მასიური შიმშილი და ლტოლვილთა მასობრივი ნაკადები. რესპუბლიკა ხანმოკლე იყო. 1920 წლის 2 დეკემბრიდან წითელი არმია შემოვიდა სომხეთში და გამოაცხადა საბჭოთა რესპუბლიკა. სომხეთმა დამოუკიდებლობა 1991 წელს დაიბრუნა.

ფესტივალები
პირველი დღესასწაულები
რესპუბლიკის დღის პირველი დღესასწაულები ყარაბაღის მოძრაობის დასაწყისში შედგა. პირველი რესპუბლიკის 70 წლის იუბილეზე, 1988 წელს, სომხეთის დროშა პირველად მატენადარანის წინ აღიმართა. რესპუბლიკის მოედანზე ჩატარდა ახლადშექმნილი სამხედროების სამხედრო აღლუმი ბრილიანტის იუბილესთან დაკავშირებით, რომელსაც მეთაურობდა გენერალური შტაბის უფროსი (მაშინ გენერალ-ლეიტენანტი ნორატ ტერ-გრიგორიანსი). ღონისძიების დროს პრემიერ მინისტრმა ჰრანტ ბაგრატიანმა სიტყვით მიმართა შეკრებილ საზოგადოებას.

ზოგადი დღესასწაულები
რესპუბლიკის დღის აღნიშვნა ემთხვევა სარდარაბადის ბრძოლის იუბილეს, როდესაც ოსმალეთის იმპერიიდან სომხები იძულებით გამოასახლეს. ყოველწლიურად სომხეთის პრეზიდენტი, სომხეთის პრემიერ მინისტრი და არაბეთის პრეზიდენტი სტუმრობენ სარდარაპატის მემორიალს და გვირგვინით შეამკობენ ძეგლს. რესპუბლიკის დღეს მრავალი კულტურული და სამხედრო ღონისძიებითაა დატვირთული.

ასი წლის იუბილე
2018 წელს აღინიშნა პირველი სომხეთის რესპუბლიკის დაარსების 100 წლისთავი. სომხეთმა 618 მილიონი დრამი დახარჯა საიუბილეო თარიღის ღონისძიებებზე. ცერემონიებს (ცნობილი როგორც "გამარჯვების საუკუნე") ესწრებოდნენ პრეზიდენტი არმენ სარქისიანი, პრემიერ მინისტრი ნიკოლ პაშინიანი, არცახის ე.წ. პრეზიდენტი ბაკო საჰაკიანი დამთელი სომხეთის კათოლიკოსი გარეკინ .

სარდარაპატის მემორიალთან გაიმართა საზეიმო სამხედრო აღლუმი, რომელშიც მონაწილეობდნენ ჯარისკაცები, მეორე მსოფლიო ომისა და ყარაბაღის ომის ვეტერანი მებრძოლები. სევე გამოფენილი იყო ისტორიული მანქანები, როგორიცაა -90. მასში ასევე იყვნენ სომხეთის არმიის კორპუსის ქვედანაყოფები, ეროვნული უსაფრთხოების სამსახურის სასაზღვრო სამსახური, სომხეთის პოლიცია, საგანგებო სიტუაციების სამინისტროს ძალები და პირველად რუსეთის 102-ე სამხედრო ბაზის სამხედრო მოსამსახურეები.

საღამოს, ერევნის რესპუბლიკის მოედანზე, გაიმართა 3 შოუ.
უსტ-ჟეგუტა

უსტ-ჟეგუტა — ქალაქი ყარაჩაი-ჩერქეზეთის რესპუბლიკაში. უსტ-ჟეგუტინსკის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. აყალიბებს მუნიციპალურ ფორმირებას და ურბანულ დასახლებას, როგორც მის შემადგენლობაში შემვალ ერთადერთ დასახლებას.

გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს მდინარე ყუბანის მარჯვენა სანაპიროზე, ჩერკასიდან სამხრეთით 8 კმ-ზე. უსტ-ჟეგუტში, მდებარეობს სტავროპოლის დიდი არხი, რომელიც სათავეს ყუბანიდან იღებს (იგი მიედინება უსტ-ჟეგუტინსკის წყალსაცავიდან, რომელიც შექმნილია მდინარეზე ქალაქის სამხრეთით).

უსტ-ჟეგუტა ასევე მოიცავს მაღლივ მიკრორაიონ მოსკოვსკი, რომელიც აშენდა სასათბურე კომპლექსთან მოპირდაპირე მხარეს, მდინარის მარცხენა სანაპიროზე, სოფელ კუბინას სამხრეთით. ამავდროულად, ქარხანაც და აულიც რესპუბლიკის აბაზინსკის რაიონს მიეკუთვნება.

ისტორია
ქალაქი დაარსდა 1861 წელს კაზაკთა მკვიდრთა მიერ, როგორც სოფელი უსტ-ჟეგუტინსკაია .

1935 წლიდან არის უსტ-ჟეგუტინსკის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 1975 წელს სოფელი გადაკეთდა რეგიონული დაქვემდებარების ქალაქ უსტ-ჟეგუტად , შემდეგ იმავე მარშრუტით მგზავრების გადაყვანა ხორციელდებოდა სარკინიგზო ავტობუსებით . გაუქმებული ვაგონები უსტ-ჟეგუტადან, რომლებიც ადრე მიემგზავრებოდნენ მოსკოვში, გრძელი მანძილის მატარებლის ნალჩიკი-მოსკოვის შემადგენლობაში გადავიდა.

სოხუმის სამხედრო გზა გადის ქალაქში. 2010 წლის აგვისტოდან ყუბანზე ხიდი შენდებოდა ქალაქის საზღვრებში, რათა მშენებლობის დასრულების შემდეგ უსტ–ჟეგუტინსკის წყალსაცავის კაშხალიდან ტრანსპორტი გადასულიყო, ასევე განხორციელდა კაშხლის რეკონსტრუქციაც . 2012 წლის ბოლოს ხიდი ამოქმედდა, სწორედ ამის შემდგომ აღნიშნული ჩრდილოეთ კავკასიაში ყველაზე მასშტაბური საესტაკადო ხიდი გახდა .

ღირსშესანიშნაობები
ქალაქის ცენტრში, პარკში მდებარეობს დიდების მემორიალური კომპლექსი, რომელიც ეძღვნება დიდი სამამულო ომის დროს დაღუპულ ჯარისკაცებს.

1997 წლის 14 ივნისს მემორიალის ტერიტორიაზე დაინსტალირდა სამახსოვრო დაფები შავი მარმარილოთი დამზადებული უსტ–ჟეგუტინსკის რაიონის მაცხოვრებლების სახელებით, რომლებიც ფრონტზე დაიღუპნენ (საერთო ჯამში, რეგიონის 2541 მაცხოვრებელი დაიღუპა ომის დროს). ასევე, მემორიალურ კომპლექსს დაემატა საბჭოთა კავშირის გმირის ხარუნ ბოგატირევისა და რუსეთის ფედერაციის გმირების მაგომეტ გერბეკოვის და იუნუს კარაკეტოვის ბიუსტები .

ცნობილი ადამიანები
დიმა ბილანი - რუსი მომღერალი