iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ადამს-ონისის ხელშეკრულება

ადამს-ონისის ხელშეკრულება — საერთაშორისო შეთანხმება შეერთებულ შტატებსა და ესპანეთს შორის, რომელსაც ხელი მოეწერა 1819 წლის 22 თებერვალს ვაშინგტონში და ძალაში შევიდა 1821 წლის 22 თებერვალს. ხელშეკრულებამ უზრუნველყო ფლორიდის გადაცემა შეერთებული შტატებისთვის და ჩრდილოეთ ამერიკაში საზღვარი შეერთებულ შტატებსა და ესპანურ სამფლობელოებს შორის დაადგინა.

შეერთებული შტატების მხრიდან ხელშეკრულებას ხელი მოაწერა ჯონ კუინსი ადამსმა, იმდროინდელმა სახელმწიფო მდივანმა, ხოლო ესპანეთის შემთხვევაში დიპლომატმა ლუის დე ონისმა.

ისტორია
 საუკუნის დასაწყისში შეერთებულმა შტატებმა ფლორიდის შეძენისადმი დიდი ინტერესი გამოხატა. ესპანეთის დასუსტებამ ნაპოლეონის ომების შემდეგ და მის ამერიკულ კოლონიებში რევოლუციურმა მოძრაობებმა შორეული ტერიტორიების ადმინისტრირება გაართულა. ფლორიდა ფაქტობრივად რჩებოდა თავისუფალ კონტროლირებად რეგიონად, საიდანაც სემინოლები ამერიკულ დასახლებებზე თავდასხმებს ახორციელებდნენ. 1818 წელს, პირველი სემინოლური ომის დროს, გენერალმა ენდრიუ ჯექსონმა ესპანური ციხესიმაგრეები სენტ-მარქსი და ბარანკასი დაიპყრო. ამ ქმედებებმა საერთაშორისო დონეზე უკმაყოფილება გამოიწვია, თუმცა სახელმწიფო მდივანმა ადამსმა ეს ვითარება ქვეყნის სასარგებლოდ გამოიყენა. მან მიუთითა, რომ ესპანეთს არ შეეძლო საკუთარი ჩრდილოამერიკული ტერიტორიების ეფექტურად კონტროლი, და ეს არგუმენტი გამოიყენა შეთანხმების მისაღწევად.

ხელშეკრულების თანახმად, ესპანეთმა ფლორიდა შეერთებულ შტატებს დაუთმო. სანაცვლოდ, აშშ-ის მთავრობამ აიღო ვალდებულება, დააკმაყოფილოს ამერიკელი მოქალაქეების ფინანსური პრეტენზიები ესპანეთის მიმართ. 1821-დან 1824 წლამდე სპეციალურმა კომისიამ განიხილა 1800-ზე მეტი პრეტენზია, რის შედეგადაც სულ 5,454,545.13 აშშ დოლარის ოდენობის კომპენსაცია მიიღო.

ხელშეკრულებამ ასევე დაადგინა ახალი საზღვარი აშშ-სა და ესპანეთის სამფლობელოებს შორის. საზღვარი გადიოდა მდინარე საბინის გასწვრივ 32-ე პარალელამდე, შემდეგ ჩრდილოეთით წითელ მდინარემდე, შემდეგ მე-100 მერიდიანის გასწვრივ არკანზასის მდინარემდე, მისი სათავედან 42-ე პარალელამდე და შემდეგ წყნარ ოკეანემდე. ამრიგად, ლუიზიანას შესყიდვის ტერიტორიასთან დაკავშირებული დავები მოგვარდა.

ცალკე დებულებით, ესპანეთმა უარი განაცხადა ყველა პრეტენზიაზე რაც 42-ე პარალელის ჩრდილოეთით მდებარეობდა. ამან გავლენა მოახდინა ე.წ. ორეგონის საკითხის შემდგომ განვითარებაზე.

ხელშეკრულება სტრატეგიულად მნიშვნელოვანი იყო ორივე მხარისთვის. შეერთებული შტატებისთვის ეს ნიშნავდა ფლორიდის შეძენას და საზღვრის იურიდიულ კონსოლიდაციას, რაც ხსნიდა პერსპექტივებს წყნარ ოკეანეში შემდგომი წინსვლისთვის. ესპანეთს შეთანხმებამ საშუალება მისცა, ყურადღება გაემახვილებინა ჩრდილოეთ ამერიკის სხვა სამფლობელოებზე კონტროლის შენარჩუნებაზე და დროებით დაესტაბილურებინა ურთიერთობები შეერთებულ შტატებთან.
ტულონის ბრძოლა (1707)

ტულონის ბრძოლა (1707 წლის 29 ივლისი — 21 აგვისტო) — ესპანეთის მემკვიდრეობისთვის ომის მნიშვნელოვანი ბრძოლა, რომლის დროსაც ფრანკო-ესპანურმა ძალებმა მოიგერიეს ბრიტანეთის საზღვაო ფლოტის მიერ მხარდაჭერილი იმპერიულ-სავოიური არმიის წინსვლა. კამპანიის შედეგად მოკავშირეებმა უკან დაიხიეს, თუმცა ფრანგულმა ფლოტმა მნიშვნელოვანი ზარალი განიცადა.

ისტორია
1707 წლის ზაფხულში, მოკავშირეთა ძალებმა პრინცი ევგენი სავოიელის მეთაურობით სცადეს ტულონის, საფრანგეთის ხმელთაშუა ზღვაში ყველაზე მნიშვნელოვანი საზღვაო ბაზის, დაკავება. ვიტორიო ამადეო -ის ძალებმა და ბრიტანულმა ფლოტმა ადმირალ კლაუდსლი შოველის მეთაურობით ასევე მიიღეს მონაწილეობა კამპანიაში.

1707 წლის 11 ივლისს მოკავშირეთა არმიამ გადაკვეთა მდინარე ვარი და მალევე შეუერთდა ბრიტანულ ფლოტს პროვანსის სანაპიროსთან. მოკავშირეთა წინსვლა შეფერხდა სარდლობაში არსებული უთანხმოების გამო. ამან ფრანგ მარშალ რენე დე ფრულე დე ტესეს საშუალება მისცა გაეძლიერებინა ქალაქის თავდაცვა ბერვიკის ჰერცოგის მიერ გაგზავნილი გამაგრებით. მოკავშირეთა დამატებითი სტრატეგიული შეცდომა იყო ფრანგული გამაგრებული პოზიციების ნაწილის გვერდის ავლა, რამაც მათი მომარაგების ხაზები დაასუსტა.

26 ივლისს მოკავშირეთა ძალები ტულონს მიუახლოვდნენ. ქალაქი დაცული იყო ბასტიონებისა და სანაპირო გამაგრებების სისტემით. ფრანგულმა სარდლობამ ძალისხმევა საზღვაო თავდაცვაზე გაამახვილა, სახმელეთო პოზიციები კი შედარებით ნაკლებად გამაგრებული დატოვა.

30 ივლისს იმპერიულმა ჯარებმა სანტა კატარინას სტრატეგიული სიმაღლეები დაიკავეს და იქ არტილერია განათავსეს. ქალაქის დაბომბვის შედეგად ზოგიერთი გამაგრება განადგურდა და ხანძარი გაჩნდა, რამაც დაახლოებით 150 სახლი გაანადგურა. ბრიტანეთის საზღვაო ფლოტი სახმელეთო ძალებს ზღვიდან უჭერდა მხარს. მტრის მიერ მათი გემების ხელში ჩაგდების შიშით, მეფე ლუი -ის ბრძანებით, საფრანგეთის ხელისუფლებამ ტულონის ნავსადგურში ფლოტის მნიშვნელოვანი ნაწილი ჩაძირა. თუმცა, დიდი ფრანგული არმიის მოახლოების შესახებ ინფორმაციამ მოკავშირეები აიძულა, ალყა შეეწყვიტათ. ორგანიზებული უკან დახევა 12 აგვისტოს დაიწყო და სექტემბრის შუა რიცხვებისთვის ჯარები თავდაპირველ პოზიციებს დაუბრუნდნენ.

ტაქტიკური წარმატებებისა და ფრანგული ფლოტისთვის მიყენებული მნიშვნელოვანი ზიანის მიუხედავად, მოკავშირეებმა ტულონის აღება ვერ შეძლეს. ნავსადგურში 46-ზე მეტი სახაზო გემი ჩაიძირა, რომელთაგან ზოგიერთი საერთოდ დაიკარგა. ამ დანაკარგებმა შეასუსტა საფრანგეთის პოზიციები ხმელთაშუა ზღვაში.
თბილისის დაბომბვა

თბილისის დაბომბვა — მნიშვნელოვანი მოვლენა 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომი დროს, როდესაც რუსეთის საჰაერო ძალების ქვედანაყოფებმა 2008 წლის 9-დან 12 აგვისტომდე თბილისს შეუტიეს და დაბომბეს. ეს ომის დროს მეორე ყველაზე სისხლიანი თავდასხმა იყო.

წინაპირობები
კოდორის ხეობაში საბრძოლო მოქმედებების პარალელურად, რუსულმა ხომალდებმა საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროსთან ბლოკადის მიზნით დისლოკაცია დაიწყეს. რუსეთის სამხედრო-საზღვაო ფლოტის განცხადებით, შავი ზღვის ფლოტის ხომალდებმა საქართველოს ნაპირებს 2008 წლის 10 აგვისტოს მიაღწიეს. თუმცა, მანამდე ბევრად ადრე, 9 აგვისტოს, რუსეთის პრემიერ-მინისტრი ვლადიმერ პუტინი ჩავიდა ვლადიკავკაზში, რათა პირადად გაეწია ზედამხედველობა რუსეთის სამხედრო მოქმედებებისთვის.

დაბომბვები
საჰაერო რეიდები და დაბომბვები 9 აგვისტოს დაიწყო. ქვეყნის მასშტაბით რუსული ავიაციის მიერ განხორციელებული იერიშების სერიის შემდეგ, თბილისში სამთავრობო შენობების ევაკუაცია გამოცხადდა. 10 წუთის შემდეგ, 05:40 საათზე, რუსულმა თვითმფრინავებმა სამი ბომბი ჩამოაგდეს თბილისის საერთაშორისო აეროპორტის ასაფრენ ბილიკზე.

საქართველოს პრეზიდენტმა, მიხეილ სააკაშვილმა განაცხადა, რომ აეროპორტზე ერთ-ერთი თავდასხმა საფრანგეთისა და ფინეთის საგარეო საქმეთა მინისტრების ჩამოსვლამდე ნახევარი საათით ადრე განხორციელდა. მინისტრები საქართველოში მედიაციის მიზნით ჩამოდიოდნენ. დაბომბვის სამიზნე გახდა თბილისის გარეუბანში მდებარე საავიაციო ქარხანა (თბილავიამშენი), რომელიც იმავე საღამოს, 19:00 საათზე, განმეორებით დაიბომბა. ორგანიზაციის ინფორმაციით, რუსეთმა გამოიყენა -250 ტიპის კასეტური ბომბები, რომელთაგან თითოეული 30 ცალ 2.5 ტიპის საბრძოლო მასალას შეიცავდა.

11 აგვისტოს იერიში მიიტანეს თბილისის მახლობლად მდებარე რადარის სადგურსა და შირაქის აეროდრომზე (კახეთი). -სთან ინტერვიუში ერთ-ერთმა თვითმხილველმა აღნიშნა: „ჩვენს მონიტორებზე დავაფიქსირეთ მრავალი ობიექტი, რომელიც აზერბაიჯანის მხრიდან მოძრაობდა, რის შემდეგაც მივიღეთ ბრძანება რადარის შენობის დატოვების შესახებ“.

შედეგები
სხვადასხვა წყაროების მიხედვით, ომის მსვლელობისას დაღუპულთა და დაშავებულთა საერთო რაოდენობა განსხვავებულია და მერყეობს 11-დან 850-მდე (ქვეყნის მასშტაბით). თბილისში მშვიდობიან მოსახლეობაში მსხვერპლი მინიმალური იყო სხვა რაიონებთან შედარებით (მაგალითად, გორი), რომლებმაც გაცილებით პირდაპირი და დამანგრეველი იერიშები გადაიტანეს.
ვედრება (დეისუსი)

ვედრება — (ბერძ. [] - შუამდგომლობა, ქომაგობა, შევრდომა), იგივე დეისუსი, არის იკონოგრაფიული პროგრამა, რომლის ცენტრში წარმოდგენილია აღსაყდრებული ან ფეხზე მდგომი ქრისტე-პანტოკრატორი (დასავლეთ ქრისტიანულ ხელოვნებაში - ქრისტე დიდებაში). მაცხოვრის ფიგურა, წესისამებრ, ფლანკირებულია ღვთისმშობლისა და იოანე ნათლისმცემლის გამოსახულებებით, რომლებიც ასახული არიან ვედრების პოზაში (მოწიწების ნიშნად, თავი ოდნავ დახრილი აქვთ). ეს არის ამ იკონოგრაფიის ტრადიციული სამფიგურიანი სქემა. თუმცა, ვხვდებით უფრო რთულ რედაქციებსაც, სადაც დამატებული არიან ანგელოზები, წმინდანები (ეკლესიის მამები, მოციქულები, მარტვილები) და ისტორიული პირები.

დეისუსი ძირითადად დამახასიათებელია ბიზანტიური და ზოგადად, აღმოსავლეთ ქრისტიანული ხელოვნებისათვის. მის ფორმირებაზე დიდი გავლენა იქონია ლიტურგიკულმა წესებმა. შინაარსობრივად, ის დაკავშირებულია საშინელ სამსჯავროსთან, ღვთისმშობელი და იოანე წინამორბედი კი თითქოს მოციქულობენ კაცობრიობასა და უფალს შორის, რამდენადაც ისინი ადამიანთა შენდობას ითხოვენ (ანუ შეავედრებენ). გარდა ამისა, ვედრების კომპოზიცია მოსახერხებელი იყო დამკვეთის სურვილისამებრ ცვლილებების შესატანად. მაგალითად, შეიძლებოდა ხსნის თემა ისტორიულ მოვლენასთან სინთეზში წარმოდგენილიყო. ასეთია საუკუნით დათარიღებული, მაკედონური ხანის ჰარბავილეს სპილოს ძვლის ტრიპტიქი (ბერძ. ), რომელიც ამჟამად ლუვრის მუზეუმში ინახება.

ვედრების ჩვენამდე მოღწეულ უძველეს ნიმუშებს შორის ერთ-ერთია რომში სანტა მარია ანტიკვას ეკლესიის ფრესკა ( საუკუნე), სადაც მთლიანი სხეულით გამოსახული ფიგურები გვიან რომაული მანერით არიან მოდელირებული, უკიდურეს მაცხენა მხარეს დონატორია წარმოდგენილი, ხოლო იოანე ნათლისმცემელი ვედრების პოზაში კი არ არის ასახული, არამედ მარჯვენა ხელით ქრისტესკენ მიუთითებს. დეისუსის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ნამუშევარია სამფიგურიანი მოზაიკა აია-სოფიას სამხრეთ გალერეაში.

ვედრების იკონოგრაფია
დეისუსის გავრცელებული იკონოგრაფიაა ე.წ. ვედრების რიგი, რომელსაც ფართოდ ვხვდებით საქართველოშიც. აღნიშნული კომპოზიცია გამოსახულია ხოლმე კანკელთა არქიტრავებზე ანდა მათზე მოთავსებულ ხატებზე. ვინაიდან ის გადმოსცემს მეორედ მოსვლის ესქატოლოგიურ იდეას, ვედრების რიგს მნიშვნელოვანი აზრობრივი რგოლის ფუნქცია ენიჭება ტაძრის მორთულობაში.

შუა ბიზანტიურ და მომდევნო პერიოდებში, ვედრების რიგი ხუთი ძირითადი სქემის სახით გვხვდება. კერძოდ, - საუკუნეებში საყოველთაოდ ვრცელდება სამფიგურიანი, ხუთ, შვიდ, თერთმეტ და თხუთმეტფიგურიანი რედაქციები, რომლებშიც წმინდანთა შემადგენლობა სრულიად გარკვეულადაა ჩამოყალიბებული. სამფიგურიან კომპოზიციაზე წარმოდგენილი არის ქრისტე ღვთისმშობელსა და ნათლისმცემელს შორის; ხუთფიგურიან სქემაში აღნიშნულ სამეულს ემატება მთავარანგელოზთა წყვილი; შვიდფიგურიან რედაქციაში ჩართულია წმ.პეტრეს და წმ.პავლეს გამოსახულებები; თერთმეტფიგურიან კომპოზიციებში დამატებულია ოთხი მახარებელი; თხუთმეტფიგურიანში კი ცენტრალური ტრიმორფი თორმეტი მოციქულის ფიგურებითაა გარემოცული. გარდა ამ კანონიკური რედაქციებისა, ვხვდებით არასტანდარტულ კომპოზიციებსაც, სადაც ჩართული არიან ერთი შეხედვით უჩვეულო გამოსახულებები - მაგალითად, წმ.მეომრები, წმ.დედები, მღვდელმთავრები, წმ.ანა და იოაკიმე და ა.შ. ცხადია, ამგვარი "დარღვევები" განპირობებულია კონკრეტული მიზეზებით, თუმცა ეს არანაირად ცვლის კომპოზიციის თეოლოგიურ საზრისს - მეტიც, ამ ასპექტის გაღრმავებისკენ არის მიმართული.
ვან მანი (კუნძული)

ვან მანი — კუნძული კუალა-ტერენგანუში, ტერენგანუში, მალაიზიაში. ის მდებარეობს მდინარე ტერენგანუს შესართავთან, სამხრეთ ჩინეთის ზღვას უერთდება.

ვან მანის კუნძულზე მდებარეობს მალაიზიის ისლამური მემკვიდრეობის პარკი, რომელიც 2008 წლის თებერვალში გაიხსნა. პარკში შედის ბროლის მეჩეთი კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროზე, ასევე მსოფლიოს სხვადასხვა ღირსშესანიშნაობის მასშტაბური რეპლიკები, როგორიცაა ინდოეთის ტაჯ-მაჰალი და იერუსალიმის კლდის გუმბათი.

ისლამური მემკვიდრეობის პარკის მშენებლობამდე კუნძულზე ადამიანები არ ცხოვრობდნენ, მაგრამ ქვეწარმავლები ბინადრობდნენ პალმის ტყეებითა და ხშირი ქვეტყეებით. კუნძულის ფართობია 0.313 კვადრატული კილომეტრი (0.121 კვ. მილი).
პედრო ტრაიდი

პეტრო ტრადი — (არაბულად: ; 1886–1947) იყო ლიბანელი იურისტი და პოლიტიკოსი, რომელიც მცირე ვადით (1943 წლის 22 ივლისიდან – 21 სექტემბრამდე) იკავებდა საფრანგეთის მანდატის ქვეშ მყოფი ლიბანის პრეზიდენტის პოსტს.
ბიოგრაფია
ტრადი დაიბადა ბეირუთში, მართლმადიდებელ ქრისტიანთა ოჯახში. სამართლის ხარისხი პარიზის უნივერსიტეტში მიიღო. პერტო, სალიმ ალი სალამთან ერთად, იყო „ბეირუთის რეფორმისტული მოძრაობის“ ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. ტრადი იყო იმ ექვს ხელმომწერს შორის, რომლებმაც 1913 წელს ბეირუთის ქრისტიანული თემების სახელით საფრანგეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს პეტიციით მიმართეს. პეტიცია სირიაზე (პალესტინისა და ლიბანის ჩათვლით) ოსმალეთის კონტროლის დასრულებასა და „ფრანგი ემისრების“ მიერ მართული ცალკეული ერთეულის შექმნას მოითხოვდა.
ამ პეტიციამ ოსმალეთის სამხედრო გუბერნატორი ჯემალ-ფაშა იმდენად განარისხა ლიბანელების, და განსაკუთრებით ქრისტიანების მიმართ, რომ მან ალეის სამხედრო საბჭოს ექვსივე ხელმომწერის დასჯა მოსთხოვა. ყველა მათგანი, მათ შორის ტრადიც, ლიბანიდან გაიქცა.
პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ტრადი ბეირუთში დაბრუნდა, როგორც ფრანგების მოკავშირე და დააარსა „ქრისტიანული თემების ლიგა“, რომელიც ბეირუთის საზოგადოების ელიტას აერთიანებდა და ლიბანზე და სირიაზე საფრანგეთის მანდატის დამყარებას ითხოვდა. მისმა იურიდიულმა ფირმამ მთელ რეგიონში გაითქვა სახელი, ნაწილობრივ იმის გამოც, რომ ის ხშირად იცავდა ღარიბებს, რომლებსაც მისი მომსახურების საფასურის გადახდა არ შეეძლოთ.
პოლიტიკური კარიერა
1925 წელს იგი ბეირუთის დეპუტატად აირჩიეს. 1920-იან და 1930-იან წლებში ის ლიბანის პარლამენტის წევრი იყო (ან არჩეული, ან საფრანგეთის ხელისუფლების მიერ დანიშნული). იგი იყო იმ საპარლამენტო კომიტეტის წევრი, რომელიც 1936 წლის საფრანგეთ-ლიბანის ხელშეკრულებაზე მუშაობდა. ფრანგების მხარდაჭერით, იგი ორჯერ იკავებდა ლიბანის პარლამენტის სპიკერის პოსტს: 1934 წლის ნოემბრიდან 1935 წლის ოქტომბრამდე და 1937 წლის ოქტომბრიდან 1939 წლის სექტემბრამდე.
ტრადმა ვერ შეძლო ნეიტრალიტეტის შენარჩუნება მძაფრ პოლიტიკურ დაპირისპირებაში რადიკალურად პროფრანგ ემილ ედესა და დამოუკიდებლობის მომხრე ბეშარა ელ-ხურის შორის. თავის მემუარებში ელ-ხური ტრადს ედეს მხარდაჭერაში ადანაშაულებს. სინამდვილეში, ტრადი მიიჩნევდა, რომ ვერც ელ-ხური და ვერც ედე ვერ შეძლებდნენ პრეზიდენტის პოსტის მოპოვებას, ამიტომ საკუთარ თავს კონსენსუსის კანდიდატად მოიაზრებდა.
პრეზიდენტობა
ტრადი დროებითი პრეზიდენტი გარემოებათა გამო გახდა. საფრანგეთის მთავრობამ იგი ამ პოსტზე იმ მიზნით დანიშნა, რომ მას დანიშნული პარლამენტის წევრების მიერ ახალი პრეზიდენტის არჩევის პროცესისთვის ეხელმძღვანელა. 1943 წელს ბეშარა ელ-ხურის არჩევამ ტრადს დაანახა, რომ მისი შანსები პრეზიდენტობაზე ნულის ტოლი იყო.
პეტრო ტრადი გარდაიცვალა ბეირუთში, 1947 წლის 5 აპრილს.
ნურედინ ალ-ათასი

ნურედინ ალ-ათასი (; დ. 11 იანვარი, 1929 — გ. 3 დეკემბერი, 1992) — სირიელი პოლიტიკოსი, რომელიც 1966-დან 1970 წლამდე სირიის პრეზიდენტის პოსტს იკავებდა. ათასი იყო სირიის პირველი პრეზიდენტი, რომელიც სიტყვით გამოვიდა გაეროს გენერალურ ასამბლეაზე. ეს რეკორდი 2025 წლის სექტემბრამდე ნარჩუნდებოდა, სანამ ასამბლეას პრეზიდენტმა აჰმედ ალ-შარაამ არ მიმართა.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
ნურედინ ალ-ათასი დაიბადა 1929 წელს ჰომსში, არაბულ ოჯახში და ეკუთვნოდა ცნობილ ალ-ათასის საგვარეულოს. დედის ნაადრევი გარდაცვალების შემდეგ, მას ზრდიდა პაპა მამის მხრიდან – მოსამართლე ფუად ეფენდი ალ-ათასი. პაპის ინტელექტუალურ წრეში ყოფნამ, სადაც ხშირად იკრიბებოდნენ პოეტები და მეცნიერები, ნურედინს ადრეული ასაკიდანვე ჩაუნერგა არაბული პოეზიისადმი დიდი სიყვარული.

ნურედინმა განათლება ჰომსის სკოლებში მიიღო და ადრეული წლებიდანვე აქტიურად მონაწილეობდა ქალაქის საპროტესტო აქციებში საფრანგეთის კოლონიური მმართველობის წინააღმდეგ.

სავალდებულო სამსახურის დასრულების შემდეგ, ათასი ალჟირის რევოლუციას დაეხმარა და რევოლუციონერებს ტუნის-ალჟირის საზღვართან სამედიცინო დახმარებას უწევდა.

პრეზიდენტმა ათასიმ მრავალი კონფერენცია გამართა, მათ შორის არაბ მუშათა კავშირის ცენტრალური საბჭოს საგანგებო კრება ებრაული სახელმწიფოს წინააღმდეგ ბრძოლაში სოლიდარობის გამოსახატად, სამშობლოს დაცვისა და რევოლუციის დაცვის კომიტეტის პირველი შეხვედრა ჰასაკაში და არაბ იურისტთა კონფერენცია დამასკოში.

დაპატიმრება და გარდაცვალება
გადატრიალების შემდეგ ათასი, მთავრობის სხვა წევრებთან ერთად, ყოველგვარი სასამართლო პროცესის გარეშე დააკავეს. იგი დამასკოს მეზეს ციხეში 22 წლის განმავლობაში იმყოფებოდა. 1992 წლის დასაწყისში ათასიმ მძიმე გულის შეტევა გადაიტანა, რის გამოც იგი სამხედრო ჰოსპიტალში გადაიყვანეს. შემდგომმა სამედიცინო გამოკვლევებმა საყლაპავის კიბო გამოავლინა, რის შემდეგაც ხელისუფლებამ მისი ჰოსპიტალში პოლიტიკური პატიმრის სტატუსით დატოვების გადაწყვეტილება მიიღო. ამ პერიოდში ათასის ნახვის უფლება მხოლოდ მისი ოჯახის უახლოეს წევრებს ჰქონდათ. მიუხედავად სამედიცინო მცდელობებისა, ათასი 1992 წლის 3 დეკემბერს, 63 წლის ასაკში გარდაიცვალა. მისი ცხედარი მეორე დღესვე გადაასვენეს ჰომსში და კაფრ-აიაში, ალ-ათასის საგვარეულო სასაფლაოზე დაკრძალეს.
მსოფლიო ჩემპიონატი ჭადრაკში მოყვარულთა შორის

მსოფლიო ჩემპიონატი ჭადრაკში მოყვარულთა შორის — საჭადრაკო ტურნირი, რომელიც იმართება ფიდეს და მოყვარულთა საჭადრაკო ორგანიზაციის მიერ.

საჭადრაკო სამყაროს მმართველ ორგანოს თავდაპირველად სურდა მოყვარულთა შორის ჭადრაკის პოპულარიზაცია ოლიმპიურ თამაშებთან დაკავშირებული ჩემპიონატების ჩატარებით, თუმცა მხოლოდ ორი ასეთი ღონისძიება გაიმართა. 1996 წლიდან მოყოლებული, ტურნირს ფიდე ყოველწლიურად ატარებს.

ისტორია
პირველი ჩემპიონატი ჩატარდა ფიდეს დაარსების წელს, პარიზის 1924 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე. ეს ღონისძიება ითვლება პირველ არაოფიციალურ საჭადრაკო ოლიმპიადად და ის ერთადერთი ოლიმპიადაა, რომელიც ინდივიდუალური შეჯიბრის სახით ჩატარდა. მეორე ჩემპიონატი გაიმართა ჰააგაში, 1928 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე, მე-2 საჭადრაკო ოლიმპიადის პარალელურად.

ჭადრაკი არასოდეს ყოფილა ოლიმპიური თამაშების ოფიციალური ნაწილი, ხოლო რადგან საჭადრაკო საზოგადოება არსებით განსხვავებას მოყვარულსა და პროფესიონალს შორის არ აკეთებს, ჩემპიონატი 1928 წლის შემდეგ შეწყდა. თუმცა, 1995 წელს ფიდემ ტურნირი აღადგინა ჰასტინგსის საერთაშორისო საჭადრაკო კონგრესის 100 წლის იუბილეს აღსანიშნავად და მას შემდეგ ის ყოველწლიურად ტარდება.

2016 წლიდან ჩემპიონატი იყოფა სამ რეიტინგულ კატეგორიად: 2300-მდე, 2000-მდე და 1700-მდე. გარდა რეიტინგული შეზღუდვისა, მოთამაშეს არ უნდა ჰქონდეს საერთაშორისო ოსტატის ან უფრო მაღალი ტიტული.

ფიდეს მოქმედი რეგულაციებით, 2300-მდე და 2000-მდე სექციების გამარჯვებულებს ენიჭებათ ფიდეს ოსტატის წოდება, ხოლო 1700-მდე კატეგორიის გამარჯვებულები და სხვა საპრიზო ადგილოსნები იღებენ ოსტატობის კანდიდატის ტიტულს.

გამარჯვებულები
იხილეთ ასევე
საჭადრაკო ოლიმპიადა 1924
საჭადრაკო ოლიმპიადა 1928
ჯამილ ალ-ულში

ჯამილ ალ-ულში (; დ. 17 იანვარი, 1883 — გ. 25 მარტი, 1951) — სირიელი პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე, რომელიც საფრანგეთის მანდატის პერიოდში ორჯერ იკავებდა სირიის პრემიერ-მინისტრის პოსტს. ის ცნობილი იყო როგორც საფრანგეთის ადმინისტრაციისადმი ლოიალურად განწყობილი ფიგურა.

ბიოგრაფია
ჯამილ ალ-ულში დაიბადა და გაიზარდა დამასკოში, განათლება კი სტამბოლის ოსმალეთის სამხედრო აკადემიაში მიიღო. პირველი მსოფლიო ომის მიწურულს მან მიატოვა ოსმალეთის არმია და შეუერთდა არაბთა დიდ აჯანყებას, რომელსაც მექის შერიფი, ჰუსეინ ბინ ალი ხელმძღვანელობდა. ომის დასრულების შემდეგ, იგი იმ ექვსკაციანი კომიტეტის წევრი გახდა, რომელსაც სირიაში აღმასრულებელი ხელისუფლების მართვა დაევალა მანამ, სანამ ქვეყანა დამოუკიდებელ სამეფოდ გამოცხადდებოდა. 1918 წლის ოქტომბერში, მეფე ფეისალ -ის გამეფების შემდეგ, ალ-ულში მონარქის პირად კამერჰერად (მესაიდუმლედ) დაინიშნა. თუმცა, სირიის დამოუკიდებლობა ხანმოკლე აღმოჩნდა. 1920 წლის ივლისში საფრანგეთის ჯარებმა დაამხეს სამეფო, დააწესეს თავიანთი მანდატი და მეფე ფეისალი ქვეყნიდან გააძევეს. ბევრი პატრიოტისგან განსხვავებით, ალ-ულში სამშობლოში დარჩა და ფრანგების მიერ დანიშნულ მარიონეტულ მთავრობებში დაიწყო მოღვაწეობა. 1920 წლის 6 სექტემბერს იგი პრემიერ-მინისტრის მოვალეობის შემსრულებელი გახდა. მან მალევე მოიპოვა ფრანგებისადმი უკიდურესად მორჩილი პოლიტიკოსის რეპუტაცია. მას ასევე ადანაშაულებდნენ ნეპოტიზმში, რადგან სახელმწიფო სტრუქტურებში არაერთი ოჯახის წევრი დაასაქმა. მისი მმართველობის პერიოდში ფრანგულმა საოკუპაციო ხელისუფლებამ სირია რამდენიმე დამოუკიდებელ და ნახევრად დამოუკიდებელ ზონად დაყო, რამაც ნაციონალისტების დიდი პროტესტი გამოიწვია. გარდა ამისა, სირიის კუთვნილი ვრცელი ტერიტორიები ლიბანს მიუერთეს. ამ ქმედებებმა ქვეყნის მასშტაბით არაერთი აჯანყება და დემონსტრაცია გამოიწვია, რადგან ხალხი ალ-ულშის მთავრობას აღიქვამდა არა ეროვნულ ძალად, არამედ კოლონიური ინტერესების გამტარებელ ორგანოდ.

ჯამილ ალ-ულში სულ უფრო კარგავდა პოპულარობას, რადგან იგი არანაირ წინააღმდეგობას არ უწევდა ფრანგების მიერ გატარებულ პოლიტიკას და ხმას არ იღებდა აჯანყებების წინააღმდეგ მიმართული მკაცრი სამხედრო რეპრესიების გამო. საბოლოოდ, იგი იძულებული გახდა, 1920 წლის 30 ნოემბერს თანამდებობიდან გადამდგარიყო. ამის შემდეგ იგი პოლიტიკურ გარიყულად დარჩა 1928 წლამდე, სანამ მისმა ძველმა მოკავშირემ, თაჯ ალ-დინ ალ-ჰასანიმ პრემიერ-მინისტრის პოსტი არ დაიკავა და ალ-ულში ფინანსთა მინისტრად არ დანიშნა. ამ თანამდებობაზე იგი 1930 წლის აგვისტომდე, პენსიაზე გასვლამდე დარჩა. 1941 წლის სექტემბერში იგი პოლიტიკას დაუბრუნდა და ჰასანის მრჩეველი გახდა, როდესაც პრეზიდენტად აირჩიეს. 1943 წლის იანვარში ჰასანიმ ალ-ულშის მთავრობის ჩამოყალიბება სთხოვა. მან რამდენიმე მინისტრის პოსტი ნაციონალისტ პოლიტიკოსებს დაუთმო, რათა ოპოზიცია დაემშვიდებინა. თუმცა, იმავე თვეს ჰასანი გარდაიცვალა და ალ-ულში ერთდროულად პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელიც გახდა და პრემიერ-მინისტრიც. მისი მმართველობის ეს პერიოდი საზოგადოებრივი რისხვითა და მასობრივი არეულობით აღინიშნა. ხალხის პროტესტი გამოიწვია მაღალმა ფასებმა და გადასახადებმა, რომლებიც ევროპაში საფრანგეთის არაპოპულარული საომარი მოქმედებების დასაფინანსებლად დაწესდა. ალ-ულში კვლავ აიძულეს გადამდგარიყო, რის შემდეგაც იგი საჯარო ცხოვრებიდან გაქრა და რვა წლის შემდეგ გარდაიცვალა.
იან ტიმანი

იან ჰენდრიკ ტიმანი (; დ. 14 დეკემბერი, 1951, ამსტერდამი, — გ. 18 თებერვალი, 2026, არნემი) — ნიდერლანდელი მოჭადრაკე, დიდოსტატი (1974), საუკუნის უკანასკნელი მეოთხედის ერთ-ერთი საუკეთესო მოთამაშე დასავლეთ ევროპიდან.

ბიოგრაფია
ტინმანი იყო ნიდერლანდების ცხრაგზის ეროვნული ჩემპიონი (1974, 1975, 1976, 1978, 1980, 1981, 1983, 1987, 1996). 1971 წელს მიიღო საერთაშორისო ოსტატის, 1974 წელს — დიდოსტატის წოდება. იყო ვეიკ-ან-ზეესა (1981, 1985) და ლინარესის (1988) საერთაშორისო ტურნირების გამარჯვებული. 1982 წელს მსოფლიოს №2 მოჭადრაკედ აღიარეს.

იან ტიმანი არაერთხელ მონაწილეობდა მსოფლიო ჩემპიონობის პრეტენდენტთა ციკლებში და ორჯერ მიაღწია პრეტენდენტთა ფინალს. 1986 წლის ციკლში იგი პირველ წრეში გამოეთიშა ბრძოლას. 1990 წელს დაამარცხა ვალერი სალოვი, ლაიოშ პორტიში და ჯონათან სპილმენი, მაგრამ ფინალში დამარცხდა ანატოლი კარპოვთან. 1993 წლის ციკლში მან კვლავ მიაღწია ფინალს რობერტ ჰიუბნერის, ვიქტორ კორჩნოისა და არტურ იუსუფოვის დამარცხებით, თუმცა ფინალში ნაიჯელ შორტთან წააგო. იმავე წელს, გარი კასპაროვისა და შორტის მატჩის ფიდეს იურისდიქციის გარეთ ჩატარების შემდეგ, ტიმანი შეირჩა ანატოლი კარპოვთან ფიდეს მსოფლიო ჩემპიონატის სატიტულო მატჩში სათამაშოდ, რომელშიც ის ასევე დამარცხდა.

ტიმანი 1984 წლიდან იყო ჟურნალ „ “-ის მთავარი რედაქტორი. ავტორია წიგნებისა „ჭადრაკის ანალიზის ხელოვნება“ ( , 1980) და „ტიმანის ტიტანები“ (' , 2016).
იური ზიცარი

იური ვლადიმერის ძე ზიცარი (; დ. 14 აპრილი, 1928, სოფ. მაკუშინო, კურგანის ოლქი, რუსეთი, — გ. 23 ივნისი, 2009, სანქტ-პეტერბურგი) — რუსი ენათმეცნიერი.

დაამთავრა ლენინგრადის უცხო ენების ინსტიტუტი 1950 წელს. 1955 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია ბასკური ენის შესახებ. ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას ორიოლსა და სამარაში. 1976-1990 წლებში მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. იური ზიცარის სამეცნიერო კვლევის სფერო ეხება ბასკური ენის ეტიმოლოგიას, რეკონსტრუქციას, ბასკური და იბერიულ-კავკასიური ენების ტიპოლოგიური კვლევის საკითხებს.
იგორ ზლობინი

იგორ ივანეს ძე ზლობინი (; დ. 11 აპრილი, 1914, ქ. მილეროვო, როსტოვის ოლქი, — გ. 27 მაისი, 1977, თბილისი) — რუსი მსახიობი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1970).

1931 წელს დაამთავრა თეატრალური სტუდია დონის როსტოვში. სხვადასხვა დროს მუშაობდა მილეროვოს, გროზნოს, არმავირის, სტალინგრადისა და ყაზანის თეატრებში. 1948 წლიდან თბილისის ალექსანდრე გრიბოედოვის სახელობის სახელმწიფო რუსული დრამატული თეატრის მსახიობი იყო. სახასიათო კომედიურ როლებთან ერთად წარმატებით ასრულებდა დრამატულ როლებსაც.

ზლობინის მიერ განსახიერებულ როლებს შორისაა: ტრეპლიოვი (ა. ჩეხოვის „თოლია“), კარანდიშევი, ნეზნამოვი (ა. ოსტროვსკის „უმზითვო“, „უდანაშაულო დამნაშავენი“), ხლესტაკოვი (ნ. გოგოლის “რევიზორი“), მოხუცი (მ. ფერმოს „კარებს აჯახუნებენ“), მოლჩანინი (ა. გრიბოედოვის „ვაი ჭკუისაგან“), ევგენი (ნ. დუმბაძის „მარადისობის კანონი“), სუსლოვი (მ. გორკის „მოაგარაკენი“), კარლო ფიგურელო (მაროტა და რანდონე „ქვრივების ნუგეშისმცემელი“), ვიშნევსკი (ა. ოსტროვსკის „შემოსავლიანი ადგილი“), მთხრობელი (გ. ბათიაშვილის „გზა“) და სხვ. ზლობინი ასევე ავტორია პიესების, ინსცენირებებისა და ლიბრეტოებისა.
ქანობი (გეოდეზია)

ქანობი (გეოდეზიაში) — ფერდობის დახრილობის მაჩვენებელი; ხაზის პროექციის ფარდობა ადგილთან ვერტიკალურ სიბრტყეზე ამავე ხაზის პროექციასთან ჰორიზონტალურ სიბრტყეზე. სხვა სიტყვებით, ქანობის სიდიდე ტოლია კუთხის ტანგენსისა ფერდობის ამაღლების სიდიდესა და ჰორიზონტალურს შორის (დახრილობის კუთხის ტანგენსის).

მაგალითად, 12 მეტრიან შემაღლებას ჰორიზონტზე 100 მეტრზე გადაადგილებისას შეესაბამება ქანობი, რომელიც ტოლია 0,12 (12 % ან 120 ‰)

ნოტაციით წაკითხვისას ნიშანი „%“ წარმოითქმის, როგორც „მეასედი“, ხოლო „‰“ — „მეათასედი“.

ქანობებს აღნიშნავენ საგზაო ნიშნებზე 1.13 „მკვეთრი დაღმართი“ და 1.14 „მკვეთრი აღმართი“.

ტოპოგრაფიულ გეგმაზე (რუკაზე) ქანობი შეიძლება განვსაზღვროთ ფერდობის განლაგების გრაფიკის მიხედვით.
პალმიერის ნაპრალები

პალმიერის ნაპრალები — ნაპრალთა ჯგუფი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში (კვადრანტები -18, -93). სახელი ეწოდა ნაპრალების მახლობლად მდებარე კრატერ პალმიერის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1964 წელს). პალმიერის ნაპრალების საერთო ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია .