iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვროცლავი

ვროცლავი (; [], ) — ქალაქი პოლონეთის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, მდინარე ოდრის ნაპირებზე. სილეზიის ისტორიული დედაქალაქი, პოლონეთის ერთ-ერთი ყველაზე ძველი ქალაქი. ქალაქში მიედინება 5 მდინარე ოდრა და მისი 4 შენაკადი. მეორე მსოფლიო ომამდე ქალაქში იყო 330 ხიდი, ამჟამად მათი რიცხვი 220-ია.

ამჟამად ვროცლავი ქვემო სილეზიის სავოევოდოს და ვროცლავის პოვიატის დედაქალქია. შედგება 9 გმინისაგან.

გალერეა
გიროკოტილიდები

გიროკოტილიდები — პარაზიტული ბრტყელი ჭიების კლასი. გარდამავალი ადგილი უჭირავთ თასმისებრ ჭიებსა და მონოგენეზურ ჭიებს შორის. ჩვეულებრივ მათი სხეულის სირგძეა 2-3 სმ, იშვიათად 10 სმ-მდე. ცნობილია 5 სახეობა. ბინადრობენ ქიმერების სპილარულ სარქველში; გვხვდებიან მსოფლიო ოკეანის სხვადასხვა რიონში. ნაწლავი არა აქვთ. სხეულის ბოლოზე რთული როზეტისებრი მისაწოვარი აქვთ. გიროკოტილიდების კვერცხიდან იჩეკება ლარვა - ე. წ. ლუკოფორა, რომელსაც ბოლოზე ათი თანაბარი კაუჭი აქვს. განვითარების ციკლი პირდაპირია.
გრიგოლისძენი

გრიგოლისძენი, გიშელები — ფეოდალური საგვარეულო - საუკუნეებში საქართველოში. ჰერეთის მონაპირე ერისთავები. პირველად იხსენიებიან 1117 წელს, როგორც გიშის ციხის მფლობელები. აქტიურ მონაწილეობას იღებდნენ ქვეყნის პოლიტიკურ ცხოვრებაში.

ცნობილი წარმომადგენლები
ასამ (ასათ) გრიგოლისძე (ჩანს 1117)
გრიგოლ ასათის ძე (გ. 1178)
ასათ გრიგოლისძე (ჩანს დაახლ. 1186-1196)
გრიგოლ ასათის ძე (ჩანს დაახლ. 1196)
გიფუ (ქალაქი)

გიფუ (იაპ. ) — ქალაქი იაპონიაში, კ. ჰონსიუს ცენტრალურ ნაწილში, მდინარე ნაგარის ნაპირზე. გიფუს პრეფექტურის ადმინისტრაციული ცენტრი. 413 180 მცხოვრები (2006). სარკინიგზო კვანძი, მეაბრეშუმეობის რაიონისა და აბრეშუმის წარმოების ცენტრი. საექსპორტო ქაღალდის, ქაღალდის ქოლგების, ფარნების, შირმების წარმოება. ავიამშენებლობა. ეკონომიკის ინსტიტუტი (1896).
გიში

გიში  — სოფელი აზერბაიჯანში, შაქის რაიონში, ქალაქ შაქიდან ჩრდილოეთით, დაახლოებით 5 კმ-ში. მოსახლეობა შეადგენს 6244 ადამიანს.

ისტორია
ისტორიულად წარმოადგენდა წუქეთის საერისთავოს ცენტრს და ფეოდალურ საგვარეულოს — გიშელთა, იგივე გრიგოლისძეთა, რეზიდენციას. ძველად მდებარეობდა გიშისწყალზე (ახლანდელი მდინარე ქიშჩაი, აზერბაიჯანი). იქვე იყო საეპისკოპოსი კათედრალი. გიში პირველად საუკუნეში იხსენიება, თუმცა გაცილებით ძველი პუნქტი უნდა იყოს. ვარაუდობენ, რომ იგი „ეპისტოლეთა წიგნის“ ქართულ საეპისკოპოსთა ნუსხებში ( ს.) უნდა იხსენიებოდეს. „განგება დარბაზობისას“ მიხედვით აღმოსავლეთ საქართველოს ეპისკოპოსთა შორის გიშელი რიგით 35-ე იყო. საუკუნეში გიში ელისუს სასულთნოს შემადგენლობაში შევიდა.

გიშში შემორჩენილია – საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრული ძეგლი — ღვთისმშობლის გუმბათიანი ეკლესია. შირიმის კვადრებით ნაგებ კუპელჰალეს ტიპის შენობას აღმოსავლეთით შვერილი ნახევრადწრიული აფსიდი აქვს. ინტერიერში აფსიდის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლების წინ ორთაღოვანი საფეხურის მეშვეობით გამოყოფილია გუმბათქვეშა კვადრატი. გუმბათის ყელი მრგვალია. მიუხედავად იმისა, რომ იგი გადაკეთებული და შელესილია, შეინიშნება ძველი, – საუკუნეების ეკლესიის კვალი (დეკორატიული ლილვები გუმბათქვეშა თაღებთან, შიგა გუმბათქვეშა კარნიზის თაროს ქვეშ და სხვ.).

არსებობს მოსაზრება, რომ ეს ეკლესია არ შეესაბამება წყაროებში ნახსენებ საეპისკოპოსო ცენტრს და იგი ადრეულ საუკუნეებშივე გადაიტანეს ქ. შაქსა თუ საინგილოში, ახლანდელი აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კახის რაიონის სოფელ ლექეთის (ძველი ლექრთის) მიდამოებში. ს. 50–60-იან წლებში ეკლესია ღვთისმსახურებისათვის ხელმეორედ გამოიყენეს ივანე პასკევიჩის ბრძანებით გადმოსახლებულმა სომხებმა.
გლედიჩია

გლედიჩია — ფოთოლმცვივანი ხეების გვარი ცეზალპინიისებრთა ქვეოჯახისა. ღეროსა და ტორებზე აქვთ მარტივი ან დატოტვილი ეკლები: ფოთლები ფრთართულია, პატარა მომწვანო ყვავილები მტევნებად არის შეკრებილი. ნაყოფი ბრტყელი პარკია.

გლედიჩიას 12 სახეობა გავრცელებულია ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში, ზომიერსა და სუბტროპიკულ აზიაში, ტროპიკულ აფრიკაში. თალიშში (აზერბაიჯანი) ველურად აზრდება მხოლოდ ერთი სახეობა - კასპიური გლედიჩია , რომელიც კავკასიაში შემორჩენილი მესამეული პერიოდის ფლორის რელიქტია.

კულტივირებულია 7 სახეობა. მათგან ძვირფასმექნიანი ჩრდილოამერიკული ჩვეულებრივი გლედიჩია ძველთაგანვეა მოშენებული ყირიმის, კავკასიის (კერძოდ, საქართველოს) და შუა აზიის ბაღებსა და პარკებში.

გლედიჩია სინათლისა და სითბოს მოყვარული, გვალვაგამძლე მცენარეა; იტანს ნიადაგის სუსტ დამლაშებას. იყენებენ ცოცხალ ღოდებ, მინდორსაცავი ტყის ზოლების გასაშენებლად და სხვა მერქნისაგან ამზადებენ სხვადასხვა ნაკეთობებს, ნაყოფისაგან - ყავის სუროგატს. თაფლოვანია.
გლერტა

გლერტა — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე მარცვლოვანთა ოჯახისა. აქვს გრძელი ფესურა. მიწისზედა ხშირფოთლიანი ვეგეტატიური მიწისზედა ხშირფოთლიანი ვეგეტატიური მხოხავი ღერო 8—10 სმ აღწევს, გენერაციული — 15—20 სმ, იშვიათად — 50 სმ. ერთი მცენარე იძლევა 1200—2000 თესლს. გვალვაგამძლეა.

გავრცელებულია ევროპასა და აზიაში. საქართველოში უმთავრესად დაბლობებში გვხვდება. ბუნებრივ სათიბ-საძოვრებზე ერთ-ერთი საუკეთესო საკვები ბალახია, კარგია ნაკვეთის ხელოვნური დაკორდებისათვის, ამავე დროს მინდვრის კულტურების, ვენახის, ბაღის, ბოსტნის ძნელად მოსასპობი სარეველაა. ბრძოლის ღონისძიებანი: თესლბრუნვა, ნიადაგის ღრმად დამუშავებამ ჰერბიციდებია გამოყენება.
გლერძი

გლერძი, ასტრაგალი — ერთ- ან მრავალწლოვან მცენარეთა გვარი პარკოსანთა ოჯახისა. ბალახები ან ბუჩქბალახები, იშვიათად ბუჩქებია. აქვთ კენტფრთისებრი ფოთლები, თავთავისებრ ან თავაკისებრ მტევნებად შეკრებილი, ზოგჯერ კი ეული ყვავილები.

გლერძის 2000-მდე სახეობა გავრცელებულია ძირითადად ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს მშრალ რაიონებში. საქართველოში გვხვდება 66 სახეობა, მათგან 13 საქართველოს ენდემია; იზრდება მშრალ, ქვიან და კლდოვან ფერდობებზე, სუბალპურ და ალპურ მდელოებზე, ზოგი მეტ-ნაკლებად ტენიან ადგილებში. ხშირად ქმნის გლერძიანებს, რასაც ნიადაგდაცვითი მნიშვნელობა აქვს.

გლერძის უმრავლესობა გვალვაგამძლეა. ტრაგაკანტის ქვეგვარის ეკლიანი ბუჩქების ღერო შეიცავს გუმფისს, რომელსაც საფეიქრო, ქაღალდისა და სხვა წარმოებაში იყენებენ. ბევრი სახეობა საკვები ბალახია, ზოგი კულტურაშიც არის შეტანილი. ზოგიერთის ნაყენს ხმარობენ გულსისხლძარღვთა დაავადებისა და ნეფრიტის დროს.
გლონოქორი (მთავარეპისკოპოსი)

გლონოქორი — ქართლის მთავარეპისკოპოსი, ქართლისა და ჰერეთის ერისთავი საუკუნის 40-იანი წლების დასაწყისში, მეფე მირდატის დროს (დაახ. 437–447). „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“-ს თანახმად, გლონოქორს საეკლესიოს გარდა საერო ძალაუფლებაც ჰქონდა: „ესე მთავარებისკოპოსი ერის-თვადცა იყო ბარაზბოდ პიტიახშისაგან ქართლს და ჰერეთს“.

„მოქცევაჲ ქართლისაჲ“-ს ჭელიშურ რედაქციაში მისი სახელის ვარიანტია „ბოლნოქონ“, ხოლო სინურში (/48) — „ბოლონქონ“. „ქართლის ცხოვრება“ ასეთი სახელის მქონე მღვდელმთავარს არ ასახელებს და დაახლოებით იგივე პერიოდში იხსენიებს მობიდანს, თუმცა ამ ორი ისტორიული პირის იგივეობის საკითხი გაურკვეველია.
გმირი ქალაქები

გმირი ქალაქები (, , ) — საბჭოთა უმაღლესი საპატიო წოდება, რომელიც მიკუთვნებული აქვს სსრკ-ის 12 ქალაქს, მეორე მსოფლიო ომში გამოჩენილი გმირული თავდაცვისთვის. მათ გარდა, ბრესტის ციხესიმაგრესაც აქვს მინიჭებული გმირი ციხესიმაგრის წოდება. ამჟამად, ამ ცამეტიდან ოთხი უკრაინის, მინსკი და ბრესტის ციხესიმაგრე — ბელარუსის, ხოლო დანარჩენი კი რუსეთის ტერიტორიაზე მდებარეობს.

ისტორია
პირველი ქალაქები, რომელთაც გმირი ქალაქების წოდება მიიღეს, იყვნენ: ლენინგრადი, სტალინგრადი, სევასტოპოლი და ოდესა. მათ ეს წოდება უმაღლესმა მთავარსარდალმა იოსებ სტალინმა მიანიჭა 1945 წლის 1 მაისს. კიევს ეს წოდება სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის გადაწყვეტილებით 1961 წლის 21 ივნისს მიენიჭა. საპატიო წოდება „გმირი ქალაქი“ მიიღეს 1965 წლის 8 მაისს, მას შემდეგ რაც, უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმმა, თავისივე ბრძანების საფუძველზე, დაამტკიცა დებულება უმაღლესი ხარისხის წოდების — გმირი ქალაქის მიღების თაობაზე. ამავე დღეს ლენინგრადს, ვოლგოგრადს, სევასტოპოლს, ოდესას, კიევს, მოსკოვსა და ბრესტის ციხესიმაგრეს გადაეცათ „ოქროს ვარსკვლავის“ მედლები, ასევე მოსკოვს გმირი ქალაქის, ხოლო ბრესტის ციხესიმაგრეს გმირი ციხესიმაგრის წოდება მიენიჭათ.

დებულებაში წოდების შესახებ წერია:

გმირი ქალაქები და გმირი ციხესიმაგრე
კილოგრამი

კილოგრამი (აღნიშვნა: ', ') — მასის ძირითადი საზომი ერთეული ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში. უდრის საერთაშორისო პროტოტიპის მასას, რომელიც ინახება ზომებისა და წონების საერთაშორისო ბიუროში (ქ. სერვი, პარიზთან) და წარმოადგენს პლატინა-ირიდიუმის შენადნობის ცილინდრს.

ისტორია
საზომთა მეტრული სისტემის შექმნისას, საუკუნეში კილოგრამს განსაზღვრავდნენ, როგორც 1 დმ³ გამოხდილი წყლის მასას უდიდესი სიმკვრივის ტემპერატურაზე (4°), ხოლო 1799 წელს კილოგრამის პროტოტიპი დაამზადეს პლატინისაგან საწონის სახით. კილოგრამის პროტოტიპის მასა ≈ 0,028 გრამით მეტი აღმოჩნდა 1 დმ³ წყლის მასაზე. 1889 წელს მიიღეს კილოგრამის არსებული განსაზღვრა და კილოგრამის საერთაშორისო პროტოტიპად დაამტკიცეს პლატინა (90%) — ირიდიუმის (10%) შენადნობისაგან დამზადებული -ნიშნიანი (გოთიკური მთავრული „კ“) საწონი, რომელსაც 39 მმ სიმაღლისა და დიამეტრის მქონე ცილინდრის ფორმა აქვს. პროტოტიპიდან დამზადებული 40 ასლიდან ორი (№12 და №26) გადაეცა რუსეთს. №12 ეტალონი სსრკ-ში მიღებული იყო მასის სახელმწიფო პირველად ეტალონად, ხოლო №26 — ეტალონ ასლად.

კილოგრამის ჯერადი და წილობითი ერთეულების დასახელების მისაღებად „გრამს“ უმატებენ თავსართებს: მეგაგრამი (მეგგ, ), მილიგრამი (მგ, ) და სხვა.

1 მეგგ = 10-9 კგ;
1 მგ = 10-6 კგ;
1 გ = 0,001 კგ;
1 ც = 100 კგ;
1 ტ = 1000 კგ.
გამოთვლითი ქსელი

გამოთვლითი ქსელი — სხვადასხვა მოწყობილობეის (უპირველეს ყოვლისა კოპიუტერების, ასევე კონცენტრატორების, სენსორების) ერთობლიობას, რომლებიც გაერთიანებულია კავშირის ხაზებით (კაბელებით), საქსელო ადაპტერებით და სხვა საკომუნიკაციო საშუალებებით.

გამოთვლითი ქსელი არის განაწილებული სისტემის ერთ-ერთი სახეობა.
გამოთვლითი სისიტემების განვითარება
პირველი გამოთვლითი სისტემები იქმნებოდა მაინფრეიმების (მძლავრი და საიმედო უნივერსალური კომპიუტერი) ბაზაზე. პროგრამების ტექსტისა და მონაცემების გამყარება ხდება წინასწარ პერფობარათებზე. სპეციალურ ოპერატორს შეჰქონდა ეს პერფობარათები კომპიუტერში, ხოლო მომხმარებელი კი იღებდა თვლის შედეგებს გარკვეული დროის შემდეგ, მიუხედავად იმისა რომ მუშაობის ასეთი ინერტული რეჟიმი არ იყო მოსახერხებელი მომხმარებლისთვის, ასეთი რეჟიმი მაინც საკმაოდ დიდხანს გამოიყენებოდა, რადგან პაკეტური რეჟიმის დროს მიიღწევა პროცესორის მუშაობის ყველაზე მაღალი საიმედოება.

გამოთვლითი სისტემების განვითარების შემდეგი ეტაპი იყო მრავალტერმინალიანი სისტემების შექმნა, რის საფუძველსაც წარმოადგენს კომპიუტერის აპარატული საშუალებების (უპირველეს ყოვლისა პროცესორის) გაიაფება.
ასეთი მუშაობის პრიციპი დამყარებული იყო დროის დაყოფის პრინციპზე, პროცესორთან ერთდროულად მუშაობდა რამდენიმე მომხმარებელი, თითოეულ მათგანს გამოყოფილი ჰქონდა ტერმინალები, რომლის საშუალებითაც შეეძლო გაემართა დიალოგი კომპიუტერთან. სისტემის რეაქცია საკმაოდ დაბალი იყო და მომხმარებლრბს სჭირდებოდა ლოდინი თვლის შედეგებისთვის. ტერმინალები იყო საწარმოოს მთელ ტერიტორიაზე, ასეთი მრავალტერმინალური სისტემები, მიუხედავად ცენტრალზებური პრინციპისა , გარეგნულად ძალიან წააგავდა ლოკალურ ქსელებს.

= ტოპოლოგია =

ტოპოლგია არის გრაფი, რომლის წვეროებს წარმოადგენენ ელექტრონული მოწყობილობები, ხოლო წახნაგებს კი მათ შორის ფიზიკურ და ლოგიკურ კავშირებს.
წვეროებს ასევე უწოდებენ სადგურებს ან კვანძს.

არსებობს სხვადასხვა სახის ტოპოლოგიები:სრულფასოვანი ტოპოლოგია, უჯრედოვანი ტოპოლოგია, საერთო სალტე, ტოპოლოგიური ვარსკვლავი , რგოლური ტოპოლოგია,შერეული ტოპოლოგია.
ქსელები
ლოკალური ქსელები

დანარჩენი ქსელები
მონეტარული პოლიტიკა

მონეტარული პოლიტიკა — მაკროეკონომიკური პროცესი, რომელიც მართავს ქვეყანაში ვალუტის მარაგს, რათა მიაღწიოს ისეთ ეკონომიკურ მიზნებს, როგორიცაა ფასების სტაბილურობა, მოსახლეობის სრული დასაქმება, ფინანსური სტაბილურობა და სხვ. მონეტარულ პოლიტიკას ძირითადად წარმართავს ცენტრალური ბანკი მონეტარული პოლიტიკის ინსტრუმენტების მეშვეობით.

მონეტარული პოლიტიკის ინსტრუმენტები
მონეტარული პოლიტიკის ინსტრუმენტები გამოიყენება ცენტრალური ბანკის მიერ საოპერაციო ორიენტირის მისაღწევად. ძირითადად განასხვავებენ სამი ტიპის ინსტრუმენტს:
ღია ბაზრის ოპერაციები
მუდმივმოქმედი ინსტრუმენტები
სარეზერვო მოთხოვნები
ღია ბაზრის ოპერაციები ცენტრალური ბანკის მიერ კომერციულ ბანკებთან განხორციელებული ტრანზაქციებია თავად ცენტრალური ბანკის ინიციატივით. ეს ტრანზაქციები მოიცავს ა) სასესხო ოპერაციებს, განხორციელებულს, როგორც წესი, აუქციონების მეშვეობით; ბ) სავალო ფასიანი ქაღალდების პირდაპირ შესყიდვა/გაყიდვას. მაგალითად, საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ განხორციელებული ღია ბაზრის ოპერაციები მოიცავს რეფინანსირების სესხებითა და ღია ბაზრის ერთთვიანი ინსტრუმენტით ფინანსური ბაზრისთვის ლიკვიდობის მიწოდების ოპერაციებს და ასევე, მთავრობის სახაზინო ვალდებულებების, სახაზინო ობლიგაციებისა და ეროვნული ბანკის სადეპოზიტო სერტიფიკატების გაყიდვის ოპერაციებს (ლიკვიდობის ამოსაღებად).

მუდმივმოქმედი ინსტრუმენტები ცენტრალურ ბანკთან კომერციული ბანკების მიერ განხორციელებული ოპერაციებია ამ უკანასკნელთა ინიციატივით. ისინი ძირითადად მოიცავს ერთდღიან სესხებს (კომერციული ბანკებისთვის ლიკვიდობის მიწოდების ოპერაციებს გარკვეულ გირაოზე დაყრდნობით) და ერთდღიან დეპოზიტებს (ლიკვიდობის ამოღების ოპერაციებს ცენტრალური ბანკის სპეციალურ ანგარიშზე სახსრების განთავსებით).

სარეზერვო მოთხოვნები ავალდებულებს კომერციულ ბანკებს მოზიდული სახსრების (ძირითადად, კლიენტთა დეპოზიტების) ნაწილის განთავსებას ცენტრალური ბანკის ანგარიშებზე. კერძოდ, საშუალო მოზიდული სახსრებისთვის კომერციული ბანკები ვალდებულები არიან წინასწარ ცნობილი (დასაცავი) პერიოდის განმავლობაში ცენტრალურ ბანკში საკორესპოდენტო ანგარიშზე საშუალო ნაშთის სახით იქონიონ არანაკლებ მინიმალური სარეზერვო თანხისა. როგორც წესი, სარეზერვო თანხას ერიცხება სარგებელი. საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ განსაზღვრული დასაცავი პერიოდი 14 დღეა და ამასთან, მოთხოვნები განსხვავებულია მოზიდული სახსრების დენომინაციის მიხედვით, მათ შორის, სარეზერვო მოთხოვნები შეადგენს 7%-ს ეროვნული ვალუტით მოზიდულ სახსრებზე და 20%-ს - უცხოური ვალუტით ნასესხებ სახსრებზე.

მონეტარული პოლიტიკის საოპერაციო ორიენტირი
მონეტარული პოლიტიკის საოპერაციო ორიენტირი წარმოადგენს იმ ეკონომიკურ (მონეტარულ) ცვლადს, რომლის უშუალო ცვლილებითაც ცენტრალური ბანკი აღწევს მანდატით განსაზღვრულ საბოლოო მიზნებს (ფასების სტაბილურობას, დაბალ უმუშევრობის დონეს და ა.შ.). ხშირად ორიენტირად აიღება მოკლევადიანი საპროცენტო განაკვეთი, სარეზერვო ფული ან სხვა მონეტარული აგრეგატები.

საქართველოს ეროვნული ბანკი საოპერაციო ორიენტირად იყენებს საპროცენტო განაკვეთს მოკლევადიან (ერთკვირიან) ლარის სესხზე (რეფინანსირების სესხზე), რომელსაც იგი კომერციულ ბანკებზე გასცემს, ძირითადად, აუქციონების სახით. აღნიშნული განაკვეთი ხშირად მონეტარული პოლიტიკის განაკვეთად ან რეფინანსირების განაკვეთად მოიხსენიება. 2017 წლის ბოლოსთვის ის 7.25%-ს შეადგენს.
გნომა

გნომა (ბერძნ. - აზრი), ბრძნული გამონათქვამი, დიდაქტიკური შეგონება, გადმოცემული ლექსად ან რიტმული პროზით. გავრცელებულია ძირითადად აღმოსავლეთ ლიტერატურაში, პოპულარული იყო ძველ საბერძნეთში, ქართულ ლიტერატურაში ღნომებს უწოდებდნენ ქართულ მასალაზე შედგენილ ან უცხო ენიდან თარგმნილ სენტენცია-აფორტიზმებისა და მოსწრებულ კითხვა-მიგებათა კრებულებს. ცნობილია ნილოს სინელის "ღნომანი სწავლათანი სარგებლად სულისა" და "ღნომანი განმაყენებელნი გახრწნადთაგან და შემაერთებელნი უხრწნელთა თანა". უამრავ ღნომას შეიცავს აპოფთეგმური კრებულები "სიტყვანი და სწავლანი სამეცნიერონი", "სიბრძნისაგან მრავალთა ფილოსოფოსთაჲსა", "სწავლანი ახიკარ ბრძნისანი", "სიტყვა-აგება სოგრატისი", "დამაკვირდი", "აკაკის ნაკვესები" და სხვა. ღნომებს დიდაქტიკურ-აღმზრდელობითი მნიშვნელობა აქვთ: ისინი მკითხველს ზნეობრივად ამაღლებენ, აცნობენ ცხოვრების ავ-კარგს, აჩვევენ ფილოსოფიურ აზროვნებას, უყალიბებენ მეტყველებასა და ლაკონიურად წერის სტილს.
გნუ

გნუ — წყვილჩლიქოსანი ძუძუმწოვრების გვარი ძროხისებრთა ოჯახისა. გნუს სხეულის სიგრძე 2 მ აღწევს, სიმაღლე მინდაოში 1,3 მ, წონა 275 კგ. აქვს მოღუნული რქები, მურა-მორუხო მოკლე ბალნით შემოსილი სხეული. ბალანი ქედზე ფაფარივით ადგას, ყელზე კი „წვერს“ ქმნის. გავრცელებულია აღმოსავლეთ და სამხრეთ აფრიკის ტრამალებში. ცხოვრობს ჯოგებად. იკვებება ბალახოვანი მცენარეებით. მაკეობა 8-9 თვე გრძელდება. იგებს ერთ ხბოს. ცნობილია გნუს 2 სახეობა: თეთრკუდა გნუ , გვხვდება სამხრეთ აფრიკაში და ზოლებიანი გნუ , გვხვდება აღმოსავლეთ აფრიკაში. იყენებენ გნუს ხორცს, ტყავს. ტყვეობას ადვილად იტანს და მრავლდება. აკლიმატიზებულია ასკანია-ნოვაში.
გობი (ჭურჭელი)

გობი — დიდი ზომის ამოთლილი ან შეკრული ხის ჭურჭელი, იხმარება უმთავრესად ცომის მოსაზელად, სანოვაგის დასაწყობად და სხვა. გობს აკეთებენ „უწვნო“, „სუფთა“ ხეებისაგან (ცაცხვი, თელა). ასეთი გობი ხმარებისას არ სკდება და არც გემოს აძლევს საჭმელს. გობების წარმოება ფართოდ იყო გავრცელებული ქართლსა და იმერეთ-სამეგრელოში. საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში დაცულია სხვადასხვა ზომისა და დანიშნულების გობების მდიდარი კოლექცია.
კოდორის ხეობა

კოდორის ხეობა — მდინარე კოდორის ზემო დინების ხეობის მონაკვეთი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, რომელიც დე-ფაქტო საზღვრის ფუნქციას ასრულებს საქართველოს მთავრობასა და სეპარატისტთა და რუსეთის საოკუპაციო ჯარების მიერ კონტროლირებად ტერიტორიებს შორის. ხეობის ზემო ნაწილი, დასახლებული სვანებით, აფხაზეთის ერთადერთი კუთხე იყო 1993 წლიდან 2008 წლის აგვისტომდე, რომელსაც საქართველოს ცენტრალური მთავრობა აკონტროლებდა და რომელსაც ოფიციალურად ზემო აფხაზეთს უწოდებს. 2008 წელს რუსეთ-საქართველოს ომის მიმდინარეობისას საქართველოს ხელისუფლებამ მასზე კონტროლი დაკარგა.

გეოგრაფია
მდინარე კოდორი მიედინება საქართველოს ჩრდილოეთ-დასავლეთ ნაწილში. იქმნება მდინარეების საკენისა და გვანდრის შეერთების შედეგად. მდინარის წყალი სისუფთავით გამოირჩევა, მორძისფრო-ნაცრისფერი წყალი მოაქვს. წყლის საშუალო ხარჯი წამში 110 კუბურ მეტრს უდრის. მდინარის სათავეებში მოიპოვება კალმახი. ხეობის სიმაღლე აღწევს 1300-3984 მ-ს.

კოდორის ხეობას საკმაოდ ნაირგვარი მორფოლოგიური ხასიათი აქვს, რაც გამოწვეულია ამგები გეოლოგიური ფორმაციების ცვლით, ძველი გამყინვარების გავლენით და ეროზიული პროცესების მსვლელობის პირობებით. ძველი მყინვარები, რომლებიც მთავარი ქედიდან საკენისა და გვანდრის ხეობებით ჩამოდიოდნენ, ვერ აღწევდნენ მათი შეერთების ადგილამდე და თავდებოდნენ ზღვის დონიდან 1400-1500 მ სიმაღლეზე. აღნიშნულ ხეობებს ტროგული ფორმა მხოლოდ ზემო ნაწილებში აქვთ; ტროგები ქვემოთკენ ტიპობრივ ეროზიულ ხეობებად იქცევიან. მდინარე საკენის ზემო წელის ხეობა ტიპობრივ ტროგულ ხასიათს ატარებს და ყურადღებას იპყრობს ფრიად წესიერად გამოსახული ბოლომორენული ზვინულებით, რომელთა რიცხვი ექვსს აღწევს.
გობუსტანი

გობუსტანი — არქეოლოგიურ ძეგლთა კომპლექსი კავკასიონის ქედის უკიდურესი სამხრეთ-აღმოსავლეთი განშტოების რაიონში, მდ. ჯეირანქეჩმეზის აუზში, დაახლოებით 60 კმ-ზე ბაქოს სამხრეთ-დასავლეთით 1939-1940 წლებში გობუსტანის მიდამოებში აღმოჩნდა პეტროგლიფები. 1947 წლიდან დაიწყო მათი სისტემატური შესწავლა. კლდეებზე და დიდ ლოდებზე 700-ზე მეტ ადგილას ამოკვეთილია 4000-ზე მეტი კონკრეტული და სილუეტური გამოსახულება (სარიტუალო და საყოფაცხოვრებო სცენები, ნავი და მენავეები, ხარი, თხა, ქურციკი, ნიამორი, ლომი და სხვა). გამოსახულებათა უძველესი ნიმუშები მეზოლითის და ნეოლითის ხანისაა, უმრავლესობა კი შესრულებულია ბრინჯაოს ხანიდან გვიანდელი შუა საუკუნეებამდე. აღმოჩენილია აგრეთვე ფერწერული გამოსახულებები. გობუსტანში ამოკვეთილია სხვადასხვა დროის წარწერებიც (უმეტესად არაბული). 1948 წელს აღმოჩნდა იმპერატორ დომიციანეს (81-96) დროინდელი ლათინური წარწერა, რომლის მიხედვითაც ირკვევა, რომ აქ ბანაკად იდგა რომაელთა ლეგიონის ერთ-ერთი რაზმი.

არქეოლოგიური გათხრებით გამოვლინდა გვიანდელი მეზოლითური და ნეოლითური ფენები. აღმოჩნდა მცირე ზომის პრიზმული ნუკლეუსები, მიკროლამელები, საფხეკები, მიკროსახვრეტები, მრავალრიცხოვანი ტრაპეციები და სხვა. გათხრილია ბრინჯაოს ხანის რამდენიმე გორასამარხიც. გობუსტანის ტერიტორია სახელმწიფო ნაკრძალადაა გამოცხადებული.
გოგარენე

გოგარენე , სომხურად გუგარქი — ისტორიული ქვემო ქართლის ბერძნული სახელწოდება. პირველად მოხსენიებული აქვს სტრაბონს როგორც იბერიის პროვინცია, რომელიც ძვ. წ. საუკუნეში დიდი სომხეთის სამეფომ შეიერთა. სახელწოდება უნდა მოდიოდეს ქართველური ტომის — გუგარებისაგან. გოგარენეს, როგორც ადგილს კოლხებისა და აღმოსავლეთის იბერების შუაში, იხსენიებს სტეფანე ბიზანტიელი. ძვ. წ. საუკუნეში აქ შეიქმნა ქართლის საპიტიახშო. – საუკუნეებში გოგარენე იბერიის შემადგენლობაში იყო, მოგვიანებით ისევ სომხეთმა შეიერთა. საბოლოოდ კი საუკუნის ნახევარში იბერიამ დაიბრუნა.

ტერიტორიულად გოგარენეს მოიცავდა მდინარეების ალგეთის, ხრამისა და დებედის აუზებს. თუმცა ქართლის საპიტიახშოს ტერიტორია სხვადასხვა დროს სხვადასხვა მოცულობისა იყო. სომხური გეოგრაფიული თხზულების „აშხარჰაცუიცის“ ( ს.) ცნობების მიხედვით, რომლებიც გაცილებით უფრო ძველ ვითარებას ასახავენ, გუგარქის საპიტიახშო მთლიანად მოიცავდა იბერიის სამეფოს სამხრეთ პროვინციებს კლარჯეთიდან ხუნანამდე. გოგარენე-გუგარქის ტერიტორია გაფართოების ამსახველ ფაქტად მიაჩნიათ ქართული ტოპონიმი გუჯარეთი. ძველი ქართული ადმინისტრაციული დანაწილებით საკუთრივ გოგარენე-გუგარქის გეოგრაფიული რეგიონი ემთხვეოდა სამშვილდის საერისთავოს ტერიტორიას.

გოგარენე სომხეთის და იბერიის მოსაზღვრე რეგიონი იყო და იქ კომპაქტურად დასახლებული სომხური თემი არსებობდა. გოგარენეს სომხური თემი შედიოდა ცურტავის საეპისკოპოსოში. მას სათავეში ედგა ეთნიკურად ქართველი ან სომეხი ეპისკოპოსი, რომელსაც ღვთისმსახურების აღსრულება შეეძლო ქართულ და სომხურ ენებზე. გოგარენეს სომხური თემი გაძლიერდა მას შემდეგ, რაც 451 წელს ირანის წინააღმდეგ აჯანყების დამარცხების შემდეგ მამიკონიანების საგვარეულოს წარმომადგენლები შეიფარა ქართლის პიტიახშმა არშუშამ. მამიკონიანთა და მათი ამალის აქ დასახლების შემდეგ წმინდა შუშანიკის საფლავზე აგებული სამარტვილე იქცა მრევლის გამაერთიანებელ ცენტრად. საუკუნეში კირონ -მა ცურტავის საეპისკოპოსოში ღვთისმსახურების ერთადერთ ენად ქართული გამოაცხადა.
ჯიდა

ჯიდა — ქალაქი საუდის არაბეთში. მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში წითელი ზღვის სანაპიროზე. მოსახლეობა 3 456 259 კაცი (2010). მოსახლეობის რაოდენობით ქვეყნის მეორე ქალაქი და მისი ეკონომიკური დედაქალაქია. სახელწოდება ძალიან ახლოს დგას არაბულ სიტყვა „ბებიასთან“ და სავარაუდოდ კავშირშია ევასთან. ევას საფლავი არის ქალაქის ერთ-ერთი ღირსშესანიშნაობა.

ჯიდას აქვს საზღვაო პორტი, სადაც ჰაჯის დროს მექაში და მედინაში მიმავალი მომლოცველები იყრიან თავს. 2010 წელს ქალაქის მერმა მიიღო გადაწყვეტილება მეტროპოლიტენის მშენებლობის შესახებ. ქალაქის ჩრდილოეთ ნაწილში დაგეგმილია მსოფლიოში ყველაზე დიდი ცათამბჯენის მშენებლობა.

ისტორია
ჯიდა საუკუნიდან მნიშვნელოვანი პორტია არაბეთის ნახევარკუნძულზე, მას მექის კარიბჭესაც კი უწოდებდნენ. მექასთან სიახლოვემ ქალაქის აყვავება გამოიწვია და იქცა კულტურათაშორის ცენტრად თავისი გამორჩეული არქიტექტურით. ჯიდის არქიტექტურაში ტრადიციულად გამოიყენება მარჯანი, რომელიც დამახასიათებელია წითელი ზღვის მთელი სანაპიროსთვის.

2014 წელს ქალაქი ჯიდა - მექის ჭიშკარი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

დაძმობილებული ქალაქები
გალერეა
ბინბაშაქი

ბინბაშაქი (; ძვ. ქართული სახელოწოდებებია: გოგჲუბა, გჲუგუჲბა) — სოფელი ჰანაქის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 47 კილომეტრში, ხოლო ჰანაქიდან 19 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 36 ადამიანი ცხოვრობს. მდებარეობს მდინარე მტკვრის მარცხენა ნაპირზე.

ეტიმოლოგია
როგორც ჩანს გოგჲუბა-გჲოგჲუბა, ძველი ქართული ტოპონიმის დამახინჯებული ფორმაა. ე. თაყაიშვილისა და პ. ზაქარაიას ვარაუდით, ადრე სოფელს უნდა რქმეოდა გიორგობა, ხოლო ს. ჯიქიას მიხედვით — გუგუბა. უფრო საფიქრებელია, რომ პუნქტის თავდაპირველი სახელწოდება იყოს გოგუბანი.

ღირსშესანიშნაობები
სოფლის შორიახლოს, ვრცელ მინდორზე, იდგა საუკუნის შუა ხანების ექვსაფსიდიანი ქართული ეკლესია, რომელიც დაანგრიეს საუკუნის 70-იან წლებში. 1902 წელს ძეგლი ნახა და აღწერა ე. თაყაიშვილმა. ეკლესია წარმოადგენდა გუმბათოვან ნაგებობას რადიალურად განლაგებული ექვსი ერთნაირი აფსიდით. გარედან ძირითად კორპუსს თორმეტწახნაგა ფორმა ჰქონდა. აფსიდებს შორის ფასადებზე მაღალი სამკუთხა ნიშნები იყო შეჭრილი. გუბათი ეყრდნობოდა აფსიდების შვერილებს. ცენტრალური ჰექსაგონის კუთხეებში, აფსიდთა კონქების თაღებს შორის გამოყვანილ ტრომპებში, ჩასმული იყო რელიეფური გამოსახულებები (ადამიანის თავი, ირემი, ლომი). რელიეფები ამკობდა მცირე ტრომპებსაც გუმბათის ექვსწახნაგა ყელის ზედა კუთხეებში. ეკლესიის კედლები შიგნით და გარეთ მოპირკეთებული ყოფილა სუფთად გათლილი ქვებით (კედლების დიდი ნაწილი ე. თაყაიშვილს უკვე საკმაოდ დაზიანებული დახვდა).
გოგოლესუბნის განძი

გოგელესუბნის განძი — გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის (ძვ. წ. - სს.) სპილენძის ნივთების განძი. აღმოჩენილია მდინარე სუფსის მარჯვენა ნაპირას, სოფელ გოგოლესუბანში, საჯვარეს გორზე. განძი აღმოაჩინა ლუკა დიმიტრის ძე სიხარულიძემ 1944 წელს. ნიკო ბერძენიშვილის მითითებით განძი შეისწავლა ტარიელ ჩუბინაშვილმა. აქ ნაპოვნი კოლხური ტიპის მახვილყუიანი ცული, სამაჯური, სპილენძის 14 ზოდი (წონა 17,200 კგ) ადგილობრივი წარმოების პროდუქცია უნდა იყოს.