iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
არჩილ გელოვანი

არჩილ გელოვანი (დ. 14 ნოემბერი, 1915 — გ. 19 აგვისტო, 1978) — საბჭოთა სამხედრო მშენებლობის ისტორიაში საინჟინრო ჯარების პირველი მარშალი (1977), უკრაინისა (1962) და რსფსრ-ს (1971) დამსახურებული ინჟინერი. დაიბადა საქართველოში, სოფელ სპათაგორში 1915 წელს. დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტი (1936) და ლენინგრადის ფელიქს ძერჟინსკის სახელობის სამხედრო-საზღვაო სასწავლებელი (1939) წელს. 1939 წლიდან მსახურობდა არმიაში. მეორე მსოფლიო ომის დროს ხელმძღვანელობდა სამხედრო-საზღვაო და საფორტიფიკაციო მშენებლობებს. 1945 წლიდან იყო შავი ზღვის ფლოტის საინჟინრო სამმართველოში სხვადასხვა საპასუხისმგებლო თანამდებობაზე, 1949 წლიდან — სამხედრო-საზღვაო ძალების მთავარი სამმართველოს უფროსის მოადგილე, 1953 წლიდან კი — იმავე სამმართველოს უფროსი და შავი ზღვის ფლოტის სარდლის თანაშემწე მშენებლობის დარგში. 1964–1969 წლებში იყო სარაკეტო ჯარების მთავარსარდლის მოადგილე მშენებლობის დარგში და სამხედრო საბჭოს წევრი, 1969–1971 წლებში კი — სსრკ-ს თავდაცვის სამინისტროს სამშენებლო სამმართველოს უფროსის პირველი მოადგილე, 1971–1974 წლებში — სსრკ-ს თავდაცვის სამინისტროს სახელმწიფო ექსპერტიზის უფროსი, 1974–1978 წლებში კი — სსრკ-ს თავდაცვის მინისტრის მოადგილე სამხედრო მშენებლობისა და ჯარების განლაგების დარგში. ლენინური (1968) და სსრკ სახელმწიფო (1977) პრემიების ლაურეატი.

არჩილ გელოვანი გარდაიცვალა 1978 წელს. დაკრძალულია მოსკოვში, ნოვოდევიჩის სასაფლაოზე. თბილისში არსებობს მისი სახელობის გამზირი, იყო ქუჩაც.
იბრაჰიმ ქათხუდა

იბრაჰიმ ქათხუდა ალ-კაზდაღლი — ოსმალთა ეგვიპტის ფაქტობრივი მამლუქი გამგებელი 1748-1754 წლებში. წარმოშობით ქართველი, კაზდაღლის სახლიდან, რომელსაც მართავდნენ კაიროში დისლოცირებულ იანიჩართა კორპუსის სამხედრო მეთაურები. დიდძალმა სიმდიდრემ მათ საშუალება მისცა, გაბატონებულიყვნენ ეგვიპტის პოლიტიკურ ასპარეზზე. 1735 წელს იბრაჰიმი გახდა იანიჩართა კორპუსის ჩავუში, 1738-1739 წლებში - მექაში პილიგრიმთა ქარავნის გამყოლი და ბადრაგი, კაზდაღლის სახლის მეთაური. 1748 წელს აზებანის კორპუსის ქათხუდასთან, რიდვანთან ერთად ეგვიპტიდან გააძევა ოსმალი გამგებელი რაჯაბ-ფაშა და მცირე ხნით გახდა იანიჩართა კორპუსის ქათხუდა (ქაჰია), ფორმალურად, რანგით მეორე აღას შემდეგ, მისი მოადგილე, ფაქტობრივად კი პირველი პირი და შემდეგ უკვე ამ სახელით იხსენიებოდა. ქათხუდა რიდვანთან ერთად მან შექმნა დუუმვირატი, რომელიც 1754 წლამდე განაგებდა ეგვიპტეს. დუუმვირატში წამყვანი იბრაჰიმი იყო, რომელსაც ჰქონდა ისეთი „სიძლიერე და სიდიადე, გამჭრიახობა მართვისას და უდავო ძალაუფლება, როგორისთვისაც მანამდე არავის მიუღწევია ეგვიპტეში“ (ეგვიპტელი ისტორიკოსი ალ-ჯაბარათი). იბრაჰიმი ქვეყანას ოსმალური ინსტიტუტების მეშვეობით მართავდა, ყიდულობდა მამლუქებს და ხელს უწყობდა მაღალ თანამდებობებზე მათ დაწინაურებას. საუკუნის მეორე ნახევარში ეგვიპტეს მისი სახლიდან გამოსული მამლუქები მართავდნენ, რომელთაგან ბევრი ქართველი იყო. ზოგიერთი ცნობით, იბრაჰიმ ქათხუდა ალ-კაზდაღლი მეტოქეებმა მოკლეს 1754 წელს. დაკრძალულია კაიროში, მცირე კარაფას სასაფლაოზე.
ალექსანდრე იმერეტინსკი

ალექსანდრე იმერეტინსკი (ბაგრატიონი) (დ. 24 სექტემბერი, 1837 — გ. 17 ნოემბერი, 1900) — რუსეთის არმიის ინფანტერიის გენერალი, იმერეთის მეფეთა შთამომავალი.

დაიბადა პეტერბურგში 1837 წელს. 1855 წელს დაამთავრა პეტერბურგის პაჟთა კორპუსი. 1857 წელს მსახურობდა მე-14 ქართველ გრენადერთა პოლკში. მონაწილეობდა ჩეჩნეთისა და დაღესტნის დამორჩილებაში. 1859 წელს თადარიგში გავიდა. 1861 წლიდან კვლავ სამხედრო სამსახურში იყო. 1863 წელს დაამთავრა გენშტაბის აკადემია. მონაწილეობდა პოლონეთის აჯანყების (1863-1864) ჩახშობაში, შემდეგ დაინიშნა ვარშავის სამხედრო ოლქის ჯარების შტაბის უფროსად. 1869 წელს მიიღო გენერალ-მაიორის ჩინი. მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთის 1877-78 წლების ომში. იმავე 1877 წელს დაინიშნა მე-2 ქვეითი დივიზიის მეთაურად. 1877 წლის 22 აგვისტოს აიღო ლოვჩინის ციხესიმაგრე. 1877 წელს მიიღო გენერალ-ლეიტენანტის ჩინი. 1879 წელს დაინიშნა გვარდიული ნაწილებისა და პეტერბურგის სამხედრო ოლქის ჯარების უფროსად. 1878 წლიდან 12 წლის განმავლობაში იყო რუსეთის არმიის მთავარი სამხედრო პროკურორი და მთავარი სამხედრო სასამართლოს უფროსი. 1892 წლიდან — სახელმწიფო საბჭოს წევრი. 1897 წლიდან ვარშავის სამხედრო ოლქის ჯარების სარდალი და ვარშავის გენერალ-გუბერნატორი.

ალექსანდრე ბაგრატიონი 1900 წელს გარდაიცვალა.
ჯოსელინ ბელ ბერნელი

სიუზან ჯოსელინ ბელ ბერნელი (; დ. 15 ივლისი 1943, ბელფასტი, ჩრდილოეთი ირლანდია) — ჩრდილოეთ ირლანდიელი ასტროფიზიკოსი. სტუდენტობის პერიოდში, როცა მისი სამეცნიერო ხელმძღვანელი იყო ანტონი ჰიუიში, აღმოაჩინა პორველი პულსარები. შედეგად ჰიუიშმა და მარტინ რაილმა ფიზიკის დარგში ნობელის პრემია მოიპოვეს, ბელ ბერნელი კი ჯილდოს გარეშე დარჩა, მიუხედავად იმისა, რომ პულსარებზე დაკვირვება მან განახორციელა. ბელ ბერნელი სამეფო ასტრონომიული საზოგადოების პრეზიდენტი იყო 2002-04 წლებში, ფიზიკის ინსტიტუტის პრეზიდენტი 2008 წლის ოქტომბრიდან 2010 წლის ოქტომბრამდე და პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი 2011 წლის თებერვლიდან ოქტომბრამდე.

ნაშრომს, რომელშიც პულსარების აღმოჩენაზე იყო საუბარი, ხუთი ავტორი ჰყავდა. ჰიუიშის სახელი პირველ ადგილზე ფიქსირდებოდა, მას მოჰყვებოდა ბერნელი. მისი ღვაწლის დაიგნორების გამო ბევრმა წამყვანმა ასტრონომმა გამოთქვა აღშფოთება, მათ შორის იყო სერ ფრედ ჰოილი. შვედეთის მეცნიერებათა სამეფო აკადემიამ 1974 წლის ნობელის პრემიით დაჯილდოების შესახებ განცხადებაში აღნიშნა რაილისა და ჰიუიშის პიონერული ღვაწლი რადიო-ასტროფიზიკაში. ხაზი გაუსვეს რაილის შრომას აპერტურული სინთეზის ტექნოლოგიაზე და ჰიუიშის გადამწყვეტ როლს პულსარების აღმოჩენაში. საბჭოთა ასტრონომმა იოსებ შკლოვსკიმ საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის 1970 წლის გენერალურ ასამბლეაზე ბერნელს მიმართა: „მის ბელ, თქვენ მეოცე საუკუნის უდიდესი ასტრონომიული აღმოჩენა განახორციელეთ."
ფრედეგუნდი

ფრედეგუნდი (დ. 545 — გ. 597) — ფრანკთა დედოფალი. მეფე ხილპერიკ -ის ცოლი და ხლოტარ -ის დედა.

ბიოგრაფია
თავდაპირველად ფრანკთა სამეფო კარის მსახურმა ქალმა, მეფე ხილპერიკ პირველი მოხიბლა. მეფემ თავისი ცოლი გალევუსტა მოკლა და ფრედეგუნდი დაისვა დედოფლად. გალევუსტა ხილპერიკის ნახევარძმისა და მეზობელი ავსტრაზიის მეფის ცოლის — ბრუნჰილდის და იყო. სწორედ ამ ფაქტმა განაპირობა ფრედეგუნდსა და ბრუნჰილდს შორის ჩამოვარდნილი მტრობა, რომელმაც ორმოცი წელი გასტანა.

ფრედეგუნს ჰყავდა ნახევარძმა — სიგებერტი, რომელიც 575 წელს მოკლა და ამავე გზას საკუთარი გერებიც გააყოლა. მან სიგებერტის შვილის, ხილდებერტ -ის, ბრუნჰულდისა და მისი მაზლის, ბურგუნდიის მეფის — გუნტრამის მკვლელობაც სცადა.

584 წელს ჩილპერიკის იდუმალებით მოცული მკვლელობის შემდეგ, ფრედეგუნდმა მისი ქონება დაისაკუთრა და თავის ვაჟთან, ქლოტარ -სთან პარიზში გაიქცა, საიდანაც ისინი ბრუნჰილდის წინააღმდეგ ინტრიგების ხლართვას მისი გარდაცვალებამდე 595 წლამდე განაგრძნობდნენ.
პოლონეთის აჯანყება (1830-1831)

პოლონეთის აჯანყება (1830–1831) — ეროვნულ-განმათავისუფლებელი აჯანყება მეფის რუსეთის წინააღმდეგ (1830 წ. 29 ნოემბერი — 1831 წ. ოქტომბერი).

აჯანყება დაიწყო პოლონეთის სამეფოში და გავრცელდა ლიტვაში, დასავლეთ ბელარუსსა და მარჯვენა ნაპირის უკრაინის ტერიტორიებზე. მისი მთავარი მამოძრავებელი ძალა შლიახტა იყო. აჯანყება დააჩქარა ცნობამ, იმპერატორ ნიკოლოზ -ის გადაწყვეტილების შესახებ, გაეგზავნა პოლონეთის ჯარი საფრანგეთში რევოლუციური გამოსვლების ჩასახშობად. აჯანყების მომზადების ინიციატივა ხელში აიღო ახალგაზრდულმა ორგანიზაციამ, რომელიც 1829 წელს ვარშავაში, პოლონელი ოფიცრების წრეში, პოდხორუნჟების სკოლაში შეიქმნა (ე. წ. „პოდხორუნჟების შეთქმულება“).

აჯანყება დაიწყო ვარშავაში. მას მხარი დაუჭირა ქალაქის მოსახლეობის სხვადასხვა ფენამ, მაგრამ აჯანყების ხელმძღვანელებს არ ჰქონდათ არც პროგრამა და არც ბრძოლის ნათელი გეგმა. ისარგებლეს რა „პოდხორუნჟების“ დაბნეულობითა და გამოუცდელობით, აჯანყების ხელმძღვანელობა ხელთ იგდეს არისტოკრატიის წარმომადგენლებმა ა. ჩარტიროსკის მეთაურობით. ისინი შეეცადნენ არ გაშლილიყო ფართო სახალხო მოძრაობა. არისტოკრატიის ამ პოლიტიკის წინააღმდეგ გამოვიდა ე.წ. პატრიოტთა კლუბი, რომელიც ვარშავაში, აჯანყების დაწყების შემდეგ შეიქმნა.

1831 წლის იანვარში, ხალხის გამოსვლამ, რომელიც წარიმართა პოლონელი და რუსი ხალხების ურთიერთკავშირის ლოზუნგით — „ჩვენი და თქვენი თავისუფლებისათვის!“, აიძულა სეიმი მიეღო რევოლუციური აქტი პოლონეთის ტახტიდან ნიკოლოზ -ის ჩამოგდების შესახებ. 1831 წლის 25 იანვარს ნიკოლოზ -ის ტახტიდან ჩამოგდებამ გარდაუვალი გახადა საომარი მოქმედება მეფის რუსეთის ჯარებთან. 1831 წლის 8 სექტემბერს რუსეთის არმიამ დაიკავა ვარშავა. მალე აჯანყებაც ჩაახშეს. პოლონეთის სამეფოს კონსტიტუცია (1815) გააუქმეს. აჯანყების მონაწილეები ციმბირში გადაასახლეს.
ეგვიპტის მესამე დინასტია

ეგვიპტის მესამე დინასტია (ან დინასტია ; ძვ.წ. 2686 – ძვ.წ. 2613) — ეგვიპტის ძველი სამეფოს პირველი დინასტია (ძველი სამეფოს დინასტიებია ასევე: , და დინასტიები). დინაასტიის მმართველობის დროს ეგვიპტის დედაქალაქი იყო მემფისი.
ფარაონები
მესამე დინასტიის ფარაონები დაახლოებით 73 წლის განმავლობაში მართავდნენ ეგვიპტეს.
კონსტანტინოპოლის ხელშეკრულება (1736)

კონსტანტინოპოლის 1736 წლის ხელშეკრულება — სამშვიდობო ხელშეკრულება, რომელიც დაიდო ოსმალეთის იმპერიასა და აფშარიდების ირანს შორის 1736 წლის 24 სექტემბერს, კონსტანტინოპოლში. ხელშეკრულების შედეგად დასრულდა ირან-ოსმალეთის ომი.

1732 წლის აჰმედ-ფაშას ხელშეკრულებით ორივე ქვეყანა უკმაყოფილო იყო. ახალი ხელშეკრულების მოსამზადებლად მოლაპარაკება მიმდინარეობდა ალი-ფაშასა (ოსმალეთის იმპერია) და მირზა მუჰამედს (აფშარიდების ირანი). საბოლოოდ შეთანხმდნენ:
ოსმალეთის იმპერიამ ნადირ-შაჰი ცნო ირანის ახალ შაჰად.
ოსმალეთის იმპერიამ კავკასია ირანს დაუთმო.
ოსმალები დათანხმდნენ ირანელებს ჰაჯი შეესრულებინათ მექაში.
მარია ლეოპოლდინა ავსტრიელი

მარია ლეოპოლდინა ავსტრიელი ( დ. 22 იანვარი 1797, ვენა — გ. 11 დეკემბერი 1826, რიო-დე-ჟანეირო) — დაბადებიდან ავსტრიის ერცჰერცოგინია. გათხოვების შემდეგ ბრაზილიის იმპერატორის მეუღლე და პორტუგალიის დედოფალი.

მარია ლეოპოლდინა ავსტრიელი დაიბადა ქალაქ ვენაში. ის იყო იმპერატორ ფრანც -ის და მისი მეორე ცოლის, მარია ტერეზა სიცილიელის ქალიშვილი. მის და-ძმებს შორის იყვნენ ავსტრიის იმპერატორი ფერდინანდ და ნაპოლეონ ბონაპარტის მეორე ცოლი მარია ლუიზა ავსტრიელი.

პედრუ -თან ქორწინება
1817 წელს მარია ლეოპოლდინა გაემგზავრა ბრაზილიაში რათა დაქორწინებულიყო პორტუგალიელ პრინც დონ პედრო დე ალკანტარზე. პორტუგალიის სამეფო ოჯახი 10 წლის განმავლობაში თავისი სამეფოს საზღვრებს გარეთ ცხოვრობდა, რათა თავი გადაერჩინა ნაპოლეონის თავდახმისაგან. მარია ლეოპოლდინა ყოველმხრივ განათლებული იყო: საუბრობდა ექვს ენაზე, დაინტერესებული იყო საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებით. შემდგომ წლებში მან თავის ახალსამშობლოში მიიწვია ისეთი მკვლევრები და ბიოლოგები, როგორიც იყვნენ იოჰან ბატისტ ფონ სპისკი, კარლ ფრიდრიხ მარციუსი და იოჰან ნატერერი.

როცა მისი მამამთილი, ჟუან 1821 წელს დაბრუნდა ლისაბონში, დონ პედრუმ გადაწყვიტა, რომ მისი ოჯახი ბრაზილიაში დარჩებოდა. 1822 წელს მან გამოაცხადა ბრაზილიის დამოუკიდებლობა პორტუგალიისაგან და გახდა ამ ახალი ქვეყნის პირველი იმპერატორი.

ბრაზილიის იმპერატორის მეუღლე
მარია ლეოპოდინა გახდა ბრაზილიის პირველი იმპერატორის მეუღლე. მან მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ბრაზილიის გამოყოფასა და მისი დამოუკიდებლობაში. 1822 წლის 2 სექტემბერს ლისაბონიდან რიო-დე-ჟანეიროში გამოაგზავნეს ახალი ბრძანება მოთხონებით, მაშინ, როცა პრინცი პედრუ
სან-პაულუში იყო. მარია ლეოპოლდინა მოეთათბირა ჟოზე ბონიფაციო დე ანდრადე სილვას, ისარგებლა პრინცესა რეგენტის უფლებით და შეხვდა მინისტრთა საბჭოს. მან გადაწყვიტა საქმის კურსში ჩაეყენებინა ქმარი და ურჩია მას ემოქმედა — დაუყოვნებლივ გამოეცხადებინა ბრაზილიის გამოყოფა პორტუგალიისაგან. წერილში ის წერდა: "ხილი დამწიფდა, დროა დავკრიფოთ". 1822 წლის 17 სექტემბერს პედრუ წერილის მიღებისთანავე გამოცხადდა ბრაზილიის დამოუკიდებლობა.

1826 წლის 10 მარტს, როდესაც ჟუან გარდაიცვალა, პედრუმ მეკვიდრეობიტ მიიღო ტახტი და გახდა პედრუ , მაგრამ ამავე დროს ბრაზილიის იმპერატორადაც რჩებოდა. ამგვარად მარია ლეოპოლდინა ავსტრიელი გახდა ბრაზილიის იმპერატორის და პორტუგალიის მეფის მეუღლე. თუმცა 2 თვის შემდეგ პედრუ იძულებული გახდა პორტუგალიის ტახტი თავისი 17 წლის ქალიშვილითვის, მარიასთვის დაეთმო.
შვილები
მარია ლეოპოლდინას და პედრუს შეეძინათ 7 შვილი, მაგრამ სრულწლოვანებას, მხოლოდ ოთხმა მიაღწია.
მარია (1819–1853) — პორტუგალიის დედოფალი მარია .
ჟანუარია (1822–1901) — ორი სიცილიის სამეფოს პრინცის, ლუდოვიკოს მეუღლე.
ფრანცისკა (1824–1898) — ჟუანვილის პრინცის, ფრანსუა ორლეანელის მეუღლე.
პედრუ (1825–1891) — ბრაზილიის იმპერატორი პედრუ .

წინაპრები
მაგდალენა ვილჰელმინა ფონ ვიურტემბერგი

მაგდალენა ვილჰელმინა ფონ ვიურტემბერგი (; დ. 1677 წლის 7 ნოემბერი, შტუტგარტი — გ. 1742 წლის 30 ოქტომბერი, კარლსბურგი, დურლახი) — ბადენის მარკგრაფინია (1709—1742), კარლ ვილჰელმის, ქალაქ კარლსრუეს დამაარსებლის (1715) მეუღლე.

ბიოგრაფია
მაგდალენა დაიბადა 1677 წლის 7 ნოემბერს. ის იყო ჰერცოგ ვილჰელმ ლუდვიგისა და მისი ცოლის, მაგდალენა სიბილა ფონ ჰესენ-დარმშტადტის, ჰესენ-დარმშტადტის ლანდგრაფის, ლუდვიგ -ისა და მისი მეუღლის მარია ელიზაბეტა ფონ შლეზვიგ-ჰოლშტაინ-ჰოტორპის ქალიშვილის ქალიშვილი. ბადენისა და ვიურტემბერგის საგვარეულო სახლის გაძლიერების მიზნით, 1697 წლის 27 ივნისს მაგდალენა დაქორწინდა ბადენის პრინცზე, კარლ ვილჰელმზე.

მაგდალენა ვილჰელმინას ჰქონდა დიდი ცხვირი და სხვა შეუსაბამო ფიზიკური ნიშანი, ის არ შეესაბამებოდა კარლ ვილჰელმის სილამაზის იდეალს, რომელსაც ლამაზი ქალები უყვარდა. მას შემდეგ, რაც მაგდალენამ მას შვილი და მემკვიდრე აჩუქა, მეუღლეები ერთმანეთს გაეყვნენ. 1715 წელს, როცა კარლ ვილჰელმმა დააარსა კარლსრუე, ის ახალ სასახლეში გადავიდა საცხოვრებლად, თუმცა მისი ცოლი საცხოვრებლად კარლსბურგის ციხე-სიმაგრეში, დურლახში დარჩა.

1738 წელს, კარლ ვილჰელმის გარდაცვალების შემდეგ, მაგდალენა ვილჰელმინა გახდა თავისი ცხრა წლის შვილიშვილის, მომავალი მარკგრაფ კარლ ფრიდრიხ ფონ ბადენის რეგენტი, რომელიც კარლ ვილჰელმის მემკვიდრედ დასახელდა 1738 წელს. გარდაცვალების შემდეგ ის დაკრძალულ იქნა სამარკგრაფოს საძვალეში, პფორცჰაიმის ციხე-დარბაზის ეკლესიაში.

შვილები
კარლ მაგნუსი (1701 წლის 21 იანვარი — 1712 წლის 12 იანვარი); ბადენ-დურლახის მემკვიდრე პრინცი
ფრიდრიხი (1703 წლის 7 ოქტომბერი — 1732 წლის 26 მარტი); ბადენ-დურლახის მემკვიდრე პრინცი
ავგუსტა მაგდალენა (1706 წლის 13 ნოემბერი — 1709 წლის 25 აგვისტო)
პლებისციტი

პლებისციტი — კენჭისყრით საერთო-სახალხო გამოკითხვა განსაკუთრებით მნიშვნელოვან სახელმწიფოებრივ საკითხებზე ამომრჩეველთა ან მათი ნაწილის აზრის გასაგებად. ისევე, როგორც რეფერენდუმი, პლებისციტიც სახალხო ხელისუფლების განხორციელების უშუალო დემოკრატიის ფორმაა, თუმცა მათ შორის არსებობს განსხვავება. კერძოდ, მაშინ, თუ რეფერენდუმის შედეგად მიღებული გადაწყვეტილება ძალაში შედის მისი გამოქვეყნების დღიდან, აქვს იურიდიული, პირდაპირი მოქმედების ძალა და საბოლოოა, პლებისციტის შედეგები სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოებისათვის სარეკომენდაციო ხასიათისაა. გარდა ამისა, რეფერენდუმი იმართება ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე, მაშინ, როცა პლებისციტის ჩატარება შესაძლებელია როგორც ამომრჩეველთა, ასევე მათი ნაწილის აზრის გასაგებად. პლებისციტს საქართველოში ნიშნავს საქართველოს პრემიერ-მინისტრი.
რეზა აბასი

რეზა აბასი (დაახ. 1575 — გ. 1635, ქაშანი) — ირანელი მინიატურების მხატვარი. ისპაჰანის სამინიატურო სკოლის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წარმომადგენელი.

რეზა აბასი მოღვაწეობდა შაჰ-აბას -ის დროს. ხატავდა ჟანრულ სცენებსა და პორტრეტებს (მათ შორის მწყემსებისა და გლეხებისასაც), იშვიათად ილუსტრაციებს. მისი შემოქმედებისათვის დამახასიათებელია პოეტურობა, რბილი და დახვეწილი ნახატი, ფიგურათა შინაგანი დაძაბულობა, ნაზი ტონალობა, შეკრული კომპოზიცია, ზოგჯერ მკვეთრი კონტური.

რეზა აბასის ნამუშევრები გაფანტულია მსოფლიოს მრავალ მუზეუმში, მათ შორის სანქტ-პეტერბურგსა და მოსკოვში.

გალერეა
კონსტანტინოპოლის ხელშეკრულება (1832)

კონსტანტინოპოლის 1832 წლის ხელშეკრულება — სამშვიდობო ხელშეკრულება არის კონსტანტინოპოლის კონფერენციის შედეგი. კონფერენცია გაიხსნა 1832 წელს. მასში მონაწილეობდნენ, ერთი მხრივ, დიდი სახელმწიფოები (დიდი ბრიტანეთი, საფრანგეთი და რუსეთი), მეორე მხრივ, ოსმალეთის იმპერია. კონფერენციის საფუძველი იყო ბელგიის მეფე ლეოპოლდ -სათვის უარი ეთქვათ საბერძნეთის ტახტის დაკავებაზე. ლეოპოლდი არ იყო საბერძნეთის საზღვრის გატარების მომხრე ასროპოტამოს-ზიტუნის ხაზზე, უფრო ხელსაყრელად მიაჩნდათ არტა-ვოლოსის საზღვრის ხაზი. დიდი ბრიტანეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი ლორდი პალმერსტონი მხარს უჭერდა არტა-ვოლოსის სასაზღვრო გეგმას.

პროტოკოლის მიხედვით, რომელსაც ხელი მოაწერეს 1832 წლის 7 მაისს, ბავარიამ და დიდმა სახელმწიფოებმა, საბერძნეთი დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ ჩამოყალიბდა და მისი საზღვარი ჩრდილოეთით გავიდა არტა-ვოლოსის ხაზზე. ოსმალეთის იმპერიამ მიიღო 40 მლნ პიასტრი ტერიტორიული დანაკარგების გამო. საბერძნეთის სამეფოს საზღვრები კიდევ ერთხელ დადასტურდა 1832 წლის ლონდონის პროტოკოლით, რომელმაც მოახდინა კონსტანტინოპოლის ხელშეკრულების რატიფიცირება და დაასრულა ომი საბერძნეთის დამოუკიდებლობისათვის.
კონსტანტინოპოლის ხელშეკრულება (1897)

კონსტანტინოპოლის 1897 წლის ხელშეკრულება — სამშვიდობო ხელშეკრულება, რომელიც დაიდო ოსმალეთის იმპერიასა და საბერძნეთის სამეფოს შორის 1897 წლის 4 დეკემბერს, კონსტანტინოპოლში. ხელშეკრულების შედეგად დასრულდა საბერძნეთ-ოსმალეთის ომი.

კუნძული კრეტა ოსმალეთის იმპერიის ნაწილი გახდა, მაგრამ მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი ქრისტიანი იყო. მათ რამდენიმეჯერ მოაწყვეს აჯანყება საბერძნეთთან გაერთიანების მიზნით. 1897 წლის აჯანყების დროს. 2 თებერვალს საბერძნეთის არმია გადასხდა კრეტაზე აჯანყებულებისათვის მხარდაჭერის მიზნით, რამაც გამოიწვია 30-დღიანი ომი საბერძნეთსა და თურქეთს შორის. ბრძოლები მიმდინარეობდა თესალიასა და ეპირში.

თესალიაში ოსმალებმა გაიმარჯვეს და დაიკავეს ვრცელი ტერიტორიები. საბერძნეთმა მოუწოდა დიდ სახელმწიფოებს ჩარეულიყვნენ კონფლიქტში და მისთვის დაებრუნებინა ომის დროს დაკარგული ტერიტორიები. სამშვიდობო მოლაპარაკებები დაიწყო 21 ოქტომბერს და ხელშეკრულება დაიდო 4 დეკემბერს.

მხარეები შეთანხმდნენ:
თესალიის ტერიტორია მცირე ტერიტორიული ცვლილებებით უნდა დაბრუნებოდა საბერძნეთს.
საბერძნეთი თანახმა იყო გადაეხადა დიდი რეპარაცია.
ოსმალები აღიარებდნენ კრეტის ავტონომიას თვიანთი პროტექტორატის ქვეშ.
ჰეროფილე

ჰეროფილე (; დაახ. ძვ. წ. 335, ქალკედონი — დაახ. ძვ. წ. 280, ალექსანდრია) — ძველი ბერძენი ექიმი. ალექსანდრიის სამედიცინო სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. იგი პირველი ექიმი იყო, რომელმა ანატომიის შესწავლის მიზნით გვამების სისტემატური გაკვეთა დაიწყო. დაიბადა ქალკედონში, ცხოვრების დიდი ნაწილი გაატარა ალექსანდრიაში. ჰეროფილეც და ერასისტრატიც თვლიდნენ, რომ ნერვული სისტემის ცენტრი თავის ტვინში მდებარეობდა, მათვე განასხვავეს მგრძნობიარე და მამოძრავებელი ნერვები.

ჰეროფილემ მრავალი ნაშრომი დატოვა მედიცინის ყველა მიმართულებაში, მათ შორის ანატომიაში, ქირურგიაში, ოფთალმოლოგიაში, კარდიოლოგიასა და მეანობაში. მისი ნაშრომები დაკარგულია, მაგრამ ჰეროფილეს ხშირად იმოწმებს გალენოსი თავის ნაშრომებში. მანვე კაცისა და ქალის სასქესო ორგანოების იმ დროისთვის არსებული ყველაზე ზუსტი აღწერა დატოვა. მისი ყველა ცნობილი ნაშრომი პულსის გამოკვლევაზეა; პირველმა განსაზღვრა მისი სიხშირე და ამ პარამეტრის დიაგნოსტიკური მნიშვნელობა.
ტახოსი

ტახოსი — ძველი ეგვიპტის ფარაონი ოცდამეათე დინასტიიდან, მეფობდა ძვ.წ. 362-დან ძვ.წ. 360 წლამდე. ძვ.წ. 365 წლიდან ტახოსი სამეფოს მამამისთან ნექტანებ -თან ერთად მართავდა. ძვ.წ. 360 წელს ძმამ და ძმისშვილმა აგესილაე -ის დახმარებით ტახოსი ტახტიდან ჩამოაგდეს, რის შემდეგაც არაბეთის გზის გავლით ტახოსი სპარსეთში გაიქცა. სპარსეთის მეფე არტაქსერქსე -მ ტახოსს თავშესაფარი მისცა, მან სიცოცხლის ბოლომდე სპარსეთში დევნილობაში იცხოვრა.
ფრიდრიხ I (ბადენის დიდი ჰერცოგი)

ფრიდრიხ (; დ. 9 სექტემბერი, 1826 — გ. 28 სექტემბერი, 1907) — ბადენის დიდი ჰერცოგი 1856 წლიდან 1907 წლამდე, 1852 წლიდან 1856 წლამდე იყო თავისი ძმის რეგენტი.

ბიოგრაფია
ფრიდრიხი იყო ბადენის დიდი ჰერცოგის, ლეოპოლდისა და სოფია შვედის მეორე შვილი.

1856 წელს ფრიდრიხი დაქორწინდა ლუიზა პრუსიელზე (1838—1923), გერმანიის იმპერატორის, ვილჰელმ -სა და იმპერატრისა ავგუსტას ქალიშვილზე. ქორწინების შედეგად დაიბადა სამი ბავშვი:

ფრიდრიხ (1857—1928), მომდევნო დიდი ჰერცოგი, დაქორწინდა ჰილდა ფონ ლუქსემბურგზე, შვილები არ ჰყოლია;
ვიქტორია (1862—1930), შვედეთს მეფის, გუსტავ -ის მეუღლე;
ლუდვიგი (1865—1888).

1852 წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ, ფრიდრიხი რეგენტობას უწევდა ავადმყოფ ძმას, ლუდვიგ -ს. 1856 წელს კი ის ოფიციალურად გახდა ბადენის ჰერცოგი. ფრიდრიხმა თავისი მმართველობა კონსტიტუციურ მონარქიაზე დააფუძნა. მის დროს დაშვებულ იქნა სამოქალაქო ქორწინებები და დაწესდა პირდაპირი არჩევნები ბადენის პარლამენტში.
კონსტანტინოპოლის ხელშეკრულება (1913)

კონსტანტინოპოლის 1913 წლის ხელშეკრულება — სამშვიდობო ხელშეკრულება, რომელიც დაიდო ოსმალეთის იმპერიასა და ბულგარეთს შორის 1913 წლის 29 სექტემბერს, კონსტანტინოპოლში. ხელშეკრულების შედეგად დასრულდა ბალკანეთის მეორე ომი.

ხელშეკრულების თანახმად, ომში დამარცხებულმა ბულგარეთმა ოსმალეთს დაუბრუნა აღმოსავლეთი თრაკია და ქალაქი ედირნე, რომელიც ბულგარეთს ეკუთვნოდა ბალკანეთის პირველი ომის შემდეგ ლონდონის ხელშეკრულების შედეგად.
კარლოს გურპეგი

კარლოს გურპეგი ნაუსია (; 19 აგვისტო, 1980, პამპლონა, ესპანეთი) — ყოფილი ესპანელი ფეხბურთელი, რომელსაც შეეძლო თამაში როგორც ცენტრალური მცველის, ისე საყრდენი ნახევარმცველის პოზიციაზე.

მან თავისი კარიერის უმეტესი დრო კლუბ „ატლეტიკ“ ბილბაოში გაატარა. ესპანეთის პრიმერა დივიზიონიში სულ ჩაატარა 14 სეზონი, მონაწილეობა მიიღო 393 მატჩში და გაიტანა 22 გოლი.

ტიტულები
ატლეტიკი ბილბაო
ესპანეთის სუპერთასი: 2015; 2009
უეფა-ს ევროპა ლიგა: მეორე ადგილი, 2011–12
ესპანეთის თასი: მეორე ადგილი, 2008–09, 2011–12, 2014–15
არიც ადურისი

არიც ადურის ზუბელდია (; დ. 11 თებერვალი 1981, სან-სებასტიანი, ესპანეთი) — ესპანელი ფეხბურთელი. კარიერა დაასრულა 2020 წელს. კარიერის დიდი ნაწილი გაატარა „ატლეტიკ ბილბაოში“. თამაშობდა თავდამსხმელის პოზიციაზე.

სანაკრებო სტატისტიკა
მიღწევები
საკლუბო
ბარსელონა
ესპანეთის სუპერთასი: 2015
ესპანეთის თასის ფინალისტი: 2014–15

ინდივიდუალური
ტელმო სარას ჯილდო: 2014–15, 2015–16
უეფა-ს ევროპა ლიგის საუკეთესო ბომბარდირი: 2015–16, 2017–18
უეფა-ს ევროპა ლიგის სეზონის გუნდის წევრი: 2015–16
ლა ლიგის თვის საუკეთესო მოთამაშე: მარტი 2016, იანვარი 2018
ვაშვარის ზავი

ვაშვარის ზავი — სამშვიდობო ხელშეკრულება ავსტრიის ჰაბსბურგთა მონარქიასა და ოსმალეთის იმპერიას შორის. ხელი მოაწერეს 1664 წლის 10 აგვისტოს სენტგოტჰარდის ბრძოლის დამთავრებიდან რამდენიმე დღეში. ხელი მოაწერეს ჰაბსბურგების ელჩმა ოსმალეთში სიმონ რენიგერმა და დიდმა ვეზირმა ფაზილ ქოფრიულიუმ. ვაშვარის ზავით დასრულდა ავსტრია-ოსმალეთის ბრძოლა. ხელშეკრულება მოქმედებდა 20 წლის განმავლობაში. 1683 წელს სასაზღვრო კონფლიქტი გადაიზარდა სრულმასშტაბიან ომში, რომლის კულმინაციაც ვენის ბრძოლა იყო.

ვაშვარის ხელმოწერის მომენტში სამხედრო თვალსაზრისით ჰაბსბურგების მონარქია წაგებული აღმოჩნდა. სენტგოტჰარდის ბრძოლაში სრული გამარჯვების შემდეგ დაკარგა სტრატეგიული ინიციატივა, თუმცა იმპერიის ზოგიერთი მესვეური (ხორვატები და უნგრელები) მოითხოვდა ბრძოლის გაგრძელებას. ისინი ხედავდნენ ოსმალეთისაგან თავიანთი სამშობლოს გათავისუფლების შანსს. მიუხედავად ამისა, საომარი მოქმედებები შეჩერდა და მოლაპარაკებები დაიწყო დღევანდელი უნგრეთის ქალაქ ვაშვარში, სადაც მოაწერეს კიდეც ზავს ხელი. ხორვატიისა და უნგრეთის გავლენიანი ფეოდალები ეწინააღმდეგებოდნენ ზავის პირობებს.

ხელშეკრულებამ აღიარა სულთნის უზენაესი ხელისუფლება ტრანსილვანიაზე და უივარზე, თუმცა ოსმალეთი ვალდებული იყო ჯარები გაეყვანა ტრანსილვანიიდან. ხორვატიის ციხესიმაგრე ნოვი-ზრინი დაანგრიეს. ვაშვარის ზავისადმი უკმაყოფილებამ იმპერიაში შიდა უთანხმოება გამოიწვია. ხორვატიასა და უნგრეთში დაიწყო აჯანყებები, რომელიც გამოავლინეს და ჩაახშეს.
ეკლესიის მამები

ეკლესიის მამები, წმინდა მამები — საპატიო ტიტული, რომელიც გამოიყენება საუკუნიდან გამოჩენილი საეკლესიო მოღვაწეებისა და მწერლების აღსანიშნავად, რომელთაც მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღვით საეკლესიო დოგმატიკის, იერარქიული ორგანიზაციისა და ეკლესიის ღვთისმსახურების ფორმირებაში, კანონების შექმნაში. ითვლება, რომ წმინდა მამები გამოირჩევიან ორთოდოქსალური სწავლებებით, სიწმინდითა და ეკლესიის აღიარებით. წმინდა მამათა ფილოსოფიურ-საღვთისმეტყველო სწავლებებს პატრისტიკა ეწოდება.

რომის კათოლიკურ ეკლესიაში წმინდა მამებად ითვლებიან: ამბროსი მედიოლანელი, ავგუსტინე ნეტარი, იერონიმე და გრიგოლ დიდი, მართლმადიდებელში — ათანასე ალექსანდრიელი, ბასილი დიდი კესარიელი, გრიგოლ ნაზიანზელი, გრიგოლ ნოსელი, იოანე ოქროპირი, იოანე დამასკელი.

მიაკუთვნებენ გარკვეული პერიოდის საეკლესიო მოღვაწეებს (ზოგი მეცნიერი თვლის, რომ ეს პერიოდი ს-მდე გრძელდება) და ეკლესიის მიერ წმინდანებად შერაცხულ იმ პირებს, რომელთა მოძღვრება ორთოდოქსულად არის მიჩნეული. ეკლესიის მამათა კლასიკური პერიოდი დასავლეთში წმინდა ისიდორე სევილიელით სრულდება, რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიაში — იოანე დამასკელით, ბერძნულ ეკლესიებში კი გრიგოლ პალამათი და მისი მიმდევრებით.

ეკლესიის მამების არაერთი დოგმატიკური, ლიტურგიკული, მორალისტურასკეტური, ჰაგიოგრაფიული თუ ფილოსოფიური ნაწარმოები ადრევე ითარგმნა ქართულად. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი კვალი დატოვა ძველ ქართულ მწერლობაში ბასილი დიდის თხზულებამ „ექუჳსთა დღეთაჲ“, გრიგოლ ნოსელის „კაცისა შესაქმისათჳს“, ათანასე ალექსანდრიელის „ცხოვრება წმიდისა ანტონისი“ და სხვ. თხზულებები თარგმნეს ექვთიმე და გიორგი მთაწმიდლებმა, ეფრემ მცირემ, გრიგოლ ოშკელმა, დავით ტბელმა და სხვ.
ბუჩაჩის ხელშეკრულება

ბუჩაჩის ხელშეკრულება — სამშვიდობო ხელშეკრულება რეჩ-პოსპოლიტასა და ოსმალეთის იმპერიას შორის. ხელი მოაწერეს 1672 წლის 18 ოქტომბერს, თანამედროვე უკრაინის დასავლეთში მდებარე ქალაქ ბუჩაჩში.

ხელშეკრულების თანახმად
პოდოლია თურქების კონტროლს დაექვემდებარა.
პოლონეთს ყოველწლიურად უნდა გადაეხადა 22 000 ტალერი ხარკი.
ვრაცლავისა და კიევის სავოევოდოები გადაეცა კაზაკთა საჰეტმანოს.

საომარი მოქმედებები განახლდა 1673 წლის გაზაფხულზე, ისე, რომ სეიმმა ვერ მოასწრო ხელშეკრულების რატიფიცირება. 1676 წელს მათ შორის დაიდო ჟურავნოს ხელშეკრულება.