სერგო ორჯონიკიძე

გრიგოლ (სერგო) კონსტანტინეს ძე ორჯონიკიძე (დ. 24 ოქტომბერი [ძვ. სტ. 12 ოქტომბერი], 1886, სოფ. ღორეშა, ხარაგაულის მუნიციპალიტეტი — გ. 18 თებერვალი, 1937, მოსკოვი) — ბოლშევიკი რევოლუციონერი, საბჭოთა სახელმწიფო და პარტიული მოღვაწე, კომპარტიის წევრი 1903 წლიდან. პოლიტბიუროს წევრი, სტალინთან დაახლოებული პირი.

ბიოგრაფია
დაიბადა სოფელ ღორეშაში, აზნაურის ოჯახში.1903 წლიდან რადიკალურ პოლიტიკაში ჩაება და თბილისში მიხაილოვის ჰოსპიტალის სამედიცინო სკოლის დამთავრების შემდეგ მალევე დააპატიმრეს იარაღის კონტრაბანდისთვის. საპატიმროდან გამოსვლის შემდეგ გერმანიაში მიდის, თუმცა 1907 წელს რუსეთში ბრუნდება და ბაქოში სტალინსა და მის თანამზრახველებს უერთდება. სერგოს მონაწილეობა აქვს მიღებული სპარსეთის საკონსტიტუციო რევოლუციაში, როგორც ბოლშევიკთა წარგზავნილს და ამგვარად გარკვეული პერიოდი თეირანში მოუხდა ყოფნა (დაახ. 1909), მოგვიანებით კი ასევე მონაწილეობდა გილანის (ირანი) სოციალისტური რესპუბლიკის ჩამოყალიბებაში 1920-21 წლებში.

ბაქოში ყოფნისას ის დააპატიმრეს სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წევრობისთვის და ციმბირში გაამწესეს, თუმცა სამ წელიწადში გაქცევა მოახერხა. 1912 წელს ის სტალინთან ერთად სანქტ-პეტერბურგში ბრუნდება, თუმცა ისევ იქნა დაჭერილი და სამი წლით კატორღაზე გაგზავნილი. რუსეთის სამოქალაქო ომის პერიოდში ის უკრაინის კომისარი გახდა, შემდეგ კი კავკასიაში ბრძოლაში იღებს მონაწილეობას, სადაც სომხეთში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარებაში მიუძღვის წვლილი. 1921 წელს მან უხელმძღვანელა ბოლშევიკთა შემოჭრას საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში და საქართველოს სოციალისტური რესპუბლიკა ჩამოაყალიბა. მოგვიანებით ის საქართველოს საქმის (1922) წამყვანი მონაწილე ხდება.

1926 წელს ორჯონიკიძე პოლიტბიუროს წევრი გახდა, თუმცა 1936 წლიდან სტალინმა ეჭვქვეშ დააყენა მისი ლოიალობა, განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც აღმოაჩინა, რომ ორჯონიკიძე მის გავლენას იყენებდა ნკვდ-ს გამოძიების ქვეშ მყოფი ზოგიერთი ფიგურის დასაცავად. ამასობაში, ხმები ვრცელდებოდა, რომ 1937 წლის პლენუმზე ორჯონიკიძე სტალინის დაგმობას აპირებდა საკუთარ გამოსვლაში. ორჯონიკიძეს სიტყვით გამოსვლა არ დასცალდა, ის პლენუმამდე მცირე ხნით ადრე მკვდარი იპოვეს. მისი გარდაცვალების ოფიციალურ მიზეზად დასახელდა ინფარქტი. ხრუშჩოვის მემუარების მიხედვით, ორჯონიკიძეს ანასტას მიქოიანისთვის გაუმხელია თვითმკვლელობამდე ერთი დღით ადრე, რომ მას უკვე აღარ შეეძლო იმის ატანა, თუ რა ხდებოდა პარტიაში (განსაკუთრებით პარტიის წევრების მკვლელობების).

ოჯახი

მეუღლე - ზინაიდა გავრილოვნა, ქალიშვილობაში პავლუცკაია (1894-1960).

ქალიშვილი - ეთერი (1923-2010).

შვილიშვილი - სერგეი ალექსანდრეს ძე ორჯონიკიძე (დ. 1946).

შვილიშვილი - გრიგორი ედუარდის ძე ორჯონიკიძე (დ. 1952).

დედა - ევპრაქსია გრიგორის ასული თავზარაშვილი (?-1886), გარდაიცვალა მეორე ვაჟის დაბადებისას; მისი შვილი გიორგი (სერგო) გაზარდა დასმა ეკიმ და მისმა ქმარმა დავითმა.

ძმა - პავლე (პაპულია) კონსტანტინეს ძე ორჯონიკიძე (1882-1937), კავკასიის რკინიგზის სამმართველოს პოლიტგანყოფილების უფროსი; სხვა ცნობებით - საქართველოს სსრ-ის სავაჭრო პალატის თავმჯდომარე. დაპატიმრებულია 1936 წლის ნოემბერში, სერგოს სიცოცხლეშივე. 1936 წლის 23 ნოემბერს გადაასახლეს 5 წლით, 1937 წლის 8 აგვისტოს კვლავ დააპატიმრეს, 1937 წლის 9 ნოემბერს მიუსაჯეს დახვრეტა, 10 ნოემბერს აღასრულეს. მისი მეუღლე ნინა დავითის ასული 1938 წლის 29 მარტს 10 წლით ბანაკებში გაამწესეს, თუმცა 1938 წლის 14 ივნისს გადაწყვეტილება გადაიხედა - მიესაჯა დახვრეტა და მეორე დღესვე დახვრიტეს.

მეორე მეუღლე - დესპინა ქაიხოსროს ასული გამცემლიძე.

ძმა - ივანე კონსტანტინეს ძე ორჯონიკიძე და მისი მეუღლე ანტონინა მიხეილის ასული 1938 წლის 29 აგვისტოს დააპატიმრეს. 1939 წლის 29 ნოემბერს სსრკ-ის ნკვდ-ს განსაკუთრებული სათათბიროს დადგენილებით ორივეს მიესაჯა 3 წლით თავისუფლების აღკვეთა.

ძმა - კონსტანტინე კონსტანტინეს ძე ორჯონიკიძე (1896-?), სსრკ-ის სახალხო კომისართა საბჭოსთან არსებული ჰიდრომეტეოროლოგიური სამსახურის მთავარი სამმართველოს ინსპექტორ-მეთოდისტი. 1921 წელს იყო საქართველოს სოციალისტ-ფედერალისტთა პარტიის წევრი, მსახურობდა ქართულ არმიაში. 1941 წლის 5 მაისს დააპატიმრეს; 1944 წლის 26 აგვისტოს გასამართლდა ცეცხლსასროლი იარაღის უკანონო შენახვისთვის და როგორც „სოციალურად საშიში ელემენტი“ - 5 წლით პატიმრობა მიესაჯა. 1946 წლის 30 ნოემბერს ვადა გაუხანგრძლივდა 10 წლამდე. სასჯელს იხდიდა ვლადიმირის ციხეში, ერთკაციან საკანში. 1953 წლის მარტში ვადა კიდევ 5 წლით გაუხანგრძლივდა. რეაბილიტირდა 1953 წლის სექტემბერში.

და - იულია. მისი შვილი გიორგი გვახარია, მაკეევკის მეტალურგიული ქარხნის დირექტორი, დახვრიტეს.

ბიძაშვილი - დიმიტრი გიორგის ძე ორჯონიკიძე (1897-1937), ბრალდება: "ახლო კავშირში იყო ხალხის მტრად გამოცხადებულ პაპულია ორჯონიკიძესთან, უფასოდ აწვდიდა მას დეფიციტურ სათადარიგო ნაწილებს, იცოდა მისი კონტრრევოლუციური გამონათქვამების შესახებ, მაგრამ მალავდა; შეგნებულად აფერხებდა სტახანოვურ მოძრაობას ავტობაზის მუშაკებში, ეწეოდა დეფიციტური ნაწილების მითვისებასა და გაფლანგვას". დახვრეტილია საქართველოს სსრ-ის ნკვდ-ს სამეულის დადგენილებით 1937 წლის 21 დეკემბერს.

ბიძაშვილი - ივანე გიორგის ძე ორჯონიკიძე, 1938 წლის 2 მარტის დადგენილებით მიესაჯა 10 წლით შრომა-გამასწორებელი ბანაკი.

ბიძაშვილი - გიორგი აბესალომის ძე ორჯონიკიძე (1899-1938), თბილისის სამხედრო სასწავლებლის მათემატიკის მასწავლებელი; დახვრეტილია 1938 წლის 3 მარტის დადგენილებით.

ბიძაშვილი ? - მინადორა ეფრემის ასული ორჯონიკიძე, ქორწინებით ტოროშელიძე (1879-1967), მენშევიკი, საქართველოს დამფუძნებელი კრების ხუთი ქალი წევრიდან ერთ-ერთი. სამჯერ იყო დაპატიმრებული; მისი ბოლშევიკი მეუღლე და ორი ვაჟი დახვრიტეს. ზოგი წყაროს მიხედვით, ისიც სერგოს ბიძაშვილი იყო.

მესამე თაობის ბიძაშვილი - სავვა ვალერიანის ძე ორჯონიკიძე (1900-1938), სამხრეთ ოსეთის ცეკას თავმჯდომარის მოადგილე; დახვრეტილია 1938 წლის 16 იანვრის დადგენილებით.

ჯილდოები
დაჯილდოებულია ლენინის, საბრძოლო წითელი დროშისა და შრომის წითელი დროშის ორდენებით. დაკრძალულია მოსკოვში, წითელ მოედანზე, კრემლის კედელთან.

მისი გარდაცვალების შემდეგ საბჭოთა კავშირის რამდენიმე ქალაქს მისი სახელი დაარქვეს, მათ შორის ვლადიკავკაზს.