ფილიპოპოლისის რომაული ფორუმი

ფილიპოპოლისის რომაული ფორუმი — მართკუთხა ფორუმი (მოედანი), რომელიც გარშემორტყმულია რამდენიმე ძველი ადმინისტრაციული შენობის ნანგრევებით ძველი ქალაქის ფილიპოპოლისის (თანამედროვე პლოვდივი) ცენტრში. ეს იყო საზოგადოებრივი, ადმინისტრაციული, კომერციული და რელიგიური ძველ ქალაქში. იქ იმართებოდა შეხვედრები, დისკუსიები, დღესასწაულები და სახელმწიფო ღონისძიებები.

ფორუმი მოიცავს 20 ჰექტარ (49 აკრ) ტერიტორიას, საიდანაც 11 ჰექტარი (27 აკრი) არის გათხრილი, რაც მას ბულგარეთში უდიდეს რომაულ ფორუმად აქცევს. ძველი ქალაქის ცენტრი აშენდა საუკუნეში იმპერატორ ვესპასიანეს მმართველობის დროს: ძველი ფილიპოპოლისი დაგეგმარდა ახალი ურბანული გეგმით და ფორუმით რომაული მოდელის მიხედვით. ქალაქის მთავარი ქუჩები (კარდო და დეკუმანუს მაქსიმუსი) იკვეთება ფორუმის აღმოსავლეთ შესასვლელთან. ჩრდილოეთით აშენდა საზოგადოებრივი შენობების კომპლექსი, რომელიც მოიცავდა ოდეონს, ბიბლიოთეკასა და ხაზინის შენობას.

ძველი ქალაქის ფორუმი და მისი მთავარი ქუჩა (კარდო) მდებარეობს თანამედროვე პლოვდივის ცენტრისა და მთავარი საფეხმავლო ზონის გულში.

მდებარეობა
ფილიპოპოლისის რომაული ფორუმი მდებარეობს პლოვდივის გენერალ გურკოს ქუჩასთან და ქალაქის მთავარ საფეხმავლო ქუჩასთან, კნიაზ ალექსანდრე ბატენბერგის ქუჩასთან ახლოს. ცენტრალური ფოსტის შენობა განთავსებულია ფორუმის დასავლეთ ნაწილზე. მარია ლუიზას ბულვარის მშენებლობამ 1980-იან წლებში ფორუმის ჩრდილოეთი ნაწილი დანარჩენისგან გაყო.

ისტორია
ფორუმის ფორმა თითქმის კვადრატულია, ზომები: 143 მ ჩრდილოეთ-სამხრეთის მიმართულებით და 136 მ აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებით. ჩრდილოეთით აშენდა უმნიშვნელოვანესი საზოგადოებრივი შენობების კომპლექსი. სამი შესასვლელი, რომლებიც განლაგებულია აღმოსავლეთ, სამხრეთ და დასავლეთ კიდის ღერძების გასწვრივ, გადის ფორუმის გვერდით ქუჩებზე. მთავარი ქუჩები კარდო და დეკუმანუს მაქსიმუსი იკვეთება კომპლექსის აღმოსავლეთ შესასვლელის გარეთ.

ის გამოიყენებოდა, როგორც ბაზრის გასასვლელი, სადაც ვაჭრები და ხალხი ქალაქიდან და რეგიონიდან იკრიბებოდნენ თრაკიული მარცვლეულის, ხისა და თაფლის გასაცვლელად შესანიშნავ კერამიკასა და ბრინჯაოს ჭურჭელზე, რომელიც იტალიიდანაც კი ჩამოჰქონდათ. მაღაზიები და სავაჭრო ობიექტები იკავებდნენ ფორუმის აღმოსავლეთ, სამხრეთ და დასავლეთ მხარეს და მომხმარებლები მათში შედიოდნენ ვიწრო კარების გავლით.

ფორუმის ისტორიულ ფენებში გამოირჩევა მშენებლობის ოთხი ძირითადი ფაზა. ისინი განსხვავდებიან დონით, არქიტექტურული დიზაინითა და სამშენებლო მასალით.

პირველი სამშენებლო ფაზა კომპლექსის განვითარების დასაწყისზე მიგვანიშნებს და ატარებს ქალაქის მოედნის გეგმის ფორმას. მეორე სამშენებლო ფაზის დროს აიწია მაღაზიების, საფეხმავლო ზონისა და ტერიტორიის დონემ. დორიული ორდერის სვეტები ქვიშაქვისგანაა დამზადებული. ქვის სადრენაჟე სისტემისთვის, რომელშიც პორტიკის სახურავიდან წვიმის წყალი ჩაედინებოდა, პირვანდელი ადგილი არ შეუცვლიათ. საფეხმავლო ზონა იყო 11 მ სიგანის. მესამე სამშენებლო ფაზის დროს შეიცვალა კომპლექსის პლასტიკური დეკორაცია. პორტიკო ტერიტორიის გარშემო მარმარილოსგანაა დამზადებული. კარგად შემონახული ორიგინალური ნაშთების უდიდესი რაოდენობა განეკუთვნება მეოთხე და საბოლოო სამშენებლო ფაზას. არსებულ კრეპიდომაზე განთავსდა სიენიტის ბლოკებისგან შექმნილი ახალი სტილობატი. მას ჰქონდა თავისუფლად მდგომი სვეტების მარმარილოს არკადა რომაულ კორინთულ ორდერში.

საზოგადოებრივი შენობები ქალაქის მმართველობისა და ქალაქური ცხოვრების სხვა საჭიროებებისათვის მდებარეობდა ფორუმის კომპლექსის ჩრდილოეთ ნაწილში. ეპიგრაფიკული დოკუმენტები ადასტურებს ოფიციალური სახაზინოს არსებობას. ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში აღმოჩენილია ოდეონი (ბულევტერიონი), ხოლო მისგან დასავლეთით არის ქალაქის ბიბლიოთეკის ნაშთები.

კომპლექსის ჩრდილოეთ მხარეს აღმოჩენილია წარწერები, რომლებიც უკავშირდება ქალაქის რელიგიურ და ადმინისტრაციულ ცხოვრებას, ასევე გლადიატორთა ბრძოლების წარმოდგენაზე მოსაწვევი ბარათის ნაწილი. ტერიტორიაზე აღმოჩენილია ქანდაკებების პოსტამენტები, ეგზედრა - პლატფორმა გამოსვლებისთვის და სამსხვერპლოს ნაშთები წარწერებით, რომლებიც ქალღმერთებს, დემეტრასა და კორეს (პერსეფონეს) ეძღვნება.

ქალაქში ტემპი მინელდა საუკუნის შუა პერიოდში, როდესაც ბარბაროსთა ტალღებმა აიძულა ფილიპოპოლისის ხალხი, მიეტოვებინათ საკუთარი კერა, უბნები დაბლობში და გადასულიყვნენ აკროპოლისზე.

კონსერვაცია და რესტავრაცია
ფილიპოპოლისის ფორუმი აღმოჩენილ იქნა 1971 წელს პლოვდივში ცენტრალური საფოსტო შენობის მშენებლობისას. გამოვლინდა ძველი ცენტრალური მოედნის აღმოსავლეთი, ჩრდილოეთი და სამხრეთი ტერიტორიების ნაწილი.
2012 წელს დაიწყო გათხრები ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, რამაც გამოავლინა 400 კვ.მ. ფართობი საფოსტო შენობასა და ცარ სიმეონის ბაღებს შორის.