iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
შაჰ-ალამი

შაჰ-ალამი ― ქალაქი მალაიზიაში. სელანგორის შტატის დედაქალაქი. მდებარეობს პეტალინგის რაიონსა და კლანგის რაიონის ნაწილში. 1974 წელს კუალა-ლუმპური ფედერალურ ტერიტორიად გამოცხადდა, რის შემდეგაც, 1978 წელს სელანგორის შტატის დედაქალაქი შაჰ-ალამი გახდა. 1857 წელს ბრიტანეთისგან დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ შაჰ-ალამი პირველი გეგმიური ქალაქი იყო მალაიზიაში.

ისტორია
1957 წელს დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ მალაიზიია სწრაფად განვითარდა მეორე პრემიერ-მინისტრის, აბდულ რაზაკ ჰუსეინის მმართველობისას. ერთ დროს შაჰ-ალამს სუნგაი-რენგამი ეწოდებოდა და კაუჩუკისა და პალმის ზეთის მამულებით იყო ცნობილი. მოგვიანებით, მალაიზიის დამოუკიდებლობის მოპოვებამდე, იგივე ტერიტორია ბატუ-ტიგას სახელწოდებით გახდა ცნობილი და კაუჩუკითა და პალმის ზეთით ვაჭრობის ცენტრი გახდა. ვლადო ანტოლიჩის, გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ქალაქის განვითარების მრჩევლის, რეკომენდაციით, 1963 წელს სელანგორის მთავრობამ სუნგაი რენგამის პლანტაციები ქალაქის განვითარებისთვის შეარჩია. არჩევანი კუალა-ლუმპურსა და პორტ-კლანგს შორის სტრატეგიული მდებარეობითაც იყო განპირობებული.

ქალაქის ამჟამინდელი სახელი სელანგორის სულთანმა, სალაჰადინ აბდულ აზი შაჰმა შეარჩია, მამამისის, სულთან ალამ შაჰის პატივსაცემად. ძეგლები, შენობები და ქუჩაც სულთნის სახელს ატარებს. შაჰ-ალამი 1963 წელს გაიხსნა და სელანგორის ახალი ადმინისტრაციული ცენტრის დანიშნულება ჰქონდა. 1974 წელს კუალა-ლუმპური ფედერალურ ტერიტორიად გამოცხადდა, რომელიც სწორედ შაჰ-ალამმა ჩაანაცვლა. სულთნის თანხმობის მიღების შემდეგ, 1978 წლის 7 დეკემბერს შაჰ-ალამი ოფიციალურად გამოცხადდა დედაქალაქად. ქალაქის თავდაპირველი ფართობი 41.68 კმ² იყო და მუნიციპალური საბჭოს მიერ იმართებოდა.

შაჰ-ალამს ქალაქის სტატუსი 2000 წლის 10 ოქტომბერს მიენიჭა პირველი მერის, დატუ ჰაჯი აბუ სუჯაკ ჰაჯი მუჰამადის მიერ.

გაფართოება
1983-1997 წლებში შაჰ-ალამი რამდენჯერმე გაფართოვდა. 1983 წელს ქალაქს პეტალინგის რაიონული საბჭოს 25-28-ე სექცია, 11.41 კმ² ფართობის ტერიტორია დაემატა. 1994 წელს ქალაქი 208.6 კმ²-ით გაფართოვდა. ამჯერად პეტალინგის რაიონული საბჭოდან სეტია-ალამის, ბუკიტ-ჯელოტუნგისა და სუბანგის აეროპორტის ტერიტორია, ასევე, კლანგის მუნიციპალური საბჭოდან კოტა-კემუნინგისა და სგ-კანდისის ტერიტორიები შეუერთდა. 1997 წელს ქალაქი კიდევ 28.6 კმ²-ით გაფართოვდა. მას პეტალინგის რაიონული საბჭოდან პაია-ჯარასი და სუნგაი-ბულოჰის ნაწილი მიუერთდა, თუმცა პუტრის მაღლობები და სუბანგის მაღალტექნოლოგიური ინდუსტრიული პარკი სუბანგ-ჯაიას შეუერთდა. ამჟამად ქალაქის ფართობი დაახლოებით 290.3 კმ²-ის ტოლია.

გეოგრაფია
შაჰ-აამი პეტალინგის რაიონსა და კლანგის რაიონის ნაწილში მდებარეობს, სელანგორის შტატში. ქალაქის ფართობი 290.3 კმ²-ის ტოლია. გაფართოებების გამო ქალაქს დღეისთვის აღმოსავლეთიდან სუბანგ-ჯაია და პეტალინგ-ჯაია ესაზღვრება, დასავლეთიდან ― კლანგის რაიონი, ჩრდილოეთიდან ― კუალა-სელანგორი და სელაიანგი, ხოლო სამხრეთიდან ― კუალა-ლანგატი. შაჰ-ალამი კლანგის ხეობის ერთ-ერთი უმთავრესი ქალაქია, რომელიც კუალა-ლუმპურსა და მის გარეუბნებს, მიმდებარე დიდ და პატარა ქალაქებს მოიცავს. ხეობა მდინარე კლანგის ირგვლივ იქმნება, რომელიც დასავლეთით მალაკის სრუტისკენ მიედინება.

დაძმობილებული ქალაქები
გურამ მოდებაძე

გურამ მოდებაძე (დ. 5 ოქტომბერი, 1947, ჭიათურა — გ. 7 მარტი, 2012) — ქართველი მორაგბე, რაგბის მწვრთნელი, ექიმი.

დაიბადა 1947 წლის 5 ოქტომბერს ჭიათურაში. რაგბის თამაში 22 წლის ასაკში დაიწყო და მალევე აიყვანეს სარაგბო კლუბ „ლოკომოტივში“. 1977 წელს დატოვა უმაღლესი ლიგა და მწვრთნელი გახდა. სხვადასხვა დროს ავარჯიშებდა სპი-ს, თსუ-ს, სამხატვრო აკადემიის გუნდს, ლოკომოტივს, ასკ-ს, რუსთავს, გუმარს, დევებს. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მორაგბეთა ეროვნული ნაკრების მთავარი მწვრთნელი.
აზერბაიჯანის პოლიციის დღე

აზერბაიჯანის პოლიციის დღე — რესპუბლიკის სამართალდამცავების პროფესიული დღესასწაული, რომელიც ყოველწლიურად 2 ივლისს აღინიშნება.

1918 წლის 2 ივლისს აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის შინაგან საქმეთა მინისტრმა ხელი მოაწერა ცირკულარს, რომელიც გახდა საფუძველი სახელმწიფოს ეროვნული პოლიციის შექმნისათვის.

აზერბაიჯანის მაშინდელი პრეზიდენტის ჰეიდარ ალიევის 1998 წლის 24 მაისის 710 ბრძანებულებით, 2 ივლისი გამოცხადდა აზერბაიჯანის პოლიციის დღედ.
აზერბაიჯანის სახელმწიფო სამხატვრო გალერეა

აზერბაიჯანის სახელმწიფო სამხატვრო გალერეა — ხელოვნების მუზეუმი ბაქოში, რომელიც ეძღვნება აზერბაიჯანის კულტურული მემკვიდრეობის შენარჩუნებას და აღდგენას.

აზერბაიჯანის სახელმწიფო სამხატვრო გალერეა შეიქმნა 1972 წელს აზერბაიჯანის სსრ კულტურის სამინისტროს ბრძანებულებით აზერბაიჯანის სახელმწიფო საგამოფენო დარბაზის ბაზაზე, რომელიც ფუნქციონირებდა 1960 წლიდან. გალერეაში წარმოდგენილია 14000-ზე მეტი ნახატი, გრაფიკული ნამუშევარი, სკულპტურა, დეკორატიული და გამოყენებითი ხელოვნებისა და თანამედროვე ხელოვნების ნიმუშები. აქედან 10 000-ზე მეტი აზერბაიჯანელი მხატვრების ნამუშევარია.

გალერეა აწყობს შემოქმედებით ვორქშოფებს მხატვრებისთვის, მასტერკლასებს და ახალგაზრდა ხელოვანთა მოგზაურობის გამოფენებს. გალერეის მკვლევარები ატარებენ კვლევებს გამოფენებზე, კონკურსებზე, ნახატებზე და აგროვებენ ინფორმაციას მხატვრების შესახებ.

2017 წლის 27 ოქტომბერს გალერეამ ჩამოაყალიბა აზერბაიჯანელი მხატვრების ერთიანი საინფორმაციო ბაზა.

აზერბაიჯანში და მის ფარგლებს გარეთ გამართული გამოფენების უმეტესობა შედგება სამხატვრო გალერეის კოლექციაში შეტანილი ნახატებისგან.
ირანის დემოგრაფია

საუკუნის მეორე ნახევარში ირანის მოსახლეობა საგრძნობლად გაიზარდა. 2016 წელს ქვეყნის მოსახლეობამ 80 მილიონს მიაღწია. 2022 წლის მონაცემებით, ირანის მოსახლეობა 86.5 მილიონ ადამიანს შეადგენს. ბოლო წლებში ირანში შობადობის მაჩვენებელი საგრძნობლად დაეცა. კვლევების თანახმად, ირანის მოსახლეობის ზრდის ტემპი ნელა გაგრძელდება და 2050 წლისთვის 100 000-ზე გამყარდება. 2012 წელს ირანის მოსახლეობის ნახევარი 35 წელზე ახალგაზრდა.

2009 წლის მონაცემებით, შინამეურნეობათა რიცხვი 15.3 მილიონს უტოლდება (4.8 ადამიანი ყოველ შინამეურნეობაზე). 2012 წლის მონაცემებით, საშუალოდ ოჯახი ყოველთვიურად 11.8 მილიონ რიალს (დაახლოებით 960 აშშ დოლარი) გამოიმუშავებს.

მსოფლიო ბანკის სტატისტიკის მიხედვით, 1990 წლიდან 2008 წლამდე პერიოდში ირანის მოსახლეობა 17.6 მილიონი ადამიანით გაიზარდა, რაც 32%-იან ზრდას უდრის. 2002 წელს წერა-კითხვის ცოდნის მაჩვენებელი 80%-ს უდრიდა, ხოლო 2016 წელს ეს მაჩვენებელი 85%-მდე გაიზარდა. ერთ ქალზე შობადობის მაჩვენებელი 1.6-მდეშემცირდა, რაც თაობათა ცვლისთვის საკმარის მაჩვენებელზე (2.1 ბავშვი ერთ ქალზე) ნაკლებია.

მოსახლეობა
2016 წელს ირანის მოსახლეობამ 79.9 მილიონს მიაღწია,

რელიგია
ირანელთა 99% მუსლიმია. 90% შიიზმის მიმდევარია, რომელიც სახელმწიფოს ოფიციალური რელიგიაა, ხოლო 9% სუნიტია. სუნიზმი მეზობელ მუსლიმურ სახელმწიფოებში წამყვანი რელიგიაა. მოსახლეობის 1%-ზე ნაკლებს არამუსლიმები შეადგენენ, მათ შორის: ქრისტიანები, ზოროასტრიზმის მიმდევრები, ებრაელები, ბაჰაისტები, მანდაები და იარსანები. უდიდეს ქრისტიანულ ჯგუფს სომხები წარმოადგენენ, რომლებიც სომხური სამოციქულო ეკლესიის მიმდევრები არიან.

დემოგრაფიული სტატისტიკა
ქვემოთ მოცემულია ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს -ის მონაცემები, თუკი სხვა წყარო არ არის მოცემული.

2020 წლის მონაცემებით, მოსახლეობის ასაკობრივი სტრუქტურა შემდეგნაირად გამოიყურება: მოსახლეობის 24.11% 14 წლამდე ასაკობრივ ჯგუფს მიეკუთვნება, 13.36% — 15-14 წლების ჯგუფს, 48.94% — 25-54 წლების ასაკობრივ ჯგუფს, 7.72% — 55-64 წწ. ასაკობრივ ჯგუფს, ხოლო 5.87% 65 წელს გადაცილებულ ადამიანთა ჯგუფს.

2020 წლის მონაცემებით, ირანის მოსახლეობის მედიანური ასაკი 31.7 წელია. მამაკაცების მედიანური ასაკი 31.5 წელია, ხოლო ქალების ― 32 წელი.

2021 წლისთვის ირანის მოსახლეობის ზრდის ტემპი 1.03%-ს უდრის. შობადობის მაჩვენებელი 15.78 ადამიანია 1 000 ადამიანზე, ხოლო მოკვდაობის კოეფიციენტი 5.14 ‰-ს უდრის. ურბანული მოსახლეობა მთელი მოსახლეობის 76.3%-ს შეადგენს (2021). 2020-2025 წლის პროგნოზით, ურბანიზაციის ტემპი 1.32%-ის ტოლია.

სიცოცხლის მოსალოდნელი ხანგრძლივობა 75.06 წელია: ქალებისთვის 76.48 წელი, ხოლო კაცებისთვის ― 73.71 წელი. ერთ ქალზე საშუალოდ 1.93 ბავშვი მოდის.

2016 წლის მონაცემებით, წერა-კითხვის ცოდნის დონე 85.5%=ია: მამაკაცებისთვის ― 90.4%, ხოლო ქალებისთვის ― 80.8%.
ბაქოს მარიონეტების თეატრი

ბაქოს მარიონეტების თეატრი — თოჯინების თეატრი ბაქოში. თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელია თარლან გორჩუ.

ისტორია
ბაქოში თოჯინების თეატრი დაარსდა 1988 წლის 20 აპრილს აზერბაიჯანის თეატრის მუშაკთა კავშირის ქვეშ. პირველი დადგმული სპექტაკლი უზეირ ჰაჯიბეკოვის ოპერეტაზე დაფუძნებული „არშინ მალ ალანი“ იყო.

1993 წელს თეატრმა მიიღო მუნიციპალური თეატრის სტატუსი. 2013 წლიდან იგი მიიღეს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტთან არსებული იჩერიშჰერის ადმინისტრაციის სტრუქტურაში.

2016 წელს თეატრმა დაიწყო ფუნქციონირება.

თეატრი მდებარეობს „იჩერიშეჰერის“ ისტორიულ-არქიტექტურული კომპლექსის ერთ-ერთ შენობაში, რომელიც აშენდა 1880-იან წლებში და ეკუთვნის სალიმხანოვის სავაჭრო ოჯახს. ხანძრის შედეგად შენობა მრავალი წლის განმავლობაში ავარიულ მდგომარეობაში იმყოფებოდა. 1986 წელს ქალაქის ხელისუფლებამ შენობის რეკონსტრუქცია მოახდინა. 2013 წელს ჩატარდა განმეორებითი სარემონტო-აღდგენითი სამუშაოები და 2016 წელს თოჯინების თეატრმა არსებობის ისტორიაში პირველად მიიღო მუდმივი სცენა.

2016 წლის 24 დეკემბერს თეატრის გახსნის ცერემონია გაიმართა აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის მონაწილეობით.
აზერბაიჯანის ეროვნული უსაფრთხოების ორგანოების თანამშრომელთა დღე

აზერბაიჯანის ეროვნული უსაფრთხოების ორგანოების თანამშრომელთა დღე — სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის ყველა თანამშრომლისა და თანამშრომლის პროფესიული დღესასწაული, რომელიც აღინიშნება აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში ყოველწლიურად 28 მარტს. სამუშაო დღეა.

აზერბაიჯანის ეროვნული უსაფრთხოების ორგანოების თანამშრომელთა დღე აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ოფიციალური დღესასწაულია. იგი დაარსდა 1997 წლის 23 მარტს აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ჰეიდარ ალიევის ბრძანებულებით, რომელიც 25 წლის განმავლობაში მსახურობდა უშიშროების ძალებში და გახდა პირველი აზერბაიჯანელი გენერალი ამ სტრუქტურაში.

ამ პროფესიული დღესასწაულის აღნიშვნის თარიღი ჰეიდარ ალიევმა შემთხვევით არ აირჩია. იგი კონკრეტულ ისტორიულ მოვლენასთანაა დაკავშირებული. სწორედ ამ დღეს, 1919 წლის 28 მარტს, შეიქმნა აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის პირველი სადაზვერვო სააგენტო - დაზვერვისა და კონტრდაზვერვის დეპარტამენტი.

ტრადიციულად, ამ დღეს ქვეყნის ხელმძღვანელობა და სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის უფროსი თანამდებობის პირები ულოცავენ ხელქვეითებს ამ პროფესიულ დღესასწაულს, ხოლო ყველაზე გამორჩეულ თანამშრომლებს ენიჭებათ სახელმწიფო ჯილდოები, საგანგებო სამხედრო წოდებები. გადაეცემათ სამახსოვრო საჩუქრები, სამთავრობო დიპლომები და სარდლობის ქება.
ადამიანის უფლებათა დღე (აზერბაიჯანი)

„ადამიანის უფლებათა დღე“ — ეროვნული დღესასწაული, რომელიც აღინიშნება აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში ყოველწლიურად 18 ივნისს.

„ადამიანის უფლებათა დღე აზერბაიჯანში“ აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ოფიციალური სახალხო დღესასწაულების კალენდარში შედარებით ცოტა ხნის წინ გამოჩნდა. კერძოდ, 2007 წელს, მას შემდეგ, რაც 2007 წლის 18 ივნისს, დედაქალაქ ბაქოში აზერბაიჯანის მეოთხე პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა ხელი მოაწერა ბრძანებულებას „ადამიანის უფლებათა დაცვის დღის დაწესების შესახებ“.

დოკუმენტი საზოგადოების დემოკრატიზაციის, ადამიანის უფლებებისა და პიროვნების თავისუფლებების სფეროს მოიცავდა.

„ადამიანის უფლებათა დღე“ არ არის არასამუშაო დღე აზერბაიჯანში.
ტაილანდის დემოგრაფია

ტაილანდის დემოგრაფია ქვეყნის მოსახლეობის დემოგრაფიულ სტატისტიკურ სურათს წარმოაჩენს. ქვეყნის დემოგრაფია მოიცავს ისეთ მაჩვენებლებს, როგორებიცაა: მოსახლეობის სიმჭიდროვე და განაწილება, ეთნიკური შემადგენლობა, განათლების დონე, საზოგადოებრივი ჯანდაცვის დონე, ეკონომიკური სტატუსი, რელიგიური მიკუთვნება და სხვა მახასიათებლები.

მოსახლეობა
ტაილანდში წარმატებით ხორციელდება მთავრობის მიერ მხარდაჭერილი ოჯახის დაგემგვის პროგრამა, რომელსაც 1960 წლიდან 2015 წლამდე პერიდში მოსახლეობის ზრდის 3.1%-დან 0.4%-მდე შემცირება მოჰყვა. მსოფლიო ბანკის პროგნოზით, 2010-2040 წლებში სამუშაო ასაკის მოსახლეობის წილი 10%-ით შემცირდება. 1970 წელს ტაის შინამეურნეობაში 5.7 ადამიანი ცხოვრობდა. 2010 წლის აღწერის მიხედვით, შინამეურნეობებში ადამიანების რაოდენობა 3.2-მდე შემცირდა. მართალია ტაილანდს აზიაში გამორჩეული სოციალური უსაფრთხოების სისტემა აქვს, მაგრამ მოსახლეობის სტრუქტურაში ხანდაზმული მოსახლეობის წილის ზრდა ქვეყნისთვის დიდ გამოწვევას წარმაოდგენს.

რელიგია
ტაილანდის კონსტიტუციის მიხედვით, ქვეყანას ოფიციალური რელიგია აქვს. ქვეყანაში უპირატესობით სარგებლობს ბუდიზმი, თუმცა სხვა რელიგიების აღმსარებლობაც დაშვებულია. მოსახლეობის 93.5% ბუდისტია, 5.4% — მუსლიმი, 1.1% — ქრისტიანი, ხოლო 0.1% — სხვა რელიგიის მიმდევარიან ან არცერთ რელიგიას მიაკუთვნებს თავს. ტაილანდის კანონი ოფიციალურად აღიარებს ხუთ რელიგიას: ბუდიზმს, ისლამს, ინდუიზმს, სიქიზმსა და ქრისტიანობას.

დემოგრაფიული სტატისტიკა
ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს -ის მიხედვით, ტაილანდის მოსახლეობა დაახლოებით 69.7 მილიონ ადამიანს შეადგენს. 2000 წელს ტაილანდის მოსახლეობა 60 916 441 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო 2010 წლისთვის — 65 981 000 ადამიანს. საშუალო წლიური ზრდის ტემპი 0.3%-ია. ტაის ეთნოსთან ერთად, ქვეყნის ეთნიკურ ჯგუფებს მიეკუთვნებიან: ჩინელები, მალაიები, ლაოები, ბირმელები, კამბოჯელები, ინდოელები და სხვები.

2020 წლის მონაცემებით, მოსახლეობის ასაკობრივი სტრუქტურა შემდეგნაირად გამოიყურება: მოსახლეობის 16.5% 14 წლამდე ასაკობრივ ჯგუფს მიეკუთვნება, 13.02% — 15-14 წლების ჯგუფს, 45.69% — 25-54 წლების ასაკობრივ ჯგუფს, 13.01% — 55-64 წწ. ასაკობრივ ჯგუფს, ხოლო 11.82% 65 წელს გადაცილებულ ადამიანთა ჯგუფს.

გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის პროგნოზით, 2030 წლისთვის 65 გადაცილებულ ადამიანთა რაოდენობა 19.5%-ს გადააჭარბებს, ხოლო 2040 წლისთვის მათი წილი 25%-ზე მეტი იქნება.

ტაილანდის მოსახლეობის სიცოცხლის მოსალოდნელი ხანგრძლივობის მაჩვენებელი 73.6 წელია (მამაკაცებისთვის — 71.24 წელი, ხოლო ქალებისთვის — 76.08 წელი).

 -ის მიხედვით, ტაილანდის მოსახლეობის 95.9%-ს ტაის ეთნიკური ჯგუფი შეადგენს, 2%-ს — ბირმელები, ხოლო 1.3% — სხვა ჯგუფებს, 0.8% კი არ არის დადგენილი.

2015 წლის მონაცემებით, წერა-კითხვის ცოდნის დონე 92.9%-ს უდრის: ქალებისთვის 91.2%-ია, ხოლო კაცებისთვის — 94.7%.
იემენის დემოგრაფია

იემენის დემოგრაფია მოიცავს ქვეყნის მოსახლეობის მახასიათებლებს, როგორებიცაა: მოსახლეობის სიმჭიდროვე, ეთნიკური შემადგენლობა, განათლების დონე, ჯანდაცვის დონე, ეკონომიკური სტატუსი, რელიგიური კუთვნილება და სხვა ასპექტები.

მოსახლეობა
2021 წლის მონაცემებით, იემენის მოსახლეობა 33 მილიონს აჭარბებს. მოსახლეობის 46% 15 წლამდე ასაკობრივ ჯგუფს მიეკუთვნება, ხოლო 2.7% ― 65 წელზე გადაცილებულ ასაკობრივ ჯგუფს. 1950 წელს იემენის მოსახლეობა 4.3 მილიონ ადამიანს უტოლდებოდა, ხოლო პროგნოზის მიხედვით, 2050 წლისთვის მოსახლეობა 60 მილიონს მიაღწევს.

იემენელთა უმრავლესობას არაბები შეადგენენ. დიდი ნაწილი ტომებად ცხობრობს. ჩრდილოეთში, ქვეყნის მთიან ნაწილში, ზაიდიტების დაახლოებით 400-მდე ტომია. ურბანულ ტერიტორიებზე, მაგალითა, ალ-ახდამში, დღემდე შემორჩენილია მემკვიდრეობითი კასტური ჯგუფებიც.

ეთნიკური ჯგუფები
იემენის ეთნიკურ ჯგუფებს შორის არაბები ჭარბობენ. სომალის ნახევარკუნძულიდან, სამხრეთ აზიიდან და ევროპიდან ჩამოსული ადამიანები უმცირესობას შეადგენენ. წარსულში იემენი ებრაული დიასპორის სამკვიდროსაც წარმოადგენდა.

ენები
ემენის ოფიციალური ენაა არაბული ენა. ოფიციალურ და ბიზნეს წრეებში აქტიურად გამოიყენება ინგლისური ენა. სუნიტები მეტწილად შაფის სკოლის მიმდევრები არიან. საკმაოდ დიდი რაოდენობით მიმდევარი ჰყავს ალიქისა და ჰანბალის სკოლებსაც. შიიტები მეტწილად ზაიდიტები არიან. მნიშვნელოვან უმცირესობას შეადგენენ თორმეტი იმამისა და ისმაილიზმის მიმდევრები.

ზაიდიტები ძირითადად ქვეყნის ჩრდილოეთ და ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში სახლობენ, ხოლო შაფის სკოლის მიმდევრები იემენის სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში ცხოვრობენ. იემენში მცირე რაოდენობით ქრისტიანები და ებრაელები ცხოვრობენ.

იემენის კონსტიტუცია აღიარებს რელიგიის თავისუფლებას. კონსტიტუციის თანახმად, იემენის სახელმწიფო რელიგია ისლამია და კანონმდებლობის წყარო შარიათია. მუსლიმებსაც და სხვა რელიგიების მიმდევრებსაც საკუთარი რწმენის შესაბამისად ღვთისმსახურების უფლება აქვთ, მაგრამ მთავრობა კრძალავს ისლამიდან სხვა რელიგიაზე გადასვლას ან რელიგიის შეცვლაზე სხვა ადამიანების დაყოლიებას (პროსელიტიზმი).

განათლება
მსოფლიო ბანკის 2005 წლის მონაცემების მიხედვით, მამრობითი სქესის ზრდასრული მოსახლეობის 73%-მა იცის წერა-კითხვა, ხოლო მდედრობითი სქესის მოსახლეობისთვის ეს მაჩვენებელი 35%-ს შეადგენს. 15 წელს გადაცილებულ მოსახლეობაში წერა-კითხვის ცოდნის საშუალო მაჩვენებელი 54%-ს უტოლდება. შედარებისთვის, დაბალი შემოსავლების მქონე ქვეყნებისთვის, ზრდასრულ მოსახლეობაში წერა-კითხვის ცოდნის დონე 62%-ს უტოლდება.

დიასპორა
იემენის დიასპორა მეტწილად გაერთიანებულ სამეფოშია კონცენტრირებული, სადაც 70 000-80 000 იემენელი ცხოვრობს. 20 000-ზე მეტი იემენელი ამერიკის შეერთებულ შტატებში ცხოვრობს, ხოლო 2 812 იემენელი ― იტალიაში. იემენელები ასევე ცხოვრობენ საუდის არაბეთში, ყატარში, ბაჰრეინში, ინდონეზიაში, მალაიზიაში, ბრუნეისა და ყოფილი საბჭოთა კავშირის ქვეყნებში. იემენური წარმოშობის მქონე ადამიანების მცირე ნაწილი დღევანდელი პაკისტანის ტერიტორიაზე ცხოვრობს. 350 000 იემენელი ებრაელი ისრაელში ცხოვრობს.
თურქმენეთის დემოგრაფია

თურქმენეთის დემოგრაფია მოიცავს თურქმენეთის მოსახლეობის დემოგრაფიულ მახასიათებლებს, როგორიცაა: მოსახლეობის სიმჭიდროვე, მოსახლეობის ზრდა, ეთნიკური ჯგუფები, განათლების დონე, ჯანდაცვა, ეკონომიკური სტატუსი, რელიგიური მიკუთვნებულობა და მოსახლეობის სხვა ასპექტები. თურქმენეთის მოსახლეობის ეთნიკურ უმრავლესობას თურქმენები შეადგენენ.

დემოგრაფიული ტრენდები
1939 წლის 17 იანვრის აღწერის მიხედვით, თურქმენეთის მოსახლეობა 1 251 883 ადამიანს შეადგენდა. მათგან 741.5 ათასი ადამიანი თურქმენი იყო, 232.9 ათასი ადამიანი ― რუსი, 107.4 ათასი ადამიანი ― უზბეკი, 61 400 ― ყაზახი, 19 500 ― თათარი, 8 300 ― ირანელი, 5 400 ― ბელუჯი, ხოლო 75 500 ― სხვა ეროვნების. 1959 წლის აღწერის მიხედვით, თურქმენეთის მოსახლეობა 1.5 მილიონამდე გაიზარდა, ხოლო 1995 წელს ― 4.5 მილიონ ადამიანამდე. 2022 წლის მონაცემებით, თურქმენეთის მოსახლეობა 7 057 841 ადამიანს შეადგენს.

ზოგიერთი წყაროს მიხედვით, გაუარესებული ეკონომიკური მდგომარეობის გამო 2008-2018 წლებში თურქმენეთი 1 879 413-მა ადამიანმა დატოვა. სამუშაოს საძიებლად უმრავლესობა რუსეთში, თურქეთსა და უკრაინაში გაემგზავრა. 2013-2019 წლებში თურქმენეთიდან რუსეთში ემიგრირებულთა რაოდენობა გაორმაგდა. შედეგად, 2018 წელს თურქმენეთის ოფიციალურმა უწყებებმა 40 წლამდე ასაკის მოქალაქეებს ქვეყნის დატოვება შეუზღუდეს, რათა ემიგრაცია შეემცირებინათ.

ეთნიკური ჯგუფები
ცხრილში მოცემულია თურქმენეთის მოსახლეობის ეთნიკური შემადგენლობა 1926 წლიდან 1995 წლამდე.

აზერბაიჯანელები
დიდი რაოდენობით აზერბაიჯანელები თურქმენეთში საუკუნის ადრეული წლებიდან იწყება. აზერბაიჯანელები მასიურად გადასახლდნენ თურქმენეთში 1902 წლის შამახის მიწისძვრის შემდეგ. შამახის ბეგები ძირითადად კრასნოვოდსკსა და აშხაბადში დასახლდნენ. ბეგების სიმდიდრე თურქმენეთისთვის „ინვესტიციების ბუმი“ იყო. ბეგებმა ახალი შენობა-ნაგებობების მშენებლობა დაიწყეს. მოკლე პერიოდში სასტუმროები, სახლები, ჩაიხანები, ქარავანსერაები, მეჩეთები, მედრესები, სკოლები და თეატრები აშენდა.

საბჭოთა კავშირის დაშლის დროისთვის თურქმენეთში 36 000 აზერბაიჯანელი ცხოვრობდა. ამჟამად მათი რაოდენობა 52 000-ს აღემატება.

რუსები
2000 წლის აღწერის მიხედვით, თურქმენეთში 297 913 რუსი ცხოვრობდა, რაც მთლიანი მოსახლეობის 4%-ს უტოლდება. რუსების დიდი ნაწილი თურქმენეთში საუკუნეში გადასახლდა. დასახლებების დიდი ნაწილი ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში შეიქმნა. რუსების რაოდენობამ პიკს საბჭოთა კავშირის დაშლამდე მიაღწია. ამჟამად ეთნიკური რუსების დიდი ნაწილი ქვეყნის დედაქალაქში, აშხაბადში, ცხოვრობს.

ბელუჯები
ბელუჯების ნაწილი თურქმენეთში საუკუნის შუა ხანებში ავღანეთიდან გადასახლდა. თურქმენი ბელუჯები სუნიტები, ჰანაფის სკოლის მიმდევრები არიან.

სტატისტიკა
აშშ-ის მსოფლიოს ფაქტების წიგნის 2018 წლის მონაცემების მიხედვით, მოსახლეობის 72% თურქმენულ ენაზე საუბრობს, 12% ― რუსულ ენაზე, 9% ― უზბეკურ ენაზე, 1% ― აზერბაიჯანულზე, ხოლო 7% ― სხვა ენებზე.

თურქმენეთის მოსახლეობის 93% ისლამის მიმდევარია, 6% ― ქრისტიანია, ხოლო 1% ― უცნობია.

თურქმენეთის მოსახლეობის 85% თურქმენების ეთნიკურ ჯგუფს მიეკუთვნება, 5.8% ― უზბეკების, 5.1% ― რუსების, 1.2% ― აზერბაიჯანელების, ხოლო 1% ― სხვა ეთნიკურ ჯგუფებს.
როგორ დავძლიოთ მღელვარება და დავიწყოთ ცხოვრება

„როგორ დავძლიოთ მღელვარება და დავიწყოთ ცხოვრება“ — დეილ კარნეგის მიერ შედგენილი თვითდახმარების წიგნი. იგი პირველად დაიბეჭდა დიდ ბრიტანეთში 1948 წელს რიჩარდ კლეის მიერ. კარნეგი წინასიტყვაობაში ამბობს, რომ მან დაწერა ეს წიგნი, რადგან იგი იყო ერთ-ერთი ყველაზე უბედური ბიჭი ნიუ-იორკში.

წიგნის მიზანია მიიყვანოს მკითხველი უფრო ხალისიან და სრულყოფილ ცხოვრებამდე, დაეხმაროს მას უფრო მეტად გაეცნოს არა მხოლოდ საკუთარ თავს, არამედ გარშემომყოფებსაც. კარნეგი ცდილობს ყურადღება მიაქციოს ცხოვრების ყოველდღიურ ნიუანსებს, რათა მკითხველმა ყურადღება გაამახვილოს ცხოვრების უფრო მნიშვნელოვან ასპექტებზე.
ნიკოლოზ კამალოვი

ნიკოლოზ კამალოვი (დ. 26 თებერვალი, 1897, თელავი — გ. 1986) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1924 წელს დაამთავრა მოსკოვის სამედიცინო ინსტიტუტი.

1930-1953 წლებში ჰელმინთოლოგიის განყოფილების გამგედ მუშაობდა თბილისში პარაზიტოლოგიისა და ტროპიკული მედიცინის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში. 1953- 1963 წლებში თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტში ხელმძღვანელობდა ეპიდემიოლოგიის, მიკრობიოლოგიისა და ლაბორატორიული დიაგნოსტიკის კათედრას, ხოლო 1962 წლიდან კლინიკური ლაბორატორიის დიაგნოსტიკის კათედრის გამგე იყო. ნ. კამალოვი სწავლობდა ანკილოსტომიდოზს, პაპატაჩისა და ლეიშმანიოზის გადამტანების საკითხებს. შეიმუშავა ამებიაზის, ლამბლიოზისა და ჰიპოქრომული ანემიის მკურნალობის მეთოდები.

ჯილდოები
1961 - საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე
შრომის წითელი დროშის ორდენი
ბონდო კანდელაკი

ბონდო კანდელაკი (დ. 12 დეკემბერი, 1928, ბზვანი — გ. 2000) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1948 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სტომატოლოგიური ინსტიტუტი.

1949–1958 წლებში იყო ქობულეთის რაისაავადმყოფოს თერაპევტი. 1955–1958 წლებში მთავარი ექიმი. ქობულეთის სამმართველოს სანატორიუმის მთავარი ექიმი. 1958–1960 წლებში კვების სამეცნიერო კვლევითი ლაბორატორიის კლინიკური ორდინატორი. 1963 წელს უფროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. 1968 წელს ჰოსპიტალური თერაპიის კათედრის ასისტენტი. 1973 წლიდან ამავე კათედრის დოცენტი. ავტორია 47 სამეცნიერო ნაშრომის გასტროენტეროლოგიის საკითხებზე.

1963 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ხაშის გავლენა კუჭის სეკრეციულ ფუნქციაზე და მისი მოქმედების მექანიზმის ზოგიერთი საკითხი.“
ბანდარ-ლამპუნგი

ბანდარ-ლამპუნგი (წარსულში ნიდ: , ითარგმნება როგორც აღმოსავლეთი ნავსადგური) − ინდონეზიის პროვინციის, ლამპუნგის დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქი. მდებარეობს სუმატრის სამხრეთ ნაწილში. ბანდარ-ლამპუნგს თავდაპირველად – ეწოდებოდა, რადგანაც ლამპუნგის ორი მთავარი დასახლების გაერთიანება იყო. დღევანდელი სახელი 1983 წელს ეწოდა.

ქალაქის ტერიტორია და სამხრეთ ლამპუნგის სარეგენტო (რომელიც ქალაქს ჩრდილოეთიდან და აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება) მთავარი ტრანსმიგრაციის პროგრამის ნაწილია. შედეგად ბანდარ-ლამპუნგი სუმატრის რეგიონში მეოთხე ადგილზეა მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით, მედანის, პალემბანგისა და ბატამის შემდეგ. ქალაქის ფართობი 197.22 კმ²-ია. 2005 წელს ქალაქის მოსახლეობა 790 057 ადამიანს შეადგენდა, 2010 წელს ― 881 801 ადამიანს, 2015 წელს ― 977 686 ადამიანს, ხოლო 2020 წელს ― 1 166 066 ადამიანს. 2022 წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 1 209 937 ადამიანს შეადგენს.

ისტორია
ბანდარ-ლამპუნგი ლამპუნგის პროვინციის დედაქალაქია. დღევანდელ სახელწოდებამდე მას ქალაქი ტანჯუნგ-კარანგი-ტელუკ-ბეტუნგი ერქვა. სანამ ბანდარ-ლამპუნგი გახდებოდა, იგი ორი ქალაქის, ტანჯუნგ-კარანგისა და ტელუკ-ბეტუნგის გაერთიანებას წარმოადგენდა, რომლებიც ადრე სამხრეთ ლამპუნგის სარეგენტოში შედიოდა. 1982 წელს ქალაქი გაფართოვდა და სამი ახალი რაიონი მოიცვა.

ახალი ისტორია
ბანტენის რეგენტის, უილიამ კრაფტის, გენერალ-გუბერნატორ კორნელიუს შპილმანისათვის მიწერილ მოხსენებაში ნათქვამია, რომ 1682 წლის 17 ივნისის აღწერაში „ლამპუნგ-ტელოკბეტონგი ზღვის ნაპირას მდებარეობს და -ის ძალაუფლების ცენტრს წარმოადგენს. ძალაუფლება კი 3 000-ზე მეტ ადამიანზე ვრცელდება“. ეს თარიღი მოგვიანებით ქალაქის დაარსების ოფიციალურ თარიღად გამოცხადდა.

იაპონელთა ოკუპაცია
იაპონელთა ოკუპაციის პერიოდში დღევანდელი ბანდარ-ლამპუნგი იმართებოდა როგორც ქალაქი , რომელსაც იაპონელი მერი მართავდა. მერს ინდონეზიელი მოადგილე ჰყავდა (, -).

ადმინისტრაციული რაიონები
2010 წლისთვის ბანდარ-ლამპნუგი 13 ადმინისტრაციულ რაიონად იყოფოდა, თუმცა მოგვიანებით, არსებული რაიონების გაყოფის შედეგად კიდევ 7 რაიონი შეიქმნა და 20-ს გაუტოლდა. ახლადშექმნილი რაიონებია: ბუმი-ვარასი, ენგალი, კედამაიანი, ლაბუჰან-რატუ, ლანგკაპურა, ტელუკ-ბეტუნგ-ტიმორი (აღმოსავლეთი ტელუკ-ბეტუნგი) და ვაი-ჰალიმი.

კლიმატი
კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაციით, ბანგარ-ლამპუნგი ეკვატორულ კლიმატურ სარტყელში მდებარეობს და მთელი წლის მანძილზე უხვი ნალექიანობით ხასიათდება. ყველაზე ნალექიანი პერიოდი ნოემბრიდან აპრილამდეა.

განათლება
2009 წელს ბანდარ-ლამპუნგში წერა-კითხვის ცოდნის დონე 94.3%-ს შეადგენდა, რაც მცირედით აღემატებოდა 2005 წლის მაჩვენებელს (93.5%). მიუხედავად ამისა, საშუალო სკოლაში სწავლის მაჩვენებელი 2007 წელთან შედარებით 69.2%-დან 61.4%-მდე შემცირდა. მეორე მხრივ, ინდონეზიაში საშუალო სკოლაში სწავლის მაჩვენებელი 2007 წლიდან 2010 წლამდე პერიოდში 54.6%-დან 55.8%-მდე გაიზარდა.

ბანდარ-ლამპუნგში რამდენიმე ცნობილი სკოლა და უნივერსიტეტი მდებარეობს. მათ შორისაა: ლამპუნგის უნივერსიტეტი (სახელმწიფო, ასევე ცნობილი როგორც უნილა), ბანდარ-ლამპუნგის უნივერსიტეტი (კერძო) და სხვ. 2011 წლისთვის ლამპუნგის უნივერსიტეტს 70 866 კურსდამთავრებული ჰყავდა.

დაძმობილებული ქალაქები
ბანდარ-ლამპუნგის დაძმობილებული ქალაქებია:
ლივა, ინდონეზია
კუანტანი, მალაიზია
იპოჰი, მალაიზია
სპლიტი