iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
თენგიზ მამფორია

თენგიზ მამფორია (დ. 7 ნოემბერი, 1959, ქ. ზუგდიდი) — ქართველი პოლიტიკოსი.

1987 წელს დაამთავრა თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1976-1979 წლებში იყო ზუგდიდის რაიონის სოფელ ორულუს რძის წარმოების კომპლექსის მუშა, 1981-1988 წლებში — თბილგვირაბმშენის № 34 საგვირაბო რაზმის გვირაბგამყვანი, 1988 წლიდან იყო მცხეთის ტექნიკური ცენტრის „გარანტის“ მთავარი ბუღალტერი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“.
გრიგოლ მარგიანი

გრიგოლ მარგიანი (დ. 14 ივლისი, 1921, სოფ. მულახი, მესტიის მუნიციპალიტეტი — გ. 28 აგვისტო, 1993) — ქართველი პოლიტიკოსი. ისტორიის მეცნირებათა დოქტორი, საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე.

დაამთავრა მოსკოვის მიხეილ ლომონოსოვის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1940–1957 წლებში იყო ლენტეხის რაიონის ცანას დარიშხანის კომბინატის მუშა, კომკავშირული მუშაკი, სვანთა განსაკუთრებული პარტიზანული რაზმის მებრძოლი, მოსკოვის მ. ლომონოსოვის სახელობის უნივერსიტეტის ასპირანტი, თელავის იაკობ გოგებაშვილის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის უფროსი მასწავლებელი, დოცენტი, 1957 წლიდან იყო საქართველოს რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის უმცროსი, უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, განყოფილების გამგე, პროფესორი. 1990–1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს ერთიანი კომუნისტური პარტიიდან“, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
კორეული ენის რომანიზაცია

კორეული ენის რომანიზაცია — ლათინური ანბანის ასო-ნიშნების გამოყენება კორეული სიტყვების ჩასაწერად, რომლებიც შესრულებულია ჰანგულზე ანდა იმავე ხანჩაზე.

ლათინური ანბანის კორეული სახელწოდება არის „რომაჯა“ და სიტყვასიტყვით ითარგმნება როგორც რომაული ასოები.

კორეულის რომანიზაციის სისტემები
დასავლეთში
მაკიუნ-რაიშაუერის რომანიზაცია (; აბრევიაციით ; 1937) — პირველი სისტემა, რომელმაც თითქმის ყველგან მოიპოვა აღიარება. ოდნავ სახეცვლილი ვერსია წარმოადგენდა სამხრეთ კორეაში რომანიზაციის ოფიციალურ სისტემას 1984-დან 2000 წლებში, ხოლო კორეის სახალხო დემოკრატიულ რესპუბლიკაში კი იგი დღემდე მიიჩნევა ძირითადად. ამ სისტემაში აქტიურად გამოიყენება დეფისი, აპოსტროფი და დიაკრიტიკული ნიშნები. სისტემაში მთავარი აქცენტი კეთდება არა დაწერილობის, არამედ წარმოთქმის გადმოტანაზე.
ამერიკის შეერთებული შტატების კონგრესის ბიბლიოთეკის სისტემა (; აბრევიაციით -) — ეფუძნება მაკიუნ-რაიშაუერის სისტემას.
მაკიუნ-რაიშაუერის სისტემებში არსებული ნაკლოვანებების გამო გაჩნდა ალტერნატიული სისტემების გაჩენის საჭიროება:
იელის რომანიზაციის სისტემები (; 1942): შეიქმნა ლინგვისტთა შორის კონვენციონალურ სტანდარტულ სისტემად.
კორეული ენის ახალი რომანიზაცია (; აბრევიაციით , 2000): წარმოადგენს მაკიუნ-რაიშაუერის რევიდირებულ ვერსიას, თუმცა მაკიუნ-რაიშაუერისაგან განსხვავებით აქცენტი აქ კეთდება არა წარმოთქმაზე, არამედ დაწერილობის სწორ გადმოტანაზე. დეფისები და დიაკრიტიკული ნიშნები იშვიათად გამოიყენება. სისტემა შემუშავდა სამხრეთ კორეის მთავრობის მიერ და დღესდღეობით იგი მიიჩნევა ოფიციალურად სამხრეთ კორეის რესპუბლიკაში.
/ 11941 – (1996): სინამდვილეში წარმოადგენს ორ ურთიერთგანსხვავებულ სტანდარტს, რომელსაც ერთი სახელწოდება აქვს: ერთი გამოიყენება კორეის სახალხო დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, ხოლო მეორეს კი სამხრეთ კორეაში იყენებენ და ორივე იელის უნივერსიტეტის რომანიზაციის სისტემას ეყრდნობა.
ფრედ ლიუკოფისეული რომანიზაცია ლიუკოფი , შემუშავდა 1945–1947 წლებში სასაუბრო კორეული ენის სახელმძღვანელოებისთვის და ერქვა „კორეულის შერეული დამწერლობა“ .
ჩოსონ კჳახაგჳონის რომანიზაცია .

საბჭოთა კავშირში
 საუკუნის 30-იან წლებში საბჭოთა კავშირში შემუშავდა კორეული დამწერლობის რომანიზაცია.

კორეულის რომანულ ვარიანტს მოიხსენებდნენ არა რომანიზაციად, არამედ ლათინიზაციად , ისევე როგორც მთელ პოლიტიკურ პროცესს, რომელიც იმჟამად საბჭოთა კავშირში მიმდინარეობდა ოფიციალურად ლათინიზაცია ერქვა.

 

რუსი ლინგვისტების მიერ შემუშავებული კორეულის ლათინური ვარიანტი დამტკიცდა 1935 წელს, მაგრამ პრაქტიკულად იგი არ გამოუყენებიათ.
არკადი მარკოზია

არკადი მარკოზია (დ. 30 მარტი, 1930 — გ. 22 დეკემბერი, 1991) — ქართველი პოლიტიკოსი.

1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“, წმინდა ილია მართალის საზოგადოების გაგრის ფილიალის თავმჯდომარე. 1991 წლის 22 დეკემბერს დილით, პუტჩისტების მიერ უზენაესი საბჭოს მიმდებარე ტერიტორიაზე მოკლული.
რაშიდ ტაჰა

რაშიდ ტაჰა (. დ. 18 სექტემბერი, 1958, ორანი — გ. 12 სექტემბერი, 2018, პარიზი) — ალჟირელი მომღერალი და აქტივისტი, წარმოშობით ფრანგი. მოღვაწეობდა მრავალ ჟანრში, როგორებიცაა როკი, პანკ-როკი და რაი. დაიბადა ალჟირში და მისი სიცოცხლის მანძილზე მუდმივად ებრძოდა საფრანგეთის ავტორიტარულ რეჟიმს. როდესაც ტაჰა 10 წლის იყო მისი ოჯახი საცხოვრებლად საფრანგეთში გადავიდა, კერძოდ, ლიონის მახლობლად.
კარლ ბრაუნი

კარლ ფერდინანდ ბრაუნი (დ: 6 ივნისი 1850 წელი _ გ: 20 აპრილი 1918 წელი) გერმანელი ინჟინერ-ელექტრიკოსი, გამომგონებელი და ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში. ბრაუნს უდიდესი წვლილი მიუძღვის რადიო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების განვითარებაში. 1909 წელს მან გულიელმო მარკონთან ერთად მიიღო ნობელის პრემია „უსადენო ტელეგრაფიის განვითარებაში შეტანილი წვლილისთვის“.

ბიოგრაფია
კარლ ფერდინანდ ბრაუნი დაიბადა ფულდაში (გერმანია) და განათლება მიიღო მარბურგის უნივერსიტეტში, ხოლო ბერლინის უნივერსიტეტში 1872 წელს ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი დაიმსახურა. მან აღმოაჩინა, რომ წერტილოვანი კონტაქტის ნახევარგამტარი ცვლადი დენის რექტიფიცირებას ახდენს, ანუ ცვლადი დენი გადაყავს მუდმივ დენში. იგი გახდა სტრასბურგის უნივერსიტეტის ფიზიკის პროფესორი და ფიზიკის ინსტიტუტის დირექტორი.

1897 წელს, მან ააწყო პირველი კათოდური სხივის მილი და კათოდური სხივის მილის ოსცილოსკოპი. კათოდური სხივის მილაკი გახდა მთავარი ქვაკუთხედი სრული ელექტრონული ტელევიზორის გამოგონებაში. საუკუნეში ბრტყელი მონიტორის ტექნოლოგიებმა(როგორიცაა თხევად-კრისტალური მონიტორი, მანათობელი დიოდები, პლაზმური ეკრანი) დაიწყო კათოდური სხივის მილაკის ტექნოლოგიის ჩანაცვლება, როგორც ტელევიზორში ასევე კომპიუტერის მონიტორებში. კათოდური სხივის მილაკს, კვლავ უწოდებენ "ბრაუნის მილს" გერმანულენოვან ქვეყნებში ( და სხვა ქვეყნებში, როგორიცაა კორეა და იაპონია.

ბრაუნი პირველი მსოფლიო ომის დასაწყისში გაემგზავრა ამერიკის შეერთებულ შტატებში (სანამ ა.შ.შ ჩაერთვებოდა ომში), რათა დაეცვა გერმანიის რადიოსადგური ნიუ-იორკში, ბრიტანელების მიერ მართული მარკონის კორპორაციისგან. როდესაც ამერიკა ჩაერთო ომში, ბრაუნი ოფიციალურად დატოვეს ამერიკაში საგამოძიებო მიზნებისთვის, თუმცა თავისუფლად შეეძლო გადაადგილება ბრუკლინში.

გარდაცვალება
კარლ ფერდინანდ ბრაუნი, გარდაიცვალა ომის დასრულებამდე 1918 წელს ბრუკლინში, საკუთარ სახლში.

კარლ ფერდინანდ ბრაუნის სახელობის პრიზი
1987 წელს ინფორმაციული დისპლეის საზოგადოებამ შექმნა კარლ ფერდინანდ ბრაუნის სახელობის პრიზი, რომელიც გაიცემა გამოჩენილი ტექნიკური მიღწევებისთვის დისპლეის ტექნოლოგიაში.
მსტოვარი

მსტოვარი — მზვერავი ან ჯაშუში შუა საუკუნეების საქართველოში.

მსტოვართა სპეციალური აპარატი შეიქმნა დავით აღმაშენებელის მიერ განხორციელებული სამხედრო რეფორმების ფარგლებში დაახლ. ს-ის დასაწყისში. დავითის ისტორიკოსის სიტყვებით იგი სპეციალურად ჩამოყალიბდა ერთის მხრივ ფეოდალთა და მაღალი იერარქიის სასულიერო პირთა გასაკონტროლებლად და სათვალთვალოდ, ასევე საეჭვო მოხელეების და სამხედრო მაღალჩინოსნების გასაკონტროლებლად და მეორეს მხრივ ეფექტური სამხედრო სადაზვერვო საქმიანობისათვის. ამ აპარატის წყალობით დავითმა შეძლო უფრო სწრაფად და თამამად ემოქმედა შიდა და გარე მტრების წინაამღდეგ. ინფორმაციის დროული მიწოდების შედეგია მსტოვართა აპარატის ზუსტი და დროული სადაზვერვო და ინფორმაციული მოქმედებები, რომელიც გენერალურ საბრძოლო მოქმედების შედეგიანობაზე აისახა, ეს არის საქართველოსისტორიაში პირველი სპეციალური საიდუმლო საპოლიციო დანაყოფი. ამ ტიპის აპარატებს ან ჯგუფებს მანამდე იყენებდნენ აქემენიანთა იმპერიაში, ბიზანტიასა და სასანიანების ირანში.

დავითის მემატიანე გადმოგვცემს: „არცა სამეფოსა მისთა შინა, არცა ლაშქართა შინა მისთა მყოფთა კაცთა, დიდთა და მცირედთა საქმე ქმნილი, კეთილი განა სიტყვა ბოროტი თქმული — არა სია დაუფარვოთა“.

მსტოვართა ქსელი სამოხელეო კუთხით ემორჩლებოდა საქართველოს სამეფოს საქალაქო საპოლიციო აპარატის ხელმძღვანელს მანდატურთუხუცესს, თუმცა მანდატურებისაგან განსხვავებით მსტოვრებს არ გააჩნდათ ცნობადობა საზოგადოების ფართო მასებში და ისინი ბევრად რთულ და მნიშვნელოვან დავალებებზე უნდა ყოფილიყვნენ კონცენტრირებულები.

მსტოვათა აპარატის მოშლა იწყება თამარ მეფის მეფობისას, როდესაც ამირსპასალარი და მანდატურთუხუცესი გახდა ზაქარია მხარგრძელი. ეს ქსელი მეფის ცენტრალურ ხელისუფლებას აძლიერებდა და დარბაზის უფრო ეფექტურ კონტროლს წევდა, რაც არ აწყობდათ აღზევებული თავადების ფართო მასებს, რის გამოც იგი თავდასხმის ობიექტი გახდა და საბოლოოდ, როდესაც ტახტზე ადის გიორგი ლაშა მსტოვართა ქსელები აღარ ფუნქციონირებს.
მღვიმეს ეკლესია

მღვიმეს ეკლესია — არქეოლოგიური, არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილ სოფელ ჟინვალიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 0,5 კილომეტრზე, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირას, ფერდობზე. განეკუთვნებოდა განვითარებულ შუა საუკუნეებს. განადგურდა ჟინვალჰესის კაშხალის მშენებლობის დროს. 1975-1979 წლებში გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. ნასოფლარზე შემორჩენილი იყო ეკლესიის, ზურგიანი კოშკის, საცხოვრებელი კომპლექსის და ოთხკუთხა ნაგებობის ნანგრევები.

ეკლესია მდებარეობდა ნასოფლარ მღვიმეს განაპირას, ჩრდილო-აღმოსავლეთით, განეკუთვნებოდა - საუკუნეებს. ნაგები იყო სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით. შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილში ჰქონდა მოწყობილი. აღმოსავლეთით, ორი საფეხურით შემაღლებული, ოდნავ ნალისებრი აფსიდის ღერძზე გაჭრილი სარკმლის წირთხლები და თაღი შირიმის ნათალი ქვებით იყო გამოყვანილი. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მიშენებული იყო კუბური ტრაპეზი. საკურთხევლის წინ იდგა ნატეხი ქვით ნაგები კუბური ფორმის კვარცხლბეკზე ჯვრის ჩასასმელი სწორკუთხა ღრმულით. ეკლესიას ჩრდილო-დასავლეთიდან თანადროული მინაშენი ეკვროდა, რომლის შესასვლელიც ჩრდილოეთი კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში იყო მოწყობილი. მეორე მინაშენი ეკლესიას სამხრეთიდან ჰქონია. იგი ეკლესიისათვის გვიანდელ შუა საუკუნეებში მიუშენებიათ.

ეკლესიაში გათხრილია ერთი სამარხი, ხოლო მის გარშემო, 33 ქვისსამარხი, ამოშენებულკედლებიანი სამარხი და აკლდამა. აღმოჩნდა - საუკუნეების მინის მძივები, ბრინჯაოს სამაჯურები, ბეჭდები, საყურეები, რკინის სამაჯურები, სარდიონის მძივები და სხვა.
ჟინვალის მესამე ეკლესია

ჟინვალის მესამე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, დაბა ჟინვალში, ბიჩნიგაურების უბანში. განეკუთვნება - საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით. ძლიერ დაზიანებულია: დანგრეულია სამხრეთი კედელი, დასავლეთი კედლის დიდი ნაწილი და კამარის სამხრეთი გვერდი. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი გარედან თაღით, ხოლო შიგნით თარაზულადაა გადახურული. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, აგურით გამოყვანილი პატარა თაღოვანი სარკმელია. აფსიდის თაღი, რომელიც მთლიანად აგურითაა ნაწყობი, რიყის ქვის ერთსაფეხურიან პილასტრებს ეყრდნობა. შემორჩენილია ეკლესიის დასავლეთ კედელში გაჭრილი სარკმლის მხოლოდ ერთი წირთხლი და ქვის ბრტყელი გადახურვის ნაწილი. 1940-იან წლებში, ეკლესიის სხვა დანიშნულებით გამოყენებისას, აფსიდის იატაკი 1 მეტრით აუმაღლებიათ, რომლის შუაში პატარა წრიული ავზი მოუწყვიათ. კვადრატული დარბაზის ჩრდილოეთი კედლის აღმოსავლეთ კიდეში პატარა სწორკუთხა ნიშია. ინტერიერის შელესილობის მხოლოდ ფრაგმენტებია შემორჩენილი. დარბაზის რიყის ქვით ნაწყობი კამარა შეისრული ფორმისაა. ფასადების საპირე წყობა რიყის ქვის სწორხაზოვანი რიგებითაა შექმნილი. ჩრდილოეთის ფასადზე შემორჩენილია აგურის საფეხუროვანი ლავგარდნის ნაწილი, რომელიც კუთხის შვერილი და სწორად დაწყობილი აგურის რიგების მონაცვლეობითაა შედგენილი. ეკლესია გადახურული იყო ღარიანი კრამიტით.
ჟინვალის ნამოსახლარი და სამაროვანი

ჟინვალის ნამოსახლარი და სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილ სოფელ ჟინვალში, მდინარე არაგვის მარჯვენა ნაპირზე, საქართველოს სამხედრო გზის პირას. ძეგლი მრავალფენიანია, განეკუთვნებოდა ძველი წელთაღრიცხვით ძვ. წ. — ათასწლეულების მიჯნას, და ახ. წ. საუკუნეებს. ამჟამად დაფარულია წყლით. 1971-1985 წლებში გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ.

ქვედა კულტურული ფენის ძლიერ დაზიანებულ ნამოსახლარზე გამოვლინდა ნახევარწრიული კერა, ცხოველთა ძვლები, ღია ნაცეცხლურები და მცირე ზომის ქვაყრილები, რომელთაგანაც ორი სარიტუალო დანიშნულებისაა. აღმოჩენილია თიხის ჭურჭლის ნატეხები ბაკოზე ტალღისებრი ორნამენტით, ძვლის, რქის, ობსიდიანისა და კაჟის იარაღები. ნამოსახლარის ნაშთი დაფარული იყო ორი მეტრი სისქის სტერილური თიხნარით, რომელშიც აღმოჩნდა ნამოსახლარი და ორი ქრონოლოგიური პერიოდის სამაროვანი. სამაროვანის ცენტრალურ ნაწილში აღმოჩნდა მოზრდილი ზომის, ნატეხი ქვის ორპირი წყობით ნაგები საცხოვრებელი კომპლექსის ნაშთი. ნამოსახლარზე გამოვლინდა ორმოები, რომლებშიც აღმოჩნდა - საუკუნეების თიხის ქვევრების, დერგების, ქოთნების, ხელადების, ჯამების ნატეხები.

სამაროვანი განლაგებული იყო ერთიმეორეზე, ზოგ შემთხვევაში ხუთ ფენადაც. აღმოჩნდა 256 სამარხი. მათ შორის 217 — ორმოსამარხი, 13 — ქვამიწაყრილიანი, 6 — ყორეკედლიანი, 19 — ხის ძელებით გადახურული და 1 — ქვევრსამარხი. დაკრძალვის წესი წარმართულია, მიცვალებულები ესვენა ხელფეხმოკეცილი, მარჯვენა ან მარცხენა გვერდზე. სამარხები ძირითადად ინდივიდუალურია, გვხვდება წყვილად დაკრძალვის შემთხვევებიც. სამარხებში აღმოჩნდა თიხისა და მინის ჭურჭელი, ბრინჯაოსა და პართული მონეტები და სხვა. ზედა ფენაში არსებული 301 სამარხიდან 99 ორმოსამარხია, 27 — ქვის ფილებით გადახურული ორმოსამარხი, 124 — ქვის სამარხი, ხოლო 51 — კატაკომბა.

დაკრძალვის წესი ქრისტიანულია, მიცვალებულები დასვენებული იყვნენ თავით დასავლეთისკენ. გვხვდება წარმართული წესით დაკრძალვის შემთხვევებიც. სამარხები ძირითადად საოჯახოა. აღმოჩნდა ბრინჯაოს, რკინის, ვერცხლისა და ოქროს სამკაული, ვერცხლის სასანური მონეტები და სხვა. არქეოლოგიური მასალის ნაწილი დაცულია საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში, ხოლო ნაწილი არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.
ფერდინანდ IV (უნგრეთი)

ფერდინანდ (, , ; დ. 8 სექტემბერი, 1633, ვენა, ავსტრია — გ. 9 ივლისი, 1654, ვენა, ავსტრია) — ჰაბსბურგთა დინასტიის წარმომადგენელი. საღვთო რომის იმპერატორ ფერდინანდ -ისა და დედოფალ მარია ანა ესპანელის უფროსი ვაჟი. უნგრეთისა და ხორვატიის მეფე 1647-1654, ბოჰემიის მეფე 1646-1654 და გერმანიის მეფე 1653-1654 წლებში, როგორც მამის თანამმართველი.

ბიოგრაფია
ფერდინანდი დაიბადა 1633 წლის 8 სექტემბერს ვენაში. იგი იყო საღვთო რომის იმპერატორ ფერდინანდ -ისა და მისი პირველი ცოლის, დედოფალ მარია ანა ესპანელის უფროსი ვაჟი. დედის მხრიდან იგი იყო ესპანეთის მეფე ფილიპე -ის შვილიშვილი და ასევე ესპანეთის მეფე ფილიპე -ისა და საფრანგეთის დედოფალ ანა ავსტრიელის დისწული, რაც მას საფრანგეთის მეფე ლუი -ისა და ესპანეთის მეფე კარლოს -ის ბიძაშვილად აქცევდა. ტრადიციის თანახმად, ფერდინანდს დაბადებისთანავე მიენიჭა ავსტრიის ერცჰერცოგის წოდება და კათოლიკედ მოინათლა ფერდინანდ ფრანცის სახელით.

უკვე 1646 წლის აგვისტოდან ფერდინანდ -მ იგი ბოჰემიის მეფედ გამოაცხადა და თავის თანამმართველად დაინიშნა. იმავდროულად ფერდინანდ -მ მამასთან ერთად მიიღო ციეშინის ჰერცოგის წოდება, რამეთუ მისი ჰერცოგინია ელიზაბეტა უშვილოდ აღესრულა და საჰერცოგოს ჰაბსბურგები დაეპატრონნენ. ამ ამბიდან ერთ წელიწადში, 1647 წლის ივნისში ფერდინანდ უნგრეთისა და ხორვატიის მეფეც გახდა, მისი კორონაცია კი 16 ივნისს შედგა ქალაქ პრესბურგში, თანამედროვე სლოვაკეთის ტერიტორიაზე.

იმის გამო, რომ ფრანგები გამალებით ცდილობდნენ ჰაბსბურგებისათვის გერმანიის ტახტის წართმევას, ფერდინანდ -მ ამ ტახტის შესანარჩუნებლად ჯერ კიდევ თავის სიცოცხლეში, 1653 წლის 31 მაისს რეგენსბურგში ფერდინანდ გერმანიის მეფედ აკურთხა, რაც იმის მანიშნებელი იყო, რომ ჰაბსბურგები ტახტის მემკვიდრეობით გადაცემას განაგრძობდნენ. მიუხედავად ამისა, ფერდინანდ სულ მალე, 1654 წლის 9 ივლისს, 20 წლის ასაკში გარდაიცვალა ყვავილით, დაუქორწინებელი და უშვილო. გერმანიის ტახტზე იგი მალევე შეცვალა მისმა ძმამ, ლეოპოლდ -მა, რომელმაც ცოლად ფერდინანდის საცოლე და თავისი დისწულ-ბიძაშვილი, ინფანტა მარგარიტა ტერეზა ესპანელი შეირთო.

წინაპრები
ლათინიზაცია საბჭოთა კავშირში

ლათინიზაცია საბჭოთა კავშირში — ისტორიული პროცესი, რომელსაც ადგილი ჰქონდა საუკუნის 20–30-იანი წლების საბჭოეთში. ლათინიზაციის პროცესი, რომელიც ასევე დიდ პოლიტიკურ კამპანიასაც წარმოადგენდა, მიზნად ისახავდა საბჭოთა კავშირში შემავალი ხალხებისთვის ლათინურ ანბანზე გადაყვანის მცდელობას, ათ წელზე მეტ ხანს მეტად მტკივნეულად მიმდინარეობდა მასში მყოფი ხალხებისთვის და საბოლოოდ იგი წარუმატებლად დასრულდა.

ლათინიზაციის პროცესში მოყოლილი ხალხები
აბაზური ენა (1932)
აფხაზური ენა (1924)
ადიღეური ენა (1926)
ალტაური ენა (სამხრეთ ალტაური, 1929)
აზერბაიჯანული ენა (1922)
ასირიული ენა (ასირიულ-ახალარამეული ენა, 1930)
ავარული ენა (1928)
ბაშკირული ენა (1927)
ბელუჯური ენა (1933)
მთის ებრაული ენა (საბჭოთა კავშირში მიღებული სახელწოდება თათური ენის იუჰური დიალექტისათვის (მთის ებრაელები), 1929)
ბურიატული ენა (1929)
ხაკასური ენა (1929)
ხანტური ენა (1931)
ჩინური ენა (1931)
დარგუული ენა (1928)
დუნგანური ენა (1928)
ესკიმო-ენა (განზოგადებით საბჭოთა კავშირში უმეტესწილად ჩუკოტკის ნახევარკუნძულზე არსებული ენა იუპიკური ენები და დიალექტები, 1931)
ევენური ენა (1931)
ევენქური ენა (1931)
ინგუშური ენა (1923)
იშორული ენა (1932)
იტელმენური ენა (1931)
იუდეურ-ტაჯიკური ენა (ბუხარელი ებრაელების ენა, რომელსაც იმჟამად რუსმა ეთნო-ლინგვისტებმა სპარსულის, ტაჯიკურის ბუხორი-დიალექტი უწოდეს, 1929)
ყაბარდოული ენა (1923)
ყალმუხური ენა (1930)
ყარაიმული ენა (1928)
ყარაყალპაკური ენა (1928)
ყარაჩაულ-ბალყარული ენა (1924)
კარელიური ენა (1931)
ყაზახური ენა (1928)
კეტური ენა (1931)
ყირგიზული ენა (1928)
კომი-პერმული ენა (1932)
კომი-ენა (1932)
კორიაკული ენა (1931)
ყირიმელი თათრების ენა (1927)
ყირიმჩაკული ენა (1928)
კუმანდინური ენა (ჩრდილოეთ ალტაური, 1932)
ყალმუხური ენა (1927)
ქურთული ენა (საბჭოთა კავშირში მიღებული ენის სახელწოდება ქურმანჯი (ენა)/ჩრდილოქურთული, 1929)
ლაკური ენა (1928)
ლაზური ენა (1930)
ლეზგიური ენა (1928)
მანსური ენა (1931)
მოლდავური ენა (1932)
ნანაიური ენა (1931)
ნენური ენა (1931)
ნივხური ენა (1931)
ნოღაური ენა (1928)
ოსური ენა (1923)
სპარსული ენა (1930)
სამიური ენა (განზოგადებული სახელწოდება კოლას ნახევარკუნძულზე არსებული ენისათვის აღმოსავლეთსამიური ენები, განსაკუთრებით კი კილდინსამიურისა და სკოლსამიური ენებისთვის, 1931)
შორული ენა (1931)
შუგნანური ენა (აგრეთვე შუგნი - ენა, რომელზეც მთიან პამირში ლაპარაკობენ სამხრეთ აღმოსავლეთ-ირანული ენა, 1932)
სელკუპური ენა იგივე ოსტიაკ-სამოედური ან ტყის-სამოედური ენა (1931)
თაბასარანული ენა (1932)
ტაჯიკური ენა (1928)
თალიშური ენა (1929)
თათრული ენა (1928)
თათური ენა (1933)
წახური ენა (1934)
ჩეჩნური ენა (1925)
ჩუქჩური ენა (1931)
თურქმენული ენა (1927)
უდეჰეური ენა (1931)
უდიური ენა (1934)
უიღურული ენა (1928)
უზბეკური ენა (1927)
ვეფსური ენა (1932)
იაკუტური ენა (1920/1929)

გარდა ამისა, ლათინიზაციის პროექტები შემუშავებულ იქნა და ნებადართული შემდეგი ენებისთვის:

ალეუტური ენა
არაბული ენა
კორეული ენა
უდმურტული ენა
ჟინვალის ჯვარპატიოსნის ეკლესია

ჟინვალის ჯვარპატიოსნის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილ სოფელ ჟინვალის აღმოსავლეთ ნაწილში. განეკუთვნებოდა განვითარებულ შუა საუკუნეებს. ამჟამად დაფარულია წყლით. 1974 წელს გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ.

ეკლესია ნაგები იყო კირქვითა და შირიმით. სამხრეთიდან ეკვროდა სამი სათავსისგან შემდგარი გვიანდელი მინაშენი. ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონდა - მინაშენის ერთ-ერთი სათავსიდან. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე სწორკუთხა სარკმელი იყო გაჭრილი, რომლის ქვემოთ, კედელზე, მიდგმული იყო მთლიანი ქვისგან გამოკვეთილი ტრაპეზი. საკურთხეველი ეკლესიის დანარჩენი სივრციდან გამოყოფილი იყო შირიმის ქვით ნაწყობი კანკელით. საკურთხევლის სარკმლის გარდა დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში გაჭრილი იყო თითო სწორკუთხა სარკმელი. ეკლესია გადახურული იყო ფიქლის ორფერდა სახურავით. ეკლესიის შიგნით გაითხარა ერთი, ხოლო გარეთ ოთხი ქვისსამარხი და ორი აკლდამა.

ეკლესიის სამხრეთ-დასავლეთით, 10 მეტრზე, გაითხარა ნატეხი ქვით ნაგები, განვითარებული შუა საუკუნეების მოზრდილი საცხოვრებელი შენობა, რომელიც ორი, თითქმის თანაბარი ზომის, სწორკუთხა სათავსისგან შედგებოდა. მათგან ერთში აღმოჩნდა კერა, მეორეში - ექვსი ქვევრი და ორი თონე.

ეკლესიის სამხრეთ მინაშენში და საცხოვრებელ შენობებში აღმოჩნდა საუკუნის განძი. აღმოჩენილი მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.
ახალზელანდიური თეთრი ბოცვერი

ახალზელანდიური თეთრი ბოცვერი — სახორცე მიმართულების ბოცვრის ჯიში. გამოყვანილია აშშ-ში 1910 წელს ახალზელანდიური წითელი ჯიშის ალბინოსი ბოცვრების ამორჩევისა და შემდგომში „თავისში“ მოშენების გზით. არჩევდნენ ცხოველებს გამოხატული სახორცე ფორმებით, ზრდის მაღალი ინტენსივობითა და ხორცის ხარისხით; ცოცხალი მასის გაუმჯობესებისა და კონსტიტუციის გამაგრების მიზნით მიმართავდნენ ჩართულ შეჯვარებას ფლანდრის (ბელგიური გოლიათის) ჯიშის ბოცვრებთან. ტანი მოკლე და მკვრივია, თავი პატარა, ზედმეტი ქონის ფენების გარეშე, აქვს მოკლე, წვრილი, სწორმდგომი ყურები; მკერდი ღრმა და ფართო; ზურგი სწორი და მოკლე, ფართო გავა-წელის ნაწილითა და ფართო მომრგვალებული გავით; კიდურები სწორი, მსხვილი, მაგარი, კარგად დახრილი; თმის საფარველი თეთრია. მამლის ცოცხალი მასაა 4,5 კგ, დედლისა — 5 კგ; ტანის სიგრძე მამლისა — 47 სმ, დედლისა — 49,5 სმ. საშუალო ნაყოფიერება 9–10 ბაჭიას შეადგენს. ისინი დედასთან 60 დღე რჩებიან. იბადებიან 45 გ და აქვთ ზრდის მაღალი ტემპი. ორი თვისანი უკვე 1,8–2,2 კილოგრამს იწონიან, სამი თვისანი — 2,3–3 კილოგრამს. ერთ კილოგრამ ნაზარდზე, ცოცხალ მასაზე საკვების ხარჯი შეადგენს 3-დან 5 საკვებ ერთეულამდე. კლავენ უკვე 1,8–2,2 კგ ცოცხალი მასის ბოცვრებს, ნაკლავის გამოსავალი — 54–58%-ია. საქართველოში საუკუნის 70-იან წლებში შემოვიდა და გარემო პირობებსაც კარგად მოერგო.
ფაუდელი

ფაუდელ ბელოუა (; დ. 6 ივნისი, 1978) — ფრანგ-ალჟირელი რაის მომღერალი და მსახიობი. დაიბადა პარიზის გარეუბანში. ახალგაზრდა ფაუდელს ალჟირული რაი გააცნო მისმა ბებიამ, რომელიც ქალთა მუსიკალური ჯგუფების წევრი იყო, რომლებიც ტრადიციულ ხალხურ სიმღერებს ასრულებდნენ ქორწილებსა და სხვა ღონისძიებების დროს. მას ლაივ ალბომები ჩაწერილი აქვს რაშიდ ტაჰასთან და -თან.
ჟინვალის მეორე სამლოცველო

ჟინვალის მეორე სამლოცველო — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილ სოფელ ჟინვალში, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირზე, ფერდობზე. ამჟამად დაფარულია წყლით. 1973-1980 წლებში ძეგლის მიმდებარე ტერიტორიაზე არქეოლოგიური გათხრები ჩაატარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ.

ფერდობის შუა ნაწილში გამოვლინდა ხელოვნური ვიწრო ტერასის ნაწილი, რომელიც გამაგრებული იყო მშრალად ნაგები კედლით. კედლის წინ აღმოჩნდა თიხის ოვალური ბაქანი, საკურთხევლის ნაშთი, კერები და ექვსი ორმო, სავსე კერამიკული ნაწარმის ნატეხებით, ძვლებით და ნაცრით. ბაქანზე დამხობილი იყო თიხისგან გამოძერწილი ღვთაების თავი, რომელსაც ჰქონდა ადამიანის სახე, თვალების ადგილას - სოლარული ნიშნები, ხარის შუბლი და რქები. თავი მიმაგრებული იყო სამლოცველოს კედელზე და მისი შუბლი საკურთხევლის ფუნქციას ასრულებდა. სამლოცველოს დანარჩენი კედლები დანგრეული იყო.

მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა
ადრინდელი სამიწათმოქმედო კულტურის ხანის თიხის ქოთნები, ქილები, ჯამები, ტაფების ნატეხები, ძვლისა და ქვის სახვრეტები და საფხეკები, ხელით ნაძერწი კერამიკა - დამახასიათებელი კასრისებრი მოყვანილობით, სწორი კედლებით, ოდნავ გადაშლილი პირით, დაბალი ყელით, მომრგვალებული ან ოდნავ გამოყოფილი ძირით. ზოგიერთი ჭურჭელი შემკულია რელიეფური სახეებით და დანაძერწებით.

ბედნიერი კულტურის ხანის თიხის დერგები, ქილები, სასმისები, ნამგლის ობსიდიანისა და კაჟის ჩასართები და ისრისწვერები. კერამიკაში ორი ჯგუფი გამოიყოფა: პირველი - შავპრიალაზედაპირიანი, კარგად განლექილი თიხისაგან დამზადებული სქელი და თხელკედლებიანი თიხის ჭურჭლის ნატეხები, ნაჭდევი ხაზებით შესრულებული გეომეტრიული ორნამენტით. მეორე - უხეშზედაპირიანი კერამიკა. იშვიათად გვხვდება შვერილებით შემკული და დაღარულზედაპირიანი თიხის ჭურჭელი.

შუა ბრინჯაოს ხანის თიხის ჭურჭლის ნატეხები და ბრინჯაოს ნივთები. თიხის ჭურჭელში ფერის მიხედვით გამოიყოფა შავპრიალაზედაპირიანი, მოვარდისფრო-მონაცისფროსარჩულიანი და მოწითალო-მოვარდისფრო შიდა და გარე ზედაპირიანი ჯგუფები. ორივე ჯგუფისათვის ერთნაირი დეკორია დამახასიათებელი - სავარცხლისებრი ტვიფრის საშუალებით გამოყვანილი გეომეტრიული სახეები: სამკუთხედები, რომბები, ფრინველის გამოსახულებები, სარტყლები და სხვა.

გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის ორი კულტურის, ცენტრალურ-ამიერკავკასიურის და სამთავრული ანუ შიდა ქართლურის ელემენტები. თიხის ჭურჭლის პირველი ჯგუფისათვის დამახასიათებელია ნაცრისფერი შიდა და გარე ზედაპირი. გვხვდება ქოთნების, ქილების, ჯამების, სასმისების, სადღვებლების ნატეხები. ისინი შემკულია კონცენტრული ხაზებით, მხრებზე რელიეფური და ირიბი ნაჭდევების სარტყლებით. კერამიკის მეორე ჯგუფს ახასიათებს მოშავო ან მონაცისფრო შიდა და გარე ზედაპირი. ქოთნების, ჯამების, სასმისების, ლანგრების ნატეხები შემკულია ტვიფრული და ნაპრიალები ხაზებით გამოყვანილი გეომეტრიული სახეებით.

ელინისტური ხანის ჩალისფერზედაპირიანი დოქების ფრაგმენტები, რომლებიც მოხატულია მოწითალო-მოყავისფრო საღებავით.

გვიანდელი ანტიკური ხანის ჩალისფერზედაპირიანი დოქების, ხელადების, კოჭბების და სამფეხა ჯამების ნატეხები.

- საუკუნეების მორუხო-მონაცისფრო თიხის ჯამების, დოქების და მოჭიქული ჯამების ნატეხები. არქეოლოგიური მასალა დაცულია არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.