კირიბატი

კირიბატის რესპუბლიკა (, , გამოითქმის : []) — წყნარი ოკეანის სახელმწიფო მიკრონეზიაში. ჩრდილოეთით ესაზღვრება მარშალის კუნძულებისა და მიკრონეზიის ფედერაციული შტატების ტერიტორიულ წყლებს, დასავლეთით და სამხრეთ-დასავლეთით - ნაურუს, სოლომონის კუნძულებისა და ტუვალუს ტერიტორიულ წყლებს, სამხრეთით და სამხრეთ-აღმოსავლეთით - ტოკელაუს, კუკის კუნძულებისა და საფრანგეთის პოლინეზიისს ტერიტორიულ წყლებს. ჩრდილოეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთით ესაზღვრება წყნარი ოკეანის ნეიტრალურ წყლებს, ასევე აშშ-ის მიმდებარე მცირე კუნძულებს. სანაპირო ზოლის სიგრძეა 1143 კმ. განსაკუთრებული ეკონომიკური ზონა (გეზ) — დაახლოებით 3,5 მილიონი კმ². შიდა წყლები - დაახ. 22 კმ საბაზისო ხაზიდან. კირიბატის რესპუბლიკის შემადგენლობაში შედის 33 მცირე ატოლი, რომელთაგან 20 დაუსახლებელია. მათგან 16 კუნძული და ატოლი გილბერტის კუნძულებშია, 8 კუნძული ფენიქსის კუნძულებში და 8 კუნძული კი ლაინის კუნძულებშია. კირიბატის ეკუთვნის განცალკევებით მყოფი კუნძული ბანაბა. საერთო ფართობია — 812,34 კმ². კირიბატის მოსახლეობაა — 103 058 ადამიანი. (2010, აღწერა). დედაქალაქი - სამხრეთი ტარავა. დამოუკიდებლობა დიდი ბრიტანეთისგან გამოცხადდა 1979 წლის 12 ივლისს, ამავე წელს მას ოფიციალურად ეწოდა რესპუბლიკა კირიბატი. 1983 წელს ძალაში შევიდა მეგობრობის შესახებ შეთანხმება აშშ-სა და კირიბატის რესპუბლიკას შორის, რის თანახმადაც აშშ უარს აცხადებდა ლაინისა და ფენიქსის კუნძულებში განლაგებული 14 კუნძულის პრეტენზიაზე და აღიარა ისინი კირიბატის რესპუბლიკის შემადგენელ ნაწილად.

დასახელება
ქვეყნის თანამედროვე დასახელება წარმოიქმნა გილბერტის კუნძულების დამახინჯებული ინგლისური დასახელებისაგან — „ “, რომელიც ადგილობრივ კირიბატულ ენაზე წარმოითქმის როგორც , ხოლო იწერება როგორც .

გეოგრაფია
ზოგადი გეოგრაფია და გეოლოგია
კირიბატის ყველა კუნძული — ატოლებია (ბანაბას კუნძული — ამოწეული ატოლი). ჩარლზ დარვინის თეორიის თანახმად, ატოლების ჩამოყალიბება ხდებოდა ვულკანური კუნძულების ჩაძირვის შედეგად, რომელთა ზედაპირზე თანდათანობით იზრდებოდა მარჯანი. ჯერ ხდებოდა გაქვავებული რიფების ფორმირება, ხოლო შემდგომში ბარიერული რიფების, რომლებიც თანდათანობით ივსებოდა მარჯანით. შედეგად იქმნებოდა ატოლის ხმელეთი. მეცნიერებმა მარშალმა და იაკობსონმა დაუშვეს, რომ ატოლი ტარავა ჩამოყალიბდა დაახლოებით 2500 წლის წინ. გილბერტის კუნძულები წარმოიქმნენ მიკრონეზიული შემაღლების მთების წყალქვეშა მწვერვალზე. ფენიქსის კუნძულები — წყნარი ოკეანის ფილაქნის სამხრეთი ნაწილის მთის ქედებზე, ლაინის კუნძულები მდებარეობენ ოკეანის ზედაპირთან ამოწეულ წყალქვეშა მთის ქედების მწვერვალებზე, რომელიც აღმოსავლეთიდან ზღუდავს წყნარი ოკეანის ცენტრალურ ქვაბულს.

კირიბატის რესპუბლიკა შედგება 32 დაბალი ატოლისაგან და 1 ბანაბას ამოწეული ატოლისაგან. ხმელეთის საერთო ფართობი შეადგენს 812,34 კმ²-ს. მანძილი ქვეყნის ყველაზე დასავლეთით მდებარე კუნძულსა და ყველაზე აღმოსავლეთით მდებარე კუნძულს შორის შეადგენს დაახლოებით 4000 კმ-ს.

32 ატოლი და 1 ბანაბას კუნძული დაყოფილია კუნძულების 4 ჯგუფად:
16 კუნძული შედის გილბერტის კუნძულებში, ატოლ ტარავას ჩათვლით;
კუნძული ბანაბა (ეს ულაგუნო მარჯნის კუნძული, რომელიც მდებარეობს ატოლ ტარავადან დაახლოებით 400 კმ-ში დასავლეთით, გილბერტის კუნძულებთან მჭიდრო სოციალური და პოლიტიკური კავშირების გამო ხშირად განიხილება, როგორც ამ კუნძულების ერთ-ერთი კუნძული.) — კუნძულ ნაურუსთან ახლოს მდებარე;
8 კუნძული შედის ფენიქსის კუნძულებში;
8 კუნძული შედის ლაინის კუნძულებში (ან ცენტრალური პოლინეზიური სპორადები) (რიფი კინგმენი, კუნძული ჯერვისი და ატოლი პალმირა, ასევე შედიან ლაინის კუნძულებში, მაგრამ ეკუთვნიან აშშ-ის ტერიტორიას).

გილბერტის კუნძულები — კუნძულთა ჯგუფი მიკრონეზიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. საერთო ფართობია — დაახლოებით 279 კმ². არქიპელაგის საზღვრებში შეიძლება გამოიყოს სამი ქვეჯგუფი, რომლებიც განსხვავდება ნალექების რაოდენობით: გილბერტის კუნძულების ჩრდილოეთის კუნძულები (მაკინი და ბუტარიტარი), გილბერტის კუნძულების ცენტრალური კუნძულები (ყველა ატოლები მარაკეიდან არანუკამდე) და გილბერტის კუნძულების სამხრეთი კუნძულები (ნონოუტიდან არორაემდე). ამ კუნძულების ატოლ ტარავას ტერიტორიაზე მდებარეობს სახელმწიფოს დედაქალაქი — სამხრეთი ტარავა.

გილბერტის კუნძულებიდან აღმოსავლეთით დაახლოებით 1480 კმ-ში მდებარეობს ფენიქსის კუნძულები — არქიპელაგი 9 დაუსახლებელი და 1 დასახლებული (კანტონი) ატოლებისაგან პოლინეზიაში. შემდეგ აღმოსავლეთით განლაგებულია ლაინის კუნძულები (ან ცენტრალური პოლინეზიური სპორადები), მსოფლიოში ყველაზე დიდი შობის კუნძულისა (ან კირიტიმატი) და კირიბატიში ყველაზე აღმოსავლეთით მდებარე კაროლინის კუნძულების ჩათვლით.

ლაინის კუნძულების ყველა კუნძული, კირიტიმატის, ტაბუაერანისა და ტერაინას კუნძულების გარდა, და ფენიქსის კუნძულების ყველა კუნძული, ატოლ კანტონის გარდა, დაუსახლებელია. ატოლებს, გამოყოფილებს უამრავი ვიწრო სრუტეებით, უპირატესად აქვთ ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ წაგრძელებული ფორმა. კირიბატის ატოლების უმრავლესობაზე არსებობენ პატარა მარილიანი ლაგუნები, ან მთლიანად შემოფარგლული ხმელეთით (როგორც ატოლ მარაკეიზე), ან ნაწილობრივ (როგორც ატოლებზე ნონოუტი და ტაბიტეუეა). მარშალის კუნძულებთან და ტუვალუსთან შედარებით ლაგუნები გილბერტის კუნძულებზე არ არის ღრმა (ატოლ ტარავას ლაგუნის მაქსიმალური სიღრმე შეადგენს 25 მეტრს).

ქვეყნის უმაღლესი წერტილია — უსახელო ადგილი კუნძულ ბანაბაზე (81 მეტრი).

1979 წლამდე კუნძულ ბანაბაზე, რომელზეც იყო მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე უფრო დიდი ფოსფორიტების მარაგი, ხდებოდა ფოსფატების მოპოვება, რამაც მოიტანა მნიშვნელოვანი ეკოლოგიური პრობლემები. შედეგად ამ კუნძულის მოსახლეობის დიდი ნაწილი გადასახლდა ფიჯის კუნძულ რამბიზე. ასევე სავარაუდოა, რომ კირიბატის განსაკუთრებული ეკონომიკური ზონის ოკეანის ფსკერზე არსებობს რკინა-მანგანუმის კონკრეციის, ასევე კობალტის მსხვილი დანაგროვი, მაგრამ დღეისათვის მათი მოპოვება ეკონომიკური არამიზნობრიობის გამო არ ხდება.

კლიმატი
გილბერტის კუნძულების დიდი ნაწილი, ლაინის კუნძულებისა და ფენიქსის კუნძულების რამდენიმე კუნძული განლაგებულია ეკვატორული ოკეანის კლიმატური ზონის მშრალ ზოლში.

ადგილობრივი მოსახლეობა ძველი დროიდან დაწყებული წელიწადში გამოყოფს ორ სეზონს. მათგან პირველია — , რომელიც იწყება ცაზე კუროს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა გროვაში პლეადების გამოჩენისთანავე. მეორე სეზონია — , რომელიც იწყება ცაზე ღრიანკალის თანავარსკვლავედის გამოჩენისთანავე. პირველი სეზონი, როგორც წესი გრძელდება ოქტომბრიდან მარტის ჩათვლით, მეორე — აპრილიდან სექტემბრის ჩათვლით. უფრო წვიმიანია სეზონი , ხოლო სეზონი უფრო მშრალია. ქარების მიმართულების გამოკვლევები, რომლებიც მიმდინარეობდა ატოლ ტარავაზე 1978 წლიდან 1983 წლამდე, აჩვენებს იმას, რომ დეკემბრიდან მაისის ჩათვლით უფრო ხშირია ქარები, რომლებიც ქრის აღმოსავლეთიდან და ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან, ხოლო აპრილ—ნოემბერში — აღმოსავლეთიდან და სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან. ამასთან ქარი დეკემბრიდან მაისის ჩათვლით ქრის ძლიერად.

კირიბატის კლიმატი დამოკიდებულია კონვერგენციის ორ ზონაზე: ტროპიკულ შორის ზონა, რომელიც განსაზღვრავს ნალექების დონეს ჩრდილოეთ ატოლებზე, და სამხრეთ წყნარი ოკეანის, რომელიც განსაზღვრავს ნალექების დონეს სამხრეთ ატოლებზე. ეს ორი ცნება აკავშირებს ორ ანომალიას — მოვლენებს ელ-ნინიო და ლა-ნინია. ელ-ნინიოს დროს კონვერგენციის ტროპიკულ შორის ზონა მოძრაობს ჩრდილოეთით ეკვატორისკენ, ლა-ნინიას დროს — სამხრეთით ეკვატორიდან. ლა-ნინიას შემთხვევაში კირიბატის კუნძულებზე შეიმჩნევა ძლიერი გვალვა, ელ-ნინიოს შემთხვევაში კი — ძლიერი წვიმები.

გილბერტისა და ლაინის კუნძულების ჩრდილოეთ ატოლებზე, შობის კუნძულის გარდა, უფრო მეტი ნალექები მოდის, ვიდრე სამხრეთით მდებარე ატოლებზე. ნალექების დონე კირიბატიში მერყეობს 1100 მმ-დან გილბერტის კუნძულების სამხრეთში (ატოლი ტამანა) 3000 მმ-მდე წელიწადში ჩრდილოეთში (ატოლი ბუტარიტარი) და 4000 მმ-დან ლაინის კუნძულებზე (ატოლი ტერაინა) 800 მმ-მდე ფენიქსის კუნძულებზე (ატოლი კანტონი). ტროპიკული შტორმი ხდება საკმაოდ იშვიათად.

ნიადაგი და ჰიდროლოგია
კირიბატის ნიადაგი — მაღალტუტოვანია, მარჯნული წარმოშობის, საკმაოდ ღარიბი. როგორც წესი ისინი ფოროვანია, რის გამოც ძალიან ცუდად ინახავს ტენს. აქაური ასეთი ნიადაგი შეიცავს ძალიან ცოტა ორგანულ და მინერალურ ნივთიერებებს კალციუმის, ნატრიუმისა და მაგნიუმის გამოკლებით. ნიადაგის ქვეშ ორგანული ნახშირბადის შემცველობა საკმაოდ დაბალია (0,5 %-ზე ნაკლები) იმ ადგილების გამოკლებით, სადაც მოჰყავთ ისეთი სასოფლო სამეურნეო მცენარეები, როგორიცაა ტარო . ფოსფატური ნიადაგი გავრცელებულია მთელ რესპუბლიკაში. ასევე გვხვდება ყავისფერ-წითელი ნიადაგი, რომლებიც ჩამოყალიბდა ტყის მცირე მასივებში დაგროვილი მცენარე -ის გუანოსაგან.

კირიბატიზე მდინარეები არ არსებობს ატოლების მცირე ფართობის, დაბალი სიმაღლის, ნიადაგის ფორიანობის გამო. ამის ნაცვლად გადაუღებელი წვიმების შედეგად წყალი, რომელიც შედის ნიადაგის სიღრმეში, წარმოქმნის მცირე მარილიანი წყლის ლინზას. მასთან მიახლოება შეიძლება ჭის ამოთხრის შემთხვევაში. წყალთან ერთად, რომელიც შეიძლება წვიმის შემდეგ მოვაგროვოთ ქოქოსის პალმის ფოთლებიდან, ეს ლინზები — მტკნარი წყლის ერთადერთი წყაროა კირიბატის კუნძულების უმრავლესობაზე. გრუნტის წყლების სიმლაშე როგორც წესი კლებულობს ლაგუნიდან და ოკეანიდან დაშორებისას. გრუნტის წყლების ადგილმდებარეობა და დონე ბევრად განსაზღვრავს ფლორის, ჭების ადგილმდებარეობისა და დასამუშავებელი მიწების თავისებურებებს. ურბანიზაციის არაკონტროლირებადმა პროცესმა და მოსახლეობის რაოდენობის ზრდამ სამხრეთ ტარავაში გამოიწვია ზოგიერთ ადგილებში გრუნტის წყლებში დალექილი წყლების მოხვედრა. ატოლებზე მტკნარი წყლების არსებულ მარაგს მნიშვნელოვან საფრთხეს უქმნის მსოფლიო ოკეანის წყლის დონის აწევა. მტკნარი წყლის ტბები არის მხოლოდ შობისა და ტერაინას კუნძულებზე. მთლიანად კირიბატის რესპუბლიკის კუნძულებზე არის დაახლოებით 100 მცირე მარილიანი ტბა, რომელთაგან ზოგიერთს აქვს რამდენიმე კილომეტრიანი დიამეტრი.

აბორიგენების მიერ შემოტანილ მცენარეებს შეიძლება მიეკუთნოს გიგანტური ჭაობის ტარო , ტარო , გიგანტური ტარო , იამსი , პურის ხის ორი სახეობა ( და ) და ტაკა . მცენარეებს პანდანუსს და ქოქოსის პალმას ალბათ აქვთ ორმაგი წარმოშობა: ზოგ კუნძულებზე ეს ძირძველი მცენარეებია, ხოლო სხვებზე — ადამიანის მიერ შემოტანილი. მაცხოვრებლები აშენებენ შინაურ ფრინველებსა და ღორებს. ორნიტოფაუნის სამყარო საკმაოდ მრავალფეროვანია: მთლიანად ქვეყანაში ბუდობს ფრინველთა 75 სახეობა, რომელთაგან ერთი ენდემურია — შობის კუნძულის . ლაინისა და ფენიქსის უმრავლესი კუნძულები წარმოადგენენ საკმაოდ დიდ ფრინველთა ბაზარს. კუნძულები მოლდენი და სტარბაკი, ასევე შობის კუნძულის ნაწილი გამოცხადებულია ზღვის ნაკრძალებად.

ისტორია
კირიბატის კუნძულების დასახლებაზე და მის ადრეულ ისტორიაზე ძალიან ცოტაა ცნობილი. მიუხედავად ამისა, არსებობს მოსაზრება, რომ კირიბატის თანამედროვე მოსახლეობის წინაპრები მოვიდნენ გილბერტის კუნძულებზე აღმოსავლეთ მელანეზიიდან ჩვენი წელთაღრიცხვის ათასწლეულის დასაწყისში. ლაინისა და ფენიქსის კუნძულები ევროპელებისა და ამერიკელების მიერ მათ აღმოჩენამდე დაუსახლებლები იყვნენ. მაგრამ ამ ატოლებზე დარჩა ადამიანების შორეულ წარსულში ყოფნის კვალი. ამან მეცნიერები დააინტერესა გამოეკვლიათ და დაესაბუნებინათ ადგილობრივი მაცხოვრებლების გაქრობის მიზეზები ლაინისა და ფენიქსის კუნძულებზე. ერთ-ერთი გავრცელებული აზრია — ის, რომ მცირე ფართობის, სხვა არქიპელაგებთან დიდი დაშორების, მშრალი კლიმატისა და მტკნარი წყლის დეფიციტის პირობებში ამ კუნძულებზე ცხოვრება იქნებოდა ძალზე ძნელი. ამიტომ ხალხი იძულებული გახდა ძალიან მალე მიეტოვებინათ დასახლებული კუნძულები.

კუნძულები პირველად აღმოაჩინეს ბრიტანულმა და ამერიკულმა გემებმა  საუკუნის ბოლოს — საუკუნის დასაწყისში. მათ გილბერტის კუნძულები დაარქვა რუსმა მოგზაურმა ადმირალმა ივან კრუზენშტერნმა 1820 წელს, ინგლისელი კაპიტნის ტომას გილბერტის პატივსაცემად, რომელმაც აღმოაჩინა კუნძულები 1788 წელს („კირიბატი“ — ეს ადგილობრივი წარმოთქმაა ინგლისური სიტყვისა „“). გილბერტის კუნძულების ტრადიციული სახელია — ტუნგარუ .

პირველი ბრიტანელი დამსახლებლები კუნძულებზე მოცურდნენ 1837 წელს. 1892 წელს გილბერტის კუნძულები მეზობელ ელისის კუნძულებთან ერთად გახდა ბრიტანეთის იმპერიის პროტექტორატი. 1916 წელს ელისის კუნძულები შეუერთდა გილბერტის კუნძულებს, რითაც ჩამოყალიბდა ერთიანი კოლონია — გილბერტისა და ელისის კუნძულები. შობის კუნძული (ან კირიტიმატი) გახდა კოლონიის ნაწილი 1919 წელს, ხოლო ფენიქსის კუნძულები — 1937 წელს.

მეორე მსოფლიო ომის დროს კუნძული ბანაბა და გილბერტის კუნძულების უმრავლესობა, მათ შორის ატოლი ტარავა, ოკუპირებული იყვნენ იაპონიის მიერ. ტარავა — ადგილი, სადაც მოხდა ერთ-ერთი ყველაზე სისხლისმღვრელი ბრძოლა წყნარი ოკეანის საბრძოლო მოქმედებების არეალში (1943 წლის ნოემბერში, იაპონიისა და აშშ-ის არმიებს შორის სოფელთან ბეტიო, კოლონიის ძველ დედაქალაქთან).

1963 წელს კოლონიურმა ხელისუფლებამ ჩაატარა პირველი სერიოზული რეფორმები კოლონიის მართვაში. ჩამოყალიბდა აღმასრულებელი და საკონსულტაციო საბჭოები. საკონსულტაციო საბჭოებში დაუშვეს ადგილობრივი მოსახლეობის წარმომადგენლები, რომელთაც ნიშნავდა ადგილობრივი რეზიდენტ-კომისარი. 1967 წელს აღმასრულებელი საბჭო გადაკეთდა სამთავრობო საბჭოდ, ხოლო საკონსულტაციო საბჭო — წარმომადგენელთა პალატად კოლონიალური ადმინისტრაციის მოხელეებისა და ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ არჩეული 24 წევრის მონაწილეობით. 1971 წელს კოლონიამ მიიღო თვითმართვადი ტერიტორიული ერთეულის სტატუსი. მის მეთაურად დაინიშნა გუბერნატორი. ხელახლა შექმნილი საკანონმდებლო საბჭო ირჩეოდა უპირატესად ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ. დეპუტატები თავისი შემადგენლობიდან ირჩევდნენ წარმომადგენელს, რომელიც გამოხატავდა მათ ინტერესებს ახალ აღმასრულებელ საბჭოში.

1975 წელს კოლონია გაიყო გილბერტის კუნძულებისა და ელისის კუნძულების დამოუკიდებელ კოლონიებად. 1978 წელს ელისის კუნძულები გახდა დამოუკიდებელი სახელმწიფო (თანამედროვე დასახელება — ტუვალუ). 1979 წლის 12 ივლისს დამოუკიდებლობა მიიღო გილბერტის კუნძულებმაც (თანამედროვე დასახელება — კირიბატის რესპუბლიკა). 1983 წელს ძალაში შევიდა ჯერ კიდევ 1979 წელს დადებული მეგობრობის შესახებ ხელშეკრულება აშშ-ისა და კირიბატის შორის, რის თანახმადაც აშშ-მ უარი თქვა ლაინისა და ფენიქსის კუნძულებში მდებარე 14 კუნძულის პრეტენზიაზე და აღიარა ისინი კირიბატის რესპუბლიკის შემადგენელ ნაწილად.

რესპუბლიკის ძირითადი პრობლემა ყოველთვის იყო კუნძულების მოსახლეობის მაღალი სიმჭიდროვე. 1988 წელს ტარავის მოსახლეობის ნაწილი გადასახლდა ქვეყნის მოსახლეობის უფრო დაბალი სიმჭიდროვის მქონე კუნძულებზე. 1999 წელს კირიბატის რესპუბლიკა გახდა გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წევრი.

2002 წელს გამოვიდა კანონი, რომელიც ქვეყნის მთავრობას უფლებას აძლევდა დაეხურა გაზეთები. ეს მოხდა პირველი წარმატებული არასამთავრობო გაზეთის გამოჩენიდან ძალიან მალე. პრეზიდენტი ტიტო ხელახლა აირჩიეს 2003 წელს, მაგრამ 2003 წლის მარტში ის გადააყენეს დაკავებული თანამდებობიდან. 2003 წლის ივლისში პრეზიდენტად აირჩიეს ანოტე ტონგი ოპოზიციური პარტიიდან.

ატოლები მოლდენი და კირიტიმატი საუკუნეში გამოიყენებოდა აშშ-ისა და დიდი ბრიტანეთის მიერ ატომური იარაღის, ხოლო 1960-იანი წლებიდან თერმობირთვული იარაღის გამოსაცდელად.

ადმინისტრაციული დაყოფა
კირიბატის რესპუბლიკა იყოფა სამ კუნძულოვან ჯგუფად, რომლებიც არ ასრულებენ არანაირ ადმინისტრაციულ ფუნქციას. ესენი არიან გილბერტის კუნძულები, ლაინის კუნძულები და ფენიქსის კუნძულები. თვითმმართველობის ძირითადი ერთეულებია კუნძულთა საბჭოები, რომლებიც არიან თითოეულ დასახლებულ კუნძულზე (სულ 21 კუნძული), კუნძულ ტარავაზე 3 საბჭოა, ტაბიტეუეაზე — 2 საბჭოა. საბჭოების ბიუჯეტი შედგება ადგილობრივი შემოსავლებიდან.

1970-იან წლებში ბრიტანეთის კოლონია გილბერტისა და ელისის კუნძულები დაყოფილი იყო 4 ოლქად: ელისის კუნძულები (დღეს ტუვალუ), გილბერტის კუნძულები, ლაინის კუნძულები და კუნძული ოშენი (დღეს ბანაბა).

მოსახლეობა
რაოდენობა და განსახლება
კირიბატის რესპუბლიკის კუნძულების მოსახლეობის რაოდენობის დადგენა ევროპელების მიერ მათი აღმოჩენის დროს საკმაოდ ძნელი დასადგენია. მაგრამ ფაქტია, რომ უკვე იმ პერიოდში ძირძველი მოსახლეობა ებრძოდა ატოლებზე მოსახლეობის სიმჭიდროვის პრობლემებს და, შესაბამისად, ზღუდავდნენ შობადობას, რომ არ შეჯახებოდნენ რესურსების უკმარისობას ცხოვრების შესანარჩუნებლად. ევროპელების მიერ კუნძულების აღმოჩენის შემდეგ კირიბატიში მოხდა მნიშვნელოვანი ცვლილებები მოსახლეობის კვლავწარმოებაში და საზოგადოებრივ წყობაში. უპირველეს ყოვლისა, მოხდა ძირძველი მოსახლეობის რაოდენობის მკვეთრი შემცირება მათი იძულებითი გაყვანის გზით ფიჯიზე და ჰავაის კუნძულებზე პლანტაციებში სამუშაოდ, ასევე ავადმყოფობისა და ეკონომიკურ, პოლიტიკურ და რელიგიურ ნიადაგზე გამოწვეული კონფლიქტების შედეგად საზოგადოებრივი უწესივრობების გამო. მიუხედავად ამისა, მეორე მსოფლიო ომის ბოლოდან კირიბატის მოსახლეობის რაოდენობა მნიშვნელოვნად გაიზარდა, ხოლო სიკვდილიანობა შემცირდა ჯანდაცვის სფეროს გაჯანსაღებისა და იმპორტული საქონლის შესყიდვის შედეგად, რამაც ხელი შეუწყო ხშირი გვალვების დაძლევას კირიბატიში. 2010 წელს 15 წლამდე ბავშვთა წილმა შეადგინა 36,1 %, ზრდასრული მოსახლეობის წილმა 16-დან 50 წლამდე — 51,8 %, 50 წელზე უფროსებმა — 12,1 %. კუნძულების მოსახლეობის მაღალი სიმჭიდროვის, ავტოგზების მშენებლობით გამოწვეული ნიადაგის ეროზიის, გრუნტის წყლების დაბინძურების შედეგად ასევე იქმნება სახიფათო დაწოლა ატოლების მყიფე ეკოსისტემაზე, ხოლო ყოველწლიურად მზარდი მოსახლეობა სულ უფრო მკვეთრად აწყდება სასმელი წყლის უკმარისობის პრობლემას.

ეთნიკური შემადგენლობა
კირიბატის აბორიგენები წარმოდგენილნია ორი ეთნოსით: კირიბატელები, ანუ ტუნგარუ (თვითდასახელება ი-კირიბას), ისინი შეადგენენ ქვეყნის მთელი მოსახლეობის დაახლოებით 89,5 %-ს (92 206 ად.).

1979 წლის 12 ივლისს დამოუკიდებლობის მიღების შემდეგ მიღებულ იქნა კირიბატის რესპუბლიკის კონსტიტუცია, რომელშიც ჩანს როგორც საპრეზიდენტო, ასევე საპარლამენტო რესპუბლიკის ნიშნები, რაც, მისი შემდგენლების აზრით, ყველაზე კარგად ასახავს კირიბატის საზოგადოების ეგალიტარისტულ სოციალ-პოლიტიკურ სტრუქტურას, რომელშიც საყოველთაო თანაბრობა გამოდის, როგორც საზოგადოებრივი ცხოვრების ორგანიზაციის პრინციპი.

საკანონმდებლო ხელისუფლება
საკანონმდებლო ხელისუფლების უმაღლესი ორგანოა — ერთპალატიანი კირიბატის პარლამენტი, ანუ მანეაბა-ნი-მაუნგატაბუ , რომელიც შედგება 42 დეპუტატისგან, მათ შორის: 40 დეპუტატი არჩეულია საერთო-სახალხო არჩევნებით, 1 დეპუტატი წარმოდგენილია ფიჯის კუნძულ ბანაბის თანასაზოგადოების მიერ უხუცესთა საბჭოს გავლით და გენერალური პროკურორი, იუსტიციის უმაღლესი რანგის პირი. პარლამენტის უფლებამოსილების ვადაა — ოთხი წელი.

აღმასრულებელი ხელისუფლება
სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურია — პრეზიდენტი, ანუ ბერეტიტენტი , რომელიც ირჩევა ოთხი წლით საყოველთაო არჩევნებზე. საპრეზიდენტო კანდიდატთა რაოდენობა მკაცრად რეგლამენტირებულია: ისინი უნდა იყვნენ არაუმეტეს ოთხისა და არანაკლებ ორისა. კანდიდატები ირჩევიან პარლამენტის წევრთა რაოდენობიდან საყოველთაო არჩევნების შემდგომი პირველი ყრილობის დროს. შემდგომში ეს კანდიდატები იღებენ მონაწილეობას საპრეზიდენტო არჩევნებში. პრეზიდენტი პარლამენტის წევრებიდან ნიშნავს მინისტრთა კაბინეტს, რომელშიც შედიან ვიცე-პრეზიდენტი, ანუ კაუომან-ნი-ბერეტიტენტი , გენერალური პროკურორი და ათამდე მინისტრი. მინისტრთა კაბინეტი აღმასრულებელი ორგანოა, რომელიც იღებს კოლექტიურ პასუხისმგებლობას ქვეყნის პარლამენტის წინაშე.

სასამართლო ხელისუფლება
სასამართლო ხელისუფლება მთლიანად დამოუკიდებელია, და მისი იერარქია შედგება სტანდარტულ მოდელზე: მაგისტრატურის სასამართლო, უმაღლესი სასამართლო და სააპელაციო სასამართლო. ამას გარდა, სახელმწიფოს შეუნარჩუნდა უფლება მიმართოს საიდუმლო საბჭოს დიდ ბრიტანეთში შეზღუდული საკითხების სპექტრით. 1977 წლამდე მოქმედებდა კუნძულის მოსამართლეები, რომლებიც იხილავდნენ მცირე საქმეებს. მცირე სასამართლო — მაგისტრატურის სასამართლო, შედგება სამი მაგისტრატისაგან.

კირიბატის რესპუბლიკის კონსტიტუციის 88 თავით ყალიბდება კირიბატის უმაღლესი სასამართლო, რომელიც შედგება უმაღლესი მოსამართლით და მოსამართლეთა ჯგუფით. უმაღლესი მოსამართლე ინიშნება პრეზიდენტის მიერ მინისტრთა კაბინეტთან შეთანხმებით, სახელმწიფო სამსახურის საკითხებთან დაკავშირებულ კომისიასთან კონსულტაციის გავლის შემდეგ. სხვა მოსამართლეები ასევე ინიშნებიან პრეზიდენტის მიერ უმაღლეს მოსამართლესთან და სახელმწიფო სამსახურის საკითხების კომისიასთან შეთანხმების შემდეგ. უმაღლესი მოსამართლე უნდა იყოს ექსპატრიანტი (ანუ ემიგრანტი), რომელიც მუშაობდა უცხოეთში მოსამართლედ ან იყო არანაკლებ 5 წლისა ბარისტერი ან სოლისიტორი (ადვოკატების განსაკუთრებული კატეგორია). თანდათან პოლიტიკურ ლექსიკონში შევიდა სიტყვები , ანუ პარტია, და , ანუ ოპოზიცია.

თანამედროვე პოლიტიკურ სცენაზე ბატონობს ორი პოლიტიკური პარტია: „ბოუტოკაან-ტე-კოაუა“, ანუ „ჭეშმარიტების ბოძი“, და „მანეაბან-ტე-მაური“, ანუ „დაიცავით მანეაბუ“ . დღეისათვის ბოუტოკაან-ტე-კოაუას (ბტკ) პარტია ხელისუფლების სათავეშია (პარლამენტში აკონტროლებს 18 ადგილს 42-დან), ხოლო მისი ლიდერი, ანოტე ტონგი, ქვეყნის პრეზიდენტია. მანეაბან-ტე-მაურის პარტია, რომლის ლიდერია კირიბატის ყოფილი პრეზიდენტი, ტებურორო ტიტო, პარლამენტში აკონტროლებს 7 ადგილს (დანარჩენი 19 ადგილი დაკავებული აქვთ უპარტიოებს). ბტკ-ს მოღვაწეობა პოლიტიკურ სფეროში საკმაოდ წარმატებულია: კირიბატის ყოფილი პრეზიდენტები იერემია ტაბაი და ტეატაო ტეანაკი იყვნენ ამ პარტიის წევრები.

შეიარაღებული ძალები
კირიბატის რესპუბლიკაში არ არსებობს საკუთარი შეიარაღებული ძალები. ქვეყნის თავდაცვას უზრუნველყოფს ავსტრალიის და ახალი ზელანდიის შეიარაღებული ძალები.

კირიბატის პოლიცია — საზედამხედველო და ძალისმიერი ორგანოა. 2004 წელს ერთ პოლიციელზე მოდიოდა 152 ადამიანი. მიუხედავად იმისა, რომ პოლიციის ძალები საკმაოდ ეფექტურად მოქმედებენ დანაშაულთან ბრძოლის საკითხებში და ქვეყანაში წესრიგის დამყარებაში, არსებობს რამდენიმე სფერო, რომელშიც პოლიციას არ შეუძლია გაუმკლავდეს სიტუაციას, მაგალითად, საგზაო მოძრაობის უზრუნველყოფის საკითხები. პოლიციის კომისარი ინიშნება ქვეყნის პრეზიდენტის მიერ, კანდიდატურის მინისტრთა კაბინეტთან და სახელმწიფოს სამსახურის საკითხების კომისიასთან შეთანხმების შემდეგ.

საგარეო პოლიტიკა და საერთაშორისო ურთიერთობები
კირიბატის ერთ-ერთი უპირატესი მიმართულება საგარეო პოლიტიკურ ურთიერთობაში არის მსოფლიო თანასაზოგადოების ყურადღების მიქცევა გლობალური დათბობის პრობლემისადმი, რომელიც საფრთხეს უქმნის ქვეყნის მომავალს.

1999 წლის სექტემბერში კირიბატის რესპუბლიკა გახდა გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის 186-ე წევრი. ეს მიკრონეზიული სახელმწიფო ასევე არის ერთა თანამეგობრობის, საერთაშორისო სავალუტო ფონდის, წყნარი ოკეანის კუნძულების ფორუმის, საერთაშორისო ბანკის, აზიის განვითარების ბანკის, აფრიკის, კარიბის აუზისა და წყნარი ოკეანის რეგიონის ქვეყნებისა და სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციების წევრი.

კირიბატის დამყარებული აქვს მეგობრული ურთიერთობები მსოფლიოს ყველა ქვეყანასთან. ყველაზე უფრო მჭიდრო ურთიერთობა დამყარებულია წყნარი ოკეანის რეგიონის ქვეყნებთან: ავსტრალიასთან, ახალ ზელანდიასთან, ტაივანთან, იაპონიასთან, — რომლებიც კირიბატის განვითარებად ეკონომიკას უწევენ მნიშვნელოვან ფინანსურ დახმარებას. კირიბატის ერთადერთი დიპლომატიური წარმომადგენლობა მდებარეობს ფიჯიზე.

ურთიერთობა ჩინეთთან და ტაივანთან
2003 წლის 7 ნოემბერს კირიბატიმ დაამყარა დიპლომატიური ურთიერთობა ტაივანთან (კუნძულ ტაივანზე), რამაც გამოიწვია ჩინეთთან ურთიერთობის გაუარესობა, კერძოდ, დაიკეტა ჩინური თანამგზავრებზე დაკვირვების სადგური, შეჩერდა სამხრეთ ტარავაში მთავარი სტადიონის მშენებლობა და გამოწვეული იქნა 6 ექიმი კირიბატის ეროვნული საავადმყოფოდან. როგორმე რომ გაემართლებინათ საკუთარი მოქმედებები, პრეზიდენტმა ტონგმა განაცხადა, რომ ტაივანთან ურთიერთობა დადებითად აისახება კირიბატის ეკონომიკურ განვითარებაზე, მოიზიდება ტაივანელი ბიზნესმენები ამ პატარა წყნარი ოკეანის სახელმწიფოში. ევროპის კავშირი ასევე მნიშვნელოვან ფინანსურ დახმარებას უწევს ქვეყანას დაშორებულ კუნძულებზე მზის ენერგეტიკის სფეროსა და სოფლის მეურნეობის (ზღვის წყალმცენარეების მოშენებაში) განვითარებაში.

ამ პატარა ქვეყნის განვითარების გზაზე მნიშვნელოვანი წინააღმდეგობებია არა მარტო ხმელეთის მცირე ფართობი, არამედ ასევე ეკოლოგიური და გეოგრაფიული ფაქტორები, პროდუქციის გასაღების მსოფლიო ბაზრების დაშორების, გეოგრაფიული გაფანტულობის, ბუნებრივი უბედურობებისა და საკმაოდ შეზღუდული შიდა ბაზრის ჩათვლით.

ეკონომიკური ზრდისთვის შეზღუდულ შესაძლებლობებთან დაკავშირებით, ქვეყნის ფართობის თვალსაზრისით ბუნებრივი სიმდიდრეების ჩამონათვალით, მცირე შრომის რესურსებით და დაბალი მთლიანი ეროვნული პროდუქტით, და შედეგად ვიწრო შიდა ბაზრით, ამ კუნძულოვანი სახელმწიფოს ეკონომიკური განვითარების ერთადერთი გზაა მიგრანტების დაინტერესება (როგორც ერთ-ერთი წარმოების ფაქტორებიდან), ფულადი გზავნილები და სხვა ქვეყნებიდან ფულადი დახმარებები და სახელმწიფოზე დაყრდნობა (ეკონომიკის სახელმწიფო ფინანსირება). განვითარების ასეთი მოდელი მნიშვნელობას ანიჭებს მოხმარების მაღალი დონის შენარჩუნებას ქვეყნის შიგნით. მას შემდეგ კირიბატისთვის შემოსავლების ძირითადი წყარო გახდა კოპრა და თევზის პროდუქცია. ქვეყანაში ძირითადი დამსაქმებელია სახელმწიფო, რომელსაც, მიუხედავად საკუთარი შესაძლებლობებისა, არ შეუძლია გადაწყვიტოს ქვეყნის ახალგაზრდა მოქალაქეების შრომითი მოწყობის პრობლემები, რომელთაგან ბევრს არ გააჩნია განათლების შესაბამისი დონე. ბოლო წლებში კირიბატის შემოსავლის სხვა წყაროა ლიცენზიების გაცემა თევზჭერის უფლებაზე მის განსაკუთრებულ ეკონომიკურ ზონაში.

სოფლის მეურნეობა
მიუხედავად იმისა, რომ კირიბატიში არსებობს მნიშვნელოვანი შეზღუდვები სოფლის მეურნეობის განვითარებისთვის (კერძოდ, ატოლების მცირე ფართობის გამო), მიწის დამუშავების ტექნიკამ ამ წყნარი ოკეანის რესპუბლიკაში მიაღწია საკმაოდ მაღალ დონეს. მიუხედავად ამისა სოფლის მეურნეობის განვითარება, უარყოფითად მოქმედებს კუნძულების მცენარეულ საფარზე, კერძოდ, ტყეების გაჩეხვაზე.

კირიბატიში ერთ-ერთი ყველაზე მთავარი სასოფლო სამეურნეო კულტურაა — გიგანტური ჭაობის ტარო, რომლისგანაც იღებენ საუკეთესო სახამებელს. მაგრამ ბოლო დროს ბრინჯისა და ფქვილის მოხმარების გაზრდასთან დაკავშირებით ტაროს როლი შედარებით დაეცა). სხვა მთავარ სასოფლო სამეურნეო მცენარეებიდან შეიძლება გამოვყოთ პანდანუსი, პურის ხე, ნესვის ხე .

ეკონომიკის განვითარების ერთ-ერთი უპირატესი მიმართულებაა იმპორტირებული სასოფლო სამეურნეო პროდუქციის წილის შემცირება. 1977 წელს კირიბატიში ფილიპინებიდან შემოიტანეს ზღვის წყალმცენარეების ორი სახეობა, და , რომელთა გავრცელების ძირითადი ცენტრები გახდნენ კუნძულები ტაბუაერანი და აბაიანგი. ბოლო დროს ქვეყანაში შეინიშნება ამ ზღვის მცენარეების გაყიდვისაგან შემოსავლების ზრდა.

3,5 მილიონ კმ²-ზე მეტი ფართობის მქონე განსაკუთრებული ეკონომიკური ზონიდან, რომელიც მეორეა ყველაზე დიდებიდან წყნარ ოკეანეში — საკვირველი არაა, რომ თევზჭერა ერთ-ერთი ძირითადი შემოსავლების წყაროა სახელმწიფოში. სახელმწიფო ბიუჯეტის შევსება ასევე ხდება უცხოური გემებისათვის ლიცენზიის გაცემით ამ განსაკუთრებულ ეკონომიკურ ზონაში თევზჭერის უფლების მიღებისთვის, ამასთან ლიცენზირებაში მიღებული შემოსავალი დიდადაა დამოკიდებული ამინდის პირობებზე (ყველაზე მეტად დამოკიდებულია ელ-ნინიოსა და ლა-ნინიოს მოვლენაზე). უცხოური გემებისთვის ძირითად ინტერესს წარმოადგენს თინუსი. დღეისათვის კირიბატი ეძებს ადგილობრივი თევზსაჭერი ინდუსტრიის განვითარების გზებს, მაგრამ ამ გეგმების განხორციელებისთვის აუცილებელია საწვავისა და ფასებთან დაკავშირებული საკითხების, მსოფლიო ბაზრებთან დაშორებისა და განვითარებული ქვეყნების მხრიდან კონკურენციის პრობლემების გადაწყვეტა.

ტრანსპორტი
ქვეყანაში ერთმანეთისგან დაშორებული კუნძულები დიდ გავლენას ახდენს ტრანსპორტზე და კომუნიკაციებზე. კირიბატიში ავტოგზების სიგრძე სულ შეადგენს მხოლოდ 670 კმ-ს (უფრო მეტად ატოლ ტარავაზე). 2004 წელს კირიბატიში იყო მხოლოდ 2070 სატრანსპორტო საშუალება. ქვეყანაში არ არსებობს სარკინიგზო ტრანსპორტი. მთავარი სამთავრობო დაწესებულება, რომელიც პასუხისმგებელია საზღვაო და საჰაერო ტრანსპორტზე, არის ინფორმაციის, კომუნიკაციებისა და ტრანსპორტის სამინისტრო . რეგულარულ შიდა ავიაგადაფრენებს ატოლ ტარავადან გილბერტის კუნძულების სხვა კუნძულებზე ასრულებს ეროვნული ავიაკომპანია „ეირ კირიბატი“. ასევე კვირაში ორჯერ ატოლ ტარავაზე ეშვება ნაურუს ავიაკომპანიის „აუე ეირლაინი“-ს თვითმფრინავი.

შიდა საზღვაო კავშირებს ახორციელებს როგორც სამთავრობო, ასევე კერძო კომპანიები, საერთაშორისოს — კომპანიები „ “, „ “ და „ “, რომლებსაც ტვირთები ჩააქვთ ავსტრალიაში და აზიის ქვეყნებში.

ქვეყანაში ეროვნული და -რადიო, „რადიო კირიბატი“ , სახელმწიფო საკუთრებაშია და ძირითადად გადმოსცემს კომპანია -ს ახალ ამბებს. ქვეყნის ტერიტორიაზე ასევე შესაძლებელია „რადიო ავსტრალიის“ და „ამერიკის ხმის“ პროგრამების მოსმენაც. 1999 წელს კირიბატის ოპოზიციური ძალები შეეცადნენ დაეარსებინათ საკუთარი როდიომაუწყებლობა, მაგრამ კირიბატის მთავრობამ ჩაშალა იგი, დააჯარიმა მფლობელები ქვეყანაში არალიცენზირებული რადიომაუწყებლობის მოწყობილობების შემოტანის მცდელობისათვის. ძირითადად ქვეყანას სტუმრობენ ტურისტები ავსტრალიიდან, ფიჯიდან, აშშ-დან და ახალი ზელანდიიდან.

კირიბატიში ტურიზმის განვითარების გზაზე ძირითადი წინააღმდეგობაა ცუდი საჰაერო კავშირი მსოფლიოს სხვა ქვეყნებთან, ასევე სასტუმროების ბიზნესის არქონა: 1989 წლის მდგომარეობით სამხრეთ ტარავაში სულ იყო ორი სასტუმრო, კუნძულ აბემამაზე — ერთი, როგორც შობის კუნძულზე. ვიზის მიღება შეიძლება კირიბატის მთელ რიგ საკონსულოებში სხვა ქვეყნების ტერიტორიაზე: ფიჯიში, ავსტრალიაში, გერმანიაში, იაპონიაში, სამხრეთ კორეაში, ახალ ზელანდიაში, დიდ ბრიტანეთში, ამერიკის შეერთებულ შტატებში. ბიუჯეტის გასავლის ნაწილის ყველაზე დიდი დარგია გასავლები განათლების სფეროში.

კირიბატიში მოქმედებს ორი ბანკი — კირიბატის განვითარების ბანკი და კირიბატის ბანკი . კირიბატის ბანკი არის კირიბატის მთავრობისა და კოპორაცია „ “-ის (ავსტრალია) ერთობლივი დაწესებულება. კირიბატის ბანკი წარმოადგენს ფინანსური მომსახურების მთლიან პაკეტს, საერთაშორისო შეთანხმებების ჩათვლით. კირიბატისთვის გლობალიზაციის შედეგი გახდა შიდსით და ტუბერკულოზით დაავადებული ადამიანების რაოდენობის გაზრდა. 1999 წელს კირიბატის ოკეანეთში ეკავა მეორე ადგილი პაპუა-ახალი გვინეის შემდეგ ბავშვთა სიკვდილიანობის დონის მხრივ. ფართედაა გავრცელებული თამბაქოს მოწევა.

„ცხოვრების დასავლური წესის“ გავრცელებამ და ურბანიზაციამ გამოიწვია დიაბეტის, გასუქების, მომატებული სისხლის წნევის, პოდაგრის, გულის კორონარული, პარალიჩისა და კიბოს ზოგიერთი სახეობების დაავადებების შემთხვევების რაოდენობის გაზრდა. ბოლო წლებში კირიბატიზე ადგილობრივი მაცხოვრებლების ორგანიზმში შეიმჩნევა ვიტამინებისა და მინერალების დეფიციტის ტენდენცია (რკინის უკმარისობამ გამოიწვია ანემიით და ვიტამინით — თვალის დაავადებით დაავადებულ ადამიანთა რაოდენობის მომატება).

კუნძულებზე ცილების ძირითადი წყაროა — თევზი, რომლის დაჭერილი რაოდენობა ერთ სულ მოსახლეზე გადაანგარიშებით ერთ-ერთი ყველაზე მაღალია წყნარი ოკეანის რეგიონში. მაგრამ, იმის მიუხედავად, რომ ადგილობრივი მოსახლეობის უმრავლესობა დაკავებულია თევზაობით, რომლის ნაწილიც იყიდება ბაზრებში, 1998 წელს სკოლამდელი ასაკის ბავშვების 7 %-სა და ორსული ქალების 69 %-ს აღენიშნებოდა ცილების დეფიციტი.

2004 წლის მარტში კირიბატი შეუერთდა ქალების დისკრინიმაციის შეწყვეტის კონვენციას.

განათლება
1965 წლამდე გილბერტისა და ელისის კუნძულების ბრიტანულ კოლონიაში არ ჩატარებულა არანაირი ღონისძიებები დაწყებითი სკოლების მუშაობის ინტეგრაციაში და კოორდინაციაში. დაწყებით განათლებას აწარმოებდა ან კოლონიის ადმინისტრაცია, ან ქრისტიანული ეკლესია, ამასთან არ არსებობდა სწავლების რაიმე წინაპირობები. 1965 წელს შემუშავდა ფართე სტრატეგია განათლების სფეროში, რომელიც მომავალში გადამუშავდა და მიღებული იქნა წარმომადგენელთა პალატის მიერ 1970 წელს. ამ დოკუმენტის საფუძველში იდო იდეა ყველა ბავშვისათვის ცხრაწლიანი დაწყებითი განათლების შემოღების შესახებ, რასაც უნდა მოემზადებინა ისინი კოლონიის სოციალურ და ეკონომიკურ განვითარებაში მონაწილეობისათვის, ასევე შესაძლებელი გაეხადა შეექმნა ცოდნის ფუნდამენტი საშუალო სკოლებში შემდგომში განათლების მისაღებად. შედეგად გატარდა ღონისძიებები არსებული მცირე სკოლების გასაერთიანებლად და გასამსხვილებლად, ასევე შემოღებული იქნა გრანტები. შემდგომ წლებში საშუალო სკოლები გაიხსნა კირიბატის ყველა დასახლებულ კუნძულზე (სულ გაიხსნა 21 სკოლა). სწავლის ხანგრძლივობა ბავშვთა საშუალო სკოლებში შეადგენს 3 წელს (12—14 წლის ბავშვები), რის შემდეგაც მოსწავლეებმა უნდა ჩააბარონ სახელმწიფო გამოცდა უფროსთა საშუალო სკოლაში მოსახვედრად ბოლო მეოთხე წელს სწავლის გასაგრძელებლად. იმ პერიოდში სკოლაში ერთ მასწავლებელზე მოდიოდა 25 მოსწავლე. მოგვიანებით, საუკუნის ბოლოს ბრიტანული კოლონიალური ადმინისტრაციის მოსვლის შემდეგ, საზღვაო რესურსების საზოგადოებრივი ფლობის მოცემული სისტემა გაუქმდა.

კირიბატის სოფლების მთელი საზოგადოებრივი ცხოვრება თავმოყრილია მანეაბა-ში (, სადაც „“ — შენობა, „ “ — ხალხი), მთავარ ტრადიციულ საზოგადოებრივ შენობაში. მანეაბა არსებობს კირიბატის ყველა სოფელში, ხოლო ქვეყნის პარლამენტის სახელია მანეაბა-ნი-მაუნგატაბუ , რაც თარგმანში ნიშნავს „სახლი, რომელშიც ხალხი ერთმანეთს ხვდება“. მანეაბა — მრავალფუნქციური შენობაა, რომელშიც, უპირველეს ყოვლისა, მაცხოვრებლები არჩევენ სოფლის პრობლემებს. მანეაბა — საზოგადოებრივი სასამართლოცაა, ასევე დღესასწაულებისა და ცეკვების ადგილია. მანეაბაში თითოეულ ოჯახზე მიმაგრებულია განსაზღვრული ადგილი, რომელსაც ჰქვია ბოტი . მანეაბაში მთავარ როლს თამაშობს ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ საკმაოდ ღრმად დაფასებული უხუცესი, ანუ უნიმანე .

კირიბატული კანოე
კირიბატის კუნძულების ერთმანეთისგან საკმაო დაშორებამ, თევზმა, როგორც მოსახლეობის ერთ-ერთმა ძირითადმა საკვებმა პროდუქტმა განაპირობა ქვეყნის მოსახლეობის ოსტატობა თევზჭერაში, კერძოდ, კანოების აგებაში, რომელიც ზოგჯერ გრძელდება სამ თვეზე უფრო დიდ ხანს. 2002 წელს ამ ქვეყანამ პირველად მიიღო მონაწილეობა თანამეგობრობის თამაშებზე ქალაქ მანჩესტერში. კირიბატი წარდგენილი იყო ძალოსნობაში, მაგიდის ჩოგბურთში და ტრიათლონში.
კირიბატის რესპუბლიკის შემადგენლობაში შედის მსოფლიოში დიდი (388,39 კმ²) ატოლი — შობის კუნძული, რომელიც შეადგენს ქვეყნის ხმელეთის ტერიტორიის 48 %-ს.
კირიბატის რესპუბლიკაში ფენიქსის კუნძულები 2008 წლის 28 იანვრიდან მსოფლიოში ყველაზე დიდი საზღვაო ნაკრძალია (ფართობი შეადგენს 410 500 კმ²-ს).