iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბრინჯაოს ხანა

ბრინჯაოს ხანა — საზოგადოების განვითარების ისტორიულ-კულტურული პერიოდი, როდესაც საბრძოლო და
სამუშაო იარაღების დასამზადებელი ძირითადი მასალა იყო ბრინჯაო. ბრინჯაოს ხანას წინ უსწრებდა ენეოლითი.

ბრინჯაოს ხანა მსოფლიოს სხვადასხვა ტერიტორიაზე სხვადასხვა პერიოდს მოიცავდა. ბრინჯაოს უძველესი (ძვ. წ. ათასწლ.) ნაწარმი აღმოჩენილია სამხრეთ ირანში, თურქეთსა და შუამდინარეთში. ძვ. წ. ათასწლ. ბოლოდან ბრინჯაო გავრცელდა ეგვიპტეში, ათასწლეულის ბოლოდან — ინდოეთში, ათასწლეულიდან — ევროპაში, ათასწლეულის შუახანიდან — ჩინეთში. ამერიკაში ბრინჯაოს ხანას დამოუკიდებელი ისტორია აქვს; იქ მეტალურგიული ცენტრი პერუსა და ბოლივიის ტერიტორიაზე იყო (- სს. ე. წ. გვიანი ტიუანაკოს კულტურა). ცენტრალურ აფრიკაში ბრინჯაოს წარმოების დამოუკიდებელი კერები უნდა აღმოცენებულიყო არა უგვიანეს ძვ. წ. ათასწლეულისა.

ბრინჯაოს ხანაში განსაკუთრებით მკვეთრად იჩინა თავი ისტორიული განვითარების უთანაბრობამ. ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნებში (შუამდინარეთი, ელამი, ეგვიპტე, სირია) ვითარდებოდა კლასობრივი საზოგადოებები და უძველესი სახელმწიფოები. ძვ. წ. - ათასწლეულებში მწარმოებლური მეურნეობის ამ ცენტრებს გარეთაც გავრცელდა და შეიქმნა ახალი ცივილიზაციები: ჰარაფის კულტურა ინდოეთში, ინის სახელმწიფო ჩინეთში, ხური-მითანის, ხეთებისა და სხვ. სახელმწიფოები წინა აზიაში; კრეტა-მიკენის კულტურა ევროპაში.

ევრაზიის უმნიშვნელოვანესი მეტალურგიული ცენტრი ბრინჯაოს ხანაში იყო კავკასია. ბრინჯაოს ხანა აქ სამ ეტაპად იყოფა: ადრეული (ძვ. წ. ათასწლ.), შუა (ძვ. წ. ათასწლ. ნახ.) და გვინი (ძვ. წ. ათასწლ. ნახ.). კავკასიაში გამოიყოფა ადრებრინჯაოს ხანის თავისებური მატერიალური კულტურები: კოლხეთის დაბლობზე, ჩრდ.-დას. კავკასიაში (ე. წ. მაიკოპის კულტურა) და ე. წ. მტკვარ-არაქსის კულტურა, რომელიც ძირითადად გავრცელებული იყო ცენტრ. და აღმ. ამიერკავკასიაში, ჩრდილო კავკასიის აღმოსავლეთ ნაწილში, ანატოლიაში, ჩრდილო ირანში.

შუა ბრინჯაოს ხანაში კავკასიაში რამდენიმე დამოუკიდებელი კულტურა იქმნება: თრიალეთის, სევან-უზერლიქის, თაზაქენთ-ყიზილვანქის, დას. საქართველოსა და ჩრდ. კავკასიის კულტურები. ფიქრობენ, რომ ამ დროს იქმნებოდა ტომთა დიდი კავშირები, რომლებსაც ეს ცალკეული კულტურები შეესაბამებოდა.

გვიანბრინჯაოს ხანის მასალები კავკასიაში ორგანულად უკავშირდება როგორც წინამორბედ, ისე მომდევნო პერიოდის ძეგლებს და ადგილობრივი კულტურის განვითარების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან საფეხურს წარმოადგენს. გვიანბრინჯაოს ხანაში კავკასიაში მოხდა დიდი სამეურნეო და სოციალურ-პოლიტიკური ძვრები. საწარმოო ძალთა და წარმოების საშუალების განვითარების ერთ-ერთი ძირითადი შედეგი იყო რკინის აღმოჩენა და ათვისება (ძვ. წ. ათასწლ. დასასრ.), რამაც რევოლუციური როლი შეასრულა საზოგადოების განვითარების ისტორიაში. მოხდა შრომის მესამე დანაწილება. ხელოსნობა გამოეყო მიწათმოქმედებას. გაცხოველდა აღებ-მიცემობა. გაღრმავდა პირველყოფილი თემური წყობილების რღვევის პროცესი, მომზადდა საფუძვლები კლასობრივ საზოგადოებათა ჩამოყალიბებისა და სახელმწიფოების შექმნისათვის .
რკინის ხანა

რკინის ხანა — საზოგადოების განვითარების ისტორიის ერთ-ერთი ეპოქა, როდესაც საბრძოლო და სამეურნეო იარაღის დასამზადებლად ძირითადად რკინა გამოიყენებოდა. 2 ათასი წლის წინ ტიტუს ლუკრეციუს კარუსმა კაცობრიობის განვითარების ისტორია 3 ეპოქად დაყო: ქვის, ბრინჯაოს და რკინის ხანებად. საუკუნის შუა წლებში აღნიშნული მოსაზრების სისწორე არქეოლოგიურ მასალაზე დაყრდნობით მეცნიერულად პირველად დაასაბუთა დანიელმა არქეოლოგმა კ. თომსენმა. ამ ტერმინით არქეოლოგიაში აღინიშნება რკინის წარმოების ადრინდელი საფეხურები: ადრინდელი რკინის ხანა და რკინის ფართოდ ათვისების ხანა.

ამ მასალის ათვისება ასევე დაემთხვა ცვლილებებს ზოგიერთ საზოგადოებაში განსხვავებული აგრარული პრაქტიკის სახით, რელიგიურ რწმენებში და ხელოვნების მიმდინარეობებში.

რკინის ხანა ბოლო პრინციპული პერიოდია წინაისტორიულ საზოგადოებათა კლასიფიცირების სისტემაში, რომელსაც წინ ბრინჯაოს ხანა უძღოდა. მისი თარიღი მერყეობს ქვეყნისა და გეოგრაფიული არეალის მიხედვით.

რკინის ხანა საქართველოს ტერიტორიაზე
მეცნიერებაში დამკვიდრდა შეხედულება, რომ გვიანდელი ბრინჯაოს - ადრინდელ რკინის ხანაში კავკასიის ტერიტორიაზე რამდენიმე არქეოლოგიური კულტურა იყო: ჩრდილოეთ კავკასიის დასავლეთ ნაწილში - ყუბანისპირეთის, ცენტრალურში - ყუბანის და მის აღმოსავლეთით - ყაიაქენთ-ხოროჩოისა. ამიერკავკასიის დასავლეთ ნაწილში - კოლხური, აღმოსავლეთ საქართველოში, დასავლეთ აზერბაიჯანსა და სომხეთის უდიდეს ნაწილში - ცენტრალური ამიერკავკასიური, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში - თალიშისა. რკინის ფართოდ ათვისების ხანაში სომხეთის ტერიტორიაზე გავრცელდა ურარტული კულტურა, რომლის გავლენა საქართველოს სამხრეთ რაიონებშიც აისახა. შემდგომი კვლევ-ძიების შედეგად აღნიშნული მოსაზრებანი რამდენადმე შეიცვალა. მაგალითად, ყაიაქენთ-ხოროჩოის კულტურა ძირითადად შუა ბრინჯაოს ხანისად მიიჩნიეს. ადრინდელი რკინის ხანას ალბათ ამ კულტურის მხოლოდ ყველაზე გვიანდელი პერიოდის ძეგლები ეკუთვნის. საკუთრივ რკინის ხანაში დაღესტნის ტერიტორიის ჩრდილოეთ ნაწილში არსებობდა სარმატულთან ახლოს მდგომი არქეოლოგიური კულტურა, ხოლო სამხრეთით გავრცელებული იყო წინამორბედ კულტურასთან გენეტიკურ კავშირში მყოფი ე. წ. მუგერგანის არქეოლოგიური კულტურა. ადრე, ძირითადად ლითონის ინვენტარზე დაყრდნობით, აღმოსავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე არსებული არქეოლოგიური კულტურა ცენტრალური ამიერკავკასიის კულტურის ლოკალურ ვარიანტად ითვლებოდა.

რკინა-ფოლადის წარმოების დონისა და მასშტაბის მიხედვით, რკინის ხანა საქართველოს ტერიტორიაზე 2 ძირითად პერიოდად იყოფა: ადრინდელ რკინის ხანად და რკინის ფართოდ ათვისების ხანად. მცხეთის მასალების მიხედვით, რკინის ფართოდ ათვისების ხანაში 3 საფეხურის გამოყოფა ხერხდება. რკინის ხანა ამიერკავკასიასა და, კერძოდ, საქართველოს ტერიტორიაზე ერთდროულად არ დაწყებულა. რკინის წარმოების უძველესი კერაა რკინის მადნებით მდიდარი ქვემო ქართლი. აქ აღმოჩენილი რკინის ნივთები ძვ. წ. - საუკუნეებით თარიღდება. ერთ-ერთი უძველესი კერა უნდა იყოს სამხრეთ-აღმოსავლეთი შავიზღვისპირეთი, სადაც რკინის წარმოება მაგნეტიტის უხვად შემცველი ქვიშის ბაზაზე განვითარდა.
მარია მონტესორი

მარია მონტესორი ( ; დ. 31 აგვისტო, 1870, კიარავალე, იტალია — გ. 6 მაისი, 1952, ნორდვეიკ-ან-ზე, ნიდერლანდები) — იტალიელი პედაგოგი, მეცნიერი, ფილოსოფოსი, ჰუმანისტი, ფემინისტი და ღრმად მორწმუნე კათოლიკე. ყველაზე უკეთ ცნობილია ბავშვთა დაბადებიდან სიყმაწვილემდე აღზრდის განსაკუთრებული მეთოდითა და ფილოსოფიით. მისი განათლების მეთოდი ამჟამად მრავალ საზოგადო თუ კერძო სკოლაში გამოიყენება მთელ მსოფლიოში.

დაიბადა კიარავალეში (ცენტრალური იტალია, ანკონის პროვინცია). 1896 წელს დაამთავრა რომის უნივერსიტეტი. მონტესორი პირველი ქალი იყო იტალიის ისტორიაში, რომელმაც მედიცინის კურსი დაამთავრა და ერთ-ერთი პირველი ქალი იყო, რომელიც მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხს ატარებდა.
Us (პიტერ გებრიელის ალბომი)

— პიტერ გებრიელის ალბომი, რომელშიც გამოყენებულია სხვადასხვა კუთხის ინსტრუმენტები, როკ და პოპ მუსიკის და სხვა ჟანრების ელემენტები. ალბომი გამოვიდა 1992 წლის 29 სექტემბერს. მის ჩაწერაში მონაწილეობდა მრავალი ცნობილი მუსიკოსი.

სიმღერების სია
პერსონალი
პიტერ გებრიელი – ვოკალი, სამკუთხედი, პროგრამირება, კლავიშების ბასი, კლავიშები, პერკუსია, ვალიჰა, საყვირი, ჰარმონიკა, მექსიკური ფლეიტა
მანუ კატჩე – დასარტყმელი საკრავები, ელექტრონული დასარტყმელი საკრავები, პერკუსია
ტონი ლევინი – ბას გიტარა, ვოკალი
დევიდ როუდსი – გიტარა, 12 სიმიანი გიტარა, სოლო გიტარა
დანიელ ლანუა – შეიკერი, ვოკალი, დობრო
რიჩარდ ბლერი – პროგრამირება
ლევონ მინასიანი – დუდუკი
შინედ ო’კონორი – ვოკალი
უილიამ ორბიტი – პროგრამირება
ბრაიან ინო – კლავიშები
რიჩარდ ევანზი – ხმის ინჟინერი
პიტერ ჰემილი – ვოკალი 
ჯონ პოლ ჯოუნსი – სურდუ, ბასი, კლავიშები

ჩარტები
ყოველკვირეული ჩარტები
წლის საბოლოო ჩარტები
სერტიფიცირებები
ჰაროლდ გოდვინსონი

ჰაროლდ გოდვინსონი , ან ჰაროლდ (დ. დაახ. 1022 — გ. 14 ოქტომბერი, 1066) — ბოლო ანგლო-საქსონი, რომელიც ინგლისის მეფედ აკურთხეს. იგი ეკუთნოდა გოდვინთა გავლენიან საგვარეულოს. იყო უესექსის გავლენიანი მმართველი. ცნობილია, რომ მისი და ედითი, ცოლად ჰყავდა მეფე ედუარდ აღმსარებელს. იყო ნიჭიერი სარდალი, 1063 წელს სასტიკად დაამარცხა უელსის მეფე გრუფიდი და ელგაფ მერსიელი. ტახტზე ასვლის შემდეგ, 1066 წლის 25 სექტემბერს, სტემფორ ბრიჯთან სასტიკად დაამარცხა ნორვეგიელები. ამ ბრძოლაში დაიღუპა ნორვეგიის უკანასკნელი ვიკინგი მეფე ჰარალდ ჰარდრადა. ჰაროლდი 1066 წლის 14 ოქტომბერს ინგლისში შემოჭრილმა ნორმანებმა ჩამოაგდეს. მათ გაიმარჯვეს ჰასტინგსის ბრძოლაში, სადაც თვით მეფე ჰაროლდი დაეცა.
მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა

მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა ან არცახის რესპუბლიკა — დე ფაქტო დამოუკიდებელი, თვითგამოცხადებული რესპუბლიკა ამიერკავკასიაში 1991–2023 წლებში, აზერბაიჯანის საერთაშორისოდ აღიარებულ ტერიტორიაზე.

1923 წლის 7 ივლისს მთიანი ყარაბაღის ტერიტორია გამოიყო მთიანი ყარაბაღის ავტონომიურ ოლქად აზერბაიჯანის სსრ-ის შემადგენლობაში.

1991–1994 წლების შეიარაღებული კონფლიქტის შემდეგ, სადაც ერთმანეთს ებრძოდნენ ერთი მხრივ სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა და სომხეთი, ხოლო მეორე მხრივ აზერბაიჯანი, მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის კონტროლის ქვეშ ოლქის ტერიტორიის გარდა აღმოჩნდა ქალბაჯარის, ლაჩინის, გუბადლის, ზანგილანის, ჯაბრაილის რაიონები, ასევე აღდამისა და ფუზულის რაიონების ნაწილები, თუმცა აზერბაიჯანმა კონტროლი აღადგინა ყოფილი ოლქის მარტაკერტისა და მარტუნის რაიონების ნაწილზე, ასევე შაუმიანის რაიონზე.

2020 წლის 27 სექტემბერს დაიწყო ახალი ფართომასშტაბიანი ომი, რომელიც 44 დღეს გაგრძელდა. ამჯერად აზერბაიჯანმა შეძლო წარმატების მიღწევა. საბრძოლო მოქმედებების შედეგად აზერბაიჯანმა კონტროლი აღადგინა ვრცელ ტერიტორიაზე, მ.შ. ქალაქ შუშაზე. სომხეთის პრემიერ-მინისტრის და რუსეთისა და აზერბაიჯანის პრეზიდენტების მიერ ხელმოწერილი ცეცხლის შეწყვეტის სამმხრივი შეთანხმებით (9 ნოემბერი), შეჩერდა საბრძოლო მოქმედებები; აზერბაიჯანმა სამხედრო მოქმედებებით დაკავებული ტერიტორიების გარდა კონტროლი აღადგინა იმ რაიონებზეც, რომელიც კონფლიქტამდე არ შედიოდა მთიანი ყარაბაღის ავტონომიურ ოლქში; სეპარატისტული რესპუბლიკის დარჩენილ ტერიტორიაზე და ლაჩინის დერეფანში, რომელიც ერთმანეთთან აკავშირებდა სომხეთსა და მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკას, ამოქმედდა რუსული მშვიდობისმყოფელთა მისია. ამის მიუხედავად, 2022 წლის დეკემბრიდან რეგიონი აზერბაიჯანის მხრიდან ბლოკადაში იყო მოქცეული.

2023 წლის 19 სექტემბერს აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალების ერთდღიანი შეტევის შემდეგ, სეპარატისტულმა მთავრობამ დანებება გამოაცხადა და დათანხმდა განიარაღებასა და აზერბაიჯანის მთავრობასთან მოლაპარაკებების დაწყებას რეგიონის რეინტეგრაციის შესახებ. 2023 წლის 28 სექტემბერს მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის პრეზიდენტმა სამველ შაჰრამანიანმა ხელი მოაწერა განკარგულებას, რის მიხედვითაც 2024 წლის 1 იანვრიდან უქმდება ყველა სამთავრობო დაწესებულება, მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა კი წყვეტს თავის არსებობას. 2023 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით, თითქმის მთელმა სომხურმა მოსახლეობამ დატოვა მთიანი ყარაბაღი და სომხეთში გადავიდა.

ისტორია
ფაბერჟეს კვერცხები

ფაბერჟეს კვერცხები — საიუველირო ნაწარმის განთქმული სერია შესრულებული კარლ ფაბერჟეს ფირმის მიერ. სერია იქმნებოდა 1885-1917 წლებში რუსეთის იმპერატორის ოჯახისა და კერძო მყიდველთათვის. სულ ცნობილია 69 კვერცხის შექმნის ისტორია, რომელთაგან 54 საიმპერატორო იყო, კეძოდ ალექსანდრე -ისა და ნიკოლოზ -ისთვის. მათგან 52 სააღდგომო კვერცხის სახით იყო შექმნილი. შვიდი კვერცხი კელხების ოჯახისთვის შეიქმნა მოსკოვში.

კვერცხები ძვირფასი ლითონისგან მზადდებოდა ან მყარი ქვებისგან, რომლებზეც მინანქრისა და ძვირფასი ქვების ორნამენტები იყო დატანებული. ტერმინი „ფაბერჟეს კვერცხი“ დროთა განმავლობაში ფუფუნების სინონიმი გახდა, ხოლო თავად კვერცხები ამჟამად საიუველირო ხელოვნების შედევრებად არის მიჩნეული.
სკა

სკა — ფუტკრის ხელოვნური საბინადრო. შედგება რამდენიმე ძირითადი ნაწილისაგან: კორპუსის, ფსკერის, სახურავის, საკუჭნაოსა და ჩარჩოებისაგან. სკაში ფიჭები ჩამაგრებულია ჩარჩოებზე, რომელთა ამოღება შეიძლება. სკა უნდა აკმაყოფილებდეს ფუტკრის ბიოლოგიურ მოთხოვნებს. მისი ნაწილები კარგად უნდა იყოს მორგებული ერთი მეორეზე, ბუდე დაცული იყოს ატმოსფერულ ნალექებისა და ფუტკრის მავნებლებისაგან. ჩარჩოიანი სკა 1814 წელს გამოიგონა უკრაინელმა მეფუტკრემ პეტრე პროკოპოვიჩმა. პრაქტიკაში დანერგილია რამდენიმე ტიპის სკა. ყველაზე პოპულარულია 12-ჩარჩოიანი საკუჭნაოიანი დადანბლატის სკაადგილმდებარეობის, ბუნებრივ-კლიმატტური პირობების, ღალიანობისა და ფუტკრის ჯიშის შესაბამისად, პრაქტიკაში იყენებენ როგორც 12-ჩარჩოიან დადანბლატის (ჩარჩოს ზომა 435×300 მმ), ისე მრავალკორპუსიან (ჩარჩოს ზომა 435×270 მმ) და 18-, 20- და 24 ჩარჩოიან (ჩარჩოს ზომა 435×300 მმ) წოლელა სკებს.

საქართველოში პირობებში უმთავრესად იყენებენ 12-ჩარჩოიან დადანბლატის სკებს. დასავლეთ საქართველოს აფხაზეთის ზონაში უპირატესობას ანიჭებენ 18-ჩარჩოიან წოლელა სკებს.
კბილთეთრა

კბილთეთრა — ძუძუმწოვრების გვარი ბიგასებრთა ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძეა 4-10 სმ. გავრცელებული არიან უმთავრესად აფრიკაში, აგრეთვე ევროპასა და აზიაში. საქართველოში კბილთეთრას 5 სახეობაა, რომლებიც ბინადრობენ ტყეებში, ბუჩქნარებში, ბაღებში, მთის ხევებსა და ხრემებში, ზოგჯერ ადამიანის სამოსახლოს მახლობლად. გავრცელებული არიან ზღვის დონიდან 2200 მ-მდე. იკვებებიან მწერებით, მათი მატლებით, მოლუსკებით, რითაც მნიშვნელოვანი სარგებლობა მოაქვთ.
გურამ ლორთქიფანიძე

გურამ ლორთქიფანიძე (დ. 6 მაისი, 1930, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ — გ. 6 იანვარი, 2008) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1980).

ბიოგრაფია
1955 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტი. 1969 წელს კი საკავშირო კინემატოგრაფიის ინსტიტუტის სცენარისტისა და რეჟისორის ორწლიანი კურსები. 1949–1972 წლებში მუშაობდა კინოსტუდია „ქართულ ფილმში“ მსახიობად, რეჟისორის თანაშემწედ; 1972–1980 წლებში საქართველოს ტელევიზიაში რეჟისორად; 1981 წლიდან კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ რეჟისორია. გადაღებულია მრავალ ფილმში საქართველოსა და საზღვარგარეთ. დიდი პოპულარობა მოუტანა აგულის როლმა ( „არაჩვეულებრივი გამოფენა“, რეჟ. ელდარ შენგელაია, 1968). გურამ ლორთქიფანიძე 2008 წლის 6 იანვარს გულის შეტევით გარდაიცვალა.

ფილმოგრაფია
1968: „არაჩვეულებრივი გამოფენა“ (აგული) რეჟ. ელდარ შენგელაია
1971: „მე, გამომძიებელი“ (ოთარ აბულაძე) რეჟ. გიორგი კალატოზიშვილი
1975: „არ დაიჯერო, რომ აღარა ვარ“ (ავთო) რეჟ. ყარამან (გუგული) მგელაძე
1975: „პირველი მერცხალი“ (ბეჟანი) რეჟ. ნანა მჭედლიძე
1976: „გასეირნება თბილისში (ნამდვილი თბილისელი და სხვები)“ (გერასიმე) რეჟ. ნანა მჭედლიძე
1977: „რაჭა ჩემო სიყვარულო“ (ვანო) რეჟისორები თემურ ფალავანდიშვილი, იოზეფ მედვედი
1977: „სინემა“ (ამბერკი) რეჟ. ლიანა ელიავა
1980: „წერილები ბამიდან“ რეჟ. თემურ ფალავანდიშვილი
1982: „არაჩვეულებრივი რეისი“ (ამბერკი) რეჟ. ბიძინა ჩხეიძე
1983: „ცისფერი მთები ანუ დაუჯერებელი ამბავი“ (თენგიზი) რეჟ. ელდარ შენგელაია
1984: „სკაპენის ოინები“ (სილვესტერი) რეჟისორები გიორგი კალატოზიშვილი, მიხეილ კალატოზიშვილი (უმცროსი)
1986: „ზღვის მაშვრალნი“ (ტანგრეი) რეჟისორები ედმონდ სეშანი, გურამ (გიზო) გაბესკირია
1987: „ხარება და გოგია“ (ფოტოგრაფი) რეჟ. გიორგი შენგელაია
1988: „გრაციოზო“ რეჟ. არმაზ ბურნაძე
1989: „მაისის თოვლი“ რეჟ. ზურაბ ინაშვილი
1990: „ოჰ, ეს საშინელი, საშინელი ტელევიზორი“ (ბენო) რეჟ. თემურ ფალავანდიშვილი
1993: „ლეონარდო“ (ტატო) რეჟ. დავით ნაცვლიშვილი
1996: „მორევი“ რეჟ. რამაზ გიორგობიანი
1998: „ჩემი ძვირფასი, სანატრელი ბაბუ“ (ლავრენტი) რეჟ. პავლე ჩარკვიანი

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
1980: საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი
1999: თბილისის საპატიო მოქალაქე
2000: ღირსების ორდენი
თენგიზ მირზაშვილი

თენგიზ (ჩუბჩიკა) რევაზის ძე მირზაშვილი (დ. 10 თებერვალი, 1934, მესტია — გ. 1 იანვარი, 2008, თბილისი) — ქართველი ფერმწერი, გრაფიკოსი, თეატრის მხატვარი. საქართველოს სსრ დამსახურებული მხატვარი (1967).

ბიოგრაფია
თენგიზ მირზაშვილი დაიბადა 1934 წლის 10 თებერვალს, ზემო სვანეთში, დაბა მესტიაში. 1941 წელს შევიდა თბილისის მე-7 საშუალო სკოლაში (ახლანდელი გერმანიის საელჩოს შენობა). 1952 წელს ჩააბარა სამხატვრო აკადემიაში, ფერწერის ფაკულტეტზე,მესამე კურსიდან თეატრის დეკორაციის ფაკულტეტზე 1959 წელს დაამთავრა აკადემია. ასწავლიდა ხატვის კათედრაზე. 1961 წელს ჩააბარა ასპირანტურაში. 1961 წლიდან - სამხატვრო აკადემიის პედაგოგია. 1972-2004 წლებში მუშაობდა ბავშვთა სურათების გალერეაში. ითვლება გალერეის ერთ-ერთ ფუძემდებლად. 1977 წელს ანდრეი ტარკოვსკიმ მიიწვია „ჰამლეტის“ გასაფორმებლად.

თენგიზ მირზაშვილი არის 150-მდე წიგნის ილუსტრაციის ავტორი. მათ შორის: ილია ჭავჭავაძის, ვაჟა-ფშაველას, გიორგი ლეონიძის, რევაზ ინანიშვილის, ეთერ თათარაიძის, გიორგი ცოცანიძის, მიხო მოსულიშვილის, ხალხური პოეზიისა თუ ზღაპრების კრებული.

მისი აქტიური მონაწილეობით მომზადდა და დაიბეჭდა ,,გალაკტიონოლოგიის” სამი წიგნი, წიგნი ფიროსმანზე ორ ტომად. არის ეთერ თათარაიძის წიგნის "ჩამომიარ საწუთროში" რედაქტორი, წიგნის ,,შენდობით მომიხსენიეთ”, რედაქტორი და მხატვარი; სპეციალური ერთჯერადი გაზეთების „რეზო ინანიშვილი“, „მერაბ მამარდაშვილი“ „სვეტიცხოველი“(1994)რედაქტორი და მხატვარი;მირზაშვილი, გიორგი. რეკლამის შემდეგ. (2003) შემდგენელი და რედაქტორი; მირზაშვილი, გიორგი.„ფრაგმენტები სურათისათვის“ (2003) შემდგენელი და რედაქტორი და სხვ.1947 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე თანამშრომლობდა ჟურნალ- გაზეთების რედაქციებში ილუსტრატორად. აქვეყნებდა წერილებსა და პუბლიკაციებს ნიკო ფიროსმანზე, „ვეფხისტყაოსანზე“, კულტურის სხვადასხვა ძეგლზე.

თენგიზ მირზაშვილი იყო მხატვარი ფილმებისა:
მანანა (1958) სცენარის ავტორი: ელიზბარ გედევანიშვილი; რეჟისორი: ზაქარია გუდავაძე, შალვა მარტაშვილი;
არღანი (1967) სცენარის ავტორი:გია ბადრიძე; რეჟისორი: გიორგი კალატოზიშვილი;
მზის ჩასვლის წინ (1968) სცენარის ავტორი: რევაზ ურუშაძე, ნოდარ ფირანიშვილი; რეჟისორი: ნოდარ ფირანიშვილი;
მონადირე (1970) სცენარის ავტორი და რეჟისორი: ალექსანდრე ჟღენტი;
შერეკილები (1973) სცენარის ავტორი: რევაზ გაბრიაძე; რეჟისორი: ელდარ შენგელაია;
ფერმა მთაში (1974) სცენარის ავტორი: რევაზ ინანიშვილი; რეჟისორი: ლიანა ელიავა;
გამარჯობა ყველას (ფიროსმანი) (1980) სცენარის ავტორი: ვადიმ კოროსტილოვი; რეჟისორი: გიგა ლორთქიფანიძე, ამირან დარსაველიძე;
გზის დასაწყისი (1982) სცენარის ავტორი და რეჟისორი ლიანა ელიავა.

სცენარის ავტორი და მხატვარია დოკუმენტური ფილმისა: ვანო მელიაშვილი (2000); გადაღებულია ფილმში: „არ დაიჯერო, რომ აღარა ვარ“, სცენარის ავტორი: გუგული მგელაძე, ლევან ჭელიძე; რეჟისორი: გუგული მგელაძე; მხატვარი დიმიტრი თაყაიშვილი

მხატვრის სურათების გამოფენა მოეწყო: რუსეთში, (მოსკოვში; 1957, 1958, 1966, 1967, 1968, 1979, 1986 და სხვ.), გერმანიაში (1985), კანადაში (1987) ავსტრიაში (1988), გერმანიაში (1989), აშშ-ში (1990), საფრანგეთში (1997, 1998), მრავალი გამოფენა თბილისში.
გარი ლინეკერი

გარი უინსტონ ლინეკერი (; დ. 30 ნოემბერი, 1960, ლესტერი, ინგლისი) — ინგლისელი ფეხბურთელი, თავდამსხმელი. სხვადასხვა დროს იცავდა „ლესტერ სიტის“, „ევერტონის“, „ბარსელონას“, „ტოტენჰემ ჰოტსპურის“, „ნაგოია გრამპუსისა“ და ინგლისის ეროვნული ნაკრების ღირსებას. ერთადერთი ფეხბურთელი, რომელმაც სამი სხვადასხვა კლუბის — „ლესტერ სიტის“ (1985), „ევერტონისა“ (1986) და „ტოტენჰემ ჰოტსპურის“ (1990) რიგებში მოიპოვა ინგლისის ჩემპიონატის საუკეთესო ბომბარდირის ტიტული.

1986 წლის მექსიკის მსოფლიო ჩემპიონატის საუკეთესო ბომბარდირი, 1990 წლის იტალიის მსოფლიო ჩემპიონატის, ასევე, 1988 წლის გერმანიისა და 1992 წლის შვედეთის ევროპის ჩემპიონატების მონაწილე ინგლისის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში. ერთ-ერთი საუკეთესო თავდამსხმელი და ყველა დროის მესამე საუკეთესო ბომბარდირი ინგლისის ნაკრების ისტორიაში უეინ რუნისა და ბობი ჩარლტონის შემდეგ.

საფეხბურთო კარიერის დასრულების შემდეგ საქმიანობას აგრძელებს სპორტულ ჟურნალისტიკაში, როგორც სატელევიზიო სპორტული პროგრამების წამყვანი და საფეხბურთო მიმომხილველი. ბრიტანეთის სამაუწყებლო კორპორაციის, -ის სპორტული განყოფილების რედაქციის მიერ მომზადებული მთავარი საფეხბურთო გადაცემის, ფეხბურთის გულშემატკივრებსა და სპეციალისტებს შორის მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე უფრო პოპულარული და რეიტინგული — „დღის მატჩის“ წამყვანი 1999 წლიდან.

2016 წლის 7 ნოემბერს ერთ-ერთი ყველაზე უფრო პოპულარული და მრავალტირაჟიანი ყოველკვირეული ბრიტანული გაზეთის -ის სპორტული რედაქციის ფეხბურთის განყოფილების უფროსისა და მთავარი კორესპონდენტის, ჯეისონ ბარტის ავტორობით გამოქვეყნდა სია, სადაც წარმოდგენილი იყო დიდი ბრიტანეთის ფეხბურთის ისტორიაში ყველა დროის 20 საუკეთესო ფეხბურთელი. ამ სიაში ლინეკერი მე-14 ადგილს იკავებს — ჯორჯ ბესტის, ბობი ჩარლტონის, ბობი მურის, ჯონ ჩარლზის, სტენლი მეთიუზის, კენი დალგლიშის, ტომ ფინის, რაიან გიგზის, დენის ლოუს, ჯიმი გრივზის, გარეთ ბეილის, გორდონ ბენქსისა და გრემ სუნესის შემდეგ.

მთელი თავისი თექვსმეტწლიანი (1978–1994) საფეხბურთო კარიერის განმავლობაში მას არც საკლუბო და არც სანაკრებო დონეზე არასოდეს მიუღია ყვითელი ბარათი.

ინგლისური ფეხბურთის წინაშე თვალსაჩინო დამსახურებისათვის, მის განვითარებასა და პოპულარიზაციის საქმეში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილის, ასევე, სპორტული მიღწევების აღიარების ნიშნად 2003 წელს შეიყვანეს ინგლისური ფეხბურთის მუზეუმის დიდების დარბაზში .

ბიოგრაფია
დაიბადა 1960 წელს ლესტერში. მან კარიერა „ლესტერ სიტიში“ დაიწყო და 1985 წლამდე სწორედ ამ კლუბში თამაშობდა. შემდეგ 1985–86 წლების სეზონი „ევერტონში“ გაატარა, ხოლო 1986–89 წლებში „ბარსელონას“ რიგებში გამოდიოდა. 1989 წლიდან იგი ისევ ინგლისში დაბრუნდა და „ტოტენჰემ ჰოტსპურში“ განაგრძო თამაში და პროფესიონალური კარიერა სწორედ ამ კლუბში დაასრულა.

სანაკრებო კარიერა
1984–1992 წლებში იყო ინგლისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების წევრი, რომლის შემადგენლობაში 80 მატჩი ითამაშა და 48 ბურთი გაიტანა.
მსოფლიო ჩემპიონატებზე
ლინეკერმა მსოფლიო ჩემპიონატების 12 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა და 10 გოლი გაიტანა.

მიღწევები
საკლუბო
ევერტონი
ინგლისის ვიცე-ჩემპიონი: 1986
ბარსელონა
ესპანეთის თასის მფლობელი: 1988
უეფა-ს თასის მფლობელი: 1989
ტოტენჰემ ჰოტსპური
ინგლისის ასოციაციის თასის მფლობელი: 1991
ინდივიდუალური
ინგლისის ჩემპიონატის საუკეთესო ბომბარდირი: 1985, 1986, 1990
მსოფლიო ჩემპიონატის საუკეთესო ბომბარდირი: 1986
ფიფა-ს ასეული ( 100): 2004
ინგლისური ფეხბურთის მუზეუმის დიდების დარბაზის წევრი: 2003
ექსპრესიონისტული არქიტექტურა

ექსპრესიონისტული არქიტექტურა იყო არქიტექტურული მიმდინარეობა, რომელიც ჩრდილოეთ ევროპაში განვითარდა საუკუნის პირველ ათწლეულში სახვით და საშემსრულებლო ხელოვნებაში ექსპრესიონიზმის პარალელურად.

ტერმინი "ექსპრესიონისტული არქიტექტურა" თავდაპირველად აღწერდა გერმანელ, ჰოლანდიელ, ავსტრიელ, ჩეხ და დანიელ ავანგარიდისტ აქტივისტებს 1910-დან 1924 წლამდე. შემდეგში ამ ტერმინის გადახედვა მოხდა და ის უფრო ადრეულ პერიოდზეც გავრცელდა - 1905 წლიდან, და უკვე მთელ ევროპას მოიცავდა. ამჟამად ეს ტერმინი კიდევ უფრო ვრცელი მნიშვნელობისაა და მოიცავს ნებისმიერი დროისა და ადგილის არქიტექტურას, რომელშიც ამ ორიგინალური მიმდინარეობის ზოგიერთი თვისება აისახა, როგორიცაა: გრეხილობა, ფრაგმენტულობა ან მწვავე და ზედმეტად ხაზგასმული ემოციის აღწერა.
გროსმარქტჰალე

გროსმარქტჰალე ( „საბითუმი ბაზარი“) — მდებარეობს მაინის ფრანკფურტის ოსტენდში და ქალაქის მთავარ საბითუმო სავაჭრო ცენტრს წარმოადგენდა, განსაკუთრებით ხილისა და ბოსტნეულისთვის. ბაზარი 2004 წლის 4 ივნისს დაიხურა. შენობა ექსრესიონისტული არქიტექტურის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ნიმუშს წარმოადგენს.

ეს მასიური კონსტრუქცია მდ. მაინის მარჯვენა სანაპიროზე, ფრანკფურტის აღმოსავლეთის პორტთან, მარტინ ელზაესერის პროექტით აშენდა და 1928 წლის 25 ოქტომბერს გაიხსნა. 220 მ სიგრძის, 50 მ სიგანისა და 17-23 მ სიმაღლის შენობით, ის ქალაქის უდიდესი არქიტექტურული ნაგებობა იყო იმ დროისთვის. შენობაში 13.000 კვ. მ. ფართი იყო 130 დახლისთვის, რომელთა უმეტესობა საბითუმო მყიდველებს ემსახურებოდა. 1941 წლის ოქტომბრიდან ნაციონალ-სოციალისტები გროსმარკტჰალეს თავშეყრის ადგილად იყენებდნენ ებრაელთა ფრანკფურტიდან შემდგომი დეპორტაციისთვის.

გროსმარქტჰალეს ადგილობრივი ხალხი „გემიზკერშს“ უწოდებენ, რაც ადგილობრივი დიალექტით „ბოსტნეულის ეკლესიას“ ნიშნავს. 2004 წელს ბაზარი ფრანკფურტის გარეუბანში გადაიტანეს, ხოლო ამ შენობაში ევროპის ცენტრალური ბანკი დაიდებს ბინას.
პრერის სკოლა

პრერის სკოლა (ინგლ. ) — გვიანი და ადრეული საუკუნეების არქიტექტურული სტილი, დამახასიათებელი აშშ-ის შუადასავლეთისთვის.

ამ მიმდინარეობის არქიტექტორთა ნამუშევრებისთვის დამახასიათებელია ჰორიზონტალური ხაზები, ბრტყელი ან მახვილკუთხა გადახურვები, ჰორიზონტულად მიჯრილი ფანჯრები, ინტეგრაცია ლანდშაფტთან, მყარი კონსტრუქცია, მკაცრი ორნამენტები. ჰორიზონტული ხაზები მათი აზრით ადგილობრივი ბრტყელი ლანდშაფტისთვის ბუნებრივი იყო.

ტერმინით "პრერის სკოლა" ამ მიმდინარეობის არქიტექტორები საკუთარ ნამუშევრებს არ აღწერდნენ; ეს ტერმინი პირველად ალენ ბრუკსმა გამოიყენა, ერთ-ერთი პირველი არქიტექტურის ისტორიკოსი, რომელმაც საფუძვლიანად გამოიკვლია ამ არქიტექტორთა შრომები.

არქიტექტორები
მიმდინარეობა მეტწილად დაკავშირებულია ჩიკაგოს გარშემო მცხოვრებ არქიტექტორთა თაობასთან, რომლებსაც წვრთნა ან გავლენა ლუი სულივენისგან ჰქონდათ მიღებული, თუმცა თავად სულივენს იგი არ მოიცავს. ამ სახელთა შორის არიან:

ბარი ბირნი
ალფრედ კალდუელი
მარიონ მაჰონი გრიფინი
უოლტერ ბარლი გრიფინი
ჯორჯ ფრანტ ელმსლი
ჯორჯ ვაშინგტონ მაიერი
ფილიპ მაიერი
დუაიტ ჰილდ პერკინსი
უილიამ გრეი პურსელი
კლოდ ენდ სტარკი
უილიამ ლაბერტ სტილი
ჯონ ვან ბერგენი
ფრენკ ლოიდ რაიტი
ფრენსის სულივენი
ენდრიუ უილატსენი

პრერის სტილის სახლები
პრერის სტილის (ღია დაგეგმვა, ჰორიზონტალურობა, ბუნებრივი მასალა), რომელიც ამერიკული არტს ენდ კრაფტს მიმდინარეობის ნაწილი იყო, ფუძემდებლად ფრენკ ლოიდ რაიტი ითვლება, და ის იმ დროს დომინირებული კლასიკური აღორძინების სტილის (ბერძნული ფორმები შიგადაშიგ რომაული ელემენტების ჩართვით) ალტერნატივა უნდა გამხდარიყო. მასზე ასევე გავლენა იქონიეს იდეალისტმა რომანტიკოსებმა (უკეთესი სახლები უკეთეს ხალხს შექმნის) და მოდერნისტულმა მიმდინარეობამ. პრერის სკოლის სტილის ჩამოყალიბებაზე განსაკუთრებული წვლილი მიუძღვით მინიმალისტებს (ნაკლები მეტია) და ბაუჰაუზს (ფორმა მოჰყვება ფუნქციას), რომელიც დე სტეილის (ცხრილის მსგავსი დიზაინი) და კონსტრუქტივიზმის (რომელიც უპირატესობას თვით კონსტრუქციას და სამშენებლო მასალებს ანიჭებს) ნარევი იყო.

ფრენკ ლოიდ რაიტის პროექტის დარვინ დ. მარტინის სახლი, ბუფალო, ნიუ-იორკი, პრერის სტილის სახლის განთქმული ნიმუშია.