iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
რუსეთ-ოსმალეთის ომი (1806-1812)

რუსეთ-ოსმალეთის ომი 1806-1812 ― მორიგი ომი რუსეთის იმპერიასა და ოსმალეთის იმპერიას შორის. ოსმალეთი ფიქრობდა, რომ რადგანაც რუსეთი 1804 წლიდან დაკავებული იყო ირანთან ომით, ხოლო 1805 წლიდან საფრანგეთთან ომით, ოსმალეთი ადვილად დაიბრუნებდა ჩრდილოეთ შავიზღვისპირეთის ტერიტორიებს და საქართველოსაც დაეპატრონებოდა. საბაბად დუნაიზე რუსეთის აქტივობა გამოიყენეს. 1806 წლის დეკემბრის ბოლოს სულთანმა სელიმ -მ რუსეთს ომი გამოუცხადა. გაიხსნა ორი ფრონტი ბალკანეთსა და კავკასიაში.

ბალკანეთის ფრონტი
1806 წლის 9-21 ნოემბერს რუსეთის 40 ათასიანმა არმიამ ი. მიხელსონის მეთაურობით მდინარე დნესტრი გადალახა და დუნაის სამთავროები დაიკავა, რომ იქ ფრანგებს არ დაესწროთ. 18 დეკემბერს ოსმალეთმა რუსეთს ომი გამოუცხადა. სამხედრო მოქმედებები დუნაის აუზში და ამიერკავკასიაში გაიშალა. ამასთანავე, ხმელთაშუა ზღვაში რუსეთის ფლოტიც მოქმედებდა. 1807 წლის 19 ივნისს ათონთან ბრძოლაში რუსეთის ესკადრამ დ. სენიავინის მეთაურობით ოსმალთა ფლოტი დაამარცხა. 1807 წელს ივანე მიხელსონის გარდაცვალების შემდეგ, რუსეთის ჯარების სარდლად ალექსანდრე პროზოროვსკი დანიშნეს, ხოლო მისი გარდაცვალების შემდეგ, 1809 წლის 11 აგვისტოდან, სარდლად პეტრე ბაგრატიონი იყო, 1810 წლის თებერვალში ნიკოლაი კამენსკი დაინიშნა, 1811 წლის მარტში კი - მიხეილ კუტუზოვი. ამ ომში რუსეთის არმიამ მთელ რიგ ბრძოლებში გაიმარჯვა და დაიკავა რამდენიმე ქალაქი.

კავკასიის ფრონტი
რუსეთის იმპერიის კავკასიის არმიას სარდლობდა ივან გუდოვიჩი. მას სულ 22 ათასი ჯარისკაცი ჰყავდა, მაგრამ ამავდროულად სპარსეთთან ომშიც იყო ჩართული. ამიტომ რუსეთი დიდ იმედებს ამყარებდა ადგილობრივ ქართველ მოსახლეობაზე. ქართველებს სამოტივაციო სიტყვით მიმართა რუსმა გენერალმა პეტრე ბაგრატიონმა. რუსეთის იმპერიის მხარეს ომში ჩაერთვნენ რუსეთის ქვეშევრდომი გურიისა და ოდიშის სამთავროები. 1807 წლის 18 ივნისს რუს-ქართველთა გაერთიანებულმა ჯარმა გამარჯვებას მიაღწია მდინარე არაფჩაის სანაპირზე გამართულ ბრძოლაში. ამ ბრძოლაში გამარჯვებით რუსეთმა ჩაშალა ოსმალეთისა და სპარსეთის კოალიცია. დაიდო დროებითი ზავი ოსმალეთთან, რომელმაც 1809 წლის აპრილამდე გასტანა.

1809 წელს რუსეთმა ოდიშისა და გურიის სამთავროების ლაშქრების დახმარებით მალთაყვის ბრძოლაში დაამარცხა ტრაპიზონის სერასკერის 9-ათასიანი ჯარი და ფოთი აიღო. 1810 წლის ივლისში რუსეთმა დაიკავა სოხუმი. იმავე წლის შემოდგომაზე რუსეთმა შეუტია ახალციხეს, მაგრამ ვერ აიღო. 1811 წლის დეკემბერში რუსეთმა ქართველების დახმარებით დაიკავა ახალქალაქი.

შედეგები
1811 წლის ოქტომბერში რუსეთ-ოსმალეთის მოლაპარაკება დაიწყო, მაგრამ რუსეთ-საფრანგეთის ურთიერთობის გამწვავების იმედით ოსმალები საქმეს აჭიანურებდნენ. კუტუზოვის ინიციატივით 1812 წელს ხელი მოაწერეს ბუქარესტის საზავო ხელშეკრულებას, რომლითაც ოსმალებმა აღიარეს ბესარაბიისა და დასავლეთ საქართველოს რუსეთთან შეერთება; დუნაის აუზში დაკავებული ციხე-ქალაქები, აგრეთვე ფოთი და ახალქალაქი რუსეთმა ოსმალეთს დაუბრუნა.
კლას ოლდენბურგი

კლას ოლდენბურგი ( ; დ. 28 იანვარი, 1929, სტოკჰოლმი) — წარმოშობით შვედი, ამერიკელი მოქანდაკე, პოპ-არტის წარმომადგენელი.

შვედი დიპლომატის შვილი, ოლდენბურგი 1936 წლიდან აშშ-ში ცხოვრობდა (ხოლო 1953 წელს ამერიკის მოქალაქეობა მიიღო). ძირითადად ნიუ-იორკსა და ჩიკაგოში ცხოვრობდა, 1946-1950 წლებში იელის უნივერსიტეტში სწავლობდა, შემდეგ კი, 1954 წლამდე, ჩიკაგოს ხელოვნების ინსტიტუტში.

ყველაზე მნიშვნელოვანი ასპექტი ოლდენბურგის შემოქმედებიდან არის კოლოსალური სკულპტურები. რომლებიც საკმაოდ დიდი ზომისაა, ხშირად ინტერაქტიული შესაძლებლობის.

ერთ-ერთი ასეთი სკულპტურული ნიმუში იყო ტუჩსაცხი „“ რომელიც გაფუჭების შემდეგ ტანკის მილად გადააკეთეს. დღეს იგი მორზეს კოლეჯის ეზოში დგას.
პესო

პესო, პეზო (, სიტყვასიტყვით — წონა < — აწონილი), ესპანური ვერცხლის მონეტა მოჭრა დაიწყო საუკუნეში, კარლ -ის დროს და გრძელდებოდა 1868 წლის ჩართვით, იჭრებოდა 8,4 და 2 რეალის ღირებულებისა. თავდაპირველად პესო ერქვა ვერცხლის თანაბარი ზომის ნაჭრებს, რომლებსაც ესპანელები ამერიკის დაპყრობილ ტერიტორიაზე ფულის ნაცვლად ხმარობდნენ. პესო იჭრებოდა როგორც ესპანეთის, ისე ამერიკის კოლონიების ზარაფხანებში. ევროპაში მას პისტრს უწოდებდნენ. პესოს შუბლზე გამოსახულია საგერბო ფარი, ზარაფხანის აღმნიშვნელი სათინური ასოები და ნომინალური ღირებულება. გარშემოვლებული ლათინური ზედწერილით გადმოცემულია ესპანეთის მეფის სახელი, ტიტულატურა და მონეტის მოჭრის თარიღი. ზურგზე გამოსახულია ჯვარი, რომლის ტოტებს შორის ჩასმულია კასტილიისა და ლეონის გერბები. ზედწერილი აგრძელებს შუბლის წარწერას.

საქართველოში გავრცელდა საუკუნის ნახევრისა და საუკუნის ესპანეთის მეფეების ფილიპე -ის (1598-1621) და ფილიპე -ის (1621-1665) სახელით მოჭრილი პესოები. აღმოჩენილია როგორც განძების (ახალციხი, ოზურგეთი, ოტობაია, ურთა, უდე), ისე ერთეულების (ლეხაინდრავო, მელექედური, ქუთაისი) სახით.

პესო არგენტინის, ბოლივიის, დომინიკელთა რესპუბლიკის, კოლუმბიის, კუბის, მექსიკის, პარაგვაის, ურუგვაის, ჩილესა და ფილიპინების თანამედროვე ფულადი ერთეული და მონეტა.

ქვეყნები რომლებიც ამჟამად იყენებენ პესოს
ქვეყნები რომლებიც იყენებდნენ პესოს
ბოლივია
კოსტა-რიკა
ეკვადორი
სალვადორი
გვატემალა
ჰონდურასი
ნიკარაგუა
პარაგვაი
პერუ
ვენესუელა
სტეფანე რაზინი

სტეფანე ტიმოთეს ძე რაზინი (; აგრეთვე ცნობილი როგორც სტენკა რაზინი დ. დაახლოებით 1630, სტანიცა დონის ზიმოვეისკაია — გ. 16 ივნისი [ძვ. სტ. 6 ივნისი], 1671, მოსკოვი) — 1670–1671 წლებში რუსეთის გლეხთა ომის წინამძღოლი.

ბიოგრაფია
დაიბადა შეძლებული კაზაკის ოჯახში, 1662–1663 წლებში დონელ კაზაკთა ატამანი იყო და ყირიმელ თათართა წინააღმდეგ ლაშქრობდა. მეფის მთავრობის მიერ დონელ კაზაკთა უფლებების შეზღუდვამ და განსაკუთრებით რაზინის ძმის ივანეს დასჯამ განაპირობა რაზინის აჯანყება. 1667 წელს მან მოაწყო ღარიბ კაზაკთა ლაშქრობა კასპიის ზღვაზე. 1670 წელს რაზინი სათავეში ჩაუდგა ახალ ლაშქრობას ვოლგაზე, რომელიც გლეხთა ომად გადაიქცა. 1671 წელს მდიდარმა-კაზაკებმა რაზინი შეიპყრეს და ჯერ ჩერვასკში, შემდეგ მოსკოვში მიიყვანეს, სადაც სიკვდილით დასაჯეს.
მიუზიკლი

მიუზიკლი — მუსიკალური-სასცენო ნაწარმოები (უმთავრესად კომედიური ხასიათისა), რომელშიც გამოყენებულია ესტრადის, საბალეტო მუსიკის, ქორეოგრაფიისა და საოპერო ხელოვნების გამომსახველობითი საშუალებები.

მიუზიკლი, როგორც სასცენო ხელოვნების ჟანრი, ჩამოყალიბდა საუკუნის დასასრულს აშშ-ში. 1866 წელს აქ დაიდგა ბიკნელის პიესა „შავი ქურდი“ (ინგლ. ), სადაც ერთმანეთს შეერწყა მელოდრამა, სიმღერა და ე. წ. „შოუ გიორლსი“ (ეს სპექტაკლი სცენიდან 25 წელი არ ჩამოსულა).

 საუკუნის დასაწყისში შავკანიანმა მსახიობებმა ბ. უილიამზმა და დ. უოკერმა ნიუ-იორკში დადგეს რამდენიმე მიუზიკლი (კომპოზიტორი უ. კ. კუკი). ამ სახის სპექტაკლები ძალზე პოპულარული იყო პირველი მსოფლიო ომის შემდეგაც. მოგვიანებით შეიქმნა საუკეთესო მიუზიკლები: კერონის „მცურავი თეატრი“ (1929), გერშვინის „მე შენზე ვმღერი“ (1931), ვეილის „ჯონ ჯონსონი“ (1936), როჯერზის „ოკლაჰომა“ (1943), პორტერის „მაკოცე, კეტ!“ (1948), ფ. ლოუს „ჩემი მშვენიერი ლედი“ (ბერნარდ შოუს „პიგმალიონის“ მიხედვით, 1956) და სხვა.

ცეკვას (თავდაპირველად ჩეჩოტკას) ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს ბერნსტაინის „ვესტსაიდის ამბავში“ (ბალეტმაისტერი ჯ. რობინზი, 1957); ეს სპექტაკლი ერთ-ერთი საუკეთესო მიუზიკლი იყო ამერიკაში. კარგ და შემოსავლიან სპექტაკლებს ხშირად იმეორებენ და დგამენ სხვადასხვა ქვეყნის სცენაზე, ახდენენ ეკრანიზაციას (ფილმები: ბარტის „ოლივერი“, დიდი ბრიტანეთი, 1970; სტაინის — „სასაცილო გოგონა“, 1969, აშშ; ლეგრანის „როშფორელი ქალიშვილები“, 1966 და „შერბურის ქოლები“, 1964, საფრანგეთი და სხვა).

საქართველოში მიუზიკლის ჟანრმა ფეხი მოიკიდა 70-იან წლებში. დაიდგა რამდენიმე სპექტაკლები ვ. აბაშიძის სახელობის მუსიკალურ კომედიის თეატრში (ლოუს „ჩემი მშვენიერი ლედი“, 1974), მოზარდ მაყურებელთა ქართულ თეატრში პ. ტრავერსის „მერი პოპინსი“ (1975); გიორგი შენგელაიამ გადაიღო ფილმი „ვერის უბნის მელოდიები“ (1975), ლანა ღოღობერიძემ — „აურზაური სალხინეთში“ (1976) და სხვა.
პენზის ოლქი

პენზის ოლქი - რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი. შედის რუსეთის ვოლგისპირეთის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციული ცენტრი - პენზა. დაარსდა 1939 წლის 4 თებერვალს

გეოგრაფია
ოლქს ესაზღვრება ტამბოვის, სარატოვის, ულიანოვსკისა, და რიაზანის ოლქები, ასევე მორდვეთის რესპუბლიკა.

მოსახლეობა
2002 წლის აღწერის მიხედვით ოლქში ცხოვრობს:

რუსები — 1 254 680
თათრები — 86805
მორდველები — 70739
უკრაინელები — 12481
ჩუვაშები - 6738
სომხები — 3670
ბელარუსები — 2579
ბოშები — 2535
აზერბაიჯანელები — 1679
გერმანელები - 1279

ცნობილი ადამიანები
ივანე კრილოვი - მწერალი და მეიგავე.
მიხეილ ლერმონტოვი - პოეტი.
სერგეი პენკინი-მომღერალი.
ორენბურგის ოლქი

ორენბურგის ოლქი — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი. შედის რუსეთის ვოლგისპირეთის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციული ცენტრი – ორენბურგი. დაარსდა 1934 წლის 7 დეკემბერს. 1938-1957 წლებში ერქვა ჩკალოვის ოლქი.

გეოგრაფია
ოლქს დასავლეთიდან ესაზღვრება სამარის ოლქი, ჩრდილოეთიდან ბაშკირეთი და თათრეთი, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან ჩელიაბინსკის ოლქი, სამხრეთიდან კი ყაზახეთი.

მოსახლეობა
2002 წლის აღწერის მიხედვით ოლქში ცხოვრობს:
ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქი

ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქი — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი. მდებარეობს რუსეთის ევროპული ნაწილის ცენტრში, შედის რუსეთის ვოლგისპირეთის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციული ცენტრი - ნიჟნი ნოვგოროდი.

ისტორია
დაარსდა 1929 წლის 14 იანვარს, 15 ივნისს ეწოდა ნიჟნი ნოვგოროდის მხარე, 1932 წლიდან ეწოდა გორკის მხარე, 1936 წლიდან - გორკის ოლქი, 1990 წლიდან ნიჟნი ნოვგოროდის ოლქი.

გეოგრაფია
ოლქი მდებარეობს აღმოსავლეთ ევროპის მაღლობის ცენტრალურ ნაწილში. მდინარე ვოლგა ოლქს ჰყოფს მარჯვენა და მარცხენა სანაპიროებად. ჰავა კონტინენტურია. იანვრის საშუალო ტემპერატურაა -12 გრადუსი, ივლისისა +19 გრადუსი.

მოსახლეობა
2002 წლის მონაცემებით ოლქში ცხოვრობს:
რუსები — 3 346 398
თათრები — 50 609
მორდველები — 25 022
უკრაინელები — 24 241
ჩუვაშები — 11 364
სომხები — 10 786
აზერბაიჯანელები — 8309
მარიელები — 7757
ბელარუსები — 6833
ებრაელები — 5312
ბოშები — 4373
ეზიდები — 3076
ქართველები — 2183
მოლდოველები — 1812
გერმანელები — 1574
უზბეკები — 1103
The Post War Dream

„ “ — პირველი სიმღერა ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ პინკ ფლოიდის ალბომზე .

კომპოზიციური წყობა
ეს სამწუთიანი სიმღერა, რომელიც ალბომის ერთგვარი პროლოგია, შედგება სხვადასხვა ხმოვანი ეფექტისგან. მათ შორის არის ყვირილი და მანქანის ხმაური. მუსიკალურად, სიმღერა იწყება მშვიდად, სინთეზატორის აკორდებით და როჯერ უოტერსის მშვიდი ვოკალური შესრულებით, რასაც ემატება ორკესტრული ინსტრუმენტები. ამას უერთდება უფრო ენერგიული და ხმაურიანი სექცია, სადაც დომინირებს დევიდ გილმორის ელექტრო-გიტარა. ამ სექციის მსვლელობისას უოტერსი პრაქტიკულად გაჰკივის.

სიმღერის პირველი ნაწილის მელოდია ახლოს არის ჯონ პრაინის 1971 წლის კომპოზიციასთან . საერთო მათ აქვთ თემაც - ომის ვეტერანის ისტორია. ორივე სიმღერაში გამოყენებულია აკორდების იდენტური პროგრესია, ინსტრუმენტული წყობა და მელოდიაც.

სიმღერაში ნახსენებ მეგიში იგულისხმება მარგარეტ ტეტჩერი.

პერსონალი
როჯერ უოტერსი - ვოკალი, ბასი
მაიკლ კემენი - ჰარმონი
დევიდ გილმორი - გიტარები
ნიკ მეისონი - დასარტყმელი საკრავები
რუსეთ-სპარსეთის ომი (1804-1813)

რუსეთ-სპარსეთის ომი 1804-1813 — 1804 წლის მაისში ირანმა ულტიმატუმით მოსთხოვა რუსეთის იმპერიას კავკასიიდან თავისი ჯარები გაეყვანა და დაიწყო სამხედრო ძალების მობილიზება თავრიზში. საქართველოში დანიშნულმა რუსეთის იმპერიის მთავარსარდალმა პავლე ციციანოვმა დაასწრო და შეუტია.

მან 25 ივნისს ეჩმიაძინთან დაამარცა სპარსელები და უკან დაახევინა ირანის შაჰის მემკვიდრეს აბას-მირზას. ციციანოვმა ალყაში მოაქცია ერევანი, მაგრამ ვერ მოახერხა ერევნის სახანოს დაპყრობა. 1805 წლის ივნისში აბას-მირზა ყარაბაღში შეიჭრა, მაგრამ დამარცხდა რუსებთან. ციციანოვმა 1804 წელს აიღო განჯა, შეუერთა ის რუსეთის იმპერიას და უწოდა ელიზავეტოპოლი. ციციანოვმა შეძლო და ყარაბაღის, შაქისა და შირვანის სახანოებს რუსეთის მფარველობა მიაღებინა. ის ბაქოსკენ დაიძრა, მაგრამ ღალატით მოკლეს.

1806 წლის ოქტომბრის დასაწყისში რუსეთის ჯარებმა დაიკავეს აზერბაიჯანის დიდი ნაწილი და ქალაქი ბაქო, რუსეთის სამხედრო მოქმედებები გართულებული იყო ერთდროულად წარმოებული ომებით ოსმალეთთან (1806-1812), შვედეთთან (1808-1809) და საფრანგეთთან (1812). საქართველოს ახალი მთავარსარდალი ივანე გუდოვიჩი ცდილობდა ირანთის შაჰთან დაზავებას, მაგრამ შაჰი გაურბოდა მოლაპარაკებებს. სპარსელები დროდადრო არბევდნენ ბამბაკს, განჯას ან თალიშს, მაგრამ თავს არიდებდნენ უშუალოდ ბრძოლას. სპარსეთმა ვერ გამოიყენა 1810 წელს იმერეთისა და 1812 წელს კახეთის აჯანყებები რუსეთის იმპერიის წინააღმდეგ. 1812 წლის ოქტომბერში ასლანდუზთან რუსეთის 2-ათსიანმა ჯარმა გენერალ პეტრე კოტლიარევსკის სარდლობით გადამწყვეტი დამარცხება მიაყენა ირანის ჯარების მთავარ ძალებს, ხოლო 1813 წლის 1 იანვარს იმავე კოტლიარევსკიმ აიღო ლენქორანი. ირანი იძულებული იყო 1813 წლის 12 ოქტომბერს ხელი მოეწერა გულისტანის საზავო ხელშეკრულებისათვის, რომლის თანახმადაც ცნო დაღესტნისა, აზერბაიჯანისა და ქართლ-კახეთის შეერთება რუსეთთან და რუსეთის კონტროლი კასპიის ზღვაზე. სპარსეთს დარჩა ერევნისა და ნახიჩევანის სახანოები.
კიტი ფოილი

კიტი ფოილი — რეჟისორ სემ ვუდის 1940 წელს გადაღებული მხატვრული ფილმი, რომელშიც მთავარ როლებს ჯინჯერ როჯერსი და დენის მორგანი ასრულებენ. ჯინჯერ როჯერსმა მიიღო ოსკარი საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის.

სიუჟეტი
ფილადელფიაში მცხოვრებ უინ სტრაფორდს, დიდი ბოსი, და კიტი ფოილს, მისი მდივანი, ერთმანეთი უყვართ. კიტი მისგან წინადადებას ელოდება. თუმცა ყველაფერი ასე მარტივი არ არის. მოვლენები დინამიურად ვითარდება. კიტი ნიუ-იორკში ხვდება რომანტიკულ, მაგრამ ხელმოკლე ექიმ მარკ აიზენს. ამასობაში სტრაფორდი მას ხელს სთხოვს. ქორწილი ახლობლებისგან შორს ტარდება. საქმროს ნათესავების მიერ კიტის ათვალწუნების გამო. სიტუაციას ართულებს მდივნისა და მაღალი საზოგადოების საქმოსნის სოციალური უთანასწორობა. ამას შედეგად განქორწინება მოყვება. სტრაფორდი სხვას ითხოვს ცოლად. ექიმი აიზენი მას ცოლობას სთხოვს.
რუსეთ-სპარსეთის ომი (1826-1828)

რუსეთ-ირანის ომი 1826-1828 — მორიგი ომი რუსეთის იმპერიასა და ყაჯარების იმპერიას შორის კავკასიაში გაბატონებისთვის.

სპარსეთმა გაერთიანებული სამეფოს წაქეზებით 1826 წლის ივლისში ომის გამოუცხადებლად დაიწყო სამხედრო მოქმედება. აბას-მირზა 60-ათასიანი არმიით შეიჭრა ყარაბაღის სახანოში, აიღო განჯა და ალყა შემოარტყა შუშის ციხესიმაგრეს. სპარსული კავალერიით საქართველოსკენ დაიძრა ალექსანდრე ბატონიშვილი. სპარსელებმა ზაფხულის განმავლობაში დაიბრუნეს წინა ომის დროს დაკარგული ტერიტორიები და ბაქოს მიადგნენ. ერევნის ხანი დაემუქრა ბორჩალოს.

საქართველოს მთავარმართებელმა ალექსი ერმოლოვმა შეძლო ძალების თავმოყრა და კონტრშეტევაზე გადასვლა. რუსეთის ჯარში მოხალისედ მიდიოდნენ ქართველებიც. 1826 წლის 3 სექტემბერს ერმოლოვმა შამქორის ბრძოლაში დაამარცხა ირანელები, ხოლო 13 სექტემბერს დაამარცხა ისინი განჯასთან. აბას-მირზა იძულებული გახდა მოეხსნა შუშის ციხის ალყა, მოგერიებულ იქნა ერევნის ხანის თავდასხმა ბორჩალოზე. კიდევ უფრო გაძლიერდა რუსეთის შეტევა 1827 წლიდან, მას შემდეგ, რაც ერმოლოვის ნაცვლად დაინიშნა ივანე პასკევიჩი.

პასკევიჩმა 1827 წლის 26 ივნისს დაიკავა ნახიჩევანი, ხოლო 1 ოქტომბერს ერევანი. ამ გამარჯვების გამო პასკევიჩს ეწოდა მეტსახელი „ერივანსკი“, ხოლო თბილისის მთავარ მოედანს პასკევიჩ-ერივანსკის მოედანი. ქართველი გენერლის გიორგი ერისთავის ხელმძღვანელობით რუსეთის არმიამ გადალახა არაქსი და შევიდა თავრიზში. ამით რუსეთის არმიას გზა გაეხსნა თეირანისკენ. ირანის შაჰი იძულებული გახდა მიეღო ზავის პირობები.

1828 წლის 10 თებერვალს დაიდო თურქმენჩაის ზავი. რუსეთის იმპერიას გადაეცა ერევნის სახანო და ნახიჩევანის სახანო, რუსეთი სრულად გაბატონდა კასპიის ზღვაზე, ირანმა იკისრა 20 მილიონი მანეთის კონტრიბუცია.
ფსკოვის ოლქი

ფსკოვის ოლქი — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი, შედის რუსეთის ჩრდილო-დასავლეთის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაში. დაარსდა 1944 წლის 23 აგვისტოს. ადმინისტრაციული ცენტრი - ფსკოვი.

გეოგრაფია
ოლქს აქვს უნიკალური გეოპოლიტიკური მდებარეობა, ესაზღვრება ლენინგრადის, ნოვგოროდის, ტვერისა და სმოლენსკის ოლქები, ასევე ესტონეთი, ლატვია და ბელარუსი. ოლქში 3 ათასზე მეტი ტბაა, მათგან ყველაზე დიდია ჩუდო-პსკოვის ტბა.

მოსახლეობა
2002 წლის აღწერის მიხედვით ოლქში ცხოვრობს:
სომალელები

სომალელები — სომალში, ეთიოპიის სასაზღვრო რაიონებში, აგრეთვე კენიასა და სხვა ქვეყნებში მცხოვრები ხალხი. საერთო რაოდენობა დაახლოებით 15-17 მილიონი კაცი. ენა განეკუთვნება ქუშიტურ ენებს. რელიგია — სუნიტური მიმართულების ისლამი. სომალის ნახევარკუნძულის შიგა რაიონებში ინარჩუნებენ გვაროვნულ-ტომობრივი ყოფის ელემენტებს. სომალელების ძირითადი საქმიანობაა მესაქონლეობა (აქლემი და მსხვილფეხა რქოსანი საქონელი). ასევე მიწათმოქმედება.
სომალი ენა

სომალი ენა (სომალი: ) — სემიტურ-ქამიტურ ენათა ოჯახის ქუშიტურ ჯგუფში შემავალი ენა. გავრცელებულია სომალის დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, ეთიოპიის აღმოსავლეთსა და კენიის ჩრდილო-აღმოსავლეთში. სომალი ენაზე ლაპარაკობს დაახლოებით 10-16 მლნ კაცი. ძირითადი დიალექტებია ისააკი, ისა, დაროდი, ჰავია და დიგილი. დამწერლობა ეფუძნება ლათინურ ანბანს (1973 წლიდან).
ნოვგოროდის ოლქი

ნოვგოროდის ოლქი — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი, შედის რუსეთის ჩრდილო-დასავლეთის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაში. დაარსდა 1944 წლის 5 ივლისს. ადმინისტრაციული ცენტრი - ნოვგოროდი.

გეოგრაფია
ოლქი მდებარეობს რუსეთის ევროპული ნაწილის ჩრდილო-დასავლეთით. მოიცავს ვალდაის მაღლობის გარკვეულ ტერიტორიას. ესაზღვრება ჩრდილოეთიდან ლენინგრადის, დასავლეთიდან ფსკოვის, აღმოსავლეთიდან ვოლოგდისა და სამხრეთიდან ტვერის ოლქები.

მოსახლეობა
2002 წლის აღწერის მიხედვით ოლქში ცხოვრობს 100 ეროვნების ადამიანი. მათ შორის:
კაროლინა ვოზნიაცკი

კაროლინა ვოზნიაცკი (; დ. 11 ივლისი, 1990, ოდენსე, დანია) — დანიელი პროფესიონალი ჩოგბურთელი, მსოფლიოს ყოფილი პირველი ჩოგანი.

ვოზნიაცკის მოგებული აქვს 1 დიდი სლემის ტურნირი – 2018 წელს, მან ავსტრალიის ღია პირველობის ფინალში რუმინელი სიმონა ჰალეპი სამ სეტში დაამარცხა. დანიელმა ასევე ერთხელ მოიგო წლის შემაჯამებელი ტურნირი. ჯამში მას -ის 30 ტურნირი აქვს ერთეულებში მოგებული. 2010 წელს, ვოზნიაცკიმ რეიტინგში პირველი ადგილი დაიკავა და გახდა სკანდინავიური ქვეყნებიდან პირველი ქალი ჩოგბურთელი, რომელმაც აღნიშნულის მიღწევა შეძლო. ჯამში სხვადასხვა წლებში, იგი 71 კვირის განმავლობაში იკავებდა რეიტინგში პირველ ადგილს.

პირადი ცხოვრება
ვოზნიაცკი დანიის ქალაქ ოდენსეში პოლონელი ემიგრანტების – პიოტრ ვოზნიაცკის და ანა ვოზნიაცკას ოჯახში დაიბადა. დედა პოლონეთის ხელბურთელთა ნაკრების წევრი იყო, ხოლო მამა პროფესიონალი ფეხბურთელი. წყვილი დანიაში საცხოვრებლად მაშინ გადავიდა, როდესაც პიოტრმა საფეხბურთო კარიერა დანიაში გააგრძელა. კაროლინას ჰყავს უფროსი ძმა – პატრიკი, რომელიც პროფესიონალი ფეხბურთელი იყო. კაროლინამ ჩოგბურთის თამაში 7 წლის ასაკში დაიწყო. პიოტრი ყოველთვის მისი მთავარი მწვრთნელი იყო.

ვოზნიაცკის ჰობია ხელბურთი, ფეხბურთი, ცურვა, პიანინოზე დაკვრა და სხვა. კაროლინა ინგლისური საფეხბურთო კლუბის – „ლივერპულის“ გულშემატკივარია. იგი კარგად ფლობს დანიურ, პოლონურ და ინგლისურ ენებს. ასევე ესმის რუსული ენაც.

სტატისტიკა და მიღწევები
დიდი სლემის ტურნირების ფინალები: 3 (1–2)
წლის შემაჯამებელი ტურნირის ფინალები: 2 (1–1)
(დ) – დახურული კორტი
ედი ფოი

ედი ფოი ( , . დაბადებით ; დ. 9 მარტი, 1856, გრინვიჩ-ვილიჯი, ნიუ-იორკი — გ.16 თებერვალი, 1928, კანზას-სიტი, მისური) — ამერიკელი მსახიობი, კომედიანტი და მოცეკვავე.

ბიოგრაფია
ფოის მშობლები, რიჩარდ და მერი ფიცჯერალდები, აშშ-ში ირლანდიიდან ჩავიდნენ 1855 წელს და ჯერ ნიუ-იორკის ბოვერის უბანში დასახლდნენ, შემდეგ კი გრინვიჩ-ვილიჯში გადავიდნენ, სადაც ედი დაიბადა. რიჩარდ ფიცჯერალდი შეშლილთა თავშესაფარში გარდაიცვალა 1862 წელს სიფილისით გამოწვეული გართულებით და მისმა ქვრივმა ოთხივე შვილი (ედი მეორე იყო) ჩიკაგოში წაიყვანა.

6 წლის ედიმ ქუჩაში და ადგილობრივ სალონებში დაიწყო ცეკვა-თამაში ოჯახისთვის სარჩოს მოსაპოვებლად. 15 წლისამ გვარი ფოით შეიცვალა და პარტნიორთან ერთად ბარებში დაიწყო ცეკვა აშშ-ის დასავლეთის შტატებში. მცირე ხანი თეატრალურ დადგმებშიც მოუწია მუშაობამ ჯგუფებში (მასოვკებში), სადაც ხშირად ისეთ წამყვან მსახიობებთან უწევდა სცენაზე ყოფნა, როგორებიც იყვნენ ედუინ ბუთი და ჯოზეფ ჯეფერსონი.
მურმანსკის ოლქი

მურმანსკის ოლქი — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი, შედის რუსეთის ჩრდილო-დასავლეთის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაში. დაარსდა 1938 წლის 28 მაისს. ადმინისტრაციული ცენტრი — მურმანსკი.

გეოგრაფია
ოლქი მდებარეობს კოლის ნახევარკუნძულზე, თეთრი ზღვისა და ბარენცის ზღვის სანაპიროზე. სამხრეთიდან ესაზღვრება კარელია, დასავლეთიდან ნორვეგია და ფინეთი.

მოსახლეობა
2002 წლის აღწერის მიხედვით ოლქში ცხოვრობს:

რუსები — 760 862 (85,2 %).
უკრაინელები — 56 845 (6,4 %)
ბელარუსები — 20 335 (2,3 %)
თათრები — 7944 (0,9 %)
კარელები — 2203 (0,2 %)
საამები — 1769 (0,2 %)
ფინელები — 426 (0,05 %)
ბატარეა

ელექტრული ბატარეა  — რამდენიმე (ორი ან მეტი) ერთმანეთთან პარალელურად ან მიმდევრობით დაკავშირებულ, ერთჯერად ან დატენვად გალვანურ ელემენტთა ჯგუფი. განკუთვნილია ისეთი დენის ძალის, ძაბვის, ელექტრული მუხტის ან სიმძლავრის მისაღებად, რომლის მოცემა ერთ ელექტრულ ელემენტს არ შეუძლია. აკუმულატორების პარალელური შეერთების დროს აკუმულატორის ბატარეის ძაბვა (ემძ) ცალკეული ელემენტის ძაბვის ტოლია, ხოლო საერთო ელექტრული მუხტი ყველა აკუმულატორის ელექტრული მუხტების ჯამია. მიმდევრობითი შეერთებისას ჯამდება ემძ. შერეულ შეერთებას მიმართავენ აკუმულატორის ბატარეის ელექტრული მუხტისა და ემძ-ის გასადიდებლად. აკუმულატორული ბატარეა მუდმივი დენის წყაროა.

გალერეა
ადოლფ ბაიერი

ადოლფ ბაიერი (დ. 31 ოქტომბერი, 1835, ბერლინი — გ. 20 აგვისტო, 1917, შტარნბერგი, მიუნხენის მახლობლად) — გერმანელი ქიმიკოსი. სტრასბურგისა (1872) და მიუნხენის (1875) უნივერსიტეტების პროფესორი.

განახორციელა ინდიგოს სრული სინთეზი, დაადგინა მისი სტრუქტურა (1878-1883) წლებში; გამოიკვლია კონდენსაციისა და წყლის გამოყოფით მიმდინარე რეაქციები, მაგ., ფთალის ანჰიდრიდის კონდენსაციის რეაქცია ფენოლებთან (1871 წ.); წამოაყენა და განავითარა ჰიპოთეზა, რომელიც ნახშირბადის სხვადასხვა ციკლური ნაერთის ფარდობითი მდგრადობის ახსნას იძლევა (1885 წ.). 1905 წელს მიიღო ნობელის პრემია ქიმიის დარგში.
იაკობ ჰენდრიკ ვანტ-ჰოფი

იაკობ ჰენდრიკ ვანტ-ჰოფი (; დ. 30 აგვისტო, 1852, როტერდამი — გ. 1 მარტი, 1911, ბერლინი) — ჰოლანდიელი ქიმიკოსი, თანამედროვე ფიზიკური ქიმიისა და სტერეოქმიის ფუძემდებელი. 1871 წელს დაამთავრა დელფტის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. ამსტერდამისა (1878-იდან) და ბერლინის (1896-იდან) უნივერსიტეტების პროფესორი და პრუსიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი, პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრ-კორესპონდენტი (1895). 1874-1875 წლებში ვანტ-ჰოფმა პირველმა ჩამოაყალიბა ორგანულ ნაერთთა მოლეკულებში ატომთა სივრცითი განლაგების თეორიის, რომელიც საფუძვლად დაედო თანამედროვე სტერეოქიმიას. ვანტ-ჰოფს ეკუთვნის ფუნდამენტური შრომები ქიმიურ კინეტიკასა და თერმოდინამიკაში. მან დაადგინა მორეაგირე ნივთიერებათა კონცენტრაციის გავლენა რეაქციის სიჩქარეზე. ვანტ-ჰოფმა მოგვცა ქიმიური თერმოდინამიკის ორი ძირითადი განტოლება. ვანტ-ჰოფს ეკუთვნის შესანიშნავი შრომები განზავებულ ხსნართა თეორიაში, ოსმოსური წნევის საკითხებზე. მან შემოიღო ახალი ცნება - მყარი ხსნარები. ვანტ-ჰოფის შრომებმა დიდი როლი ითამაშა ქიმიის განვითარებაში. ნობელიის პრემია (1901).
ემილ ფიშერი

ემილ ჰერმან ფიშერი (დ. 9 ოქტომბერი, 1852, აისკირხენი — გ. 15 ივლისი, 1919, ბერლინი), გერმანელი ქიმიკოსი და ბიოქიმიკოსი.
ბიოგრაფია
1874 წელს დაამთავრა სტრასბურგის უნივერსიტეტი. ადოლფ ბაიერის მოწაფე. მიუნხენის (1879 წლიდან), ერლანგენის (1882 წლიდან), ვიურცბურგისა (1855 წლიდან) და ბერლინის (1892-1919) უნივერსიტეტების პროფესორი. 1875 წლებში დაასინთეზა ფენილჰიდრაზინი, რომელსაც იყენებდა მონოსაქარიდებისა და სხვათა შესასწავლად. შეისწავლა პურინული ფუძეების აგებულება, რაც საფუძვლად დაედი ისეთი მნიშვნელოვანი ნაერთების სინთეზს, როგორიცაა კოფეინი, თეობრომინი, ადენინი, გუანინი (1897) და სხვა. 1903 წელს დაასინთეზა დიეთილბარბიტურმჟავა, 1890 წელს - შაქრები. 1894 წელს ფერმენტები გამოიყენა როგორც ბიოკატალიზატორები ქიმიური ნაერთების სინთეზისათვის. 1899 წელს დაიწყო მუშაობა ცილების ქიმიაში. მის მიერ შემუშავებული ამინმკავების ეთერული ანალიზის მეთოდის გამოყენებით ფიშერმა შეძლო ცილების დაშლის პროდუქტების შესწავლა. აღმოაჩინა ვალინი, პროლინი (1901) და სხვა. პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრ-კორესპონდენტი (1899). ნობელიის პრემია (1902).
სვანტე არენიუსი

სვანტე ავგუსტ არენიუსი (; დ. 19 თებერვალი, 1859, ვეიკის მამული უფსალასთან — გ. 2 ოქტომბერი, 1927, სტოკჰოლმი) — შვედი ფიზიკოს-ქიმიკოსი, შვედეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1901). მრავალი ქვეყნის აკადემიებისა და სამეცნიერო საზოგადოების საპატიო წევრი, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო წევრი (1926-იდან).

ბიოგრაფია
1879 წელს დაამთავრა უფსალის უნივერსიტეტი. 1895 წლიდან იყო სტოკჰოლმის უნივერსიტეტის პროფესორი, 1905 წლიდან - ნობელის ინსტიტუტის დირექტორი. ავტორია ელექტროლიტური დისოციაციის თეორიისა. სწავლობდა მჟავებისა და სხვა ელექტროლიტების განზავებული ხსნარების ელექტროგამტარობას და 1887 წელს დაასკვნა, რომ მათი მოლუკულები გახსნისას იშლება დამუხტულ ნაწილაკებად – იონებად (ანიონებად და კატიონებად). არენიუსს ეკუთვნის შრომები ქიმიურ კინეტიკაში. მან დაადგინა ქიმიური რეაქციის სიჩქარის ტემპერატურაზე დამოკიდებულება (1889), რომელსაც არენიუსის განტოლება ეწოდა. გამოიკვლია ასტრონომიისა და ასტროფიზიკის საკითხები. ითვლება ფიზიკური ქიმიის დარგის ერთ-ერთ დამაარსებლად. მისი იდეა სიცოცხლის ჩანასახების პლანეტიდან პლანეტაზე გადატანის შესახებ საკმაოდ აზრიანია და დღესაც განიხილება პანსპერმიის თეორიის მომხრეების მიერ. ფიქრობდა უნივერსალური ენის შემუშავებაზე ინგლისური ენის მოდიფიკაციის გზით.

მის სახელს ატარებს მთვარის კრატერი არენიუსი და სტოკჰოლმის უნივერსიტეტის კვლევითი ლაბორატორიების ჯგუფი.

რაც შეეხება არენიუსის რელიგიურ შეხედულებებს, ის თავის თავს ათეისტად აცხადებდა. მოღვაწეობის მრავალმხრივობის გამო თავისუფლად შეიძლება ჩაითვალოს უნივერსალად, „პოლიმათად“.

1903 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად,
მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს არენიუსი;
მარსის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს არენიუსი.