iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჭარების სამების ნაეკლესიარი

ჭარების სამების ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელი ჭარების აღმოსავლეთით 7-8 კმ-ზე, ადგილი „მერია“.

ადგილობრივი მოსახლეობის გადმოცემით ქვების გროვას, რომლის გეგმა არ იკითხება, სამებას ეძახიან. ძნელია დადგენა რა სახის ეკლესია იდგა ამ ადგილას.

მოთეთრო ფერის ადგილობრივი ჯიშის კლდის ნამტვრევები მოიცავს დიდ ტერიტორიას. შესაძლებელია სწორედ ეს მასალა იყო გამოყენებული ეკლესიის მშენებლობისათვის.

ძეგლის დათარიღება გათხრა-გაწმენდის გარეშე არ ხერხდება.
ალიბარის ეკლესიის ნანგრევი

ალიბარის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ალიბარში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ეკლესიიდან შემორჩენილია აბსიდის ჩრდილოეთი და სამხრეთი ნაწილი. ჩრდილოეთით სწორკუთხა ნიშია. სამხრეთით იკითხება აბსიდის მხარის ქვედა ქვა. დანარჩენი კედლები მიწის პირამდეა დანგრეული.
ქვემო ვილდის ეკლესია

ქვემო ვილდის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, მდებარეობს გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ვილდაში, მდინარე მეჯუდას მარცხენა ნაპირზე.

მდ. მეჯუდას მარცხენა ნაპირას დგას მოყვითალო შირიმის ქვით ნაგები დარბაზული ეკლესია. კვადრები სხვადასხვა ზომისაა.

გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში შეისრულთაღიანი, ნაოთხალი სარკმელია. ჩრდილოეთით და სამხრეთით მაღალი სწორკუთხა ნიშებია. აბსიდა დარბაზისაგან გამოყოფილია შვერილებით, რომელთაც სატრიუმფო თაღი ეყრდნობოდა. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. ჩრდილოეთ კედელზე შემორჩენილია კამარის თაღის საბრჯენი კრონშტეინი.

დასავლეთი კედლის სიმაღლე 6-7 მეტრს აღწევს, სამხრეთისა კი 1-2 მეტრს. სამხრეთის შესასვლელი მთლიანად მორღვეულია. ინტერიერი შირიმის ქვითაა მოპირკეთებული.

აღმოსავლეთის სარკმელს ორმაგლილვიანი სათაურის ქვა აქვს. დასავლეთის კედლის წყობაში ჩაყოლებულია კვადრი ჯვრის რელიეფური გამოსახულებით. ამ ფასადზე შემორჩენილია მარტივპროფილიანი კარნიზის ნაწილი. ჩრდილოეთ ფასადთან მიწის დონე ძლიერ აწეულია. ინტერიერი სავსეა ჩამონაშალი ქვით.
თერეგვანის მთავარმოწამის ეკლესია

თერეგვანის მთავარმოწამის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ თერეგვანში, ძველ სასაფლაოზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესიიდან შემორჩენილია აბსიდის ჩრდილოეთი და სამხრეთი კედლების ნაწილი, მათში მოთავსებული სწორკუთხა ნიშებით. ამ კედლების სიმაღლე 1 მეტრს აღწევს.

ნაგებობის დანარჩენი კედლები ფრაგმენტულად იკითხება. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია სხვადასხვა ზომის ყორექვა.
ზემო სნეკვის ყველაწმინდის ეკლესია

ზემო სნეკვის ყველაწმინდის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო სნეკვში. აგებულია შუა საუკუნეებში. მცირე ზომის უაბსიდო, დარბაზული ეკლესია. კედლები გადარჩენილია 1,5-2 მ-ის სიმაღლეზე. შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია. მასალად გამოყენებულია ადგილობრივი ჯიშის რუხი ფერის ქვის კვადრები და მცირე რაოდენობით შერეულია თლილი შირიმის კვადრები.
ბიეთის მონასტერი

ბიეთის მონასტერი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბიეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ისტორია
ვახუშტის მიხედვით: „მეჯვდის მდინარის დასავლეთად, მთის ძირში არს, ბიეთის მონასტერი კეთილს შუენიერს ადგილს. ამას უდის ხევი, გამომდინარე მერის მთისა, და მიერთვის მეჯუდას დასავლიდამ. უზის ბიეთს წინამძღუარი“.

წარწერები
ეკლესიის აღმოსავლეთ ფასადზე მოთავსებული იყო ასომთავრული წარწერა. 1912 წელს ე.თაყაიშვილის მითითებით ქვები გადმოტანილი იქნა თბილისში, ამჟამად დაცულია სახელმწიფო მუზეუმში. წარწერა შემდეგნაირია:

მეორე წარწერა მოთავსებულია მცირე ზომის ქვაზე გამოსახულ ჯვრის ქვედა მკლავის ორივე მხარეს:

აღწერა
ბიეთის მონასტერი დგას მდ. მეჯუდას ვიწრო ხეობაში, შემაღლებულ კონცხზე. იგი ნაგებია დიდი ზომის შირიმის კვადრებით. აქა-იქ გამოყენებულია რიყის ქვა. მონასტრის მშენებლობა განეკუთვნება რამდენიმე ქრონოლოგიურ პერიოდს: ეკლესია ეკუთვნის საუკუნეს, თითქმის ამავე პერიოდისაა სამხრეთის ვიწრო და გრძელი მინაშენი, ხოლო მეორე მინაშენი - დიდი დარბაზი, განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს. ამას გარდა აქ შემორჩენილია სატრაპეზოს მცირე ნაწილი და რამდენიმე საცხოვრებელი გამოქვაბული.

დარბაზული ეკლესია, ორსართულიანი, მთლიანად კედელში ნაკვეთი ჩრდილოეთი სათავსებით წარმოადგენს რთულ ნაგებობას. დარბაზი მაღალი, თაღოვანი გასასვლელებით უკავშირდება ჩრდილოეთ ნაწილს, რომლის მეორე სართულში გამოკვეთილია ვიწრო დერეფანი. თაღების მალების თავზე მოთავსებულია ვიწრო ნიშების გრძელი რიგი, რომლებშიც გაჭრილია სარკმლები.

დასავლეთი კედელი დანაწევრებულია ორიარუსიანი ვიწრო ნიშებით. სამხრეთ კედელზე გადადის მაღალი თაღები, რომლებიც პილასტრებს ეყრდნობა. თაღის მალებში სარკმლებია მოთავსებული. ეკლესიის კამარა ცილინდრულია. კამარის საბრჯენი თაღები კრონშტეინებს
ეყრდნობა. ნახევარწრიული აბსიდის ცენტრში გაჭრილია მაღალი, თაღოვანი სარკმელი.
სამხრეთით ღრმა ნიშაა. აბსიდს სამსაფეხურიანი ხარისხი შემოუყვება. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ შემორჩენილია კანკელის ფრაგმენტები. კედლებზე ამჩნევია მოხატულობის კვალი. ეკლესიას თაღოვანი შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილში აქვს. შესასვლელის თაღები მოჩუქურთმებულია მცენარეული დეკორით.

სამხრეთის ვიწრო მინაშენის კედლები შემორჩენილია 2-3 მეტრის სიმაღლეზე. აღმოსავლეთ კედელში სარკმლის კვალია. სამხრეთით მეორე მინაშენი, რომელიც დიდ დარბაზს წარმოადგენს, გადახურული იყო კამარით. კამარის საბრჯენი თაღები კრონშტეინებს
ეყრდნობოდა. მინაშენს აღმოსავლეთით სამი მაღალი თაღოვანი გასასვლელი აქვს. გასასვლელის თაღები შეისრულია.

ეკლესიის ფასადები წყვილი სარტყელის საშუალებით ორ მონაკვეთად იყოფა. აღმოსავლეთის სარკმელს ორმაგი ლილვი აჩარჩოებს. სამხრეთი ფასადის ზედა სარტყელი გარს უვლის სარკმელს, რითაც მას გამოჰყოფს საფასადო სიბრტყიდან. მონასტრის გარშემო შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები. ძეგლი ძლიერ არის დაზიანებული.
ჯვარეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

ჯვარეთის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ პატარა ღრომში, ჯვარეთის სასაფლაოზე. აგებულია - საუკუნეებში.

ეკლესია ნაგებია როგორც რიყის, ისე ფლეთილი ქვით სქელ დუღაბზე. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია ფიქალით. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნალისებრი ფორმის აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში მასიური ტრაპეზის ქვაა. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით სწორკუთხა ნიშებია. საკურთხეველს ერთსაფეხურიანი ხარისხი მიუყვება. კონქი ნახევარსფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა.

საკურთხევლის წინ ქვის კანკელია. გრძივი კედლები პილასტრების საშუალებით ორ ტოლ ნაწილად იყოფა. ეკლესიის კამარა ნახევარცილინდრულია. მისი საბრჯენი თაღი პილასტრების კაპიტელებს ეყრდნობა. ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედელს ერთსაფეხურიანი ხარისხი გასდევს. დარბაზი ნათდება აღმოსავლეთის თაღოვანი და დასავლეთის სწორკუთხა სარკმლებით. ინტერიერი შელესილია. იატაკი მიწაყრილია. სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია. აღმოსავლეთი სარკმლის სათაურის ქვა შირიმისაა. ქვაზე ამოკვეთილია შეისრული თაღი. სამხრეთი ფასადი თითქმის პერანგშემოცლილია. დასავლეთი ფასადის ზედა კუთ-ხეები ჩამონგრეულია. დაზიანებულია ჩრდილოეთი და აღმოსავლეთი კედლებიც. საბურავი მოშლილია. ამოსულია დიდი ზომის მცენარეები.
თერეგვანის ეკლესიის ნანგრევი

თერეგვანის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ თერეგვანში, ძველ სასაფლაოზე. აგებულია შუა საუკუნეებში. ეკლესიიდან შემორჩენილია ჩრდილოეთ კედლის მცირე ნაწილი და ტრაპეზის ქვა. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი ქვა დუღაბზე. ნაეკლესიარის აღმოსავლეთით 500 მეტრში შეინიშნება კედლის ფრაგმენტები.
ბიყარის ეკლესია

ბიყარის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, გორის მუნიციპალიტეტის სოფ. ბიყარში, სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით, მდ.მეჯუდას მარცხენა ნაპირას. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ეკლესია ნაგებია ფლეთილი ქვით სქელ დუღაბზე. წყობა სწორხაზოვანია. შესასვლელები და სარკმლების თაღები გადაყვანილია აგურის წყობით.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდით, რომელშიც გაჭრილია სამი მაღალი თაღოვანი სარკმელი. საკურთხეველი დარბაზისაგან გამოყოფილია პილასტრებით. გრძივი კედლები ოთხი წყვილი პილასტრის საშუალებით თანაბარ ნაწილებად იყოფა. ინტერიერი შელესილი ყოფილა. ნალესობა მრავალ ადგილას ჩამოცვენილია. ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში სიმეტრიულად განლაგებული თაღოვანი სარკმლებია. ასეთივე სარკმელია დასავლეთ კედელშიც. დასავლეთის და სამხრეთის თაღოვანი შესასვლელების ორივე კარი ნაოთხალია.

სამხრეთ შესასვლელის თავზე, აგურის წყობაში ამოკვეთილი ჯვარია. დანარჩენი ფასადები სადაა. დასავლეთის კეხზე აღმართულია აგურით ნაგები სამრეკლო, რომელიც ღია ფანჩატურს წარმოადგენს. აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ ფასადებზე მიწის დონე ძლიერ აწეულია. ეკლესია დგას ორსაფეხურიან ცოკოლზე. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. კედლები დაბზარულია. ინტერიერში ამოსულია დიდი ზომის მცენარეები.
ყორნისის სამების ეკლესია

ყორნისის სამების ეკლესია — არქიტექტურის ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყორნისში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. მდებარეობს მდ. ტილიანის მარცხენა ნაპირზე.

დარბაზული ეკლესია ნაგებია როგორც ფლეთილი, ისე რიყის ქვით. კუთხეებში გამოყენებულია თლილი ქვის კვადრები. ნაგებობა გეგმით სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. აბსიდის ჩრდილოეთით ერთი თაღოვანი, ხოლო სამხრეთით — ორი სხვადასხვა ზომის სწორკუთხა ნიშია. სატრიუმფო თაღი კრონშტეინებს ეყრდნობა. აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია მხრებით.

ჩრდილოეთ კედელში ერთი სწორკუთხა ნიშია, სამხრეთ კედელში შემორჩენილია საკმაოდ დაზიანებული სარკმლის ღიობი. შესასვლელები სამხრეთიდან და დასავლეთიდანაა. დასავლეთი კარი ნაოთხალია. ეკლესიის კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. შესასვლელები დაზიანებულია. კედლები დაბზარულია. ინტერიერში ყრია ჩამონაშალი ქვა.
დვალიანთკარის ეკლესია

დვალიაანთკარის ეკლესია — არქიტექტურის ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ დვალიანთკარში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფიქალით დუღაბზე. ფასადების კუთხეები ამოყვანილია თლილი ქვის კვადრებით. დარბაზული ეკლესია გეგმით უაბსიდო სწორკუთხედს წარმოადგენს. საკურთხევლის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში სწორკუთხა ნიშებია. კამარა ნახევარცილინდრულია. ინტერიერი ნათდება აღმოსავლეთის და დასავ-ლეთის სწორკუთხა სარკმლებით. სამხრეთ კედელზე ერთი კრონშტეინია. სამხრე-თიდან არქიტრავული შესასვლელია, მასზე ამოკვეთილი მხედრული წარწერა და-ზიანების გამო აღარ იკითხება. ეკლესიის ფასადები სრულიად სადაა. დასავლეთის კეხზე ღია თაღოვანი აგურ-ის სამრეკლოა. საბურავად გამოყენებულია თუნუქი.
ქვემო სარაბუკის ნაგებობის ნაშთი

ქვემო სარაბუკის ნაგებობის ნაშთი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, მდებარეობს გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო სარაბუკში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

სოფელში შემაღლებულ ბორცვზე შემორჩენილია ძველი ნაგებობის საძირკველი. ადგილობრივი მოსახლეობის გადმოცემით აქ ეკლესია იყო. მიმოფანტული ქვა მეტწილად ფლეთილია. გეგმა არ იკითხება.
დათარიღება შეუძლებელია.
ანდორეთის ღვთისმშობლის ეკლესია

ანდორეთის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ანდორეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ძეგლის აღწერა
დარბაზული ეკლესია ნაგებია რიყის ქვითა და სხვადასხვა ზომის ფილაქნებით. გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში სარკმელია გაჭრილი. სამხრეთით სწორკუთხა ნიშაა. აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია შვერილებით. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. ჩრდილოეთი კედლის სიმაღლე 2-3 მეტრს
აღწევს, ხოლო დასავლეთისა და სამხრეთის 1-2 მეტრს. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარის წირთხლები მორღვეულია. ინტერიერი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვაღორღით.
ჩაფახურის ეკლესია

ჩაფახურის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩაფარუხში, „როენთას“ მიდამოებში. აგებულია გარდამავალი ხანაში, - სს. ძეგლი ნაგებია უხეშად დამუშავებული ქვით, წყობა მშრალია. ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ასევე სწორკუთხა საკურთხევლით დასრულებულს, რომლის ცენტრში შემორჩენილია სარკმლის კვალი. მხოლოდ ჩრდილოეთი კედელია 4 მეტრის სიმაღლეზე, დანარჩენი კედლები 50-100 სმ-ს აღწევს.

ეკლესიას სამხრეთიდან სწორკუთხა, თანადროული მინაშენი ჰქონდა. მისგან მხო-ლოდ აღმოსავლეთი და სამხრეთი კედლის მცირე ნაწილია შემორჩენილი. აღმოსავ-ლეთის კედელში მოთავსებულია სწორკუთხა სარკმელი. ტექ. მდგ. 1983 წ. ეკლესია ძლიერ არის დაზიანებული.
ორტევის წმინდა გიორგი ეკლესია

ორტევის წმინდა გიორგი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ორტევში, სასაფლაოზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ნაგებია როგორც რიყის, ისე ფლეთილი ქვით სქელ დუღაბზე. კუთხეებში გამოყენებულია კარგად თლილი ქვა. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით დასრულებულია კოლოფა აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. მის ორსავე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშაა. სატრიუმფო თაღი კრონშტეინებს ეყრდნობა. აბსიდის იატაკის დონე ერთი საფეხურით მაღალია დარბაზის იატაკთან შედარებით. ეკლესიის კამარა ნახევარცილინდრული ფორმისაა. კამარის საბრჯენი თაღი კრონშტეინებს ეყრდნობა. პილასტრების საშუალებით გრძივი კედლები თითქმის ორ ტოლ ნაწილად იყოფა. პილასტრების კაპიტელები მარტივპროფილიანია. კაპიტელებს და აბსიდის მხრებს კედლის თაღები ეყრდნობა. დარბაზი ნათდება აღმოსავლეთის და დასავლეთის თაღოვანი და სამხრეთის სწორკუთხა სარკმლებით. დასავლეთი სარკმელი შიგნიდან გარეთ ვიწროვდება. ინტერიერი შეთეთრებულია, იატაკი დაგებულია ქართული აგურით.

სამხრეთი შესასვლელი თაღოვანია, ტიმპანი სადაა. შესასვლელის ორივე მხარეს კრონშტეინებია. სამხრეთ ფასადის ქვედა ნაწილში ჩაყოლებულია თლილი ქვის დიდი კვადრები, რომლებზეც ტოლმკლავა ჯვრების რელიეფური გამოსახულებაა. დასავლეთის სარკმელს შირიმის ქვა აჩარჩოებს. ეკლესიის ფასადები სადაა. კარნიზი მარტივპროფილიანია. ეკლესია ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ გადახურულია შიფერით.

ეკლესიაში იატაკი ბევრგან აყრილია. ინტერიერში ნალესობა ჩამოცვენილია. აღმოსავლეთი სარკმელი ძლიერ დაზიანებულია.
თერეგვანის მაცხოვრის ეკლესია

თერეგვანის მაცხოვრის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ თერეგვანში, სოფლიდან სამხრეთ-დასავლეთით 2 კმ-ზე, მდინარე ოჟორას მარცხენა ნაპირი ძველ სასაფლაოზე. აგებულია შუა საუკუნეებში.

სოფლიდან სამხრეთ-დასავლეთით 2 კმ-ზე, მდ. ოჟორას მარცხენა ნაპირზე მდებარე დარბაზული ეკლესია ნაგებია ფლეთილი და რიყის ქვით. კუთხეებში გამოყენებულია ნაცრისფერი შირიმის ქვა, ხოლო მარკანტული ნაწილებისათვის გამოყენებულია ნაცრისფერი, კარგად თლილი ქვა.

ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს. აღმოსავლეთით დასრულებულია ღრმა ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია მაღალი, შეისრულთაღიანი სარკმელი. აბსიდის ჩრდილოეთით, ასევე შეისრულთაღიანი და სწორკუთხა ნიშებია. სამხრეთით ორი სწორკუთხა ნიშია. გრძივი კედლების აღმოსავლეთ, ზედა მონაკვეთში სამალავებია. მათში განათება თითო სწორკუთხა სარკმლით ხდება. სფერული კონქის მხოლოდ ჩრდილოეთი ნაწილია შემორჩენილი. სატრიუმფო თაღი იმპოსტებს ეყრდნობოდა. ინტერიერში პილასტრი ჩრდილოეთ კედელს ორ თანაბარ მონაკვეთად ჰყოფს. კამარის საბრჯენი თაღი იმპოსტებს ეყრდნობოდა, რომელიც თავის მხრივ პილასტრზეა დაბჯენილი. პილასტრს ეყრდნობა კედლის თაღებიც. ერთ-ერთი თაღის მალში მაღალი, შეისრულთაღიანი სარკმელია გაჭრილი.

ეკლესია დაზიანებულია, ჩამოქცეულია კამარა; შემორჩენილია ჩრდილოეთი კედელი და დასავლეთი კედლის ფრაგმენტები. ჩრდილოეთი კედლის სიმაღლე 10 მეტრს აღწევს.
ბიყარის კოშკი

ბიყარის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფ. ბიყარში, სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით, მდ. მეჯუდას მარცხენა ნაპირას. აგებულია განვითარებული გვიან შუა საუკუნეებში.

ისტორია
ვახუშტის მიხედვით: „მერეს ევს ქუეით ერთვის მეჯვდის ბიყრის ხევი აღმოსავლეთიდამ, გამოსდის უსანეთს, და ამ ბიყარს ზეით არს ისრულის ხევი, ვითარცა სხუანი და ამ მარის მთის ადგილნი, იწრო, ტყიანი და მწირი“.

აღწერა
კოშკი ნაგებია რიყისა და ფლეთილი ქვით სქელ დუღაბზე. იგი ორფენოვანია. პირველ ნაგებობას ზურგიანი კოშკი წარმოადგენდა. შემდეგ საუკუნეში ზურგიანი კოშკის გამოყენებით ააგეს ხუთსართულიანი კოშკი; სართულების გეგმა უსწოროა, ზურგის მხარე უფორმო მოხაზულობისაა. კარ-სარკმლები მხოლოდ სწორ კედელშია განლაგებული. პირველ და მეოთხე სართულზე კარებია, დანარჩენში კი სარკმლები. მეორე სართულის სარკმლები თაღოვანია, დანარჩენი სარკმლები სწორკუთხაა.

მცირე ზომის ციხეს ტრაპეციული ფორმა აქვს. შემორჩენილია აღმოსავლეთი და სამხრეთი კედლის ნაწილები. აღმოსავლეთ კედლის მიხედვით გალავნის სიმაღლე 5-6 მეტრს აღწევს. ცალმაგი სათოფურები მაღლაა განლაგებული. მათ ქვეშ გასდევდა ხის საბრძოლო ბილიკი.

სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში ცილინდრული, გარედან წრიული, შიგნით კი ოთხკუთხა კოშკის ნანგრევია, რომელსაც შესასვლელი ჩრდილოეთიდან აქვს. მეორე სართულის კედლებში სათოფურებია, აღმოსავლეთით ბუხარი. კოშკების სართულშუა გადახურვები მოშლილია. ცილინდრული კოშკი ძლიერ არის დაზიანებული. ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვით.
ინაურის მეორე ზურგიანი კოშკი

ინაურის მეორე ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ინაურში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. კოშკი დგას სოფლის სამხრეთ-დასავლეთით მთის ბორცვზე.

ძეგლი ნაგებია მოწითალო ფერის, ფლეთილი ქვით დუღაბზე. გეგმით სწორკუ-თხა, დასავლეთის მხრიდან ზურგიანი კოშკისაგან შემორჩენილია ექვსი სართუ-ლი. ყველა სართულის აღმოსავლეთ კედელში თითო სათოფურია. პირველი სართული ამოვსებულია მიწით და ჩამონაშალი ქვებით, მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია არქიტრავული შესასვლელი, ნაოთხალი კარით. მეექვსე სართულისაგან კი მხოლოდ დასავლეთის კედლის ფრაგმენტებია შემორჩენილი.
ნულის ეკლესიის ნანგრევი

ნულის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნულში. აგებულია - საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია ნაგებია უხეშად თლილი, დიდი ზომის ქვით.

ნაგებობა გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს. აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში ვიწრო-თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დევს. სამხრეთით ერთი სწორკუთხა ნიშია. სფერულ კონქზე გადასვლა განხორციელებულია ტრომპების საშუალებით. გრძივი კედლები დაყოფილია ერთი წყვილი პილასტრით, თითქმის ტოლ მონაკვეთად. პილასტრი შესასვლელს ებჯინება. კარს მარცხენა მხარეს ნაოთხალი აქვს.

კედლების სიმაღლე 2-3 მეტრს აღწევს. კამარა და კონქის ნაწილი ჩამოქცეულია. გრძივი კედლებისა და დასავლეთი კედლის სარკმლები არ იკითხება. ინტერიერში და ძეგლის გარშემო ყრია ჩამონაშალი ქვა.

აღმოსავლეთ ფასადზე შემორჩენილია მარტივპროფილიანი კარნიზის ნაწილი. ძეგლს მრავალჯერ შეკეთების კვალი ემჩნევა.
დვალეთის ზურგიანი კოშკი

დვალეთის ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურის ძეგლი, თავდაცვითი ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დვალეთში, მდინარე მეჯუდის მარცხენა ნაპირი, მთაზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვით, სქელ დუღაბზე.

ზურგიანი კოშკისაგან შემორჩენილია მხოლოდ ჩრდილოეთი კედელი, აღმოსავლეთ კედლის ფრაგმენტები და სამხრეთ-დასავლეთი კუთხე.
ნაგებობა ხუთსართულიანი იყო, აღმოსავლეთ კედელზე ჩანს სართულშუა გადახურვის კოჭების ბუდეები. მეხუთე სართულიდან მხოლოდ ქვედა ქვებია შემორჩენილი.

კოშკის ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვით.
გაბარაანთკარის კოშკის ნანგრევები

გაბარაანთკარის კოშკის ნანგრევები — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა, გორის მუნიციპალიტეტის სოფ. გაბარაანთკარში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

გზის პირას, ხეობის თავზე შემორჩენილია კოშკის ნანგრევი. ძეგლი ნაგები იყო ადგილობრივი წარმოშობის ფლეთილი ქვით. წყობა მშრალია. კოშკი გეგმით კვადრატს უახლოვდება. შემორჩენილია: ჩრდილოეთი კედელი, აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლების მცირე ნაწილი. ჩრდილო-აღმოსავლეთი კუთხე ფასადზე ოდნავ მომრგვალებულია. კოშკს დასავლეთიდან მინაშენი ჰქონდა. შემორჩენილია მისი ჩრდილოეთი და დასავლეთი კედელი. მინაშენის ჩრდილოეთ კედელში ერთი სათოფურია. დასავლეთით იკითხება შესასვლელის კვალი. კოშკის დანარჩენი კედლები განადგურებულია. მიწის დონე ძლიერ აწეულია. ტერიტორიაზე მიმოფანტულია ჩამონაშალი ქვები.
ყორნისის გაგიევების კოშკი

ყორნისის გაგიევების კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყორნისში. მდებარეობს მდინარე ტილიანის მარჯვენა ნაპირზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში (- სს.).

სამსართულიანი კოშკი ნაგებია ფლეთილი, რიყის და ალაგ-ალაგ თლილი ქვითაც, სქელ დუღაბზე. კედლები საკმაოდ განიერია.

კოშკი გეგმით 5,74,7 მ, ოთხკუთხედს წარმოადგენს. პირველი სართული ყრუა. მეორე სართულის დასავლეთ კედელში არქიტრავული შესასვლელია. კარის წირთხლებზე შემორჩენილია საურდელეები. აღმოსავლეთ, ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედელში თითო სათოფურია. ასეთივე სათოფურებია მესამე სართულის ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ კედელში.

კოშკის მესამე სართული დაზიანებულია; შიგნით სუფევს ანტისანიტარია. სამხრეთ კედლის საძირკველს საპირე ქვა შემოცლილი აქვს. მონგრეულია სამხრეთ-აღმოსავლეთი კედლის კუთხე.
შინდარის წმინდა გიორგის ეკლესია

შინდარის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ შინდარაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია ნაგებია მოყვითალო ქვიშაქვით. ნაგებობა გეგმით სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დევს. აბსიდის ჩრდილოეთით ორი, ხოლო სამხრეთით ერთი სწორკუთხა ნიშაა. აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია შვერილებით.

ეკლესიის კედლები შემორჩენილია 3-4 მეტრის სიმაღლეზე. სამხრეთ კედელში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდანაა.

ეკლესიის კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. კედლები დაბზარული და პერანგშემოცლილია. ტერიტორიაზე ყრია ჩამონაშალი ქვა. მიწის დონე აწეულია.
რუსთავის მთავარანგელოზის ეკლესია

რუსთავის მთავარანგელოზის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ რუსთავში. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია სამხრეთი მინაშენით, როგორც გარედან ისე შიგნით აგებულია ადგილობრივი ჯიშის ღია მოყვითალო ფერის ქვის უხეშად დამუშავებული კვადრებით.

ინტერიერში აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდაა ცენტრში ვიწრო სწორკუთხა სარკმლით. აბსიდს სამხრეთით და ჩრდილოეთით ორი სწორკუთხა ნიშა აქვს. ცენტრში კედელზე მიდგმულია ტრაპეზი. აბსიდის მხრები ორსაფეხურიანია. აბსიდა დარბაზისაგან გამოყოფილია ქვისაგან აშენებული და შელესილი მასიური კანკელით. კანკელი 160 სმ-ის სიმაღლისაა, მის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კუთხეებში სწორკუთხა ნიშებია. აბსიდის კონქი სფერულია.

ცილინდრული კამარისაგან გადარჩენილია აღმოსავლეთი ნახევარი. გრძივი კედლების ცენტრებში მძლავრი პილასტრებია. დასავლეთი კედლის ცენტრალურ ნაწილში არქიტრავული შესასვლელია. მეორე შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ მონაკვეთშია გაჭრილი. მას გარედანაც და შიგნიდანაც ნალისებრი თაღები, შუაში კი განიერი არქიტრავი აქვს.

მთავარ დარბაზს სამხრეთიდან მიდგმული ჰქონდა მინაშენი. მისგან გადარჩენილია სამხრეთ-დასავლეთი კუთხე და საძირკველი. სამხრეთი ფასადის ცენტრიდან ოდნავ აღმოსავლეთით, კედელში ჩატანებულია კრონშტეინი. სამხრეთ მინაშენს შესასვლელი დასავლეთის კედელში ჰქონდა.
თიღვის ძველი ნაგებობის ნანგრევი I

თიღვის ძველი ნაგებობის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ თიღვაში, ადგილი „წიფლითი“. აგებულია შუა საუკუნეებში. სწორკუთხა ნაგებობის სამშენებლო მასალად გამოყენებულია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვა. დუღაბი სქელია.

კედლების სიმაღლე 80 სმ-ს აღწევს. ძეგლის სახეობის დადგენა არ ხერხდება.
ზონკარის კოშკი

ზონკარის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზონკარში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

კოშკი ნაგებია ფლეთილი და რიყის ქვით, დუღაბზე. მას ზურგი სამხრეთით აქვს. თითქმის მთლიანად არის შემორჩენილი სამხრეთი კედლის დიდი ნაწილი, ზედა სართულზე კი სარკმელია. ნაგებობის გადახურვა ორქანობიანი ყოფილა. კოშკი ექვსსართულიანი უნდა ყოფილიყო. პირველი სართული მთლიანად მიწითაა ამოვსებული. ჩრდილო-დასავლეთი კედლები მთლიანად დანგრეულია.
გაბილთის ნაგებობის ნაშთი

გაბილთის ნაგებობის ნაშთი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, გორის მუნიციპალიტეტის სოფ. გაბილთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სოფ. გაბილთა მდებარეობს გნუღის ხეობის თავზე. სოფლის განაპირას ფერდობზე შემორჩენილია ნაგებობის ნაშთი, რომელსაც „წითელ ხატობას“ ეძახიან. ნაგებობის გეგმა არ იკითხება, ვინაიდან ამოვსებულიამიწით და ქვებით. კუთხეები გარედან მომრგვალებული აქვს. ნაგები იყო ფლეთილი ქვით, ზოგიერთ ადგილებში შეინიშნება დუღაბი.
გალუანთის ღვთისმშობლის ნაეკლესიარი

გალუანთის ღვთისმშობლის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ გალუანთის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 800 მეტრში.

ნაეკლესიარი მთლიანად დანგრეულია. შემორჩენილი საძირკვლის მიხედვით ჩანს, რომ ის მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია ყოფილა. გათხრა-გაწმენდის გარეშე გეგმის და თარიღის დადგენა ვერ ხერხდება.
ქვემო სნეკვის ზურგიანი კოშკი

ქვემო სნეკვის ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა, მდებარეობს გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო სნეკვში, გაბუაანის უბნის აღმოსავლეთით 1.5 კმ-ზე ტყიანი გორის წვერზე. აგებულია შუა საუკუნეებში.

კოშკი მიეკუთვნება ე.წ. „ზურგიანი კოშკების“ რიცხვს. მისი სამხრეთი ნახევარი სწორკუთხაა, ჩრდილოეთი კი ნახევარწრიული.

შესასვლელი სამხრეთის კედელში მეორე სართულის დონეზეა. იგი სწორკუთხაა, 130 სმ. სიმაღლისაა. აქვს საურდულე ბუდე. კოშკი 5 სართულის დონეზე შემორჩა. სამხრეთ კედელს , , და სართულზე თითო სარკმელი აქვს. კოშკის პროპორციები მეტყველებენ, რომ იგი გაცილებით მაღალი უნდა ყოფილიყო. სარ-თულშუა გადახურვები ბრტყელი, კოჭოვანი იყო. შემორჩენილია მხოლოდ საკოჭე ბუდეები.

კოშკის კედლებში სათოფურები არ შეიმჩნევა. იგი ნაშენია უხეშად დამუშავებული სხვადასხვა ჯიშის ქვის კვადრებით. ქვა უმეტესად რუხი ფერისაა.