iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჯინ როდენბერი

იუჯინ უესლი როდენბერი (დ. 19 აგვისტო, 1921, ელ-პასო, ტეხასი — გ. 24 ოქტომბერი, 1991, სანტა-მონიკა, აშშ) — ამერიკელი სცენარისტი და პროდიუსერი. ცნობილია როგორც „ვარსკვლავური გზის“ შემქმნელი.

ბიოგრაფია
ჯინ როდენბერი დაიბადა 1921 წლის 19 აგვისტოს ელ-პასოში (ტეხასი, აშშ) ედვარდ როდენბერისა და კაროლინ გლენის ოჯახში. როცა იგი ორი წლის იყო მისი ოჯახი გადასახლდა ლოს-ანჯელესში.

სკოლის დამთავრების შემდეგ გახდა მფრინავი, 1941 წელს გაიწვიეს სამხედრო-საჰაერო ძალებში. იგი მსახურობდა 1945 წლამდე ბომბდამშენზე „-17“, შეასრულა 89 საბრძოლო გაფრენა, მიიღო ლეიტენანტის წოდება და ჯილდოები საგალითო სამსახურისთვის.

ომის შემდეგ მუშაობდა კომპანიაში „პან ამერიკან“ მეორე პილოტად. 1947 წელს, ავიაკატასტროფის შემდეგ უარი თქვა მფრინავის კარიერაზე და მოეწყო ლოს-ანჯელესის პოლიციაში, სადაც მსახურობდა 1949-დან 1956 წლამდე.

როდენბერი ორჯერ იყო დაქორწინებული. პირველი ცოლი — აილინ რეკსროატი — იყო მისი სკოლის მეგობარი. მეორე — მაჟელ ბარეტი — მსახიობი, რომელიც გაიცნო „ვარსკვლავური გზის“ გადაღებებზე.

ჯინ როდენბერი გარდაიცვალა 1991 წლის 24 ოქტომბერს. ანდერძის მიხედვით მისი ფერფლი (კიდევ 23 კოსმოსურ პიონერთად და ენთუზიასტთან ერთად) გაუშვეს სპეციალური კაფსულით კოსმოსში.

სატელევიზიო კარიერა
1950-იან წლებში ჯინ როდენბერი სცენარისტად სერიალებზე, მათ შორის  — . ასევე იყო სერიალის პროდიუსერი. თავისი პირველი სცენარები დაწერა ფსევდონიმით რობერტ უესლი.

სამეცნიერო ფანტასტიკური შოუს შექმნის იდეა როდენბერის დაებადა 1964 წელს. იდეა მან შესთავაზა -ს, თუმცა კონტრაკტი აღმოჩნდა წარუმატებელი და იგი დაუკავშირდა ტელეკომპანია -ს. ამავე წელს დაწერა სცენარი და გადაიღო საპილოტე ეპიზოდი გალია . სერიამ დიდი მოწონება არ დაიმსახურა და არხმა შეაჩერა პროექტი.

როდენბერი დაუკავშირდა ნაცნობ სცენარისტებს და დაწერა კიდევ სამი სცენარი რომელთაგან ერთ-ერთი ტელევიზიამ მოიწიონა. დაიწყო ახალი პილოტის გადაღება. ახალი სერიალი გამოვიდა 1966 წელს სახელწოდებით ვარსკვლავური გზა (მოგვიანებით ეწოდა ვარსკვლავური გზა: ორიგინალური სერიალი). 1985 წელს როდენბერიმ დაიწყო მუშაობა სერიალზე ვარსკვლავური გზა: შემდეგი თაობა, რომელიც გავიდა ეთერში 1987 წელს. როდენბერის გარდაცვალების შემდეგ, 1991წლიდან სერიალი გააგრძელა რიკ ბერმანმა.

სერიალის გარდა როდენბერიმ შექმნა სრულმეტრაჟიანი ფილმი ვარსკვლავური გზა (1979).

ვარსკვლავური გზის მიხედვით ჯამში გადაღებულ იქნა 6 სერიალი (მათ შორის ერთი ანიმაციური) და 11 ფილმი (მათგან 6 როდენბერის სიცოცხლეში).

მემკვიდრეობა
ჯინ როდენბერის გარდაცვალების შემდეგ „ვარსკვლავური გზის“ გადაღება არ შეჩერებულა, დასრულებულ იქნა ვარსკვლავური გზა: შემდეგი თაობა, მოგვიანებით კი გადაღებული იქნა კიდევ სამი ტელესერიალი.

„ვარსკვლავური გზის“ მიხედვით გადაღებულ იქნა 11 ფილმი, მათგან ექვსი როდენბერის სიცოცხლეში.

2000 წელს გამოვიდა ჯინ როდენბერის იდეის მიხედვით შექმნილი სერიალი ანდრომედა .
სოფორა

სოფორა — მცენარეთა გვარი პარკოსანთა ოჯახისა. ფოთოლმცვივანი (იშვიათად მარადმწვანე) ხეები და ბუჩქებია. ზოგჯერ — მრავალწლოვანი ბალახი.

20-მდე (სხვა მონაცემებით 70-მდე) სახეობა გავრცელებულია ორივე ნახევარსფეროს ტროპიკულ და სუბტროპიკულ, იშვიათად ზომიერ სარტყელში. შუა აზიაში, დასავლეთ ციმბირსა და კავკასიაში ბუნებრივად იზრდება სოფორას 5 სახეობა. ყოფილ სსრკ-ის სამხრეთით ფართოდ არის მოშენებული იაპონური სოფორა . იგი გაშლილვარჯიანი ხეა, რომლის სიმაღლე 10-15 მ აღწევს, სამშობლოში (ჩინეთი და იაპონია) — 25-30 მ. აქვს მტევნებად ან საგველად შეკრებილი მოყვითალო-თეთრი ყვავილები. დეკორატიული და თაფლოვანი მცენარეა. კარგად ხარობს თბილისში.
დენზელ ვაშინგტონი

დენზელ ჰეის ვაშინგტონი ; დ. 28 დეკემბერი, 1954, მაუნტ-ვერნონი, ნიუ-იორკის შტატი, აშშ) — ამერიკელი მსახიობი, კინორეჟისორი და კინოპროდიუსერი. ოსკარის ორგზის ლაურეატი საუკეთესო მთავარი და საუკეთესო მეორეხარისხოვანი როლებისთვის.

ბიოგრაფია
დენზელ ვაშინგტონი დაიბადა 1954 წლის 28 დეკემბერს ქალაქ მაუნტ-ვერნონში, ნიუ-იორკის შტატში. დენზელი ოჯახში სამი შვილიდან შუათანა იყო: დედა სილამაზის სალონში მუშაობდა და პატარა დენზელიც მას ეხმარებოდა. სკოლის დასრულების სწავლა გააგრძელა ფორდჰემის უნივერსიტეტში, სადაც თავდაპირველად შეისწავლა მედიცინა, შემდეგ ბიოლოგია, შემდეგ ჟურნალისტიკა და ბოლოს კი თეატრით დაინტერესდა. უნივერსიტეტი 1977 წელს, ჟურნალისტიკის ბაკლავრის დიპლომით დაასრულა. ამის მერე ვაშინგტონი სასწავლებლად სან-ფრანცისკოს ამერიკულ კონსერვატორიაში შევიდა. ერთი წლის შემდეგ ის ნიუ-იორკში გადავიდა, კონსერვატორიაში სწავლა შეაჩერა და სატელევიზიო ფილმებში დაიწყო მონაწილეობა .

კარიერა
1977 წელს დენზელმა თავის პირველ ფილმ, სპორტულ დრამა „ვილმაში” ითამაშა. სწორედ ამ ფილმის გადაღებებზე გაიცნო მომავალი მეუღლე პაულეტა პერსონი. 1981 წელს ვაშინგტონი გადაიღეს კომედიაში „ზუსტი ასლი”, სადაც ერთ-ერთი მთავარი როლი ითამაშა. ამერიკელ მაყურებლებში პოპულარობა -ის სერიალმა „სენტ-ელსვერმა” მოუტანა. ამ სერიალში ვაშინგტონი 6 წლის განმავლობაში მონაწილეობდა.

1988 წელს ვაშინგტონი ფილმში „თავისუფლების ძახილი” (რეჟ რიჩარდ ატენბორო) შესრულებული მეორეხარისხოვანი როლისთვის ნომინირებული იყო ოსკარსა და ოქროს გლობუსზე. 1990 წელს მსახიობმა მიიღო პირველი ოსკარი სამოქალაქო ომზე გადაღებულ ფილმში „დიდება” (1989. რეჟ. ედვარდ ცვიკი), შესრულებული მეორეხარისხოვანი როლისთვის. 1993 წელს ვაშინტონი კვლავ წარადგინეს ოსკარზე სპაიკ ლის ფილმ „მალკოლმ იქსში“ (1992) შესრულებული სულიერი ლიდერის როლსთვის. კინოკრიტიკოსმა როჯერ ებერტმა და რეჟისორმა მარტინ სკორსეზემ ფილმი 1990-იანების საუკეთესო ფილმთა შორის მოიხსენიეს. დენზელმა ლის სხვა ფილმებშიც ითამაშა — „ბლუზი უკეთესი ცხოვრებისთვის” (1990), „მისი თამაში” (1998) მილა იოვოვიჩთან ერთად და „მოუხელთებელი” (2006) კლაივ ოუენთან და ჯოდი ფოსტერთან ერთად.

1993 წელს მან ტომ ჰენქსთან და ანტონიო ბანდერასთან ერთად ითამაშა ჰომოფობი ადვოკატის როლი ფილმში „ფილადელფია“. 2000 წელს ვაშინგტონმა მიიღო ოქროს გლობუსის პრემია და ბერლინის 50-ე კინოფესტივალის საუკეთესოს მსახიობი მამაკაცის ჯილდო ფილმ „ქარიშხალში (1999) შერულებული მოკრივის როლისთვის. 2001 წელს დენზელმა პირველად, თავის კარიერაში ითამაშა უარყოფითი პერსონაჟის როლი ფილმში „საწვრთნელი დღე“. ამე ფილმისთვის დენზელმა ოსკარი მოიპოვა.

ფილმოგრაფია
პირადი ცხოვრება
1982 წელს დენზელი პაულეტა პირსონზე დაქორწინდა. მათ ოთხი შვილი ჰყავთ: ვაჟი ჯონ დევიდი (დ. 1985 წელს), ქალიშვილი კატია (დ. 1988 წელს) და ტყუპები მალკომი და ოლივია (დ. 1991 წელს).
ტიპერარის საგრაფო

ტიპერარი  — ისტორიული საგრაფო ირლანდიის აღმოსავლეთით. შედის მანსტერის პროვინციაში. 2014 წლამდე იყოფოდა ორ ადმინისტრაციულ საგრაფოდ — ჩრდილოეთ (დედაქალაქი ნინა) და სამხრეთ ტიპერარის საგრაფოებად (დედაქალაქი კლონმელი). მოსახლეობა 158 652 ადამიანი (მე-11 ადგილი საგრაფოებს შორის; 2011 წლის მონაცემები).

გეოგრაფია
რელიეფი აღმოსავლთსა და ჩრდილოეთზე ვაკეა, დასავლეთით — მცირე მთები. ძირითადი მდინარე შური; საგრაფოში ბევრი ტბაა. ქალაქებიდან აღსანიშნავია კლონმელი, ტიპერარი, კაშელი და სხვა.
ვალაამის არქიპელაგი

ვალაამის არქიპელაგი — კუნძულთა ჯგუფი ლადოგის ტბის ჩრდილოეთ ნაწილში, სანაპიროდან 22 კილომეტრის დაშორებით. არქიპელაგი შედგება 50-ზე მეტი კუნძულისგან, ფართობი 36 კმ². ყველაზე დიდი კუნძულია ვალაამი, რომელიც არქიპელაგის თითქმის 2/3 ნაწილს შეადგენს, ვალაამის ფართობია 27,8 კმ². ადმინისტრაციულად არქიპელაგი სორტავალის რაიონს ეკუთვნის (კარელიის რესპუბლიკა).

არქიპელაგის უდიდესი კუნძულია ვალაამი, ხოლო პატარა კუნძულებია: ბაიევიე, კრესტოვიე, მოსკოვსკი, პრედტეჩენსკი, ნიკონოვსკი, დივნი, ემელიანოვი, ობორონი, გოლიი, სავატია, ზოსიმი, სკალისტი, ლუკოვი, ოვსიანი, რჟანოი, ნიკოლსკი. არქიპელაგის ზოგიერთი კუნძული ერთმანეთთან ხიდების საშუალებით არის დაკავშირებული. აქ მდებარეობს ცნობილი ვალაამის მონასტერი.

ეტიმოლოგია
არქიპელაგმა სახელი მიიღო კუნძულ ვალაამის გამო, არსებობს ასევე მეორე ვერსია, რომლის თანახმადაც მისი სახელი შეიძლება მომდინარეობს ფინურ-უგორული სიტყვიდან „“, რაც ქართულად მაღალ (მთიან) მიწას ნიშნავს.
ჯონ პლეიფერი

ჯონ პლეიფერი ( დ. 10 მარტი, 1748, ბენვი — გ. 20 ივლისი, 1819, ბერნტაილენდი) — შოტლანდიელი გეოლოგი და მათემატიკოსი. ედინბურგის უნივერსიტეტის საბუნებისმეტყველო ფილოსოფიის პროფესორი. მათემატიკაში ცნობილია, უპირველეს ყოვლისა, თავისი შრომებით გეომეტრიის დარგში. გამოსცა ევკლიდეს შრომები, რომელსაც თან დაურთო კომენტარები. 1795 წელს მოგვცა ევკლიდეს პარალელურობის აქსიომის საკუთარი ალტერნატიული ფორმულირება, რომელსაც ეწოდა პლეიფერის პარალელურობის აქსიომა. გეოლოგიაში მხარს უჭერდა ჯეიმზ ჰატონის იდეებს, მოგვცა უნიფორმიზმის როგორც გეოლოგიური კონცეფციის განმარტება. იყო ჯეიმზ ჰატონის მიერ მოწყობილი ექსპედიციების მონაწილე. შვეიცარიის ალპებში მოგზაურობისას შეისწავლა ერატიკული ლოდები. გაშუქებული აქვს გეომორფოლოგიური საკითხები. ავტორია შრომებისა: „გეომეტრიის ელემენტები“ (1795), „საბუნებისმეტყველო ფილოსოფიის საფუძვლები“ (1812-1816) და სხვა.
ნავანი

ნავანი  — ქალაქი ირლანდიაში, მითის საგრაფოს ადმინისტრაციული ცენტრი (ლენსტერის პროვინცია), ასევე მისი უდიდესი ქალაქი.

ეკონომიკა
ქალაქთან ახლოს მდებარეობს ტარას მაღარო, უდიდესი მაღარო ევროპაში, სადაც მოიპოვებენ ტყვიასა და თუთიას. ქალაქი ტრადიციულად ცნობილი იყო ხალიჩებითა და ავეჯით, თუმცა ორივე ეს დარგი ამჟამად დაკნინებულია.
რეა (თანამგზავრი)

რეა — სიდიდით მეორე თანამგზავრი სატურნის თანამგზავრებს შორის და სიდიდით მეცხრე თანამგზავრი მზის სისტემაში. აღმოაჩინა ჯოვანი დომენიკო კასინიმ 1672 წელს.

სახელი
სახელი რეა ჰქვია ტიტან რეა-ს „ღმერთების დედას“ ბერძნულ მითოლოგიაში. ის ასევე ცნობილია როგორც სატურნ (რადგანაც სატურნის თანამგზავრებს შორის მდებარეობით რიგით მეხუთეა).

კასინიმ მის მიერ აღმოჩენილ ოთხ თანამგზავრს (თეზისი, დიონე, რეა და ლაპეტუსი) უწოდა (ლუის ვარკვლავები) ლუი პატივსაცემად.

პლუტონის შვიდივე თანამგზავრის სახელი ცნობილი გახდა ჯონ ჰერშელის (უილიამ ჰერშელის შვილი, რომელმაც აღმოაჩინა პლანეტა ურანი, მიმასი და ენსელადუსი) მიერ 1847 წელს გამოშვებული ნაშრომით, რომლითაც ჯონ ჰერშელმა გააკეთა შეთავაზება რომ გამოეყენებინათ სახელები: ტიტანი, ასევე კრონოსის (რომაულ მითოლოგიაში სატურნი) დებისა და ძმების სახელები.

ატმოსფერო
2010 წლის 27 ნოემბერს, ნასამ განაცხადა, რომ რეაზე აღმოაჩინეს უმნიშვნელო ატმოსფერო — ეგზოსფერო. ის შედგება ჟანგბადისა და ნახშირბადის დიოქსიდისგან, დაახლოებითი პროპორციით 5:2-თან.
არდი

არდი  — ქალაქი ლაუთის საგრაფოში, ირლანდიაში (ლენსტერის პროვინცია). ქალაქი განლაგებულია -2, -52 და -33 გზების გადაკვეთის ადგილას. ქალაქი მნიშვნელოვნად გაიზარდა უკანასკნელი ათი წლის განმავლობაში, ძირითადად ახალ გზებთან ადვილად გასასვლელის ხარჯზე, -1 ავტომაგისტრალის ჩათვლით, რომელიც აკავშირებს დუბლინსა და ბელფასტს. ქალაქის განვითარებას თან ახლდა ფასების ზრდა საცხოვრებელ სახლებზე ამ რაიონში.

უძველესი ორგანიზაცია ქალაქში — არდის ორკესტრი, რომლის ისტორიაც ითვლის 150-ზე მეტ წელს.
პირდაპირი აღვლენა

პირდაპირი აღვლენა — ეკვატორული სისტემის ერთ-ერთი კოორდინატი სფერულ ასტრონომიაში, რომელიც აღინიშნება ბარძნული ანბანის ასოთი. ამა თუ იმ მნათობის პირდაპირი აღვლენა ეწოდება ცის ეკვატორის კუთხეს გაზაფხულის დღეღამტოლობის წერტილსა და ამ მნათობზე გამავალ საათის წრეს შორის. გამოიყენება ეკვატორული სისტემის მეორე კოორდინატთან — დახრილობასთან მიმართებაში.
დახრილობა (ასტრონომია)

დახრილობა — ეკვატორული სისტემის ერთ-ერთი კოორდინატი სფერულ ასტრონომიაში, რომელიც აღინიშნება ბერძნული ანბანის ასოთი. ამა თუ იმ მნათობის დახრილობა ეწოდება კუთხეს საათის წრეზე ცის ეკვატორსა და ამ მნათობს შორის. დახრილობა აითვლება 0°-დან +90°-მდე ჩრდილოეთ პოლუსის და 0°-დან -90°-მდე სამხრეთ პოლუსის მიმართულებით. პირველ ეკვატორულ სისტემაში გამოიყენება საათის კუთხესთან, ხოლო მეორე ეკვატორულ სისტემაში პირდაპირ აღვლენასთან მიმართებაში.
ათაი

ათაი (; , ბალე-ახი, „ქალაქი აეს ფონთან“) — პატარა სავაჭრო ქალაქი ირლანდიაში, კილდერის საგრაფოში (ლენსტერის პროვინცია). ადგილობრივ ღირსშესანიშნაობებს შორისაა კილკის ციხე-სიმაგრე.

ადგილობრივი სარკინიგზო სადგური გაიხსნა 1846 წლის 4 აგვისტოს და დაიხურა 1976 წლის 6 სექტემბერს; მანქანით ქალაქში ჩასვლა შეიძლება -78 და -417 ტრასებით.
გრიგოლ ღვთისმეტყველის თხზულებათა კრებული (A-1)

გრიგოლ ღვთისმეტყველის თხზულებათა კრებული (-1) — საუკუნის ქართული ხელნაწერი წიგნი, გადაწერილია ბანაელი სვინგელოზი ზაქარიას დაკვეთით. გადამწერი — ბასილი, მომგებელი ბანაელი სვინგელოზი.

საწერ მასალად გამოყენებულია ეტრატი, შეიცავს 454 ფურცელს; ფურცლის ზომებია 28521 სანტიმეტრი. ყდა არ აქვს. ტექსტი შესრულებულია ნუსხური დამწერლობით, შავი მელნით.

გრიგოლ ღვთისმეტყველის თხზულებათა კრებული (-1) ინახებოდა ყოფილი საეკლესიო მუზეუმის ხელნაწერთა კოლექციაში, დღეს კი დაცულია საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის ფონდში.
საეკლესიო ისტორია (A-2)

საეკლესიო ისტორია (-2) — საუკუნის ქართული ხელნაწერი წიგნი, გადაწერილია 1825 წელს. გადამწერი ბერი დიონისეა, მომგებელი უცნობია.

საწერ მასალად გამოყენებულია ქაღალდი, შეიცავს 172 ფურცელს; ფურცლის ზომებია 3421.5 სანტიმეტრი. ყდა ტყავგადაკრული მუყაოსია. ტექსტი შესრულებულია მხედრული დამწერლობით, შავი მელნით.

საეკლესიო ისტორია (-2) ინახებოდა ყოფილი საეკლესიო მუზეუმის ხელნაწერთა კოლექციაში, დღეს კი დაცულია საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის ფონდში.
გამოკრებილი სამოციქულო (A-4)

გამოკრებილი სამოციქულო (-4) — საუკუნის ქართული ხელნაწერი წიგნი, გადაწერილია საუკუნის პირველ მეოთხედში. გადამწერი უცნობია, მომგებელი უცნობია.

საწერ მასალად გამოყენებულია ქაღალდი, შეიცავს 186 ფურცელს; ფურცლის ზომებია 1913 სანტიმეტრი. ყდა მუყაოსია (ახლად გაკეთებული). ტექსტი შესრულებულია ნუსხური დამწერლობით, შავი და სინგური მელნით.

გამოკრებილი სამოციქულო (-4) ინახებოდა ყოფილი საეკლესიო მუზეუმის ხელნაწერთა კოლექციაში, დღეს კი დაცულია საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის ფონდში.
დიდმარხვის მეტაფრასი (A-5)

დიდმარხვის მეტაფრასი (-5) — საუკუნის ქართული ხელნაწერი წიგნი, გადაწერილია თბილისში 1756 წელს. გადამწერი მღვდელი ისააკ შიოს ძეა, მომგებელი უცნობია.

საწერ მასალად გამოყენებულია ქაღალდი, შეიცავს 209 ფურცელს; ფურცლის ზომებია 30.521.5 სანტიმეტრი. ყდა ხისაა. ტექსტი შესრულებულია ნუსხური დამწერლობით, შავი და სინგური მელნით.

დიდმარხვის მეტაფრასი (-5) ინახებოდა ყოფილი საეკლესიო მუზეუმის ხელნაწერთა კოლექციაში, დღეს კი დაცულია საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის ფონდში.
დიდი სჯულისკანონი (A-9)

დიდი სჯულისკანონი (-9) — საუკუნის ქართული ხელნაწერი წიგნი, გადაწერილია 1790 წლის მახლობლად. გადამწერი უცნობია, მომგებელი უცნობია.

საწერ მასალად გამოყენებულია მოლურჯო ქაღალდი, შეიცავს 295 ფურცელს; ფურცლის ზომებია 3321.5 სანტიმეტრი. ყდა ტყავგადაკრული ტვიფრული ხისაა. ტექსტი შესრულებულია მხედრული დამწერლობით, შავი და სინგური მელნით.

დიდი სჯულისკანონი (-9) ინახებოდა ყოფილი საეკლესიო მუზეუმის ხელნაწერთა კოლექციაში, დღეს კი დაცულია საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის ფონდში.
კონდაკი (A-10)

კონდაკი (-10) — საუკუნის ქართული ხელნაწერი წიგნი, გადაწერილია სხვადასხვა ხელით. გადამწერი უცნობია, მომგებელი უცნობია.

საწერ მასალად გამოყენებულია ქაღალდი, შეიცავს 185 ფურცელს; ფურცლის ზომებია 1915.5 სანტიმეტრი. ყდა ტყავგადაკრული ტვიფრული ხისაა. ტექსტი შესრულებულია ნუსხური დამწერლობით, შავი და სინგური მელნით.

კონდაკი (-10) ინახებოდა ყოფილი საეკლესიო მუზეუმის ხელნაწერთა კოლექციაში, დღეს კი დაცულია საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის ფონდში.
ნამინაური

ნამინაური, ნამნიაური — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში, მოხის თემში. მდებარეობს მესხეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1600 მეტრზე. დაბა ადიგენიდან დაშორებულია 13 კილომეტრით, ახალციხიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 42 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 130 ადამიანი.
ალი სასტროამიჯოიო

ალი სასტროამიჯოიო (დ. 21 მაისი, 1903, გრაბაგი, ცენტრალური იავა — გ. 13 მარტი, 1976, ჯაკარტა, ინდონეზია) — ინდონეზიელი პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწე, 1953–1955 და 1956–1957 წლებში ინდონეზიის პრემიერ-მინისტრი. ბანდუნგის კონფერენციის ერთ-ერთი ორგანიზატორი და თავმჯდომარე. 1957–1960 წლებში ინდონეზიის მუდმივი წარმომადგენელი გაეროში. 1960–1966 წლებში ინდონეზიის ეროვნული პარტიის თავმჯდომარე.
სიდნი უილიამ ვულდრიჯი

სიდნი უილიამ ვულდრიჯი ( დ. 16 ნოემბერი, 1900 — გ. 25 აპრილი, 1963) — ბრიტანელი გეოლოგი, გეომორფოლოგი და გეოგრაფი. შეისწავლა ინგლისის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილის გეომორფოლოგიური საკითხები. ლონდონის სამეფო კოლეჯის პროფესორი გეოგრაფიის დარგში. თანამშრომლობდა ლორენს დადლი სტამპთან და დევიდ ლესლი ლინტონთან. 1920-1930 წლებში ლონდონის ეკონომიკის სკოლაში კუთხულობდა ლექციებს სხვადასხვა დარგში. ძირითადად იკვლევდა ლონდონის აუზსს, აგრეთვე ნორთ-დაუნსისა და ჩილტერნ-ჰილსის გეოლოგიურ და გეომორფოლოგიურ საკითხებს.
ვალაამი

ვალაამი — კუნძული ლადოგის ტბის ჩრდილოეთ ნაწილში, ვალაამის არქიპელაგის უდიდესი კუნძული. კუნძულზე მდებარეობს დაბა ვალაამი, რომელიც სორტავალის საქალაქო დასახლებისა და ვალაამის მონასტრის შემადგენლობაში შედის, წარმოადგენს რუსული ხუროთმოძღვრების ძეგლს. კუნძულს საკმაოდ მნიშვნელოვანი ტურისტული დატვირთვა აქვს.

დაბა ვალაამი
მოსახლეობა
ადმინისტრაციული მმართველობა
2003 წელს ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ მიღებული კანონის მიხედვით, წარმოიქმნა პრობლემა დაბა ვალაამის ადმინისტრაციული სტატუსის გამო. ამ კანონის მიხედვით რუსეთის ფედერაციის ადმინისტრაციული სუბიექტები უნდა დაყოფილიყო საქალაქო და სასოფლო დასახლებებად, ასევე უნდა დაემტკიცებინათ მათი ადმინისტრაციული საზღვრები. ეს კანონის მსგავსად სხვა ტერიტორიებისა მოქმედებდა კარელიის რესპუბლიკაშიც, შესაბამისად დაბა ვალაამი შევიდა მუნიციპალური გაერთიანებების რიცხვში და გამოიყო ცალკე ადმ. ერთეულად — ვალაამის სასოფლო დასახლება. 2005 წლის დასაწყისში სორტავალის რაიონის ადმინისტრაციის უფროსის ინიციატივით ვალაამი უნდა ყოფილიყო ქალაქ სარტავალის შემადგენლობაში. ამ გადაწყვეტილებას კი საკმაოდ დიდი უკმაყოფილება მოჰყვა, მოსახლეობის ნაწილი ამ ინიციატივას არ ეთანხმებოდა, ეს საქმე ჯერ კარელიის რესპუბლიკის უმაღლეს სასამართლოში, ხოლო შემდეგ რუსეთის ფედერაციის უმაღლეს სასამართლოში გადაიგზავნა. 2006 წლის ივლისში ამ დავაში ჩაერია პატრიარქი ალექსი .
სენუსერტ I

სენუსერტ — დინასტიის მეორე ფარაონი ძველ ეგვიპტეში. მართავდა ძვ. წ. 1971-ძვ. წ. 1930 წლებში. ამენემჰეტ -ის ძე.

ატარებდა დამპყრობლურ პოლიტიკას სამხრეთის მიმართულებით, შეიერთა ნუბია მდინარე ნილოსის მეორე ჭორომამდე. მოაწყო ექსპედიციები ლიბიის უდაბნოსა და არაბეთის უდაბნოს ოქროს საბადოების რაიონებში. მის დროს განახლდა სამუშაოები სპილენძის საბადოებში სინის ნახევარკუნძულზე, ატარებდა ქვეყნის ცენტრალიზაციის პოლიტიკას.
სენუსერტ III

სენუსერტ — დინასტიის მეხუთე ფარაონი ძველ ეგვიპტეში. მართავდა ძვ. წ. 1878-ძვ. წ. 1841 წლებში. სენუსერტ -ის ძე.

განამტკიცა ეგვიპტის ბატონობა ნუბიაში. ნილოსის მეორე ჭორომთან მდინარის ორივე მხარეს მძლავრი თავდაცვითი კედელი ააგო. შემოერთებულ ტერიტორიებთან ურთიერთობის გასაადვილებლად გათხარა არხი, რომლითაც გემები პირველ ჭორომს უვლიდნენ გვერდს.
შარლ III მსუქანი

შარლ (მსუქანი) (დ. 13 ივნისი, 839 — გ. 13 იანვარი, 888) — კაროლინგების დინასტიიდან ფრანკთა სახელმწიფოს იმპერატორი 881-888 წლებში. იყო ლუდვიგ გერმანელის უმცროსი შვილი, ასევე კარლოს დიდის შვილთაშვილი და ფრანკთა ერთიანი სამეფოს უკანასკნელი იმპერატორი.

ცხოვრების განმავლობაში, შარლი კაროლინგთა ყოფილი იმპერიის სხვადასხვა სამეფოს მმართველი იყო. 876 წელს მიღებული ალემანიის საფეოდალოს შემდეგ, აღმოსავლეთ ფრანკთა სამეფო ორ ნაწილად დაიყო. ასევე, მან მიაღწია და უარი ათქმევინა თავის უფროს ძმას კარლომანს ტახტზე, რადგანაც ინსულტის გამო უნარი წაერთვა. 881 წელს რომის პაპის იოანე -ის მიერ შარლი იმპერატორად ეკურთხა, რის შემდეგაც ძმისგან ლუი ახალგაზრდისგან მემკვიდრეობით მიიღო ტერიტორიები (ბავარია და საქსონია), მომდევნო წელს კი ერთიანი აღმოსავლეთ ფრანკთა სამეფო აღდგა. 884 წელს, შარლის ბიძაშვილის, კარლომან -ის გარდაცვალების შემდეგ, მან მემკვიდრეობით მიიღო მთელი დასავლეთ ფრანკთა სამეფო და აღდგა კაროლინგების იმპერიის მთლიანობა.

მიუხედავად ამისა, იმპერიის ერთიანობა არ აღმოჩნდა მყარი. 887 წლის ნოემბერში შარლის ძმისშვილმა არნულფ კარინტიელმა მოაწყო სახელმწიფო გადატრიალება და შარლი ჩამოცილებულ იქნა აღმოსავლეთ ფრანკთა სამეფოს, ლოთარინგიისა და იტალიის მმართველობისგან. მას შემდეგ, რაც ის აიძულეს მიეტოვებინა მართვის სადავეები, მისი გადადგომიდან რამდენიმე კვირის შემდეგ, 888 წლის იანვარში შარლი ბუნებრივი სიკვდილით გარდაიცვალა. შარლის სიკვდილიდან უმალვე იმპერია დაიშალა და დაიყო ხუთ სამემკვიდრეო სამეფოდ, რის შემდეგაც ერთიანობა აღარასდროს აღმდგარა.
სიგიზმუნდ I ლუქსემბურგი

სიგიზმუნდ (დ. 15 თებერვალი, 1368, ნიურნბერგი — გ. 9 დეკემბერი, 1437, ცნაიმი, ჩეხეთი) — საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორი 1410-1437 წწ., უნგრეთის მეფე 1387–1437 წლებში (უნგრეთის მეფის ასულზე დაქორწინების შედეგად), ჩეხეთის მეფე 1419–1421 და 1436–1437 წლებში ლუქსემბურგების დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი. მეთაურობდა დასავლეთ ევროპის ფეოდალთა ჯვაროსნულ ლაშქრობას ოსმალების წინააღმდეგ. ნიკოპოლის ბრძოლაში 1396 წელს სიგიზმუნდ დაამარცხა ბაიაზიდ -მა. იყო კონსტანცის საეკლესიო კრების (1414–1418) ერთ-ერთი ინიციატორი და მონაწილე. თავისი ძმის ჩეხეთის მეფე ვაცლავ -ის გარდაცვალების შემდეგ გახდა ჩეხეთის მეფე. ებრძოდა ჰუსიტურ მოძრაობას. რომის პაპათან ერთად მოაწყო ჯვაროსნული ლაშქრობა ჰუსიტების წინააღმდეგ. 1421 წელს გადააყენეს ჩეხეთის ტახტიდან, 1436 წელს კვლავ აღადგინეს ჩეხეთის მეფედ.
გვიდო III სპოლეტო

გვიდო (გერმანული ვერსიით ვიდო) (დ. უცნობია — გ. 12 დეკემბერი, 894) — 880 წლიდან კამერინოს მარკგრაფი (როგორც გვიდო ან გვიდო ), და შემდგომ, 883 წლიდან სპოლეტოსა და კამერინოს ჰერცოგი (როგორც გვიდო ). ის იყო იტალიის მეფე 889 წლიდან, ხოლო 891 წლიდან საღვთო რომის იმპერატორი. გვიდო იტალიაზე კონტროლის დამყარებისთვის ბრძოლაში დაიღუპა 894 წელს.
ბალბრიგანი

ბალბრიგანი  — პატარა ქალაქი ირლანდიაში, ფინგალის საგრაფოში (ლენსტერის პროვინცია).

ტრანსპორტი
ბალბრიგანი მდებარეობს დუბლინის ჩრდილოეთით 32 კილომეტრში, ბელფასტი-დუბლინის ქვეყნის ეროვნული სარკინიგზო სისტემის მაგისტრალურ ხაზზე. სადგური ბალბრიგანი გაიხსნა 1844 წლის 25 მაისს, ხოლო 1974 წლის 2 დეკემბერს მასზე შეწყდა სატვირთო შემადგენლობის ფორმირება. ყოველდღიურად ბალბრიგანის სადგურის მომსახურებით სარგებლობს, დაახლოებით, 2200 მცხოვრები, თვითონ სადგური გახსნილია სამუშაო დღეებში.

ქალაქთან ახლოს გადის -1 ავტომაგისტრალი, ბალბრიგანზე განშტოება გაკეთდა 1998 წელს და ამჟამად ცნობილია, როგორც „ბალბრიგანის შემოვლითი გზა“. შემოვლის საავტომობილო ხაზის გაკეთებამდე ძირითადი მაგისტრალი ბელფასტიდან დუბლინში გადიოდა ქალაქის ცენტრზე, რაც ყოველდღიურად ქმნიდა საცობებს ბალბრიგანში.

დემოგრაფია
მოსახლეობა — 15 559 ადამიანი (2006 წლის მონაცემებით). 2002 წელს მოსახლეობა შეადგენდა 10 294 ადამიანს.

2006 წლის აღწერის მონაცემები:

ქვემოთმოყვანილ დაფებში ყველა პასუხის ჯამი (სვეტი „ჯამი“), როგორც წესი, დასახლებული პუნქტის სრულ მოსახლეობაზე ნაკლებია (სვეტი „2006“).

1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე პასუხის გამცემთა წილი მტელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.

1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე მოპასუხეთა წილი მთელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.
ბალიბეი

ბალიბეი (; , „ფონის პირი არყის ხეს“) — პატარა ქალაქი ირლანდიაში, მონაჰანის საგრაფოში (ოლსტერის პროვინცია).

ადგილობრივი სარკინიგზო სადგური გაიხსნა 1854 წლის 17 ივლისს, დაიხურა — 1960 წლის 1 იანვარს.

თომას მეიკემმა დაწერა სიმღერა ქალაქის შესახებ — .

ბალიბეის დაძმობილებული ქალაქია ბავარიული ოსტერჰოფენი.

დემოგრაფია
მოსახლეობა — 1217 ადამიანი (2006 წლის მონაცემებით). 2002 წელს მოსახლეობა შეადგენდა 1064 ადამიანს.

2006 წლის აღწერის მონაცემები:

ქვემოთმოყვანილ დაფებში ყველა პასუხის ჯამი (სვეტი „ჯამი“), როგორც წესი, დასახლებული პუნქტის სრულ მოსახლეობაზე ნაკლებია (სვეტი „2006“).

1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე პასუხის გამცემთა წილი მტელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.

1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე მოპასუხეთა წილი მთელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.
ლამბერტ II სპოლეტო

ლამბერტ სპოლეტო (დ. 880 — გ. 15 ოქტომბერი, 898) — 891 წლიდან იტალიის მეფე, ხოლო 892 წლიდან საღვთო რომის იმპერატორი, როგორც მამის, გვიდო -ის თანამოსაყდრე. მამის გარდაცვალების შემდეგ, 894 წლიდან ლამბერტი გახდა სპოლეტოსა და კამერინოს ჰერცოგი. ლამბერტი იყო უკანასკნელი მმართველი, რომელიც გამოსცემდა კაროლინგთა ტრადიციულ კაპიტულებს.

ლამბერტ დატყვევებულ იქნა მარენგოს მახლობლად ნადირობის დროს და გაგზავნეს პავიაში პატიმრად. მარენგოსკენ უკან დაბრუნებისას, 898 წელს, ძირითადი ვერსიის მიხედვით ის მოკლულ იქნა დაქირავებული მკვლელის მიერ, ხოლო მეორადი წყაროს მონაცემებით ის ცხენიდან ჩამოვარდნის მიზეზით გარდაიცვალა. ის ისტორიაში შევიდა როგორც „ელეგანტური ახალგაზრდა და სასტიკი ადამიანის“ სახელით.
ლუდვიგ III უსინათლო

ლუდვიგ (დ. 880 — გ. 28 ივნისი, 928) — პროვანსის მეფე 887 წლის იანვრიდან, იტალიის მეფე 900 წლის 12 ოქტომბრიდან, ხოლო მოკლე პერიოდის განმავლობაში იყო საღვთო რომის იმპერატორი, 901—905 წლებში; 905 წლიდან საღვთო რომის იმპერატორი გახდა ბერენგარ . ლუდვიგი იყო პროვანსის მეფის ბოსოს ვაჟი, ხოლო დედა იყო ერმენგარდი, იმპერატორ ლუდვიგ -ის ქალიშვილი. შესაბამისად, მისი მამის მხრიდან ლუდვიგ იყო ბოსონიდი, ხოლო დედის ხაზით — კაროლინგი. ის დაბრმავდა 905 წელს, იტალიაში წარუმატებელი შეჭრის მცდელობის შემდეგ.

მისი მცდელობის შემდეგ, აღედგინა ძალაუფლება იტალიაზე, ლუდვიგმა პროვენსის მართვა განაგრძო, თუმცა რეალურად მისი ბიძაშვილი, არლის ჰერცოგი ჰიუ იყო ამ ტერიტორიის მმართველი.

ლუდვიგი დაბრუნდა სამეფოს დედაქალაქ ვენაში 911 წელს, სადაც ძალაუფლების უდიდესი ბერკეტები კვლავ ჰიუს ხელში იყო. ჰიუ გახდა პროვენსის მარკგრაფი და ვენის მარკიზი, და დედაქალაქი არლიში გადაიტანა. როგორც რეგენტმა, ჰიუმ ცოლად შეირთო ლუდვიგის და ვილა. 928 წელს, სიკვდილის შემდეგ, ლუდვიგის მემკვიდრე პროვანსის ტერიტორიაზე გახდა მისი სიძე ჰიუ.