iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
არდაშირ II

არდაშირ (; დ. 309/310 — გ. 383) — სასანიანთა დინასტიის წარმომადგენელი. სპარსეთის შაჰინშაჰი 379-383 წლებში. შაჰინშაჰ ჰორმიზდ -ის ვაჟი.

ბიოგრაფია
არდაშირი დაიბადა დაახლოებით 309, ან 310 წელს. იგი იყო სპარსეთის შაჰინშაჰ ჰორმიზდ -ის ვაჟი. მისი დაბადებიდან მალევე მამამისი დიდებულებმა მოკლეს ნადირობისას, რის შემდეგაც ტახტს არდაშირის უფროსი ძმა, ადურ ნარსე იკავებს. რამდენიმე თვეში იგი დიდებულებმა ჩამოაგდეს, დააბრმავეს და შემდეგ სიკვდილით დასაჯეს. იგივე ბედი ეწია მის ძმებსაც, გადარჩენა კი არდაშირმა მოახერხა, რომელიც რომის იმპერიაში გადამალეს. ამის შემდეგ დიდებულებმა ტახტზე არდაშირის უფროსი, მაგრამ მცირეწლოვანი ძმა, შაპურ დასვეს, რათა უკეთ შესძლებოდათ ქვეყნის თავიანთ ნებაზე მართვა. მანამ სანამ შაპურს 16 წელი შეუსრულდებოდა, ქვეყანას მართლაც დიდებულები მართავდნენ.

344 წელს არდაშირი ნოდარდაშირაგანის მეფე-გამგებელი გახდა. რამდენადაც ცნობილია, იგი თანამშრომლობდა თავის ძმასთან, მეფე შაპურთან და იცავდა ირანს რომის იმპერატორ იულიანე განდგომილის თავდასხმებისაგან. ამის სანაცვლოდ, 379 წელს შაპურ -მ არდაშირი თავის მემკვიდრედ გამოაცხადა და პირობა დადო, რომ თავისი ვაჟი, შაპურ ტახტზე პრეტენზიას არ განაცხადებდა.

ამ პირობის დადებიდან სულ მალე, 379 წელს შაპურ გარდაიცვალა და ტახტი მართლაც არდაშირ -მ დაიკავა. იგი თავისი ხანმოკლე მმართველობის პერიოდში დიდ ყურადღებას უთმობდა სომხეთში მიმდინარე მოვლენებს. ეს იმიტომ, რომ სომხეთის მეფე არშაკ -ის უფროსი ვაჟი ჯერ კიდევ შაპურის მმართველობისას მოკლეს, რის შემდეგაც სომხები რომაელების მხარეს გადავიდნენ. აღსანიშნავია, რომ სომხეთში რეალურ ძალაუფლებას არა სამეფო ოჯახი, არამედ მამიკონიანთა არისტოკრატიული საგვარეულო ფლობდა მუშეგ -ის თაოსნობით. მისი თავიდან მოცილების მიზნით, არშაკ -მ იგი რომის იმპერატორთან დაასმინა და მის წინააღმდეგ შეთქმულებაში მონაწილეობაში დასდო ბრალი, რის გამოც იგი იპერატორმა სიკვდილით დასაჯა. ამ ქმედებამ განარისხა მუშეგის ძმა, მანუელი, რომელიც არდაშირ -ს შეეკრა და ირანელთა მხარეს გადავიდა. არდაშირის ხელშეწყობით მანუელმა სახელმწიფო გადატრიალება მოაწყო და სომხეთის ტახტზე არშაკ -ის განსვენებული ვაჟის ქვრივი, ზარმანდუხტი დასვა, რომელიც თავად არდაშირის ქალიშვილი იყო. ამით ირანელებმა სომხეთი ფაქტობრივად თავიანთ დაქვემდებარებაში შეიყვანეს, სადაც მანუელ მამიკონიანმა სპასპეტის წოდება მიიღო. ამის სანაცვლოდ მანუელმა ირანელებს საშუალება მისცა, რომ სომხეთში თავიანთი გარნიზონები ჩაეყენებინათ.

სპარსულ-სომხური ჰარმონიული თანაცხოვრება დიდ ხანს არ გაგრძელებულა. სულ მალე ადგილობრივმა დიდგვაროვანმა, სახელად მერუჯანმა, მანუელს დეზინფორმაცია მიაწოდა და უთხრა, რომ ირანული გარნიზონები მის დაპატიმრებას აპირებდნენ. განრისხებულმა მანუელმა თავისი ჯარები შეკრიბა, თავს დაესხა სომხეთში მდგარ ირანულ არმიას და მთლიანად გაანადგურა იგი. ამ დროს მან 10,000 სპარსელი ჯარისკაცი ამოხოცა. ამ ამბიდან სულ მალე, მანუელი გარდაიცვალა, რამაც ქვეყანაში არეულობა გამოიწვია. სასაზღვრო ზონაში მშვიდობის შენარჩუნების მიზნით, რომის იმპერატორმა თეოდოსიუს -მა და არდაშირ -მ ხელშეკრულება გააფორმეს. ამ ამბიდან ძალიან მალე, უკმაყოფილო სპარსელმა დიდებულებმა 383 წელს არდაშირ მოკლეს. ვინაიდან მას მხოლოდ ერთი ქალიშვილი ჰყავდა და ისიც სომხეთში იყო გათხოვილი, სპარსეთის ახალი შაჰინშაჰი მისი ძმისწული, შაპურ გახდა.
შაპურ III

შაპურ (; გ. დეკემბერი, 388) — სასანიანთა დინასტიის წარმომადგენელი. სპარსეთის შაჰინშაჰი 383-388 წლებში. შაჰინშაჰ შაპურ -ის ვაჟი.

ბიოგრაფია
შაპურის დაბადების თარიღი და ადგილი უცნობია. იგი იყო სპარსეთის შაჰინშაჰ შაპურ -ის ვაჟი. მიუხედავად იმისა, რომ უფროსი ძმები არ ჰყოლია, მამამისმა რომაელთა წინააღმდეგ ბრძოლაში გაწეული დახმარებისათვის ტახტის მემკვიდრედ თავისი ძმა, არდაშირ გამოაცხადა, რომელმაც იგი 379 წელს ჩაანაცვლა.

მსგავსად წინამორბედებისა, 383 წელს არდაშირ სპარსელმა დიდგვაროვნებმა მოკლეს. ვინაიდან მას ვაჟი არ დარჩენია, სპარსეთის ახალ შაჰინშაჰად შაპურ დასვეს. შაპური განაგრძობდა მამის დაწყებულ პოლიტიკას და დიდებულთა შევიწროვებას. მან კარგად იცოდა, რომ თავისი წინამორბედი შაჰინშაჰები დიდებულებმა მოკლეს, რის გამოც ტახტზე ასვლისას საჯაროდ განაცხადა, რომ თავის კარზე იგი არ დაუშვებდა „სიცრუეს, სიხარბესა და თავის მართლებას“, რაც არისტოკრატთათვის მიუღებელი იყო.

ტახტზე ასვლისთანავე შაპურმა განაახლა სომხეთთან დაკავშირებული დავა, რომელიც ბიძამისმა, არდაშირ -მ ძლივს დაასრულა. შაპურ -მ თავის სიცოცხლეში მოახერხა და დაიპყრო ალბანეთი და იბერია, შაპურ კი სომხეთის დაპყრობაზე და მთელი კავკასიის დამორჩილებაზე ოცნებობდა. ვასლობის პირობის სანაცვლოდ, მან სომხეთში არკაშიანთა დინასტია გაამეფა, თუმცაღა სომხეთის მცირე ნაწილი კვლავ რომის იმპერიის შემადგენლობაში რჩებოდა. დარჩენილი სომხეთის მოსაერთებლად 383-384 წლებში რომის იმპერატორმა თეოდოსიუს -მა ირანში დიდი ჯარები გააგზავნა. მიუხედავად განზრახვისა, სპარსელებსა და რომაელებს შორის ერთი შეტაკებაც არ მომხდარა, რადგან სახელმწიფოთა ლიდერებმა დროულად მოახერხეს დიპლომატიური მოლაპარაკებების გზით პრობლემის გადაჭრა.

მათი საერთო შეთანხმების მიხედვით სომხეთი რომმა და სპარსეთმა ორად გაიყო. საზღვარი გატარდა ჩრდილოეთით თეოდოსიოპოლისიდან სამხრეთით ამიდამდე, რაც იმას ნიშნავდა, რომ სომხეთის დიდი ნაწილი სასანიანებს დარჩათ. ზემოთ ხსენებული საზღვარი მხოლოდ 387 წელს იქნა გატარებული, რის შემდეგაც შაპურ -მ შინა ვითარების გამოსწორება დაისახა მიზნად და ბრძოლა გამოუცხადა ბაქტრიის მმართველ სიკარიტების დინასტიას.

შაპურ თავისი მეფობის მეხუთე წელს, სრულიად მოულოდნელად გარდაიცვალა. რამდენადაც ცნობილია იგი ძალიან სადა გემოვნების მქონე ადამიანი იყო, რის გამოც თავის სასახლეში ხშირად დგამდა კარავს და შიგნით იძინებდა. მისი გარდაცვალების მიზეზი ის გახდა, რომ კარვის დამჭერი ძირითადი თოკები დიდგვაროვნებმა გადაჭრეს, რის შემდეგაც ძირითადი ძელი პირდაპირ მას დაეცა და ადგილზევე მოკლა. ამის შემდეგ ტახტზე შაპურის ვაჟი, ბაჰრამ ავიდა.
კჰაო-პჰრა-ვიჰანის ეროვნული პარკი

კჰაო-პჰრა-ვიჰანის ეროვნული პარკი (ტაი: ุ่ิิ) — დაცული ტერიტორია სისაკეტის პროვინციაში, ტაილანდში, რომელიც საუკუნის კჰმეერების იმპერიის არაერთ ნანგრევს მოიცავს. პარკი ქალაქ სისაკეტისგან სამხრეთით 98 კმ²-ზეა გადაჭიმული. ეროვნული პარკი მდებარეობს წითელი ქვის კლიფზე, რომელიც ხორაკის პლატოს სამხრეთ საზღვარზე მდებარე დანგრეკის მთიანეთში შედის. ეროვნული პარკი ტაილანდის სისაკეტის პროვინციისა და კამბოჯის პრეაჰ ვიჰეარის პროვინციის საზღვარზე მდებარეობს. კლიფის სახელწოდება ტრანსკრიფციის ტაილადის სამეფო გენერალურ სისტემაში პჰა მო ი დაენგია (ี).

კარიბჭე პრასატ კჰაო-პჰრა-ვიჰანისკენ
პჰა მო ი დაენგის ზემოთ მდებარე კარიბჭე პრეაჰ-ვიჰეარის ტაძრისკენ მიემართება. კარიბჭე საზოგადოებისთვის ღიაა და გადასახადის გადახდის შემთხვევაში პარკში შესვლა ყველა მუსრველს შეულძლია. როდესაც ორ ქვეყანას შორის მშვიდობიაი ურთიერთობაა, ტაძრის ნანგრევების ნახვა ტაილანდის მხრიდანაცაა შესაძლებელი. ორივე მხარე დამატებით გდასახადს აწესებს, თუმცა კამბოჯაში მოსახვედრად ტაილანდელებს ვიზა არ სჭირდებათ. 1962 წელს გაეროს საერთაშორისო სასამართლომ ტაძრის ნანგრევები კამბოჯას მიაკუთვნა, თუმცა 4.6 კმ² ტერიტორია ჯერ კიდევ ტაილანდის დაქვემდებარებაშია. 2008 წელს მსოფლიო მემკვიდრეობის კომიტეტის 32-ე სესიაზე ტაძარი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა ნუსხაში შეიტანეს, რასაც შეიარაღებული დაპირისპირება მოჰყვა.
ვლადიმერ ხომიაკოვი

ვლადიმერ ვლადიმერის ძე ხომიაკოვი (; დ. 6 აგვისტო, 1984, კროპივნიცკი, უკრაინის სსრ) — რუსი კლასიკური პიანისტი.

ადრეული წლები
ვლადიმერ ხომიაკოვი დაიბადა 1984 წლის 6 აგვისტოს კროპივნიცკიში (უკრაინა/სსრკ), პროფესიონალი მუსიკოსების ოჯახში (ოდესის კონსერვატორიის კურსდამთავრებულები). მისი მამა ვლადიმერ ვიქტორის ძე ხომიაკოვი არის დღესდღეობით ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი რუსი კონცერტების ორგანიზატორი.

იგი აღიზარდა ჩელიაბინსკიში, რუსეთში, სადაც მან მუსიკის სწავლა 4 წლის ასაკში, დედასთან, ოლღა დონსკაიასთან დაიწყო. 6 წლის ასაკში ხომიაკოვმა დაიწყო ჩელიაბინსკის სცეციალურ მუსიკალურ სკოლაში გავეთილებზე დასწრება; მას ლიუდმილა ეკიმოვა ასწავლიდა; ათი წლის ასაკში, ჩელიაბირსკის ფილარმონიულ საზოგადოებაში შეასრულა თავისი პირველი სოლო რეციდივი.

განათლება
2000 წელს სანქტ-პეტერბურგის ფორტეპიანოს ღია კონკურსში პირველი პრიზის მოგების შემდეგ, ხომიაკოვმა სწავლა დაიწყო სანქტ-პეტერბურგის კონსერვატორიაში, ალექსანდრე სანდლერის ზედამხედველობის ქვეშ. 2008 წელს ფორტეპიანოზე შესრულებული ჩვენებით მან სასწავლებელი ოსტატის ხარისხით დაამთავდა. მან მიიღო პრესტიჟული არტისტის დიპლომის პროგრამა, რომელსაც სამხრეთ კალიფორნიის უნივერსიტეტის ტორნტონის მუსიკის სკოლა (ლოს ანჯელესი) სთავაზობდა; აღნიშნული პროგრამა წარჩინებით დაამთავრა და წლის გამორჩეულ კურსდამთავრებულადაც დასახელდა.

2016 წელს დაასრულა სორტონის სკოლის მუსიკალური ხელოვნების სადოქტორო პროგრამა.

გარდა ამისა, ხომიაკოვმა სწავლა დაასრულა მრავალ მასტერ-კლასისა და საგანმანათლებლო პროგრამაში, მათ შორისაა: ჰოლანდიის მუსიკალური სესიები (ბარჯენი, ნიდერლანდები), აკადემია (მიხელშტადტი, გერმანია, მოზართეუმის უნივერსიტეტის ზაფხულის აკადემია (ზალცბურგი, ავსტია) სადაც იგი დიმიტრი ბაშკიროვის ზედამხედველობის ქვეშ სწავლობდა. მისი სხვა მასწავლებლები სხვადასხვა წლებში იყვნენ: ალექსანდრე ნასედკინი, მიხეილ ვოსკრესენსკი, პავლე ეგოროვი, იური როზუმი, არიე ვარდინაუმ შტარკმენი, სტიუარტ ლ. გორდონი.

საკონცერტო გამოჩენები
იგი სოლო რეციდივებსა და კამერულ ორკესტრთან ერთად გამოჩნდა ისეთ ადგილებში როგორიცაა: სეულის ხელოვნების ცენტრი, ფლაგეი სტუდიო ფორი (ბრიუსელი), რიმსკი-კორსაკოვის კონსერვატორია (სანქტ-პეტერბურგი), კაცის ფილარმონიის დარბაზი და სახელმწიფო ფილარმონიის პალატის დარბაზი (ნოვოსიბირსკი, რუსეთი), ჩაიკოვსკის კონსერვატორია (მოსკოვი), დრეზდენის ოპერის თეატრი (დრეზდენი), მოცარტიუმის დარბაზი (ზალცბურგი), მილერის გარე თეატრი (ჰიუსტონი), ზიპერის დარბაზი (ლოს-ანჯელესი), როისის დარბაზი (ლოს-ანჯელესი), უიშლირ ებელის თეატრი (ლოს-ანჯელესი), გინდის აუდიტორია (ლოს-ანჯელესი), სან-პედროს აუდიტორია (მონტერეი), კოსტა რიკას ეროვნული თეატრი (სან-ხოსე, კოსტა რიკა), მოდერნოს თეატრი (გროსეტო, იტალია), კოერნერის დარბაზი (ტორონტო, კოუგლინ-საუნდერსის საშემსრულებლო ხელოვნების ცენტრი (ალექსანდრია, ლუიზიანა), ჰიუჯუს ხელოვნების ცენტრი (ჰიუჯუ, ჩინეთი), ლუკას ხელოვნების თეატრი (სავანა, ჯორჯია), კატალონიური მუსიკის სასახლე (ბარსელონა) და მრავალი სხვა.
ავლაბრის ფერისცვალების ეკლესია

ავლაბრის ფერისცვალების ეკლესია, თბილისის ფერისცვალების დედათა მონასტერი, დარიის მონასტერი — არქიტექტურული ძეგლი თბილისში, ავლაბარში, ურბნისის ქუჩის №1-ში.

ისტორია
წმინდა ფერისცვალების ეკლესია მეფე ერეკლე მეორის მეუღლემ, დარეჯან დედოფალმა ააშენა, როგორც მის მიერვე აგებული სასახლის — „საჩინოს“ კარის ეკლესია. სასახლის კომპლექსში შედიოდა, ასევე, მისი საცხოვრებელი და სხვადასხვა დამხმარე სათავსები. ეკლესია აგებულია 1770-ან წლებში დარეჯან დედოფლის მიერ შემოზღუდულ ციხე-სიმაგრის კედლებზე, რომლის კოშკები, ბურჯები და კედლები ამოყვანილია რიყის ქვისა და ქართული აგურის შერეული წყობით.

ეგნატე იოსელიანის კატალოგში ვკითხულობთ:

1795 წელს აღა-მაჰმად ხანის მიერ თბილისის აღებისას ეკლესია და სასახლე დაზიანდა, მაგრამ მალე აღადგინეს. საქართველოს ეგზარქოსმა მიტროპოლიტმა თეოფილაქტემ აქ დააარსა სამრევლო სასწავლებელი და სასულიერო პირთა ბავშვებისათვის წმინდა ანდრია პირველწოდებულის სემინარია. პლატონ იოსელიანის ცნობით, საქართველოს ეგზარქოსმა მიტროპოლიტმა იონამ წმინდათა ერეკლესა და დარიას ეკლესია ფერისცვალების ეკლესიის სახელზე აკურთხა 1822 წელს.

მოსე ჯანაშვილი მოგვითხრობს:

საქართველოს გასაბჭოებისა და მოქალაქეების სტიქიურად შესახლების შემდეგ კომპლექსი არაერთხელ გადაკეთდა, დაემატა მინაშენები. 1970 წლებში დაიწყო საჩინოდან მობინადრეთა გასახლება. ეკლესიაში განთავსებული იყო 26 კომისრის მუზეუმი, შემდეგ ვერიკო ანჯაფარიძის სახელობის ერთი მსახიობის თეატრი.

ძეგლის აღწერა
ეკლესია აგურისა და ქვის შერეული წყობით არის ნაგები. ის დარბაზული ტიპისაა, გადახურულია კამარით, რომელსაც შუაზე საბჯენი თაღი აქვს. ორქანობიანი სახურავი დაბურულია კრამიტით. საკურთხევლის აფსიდი გარედან ნახევარწრიულად არის შვერილი. ფასადებზე აგურის წყობაში გამოყვანილია ჯვრების და რომბების ვერტიკალური მწკვრივები. შენობაში გამოყენებულია ირანული არქიტექტურისათვის დამახასიათებელი ელემენტები — დაბალი შეისრული თაღები, აგურის კბილანებიანი წყობის ტიმპანები. საუკუნეში მიაშენეს უყელო გუმბათით გადახურული, სივრცესთან ფართო თაღით დაკავშირებული კარიბჭე, რომელსაც კლასიცისტური ყაიდის შპილიანი სამრეკლო ადგას.

ეკლესიის ინტერიერის მოხატულობა საუკუნის ნახევრით თარიღდება და ანტონ და დავით გეგელიძეთა მიერ არის შესრულებული. საკურთხევლის აფსიდი 2001 წელს თავიდან მოიხატა.

მონასტრის ტერიტორიაზე 1999 წლიდან არქიტექტორების თეიმურაზ ბერიძისა და ზაზა ციციშვილის პროექტის მიხედვით ჩატარდა სარესტავრაციო სამუშაოები. მოიხსნა შელესილობა და აღდგა აგურის კედლების თავდაპირველი წყობა. მოიხსნა, ასევე, ცრუ გუმბათი ტაძრის ორქანობიანი სახურავიდან. ეკლესიის სამხრეთ მხარეს აშენდა სატრაპეზო.
ბაჰრამ IV

ბაჰრამ (; გ. 399) — სასანიანთა დინასტიის წარმომადგენელი და სასანიდური სპარსეთის შაჰინშაჰი 388-399 წლებში. შაჰინშაჰ შაპურ -ის ვაჟი.

სახელი
მისი სახელი „ბაჰრამი“ ახალი გრამატიკული ნორმების გამო შეცვლილი ვერსიაა ძველი სპარსული სახელისა „ვაჰრამი“, რომელიც „ღვთის გამარჯვებას“ ნიშნავს. ხშირად, მის სახელს მნიშვნელობის მიხედვით სხვადასხვა ერები პირდაპირ თარგმნიდნენ, რის გამოც პართიელები „ვაროაგანს“, ბერძნები „ბარანესს“, ხოლო სომხები „ვრაამს“ უწოდებდნენ.

ბიოგრაფია
ბაჰრამის დაბადების თარიღი და ადგილი დღემდე უცნობია. აგრეთვე სადავოდ რჩება მისი მამის ვინაობაც. ალ-ტაბარის მიხედვით იგი შაპურ -ის (მმართ. 309-379) ვაჟი იყო, თუმცა ჰამზა ალ-ისფაჰანისა და მრავალი სხვა ისტორიკოსის მტკიცებით ბაჰრამის მამა შაპურ -ის ძე, შაპურ (მმართ. 383-388) იყო.

მამამისის მმართველობის პერიოდში, ბაჰრამი კირმანის პროვინციის მმართველი იყო, სადაც მან ააგო ქალაქი შირაგანი. ახლად დაარსებულმა ქალაქმა სახელი მალევე გაითქვა და შემდგომში დიდ როლს თამაშობდა სასანიდური სპარსეთის ეკონომიკაში, რადგანაც სავაჭრო კუთხით მეტად მომგებიან ადგილას მდებარეობდა. კირმანის სხვა გუბერნატორთა მსგავსად ბაჰრამის ატარებდა კირმანშაჰის (კირმანის მეფე) წოდებას.

388 წელს შაპურ დიდებულებმა მოკლეს, რის გამოც ტახტი ბაჰრამ -მ დაიკავა, როგორც მისმა უფროსმა ვაჟმა.

შაპურ -მ თავისი მმართველობის პერიოდში რომთან ომი დაასრულა და სადავო სომხეთის მიწები გადაინაწილეს, თუმცაღა ამ შეთანხმებამ ძლივს იარსება მის გარდაცვალებამდეც კი. 389 წელს სომხეთის ვასალმა მეფე ხოსროვ -მ ზოროასტრისტული სპარსეთისაგან გამოყოფა და ერთმორწმუნე რომის იმპერიასთან შეერთება მოინდომა, რის გამოც ხელშეკრულება გააფორმა რომის იმპერატორ თეოდოსიუს -თან. ამან განარისხა ბაჰრამი, რომელიც დიდი ჯარებით შეიჭრა სომხეთში, ჩამოაგდო და ობლივიონის ციხესიმაგრეში გამოკეტა ხოსროვი, მეფედ კი მისი ძმა, ვრამშაპუჰი დასვა.

395 წელს სასანიანთა იმპერიაში შემავალ ასურისტანის პროვინციაში ჰუნები შეიჭრნენ, სადაც მათ გადაწვეს უამრავი სოფელი და გაჩეხეს ტყეები. მათ წინააღმდეგ ბაჰრამ -მ მალევე გააგზავნა ჯარები, რომელთაც მოახერხეს ჰუნების ერთიანად ამოხოცვა და წართმეული სიმდიდრის უკან დაბრუნება, ხის მასალის ჩათვლით.

მიუხედავად დიდი მცდელობისა, ბაჰრამ არაეფექტური და არაპოპულარული მმართველი იყო. მას ეჭვის თვალით უყურებდა როგორც არისტოკრატია, ისე სასულიერო წოდება, რის გამოც იგი 399 წელს მისივე დაცვის წევრებმა მოკლეს, რომლებიც სავარაუდოდ დიდებულებმა მოისყიდეს. ამის გამო ტახტი მისმა უმცროსმა ძმამ, იეზდიგერდ -მა დაიკავა.
იეზდიგერდ I

იეზდიგერდ (; გ. 420) — სასანიანთა დინასტიის წარმომადგენელი და სასანიდური სპარსეთის შაჰინშაჰი 399-420 წლებში. შაჰინშაჰ შაპურ -ის ვაჟი და ბაჰრამ -ის ძმა, ბაჰრამ -ისა და შაპურ -ის მამა.

მისი მმართველობის პერიოდში სპარსეთი საგრძნობლად დაუახლოვდა ბიზანტიას და შეწყდა ქრისტიანთა დევნაც.

ბიოგრაფია
იეზდიგერდის დაბადების თარიღი და ადგილი უცნობია. იგი იყო სპარსეთის შაჰინშაჰ შაპურ -ის უმცროსი ვაჟი. მისი სახელი „იეზდიგერდი“ ძველ სპარსულად „ცოდვილს“ ნიშნავს.

388 წელს დიდებულებმა მოკლეს იეზდიგერდის მამა, შაჰინშაჰი შაპურ , რომელიც თავისმა უფროსმა ვაჟმა, ბაჰრამ -მ ჩაანაცვლა, რომელმაც მამის ბედი გაიზიარა 399 წელს, რის გამოც საბოლოოდ ტახტზე იეზდიგერდ ავიდა. აღსანიშნავია, რომ წინამორბედთაგან განსხვავებით იგი დიდებულებს არ მოუკლავთ და შედარებით დიდ ხანსაც მართავდა ქვეყანას.

მრავალწლიანი ომის შემდეგ, იეზდიგერდმა მოახერხა ბიზანტიის იმპერიასთან ურთიერთობების დათბობა. როგორც ცნობილია, მასსა და რომის იმპერატორ არკადიუსს შორის ურთიერთობა იმდენად ახლო იყო, რომ იმპერატორმა 408 წელს თავისი ვაჟის, თეოდოსიუსს აღმზრდელად იეზდიგერდის რეკომენდებული სპარსი საჭურისი დანიშნა. აგრეთვე დასტაბილურდა ურთიერთობა ჰუნებთანაც, რომლებიც ძველებურად უხეშად აღარ არღვევდნენ სპარსეთის საზღვრებს.

ბიზანტიის იმპერიასთან დაახლოვებამ გამოიწვია ის, რომ შაჰინშაჰი ტოლერანტულ დამოკიდებულებას ამჟღავნებდა ქრისტიანებთან მიმართებით. სპარსეთის ისტორიაში პირველად, ქრისტიანული სარწმუნოება აღარ იდევნებოდა და დასაშვები გახდა, რამაც ზოროასტრისტული რელიგიის სასულიერო პირების უკმაყოფილება გამოიწვია. მიუხედავად ასეთი მტკიცე და ბევრისათვის არმოსაწონი რეფორმებისა, მისი მმართველობა მაინც მყარი იყო. იგი იმდენად დაუახლოვდა იმპერიაში მცხოვრებ ქრისტიანებს, რომ ზოგიერთი მატიანე დეზინფორმაციასაც ავრცელებდა და წერდა, რომ შაჰინშაჰი მალულად მოინათლა, თუმცა იეზდიგერდი სიცოცხლის ბოლომდე თავისი რწმენის ერთგული იყო.

მისი მმართველობის დასასრულს ქრისტიანთა დევნა კვლავ განახლდა, რაც გამოწვეული იყო ისევ ქრისტიანთა ქმედებებით, რომელთაც დაანგრიეს და დაწვეს წარმართული სპარსული ტაძრები. როდესაც სპარსეთში მცხოვრები ქრისტიანების მმართველმა ეპისკოპოსმა უარი განაცხადა ზიანის ანაზღაურებაზე, იეზდეგირდმა ქურუმების ზეწოლით კვლავ განაახლა მათი მასობრივი დევნა. საპასუხოდ და ქრისტიანთა დაცვის მიზნით, მას ომი გამოუცხადა მეზობელმა ბიზანტიის იმპერიამ, რომელთა გამოგზავნილი ჯარიც რამდენჯერმე დაამარცხა იეზდიგერდის ვაჟმა, ბაჰრამმა.

იეზდიგერდ 420 წელს გარდაიცვალა, რის შემდეგაც ტახტზე მისი ვაჟი, ბაჰრამ ადის. ოფიციალური ვერსიით იგი დიზინტერიამ შეიწირა, თუმცა აგრეთვე არსებობს ვერსია, რომ იგი უკმაყოფილო სასულიერო პირებმა მოწამლეს.
ფეხბურთი რუსეთში

ფეხბურთი რუსეთში ყველაზე პოპულარული სპორტის სახეობაა.

ფონი
როდესაც სსრკ 15 ქვეყანად დაიშალა, კავშირში ოდესღაც მოქმედი ცნობილი საფეხბურთო სტრუქტურა დაინგრა. საბჭოთა კავშირში ფეხბურთი მეორე ყველაზე პოპულარული სპორტის სახეობა იყო. მაშინ როდესაც ეროვნული გუნდები და კლუბები უკავშირდებოდნენ სახელმწიფო ინსტიტუტებსა ან მასობრივ ორგანიზაციებს, 1991 წელს მათი ნაწილი გახდა კერძო „საწარმო“. საბჭოთა კავშირის უმაღლესი ლიგის მრავალი გუნდი, რომელნიც ერთ-ერთ უძლიერესად ითვლებოდნენ და კონკურენციას უწევდნენ ინგლისისა და იტალიის გუნდებს, შევიდნენ სხვადასხვა დამოუკიდებელი რესპუბლიკების ეროვნულ საფეხბურთო ასოციაციებში. ბევრმა ცნობილმა გუნდმა დაკარგა დაფინანსება მთავრობისაგან და სპონსორების ლოდინი/ძებნა დაიწყო. რუსეთის მოქალაქენი ძირითადად დაინტერესებულნი არიან ეროვნული გუნდით, რომელიც მსოფლიოს მსოფლიოს თასზე და ევროპის ჩემპიონატზე ასპარეზპბს და პრემიერ ლიგით, სადაც სხვადასხვა ქალაქების კლუბები რუსეთის ჩემპიონობისთვის იბრძვიან. ასევე არის ისეთი ნაკლებად კონკურენციული ტურნირი, როგორიცაა რუსეთის თასი. რუსეთში ყველაზე წარმატებული კლუბები არიან: სპარტაკი მოსკოვი, ლოკომოტივი მოსკოვი, ცსკა მოსკოვი, ზენიტი სანქტ-პეტერბურგი, დინამო მოსკოვი და ტორპედო მოსკოვი.

დღეს რუსეთში ყველაზე პოპულარული სპორტის სახეობაა. უცხოელი მოთამაშეები ზოგჯერ ძალიან მტრულ გარემოში ხვდებიან. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია რუსეთის ფეხბურთში რასიზმის პრობლემა.

ეროვნული ნაკრები
ეროვნული ნაკრები ადრე საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ნაკრები იყო და იგი ფეხბურთში მსოფლიოში ძლიერ ძალას წარმოადგენდა. საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ რუსეთის ეროვნულ ნაკრებმა წარმატებეას მიაღწია ევრო 2008-ში. თუმცა, ეს ერთადერთი შემთხვევა იყო, როდესაც რუსეთმა მოახერხა ძირითადი ტურნირის პლეი-ოფიში წინსვლა. რუსეთის ნაკრები ტურნირს ჯგუფურ ეტაპზე გამოეთიშა: მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1994-ში, მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2002-ში, მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2010-ში, ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1992-ში, ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2004-ში, ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი-ში და ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი-ში. ამჟამად რუსეთის ნაკრები ფიფას მსოფლიო რეიტინგში 65-ე ადგილზეა.

მსოფლიო თასის მასპინძელი
2010 წლის 2 დეკემბერს რუსეთს მიენიჭა მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2018-ის გასამართი ქალაქის სტატუსი. რუსეთმა ტურნირს პირველად უმასპინძლა. იგი გახდა ყველაზე დიდი ქვეყანა რომელმაც მსოფლიო თასს უმასპინძლა; აღნიშნული სტატუსს 1994 წლიდან აშშ ფლობდა.

ევროპული შეჯიბრებები
უეფას კოეფიციენტით რუსეთის ლიგა განიხილება როგორ მეექვსე ყველაზე ძლიერი ლიგა ევროპაში. რუსეთის ლიგის კლუბები მუდმივად ასპარეზობენ უეფას ჩემპიონთა ლიგასა და ევროპა ლიგაში. ბოლო წლების განმავლობაში რუსულმა კლუბებმა ევროპაში სამი ძირითადი თასი მოიპოვეს: ცსკა მოსკოვის 2004-05 წლების უეფას თასი, ზენიტი სანქტ-პეტერბურგის 2007-08 უეფას თასი და 2008 წლის უეფას სუპერ თასი.

ქალთა ფეხბურთი
ქალთა ფეხბურთი მამაკაცთა ფეხბურთთან შედარებით არც ისე პოპულარულია, თუმცა მისი პოპულარობა 2000-იან წლებში გაიზარდა.
ვალერი ვორონინი

ვალერი ვორონინი (; დ. 17 ივლისი, 1939, მოსკოვი, რსფსრ, სსრ კავშირი — გ. 19 მაისი, 1984, იქვე) — რუსი და საბჭოთა ფეხბურთელი, ნახევარმცველი. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1964).

ბიოგრაფია
იცავდა მოსკოვის „ტორპედოსა“ და საბჭოთა კავშირის ეროვნული და ოლიმპიური ნაკრების ღირსებას. საბჭოთა კავშირის ორგზის (1960, 1965) ჩემპიონი, ორგზის (1961, 1964) ვიცე-ჩემპიონი და საბჭოთა კავშირის თასის (1960) მფლობელი მოსკოვის „ტორპედოს“ შემადგენლობაში. 1964 წლის ევროპის ვიცე-ჩემპიონი საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში. 1962 წლის ჩილეს და 1966 წლის ინგლისის მსოფლიო ჩემპიონატების მონაწილე. საყოველთაოდ აღიარებულია ყველა დროის ერთ-ერთ საუკეთესო რუს და საბჭოთა ფეხბურთელად.

იგი ერთადერთია საბჭოთა და პოსტსაბჭოთა ფეხბურთელთა შორის, ვინც მსოფლიო ჩემპიონატის სიმბოლურ ნაკრებში შეიყვანეს (1962). 1964 და 1965 წლებში დაასახელეს საბჭოთა კავშირის წლის საუკეთესო ფეხბურთელად. ექვსჯერ იყო დასახელებული საბჭოთა კავშირის წლის 33 საუკეთესო ფეხბურთელის სიაში. აქედან ოთხჯერ პირველ ნომრად.

სანაკრებო კარიერა
1960–1968 წლებში საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების ღირსებას იცავს, რომლის შემადგენლობაში 63 შეხვედრას ატარებს და 5 ბურთი გააქვს.

სანაკრებო სტატისტიკა
მსოფლიო ჩემპიონატებზე
ვალერი ვორონინმა მსოფლიო ჩემპიონატების 9 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა.

მიღწევები
საკლუბო
ტორპედო მოსკოვი
საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი
ჩემპიონი: 1960, 1965
ვიცე-ჩემპიონი: 1961, 1964
საბჭოთა კავშირის თასი
თასის მფლობელი: 1960
ფინალისტი: 1961
სანაკრებო
საბჭოთა კავშირი
ევროპის ჩემპიონატი
ვიცე-ჩემპიონი: 1964
მსოფლიო ჩემპიონატი
ბრინჯაოს პრიზიორი: 1966
ინდივიდუალური
საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი: 1964 № 1479
მსოფლიო ჩემპიონატის სიმბოლური ნაკრების წევრი: 1962
საბჭოთა კავშირის საუკეთესო ფეხბურთელი: 1964, 1965

№1: 1961, 1963, 1964, 1965
№2: 1960, 1966
მაზარი

მაზარი — შუა აზიასა და ახლო აღმოსავლეთში: მუსლიმანი მმართველების ან წმინდანების მავზოლეუმი, აკლდამა. ეს არის მთავარი პილიგრიმობის ობიექტი, მუსლიმთათვის.

ტერმინი ზიიარა აღნიშნავს, მოციქულების, წმინდანების, შიიტ იმამთა და სხვა წმინდანთა საფლავებისა და რელიკვიების მოლოცვას. თავდაპირველად ისლამი მკაცრად უარყოფდა ყოველგვარ თაყვანისცემის ადგილს შავი ქვის გარდა, რადგანაც მას კერპთაყვანისმცემლობად თვლიდა. თუმცა შემდგომ, უკვე ადრეულ ისლამში პატივს მიაგებდნენ ღვთისმისავ ადამიანებს, ასევე ჭეშმარიტ მორწმუნეებსაც რომელთაც ვალი ეწოდებათ.

სუნიტმა ალიმებმა, რომლებიც ისლამის სიწმინდის დამცველებად გამოვიდნენ ზიარა სიახლედ გამოაცხადეს, ამის მიზეზი კი იყო ის, რომ ეს უკანასკნელი არ არის მოხსენიებული ყურანსა და ასევე არც სუნაში. ასევე ჰადისთა კანონიკურ კრებულში გარდა ამ ყველაფრისა მკარად არის გაკიცხული მიცვალებულთა დატირება, საფლავის მონახულებაც კი. სწორედ ამ დროს გარს უვლიან მოციქულთა საფლავებს და სწირავენ მსხვერპლს, ასევე რთავენ საფლავს ხის ტოტებითა და ფერად-ფერადი ნაწრებით. ასევე კითხულობენ ყურანს და მოიხსენიებენ ალაჰს, სწორედ ამ დროს რიტუალი სრულდება სიმღერისა და დოლის ცემით.

წმინდანთა შორის მამაკაცებთან ერთად თაყვანს სცემდნენ ღვთისმოსავ ქალებსაც, მაგრამ ისლამში წმინდანი ქალები გაცილებით ნაკლებიც იყო, ვიდრე უშუალოდ მამაკაცები. ასევე ჩამოყალიბდა მუჰამადის კულტი, რომელსა მიეწერება არაერთი სასწაული და ზებუნებრივი ძლიერება. გარდა მუჰამადისა, ხალხურ რწმება წარმოდგენებში სხვა კულტებიც შეიქმნა.

აღსანიშნავია, ასე ისიც, რომ თეოლოგები შეეცადნენ წმინდანთა კულტისათვის ისეთი ფორმა მიეცათ, რაც საერთოდ არ იქნებოდა ყურანისა და ისლამის მოძღვრების საწინააღმდეგო.

წმინდანთა საფლავებზე ჩვეულებრივ იყო ასევე მავზოლეუმები, მეჩეთები და ასევე დევრიშთა სადგომებიც, რომელთა მაღალი შემოსავალი ჰქონდათ პილიგრიმებისგან.

უნდა აღინიშნოს, რომ ჯერ კიდევ საუკუნემდე მოციქულის საფლავი არ წარმოადგენდა მოლოცვის ობიექტს. თუმცა სწორედ საუკუნის ბოლოდან უკვე სწრაფად განვითარდა წმინდანთა კულტი, რაშიც საკმაოდ დიდი როლი შეასრულა სუფიზმა და სუფიურმა საძმომ. ძირითადად მსგავსი პილიგრიმობა, მოციქულთა საფლავის მოლოცვა ხდება განსვენებულთა დაბადების დღეს. ზიარას დროს კითხულობენ ყურანის ზოგიერთ სურას, განსაკუთრებით კი ფათიჰას.

 საუკუნის ბოლოს დაფიქსირებულია მავზოლეუმების და მეჩეთების მშენებლობა ასჰაბთა და ასევე ცნობილ მუსლიმ მეცნიერთა საფლავებზე.

აღსანიშნავია ასევე, მუსლიმს, რომელსაც არ შეუძლია იმამთა საფლავების მოსალოცად წასვლა, უნდა წავიდეს უდაბურ ადგილს, ან ავიდეს მაღალი სახლის სახურავზე, ამის შემდგომ მიბრუნდეს სახით მექისაკენ და წარმოთქვას სპეციალური მისალმება ზიარა ნამა.

მონიშნული სიის ელემენტი