iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
რიხარდ ნოიტრა

რიხარდ იოზეფ ნოიტრა ( ; დ. 8 აპრილი, 1892, ვება, ავსტრია — გ. 16 აპრილი, 1970, ვუპერტალი, გერმანია) — მოდერნიზმის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი არქიტექტორი.

ნოიტრა ადოლფ ლოოსთან სწავლობდა ვენის ტექნიკურ უნივერსიტეტში. ამ პერიოდში მასზე ოტო ვაგნერმა მოახდინა გავლენა. შემდეგ ის გარკვეული პერიოდი გერმანიაში ერიხ მენდელსონის სტუდიაში მუშაობდა. 1923 წელს ის აშშ-ში გადადის, ხოლო 1929 წელს ნატურალიზებული მოქალაქე ხდება. მცირე ხნით ის აქ ფრენკ ლოიდ რაიტთან მუშაობს, სანამ რუდოლფ შინდლერის მოწვევით კალიფორნიაში გადვიდოდეს.

კალიფორნიაში ის სწრაფად ხდება პოპულარული მკაცრად გეომეტრიული, თუმცა ამასთან ჰაეროვანი კონსტრუქციებისთვის, რაც საუკუნის შუა წლების თანამედროვე საცხოვრებლის დასავლეთის სანაპიროს ვარიაცია გახდა. 1930-იან წლებში ნოიტრა ლოს-ანჯელესში მოღვაწეობს.

ნოიტრა განთქმული იყო იმ ყურადღებით, რომელსაც ის უთმობდა მისი კლიენტების მოთხოვნილებებს, მიუხედავად პროექტის ზომისა, სხვა არქიტექტორებისგან განსხვავებით, რომელთათვის საკუთარი არტისტული ხედვა კლიენტისაზე მნიშვნელოვანი იყო. ნოიტრა ხშირად იყენებდა დეტალურ კითხვარებს, მისი კლიენტების მოთხოვნილებების გამოსაცნობად, მათდა გასაკვირად. შედეგად, მისი საცხოვრებელი სახლები ხელოვნების, გარემოსა და პრაქტიკული კომფორტის ნაზავი ხდებოდა.
ესპანეთ-ამერიკის ომი

ესპანეთ-ამერიკის ომი 1898 - ომი კოლონიური სამფლობელოების გადასანაწილებლად აშშ-სა და ესპანეთს შორის, რომელიც მიზნად ისახავდა ესპანეთის კოლონიების კუბის, ფილიპინებისა და პუერტო-რიკოს ხელში ჩაგდებას. ომს წინ უძღოდა ძლიერი აჯანყებები ესპანელთა ბატონობის წინააღმდეგ კუბასა (1895 წლიდან) და ფილიპინებზე (1896 წლიდან). 1898 წლის 21 აპრილს აშშ-მა ომის გამოუცხადებლად დაიწყო საომარი მოქმედება ესპანეთის წინააღმდეგ. ომმა 3,5 თვეს გასტანა და 13 აგვისტოს ესპანეთის კაპიტულაციით დასრულდა. 10 მაისს მხარეებს შორის დაიდო პარიზის ზავი, რომლის მიხედვითაც ამერიკამ მიიღო პუერტო-რიკო, გუამი და ფილიპინები. კუბა კი დამოუკიდებლად გამოცხადდა.
რუისელები

რუისელები — წყლის იმ მწერების რიგი, რომელთაც სრული გარდაქმნა ახასიათებთ. ზრდასრული რუისელები გარეგნულად ჩრჩილს წააგავენ მათი ყავისფერი ან მოყვითალო-მურა სხეული და ფრთები დაფარულია ბეწვით. ზრდასრული რუისელები დიდხანს არ ცოცხლობენ. მათი სხეულის სიგრძე 1,5-25 მმ, ფრთების შლილი — 5-70 მმ აღწევს. ცნობილია რუისელების 5500 სახეობა, რომელთაგან საქართველოში გვხვდება დაახლოებით 95-მდე სახეობა. რუისელების მატლის სხეულის სიგრძეა 2-60 მმ, ცილინდრული ფორმა აქვს. ცხოვრობს 1-იდან 3 წლამდე. კანს იცვლის 4-6-ჯერ. რუისელების ზოგი მატლი მტაცებელია, ზოგი კი მცენარეებით იკვებება. რუისელები ბენთოფაგი თევზების ერთ-ერთი ძირითადი საკვებია. ყველა რუისელების მატლი დაჭუპრების წინ თავისთვის აგებს „სახლს“, რომელსაც ნასვრეტები აქვს წყლის საცირკულაციოდ. ჭუპრი ზედა ყბების დახმარებით არღვევს სახურავს, ტოვებს „სახლს“ და დაცურავს. იმაგოს გამოფრენის წინ კი ამოდის წყლიდან. რუისელები ცხოვრობენ ტბებში, მდინარეებსა და წყაროებში.
ანგრევანი

ანგრევანი — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტში (ამამლოს თემი), მდებარეობს მდინარე მაშავერის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დინიდან 1160 მეტრზე, დმანისიდან დაშორებულია 13 კილომეტრით. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 162 კაცი.

ანგრევანი შეიძლება იყოს შუა საუკუნეების ქართული წყაროების „ანგრიანი“, რომელიც დაახლ. 1258 წ. ძაგან აბულეთისძეს შიომღვიმის მონასტრისათვის შეუწირია.

ისტორია
სოფლის სახელწოდება „ანგრევანი“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „“ სახით.
რუისის საეპისკოპოსო

რუისის საეპისკოპოსო — ქართლის ერთ-ერთი უძველესი საეპისკოპოსო კათედრა. რუისის ეპისკოპოსი ანუ მროველი მონაწილეობდა 506 წელს დვინის საეკლესიო კრებაზე. ეპისტოლეთა წიგნში იგი მოხსენიებულია როგორც „მარუელი“. რუისის საეპისკოპოშო შედიოდა რუისის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე შიდა ქართლის სოფლები ლიხ-ტაშისკარამდე. აწყურის საეპისკოპოსოს გაუქმების შემდეგ ( საუკუნე) ხეობისა და სადგერის სოფლებიც მროველს დაექვემდებარა. 1715 წელს რუისის სამწყსოში შედიოდა 84 სოფლის 1839 კომლი. 1811 წელს რუისის საეპისკოპო გაუქმდა.
გვალვა

გვალვა — ბუნებრივი მოვლენა, რომლის ჩამოყალიბებაში ერთდროულად მოქმედებს ერთმანეთისგან დამოუკიდებელი ფაქტორები — ხანგრძლივი უნალექობა, მაღალი ტემპერატურა და ჰაერის დაბალი ფარდობითი ტენიანობა.

გვალვის ერთ–ერთი ყველაზე არსებითი მაჩვენებელია გაზაფხულზე ტენის შემცველობის ოდენობა ნიადაგის მცენარეთა ფესვთა სისტემის განვითარების ზონაში. ტერიტორიის ტენით უზრუნველყოფის კრიტიკულ ნორმად მიღებულია ნალექების ჯამი ვეგეტაციის პერიოდში 150–200 მმ საზღვრებში. შესაბამისად, 150 მმ–ზე ნაკლები ნალექები ამავე პერიოდის განმავლობაში ფასდება, როგორც მკაცრი გვალვა.

მშრალი ტერიტორიები
ფრანსუა მორიაკი

ფრანსუა მორიაკი (ფრან. ; დ. 11 ოქტომბერი, 1885 — გ. 1 სექტემბერი, 1970) — ფრანგი მწერალი, დრამატურგი, კრიტიკოსი, პოეტი, ფრანგული აკადემიის წევრი (1933 წლიდან), ნობელის პრემიის ლაურეატი ლიტერატურის დარგში (1952). 1958 წელს იგი დააჯილდოეს საპატიო ლეგიონის ორდენით.

ბიოგრაფია
ფრანსუა მორიაკი, ფრანგული ლიტერატურის ერთ-ერთი დიდი წარმომადგენელი, კათოლიკე მწერალია. იგი დაიბადა 1885 წელს ბორდოში, მდიდარ ბუღჟუაზიულ ოჯახში. დაამთავრა ბორდოს უნივერსიტეტის ჰუმანიტალურ–ფილოლოგიური ფაკულტეტი. ლექსების პირველი კრებული თავის ხარჯზე გამოსცა 1909 წელს. 1913 წელს გამოსცა პირველი რომანი „ბავშვი ბორკილებში“, რომელშიც უკვე რელიგიური პრობლემებია წამოჭრილი. მორიაკმა მიიღო მონაწილეობა პირველ მსოფლიო ომში. ომის შემდეგ გამოცემულ ყველა რომანში კათოლიკე მწერლის მსოფლმხეფველობა და მისწრაფება ჩანს; მისთვის მთავარია ადამიანის ვნებებსა და რწმენას შორის კონფლიქტის დაძლევა ღმერთის აღიარებით. მისი რომანებიდან გამოირჩება „კეთროვანის ამბორი“, „ტერეზ დესკეირუ“, „ასპიტთა ბუდე“, „თამის დასასრული“ და სხვა.

მორიაკის მრავალრიცხოვან ესეებს შორის აღსანიშნავია „ჟანრასის ცხოვრება“, „ღმერთი და მამონა“ და სხვა.

მეორე მსოფლიო ომის დროს მორიაკი „წინააღმდეგობის“ მონაწილე იყო და ფორეზის ფსევდონიმით გამოაქვეყნა წიგნი „შავი რვეული“. არაგონთან ერთად იღვწოდა გაზეთ „ლეტრ ფრანსეზის“ არსებობისათვის და ფრანგი მწერლების ნაციონალური კომიტეტის წევრი გახდა.

მორიაკმა პირველი პიესა „ასმოდე“ 1938 წელს გამოსცა. პიესების წერა განაახლა საფრანგეთის განვითარების შემდეგ და გამოაქვეყნა: „ცეცხლი მიწაზე“, „ავი სულის გარდმოვლენა“ და სხვა.

1950 წლიდან დაიწყო მთელი რიგი სტატიების ბეჭდვა ჟურნალებში ლიტერატურის საკითხებზე. დიდი ნაშრომი მიუძღვნა დე გოლს. დაწერა რამდენიმე წიგნი მემუარებისა: „შინაგანი მემუარები“ და „ახალი მემუარები“.

1925 წელს მორიაკს მიენიჭა საფრანგეთის აკადემიის ლიტერატურის პრემია, 1933 წელს აკადემიის წევრად იქნა არჩეული, ხოლო 1952 წელს ნობელის პრემია მიენიჭა.

მორიაკი გარდაიცვალა 1970 წელს, პარიზში.

ჯილდოები და ღირსებები
1926 — ' 
1933 — საფრანგეთის აკადემიის წევრი
1952 — ნობელის პრემია ლიტერატურის დარგში
1958 — საპატიო ლეგიონის ორდენი
რუსთაველის თეატრის სტუდია

რუსთაველის თეატრის სტუდია, შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო აკადემიურ თეატრთან არსებული თეატრალური სტუდია, დაარსდა 1927 წელს. მიზნად ისახავდა თეატრალური კადრების აღზრდას. 1927-1935 წლებში სტუდიის ხელმძღვანელი იყო აკაკი ვასაძე, 1935-1939 — აკაკი ხორავა. სტუდიას ჰქონდა აფხაზეთის,აჭარის და სამხრეთ ოსეთის სექციები, რომლებიც ახალგაზრდა კადრებს ამზადებდა სოხუმის, ბათუმისა და ცხინვალის თეატრებისათვის. სტუდიამ იარსება 1939 წლამდე. 1939 წელს რუსთაველის თეატრის სტუდიისა და სხვა თეატრალური სტუდიების ბაზაზე შეიქმნა თეატრალური ინსტიტუტი.
შოთა რუსთაველის სახელობის პრემია

შოთა რუსთაველის სახელობის პრემია (ყოფ. შოთა რუსთაველის სახელობის რესპუბლიკური პრემია) — საქართველოს სახელმწიფო პრემია, რომელიც დააარსა საქართველოს მინისტრთა საბჭომ 1965 წელს. შოთა რუსთაველის სახელობის პრემიაზე განაცხადები მიიღება შემდეგ დარგებში: ლიტერატურა, მუსიკა, კინოხელოვნება, თეატრალური ხელოვნება, სახვითი ხელოვნება, არქიტექტურა.

შოთა რუსთაველის სახელობის პრემია პირს ენიჭება რომელიმე აღნიშნულ დარგში შექმნილი უმნიშვნელოვანესი ნაწარმოებისათვის, რომლის მხატვრულმა ღირსებებმა საერთო ეროვნული აღიარება მოიპოვა და განმსჭვალულია პატრიოტიზმის, თავისუფლებისა და ჰუმანიზმის ზოგადსაკაცობრიო იდეალებით.

პირს, რომელიც მოიპოვებს შოთა რუსთაველის სახელობის პრემიას, მიენიჭება შოთა რუსთაველის სახელობის პრემიის ლაურეატის წოდება, გადაეცემა პრემიის ლაურეატის დიპლომი, სამკერდე ნიშანი და შესაბამისი ფულადი გასაცემელი. პრემიის ავტორთა კოლექტივისთვის მინიჭების შემთხვევაში საპრემიო თანხა თანაბრად ნაწილდება. შოთა რუსთაველის სახელობის პრემია გაიცემა 10 000 (ათი ათასი) ლარის ოდენობით.

ლაურეატები
ესპანეთის მეორე რევოლუცია

ესპანეთის მეორე რევოლუცია — ესპანეთში საუკუნეში მომხდარი ხუთი დაუმთავრებელი რევოლუციიდან მეორე. მიმდინარეობდა 1820-1823 წწ. ამ რევოლუციის მთავარ მამოძრავებელ ძალას წარმოადგენდა არმია, რომელმაც 1808-1813 წწ. ეროვნულ-განმათავისუფლებელი ომის გავლენა განიცადა. რევოლუცია დაიწყო 1820 წლის იანვარში, სამხედრო გამოსვლით კადისში რაფაელ რიეგო ი ნუნიესის მეთაურობით, რასაც მოჰყვა აჯანყება მთელს ქვეყანაში. 1820 წლის 9 მარტს მეფე ფერდინანდ იძულებული გახდა აღედგინა 1812 წლის კონსტიტუცია, მარტ-აპრილში შეიქმნა კონსტიტუციური მთავრობა, რომელშიც შევიდნენ პირველი რევოლუციის ყოფილი მოღვაწეები - მოდერადოსის (ზომიერები) პარტიის წარმომადგენლები (ხელისუფლების სათავეში იყვნენ 1822 წლის აგვისტომდე).

1820 წლის დეკრეტით გაუქმდა მაიორატები, დაიხურა მონასტრების ნაწილი და მათი მიწები ნაციონალიზებულ იქნა. შემცირდა გადასახადები იმპორტულ მანქანებზე, გააძევეს იეზუიტები, დაარსდა ეროვნული მილიცია და აღდგენილ იქნა წინა რევოლუციის დროინდელი ადმინისტრაციული რეფორმები.

ექსალტადოსის (მემარცხენე ლიბერალები) პარტიის წარმომადგენლები მოითხოვდნენ ღონისძიებების გატარებას გლეხთა ფართო ფენების სასარგებლოდ. 1821, 1822 და 1823 წწ. კორტესმა განიხილა ექსალტადოსის პარტიის მიერ შეტანილი კანონპროექტი სენიორული მიწის დიდი ნაწილის გლეხებისათვის გადაცემის შესახებ. მეფემ ორჯერ დაადო მას ვეტო, როდესაც 1823 წელს იგი ძალაში შევიდა უკვე გვიანი იყო: საღვთო ალიანსის გადაწყვეტილებით ესპანეთის მნიშვნელოვანი ნაწილი ოკუპირებულ იქნა ფრანგ ინტერვენტთა მიერ. აგრარული რეფორმა განუხორციელებელი დარჩა, რამაც ჩამოაშორა რევოლუციას გლეხთა ფენები.

1821 წლის შემოდგომასა და ზამთარში ქვეყანაში გამწვავდა კლასობრივი ბრძოლა, საღვთო ალიანსის მხარდაჭერით გამოცოცხლდა კონტრრევოლუცია. ფელიუს მთავრობამ (1821 წლის მარტი-დეკემბერი) გააძლიერა პროვოკაციები რევოლუციონერთა მიმართ. ასეთ პირობებში გამოსვლებმა ანტისამთავრობო ხასიათი მიიღო. 1822 წლის აგვისტოში ხელისუფლება მემარჯვენე ექსალტადოს-მასონთა (ე. სან-მიგელის მთავრობა) ხელში გადავიდა. მათ არ მიიღეს გადამწყვეტი ზომები კონტრევოლუციონერთა წინააღმდეგ, რამაც გამოიწვია ანტისამთავრობო 1822 წლის შემოდგომაზე გამოსვლების გაძლიერება კომუნეროსთა (მემარცხენეები) მიერ. მთავრობა გააძლიერა კომუნეროსთა რეპრესია, პარალელურად ებრძოდა ულტრაროიალისტებს, რომლებმაც წამოიწყეს აჯანყებები ქვეყნის სხვადასხვა კუთხეებში.

ამ ვითარებაში საღვთო კავშირმა დაიწყო აშკარა ინტერვენცია. 1823 წლის 7 აპრილს საფრანგეთის არმია ესპანეთში შეიჭრა, მთავრობამ ვერ შეძლო თავდაცვის ორგანიზება, ხოლო მოსახლეობის დაბალმა ფენებმა არ გაუწია აქტიური წინააღმდეგობა ინტერვენციას. 1823 წლის 30 სექტემბერს კონსტიტუციურმა მთავრობამ, რომელიც ჯერ სევილიაში გადავიდა, ხოლო შემდეგ კადისში, კაპიტულაცია გამოაცხადა. 1823 წლის 1 ოქტომბერს მეფე ფერდინანდ აღადგინა აბსოლუტისტური რეჟიმი.
ესპანეთის მესამე რევოლუცია

ესპანეთის მესამე რევოლუცია - ესპანეთში საუკუნეში მომხდარი ხუთი დაუმთავრებელი რევოლუციიდან მესამე. მიმდინარეობდა 1834-1843 წწ. იგი მჭიდროდ იყო დაკავშირებული კარლისტურ ომთან. 1833 წელს რეგენტმა მარია კრისტინამ გამოაქვეყნა მანიფესტი ესპანეთში აბსოლუტისტური წესების შენარჩუნების შესახებ. მანიფესტმა უკმაყოფილება გამოიწვია, რამაც აიძულა მარია კრისტინა დათმობებზე წასულიყო. 1834 წელს შეიქმნა მოდერადოსთა მთავრობა მარტინეს დე ლა როსას, ხოლო 1835 წლის ივნისიდან - ტორენოს მეთაურობით. მათი მთავრობის პოლიტიკამ უკმაყოფილება გამოიწვია ოპოზიციურად განწყობილი პროგრესისტების ლიბერალურ-ბურჟუაზიული პარტიის რიგებში, რასაც მოჰყვა სახალხო აჯანყებები, რომელთა მსვლელობაშიც წამოაყენეს კადისის 1812 წლის კონსტიტუციის აღდგენის ლოზუნგი. 1835 წლის სექტემბერში მათი მოთხოვნების საფუძველზე შეიქმნა პროგრესისტების მთავრობა მენდისაბლის მეთაურობით. მარია კრისტინას ანტი სამთავრობო გადატრიალების მცდელობამ კვალვ აჯანყება გამოიწვია.

1836 წელს აღდგენილ იქნა კადისის კონსტიტუცია და შეიქმნა კალატრავას მთავრობა, რომელიც განაგრძობდა ანტისასულირო მოღვაწეობას: დახურა მონასტრები, გაყიდა საეკლესიო მიწები... მოწვეულ იქნა დამფუძნებელი კორტესები, რომელმაც 1837 წლის 18 ივნისს მიიღო ახალი კონსტიტუცია (მონარქის ხელისუფლება იზღუდებოდა ორპალატიანი კორტესით). პროგრესისტები ფიქრობდნენ რომ კონსტიტუციის მიღებით გადაწყდებოდა რევოლუციის მიზნები, მაგრამ 1837 წელს ისინი საერთოდ ჩამოაშორეს ხელისუფლებას და მთავრობის სათავეში კონსერვატორები მოვიდნენ. კონსერვატორებს ხელმძღვანელობდა მოდერადოსთა ლიდერი გენერალი ნარვაესი, პროგრესისტებს კი - ბალდომერო ესპარტერო. ესპარტერომ ხალხის მასების აღშფოთებით ისარგებლა და ხელში ჩაიგდო ძალაუფლება. 1840 წლის 17 ოქტომბერს მარია კრისტინა გადადგა რეგენტობიდან. 1841 წლის მარტში საპარლამენტო და ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნები. ესპარტერო რეგენტად დაინიშნა და შეინარჩუნა მთელი ძალაუფლება. მაგრამ მალე ხელისუფლების სათავეში მოექცა გენერალი ნარვაესი, რომელსაც მხარს უჭერდა არმია. 1843 წლის 23 ივლისს მან დაიკავა მადრიდი; ესპარტერო გაიქცა დიდ ბრიტანეთში.
ესპანეთის მეოთხე რევოლუცია

ესპანეთის მეოთხე რევოლუცია - ესპანეთში საუკუნეში მომხდარი ხუთი დაუმთავრებელი რევოლუციიდან მეოთხე. მიმდინარეობდა 1854-1856 წწ. დაიწყო 1854 წლის 28 ივნისს სამხედრო აჯანყებით. აჯანყებულებმა 7 ივლისს გამოქვეყნეს თავიანთი მოთხოვნები ე. წ. „მანსანარესის მანიფესტი“, რომლითაც მოითხოვდნენ მეფის კამარილიის მოსპობას და დამფუძნებელი კორტესის მოწვევას. აჯანყებას მიემხრო მადრიდისა და ესპანეთის სხვა დიდი ქალაქების მოსახლეობა. 31 ივლისს დედოფალი ისაბელ იძულებული გახდა პრემიერად დაენიშნა მესამე რევოლუციის ერთ-ერთი მთავარი ფიგურა, ესპანეთის ყოფილი რეგენტი ბალდომერო ესპარტერო, რომელმაც პროგრესისტებისა და მემარჯვენე ლიბერალებისგან შექმნა მთავრობა. ივლისში შექმნილმა ეროვნული მილიციის რაზმებმა მიიღო ლეგალური სტატუსი. 1854 წლის 8 ნოემბერს მადრიდში შეიკრიბა ერთპალატიანი დამფუძნებელი კორტესი, რომლის დეპუტატთა უმეტესობა ეკუთვნოდა ლიბერალური კავშირის პარტიას (შეიქმნა 1854 წელს მემარჯვენე ლიბერალებისაგან) სამხედრო მინისტრ ო’დონელის მეთაურობით. კორტესის მემარცხენე ფრთას შეადგენდნენ პროგრესისტები (ესპარტეროს მომხრეები) და დემოკრატ-დესპუბლიკელთა მცირე ჯგუფი. ესპარტეროსა და ო’დონელის პირადი მეტოქეობა გადაიზარდა დიდ პოლიტიკურ კონფლიქტში, რის შედეგადაც რევოლუციის მომხრეები ორად გაიყვნენ: ერთი ითხოვდნენ რევოლუციის გაღრმავებას, მეორენი კი მიღწეულით კმაყოფილნი იყვნენ. ლეოპოლდო ო'დონელ ი ხორისი სარგებლობდა ისაბელ -ის, სამეფო კარის წრეების და სამღდელოების მხარდაჭერით. კატალონიაში, ვალენსიასა და ანდალუსიაში ძალას იკრებდა რესპუბლიკური მოძრაობა. 1856 წელს დაიწყო აგრარული მღელვარებანი ანდალუსიაში, ესტრემადურასა და ვალიადოლიდში, რითაც ისარგებლა დედოფალმა და გადააყენა ესპარტეროს მთავრობა. მთავრობას სათავეში ჩაუდგა ო’დონელი, რომელმაც დაშალა ეროვნული მილიცია და დამფუძნებელი კორტესი. აღადგინა 1845 წლის კონსტიტუცია და რევოლუციამდე მოქმედი სხვა კანონები.
ესპანეთის მეხუთე რევოლუცია

ესპანეთის მეხუთე რევოლუცია — ესპანეთში საუკუნეში მომხდარი ხუთი დაუმთავრებელი რევოლუციიდან მეხუთე. მიმდინარეობდა 1868-1874 წწ. 1868 წლის 18 სექტემბერს კადისში ადმირალ ხუან ბატისტა ტოპეტეს მეთაურობით აჯანყდა ფლოტი. მას მოჰყვა არმიის გამოსვლა, რომელსაც სათავეში ჩაუდგნენ გენერალიტეტის უმაღლესი წარმომადგენლები (მარშალი ფრანსისკო სერანო, გენერლები ხუან პრიმი, დულსე და სხვ.) ბრძოლას შეუერთდნენ მადრიდის, ბარსელონის, ვალენსიისა და სხვა დიდი ქალაქების მოსახლეობა, რომლებსაც უმთავრესად რესპუბლიკელები ხელმძღვანელობდნენ. მთელ ქვეყანაში იქმნებოდა ხუნტები. ალკოლესთან (ანდალუსია) ბრძოლის შემდეგ დედოფალი ისაბელ 30 სექტემბერს ესპანეთიდან გაიქცა და 18 ოქტომბერს შეიქმნა დროებითი მთავრობა ფრანსისკო სერანოს მეთაურობით. მაგრამ რესპუბლიკელები არ დაუშვეს სახელმწიფოს მმართველობაში. 1869 წელს გამოქვეყნდა ესპანეთის კონსტიტუცია, რომელმაც ესპანეთი მემკვიდრეობით მონარქიად გამოაცხადა. კონსტიტუცია აცხადებდა საყოველთაო საარჩევნო უფლებას მამაკაცებისათვის, ბეჭდვის, კრებების, ასოციაციების ტავისუფლებას, სამოქალაქო ქორწინებას და პირველად ესპანეთის ისტორიაში სარწმუნოების თავისუფლებას. 1869 წლის 18 ივნისს ფ. სერანო დაინიშნა რეგენტად, ხოლო ხუან პრიმი - პრემიერ-მინისტრად. 1870 წელს ესპანეთის ტახტზე აირჩიეს უფლისწული ამადეო სავოიელი (იტალიის მეფის ვიქტორ ემანუელ -ის შვილი).

რევოლუციის შედეგებმა ვერ დააკმაყოფილა მოსახლეობა, რომლებიც აქტიურად გამოდიოდნენ რესპუბლიკის დამყარების მოთხოვნით. 1868 წლის დეკემბერში დაიწყო რესპუბლიკელთა აჯანყება. ამადეო სავოიელის მმართველობა განიცდიდა როგორც რესპუბლიკელების, ასევე დედოფალ ისაბელისა და კარლისტების მომხრეთა შეტევას. 1873 წლის 11 თებერვალს ამადეო გადადგა სამეფო ტახტიდან და კორტესმა ესპანეთი რესპუბლიკად გამოაცხადა დამყარდა ესპანეთის პირველი რესპუბლიკა. 1874 წლის 3 იანვარს გენერალმა პავიამ და მარშალმა სერანომ მოაწყვეს სამხედრო გადატრიალება, რომლის შედეგად ქვეყანაში დამყარდა სამხედრო დიქტატურა. 1874 წლის 29 დეკემბერს გენერალ კამპოსის მიერ მიერ განხორციელებული ახალი გადატრიალების შედეგად ისაბელ -ის შვილი ალფონსო ესპანეთის მეფედ გამოაცხადეს. ასე დასრულდა მღელვარე საუკუნის რევოლუციები ესპანეთში.
ესპანეთის პირველი რესპუბლიკა

ესპანეთის პირველი რესპუბლიკა - პოლიტიკური რეჟიმი ესპანეთში 1873-1874 წლებში. დამყარდა ესპანეთის მეხუთე რევოლუციის მიმდინარეობის პერიოდში მეფე ამადეო სავოიელის გადადგომის შემდეგ 1873 წლის 11 თებერვალს. ამავე დღეს ესპანეთი კორტესმა რესპუბლიკად გამოაცხადა. შეიქმნა დროებითი მთვრობა, რომელსაც სათავეში ჩაუდგა მემარჯვენე რესპუბლიკელი ესტანისლაო ფიგერასი. 1873 წლის 10 მაისს არჩეულ იქნა ახალი დამფუძნებელი კორტესი. აღმასრულებელ ხელისუფლებას სათავეში ჩაუდგა მემარცხენე რესპუბლიკელი ფრანსისკო პი ი მარგალი, რომლის მთავრობამაც ფართო დემოკრატიული პროგრამა წამოაყენა. 1873 წელს კორტესმა შეიმუშავა კონსტიტუციური პროექტის ძირითდი დებულებანი, რომელიც ითვალისწინებდა ესპანეთში ფედერალური რესპუბლიკის დამყარებას. ამ პროექტმა ქვეყნის მცირე დამოუკიდებელ კანტონებად დაყოფის მომხრე რესპუბლიკელთა ("შეურიგებელთა") უკმაყოფილება გამოიწვია. პროექტის გამოქვეყნება მათ გამოიყენეს როგორც საბაბი ქვეყნის სხვადასხვა რაიონში მთავრობის საწინააღმდეგო აჯანყებათა მოსაწყობად. 1873 წლის ივლისში ფ. პი ი მარგალის მთავრობა გადადგა. 1874 წლის 3 იანვარს გენერალმა მანუელ პავიამ და მარშალმა ფრანსისკო სერანომ მოაწყვეს სახელმწიფო გადატრიალება, რომლის შედეგად ქვეყანაში სამხედრო დიქტატურა დამყარდა. 1874 წლის 29 დეკემბერს გენერალ არსენიო მარტინეს კამპოსის მიერ განხორციელებულმა ახალმა გადატრიალებამ წერტილი დაუსვა ესპანეთის პირველ რესპუბლიკას, ტახტზე ისაბელ -ის შვილი ალფონსო ავიდა.
ელენე ბატონიშვილი

ელენე ბატონიშვილი (დ. 1753 — გ. 17 ივნისი, 1786) — მეფე ერეკლე -ისა და დარეჯან დედოფლის უფროსი ასული.

ელენეს ახალგაზრდობაში სასიყვარულო ურთიერთობა ჰქონდა თავად ზაქარია ანდრონიკაშვილს, მაგრამ ერეკლე მეფე ამ კავშირის წინააღმდეგი იყო და 1770 წელს ელენე მისი ნების საწინააღმდეგოდ იმერთა მეფის სოლომონ -ის ძმას არჩილს მიათხოვა. წყვილს შეეძინა ვაჟი დავითი, იმერეთის მომავალი მეფე სოლომონ -ის სახელით და ორი ქალიშვილი — ბარბარე და მაია. 1775 წელს არჩილი გარდაიცვალა და ელენე თბილისში დაბრუნდა, 1785 წელს კი მეფის თანხმობით რუსეთიდან დაბრუნებულ ზაქარია ანდრონიკაშვილს გაჰყვა ცოლად. 1786 წელს მათ შეეძინათ ქალიშვილი ხორეშანი (შემდეგში ზურაბ ორბელიანის მეუღლე და პოეტ გრიგოლ ორბელიანის დედა). ელენე მალევე გარდაიცვალა. დაკრძალეს მცხეთაში.
ანდრე მორუა

ანდრე მორუა (ემილ ერცოგი) (ფრან. ; დ. 26 ივლისი, 1885 – გ. 9 ოქტომბერი, 1967) — ფრანგი მწერალი.

ბიოგრაფია
ანდრე მორუა დაიბადა 1885 წელს ელბევში (ელზასი), მდიდარ ბურჟუაზიულ ოჯახში. დაამთავრა რუანის ლიცეუმი, სადაც მისი მასწავლებელი იყო ცნობილი ფრანგი მწერალი და ფილოსოფოსი ალენი. ფილოსოფიური განათლების მიღების შემდეგ ათი წლის განმავლობაში მამის დიდ ინდუსტრიულ ქარხანას ედგა სათავეში.

ლიტერატურული მოღვაწეობა დაიწყო პირველი მსოფლიო ომის დროს. პირველ რომანს „პოლკოვნიკ ბრამბლის სიჩუმე“ წარმატება ხვდა წილად; მორუამ თავი დაანება ქარხანას და მწერლობა დაიწყო. მისი ლიტერატურული შემოქმედება დიდია და მრავალფეროვანი. რომანებიდან ცნობილია: „არც ანგელოზი, არც მხეცი“, „ბერნარ კენე“, „ოჯახური წრე“, „ბედნიერების ინსტინქტი“. მორუას რომანებში ღრმა ფსიქოლოგიური ანალიზითა და თავდაჭერილი ირონიით მოცემულია მდიდარი ბურჟუაზიული საზოგადოების ცხოვრება, მიზნები, ხასიათები და ცხოვრების წესი. ნოველათა კრებულებიდან აღსანიშნავია: „მოულოდნელი ყოველთვის სრულდება“, „საშინელი სამყარო“.

მორუას შემოქმედებიდან ყველაზე დიდი პოპულარობით სარგებლობს რომანის სახით დაწერილი გამოჩენილ ადამიანთა ბიოგრაფიები. ზუსტი დოკუმენტაციის საფუძველზე მორუა იკვლევდა გამოჩენილ ადამიანთა ფსიქოლოგიას, შინაგან წვას და შემოქმედებით პროცესს. ასეთებია: „არიელი, ანუ შელის ცხოვრება“, „ბაირონი“, „ვოლტერი“, „პრუსტი“, „ლელია, ანუ ჟორჟ სადნის ცხოვრება“, „პრომეთე, ანუ ბალზაკის ცხოვრება“, „ალექსანდრე ფლემინგის ცხოვრება“ და სხვა.

მორუა ავტორია დიდი და საინტერესო ისტორიული შრომებისა: „ინგლისის ისტორია“, „ამერიკის ისტორია“, „საფრანგეთის ისტორია“, „ამერიკისა და საბჭოთა კავშირის პარალელური ისტორია (მორუა ავტორია ამერიკის ისტორიის ნაწილის, სსრკ-ს კი – ლუი არაგონი)

1928 წელს მორუა საფრანგეთის აკადემიის წევრი გახდა.

ანდრე მორუა გარდაიცვალა 1967 წელს.
ვესტგუთები

ვესტგუთები , ვიზიგოთები ანუ თერვინგები , — ძველი გერმანული ტომების გუთების დასავლეთი შტო. - საუკუნეებში ცხოვრობდნენ მდინარე დნესტრის აღმოსავლეთით. საუკუნის 70-იან წლებიდან მონაწილეობდნენ ხალხთა დიდ გადასახლებაში, როგორც რომაელთა ფედერატები (მოკავშირეები). 382 წელს დასახლდნენ მეზიის პროვინციაში. ბარბაროსულ ტომთა შორის პირველებმა აიღეს რომი (410) წელს. 418 წელს დააარსეს სამეფო აკვიტანიაში. მეფე თეოდორიხ -ის (418-451) მეთაურობით დიდი როლი ითამაშეს ატილას დამარცხებაში (451), მეფეების თეოდორიხ -ისა და ევრიხის (466-484) მმართველობის დროს დაიპყრეს ესპანეთის დიდი ნაწილი, ჩაიწერა ვესტგუთების პირველი სამართალი „ევრიხის კოდექსი“. მეფე ალარიხ -ის (484-507) დროს ფრანკთაგან განცდილი დამარცხების შედეგად (507) დაკარგეს სამხრეთ გალიის მიწები. საუკუნის შუა ხანებიდან ვესტგუთების სამეფოს დედაქალაქი იყო ტოლედო. ადგილობრივ მიწათმფლობელთა ნაწილს ვესტგუთებმა ჩამოართვეს მიწების 2/3. 586 წელს ვესტგუთებმა მიიღეს კათოლიკობა, რამაც დააჩქარა მათი რომანიზაციის და ესპანურ-რომაულ მოსახლეობასთან ასიმილაციის პროცესი, განაპირობა გვაროვნულ-ტომური წყობილებიდან ადრინდელ ფეოდალურზე გადასვლა. 711-718 წწ. ვესტგუთების სამეფო არაბებმა დაიპყრეს, ვესტგუთებმა შეინარჩუნეს დამოუკიდებლობა ჩრდილოეთ ესპანეთში და განაგრძეს ბრძოლა არაბთა წინააღმდეგ.

ვესტგუთების მეფეები
ბალტის დინასტია
ალარიხ (395–410)
ათაულფი (410–415)
სიგერიხი (415)
ვალია (415–419)
თეოდორიხ (419–451)
თორისმონდი (451–453)
თეოდორიხ (453–466)
ევრიხი (466–484)
ალარიხ (484–507)
გეზალეხი (507–511)
ამალარიხი (511–531)

სხვები
თეუდისი (531–548)
თეუდიგიზელი (548–549)
აგილა (549–554)
ათანაგილდი (554–568)
ლიუვა (568–572),
ლეოვიგილდი (569–586), 569-572 ერთდროულად
რეკარედ (580–601), 586 წლამდე ვიცე-მეფე, პირველი კათოლიკე მეფე
ლიუვა (601–603), შვილი
ვიტერიხი (603–610)
გუნდემარი (610–612)
სისებუტი (612–621)
რეკარედ (621), 
სვინტილა (621–631)
სისენანდი (631–636)
ხინტილა (636–640)
ტულგა (640–641)
ხინდასვინტი (641–653)
რეკესვინდი (649–672), შვილი, თანამეფე 649-653
ვამბა (672–680)
ერვიგი (680–687)
ეგიკა (687–702)
ვიტიცა (694–710), შვილი, თანა-მეფე და გალიციის ვიცე-მეფე 694-702
როდერიკი (710–711),
აგილა (711–714),
არდო (714–721).
ელზა ტრიოლე

ელზა ტრიოლე (; დ. 24 სექტემბერი [ ძვ. სტ.12 სექტემბერი] , 1896 — გ. 16 ივნისი, 1970) — ფრანგი მწერალი.

ბიოგრაფია
ელზა ტრიოლე დაიბადა 1896 წელს მოსკოვში. ლიტერატურული მოღვაწეობა დაიწყო 1937 წელს რომანით "საღამო მშვიდობისა, ტერეზ". შემდგონი რომანებიდან გამოირჩევა: "ცხენი სპეტაკი", "პირველ წუნს 200 ფრანკი ჯარიმა", რომელმაც 1944 წელს გონკურის პრემია დაიმსახურა, და "არავის არ ვუყვარვარ".

ომის შემდეგ გამოაქვეყბა რომანები "ავინიონის შეყვარებულები", "ცხენი წითელი" და ტრილოგია "ნეილონის საუკუნე".

ტრიოლემ თარგმნა რუსული ლიტერატურის კლასიკოსები: ჩეხოვი, მაიაკოვსკი. მისი ხელმძღვანელობით გამოიცა რუსული პოეზიის ანთოლოგია ფრანგულად; ფრანგულიდან თარგმნა სელინის რომანი „მოგზაურობა ღამის დასალიერში“ და სხვა.

ტრიოლე გარდაიცვალა 1970 წელს.
ვერკორი

ვერკორი, ნამდვილი სახელი – ჟან ბრიულერი ( დ. 26 თებერვალი, 1902 — გ. 10 ივნისი, 1991) — ფრანგი მწერალი და ილუსტრატორი.

ბიოგრაფია
ვერკორი დაიბადა 1902 წელს პარიზში. სანამ ლიტერატურულ მოღვაწეობას დაიწყებდა, მხატვარი იყო და 1927 წელს გამოაქვეყნა ესე "ჰიპოთეზა მხატვრობის მოყვარულთა შესახებ".

ლიტერატურაში ცნობილი გახდა მეორე მსოფლიო ომის დროს ვერკორის ფსევდონიმით. 1942 წელს იატაკქვეშა გამომცემლობაში გამოსვა ნოველების კერბული "ზღვის დუმილი". როგორც შემდეგ წერდა ცნობილი ფრანგი მწერალი ჟან-პოლ სარტრი, ამ კრებულის ერთ–ერთმა ნოველამ "ზღვის დუმილმა" უფრო მეტი გააკეთა ფრანგების მსოფლმხედველობის განვითარებისათვის, ვიდრე უამრავმა მოწოდებამ და პოლიტიკური ხასიათის სტატიებმა. ომის დროს გამოიცა აგრეთვე ნოველების კრებულები: "ვერდენის ტიპოგრაფია", "უძლურება". ომის შემდეგ ვერკორმა გამოსცა რამდენიმე რომანი და მოთხრობები: "ცოტად თუ ბევრად ადამიანი", "გადაგვარებული ცხოველები", "დეკემბრის თავისუფლება" და სხვა.

ვერკორი გარდაიცვალა 1991 წელს.