iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ხუნანი (მხარე)

ხუნანი — მხარე ისტორიულ აღმოსავლეთ საქართველოში, მოიცავდა ტერიტორიას მდინარეების ჰასანსუსა და ძეგამჩაის შორის (ახლანდელი აზერბაიჯანის ტერიტორია). ქართული ლიტერატურული წყაროების თანახმად, ძვ. წ. საუკუნეში არსებობდა ხუნანის საერისთავო, დაარსებული მეფე ფარნავაზ -ის მიერ. წყაროებში იხსენიება საუკუნის ხუნანის ერისთავი ნერსარანი. საერისთავო მოიცავდა საკუთრივ ხუნანის ოლქს, ძოროფორს, კოლბოფორსა და გარდაბანს. საუკუნეში მეფე ვახტანგ გორგასალმა ხუნანში საეპისკოპოსო დააარსა. - საუკუნეებში ყოფილი ხუნანის ტერიტორია გაგის საერისთავოში შედიოდა. მონღოლთა შემოსევების ( ს.) შემდეგ ხუნანი წყაროებში აღარ იხსენიება.
ხუნანი (ქალაქი)

ხუნანი, გარდაბანი, მტვერის-ციხე, თურაბის-ციხე, მტკვრის-ციხე, კუპრიკენტი — ციხე-ქალაქი ისტორიულ აღმოსავლეთ საქართველოში, ხუნანის მხარისა და საერისთავოს ცენტრი.

მდებარეობა
ისტორიული წყაროები
ქალაქი ხუნანი ისტორიული ქართლის უკიდურესი აღმოსავლეთი წერტილი იყო, მდინარე მტკვრის მარჯვენა სანაპიროზე და მდებარეობდა მდინარეების ხრამისა და მტკვრის შესართავში.

სხვა ვერსიები
მდებარეობდა მდინარე მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე, მდინარე თაუზჩაის ჩრდილო-აღმოსავლეთით თოფრაქყალის მთასთან (აზერბაიჯანი თოფრაქყალა — ალიზით ნაგები ციხე).

ისტორია
აშენდა ქართლოსის მიერ და დაერქვა სახელად ხუნანი.

პლატონ იოსელიანის თქმით, მას შემდეგ რაც ხუნანი გარდაბოსის სამფლობელოს რეზიდენცია გახდა, დაერქვა მისი სახელი — გარდაბანი.

ფარნავაზ მეფის დროს ხუნანის ციხე-ქალაქი გადაიქცა ხუნანის საერისთავოს ადმინისტრაციულ ცენტრად.

735-737 წლებში, ქართლში მურვან ყრუს შემოჭრის შედეგად ქალაქი არაბებმა დაარბიეს და იქ არაბთა გარნიზონი განთავსდა. არაბთა მიერ თბილისის საამიროს (736) დაარსების შემდეგ ხუნანის ამირა თბილისის ამირას დაემორჩლა, რომელიც ფაქტობრივად ქართლის გამგებელი იყო.

1121 წლის მარტში დავით აღმაშენებელი დაესხა ხუნანს და ისე გაანადგურა მტერი, რომ აღარავინ დარჩა „მთხრობი ამბისა“..
ჟოზეფ ლუი ლაგრანჟი

ჟოზეფ ლუი ლაგრანჟი (; დ. 25 იანვარი, 1736, ტურინი — გ. 10 აპრილი, 1813, პარიზი) — ფრანგი მათემატიკოსი და მექანიკოსი, პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1772).

ბიოგრაფია
19 წლის ლაგრანჟი უკვე ტურინის საარტილერიო სკოლის პროფესორი იყო. 1759 წელს აირჩიეს ბერლინის მეცნიერებათა აკადემიის წევრად, ხოლო 1766–1787 წლებში მისი პრეზიდენტი იყო. 1787 წელს გადავიდა პარიზში, 1795 წლიდან ნორმალური სკოლის პროფესორი იყო, 1797 წლიდან კი პოლიტექნიკური სკოლისა. ლაგრანჟის მნიშვნელოვანი შრომები ეძღვნება ვარიაციათა აღრიცხვის, ანალიზური და თეორიული მექანიკის საკითხებს. კლასიკურ ტრაქტატში „ანალიზური მექანიკა“ (1788) ლაგრანჟმა მთელი სტატიკის საფუძვლად მიიღო „ზოგადი ფორმულა“, რომელიც წარმოადგენს შესაძლო გადაადგილებათა პრინციპს, ხოლო დინამიკის საფუძვლად — „ზოგადი ფორმულა“, რომელიც წარმოადგენს შესაძლო გადაადგილებათა პრინციპისა და დ'ალამბერის პრინციპის შერწყმას. ლაგრანჟმა შემოიღო განზოგადებულ კოორდინატთა ცნება და ჩამოაყალიბა მოძრაობის განტოლებები, რომლებიც მის სახელს ატარებს (ლაგრანჟის განტოლებები). ლაგრანჟს აქვს მნიშვნელოვანი გამოკვლევები მათემატიკური ანალიზისს სხვადასხვა საკითხზე. მნიშვნელოვანი შედეგები აქვს მიღებული რიცხვთა თეორიაში, ალგებრაში, დიფერენციალურ განტოლებათა თეორიაში, ინტერპოლირების თეორიაში, მათემატიკურ კარტოგრაფიაში და სხვა.
შარლ ერმიტი

შარლ ერმიტი ( დ. 24 დეკემბერი, 1822, დიეზი, ლოთარინგია, საფრანგეთი ― გ. 14 იანვარი, 1901, პარიზი) — ფრანგი მათემატიკოსი, პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1856), პარიზის უნივერსიტეტის პროფესორი (1869).

მრავალი გამოკვლევა აქვს კლასიკური ანალიზის, ალგებრისა და რიცხვთა თეორიის საკითხებზე. მისი ძირითადი შრომები დაკავშირებულია ელიფსურ ფუნქციათა თეორიასა და მის გამოყენებასთან. დაამტკიცა რიცხვის ტრანსცენდენტურობა; შემოიღო განსაკუთრებული სახის კვადრატული ფორმები, რომლებიც მის სახელს ატარებს.
მაქს ბორნი

მაქს ბორნი (; დ. 11 დეკემბერი, 1882, ბრესლაუ, სილეზია (დღევანდელი ვროცლავი, პოლონეთი) — გ. 5 იანვარი, 1970, გეტინგენი) — გერმანელი ფიზიკოსი, კვანტური მექანიკის ერთ-ერთი ფუძემდებელი.

ბიოგრაფია
სწავლობდა ბრესლაუს ჰაიდელბერგის, ციურიხის, გეტინგენის უნივერსიტეტებში (1900-1907). მუშაობდა კემბრიჯში ჯ. ლარმორისა და ჯ. ჯ. ტომსონის ლაბორატორიებში (1907--08). 1908 წელს იყო ჰ. მინკოვსკის თანამშრომელი, 1909 წელს — გეტინგენის უნივერსიტეტის პრივატ-დოცენტი, 1909-1910 წლებში — ა. ე. მაიკელსონის თანამშრომელი ჩიკაგოში, 1919 წელს — მაინის ფრანკფურტის უნივერსიტეტის პროფესორი, 1921-1933 წლებში — გეტინგენის უნივერსიტეტის პროფესორი. გერმანიაში ფაშისტური რეჟიმის დამყარების შემდეგ გადასახლდა ინგლისში (1933) და განაგებდა თეორიული ფიზიკის კათედრას კემბრიჯში, ხოლო 1936 წლიდან — ედინბურგში. 1953 წელს სამსახურიდან გადადგა, დაბრუნდა სამშობლოში და დასახლდა ბად-პირმონტში, გეტინგენის მახლობლად.

ბორნის ძირითად შრომებში განვითარებულია მყარი სხეულების პრობლემებთან და ატომის აღნაგობასთან დაკავშირებული აინშტაინის იდეები. მან დაამუშავა კვანტური პროცესების მათემატიკური თეორია — კვანტური (მატრიცული) მექანიკა (ვ. ჰაიზენბერგთან და პ. იორდანთან ერთად) და დაასაბუთა მისი სტატისტიკური არსი. ბორნმა მრავალი შრომა მიუძღვნა ფარდობითობის თეორიას. მ. ლაუესთან ერთად შექმნა კრისტალური მესრის დინამიკური თეორია (1913-1915) და შემოიღო (1919) მესრის ენერგიის მნიშვნელოვანი თერმოდინამიკური ცნება, რომლის საფუძველზე გამოთვალა მრავალი ფიზიკურ-ქიმიური მუდმივა. ბორნმა მოგვცა ატომის ელექტრონული გარსების გაანგარიშების ხერხი და დაამუშავა (1926) მიკრონაწილაკების დაჯახების თეორიის მიახლოებითი მეთოდი, რომელიც მის სახელს ატარებს; შემოიტანა ოპერატორის ცნება კვანტურ მექანიკაში (1926, ნ. ვინერთან ერთად). ბორნისთვის დამახასიათებელი იყო ფიზიკის განვითარების ახალი ეტაპის ფილოსოფიური გააზრება. იგი იცავდა თეორიისა და ექსპერიმენტის მჭიდრო კავშირის იდეას, უარყოფდა ფიზიკის წარმოდგენებისა და თეორიის განვითარების მიმართ დოგმატურ და აპრიორულ მიდგომას. ბორნი ხელმძღვანელობდა ცნობილ თეორიულ სემინარს გეტინგენში. იყო მშვიდობისათვის აქტიური მებრძოლი. კვანტური მექანიკის განვითარებაში დიდი დამსახურებისათვის მიენიჭა ნობელის პრემია (1954). იყო რამდენიმე უცხოური აკადემიის წევრი, 1934 წლიდან — სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრი.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ბორნი.
დელტაპლანი

დელტაპლანი (დელტაპლანერი) წარმოადგენს ჰაერზე მძიმე საფრენ აპარატს, რომელიც შესრულებულია უკუდო ისრისებური ფრთის სქემით. მისი მართვა ხდება პლანერის სიმძიმის ცენტრის მიმართ პილოტის მასის გადაადგილებით, ანუ დელტპლანი წარმოადგენს ბალანსურ პლანერს.

დელტაპლანის პირველი სქემა ჯერ კიდევ ლეონარდო და ვინჩის მიერ იყო შექმნილი. ჰაერზე მძიმე პირველი საფრენი აპარატიც, რომლითაც ოტო ლილიენტალი გაფრინდა, ფაქტობრივად დელტაპლანს წარმოადგენდა. თანამედროვე დელტაპლანის შემქმნელია ფრენკ როგალო. როგალომ იგი შექმნა როგორც კოსმოსური აპარატების დედამიწაზე დასაშვები საშუალება (დელტაპლანის შექმნით საფრენი აპარატების ევოლუციის წრე შეიკრა და ალაბათ მომავლში უნდა გამოჩნდეს ახალ იდეებზე და ტექნოლიებზე დამყარებული საავიაციო ტექნიკა. მაგალითად, უკვე გაჩნდა ინფორმაცია ტურბოხრახნიან ძრავიანი ზებგერითი თვიმფრინავის შექმნის შესახებ).

ნასამ კოსმოსური აპარატების დედამიწაზე დასაბრუნებლად პარაშუტის გამოყენება არჩია და დელტპალნი დავიწყებას მიეცა მე-20-ე საუკუნის 70-იან წლებამდე. ამ დროსითვის დაიწყეს დელტაპლანით ბუქსირებული ფრენები. თავიდან პილოტები ფრთის ლონჟერონებზე იყვნენ დაკიდებული და ასე მართავდენ აპარატს სიმძიმის ცენტრის გადაადგილებით. ავსტრალიაში კი ორი პრინციპულად ახალი ელემენტი დაამატეს დელტაპლანს — პილოტის საკიდი სისტემა და სამკუთხა სახელური მართვისთვის. ავსტრალიელბმა, ბილ ბენტმა და ბილ მოიესმა, 1969 წელს აშშ-ში ჩაატარეს საჩვენებელი ფრენები კატერის ბუქსირის გამოყენებით. ასე შეიქმნა ბალანსირებული და ბუქსირების მეთოდების შერწყმით დელტაპლანერი. 70-იანი წლების შუა ხანებიდან დელტაპლანერიზმი, როგორც ტექნიკური სპორტის სახეობა საბჭოთა კავშირშიც იწყებს განვითარებას. მის მასობრივად გავრცელებას დიდი ბიძგი მისცა 1976 წელს ჟურნალ „ტეხნიკა-მოლოდიოჟში“ გამოქვეყნებულმა მიხეილ ჰოხბერგის ორ გვერდიანმა სტატიამ. ამ სტატიაში მოცემული იყო დელტაპლანის პრინციპული სქემა, დეტალების ნახაზები და მისთვის საჭირო მასალების აღწერა. საქართველოშიც ფაქტობრივად ამ სტატიაზე დაყრდნობით დაიწყო პირველი დელტაპლანების შექმნა.

საქართველოში პირველი დელტაპლანები 1977-78 წლებში შეიქმნა. 1978 წელს ჩამოყალიბდა დელტაკლუბი „მიმინო“, სადაც გაერთინდნდნ დელტაპლანის პირველი ენთუზისტები. ეს დელტაკლუბი თავიდან ჩამოყალიბდა თბილისის სპორტკომიტეტთან, ხოლო შემდეგ დოსააფმა აიღო ხელში მისი მეურვეობა.
მერენგე

მერენგე — ცოცხალი, ხალისიანი მუსიკისა და ცეკვის ნაირსახეობა, რომელიც დასაბამს დომინიკელთა რესპუბლიკიდან იღებს. მერენგე ესპანურად ათქვეფილ კვერცხის ცილასა და შაქარს (ბეზე) ნიშნავს. უცნობია თუ რატომ დაერქვა იგი დომინიკელთა მუსიკის ამ ჟანრს. ამ სტილს თავდაპირველად საფუძველი 1920-იან წლებში ჩაუყარა ნიკო ლორამ, თუმცა მისი ქვეყნის ეროვნული ცეკვისა და მუსიკის მიმდინარეობად გახდომა 1930-იან წლებში ქვეყნის პრეზიდენტი რაფაელ რუხიოს მიერ პოპულარიზაციამ განაპირობა. ქვეყნის ფარგლებს გარეთ ცნობილი მერენგეს შემსრულებლები არიან მირიამ კრუსი და ლას ჩიკას დელ კანი, ხუან ლუის გერა, ვილფრედო ბარგასი, სერხიო ბარგასი, ჯონი ვენტურა, კინიტო მენდესი, და კონხუნტო კისკეია. ამჟამად დომინიკელთა რესპუბლიკაში ყველაზე პოპულარული შემსრულებლები არიან ხულიანი, ტონიო როსარიო, აგუაკატე და ამარფისი.
რიხარდ იულიუს ვილჰელმ დედეკინდი

რიხარდ იულიუს ვილჰელმ დედეკინდი ( დ. 6 ოქტომბერი, 1831, ბრაუნშვაიგი — გ. 12 თებერვალი, 1916, ბრაუნშვაიგი) — გერმანელი მათემატიკოსი, ბერლინის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1880).

დედეკინდის ძირითადი შრომები ეხება ალგებრულ რიცხვთა თეორიას. მისი რამდენიმე ზოგადი კონცეფცია საფუძვლად უდევს თანამედროვე ალგებრას. კერძოდ, მას ეკუთვნის იდეალის თანამედროვე განსაზღვრა. დედეკინდი ცნობილია როგორც ნამდვილ რიცხვთა თეორიის მკაცრი დაფუძნების ერთ-ერთი პირველი სისტემის ავტორი.
კარიბის ზღვა

კარიბის ზღვა — ტროპიკული ზღვა დასავლეთ ნახევარსფეროში, ატლანტის ოკეანის ნაწილი, მექსიკის ყურის სამხრეთით. სამხრეთით შემოიფარგლება სამხრეთ ამერიკის კონტინენტით, დასავლეთით ცენტრალური ამერიკის რეგიონით, ხოლო ჩრდილოეთით და აღმოსავლეთით ანტილებით: დიდი ანტილის კუნძულებით — კუბა, ჰაიტი, იამაიკა და პუერტო-რიკო ჩრდილოეთით, და მცირე ანტილის მრავალრიცხოვანი კუნძულებით აღმოსავლეთით. კარიბის ზღვა, მიმდებარე კუნძულებითა და სანაპიროებით ცნობილია როგორც კარიბები.

კარიბის ზღვა ერთ-ერთი უდიდესი მლაშე წყლის ზღვაა 2 754 000 კმ² ფართობით. ზღვის ყველაზე ღრმა წერტილია კაიმანის ღრმული იამაიკასა და კუბას შორის (7 686 მ).
გეორგ კანტორი

გეორგ კანტორი (; დ. 3 მარტი, 1845, პეტერბურგი ― გ. 6 იანვარი, 1918, ჰალე) — გერმანელი მათემატიკოსი.

ბიოგრაფია
1867 წელს დაამთავრა ბერლინის უნივერსიტეტი. დაამუშავა უსასრულო სიმრავლეთა და ტრანსფინიტური რიცხვების თეორიები. 1874 წელს დაამტკიცა, რომ ნამდვილ რიცხვთა სიმრავლე არ არის თვლადი და ამით დაადგინა არაეკვივალენტური, ე.ი. სხვადასხვა სიმძლავრის მქონე სიმრავლეების არსებობა. 1878 წელს ჩამოაყალიბა სიმრავლის სიმძლავრის ზოგადი ცნება. 1879–1884 წლებში სისტემატურად გადმოსცა თავისი მოძღვრების პრინციპები სიმრავლეების უსასრულობის შესახებ. კანტორმა შემოიღო ზღვრული წერტილისა და წარმოებული სიმრავლის ცნებები, ააგო სრულყოფილი სიმრავლის მაგალითი (ე. წ. კანტორის სიმრავლე), განავითარა ირაციონალურ რიცხვთა ერთ–ერთი თეორია, ჩამოაყალიბა უწყვეტობის ერთ–ერთი აქსიომა (კანტორის აქსიომა). 1897 წელს სამეცნიერო მოღვაწეობა შეწყვიტა.
არქიმედეს აქსიომა

არქიმედეს აქსიომა ან არქიმედეს პრინციპი — მათემატიკური აქსიომა, დარქმეული ძველბერძენი მათემატიკოსის არქიმედეს სახელით.

თუ ორი მოცემული მონაკვეთიდან მცირეს საკმაო რაოდენობით გავიმეორებთ, ყოველთვის შეგვიძლია მივიღოთ ისეთი მონაკვეთი, რომელიც აღემატება დიდს. საზოგადოდ, თუ და ორი სიდიდეა, ამასთან > .

ეს აქსიომა არქიმედემ მკაფიოდ ჩამოაყალიბა შრომაში „სფეროსა და ცილინდრის შესახებ“. უფრო ადრე არქიმედეს აქსიომა გამოიყენა ევდოქსე კნიდოსელმა, რის გამოც არქიმედეს აქსიომას ზოგჯერ ევდოქსეს აქსიომასაც უწოდებენ. არქიმედეს აქსიომას ეყრდნობა მიმდევრობითი გაყოფის პროცესი და შესაბამისად, ყოველგვარი გაზომვა.
არქიმედეს კანონი

, სადაც - ზედაპირის ფართობი, - წნევა რომელიმე წერტილში, ინტეგრალი დაითვლება სხეულის მთელი ზედაპირით.

იგულისხმება, რომ სხეული მოთავსებულია სიმძიმის ძალის ერთგვაროვან, ან თითქმის ერთგვაროვან ველში (მაგალითად, პლანეტის ზედაპირის მახლობლად). არქიმედეს კანონი სამართლიანია ნებისმიერი სხვა, ერთგვაროვანი ძალის ველში, რომელიც ერთგვაროვნად მოქმედებს, როგორც სხეულზე ასევე სითხეზე (გაზზე). მაგალითისთვის: ეს შეიძლება იყოს ინერციის ბუნების ძალები (მაგალითად, ცენტრიდანული ძალები).

ისტორია
ლეგენდის მიხედვით, არქიმედემ, სირაკუზის მეფე ჰერონ -ის დავალებით, ოქროს გვირგვინის შესამოწმებლად (ნამდვილი ოქროსგან იყო თუ არა დამზადებული) - გადაწყვიტა დაეზუსტებინა მისი სიმკვრივე და შეედარებინა იგი ნამდვილი ოქროს სიმკვრივისთვის.
სირთულეს წარმოადგენდა რთული ფორმის გვირგვინის მოცულობის განსაზღვრა. არქიმედემ მიმართა ხერხს: ჩაძირა გვირგვინი და გაზომა ჭურჭლიდან გადმოღვრილი სითხის მოცულობა, ამ გზით მან დაადგინა სიმკვრივე და აღმოჩნდა, რომ გვირგვინი არ იყო დამზადებული სუფთა ოქროსგან. აღსანიშნავია, რომ არქიმედემ უბრალოდ დაადგინა გვირგვინის მასალის სიმკვრივე და აქ არაფერ შუაშია ამომგდები, იგივე არქიმედეს ძალა.

რეალობაში, არქიმედე არის ლეგენდარული ფიგურა. ნივთიერებათა სიმკვრივის ცხრილები გამოქვეყნდა 1789 წ. ლავუაზიეს მიერ. შენადნობების სინჯების და ანალიზის საქმემ განვითარება პოვა იოჰან გლაუბერის ტექნოლოგიური აღმოჩენების შემდეგ, მე-17 საუკუნის დასასრულს, უ.იერნეს და ქ. სტოკჰოლმის ქიმიის სამეფო ლაბორატორიის ძალისხმევით.
აბუ მუსაბ ალ-ზარქაუი

აბუ მუსაბ ალ-ზარქაუი (არაბ.: ) (დ. ოქტომბერი, 1966 – გ. 7 ივნისი, 2006) — წარმოშობით იორდანელი ისლამისტური ტერორისტული დაჯგუფება ალ-ქაიდას ლიდერი ერაყში. ერთმა ან რამდენიმე ადამიანმა ამ სახელით საკუთარ თავზე აიღო პასუხისმგებლობა, რამდენიმე აუდიოჩანაწერზე, ერაყში განხორციელებულ მრავალ ტერორისტულ აქტზე. ამ აქტების შედეგად დაიღუპა მრავალი მეომარი, პოლიციის თანამშრომელი და მოქალაქე.
არქიმედე

არქიმედე (; დ. დაახლ. ძვ. წ. 287 — გ. ძვ. წ. 212) — ძველი ბერძენი მეცნიერი, მათემატიკოსი და მექანიკოსი, დაიბადა და ცხოვრების დიდი ნაწილი გაატარა კუნძულ სიცილიაზე მდებარე ქალაქ სირაკუზაში, სადაც რომაელთა მიერ ქალაქის აღების დროს დაიღუპა.

ვარაუდობენ, რომ არქიმედეს მამა, ფიდია, ასტრონომი იყო. ის ხელმძღვანელობდა შვილის პირველ სამეცნიერო ნაბიჯებს, შემდეგ კი არქიმედემ სწავლა-განათლება განაგრძო იმ დროის უდიდეს კულტურულ ცენტრში – ალექსანდრიაში. აქ იგი დაუახლოვდა ევკლიდეს მოწაფეებს ერატოსთენეს და კონონს. არქიმედეს შრომების ნაწილმა ჩვენამდე ამ მეცნიერებთან მიმოწერის სახით მოაღწია. არქიმედეს ცხოვრების ადრინდელ პერიოდს განეკუთვნება მისი ასტრონომიული შრომები, ცის სფეროს მოდელი – გლობუსი, მზის დიამეტრის გამზომი ხელსაწყო და აგრეთვე პირველი თხზულებანი მექანიკაში, რომელთაც ჩვენამდე არ მოუღწევია. შემორჩენილია ფიზიკისათვის მეტად მნიშვნელოვანი შრომა: „სიბრტყეთა წონასწორობის შესახებ“, რომელიც აგებულია ევკლიდეს „საწყისების“ მსგავსად. პოსტულატების ჩამოყალიბებას მოსდევს ბერკეტის კანონის მათემატიკური გამოყვანა და სწავლება სიმძიმის ცენტრის შესახებ. არქიმედეს პირველი მათემატიკური თხზულება იყო „პარაბოლას კვადრატურის შესახებ“, სადაც გამოყენებულია ფართობის გამოთვლის „მექანიკური“ მეთოდი. უფრო გვიანდელ შრომაში „სფეროსა და ცილინდრის შესახებ“ გადმოცემულია სფეროს, სფერული სეგმენტის, ცილინდრის ზედაპირისა და მოცულობის გამოსათვლელი ფორმულები. აქვეა მოცემული კუბური განტოლების გეომეტრიული ამოხსნა. საკუთარი მეთოდის საშუალებით, რომელიც ორი ათასი წლის შემდეგ ინტეგრალურ აღრიცხვაში განვითარდა, არქიმედემ განსაზღვრა სხვადასხვა სხეულის ზედაპირის ფართობი და მოცულობა. სტატიკურ და ჰიდროსტატიკურ შრომებში ბუნებისმეტყველებისა და ტექნიკური ამოცანების გადასაწყვეტად მან პირველმა გამოიყენა ფიზიკური და მათემატიკური მეთოდები. შემოქმედების გვიანდელ პერიოდში არქიმედე დაინტერესდა ზუსტი გამოთვლებით, რაც უცხოა ანტიკური მათემატიკისათვის. არქიმედეს ბოლო გამოკვლევებიდან განსაკუთრებით აღსანიშნავია შრომა „მოტივტივე სხეულების შესახებ“, რომელშიც გადმოცემულია არქიმედეს კანონი.

არქიმედეს მრავალრიცხოვანმა აღმოჩენებმა განაპირობა მრავალი ლეგენდის შეთხზვა. ლეგენდარული წარმოშობა აქვს ამაყ ფრაზასაც: „მომეცით საყრდენი წერტილი და მე დავძრავ დედამიწას!“ და შეძახილსაც „ევრიკა!“. არქიმედე იზიარებდა დემოკრიტეს და არისტარქეს მატერიალისტურ შეხედულებებს. გენიალურ თეორიულ აღმოჩენებთან ერთად არქიმედეს ეკუთვნის მნიშვნელოვანი საინჟინრო გამოგონებებიც, როგორიცაა არქიმედეს ხრახნი.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს არქიმედე.
ერატოსთენე

ერატოსთენე ; დაახლ. ძვ. წ. 276 – გ. ძვ. წ. 194) — ძველი ბერძენი მეცნიერი, ალექსანდრიის ბიბლიოთეკის ხელმძღვანელი.

დაიბადა ქალაქ კირენას მახლობლად აპოლონიაში (დღევანდელი ლიბიის ტერიტორია), განათლება მიიღო ალექსანდრიასა და ათენში. კალიმაქეს სიკვდილის შემდეგ განაგებდა ალექსანდრიის ბიბლიოთეკას. დაინტერესებული იყო ფილოლოგიით (ეს სიტყვა პირველად მან იხმარა „გრამატიკის“ ნაცვლად), მათემატიკით, ასტრონომიით, ქრონოლოგიით, გეოგრაფიით, ფილოსოფიით, მუსიკით.

ერატოსთენემ პირველმა გაზომა დედამიწის მერიდიანის სიგრძე. ჩამოაყალიბა მათემატიკური გეოგრაფიის საფუძვლები, შეიმუშავა მარტივ რიცხვთა მოძებნის მეთოდი, ე.წ. „ერატოსთენეს საცერი“, დაადგინა საბერძნეთის ისტორიის ძირითადი თარიღები. ერატოსთენეს ეკუთვნის ნაშრომები „ძველი კომედიის შესახებ“ (12 წიგნად), „ქრონოგრაფიათა შესახებ“ (9 წიგნად), „გეოგრაფია“ (3 წიგნად). მისი ნაწერებიდან ნაწყვეტებია შემორჩენილი.

საქართველოს ისტორიისათვის განსაკუთრებით ფასეულია სტრაბონის თხზულებაში მოყვანილი ერატოსთენესს ცნობები შავიზღვისპირეთისა და კავკასიის გეოგრაფიული და ეთნიკური ვითარების შესახებ — დასახელებულია აქაური ქალაქები, მდინარეები (ფასისი), მთები, აგრეთვე ქართველური და მათი მეზობელი ტომები: მოსხები, ტიბარენები, კოლხები, ალბანელები და სხვ.
ერატოსთენეს საცერი

ერატოსთენეს საცერი — მათემატიკაში მარტივ რიცხვთა ცხრილის შედგენის მარტივი, უძველესი ხერხი. ეს არის თანამედროვე ატკინის საცერის წინამორბედი, რომელიც უფრო სწრაფია და უფრო კომპლექსური. ალგორითმი შექმნილია ძველი ბერძენი მათემატიკოსი ერატოსთენეს მიერ.

მეთოდი
ამოვწეროთ რიცხვები: 2, 3, 4... ; ამ მწკრივის პირველი რიცხვია 2. თუ ამოვშლით 2–ის ჯერად ყველა რიცხვს, გარდა 2–ისა, 2–ის პირველი მომდევნო დარჩენილი რიცხვი იქნება 3. როცა ამოვშლით 3–ის ჯერად ყველა რიცხვს, გარდა 3–ისა, 3–ის პირველი მომდევნო დარჩენილი რიცხვია 5. თუ ამ პროცესს გავაგრძელებთ, მივიღებთ ყველა მარტივ რიცხვს, რომლებიც ნაკლები არის მოცემულ -ზე.
რემ კოოლჰაასი

რემენტ კოოლჰაასი (; დ. 17 ნოემბერი, 1944, როტერდამი, ნიდერლანდები) — ჰოლანდიელი არქიტექტორი, ყოფილი ჟურნალისტი და სცენარისტი, ლონდონის არქიტექტურული ასოციაციის არქიტექტურის სკოლის კურსდამთავრებული. ჰარვარდის უნივერსიტეტის დიზაინის სკოლის არქიტექტურისა და ურბანული დიზაინის პროფესორი.

კოლჰაასი შესაძლოა უკეთ ცნობილია საკუთარი წიგნებით ვიდრე შენობებით—მის ხელს ეკუთვნის არქიტექტურის თეორიის რამდენიმე სახელმძღვანელო ნაშრომი, მათ შორის გრაფიკულ დიზაინერ ბრიუს მაუსთან თანამშრომლობით 1995 წელს გამოცემული „,,,“.

2000 წელს დაჯილდოვდა პრიცკერის არქიტექტურული პრემიით, 2003-ში საიმპერატორო პრემიით , ხოლო 2004 წელს კი -ს ოქროს მედლით.

გალერეა
კასა და მუსიკა

კასა და მუსიკა (პორტ. ) -- პორტუს მთავარი საკონცერტო ჰოლი, პორტუგალია. შენობის პროექტი ეკუთვნის ჰოლანდიელ არქიტექტორ რემ კოოლჰაასს და ჩაფიქრებული იყო პორტუს 2001 წლის ევროპის კულტურული დედაქალაქის პროექტის ფარგლებში, თუმცა მისი მშენებლობა მხოლოდ 2005 წლის პირველ ნახევარში დასრულდა. შენობა მყისვე გადაიქცა ქალაქის ერთ-ერთ უმთავრეს არქიტექტურულ ღირშესანიშნაობად.

შენობას ორი მთავარი აუდიტორია აქვს, თუმცა მის მრავალ სხვა დარბაზშიც ადვილად განთავსდებოდა საკონცერტო ან მუსიკალურ ღონისძიება. დიდი აუდიტორია 1238 მაყურებელს იტევს, თუმცა მისი ტევადობა ღონისძიების მიხედვით შეიძლება შეიცვალოს. მცირე აუდიტორიას ტევადობის გარკვეული რიცხვი არ გააჩნია, მისი შეცვლა საჭიროების მიხედვით საკმაოდ ადვილია. საშუალოდ ის 300 სკამზეა გათვლილი. შენობის თავზე განლაგებული რესტორანი 250 ადამიანს იტევს.
ნამდვილი რიცხვი

ნამდვილი რიცხვი (სიმბოლო: ) — ნებისმიერი დადებითი რიცხვი, უარყოფითი ან ნული. ნამდვილ რიცხვთა სიმრავლე იყოფა რაციონალურ და ირაციონალურ რიცხვთა სიმრავლეებად. რაციონალური რიცხვები წარმოიდგინება როგორც რაციონალური წილადების /, (სადაც და მთელი რიცხვებია, კი ნულისგან განსხვავებული), ასევე უსასრულო პერიოდული ათწილადების სახით, ხოლო ირაციონალური რიცხვები მხოლოდ — უსასრულო არაპერიოდული ათწილადების სახით.

ნამდვილ რიცხვთა სიმრავლეს ეწოდება რიცხვითი წრფე და აღინიშნება -ით. სიმრავლე წრფივად დალაგებულია და ქმნის ველს ძირითადი არითმეტიკული ოპერაციების (შეკრება, გამრავლება) მიმართ. რაციონალური რიცხვების სიმრავლე ყველგან მკვრივია –ში და მისი გასრულებაა. რიცხვითი წრფის ძირითადი თვისებაა უწყვეტობა.
გიორგი ჯავახიშვილი (ანთროპოლოგი)

გიორგი ალექსანდრეს ძე ჯავახიშვილი (დ. 9 ნოემბერი, 1877, სიღნაღი ― გ. 9 მაისი, 1956, თბილისი) — ქართველი ანთროპოლოგი, პროფესორი, მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1944).

ბიოგრაფია
1903 წელს დაამთავრა დერპტის (ტარტუს) უნივერსიტეტი. 1903-1905 წლებში მუშაობდა ბერლინის უნივერსიტეტში. 1905-იდან ― პეტერბურგის აკადემიის ზოოლოგიისა და ანთროპოლოგიის მუზეუმებში. 1911 თბილისის ქალთა უმაღლესი კურსების ლექტორი იყო. 1921 აირჩიეს თბილისის უნივერსიტეტის გეოგრაფიისა და ანთროპოლოგიის კათედრის დოცენტად, ხოლო 1921-1935 წლებში ზოოლოგიის კათედრის გამგედ. 1926 დააარსა ბათუმის (ციხისძირში) ბიოლოგიური სადგური, რომლის გამგეც თვითონ იყო. 1929 წელს თბილისის უნივერსიტეტის ზოოლოგიის კათედრასთან ჩამოაყალიბა პროტოზოოლოგიის ლაბორატორია.

ჯავახიშვილის ძირითადი შრომები ეხება ანთროპოლოგიის, ზოოლოგიისა და პალეონტოლოგიის საკითხებს. შეიმუშავა კრანიოლოგიის ახალი კონსტრუქციული მეთოდი. ავტორია მონოგრაფიებისა და სახელმძღვანელოებისა.
0 (რიცხვი)

ნული, ნოლი (ციფრობრივი ნიშანი: 0) — მთელი რიცხვი, რომელთანაც შეკრებისას ნებისმიერი რიცხვი უცვლელი რჩება. ნებისმიერი რიცხვის ნამრავლი ნულზე უდრის ნულს. \ 0 = 0. ნულზე გაყოფა მათემატიკაში განსაზღვრული არ არის და ყოველგვარ აზრსაა მოკლებული. თუ ორი ნამდვილი ან კომპლექსური რიცხვის ნამრავლი ნულის ტოლია, მაშინ ერთ–ერთი თანამამრავლი აუცილებლად ნულის ტოლია. ნულის ცნება განიხილება უფრო ზოგადი ბუნების ალგებრული სტრუქტურებისათვისაც (ჯგუფი, რგოლი, ველი და სხვ.).
ჯაყის ციხე

ჯაყის ციხე — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე ისტორიულ სამხრეთ საქართველოში, სამცხეში, სამცხის ათაბაგთა რეზიდენცია. აქედან წარმოდგება მათი საგვარეულო სახელწოდება — ჯაყელი. წყაროებში იხსენიება საუკუნიდან. მდებარეობდა მდინარე ფოცხოვისწყლის მარჯვენა შენაკადის — ჯაყისწყლის მარჯვენა ნაპირზე (ზუსტად არ არის ლოკალიზებული). მდინარის მარჯვენა ნაპირზე შუა საუკუნეების ორი ციხესიმაგრეა — ყარა-ბოინა და ჭანჭახი. ვარაუდით ერთ-ერთი ჯაყის ციხე უნდა იყოს. ადგილი ამჟამად თურქეთის ფარგლებშია.
ლივერპული

ლივერპული — საპორტო ქალაქი გაერთიანებულ სამეფოში, ჩრდილო-დასავლეთ ინგლისში. მდებარეობს მდინარე მერსის აღმოსავლეთ შესართავთან. მანჩესტერთან დაკავშირებულია ლივერპული-მანჩესტერის რკინიგზით. ლივერპულში ცხოვრობს 508961 ადამიანი (2024) და ის ინგლისის დიდი ქალაქების რიცხვს მიეკუთვნება, იკავებს რა ინგლისის ქალაქებს შორის მე-4 ადგილს მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით. მოსახლეობის 84% თეთრკანიანია, 57,3% არის ქრისტიანი. ლივერპულს ჰყავს ხუთი დეპუტატი გაერთიანებული სამეფოს პარლამენტში. ქალაქი ასევე ცნობილია ლეგენდარული მუსიკალური კვარტეტის -ით და საფეხბურთო კლუბ „ლივერპულით“.

ისტორია
ლივერპული იყო მსოფლიოში ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საპორტო ქალაქი. 1960-იან წლებში გაერთიანებული სამეფოს ეკონომიკაში მომხდარი ცვლილებების გამო პორტმა და ქალამა დაკაგეს მნიშვნელობა. ქალაქში მოიმატა დანაშაულმა და უმუშევრობამ, შესაბამისად მიგრაციამ ქალაქიდან. თუმცა -ის პოპულარობამ ქალაქი აქცია არტისტებისა და მუსიკოსების საყვარელ ქალაქად. 2008 წელს ლივერპული ევროპის კულტურული დედაქალაქი იყო.

2004-2021 წლებში ლივერპული შედიოდა მსოფლიო მემკვიდრეობის ძელგთა სიაში. 2021 წლის 21 ივლისს იუნესკომ ლივერპული მსოფლიო მემკვიდრეობის ნუსხიდან ამოიღო, ახალი შენობების, მათ შორის „ევერტონის“ ახალი სტადიონის გამო, რომლებიც ამახინჯებენ ქალაქის ვიქტორიანული არქიტექტურის ნავსადგურების იერსახეს და მას მსოფლიო ღირებულების მნიშვნელობას უკარგავს.