iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ეფთალიტები

ეფთალიტები (თეთრი ჰუნები) — ხალხი ადრე შუასაუკუნეებში (— საუკუნეები), რომლებიც მოვიდნენ შუა აზიაში (სოგდიანა, ბაქტრია) ავღანეთიდან და აღმოსავლეთ ირანიდან.

წარმომავლობა
არსებობს მრავალი მოსაზრება ეფთალიტების წარმოშობის შესახებ. მკვლევართა უმრავლესობა ერთმანეთთან აიგივებს ეფთალიტებს და ჰიონიტებს და თვლის, რომ ისინი იყვნენ ცენტრალურ აზიაში მომთაბარე ხალხები, რომლებმაც შეაღწიეს პამირისპირეთში ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონებიდან. არსებობს მოსაზრება, რომ ეფთალიტები და ჰიონიტები მონათესავე, მაგრამ სხვადასხვა ხალხები არიან. არსებობს, აგრეთვე, მოსაზრება, რომ ეფთალიტების ეთნოგენეზში მონაწილეობა მიიღეს, როგორც ჩინეთიდან მიგრირებულმა ტომებმა — ტოხარებმა, ასევე ადგილობრივმა სოგდიანას მოსახლეობამ. ლ.ნ. გუმილევის თანახმად, ეფთალიტები არიან პამირისპირეთიდან წამოსული მთიელები.

აღმოსავლურ ირანული ვერსია
ამ ვერსიის თანახმად, ეფთალიტებს თვლიან თანამედროვე პუშტუნების წინაპარ ძველირანელ ხალხად. ეფთალიტური წარმოშობის მონეტების განხილვისას, რომელზეც ბაქტრიული ენაზე ბერძნული ანბანით შესრულებული წარწერები გვხვდება, თვით ეფთალიტები საკუთარ თავს უწოდებენ ჰიონს. პროკოფი კესარიელი თავის ნაშრომში სპარსელებთან ომის შესახებ, ეფთალიტებს "თეთრ ჰუნებს" უწოდებს, თუმცა მკვეთრად მიჯნავს მათ ერთმანეთისგან. ეფთალიტებს "ბარბაროსებად" მოიხსენიებენ, თუმცა ამ უძველეს ავტორთანაც კი არ გვხვდება ცნობები ეფთალიტთა შესახებ გავრცელებული საეჭვო თქმულებების ავთენტურობის (უტყუარობის, ნამდვილობის) შესახებ. თვით პუშტუნებმა თავის ზღაპრებსა და თქმულებებში არ შემოგვინახეს ეფთალიტებთან დაკავშერებული მინიშნებები. ამასთან, სავარაუდოდ, პუშტუნების ეთნოგენეზში ეფთალიტებთან გარდა მრავალი ხალხი იღებდა მონაწილეობას. კერძოდ, ბაქტრიელები და სოგდიანელები, უფრო გვიან — არაბები, თურქები და მონღოლები. მხედველობაში მისაღებია, აგრეთვე ისიც, რომ ეფთალიტების შესახებ საეჭვო წარმოშობის ლეგენდებისა და მონეტების გარდა, თითქმის არაფერია შემორჩენილი.

თურქული ვერსია
მეორე, ასევე, მრავალი ავტორის მიერ აღიარებული ვერსიის თანახმად, ეფთალიტები მიჩნეულია ძველ თურქულენოვან ხალხად. მკვლევარ პარკერის მიხედვით, ისინი არიან იგივე იუზბანი ე. წ. თურქები. ანალოგიური მოსაზრება გააჩნიათ სხვა მკვლევარებს, მაგალითად, საბჭოთა მკვლევარ ს.პ. ტოლსტოვს, რომელიც თვლის, რომ ძველი ეფთალიტების საყოფაცხოვრებო არეალი იყო მდინარე სირდარიის სანაპირო ე.წ. საუკუნეში ბარბაროსული ტომების აღზევების საერთო რეგიონი. დავით ქრისტიანი ეფთალიტებს, აგრეთვე, მიიჩნევს ძველ თურქულენოვან ხალხად. თურქული წარმოშობის ვერსიის მომხრეებს ერთ-ერთ მნიშვნელოვან არგუმენტად მოჰყავთ ინტერპრეტაცია, რომლის თანახმად, საუკუნის ეფთალიტების ერთ-ერთი მმართველის, მიჰირაკულას სახელი ორი ნაწილისგან შედგება: ირანული სიტყვა მიჰრ — მზე და თურქული სიტყვა კულ — მონა.
სეფისკვერი

სეფისკვერი — ზიარებისათვის განკუთვნილი ლიტურგიული პური. საბას მიხედვით, „დიდებულთ კვერი“. ზიარებისას სეფისკვერის ჭამა და ღვინის შესმა განასახიერებდა ქრისტეს ხორცთან სა სისხლთან მორწმუნის სიმბოლურ შერწყმას.

სეფისკვერი აფუებულ ცომზე
დიოფიზიტების სეფისკვერს, მონოფიზიტების სეფისკვერისაგან განსხვავებით, საფუვრიანი ცომისაგან ამზადებდნენ. მართლმადიდებლური სეფისკვერი შეიძლება იყოს, როგორც ერთი ასევე ორ ფენიანი (ნაწილიანი). ერთ ფენიანი სეფისკვერი უფრო არქაულია, ხოლო ორ ფენიანი თანამედროვე. ორ ფენიანი სეფისკვერი გულისხმობს ქრისტეს ორ ბუნებას და წირვალოცვის დროს გამოიყენება ხუთი სეფისკვერი (ოთხი ჯვრიანი და ერთი ღვთისმშობლის გამოსახულებით), ხოლო აღდგომის მარხვაში, პირველშეწირულისთვის შვიდი სეფისკვერი (ექვსი ჯვრიანი და ერთი ღვთისმშობელი). ერთფენიანი სეფისკვერი თავისთვაში მოიცავს ხუთ სეფისკვერს და მასზე გამოსახულება ერთი დიდი ბეჭდით დაიტანება. ბეჭდები, მზადდება როგორც ხისგან (ძირითადად ბზისაგან), ასევე ქვისგან, პლასტმასისაგან და ლითონისაგან.

სეფისკვერის ზედა ნაწილზე გამოსახულების დასადებად ედება სპეციალური სეფისკვერის ბეჭედი, რომელზედაც გამოსახულება სარკისებურად არის ამოტვიფრული. მართლმადიდებლურ ეკლესიაში ლიტურგიისას გამოიყენება ხუთი სეფისკვერი, აქედან ოთხი ჯვრიანია, ხოლო მეხუთე ღვთისმშობლის გამოსახულებიანი. ჯვრიან სეფისკვერს მის ოთხ ადგილას აწერია ასომთავრული ქარაქმიანი წარწერა — ~ ~ ~ ~ (იესუჳ ქრისტე ძლევაჲ) ან „იესო ქრისტე ღმრთისა“.

 საუკუნიდან საქართველოში სირიულ-პალესტინური (წმინდა იაკობის) ლიტურგია ბიზანტიური (იოანე ოქროპირის) ლიტურგიით შეიცვალა. ამ უკანასკნელის საწესო ქმედებისას პირველი სეფისკვერის გულიდან იღებენ კვადრატ ნაჭერს-საუფლოს ანუ ტარიგს, რომელიც სიმბოლურად ქრისტეს სხეულს განასახიერებს და დებდნენ შუა ფეშხუმში. მეორე (ღვთისმშობლის გამოსახულებიანი) სეფისკვერიდან ჭრიან აგრეთვე ტოლფერდა სამკუთხედის ფორმის ნაჭერს, რომელიც სიმბოლურად ნიშნავდა ღვთისმშობლის ღვაწლს ქრისტეს განხორციელებაში, და ათავსებდნენ საუფლოს მარჯვნივ. მესამე სეფისკვერიდან მის მარცხნივ დებდნენ 9 სამკუთხედ ნაწილს, რომლებიც ანგელოზთა 9 დასს განასახიერებდა, ქვემოთ კი მეოთხე და მეხუთე სეფისკვერებიდან ამოკვეთილ კვადრატის ფორმის ნაწილაკებს, რომლებიც მიცვალებულთა და ცოცხალთა მოსახსენიებლად იყო განკუთვნილი.
ნანდას იმპერია

ნანდას იმპერია — სახელმწიფო ინდოეთში (მაგადჰა) რომელსაც მართავდა წინა — შიშუნაგის დინასტის მეფე მაჰანანდინას უკანონო ვაჟის დინასტია.

ისტორია
პირველი მეფე, მაჰაპადმა ნანდა გარდაიცვალა 88 წლის ასაკში. ხოლო მთელი მისი დინასტია ქვეყანას მართავდა დაახლოებით 100 წელიწადი. ნანდას დინასტია შეცვალა მაურიების დინასტიამ.
მაჰაპადმა ნანდა იყო ქშატრიების მოწინააღმდეგე და გამანადგურებელი. მან გაიმარჯვა მრავალრიცხოვან მეფეებზე და გააფართოვა თავისი სამეფოს ტერიტორია დეკანის სამხრეთამდე. უკანასკნელი მეფე იყო დჰანა ნანდა, რომელსაც მოუხდა ბრძოლა ალექსანდრე მაკედონელის წინააღმდეგ. მაურიების ომზე ნანდას წინააღმდეგ მოგვითხრობს პლუტარქე.

ნანდები იყვნენ დაბალი სოციალური წარმოშობის. ერთი წაყაროს მოწმობით მეფე მაჰაპადმა იყო შუდრა, მეორეს ცნობით — დალაქისა და კურტიზანის შვილი. ნანდა იყო პირველი დინასტია ინდოეთში, რომელიც არ ეკუთვნოდა ქშატრიების კასტას.

ნანდას დინასტია იყო პირველ ინდოელ მეფეთა გვარი, რომლებმაც შექმნეს იმპერია. მათ მიიღეს მაგადჰას დიდი სამეფო და მოისურვეს მისი გაფართოება შემდგომ. მათ შექმნეს არმია 20 000 ცხენოსნის, 200 000 ქვეითის, 2 000 მეეტლის და 3 000 სპილოსგან. მაგრამ მათ ვერ შეძლეს ამ არმიის გამოყენება ალექსანდრე მაკედონელის წინააღმდეგ, რადგან ბერძნებმა დჰანა ნანდას მმართველობისას აიღეს პენჯაბი.

ნანდას იმპერიას ჰქონდა კარგად ორგანიზებული ადმინისტრაცია, საგადასახადო სისტემა. იმ პერიოდისათვის მოწინავე ინფრასტრუქტურა. აგებდნენ არხებს, რწყავდნენ მიწას.

იმპერიის განადგურება ძვ.წ. 321 წელს მოახერხა მეფე ჩანდრაგუპტა მაურიამ, რომელმაც სათავე დაუდო მაურიების დინასტიას.

ნანდას მეფეთა სია
მაჰაპადმა ნანდა დაახლოებით ძვ.წ. 424 წლიდან — ?
პანდჰუკა
პანგჰუპატი
ბჰუტაპალა
რაშტრაპალა
გოვიშანაკა
დაშასიდკჰაკა
ვაივარტა
დჰანა (არგამესი?) — დაახლოებით ძვ.წ. 321 წელი.
ტროფეი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინით ტროფეი შეიძლება აღნიშნული იყოს:

ტროფეი — ჯილდო კონკრეტული მიღწევისთვის ან დამსახურებისთვის.
ტროფეი — ომის დროს გამარჯვებულის მიერ ხელში ჩაგდებული საჭურველი და სხვა სამხედრო ქონება; ალაფი; ნადავლი.
ტროფეი — ორნამენტი არქიტექტურაში, რომელიც გამოხატავს საჭურველს, აბჯარს.

იხილეთ აგრეთვე:
ტროფეუმი — ნაგებობა ანტიკურ საბერძნეთში და რომში, რომელსაც მტერთან გამარჯვების აღსანიშნავად აგებდნენ.
სეიდების მოძრაობა

სეიდების მოძრაობა — ანტიფეოდალური და ანტიმონღოლური სახალხო მოძრაობა საუკუნეში მაზანდარანსა და გილანში. მოძრაობას მეთაურობდა სუფიური დერვიშული ორდენის ჰასანიეს შეიხი და ხორასანში სარბედართა აჯანყებების მონაწილე სეიდ ყავამ ალ-დინ მარაში. 1360 წელს შეიქმნა სეიდების სახელმწიფო, რომელიც ახლოს იდგა სარბედართა სახელმწიფოსთან. ამ სახელმწიფოს სათავეში ჩაუდგა შეიხი მარაში. 1392 წელს სახელმწიფო დაიპყრო თემურლენგმა. 1406 წელს ახალი სახელმწიფო აჯანყების შედეგად სეიდების სახელმწიფო აღდგა და თანდათანობით გადაიქცა ჩვეულებრივ ფეოდალურ სახელმწიფოდ, რომელმაც საუკუნის დასასრულამდე იარსება. ანალოგიური „სეიდური“ სახელმწიფო წარმოიშვა 1370 წელს გილანის აღმოსავლეთ ნაწილში (დედაქალაქი ლაჰიჯანი) სახელმწიფო მოძრაობის შედეგად შეიხ ალა ქიიას მეთაურობით. ამ სახელმწიფომ 1592 წლამდე იარსება. ორივე სახელმწიფო სეფიანებმა გაანადგურეს.
ფუტკრის საბოლავი

ფუტკრის საბოლავი (ან უბრალოდ საბოლავი) — მოწყობილობა, რომელიც მეფუტკრეობაში, სკის მოვლის დროს, ფუტკრის ოჯახის დასამშვიდებლად გამოიყენება. საბოლავი მოწყობილობა გამოიყენება სხვადასხვა საწვავისგან ბოლის გამოსაყოფად და შედგება ლითონის კორპუსზე მიმაგრებულია ტყავისგან. ფუტკარზე ბოლის დამამშვიდებელი ეფექტი უძველესი დროიდან ცნობილია, მაგრამ ეს ფაქტი მეცნიერული მხოლოდ საუკუნეში აიხსნა. როგორც აღმოჩნდა გაბოლვა ფუტკრების საყნოსავი სისტემის, რომელიც მას საფრთხის შესახებ ამცნობს, განეიტრალებას იწვევს.
ტაიები

ტაიები — ტაი ენებზე მოლაპარაკე ხალხთა ჯგუფი. ცხოვრობენ სამხრეთ ჩინეთში, ინდოჩინეთის ქვეყნებსა და ჩრდილო-აღმოსავლეთ ინდოეთში. საერთო რაოდენობა დაახლოებით 60 მილიონი კაცი (1978 წლის შეფასებით). ტაიების ჯგუფში შედიან ქონ-ტაიები (სიამელები), ლაო, ჯუანები, შანი, ბუი, ლი; უფრო მცირერიცხოვანი ხალხები სახლობენ ვიეტნამის დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, ტაილანდსა და ბირმაში, აგრეთვე ლაოსში, გაერთიანებული არიან სახელწოდებით „მთიელი ტაიები“.
ბორის ბერეზოვსკი (ბიზნესმენი)

ბორის ბერეზოვსკი (დ. 23 იანვარი, 1946, მოსკოვი, რუსეთი — გ. 23 მარტი, 2013, ესკოტი, ბერკშირი, ინგლისი, დიდი ბრიტანეთი) — რუსი მეცნიერი, ბიზნესმენი
და პოლიტიკური მოღვაწე. 2000 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე დიდ ბრიტანეთში ემიგრაციაში ცხოვრობდა. რუსეთში ეჭვმიტანილი იყო არაერთ კრიმინალურ დანაშაულში. იყო ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1983).
მოხუცების ადგილი აქ არ არის (ფილმი)

მოხუცებისთვის ადგილი არ არის — ძმები კოენების 2007 წლის ფილმი. დაფუძნებულია კორმაკ მაკ-კართის ამავე სახელწოდების მოთხრობაზე, რომლის სახელწოდება მომდინარეობს უილიამ ბატლერ იეიტსის პოემიდან. ფილმის გადაღებები მიმდინარეობდა 2006 წლის მაისიდან აგვისტომდე, ლას-ვეგასში (ნევადა). ფილმს არ გააჩნია ორიგინალური საუნდტრეკი.

სიუჟეტი
ფილმის მოქმედება 80-იანი წლების ტეხასში ვითარდება. რიო-გრანდეს მახლობლად ვიეტნამის ომის ვეტერანი, მონადირე სახელად ლიველინ მოსი, (ჯოშ ბროლინი), შემთხვევით წააწყდება ნარკომოვაჭრეთა შეტაკების ადგილს,, გარდაცვლილთა ცხედრებს, ჰეროინის პარტიას და 2 მილიონ დოლარს. მოსი ფულს აიღებს, ამით კატასტროფული სისასტიკის ჯაჭვურ რეაქციას გამოიწვევს - მისი მდევარი გახდება სასტიკი მკვლელი, ანტონ ჩიგური (ხავიერ ბარდემი) რომელსაც ვერ შეაჩერებს მობერებული შერიფი ედ ტომ ბელი (ტომი ლი ჯონსი).

როლებში
ტომი ლი ჯონსი — შერიფი ბელი
ხავიერ ბარდემი — ანტონ ჩიგური
ჯოშ ბროლინი — ლიველინ მოსი
ვუდი ჰარელსონი — კარსონ უელსი
კელი მაკდონალდი — კარლა ჯინ მოსი
ტეს ჰარპერი — ლორეტა ბელი
სტივენ რუტი — ველსის დამქირავებელი

ჯილდოები
ოსკარი
საუკეთესო ფილმი
საუკეთესო მსახიობი კაცი მეორეხარისხოვან როლში: ხავიერ ბარდემი
საუკეთესო რეჟისორი: ძმეი კოენები
საუკეთესო ადაპტირებული სცენარი: ძმები კოენები

ოქროს გლობუსი
საუკეთესო მსახიობი კაცი მეორეხარისხოვან როლში: ხავიერ ბარდემი
საუკეთესო სცენარი: ძმები კოენები

საუკეთესო მსახიობი კაცი მეორეხარისხოვან როლში: ხავიერ ბარდემი
საუკეთესო რეჟისორი: ძმები კოენები
საუკეთესო ოპერატურა: როჯერ დიკინსი
ტომი ლი ჯოუნსი

ტომი ლი ჯოუნსი (; 15 სექტემბერი, 1946) — ამერიკელი მსახიობი. მიღებული აქვს ოსკარის 4 ნომინაცია და ერთი ჯილდო.

ბიოგრაფია
ჯოუნსმა სახელი გაითქვა 1990-იან წლებში შესრულებული როლებით ფანტასტიკურ თრილერში „ადამიანები შავებში“ და „ადამიანები შავებში 2“. 2005 წელს გადაიღო სადებიუტო ფილმი „მელკიადეს ესტრადას სამი საფლავი“. 2007 წელს შეასრულა შერიფის როლი ძმები კოენების ფილმში „მოხუცებისთვის ადგილი არ არის“. 2012 წელს შეასრულა კონგრესმენ თადეუს სტივენზის როლი ფილმში „ლინკოლნი“. ამ ფილმისთვის კრიტიკოსთა დადებითი შეფასებები დაიმსახურა. მიმომხლიველებმა აღნიშნეს, რომ მან თამაში მთავარი როლის შემსრულებელი დენიელ დეი-ლუისიც კი დაჩრდილა. ამ როლისთვის ჯოუნსმა მიიღო ოსკარის ნომინაცია საუკეთესო მსახიობისთვის მეორეხარისხოვან როლში.

ფილმოგრაფია
BAFTA საუკეთესო ოპერატურისთვის

საუკეთესო ოპერატურისთვის — ბრიტანეთის ფილმისა და სატელევიზიო ხელოვნების აკადემიის ერთ-ერთი ჯილდო. გაიცემა 1963 წლიდან. 1963-67 წლებში გაიცემოდა ორი ჯილდო შავ-თეთრი და ფერადი ოპერატურისთვის.

ლაურეატები
1964 - ჯეფრი ანსუორთი ფილმისთვის „ბეკეტი“
1965 - ოსვალდ მორისი შავ-თეთრი ფილმისთვის „ბორცვი“
1967 - ტედ მური ფილმისთვის „ყველა დროის ადამიანი“
1968 - ჯეფრი ანსუორთი ფილმისთვის „2001: კოსმოსური ოდისეა“
1969 - კონრად ჰოლი ფილმისთვის „ბაჩ კესიდი და სანდენს კიდი“
1971 - პასკუალინო დე სანტისი ფილმისთვის „სიკვდილი ვენეციაში“
1973 - სვენ ნიკვისტი, ფილმისთვის „ჩურჩული და კივილი“
1974 - დაგლას სლოკომბე ფილმისთვის „დიდი გეტსბი“
1975 - ჯონ ოლკოტი ფილმისთვის „ბარი ლინდონი“
1978 - დაგლას სლოკომბე ფილმისთვის „ჯულია“
1979 - ვილმოშ ჟიგმონდი ფილმისთვის „ირმებზე მონადირე“
1981 - ჯეფრი ანსუორთი, ჯისლეინ კლოკე ფილმისთვის „ტესი“
1984 - მიროსლავ ონდრიჩეკი ფილმისთვის „ამადეუსი“
1991 - ვიტორიო სტორარო ფილმისთვის „ცის კაბადონი“
1992 - დანტე სპინოტი ფილმისთვის „უკანასკნელი მოჰიკანი“
1993 - იანუშ კამინსკი ფილმისთვის „შინდლერის სია“
1994 - ფილიპ რუსლო ფილმისთვის „ინტერვიუ ვამპირთან“
1995 - ჯონ ტოლი ფილმისთვის „მამაცი გული“
1996 - ჯონ სილი ფილმისთვის „ინგლისელი პაციენტი“
1998 - რემი ადეფარასინი ფილმისთვის „ელისაბედი“
1999 - კონრად ჰოლი ფილმისთვის „ამერიკული სილამაზე“
2000 - ჯონ მატიესონი ფილმისთვის „გლადიატორი“
2001 - როჯერ დიკინსი ფილმისთვის „ადამიანი, რომელიც არ არსებობდა“
2002 - კონრად ჰოლი ფილმისთვის „დაწყევლილი გზა“
2005 - დაიონ ბიბი ფილმისთვის „გეიშას დღიურები“
2006 - ემანუელ ლუბეცკი ფილმისთვის „ძენი ადამისანი“
2007 - როჯერ დიკინსი ფილმისთვის „მოხუცებისთვის ადგილი არ არის“
2008 - ენტონი დოდ მენტლი ფილმისთვის „ღარიბი მილიონერი“
2010 - როჯერ დიკინსი ფილმისთვის „ხასიათის სიმტკიცე“
2012 - კლაუდიო მირანდა ფილმისთვის „პის ცხოვრება“
2013 - ემანუელ ლუბეცკი ფილმისთვის „გრავიტაცია“
საკვები პროდუქტების დაცვა მოზამბიკში

2009 წლის გაეროს განვითარების პროგრამის მიერ შედგენილი ადამიანის განვითარების ანგარიშის თანახმად, მოზამბიკის მოსახლეობის დაახლოებით 55 პროცენტი ცხოვრობს სიღარიბეში, დაახლოებით ნახევარი არის წერა-კითხვის უცოდინარი, 40 პროცენტი — არასაკმარისად იკვებება, ხოლო 47%-ს აქვს წვდომა დაცულ სასმელ წყალთან, ცხოვრების 48 წლის ხანგრძლივობით. ადამიანის განვითარების ინდექსში მოზამბიკი 169 ქვეყნიდან 165-ე ადგილზეა. შეფასებულია, რომ მოსახლეობის 64% არასანდო საკვებით იკვებება. სამხრეთ რეგიონებში ეს მაჩვენებელი უფრო მაღალია (75%).

მოზამბიკი განსაკუთრებით უსუსურია სტიქიური უბედურებების მიმართ, როგორებიცაა წყალდიდობა და გვალვა. ამ მოვლენებმა მნიშვნელოვნად დააზიანა აგრარული სექტორი და ზოგადად ქვეყნის ეკონომიკა. მაგალითად, 2000 წლის მოზამბიკის წყალდიდობამ დააზარალა 2 მილიონი ადამიანი, როდესაც 1994 და 1996 წლის გვალვებმა ქვეყნის სამხრეთ და ცენტრალურ ნაწილებში დააზარალა 1.5 მილიონი.

ქვეყანაში ასევე არის შიდსის გავრცელების ერთ-ერთი უმაღლესი მაჩვენებელი მსოფლიოში.
ტრიფონ ხუხუა

ტრიფონ ხუხუა (დ. 5 ნოემბერი, 1911, კიწია, გეგეჭკორის რაიონი — გ. 14 ივნისი, 1975) — ქართველი ლოტბარი, მომღერალი.

დაწერილი სიმღერების სია:
მარულა
ირინე დო სიკოია
საპატარძლო აცა-ბაცაციარე
ომგადახდილი
მუხვაში გვარი
დობჭვიო (სატრფიალო)
მარებელი
სქანი ჭირიმა
ჩქიმი ცირა
ეშმაკი დო მაზაკვალი
ზარმაცი ბექია
ამსერი სო დომირჩანქ
მტკიცე სიყვარული
ბოჩია დო მარია
ჩვენი დოვლათი
სატრფიალო
ოროფილიშ მუნაჭარა
ჩქინი ჩაი
პატონი დო ჭკორი
ჩქინი ჯვეში ყათ ხონუნდუ
სიმღერა სალხინოზე
სი ვარდისუ ვაუჯგუდე
ჩქიმი ცოდა
შ.რუსთაველზე (800 წ.)
დიდი თამარი
სიმღერა დ. გურამიშვილზე
კაპიტანი ბუხაიძე.
სიმღერა წურწუმიაშე
ამხანაგო მიშაკოვ, ძმაო შალამბერიძე
ეჩიდოჟირი ივანობა, 1941 წ.
მათეია.
ჩქინი ბეხვერია ტრიფო
2001: კოსმოსური ოდისეა (ფილმი)

2001: კოსმოსური ოდისეა — სტენლი კუბრიკის 1968 წლის სამეცნიერო ფანტასტიკური ფილმი, რომელიც ნაწილობრივ დაფუძნებულია ართურ კლარკის მოთხრობაზე „გუშაგი“. ფილმი ეხება ტექნოლოგიების განვითარების, ხელოვნური ინტელექტისა და სხვა პლანეტებზე სიცოცხლის არსებობის თემებს.

კლარკმა ფილმის სცენარზე მუშაობის პარალელურად დაწერა ამავე სახელწოდების რომანიც.

ჯილდოები
ოსკარი საუკეთესო ვიზუალური ეფექტებისთვის: სტენლი კუბრიკი
 საუკეთესო დიზაინისთვის: ენტონი მასტერსი, ჰარი ლანჟი. ერნერტ არჩერი
 საუკეთესო ოპერატურისთვის: ჯეფრი ანსოურთი
 საუკეთესო მუსიკისთვის: უინსტონ რაიდერი
მორსილა

მორსილა — ესპანური სისხლიანი ძეხვი. არსებობს მორსილას დამზადების რამდენიმე რეგიონული რეცეპტი. მათგან ყველაზე ცნობილია ბურგოსული მორსილა , რომელსაც ღორის სისხლისა და ხორცისაგან, ქონისგან, ხახვისგან და ბრინჯისგან ამზადებენ და მწვანე მორსილა , სადაც ბრინჯის მაგივრად პრასს ამატებენ. კანარის კუნძულებზე ამზადებენ ტკბილ მორსილას ჩამიჩის, ნუშისა და დარიჩინის დამატებით. მორსილა ასევე სხვა ესპანურენოვანი ქვეყნების სამზარეულოებშიც გვხვდება.

მორსილას ამზადებენ გრილზე, წვავენ, ამატებენ ლობიოს, მუხუდოს ან ოსპის წვნიანებსა და პაელაში და მიართმევენ როგორც ტაპასს.
სიკვდილი ვენეციაში (ფილმი)

სიკვდილი ვენეციაში − ლუკინო ვისკონტის 1971 წლის ფილმი, რომელიც წარმოადგენს თომას მანის ამავე სახელწოდების რომანის ეკრანიზაციას და ვისკონტის გერმანული ტრილოგიის მეორე ნაწილს.

როლებში
დირკ ბოგარდი — გუსტავ ფონ აშენბახი
მარკ ბარნსი — ალფრედი
მარისა ბერენსონი — ფრაუ ფონ აშენბახი
ბიორნ ანდერსენი — ტაძიო
სილვანა მანგანო — ტაძიოს დედა
რომოლო ვალი — სასტუმროს მენეჯერი
ფრანკო ფაბრიცი — დალაქი

ჯილდოები
ფილმმა -ს ოთხი ჯილდო დაიმსახურა:

საუკეთესო დიზაინი: პიერო ტოსი
კოსტუმების საუკეთესო დიზაინი
საუკეთესო ოპერატორი: პასკუალინო დე სანტისი
საუკეთესო მუსიკა
ჯორჯ ვეა

ჯორჯ ტაულონ მანე ოპონგ უსმან ვეა (; დ. 1 ოქტომბერი, 1966, მონროვია, ლიბერია) — ლიბერიელი პოლიტიკოსი და ყოფილი ფეხბურთელი. ლიბერიის პრეზიდენტი 2018 წლის 22 იანვრიდან 2024 წლის 22 იანვრამდე.

თამაშობდა თავდამსხმელის პოზიციაზე აფრიკის, ევროპისა და აზიის საფეხბურთო კლუბებში და ლიბერიის ნაკრებში. განსაკუთრებით კარგად წარმოაჩინა თავი იტალიურ საფეხბურთო კლუბ მილანში და ფრანგულ კლუბებში მონაკოსა და პარი სენ-ჟერმენში. 1995 წელს გახდა პირველი არაევროპელი ფეხბურთელი რომელმაც მოიგო ოქროს ბურთი, ფიფა-მ კი დაასახელა მსოფლიოს წლის საუკეთესო ფეხბურთელად. 1999 წელს -ის ვერსიით საუკუნის 100 საუკეთესო ფეხბურთელს შორის 52-ე ადგილზე დასახელდა.

2005 წელს კენჭი იყარა ლიბერიის საპრეზიდენტო არჩევნებზე, სადაც მეორე ტურში დამარცხდა მომავალ პრეზიდენტთან ელენ ჯონსონ-სირლიფთან, რომელიც პირველი ქალი პრეზიდენტი გახდა აფრიკის ისტორიაში.

მიღწევები
საკლუბო
მაითი ბაროლი
ლიბერიის პრემიერლიგა: 1985–86
ლიბერიის თასი: 1985–86

ინვიზიბლ ილევენი
ლიბერიის პრემიერლიგა: 1986–87

მონაკო
საფრანგეთის თასი: 1990–91

პარი სენ-ჟერმენი
საფრანგეთის ლიგა 1: 1993–94
საფრანგეთის თასი: 1992–93, 1994–95
საფრანგეთის ლიგის თასი: 1994–95

მილანი
იტალიის სერია : 1995–96, 1998–99

ჩელსი
ინგლისის ასოციაციის თასი: 1999–2000

ინდივიდუალური
აფრიკის წლის საუკეთესო ფეხბურთელი: 1989, 1994, 1995
საფრანგეთის პირველი დივიზიონის საუკეთესო ლეგიონერი: 1990–91
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის საუკეთესო ბომბარდირი: 1994–95
ოქროს ბურთი: 1995
 ': 1995
ფიფა-ს წლის ფეხბურთელი: 1995
ფიფა-ს ასეული ( 100): 2004
მილანის დიდების დარბაზის წევრი
სულეიმანის მთები

სულეიმანის მთები — ქედი ირანის მთიანეთის აღმოსავლეთ კიდეზე, პაკისტანში (ჩრდილოეთის შტოქედები ავღანეთში). გადაჭიმულია დაახლოებით 600 კილომეტრზე. სიმაღლე 1800-2100 მეტრი, მაქსიმალური 3487 მეტრი (მთა ტახტ-ე-სულეიმანი). შედგება გამჭოლი ხეობებით გაყოფილი პარალელური ქედებისაგან. უმთავრესად აგებულია კირქვებითა და ქვიშაქვებით. აღსანიშნავია, რომ მთათა სისტემა სეისმურობით გამოირჩევა. ჰავა მშრალია, სუბტროპიკული. ჩრდილო-აღმოსავლეთი კალთები განიცდის ზაფხულის მუსონის გავლენას. ჭარბობს მშრალი სტეპისა და მთის უდაბნოს ლანდშაფტები. სულეიმანის მთებში მთებში მისდევენ მიწათმოქმედებას და მებაღეობას.
სქელშუბლა

სქელშუბლა — თევზების ორი გვარი კობრისებრთა ოჯახისა. თითოეულ გვარში თითო სახეობაა: თეთრი ანუ ჩვეულებრივი სქელშუბლა და ჭრელი სქელშუბლა . პირველის მასა 25 კილოგრამია, მეორისა 35 კილოგრამს აღწევს. ბუნებრივი გავრცელების არეალია ჩინეთი და რუსეთი (მდინარე ამურის აუზი). სქელშუბლას სამშობლოა აღმოსავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის მდინარეები. ინტროდუცირებულია და გავრცელებულია მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში. საქართველოში აკლიმატიზებულია 1962 წლიდან. აქ იგი ტბორული მეთევზეობის (კუმისის, მარაბდის, ნადარბაზევის წყალსატევები; ლისისა და ჯანდარის ტბები) ერთ-ერთი წამყვანი ობიექტია. სქელშუბლა იკვებება პლანქტონით. მრავლდება ზაფხულში. იყენებენ ნედლად და დამარილებულს. იგი რეწვისა და თევზმოშენების ძვირფასი ობიექტია.
კავკასიური გველგესლა

კავკასიური გველგესლა — შხამიანი გველი გველგესლასებრთა ოჯახისა. ბინადრობს მხოლოდ კავკასიაში, რუსეთსა და თურქეთში. საქართველოში გვხვდება აფხაზეთში, გურიაში, იმერეთსა და აჭარაში. სხეულის ზედა ნაწილი წითელი და ყვითელი ფერისაა, ხერხემალს კი გასდევს შავი ან მუქი რუხი განიერი ზოლი, რომელიც ზოგჯერ ზიგზაგის ფორმისაა. სახეობას ახასიათებს მელანიზმი, მაგრამ პირთან რჩება წითელი ან ყვითელი შეფერილობა. წიწილები მოწითალო-ყავისფრები არიან. დამახასიათებელია მალული ცხოვრების ნირი. წყვილდება მაისსა და ივნისში. ცოცხლადმშობია. შემოდგომაზე ბადებს 5–10 წიწილს. იკვებება მღრღნელებით, ხვლიკებით, წვრილი ფრინველებით, ახალგაზრდა გველები — მწერებით, კერძოდ, კალიებითა და ჭრიჭინებით.
ალ-ფარიკი

აჰმად იბნ იუსუფ იბნ ალი ალ-ფარიკი (დ. 1116, მაიაფარიკინი — გ. 1181 წლის შემდეგ) — არაბი ისტორიკოსი და მოგზაური. მოვლილი ჰქონდა სირიის, მესოპოტამიის, წინა აზიისა და კავკასიის ქვეყნები. 1153 წელს საქართველოში ჩამოვიდა და რამდენიმე წელი დაყო მეფე დემეტრე -ის სამსახურში, დემეტრესთან ერთად მოიარა მთელი სამეფო ალანიიდან დარუბანდამდე. ალ-ფარიკს ეკუთვნის მისი მშობლიური ქალაქის ისტორია „თარიხ მაიაფარიკინი“. თხზულება წარმოადგენს ერთგვარ მოკლე ენციკლოპედიას, რომელშიაც გადმოცემულია სახალიფოსა და მთელი რიგი მუსლიმანური სახელმწიფოების ისტორია - საუკუნეებში. თხზულებას პირველხარისხოვანი წყაროს მნიშვნელობა აქვს საუკუნის საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვის. ეს ეხება განსაკუთრებით მეფე დემეტრე -ის ხანას, მოცემულია ცნობები აგრეთვე დავით აღმაშენებლისა და გიორგი -ის შესახებ.
ტაიმირა

ტაიმირა — მდინარე რუსეთში, კრასნოიარსკის მხარეში. სიგრძე დაახლოებით 840 კილომეტრი (სხვა მონაცემებით 638 კილომეტრი), აუზის ფართობი 124 ათასი კმ². სათავე აქვს ბირანგის მთებში. ერთვის კარის ზღვის ტაიმირის უბეს. უმთავრესად საზრდოობს თოვლის წყლით. წყალდიდობა იცის შუა ივნისიდან სექტემბრამდე. წყლის საშუალო ხარჯი 1220 მ³/წმ. იყინება სექტემბრის ბოლოდან ოქტომბრის დასაწყისამდე. ყინულძვრაა მაისის ბოლოდან ივნისამდე. მდინარეს იყენებენ თევზჭერირათვის.
ფარცხანაყანევის განძი

ფარცხანაყანევის განძი — ძვ. წ. ათასწლეულის ნახევრის ნივთები, რომლებიც აღმოჩენილია 1868 წელს სოფელ ფარცხანაყანევში. განძის შემადგენლობაში იყო სარდიონის მძივები, ოქროს სასაფეთქლე ხვიები, ბრინჯაოს ჭურჭლის ყელ-პირის ფრაგმენტი, ოქროს მრგვალი, აჟურული 4 მძივი, 1 სფერული ღრუ მძივი, რომელიც გავარსითაა შემკული. ფარცხანაყანევის განძის ოქროს ნივთები ტექნოლოგიურად ახლოს დგას ნოსირის განძის ნივთებთან და ადრინდელი და გვიანდელი (ანტიკური) საიუველირო ნიმუშებთან კავშირს აბამს.