ჰარი პოტერი და ფენიქსის ორდენი

„ჰარი პოტერი და ფენიქსის ორდენი“ — მეხუთე წიგნი ჰარი პოტერის რომანების სერიაში, რომლის ავტორიც არის ჯოან როულინგი.

ჰარი მოუთმენლად ელის არდადეგების დასრულებას და ჰოგვორტსში მეხუთე სასწავლო წლის დაწყებას. იგი დარწმუნებულია, რომ ვოლდემორი საბოლოოდ დაბრუნდა, სკოლაში კი ბევრ მოულოდნელ რეფორმას აქვს ადგილი.

სიუჟეტი
წიგნის მოვლენების განვითარება იწყება 1995 წლის ზაფხულში. ჰარი პოტერი კვლავ დერსლებთან არის. მას შემდეგ, რაც დადლი მას დასცინის, გვირაბში ჩნდებიან დემენტორები. ჰარი იყენებს პატრონუსის შელოცვას, რის გამოც იღებს წერილს, სადაც მაგლების თანდასწრებით ჯადოქრობის გამო ჰოგვორტსიდან მისი გარიცხვის შესახებ წერია. დამბლდორის ძალისხმევით, მაგიის სამინისტროს გადაწყვეტილება გაუქმებულია, მაგრამ ჰარი უნდა დაესწროს დისციპლინარულ მოსმენას.

ლონდონში, გრიმოს მოედანზე არის დამალული სახლი #12. იქ იკრიბება დამბლდორის მიერ ჩამოყალიბებული ფენიქსის ორდენი. ჰარი შეიტყობს, რომ ვოლდემორის დაბრუნების არავის სჯერა და მას და ალბუსს შეშლილებად თვლიან. მოსმენის შემდეგ ჰარის ამართლებენ.

მეხუთე კურსი დაკავშირებულია ბეჯითობის უმაღლესი აღიარების (ბუა) გამოცდებთან. გარდა ამისა, ვინაიდან ბნელი ძალებისგან დაცვის ლექტორის პოზიცია კვლავ ვაკანტურია, სკოლაში ამ ადგილს იკავებს დოლორეს ამბრიჯი, მინისტრ ფაჯის თანაშემწე, რომელიც დაინტერესებული ამ საგნის მხოლოდ თეორიული ნაწილით. მასსა და ჰარის შორის კონფლიქტი იჩენს თავს მაშინ, როდესაც ჰარი ამტკიცებს, რომ ბნელი მბრძანებელი დაბრუნდა. სასჯელის მოხდის სახით მან ამბრიჯის მიერ მოცემულ ქაღალდზე უნდა დაწეროს ფრაზა „მე არ უნდა მოვიტყუო“ - თუმცა ამ ფრაზის რამდენიმეჯერ დაწერასთან ერთად მის ხელზე იგივე ფრაზა იკაწრება.

ვინაიდან ამბრიჯს არ სურს, რომ ბავშვებმა პრაქტიკული მეცადინეობა გაიარონ, მოსწავლეები საიდუმლოდ აყალიბებენ ორგანიზაციას „დამბლდორის არმია“. თუმცა, ამბრიჯის განკარგულებით, ყველა სტუდენტურმა გაერთიანებამ უნდა გაიაროს მისი აკრედიტაცია - შესაბამისად, „და“ (როგორც მას უწოდებენ) უკანონოდ ითვლება.

შობის წინ ჰარის ესიზმრება, თითქოს იგი გველია. აღმოჩნდება, რომ იგი ყველაფერს გველის თვალით ხედავს. სწორედ მისი ძალისხმევით გადაარჩენენ ართურ უისლის, რომელსაც გველი ესხმის. დამბლდორის მოთხოვნით სევერუს სნეიპი ჰარის ასწავლის ოკლუმენციის, ფიქრებში შეღწევისგან თავდაცვის ხელოვნებას. პოტერისათვის ეს რთული გაკვეთილებია. ერთ-ერთი ხილვისას იგი ყველაფერს ვოლდემორის თვალით ხედავს და ესიზმრება მაგიის სამინისტროს ერთ-ერთი განყოფილება.

ამბრიჯი შეიტყობს „და-ს“ შესახებ და დამბლდორი იბრალებს ამ ორგანიზაციის ჩამოყალიბების ინიციატივას. იგი ქრება ჰოგვორტსიდან და მის ადგილს სკოლაში ამბრიჯი იკავებს. ოკლუმენციის ერთ-ერთი გაკვეთილის დროს სნეიპი ტოვებს თავის კაბინეტს და ჰარი იხედება მისი ყმაწვილობის მოგონებებში, სადაც იხილავს მამამისს, პიტერ პეტიგრიუსა და სირიუს ბლექს, რომლებიც სნეიპს დასცინიან.

ამბრიჯის კაბინეტიდან ჰარი ცდილობს, ბუხრით დაუკავშირდეს გრიმოს მოედანს (ვინაიდან ხილვებში ხედავდა, თუ როგორ აწამებდა სირიუსს ვოლდემორი), მაგრამ მას თავად დოლორესი შეუსწრებს. იგი აღიარებს, რომ დადლისა და ჰარიზე სპეციალურად გამოუშვა დემენტორები. ჰერმიონი არწმუნებს ამბრიჯს, თითქოს აკრძალულ ტყეში არის მათი საიდუმლო იარაღი. იქ მისულ ამბრიჯს იჭერენ კენტავრები.

რონი, ჯინი, ლუნა ლავგუდი და ნევილ ლონგბოტომი, ჰარისთან და ჰერმიონთან ერთად მიფრინავენ ლონდონში, მაგიის სამინისტროში. სირიუსს ვერ პოულობენ, თუმცა წინასწარმეტყველებათა დარბაზში პოულობენ ბურთულას ჰარისა და ვოლდემორის სახელებით. ამ დროს ჩნდებიან სიკვდილის მხვრელები. წინასწარმეტყველებას შემთხვევით ნევილი ამსხვრევს. ბავშვებს ეხმარებიან რიმუს ლუპინი, ნიმფადორა ტონკსი, კინგსლი შეკლბოტი, ალასტორ მუდი და სირიუსი. ბელატრისა ლესტრეინჯი კლავს სირიუსს.

პოტერი განრისხებული მისდევს ბელატრისას, მაგრამ ამ დროს ჩნდება თავად ვოლდემორი. გარდაუვალი ბრძოლისგან ჰარის გადაარჩენს უეცრად მოსული დამბლდორი. დარბაზში შემოდიან სამინისტროს წარმომადგენლები ფაჯთან ერთად. ამის გამო, მინისტრი იძულებულია, აღიაროს ვოლდემორის დაბრუნება და გადააყენოს ამბრიჯი ჰოგვორტსის დირექტორის თანამდებობიდან.

დამბლდორი აღიარებს ჰარის წინაშე, რომ ბლექის სიკვდილში თავად არის დამნაშავე, ვინაიდან მთელი წლის მანძილზე ერიდებოდა ჰარისთან საუბარს. ალბუსს იმედი ჰქონდა, რომ ვოლდემორი ასე შეწყვეტდა მის ძიებას. მაგრამ ბნელმა მბრძანებელმა შესძლო ჰარის სამინისტროში შეტყუება. წინასწარმეტყველებაში კი საუბარი იყო ვოლდემორზე, რომლის ბედსაც უკავშირდება სხვა ადამიანის ბედი - ისეთი ადამიანის, რომელიც ვოლდემორის ნიშნით იქნა აღნიშნული და მანამდე იცოცხლებს, სანამ ვოლდემორი ცოცხალი იქნება (და პირიქით).

დემენტორები ვოლდემორის მხარეს გადადიან. ლუციუს მალფოი, რომელიც სიკვდილის მხვრელებთან ერთად არის, აზკაბანის პატიმარი ხდება. ამის გამო დრაკო მალფოის ჰარი უფრო მეტად ეზიზღება.

კინგს კროსის სადგურზე დაბრუნებული ჰარი, გარდა დერსლების ოჯახისა, აღმოაჩენს მუდის, ლუპინს, ტონკსს, ფრედ და ჯორჯ უისლებსა და მათ მშობლებს. ჯადოქრები აფრთხილებენ ძია ვერნონს, რომ ჰარიზე შემდგომში ზეწოლის შემთხვევაში, ისინი მას თავად მიხედავენ.

გამოცემა
პოტერის მოყვარულები ახალი წიგნის გამოცემას 3 წლის მანძილზე ელოდნენ. მეხუთე წიგნის გამოცემამდე უკვე გაყიდული იყო პირველი ოთხი წიგნის 200 მილიონი ასლი. წიგნები ნათარგმნი იყო 55 ენაზე და გამოცემული იქნა 200 ქვეყანაში წინა ტომების ფენომენალურ წარმატებასთან ერთად, ახალმა წიგნმა დაამყარა რეკორდები. 2003 წლის 20 ივნისს მას მაღაზიებთან ელოდა ათასობით მკითხველი. მიუხედავად უსაფრთხოების ნორმების დაცვისა, მერსისაიდის ერთ-ერთი მაღაზიიდან 2003 წლის 15 ივნისს მოპარული იქნა წიგნის ათასობით ასლი.

კრიტიკოსთა შეფასება
ჰარი პოტერი და ფენიქსის ორდენი ძირითადად დადებითად იქნა შეფასებული და რამდენიმე ჯილდოც მიიღო. 2004 წელს ამერიკის ბიბლიოთეკების ასოციაციამ მას უწოდა „საუკეთესო წიგნი ახალგაზრდა მოზრდილთათვის“ და „აღსანიშნავი წიგნი“. სხვადასხვა ჯილდოსთან ერთად მას ერგო ოპენჰაიმის ოქროს მედალი (2004).

რომანმა დაიმსახურა კრიტიკოსთა დადებითი შეფასებებიც. როულინგის ფანტაზიის ნიჭი შეაქო გამოცემის მიმოხილველმა დეირდრა დონაჰიუმ. უარყოფითი შეფასებების ძირითადი ნაწილი უკავშირდებოდა რომანში აღწერილი ძალადობის სცენებსა და მორალურ პრობლემებს. თავისი პოზიცია რელიგიურმა კონფესიებმაც გამოხატეს.

გამოცემის ჟურნალისტ ჯონ ლეონარდის თქმით, „„ფენიქსის ორდენი“ ნელი ტემპით იწყება, შემდგომ მატულობს სიჩქარე და მისრიალებს, ყირამალა სვლით, გააფთრებული დაბოლოებისაკენ... ჰარის ასაკთან ერთად, როულინგიც უკეთესი ხდება.“ თუმცა, იგი ასევე აკრიკისებს დრაკო მალფოისა და ლორდ ვოლდემორის პერსონაჟებს. ქრისტიანული მემარჯვენე ორგანიზაციის წევრ ჯული სმითჰაუზერის თქმით, „ეს წიგნი უნდა ჩაითვალოს სერიაში ყველაზე სუსტ წიგნად, ვინაიდან როულინგი ნაკლებად უმოწყალოა, ვიდრე წინა ორი რომანის შემთხვევაში“. სმითჰაუზერის კრიტიკის ძირითადი ობიექტი იყო ის, რომ წიგნი არ ატარებდა მორალებს. ჰარი, მისი აზრით, იტყუება, რათა გაექცეს სასჯელს და ძალადობა არის „საზარელი და სურათოვანი“.

სხვადასხვა ქრისტიანულმა ჯგუფმა გამოთქვა გულის ტკენა, რომ ამ და სერიის სხვა წიგნებში არის ნახსენები ჯადოსნობა და ოკულტიზმი. სხვადასხვა რელიგიურმა ჯგუფმა, მათგან განსხვავებით, გამოხატა მხარდაჭერა ამ წიგნებისადმი. გამოცემამ რედაქტორის სვეტში გამოხატა მოსაზრება, რომ „მიუხედავად იმისა, რომ თანამედროვე ჯადოსნობა დაკავშირებულია მატყუარა, მაცდურ, არასწორ რელიგიასთან, რომლისგანაც უნდა დავიცვათ შვილები, ეს არ არის წიგნების მთავარი იდეა, სადაც მოცემულია თანაგრძნობის, ერთგულების, მამაცობის, მეგობრობისა და ასევე თვითგაწირვის მაგალითები“.

პრიკველები და სიკველები
ჰარი პოტერი და ფენიქსის ორდენი არის ჰარი პოტერის წიგნების სერიაში რიგით მეხუთე. პირველი გამოქვეყნდა 1997 წელს, სათაურით ჰარი პოტერი და ფილოსოფიური ქვა. „ფენიქსის ორდენი“ ითვლება მთელ სერიაში ყველაზე ხანგრძლივ წიგნად, თუმცა მისი ეკრანიზაცია მხოლოდ 2 საათსა და 18 წუთს გრძელდება. 1997 წლის ბოლოს წიგნის ბრიტანულ გამოცემას მიენიჭა წიგნის ეროვნული ჯილდო და ოქროს მედალი 9-10 წლის ბავშვებისათვის განკუთვნილი წიგნების კატეგორიაში. მეორე წიგნი, ჰარი პოტერი და საიდუმლო ოთახი გამოიცა ბრიტანეთში, 1998 წლის 2 ივლისს და აშშ-ში, 1999 წლის 2 ივნისს. ჰარი პოტერი და აზკაბანის ტყვე არის მესამე წიგნი, გამოცემული 1999 წლის 8 ივლისს (ბრიტანეთი) და 8 სექტემბერს (აშშ). ჰარი პოტერი და ცეცხლოვანი თასი გამოვიდა 2000 წლის 8 ივლისს, ორივე ქვეყანაში.

„ფენიქსის ორდენის“ გამოცემის შემდეგ, მეექვსე წიგნი, ჰარი პოტერი და ნახევარპრინცი გამოვიდა 2005 წლის 16 ივლისს და გამოცემიდან 24 საათის მანძილზე 9 მილიონი ასლის ოდენობით გაიყიდა. სერიის მეშვიდე და საბოლოო წიგნი, ჰარი პოტერი და სიკვდილის საჩუქრები გამოჩნდა 2007 წლის 21 ივლისს. გამოცემიდან 24 საათის მანძილზე იგი 11 მილიონი ასლის ოდენობით გაიყიდა - 2.7 მილიონი აქედან გაიყიდა ბრიტანეთში, ხოლო 8.3 მილიონი - აშშ-ში.

ადაპტაციები
ფილმი
2007 წელს გამოვიდა წიგნის ეკრანიზაცია. მისი რეჟისორია დევიდ იეიტსი, ხოლო სცენარის ავტორი - მაიკლ გოლდენბერგი. ფილმი გადაიღო დევიდ ჰეიმენის კომპანიამ , დევიდ ბერონის თანაშემწეობით. ფილმის ბიუჯეტმა შეადგინა 200 მილიონ აშშ დოლარამდე. კრიტიკული და კომერციული კუთხით მას წარმატება ხვდა წილად. გამოსვლიდან ხუთი დღის მანძილზე მან შემქმნელებს 938.377.000 აშშ დოლარი მოუტანა.

ვიდეო თამაშები
წიგნისა და ფილმის მიხედვით გამოვიდა თამაში. იგი შეიქმნა პლატფორმებისათვის , 2, 3, 360, , , , და . თამაში გაყიდვაში გამოჩნდა 2007 წლის 25 (აშშ), 27 (ავსტრალია) და 29 (ბრიტანეთი და ევროპა, 3, , 2, ) ივნისსა და 3 ივლისს (სხვა პლატფორმები). თამაშები გამოსცა -მა.

შეფასება
რელიგიური შეფასება
რელიგიური წრეების მიერ ამ და სხვა ნაწარმოების შეფასებებს შორის ყურადღება გამახვილებულია მათში ოკულტურ ან სატანისტურ ქვეტექსტებზე. თუმცა, რელიგიური კუთხით რომანების შეფასება არა მხოლოდ უარყოფითია. როულინგი: „რამდენადაც მათ აკრიტიკებდნენ თეოლოგიური თვალსაზრისით, იმდენადვე აქებდნენ სხვადასხვა მქადაგებლები, თანაც სხვადასხვა სარწმუნოების წარმომადგენლები“.

წინააღმდეგობა
აშშ-ში ხშირად ისმოდა მოწოდებები, აეკრძალათ ჰარი პოტერის წიგნები სკოლებში, რასაც არაერთი სასამართლო პროცესი ახლდა. ძირითადად, თვლიდნენ, რომ მთავრობა აღიარებს ჯადოსნობას, როგორც რელიგიას და წიგნების არსებობა სკოლებში ეკლესიასა და საზოგადოებას შორის ნაპრალს ქმნის.

რელიგიური წინააღმდეგობა წიგნს სხვა ქვეყნებშიც გაუწიეს. საბერძნეთისა და ბულგარეთის მართლმადიდებლური ეკლესიები გაერთიანდნენ ჰარი პოტერის სერიის წინააღმდეგ. წიგნები აიკრძალა არაბთა გაერთიანებული საამიროების სკოლებში და გაკრიტიკებული იქნა ირანულ გამოცემებში.

რომის კათოლიკური წრეების აზრი სერიის შესახებ არაერთგვაროვანია. 2003 წელს გამოცემამ გააკრიტიკა ჰარის მხრიდან წესებისა და უფროსების მიმართ პატივისცემის არარსებობა და აღნიშნა, რომ „ჯადოსნური და ამქვეყნიური სამყაროების აღრევით ხდება ღვთაებრივი უზენასოების ფუნდამენტური უარყოფა“. 2005 წელს კარდინალმა იოზეფ რაცინგერმა, რომელიც მოგვიანებით პაპად აკურთხეს, სერიას უწოდა „შეუმჩნეველი ცდუნება, რომელიც ქრისტიანობის გულს ურტყამს“. მისი ნებართვით, გამოქვეყნდა წერილი, რომელშიც იგი გამოხატავდა საკუთარ აზრს ნაწარმოებზე. თუმცა, ვესტმინსტერის სააბატოს წარმომადგებლის თქმით, კარდინალ რაცინგერის სიტყვები არ იყო მნიშვნელოვანი, ვიანიდან არ წარმოადგენდა სარწმუნოებრივი დოქტრინის ჯგუფის (რომლის წევრიც რაცინგერი იყო) ოფიციალურ პოზიციას.

დადებითი შეფასება
სხვადასხვა რელიგიური წრის პოზიცია იყო დადებითი. ემილი გრინსინგერის აზრით, ფენტეზის ჟანრის ლიტერატურა ეხმარება ბავშვებს, გადაურჩნენ თანამედროვე რეალობას, ვინაიდან მათ უკვე იციან, როგორც მოიქცნენ. მან სცენა პლატფორმა 9¾-ზე აღწერა, როგორც რწმენისა და იმედის ნიმუში. ჰარის ცხოვრებაში პირველი დიდი არჩევანის სცენა, მისი აზრით, არის გამანაწილებელი ქუდის სცენა ჰოგვორტსის მთავარ დარბაზში. იგი აღნიშნავს ჰარის დედის თვითგაწირვას, რომელმაც დაიცვა ბიჭუნა და იცავდა მას მთელი სერიის მანძილზე. ეს მისი აზრით, არის ყველაზე დიდი მაგია, რომელიც აღემატება მაგების ჯადოსნურ ტექნოლოგიებს და სწორედ ეს არ ესმის ძალაუფლებას მოწყურებულ ვოლდემორს.

რომაული ეკლესიის წარმომადგენლებს შორის რომანის შესახებ ბევრი გამოთქვამდა დადებით აზრებსაც. 2003 წელს პიტერ ფლიტვუდი, ეკლესიის მიერ ჩამოყალიბებული პარტიის წარმომადგენელი ამბობდა, რომ „ჰარი პოტერის სერია არ არის ცუდი ან არ წარმოადგენს ანტი-ქრისტიანული თეოლოგიის ალამს. მათი დახმარებით ბავშვები ხედავენ განსხვავებას სიკეთესა და ბოროტს შორის“. როულინგის მიდგომა, მისი აზრით, არის ქრისტიანული და ამ ისტორიებში ილუსტრირებულია მსხვერპლშეწირვის აუცილებლობა, რომელიც ბოროტების დასამარცხებლად არის აუცილებელი.

თარგმანები
წიგნის პირველი ოფიციალური უცხოენოვანი თარგმანი გამოვიდა ვიეტნამურ ენაზე, 2003 წლის 21 ივლისს. სერბულ ენაზე გამოცემული ვერსია იყო შემდეგი, რომელიც 2003 წლის სექტემბერში გამოჩნდა. მოგვიანებით გამოვიდა სხვა თარგმანებიც, მაგალითად, ნოემბერში - ჰოლანდიური და გერმანული. საგულისხმოა, რომ საფრანგეთში გაყიდვებით ლიდერობდა ინგლისურენოვანი ვერსია, ხოლო გერმანიასა და ნიდერლანდებში ოფიციალურ გამოცემამდე დიდი ინტერესის გამო ინტერნეტ-სივრცეში ვრცელდებოდა არაოფიციალური თარგმანები.

ფაქტები
როდესაც ართურ უისლი და ჰარი მიდიან მაგიის სამინისტროში, ისინი შედიან სატელეფონო ჯიხურში. ტელეფონის ღილაკების პანელზე უნდა აიკრიფოს კოდი 62442. ასოები ამ ციფრების ქვეშ ჩვეულებრივ კლავიატურაზე შეადგენენ სიტყვას (მაგია).
გამოცემამდე ცნობილი იყო წიგნის ალტერნატიული სათაურები „მწვანე ალიანი ჩირაღდანი“ და „საოცნებო მთა“.
დემენტორებთან შეხვედრისას სცენაში ჰარი იყენებს ლუმოსის შელოცვას, მაგრამ მისი მოსმენის დროს ამ შელოცვის ხსენება არ არის.
წიგნში ჰარი პოტერი და აზკაბანის ტყვე ლუპინი ახსენებს, რომ არავინ იცის, თუ როგორ გამოიყურება ბოგარტი. მიუხედავად ამისა, ამ წიგნში მას კარგად ხედავს მუდი. აღნიშნულია, რომ ლუპინის კომენტარი გაკეთდა დიდი ხნით ადრე, ვიდრე წარდგენილი იქნა მუდის პერსონაჟი.
ჰოგსმიდში ბავშვების შეხვედრაზე მოდის დენის კრივი. თუმცა, როდესაც ჰარი მეხუთე კურსზე იყო, დენი იყო მხოლოდ მეორეზე და ამიტომ არ ჰქონდა ჰოგსმიდის მონახულების უფლება.
ჰარი და ჩო ერთმანეთს ხვდებიან ჰოგსმიდში, ვალენტინობის დღესასწაულზე. სტუდენტებს ამ სოფელში ჩასვლა მხოლოდ გარკვეულ დღეებში შეუძლიათ. 1996 წლის 14 თებერვალი იყო ოთხშაბათი - ანუ სასწავლო დღე, როდესაც ჰოგსმიდის მონახულება არ შეიძლებოდა.
როდესაც ჰარი მიჰყავთ დერსლებისგან, გამოყენებულია რამდენიმე შელოცვა და არც სამინისტრო აგზავნის გაფრთხილებებს. მეექვსე წიგნში, ჰარი პოტერი და ნახევარპრინცი ალბუს დამბლდორი უამბობს ჰარის, რომ სამინისტრო თვალს ადევნებს ჯადოქრის სახლს, მაგრამ არ შეუძლია გააკონტროლოს, თუ ვინ წარმოთქვა შელოცვა.
როდესაც ჩო ესაუბრება ჰარის ქვიდიჩის შესახებ, იგი წარმოთქვამს დაახლოებით ასეთ ფრაზას: „გახსოვს, პირველად ერთად რომ ვითამაშეთ, მესამე კურსზე?“. თუმცა, ჩო ჰარიზე ერთი წლით უფროსია და ერთ კურსზე ვერ იქნებოდნენ.
როდესაც ამბრიჯი იხილავს, რომ სნეიპისა და ჰარის შხამ-წამალი არ მოიხარშა, სნეიპი ჰარის 0-ს უწერს და აძლევს დავალებას, დაწეროს, თუ რა გააკეთა არასწორად. ჰარი თავს იმართლებს იმით, რომ ქვიდიჩში ვარჯიშობდა. თუმცა, იმ დღეს გამოიცა ამბრიჯის მორიგი კანონი, რომლის მიხედვით ქვიდიჩის გუნდს ჯერჯერობით თამაშის უფლება არ ჰქონდა.
როდესაც ჰერმიონის ინიციატივით ბავშვები ჰოგსმიდში გროვდებიან, არავინ ცნობს აბერფორთ დამბლდორს, რომელიც ძალიან ჰგავს თავის ძმას.