კატების მეფის საქმე

„კატების მეფის საქმის“ სახელით ცნობილია განთქმული პრეცედენტი გერმანიის ფედერალური სასამართლოს სისხლისსამართლებრივი პრაქტიკიდან. იგი ცნობილი გახდა როგორც ფაქტობრივი გარემოებების, ისე მნიშვნელოვან სამართლებრივ კითხვებზე მიღებული გადაწყვეტილებების გამო, რომლებიც შეეხებოდა ამსრულებლობის, თანამონაწილეობისა და აკრძალვაში შეცდომის სამართლებრივ პრობლემებს.

ფაქტობრივი გარემოებანი
ბოხუმის სამხარეო სასამართლოს ცნობით, სამი ბრალდებული — პეტერ პ., ბარბარა ჰ. და პოლიციის თანამშრომელი (მოხელე) მიხაელ რ. ერთად ცხოვრობდნენ და იმყოფებოდნენ „მისტიციზმზე, ყალბ ცნობიერებასა და ცრურწმენაზე“ დაფუძნებულ „ნევროზულ ურთიერთობაში“. პ.-მ და ჰ.-მ მიამიტი რ. დაარწმუნეს ამქვეყნად „კატების მეფის“ არსებობაში, რომელიც უკვე ათასწლეულების განმავლობაში ბოროტებას განასახიერებს და კაცობრიობას უქმნის საფრთხეს.

როდესაც ჰ.-მ 1986 წლის შუა პერიოდში მისი ყოფილი პარტნიორის ანემარია ნ.-ზე დაქორწინების შესახებ შეიტყო, პ.-სთან ერთად გადაწყვიტა, რ.-ის ცრურწმენა გამოეყენებინა ანემარია ნ.-ის მოსაკლავად. მან რ. მოატყუა, რომ კატების მეფე რ.-ის მიერ ჩადენილი ბევრი ცოდვის გამო ითხოვდა ადამიანის მსხევრპლად შეწირვას ნ-ის სახით; წინააღმდეგ შემთხვევაში რ. დაკარგავდა ჰ.-ს და ამავე დროს კაცობრიობას ან სულ მცირე მილიონობით ადამიანს კატების მეფე გაანადგურებდა. რ.-მ იცოდა ადამიანის მსხევრპლშეწირვის დანაშაულებრიობა, თუმცა, სინდისის ქენჯნის მიუხედავად, მან გადაწყვიტა კაცობრიობა კატების მეფისაგან დაეცვა.

პ.-მ მისცა რ.-ს დანა და ურჩია, რომ ნ-სთვის ყვავილების მაღაზიაში ზურგიდან ჩაერტყა იგი. 1986 წლის 30 ივლისს რ. შევიდა ნ.-ის ყვავილების მაღაზიაში წითელი ვარდების ყიდვის საბაბით და გაუცნობიერებელ, დაუცველ ნ-ს ყელზე, სახესა და სხეულზე თორმეტი ჭრილობა მიაყენა. როდესაც მესამე პირები დასახმარებლად წამოვიდნენ, რ.-მ მიატოვა მაღაზია, თუმცა სიკვდილის დადგომის გარდუვალობას ვარაუდობდა. ნ. სხეულის მძიმე დაზიანებით გადაურჩა სიკვდილს.

ბოხუმის სამხარეო სასამართლოს განაჩენი
რ.-ის ქმედების კვალიფიკაცია
პირველი ინსტანციის სასამართლომ რ. როგორც ვერაგული მკვლელობის მცდელობისათვის ბრალეულად ცნო. მან ქმედება საკუთარი ხელით, ნ.-ის მოკვლის მიზნით განახორციელა და გამოიყენა მისი გულუბრყვილობა და დაუცველობა. მან მცდელობა მხოლოდ მაშინ დაასრულა, როდესაც დარწმუნდა, რომ მის ქმედებას სასურველი შედეგი მოჰყვებოდა.

მცდელობის ეტაპიდან დანაშაულზე ნებაყოფლობით ხელის აღება სახეზე არ ყოფილა, ვინაიდან რ.-ს არაფერი გაუკეთებია შედეგის თავიდან ასაცილებლად.

რ. არ იმყოფებოდა არც აუცილებელი მოგერიებისა და არც აუცილებელი დახმარების ვითარებაში და ვერ დაეყრდნობოდა ამ საფუძველს, ვინაიდან არც თავად და არც სხვას არ ემუქრებოდა იმწუთიერი საფრთხე თავდასხმისა ნ.-ის მხრიდან.

რ.-მა თავი ვერ გაიმართლა ვერც მართლწინააღმდეგობის გამომრიცხველი უკიდურესი აუცილებლობით, ვინაიდან ფაქტობრივად არანაირი იმწუთიერი საფრთხე. მართალია რ. ცდებოდა ქმედების შემადგენლობაში, მაგრამ მას ეს არ წაადგა, ვინაიდან მართლწინააღმდეგობის გამომრიცხველი უკიდურესი აუცილებლობის დროს „სიცოცხლე სიცოცხლის პირისპის“ არ შეიძლება იყოს გამამართლებელი.

სახეზე იყო შეცდომა აკრძალვაში, თუმცა იგი თავიდან აცილებადი იყო. მისთვის, როგორც პოლიციის მოხელისთვის, მისივე ინდივიდუალური უნარების გათვალისწინებით, შესაძლებელი იყო მცდარი შეფასების გაცნობიერება.

ექსპერტებმა რ.-ის ჭკუასუსტობა ანდა ფსიქიკური აშლილობა გამორიცხეს, თუმცა მათივე შეფასებით რ.-ს ჰქონდა „მაღალი არანორმალური პიროვნულობა“ . ამ ფაქტმა და „ბრალდებულების ჰ.-ისა და პ.-ის წარმატებულმა შეცდენამ“ გამოიწვია რ.-ის მიერ რეალობის მცდარი წარმოსახვა, რაც სხვა მძიმე ფსიქიკური პათოლოგიისათვის იყო დამახასიათებელი.

მიუხედავად ამისა, რ.-ს ჰქონდა საკუთარი ქმედების უმართლობის გაცნობიერების უნარი. მას არც თავის ქმედებაზე კონტროლის უნარი ჰქონდა დაკარგული. ამ ყველაფრის გათვალისწინებით, სისხლის სამართლის სასამართლომ მის სასარგებლოდ მხედველობაში მიიღო არსებითად შეზღუდული ბრალუნარიანობის ვითარება და მისი სასჯელი ცხრა წლით თავისუფლების აღკვეთამდე შეამსუბუქა.

პ.-ისა და ჰ.-ის ქმედებათა კვალიფიკაცია
ბრალდებულების პ.-ისა და ჰ.-ის ქმედებანი დაკვალიფიცირდა არა როგორც წაქეზება, არამედ როგორც დამამძიმებელ გარემოებაში მკვლელობის მცდელობის შუალობითი ამსრულებლობა. სასამართლოს განმარტებით, მათ ქმედება სხვისი საშუალებით აღასრულეს. ამავე დროს მათ რ.-ისაგან განსხვავებით შეერაცხათ არა ვერაგობა, არამედ ქვენაგრძნობითი მოტივი და ორივეს სასჯელად უვადო თავისუფლების აღკვეთა შეეფარდათ.