iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნინევიის ბრძოლა

}

ნინევიის ბრძოლა — აღმოსავლეთ რომაელებსა და სასანიდებს შორის წარმოებული გამანადგურებელი ომის ( 603-628 წწ. ) 627 წლის 12 დეკემბერს მომხდარი გადამწყვეტი შეტაკება. ამ ომის მსვლელობისას აღმოსავლეთ რომი ერთი პერიოდი უფსკრულის პირას იდგა, თუმცა მისი დასასრულისკენ მათ მოახერხეს სადავეების ხელში ჩაგდება. ნინევიის ბრძოლა ამავდროულად აღმოსავლეთ რომაელი კეისრის, ჰერაკლეს სპარსული ლაშქრობის უდიდეს გამარჯვებად მიიჩნევა.

ბრძოლას წინ უძღოდა რამდენიმე მნიშვნელოვანი მოვლენა — 626 წლის დასაწყისში ადრე სპარსელებმა ვერ შეძლეს კონსტანტინოპოლის ალყის გარღვევა და იძულებულები იყვნენ უკან დაეხიათ. ამით მათ საბოლოოდ დაკარგეს ომში ინიციატივა . ბრძოლამდე სამი თვით ადრე ჰერაკლემ თბილისი დატოვა და სამხრეთისაკენ დაიძრა. კეისრის ეს ნაბიჯი სასანიდებისთვის მეტად მოულოდნელი იყო და მათ, ფაქტობრივად, დრო არ რჩებოდად ჩრდილოეთ ფრონტზე ლაშქრის თავმოსაყრელად.ჰერაკლეს გზად წინააღმდეგობა არ ხვდებოდა. 627 წლის სექტემბერში იგი უკვე ნინევიის ნანგრევებთან დაბანაკდა, რის შემდეგაც მას არ გასჭირვებია ტიგროსის მარჯვენა შენაკადის - დიდი ზაბის ფორსირება. ამ პოზიციიდან ძალიან ხელსაყრელი იყო ხოსრო -ის საზაფხულო რეზიდენცია დასტაგირდში შეჭრა. ამით დედაქალაქ ქტესიფონისკენ გზა უკვე ხსნილი იქნებოდა.

მართალია, სპარსელებმა ვერ შეძლეს ჰერაკლესათვის მდინარის ფორსირებაში ხელის შეშლა, სამაგიეროდ მათ ტიგროსისკენ გაიმაგრეს პოზიციები. ჰერაკლემ ეშმაკობას მიმართა და უკან დახევის მანევრი ჩაატარა, რითაც სპარსელები შეაცდინა და გამაგრებული პოზიციებიდან გამოიტყუა. ბრძოლა 12 დეკემბერს, ნინევიის მიდამოებში, გაშლილ მიდნორზე შედგა. ზოგიერთი წყაროს მონაცემით, რაზადს გათვითცნობიერებული ჰქონდა შეტაკების უპერსპექტივობა, თუმცა ხოსრო -ის ბრძანებისადმი დაუმორჩილებლობა ვერ გაბედა. სპარსელთა არახელსაყრელ საწყის პოზიციას დაემატა ისიც, რომ მათმა სამიათასკაციანმა რეზერვმა დაიგვიანა.

აღმოსავლეთ რომაელებმა უკეთესად შეძლეს ვაკე რელიეფის გამოყენება და სპარსელები პირწმინდად დაამარცხეს. რაზადი სასიკვდილოდ იქნა დაჭრილი. ისტორიკოს ტაბარის მონაცემებით, 12 000 სპარსელიდან, რომლებმაც ბრძოლაში მიიღეს მონაწილეობა 6 000 მეომარი დაიღუპა.

ამის შემდეგ გზა სამხრეთით ხსნილი იყო. 628 წლის დასაწყისში ჰერაკლემ დასრაგირდი (დასტაჯირდი) დაიკავა. დედაქალაქ ქტესიფონის დალაშქვრისგან კი სტრატეგული თვალსაზრილით უარი თქვა. როგორც შემდგომმა მოვლენებმა ცხადყო, ეს გადაწყვეტილება გამართლებული იყო, რამეთუ ნინევიის მარცხის შემდეგ ხოსრო იმდენად დასუსტდა, რომ ის საკუთარი შვილის, კავად -ის მიერ იქნა დამხობილი და მოკლული, რის შემდეგად აღმოსავლეთ რომს და სასანიდებს შორის ზავი დაიდო.
ნეოკლასიციზმი

ნეოკლასიციზმი — ხელოვნების მიმდინარეობა, რომელიც განვითარდა - საუკუნეების მხატვრობაში, არქიტექტურასა და ლიტერატურაში. 1920 წლიდან ეს სახელწოდება მუსიკაშიც იხმარება რომანტიკული და მოდერნისტული მიმდინარეობების საპირისპიროდ.

ნეოკლასიციზმი ჩაისახა რომში, აქედან კი გავრცელდა საფრანგეთში, რასაც ხელი შეუწყო რომში ფრანგული აკადემიის არსებობამ. შემდეგში ინგლისშიც შეაღწია.

ნეოკლასიციზმი ემყარება ვინკელმანის პრინციპებს და ქადაგებს ანტიკური ხანის ღირებულებებისადმი დაბრუნებას. ძველის სტილის ამ ახალ გამოვლინებას სურდა ყველაფერი „მაღალ გემოვნებაში“ მოექცია და შეფასების კრიტერიუმად მხოლოდ ანტიკურობა აეღო.

მხატვრობა
ჟაკ-ლუი დავიდი
ანტუან-ჟან გრო
ჟოზეფ-მარი ვიენი
დომინიკ ენგრესი
კლოდ-ნიკოლა ლედუ, არქიტექტორი

მახასიათებელი პრინციპები
სურათის ზოგადი პერპენდიკულარობა
მორალისტური თემა, ხშირად პროპაგანდისტულიც.
სამოქალაქო ღირებულებების წინ წამოწევა
ანტიკური საბერძნეთისას და რომის თემატიკა
ლოკალური ფერი, რომლის მიზანია პერსონაჟთა ჯგუფების გამოყოფა.
ხშირად დიქოტომიური კომპოზიციები
ზედმეტი ელემენტებისგან გათავისუფლება

მნიშვნელოვანი ტილოები
სოკრატეს სიკვდილი, (1787), დავიდი.
ჰორაციუსის ანდერძი, (1784), დავიდი
მარატის სიკვდილი, დავიდი.
ელენესა და პარისის სიყვარული, დავიდი
ნაპოლეონი ეილოს ბრძოლის ფრონტზე, გრო.

მოქანდაკეები
ბარტოლინი, ლორენცო
კანოვა, ანტონიო
ტორვალდსენი, ბერტელ
არქიტექტურა
ნეოკლასიციზმი არქიტექტურაში საუკუნის ბოლოს და საუკუნის დასაწყისს ემთხვევა. იგი იყენებს ბერძნულ-რომაულ ელემენტებს (კოლონები, ფრონტონი, ჰარმონიული პროპორციები) და პოლიტიკის სამსახურში დგება.

ნეოკლასიკური არქიტექტურა რამდენიმე მიმართულებად იყოფა:
პალადიანიზმის ფაზა, ყველაზე ძველი, რომელიც განვითარდა დიდი ბრიტანეთის სოფლებში ინიგო ჯონსისა და კრისტოფერ ვრენის გავლენით. იგი უფრო განცალკევებულ, სოფლის ნაგებობებს ეხება.
 (ნეო-ბერძნული სტილი) გამოყენებულია ნაკლები სიმაღლის მქონე შენობებზე და ნიმუშად იყენებს ბერძნულ ტაძარს.
ფრანგული რევოლუციის სტილი.
იმპერიული სტილი, რომელიც მოდაში შემოვიდა საუკუნის დასაწყისში: რომანული მემკვიდრეობისა და ანტიკური ეგვიპტის ელემენტების შერწყმა. ეს არის ნეოკლასიციზმის გვიანი ფაზა, რომელსაც ინგლისურ არქიტექტურაში ეწოდა , ხოლო გერმანულში - .

ნეოკლასიკოსი არქიტექტორები
ადამი, რობერ, დიდი ბრიტანეთი
ბალტარი, ლუი-პიერ, საფრანგეთი
ფონტენი, პიერ-ფრანსუა-ლეონარ, საფრანგეთი
ჯეფერსონი, ტომას, ამერიკის შეერთებული შტატები
ლედუ, კლოდ ნიკოლა, საფრანგეთი
ნაში, ჯონ, დიდი ბრიტანეთი
პერსიე, შარლ, საფრანგეთი
შინკელი, კარლ ფრიდრიხ, გერმანია
შალგრენი, ჟან-ფრანსუა-ტერეზ, საფრანგეთი
რომანული არქიტექტურა

რომანული არქიტექტურა ანუ რომანიკა განვითარდა შუა საუკუნეების ევროპაში. იგი ხასიათდება ანტიკური რომაული ტექნიკის, კერძოდ ქვის თაღის შემოტანით. კოლონები, რომლებსაც უჭირავთ თაღი, ტიპური ცილინდრული ფორმისაა და ბოლოვდება მეტ-ნაკლებად გეომეტრიული ფორმის სიმბოლოების, ცხოველებისა თუ მცენარეების გამოსახულებიანი კაპიტელით.

ისტორიული კონტექსტი
რომანული არქიტექტურა წარმოდგება კაროლინგების არქიტექტურიდან და ოტონელთა არქიტექტურის პარალელურად ვითარდება.

კაროლინგების არქიტექტურა უკავშირდება შარლემანის მეფობას და ინტელექტუალურ განახლებას. მან შეკრიბა სასახლის კარზე სწავლულები და ხელოვანები მთელი იმპერიიდან და ამგვარად შეიქმნა ე.წ. კაროლინგური რენესანსი. 877 წელს, კარლოს მელოტის გარდაცვალების შემდეგ კაროლინგური ხელოვნება სრულდება. ტერიტორიას იპყრობენ ბარბაროსები, რომლებიც სპეციფიკურ რომანულ ხელოვნებას ქმნიან.

ინტელექტუალური ცენტრი იმ პერიოდში მდებარეობდა სააბატოებსა და მონასტრებში, სადაც ვითარდებოდა რომანული არქიტექტურული ხელოვნება.

ნიმუშები
ოვერნი
ნორმანდია
ბურგუნდია და ვალ-დე-ლუარი
პარე-ლე-მონიალის საკრე-კერის ბაზილიკა

სამხრეთ აღმოსასვლეთ საფრანგეთი
ბელგია
დიალექტიკა

დიალექტიკა (ბერძნ. , ვსაუბრობ, ვმსჯელობ,კამათის ხელოვნება) — მოძღვრება განვითარების შესახებ, რომელიც სხვადასხვა მნიშვნელობით ანტიკური დროიდან გამოიყენება. შუა საუკუნეებში დიალექტიკა ლოგიკის სინონიმი იყო. მაშინ იგი რიტორიკასთან და გრამატიკასთან ერთად სამ თავისუფალ ხელოვნებას ანუ ტრივიუმს შეადგენდა. როგორც სამყაროს შეცნობის ფილოსოფიური მეთოდი იგი მდგომარეობს თეზისის და ანტითეზისის დაპირისპირებაში.
ექსპრესიონიზმი

ექსპრესიონიზმი — ხელოვნების მიმდინარეობა, აღმოცენდა საუკუნის დასაწყისში და განვითარდა ხელოვნების ისეთ დარგებში, როგორებიცაა: მხატვრობა, ლიტერატურა, თეატრი, კინო, არქიტექტურა და სხვა.

ექსპრესიონიზმი არის სუბიექტურობის გამოვლინება, რაც მიზნად ისახავს რეალობის დეფორმირებას რათა პუბლიკაში ემოციური რეაქცია გამოიწვიოს. წარმოდგენები ხშირად მტანჯველი ხასიათისაა, ახდენს რეალობის სტილიზებას, უცვლის მას ფორმას და ამგვარად აღწევს ძლიერ ექსპრესიულ ინტენსივობას. ეს ყოველივე არის იმ პესიმისტური ხედვის შედეგი, რომელიც გააჩნდათ ექსპრესიონისტებს თავიანთი ეპოქის შესახებ, კონკურეტულად კი პირველი მსოფლიო ომის მიმართ. ექსპრესიონისტული ნაწარმოებები ხშირად წარმოაჩენენ ფსიქოანალიტიკურ სიმბოლოებს.

 საუკუნის დასაწყისში ეს მიმდინარეობა, რომელმაც ძირითადად ჩრდილოეთ ევროპაში, განსაკუთრებით გერმანიაში მოიკიდა ფეხი, ფრანგული იმპრესიონიზმის საწინააღმდეგოდაა მიმართული. თუკი იმპრესიონიზმი მაინც ფიზიკურ რეალობას აღწერს, ექსპრესიონიზმი ამ რეალობას შემოქმედის სულიერ მდგომარეობას უმორჩილებს. ექსპრესიონიზმი იმპრესიონიზმთან შედარებით გაცილებით აგრესიულია და ახასიათებს ძლიერი ფერები, მკვეთრი ხაზები. ამით იგი ფოვიზმის გამგრძელებელიცაა. ხშირად ექსპრესიონიზმს განიხილავენ არა იმდენად მიმდინარეობად, რამდენადაც რეაქციად აკადემიზმისა და საზოგადოების წინააღმდეგ.
ექსპრესიონიზმი საქართველოში
საქართველოში ექსპრესიონიზმის ღრმა დახასიათება მოგვცა დავით კაკაბაძემ თავის ნაშრომში „ხელოვნება და სივრცე“ (1926, პარიზი; 1983, თბილისი). საუკუნის 20-იან წლებში ევროპული ექსპრესიონიზმის პრინციპების ქართულ ხელოვნებასთან შერწყმას ვხვდებით ლადო გუდიაშვილისა („თევზი ცოცხალი“, „ქეიფი ქალთან“, „ქეიფი განთიადისას“, „ქრისტინე“ და სხვ.) და შალვა ქიქოძის („უდროოდ დაღუპული მეგობრის მოსაგონებლად“, „სამი მხატვარი“ და სხვ.) შემოქმედებაში. 1970-იანი წლების ბოლოსა და 80-იანი წლების დასაწყისში ექსპრესიონისტული სტილიზაციის პრინციპთა გამოყენება დამახასიათებელია ლევან ჭოღოშვილის სურათებისათვის („ეკატერინე გაბაშვილი შვილებთან ერთად“, „ზურაბ არაგვის ერისთავის მკვლელობა“, „ოჯახი“ და სხვ.). საუკუნის 80-იან წლებში ექსპრესიონიზმისა და ნეოექსპრესიონიზმის გამოცდილება აისახა მხატვრების მ. ცეცხლაძის, ნ. ცეცხლაძის, კ. კაჭარავას, მ. ჯაფარიძის, კ. რამიშვილის, გ. ბუღაძის შემოქმედებაში (გამოფენები: 1985 — თელავში, 1986–87 — თბილისში, 1987–89 — ბერლინსა და ლაიფციგში). ქართველ მხატვართა შემოქმედებაში ექსპრესიონიზმის დამახასიათებელი ნიშნები შეხამებულია ეროვნულ მხატვრულ ტრადიციებთან. ექსპრესიონიზმის გავლენა შეიმჩნევა ქართველი მწერლების: დემნა შენგელაიას, ლეო ქიაჩელის, სანდრო შანშიაშვილის, კონსტანტინე გამსახურდიას შემოქმედებაში.
ექსპრესიონისტი მხატვრები
კანდინსკი, ვასილი
კირშნერი, ერნსტ ლუდვიგ
კოკოშკა, ოსკარ.
მოდერსონ-ბეკერი, პაულა
მუნკი, ედვარდ
ნოლდი, ემილ
შიელი, ეგორ
შმიდტ-როტლუფი, კარლო
სუტინი, შაიმ
გოგი, ვან
ამედეო მოდილიანი
ბენარის ფაუნა

ბენარის ფაუნა — ოლიგოცენის ნამარხ ხერხემლიანთა ფაუნა, რომლის ადგილსამყოფელი სამხრეთ საქართველოა, კერძოდ ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფ. ბენარის მიდამოები. ბენარის ფაუნაში შედის როგორც ევრაზიაში გავრცელებული გვარები, რომელთა დიდი ნაწილი დგას დასავლეთ ევროპაში უკვე შუა ოლიგოცენში ამოწყდა (ჰიენოდონი, თავისებური კენტჩლიქოსანი სქიზოთერიუმი, ღორისმაგვარი ენტელოდონი და ანთრაკოთერიუმი, არქაული მცოხნელი ლოფიომერიქსი და სხვა), ისე საკუთრივ აზიური ელემენტი (გიგანტური მარტორქა ბენარათერიუმი, მორბენალი მარტორქა არდინია, ტაპირისნაირი კოლოდონი და სხვა). ბენარის ფაუნა წარმოდგენილია უმთავრესად ორი ეკოლოგიური დაჯგუფების — ტენიანი ტყისა და ჭაობის, აგრეთვე შედარებით მშრალი სავანის ცხოველებით. ბენარა არის ოლიგოცენის ხერხემლიანთა ერთადერთი მნიშვნელოვანი ადგილსამყოფელი უზარმაზარ ტერიტორიაზე დასავლეთ ევროპასა და ცენტრალურ აზიას შორის. ბენარის ფაუნის შესწავლამ პირველად გვიჩვენა, თუ რა გზით შეიძლებოდა განხორციელებულიყო კავშირი ევროპისა და აზიის პალეოგენის ხმელეთის ძუძუმწოვართა შორის.

ბენარის ფაუნა აღმოაჩინა და შეისწავლა ლეონიდე გაბუნიამ.
ბოზ-არტი

ბოზ-არტი (ფრანგ. -, ნატიფი ხელოვნება), აკადემიური ნეოკლასიკური არქიტექტურული სტილი, რომელსაც პარიზში ნატიფი ხელოვნების სკოლაში ( -) ასწავლიდნენ და რომელიც გვიან ნეოკლასიციზმად მიიჩნევა.

წარმოშობა და განსაზღვრება
ბოზ-არტის, როგორც სტილის, წარმოშობა უკავშირდება საფრანგეთის არქიტექტურის სამეფო აკადემიის მიერ 250 წლის განმავლობაში დანერგილ სწავლებას. რევოლუციის შემდგომ კი სამეფო აკადემია შეცვალა საფრანგეთის ხელოვნების აკადემიამ. ამ მიმართულებისთვის დამახასიათებელი ესთეტიკა წარმოჩნდა რომში არქიტექტურის უმაღლესი პრემიის კონკურსზეც. ამ სტილის ძირითადი ორიენტაციები მომდინარეობს საფრანგეთში ხელოვნების სკოლიდან. ეს სტილი წარმატების მწვერვალს აღწევს საუკუნეში და არსებობას განაგრძობს 1968 წლამდე. დიდ გამოძახილს ჰპოულობს აშშ-შიც 1860 წლიდან საუკუნის შუა ხანებამდე.

სტილის ძირითადი მახასიათებლები
სიმეტრია
სივრცეთა იერარქიზაცია.
ძველ სტილებთან მეტ-ნაკლებად ექსპლიციტური კავშირი, ეკლექტიზმისადმი, ანუ ეპოქათა აღრევისადმი ტენდენცია: ნეო-რომანული, ნეო-რენესანსული, ნეო-ბიზანტიური, ნეო-კლასიკური.
არქიტექტურული დეტალების სიუხვე და სიზუსტე: ბალუსტრადები, ქანდაკებები, კოლონები, გირლანდები, დიდი კიბე, დიდი თაღები.
ზოგ შემთხვევაში პოლიქრომია.
მონუმენტური და გრანდიოზული კონცეფცია.

არქიტექტურული ნიმუშები
ხელოვნების სკოლა, (საფრანგეთი)
ოპერა გარნიე, (საფრანგეთი)
ტროკადეროს სასახლე, (საფრანგეთი)
ორსეის მუზეუმი, (საფრანგეთი)
პეტი პალე, (საფრანგეთი)
გრან პალე, (საფრანგეთი)
შაიოს სასახლე, (საფრანგეთი)
ბოსტონის საჯარო ბიბლიოთეკა, (აშშ)
დიდი ცენტრალური ტერმინალი, (აშშ)
ნიუ-იორკის საჯარო ბიბლიოთეკა, (აშშ)
უოლდორფი, (აშშ)
ბენეტიტისნაირნი

ბენეტიტისნაირნი — ნამარხი ხისებრი შიშველთესლოვანი მცენარეების რიგი. ახლოსაა თანამედროვე საგოვანებთან. სახელი დაერქვა ინგლისელი ბოტანიკოსის ჯონ ბენეტის (1801—1876) პატივსაცემად.

ბენეტიტისნაირთ ჰქონდათ მარტივი ან დატოტვილი ღერო, ზოგიერთს — კასრისებრი, ფრთისებრი ან მარტივი ფოთლები, უენდოსპერმო ორლებნიანი თესლი და ფოთლის იღლიაში განლაგებული ორსქესიანი ყვავილები. ბენეტიტისნაირნი შესაძლოა პალეოზურის თესლოვანი გვიმრანაირებისაგან წარმოიშვნენ.

მაქსიმალურ განვითარებას მიაღწიეს იურულ პერიოდსა და ცარცული პერიოდის პირველ ნახევარში. ფართოდ იყვნენ გავრცელებული მთელ დედამიწაზე. გადაშენდა გვიანდელი ცარცული პერიოდის დასაწყისში. ცნობილია 20-მდე გვარი.
ბენთოსი

ბენთოსი — ზღვისა და კონტინენტური წყალსატევების გრუნტში ან გრუნტზე ბინადარი ორგანიზმების ერთობლიობა. არსებობს ცხოველური (ზოობენთოსი) და მცენარეული (ფიტობენთოსი) ბენთოსი. წყალსატევის ფსკერზე ცხოვრების ნირის მიხედვით ზოობენთოსში განასხვავებენ გრუნტში ან გრუნტზე მცხოვრებ მოძრავ, ნაკლებად მოძრავ, უძრავ, ნაწილობრივ გრუნტში ჩაფლულ ან გრუნტზე მიმაგრებულ ცხოველებს. კვების მიხედვით ზოობენთოსი იყოფა მტაცებლებად, მცენარისმჭამელებად, დეტრიტისმჭამელებად და სხვა. ზღვის ფსკერზე მცხოვრები ზოგი ცხოველის მიკუთვნება ბენთოსური ან პელაგიური ორგანიზმებისათვის ძნელდება, რის გამოც მათ პლანქტობენთოსსა და ნექტობენთოსს უწოდებენ. მენთოსური ორგანიზმები შეიძლება იყოს მსხვილი (მაკრობენთოსი), საშუალო (მეზობენთოსი), მცირე (მიკრობენთოსი) და წვრილი, უბაქტერიებო ბენთოსი (მეიბენთოსი).
ბეჟანიანი

„ბეჟანიანი“ — ქართული ხალხური სიტყვიერების ძეგლი. საფუძვლად დაედო „როსტომიანის“ ერთი ეპიზოდი ბეჟანისა და მანიჟეს (მანიჟავის) სამიჯნურო თავგადასავალი. ბერნარდე ნეაპოლელის გადმოცემით, „ბეჟანიანი“ ძალზე პოპულარული იყო ძველ საქართველოში. ცნობილია მისი ქართლური, კახური, იმერული, ფშაური, ხევსურული, სვანური ვარიანტები. საუკუნის ბოლოს „ბეჟანიანი“ თორმეტჯერ გამოიცა.
ბერგამოტი

ბერგამოტი — მარადმწვანე ხეხილოვანი მცენარე (სიმაღლით 3— 5 მ) ტეგანისებრთა ოჯახისა (ნარინჯოვანთა ქვეოჯახი).

ნაყოფი საშუალო სიდიდისაა, მსხლისებრი ფორმის; კანი ოქროსფერ-ყვითელია, სპეციფიკური სუნი აქვს. ტბილოვანი ყვითელია, მომჟავო ან მჟავე, ოდნავ მომწარო გემო დაჰკრავს. საჭმელად ნაკლებად იყენებენ.

საქართველოში შავი ზღვის სანაპიროზეა. ბერგამოტის ნაყოფის კანისაგან, ყვავილებისაგან, ფოთლებისა და ყლორტებისაგან მიიღება ბერგამოტის ეთეროვანი ზეთი (1,75%-მდე), რომელსაც იყენებენ პარფიუმერიასა და საკონდიტრო წარმოებაში.
ბერდიკის ციხე

ბერდიკის ციხე — ისტორიული ციხესიმაგრე ქვემო ქართლში (თანამედროვე ბოლნისის მუნიციპალიტეტში), მდინარე ბოლნისისწყლის (ფოლადაურის) მარჯვენა მხარეს, ახლანდელი სოფელ ფოლადაურის მახლობლად, მაღალ კლდოვან მთაზე. სახელი ეწოდა ისტორიული სოფლის ბერდიკის მიხედვით. შემორჩენილია გალავანი და ორი კოშკი, რომელთაგან ერთი ოთხსართულიანია. ციხე შუადეოდალურ ხანაშია აგებული. იგი კონტროლს უწევდა ფოლადაურის ხეობით მიმავალ უმოკლეს გზას, რომელიც „მგლისკარის“ უღელტეხილით ლორეში გადადიოდა.
ბერე არდანპონი

ბერე არდანპონი, კომშა მსხალი, ბელგიური წარმოშობის საზამთრო მსხლის ჯიში. ნაყოფი ზარისებრია, ფორმით კომშსაც წააგავს. საშუალოდ 180—200 გ იწონის, თხელკანიანია, სიმწიფეში მოყვითალო-ჩალისფერი, მუქწინწკლებიანი. რბილობი თეთრია, ნაზი, ჭარბწვნიანი. მოტკბო-მომჟავო, კრეფენ ოქტომბრის ბოლოს. სამომხმარებლო სიმწიფეს დეკემბერ-იანვარში აღწევს. ხე დიდია, მოსავალს გვიან იძლევა, დიდხანს ძლებს, უხვად მსხმოიარეა (160—200 კგ ხიდან). ბერე არდანპონი გავრცელებულია უკრაინასა და რსფსრ-ის სამხრეთ ნაწილში. საქართველოში დარაიონებულია კახეთის, ქართლისა და მესხეთის ზონებში.
ბერების სერი

ბერების სერი — - საუკუნეების გამოქვაბულთა კომპლექსი, ბერთა თავშესაფარი ივრის ნაპირას, სიღნაღის მუნიციპალიტეტის სოფელ მაღაროს სამხრეთ-დასავლეთით. დავითგარეჯის მრავალმთის უდაბნო-მონასტრების განშტოება. ბერების სერის სავანეში არის გუმბათიანი, ბაზილიკური და დარბაზული ეკლესიები. ბერთა განცალკევებული ქვაბები განლაგებულია ერთ- და მრავალსართულიან კომპლექსებად. ქვაბებს აქვს შეისრული თაღები, შემკულია ჯვრის გამოსახულებებითა და ჩუქურთმებით. შემორჩენილია ქართული წარწერები, მ. შ., ფრესკული მხატვრობის ფრაგმენტებზე.

ბერების სერს 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ბერე ბოსკი

ბერე ბოსკი, ალექსანდრეული — ფრანგული წარმოშობის საშემოდგომო მსხლის ჯიში. ნაყოფი მოგრძომსხლისებრია, იწონის 150—200 გ, თხელკანიანია, სრულ სიმწიფეში მოყვითალო-ქარვისფერია. რბილობი თეთრია, ნაზი, სურნელოვანი, წვნიანი, სასიამოვნო სიტკბო აქვს. კრეფენ სექტემბრის ბოლოს, სამომხმარებლო სიმწიფეს აღწევს ნოემბერ-დეკემბერში. საკონსერვო წარმოებისა და სუფრის მაღალხარისხოვანი ჯიშია. ხე საშუალო სიმაღლისაა, მოსავალს იძლევა მეხუთე-მეექვსე წელს. უხვად მსხმოიარეა (180—200 კგ ხიდან). ბერე ბოსკი გავრცელებულია მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში. საქართველოში დარაიონებულია მეხილეობის ყველა ზონაში.
ბერეთისა

ბერეთისა — ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზედა ბერეთისისა და ქვედა ბერეთისის ძველი სახელწოდება.

ბერეთისა წერილობით წყაროებში პირველად იხსენიება საუკუნეში. ვახუშტი ბატონიშვილის მიერ შედგენილ დასავლეთ საქართველოს რუკაზე აღნიშნულია ორი ბერეთისა — ზედა და ქვედა. 1773 წელს იმერეთის მეფე სოლომონ -მა ბერეთისა იქ მოსახლე გლეხებით ქუთაისის ტაძარს გადასცა.
ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი

ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი — ჩრდილოეთის ცის მცირე ზომის, კაშკაშა ვარსკვლავებს მოკლებული თანავარსკვლავედი. მოთავსებულია მენახირის, ქალწულის, ლომისა და მწევრების თანავარსკვლავედებს შორის. ბერენიკეს თმების მიმართულებითაა მრავალი გარეგალაქტიკური ნისლეული, აგრეთვე ცაზე ჩვენი გალაქტიკის ჩრდილოეთით პოლუსი. საქართველოს განედებიდან დაკვირვებისათვიოს ყველაზე მოსახერხებელი დროა გაზაფხული.
მაქს პლანკი

მაქს კარლ ერნსტ ლუდვიგ პლანკი (; დ. 23 აპრილი, 1858 — გ. 4 ოქტომბერი, 1947) — გერმანელი ფიზიკოსი. საყოველთაოდ მოიაზრება, როგორც კვანტური თეორიის დამფუძნებელი. ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში (1918). პრუსიის მეცნიერებათა აკადემიისა და სხვადასხვა სამეცნიერო საზოგადოების და აკადემიის წევრი და, ამგვარად, როგორც მე-20 საუკუნის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ფიზიკოსი.

პლანკის ნამუშევრები ეხება თერმოდინამიკას, თერმული გამოსხივების თეორიებს, კვანტურ თეორიებს, ფარდობითობის სპეციალურ თეორიებსა და ოპტიკას.
საერთაშორისო სტილი (არქიტექტურა)

საერთაშორისო სტილი — არქიტექტურული მიმდინარეობა, რომელიც განვითარდა 1920-იანი წლებიდან 1980-იანი წლების დასაწყისამდე მთელი მსოფლიოს მასშტაბით. მისი მთავარი მახასიათებელია წარსულ ტრადიციებთან ყოველგვარი კავშირის გაწყვეტა, გლუვი ზედაპირების გამოყენება და ორნამენტების მოშორება. ეს არქიტექტორები ცდილობენ რეგულარობის პრინციპი შეინარჩუნონ და გამოიყენონ ამისთვის ბეტონის მასალა. საერთაშორისო სტილს ახასიათებს მკვეთრი მოდერნისტული ტენდენციები.

ისტორიული კონტექსტი
საერთაშორისო სტილი მომდინარეობს მოდერნიუსტული მიმდინარეობისგან და ვითარდება 1920-1940 წლებში. გერმანიაში იგი წარმოდგენილია ბაუჰაუზის სკოლის, საფრანგეთში ახალი სულისკვეთებისა და ლე კორბუზიეს სახით. იგი ხასიათდება საუკუნის ბოზ-არტთან კავშირის გაწყვეტით, თუმცა აგრძელებს ვიოლე-ლე-დუკისა და ახალი ხელოვნების ფუნქციონალისტურ იდეებს.

გამოთქმა "საერთაშორისო სტილი" პირველად ჩნდება 1932 წელს ხელოვნების ისტორიკოსის, ჰენრი-რასელ ჰიჩკოკისა და ფილიპ ჯონსონის ნაშრომში, რომელიც ეხება ნიუ-იორკის -ს ექსპოზიციას, თანამედროვე არქიტექტურა. მოდერნისტული მიმდინარეობის გარდაქმნა საერთაშორისო სტილად მოხდა აშშ-ში ბაუჰაუზის იდეების გავრცელების შემდეგ. 1933 წელს გერმანიაში ნაცისტების მოთხოვნით ბაუჰაუზის სკოლა დაიხურა და ეს არქიტექტორები აშშ-ში გადავიდნენ. გერმანიაში მათი ნამუშევრები დაანგრიეს.

სტილის წარმომადგენლები
აალტო, ალვარ
ბეკეტი, უელტონ
გრეი, ეილინ
გროპიუსი, ვალტერ
ბელუჩი, პიეტრო
ლე კორბუზიე
რუდოლფი, პოლ
გოლდბერგი, ბერნარ
კანი, ლუი
ნიემეიერი, ოსკარ
ნეუტრა, რიჩარდ
რაფსონი, რალფ
ტანჟი, კენზო
ჯონსონი, ფილიპ
დიალექტიკური მატერიალიზმი

დიალექტიკური მატერიალიზმი — მარქსიზმის მიმდევართა გარკვეული ნაწილის მიხედვით მარქსიზმის საფუძველი. იგი მიუთითებს, რომ კარლ მარქსის თეორია არის დიალექტიკის და მატერიალიზმის სინთეზი. თვითონ მარქსი ამ ტერმინს არ იყენებდა.

დიალექტიკური მატერიალიზმის ჩამოყალიბება
მეცხრამეტე საუკუნეში, ბუნებისმეტყველებაში მომხდარი აღმოჩენების საფუძველზე, კარლ მარქსმა და ფრიდრიხ ენგელსმა გამოთქვეს შეხედულება, რომ ბუნება მუდმივად ვითარდება და განვითარებას ბუნებაში დიალექტიკური ხასიათი აქვს; ბუნებაში მიმდინარე ყველა პროცესი კი ურთიერთკავშირში და ურთიერთგანპირობებულობაშია. მეოცე საუკუნის დასაწყისში ვლადიმერ ლენინმა განაზოგადა იმდროინდელი სამეცნიერო აღმოჩენები და შემოიღო მატერიის ფილოსოფიური კატეგორია, რომელიც ასახავდა მთელ ობიექტურ სამყაროს და არა მის რომელიმე ფორმას, როგორც ეს სხვა ფილოსოფიური მიმდინარეობის წარმომადგენლებს ესმოდათ. მეოცე საუკუნეში მომხდარმა აღმოჩენებმა დაადასტურეს სამყაროს დიალექტიკურ-მატერიალისტური თეორიის ძირითადი დებულებები. მაგალითად, აინშტაინის ფარდობითობის თეორიამ დაადასტურა მარქსიზმის კლასიკოსთა მოსაზრებები სივრცისა და დროის, როგორც მატერიის არსებობის წესის შესახებ. კარლ მარქსი და ფრიდრიხ ენგელსი ფიქრობდნენ, რომ ბუნებაში აღმოჩენილი დიალექტიკური კანონზომიერებები ვრცელდებოდა საზოგადოებაზეც, ვინაიდან ეს უკანასკნელი ბუნების შემადგენელი ნაწილია. მათი აზრით, საზოგადოებასაც განვითარების მსგავსი კანონები აქვს. ისტორიისადმი დიალექტიკურ-მატერიალისტური მიდგომით, მარქსმა და ენგელსმა გამოთქვეს თავიანთი აზრი კაპიტალისტური სისტემის მჩაგვრელობითი ბუნების შესახებ და შექმნეს ექსპლუატაციისგან თავისუფალი საზოგადოების მოდელი. მათი იდეების ხორცშესხმა სცადეს მოგვიანებით საბჭოთა კავშირსა და სხვა ქვეყნებში.
პოლიტიკური პარტია

პოლიტიკური პარტია — ორგანიზაცია, რომელიც შექმნილია სახელმწიფოში პოლიტიკური ძალაუფლების მოსაპოვებლად, ჩვეულებრივ არჩევნების გზით. ხშირად, პარტია წარმოადგენდეს რაიმე იდეოლოგიას, მაგრამ ის ასევე შეიძლება იყოს სხვადასხვა ინტერესების მქონე ძალების კოალიცია.

პოლიტიკური პარტია არის საერთო მსოფლმხედველობრივ და ორგანიზაციულ საფუძველზე შექმნილი მოქალაქეთა ნებაყოფლობითი დამოუკიდებელი და რეგისტრირებული გაერთიანება, რომელიც, როგორც წესი, მიზნად ისახავს ხელისუფლებაში მოსვლას და საკუთარი სამოქმედო პროგრამის განხორციელებას. პარტია, როგორც თავისუფალი, დემოკრატიული საზოგადოების აუცილებელი კონსტიტუციური სამართლებრივი ნაწილი, არჩევნების მეშვეობით და კანონმდებლობით ნებადართული სხვა საშუალებებით მონაწილეობს მოქალაქეთა პოლიტიკური ნების ფორმირებასა და გამოხატვაში.

პირველი პოლიტიკური პარტიის ჩანასახებს ჯერ კიდევ მონათმფლობელურ და ფეოდალურ საზოგადოებებში ვხვდებით. ჯგუფად გაერთიანებული სხვადასხვა ფენის წარმომადგენლები ხელისუფლებისა ან მასზე ზეგავლენისთვის იბრძოდნენ. ასეთი დაჯგუფებების ტიპურ წარმომადგენლებად მიიჩნევიან ვიგები და ტორები, რომლებიც ინგლისში ს-ის მეორე ნახევარში ჩამოყალიბდნენ. პირველი პარტია 1877 წელს ინგლისში შეიქმნა ლიბერალური პარტიის სახით. პარტიების კლასიფიკაციის საფუძვლად სხვადასხვა კრიტერიუმია მიღებული: სოციალური, იდეოლოგიური, ორგანიზაციის პრინციპი და სხვა. ამერიკელი პოლიტიკური მეცნიერის ჟოზეფ დე პალომბრას მიხედვით პოლიტიკური გაერთიანების პარტიად მიჩნევის 4 ძორითადი კრიტერიუმი არსებობს: 1) პარტიის ხანგრძლივობა (პარტია უნდა არსებობდეს დამფუძნებელზე დიდხანს) მას უნდა ქონდეს იდეოლოგია ან სულ მცირე პოლიტიკური კულტურა; 2) სტრუქტურული სიმტკიცე ( პარტიის ცენტრალური და რეგიონული ფილიალებიის არსებობა); 3) პარტიის მუდმივი მონაწილეობა პოლიტიკურ პროცესში (არჩევნები, მიტინგები, მანიფესტიები…) და ხესიუფლებაში მოსვლისთვის ბრძოლა; 4) პარტიის მასობრიობა (რიგითი წევრების, ამომრჩევლების და ფანების სიმრავლე).
ბერთა

ბერთა — ქართული მონასტერი ისტორიულ საქართველოში, კლარჯეთში (ახლანდელი თურქეთის ტერიტორია). მონასტერი დაარსდა - საუკუნეებში, გრიგოლ ხანძთელის მოღვაწეობის დროს. აქ შემოქჩენილი მონუმენტური ნაგებობის ნაშთი სავარაუდოს ხდის, რომ ბერთაში სასწავლებელი არსებობდა. ცნობილია ბერთის ორი ოთხთავი. ერთი ( საუკუნე) დაცულია აშშ-ში, ქ. ნიუ-ტონში, მეორე ( საუკუნე), რომელიც ბეშქენ ოპიზარს ოქროჭედურ ყდაში ჩაუსვამს, — თბილისში (ხელნაწერთა ინსტიტუტი, — 906). ბერთაში მოღვაწეობდა ცნობილი ქართველი მწიგნობარი ზეკეპე ბერთელი ( საუკუნე). კლარჯეთის დაპყრობის შემდეგ ოსმალებმა ბერთის მონასტერი გაძარცვეს და მეჩეთად გადააკეთეს.

ოსმალეთის იმპერიის ადმინისტრაციული დაყოფით შედიოდა ლაზისტანის სანჯაყის ლივანას კაზაში. 1878 წელს ბერლინის ხელშეკრულებით გადაეცა რუსეთის იმპერიას და შევიდა ბათუმის ოლქში.
ბერთაყანა

ბერთაყანა — კლდეში ნაკვეთი სახიზარი (ქვაბი) ჯავახეთში, სოფ. თმოგვის მახლობლად კლდოვან ფერდობზე (ახლანდელი ასპინძის რაიონი). სამსართულიანი კომპლექსი შეიცავს ერთმანეთთან გვირაბით დაკავშირებულ სხვადასხვა სიმაღლეზე განლაგებულ გამოქვაბულთა ჯგუფებს. თითოეულ ჯგუფში ოვალური მოყვანილობის 1—3 სენაკია, ერთ-ერთ მათგანში ამოკვეთილ წარწერაში მოხსენიებულია ზოსიმე კუმურდოელი, რომელიც ჯავახეთის საეპისკოპოსოს განაგებდა საუკუნეში.