იასუში ინოუე

იასუში ინოუე (, ინოუე იასუში; დ. 6 მაისი, 1907 — გ. 29 იანვარი, 1991) — იაპონელი მწერალი, რომანების, მოთხრობების, პოეზიისა და ესეების ავტორი. განსაკუთრებით ცნობილია მისი ისტორიული და ავტობიოგრაფიული პროზა. მისი ყველაზე აღიარებული ნაწარმოებებია „ხარის ბრძოლა“ (, 1949), „ტემპიოს სახურავის კრამიტი“ ( , 1957) და „ტუნ-ჰუანგი“ (, 1959).

ცხოვრება და კარიერა
ინოუე 1907 წელს დაიბადა ასაჰიკავაში, ჰოკაიდოში, ექიმების ოჯახში; მოგვიანებით გაიზარდა იუგაშიმაში, იზუში, შიზუოკას პრეფექტურაში. მიუხედავად იმისა, რომ დაბადების ადგილი ჰოკაიდოა, მწერალი საკუთარ სამშობლოდ შიზუოკას მიიჩნევდა. ესეში „მშობლიური იზუ“ წერს: „მე დავიბადე ასაჰიკავაში, ჰოკაიდოში, მაგრამ საცნობარო წიგნებში ჩემი დაბადების ადგილს უმეტესად შიზუოკას უწერენ…“. ესეში „ჩემი თვითფორმირების ისტორია“ კი აღნიშნავდა: „უსაფრთხოდ შეიძლება ჩაითვალოს, რომ იზუ, სადაც ბავშვობა გავატარე, იყო ჩემი ნამდვილი მშობლიური ქალაქი…“.

სკოლის წლებში აქტიურად იყო ჩართული ძიუდოში. თავდაპირველად სწავლობდა სამართალსა და ლიტერატურას კიუსიუს უნივერსიტეტში, შემდეგ კი გადავიდა კიოტოს უნივერსიტეტში, სადაც 1936 წელს დაამთავრა ესთეტიკის ფაკულტეტი პოლ ვალერის შესახებ დაწერილი დისერტაციით.

ადრეულ ეტაპზე ინოუემ მოიპოვა ჩიბა კამეოს პრემია მოთხრობისთვის „რიუტენი“ (1936). ამის შემდეგ დაიწყო მუშაობა გაზეთ „ “-ში. 1937 წელს გაიწვიეს ჩინეთ–იაპონიის ომში, თუმცა ავადმყოფობის გამო უკან დაბრუნდა და კვლავ გაზეთში განაგრძო მუშაობა. სამხედრო სამსახურმა გააღრმავა მისი ინტერესი ჩინეთის ისტორიის მიმართ — მოტივი, რომელიც ხშირად ჩნდება მის შემდგომ ნაშრომებში.

მშვიდობიანი ოკეანის ომის შემდეგ ინოუემ ფართო აღიარება მოიპოვა 1949 წელს გამოცემული ნოველებით „სანადირო თოფი“ და „ხარის ბრძოლა“, რომლისთვისაც მიიღო აკუტაგავას პრემია. შემდგომ წლებში მან დაწერა მრავალფეროვანი ჟანრის ნაწარმოებები: თანამედროვე სასიყვარულო პროზა, ომისშემდგომი იაპონიის სოციალურ–პოლიტიკური თემატიკა („კუროი უშიო“), ისტორიული რომანები („ტემპიოს სახურავის კრამიტი“, „ტუნ-ჰუანგი“), ასევე ავტობიოგრაფიული ტექსტები, მათ შორის 1975 წლის „დედაჩემის ქრონიკა“ , სადაც დოკუმენტურად აღწერა დედის მენტალური მდგომარეობის სიბერით გაუარესების ისტორია.

1964 წელს ინოუე არჩეულ იქნა იაპონიის ხელოვნების აკადემიის წევრად, ხოლო 1976 წელს მიიღო კულტურის ორდენი. სიცოცხლის ბოლოს ის სხვადასხვა გამომცემლობაში მუშაობდა ზედამხედველად და სარედაქციო საბჭოს წევრად. გარდაიცვალა ტოკიოში 1991 წელს, 83 წლის ასაკში.

შემოქმედება
იასუში ინოუეს შემოქმედება განსაკუთრებული მრავალფეროვნებითა და ჟანრული სიმდიდრით გამოირჩევა. მისი კარიერა მოიცავს როგორც ისტორიულ ეპოსებს, ისე ფსიქოლოგიურ პროზასა და ლირიკულ ესეებს. ინოუე განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობდა ადამიანის შინაგან სამყაროს, მორალურ დილემებსა და პიროვნების ჩამოყალიბების პროცესს, რაც მის ნაწარმოებებს ღრმა ფსიქოლოგიურ სტრუქტურას ანიჭებს.

მისი ისტორიული რომანები გამოირჩევა კვლევის საფუძველზე აგებული გარემოს დეტალური აღწერითა და ეპოქის ზუსტი გამოხატულებით. ინოუე საფუძვლიანად ეცნობოდა ჩინური და იაპონური კლასიკური ტექსტების წყაროებს, რის შედეგადაც მისი ისტორიული თხრობები ხასიათდება სანდოობითა და ანალიტიკური სიზუსტით. განსაკუთრებით აღსანიშნავია რომანები „ტუნ-ჰუანგი“ და „ტემპიოს სახურავის კრამიტი“, რომლებიც შორეული ეპოქების პოლიტიკურ, კულტურულ და სულიერ ატმოსფეროს მკაფიოდ გადმოსცემს.

ინოუეს ავტობიოგრაფიული ტექსტები, მათ შორის „დედაჩემის ქრონიკა“, ასახავს მის სენსიტიურ, თვითმკვლევი ავტორის სახეს. ამ ნაწარმოებებში იგი ჰუმანურ და ღრმად ემოციურ ხედვას იყენებს, რათა გადმოსცეს ოჯახური ურთიერთობები, სიბერის ტკივილი და მეხსიერების ღალატი.

ინოუეს პროზა მკაფიო, ელეგიური ენობრივი სტილით გამოირჩევა. იგი საინტერესოდ აერთიანებს დახვეწილ პოეტურობასა და მკაცრ რეალიზმს, რითაც უნიკალურ, ადვილად საცნობ თხრობას ქმნის. მისი შემოქმედება მნიშვნელოვან გავლენას ახდენდა და დღესაც ახდენს იაპონური ლიტერატურის განვითარებაზე, რაც მას ერთ-ერთ ცენტრალურ ფიგურად ამკვიდრებს მეოცე საუკუნის იაპონურ პროზაში.

რჩეული ნაწარმოებები
1937 — „რიუტენი“ , მოთხრობა
1949 — „სანადირო თოფი“ , ნოველა
1949 — „ხარის ბრძოლა“ , ნოველა
1950 — „კუროი უშიო“ , რომანი
1950 — „სიკვდილი და სიყვარული და ტალღები“ , კრებული
1951 — „გამყალბებლის ცხოვრება“ , მოთხრობების კრებული
1953 — „ასუნაროს ამბავი“ , რომანი
1956 — „ჰიოჰეკი“ , რომანი
1957 — „ტემპიოს სახურავის კრამიტი“ , რომანი
1958 — „ჩრდილოეთი ქვეყანა“ , პოეზიის კრებული
1959 — „ლოუ-ლანი“ , მოთხრობების კრებული
1959 — „ტუნ-ჰუანგი“ , რომანი
1960 — „იოდო დონოს დღიური“ , რომანი
1962 — „ხმელთაშუა ზღვა“ , პოეზია
1963 — „ქარი და ტალღები“ , რომანი
1967 — „კასეკი“ , რომანი
1967 — „უნგა“ , პოეზია
1968 — „ოროშიაკოკუ სუიმუტანი“ , რომანი
1969 — „მოგზაურობა სამარკანდის მიღმა“ , რომანი
1971 — „კისეცუ“ , პოეზია
1975 — „ჩემი დედის ქრონიკა“ , რომანი
1976 — „ენსეირო“ , პოეზიის კრებული
1979 — „ზენ შიშუ“ , პოეზია
1981 — „ონგაკുო იბუნი“ , რომანი
1989 — „კონფუციუსი“ , რომანი

ჯილდოები
1936 — ჩიბა კამეოს პრემია „რიუტენისთვის“
1950 — აკუტაგავას პრემია „ხარის ბრძოლისთვის“
1957 — განათლების, კულტურის, სპორტის, მეცნიერებისა და ტექნოლოგიის სამინისტროს ჯილდო „ტემპიოს სახურავის კრამიტისთვის“
1959 — პრესის პრემია „ტუნ-ჰუანგისთვის“
1959 — იაპონიის ხელოვნების აკადემიის ჯილდო „ჰიოჰეკისთვის“
1961 — ნომას ლიტერატურული პრემია „იოდო დონოს დღიურისთვის“
1963 — იომიურის პრემია „ქარი და ტალღებისთვის“
1969 — იაპონური ლიტერატურის გრან-პრი „ოროშიაკოკუ სუიმუტანისთვის“
1976 — კულტურის ორდენი
1980 — კიკუჩი კანის პრემია
1984 — ასაჰის პრემია
1989 — ნომას ლიტერატურული პრემია „კონფუციუსისთვის“

ადაპტაციები
ფილმები
1954 — „კუროი უშიო“, რეჟისორი სო იამამურა
1955 — „ასუნარო მონოგატარი“, რეჟისორი ჰირომიჩი ჰორიკავა
1961 — „რიოძიუ“, რეჟისორი ჰეინოსუკე გოშო
1972 — „კასეკი“, რეჟისორი მასაკი კობაიაში
1989 — „სენ ნო რიკიუ: ჰონკაკუბო იბუნი“, რეჟისორი კეი კუმაი
2012 — „ვაგა ნო ჰაჰა ნო კი“, რეჟისორი მასატო ჰარადა

ინოუეს ნაწარმოებები ასევე არაერთხელ ადაპტირებულა ტელევიზიისა და თეატრისთვის.