iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ტყიბულ-შაორის ქვანახშირის საბადო

ტყიბულ-შაორის ქვანახშირის საბადო — საბადო, რომელიც მდებარეობს ტყიბულისა და ამბროლაურის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიაზე. ნახშირიანი წყება შუაიურული (ბათური) ასაკისაა: იყოფა ქვედა ქვიშაქვების (სისქე 100 —250 მ), პროდუქტიულ (სისქე 80 მ-მდე) და ზედა ქვიშაქვების (სისქე 100—120 მ) ჰორიზონტებად. საბადოზე არის 9 ნახშირიანი ფენა,რომელთაგან 7 შეადგენს პროდუქტიულ ჰორიზონტს, 2 არასამრეწველო სისქის ფენა განლაგებულია ქვედა ქვიშაქვებში. გენეტურად ქვანახშირი განეკუთვნება ჰუმუსურ ტიპის, ტექნოლოგიური თვისებებით — სუსტად კოქსვადს. ორი ფენა შედგება ძირითადად ფისიანი ლიპტობიოლითური ნახშირისაგან. ქვანახშირის სიმკვრივე 1300—1700 კგ/მ³,ტენიანობა 4,0—8,4%. საშუალო ნაცრიანობა34%, ქროლადების შემცველობა საწვავ მასაში 39,5—44,0%, გოგირდისა 1,0—2,5%; თბოუნარი (უმაღლესი — საწვავ მასაზე) 6800—7800 კკალ/კგ.

საბადო ქვანახშირს აწვდის რუსთავის მეტალურგიულ ქარხანას და რესპუბლიკის სხვა საწარმოებს.
ისტორია
საბადო ცნობილია 1830 წლიდან, მოპოვება დაიქყო 1846 წლიდან. მის პროდუქციას მოიხმარდა კავკასიის რკინიგზა. 1917-1919 წლებში ქვანახშირის მოპოვება დაეცა 3,4 მლნ ფუთიდან 2,2 მლნ ფუთამდეფართო მასშტაბით მოპოვება დაიწყო 1940-იანი წლების დასაწყისში.
რაილი ენ სოიერსის მკვლელობა

რაილი ენ სოიერსი ( დ. 11 მარტი, 2005 — გ. 24 ივლისი, 2007) — ორი წლის ამერიკელი გოგონა ოჰაიოს შტატის ქალაქ მენტორიდან, რომელიც იქნა ნაცემი და მოკლული საკუთარი დედისა და მამინაცვლის მიერ. მისი სხეული იპოვეს გალვესტონის უბეში. მანამ სანამ პიროვნებას დაადგენდნენ, იგი პრესაში ცნობილი იყო „პატარა გრეისის“ სახელით. პოლიცია ინტენსიურად ცდილობდა სხეულის იდენტიფიცირებას. პიროვნების დადგენა მოხერხდა მას შემდეგ, რაც ბავშვის ბებიამ მამის მხრიდან, შერილ სოიერსმა პოლიციას მიმართა. 2007 წლის 30 ნოემბერს დნმ-ის ანალიზის შედეგად ნეშტი იდენტიფიცირებული იქნა.

ბიოგრაფია
რაილი ენ სოიერსი დაიბადა 2005 წლის 11 მარტს ჯიუგის რეგიონულ ჰოსპიტალში. დედამისი, კიმბერლი დაუნ ტრენორი იყო მენტორის უმაღლესი სკოლის მოსწავლე, რომელიც 15 წლის ასაკში დაფეხმძიმდა; მამამისი რობერტ თომას სოიერსი იმავე სკოლის მოსწავლე იყო. ახალგაზრდა მშობლები ცხოვრობდნენ რობერტის დედასთან, შერილთან, ქალაქ მენტორში. ბავშვის აღზრდაზე საკუთრივ შერილი ზრუნავდა. გარკვეულ ხანში რობერტმა რომანი გააბა კეტრინ პრისტერთან. ისინი მალე დაქორწინდნენ და შვილი ეყოლათ.

2006 წლის ოქტომბერში სავარაუდო ფიზიკური ძალადობის შემდეგ, ტრენორი შვილთან ერთად წავიდა და ოფიციალურად დასდო ბრალი რობერტს საშინაო ძალადობაში. როგორც აღმოჩნდა, ტრენორი შვილთან ერთად დასახლდა ტეხასის შტატის ქალაქ სპრინგში, სადაც ტრენორი ცოლად გაჰყვა როის კლაიდ ზიგლერ უმცროსს. მათ ერთმანეთი გაიცნეს ონლაინ თამაშ -ის თამაშისას და 2007 წლის 1 ივნისს ტეხასის შტატის ქალაქ ჰარისში დაქორწინდნენ.

ზიგლერი თვლიდა, რომ რაილის უკვე უნდა სცოდნოდა უფროსებთან მოქცევა და შესაბამისი სიტყვებით მომართვა და აგრეთვე მიიჩნევდა, რომ ფიზიკური დასჯა არის ბავშვის აღზრდის საუკეთესო საშუალება. ტრენორი და ზიგლერი ბავშვს ქამრით სცემდნენ, წყალში თავს აყოფინებდნენ. ერთხელ ზიგლერმა ბავშვს თმებში სტაცა ხელი და მოისროლა, რის შედეგადაც რაილიმ იატაკის ფილას მიარტყა თავი. იგი 2 წლის ასაკში დაიღუპა.

როდესაც ტრენორი და ზიგლერი მიხვდნენ, რომ ბავშვი აღარ სუნთქავდა, გადაწყვიტეს პლასტიკური კონტეინერის ყიდვა. მათ სხეული შეახვიეს ნაგვის ტომარაში და მოათავსეს კონტეინერში. დაახლოებით 2 თვის განმავლობაში სხეულს ფარდულში ინახავდნენ, ხოლო შემდეგ გალვესტონის უბეში გადააგდეს, სადაც 2007 წლის 29 ოქტომბერს კონტეინერი შეამჩნია ადგილობრივმა მეთევზემ, რობერტ უეინ სპინმა.

კორონერმა გამოარკვია თავის ქალას მოტეხილობა, ხოლო შემდეგ პოლიცია აწარმოებდა მკვლელობის გამოძიებას.

2007 წლის ნოემბერში ზიგლერმა სცადა თვითმკვლელობა. მან დატოვა სიკვდილისწინა წერილი, სადაც წერდა, რომ მისი მეუღლე დამნაშავე არ იყო, თუმცა სასამართლო გარჩევის მსვლელობისას ზიგლერი ამტკიცებდა, რომ როდესაც რაილის სცემდნენ, იგი სულ სხვა ოთახში იმყოფებოდა, და თავს იმართლდებდა. ტრენორი ამტკიცებდა, რომ რაილის სიკვდილი მხოლოდ შემთხვევითობა იყო.

2009 წლის 2 თებერვალს ტრენორს მკვლელობის ბრალდება წაუყენეს. ჟიურიმ ვერდიქტი 90 წუთში გამოიტანა. ტრენორს მიუსაჯეს სამუდამო პატიმრობა. ზიგლერს მისი მეუღლის მსგავსად, აგრეთვე სამუდამო პატიმრობა მიესაჯა, თუმცა ვადამდე გათავისუფლების გარეშე. ვადამდე გათავისუფლების თხოვნით მიმართვას ტრენორი მხოლოდ 2047 წლის 24 ნოემბერს შეძლებს.
დავით მოძმანაშვილი

დავით მოძმანაშვილი (დ. 9 ნოემბერი, 1986, თბილისი) — ქართველი მოჭიდავე (თავისუფალი სტილი). 2012 წლის ლონდონის ოლიმპიური თამაშების ვერცხლის პრიზიორი 120 კგ. წონით კატეგორიაში. მსოფლიოსა (2011) და ევროპის (2012) ბრინჯაოს პრიზიორი.

2008 წელს, ტამპერეში, დავით მოძმანაშვილმა ევროპის ჩემპიონატი მოიგო, თუმცა მოგვიანებით ჭიდაობის საერთაშორისო ფედერაციამ მის ანალიზში აკრძალული პრეპარატის კვალს მიაგნო, ოქროს მედალი ჩამოართვა და 2-წლიანი დისკვალიფიკაცია მისცა.

ძირითადი შედეგები
კავკასიური ჯოჯო

კავკასიური ჯოჯო — ქვეწარმავალი ჯოჯოსებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 15 სმ აღწევს. მასა 170 გ. იკვებება მწერებითა და ფეხსახსრიანებით, მცენარეული საკვებით. იმალება ქვების ქვეშ, ნაპრალებსა და სოროებში. გვხვდება სომხეთში, აზერბაიჯანში, რუსეთში, თურქეთში და სხვა. გვხვდება აგრეთვე საქართველოს აღმოსავლეთ და სამხრეთ ნაწილებში, ქართლის და ივრის ზეგნის მშრალ მთებსა და გორაკებზე.
დავითი (ტრაპიზონი)

დავით დიდი კომნენოსი (; დ. დაახლ. 1408 — გ. 1 ნოემბერი, 1463) — ტრაპიზონის იმპერიის ოცდამეერთე, უკანასკნელი იმპერატორი 1459-1461 წწ. კომნენოსების დინასტიის წარმომადგენელი. იმპერატორ ალექსი -ისა და თეოდორა კანტაკუზენის შვილი. ტახტზე ავიდა თავისი ძმის იოანე -ის გარდაცვალების შემდეგ. თავისი მეფობის განმავლობაში რომის პაპის ეგიდით და ევროპელი და აზიელი მმართველების მონაწილეობით აყალიბებდა სამხედრო კოალიციას ოსმალეთის სულთან მეჰმედ დამპყრობელის წინააღმდეგ.

1461 წლის 26 ოქტომბერს სულთანმა ტრაპიზონი აიღო. დავით კომნენოსი დაატყვევეს და სტამბოლში წაიყვანეს. მიუხედავად სულთნის დიდი მცდელობისა არ მიიღო ისლამი, რის გამოც 1463 წლის 1 ნოემბერს თავის შვილებთან ერთად სიკვდილით დასაჯეს.

2013 წელს კონსტანტინოპოლის პატრიარქმა მოახდინა მისი კანონიზაცია.
ირინა პალეოლოგოსი

ირინა პალეოლოგოსი (; დ. 1315 – გ. 1341 წლის შემდეგ) — ტრაპიზონის იმპერატორი 1340-1341 წლებში.

ბიოგრაფია
ირინა იყო ბიზანტიის იმპერატორ ანდრონიკე -ის უკანონო შვილი. 1335 წელს ცოლად გააყოლეს ტრაპიზონის იმპერატორ ბასილი -ს. არსებობს ეჭვი, რომ მან მოწამლა ბასილი 1340 წელს. ბასილის გარდაცვალების შემდეგ ბასილის შვილები ირინა ტრაპიზონელისაგან, ალექსი და კალო-იოანე, გაგზავნა კონსტანტინოპოლში და თავად ავიდა ტახტზე. ამას მოჰყვა სამოქალაქო ომი ტრაპიზონის იმპერიაში, რომელშიც ერთმანეთს დაუპირისპირდნენ ბიზანტიური და ქართული ორიენტაციის პარტიები. ირინას მხარს უჭერდნენ ამიძანტარები, სამხედრო ელიტა და სამოქალაქო მოხელეები. მის წინააღმდეგ გამოდიოდა ადგილობრივი ლაზური არისტოკრატია და არქონტები. თავდაპირველად ირინამ წარმატებას მიაღწია. 1340 წელს ლიმნიიდან ტრაპიზონში ჩავიდა იოანე ევნუხი დიდძალი ჯარით და დაამარცხა დედოფლის წინააღმდეგ აჯანყებულები, გადაწვა ევგენიოსის ეკლესია, სადაც აჯანყებულები იყვნენ გამაგრებულები, დააპატიმრა და მოკლა აჯანყებული მთავრები. პარალელურად, ტრაპიზონიას იმპერიას ჰქონდა შეტაკებები ამიდელ თურქებთან პარხარსა და ტრაპიზონში. ამ ლაშქრობებმა დიდი ზიანი მიაყენა ტრაპიზონის იმპერიას, რის გამოც მოსახლეობა ირინა პალეოლოგის წინააღმდეგ იყო განწყობილი. ამას ემატებოდა ისიც, რომ ის აპირებდა გათხოვილიყო ტომით უცხოელ დიდებულზე. 1341 წელს ირინა პალეოლოგოსის საწინააღმდეგო პარტიას სათავეში ჩაუდგა ანა კომნენოსი. მან ლაზთა დიდი ჯარით აიღო ტრაპიზონი. 17 ივნისს ირინა პალეოლოგისი ტახტიდან გადადგა და ფრანკთა გემით კონსტანტინოპოლში გაემგზავრა. ამის შემდეგ მისი ცხოვრების შესახებ არაფერია ცნობილი.
ანა (ტრაპიზონი)

ანა-ანახუტლუ დიდი კომნენოსი (; დ. უცნობია – გ. 1342) — ტრაპიზონის იმპერატორი 1341-1342 წლებში.

ბიოგრაფია
ანა იყო ტრაპიზონის იმპერატორ ალექსი -ის და ჯიაჯაყ ჯაყელის შვილი. აღკვეცილი იყო მონაზვნად. მისი ძმის, ბასილის მოკვლის შემდეგ გაიხადა მონაზვნის კაბა და ჩაერთო სამოქალაქო ომში ტრაპიზონის იმპერატორის ტახტზე ასული ირინა პალეოლოგოსის წინააღმდეგ. ანას ხელისუფლების სათვეში მოსვლაში დაეხმარა საქართველოს სამეფოს მეფე გიორგი ბრწყინვალე. 1341 წლის 17 ივლისს დაამარცხა ტრაპიზონის იმპერიის ბიზანტიური მიმართულების პარტია, გადააყენა ირინა და გახდა იმპერატორი.

1341 წლის 30 ივლისს კონსტანტინპოლიდან ტრაპიზონში ჩავიდა მიხეილ კომნენოსი. ხალხის მიერ ის აღქმული იქნა თვითმპყრობლად, ის შეიპყრეს და ჯერ ინეონში, შემდეგ კი ლიმნიაში გაგზავნეს. 1342 წელს მიხეილ კომნენოსის შვილი იოანე კონსტანტინოპოლიდან ტრაპიზონში ჩავიდა, გაათავისუფლა მამა, ტახტიდან ჩამოაგდო ანა და მისი გაგუდვის ბრძანება გასცა. ამავე წელს, ბრძანება შეასრულეს.
მიხეილი (ტრაპიზონი)

მიხეილ დიდი კომნენოსი (; დ. 1285 – გ. 1355 წლის შემდეგ) — ტრაპიზონის იმპერიის იმპერატორი 1344–1349 წლებში.

მიხეილ კომნენოსი იყო ტრაპიზონის იმპერატორ იოანე -ისა და ბიზანტიის იმპერატორის მიხეილ -ის ქალიშვილ ევდოკია პალეოლოგოსის უმცროსი შვილი. 1297 წელს ქმრის გარდაცვალების შემდეგ ევდოკია დაბრუნდა კონსტანტინოპოლში მიხეილთან ერთად. კონსტანტინოპოლში მიხეილ კომნენოსი დაქორწინდა გიორგი აკროპოლიტის შვილიშვილზე.

1341 წლის 30 ივლისს მიხეილი ტრაპიზონური არისტოკრატიის მოთხოვნით ტრაპიზონის სამოქალაქო ომში ჩაერთო და ბიზანტიის იმპერატორ იოანე კანტაკუზენის მხარდაჭერით, კონსტანტინოპილიდან ტრაპიზონის იმპერიაში ჩავიდა. ტრაპიზონელმა წარჩინებულებმა და მეტროპოლიტმა აკაკიომ მიხეილს ზეიმით შეეგებნენ, სადაც მან ერთგულების ფიცი არისტოკრატებისა და იმპერიის ზოგიერთი მოხელისგან მიიღო. რის შემდეგ ისინი საიმპერატორო სასახლეში კორონაციისთვის ემზადებოდნენ. გამთენიისას კი ყვეალფერი რადიკალურად შეიცვალა, ანა ხუტლუს მომხრეებმა მიხეილი და მისი მომხრეები დაატყვევეს.

ანა კომნენოსი 1342 წელს ტახტიდან ჩამოაგდო მიხეილის შვილმა იოანე -მ, რომელიც სუსტი მმართველი აღმოჩნდა. მან არანაირ ზომებს არ მიმართა მამის გასათავისუფლებლად. 1344 წელს ნიკეტას სქოლარესმა ციხიდან გაათავისუფლა მიხეილ დიდი კომნენოსი და მასთან ერთად დაბრუნდა ტრაპიზონში. იოანე გამოკეტეს წმინდა საბას მონასტერში და ტახტზე ადის მიხეილ კომნენოსი.

1349 წლის 13 დეკემბერს ნიკეტას სქოლარესმა ტახტიდან ჩამოაგდო მიხეილი და სამეფო ჩააბარა ბასილის შვილს, რომელიც ტახტზე ადის ალექსი -ის სახელით. მიხეილი წმინდა საბას მონასტერში განამწესეს. 1351 წელს კი კონსტანტინოპოლში გააგზავნეს. 1355 წელს ბიზანტიის იმპერატორმა იოანე -მ გაათავისუფლა და ტახტის ხელში ჩაგდების მიზნით ტრაპიზონში დაბრუნდა, თუმცა უშედეგოდ და კვლავ ბიზანტიის დედაქალაქში გაბრუნდა. მის შესახებ ამის შემდეგ აღარაფერია ცნობილი.
აისრიზენველტი

აისრიზენველტი ( — „გიგანტური ყინულოვანი სამყარო“) — ყინულოვანი მღვიმე ავსტრიაში, ზალცბურგის მხარეში, ადგილ ვერფენის სიახლოვეს. მდებარეობს ტენენის ქედზე, ზღვის დონიდან 1656 მ სიმაღლეზე. მღვიმის საერთო სიგრძეა 42 კმ, სიღრმე 407 მ. გამომუშავებულია კირქვებში. ძველთაგანვე იყო ცნობილი მონადირეებისთვის, თუმცა ფაქტობრივად აღმოჩენილი იქნა 1879 წელს ნატურალისტის ანტონ პოსელტის მიერ, რომელმაც შეისწავლა მღვიმის პირველი 200 მეტრიანი მონაკვეთი. 1912 წლიდან დაწყებული მღვიმე შედარებით სრულად იქნა აღწერილი სპელეოლოგის ალექსანდერ ფონ მერკის მიერ, რომელიც პირველი მსოფლიო ომის დროს, კერძოდ, 1914 წელს დაიღუპა და მისი ნეშტი მოათავსეს აისრიზენველტის ერთ-ერთ ნიშში. დღეს აისრიზენველტი დასვენების პოპულარული ადგილია. განათებულია კარბიდის ნათურებითა და მაგნიუმის ჩირაღდნებით.

1920 წელს გაიმართა პირველი ექსკურსიები. მნახველებისთვის ღიაა ჩვეულებრივ, 1 მაისიდან 26 ოქტომბრამდე. ზვავური საშიშროების გამო ზამთარში მღვიმე დაკეტილია.
კოსტეშტი (რიშკანის რაიონი)

კოსტეშტი  — ქალაქი მოლდოვაში. შედის რიშკანის რაიონის შემადგენლობაში. მოსახლეობა შეადგენს დაახლოებით 4400 ადამიანს.

ქალაქის მახლობლად მდებარეობს ოქროს ურდოს ქალაქის ნანგრევები, რომელიც სავარაუდოდ 1360-იან წლებში მიატოვეს.

აქ, მდინარე პრუტზე მდებარეობს მსხვილი წყალსადენი კოსტეშტი-სტინკა, რომელიც 1978 წელს აიგო რუმინეთთან ერთად.
ტყის წიწმატი

ტყის წიწმატი — მცენარეთა გვარი კომბოსტოსებრთა ოჯახისა, ერთ-, ორ- ან მრავალწლოვანი ბალახებია. კენტფრთისებრ დაყოფილი, იშვიათად მთლიანი ფოთლები აქვთ. ღეროსეული ფოთლები მორიგეობითაა განლაგებული, ფესვთანური — როზეტად შეკრებილი. თეთრი, ვარდისფერი ან სოსანისფერი ყვავილები მტევნისებრ ყვავილებშია თავმოყრილი. ნაყოფი ჭოტია.

150-მდე სახეობა გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყელში. საქართველოში 8 სახეობა გვხვდება. იზრდება ტენიან მდელოებზე, მდინარეების, ნაკადულების ნაოპირებზე, ტყეებში.

საქართველოში ფართოდაა გავრცელებული . დეკორატიული მცენარეა, მისი გამოყენება შეიძლება ტენიანი ადგილების გასაფორმებლად, თაფლოვანია, იყენებენ სურავანდის საწინააღმდეგოდ და საჭმლის შესანელებლად.
მოლდოვის დემოკრატიული რესპუბლიკა

მოლდოვის დემოკრატიული რესპუბლიკა , ასევე მოლდოვის რესპუბლიკა — ქვეყანა რომელიც ბესარაბიის სფატულ ცერის (ეროვნული საბჭო) მიერ 1917 წლის 2 დეკემბერს ჩამოყალიბდა. ეროვნული საბჭოს არჩევნები მოხდა ოქტომბერ-ნოემბერში რუსეთის იმპერიის დაშლის შემდეგ. სფატულ ცერი წარმოადგენდა საკანონმდებლო ორგანოს, ხოლო გენერალ დირექტორების საბჭო დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ გადაკეთდა მინისტრთა საბჭოდ და ჩამოაყალიბა ახალი ქვეყნის მთავრობა.

გალერეა
იხილეთ აგერეთვე
ბესარაბია
რუსეთის რევოლუცია
ჰენრი ბაუერსი

ჰენრი რობერტსონ ბაუერსი (; დ. 29 ივლისი, 1883 — გ. 29 მარტი, 1912) — ინდოეთის სამეფო სამხედრო-საზღვაო ფლოტის ლეიტენანტი, პოლარეთის მკვლევარი. იყო წევრი ტერა-ნოვას ექსპედიციისა, რომელსაც ხელმძღვანელობდა რობერტ სკოტი. იგი სკოტმა აირჩია და საპოლუსო პარტიის შემადგენლობაში შეიყვანა, რომელიც შედგებოდა ხუთი ადამიანისგან და რომელსაც უნდა მიეღწია სამხრეთ პოლუსამდე. ექსპედიციის წევრებმა მიზანს მიაღწიეს 1912 წლის 17 იანვარს, თუმცა რუალ ამუნდსენის გუნდზე 34 დღით გვიან. უკან დაბრუნებისას, როსის შელფურ მყინვარზე გადასვლის დროს, ბაუერსი, თავის ორ უკანასკნელ მეგზურთან ერთად, გარდაიცვალა სიცივისგან, შიმშილისა და ფიზიკური გამოფიტვისგან. მათ 11 მილი დააკლდათ უახლოეს ბანაკამდე.
ულუმპია ბატონიშვილი

ულუმპია ბატონიშვილი — ბაგრატ -ის ასული მეორე მეუღლის, ანა კომნენოსისგან. გათხოვილი იყო სამეფოს ამირეჯიბზე, კახაბერ ჩიჯავაძეზე. შემორჩენილია მისი საბუთი (1399/1405), რომლითაც უკვე გარდაცვლილი მეუღლის მოსახსენებელ აღაპს ნიშნავს. დოკუმენტში ნათქვამია:

ულუმპია ბატონიშვილს ჰყავდა ვაჟი, საზვერელ ჩიჯავაძე. მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ მონაზვნად აღკვეცილა და სწორედ მაშინ უწოდებიათ მისთვის ულუმპია.
ალეუტის ქედი

ალეუტის ქედი — ქედი ჩრდილოეთ ამერიკაში, ალასკის ნახევარკუნძულზე. სიმაღლე 3108 მ. წარმოადგენს ალეუტის კუნძულების კონტინენტური მწკვრივის აღმოსავლეთ გაგრძელებას. წარმოქმნილია ახალგაზრდა ნეოგენურ-მეოთხეული ვულკანური კონუსების ჯაჭვით. სიმაღლე 2500-3000 მ. უმაღლესი წერტილის სიმაღლეა 3108 მ (მთა რედაუტი). ქედზე არის დაახლოებით 10-მდე მოქმედი ვულკანი, რომელთაგან აღსანიშნავია ილიამნა, კატმაი და სხვა. ემჩნევა ძველი გამყინვარების ნიშნები. უმაღლეს მწვერვალებე გვხვდება მარადი თოვლი და მყინვარები. ფერდობები შემოსილია სუბარქტიკული მდელოებითა და მთის ტუნდრით. ალეუტის ქედის გარკვეული ნაწილი უკავია ალეუტის ეროვნულ პარკს. ალეუტის ქედი აღმოაჩინეს, რუკაზე დაიტანეს და გამოიკვლიეს რუსებმა საუკუნეში.
ელენე (ბაგრატ V-ის მეუღლე)

ელენე (გ. 1366) — საქართველოს დედოფალი, ბაგრატ -ის მეუღლე. ისტორიულ წყაროებში მისი წარმომავლობის შესახებ ინფორმაცია არ არის. ერთ-ერთი თეორიის თანახმად, ის შეიძლება ყოფილიყო ტრაპიზონის იმპერატორის, ბასილის ასული, ელენა დიდი კომნენოსი . 1366 წელს დედოფალი ელენე შეეწირა შავი ჭირის ეპიდემიას. მისი გარდაცვალებიდან ერთი წლის შემდეგ, ბაგრატმა ცოლად შეირთო ანა კომნენოსი, ტრაპიზონის იმპერატორის, ალექსი -ის ასული.

მისი შვილი შესაძლოა ყოფილიყო კონსტანტინე .
ტყის ჭორტანა

ტყის ჭორტანა — ერთლებნიანი მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე კომელინასებრთა ოჯახისა.

აქვს ხორცოვანი ღერო და იღლიური ციმოზური ყვავილედი. კაშკაშა ცისფერი გვირგვინის ფურცლები შეიცავს ცისფერ საღებავს, რომელსაც იყენებენ გარეული ცხოველების ტყავისა და თევზის კანის შესაღებად.

გავრცელებულია იაპონიასა და ჩინეთში, აგრეთვე შორეულ აღმოსავლეთსა და ციმბირში. კავკასიაში გზადმოყოლილი საკარანტინო სარეველაა. იზრდება ჯგუფებად ტენიან დაბლობ ადგილებში, ბუჩქნარებსა და ნათესებში. საქართველოში პირველად ბათუმის მიდამოებში გამოჩნდა, შემდეგ კი მთელ აჭარაში, გურიასა და აფხაზეთში გავრცელდა.
პარიკუტინი

პარიკუტინი — ახალგაზრდა ვულკანი მექსიკაში, განივ ვულკანურ სიერაზე. სიმაღლე 2800 მ. მდებარეობს მექსიკის ცენტრალურ ნაწილში, მიჩოაკანის შტატში. პირველი ამოფრქვევა მოხდა 1943 წლის 20 თებერვალს მიჩოაკანის შტატის სოფელ პარიკუტინის ირგვლივ არსებულ სიმინდის ველზე, საიდანაც წარმოსდგა ვულკანის სახელწოდება. ამოფრქვევას თან ახლდა გავარვარებული შლაკის მძლავრი შადრევნები, ფერფლისა და ორთქლის ამოტყორცნა, ლავის დაღვრა. პირველ წელს პარიკუტინი აიწია ზედაპირიდან 450 მ-ით და სოფელი პარიკუტინი გადაწვა. უწყვეტად იფრქვეოდა 9 წლის განმავლობაში. 1946 წლამდე მიმდინარეობდა აფეთქებები და ამოფრქვევები. თხევადმა ბაზალტურმა ლავამ გაანადგურა რამდენიმე სოფელი. 1952 წლიდან აღარ ამოფრქვეულა. ირგვლივ რამდენიმე გვერდითი კონუსია. დამახასიათებელი იყო სტრომბოლის ტიპის ამოფრქვევები. პარიკუტინი მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე ახალგაზრდა ვულკანია.
ალექსანდერ გრეიამ ბელი

ალექსანდერ გრეიამ ბელი ( დ. 3 მარტი, 1847 — გ. 2 აგვისტო, 1922) — ტელეფონის ერთ-ერთი გამომგონებელი. წარმოშობით შოტლანდიელი. დაამთავრა ედინბურგის და ლონდონის უნივერსიტეტები. ბაბუამისის ხელმძღვანელობით სწავლობდა რიტორიკას. 16 წლის ასაკში ვესტონ-ჰაუსის აკადემიაში გახდა რიტორიკისა და მუსიკის მასწავლებელი. 1865 წელს საცხოვრებლად ლონდონში გადავიდა, სადაც მუშაობა დაიწყო ასისტენტად, მამამისთან — ლონდონის უნივერსიტეტის რიტორიკის პროფესორთან. 1870 წელს ბელის ოჯახი გადასახლდა ბრანტფორდში (ონტარიოს პროვინცია, კანადა). 1872 წელს ბელმა ბოსტონში გახსნა ყრუთა სკოლის მასწავლებელთა მოსამზადებელი სასწავლო დაწესებულება. 1873 წლიდან მეტყველების ორგანოების ფიზიოლოგიის პროფესორია ბოსტონის უნივერსიტეტში. 1876 წელს აშშ-ში აიღო პატენტი მის მიერ გამოგონებულ ტელეფონზე, შემდეგ კი მემბრანაზე და არმატურაზე. სხვებთან ერთად გამოაქვეყნა შრომები და აიღო პატენტი ბგერის ჩაწერისა და აღწარმოების დარგში (1884-1886).

1898 წელს ბელი აირჩიეს ბოსტონის სმითსონის ინსტიტუტის გამგეობის წევრად. ბელის სხვა გამოგონილებებიდან არის — ედისონის ფონოგრაფის სრულყოფა, მოქნილი ელერონების გამოყენება უხეშ საყრდენ ზედაპირთან ერთად თვითმფრინავების ფრენის მართვისთვის. ბელმა გამოაქვეყნა 100-მდე სტატია და მიიღო 30 პატენტი. მინიჭებული ჰქონდა ალესანდრო ვოლტას პრემია. 1877 წელს დაჯილდოვდა საპატიო ლეგიონის ორდენით.
გეოგრაფიული პოსიბილიზმი

გეოგრაფიული პოსიბილიზმი ( — შესაძლებელი) — თეორია ან მიმართულება კულტურულ გეოგრაფიაში, რომელიც არ უარყოფს ფიზიკური გარემოს გავლენის როლს კულტურაზე და რომლის მიხედვით კულტურა განსაზღვრულია სოციალური გარემოებებით. წარმოიქმნა საუკუნის დასაწყისში როგორც გეოგრაფიული დეტერმინიზმის იდეების თავისებური რეაქცია. პოსიბილიზმის თანახმად, კაცობრიობის მთელი ისტორია და კულტურა განისაზღვრება გეოგრაფიული გარემოს გავლენით. გეოგრაფიული დეტერმინიზმისგან განსხვავებით, პოსიბილიზმის მომხრეები თავისი კვლევების ამოსავალ პუნქტად იღებენ ადამიანსა და მის კულტურას. ისინი გეოგრაფიულ გარემოს განიხილავენ როგორც ადამიანთა საქმიანობის შეზღუდულ და ცვალებად საწყისს. გეოგრაფიული პოსიბილიზმის საფუძვლები ასახულია ფრანგი ისტორიკოსის ლუსიენ ფევრის ნაშრომში. შემდეგ გეოგრაფიული პოსიბილიზმის განვითარებაში მთავარი როლი ითამაშა „ადამიანის გეოგრაფიის“ ფრანგულმა სკოლამ. მისი იდეების მეტად გაშლილი ფორმა განვითარდა საფრანგეთში. ამ მიმართულების მომხრეები იყვნენ გერმანიაში ო. შლიუტერი, ლ. ვაიბელი, აშშ-ში ი. ბოუმენი და სხვა. პოსიბილიზმი ხედავს კაცობრიობას როგორც ერთსა და იმავე გარემოში სხვადასხვა შესაძლებლობებში არჩევანის მქონეს. პოსიბილიზმის მიმდევრებს, პოსიბილისტებს უწოდებენ, რომელთა მიხედვით, თვით ადამიანები არიან კულტურის ძირითადი არქიტექტორები, ხოლო ნებისმიერი ფიზიკური გარემო იძლევა მრავალ შესაძლებლობას სხვადასხვა კულტურების განვითარებისათვის.
ამნიონი

ამნიონი (ბერძნ. ) — ქვეწარმავლების, ფრინველებისა და ძუძუმწოვრების, აგრეთვე ზოგი უხერხემლო ცხოველების ერთ-ერთი ჩანასახოვანი გარსი. იმისდა მიხედვით, აქვთ თუ არა ცხოველებს ამნიონი, განასხვავებენ ამნიონიანებს,ანუ უმაღლეს და უამნიონოებს, ანუ უმდაბლეს ხერხემლიანებს. ამნიონი ვითარდება ჩანასახის ირგვლივ, გარეთა და შუა საჩანასახე ფურცლების ნაოჭების სახით. შემდეგ ნაოჭების კიდეები ურთიერთს შეეზრდება და ჩანასახის ირგვლივ ვითარდება ორი გარსი. შიგნითა გარსი ამნიონია, ხოლო გარეთა — სერიოზული გარსი, რომელიც ძუძუმწოვრებში ქორიონი ეწოდება. ქვეწარმავლების ამნიონის სისხლზარღვები არ აქვს; ფრინველებისა და ძუძუმწოვრების ამნიონში კი სისხლძარღვებიც ვითარდება და შემკუმშველიკუნთოვანი ბოჭკოებიც. ამნიონის ღრუ ამოვსებულია სისხლძარღვებიდან გამოჟონილი ე. წ. ამნიონური სითხით, რომელიც ჩანასახს მექანიკური დაზიანებისა და გამოშრობისაგან იცავს. იგი შეიცავს ორგანულ ნაერთებს — ცილებს, შარდოვანას, შაქრებსა და ჰორმონებს, აგრეთვე არაორგანულ მარილებს. მშობიარობის დროს ამნიონი სკდება და სითხე იღვრება. ამნიონის ნარჩენებს ახალშობილის სხეულზე „პერანგს“ ეძახიან. ამნიონს უწოდებენ აგრეთვე მწერების, მორიელების, ნემერტინებისა და ზღვის ზღარბების ჩანასახოვან გარსს.
უამნიონოები

უამნიონოები (ქართ. უარყ. თავსართ-ბოლოსართი უ—ო და ამნიონი) — უმდაბლესი ხერხემლიანი ცხოველები, რომელიც დაკავშირებული არიან წყალთან მთელი სიცოცხლის მანძილზე ან განვითარების მხოლოდ დასაწყის სტადიებში. უამნიონოებს ეკუთვნიან მრგვალპირიანები, თევზები, ამფიბიები. ამნიონიანებისაგან განსხვავებით, ამნიონი და ალანტოისი არ გააჩნიათ.
დავით გობეჯიშვილი

დავით გობეჯიშვილი (დ. 3 იანვარი, 1963, სოფ. ხურუთი, ონის რაიონი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი მოჭიდავე (თავისუფალი სტილი). სეულის 1988 წლის თამაშების ჩემპიონი და ბარსელონის 1992 წლის თამაშების ბრინჯაოს პრიზიორი. მსოფლიოს 2-გზის (1985, 1990) და ევროპის ჩემპიონი (1985).

ბიოგრაფია
კეთილი ნების თამაშების ჩემპიონი (1990), სსრკ ხალხთა სპარტაკიადის ჩემპიონი (1986), საბჭოთა კავშირის 3-გზის ჩემპიონი (1985, 1986, 1988), 2-გზის მეორე (1987, 1989) და მესამე პრიზიორი (1990), დსთ-ის ჩემპიონი (1992). საქართველოს ორგზის წლის საუკეთესო სპორტსმენი (1985, 1990). საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1985). ღირსებისა და ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენების კავალერი.

1994–2000 წლებში იყო საქართველოს ჭიდაობის ფედერაციის პრეზიდენტი. 2001—2004 წლებში იყო საქართველოს სპორტის სახელმწიფო დეპარტამენტის თავმჯდომარის მოადგილე. 2008–2012 წლებში იყო საქართველოს ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტის ვიცე-პრეზიდენტი. 2008 წლის 17 ნოემბერს შეუერთდა იმ საინიციატივო ჯგუფს, რომელმაც წერილით მიმართა საერთაშორისო ოლიმპიურ კომიტეტს 2014 წლის ზამთრის ოლიმპიადის სოჭიდან (რუსეთი) გადატანის შესახებ. 2011 წელს, სერიაში „ქართველი ოლიმპიური ჩემპიონები“ (პროექტის ავტორი და მთავარი რედაქტორი ელგუჯა ბერიშვილი) გამოიცა გიორგი ჩოჩიშვილის წიგნი „დავით გობეჯიშვილი“.

საინტერესო ფაქტები
1990 წლის დეკემბერში სპორტულმა ჟურნალისტებმა დავით გობეჯიშვილი საქართველოს წლის საუკეთესო სპორტსმენად დაასახელეს.
მაურიცჰეისი

მაურიცჰეისი — სამხატვრო გალერეა ნიდერლანდებში, ქალაქ ჰააგაში. მდებარეობს ვეივერის ტბის სანაპიროზე. საუკუნის ჰოლანდიური არქიტექტურის ძეგლია და აგრეთვე მუზეუმი (სურათების სამეფო კაბინეტი). მაურიცჰეისი ჰოლანდიური კლასიციზმის ნიმუშია, რომელიც აშენდა 1633-1635 წლებში არქიტექტორ პიტერ პოსტის მიერ პრინც მორიც ორანელისთვის. მაურიცჰეისის მუზეუმს საფუძვლად დაედო ვილჰელმ ორანელის „ხელოვნების კაბინეტის“ სურათების კოლექცია. აქ თავმოყრილია ჰოლანდიური, ნიდერლანდური და ფლამანდიური სკოლის მეტად მაღალხარისხიანი კრებულები. მაურიცჰეისი 1995 წელს გადავიდა სპეციალიზებული ფონდის განკარგულებაში. ამჟამინდელი კოლექცია დაახლოებით 800 სურათისგან შედგება და ფოკუსირდება ჰოლანდიელი და ფლამანდიელი მხატვრების (პიტერ ბრეიგელი, პაულუს პოტერი, პეტერ პაულ რუბენსი, რემბრანდტი, იან ვერმეერი და სხვა) ნამუშევრებზე. დღეისათვის ნიდერლანდების ერთ-ერთი ყველაზე მონახულებადი მუზეუმია.
უბიკვისტები

უბიკვისტები (< ლათ. — ყველგან) — ცხოველებისა და მცენარეების სახეობები, რომლებიც ბინადრობენ სხვადასხვაგვარ ეკოლოგიურ პირობებში, მაგ., სხვადასხვა ნიადაგში, ეკოლოგიურად თავისებურებებით განსხვავებულ შიდა წყალსატევებში, ხმელეთის სხვადასხვა ბიოტოპში და ა. შ. ახასიათებთ ფართო ეკოლოგიური ვალენტობა — შეუძლიათ იარსებონ თითქმის ყოველგვარ კლიმატურ პირობებში, სხვადასხვა მარილიანობის მქონე წყალში და განსხვავებულ ადგილსამყოფელში. უბიკვისტებს ეკუთვნის ჩვეულებრივი ლელი — გვხვდება წყალსატევებსა და ხმელეთზე, ზოგჯერ გრუნტის წყლებიან ადგილებში, თიხნარ და ქვიშნარ გრუნტზე — ტროპიკებიდან არქტიკამდე; ჩვეულებრივი ფიჭვი — იზრდება სფაგნუმიან ჭაობებში, კირქვებზე, ქვიშაე, თიხნარ ნიადაგზე; მგელი და ჩვეულებრივი მელა გავრცელებულია ტუნდრაში, ტყეში, ველზე, ნახევრად უდაბნოებში, ზოგჯერ უდაბნოშიც. განსაკუთრებით მრავალრიცხოვანია უბიკვისტები წყლის გარემოში (მაგ., მრავალი წყლის უმარტივესი, დიატომისებრი წყალმცენარეები და სხვა).
ინგილო-ქოთოქლო

ინგილო-ქოთოქლო — სოფელი აზერბაიჯანის შაქი-ზაქათალის რეგიონის კახის რაიონში, ისტორიულ ჰერეთში. 2012 წლის 1 იანვრის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 230 ოჯახი, 747 კაცი. მოსახლეობის აბსოლუტურ უმრავლესობას შეადგენენ ქრისტიანი ინგილოები. საუკუნის დასაწყისში სოფელში ცხოვრობდა 227 ქრისტიანი ინგილო. მოქმედებდა სკოლა.

ისტორიული ძეგლები
ინგილო-ქოთოქლოს სამების ეკლესია