iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კოფერმენტები

კოფერმენტები — [ლათ. — ერთად და ფერმენტები], არაცილოვანი ბუნების ორგანული ნაერთები, რომლებიც ფერმენტულ რეაქციებში გვხვდება, ცალკეული ატომებისა ან ატომების ჯგუფის აქცეპტორებად. კოფერმენტის ცილოვან ნაწილთან - აპოფერმენტთან - დაკავშირებულია არამტკიცე ბმით და ადვილად წყდება მჟავებისა და ტუტეების მოქმედებით, რასაც მოყვება არააქტიური კომპონენტების წარმოქმნა. კატალიზურ პროცესებში კოფერმენტები შეუქცევად ქიმიურ გარდაქმნებს არ განიცდის და შეუძლია მრავალჯერ მიიღოს მონაწილეობა ფერმენტულ რეაქციებში. კოფერმენტის უმრავლესობა ვიტამინების ნაწარმია ან შეიცავს მათ კომპონენტების სახით. ცხოველურ და მცენარეულ ქსოვილებში, ყველაზე ფართოდ გავრცელებული კოფერმენტია ნიკოტინანიდადენინდინუკლეოტიდი, ნიკოტინამიდადენინდინუკლეოტიდფოსტატი, კოფერმენტი , ნუკლეოზიდდიფოსფატები.

კოფერმენტი 
კოენზიმი , აცეტილირების (აცილირების) კოფერმენტი. მონაწილეობს აცელიტის ჯგუფების გადატანის რეაქციებში. -ს მოლეკულა შედგება ადენილის მჟავას ნარჩენისაგან, რომელიც პიროფოსფატის ჯგუფით დაკავშირებულია პანტოთენის მჟავას ( ჯგუსიც ვიტამინია) ნარჩენებთან. ეს უკანასკნელი კი, თავის მხრივ პეპტიდური ბმებით შეერთებულია -მერკაპტოეთანოლანითან.

 მონაწილეობს მრავალ ბიოქიმიურ რეაქციაში, როგორიცაა ცხიმოვანი მჟავების დაჟანგვა და სინთეზი, ლიპიდების ბიოსინთეზი, ნახშირწყლების დაშლის პროდუქტების ჟანგვითი გარდაქმნა და ა.შ. ყველა შემთხვევაში მოქმედებს როგორც შუალედი ნაერთი, რომელიც მჟავურ ნარჩენებს იერთებს და სხვა ნივთიერებებზე გადააქვს. ორგანული მჟავების აქტიური ფორმებია -ს სულფჰიდრილურ ჯგუფთან მაკროერგული აცეტილთიოეთერული კავშირით მიერთებული აცილური ნარჩენები. მიიღებს სინთეზურადაც.
პელაგრა

პელაგრა — დაავადება, რომელსაც იწვევს ორგანიზმში ვიტამინის ნაკლებობა. ვლინდება კანის (დერმატიტი - უმეტესად სახესა და კისერზე), საჭმლის მომნელებელი ტრაქტისა (ენისა და ნაწლავების ლორწოვანი გარსის დაწყლულება, კუჭის სეკრეტორული და მოტორული ფუნქციის მოშლა) და ნერვული სისტემის (პოლინევრიტი) დაზიანებით.

პელაგრის მკურნალობა შესაძლებელია ნიკოტინის მჟავის, საფუარის, ღვიძლის, კვერცხის, მუხუდოს და სხვა ჯგუფის ვიტამინებით მდიდარი საკვების მიღებით.
პელტასტი

პელტასტი — ქვეითი ჯარის სახეობა ძველ საბერძნეთში, რომელიც გაჩნდა პელოპონესის ომის დროს ძვ. წ. საუკუნის მეორე ნახევარში. პელტასტები შეიარაღებული იყვნენ მახვილებით, ზუფანებით, ტილოს ჯავშნებითა და მსუბუქი ტყავის ფარებით (პელტებით). ძვ. წ. საუკუნის დასაწყისში ათენის სტრატეგოსმა იფიკრატემ პელტასტები შეაიარაღა გრძელი შუბებითა და ადრინდელზე გრძელი მახვილებით. პელტასტები იბრძოდნენ გაშლილი მწყობრით, ჰოპლიტებთან თანამოქმედებით.
კოფორიდუა

კოფორიდუა — ქალაქი სამხრეთ-აღმოსავლეთ განაში, აღმოსავლეთის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ზემო დინების მდინარე დენსუს მარცხენა ნაპირზე, პლატო კვაჰუს სამხრეთ-დასავლეთ საფეხურზე. ქალაქში მდებარეობს სარკინიგზო სადგური აკრა-კუმასის რკინიგზის ხაზზე და კოფორიდუის აეროპორტი. არის საავტომობილო გზების კვანძი და სასოფლო-სამეურნეო სავაჭრო ცენტრი, რომელშიც მოყავთ კაკაო, ზეთის პალმა, ხეკოლა, მანიჰოტი და მარცვლეული კულტურები. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ქალაქში ცხოვრობდა 120 971 ადამიანი.

დაარსდა 1875 წელს აშანტის იმპერიიდან წამოსული ხალხის მიერ. ქალაქის განვითარება დაიწყო 1923 წელს აკრასა და კუმასის შორის რკინიგზის მშენებლობის დამთავრების შემდეგ. კოფორიდუა განაში ერთ-ერთი უძველესი კაკაოს მწარმოებელი ცენტრია. მას შემდეგ, რაც კაკაოს წარმოება გადაადგილდებოდა დასავლეთით არსებულ ხელუხლებელ რაიონებში, სულ უფრო იზრდებოდა ქალაქის სავაჭრო და ადმინისტრაციული მნიშვნელობა.

ქალაქში სუსტადაა განვითარებული მრეწველობა, არსებობს კვების მრეწველობის საწარმოები, მათ შორის პალმის ზეთის და ხილის წვენის წარმოების, ავეჯის დამამზადებელი საწარმოები. განვითარებულია კუსტარული წარმოება.

ქალაქში მდებარეობს კათოლიკური ეკლესიის კოფორიდუის ეპარქიის კათედრა, ასევე ნიუ-ჟუაბენის სასახლის მუზეუმი (').
კოტუი

კოტუი — მდინარე რუსეთში, კრასნოიარსკის მხარის ევენკთა და ტაიმირის (დოლგანენთა) ავტონომიურ ოკრუგებში. მდინარე ხატანგის მარჯვნივ. შემადგენელი, სიგრძე 1409 კმ, აუზის ფართობი 176 ათასი კმ². სათავე აქვს პუტორანის პლატოზე. მიედინება შუა ციმბირის ზეგანზე, ქვემოთში — ჩრდილოეთ ციმბირის დაბლობზე. ჭორომიანია. შერეული საზრდოს მდინერეა, ჭარბობს თოვლის წყალი. იყინება სექტემბრის ბოლოს და ოქტომბრის 1-ლ ნახევარში. ყინულძვრაა მაისის ბოლოსა და ივნისში.
ედუარდ დრინკერ კოუპი

ედუარდ დრინკერ კოუპი ( დ. 28 ივლისი, 1840 — გ. 12 აპრილი, 1897) — ამერიკელი პალეონტოლოგი და ზოოლოგი, აშშ ნაციონალური მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1872). პენსილვანიის უნივერსიტეტის პროფესორი (1886 წლიდან). ამერიკის ნატურალისტთა საზოგადოების პრეზიდენტი (1895 წლიდან). მისი ძირითადი შრომები ეხება ჩრდილოეთ ამერიკის ცარცული და კაინოზოური პერიოდის დანალექების ნამარხ ხერხემლიანებს. აღწერა 1000-მდე ახალი სახეობა. გამოყო სტეგოცეფალების რიგი. მოგვცა თანამედროვე და ნამარხი თევზების ახალი კლასიფიკაცია. ნეოლამარკიზმის ერთ-ერთი ფუძემდებელია ამერიკულ პალეონტოლოგიაში. ორგანიზმების განვითარების მთავარ ფაქტორად მიიჩნევდა ენერგიის განსაკუთრებულ სახეს, ზრდის ძალას ანუ ბათმიზმს.
მინსკის დრამატული თეატრი

მინსკის დრამატული თეატრი — იანკა კუპალას სახელობის აკადემიური თეატრი, უძველესი დრამატული თეატრი მინსკში, საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირში. შეიქმნა 1920 წელს მინსკში, ეწოდებოდა ბელორუსიის სახელმწიფო თეატრი, (1926 წლიდან ბელორუსიის სახელმწიფო დრამატული თეატრი). 1921-1931 წლებში თეატრს ხელმძღვანელობდა ე. მიროვიჩი. პირველ წლებში თეატრი დგამდა ეროვნულ, ისტორიულ და ფოლკლორულ პიესებს. მნიშვნელოვანი დადგმებია: ე. რომანოვიჩის "ხიდი" (1929 წელი), კ. ჩორნის "მამული" (1932 წელი), ა. ოსტროვსკის "მგლები და ცხვრები" (1936 წელი), ი. კუპალას "პავლინკა" (1944 წელი). პოგოდინის "კრემლის კურანტები" (1956 წელი), და "მესამე პათეტიკური" (1959 წელი) და სხვა. 1940 წელს თეატრი დააჯილდოვეს შრომის წითელი დროშის ორდენით; 1944 წელს მიეკუთვნა იანკა კუპალას სახელი , 1955 წელს მიენიჭა აკადემიური თეატრის წოდება. სხვადასხვა დროს თეატრში მუშაობდნენ: ვ. ვლადიმირსკი. ო. გალინა, გ. გლებოვი, გ. გრიგონისი და სხვა. დასში ირიცხებიან (1979 წლიდან) სსრკ სახელობის არტისტები — პ. მოლჩანოვი, ლ. რახლენკო, ლ. რჟეცკაია, ზ. სტომა; ბელორუსიის საბჭოთა სოციალური რესპუბლიკის სახელობის არტისტები — ზ. ბროვარსკაია, ლ. დავიდოვიჩი, ნ. ერიომენკო და სხვა. მთაარი რეჟისორია რსფსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე ვ. რაევსკი, მთავარი მხატვარი — ბელორუსიის სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე ბ. გერლოვანი.
კოტსის მიწა

კოტსის მიწა — ანტარქტიდის ტერიტორიის ნაწილი, რომელიც განფენილია დ. გ. 20° და 37°-ს შორის. აღმოსავლეთით ესაზღვრება დედოფალ მოდის მიწას, დასავლეთით გადადის ფილხნერის შელფულ მყინვარში. კოტსის მიწის ზედაპირი თითქმის მთლიანად დაფარულია 1000-2000 მეტრამდე სისქის კონტინენტური მყინვარით. აღმოაჩინა შოტლანდიურმა ექსპედიციამ 1904 წელს. სახელი ეწოდა შოტლანდიელი მეწარმის პატივსაცემად, რომელმაც ექსპედიცია დააფინანსა.
კოტკა

კოტკა — ქალაქი ფინეთში, გაშენებულია კუნძულებზე, მდინარე კიუმი-იოკის მახლობლად, ფინეთის ყურის ჩრდილოეთ ნაპირთან. კიუმის ლიანის ადმინისტრაციული ცენტრი. რკინიგზით უკავშირდება კონტინენტს. ქვეყნის მთავარი საექსპორტო ნავსადგური (გააქვთ უმთავრესად ხე-ტყე). ხე-ტყის ხერხვა, ცელულოზა-ქაღალდის, შაქრის, ქიმიური მრეწველობა, მანქანათმშენებლობა.
მინსკის სამხატვრო მუზეუმი

მინსკის სამხატვრო მუზეუმი — ბელორუსიის სსრ სამხატვრო მუზეუმი (1957-მდე ბელორუსიის სსრ სურათების გალერეა), სახვითი და დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნების ნიმუშების ყველაზე დიდი კოლექცია ბელორუსის რესპუბლიკაში. დაარსდა 1939 წელს. გერმანელმა ფაშისტებმა მთლიანად გაანადგურეს 1941-1944 წლებში. ფონდების აღდგენის შემდეგ გაიხსნა 1945 წელს. მუზეუმში არის შემდეგი განყოფილებები: ბელორუსიის ხელოვნების, - საუკუნეების რუსეთის ხელოვნების, საზღვარგარეთის ქვეყნების ხელოვნების (დასავლეთ ევროპის, შორეული აღმოსავლეთის და ინდოეთის). 1973 წლის მონაცემებით, მინსკის სამხატვრო მუზეუმში დაცულია 13 ათასზე მეტი ექსპონატი.
მონოპოლიური რენტა

მონოპოლიური რენტა — კაპიტალისტურ მეცნიერებაში არსებული მიწის რენტის განსაკუთრებული ფორმა, რომელიც იქმნება ღირებულებაზე ზევით საქონლის მონოპოლიურ ფასში გაყიდვისას. სოფლის მეურნეობაში მონოპოლიური რენტა წარმოიქმნება იმ მიწებზე, სადაც იწარმოება იშვიათი სასოფლო-სამეურნეო კულტურები (მაგალითად, ყურძნის განსაკუთრებული ჯიშები და სხვა), მოპოვების მრეწველობაში იშვიათი ლითონების მოპოვებისას. როცა მცირეა ისეთი მიწების ნაკვეთები, რომლებიც განსაკუთრებით ხელსაყრელია იმ საქონლის წარმოებისათვის, რომლებზეც დიდი მოთხოვნაა, იქმნება მიწაზე მონოპოლიური რენტის წარმოქმნის საფუძველი, ვინაიდან ასეთი საქონელი ბაზარზე მეტ ფასში იყიდება.
ივანე კოტლიარევსკი

ივანე კოტლიარევსკი — ივანე პეტრეს ძე, უკრაინელი მწერალი და საზოგადო მოღვაწე, ლიტერატურულ ასპარეზზე გამოვიდა 90-იან წლებში. მის ბურლესკურ-ტრავესტულ პოემაში „ენეიდა“ რეალისტურად არის ასახული უკრაინული საზოგადოების სხვადასხვა ფენის ცხოვრება. ავტორია პიესებისა „პოლტაველი ნატალკა“ და „ჯადოქარი ჯარისკაცი“. კოტლიარევსკიმ დიდი ამაგი დასდო ახალ უკრაინულ ლიტერატურასა და ახალი სალიტ. ენის განვითარებას.

კოტლიარევსკის პიესები საუკუნის ნახევარში ქართველი საზოგადოების წინაშე წარმოადგინეს უკრაინულმა დასებმა. საქართველოს პრესაში გამოქვეყნებულ წერილებში მაღალი შეფასება მისცეს კოტლიარევსკის ხელოვნებას.
მონოდია

} < – ერთი და – მომღერალი), ძველ საბერძნეთში — ერთი მომღერლის სიმღერა ავლოსის, კითარის ან ლირის თანხლებით. საუკუნის იტალიაში მონოდია ერქვა ჰომოფონური თანხლებით შესრულებულ სოლო სიმღერის სტილს, რომელიც შემდგომ საფუძვლად დაედო მრავალ ახალ ფორმასა და ჟანრს (არია, რეჩიტატივი, ოპერა, კანტატა და სხვა). ფართო გაგებით, მონოდია ეწოდებოდა უნისონში ან ოქტავაში შესრულებულ ყოველგვარ ერთხმიან სიმღერას (სოლო, საანსამბლო, საგუნდო), ხმისთვის (საკრავთა თანხლებით) დაწერილი ნაწარმოების ვოკალურ პარტიას.
პეტრე კოტლიარევსკი

პეტრე სტეფანეს ძე კოტლიარევსკი (დ. 23 ივნისი [ძვ. სტ. 12 ივნისი], 1782, სოფ. ოლხოვატკა, ხარკოვის გუბერნია — გ. 2 ნოემბერი [ძვ. სტ. 21 ოქტომბერი], 1852, ფეოდოსიის ახლოს) — რუსი ინფანტერიის გენერალი (1826).

დაიბადა მღვდლის ოჯახში. 1799 წელს, მან მიიღო ოფიცრობა. დაწინაურდა რუსეთ-ირანის ომის (1804-1813) დროს, გამოირჩეოდა დიდი სიმამაცით და გაბედულობით. 1810 წელს, მცირე რაზმით ხელში ჩაიგდო ციხესიმაგრე მიგრი, გაუძლო ალყას, ხოლო შემდეგ დაამარცხა ირანული ჯარები მდინარე არაქსთან. 1812 წლის 19-20 ოქტომბერს, დაამარცხა აბას-მირზას ჭარბი ძალები ასლანდუზთან, ხოლო 1813 წლის 1 იანვარს, 2-ათასიანი რაზმით შტურმით აიღო ლენქორანი, რამაც გადაწყვიტა ომის ბედი. მძიმედ დაიჭირა და სამსახურიდან გადადგა.
იზერლონი

იზერლონი — ქალაქი გერმანიაში, ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიის მხარეში. ლითონდამუშავების მნიშვნელოვანი ცენტრი (მავთული, ზამბარა, ნემსი, ბრინჯაოს ნაკეთობანი), არმატურის, სანათი აპარატურის, ელექტროძრავის წარმოება. პირველად იხსენიება 1050 წელს. ქალაქია 1278 წლიდან. 2016 წლის მდგომარეობით ქალაქში ცხოვრობდა 93,197 ადამიანი.
მრავალჯერადი კოორდინატული მაერთებელი

მრავალჯერადი კოორდინატული მაერთებელი — რელეური ტიპის საკომუნიკაციო მოწყობილობა, რომელსაც უმთავრესად საქალაქო, სასოფლო და საქალაქთაშორისო კოორდინატული ტიპის ავტომატური ტელეფონისა და ტელეგრაფის სადგურებში იყენებენ. ამ მოწყობილობას მრავალჯერადს იმიტომ უწოდებენ, რომ მისი მეშვეობით ერთდროულად არის შესაძლებელი რამდენიმე (20-მდე) კავშირის დამყარება, ხოლო კოორდინატულს იმის გამო, რომ ყოველი შეერთების ადგილს განსაზღვრავს მოძრავი (ვერტიკალური და ჰორიზონტალური) ტალღების გადაკვეთის წერტილი.
კარია

კარია — ძველი ქვეყანა ახლანდელი თურქეთის ტერიტორიაზე, მცირე აზიის სამხრეთ-დასავლეთში, ლიკიასა და ლიდიას შორის, ძვ. წ. ათასწლეულში. მთავარი ქალაქი — ჰალიკარნასი. კარიის ტერიტორია, დასახლებული იყო ძვ. წ. ათასწლეულიდან. კარიელების გარდა აქ ცხოვრობდენ იონიელები და დორიელები. ძვ. წ. - სსაუკუნეებში, კარიას ჰყავდა ადგილობრივი მმართველები, რომლებიც ემორჩილებოდნენ აქემენიდებს. ძვ. წ. 129 წლიდან შედიოდა რომის პროვინცია აზიაში. უკანასკნელ წლებში წარმატებით გაიშიფრა კარიული წარწერები, რომელთა ენას სპეციალისტები აკუთვნებდნენ ინდოევროპული ენების ხეთურ-ლუვიურ ჯგუფს.
ასქანაზ მრავიანი

ასქანაზ არტემის ძე მრავიანი (დ. 21 დეკემბერი, 1885, ელიზავეტპოლი (ახლანდელ განჯაში) — გ. 23 ოქტომბერი, 1929, ერევანი) — სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. კომპარტიის წევრი 1905 წლიდან.

დაამთავრა პეტერბურგის ფსიქონევროლოგიის ინსტიტუტის პედაგოგიური ფაკულტეტი (1915 წელი). პარტნიორულ მუშაობას ეწეოდა ერევანში, თბილისში, ბაქოსა და პეტერბურგში. 1915-1917 წლებში იყო გაზეთ „პაიქარის“ („ბრძოლა“) რედაქტორი. 1917 წელს გაზეთ „ბანვორი კრივის“ („მუშის ბრძოლა“) რედაქტორი. რსდმპ თბილისის კომიტეტისა და კავკასიის სამხარეო კომიტეტის წევრი. 1918 წელს კავკასიის სამხარეო კომიტეტის მდივანი და გაზეთი „კავკასიული სიმართლის“ რედაქტორი. 1920-1922 წლებში სომხური რევკომის წევრი, შემდეგ სომხეთის სსრ საგარეო საქმეთა სახალხო კომისარი. 1923 წლიდან სომხეთის სსრ განათლების სახკომი, შემდეგ სახკომსაბჭოს თავმჯდომარე, ერთდროულად „სოვეტაკან ჰაიასტანის“ („საბჭოთა სომხეთის“) რედაქტორი. სსრკ ცაკ-ის წევრი.
რუსეთის ფედერაციის მთავრობის თავმჯდომარე

რუსეთის ფედერაციის მთავრობის თავმჯდომარე — რუსეთის ფედერაციის მთავრობის მეთაური. იგი ინიშნება პრეზიდენტის მიერ და უნდა დაამტკიცოს რუსეთის სახელმწიფო დუმა. მთავრობის თავმჯდომარე ვალდებულია წელიწადში ერთხელ წარდგეს დუმის წინაშე.

რუსეთის პოლიტიკური სისტემა ჰგავს საფრანგეთის სისტემას, პრეზიდენტის მიერ წარდგენილ მთავრობის მეთაურობის კანდიდატს მხარს უნდა უჭერდეს სახელმწიფო დუმის უმრავლესობა. 1998 წელს დუმამ, რომელიც ძირითადად შედგებოდა პრეზიდენტისადმი ოპოზიციურად განწყობილი დეპუტატებისგან, ორჯერ უარი თქვა ვიქტორ ჩერნომირდინის მთავრობის თავმჯდომარედ დანიშვნაზე, რის შემდეგად პრეზიდენტმა პარლამენტს შეთავაზე დეპუტატთა უმრავლესობისთვის უფრო მისაღები ხედვების მქონე ევგენი პრიმაკოვი.

რუსეთის მთავრობის თავმჯდომარის თანამდებობა ამჟამად უჭირავს მიხეილ მიშუსტინს.
მრეწველობის ნაციონალიზაცია

მრეწველობის ნაციონალიზაცია — სამრეწველო საწარმოთა და დაწესებულებათა გადასვლა კერძო საკუთრებიდან სახელმწიფო საკუთრებაზე. ნაციონალიზაციას, იმის მიხედვით თუ ვის მიერ, რომელი კლასის სასარგებლოდ და რომელ ისტორიულ ეპოქაში ხორციელდება, სხვადასხვა ეკონომიკური და პოლიტიკური შინაარსი აქვს. მაგალითად, ბურჟუაზიული მრეწველობის ნაციონალიზაცია, ცალკეულ კაპიტალისტთა კერძო საკუთრებაში მყოფი გარკვეული რაოდენობის საწარმოთა კაპიტალის სახელმწიფო საკუთრებაში გადასვლაა, იგი თვით კაპიტალისტთა კლასის სასარგებლოდ ხორციელდება. საწარმოო ძალებისა და წარმოებითი ურთიერთობის კაპიტალის ხასიათი უცვლელი რჩება. სოციალური ნაციონალიზაცია კი მოასწავებს კერძო კაპიტალისტთა საკუთრებაში მყოფი წარმოების საშუალებების, მშრომელი ხალხის ინტერესების დამცველი, სახელმწიფოს საკუთრებაში გადასვლას. ასეთი ღონისძიებების გატარებით კაპიტალისტებს ხელიდან ეცლებათ, მათი ბატონობის ეკონომიკური საფუძველი და ნაციონალიზებული საწარმოები მთელი მშრომელი ხალხის საერთო კუთვნილებად იქცევა. სოციალური ნაციონალიზაციის აუცილებელი წანამძღვარია მშრომელი ხალხის მიერ პოლიტიკური ძალაუფლების ხელში აღება, ესეიგი პროლეტარიატის დიქტატურის დამყარება.
მრეწველობის ნაციონალიზაცია ხორციელდება ორი ძირითადი გზით:

კონფისკაცია
მრეწველობის ნაციონალიზაციის კონფისკაციის გზა – კერძო საკუთრების ძალდატანებით გადაქცევა სახელმწიფო საკუთრებად ყოველგვარი ანაზღაურების გარეშე.

რეკვიზიცია
მრეწველობის ნაციონალიზაციის რიკვიზიციის გზა – კერძო საკუთრების სახელმწიფო საკუთრებაში გადასვლა, როდესაც მის კერძო მესაკუთრეს ამ საკუთრების ღირებულება ან მისი ნაწილი აუნაზღაურდება.

მრეწველობის ცალკეულ საწარმოთა და დარგთა ბურჟუაზიული ნაციონალიზაცია, როგორც წესი, ხშირად თვით მათი, კერძო მესაკუთრეთა, ნება-სურვილის შესაბამისად, რეკვიზიციის მეთოდით ხორციელდება. ასეთი ნაციონალიზაციით სახელმწიფო ხელს უწყობს მათ ადრინდელ მესაკუთრეებს თავიანთი კაპიტალი ნაკლებ მომგებიანი დარგებიდან მომგებიანს გადააბანდონ. სსრკ-ში მრეწველობის ნაციონალიზაცია კონფისკაციის მეთოდით განხორციელდა. აქ ნაციონალიზაციის პირველ ეტაპზე (1917 წლის ნოემბრიდან — 1918 წილს თებერვლამდე) კაპიტალისტებს აუნაზღაურებლად ჩამოერთვათ და სახელმწიფოს საკუთრებაში გადავიდა 836 სამრეწველო საწარმო. მეორე ეტაპზე (1918 წლის მარტიდან აპრილამდე) სახელმწიფო საკუთრებად გადაიქცა კაპიტალისტთა 1222 საწარმო. ხოლო ეს პროცესი კიდევ უფრო გაძლიერდა ნაციონალიზააციის მესამე ეტაპზე 1918—1919 წლებში.
მრეწველობის სოციალური ნაციონალიზაცია გარკვეულ კონკრეტულ სოციალისტურ პირობებში არ გამორიცხავს რეკვიზიციის მეთოდის გამოყენების შემთვევებსაც. ნაციონალიზაციის ასეთ მეთოდს იყენებდნენ ევროპის და აზიის ქვეყნებში სოციალური რევოლუციის მიმდინარეობის დროს. მრეწველობის სოციალურმა ნაციონალიზაციამ, როგორც სსრკ-ში, ისე სოციალურ სამყაროს სხვა ქვეყნებში უდიდესი როლი შეასრულა ექსპლუატატორთა კლასების ლიკვიდაციისა და სოციალური ეკონომიკის მატერიალურ-ტექნიკური ბაზის შექმნაში.
კოტერები

კოტერები (, ან < გვიანდელ ლათინურად — ფერმაში მცხოვრები მოჯამაგირე) — ფეოდალურად დამოკიდებულ გლეხთა ფენა ინგლისში, შუა საუკუნეებში და ახლანდელი დროის დამდეგს, რომლებიც მიწის უმცირეს ნაკვეთებს ფლობდნენ. იხსენიებიან ჯერ კიდევ: „საშინელ სამსჯავროს წიგნში“ (1086) წელს. სოფლად კაპიტალიზმის შეჭრამ გამოიწვია კოტერების გადაქცევა სოფლის მეურნეობის ან მანუფაქტურის დაქირავებულ მუშებად.
თედორე კოტანოვი

თედორე ევგენის ძე კოტანოვი (დ. 4 აპრილი, 1914, სოფელი ნეონ-ხარაბა, წალკის რაიონი, — გ. 15 სექტემბერი, 1993, სანქტ-პეტერბურგი) — საბჭოთა კავშირის გმირი (20. 1945). პოლკოვნიკი. სსკპ წევრი 1940 წლიდან. დიდი სამამულო ომის (1941–1945) დროს მონაწილეობდა სევასტოპოლის დაცვაში, ნოვოროსიისკთან, ტაგანროგთან, მარიუპოლთან, ნიკოლაევთან ბრძოლებში. მონაწილეობდა აგრეთვე უკრაინის, ბესარაბიის, რუმინეთის, ბულგარეთის განთავისუფლებისათვის ბრძოლებში. საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება მიენიჭა ქ. ნიკოლაევთან ბრძოლაში გამოჩენილი მამაცობისათვის. ომის დამთავრების შემდეგ კვლავ სამხედრო სამსახურში იყო. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, 3 სხვა ორდენითა და მედლებით.
ვერცხლისფერი ნაძვი

ვერცხლისფერი ნაძვი ან მჩხვლეტავი ნაძვი. საქართველოში, ბაღ-პარკებსა და ნაწილობრივ ტყის კულტურაში გვხვდება აგრეთვე, როგორც ინტროდუცირებული სახეობა. მარადმწვანეა. სიმაღლეში 25–30 მ-ს აღწევს, ღეროს დიამეტრი 1,5 მ-მდეა. ქერქი თხელი და დაშარული აქვს. ახალგაზრდა ხის ვარჯი ვიწროკონუსისებურია, ხნიერისა — ცილინდრისებრი. წიწვების სიგრძეა 15–30 მმ, ფერად მონაცრისფრო-მომწვანოდან ბაც-მოცისფრომდეა. გირჩებს სუსტი ცილინდრისებრი ფორმა აქვთ, რომლებიც სიგრძეში 6–11 სმ-ია, დახურულის სიგანეა 2 სმ, გახსნილისა — 4 სმ; ფერად მოწითალო-მოიასამნისფროა, მომწიფებული — ღია ყავისფერი. თესლი შავია, სიგრძით 3–4 მმ, ახლავს ყავისფერი, 10–13 სმ-ის სიგრძის ფრთა.

გალერეა
ენრიკო დანდოლო

ენრიკო დანდოლო (, ; დ. 1108, ვენეცია — გ. 14 ივნისი, 1205, კონსტანტინოპოლი) — ვენეციის დოჟი 1192 წლიდან. ისარგებლა მეოთხე ჯვაროსნული ლაშქრობით, ხელთ იგდო მისი ხელმძღვანელობა და თავისი უფლებები გამოიყენა ვენეციის სასარგებლოდ. ენრიკო დანდოლოს მოთხოვნით ჯვაროსნებმა აიღეს ქალაქი ზადარი (ზარა) დალმაციის სანაპიროზე (ვენეციის სავაჭრო კონკურენტი) და გადასცეს ვენეციას (1202), შემდეგ ენრიკომ ჯვაროსნული ლაშქრობა წარმართა ბიზანტიის წინააღმდეგ. ლათინთა იმპერიის დაარსების დროს ვენეციას ერგო ადრიანოპოლი და მნიშვნელოვანი სამფლობელოები მარმარილოს ზღვის სანაპიროზე, პელოპონესში, კონსტანტინოპოლის ნაწილი, კუნძული ევბეა, იონიის კუნძულები; ენრიკომ შეისყიდა კუნძული კრეტა, ყოველივე ამან საფუძველი ჩაუყარა ვენეციის სავაჭრო ძლევამოსილებას აღმოსავლეთ ხმელთაშუა ზღვაზე.
პელაგიალი

პელაგიალი — ტბის, ზღვისა და ოკეანის წყლის ფენა, რომელიც პელაგური ორგანიზმების — პლანქტონის, ნექტონისა და პლეისტონის სასიცოცხლო გარემოს წარმოადგენს. პელაგიალი უპირისპირდება ბენთალს. ზღვებსა და ოკეანეებში პელაგიალს ჰორიზონტალური მიმართულებით ორ ნაწილად ყოფენ: ნერიტულად (შელფზე მდებარე წყლის ფენა) და ოკეანურად (წყლის დანარჩენი მოცულობა). ვერტიკალური მიმართულებით (განათებულობის მიხედვით) გამოყოფენ ევფოტურ (კარგად განათებულ) და აფოტურ (სიბნელის) ზონებს, ხოლო ცოცხალი ორგანიზმების განაწილების მიხედვით განარჩევენ პედაპირულ (ეპილაგიალი), გარდამავალ (ზოპელაგიალი) და ღრმა წყლის ზონებს.
აჰალია

აჰალია — ღვთაებრივი ბრძენის (რიშის) გაუტამას ცოლი ინდურ მითოლოგიაში. ღმერთთა ღმერთმა ინდრამ ისარგებლა ქმრის არყოფნით, გაუტამას სახელით გამოეცხადა და ქალთან დაწვა, როგორც ზევსი ამფიტრიონის ცოლ ალკმენესთან. გაუტამამ დაწყევლა ინდრა, რომელმაც მამაკაცობა დაკარგა, მოღალატე ცოლი კი ქვად გადაიქცა. შემდეგ ღმერთებმა ინდრას ვერძის საკვერცხეები ჩუსვეს, აჰალიას კი მოხეტიალე რამამ ფეხი ჰკრა და კვლავ ქალად აქცია.
ვლადიმირ კოტელნიკოვი

ვლადიმერ ალექსანდრეს ძე კოტელნიკოვი ( დ. 24 აგვისტო, 1908, ყაზანი — გ. 11 თებერვალი, 2005, მოსკოვი) — საბჭოთა მეცნიერი რადიოტექნიკის დარგში. სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1953). ორგზის სოციალური შრომის გმირი (1969 და 1978). სკკპ წევრი 1948 წლიდან.

დაამთავრა მოსკოვის ენერგეტიკის ინსტიტუტი 1931 წელს. 1954 წლიდან სსრკ-ს მეცნიერებათა აკადემიის რადიოტექნიკის და ელექტრონიკის ინსტიტუტის დირექტორი, 1970 წლიდან სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტი. მისი მთავარი შრომები ეხება რადიომიღების მეთოდების სრულყოფის პრობლემებს, აგრეთვე პოტენციური დაბრკოლებამდგრადობის თეორიას. კოტელნიკოვის ხელმძღვანელობით, სსრკ-ში მიმდინარეობდა მუშაობა მარსის, ვენერასა და მერკურის რადიოლოკაციის დარგში. ამერიკის ინჟინერთა ინსტიტუტის საპატიო წევრი (1964), ჩეხოსკოვაკიის მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრი (1965), პრაღის უმაღლესი ტექნილოგიური სასწავლებლის საპატიო დოქტორი (1967). სსრკ-ს სახელმწიფო პრემია (1943 და 1946), ლენინური პრემია (1964). დაჯილდოებულია 5 ლენინის ორდენით, 2 სხვა ორდენით და მედლებით.
ცივწყარო (მთა)

ცივწყარო ან ცივი წყარო — მთა საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ხულოს მუნიციპალიტეტში, არსიანის ქედის ჩრდილოეთ ნაწილში, მდინარეების – ქვაბლიანისა და ღორჯომისწყლის (აჭარისწყლის მარჯვენა შენაკადი) სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2190 მ. აგებულია ზედაეოცენური ბაზალტებით, ტრაქიტებითა და მათი ტუფებით. მთის ქვემო და შუა კალთები შემოსილია შერეული ტყით (ჭარბობს წიწვიანები), ზემო — სუბალპური მდელოს ბალახეულობით.
კოტელნიჩი

კოტელნიჩი — ქალაქი რუსეთის კიროვის ოლქში, მდინარე ვიატკის მარცხენა ნაპირზე. დიდი ნავმისადგომი, სარკინიგზო და საავტომობილო გზების კვანძი. კვების, ხის დასამუშავებელი, სატრიკოტაჟო, სამკერვალო, ლითონდასამუშავებელი მრეწველობა. კოოპერატიული ტექნიკუმი, სამედიცინო სასწავლებელი და მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი. 2017 წლის მდგომარეობით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 23 966 ადამიანს.
ავტოქთონი (მითოლოგია)

ავტოხთონი — ატლანტიდის მითური მეფე. პლატონის თქმით, ავტოხთონები აბორიგენებს, ადგილობრივ მკვიდრებს ნიშნავს, რომლებიც ამა თუ იმ ქვეყნის გარეთ არასდროს გამოსულან. ძველ საბერძნეთში ავტოხთონობით განსაკუთრებით ათენელები და არკადიელები ამაყობდნენ. მოწინააღმდეგეებს მათმა გულზვიადობამ საბაბი მისცა, რომ მათთვის ლოკოკინები დაეძახათ.
კოტორის აჯანყება

კოტორის აჯანყება 1918 (კატარის აჯანყება) — ავსტრია-უნგრეთის ფლოტის მეზღვაურთა რევოლუციური აჯანყება კოტორში, (1918 წლის 1-3 თებერვალს). დაიწყო კრეისერ „სანკტ-გეორგზე“. დიდი ოქტომბრის სოციალისტური რევოლუციით შთაგონებულმა მეზღვაურებმა, კრეისერზე წითელი დროშა აღმართეს. მათ მიეხმარა 40 გემის ეკიპაჟი (დაახლოების 6 000 ხორვატი, სლოვენი, ჩეხი, უნგრელი მეზღვაური) და ნავსადგურის მუშები. გემებზე შეიქმნა რევოლუციის კომიტეტები, აჯანყებულები მოითხოვდნენ ზავის დაუყონებლივ დადებას. საბჭოთა რუსეთის წინადადებათა საფუძველზე და ერთა თვითგამორკვევის უფლების აღიარებას. ავსტრია-უნგრეთის სარდლობამ ჩაახშო აჯანყება. დაახლოებით 800 კაცი დააპატიმრეს, ხელმძღვანელები დახვრიტეს.
ხვითო

ხვითო — სამკურნალო დანიშნულების წმინდა ქვა ძველ ქართულ მითოლოგიაში. ჰქონდა მაგიური ძალა და, ბუნებრივია, საუნჯის გაგებაც. ასეთი დანიშნულების ქვები გვხვდება როგორც აღმოსავლეთ, ისე დასავლეთ საქართველოში, კერძოდ, სვანეთში. გადმოცემით, არის ირმის რქის ძირი, სხვა ვერსიით, მარგალიტი, რასაც გველი ინახავს და ათამაშებს ხოლმე. ზოგი ვარაუდობს, რომ ხვითოს სამკურნალო თვისებები ჰქონდა რადგა, სახალხო მკურნალები წყალში ლესავდნენ და იმ წყალს ასხამდნენ სნეულს.
ხთონიური ღმერთები

ხთონიური ღმერთები — მიწის, ქვესკნელის ღმერთები. სვანეთში ხთონიური ღმერთების არსებობის საბუთია ქალღვთაების ორმო, რასაც ეკლესიებთან, სალოცავ ქვებთან, წმინდა ხეებთან ვხვდებით (უშგულის თემში და სხვა). ესაა ლაგამ, ლეგემ, ლაგემ, სალოცავი ქვის (და შესაწირავის) დასადგამი, ვითინი, ლამარიას და სხვა ღვთაებათა სამყოფელი, სადაც მსხვერპლშეწირვა ხდებოდა. ქრისტიანობის შემოსვლის შემდეგ წარმართულ ლამარიას ცვლის მარიამ ღვთისმშობელი, კულტი კი იგივე რჩება.
ხონტამენტი

ხონტამენტი (ეგვ. „დასავლელთაგან პირველი“) — აბიდოსელთა მიცვალებულების და სასაფლაოს ღმერთი ეგვიპტურ მითოლოგიაში, ანუბისისა და უპუაუტის მსგავსი, როგორც ძაღლისთავიანი ღვთაება, კანიდი, რომელიც სასაფლაოებზე დაწანწალებს. „ძაღლივით“ გაქრა კიდეც ძვ. წ. ათასწლეულში, რადგან ოსირისთან გაითქვიფა და მოხდა ღმერთთა გაიგივება. ძვ. წ. ათასწლეულში აგებული მისი ტაძარი აბიდოსში ქრისტეს ჟამამდე იდგა.
ბრეტ კავანო

ბრეტ მაიკლ კავანო (; დ. 12 თებერვალი, 1965) — ამერიკელი მოსამართლე და იურისტი, 2018 წლის 6 ოქტომბრიდან აშშ-ის უზენაესი სასამართლოს მოსამართლე. უზენაეს სასამართლოში დანიშვნამდე, იყო აშშ-ის სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლე კოლუმბიის ოლქში. იკავებდა სხვადასხვა თანამდებობებს პრეზიდენტ ჯორჯ უოკერ ბუშის ადმინისტრაციაში.

უზენაესი სასამართლოს მოსამართლედ მისი კანდიდატურა წამოაყენა პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა, მას შემდეგ, რაც ჯერ კიდევ რონალდ რეიგანის მიერ დანიშნულმა ენტონი კენედიმ გადაწყვიტა პენსიაზე გასვლა. სენატმა კავანოს კანდიდატურა 2018 წლის 6 ოქტომბერს, 50 ხმით 48-ს წინააღმდეგ დაამტკიცა.