iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ხელოსნების სინაგოგა

ხელოსნების სინაგოგა — სინაგოგა დონის როსტოვში. აგებულია 1901 წელს. დაიწვა 1942 წელს.

ისტორია
ებრაელები დონის ქვედა დინებაში გამოჩნდნენ საუკუნის დასაწყისში. 1836 წელს, როდესაც დონის როსტოვში ცხოვრობდა დაახლოებით 8 100 ადამიანი, ებრაელთა თემი შეადგენდა 73 ადამიანს. 10 წლის მერე ებრაელთა რიცხვი 289 ადამიანამდე გაიზარდა. ებრაელთა თემი რუსეთთან შეერთებული დასავლეთ უკრაინიდან, ბელორუსიიდან და ლიტვიდან ებრაელთა მიგრაციის საფუძველზე ჩამოყალიბდა. რუსეთის იმპერიის კანონების მიხედვით ებრაელთა თემს უფლება ჰქონდა თავისი სამლოცველო ჰქონოდათ 30 კომლზე და ერთი სინაგოგა 80 კომლზე.

1891 წელს დონის როსტოვში დაარსდა მორწმუნე ხელოსან ებრაელთა საზოგადოება. 1894-1901 წლებში ებრაელებს სამლოცველოსთვის ნაქირავები ჰქონდათ ბაშმაკოვის ერთსართულიანი სახლი, რომელიც მდებარეობდა ყაზანის ქუჩა № 24-ში (ამჟამად გაზეთის ჩიხი № 28). 1894 წელს აბრამ გერონიმუსმა შეიძინა მიწის ნაკვეთი და 1901 წელს იქ ააშენეს ხელოსან ებრაელთა საზოგადოების სამლოცველო აგურის სახლი. ნაგებობის პარამეტრები იყო 16,75 16,25 3,35 მ. აგებული იყო გოთიკის სტილში. 1904 წელს აბრამ გერონიმუსმა ებრაელთა საზოგადოებას საჩუქრად გადასცა შენობა. 1905 წელს შენობა დაიწვა ანტიებრაული დარბევების დროს. რემონტის შემდეგ შენობაში აღდგა მსახურება.

შენობა დაზარალდა სამოქალაქო ომის პერიოდში. მიუხედავად იმისა, რომ მას მოხვდა ჭურვი, შენობა მაინც გადარჩა. 1936 წელს ეს იყო ერთადერთი საკულტო ნაგებობა, რომელიც მოქმედებდა დონის როსტოვში და უკვე სინაგოგას უწოდებდნენ. 1942 წლის ივლისში შენობა დაიწვა, გადარჩა მხოლოდ შენობის აღმოსავლეთი კედლის ნაწილი. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ შენობა აღარ აღუდგენიათ. ამჟამად მის ადგილზე მდებარეობს სასურსათო მაღაზია.

შემორჩენილია შენობის რევოლუციამდელი ფოტოები.
ჯარისკაცის სინაგოგა

ჯარისკაცის სინაგოგა — ერთადერთი მოქმედი სინაგოგა დონის როსტოვში. აგებულია 1872 წელს. სინაგოგა დაიწვა 1905 წელს ანტიებრაული გამოსვლების დროს, მაგრამ 1913-1914 წლებში აღადგინეს. 1935 წელს სინაგოგაში აკრძალეს მსახურება და დახურეს. მეორე მსოფლიო ომის დროს სინაგოგა კვლავ დაუბრუნდა ებრაულ თემს. ჯარისკაცის სინაგოგას აქვს რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
1862 წელს გადამდგარმა ებრაელმა ჯარისკაცებმა დონის როსტოვში ჩამოაყალიბეს ებრაელ მორწმუნეთა თემი. ამავე წლის 31 მაისს ეკატერინოსლავის გუბერნიის ხელისუფლებამ მათ ნება დართო ცალკე შენობაში გაეხსნათ სამლოცველო სახლი. საგუნდო სინაგოგის პროექტი გუბერნიის ხელმძღვანელობამ წარმოადგინა 1872 წლის 4 ივნისს და ამავე წელს დაიწყეს მშენებლობა. ზგიერთი ინფორმაციის მიხედვით თანხები ახალი სინაგოგის ასაშენებლად გაიღო მდიდარმა როსტოველმა პირველი გილდიის ვაჭარმა იოსებ ელიცერმა. სავარაუდოდ სინაგოგის არქიტექტორი იყო ერნსტ ფონ შულმანი, ხოო მშენებლობას ხელმძღვანელობდა მოსე გერონიმუსი.

სინაგოგა ხანძრისაგან სერიოზულად დაზარალდა 1905 წლის ებრაელთა დარბევის პერიოდში. შენობა აღადგინეს მხოლოდ 1913-1914 წლებში, როდესაც შეაგრვეს რემონტისათვის საჭირო თანხები. რეკონსტრუქციის პროექტის ავტორი იყო პეტერბურგელი არქიტექტორი, საიმპერატორო არქეოლოგიური ინსტიტუტის პროფესორი და არქიტექტორთა საზოგადოების მდივანი იაკობ გევირცი. აღსანიშნავია, რომ იაკობ გევირცი არ იყო მხოლოდ არქიტექტორი, იგი იყო მხატვარ-არქიტექტორი, მისმა პროექტმა 1907 წელს დაიკავა პირველი ადგილი და სანქტ-პეტერბურგის პრეობრაჟენის ებრაულ სასაფლაოზე ააგო სინაგოგა, ხოლო 1909 წელს დააჯილდოვეს პირველი პრემიით ხარკოვის სინაგოგის პროექტისათვის.

აღდგენითი სამუშაოების დასრულების შემდეგ ჯარისკაცის სინაგოგაში მსახურება აღსდგა 1914 წლის 29 მარტს ფესახის დღესასწაულზე. სარემონტო სამუშაოები დასრულდა წლი ბოლოს და სინაგოგა საზეიმოდ გაიხსნა.

არქიტექტურა
ჯარისკაცის სინაგოგის არქიტექტურა შეიცავს მოდერნისა და აღმოსავლური სტილის ნაზავს. შენობას გააჩნია დაგეგმარების რთული სისტემა.

სინაგოგის ფანჯრები სრულდება ნახევარწრიული ღიობებით. სინაგოგის ცოკოლი რუსტირებულია. შენობის სახურავის კუთხეში გუმბათია დავითის ვარსკვლავით. ფასადი გაფორმებულია ვარდულებით.
იაბლოკოვის სავაჭრო სახლი

იაბლოკოვის სავაჭრო სახლი — შენობა დონის როსტოვში. მდებარეობს დიდი სადოვაიის ქუჩაზე (სახლი № 64). სახლი აგებულია 1898 წელს ე. გულინის პროექტის მიხედვით. შენობას გააჩნია რუსეთის ფედერაციის რეგიონული მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი. ამავდროულად დაიწყო შენობის სარესტავრაციო სამუშაოები არქიტექტორ ე. რეკალოს პროექტის მიხედვით.

არქიტექტურა
ორსართულიანი სახლი მდებარეობს დიდი სადოვაიის ქუჩის წითელ ხაზზე, კოსტანაევის სახლსა და სასტუმრო მოსკოვსკაიას შორის. შენობის არქიტექტურა და ფასადების გაფორმება შეიცავს ეკლექტიკისა და მოდერნის ელემენტებს.

მეორე სართულის ფანჯრებს აქვთ მდიდრული გაფორმება. ფანჯრის ყველა ნახევარწრიული ღიობი სრულდება ჰერმესის თავის გამოსახულებით. ჰერმესი ითვლებოდა ვაჭრობის ღმერთად და სავაჭრო სახლზე მისი გამოსახვა არაა შემთხვევითი.
თითქმის პიკასო და ცოტა ბოსხი, მარჯვნიდან

თითქმის პიკასო და ცოტა ბოსხი, მარჯვნიდან... (შვიდი პიესა) — მიხო მოსულიშვილის 2010 წლის პიესების კრებული.

სათაური
წიგნის სათაური აღებულია კომიკური თრილერის „საშობაო ბატი კომშით“ მეორე სცენიდან, კერძოდ, ელენა ქვინსის რეპლიკიდან:

ანოტაცია
შვიდი სასაცილო პიესა, რომლებშიც საიმედოდ არის გადამალული ცრემლები.

წიგნი „თითქმის პიკასო და ცოტა ბოსხი, მარჯვნიდან... (შვიდი პიესა)“ წარმოადგენს ავტორის მიერ 1995-2010 წლებში დაწერილ პიესებს, რომელთაგან რამდენიმე დადგმულია საქართველოს სხვადასხვა თეატრების სცენებზე და საზოგადოებრივი რადიო 1-ის ეროსი მანჯგალაძის სახელობის რადიოთეატრში.

რედაქტორი დავით ოძელაშვილი. წიგნის დიზაინი ეკუთვნის თემურ ნინუას, კარიკატურა წიგნის უკანა ყდაზე - ზაალ სულაკაურს.

შინაარსი
წიგნი „თითქმის პიკასო და ცოტა ბოსხი, მარჯვნიდან... (შვიდი პიესა)“ შედგება შემდეგი პიესებისგან:
საშობაო ბატი კომშით (კომიკური თრილერი ერთ მოქმედებად და თერთმეტ სცენად), 2009
ცეკვა მკვდრებით (კომიკური თრილერი ორ მოქმედებად და თექვსმეტ სცენად), 2008
ფლიუგერი არსაით (ერთმოქმედებიანი პიესა ფლიუგერის ოცდათერთმეტ შემობრუნებად, ესე იგი, ეპიზოდად), , 2010
თეთრი ლაშქარი (პიესა ორ მოქმედებად), 1997
ბედის საზღვარი (ტრაგიკომედია ორ მოქმედებად და თორმეტ სურათად), 1995
მთვარიანი დღე (ფსიქოდრამა ერთ მოქმედებად და შვიდ ნახატ-მონოლოგად), 2010
ხაპრა-თაგვობანა („სიმულაციური მოდელირება თამაშისათვის: „ხაპრა-თაგვობანა“ (ტრაგიკომიკური კოშმარი ერთ მოქმედებად და შვიდ სცენად, „გორან ბრეგოვიჩი და დამკრძალავი ორკესტრის“ მუსიკის თანხლებით), 2010
ჟიკჟიკობა ღამე (მენიპეა ერთ სცენად), 2009-2010 — ბოლოთქმის მაგიერ
სპუნერიზმი

სპუნერიზმი — სიტყვათა თამაშის ერთ-ერთი სახე, სადაც ხდება თანხმოვნების, ხმოვნების, მორფემების ტრანსპოზიცია, უნებლიე გადართვა. ძირითადად წინადადების დასაწყისში, რასაც თან ახლავს კომიკური ეფექტი. ტერმინი ოქსფორდის კოლეჯის ერთ-ერთი ცნობილი მასწავლებლის, უილიამ სპუნერის სახელს უკავშირდება. გადმოცემის თანახმად, უილიამ სპუნერი მეტად ემოციური ადამიანი იყო და მის აღელვებას ბუნებრივად თან სდევდა მსგავსი ვერბალური ცდომილებები, რომელიც წინასწარი განზრახვის გარეშე ხდებოდა.

ქართულ ენაში, წინასწარი განზრახვის გარეშე გამოყენებული სპუნერიზმის მაგალითებია: ჩანა-დანგალი, ჟერტოს მეტონი, შამპანერკა, ბამბანიური, ხაჭარული აჭარული, ცივა პივია და სხვ. ნაცვლად სიტყვებისა დანა-ჩანგალი, მეტროს ჟეტონი, შამპანიური, „ბამბანერკა“, აჭარული ხაჭაპური, „პივა“ ცივია და სხვა.
ბექაას მუჰაფაზა

ბექაას მუჰაფაზა — ლიბანის ერთ-ერთი მუჰაფაზა.

გეოგრაფია
ბექაას მუჰაფაზა მდებარეობს ბექაას ხეობაში, ლიბანის ქედსა და ანტილიბანს შორის. ბექაას ხეობა ლიბანის სოფლის მეურნეობის ცენტრია. ხეობაში მიედინება მდინარეები ორონტესი და ლიტანი.

რაიონები
ბექაას მუჰაფაზა დაყოფილია 3 რაიონად

კლიმატი
მთელი წლის განმავლობაში ტემპერატურა მერყეობს -10 °-დან 35 °-მდე. ზამთარში ხშირია ძლიერი წვიმა და თოვლი. ეს ტერიტორიას უძველესი დროიდან იყო სამარშუტო მაგისტრალი ლიბანს, სირიასა და სხვა არაბულ სამყაროს ქვეყნებს შორის. კლიმატიდან გამომდინარე ბექაას მუჰაფაზა ცნობილია ღვინის მრეწველობით, საზაფხულო ფესტივალებით და სამზარეულოთი.

რელიგიური შემადგენლობა
სუნიტები - 60%.
ქრისტიანები - 30%.
შიიტები - 7%.
დრუზები - 3%.
ბეირუთის მუჰაფაზა

ბეირუთის მუჰაფაზა — ლიბანის ყველაზე პატარა მუჰაფაზა. მოიცავს ერთ რაიონს და ერთ ქალაქს. დედაქალაქი ბეირუთი.

პატარა ფართობის მიუხედავად იგი ლიბანის მთავარი კულტურული, სოციალური, ეკონომიკური და პოლიტიკური ცენტრია. ბეირუთი ითვლება რელიგიურად ყველაზე მრავალფეროვან ქალაქად ახლო აღმოსავლეთში.

ოლქები
რელიგიური შემადგენლობა
ქრისტიანები - 50%.
სუნიტები - 25%.
შიიტები - 25%.
ლენინის ძეგლები დონის როსტოვში

ლენინის ძეგლები — საბჭოთა პერიოდში დონის როსტოვში ლენინის რამდენიმე ძეგლი იდგა. პირველი ძეგლი გახსნეს 1929 წელს დიდი სადოვაიის ქუჩაზე. 1960 წელს ლენინის ძეგლი დადგეს რკინიგზის რაიონის სავაგონო დეპოს ტერიტორიაზე. 1963 წელს მონუმენტი გახსნეს ლენინის მოედანზე.

ლენინის ძეგლი კიროვის პარკთან
ქალაქში პირველი ლენინის ძეგლი გაიხსნა 1929 წლს დიდი სადოვაიის ქუჩაზე მაქსიმ გორკის სახელობის კულტურისა და დასვენების პაკის შესასვლელთან. კვარცხლბეკის ძირში დამონტაჟებულია ქვის ტრიბუნა. ძეგლს გააჩნია რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ლენინის ძეგლი ლენინის მოედანზე
1963 წელს ლენინის ძეგლი დადგეს ოქტომბრის რაიონის ერთ-ერთ მოედანზე. მოედანს და მიმდებარე ქუჩას ეწოდა ლენინის სახელი. ძეგლის ავტორები იყვნენ მოქნდაკე ისააკ ბროდსკი და არქიტექტორები ნ. მილოვიდოვი და ს. ოჟეგოვი.
ალი მაჰდი მუჰამადი

ალი მაჰდი მუჰამადი (; დ. 1 იანვარი,1939 , სომალი — გ. 10 მარტი, 2021) — სომალის პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე, ქვეყნის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი. თანამდებობა დაიკავა 1991 წლის 21 27 იანვარს და იგი ეკავა 1997 წლის 3 იანვარამდე.

გარდაიცვალა -19-ის შედეგად 2021 წლის 10 მარტს ნაირობიში, კენია.
აკარის მუჰაფაზა

აკარის მუჰაფაზა — ლიბანის უკიდურეს ჩრდილოეთში მდებარე მუჰაფაზა. იგი მოიცავს მხოლოდ ერთ — აკარის რაიონს, რომელიც თავის მხრივ იყოფა 121 მუნიციპალიტეტად. დედაქალაქი ჰალბა.

2015 წლის გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატის მონაცემებით მუჰაფაზის მოსახლეობა 389 899 კაცს შეადგენს, რომელთაგან 106 935 სირიელი ლტოლვილია, ხოლო 19 404 პალესტინელი.

აკარის მუჰაფაზა შეიქმნა 2003 წლის 16 ივლისს, როდესაც აკარის ოლქი გამოეყო ჩრდილოეთის მუჰაფაზას, მაგრამ მხოლოდ 2014 წელს ამოქმედდა იმპლემენტაცია. და კვლავ შეუსრულებელი რჩება. აკარის მუჰაფაზა ლიბანის უღარიბესი და განათლების დონით ყველაზე დაბალ ადგილზე მყოფი მუჰაფაზაა. იგი განიცდის ინფრასტრუქტურის და მომსახურების სფეროს დარგების ნაკლებობას.
ოქტომბრის რევოლუცის ძეგლი (დონის როსტოვი)

ოქტომბრის რევოლუცის ძეგლი — ძეგლი დონის როსტოვის ცენტრში. მდებარეობს მაქსიმ გორკის სახელობის კულტურისა და დასვენების პარკში. ძეგლი ეძღვნება ოქტომბრის რევოლუციასა და ქალაქში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარებას. არქიტექტორ ე. პოლიანსკისა და მოქანდაკე ვ. დუბოვიკის ნამუშევარი გაიხსნა 1979 წელს. წითელი გრანიტით გაფორმებული კვარცხლბეკის სიმაღლეა 4,5 მ. მასზე დგას სამი მამაკაცი — ჯარისკაცი, მუშა და მეზღვაური. გლეხს უჭირავს მოფრიალე დროშა, ხოლო ჯარისკაცს იარაღის კონდახი. ავტორის ჩანაფიქრის მიხედვით ძეგლი არის რევოლუციის ძალისა და სიმტკიცის გამარჯვების სიმბოლო. სკულპტურული კომპოზიცია მდებარეობს ადგილზე სადაც 1917 წლის 26 ოქტომბერს გაიმართა მიტინგი დონის როსტოვში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების მხარდასაჭერად, რასაც ადასტურებს კვარცხლბეკზე არსებული წარწერა:

ისტორიული ფონი
თებერვლის რევოლუციის გამარჯვების შემდეგ დონის როსტოვში ბოლშევიკებმა ღია მოქმედება დაიწყეს. ბოლშევიკების მიზანი იყო გაეძლიერებინათ და გაეფართოებინათ პარტიული ორგანიზაციები, მოემზადებინათ დონის მუშათა კლასი სოციალისტური რვოლუციისათვის. გამოსცემდნენ გაზეთს „ჩვენი დროშა“. როსტოვ-ნახიჭევანის ბოლშევიკებმა გაზეთის საშალებით დაამაყარეს კავშირი ბოლშევიკურ ჯგუფებს შორის, ეხმარებოდნენ მათ შეექმნათ ახალი და გაეძლიერებინათ არსებული პარტიული ორგანიზაციები, გაეძლიერებინათ პოლიტიკური მუშაობა მასებთან.

ყოველდღე იზრდებოდა იმ ადამიანების რიცხვი, რომლებიც ფიქრობდნენ დროებითი მთავრობის დამხობას. მას შემდეგ, რაც იახტა „კოლხიდამ“ პეტროგრადიდან მიიღო რადიოგრამა მასზედ, რომ გაიმარჯვა სოციალისტურმა რევოლუციამ და ვ. ლენინმა დაამყარა მუშათა და გლეხთა ხელისუფლება, ბოლშევიკების წინადადებით 26 ოქტომბერს სასწრაფოდ მოიწვიეს როსტოვ-ნახიჩევანის მუშათა და ჯარისკაცთა საბჭოს დეპუტატების სხდომა, რომლებიც სასტიკად ეწინააღმდეგებოდნენ მენშევიკებსა და ესერებს. სხდომაზე მიიღეს გადაწყვეტილება ხელში ჩაეგდოთ ხელისუფლება და შეექმნათ სამხედრო-რევოლუციური კომიტეტი სერგეი სირცოვის ხელმძღვანელობით. ქალაქის ბაღში სასწრაფოდ გაიმართა მუშათა და ჯარისკაცთა მიტინგი. მიტინგზე მიიღეს გადაწყვეტილება შეერთებოდნენ რეზოლუციას მუშათა და ჯარისკაცთა საბჭოების შექმნის შესახებ. სწორედ ამ მიტნგის აღსანიშნავად დაიდგა ოქტომბრის რევოლუციის ძეგლი დონის როსტოვში.
დაღუპული ჯარისკაცების მემორიალური კომპლექსი

დაღუპული ჯარისკაცების მემორიალური კომპლექსი — ძეგლი დონის როსტოვში. მდებარეობს ფრუნზეს სახელობის სკვერში კარლ მარქსის მოედანზე. ძეგლთან მუდმივად ანთია ცეცხლი. ძეგლი ეძღვნება დიდ სამამულო ომში დაღუპულ ჯარისკაცებსა და მშვიდობიან მოსახლეობას. მემორიალური კომპლექსი გაიხსნა 1969 წელს. მემორიალის ავტორები არიან მოქანდაკეები ედუარდ მირზოევი და ა. სიმონენკო. 1975 წლიდან მემორიალთან მოქმედებს პოსტი № 1. დაღუპული ჯარისკაცების მემორიალურ კომპლექსს გააჩნია რუსეთის ფედერაციის ადგილობრივი მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
1943 წელს ქალაქის გათავისუფლების შემდეგ ფრუნზეს სახელობის სკვერში საძმო სასაფლაო გაიხსნა სადაც დაკრძალეს 300 ჯარისკაცი და მშვიდობიანი მოქლაქე, რომლებიც დაიღუპნენ ოკუპაციის პერიოდში და როსტოვისათვის ბრძოლაში. 1957 წლის აპრილში ძმათა სასაფლაოზე აღმართეს ძეგლი. 1959 წლის 9 მაისს ძეგლთან აანთეს მუდმივი ცეცხლი. მუდმივი ცეცხლის ანთების საპატიო მისია წილად ხვდათ საბჭოთა კავშირის გმირებს პავლე სამოხინსა და ნიკოლაი პავლენკოს. თანამედროვე სახით მემორიალი არსებობს 1969 წლიდან. მან რამდენიმეჯერ განიცადა რეკონსტრუქცია. 1979 წლის 9 მაისიდან მუდმივ ცეცხლთან მოქმედებს საპატიო ყარაულის პოსტი № 1. როსტოვის სკოლების უფროსკლასელები ნებისმიერ ამინდში დგანან საპატიო ყარაულში მემორიალთან.

აღწერა
მემორიალი არის ნახევარწრიული ბეტონის რკალი. რკალის შიდა მხარეს გამოსახულია მეტალის ბარელიეფი მასზედ მწუხარე დედა-სამშობლოს ფიგურით. მას მარჯვენა ხელში პალმის რტო უჭირავს. რკალის ცენტრში ანთია მარადიული ცეცხლი. მემორიალური კომპლექსის ავტორის ჩანაფიქრის მიხედვით ნახევრწრიული რკალი იძულებით შეწყვეტილი ცხოვრების სიმბოლოა.
ბაალბექ-ჰერმელის მუჰაფაზა

ბაალბექ-ჰერმელის მუჰაფაზა — ლიბანის ერთ-ერთი მუჰაფაზა. მოიცავს ბაალბექის და ჰერმელის რაიონებს, რომლებიც 74 მუნიციპალიტეტადაა დაყოფილი. დედაქალაქი ბაალბექი.

2015 წლისთვის გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატის მონაცემებით მუჰაფაზის მოსახლეობა 416 427 კაცს შეადგენდა, მათ შორის 137 788 სირიელი და 8 117 პალესტინელი ლტოლვილი. ახალი რეგიონის იმპლემენტაცია დაიწყო 2014 წელს და პირველი გამგებელი გახდა ბაშირ ხოდრი. სირიელი მიგრანტების შედინება ამძიმებს ისედაც მყიფე ინფრასტრუქტურას და მომსახურებას.
TRAPPIST-1

-1 (ასევე ცნობილია როგორც 2 23062928-0502285) — 40 სინათლის წლის დაშორებით მდებარე ვარსკვლავური სისტემა, რომლის გარშემოც 7 კლდოვანი პლანეტა ბრუნავს. ვარსკვლავური სისტემა მდებარეობს მერწყულის თანავარსკვლავედში.

მეცნიერთა შეფასებით, სამი პლანეტა სასიცოცხლო ზონაში იმყოფება და შესაბამისად, თხევადი წყალიც არსებობს, რაც სიცოცხლის არსებობის წინაპირობაა.

სისტემაში მდებარე ერთ-ერთი პლანეტა გრავიტაციულადაა ჩაჭერილი თავის დედა-ვარსკვლავთან, რაც იმას ნიშნავს, რომ ის სულ ერთი სახით უყურებს ვარსკვლავს.

სამი პატარა პლანეტა წითელ ჯუჯასთან ძალიან ახლოს მოძრაობს (მზესა და დედამიწის მანძილის 1%-ით, 1,5%-ით და 5%-ით). წელიწადი უახლოეს პლანეტაზე მხოლოდ დედამიწის 1,5 დღე გრძელდება, მეორეზე 2,4 დედამიწის დღე. რაც შეეხება მესამე პლანეტას, მისი ორბიტა ცოტა გაურკვეველია. მეცნიერთა შეფასებით, მისი ორბიტალური პერიოდი 4,5-7,3 დედამიწის დღეა. რაც შეეხება დედა-ვარსკვლავს, იგი წითელი ჯუჯაა.

მისი მასა მზის მასის 8%-ია, ხოლო რადიუსი 11%. მისი ზედაპირის ტემპერატურა 2277 გრადუსი ცელსიუსია და დაახლოებით 500 მილიონი წლისაა. შედარებისთვის, ჩვენი მზე 4,6 მილიარდი წლისაა და ზედაპირის ტემპერატურა დაახლოებით 5727 გრადუსი ცელსიუსია. ასეთი მასის გამო, წითელ ჯუჯებს 4-5 ტრილიონ წელიწადს შეუძლიათ არსებობა. თავდაპირველად, აღნიშნულ სისტემაში ორი პლანეტა იყო აღმოჩენილი.
პირველი ცხენოსანი არმიის ძეგლი

პირველი ცხენოსანი არმიის ძეგლი — ძეგლი დონის როსტოვში. მდებარეობს საბჭოს მოედანზე. ძეგლი გაიხსნა 1972 წელს, მისი ავტორია მოქანდაკე ევგენი ვუჩეტიჩი. ძეგლი ეძღვნება სამოქალაქო ომის გმირებს, რომლებმაც 1920 წელს გაათავისუფლეს დონის როსტოვი თეთრგვარდიელებისაგან. ძეგლს გააჩნია რუსეთის ფედერაციის რეგიონული მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

აღწერა
ძეგლის სკულპტურული ჯგუფი შექმნა ევგენი ვუჩეტიჩმა. ზოგიერთი არქიტექტურული ნაწილი დააპროექტეს ასევე იოსებ ლოვეიკომ, იან რებაინმა და ლევ ებერგმა. პირველი ცხენოსანი არმიის ძეგლი აღმართეს საოლქო აღმასკომის შენობის წინ. საზეიმოდ გახსნეს 1972 წლის 30 აპრილს.
ოლშტინის ტრამვაი

ოლშტინის ტრამვაი – ტრამვაის სისტემა პოლონეთის ქალაქ ოლშტინში. მოქმედებდა 1907-1965 წწ, 2015 წლის დეკემბერში ოლშტინში ტრამვაის სისტემა ხელახლა გაიხსნა.
ისტორია
1907–1939
ოლშტინში ტრამვაის ქსელის აშენება 1905 წელს გადაწყდა. 1907 წლის 15 დეკემბერს ამოქმედდა პირველი ხაზი, რომლის სიგრძე 2,3კმ-ს შეადგენდა.
1945–1965
1943 წელს ოლშტინში გაიხსნა ტროლეიბუსის პირველი ხაზი, რასაც მოყვა ტრამვაის ხაზების ტროლეიბუსებით ჩანაცვლება და 1965 წლის 20 ნოემბერს ტრამვაი მთლიანად გაუქმდა.
ახალი სისტემის მშენებლობა
ოლშტინში ტრამვაის აღდგენაზე მუშაობა 2006 წელს დაიწყო. ოლშტინელი ტრამვაის ფანების აქტიურობით და ქალაქის მერიასთან მათი თანამშრომლობით 2006 წლის 1 მაისს ქალაქის ცენტრში დაიდგა შეკეთებული ისტორიული ტრამვაის ვაგონი. ამავე წელს ქალაქის მერიის გადაწყვეტილებით დაიგეგმა 10,5კმ სიგრძის ტრამვაის ხაზის მშენებლობა, რომელიც 2010 წელს უნდა დასრულებულიყო. 2015 წლის ოქტომბერ-ნოემბრის მიჯნაზე ქსელის მშენებლობა უკვე დასრულებული იყო. 6 დეკემბერს ჩატარდა ღია კარის დღე და ტრამვაის ვაგონმა პირველად გადაიყვანა მგზავრები, სპეციალური სვლით. 19 დეკემბერს გაიხსნა №1 მარშრუტი, 27 დეკემბერს_№2, ხოლო 31 დეკემბერს_№3.
მოძრავი შემადგენლობა
2017 წლის მდგომარეობით ოლშტინში ექსპლუატაციაშია 111 მარკის 15 ტრამვაის ვაგონი.
ჩანგლი

ჩანგლის ეკლესია — ქართული მართლმადიდებლური ჯვარგუმბათოვანი ტაძარი ყარსიდან სამხრეთ-დასავლეთით 80 კმ-ში, ისტორიული საქართველოდან სრულიად მოწყვეტილად, ამჟამად ქურთებით დასახლებულ მთიანი სოფლის, ჩანგლის ( ჩენგილი) ცენტრში. დღეითვის ადგილობრივები საერთო თავლად იყენებენ.

ძეგლის აღწერა
მისი დასავლეთი ფასადი, ცენტრალური კარიდან სამხრეთით მდებარე მონაკვეთი მთლიანად მრავალსტრიქონიან ასომთავრულ წარწერას უჭირავს, რომელიც გვამცნობს, რომ ძეგლი საუკუნეში აუგიათ, დროის იმ მონაკვეთში, როცა ეს მხარე ქართული ეკლესიის მფლობელობაში იმყოფებოდა. რამდენიმე ქართული წარწერა გვხვდება ასევე კარნიზზე, ხოლო სოფელში სახლების კედლებში ჩაშენებულ საფლავის ქვებზეც ქართული ეპიტაფიებია შემორჩენილი.

ძეგლი გეგმაში სამხრეთით და ჩრდილოეთით მცირედ შვერილ მკლავიან ჯვარს წარმოადგენს, რომლის საკურთხევლის გარდიგარდმო ვიწრო პასტოფორიუმებია მოწყობილი. ინტერიერში აღსანიშნავია გუმბათის ყელის უჩვეულო არქიტექტურულ-კონსტრუქციული გადაწყვეტა. ტრომპ-აფრებზე დაყრდნობილ გუმბათი გრეხილი ორი ლილვით იწყება, რომელზეც რვა ორ ნაწილიანი სვეტია მოთავსებული და შეკრულ თაღნარს ქმნის. თაღებს შორის თაღოვანი სარკმლებია. ასევე სამ-სამი სარკმელია გაჭრილი სამხრეთ და ჩრდილოეთ მკლავშიც. საკურთხეველი ცენტრალური სარკმლით ნათდება, რომლის ორივე მხარეს თაღოვანი ნიშებია მოწყობილი.

გარედან ისევ გუმბათის მხატვრულ-არქიტექტურული სახე იქცევს მნახველის ყურადღებას. 16 ნაწილიან თაღნარში, რომელიც შეწყვილებულ ლილვებს ეყრდნობა, მონაცვლეობით ხან სარკმელია გაჭრილი, ხანაც სამკუთხა ნიშებია შეჭრილი.
ალიფ ჰაჯიევი

ალიფ ლათიფის ძე ჰაჯიევი (; დ. 24 ივნისი 1953, ხოჯალი, აზერბაიჯანი – გ. 26 თებერვალი 1992, ხოჯალი, მთიანი ყარაბაღი, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი ჯარისკაცი, ქალაქ ხოჯალის აეროპორტის სამხედრო კომენდანტი, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ეროვნილი გმირი.

ბიოგრაფია
ალიფ ჰაჯიევი დაიბადა 1953 წლის 24 ივნისს, ქალაქ ხოჯალიში. 1970 წელს, დაამთავრა ადგილობრივი საშუალო სკოლა. 1971-1973 წლებში, გადიოდა სამხედრო სამსახურს ქალაქ მინსკში. 1974-1984 წლებში, მუშაობდა ბელარუსისა და მთიანი ყარაბაღის ავტონომიური ოლქის მილიციის სხვადასხვა ბლოკ-პოსტებში.

მილიციაში მუშაობის პერიოდში, ცდილობდა დაეკავა ნაციონალისტები, რომლებიც ტერორისტულ საქმიანობაში იყვნენ ჩართულები. თუმცა, 1983 წელს, სომეხი ნაციონალისტების კონტრ-ბრალდებით იგი დააკავეს და 10 წელი მიუსაჯეს. 1987 წელს, ჰაჯიევის საქმეს თავიდან გადაიხედა და სასჯელი 6 წლამდე შემცირდა, ხოლო 1989 წლის 20 თებერვალს გაათავისუფლეს. 1990 წელს ხელახლა მიიღეს მილიციაში, ხოლო 21 დეკემბერს, ჰაჯიევი დაინიშნა ხოჯალის აეროპორტის სამხედრო კომენდანტად, ხოლო ერთი წლის შემდეგ, 1991 წელს მიენიჭა მაიორის წოდება.

ხოჯალის ხოცვა-ჟლეტა
ალიფ ჰაჯიევმა, სომხების მიერ მთლიანად გარშემორტყმულ ქალაქს, დაეხმარა რამდენიმე თვის მანძილზე გაეძლო გაზისა და ელექტროენერგიის გარეშე, შეზღუდული საკვების რაოდენობით. როდესაც სომხეთის ოკუპანტმა ძალებმა, 25 თებერვალს დაიწყეს ქალაქზე სამივე მხრიდან შეტევა, ალიფმა ქალაქის ევაკუაციის ბრძანება გასცა. ჰაჯიევთან ერთად, ქალაქის რამდენიმე დამცველი, ღამით სამოქალაქო პირები გაჰყავდათ ქალაქიდან, მდინარე „გორგორის“ გასწვრივ, სოფელ ნახიჩევანლისთან, აზერბაიჯანის პოზიციებიდან ექვსი კილომეტრის დაშორებით, რომელიც აღდამის სოფელ შელისთან მდებარეობდა. სწორედ აქ, 26 თებერვლის გამთენიისას, სომეხმა ბოევიკებმა მასობრივად მოკლეს აზერბაიჯანელი სამოქალაქო მოსახლეობა, რომელიც შემდეგში ცნობილი გახდა, როგორც ხოჯალის ხოცვა-ჟლეტა.

სიკვდილი
ალიფ ჰაჯიევი, იმ რამდენიმე აზერბაიჯანელი მებრძოლისგან ერთ-ერთი იყო, რომლებიც ასობით მშვიდობიან აზერბაიჯანელ მოსახლეობას აცილებდნენ, ხოჯალიდან გაქცეულებს. გზის ჯგუფებით გადაკვეთისას, ჰაჯიევმა სამოქალაქო მოსახლეობა დაიცვა, რომლის მხრივ სომხეთის ჯარებმა ცეცხლი გაუხსნეს. მესამე ჯგუფის გაცილებისას, როდესაც ჰაჯიევი ავტომატის მაღაზიას ცვლიდა, სომხებმა მოკლეს. ტყვია მის თავში მოხვდა. ჰაჯიევი ქალაქის 40 პასუხისმგებლისგან ერთ-ერთი იყო. გადარჩა მხოლოდ 10 ადამიანი. 26 თებერვალს, 613 აზერბაიჯანელი მოკლეს. ჰაჯიევი, ბაქოს გმირთა ხეივანშია დაკრძალული.

1992 წელს, მას აზერბაიჯანის ეროვნული გმირის წოდება მიენიჭა.
უდანაშაულო მსხვერპლთა ძეგლი

უდანაშაულო მსხვერპლთა ძეგლი — მემორიალური კომპლექსი დონის როსტოვის ცენტრში. კომპლექსი აღმართულია როსტოვის ოლქის ტერიტორიაზე 1921-1961 წლებში რეპრესირებულთა პატივისცემის ნიშნად. ძეგლი საზეიმოდ გახსნეს საბჭოთა კავშირის პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლთა ხსოვნის დღეს 1994 წლის 30 ოქტომბერს. ძეგლის აღმართვის ინიციატორი იყო როსტოვის ოლქის უკანონო პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლთა ასოციაცია „მემორიალი“ და მისი ხელმძღვანელი, პროექტის ერთ-ერთი ავტორი ე. ემილიანოვი. ყოველწლიურად 30 ოქტომბერს ძეგლთან იმართება რეპრესიების მსხვერპლთა პატივსაცემი მიტინგი, მიაქვთ ყვავილები. 1921-1961 წლებში როსტოვის ოლქში პოლიტიკური მოტივებით მოახდინეს 90 000 ადამიანის რეპრესია, რომელთაგან 16 130 დახვრიტეს. მათი დაკრძალვის ადგილი უცნობია.

აღწერა
უდანაშაულო მსხვერპლთა მემორიალური კომპლექსი შედგება მარმარილოს სამი სტელისაგან და მწუხარების სტელისაგან. ცენტრალური სტელის ქვედა ნაწილი შავადაა შეღებილი, ზედა ნაწილი კი თეთრად და წითლად. ცენტრში ჯვარია გამოსახული, რომლის ორივე მხარეს სტელის კედლებზე წარწერაა “უდანაშაულო მსხვერპლნი“. სტელების თავზე დამაგრებულია მეტალის ჯვარი. ცოკოლის შავ ფერზე 192 ბანაკის სიაა ჩამოწერილი. მემორიალის უკანა მხარეს გამოსახულია რელოგიური კონფესიების სიმბოლოები და კომუნისტური სიმბოლო ხუთქიმიანი ვარსკვლავი, რომლის შიგნითაც ჩახატულია ნამგალი და ურო. მწუხარების სტელაზე გამოსახულია სსრკ-ის რუკა და მასზე მონიშნულია რეპრესირებულთა ბანაკების ადგილმდებარეობა.

მემორიალზე ვანდალების ტავდასხმა მინიმუმ 20-ჯერ განხორციელდა. 2006 წელს მემორიალი გარემონტდა ქალაქის ადმინისტრაციის სახსრებით. მარმარილოს ფილები შეიცვალა მეტალის ფირფიტებით. დამზადდა ახალი საინფორმაციო დაფა.
დიმიტრი როსტოველის ციხესიმაგრის დამაარსებელთა ძეგლი

დიმიტრი როსტოველის ციხესიმაგრის დამაარსებელთა ძეგლი — მემორიალური კომპლექსი დონის როსტოვის ცენტრში. აღმართულია ქალაქის დამაარსებელთა პატივსაცემად. მასზე გამოსახულნი არიან: ციხესიმაგრის მშენებლობის ხელმძღვანელი ალექსანდრ რიგელმანი, პირველი კომენდანტი ივან სომოვი, საბაჟოს მმართველი ვასილ ხასტატოვი, დონის სამხედრო ძალების ხელმძღვანელი დანილ ეფრემოვი და მისი ადიუტანტი დოლომანელი კაზაკი. მოქანდაკე ს. ოლეშნესა და არქიტექტორ ვ. ფომენკოს ნამუშევრის საზეიმო გახსნა გაიმართა 2009 წლის 15 დეკემბერს დონის როსტოვის 260 წლისთავთა დაკავშირებით. სკულპტურული კომპოზიცია დადგეს სწორედ იმ ადგილას სადაც მდებარეობდა დიმიტრი როსტოველის ციხესიმაგრე.

აღწერა
ძეგლი არის მასიური, ბრინჯაოსაგან დამზადებული სკულპტურული კომპოზიცია, რომელიც შედგება ხუთი ფიგურისაგან. მასზე გამოსახულია ახალი ციხესიმაგრის დაარსების შესახებ განხილვის მომენტი, რითაც იწყება დონის როსტოვის ისტორია.

ძეგლის სიუჟეტი მოსახლეობაში კრიტიკის საგანი გახდა, რადგან რეალურად ციხესიმაგრის პროექტი არასოდეს განხილულა და იგი შეიქმნა სანქტ-პეტერბურგში ინჟინერ ვედენეევის მიერ და რამდენიმეჯერ შეიცვალა, სავარაუდოდ ალექსანდრ რიგელმანის პროექტის მიხედვით. რიგელმანი დონზე გააგზავნეს, როგორც მშენებელი ინჟინერი, რომელიც ვალდებული იყო განეხორციელებინა მისი უდიდებულესობის დადგენილება ციხესიმაგრის პროექტის შესახებ და ამ დადგენილების განხილვის უფლება არავის ჰქონდა.