iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სუვოროვის ძეგლი (ნოვოჩერკასკი)

სუვოროვის ძეგლი — ძეგლი ნოვოჩერკასკში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ძეგლი ეძღვნება მხედართმთავარს, გენერალისიმუს ალექსანდრე სუვოროვს. გაიხსნა 2004 წელს. ძეგლის ავტორია მოქანდაკე სერგეი ოკუნევი.

ისტორია
როსტოვის ოლქში შემთხვევით არ დგას ალექსანდრე სუვოროვის 10-ზე მეტი ძეგლი. მისი სახელი ეწოდება ქუჩებსა და სასწავლო დაწესებულებებს. სუვოროვი მუშაობდა და ხშირად სტუმრობდა დონის მხარეს. გენერალ-პორუჩიკი ალექსანდრე სუვოროვი 1777 წელს დაინიშნა ყუბანის კორპუსის აზოვისპირეთის კომენდანტად. ყუბანის გზაზე აუცილებლად უნდა გაველო წმინდა დიმიტრი როსტოველის ციხესიმაგრე, რომელიც ომის დროს იყო რუსეთის ჯარების ბაზა. სუვოროვმა ყუბანში სამთვიანი ყოფნის პერიოდში მოახდინა გამაგრების სისტემის მოწყობა, მოახდინა თავდაცვის ხაზის ორგანიზება. მდინარე ყუბანის მარჯვენა ნაპირზე მოახდინა ოთხი ციხესიმაგრის აგება.

სუვოროვი დონის მხარეს მეორედ ესტუმრა 1782 წელს ოჯახთან ერთად. ამ პერიოდში წმინდა დიმიტრი დონელის ციხესიმაგრეში განთავსებული იყო სამხედრო კორპუსის შტაბი.

სუვოროვის თხოვნით იმპერატორ ეკატერინე -სადმი, ყირიმელი სომხები დაასახლეს დონის ტერიტორიაზე, მათ დააარსეს ქალაქი დონის ნახიჩევანი, სოფლები: ყირიმი, ჩალტირი, ბოლშიე-სალი, სულთან-სალი და ნესვეტაი.

ნოვოჩერკასკში 2004 წელს სუვოროვის კიდევ ერთი ძეგლი დადგეს. იგი მდებარეობს რუსეთის შინაგან სამინისტროს სუვოროვის სახელობის სამხედრო სასწავლებლის მახლობლად.

აღწერა
ნოვოჩერკასკში სხვადასხვა დროს მუშაობდა სუვოროვის ორი სამხედრო სასწავლებელი. ერთი ფუნქციონირებდა 1943 წლიდან 1963 წლამდე, ხოლო მეორე ამჟამადაც ფუნქციონირებს. მეორე სასწავლებლის ხელმძღვანელობა, მასწავლებლები და მოსწავლეები იყვნენ ქალაქში გენერალისიმუსის ძეგლის დადგმის ინიციატორები. სუვოროვის სახელს ატარებს შსს-ს სასწავლებელი.

ძეგლის დასადგემლად გამოაცხადეს კონკურსი. კონკურსის განმარჯვებულები გახდნენ მოქანდაკეთა კოლექტივი დონის როსტოვიდან, რომელთაც ხელმძღვანელობდა ტატიანა იაგოდიცნაია. პროექტის განხორციელება დაევალა მოქანდაკე სერგეი ოკუნევს.

ძეგლის საზეიმო გახსნა გაიმართა 2004 წლის 17 დეკემბერს შსს-ს სასწავლებლის კედელთან.

ძეგლი ბრინჯაოს ბიუსტია, რომელიც დგას მრგვალ, მარმარილოს კვარცხლბეკზე. კვარცხლბეკზე არის წარწერა „გენერალისიმუსი ალექსანდრე ვასილის ძე სუვოროვი 1730-1800“. ძეგლის ახლოს ორივე მხარეს დგას თითო ქვემეხი.
საღვთო ლიგა (1684)

საღვთო ლიგა — ანტიოსმალური კოალიცია, რომელიც შეიქმნა რომის პაპის, ინოკენტი -ის ინიციატივით 1684 წელს, ვენის ბრძოლაში ოსმალების სასტიკი მარცხიდან მალევე. კოალიციის მიზანი იყო ოსმალეთის იმპერიის დამარცხება დიდ თურქულ ომში. საღვთო ლიგაში, თავდაპირველად, პაპის ოლქი, საღვთო რომის იმპერია ლეოპოლდ -ის მეთაურობით, პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა იან სობესკის მეთაურობით და ვენეციის რესპუბლიკა გაერთიანდნენ. 1686 წელს კოალიციას შეუერთდა რუსეთის სამეფოც.

საღვთო ლიგის წევრებმა დიდ თურქულ ომში აბსოლუტურ გამარჯვებას მიაღწიეს. გაათავისუფლეს ცენტრალური ევროპის მნიშვნელოვანი ქალაქები, რომელიც ოსმალეთის იმპერიას საუკუნეზე დიდი ხნის განმავლობაში ჰქონდათ დაკავებული. 1686 წელს აიღეს ბუდა, 1687 წელს მოჰაჩის ბრძოლაში გამარჯვების შედეგად დაიკავეს უნგრეთი, 1688 წელს — ბელგრადი.

საღვთო ლიგისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი ზენტის ბრძოლაში გამარჯვება გამოდგა, 1697 წელს. ბრძოლიდან ორი წლის შემდეგ კარლოვიცში გაიმართა კონგრესი, რომელზეც დაიდო ზავი. მისი მიხედვით ოსმალეთის იმპერიამ დათმო უნგრეთი, პოდოლია, უკრაინის ნაწილი და აზოვი. ამის შემდეგ, კოალიცია დაიშალა.
საქართველოს საკათალიკოსო საბჭო

საქართველოს საკათალიკოსო საბჭო — საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის უმაღლესი მმრთველი ორგანო 1917-1934 წლებში, შედგებოდა როგორც სასულიერო ისე საერო პირებისაგან.

საკათალიკოსო საბჭო შემოღებული იქნა საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის პირველ ადგილობრივი კრებაზე 1917 წლის 17 სექტემბერს, საქართველოს ეკლესიის მართვა-გამგეობის დებულებით. წევრების არჩევნები გაიმართა იმავე დღეს. საკათალიკოსო საბჭოს ჩაანაცვლა საქართველოში გაუქმებული რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის სინოდალური მმართველობა.

საბჭოს დაარსებისთანავე საეკლესიო კრებაზე აირჩიეს ოთხი საბჭოს წევრი: რაფიელ ივანიცკი, პავლე ინგოროყვა, პეტრე ბარათაშვილი და ქრისტეფორე კაპანაძე, რომელთაც დაევალათ შეემუშავებინათ ეკლესიის მიმდინარე მდგომარეობა, ჩამოეყალიბებინათ მისი მართვა-გამგეობის ფუნქციები, თვალყური ედევნებინათ თუ რამდენად შესაბამისობაში იქნებოდა საეკლესიო კრების მიერ მირებული მართვა-გამგეობის დებულებანი და წლის თავზე მოწვეულ საეკლესიო კრებაზე გაეკეთებინათ მოხსენება.

გაუქმდა 1934 წელს 31 მაისს საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეშვიდე ადგილობრივ კრებაზე, ხოლო მის ნაცვლად შეიქმნა საქართველოს წმინდა სინოდი, რომლის წევრები მხოლოდ სასულიერო პირები უნდა ყოფილიყვნენ.
პლატოვის ძეგლი (კამენსკ-შახტინსკი)

პლატოვის ძეგლი — ძეგლი კამენსკ-შახტინსკში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ძეგლი ეძღვნება ატამან მატვეი პლატოვს. გაიხსნა 2003 წლის 14 ოქტომბერს.

ისტორია
დონის კაზაკების ატამანის, კავალერიის გენერლის (1809 წ.), ალექსანდრე სუვოროვის თანამებრძოლის მატვეი ივანეს ძე პლატოვის (1751-1818 წწ.) ძეგლი, რომელიც მონაწილეობდა რუსეთის ყველა ბრძოლაში და ომში, რომელიც გაიმართა საუკუნის ბოლოსა და საუკუნის დასაწყისში, კამენსკ-შახტინსკში დადგეს 2003 წელს. ატამანის ინიციატივით დაარსდა სტანიცა კამენსკაია.

ძეგლი არის ატამანის ბიუსტი, რომელიც დგას კვარცხლბეკზე. პლატოვის ძეგლი გაიხსნა 2003 წლის 14 ოქტომბერს, ღვთისმშობლის კვართის დღესასწაულზე, რომელსაც განსაკუთრებით პატივს მიაგებენ დონელი კაზაკები. ძეგლი დადგეს კამენსკ-შახტინსკის ღვთისმშობლის კვართის ეკლესიის გვერდით ატამან პლატოვის მოედანზე. შემოსაზღვრულია აჟურული მეტალის ღობით, რომელიც დამაგრებული აქვს აგურის პატარა ბოძებს.

1921 წელს კამენსკ-შახტინსკში დაარსდა ამჟამინდელი პლატოვის მოედანი. მოედანი ჩამოაყალიბეს მას შემდეგ, რაც დაანგრიეს პეტრე და პავლე მოციქულების სახელობის ტაძარი, რომელიც აგებული იყო გუმბათამდე, მაგრამ პირველი მსოფლიო ომის დაწყების გამო მისი მშენებლობა შეწყდა. მოედანმა მიიღო პეტრე-პავლეს მოედნის სახელი. საბჭოთა მმართველობის პერიოდში მოედანმა მიიღო საბჭოთა რევოლუციონერის, საბჭოთა სამხედრო მოღვაწის, გენერალ-პოლკოვნიკ ეფიმ შჩადენკოს სახელი, რომელიც წარმოშობით იყო სტანიცა კამენსკაიიდან (ამჟამად კამენსკ-შახტინსკი).

2010 წლის სექტემბერში მოედანს გადაარქვეს სახელი მატვეი პლატოვის პატივსაცემად. მოედანზე დადგეს სამახსოვრო სტელა და პლატოვის ბიუსტი. მოედანზე ასევე დადგეს მემორიალური ფილა წარწერით „პლატოვის მოედანი“.
პლატოვის ძეგლი (სემიკარაკორსკი)

პლატოვის ძეგლი — ძეგლი სემიკარაკორსკში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ძეგლი ეძღვნება კავალერიის გენერალს, - საუკუნეების მიჯნაზე ყველა რუსული ბრძოლის მონაწილეს, დონის კაზაკთა ატამან მატვეი პლატოვს. გაიხსნა 2010 წელს.

ისტორია
მატვეი ივანეს ძე პლატოვი დაიბადა დონის კაზაკტა დედაქალაქ ჩერკასკში (ამჟამად სტაროჩერკასკაია).

დონის კაზაკების გმირი 47 წლის მანძილზე მონაწილეობდა ომებში. მ. პლატოვი იყო რუსეთ-ოსმალეთის ომების მონაწილე, ალექსანდრე სუვოროვის თანამებრძოლი, მონაწილეობდა ოჩაკოვოსა და იზმაილის აღებაში, 1812 წლის რუსეთ-საფრანგეთის ომის გმირი დონის კაზაკების სამხედრო ატამანი. რუსეთის არმიის საზღვარგარეთულ ლაშქრობებში მ. პლატოვი მეთაურობდა კაზაკთა კორპუსს. მისი ხელმძღვანელობით კაზაკებმა გაიმარჯვეს ფრანგულ, ოსმალურ და თათართა ჯარებზე.

2010 წელს როსტოვის ოლქის ქალაქ სემიკარაკორსკში ატამანისა და მისი დამსახურების პატივსაცემად გახსნეს ძეგლი. ძეგლის დადგმის ინიციატორები იყვნენ პარტია სამართლიანი რუსეთის ადგილობრივი ორგანიზაციის წარმომადგენლები და თადარიგის ოფიცერთა გაერთიანება.

ძეგლი დადგეს კაზაკების, ფერმერებისა და ქალაქების სემიკარაკორსკის, ნოვოჩერკასკის, ვოლგოდონსკისა და ტალინის მეწარმეთა ფინანსებით.

ძეგლის ავტორია როსტოველი მოქანდაკე ვლადიმერ ბელიაკოვი.

აღწერა
მატვეი პლატოვის ძეგლი დგას მცირე კვარცხლბეკზე, რომელიც თავის მხრივ დგას ქვების გორაზე. ბრინჯაოს სკულპტურა წარმოდგენილია მთელი ტანით. ატამანი დგას ჰუსარების მუნდირით. კვარცხლბეკზე დამაგრებულია ფილა ძეგლის აღწერით.

ძეგლის მიმდებარე ტერიტორია კეთილმოწყობილია.
გიორგი ნიორაძე

გიორგი ყაფლანის ძე ნიორაძე (დ. 12 დეკემბერი [ძვ. სტ. 30 ნოემბერი], 1886, შროშა, ზესტაფონის რაიონი — გ. 10 დეკემბერი, 1951, თბილისი) — ქართველი არქეოლოგი და პედაგოგი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
სწავლობდა თბილისის სამასწავლებლო ინსტიტუტში. 1921 წელს დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტი. 1910-1917 წლებში იყო ქუთაისის საქალაქო სასწავლებლისა და მუშათა საღამოს კურსების მასწავლებელი; ატარებდა ლექციებს ღარიბ მოსწავლეთა სასარგებლოდ; უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ იქვე დატოვეს საპროფესოროდ მოსამზადებლად; 1920-1922 წლებში აწარმოებდა არქეოლოგიურ გათხრებს; 1922-1924 წლებში სწავლობდა ჯერ ბერლინის, ხოლო შემდეგ ჰამბურგის უნივერსიტეტში და მიიღო არქეოლოგის კვალიფიკაცია; 1925 წლიდან საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის განყოფილების გამგე; 1926 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლექტორი; 1927 წელს მისი ხელმძღვანელობით გაითხარა ადრინდელი რკინის ხანის ორმოსამარხი ზემო ავჭალაში, 1930 წელს მტკვარ — არაქსის კულტურის ადრეული ძეგლი დიდუბეში; 1934 წლიდან არქეოლოგიის კათედრის გამგე; 1933 წლიდან პროფესორი, 1935 წლიდან ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი; 1935 წელს დაინიშნა საქართველოს არქეოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორად; 1933–1943 წლებში განაგებდა ენის, ისტორიის და მატერიალური კულტურის ინსტიტუტის(შემდგომში ისტორიის ინსტიტუტი) არქეოლოგიის განყოფილებას; მისი არქეოლოგიური გამოკვლევები მოიცავს ქრონოლოგიური დიაპაზონის ძეგლებს ქვის ხანის მღვიმე საცხოვრისებიდან ფეოდალურ ხანამდე; ეთნოლოგიურ-ანთროპოლოგიური გამოკვლევები ეძღვნება ქართველების, ოსების, კავკასიისა და ციმბირის ხალხთა ყოფას, რელიგიას, ზოგადად კულტურისა და ისტორიის საკითხებს; გამოიკვლია დასავლეთ საქართველოს ხელოვნური ბორცვების ხასიათი და ასაკი, აღმოსავლურ-ქართული ბრინჯაოს კულტურის თავისებურება, ქართულ-წინააზიურ კულტურათა ურთიერთობა; გათხარა და შეისწავლა დასავლეთ და აღმოსავლეთ საქართველოს არქეოლოგიური ძეგლები, ქართული არქეოლოგიის ფუძემდებელი.
ემა მორანო

ემა მორანო ( დ. 29 ნოემბერი, 1899 — გ. 15 აპრილი, 2017, იტალია) — 2016 წლის 12 მაისიდან დედამიწის უხუცესი მცხოვრები. გარდაიცვალა 117 წლის ასაკში.
ჟანა კალმანის შემდეგ, ემა მორანო ევროპის მეორე უხუცესი მაცხოვრებელია.

ბიოგრაფია
ემა მარტინა ლუიზა მორანო დაიბადა 1899 წლის 29 ნოემბერს ჩივიავსკოში, ჯოვანი მორანოსა და მატილდა ბრეშანის ოჯახში. ემა იყო უფროსი შვილი ხუთ გოგონასა და სამ ვაჟს შორის. ემას ოჯახის წევრები: დედა, დეიდა და რამდენიმე და-ძმა 90 წელზე მეტ ხანს ცხოვრობდნენ. მისი და ანჟელა მორანი 102 წლის ასაკში გარდაიცვალა 2011 წელს.

1926 წლის ოქტომბერში ემა ცოლად გაჰყვა ჯოვანი მარტინუცის. 1937 წელს მას შეეძინა ვაჟი, რომელიც ექვსი თვის ასაკში გარდაიცვალა. ქორწინება არ აღმოჩნდა ბედნიერი და 1938 წელს მორანო ფაქტობრივად გაეყარა ქმარს, მიუხედავად ამისა, ისინი ფორმალურად რჩებოდნენ ცოლ-ქმრად.
1975 წელს ემა პენსიაზე გავიდა.
მიხეილ ბოროვი

მიხეილ ბოროვი (დ. 1896, რუსეთის იმპერია — გ. 29 მაისი, 1941, კიევი) — მოჭიდავე. საბჭოთა კავშირის პირველი ჩემპიონი ბერძნულ-რომაულ ჭიდაობაში.

ბიოგრაფია
1936 წელს მიუხედავად 130 კილოგრამიანი წონისა, მიხეილ ბოროვმა ასმეტრიანი გარბენი 11,8 წამში შეასრულა.
1940-1941 წელს, ნოვოსიბირსკში ვარჯიშის დროს ინფექცია შეეყარა. დაავადმყოფებულმა კიევის საავადმყოფოში ექვსი თვე გაატარა. ათლეტმა გამოუჯანმრთელებლად მალევე დაიწყო ვარჯიში და შეჯიბრებისთვის მზადება. გაციების მიუხედავად მონაწილეობს კიევის ტურნირში. დაიღპა 29 მაისს 1941 წელს. დასაფლავებულია კიევში.
ლიტურგიკა

ლიტურგიკა — ქრისტიანული ღვთისმსახურების შემსწავლელი დისციპლინა, რომელიც იკვლევს მის თეორიულ საფუძვლებს, განვითარების ისტორიულ პროცესებსა და ტრადიციებს, საეკლესიო დღესასწაულთა ციკლებს, ღვთისმსახურების შესრულების წესსა და რიგს და ა. შ. ლიტურგიკა, როგორც სამეცნიერო დარგი, ჩამოყალიბდა საუკუნეში. მისი პირველწყაროებია სასულიერო მოღვაწეთა თხზულებანი და მრავალფეროვანი ლიტურგიკული კრებულები.

ლიტურგიკა სასულიერო მწერლობის მნიშვნელოვანი დარგია. ქართულ ლიტურგიკულ ძეგლებში ასახულია ქრისტიანული სამრევლო და სამონასტრო ღვთისმსახურების ტრადიციები საქართველოში. საუკუნემდე ქართული ეკლესიას წარმართავდა იერუსალიმური, - საუკუნეებში – კონსტანტინოპოლური რედაქციის, შემდეგ – პალესტინის საბაწმიდის მონასტრის ტიპიკონი, რომელიც საუკუნეში სლავურის მიხედვით შეასწორეს. ცნობილია აგრეთვე ამა თუ იმ მონასტრისთვის დაწესებული სამონასტრო, ანუ ქტიტორული ტიპიკონები (მაგ., პეტრიწონის მონასტრისთვის დაწესებული გრიგოლ ბაკურიანის ტიპიკონი, 1084; „განგება ვანის ქუაბთა მონასტრისა“, 1204-1234 და სხვ.).

ქრისტიანული ღვთისმსახურების სამმა ძირითადმა ელემენტმა – საკითხავებმა, ლოცვებმა და საგალობლებმა – განაპირობა ლიტურგიკული წიგნების სპეციფიკა. ადრეულ ეტაპზე ბიბლიური საკითხავები ძირითადად ლექციონარებში იყო თავმოყრილი. შემდგომში ძველი აღთქმის საკითხავების კრებულს საწინასწარმეტყველო, ხოლო ახალი აღთქმისას აპრაკოსები ეწოდა. ბერძნულის მიხედვით შედგენილ საკითხავთა ქართულ კრებულებში ასახულია ღვთისმსახურების პრაქტიკის, მისი ტრადიციების მრავალსაუკუნოვანი ისტორია.

საეკლესიო ლოცვები ძირითადად კონდაკებსა და კურთხევანებშია შეკრებილი. ქართული საგალობლები თავმოყრილია ჰიმნოგრაფიულ კრებულებში (იადგარი, თვენი, მარხვანი, ძლისპირი და ა. შ.), რომლებშიც ასახულია ბერძნული და, შესაბამისად, ქართული სასულიერო პოეზიის განვითარება - საუკუნეებში უმარტივესი ფსალმუნური საგალობლებიდან რთულ პოეტურ-მუსიკალურ კომპოზიციებამდე.
სოფიევკას პარკი

ეროვნული დენდროლოგიური პარკი „სოფიევკა“ — დენდროლოგიური პარკი, უკრაინის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი, რომელიც მდებარეობს ჩერკასის ოლქის ქალაქ უმენის ჩრდილოეთ ნაწილში, მდინარე კამენკის ორივე ნაპირზე. დღეისთვის ფუნქციონირებს, როგორც დასვენების ადგილი. ყოველწლიურად სტუმრობს 500 ათასამდე ადამიანი. ფართობი — 179,2 ჰა.

„სოფიევკა“ მსოფლიოს საუკუნის ბოლოს და საუკუნის პირველი ნეხავრის, გამწვანების ხელოვნების ლანდშაფტის ძეგლია. აქ იზრდება 3 323-ზე მეტი ტაქსონი (სახეობა, ფორმა, ჯიში) მშობლიური და ეგზოტიკური ხეებისა და ბუჩქების, მათ შორის: ჭაობის კიპარისი, ვეიმუტის ფიჭვი, ლირიოდენდრონი, ჭადარი, გინკგო, ნაძვი და მრავალი სხვა. პარკის კოლექტივის მიერ გამოქვეყნებულია მცენარეთა კატალოგი, სადაც მოყვანილია 1994 ტაქსონი, ხოლო აქედან 1220 ხე და ბუჩქია, 774 ბალახოვანი მცენარეა, მათ შორის 25 ტაქსონი თხილია, 24 - წიფელია, 41 - ნაძვია, 100 - ლიანაა, 320 - ვარდია, 57 - როდოდენდრონია, 376 - მიწის საფარის მცენარეა, 98 - ყვავილოვანი მცენარეა. 2007 წელს, პარკის მცენარეთა კოლექციაში შედის 2103 ხის და 1212 ბალახოვანი ტაქსონი.

პარკი განთავსებულია შემდეგ მისამართზე: ჩერკასის ოლქი, უმენი, კიევის ქუჩა 12ა. 1980 წლიდან, პარკის დირექტორია პროფესორი ივან კოსენკო, რომელიც უკრაინის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრი და ბიოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორია.

1985 წელს, მცირე პლანეტას ნომერით #2259, ეწოდა „სოფიევკა“, უმენის პარკის პატივსაცემად.

ისტორია
დაარსება
„სოფიევკას“ პარკი 1796 წელს დაარსდა, ქალაქ უმენის მფლობელის, პოლონელი მაგნატი სტანისლავ პოტოცკის მიერ, რომელმაც პარკს თავისი მეუღლის, სოფია პოტოცკაიას სახელი დაარქვა და შემდეგ მის დაბადების დღეზე, 1802 წლის მაისს აჩუქა. პარკის მოდელად, აიღეს პარკი „არკადია“, რომელიც ნებუროვსკის სასახლეში, ელენე რაძივლის საკუთრებაში არსებობს. პარკის მშენებლობის ხელმძღვანელობისთვის მოიწვიეს პოლონელი სამხედრო ინჟინერი ლუდვიგ მეტცელი (1764—1848), ხოლო პარკის დანარჩენი ყველა სამუშაო, ქალაქ უმენის მოხელეებმა შეასრულეს:

პარკი შეიქმნა თითქმის ხეებს მოკლებულ რელიეფზე, რომელიც იყოფა მდინარე კამენკით, ხევით და კანიონებით, რომლებიც შეჭრილია გრანიტში, რომელიც ხშირად ზედაპირზეა ამოსული. პარკის შექმნისას ოსტატურად გამოიყენულია რელიეფი, თუმცა წინასწარი გეგმის გარეშე. მუშაობის დასრულების პროცესში, განცალკევებულ ტერიტორიებზე დაირგო ადგილობრივი და ეგზოტიკური ხეები და ბუჩქები, ამავე დროს აშენდა პირველი არქიტექტურული კონსტრუქციები და შეიქმნა გაფორმებისთვის ქანდაკებები, ძირითადად ანტიკური ხანის.

მთავარი კომპოზიცია პარკის გადის მდინარე კამენკის კალაპოტით, სადაც აღმართული რიგი აუზები და ტბორები: ზედა — 8 ჰა, ქვედა — 1,5 ჰა და სხვა, ჩანჩქერები (ერთ-ერთი 14 მ სიმაღლის), კასკადები, მიწისქვეშა მდინარე ახერონტი (სიგრძე 224 მ).

პარკს ამშვენებს კლდეები (ლევკადის, ტარპეის), გროტები (ვენერას, „ორეშეკი“, „შიშისა და ეჭვის“), პავილიონები (ფლორის, ვარდისფერის), ქანდაკება.

სხვადასხვა ჯიშის ხის გაერთიანებით, რომელიც აერთიანებს მათ წყალსატევებთან, კლდეებით და არქიტექტურული ნაგებობებით, შედგენილია სხვადასხვა სახის გეგმები (მთავარი გამზირი, ინგლისური ბაღი, შანზ-ელიზე და სხვა).

როდესაც ლიუდვიგ მეტცელმა დაასრულა მშენებლობა, პარკის შესასვლელი ორანჟერეის მხრიდან იყო (ანუ სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის ეზოდან). მაშინ „სოფიევკაში“ ცხენებით ჩამოდიოდნენ, დღევანდელი ტიშჩიკისა და კიევის ქუჩებით.
დონეცკის აეროპორტი

სერგეი პროკოფიევის სახელობის დონეცკის საერთაშორისო აეროპორტი — უმოქმედო აეროპორტია უკრაინაში. ადრე ემსახურებოდა ხარკივის, ლუჰანსკის, ზაპორიჟიის ოლქებს, მთლიანობაში 6,5 მილიონ ადამიანს.

2014 წლის 26 მაისს უკრაინის სახელმწიფო საავიაციო სამსახურის მიერ აეროპორტის მუშაობა შეჩერებულ იქნა. 2014 წლის ივნისისა და 2015 წლის იანვარში განხორციელებული თავდასხმების შემდეგ აეროპორტი სრულიად უფუნქციოა.
ბელოკალიტვინის ისტორიულ-მხარეთმცოდნეობითი მუზეუმი

ბელოკალიტვინის ისტორიულ-მხარეთმცოდნეობითი მუზეუმი — მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი ქალაქ ბელაია-კალიტვაში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. მუზეუმი დაარსდა 1996 წელს.

მუზეუმის მისამართი: 347040, როსტოვის ოლქი, ქალაქი ბელაია-კალიტვა, ბოლშაიის ქუჩა № 2.

ისტორია
მუზეუმი დაარსდა 1996 წელს ბელოკალიტვინის რაიონის ადმინისტრაციის მიერ. მათი დადგენილების თანახმად, მუზეუმს გადაეცა საუკუნის შენობა, რომელიც არის არქიტექტურლი ძეგლი. მუზეუმის შენობა აგებულია 1886 წელს უსტ-ბელოკალიტვინის კაზაკების სახსრებით და მასში განთავსებული იყო ორკლასიანი სასწავლებელი. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ეს შენობა იყო ქალაქის საშუალო სკოლა № 1. 1996 წლიდან 1998 წლამდე მიმდინარეობდა შენობის რემონტი. 1998 წლის 18 სექტემბრიდან იგი გაიხსნა საზოგადოებისათვის. გახსნა დაემთხვა ქალაქის დაარსების 295-ე წლისთავს.

მუზეუმში წარმოდგენილია შემდეგი კოლექციები: „არქეოლოგია“, „სამოქალაქო და დიდი სამამულო ომები“, „დონის მხარის ბუნება“, „მართლმადიდებლური კულტურის ნივთები“, „მუსიკალური სანთლები“, „ანტიკური სპილენძის, თიხის და ხის ჭურჭელი“ და სურათების გალერეა (გაიხსნა 2005 წელს), რომელშიც დაცულია ადგილობრივი მხატვრების 250 ნახატი. 2007 მუზეუმის მიმდებარე ტერიტორია შემოღობეს და შექმნეს კომპოზიცია ღია ცის ქვეშ „კაზაკების ეზო“.

ამჟამად მუზეუმის ექსპოზიცია მოიცავს 7 000 ექსპონატს.

2008 წელს მუზეუმმა გაიმარჯვა საგრანტო კონკურსში „სამუზეუმო ექსპოზიციის ტექნოლოგიები“, რომელიც მიმდინარეობდა ვ. პოტანინის საქველმოქმედო ფონდის დაფინანსებით. ფონდის დაფინანსებით შეიქმნა კომპოზიცია „უბრალოდ ცხოვრება. სოციალისტური პროვინცია“, რომელიც დამთვალიერებლებისათვის გაიხსნა 2009 წელს. პროექტის ავტორი ლ. საფონოვა გამარჯვებულთა ჯგუფთან ერთად გაემგზავრა ლონდონში სტაჟირებაზე.
სტანისლავ იაბლონოვსკი

სტანისლავ იან იაბლონოვსკი (დ. 3 აპრილი, 1634, იაბლუნივი, პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა — გ. 3 აპრილი, 1702, ლვოვი, პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა) — პოლონელი დიდგვაროვანი, პოლონეთის სახელმწიფო მოღვაწე, ჰუსართა კავალერიის მთავარსარდალი (ვოივოდი), იაბლონოვსკების ფეოდალური საგვარეულოს წარმომადგენელი და მეთაური, დიდი ჰეტმანი, პოლონეთის მეფის, სტანისლავ ლეშჩინსკის პაპა. თავი გამოიჩინა ყირიმელი თათრებისა და კაზაკების წინააღმდეგ ომების, ასევე 1683 წლის ვენის ბრძოლისა და დიდი თურქული ომის დროს. მეფე იან სობესკის გარდაცვალების შემდეგ იყო პოლონეთის მეფობის კანდიდატი. საღვთო რომის იმპერატორმა, ლეოპოლდმა 1697 წელს მას მამულები უბოძა ავსტრიასა და ბოჰემიაში.
აზიმუტი

აზიმუტი (; „აზიმუტი“ არაბული სიტყვაა და მიმართულებას ნიშნავს) — კუთხე, რომელიც იქმნება ჩრდილოეთის მიმართულებას, დამკვირვებელსა და დასაკვირვებელ საგანს შორის. მას ჩრდილოეთის მიმართულებიდან საათის ისრის მოძრაობის გაყოლებით 0-დან 360°-მდე ითვლიან.

რომ განვსაზღვროთ აზიმუტი, ჯერ კომპასით აუცილებლად უნდა დავადგინოთ ჰორიზონტის ძირითადი მხარეები. როდესაც ზუსტად გვეცოდინება ჩრდილოეთის მიმართულება, დავადგენთ ჩვენთვის საჭირო აზიმუტს და იმ მიმართულებით დავიწყებთ მოძრაობას.

ჰორიზონტის მხარეების მოძებნას და აზიმუტით მოძრაობას დიდი მნიშვნელობა აქვს მოგზაურობისას, სამხედრო, საზღვაო და საავიაციო საქმიანობაში.
ჟაკლინ ბარტონი

ჟაკლინ ბარტონი (დ. 7 მაისი 1952) — ამერიკელი ქიმიკოსი. 1980-1982 წლებში ქიმიის პროფესორის თანამდებობაზე მუშაობდა ჰანტერის კოლეჯში. 1983-1989 წლებში კი კოლუმბიის უნივერსიტეტში მანამ, სანამ კალიფორნიის ტექნოლოგიის ინსტიტუტს შეუერთდებოდა, სადაც დღემდე მუშაობს. 2009 წელს ამავე ინსტიტუტის ქიმიის სამმართველოსა და ქიმიური ინჟინერიის განყოფილების თავმჯდომარე გახდა. ბარტონი დნმ-ის ფიზიკურ და ქიმიურ თვისებებს სწავლობს. მისი კვლევების ძირითადი აქცენტია ორმაგად დაგრეხილი დნმ-ის გასწვრივ, განივი ელექტრული ტრანსპორტი, მისი შედეგები ბიოლოგიაში და პოტენციალს მის გამოყენებაში კიბოს ქიმიოთერაპიულ მკურნალობაში. სხვა არაერთ ჯილდოსთან ერთად, 2011 წელს ბარტონმა მიიღო მეცნიერების ეროვნული მედალი, 2015 წელს ამერიკის ქიმიის ინსტიტუტის ოქროს მედალი და ამავე წელს, პრისტლის მედალი.

განათლება
ჟაკლინ კაპელმანი თავდაპირველად ნიუ-იორკში რივერდელის სკოლაში ესწრებოდა გაკვეთილებს. ამავე სკოლაში ასწავლიდა ბარტონის დედა მისის როზენბერგი, რომელმაც მოიპოვა უფლება, კალკულუსი მის შვილს ბიჭთა სკოლაში ესწავლა. ის ქიმიით დაინტერესდა ბერნარდის კოლეჯში, სადაც ფიზიკურ ქიმიას სწავლობდა. მას უყვარდა ლაბორატორიული სამუშაოები და ქიმიური გარდაქმნები, მის შთაგონების წყაროდ მასწავლებელი, ბერნის სეგალი იქცა. ბერნარდის კოლეჯში სწავლის ბოლო წელს დაქორწინდა დონ ბარტონზე.

შემდეგ ბარტონმა კოლუმბიის უნივერსიტეტში არაორგანული ქიმია ისწავლა სტეფან ლიპარდის ზედამხედველობით. მან დოქტორის ხარისხი 1979 წელს მოიპოვა.
კარიერა
დოქტორის ხარისხის მოპოვების შემდეგ იელის უნივერსიტეტში დაიწყო რობერტ შულმანთან ერთად მუშაობა. ის იყენებდა ბირთვული მაგნიტური რეზონანსის გრაფიკის ტექნოლოგიას, რათა შეემოქმებინა საფუარი უჯრედების მეტაბოლიზმი. 1980-82 წლებიდან ის გახდა ქიმიის პროფესორი და საკუთარი ლაბორატორია, ბარტონის მკველევართა ჯგუფი, შექმნა.

1980-იანებში გადავიდა კოლუმბიის უნივერსიტეტში, სადაც 1983-1989 წლებში ასწავლიდა. და გახდა პირველი ქალი, კოლუმბიის ქიმიის დეპარტამენტში სამუშაო საათები მისცეს. ის ასევე იყო გიალდის სამეცნიერო მრჩეველთა საბჭოს წევრი 1989-2008 წლებში. პიტერ დერვანზე, რომელიც ჟაკლინის მსგავსად მეცნიერების ეროვნული მედლის მფლობელია. მას ჰყავს ორი შვილი: ელიზაბეტი და გერი ენდრიუ.
ჯილდოები და მიღწევები
ალან ვატერმენის სახელობის ეროვნული მეცნიერების ფონდის ჯილდო (1985), პირველი ქალი მიმღები
ბიოლოგიურ ქიმიაში ელი ლილის ჯილდო, ამერიკის ქიმიის საზოგადოებისგან (1987)
ამერიკის ქიმიის საზოგადოების ჯილდო წმინდა ქიმიაში (1988), პირველი ქალი მიმღები
ნიუ-იორკის მერის ჯილდო მეცნიერებასა და ტექნოლოგიებში (1988)
ამერიკის ქიმიის საზოგადოების ბაეკლანდის მედალი (1991), პირველი ქალი მიმღები
ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის წევრი (1991)
მაკარტურის აკადემიის წევრი (1991)
ამერიკის ქიმიის საზოგადოების გარვანის მედალი (1992)
ამერიკის ქიმიის საზოგადოების ტოლმანის ჯილდო (1994), პირველი ქალი მიმღები
ჰავინგას მედალი (1995)
პოლ კარერის სახელობის ოქროს მედალი (1996), პირველი ქალი მიმღები
ამერიკის ქიმიის საზოგადოების ნიკოლსის მედალი (1997), პირველი ქალი მიმღები
ვეიზმანის ქალი და მეცნიერების ჯილდო (1998)
ამერიკის ფილოსოფოსთა საზოგადოების წევრი (2000)
მეცნიერების ეროვნული მედალი (2011)
ამერიკის ქიმიის საზოგადოების წევრი (2014)
მერიკის ქიმიის ინსტიტუტის ოქროს მედალი (2015)
პრიატლის მედალი (2015)
ჰაია რაშიდ ალ-ხალიფა

ჰაია რაშიდ ალ-ხალიფა (; დ. 18 ოქტომბერი, 1952) — ბაჰრეინელი იურისტი და დიპლომატი, ალ-ხალიფის სამეფო ოჯახის წევრი. 1999-2004 წწ. იყო ბაჰრეინის ელჩი საფრანგეთში. პირველი ქალი ელჩი ბაჰრეინის ისტორიაში. გაეროს გენერალური ასამბლეის თავმჯდომარე 2006-2007 წლებში.

ბიოგრაფია
ჰაია რაშიდ ალ-ხალიფა დაიბადა 1952 წლის 18 ოქტომბერს სამეფო ოჯახში. 1974 წელს დაამთავრა ქუვეითის უნივერსიტეტი სამართლის ბაკალავრის ხარისხით. მან ასევე მიიღო კერძო სამართლის სამოქალაქო უფლებების დიპლომი ალექსანდრიის უნივერსიტეტში, ეგვიპტე. ლულვა ალ ავადისთან ერთად იგი იყო ორიდან ერთ-ერთი ქალი-ადვოკატი ბაჰრეინში, რომელმაც ჩამოაყალიბა თავისი იურიდიული ფირმა. 1997 წლიდან 1999 წლამდე იყო იურისტების საერთაშორისო ასოციაციის თავჯდომარის მოადგილე. იგი ასევე იყო ბაჰრეინის სამეფო კარის იურიდიული მრჩეველი. 1999 წლიდან 2004 წლამდე ჰაია რაშიდ ალ-ხალიფა იყო ბაჰრეინის ელჩი საფრანგეთში, ბელგიაში, შვეიცარიასა და ესპანეთში. ამავე პერიოდში ჰაია რაშიდ ალ-ხალიფა იყო იუნესკოში ბაჰრეინის მუდმივი წარმომადგენელი. 2006 წლის 12 სექტემბერს აირჩიეს გაერო 61-ე გენერალური ასამბლეის თავმჯდომარედ.

ოჯახი
პრინცესა ჰაია რაშიდ ალ-ხალიფა არის სამეფო ოჯახის წევრი. 1869-1932 წლებში ბაჰრეინის მმართველის ისა იბნ ალი ალ-ხალიფას შთამომავალი და ბაჰრეინის მეფის ჰამიდ იბნ ისა ალ-ხალიფას გარე მამიდა.
რაგიბაღ-ყაენი

არაჯაბიღ რაგიბაღ-ყაენი იგივე იმპერატორი ტიანშუნი (დ. 1320 — გ. 14 ნოემბერი, 1328) — იუანის დინასტიის მე-7 იმპერატორი 1328 წელს, მონღოლთა ნომინალური ყაენი, იესუნ თემურ-ყაენის ვაჟი, ყუბილაის შთამომავალი.

მამამისის გარდაცვალების შემდეგ იუანის დინასტია ქაოსმა მოიცვა. ჩინეთში ქულუგ-ყაენის ვაჟის, ჯაიათუს მომხრეებმა დაიწყეს აჯანყებები. მათი ამბოხის უმთავრესი მიზეზი ხელისუფლების მუსლიმებით დაკომპლექტება იყო. 1328 წლის ოქტომბერში ჯაიათუს არმიამ რამდენიმეჯერ დაამარცხა რაგიბაღ-ყაენის რეგენტის, დავლათ-შაჰის მომხრეთა ჯარი.

ერთ-ერთი შეტაკების დროს ჩინელებმა დავლათ-შაჰი მოკლეს და შეიპყრეს 8 წლის რაგიბაღ-ყაენი, რომელიც 14 ნოემბერს სიკვდილით დასაჯეს.