ფეთჰულაჰ გიულენი

მუჰამედ ფეთჰულაჰ გიულენი (; დ. 27 აპრილი, 1941, ფასინლერი, თურქეთი – გ. 20 ოქტომბერი, 2024, პენსილვანია, აშშ) — თურქი მქადაგებელი, მწერალი და პოლიტიკური ფიგურა; გიულენის მოძრაობის დამფუძნებელი და საკუთარი უმსხივლესი ორგანიზაცია „საერთო ღირებულებების ალიანსის“ მთავარი მამოძრავებელი ფიგურა. ამჟამად, თვით-იძულებით დევნილობაში ცხოვრობს აშშ-ში, პენსილვანიის შტატში.

გიულენი ასწავლის ისლამის ჰანაფიტურ ვერსიას, რომელიც სათავეს იღებს სუნიტი მუსლიმი სწავლულის, საიდ ნურსის სწავლებიდან. გიულენის განცხადებით, მას სწამს მეცნიერების, წიგნის ხალხს შორის რელიგიური დიალოგის და მრავალპარტიული დემოკრატიის. იგი გამოვიდა მსგავსი დიალოგის ინიციატივით ვატიკანთან და ზოგიერთ ებრაულ ორგანიზაციასთან.

გიულენი აქტიურადაა ჩართული თურქეთის სახელმწიფოს მომავალთან და თანამედროვე სამყაროში ისლამის როლთან დაკავშირებულ საზოგადოებრივ დებატში. ინგლისურენოვან მედიაში იგი აღწერილია იმამად, „რომელიც მხარს უჭერს შემწყნარებლურ ისლამს, რომელიც ხაზს უსვამს ალტრუიზმს, გულმოდგინედ მუშაობასა და განათლებას“; იგივე მედია მას „მსოფლიოს ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს მუსლიმ ფიგურას“ უწოდებს. ერდოღანი გიულენმა კორუფციული საქმეების მართვაში დაადანაშაულა. ამჟამად, გიულენი თურქეთს ტერორისტად ჰყავს შერაცხული და ოფიციალურ დონეზე მას გიულენისტური ტერორისტული ორგანიზაციის ლიდერად მიიჩნევენ. თურქეთის კრიმინალურ სასამართლოს გაცემული აქვს მისი დაკავების ორდერი. თურქეთი გიულენის ექსტრადაციას დაჟინებით სთხოვს აშშ-ს. თუმცა, აშშ-ის ხელისუფლებას არ სჯერა გიულენის კავშირი ტერორისტულ საქმიანობასთან.

ბიოგრაფია
გიულენი დაიბადა სოფელ კორუკუკში, ერზრუმის სიახლოვეს. მამამისი, რამიზ გიულენი იმამი იყო. გიულენმა საწყისი განათლების მიღება მშობლიურ სოფელში დაიწყო, თუმცა მალე ოჯახი სხვაგან გადასახლდა და მასაც სწავლის შეწყვეტა მოუხდა. შემდეგ, განათლება მან ერზრუმის მედრესეებში მიიღო, პირველი ქადაგება კი 14 წლის ასაკში გასწია. გიულენზე დიდი გავლენა მოახდინა საიდ ნურსის იდეებმა.

ე. წ. „ნურის მოძრაობის“ სხვა მიმდევართაგან განსხვავებით, „გიულენი თავისი აზროვნებით უფრო თურქი ნაციონალისტია. გარკვეულწილად, ის უფრო ორიენტირებულია სახელმწიფოზე და კონცნეტრირებულია საბაზრო ეკონიმიკასა და ნეოლიბერალურ ეკონომიკურ პოლიტიკაზე“, — აღნიშნავს ჰაკან იავუზი.

ოფიციალური მქადაგებლური საქმიანობა გიულენმა 1981 წელს შეწყვიტა. 1988-1991 წლებში იგი ყველა ძირითადი ქალაქის მეჩეთებში ქადაგებათა სერიებს გამოსცემდა. 1994 წელს ის მონაწილეობდა „ჟურნალისტთა და მწერალთა ფონდის“ დაარსებაში; აირჩიეს ფონდის საპატიო პრეზიდენტად.

1999 წელს გიულენი აშშ-ში გადასახლდა, მიზეზად სამედიცინო მკურნალობას ასახელებდა. წასვლის შემდეგ, თურქულ ტელევიზიებში გამოჩნდა გიულენის მიერ დატოვილი ვიდეომიმართვა, სადაც ნათქვამი იყო, რომ უნდა მომხდარიყო ქვეყნის გარდაქმნა და აღდგენა ისლამის ქოლგის ქვეშ.

ამის შემდეგ, გიულენმა ვიდეოჩანაწერებს კონტექსტიდან ამოგლეჯილი უწოდა, მისმა მომხრეებმა კი ავთენტურობა დააყენეს ეჭვქვეშ. 2000 წელს გიულენი ასპარეზიდან გაუჩინარდა და კვლავ გამოჩნდა 2008 წელს, ხელისუფლებაში სამართლიანობისა და განვითარების პარტიის მოსვლის შემდეგ, როდესაც ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი რეჯეფ თაიფ ერდოღანი გახდა.

2001 წელს გიულენმა აშშ-ის მწვანე ბარათი მიიღო.

2014 წლის 19 დეკემბერს, თურქეთის სასამართლომ გიულენის დაპატიმრების ორდერი გასცა. მას ბრალად „შეიარაღებული ტერორისტული დაჯგუფების“ ჩამოყალიბება დაედო.

საქმიანობა
გიულენის მოძრაობა საერთაშორისო ისლამური სამოქალაქო საზოგადოებრივი მოძრაობაა, რომელიც თავად გიულენის სწავლებითაა შთაგონებული. მის სწავლებას ჰიზმეთის (ალტრუისტული სერვისი „საერთო ღმერთისათვის“) შესახებ, მრავალი მხარდამჭერი ჰყავს თურქეთში, ცენტრალურ აზიაში, მზარდი რაოდენობა მსოფლიოს სხვა ადგილებში.

განათლება
თავის ქადაგებებში, გიულენი აღნიშნავს: „ისწავლო ფიზიკა, მათემატიკა და ქიმია, ეს ღმერთის დიდებაა“. გიულენის მიმდევრებს მსოფლიოს მასშტაბით 1000-ზე მეტი სკოლა აქვთ გახსნილი. თურქეთში, გიულენის სკოლები საუკეთესოთა შორისაა. განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა ინგლისურ ენას.

რწმენათშორისი და კულტურათშორისი დიალოგი
გიულენს პოზიტიური ხედვები აქვს ებრაელებისადმი, ქრისტიანებისადმი, გმობს ანტისემიტიზმს. 1990-იან წლებში მან წამოიწყო რელიგიათშორისი შემწყნარებლობის დიალოგი.

გიულენი მხარს უჭერს კოოპერაციას სხვადასხვა რელიგიის მიმდევრებს შორის, ისევე როგორც რელიგიურ და სეკულარულ ელემენტებს საზოგადოების შიგნით.

გიულენი სიპმატიას გამოხატავს თურქეთის ალევიტური უმცირესობისადმი.

გავლენა თურქულ საზოგადოებასა და პოლიტიკაზე
გიულენიზ მოძრაობას (ჰიზმეთი ან ჯამაათი) თურქეთში მილიონობით მიმდევარი ჰყავს, ისევე როგორც საზღვარგარეთ. მიჩნეულია, რომ მისი მიმდევრების მიერ დაარსებული სკოლების კურსდამთავრებულ გიულენისტებს წამყვანი პოზიციები უკავიათ თურქეთის პოლიციასა და სასამართლო სისტემაში.

2005 წელს, სტამბოლში გამართული ერთ-ერთი წვეულების დროს, აშშ-ის ელჩს თურქეთში, ერიკ ელდმენს მიუახლოვდა გიულენის მოძრაობასთან დაკავშირებული პიროვნება და გადასცა კონვერტი, რომელშიც აღწერილი იყო არმიის მიერ ხელისუფლების სამხედრო გადატრიალების გეგმა. თუმცა, მალე გაირკვა, რომ დოკუმენტი ყალბი იყო. გიულენის განცხადებით, მისი მოძრაობა სამოქალაქო ბუნებისაა და არ აქვს პოლიტიკური მისწრაფებები. ბრალდებას კატეგორიულად უარყოფს თავად გიულენი და გადატრიალების სცენარის დადგმაში ერდოღანს ადანაშაულებს.

გადატრიალების მცდელობის შემდეგ, თურქეთის ხელისუფლებამ რამდენიმე ქვეყანაზე ზეწოლის გზით სცადა დაეხურა გიულენის მოძრაობასთან დაკავშირებული სკოლები და სამედიცინო დაწესებულებები, მათ შორის სომალიში, გერმანიაში, ინდონეზიაში, ნიგერიასა და კენიაში. თურქეთის ადმინისტრაციის მოთხოვნის შემდეგ, სოლამიში დახურეს გიულენთან დაკავშირებული ორი მსხვილი სკოლა და ჰოსპიტალი. სკოლების დახურვის მოთხოვნა თურქეთმა ალბანეთსა და ბოსნიასაც გაუგზავნა.

პუბლიკაციები
გიულების ოფიციალური საიტის თანახმად, მას 44 პუბლიკაცია ეკუთვნის. მათ შორის ძირითადად არის ესეები და ქადაგებათა კოლექციები. გარდა ამისა, გიულენი ავტორია მრავალი სტატიისა სოციალურ, პოლიტიკურ და რელიგიურ თემებზე, მეცნიერებასა და სპორტზე, ჩაწერილი აქვს ათასობით აუდიო და ვიდეო-კასეტა.