პერლ ბაკი

პერლ სიდენსტრიკერ ბაკი (ინგ. , ჩინურად ცნობილია, როგორც საი ჟენცუ, ; ; დ. 26 ივნისი, 1892 — გ. 6 მარტი, 1973) — ამერიკელი მწერალი. 1938 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია ლიტერატურაში „მისი მდიდარი და ჭეშმარიტად ეპიკური შემოქმედებისთვის, რომელშიც იგი ჩინელი გლეხების ცხოვრებას აღწერს და ბიოგრაფიული შედევრებისათვის".

ადრეული ცხოვრება
პერლ ბაკი 1892 წლის 26 ივნისს დასავლეთ ვირჯინიის ქალაქ ჰილსბოროში დაიბადა. მისი მშობლები 1880 წლიდან ჩინეთში პრესვიტარიანულ მისიონერულ საქმიანობას ეწეოდნენ და აშშ-ში შვილის გასაჩენად იყვნენ დაბრუნებულები. როცა ბაკი ხუთი თვის შესრულდა, მათი ოჯახი ჩინეთში, ქალაქ ნანკინში გადავიდა საცხოვრებლად.

ბაკი მრავალენოვან გარემოში იზრდებოდა: მშობლებთან ინგლისურად, მეგობრებთან ადგილობრივ დიალექტზე, მასწავლებელ მეცნიერთან კი კლასიკური ჩინურით საუბრობდა. მიუხედავად მამის წინააღმდეგობისა, ბაკი ჩარლზ დიკენსის რომანებს კითხულობდა, რომლებიც, როგორც მოგვიანებით აღნიშნა, მთელი ცხოვრების მანძილზე მისი ყოველწლიური საკითხავი იყო.

1911 წელს ბაკი აშშ-ში დაბრუნდა და ქალაქ ლინჩბურგში რანდოლფის კოლეჯში ჩააბარა. 1914 წელს მან სწავლა დაასრულა. იგი არ აპირებდა ჩინეთში დაბრუნებას, თუმცა მას შემდეგ, რაც მამამ დედის მძიმე ავადმყოფობაზე შეატყობინა, პრესვიტარიანელი გახდა და მისიონერთა საბჭოს შეუერთდა. ბაკი, მშობლების მსგავსად, 1914-1932 წლებში ჩინეთში მისიონერულ საქმიანობაში იყო ჩართული.

ჩინეთში ცხოვრება და მოღვაწეობა
ჩინეთში დაბრუნების შემდეგ, 1917 წელს ბაკი ეკონომისტ მისიონერზე, ჯონ ბაკზე დაქორწინდა. წყვილი მდინარე ხუაიხეზე გაშენებულ ქალაქ სუძოუში დასახლდა. ამ რეგიონს ბაკი მოგვიანებით თავის რომანებში, „მიწა“ და „შვილები“ აღწერს.

პერლ და ჯონ ბაკები 1920-1923 წლებში ნანკინის უნივერსიტეტში ლექციებს კითხულობდნენ და უნივერსიტეტის კამპუსში ცხოვრობდნენ. პერლ ბაკი ინგლისურ ლიტერატურას სულ სამ სხვადასხვა სასწავლებელში ასწავლიდა. 1920 წელს პერლ და ჯონ ბაკებს ქალიშვილი, კეროლი შეეძინათ, რომელიც ფენილკეტონურიით იყო დაავადებული. 1921 წელს ბაკის დედა გარდაიცვალა. მწერლის ოჯახი 1924 წელს ხანმოკლე დროით აშშ-ში დაბრუნდა, რა დროსაც მან კორნელის უნივერსიტეტში დოქტორის ხარისხი მიიღო. 1925 წელს ბაკებმა ჯენის უოლში იშვილეს და იმავე წლის შემოდგომაზე ჩინეთში დაბრუნდნენ. რომელიც 1931 წელს გამოქვეყნდა და ბესტსელერი გახდა. 1932 წელს მწერალს რომანისთვის პულიცერის პრემია მიენიჭა.

1931 წელს მწერალი პრესვიტარიანელ ქალთა შეკრებაზე სიტყვით გამოვიდა, რომელშიც უცხოეთში მისიონერული საქმიანობაზე ისაუბრა. ბაკმა თქვა, რომ ქრისტიანულ მრწამსს ჩინელებს დიდი სიამოვნებით აცნობდა, თუმცა მიიჩნევდა, რომ ჩინეთს არ სჭირდებოდა ინსტიტუციური ეკლესია, სადაც დომინანტური პოზიცია მისიონერებს ეკავათ, რომლებიც არ იცნობდნენ ჩინურ კულტურას და პრეტენზია ჰქონდათ, ეკონტროლებინათ ეკლესია. ბაკის სიტყვა ჟურნალში ' გამოქვეყნდა, რასაც სკანდალი მოჰყვა და მწერალი იძულებული გახდა მისიონერთა საბჭოში თავისი თანამდებობა დაეტოვებინა. 1934 წელს ბაკი აშშ-ში წავიდა,

ამერიკაში ცხოვრება და მოღვაწეობა
1935 წელს პერლი ჯონ ბაკს გაეყარა და იმავე დღეს რიჩარდ უოლშზე დაქორწინდა, რომელთანაც ხანგრძლივი საქმიანი და რომანტიკული ურთიერთობა აკავშირებდა. წყვილმა თანაცხოვრების მთელი პერიოდი პენსილვანიაში გაატარა. რიჩარდ უოლში 1960 წელს გარდაიცვალა. 1972 წელს მას არ მისცეს საშუალება რიჩარდ ნიქსონთან ერთად ჩინეთში წასულიყო.

მწერლის 1962 წლის რომანი „სატანას არასოდეს სძინავს“ ჩინეთში კომუნისტურ ტირანიას აღწერს. ჩინეთის კომუნისტური რევოლუციის შემდეგ, მწერლის ყოველი მცდელობა, იქ დაბრუნებულიყო, უარყოფილი აღმოჩნდა და იგი იძულებული გახდა მთელი დარჩენილი ცხოვრება აშშ-შ გაეტარებინა.

ბაკი 1973 წლის 6 მარტს ფილტვის სიმსივნით გარდაიცვალა.

ღვაწლი
ბაკის შემოქმედება რომანებს, მოთხრობებს და ბიოგრაფიულ მემუარებს მოიცავს. მწერალი მის თანამედროვეთაგან განსხვავებით თავის ნაშრომებზში ყურადღებას ამახვილებდა ისეთ საჭირბოროტო საკითხებზე, როგორიცაა ქალთა უფლებები, მიგრაცია, მისიონერული საქმიანობა, ომი, ბირთვული იარაღი და ძალადობა. ბაკი თავისი შემოქმედების საშუალებით ამერიკულ საზოგადოებაში ამაღლებდა ცნობიერებას რასიზმისა და სექსიზმის თემაზე, ასევე იცავდა უმცირესობათა უფლებებს.

ბაკი საქველმოქმედო საქმიანობას ეწეოდა. 1931 წელს იგი ჩართული იყო საქველმოქმედო კამპანიაში, რომელიც ჩინეთში წყალდიდობით დაზარალებულებს ეხმარებოდა. 1949 წელს მწერალმა მსოფლიოში პირველი საერთაშორისო შვილად აყვანის სააგენტო, ხოლო 1964 წელს უდედმამო ბავშვების დასახმარებლად ფონდი დააარსა. იმავე წელს ბაკმა იაპონიაში ბავშვთა სახლი გახსნა.

კრიტიკული გამოხმაურება
კანგ ლიაომ, რომელიც ავტორია წიგნისა „პერლ ბაკი: კულტურული ხიდი წყნარ ოკეანეზე“, დაწერა, რომ „ბაკმა ამერიკულ ცნობიერებაში ჩინეთისა და ჩინელი ხალხის დემითოლოგიზაციაში პიონერის როლი შეასრულა.“

ინგლისელი რომანისტი ფილიპ ბენტლი მწერლის შემოქმედებას ასე აფასებს: „ტექნიკური უნარების მაღალი დონე და მხატვრული ჩანაფიქრების უნივერსალურობა პერლ ბაკს მნიშვნელოვან მწერალთა რიგში აყენებს. მისი ნაშრომები არა მარტო ჩინური კულტურის გაცნობის, არამედ ცხოვრებისეულ სიბრძნესთან ზიარების საშუალებას იძლევა.“

ჯილდოები
1932: პულიცერის პრემია
1935: უილიამ დინ ჰოუელზის სახელობის მედალი
1938: ნობელის პრემია ლიტერატურაში