iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ანტონენ არტო

ანტონენ არტო ( , ნამდვილი სახელი ანტუან მარი ჟოზეფ არტო, დ. 4 სექტემბერი, 1896, მარსელი — გ. 4 მარტი, 1948, ივრი-სურ-სენი) — ფრანგი მწერალი, სცენარისტი, პოეტი, თეატრის თეორეტიკოსი.

ბიოგრაფია
არტო დაიბადა 1896 წელს, მარსელში. 1915 წლიდან მოყოლებული იგი სულიერად ავადდება, რაც მთელი ცხოვრება გაჰყვება. 20 წლისა გადის რელიგიურ კრიზისს, ესმის „ხმები“ და ხედავს მოჩვენებებს, ამ პერიოდიდან იწყებს ნარკოტიკის რეგულარულ მოხმარებას. ახალგაზრდულ ლექსებში ჩანს მისი გატაცება ედგარ პოთი და ბოდლერით,მოგვიანებით - ლოტრეამონით. 1920 წელს მიემგზავრება პარიზში და ხვდება ანდრე ბრეტონის წრეში. 1922 წლიდან, ლექსებისა წერისა და ხატვის გარდა, არტო ინტერესდება თეატრით. ეს უკანასკნელი მისთვის არა მარტო ხელოვნებაა, არამედ კოსმიური მოქმედებისა და ადამიანისა და ღმერთის ბუნების მაჩვენებელიც.

1926 წელს არტო სიურეალისტების რიგებს ტოვებს. მას ჯერ ბრეტონი აგდებს სიურეალისტური ჯგუფიდან და შემდეგ უკვე თავად წერს მანიფესტს სიურეალიზმის წინააღმდეგ. 1926 წლის სექტემბერში არტო რობერტ არონომთან და როჟე ვიტრაკთან ერთად აფუძნებს „ალფრედ ჟარის თეატრს“, რომელიც სიურეალისტური იდეების გავლენას განიცდის. თეატრის არსებობის განმავლობაში 1930 წლამდე სულ ოთხი სპექტაკლი დაიდგა, მაგრამ მისი მნიშვნელობა თეატრის ისტორიაში დიდი იყო. თავად არტოს სიტყვებით, „ალფრედ ჟარის თეატრის“ შექმნისას ის ცდილობდა გაენადგურებინა სცენასა და მაყურებელს შორის ზღვარი.

არტო ძლიერ არის გატაცებული მაგიით. იგი ცდილობს ეგვიპტური გარდაცვლილთა წიგნი შეისწავლოს. 1936 წელს არტო მიემგზავრება მექსიკაში, სადაც ცხოვრობს ინდიელ ტარამუართა შორის და მათ რიტუალურ ცერემონიაში იღებს მონაწილეობას. 1937 წლისთვის არტო გადაწყვეტს ირლანდიაში გამგზავრებას, რათა უფრო ახლოს გაეცნოს დრუიდების ცოდნას. მეგობრები ზოგჯერ იღებდნენ მისგან მოსაკითხ ბარათებს, შემდეგ კი მისი კვალი ქრება. აღმოჩნდა, რომ არტო ფსიქიატრიულში მოხვდა. არტომ ფსიქიატრიულ საავადმყოფოებში სულ 9 წელი გაატარა, 1936 წლამდე. გათავისუფლების შემდეგ არტო აგრძელებდა ლექსების წერას კიდევ ორი წელი და რადიოგადაცემებშიც კი იღებდა მონაწილეობას, მაგრამ აღარ შეეძლო ნარკოტიკის დიდი დოზის გარეშე.

ანტონენ არტო 1948 წლის 4 მარტს, 51 წლის ასაკში სიმსივნით გარდაიცვალა.
მაქს ერნსტი

მაქს ერნსტი (; დ. 2 აპრილი, 1891 — გ. 1 აპრილი, 1976) — გერმანელი დადაისტი, მხატვარი, მოქანდაკე.

ბიოგრაფია
მაქს ერნსტი დაიბადა 1891 წლის 2 აპრილს გერმანიაში. 1909 წელს ჩაირიცხა ბონის უნივერსიტეტში ფილოსოფიის, ლიტერატურის, ხელოვნების ისტორიის, ფსიქოლოგიის და ფსიქიატრიის შესასწავლად. მან დაასრულა სწავლა ზუსტად მაშინ, როდესაც პირველი მსოფლიო ომი დაიწყო.

1918 წელს ის დაქორწინდა ისტორიკოს ლუიზა შტრაუსზე. ლუიზა გარდაიცვალა 1945 წელს. 1919 წელს ერნსტმა მოინახულა პოლ კლი და შექმნა თავისი პირველი ნახატები. პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში ის მსახურობდა გერმანულ არმიაში და ომის შემდეგ, ახალი იდეებით დატვირთულმა ერნსტმა, ჯინ არპმა და სოციალურმა აქტივისტმა ალფრედ გრიუნვალდმა, ჩამოაყალიბეს დადაიზმის გერმანული ჯგუფი. მაგრამ ორი წლის შემდეგ, 1922 წელს ერნსტი დაუბრუნდა არტისტიკურ კავშირს მონტპარნასში, პარიზში.

მუდამ ექსპერიმენტებში მყოფმა, 1925 წელს მან შექმნა ხელოვნების გრაფიკული ტექნიკა, რომელსაც დაარქვა ფრონტაჟი. შემდეგ წელს ის თანამშრომლობდა ჟოან მიროსთან პროექტებში სერგეი დიაგილევისათვის.

1927 წელს იგი დაქორწინდა მერი-ბერტ ორენჩზე.

მეორე მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ ერნსტი იყო დაკავებული, როგორც უცხოელი მტერი საფრანგეთში, მაგრამ ამერიკელი ჟურნალისტი ვარიან ფრაის მეშვეობით, მან შეძლო დაეტოვებინა ქვეყანა პეგი გაგენჰეიმთან ერთად. ერნსტი და გაგენჰეიმი შეერთებულ შტატებში 1941 წელს ჩავიდნენ და მომავალ წელს იქორწინეს. სხვა მხატვრებისგან განსხვავებით, რომელნიც გაექცნენ ომს, ერნსტი ეხმარებოდა აბსტრაქტული ექსპრესიონიზმის განვითარებას.

მისი ქორწინება დიდხანს არ გრძელდებოდა და ბევერლი-ჰილზში, კალიფორნიაში, 1946 წელს ორმაგი ცერემონიისას მან რეისა და ჯულიეტ ბროუნერთან ერთად ის დაქორწინდა დოროტე ტანინგზე.

ერნსტი ცხოვრობდა შეერთებულ შტატებში და 1946 წელს დაწერა ტრაქტატი „მხატვრობის მიღმა“, რამაც დიდი ფინანსური მოგება მოუტანა.

1963 წელს იგი გადავიდა საფრანგეთში.

1976 წლის 1 აპრილს გარდაიცვალა. დასაფლავებულია პერ-ლაშეზის სასაფლაოზე.
იმპრესიონიზმი

იმპრესიონიზმი ( — შთაბეჭდილება) — მიმდინარეობა მხატვრობაში, ჩაისახა და განვითარდა საფრანგეთში. 1874-1886 წლებში პარიზში შვიდი იმპრესიონისტული გამოფენა მოეწყო, რაც გახდა აკადემიზმისგან თანამედროვე ხელოვნების გამყოფი ზღვარი. იმპრესიონიზმის ზოგადი ტენდენციაა წარმავალი შთაბეჭდილების, მოვლენათა ცვლის და არა საგანთა სტაბილური და კონცეპტუალური მხარის ასახვა.

წარმოშობა
იმპრესიონიზმის ჩამოყალიბებაში მნიშვნელოვან როლს თამაშობს მონე. ამ მიმდინარეობამ სახელწოდება მიიღო სწორედ მისი ნახატისგან - შთაბეჭდილება, მზის ამოსვლა .

 საუკუნეში ღრმავდება და სრულდება ფერწერისა და გრაფიკის გამიჯვნის პროცესი, რომლის ნიშნები ადრევე შეიმჩნეოდა გრაფიკის სპეციფიკა - ხაზების შეფერილობაში. ის გამოსახავს ფორმებს, გადმოსცემს მათ განათებულობას, სინათლისა და ჩრდილის შეფერადებას და ა.შ. ფერწერა აღბეჭდავს სამყაროს ფერთა რეალურ ურთიერთმიმართებას, ფერში და ფერის საშუალებით ის გამოხატავს საგნების არსს, მათ ესთეტიკურ ღირებულებას, გარემოსადმი მათ შესაბამისობას ან შეუსაბამობას. გრაფიკისაგან პრინციპული განსხვავება ნათლად ჩანს იმპრესიონისტების ფერწერაში. იგი არაფერს გადმოსცემს ფერის გარეშე. ფერწერამ აითვისა სინათლე. ის გამოსახავს სინათლის, ბინდის, ნისლის ფერს. კლოდ მონეს სურათებში, რომლებშიც ლონდონის ნისლია გამოსახული, დაჭერილი და აღბეჭდილია სინათლის უმცირესი ცვალებადობა. თანამედროვე ფერწერაში - ამბობს პაბლო პიკასო ფუნჯის თითოეული მოსმა ზუსტ ოპერაციად იქცა, რომელიც მესაათის მოქმედებას ჰგავს.

მეთოდი
იმპრესიონისტი მხატვრები თავიანთი ნაწარმოებებისთვის სიუჟეტებს თანამედროვე, ყოველდღიურ ცხოვრებაში ეძებდნენ. რეალობას ისინი საკუთარი, პირადი ხედვის მიხედვით აძლევდნენ ინტერპრეტაციას. უმეტეს შემთხვევაში იმპრესიონისტები სუფთა ჰაერზე, ბუნებაში ხატავდნენ, სინათლე მათთვის ნახატის ძირითადი ელემენტი იყო. ისინი უარს ამბობდნენ ბნელ ფერებზე, იყენებდნენ ნათელ, წმინდა ფერებს და ცალკეულ ფენებად დებდნენ ტილოზე.

იმპრესიონისტების ტილოები ცვალებად ბუნებას, წამიერ სილამაზეს გადმოსცემენ. ისინი არ ეძებენ იდეალურ სილამაზეს, მარადიულობას, რაც კლასიკურ ხელოვნებაში მთავარი იყო.

იმპრესიონისტები
ფრედერიკ ბაზილი
გუსტავ კაიებოტი
მარი კასატი
პოლ სეზანი
ედგარ დეგა
არმან გიიომენი
ედუარ მანე
კლოდ მონე
ბერტა მორიზო
კამილ პისარო
პიერ-ოგიუსტ რენუარი
ალფრედ სისლეი
კლოდ დებიუსი
ვინსენტ ვან გოგი
პაბლო პიკასო
ამედეო მოდილიანი
ეჟენ ბუდენი

გალერეა
საქართველოს ჩოგბურთის ფედერაცია

საქართველოს ჩოგბურთის ფედერაცია — ჩოგბურთის ფედერაცია, რომელიც დაარსდა 1991 წლის 7 ივნისს. 1993 წლიდან არის ჩოგბურთის საერთაშორისო ფედერაციისა და ევროპის ჩოგბურთის ასოციაციის წევრი.

სხვადასხვა დროს საქართველოს ჩოგბურთის ფედერაციის პრეზიდენტები იყვნენ: გურამ მირიანაშვილი (1991-93), ალექსანდრე მეტრეველი (1993-94), მირზა გელაშვილი (1994-96), მერაბ ადეიშვილი (1996-99), ლეილა მესხი (1999 წლიდან) და სხვა.
ბრონტოზავრი

ბრონტოზავრი , აპატოზავრი — ამომწყდარი ქვეწარმავლების გვარი ხვლიკმენჯა დინოზავრების რიგისა. ცხოვრობდნენ იურულ პერიოდში. გიგანტური (20 მ-მდე სიგრძის), მასიური ცხოველები იყვნენ, რომელთაც ზომიერად გრძელი კისერი და შედარებით პატარა თავი ჰქონდათ. ბინადრობდნენ წყალში, იკვებებოდნენ მცენარეებით. ცხოვრობდნენ ჩრდილოეთ ამერიკაში, შესაძლოა ევროპაშიც (პორტუგალიაში). ბრონტოზავრის ახლობელი დინოზავრის ჩონჩხი ნაპოვნია ფერღანაში (უზბეკეთი, 1967).
ბრონტოთერიუმები

ბრონტოთერიუმები , ამომწყდარი ძუძუმწოვრების ოჯახი კენტჩლიქოსნების რიგისა. ცხოვრობდნენ პალეოგენში, გარეგნულად მარტორქას ჰგავდნენ. სიდიდით ცხენისა და საშუალო ზომის სპოლისოდენა იყვნენ (სიმაღლე მინდაოში 2,5 მ). ჰქონდათ მოკლე მასიური კიდურები, წინა ფეხებზე 4, უკანაზე - 3 თითი. უძველეს ბრონტოთერიუმებს რქები არ ჰქონდათ; უფრო გვიანი პერიოდისათვის კი ქალას წინა ნაწილში განუვითარდათ წყვილი რქისმაგვარი გამონაზარდი. ბრონტოთერიუმები ბინადრობდნენ წყალსატევებთან, იკვებებოდნენ რბილი მცენარეულობით. ბრონტოთერიუმების ნამარხები აღმოჩენილია უმთავრესად ჩრდილოეთ ამერიკაში, აზიაში, აგრეთვე ევროპაში; შედარებით მალე ამოწყდნენ. მათი ხანმოკლე არსებობის მიზეზად ზოგჯერ მიიჩნევს თავის ტვინის მცირე ზომას და კბილების არასრულყოფილ აგებულებას.
ბროწეული

ბროწეული — ბუჩქი ან ტანდაბალი ხე (სიმაღლით 5 მ-მდეა) ბროწეულისებრთა ოჯახისა. ფოთოლმცვივანი ეკლიანი მცენარე.

აქვს კიდემთლიანი ტყავისებრი ფოთლები, რომელთაგან ზოგი დიდია, სურისებრი; ნორმალურად განვითარებული ნასკვი, ბუტკო და სამტვრე აქვს, იძლევა ნაყოფს; ზოგი (85-95%) კი განუვითარებელი, მოკლებუტკოიანია და ცვივა. ყვავილობს მაის-აგვისტოში. დამტვერვა ჯვარედინია. დარგვიდან მესამე-მეოთხე წელს ისხამს ნაყოფს, სრულ მოსავალს მეშვიდე-მერვე წელს იძლევა. ნაყოფი კენკრასებრია, აქვს ყვითელი ან წითელი ნაყოფისაფარი, სფეროსებრნი მრავალი (400-700) წვნიანი თესლი, რომელიც მწიფდება სექტემბერ-ნოემბერში. კარგი მოვლისას ერთი ხის მოსავალი 50-60 კგ აღწევს.

ბროწეული ნიადაგისადმი ნაკლებმომთხოვნია, კარგად ხარობს ორგანული ნივთიერებებით მდიდარ ღრმა თიხნარ ნიადაგებზე. ყინვაგამძლეა (იტანს — 160), ველურად იზრდება მცირე აზიის, ჩრდილო-დასავლეთ ინდოეთის, ირანის, ამიერკავკასიის მთიან რაიონებში; საქართველოში — ივრის, ალაზნისა და მტკვრის ნაპირებზე და დასავლეთის ზოგიერთ რაიონებში. კულტივირებულია სუბტროპიკულ ზონაში. ბროწეულის ნაყოფს ნედლად იყენებენ. წვნისაგან, რომელიც 8-19% შაქარს, 0,3-9% ლიმონის მჟავას, ტანინსა და ვიტამინს შეიცავს, ამზადებენ სიროფს, სასმელებს („გრენადინი“, „მაშარაბი“ და სხვა), სანელებელს.

ბროწეულის ღეროს, ტოტებსა და ფესვების ალკალოიდებით მდიდარ გამხმარი ქერქის ნახარშსა და ექსტრატს სამკურნალოდ იყენებენ. ნაყოფს კანით ზოგჯერ კოლიტს მკურნალობენ. ფოთოლი, ფესვისა და ღეროს ქერქი, ნაყოფის კანი დიდი რაოდენობით (32%-მდე) შეიცავს მთრიმლავ ნივთიერებებს, რომლებიც იხმარება ტყავის წარმოებაში და საღებრების დასამზადებლად. წითელი, ყვითელი ან თეთრი ბითხუზაყვავილებიანი ბროწეული გამოყენებულია დეკორატიულ მებაღეობაში.

საქართველოში ბროწეული გაშენებულია უმთავრესად კახეთში, ქართლში, იმერეთსა და აჭარაში. ნარგაობის საერთო ფართობი საბჭოთა დროს იყო 400,17 ჰა. დარაიონებული ჯიშებია: „ვარდისფერი გულოშა“, „ყირმიზი-ყაბუხი“, „ვარდისფერი გულოშა“, „შაჰ-ნარი“, „სალავათური“. ბროწეულს აზიანებს ნაყოფჭამია, ბუგრი, ტკიპა; ავადდება ფომოფსისით (ტოტების კიბო), ბრძოლის ღონისძიებანი: გამხმარი ტოტებისა და მკვდარი ფესვების მოცილება და დაწვა; გაზაფხულზე 1%-იანი ბორდოს სითხის, შემოდგომაზე 5%-იანი სპილენძის აჯასპის შესხურება.
ბრტყელი ჭიები

ბრტყელი ჭიები — პარაზიტი ან თავისუფალი მცხოვრები უხერხემლო ცხოველების ტიპი. სიგრძე 0,1 მმ-იდან რამდენიმე მ აღწევს. სხეული ფოთლის ან ლენტისმაგვარია. ორგანოებს შორის არსებული შუალედები ამოვსებულია პარენქიმით, რის გამოც მათ პარენქიმულ ჭიებს უწოდებენ. ბრტყელ ჭიებს სხეულის ღრუ არა აქვთ, არც სისხლის მიმოქცევისა და სუნთწვის ორგანოები გააჩნიათ. გამოყოფის ორგანოები პროტონეფრიდიებია. ნერვული სისტემა განგლიური ტიპისაა. უმრავლეს შემთხვევაში ჰერმაფროდიტები არიან. პარაზიტული ფორმების განვითარების ციკლი მეტად რთულია და შუამავალი მასპინძლის მონაწილეობით მიმდინარეობს. თავისუფლად მცხოვრები ფორმები კი (წამწამიანი ჭიები) პირდაპირ ან მეტამორფოზით ვითარდებიან. ამ შემთხვევაში ჩნდება თავისუფლად მცურავი მიულერის ლარვა. ბრტყელ ჭიებს განეკუთვნება ოთხი კლასი: წამწამიანი ჭიები, დიგენეზური მწოველები, მონოგენეზური მწოველები, თასმისებური ჭიები. წამწამიანი ჭიები, ზოგი გამონაკლისის გარდა, თავისუფლად მცხოვრები ფორმებია, ხოლო დანარჩენი — ადამიანისა და ცხოველების პარაზიტები. საქართველოში ცნობილია სავეტერინარო და სამედიცინო მნიშვნელობის ბრტყელი ჭიები. ღვიძლის პეპელა, ღორის სოლიტერი, ხარის სოლიტერი, ექინოკოკი და სხვა.
ბრტყელტანიანისებრნი

ბრტყელტანიანისებრნი — ხოჭოების ოჯახი. აქვთ ბრტყელი, ჩვეულებრივ 1—3, ზოგჯერ 15 მმ-მდე სიგრძის სხეული. ულვაშები ძაფისებრი ან გურზისებრია. სხეული შავი, მურა, ყვითელი ან წითელი. მატლი წაგრძელებულია, კარგად განვითარებული ფეხები და ულვაშები აქვს. ბრტყელტანიანისებრნი ფართოდ არიან გავრცელებული. მოიცავენ 500-ზე მეტ სახეობას. ზოგი ბრტყელტანიანისებრნი მტაცებელია, ზოგი — პოლიფაგი. ცხოვრობენ ჭიანჭველების ბუდეში, ხის ქერქვეშ, ორგანულ ნარჩენებში, ზოგჯერ პროდუქტებში — ფქვილში, ხმელ ხილში და სხვაგან.
ბრუტსაბძელი

ბრუტსაბძელი — მწვერვალი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარეში, ჯავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთი ტოტის — ჯავის ქედის დასაწყისში, მდინარეების ფაწისა და ჯომაგდონის წყალგამყოფ ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3670 მ. აგებულია ქვედაცარცული ქვიშაქვებითა და ფიქლებით. წარმოადგენს მცირე მყინვარებიან კლდოვან პირამიდას. კალთები შემოსილია ალპური და სუბალპური მდელოებით. ბრუტსაბძელს შიდა ქართლის მოსახლეობა იალბუზსაც უწოდებს. იგი ძველი ქართლის საკულტო მწვერვალი იყო. მასზე აღმოჩენილია ხის ნაგებობა — ალბათ, განდეგილის თავშესაფარი. ბრუტსაბძელზე პირველი ალპინისტური ასვლა მოეწყო 1929 წელს.

ისტორიული წყაროები
თეიმურაზ ბატონიშვილს ბრუტსაბძელის მთა შეჰყავს იმ შვიდი მთის სიაში, რომლებთანაც დაკავშირებულია ქართული მოდგმა. შესაბამისად ამ მთებს უკავშირებს ქართველთა მთავარი კერპის — ბოჩის შვიდ ხელს.
ბრუცა

ბრუცა — ძუძუმწოვარი ცხოველების გვარი ბრუცასებრთა ოჯახისა. აქვთ 35 სმ-მდე სიგრძის მსხვილი სხეული, რუდიმენტული თვალები. ცხოვრობენ მიწაში, სადაც გრძელი საჭრელი კბილებით თხრიან სავალებს. იკვებებიან მცენარეთა მიწისქვეშა ნაწილებით. საქართველოში (წალკაში, ახალქალაქის ზეგანზე) გვხვდება ერთი სახეობა — თეთრკბილა ბრუცა . გვარში გაერთიანებულია 13–15 სახეობა.
ბრუცუნა

ბრუცუნა — ძუძუმწოვარი ცხოველების გვარი მღრღნელების რიგისა. სხეულის სიგრძე 15 სმ აღწევს. კუდისა - 10 მმ-მდე. ცხოვრობენ მიწაში, სადაც გრძელი საჭრელი კბილებით თხრიან რთულ სავალებს. მიწის ზედაპირზე იშვიათად ამოდიან. წელიწადში 2-ჯერ (ხან 4-ჯერ) ბრუცუნა ყრის 3-5 წრუწუნას. ბრუცუნა გავრცელებულია ევროპის და აზიის უდაბნოებსა და ნახევრად უდაბნოებში. ბრუცუნა იკვებება ბალახოვანი მცენარეების ფესვებით, ბოლქვებითა და ფესურებით. ზოგჯერ აზიანებს კულტურულ მცენარეების ფესვებს.
ბრძამი

ბრძამი — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე მარცვლოვანთა ოჯახის ქასრას გვარისა. აქვს 60—125 სმ სიმაღლის ღერო და მრავალთავთუხიანი საგველა ყვავილედი.

გავრცელებულია ტყეებში და მდელოებზე. მთის შუა სარტყლიდან ალპურ სარტყლამდე. საქართველოს მთიან რაიონებში თითქმის ყველგან გვხვდება. განსაკუთრებით დამახასიათებელია სუბალპური სარტყლისთვის. ქმნის გარკვეულ ფორმაციას — ბრძამიანებს. ბრძამი კარგად ამაგრებს ღორღიანებსა და ნაშალებს. მაღალმოსავლიანია, თუმცა ცხოველთა საკვებად ხეშეში მიწისზედა ნაწილების გამო ნაკლებყუათიანია.
თოვლის პაპა

თოვლის პაპა, თოვლის ბაბუა — საქართველოში მითური ადამიანის სახის არსება, რომელიც ასოცირდება ახალ წელთან. წარმოადგენს ბავშვების ერთ-ერთ უსაყვარლეს ზღაპრისა და რეალურ გმირს. როგორც ბავშვებს სწამთ, ახალი წლის ღამეს კეთილი თოვლის პაპა ჩამოვა მთიდან და უამრავ საჩუქრებს, ტკბილეულს და სხვადასხვა სასუსნავს ჩამოუტანს.

თოვლის პაპის საცხოვრებლად მიიჩნევა სვანეთი, კერძოდ, საქართველოს და სრულიად ევროპის ყველაზე მაღალი დასახლება უშგულის თემი, საიდანაც ყოველ ახალ წელს მიემართება ბავშვებთან საჩუქრებით ხელდამშვენებული. როგორც წესი, თოვლის პაპას გამოსახავენ კეთილი მოხუცის სახით, რომელსაც აქვს გრძელი თეთრი წვერი, მოსხმული აქვს ნაბადი (შავი ან თეთრი ფერის), ახურავს სვანური ქუდი ან ყაბალახი, ცალ მხარზე კი საჩუქრებით სავსე ხურჯინი აქვს გადაკიდებული.

თოვლის პაპის კულტი უკავშირდება ქრისტიანულ წმინდან ნიკოლოზს, თავისი მნიშვნელობით თოვლის პაპას მეტად უახლოვდებიან სხვადასხვა ევროპულ კულტურებში არსებული საახალწლო და საშობაო არსებები, მაგალითად, სლავური დედ მოროზი, ფრანგული პერ ნოელი, გერმანული ვაინახტსმენი, იტალიური ბაბო ნატალე, ინგლისური ფაზერ ქრისმასი და ამერიკული სანტა კლაუსი.
ბრძოლა (მარქსისტული)

„ბრძოლა“ — პირველი ქართული არალეგალური მარქსისტული გაზეთი, ქართველ სოციალ-დემოკრატების ორგანო. გამოდიოდა 1901 წლის სექტემბრიდან —1902 წლის დეკემბრამდე. გამოვიდა 4 ნომერი, №№ 1, 2, 3 დაიბეჭდა ბაქოს არალეგალურ სტამბა „ნინაში“, № 4 — რსდმპ თბილისის კომიტეტის სტამბაში. „ბრძოლა“ აშუქებდა რუსულ და ადგილობრივ სოციალ-დემოკრატთა ორგანიზაციების საქმიანობას, იბრძოდა „ლეგალური მარქსიზმის“, „ეკონომიზმის“, ამიერკავკასიის ნაციონალისტების წინააღმდეგ. „ ისკრამ“ (№ 13, 1901, 20 დეკემბერი) „ბრძოლის“ გამოსვლა აღნიშნა როგორც დიდმნიშვნელოვანი მოვლენა. 1903 წელს კავკასიის სოციალ-დემოკრატები ორგანიზაციების ყრილობის გადაწყვეტილებით „ბრძოლა“ და გაზეთი „პროლეტარიატი“ ერთ ორგანოდ — „პროლეტარიატის ბრძოლად“ გაერთიანდა.
ბრძოლა (ბოლშევიკური)

„ბრძოლა“ — ქართული არალეგალური ბოლშევიკური გაზეთი. გამოდიოდა „თბილისის ბოლშევიკების ლიტერატურული ბიუროს“ ხელმძღვანელობით 1908 წელს, ქართულ და რუსულ ენებზე (გამოვიდა 4 ნომერი). გაზეთში ქვეყნდებოდა წერილები მიმდინარე მომენტის, პარტიული ცხოვრების, პროფკავშირთა საქმიანობის, „ლიკვიდატორების“ წინააღმდეგ ბრძოლისა და სხვა საკითხების შესახებ.
ბრძოლა რსდმპ (ბ)

„ბრძოლა“ — ქართული გაზეთი, რსდმპ (ბ) თბილისის კომიტეტის ლეგალური ყოველკვირეული ორგანო. გამოვიდა 1917 წლის ნოემბრიდან — რსდმპ (ბ) კავკასიის სამხარეო და თბილისის კომიტეტების ყოველდღიური ორგანო. რედაქტორები — მ. ცხაკაია და ფ. მახარაძე. გამომცემელი — რკინიგზის მუშა-ბოლშევიკების კომისია. „ბრძოლამ“ დიდი როლი შეასრულა საქართველოს და ამიერკავკასიის პარტიული ორგანიზაციების საქმიანობაში. მის ფურცლებზე გამოქვეყნდა რსდმპ (ბ) (აპრილი) კონფერენციის, ყრილობის და რსდმპ (ბ) კავკასიის კავშირის პირველი სამხარეო ყრილობის თითქმის ყველა მნიშვნელოვანი დოკუმენტი. გაზეთი სისტემატურად აშუქებდა მუშათა და გლეხთა რევოლუციური მოძრაობის საკითხებს, ბეჭდავდა მასალებს მუშათა გაფიცვებისა და დემონსტრაციების, ჯარისკაცთა მიტინგებისა შესახებ. 1918 წლის 9 თებერვალს ამიერკავკასიის კომისარიატმა გაზეთი აკრძალა. გაიცა თანამშრომელთა დაპატიმრების ორდერები, სტამბა, სადაც იბეჭდებოდა „ბრძოლა“ დაარბიეს და დახურეს.
ბრძოლია თევზი

ბრძოლია თევზი — ლაბირინთიანი თევზების ქვერიგის სახეობა. 8 სმ-მდე სიგრძის ლამაზი თევზია, განსაკუთრებით ლამაზია მამალი გამრავლების პერიოდში. გავრცელებულია სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის მტკნარ წყლებში. მამალი ბრძოლია თევზი მოჩხუბარია, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნების მოსახლეობა მათ ორთაბრძოლასაც კი აწყობს ხოლმე. მამალი ბრძოლია თევზი ჰაერის ბუშტუკებისაგან (ქაფისაგან) წყლის ზედაპირზე აკეთებს ბუდეს, სადაც პირით გადააქვს დედლის მიერ ფსკერზე დაყრილი ქვირითი. ბრძოლია თევზი ადვილად მრავლდება აკვარიუმებში (° — 25-30). გამოყვანილია მისი ფორმები: მარაოკუდა, წითელი, ლურჯი, მწვანე და სხვა.
ბუბა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი ბუბა შეიძლება აღნიშნავდეს:

გეოგრაფიული სახელი
ბუბა — მწვერვალი საქართველოში, ონის მუნიციპალიტეტში
ბუბა — მყინვარი საქართველოში, ონის მუნიციპალიტეტში
ბუბა — ნასოფლარი საქართველოში, ონის მუნიციპალიტეტში

ადამიანის საკუთარი სახელი
ბუბა კიკაბიძე — ქართველი კინომსახიობი, საესტრადო მომღერალი, სცენარისტი, კინორეჟისორი, სიმღერების ავტორი
ბუბა კუდავა — ქართველი ისტორიკოსი
რამაზ „ბუბა“ ხოტივარი — ქართველი კინორეჟისორი, კინოდრამატურგი, კინომსახიობი
ბუბა

ბუბა — მწვერვალი საქართველოსა და რუსეთის (ჩრდილოეთი ოსეთი) საზღვარზე, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს რაჭის კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე, მამისონის უღელტეხილის ჩრდილო-დასავლეთით. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4419 მ. აგებულია პალეოზოური კრისტალური ქანებით, უმთავრესად გრანიტოიდებით. აქვს კლდოვანი და მყინვარული რელიეფი. ბუბის სამხრეთ კალთაზეა მყინვარები: ბუბა, თბილისა და სხვა, საიდანაც სათავეს იღებს მდინარე ჭანჭახის მარჯვენა შენაკადის — ბუბისწყლის მრავალი შენაკადი. ბუბის ქვემო კალთები შემოსილია ალპური მდელოებით. ბუბის მთის კალთებზე შემორჩენილია შუა საუკუნეების ნასოფლარ ბუბის ნაშთები.
ბუბის მყინვარი

ბუბა — ხეობის რთული ტიპის სამხრეთ-დასავლეთური ექსპოზიციის მყინვარი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს რაჭის კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე, მწვერვალ ბუბის სამხრეთ კალთაზე. ასაზრდოებს მდინარე ჭანჭახის მარჯვენა შენაკადს მდინარე ბუბისწყალს. მყინვარის სიგრძე 2,7 კმ, ფართობი 1,5 კმ². თოვლის ხაზის სიმაღლე ზღვის დონიდან 3350 მ-ია. მყინვარის ენის ბოლო 2765 მ-მდე ჩამოდის. იგი სამი ნაკადისაგან შედგება და ერთიანი განიერი ენით ხეობაში ზღვის დონიდან 3020 მეტრზე მთავრდება. შეცდომით მას თბილისას ეძახიან, რაც არასწორია. ყველა ადრეულ გამოცემებში და რაც მთავარია ადგილობრივი მოსახლეობა მას ბუბას უწოდებს.
ივ ტანგი

რეიმონდ ჯორჯეს ივ ტანგი ( ; დ. 5 იანვარი, 1900 — გ. 15 იანვარი, 1955) — სიურეალისტი მხატვარი.

ბიოგრაფია
დაიბადა პარიზში, საფრანგეთში. მისი ორივე მშობელი ბრეტონული წარმომავლობის იყვნენ.

1918 წელს ივ ტანგი შეუერთდა სავაჭრო ფლოტს მანამ, სანამ მას გაიწვევდნენ ჯარში, სადაც იგი მხარდაჭერას უცხადებდა ჟაკ პრევერს. მისი საჯარო მოღვაწეობის ბოლოს, 1922 წელს ივი დაბრუნდა პარიზში, სადაც იგი მუშაობდა შემთხვევით შემხვედრ სამუშაოებზე. სრულიად შემთხვევით ის გადაეყარა ჯორჯო დე კირიკოს ნამუშევარს და ისე იყო შთაბეჭდილებული, რომ მან გადაწყვიტა გამხდარიყო მხატვარი, მიუხედავად მისი არასათანადო განათლებისა.

ტანგის ჰქონდა ჩვეულება, სრულიად ყოფილიყო ჩაფლული მხატვრობის ტალღაში, რომელზედაც ის მოქმედებდა.

მისი მეგობრის, ჟაკ პრევერის მეშვეობით, დაახლოებით 1924 წელს იგი მოხვდა ანდრე ბრეტონის გარშემო მყოფი სიურეალისტი მხატვრების ჯგუფში. ტანგიმ მალევე შეძლო განევითარებინა საკუთარი უნიკალური მხატვრობის სტილი, რამაც მას 1927 წელს მისცა საშუალება პირველი გამოფენა ჩაეტარებინა პარიზში. ბრეტონმა კონტრაქტი დაუდო ტანგის, რათა მას 12 ნაწილი გაეკეთებინა წელიწადში, მაგრამ მისი შემოსავლების მიხედვით ტანგი უფრო ნაკლებს აკეთებდა და მან მხოლოდ 8ხელოვნების ნიმუში შექმნა ბრეტონისთვის.

1930-იანი წლების განმავლობაში, ტანგი ეწეოდა ბოჰემურ ცხოვრებას, რამაც მისი პირველი ქორწინება შეიწირა. 1928 წლიდან ტანგი მეთვალყურეობს მხატვარ კეი სეიჯს, რის შედეგადაც ტანგი მეორედ ქორწინდება.

მეორე მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ სეიჯი მიმეგზავრება მშობლიურ ქალაქ ნიუ-იორკში და ტანგი, რომელიც ბრძოლისთვის გამოუდეგარი აღმოჩნდა, მასთან ერთად მიდის. მათ გადააკეთეს სოფლის ერთ-ერთი სახლი მხატვრების სახლად ვუდბერში, კონეკტიკუტის შტატში. 1948 წელს ტანგი გახდა აშშ-ის მოქალაქე.

1955 წელს ტაგიმ გადაიტანა ფატალური დარტყმა ვუდბერში. მის სხეულს გაუკეთეს კრემაცია და შენახული იყო სეიჯის სიკვდილამდე, 1963 წლამდე. მისი ფერფლი გაფანტა მისმა მეგობარმა პიერ მატისმა დოუარნენნეზის სანაპიროზე, მის საყვარელ ბრეტონეთში, ტანგის ორივე მეუღლის ფერფლთან ერთად.

ტანგის სურათები ფლობენ უნიკალურ, ადვილად ამოსაცნობ სტილს, არწარდგენილი სიურეალიზმისა. დიდად შეზღუდული ფერების პალიტრაში მხოლოდ ხანდახან ფეთქდება კონტრასტული ფერადი მხარეები.
ბუბნოვი ვალეტი

„ბუბნოვი ვალეტი“ — მოსკოველ ფერმწერთა გაერთიანება. სახელი ეწოდა 1910 წელს გამართული ამავე სახელწოდების გამოფენის მიხედვით.

„ბუბნოვი ვალეტის“ მხატვრები პეტრე კონჩალოვსკი, ა. კუპრინი, ა. ლენტულოვი, ილიამაშკოვი, ვასილი როჟდესტვენსკი, რობერტ ფალკი და სხვები უარყოფდნენ აკადემიზმსა და საუკუნის რეალიზმს, უპირისპირდებოდნენ აგრეთვე საუკუნის ათწლეულის რუსული ხელოვნების მისტიკურ სიმბოლიზმს. ისინი მუშაობდნენ სეზანის შემოქმედების, ფოვიზმისა და კუბიზმის ფერწერულ-პლასტიკური მანერით. ამას გარდა მიმართავდნენ რუსულ ლუბოკსა და ხალხურ სათამაშოს გამომსახველობითს ხერხებს.

პრაქტიკულად „ბუბნოვი ვალეტი“ რევოლუციის წინა ათწლეულის კრიზისის გამოძახილი იყო. მისი წევრები ამტკიცებდნენ ფერწერის „თვითმიზნურობას“ — ფორმებს ისინი ფერების საშუალებით აგებდნენ, მოცულობებს კი სიბრტყობრივად გადმოსცემდნენ, მათი ნამუშევრებისათვის დამახასიათებელია მოცულობის ხაზგასმული დეფორმაცია და ფაქტურის თითქმის ლუბოკური ფერადოვნება.

1912 წელს „ბუბნოვი ვალეტს“ გამოეყო ერთი ჯგუფი მხატვრებისა, რომლებიც პრიმიტივიზმის, კუბოფუტურიზმისა და აბსტრაქციონიზმისაკენ იხრებოდნენ (ვ. და დ. ბურლიუკები, ნ. გონაჩაროვა, მიხეილ ლარიონოვი, კაზიმირ მალევიჩი და სხვა). მათ მოაწყვეს გამოფენა „ვირის კუდის“ სახელწოდებით.

1916 წელს „ბუბნოვი ვალეტის“ გაერთიანება ფაქტობრივად დაიშალა (1917 წელს მოწყობილ გამოფენაში მის წამყვან მხატვრებს მონაწილეობა არ მიუღიათ). 1925 წელს „ბუბნოვი ვალეტის“ ყოფილ წევრთა ინიციატივით შეიქმნა გაერთიანება „მოსკოველი ფერმწერები“, რომელიც შემდეგ „მოსკოველ მხატვართა საზოგადოებად“ გარდაიქმნა.
ბუგრები

ბუგრები , მცენარეთა პარაზიტი მწერების ქვერიგი ტოლფრთიანების რიგისა. სხეულის სიგრძე 0,3-იდან 7,5 მმ აღწევს; შეფერილობა ჩვეულებრივ შეხამებულია იმ მცენარის ფერთან, რომელზედაც ბუგრები პარაზიტობენ. ხშირად დაფარული არიან ცვილისებრი მტვრით ან ღინღლით.

ბუგრებს ახასიათებს პართენოგენეზისა და სქესობრივი გამრავლების მონაცვლეობა. პარაზიტობს გარკვეულ მცენარეზე და მცენარის გარკვეულ ნაწილებზეც კი. ზოგი ბუგრი კულტურული მცენარის საშიში მავნებელია (ვაზის ფილოქსერა, კომბოსტოსა და ბურტყლა ბუგრები), ზოგი - მცენარეთა ვირუსული დაავადებების სახეობა, რომლებიც უმთავრესად ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყელში არიან გავრცელებული.

საქართველოში გავრცელებულია ბუგრების მრავალი სახეობა, ბუგრები ხშირად სიმბიოზურ დამოკიდებულებაშია ჭიანჭველებთან, რომლებსაც ბუგრების ტკბილი გამონადენი იზიდავს. ბუგრების მრავალი სახეობის უხვი გამონადენი მცენარეზე ქმნის ე. წ. ცვარტკბილს, რომელსაც ფუტკრები ღალის ნაკლებობის დროს იყენებენ. ზოგი ბუგრი სასარგებლოა - მათ მიერ მცენარეებზე (ფსტასა ან ბუსტუღზე) წარმოქმნილი გალებიდან იღებენ ძვირფას მღებავ და მთრიმლავ ნივთიერებებს. მავნე ბუგრებს ებრძვიან ქიმიური, აგროტექნიკური და ბიოლოგიური მეთოდებით.
ბუზარასებრნი

ბუზარასებრნი — ბუზების ოჯახი. აქვთ ქიტინით დაფარული 3-12 მმ სიგრძის ბრტყელი სხეული, მჩხვლეტ-საწუწნი პირის აპარატი. უმრავლესობას ფრთები არ აქვს. ოჯახი აერთიანებს 20 გვარს, რომელშიც შედის 150 სახეობა. გავრცელებულია ყველა კონტინენტზე. ბუზარასებრნი, როგორც წესი, ცხოვრობენ პატრონის ბეწვსა და ბუმბულში. პარაზიტობენ როგორც შინაურ (ძროხა, ცხვარი, ცხენი, აქლემი, ძაღლი), ისე გარეულ (ირემი, შველი, ღორი) ძუძუმწოვრებსა და ფრინველებზე. ზოგჯერ მნიშვნელოვანი ზიანი მოაქვს.