ალფრედო ბალდომირი

ალფრედო ბალდომირი (დ. 27 აგვისტო, 1884 — გ. 25 თებერვალი, 1948) — ურუგვაელი სამხედრო პირი, არქიტექტორი და პოლიტიკოსი. იგი 1938 წლიდან 1943 წლამდე ურუგვაის პრეზიდენტის პოსტს იკავებდა.

წარმომავლობა და განათლება
ბალდომირი მონტევიდეოში დაიბადა. 1900 წელს მან სამხედრო კარიერის გაგრძელება გადაწყვიტა და სამხედრო აკადემიაში ჩაირიცხა, თუმცა მისი სწავლა მეხუთე კურსზე 1904 წლის რევოლუციამ შეაფერხა, რომლის დროსაც იგი სხვადასხვა სამხედრო პოზიციაზე მსახურობდა. საომარი მოქმედებების დასრულების შემდეგ იგი დაუბრუნდა აკადემიას და სწავლის დასრულებისთანავე არმიის ოფიცერი გახდა. მოგვიანებით მან არქიტექტურის სკოლაში ჩააბარა და იქაც სრული კურსი გაიარა. 1913-დან 1919 წლამდე იგი არმიის გენერალურ შტაბში არქიტექტორად მსახურობდა, მოგვიანებით კი სამხედრო მშენებლობის ბიუროს უფროსის მოადგილედ დაინიშნა, სადაც არაერთი პროექტის დასრულებაში მიიღო მონაწილეობა. საბოლოოდ იგი თავად ჩაუდგა ამ ბიუროს სათავეში და ამ პოსტს გაბრიელ ტერას გაპრეზიდენტების დროსაც იკავებდა. ბალდომირის პოლიტიკური კარიერა მჭიდროდ იყო დაკავშირებული მის პროფესიულ გამოცდილებასთან. 1931 წლის მარტში იგი მონტევიდეოს პოლიციის უფროსად დაინიშნა, რასაც 1934 წლის აპრილში რესპუბლიკის მეორე ვიცე-პრეზიდენტად არჩევა მოჰყვა. 1935 წლის სექტემბერში მან დაიკავა ეროვნული თავდაცვის მინისტრის პოსტი მინისტრთა კაბინეტში და ამ თანამდებობაზე მანამ დარჩა, სანამ პრეზიდენტობის კანდიდატად წარდგენის გამო გადადგებოდა.

პოლიტიკური მოღვაწეობის პარალელურად, ბალდომირი აქტიურ პედაგოგიურ საქმიანობას ეწეოდა სამხედრო სკოლასა და საინჟინრო სპეციალიზებულ სასწავლებელში. თხუთმეტი წლის განმავლობაში იგი არქიტექტურის სკოლაში მშენებლობის პროფესორი იყო. აღსანიშნავია მისი მოღვაწეობა „იაფიანი საცხოვრებლების კომისიის“ პრეზიდენტის პოსტზეც, სადაც იგი კურირებდა დაბალი რანგის მოხელეების, დაქირავებული თანამშრომლებისა და მუშებისთვის განკუთვნილი სახლების მშენებლობას.

პრეზიდენტობა
ალფრედო ბალდომირი 1938 წელს აირჩიეს ურუგვაის პრეზიდენტად მმართველი „კოლორადოს“ პარტიიდან. მან მოვალეობის შესრულება 1938 წლის 19 ივნისს დაიწყო, ხოლო ვიცე-პრეზიდენტის პოსტი მის დროს ალფრედო ნავარომ დაიკავა. ბალდომირმა პრიორიტეტად ურუგვაის საერთაშორისო საქმეებში ჩართვა აქცია და საგარეო საქმეთა მინისტრად ცნობილი დიპლომატი ალბერტო გუანი დანიშნა.

მეორე მსოფლიო ომის დროს ურუგვაი ფორმალურად ნეიტრალიტეტს ინარჩუნებდა, თუმცა პრაქტიკაში ბალდომირის მთავრობა მნიშვნელოვან მხარდაჭერას უწევდა მოკავშირეებს. ომის დაწყებისთანავე პრეზიდენტმა ქვეყნის შიგნით „ღერძის“ ქვეყნების მხარდაჭერა აღკვეთა, ხოლო 1942 წლის დასაწყისში მათთან დიპლომატიური ურთიერთობები საბოლოოდ გაწყვიტა. სწორედ ამ პერიოდში ბალდომირმა, რომელიც უკვე არმიის გენერალი იყო, სამხედრო გადატრიალების გზით ძალაუფლება გაიფართოვა, დაითხოვა პარლამენტი და საგანგებო მდგომარეობა გამოაცხადა. მისი მმართველობის ვადა, რომელიც იწურებოდა, ერთი წლით გახანგრძლივდა, რასაც მალევე ახალი კონსტიტუციის მიღება მოჰყვა.

ბალდომირის პრეზიდენტობის დროს რეფორმების ფართო სპექტრი განხორციელდა. შრომის უსაფრთხოების კუთხით, 1939 წლის 7 სექტემბრის დეკრეტით შეიცვალა რეგულაციები სამშენებლო ხარაჩოების უსაფრთხოების შესახებ, ხოლო 1938 წლის 19 ოქტომბრის დეკრეტმა, როგორც ერთ-ერთი კვლევა აღნიშნავს, „შრომითი კანონმდებლობის გამოყენების მიზნით ჩამოაყალიბა იურიდიული დეფინიცია, რომლის მთავარი კრიტერიუმიც დაქირავებული მუშაკის მიერ გაწეული ინტელექტუალური ან ფიზიკური ძალისხმევის უპირატესობაა“. 1939 წლის სექტემბრის აქტით გათვალისწინებული იყო გადასახადებისგან თავისუფალი საცხოვრებლების მშენებლობა, ხოლო 1939 წლის დეკემბერში შემოიღეს კანონი, რომელიც არეგულირებდა შინშრომას. კიდევ ერთი კანონით განისაზღვრა მინიმალური სტანდარტები ბრინჯის პლანტაციებში მუშაობისთვის. 1939 წლის მარტში შემოიღეს მუშაკთა ჯანმრთელობის რეესტრები და პერიოდული სამედიცინო შემოწმებები ჯანმრთელობისთვის მავნე პროფესიებში, ხოლო 1939 წლის აგვისტოს დეკრეტით დამსაქმებლებისთვის სავალდებულო გახდა „სპეციალური დამცავი ტანსაცმლის უზრუნველყოფა იმ მუშაკებისთვის, რომლებიც წყალში მუშაობენ“. 1939 წლის 15 მაისის აქტით განისაზღვრა, რომ „სამშენებლო ინდუსტრიის მუშაკებს გარკვეულ პირობებში შეუძლიათ მიიღონ სესხი, რომელიც ერთი თვის ხელფასის ტოლფასია და მისი დაფარვა 20 თვის განმავლობაში უნდა მოხდეს“. 1939 წლის იანვრის რეზოლუციით გათვალისწინებული იყო „ინსტრუქტაჟი სამრეწველო და სოციალურ ჰიგიენაში და ჯანდაცვის ვიზიტორთა მომზადება“, ხოლო 1939 წლის ნოემბერში გამოცემული დეკრეტი ეხებოდა ყურძნის საწნეხი მანქანების გამოყენებისას უსაფრთხოების ნორმებს.

სოფლის მეურნეობის მიმართულებით, 1939 წლის 20 დეკემბრის კანონმა დაუშვა ექსპროპრიაცია გამოსახლებული ფერმერების სასარგებლოდ, ხოლო 1941 წლის კანონმა (მიწის განაწილების შესახებ), ჩამოაყალიბა ექსპროპრიაციის, ექსპლუატაციისა და სხვა პროცედურების რეჟიმი ურუგვაის იპოთეკური ბანკის მონაწილეობით. ასევე, 1941 წლის 5 აპრილით დათარიღებულმა კანონმა სპეციალური შეღავათები დააწესა სასოფლო-სამეურნეო კოოპერატივებისთვის.

სოციალური უზრუნველყოფის სფეროშიც სხვადასხვა რეფორმა განხორციელდა. 1939 წელს შემოიღეს უმუშევრობის კომპენსაცია გემის ჩაძირვის შედეგად დაღუპული მეზღვაურებისთვის, 1940 წელს კი — მარჩენალდაკარგულის პენსია ყველა საჯარო მოხელისთვის, ხოლო 1941 წელს საპენსიო უფლებამოსილება მთელ სამხედრო პერსონალზე გავრცელდა. იმავე წელს დაარსდა ნოტარიუსთა საპენსიო ფონდი, რომელიც აწესრიგებდა ინვალიდობის, მარჩენალის დაკარგვისა და პენსიაზე გასვლის საკითხებს ამ სფეროს პროფესიონალებისთვის. მომდევნო წელს შინაამომსახურეები და სხვა საოჯახო მეურნეობაში დასაქმებულები მოხვდნენ მრეწველობის, ვაჭრობისა და საზოგადოებრივი მომსახურების საპენსიო ფონდის დაფარვის ქვეშ. ასევე შეიქმნა სოფლის მეურნეობის მუშაკთა საპენსიო ფონდი, რათა განეკარგა მარჩენალდაკარგულის, ინვალიდობისა და სიბერის პენსიები აგრარულ საწარმოებში დასაქმებულთათვის. 1941 წლის 3 იანვარს მიღებულმა კანონმა სიკვდილის, სიბერისა და ინვალიდობის დაზღვევა სავალდებულო გახდა მათთვის, ვინც დამოუკიდებლად მუშაობდა ან ბიზნესის მფლობელი იყო, ხოლო 1941 წლის 28 თებერვალს მიღებულმა კანონმა გაზარდა მუშაკთა კომპენსაცია და გააფართოვა იმ პირთა რაოდენობა, ვისზეც ეს შეღავათი ვრცელდებოდა.

ბოლოს, 1943 წელს ბალდომირმა ნებაყოფლობით ჩაატარა არჩევნები და დატოვა პოსტი, თუმცა ამით „კოლორადოს“ პარტიის მრავალწლიანი დომინირება ქვეყნის მართვაში კვლავ შენარჩუნდა.

ცხოვრების შემდგომი წლები
ბალდომირი პრეზიდენტობიდან 1943 წლის 1 მარტს გადადგა. ამის შემდეგ, 1943-დან 1946 წლამდე, იგი ურუგვაის აღმოსავლეთ რესპუბლიკის ბანკის პრეზიდენტი იყო. 1948 წელს იგი მონტევიდეოში ავადმყოფობის შედეგად გარდაიცვალა.

მემკვიდრეობა
ბალდომირის ქმედებებმა, რომლებიც მეორე მსოფლიო ომში ურუგვაის მოკავშირეებთან იდენტიფიცირებას ისახავდა მიზნად, შეამსუბუქა მისი, როგორც წინააღმდეგობრივი ისტორიული ფიგურის რეპუტაცია. აღსანიშნავია, რომ იგი იყო ურუგვაის წინა პრეზიდენტის, გაბრიელ ტერას აქტიური მხარდამჭერი, რომელიც ქვეყანას დეკრეტების მეშვეობით მართავდა.

მიუხედავად ამისა, ბალდომირმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ურუგვაიში დემოკრატიის აღდგენაში. მაშინ, როდესაც „ “-ის ფრთა ავტორიტარიზმისა და 1934 წლის კონსტიტუციის შენარჩუნებას ისწრაფოდა, ბალდომირმა პერლ-ჰარბორზე თავდასხმის შემდეგ აშშ-ის ომში ჩაბმა გამოიყენა ამ ჯგუფთან დასაპირისპირებლად და ურუგვაის მოკავშირეების მხარეს გადასაყვანად. 1942 წელს მან გაწყვიტა დიპლომატიური კავშირები „ღერძის“ ქვეყნებთან, პოლიტიკურად გაემიჯნა ლუის ალბერტო დე ერერას და მოაწყო „თვითგადატრიალება“ დემოკრატიის აღსადგენად და 1934 წლის კონსტიტუციის მოსაშორებლად.

ეს მოვლენები ცნობილი გახდა „კეთილი გადატრიალების“ სახელით და მას ჩუმად უჭერდა მხარს როგორც „კოლორადოს“ პარტიის ბატლისტური ფრთა, ისე ამერიკის შეერთებული შტატები. ურუგვაის დაბრუნება დემოკრატიულ მმართველობასთან 1973 წლამდე გაგრძელდა, სანამ ქვეყანაზე კონტროლს სამხედრო დიქტატურა დაამყარებდა.