iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ქვემო მაკვანეთი

ქვემო მაკვანეთი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (ქვემო მაკვანეთი, ზემო მაკვანეთი, გოგიეთი). მდებარეობს მდინარეების ბჟუჟისა და აჭისწყლის შუამდინარეთში. ზღვის დონიდან 130 მ. ოზურგეთიდან 4 კმ. სოფლის სასაფლაოზე შემორჩენილია ნაეკლესიარი.

სოფელში არის საჯარო სკოლა, ხარების სახელობის ეკლესია, ასევე კაოლინის საბადო, რომლის ფენის სიმძლავრე 0,4-დან 11 მეტრამდეა. მისდევენ მეფრინველეობას. სოფლის ერთ-ერთი უბანია წყავშანა. სოფელში ჩამოდის მდინარეები აგიდაყვა და შკვარაშკურა.

მოსახლეობა
გოგიეთი

გოგიეთი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, ადმინისტრაციულ ერთეულ მაკვანეთში (სოფლები: გოგიეთი, ზემო მაკვანეთი, ქვემო მაკვანეთი).

მდებარეობს მესხეთის ქედის მთისწინეთში, მდინარე აგიდაყვის (ბჟუჟის შენაკადი) მარჯვნივ. ზღვის დონიდან 280 მ, ოზურგეთიდან 9 კმ., ქვემო მაკვანეთიდან 3 კმ. სოფელში გავრცელებულია მეფუტკრეობა.

ისტორია
სოფელში ადრე ხდებოდა კირის მოპოვება და შემორჩენილია ტოპონიმი „ნაკირევი“. გოგიეთი ეკუთვნოდათ აზნაურ იორაშვილებს. ისტორიულად შედიოდა შემოქმედის სასოფლო საზოგადოებაში. შემოქმედის ეკლესიაშივე ინახებოდა გოგიეთიდან წაღებული წმინდა დიმიტრის ხატი. სოფელში იდგა ეკლესია, რომელიც ამჟამად დანგრეულია. შემორჩენილია იატაკის და საკურთხევლის ნაწილი, ასევე ქვის ჯვრები, ოთკუთხა თლილი ქვის ფრაგმენტები. ეკლესიის დანარჩენი ნაწილი ხის იყო, ის დაშალეს 1930-იან წლებში და ააშენეს სკოლა, რომელიც ასევე აღარ არის შემორჩენილი. 1963-1964 წლებში მიმდინარეობდა მაკვანეთი-გოგიეთის საბაგირო გზის მშენებლობა, რომელიც არ დასრულებულა.

ბაზიერების გორა
სოფელში არის ადგილი ბაზიერების გორა, სადაც დგას გურიაში ცნობილი ბაზიერების მემორიალი. ნადირობის სეზონის გახსნის წინ იქ იკრიბებიან ბაზიერები და აღნიშნავენ სეზონის გახსნას.

მოსახლეობა
ცნობილი ადამიანები
ნიკოლოზ ქარცივაძე (1884-1937) – საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრი, რეპრესირებული
მსოფლიო

მსოფლიო — პლანეტა დედამიწის გავრცელებული სახელი ადამიანთა გადმოსახედიდან, როგორც ადამიანებით დასახლებული ადგილი. სიტყვა ხშირად გამოიყენება კაცობრიობის მთლიანი გამოცდილებისა და ისტორიის აღსანიშნავად, ან ზოგადად კაცობრიობის ყოფის გამოსახატად.

მეტაფიზიკურ კონტექსტში, მსოფლიო შეიძლება აღნიშნავდეს სამყაროს, ყველაფერს რაც რეალობას ქმნის.
ტუვა

ტუვა, ტუვის რესპუბლიკა (რუს. ́ ́, ტუვ. ) — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი, შედის ციმბირის ფედერალურ ოკრუგში. წარმოიქმნა 1944 წლის 11 ოქტომბერს.

გეოგრაფია
რესპუბლიკა მდებარეობს სამხრეთ ციმბირის ტერიტორიაზე. აღმოსავლეთით და სამხრეთით ესაზღვრება მონღოლეთი, ჩრდილოეთით - კრასნოიარსკის მხარე, ჩრდილო-დასავლეთით - ხაკასეთი, ჩრდილო-აღმოსავლეთით - ბურიატეთი და ირკუტსკის ოლქი, ხოლო დასავლეთით - ალთაის რესპუბლიკა.

ტუვა გამოირჩევა მთაგორიანი რელიეფით, მის ტერიტორიაზე გადაჭიმულია საიანის და ტანუ-ოლას ქედები. რესპუბლიკის უმაღლეს მწვერვალია მთა მონგუნ-ტაიგა (3970 მ).

ჰავა კონტინენტურია. დამახასიათებელია ზამთრისა და ზაფხულის ტემპერატურებს შორის მაღალი ამპლიტუდა. რესპუბლიკის ტერიტორიაზე ასევე გავრცელებულია მარადი მზრალობა.

ტუვის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი მოქცეულია ენისეის აუზში; უმსხვილესი მდინარეები, როგორებიცაა კაა-ხემიდა ბიი-ხემი, ამ უკანასკნელის შენაკადებს წარმოადგენენ. მრავლადაა სხვადასხვა ტიპის მინერალური წყლები, ასევე მყინვარული და მარილიანი ტბები. სასარგებლო წიაღისეულიდან აღსანიშნავია ქვანახშირი, რკინის მადანი, კობალტი, ოქრო. რესპუბლიკის მნიშვნელოვანი სიმდიდრეა მისი ველური ბუნება და შეადრებით ხელუხლებელი ლანდშაფტები.

ისტორია
ტუველთა წინაპარი თურქულენოვანი ხალხი რესპუბლიკის ტერიტორიაზე ძველთაგანვე ცხოვრობდნენ. სხვადასხვა დროს ტუვა შედიოდა მონღოლთა და ცინის იმპერიის შემადგენლობაში. საუკუნიდან აქ დასახლება დაიწყეს რუსებმა. ჩინეთის 1911 წლის რევოლუციის პერიოდში, ადგილობრივმა მმართველმა წრეებმა რუსეთის იმპერიის გავლენით მოითხოვეს ცინის იმპერიიდან გამოსვლა და რუსეთის პროტექტორატის ქვეშ შესვლა. 1921 წელს წარმოიშვა დამოუკიდებელი ტანუ-ტუვის რესპუბლიკა, რომელიც მოგვიანებით, 1944 წელს ადგილობრივი საკანონმდებლო ორგანოს თხოვნით, შეუერთდა საბჭოთა კავშირს ჯერ როგორც ავტონომიური ოლქი, ხოლო შემდეგ როგორც ავტონომიური რესპუბლიკა რსფსრ-ის შემადგენლობაში. 1993 წელს მიღებული იქნა ახალი კონსტიტუცია, რომლის მიხედვითაც, რესპუბლიკა ცხადდება რუსეთის ფედერაციის ნაწილად, მაგრამ ამასთან უფლებას იტოვებს, ჩატარდეს რეფერენდუმი დამოუკიდებლობის მოთხოვნით.

დემოგრაფია
2009 წლის შეფასებით, ტუვის მოსახლეობა შეადგენს 313 ათას კაცს, მათ შორის უმრავლესობას (77 %) ტუველები შეადგენენ, ასევე ცხოვრობენ რუსები 20 %. მოსახლეობის ნახევარზე ცოტა მეტი თავმოყრილია ქალაქებში.

ტუველები მისდევენ ტიბეტურ ბუდიზმს, რომელიც შერწყმიულია ადგილობრივ შამანისტურ კულტებთან. გავრცელებულია მართლმადიდებლობა, ძირითადად - რუსულენოვან მოსახლეობაში.

რესპუბლიკის უდიდესი ქალაქია კიზილი (108 ათ. მცხ), აღსანიშნავია აკ-დოვურაკი, შაგონარი.

ეკონომიკა
რესპუბლიკაში განვითარებულია რკინის, ქვანახშირის, კობალტის მოპოვებითი მრეწველობა, ხის დამუშავება. გეგმაშია, აიგოს კიზილისა და კურგანოვოს დამაკავშირებელი სარკინიგზო მონაკვეთი, რაც მნიშვნელოვნად შეუწყობს ხელს ტუვის სამრეწველო ათვისებას. გარდა საავტომობილო ტრანსპორტისა, დიდია სამდინარო გადაზიდვების წილი.

კულტურა
ტუვა ცნობილია თავისი სპეციფიკური სასიმღერო ხელოვნებით - ე. წ. ტუვური ყელისმიერი სიმღერით, რომელიც წარმოადგენს ობერტონებში სიმღერის ტექნიკას. ამ ხალხურ ხელოვნებას იყენებს ბევრი ადგილობრივი მუსიკოსი, მათ შორის ყველაზე ცნობილი - როკ-ჯგუფი იატ-ხა.
სტავროპოლის საბჭოთა რესპუბლიკა

სტავროპოლის საბჭოთა რესპუბლიკა (რუს. ) — ეს სახელწოდება მიიღო სტავროპოლის გუბერნიამ იქ საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ, 1918 წლის 1 (14) იანვარს, გუბერნიის სახალხო კრების გადაწყვეტილებით გუბერნიის აღმასკომის თავმჯდომარე გახდა ესერ-მაქსიმალისტი გ. მეშჩერიაკოვი. 8 (21) იანვარს, ღამით, აირჩიეს სახკომსაბჭო (თავმჯდომარე ბოლშევიკი ა პონომარიოვი). სტავროპოლის საბჭოთა რესპუბლიკა გამოცხადდა რსფსრ-ს შემადგენელ ნაწილად. საგუბერნიო აღმასკომი სცემდა გაზეთ „ვლასტ ტრუდას“. 28 აპრილს ესერებმა სტავროპოლში შექმნეს „სამხედრო რევოლუციური კომიტეტი” დააპატიმრეს სახკომსაბჭოს თავმჯდომარე ა. პონომარიოვი და სხვა. ეს გამოსვლა ჩაახშეს, დაპატიმრებულები კი გაათავისუფლეს. 1918 წლის 9-14 მაისს მოიწვიეს საბჭოების საგანგებო, საგუბერნიო ყრილობა, რომელმაც სახკომსაბჭოს ფუნქციები გადასცა ახლად არჩეულ საგუბერნიო აღმასკომის პრეზიდიუმს; წევრების უმრავლესობა ბოლშევიკი იყო. ჩრდილოეთ კავკასიის საბჭოების ყრილობამ (1918 წელი, 5-7 ივლისი) მიიღო გადაწყვეტილება სტავროპოლის საბჭოთა რესპუბლიკის ჩრდილოეთ კავკასიის საბჭოთა რესპუბლიკაში შესვლის შესახებ.
გომი (ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი)

გომი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, შემოქმედის ადმინისტრაციულ ერთეულში.

მდებარეობს მესხეთის ქედის მთისწინეთში, მდინარე ბჟუჟის მარჯვნივ, ზღვის დონიდან 250 მ.-ზე., ოზურგეთიდან 9 კმ. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 2160 მმ. სოფელში არის საჯარო სკოლა. სახელწოდება გომი აღნიშნავს საქონლის საზამთრო სადგომს. სოფელში მოედინება მდინარე კალუა.

ისტორია
გომს მოიხსენიებს იოჰან გიულდენშტედტი ( ს.). სოფელში არის წმ. გიორგის ეკლესია ( ს.). საუკუნეში გომში იდგა იოანე ნათლისმცემლის სახელობის გუმბათიანი ხის ეკლესია. ტაძარში ინახებოდა ნათლისმცემლის ხატი წარწერით, რომელიც 1817 წლით თარიღდებოდა. 1890-იან წლებში სოფელში ცხოვრობდა 40-მდე ოჯახი. თითქმის ყველა მათგანი მისდევდა მეფუტკრეობას. განთქმული იყო გომის „სანთლის არაყი“, რომელსაც აქაურები თაფლისგან ამზადებდნენ და ყიდდნენ.

ეკონომიკა
სოფლის ტერიტორიაზე მოწყობილია ჰიდროელექტროსადგური ბჟუჟჰესი და მისი სათავე ნაგებობა. სოფელში არის სიენიტების საბადო. 2016-2019 წლებში მაისის თვეში სოფელში იმართებოდა ექსტრემალური კაიაკინგის ყოველწლიური ჩემპიონატი.

მოსახლეობა
ცნობილი ადამიანები
გერასიმე მახარაძე – საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრი
ივანე გოლიაძე – ცირკის მსახიობი
გონებისკარი

გონებისკარი — სოფელი საქართველოში, ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, შემოქმედის ადმინისტრაციულ ერთეულში.

მდებარეობს მესხეთის ქედის მთისწინეთში, მდინარე ბჟუჟის ნაპირებზე, ზღვის დონიდან 190 მ.-ზე, ოზურგეთი-გომისმთის საავტომობილო გზაზე, ოზურგეთიდან 6 კმ., შემოქმედიდან 1 კმ.

ისტორია
სოფლის ძველი სახელწოდებაა გომების კარი. საუკუნეში ეწოდებოდა კარისყურე (კარისყური). 1851-1852 წლებში გლეხებმა დიანოს სურგულაძის და გოგია მამაკაიშვილის ხელმძღვანელობით შეიარაღებული გამოსვლა მოაწყვეს. 1871-1916 და 1862-1896 წლებში იმერეთის სინოდის კანტორის მეტრიკული წიგნების საძიებელში ფიქსირდება კარისყურის წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია, რომელიც ასევე იხსენიება არქიმანდრიტ არსენ მგალობლიშვილის მიერ 1828 წელს შედგენილ შემოქმედის ეპარქიის ეკლესიების სიაში. ეკლესიის მრევლი 20 კომლს შეადგენდა. ეკლესია იყო ხის, გუმბათიანი. მასში ინახებოდა წმინდა გიორგის წარწერიანი ხატი.

მოსახლეობა
}
კვირიკეთი

კვირიკეთი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, შემოქმედის თემში (სოფლები: გომი, გონებისკარი, კვირიკეთი, შემოქმედი, წითელმთა). მდებარეობს მდინარე ბჟუჟის მარჯვნივ, ზღვის დონიდან 75 მ., ოზურგეთიდან 1,5 კმ. სოფელში არის საჯარო სკოლა. საბჭოთა პერიოდში სოფელში გავრცელებული იყო მეჩაიეობა.

ეკლესია
სოფელში დგას საუკუნის წმინდა კვირიკესა და ივლიტას სახელობის დარბაზული ეკლესია. ქვით ნაგებ ტაძარში მოთარეშე ოსმალებს გუმბათი და ეკვდრები დაუნგრევიათ. 1828 წელს მის სამრევლოში 17 კომლი შედიოდა. ეკლესია ორი კომლით ეკუთვნოდა კვიპროსზე მდებარე გიქოკოს მონასტერს. ტაძრის რეკონსტრუქცია 1990 წლის თებერვალში დაიწყო და 1991 წლის 28 ივლისს დასრულდა.

მოსახლეობა
ცნობილი ადამიანები
სოფელში დაიბადნენ:
ნესტორ კალანდარიშვილი - ანარქისტი და რევოლუციონერი. სოფელში მოქმედებდა მისი სახელობის სახლ-მუზეუმი;
მელქისედეკ გუნთაიშვილი - ფირალი, ტერორისტი, რევოლუციონერი. დასაფლავებულია კვირიკეთის ეკლესიის ეზოში;
გურამ თიკანაძე - ალპინისტი და ფოტოგრაფი;
ივლიანე კეჭაყმაძე - მომღერალი.
წითელმთა

წითელმთა — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, შემოქმედის თემში (სოფლები: გომი, გონებისკარი, კვირიკეთი, შემოქმედი, წითელმთა). მდებარეობს მდინარე ბჟუჟის ნაპირებზე, ზღვის დონიდან 170 მ.-ზე, ოზურგეთიდან 2 კმ. სოფელში ჩამოედინება მცირე მდინარე კიკვატა, რომელიც ბჟუჟის მარცხენა შენაკადია. სოფელში არის ოქრას საბადო, ეკლესია, საოჯახო სასტუმრო.

ისტორია
1828 წლისთვის სოფელში იდგა წმინდა გიორგის სახელობის ხის ეკლესია, რომლის სამრევლო შეადგენდა 26 კომლს.შემორჩენილია ნაეკლესიარი. 1983 წელს სოფელში აშენდა სასროლეთის კომლექსი.

მოსახლეობა
ცნობილი ადამიანები
გოგია ლომჯარია (1860-1886) — ფირალი
ნესტორ ერქომაიშვილი (1862-) — რევოლუციონერი
ალექსანდრე ერქომაიშვილი (1887-1937) — რევოლუციონერი
ბოხვაური

ბოხვაური — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ბოხვაური, ჭალა). მდებარეობს მდინარეების ბჟუჟისა და ნატანების შუამდინარეთში, ზღვის დონიდან 100 მ.-ზე, ოზურგეთიდან 5 კმ. სოფელში არის საჯარო სკოლა. სოფელში მიედნიება მდინარეები ნაბჟუარა და დვაბზუსწყალი. არქიტექტურული ძეგლებიდან აღსანიშნავია საბჭოთა პერიოდის ადმინისტრაციული შენობა.

სახელწოდება
ლეგენდის მიხედვით ამ ადგილებში ცხენითა და ურმით დადიოდა ვინმე ბახვა ურია, შემდეგ კი ამ ადგილებს ბოხვაური უწოდა ხალხმა. სამეცნიერო მოსაზრებით, ის შესაძლოა წარმოშობილი იყოს გვარ ბოხვაძისაგან.

ისტორია
შედიოდა დვაბზუს სასოფლო საზოგადოებაში. 1828 წლისთვის სოფელში იდგა წმინდა გიორგის სახელობის ხის ეკლესია, გარშემო ქვის გალავნით. სამრევლოში 33 კომლი შედიოდა. 1920 წელს გამოეყო დვაბზუს თემს და შევიდა ქალაქ ოზურგეთის თემში. 1930-იან წლებში სოფელი ლაშე-გაკირულის სასოფლო საბჭოში შედიოდა. სოფელში აგებული იყო მცირე ჰიდროელექტროსადგური, რომლის სიმძლავრე იყო 50 კვტ/სთ. 1950-იანი წლების ბოლოს ბოხვაურში აშენდა საყოფაცხოვრებო მომსახურების კომბინატი, ოზურგეთის ჩაის ფაბრიკიდან სოფელ ჭალამე დაიგო ცენტრალური გზა. სოფელში განვითარებული იყო მეჩაიეობა.

მოსახლეობა
გავრცელებული გვარებია ჩავლეიშვილები, სიხარულიძეები, არობელიძეები, გირკელიძეები, ღლონტები, მენაბდეები, მუჯირები.

ცნობილი ადამიანები
ერმილე მოლარიშვილი (1860-1922) — ლოტბარი, სახალხო მომღერალი
აპოლონ ჩავლეიშვილი (1906-1987) — ლოტბარი, სახალხო მომღერალი
გაღმა დვაბზუ

გაღმა დვაბზუ — სოფელი საქართველოში, ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, დვაბზუს ადმინისტრაციულ ერთეულში. მდებარეობს მდინარე ნატანების მარჯვნივ, ზღვის დონიდან 125 მ.-ზე, ოზურგეთიდან 7 კმ. სოფელში გადის ოზურგეთი-ჩოხატაურის საავტომობილო გზა, საავტომობილო გზებით ასევე უკავშირდება მელექედურს და ბახვს.

სოფელში მიედინება მდინარე სტოლონქრო. არის საჯარო სკოლა, საბავშვო ბაღი, საოჯახო სასტუმრო, ბეტონის დაბენტონიტური თიხის ქარხნები.

მოსახლეობა
გალერეა
ნოვგოროდის რესპუბლიკა

ნოვგოროდის მიწა ( ან ) — კიევის რუსეთის (შემდგომში კი მოსკოვის სახელმწიფოს) შემადგენლობაში ერთ-ერთი უდიდესი სახელმწიფო-ტერიტორიული ერთეული, (1708 წლამდე) რომლის ცენტრი ნოვგოროდში იყო. ოქროს ხანის დროს მისი საზღვარი გადიოდა თეთრ ზღვაზე, ხოლო აღმოსავლეთით ურალის მთებზე. დღეისათვის მთლიანად შედის რუსეთის ფედერაციის ჩრდილო-დასავლეთის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაში.

ნოვგოროდის ფეოდალური რესპუბლიკის უმაღლეს ორგანოს წარმოადგენდა ვეჩე, რომელიც ბოიართა რიგებიდან ირჩევდა მმართველ პირებს („პოსადნიკი“, „ტისიაცკი“) და არქიეპისკოპოსსაც კი (1156 წლამდემდე). დიდი უფლებებით სარგებლობდა არქიეპისკოპოსი, რომელიც განაგებდა ხაზინას, საგარეო საქმეებს, სამართალს და სხვა საკითხებს. პოლიტიკურ ცხოვრებაში მონაწილეობდნენ ვაჭარ-ხელოსნებიც, რომელიც თავისი გაერთიანებები ჰქონდათ. ვეჩე იწვევდა მთავარსაც (მეტწილად ვლადიმირის სამთავროდან), რომელსაც სარდლის მოვალეობა ეკისრებოდა, მაგრამ ომის დაწყებისა და ზავის დადების უფლება მას არ ჰქონდა.
The Works (Queen-ის ალბომი)

— ინგლისური როკ ჯგუფ -ის მეთერთმეტე სტუდიური ალბომი, გამოცემული 1984 წელს. ალბომს გამოარჩევს ექსპერიმენტები ელექტრონულ მუსიკასთან. მასში უფრო უხვად გამოიყენება საცეკვაო და ფანკური მუსიკის ელემენტები, ისევე როგორც ანალოგური სინთეზატორების და სიმებიანი ორკესტრის ჟღერადობა.

სიმღერების სია
ჩარტები
ყოველკვირეული ჩარტები
წლის საბოლოო ჩარტები
ათწლეულის საბოლოო ჩარტი
სერტიფიცირებები
}
კულიკოვოს ბრძოლა

კულიკოვოს ბრძოლა (მამაის ან დონის დარბევა) — ბრძოლა რუსული სამეფოებისა (სარდალი მოსკოვის და ვლადიმირის დიდი მთავარი დიმიტრი ივანეს ძე დონელი) და თათარ–მონღოლთა (სარდალი ოქროს ურდოს გამგებელი ტემნიკი მამაი) ჯარებს შორის კულიკოვის ველზე (მდ. ნეპრიადვასა და მდ. დონის შესართავთან ახლოს) 1380 წელს 8 სექტემბერს. რუსული ჯარის ძირითად ბირთვს შეადგენდნენ მოსკოველები, აგრეთვე რუსულ სამთავროთა პოლკები, უკრაინული და ბელარუსული რაზმები. მამაის ჯარის რიგებში თათარ–მონღოლთა გარდა შედიოდნენ ჩერქეზების, ოსების, სომხებისა და ვოლგისპირეთის ხალხთა რაზმები. მამაის მოკავშირე იყო ლიტვის დიდი მთავარი იაგელო. ბრძოლა დაიწყო რუსეთის სადარაჯო პოლკის შეტაკებით თათარ–მონღოლთა მეწინავე რაზმთან. შემდეგ ბრძოლაში ჩაება მთავარი ძალები. რუსეთის ჯარის მარცხენა ფრთაზე მონღოლებმა წარმატებას მიაღწიეს და შეეცადნენ რუსების დიდი პოლკის ზურგში შესულიყვნენ. ბრძოლის ბედი გადაწყვიტა რუსების ჩასაფრებული პოლკის (სერპუხოველი მთავრის ვლადიმერ ანდრიას ძე მამაცისა და ვოევოდა დიმიტრი ბობროკ–ვოლინელის მეთაურობით) მოულოდნელმა დარტყმამ, რამაც თათარ–მონღოლები აიძულა უკან დაეხიათ და გაქცეულიყვნენ. რუსი მეომრები კულიკოვოს ველიდან 50 კილომეტრ მანძილზე დევნიდნენ და ანადგურებდნენ მოწინააღმდეგეს. რუსეთის ჯარის გამარჯვებამ კულიკოვოს ველზე დაასუსტა ოქროს ურდო და დააჩქარა მისი დაშლა. თუმცა ამ გამარჯვებით თათარ–მონღოლთა ბატონობას ბოლო არ მოღებია, მაგრამ მან ხელი შეუწყო მოსკოვის გაძლიერებას, რუსეთის ცენტრალიზებული სახელმწიფოს შექმნასა და თათარ–მონღოლთა უღლის დამხობას.
რუსეთის ფედერალური ოკრუგები

რუსეთის ფედერალური ოკრუგები — შეიქმნა რუსეთის პრეზიდენტის ვლადიმერ პუტინის 2000 წლის 13 მაისის #849 ბრძანების საფუძველზე. ფედერალური ოკრუგი არ წარმოადგენს რუსეთის ფედერაციის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ ერთეულს.

ცენტრალური ფედერალური ოკრუგი
ფედერალური ოკრუგის ცენტრი — ქალაქი მოსკოვი.

ბელგოროდის ოლქი
ბრიანსკის ოლქი
ვლადიმირის ოლქი
ვორონეჟის ოლქი
ივანოვოს ოლქი
კალუგის ოლქი
კოსტრომის ოლქი
კურსკის ოლქი
ლიპეცკის ოლქი
მოსკოვის ოლქი
ორიოლის ოლქი
რიაზანის ოლქი
სმოლენსკის ოლქი
ტამბოვის ოლქი
ტვერის ოლქი
ტულის ოლქი
იაროსლავლის ოლქი

სამხრეთის ფედერალური ოკრუგი
ფედერალური ოკრუგის ცენტრი — ქალაქი დონის როსტოვი. უდიდესი ქალაქი — კრასნოდარი.

რესპუბლიკები:

ადიღე
დაღესტანი
ინგუშეთი
ყაბარდო-ბალყარეთი
ყალმუხეთი
ყარაჩაი-ჩერქეზეთი
ჩეჩნეთი — 1991 წლიდან თვითგამოცხადებული რესპუბლიკაა
ჩრდილოეთი ოსეთი

ოლქები:

ასტრახანის ოლქი
ვოლგოგრადის ოლქი
როსტოვის ოლქი

მხარეები:

კრასნოდარის მხარე
სტავროპოლის მხარე

ჩრდილო-დასავლეთის ფედერალური ოკრუგი
ფედერალური ოკრუგის ცენტრი — ქალაქი სანქტ-პეტერბურგი.

რესპუბლიკები:

კარელიის რესპუბლიკა
კომის რესპუბლიკა

ოკრუგი:

ნენთა ავტონომიური ოკრუგი

ოლქები:

არხანგელსკის ოლქი
ვოლოგდის ოლქი
კალინინგრადის ოლქი
ლენინგრადის ოლქი
მურმანსკის ოლქი
ნოვგოროდის ოლქი
ფსკოვის ოლქი

ფედერალური ქალაქი:

სანქტ-პეტერბურგი

შორეული აღმოსავლეთის ფედერალური ოკრუგი
ფედერალური ოკრუგის ცენტრი — ქალაქი ვლადივოსტოკი. უდიდესი ქალაქი — ხაბაროვსკი.

რესპუბლიკა:
რესპუბლიკა სახა

ავტონომიური ოლქი:

ებრაელთა ავტონომიური ოლქი

ავტონომიური ოკრუგი:

ჩუკოტკის ავტონომიური ოკრუგი

მხარეები:

ხაბაროვსკის მხარე
პრიმორიეს მხარე
კამჩატკის მხარე

ოლქები:

ამურის ოლქი
მაგადანის ოლქი
სახალინის ოლქი

ციმბირის ფედერალური ოკრუგი
ფედერალური ოკრუგის ცენტრი — ქალაქი ნოვოსიბირსკი.

რესპუბლიკები:

ალტაის რესპუბლიკა
ბურიატიის რესპუბლიკა
ტუვის რესპუბლიკა
ხაკასეთის რესპუბლიკა

ავტონომიური ოკრუგები:
აგის ბურიატთა ავტონომიური ოკრუგი
ევენკთა ავტონომიური ოკრუგი
ტაიმირის ავტონომიური ოკრუგი
უსტ-ორდის ბურიატთა ავტონომიური ოკრუგი

მხარეები:

ალთაის მხარე
კრასნოიარსკის მხარე
იმიერბაიკალეთის მხარე
ოლქები:

ირკუტსკის ოლქი
კემეროვოს ოლქი
ნოვოსიბირსკის ოლქი
ომსკის ოლქი
ტომსკის ოლქი

ურალის ფედერალური ოკრუგი
ფედერალური ოკრუგის ცენტრი — ქალაქი ეკატერინბურგი.

ავტონომიური ოკრუგები:
ხანტი-მანსის ავტონომიური ოკრუგი
იამალ-ნენთა ავტონომიური ოკრუგი

ოლქები:
კურგანის ოლქი
სვერდლოვსკის ოლქი
ტიუმენის ოლქი
ჩელიაბინსკის ოლქი

ვოლგისპირეთის ფედერალური ოკრუგი
ფედერალური ოკრუგის ცენტრი — ქალაქი ნიჟნი-ნოვგოროდი. უდიდესი ქალაქი — ყაზანი.

რესპუბლიკები:

ბაშკირეთი
თათრეთი
მარეთი ელ
მორდვეთი
უდმურტეთი
ჩუვაშეთი

ოკრუგი:

კომი-პერმელთა ავტონომიური ოკრუგი

ოლქები:
კიროვის ოლქი
ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქი
ორენბურგის ოლქი
პენზის ოლქი
სამარის ოლქი
სარატოვის ოლქი
ულიანოვსკის ოლქი

მხარე:
პერმის მხარე

ფედერალური ქალაქი:

ნიჟნი ნოვგოროდი
ცხემლისხიდი

ცხემლისხიდი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ცხემლისხიდი, ზედა უჩხუბი, ბაღდადი). მდებარეობს მდინარე ნატანების მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 90 მ., ოზურგეთიდან 7 კმ. სოფელში არის საჯარო სკოლა, საბავშვო ბაღი, გიორგი სალუქვაძის სახლ-მუზეუმი. საავტობუსო მიმოსვლით დაკავშირებულია ქალაქ ოზურგეთთან.

სახელწოდება
სოფლის ძველი სახელწოდებაა უჩხუბი, ამ სახელწოდებით იხსენიება საუკუნის დასაწყისამდე (ამჟამად უჩხუბი ეწოდება ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზედა უჩხუბს). 1892 წლიდან ჩნდება დასახელება ცხემლისხიდი. სახელწოდება დაკავშირებულია რცხილის ან ჯაგრცხილის (გურული დიალექტით ცხემლა) ხიდთან.

ისტორია
სოფელი დასახლებული იყო ჯერ კიდევ საუკუნეში. აქ აღმოჩენილია 1622-25 წლების 10 ცალი პოლონური ვერცხლის მონეტა. მონეტები მოჭრილია მეფე სიგიზმუნდ ვაზას მიერ. მონეტები ამჟამად დაცულია ოზურგეთის ისტორიულ მუზეუმში. - საუკუნეებს მიეკუთვნება „ძლევისკარის“ ეკლესია, რომლის ნანგრევები დღემდეა შემორჩენილი. ეკლესია იყო სავარაუდოდ წმინდა სტეფანეს სახელობისა, ხოლო მის მიმდებარე ადგილებს სტეფანწმინდა ეწოდებოდა. საუკუნის ბოლომდე უჩხუბში იყო გურიელების რეზიდენცია, სანამ მას გადაიტანდნენ ჯერ შემოქმედში, შემდეგ კი ოზურგეთში. რუსეთის იმპერიის დროს უჩხუბი შედიოდა ბახვის სასოფლო საზოგადოებაში. 1905 წლის 3 სექტემბერს ჩატარდა ქვედა უჩხუბის ბავშვთა კრება, რომელიც შეეხებოდა ბავშვების მიერ ჩადენილ ქურდობას.
1950-იან წლებში სოფლის ცენტრში, ძველი სავაჭროების ადგილას აშენდა 40 ადგილიანი კულტურის სახლი, მოეწყო ცენტრი, დაირგო 3000 ძირი ხე: ჭადარი. თეთრი აკაცია, ნაძვი, გაკეთდა ჩვინიას გზა, ხიდი მდინარე ნატანებზე. 1999 წელს აშენდა წმინდა ნიკოლოზის სახელობის ეკლესია.

მოსახლეობა
ცნობილი ადამიანები
სოფელში დაიბადნენ:
სტეფანე ელიაძე (დ. 1884) — ქართველი პოლიტიკოსი
ხარიტონ ვარდოშვილი (1895-1970) — ქართველი პოეტი
გიორგი სალუქვაძე (1913-1990) — ქართველი ინჟინერი, ქორეოგრაფი, ფოლკლორისტი
გივი ჭანუყვაძე (1924-1984) — ქართველი საბჭოთა ეკონომისტი
ბაღდადი (ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი)

ბაღდადი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, ცხემლისხიდის თემში (სოფლები: ბაღდადი, ზედა უჩხუბი, ცხემლისხიდი). მდებარეობს მდინარე ნატანების მარჯვნივ, ზღვის დონიდან 180 მ, ოზურგეთიდან 9 კმ., ცხემლისხიდიდან 1 კმ.

ისტორია
ფეოდალურ ხანაში სოფელი ბაღდადი იყო თავად მაქსიმელიშვილების რეზიდენცია. შედიოდა ბახვის სამრევლოში. 1901 წლიდან სამუელ მაქსიმელიშვილის სახლში იკრიბებოდა ხალხური სიმღერის გუნდი სამუელ ჩავლეიშვილის მეთაურობით, რომელმაც ჩამოაყალიბა გურული სიმღერის საკუთარი მიმართულება.

საბჭოთა პერიოდში სოფლის მოსახლეობის მთავარ საქმიანობას წარმოადგენდა მეჩაიეობა. გაშენებული იყო 117 ჰექტარი ჩაის პლანტაცია. სოფელში აგრეთვე სხვა მეურნეობები იყო ჩხავერის (20 ჰა), ტუნგის, (16 ჰა) და ციტრუსების (10 ჰა) პლანტაციები. სოფელში მდინარე ნატანებზე აგებული იყო მცირე ჰიდროელექტროსადგური უჩხობჰესი, რომლის სიმძლავრე იყო 88 კვტ/სთ.

მოსახლეობა
თხინვალი (ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი)

თხინვალი, ახალსაყდარი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფელი თხინვალი). მდებარეობს ნასაკირალის სერის სამხრეთით, ზღვი დონიდან 80 მ. უახლოეს რკინიგზის სადგურ მერიიდან 4 კმ. სოფელში არის საჯარო სკოლა, ჭიდაობის კლუბი. სოფელში მოდის გოგირდოვანი წყალი.

ისტორია
თხინვალის ადრინდელი სახელწოდებაა ახალსაყდარი. ახალსაყდარი შედიოდა ხვარბეთის სასოფლო საზოგადოების შემადგენლობაში. საუკუნეში სოფელში აშენდა წმინდა პანტელეიმონის სახელობის ხის ეკლესია. მისი მღვდელი იყო ილარიონ ქარცივაძე. 1910 წელს ტაძარი მოინახულა ეპიკოპოსმა ალექსანდრემ. ბოლო მღვდელი იყო რომანოზ ქინქლაძე, რომელიც 1924 წელს გადაასახლეს. ეკლესიის ფიცრებით ააშენეს სკოლა. 1930-იან წლებში სოფელს სახელი შეუცვალეს და ფართოდ გავრცელებული თხილის კულტურის გამო თხინვალი დაარქვეს. 1935 წელს შეიქმნა თხინვალის სასოფლო საბჭო, რომელიც მოცავდა სოფლებს თხინვალს, საღვთოს, მჭედუაურს, ჯაფარაულს და ზედუბანს. საბჭოთა პერიოდში თხილი გაიჩეხა და ჩაი გაშენდა. 1946 წლისთვის თხინვალში იყო 109 ჰა ჩაის, 69 ჰა ციტრუსის და 18 ჰა ტუნგის პლანტაცია, ხოლო 1977 წელს 116 ჰა ჩაისა და 36 ჰა ციტრუსის პლანტაცია.

მოსახლეობა
ცნობილი ადამიანები
სოფელში დაიბადა პედაგოგი გრიგოლ ბაბილოძე.

გალერეა
დაბალი ეწერი

დაბალი ეწერი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, ასკანის ადმინისტრაციულ ერთეულში (სოფლები: ასკანა, დაბალი ეწერი, მზიანი).

მდებარეობს ნასაკირალის სერის ჩრდილოეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 170 მ., ოზურგეთიდან 21 კმ, ასკანიდან 3 კმ. ზედაპირულად მოპოვებული არქეოლოგიური მასალის მიხედვით ადამიანს აქ ჯერ კიდევ ძვ. წ. ათასწლეულში უცხოვრია. წარსულში მაღალ ეწერთან ერთად ცნობილი იყო ეწერის საერთო სახელწოდებით. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეჩაიეობა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 324 ადამიანი.
მზიანი

მზიანი (ყოფ. ფიჩხისჯვარი) — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, ასკანის თემში (სოფლები: ასკანა, დაბალი ეწერი, მზიანი). მდებარეობს მდინარე ყურეფას მარცხნივ, ზღვის დონიდან 160 მ. ასკანიდან 6 კმ., ოზურგეთიდან 20 კმ. მოსახლეობა ძირითადად მისდევს მეთხილეობას, მეცხოველეობასა და მეფრინველეობას, მოქმედებს მზიანის ჩაის ფაბრიკა. სოფელში დაიბადა პათოლოგიური ანატომიის ფუძემდებელი ვლადიმერ ჟღენტი.

ისტორია
სოფლის ძველი სახელია ფიჩხისჯვარი. 1922 წლის 26 მაისს სოფელ ფიჩხისჯვრის ცენტრში, ეკლესიის გალავანში გაიმართა მიტინგი ასკანის, ნაგომრის და ხიდისთავის მოსახლეობის მონაწილეობით საქართველოს დამოუკიდებლობის დღის აღსანიშნავად. მიტინგი საბჭოთა ხელისუფლებამ დაარბია, რასაც მოჰყვა მსხვერპლი. 1929 წელს დაიხურა სოფლის ეკლესია და მსახურება შეწყვიტა მღვდელმა ერმალო ჯაველიძემ.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 263 ადამიანი.
ოქროსქედი (მთისპირის თემი)

ოქროსქედი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, მთისპირის თემში (სოფლები: ვანისქედი, მთისპირი, ოქროსქედი, უკანავა). მდებარეობს მდინარე ბახვისწყლის ხეობაში, ზღვის დონიდან 140 მ. ოზურგეთიდან 14 კმ., მთისპირიდან 3 კმ., ასკანიდან 3 კმ.

ისტორია
ადრე ოქროსქედი დიდ სოფელს წარმოადგენდა. მისი ტერიტორია მოიცავდა საკუთრივ სოფელ ოქროსქედს, ბახვის თემის სოფელ ოქროსქედსა და სოფელ მშვიდობაურს, რომლის ისტორიული სახელიც ასევე ოქროსქედია. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეჩაიეობა.

ეკლესია
სოფლის ნაპირას, გორაკზე დგას ფერისცვალების სახელობის დარბაზული ტიპის ეკლესია. გადმოცემის თანახმად ეკლესიაში უცხოვრია ვინმე მონაზონ მარიამს, რის გამოც გორაკს „მარიამის გორს“ ეძახიან. ტაძარი თავდაპირველად მთავარანგელოზის სახელობის იყო. ის 1930-იანი წლების დასაწყისში დაშალეს და მისი ფიცრები გამოიყენეს მთისპირის სკოლის მშენებლობისთვის. 2004 წელს ძველ საძირკველზე ახალი ეკლესია დააშენეს. ეკლესია დარბაზული ტიპისაა. ახალი ეკლესია აშენებულია მომცრო ზომის რიყის ქვით, ხოლო კუთხეები გამოყვანილია თლილი მომწვანო ფერის ქვებით. ეკლესიის ძველი წყობიდან შემორჩენილია სამხრეთის შესასვლელი, ხოლო დასავლეთის შესასვლელი ახალია. ეკლესიას სარკმლები დასავლეთისა და აღმოსავლეთის ფასადებზე აქვს. ამჟამად ეკლესია მოქმედია და დედათა მონასტერი ფუნქციონირებს.

მოსახლეობა
ცნობილი ადამიანები
სოფელში დაიბადა ხალხური სიმღერების შემსრულებელი და ლოტბარი სამუელ ჩავლეიშვილი.