iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გიორგი მამალაძე (სამხედრო)

გიორგი ტარასის ძე მამალაძე (; დ. 25 დეკემბერი, 1895, შამახა, ახლანდ. აზერბაიჯანი — გ. 28 ივლისი, 1941, „კომუნარკა“, მოსკოვის მახლობლად) — ქართველი სამხედრო პირი, პოლონეთის არმიის ოფიცერი, საბჭოთა რეპრესიების მსხვერპლი.

ბიოგრაფია
დაიბადა პედაგოგ ტარასი მამალაძის ოჯახში. 1914 წლიდან იყო სამხედრო სამსახურში. ოფიცერი იყო ასევე მისი ძმა — იერონიმ მამალაძე. საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ (1921) პორუჩიკმა მამალაძემ იუნკერთა სკოლის სხვა ოფიცრებთან ერთად სამშობლო დატოვა და თურქეთის გზით პოლონეთში გადასახლდა. დაამთავრა ბიდგოშჩის ოფიცერთა სკოლა (1924) და კონტრაქტით დაიწყო სამსახური პოლონეთის არმიაში. მსახურობდა ვარშავის რადიოტელეგრაფის პოლკში კაპიტნის, შემდეგ მაიორის წოდებით. მეორე მსოფლიო ომის (1939-1945) დაწყებისთანავე მონაწილეობდა პოლონეთის დაცვაში. 1939 წელს ტყვედ ჩაიგდეს საბჭოთა ჯარებმა. ერთი ცნობით მოკლეს კატინში სამხედრო ტყვეების მასობრივი ხოცვა-ჟლეტის დროს; სხვა დაზუსტებული მონაცემებით, მამალაძე მაიორ ეჟი მალინოვსკის სახელით იმყოფებოდა კოზელსკის სამხედრო ტყვეების ბანაკში, 1941 წლის 14 ივლისს სსრკ უმაღლესი სასამართლოს სამხედრო კოლეგიამ მიუსაჯა სიკვდილით დასჯა, რაც სისრულეში იქნა მოყვანილი იმავე წლის 28 ივლისს „კომუნარკის“ პოლიგონზე (მოსკოვის მახლობლად). შემონახულია გიორგი მამალაძის უნიკალური ფოტოალბომი, რომელიც ერთადერთი ფოტოდოკუმენტური წყაროა პოლონეთში მცხოვრები ქართველი ემიგრანტების შესახებ.
გურიის ერისთავები (საგვარეულო)

} გურიის ერისთავებს რუსეთის იმპერიაში არ ჰქონდათ დამტკიცებული თავიანთ გერბი. ვ. ციხისნკიმ წარმოადგინა გერბი, გურიის ერისთავების მიერვე თითქმის დამთხვეულ გურიელების გერბის ჩანახატს, რომელიც მიაწერდა ამ ორ გვარს შორის საერთო წარმომავლობას. ხოლო მ. ვადბოლსკიმ – მათი გერბი ხმლითა და ფარით შეიარეღებული მემომრის გამოსახულებით.
ყირიმული თათრული მუსიკა

ყირიმული თათრული მუსიკა — ყირიმელი თათრების მუსიკალური ფოლკლორი, რომელმაც 990 წელს წარმოშვა ეროვნული პროფესიული მუსიკალური კულტურა. ყირიმულ თათრულ მუსიკას განვითარების დიდი ისტორია აქვს და სათავეს ყირიმის სახანოს დროიდან იღებს.

ფოლკლორი
ყირიმელი თათრების სიმღერები წარმოდგენილია მრავალი ჟანრით, რომელთაგან ზოგიერთი უფრო დამახასიათებელია სტეპური რეგიონებისთვის (სტეპური დიალექტი), სხვები უფრო დამახასიათებელია მთებისთვის (შუა დიალექტი) და სამხრეთ სანაპიროსთვის (ყირიმელი თათრული ენის სამხრეთ სანაპირო დიალექტი). სრულდება ერთ ხმად - დიდი ჯგუფის მიერ უნისონში. ინსტრუმენტული თანხლებით შესრულებისას ჰეტეროფონიის ნიშნები იკვეთება. აღწევს 2 ოქტავას, არის ინსტრუმენტული შესავალი, რომელიც შენარჩუნებულია სიმღერის ბუნებაში. სიმღერების მოდალური საფუძველი დიატონურია. სტეპების რეგიონის სიმღერები უფრო ასკეტური ხასიათისაა, ხოლო მთიანი და სამხრეთ სანაპიროსი - უფრო ემოციური.

ყირიმულ-თათრული მუსიკის ჟანრებია: ირი - ასკეტური ბუნების სტეპური რეგიონის სიმღერები; თურქუ - მთიანი და სამხრეთ სანაპირო რაიონების სიმღერები, გამოირჩევა ტექსტურის მრავალფეროვნებითა და სირთულით, ხშირად ასევე რთული ორნამენტითა და რიტმით; დესტანი - ეპიკური ისტორია, რომელიც აგებულია სალაპარაკო ტექსტისა და მუსიკალური ფრაგმენტების მონაცვლეობაზე. მას ძირითადად აშუღები ასრულებენ; თაქმაკი - მოკლე, სწრაფი სიმღერა; ბეითი არის ერთგვარი რეჩიტატივი. დამახასიათებელია ყირიმის სტეპური რეგიონებისთვის, სატირული ან იუმორისტული ხასიათისაა; ჩინი - იმპროვიზაციული ხასიათის სიმღერა. აქვს მოკლე მელოდია, მცირე დიაპაზონი, ზომიერი ან ნელი ტემპი. სრულდება ინდივიდუალური ან ჯგუფური სიმღერების შეჯიბრების დროს ბიჭებსა და გოგოებს შორის; მანე არის განვითარებული ლირიკული სიმღერა, რომელიც გავრცელებულია ყირიმის სანაპირო და მთიან რეგიონებში; მაქამი - იმპროვიზაციული ხასიათის ვოკალურ-ინსტრუმენტული ნაწარმოები. გავრცელებულია ყირიმის სანაპირო და მთიან რეგიონებში.

ყირიმელი თათრების ხალხური ინსტრუმენტული მუსიკა გამოირჩევა საქორწილო მელოდიებით (თოი ჰავალარი), ქორწილში მთელი ანსამბლის მიერ შესრულებული მაგიდის ინსტრუმენტული მელოდიებით(დოლულარ); ნელი და სწრაფი ცეკვებით (აღირ ავალარ; ყაითარმალარ); სხვადასხვა საცეკვაო მელოდიები (ჩეშით ოიუნ ჰავალრი); გასართობი მელოდიები (კონუშმა ვე ეგლენჯე ავალარი).

ყირიმელი თათრების რელიგიური მუსიკა წარმოდგენილია სიმღერების ჟანრებით, რომლებსაც ილაჰი ეწოდება. ილაჰები იყოფა 2 ტიპად: საგუნდო - ილაჰი ტევჰიდები (არაბულიდან - ღვთაებრივი ერთობა ან ღმერთთან შერწყმა) და სოლო - ილაჰი ვაყფი (არაბულიდან - ღვთაებრივი გზა ღმერთამდე).

არსებობს ყირიმულ-თათრული მუსიკის მთის და სტეპური სტილები. მთის თათრებში ხალხური სიმღერების მწერლებსა და შემსრულებლებს ეძახდნენ აშუღებს, სტეპებში შემსრულებლეს კი - კედაი.

ყირიმულ თათრულ ხალხურ მუსიკაში ეპიკური სიმღერები წარმოდგენილია ბაიტებითა და დესტანური ლექსებით.

ყირიმელი თათრების ტრადიციულ ხალხურ მუსიკალურ ინსტრუმენტებს შორის წარმოდგენილი დავული, დაირა, დუმბელეკი, ზურნა, კამანჩა, საზი და სანტირი. მე-19 საუკუნის ბოლოს მუსიკალურ გამოყენებაში შევიდა კლარნეტი, საყვირი და ვიოლინო, მოგვიანებით კი - ელექტრო გიტარა აკორდეონთან ერთად.
ლუის ჰემილტონი

სერ ლუის კარლ დევიდსონ ჰამილტონი (დ. 7 იანვარი, 1985) — ბრიტანელი მრბოლელი, რომელიც ამჟამად ასპარეზობს ფორმულა 1 -ში - ფორმულა ერთი გუნდისთვის. ჰამილტონმა რეკორდულ, 7 ჯერ მოიგო მსოფლიო ჩემპიონის ტიტული (რეკორდი მიხაელ შუმახერთან ერთად) და ფლობს რეკორდებს ყველაზე მეტი მოგებით ( 103 ), პოლ პოზიციით ( 103 ), პოდიუმით ( 191 ) და სხვა.

ჰამილტონი დაიბადა და გაიზარდა სტივენიჯში, ჰერტფორდშირში. ის 1998 წელს, 13 წლის ასაკში მაკლარენის ახალგაზრდა მძღოლების პროგრამას შეუერთდა და მალევე გახდა ყველაზე ახალგაზრდა მრბოლელი, რომელიც ოდესმე ფორმულა 1-ის გუნდს შეერთებია. 2007 დან 2012 წლამდე ის მაკლარენისთვის ასპარეზობდა, რამაც ის პირველ და 2023 წლის მდგომარეობით ერთადერთ შავკანიან მრბოლელად აქცია ფორმულა ერთში. თავის პირველ სეზონში ჰამილტონმა დაამყარა მრავალი რეკორდი, დაიკავა მეორე ადგილი ჩემპიონის ტიტულისთვის კიმი რაიკონენთან ბრძოლაში. მომდევნო, 2008 წლის სეზონში, მან დრამატულად მოიპოვა მსოფლიო ჩემპიონის პირველი ტიტული. მან სეზონის ბოლო რბოლის ბოლო წრეზე ბოლო კუთხეში გადაუსწრო თავის კონკურენტს და გახდა ყველაზე ახალგაზრდა მსოფლიო ჩემპიონი ისტორიაში. მაკლარენში გატარებული ექვსი წლის შემდეგ, ჰამილტონმა 2013 წელს მერსედესთან გააფორმა კონტრაქტი.

წელს, რეგულაციების ცვლილებისა და ტურბო-ჰიბრიდული ძრავების გამოყენების დაწყებასთან ერთად ჰამილტონისთვის უაღრესად წარმატებული პერიოდი დაიწყო, რომლის დროსაც მან კიდევ ექვსჯერ მოიპოვა ჩემპიონის ტიტული. ის მსოფლიო ჩემპიონი გახდა ზედიზედ და წლებში. ამ სეზონებში ჰამილტონის უახლოესი კონკურენტი მისი თანაგუნდელი ნიკო როსბერგი იყო. 2016 წელს როსბერგის მიერ ფორმულა ერთის დატოვების შემდეგ ჰამილტონის უახლოესი კონკურენტი ფერარის სებასტიან ფეტელი გახდა. ჰამილტონმა მისი დამარცხება ზედიზედ ორჯერ, და წლებში მოახერხა. ამის შემდეგ მან ზედიზედ კიდევ ორჯერ მოიპოვა მსოფლიო ჩემპიონის ტიტული, და წლებში და გაათანაბრა შუმახერის რეკორდი. 2021 წლის სეზონში მან მე-100 პოულ პოზიცია და რბოლა მოიგო.

ჰამილტონმა დიდი წვლილი შეიტანა გლობალურად ფორმულა ერთისადმი ინტერესის გაზრდის საქმეში გახმაურებული ცხოვრების წესის, გარემოსდაცვითი და სოციალური აქტივიზმისა და მუსიკასა და მოდაში ჩართულობის გამო. ცნობილია რომ ის აქტიურად უჭერს მხარს რასიზმის წინააღმდეგ ბრძოლას და მოტოსპორტში მრავალფეროვნების გაზრდას. 2013 დან 2021 წლამდე ის ფორმულა ერთის ყველაზე მაღალანაზღაურებადი პილოტი იყო. ჟურნალ ფორბსის მონაცემებით ის 2010იანი წლების ერთ-ერთი ყველაზე მაღალანაზღაურებადი სპორტსმენი იყო. 2020 წელს ჟურნალმა თაიმმა ჰამილტონი მსოფლიოს 100 ყველაზე გავლენიანი ადამიანის სიაში შეყვანა. 2020 წელს ის რაინდად აკურთხეს. 2022 წელს ჰამილტონს ბრაზილიის საპატიო მოქალაქეობა მიენიჭა.
უზეირ ჰაჯიბეკოვის ძეგლი (შუშა)

}) — ძეგლი, რომელიც ქალაქ შუშაში დაიდგა ცნობილი აზერბაიჯანელი, საბჭოთა კომპოზიტორის, დირიჟორის, მუსიკათმცოდნე უზეირ ჰაჯიბეკოვის პატივსაცემად. ძეგლი განადგურდა 1992 წელს ქალაქ შუშას ოკუპაციის შემდეგ. ქალაქის ოკუპაციისგან გათავისუფლების შემდეგ, მას რეკონსტრუქცია ჩაუტარდა 2021 წელს.
1985 წელს, უზეირ ჰაჯიბეკოვის დაბადებიდან 100 წლის იუბილესთან დაკავშირებით, შუშაში კომპოზიტორის ძეგლი დაიდგა. ძეგლი მდებარეობდა მე-19 საუკუნის აზერბაიჯანელი პოეტის ხურშიდბანუ ნათავანის მამულის ტერიტორიაზე, ბაზარბაშის უბანში.

სკულპტურის ავტორი ახმედ ცალიკოვი გახდა. კომპოზიტორ უზეირ ჰაჯიბეკოვის ლირიკული ძეგლის საზეიმო გახსნიდან რამდენიმე წლის შემდეგ, ძეგლი მთლიანად განადგურდა ყარაბაღის პირველი ომის დროს 1992 წელს.

ქალაქის ოკუპაციისგან გათავისუფლების შემდეგ დაიწყო ძეგლის აღდგენის სამუშაოები. ძეგლის რეკონსტრუქცია 2021 წელს განხორციელდა. იმის გამო, რომ ძეგლის მაკეტი არ იყო შემონახული, ახალი ძეგლი შეიქმნა იმდროინდელ პრესაში გამოქვეყნებული ფოტოებისა და საარქივო ფოტოების საფუძველზე. ბრინჯაოს ძეგლი დამზადდა ჰეიდარ ალიევის ფონდის მხარდაჭერით და დამონტაჟდა თავდაპირველ ადგილას ქალაქ შუშაში. აღდგენილი ძეგლის მოქანდაკეები არიან ასლან რუსტამოვი, თეიმურ რუსტამოვი და მაჰმუდ რუსტამოვი.
2021 წლის 29 აგვისტოს გაიხსნა უზეირ გაჯიბეკოვის ახალი ძეგლი. გახსნას აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი და აზერბაიჯანის პირველი ვიცე-პრეზიდენტი მეჰრიბან ალიევა დაესწრნენ.
ჩეთირის ჩანჩქერი

ჩეთირის ჩანჩქერი (ქოლგის ჩანჩქერი) (; ქართულად ქოლგას ნიშნავს) — შუშას რაიონში დაშალთის ხეობაში მდებარეობს. ქოლგისებრი ფორმის გამო ჩანჩქერს ეს სახელი შეარქვეს. ყარაბაღის სეპარატისტთა ჩინოვნიკის ლუსინე კარახანიანის თქმით, მეორე ყარაბაღის ომის შემდეგ ტერიტორია, სადაც ჩანჩქერი მდებარეობს, ნეიტრალურ ზონად ითვლება.
ნასროლი ქანდაკებები

ნასროლი ქანდაკებები — ძეგლი, რომელიც მდებარეობს ქალაქ შუშაში.

1982 წელს ჰეიდარ ალიევის დავალებით ქალაქ შუშაში დაიდგა უზეირ ჰაჯიბეკოვის, ხურშიდბანუ ნათევანისა და ბულბულის ქანდაკება. 1992 წელს ყარაბაღის პირველი ომის დროს ქანდაკებები სომხური ვანდალიზმის შედეგად დაზიანდა. სომხები აპირებდნენ ქანდაკებების სომხეთში გატანას, მათ დადნობასა და იქ გაყიდვას. ამის შესახებ გაიგო ფოლად ბულბულოღლუმ და ჰეიდარ ალიევს მიმართა. გატარებული ღონისძიებების შედეგად ეს ქანდაკებები ბაქოში ჰეიდარ ალიევმა 1993 წელს ჩამოიტანა. 2000 წლიდან შედიოდა აზერბაიჯანში მუზეუმის კოლექციაში.

2020 წლის მეორე ყარაბაღის ომის დროს აზერბაიჯანის შეიარაღებულმა ძალებმა 8 ნოემბერს გაათავისუფლეს ქალაქი შუშა.202 1 წელს, ილჰამ ალიევის ბრძანებით, ქანდაკებები ხელოვნების მუზეუმიდან აიღეს და ქალაქ შუშაში დააბრუნეს.
ნიკოლოზ სანდუნოვი

ნიკოლოზ სანდუნოვი (ნამდვილი გვარი ზანდუკელი; დ. 24 ოქტომბერი, 1768 — გ. 19 ივნისი, 1832, მოსკოვი, რუსეთის იმპერია) — რუსეთში მოღვაწე წარმოშობით ქართველი დრამატურგი, იურისტი, მთარგმნელი და პედაგოგი.

ბიოგრაფია
სანდუნოვები ქართული საგვარეულოს, ზანდუკელების წარმომადგენლები იყვნენ. მისი მამა ნიკოლოზ ზანდუკელი რუსეთს შეხიზნული ვახტანგ ამალის წევრი იყო. ნიკოლოზ სანდუნოვის უფროსი ძმა რუსეთში მოღვაწე ცნობილი მსახიობი სილა სანდუნოვი იყო. ბავშვობაში ნიკოლოზს უფროსი ძმის მსგავსად მსახიობობა უნდოდა, თუმცა მამამისის დაჟინებით სამართლის შესწავლა დაიწყო.

სწავლობდა მოსკოვის უნივერსიტეტის გიმნაზიაში 1779-1784 წლებში; დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტი 1787 წელს. 1787-1791 წლებში უნივერსიტეტის გიმნაზიაში სინტაქსს ასწავლიდა; 1797 წლის თებერვალში დაიწყო მუშაობდა კანონების შემდგენელი კომისიის კანცელარიაში. ის მალე შეამჩნიეს და სენატის სამართლის დეპარტამენტში მიიწვიეს ობერ–მდივნად. 1811 წლის თებერვალში მიატოვა სახელმწიფო სამსახური და გახდა მოსკოვის უნივერსიტეტის სამოქალაქო და სისხლის სამართლის კათედრის ხელმძღვანელი. 1815-1816, 1819-1820 და 1820-1821 სასწავლო წლებში იყო მოსკოვის უნივერსიტეტის ზნეობისა და პოლიტიკური მეცნიერებების განყოფილების დეკანი; 1829 წელს, რექტორის არყოფნის დროს, ასრულებდა უნივერსიტეტის პრორექტორის მოვალეობას; 1817 წელს არჩეული იყო ნამდვილ სამოქალაქო მრჩევლად. გამოცემული აქვს სახელმძღვანელო ძველი სამართალწარმოების ისტორიაზე: " 1559 ".

ნიკოლოზ სანდუნოვი იყო დრამატული ხელოვნების დიდი მოყვარული. მან ნაშრომები დატოვა როგორც სამართალმცოდნეობასა და იურისპუდენციაში, ასევე ლიტერატურისა და ხელოვნების დარგში. წერდა ლექსებს, დრამატულ ნაწარმოებებს, თარგმნიდა და მკითხველს აცნობდა შექსპირსა და შილერს. მისი ნათარგმნია შილერის "ყაჩაღები" (1814 წ.), რომელიც დაიდგა მოსკოვისა და პეტერბურგის სცენებზე. დიდროს მიბაძვით დაწერა დრამა "ოჯახის მამა". როგორც მსახიობი და რეჟისორი ნიკოლოზ სანდუნოვი მონაწილეობდა მოყვარულთა სპექტაკლებში.

ნიკოლოზ სანდუნოვი იყო "რუსეთის სიტყვიერების მოყვარულთა საზოგადოების" და "რუსეთის ისტორიისა და სიძველეების საზოგადოების" წევრი. დაჯილდოებული იყო წმ. ვლადიმირისა და წმ. ანას ორდენებით. იგი მოულოდნელად გარდაიცვალა 1832 წლის 19 ივნისს. დასაფლავებულია ლაზარევსკის სასაფლაოზე, მშობლებისა და ძმის გვერდით.
აკაკი დვალიშვილი (რეჟისორი)

აკაკი (კაკო) დვალიშვილი (დ. 23 იანვარი, 1922, თბილისი — გ. 30 აპრილი, 2008) — ქართველი თეატრის რეჟისორი. კინემატოგრაფიის სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარე (1973–1990), სარეჟისორო კოლეგიის თავმჯდომარე (1959-დან), საქართველოს კინემატოგრაფისტთა შემოქმედებითი კავშირის წევრი.

ბიოგრაფია
დაიბადა თბილისში. 1944 წელს დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის (ამჟამინდელი საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი) ელექტროტექნიკური ფაკულტეტი; შემდგომში კი შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სარეჟისორო ფაკულტეტი.

1949 წელს დაინიშნა შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრში რეჟისორის ასისტენტად; 1959 წელს კოტე მარჯანიშვილის სახელობის სახელმწიფო აკადემიური დრამატული თეატრის დირექტორად; 1961 წელს იყო კულტურის მინისტრის პირველი მოადგილე, პარალელურად 1967 წელს ასრულებდა კ. მარჯანიშვილის სახელობის აკადემიური თეატრის და 1973 წელს ზ. ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრის დირექტორის მოვალეობას; მისი ინიციატივით შეიქმნა საქართველოს შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალურ ინსტიტუტში კინოსარეჟისორო ფაკულტეტი, დაარსდა კინომსახიობთა თეატრსტუდია, ჟურნალი „ალმახანი“; მის მიერ დადგმულ სპექტაკლთა შორის აღსანიშნავია: ი. ჭავჭანიძის „თბილისელი ქალიშვილი“ (1951), ნ. გოგოლის „ბანქოს მოთამაშენი“ (1952), ს. კლდიაშვილის „დღესასწაული საკრაულაში“ (1953), ვ. კანდელაკის „სარეველა“ (1953), მ. ჯაფარიძის „ჩვენებურები“ (1956); 1955 წელს მიენიჭა დამდგმელი რეჟისორის პირველი კატეგორია. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

დაკრძალულია დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში
დოჰიო

დოჰიო — ადგილი, სადაც სუმოს ორთაბრძოლები იმართება. დოჰიო წარმოადგენს სანახევროდ თიხაში ჩაფლული ბრინჯის ჩალის კონებისაგან შექმნილ 4,55 მეტრის დიამეტრის მქონე წრეს. ოფიციალური პროფესიონალური ტურნირების (ბაშოს) დროს დოჰიო ეწყობა კვადრატული ფორმის თიხის შემაღლებულ პლატფორმაზე, რომლის სიმაღლე 66 სანტიმეტრია, ხოლო თითოეული გვერდის სიგანე — 6,70 მეტრი.

პროფესიონალურ სუმოში დოჰიოს ყოველი ბაშოს წინ აშენებენ იობიდაშები, რომლებიც ამისთვის ტრადიციულ ხელსაწყოებს იყენებენ. 66 სანტიმეტრის სიმაღლის თიხის პლატფორმისა და მასზე დოჰიოს მოწყობას 3 დღეს უნდებიან.

დოჰიოს ასაგებად თიხა საგანგებოდ მოაქვთ საიტამას პრეფექტურიდან, მდინარე არაკავას ნაპირებიდან. თუმცა მზარდი ურბანიზაციის გამო დაიწყეს იბარაკის პრეფექტურიდან მოტანილი თიხის გამოყენებაც. დოჰიოს ზედაპირს ქვიშით ფარავენ. ყოველი ტურნირის (ბაშოს) დასრულების შემდეგ, დოჰიოს შლიან, ხოლო ნაგოია-ბაშოს შემთხვევაში, მის ნატეხები გულშემატკივრებს მიაქვთ სუვენირებად. საწვრთნელ-სავარჯიშო დოჰიოსაც იობიდაშები აგებენ ხოლმე.
შაჰბუზი

შაჰბუზი — ქალაქი აზერბაიჯანში, ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის შაჰბუზის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე ნახიჩევანჩაიზე, ნახიჩევანის რკინიგზის სადგურიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 30 კმ-ში.

1989 წლის სრულიად საკავშირო აღწერის მიხედვით, შაჰბუზში 2283 ადამიანი ცხოვრობდა. 2007 წელს მიიღო ქალაქის სტატუსი.

ქალაქში მოქმედებს მანქანის შემკეთებელი ქარხნები, მარნები; ბადამლის მინერალური წყლების ქარხანა.
ჩოლ გალას მეჩეთი

ჩოლ გალას მეჩეთი — მეჩეთი ყოფილ კუიბიშევის ქუჩაზე, ქალაქ შუშას ჩოლ გალას უბანში.

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 2001 წლის 2 აგვისტოს ბრძანებით, ჩოლ გალას მეჩეთი გადავიდა სახელმწიფო დაცვის ქვეშ, როგორც ადგილობრივი მნიშვნელობის ისტორიისა და კულტურის არქიტექტურული ძეგლი.

მთავარი ფასადის ხუროთმოძღვრული კომპოზიციის მიხედვით, მეჩეთი ბრტყელი ფასადით და ასიმეტრიული შესასვლელით შუშას უბნების მეჩეთების ტიპს მიეკუთვნება. მეჩეთში, ისევე როგორც ქალაქის სხვა მეჩეთებში, სალოცავის სიღრმეში, მიჰრაბის მოპირდაპირე მხარეს, მეორე იარუსზე, იყო პატარა ღია გალერეა, რომელიც შემოსაზღვრული იყო სამი თაღით. ეს ადგილი განკუთვნილი იყო ქალებისთვის.
მაჭუტაძე

საკუთარი სახელი მაჭუტაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებას:

გიორგი მაჭუტაძე — სამხედრო პირი, დიპლომატი
დავით მაჭუტაძე — გურიის სამთავროს პოლიტიკური მოღვაწე
ლუკა მაჭუტაძე — სპორტსმენი (კრივი)
მაქსიმე (მაჭუტაძე) — საეკლესიო მოღვაწე, აფხაზეთის კათოლიკოს-პატრიარქი
ნიკა მაჭუტაძე — პოლიტიკოსი
ონოფრე გარეჯელი (მაჭუტაძე) — საეკლესიო მოღვაწე, მწერალი
ჰამზა იუსაფი

ჰამზა იუსაფი (; დ. 7 აპრილი, 1985, გლაზგო) — შოტლანდიელი პოლიტიკოსი. შოტლანდიის პირველი მინისტრი და შოტლანდიის ნაციონალური პარტიის ლიდერი 2023 წლის მარტიდან. 2018-2021 წლებში ნიკოლა სტარჯონის მთავრობის იუსტიციის მდივანი, ხოლო 2021-2023 წლებში ჯანდაცვის მდივანი. 2016 წლიდან შოტლანდიის პარლამენტის წევრი.
ალინ ვლასენკო

ალინ ვლასენკო (დ. 30 ივნისი, 1938, ქ. ჩელიაბინსკი — გ. 23 ნოემბერი, 2021, კიევი) — უკრაინელი დირიჟორი და პედაგოგი. პროფესორი (1992). უკრაინის სახალხო არტისტი (2000). 1961 წელს დაამთავრა ხარკივის კონსერვატორია (კლარნეტი, ო. კოზლოვას კლასი). 1966 წელს დაამთავრა კიევის კონსერვატორიის ასპირანტურა (დირიჟორობა, მ. კანარშტაინის კლასი). 1966–1971 წლებში იყო უკრაინის სსრ-ის სახელმწიფო სიმფონიური ორკესტრის დირიჟორი, 1971 წლიდან — უკრაინის ეროვნული ოპერისა (კიევი), ამავდროულად 1994–1998 წლებში — ხარკივის ფილარმონიის სიმფონიური ორკესტრის დირიჟორი და სამხატვრო ხელმძღვანელი. 1965 წლიდან შეთავსებით ასწავლიდა უკრაინის ეროვნულ მუსიკალურ აკადემიაში (კიევი), 1992 წლიდან — კიევის რეინგოლდ გლიერის სახელობის მუსიკალურ სასწავლებელში. მის მოსწავლეებს შორისაა — ვოლოდიმირ სირენკო, ვიქტორია ჟადკო, ნატალია პონომარჩუკი, ანდრი ივანიში. გასტროლებზე დადიოდა გერმანიაში, იაპონიაში, ბულგარეთში, ჩეხოსლოვაკიაში, კუბაზე და სხვ. აქვს 160 საფონდო ჩანაწერი უკრაინის რადიოში, ჩანაწერები ფირფიტაზე და 2 ვიდეოჩანაწერი. დადგმული აქვს სპექტაკლები: ჰერმან ლევენშოლდის „სილფიდა“ (1980), ლუდვიგ მინკუსის „ბაიადერა“ (1985), პეტრე ჩაიკოვსკის „მაკნატუნა“ (1986), ევჰენ სტანკოვიჩის „შობის ღამე“ (1992), მიხაილო სკორულსკის „ტყის სიმღერა“ (1994). პირველმა შეასრულა ვიტალი კირეიკოს მე-4 და მე-5 სიმფონიები, ნ. დრემლიუგას მე-5 სიმფონია (ყველა — 1968–1969) და სხვ. დირიჟორობდა სპექტაკლებს: შარლ გუნოს „ფაუსტი“, ჯუზეპე ვერდის „ტრავიატა“, ჯოაკინო როსინის „სევილიელი დალაქი“, სემენ გულაკ-არტემოვსკის „ზაპორიჟიელი დუნაის გაღმა“, მიკოლა ლისენკოს „ნატალკა პოლტავკა“. ავტორია ნარკვევებისა დირიჟორების სტეფან ტურჩაკის, მიხაილო კანარშტაინის, ვენიამინ ტოლბას შესახებ.
ისიდორე ქიქოძე

ისიდორე გიორგის ძე ქიქოძე (დ. იანვარი, 1855, ოზურგეთის მაზრა, ქუთაისის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 1916) — ქართველი რევოლუციონერ-ხალხოსანი.

ბიოგრაფია
ისიდორე ქიქოძე დაიბადა მღვდლის ოჯახში. ქუთაისის კლასიკური გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ, 1871 წელს შევიდა პეტერბურგის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში. 1873 წლის მაისში გადავიდა სამედიცინო-ქირურგიულ აკადემიაში. 1875 წელს „კანონის საწინააღმდეგო პროპაგანდაში მონაწილეობისათვის“ აკადემიიდან გარიცხეს. სტუდენტობის პერიოდში ისიდორე ქიქოძე აქტიურად მონაწილეობდა „კავკასიელთა“ რევოლუციური წრისა და „სრულიად რუსეთის სოციალ-რევოლუციური ორგანიზაციის“ საქმიანობაში. მისი რევოლუციური მეტსახელი იყო „კიკი“.

ისიდორე ქიქოძე იყო საქართველოში ხალხოსნური ორგანიზაციის დაარსების ერთ-ერთი ინიციატორი და მისი ლიდერი. 1876 წლის თებერვალში მონაწილეობდა საპატიმროდან რევოლუციონერი ამხანაგების გაქცევის ორგანიზებაში. სტეპანოვის გვარით აწარმოებდა მოლაპარაკებას ჟანდარმერიის უნტეროფიცერ ბულანოვთან. შეთქმულება ჩაიშალა, ბულანოვი დააპატიმრეს, ქიქოძე მიიმალა. მონაწილეობდა ხალხოსანთა ორგანიზაციის ოდესის „ობშჩინის“ საქმიანობაში.

1875 წლის 13 ივლისს ალექსანდრე ციციშვილის საბუთებით ისიდორე ქიქოძე ფიქტიურად დაქორწინდა ოდესის „ობშჩინის“ წევრ ალექსანდრა ხორჟევსკაიაზე. ქორწინების მიზანი იყო ქალის მიერ მზითვად აღებული ფულის გამოყენება პროპაგანდისტული საქმისათვის.

„მოსკოველთა“ ორგანიზაციაში დაპატიმრების დაწყების შემდეგ ისიდორე ქიქოძე სამშობლოში ჩამოვიდა და არალეგალურად განაგრძო ცხოვრება დასავლეთ საქართველოში. აქ იგი ხალხოსნური წრეების გაფართოებაზე ზრუნავდა და ხელმძღვანელობდა საქართველოს სხვადასხვა კუთხეებში არსებული ხალხოსნური ჯგუფების პრაქტიკულ-რევოლუციურ მუშაობას.

1875 წელს, გაზაფხულზე, საქართველოში იმყოფებოდა, როცა მოსკოვის ხალხოსნური ორგანიზაციციის საქმესთან დაკავშირებით გაიჩხრიკა მისი ბინა ქუთაისში. ისიდორე ქიქოძე აიყვანეს პოლიციის მკაცრი მეთვალყურეობის ქვეშ და ქალაქიდან გასვლა აუკრძალეს. ამავე წლის ნოემბერში გაიცა ისიდორე ქიქოძის დაპატიმრების ბრძანება. ისდორემ მიმალვა მოახერხა და გადავიდა არალეგალურ ცხოვრებაზე. 1875-77 წლებში იმალებოდა ქვემო გურიაში, რომელიც იმ დროს ოსმალეთის იმპერიას ეკუთვნოდა და იქიდან ხელმძღვანელობდა ხალხოსნურ მოძრაობას გურიასა და სამეგრელოში. ისიდორე უმეტესად თურქეთს აფარებდა თავს, თუმცა ხშირად მალულად გადმოდიოდა გურიაში. რადგან ხელისუფლებამ ვერ მოახერხა ისიდორე ქიქოძის დაპატიმრება, 1878 წლის 26 ივლისს მის მიმართ აღძრული საქმის მსვლელობა შეჩერდა.

ერთხანს იგი კვლავ განაგრძობდა რევოლუციურ საქმიანობას. დაახლოებით 1889 წელს პოლიტიკას თავი საბოლოოდ დაანება, დაბრუნდა საქართველოში და შევიდა სახელმწიფო სამსახურში. მსახურობდა გურიაში აქციზის უწყების მოხელედ. გარდაიცვალა 1916 წელს.
თერჯოლის მუნიციპალიტეტის გერბი

თერჯოლის მუნიციპალიტეტის გერბი — თერჯოლის მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო სიმბოლო დროშასთან ერთად. მიღებულია თერჯოლის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ, 2017 წლის 5 ივნისს №8 დადგენილებით.

აღწერილობა
გერბის ფარი გაკვეთილია და ქონგურისებრად გადაკვეთილია ოთხ ნაწილად:
 ნაწილი — ზურმუხტის ველზე ოქროს საყდარი.
 და ნაწილი — ზურმუხტის მტევანი, ვაზის ორი ზურმუხტის ფოთლით.
 ნაწილი — ზურმუხტოვან ველზე ზედა ნაწილში ოქროს თაღოვანი ხიდი, ქვედა ნაწილში კი ოქროს სამი შემცირებული ტალღოვანი სარტყელი.

გერბის ფარს ზემოთ მოთავსებულია საქალაქო ვერცხლის გვირგვინი — სამკოშკიანი ქონგურებიანი გალავანი (ციხე-სიმაგრის ფორმის) ნახევრად ღია ჭიშკრით.

ფარს ქვემოთ მოთავსებულია გერბის დევიზის ვერცხლ-ზურმუხტოვანი ბაფთა, რომლის ვერცხლის ველზე შავად ჩაწერილია დევიზი — „თერჯოლა“.
კარლ გუსტავ მოსანდერი

კარლ გუსტავ მოსანდერი (; დ. 10 სექტემბერი, 1797, კალმარი — გ. 15 ოქტომბერი, 1858, დროტნინგჰოლმი, ლენ სტოკჰოლმი) — შვედი ექიმი და ქიმიკოსი. ლანთანის (1839), ერბიუმის (1843), ტერბიუმის (1843) აღმომჩენი.

ბიოგრაფია
კარლ გუსტავ მოსანდერი დაიბადა 1797 წლის 10 სექტემბერს კალმარში (ლენ სტოკჰოლმი, ახლანდელი შვედეთი).

12 წლის ასაკში დედასთან ერთად გადავიდა სტოკჰოლმში, სადაც ფარმაციის შესწავლა დაიწყო. 1817 წელს ჩააბარა აფთიაქარის გამოცდები. აფთიაქარად მუშაობისას იგი დაინტერესდა მედიცინაში და 1820 წელს ჩაირიცხა კაროლინსკის ინსტიტუტში, რომელიც 1825 წელს დაამთავრა ქირურგიის მაგისტრის ხარისხით. ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ რამდენიმე წელი სამხედრო ქირურგად მსახურობდა. ქირურგიული კარიერის დასრულების შემდეგ იგი გახდა ქიმიის მასწავლებელი კაროლინსკის ინსტიტუტში და ასისტენტი შვედეთის ბუნების ისტორიის მუზეუმის მინერალოგიურ კოლექციაში. ის დიდხანს სწავლობდა და ცხოვრობდა იონს ბერცელიუსის ბინაში. 1832 წლიდან იყო მისი ასისტენტი, ხოლო გადადგომის შემდეგ, 1836 წელს გახდა მისი მემკვიდრე კაროლინსკის ინსტიტუტში ქიმიისა და ფარმაკოლოგიის პროფესორის თანამდებობაზე.

1826 წელს მოსანდერმა შესთავაზა, რომ ცერიუმის მიწა ცერიუმის გარდა სხვა ელემენტის ოქსიდსაც შეიცავდა, რის შემდეგაც მან დაიწყო ცერიუმის ნაერთების საფუძვლიანი შესწავლა. 1833 წელს კარლ გუსტავ მოსანდერი აირჩიეს შვედეთის სამეფო მეცნიერებათა აკადემიის წევრად. 1839 წელს, ცერიუმის ნაერთების შესწავლისას, მან აღმოაჩინა ლანთანი, ცერიუმის ნიტრატის ნაწილობრივ დაშლილი ნიმუშების შესწავლის შედეგად. იმავე წელს, მან გამოაცხადა კიდევ ერთი ელემენტის „დიდიმის“ აღმოჩენა. თუმცა, 1885 წელს ავსტრიელმა ქიმიკოსმა კ. აუერ ფონ ველბახმა აჩვენა, რომ დიდიმი წარმოადგენდა ნეოდიმისა და პრაზეოდიმის ნაერთის ნაერთს. 1843 წელს, მსგავსი ვარაუდების გამოყენებით იტრიუმიან მიწაზე, მან აღმოაჩინა კიდევ ორი ​​ელემენტი, ერბიუმი და ტერბიუმი.

გარდაიცვალა 1858 წლის 15 ოქტომბერს ლოვონში (ლენ სტოკჰოლმი, ამჟამად შვედეთი).
თერჯოლის მუნიციპალიტეტის დროშა

თერჯოლის მუნიციპალიტეტის დროშა — თერჯოლის მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო სიმბოლო გერბთან ერთად. მიღებულია თერჯოლის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ, 2017 წლის 5 ივნისს №8 დადგენილებით.

აღწერილობა
დროშა ქონგურისებურად გადაკვეთილია ორ ნაწილად:
 ნაწილი — ზურმუხტის 2:3 ველი.
 ნაწილი — ვერცხლის 1:3 ველი.
ზურმუხტის ველზე გამოსახულია ოქროს ჰერალდიკური ჯვარი. დროშის პროპორციაა 2:3.