ახმეტის მუნიციპალიტეტი

ახმეტის მუნიციპალიტეტი — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული აღმოსავლეთ საქართველოში, კახეთის მხარეში. ახმეტის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ახმეტა.

ისტორია
1930 წლამდე ახმეტის მუნიციპალიტეტის ამჟამინდელი ტერიტორია შედიოდა თიანეთის მაზრაში, 1930 წლიდან - თელავის მაზრაში, 1951 წლიდან გამოიყო ცალკე რაიონად, 1963-1964 წლებში ისევ შედიოდა თელავის რაიონის შემადგენლობაში. 1964 წლის აგვისტოდან კი ახლანდელ საზღვრებში კვლავ ცალკე რაიონად ჩამოყალიბდა. 2006 წლიდან ეწოდება მუნიციპალიტეტი.

გეოგრაფია
მუნიციპალიტეტს დასავლეთით ესაზღვრება დუშეთისა და თიანეთის მუნიციპალიტეტები, ჩრდილოეთით საზღვრავს ჩეჩნეთი, აღმოსავლეთით ესაზღვრება თელავის მუნიციპალიტეტი და დაღესტნის ავტონომიური რესპუბლიკა, სამხრეთით კი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი.

ახმეტის მუნიციპალიტეტის ფართობია 2207,6 კმ². აქედან სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს 80 266 ჰა უკავია, მუნიციპალიტეტის 91 200 ჰა კი ტყითაა დაფარული.
ქალაქი ახმეტა – ქ. ახმეტა, ბუღაანი
დუისი – დუისი, წინუბანი
ზემო ალვანი – ზემო ალვანი, ხორბალო
ზემო ხოდაშენი – ზემო ხოდაშენი, აწყური, ახალდაბა, ჩაბინაანი, ჩარექაული, ხველიანდრო, ხორხელი
თუშეთი – ომალო, ბოჭორნა, კვავლო, შენაქო, ჩიღო, წარო
კასრისწყალი
მატანი
მაღრაანი – მაღრაანი, არგოხი, ფიჩხოვანი
ოჟიო – ოჟიო, ალავერდი, კოღოთო
საკობიანო – საკობიანო, ბაყილოვანი, დედისფერული, კუწახტა, ქორეთი, ყვარელწყალი, ხევისჭალა
ქვემო ალვანი – ქვემო ალვანი, ბაბანეური
ქისტაური – ქისტაური, არაშენდა, ახალშენი, ახშანი, ახშნისველები, კოჯორი, საჩალე
შახვეტილა – შახვეტილა, ვეძები, ნადუქნარი, საბუე, ჩაჩხრიალა, ჭართალა
ხალაწანი – დუმასტური, ომალო; ზემო ხალაწანი, ქვემო ხალაწანი, შუა ხალაწანი
ჯოყოლო – ჯოყოლო, ბირკიანი, ძიბახევი

საკრებულო
დემოგრაფია
საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის მონაცემების მიხედვით, 2021 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით, ახმეტის მუნიციპალიტეტის მოსახლეობის რაოდენობა 28.9 ათას ადამიანს შეადგენს. აქედან საქალაქო დასახლებაში ცხოვრობს 6.4 ათასი, ხოლო სასოფლო დასახლებაში მცხოვრებთა რაოდენობა 22.5 ათასი ადამიანია.

მოსახლეობის 2014 წლის საყოველთაო აღწერის მონაცემების მიხედვით, სქესთა გადანაწილება ასეთია: საქალაქო დასახლებაში ცხოვრობს 3 480 მამაკაცი, ხოლო სასოფლო დასახლებაში 12 152.

საქალაქო დასახლებაში ქალთა რაოდენობა 3625-ს შეადგენს, ხოლო სასოფლო დასახლებაში კი — 12204-ს.

აღწერის მონაცემები
ეკონომიკა
ადმინისტრაციული ერთეულის მოსახლეობის შემოსავლის ძირითადი წყაროებია: დასაქმება საბიუჯეტო ორგანიზაციებში, სოფლის მეურნეობა, ხე-ტყის გადამუშავება და მცირე ბიზნესი. მუნიციპალური ბიუჯეტი ადგილობრივი შემოსავლებისა და გამოთანაბრებითი ტრანსფერის ჩათვლით შეადგენს 8 815 300 ლარს.
ახმეტის მუნიციპალიტეტის ადგილობრივი ეკონომიკა ძირითადად წარმოდგენილია სოფლის მეურნეობის, გადამამუშავებელი მრეწველობით, ტურიზმით, მომსახურებისა და ვაჭრობის სფეროებით. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის 2019 წლის 1 მაისის მონაცემებით, ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ფუნქციონირებს 3 626 რეგისტრირებული საწარმო, რომელიც 5 მსხვილ, 30 საშუალო და 448 მცირე საწარმოდ კლასიფიცირდება.

მუნიციპალიტეტში 9 საოჯახო მცირე მარანია.

ყველაზე მეტი, 336 საწარმო ვაჭრობისა და მომსახურების სექტორიში მუშაობს, მუნიციპალიტეტში სასტუმროს ტიპის მომსახურებას ეწევა 83-მდე ობიექტი.

სოფლის მეურნეობის დარგი წარმოდგენილია 13 მცირე საწარმოთი და 19 კოოპერატივით. მრეწველობის დარგში მოქმედი 34 მცირე, 3 საშუალო და 1 მსხვილი საწარმო წარმოდგენილია ღვინის ქარხნების, საშენი მასალებისა და ხე-ტყის გადამამუშავებელი მრეწველობის, ავეჯის საწარმოებით.

სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს უკავია 830 კვ.კმ. წამყვანი დარგებია მევენახეობა, მემარცვლეობა, სარძევე მეცხოველეობა და მეცხვარეობა. მისდევენ ასევე მეხილეობას, მებოსტნეობას, მეაბრეშუმეობას. მრეწველობის დარგებიდან მთავარია ხე-ტყის დამუშავება და კვების მრეწველობა. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე გადის ადგილობრივი მნიშვნელობის გზები.

ტურიზმი
ახმეტის მუნიციპალიტეტის მერიაში ფუნქციონირებს ტურიზმის განვითარების, საგარეო ურთიერთობების და საერთაშორისო პროექტების განყოფილება, რომელიც უცხოელ და ადგილობრივ ტურისტებს აწვდის ინფორმაციას ტურისტული ინფრასტრუქტურის, ტურისტული ადგილების, ტურისტული პროგრამების, ტრანსპორტის, ბუნების ძეგლების, დაცული ტერიტორიების, არქიტექტურული და არქეოლოგიური ძეგლების, კულტურული ღონისძიებების, ფესტივალების, სახალხო დღესასწაულებისა და სხვა საკითხების შესახებ.

ახმეტის მუნიციპალიტეტში განვითარებული ტურიზმის შემდეგი სახეობები:
საფეხმავლო ტურიზმი;
საცხენოსნო ტურიზმი;
ეკო-ტურიზმი;
აგრო ტურიზმი.

თუშეთი – ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტურისტული ცენტრი
თუშეთი მდებარეობს კავკასიონის მთავარი ქედის გადაღმა, მის ჩრდილოეთ კალთაზე. თუშეთი შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელ სიაში.

განათლება
მუნიციპალიტეტში 24 საჯარო სკოლა, 37 საბავშვო ბაგა-ბაღი და 1 კოლეჯი ფუნქციონირებს. საბავშვო ბაგა-ბაღებში ირიცხება 1 547 აღსაზრდელი.

ახმეტის მუნიციპალიტეტში ფუნქციონირებს 8 ბიბლიოთეკა, სადაც დაცულია 133 688 ერთეული წიგნი. საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკის ინიციატივით მიმდინარეობს მუშაობა ელექტრონული ბიბლიოთეკის შექმნაზე.

კულტურა
ახმეტის მუნიციპალიტეტში ფუნქციონირებს 3 მუზეუმი (რაფიელ ერისთავის სახლ-მუზეუმი, ახმეტის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი სოფელ ქვემო ალვანში და პანკისის ეთნოგრაფიული მუზეუმი), ბესიკ მამიაურის სახელობის მოსწავლე ახალგაზრდობის სახელოვნებო და შემეცნებითი სკოლა, სამუსიკო სკოლების გაერთიანება, რომელსაც აქვს ფილიალები სოფლებში: მატანში, დუისში, ზემო ალვანსა და ქვემო ალვანში. კულტურის ცენტრი, რომლის დაქვემდებარებაშია სოფლის 10 კულტურის სახლი.

ფესტივალები და სახალხო დღესასწაულები
მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე წლის განმავლობაში სხვადასხვა ფესტივალი იმართება.

სპორტი
ახმეტის მუნიციპალიტეტში ფუნქციონირებს სამი სპორტული სკოლა — ახმეტის საფეხბურთო სკოლა „ბახტრიონი“, სასპორტო-საგანმანათლებლო დაწესებულება ახმეტის „კომპლექსური სასპორტო სკოლა“ და ახმეტის ზურაბ ზვიადაურის სახელობის ძიუდოს სასპორტო სკოლა.

სპორტულ სკოლებში ფუნქციონირებს ძიუდოს, თავისუფალი ჭიდაობის, ბერძნულ-რომაული ჭიდაობის, მკლავჭიდის, ფეხბურთის, კალათბურთის, მძლეოსნობის, ჩოგბურთის, კიკბოქსის, რაგბის სექციები, სადაც ჩართულია 700-მდე ბავშვი. ახმეტის მუნიციპალიტეტში წლის განმავლობაში იმართება სპორტული შეჯიბრებები და ტურნირები.

ახმეტის მუნიციპალიტეტში ფუნქციონირებს ახმეტის „კომპლექსურ სასპორტო სკოლასთან არსებული საცხენოსნო კლუბი. საცხენოსნო ბაზაზე ვარჯიშობს 35-40 ბავშვი.

კვეტერა
ისტორიული ციხე-ქალაქი კვეტერა მდებარეობს მდინარე ილტოს მარჯვენა ნაპირზე, ახმეტა-თიანეთის დამაკავშირებელი მაგისტრალის მარცხენა მხარეს, ახმეტიდან 12 კმ-ის დაშორებით. ციხე-ქალაქის კომპლექსის შემადგენლობაში შედის: შიდა ციხე, ქვედა ციხე, გალავანი, სასახლე, დარბაზული ეკლესია და მთავარი ღირსშესანიშნაობა გუმბათოვანი ეკლესია.

ალავერდის მონასტერი
ალავერდის მონასტერი საუკუნის შუა ხანებში დააარსა ერთ-ერთმა ასურელმა მამამ, იოსებ ალავერდელმა. საუკუნის დასაწყისში კვირიკე კახთა მეფემ ალავერდის წმ. გიორგის პატარა ეკლესიის ადგილას ააგო საკათედრო ტაძარი, რომელიც ალავერდის სახელწოდებითაა ცნობილი.

მატნის ცხრაკარა
სამონასტრო კომპლექსი ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ მატნში დასავლეთით მდებარეობს. სამონასტრო კომპლექსს 2006 წლის 7 ნოემბრის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ცხრაკარას სასახლის კომპლექსი
ლევან მეფის (1520–1574 წწ.) სასახლის კომპლექსის ნაშთები ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ალვანსა და ქვემო ალვანს შორის, ალაზნის ველის ზემოთ, კავკასიონის მთისწინეთზე მდებარეობს. მის მახლობლადაა წმ. იოანე ნათლისმცემლის ბაზილიკა, რომელშიაც ლევან მეფისა და თინათინ დედოფლის ძლიერ დაზიანებული პორტრეტებია გადარჩენილი.

გამოჩენილი ადამიანები
დაძმობილებული ქალაქები/ადმინისტრაციული ერთეულები