iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გენო ვაჩიბერიძე

გენო დავითის ძე ვაჩიბერიძე (დ. 15 მარტი, 1931, ქუთაისი) — ქართველი ფიზიკოსი. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (2003), საქართველოს საინჟინრო აკადემიის ნამდვილი წევრი (2007).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი (1954). 1955–1958 წლებში მუშაობდა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის გამოყენებითი გეოფიზიკის ინსტიტუტში (მოსკოვი). 1959–1975 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მართვის სისტემების ინსტიტუტში იყო ლაბორატორიის გამგე, 1976–1991 წლებში იყო სსრკ თავდაცვის მრეწველობის სამინისტროს ავტომატიკისა და ჰიდრავლიკის ცენტრალური სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის (მოსკოვი) თბილისის ფილიალის დირექტორი. 1991–2005 წლებში იყო ავტომატიკისა და გამოთვლითი ტექნიკის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი, 2004 წლიდან — საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ინფორმატიკისა და მართვის სისტემების ფაკულტეტის პროფესორი.

მონაწილეობდა საქართველოში პირველი ციფრული (იმპულსური) ელექტრონული გამოთვლითი მანქანის „დელისის“ შექმნაში. 1975–1989 წლებში იყო სარაკეტო და სამხედრო დანიშნულების სხვა სისტემების ციფრული მართვის მოწყობილობათა კომპლექსების დაპროექტებისა და შექმნის ხელმძღვანელი (მთავარი კონსტრუქტორი). ვაჩიბერიძის სამეცნიერო შრომები ეხება ციფრული სისტემების სიზუსტისა და სწრაფქმედების, მდგრადობისა და საიმედოობის საკითხებს.
გიორგი ვაჩნაძე (ფიზიკოსი)

გიორგი ემანუკის ძე ვაჩნაძე (გურგენიშვილი) (დ. 10 იანვარი, 1935, სოფ. ნანიანი, ახლანდ. გურჯაანის მუნიციპალიტეტი, — გ. 3 აგვისტო, 1997, თბილისი) — ქართველი ფიზიკოსი. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერების დოქტორი (1984), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ–კორესპონდენტი (1997).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი (1958). ამავე წლიდან მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფიზიკის ინსტიტუტში. 1989 წლიდან იყო ამავე ინსტიტუტის კონდენსირებულ გარემოთა თეორიის განყოფილების ხელმძღვანელი. მისი სამეცნიერო შრომები ეხება ნახევრადგამტარებში ციკლოტრონული და კომბინირებული რეზონანსის მოვლენებს, მყარი სხეულების მაგნიტურ თვისებებსა და თხევადი -ის ზედენადი ფაზების ანიზოტროპიისა და სპინური დინამიკის თეორიას.
ალექსანდრე ვაჩნაძე

ალექსანდრე ივანეს ძე ვაჩნაძე (დ. 8 აგვისტო, 1855, სოფ. კოლაგი, ახლანდ. გურჯაანის მუნიციპალიტეტი, — გ. 24 დეკემბერი, 1922) — თავადი, რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი (1913).

დაამთავრა პოლტავის სამხედრო გიმნაზია და თბილისის იუნკერთა სასწავლებელი. 1871 წლიდან მსახურობდა კავალერიაში, პიატიგორსკის 151-ე ქვეით პოლკში. მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთისა (1877–1878) და რუსეთ-იაპონიის (1904–1905) ომებში. მეთაურობდა ასეულს, ბატალიონს. 1905 წელს მიენიჭა პოლკოვნიკის წოდება. 1913 წელს თადარიგში გავიდა გენერალ-მაიორის წოდების, პენსიისა და მუნდირის მინიჭებით. მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ, 1915 წლის თებერვალში კვლავ სამხედრო სამსახურში ჩაირიცხა და დაინიშნა ამიერკავკასიის მე-2 სარეზერვო ქვეითი ბრიგადის მეთაურად, 1917 წლის მაისში — სახელმწიფო ლაშქრის 42-ე ბრიგადის მეთაურად. 1917 წლის ივნისიდან კავკასიის სამხედრო ოლქის შტაბის რეზერვში იყო. 1914 წლიდან ვაჩნაძე იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების სიღნაღის განყოფილების წევრი. მისი ძმა პოლკოვნიკი კონსტანტინე ვაჩნაძე გარდაიცვალა მსოფლიო ომში მიღებული ჭრილობებისგან.

ვაჩნაძე დაჯილდოებულია წმ. ვლადიმერის (მახვილებითა და ბაბთით, 1877) და (1909), წმ. სტანისლავის (1889), წმ. ანას (1893) ხარისხის ორდენებით, ოქროს იარაღით (1906).
დუპუიტრენის კოტნრაქტურა

დუპუიტრენის კოტნრაქტურა — დუპუიტრენის კოტნრაქტურა არის ხელის მტევნის დეფორმაცია, რომელიც ყალიბდება ნელ-ნელა, წლების განმავლობაში. დუპუიტრენის კონტრაქტურა აზიანებს ქსოვილის ფენას, რომელიც მდებარეობს ხელის გულზე კანქვეშ. წარმოიქმნება ქსოვილოვანი კვანძები კანქვეშ, რის შედეგადაც ფორმირდება სქელი კვანძი, რომელიც ქაჩავს ერთ ან მეტ თითს თავისკენ. პროცესის შედეგად თითი მოხრილ მდგომარეობაში გადადის.
კონტრაქტურის განვითარების შემდგომ, თითის ბოლომდე გაშლა შეუძლებელია, რაც იწვევს სირთულეებს ყოველდღიურ ცხოვრებაში, მაგალითდ: ჯიბეში ხელის ჩაყოფას, ხელთათმანის გაკეტებას ან ხელის ჩამორთმევას.

დუპუიტრენის კონტრაქტურა ყველაზე ხშირად არათითს და ნეკა თითს აზიანებს. დაავადება ძირითადად ჩრდილოევროპელ მოხუც მამაკაცებში გვხვდება. დუპუტრიენის კონტრაქტურის ჩამოყალიბების შესაფერხებლად და სიმპტომების შესამსუბუქებლად ბევრი სამკურნალო მეთოდი არსებობს.

სიმპტომები
დუპუიტრენის კონტრაქტურა, როგორც წესი, ყალიბდება ნელ-ნელა, წლების განმავლობაში. თუმცა, ზოგჯერ, მისი განვითრება კვირების ან თვეების განმავლობაში ხდება. რიგ პაციენტებში დაავადება მუდმივად, სტაბილურად პროგრესირებს, დანარჩენებში კი პროცესი იწყება და გარკვეულ ეტაპზე ჩერდება.
დუპუიტრენის კონტრაქტურის ადრეულ ეტაპებზე ხდება კანის შესქელება ხელისგულზე. პროცესის პროგრესირებასთან ერთად, ხელისგულს ეძლევა შეჭმუხნულის შესაედაობა. ყალიბდება ქსოვილის მკვრივი გროვა ხელისგულზე. ეს გროვა შესაძლოა იყოს მგრძნობიარე შეხებისას, თუმცა იშვიათადაა მტკივნეული.

დუპუიტრენის კონტრაქტურის გვიანდელ ეტაპებზე, ქსოვილის კვანზები კანქვეშ შესაძლოა დაგრძელდეს და გადაიჭიმოს თითებამდე. კვანძების გამკვრივება იწვევს თითების გამოქაჩვას ხელისგულისკენ.

არათითი და ნეკა თითი ყველაზე ხშირად ზიანდება, თუმცა შესაძლოა ჩართული იყოს შუა თითიც. საჩვენებელი და ცერა თითი იშვიათადაა დაზიანებული. დუპუიტრენის კონტრაქტურა შესაძლაო განვითარდეს ორივე ხელზე, თუმცა, როგორც წესი, ერთი მტევანი უფრო მძიმედაა ჩართული, ვიდრე მეორე.

გამომწვევი მიზეზები
დამაკავშირებელი ქსოვილის პათოლოგიური პროცესი;
ნივთიერებათა ცვლის დარღვევა;
მოწევა – დამოუკიდებელი ფაქტორი, რომელიც აჩქარებს აღნიშნული დაავადების განვითარებას;
შაქრიანი დიაბეტი;
ალკოჰოლზე დამოკიდებულება;
მემკვიდრეობითი ფაქტორი.

მკურნალობის მეთოდები
ფიზიოთერაპია;
სპეციალური ვარჯიშები ხელის გულისთვის;
ლონგეტური სახვევების ტარება;
ულტრა-ბგერით მკურნალობა;
კორტიკოსტეროიდული პრეპარატების ინექცია;
მასაჟი;
ჰორმონალური თერაპია;
თბილი აბაზანები;
ქირურგიული ჩარევა;
ნემსების აპონეიროტომია.
ტუსკაკუესკო

ტუსკაკუესკო ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 5 482 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 29.5%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 430 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 12.7 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 1823 წლის 21 ივნისს შევიდა.
ტუსკუეკა

ტუსკუეკა ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 6 702 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 6.1%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 132.4 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 50.6 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 1886 წლის 20 აპრილს შევიდა.
ტუსპანი (ხალისკო)

ტუსპანი ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 37 518 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 9.8%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 725.5 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 51.7 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 1823 წლის 15 აგვისტოს შევიდა.
უნიონ-დე-სან-ანტონიო

უნიონ-დე-სან-ანტონიო ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 19 069 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 10.1%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 728.8 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 26.2 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 1823 წლის 15 აგვისტოს შევიდა.
უნიონ-დე-ტულა

უნიონ-დე-ტულა ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 13 799 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 0.5%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 443 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 31.1 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 1832 წლის 21 სექტემბერს შევიდა.
ვალიე-დე-გუადალუპე (ხალისკო)

ვალიე-დე-გუადალუპე ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 6 627 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 1.2%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 352.3 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 18.8 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 1922 წლის 7 ივნისსს შევიდა.
ვალიე-დე-ხუარესი

ვალიე-დე-ხუარესი ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 6 151 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 6.1%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 195.2 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 31.5 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 1922 წლის 7 ივნისს შევიდა.
ვილია-კორონა

ვილია-კორონა ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 19 063 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 12.3%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 318.2 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 59.9 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 1823 წლის 15 აგვისტოს შევიდა.
ვილია-გერერო (ხალისკო)

ვილია-გერერო ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 5 525 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 2%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 673.3 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 8.2 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 191 წლის 30 აპრილს შევიდა.
დავით ვაჩნაძე (გენერალი)

დავით თამაზის ძე ვაჩნაძე (დ. 6 ნოემბერი, 1844, გურჯაანი, — გ. 1918) — თავადი, რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი (1901).

1866 წლიდან სამხედრო სამსახურში იყო კავკასიის სამხედრო ოლქის ჯარებში. მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთის (1877–78) ომში. შემდგომ წლებში იყო ტვერის დრაგუნთა 43-ე პოლკის მეთაურის მოადგილე. 1898 წელს მიიღო პოლკოვნიკის წოდება. 1901 წელს თადარიგში გავიდა გენერალ-მაიორის წოდების მინიჭებით, მუნდირითა და პენსიით. 1902 წლიდან მუშაობდა მომრიგებლად თბილისის გუბერნიის დუშეთის მაზრაში. დაჯილდოებულია წმ. სტანისლავის (1875) და (მახვილებით, 1878), წმ. ანას (მახვილებითა და ბაბთით, 1877) და (მახვილებით, 1879), წმ. ვლადიმერის (ბაბთით, 1884) ხარისხის ორდენებით, ასევე რუმინეთის რკინის ჯვრის ორდენით (1881).
ვალენტინა ვაჩნაძე

ვალენტინა იურის ასული ვაჩნაძე (დ. 6 ოქტომბერი, 1931, ბაქო) — ქართველი ფარმაკოქიმიკოსი. ფარმაციის მეცნიერების დოქტორი (1977), პროფესორი (1992).

დაამთავრა ლენინგრადის ფარმაკოქიმიის ინსტიტუტი (1955). 1956–1958 იყო თბილისის ფარმაკოქიმიის ქარხნის ინჟინერი, 1958 წლიდან მუშაობდა ფარმაკოქიმიის ინსტიტუტში (1980 წლიდან — ალკალოიდების განყოფილების ხელმძღვანელი). ვაჩნაძის სამეცნიერო ნაშრომები ეხება კვლევის ძირითადი მიმართულებაა საქართველოს მოზარდი და ინტროდუცირებული მცენარეების ქიმიის შესწავლა ფიზიოლოგიურად აქტიური ალკალოიდების შემცველობაზე და მათ საფუძველზე სამკურნალო პრეპარატების შემუშავება თანამედროვე ფიტოტექნოლოგიების გამოყენებით.
ვახტანგ ვაჩნაძე

ვახტანგ დიმიტრის ძე ვაჩნაძე (დ. 20 ივნისი, 1929, ქ. ბობრუისკი, ბელარუსი, — გ. 25 ოქტომბერი, 2018, მოსკოვი) — რუსეთში მოღვაწე ინჟინერ-მექანიკოსი, წარმომავლობით ქართველი.

დაამთავრა მოსკოვის საავიაციო ინსტიტუტი (1953). მუშაობდა მანქანათმშენებლობის სხვადასხვა დაწესებულებაში მოსკოვის ოლქში. 1977-1991 წლებში იყო სამეცნიერო საწარმოო გაერთიანება „ენერგიის“ გენერალური-დირექტორი, 1991-1992 წლებში — კოსმონავტიკის კომერციულ-ტექნიკური ცენტრ „ენერგიის“ გენერალური-დირექტორი, 1992 წლიდან — ს. პ. კოროლიოვის სახ. სარაკეტო-კოსმოსური კორპორაცია „ენერგიის“ სამეცნიერო კონსულტანტი. მისი ხელმძღვანელობის პერიოდში აიგო კოსმოსური ხომალდები „სოიუზი“ და „პროგრესი“, ორბიტული სადგური „სალუტი“ და ორბიტული კომპლექსი „მირი“. ვაჩნაძეს დიდი წვლილი მიუძღვის რუსეთში კოსმოსთან დაკავშირებულ სამხედრო და სამეცნიერო კვლევების განვითარებაში. დაჯილდოებულია საპატიო ნიშნის (1956), შრომის წითელი დროშის (1957), ლენინის (1965), ოქტომბრის რევოლუციის (1976) ორდენებით, მედლებით. მიღებული აქვს ლენინური პრემია (1960) და სსრკ სახელმწიფო პრემია (1989).
იური ვაჩნაძე

იური ანატოლის ძე ვაჩნაძე (დ. 8 მარტი, 1933, თბილისი, — გ. 7 ნოემბერი, 2019) — ქართველი პუბლიცისტი, ჟურნალისტი.

დაამთავრა თბილისის ცენტრალური სამუსიკო სკოლა ვიოლინოს განხრით და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი (1956). 1960–1990 წლებში ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში. 1994 წლიდან ამერიკული რადიოსადგურის „სვობოდას“ კოლუმნისტი და საკუთარი კორესპონდენტია თბილისში. ეთერში გავიდა მისი 200-ზე მეტი მხატვრული გადაცემა. 2004–2008 წლებში რადიო „თავისუფლების“ ეთერში მიჰყავდა ყოველკვირეული საავტორო გადაცემა „მუსიკა, მუსიკა“, რომელმაც დიდი პოპულარობა მოიპოვა. გამოცემულია მისი მხატვრული რადიო-გადაცემების კომპაქტ-დისკების ალბომი (2010), ორენოვანი წიგნი „ქართულ-რუსული კონტრაპუნქტი“ (2011), აგრეთვე პოეტური კრებულები „ბედ-იღბლის საზომით“ (2012), „ჩემი ფაეტონი“ (2013) და „საუბრები მუსიკაზე“ (2013).
მერაბ ვაჩნაძე

მერაბ დიმიტრის ძე ვაჩნაძე (დ. 27 ივნისი, 1948, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი. ისტორიულ მეცნიერებათა დოქტორი (1999), პროფესორი (2001).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი (1973). 1974 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში კითხულობდა საქართველოსა და რუსეთის ისტორიის კურსებს. 1997–2005 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტის დეკანი, 1995–2004 წლებში — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მოსამზადებელი ცენტრის დირექტორი, 1999–2005 წლებში — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტის სამეცნიერო საბჭოს თავმჯდომარე, 2002–2006 წლებში — რუსეთის ისტორიის კათედრის გამგე, 2008–2011 წლებში — წმინდა ანდრია პირველწოდებულის სახელობის ქართული უნივერსიტეტის პროფესორი.

ვაჩნაძე იკვლევს საქართველოსა და რუსეთის ახალ და უახლეს ისტორიას (– საუკუნეები), ქართული პოლიტიკური აზრისა და საქართველოს პოლიტიკური პარტიების ისტორიას, საქართველო-რუსეთის ურთიერთობისა და საქართველოს საგარეო-პოლიტიკური ორიენტაციის ისტორიას. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1998).
სიკო ვაჩნაძე

სიმონ (სიკო) გიორგის ძე ვაჩნაძე (დ. 9 ოქტომბერი, 1908, თბილისი, — გ. 23 მაისი, 1974, იქვე) — ქართველი რეჟისორი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1966).

სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო 1923 წლიდან. 1928 წელს დაამთავრა ლენინგრადის მასობრივ სანახაობათა და ზეიმთა სტუდია. იმავე წლიდან მსახიობად მუშაობდა თბილისის კინოსტუდიაში (1928–1929) და სატირის თეატრში (1929–1930). რეჟისორულ მოღვაწეობას ეწეოდა 1930 წლიდან. სხვადასხვა დროს დამდგმელ რეჟისორად მუშაობდა ბათუმის, ფოთის, თბილისის კ. მარჯანიშვილის სახელობის თეატრებში; სამხატვრო ხელმძღვანელად, მთავარ რეჟისორად და დირექტორად — ბაქოს ქართულ, გორის გ. ერისთავის სახელობის, ხაშურისა და ცხინვალის თეატრებში. 1967 წლიდან იყო ქუთაისის თოჯინების სახელმწიფო თეატრის დამდგმელი რეჟისორი, 1969 წლიდან — მთავარი რეჟისორი.
სიმონ ვაჩნაძე

სიმონ მიხეილის ძე ვაჩნაძე (დ. 15 თებერვალი, 1888, თბილისი, — გ. 4 აპრილი, 1959, იქვე) — ქართველი ენათმეცნიერი, რუსისტი, ლექსიკოგრაფი. ფილოლოგიურ მეცნიერებათა კანდიდატი (1950).

დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის ფილოლოგიური ფაკულტეტის სლავურ-რუსული განყოფილება (1918). 1930 წლამდე ქართულ და რუსულ ენებს ასწავლიდა თბილისის გიმნაზიასა და საშუალო სკოლებში. 1930 წლიდან სამეცნიერო-პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიური ფაკულტეტის რუსული ენისა და ლიტერატურის (შემდეგ რუსული ენის) კათედრაზე. 1938 წლიდან გარდაცვალებამდე ხელმძღვანელობდა რუსული ენის კათედრას თბილისის ა. პუშკინის სახელობის პედაგოგიურ ინსტიტუტში. იმავე წლებში იყო ინსტიტუტის პრორექტორი სასწავლო-სამეცნიერო დარგში და ფილოლოგიური ფაკულტეტის დეკანი.

ვაჩნაძე იკვლევდა რუსული ენის ისტორიასა და თანამედროვე რუსული ენის, რუსული და ქართული ენების შეპირისპირებითი შესწავლის საკითხებს. იყო „ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონის“ მთავარი რედაქციის წევრი და ტომის ერთ-ერთი რედაქტორი, რისთვისაც სხვა რედაქტორებთან ერთად მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო პრემია მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგში (1971).
ნიკოლა-ლუი ფრანსუა დე ნიეშატო

ნიკოლა-ლუი ფრანსუა დე ნიეშატო (; დ. 17 აპრილი, 1750 — 10 იანვარი, 1828) — ფრანგი სახელმწიფო მოღვაწე, პოეტი და მეცნიერი.

ბიოგრაფია
ნიკოლა-ლუი ფრანსუა დე ნიეშატო დაიბადა მასწავლებლის ოჯახში, სწავლობდა ვოგეზების დეპარტამნეტში მდებარე ნიეშატოს კოლეჯში. თოთხმეტი წლის ასაკში მის მიერ გამოქვეყნებულმა პოეტურმა ნაშრომმა ჟან-ჟან რუსოსა და ვოლტერის დიდი ინტერესი გამოიწვია. იგი მხოლოდ თექვსმეტი წლის იყო, როცა საფრანგეთის აკადემიის წევრობა შესთავაზეს. 1783 წელს დაინიშნა კარიბის კუნძულებზე მდებარე ერთ-ერთი ფრანგული კოლონიის სენტ დომინგოს საბჭოს გენერალურ პროკურორად.

საფრანგეთის რევოლუციის დროს, ნიეშატო აირჩიეს 1789 წლის 17 ივნისს შექმნილი „ეროვნული კრების“ დეპუტატად, იგი პასუხიმგებელი იყო ვოგეზების დეპარტამენტის საორგანიზაციო საკითხებზე. მოგვიანებით გახდა 1791 წლის 1 ოქტომბერს შექმნილი საკანონმდებლო ორგანოს წევრი, იგი ჯერ მდივნის მოვალეობას ასრულებდა შემდეგ კი პრეზიდენტადაც აირჩიეს. 1793 წელს დააპატიმრეს პოლიტიკური შეხედულებების გამო. თუმცა, მომდევნო წელს, თერმიდორიანული რეაქციის დაწყების დროს, გაათავისუფლეს.

1797 წელს მან შინაგან საქმეთა მინისტრის თანამდებობა დაიკავა. აქტიურ მონაწილეობას იღებდა ქვეყნის ადმინისტრაციულ ცხოვრებაში. ასევე, მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ლუვრის მუზეუმის გახსნაში და მონაწილეობა მიიღო ერთ-ერთი პირველი უნივერსალური გამოფენის მოწყობაში. 1797 წლის 9 სექტემბრიდან - 1798 წლის 23 აპრილამდე საფრანგეთის დირექტორიის წევრი გახდა, ამ თანამდებობაზე მან ლაზარ კარნო შეცვალა.

1804 წლიდან 1806 წლამდე ის იყო წევრი საკონსულტაციო საბჭოსი, რომელიც საფრანგეთში სამი კონსული მმართველობის პერიოდში ჩამოყალიბდა. ამ თანმდებობაზე მისი ყოფნა დაემთხვა ნაპოლეონ ბონაპარტის იმპერატორად კურთხევას (1804). ნიეშატო იყო ის ერთ-ერთი იმ პირთაგანი, რომელმაც ნაპოლეონს იმპერატორის გვირგვინი შესთავაზა. იქამდე, 1803 წელს, იგი საფრანგეთის აკადემიის წევრი გახდა, 1808 წელს კი გრაფის წოდება მიიღო. 1814 წელს სახელმწიფო თანამდებობა დატოვა და ძირითადად სოფლის მეურნეობის შესწავლით იყო დაკავებული.

პოლიტიკის გარდა, ნიეშატო ბევრს სხვა დარგშიც მოღვაწეობდა. მან მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა საფრანგეთის მრეწველობის განვითარებაში. აღსანიშნავია მისი ლიტერატურული მოღვაწეობა. იგი იყო პოეტი, გრამატიკოსი ლიტერატურათმცოდნე. არის არაერთი ნაშრომის ავტორი სოფლის მეურნების დარგში.
ენაგეთის გოგიას ეკლესია

ენაგეთის გოგიას ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ ენაგეთში.

აღწერა
ეკლესია დგას სოფლის ჩრდილოეთით, პირდაპირი ხაზით 2 კილომეტრზე. ადგილობრივი მოსახლეობა ამ ადგილს „დახვრეტილებს“ ეძახის იქვე არსებული კლდეში ნაკვეთი გამოქვაბულების გამო. ეკლესია ტყეში დგას. დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით დუღაბზე (10,78,2 მ). წყობა არეულია. ტაძრის დასავლეთი ნაწილი თითქმის ზეძირკვლის დონეზეა დანგრეული. 0,8 მ სიგანის შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია გაჭრილი. სარკმლებიდან ამჟამად მხოლოდ აღმოსავლეთისაა შემორჩენილი, რომელიც შიგნიდანაც და გარედანაც სწორკუთხაა. გაშლილი ნახევარწრის ფორმის აფსიდა 30 სმ სიგანის მხრითაა გამოყოფილი დარბაზისგან. საკურთხეველში, სარკმლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშია გაკეთებული. საკურთხეველი სფერული კონქით სრულდება. ნაოსში გრძივი კედლები დაუნაწევრებელია. საკმაოდ განიერი ეკლესიის კამარის ჩამოქცევის ერთ-ერთი მიზეზიც სავარაუდოდ ეს უნდა ყოფილიყო. ტაძრის სამხრეთის კედლის აღმოსავლეთ კიდეში შერჩენილია მარტივად ნათალი ქვის ლავგარდანი.
სამხრეთ ატლანტიკური მაგნიტური ანომალია

სამხრეთ ატლანტიკური მაგნიტური ანომალია — ტერიტორია, სადაც დედამიწის შიდა ვან ალენის რადიაციული სარტყელი ყველაზე ახლოსაა დედამიწის ზედაპირთან (ეშვება 200 კილომეტრის სიმაღლეზე). ეს იწვევს ამ რეგიონში ენერგეტიკული ნაწილაკების ნაკადის ზრდას და ორბიტაზე მოძრავი თანამგზავრების მაიონებელი გამოსხივებით უფრო მეტად დასხივებას.

ეფექტი გამოწვეულია დედამიწისა და მისი მაგნიტური დიპოლის არაკონცენტრიულობით. ამასთანავე დაფიქსირდა, რომ ბოლო დროს დიპოლური ველის ინტენსივობა გაიზარდა.
იური ვორონოვი (არქეოლოგი)

იური ვორონოვი ( ; დ. 8 მაისი, 1941 — გ. 11 სექტემბერი, 1995) — არქეოლოგი და კავკასიოლოგი აფხაზეთიდან. იყო აფხაზეთის სეპარატისტული რესპუბლიკის ვიცე-პრემიერი (1994–1995) და უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი (დე-ფაქტო 1990–1995; დე-იურე — აფხაზეთის ასსრ-ის მოწვევა, 1991–1992).

იური ვორონოვი დაიბადა 1941 წლის 8 მაისს წებელდაში, აფხაზეთის ასსრ გულრიფშის რაიონში. მოკლეს საკუთარი ბინის წინ, 1995 წლის 11 სექტემბრის ღამეს.
რეისმუსი

რეისმუსი  — ხელსაწყო, სამუშაო ნაწილზე მარკირების ხაზის გასახაზად, არჩეული საბაზისო ხაზის პარალელურად, ან ზომების გადასატანად ნახაზებიდან სამუშაო ნაწილზე.

ჩვეულებრივ ის წარმოადგენს სადგამი დამჭერით, რომელშიც ფიქსირდება „მხაზავი“. რეისმუსი, როგორც წესი მზადდება მტკიცე ხის ჯიშისაგან და წარმოადგენს ბლოკს მართკუთხა ნახვრეტით, რომელშიც ერთი ან ორი სლატი დამაგრებულია სოლით ან ხრახნით. ფილების ერთ ბოლოში არის წვეტიანი ლითონის ქინძისთავები. სქელი ორი სლატით გამოიყენება, მაგალითად, დურგლებში მათთვის ძაფებისა და სოკეტების აღსანიშნავად.

შტანგენრეისმუსი ერთ-ერთი ნაირსახეობაა.
ლარისა რეისნერი

}, ლუბლინი — გ. 9 თებერვალი, 1926, მოსკოვი) — რუსი საბჭოთა რევოლუციონერი, მწერალი, კრიტიკოსი. სკკპ წევრი 1918 წლიდან. აღმოსავლეთმცოდნე იგორ რეისნერის და.

იყო მზვერავი, პოლიტმუშაკი (1918–20). ბევრს მოგზაურობდა. 1924 გამოაქვეყნა ნარკვევთ: წიგნი „ფრონტი“, 1925 წელს – „ავღანეთი“, „ჰამბურგი ბარიკადებზე" და „ქვანახშირი, რკინა და ცოცხალი ადამიანები“.
ქართული ქარტია

ქართული ქარტია — პრეზიდენტ სალომე ზურაბიშვილის მიერ წარმოდგენილი სამოქმედო გეგმას, რომელიც მიზნად ისახავს „პროევროპული ოპოზიციის ერთი სიმბოლური ქოლგის ქვეშ გაერთიანებას პრორუსული ხელისუფლების საპირწონედ“ 26 ოქტომბრის საპარლამენტო არჩევნებისთვის.

„ქართული ქარტიის“ შესახებ სალომე ზურაბიშვილმა 26 მაისს, საქართველოს დამოუკიდებლობის დღეს განაცხადა.

გახარიას ხელმოწერით, „ქართული ქარტია“ უკვე თითქმის ყველა პროდასავლურ ოპოზიციურ პარტიას აერთიანებს. მიუხედავად ამისა, მათი წინასაარჩევნო კამპანია, როგორც ჩანს, არ არის შესაბამისობაში ქარტიასა და მის ვალდებულებებთან, როგორიცაა გამარჯვების შემთხვევაში ზურაბიშვილის მიერ შემოთავაზებულ მთავრობაზე შეთანხმება, ვადამდელი არჩევნების დანიშვნა ან კამპანიის დროს ურთიერთკრიტიკისგან თავის შეკავება.
გიორგი აბულაძე (მეცნიერი)

გიორგი აბულაძე (დ. 12 იანვარი, 1936, თბილისი, საქართველო) — ქართველი გეოგრაფი, მეცნიერი, პედაგოგი.

ბიოგრაფია
დაიბადა თბილისში. 1959 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი ეკონომიკური გეოგრაფიის სპეციალობით. სტუდენტობის დროს მუშაობა დაიწყო ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტში მხაზველად, ხოლო 1959 წლიდან უმცროს მეცნიერ თანამშრომლად კარტოგრაფიულ განყოფილებაში, შემდეგ აეროფოტომეთოდების ლაბორატორიაში. 1962 წლიდან აწყობს დამოუკიდებელ გლაციოლოგიურ ექსპედიციებს კავკასიონის მყინვარებზე მათი დინამიკისა და რეჟიმის შესასწავლად. 1964 წელს პარალელურად მონაწილეობდა საქართველოს გეოგრაფიული ატლასის შედგენაში. არის რამდენიმე რუკის ავტორი. 1966-1968 წლებში სამეცნიერო სტაჟირებას გადიოდა მოსკოვში, საკავშირო მეცნიერებათა აკადემიის გეოგრაფიის ინსტიტუტის გლაციოლოგიურ განყოფილებაში აკად. გ. ავსიუკის და ვ. კოტლიაკოვის ხელმძღვანელობით.

1970 წლიდან სამუშაოდ გადავიდა ამიერკავკასიის რეგიონალური სამეცნიერო-კვლევით ჰიდრომეტეოროლოგიის ინსტიტუტის ჰიდროლოგიურ განყოფილებაში უმცროსი მეცნიერი თანამშრომლის თანამდებობაზე. ამ პერიოდში რეგულარულად ჩაატარა კვლევები გლაციოლოგიაში დისტანციური მეთოდების გამოყენებით (კავკასიონი, პამირი, ალთაი, კამჩატკა, პოლარული ურალი, ჩრდილოეთის მიწა, შპიცბერგენი და სხვ.). 1987 წლიდან ხელმძღვანელობდა მის მიერვე დაარსებულ დისტანციური ზონდირების ლაბორატორიას. 1989 წლიდან მუშაობდა ა.ჯანელიძის სახელობის დისტანციური ზონდირების სამეცნიედრო ცენტრის გამგედ. იმავდროულად იყო არასამთავრობო ორგანიზაციის დისტანციური ზონდირების და გეოინფორმაციული სისტემების სამეცნიერო-სასწავლო ცენტრის "დედამიწა" ხელმძღვანელი. 1992 მისი ინიციატივით თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში დაფუძნდა დედამიწის დისტანციური ზონდირების სასწავლო-სამეცნიერო ცენტრი, რომელსაც იგი ხელმძღვანელობდა. აქვე, 2001 წლიდან შეიქმნა გეოინფორმაციული სისტემების შემსწავლელი მუდმივმოქმედი საერთაშორისო სასწავლო კლასი, სერტიფიკატის გაცემის შესაძლებლობით. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეომორფოლოგიისა და გეოეკოლოგიის კათედრის პროფესორი.

1977 წელს საკანდიდატო სადისერტაციო ნაშრომში მიღებული შედეგები გლაციოლოგიური რუკების სახით გამოქვეყნდა "თოვლ-ყინულოვანი რესურსების მსოფლიო ატლასში".. სადოქტორო დისერტაცია დაიცვა ორი სპეციალობით: გეომორფოლოგია და ევოლუციური გეოგრაფია და ხმელეთის ჰიდროლოგია, წყლის რესურსები და ჰიდროქომია. გამოქვეყნებული აქვს 28 სამეცნიერო ნაშრომი. დაჯილდოებულია აფხაზეთის ასსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის საპატიო სიგელი (1963). გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. საკანდიდატო დისერტაციის თემა - "მთის მყინვარების კვლევა კარტოგრაფიული, გეოდეზიური და სტერეოფოტოგრამმეტრიული მეთოდებით (მდ. ენგურის მაგალითზე)", დაიცვა 1978 წელს, მოსკოვში. სადოქტორო დისერტაციის თემა - "დისტანციური გლაციოლოგიური მონიტორინგი გლაციოკარტოგრაფიული, გლაციომორფოგრაფიული, გლაციოჰიდროლოგიური ანალიზი (ცენტრალური კავკასიონის მაგალითზე)", დაიცვა 1999 წელს.