iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
იამპუპატის ნახევარკუნძული

იამპუპატა — ნახევარკუნძული ტიტიკაკას ტბაში. ადმინისტრაციულად მიეკუთვნება ბოლივიის ლა-პასის დეპარტამენტს. წარმოადგენს კოპაკაბანის ნახევარკუნძულის ნაწილს. მდებარეობს კუნძულების - ისლა-დე-ლა-ლუნასა და ისლა-დელ-სოლის სიახლოვეს და ამ უკანასკნელთან ერთად წარმოქმნის იამპუპატის სრუტეს.

ნახევარკუნძულის სიგანე 3 კმ-ია, ხოლო სიგრძე 10 კმ. მდებარეობს ზღვის დონიდან 4026 მეტრზე, ხოლო მისი უმაღლესი წერტილი ტიტიკაკას წყლიდან 200 მეტრზეა აწეული.
ძირითადი დასახლებული პუნქტია იამპუპატა 279 მცხოვრებით.
ზენონის ჰენოტიკონი

ჰენოტიკონი ანუ შეერთების წერილი გამოსცა იმპერატორმა ზენონმა იმ იმედით, რომ შეართებდა დიოფიზიტებსა და მონოფიზიტებს, მაგრამ საბოლოოდ ვერც ერთი მხარე ვერ დაკმაყოფილდა. მხოლოდ ზოგიერთმა მოაწერა ხელი, ისიც იმპერატორის მოთხოვნით, დანარჩენებმა კი იმპერატორს დასდეს ბრალი საეკლესიო მრწამსის თავხედურ კარნახში.

ჰენოტიკონში მოცემული სამი პუნქტი ასე გამოიყურება:
სრული დაგმობა ნესტორისა და ევტიქისი.
სრული აღიარება წმინდა კირილეს "თორმეტი ანათემისა ნესტორის წინააღმდეგ".
ხმარებიდან ამოღება სიტყვისა "ბუნება" და წინადადებებისა, სადაც აღნიშნულია რომ ქრისტეს აქვს ერთი ან ორი ბუნება.
ლეჩქოფი

ლეჩქოფი — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში (გუმისთის თემი), შავიზღვისპირა დაბლობზე, მდინარე გუმისთის მარცხენა მხარეს, სოხუმ-სოჭის სარკინიგზო ხაზზე. ზღვის დონიდან 30 მ, სოხუმიდან 4 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ სოფელში აღმოჩენილია კოლხური ცულების განძი.
ლაგუნა-კოლორადა

ლაგუნა-კოლორადა ( — წითელი ტბა) — თავთხელი, მინერალების მაღალი შემცველობის ტბა ბოლივიის მაღალმთიანეთში. მისი ფართობი 60 კმ²-ია.

ტბა მოიცავს ბურას (მინერალი) კუნძულებს. მათი თეთრი ფერი ერწყმის ტბის წითელ წყალს, რომელიც განპირობებულია მინერალებითა და წყალმცენარეების პიგმენტაციით.

ლაგუნა-კოლორადა რამსარის საერთაშორისო მნიშვნელობის ჭარბტენიანი ტერიტორიების შემადგენელი ნაწილია რამსარის კონვენციის თანახმად, რომელსაც ხელი მოეწერა 1971 წელს.

ტბის მიმდებარე ტერიტორიაზე დიდი რაოდენობით ბინადრობს ჯეიმზის ფლამინგო .
ლაგუნა-ვერდე

ლაგუნა-ვერდე — მინერალების მაღალი შემცველობის ტბა ბოლივიის მაღალმთიანეთში, პოტოსის დეპარტამენტში. მდებარეობს ჩილეს საზღვართან, ვულკან ლიკანკაბურის ძირში, ზღვის დონიდან 4 300 მეტრზე. ფართობი შეადგენს 5,2 კმ²-ს. ვიწრო კორიდორით გამოყოფილია ტბა ლაგუნა-ბლანკასგან.

წყლის მწვანე შეფერილობა განპირობებულია მასში სპილენძის შემცველი მინერალების მაღალი კონცენტრაციით. ტბა გამოირჩევა თბილი წყლით.

არის შემთხვევები, როდესაც მნახველები ტბაზე საოცარ სანახაობას აწყდებიან — ფლამინგოების ცეკვას.
ნიადაგის რეგრესი და დეგრადაცია

ნიადაგის რეგრესი და დეგრადაცია — პროცესი, რომლის შედეგად (დეგრადაციის შემთხვევაში) ნიადაგი კარგავს ადრე დაგროვილ ორგანულ ნივთიერებებს, რის შედეგადაც ნიადაგი განიცდის ნოყიერების დეგრადაციას, ე.ი. დაქვეითებას, ხოლო რეგრესის შემთხვევაში ნიადაგი იშლება და განიცდის გადატანას. აღნიშნული პროცესი ან ბუნებრივია ან ანთროპოგენური.

ნიადაგის დეგრადაცია იყოფა ფიზიკურ, ქიმიურ და ბიოლოგიურ ფაქტორებად. ფიზიკური დეგრადაციის შემთხვევაში ნიადაგის ჰიდროფიზიკური შემადგენლობა უარესდება და ირღვევა ნიადაგის პროფილი; ქიმიური დეგრადაციის შემთხვევაში უარესდება ნიადაგის ქიმიური შედგენილობა, იცვითება მკვებავი ელემენტების მარაგი და აგრეთვე მიმდინარეობს დაბინძურება; ბიოლოგიური დეგრადაციის შემთხვევაში იკლებს წყლის მრავალფეროვნება, ირღვევა სხვადასხვა ტიპის ნიადაგის მეზოფაუნისა და მიკროორგანიზმების ოპტიმალური შეხამება და უარესდება სანიტარულ-ეპიდემიოლოგიური მონაცემები და ა.შ.

ნიადაგის დეგრადაციას განაპირობებს სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობა, ნიადაგის ზედა ფენის მასის ჭარბი მოხმარება, ტყის გაკაფვა და ა.შ.

ნიადაგის რეგრესი – ეწოდება ნიადაგის დაშლასა და ჩამორეცხვას წვიმისა და გამდნარი თოვლის წყლით ან დაშლა და გადატანა ძლიერი ქარით.
წყლისმიერ რეგრესს ხელს უწყობს მთაგორიანი რელიეფი და ხშირი კოკისპირული წვიმები, ხოლო ქარისმიერ რეგრესს – ძლიერი ქარი, ტყის გაჩეხვა, ნიადაგის არასწორი დამუშავება და სხვა.

რეგრესის შედეგად უარესდება ნიადაგის ფიზიკურ-ქიმიური თვისებები, სტრუქტურა, საერთოდ მცირდება ნიადაგის ნაყოფიერება, 2-3-ჯერ კლებულობს სასოფლო-სამეურნეო კულტურების მოსავლიანობა. წყლისმიერი რეგრესის დროს ნიადაგის ზედაპირზე ჩნდება წყალნაღარები, ხრამები, ღარტაფები, რის გამაოც მცირდება სახნავ-სათესი ფართობი და სხვა სასოფლო-სამეურნეო სავარგულები, უარესდება ნიადაგის ჰიდროლოგიური რეჟიმი.

ქარისმიერი რეგრესის დროს ძლიერი ქარი დამუშავებული ფართობიდან რამდენიმე დღეში ნიადაგს აცლის 5-7 სმ სისქის ნაყოფიერ ფენას და აზიანებს ნათესებს, აშრობს ნიადაგს. ნიადაგის რეგრესის წინააღმდეგ იყენებენ ბრძოლის ღონისძიებათა კომპლექსს, რომელიც მოიცავს ტერიტორიის სწორ ორგანიზაციას, ნიადაგთდაცვით თესლბრუნვას, საძოვრებზე ნაკვეთმორიგეობით ძოვებასა და სხვა. მცირე ქანობებზე დიდი მნიშვნელობა აქვს აგრეთვე წყალამრიდი და წყალგამყვანი კვლებით ჩამონადენის რეგულირებას, ნიადაგის სწორ დამუშავებას. 12° -ზე მეტი დაქანების ფერდობებზე ეწყობა ხელოვნური ტერასები, აშენებენ ბაღ-ვენახებს.
ლაგუნა-ბლანკა

ლაგუნა-ბლანკა ( თეთრი ტბა) — ტბა ბოლივიაში, პოტოსის დეპარტამენტში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 4 350 მეტრზე. მისი სიგრძე 5.6 კმ-ია, სიგანე 3.5 კმ, ხოლო მთლიანი ფართობი 10.9 კმ². ტბისდ წყალი თეთრი ფერისაა, რაც მასში მინერალების მაღალი კონცენტრაციითაა განპირობებული.

ლაგუნა-ბლანკა ვიწრო სრუტით უკავშირდება ლაგუნა-ვერდეს ტბას.
ნესტორი (კონსტანტინოპოლის პატრიარქი)

ნესტორი (; დაახ. 381 — დაახ. 451) — ცნობილი საეკლესიო მოღვაწე, ანტიოქიის საღვთისმეტყველოს სკოლის წარმომადგენელი; კონსტანტინოპოლის პატრიარქი 428-431 წლებში და აღმოსავლეთ სირიული ლიტურგიული წესის სამიდან ერთ-ერთის სავარაუდო ავტორი. ქრისტიანობაში ნესტორიანული მიმდინარეობის დამაარსებელი, რაც დაგმობილ იქნა ეფესოს საეკლესიო კრების მიერ 431 წელს. აღმოსავლეთის ასირიულ ეკლესიაში იგი წმინდანად არის შერაცხული ეკლესიის „ბერძენ მასწავლებლებს“ შორის, რის გამოც ამ კონფესიას ეგზონიმინი ნესტორიანობა აქვს.

ცხოვრება და მოღვაწეობა
წარმოშობით უბრალო ოჯახიდან იყო. მოღვაწეობდა ანტიოქიის ერთ-ერთ მონასტერში, ეკურთხა მღვდლად და ქადაგებდა. განსაკუთრებით დიდი პოპულარობა მოიხვეჭა იმპერატორ თეოდოსიუს -ის დროს, რომელმაც იგი აიყვანა კონსტანტინოპოლის პატრიარქის ტახტზე. თავისი მმართველობის პირველ ხანებში სასტიაკდ დევნიდა არიანელებს და სხვა მწვალებლურ მიმდინარეობებს, მაგრამ ბოლოს თვითონაც მწვალებლობაში ჩავარდა.

ქართული თარგმანები
ქართულ ხელნაწერებში დაცულია მისი შემდეგი თხზულებანი: ეპისტოლე კირილე ალექსანდრიელის მიმართ ( 266, 46-49). ეპისტოლე იოანე ანტიოქელისადმი ( 266, 66-68). ეპისტოლე უწყებითი ( 266, 212-214). ეპისტოლე ევნუხის მიმართ ( 266, 275-277). ეპისტოლე კელესტინე რომაელის მიმართ ( 266, 49-51, 51-52, 52-53). წიგნი მოთხრობითი შეწყობილი ( 266, 393-396). ქადაგება, ოდეს იყოვნიდა სახლსა შინა თჳსსა ( 266, 68-69). ზემოთ ჩამოთვლილი თხზულებანი ნესტორისა, რომლებიც მოთავსებულია აგრეთვე 618-ში, გადმოთარგმნილია სომხურიდან ანტონ კათოლიკოსისა და ფილიპე ყაითმაზაშვილის მიერ 1776 წელს, ისინი შეტანილია მესამე მსოფლიო კრების აქტებში.
გრან-ჩაკო

გრან-ჩაკო (კეჩ. - სანადირო მიწა) ან ჩაკო — მეჩხერად დასახლებული, ცხელი, ნახევრად მშრალი დაბლობი რეგიონი სამხრეთ ამერიკაში, რიო-დე-ლა-პლატის აუზში. იყოფა ბოლივიას, პარაგვაის, არგენტინასა და ბრაზილიას შორის. ბრაზილიის ტერიტორიაზე ის უერთდება პანტანალის რეგიონს.

გეოგრაფია
რეგიონის ფართობი 647 500 კმ²-ია. მდებარეობს მდინარე პარაგვაის დასავლეთით და ანდების აღმოსავლეთით. დღეისათვის, პოლიტიკური საზღვრების მიხედვით, რეგიონის ნაწილებს მოიხსენიებენ როგორც არგენტინის ჩაკო, პარაგვაის ჩაკო, ბოლივიის ჩაკო.

ყველაზე განვითარებულია რეგიონის პარაგვაის ნაწილი, მდინარე ბერმეხოსა და პილკომაიოს გასწვრივ. აქ ხე ტყისა და ტანინის დიდი მარაგია, რომელსაც კებრაჩოს ხისგან იღებენ.

გრან-ჩაკოში ფიქსირდება ყველაზე მაღალი ტემპერატურა მთელს სამხრეთ ამერიკის კონტინეტნზე.

ფლორა და ფაუნა
რეგიონის ეკოსისტემა უნიკალურია და ბოლო წლებამდე, მეცნიერთა მიერ ბოლომდე შეუსწავლელი რჩებოდა. ეკოსისტემა გარკვეულწილად დაზიანებულია ადამიანთა მიერ, რაც უმთავრესად მათი სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობით შემოიფარგლება.

ჩაკოს პეკარი, რომლის არსებობას მხოლოდ 1970-იანი წლებიდან გახდა ცნობილი, რეგიონში ყველაზე ფართოდ გავრცელებული ენდემური ძუძუმწოვარია.

რეგიონის ადმინისტრაციული დაყოფა
გრან-ჩაკოს რეგიონი მოიცავს არგენტინის, ბოლივიისა, პარაგვაისა და ბრაზილიის შემდეგ ადმინისტრაციულ ერთეულებს:

ჩაკოს პროვინცია, არგენტინა
ფორმოსის პროვინცია, არგენტინა
სალტის პროვინცია, არგენტინა
სანტა-ფეს პროვინცია, არგენტინა
სანტიაგო-დელ-ესტეროს პროვინცია, არგენტინა
ტუკუმანის პროვინცია, არგენტინა
ბენის დეპარტამენტი, ბოლივია
ჩუკისაკის დეპარტამენტი, ბოლივია
სანტა-კრუსის დეპარტამენტი, ბოლივია
ტარიხას დეპარტამენტი, ბოლივია
მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატი, ბრაზილია
ალტო-პარაგვაის დეპარტამენტი, პარაგვაი
ბოკერონის დეპარტამენტი, პარაგვაი
პრესიდენტე-აიესის დეპარტამენტი, პარაგვაი
ევტიქი (ერესიარქი)

ევტიქი (ბერძ. , დაახ. 380 — 456) — კონსტანტინოპოლელი პრესვიტერი და არქიმანდრიტი, ევტიქიანელთა ერესის დამაარსებელი. მისი სახელი პირველად მოიხსენიება ეფესოს საეკლესიო კრებაზე 431 წელს, სადაც ის ოპონირებას უწევდა ნესტორის. აგრძელებდა რა ნესტორიანელობასთან ბრძოლას, ევტიქი გადავარდა მეორე უკიდურესობაში და მონოფიზიტობის დამაარსებელი გახდა.
გრანულომეტრიული შედგენილობა

გრანულომეტრიული შედგენილობა, გრანულომეტრიული შემადგენლობა — ქანებში, ნიადაგსა და ხელოვნურ პროდუქტებში არსებული სხვადასხვა ზომის მარცვლები. გრანულომეტრიული შედგენილობა ბუნებრივი და ხელოვნური მასალების ფიზიკური თვისებებისა და სტრუქტურის მნიშვნელოვანი მაჩვენებელია. გეოლოგიაში, გრუნტმცოდნეობაში, ნიადაგთმცოდნეობაში, ზღვის გეოლოგიასა და ტექნიკაში გამოიყოფა გრანულომეტრიული ფრაქციის საკუთარი კლასიფიკაცია და სახელწოდება. ასე მაგალითად, დანალექ ქანებში განასხვავებენ: მსხვილ (დაახლოებით 500 მმ), საშუალო (500-250 მმ) და წვრილ (250-100 მმ) კაჭარს; მსხვილ (10-5 მმ), და წვრილ (5-2 მმ) კენჭს; აგრეთვე არსებობს: უხეში ქვიშა — 2-1 მმ, მსხვილი ქვიშა — 1-0,5 მმ, საშუალო ქვიშა 0,5-0,25 მმ, წვრილი ქვიშა — 0,25-0,10 მმ, ალევრიტი 0,10-0,05 მმ, მტვერი 0,05-0,005 მმ, თიხა — 0,005 მმ-ზე ნაკლები. გრანულომეტრიული შედგენილობა დგინდება გრანულომეტრიული ანალიზის შედეგად. გრანულომეტრია ეწოდება ქანის ან ნიადაგის კომპონენტების ზომის განსაზღვრას და მათი რაოდენობის გამოსახვას პროცენტებით. გამოიყოფა ფსეფიტური, ფსამიტური, ალევრიტული და პელიტური ფრაქციები.

გრანულომეტრიული შედგენილობა გავლენას ახდენს არა მხოლოდ ანტიდეფლაციურ სიმტკიცეზე, არამედ ქარისმიერი ეროზიის ხასიათზეც. ნიადაგის გრანულომეტრიული შედგენილობა (ნიადაგის მექანიკური შემადგენლობა) შესაძლებლობას გვაძლევს განვსაზღვროთ მათი სტრუქტურული თავისებურება. ქანებსა და ნიადაგებში არსებული ნაწილაკების დიამეტრი უდრის 0,001 მმ-ს, ან უფრო მეტს. დაწვრილებითი ანალიზისათვის დიაპაზონის ზომებს ყოფენ ფრაქციებათ. ნაწილაკების ერთიანი კლასიფიკაცია არ არსებობს.
ბენის სავანა

ბენის სავანა ან მოხოსის ვაკე — ტროპიკული სავანის ტიპის ეკორეგიონი ჩრდილოეთ ბოლივიაში. მოიცავს 126 100 კმ² ტერიტორიას ჩრდილოეთ ბოლივიაში, ასევე მეზობელი პერუსა და ბრაზილიის ტერიტორიის მცირე ნაწილებს. სავანის უდიდესი ნაწილი ბოლივიის ადმინისტრაციულ ერთეულების — ბენის, კოჩაბამბის, ლა-პასის, პანდოს და სანტა-კრუსის დეპარტამენტების ტერიტორიებზეა. რეგიონი წარმოადგენს ამაზონის აუზის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეს. აქ გაედინება ანდების აღმოსავლეთ კალთებზე წარმოქმნილი უამრავი მდინარე. შემოსაზღვრულია ტროპიკული და ამაზონის ნესტიანი ტყეებით.

სავანის კლიმატი ტროპიკულია. განირჩევა წვიმიანი და მშრალი სეზონები. ნალექების საშუალო წლიური მაჩვენებლი აღმოსავლეთ ნაწილში 1300 მმ-ს შეადგენს, დასავლეთ ნაწილში 2000 მმ-ს.

სავანის ტერიტორია დასახლებული იყო კოლუმბამდელ პერიოდში. აღმოჩენილია სასოფლო-სამეურნეო არხები, ასევე ნაგებობები, რომლებიც თითქმის მთლიანად დანგრეულია და რომლებიც ზომებით გიზის პირამიდას არ ჩამორჩებოდნენ.
მიმღეობა

მიმღეობა (აგრეთვე პარტიციპი) — ზმნისგან ნაწარმოები უუღლებელი ფორმა, რომელიც იბრუნვის და წინადადებაში გამოიყენება ზედსართავ სახელად. აქვს როგორც სახელის, ისე ზმნის ნიშნები. სახელის ნიშნებიდან მას მიღებული აქვს ბრუნვისა და რიცხვის ფორმები, ზმნისაგან - გვარი, დრო, ასპექტი, მიმართულება (გეზი და ორიენტაცია). მიმღეობის საწარმოებლად გამოიყენება მარტო თავსართი (მ-, მა-, სა-, ნა-, ნე-), მარტო ბოლოსართი (-ულ-), ან თავსართ-ბოლოსართი (მ-ელ-, მ-არ-, მა-ელ-, მ-რე-, სა-ელ-, სა-არ- და ა.შ.). არსებობს მოქმედებითი ანუ სასუბიექტო (მშენებელი), ვნებითი ანუ საობიექტო (დასაწერი) და საშუალო გვარის (გაბედული) მიმღეობები.
მიმღეობას აქვს დროის კატეგორია. (ნახნავი წარსული დროა, მშენებელი ახლანდელი დრო, დასამთავრებელი მომავალი დრო. სტატიკური და ერთპირიანი ზმნებისაგან ნაწარმოებთ დრო არ გააჩნიათ (საყვარ-ელ-ი), აღინიშნება ადგილი (სა-რბი-ელ-ი) ან მოქმედების ადგილი (სა-ხვნელ-ი) ბევრი მიმღეობა არსებით სახელადაა ქცეული (მხატვარი, მწერალი, მკურნალი, მასწავლებელი, მეგობარი და სხვა).
ზურაბ ნარმანია

ზურაბ ნარმანია (დ. 20 იანვარი, 1955, თბილისი, საქართველოს სსრ — გ. 12 აგვისტო, 2000, თბილისი, საქართველო) — ქართველი პოეტი, მთარგმნელი, ესეისტი.

ბიოგრაფია
ზურაბ კოკის ძე ნარმანია დაიბადა 1955 წლის 20 იანვარს, ქალაქ თბილისში.

1981 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტი.

პირველი ლექსები: „ჩემი სახლია...“, „მიიძინებენ ლაჟვარდების ლურჯი ბაღები...“, „სივრცის მსუბუქი...“, „ღამეს მშიერი მისდევს ავაზა...“, „თუმცა არ ვიცი...“ გამოაქვეყნა ჟურნალ ცისკრის 1977 წლის მეოთხე ნომერში.

პირველი პოეტური კრებული „უსაფეხურო კიბე“ 1986 წელს გამოსცა „მერანშ“. 1992 წელს ამავე გამომცემლობამ დასტამბა ზურაბ ნარმანიას მიერ თარგმნილი აბდურახმან ავტორხანოვის „სტალინის სიკვდილის საიდუმლო“, ხოლო 1998 წელს წიგნად გამოსცა ქართულად თარგმნილი მაქსიმილიან ვოლოშინის პოემა „კაენის გზით“ (მატერიალური კულტურის ტრაგედია).

1983–2000 წლებში იყო ჟურნალ „ცისკრის“ თანამშრომელი.

გარდაიცვალა 2000 წლის 12 აგვისტოს.

წიგნები
„უსაფეხურო კიბე“, „მერანი“, 1986
„მფრინავი ჭიანჭველა“, გამომცემელი: ჟურნალ „ცისკრის“ რედაქცია, 2001

თარგმნილი წიგნები
აბდურახმან ავტორხანოვი – „სტალინის სიკვდილის საიდუმლო“, „მერანი“, 1992
მაქსიმილიან ვოლოშინი – „კაენის გზით“ (მატერიალური კულტურის ტრაგედია) (პოემა), „მერანი“, 1998

კინოროლი
ზურა (ლიკა ქავჟარაძის პარტნიორი) – სატელევიზიო მუსიკალური ფილმი „სიყვარული, ივერია და...“, კომპანია „ქართული ტელეფილმი“, რეჟისორი – ზაალ კაკაბაძე – 1975

ჯილდოები
1998 წლის 7 მარტს დაჯილდოებულია „ღირსების ორდენით“, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება # 132 (ჟურნალ „ცისკრის“ 150 წლის იუბილესთან დაკავშირებით — საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება გაზეთ „საქართველოს რესპუბლიკის“ 1998 წლის 15 მარტის ნომერში).
ალტიპლანო

ალტიპლანო ( — მაღალი ვაკე) — მაღალი ვულკანური, უდაბნო და ნახევარუდაბნო პლატო სამხრეთ ამერიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში, იქ, სადაც ანდები ყველაზე განიერია. წარმოადგენს დედამიწაზე ყველაზე განიერ, მაღლა მდებარე პლატოს ტიბეტის შემდეგ. ტიტიკაკას ტბა სწორედ ალტიპლანოში მდებარეობს.

ალტიპლანო ცენტრალური ანდების შიგა ნაწილია, რომელიც იკავებს ჩრდილოეთი არგენტინისა და ჩილეს, დასავლეთ ბოლივიისა და სამხრეთ პერუს ტერიტორიებს. მისი საშუალო სიმაღლე ზღვის დონიდან 3 750 მეტრია, ოდნავ ნაკლები, ვიდრე ტიბეტის მთიანეთი. ტიბეტისგან განსხვავებით, ალტიპლანო გამოირჩევა აქტიური ვულკანების მთელი მასივით, ძირითადად დასავლეთ ნაწილში, ცენტრალურ ვულკანურ ზონაში. აქ მდებარეობს ისეთი ვულკანები, როგორებიცაა: ამპატო (6288 მ), ნევადო-სახამა (6542 მ), პარინაკოტა (6348 მ), გუალიატირი (6071 მ), უტურუნკუ (6008 მ), ლიკანკაბური (5916 მ). ვულკანებით ასევე გამოირჩევა ალტიპლანოს ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილი კორდილიერა-რეალი. ალტიპლანოს სამხრეთ დასდავლეთით მდებარეობს ატაკამა, მსოფლიოში ყველაზე მშრალი უდაბნო, ხოლო აღმოსავლეთით — ამაზონის ჯუნგლები.

ისტორია
პლეისტოცენის ეპოქის სხვადასხვა დროს, სამხრეთი და ჩრდილოეთი ალტიპლანო დაფარული იყო ვრცელი ტბებით. დღეს მათი ნარჩენებია ტიტიკაკა პერუ-ბოლივიის საზღვარზე, მინერალების მაღალი შემცველობის ტბები პოოპო, სალარ-დე-უიუნი და კოიპასა სამხრეთ ბოლივიის ორუროს დეპარტამენტში. ეს სამი უკანასკნელი მსოფლიოში უდიდესი მარილის აუზებია.

კლიმატი
ალტიპლანოში კლიმატი ცივი, ნახევრად-მშრალიდან მშრალში გარდამავალია. საშუალო წლიური ტემპერატურა მერყეობს 3 °-დან (დასავლეთით) 12 °-მდე (ტიტიკაკას ტბის სიახლოვეს). ნალექების საშუალო წლიური მაჩვენებელიც 200 მმ-დან (სამხრეთ-დასავლეთით) 800 მმ-მდე (ტიტიკაკას სიახლოვეს) მერყეობს. მაქსიმალური ტემპერატურა 12 - 24 °-ია, მინიმალური -20 °.

ალტიპლანოში მდებარე მთავარი, ყველაზე ცნობილი ქალაქია ბოლივიის ფაქტობრივი დედაქალაქი ლა-პასი.
კორდილიერა-რეალი

კორდილიერა-რეალი — მთათა სისტემა სამხრეთ ამერიკაში, ალტიპლანოს მთიანეთში, ბოლივიაში. მდებარეობს ტიტიკაკას ტბის სამხრეთ-აღმოსავლეთით და ბოლივიის დედაქალაქ ლა-პასის აღმოსავლეთით. გადაჭიმულია 125 კმ სიგრძეზე და 20 კმ სიგანეზე. აგებულია გრანიტით და გამოირჩევა დანაოჭებით. სისტემაში მდებარეობს ექვსი ისეთი მწვერვალი, რომელთა სიმაღლეც 6000 მეტრზე მაღალია:
პიკო-დე-ნორტე (6070 მ)
ილიამპუ (6368 მ)
ანკოუმა (6427 მ)
ჩაჩაკომანი (6074 მ)
ილიმანი (6438 მ)
ილიამპუ

ილიამპუ — მწვერვალი ბოლივიაში. მდებარეობს ანდების შემადგენელი ნაწილის, კორდილიერა-რეალის ჩრდილოეთში, ტიტიკაკას ტბის აღმოსავლეთით, მასზე ოდნავ მაღალი მთის, ანკოუმას ჩრდილოეთით, ქალაქ სორატის სიახლოვეს. მისი სიმაღლე ზღვის დონიდან 6368 მეტრია და ბოლივიის სიმაღლით მეოთხე მწვერვალს წარმოადგენს.

ილიამპუს მწვერვალი საკმაოდ მახვილია და მთამსვლელთათვის საკმაოდ ძნელად დასაპყრობი. მასზე პირველი ასვლა 1928 წლის 7 ივნისს, გერმანელებისა და ავსტრიელების მიერ განხორციელდა.
ანკოუმა

ანკოუმა — მწვერვალი ბოლივიაში. მდებარეობს ანდების შემადგენელი ნაწილის, კორდილიერა-რეალის ჩრდილოეთში, ტიტიკაკას ტბის აღმოსავლეთით, მასზე ოდნავ დაბალი მთის, ილიამპუს სამხრეთით, ქალაქ სორატის სიახლოვეს. მისი სიმაღლე ზღვის დონიდან 6427 მეტრია და ბოლივიის სიმაღლით მესამე მწვერვალს წარმოადგენს.

ილიამპუსგან განსხვავებით, ანკოუმას მწვერვალი უფრო ნაზია და მთამსვლელთათვის შედარებით ადვილად დასაპყრობი. მასზე პირველი ასვლა 1919 წლის 11 ივნისს განხორციელდა.
ჩაჩაკომანი

ჩაჩაკომანი — მწვერვალი ბოლივიაში. მდებარეობს ანდების შემადგენელი ნაწილის, კორდილიერა-რეალის მთათა სისტემაში, ტიტიკაკას ტბის აღმოსავლეთით. მისი სიმაღლე ზღვის დონიდან 6074 მეტრია, ბოლომდე ზუსტი სიმაღლე დაუდგენელია და შეიძლება ცდომილება 20 მეტრს შეადგენდეს, თუმცა დადასტურებულია, რომ 6000 მეტრზე მაღალია. მიიჩნევა კორდილიერა-რეალის ერთ-ერთ ყველაზე ძნელად დასაპყრობ მწვერვალად.

მთის ძირში, წარმოიქმნება რამდენიმე განსხვავებული მიკროკლიმატი, რომელიც ხელს უწყობს ფრინველთა მრავალი სახეობის გავრცელებას.
ილიმანი

ილიმანი — მთა ბოლივიაში. მდებარეობს ანდების შემადგენელი ნაწილის, კორდილიერა-რეალის მთათა სისტემაში, ლა-პასის დასავლეთით. მისი სიმაღლე ზღვის დონიდან 6438 მეტრია და წარმოადგენს ბოლივიის სიმაღლით მეორე (ნევადო-სახამის შემდეგ) და სამხრეთ ამერიკის მეთვრამეტე მთას. თოვლის ხაზი ზღვის დონიდან 4570 მეტრზე გადის. ჩრდილოეთ კალთებზე მდებარეობს მყინვარები. მთას ოთხი მწვერვალი გააჩნია, რომელთაგან უმაღლესია ნევადო-ილიმანი, ალპინისტებში საკმაოდ პოლულარული მწვერვალი.

გეოლოგიურად, ილიმანი გრანოდიორიტისაგან შედგება და მიეკუთვნება კაინოზოურ ჯგუფს.

ილიმანი ლა-პასის თითქმის ყველა ადგილიდან ჩანს და ამ ქალაქის ერთ-ერთ სიმბოლოს წარმოადგენს.
მის ბოლივია

მის ბოლივია — ყოველწლიური სილამაზის კონკურსი, რომელიც ბოლივიაში 1959 წლიდან ტარდება. კონკურსის მიზანია გამოავლინოს მის სამყაროსა და მის მსოფლიოს კონკურსზე წარსადგენი კანდიდატები.

ამჟამად, მის ბოლივიის ტიტულს ატარებს ოლივია პინეირო ქალაქ სანტა-კრუს-დე-ლა-სიერიდან. მან ეს სტატუსი მიიღო 2010 წლის 26 აგვისტოს.

აღსანიშნავია, რომ მის სამყაროსა და მის მსოფლიოს კონკურსებზე ბოლივიელ მონაწილეს დღემდე არასოდეს გაუმარჯვია.

მის ბოლივიაზე კანდიდატები მონაწილეობას იღებენ ბოლივიის ადმინისტრაციული ერთეულების, დეპარტამენტების დონეზე, ანალოგიურ კონკურსებში გამარჯვების შემდეგ.
ხალხური მუსიკა

ხალხური მუსიკა აღნიშნავს მუსიკალურ ფოლკლორს. ეს ტერმინი ჩამოყალიბდა საუკუნეში და სხვადასხვა ახსნა აქვს. მასში ძირითადად იგულისხმება როგორც ვოკალური, ასევე უცნობ კომპოზიტორთა მიერ შექმნილი ინსტრუმენტული ნაწარმოებები. საუკუნის შუა წლებიდან ხალხურ მუსიკას უწოდებენ პოპულარული მუსიკის ისეთ ტიპს, რომელიც ეფუძნება ტრადიციულ მუსიკას. აღრეულ ჟანრებს შორის არის: ფოლკ როკი, ელექტრონული ფოლკი, ფოლკ მეტალი, პროგრესული ფოლკი, ფსიქოდელიური ფოლკი, ფრიკ ფოლკი და ნეოფოლკი.
ტრადიციული ანიმაცია

ტრადიციული ანიმაცია, რომელსაც ასევე უწოდებენ კლასიკურ და ნახატ ანიმაციას — ერთ-ერთი უძველესი და ისტორიულად ანიმაციის ყველაზე პოპულარული ფორმა. ტრადიციულ ანიმაციაში ყოველი კადრი იხატება ხელით. ტრადიციული ანიმაცია ხოლმე გამოიყენება როგორც კომპიუტერული ანიმაციის საპირისპირო მნიშვნელობის მქონე ტერმინი.

პროცესი
კადრირება
ტრადიციული მეთოდით შექმნილი ანიმაცია, ისევე როგორც კინოინდუსტრიის სხვა პროდუქცია, ეფუძნება კადრირებას. კადრირება ანიმაციაში წარმოადგენს სურათებისა და ანოტაციების წყობას, რომელიც კომიქსის მსგავსია. სურათების მეშვეობით გადამღები გუნდი კადრის კომპოზიციურ წყობას ეცნობა. კადრირების მხატვრები დრო და დრო ესაუბრებიან რეჟისორს. ხშირად, სანამ შედგება საბოლოო დამტკიცება, მიმდინარეობს კადრირების შეცვლა.

გახმოვანება
უშუალოდ გადაღების პროცესამდე ხოლმე იწერება გამხმოვანებელთა ხმები. ძირითადად, ეს ხდება იმისათვის, რომ ფილმის მომზადებისას ყველა პერსონაჟის პირი ხმასთან ერთად სინქრონულად მოძრაობდეს. როგორც წესი, მზა ხმასთან ანიმაციის სინქრონიზაცია უფრო ადვილია, ვიდრე არსებულ ანიმაციასთან - ახლადჩაწერილი ხმის. გახმოვანებაში ასევე შედის: მუსიკა, ხმოვანი ეფექტები, მსახიობთა დიალოგები. მუსიკა და ხმოვანი ეფექტები ხშირად ფილმს მონტაჟისას ემატება.

1930-იან წლებამდე გადაღებულ ხმოვან ანიმაციურ ფილმებს ახლდა ფილმის შემდგომ სინქრონიზებული გახმოვანება.
ტელევიზორი

ტელევიზორი — ელექტრონული მოწყობილობა, რომელიც გამოიყენება უკაბელოდ ვიდეო და აუდიო ინფორმაციის მისაღებად და საჩვენებლად ეკრანზე, თუმცა შეუძლია კაბელით დაკავშირების შემთხვევაში ვიდეოფირის ჩვენებაც.

პირველი ტიპის, კომერციული მიზნით, გამოშვებული ტელევიზორი დამზადდა -ის მიერ გერმანიაში 1934 წელს. შემდეგ უკვე საფრანგეთში (1936), ინგლისში (1936) და აშშ-ში (1938).

ყველაზე იაფი ტელევიზორი მეორე მსოფლიო ომამდე ღირდა $125 (რომელიც ახლა ტოლფასია 1863 დოლარისა (2007)), რომელსაც ჰქონდა 8 სმ სიგრძის ეკრანი, ხოლო 30 სმ ეკრანიან ტელევიზორებს შორის ყველაზე იაფი ღირდა $445 ($6633 ახლა).
კაპუცინები

კაპუცინები (; შემოკლ. — კაპუცინები) — კათოლიკური ორდენი. შეიქმნა 1525 წელს ფრანცისკანელთა ორდენის განშტოების სახით. 1619 წლიდან დამოუკიდებელი ორდენია. ორდენის წევრებმა სახელწოდება მიიღეს ანაფორაზე მიკერებული უხეში მაუდის წვეტიანი კაპიუშონის გამო. ორდენის წევრთა მიზანი იყო ადრინდელი ფრანცისკული თემების ასკეტური ხასიათის აღდგენა. კაპუცინებმა დიდი როლი ითამაშეს კონტრრეფორმციაში.

ამჟამად ორდენში დაახლოებით 15 ათ. წევრია. დიდი ბრიტანეთში მოქმედებს მათი 10 მონასტერი, ირლანდიაში – 3, უკრაინაში – 6, რუსეთში – 1. გარდა ამისა გააჩნიათ 200-მდე მისია მთელ მსოფლიოში განსაკუთრებით ინდოეთში, ეთიოპიაში და თურქეთში.
კრისტო-დე-ლა-კონკორდია

კრისტო-დე-ლა-კონკორდია — იესო ქრისტეს ქანდაკება, რომელიც მდებარეობს ბოლივიის ქალაქ კოჩაბამბაში, სან-პედროს ბორცვზე. მისი სიმაღლე 34.20 მეტრია, პიედსტალის სიმაღლე 6.24 მ, ხოლო საერთო სიმაღლე 40.44 მეტრს შეადგენს. ის უფრო ფართოა, ვიდრე რიო-დე-ჟანეიროს ქრისტეს ქანდაკება და წარმოადგენს იესო ქრისტეს ყველაზე დიდ სტატუეტს მთელ მსოფლიოში, ამავე დროს, ზოგადად ყველაზე დიდ ქანდაკებას მთელს სამხრეთ ნახევარსფეროში.

მისი მშენებლობა 1987 წლის 12 ივლისს დაიწყო და 1994 წლის 20 ნოემბერს დასრულდა. ნახაზი შეიქმნა რიო-დე-ჟანეიროს ქანდაკების მიხედვით. ქალაქ კოჩაბამბას გადმოჰყურებს 265 მეტრი სიმაღლიდან, ხოლო ზღვის დონიდან, 2 840 მეტრზე მდებარეობს.
ჩაკალტაია

ჩაკალტაია (აიმ. ცივი გზა) — მთა ბოლივიაში. მდებარეობს ანდების შემადგენელი ნაწილის, კორდილიერა-რეალის მთათა სისტემაში, ზღვის დონიდან 5421 მეტრ სიმაღლეზე. ჩაკალტაია გამოირჩეოდა 18 000 წლის ასაკის მყინვარებით, რომლებიც მთლიანად გაქრა 2009 წელს. მყინვარი ერთ-ერთი უმაღლესი იყო მთელს სამხრეთ ამერიკაში და გადაჭიმული იყო 30 კმ-ზე, ლა-პასიდან უაინა-პოტოსის მთამდე. დღემდე დავის საგნად რჩება საკითხი, თუ რამ გამოიწვია მყინვარის გაქრობა - გლობალურმა დათბობამ თუ ადგილობრივი კლიმატის ცვლილებამ.

სათხილამურო კურორტი
ჩაკალტაიას მყინვარი ბოლივიის სათხილამურო კურორტს წარმოადგენდა. ამავე დროს, ის უმაღლესი სათხილამურო არეალი იყო მსოფლიოში, რომელსაც საბაგირო ემსახურებოდა. ის ჯერ კიდევ 1939 წელს გაიხსნა. მთა პოპულარულ ადგილს წარმოადგენდა მოყვარული მთამსვლელებისათვის, ვინაიდან ზემოთაღნიშნული გზა მწვერვალამდე 200 მეტრით დაბლა მთავრდებოდა.

ობსერვატორია
მთაზე მდებარეობს ასტროფიზიკური ობსერვატორია, რომელიც ძირითადად გამა-გამოსხივების კვლევებს ემსახურება. ის აქტიურად თანამშრომლობს მსოფლიოს სხვადასხვა ინსტიტუტებთან.