iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფრანსუა ნავარელი

ფრანსუა ნავარელი (, ; დ. 4 დეკემბერი, 1467 — გ. 7 იანვარი, 1483) — ფუას დინასტიის წარმომადგენელი და ნავარის მეფე 1479-83 წლებში. ნავარის დედოფალ ლეონორ -ის შვილიშვილი.

ბიოგრაფია
ფრანსუა დაიბადა 1467 წლის 4 დეკემბერს ბეარნში. იგი იყო ვიანის პრინც გასტონ დე ფუასა და მისი ცოლის, პრინცესა მადლენ დე ვალუას ვაჟი. მამის მხრიდან პაპა-ბებიად ნავარის დედოფალი ლეონორ და ფუას გრაფი გასტონ , ხოლო დედის მხრიდან საფრანგეთის მეფე შარლ და დედოფალი მარია ანჟუელი ერგებოდნენ. აღსანიშნავია, რომ გასტონზე ქორწინებამდე, ფრანსუას დედა უნგრეთის მეფე ვლადისლავ -ზე იყო დანიშნული.

1470 წელს ფრანსუას მამა გარდაიცვალა, რის გამოც იგი ვიანის პრინცი, ანუ ნავარის ტახტის რიგით პირველი მემკვიდრე ხდება. 1472 წელს, ბაბუის გარდაცვალების შემდეგ იგი ბეარნის ვიკონტი და ფუას გრაფი ხდება. 1479 წელს კი ბებიის, დედოფალ ლეონორის გარდაცვალებით იგი ნავარის მეფედ გვევლინება.

მეფე ფრანსუას მცირეწლოვანების გამო, ნავარის რეგენტად დედა-დედოფალი მადლენ დე ვალუა დაინიშნა. ამის გამო, ნავარა ფაქტობრივად ფრანგების გავლენის ქვეშ მოექცა, რადგან მადლენი ყველაფერს თავისი ძმის, ლუი -ის მითითებით აკეთებდა. ცხადია ეს დიდად არ მოსწონდათ მეზობელი კასტილიის დედოფალ ისაბელ -სა და არაგონის მეფე ფერდინანდ -ს (რომლებიც ცოლ-ქმარნი იყვნენ). სულ მალე „კათოლიკობის დამცველი“ ცოლ-ქმრის ჯარები ნავარაში შეიჭრა და აგრამონტის, ბემონტისა და ვიანის რეგიონები დაიკავეს.

სწორედ ესპანელთა შემოსევისას, როდესაც დედოფალი მადლენი ფრანგების დახმარებას ელოდა, სრულიად მოულოდნელად, 1483 წლის 7 იანვარს ფრანსუა 15 წლის ასაკში მემკვიდრის გარეშე დაიღუპა. იგი ტენისს დამაშობდა, შესვენებისას კი წყლით მოწამლეს. ამის გამო, ნავარის ტახტზე ფრანსუას და, კატალინა ავიდა, რომელმაც პრო-ფრანგული პოლიტიკის გატარება განაგრძო, რასაც 1512 წელს ესპანელების მიერ მთელი ნავარის დაპყრობით დაგვირგვინდა.
დაჩი ნანობაშვილი

დაჩი ნანობაშვილი (დ. 15 მარტი, 1979, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი მათემატიკოსი და პედაგოგი, „მასწავლებლის ეროვნული ჯილდო 2018“-ის ფინალისტი და ოლიმპიადა „ევერესტის“ დამაარსებელი.

ბიოგრაფია
დაჩი ნანობაშვილი დაიბადა 1979 წლის 15 მარტს, ქალაქ თბილისში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მექანიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი. 1999 წლიდან არის მათემატიკის პედაგოგი. 2009 წელს დააარსა ოლიმპიადა „ევერესტი“, სადაც მონაწილეობას იღებენ ბავშვები -დან კლასის ჩათვლით. „ევერესტის“ პროექტის ფარგლებში გამოუშვა 13 ამოცანათა კრებული, რომელში შესულ ამოცანათა უმრავლესობა მისი შექმნილია. 2010 წელს იყო ეროვნული სასწავლო გეგმებისა და შეფასების ცენტრის გარე ექსპერტი. 2011 წელს იყო 1-6 კლასის მათემატიკის სახელმძღვანელოების გრიფირების ექსპერტი. 2018 წლიდან არის წმინდა გიორგის სახელობის საერთაშორისო სკოლის პირველი კლასების მენეჯერი. 2018 წელს მონაწილეობა მიიღო კონკურსში „მასწავლებლის ეროვნული ჯილდო“ და მოხვდა საუკეთესო ხუთეულში (შესაბამისად გავიდა ფინალში).
ისიდორ ისააკ რაბი

ისიდორ ისააკ რაბი (, დ. 29 ივლისი, 1898 — გ. 11 იანვარი, 1988, ნიუ იორკი) — ამერიკელი ფიზიკოსი რომელიც გახდა 1944 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში „ატომის ბირთვების მაგნიტური მომენტების განსაზღვრისათვის“.

ბიოგრაფია
ადრეული წლები
ისიდორ ისააკ რაბი დაიბადა 1898 წლის 29 ივლისს პოლონურ-ებრაულ მართლმადიდებლების ოჯახში, რიმანუვში (გალიციაში), რომელიც იყო ავსტია უნგრეთის იმპერიის ნაწილი, თუმცა დღესდღეობით იგი ეკუთვნის პოლონეთს. ისიდორის დაბადების შემდგომ მამამისი დავიდი წავიდა აშშ-ში. რაბი და მისი დედა შეინდელი დავიდს რამდენიმე თვის დაგვიანებით შეუერთდნენ, ხოლო შემდგომ ოჯახი საცხოვრებლად გადავიდა ორ ოთახიან ბინაში, ქვემო ისტ-საიდში (მანჰეტენში). სახლში ოჯახი იდიშურად ლაპარაკობდა. როდესაც რაბი სკოლაში შევიდა შემინდელმა თქვა, რომ მისი შვილის ახელი იყო იზი და სკოლამ იფიქრა, რომ ეს იყო ისიდორის შემოკლებული ფორმა. ამიტომაც ეს სახელი შემდგომში მისი ოფიციალური სახელი გახდა. იგი შემდგომში ცნობილი გახდა ისიდროს ისააკ რაბი შემოკლებით ი. ი. რაბი. მისი სანაცნობო წრე და და გერტრუდა რომელიც 1903 წელს დაიბადა მას უბრალოდ „რაბიდ“ იცნობდნენ. 1907 ელს ოჯახი საცხოვრებლად გადავიდა ბროუნსვილში.

ისიდორ ისააკ რაბის ბავშვობაშივე იყო დაინტერესებული მეცნიერებით. მან წაიკითხა ბიბლიოთეკიდან ნათხოვარი წიგნი და თვითონვე ააწყო საკუთარი „რადიო კომპლექტი“. მისი პირველი სამეცნიერო ნაშრომი ეხებოდა რადიო კონდენსატორის დიზაინს, რომელიც გამოქვეყნდა „ “-ში, დაწყებით სკოლაში სწავლის პერიოდში. რელიგიური თვალსაზრისით იგი იყო ათეისტი. რაბიმ 1916 წელს დაამთავრა უმაღლესი სკოლა ბრუკლინში („ “). ერთი წლის შემდგომ რაბი შევიდა კორნელის უნივერსიტეტში როგორც ინჟინერიის სტუდენტი, მაგრამ მალე იგი ქიმიაში გადავიდა.

ჯილდოები და პატივისცემა
ისააკ ისიდორ რაბიმ მთელი ცხოვრების განმავლობაში მრავალი ჯილდოს მოპოვება მოახერხა, თუმცა მათგან გამორჩეული იყო ნობელის პრემია. სხვა ჯილდოებიდან მას მოპოვებული აქვს: ფრანკლინის ინსტიტუტის ელიოტ კრესონის მედალი (1942), საფრანგეთის ლეგიონის ღირსების ორდენი (1956), ბერნარდის მედალი ფიზიკაში საკუთარი დამსახურებისათვის (1960), ნილს ბორის ეროვნული ოქროს მედალი (1967), „ოერსტედის“ მედალი რომელიც გადასცა ამერიკის ფიზიკის მასწავლებელთა ასოციაციამ (1982), ოთხი თავისუფლების ჯილდო ფრანკლინისა და ელეონორ რუზველტის ინსტიტუტიდან (1985), საზოგადოებრივი კეთილდღეობის მედალი ეროვნული მეცნიერებათა აკადემიისაგან (1985), ვანევარ ბუშის ჯილდო ეროვნული სამეცნიერო ფონდისაგან (1986),. რაბი იყო ამერიკის ფიზიკოსთა საზოგადოების წევრი ხოლო 1950 წელს მისი პრეზიდენტი. იგი აგრეთვე იყო ეროვნული მეცნიერებათა აკადემიის, ამერიკული ფილოსოფოსთა საზოგადოების და ამერიკის მეცნიერებისა და ხელოვნების აკადემიის წევრი.

გარდაცვალება
ისიდორ ისააკ რაბი გარდაიცვალა 1988 წლის 11 იანვარს, საკუთარ სახლში („რივერსაიდ დრავი“). მისი მეუღლე ჰელენი გარდაიცვალა 102 წლის ასაკში 2005 წლის 18 ივნისს.
ბლანკა II ნავარელი

ბლანკა ნავარელი (; დ. 9 ივნისი, 1424 — გ. 2 დეკემბერი, 1464) — ტრასტამარის დინასტიის წარმომადგენელი. არაგონის მეფე ხუან -ისა და ნავარის დედოფალ ბლანკა -ის ასული. 1440 წელს ცოლად გაჰყვა კასტილიის მომავალ მეფე ენრიკე -ს, რომელსაც 1453 წელს იმპოტენციის გამო გასცილდა. 1441 წლიდან თავის ძმას, ნავარის მეფე კარლ -ს ეცილებოდა ტახტში, რომლის გარდაცვალების შემდეგაც, 1461-დან 1464 წლამდე ნავარის დედოფალი ბლანკა გახდა.

ბიოგრაფია
ბლანკა დაიბადა 1424 წლის 9 ივნისს, ქალაქ ოლიტეში. იგი იყო არაგონის მეფე ხუან -ისა და მისი ცოლის, ნავარის დედოფალ ბლანკა -ის ასული. მას მხოლოდ ერთი უფროსი ძმა და ერთი უმცროსი და ჰყავდა. 1427 წელს მისი ძმა კარლი და და, პრინცესა ლეონორი მასთან ერთად დასახელდნენ ნავარის ტახტის მემკვიდრეებად. ამ დროს ბლანკამ დაიფიცა, რომ ნავარის დედოფალი გახდებოდა.

1436 წლიდან დაიწყო საქორწინო მოლაპარაკებები ბლანკასა და კასტილიის ტახტის მემკვიდრე ენრიკეს ქორწინებასთან დაკავშირებით. 1440 წლის 16 ოქტომბერს შედგა მათი ქორწინება, რითაც ბლანკა ასტურიის პრინცესა ხდება, თუმცა ენრიკეს იმპოტენციის გამო ეს ქორწინება კონსუმირებული არ იყო.

1441 წელს დედოფალი ბლანკა გარდაიცვალა, ნავარის მეფე კი მისი ძმა კარლ ხდება. 1453 წელს ბლანკამ პაპს ქორწინების ანულირება სთხოვა ქმრის იმპოტენტობის გამო. მისი მოთხოვნა პაპმა მალე დააკმაყოფილა და ჯვარი აჰყარათ, რის შემდეგაც იგი ნავარაში ბრუნდება და ტახტისათვის ბრძოლას იწყებს. ცნობილია, რომ ბლანკა ძმის თავიდან მოსაცილებლად ათასგვარ ჯადოქრობასა და მაგიას მიმართავდა.

1461 წელს კარლ გარდაიცვალა და ნავარის დედოფალი ბლანკა ხდება, თუმცა იგი ეჭვის თვალით უყურებდა თავის დას, პრინცესა ლეონორს, რომელიც საფრანგეთის მეფის ნათესავზე იყო დაქორწინებული, მაშასადამე მხარაჭერა ჰქონდა, ამასთან მას არც უშვილობის პრობლემა ჰქონდა. სწორედ ამიტომ, 1462 წელს, ნავარაში ჩასულ ლეონორს ბლანკამ ძალით მოაწერინა ხელი ნავარის ტახტზე უარმყოფ დოკუმენტზე. ამის შემდეგ, მისი მეორედ ქორწინება და მემკვიდრის გაჩენა გახდა აუცილებელი.

მამამისი, მეფე ხუანი ცდილობდა, რომ ბლანკა საფრანგეთის მეფე ლუი -ის ძმაზე, ბერის ჰერცოგ შარლ დე ვალუაზე დაექორწინებინა, თუმცა ამაოდ. 1464 წელს ბლანკამ პამპლონაში დიდებულების კრება მოაწყო, სადაც თავისი მოწინააღმდეგე დიდგვაროვნები პამპლონას ეპისკოპოსის დახმარებით ერთიანად ამოხოცა. ამ ამბიდან სულ მალე, 1464 წლის 2 დეკემბერს, 40 წლის დედოფალი ბლანკა მოწამლეს. მის შემდეგ ტახტი დროებით მამამისმა მიიტაცა, საბოლოოდ კი მისი შიში გამართლდა და ნავარის დედოფალი მისი და ლეონორ ხდება, თუმცა მხოლოდ ორი კვირით.
ტარეკ ჩაჰედი

ტარეკ ჩაჰედი (დ. 23 ივნისი, 1996, ბერლინი გერმანია) — ტუნისური წარმოშობის გერმანელი ფეხბურთელი. ამჟამად თამაშობს საფეხბურთო კლუბ „მაგდებურგში“.

ადრეული ცხოვრება და კარიერა
ჩაჰედი დაიბადა ბერლინში. 7 წლის ასაკში მან საფეხბურთო კარიერა დაიწყო „ჰერტა ცელენდორფში“. შემდეგ გადავიდა საფეხბურთო კლუბ „ბერლინერში“. 2013 წელს გახდა „მაგდებურგის“ წევრი და კლუბის 19-წლამდელთა გუნდის კაპიტანი. მისი პროფესიონალური დებიუტი შედგა „კარლ ცაისის“ წინააღმდეგ. მოგვიანებით გაიტანა პირველი გოლი „ჰერტა ბერლინ “-ის გუნდის წინააღმდეგ.

2015 წლის მარტში გააფორმა ორწლიანი კონტრატი „მაგდებურგთან“ და დაეხმარა გუნდს მესამე ლიგაში გადასვლაში.

ტიტულები
მაგდებურგი:

რეგიონსლიგა ნორდოსტი (1): 2015
კარლ IV (ნავარა)

კარლ ნავარელი (; დ. 29 მაისი, 1421 — გ. 23 სექტემბერი, 1461) — ტრასტამარას დინასტიის წარმომადგენელი. არაგონის მეფე ხუან -ისა და ნავარის დედოფალ ბლანკა -ის უფროსი ვაჟი. ნავარის მეფე 1441-61 წლებში.

ბიოგრაფია
კარლი დაიბადა 1421 წლის 29 მაისს ვალიადოლიდში. იგი იყო არაგონის მეფე ხუან -ისა და ნავარის დედოფალ ბლანკა -ის უფროსი ვაჟი. მას ორი უმცროსი და ჰყავდა, რომელთაც დიდი პრეტენზიები ჰქონდათ ნავარის ტახტზე. 1425 წლიდან მოყოლებული, იგი დედის თანამმართველი იყო.

1439 წლის 30 სექტემბერს კარლი დააქორწინეს კლევის ჰერცოგ ადოლფ -ისა და ბურგუნდიის ჰერცოგ ფილიპ -ის ქალიშვილ მარი ბურგუნდიელის ასულ აგნესაზე. 1441 წელს დედოფალი ბლანკა გარდაიცვალა და ნავარის მეფედ კარლ გვევლინება. მისი მეუღლე, დედოფალი აგნესა კლეველი 1448 წლის 6 აპრილს უშვილოდ აღესრულა 26 წლის ასაკში. მისი გარდაცვალების შემდეგ მართალია მეფემ უარი თქვა ახალი ცოლის შერთვაზე, თუმცა უამრავი საყვარელი გაიჩინა. მიუხედავად ამისა, 1449 წელს იგი შეეცადა შოტლანდიის მეფის ასულ იზაბელა სტიუარტზე დაქორწინებულიყო, თუმცა იგი ბრეტანის ჰერცოგს მისთხოვდა. კარლის ერთ-ერთ საცოლედ ასევე მოიაზრებოდა პორტუგალიის მეფე დუარტე -ის ასული კატარინა პორტუგალიელიც, რომელიც ნავარისკენ მიმავალ გზაზე დაიღუპა. საბოლოოდ, სხვადასხვა საყვარლისგან მეფე კარლს სამი უკანონო შვილი დარჩა:
ანა, მედინასელის გრაფინია;
ფილიპე, პალერმოს არქიეპისკოპოსი;
ჟანი, უესკას ეპისკოპოსი;

1447 წლიდან იწყება სამოქალაქო ომი ნავარის ტახტისთვის, სადაც კარლის წინააღმდეგ მისი და, კასტილიის მეფის რძალი ბლანკა ნავარელი იბრძოდა. 1452 წელს, კარლ ბრძოლისას ტყვედ ჩაიგდო კასტილიის მეფე ხუან -მ. ამავდროულად სამოქალაქო ომი იწყება კასტილიაშიც, სადაც ერთმანეთს ტახტში ხუან -ის ვაჟი ენრიკე და მისი ნახევარ-და-ძმა ალფონსო და ისაბელი ეცილებოდნენ. კასტილიის მეფეს ნავარისთვის აღარ ეცალა, ამიტომაც კარლ გაათავისუფლა. ამავდროულად, 1453 წელს ბლანკა ნავარელი ქმარს გაეყარა და სამშობლოში დაბრუნდა, რითაც ბრძოლა უფრო გამძაფრდა. 1459 წელს კარლმა უარი განაცხადა მამასთან შერიგებაზე და ტახტისათვის მებრძოლ ისაბელ კასტილიელზე ქორწინება განიზრახა. იგი უკვე კასტილიის საზღვართან იყო, როცა მამამისის, არაგონის მეფე ხუან -ის ბრძანებით დააპატიმრეს. მამამისს სურდა, რომ ისაბელი მის მეორე ვაჟზე, ფერდინანდ არაგონელზე დაქორწინებულიყო. საბოლოოდ მან გაათავისუფლა კარლი, თუმცა გაშვების წინ არაგონის ტახტზე ყველანაირი უფლება ჩამოართვა.

განთავისუფლებიდან მალევე, 1461 წლის 23 სექტემბერს, ბარსელონაში ყოფნისას კარლ 40 წლის ასაკში გარდაიცვალა და ტახტზე მისი და ბლანკა ავიდა, ისაბელ კასტილიელი კი მართლაც ფერდინანდ არაგონელზე დაქორწინდა, რაც გახდა საფუძველი გაერთიანებული ესპანური იმპერიისა.
აგნესა კლეველი

აგნესა კლეველი (; დ. 22 მარტი, 1422 — გ. 6 აპრილი, 1448) — ლა მარკთა დინასტიის წარმომადგენელი. კლევ-მარკის ჰერცოგ ადოლფ -ისა და მისი მეუღლის, ბურგუნდიის ჰერცოგ ფილიპ -ისა და მარგარეტ ბავარიელის ქალიშვილ ჰერცოგინია მარი ბურგუნდიელის შუათანა ასული. საფრანგეთის მეფე ლუი -ის დეიდა.

1439 წელს ცოლად გაჰყვა ვიანის პრინც კარლ ტრასტამარას, რომელიც დედამისის, დედოფალ ბლანკა -ის გარდაცვალების შემდეგ, 1441 წელს ნავარის მეფე ხდება. მამამისმა, არაგონის მეფე ხუან -მ მისთვის არაერთხელ სცადა ტახტის წართმევა.

რამდენიმეწლიანი ქორწინებიდან, დედოფალ აგნესასა და მეფე კარლს შვილები არ ჰყოლიათ. აგნესა გარდაიცვალა 1448 წლის 6 აპრილს, 26 წლის ასაკში. ამის შემდეგ, კარლმა მემკვიდრის გაჩენის მიზნით კიდევ რამდენჯერმე სცადა დაქორწინება, თუმცა ამაოდ.
სკოპიეს მარათონი

სკოპიეს მარათონი — მარათონი, რომელიც, ჩრდილოეთ მაკედონიის დედაქალაქ სკოპიეში ტარდება. პირველად მარათონი 1997 წელს დაიგეგმა, მაგრამ ფინანსური პრობლემების გამო ვერ მოხერხდა მისი ჩატარება ყოველწლიურად. 2007 წელს გაიმართა მხოლოდ „ნახევარმარათონი“, 2008 წლიდან კი ტურნირს ყოველწლიური სახე მიეცა. ამ წელს ჩატარდა მარათონი, „ნახევარმარათონი“ და შეჯიბრი 5 კილომეტრზე სირბილში. ეს იყო შესარჩევი (სალიცენზიო) მარათონი 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიადისათვის. არის „საერთაშორისო მარათონისებისა და დისტანციაზე რბოლის ასოციაცისს“ წევრი 2009 წლიდან. 2015 წელს მარათონი არ ჩატარდა ჩრდილოეთ მაკედონიაში გამართული საპროტესტო აქციების გამო. წარმოადგენს ყველაზე დიდ შეჯიბრებას ჩრდილოეთ მაკედონიაში. 2012 წელს მასში მონაწილეობა მიიღო 3600 ადამიანმა, 36 ქვეყნიდან. მისი პარტნიორია .

გამარჯვებულები
ხუანა ენრიკესი

ხუანა ენრიკესი (; დ. 1425 — გ. 13 თებერვალი, 1468) — კასტილიელი დიდგვაროვანი. არაგონის, ნავარის, სიცილიისა და მალიორკის დედოფალი 1458-68 წლებში როგორც ხუან -ის მეორე ცოლი. ესპანეთის გამერთიანებელი მეფის, ფერდინანდ -ის დედა.

ბიოგრაფია
ხუანა დაიბადა 1425 წელს, კასტილიის დედაქალაქ ვალიადოლიდთან ახლოს. იგი იყო ადგილობრივი დიდგვაროვნის, ფადრიკ ენრიკესისა და მისი ცოლის, მარიანა ფერნანდესის ქალიშვილი. მამის ხაზით, იგი კასტილიის მეფე ალფონსო -ის შვილთაშვილის შვილი იყო.

1444 წელს ხუანა ცოლად გაჰყვა არაგონისა და სიცილიის დაქვრივებულ პრინც ხუანს, რომელსაც პირველი ცოლისგან, დედოფალ ბლანკა ნავარელისგან მემკვიდრეობით ნავარის სამეფო ტახტი და სამი შვილი დარჩენოდა. ეს ქორწინება ბლანკას გარდაცვალებიდან სამი წლის შემდეგ შედგა. მისი შვილები ტახტისათვის იბრძოდნენ, ამიტომაც ხუანა და ხუანი მხოლოდ დე-ფაქტო მეფე-დედოფალი იყვნენ ნავარისა. ყოველივე ამას მოჰყვა ნავარის სამოქალაქო ომი, რომლის დასრულებასაც ხუანა ვერ მოესწრო. ასე თუ ისე, 1461 წელს, ჯერ მისი გერის, მეფე კარლ -ის, ხოლო შემდეგ მეორე გერის, დედოფალ ბლანკა -ის მოწამვლის შემდეგ, ნავარის ტახტი ხუანის გარდაცვალებამდე მათ დარჩათ, ასევე მათ დარჩაც არაგონ-სიცილიის ტახტებიც.

ხუანასა და ხუანს სულ ორი შვილი შეეძინათ:
ფერდინანდ (1452-1516), არაგონისა და კასტილიის მეფე, კოლუმბის ექსპედიციის დამფინანსებელი, რეკონკისტას დამსრულებელი, ესპანეთის კოლონიური იმპერიის დამაარსებელი და ა.შ. პირველად იქორწინა ისაბელ კასტილიელზე, რომელთანაც შეეძინა პორტუგალიის დედოფალი ისაბელი, ესპანეთის დედოფალი ხუანა , ასტურიის პრინცი ხუანი, ასევე პორტუგალიის დედოფალი მარია და ინგლისის დედოფალი კატალინა არაგონელები, თუმცა მისი გარდაცვალების შემდეგ მეორედ დაქორწინდა საფრანგეთის მეფე ლუი -ის დის შვილ ჟერმენა დე ფუაზე;
ხუანა (1455-1517), ცოლად გაჰყვა თავისსავე ბიძაშვილს, ნეაპოლის მეფე ფერდინანდ -ს, რომელთანაც მხოლოდ ორი შვილი შეეძინა, მათ შორის ნეაპოლის დედოფალი ჯოვანა;

1461 წელს, ხუანამ მოახერხა და ჯირონას პრინციპილატიც მოიერთა. იგი გარდაიცვალა 1468 წლის 13 თებერვალს, 42-43 წლის ასაკში.
დარიო ივანოვსკი

დარიო ივანოვსკი (, დ. 15 მაისი, 1997, სკოპიე, ჩრდილოეთ მაკედონია) — ჩრდილოეთ მაკედონელი გრძელ დისტანციაზე მორბენალი. ჩრდილოეთ მაკედონიის ეროვნული ნაკრებისა და „რაბოტნიჩკი სკოპიეს“ წევრი.

კარიერა
2016 წელს ელბასანში მან მოიგო შეჯიბრება 3000 მეტრზე სირბილში. 2017 წელს მონაწილეობა მიიღო სკოპიეს „ნახევარმარათონში“ და გაიმარჯვა 1:11:26 დროში. 2017 წლის 22 აპრილს მოიგო ბელგრადის „ნახევარმარათონი“ 1:10:00 დროში. დაამყარა ქვეყნის ეროვნული რეკორდი 3000 მ-ზე სირბილში ნოვი-სადში.. მონაწილეობდა 2018 წლის მძლეოსნობის მსოფლიოს ჩემპიონატზე 1500 მ-ზე სირბილში. 2018 წლის 21 აპრილს მან ზედიზედ მეორედ მოიგო ბელგრადის ნახევარმარათონი და დაამყარა დროის პირადი რეკორდი – 1:08:03.
კარლ III (ნავარა)

კარლ ნავარელი , მეტსახელად კეთილშობილი (; დ. 1361 — გ. 8 სექტემბერი, 1425) — ევრეს დინსტიის წარმომადგენელი. ნავარის მეფე კარლ -ის უფროსი ვაჟი. ნავარის მეფე 1387-1425 წლებში, ასევე ევრეს გრაფი და ნემურის ჰერცოგი.

ბიოგრაფია
კარლი დაიბადა 1361 წელს საფრანგეთში, პარიზიდან 46 კილომეტრში მდებარე ქალაქ მანტ-ლა-ჟოლში. იგი იყო ნავარის მეფე კარლ -ისა და მისი ცოლის, დედოფალ ჟანა დე ვალუას უფროსი ვაჟი. მამის მხრიდან მისი პაპა-ბებია ნავარის მეფე ფილიპ და მისი ცოლი, საფრანგეთის მეფე ლუი -ის ერთადერთი ასული, ნავარის დედოფალი ჟანა , ხოლო დედის მხრიდან საფრანგეთის მეფე ჟან და მისი პირველი მეუღლე, ნორმანდიის ჰერცოგინია ბონა ბოჰემიელი იყვნენ. ასევე ცნობილია, რომ მისი უმცროსი და, პრინცესა ჟანა, შემდეგში ინგლისისა და ირლანდიის დედოფალი გახდა.

1375 წელს კარლი დაქორწინდა კასტილიისა და ლეონის მეფე ენრიკე -ის ასულ ელეანორა კასტილიელზე. კარლსა და ელეანორას სულ რვა შვილი შეეძინათ, აქედან მხოლოდ ორი ვაჟი, რომლებიც ჩვილობაშივე დაიღუპნენ, ამიტომაც მის მემკვიდრედ 1382 წელს დაბადებული გოგონა, ჟანა იქცა, რომელსაც სახელი დედამისის პატივსაცემად დაარქვა.

1387 წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ, კარლ ნავარის მეფედ გვევლინება. როგორც მონარქმა, მან მშვიდობა დაამყარა მეზობელ საფრანგეთთან, კასტილიასთან, არაგონთან, ინგლისთან და ავინიონის პაპთან. მეტის, თავის ცოლის ძმას, ანუ კასტილიის მეფეს იგი გრანადის საამიროს დაპყრობაშიც კი ეხმარებოდა. პარიზის ხელშეკრულებით, კარლმა დაკარგა თავისი უფლებები შამპანსა და ბლუაზე, რომელიც დაუყოვნებლივ გადავიდა საფრანგეთის სამეფო დომენის შემადგენლობაში.

როდესაც მისი უფროსი ვაჟი დაიბადა, სპეციალურად ტახტის მემკვიდრეთათვის კარლმა შექმნა ვიანის პრინცის წოდება, რაც თავის მხრივ საფრანგეთის დოფინის, ესპანური ასტურიისა და ინგლისური უელსის პრინცის ეკვივალენტი იყო. იგი ასევე ხელოვნების დიდი მფარველი იყო, სწორედ მისი დაკვეთით ააგეს პამპლონას გოთიკური ტაძარი. 1423 წელს ნავარის ისტორიაში გაიყვანა პირველი სარწყავი არხები. ქალაქ ტაფალაში ააგო ოტილეს სამეფო სასახლე. იგი გარდაიცვალა 1425 წელს, მის შემდეგ ტახტზე მისი ასული ბლანკა ადის.

შვილები
კარლსა და დედოფალ ელეანორას რვა შვილი ჰყავდათ:
ჟანა (1382-1413), ცოლად გაჰყვა ფუას გრაფ ჟან -ს;
მარია (1383-1425);
ბლანკა (1385-1441), ნავარის დედოფალი 1425-41 წლებში. პირველად იქორწინა სიცილიის მეფე მარტინ -ზე, მისი დაღუპვის შემდეგ კი არაგონის მეფე ხუან -ს გაჰყვა ცოლად, რომელთანაც ოთხი შვილი შეეძინა;
იზაბელა (1395-1435), ცოლად გაჰყვა არმანიაკის გრაფ ჟან -ს;
ბეატრისი (1392-1412), ცოლად გაჰყვა ლა მარკის გრაფ ჟაკ -ს;
მარგარიტა (1390-1403);
კარლი (1397-1402), ვიანის პრინცი;
ლუი (1402), ვიანის პრინცი;

წინაპრები
ჰანს ბეთე

ჰანს ბეთე (; დ. 2 ივლისი, 1906, სტრასბურგი — გ. 6 მარტი, 2005, იტაკა) — გერმანელ-ამერიკელი ბირთვული ფიზიკოსი რომელმაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ასტროფიზიკის, კვანტური ელექტროდინამიკის და მყარი სხეულების ფიზიკაში და გახდა 1967 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში.

ბიოგრაფია
ადრეული წლები
ჰანს ბეთე დაიბადა 1906 წლის 2 ივლისს სტრასბურგში (გერმანიაში). იგი იყო ანა და ალბერტ ბეთეს ერთადერთი შვილი (ალბერტი იყო სტრასბურგის უნივერსიტეტის ფსიქოლოგიის მიწვეული ლექტორი). მიუხედავად იმისა, რომ დედამისი (სტრასბურგის უნივერსიტეტის პროფესორის ქალიშვილი) ებრაელი იყო, ჰანსი მამის მსგავსად პროტესტანტი იყო. ასეთი რელიგიური ფონის მიუხედავად, ცხოვრების შემდგომ პერიოდში იგი საკუთარ თავს აღწერდა როგორც ათეისტს.

1912 წელს ჰანსის მამამ მიიღო კიელის უნივერსიტეტის ფსიქოლოგიის ისტიტუტის მოწვევა რის შემდეგაც ოჯახი ამავე ისნსტიტუტის დირექტორის ბინაში გადავიდა საცხოვრებლად. ოჯახს კიდევ ერთი გადასახლება 1915 წელს მოუწია, როდესაც ალბერტი ახალი ფსიქოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორად მიიწვიეს ფრანკფურტის გოეთეს უნნივერსიტეტში.

ბეთე ესწრებოდა გოეთეს გიმნაზიის გაკვეთილებს (ფრანკფურტში). მისი განათლება შეწყდა 1916 წელს, როდესაც მას ტუბერკულოზის დიაგნოზი დაუსვეს და გაგზავნეს ბედ კრეუზნაჩში გამოსაჯანმრთელებლად. მკურნალობიდან დაბრუნების შემდეგ ჰანსმა საბოლოოდ დაამთავრა გოეთეს გიმნაზიის სამი კურსი (1922-1924).

1924 წელს ბეთე შევიდა ფრანკფურტის უნივერსიტეტში. მან გადაწყვიტა ძირითადად ქიმიას გაჰქოლოდა. ფიზიკაში სწავლება კარგი არ იყო.

1926 წელს ბეთემ სწავლა განაგრძო მიუნხენის უნივერსიტეტში. მას აქ შეეძლო ესწავლა არნოლს ზომერფელდის ზედამხედველობის ქვეშ.

გვიანი წლები
ცხოვრების შემდგომ პერიოდში ბეთე იყო კორნელის უნივერსიტეტის პროფესორი. მეორე მსოფლიო ომის განმავლობაში იგი ხელმძღვანელობდა თეორეტიკოს ფიზიკოსთა ჯგუფს საიდუმლო ლოს ალამოს ეროვნულ ლაბორატორიაში, რომლებმაც შექმნეს პირველი ატომური ბომბი.

პერსონალური ცხოვრება
ბეთეს ჰობებში შედიოდა მარკების შეგროვება. მის ცოლი იყო როუზი და მათ ორი შვილი ჰყავდათ. ჰანს ბეთე გარდაიცვალა 2005 წლის 6 მარტს იტაკაში, საკუთარ სახლში.

ჯილდოები და პატივი
ჰანს ბეთს ცხოვრების განმავლობაში მრავალი ჯილდო აქვს მოპოვებული. იგი 1947 წელს გახდა ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის წევრი და ამავე წელს მან მიიღო ეროვნული მეცნიერებათა აკადემიის ჰენრი დრაპერის მედალი. მას აგრეთვე მიღებული აქვს: მაქს პლანკის მედალი (1955), სამეფო ასტრონომიული საზოგადოების ედინგტონის მედალი (1961), შეერთებული შტატების ატომური ენერგიის კომისიის ენრიკო ფერმის მედალი (1961), რუმფორდის პრიზი (1963), ნობელის პრიზი ფიზიკაში (1967), მეცნიერების ეროვნული მედალი (1975), ოერსტედის მედალი (1993), ბრიუსის მედალი (2001) და ბენჟამინ ფრანკლინის მედალი მეცნიერებაში გამორჩეული მიღწევებისათვის (2005).
ლაურენტინო კორტისო

ლაურენტინო (ნიტო) კორტისო კოენი (; დ. 30 იანვარი, 1953) — პანამელი პოლიტიკოსი. პანამის პრეზიდენტი 2019-2024 წლებში. პანამის ეროვნული ასამბლეის წევრი 1994-2003 წლებში და თავმჯდომარე. პანამის აგროკულტურისა და მეცხოველეობის მინისტრი 2004-2006 წლებში.

2019 წელს „დემოკრატიულ რევოლუციურმა პარტიამ“ იგი პრეზიდენტობის კანდიდატად წარადგინა, 5 მაისს ხმათა 33,27%-ით აირჩიეს ქვეყნის პრეზიდენტად.

პირადი ცხოვრება
ჰყავს მეუღლე და ორი შვილი.
პარაცეტამოლი

პარაცეტამოლი, ასევე ცნობილი როგორც აცეტამინოფენი ან — მედიკამენტი, რომელიც ძირითადად გამოიყენება მაღალი სიცხის დროს.

პარაცეტამოლი არ არის საშიში როდესაც დოზა რეკომენდებულია მაქსიმალური დღიური დოზა ზრდასრული ადამიანისათვის შეადგენს 3 ან 4 გრამს. მაღალი დოზა სახიფათოა ღვიძლისათვის.

პირველად პარაცეტამოლი მიიღეს 1877 წელს.

სამედიცინო გამოყენება
პარაცეტამოლი წარმოადგენს ეფექტურ სიცხის დამწევ საშუალებას ყველა ასაკის ადამიანისათვის. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მიერ რეკომენდებულია, რომ პარაცეტამოლი ბავშვების შემთხვევაში გამოყენებული უნდა იქნას მაშინ, როდესაც სხეულის ტემპერატურა 38,5 °-ზე მაღალია.

პარაცეტამოლი ასევე გამოიყენება ტკივილგამაყუჩებლად, ოსტეოართრიტის, წელის და თავის ტკივილის დროს

სინთეზი
პარაცეტამოლის მისაღებად საწყისი პროდუქტია ფენოლი, რომელიც ნატრიუმის ნიტრატთან წარმოქმნის ორ იზომერ პროდუქტს — 2-ნიტროფენოლს და 4-ნიტროფენოლს. 4-ნიტროფენოლის გამოყოფა ნარევიდან მარტივად ხდება დისტილაციით 279 °-ზე. 4-ნიტროფენოლისაგან ხდება 4-ამინოფენოლის მიღება ნატრიუმის ბოროჰიდრიდის თანაობისას, მაგრამ ეს მხოლოდ ლაბორატორიაში. ინდუსტრიაში მიღებულია 4-ნიტროფენოლის ჰიდრირება. საბოლოოდ ამ უკანასკნელს უმატებენ ძმარმჟავა ანჰიდრიდს.

„მწვანე სინთეზი“ არის პარაცეტამოლის სინთეზის ალტერნატიული ინდუსტრიული მეთოდი. მოიცავს უშუალოდ ფენოლის აცილაციას პირველ ეტაპზე. ფენოლს უმატებენ ძმარმჟავა ანჰიდრიდს, ხოლო კატალიზატორად გამოყენებულია ფთორწყალბადი. მიღებულ პროდუტს უმატებენ ჰიდროქსილამინს,, შემდეგ რეაქცია მიმდინარეობს კატალიზური მჟავების თანაობისას და მიიღება ამიდი.

2014 წელს პარაცეტამოლის მიღება მოხდა ჰიდროქუინონისაგან; ჰიდროქუინონის, ამონიუმის აცეტატისა და ძმარმჟავას ნარევის გაცხელებით არგონის არეში 230 °-ზე. ნარევი ამ ტემპერატურაზე დატოვეს 15 საათის მანძილზე,ხოლო გაცივების შემდეგ ძმარმჟავა იქნა გამოძევებული. პროდუტი გარეცხეს წყლით და გაშრობის შემდეგ მიიღეს მყარი თეთრი ფერის პარაცეტამოლი.

=გვერდითი მოვლენები=
ჯამრთელი მოზარდისთვის რეგულარული დოზა პარაცეტამოლის 4000 მგ-მდე დღეში. არის მცირედ ტოქსიკური და იწვევს ღვიძლის ფუნქციების დაქვეითებას.

ღვიძლის დაზიანება
პარაცეტამოლს შეუძლია გამოიწვიოს ღვიძლის უკმარისობა. აშშ-ის კვებისა და მედიკამენტების ადმინისტრაციამ გამოაქვეყნა გაფრთხილება, რომ სახიფათოა დოზაზე მეტი აცეტამინოფენის მოხმარება.. 2011 წელს, -ის განცხადებით, გაფრთხილებული იყვნენ მწარმოებლები, რათა პროდუქტში არ ყოფილიყო 325 მილიგრამზე მეტი აცეტამინოფენი, რათა ამას არ გამოეწვია ღვიძლის მწვავე უკმარისობა.

ღვიძლის დაავადების რისკს ასევე ზრდის ალკოჰოლის სისტემატიური მოხმარება. პარაცეტამოლი ღვიძლში მეტაბოლიზდება, ჰეპატოქსიურია და მეტად ტოქსიკური ხდება სხვადასხვა ალკოჰოლთან კომბინაციის დროს, მით უმეტეს, თუ ადამიანს ღვიძლის პრობლემები აქვს. ამ შემთხვევებში ღვიძლის დაზიანების მთავარი მიზეზი პარაცეტამოლის დოზის გადაჭარბებული მიღებაა..

ქრონიკულად მაღალი დოზის მიღება მკვეთრად ზრდის კუჭის სისხლდენის რისკს და იწვევს ნაწლავების დაზიანებას.

კანის დაზიანება
არსებობს კანის დაავადების რისკი თუ ადამიანი ალერგიულია აცეტამინოფენზე. იწვევს კანის გაღიზიანებას.
ალბანოლოგიური კვლევების აკადემია

ალბანოლოგიური კვლევების აკადემია — ალბანოლოგიის მთავარი ინსტიტუტი ალბანეთში.

ისტორია
ალბანოლოგიური კვლევების აკადემია შეიქმნა ალბანეთის აკადემიური და საუნივერსიტეტო რეფორმის პროცესში. გადაწყვეტილება ალბანეთის მთავრობამ 2007 წლის აგვისტოში დაამტკიცა. ის შეიქმნა შემდეგი ოთხი ინსტიტუტის შერწყმით: არქეოლოგიის, ენათმეცნიერების და ლიტერატურის, ისტორიის და კულტურული ანტროპოლოგიის. ინსტიტუტში ფუნქციონირებდა ორი კვლევითი მიმართულება: ხელოვნების და ალბანური ენციკლოპედიის, რომელიც მანამდე ალბანეთის მეცნიერებათა აკადემიაში მიმდინარეობდა.

ცენტრი 2008 წელს ჩამოყალიბდა როგორც სამეცნიერო დაწესებულება და მიიღო ინსტიტუტის სტატუსი. ის აერთიანებს სპეციალისტებს და მდიდარ საარქივო მასალებს. ცენტრი კვლევების გარდა ასევე ეწევა ალბანური კულტურის პოპულარზაციას. ინსტიტუტი ასევე ახორცილელებს სამაგისტრო და სადოქტორო პროგრამებს.

აკადემიური სენატი
2015 წლის მიხედვით აკადემიური სენატია: