ასოცირებული ტრიო

ასოცირებული ტრიო (; ; ) — სამხრივი ფორმატი საქართველოს, მოლდოვისა და უკრაინის საგარეო საქმეთა სამინისტროებსა და ევროკავშირს შორის გაძლიერებული თანამშრომლობის, კოორდინაციისა და დიალოგისთვის ევროინტეგრაციასთან დაკავშირებული საერთო ინტერესის საკითხებზე, აღმოსავლეთ პარტნიორობის ჩარჩოებში თანამშრომლობის გაღრმავებისა და ევროკავშირში გაწევრიანების პერსპექტივისადმი ვალდებულების გათვალისწინებით.

ფორმატის მონაწილეებმა გამოხატეს მკაფიო პოზიცია ევროკავშირში საბოლოო წევრობის მოპოვების შესახებ და კვლავ დაადასტურეს თავიანთი ვალდებულება, რომ შემდგომ განახორციელონ ევროკავშირთან თავიანთი შესაბამისი ასოცირების შეთანხმებები. ამ კონტექსტში, ისინი იხსენებენ, რომ ევროკავშირის ხელშეკრულების 49-ე მუხლის მიხედვით, საქართველოს, მოლდოვასა და უკრაინას აქვთ ევროპული პერსპექტივა და შეუძლიათ განაცხადონ ევროკავშირში გაწევრიანებაზე, იმ პირობით, რომ დაკმაყოფილდება ევროკავშირში წევრობისთვის ყველა საჭირო კრიტერიუმი.

თავიანთი მოქმედებების კოორდინირებით, საქართველო, მოლდოვა და უკრაინა ცდილობენ გააფართოონ თავიანთი ასოცირების შეთანხმებების შესაძლებლობები, ხელი შეუწყონ ევროკავშირთან სექტორული კონვერგენციას (ციფრულ ერთიან ბაზარში ინტეგრაცია, ენერგეტიკისა და საბაჟო კავშირი, -, შენგენის ზონა; ტრანსპორტის თანამშრომლობა, მწვანე კურსი, იუსტიცია და შინაგან საქმეები, სტრატეგიული კომუნიკაციები, ჯანდაცვა, უსაფრთხოება და თავდაცვა) და თანდათანობით ინტეგრირდნენ ევროპულ ერთიან ბაზარში.

ასოცირებული ტრიოს სამივე წევრი ამჟამად ინარჩუნებს თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმებებს ევროკავშირთან ღრმა და ყოვლისმომცველი თავისუფალი ვაჭრობის ზონის მეშვეობით და არიან ევრონესტის საპარლამენტო ასამბლეის წევრები.

2022 წლის თებერვალ-მარტში, 2022 წელს რუსეთის უკრაინაზე შეჭრის რეაქციად, სამივე სახელმწიფომ ერთმანეთისგან რამდენიმე დღის განმავლობაში შეიტანა განაცხადი ევროკავშირში გაწევრიანებაზე.

ისტორია
საქართველოს, მოლდოვისა და უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრების (დავით ზალკალიანი, აურელიუ ჩოკოი და დმიტრო კულება) ერთობლივმა მემორანდუმმა დაიწყო ამ ფორმატის შექმნა. მას ხელი მოეწერა 2021 წლის 17 მაისს, კიევში.

უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრმა, დმიტრო კულებამ განაცხადა, რომ ეს ინიციატივა დაეხმარება სამ ქვეყანას ევროინტეგრაციის მეშვეობით ერთად უფრო ეფექტურად წინსვლაში:

მისი თქმით, ასოცირებულ ტრიოში შედის სამი მთავარი ელემენტი: სამ საგარეო სამინისტროს შორის ევროინტეგრაციაზე კონსულტაციების სტრუქტურირება, ევროპულ ინსტიტუტებთან და ევროკავშირის წევრებთან დიალოგში ჩართვა და აღმოსავლეთ პარტნიორობის ფარგლებში ქვეყნების პოზიციების კოორდინირება.

თავის მხრივ, საქართველოს საგარეო საქმეთა მინისტრმა, დავით ზალკალიანმა თქვა, რომ უკრაინას, საქართველოსა და მოლდოვას აქვს მომავალი ევროკავშირის წევრობის საერთო მიზანი და ისურვებენ ერთობის აღდგენას ევროპულ ქვეყნებთან:

მოლდოვის რესპუბლიკის საგარეო საქმეთა და ევროინტეგრაციის მინისტრმა, აურელიუ ჩოკოიმ კი თქვა, რომ მემორანდუმის ხელმოწერით სამმა ქვეყანამ კვლავ დაადასტურა თავიანთი ევროპული განზრახვები, დიდი ინტერესი აღმოსავლეთ პარტნიორობის ამბიციური მიზნებისადმი და მზადაა წვლილის შეტანისთვის.

2021 წლის 18 მაისს, ბრიუსელში, ევროკავშირის დიპლომატიური სამსახურის წარმომადგენელმა, პეტერ სტანომ განაცხადა, რომ ევროკავშირი პატივს სცემს და იზიარებს უკრაინის, საქართველოსა და მოლდოვის ევროინტეგრაციის მიმართ ვალდებულებას, რომლებმაც შექმნეს ე. წ. „ასოცირებული ტრიო“:

წევრები
აღმოსავლეთ პარტნიორობის წევრები, რომლებიც ასოცირებული ტრიოს შედიან:

საქართველო
მოლდოვა
უკრაინა

აღმოსავლეთ პარტნიორობის სხვა წევრები, რომლებიც ასოცირებულ ტრიოში არ შედიან:

სომხეთი
აზერბაიჯანი
ბელარუსი (ბელარუსმა 2021 წლის 28 ივნისს გამოაცხადა აღმოსავლეთ პარტნიორობაში მონაწილეობის შეჩერება)

თანამშრომლობის მექანიზმები
ევროინტეგრაციის საერთო ინტერესების შესაბამისად, მონაწილეები ითანამშრომლებენ ევროკავშირთან თავიანთი პოლიტიკური ასოცირებისა და ეკონომიკური ინტეგრაციის გაძლიერებისთვის, როგორც ეს სამი შესაბამისი ასოცირების შეთანხმებითაა განსაზღვრული, და ხელს შეუწყობენ აღმოსავლეთ პარტნიორობის ფარგლებში ახალი შესაძლებლობების განვითარებას. მონაწილეები მიიჩნევენ, რომ მათი სახელმწიფოების ევროკავშირთან ინტეგრაციის შემდგომი განვითარების მნიშვნელოვანი პოტენციალი მოითხოვს, რომ თანამშრომლობის ინსტრუმენტები და სფეროები შეესაბამებოდეს „ასოცირებული ტრიოს“ საჭიროებებსა და შესაძლებლობებს, რაც მათ მისცემს გაძლიერებული პოლიტიკური დიალოგის მეტ შესაძლებლობებს, ასევე უფრო დიდ ეკონომიკურ ინტეგრაციას.

მონაწილეები დარწმუნებულები არიან, რომ მათი ევროინტეგრაციის პროცესი კიდევ უფრო ისარგებლებს წამახალისებელი მიდგომით („მეტი მეტისთვის“), რომელიც მიზნად ისახავს ინტეგრაციის პროცესის პროგრესული საყრდენი წერტილების დადგენას და მათი საზოგადოებებისთვის შესამჩნევი მიღწევების უზრუნველყოფას. მონაწილეების წვლილი აღმოსავლეთ პარტნიორობის ფარგლებში თანამშრომლობაში იქნება მათი ევროპული მისწრაფებების შესაბამისად, მათ ბილატერალურ თანამშრომლობასთან ევროკავშირთან ზიანის მიუყენებლად. მონაწილეები ხაზს უსვამენ ევროკავშირის მხარდაჭერის მნიშვნელობას პარტნიორების სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობისადმი მათ საერთაშორისოდ აღიარებულ საზღვრებში, ასევე მათი მედეგობის გაძლიერებისა და უსაფრთხოების გამოწვევების დაძლევისადმი. მონაწილეები გააგრძელებენ მუშაობას ევროკავშირის როლის გაძლიერებისკენ კონფლიქტების მშვიდობიანი მოგვარების წინსვლაში შესაბამის ფორმატებსა და პლატფორმებზე.

„ასოცირებული ტრიოს“ ამბიციური და რთული ევროპული ორიენტაციის რეფორმების დღის წესრიგის გათვალისწინებით, მონაწილეები აღიარებენ ევროკავშირის დახმარების გადამწყვეტ როლს, განსაკუთრებით სპეციალური ფინანსური ინსტრუმენტების მეშვეობით, რომელიც შეესაბამება მათი ვალდებულებებისა და მიზნების დონეს და რეფორმებში მიღწეული პროგრესის მიმართ პირობითობის პრინციპის შესაბამისად.

ინიციატივები
მათი ევროინტეგრაციის პროცესის გაღრმავების მიზნით და აღმოსავლეთ პარტნიორობის შემდგომი სტრატეგიული განვითარების უზრუნველყოფის სურვილით, მონაწილეები შეთანხმდნენ ევროკავშირის ინსტიტუტებთან და ევროკავშირის წევრ ქვეყნებთან ერთობლივი დიალოგების ხელშეწყობაზე შემდეგ სფეროებში:
ევროკომისიასა და „ასოცირებულ ტრიოს“ შორის დიალოგების დღის წესრიგის გაფართოება, ღრმა და ყოვლისმომცველი თავისუფალი ვაჭრობის ზონასთან დაკავშირებულ საკითხებთან ერთად, გაძლიერებული თანამშრომლობისთვის ახალი თემატური სფეროებისკენ, როგორიცაა ტრანსპორტი, ენერგეტიკა, ციფრული ტრანსფორმაცია, მწვანე ეკონომიკა, იუსტიცია და შინაგან საქმეები, სტრატეგიული კომუნიკაციები, ჯანდაცვა;
ღრმა და ყოვლისმომცველი თავისუფალი ვაჭრობის ზონის ჩარჩოს გარეთ ნახვა და „ასოცირებული ტრიოს“ ევროკავშირის შინაგან ბაზარში ინტეგრაციის ხელშესაწყობად დამატებითი ინსტრუმენტების გამოყოფა;
ევროკავშირთან უსაფრთხოებისა და თავდაცვის თანამშრომლობის გაძლიერება ჰიბრიდული საფრთხეების დაძლევაზე განსაკუთრებული ფოკუსით, კიბერმედეგობის გაძლიერება, ევროკავშირის ჰიბრიდული ერთობის უჯრედთან და ევროკავშირის კიბერუსაფრთხოების სააგენტოსთან თანამშრომლობის პლატფორმების განვითარება, საერთო უსაფრთხოებისა და თავდაცვის პოლიტიკის მისიებსა და ოპერაციებში მონაწილეობა, ასევე ევროკავშირის მუდმივი სტრუქტურირებული თანამშრომლობის პროექტებში მონაწილეობა;
„ასოცირებული ტრიოს“ ევროკავშირის ჩარჩო პროგრამებსა და სააგენტოებში შემდგომი ჩართულობის ხელშეწყობა;
„ასოცირებული ტრიოს“ მიერ რთული რეფორმების განხორციელების მხარდაჭერისთვის ევროკავშირის მძლავრი დახმარების მობილიზაციის მხარდაჭერა და ევროკავშირის განკარგულებაში არსებულ ალტერნატიულ ფონდებსა და რესურსებზე მათი წვდომის უზრუნველყოფა, მათ შორის საერთო ინტერესის პროექტების განხორციელებისთვის;
„ასოცირებული ტრიოს“ ევროპული მისწარაფებებისა და საერთო საჭიროებების საფუძველზე აღმოსავლეთ პარტნიორობის ფარგლებში ერთობლივი ძალისხმევის კოორდინირება.

თანამშრომლობის მეთოდები
მემორანდუმის თანახმად, მონაწილეები შეთანხმდებიან გააძლიერონ თავიანთი თანამშრომლობა შემდეგი საშუალებებით:

რეგულარული და/ან სამხრივი კონსულტაციების ჩატარება მიმდინარე მოვლენების განხილვის ან ევროკავშირთან მათი ინტეგრაციის ჩარჩოებში კონკრეტული საკითხების განხილვისთვის;
შესაბამის საგარეო საქმეთა სამინისტროებში „ასოცირებული ტრიოს“ კოორდინატორების თანამდებობის დაარსება;
აღმოსავლეთ პარტნიორობის მნიშვნელოვან ღონისძიებებამდე ექსპერტის, უფროსი თანამდებობის პირების და მინისტერის დონეზე „ასოცირებული ტრიოს“ კოორდინაციული შეხვედრების გამართვა;
ევროკავშირის ინსტიტუტებთან და ევროკავშირის წევრ ქვეყნებთან ერთობლივი დიპლომატიური დემარშების განხორციელება მათი ევროპული სწრაფვების, მათი ევროინტეგრაციის საერთო ინიციატივების, ასევე აღმოსავლეთ პარტნიორობის ფარგლებში თანამშრომლობის შესახებ ერთობლივად შეთანხმებულ საკითხებზე;
„ასოცირებული ტრიოს“ ევროპულ სწრაფვებთან დაკავშირებული საერთო მიდგომების კოორდინირებული საზოგადოებრივი კომუნიკაციის განხორციელება, მათ შორის ექსპერტული ღონისძიებების და პუბლიკაციების ჩათვლით;
ევროკავშირის წევრ ქვეყნებთან რეგიონულ ინიციატივებში მონაწილე ახალი საუბრო პლატფორმების განვითარება, რომელიც მიზნად ისახავს ტრიოს ევროპული სწრაფვების მხარდაჭერის მობილიზაციას.

ტრიო + 1
2019 წლის დეკემბერში, ევრონესტის საპარლამენტო ასამბლეის მერვე სპლენარული სხდომის შემდეგ, ყველა წევრმა მიიღო რეზოლუცია, რომელიც განსაზღვრავს 2030 წლისთვის მისაღწევ ევროკავშირის ინტეგრაციის სხვადასხვა მიზნებს. რეზოლუცია ხაზს უსვამს აღმოსავლეთ პარტნიორობის პროგრამის მნიშვნელობას და იმას, თუ როგორ უჭერს მხარს ეს ინიციატივა ევროკავშირთან ასოცირებულ ექვს ქვეყანას რეფორმების განხორციელებასა და ევროკავშირთან უფრო ღრმა პოლიტიკური და ეკონომიკური ინტეგრაციის უფრო სწრაფ პროცესში. რეზოლუციამ შექმნა ტერმინი „ტრიო + 1“, რომელიც წარმოადგენს საქართველოს, მოლდოვისა და უკრაინასთან დადებულ სამ ასოცირების შეთანხმებას და სომხეთთან დადებულ ყოვლისმომცველ და გაძლიერებულ პარტნიორობის შეთანხმებას . რეზოლუცია მოუწოდებს ევროკავშირსა და „ტრიო + 1“ ჯგუფს შორის შემდგომი ინტეგრაციის ძალისხმევის ხელშეწყობას მომდევნო ათწლეულის განმავლობაში.

ევროკავშირის წევრობის პერსპექტივა
2021 წლის იანვრის მდგომარეობით, საქართველო და უკრაინა ემზადებოდნენ ფორმალურად განეცხადებინათ ევროკავშირში წევრობაზე 2024 წელს, რათა შეერთებოდნენ ევროკავშირს 2030-იან წლებში. თუმცა, 2022 წლის რუსეთის უკრაინაში შეჭრამ დააჩქარა ეს დროის გრაფიკი და გამოიწვია უკრაინის, საქართველოსა და მოლდოვის მიერ წევრობაზე განაცხადის შეტანა 2022 წლის თებერვალ-მარტში.

2014 წლის აპრილში ევროპარლამენტმა აღნიშნა, რომ ევროკავშირის ხელშეკრულების 49-ე მუხლის შესაბამისად, საქართველოს, მოლდოვისა და უკრაინას, ნებისმიერი სხვა ევროპული ქვეყნის მსგავსად, აქვს ევროპული პერსპექტივა და შეუძლიათ განაცხადონ ევროკავშირში წევრობაზე დემოკრატიის პრინციპების შესაბამისად. 2024 წლის მარტში ევროპარლამენტმა ასევე დაადასტურა, რომ სომხეთი (რომელიც განეკუთვნება ტრიო+1 ქვეყნების ფართო ჯგუფს) აკმაყოფილებდა 49-ე მუხლის მოთხოვნებს და შეეძლო განაცხადონ ევროკავშირში წევრობაზე.