ერფან სოლთანისათვის სიკვდილის მისჯა

ერფან სოლთანი (; დ. 1999) — 26 წლის ირანელი საპროტესტო აქციის მონაწილე, რომელიც 2025-2026 წლის ირანის ანტი-სახელმწიფოებრივი გამოსვლების დროს დააპატიმრეს და ჩამოხრჩობა მიუსაჯეს. სოლთანი დააკავეს 2026 წლის 8 იანვარს, „ღვთის წინააღმდეგ ბრძოლის“ (მოჰარებე) ბრალდებით, რომელიც, დამტკიცების შემთხვევაში, სიკვდილით ისჯება. 2026 წლის 14 იანვარს სოლთანის განაჩენი უნდა აღსრულებულიყო. ადამიანთა უფლებების ორგანიზაციები იტყობინებიან, რომ სოლთანს არ მიეცა ადვოკატის აყვანის საშუალება და განაჩენი სასამართლო სხდომის გარეშე იქნა გამოტანილი.

სოლთანი პირველი მშვიდობიანი მოქალაქე იქნებოდა, რომელსაც პროტესტებში მონაწილეობის ნიადაგზე სიკვდილით დასჯიდნენ. ირანის მმართველობამ აქციებს აგრესიული ძალის გამოყენებით უპასუხა: ქვეყანაში ინტერნეტი გამოირთო, ხოლო დაღუპულთა რიცხვი 2000-დან 20 000-მდე მერყეობს. ეს თანამედროვე ირანის ისტორიაში უდიდეს სისხლისღვრად ითვლება.
წინაპირობა
ირანის პროტესტები 2025 წლის 28 დეკემბერს, თეირანში დაიწყო, და განპირობებულ იქნა ქვეყანაში გამეფებული ეკონომიკური არასტაბილურობით. ეს გამოსვლები მალევე გავრცელდა ოცდათერთმეტივე პროვინციაში. აქციების მონაწილეებმა ანტი-სამთავრობო სლოგანები გამოიტანეს და რეჟიმის დაშლა მოითხოვეს.

მთავრობამ ამ პროტესტებს ძალადობით უპასუხა და ათასობით მოქალაქე დააკავა; ამასთან, ქუჩებში ცეცხლსასროლი იარაღის გამოყენება დაიწყო. თუმცა ის 2000-დან 20 000-მდე მსხვერპლს შორის უნდა მერყეობდეს. ნობელის მშვიდობის პრემიის ლაურეატმა, შირინ ებადიმ, ამ მასობრივ მკვლელობებს დაგეგმილი „შეზღუდული კომუნიკაციის ქვეშ მიჩქმალული სასაკლაო" უწოდა.

ისლამური რესპუბლიკა საპროტესტო აქციებზე გამოსულ ადამიანებს მოჰარებეს (ნიშნავს „ღვთის წინააღმდეგ ბრძოლას“) უწოდებს. ირანის უზენაესმა ლიდერმა, ალი ხამენეიმ, უახლეს მოვლენებზე განცხადება გააკეთა და თქვა, რომ: „აჯანყებულებს თავიანთი ადგილი უნდა მივუჩინოთ.“ მუჰამად მოვაჰედი აზადმა, ირანის მთავარმა პროკურორმა, დამაატა, რომ აქციის მონაწილეები „ღვთის მტრები“ არიან, რა ბრალდებაც, ირანული კანონებით, სიკვდილით დასჯადია. ადამიანის უფლებათა დაცვის ჯგუფები იუწყებიან, რომ ირანს, ჩინეთის შემდეგ, მსოფლიოში მეორე უმაღლესი სიკვდილით დასჯის მაჩვენებელი აქვს: ირანის ადამიანთა უფლებების დამცველთა მიხედვით, მხოლოდ 2025 წელს 1500 ადამიანს მიესაჯა ჩამოხრჩობა.

დაკავება და სასჯელი
ერფან სოლთანი, ფარდისის (კარაჯი) 26 წლის მოქალაქე, 2026 წლის 8 იანვარს საკუთარ სახლში აიყვანეს, როდესაც ირანის ანტი-სახელმწიფოებრივი გამოსვლები მიმდინარეობდა. სოლთანის დაკავების შემდეგ რამდენიმე წყარომ განაცხადა, რომ მას ადვოკატის ყოლის უფლება არ ჰქონდა და განაჩენის გამოტანამდე სასამართლოც კი არ ჩატარებულა. ოჯახმა თქვა, რომ სოლთანის დაკავების შესახებ რამდენიმე დღის შემდეგ შეიტყვეს და დასჯამდე მხოლოდ 10 წუთით შეძლებდნენ მის ნახვას და გამომშვიდობებას.

სოლთანი პირველი მშვიდობიანი მოქალაქე იქნებოდა, რომელსაც პროტესტებში მონაწილეობის ნიადაგზე სიკვდილით დასჯიდნენ. -ის მიხედვით, „მის ჩამოხრჩობას მრავალი სხვაც მოჰყვება.“

2026 წლის 15 იანვარს, დაკავებულის ოჯახმა განაცხადა, რომ მათ ციხის უფლებამოსილები დაეკონტაქტნენ და უთხრეს, რომ სოლთანის სიკვდილით დასჯა გადაიდო, თუმცა სხვა დეტალები არ გაუმჟღავნებიათ.
18 იანვარს, აგრეთვე სოლთანის ოჯახის განაცხადების მიხედვით, მათ პატიმარი ნახეს, და ის ჯანსაღად გამოიყურებოდა.

გამოხმაურება
გამოტანილი განაჩენი დიდად გახმაურდა ინტერნაციონალური მედიის საშუალებით. აშშ-ის პრეზიდენტმა, დონალდ ტრამპმა, ირანი გააფრთხილა, რომ სოლთანის მკვლელობას ამერიკისგან „ძალიან ძლიერი ქმედება“ მოჰყვებოდა. ირანში ადამიანთა უფლებების წარმომადგენლები ამბობენ, რომ აქციის მონაწილეებს პროტესტების დასაწყისიდანვე სასტიკად უსწორდებიან და კლავენ, და ხალხს აფრთხილებენ, რომ სიკვდილით დასჯილთა რაოდენობა სავარაუდოდ გაიზრდება. ორგანიზაცია საერთაშორისო საზოგადოებას მოუწოდებს, მიიღონ სწრაფი გადაწყვეტილებები და შეაჩერონ მდგომარეობის გაუარესება.