iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ღოდობერიული ენა

ღოდობერიული ენა (თვითდასახელება: ) — ნახურ-დაღესტნური ენათა ოჯახის ანდიური ენების ოჯახის წევრი ენა. ამ ენაზე მოსაუბრეები დაღესტანში, რუსეთის ფედერაციაში ცხოვრობენ. მოსაუბრეთა რიცხვი 3 250 ადამიანს შეადგენს. არსებობს მხოლოდ ორი დიალექტი — ღოდობერიული და ზიბირხალური, რომლებიც ერთმანეთისგან ძირითადად, გამოთქმით განსხვავდებიან. გადაშენების პირას მყოფი ენების კლასიფიკაციისას ღოდობერიული ენა სიაში შევიდა, როგორც მოსაუბრეთა სიმცირის გამო გადაშენების პირას მყოფი ენა.

ისტორია
ღოდობერიული ენის ისტორია უცნობია. ეს ენა ერთადერთი საშუალებაა ღოდობერიელი ხალხის სხვა ეთნიკური ჯგუფებისგან განსასხვავებლად. სხვა ანდიურ ენებთან შედარებით, ღოდობერი ყველაზე მეტად ჰგავს ჭამალალურს და ბოთლიხურს. ღოდობერიულში არსებული სიტყვების ნაწილი სხვადასხვა ენებიდანაა ნასესხები, როგორიცაა: თურქული, ავარული და არაბული ენები. საუკუნეში რუსეთის იმპერიაში შესვლის შემდეგ და საუკუნეში საბჭოთა კავშირის მმართველობის გამო, ღოდობერიულ ენაზე რუსული ენის გავლენა ძალიან მკვეთრად გაიზარდა.

გეოგრაფიული გავრცელება
ღოდობერიულ ენაზე მოსაუბრეები მხოლოდ ორ სოფელში ცხოვრობენ. ეს სოფლებია: ღოდობერი (ღოდ.: ღიდუ, ) და ზიბირხალი (ღოდ.: შალუ). ეს სოფლები მდებარეობს მდინარე ანდის ყოისუს მარცხენა სანაპიროზე, სამხრეთ დასავლეთ დაღესტანში, რუსეთის ფედერაციაში.

სტატუსი
ღოდობერიულ ენას არ გააჩნია თავისი დამწერლობა. ის მხოლოდ სასაუბროდ გამოიყენება და მას წერისას არ იყენებენ. ამ ენაზე მოსაუბრეები სკოლებში რუსულსა და ხუნძურს სწავლობენ და სწორედ ამ ენებზე წერენ. ეს ორი ენა ასევე გამოიყენება იმ შემთხვევაში, თუკი ღოდობერისა და ზიბირხალის მაცხოვრებლები სხვა ასხვა სოფლის მაცხოვრებლებს ესაუბრებიან. ღოდობერიულზე მოსაუბრეთა რიცხვი ბოლო 40 წელია სტაბილურია და ამ ხნის განმავლობაში არ შეცვლილა.

გრამატიკა
მორფოლოგია
მხოლობით რიცხვში ყველა სიტყვას სამი სქესი გააჩნია, ესენია: მდედრობითი, მამარობითი და საშუალო სქესი. მრავლობით რიცხვში სიტყვები აღარ განიხილება სქესის მიხედვით და მხოლოდ არსებითი სახელის ორ კლასს, სულიერ და უსულო კლასებს შეიძლება მოიცავდეს. ენაში არსებობს ზედსართავი სახელის ორი ტიპი, ესენია: ძირეული და წარმოქმნილი ზედსართავი სახელები. ძირეული ზედსართავი სახელების უმეტესობას სქესი არ აქვს. ღოდობერიულში ოთხი დრო არსებობს, ესენია: ახლადნელი, წარსული, მომავალი და უმომავლო უარყოფითი. რიცხვითი სახელები დიდად არ განსხვავდება სხვა ენებისგან. ზმნის წარმოების სისტემა სხვა ანდიური ენათა ჯგუფის წევრი ენების მსგავსია და განსაკუთრებული წესით არ ხასიათდება.

ღოდობერიულ ენაში წინადადების სხვადასხვანაირად აწობაა შესაძლებელი. ამ ენაში არსებობს შეზღუდული და შეუზღუდავი მრავლობითი რიცხვი.

მოსაუბრეები
ღოდობერიელები ანდი-დიდოს ხალხის ერთ-ერთი წარმომადგენლები არიან. მათი რიცხვი 1926 წელს 1 425-ს, ხოლო 2007 წელს დაახლოებით 4 500-ს შეადგენდა. ისინი ძირითადად ცხოვრობენ ბოტლიხსკის რაიონის სამ სოფელში: ღოდობერი (დაახ. 2500), ზიბერჰალი (დაახ. 60) და ბელედი (დაახ. 10).

ღოდობერიელების უმეტესობა სუნიზმის მიმდევარია. მათ ჰქონდათ საკუთარი ფეოდალური თავისუფალი საზოგადოება და რუსეთთან შეერთებამდე ხუნძებთან ერთად ცხოვრობდნენ.
რუსეთ-ჩერქეზეთის ომი

რუსეთ-ჩერქეზეთის ომი (1763–1864) — ჩერქეზეთში მომხდარი ბრძოლების გაერთიანება, რომელიც კავკასიის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მოხდა რუსეთის იმპერიის მიერ კავკასიის დაპყრობის დროს. ომი რუსებსა და ჩერქეზებს შორის 1763 წელს დაიწყო, როდესაც რუსებმა სტრატეგიულ ადგილებში ციხესიმაგრეების აშენება დაიწყეს. ომი მხოლოდ 101 წლის შემდეგ დასრულდა 1864 წლის 2 ივნისს ჩერქეზი ლიდერების მიერ ერთგულების ფიცის ხელმოწერით. რუსეთ-ჩერქეზეთის ომი კავკასიის ომის (1817–1864, დასავლეთ ფრონტზე მომხდარ ბრძოლებს აერთიანებს.

ომის დასრულების შემდეგ ოსმალეთის იმპერია მუსლიმანი ჩერქეზებისთვის თავშესაფრად იქცა, რომლებას არ სურდათ ქრისტიანი მონარქის მმართველობის მიღება. ამის გამო ბევრი ჩერქეზი ემიგრაციაში წავიდა ანატოლიაში, ოსმალეთის ოსმალეთის იმპერიის ცენტრალურ ნაწილში. თურქეთი, სირია, იორდანია, პალესტინა, ისრაელი, ერაყი და კოსოვო ეს ის ქვეყნებია, სადაც დღესაც ცხოვრობს ჩერქეზი მოსახლეობა. 1860-იან წლებში რუსეთმა გააძევა მაღალმთიანი კავკასიის 500 000 მკვიდრი. მათი დიდი ნაწილი გარდაიცვალა დაავადებებისჰამ. ზოგიერთი მათგანი, ვინც რუსეთის ერთგული დარჩა, დაბლობში, მდინარე ყუბანის მარცხენა სანაპიროზე დასახლდა.

ურთიერთობა რუსებსა და ჩერქეზებს შორის
ჩერქეზეთი წარმოადგენს რეგიონს, რომლის მოსახლეობის უმეტესობა 1860-იან წლებამდე იყო ადიღეური ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენელი. ჩერქეზები არასოდეს არ ყოფილან პოლიტიკურად გაერთიანებულები.

1550-იანი წლების ბოლოს, ყაბარდა ერთ-ერთმა მმართველმა თემრიუკმა დადო პოლიტიკურ-სამხედრო ალიანსი რუსეთის მეფე ივანე -სთან ("ივანე მრისხანე") სპარსეთისა და ოსმალეთის ექსპანსიონისტული თავდასხმების წინააღმდეგ ურთიერთდახმარების მიზნით. ისტორიის ამ პერიოდში ჩერქეზები ქრისტიანები იყვნენ, მომდევნო საუკუნეებში კი რეგიონში ისლამის გავრელება დაიწყო.

ომი
რუსეთ – ჩერქეზეთის ომს არ ჰქონდა აშკარა დასაწყისი. დიდი ბრძოლები და ლაშქრობები არ ყოფილა. საბრძოლო მოქმედებები თანდათანობით იზრდებოდა. ომი შედგებოდა ასობით მცირე ბრძოლისაგან და ათასობით კონტრშეტევისგან.

დაახლოებით 1777 წლიდან რუსებმა ააშენეს ციხესიმაგრეების მოზდოკიდან ჩრდილო – დასავლეთიდან აზოვამდე. 1785 წელს შეიხ მანსურმა ჩეჩნეთში ძალაუფლება ხელში ჩაიგდო და ომი გამოაცხადა. ის დასავლეთით ჩერქეზეთში გადავიდა, სადაც რუსებმა ტყვედ აიყვანეს, ანაპას დაცემის დღეს, 1791 წელს. რუსეთ-ოსმალეთის ომის დროს (1787-1792) რუსებმა ანაპას აღება სამჯერ სცადეს, რის გამოც ჩერქეზეთის ტერიტორიას ჰკვეთდნენ. მეორე მცდელობის შემდეგ ჩერქეზებმა რუსების შევიწროება დაიწყეს.

1800 წელს, რუსეთის მიერ კავკასიის დაპყრობის დროს, რუსეთმა დაიპყრო დასავლეთ საქართველო და მოგვიანებით, 1806 წელს მთლიანი კავკასია ჩაიგდო ხელში შავი ზღვიდან კასპიის ზღვამდე.

გენოციდი
რუსების მიერ, ჩერქეზების ჩრდილო კავკასიიდან გასახლება, დაიწყო ჯერ კიდევ ცოტა ხნით ადრე ვიდრე დამთავრდებოდა რუსეთ-ჩერქეზეთის ომი. ჩერქეზების გენოციდმა ეთნიკურმა წმენდამ

საქართველო 2011 წლიდან პირველი ქვეყანაა მსოფლიოში რომელიც ჩერქეზების გენოციდს აღიარებს.
ირაკლი გვარამაძე

ირაკლი გვარამაძე (დ. 30 მაისი, 1978, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი.

2001 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საერთაშორისო ურთიერთობების ფაკულტეტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა - დემოკრატები “.
კრასნოდარის სტადიონი

კრასნოდარის სტადიონი — არის ამავე კვარტლის კლუბის საფეხბურთო სტადიონი ქალაქ კრასნოდარში. მდებარეობს ვოსტოჩნო-კრუგლიკოვსკის მიკრორაიონში.

სტადიონი მთლიანად აშენდა სერგეი გალიცკის, რუსეთის უდიდესი მაღაზიათა ქსელის, „მაგნიტის“ ყოფილი მფლობელის სახსრებით . ზოგიერთი შეფასებით, მშენებლობის ღირებულება დაახლოებით 400 მილიონი დოლარია.

ისტორია
მომავალი სტადიონის მშენებლობის ადგილზე მოსამზადებელი სამუშაოები 2011 წელს დაიწყო. სტადიონის პროექტი შეიმუშავა „“-ის არქიტექტურულმა ბიურომ.

სტადიონის ინტერიერის დიზაინი შეიმუშავა „მაქსიმ რიმარის სტუდიამ“ . სტადიონის მშენებლობა დაიწყო 2013 წლის მაისში თურქულმა კომპანიამ „ “-მა. სტადიონის ნავიგაცია გააკეთა არტემი ლებედევის სტუდიამ.

ფასადი დასრულებულია იტალიური ტრავერტინით. სტადიონის ტრიბუნები მთლიანად გადახურულია. სტადიონი მხოლოდ ფეხბურთის მატჩებისთვისაა განკუთვნილი, სპორტული ბილიკების არარსებობა კი საშუალებას აძლევს მაყურებლებს, რაც შეიძლება ახლოს იყოს უშუალოდ მოედანთან.

სტადიონის გვერდით არის პარკი, რომლის ფართობი დაახლოებით 17 ჰექტარია. ასევე არის ავტოსადგომი გათვლილი 3 ათასი მანქანისთვის, რომელსაც კლუბი იყენებს მატჩების დროს. დანარჩენ დროს ქალაქის ვოსტოჩნო-კრუგლიკოვსკის მიკრორაიონის მაცხოვრებლები მანქანებს აქ ტოვებენ .

სტადიონი განსხვავებულია იმით, რომ მას არ აქვს ოფიციალური დაფა. მატჩის შესახებ ინფორმაცია ნაჩვენებია ტრიბუნების გასწვრივ სტადიონის თავზე გაჭიმულ 3 ეკრანზე.

სერგეი გალიტსკის თქმით, შესაძლებლობაა 42700 ადგილამდე გაიზარდოს სტადიონზე მაყურებლების ტევადობა.

2017 წლის ოქტომბერში სტადიონის მახლობლად გაიხსნა კრასნოდარის ქალაქის პარკი. ახალი სტადიონი და პარკი წარმოადგენს ერთ არქიტექტურულ ანსამბლს, რომლის გაფორმებაშიც იგივე სამშენებლო მასალები იქნა გამოყენებული. ამ დროისთვის პარკის გაფართოება გრძელდება და მიმდინარეობს მეოთხე ეტაპის მშენებლობა, რომელიც მოიცავს თანამედროვე ჰიდროპარკს.

პირველი მატჩი სტადიონზე შედგა 2016 წლის 9 ოქტომბერს, რომელშიც რუსეთის ნაკრები შეხვდა ამხანაგურ მატჩში კოსტა-რიკის ნაკრებთან . მატჩს 34 200 მაყურებელი ესწრებოდა.

კრასნოდარის პირველი მატჩი სტადიონზე ჩატარდა 2016 წლის 20 ოქტომბერს, ევროპა ლიგის ჯგუფური ეტაპის მე-3 ტურის ფარგლებში, „შალკე 04“-თან . აღნიშნულ მატჩს 33550 მაყურებელი დაესწრო.

რეიტინგი
სტადიონს აქვს 4 კატეგორია - უმაღლესი კატეგორიის სტადიონი, მსოფლიო თასის ფინალების, ევროპის ფეხბურთის ჩემპიონატის, ასევე ჩემპიონთა ლიგის და უეფას ევროპა ლიგის ყველა ეტაპის მატჩების მასპინძლობის უფლებით.

პორტალ „.“-ის თანახმად, სტადიონი იყო ნომინირებული წლის საუკეთესო სტადიონის კონკურსზე 2016 წელს.
ჟანა დე დამარტინი

ჟანა დე დამარტინი (, ; დ. 1220, საფრანგეთი — გ. 16 მარტი, 1279, აბვილი, საფრანგეთი) — ფრანგი არისტოკრატი, პონტიესა და ომალის გრაფინია. კასტილიისა და ლეონის დედოფალი 1237-1252 წლებში როგორც მეფე ფერნანდო -ის მეორე ცოლი. ინგლისის დედოფალ ლეონორ კასტილიელის დედა.

ბიოგრაფია
ჟანა დაიბადა 1220 წელს საფრანგეთში. იგი იყო ომალის გრაფ სიმონ დე დამარტინისა და მისი ცოლის, პონტიეს გრაფინია მარი დე მონტროლის უფროსი ქალიშვილი. აღსანიშნავია, რომ ჟანა დედის ხაზით საფრანგეთის მეფე ლუი -ისა და დედოფალ კონსტანსია კასტილიელის შვილთაშვილი იყო.

1234 წელს დაიწყო მოლაპარაკებები ჟანასა და ინგლისის მეფე ჰენრი -ის ქორწინებასთან დაკავშირებით, თუმცა მან ცოლად საფრანგეთის მეფის ცოლის და, ელეანორ პროვანსელი შეირთო. ამის სანაცვლოდ, 1235 წლის ნოემბერში საფრანგეთის დედა-დედოფალმა ბლანკა კასტილიელმა ჟანას მშობლებს შესთავაზა მისი თავის დისწულზე, კასტილიისა და ლეონის მეფე ფერნანდო -ზე დაქორწინება. მეფე ფერნანდოს პირველი ცოლი, დედოფალი ბეატრის შვაბიელი სწორედ იმ წელს გარდაიცვალა გართულებული მშობიარობით.

საბოლოოდ მოლაპარაკებები წარმატებით დასრულდა და 1237 წლის ოქტომბერში, ქალაქ ბურხოსში ჟანა და ფერნანდო დაქორწინდნენ, რითაც იგი დედოფალი გახდა. ამ დროს ის მხოლოდ 17 წლისა იყო. ახალმა დედოფალმა ფერნანდოს კიდევ ხუთი შვილი გაუჩინა, რომელთაგან მხოლოდ ერთი იყო გოგონა.

1252 წელს ფერნანდო გარდაიცვალა და ტახტი მისმა უფროსმა ძემ, ალფონსო -მ დაიკავა, რომელთანაც ჟანას არც ისე კარგი ურთიერთობა ჰქონდა. ახალმა მეფემ თავის დედინაცვალს ჩამოართვა მთელი მიწები და პენსიაც შეუმცირა, რის გამოც ჟანა თავისი დანარჩენი გერების მხარეს გადავიდა და ალფონსოს წინააღმდეგ შეთქმულების მოწყობას ცდილობდა. 1254 წელს მათი გეგმა ჩავარდა, რის გამოც ჟანა კასტილიიდან გააძევეს და იძულებული გახდა საფრანგეთში დაბრუნებულიყო, მისი ერთ-ერთი გერი ძმამ სიკვდილით დასაჯა, დანარჩენებმა კი საზღვარგარეთ გაქცევით უშველეს თავებს.

ჟანამ თავისი ქალიშვილის, ლეონორასა და ინგლისის მეფე ედუარდის ქორწინებამდე სულ ცოტა ხნით ადრე, თავის უფროს ვაჟ ფერდინანდთან ერთად დატოვა კასტილია და მშობლიურ საფრანგეთს დაუბრუნდა. აქ იგი 1261 წელს მეორედ დაქორწინდა ფავლისა და ერელის სენიორ ჟან დე ნესლიზე. ზოგიერთი წყაროს მტკიცებით ჟანამ მისგან ქალიშვილი, სახელად ბეატრისი გააჩინა, თუმცა მეორე მხარე ამტკიცებს, რომ ჟანს იგი პირველი ცოლისაგან ჰყავდა.

დარჩენილი ცხოვრება მან არც თუ ისე მშვიდად განვლო, რამეთუ უწევდა თავისი მემკვიდრეობის დაცვა პონტიესა და ომალის საგრაფოებზე, რომლებზეც მას საფრანგეთის მეფე ედავებოდა. მას შემდეგ, რაც 1265 წელს მისი ძე გარდაიცვალა, დავა განახლდა, თუმცა ჟანამ მემკვიდრეობის შენარჩუნება მოახერხა.

ცნობილია, რომ უკანასკნელ წლებში იგი თავისი ასულის, დედოფალ ლეონორას ქალიშვილ ჯოანაზე ზრუნავდა. იგი გარდაიცვალა 1279 წლის 16 მარტს აბვილში, ჩრდილოეთ საფრანგეთში, 58-59 წლის ასაკში.

შვილები
ჟანას შვილები მხოლოდ პირველი ქმრისაგან ჰყავდა:

ფერდინანდ (1239-1265), ომალის გრაფი, ცოლად შეირთო ესპრემონის სენიორა ლაურა დე მონფორი, რომელთანაც შეეძინა შვილებიც;
ლეონორა (1241-1290), ცოლად გაჰყვა ინგლისის მეფე ედუარდ -ს, რომელთანაც შეეძინა თექვსმეტი შვილი, მათ შორის მომავალი მეფე ედუარდ ;
ლუისი (1243-1275), ცოლად შეირთო გატონის სენიორა ხუანა დე მანსანედო, რომელთანაც შეეძინა შვილები;
სიმონი (1244), გარდაიცვალა ჩვილი;
ხუანი (1246), გარდაიცვალა ჩვილი;
გრიგორი პონომარენკოს სახელობის კრასნოდარის ფილარმონია

გრიგორი პონომარენკოს სახელობის კრასნოდარის ფილარმონია — ერთ-ერთი გამორჩეული კულტურული დაწესებულება კრასნოდარში. ჩამოყალიბდა 1939 წლის 10 მაისს. 1997 წლიდან მას ეწოდა სსრკ-ის სახალხო არტისტის, კომპოზიტორ გრიგორი პონომარენკოს სახელი. 2011 წლიდან კრასნოდარის ტერიტორიის კულტურის სახელმწიფო საბიუჯეტო ინსტიტუტი „გრიგორი პონომარენკოს სახელობის კრასნოდარის ფილარმონია“. ფილარმონიის მთავარი ფუნქცია კონცერტების ორგანიზება და ჩატარებაა.

ისტორია
1935 წელს ყოფილმა ზამთრის თეატრმა, რომელმაც ერთი წლით ადრე მიიღო მაქსიმ გორკის სახელი, შეიძინა მუდმივი დრამატული ჯგუფი, ხოლო 1937 წელს სახელმწიფო ფილარმონიის საზოგადოების კრასნოდარის ფილიალმა მუშაობა დაიწყო სწორედ მის დაქვემდებარებაში.

1934 წლიდან 1937 წლამდე კრასნოდარში იყო აზოვ-შავი ზღვის რეგიონული ფილარმონიის ფილიალი .

1939 წელს გამოიცა ბრძანება კრასნოდარის რეგიონული ფილარმონიის საზოგადოების შექმნის შესახებ. იმავე წლის მაისში გაიხსნა პირველი საკონცერტო სეზონი. დიდი სამამულო ომის დროს, დაწესებულების საქმიანობა შეჩერდა. კრასნოდარის ნაცისტური ჯარებისგან განთავისუფლების შემდეგ ფილარმონიის საზოგადოებამ განაახლა მუშაობა.

1997 წელს ფილარმონიას კომპოზიტორის, სსრკ სახალხო არტისტის გრიგორი პონომარენკოს სახელი მიენიჭა.

ნაგებობა
ფილარმონიის თანამედროვე შენობა მდებარეობს კრასნოდარის ცენტრში, კრასნაიას ქ. №55 და გოგოლის ქ. №65-ის გადაკვეთაზე მდებარე შენობაში. 1909 წელს აშენებული შენობა არქიტექტურული ძეგლია.

ფილარმონიის შენობა აიგო 1909 წელს აკადემიკოს შეხტელის პროექტის მიხედვით.

თეატრში პირველი დადგმა იყო ოპერა „აიდა“. პრემიერა შედგა 1909 წლის 2 ოქტომბერს. აღსანიშნავია, რომ თავდაპირველად მას არ ჰყავდა საკუთარი დასი.

მოგვიანებით თეატრს ეწოდა დრამატული თეატრი, ხოლო 1939 წლიდან შენობაში განთავსებულია კრასნოდარის რეგიონული ფილარმონია.

ფილარმონიის ისტორიაში განსაკუთრებული ეტაპი იყო გამოჩენილი კომპოზიტორის, სსრკ სახალხო არტისტის გრიგორი პონომარენკოს მოღვაწეობა. 1973 წელს იგი კრასნოდარში ჩავიდა. მისი მუშაობის ყუბანის პერიოდი ძალიან ნაყოფიერი და ნათელი იყო. მისი ნამუშევრები ხუთ კონტინენტზე არის შესრულებული. სწორედ მისი დამსახურებით იქმნება ნამუშევრები კრასნოდარისა და ყუბანის შესახებ ადგილობრივი პოეტების ლექსებზე, სიმღერების ციკლები ბლოკისა და ესენინის ლექსებზე, მუსიკა ფილმებისთვის.

გრიგორი პონომარენკოს სახელობის კრასნოდარის ფილარმონიის ამჟამინდელი დირექტორია ვერონიკა პონომარენკო.
თამაზ გველუკაშვილი

თამაზ გველუკაშვილი (დ. 30 მაისი, 1961, გურჯაანი) — ქართველი ეკონომისტი, პოლიტიკოსი.

1983 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ვაჭრობის, ეკონომიკისა და მატერიალურ-ტექნიკური მომარაგების ფაკულტეტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა - დემოკრატები “.
შოთა გვენეტაძე

შოთა გვენეტაძე (დ. 20 მაისი, 1978, ვანი) — ქართველი ეკონომისტი, პოლიტიკოსი.

2001 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კომერციისა და მარკეტინგის ფაკულტეტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა - დემოკრატები “.
კრასნოდარის პარკი

კრასნოდარის პარკი — არის ქალაქის პარკი, რომელიც მდებარეობს კრასნოდარის ცენტრის ჩრდილო–აღმოსავლეთით, შკოლნის მიკრორაიონში, ვოსტოჩნო – კრუგლიკოვსკაიასა და გმირ ვლადისლავ პოსაკსკის ქუჩებს შორის, კრასნოდარის სტადიონის გვერდით. მას ასევე უწოდებენ გალიცკის პარკს, რადგანაც სწორედ ის არის პარკის შექმნის იდეის ავტორი, მანვე დააფინანსა აღნიშნული პარკის შექმნაც.

პარკი აშენდა ბიზნესმენ სერგეი გალიცკის სახსრებით და გაიხსნა 2017 წლის 28 სექტემბერს . პარკის ფართობი 22,7 ჰექტარია. პარკში 2,5 ათასზე მეტი ხე დარგეს: მუხა, რცხილა, მურყანი, ბონსაი, ვერხვი, ფიჭვი, ტიტების ხე, ნეკერჩხალი, თუთა, დეკორატიული ქლიავი .

ისტორია
პარკის მშენებლობა 2016 წლის შემოდგომაზე დაიწყო. პროექტი შეიმუშავა გერმანიის არქიტექტურულმა ბიურომ „ “-მა , რომელიც გეგმავდა სპორტულ ღონისძიებებს კრასნოდარში, სოჭში, ბერლინში, კიევში, ასევე ბრაზილიასა და სამხრეთ აფრიკაში.

შპს „ინვესსტრო“ გახდა მმართველი კომპანია, ხოლო გამწვანება დაევალა „ვიტა“-ს. დაახლოებით 10 თვის განმავლობაში, მიმდინარეობდა პარკის სამუშაოები, სწორედ ამ პერიოდში შესაძლებელი გახდა ულამაზესი დასვენების ობიექტის შექმნა მრავალი საფეხმავლო ბილიკით, წყალსაცავებით, აქტიური დასვენების და სხვადასახვა საინტერესო ადგილებით.

გალიცკის პარკის გახსნა 2017 წლის 28 სექტემბერს მოხდა, ამ დღის შემდეგ მას ათასობით ქალაქის მაცხოვრებელი და ტურისტი სტუმრობს. ეს პარკი კრასნოდარის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი სარეკრეაციო და ტურისტული ზონაა.

უხეში გათვლებით, პარკის მშენებლობა სერგეი გალიცკის 4 მილიარდი რუბლი დაუჯდა, რაც დაახლოებით 61,8 მილიონ დოლარს შეადგენს.

ობიექტები
აღნიშნულ პარკში არაერთი ობიექტი მდებარეობს, მათ შორის:
სკეიტბორდისტთა პარკი, რომლის ფართობი დაახლოებით 1000 კვადრატული მეტრია.
ქანდაკება ხარი
ხელოვნების ობიექტი გეოლოკაცია;
წყლის ლაბირინთი;
მუსიკალური ლაბირინთი;
ამფითეატრი;
მთასვლელთა კედელი;
თოკის პარკი;
ქუჩის კალათბურთის მოედანი;
კრასნოდარის სტადიონი.

პარკში მდებარეობს კაფე „კრასნოდარი“ გათვლილი 150 ადამიანზე და ასევე ბურგერ-ბარი.

ჯილდოები
2019 წელი - საუკეთესო პარკი ევრაზიის პარკის პრემიების ნომინაციაში, საერთაშორისო დიდი ურბანული პარკების ჯილდოები ;
2017 წელი - ლაურეატი კატეგორიაში „საზოგადოებრივი სივრცე“ სრულიად რუსული პრიზი არქიტექტურისა და დიზაინის დარგში „ქალაქების ნიშნები“.

ტრანსპორტი
აღნიშნულ პარკთან საზოგადოებრივი ტრანსპორტით შეიძლება მოხვედრა, ვოსტოჩნო-კრუგლიკოვსკაიას ქუჩის გასწვრივ, პანორამის საცხოვრებელი კომპლექსის გასწვრივ. პარკის გვერდით მდებარეობს საზოგადოებრივი ტრანსპორტის ორი გაჩერება - „კრასნოდარის სტადიონი“ და „ვოსტოჩნო-კრუგლიკოვსკის ბაზარი“.

აქ მოდის 46, 47 და 58 ნომერი ავტობუსები. ასევე 45, 48, 51, 78 და 101ა ნომერი მიკროავტობუსები. პარკთან ახლოს არის ტრამვაის ნომერ 2-ის გაჩერება. ტროშევას ქუჩიდან კერძო ტრანსპორტისათვის განკუთვნილია დიდი ავტოსადგომი.
იური გოგელია

იური გოგელია (დ. 27 ნოემბერი, 1951 , გულრიფში) — ქართველი პოლიტიკოსი, ფიზიკოსი.

დაამთავრა სოხუმის ინდუსტრიული ტექნიკუმი და 1979 წელს სოხუმის პედაგოგიური ინსტიტუტის ფიზიკის ფაკულტეტი. 2008 წლის 6 თებერვლიდან 7 ივნისამდე იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა - დემოკრატები “.
მეცნიერთა სახლი (კრასნოდარი)

მეცნიერთა სახლი — კულტურული ცენტრი ქალაქ კრასნოდარში. სახელმწიფო საქალაქო ორგანიზაცია (არასამთავრობო ორგანიზაცია).

ისტორია
მეცნიერთა სახლი მის ძველ შენობაში 1924 წლიდან არსებობს. ის ერთ-ერთი უძველესია ქვეყანაში, აშენდა ცოტა მოგვიანებით ვიდრე მოსკოვის, ლენინგრადის, ყაზანისა და ოდესის მეცნიერთა სახლები. მისი კედლები ინახავს კრასნოდარის მუსიკალური ცხოვრების მდიდარ ისტორიას. სწორედ აქ დაიბადა ყუბანის ოპერა.

1924 წელს, შენობის კედლებში, ფუნქციონირებს მეცნიერთა და ინჟინერთა სახლი - შემოქმედებითი, კულტურული და საგანმანათლებლო კლუბი ინტელიგენციისა და სამეცნიერო საზოგადოებისთვის.

ომის დაწყებამდე კრასნოდარის ინტელიგენციას, რომელსაც ჰქონდა მუსიკალური და ლიტერატურული შესაძლებლობები, უყვარდა ამ სახლში ვოკალური სტუდიის ღონისძიებებზე შეკრება. აქ გაისმა სიმფონიური ორკესტრის მელოდიები, პირველად დაიდგა ნაწყვეტები ოპერებიდან, დაიდგა ლიტერატურული და მუსიკალური წარმოდგენები. ომმა გარკვეული დროით შეწყვიტა სტუდიურის ცხოვრება, მაგრამ მისი დასრულების შემდეგ მეცნიერთა სახლის კულტურული ცხოვრება და ტრადიციები აღორძინდა და დღემდე გრძელდება .

მეცნიერთა და ინჟინერთა სახლი დარეგისტრირდა 1997 წლის 7 ოქტომბერს. ევგენი ვინოგრადოვი არის სახლის დირექტორი.

აქ არის ადგილობრივი ისტორიის განყოფილება, განყოფილების თავმჯდომარეა ნინა კონოვალოვა.

ვოკალურმა სტუდიამ ნახევარი საუკუნის იუბილე აღნიშნა, ის 1960 წლიდან არსებობს.

კრასნოდარის ახალგაზრდული კლუბი მუშაობს აღნიშნულ სახლში. მეცნიერთა სახლში არის რამდენიმე სასწავლო კურსი, მათ შორის: ინგლისური ენის და სამხატვრო სცენის შემოქმედებითი ასოციაციის სამსახიობო კურსები.

მეცნიერთა და ინჟინერთა სახლი მნიშვნელოვანი კულტურული და ისტორიული ღირსშესანიშნაობაა, რომელიც 90 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში ფუნქციონირებს. დღეს ის ყველანაირ საგანმანათლებლო და გასართობ ღონისძიებებს მასპინძლობს.

ფუნქციები
სახლმა შეასრულა შემდეგი ფუნქციები:
მეცნიერების დასვენების ორგანიზება, მათ შორის კონცერტები, ექსკურსიები, ლიტერატურული და მუსიკალური საღამოები, შეხვედრები საინტერესო ადამიანებთან, ლექციები, სპორტული ღონისძიებები, გასვლა დასასვენებელ სახლებში;

ინფორმაციის გაცვლა მეცნიერებისა და ტექნოლოგიის მიღწევების, ქვეყნის საზოგადოების მოვლენების, მეცნიერების პოპულარიზაციის შესახებ;

მონაწილეთა ორგანიზაცია წრეებში, ჰობის განყოფილებებში და სამოყვარულო ჯგუფებში.

არქიტექტურა
ოთახები გაფორმებულია მდიდრული როზეტებით, სტიკოს დეკორაციით, ფილებით. ჭერი ძალიან მაღალია და ფართო დარბაზებს აქვს შესანიშნავი აკუსტიკური მახასიათებლები.

შენობის მოპირდაპირედ და მის მარცხნივ მსგავსი ძველი, სავაჭრო სახლებია, მაგრამ ქუჩის მეორე მხარეს განთავსებულია თანამედროვე მაღალტექნოლოგიური სავაჭრო ცენტრები.

თანამედროვე ვითარება
მეცნიერებისა და ინჟინრების სახლში კულტურული ცხოვრება ჯერ კიდევ ძალიან მდიდარია: აქ სპექტაკლები ტარდება, კონცერტები ეწყობა და დღესასწაულებისადმი მიძღვნილი მომხიბლავი ღონისძიებები ტარდება. დაწესებულება რეგულარულად მონაწილეობს სხვადასხვა მსოფლიო ღონისძიებებშიც.
ზვიად გოგიტიძე

ზვიად გოგიტიძე (დ. 22 აპრილი, 1966, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, პოლიტიკოსი.

დაამთავრა სულხან-საბა ორბელიანის უნივერსიტეტი და თბილისის სულხან-საბა ორბელიანის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტი. 2007-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები “.
ჩისტიაკოვის პარკი

ჩისტიაკოვის პარკი — დიდი პარკი კრასნოდარის ცენტრში. ერთ-ერთი უძველესი ქალაქის პარკი, დაარსდა 1900 წელს. 2009 წელს იგი რუსეთში საუკეთესო გასართობ პარკად იქნა აღიარებული, ვიზიტორების რაოდენობით 250-დან 500 ათასამდე ადამიანი. პარკი მდებარეობს კრასნოდარის ცენტრში, ქალაქის საზღვრებიდან ოდნავ ჩრდილოეთით. იგი გარშემორტყმულია გამარჯვების, ზიპოვსკაიას, კოლხოზნაიასა და როსტოვის გზატკეცილების მე-40 წლისთავის ქუჩებით. პარკის ახლოს მდებარეობს ოფიცრის, ჩისტიაკოვისა და სამოქალაქო ომის მსხვერპლთა ხსოვნის საზოგადოებრივი ბაღები.

ისტორია
ახლანდელი ჩისტიაკოვის პარკის ადგილზე პირველი მწვანე ადგილები საუკუნის ბოლოს გამოჩნდა ერთ-ერთი გამოჩენილი კაზაკის, სახელად დოლგოვის ინიციატივით. ჩისტიაკოვის პარკის ისტორია ჯერ კიდევ საუკუნის 90-იანი წლებიდან იწყება, როდესაც კაზაკ დოლგოვის ინიციატივით ეკატერინოდარის ჩრდილოეთ შემოგარენში გაჩნდა პირველი ტყე-პარკები.

ოფიციალურად, აღნიშნული პარკი მხოლოდ 1900 წელს შეიქმნა ქალაქის სათათბიროს დადგენილებით, სადაც საუბარი იყო ქალაქის კორომისთვის 30 ჰექტარი მიწის გამოყოფის შესახებ.

სწორედ ამ ბრძანებულების ინიციატორის-მერის გაბრიელ სტეფან ჩისტიაკოვის სახელი მიენიჭა.

აქ დარგულ პირველ ხეებს შორის იყო მუხა-ბუჩქნარი, არყი, ჩვეულებრივი ფიჭვი, ნეკერჩხალი. ისინი საკუთარი ხელით დარგო ჩისტიაკოვმა, სკოლის მოსწავლეებსა და სემინარიელებთან ერთად. პირველი პლანტაციების დიდი ნაწილი დაზიანდა სამოქალაქო ომის დროს.

1923 წელს კორომს ეწოდა „პირველი მაისი“.

დიდი სამამულო ომის დროს, კორომის ტერიტორიაზე, ტანკსაწინააღმდეგო თხრილი იყო. იქ ომის დროს ნაცისტებმა კრასნოდარის სიკვდილით დასჯილი მკვიდრთა ცხედრები გადაყარეს.

ამ ადგილას, 1975 წლის 9 მაისს, გამარჯვების 30 წლის იუბილესთან დაკავშირებით, გაიხსნა მემორიალი, რომელიც შეიქმნა ნაცისტი ჯარისკაცების მიერ ქალაქის ოკუპაციის დროს დაღუპული ათასობით მკვიდრის მოსახსენებლად.

პარკის რეკონსტრუქცია
2008 წელს დაუბრუნდა ისტორიულ სახელი და სწორედ იმავე წელს, დაიწყო მასშტაბური რეკონსტრუქციის პროექტი. პარკი რეალურად შეიქმნა თავიდან. თავდაპირველი ძველი რუსული ტრადიციების სულისკვეთებით, ეკოლოგიურად სუფთა მასალების გამოყენებით.

პერიმეტრის გასწვრივ გაკეთდა გაზონი. 8 ჰექტარის ტერიტორიაზე აღიჭურვა კრასნოდარის ყველაზე დიდი საბავშვო მოედანი, დამონტაჟდა ატრაქციონები ბავშვებისა და მოზარდებისთვის. მათ შორის ერთადერთი ქალაქში თოკზე პარკი, სამი განსხვავებული სირთულის მარშრუტით: ბავშვთა, საოჯახო და ექსტრემალური.