მარინა აბრამოვიჩი

მარინა აბრამოვიჩი (30 ნოემბერი, 1946) — სერბი კონცეპტუალისტი და პერფორმანს არტისტი, ფილანტროპი, მწერალი და კინორეჟისორი. მისი შემოქმედება შემსრულებელსა და მაყურებელს შორის ურთიერთობასა და სხეულისა და გონების შესაძლებლობებს იკვლევს. მან პერფორმანსში მაყურებლის მონაწილეობის ახალი ცნება შემოიღო, რაც „ტკივილთან, სისხლთან და სხეულის შეზღუდულ შესაძლებლობებთან დაპირისპირებაზე“ ფოკუსირებას გულისხმობს.

ადრეული ცხოვრება, განათლება და სწავლება
აბრამოვიჩი 1946 წლის 30 ნოემბერს დღევანდელ სერბეთში, ბელგრადში, დაიბადა. მისი მშობლები მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში იუგოსლავიის მებრძოლი პარტიზანები იყვნენ. ომის შემდეგ ორივე მათგანმა „ეროვნული გმირის“ წოდება მიიღო და იუგოსლავიის მთავრობაში თანამდებობა მოიპოვა. როცა იგი ექვსი წლის იყო, მისი ძმა დაიბადა, რის შემდეგაც იგი მშობლებთან გადავიდა. აბრამოვიჩი სწავლობდა ფორტეპიანოზე დაკვრას, ფრანგულ და ინგლისურ ენებს. იგი ხელოვნებით იყო დაინტერესებული და ხშირად ხატავდა.

მშობლების სახლში აბრამოვიჩი დედის მკაცრი ზედამხედველობის ქვეშ იმყოფებოდა. 1998 წლის ინტერვიუში იგი იხსენებს: „დედაჩემს მე და ჩემი ძმა სამხედრო რეჟიმის მსგავსი კონტროლის ქვეშ ვყავდით. 29 წლამდე სახლიდან 10 საათის შემდეგ გასვლის უფლება არ მქონდა... ყოველი პერფორმანსი, რომელიც იუგოსლავიაში ჩავატარე, 10 საათამდე მთავრდებოდა, რადგან ამ დროისთვის სახლში უნდა ვყოფილიყავი. სრულიად გიჟურად ჟღერს, თუმცა საკუთარი თავის დაჭრა, გამათრახება, დაწვა, ‒ ეს ყველაფერი 10 საათამდე გავაკეთე.“

2013 წლის ინტერვიუში აბრამოვიჩმა განაცახა: „დედაჩემსა და მამაჩემს საშინელი ქორწინება ჰქონდათ.“ მან გაიხსენა შემთხვევა, როცა მამამისმა 12 შამპანურის ბოთლი დაამსხვრი და სახლიდან წავიდა, რასაც „თავისი ბავშვობის ყველაზე საშინელი მომენტი“ უწოდა.

1971-1976 წლებში აბრამოვიჩი ნეზა პარიპოვიჩზე იყო დაქორწინებული. 1976 წელს იგი ამსტერდამში პერფორმანსის ჩასატარებლად წავიდა, სადაც მუდმივად დარჩენა გადაწყვიტა.

1990-1995 წლებში აბრამოვიჩი პარიზის ნატიფი ხელოვნების აკადემიისა და ბერლინის ხელოვნების უნივერსიტეტის მოწვეული პროფესორი იყო. 1992-1995 წლებში იგი მოწვეული პროფესორი იყო ჰამბურგის ნატიფი ხელოვნების უნივერსიტეტში. 1997-2004 წლებში აბრამოვიჩი ბრაუნშვაიგის სახვით ხელოვნებათა უმაღლეს სკოლაში პერფორმანს-არტის პროფესორი იყო.

2016 წელს აბრამოვიჩმა განაცახა, რომ ცხოვრების მანძილზე აბორტი სამჯერ გაიკეთა და აღნიშნა, რომ ბავშვების ყოლა „მისი საქმისთვის საშინელება იქნებოდა“.

კარიერა
რიტმი 10, 1973
აბრამოვიჩმა პირველი პერფორმანსი 1973 წელს ედინბურგში ჩაატარა, რომელზეც იგი რიტუალისა და ჟესტიკულაციის ელემენტებს იკვლევდა. პერფორმანსისთვის მან ოცი დანა და ორი ხმისჩამწერი აპარატი გამოიყენა. იგი დანას თითებს შორის რიტმულად ირტყავდა და როცა სისწრაფისგან დანა ხელში ესობოდა, იმავეს მომდევნო დანით აგრძელებდა. იგი ყველაფერს ხმისჩამწერ აპარატზე იწერდა. დანების ამოწურვის შემდეგ ჩანაწერს ისმენდა და ცდილობდა, ქმედებები ზუსტად იმავენაირად გაემეორებინა და იგივე შეცდომები დაეშვა. ამ პერფორმანსით აბრამოვიჩი სხეულის ფიზიკურ და მენტალურ ლიმიტებს იკვლევდა. რიტმი 10-ის შემდეგ მან პერფორმერის ცნობიერების მდგომარეობის გააზრება დაიწყო, რის შესახებაც განაცხადა: „როდესაც პერფორმანსის მდგომარეობაში ხვდები, შენ შეგიძლია უბიძგო შენს სხეულს, გააკეთოს ისეთი რამ, რასაც ჩვეულებრივ გარემოში ვერასდროს გააკეთებდი.“

რიტმი 5, 1974
ამ პერფორმანისთვის აბრამოვიჩმა ხუთქიმიანი ვარსკვლავის ხის კონსტრუქცია გამოიყენა. პერფორმერმა კონსტრუქციას ცეცხლი მოუკიდა, რის შემდეგაც დაიჭრა ხელისა და ფეხის ფრჩხილები, თმა შეიჭრა და ეს ყველაფერი ცეცხლში ჩაყარა. ვარსკვლავი კომუნისტური სიმბოლო იყო და მისი დაწვა ფიზიკურ და მენტალურ განწმენდას გამოხატავდა. პერფორმანსის ფინალურ ნაწილში აბრამოვიჩი კონსტრუქციის ცენტრში დაწვა, სადაც მან გამონაბოლქვის გამო გონება დაკარგა. როცა ცეცხლი ჩაიწვა და პერფორმერი კვლავ გაუნძრევლად იწვა, მაყურებელმა მხოლოდ მაშინღა გააცნობიერა მომხდარი, რის შემდეგაც აბრამოვიჩს შესაბამისი დახმარება გაუწიეს.

მოგვიანებით აბრამოვიჩმა ამ პერფორმანსთან დაკავშირებით კომენტარი გააკეთა: „ძალიან გავბრაზდი, როცა ფიზიკურ ლიმიტს გადავცდი. როცა ცნობიერებას კარგავ, პერფორმანსის შესრულება აღარ შეგიძლია.“

რიტმი 2, 1974
რიტმი 2 ზაგრების თანამედროვე ხელოვნების გალერეაში ჩატარდა. პერფორმანსი ორი ნაწილისგან შედგებოდა. პირველ ნაწილში, რომელიც ხანგრძლივობა 50 წუთი იყო, აბრამოვიჩმა მიიღო მედიკამენტები, რომლებსაც, როგორც თავად აღწერა, „კატატონიით დაავადებულ პაციენტებს აძლევენ, რათა სხეულის პოზიციის შეცვლა აიძულონ.“ მედიკამენტების მიღების შემდეგ აბრამოვიჩმა საკუთარ სხეულზე კონტროლი სრულად დაკარგა, ამასთანავე კი სრულად ინარჩუნებდა ცნობიერებას. ათწუთიანი შესვენების შემდეგ მან მორიგი მედიკამენტები მიიღო, რომლებსაც „შიზოფრენიით დაავადებულ პაციენტებს დასამშვიდებლად აძლევენ.“ პერფორმანსი ხუთი საათი გაგრძელდა, სანამ მედიკამენტებს მოქმედების ვადა არ გაუვიდა.

რიტმი 0, 1974
პერფორმერსა და საზოგადოებას შორის ურთიერთობის საზღვრების გასაგებად, აბრამოვიჩმა ნეაპოლში სტუდია მორაში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი პერფორმანსი ჩაატარა, რომელშიც თავად პასიურ როლს ასრულებდა, მაყურებელს კი ყველაფრის უფლება ჰქონდა.

აბრამოვიჩი დარბაზის ცენტრში გაუნძრევლად იდგა. მაგიდაზე 72 სხვადასხვა საგანი ეწყო, მათ შორის იყო ვარდი, თაფლი, სუნამო, ლურსმანი, მაკრატელი, სკალპელი და ცეცხლსასროლი იარაღი. მაყურებელს აბრამოვიჩის სხეულთან მიმართებით ამ ნივთების გამოყენება სურვილისამებრ შეეძლო. აბრამოვიჩის მიზანი იყო გაეგო, თუ რას მოიმოქმედებდნენ ადამიანები ამგვარ სიტუაციაში.
მაგიდაზე განთავსებული ინსტრუქცია იტყობინებოდა: მაგიდაზე 72 ნივთი დევს, რომლებიც ჩემს მიმართ შეგიძლიათ ისე გამოიყენოთ, როგორც მოისურვებთ. პერფორმანსი: მე ნივთი ვარ.ამ დროის მანძილზე საკუთარ თავზე ვიღებ მთელ პასუხისმგებლობას. შოუს ხანგრძლივობა: 6 საათი.

თავდაპირველად ადამიანები პასიურობდნენ და ფრთხილად იქცეოდნენ, ხოლო, როცა თანდათან გააცნობიერეს, რომ ქმედებებში შეზღუდულნი არ იყვნენ, სისასტიკის გამოვლენა დაიწყეს. ხელოვნების კრიტიკოსი კომას მაკკეილეი, რომელიც პერფორმანსს ესწრებოდა, იხსენებს:

„ყველაფერი მსუბუქად დაიწყო. ვიღაცამ მხოლოდ შეაბრუნა აბრამოვიჩი, ვიღაცამ ხელი აუწია, ვიღაც კი ინტიმურ ადგილებზე შეეხო, შემდეგ სიტუაცია საგრძნობლად დამძიმდა. სამი საათის შემდეგ, სამართებლით ტანსაცმელი გაუჭრეს, ოთხ საათში კი სამართებელმა მის კანზე გადაინაცვლა. აბრამოჩი ისე იყო გატაცებული იდეით, რომ ალბათ გაუპატიურების ან მოკვლის საფრთხის წინაშეც არავის გაუწევდა წინააღმდეგობას.

სიტუაცია უმართავი გახდა, როცა აბრამოვიჩს საკუთარი თავისთვის მიაშვერინეს დატენილი იარაღი, რომელიც ორგანიზატორმა სასწრაფოდ გაატანინა. ექვსი საათის შემდეგ, როცა გამოცხადდა, რომ პერფორმანსი დასრულდა, მაყურებელმა დარბაზი მაშინვე დატოვა. შოუს შესახებ აბრამოვიჩი იხსენებს:
ვისწავლე, რომ თუ ადამიანებს გადაწყვეტილების უფლების მიღებას მისცემ, შეიძლება მოგკლან კიდევ... თავს ძალადობის მსხვერპლად ვგრძნობდი: მათ ტანსაცმელი დამიჭრეს, მუცელში ვარდის ეკლების შემასეს, ერთმა იარაღი შუბლზეც კი მომადო. ატმოსფერო აგრესიული განწყობით აივსო. ექვსი საათის შემდეგ, როცა ხალხისკენ მოძრაობა დავიწყე, ყველამ თავი ამარიდა, რათა ჩემთან რეალურ დაპირისპირებას გაქცეოდნენ.