სტეპან ხმარა

სტეპან ხმარა ( დ.12 ოქტომბერი, 1937, ბობიათინი, ლვოვის სავოევოდო — გ. 21 თებერვალი, 2024, კიევი) — უკრაინელი პოლიტიკური მოღვაწე, საბჭოთა დისიდენტი და პოლიტპატიმარი, უკრაინის რესპუბლიკური პარტიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი, უკრაინის გმირი (2006).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1937 წლის 12 ოქტომბერს პოლონეთის ლვოვის სავოევოდოს სოფელ ბობიათინში (1939 წლიდან – უკრაინის ლვოვის ოლქი). სკოლის დასრულების შემდეგ ოთხი წლის განმავლობაში მუშაობდა მძღოლად, რის შემდეგაც ჩაირიცხა ლვოვის სამედიცინო ინსტიტუტის სტომატოლოგიის ფაკულტეტზე, რომელიც 1964 წელს დაასრულა. დისიდენტური მოძრაობით აქტიურად დაინტერესებული სტეპან ხმარა სამიზდატის გამრცელებელი გახდა. 1972 წელს მან დაიწყო მუშაობს იატაკქვეშა ჟურნალ „უკრაინული მაცნე“-ს გამოცემაში.
1975 წელს სამართალდამცავმა ორგანოებმა პირველად სცადეს მისი დაკავება, თუმცა საქმე მტკიცებულებების არარსებობის გამო დაიხურა.

1980 წლის 31 მარტს სტეპან ხმარა საბოლოოდ მაინც დააკავეს. 24 დეკემბერს ის გასამართლდა და მიესაჯა შვიდი წლით თავისუფლების აღკვეთა და ხუთი წლით გადასახლება უკრაინის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის სისხლის სამართლის კოდექსის 62-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის („ანტისაბჭოთა აგიტაცია და პროპაგანდა“) და 150-ე მუხლის („კერძო მეწარმეობა სახელმწიფო, კოოპერატიული ან საზოგადოებრივი ფორმების გამოყენებით“) საფუძველზე. ხმარამ სასჯელი მოიხადა პერმის ოლქის კოლონიებში („პერმი-35“ და „პერმი-36“). 1987 წელს გათავისუფლების შემდეგ ის აქტიურად ჩაერთო უკრაინული ჰელსინკის ჯგუფის აღდგენაში.

1990 წლის გაზაფხულზე სტეპან ხმარა აირჩიეს უკრაინის უმაღლესი რადას დეპუტატად ინდუსტრიულ (№ 261) საარჩევნო ოლქიდან. მას მხარი დაუჭირა ამომრჩევლების 63.61%-მა. 1990 წლის აპრილში ლევ ლუკიანენკოსა და მიხაილ გორინთან ერთად დააარსა უკრაინის რესპუბლიკური პარტია, რომლის თავმჯდომარის მოადგილედ იქნა არჩეული.

1990 წლის ნოემბერში სტეპან ხმარა კვლავ დააკავეს და პატიმრობაში იმყოფებოდა 1991 წლის აპრილამდე. მას მილიციის წარმომადგენელზე თავდასხმაში სდებდნენ ბრალს. ეს ინციდენტი ცნობილია როგორც „ხმარას საქმე“.

1992 წლის 1-2 მაისს, უკრაინის რესპუბლიკურმა პარტიის ყრილობაზე, სტეპან ხმარამ განცხადება გააკეთა პარტიიდან გასვლის შესახებ. მასთან ერთად პარტია დაატოვეს მისმა რადიკალურმა წევრებმა. ამის შემდეგ სტეპან ხმარამ და მისმა მხარდამჭერებმა დააარსეს უკრაინის კონსერვატიული რესპუბლიკური პარტია, რომლის თავმჯდომარედაც აირჩიეს.

1994 წლის 27 მარტს გამართულ საპარლამენტო არჩევნებში სტეპან ხმარამ მოიპოვა თავისი ყველაზე დიდი პოლიტიკური გამარჯვება. ჟელეზნოდოროჟნიუ (№ 261) საარჩევნო ოლქში, სადაც ის იყრიდა კენჭს, ასევე კანდიდატი იყო უკრაინის რადიკალური პარტიის თავმჯდომარე მიხაილ გორინი. სტეპან ხმარამ 29.48%-იანი სხვაობით დაამარცხა მოწინააღმდეგე, ამომრჩეველთა 54.41%-ის მხარდაჭერით.

1998 წლის მარტში გამართული საპარლამენტო არჩევნების წინ, უკრაინის რესპუბლიკურმა პარტიამ შექმნა საარჩევნო ბლოკი უკრაინის სახალხო პარტიასთან და უკრაინის ეროვნულ კონგრესთან ერთად. ბლოკმა დაირქვა „ეროვნული ფრონტი“. სტეპან ხმარა ბლოკის საარჩევნო სიაში მესამე ნომერი იყო. თუმცა, ბლოკმა ვერ გადალახა ოთხპროცენტიანი ბარიერი და სტეპან ხმარა რადაში ვერ მოხვდა. ამავდროულად, მან მონაწილეობა მიიღო 116-ე ცალკეულ საარჩევნო ოლქში, მაგრამ აქაც დამარცხდა და ნაციონალური მოძრაობის კანდიდატს დაუთმო ადგილი.

1998 წლის 13 სექტემბერს სტეპან ხმარამ მონაწილეობა მიიღო განმეორებით არჩევნებში ერთმანდატიან საარჩევნო ოლქში № 97. თუმცა, ის ამჯერადაც დამარცხდა. 2000 წლის 5 ივნისს მან კვლავ მიიღო მონაწილეობა განმეორებით არჩევნებში ერთმანდატიან საარჩევნო ოლქში № 115, თუმცა ამჯერადაც მხოლოდ მესამე ადგილი დაიკავა, ამომრჩეველთა 6,10%-ით.

2001 წლის 15 დეკემბერს უკრაინის კონსერვატიული რესპუბლიკური პარტია დაიშალა, და მისი წევრები გადავიდნენ „ბატკივჩინას“ პარტიაში. სტეპან ხმარამ დაიკავა „ბატკივჩინის“ თავმჯდომარის მოადგილის თანამდებობა, რომელსაც ხელმძღვანელობდა იულია ტიმოშენკო. ამგვარად, სტეპან ხმარამ მიიღო მონაწილეობა 2002 წლის 31 მარტის საპარლამენტო არჩევნებში, ბიუტ-ის საარჩევნო სიაში 10-ე ნომრით.

2003 წელს სტეპან ხმარამ მონაწილეობა მიიღო ლუკიანოვსკის საპატიმროში ბუნტის მოწყობაში. ამასთან დაკავშირებით, პროკურატურამ მასზე და მის კოლეგებზე სისხლის სამართლის საქმე აღძრა მუხლების 341, 343 და 345 შესაბამისად (უკრაინის სისხლის სამართლის კოდექსი). უკრაინის გენერალური პროკურორის მოადგილემ, ვიქტორ შოკინმა, ივნისში განაცხადა, რომ მისი უწყება აპირებდა უმაღლესი რადასთვის მიმართვის გაგზავნას სტეპან ხმარას, ალექსანდრე ტურჩინოვისა და მიკოლა რუდკოვსკის მიმართ სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობის დაკისრებასთან დაკავშირებით. პროკურორის თქმით, დეპუტატები შევიდნენ საპატიმროში, შეურაცყოფა მიაყენეს პერსონალს და ფიზიკური ძალა გამოიყენეს. მათ მოითხოვეს გენადი ტიმოშენკოსა და ანტონინა ბოიურსკის გათავისუფლება.

სისხლის სამართლის საქმის დასრულება ვერ მოხერხდა, რადგან უმაღლესი რადის დეპუტატებს არ სურდათ თავიანთი კოლეგებისთვის უკანასკნელი იმუნიტეტის წართმევა. კერძოდ, უმაღლესი რადას თავმჯდომარემ ვლადიმირ ლიტვინმა შოკინის განცხადება აღწერა, როგორც „პროპაგანდისტული ნაბიჯი“ და თქვა, რომ ეს განცხადება „წარუმატებელი მცდელობა“ იქნებოდა. „ჩვენი უკრაინა“-ს პარტიისა და ფრაქციის ლიდერმა, რომელმაც საპარლამენტო არჩევნებში გაიმარჯვა, მომავალი უკრაინის პრეზიდენტმა ვიქტორ იუშჩენკომ განაცხადა, რომ მისი დეპუტატები არ დაუჭერდნენ მხარს ტიმოშენკოს, ტურჩინოვს და ხმარას სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობის დაკისრებას.

2005 წლის გაზაფხულზე სტეპან ხმარამ დატოვა „ბატკივჩინა“ და გახდა უკრაინის ეროვნულ პარტიის წევრი. 2006 წლის 26 მარტის საპარლამენტო არჩევნებში ის მონაწილეობდა „უკრაინის ხალხის ბლოკის კოსტენკო და პლუშას“ საარჩევნო სიაში 13-ე ნომრით. რადგან ბლოკმა არჩევნები წააგო, სტეპან ხმარა ამჯერადაც ვერ შევიდა პარლამენტში.

2007 წლის 30 სექტემბერს მან მონაწილეობა მიიღო საპარლამენტო არჩევნებში „ჩვენი უკრაინა — ხალხის თავდაცვა“ პარტიული ბლოკის სიით, თუმცა, უმაღლესი რადას მხოლოდ ბლოკის 1-72 ნომრიანი კანდიდატები შევიდნენ.

სტეპან ხმარა არის წიგნების ავტორი: „უკრაინელების ეთნოციდი საბჭოთა კავშირში“ და „გენერალური პოგრომი“.

ავადმყოფობა და გარდაცვალება
2023 წლის სექტემბერში სტეპან ხმარა გადაიყვანეს ვენის კლინიკაში. ის გარდაიცვალა 2024 წლის 21 თებერვალს, 86 წლის ასაკში, კიევში. ბოლო დროს იგი მკურნალობდა ონკოლოგიური დაავადებისგან.

ჯილდოები
სტეპან ხმარას მიენიჭა შემდეგი ჯილდოები და წოდებები:

უკრაინის გმირის წოდება სახელმწიფო ორდენის გადაცემით (2006 წლის 19 აგვისტო) — უკრაინის სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენისათვის ბრძოლაში გამოჩენილი პირადი დამსახურებისთვის, ასევე თავისუფლებისა და დემოკრატიის იდეალებისადმი ერთგულებისთვის.
თავისუფლების ორდენი (2008 წლის 25 ნოემბერი) — სამოქალაქო სიმამაცისა და თავდადებისთვის დემოკრატიის იდეალების განმტკიცების საქმეში, ასევე თავისუფლების დღის აღსანიშნავად.
იაროსლავ ბრძენის ხარისხის ორდენი (2007 წლის 11 ოქტომბერი) — უკრაინის დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლაში პრინციპულობისა და მტკიცე ნების გამოჩენისთვის, აგრეთვე მისი 70 წლის იუბილესთან დაკავშირებით.
ტერნოპილის საპატიო მოქალაქე.