iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ეკვადორის გერბი

ეკვადორის გერბი — ეკვადორის ეროვნული სიმბოლო დროშასთან და ჰიმნთან ერთად. თანამედროვე სახე მიიღო 1900 წელს, ხოლო პირველი ეკვადორული გერბი შეიქმნა 1845 წელს.

ოვალურ ფარზე გამოსახულია ვულკანი ჩიმბორასო და მდინარე გუაიასი, რომელიც სათავეს მისი კალთებიდან იღებს. მდინარეში მოცურავე გემს ეწოდება ასევე გუაიასი. იგი ააგეს 1841 წელს და გახდა პირველი გემი, რომელიც სამხრეთ ამერიკის სანაპიროზე შეიქმნა. ჩიმბორასოს მთის თავზე გამოსახულია ოქროსფერი მზე და ასტროლოგიური ნიშნები. გვირგვინზე განთავსებული ანდური კონდორი აღნიშნავს ეკვადორის ძალას და სიდიადეს. ფარის ორივე მხარეს განლაგებულია ეკვადორის ორ-ორი დროშა. დაფნა მარცხენა მხარეს აღნიშნავს რესპუბლიკის დიდებას, ხოლო მარჯვენა მხარეს მდებარე პალმის ტოტები მშვიდობას. ფარის ქვემოთ ფასცების კონა აღნიშნავს რესპუბლიკის ღირსებას.

გერბის ისტორია
ნოლის ბრძოლა (ძვ. წ. 215)

ნოლის ბრძოლა — რომისა და კართაგენის ბრძოლა მეორე პუნიკური ომის პერიოდში. ქალაქ ნოლასთან გამართული სამიდან მეორე ბრძოლა.

ჰანიბალმა ძვ. წ. 216 წელს სცადა აეღო ნოლა, რომელსაც იცავდა რომის კონსული მარკუს კლაუდიუს მარცელიუსი, მაგრამ მარცხი განიცადა. მარცელიუსი დარჩა ნოლაში და ზაფხულში თავს დაესხა სამნიუმს, რომელთა მაცხოვრებლებიც ჰანიბალის ხარეზე იყვნენ გადასულები. სამნიტებმა ჰანიბალს ელჩი გაუგზავნეს დახმარების სათხოვნელად. ჰანიბალი დასთანხმდა თხოვნს და გაემართა ნოლისაკენ. თავდაპირველად ჰანიბალი ელჩ ჰანონის მეშცეობით ცდილობდა ნოლის მაცხოვრებელთა გადმობირებას, მაგრამ მათ რომაელებთან დიდი ხნის ნეგობრობა აკავშირებდათ და ჰანიბალის შეთავაზებაზე უარი თქვეს.

ჰანიბალმა ალყა შემოარტყა ქალაქს. მარცელიუსმა გადაწყვიტა გამოსავალი ენახა. იგი თავს დაესხა კართაგენელებს და გაიმართა სისხლისმღვრელი ბრძოლა. ბრძოლის დასრულებას ხელი შეუშალა თავსხმა წვიმამ, რომელიც მთელი რამე გრძელდებოდა.

სამი დღის შემდეგ ჰანიბალმა თავისი რაზმები გააგზავნა ნოლანელების მიწების გასანადგურებლად. მარცელიუსმა მოამზადა ჯარი, ჰანიბალმაც მიიღო გამოწვევა. ბრძლა რომაელთა სასარგებლოდ წარიმართა. მათ მოახდინეს ზეწოლა კართაგენელებზე და ბანაკისკენ განდევნეს. მარცელიუსმა აქ გასცა უკან დახევის ბრძანება. ჰანიბალმა კი აპულიისკენ დაიხია.

ტიტუს ლივიუსის მიხედვით კართაგენელებმა დაკარგეს 5 000 მებრძოლი და 600 ჯარისკაცი ტყვედ ჩავარდა, ხოლო რომაელტა ხარეს ზარალი იყო 1 000 დაღუპული.
ჰერბერტ კილპინი

ჰერბერტ კილპინი (; დ. 24 იანვარი, 1870 — გ. 22 ოქტომბერი, 1916) — ინგლისელი ფეხბურთელი და მწვრთნელი. ცნობილია იტალიური საფეხბურთო კლუბის მილანის დაარსებით.

ადრეული წლები
ჰერბერტ კილპინი დაიბადა 1870 წლის 24 იანვარს ნოტინგემში. მას ჰყავდა 9 და-ძმა. სკოლის დამთავრების შემდეგ მუშაობა დაიწყო სამკერვალო ფაბრიკაში.

მილანის დაარსება
მილანში საფეხბურთო კლუბის დაარსების შესახებ ინფორმაცია 1899 წლის 16 დეკემბერს გაზეთ „გაძეტა დელო სპორტის“ საშუალებით გავრცელდა. გაზეთის საარქივო მასალების მიხედვით, ინიციატივა სამი ადამიანისგან მოდიოდა მილანში ბრიტანული სამკერვალო ფაბრიკის მუშა ჰერბერტ კილპინისგან, ასევე ბრიტანული ტურისტული სააგენტოს თანამშრომელ ელისონისგან და მეწაღე დეივისისგან. იმ პერიოდში იტალიაში ფეხბურთის პოპულარიზაციას სწორედ ინგლისელები ეწეოდნენ.

გაზეთში გამოქვეყენებულ ცნობას მილანში მოღვაწე საქმოსნები ნათანი, ბარნეტი და ედვარდსი გამოეხმაურნენ. ეს უკანასკნელი მოგვიანებით მილანის პრეზიდენტად აირჩიეს. 1900 წელს იტალიის ფეხბურთის ფედერაციამ ახალი მილანური კლუბი დაარეგისტრირა სახელწოდებით „მილანის კრიკეტისა და ფეხბურთის კლუბი“. გუნდში ბრიტანელების სიჭარბის გამო სახელწოდებაში მილანი ეწერა ინგლისურად და არა იტალიურად . კლუბის ოფიციალური დასახელება რამდენიმეჯერ შეიცვალა. „მილანის კრიკეტისა და ფეხბურთის კლუბი“ გახდა „მილანის საფეხბურთო კლუბი“, „ბოლოს კი საფეხბურთო ასოციაცია მილანი“ დაერქვა, რაც იტალიურად ასე იწერება - .
ნერეო როკო

ნერეო როკო (; დ. 20 მაისი, 1912 — გ. 20 თებერვალი, 1979) — იტალიელი ფეხბურთელი და ფეხბურთის მწვრთნელი. თამაშობდა ნახევარმცველის პოზიციაზე. კარიერა იტალიურ გუნდებში აქვს გატარებული, მათგან გამოსარჩევია „ნაპოლი“. მისი სამწვრთნელო კარიერა უფრო შთამბეჭდავია ვიდრე საფეხბურთო რადგან მან „მილანის“ მწვრთნელობისას მოიგო სერია და ევროპული თასები.

მიღწევები
სამწვრთნელო
მილანი

სერია (2): 1961–62, 1967–68
იტალიის თასი (3): 1971–72, 1972–73, 1976–77
ევროპის თასი (2): 1962–63, 1968–69
უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი (2): 1967–68, 1972–73
საკონტინენტთაშორისო თასი (1): 1969
უილიამ ეტი

უილიამ ეტი (დ. 10 მარტი, 1787 — გ. 13 ნოემბერი, 1849) — ინგლისელი მხატვარი, უმთავრესად ისტორიული ფერწერის წარმომადგენელი და ერთ-ერთი პირველი ბრიტანელი ნიუ მხატვარი. დაიბადა იორკში. ხშირად ხატავდა შიშველ ნატურას, რამაც მას უხამსობის რეპუტაცია შეუქმნა. მიუხედავად მისი წარმატებული კარიერისა, მისი ნამუშევრები თანამედროვე კოლეგა მხატვრებისგან შეუფერებლად ხასიათდებოდა. მის ნიუ ნამუშევრებს ასევე ხშირად აკრიტიკებდა პრესაც.
ლუიჯი ბერლუსკონის თასი

ლუიჯი ბერლუსკონის თასი (, ტროფეო ლუიჯი ბერლუსკონი) — საფეხბურთო გათამაშება, სადაც მონაწილეობას იღებს 2 გუნდი. დაარსდა 1991 წელს. პირველი გათამაშება ჩატარდა 1991 წლის 23 აგვისტოს „სან სიროზე“. ტურნირი დააარსა სილვიო ბერლუსკონიმ, თავისი მამის სახელზე. ეს არის „მილანის“ ამხანაგური ტურნირი სადაც ის ყოველ წელს მასპინძლობს სხვა კლუბებს. თავიდან თასზე მილანს სხვადასხვა გუნდები ხვდებოდნენ, მაგრამ 1995 წლიდან 2012 წლამდე მხოლოდ „მილანი“ და „იუვენტუსი უპირისპირდებოდნენ ერთმანეთს.

მატჩები
გამარჯვებულები
'* დაამარცხა ინტერი, რეალ მადრიდი, ბაიერნი და სან ლორენსო შესაბამისად.

ბომბარდირები
მოთამაშის ამჟამინდელი ან ბოლო გუნდი

მოქმედი ფეხბურთელები
ჟენიპაპუ-დი-მინასი

ჟენიპაპუ-დი-მინასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება ჟეკიტინონიის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კაპელინიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 116 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 25,02 კმ²-ზე. ფართობი 284 453 კმ²-ია.
ჟოზე-გონსალვის-დი-მინასი

ჟოზე-გონსალვის-დი-მინასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მიეკუთვნება ჟეკიტინონიის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კაპელინიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 553 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 11,94 კმ²-ზე. ფართობი 381 332 კმ²-ია.
ტურმალინა (მინას-ჟერაისი)

ტურმალინა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 718 მეტრზე. მიეკუთვნება ჟეკიტინონიის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კაპელინიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 18 055 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 15,66 კმ²-ზე. ფართობი 1 153 კმ²-ია.
ვერდინია

ვერდინია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 832 მეტრზე. მიეკუთვნება ჟეკიტინონიის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კაპელინიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 549 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 8,78 კმ²-ზე. ფართობი 631 691 კმ²-ია.
G წერტილი

წერტილი — იგივე ზონა, იგივე გრეფენბერგის წერტილი (გერმანელი გინეკოლოგი ერნსტ გრეფენბერგი) — ქალის ეროგენული ზონა, რომელიც საშოში, მის წინა კედელზეა მოთავსებული შესავლიდან 5 სმ-ის შიგნით და 1-2 სმ-ის სიღრმეზე მდებარეობს. აღნიშნული წერილის სტიმულაცია შეიძლება როგორც პენისით, ასევე ხელის დახმარებით. წერტილის სტიმულაციის შედეგად მიღწეული ორგაზმი განსაკუთრებით ძლიერია და შეიძლება ქალის ეაკულაციაც გამოიწვიოს. წერტილი აღმოაჩინა გერმანელმა გინეკოლოგმა ერნსტ გრეფენბერგმა 1950-იან წლებში.

მიუხედავად იმისა, რომ წერტილი 1950-იანი წლებიდან შეისწავლება, ექსპერტებს შორის უთანხმოება გრძელდება, მისი, როგორც ცალკეული სტრუქტურის არსებობის, განმარტებისა და ადგილმდებარეობის შესახებ. და მისი არსებობა ჯერ კიდევ დაუმტკიცებელია.
ნოლის ბრძოლა (ძვ. წ. 214)

ნოლის ბრძოლა — რომისა და კართაგენის ბრძოლა მეორე პუნიკური ომის პერიოდში. ქალაქ ნოლასთან გამართული სამიდან მესამე ბრძოლა.

ბრძოლა მიმდინარეობდა კართაგენის არმიასა და რომის რესპუბლიკის არმიას შორის. კართაგენელებს მეთაურობდა ჰანიბალი, ხოლო რომაელებს მარკუს კლაუდიუს მარცელიუსი. ეს იყო ჰანიბალის მიერ ქალაქის აღების მესამე მცდელობა. მარცელიუსმა კვლავ წარმატებით განახორციელა ქალაქის დაცვა.
მარკო სიმონე

მარკო სიმონე ( დ. 7 იანვარი, 1969) — იტალიელი ფეხბურთელი და ფეხბურთის მწვრთნელი. თამაშობდა ნახევარმცველისა და თავდამსხმელის პოზიციაზე. 2021 წლიდან არის საფრანგეთის ლიგა 2-ის საფეხბურთო კლუბ „შატორუს“ მთავარი მწვრთნელი.

მიღწევები
საკლუბო
მილანი
იტალიის სერია : 1991–92, 1992–93, 1993–94, 1995–96
იტალიის სუპერთასი: 1993, 1994
ევროპის ჩემპიონთა თასი: 1989–90
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა: 1993–94
ევროპის სუპერთასი: 1989
უეფა-ს სუპერთასი: 1994
საკონტინენტთაშორისო თასი: 1989

პარი სენ-ჟერმენი
საფრანგეთის თასი: 1997–98
საფრანგეთის ლიგის თასი: 1997–98
საფრანგეთის სუპერთასი: 1998

მონაკო
საფრანგეთის ლიგა 1: 1999–2000
საფრანგეთის სუპერთასი: 2000

ინდივიდუალური
იტალიის სერია 1-ს საუკეთესო ბომბარდირი: 1987–88 (15 გოლი)
საფრანგეთის ლიგა 1-ს წლის საუკეთესო მოთამაშე: 1998
საფრანგეთის საუკეთესო ლეგიონერი -ის ვერსიით: 1997–98, 1999–2000
„მილანის“ დიდების დარბაზის წევრი
ზვონიმირ ბობანი

ზვონიმირ ბობანი ( დ. 8 ოქტომბერი, 1968) — ხორვატი ფეხბურთელი. თამაშობდა ნახევარმცველის პოზიციაზე. კარიერის დიდი ნაწილი მილანში აქვს გატარებული, სადაც მოიგო რამდენიმე ტიტული.

ჯილდოები
საკლუბო
მილანი
სერია : 1992-93, 1993-94, 1995-96, 1998-99
იტალიის სუპერთასი: 1992, 1993, 1994
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა: 1993-94
უეფა-ს სუპერთასი: 1994

საერთაშორისო
იუგოსლავია
1987 ფიფა-ს ოც წლამდე მსოფლიო ჩემპიონატი
1990 უეფას-ს ოცდაერთ წლამდე მსოფლიო ჩემპიონატი (მეორე ადგილი)
ხორვატია
1998 წლის მსოფლიო ჩემპიონატი (მესამე ადგილი)

ინდივიდუალური
1987 ფიფა-ს ოც წლამდე მსოფლიო ჩემპიონატი: ვერცხლის ბურთი
ხორვატიის წლის ფეხბურთელი: 1991, 1999
სტეფანო ერანიო

სტეფანო ერანიო ( დ. 29 დეკემბერი, 1966) — იტალიელი ფეხბურთელი. თამაშობდა მცველის პოზიციაზე. კარიერის დიდი ნაწილი იტალიურ ჯენოასა და მილანში აქვს გატარებული, სადაც მოიგო რამდენიმე ტიტული.

ჯილდოები
მილანი
სერია : 1992-93, 1993-94, 1995-96
იტალიის სუპერთასი: 1992, 1993, 1994
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა: 1993-94
უეფა-ს სუპერთასი: 1994

ჯენოა
სერია : 1988-89
პატრიკ კლეივერტი

პატრიკ კლეივერტი ( დ. 1 ივლისი, 1976) — ნიდერლანდელი ფეხბურთელი. თამაშობდა თავდამსხმელის პოზიციაზე. კარიერის საუკეთესო წლები გაატარა ბარსელონაში.

სანაკრებო სტატისტიკა
მიღწევები
საკლუბო
აიაქსი
ერედივიზია (2): 1994–95, 1995–96
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა (1): 1994–95
უეფა-ს სუპერთასი (1): 1995
საკონტინენტთაშორისო თასი (1): 1995

ბარსელონა
პრიმერა დივიზიონი (2): 1994–95, 1995–96

პსვ
ერედივიზია (1): 2006–07

სანაკრებო
ნიდერლანდები
მსოფლიო ჩემპიონატი მეოთხე ადგილი: 1998

სამწვრთნელო
ნიდერლანდები (ასისტენტი)
მსოფლიო ჩემპიონატი მესამე ადგილი: 2014

ინდივიდუალური
ნიდერლანდების ყველა დროის ბომბარდირი: 2003–2013
ევროპის ჩემპიონატი 2000 ოქროს ბუცი (5 გოლი)
ფიფა-ს ასეული ( 100): 2004
სერჟინიო

სერჟინიო ( დ. 27 ივნისი, 1971) — ბრაზილიელი ფეხბურთელი. თამაშობდა მცველის პოზიციაზე. კარიერის დიდი ნაწილი „მილანში“ აქვს გატარებული, სადაც მოიგო რამდენიმე ტიტული.

ჯილდოები
საკლუბი
ბაჰია
ბაჰიის ჩემპიონატი: 1994

სან პაულო
პაულისტას ჩემპიონატი: 1998

მილანი
სერია : 2003–04
იტალიის თასი: 2002–03
იტალიის სუპერთასი: 2004
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა: 2002–03, 2006–07
უეფა-ს სუპერთასი: 2003, 2007
ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი: 2007

საერთაშორისო
ბრაზილია
კოპა ამერიკა: 1999
ფიფა-ს კონფედერაციის თასი (მეორე ადგილი): 1999
დიმიტრი სანაკოევი

დიმიტრი სანაკოევი (დ. 10 მაისი, 1969, ცხინვალი, საქართველოს სსრ) — სამხრეთ ოსეთის ადმინისტრაციის ხელმძღვანელი 2006-2022 წლებში.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1969 წლის 10 მაისს ქალაქ ცხინვალში. 1993 წელს დაამთავრა ა. თიბილოვის სახელობის სამხრეთ ოსეთის სახელმწიფო ინსტიტუტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი. 1987-1989 წლებში მსახურობდა საბჭოთა არმიის შეიარაღებულ ძალებში ლიტვის სსრ-ში. 1993-1996 წლებში იყო დე ფაქტო სამხრეთ ოსეთის თავდაცვის სამინისტროს საფინანსო განყოფილების უფროსი. 1996 წელს იყო დე ფაქტო სამხრეთ ოსეთის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. 1996-1998 წლებში იყო სამხრეთ ოსეთის საგანგებო სიტუაციათა მინისტრი. 1998-2001 წლებში იყო დე ფაქტო სამხრეთ ოსეთის მთავრობის ვიცე-პრემიერი. 2001 წლის 16 ივლისიდან - 24 დეკემბრამდე იყო დე ფაქტო სამხრეთ ოსეთის მთავრობის პრემიერ-მინისტრი. 2001-2006 წლებში დაკავებული იყო კერძო ბიზნესით. 2006 წლიდან - დღემდე არის სამხრეთ ოსეთის ადმინისტრაციის ხელმძღვანელი.
ელგონის მთა

ელგონის მთა  — ჩამქრალი ვულკანი, სიმაღლის მიხედვით მეშვიდე მთა აფრიკაში და მეორე უგანდაში. ვულკანი მდებარეობს აღმოსავლეთ აფრიკის მთიანეთში, ვიქტორიას ტბის ჩრდილო-აღმოსავლეთით (უგანდა-კენიის საზღვარზე).

ვულკანის აღწერილობა
აქვს ფარის ფორმა, დიამეტრით 80-85 კმ, სიმაღლით 4321 მეტრი. მწვერვალი ბრტყელია, ცუდად შენარჩუნებული კალდერით, დიამეტრით 11 კმ და 40 კმ²-ზე მეტი ფართობით. ვულკანის პირველი ამოფრქვევა მოხდა 24 მილიონ წელზე უფრო მეტი ხნის წინ, დღეისათვის ვულკანს ყველა მხრიდან გარს ერტყმის ძნელად გასავლელი პიკები — 4000 მეტრზე უფრო მეტი სიმაღლით.

ვულკანს სახელი დაერქვა -ის ძველი ტომის პატივსაცემად, რომლებიც როდესღაც ცხოვრობდნენ გამოქვაბულებში მთის სამხრეთ ფერდოებზე. მასაის ხალხი ვულკანს ეძახის « » (ანუ «»), რაც ნიშნავს «ქალის მკერდს».

მწვერვალები
ელგონის მთის მწვერვალები:

გამოქვაბულები
ელგონის მთის ფერდოებზე იმყოფება 4 გამოქვაბული — , , და . -ის გამოქვაბულის სიღრმე 200 მეტრზე მეტია, ხოლო სიგანე თითქმის 60 მეტრია. გამოქვაბულების კედლებზე დალექილ მარილს იქ შესული სპილოები ფხაჭნიან თავიანთი ეშვებით, რის გამოც მათ მიიღეს მიწისქვეშა სპილოების სახელი. მარილის შესაგროვებლად ღამ-ღამობით მოდიან სხვა ძუძუმწოვრებიც.

გამოქვაბულებთანაა დაკავშირებული კიდევ ერთი ისტორია — მარბურგის ვირუსი, რომელიც იწვევს მარბურგის ჰემორგანულ ციებ-ცხელებას. დასახელებაში «მარბურგი» აღებულია იმ ადგილის დასახელებიდან, სადაც პირველად მოხდა ვირუსის გავრცელება. ეს დაავადება პირველად დაფიქსირდა 1967 წელს გერმანიის ქალაქ მარბურგში. გამოქვაბულებში მოხვედრასთან დაკავშირებით ცნობილია სიკვდილის მხოლოდ ორი შემთხვევა.

ფაუნა
ელგონის მთის ფერდოებზე ბინადრობს 400-ზე მეტი სპილო, ბევრი აფრიკული კამეჩი, აფთარი, ანტილოპა და ფრინველების დაახლოებით 300 სახეობა.

ეროვნული პარკები
ვულკანის ფერდოებს იცავს ელგონის მთის ეროვნული პარკები, როგორც კენიის, ასევე უგანდის. ორივე პარკი შესულია ბიოსფერული რეზერვატების მსოფლიო ქსელში.
ელდარის ფიჭვი

ელდარის ფიჭვი — მარადმწვანე დაბალტანიანი (12–15 მ) ხე ფიჭვისებრთა ოჯახისა.

მესამეული პერიოდის რელიქტია. ხშირად მრუდე ღერო და ფართოდ გაშლილი ვარჯი აქვს. ქერქი მურა ნაცრისფერია და დამსკდარი; ახალგაზრდა ღეროსი კი – გლუვი და ნაცრისფერი. ბუნებრივად იზრდება ელდარის ველის დასავლეთ ნაწილში, საქართველოსა და აზერბაიჯანის საზღვარზე, მდინარე ივრის მარჯვენა ნაპირზე, ელიარ-ოუღის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთებზე, ზღვის დონიდან 450-600 მ-ზე.

ელდარის ფიჭვი სამხრეთკავკასიური ენდემია, თუმცა ბოლო წლებში აღწერილია ირანში ელბურსის ქედის ფერდობებზე. კავკასიაში მოზარდ ფიჭვებთან შედარებით ყველაზე უფრო გვალვაგამძლეა, ნიადაგის მიმართ — ნაკლებმომთხოვნი. იზრდება თხელ, ქვიან ნიადაგზე, კარგად ხარობს კირიან და მცირედ დამლაშებულ ნიადაგზეც. ტიპური სინათლის და სითბოს მომთხოვნი მცენარეა. ზიანდება –20°-ზე მეტი ყინვის დროს, ცუდად იტანს ხანგრძლივ, მშრალ ზამთარს. ფართოდ იყენებენ აღმ. საქართვ. მშრალ რ-ნებში, კერძოდ თბილისში, ეროზირებული ფერდობების გასამწვანებლად (ზ. დ. 600–700 მ სიმაღლემდე). თბილისის მიდამოებში გაშენებულია 300 ჰა-ზე მეტ ფართობზე, შეტანილია „საქართველოს წითელ ნუსხაში“.
ფიჭვის დიდი ლაფნიჭამია

ფიჭვის დიდი ლაფნიჭამია — მწერი ქერქიჭამიასებრთა ოჯახისა. ზრდასრული მწერი (ხოჭო) მურა-შავია, მატლი თეთრი, ოდნავ მოხრილი. საქართველოს ფიჭვნარებში ყველგანაა გავრცელებული. გამოზამთრებული ღრღნის ყლორტის გულს, შეიჭრება შიგ და ქმნის 15 სმ-მდე სიგრძის ხვრელს, ღეროსა და ტოტების გასწვრივ აკეთებს სადედე სავალს და მის ნაპირებზე დებს კვერცხს.გამოჩეკილიი მატლი ქერქ -ქვეშ ღრღნის ლაფანს. ხვრელებით შემორკალული ხე მალე ხმება. ფიჭვის დიდი ლაფნიჭამია წელიწადში ერთ თაობას იძლევა.

ბრძოლის ღონისძიებანი: მავნებლით დასახლებული ხეების მოჭრა, გაქერქვა ან ქიმიურად დამუშავება და რეზისტენტული კორომების შექმნა.
ლამუ (არქიპელაგი)

ლამუ  — არქიპელაგი ინდოეთის ოკეანეში.

ადმინისტრაციულად ლამუს არქიპელაგი ეკუთვნის კენიის სანაპირო პროვინციას. არქიპელაგში 3 დიდი კუნძულია: ლამუ, მანდა, პატე, უფრო მცირე კივაუ და რამდენიმე კიდევ უფრო პატარა კუნძული.

არქიპელაგის ყველაზე უფრო დიდი ქალაქი — ლამუ, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ობიექტია. სხვა არაბულ მემკვიდრეობებს შორისაა — ქალაქების ტაკვას, მანდას (კუნძული მანდა) და შანგას (კუნძული პატე) ნანგრევები. 1415 წელს არქიპელაგი მოინახულა ცნობილმა ჩინელმა მოგზაურმა ჯენ ხემ.

ლამუს და მანდას კუნძულებზე არსებობენ აეროპორტები.

ლამუს არქიპელაგზე მდებარეობს ეროვნული საზღვაო პარკი და ბიოსფერული რეზერვატი კიუნგა.
პიერლუიჯი კაზირაგი

პიერლუიჯი კასირაგი (; დ. 4 მარტი, 1969) — იტალიელი ფეხბურთელი და ფეხბურთის მწვრთნელი. თამაშობდა ნახევარმცველის პოზიციაზე. კარიერის დიდი ნაწილი „ლაციოსა“ და „იუვენტუსში“ აქვს გატარებული, სადაც მოიგო რამდენიმე ტიტული.

მიღწევები
საკლუბო
იუვენტუსი
იტალიის თასი: : 1989-90
უეფას თასი: 1989-90, 1992-93

ლაციო
იტალიის თასი: 1997-98

ჩელსი
ასოციაციის თასი: 1999-2000
უეფა-ს სუპერთასი: 1998

საერთაშორისო
იტალია
მსოფლიო ჩემპიონატი: 1994 (მეორე ადგილი)
პატე (კუნძული)

პატე  — კუნძული ინდოეთის ოკეანეში, ყველაზე დიდი ლამუს არქიპელაგის კუნძულებს შორის. შედის კენიის შემადგენლობაში. ფართობი — 80 კმ².

გეოგრაფია
კუნძული პატე მდებარეობს ინდოეთის ოკეანის დასავლეთ ნაწილში, კენიის ნაპირებიდან გამოყოფილია ვიწრო სრუტით (სიგანე დაახლოებით 2,8 კმ). ფაქტობრივად შედგება მატერიკული წარმოშობის რამდენიმე კუნძულისაგან, რომლებიც მიქცევის დროს ერთდება მარჯნული დანალექებით. სიგრძე — 25,4 კმ. სიგანე — 10,7 კმ-მდე. ნაპირები დაბლობზეა, ექვემდებარება წყლით დაფარვას.

კლიმატი — ეკვატორიალური მშრალი. წლის საშუალო ტემპერატურა მერყეობს 23 °-დან 33 °-მდე. ადგილი აქვს სასმელი მტკნარი წყლის სეზონურ უკმარისობას.

ბუნება
კუნძულის ბუნება ადამიანის მიერ მნიშვნელოვნადაა შეცვლილი. დომინირებს ქოქოსის პალმის, მიხაკის ხის, თამბაქოს და სხვა მცენარეების კულტურული ნარგავები. მაგრამ კუნძულელები ფრთხილად ეპყრობიან გარემოს: კუნძულზე შეზღუდულია შინაური პირუტყვის რაოდენობა და ავტოტრანსპორტის გამოყენება, შენარჩუნებულია მანგროს ტყეები, რომელშიც ბინადრობენ თევზების, ზღვის კუების და დიუგონების ბევრი სახეობა.

ისტორია
ძველი ხელნაწერების თანახმად, კუნძულის კოლონიზაცია მოხდა საუკუნეში სირიელი არაბების ჯგუფის მიერ. მათ დასავლეთ სანაპიროზე დააარსეს ქალაქი პატე. 1204 წელს აქ დამკვიდრდა ნაბჰანის არაბული დინასტია, რომელმაც ხელისუფლება შეინარჩუნა 1866 წლამდე და ჰქონდა ფუმამარის სამეფო ტიტული. საუკუნის შუაში უმარის დინასტიის წარმომადგენელმა შეძლო დაემორჩილებინა აღმოსავლეთი აფრიკის სანაპიროს მნიშვნელოვანი ნაწილი. შესაძლებელია, რომ საუკუნეში კუნძულს ესტუმრა ჩინელი ზღვაოსანი ჯენ ხე.

 საუკუნეში ქალაქი პატე სუაჰილის ხალხის ყველაზე დიდ დასახლებულ პუნქტებს შორის გახდა ბოლო, რომლებიც დაემორჩილნენ პორტუგალიას. ლეგენდის თანახმად, ფუმამარამ გადაწყვიტა გამოეხატა შეგუება, როდესაც გაიგო, რომ სამხრეთის ყველა ქალაქი უკვე განადგურებული იყო. შედეგად ნაბჰანის დინასტიამ მიიღო შესაძლებლობა შემდგომში ემართა პატე. პორტუგალიელების ცდებმა ადგილობრივი მაცხოვრებლებისთვის თავს მოეხვიათ ქრისტიანობა შედეგი ვერ მოიტანა — ძირითადი რელიგია რჩებოდა ისლამი. — საუკუნეებში ასევე გამოირჩეოდნენ შედარებით დამოუკიდებელი სახელმწიფოები ცენტრებით დასახლებებში სიუ და ფაზა.

 საუკუნეში პატეს მმართველებმა დაამყარეს კავშირი ომანთან პორტუგალიელების წინააღმდეგ, რისთვისაც მათ დაანგრიეს ქალაქი 1678 წელს.  საუკუნის ბოლო — საუკუნის პირველი ნახევრის პერიოდი გახდა სწრაფი ეკონომიკური განვითარების ხანა, რომელსაც ხელი შეუწყო ომანის სულთნებთან პროტექტორატმა და შავკანიანი მონებით ვაჭრობამ.

 საუკუნის მეორე ნახევრის — საუკუნის პირველი ნახევრის პერიოდში პატეს მმართველებმა მხარი დაუჭირეს მომბასას არაბებთან ბრძოლაში (მასკატის და ომანის სასულთნოს წინააღმდეგ, რომლის ცენტრმა საუკუნეში გადაინაცვლა ზანზიბარში), მაგრამ ის დამთავრდა ფაქტობრივი დამარცხებით. ქალაქ სიუსთან ახლოს ზანზიბარის სულთნის ბრძანებით აიგო ციხე-სიმაგრე.

1873 წელს მონებით ვაჭრობა აიკრძალა. ზანზიბარიდან ჩამოსულებმა პატეზე შექმნეს მიხაკის პლანტაციები. მაგრამ 1890 წელს პატე აღმოჩნდა დიდი ბრიტანეთის პროტექტორატის ქვეშ, რომელმაც უცხოელებს შეუზღუდა ამ რაიონში მოხვედრა. შედეგად კუნძულის ეკონომიკა დაეცა.

1963 წელს პატე შევიდა დამოუკიდებელი კენიის შემადგენლობაში.
ისრაელ გრამატიკოსი

ისრაელ გრამატიკოსი — საუკუნის ცნობილი ევროპელი მეცნიერი. მოღვაწეობდა მეფე ათელსტანის დროს. დიდი ალბათობით წარმოშობით იყო ბრეტონელი. ისრაელი ასევე იყო შემდგარი პოეტი. ხშირად წერდა გრამატიკულ და თეოლოგიურ ტრაქტატებს, სადაც მის კომენტარებს ურთავდა ფილოსოფოსების და თეოლოგების ნაშრომებს. ხშირად წერდა ჰერმენევტიკული სტილით.
ახტალის თორმეტი მოციქულის ეკლესია

}
| რელიგიური_წევრობა =
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =უმოქმედო
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| ვებ-გვერდი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება =
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =დიახ
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 41.150278
| გრძედი =44.768333
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
ახტალის თორმეტი მოციქულის ეკლესია, ახტალის თორმეტი მოციქულის ეკვდერი, ახტალის წმინდა გიორგის ეკლესია — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, სოფელ ახტალაში, სომხეთის რესპუბლიკა. აშენებულია ავაგ მხარგრძელის ათაბაგობის პერიოდში ანუ 1242-1250 წლებში.

ეკლესია დარბაზული ტიპისაა, ერთნავიანი. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს, შესასვლეში კარების თავზე შემორჩენილია ქართული ასომთავრული წარწერა.

ახტალის თორმეტი მოციქულის ეკლესიის წარწერა
აღნიშნული წარწერა პირველად წაიკითხა და გამოაქვეყნა ექვთიმე თაყაიშვილმა 1901 წელს, თუმცა გაშიფრვისას იხელმძღვანელა პერგამენტის ქაღალდზე გადატანილი წარწერით, რომელიც მანამდე ა. დ. ერიცოვმა შექმნა. თავის დღიურში ექვთიმეს აღნიშნული ძეგლი აღწერილი აქვს შემდეგი სიტყვებით:

ქვაზე წერია შემდეგი ტექსტი:

ქარაგმების გახსნით ტექსტი შემდეგნაირად იკითხება:

ლუვრის ქართული წარწერა
ლუვრში დაცული ქართული წარწერა დიდი ხნის მანძილზე გაუშიფრავი იყო. მისი გაშიფრვა მოხდა ზაზა ალექსიძის ძალისხმევით. მისი ვარაუდით აღნიშნული წარწერა შესაძლოა ამავე ტაძრიდან მომდინარეობდეს. ქვაზე წერია შემდეგი ტექსტი:

ქარაგმების გახსნით ტექსტი შემდეგნაირად იკითხება:
სამია სულუჰუ

სამია სულუჰუ (დ. 27 იანვარი, 1960, მაკუნდუჩი, ზანზიბარის სასულთნო) — ტანზანიელი პოლიტიკოსი, ჩამა ჩა მაპინდუზის პარტიის წევრი. ტანზანიის პირველი ვიცე-პრეზიდენტი ქალი, ტანზანიის პირველი ქალი პრეზიდენტი 2021 წლის 18 მარტიდან. 2010-2015 წლებში იყო პარლამენტის წევრი ქალაქ მაკუნდუჩიდან.

ბიოგრაფია
სამია სულუჰუ დაიბადა ზანზიბარის სასულთნოში, 1960 წლის 27 იანვარს. სწავლის დასრულების შემდეგ, 1977 წელს მუშაობა დაიწყო დაგეგმარებისა და განვითარების სამინისტროში. 1986 წელს დაასრულა მენეჯმენტის განვითარების ინსტიტუტი (ამჟამად მზუმბეს უნივერსიტეტი) და დაეუფლა საჯარო მმართველობის დიპლომს. 1992-1994 წლებში სწავლობდა მანჩესტერის უნივერსიტეტში და მიიღო ეკონომიკის მაგისტრის ხარისხი.

პოლიტიკური კარიერა
პოლიტიკაშია 2000 წლიდან, როდესაც აირჩიეს ზანზიბარის წარმომადგენელთა პალატის წევრად და პრეზიდენტ ამანი აბეიდ კარუმეს მთავრობაში მიიღო მინისტრის პორტფელი. 2010 წელს აირჩიეს ტანზანიის პარლამენტის წევრად მაკუნდუჩის საარჩევნო ოლქიდან, მიიღო ხმების 80 %. პრეზიდენტმა ჯაკაია კიკვეტემ დანიშნა კავშირის საქმეების მინისტრად.

2015 წელს მმართველი სოციალისტური პარტიის, ჩამა ჩა მაპინდუზის საპრეზიდენტო კანდიდატმა ჯონ მაგუფულიმ დაასახელა ვიცე-პრეზიდენტობის კანდიდატად. , მათმა ტანდემმა გაიმარჯვა საპრეზიდენტო არჩევნებში. 2021 წლის 18 მარტს, ჯონ მაგუფულის გარდაცვალების შემდეგ გახდა ქვეყნის პრეზიდენტი. იგი ქვეყნის ისტორიაში პირველი ქალი პრეზიდენტია.

პირადი ცხოვრება
1978 წელს ცოლად გაჰყვა ჰაფიდ ამეირის. მათ ჰყავთ 4 შვილი.. მათი მეორე შვილი ვანუ ჰაფიდ ამეირი არის ზანზიბარის წარმომადგენელთა პალატის წევრი.
კორნუსის ბრძოლა

კორნუსის ბრძოლა — რომისა და კართაგენის ბრძოლა მეორე პუნიკური ომის პერიოდში.

კართაგენის არმია გადავიდა სარდინიაზე, რათა მხარი დაეჭირა რომაელების წინააღმდეგ აჯანყებული სარდინიელებისათვის. ძვ. წ. 215 წელს კართაგენელების არმია ჰასდრუბალ მელოტის მეთაურობით კორნუსსა და კარალისს შორის შეებრძოლა რომაელთა არმიას, რომელსაც ხელმძღვანელობდა რომის კონსული ტიტუს მანლიუს ტორკვატუსი. რომის არმიამ დაამარცხა კართაგენის არმია როგორც ხმელეთზე, ასევე ზღვაზე.
ხოსე მიგელ გონსალეს მარტინი

ხოსე მიგელ გონსალეს მარტინ დელ კამპო (; დ. 23 მარტი, 1963), ცნობილი როგორც მიჩელი — ესპანელი ყოფილი ფეხბურთელი და მწვრთნელი. ამჟამად წვრთნის ესპანეთის პრიმერა დივიზიონის კლუბ „მალაგას“.

თამაშობდა მცველის პოზიციაზე. კარიერის დიდი ნაწილი „რეალ მადრიდში“ აქვს გატარებული, სადაც მოიგო რამდენიმე ტიტული.

ჯილდოები
ფეხბურთელი
რეალ მადრიდი
ესპანეთის ჩემპიონი (6): 1985/86, 1986/87, 1987/88, 1988/89, 1989/90, 1994/95
ესპანეთის თასის მფლობელი (2): 1988/89, 1992/93
ესპანეთის სუპერთასის მფლობელი (4): 1988, 1989, 1990, 1993
უეფას თასის გამარჯვებული (2): 1984/85, 1985/86

სამწვრთნელო
ოლიმპიაკოსი
საბერძნეთის ჩემპიონი (1): 1999
საბერძნეთის თასის მფლობელი (1): 1999