iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
იულიუს ასფალგი

იულიუს ასფალგი (დ. 6 ნოემბერი. 1919, აშაუ, ზემო ბავარია — გ. 12 იანვარი, 2001, მიუნხენი) — გერმანელი აღმოსავლეთმცოდნე, ქართველოლოგი; იყო მიუნხენის უნივერსიტეტის პროფესორი, ქრისტიანული აღმოსავლური მწერლობის კორპუსის არაბული სექციის გამგე.

ასფალგის ნაშრომებიდან აღსანიშნავია „ქართული სასულიერო მწერლობა“ (1957), „კიტა ჩხენკელი“ (1964), „იარომირ იედლიჩკა“ (1966) და სხვა. ნაშრომში „ქართული ხელნაწერები“ (1963), რომელიც მიხეილ თარხნიშვილის ხსოვნას მიუძღვნა, ასფალგმა წარმოადგინა და მეცნიერულად აღწერა გერმანულ წიგნსაცავებში დაცული 15 ქართული ხელნაწერი. მიხეილ თარხნიშვილთან ერთად გერმანული ენაზე გადაამუშავა კორნელი კეკელიძის „ძველი ქართული მწერლობის ისტორიის“ ტომი (1956).
ასფაგური

ასფაგური — იბერიის მეფე მეფე ფარნავაზიანთა დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი, მირდატ მეფის ძე. ციხე-ქალაქ უჯარმის ამშენებელი. იყო სპარსეთის პირველი სასანიანი მეფის არდაშირ -ის (226–241) თანამედროვე. სომეხთა მეფე ხოსროვ -თან ერთად ებრძოდა სპარსელებს და დაამარცხა ისინი; მაგრამ მისი მეფობის ბოლოს სპარსელებმა დაიპყრეს სომხეთი და ქართლში შემოიჭრნენ. ასფაგური ოსეთში გადავიდა დამხმარე ლაშქრის მოსაყვანად, მაგრამ იქ გარდაიცვალა. ასფაგურ -ს ჰყავდა ქალიშვილი აბეშურა რომელიც დაქორწინდა უფლისწულ მირიანზე რომელიც მომავლში ცნობილი გახდა როგორც მეფე მირიან .
ასურნასირფალ II

ასურნასირფალ , ასურეთის მეფე ძველი წელთაღრიცხვით 883 - ძვ. წ. 859. მის დროს საფუძველი ჩაეყარა „ახალი ასურული სამეფოს“ სამხრეთ ძლიერებას. ასურნასირფალ აწარმოებდა ომებს მეზობლების წენააღმდეგ. დაარბია ჩრდილოეთ შუამდინარეთში დასახლებული არამეელები, რომლებიც წინა ორი საუკუნის მანძილზე დიდად ავიწროებდნენ ასურელებს. დიდი ბრძოლები გადაიხადა ჩრდილოეთით - ნაირისა და ურარტუს ქვეყნებთან. დაიპყრო ევფრატის დასავლეთი მდებარე მიწები - სირიისა და ფინიკიის მნიშვნელოვანი ნაწილი. მისი ლაშქრობები ხასიათდებოდა დიდი სისასტიკით დაპყრობილი მოსახლეობის მიმართ. ამ ლაშქრობათა ამბები მოთხრობილია ასურნასირფალ ანალებში, ხოლო მრავალი სცენა წარმოდგენილია ქ. ქალზუში მისი სასახლის კედლებზე ამოკვეთილ ბარელიეფებზე.
მარიანო ასუელა

მარიანო ასუელა (დ. 1 იანვარი, 1873, ლაგოს-დე-მორენო — გ. 1 მარტი, 1952, მეხიკო) — მექსიკელი მწერალი. სათავე დაუდო მექსიკის რევოლუციის ამსახველ და სოციალურ რომანს.

მისი თხზულებებიდან უპირველეს ყოვლისა აღსანიშნავია: „ვინც ქვემოთ არის“ (1916), რომელიც მექსიკის 1910 რევოლუციის ამბებს ასახავს, აგრეთვე „მარია ლუისა“ (1907), „ხელმოცარულნი“ (1908), „სარეველა“ (1909), „ამხანაგი პანტოხა“ (1937), „რეგინა ლანდა“ (1939), „ახალი ბურჟიაზია“ (1941), „წყევლა“ (გამოქვეყნდა 1955). ამ რომანებმა ასუელას მექსიკის უდიდესი რეალისტი მწერლის სახელი მოუხვეჭა.
ასპინძის მუნიციპალიტეტი

ასპინძის მუნიციპალიტეტი — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარეში. ადმინისტრაციული ცენტრი — დაბა ასპინძა.

ასპინძის მუნიციპალიტეტს დასავლეთით ესაზღვრება ახალციხის მუნიციპალიტეტი, ჩრდილოეთით - ბორჯომის მუნიციპალიტეტი, აღმოსავლეთით - ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი, სამხრეთი საზღვარი ემთხვევა საქართველო-თურქეთის სახელმწიფო საზღვარს.

ისტორია
1917 წლამდე ტფილისის გუბერნიის ახალციხის მაზრაში შედიოდა, 1921 წლიდან — ახალციხის მაზრაში ტოლოშის რაიონის სახელით, 1930 წლიდან — ცალკე ტოლოშის რაიონია, 1933 წლიდან დაერქვა ასპინძის რაიონი.

ბუნება
მდებარეობს ახალციხის ქვაბულის აღმოსავლეთ ნაწილში, ჩრდილოეთიდან შემოსაზღვრულია თრიალეთის მთების კალთებით, სამხრეთიდან — ერუშეთის მთების კალთებით. ტერიტორია შეადგენს 825 კვ.კმ-ს, მათ შორის სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს უკავია 540 კვ.კმ. მუნიციპალიტეტის მთავარი მდინარეა მტკვარი. მისის შენაკადებია: ფარავანი, ოთა, ოშორა და სხვები. სოფელ ნაქალაქევში მდებარეობს წუნდის ტბა.

ასპინძის მუნიციპალიტეტი მდიდარია სასარგებლო წიაღისეულით:

ბაზალტი — საყუდაბელი, ორგორა, ტოლოში, ძველი, ხერთვისი, ხიზაბავრა, სარო;
მარმარილო და დიატომიტი — ჭობარეთი;
ტუფი — ვარგავი, ძველი;
ანდეზიტი — ხიზაბავრა, სარო;
ტეშენიტი — ნაქალაქევი, ტოლოში;
ვულკანური წიდა — ორგორა, ძველი;
თერმული და რადიოაქტიური წყლები — ასპინძა, ნაქალაქევი.

მოსახლეობა
აღწერის მონაცემები
ადგილობრივი თვითმმართველობა
ადმინისტრაციული ერთეულები
მუნიციპალიტეტის ადგილობრივი თვითმმართველობის უმაღლესი ორგანოა საკრებულო, აღმასრულებელ ხელისუფლებას ახორციელებს მერი. მუნიციპალიტეტიში შექმილია 12 ტერიტორიული ერთეული, ესენია:

ადმინისტრაციული ერთეული ასპინძა — დაბა ასპინძა, ივერია;
ადმინისტრაციული ერთეული აწყვიტა — აწყვიტა;
ადმინისტრაციული ერთეული დამალა — დამალა;
ადმინისტრაციული ერთეული თოკი — ვარგავი, თოკი;
ადმინისტრაციული ერთეული იდუმალა — იდუმალა, ოშორა;
ადმინისტრაციული ერთეული ორგორა — ორგორა, საყუდაბელი;
ადმინისტრაციული ერთეული ოთა — ოთა;
ადმინისტრაციული ერთეული რუსთავი — რუსთავი;
ადმინისტრაციული ერთეული ტოლოში — გულსუნდა, ტოლოში, ხერთვისი;
ადმინისტრაციული ერთეული ძველი — ძველი, ჭობარეთი;
ადმინისტრაციული ერთეული ნაქალაქევი — ვარძია, ზემო ვარძია, თმოგვი, მირაშხანი, ნაქალაქევი, ფია;
ადმინისტრაციული ერთეული ხიზაბავრა — ნიჯგორი, სარო, ხიზაბავრა.

საკრებულო
ეკონომიკა
სოფლის მეურნეობის ძირითადი დარგებია მიწათმოქმედება, მეხილეობა, მეცხოველეობა. მრეწველობა სუსტადაა განვითარებული და უმთავრესად ადგილობრივი დანიშნულებისაა. აქ არის ადგილობრივი მნიშვნელობის ორი ბალნეოლოგიური კურორტი: ასპინძა და ნაქალაქევი, ასევე ტურისტული ბაზა „ვარძია“.

კულტურა
მუნიციპალიტეტში 22 საჯარო სკოლაა, 24 ბიბლიოთეკა, 2 თეატრი და 2 მუზეუმი (მხარეთმცოდნეობის).

ღირსშესანიშნაობანი
ასპინძის მუნიციპალიტეტში შემორჩენილია ქართული ხუროთმოძღვრების მრავალი ძეგლი, მათ შორის აღსანიშნავია: ვარძია, ზედა ვარძია, ვანის ქვაბები, თავკვეთურა, თმოგვის ციხე, ზედა თმოგვი, ხერთვისის ციხე, ხვილიშა, ჩიხორისი, შორეთი, ოთის ციხე, ოშორის ეკლესია, ჩიტიკიბე, ღართა, ყიზილდერესი, ვარნეთი, ძველი, წუნდა, კოხტასთავი, ბერისხევი, ბერთაყანა, ქარზამეთი, ალანძიის ეკლესია, გავეთი, გიორგიწმინდის ეკლესია, ოლოდა, სარო.
ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი

ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარეში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ახალქალაქი.

ისტორია
მუნიციპალიტეტის ტერიტორია 1917 წლამდე ტფილისის გუბერნიის ახალქალაქის მაზრაში შედიოდა, 1921-30 წლებში — აღმოსავლეთ საქართველოს ახალქალაქის მაზრაში, 1930 წლიდან ცალკე რაიონია. სამხრეთი საზღვარი ემთხვევა საქართველო-თურქეთის სახელმწიფო საზღვარს.

ბუნება
მუნიციპლალიტეტი მდებარეობს ჯავახეთის ვულკანურ ზეგანზე, რომლის სიმაღლე 1500-დან 3300 მ-მდე მერყეობს. პლატოს ზედაპირი ტალღობრივი ვაკეა, რომლის აღმოსავლეთ ნაწილში აღმართულია სამსრის ქედი (უმაღლესი მწვერვალი მთა დიდი აბული — 3301 მ). ტერიტორია — 1235 კვ.კმ., მათ შორის სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს უკავია 990 კვ.კმ. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მიედინება მდინარეები ფარავანი, ჭობარეთი, ბარალეთისწყალი. ტბებიდან აღსანიშნავია კარწახის ტბა, ვაჩიანის ტბა, მრუდე ტბა.

მუნიციპალიტეტში მოიპოვება სასარგებლო წიაღისეული: ვულკანური წიდა (სოფელი ზაკვი), პემზა (სოფლები სულდა და ოკამი) და პერლიტი (სოფელი სულდა).

მოსახლეობა
აღწერის მონაცემები
ადგილობრივი თვითმმართველობა
ადმინისტრაციული ერთეულები
მუნიციპალიტეტში 65 დასახლებული პუნქტია: 1 ქალაქი, 64 სოფელი. ადგილობრივი თვითმმართველობის უმაღლესი ორგანოა საკრებულო. მმართველობის ტერიტორიული ერთეულებია:

1 ქალაქი — ახალქალაქი
15 თემი — აზავრეთი, ალასტანი, არაგვა, ბარალეთი, გოგაშენი, ვაჩიანი, ზაკვი, კარტიკამი, კარწახი, კოჭიო, კუმურდო, ოკამი, სულდა, ხავეთი, ხოსპიო.
6 სოფელი — დილისკა, კოთელია, პტენა, ტურცხი, ჩუნჩხა, ხანდო.

საკრებულო
ეკონომიკა
სოფლის მეურნეობაში წამყვანია მეცხოველეობა, მოჰყავთ საგაზაფხულო ხორბალი და კარტოფილი. მრეწველობა სუსტადაა განვითარებული, ძირითადი დარგია კვების მრეწველობა. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე გადის რკინიგზის ხაზი (მარაბდა-ახალქალაქი), რომელიც 2018 წლის გაზაფხულიდან დაუკავშირდა სასაზღვრო პუნქტ კარწახს და რომელმაც ერთმანეთთან შეაერთა საქართველოსა და თურქეთის რკინიგზები.

კულტურა
მუნიციპალიტეტში 67 საჯარო სკოლაა, 61 ბიბლიოთეკა, 1 თეატრი და 1 მუზეუმი (მხარეთმცოდნეობის).

ღირსშესანიშნაობანი
ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში ბევრია ადრინდელი და შუა საუკუნეების ქართული კულტურის ძეგლები:

კუმურდოს ტაძარი (964 წ.)
აბულის ციკლოპური ციხე
აბულის ეკლესია ( ს.)
ბავრას ეკლესია (- სს.)
ალასტანის ეკლესია (- სს.)
ბარალეთის ეკლესია ( ს.)
ბურნაშეთის ეკლესია ( ს.)
ახალქალაქის ციხე-ნაქალაქარი (- სს.)
ასურბანიფალი

ასურბანიფალი — ასურეთის მეფე ძვ. წ. 669 - დაახლოებით ძვ. წ. 633. თავისი მამისაგან, ასარხადონისაგან, მემკვიდრეობით მიიღო დიდი იმპერია, რომლის მთლიანობის შენარჩუნებისათვის თავგამოდებით იბრძოდა მთელი თავისი მეფობის მანძილზე. ერთხანს ხელმეორედ დაიმორჩილა გამდგარი ეგვიპტე, თუმცა ეს ქვეყანა ძვ. წ. 655 წელს საბოლოოდ ჩამოსცილდა ასურეთს. კვლავ დაიპყრო ქალაქები ტვიროსი (ფინიკიაში) და არვადი (სირიაში). ასურბანიფალი ებრძოდა სკვითებს, კიმერიელებს, სპარსელებსა და მიდიელებს. მშვიდობიანი ურთიერთობა ჰქონდა ურარტუსთან, რომელიც ასევე შევიწროვებული იყო გარეშე მტრებისგან. ასურბანიფალს დიდი ბრძოლა მოუხდა მის წინააღმდეგ შექმნილ კოალიციასთან, რომელშიც შედიოდნენ ბაბილონელები, ელამელები, არამეელები, ქალდეელები და სხვ. მათ სათავეში ედგა ასურბანიფალის ძმა, ბაბილონეთის მმართველი შამაშშუმუქინი. ასურბანიფალმა დაამარცხა ჯერ ბაბილონეთი (ძვ. წ. 648), შემდეგ ელამი (ძვ. წ. 639) და სხვა მისი მოკავშირეები. ასურბანიფალის შემდეგ ასურეთი დიდმა ანარქიამ მოიცვა და მალე სრულიად გაანადგურეს მეზობლებმა (ძვ. წ. 605).

საქვეყნოდ ცნობილია „ასურბანიფალის ბიბლიოთეკა“, რომელიც აღმოჩნდა ასურეთის ერთ-ერთი დედაქალაქის ნინევიის 1849 - 1854 გათხრების დროს (ახლანდელი კუიუნჯიკის გორაკზე). ეს იყო ლურსმულით ნაწერი ათეულათასობით თიხის ფირფიტისაგან შემდგარი არქივი, რომელიც შეიცავდა სხვადასხვა დროის აურულ და ბაბილონურ ისტორიას, რელიგიას, მაგიურ და სამეცნიერო ტექსტებს. კერძოდ, აქ იპოვეს პირველად გილგამეშის, ძველი ბაბილ. ეპოსის, ტექსტი და სხვა პირველხარისხოვანი ძეგლები, რომლებიც დედნებისა თუ ასლების სახით შეუკრებიათ ასურბანიფალის განკარგულებით; ასურბანიფალი თავდაპირველად ქურუმობისათვის ემზადებოდა და კარგად იცოდა ლურსმული დამწერლობა. მკვლევარნი, ჩვეულებრივ, ასურბანიფალის განსწავლულობასა და ინტერესს მიაწერენ ასეთი გრანდიოზული „ბიბლიოთეკის“ შექმნას.
მცხეთის მუნიციპალიტეტი

მცხეთის მუნიციპალიტეტი — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში. მუნიციპალიტეტის ტერიტორია 1917 წლამდე ტფილისის გუბერნიის დუშეთის მაზრაში შედიოდა, 1917-29 წლებში — ტფილისის მაზრაში, 1930-34 წლებში ცალკე რაიონია, 1938 წლამდე თბილისის გარეუბნის რაიონს დაექვემდებარა, შემდეგ კვლავ ცალკე რაიონია. ამჟამად მუნიციპალიტეტი.

მცხეთის მუნიციპალიტეტს აღმოსავლეთით ესაზღვრება საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი, დასავლეთით კასპის მუნიციპალიტეტი, ჩრდილოეთით დუშეთისა და თიანეთის მუნიციპალიტეტები, სამხრეთით გარდაბნისა და თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტები და ქალაქი თბილისი. მცხეთის მუნიციპალიტეტის ფართობია 805 კმ². მუნიციპალური და რეგიონის ცენტრი — ქალაქი მცხეთა. დიდი სოფლებია წეროვანი (8,2 ათასი) და მუხრანი (6,2 ათასი).

მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები: არაშენდა, აღდგომელაანთკარი, ახალდაბა, ახალი ნიჩბისი, ახალსოფელი, ახალუბანი, ბევრეთი, ბიწმენდი, ბურიანი, გალავანი, გოროვანი, ერედა, ვაზიანი, ვარდისუბანი, ზაქარო, ზემო ნიჩბისი, თეზამი, კარსანი, კევლიანი, კოტორაანთკარი, ლელუბანი, ლისი, მამკოდა, მისაქციელი, მსხალდიდი, მუხათგვერდი, მუხათწყარო, მუხრანი, მშრალხევი, ნავაზი, ნავდარაანთკარი, ნატახტარი, ნაფეტვრები, ნახშირგორა, პატარა ქანდა, საგურამო, სათოვლე, სასხორი, სხალტბა, უფურეთი, ფრეზეთი, ქვემო ნიჩბისი, ქსანი, ქსოვრისი, შანკევანი, ჩარდახი, ციხისძირი, ცხვარიჭამია, ძალანთხევი, ძალისი, ძეგვი, ძველი ქანდა, წეროვანი, წილკანი, წინამძღვრიანთკარი, წიწამური, წოდორეთი, ხეკორძი, ჯიღაურა.

2007 წელს ქალაქ თბილისს შეუერთდა დაბა ზაჰესი და სოფლები: აგარაკი, გლდანი, დიდგორი, დიღომი, თხინვალა, ზურგოვანა, ძველი ვეძისი, თელოვანი. 2014-2017 წლებში მუნიციპალიტეტის შემადგენლობაში არ შედიოდა ქალაქი მცხეთა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ერთეულებია გალავნის, ლისის, მისაქციელის, ნატახტრის, მუხრანის, ნიჩბისის, საგურამოს, ქსნის, ქსოვრისის, ცხვარიჭამიის, ძეგვის, წეროვნის, წილკნის თემები.

აღწერის მონაცემები
პოლიტიკა
საკრებულო
ეკონომიკა
მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე გადის ამიერკავკასიის რკინიგზის ხაზი, საქართველოს სამხედრო გზა და ადგილობრივი მნიშვნელობის გზები. აქ მდებარეობს ამიერკავკასიაში პირველი ჰიდროელექტროსადგური — ზაჰესი, მოქმედებდა მრავალი სხვადასხვა პროფილის საწარმო, რომელთა დიდი ნაწილი გაჩერებულია. სოფლის მეურნეობის ძირითადი დარგებია მებოსტნეობა-მებაღეობა, მევენახეობა, მეხილეობა, მეცხოველეობა, მოჰყავთ მარცვლეული.

კულტურა
მუნიციპალიტეტში 49 სახელმწიფო ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლაა, 1 საშუალო პროფესიული სასწავლებელი, 41 ბიბლიოთეკა, 1 თეატრი და 4 მუზეუმი: მცხეთის ხელოვნებისა და ისტორიულ-ხუროთმოძღვრული მუზეუმ-ნაკრძალი, ი. ჭავჭავაძის სახლ-მუზეუმი (სოფ. საგურამო).

ღირსშესანიშნაობანი
მცხეთის მუნიციპალიტეტის მთავარი ღირშესანიშნაობანია: ქალაქი-მუზეუმი მცხეთა — სვეტიცხოვლის და სამთავროს კომპლექსები, მცხეთის ჯვარი, ბებრისციხე, არმაზციხე, პომპეუსის ხიდი, აგრეთვე ზაჰესი, ზედაზნის კომპლექსი, ქსნის ციხე, ნასტაგისის ნამოსახლარი, შიომღვიმის კომპლექსი, ისტორიული სოფლები — დიდგორი, მუხრანი, წილკანი.
ფრენსის ასტონი

ფრენსის უილიამ ასტონი (დ. 1 სექტემბერი, 1877, ჰარბორნი — გ.20 ნოემბერი, 1945, კემბრიჯი) — ინგლისელი ფიზიკოსი, ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი (1921), სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1924).

დაამთავრა ბირმინგემისა და კემბრიჯის უნივერსიტეტები. 1909-იდან ასწავლიდა ბირმინგემის უნივერსიტეტში. ძირითადად იკვლევდა ქიმიური ელემენტების იზოტოპურ შედგენილობას. ასტონმა ააგო პირველი მას-სპექტრომეტრი და მისი საშუალებით ქიმიური ელემენტების 213 სტაბილური იზოტოპი აღმოაჩინა. 1925 ააგო დიდი გარჩევის ძალის მქონე მას-სპექტროგრაფი, რომლის მეშვეობით ზუსტად განსაზღვრა იზოტოპების მასები და მასათა დეფექტები. 1922 ასტონს მიენიჭა ნობელის პრემია.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დააქრვეს ასტონი.
ბორის ასტაუროვი

ბორის ლევის ძე ასტაუროვი (; დ. , მოსკოვი — გ. 21 ივნისი, 1974, მოსკოვი) — საბჭოთა ბიოლოგი-ციტეგენეტიკოსი, ექსპერიმენტატორი ემბრიოლოგი; სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1966), გენეტიკოსთა და სელექციონერთა საკავშირო საზოგადოების პრეზიდენტი (1966), განვითარების ბიოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი (1967). ასტაუროვის ძირითადი გამოკვლევები ეხება აბრეშუმის პეპლის (თუთის აბრეშუმხვევიას) მემკვიდრულობის თეორიული და პრაქტიკული პრობლემების, განსაკუთრებით ჰიბრადიზაციის საკითხებს. დაამუშავა ხელოვნური (თერმული) პართენოგენეზის მეთოდი, აღმოაჩინა სრული სახეობათშორისი ანდროგენეზის მიღების ხერხი და დაამტკიცა უჯრედის ბირთვის განმსაზღვრელი მნიშვნელობა სახეობის თავისებურებების მემკვიდრეობით გადაცემაში.
მიხეილ ასტანგოვი

მიხეილ თედორეს ძე ასტანგოვი (ნამდვილი გვარი რუჟნიკოვი); დ. 3 ნოემბერი [ძვ. სტ. 21 ოქტომბერი], 1900, ვარშავა — გ. 20 აპრილი, 1965, მოსკოვი) — რუსი მსახიობი. სსრკ სახალხო არტისტი (1955). სტალინური პრემიის სამგზის ლაურეატი (1948, 1950, 1951)..

ბიოგრაფია
სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო 1920 შალიაპინის სახელობის სტუდიაში. 1925–1927 და 1930–1941 მოსკოვის რევოლუციური თეატრის, 1943–1945 მოსსაბჭოს სახელობის თეატრის მსახიობია. 1945-იდან მოღვაწეობდა ვახტანგოვის სახელობის თეატრში. გამოირჩეოდა მაღალი აქტიორული კულტურით, დახვეწილი ოსტატობით, ძლიერი ტრაგიკული ტემპერამენტით, ღრმა ინტელექტუალობით. მსახიობის ეს თვისებები განსაკუთრებით მკაფიოდ გამოვლინდა როლებში: გრიგორი გაი (პოგოდინის „ჩემი მეგობარი“, 1932), სირანო დე ბერჟერაკი (როსტანის „სირანო დე ბერჟერაკი“, 1945), მათიას კლაუზენი (ჰაუპტმანის „მზის ჩასვლის წინ“, 1955), ჰამლეტი (შექსპირის „ჰამლეტი“, 1957) და სხვა. ასტანოვი გარდასახვის დიდი ოსტატი იყო და წარმატებით ასრულებდა სახასიათო გროტესკულ როლებსაც (კერენსკი, კორნეიჩუკის „სიმართლე“, 1937; ჰიტლერი, კინოფილმი „სტალინგრადის ბრძოლა“, და სხვ.). სახელმწიფო პრემიების ლაურეატი (1948, 1950, 1951). დაჯილდოებულია ორი ორდენით.
ნიკოლოზ ასპისოვი

ნიკოლოზ მიხეილის ძე ასპისოვი (დ. 1877, ქ. კასიმოვი, რიაზანის გუბერნია — გ. 13 ივლისი, 1952, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ოტოლარინგოლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1910), პროფესორი (1922), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1941). კლინიკური ოტოლარინგოლოგიის ფუძემდებელი საქართველოში.

ბიოგრაფია
1900 წელს დაამთავრა პეტერბურგის სამხედრო სამედიცინო აკადემია. 1901 მუშაობა დაიწყო თბილისის სამხედრო ჰოსპიტალში, სადაც განაგებდა ყელ-ყურის განყოფილებას. პირველმა დანერგა საქართველოში ოტოლარინგოლოგიური ავადმყოფების ქირურგიული მკურნალობა. 1908–1910 მუშაობდა პროფესორ ნ. სიმანოვსკისთან პეტერბურგის სამხედრო სამედიცინო აკადემიაში. 1909 ასპისოვმა შემოიღო ლაბირინთის ფუნქციის გაგრილებული ჰაერით გამოკვლევის ახალი მეთოდი, რისთვისაც დაამზადა სპეციალური პორტატიული აპარატი. ამ მეთოდმა საერთო აღიარება პოვა. 1909 პირველად საქართველოში ამოიღო ბრონქებიდან უცხო სხეული, რითაც დასაბამი მისცა ჩვენში ბრონქო- და ეზოფაგოსკოპიას. 1910-იდან მუშაობდა საზღვარგარეთ ევროპის გამოჩენის ოტოლარინგოლოგებთან (ა. პოლიცერთან, ვ. ურბანჩიჩთან და სხვ.). 1914-იდან განაგრძო მუშაობა თბილისის სამხედრო ჰოსპიტალში. 1922–1952 იყო თსუ-ს სამკურნალო ფაკულტეტის ოტოლარინგოლოგიის კათედრის (1930-იდან თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ყელ-ყურ-ცხვირის კათედრა) გამგე. ასპისოვმა შეისწავლა ლაბირინთის გაღიზიანების გავლენა ელექტროენცეფელოგრამაზე, დაადასტურა ვესტიბულარული აპარატის წარმომადგენლობა დიდი ტვინის ქერქში. 1932 დააარსა საქართველოს ოტოლარინგოლოგთა სამეცნიერო საზოგადოება, რომლის უცვლელი თავმჯდომარე იყო გარდაცვალებამდე. ასპისოვი დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშისა და საპატიო ნიშნის ორდენებით.
გერმანიის ფედერალური კანცლერი

ბუნდესკანცლერი — მთავრობის მეთაური გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში. ბუნდესკანცლერს ირჩევს ბუნდესტაგი. იგი აყალიბებს გერმანიის მთავრობას. ბუნდესკანცლერი არის ქვეყნის ფაქტობრივი ლიდერი. იგი წარმოადგენს გერმანიას სხვა ქვეყნების სახელმწიფოს და მთავრობის მეთაურებთან შეხვედრებზე, ასევე საერთაშორისო სამიტებზე. 2021 წლიდან კანცლერი არის ფრიდრიხ მერცი.

2001 წლიდან კანცლერის ოფისი განთავსებულია ფედერალური კანცელარიის ახალ შენობაში.
ბრეტანი

ბრეტანი (ფრანგ. , ბრეტ. ) — რეგიონი საფრანგეთის ჩრდილო-დასავლეთში, ბრეტანის ნახევარკუნძულზე, ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე. შედგება 4 დეპარტამენტისაგან: კოტ-დ’არმორი, ფინისტერი, ილი და ვილენი, მორბიანი. ისტორიულად ბრეტონიაში შედიოდა აგრეთვე კიდევ ერთი დეპარტამენტის ტერიტორია: ატლანტიის ლუარა.

ფართობი - 27,2 ათასი კვ.კმ.,
მოსახლეობა - 2,9 მლნ.
ქალაქები: რენი, კემპერი, სენ-ბრიე, ვანი. ბრეტანის ყველაზე დიდი ქალაქია ნანტი.
ენა - ფრანგული ოფიციალურია, მაგრამ აქ გავრცელებულია აგრეთვე ბრეტონული ენა. ისტორიულ ბრეტანში ამ ენაზე რამდენიმე ასეულ ათასი ადამიანი ლაპარაკობს.

იულიუს კეისრის დაპყრობის შემდეგ (ახ.წ. 56), გახდა გალო-რომაული პროვინცია არმორიკა. მათი წასვლის შემდეგ გაუკაცრიელდა. აღდგენილ იქნა ბრეტანის სახელით კელტების მიერ, რომლებიც გამოიქცნენ ბრიტანეთიდან ანგლო-საქსების შემოსევის შემდეგ (მე-5ს.). მიუხედავად ნორმანების, კაროლინგების და კაპეტიდების ზეწოლისა, ინარჩუნებდა კულტურულ და პოლიტიკურ დამოუკიდებლობას. ანექსირებულ იქნა საფრანგეთის მიერ 1547 წელს. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ აქ სეპარატისტული მოძრაობა დაიწყო.
ელზასი

ელზასი (ფრანგ. ,გერმ.), იგივე ალზასი — საფრანგეთის ყოფილი რეგიონი. ელზასი იყო ყველაზე აღმოსავლეთით მდებარე რეგიონი, ესაზღვრება გერმანიასა და შვეიცარიას. შედგებოდა 2 დეპარტამენტისაგან: ქვემო რეინი, ზემო რეინი. ამჟამად შედის რეგიონში გრანდ ესტი.

ფართობი – 8,3 ათასი.
მოსახლეობა – 1,6 მლნ.
ქალაქები: სტრასბურგი, მიულუზი, კოლმარი.
კორსიკა

კორსიკა (, კორს. ) — კუნძული ხმელთაშუა ზღვაში, სარდინიის ჩრდილოეთით. იგი საფრანგეთის ავტონომიური რეგიონია, რომელიც შედგება 2 დეპარტამენტისაგან: სამხრეთი კორსიკა, ჩრდილოეთი კორსიკა.

ფართობი – 8,68 ათასი.
მოსახლეობა – 305 ათასი, მათ შორის ძირძველი კორსიკელები 50%-ზე ნაკლებია.
ენები: ადგილობრივი მოსახლეობა იტალიური ენის კორსიკულ დიალექტებზე მეტყველებს.
ქალაქები: აიაჩო და ბასტია.

კორსიკის სპეციალური სტატუსი იმით განისაზღვრება, რომ მუშაობს 61 წევრიანი რეგიონული პარლამენტი, რომელიც საფრანგეთის ეროვნული კრების კანონშემოქმედებით საქმიანობას აკვირდება. კორსიკა საფრანგეთს ეკუთვნის 1768 წლიდან, მანამდე გენუის იტალიური რესპუბლიკის შემადგენლობაში შედიოდა. ალჟირის განთავისუფლების შემდეგ, იქ მცხოვრები ფრანგები, ე.წ. - (შავფეხიანები) ძირითადად კორსიკაში დასახლდნენ. ამან კორსიკელ ნაციონალისტებს მისცა საბაბი თავი საფრანგეთის კოლონიად მიეჩნიათ.

ცნობილი კორსიკელები იყვნენ: ნაპოლეონ ბონაპარტი, რომელიც საფრანგეთის იმპერატორი გახდა ნაპოლეონ -ის სახელით (1801 - 1815), აგრეთვე მომღერალი ტინო როსი (1907 - 1983).
ლოთარინგია

ლოთარინგია, იგივე ლორენი — რეგიონი ჩრდილო-აღმოსავლეთ საფრანგეთში, მდინარეების მაასისა და მოზელის ზემო დინებაში. შედგება 4 დეპარტამენტისაგან: მიორტი და მოზელი, მიოზი, მოზელი, ვოგეზი.

ფართობი – 23,6 ათასი.
მოსახლეობა – 2,3 მლნ.
ქალაქები: მეცი, ნანსი, ტიონვილი.

ისტორია
ძველად ლოთარინგიის ტერიტორიაზე კელტები ცხოვრობდნენ. ძვ. წ. საუკუნეში რომაელებმა დაიპყრეს. ძვ. წ. საუკუნეში ფრანკთა სამეფოს შემადგენლობაში შევიდა. 855 წელს ფრანკთა იმპერატორმა ლოთარ -მა ეს ტერიტორია თავის ვაჟს, ლოთარს უბოძა (ამ დროიდან მომდინარეობს სახელწოდება „ლოთარინგია“). ლოთარინგია 1766 წლამდე გერმანელი ერის საღვთო რომის იმპერიის ნაწილი იყო,რის შემდეგაც საფრანგეთმა დაიპყრო ეს მიწა.
1871 წელს პრუსიამ საფრანგეთთან ომის მოგების შემდეგ ისევ შეიერთა ლოთარინგია.

პირველი მსოფლიო ომის დამთავრების შემდეგ ლოთარინგია ვერსალის ხელშეკრულების თანახმად საფრანგეთს გადაეცა, რომლის შემდეგ დაიწყო ამ რეგიონში მცხოვრები გერმანელების უფლებების შეზღუდვა, მათ გერმანული ენის სწავლის უფლება სკოლაში არ ჰქონიათ.
მე–2 მსოფლიო ომისას გერმანიამ ისევ დაიკავა ლოთარინგია და ელზასი. გერმანიის მარცხის შემდეგ ლოთარინგია ისევ საფრანგეთის შემადგენლობაში შევიდა.

მოსახლეობა
დღეს ლოთარინგიის რეგიონში 2 350 000 ადამიანი ცხოვრობს. რეგიონის სამხრეთი, დასავლეთი და ცენტრალური ნაწილი ფრანგულენოვანია, ჩრდილო–აღმოსავლეთი კი გერმანული, სადაც მოსახლეობა, განსაკუთრებით ხანშიშესულები, გერმანულად საუბრობენ.
ლუარის რეგიონი

ლუარის რეგიონი — რეგიონი საფრანგეთის ჩრდილო-დასავლეთში ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე. შედგება 5 დეპარტამენტისაგან: ატლანტიის ლუარა, მენი და ლუარა, მაიენი, სარტა, ვანდეია. ამ პროვინციებიდან ატლანტიკის ლუარა ისტორიულად უფრო ახლოსაა ბრეტანთან, სარტი – პარიზის რეგიონთან, ვანდეას თავისი მკაფიო ინდივიდუალობა აქვს, ისევე როგორც დანარჩენ ორ დეპარტამენტს, რომლებიც ისტორიული ანჟუს პროვინციის ნაწილებია.

ქალაქები: ნანტი, ანჟე, ლე-მანი, სენ-ნაზერი.
ფართობი - 32,1 ათასი კვ.კმ.,
მოსახლეობა - 3,2 მლნ.

დემოგრაფია
ლუარის რეგიონის დემოგრაფია ბოლო ორი საუკუნის განმავლობაში:
ნორ-პა-დე-კალე

ნორ-პა-დე-კალე — საფრანგეთის ყველაზე ჩრდილოეთი რეგიონი, მდებარეობს ბელგიის საზღვართან. შედგება 2 დეპარტამენტისაგან: ნორი და პა-დე-კალე.

ფართობი - 12,4 ათასი კვ.კმ.,
მოსახლეობა - 3,9 მლნ.
ქალაქები: ლილი, ვალანსიენი, არასი, კალე, ბულონი.

ყველაზე დიდი თემები
ლილი
არასი
ბულონ-სიურ-მერი
კალე
კამბრე
დუე
დიუნკერკი
ლანსი
ლევენი
ოვერნი

ოვერნი (ფრ. , ოქც. ) — რეგიონი ცენტრალურ საფრანგეთში. შედგება 4 დეპარტამენტისაგან: ალიე, კანტალი, ზემო ლუარა, პუი-დე-დომი.

ფართობი - 26 ათასი კვ.კმ.,
მოსახლეობა - 1,3 მლნ.
ქალაქები: კლერმონ-ფერანი, ორილაკი, ლე პუი-ან-ველე.

სახელი ეწოდა ძველი გალური ტომის ავენისაგან, რომლის მეთაური ვერსინგეტორიქსი ძვ.წ. 52 წელს ხელმძღვანელობდა აჯანყებას რომაელების წინააღმდეგ. მე-14 ს-ში იყო გაყოფილ იქნა საჰერცოგოებად და საგრაფოებად. 1615 წელს ისინი საფრანგეთის შემადგენლობაში შევიდნენ.
ილ-დე-ფრანსი (რეგიონი)

პარიზის რეგიონი, ილ-დე-ფრანსი — რეგიონი ჩრდილოეთ საფრანგეთში, დედაქალაქის პარიზის ირგვლივ. იგი ყველაზე ძლიერი რეგიონია ეკონომიურად და ყველაზე ხალხმრავალი. აქ დაახლოებით 10 მლნ ადამიანი ცხოვრობს. შედგება 8 დეპარტამენტისაგან: ესონა, ო-დე-სენა, პარიზი, სენა და მარნა, სენა-სენ-დენი, ვალ-დე-მარნი, ვალ-დ'უაზი, იველინი.

ფართობი – 12 ათასი კვ.კმ.,
მოსახლეობა – 11,914,812 (2012).
ქალაქები (ათ.) – პარიზი, ვერსალი, სევრი, სენ-კლოდი.

ილ დე ფრანსი ის ადგილია, საიდანაც ფრანკთა მეფეებმა დაიწყეს თავისი სამფლობელოების გაფართოება.

ეტიმოლოგია
„--“ – პირდაპირი მნიშვნელობით ნიშნავს საფრანგეთის კუნძულს, ხოლო მისი წარმომავლობა უცნობია. დასახელებაში კუნძული შეიძლება ფიგურირებდეს მდინარეების: უაზას, მარნასა და სენას მიერ შექმნილი პატარა კუნძულის ანაც სენაში მდებარე კუნძულის სიტეს გამო.

დამეგობრებული რეგიონები
ილ-დე-ფრანსი დამეგობრებულია შემდეგ რეგიონებთან:
მადრიდის ავტონომიური გაერთიანება (2000-დან)
ერევანი (2011-დან)
პიკარდია

პიკარდია — საფრანგეთის რეგიონი, მდებარეობს პარიზის სამხრეთით. შედგება 3 დეპარტამენტისაგან: ენა, უაზა, სომა.

ფართობი - 19,4 ათასი კვ.კმ.,
მოსახლეობა - 1,8 მლნ.
ქალაქები: ამიენი, კომპიენი, ლაონი.

 საუკუნეში სახელი პიკარდია ვრცელდებოდა მცირე რეგიონზე პარიზის სამხრეთით. ასწლიანი ომის დროს სადავო იყო ინგლისსა და საფრანგეთს შორის. 1477 წელს დაიკავა ლუი -მ. პიკარდია ასევე იყო ბრძოლის ველი 1-ლი მსოფლიო ომის დროს.
პროვანსი-ალპები-ლაჟვარდოვანი ნაპირი

პროვანსი-ალპები-ლაჟვარდოვანი ნაპირი — რეგიონი სამხრეთ საფრანგეთში, ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე. შედგება 6 დეპარტამენტისაგან: ზემო პროვანსის ალპები, ზღვისპირა ალპები, ბუშ-დიუ-რონი, ზემო ალპები, ვარი, ვოკლიუზი.

ფართობი - 31,4 ათასი კვ.კმ.,
მოსახლეობა - 4,1 მლნ.
ქალაქები: მარსელი, ექს-ან-პროვანსი, ავინიონი, ნიცა, კანი, ტულონი.

ხმელთაშუა ზღვის ე.წ. ლაჟვარდოვანი სანაპირო ანუ საფრანგეთის რივიერა მნიშვნელოვანი ტურისტული ცენტრია. პროვანსი მე-10 საუკუნემდე დამოუკიდებელი იყო. აქ დღემდე ლაპარაკობენ ოქსიტანური ენის პროვანსულ დიალექტზე.