iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბლეზ დე ვიჟნერი

ბლეზ დე ვიჟნერი (; დ. 5 აპრილი, 1523 — გ. 19 თებერვალი, 1596) — ფრანგი დიპლომატი, კრიპტოგრაფი და ალქიმიკოსი. გამოგონება შიფრისა, რომელსაც ახლა ეწოდება ვიჟნერის შიფრი, საუკუნეში შეცდომით სწორედ მას მიეწერა.

ვიჟნერი დაიბადა სოფელ სან-პურსენში. 17 წლის ასაკში ის ეზიარა დიპლომატიურ კარიერას, რომელსაც მიყვებოდა ოცდაათი წლის განმავლობაში, პენსიაში გასვლამდე (1570). 24 წლის იყო როდესაც შევიდა -ის მომსახურების ცენტრში. 1549 წელს ის ესტუმრა რომს დიპლომატიური მისიით, სადაც მან 2 წელი გაატარა, და დაბრუნდა 1566 წელს. ერთხელაც ამ სტუმრობის დროს მან წაიკითხა წიგნები კრიპტოგრაფიაზე და აგრეთვე კრიპტოლოგიაზე. როდესაც ვიჟნერი გავიდა პენსიაზე, 47 წლის ასაკში, მან შესთავაზა თავისი ერთი წლის პენსია და 1000 წიგნი პარიზის ღარიბებს. ის დაქორწინდა უცნობ ქალბატონზე, მარი ვარზე.

პენსიაზე გასვლის შემდეგ, მან დაწერა ოცზე მეტი წიგნი, ესენი იყო:

კომეტების ტრაექტორია;
ციფრების ტრაექტორია (1586).

მან ციფრების ტრაექტორიაში აღწერა თავისი მოსაზრება დაშიფრულ სიტყვა-გასაღებზე. ეს შიფრაციის სისტემა იყო გსატეხად ყველაზე ძნელი იმ დროისთვის.

1584 წელს ის გახდა მეფე ჰენრი მესამის მდივანი საფრანგეთში.

ბლეზ დე ვიჟნერი გარდაიცვალა 1596 წელს ყელის კიბოს დიაგნოზით. ის დაასაფლავეს წმინდა ეტიენ-მონტის ეკლესიაში, რომელიც მდებარეობს პარიზში, კერძოდ - უბანში.
ჩუკისაკის დეპარტამენტი

ჩუკისაკა — დეპარტამენტი სამხრეთ ბოლივიაში. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი სუკრე. ფართობი 51,5 ათასი კვ. კმ. ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი მთიანია. მთავარი მდინარეებია პილკომაიო (მდ. პარანას აუზი) და რიო-გრანდე (მდ. ამაზონის აუზი)

ჩუკისაკას პროვინციები
ჩუკისაკას დეპარტამენტი დაყოფილია 10 პროვინციად, ეს პროვინციები იყოფა 29 მუნიციპალიტეტად, ხოლო მუნიციპალიტეტები, თავის მხრივ, იყოფა კანტონებად.
გომი (ხაშურის მუნიციპალიტეტი)

გომი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ხაშურის მუნიციპალიტეტში. ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: გომი, აგარები, დიდი სატივე, ვაყა, პატარა სატივე, ქვემო აძვისი, ხიდისყური).

მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე მტკვრის მარცხენა სანაპიროზე, ზღვის დონიდან 640 მეტრზე, ხაშურიდან 12 კმ-ზე.

სოფელში ფუნქციონირებს ს.ს. „გომის სპირტისა და არყის კომპანია“, იუსტიციის სამინისტროს სსიპ სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს საზოგადოებრივი ცენტრი.

ისტორია
სახელწოდება გომს საფუძვლად უდევს მსხვილფეხარქოსანი პირუტყვის სადგომის სახელწოდება — გომი. გომი ცნობილია ზემო გომის სახელწოდებითაც. ამავე სახელწოდების სოფლები არსებობს ოზურგეთისა და ონის მუნიციპალიტეტებში.

გომს იცნობენ ვახუშტი და იოანე ბატონიშვილები, თუმცა საისტორიო წყაროებსა და დოკუმენტებში არ გვხვდება. ვახუშტი ბატონიშვილს სამწევრისთან ახლოს რუკაზე დატანილი აქვს ორი გომი, ერთი მტკვრის მარჯვენა, ხოლო მეორე — მარცხენა მხარეს.

1886 წლის აღწერით, გომში 88 კომლი სახლობდა (180 კაცი და 111 ქალი, სულ 291 კაცი), აქედან ქართველი — 30 კომლი, ოსი — 46, სომეხი — 5, გერმანელი — 4 და რუსი — 3.

გომის დაწინაურებას ხელი შეუწყო ფოთი-თბილისის რკინიგზის გაყვანამ (1872 წ). აქ გაიხსნა რკინიგზის სადგური, რამაც იგი მის ახლომახლო მდებარე სოფლების ცენტრად აქცია. ამ ფაქტმა განაპირობა ის გარემოებაც, რომ აქ მოგვიანებით (1897 წ.) დაარსდა გორის მაზრის სასოფლო-სამეურნეო ამხანაგობის დეპო, რომელმაც მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ზემო ქართლში სოფლის მეურნეობისა და ვაჭრობის განვითარებაში. იგი მნიშვნელოვან სავაჭრო-ეკონომიკურ და კულტურულ საქმიანობას ეწეოდა.

გომში შემორჩენილია ისტორიული სურამის ჭალის ნაშთი, რომელიც მის აღმოსავლეთით მდებარეობს. აქვეა ღვთისმშობლის ეკლესია, მისგან მოშორებით, აღმოსავლეთით კი, ე.წ. დაღალულას მინდორზე კოშკის ნანგრევები. 626-634/635 წლებით.

გომში სახლობენ გვარები: აბრამიშვილი, ანტონიანი, არბოლიშვილი, არევაძე, არჯევანიძე, ბარათაშვილი, ბარბაქაძე, ბედინაშვილი, ბეთიშვილი, ბერიძე, ბესტაღანაშვილი, ბიკაშვილი, ბიწაძე, ბრეგვაძე, გაგიშვილი, გაგლოშვილი, გაგნიძე, გაფრინდაშვილი, გაჩეჩილაძე, გეგეშიძე, გელაშვილი, გერგაული, გიგიტაშვილი, გიკაშვილი, გოგატიშვილი, გოგალაძე, გოჩიაშვილი, გრიგალაშვილი, გურგენიძე, დასიშვილი, დონაძე, დოფიძე, ელბაქიძე, ელიაშვილი, ერაძე, თედიაშვილი, თიბილაშვილი, იაკაშვილი, კაზანაშვილი, კულუმბეგაშვილი, კუჭუხიძე, ლაცაბიძე, ლიკაშვილი, ლომიძე, ლურსმანაშვილი, მაზიაშვილი, მამიჯანაშვილი, მანუჩაროვი, მაყიშვილი, მახაჭაშვილი, მეზურნიშვილი, მელაძე, მექვინაძე, მიქაძე, მიქელაშვილი, მოსიაშვილი, მულაძე, მურჯიკნლი, ნადირაძე, ნოზაძე, ომიაძე, ოსაძე, პაპიაშვილი, რაზმაძე, როსტიაშვილი, როსტომაშვილი, სარაული, სირაძე, სოიტაშვილი, სტეფნაძე, სხილაძე, სხირტლაძე, ტაბატაძე, ტატიური, ტეფნაძე, ფარასტაშვილი, ფილიშვილი, ფოთელაშვილი, ფოცხვერაშვილი, ფხიკიძე, ქარქუზაშვილი, ქელეხსაშვილი, ქიტიაშვილი, ქობეზაშვილი, ქოქოშვილი, ქოჩიშვილი, ქურდაძე, ქურთაული, ქურთიშვილი, ქუჩმაზაშვილი, ქუჩიშვილი, ყასაშვილი, ყაულაშვილი, ყურაშვილი, ყიფიანი, შავერდაშვილი, შიუკაშვილი, შუბითიძე, ჩოჩიშვილი, ციცქიშვილი, ცხოვრებაშვილი, ცხოვრებაძე, ძაბახიძე, ხარშილაძე, ხაჩიძე, ხეთაგური, ხვედელიძე, ჯიოშვილი, ჯოღერდიშვილი, ჯოხაძე, ჯუღელი...

დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1410 ადამიანი. 2014 წელს კი ფიქსირდება კლება, სოფელში ცხოვრობს 1128 კაცი, საიდანაც 565 მამაკაცია, ხოლო 563 ქალი.
მოსინიკები

მოსინიკები — ერთ-ერთი ძველი ქართველი ტომი სამხრეთ კოლხეთში. ცხოვრობდნენ ადრინდელ ანტიკურ ხანაში შავი ზღვის სანაპიროზე, ტრაპეზუნტისსა და კერასუნტის დასავლეთით. ძვ. წ. საუკუნეში მოსინიკები ამ რაიონის სხვა ქართველ ტომებთან ერთად შედიოდნენ სპარსეთში, სატრაპიაში. მრავალ ცნობას მათ შესახებ გვაწვდვის ძველი ბერძენი ავტორი ქსენოფონტი, რომელსაც ძვ. წ. 401 წელს გაუვლია მოსინიკებით დასახლებულ ტერიტორიაზე. ამ დროს არსებობდა მოსინიკების ორი დიდი გაერთიანება, რომლებიც ეომებოდნენ მთავარი ქალაქის დასაუფლებლად, სადაც ციტადელი იყო. მოსინიკებს მოჰყავდათ ხორბალი, მისდევდნენ თევზჭერას, საკვებად ფართოდ იყენებდნენ წაბლს; სცოდნიათ ღვინის დაყენებაც. მოსინიკებს მჭიდრო სავაჭრო ურთიერთობა ჰქონდათ კერასუნტისა და ტრაპეზუნტის ბერძენ მოახალშენეებთან. მათ „მეფეს“ (შეიძლება იგულისხმება მთავარი ქურუმი) რეზიდენცია ხის მაღალ კოშკში ჰქონია.

მოსინიკებში განვითარებული უნდა ყოფილიყო ლითონების დამუშავება. ზოგი ავტორი ფიქრობს, რომ სიტყვა „თითბრის“ სახელწოდება ევროპულ ენებში მოსინიკების სახელიდან მომდინარეობს.
მიხეილ იშხნელი

მიხეილ ნიკოლოზის ძე იშხნელი (დ. 1886, სოფ. არადეთი, ახლანდ. ქარელის მუნიციპალიტეტი, — გ. 20 თებერვალი, 1938, ქ. მინუსინსკი, კრასნოიარსკის მხარე, რუსეთი) — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე, ექიმი.

ბიოგრაფია
მიხეილ იშხნელი დაიბადა სოფელ არადეთში 1886 წელს. უმაღლესი სამედიცინო განათლება რუსეთში მიიღო. საექიმო მოღვაწეობის პარალელურად მონაწილეობდა საზოგადოებრივ და პოლიტიკურ ცხოვრებაში. იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრი (1915 წლიდან).

 მსოფლიო ომში (1914-1918) სამხედრო ექიმად მსახურობდა ჩრდილოეთის ფრონტზე. 1918 წლიდან მოღვაწეობდა საქართველოში. იყო დამოუკიდებელი ნაციონალ-დემოკრატიული (ეროვნული) პარტიის მთავარი კომიტეტის წევრი. 1921 წელს საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ აქტიურად მონაწილეობდა გამათავისუფლებელ მოძრაობაში. იყო ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის ცენტრალური კომიტეტის და საქართველოს დამოუკიდებლობის კომიტეტის „სამხედრო კომისიის“ წევრი. უშუალოდ იყო ჩართული 1924 წლის აგვისტოს აჯანყების მომზადებაში. აჯანყების წინ ფარულად იმყოფებოდა ჩაჩნეთში ადგილობრივ მეამბოხეებთან ერთობლივი მოქმედების შესათანხმებლად. გამოსვლების ჩახშობის შემდეგ დამოუკიდებლობის კომიტეტის სხვა ლიდერებთან ერთად დააპატიმრეს შიომღვიმეში. მიუსაჯეს დახვრეტა, რომელიც შეეცვალა 10 წლით თავისუფლების აღკვეთით „სასტიკი იზოლაციით“. 1934 წელს 3 წლით გადაასახლეს ციმბირში, ქალაქ მინუსისკში, სადაც 1937 წლის 6 ნოემბერს დააპატიმრეს ე. წ. „ჯანდაცვის სამინისტროს საქმესთან“ დაკავშირებით. 1938 წლის 13 თებერვალს საბჭოთა საგანგებო სასამართლომ მოუსაჯა სიკვდილით დასჯა ქონების კონფისკაციით. 20 თებერვალს დახვრიტეს. რეაბილიტირებულია კრასნოიარსკის სამხარეო სასამართლოს მიერ 1956 წელს.
მიხეილ ქავთარაძე

მიხეილ ქავთარაძე (დ. 21 ნოემბერი, 1906, ძველი სენაკი, — გ. 9 იანვარი, 2008, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე და პუბლიცისტი. მეოცე საუკუნის 20-იანი წლების ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის ერთადერთი წარმომადგენელი, რომელმაც დამოუკიდებელ საქართველოში დაბრუნებულმა დაასრულა სიცოცხლე.

ბიოგრაფია
მიხეილ ქავთარაძე მონაწილეობდა საბჭოთა ხელისუფლების წინააღმდეგ 1924 წ. აგვისტოს აჯანყებაში და 1927 წ. იძულებული გახდა ემიგრაციაში წასულიყო. საფრანგეთში ედპ-ის თავმჯდომარის სპირიდონ კედიას გარდაცვალების შემდეგ ქავთარაძე განაგრძობდა საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ მოღვაწეობას. მეორე მსოფლიო ომის წლებში მონაწილეობდა „ვერმახტის“ ქართული ლეგიონის ქვედანაყოფების „თამარ “-სა და „ბერგმანი“-ს შექმნაში. 1950-იანი წლებიდან მიხეილ ქავთარაძე რედაქტორობდა ჟურნალ „ივერიას“, ევროპულ პრესაში აქვეყნებდა სტატიებს საქართველოზე და დაწერა ისტორიულ-ქრონიკული მასალით მდიდარი ავტობიოგრაფიული რომანი „იანიჩარები“. 1991 წ. ქავთარაძემ პარტიული რეგალიები გადასცა პარიზში სტუმრად მყოფ ახლადშექმნილი ედპ-ს ლიდერს გიორგი ჭანტურიას. 2003 წ. ქავთარაძე სამშობლოში დაბრუნდა და 2007 წ. დეკემბერში გამოაქვეყნა კიდევ ერთი ავტობიოგრაფიული ნაშრომი „ცხოვრების 100 წელი“. გარდაიცვალა თბილისში, 101 წლის ასაკში. დაკრძალულია საბურთალოს სასაფლაოზე.
ნატალია გოცი

ნატალია გოცი (დ. 10 ივლისი, 1985) — უკრაინელი ტოპ-მოდელი; 2004 წლის ფორდის მსოფლიო სუპერმოდელის ძიების გამარჯვებული. სხვადასხვა დროს ის გამოჩნდა ფრანგული ელისა და იტალიური მარი კლერის გარეკანზე, ასევე მოდის სახლების ბენაზ სარაფპურის, კრისტიან ლაკრუას, დაიან ფონ ფურშტენბერგის, დიორის, დოლჩე და გაბანას, დრის ვან ნოტენის, გუჩის, ოსკარ დე ლა რენტას, ვალენტინოს, ვივიენ ვესტვუდისა და სხვათა კოსტიუმების ჩვენებაზე.
ნიუ-იორკის მოდის კვირეული

ნიუ-იორკის მოდის კვირეული — მოდის ჩვენების კვირეული ქალაქ ნიუ-იორკში, რომელიც წელიწადში ორჯერ ტარდება (თებერვალსა და სექტემბერში). ეს არის მოდის ინდუსტრიაში ოთხი უმთავრესი მოდის კვირეულიდან ერთ-ერთი.

ისტორია
პირველი ნიუ-იორკის მოდის კვირეული, იმჟამად წოდებული როგორც „პრესის კვირეული“, იყო მსოფლიოში პირველი ორგანიზებული მოდის ჩვენება. ჩატარდა 1943 წელს და მისი მიზანი მეორე მსოფლიო ომის დროს ფრანგული მოდისგან ყურადღების მოქცევა იყო, ვინაიდან ამ ინდუსტრიის მესვეურებს ომის გამო პარიზში მგზავრობა არ შეეძლოთ ფრანგული მოდის ჩვენებების საყურებლად. მოდის პუბლიცისტმა ელეანორ ლამბერმა ორგანიზება გაუწია ღონისძიებას, რომელსაც მან „პრესის კვირა“ უწოდა, რათა მოდის ჟურნალისტები ამერიკელი დიზაინერებით დაეინტერესებინა. ჩვენებაზე მყიდველები არ დაიშვებოდნენ, მათ მხოლოდ დიზაინერთა პავილიონში შეეძლოთ მისვლა. პრესის კვირა წარმატებული გამოდგა და მოდის ჟურნალმა „ვოგმა“, რომელიც მანამდე მხოლოდ ფრანგულ დიზაინს უწევდა პოპულარიზაციას, ამერიკული მოდელების ბეჭდვაც დაიწყო.
ლაპლანდია

ლაპლანდია (საამთა ენაზე , , ფინურად , შვედურად და ნორვეგიულად ) — ტრადიციულად საამებით (ლოპარებით, ლაპლანდებით) დასახლებული კულტურული რეგიონის დასახელება. მდებარეობს ჩრდილოეთ ევროპაში (ფენოსკანდინავიის ჩრდილოეთი). ლაპლანდია ერთიანი სახელმწიფო არასდროს ყოფილა; დღესდღეობით ის დანაწილეობული აქვს ოთხ სახელმწიფოს, ესენია: ნორვეგია, შვედეთი, ფინეთი და რუსეთი.

გეოგრაფიული მონაცემები
შვედეთის ლაპლანდია უამრავი მდინარის ველებით და ხეობებით დასერილ მთისწინეთს წარმოადგენს. მისი ჩრდილო და დასავლეთი ნაწილი კელენის მაღლობების წანაზარდებით არის დაკავებული. ამ მთიანეთს ტბებითა და ჭაობებით მდიდარი ტერასა მოსდევს, მის იქით კი ტყეებითა და საძოვრებით მდიდარი საზღვაო ზოლია. ეს მხარე შედარებით განვითარებული მოსახლეობით არის დასახლებული, მთებში კი მომთაბარე საამები სახლობენ.

ლაპლანდიის ტერიტორიაზე ისეთი დიდი მდინარეები მიედინება, როგორიცაა: ტურნეო, მუონიო, კემიიოკი, ოულუიოკი, კალიქსი, ლულე, პიტე, ტულომა, ივალოიოკი.

რეგიონის ტერიტორიაზე ტუნდრა და მუდმივი ყინულიც ხშირი სანახავია. საამების ეროვნული პარკი - ევროპაში უმსხვილეს ეროვნულ პარკად არის მიჩნეული.

ისტორიული მონაცემები
ლაპლანდიაში ნადირობისა და თევზჭერის ნეოლითის დროინდელი კვალია აღმოჩენილი. ჩვენს წელთ აღრიცხვამდე, დაახლოებით, 100 წელს, ლაპლანდია საამებით დასახლდა, რომლებიც საუკუნეში შვედებმა შეავიწროვეს, ჩრდილოეთისკენ განდევნეს და დახარკეს. ლაპლანდიის სამხრეთი ნაწილი 1809 წლამდე შვედეთს ეკუთვნოდა. მომდევნო პერიოდებში კი თანამედროვე ფინეთის ტერიტორია და მასთან ერთად ლაპლანდიაც რუსეთის იმპერიის საზღვრებში მოექცა. შესაბამისად, 1809 წლიდან სამხრეთი ლაპლანდია გაიყო დასავლეთ (შვედურ) და აღმოსავლეთ (ფინურ) ნაწილებად. 1917 წელს ფინეთმა ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ დამოუკიდებლობა აღიდგინა, თუმცაღა, მოკლე ხანში თავისი ჩრდილო-აღმოსავლეთი ტერიტორიები (კარელია, კოლის ნახევარკუნძული) დაკარგა. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ლაპლანდიის მოსახლეობა მსოფლიოს თეთრკანიან მოსახლეობას შორის, ცხოვრების ერთ-ერთი ყველაზე ჩამორჩენილი წესით ცხოვრობს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ოთხ ქვეყანაში მდებარე ლაპლანდია შემდეგ ადმინისტრაციულ ერთეულებად იყოფა:

 — გუბერნია(ლიანი) ლაპლანდია ფინეთში
ფინმარკი— გუბერნია (ფიულკე) ნორვეგია
ნურლანი — გუბერნია (ფიულკე) ნორვეგია
ნურ-ტრენდელაგი — გუბერნია (ფიულკე) ნორვეგია
ტრომსი— გუბრნია (ფიულკე) ნორვეგია
მურმანსკის ოლქი — რუსეთის მხარე
ლენ ემტლანდი — გუბერნია (ლენი) შვედეთი
ლენ ნორბოტენი— გუბერნია (ლენი) შვედეთი
ლენ ვესტერბოტენი — გუბერნია (ლენი) შვედეთი

უმსხვილესი ქალაქები: კირუნა, როვანიემი, იოკმოკი, არვიდსიაური, ტორნიო, ინარი, კოლის ნახევარკუნძულზე ქალაქი მურმანსკი, რომელიც რეგიონის უდიდესი ქალაქია.
ერნსტ ჰაპელი (სტადიონი)

ერნსტ-ჰაპელის სტადიონი, ასევე ცნობილია, როგორც პრატერის სტადიონი — სტადიონი ავსტრიის დედაქალაქ ვენაში. იგი შენდებოდა 1929–1931 წლებში და გაიხსნა 1931 წელს. სტადიონს სახელი გადაერქვა 1992 წელს, როდესაც ავსტრიელი ფეხბურთელი, ერნსტ ჰაპელი გარდაიცვალა. სტადიონზე გაიმართება უეფა ევრო 2008-ის ფინალი.

ფეხბურთი
ერნსტ-ჰაპელი არის ყველაზე დიდი სტადიონი ავსტრიაში. იგი ეკუთვნის ავსტრიის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებს. აქ იმართება როგორც შიდა ჩემპიონატის მატჩები, ასევე უეფას თასისა და უეფას ჩემპიონთა ლიგის მატჩებიც.

სტადიონი მიეკუთვნება უეფას ხუთვარსკვლავიან სტადიონების რიცხვს. სტადიონის ტევადობა გაიზარდა 49,825-დან 53,008-მდე, სპეციალურად უეფა ევრო 2008-ისთვის. სტადიონზე ყველაზე მრავალრიცხოვანი დასწრება დაფიქსირდა 1960 წელს, როდესაც ავსტრია საბჭოთა კავშირს ეთამაშებოდა. მაშინ თამაშს 92,706 მაყურებელი დაესწრო.

კონცერტები
სტადიონზე ჩატარებულა არაერთი როკ კონცერტი, რომლებსაც 56,000-მდე მაყურებელი ესწრებოდა. სტადიონზე გამოსული მუსიკოსებიდან და ჯგუფებიდან აღსანიშნავია: რობი უილიამსი, მაიკლ ჯექსონი, ბონ ჯოვი, , როლინგ სტოუნზი, 2, განზ-ენ-როუზიზ, პინკ ფლოიდი და ტინა ტერნერი.
აღმოსავლეთმცოდნეობა

აღმოსავლეთმცოდნეობა (ასევე ორიენტალისტიკა) — სამეცნიერო დისციპლინა, რომელიც აღმოსავლეთის ენების, სულიერი და მატერიალური კულტურის შესწავლითაა დაკავებული.

აღმოსავლეთმცოდნეობა ევროპაში
ევროპაში, აღმოსავლეთმცოდნეობა როგორც აკადემიური დისციპლინა პარიზში 1795 წელს დაარსდა სახელწოდებით — . პარიზის ამ სკოლაში ასწავლიდა სილვესტრ სასი ( , 1758—1838), რომელმაც თავისი მოღვაწეობით დიდი გავლენა იქონია აღმოსავლეთმცოდნეობითი მეცნიერების განვითარებაზე. გერმანიაში 1845 წელს დაფუძნდა გერმანიის აღმოსავლური საზოგადოება, რომელიც დღემდე შეისწავლის აზიის, აფრიკის და ოკეანეთის ქვეყნებს, მათ ენებს, საზოგადოებებს, კულტურებს.
ვენაში 1886 წელს შეიქმნა ორიენტალისტიკის ინსტიტუტი. ავსტრიის დედაქალაქში არსებულ ამ ინსტიტუტში დღესდღეობით ფუნქციონირებს ძველსემიტური ფილოლოგიისა და წინა აზიის არქეოლოგიის, არაბისტიკისა და თურქოლოგიის სპეციალობები.

ორიენტალისტიკის დისციპლინებია ასირიოლოგია, ირანისტიკა, თურქოლოგია, ოსმანისტიკა, სემიტოლოგია და ზოგჯერ სემიტოლოგიისაგან განცალკევებით დგას აგრეთვე არაბისტიკა და ისლამოლოგია.

სიტყვის ფართო გაგებით აღმოსავლეთმცოდნეობა შეიძლება მოიცავდეს ეგვიპტოლოგიასაც. ეგვიპტოლოგიას ხშირად აფრიკანისტიკას მიაკუთვნებენ.

იაპონიაშიც არსებობს სამეცნიერო დისციპლინა, რომელიც პირიქით ევროპის, ან დასავლეთის შესწავლითაა დაკავებული. (იხ. რანგაკუ.)
სანქტ-იაკობ პარკი

სანქტ–იაკობ პარკი — სპორტული სტადიონი შვეიცარიის ქალაქ ბაზელში. ეს არის ყველაზე დიდი სტადიონი შვეიცარიაში. თავდაპირველად სტადიონის ტევადობა იყო 38,500, ხოლო სპეციალურად უეფა ევრო 2008–ისთვის, იგი გაიზარდა 42,500 სკამამდე.

სტადიონი გაყოფილია ოთხ ბლოკად , , და , რომლებიც განლაგებულია სხვადასხვა მხარეს. ბლოკი , რომელიც წარმოადგენს მაღლა აშენებულ აივანს, აშენდა მოგვიანებით.

უეფამ შეაფასა სტადიონი ოთხი ვარსკვლავით, რაც საუკეთესოა, თუ გავითვალისწინებთ მის ტევადობას.

სტადიონის არქიტექტორია შვეიცარიული ფირმა ჰერცოგი & დე მერონი. საბოლოოდ სტადიონის მშენებლობაში დაიხარჯა 220 მილიონი შვეიცარიული ფრანკი.

სტადიონში არის 32 სხვადასხვა სახის მაღაზია, მათ შორის რესტორანიც. სტადიონს აქვს 680 მანქანის დასაყენებელი ადგილი. სტადიონამდე მისვლა შესაძლებელია ავტობუსით, ტრამვაითა და მატარებლით (სტადიონს აქვს საკუთარი მატარებლის სადგური).

სანქტ–იაკობ პარკის სტადიონზე გაიმართება 6 თამაში უეფა ევრო 2008–დან: 3 თამაში ჯგუფიდან (მათ შორის გახნის თამაში), ორი მეოთხედფინალი და ერთი ნახევარფინალი.
ქაჩიბასძეები

ქაჩიბასძეები, ქაჩიბაძეები, ქაჩიბაიძეები — ფეოდალური საგვარეულო შუა საუკუნეების საქართველოში, ქვემო ქართლში, ბარათაშვილების წინაპრები.

ქაჩიბასძეთა ძირითადი წარმომადგენლები საუკუნის დოკუმენტებში ჩანან. მათი წინაპარი უნდა იყოს ფიტარეთის მონასტრის უთარიღო წარწერაში მოხსენიებული ქავთარ ქაჯიფაჲსძე, გიორგი მეფის (სავარაუდოდ, გიორგი ბრწყინვალის) ამირეჯიბი, რომელსაც განუახლებია ეს ტაძარი, აუშენებია ღვთისმშობლის ეკლესია და შეუწირავს მისთვის „ხმლით მონაგები“ სოფელი ტანძია და თევდორეწმინდა. საუკუნის მოღვაწეთაგან ცნობილია მეფის სალაროს მოლარე ბარათა „დიდი“ ქაჩიბასძე (ჩანს 1425-1461), მისი მეუღლე თინათინი და შვილები — დავითი (ჩანს 1425-1479), ლაპა და გერმანოზი. დავითს, რომელიც ასევე მოლარის სახელოს ფლობდა, ჰყავდა მეუღლე შუენიერი და შვილები — ლაპა, ბარათა, სურამელი და ქავთარი. ქავთარ დავითს ძე ქაჩიბასძე და მისი ზოგიერთი სახლიკაცი საუკუნის მიწურულიდან უკვე ბარათაშვილებად იხსენიებიან.

ისტორიკოს სიმონ ჯანაშიას ვარაუდით ქაჩიბასძეები ჯიქეთის გავლენიანი საგვარეულოს, გეჩბების ერთ-ერთი შტოა, რომელიც აფხაზეთიდან ქართლში და საუკუნისთვის ალგეთის ხეობაში დამკვიდრებულან. სხვა მოსაზრებით (კ. თუმანოვი, გ. ალასანია, ქ. ქუთათელაძე) ქაჩიბასძეები ბაღვაშ-ორბელთა შთამომავლები არიან — გ. ალასანიას აზრით, ქავთარ ივანეს ძის ხაზით.
ორბელიანები

ორბელიანები (იგივე ორბელიშვილები, ყაფლანიშვილები, საუკუნის პირველი ნახევრიდან ჯამბაკურ-ორბელიანებადაც იხსენიებოდნენ) — ფეოდალური საგვარეულო - საუკუნეების საქართველოში. ქაჩიბაიძე-ბარათაშვილების ერთ-ერთი შტო. გვარის ფუძემდებელი იყო ორბელ ბარათაშვილი, რომელიც 1536 წელს გაეყარა თავის სახლიკაცს იოთამ ბარათაშვილს. ორბელს ერგო 59 სოფელი, 617 კომლი გლეხითურთ ლოქის მთის ნახევარი, ფიტარეთის და დმანისის ეკლესიების ნახევარი (ეს ეკლესიები შემდეგ მთლიანად ორბელიანების საკუთრება გახდა). 1610-იან წლებში ორბელიანების შთამომავლებს შორის ამტყდარი საადგილმამულო შუღლის ნიადაგზე ბარათა ორბელიანმა გაწყვიტა თავისი სახლიკაცები და მათ მამულებს დაეპატრონა. გადარჩა მხოლოდ ყაფლან ორბელიანი, რომელმაც თავი ირანს შეაფარა და 1625 წ. მარაბდის ბრძოლაში ქართველთა წინააღმდეგ იბრძოდა. ამ ბრძოლაში დაიღუპა ბარათა და მის მამულებს ყაფლანი დაეუფლა. ყაფლანს აუშენებია „მკვიდრი მამული... სოფელი სამოცდაერთი“, განუახლებია ფიტარეთის მონასტერი, აუგია ხულუტის ციხე და სხვ. მან 80-მდე სოფელი დაუტოვა თავის შთამომავლობას. ორბელიანთა სამფლობელო (საორბელო ან საყაფლანიშვილო) საუკუნეში მოიცავდა ხრამის და დმანისის ხეობათა დიდ ნაწილს, აგრეთვე ტაშირს. ორბელიანებს ჰყავდათ 100-მდე ვასალი აზნაური და 2000-მდე ყმა გლეხი, რომლებიც ცხოვრობდნენ 160-მდე სოფელში; სასახლეები და კარის ეკლესია ჰქონდათ სოფელ ტანძიას, ციხე-კოშკები - დმანისს, ქვეშსა და ხულუტს, მონასტრები - ფიტარეთსა და დმანისს. საუკუნის ბოლოს ქვემო ქართლის აოხრებასთან დაკავშირებით ორბელიანები გადმოსახლდნენ თბილისში.

ორბელიანები იყვნენ მეწინავე სადროშოს სარდლები, ქართლის სახლთუხუცესები, ეშიკაღასბაშები, მდივანბეგები და სხვ.

ორბელიანთა გვარიდან იყვნენ ცნობილი ქართველი მოღვაწეები:
სულხან-საბა ორბელიანი,
პაპუნა ორბელიანი,
დავით ორბელიანი,
ვახტანგ ორბელიანი,
გრიგოლ ორბელიანი
ცენტრალური დოგმა (მოლეკულური ბიოლოგია)

მოლეკულური ბიოლოგიის ცენტრალური დოგმა ამბობს რომ გენეტიკური ინფორმაციის გადატანა შესაძლებელია ნუკლეინის მჟავიდან როგორც ნუკლეინის მჟავაში ასევე ცილაში, მაშინ როდესაც შეუძლებელია ინფორმაციის დაბრუნება ცილიდან უკან ნუკლეინის მჟავაში ან მისი გავრცელება სხვა ცილაში.

ცენტრალური დოგმა ჩამოყალიბებული იქნა ფრენსის კრიკის მიერ 1957 წელს და თავდაპირველად გულისხმოდა გენეტიკური ინფორმაციის ნაკადს მიმართულებით: დნმ – რნმ – ცილა. ფერმენტი უკუტრანსკრიპტაზის აღმოჩენის შემდეგ, რომელიც ახდენს დნმ-ს სინთეზს რნმ-დან, ცენტრალურმა დოგმამ განიცადა ცვლილებები და 1970 შემოთავაზებული იყო კრიკის მიერ დღევანდელი სახით.
აფრიკანისტიკა

აფრიკანისტიკა — აფრიკის ხალხთა, სოციალურ-პოლიტიკური პრობლემების, ისტორიის, სამართლის, საზოგადოებრივი აზრის განვითარების, ეთნოგრაფიის, ენების, ლიტერატურის, ხელოვნების შემსწავლელ მეცნიერებათა ერთობლიობა.

აფრიკანისტიკა მსოფლიოს წამყვან ქვეყნებში
საფრანგეთი, ინგლისი, ამერიკა, რუსეთი, იტალია, გერმანია და შვეიცარია, ეს ქვეყნებია, რომლებშიც ისტორიულად ყალიბდებოდა აფრიკის კონტინეტის მეცნიერულად შესწავლის ინტერესი.

თუ გერმანულენოვან ქვეყნებში აფრიკანისტიკა უფრო ფილოლოგიური მიმართულებითაა დაკავებული, ამერიკის შეერთებულ შტატებში ძირითადად სოციოლოგიური გეზი აქვს აღებული.

ფრანგული აფრიკანისტიკა საუნივერსიტეტო კვლევასა და სწავლებაში ორივე აქცენტს სვამს — ფილოლოგიურსა და სოციოლოგიურს.

აფრიკის კვლევის ცენტრს წარმოადგენს ბაზელი, სადაც 2002/03 წლიდან აფრიკის კვლევების სპეციალობა ფუნქციონირებს, სადაც იმის გამო კვლევა და სწავლება თითქმის მთლიანად ინგლისურ ენაზე მიმდინარეობს, მას ინგლისური სახელწოდებითვე — მოიხსენიებენ.

თვითონ ამერიკის შეერთებულ შტატებში კი აფრიკანისტიკას სულ სხვა სახელწოდებით იცნობენ, კერძოდ კი — . რაც შეეხება რუსეთს, აქაური აფრიკანისტები ტრადიციულად ყოველთვის აფრიკის საჰარის სამხრეთით არსებულ გეოგრაფიულ სივრცეზე იყვნენ კონცენტრირებული.

საზოგადოდ, აფრიკანისტიკა წარმოადგენს კომპლექსს ცალკეული, დამოუკიდებელი სამეცნიერო დისციპლინებისა, რომლებიც ხშირად მჭიდრო ურთიერთკავშირშია ერთმანეთთან; იგი შეისწავლის აფრიკის არა მარტო ენებსა და ლიტერატურებს, ან ამ კონტინენტის საზოგადოებათა სოციალურ პრობლემებს, არამედ აკვირდება და იკვლევს ასევე პოლიტიკურ მიმდინარე პროცესებს. აფრიკანისტიკა მოცემული სივრცის ფარგლებში დაკავებულია ეკონომიკისა და ეკონომიკური გეოგრაფიის საკითხების კვლევითაც.

აფრიკის შესწავლის მიზეზი - კოლონიალიზაცია
ისტორიულად, აფრიკის შესწავლის პირველმიზეზი ამ კონტინენტზე მცხოვრები ხალხების კოლონიალიზაცია იყო.

აფრიკანისტიკის არაბული საწყისები
შუა საუკუნეებში აფრიკის კვლევის საქმეში დიდი წვლილი შეიტანეს არაბმა სწავლულებმა, ვაჭრებმა და მოგზაურებმა ალ-მასუდიმ, ალ-იდრისიმ, იბნ ჰალდუნიმ და სხვ., რომელთაც სხვადასხვა დროს მოუვლიათ კონტინენტის ჩრდილოეთით, დასავლეთითა და აღმოსავლეთით ესა თუ ის მხარე. სწორედ ეს არაბულენოვანი ჩანაწერები წარმოადგენს იშვიათ წყაროებს შუა საუკუნეებისდროინდელი ფაქტობრივად უმწერლობო აფრიკის შესახებ.

აფრიკანისტიკის ევროპული საწყისები
ახალ დროში აფრიკანისტიკის განვითარებას გარკვეული ბიძგი მისცა ევროპელ კოლონიზატორთა დაინტერესებამ; 1795 წელს შეიქმნა „ლონდონის გეოგრაფიული საზოგადოება“, ხოლო 1821 წელს კი „პარიზის გეოგრაფიული საზოგადოება“ დაფუძნდა. ამ დროის გამორჩეული მოგზაურები იყვნენ მ. პარკი, დ. ლივინგსტონი, ჰ. ბარტი, გ. შვაინფურტი, რ. კაიე, ა. ბულატოვიჩი.

 საუკუნის ბოლოს ევროპის სპეციალურ სკოლებში (ბერლინის უნივერსიტეტში კი 1887 წლიდან) დაიწყეს აფრიკული ენების სწავლება, სადაც ამზადებდნენ მომავალ კადრებს კოლონიალური ადმინისტრაციისათვის.

ჩინეთი
ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკაში დიდი ინტერესი შეიმჩნევა აფრიკის კონტინეტისადმი, რაც ამ კონტინენტის ენების შესწავლაში გამოიხატება. ჩინური ბიზნესი მეტად წარმატებულია აფრიკის არა ერთ და ორ ქვეყანაში.

საქართველოში აფრიკას არ შეისწავლიან არც ენათმეცნიერული, და არც სოციოლოგიური, და არც სხვა რამ თვალსაზრისით, თუმცა არსებობს კი ე.წ. აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტი.
ციციშვილები

ციციშვილები — ფეოდალური საგვარეულო საქართველოში, ფანასკერტელების ჩამომავლები. მე-14 საუკუნის მეორე ნახევარში მეფე ბაგრატ -ს ტაოდან ქართლში გადმოუსახლებია ფანასკერტის მფლობელი ზაზა და მძოვრეთის ხეობაში (მდ. ძამაზე) მამულები უბოძებია. მის განაყოფთ მამულები ნიჩბისში მიუღიათ. შემდეგ ზაზამ ნასისხლად მიიღო ორბოძლელთა მამულები ხვედურეთში. მისი ერთ-ერთი მემკვიდრე, თაყა, მეფე ალექსანდრე -ის დაახლოებული პირი იყო. ვახტანგ -ის გამეფების შემდეგ თაყას ურთიერთობა მეფესთან გამწვავდა. მან თავი შეაფარა და ყმად გაუხდა მეფის ძმას, დიმიტრის. თაყას მემკვიდრეები ერთგულად ემსახურებოდნენ მეფე გიორგი -ს, ებრძოდნენ მის წინააღმდეგ აჯანყებულ ბაგრატს (შემდგომ ბაგრატ ). ერთიანი საქართველოს დაშლის შემდეგ ისინი ქართლის მეფე კონსტანტინეს ერთგულობდნენ. ამ დროისათვის ჩამოყალიბდა მათი სათავადო: 1467 წ., ჯერ კიდევ უფლისწულობაში კონსტანტინემ ზაზა ფანასკერტელს გაუახლა მამულების მფლობელობა და დამატებით უბოძა უფლისციხე, ქვახვრელი და კარალეთი ეკლესიითურთ; უფრო გვიან კი ზაზას შვილს, ციცის, თავადობა უბოძა. ციცის შთამომავლები უკვე ციციშვილებად იწოდებოდნენ, მათი სათავადო კი - საციციანოდ. მე-18 საუკუნეში ციციშვილებს მამულები ჰქონდათ ხვედურეთში, ძამისა და გუჯარეთის ხეობებში, გვერდისძირში. რუსეთის იმპერიის მიერ საქართველოს ანექსიის შემდეგ ციციშვილები კეთილშობილთა რიგებში აღირიცხნენ და შესაბამისი პრივილეგიებით სარგებლობდნენ.