iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნიკოლოზ აბაშიძე

ნიკოლოზ აპოლონის ძე აბაშიძე (დ. 13 ივნისი [ ძვ. სტ. 1 ივნისი], 1897, ხონი ― გ. 28 აპრილი, 1965, თბილისი) — ქართველი მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
1907–1917 წლებში სწავლობდა ხონის გიმნაზიაში. გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ ჩააბარა ვარშავის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში სამედიცინო ფაკულტეტზე. რევოლუციის შემდეგ სწავლა გააგრძელა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტზე, რომელიც დაამთავრა 1924 წელს.

1926 წლიდან 1935 წლამდე იყო ქ. ბათუმის შავი ჭირის საწინააღმდეგო სადგურის, რკინიგზის ლაბორატორიის და პორტის კარანტინის უფროსი. აჭარის მთავარ საავადმყოფოში ლაბორატორიის და პასტერის ქვესადგურის გამგე.

1935–1952 წლებში მუშაობდა ქ. თბილისის ბაქტერიოფაგები ს ინსტიტუტში საპასუხისმგებლო თანამდებობებზე. მას წილად ხვდა 1936 წელს დაეწყო ინსტიტუტის ახალი შენობის მშენებლობა საბურთალოზე: შეადგინა ინსტიტუტის პირველი საწარმოო გეგმა, რაც შემდგომ საფუძვლად დაედო ახალი ინსტიტუტის მშენებლობას; ასევე მისი მონაწილეობით მოხდა 1949 წელს საკავშირო ჯანსახკომის სამეცნიერო საბჭოში ამ გეგმის დაცვა და დამტკიცება. 1941 წლიდან მუშაობდა ბაქტერიოფაგის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილედ საწარმოო დარგში. იყო მეორე რანგის სამხედრო ექიმი.

1952–1965 წლამდე იყო საქართველოს რესპუბლიკის სერიოლოგიური ლაბორატორიის მთავარი ექიმი.

საწარმოო–ეპიდემიის საწინააღმდეგო მუშაობისათვის 1942 წელს დაჯილდოვდა სახელმწიფო ორდენით „საპატიო ნიშნით“, 1945 წელს მედლით „კავკასიის დაცვისათვის“, 1946 წელს მედლით „თავდადებული შრომისათვის დიდი სამამულო ომის პერიოდში 1941–1945 წწ.“

1961 წელს მიენიჭა საქართველოს დამსახურებული ექიმის წოდება. იყო სამეცნიერო შრომების და მონოგრაფიების ავტორი.
იოანე მოსხი

იოანე მოსხი (დ. 550— გ. 634) — ბიზანტიელი პროზაიკოსი, საეკლესიო მოღვაწე. მისი უაღრესად პოპულარული ნოველების კრებულს ბერძნულად ეწოდება „ლიმონარი“ („მდელო“), ქართულად — „სამოთხე“. როგორც ბერძნული „ლიმონარის“, ისე ქართული „სამოთხის“ დღესდღეობით ცნობილი უძველესი ხელნაწერები საუკუნისაა. გამოითქვა მოსაზრება, რომ „სამოთხე“ ბერძნულიდან კი არ თარგმნილა, არამედ ორიგინალურ ნაწარმოებთა კრებულია და ნოველები ერთიმეორეზე დამოუკიდებლად დაიწერა ბერძნულადაც და ქართულადაც ერთი და იმავე პირის, იოანე მოსხის მიერ. იოანე მოსხს ბიზანტიელები უწოდებდნენ მესხს, ანუ ქართველს.
საერთაშორისო მდინარეები

საერთაშორისო მდინარეები — მდინარეები, რომლებიც ორი ან რამდენიმე სახელმწიფოს ტერიტორიას კვეთენ. საერთაშორისო მდინარეებს იყენებენ ნაოსნობის, თევზჭერისა და სხვა მიზნებისათვის. თითოეული მოსაზღვრე სახელმწიფო ახორციელებს სუვერენიტეტს საერთაშორისო მდინარეების იმ მონაკვეთზე, რომელიც მის სახელმწიფო საზღვრის ფარგლებშია. განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმ საერთაშორისო მდინარეების რეჟიმის მოწესრიგებას, რომლებიც რამდენიმე სახელმწიფოს ტერიტორიაზე მიედინება და უშუალოდ ზღვას ერთვის. ჩვეულებრივ, ასეთი საერთაშორისო მდინარეების რეჟიმი განისაზღვრება დაინტერესებულ მონაპირე სახელმწიფოთა შეთანხმებით და მასზე ყველა სახელმწიფოს სავაჭრო გემების ცურვის თავისუფლებით.

ასეთი საერთაშორისო მდინარეებია დუნაი, კონგო, ამაზონი და სხვა. საერთაშორისო მდინარეების სხვადასხვაგვარი გამოყენებისა და მათ გაუჭუჭყიანებასთან ბრძოლის საკითხების შესათანხმებლად მონაპირე სახელმწიფოები ქმნიან სათანადო სპეციალურ კომისიებს.
საერთაშორისო სრუტეები

საერთაშორისო სრუტეები, ღია ზღვებს შორის მდებარე საერთაშორისო ნაოსნობისათვის გამოყენებული მსოფლიო წყალსავალი გზები (გიბრალტარი, ლა-მანში, პა-დე-კალე, სინგაპურისა და მაგელანის სრუტეები და სხვა), რომლითაც ტრანზიტული მიმოსვლის თავისუფლებით და სრული თანასწორობის საფუძველზე სარგებლობენ ყველა ქვეყნის სამოქალაქო, თუ სამხედრო და საფრენი აპარატები; ყველამ, ვინც საერთაშორისო სრუტეებით სარგებლობს, უნდა დაიცვას საერთაშორისო სრუტეების სამართლეებრივი რეჟიმი, რომელიც დადგენილია საერთაშორისო ჩვეულებებით, მონაპირე სახელმწიფოთა ხელშეკრულებებითა და კანონმდებლობებით. შავი ზღვისა და ბალტიის სრუტეებში სამხედრო ზღვაოსნობისათვის შესაბამისი საერთაშორისო ხელშეკრულებით განსაკუთრებული სამართლეებრივი რეჟიმია გათვალისწინებული.
ტანსაცმელი

ტანსაცმელი — სხეულის ხელოვნური საფარველი, რომლის ფორმებს განსაზღვრავს ეთნიკური ნორმები და ეკოლოგიური პირობები, სამეურნეო მდგომარეობა და ხალხთა შორის კულტურულ-ისტორიული კავშირი. ქვის ხანაში ადამიანმა ისწავლა ტყავის დამუშავება, ნაჭრების ერთმანეთზე გადაბმის ხერხი, უფრო გვიან აითვისა ქსოვის ტექნიკა.

ტანსაცმლის პირველყოფილი სახეა შეუკერავი ტანსაცმელი — მოსასხამები და სხეულის გარკვეული ნაწილების დასაფარავი ნაჭრები. პირველიდან განვითარდა სამხრე, მეორიდან — წელსქვედა სამოსელი. ფეხის უმარტივესი საფარავი საფუძვლად დაედო ფეხსაცმლის ფორმებს.

ტანსაცმლის ჩამოყალიბებაზე დიდი გავლენა მოახდინა კლიმატურმა პირობებმა. ტროპიკულ ქვეყნებში დამკვიდრდა ტეძოზე შემოსახვევი სამოსელი, ცივსა და არქტიკულ ქვეყნებში — ბეწვის ტანსაცმელი.

საზოგადოების განვითარების გარკვეულ ეტაპზე ერთმანეთს გაემიჯნა ქალისა და მამაკაცის, გათხოვილი და გაუთხოვარი ქალის, ყოველდღიური და სადღესასწაულო, რიტუალური, საქორწილო, სამგლოვიარო და სხვა ტანსაცმელი. გაჩნდა ტანსაცმლის პროფესიული და კლასობრივი სახეები. ძვ. ხალხებიდან სიშიშვლეს მხოლოდ ბერძნები არ ერიდებოდნენ, მაგრამ ბერძნულ გემოვნებას ბრძოლა გამოუცხადა ქრისტიანობამ, ბიზანტიაში დაიწყეს მძიმე ქსოვილისაგან შეკერილი სამოსლის ტარება, რომელშიც ადამიანის სხეული გაუჩინარდა. სხეულის წარმომჩენი სამოსელი უფრო მოგვიანებით გაჩნდა ევროპის ხალხებში, რასაც საფუძვლად დაედო ჩრდილოეთიდან და აღმოსავლეთიდან წამოსული ელემენტები — შარვალი და ხალათი.
სავეზირო

სავეზირო, სავაზირო, ვეზირთა საბჭო — მეფესთან არსებული სათათბირო და მმართველ-განმკარგულებელი ორგანო სათანადო სამოხელეო აპარატითურთ, მთავრობა გაერთიანებულ ფეოდალურ საქართველოში.

სახელმწიფო მმართველობის ცენტრალურმა აპარატმა, ვიდრე იგი სავეზიროს სახეს მიიღებდა, განვითარების დიდი გზა განვლო. საუკუნის დასაწყისში სავეზირო, როგორც მთავრობა, არ არსებობდა. მხოლოდ ერთი ვეზირის — მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელის სახელოა ამ დროს წყაროებში ფიქსირებული. მთავრობის ფუნქციას ასრულებდნენ „დარბაზის რიგის“ მაღალი თანამდებობის პირები მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდლის მეთაურობით. დავით აღმაშენებლის დროს ცენტრალური სამეფო ხელისუფლების შედარებით მწყობრი და დახვეწილი აპარატი შეიქმნა, რომელიც საუკუნის პირველ მეოთხედში სავეზიროს სახით ჩამოყალიბდა.

სავეზიროს წარმოშობამდე ვეზირი პირადად მეფეს მოახსენებდა მის საგანმგებლო უწყებაში არსებული მდგომარეობის შესახებ. ვეზირთა რაოდენობის ზრდასთან ერთად გაჩნდა მოთხოვნილება ვეზირთა შეთანხმებული მუშობისა, ერთიანი პოლიტიკის გატარებისა. სწორედ ამ მიზნით შეიქმნა სავეზირო, რომელიც უზრუნველყოფდა მეფისათვის ვეზირთა კოლექტიურ მოხსენებას და მეფის უმაღლესი განკარგულების თანახმად ვეზირთა მხრივ ქვეყნის შეთანხმებულ მართვას. სავეზიროში წინასწარ განიხილავდნენ იმ საკითხებს, რომლებიც სხვადასხვა უწყებას ეხებოდა და შეიმუშავებდნენ ერთიან პოლიტიკის ხაზს.

„ვეზირთა უპირველესად“ სავეზიროში მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელი ითვლებოდა. შემდეგ ერთმანეთს უფროს-უმცროსობის რიგით მისდევდნენ ათაბაგი, ამირსპასალარი, მანდატურთუხუცესი, მეჭურჭლეთუხუცესი, მსახურთუხუცესი, აგრეთვე ვეზირთა თანაშემწენი - საწოლის მწიგნობარი, ამილახორი, ამირეჯიბი, რომლებიც სათათბირო ხმის უფლებით სარგებლობდნენ. მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელს - პრემიერს ყვეფარი ეკითხებოდა, ყველა სამეზე მიუწვდებოდა ხელი, მათ შორის, სამხედრო, საფინანსო და საეკლესიო საქმეებზეც. მართვის ოპერატიულობისათვის ცალკე იყო გამოყოფილი „სამთა ვეზირთა“ ჯგუფი — ათაბაგი, ამირსპასალარი და მანდატურთუხუცესი და „ორთა ვეზირთა“ ჯგუფი — მეჭურჭლეთუხუცესი და მსახურთუხუცესი. „სამთა ვეზირთა“ ჯგუფი უფრო მეტი გავლენითა და პატივით სარგებლობდა და საფიქრებელია, რომ ქვეყნის საგარეოპოლიტიკური, სამხედრო და საშინაო საქმეების გფანხილვა ამ ვიწრო წრეში ხდებოდა. შედარებით გვიან უნდა იყოს შექმნილი „ორთა ვეზირთა“ ჯგუფი, რომელიც ძირითადად ქვეყნის საფინანსო-ეკონომიკურ მდგომარეობაზე ზრუნავდა.

მეფე სავეზიროს ეთათბირებოდა სახელმწიფოს უმნიშვნელოვანესი საქმეების გადაწყვეტის დროს — ქვეყნის თავდაცვის საკითხებზე, მტერზე ლაშქრობისას, ზავის ჩამოგდებისას და ა. შ.; მაგ., როდესაც საქართველოს სამეფოს მტერი დაესხა თავს, თამარ მეფემ მოუწოდა „ყოველთა ვეზირთა თვისთა და შეიქმნა გამორჩევა“. სავეზიროს სხდომა მეფის თავმჯდომარეობით მიმდინარეობდა. თუ მეფე არ იყო, თავმჯდომარეობდა „ვეზირთა უპირველესი“.

სავეზიროს კომპეტენცია და ავტორიტეტი ყოველთვის ერთნაირი არ იყო. მეფეს ძირითადად შეეძლო სავეზიროს საწინააღმდეგო გადაწყვეტილების მიღება, მაგრამ ეს მხოლოდ იშვიათ შემთხვევაშო ხდებოდა. სავეზიროში აშკარად შეიმჩნეოდა ცენტრალური საუწყებო დარგობრივი მმართველობის სისტემის საწყისები და ამ მხრივ იგი დარბაზს უპირისპირდებოდა. გაერთიანებული ფეოდალური საქართველოს დაშლასთან ერთად სავეზიროც მოიშალა.
სახელო

სახელო — თანამდებობა ძველ საქართველოში. მოხელის „გასაგებელი“ (საბა). „საჴელოი“ „ჴელიდან“ (იხ. ხელი) წარმოდგა. „სახელოთა სჯანი“ ანუ მართვა-გამგეობის საქმეთა წარმართვა მეფის საზრუნავს შეადგენდა. გაერთიანების ხანის საქართველოში (ნაწილობრივ გვიანდელ ფეოდალურშიც) ცენტრალური სამოხელეო აპარატი დარგებად იყო დაყოფილი (ვეზირი, სავეზირო). შემუშვდა სახელოთა სიმბოლური ნიშნები, რომელთაც გადასცემდა მეფე უწყებათა მთავარ მოხელეებს (მგ., ოქროს ლომისთავიან არგანსა და ხმალს — ამირსპასალარს, „თვალედ“ ბეჭედს — მოლარეთუხუცესს).

დასტურლამალით განსაზღვრულია სახელოების განაწესი, მათი „წესითა შემსგავსებითა“ გამგებლობა. დიდი სახელოები მსხვილ ფეოდალებს ეჭირათ (ხშირად ერთ კაცს რამდენიმე სახელო ეკავა). სახელო მოხელის შემოსავლის ფრიად მნიშვნელოვან წყაროს წარმოადგენდა, მის ერთგვარ საკუთრებად იყო მიჩნეული და ზოგჯერ კიდეც იყიდებოდა. ჩვეულებრივ სახელო მემკვიდრეობით გადადიოდა, რასაც აჯის საფუძველზე მეფე წყალობა-ბოძების სპეციალური აქტით განამტკიცებდა. „სახელოს გაცემის“ საბუთს მეფეს სახლთუხუცესი წარუდგენდა. დაკანონებული იყო სახელოს „სისხლი“ მოხელის დაჭრისა და მკვლელობის საგანგებო საზღაური. საფეოდალოებში სახელმწიფოსაგან განკერძოებული სახელოები არსებობდა.
ეთნოგენეზი

ეთნოგენეზი ( — ხალხი, — წარმომავლობა) — ამა თუ იმ ხალხის ერად ჩამოყალიბების ხანგრძლივი ისტორიული პროცესი. მეცნიერება იცნობს ორი სახის ეთნოგენეზს — პირველი გულისხმობს ხალხის ისტორის საწყის სტადიას, როდესაც ერთ გეოგრაფიულ გარემოში მცხოვრებ მონათესავე და ზოგჯერ არამონათესავე ტომებს უყალიბდებათ საერთო ნიშნები, საერთო ენა, კულტურა სამეურნეო ტრადიციები, მსოფლაღქმა — ყოველივე ის რაც ერთობლიობაში ეროვნულ თვითშეგნებას განსაზღვრავს.

მეორე ტიპის ეთნოგენეზი ახალი დროის მოვლენაა, იგი შეიძლება განვითარდეს მიგრაციების შედეგად, უკვე ჩამოყალიბებული ეთნოსთა ასიმილაცისა და კონსოლიდაციის გზით. მაგალითად, ამერიკელი ხალხის ფორმირებაში მონაწილეობა მიიღო ევროპულმა, აზიურმა, და აფრიკულმა ეთნოსებმა. შესაძლებელია პირიქითაც მოხდეს, უკვე ჩამოყალიბებული ეთნოსის შიგნით მოხდეს ახალი ეთნოსის წარმოშობა.

მკვლევართათვის შედარებით იოლია ასეთი „ახალგაზრდა“ ეთნოსების ჩამოყალიბების პროცესებზე დაკვირვება, რადგან ასეთ შემთხვევაში მათ განკარგულებაშია უამრავი დადასტურებული ფაქტი, წერილობითი, ზეპირი, ყოფითი და სხვა სახის ისტორიული წყარო. ამის საპირისიროდ, უაღრესად რთულია ძველი ხალხების ეთნოგენეზის კვლევა, რადგან საამისოდ პირდაპირი, უეჭველი მოწმობები მეცნიერებას არ გააჩნია. სწორედ ამიტომ ძველი ხალხების ეთნოგენეზს მეცნიერები ერთდროულად რამდენიმე დისიპლინის შესაყარზე იკვლევენ.
ფეხი

ფეხი — ადამიანის ფეხი შედგება შემდეგი ძვლებისგან: ბარძაყის ძვალი, კვირისტავი, წვივის დიდი ძვალი, წვივის მცირე ძვალი, ქუსლის ძვალი და ტერფის ძვლები. თავის მხრივ ეს ძვლები შედგებიან: ძვლისსაზრდელისაგან, მკვრივი ძვლის ფენისაგან, ფოროვანი ქსოვილისაგან, არხებისაგან, ძვლის წითელი და ყვითელი ტვინებისაგან.

ფეხის კუნთებია: ბარძაყის სწორი; თერძის კუნთი, დუნდულა, ბარძაყის ორთავა და წვივის სამთავა კუნთები
თავი

თავი — ორგანიზმის ნაწილი, რომელიც ჩვეულებრივ მოიცავს ყურებს, ტვინს, შუბლს, ლოყას, ნიკაპს, თვალებს, ცხვირსა და პირს, სადაც თითოეული ასრულებს სხვადასხვა ფუნქციას, როგორიცაა ხედვის, სმენის, ყნოსვისა და გემოს ფუნქციებს. ზოგიერთ ძალიან მარტივ (პრიმიტიულ) ცხოველს (ცოცხალ არსებას) შეიძლება თავი არ ჰქონდეს, მაგრამ ბევრ ორმხრივი სიმეტრიის მქონე ცხოველს (ბილატერალურ არსებას), ზომის მიუხედავად, აქვს.

ცხოველებში თავი ევოლუციური ტენდენციით განვითარდა, რომელიც ცეფალიზაციის სახელითაა ცნობილი. ორმხრივი სიმეტრიის მქონე ცხოველებში ნერვული ქსოვილი წინა არეში კონცენტრირდება და ინფორმაციის დამუშავებაზე პასუხისმგებელ სტრუქტურებს ქმნის. ბიოლოგიური ევოლუციის გზით, გრძნობის ორგანოები და კვების სტრუქტურები ასევე წინა არეშია კონცენტრირებული და ერთად ქმნიან თავს.

ადამიანის თავი
ადამიანის თავის წინა ნაწილს სახე ეწოდება, ცხოველის — დინგი ან დრუნჩი. თავი სხეულს უერთდება კისრით. კისერი ადამიანს თავის შემობრუნებისა და სივრცეში გარკვეული პოზიციის დაკავების საშუალებას აძლევს.

ადამიანის თავი ანატომიური ერთეულია, რომელიც შედგება თავის ქალის, ენისქვეშა ძვლისა და კისრის მალებისგან. თავის ქალა შედგება ტვინის კოლოფისგან, რომელიც მოიცავს თავის ქალის ღრუს და სახის ქალასგან, რომელიც მოიცავს ასევე მანდიბულებს. ტვინის კოლოფში რვა ძვალია, ხოლო სახის ქალაში მოცემულია თოთხმეტი ძვალი.
ვეზირი

ვეზირი, ვაზირი ( — ვაზირუნ, მინისტრი) — მინისტრებისა და დიდმოხელეთა ტიტული მრავალ მუსლიმანურ სახელმწიფოში. სიტყვა წარმოიშვა ძველი სემიტური ---დან, რაც დამხმარეს ან მოხელეს ნიშნავდა; ვეზირის სახელო პირველად გვხვდება სასანიანთა სპარსეთის სახელმწიფო წყობილებაში, საიდანაც იგი გადაიღეს აბასიანთა დინასტიის არაბმა ხალიფებმა. ვეზირს სხვადასხვა ქვეყანაში განსხვავებული მნიშვნელობა და ფუნქციები ჰქონდა. ზოგ ქვეყანაში რამდენიმე ვეზირი იყო, ზოგან კი — ერთი (სახალიფოში, სელჩუკთა სამეფოში). ზოგჯერ ვეზირად რომელიმე პროვინციის გამგებელიც იწოდებოდა. ოსმალეთის იმპერიაში დიდი ვეზირი სათავეში ედგა მთავრობას, სულთნის სახელით გამოსცემდა ფირმანებს, ხელ აწერდა საზავო ხელშეკრულებას.

ვეზირი საქართველოში
დღესდღეობით ქართულ ისტორიოგრაფიაში არსებობს ვეზირი/ვეზირების გაგების ორი მიდგომა. ერთნი თვლიან, რომ საქართველოში არსებობდა რამდენიმე ვეზირი, ხოლო მეორეთა აზრით, მხოლოდ ერთი — ჭყონდიდელ-მწიგნობართუხუცესი — ატარებდა ვაზირის (მეფის მრჩეველის) სტატუსს.

ვეზირები
გაერთიანებულ ფეოდალურ საქართველოში ვეზირი ხელმძღვანელობდა ცენტრალური სახელმწიფოს მმართველობის ერთ-ერთ უწყებას (სამხედრო, საპოლიციო, საფინანსო-სამეურნეო და სხვა).

სულ ექვსი ვეზირი იყო: მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელი, ათაბაგი, ამირსპასალარი, მანდატურთუხუცესი, მეჭურჭლეთუხუცესი და მსახურთუხუცესი. მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელი იყო უფროსი ვეზირი - სავეზიროს თავმჯდომარე. პირველი პირი მეფის შემდეგ. დანარჩენები იყოფოდნენ „სამთა ვაზირთა“ (ათაბაგი, ამირსპასალარი, მანდატურთუხუცესი) და „ორთა ვაზირთა“ (მეჭურჭლეთუხუცესი, მსახურთუხუცესი) ჯგუფებად. პირველი ჯგუფი დიდი დარბაზობის, ვაზირობისა და პურობის დროს მეტი უპირატესობით სარგებლობდა, ვიდრე მეორე. ვეზირთა ინსტიტუტის არსებობდა დამოწმებულია გიორგი -ის სამართალში.

 საუკუნიდან ტერმინი „ვეზირი“ ორგვარი მნიშვნელობით იხმარება. „ვეზირი“ ეწოდება მმართველობის ცენტრალური აპარატის ყველა მოხელეს; ამასთან, საქართველოს სამეფო-სამთავროებში მეფისა თუ მთავრის კარზე დაწესდა თანამდებობა ერთი ვეზირისა, რომელიც მეფის პირველი მოხელე იყო. - საუკუნეების მიჯნაზე ვეზირი, ვახტანგ მეფის დასტურლამალის მიხედვით, ირანის საოკუპაციო ხელისუფლების მოხელეა ქართლის სამეფო კარზე. საუკუნეში, ქართლ-კახეთის გაერთიანების შემდეგ, ვეზირის სახელომ თანდათანობით დაკარგა მნიშვნელობა და იგი მოისპო.

ვეზირი
შოთა მესხიას აზრით, საქართველოს სამოხელეო სისტემაში თავისი ისტორიის განმავლობაში არსებობდა მხოლოდ ერთი მოხელე — მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელი, რომელიც ატარებდა ვეზირის სტატუსს.
კონსტანტინოპოლის მართლმადიდებელი ეკლესია

კონსტანტინოპოლის მართლმადიდებელი ეკლესია, ოფიციალურად კონსტანტინოპოლის მსოფლიო საპატრიარქო — ავტოკეფალური, მართლმადიდებლური, სამოციქულო ეკლესია. პირველი ადგილი უკავია მართლმადიდებელ ეკლესიათა დიპტიქში. დაარსებულია ანდრია პირველწოდებულის მიერ. შეიქმნა ბიზანტიის იმპერიის ყოფილი დედაქალაქის, კონსტანტინოპოლის ეპარქიის ბაზაზე, რამაც განაპირობა მისი ეპისკოპოსის (451 წლიდან პატრიარქის) წამყვანი მდგომარეობა მართლმადიდებელი ეკლესიის როგორც ეკლესიის დოგმატიკურ-საკულტო, ასევე საეკლესიო-ორგანიზაციულ ურთიერთობებში. 1453 წელს კონსტანტინოპოლის ოსმალეთის მიერ დაპყრობისა და ბიზანტიის იმპერიის დაცემის შემდეგ კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს ჩამოსცილდა მთელი რიგი ეკლესიები, რომლებიც ავტოკეფალური გახდნენ. ოსმალებმა კონსტანტინოპოლის პატრიარქს მიანიჭეს სრული დამოუკიდებლობა საეკლესიო საქმეებში და სამოქალაქო უფლება მართლმადიდებელ მოსახლეობაზე სახელმწიფოს ფარგლებში. 1922 წელს კონსტანტინოპოლის ეკლესიის შემადგენლობაში შეიქმნა 4 ეპარქია აშშ-ში, დასავლეთ ევროპაში დაინიშნა ეგზარქოსი ფიატირის მიტროპოლიტის ტიტულით. 1924 წელს შეიქმნა 2 ეპარქია ავსტრალიაში. ვინაიდან კონსტანტინოპოლის მართლმადიდებელი ეკლესია თანამედროვე ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიების უმეტესობის დედა ეკლესიას წარმოადგენს, მას განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს მართლმადიდებელ ეკლესიათა შორის. კონსტანტინოპოლის პატრიარქი ატარებს — („პირველი თანასწორთა შორის“) ტიტულს და იწოდება „კონსტანტინოპოლის მთავარეპისკოპოსად და მსოფლიოს პატრიარქად“ და მართლმადიდებელი ქრისტიანების მსოფლიო წარმომადგენლად და სულიერ ლიდერად ითვლება.
ელადის მართლმადიდებელი ეკლესია

ელადის მართლმადიდებელი ეკლესია — ავტოკეფალური, მართლმადიდებლური, სამოციქულო ეკლესია. უკავია პირველი ადგილი მართლმადიდებელი ეკლესიის დიფტიქში. აქვს სახელმწიფო რელიგიის სტატუსი. მისი უფლებები ვრცელდება საბერძნეთის ბალკანეთის ომამდელ (1912–1913) საზღვრებში, საბერძნეთის დანარჩენი ტერიტორია ეკუთვნის კონსტანტინოპოლის მართლმადიდებელ ეკლესიას. მიუხედავად ამისა, მისი ეპარქიების უმეტესი ნაწილი დე ფაქტო შედის საბერძნეთის ეკლესიის ადმინისტრაციაში. ეს შეთანხმება ათენის და კონსტანტინოპოლის ეკლესიებს შორის მიღებულია პრაქტიკული მიზეზების გამო.

ურთიერთობა სახელმწიფოსა და ეკლესიას შორის
საბერძნეთის კონსტიტუცია მართლმადიდებელ ეკლესიას ანიჭებს სახელმწიფო რელიგიისს სტატუსს და აყენებს სხვა რელიგიებთან მიმართებაში უპირატეს მდგომარეობაში. ეს აძლევს საშუალებას ეკლესიას იქონიოს მიწები და საკუთრება, ასევე ეკლესიის მსახურებს სახელმწიფო უხდის ხელფასს, დაახლოებით იმ ოდენობით, როგორც მასწავლებლებს. მისი სტატუსის წყალობით ეკლესიის კანონიკური სამართალი აღიარებული სახელმწიფოს მიერ. ეს რეგულირდება საბერძნეთის ეკლესიის კონსტიტუციით, რომლის კანონად მიღებასაც პარლამენტმა მხარი დაუჭირა. საეკლესიო ქორწინება და ნათლობა აღიარებულია ოფიციალურ დოკუმენტებად. სახელმწიფოსა და ეკლესიას შორის ურთიერთობას არეგულირებს განათლების, ცხოვრების მანძილზე სწავლების და რელიგიურ საქმეთა სამინისტრო.

ისტორია
საბერძნეთი წარმოადგენდა ადრეული ქრისტიანობის ცენტრს. საპატრიარქოების ჩამოყალიბების შემდეგ ის დაექვემდებარა კონსტანტინოპოლის პატრიარქს. მეფე ოტოს პოლიტიკური გადაწყვეტილებით, საბერძნეთის ეკლესიამ ავტოკეფალია 1833 წელს გამოაცხადა. აღიარება მან მხოლოდ 1850 წელს მიიღო.
ეგვიპტის ქალაქები

სტატიაში წარმოდგენილია ეგვიპტის ქალაქების სია:

6 ოქტომბერი
აბუ-ქირქასი
აბუთიგი
ახმიმი
აქორისი
ალამეინი
ალექსანდრია
ამარნა
ანტიოპოლისი
ელ-არიში
ასუანი
ასიუტი
ბალუანა
ბენი-ჰასანი
ბანი-მაზარი
ბანი-სუაფი
კაირო
ქუზეა
დაირუტი
დაჰლა
დამანჰური
დუმიატი
დეირ-ელ-ბარშა
დეირ-მავასი
დენდერა
დისუქი
ფაიუმი
ფათეჰი
განაიემი
გირგა
გიზა
ჰალაიბი
ჰამრაჰ-დავნი
ჰელუანი
ჰერმოპოლისი
ჰურგადა
იდვა
ისმაილია
ქაფრ-ელ-დავარი
ელ-ხარგა
ქომ-ომბო
ლუქსორი
მაგჰაგჰა
ელ-მაჰალა-ელ-ქუბრა
მალავი
მანფალუტი
ელ-მანსურა
მარაჰა
მათაი
მარსა-მატრუჰი
მანია
მით-გამრი
ნეგ-ჰამადანი
ნოუბარია
ოქსირინჰი
საფაგა
პორტ-საიდი
რაშიდი
წმინდა ეკატერინე
სამალუტი
სადფა
სივა
სანბელავენი
შარმ-ელ-შეიხი
შიბინ-ელ-ქუმი
შიბინ-ელ-კანატირი
შუბრა-ელ-ჰეიმა
სუჰაგი
სუეცი
ტაბა
ტაჰტა
ტანტა
ელ-ტური
ტიმა
ზაკაზიკი
ზიფთი
ოცეოლა, სემინოლების ბელადი

ოცეოლა, სემინოლების ბელადი — ისტორიული და სათავგადასავლო ჟანრის რომანი, რომლის ავტორიც არის ტომას მაინ რიდი. წიგნში აღწერილია ინდიელთა განმათავისუფლებელი ბრძოლა, რომლის მიზნები და იდეებიც ყოველთვის აღგზნებდა „კაპიტან მაინ რიდს“.

პერსონაჟები
ოცეოლა - მთავარი მოქმედი გმირი, ინდიელთა ერთ-ერთი ტომის, სემინოლების ბელადი
ჯორჯ რენდოლფი - ოცეოლას ამერიკელი მეგობარი
მაიუმი - ოცეოლას და, მომავალში ჯორჯის მეუღლე
ვირჯინია - ჯორჯის და, მაიუმის მეგობარი
არენს რინგლოდი - ბოროტი და საშინელი პიროვნება
მონადირე ჰიკმენი - ჯორჯის მოხუცი და ერთგული მეგობარი
შავი ჯეკი - ჯორჯის ერთგული მეგობარი და მონა
ყვითელი ჯეკი - რენდოლფების ოჯახის მონა, ადამიანი, მულატი, რომელიც ვერ იტანს თეთრკანიანებს და რამდენიმეჯერ გადაურჩა საზარელ სიკვდილს
ჰაჯ-ევა - ინდიელების შეშლილი დედოფალი, რომელიც ხანდახან საღ გონებაზე იყო და ბევრჯერ გადაარჩინა ჯორჯი სიკვდილს

ამის გარდა, წიგნში გვხვდებიან სხვადასხვა პერსონაჟები: ჯორჯისა და ვირჯინიას მშობლები, ვირჯინიას მეუღლე, ოცეოლასა და მაიუმის დედა და ასევე სხვადასხვა ნაკლებ მნიშვნელოვანი პერსონაჟები.
სივა (ოაზისი)

სივა — ქალაქი ეგვიპტეში. წარმოადგენს ოაზისების ჯგუფს ლიბიის უდაბნოს ჩრდილოეთ ნაწილში. ქალაქი 50 კილომეტრითაა დაცილებული ლიბიას, 560 კილომეტრით კი ქვეყნის დედაქალაქ კაიროს. 2008 წლის მდგომარეობით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 7 000 ადამიანს, ქალაქის აგლომერაციაში ცხოვრობს 23 000 ადამიანი. სივა მატრუჰის მუჰაფაზის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ქალაქია.

სივა მდებარეობს დაახლოებით 60 კმ სიგრძისა და დაახლოებით 16 კმ სიგანის ქვაბულში, ზღვის დონიდან 20-30 მ დაბლა. ბევრია პატარა ტბა და მლაშობი. საავტომობილო გზებითა და საქარავნო ბილიკებით უკავშირდება ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროს და ნილოსის ხეობას. კულტივირებულია ფინიკის პალმა, ქერი, პარკოსნები. მარილის მოპოვება.

კლიმატი
სუეცი

სუეცი — ქალაქი ეგვიპტეში. მდებარეობს სუეცის ყურის ნაპირებთან. ქალაქში არის მეტროსადგური. ეგვიპტესთვის ქალაქს უდიდესი საპორტო დანიშნულება აქვს. მოსახლეობა 478 553 ადამიანს შეადგენს. წარმოადგენს სუეცის მუჰაფაზის ადმინისტრაციულ ცენტრსა და უმნიშვნელოვანეს ქალაქს.

კლიმატი
დაძმობილებული ქალაქები
სკოპიე, ჩრდილოეთი მაკედონია
ელ-ზაკაზიკი

ელ-ზაკაზიკი — ქალაქი ეგვიპტეში. 76 კილომეტრითაა დაცილებული ქვეყნის დედაქალაქ კაიროს. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში, მდინარე ნილოსის დელტაში. ქალაქს დიდი მნიშვნელობა აკისრია ქვეყნის ცხოვრებაში. ელ-ზაკაზიკში არის ალ-აზჰარის უნივერსიტეტი. მოსახლეობა შეადგენს 279 000 ადამიანს. წარმოადგენს შარკიის მუჰაფაზის ადმინისტრაციულ ცენტრს. სამდინარო პორტი მდინარე ნილოსის მარჯვენა ნაპირზე.
სავარცხელა

სავარცხელა — მცენარეთა გვარი ნემსიწვერასებრთა ოჯახისა. ერთწლოვანი ან მრავალწლოვანი ბალახებია. ფრთისებრი ან ფრთისებრ განკვეთილი ფოთლები აქვთ.

80-ზე მეტი სახეობა გავრცელებულია ევრაზიასა და ხმელთაშუაზღვისპირეთში. საქართველოში 5 სახეობაა, მათგან1 კავკასიის ენდემია. ჩვენში სავარცხელა იზრდება გზის პირებზე, ბალახოვან ფერდობებზე, უროიანებსა და ყანებში, ღორღიან ადგილებსა და მშრალ მდელოებზე. მთისწინებიდან მოკიდებული სუბალპურ სარტყლამდე.

მისი მწვანე ნაყოფის საგდულები ქვედა ნაწილში სპირალურად იგრიხება, ტენიან ამინდში კი იშლება და მიწაში ეფლობა.

სურათები
სავარცხლურები

სავარცხლურები — ზღვის უხერხემლო ცხოველთა კლასი ნაწლავღრუიანთა ტიპისა (ზოგჯერ განიხილავენ დამოუკიდებელ ტიპს).

სავარცხლურები თავისუფლად მცხოვრები ცხოველებია. მოძრაობენ სხეულის ზედაპირზე მერიდიანულად 8 რიგად განლაგებული მოსასმელი ფირფიტებით ანუ სავარცხლებით. აქვთ გამჭვირვალე, პარკის მსგავსი სხეული, რომლის ერთ ბოლოზე პირია განლაგებული, მეორეზე — წონასწორობის ორგანო. ზოგს 2 საცეცი აქვს, რომლებიც დაგრძელება-დამოკლების უნარის გამო მათ საკვების მოპოვებაში ეხმარება. პირიდან საკვები გადადის ხახაში, შემდეგ კუჭში, საიდანაც პერიფერიისაკენ მიემართება რადიალური და მერიდიანული არხების მთელი სისტემა, რომელიც ყრუდ ბოლოვდება. სხეულის კედელსა და ნაწლავს შორის გამჭვირვალე ლაბოვანი ნივთიერების შრეა (მეზოგლეა).

სავარცხლურები ჰერმაფროდიტები არიან. იკვებებიან წვრილი პლანქტონური ცხოველებით. სავარცხლურების უმრავლესობა მსურავ ცხოვრებას ეწევა, ზოგი ფსკერზე დაცოცავს. ცნობილია სავარცხლურების 100-ზე მეტი სახეობა. ზოგს ფოსფორული ნათება ახასიათებს.
სავეკუოს მღვიმე

სავეკუოს მღვიმე — კარსტული მღვიმე საქართველოში, ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე ზანის ხეობის მარცხენა ფერდობზე, ზღვის დონიდან 230 მ სიმაღლეზე. გამომუშავებულია ნეოგენური ასაკის
კონგლომერატებსა და ქვიშაქვებში. მღვიმე სამსართულიანია, მთავარი (პირველი) დერეფნის სიგრძე 200 მ. სტალაქტიტური ნალექებით ღარიბია. გაედინება პატარა ნაკადული.
სავენახო

სავენახო — ქართული პოეტური ფოლკლორის სახეობა, მევენახეობა-მეღვინეობასთან დაკავშირებული უძველესი ლექს-სიმღერები. სრულდებოდა როგორც გუნდურად, ისე ინდივიდუალურად. სპეციფიკურია დასავლეთ საქართველოს სავენახო ლექს-სიმღერები, რომლებიც ზოგიერთ კუთხეში „აგიდელას“ სახელწოდებით იყო ცნობილი, უმთავრესად ნადური შრომის დროს სრულდებოდა და მოიცავდა დრამატულ-თეატრალურ პლასტებს. სავენახოს პოეტური ტექსტი ძირითადად გარითმულია, იშვიათად ურითმოც გვხვდება.
UTC+02:00

+02:00 — სასაათო სარტყელი, რომელიც შეესაბამება შემდეგ ქვეყნებს:

სტანდარტული დრო (მთელი წელი)
ევროპა

კალინინგრადის ოლქი

ცენტრალური აფრიკის დრო

(ნაწილობრივ ეკუთვნის)
ზემო ლომამის პროვინცია
ზემო უელეს პროვინცია
ზემო კატანგის პროვინცია
აღმოსავლეთ კასაის პროვინცია
იტურის პროვინცია
კასაის პროვინცია
ლომამის პროვინცია
ლუალაბის პროვინცია
ლულუის პროვინცია
მანიემის პროვინცია
ქვემო უელეს პროვინცია
სანკურუს პროვინცია
ჩრდილოეთი კივუს პროვინცია
ტანგანიიკის პროვინცია
ჩოპოს პროვინცია
სამხრეთი კივუს პროვინცია

სტანდარტული დრო (დროის ცვლილება ზამთრობით)
აღმოსავლეთ ევროპის დრო

(ალანდის კუნძულების ჩათვლით)

ტერიტორიები, რომლებსაც შედარებით განსხვავებული დროის სისტემა აქვს

ქვეყნები, რომლებიც ზაფხულობით სხვა დროის სარტყელში გადადიან
ცენტრალური ევროპის ზაფხულის დრო

(ბრიტ)

, მოიცავს:
შპიცბერგენი და იან-მაიენი, ბუვეს კუნძული

- არ მოიცავს კანარის კუნძულებს