iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
პირუვატის დეკარბოქსილირება

პირუვატის დეკარბოქსილირება ან პირუვატის დაჟანგვა, ასევე ცნობილი როგორც ან პირუვატის ჟანგვითი დეკარბოქსილირება, წარმოადგენს პირუვატის გარდაქმნას აცეტილ--ად - პირუვატ დეჰიდროგენაზული ფერმენტული კომპლექსის მონაწილეობით.

პირუვატის დაჟანგვა არის საფეხური, რომელიც ერთმანეთთან აკავშირებს გლიკოლიზს და კრებსის ციკლს. გლიკოლიზის პროცესში ერთი გლუკოზის მოლეკულა (6 ნახშირბადი) იყოფა 2 პირუვატად (თითოში 3 ნახშირბადი). ამის გამო, პირუვატის ჟანგვითი დეკარბოქსილირების ორი რეაქციით, გლუკოზის თითოეული მოლეკულისთვის,წარმოიქმნება 2 აცეტილ- მოლეკულა, რომელიც შემდეგ შეიძლება ჩაერთოს კრებსის ციკლში.

პირუვატდეჰიდროგენაზას კომპლექსი აკატალიზებს პირუვატის დეკარბოქსილირებას, რის შედეგადაც სინთეზირდება აცეტილ-, აღდგება და გამოიყოფა 2. ეუკარიოტებში ეს ფერმენტული კომპლექსი არეგულირებს პირუვატის მეტაბოლიზმს და უზრუნველყოფს გლუკოზის ჰომეოსტაზს აბსორბციული და პოსტაბსორბციული მეტაბოლიზმის დროს. ვინაიდან კრებსის ციკლი მიტოქონდრიონის მატრიქსში მიმდინარეობს, ციტოზოლში გლიკოლიზის დროს წარმოქმნილი პირუვატი აერობულ პირობებში პირუვატის გადამტანის მეშვეობით ტრანსპორტირდება მიტოქონდრიონში.

პირუვატის ჟანგვითი დეკარბოქსილირების პროცესი
პირუვატის ჟანგვითი დეკარბოქსილირება მიმდინარეობს მიტოქონდრიონის მატრიქსში მულტიფერმენტული კომპლექსის საშუალებით, რომელსაც პირუვატდეჰიდროგენაზულუ კომპლექსი ეწოდება. პირუვატდეჰიდროგენაზული კომპლექსი შეიცავს სამ ფერმენტს (პირუვატდეჰიდროგენაზა - 1; დიჰიდროლიპოატაცეტილტრანსფერაზა - 2; და დიჰიდროლიპოატდეჰიდროგენაზა - 3) და ხუთ კოფერმენტს: თიამინდიფოსფატს (თდფ), ლიპოის მჟავას (ლმ), ფლავინადენინდინუკლეოტიდს (ფად), ნიკოტინამიდადენინდინუკლეოტიდს (ნად+) და --ს. პირუვატის ჟანგვითი დეკარბოქსილირება მოიცავს ხუთ რეაქცია. ამ რეაქციების შედეგად პირუვატი ჯერ განიცდის დეკარბოქსილირებას (გამოიყოფა 2), შემდგომი რეაქციებით კი ის უკავშირდება კოენზიმ -ს და მიიღება აქტიური აცეტატი (აცეტილ-), ხოლო აღდგება 2-ად.

პირუვატის ჟანგვითი დეკარბოქსილირების შეჯამებული ტოლობა შემდეგია:

 + + + → - + + 2

რეაქცია თავისუფალი ენერგიის შემცირებით მიმდინარეობს და პრაქტიკულად შეუქცევადია.

პირუვატდეჰიდროგენაზას რეგულირება
პირუვატდეჰიდროგენაზული კომპლექსი რეგულირდება ორი გზით. პირველში - რეაქციის ორი პროდუქტი, აცეტილ- და , კონკურენტულად აინჰიბირებენ კომპლექსს. მეორე - კომპლექსი განიცდის ფოსფორილირებას და დეფოსფორილირებას. დეფოსფორილირებული კომპლექსი აქტიურია, ხოლო ფოსფორილირებული ინაქტიური. ინაქტივაცია ხორციელდება 2+ და ატფ-დამოკიდებული პროტეინკინაზას საშუალებით, რომელიც მჭიდროდ არის დაკავშირებული კომპლექსთან. ინაქტივაციას ახდენს 2+ 2+ - დამოკიდებული ფოსფოპროტეინფოსფატაზა, რომელიც ასევე დაკავშირებულია კომპლექსთან.

თავისუფალი - და + აინჰიბირებენ პროტეინკინაზას. აქედან გამომდინარე, მიტოქონდრიებში /+ და / თანაფარდობის ნებისმიერი მიზეზით გაზრდა, შედეგად კი + და დონის შემცირება იწვევს კომპლექსის ინაქტივაციას კინაზური რეაქციის სტიმულაციის გამო. ამასთან ერთად, პირუვატი, ფერმენტის სუბსტრატი, არის პროტეინკინაზაც ძლიერი ინჰიბიტორი, ასე რომ ქსოვილში პირუვატის დონის მომატებისას ინჰიბირდება კინაზა და კომპლექსი მაქსიმალურად აქტიურია.
საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსი

საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსი — სისხლის სამართლის  მთავარი წყარო და ერთადერთი ნორმატიული აქტი, რომელიც ადგენს დანაშაულს და დანაშაულებრივი ქმედებების დასჯას საქართველოს ტერიტორიაზე.

საქართველოს მოქმედი სისხლის სამართლის კოდექსი მიღებულ იქნა 1999 წლის 22 ივლისს საქართველოს პარლამენტის მიერ, გამოქვეყნდა 1999 წლის 13 აგვისტოს და ხელმოწერილია საქართველოს პრეზიდენტის ედუარდ შევარდნაძის მეირ.

საქართველოს სისხლის სამართლის კანონმდებლობა
საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსი ადგენს სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის საფუძველს, განსაზღვრავს, თუ რომელი ქმედებაა დანაშაულებრივი, და აწესებს შესაბამის სასჯელს ან სხვა სახის სისხლისსამართლებრივ ღონისძიებას.

სისხლის სამართლის კოდექსის სტრუქტურა
საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსი დაყოფილია ორ ნაწილად: ზოგადი და კერძო ნაწილებად, რომლებიც ორგანულადაა დაკავშირებული ერთმანეთთან და ერთ მთლიანობას ქმნის.

სისხლის სამართლის ზოგად ნაწილში მოცემულია დანაშაულის ყველა შემადგენლობისათვის საერთო ცნებები და ნიშნები, პრინციპები და ინსტიტუტები, ხოლო კერძო ნაწილში განსაზღვრულია დანაშაულთა ცალკეული სახეები და მითითებულია სასჯელის კონკრეტული სახეები, რომელიც გამოყენებულ უნდა იქნეს მისი ჩადენისათვის.

კერძო ნაწილი დაყოფილია კარებად, ხოლო კარები თავებად. კარებში დანაშაული დაჯგუფებულია გვარეობითი ობიექტის მიხედვით, ხოლო თავებში დაჯგუფებულია - სახეობით ობიექტებად.

ზოგადი ნაწილი მოიცავს 6 კარს, 18 თავს და 1-1077 მუხლებს. ზონადი ნაწილის მუხლები განსაზღვრავენ სისხლის სამართლის ზოგად პრინციპებსა და დებულებებს, სისხლის სამართლის კანონის მოქმედებას დროში და სივრცეში, დანაშაულის ცნებასა და კატეგორიებს , სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობას დაქვემდებარებულ პირებს, მართლწინააღმდეგობის გამომრიცხველ გარემოებებს (აუცილებელი მოგერიება, დამნაშავის შეპყრობა, უკიდურესი აუცილებლობა და ა. შ.) და ბრალის გამომრიცხველ გარემოებებს (შეურაცხაობა, შეზღუდული შერაცხადობა, შეცდომა და ა. შ.), დებულებებს, რომლებიც ეხება დაუმთავრებელ დანაშაულს, დანაშაულებრივი ქმედებას, დანაშაულში თანამონაწილეობას, სასჯელს, მის სახეებს, მიზნებსა და დანიშვნის წესს, შემთხვევებს, როდესაც პირი შეიძლება გათავისუფლდეს სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობისა და სასჯელისაგან.

კერძო ნაწილი მოიცავს 8 კარს, 29 თავს და108-413 მუხლებს და აღწერს კონკრეტული დანაშაულის ელემენტებს, აგრეთვე ჩამოთვლის სასჯელის სახეებს მათი ჩადენის შემთხვევაში.
წვიმების ზღვა

წვიმების ზღვა  — მთვარის ზღვა, რომელიც მდებარეობს მთვარის ხილულ მხარეზე.

წვიმების ზღვა წარმოიქმნა დიდი მეტეორიტის ან კომეტის დაცემის შედეგად ადრე იმბრიულ პერიოდში (დაახლოებით 3.85 მილიარდი წლის წინ). ლავით შევსებისას კრატერის ფსკერი თანდათანობით გასწორდა, რის შედეგადაც წარმოიქმნა შედარებით ბრტყელი ზედაპირი 829 ათასი კმ² ფართობით. ზღვის ფსკერი არც თუ ისე გლუვია, უფრო ტალღოვანია, რაც ალბათ იმაზე მიუთითებს, რომ ლავამ დარტყმის აუზი არაერთხელ დატბორა.

ზღვის დიამეტრია 1123 კმ, შესაბამისად, წვიმების ზღვა არის სიდიდით მესამე (ქარიშხლების ოკეანისა და ცივი ზღვის შემდეგ) მთვარის ზღვა და დარტყმის ზემოქმედებით წარმოშობილი მეოთხე უდიდესი სტრუქტურა მზის სისტემაში.

ზღვის აუზი გარშემორტყმულია მთების სამი კონცენტრული ქედით, გარე ქედი იზრდება მიმდებარე ზედაპირიდან 7 კმ-მდე სიმაღლეზე. იმის გათვალისწინებით, რომ წვიმების ზღვის სიღრმე დაახლოებით 5 კმ-ია, სიმაღლეთა სხვაობა 12 კმ-ს აღწევს. გარე ქედის დიამეტრი 1300 კმ-ია. სელენოგრაფიულად მასში გამოიყოფა სამი დამოუკიდებელი სერი: სამხრეთით კარპატები, სამხრეთ-დასავლეთით აპენინები და აღმოსავლეთით კავკასიონი. ჩრდილოეთით და დასავლეთით მთების რგოლის ქედი გაცილებით ნაკლებად არის გამოხატული. ზღვის მიმდებარე მთების შუა რგოლს ქმნიან ალპები და ბორცვები არქიმედესა და პლატონის კრატერებთან. 600 კმ დიამეტრის შიდა რგოლი თითქმის მთლიანად იმალება ბაზალტების სისქის ქვეშ, რომლებიც ავსებენ ზღვის აუზს და მხოლოდ რამდენიმე ამოჭრილი მთის მწვერვალი ქმნის ძლივს შესამჩნევ წრიულ კონტურს.

ზღვიდან 800 კმ-მდე დაშორებით მოფენიალია კლდის ნამსხვრევებით მოფენილი რეგიონი. აუზის დასერილია რადიალური სრუქტურის ღარებით, რომელსაც ეწოდება . მთვარის რელიეფის ზოგადი სურათის გაანალიზებისას, უნდა აღინიშნოს კონცენტრული და ზღვისკენ მიმართული რადიალური სტრუქტურები, რომელთა წარმოშობა მეტყველებს იმაზე, რომ შეჯახებამ, რომელმაც წარმოშვა წვიმების ზღვა, მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა მთვარის მთელ ლითოსფეროზე და გამოიწვია მასში კოლოსალური სტრუქტურული ცვლილებები. წვიმების ზღვის ზუსტად მთვარის საპირისპირო მხარეს არის ვან დე გრაფის კრატერი, რომელიც გარშემორტყმულია ქაოტური რელიეფით. ვარაუდობენ, რომ რელიეფის ეს ფორმა წარმოიქმნა სეისმური ტალღების ზემოქმედებით, რომლებმაც ზემოაღნიშნული ძლიერი შეჯახების შედეგად გაიარეს მთვარის სისქეში და წარმოიქმნეს იგი.

კოსმოსური აპარატების დაჯდომის ადგილები
1959 წლის 14 სექტემბერს ავტომატურმა სადგურმა ლუნა-2-მა პირველად მიაღწია მთვარეზე მსოფლიოში. მთვარის ზედაპირთან შეხვედრა წვიმების ზღვაში მოხდა კრატერების არისტოტელეს, არქიმედესა და ავტოლიკუსის მიდამოებში. შემდგომში ამ ტერიტორიას ლუნნიკის ყურე ეწოდა.
1970 წლის 17 ნოემბერს ლუნა-17-ის ავტომატურმა სადგურმა მთვარეზე მიიტანა ლუნოხოდ-1, მსოფლიოში პირველი პლანეტარული როვერი, რომელიც წარმატებით მოქმედებდა სხვა ციური სხეულის ზედაპირზე. დაშვება მოხდა სელენურ კოორდინატებით 38°14'15" 35°00'10"-ზე, ჰერაკლიდის კონცხის სამხრეთ-დასავლეთით, რომელიც მდებარეობს წვიმების ზღვის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროზე.
1971 წლის 30 ივლისს, აპოლო 15-ის ექსპედიციის მთვარის მოდული ფალკონი დაეშვა სელენურ კოორდინატებით 26°06'04" 3°39'10" -ზე, წვიმების ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროზე, რითაც განხორციელდა მთვარეზე ადამიანთა მეოთხე დაშვება.
2013 წლის 14 დეკემბერს ჩინური კოსმოსური ხომალდის ჩანგე-3-ის სადესანტო მანქანა იუთუ მთვარის როვერთან ერთად დაეშვა წვიმების ზღვის ზედაპირზე კოორდინატებზე 44,12° ჩ. გ. 19,51° დ. გ.
ლიკანის სასახლე

ლიკანის სასახლე — რომანოვების სასახლე, დიდი მთავრის, ნიკოლოზ მიხეილის ძე რომანოვის საზაფხულო რეზიდენცია ყოფილ სოფელ ლიკანში (შეუერთდა ბორჯომს). აშენდა 1892-1895 წლებში არქიტექტორ ლ. ბენუას პროექტით (მშენებელი – თბილისელი არქიტექტორი ლ. ბილფელდი). ასიმეტრიული გეგმით აგებული სასახლე საგანგებოდ მოწყობილ ტერასაზეა განთავსებული. ერთმანეთისაგან განსხვავებული ფასადების მორთულობა იმდროინდელი არქიტექტურის ტენდენციებს ასახავს. სასახლის ირგვლივ მოეწყო ვრცელი პარკი ორანჟერეით. 1898 წელს სასახლის გასანათებლად აშენდა ჰიდროელექტროსადგური, რომელიც პირველი იყო რუსეთის იმპერიაში.

ლიკანის სასახლეში დაცულია უნიკალური ისტორიული ექსპონატები, მ. შ. ნაპოლეონის მიერ რომანოვებისათვის ნაჩუქარი მაგიდა, ირანის შაჰის ნაჩუქარი სავარძელი, რუსეთის იმპერატორის პეტრე -ის ხელით კაკლის ხისაგან დამზადებული მაგიდა; ასევე რომანოვების დროინდელი ბილიარდის მაგიდა. საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ ლიკანის სასახლე სახელმწიფო საკუთრებაში გადავიდა. წლების განმავლობაში მან შეიცვალა ფუნქცია. სასახლეში, რომელიც წარმოადგენს ლიკანის ძირითად ღირსშესანიშნაობას, ბოლო ხანს მიმდინარეობს მნიშვნელოვანი სარეაბილიტაციო სამუშაოები.
კარლ ფონ ბერგენი

კარლ ფონ ბერგენი (; დ. 8 დეკემბერი, 1853, კუქსჰაფენი — გ. 29 იანვარი, 1933, მიუნხენი) — გერმანელი მხატვარი.

კარლ ფონ ბერგენი გაიზარდა კუქსჰაფენში. 1878 წლიდან სწავლობდა მიუნხენის ხელოვნების აკადემიაში და ფერწერის კლასი წარმატებით დაასრულა. ადრევე გახდა ცნობილი თავისი ჟანრული ფერწერული ტილოებით საბავშვო თემატიკით.

გალერეა
ლიკოფრონი

ლიკოფრონი (; ძვ. წ. 320-იანი წლები — ძვ. წ. საუკუნე) — ბერძენი პოეტი და გრამატიკოსი, ალექსანდრიული სკოლის წარმომადგენელი. შეუთხზავს 11 წიგნის შემცველი ისტორიულ-ლიტერატურული გამოკვლევა „კომედიისათვის“ და 20-მდე ტრაგედია (მოღწეულია ფრაგმენტები და სათაურები). სრულადაა შემონახული ლიკოფრონის პოეტური თხზულება „ალექსანდრა“ ანუ „კასანდრა“, რომელიც შეიცავს 1474 იამბიკური ტრიმეტრით გამართულ კარედს. მასში დაცულია მრავალი მითოლ. და ისტორიულ-გეოგრაფიული ხასიათის ცნობა. მოხსენიებულია არგონავტების თქმულების შესახებაც: 50 მოგზაურთან ერთად იასონის ჩასვლა „ლიგისტიკურ კჳტაიაში“ (ქუთაისი), ურჩხულის დაძინება, ცეცხლმფრქვევი ხარების დამორჩილება და „მეტყველი კაჭკაჭით“ (ხომალდი „არგო“) ცხვრის ტყავის (ოქროს საწმისი) და „ნათესავთმკვლელი ჩიტის“ (მედეა) გატაცება; აგრეთვე, მოთხრობილია აიასა და კორინთოს გამგებლის – აიეტის მიერ მედეას საძებნელად გაგზავნილი კოლხების პოლაში დასახლებისა და საიქიოს სამეფოში აქილევსის „კჳტაიელ“ (ქუთაისელ) ასულზე (მედეა) დაქორწინების ამბავი. თხზულება დაწერილია მეტისმეტად ღვლარჭნილი ენით, რის გამოც ავტორს „სკოტეინოსი“ (ბნელი) შეარქვეს. „ალექსანდრას“ ს. ხელნაწერს დართული აქვს ძვირფას ცნობათა შემცველი სქოლიოები, რ-თა საფუძველზე, აგრეთვე სხვა წყაროთა გამოყენებით დაიწერა „ალექსანდრას“ განმარტებები. მათ ავტორობას იოანე ცეცეს მიაწერენ.
ლილოს განძი

ლილოს განძი — სპილენძის ქართული მონეტების განძი (300 ც-მდე) „არაწესიერი ჭედისა“. ნაპოვნია 1937 წელს სოფელ პატარა ლილოში. განძის შედგენილობა ასეთია: მეფე გიორგი -ის (1156-1184) – 44 ც., მეფე თამარის (1184-1207/13) – 90 ც., გიორგი ლაშასი (1210-1223) – 100 ც; მათი თანამედროვე აღმოსავლური ფულის უმნიშვნელო მინარევი: აზერბაიჯანელი ილდეღიზიდი მმართველების და დარუბანდის ამირა მუზაფარ იბნ მუჰამედ იბნ ხალიფეს – 15 ც., სელჩუკი რუმის ( საუკუნე) – 1 ც., დერბენდის ემირის – 2 ც., გაურკვეველია – 27 მონეტის კუთვნილება.

განძი საუკუნის ნახევარში უნდა იყოს ჩამარხული.
თენგიზ ლილუაშვილი

თენგიზ ალექსანდრეს ძე ლილუაშვილი (დ. 10 მაისი, 1928, სოფელი შუა გორა — გ. 30 აგვისტო, 2007, თბილისი) — ქართველი იურისტი (სამოქალაქო საპროცესო სამართალი), იურიდიულ მეცნიერებათა დოქტორი (1970), პროფესორი (1973).

ბიოგრაფია
1949 წელს დაამთავრა თსუ-ის იურიდიული ფაკულტეტი. 1958 წლიდან მუშაობდა სხვადასხვა თანამდებობაზე: 1970–1993 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ეკონომიკური და სამართლის ინსტიტუტის სამოქალაქო სამართლის განყოფილების გამგე; 1993–1994 წლებში — სახელმწიფო და სამართლის ინსტიტუტის დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელი; 1995–2007 წლებში — ამავე ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერი თანამშრომელი; 1996–1998 წლებში — საქართველოს იუსტიციის სასწავლო ცენტრის დირექტორი; 1998–2007 წლებში — საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მეცნიერ-კონსულტანტი; საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის პროექტის შემმუშავებელი კომისიის, აგრეთვე სამართლის რეფორმის სახელმწიფო კომისიის თავმჯდომარე.

შრომები
სამოქალაქო პროცესის საკითხები საქართველოს სასამართლოების პრაქტიკაში, თბ., 2002;
სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, თბ., 2005;
აპელაცია სამოქალაქო პროცესში, თბ., 2005;
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კომენტარი, თბ., 2004, გამოც., მე-2, თბ., 2007 (თანაავტ.).

ჯილდოები
ღირსების ორდენი: 2003
ზურაბ ჯავახაძე

ზურაბ ჯავახაძე (დ. 1936 — გ. 2020, ქუთაისი) — ქართველი სპორტის მკვლევარი, პუბლიცისტი, საზოგადო მოღვაწე, ქუთაისის საპატიო მოქალაქე, ღირსების ორდენის კავალერი. ქუთაისის სპორტის ისტორიის მუზეუმის დამაარსებელი და პირველი დირექტორი. საექსკურსიო ბიუროს ყოფილი დირექტორი.

ბიოგრაფია
ზურაბ ჯავახაძეს მოვლილი ჰქონდა საბჭოთა კავშირის რესპუბლიკები, საიდანაც ჩამოჰქონდა სპორტთან დაკავშირებული ნივთები. მისი კოლექცია თანდათან იზრდებოდა და გადაწყვიტა, რომ ეს უნიკალური ნივთები ხალხის საკუთრება გამხდარიყო. საქალაქო კომიტეტის ხელშეწყობით მოხერხდა მუზეუმისთვის შენობის გამოძებნა და პირად საკუთრებაში არსებული ნივთები გახდა ქუთაისის სპორტის ისტორიის მუზეუმის პირველი ექსპონატები. ეს პირველი სპორტის მუზეუმი იყო საკავშირო მასშტაბით. შემდეგში იგივე ტიპის მუზეუმები შეიქმნა ტალინსა და კიევში.

1970–2007 წლებში დამაარსებელი მუზეუმს თავად ხელმძღვანელობდა. საკუთარი ძალებით და თავდაუზოგავი შრომით შექმნა ის სივრცე, სადაც ახლა სპორტის ისტორიის ამსახველი უამრავი ექსპონატია განთავსებული. მისთვის ეს საქმე არა მარტო პროფესია, არამედ ცხოვრების წესი იყო, რომელსაც ცხოვრების ბოლომდე მისდევდა.

ზურაბ ჯავახაძე სპორტულ თემაზე შექმნილი 70-ზე მეტი წიგნისა და მონოგრაფიია ავტორია. მათ შორის არის წიგნები ქართული სპორტის და ოლიმპიური მოძრაობის ისტორიაზე, სახელოვან ოლიმპიელებზე, გამოჩენილ სპორტსმენებსა და მწვრთნელებზე, სპორტის ცალკეულ სახეობებზე. მის შემოქმედებაში განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს იმერეთის სპორტულ ცხოვრებას. ამ თემას ეძღვნება ჟურნალისტური ნარკვევები და გამოკვლევები, საინტერესო საგაზეთო პუბლიკაციები, წიგნებში თავმოყრილი სპორტულ ასპარეზობათა ქრონიკები.

2003 წელს ზურაბ ჯავახაძე ოქსფორდის ბიბლიოგრაფიულმა ცენტრმა საუკუნის 2000 გამოჩენილი ადამიანის სიაში შეიყვანა. მსოფლიო მნიშვნელობის მუზეუმის შექმნისთვის ის ოქროს მედლით დაჯილდოვდა.

2020 წლის ბოლოს ზურაბ ჯავახაძეს კორონავირუსი დაუდგინდა და ქუთაისის ინფექციურ საავადმყოფოში მკურნალობდა. თანმდევი დაავადებების გამო ექიმებმა მისი გადარჩენა ვერ შეძლეს.

ჯილდოები და აღიარება
ქუთაისის საპატიო მოქალაქე
ღირსების ორდენი
საქართველოს ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტის მედალი
სხვადასხვა ჟურნალისტური პრემია

ხსოვნა
ზურაბ ჯავახაძის სახელს ატარებს ქუთაისის სპორტის ისტორიის მუზეუმი
2021 წლის ივნისში მუზეუმის დამაარსებლის დაბადებიდან 85 წლისადმი მიძღვნილი ღონისძიება მისივე დაარსებულ სპორტის მუზეუმში გაიმართა. ღონისძიებაზე წარმოდგენილი იყო ზურაბ ჯავახაძის ცხოვრებისა და მოღვაწეობის ამსახველი ფოტომასალა და მის მიერ სიცოცხლის მანძილზე გამოცემული 75-მდე მონოგრაფიული ნაშრომი, სადაც დეტალურად არის ასახული ქართული სპორტის ისტორია.
ლინი

ლინი — საჟღარუნებელ საკრავთა ჯგუფის უძველესი მუსიკალური ინსტრუმენტი. სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებით – „რვალის საჩხარუნებელი დიდი“. ივ. ჯავახიშვილის აზრით, იგი „გონგისაებრ ცალად ასახმაურებელ თეფშად უნდა ვიგულისხმოთ“. საკრავის მთავარი დანიშნულებაა მუსიკალურ ნაწარმოების მეტრ-რიტმის გამახვილება, მისი ნაირსახეობით წარმოდგენა.
ლინოგრავიურა

ლინოგრავიურა [ლინო(ლეუმი) და გრავიურა] — ამობურცული გრავიურა ლინოლეუმზე ან მსგავს მასალაზე; ჰგავს ქსილოგრაფიას. წარმოიშვა საუკუნის დასაწყისში. იყენებენ როგორც შავ-თეთრს, ასევე ფერად ლინოგრავიურას. საუკუნის შუა წლებში ლინოგრავიურის რამდენიმე სკოლა შეიქმნა. ლინოგრავიურა განსაკუთრებით განვითარდა ლათინურ ამერიკაში, კერძოდ, მექსიკაში, „ხალხური გრაფიკის სახელოსნოს“ გრავიორთა შემოქმედებაში (ლ. მენდესი, ა. ბელტრანი და სხვ.), ბრაზილიაში – „გრავიურის მეგობართა კლუბის“ ოსტატთა ხელოვნებაში (კ. სკლიარი, რ. კაცი, ვ. პრადუ და სხვ.), არგენტინაში (ა. ვიგო და ნ. ონოფრიო), ჩილეში (კ. ერმოსილია ალვარესი). ლინოგრავიურას მიმართავდნენ: ა. მატისი და პ. პიკასო (საფრანგეთი), ფ. მაზერელი (ბელგია), ე. პაკარდი და ბ. რენდოლი (აშშ), პ. ნილსენი (დანია), ი. სოკოლოვი, ვ. ფავორსკი (რუსეთი); საქართველოში – რ. თარხან-მოურავი, ჯ. ლოლუა, დ. ნოდია, გ. ღლონტი და სხვ.
იოსებ ლიპარტელიანი

იოსებ ლიპარტელიანი (დ. 3 თებერვალი, 1971, სოფელი ხოფური, ლენტეხის რაიონი, საქართველოს სსრ) — ქართველი ძიუდოისტი. ოლიმპიური თამაშების მესამე პრიზიორი (1996, ატლანტა); ევროპის ჩემპიონატის მეორე პრიზიორი (1993), ევროპის გუნდური ჩემპიონატის მესამე პრიზიორი (1996). საერთაშორისო ტურნირების გამარჯვებული. სამბოში ევროპის ჩემპიონატის მესამე პრიზიორი (1993).
ოთარ ლიპარტელიანი

ოთარ ანტონის ძე ლიპარტელიანი (დ. 3 დეკემბერი, 1932, სოფელი კახურა, ლენტეხის რაიონი, საქართველოს სსრ - გ. 2023) — ქართველი აგრონომი. სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (1985), პროფესორი (1990), საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1994).

ბიოგრაფია
1955 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის აგრონომიის ფაკულტეტი. 1976-1978 წლებში ლიპარტელიანი ეწეოდა სამეცნიერო-პედაგოგიურ მოღვაწეობას თსუ-სა და 1979-1989 წლებში საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში სელექცია-გენეტიკის განხრით. 1985 წელს მიიღო პირველი ხარისხის დიპლომი მეცნიერების მიღწევების წარმოებაში დანერგვისათვის. 1986 წელს გადაეცა საქართველოს სახელმწიფო პრემია სიმინდის მარტივი ხაზთაშორისი ჰიბრიდის, ქართული 9-ის გამოყვანისა და დანერგვისათვის. 1986 წლიდან მუშაობდა საქართველოს მიწათმოქმედების სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის მცხეთის სასელექციო სადგურში, 1993-2004 წლებში იყო ამავე სადგურის დირექტორი. 2013 წლიდან – სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის სამეცნიერო საბჭოს წევრი, 2014 წლიდან – საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრის მარცვლეული კულტურების სამსახურის მთავარი სპეციალისტი. ლიპარტელიანი მუშაობს ერთწლოვანი კულტურების სელექციისა და გენეტიკის საკითხებზე. მისი ავტორობითა და თანაავტორობით გამოყვანილი და წარმოებაში დანერგილია სიმინდის 8 ჰიბრიდი და 1 ჯიში, მ. შ. 2 ჰიბრიდი გასავრცელებლად დაშვებულია ჩრდილოეთ კავკასიაში, შუა აზიაში, უკრაინასა და სამხრეთ რუსეთში. არის სამეცნიერო ნაშრომების, მონოგრაფიებისა და სახელმძღვანელოს, მრავალი გამოგონებისა და პატენტის ავტორი.

შრომები
სიმინდის მეთესლეობა საქართველოში, თბ., 1965;
ჰიბრიდული სიმინდის სელექცია საქართველოში, თბ., 1974;
სიმინდი საქართველოში, თბ., 2014.

ჯილდოები და მედლები
მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მ. შ. ღირსების ორდენი (1999).
როლანდ ლიპარტელიანი

როლანდ რამინის ძე ლიპარტელიანი (დ. 20 თებერვალი, 1951, სოფელი კახურა, ლენტეხის რაიონი, საქართველოს სსრ) — ქართველი პოლიციის გენერალ-მაიორი (1998), საქართველოს შსს დამსახურებული მუშაკი (2001). საქართველოს შსს დეპარტამენტის თავმჯდომარის მოადგილე (1997–1998), შინაგან საქმეთა მინისტრის მოადგილე (1998–1999), სატრანსპორტო პოლიციის დეპარტამენტის თავმჯდომარე (2000).

ჯილდოები
ღირსების ორდენი: 1996
საქართველოს შსს დამსახურებული მუშაკი: 2001
ზურაბ ლიპარტია

ზურაბ შალვას ძე ლიპარტია (დ. 5 აგვისტო, 1947, რუხი, ზუგდიდის რაიონი, საქართველოს სსრ) — ქართველი ინჟინერ-ეკონომისტი. აფხაზეთის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრი (2001), ეკონომიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (2000), პროფესორი (2000).

ბიოგრაფია
1972 წელს დაამთავრა ლენინგრადის სატყეო-ტექნიკური აკადადემია საინჟინრო-ეკონომიური ფაკულტეტი. 1973-1987 წლებში მუშაობდა საქართველოს „ენგურჰესმშენის“ სამრეწველო-საწარმოთა გაერთიანების გენერალურ დირექტორის მოადგილედ, 1987-2007 წლებში აფხაზეთის მ. გორკის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ეკონომიკისა და ბიზნესის ფაკულტეტზე. 2000-2006 წლებში შეთავსებით ეწეოდა სამეცნიერო-პედაგოგიურ მოღვაწეობას საქართველოს საბაჟო აკადემიაში, 2007-2013 წლებში ახალციხის სახელმწიფო ინსტიტუტში. 2002-2007 წლებში იყო აფხაზეთის მეცნიერებათა აკადემიასთან არსებული სასწავლო-სამეცნიერო დაწესებულება შპს „აესას“ რექტორი. 2009 წლიდან სტუ-ის სრული პროფესორია.

ლიპარტია ავტორია სამეცნიერო ნაშრომების, მ. შ. მონოგრაფიებისა და სახელმძღვანელოების. მისი სამეცნიერო ნაშრომები ეხება საქართველოს რეგიონების სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების პრიორიტეტების, აღრიცხვისა და აუდიტის საერთაშორისო სტანდარტებთან ჰარმონიზაციის პრობლემების კვლევას.

შრომები
კორპორაციული ფინანსები (თეორია, პრაქტიკა, სტრატეგიები), ტ. 1–2, თბ., 2012–13 (თანაავტ.);
ბუღალტრული აღრიცხვისა და ფინანსური აუდიტის ადმინისტრირება საქართველოში, თბ., 2017;
ფინანსური მენეჯმენტის ფილოსოფია, თბ., 2017;
ბიზნესის ანალიზი (შეფასება და განვითარების პროგნოზირება), თბ., 2020;
სტრატეგიული მენეჯმენტი, თბ., 2022.

ჯილდოები და მედლები
დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (2013).
ლისა (ნასოფლარი)

ლისა — ძველი ნასოფლარი საქართველოში, ქარელის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობდა მაღალი მთის კალთაზე.

ლისა, ანუ ზემო ლისა უძველესი დროიდან ყოფილა დასახლებული. ტყით დაფარულ მთის წვერზე დარჩენილია ერთი კოშკი და ეკლესია. სავარაუდოდ სამსართულიანი კოშკი ძველია, ნაგებია კლდის ქვით, დუღაბით, სართულები ჩაქცეულია. გეგმით ოთხკუთხაა, სიგრძე – 9 მ, განი – 6,5 მ, სიმაღლე – 10 მ. სართულს აქვს ერთი შესასვლელი კარი; კოშკს სათოფურები არა აქვს; აღმოსავლეთის კედელზე მიშენებულია პატარა დარბაზული ეკლესია, რომელსაც უწოდებენ ლისის ჯვარს. ეკლესია ნაგებია ქვითკირით და გადახურულია ქვაფიქლით. ფართ. 6 მ * 3 მ. საკურთხეველში გამოჭრილია ერთი სარკმელი, ორივე მხარეს ჩაშენებულია ქვევრი რეზონანსისათვის. შესასვლელი კარი სამხრ-იდანაა. კარის თავზე მომრგვალებული დიდი ლოდია, რომელზედაც ამოჭრილია 8-სტრიქონიანი ნუსხა-ხუცური წარწერა. ზოგი პწკარი ნაკლულია, ასოებიც მკრთალად ჩანს და ძნელი წასაკითხია. წარწერა მშენებლებისაა და პალეოგრაფიულად მიეკუთვნება – სს.
სიცივის ზღვა

სიცივის ზღვა  — მთვარის ზღვა, რომელიც მდებარეობს მთვარის ხილულ მხარეს, წვიმების ზღვის ჩრდილოეთით და გადაჭიმულია მოწმენდილობის ზღვის ჩრდილოეთ კიდემდე. სამხრეთიდან სიცივის ზღვას აკრავს ალპები. ზღვა მდებარეობს ქარიშხლების ოკეანის გარე რგოლში; იგი ჩამოყალიბდა ადრეული იმბრიული პერიოდის ეპოქაში, მისი აღმოსავლეთი ნაწილი — გვიანიმბრიულ პერიოდში, ხოლო დასავლეთი — მთვარის გეოლოგიური აქტივობის ერატოსთენეს პერიოდში.

ზღვის სამხრეთით მდებარეობს კრატერი პლატონი.

ობიექტის სელენოგრაფიული კოორდინატები — , მაქსიმალური სიგრძეა 1596 კმ.
თეთრი წყევლა (ფილმი)

„თეთრი წყევლა“ — საბჭოთა მხატვრული ფილმი, გადაღებული 1987 წელს კინოსტუდიაში „ლენფილმი“. რეჟისორი — ნიკოლაი კოვალსკი. ფილმი გადაღებულია ვლადიმერ სანინის ამავე სახელწოდების მოთხრობის მიხედვით.

სიუჟეტი
ფილმში მოქმედება სამთო-სათხილამურო აგარაკზე ხდება იალბუზის რაიონის სოფელში. ტურისტული სეზონი ძალაშია შესული. დამსვენებლები მთიდან თხილამურებით ეშვებიან, ერთობიან და მხიარულობენ. მხოლოდ ზვავსაწინააღმდეგო სამსახურის თანამშრომლები ხედავენ მოსალოდნელ საფრთხეს მორიგი უხვი ნალექის შემდეგ. აფრთხილებენ აგარაკის უფროსობას და დამსვენებლებს, რომ ერთი შეხედვით უცოდველი თეთრი თოვლი ცხვრის ტყავში გახვეული სისხლისმსმელი ლომია. აკრძალვები მხოლოდ უკმაყოფილებას იწვევს: დამსვენებლებს არ მოსწონთ შენობაში ჩაკეტვა, უფროსობას კი უმუშევრობით გამოწვეული ზარალი აშინებს. ზვავსაწინააღმდეგო სამსახური მთელი სოფლის ევაკუაციას ითხოვს.

როლებში
ლემბიტ ულფსაკი — მაქსიმ უვაროვი, ზვავსაწინააღმდეგო სამსახურის უფროსი
ალექსანდრა იაკოვლევა — კატია, დამსვენებელი
ლარისა გუზეევა — ნადეჟდა, ექიმი
ვიქტორ ბიჩკოვი — სტეპან გვოზდი, ზვავსაწინააღმდეგო სამსახურის თანამშრომელი
იგორ დმიტრიევი — გერმანელი ტურისტი
გენადი ნილოვი — პეტუხოვი
ლიუბოვ მალინოვსკაია — ანა ფიოდორის ასული, მაქსიმის დედა
ვალენტინ კამერგოევი — მურადი
ანდრეი პავლოვეცი — ტოლია
ბაგანდ მაგომედოვი — ოსმანი, ამფეთქებელი