დონ დელილო

დონალდ რიჩარდ დელილო (; დ. 20 ნოემბერი, 1936) — ამერიკელი რომანისტი, მოთხრობების ავტორი, დრამატურგი, სცენარისტი და ესეისტი. მისი შემოქმედება არაერთ თემას მოიცავს, იქნება ეს ტელევიზია, ბირთვული ომი, სპორტი, ენის კომლექსურობა, პერფორმანს არტი, ცივი ომი, მათემატიკა, პოლიტიკა, ეკონომიკა და გლობალური ტერორიზმი.

დელილოს საყოველთაო აღიარება მოუპოვა 1985 წელს „თეთრი ხმაურის“ გამოქვეყნებამ, რომლისთვისაც ეროვნული წიგნის ჯილდო მოიპოვა. მწერალი ორჯერ გახდა პულიცერის პრემიის ფინალისტი (1992; 1998). 1999 წელს მიიღო იერუსალიმის პრემია. 2010 წელს გადაეცა კონგრესის ბიბლიოთეკის პრემია ამერიკულ ლიტერატურაში.

დელილო საკუთარ შემოქმედებას აღწერს, როგორც „სახიფათო დროებაში ცხოვრების“ საკითხით დაინტერესებულს. 2005 წლის ინტერვიუში მან აღნიშნა: „მწერლები უნდა დაუპირისპირდნენ სისტემებს. მნიშვნელოვანია ძალაუფლების, კორფორაციების, სახელმწიფოს და მომხმარებლობისა და დამქანცველი გასართობი საშუალებების მთლიანი სისტემის წინააღმდეგ წერა. ვფიქრობ, მწერლებს, თავიანთი ბუნებით, წინააღმდეგობის გაწევა მართებთ ნებისმიერი რამის მიმართ, რაც ჩვენს დამორჩილებას ცდილობს.“

ბიოგრაფია
ადრეული პერიოდი და გავლენები
1936 წელს დაიბადა ნიუ-იორკში. გაიზარდა მუშათა კლასის იტალიელი კათოლიკეების ოჯახში, იტალიურ-ამერიკულ სამეზობლოში.

წერით მხოლოდ მაშინ დაინტერესდა, როცა თინეიჯერობისას ზაფხულში პარკინგის თანამშრომლად დაიწყო მუშაობა, სადაც საათობით ლოდინის რეჟიმში ყოფნამ იგი კითხვას მიაჩვია. ამ პერიოდის განსაკუთრებულ გავლენებად იგი ჯეიმზ ჯოისს, უილიამ ფოლკნერს, ფლანერი ო’კონორსა და ერნესტ ჰემინგუეის ასახელებს. ეს უკანასკნელი დელილოსთვის მთავარ გავლენას წარმოადგენდა, როცა იგი თინეიჯერობის წლებში პირველი ტექსტების შექმნას ცდილობდა.

მოდერნისტული ლიტერატურის გარდა დელილომ თავის შემოქმედებაზე აგრეთვე ჯაზური მუსიკისა და ომისშემდგომი ევროპული და 1970-იანი წლების ამერიკული კინემატოგრაფიის გავლენა აღნიშნა. მუსიკოსებს შორის იგი ჯონ კოლტრეინსა და მაილს დეივისს ასახელებს, ხოლო რეჟისორებიდან — მიქელანჯელო ანტონიონს, ჟან-ლიუკ გოდარს, ფრანსუა ტრიუფოს, ინგმარ ბერგმანს, სტენლი კუბრიკსა და მარტინ სკორსეზეს. მწერალი აღნიშნავს, რომ 1960-იანი წლების ევროპულმა და აზიურმა კინომ მისი აზროვნება განსაზღვრა. იგი მიიჩნევს, რომ არაპირდაპირი გზით, კინო მას მწერლად გახდომაში დაეხმარა.

1954 წელს დელილომ საშუალო სკოლა დაასრულა, 1958 წელს კი ფორდჰემის უნივერსიტეტი კომუნიკაციებში ბაკალავრის ხარისხით დაამთავრა. მან სარეკლამო სფეროში დაიწყო საქმიანობა და ხუთი წლის მანძილზე ქოფირაითერად მუშაობდა.

პირველი მოთხრობა 1960 წელს კორნელის უნივერსიტეტის ლიტერატურულ ჟურნალში გამოაქვეყნა. 1966 წელს დაიწყო პირველ რომანზე მუშაობა.

თემები და კრიტიკა
დელილოს შემოქმედება, როგორც მოდერნიზმის, ასევე პოსტმოდერნიზმის ელემენტებს მოიცავს. მისი არაერთი ნაწარმოები იკვლევს კონსუმერიზმს, ახალ ინტელექტუალიზმს, ოჯახის დაშლასა და ხელახლა გაერთიანებას.

დელილოს შემოქმედებაში ერთ-ერთი განმეორებადი თემაა მასმედია და მისი როლი სიმულიაკრის ჩამოყალიბების პროცესში, რაც მოვლენის კონტექსტგარეშე წარმოჩენით და შესაბამისად, მისი მნიშვნელობისაგან დაცლით გამოიხატება. აგრეთვე მწერალი რამდენიმე რომანში განიხილავს ბრბოს ფსიქოლოგიას და ჯგუფურ იდენტობაში ინდივიდების კაპიტულაციის პროცესს.

დელილო თავის გავლენად ასახელებს არაერთი თანამედროვე ინგლისურენოვანი ავტორს, მათ შორის არიან ბრეტ ისტონ ელისი, ჯონათან ფრენზენი და დევიდ ფოსტერ უოლესი. ლიტერატურული კრიტიკოსმა ჰაროლდ ბლუმმა დელილო თომას პინჩონთან, ფილიპ როთთან და კორმაკ მაკკარტთან ერთად თავისი დროის ოთხ მთავარ ამერიკელ რომანისტს შორის მოიხსენია.