iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ზაიცერის ფაბრიკის მუშათა გაფიცვა

ზაიცერის ფაბრიკის მუშათა გაფიცვა — თბილისში მომხდარი მუშათა პირველი საპროტესტო გაფიცვების სერია 1877-1878 წლებში. გაიფიცნენ ზაიცერის ავეჯის ფაბრიკის მუშები. გაფიცვის მიზეზი იყო მუშათა მძიმე პოლიტიკური და ეკონომიკური მდგომარეობა. პირველი გაფიცვა მოხდა 1877 წლის სექტემბერში, ის სამ კვირას გაგრძელდა და მუშათა გამარჯვებით დასრულდა. 1878 წლის თებერვალში იფეთქა მეორე, უფრო დიდმა გაფიცვამ. გაფიცვის მიზეზი გახდა ფაბრიკის მეპატრონის მიერ სამუშაო დროის გახანგრძლივება. გაიფიცა ქარხნის ყველა მუშა, მუშები ითხოვნდნენ სამუშაო დროის ძველი რეჟიმის აღდგენას, რაც გულსხმობდა დილის ხუთი საათიდან საღამოს რვამდე სამუშაო დროს, ასევე ითხოვნდნენ დღიური ხელფასის გადიდებას მანეთნახევრამდე, სამუშაო დროის აღრიცხვას წიგნაკებით, ნარდობით მომუშავეთათვის ანაზღაურების 20%-იან მატებას. პოლიციამ ოთხი გაფიცული დააპატიმრა, მაგრამ გაფიცვის მასშტაბის და მუშათა მტკიცე წინააღმდეგობის გამო ზაიცერი იძულებული გახდა თითქმის ყველა მოთხოვნა დაეკმაყოფილებინა.
იაკობ ზაკი

იაკობ ზაკი (დ. 7 ნოემბერი, 1913, ოდესა — გ. 5 ივნისი, 1976, მოსკოვი) — წარმოშობით უკრაინელი ებრაელი საბჭოთა პიანისტი და პედაგოგი, საბჭოთა კავშირის სახალხო არტისტი (1966).

ბიოგრაფია
1930-1932 წლებში სწავლობდა ოდესის კონსერვატორიაში. 1935 წელს დაამთავრა მოსკოვის კონსერვატორიის ასპირანტურა, ჰენრიხ ნეიჰაუზის კლასი. ამავე წლიდან მართავდა კონცერტებს. რამდენჯერმე იყო გასტროლებზე ევროპასა და ამერიკაში. 1935 წლიდან იყო მოსკოვის კონსერვატორიის პედაგოგი, 1947 წლიდან კი პროფესორი. იყო ელისო ვირსალაძის პედაგოგი.
დიდი ლიახვის ხეობის სახელმწიფო მუზეუმ-ნაკრძალი

დიდი ლიახვის ხეობის სახელმწიფო მუზეუმ-ნაკრძალი — მუზეუმ-ნაკრძალი ისტორიული შიდა ქართლის ტერიტორიაზე, დაარსდა 2005 წელს სოფელ ქურთაში. რუსეთ-საქართველოს 2008 წლის აგვისტოს ომის და რეგიონის ოკუპაციის შემდეგ მუზეუმ-ნაკრძალის ტერიტორია აღარ კონტროლდება საქართველოს ხელისუფლების მიერ, ხოლო მისი ადმინისტრაცია განთავსდა ქალაქ გორის ვერხვების დევნილთა დასახლებაში. 2008 წლიდან გაერთიანებულია სსიპ საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნულ სააგენტოში.

მუზეუმ-ნაკრძალის სამოქმედო არეალი მოიცავს დიდი და პატარა ლიახვის აუზში არსებულ ისტორიულ და მატერიალური კულტურის ძეგლებს. მათ შორისაა წინარეანტიკური და ანტიკური ხანის სამაროვნები და ნამოსახლარები, ასევე შუა საუკუნეების ძეგლები: ნიქოზის საეპისკოპოსო კომპლექსი (- სს.), ერედვის წმ. გიორგის ეკლესია ( ს.), ხეითის მთავარანგელოზი ( ს.), კეხვის ციხე (განვითარებული შუა საუკუნეები), თირის მონასტერი ( ს.), ბელოთის ქემერტის წმ. გიორგის ეკლესია - სს., ქვემო აჩაბეთის წმ. ნიკოლოზის ეკლესია, ივანე მაჩაბლის სასახლე სოფელ თამარაშენში, სოფ. არბოს წმ. გიორგის სახელობის ეკლესია ( ს.), სოფ. ტირძნისის “სამება” ( ს.) და სხვ.
ბატონის წყარო

ბატონის წყარო — არქიტექტურული ძეგლი ქალაქ თელავში. იგი ერეკლე -ს მოედანზე მდებარეობს. წყარო საუკუნით თარიღდება.
აღწერილობა
ზურგით მიწაში მოქცეული წყარო ნაგებია ქართული აგურისა და რიყის ქვის მასალით, კირის დუღაბით და გადახურულია კრამიტით. მას აქვს მაღალი, აგურით ამოყვანილი შეისრული თაღი და დამაგვირგვინებელი პარაპეტი. თაღს მართკუთხა მოჩარჩოება აქვს გაკეთებული. თაღის ორივე მხარეს პილასტრის მსგავსად აგურის წყობაა ამოყვანილი. წყაროს მთლიანი არქიტექტურული ფორმა რიყის ქვისა და აგურის შერეული წყობით ნაშენი საყრდენი კედლით არის მოსაზღვრული. ქუჩიდან წყაროსკენ კიბეები ეშვება. წყარო არქიტექტურული სტილით ენათესავება - საუკუნეებით დათარიღებულ თელავურ კარიბჭეებს.
სახაზინო სახლი

სახაზინო სახლი — არქიტექტურული ძეგლი ქალაქ თელავში. სახლი საუკუნის დასაწყისში ქალაქის ერთ-ერთ ცენტრალურ ადგილას აშენდა. მას საცხოვრებელი სახლის ფუნქცია ჰქონდა. დღეს შენობაში სასტუმროა განთავსებული.

აღწერილობა
ნაგებობა აშენებულია აგურით, კირის დუღაბზე. სახლის პირველი სართული, ქუჩისაკენ ფართე ღიობებით არის გახსნილი, ზოგიერთი მსუბუქად მორკალული თავსართით სრულდება. მთავარი ფასადი მსუბუქად ასიმეტრიულია. ფასადზე ცენტრალური კარის ჭრილი და მის თავზე არსებული დეკორატიული ლითონის ღია აივანია. იგი აჟურულ კონსოლებს ეყრდნობა. მეორე სართული მაღალი, სწორკუთხა სარკმელებით არის დაყოფილი. სარკმელები სწორკუთხა საპირეებშია ჩასმული. ისინი კაზმული პილასტრებით არის მოსაზღვრული და სწორხაზოვანი თაროები აქვს. შენობის ფრიზი და მაღალი კარნიზები დეკორატიული ნაძერწობითა, პროფილირებული კრონშტაინებით, პილასტრებითა და კბილანისებური სარტყელით არის შემკული. მანსარდასა და დეკორატიულ კარნიზს შორის სადა, პროფილირებული პარაპეტია მოწყობილი. ორნამენტული მოტივები თანაბარზომიერად არის განაწილებული. თანამედროვე მანსარდა წრიული და მართკუთხა ღიობებით არის დანაწევრებული. გვერდითა ფასადებზე, ორივე სართულზე, მცირე ზომის ლითონის აივნებია მოწყობილი. ეზოს მხარეს შენობას თანამედროვე ლითონის ორ სართულიანი აივანი აქვს მიდგმული. ინტერიერი გადაკეთებულია მისი დღევანდელი ფუნქციიდან გამომდინარე. თუმცა ინტერიერში შემორჩენილია სადარბაზო, ძველი ხის კიბე, ხის სადა აივანი, ძველი ალაყაფის კარი. სახლს დიდი ზომის თაღოვანი სარდაფი აქვს. ამ სივრცეში სასტუმროს რესტორანია განთავსებული.
სამტვრე

სამტვრე ( — მტვრიანის ძირითადი ნაწილი. შედგება ორი სიმეტრიული ნახევრისაგან, რომელთაც ყოფს შუასაბამი. იგი, უმეტესად წვრილია და მტვრიანის ძაფის გაგრძელებას წარმოადგენს. მცენარეთა უმრავლესობის სამტვრის თითოეული ნახევარი გასწვრივი ტიხრით იყოფა ორ სამტვრე ბუდედ ანუ სამტვრე პარკად, სადაც ვითარდება მტვრის მარცვლები.
ალბრეხტ გეცე

ალბრეხტ გეცე (დ. 11 იანვარი, 1897, ლაიფციგი — გ. 15 აგვისტო, 1971) — გერმანელი ისტორიკოსი, ხეთოლოგი და ასირიოლოგი,

ბიოგრაფია
1930-1933 წლებში იყო მარბურგის უნივერსიტეტის პროფესორი. იყო გერმანიაში ნაცისტური რეჟიმის მოწინააღმდეგე. 1933 წელს გადასახლდა ნორვეგიაში, მოგვიანებით კი აშშ-ში. 1934 წლიდან იყო იელის უნივერსიტეტის პროფესორი. გამოქვეყნებული აქვს ხეთების ახალი სამეფოს ისტორიული დოკუმენტები, ხეთური და აქადური იურიდიული და რელიგიური ტექსტები. მისი მონოგრაფია „მცირე აზია“ ფუნდამენტური ნაშრომია ხეთური კულტურის შესასწავლად. ერთ-ერთი პირველი ხეთოლოგია, რომელმაც გამოიკვლია ხურიტების როლი ძვ. წ. ათასწლეულის შუა ხანების ხეთური სამეფოს ისტორიაში. აქვს შრომები ურარტოლოგიის საკითხებზეც.
აკაკი გეწაძე

აკაკი გეწაძე (დ. 16 ოქტომბერი, 1923, წესი — გ. 15 ნოემბერი, 2008, თბილისი) — ქართველი მწერალი.

ბიოგრაფია
1953 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. მუშაობდა საქართველოს სსრ-ის გაზეთის, „კომუნისტის“ საკუთარ კორესპონდენტად რაჭა-ლეჩხუმში. 1957 წლის დეკებმრიდან 1960 წლამდე მუშაობდა გაზეთ „თბილისში“ ლიტმუშაკად, შემდეგ მწერალთა კავშირის პროზის სექციის მდივნად, დრამსექციის ბიუროს მდივნად. არის 50-მდე სხვადასხვა ჟანრის წიგნის ავტორი. გამოქვეყნებული აქვს პოეტური კრებულები და პიესები.
შარლინ ვან სნიკი

შარლინ ვან სნიკი (დ. 2 სექტემბერი, 1996) — ბელგიელი ძიუდოისტი. ამჟამად ასპარეზობს 48კგ წონით კატეგორიაში. არის ევროპის ჩემპიონატის ოქროს მედლის პრიზიორი (2016). 2012 წელს მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი ოლიმპიურ თამაშებზე. 2015 წელს მოიგო ევროპული თამაშები. არის ევროპის ჩემპიონატის ორგზის ვერცხლის მედლის (2012, 2013) და ორგზის ბრინჯაოს მედლის (2010-48კგ; 2020-52კგ) პრიზიორი.
ევა ჩერნოვიცკი

ევა ჩერნოვიცკი (დ. 16 ოქტომბერი, 1986) — უნგრელი ძიუდოისტი. ამჟამად ასპარეზობს 48კგ წონით კატეგორიაში. არის ევროპის ჩემპიონატის ორგზის ჩემპიონი (2013, 2014), ხუთგზის ვერცხლის (2009, 2010, 2011, 2016, 2018) და სამგზის ბრინჯაოს (2008, 2012, 2017) მედლის ჩემპიონი. 2012 წელს ოლიმპიურ თამაშებზე მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი. 2015 წელს მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი ევროპულ თამაშებზე.
ცირენჟაპ სამპილოვი

ცირენჟაპ სამპილის ძე სამპილოვი (; დ. 1893, ულუსი დომნო-ერავნა — გ. 31 ივლისი, 1953, ულან-უდე) — საბჭოთა ფერმწერი. ბურიატული დაზგური ფერწერის ფუძემდებელი. რსფსრ ფერწერის დამსახურებული მოღვაწე (1940). 1942 წლიდან იყო სკკპ-ის წევრი. 1930–1935 წლებში პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა ბურიატეთის ასსრ კულტურის ინსტიტუტში. ნამუშევრები: „სიყვარული სტეპში“ (1925 ან 1927), „ქამანდარი“ (1938) — ორივე დაცულია მოსკოვის აღმოსავლეთის ხალხთა ხელოვნების მუზეუმში. დაჯილდოებულია ლენინისა და „საპატიო ნიშნის“ ორდენებით.
გვაზავაისძენი

გვაზავაისძენი — საუკუნის ნახევრის ქართველი ოქრომჭედლები. ცხოვრობდნენ და მოღვაწეობდნენ ზემო სვანეთში. მათი შესრულებული ხატები ქართული ოქრომჭედლობის მნიშვნელოვანი ძეგლებია.

ასანი — მისი ნამუშევარია წმინდა გიორგის ორი მოოქრული ვერცხლის ხატი, რომლებიც ინახება სოფელ ნაკიფარში, იფარის თემში. მათში მკაფიოდ ჩანს საუკუნის დასაწყისის ქართული ჭედური ხელოვნების ძირითადი ტენდენცია პლასტიკურ-მოცულობითი ამოცანების წინ წამოწევა.

თევდორე — მან მოჭედა იელის მაცხოვრის ეკლესიისთვის მაცხოვრის ვერცხლის ხატი, რომელიც ამჟამად დაცულია მესტიის მუზეუმში.

გიორგი — მისი ნახელავია სოფელ ლანჩვანის ეკლესიისათვის დამზადებული მაცხოვრის ვერცხლის ხატი.
პეტერგოფის სასახლე

პეტერგოფის სასახლე — სასახლე-საპარკო ანსამბლი რუსეთში, სანქტ-პეტერბურგში. მდებარეობს ქალაქ პეტერგოფის ტერიტორიაზე, ფინეთის ყურის სამხრეთ სანაპიროზე. მისგან მომდინარეობს სახელწოდება პეტერგოფის გზა. აშენებულია პეტრე -ის განკარგულებით. პეტერგოფის სასახლე პირდაპირი პასუხია ლუი -ის მიერ აშენებულ ვერსალის სასახლეზე. 1714–1728 წლებში არქიტექტორი იყო დომენიკო ტრეძინი, აგრეთვე, 1714 წელს ბაღების მშენებლობაში მონაწილეობა მიიღო ჟან-ბატისტ ლებლონმა. ფრანჩესკო ბართოლომეო რასტრელიმ დაასრულა სასახლის გაფართოება 1747–1756 წლებში ელისაბედ -სთვის. პეტერგოფის სასახლე შეიცავს რამდენიმე სასახლე-საპარკო ანსამბლს, რომლებიც ორი საუკუნის განმავლობაში ჩამოყალიბდა. ქვედა პარკი, ზედა ბაღი და ინგლისური პარკი განვითარდა საუკუნეში. ალექსანდრია, კოლონისტური პარკი, მდელოს პარკი, ალექსანდრეს პარკი, სერგიევკა და საკუთარი აგარაკი საუკუნის ანსამბლია. მეორე მსოფლიო ომის დროს ტერიტორია ოკუპირებული იყო გერმანიის მიერ, რის შედეგადაც პეტერგოფის ყველა პარკი მნიშვნელოვნად დაზიანდა. განსაკუთრებით დაზიანდა ზედა ბაღი, ქვედა პარკი და შადრევნის წყალსატარის სისტემა. სარესტავრაციო სამუშაოები, რომელიც ჯერ კიდევ 1944 წელს დაიწყო, დღემდე მიმდინარეობს. პეტერგოფი სანქტ-პეტერბურგის სხვა ძეგლებთან ერთად ქმნის იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ერთიან კომპლექსურ ობიექტს. ანსამბლს გააჩნია მსოფლიოში ერთ-ერთი უდიდესი საშადრევანო სისტემა — 147 მოქმედი შადრევანი (2018).
თამაზ ყაითმაზაშვილის სასახლის კომპლექსი

თამაზ ყაითმაზაშვილის სასახლის კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხახალაჯვარში ისტორიული ჭრეშის ნასოფლართან. კომპლექსი შედგება: კოშკის, სასახლის და 1655 წელს აგებული კარის ეკლესიისგან. კოშკი სწორკუთხაა, ნაგებია ნატეხი ქვით დუღაბზე, შიგნიდან და გარედან ნაწილობრივ შებათქაშებულია და ხუთსართულიანია. კედლებში თითოეულ სართულზე თანაბრადაა გადანაწილებული ცალმაგი და ორმაგი სათოფურები. ბოლოს მეხუთე სართული ისევე უნდა დასრულებულიყო, როგორც მისგან 700 მეტრში მდგარი აზნაურის სასახლის კოშკი, თაღნარით ნაწილობრივ გახსნილი და გადახურული საბრძოლო ბანი. კოშკზე სამხრეთიდან მიდგმულია სასახლე, რომელსაც კოშკი სამხრეთის თაღოვანი გასასვლელით იყო დაკავშირებული. სასახლე არაა დიდი ზომის და ამჟამად შემორჩენილი ფრაგმენტების მიხედვით იგი ერთსართულიანი უნდა ყოფილიყო. მას წაგრძელებული მართკუთხედის ფორმა აქვს. კოშკი-სასახლისგან სამხრეთით 20 მეტრზე დგას. ღერძზე წაგრძელებული დაბრაზული ნაგებობის ნაშთი, რომლის კედლების შემორჩენილი მაქსიმალური სიმაღლე 50 სანტიმეტრია. კოშკი-სასახლიდან 50 მეტრში დგას მოზრდილი დარბაზული ეკლესია. საამშენებლო სომხური წარწერით ის 1655 წელსაა აშენებული: „წელსა 1104 (1655) მე თამაზამ ავაშენე აგრეთვე ეს წმინდა ეკლესია ჩემი და ჩემი მშობლების სულის ხსნისათვის. ჩემი მეუღლე დარეჯანი მამაჩემი პარონ ღაითმაზი, დედაჩემი თეთო შვილები ნარიმანი. . .“. ეკლესია ნაგებია ნამტვრევი ქვით, კარ-სარკმლის საპირეები, კუთხეები და თაღები სუფთად ნათალი ყვითელი ტუფითაა გამოყვანილი. ეკლესიის ფართო კარი დასავლეთ, სამი სარკმელი კი აღმოსავლეთ, სამხრეთ და დასავლეთ კედლებშია გაჭრილი. მაღალი და განიერი ეკლესიის ღრმა ნახევარწრიულ აფსიდს შემაღლებული არდაბაგი აქვს. აფსიდში ორი თაღოვანი ნიშია. ჩრდილოეთ კედელში საკურთხევლის პირას მაღალი სანათლავი ნიშია მოწყობილი. ქვის ემბაზი კი, რომელსაც ოთხყურა ავზი და კუთხეებში ჩაკვეთილი ჯვრები აქვს, ეკლესიის დასავლეთ ფასადთან დევს. სატრიუმფო და კამარის მზიდი შეკიდული თაღი ნახევარწრიული ფორმისაა და მარტივად პროფილირებულ კონსოლებს ეყრდნობა. ეკლესიის ფასადები სადადაა დეკორირებული. კარის სწორკუთხა ღიობს დიდი ზომის არქიტრავის ქვა ადევს, რომელზეც წყვილი ლილვით მოხაზული გადანაკეცებიანი დეკორატიული თაღია ამოკვეთილი, თაღის შუაში ბოლოებგაგანიერებული ჯვარია გამოსახული. კარის მარცხნივ (სამხრეთით), სწორკუთხა ქვაზე რვასტრიქონიანი სომხური ასომთავრული წარწერაა ამოკვეთილი. დასავლეთ კედლის სარკმლის საპირე, რომელიც ერთიან ქვაშია გაჭრილი, დასავლეთი ფასადის ძირასაა ჩამოვარდნილი. სარკმლის ჭრილი სადა ლილვითაა მოჩარჩოებული, ხოლო სარკმლის თაღი მკვეთრად წაისრული ფორმისაა. აღმოსავლეთი კედლის სარკმელიც წაისრული ფორმისაა და სადა წყვილი ლილვითაა მოხაზული.
პრისცილა გნეტო

პრისცილა გნეტო (დ. 3 აგვისტო, 1991) — ფრანგი ძიუდოისტი. ამჟამად ასპარეზობს 52კგ წონით კატეგორიაში. 2012 წელს მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე. 2016 წელს ევროპის ჩემპიონატზე მოიპოვა ვერცხლის მედალი. ერთი წლის შემდეგ, მაშინ როდესაც 57კგ წონით კატეგორიაში ასპარეზობდა, გახდა ევროპის ჩემპიონი.
ნიკო პელეში

ნიკო პელეში (დ. 11 ნოემბერი, 1970) — ალბანელი პოლიტიკოსი. 2007-2011 წლებში იყო კორჩას მერი. 2013-2017 წლებში იყო ალბანეთის პრემიერ-მინისტრის მოადგილე. 2017-2019 წლებში – ალბანეთის აგროკულტურისა და სოფლის განვითარების მინისტრი. 2017 წლის 25 ივნისიდან არის ალბანეთის პარლამენტის წევრი. 2020 წლის 31 დეკემბრიდან არის ალბანეთის თავდაცვის მინისტრი.
დენის მონასტირსკი

დენის მონასტირსკი (დ. 12 ივნისი, 1980, ხმელნიცკი — გ. 18 იანვარი, 2023, ბროვარი) — უკრაინელი იურისტი და პოლიტიკოსი. პარტია „ხალხის მსახურის“ წევრი. 2019-2021 წლებში იყო უკრაინის უმაღლესი რადის წევრი. 2021 წლის 16 ივლისიდან გარდაცვალებამდე უკრაინის შინაგან საქმეთა მინისტრი.

დაამთავრა უკრაინის უშიშროების სამსახურის აკადემია. ათ წელზე მეტხანს ეწეოდა დიპლომატიურ საქმიანობას, შემდეგ სამი წლის განმავლობაში იყო გენერალური პროკურორის მოადგილე (საერთაშორისო თანამშრომლობაზე პასუხისმგებელი). დაკავებული იყო უკრაინის მიერ რუსეთის წინააღმდეგ წარმოებული საერთაშორისო სასამართლო პროცესებით (რუსეთის აგრესიის შედეგად მიყენებული ზარალის შესახებ, ე.წ. „სკვითების ოქროს“ დაბრუნება და სხვ.). 2021 წლის ზაფხულში შინაგან საქმეთა მინისტრის თანამდებობაზე ჩაანაცვლა არსენი ავაკოვი. ითვლებოდა პრეზიდენტ ვოლოდიმირ ზელენსკის ტიპურ და დამახასიათებელ კადრად: იყო ახალგაზრდა, სამართლის დარგში კომპეტენტური, თუმცა არ ყოფილა უკრაინის რეფორმამდელი სამართალდამცავი სისტემის ნაწილი და არ ჰქონდა პოლიტიკური გამოცდილება. ის იყო პირველი, ვინც პრეზიდენტს 2022 წლის 24 თებერვალს ქვეყანაში რუსეთის ჯარების მასობრივი შეჭრის შესახებ აცნობა.

დაიღუპა ავიაკატასტროფაში. ვერტმფრენი, რომელშიც დენის მონასტირსკი, თავის გუნდთან ერთად იმყოფებოდა, კიევიდან ერთ-ერთი „ცხელი წერტილისკენ“ მიფრინავდა, რა დროსაც ბროვარის თავზე კატასტროფა განიცადა და საბავშვო ბაღის შენობას დაეცა. დაიღუპა ეკიპაჟის ყველა წევრი და რამდენიმე მშვიდობიანი მოქალაქე, მ.შ. ბავშვები.
ლევან და შამი ხერგიანების დარბაზ-მაჩუბი

ლევან და შამი ხერგიანების დარბაზ-მაჩუბი — არქიტექტურული ძეგლი მესტიის მუნიციპალიტეტში.

ნაგებობა სამხრეთისკენ დაქანებულ რელიეფზე დგას, ამიტომაც ჩრდილოეთი კედელი ქუჩის მხარეს მხოლოდ მეორე სართულის დონეზეა გახსნილი, სამხრეთი ეზოსკენ არის მოქცეული და მთლიანად გახსნილია, ხოლო დღესდღეობით დასავლეთი და აღმოსავლეთი ფასადები, რომლებიც ასევე ეზოში გადის ახლად აგებული ნაგებობით არის დაფარული. დარბაზ-მაჩუბი ნაგებია ნატეხი ქვით კირ-დუღაბზე, გადახურვისთვის გამოყენებულია ყავარი. ნაგებობა რამდენიმე წლის წინ გამაგრებული და განახლებულია. სამხრეთით ორი მოზრდილი თაღოვანი ფორმის კარი და ერთი ოთხკუთა ფორმის სარკმელია გაჭრილი. ფასადს ეტყობა გვიანი შეკეთების კვალი, უხეშად არის შელესილი ფასადი და ასევე განახლებულია ქონგური, ხუთი შეწყვილებული თაღი. დასავლეთ ფასადზე, რომლის ნაწილიც საცხოვრებელი სახლით არ არის დაფარული, ნალესობა უხეშად არის დადებული და ოთხკუთა ფორმის გვიანი სარკმელია გაჭრილი. ჩრდილოეთ კედელსაც ეტყობა შეკეთების კვალი, ცემენტის ხსნარით გამაგრებული ნაწილები და გვიან გაჭრილი ოთხკუთხა ფორმის სარკმელი. აღმოსავლეთი ფასადის მხოლოდ ჩრდილოეთი მონაკვეთი აღიქმება, სადაც დარბაზში შესასვლეი კარია გაჭრილი, დანარჩენი გვიანი პერიოდის ნაგებობას აქვს მოცული. ნაგებობის ინტერიერი საკმაოდ მძიმე მდგოამრეობაშია. მაჩუბი გადატიხრულია ორ ნაწილად და ფასადზე ორი მოზრდილი კარიც იმიტომ არის გაჭრილი, ჩრდილოეთი კედელი წყლით არის გაჟღენთილი და წვიმის დროს ინტერიერში წყალი დგება, დანარჩენ კედელბიც დანესტილია და მრვალად არის გამომარილების კვალი. დარბაზის ინტერიერიც ორად არის გადატიხრული, ამ შემთხვევაში ფიცრულით. პირვანდელი იერსახე შედარებით დაკარგული აქვს, ამ მდოგმარეობას ხელს უწყობს გვიანი პერიოდის მინაშენებიც.
ლოდობანას ეკლესია

ლოდობანას ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ახალციხის მუნიციპალიტეტის სოფელ ანდრიაწმინდაში.

ეკლესია მცირე ზომის დარბაზული ნაგებობაა, ნაგებია ნაწილობრივ დამუშავებული ტუფის ქვით კირ-დუღაბზე. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. აფსიდა ნახევარწრიულია და მხრით გამოყოფილი. ინტერიერში დევს ადრეშუა და სამცხე-ჯავახეთის გარდამავალი ხანისთვის მახასიათებელი ვარდულის სტილიზებული მედალიონის რელიეფულგამოსახულებიანი ქვა. იგი ძლიერ დაზიანებულია, ხოლო კედლები შემორჩენილია სანახევროდ.
გიორგი ხერგიანის დარბაზ-მაჩუბი

გიორგი ხერგიანის დარბაზ-მაჩუბი — არქიტექტურული ძეგლი მესტიის მუნიციპალიტეტში.

ერთიან კომპლექსად შეკრული ნაგებობები კარმიდამოს ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს იკავებს. დარბაზ-მაჩუბი სამხრეთისკენ დაქანებულ რელიფეზე დგას, ამიტომაც ჩრდილოეთი ფასადის პირველი სართული და აღმოსავლეთ-დასავლეთის ფასადების ნაწილი მიწით არის დაფარული, სამხრეთი მთლიანად გახსნილია ეზოსკენ. ის ნაგებია ნატეხი ქვით კირ-დუღაბზე, გადახურვისთვის ნაგებობის დასავლეთ ნაწილზე გამოყენებულია ყავარი, ხოლო დაზიანების გამო აღმოსავლეთი ნაწილი თუნუქის საბურავებით არის გადახურული. ნაგებობას ეტყობა გვიანი შეკეთების კვალი. სამხრეთ ფასადზე შემორჩენილია ავთენტური საფასადე ნალესობა, რომელიც ჭვარტილსგან გაშავებულია. კედლის პირველ სართულზე აღმოსავლეთ მონაკვეთში გაჭრილია თაღოვანი ფორმის მოზრდილი კარი, დასავლეთ მონაკვეთში კიდევ ერთი მცირე ზომის ოთხკუთა ფორმის კარი და ერთი სარკმელი. მეორე სართულის დონეზე ოთხკუთა ფორმის კარი და სარკმელია, დღესდღეობით მიშენებული აქვს ხის აივანი. დასავლეთ ფასადზე გაჭრილია დარბაზში შესასვლელი კარი, ხოლო ჩრდილოეთი და დასავლეთი ყრუ კედლებია. ნაგებობის ინტერიერი მძიმე მდგომარეობაშია, მაჩუბის თითოეული კედელი დანესტილია და მრავლადაა გამოამრილების კვალი, შემორჩენილია ცხოველთა ხის სადგომი ლეჭუნდირი. დარბაზ-მაჩუბს შეძლებისდაგავრად შენარჩუნებული აქვს პირვანდელი იერსახე, არ არის ნაგებობის პირვანდელი გეგმარება დარღვეული და თავისუფალია გვიანი პერიოდის მინაშენებისგან. თავისი თავშეკავებული გაფორმებით და პროპორციების საშუალებით, დასავლეთით მდგომ კოშკთან ერთად ორგანულად ეწერება უბნის საერთო განაშენიანებაში.
ზენადრისის ეკლესია

ზენადრისის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზენადრისში.

ეკლესია დარბაზული ნაგებობაა. ნაგებია ნათალი ქვიშაქვის კვადრებით დუღაბზე, წყობის ჰორიზონტალობა ძირითადად დაცულია. აღმოსავლეთით დაბალ ცოკოლზე დგას. შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ კედელშია (კარის თავსართის ფორმა არ ირკვევა). დასავლეთი და ჩრდილოეთი კედლები ყრუა. სამხრეთ კედელში სარკმლის არსებობის შესახებ ამჟამად საუბარი შეუძლებელია მორღვეულობის გამო. აღმოსავლეთის სარკმელი ვიწრო, სწორწირთხლებიანი და თაღოვანია. სარკმლის თავსართი გაფორმებულია რელიეფური წარბით, რომელზეც ჯვარია აღმართული (ტიპური - საუკენეების ტაძრებისთვის). აფსიდა ნახევარწრიულია, ორსაფეხურიანი მხრებით გამოყოფილი დარბაზისგან. პროფილირებულ კაპიტელებს, რომლებითაც მხრებია დასრულებული კონქის საბჯენი თაღი ეყრდნობა. საკურთხევლის სარკმლის ორივე მხარეს მცირე სწორკუთხა ნიშია. საკურთხეველი ერთი საფეხურითაა ამაღლებული დარბაზისგან. გრძივი კედლების შუაში თითო ორსაფეხურიანი პილასტრია, რომლის პროფილირებულ კაპიტელებზე კამარის საბჯენი თაღები გადადის. ასეთივე ნახევარპილასტრებია დასავლეთი კედლის კუთხეებში, პილასტრთა ქვედა საფეხურებიდან გრძივი კედლების დეკორატიული თაღედია გადაყვანილი. ტაძარი დაზიანებულია, ჩამოშლილია კონქი, კამარა და სამხრეთი კედლის უდიდესი ნაწილი.
ვალერი ფალიანის დარბაზ-მაჩუბი

ვალერი ფალიანის დარბაზ-მაჩუბი — არქიტექტურული ძეგლი მესტიის მუნიციპალიტეტში.

იგი საცხოვრებელი კომპლექსის ნაწილია, რომელიც კოშკის აღმოსავლეთით დგას. დღესდღეობით დარბაზ-მაჩუბის სამხრეთი და აღმოსავლეთი ფასადი მთლიანად ახლად აშენებული საცხოვრებელი სახლის ინტერიერშია მოქცეული, მხოლოდ ჩრდილოეთი ფასადის აღქმაა შესაძლებელი, რომელიც საკმაოდ მძიმე მდგომარეობაშია. ის ქუჩისკენ არის მოქცეული, სადაც გზასა და ნაგებობას შორის ერთგვარი სივრცეა დარჩენილი. გზის სამუშაოების დროს ცარიელ სივრცეში ჩაასხეს ბეტონის გასამაგრებელი კედლები, ჩამოწოლილი მიწის ასარიდებლად და ნაგებობის დასაცავად. სახლში შესვლის თანავე დარბაზ-მაჩუბის სამხრეთ ფასადს აღვიქვამთ, რომელზეც შემორჩენილია საფასადე ნალესობა და გაჭრილია თაღოვანი ფორმის კარ-სარკმელი. მაჩუბის ინტერიერი პირვანდელი ფუნქციის გარეშეა დარჩენილი, მაგრამ შედარებით შემორჩენილია ავთენტური იერსახე. ეტყობა შეკეთების კვალი და კედლების მდგომარეობა მძიმეა, მრავლად არის ნესტის და გამომარილების კვალი. მეორე სართული - დარბაზის ინტერიერი მთლიანად მორგებულია საცხოვრებელ სახლზე. აღსანშნია, რომ მაჩუბის ინტერიერში სამხრეთი კედლის დასავლეთ მონაკვეთში, კარია გაჭრილი, საიდანაც მცირე ზომის ნაგებობაში ჩავდივართ. მეპატრონე ნაგებობას წმინდა გიორგის სახელობის სალოცავად მოიხსენიებს, იგი ამბობს, რომ საცხოვრებელი კომპლექსიდან ის უძველესი ნაგებობაა, რომლის გარშემოც შემოაშენეს კოშკი და დარბაზ-მაჩუბი. სალოცავი დარბაზ-მაჩუბის მსგავსად ახლად აშენებული სახლის ინტერიერშია მოქცეული, მას ეტყობა უხეში შეკეთების კვალი - ფასადის შელესილობა და ინტერიერში ამოვსებული ნაწილები. სალოცავის აღმოსავლეთ კედელზე გაჭრილია მცირე ზომის ორი ნიში და ერთი სარკმელი, რომელიც არა ცენტრში, არამედ სამხრეთ მონაკვეთშია მოთავსებული. ვალერი ფალიანის დარბაზ-მაჩუბი კოშკთან და სალოცავთან ერთად, ერთ-ერთ საინტერესო საცხოვრებელ კომპლექს წარმოადგენს. სამწუხაროდ სამხრეთის მხრიდან მიშენებული საცხოვრებელი სახლი მთლიანად ფარავს სალოცავის და დარბაზ-მაჩუბის ფასადებს, აძნელებს კომპლექსის ავთენტური იერსახის აღქმას და არღვევს ნაგებობის პირვანდელ პროპროციებს, მაგრამ შემორჩენილი დეტალებით შეიძლება ითქვას, რომ ნაგებობა ორგანულად ეწერება საერთო განაშენიანებაში, ამიტომ ისტორიული უბნის განაშენიანებისთვის ვალერი ფალიანის დარბაზ-მაჩუბის დაცვა-შენარჩუნება საკმაოდ მნიშვნელოვანია.
სიქიშხანის ციხე-კოშკი

სიქიშხის ციხე-კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დმანისის მუნიციპალიტეტის სოფელ საფარლოში.

ციხე-კოშკი მდებარეობს მდინარე ფინეზაურისა და მის მარჯვენა შენაკად მცირე ხევის შესაყარში. ნაგებია მოზრდილი ქვის თითქმის თარაზული წყობით კირ-დუღაბზე. კოშკს ერთი მხარე მომრგვალებული აქვს. სამსართულიანი ყოფილა. ბრტყელი კედელი მონგრეულია. ციხე-კოშკი გზის მაკონტროლებელი უნდა ყოფილიყო. ხევის გადაღმა ნასოფლარია თავისი სასაფლაოთი, რომლის ეკლესია აღარაა შემორჩენილი. აღნიშნული ნასოფლარი უნდა იყოს ვახუშტის მიერ რუკაზე დატანილი სიქიშხანი.
პატარა დმანისის წმინდა თევდორეს ეკლესია

პატარა დმანისის წმინდა თევდორეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დმაინისის მუნიციპალიტეტის სოფელ პატარა დმანისში.

ეკლესია ისტორიული ქალაქ დმანისის სამაროვანზე იდგა, ქალაქის კონცხის აღმოსავლეთით. დღეს საავტომობილო გზის აღმოსავლეთ ნაპირას დგას. ეკლესია დარბაზულია ნახევარწრიული შვერილი აფსიდით. ნაგებია სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ბაზალტისა და ტუფის ქვით დუღაბზე. წყობის ჰორიზონტალობა არაა დაცული. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარი გარედან არქიტრავულია, შიგნიდან თაღოვანი. თაღის გადასაყვანად მოგვიანებით განახლების შედეგად აგური გამოუყენებიათ. სარკმელი სამია: აღმოსავლეთის გარედან სწორკუთხაა შიდნიდან თაღოვანი და წირთხლებგაფართოვებული. დასავლეთის და სამხრეთის სარკმლები ორივე მხრიდან თაღოვანია. აფსიდის ჩრდილოეთ კედელში სწორკუთხა ნიშაა გაკეთებული. კონქი მხრებზე გადასულ თაღზე იყო დაბჯენილი. ეკლესიის კამარა კი გრძივი კედლების შუაში გაკეთებულ წყვილ პილასტრის კაპიტელებზე დაყრდობილ თაღზე. ამჟამად ეკლესიის კამარა და კონქი აღარ შემორჩა, ასევე მორღვეულია კედლების ზედა ნაწილები. ინტერიერი შელესილი და მოხატული ყოფილა. ფასადებში ჩადგმულია სხვადასხვა პერიოდის ორნამენტული ქვები, მათ შორის სტელის ფრაგმენტები.
მზია მგალობლიშვილი

მზია მგალობლიშვილი (დ. 25 ივლისი, 1934, ქუთაისი — გ. 19 ოქტომბერი, 2002) — ქართველი ისტორკოსი და მეცნიერი.

მზია მგალობლიშვილი დაიბადა ქალაქ ქუთაისში. 1958 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დასავლეთ ევროპის ენებისა და ლიტერატურის ფაკულტეტის ფრანგული ენის განყოფილება. 1958-1959 წლებში იყო ქუთაისის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ფრანგული ენის მასწავლებელი, 1970-2004 წლებში ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის მეცნიერი.
ჩარიხი

ჩარიხი — აზერბაიჯანული ნაციონალური ფეხსაცმელი.

ჩარიხები აზერბაიჯანში ყველაზე გავრცელებული ფეხსაცმელი იყო, განსაკუთრებით გლეხებს შორის. ის იკერებოდა ან მსხვილი რქოსანი პირუტყვის ნედლი ტყავისაგან (გენ/კენ), რომელსაც თვითონ გლეხები თავად ქმნიდა, ან ტყავისაგან, რომელიც მუშავდებოდა უფრო დახვეწილი მეთოდებით (აშილანმიშ კენ). ეს უკანასკნელები ერთობ ძვირფასად ითვლებოდ, ამიტომაც შეძლებული გლეხებს შეეძლოთ მისი შეძენა.

ჩარიხებს შალის წინდებზე ან ფეხზე შემოხვეულ ბამვის ქსოვილზე იცმევდნენ (პატავა, დოლაგი). ღარიბი გლეხები ჩარიხებს მუდმივად ატარებდნენ, როგორც ყოველდღიურად, ისე სადღესასწაულო დღეებში.

არსებობს რამდენიმე სახის ჩარიხები — ტეკბურუნი, შირაზი, გიზგაიტარანი, შატირი, გუშბურუნი, შირვანი, კალმანი, შირმანი და სხვ.

ისინი ორი ტიპის თასმებით იკვრებოდა — ან დაწნული შალისაგან (ტოხუნმა ბაგი), ან დაგრეხილი (ეშმე ბაგი). თვითოეული ჩარიხის სიგრძე 130—150 სმ-მდე დადიოდა. თუ წინდას მუხალმდე იცვამდნენ, მაშინ გრძელ თასმას იყენებდნენ.