iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ენგელგარდტი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ენგელგარდტი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა რუსი ასტრონომის, ვასილი ენგელგარდტის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს). კრატერის ფორმირება ადრეიმბრიული ეპოქით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 43.51 კმ, სიღრმე — 2.25 კმ.

სატელიტური კრატერები
ერატოსთენე (მთვარის კრატერი)

კრატერი ერატოსთენე — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ძველი ბერძენი მეცნიერის, ერატოსთენეს პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება ერატოსთენული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 58.77 კმ, სიღრმე — 2.71 კმ.

სატელიტური კრატერები
ერმიტი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ერმიტი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის ჩრდილოეთ პოლარულ ნაწილში. სახელი ეწოდა ფრანგი მათემატიკოსის, შარლ ერმიტის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1964 წელს). კრატერის ფორმირება პრე-ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 108.64 კმ, სიღრმე — 2.88 კმ.

სატელიტური კრატერები
ეპიგენესი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ეპიგენესი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილოეთ პოლარულ ნაწილში. სახელი ეწოდა ძველი ბერძენი ასტრონომის, ეპიგენეს ბიზანტიელის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1964 წელს). კრატერის ფორმირება გვიანიმბრიული ეპოქით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 54.51 კმ, სიღრმე — 2.41 კმ.

სატელიტური კრატერები
იოჰან იაკობ ბალმერი

იოჰან იაკობ ბალმერი (; დ. 1 მაისი, 1825, ლაუზენი — გ. 12 მარტი, 1898, ბაზელი) — შვეიცარიელი ფიზიკოსი და ქიმიკოსი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1825 წლის 1 მაისს, მოსამართლის ოჯახში. ის ოჯახში უფროსი ვაჟი იყო. დაწყებითი განათლება ლისტალში მიიღო, ხოლო საშუალო — ბაზელში. მათემატიკური უნარ-ჩვვების გამო გადაწყვიტა უნივერსიტეტში გაეგრძელებინა სწავლა.

სწავლობდა კარლსრუესა და ბერლინის უნივერსიტეტებში, ხოლო 1849 წელს ბაზელის უნივერსიტეტში დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია ციკლოიდზე.

ცხოვრების დარჩენილი ნაწილი ბაზელში გაატარა. 1859 წლიდან ცხოვრების ბოლომდე, გოგონათა სკოლაში ასწავლიდა მათემატიკას და ასევე, 1865-1890 წლებში, ბაზელის უნივერსიტეტში კითხულობდა გეომეტრიის ლექციებს.

გარდაიცვალა 72 წლის ასაკში, 1898 წლის 12 მარტს. დაკრძალულია ვოლფგოტესაკერის სასაფლაოზე.

ოჯახი
1868 წელს, 43 წლის ასაკში, დაქორწინდა. მას ექვსი შვილი ჰყავდა, მათ შორის მხატვარი ვილჰელმ ბალმერი (1865-1922), რომლის ვაჟიც დირიჟორი ლუკ ბალმერია.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად:
მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ბალმერი;
მთავარი სარტყლის ასტეროიდი (12755) ბალმერი.
ტადეუშ ბანახევიჩი

ტადეუშ არტუროვიჩ ბანაჩევიჩი (; დ. 13 თებერვალი, 1882, ვარშავა — გ. 17 ნოემბერი, 1954, კრაკოვი) — პოლონელი ასტრონომი, გეოდეზისტი და მათემატიკოსი. იყო კრაკოვის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1922), პოლონეთის მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო წევრი და რამდენიმე ევროპული უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი. ის იყო პოლონეთის ასტრონომიული საზოგადოების ერთ-ერთი დამფუძნებელი და მისი პრეზიდენტი მრავალი წლის განმავლობაში. ის ასევე იყო საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის ვიცე-პრეზიდენტი (1932–1938).

ბიოგრაფია
ტადეუშ ბანახევიჩი დაიბადა ვარშავაში 1882 წელს. 1904 წელს დაამთავრა ვარშავის საიმპერატორო უნივერსიტეტი და იქვე დარჩა პროფესორის თანამდებობაზე მოსამზადებლად. სტაჟირება გაიარა გეტინგენში კარლ შვარცშილდთან და პულკოვოში ოსკარ ბაკლუნდთან. 1908-1909 წლებში მუშაობდა ვარშავის უნივერსიტეტის ობსერვატორიაში, 1910-1915 წლებში ყაზანის მახლობლად მდებარე ენგელჰარდტის ობსერვატორიაში, ხოლო 1915-1918 წლებში იურიევის (ტარტუ) უნივერსიტეტში (1918 წელს უნივერსიტეტის ობსერვატორიის დირექტორი გახდა).

1918 წლიდან პოლონეთში გადავიდა. გეოდეზიას ასწავლიდა ვარშავის ტექნოლოგიურ უნივერსიტეტში, ხოლო 1919 წლიდან კრაკოვის იაგელონის უნივერსიტეტის ასტრონომიის განყოფილების ხელმძღვანელი და უნივერსიტეტის ობსერვატორიის დირექტორი გახდა (თანამდებობა, რომელიც გარდაცვალებამდე ეკავა).

ტადეუშ ბანახევიჩის ძირითადი ნაშრომები ასტრონომიის, ციური მექანიკის, მათემატიკის და გეოდეზიის სფეროებში. მან შეიმუშავა პლანეტებისა და კომეტების ორბიტების დაკვირვებიდან განსაზღვრის არაუნიკალურობის საკითხები. მან შეიმუშავა და დახვეწა გაუსისა და ოლბერსის მეთოდები პარაბოლური და ელიფსური ორბიტების დასადგენად. ციურ მექანიკასა და გეოდეზიაში მათემატიკური გამოთვლების გასამარტივებლად, მან შემოიღო მატრიცები - „კრაკოვიანები“ - რომელთა დახმარებითაც მან იპოვა სფერული პოლიგონომეტრიის ზოგადი პრობლემის გადაწყვეტა. მან შეიმუშავა ვარსკვლავების მთვარის დაჩრდილვის პროგნოზირების ახალი მეთოდი. ენგელჰარდტის ობსერვატორიაში მან ჩაატარა მთვარის ფიზიკური ლიბრაციის დაკვირვების სერია ჰელიომეტრის გამოყენებით, რამაც ღირებული მონაცემები მიაწოდა ობსერვატორიის თანამშრომლებს მუდმივი ლიბრაციის დასადგენად. კრაკოვის ობსერვატორიაში მან ორგანიზება გაუწია ცვლადი ვარსკვლავების სისტემატურ კვლევებს. მისი ინიციატივით, ბესკიდში (კარპატების მთები) შეიქმნა ასტრონომიული სადგური დაბნელებული ცვლადი ვარსკვლავების დასაკვირვებლად. მან შესთავაზა სრული მზის დაბნელების გამოყენება „მთვარის ტრიანგულაციისთვის“ - დედამიწის ზედაპირზე შორეული წერტილების გეოდეზიური კავშირისთვის. მან დაწერა ნაშრომები ატმოსფეროს რეფრაქციის თეორიაზე, დაბნელებების შესწავლაზე, ასტრონომიულ და გეოდეზიურ გაზომვებში არსებულ შეცდომებზე და ასევე დაწერა ასტრონომიის სახელმძღვანელოები. მან დააარსა ჟურნალი „ “.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად:
მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დააქრვეს ბანახევიჩი;
მთავარი სარტყლის ასტეროიდებს (1286) ბანახევიჩა და (1287) ლორცია — მისი ცოლის სახსოვრად.
ჯორჯ ბანკროფტი

ჯორჯ ბანკროფტი (; დ. 3 ოქტომბერი, 1800, ვუსტერი, მასაჩუსეტსის შტატი — გ. 17 იანვარი, 1891, ვაშინგტონი) — ამერიკელი პოლიტიკური მოღვაწე, დიპლომატი, ისტორიკოსი. ისტორიოგრაფიაში რომანტიკული მიმართულების წარმომადგენელი. 1845-1846 წლებში საზღვაო მინისტრი. მონაწილეობდა მექსიკის წინააღმდეგ აშშ-ის დაპყრობითი ომის (1846-1848) მომზადებაში. 1846-1849 წლებში დესპანი იყო ლონდონში, 1867-1874 წლებში ბერლინში. 1834-1874 წლებში გამოაქვეყნა ნაშრომი — „შეერთებული შტატების ისტორია“ (10 ტ.). ბანკროფტი ერთ-ერთი ფუძემდებელია ე. წ. ადრეული სკოლისა, რომელსაც წამყვანი ადგილი ეკავა საუკუნის ნახევარში ამერიკის ისტორიოგრაფიაში.
უაილდერ ბანკროფტი

უაილდერ დუაით ბანკროფტი (; დ. 1 ოქტომბერი, 1867 — გ. 7 თებერვალი, 1953) — ამერიკელი ფიზიკოქიმიკოსი და ამ დარგის ერთ-ერთი ფუძემდებელი აშშ-ში. მან შეისწავლა გიბსის ფაზის წესის გამოყენება და მოგვიანებით კოლოიდური ქიმია. ვილჰელმ ოსტვალდისა და ფრანც ვან'ტ ჰოფის სტუდენტმა, მან ამერიკაში მოიტანა „იონისტების“ პირველადი ცოდნა ელექტროლიტური დისოციაციის, ოსმოსური წნევისა და ელექტრომამოძრავებელი ძალის შესახებ.

ბიოგრაფია
დაიბადა მიდლთაუნში, როდ აილენდში, ისტორიკოსისა და სახელმწიფო მოღვაწის, ჯორჯ ბენკროფტის შვილიშვილი და აარონ ბენკროფტის შვილთაშვილი. მან მიიღო ბაკალავრის ხარისხი ჰარვარდის უნივერსიტეტში 1888 წელს, დოქტორის ხარისხი ლაიფციგის უნივერსიტეტში 1892 წელს, ასევე საპატიო დისერტაციის ხარისხი ლაფაიეტის კოლეჯიდან (1919 წელს) და კემბრიჯის უნივერსიტეტიდან (1923 წელს).

1888-1889 და 1893-1894 წლებში ის იყო ქიმიის ასისტენტ-ინსტრუქტორი ჰარვარდის უნივერსიტეტში, შემდეგ კი სრული პროფესორი 1894-1895 წლებში. შემდეგ 1895 წელს გახდა კორნელის უნივერსიტეტის ასისტენტ-პროფესორი, შემდეგ კი სრული პროფესორი (კორნელში) 1903 წელს. 1913 წელს აირჩიეს ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის წევრად, 1920 წელს ამერიკის ფილოსოფიური საზოგადოების წევრად, ხოლო 1920 წელს აირჩიეს მეცნიერებათა ეროვნულ აკადემიაში.

ბენკროფტი, ვილჰელმ ოსტვალდისა და იაკობ ჰენრიკუს ვან ტ ჰოფის მიერ იყო აღზრდილი და ამერიკულ ფიზიკოქიმიაში არაერთი თერმოდინამიკური და კოლოიდურ-ქიმიური კონცეფცია შემოიტანა.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ბანკროფტი.
სანაე ტაკაიჩი

სანაე ტაკაიჩი (; დ. 7 მარტი, 1961, იამატოკორიიამა, ნარა, იაპონია) — იაპონელი პოლიტიკოსი და 2025 წლის 21 ოქტომბრიდან იაპონიის პრემიერ-მინისტრი. 2025 წლიდან ასევე არის იაპონიის ლიბერალურ-დემოკრატიული პარტიის პრეზიდენტი. ასევე იაპონიის ისტორიაში პირველი ქალი პრემიერ-მინისტრია. 1993-2003 წლებში და 2005 წლიდან, როგორც იაპონიის საკანონმდებლო ორგანოს წარმომადგენელთა პალატის წევრი, მას ეკავა რამდენიმე მინისტრის პოსტი შინძო აბეს და ფუმიო კიშიდას მმართველობისას.
ანრი ოგიუსტ ბარბიე

ანრი ოგიუსტ ბარბიე (; დ. 29 აპრილი, 1805, პარიზი — გ. 13 თებერვალი, 1882, ნიცა) — ფრანგი პოეტი. 1869 წლიდან ფრანგული აკადემიის წევრი. წერა პროზაული ნაწარმოებებით დაიწყო. 1830 წლის ივლისის რევოლუციით შთაგონებულმა გამოაქვეყნა პოეტური პამფლეტები, რომლებიც 1830-1831 წლებში გააერთიანა კრებულში „იამბები“. ამ წიგნში ბარბიე უმღერის თავისუფლებას, აჯანყებულ ხალხს, გმობს ბონაპარტისტებს, ბურჟუებს. მისი სხვა პოეტური კრებულებია: „გოდება“ (1833), „ლაზარე“ (1837), „გმირული რითმები“ (1843). ბარბიემ ფრანგ სამოქალაქო ლირიკაში პირველმა ასახა პროლეტართა ყოფა.
დანიელ ბარბიე

დანიელ ბარბიე (; დ. 10 დეკემბერი, 1907, ლიონი — გ. 1 აპრილი, 1965, მანოსკი) — ფრანგი ასტრონომი.

1930-1965 წლებში მან გამოაქვეყნა თითქმის 100 სამეცნიერო ნაშრომი ასტრონომიაზე. მის ნაშრომებს შორის იყო ვარსკვლავური ატმოსფეროების, მთვარის დაბნელებებისა და დაბნელებების კვლევები. მან ჩაატარა ზედა ატმოსფეროს, ჩრდილოეთის ცის, ზოდიაქოს სინათლისა და ღამის ჰაერის ნათების კვლევები.

მისი სახელი კვლავ დაკავშირებულია ედინგტონ-ბარბიეს ცნობილ ანალიტიკურ გამოსხივების გადაცემის ურთიერთობებთან.
კ. მაიერი (მთვარის კრატერი)

კრატერი კ. მაიერი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა გერმანელი ასტრონომის, გეოდეზისტის, ფიზიკოსისა და კარტოგრაფის, კრისტიან მაიერის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება გვიანიმბრიული ეპოქით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 37.54 კმ, სიღრმე — 2.15 კმ.

სატელიტური კრატერები
კაბანი (მთვარის კრატერი)

კრატერი კაბანი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ფრანგი ოპტიკოსის, ჟან კაბანის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს). კრატერის ფორმირება ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 81.3 კმ, სიღრმე — 2.8 კმ.

სატელიტური კრატერები
კაბეო (მთვარის კრატერი)

კრატერი კაბეო — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ პოლარულ ნაწილში. სახელი ეწოდა იტალიელი ფილოსოფოსის, ინჟინერისა და მთემატიკოსის, ნიკოლო კაბეოს პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 100.58 კმ, სიღრმე — 2.86 კმ.

სატელიტური კრატერები
კეთრინ კონოლი

კეთრინ კონოლი (; დ. 12 ივლისი, 1957) — ირლანდიელი დამოუკიდებელი პოლიტიკოსი, ირლანდიის პრეზიდენტი 2025 წლის 11 ნოემბრიდან. 2016-2025 წლებში ირლანდიის პარლამენტის ქვედა პალატის წევრი გოლუეის დასავლეთის საარჩევნო ოლქიდან. კონოლი იყო დამოუკიდებელი კანდიდატი 2025 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში, რომელშიც მიიღო ხმების 63,36 %.

კონოლიმ პოლიტიკური კარიერა დაიწყო როგორც ლეიბორისტული პარტიის წევრმა, რომლის ჩარჩოებშიც 1999 წელს აირჩიეს გოლუეის ქალაქის საბჭოში და იყო გოლუეის მერი 2004-2005 წლებში. მან დატოვა პარტია 2007 წელს კანდიდატების შერჩევის გარშემო წარმოქმნილი დავის გამო. მას შემდეგ რაც წარუმატებლად მიიღო მონაწილეობა 2007 და 2011 წლების საყოველთაო არჩევნებში გოლუეის დასავლეთში დამოუკიდებელი კანდიდატის სტატუსით, კონოლი პარლამენტში აირჩიეს 2016 წელს. 2020 წლის ივლისიდან 2024 წლის ნოემბრამდე იყო პარლამენტის ქვედა პალატის 33-ე ვიცე-სპიკერი.

იდეოლოგიურად მემარცხენე პოლიტიკური ძალების მომხრე კონოლი მხარს უჭერდა 2015 წლის ერთსქესიანთა ქორწინების რეფერენდუმს, 2018 წელს მერვე შესწორების გაუქმებას და არის ირლანდიის ნეიტრალიტეტის მომხრე. მის საპრეზიდენტო კამპანიას მხარს უჭერს შინ ფეინი, სოციალ-დემოკრატები, ლეიბორისტული პარტია, მწვანეთა პარტია და ირლანდიის პარლამენტის (ერიახტასის) რამდენიმე დამოუკიდებელი წევრი.

კონოლი არის ირლანდიურ ენაზე მოლაპარაკე. მუშაობდა როგორც კლინიკური ფსიქოლოგი და როგორც ადვოკატი.
შერბარნ უესლი ბარნჰემი

შერბარნ უესლი ბარნჰემი (; დ. 12 დეკემბერი, 1838, თეტფორდი — გ. 11 მარტი, 1921, ჩიკაგო) — ამერიკელი ასტრონომი.

ბიოგრაფია
შერბარნ უესლი ბარნჰემი ვერმონტის შტატის ქალაქ თეტფორდში დაიბადა 1838 წელს. ასტრონომიული კარიერა მოყვარულის რანგში დაიწყო, 1870-1882 წლებში ჩიკაგოში საკუთარ ობსერვატორიაში დაკვირვებებს ატარებდა, ასევე პერიოდულად დირბორნის (ჩიკაგო) და ვოშბერნის (მედისონი) ობსერვატორიებში, ასევე ნიუ ჰემფშირის დარტმუთის კოლეჯის ობსერვატორიაში. 1878 წელს მან მონაწილეობა მიიღო ასტროკლიმატის კვლევაში ჰამილტონის მთაზე (კალიფორნია), სადაც ლიკის ობსერვატორიის ადგილი შეირჩა. 1888-1892 წლებში მუშაობდა ლიკის ობსერვატორიაში, ხოლო 1893-1913 წლებში - იერკის ობსერვატორიაში. 1893 წლიდან ჩიკაგოს უნივერსიტეტში პრაქტიკული ასტრონომიის პროფესორი გახდა.

ის ცნობილია ორმაგი ვარსკვლავების აღმოჩენებით. ე. კლარკის მიერ შექმნილი შესანიშნავი ობიექტივებით აღჭურვილი რეფრაქტორების გამოყენებით, ბერნჰემმა აღმოაჩინა 1274 ორმაგი ვარსკვლავი, მათ შორის მრავალი საინტერესო და ძნელად დასაკვირვებელი წყვილი და ათასობით მიკრომეტრიანი გაზომვა ჩაატარა. მან შეადგინა ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში ხილული ყველა ცნობილი ორმაგი ვარსკვლავის (13,655) ზოგადი კატალოგი, -31-მდე დეკლინაციით (გამოქვეყნდა 1906 წელს ვაშინგტონის კარნეგის ინსტიტუტის მიერ).

მან მიიღო სამეფო ასტრონომიული საზოგადოების ოქროს მედალი (1894) და პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის ლალანდის პრემია (1904).

ხსოვნა
მის პატივსაცემად:
მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ბარნჰემი;
მთავარი სარტყლის ერთ-ერთ ასტეროიდს დაარქვეს (834) ბარნჰემია.
სათაგური

„სათაგური“ — აგათა კრისტის მიერ შექმნილი დეტექტივური პიესა, რომელიც ლონდონის ვესტ-ენდში პირველად 1952 წელს დაიდგა და მას შემდეგ უწყვეტად იდგმება (-19 პანდემიით გამოწვეული მცირე პაუზის გამოკლებით 2020 წლის 16 მარტიდან 2021 წლის 17 მაისამდე).

პიესა ვესტ-ენდის ყველაზე ხანგრძლივად დადგმული სპექტაკლია. ამავდროულად, სათაგური არის მსოფლიოში ყველაზე ხანგრძლივად დადგმული სპექტაკლი, რომლის 30 000-ე წარმოდგენა 2025 წლის 19 მარტს გაიმართა - აბსოლუტური რეკორდი უწყვეტად დადგმულ ყველა სპექტაკლს შორის.

წმინდა მარტინის თეატრის სტუმრები (სადაც სპექტაკლები დღეს ტარდება) ხშირად იღებენ ფოტოს თეატრის ფოიეში ხის დახლთან, რომელზეც წარმოდგენების რაოდენობაა მითითებული. 2022 წლის მონაცემებით, სპექტაკლი ლონდონში 10 მილიონზე მეტმა ადამიანმა ნახა.

პიესის მთავარი ინტრიგა მკვლელის ვინაობაა - რომლის საიდუმლოდ შენახვას მაყურებელს თეატრის დატოვების შემდეგაც სთხოვენ. მსახიობთა დასში რვა წევრია. 2012 წლისთვის ეს როლები 400-ზე მეტმა მსახიობმა შეასრულა.

რიჩარდ ატენბორომ დეტექტივ სერჟანტ ტროტერის როლის პირველი შემსრულებელი იყო, ხოლო მისი მეუღლე, შეილა სიმი, პირველი მოლი რალსტონი - მონკსველ მენორის მეპატრონე. მას შემდეგ მსახიობთაგან თითქმის არცერთი არ ყოფილა ვარსკვლავი. --ის შეფასებით „პიესა და მისი ავტორი თავად არიან ვარსკვლავები“.
ჰეინსი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ჰეინსი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის სამხრეთ პოლარულ ნაწილში. სახელი ეწოდა აფრო-ამერიკელი მათემატიკოსი ქალის იუფიმია ჰეინსის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 2025 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი 17 კმ.

სატელიტური კრატერები
ჰეინსის კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
ოზგიურ ოზელი

ოზგიურ ოზელი (; დ. 21 სექტემბერი, 1974) — თურქი ფარმაცევტი და პოლიტიკოსი, რომელიც 2023 წლიდან თურქეთის სახალხო რესპუბლიკური პარტიის ლიდერია. 2015–2023 წლებში ის ფრაქციის მოადგილედ მუშაობდა ენგინ ალთაისთან და ლევენთ გოქთან ერთად.

ოზელი 2011 წლის არჩევნებიდან მოყოლებული მანისას ოლქის დეპუტატია და ცნობილია მაღაროელების უფლებების დაცვის აქტივიზმით მანისის პროვინციაში. 2024 წლის თებერვლიდან ის სოციალისტური ინტერნაციონალის ვიცე-პრეზიდენტია.
ქართრაიტი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ქართრაიტი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ პოლარულ ნაწილში. სახელი ეწოდა ბრიტანელი მათემატიკოსის მერი ქართრაიტის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 2025 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი 17 კმ.

სატელიტური კრატერები
ქართრაიტის კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
ზოლტან ლაიოშ ბეი

ზოლტან ლაიოშ ბეი (; დ. 24 ივლისი, 1900, გიულა — გ. 4 ოქტომბერი, 1992, ვაშინგტონი, კოლუმბიის ოლქი) — უნგრელი ფიზიკოსი, პროფესორი და ინჟინერი, რომელმაც შეიმუშავა მიკროტალღური ტექნოლოგია, ვოლფრამის ნათურები და რადარის ტექნოლოგია და მონაწილეობდა მთვარის რადარში.

ბიოგრაფია
ზოლტან ლაიოშ ბეი დაიბადა 1900 წლის 24 ივლისს, გიულაში. მან დებრეცენის საშუალო სკოლა დაამთავრა. 1918 წლიდან ზოლტან ბეი სწავლობდა ეოტვოშ იოჟეფის კოლეჯში, შემდეგ პაზმანი პეტერის სახელობის სამეფო უნივერსიტეტში (ბუდაპეშტის უნივერსიტეტის ყოფილი სახელი). 1923 წელს მან მიიღო სკოლის მასწავლებლის დიპლომი, ხოლო 1926 წელს — ფიზიკის დოქტორის ხარისხი.

1930 წლიდან ბეი მუშაობდა ფიზიკის პროფესორად სეგედის უნივერსიტეტში.

1923 წელს შპს „ტუნგსრამში“ დაარსდა სინათლის წყაროების ლაბორატორია, სადაც ძირითადად ელექტრული სინათლის წყაროებს სწავლობდნენ. ლაბორატორიას ხელმძღვანელობდა იგნაც პფაიფერი, ხოლო ზოლტან ბეი, ტივადარ მილნერთან, იმრე ბროდისთან, დიორგი სიგეტისთან, ერნო ვინტერთან და მრავალ სხვასთან ერთად, ასევე აწარმოებდა კვლევებს. 1926-1930 წლებში ზოლტან ბეი გერმანიაში მუშაობდა, სადაც აზოტში ელექტრულ განმუხტვებს სწავლობდა. უნგრეთში დაბრუნების შემდეგ, ზოლტან ბეი ადგილობრივი უნივერსიტეტის თეორიული ფიზიკის განყოფილების ხელმძღვანელად დაინიშნა.

1937 წელს იგი უნგრეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი გახდა, ხოლო 1945 წელს სრულუფლებიან წევრად აირჩიეს. მეორე მსოფლიო ომის დროს ზოლტან ბეი ებრაელ კოლეგებს ნაცისტური დევნისგან იცავდა.

ზოლტან ბეი 72 წლის ასაკში პენსიაზე გავიდა. 1981 წელს იგი უნგრეთის მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო წევრად აირჩიეს. ზოლტან ბეი 1992 წლის 4 ოქტომბერს, ვაშინგტონში, აშშ-ში გარდაიცვალა.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ბეი.
ბეი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ბეი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ პოლარულ ნაწილში. სახელი ეწოდა უნგრელი ფიზიკოსის ზოლტან ლაიოშ ბეის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 2025 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი 3.50 კმ.

სატელიტური კრატერები
ბეის კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
მარეტა (მთვარის კრატერი)

კრატერი მარეტა — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ქალის ინგლისური სახელის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 2025 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი 0,15 კმ.

სატელიტური კრატერები
მარეტის კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
ბათრაძი

ბათრაძი — ოსური მითოლოგიის ღმერთი, ამირანის ორეული. ადამიანთა საკეთილდღეოდ დევებთან მებრძოლი ბათრაძი დედის მუცლიდან ცეცხლივით გავარვარებული დაიბადა და ზეციურმა მჭედელმა, ქურდალაგონმა, ზღვაში გამოაწრთო, ამიტომაც მისი მომრევი არავინ იყო ქვეყანაზე. ბათრაძმა ანგელოზებს და წმინდანებს დაუწყო ბრძოლა. მისგან შეწუხებული ანგელოზები შეიკრიბნენ ღვთის კარზე და შესჩივლეს გამჩენს თავიანთი გასაჭირი. მაგრამ რაკი ბათრაძი ღვტისგან გაჩენილი არ იყო, ღმერთს მისი მოკვდინებით დასჯა არ შეეძლო.
ლიანდაგები (ფილმი)

„ლიანდაგები“ — 1929 წლის იტალიური დრამატული ფილმი. ფილმის რეჟისორი იყო მარიო კამერინი, მონაწილეობდნენ ქეიდა ფონ ნაგი, მაურიციო დ’ანკორა და დანიელე კრესპი. გადაღებულ იქნა როგორც მუნჯ კინოდ, მაგრამ მოგვიანებით ხმა დაემატა. ფილმი შეიქმნა იმ პერიოდში როდესაც იტალიური კინოინდუსტრია სერიოზულ კრიზისს განიცდიდა და „ლიანდაგები“ იმ წელიწადს გამოსული რამდენიმე ფილმიდან ერთ-ერთი იყო.
როლებში
ქეიდა ფონ ნაგი — ქალის როლში;
მაურიციო დ’ანკორა — ჯიორჯიოს როლში;
დანიელე კრესპი — ჟაკ მერსიეს როლში;
ჯაკომო მოსჩინი — ჟაკის კაზინოელი მეგობრის როლში;
კაროლა ლოტი — ჟაკის კაზინოელი მეგობრის ქერა შეყვარებულის როლში;
მარიო კამერინი — რულეტის მოთამაშის როლში;
სახურავებზე (მოკლემეტრაჟიანი ფილმი)

„სახურავებზე“ — 1897 წლის ფრანგული მოკლემეტრაჟიანი მუნჯი კომედიური ფილმი, ჟორჟ მელიესის რეჟისორობით. ფილმი მელიესის „ “-მ გამოსცა და მის კატალოგებში ნომერი 100 აქვს მინიჭებული. ფილმში ვხედავთ არაკომპეტენტურ პოლიციელს, რომელიც ცდილობს კორპუსის სახურავზე ორი დამნაშავე დააკავოს. „ამ დიდი წარმატებით დადგმული ერთწუთიანი ფილმის ყოველი წამი“ — „ “-ის განცხადების მიხედვით — „გამოყენებულია რომ გვაჩვენოს პერსონაჟთა ქმედებები და მოძრაობები“ და „ფილმი სარგებლობს თეატრის სამგანზომილებიანი დეკორით“, რა ხერხიც „კონკურენტებმა სწრაფად გადაიღეს“. ფილმი ვილ-დეის კოლექციაში შედიოდა, რომელიც საფრანგეთის კულტურის მინისტრმა, ანდრე მალრომ, 1959 წელს კოლექციონერ ვილფრიდ დეისაგან შეიძინა და ფრანგული კინოს არქივს ჩააბარა.
შინაარსი
ქალი ფანჯრიდან დახმარებას ითხოვს, ორი მძარცველი სახურავიდან მის სახლში შეიჭრება, ქალს გააკავებს და ფანჯრიდან გადააგდებს. პოლიციელი ქალის კივილს გაიგონებს და კორპუსზე აძვრება, თუმცა მძარცველები მას სახურავზე მოამწყვდევენ და გაიქცევიან.
ღამის კოშმარი (მოკლემეტრაჟიანი ფილმი)

„ღამის კოშმარი“ — იმ დროისათვის ინოვაციური სპეცეფექტების მქონე მუნჯი ფილმი, ჟორჟ მელიესის რეჟისორობით. გამოვიდა 1896 წელს, გამოაქვეყნა მელიესის „ “-მ და მის კატალოგებში ნომერი 82 აქვს მინიჭებული. რეკლამირებული იყო როგორც (ფანტაზიური სცენა). ფილმი მონტრეი-სუ-ბუაში, მელიესის სახლის ბაღში გადაიღეს, ხოლო ფონი ხელით იქნა დახატული. ფილმში მელიესი მძინარე კაცის როლს თამაშობს.
შინაარსი
ძილში მშფოთავ კაცს კოშმარი ესიზმრება. ამ კოშმარში მას ეწვევიან სხვადასხვა პერსონაჟები, რომლებიც ერთმანეთში გარდაიქმნებიან. მათ შორის არიან ტილოში გამოწყოფილი გოგონა, ბლექფეისის მატარებელი ოინბაზი, პიერო, და მთვარის სახიანი კაცი, რომელიც მძინარე პერსონაჟის მკლავის ღეჭვას იწყებს. კაცი საკუთარ ზეწრებში გაბლანდული იღვიძებს. ის შვებას გრძნობს როდესაც იაზრებს რომ ეს ყველაფერი უბრალო სიზმარი იყო.
სულების გამოძახება (მოკლემეტრაჟიანი ფილმი)

„სულების გამოძახება“ — იმ დროისათვის ინოვაციური სპეცეფექტების მქონე მუნჯი ფრანგული ფილმი, ჟორჟ მელიესის რეჟისორობით. გამოვიდა 1899 წელს.
შინაარსი
ჯადოქარი ყვავილწნულს ჰაერში კიდებს და მის ცენტრში გროტესკულ სახეს ქმნის. შემდეგ ამ სახეს ქალის სახით, ბოლოს კი თავისი საკუთარი სახით ანაცვლებს.
პრემიერა და დღევანდელი მდგომარეობა
ფილმში ჯადოქარს თავად მელიესი თამაშობს.

მელიესმა ცხოვრების ბოლო წლებში საკუთარი ყველა გადარჩენილი კინონეგატივი გაანადგურა, და მისი შემოქმედების სამი მეხუთედი დაკარგულად მიიჩნევა. „სულების გამოძახება“, დიდი ხნის განმავლობაში, აგრეთვე დაკარგულად ითვლებოდა, თუმცა 2007 წელს მისი ასლი კატალონიის ფილმთა ბიბლიოთეკაში აღმოაჩინეს და აღადგინეს.
ალქიმიკოსის ჰალუცინაციები

„ალქიმიკოსის ჰალუცინაციები“ — იმ დროისათვის ინოვაციური სპეცეფექტების მქონე მუნჯი ფრანგული ფილმი, ჟორჟ მელიესის რეჟისორობით. გამოვიდა 1897 წელს. ფილმი დაკარგულია. ინტერნეტსივრცეში ამ სახელით გამოქვეყნებული კადრები ეკუთვნის არა „ალქიმიკოსის ჰალუცინაციებს“ არამედ „ალქიმიკოსსა და დემონს“ (1906).

შინაარსი
ფილმში ვხედავთ ვარსკვლავს, ხუთი ქალის თავითა და გიგანტური სახით, რომლის პირიდანაც ხალხი გადმოდის.

გადაღების პროცესი
სცენის დეკორი და ფონი ხელით იყო მოხატული.

პრემიერა და გავლენა
„ალქიმიკოსის ჰალუცინაციები“ მელიესის „ “-მ გამოუშვა და მის კატალოგებში რიცხვი 95 აქვს მინიჭებული. ფილმი დღესდღეობით დაკარგულად მოიაზრება.
უიტეკერი (მთვარის კრატერი)

კრატერი უიტეკერი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ პოლარულ ნაწილში. სახელი ეწოდა ბრიტანელი ასტრონომის იუენ უიტეკერის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 2025 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი 20,00 კმ.

სატელიტური კრატერები
უიტეკერის კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
იუენ უიტეკერი

იუენ ადაირ უიტეკერი (; დ. 22 ივნისი, 1922 – გ. 11 ოქტომბერი, 2016) — ბრიტანეთში დაბადებული ასტრონომი, რომელიც ცნობილია სელენოგრაფიასა და მთვარის კარტოგრაფიაში თავისი მოღვაწეობით. ჯერარდ კოიპერთან ერთად, უიტაკერმა დააარსა მთვარისა და პლანეტარული ლაბორატორია არიზონას უნივერსიტეტში. ის იყო მთვარის მრავალი ატლასის თანაავტორი და დაეხმარა -ს აპოლო 12-ისა და რამდენიმე -ისა და -ის მისიისთვის დაშვების ადგილის შერჩევაში.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დააქრვეს უიტეკერი.

შრომები
ვიტია (მთვარის კრატერი)

კრატერი ვიტია — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა მამაკაცის ლათინური სახელი „ვიქტორი“-ს რუსული კნინობითი ფორმის მიხედვით, რომელიც ერქვა ლუნახოდის ოპერატორთა ჯგუფის წევრს, ვიკენტი სამალის (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 2012 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერი ლუნოხოდ-1-ის მარშრუტის უკიდურეს სამხრეთ წერტილში მდებარეობს. ლუნოხოდ-1-ის მარშრუტის გასწვრივ სხვა კრატერებმაც მიიღეს საკუთარი სახელები: ბორია, ვასია, ნიკოლია, სლავა, იგორი, კოსტია, ვიტია, ვალერა, კოლია, ლეონიდი და ალბერტი. კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი 0.13 კმ-ია.

კრატერი თასის ფორმისაა და მოფენილია მრავალი, კიდევ უფრო პატარა კრატერით.

სატელიტური კრატერები
ვიტიას კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.