iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მარიამჯვრის წმინდა მარინეს ეკლესია

მარიამჯვრის წმინდა მარინეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ მარიამჯვარის ჩრდილოეთით, 2 კილომეტრზე, ტყეში. სავარაუდოდ განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია. ნაგები იყო სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. გამოყენებული ყოფილა შირიმიც. ძეგლი ძლიერ იყო დაზიანებული: ჩამონგრეული იყო კამარა, გრძივი კედლები 1-1,5 მეტრ სიმაღლეზეღა იყო შემორჩენილი. მათ შორის ჩრდილოეთ კედელი გარედან მიწით იყო დაფარული.

შესასვლელი სამხრეთიდანაა. აღმოსავლეთით, ეკლესიის იატაკის მიმართ ოდნავ შემაღლებული, ნახევარწრიული აფსიდია, რომელშიც მცირე ზომის, თარაზულად გადახურული სარკმელი და ორი ოთხკუთხა ნიშაა. ნიშებიდან ერთი აფსიდის სამხრეთ მხართანაა, მეორე - ჩრდილოეთ გვერდის შუაში. სარკმლის ქვემოთ დგას რიყის ქვით ნაშენი, არაწესიერი ფორმის ტრაპეზი. აფსიდი კონქითაა გადახურული. საკურთხევლის ბაქანს ნახევარწრიული ამბიონი აქვს მოწყობილი.

გარედან ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელი გამაგრებული იყო ორი ნახევარწრიული კონტრფორსით. 1980-იან წლებში ადგილობრივმა მოსახლეობამ ეკლესია თვითნებურად აღადგინა, რამაც შენობის ისტორიული ღირებულება მთლიანად დაუკარგა.
უდაბნო I

უდაბნოს პირველი სადგომ-სახელოსნო — არქეოლოგიური ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ უდაბნოს სამხრეთ-დასავლეთით 10-15 კილომეტრის მანძილზე. მრავალწყლისხევის მარჯვენა სანაპიროზე, ხევიდან 50-60 მეტრზე. განეკუთვნება მუსტიეს ხანის პირველ ნახევარს.

ღია სადგომი 1971, 1980 წლებში შეისწავლა კახეთის არქეოლოგიური ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი კ. ფიცხელაური). დაახლოებით 1 ჰექტარ ფართობზე აიკრიფა: ექვსი ნუკლეუსი, ორმოცი ანატკეცი-ნამზადი და ხუთი დასრულებული იარაღი.

ნეკლეუსები არალევალუაურია. ორი — დისკოსებრია, სამი — ერთფუძიანი და ერთი — ორფუძიანი.

ანატკეც-ნამზადების უმეტესობა არალევალურაი ტიპისაა, ლევალური მხოლოდ ორია. არალევალური ანატკაცებისათვის დამახასიათებელია მოგრძო ან დაბალი, არასწორი მოყვანილობა. არის სწორი მოყვანილობის და თხელი, სამკუთხედისებრი და ლამელისებრი ანატკეცებიც. ანატკეც-ნამზადებს აქვს გლუვი, ფართო, ქვედა სიბრტყისკენ ბლაგვი კუთხით დაქანებული, სწორი, ორფერდა ან სამფერდა, რეტუშით შესწორებულ-ფაცეტირებული, სწორო და ამოზნექილი დარტყმის მოედნები და რელიეფური ბურცული, რომელიც მეტწილად, ქვედა სიბრტყის 1/3 მოიცავს.

იარაღების ჯგუფშია: ცალპირა ამოზნექილი, სწორი და ჩაზნექილ-სამუშაოპირიანი, კონვერგენტული და ორპირა სახოკები, წვეტიანები, წვეტიანისებრი იარაღი, გვერდამოდარდული იარაღი — ანკოშები, „ზურგიანი“ დანა-სახოკები, დანა და კომბინირებული იარაღი — ანკოშებთან შეხამებული, ამოზნექილსამუშაოპირიანი სახოკი.

ძირითადი საწარმოო ქვა ანდეზიტია. ცალკეული ნივთებისა დასამზადებლად გამოყენებულია კაჟი, კირქვა, მერგელი და სხვა მასალაც. იარაღის დასამზადებლად უპირატესად — მოგრძო და სამკუთხედისებრი ანატკეცები. ლამელებზე დამზადებულია მხოლოდ ორი კონვერგენტული სახოკი.
ფიდნის ეკლესია

ფინდის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ უჯარმის ჩრდილო-დასავლეთით დაახლოებით 4 კილომეტრზე. თარიღდება გვიანი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (7,826,12 მეტრი). ნაგებია სხვადასხვა ზომის ქვიშა ქვის ნატეხი ქვით, რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. გარეთა კედლების წყობაში გამოყენებულია ლოდებიც, რომლებიც მეტწილად კუთხეებშია ჩართული, წყობა ქაოსურია. ძლიერ დაზიანებულია: აყრილია სახურავის საფარი, ჩამოშლილია ლავგარდანის მნიშვნელოვანი ნაწილები, აღმოსავლეთი სამხრეთი კედლები დარბაზულია.

ერთადერთი შესასვლელი სამხრეთიდანაა. გარედან იგი ბრტყელი თავი და გადახურული (რამდენიმე ქვა ჩამოცვენილია) შიგნით კი, როგორც ეს შემორჩენილი ნაწილებით დგინდება, თარაზული თავი ჰქონია. სარკმელი ორია აღმოსავლეთით და დასავლეთით. შიგნიდან ორივე სარკმელი ოთხკუთხაა. მათგან აღმოსავლეთ სარკმელს გარეთა გადახურვა ჩამოშლილია აქვს. დასავლეთისა კი გადახურულია ბრტყელი თაღით, რომელიც ქვიშაქვის ერთ მთლიან ქვაშია გამოკვეთილი.

აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია რომელშიც სარკმლის გარედა, კიდევ ორი მცირე ზომის ოთხკუთხა ნიშაა. აფსიდი გადახურულია დადაბლებული პროპორციების კონქით. კუჭის თავი ყელია დიდი ძირითადად ქვიშაქვის არცთუ ისე სუფთად ნათალი, მოგრძო ქვითაა გამოყვანილი. მსგავსი მოყვანილობა აქვს კამარასაც. კამარა დარბაზის გრძივი კედლებს კუთხით ერთვის, რის გამოც მათ საზღვარზე თარაზული ხაზი იქმნება.

საკურთხეველში დგას ქვიშაქვის ერთ ქვაში გამოკვეთილი, ოთხწახნაგა ზემოთკენ ოდნავ გაფართოებული ტრაპეზი, რომლის წინა მხარეზე ფონის ამოკვეთით მაღალი, ბოლოებგაფართოებული ჯვარია გამოსახული. ჯვრის ძირი ორ ჰორიზონტალურ ტოტადაა გაყოფილი. საკუთრივ ტოტებს კი დაკბილული ბოლოები აქვს. გარედან ეკლესიის კედლები დასრულებულია მაღალი, ქვიშაქვის ნათალი ქვებით ნაწყობი ლავგარდნით, რომლის პროფილს თარო შეზნექილი მრუდი ზედაპირი და ლილვი შეადგენს.
პატარძეულის წმინდა გიორგის მეორე ეკლესია

პატარძეულის წმინდა გიორგის მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ პატარძეულში, სოფლის ჩრდილოეთით, 1,5 კილომეტრზე, ტყის პირას. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია რიყის, სხვადასხვა ზომის ქვითა და კირის დუღაბით. წყობა არაწესიერია. შიგნით კედლები შელესილი ყოფილა, ერთადერთი შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთიდან აქვს. კარი თაღოვანია. აღმოსავლეთით აფსიდია, რომელშიც თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის სამხრეთით ერთი კვადრატული ნიშაა.

2005-2006 წლებში ადგილობრივ მოსახლეობას ეკლესია თვითნებურად გაურემონტებია. კედლის საპირე წყობის ჩამოშლილი ნაწილები აღუდგენიათ რიყის ქვით, ნატეხი რიყის ქვითა და ცემენტის ხსნარით, ეკლესიისათვის შეუბამთ ლითონის კარი და შენობა ღარისებრი კრამიტით გადაუხურავთ.
პატარძეულის წმინდა გიორგის ნიში

პატარძეულის წმინდა გიორგის ნიში — საკულტო ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ პატარძეულში, სოფლის განაპირას. ადგილობრივი მოსახლეობის გადმოცემით აგებულია საუკუნის 80-იან წლებში, ნაეკლესიარზე ნიში კვადრატული გეგმის მქონე, ზემოთკენ ოდნავ შევიწროებული, თავმომრგვალებული, მასიური ნაგებობაა. ნაშენია რიყის ქვით. დგას ბეტონის კვადრატულ საფუძველზე. ერთ-ერთ წახნაგში მოწყობილი აქვს ოთხკუთხა სასანთლე ნიშა.
უჯარმის წმინდა გიორგის ეკლესია

უჯარმის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ უჯარმის შუაში. თარიღდება საუკუნის მეორე ნახევრით.

ეკლესია დარბაზულია (12,87,55 მ.) ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და ქვიშაქვის ნატეხი ქვით. გარეთა კუთხეების წყობაში მოზრდილი ქვებია გამოყენებული, რომელთა მცირე ნაწილი ოდნავ დამუშავებულია, დიდი ნაწილი კი შემთხვევითი ფორმისაა. კარ-სარკმლები სუფთად ნათალის ქვიშაქვის ქვითაა. კედლები გარედან კირის დუღაბითაა გასწორებული. შიგნიდან შელესილია.

ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს: სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. ორივე კარი თარაზულადაა გადახურული. აღმოსავლეთით დარბაზის იატაკის მიმართულებით ორი მცირე საფეხურით შემაღლებული, ნახევარწრიული აფსიდია. რომლის პრიზი გათვლილია ქართულ გარეტი მკვეთრად შევიწროებული ნახევარწრიული სარკმელი. სარკმლის ორივე მხარის თითო განიერი, თაღოვანი ნიშაა. ჩრდილოეთის ნიშის მარცხნივ აბსიდის მხართან ახლოს, მცირე ზომის ღრმა ნიშაა. აფსიდი კონქითა გადახურული. კონქის თაღი ნახევარწრიულია. მსგავსი ფორმისაა კარის საბჯენი თაღები და თვით კამარაც. ყველა თავის ქუსლიდან გამოყოფილია მთლიანი ქვის პოსტები, რომელთა პროფილს თარო და ლილვი შეადგენს. აბსიდის შუაში დგას ოთხწახნაგა ტრაპეზი. დარბაზის გრძივ კედლებზე კორსა ფეხი ორსაფეხურიანი ორ-ორი პილასტრია.რომლებშიც შესაბამის კედლებს სამ-სამ თანაბარნაწილად ყოფს. თითო პილასტრი დასავლეთ კუთხეშიცაა. პილასტრების გვერდით საფეხურებს კედლის ბრტყელი ნიშების თაღები ეყრდნობა. წინას — კამარის საბჯენი თაღები იმპოსტები კედლის მთელი ნიშების თაღების ქუსლებთანაცაა. მათი პროფილი მარტივია, თარო და დახრილი სიბრტყე. საკურთხევლის სარკმლის გარდა, შიდა სივრცეს კიდევ ორი სარკმელი აშუქებს. მათგან ერთი სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ მონაკვეთშია. მეორე კი დასავლეთ კედლში. სამხრეთ სარკმელი საკუთრთხევლის სარკმლის მსგავსია. დასავლეთისა კი შიგნიდან ოთხკუთხაა. რელიეფური ჯვრის გამოსახულებაა, დასავლეთ ფასადზე სარკმელი გამოკვეთილია ქვიშაქვის ერთ ქვაში და ირგვლივ სადა ლილვი ყვება. კედლები დასრულებულია ქვიშაქვის თაროსებრი ლავგარდნით. ეკლესიის დასავლეთ ფრონტონის სტვირზე დაშენებულ, ნატეხი ქვით ნაგებ, კვადრატულ საფუძველზე.დადგმულია ოთხწახნაგა პირამიდული ფორმის სახურავით დასრულებული სამრეკლო. ოთხ მრგვალ სვეტზე დაყრდნობილი. ნახევარწრიული თაღებით გახსნილი ფანჩატური. სამრეკლოს სახურავის წვერზე ლითონის ჯვარია 1990-ანი წლების ბოლოს ლ. კობახიძის თაოსნობით და გ. ჯამრიშვილის დაფინანსებით ეკლესია გაურემონტებიათ. ამ დროს იატაკზე დადგეს ქვის ფილები. დადგეს ხის კანკელი, შიგნიდან ეკლესია გაჯით შელესეს და ღარისებრი კრამიტით გადახურეს. ამავე წელს ეკლესიის ეზოს შემოავლეს ლითონის ღობე. 2015 წელს ეკლესიის ეზოში დაიწყეს საკვირაო სკოლის შენებლობა.
სამოქალაქო აუდიტი

სამოქალაქო აუდიტი, ასევე სოციალური აუდიტი — სამოქალაქო ჩართულობის ნარისახეობა, რომელიც ყურადღებას ამახვილებს ხელისუფლების (მთავრობის) მმართველობის ხარისხსა და ანგარიშვალდებულებაზე. სამოქალაქო აუდიტი მნიშვნელოვნად განსხვავდება აუდიტისა და სამოქალაქო ჩართულობის სხვა ფორმებისგან, რომლებიც მიზნად ისახავენ მმართველობაში მოქალაქეების ჩართულობას და საკუთარი მიზნების მისაღწევად იყენებენ გამოხატვის ისეთ ფორმებს, როგორიცაა დემონსტრაციები, ადვოკატირება და ლობირება.

სამოქალაქო აუდიტის მთავარი ამოცანა არის მთავრობის მმართველობის ხარისხის მონიტორინგი, კონტროლი, ანალიტიკა და შეფასება, რითაც მიიღწევა საჯარო პირების გადაწყვეტილებების მიღების ანგარიშვალდებულეა. ხელისუფლების მმართველობის ხარისხის შეფასებისას სამოქალაქო აუდიტი შეიძლება განიხილებოდეს როგორც მთავრობის კონტროლის მექანიზმი: მოქალაქეები აიძულებენ ხელისუფლებას იმოქმედოს გამჭვირვალედ, პასუხისმგებლიანად და ეფექტიანად.

სამოქალაქო აუდიტს სხვადასხვა სამიზნე ამოცანები გააჩნია. სმაოქალაქო აუიტი შეიძლება ფოკუსირდეს ცუდი მმართველობის პრაქტიკასა და კორუფციულ გარიგეგებზე, ასევე საჯარო პირების მიერ არამართლზომიერი ფინანსური რესურსების ფლობა-გამოყენებაზე. სამოქალაქო აუდიტს ასევე გააჩნია შესაძლებლობა, წიანსწარ გააფრთხილოს მთავრობა მის მიერ შემუშავებული ფოლისის სუსტი და ძლიერი წერტილების შესახე და შეატყობინოს ადგილობრივ თემს, თუ რა გავლენა ექნება მთავრობის ქმედებებს მის ყოველდღიურ ცხოვრებაზე.

სამოქალაქო აუდიტის ფარგლებში არსებულ აქტივობებს შეუძლია ასევე გაზომოს ურთიერთდამოკიდებულება პოლიტიკოსისა თუ მთავრობის დაპირებებსა და რეალურ შედეგებს შორის.
უდაბნო II

უდაბნოს მეორე სადგომ-სახელოსნო — არქეოლოგიური ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ უდაბნოს სამხრეთ-დასავლეთით 8-10 კილომეტრზე, მრავალწლისხევის ერთ-ერთი მარჯვენა შენაკადის - ვიწრო არაღრმა და მშრალი ხევის მარჯვენა მხარეს, შესართავიდან 100 მეტრზე. სადგომ-სახელოსნო გამართულია ფერდობზე, რომელიც მძლავრ ეროზიას განიცდის. დაშლილი ფენები და მათთან ერთად, არქეოლოგიური მასალა წვიმების დროს ხევში ირეცხება. ძეგლი განეკუთვნება მუსტიეს ხანის ნახევარს.

სადგომი (2020 მეტრზე) ღია ტიპისაა. 1971 და 1980 წლებში ძეგლზე საძიებო არქეოლოგიური სამუშაოები ჩაატარა კაე-მ ( ხელმძღვანელი კ. ფიცხელაური). აიკრიფა ოთხი ნუკლეუსი, ოცდაშვიდი ანატკეცი და რვა დასრულებული იარაღი. ყველა ნივთი ანდეზიტისაა. მათი ზედაპირი ოდნავაა მონაცისფროდ პატინირებული, წიბოები გადაულახავია.

ნუკლეუსები არალევალუალური, ამორფული, დისკოსებრი, ცალმხრივი და განიერი, ორფუძიანი, ორმხრივი ტიპისაა. ისინი, უპირატესად საშუალო ზომისაა, მიუხედავად იმისა, რომ ზოგჯერ გვერდები სპეციალურად აქვთ შესწორებული, მაინც ტლანქისა და დაუხვეწავის შთაბეჭდილებას ტოვებენ. მათ სამუშაო ზედაპირზე შემორჩენილი არაწესიერი და ღრმა ნეგატივები შეესატყვისება ანატკეცების და არა ლამელებს. დარტყმის მოედანი გაფორმებულია ერთი ფირფიტის ატკეცით, დაქანებულია ზურგისკენ და სამუშაო ზედაპირთან 80°-იან მახვილ კუთხეს ქმნის.

ანატკეცებისთბის დამახასითებელია შემთხვევით მოყვანილობა. რელიეფირი ბურცული და 110°-იანი კუთხით განლაგებული ფართო და გლუვი დარტყმის მოედანი. დარტყმის მოედნებისა და ზურგის ხასიათი მოწმობს, რომ ეს ანატკეცები მიღებულია სათანადოდ დამუშავებული ნუკლეუსებიდან. ჯგუფში შედის: სახოკები, წვეტანები, სხვრეტი, გვერდამოღარული და ნისკარტისებრი იარაღი. იარაღები დანიშნულების მიხედვით არამრავალფეროვანია. მათ დასამზადებლად უპირატესობა ენიჭება მოგრძო ანატკეცებს. წამყვანი იარაღი სახოკი ცალპირა სწორ, ამოზნექილ და ამოზნექილ-ჩაზნექილ სამუშაოპირიანი, კონვერგენტული და ორპირაა.
პატარძეულის წმინდა ესტატეს ეკლესია

წმინდა ესტატეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ პატარძეულში სოფლის დასავლეთით, ორიოდე კილომეტრზე, მთაზე. განვითარებულ შუა საუკუნეებს. მოგვიანებით სამხრეთ კედლისთვის გარედან, სამი კონტრფოსი მიუშენებიათ.

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ქვიშაქვის სხვადასხვა ზომის, ნატეხი ქვით. შესასვლელი ორია: სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. აღმოსავლეთით ოდნავ ნალისებრი აფსიდია, რომლის ცენტრში გაჭრილია სარკმელი. სარკმლის ორივე მხარეს სწორკუთხა ნიშაა. სარკმლის ქვემოთ ოთხწახნაგა ტრაპეზია მიდგმული. აფსიდი დარბაზისგან მხრებითაა გამოყოფილი, რომლებიც თაროსებრი იმპოსტებითაა დასრულბული. სამხრეთ კედელში კარის ზემოთ ერთი სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი, ჩრდილოეთ კედლის შუაში ნიშაა.
კოპალე

კოპალე — ეკლესია, არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ პატარა ჩაილურის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ორიოდე კილომეტრზე, მთაზე. სავარაუდოდ განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია გეგმით ოთხკუთხაა. ნაგებია ქვიშაქვის სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით, რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. გარეთა კუთხეებში და არქიტექტურული ელემენტების წყობაში მოზრდილი, მეტ-ნაკლებად წესიერი ფორმის ქვებია გამოყენებული. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი მიწიდან ორმოცდაათიოდე სანტიმეტრის სიმაღლეზეა. აღმოსავლეთით ნალისებრი ფორმის აფსიდია, რომელიც დარბაზის გრძივი კედლებიდან განიერი მხრებითაა გამოყოფილი. აფსიდში მაღალი, გარეთკენ უმნიშვნელოდ შევიწროებული სარკმელია გაჭრილი, რომლის თავი კონქის ქუსლის დონეზეა. სარკმელი ორი თხელი ქვით თარაზულადაა გადახურული. საკუთრივ კონქიდან სარკმლის თავზე არსებული ნაწილი - წვრილი, ნატეხი ქვების წყობის ხუთი რიგითაა (სიგრძე დაახლოებით - 1,8 მეტრი) შემორჩენილი. სარკმლის ქვემოთ, კედელში, რამდენიმე კრამიტია ჩატანებული. აფსიდის ჩრდილო გვერდში ერთი ოთხკუთხა ნიშია. მსგავსი თითო ნიში დარბაზის გრძივი კედლების შუაშიცაა. 1990-იანი წლების მიწურულს, ადგილობრივ მოსახლეობას ეკლესია თვითნებურად გაურემონტებია, რის გამოც ისტორიული ღირებულება ეკლესიას დაკარგული აქვს. რემონტის დროს აღუდგენიათ დასავლეთ კედლის დიდი ნაწილი და შესასვლელი, რომელიც ვენახის შესამაგრებელი რკინა-ბეტონის სარებითაა გადახურული. ეკლესია დაბურულია შიფრის, ორკალთა სახურავით, რომელიც ხის ნივნივებზეა დაწყობილი.
ჯონ ბენვილი

ჯონ ბენვილი (; დ. 8 დეკემბერი, 1945) — ირლანდიელი მწერალი, მოთხრობების ავტორი და სცენარისტი.ბუკერის, ფრანც კაფკასა და მრავალი ლიტერატურული პრემიის ლაურეატი, ლიტერატურის სამეფო საზოგადოების, ასევე ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის წევრი.

დაიბადა 1945 წლის 8 დეკემბერს, უექსფორდში, უექსფორდის საგრაფოში. აქვე დაამთავრა საშუალო სკოლა და კოლეჯი. სწავლის დასრულების შემდეგ, მუშაობა დაიწყო ირლანდიის ნაციონალურ ავიაკომპანიაში — . 1960-იანი წლების ბოლოს ის შეერთებულ შტატებში ცხოვრობდა, სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ კი მიიღო რედაქტორის ასისტენტის თანამდებობა გაზეთ „ “-ში, სადაც მუშაობდა მის დახურვამდე.

ჯონ ბენვილის პირველი წიგნი, მოთხრობების კრებული, სახელწოდებით „ “, გამოიცა 1970 წელს.

2005 წელს ბენვილმა მიიღო ბუკერის პრემია რომანისთვის „ზღვა“.

მას პირველი ქორწინებიდან ორი ვაჟი, ხოლო მეორე ქორწინებიდან ორი ქალიშვილი ჰყავს.

ამჟამად ის დუბლინში ცხოვრობს.
პატარა ჩაილურის მარანი

პატარა ჩაილურის მარანი — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ პატარა ჩაილურში, აგებულია საუკუნეში. ეკუთვნოდა მუჩიაშვილებს. ძლიერაა დაზიანევული. შემორჩენილია კედლების უმნიშვნელო ფრაგმენტები. შენობა ნაგები იყო რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. კირით შელესილი საწნახელი მარნის აღმოსავლეთ ნაწილში ყოფილა მოწყობილი. აღმოსავლეთ კედელში ერთი ოთხკუთხა სარკმელი ყოფილა გაჭრილი. იატაკი მიწისაა. მასში შეიმჩნევა ერთი ქვევრი.
პატარძეულის წმინდა კოპალეს ეკლესია

პატარძეულის წმინდა კოპალეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ პატარძეულში, სოფლის დასავლეთით, ძველ სასაფლაოზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია რიყის, სხვადასხვა ზომის ქვითა და კირის დუღაბით. წყობა ქაოსურია. ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარი გარედან მოზრდილი, სუფთად გათლილი ქვიშავის ქვით თარაზულადაა გადახურული. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია. აფსიდის შუაში ოთხკუთხა სარკმელია გაჭრილი. მსგავსი სარკმელია დასავლეთ კედელშიც. შიგნით ეკლესია გადახურულია ერთიანი კრამიტით.

2000-იან წლების დასაწყისში ადგილობრივ მოსახლეობას ეკლესია ნაწილობრივ შეუკეთებია: ეკლესიის თავზე კედლის საპირე წყობის ჩამოშლილი ნაწილი და გარეთა კედლების მონგრეული ნაწილი ამოუშენებიათ და შენობა ღარისებრი კრამიტით გადაუხურავთ.
ნინოწმინდის სვეტიცხოვლის ეკლესია

ნინოწმინდის სვეტიცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ნინოწმინდის სამხრეთ-დასავლეთით, დაახლოებით, 5 კილომეტრზე, ქვემო სამგორის წყალშემკრები კაშხლის დასავლეთით, 1 კილომეტრზე, პატარა ბორცვზე. თარიღდება საუკუნით. 2002 წელს ეკლესია თვითნებურად გაურემონტებიათ. რემონტის დროს ინტერიერი გაჯით შეულესავთ, აღუდგენიათ გარეთა კედლების საპირე წყობის ჩამოშლილი ნაწილები და შენობა მოთუთიავებული თუნუქით დაუბურავთ.

ეკლესია დარბაზულია. აქვს შვერილი აფსიდი, რომელიც დარბაზის გრძივი კედლებიდან, როგორც შიგნით, ისე გარედანაც, მოკლე მხრებითაა გამოყოფილი.

შენობის კედლები, ძირითადად, უხეშად დამუშავებული ქვიშაქვითა და კირის ხსნარითაა ამოყვანილი. ქვები მეტწილად მოზრდილი ზომისაა, რომელთა შორის ალაგ-ალაგ დარჩენილი არეები, წვრილი, ნატეხი ქვითა და კირის დუღაბითაა ამოვსებული. სარკმლები სუფთად ნათალი ქვებითაა გამოყვანილი.

შესასვლელი დასავლეთიდანაა, კარი გარედან თარაზულადაა გადახურული, შიგნიდან კი ნახევარწრიულთაღოვანია. ეკლესიის დარბაზი გეგმით კვადრატულია, აღმოსავლეთით მას ერთვის ოდნავ ნალისებრი აფსიდი, რომელშიც გარეთკენ შევიწროებული, ნახევარწრიული, თაღოვანი ნიშაა. ნიშები თითქმის სარკმლის სიმაღლისაა და მის ორივე მხარეს, სარკმლის ძირის დონეზე, სიმეტრიულად არის განლაგებული. აფსიდი კონქითაა გადახურული. კონქის თაღი ნახევარწრიულია. იგი ქვიშაქვის მაღალ იმპოსტებს ეყრდნობა, რომელთა პროფილს თარო და დახრილი სიბრტყე შეადგენს. ნახევარწრიულია კამარაც. ეკლესიის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში, ერთმანეთის მოპირდაპირედ, თითო თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. აფსიდის სარკმლის მსგავსად, ისინი გარეთკენ მკვეთრად ვიწროვდება და ძლიერ დახრილი რაფა აქვთ. გარედან ყველა სარკმელი ოთხკუთხაა.

ფასადები სადაა. შესასვლელის არქიტრავზე გამოსახულია ორსაფეხურიან პოსტამენტზე დატრდნობილი ჯვარი, რომლის კონტური ვიწრო, ოდნავ ამოკვეთილი ზოლითაა გამოყვანილი. არქიტრავის თავზე მოწყობილი იყო ოდნავ შეღრმავებული, ტიმპანისებრი არე, რომელიც რემონტის დროს ამოუშენებიათ. ფრონტონის წყობაში ჩასმულია მოგრძო ფილა, რომელზეც ამოტვიფრულია: ეკლესიის სახელწოდება და აღდგენის თარიღი.

საკურთხეველს ადრე დამოუკიდებელი სახურავი ეხურა. ამჟამინდელი სახურავი ერთიანია.
პატარა ჩაილურის ნამოსახლარი

პატარა ჩაილურის ნამოსახლარი — სამოსახლო ბორცვი, არქეოლოგიური ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ პატარა ჩაილურის სამხრეთ-დასავლეთით, თბილისი-გურჯაანის საავტომობილო გზის მახლობლად, ბორცვზე. განეკუთვნება ძველი წელთაღრიცხვით ათასწლეულის ნახევარს. ბორცვი ერთტერასიანია. ბორცვის აღმოსავლეთ ნაწილში, ბორცვისა და საავტომობილო გზას შორის, მიწის დამუშავების დროს, დაზიანდა ორმოსამარხები, რომლებშიც აღმოჩნდა ბრინჯაოს ეგრეთ წოდებული კახური ტიპის, მთლიანადსხმული მახვილები და სატევრები, რკინისა და ბრინჯაოს შუბისპირები, ბრინჯაოს სხვადასხვა სამკაული, თხელფირფიტოვანი სარტყლების ფრაგმენტები, ორთითები, სამთითები და სხვა. მასალა ინახება საგარეჯოს მხარეთმცოდნეობის მუზეუმშიც.
უდაბნოს შავი კლდის ნამოსახლარი

უდაბნოს შავი კლდის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ უდაბნოს აღმოსავლეთით 1 კილომეტრზე, აღმოსავლეთ-დასავლეთის ხაზზე გადაჭიმული, ვიწროთხემიანი სერის უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილში, თავმრგავალ ბორცვზე. განეკუთვნება ძვ. წ. - ათასწლეულების მიჯნას.

ნამოსახლარი ციტადელითურთ (სიგრძე — 90 მეტრი, სიგანე — 30 მეტრი) აღმოაჩინა კაე-მ ( ხელმძღვანელი კ. ფიცხელაური) საუკუნის 80-იანი წლების არქეოლოგიური დაზვერვების დროს. ციტადელის სამხრეთ ფერდობი ციცაბოა და გაუმაგრებული. დანრჩენი მხარეები გამაგრებულია ხელოვნური თხრილით. სამხრეთ ფერდობზე დაფიქსირდა ნაცრიანი ბუდეები, ქვის მშრალი წყობით, ერთრიგად ამოშენებული კედლები. ნამოსახლარის ჩრდილოეთით სამი ბუნებრივი ტერასაა. ქვედა, პირველ ტერასაზე გამართულია სახელოსნო, სადაც ხდებოდა რკინის პირველადი გამოდნობა ( ამჟამად განადგურებულია). მეორე ტერასა სტერილურია. მესამე ტერასა მთლიანდან დასახლებული ყოფილა.

მასალა დაცულია სიღნაღის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.
უძო (ეკლესია)

უძო (ეკლესია) — არქიტექტურული ძეგლი კახეთის მხარის საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ნინოწმინდის ჩრდილოეთით, დაახლოებით 0,7 კილომეტრზე, ტყეში. სავარაუდოდ, თარიღდება საუკუნით.

ეკლესია დარბაზულია, უაფსიდო. ნაგებია რიყის ქვითა და კირის დუღაბით, ტლანქად. ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია ოთხივე კედელი, რომელთა შორის, შედარებით დიდ სიმაღლეზე, აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლები დგას. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარის გადახურვის ფორმა არ დგინდება. აღმოსავლეთ კედლის შუაში გარეთკენ შევიწროებული სარკმელია გაჭრილი, რომელსაც ზედა ნაწილი მონგრეული აქვს.

2009 წელს ადგილობრივ მოსახლეობას ეკლესიის ინტერიერი ნანგრევებისა და ნაყარი მიწისგან გაუწმენდია.
ჭუკიაანთ მიწების ნამოსახლარი

ჭუკიაანთ მიწების ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ პატარძეულში. ანაკრეფი მასალების მიხედვით ძვ. წ. ათასწლეულის დასასრულით და ძვ. წ. ათასწლეულის დასაწყისით ნამოსახლარზე შემთხვევითი ხვნის დროს აღმოჩნდა ბათქაში, სამშენებლო ქვა, თიხის ჭურჭლის ნატეხები, კაჟისა და ობსიდიანის ნამგლისპირის, ხერხისკბილა ჩასართები. იქვე აღმოჩნდა რიყის ქვისაგან დამზადებული ოთხი ბრინჯაოს მახვილები და სამაჯური.
უდაბნოს ნამოსახლარი

უდაბნოს ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ უდაბნოს ჩრდილოეთ აღმოსავლეთით, 8-10 კილომეტრის მოშორებით. თარიღდება ძვ. წ. ათასწლეულის მეორე ნახევარით.

ძეგლი 1980 წელს აღმოაჩინა კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ, კონსტანტინე ფიცხელაურის ხელმძღვანებლობით. ძეგლი დაზიანებული იყო ადგილზე განლაგებული სამხედრო ნაწილების მიერ, რომლებმაც ტერიტორიაზე არხები გაიყვანეს და ორმოები ამოთხარეს.

ნამოსახლარი გაშენებულია დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ მიმართულ სერის თხემზე. აღმოსავლეთით და დასავლეთით ყელი გადაჭრილია. ჩრდილოეთ ფერდობზე სუსტად გამოხატული ორი მიწაყრილია. სამხრეთ ფერდობზე ქვის კედლის მცირე მონაკვეთია შემორჩენილი. ძეგლზე კარგად შეიმჩნევა ნაცრისფერი ბუდეები, რომლებიც სათავსები უნდა ყოფილიყო.

ზედაპირულად მოპოვებული თიხის ჭურჭლის უმეტესობა მონაცრისფროდ და იშვიათად მოყავისფროდაა გამომწვარი. გამოყენებულია წმინდა, განლუქული თიხა. სქელკეციანი ჭურჭლის დასამზადებლად თიხაში ქვიშაც გაურიეს. ზოგ ფრაგმენტს მკაფიოდ ეტყობა თეთრი მინარევები. ყოველი მათგანი დამზადებულია ჩარხზე და კარგადაა გამომწვარი. ჭურჭლის უმეტესობისთვის დამახასიათებელია გადმოკეცილი ან ლილვისებრი პირი, გავრცელებულია ასევე ბრტყელი და გადაშლილპირიანი ჭურჭელიც. გვხვდება ამოღარული, კონცენტრული და ტალღისებრი ხაზები.

ძეგლზე აღმოჩნდა კაჟის და ობსიდიანის უსახო ანაკეცები, ანატკეცები და რიყის ქვის თოხები.

ნამოსახლარს ჩრდილოეთ-დასავლეთიდან ესაზღვრება ტაფობი, რომელზედაც რამდენიმე ათეული სამარხია, რომლებიც სავარაუდოდ ადგილობრივ მოსახლეობას ეკუთვნის.
პატარა ჩაილურის ღვთისმშობლის ეკლესია

პატარა ჩაილურის ღვთისმშობლის ეკლესია, ბობოქარი — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ პატარა ჩაილურის ზემოთ (ჩრდილოეთით), ხუთასიოდე მეტრზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. მოგვიანებით, სავარაუდოდ, საუკუნეში, გაურემონტებიათ. ეკლესია დარბაზულია (7,85,1 მეტრი). ნაგებია რიყის ქვითა და კირის სქელი ხსნარით. ქვა მეტ-ნაკლებად შერჩეულია და დაწყობილია წესიერ, სწორხაზოვან რიგებად, რომლებიც უმეტესად კედლების ზედა ნახევარშია გამოყვანილი. კედლების ზედა ნახევარი წყობა, ძირითადად, ქაოსურია. შენობის გარეთა კუთხეები შედარებით მოზრდილი ქვითაა ნაწყობი. მოგვიანებით შეკეთებულ ადგილებში, რიყის ქვასთან ერთად, კვადრატული აგურიცაა (22224,5 სანტიმეტრი) გამოყენებული. ერთადერთი შესასვლელი სამხრეთიდანაა. გარედან, შესასვლელის ორივე გვერდი ქვიშაქვის სუფთად გათლილი, მთლიანი ქვისაა (სიმაღლე - 130 სანტიმეტრი, სიგანე - 45 სანტიმეტრი), რომლებზეც, კარის კიდეების გასწვრივ, წვრილი გრეხილი ლილვია გამოყვანილი. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიულ აფსიდში, გაჭრილია ფართო, ოთხკუთხა სარკმელი, რომლის ორივე მხარეს, აფსიდის ბოლოებთან, თითო ოთხკუთხა ნიშია. აფსიდი დადაბლებული პროპორციების კონქითაა გადახურული. კონქის თაღი შეისრულია, იგივე ფორმისაა კამარაც. აღმოსავლეთ ფასადზე სარკმელი მოქცეულია ოდნავ შეღრმავებულ, ოთხკუთხა არეში. სარკმლის გასწვრივ, აგურის წყობის შეღრმავებით გამოყვანილი ჯვრის გამოსახულებაა, რომლის ზედა მკლავი ფრონტონის წვერზეა მიბჯენილი. მსგავსი ჯვარი იყო გამოსახული შესასვლელის ზემოთაც. ორივე ჯვარი, სავარაუდოდ, საუკუნეში ჩატარებული რემონტის დროინდელია. 2010 წელს ადგილობრივმა მოსახლეობამ ეკლესია თვითნებურად, სპეციალისტებთან კონსულტაციის გარეშე აღადგინა, რის გამოც მას თავდაპირველი ხუროთმოძღვრული სახის განმსაზღვრელი თითქმის ყველა დეტალი დაკარგული აქვს. რემონტის დროს შესასვლელის ზედა ნაწილი აგურით აღუდგენიათ და ღიობი ფიცრით გადაუხურავთ; სამხრეთ, დასავლეთ და ჩრდილო კედლებზე, თავდაპირველი ლავგარდნის დონეზე (შემორჩენილია კვალი), მოუწყვიათ რკინა-ბეტონის სარტყელი, აუმაღლებიათ ოთხივე გარეთა კედელი (დაახლოებით 60 სანტიმეტრით) და ფასადების დიდი ნაწილი ცემენტისა და ქვიშის ხსნარით შეუთითხნიათ; დასავლეთ კედელში გაუჭრიათ ახალი, უსახური სარკმელი, ინტერიერი გაჯით შეულესავთ და სახურავი თუნუქით დაუბურავთ. ამჟამად ეკლესიის ეზო ლითონის ღობითაა შემოფარგლული.