ელის მანრო

ელის მანრო (; დ. 10 ივლისი 1931 — გ. 13 მაისი, 2024) — კანადელი, ინგლისურენოვანი მწერალი. 2013 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი ლიტერატურის დარგში. მანროს ნაშრომებმა რევოლუცია მოახდინა მოთხრობების არქიტექტურაში, განსაკუთრებით მისი წინსვლისა და უკუსვლის ტენდენციით.

მანროს მხატვრული ლიტერატურა ყველაზე ხშირად მის მშობლიურ ჰარონ ქანთიში ვითარდება, რომელიც ონტარიოს სამხრეთ-დასავლეთში მდებარეობს. მისი მოთხრობები იკვლევს ადამიანურ სირთულეებს და ამ ყველაფერს ასახავს გაურთულებელი პროზაული სტილით. მწერლობაზე დაყრდნობით, მანრო მიიჩნევა „ჩვენი დროის ერთ-ერთ უდიდეს თანამედროვე მწერლად“. სინტია ოზიკმა ელის მანრო აღწერა, როგორც „ჩვენი ჩეხოვი“. მანრო არის მრავალი ლიტერატურული ჯილდოს მიმღები, მათ შორისაა 2013 წლის ნობელის პრემია ლიტერატურაში მისი ნამუშევრებისთვის, როგორც „თანამედროვე მოთხრობის დიდოსტატის“. ის მენ ბუქერის საერთაშორისო პრემიის მფლობელი გახდა 2009 წელს. კანადის გენერალ გუბერნატორის ჯილდოს გამარჯვებული 1968, 1978 და 1986 წლებში.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
მანროს დაბადების სახელია ელის ენ ლეიდლოუ . ის დაიბადა ვინგჰემში, ონტარიო. მისი მამა, რობერტ ერიკ ლეიდლოუ, მელისა და წაულას ფერმერი იყო და მოგვიანებით ინდაურის მეურნეობაში გადავიდა. დედამისი, ენ კლარდე ლეიდლოუ, იყო სკოლის მასწავლებელი. ის არის ირლანდიელი და შოტლანდიელი წარმოშობით, მისი მამა არის ჯეიმზ ჰოგის პირდაპირი შთამომავალი.

მანრომ თინეიჯერობის ასაკში დაიწყო წერა, გამოაქვეყნა მისი პირველი მოთხრობა „ჩრდილების ზომები“, 1950 წელს. დასავლეთ ონტარიოს უნივერსიტეტში ინგლისურ ენასა და ჟურნალისტიკას სწავლობდა ორწლიანი სტიპენდიით. ამ პერიოდის განმავლობაში იგი მუშაობდა როგორც მიმტანი, თამბაქოს ამკრეფი და ბიბლიოთეკის მოსამსახურე. 1951 წელს მან დატოვა უნივერსიტეტი, სადაც 1949 წლიდან სწავლობდა ინგლისურ ენას და დაქორწინდა ჯეიმზ მანროზე. ისინი გადავიდნენ დუნდარავში, დასავლეთ ვანკუვერში. ჯეიმზი მუშაობდა მაღაზიაში. 1963 წელს წყვილი საცხოვრებლად ვიქტორიაში გადავიდა, სადაც მათ გახსნეს მაღაზია მანროს წიგნები, რომელიც დღემდე მოქმედებს.

კარიერა
მანროს ფართოდ აღიარებულმა მოთხრობების პირველმა კრებულმა, ბედნიერი ჩრდილების ცეკვამ (1968), მიიღო გენერალ გუბერნატორის პრემია, შემდეგ კანადის უმაღლესი ლიტერატურული პრემია. ამ წარმატებას მოჰყვა გოგონათა და ქალთა ცხოვრება (1971), ურთიერთდაკავშირებული მოთხრობების კრებული. 1978 წელს, მანროს კიდევ ერთი ურთიერთდაკავშირებული მოთხრობების კრებული ვინ გგონიათ, რომ ხართ? გამოიცა. ამ წიგნმა მანროს მოუპოვა გუბერნატორის მეორე გენერალური ლიტერატურული პრემია. 1979 – დან 1982 წლამდე მან იმოგზაურა ავსტრალიაში, ჩინეთში და სკანდინავიაში საზოგადოებრივი ხილვადობისა და საჯარო კითხვისთვის. 1980 წელს მანრომ მწერალთა თანამდებობა დაიმსახურა ბრიტანეთის კოლუმბიის უნივერსიტეტში და ქუინსლენდის უნივერსიტეტში.

მწერლობა
მანროს მრავალი მოთხრობა ვითარდება ჰარონ ქანთიში, ონტარიოში. ავტორი ყურადღებას ამახვილებს რეგიონულ თავისებურებებზე, რაც მისი მხატვრული ლიტერატურის ერთ-ერთი მახასიათებელია. ის არის ყოვლისმომცველი მთხრობელი, რომელიც ემსახურება სამყაროს გაგებას. როგორც უილიამ ფოლკნერისა და ფლანერი ო'კონორის ნაწარმოებებში, მისი პერსონაჟები ხშირად უპირისპირდებიან ღრმა ფესვგადგმულ ადათებსა და ტრადიციებს, მაგრამ მანროს პერსონაჟების რეაქცია, ძირითადად, ნაკლებად მწვავეა, ვიდრე მათი სამხრეთელი კოლეგების. მისი მამრობითი პერსონაჟები დაახლოებით ერთი ტიპაჟის არიან, ხოლო მისი ქალი პერსონაჟები უფრო რთულები არიან. მანროს ნამუშევრების დიდი ნაწილი ასახავს ლიტერატურულ ჟანრს, რომელიც ცნობილია სამხრეთ ონტარიოს გოთიკის სახელით.

მანროს პროზას ხშირად ადარებენ მოკლე მოთხრობების შესანიშნავ მწერლებს. მის მოთხრობებში, როგორც ჩეხოვის ნაწარმოებში, სქემა მეორეხარისხოვანია და „ცოტა რამ ხდება“. როგორც ჩეხოვთან, გარანი ჰოლკომბე აღნიშნავს: „ყველაფერი ემყარება გასხივოსნების მომენტს, უეცარ განმანათლებლობას, ლაკონიურად, დახვეწილად, გამჟღავნებულ დეტალებს“. მანროს ნამუშევარი ეხება „სიყვარულს და საქმეს, და ორივეგან წარუმატებლობას. ის იზიარებს ჩეხოვის აკვიატებას დროისა და ჩვენი ძალიან სამწუხარო უუნარობის გამო, სურს შეაჩეროს და თავიდან აიცილოს წინ წასვლის დაუყოვნებელი მოძრაობა.“

მისი ნამუშევრების ხშირი თემაა გოგონათა ასაკობრივი დილემა და შერიგება ოჯახთან, სადაც ის გაიზარდა. ბოლოდროინდელ საქმიანობაში, როგორიცაა სიძულვილი, მეგობრობა, სიყვარული, ქორწინება (2001) და გაქცევა (2004), მან ყურადღება გაამახვილა საშუალო ასაკის, მარტოხელა ქალის და ხანდაზმულების ტრაგედიებზე. ეს არის მისი სტილის ნიშანი: პერსონაჟებმა უნდა განიცადონ გაბრწყინება, რომელიც გაანათებს ჩრდილებს და მნიშვნელობას მიანიჭებს მოვლენას.

მანროს პროზა ცხადყოფს ცხოვრების ორაზროვნებას: „ირონიული და სერიოზული, ამავე დროს“, „ღვთიური და პატივისცემის დევიზები და საზიზღარი მიჯაჭვულობა“, „განსაკუთრებული, უსარგებლო ცოდნა“, „მხიარულების ტონები და ბედნიერი აღშფოთება“, „ცუდი გემოვნება, უსუსურობა, სიხარული“. მისი სტილი მარტივად უნაცვლებს ერთმანეთს ფანტასტიკურსა და ჩვეულებრივს ადამიანის გვერდით.

მრავალი კრიტიკოსის მტკიცებით, მანროს მოთხრობებს ხშირად აქვთ რომანებისთვის დამახასიათებელი ემოციური და ლიტერატურული სიღრმე. ხშირად ისმოდა შეკითხვა, რას წერდა მანრო რეალურად, მოთხრობებს თუ რომანს. ალექს ქიგანმა, რომელიც ეკლექტიკა- ში წერს , მარტივი პასუხი გასცა: „ვის ანაღვლებს? მანრო მოთხრობების უმეტესობაში ისეთივეა, როგორც სხვა რომანებში.“

მანროს მუშაობის შესახებ კვლევა ჩატარდა 1970 – იანი წლების დასაწყისიდან, ხოლო პირველი სადოქტორო დისერტაცია გამოიცა 1972 წელს.

ახალი ვერსიების შექმნა
მანრო აქვეყნებს თავისი მოთხრობების სხვადასხვა ვარიანტებს მოკლე დროში. მისი ნამუშევრები "გადავარჩინოთ მოსავალი და „ვნება“ გამოვიდა ორი განსხვავებული ვერსიით იმავე წელს, 1998 წელს და 2004 წელს.

პირადი ცხოვრება
მანრომ 1951 წელს იქორწინა ჯეიმზ მანროსთან. მათი ქალიშვილები შეილა, კეტრინ და ჯენი დაიბადნენ 1953, 1955 და 1957 წლებში. კეტრინი გარდაიცვალა მისი დაბადების დღეს, თირკმელების ფუნქციონირების ნაკლებობის გამო.

1963 წელს მონროები გადავიდნენ საცხოვრებლად ვიქტორიაში, სადაც მათ გახსნეს მონროს წიგნები, პოპულარული წიგნების მაღაზია, რომელიც ჯერ კიდევ არსებობს. 1966 წელს მათ ქალიშვილი ანდრეა შეეძინათ. ელისი და ჯეიმზ მანრო განქორწინდნენ 1972 წელს.

მანრო დაბრუნდა ონტარიოში. 1976 წელს იგი დაქორწინდა ჯერალდ ფრემლინზე, კარტოგრაფი და გეოგრაფი, რომელსაც უნივერსიტეტში შეხვდა.

გარდაიცვალა 2024 წლის 13 მაისს, 92 წლის ასაკში.