iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ალექსანდრე ლენსკი

ალექსანდრე ლენსკი (დ. 1 ოქტომბერი, 1847, კიშინიოვი — გ. 13 ოქტომბერი, 1908, მოსკოვი) — რუსი მსახიობი, რეჟისორი, პედაგოგი, თეატრის თეორეტიკოსი.

ბიოგრაფია
სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო 1865 წელს. 1872-1873 წლებში იყო თბილისის რუსული თეატრის მსახიობი. 1876 წლიდან გარდაცალებამდე მოღვაწეობდა მცირე თეატრში. იყო მცირე თეატრის ფილიალის, ახალი თეატრის ერთ-ერთი დამაარსებელი. 1888 წლიდან ასწავლიდა მოსკოვის თეატრალურ სასწავლებელში.
იულიან ლენსკი

იულიან ლენსკი (დ. 8 იანვარი, 1889 — გ. 21 სექტემბერი, 1937) — პოლონელი პოლიტიკოსი, კომუნისტი.

ბიოგრაფია
1905 წლიდან იყო პოლონეთის სამეფოს და ლიტვის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წევრი. 1910 წელს აირჩიეს სოციალისტური ახალგაზრდობის კავშირის თავმჯდომარედ. იყო რსდმპ (ბოლშევიკთა) ყრილობის მონაწილე. 1917 წელს იყო სამხედრო-რევოლუციური კომიტეტის კომისარი, 1919 წლის ივნისიდან ნოემბრამდე იყო პოლონეთის საქმეთა კომისარი, 1919 წელს იყო ლიტვა-ბელორუსის საბჭოთა რესპუბლიკის განათლების კომისარი. იყო პოლონეთის კომუნისტური პარტიის , ყრილობების დელეგატი. 19124 წელს მუშაობდა საფრანგეთის კომპარტიაში, იყო „იუმანიტეს“ რედაქტორი. 1924 წლიდან იყო პოლონეთის კომუნისტური პარტიის პოლიტბიუროს წევრი, ხოლო 1929 წლიდან გენერალური მდივანი.
თინათინ მერკვილაძე

თინათინ მერკვილაძე (დ. 14 მაისი, 1929, ქუთაისი — გ. 25 აგვისტო, 2024) — ქართველი მომღერალი (სოპრანო), საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1976).

ბიოგრაფია
1949 წელს დაამთავრა ქუთაისის მუსიკალური სასწავლებელი, 1954 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია. 1955 წლიდან იყო თბილისის მუსიკისა და დრამის სახელმწიფო თეატრის წამყვანი სოლისტი. 1984 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის სახელმწიფო თეატრალურ ინსტიტუტში მუსიკის კათედრაზე. შესრულებული აქვს 100–ზე მეტი როლი.

ჯილდოები და აღიარება
1961: საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
1976: საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
იოჰან ჰაინრიხ მერკი

იოჰან ჰაინრიხ მერკი (დ. 11 აპრილი, 1741, დარმშტადტი — გ. 27 ივნისი, 1791) — გერმანელი მწერალი, კრიტიკოსი, ჟურნალისტი, „ქარიშხლისა და შეტევის“ პერიოდის მნბიშვნელოვანი წარმომადგენელი. მეგობრობდა გოეთესთან, მასთან ერთად რედაქტორობდა „ფრანკფურტულ სამეცნიერო ცნობებს“. ავტორია მოთხრობებისა „ბატონ ოჰიმის ამბავი“ (1778), „ლინდორი“ (1781) და სხვა.
სერგეი მერკუროვი

სერგეი მერკუროვი (; ; ; დ. 26 ოქტომბერი, 1881, ალექსანდროპოლი — გ. 8 ივნისი, 1952, მოსკოვი) — სომხური წარმოშობის რუსი მოქანდაკე, სსრკ-ის სახალხო მხატვარი (19430, საბჭოთა კავშირის სამხატვრო აკადემიის ნამდვილი წევრი (1947).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1881 წლის 26 ოქტომბერს (7 ნოემბერს) ქალაქ ალექსანდროპოლში (ამჟამად გიუმრი), ბერძნულ ოჯახში.

1901 წელს დაამთავრა ტიფლისის რეალური სასწავლებელი და შევიდა კიევის პოლიტექნიკური ინსტიტუტში, საიდანაც მალე გარიცხეს პოლიტიკურ მოვლენებში მონაწილეობისთვის.

1902-1905 წლებში სწავლობდა მიუნხენის სამხატვრო აკადემიაში. 1907 წლამდე ცხოვრობდა პარიზში. მისი ადრინდელი ნამუშევრებისთვის დამახასიათებელი იყო ამაღელვებელი სიმბოლიკა და მოდერნისტული სტილიზაცია. ისწრაფვოდა მონუმენტური ჰეროიკული სახეების შექმნისკენ.

1907 წელს მოქანდაკე დაბრუნდა რუსეთის იმპერიაში. ცხოვრობდა ტიფლისსა და იალტაში. 1910 წლის შემოდგომაზე გადავიდა მოსკოვში.

მნიშვნელოვანი ნამუშევრებია დოსტოევსკის (1911-1913) და კ. ტიმირიაზევის (1922-1923) ქანდაკებები, ჯგუფური კომპოზიცია „ბელადის სიკვდილი“ (1927-1947), სტალინის ქანდაკება ერევანში.

ჯილდოები და აღიარება
1939 ლენინის ორდენი
1940 სომხეთის სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
1941 სტალინური პრემია
1942 რსფსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
1943 სსრკ-ის სახალხო მხატვარი
1947 შრომის წითელი დროშის ორდენი
1947 სსრკ-ის სამხატვრო აკადემიის აკადემიკოსი
1950 სომხეთის სსრ-ის სახალხო მხატვარი
1951 სტალინური პრემია
1951 შრომის წითელი დროშის ორდენი
მედალი „1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში მამაცური შრომისათვის“
რობერ მერლი

რობერ მერლი (დ. 29 აგვისტო, 1908, თებესა, ალჟირი — გ. 27 მარტი, 2004) — ფრანგი მწერალი. მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში. 3 წელი გაატარა სამხედრო ტყვეთა ბანაკში. ნანახი აღწერა რომანში „უიკ-ენდი სამხრეთ სანაპიროზე“ (1949), რისთვისაც მიიღო გონკურის პრემია. დოკუმენტურ მასალაზეა აგებული რომანი „სიკვდილი ჩემი ხელობაა“ (1953).
პაატა კიკნაველიძე

პაატა კიკნაველიძე (დ. 16 მაისი, 1975, ბაღდათი) — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი.

დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 2012-2016 წლებში იყო საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ბაღდათის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ბიძინა ივანიშვილი — ქართული ოცნება“.
მეროვინგული ხელოვნება

მეროვინგული ხელოვნება — საფრანგეთის ჩრდილოეთ და ცენტრალური ოლქების ხელოვნება. - საუკუნეებში ამ ტერიტორიებს მეროვინგები მართავდნენ. მეროვინგული ხელოვნება ეყრდნობოდა გვიანდელი ანტიკური, გალურ-რომაული, ბარბაროსული ხელოვნების ტრადიციებს. მეროვინგულმა არქიტექტურამ საფუძველი მოუმზადა წინარომანული არქიტექტურის აყვავებას. მეროვინგული ხელოვნების ნიმუშებია ბაპტისტერიუმები (პუატიე, - სს), კრიპტები (სენ-ლორანი გრენობლში, ს) და ბაზილიკური ეკლესიები. განვითარების მაღალ დონეს მიაღწია დეკორატიულმა გამოყენებითმა ხელოვნებამ. გავრცელებული იყო ქვაზე ბრტელი რელიეფური კვეთა, გამომწვარი თიხის რელიეფები, ოქროთ, ვერცხლით და ძვირფასი ქვებით შემკული საეკლესიო ნივთები, იარაღები, წიგნის მინიატურა.
ილია აფხაზავა

ილია სოლომონის ძე აფხაზავა (დ. 15 ოქტომბერი, 1922, სოფ. ნიგვზიანი, ლანჩხუთის რაიონი — გ. 22 მარტი, 1994) — ქართველი გეოგრაფი და პედაგოგი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა კანდიდატი (1964), დოცენტი.

ბიოგრაფია
ილია აფხაზავა 1938 წელს ჩაირიცხა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტზე ჰიდროლოგია-კლიმატოლოგიის სპეციალობით. 1941–1947 წლებში იმყოფებოდა საბჭოთა არმიის რიგებში. 1950 წელს დაამთავრა თსუ. 1950–1953 წლებში გაიარა ასპირანტურის კურსი ფიზიკური ქვეყანათმცოდნეობის კათედრაზე. 1975 წელს, რუსულ ენაზე გამოიცა ილია აფხაზავას მონოგრაფია „საქართველოს ტბები“ („ “), რომელიც შეიქმნა ავტორის მიერ ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში (1960–74 წლები) ჩატარებული გამოკვლევების ხარჯზე. საველე კვლევები ტარდებოდა ძირითადად თბილ ნახევარწელში, მიზნად ისახავდა ტბიური ქვაბულების გენეზისის შესწავლას, მათი მორფოლოგიისა და მორფომეტრიის დადგენას, საზრდოობის, ტბების თერმიკისა და თერმული თავისებურებების დონებრივი რეჟიმის შესწავლას; შეძლებისდაგვარად დაგროვდა მასალები ფლორასა და ფაუნაზე, აგრეთვე ტბიური წყლების ქიმიზმზე.

ილია აფხაზავა აქტიურად მუშაობდა ქართულ საბჭოთა ენციკლოპედიაში, მრავალი სტატია გამოაქვეყნა საქართველოს მდინარეებისა და ტბების შესახებ. მონაწილეობდა აგრეთვე „დასავლეთ ამიერკავკასიის წყლის რესურსების“ ცნობარის შედგენაში (1972, 1974). იყო მრავალი სამეცნიერო ნაშრომის თანაავტორი. ვახუშტი ბაგრატიონის გეოგრაფიის ინსტიტუტის შრომებისა და საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოების შრომების ერთ-ერთი ავტორი.
სიონის ბაზილიკა და სამაროვანი

სიონის ბაზილიკა და სამაროვანი — არქეოლოგიური, არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის დაბა სიონის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მდ. ივრის მარცხენა ნაპირზე. 1951 წელს წყალსაცავის მშენებლობასთან დაკავშირებით, არქეოლოგიური ექსპედიციის ერთმა რაზმმა (ხელმძღვანელი ი. ციციშვილი) შეისწავლა ბაზილიკის არქიტექტურა. 1961 წელს ძეგლთა დაცვის სარესტავრაციო სახელოსნომ (ხელმძღვანელი ლ. ხიმშიაშვილი) გააშიშვლა ნაგებობის შემორჩენილი კედლები; დეტალურად აიზომა, დაინომრა მათი საპირე ქვები და ყველა დეტალი, 1962 წელს ისტორიის ინსტიტუტის სიონის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი რ. რამიშვილი) გათხარა ბაზილიკის მიმდებარე ტერიტორია და გამოიკვლია ასზე მეტი სამარხი, რომელთა შორის აღმოჩდნა მიწისქვეშა კამაროვანი აკლდამა. იმავე წელს ბაზილიკა და აკლდამა დაშალეს და გადმოიტანეს თბილისში, საქართველოს ხალხური ხუროთმოძღვრებისა და ყოფის სახელმწიფო მუზეუმში.

სამეცნიერო ლიტერატურაში ტაძრის აგების თარიღის შესახებ არსებობს ორი თვალსაზრისი; ერთის მიხედვით, ძეგლი - საუკუნეს განეკუთვნება (გ. ჩუბინაშვილი, ვ. ბერიძე, რ. შმერლინგი, რ. მეფისაშვილი, ვ. ცინცაძე), მეორე თვალსაზრისით (ი. ციციშვილი, რ. რამიშვილი) - საუკუნის მეორე ნახევარს.

ბაზილიკა გეგმით სწორკუთხაა. იგი მონოლითური სვეტების ორი წყვილით დანაწევრებულია სამ ნავად. შუა ნავი, გვერდის ნავებთან შედარებით, ორნახევარჯერ უფრო განიერია და აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი მოხაზულობის ღრმა შვერილი აფსიდით, რომელიც გარედან ხუთწახნაგოვანია. ეკლესიის ნავები ერთმანეთთან დაკავშირებული ყოფილა ნალისებრი თაღებით, შენობა გადახურული ყოფილა საერთო ორკალთიანი სახურავით. დამოუკიდებელი სახურავი აქვს აფსიდის წახნაგოვან შვერილს და სამხრეთით და ჩრდილოეთით გვიანდელ მინაშენებს, რომლებიც ეკლესიის შესაბამის ფასადებს მთელ სიგრძეზე ეკვრიან. ეკლესიას ეტყობა მრავალგზის საფუძვლიანი შეკეთების კვალი. მისი კედლების გარეპირი ნაწყობია შირიმის კარგად გათლილი კვადრებით. ყველა სვეტი, კონსტრუქციული და არქიტექტურული დეტალი ქვიშაქვისაა. ბაზილიკა ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოქცეულია მთავარი და გვერდის ნავების კამაროვანი გადახურვები, დანგრეულია სამხრეთის და ჩრდილოეთის კედლების ზედა ნაწილები და მინაშენები, ჩამოშლილია საპირე წყობის უმეტესი ნაწილი. შესასვლელები სამხრეთ და დასავლეთ კედლების შუა ნაწილშია. სახმრეთის შესასვლელი გარედან მოზრდილი ზომის არქიტრავითაა გადახურული, შიგნით კი თაღოვანია. დასავლეთის შესასვლელის გადახურვა ჩამოშლილი აქვს.

სამაროვანი განლაგებული იყო ბაზილიკის გარშემო ორ-სამ სართულად. განეკუთვნება - საუკუნეს. სამარხები განსაკუთრებით მრავლად აღმოჩნდა ეკლესიის აღმოსავლეთის და სამხრეთის ფასადების გასწვრივ, სადაც ჭარბობდა სოციალურად დაწინაურებულ პირთა ქვისსამარხები.

არქეოლოგიური მასალა დაცულია არქეოლოგიის კვლევით ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.
ლუი სებასტიან მერსიე

ლუი სებასტიან მერსიე (; დ. 6 ივნისი, 1740, პარიზი — გ. 25 აპრილი, 1814) — ფრანგი მწერალი. იყო დუალისტი, იზიარებდა ჟან-ჟაკ რუსოს იდეებს, აიდეალებდა სოფლურ ყოფას, ქადაგებდა საყოველთაო თანასწორობას, თავს ესხმოდა სალონურ-არისტოკრატულ კულტურას. დრამატურგიაში ილაშქრებდა კლასიცისტური თეატრის წინააღმდეგ, ქადაგებდა სოციალური დრამის დამკვიდრებას. მისი ნაწარმოებებია რომანი „ველური“ (1746), კრებული „მორალური ზღაპრები“ (1769), უტოპიური რომანი „2440 წელი“ (1770) და სხვა.
ივანე კიღურაძე

ივანე კიღურაძე (დ. 12 იანვარი, 1937, სოფ. ხიდისთავი, ჩოხატაურის რაიონი) — ქართველი მათემატიკოსი, მეცნიერი, პოლიტიკოსი, საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრი.

1960 წელს დაამთავრა ი. ბ. სტალინის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მექანიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი. 2012-2016 წლებში იყო საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ბიძინა ივანიშვილი — ქართული ოცნება“.
უილიამ პარი მერფი

უილიამ პარი მერფი (დ. 6 თებერვალი, 1892, სტოტონი, უისკონსინი — გ. 9 ოქტომბერი, 1987) — ამერიკელი თერაპევტი და ჰემატოლოგი.

ბიოგრაფია
1914 წელს დაამთავრა უმაღლესი სკოლა ორეგონში. 1920 წელს გახდა მედიცინის დოქტორი. 1922 წლიდან მუშაობდა ბოსტონში, პიტერ ბენტ ბრიგემის ჰოსპიტალში. 1923 წლიდან ასწავლიდა კემბრიჯის უნივერსიტეტის ჰარვარდის სამედიცინო სკოლაში. ძირითადად შეისწავლიდა შაქრიან დიაბეტსა და სისხლის ზოგიერთ დაავადებას. 1934 წელს ანემიის სამკურნალო მეთოდიკის შემოღებისთვის ჯ. მაინტონთან და ჯ. უილპთან ერთად მიენიჭა ნობელის პრემია.
სიონის მეორე ეკლესია

სიონის მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის დაბა სიონსა და სოფელ ლელოვანს შორის, ნასოფლარ კუპრიაანთკარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ განაპირას. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყისა და ნატეხი ქვით, წყობაში ზოგან ჩართულია შირიმი. შემორჩენილია მხოლოდ სამხრეთ და აღმოსავლეთი კედლების ნაწილი. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გაჭრილი სარკმლის გადახურვა და ჩრდილოეთის წირთხლი ჩამონგრეულია. სარკმლის სამხრეთით პატარა სწორკუთხა ნიშია. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში ყოფილა. ეკლესიის ჩრდილოეთ მინაშენისგან, მხოლოდ ჩრდილო-აღმოსავლეთის კუთხეა დარჩენილი.
აბათხევის კათოლიკური ეკლესია

აბათხევის კათოლიკური ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ახალციხის მუნიციპალიტეტის სოფელ აბათხევის აღმოსავლეთ ნაწილში.

ეკლესია დარბაზული ნაგებობაა, ნაგებია ნათალი ქვის კვადრებით. შესასვლელი დასავლეთ კედელშია. სამხრეთის, ჩრდილოეთის და დასავლეთის კედელში ორ-ორი ფართო თაღოვანი სარკმელია, აღმოსავლეთ კედელში სამი პატარა სწორკუთხა სარკმელი. ჩრდილოეთი კედლის დასავლეთ კიდეში მეორე სართულის დონეზე კარია გაჭრილი პატრონიკეში შესასვლელად. კართან გარედან ლითონის კიბეა მიდგმული. ორფერდა სახურავის დასავლეთ ნაწილში ოთხ სვეტზე გახსნილი ფანჩატურიანი სამრეკლოა დაშენებული. საკურთხეველი სამნაწილიანია: შუაში ნახევარწრიული აფსიდაა, რომელიც დარბაზისგან მკვეთრადაა ამაღლებული, აფსიდის ორივე მხარეს პასტოფორიუმებია, რომლებშიც შემავალი კარი აფსიდის ჩრდილოეთი და სამხრეთი კედლების წიბოზეა გაჭრილი.

დარბაზის დასავლეთ ნაწილში ხის ერთსართულიანი პატრონიკეა გაკეთებული, რომელზეც მოხვედრა ორი გზითაა შესაძლებელი: დარბაზის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში გაკეთებული კიბით და ტაძრის ჩრდილოეთ კედელში გაჭრილი კარით. კარის ორივე მხარეს, კედელში წმინდა წყლის პატარა რეზერვუარებია გაკეთებული, კათოლიკური რიტუალის წესისამებრ. ტაძრის აღმოსავლეთით, გალავანში ჩართულია ღვთისმშობლის სკულპტურის საბრძანებელი ნიშა.
სიონის მესამე ეკლესია

სიონის მესამე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის დაბა სიონში, მდინარეების, ივრისა და ლალაანთხევის შესართავს ზემოთ, მდინარე ივრის მარცხენა ნაპირზე, ნასოფლარ უკუღმართის ტერიტორიაზე, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით. ქვები მეტ-ნაკლებად დამუშავებულია და დაწყობილია სწორხაზოვან რიგებად. ძლიერ დაზიანებულია: მთლიანად ჩამოშლილი კამარა და კონქი, მონგრეულია გრძივი კედლების ზედა ნაწილები, ჩამოცვენილია საპირე ქვების მნიშვნელოვანი ნაწილი. აღმოსავლეთის ფასადი თითქმის მთლიანად მიწითაა დაფარულია. სახმრეთ კედელში თაღოვანი შესასვლელია, რომლის გადახურვის ნაწილი ჩამონგრეულია. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ორივე მხარეს, ერთმანეთის სიმეტრიულად, თითო კვადრატული ნიშია. აფსიდი დარბაზისგან ორსაფეხურიანი მხრებითაა გამოყოფილი, რომელთაგან მთელ სიმაღლეზე სამხრეთისღა შემორჩა. გადარჩენილია აგრეთვე დასავლეთ კედლის მიმდებარე თაღის სამხრეთ-დასავლეთის კუთხის პილასტრის ქვედა ნახევარი. ინტერიერი დაახლოებით 1-1,3 მეტრ სიმაღლეზე ნანგრევებითაა ამოვსებული.

ეკლესიის დასავლეთ ფასადს მთელ სიგანეზე ეკვრის სწორკუთხა მინაშენი, რომელიც დასავლეთით სწორკუთხა ბოძზე დაყრდნობილი ორი ფართო თაღითაა გახსნილი. მინაშენის ჩრდილოეთ კედელი ყრუა, ხოლო სამხრეთისა მთლიანად დანგრეულია და მისი კვალი არ ჩანს. მინაშენი გადახურული ყოფილა ცილინდრული კამარით, რომელიც აღმოსავლეთით, ეკლესიის დასავლეთით კედელზე მიშენებულ თაღედს ეყრდნობოდა. მეორე მინაშენი ეკლესიას სამხრეთიდან, შესასვლელის წინ ჰქონია. იგი ამჟამად ისეა დანგრეული, რომ მისი ფორმისა და ზომის დადგენა არ ხერხდება.
მამადაანების მეორე ეკლესია

მამადაანების მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მამადაანების ჩრდილოეთით 1 კმ-ზე, ტყეში. აგებულია - საუკუნეებში.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვით. მოპირკეთებულია შირიმით. დაზიანებულია, ჩამონგრეულია კამარა. დასავლეთ კედელში გაჭრილია თაღოვანი შესასვლელი. არასრული ნახევარწრის ფორმის აფსიდის ღერძზე გარეთკენ შევიწროვებული თაღოვანი სარკმელია.

მოგვიანებით ეკლესიისათვის სამხრეთით და ჩრდილოეთით ნახევარწრიულ-აფსიდიანი სათავსები მიუშენებიათ. ჩრდილოეთი მინაშენი ორი კარით უკავშირდება ეკლესიას. ერთი კარი თაღოვანია, მეორე — სწორკუთხა. მინაშენის აფსიდის ღერძზე გაჭრილია სარკმელი. სარკმლის ქვემოთ კედელზე ტრაპეზია მიდგმული. დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში თითო სარკმელია. სამხრეთ მინაშენში შესასვლელი სამხრეთიდანაა. აფსიდისა და დასავლეთ კედელში თითო სარკმელია.
მამადაანების მთავარანგელოზთა ეკლესია

მამადაანების მთავარანგელოზთა ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მამადაანებში, 0,7 კილომეტრზე, სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით. გარეთა კუთხეების წყობაში შედარებით მოზრდილი ქვებია გამოყენებული. ძლიერ დაზიანებულია: მთლიანადაა ჩამოშლილი კამარა და კონქი, მონგრეულია გრძივი კედლების ზედა ნაწილები. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდეშია, კარი ორივე მხრიდან თარაზულადაა გადახურული. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. აფსიდში, სარკმლის ორივე მხარეს, თითო კონქის ქუსლის დონეზე პატარა ნიშა. დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში თითო სწორკუთხა სარკმელია. კედლების ზედაპირი სქელი ბათქაშთაა გასწორებული. ეკლესიას შემორტყმუილი აქვს ნატეხი ქვით ნაგები დაბალი გალავანი.

ეკლესიასთან ახლოს დგას ნატეხი თვით ნაგები ორსართულიანი სამრეკლო. სამრეკლოს პირველი სართული გეგმით კვადრატულია, სწორკუთხა შესასვლელი კი აღმოსავლეთ კედლის შუა ნაწილში აქვს. დანარჩენი კედლები ყრუა. სართული ტლანქათ ნაწყობი გუმბათოვანი კამარითაა გადახურული. სართული, ამჟამად თითქმის მთლიანად დანგრეული, რვაწახნაგოვანი, ფართო და მაღალი, შეისრულ თაღებით გახსნლი ფანჩატური ყოფილა. გარედან სამრეკლოს სართულებს ერთმანეთისგან წყობით განსხვავებული ხასიათი გამოყოფს, მათი თანხვედრის საზღვარი მთელ პერიმეტრზე ჰორიზონტალურ ხაზს ჰქმნის. ქვედა სართულის კედლები ძირითადად წვრილი ნატეხი ქვითაა ამოყვანილი და სქელი ბათქაშით გასწორებული. ზემოთა სართულს საპირე ქვების დიდი ნაწილი მსხვილია, უბათქაშო.
კოპალას ეკლესია (სიონი)

კოპალას ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის ძველ სოფელ სიონში (ამჟამად დაფარულია წყლით). განეკუთვნებოდა გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია ნაგები იყო საშუალო ზომის ნატეხი ქვით. გარეთა კუთხეებისა და ზოგი არქიტექტურული ელემენტის წყობაში გამოყენებული იყო ტლანქად დამუშავებული შირიმი. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში ჰქონდა. ოდნავ ნალისებრი აფსიდის ღერძზე გაჭრილი ვიწრო და მაღალი სწორკუთხა სარკმელის ქვემოთ, კედელზე, მართკუთხა ტრაპეზი იყო მიდგმული. აფსიდის ორივე გვერდში მოწყობილი იყო თითო პატარა კვადრატული ნიში. მსგავსი ერთი ნიში იყო დასავლეთ კედლის სამხრეთ ნაწილში. კედლები დასრულებული იყო შირიმის თაროსებრი ლავგარდნიით.
მამადაანების ღვთისმშობლის ეკლესია

მამადაანების ღვთისმშბლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მამადაანებში, სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით და ალაგ-ალაგ შირიმის ტლანქად დამუშავებული, სწორკუთხა ქვებიცაა ჩართული. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია კამარის და სამხრეთ კედლის ნაწილი, მონგრეულია სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხე და აღმოსავლეთის ფასადის წყობის ნახევარზე მეტი. შესასვლელი სამხრეთ კედლის შუა ნაწილშია. აღმოსავლეთით ღრმა, თითქმის ნახევარწრიული მოხაზულობის აფსიდია, რომლის ღერძზე მაღალი თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. აფსიდის სამხრეთ გვერდში მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. აფსიდს ხურავს წესიერი ზომის კონქი, რომლის ნახევარწრიული თაღი შირიმის თაროსებრ იმპოსტებს ეყრდნობა. ნახევარწრიული ფორმისაა კამარაც. ინტერიერი შელესილი ყოფილა. დასავლეთ კედელზე შემორჩენილია მოხატულობის უმნიშვნელო ფრაგმენტები. ეკლესიის შემორჩენილი კედლები გარედან სადაა, მოკლებულია ყოველგვარ მორთულობას. კედლები დასრულებული ყოფილა თაროსებრ ლავგარდნით, რომლის ერთი ქვა ჩრდილოეთის ფასადზეა შემორჩენილი.
დორეულების ნამოსახლარი

დორეულების ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ დორეულების ჩრდილო-დასავლეთით, ადგილ გრძელნაკვეთზე. განეკუთვნება - საუკუნეებს. 1968 წელს საძიებო გათხრები ჩაატარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის, ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ერწო-თიანეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი რ. რამიშვილი). გამოვლინდა კერამიკული ნატეხები, ბრინჯაოს ნივთები, მძივები, აგრეთვე შინაური ცხოველების ძვლები. ძეგლი მთლიანად განადგურდა პლანტაჟის დროს. მოპოვებული მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.
კუპრიანთკარის სამაროვანი

კუპრიანთკარის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის დაბა სიონის ჩრდილოეთით, მდინარე ივრის მარცხენა ნაპირზე, ნასოფლარ კუპრიაანთკარის აღმოსავლეთ განაპირას. განეკუთვნება გვიანდელ ბრინჯაოს ხანის დასასრულს. 1964 წელს მცირე გათხრები ჩაატარა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟალეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. (ხელმძღვანელი დ. მუსხელიშვილი). ორმოსამარხები რომლებშიც გამოჩნდა ლეგიკეციანი თიხის ჭურჭელი და ბრინჯაოს სამაჯურები, ჩაშვებულია ადრინდელი ბრინჯაოს ხანით დათარიღებულ კულტურულ ფენაში, სადაც ყურადღებას იქცევს ვარდისფერსარჩულიანი კერამიკა. სიონის წყალსაცავის მაქსიმალური შევსებისას სამაროვანი წყლით იფარება.

არქეოლოგიური მასალა ინახება არქეოლოგიის კვლევითი ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.
მამადაანების წმინდა გიორგის ეკლესია

მამადაანების წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მამადაანებში, სოფლიდან 1 კოლომეტრზე, ტყით შემოსილ მთის წვერზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით. დასავლეთ კედელში სწორკუთხა შესასვლელია გაჭრილი. ღრმა თითქმის ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე მცირე ზომის სწორკუთხა სარკმელია. სარკმლის ჩრდილოეთით ორი პატარა კვადრატული ფორმის ნიშია, ხოლო სამხრეთით ერთი. კონქის თაღი შეისრული ფორმისაა, შეისრულია კამარაც. ეკლესია ქვის ფილებით ყოფილა გადახურული, ამჟამად მათი უმეტესი ნაწილი ჩამოცვენილია. ეკლესიას წრიული მოხაზულობით გალავანი აქვს შემოვლებული.
ადგილის დედის ხატი (ვეძათხევა)

ადგილის დედის ხატი, ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვეძათხევის ჩრდილოეთით, 0,5 კილომეტრზე, მდინარე ვეძათხევას მარჯვენა ნაპირზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ნაგებია რიყისა და ნაგები ქვით. ძლიერ დაზიანებულია: მთლიანადაა დანგრეული დასავლეთ კედელი და გრძივი კედლების დასავლეთ ნაწილი; შემორჩენილია აღმოსავლეთ კედელი (3 მეტრ სიმაღლეზე) და ნახევარწრიული აფსიდის მხრების ქვედა ნახევარი. ძეგლის ზომების დადგენა არ ხერხდება. დარბაზის სამხრეთ კედელში, აფსიდის მხართან, სწორკუთხა ნიშია. ეკლესიის მცირეფართობიანი ეზო გარშემორტყმული ყოფილა გალავნით, რომლისგანაც ფრაგმენტებიღა შემორჩა. ეკლესიასთან ახლოს შეიმჩნევა ნასახლარის ნაშთები.
სიონის პირველი ეკლესია

სიონის პირველი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის დაბა სიონსა და სოფელ ლელოვანს შორის, ნასოფლარ კუპრიანთკარის აღმოსავლეთით, მთის კალთაზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის და ნატეხი ქვით, ძლიერ დაზიანებულია: მთლიანად ჩამონგრეულია კამარა და კონქი, ჩამოშლილია კედლების ზედა ნახევარი და პერანგის უმეტესი ნაწილი. შესასვლელი, რომლის გადახურვა ჩამონგრეულია, სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდეშია. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე შირიმისწირთხლებიანი სარკმლის ქვედა ნაწილია შემორჩენილი. სარკმლის სამხრეთით შეისრულთაღიანი პატარა ნიშია.
ზემო ნაქალაქარის პირველი ნასოფლარი

ზემო ნაქალაქარის პირველი ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ნაქალაქარის განაპირას, სამხრეთით, ბუჭურად წოდებულ ადგილზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. შემორჩენილია ათიოდე ნასახლარი ბუდე. გეგმით სწორკუთხა შენობები (85, 63, 54 მეტრი და ასე შემდეგ) ნაგებია რიყის ქვით. ჩანს კედლების წყობის 2-6 რიგი. კედლების სისქეა 0,5-0,7 მეტრი. ნასოფლარის ტერიტორიაზე შეგროვდა გვიანდელი შუა საუკუნეების დამახასიათებელი, აგურისფრად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ნატეხები.
გორშევარდნის ეკლესია

გორშევარდნის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მელიასხევში, 1 კილომეტრზე, გორშევარდნის მთის წვერზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყისა და ნატეხი ქვის შერეული წყობით, რომელშიც შირიმის გათლილი ქვებია ჩართული. ეკლესიის გადახურვა ჩამონგრეულია. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია, კარის გადახურვა ჩამოშლილია. სარკმლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშია. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, ტრაპეზიაა მიდგმული. ეკლესიის სამხრეთით, რამდენიმე ნაბიჯზე, ოთხკუთხა კოშკის ნანგრევია.
ლოდების წმინდა გიორგის ეკლესია

ლოდების წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის დაბა სიონის ჩრდილოეთით, 2 კილომეტრზე, ტყის პირას. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, სწორკუთხა საკურთხევლიანი. ნაგებია დიდი ზომის ნატეხი ქვითა და შირიმით. დასავლეთ და აღმოსავლეთ კედლების ზედა ნაწილი მოგვიანებით წვრილი ნატეხი ქვით აღუდგენიათ. ეკლესიის გადახურვა და სამხრეთ კედელი თითქმის მთლიანად დანგრეულია. ჩრდილოეთ კედელი 1 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში შემორჩენილია შესასვლელის დასავლეთის წირთხლი. აღმოსავლეთის კედლის სამხრეთ ნაწილში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი, რომელსაც გარედან შირიმის თაღი და მარტივი თავსართი აქვს. ეკლესიის გარშემო შემორჩენილია წრიული გალავნის ფრაგმენტები.
ზემო ნაქალაქარის მეორე ნასოფლარი

ზემო ნაქალაქარის მეორე ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ნაქალაქარის განაპირას, აღმოსავლეთით, ქარსაანთხევის მარჯვენა ნაპირზე, ადგილ ნაყვერსში. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ნასოფლარზე შემორჩენილია ათიოდე ნასახლარი ბუდე. შენობები გეგმით სწორკუთხაა (126; 84; 64 მეტრი და ასე შემდეგ), ნაგებია რიყის ქვით. შემორჩენილია კედლების (სისქე 0,5-0,6 მეტრი) წყობის 4-6 რიგი. შენობები ზურგით მთის ფერდობშია შეჭრილი.
სიონის ნამოსახლარი

სიონის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის დაბა სიონის კაშხალთან, წყალგადამყვანის სათავესთან. განეკუთვნება ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის ადრეულ ეტაპს. გამოავლინა ისტორიის ინსტიტუტის სიონის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი რ. რამიშვილი) 1962 წელს. სადაზვერვო თხრილში აღმოჩნდა თიხის ჭურჭლის, კერისა და ხელსაფქვავის ნატეხები. ნამოსახლარი დაფარულია ბეტონის სქელი ფენით. აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა ინახება არქეოლოგიის კვლევით ცენტრის სიღნაღის არქეოლოგიურ ბაზაში.
ზემო ნაქალაქარის მესამე ნასოფლარი

ზემო ნაქალაქარის მესამე ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ნაქალაქარის სამხრეთით, 3 კილომეტრზე, საყდრისგორაზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. შემორჩენილია ათამდე გეგმით სწორკუთხა (84 მეტრი; 64 მეტრი; 53 მეტრი), ნასახლარი ბუდე. შენობები ნაგებია რიყისა და ნატეხი ქვით. ჩანს კედლის წყობის 2-6 რიგი. შენობები ზურგით შეჭრილია მთის ფერდობში.