iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ალიო მირცხულავა

ალიო ანდრიას ძე მირცხულავა (მაშაშვილი) (დ. 28 აპრილი, 1903, ხორგა, ახლანდელი ხობის მუნიციპალიტეტი — გ. 16 ოქტომბერი, 1971, თბილისი) — ქართველი პოეტი, საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
აქტიური ბუნების ახალგაზრდა ჭაბუკობიდანვე ჩაება რევოლუციურ მოძრაობაში, რამაც იგი 1920 წელს კომკავშირის არალეგალურ ორგანიზაციაში მიიყვანა. მოგვიანებით იყო საქართველოს ალკკ ცენტრალური კომიტეტის ბეჭდვითი სიტყვის განყოფილების მდივანი. დაამთავრა ფოთის გიმნაზია და სწავლა განაგრძო თბილისის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე. 1924 წელს გადადის მოსკოვის ვ. ბრიუსოვის სახელობის ლიტერატურის ინსტიტუტში. ამავე წელს გამოქვეყნდა ნიჭიერი ახალგაზრდის პირველი წიგნი „მერრეხი“, რომელშიც შევიდა მისი ადრინდელი ლექსები.

ალიო მირცხულავა სულ მოესწრო თავის 30-მდე წიგნს, რომლებმაც შორს გაიტანეს მისი შემოქმედების ნაყოფი. პოეტის პატრიოტული ლირიკა მოიცავს მისი შემოქმედების მნიშვნელოვან ნაწილს...

ალიო მირცხულავა იყო საქართველოს მწერალთა კავშირის პირველი მდივანი, სსრ კავშირისა და საქართველოს მწერალთა კავშირის პირველი გამგეობისა და პრეზიდიუმის წევრი, ჟურნალების „მნათობისა“ და „დროშის“ რედაქტორი, საქართველოს წიგნის პალატის დირექტორი.

დაჯილდოვებული იყო ლენინის, ოქტომბრის რევოლუციის, ორი შრომის წითელი დროშის, „საპატიო ნიშნის“ ორდენებითა და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მის გვერდით დაკრძალულია მისი მეუღლე — ანა ვასილის ასული ბეგოიძე (დ. 3 თებერვალი, 1909, თბილისი — გ. 27 ოქტომბერი, 1977, იქვე).
ფსამეტიქ I

ფსამეტიქ (ასევე ფსამეტიქუს , ფსამეტიკუს ) — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) ოცდამეექვსე დინასტიიდან, რომელიც მეფობდა გვიანი პერიოდის დროს. ფსამეტიქის მმართველობა დაიწყო ძვ.წ. 664 წელს და დასრულდა ძვ.წ. 610 წელს. ნეხო ფსამეტიქის მამა, ძვ.წ. 664 წელს გარდაიცვალა, როდესაც ქუშის მეფე ტანტამანმა წარუმატებლად სცადა ასურეთის იმპერიიისთვის ქვემო ეგვიპტის წართმევა და მისი გაკონტროლება. მამის გარდაცვალების შემდეგ, ეგვიპტის სამეფო ტახტზე ფსამეტიქ ავიდა, რომელმაც მეფობის პირველ ათ წელში ეგვიპტე გააერთიანა და ასურელების კონტროლისაგანაც გაათავისუფლა.
კალმასობა

„კალმასობა“ (ლათ. — „“. ქართ. — „საძებნელად წასვლა“, ანუ „ძიება“) — საუკუნის ქართული ენციკლოპედიური ხასიათის თხზულება. იგი ასახავს მაშინდელი ცოდნის თითქმის ყველა დარგს. მისი ავტორია იოანე ბატონიშვილი. შედგენილია პეტერბურგში 1813—1828 წ.წ. თხზულება იწერებოდა 15 წლის განმავლობაში. არსებითად, თხზულება არის ძველი ქართული მწერლობის ბოლო ნაწარმოები და ახალი ქართული მწერლობის პირველი მხატვრული ძეგლი (ალ. ბარამიძე).

„კალმასობა“ ანუ „ხუმარსწავლა“ რამდენიმე ხელნაწერშია წარმოდგენილი. მეცნიერული გამოცემა არ განხორციელებულა, მხოლოდ ორი ტომია გამოცემული.

თხზულების შინაარსი
„კალმასობა“ ანუ, როგორც თვით ავტორი უწოდებს, „ხუმარსწავლა“, ორიგინალური ჟანრის ნაწარმოებია. მეცნიერული მსჯელობანი მკითხველისათვის მოსაწყენი და ძნელად ასათვისებელი რომ არ ყოფილიყო, ავტორმა თხრობის თავშესაქცევი მანერა აირჩია. არქაული მწიგნობრული ენით გამართულ მეცნიერულ ნაწილს მსუბუქი და ხატოვანი, ზომიერად მოხმობილი დიალექტიზმებით გაცხოველებული, დიალოგებით უხვად გაჯერებული თხრობითი ნაწილი ენაცვლება. სიუჟეტურ ღერძს ჰქმნის ორი მთავარი პერსონაჟი — იონა ხელაშვილი და მისი მხლებელი გლეხი ზურაბა ღამბარაშვილი. მათი ფათერაკებით აღსავსე მოგზაურობის ფონზე გაშლილია მეცნიერული მსჯელობანი; წარმოჩენილია საქართველოს იმდროინდელი ვითარება, დაუზოგავად არის მხილებული საზოგადოების მაღალი ფენების ზნეობრივი დაკნინება, სახელმწიფო მოხელეების ანგარება და უმეცრება, სამღვდელოების ფარისევლობა. ღრმა პატრიოტული და ჰუმანისტური ტენდეციით გამსჭვალულ თხზულებაში ქვეყნის დამღუპველ გარემოებად მიჩნეულია საყოველთაო უმეცრება, რაც ნიადაგს უქმნის ყოველგვარი ჯურის ბოროტებას.

თხზულება საკმაო სისრულით ასახავს საქართველოში მეცნიერული ცოდნის დონეს — სუკუნეების მიჯნაზე. აქ წარმოდგენილია ცნობები საბუნებისმეტყველო და ჰუმანირატულ მეცნიერებათა თითქმის ყველა დარგიდან. ზოგ შემთხვევაში მასალა თარგმნილია რუსული და უცხოური წყაროებიდან, უმეტესად კი ავტორი თავის დაკვირვებებს გვთავაზობს. განსაკუთრებით ფასეულია ცნობები საქართველოს ისტორიის, ქართული ენისა და ლიტერატურის საკითხებზე. მათ შორის, აღსანიშნავია, „მცირე უწყება ქართველთა მწერალთათვის“, რომელიც წარმოადგენს — საუკუნეების ქართველ მწერალთა თავისებურ ლექსიკონს.

იოანე ბატონიშვილი თხზულებაში ეხება, ასევე, ჰერალდიკის საკითხებს. კერძოდ, განმარტებულია, თუ რა არის გერბი. მოცემულია გერბის ფუნქცია. ჩამოთვლილია გერბის მთავარი ელემენტები. აქვე, გამოთქმულია ავტორის მოსაზრება საქართველოში საგვარეულო გერბების ფართოდ დანერგვის საჭიროებაზე. გერბის ელემენტებს იოანე ბატონიშვილი აღნიშნავს სიტყვებით: „ნიშანი“, „მაგალითი“. ერთმანეთისაგან განასხვავებს დიდებულისა და მონასტრის წინამძღვრის გერბებს. დიდებულის გერბს, იოანე ბატონიშვილის აზრით, აქვს შემდეგი „ნიშნები“ ანუ „მაგალითები“: გვირგვინი, პორფირი, სახე (გამოსახულება); მონასტრის წინამძღვრისას კი — მიტრა, მანტია და ეკლესიის სახე (გამოსახულება).

„კალმასობაში“ ავტორი ეხება ჰერალდიკური ნივთების (გერბები) დამზადების ტექნიკას და მასთან ერთად სხვა მრავალ საკითხს.
კირილე II

კირილე (ციციშვილი) — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1737-1739 წლებში. მოიხსენიება 1738 წლის 2 თებერვლის ყმისა და მამულის ნასყიდობის წიგნში. 1739 წელს ოსმალეთიდან კათალიკოს-პატრიარქ დომენტი -ის დაბუნების გამო კირილე გადადგა და დაუთმო კუთვნილი საპატრიარქო ტახტი მას, თავად კი კვალავ ჩაიბარა ქართლის მთავარეპისკოსის ეპარქია. კირილე, როგორც მთავარეპისკოპოსი იხსენიება 1736, 1737, 1740 და 1741 წლების საბუთებში.
ნეფრონი

ნეფრონი ( — თირკმელი) — თირკმლის მილაკი, ხერხემლიანების თირკმლის მთავარი სტრუქტურულ-ფუნქციური ერთეული. ნეფრონი თხელკედლიანი, მეტ-ნაკლებად დაკლაკნილი მილაკია, რომლის ცალკეული უბნები სპეციალიზებულია შარდის წარმოქმნის სხვადასხვა პროცესის შესასრულებლად. ნეფრონი დაკავშირებულია სისხლის კაპილარების გორგალთან თხელი ჯამისებრი გამონაზარდებით (ე. წ. ბოუმენის კაფსულა) და ქმნის მალპიგის სხეულაკს, რომელშიც ხდება პირველადი შარდის ფილტრაცია.

ნეფრონი შედგება კაპილარული მარყუჟების გორგლისგან, რომელიც მდებარეობს შუმლიანსკ-ბაუმენის კაფსულაში, მომტან და წამღებ არტერიოლებს შორის; პროქსიმალური მილაკისგან; ჰენლის მარყუჟისგან; შემკრებ მილაკში ჩამავალი დისტალური მილაკისგან. შემკრები მილაკი ასრულებს მილაკების სისტემას და მორფოლოგიურად აღარ მიეკუთვნება ნეფრონს. გორგლის მომტან და წამღებ არტერიოლებს შორის განლაგებულია იუქსტაგლომერული კომპლექსი, მათ შორის უჯრედები, რომლებიც ახდენენ რენინის სეკრეციას - პროტეინაზების ქვეკლასის ფერმენტი, რომელიც მონაწილეობს (ასრულებს კატალიზატორის ფუნქციას) ანგიოტენზინოგენის ანგიოტენზინში გარდაქმნის პროცესში. თითოეული თირკმელი შეიცავს 1-1,2 მლნ. ნეფრონს, რომელთა დაახლოებით 85% განლაგებულია ქერქოვან შრეში, ხოლო 15% - ქერქოვანი და ტვინოვანი შრეების საზღვარზე. იუქსტაგლომერული ნეფრონები უშუალო მონაწილეობას იღებენ შარდის ოსმოსური კონცეტრაციის შექმნის პროცესებში.
სვიმონ V

სვიმონ , სვიმეონ — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1547-1548 წლებში.

1548 წლით დათარიღებული საბუთის თანახმად, ლევან კახთა მეფეს თავისი ასულის, ელენეს, ქორწინების გამო (ელენე ბაგრატ მუხრანბატონის ძის – ერეკლეს მეუღლე იყო), კათოლიკოსი სვიმონი საკანონოს ახდევინებს – ოცდაათ კომლ გლეხსა და სამეფო გადასახადებისაგან (საყაენო, საური, ლაშქარ-ნადირობა, საბალახე, პური, ღვინო და ა. შ.) ათავისუფლებს გარეჯის უდაბნოების მამულებს.
ჯუზჯანის პროვინცია

ჯუზჯანის პროვინცია(დარი , პუშტუ ‎, უზბ. ) — ავღანეთის 34 პროვინციიდან ერთ-ერთი. მდებარეობს ჩრდილოეთ ავღანეთში თურქმენეთის საზღვართან. აღმოსავლეთიდან მას ესაზღვრება ბალხის პროვინცია, სამხრეთით — სარიპულის პროვინცია, ხოლო დასავლეთით — ფარიაბის პროვინცია.

ისტორია
 საუკუნეში აქ არსებობდა სამთავრო, რომელსაც მართავდა ფერიგუნიდების დინასტია. იგი იმყოფებოდა სამანიდების დინასტიასთან ვასალურ დამოკიდებულებაში. ეს არის გენერალ დუსტუმის სამშობლო. პროვინციის ძირითადი მოსახლეობაა უზბეკები და ტაჯიკები. 1998 წლის 2-4 აგვისტოდან ის დაპყრობილია თალიბანის რეჟიმის მიერ. პროვინციაში განვითარებულია გაზის მრეწველობა.

არქეოლოგია
ჯაუზჯანის პროვინცია წარმოადგენს უძველეს რეგიონს. არქეოლოგიურად იგი ჯერ კიდევ შეუსწავლელია. მის ერთ-ერთ ღირსშეანიშნაობას წარმოადგენს ემში–თეფე — ანტიკური ხანის ქალაქის ნანგრევები თანამედროვე შიბერგანთან, ჯაუზჯანის პროვინციის დედაქალაქთან ახლოს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ჯუზჯანის პროვინცია იყოფა 11 რაიონად.
აქჩა
დარზაბი
ქარქინი
ქუშ-ტეპა
მარდიანი
მინგაჯიკი
ფაიზაბადი
ხაჯა-დუ-კოხი
ხამიაბი
ხანიკა
შებერგანი

ქალაქები და დასახლებული პუნქტები
2006 წლის აღწერის მონაცემებით პროვინციის მსხვილი ქალაქებია

შიბირგანი — 38 100 ადამიანი
აქჩა — 35 300 ადამიანი
ქარქინი — 10 600 ადამიანი
ემში-თეფე

ემში-თეფე — ანტიკური ქალაქის ნანგრევები ავღანეთში. მდებარეობს ჯუზჯანის პროვინციაში, ქალაქ შიბერღანთან ახლოს.

ქალაქი დააარსეს ჩვენი წელთაღრიცხვის დასაწყისში. ძველი ქალაქის ტერიტორია გამაგრებული იყო გარშემორტყმული მძლავრი გალავნით. გალავანი გამაგრებული იყო საბრძოლო კოშკებით. ქალაქის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობდა მაღალი ციტადელი, შესაძლოა, სასახლეც - ადგილობრივი მთავრების რეზიდენცია. ემში-თეფეს მახლობლად არქეოლოგებმა აღმოაჩინეს სხვა დასახლებული პუნქტების კვალიც, თუმცა ეს ტერიტორიები მეცნიერულად ჯერ კიდევ შეუსწავლელია.
ალექსი მირიანაშვილი

ალექსი ივანეს ძე მირიანაშვილი (დ. 1860, ანაგა, ახლანდელი სიღნაღის მუნიციპალიტეტი — გ. 24 აპრილი, 1925, თბილისი) — ქართველი პედაგოგი, მწერალი, პუბლიცისტი და საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
7 წლის შეიყვანეს სოფელ ვაქირის დაწყებით სკოლაში. შემდეგ სწავლობდა სიღნაღის სამაზრო სასწავლებელში. 1881 წელს დაამთავრა თბილისის სამასწავლებლო ინსტიტუტის სრული კურსი. ამ პერიოდში იგი დაუახლოვდა ცნობილ ქართველ მოღვაწეებს ს. მესხს, ი. გოგებაშვილს, ნ. ცხვედაძეს, ნ. ლომოურს და მათი დახმარებით დაინიშნა მასწავლებლად თბილისის ქართულ სკოლაში, რომელიც „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებას“ ეკუთვნოდა.

აქ მან ნაყოფიერად იმუშავა რამდენიმე წელიწადს, შემდეგ გადაიყვანეს თბილისის სამასწავლებლო ინსტიტუტთან არსებულ საქალაქო სასწავლებელში, სადაც ერთხანს თვითონაც სწავლობდა. 1900-1923 წლებში თბილისის კომერციული სასწავლებლის პედაგოგია.

ალექსი მირიანაშვილის მხატვრული ლიტერატურისადმი სიყვარული ჯერ კიდევ სტუდენტობისას აღეძრა. სამწერლო ასპარეზზე 1879 წელს გამოვიდა. ამის შემდეგ აქტიურად თანამშრომლობდა პერიოდულ ორგანოებში: „ივერია“, „თეატრი“, „დროება“, „იმედი“, „ნობათი“, „ჯეჯილი“, „ნაკადული“, „მოამბე“, „ცნობის ფურცელი“, „სახალხო გაზეთი„“, თემი“, „თეატრი და ცხოვრება“ და სხვანი. იგი იყო ბავშვების საყვარელი მწერალი. ა. მირიანაშვილის „იგავ-არაკების კრებული“ თავის დროზე პოპულარობით სარგებლობდა. სულ მას გამოცემული აქვს შვიდი წიგნი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ანტუან გრიზმანი

ანტუან გრიზმანი ( დ. 21 მარტი, 1991) — ფრანგი ფეხბურთელი, თავდამსხმელი. „ატლეტიკო მადრიდისა“ და საფრანგეთის ეროვნული ნაკრების წევრი. ესპანეთის სუპერთასის მფლობელი (2014) და უეფა-ს ევროპა ლიგის გამარჯვებული (2018) მადრიდის „ატლეტიკოს“ შემადგენლობაში. 2018 წლის მსოფლიო ჩემპიონი და 2016 წლის ევროპის ვიცე-ჩემპიონი საფრანგეთის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში.

მიღწევები
საკლუბო
რეალ სოსიედადი:(1)
ესპანეთის სეგუნდა დივიზიონი: 2009–10

ატლეტიკო:(3)
ესპანეთის სუპერთასი: 2014
უეფა-ს ევროპის ლიგა: 2017–18
უეფა-ს სუპერთასი: 2018

ბარსელონა:(1)
ესპანეთის თასი: 2020–21

სანაკრებო
საფრანგეთი:(1)
მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი: 2018 ფინალისტი: 2022
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი: ფინალისტი: 2016
ალექსი მიმინოშვილი

ალექსი იაკობის ძე მიმინოშვილი (დ. , სოხუმი — გ. 12 თებერვალი, 1967, თბილისი) — ქართველი არქიტექტორი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე, სსრ კავშირის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1950).

ბიოგრაფია
ბავშვობიდანვე გატაცებული იყო არქიტექტურით. ამიტომ შვიდი კლასის შემდეგ, ჯერ დაამთავრა სოხუმის ინდუსტრიული ტექნიკუმის სამშენებლო ფაკულტეტი, ხოლო 1933 წელს თბილისის საინჟინრო-სამშენებლო ინსტიტუტი არქიტექტურის სპეციალობით.

თავისი ნიჭითა და შრომისმოყვარეობით მალე მოიპოვა ავტორიტეტი არქიტექტორთა და მშენებელთა წრეებში. სხვადასხვა დროს განაგებდა წამყვან საკონსტრუქტორო ბიუროებს. მისი პროექტით აიგო საცხოვრებელი სახლები სოხუმში, თბილისში, კონიაკის ქარხნის მთავარი კორპუსი, სასტუმრო წინანდალში, სადეგუსტაციო დარბაზი და მარანი დიღომში, კვების მრეწველობის რამდენიმე მნიშვნელოვანი საწარმო. იგი შემოქმედებითად იყენებდა კლასიკური და ეროვნული ხუროთმოძღვრების ფორმებს, ამასთან თამამად და აგბედულად აქსოვდა შიგ საკუთარ ორიგინალურ ჩანაფიქრს.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
შოთა მილორავა

შოთა ერმილეს ძე მილორავა (დ. 22 იანვარი, 1925, თბილისი — გ. 16 აპრილი, 1990, იქვე) — ქართველი კომპოზიტორი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1979), პროფესორი.

ბიოგრაფია
გაიზარდა მუსიკალურ ოჯახში, რამაც განსაზღვრა მისი მომავალი. სწავლობდა თბილისის პირველ მუსიკალურ სასწავლებელში. 1947 წელს დაამთავრა ვ. სარაჯიშვილის სახელობის კონსერვატორიის საკომპოზიციო კლასი, ანდრია ბალანჩივაძის ხელმძღვანელობით. მუშაობდა სხვადასხვა ჟანრში. იყო კაპელის კონცერტმაისტერი, პედაგოგ-ქორმაისტერი, კინოსტუდია „ქართულ ფილმში“ მუსიკალური რედაქტორი, წერდა სიმღერებს, ოპერეტებს და ინსტრუმენტულ ნაწარმოებებს, შესანიშნავად უკრავდა სხვადასხვა საკრავებზე. ასეთმა მრავალმხრივმა ძიებამ ნიჭიერი შემოქმედი დააყენა ჭეშმარიტ გზაზე, რომელმაც მიიყვანა იგი მუსიკალური კომედიის ჟანრთან. კოპოზიტორმა 30-მდე ოპერეტა შექმნა, რომელთაგან განსაკუთრებით აღსანიშნავია: „სასიძოები“, „საყვარელი დისწული“, „სიმღერა თბილისზე“, „მხოლოდ შენ ერთს“, „სამი უფროსის მსახური“, „ერთხელ გაზაფხულზე“, „ჩანჩურა“, „კახაბერის ხმალი“ და სხვა. დაჯილდოებული იყო „საპატიო ნიშნის“ ორი ორდენით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
სიმონ მთვარაძე

სიმონ ვასილის ძე მთვარაძე (დ. 1905, საგარეჯო — გ. 24 აპრილი, 1968, თბილისი) — ქართველი მწერალი და დრამატურგი.

ბიოგრაფია
სამწერლობო ასპარეზზე გამოვიდა 1928 წელს. წლების მანძილზე იყო ქართული მოზარდმაყურებელთა თეატრის სალიტერატურო ნაწილის გამგე. დრამატურგის მრავალმა პიესამ მოიარა საქართველოს ყველა თეატრი, ხოლო პიესები „შლეგი“ და „მთაგრეხილზე“ დიდხანს არ ჩამოსულა რუსთაველის სახელობის აკადემიური თეატრის სცენიდან. აღსანიშნავია რომ ს. მთვარაძის მიერ დანიელ ჭონქაძის მოთხრობის მიხედვით დაწერილმა პიესამ „სურამის ციხე“ ხელი შეუწყო თბილისის მოზარდ მაყურებელთა თეატრის ახალგაზრდული კოლექტივის დიდ წარმატებას მოსკოვში, სადაც 1941 წელს გაიმართა მოზარდ მაყურებელთა თეატრების საკავშირო დეკადა.

მკითხველთა მოწონებით სარგებლობდა მწერლის პროზაული ნაწარმოებებიც: მოთხრობები „ამბავი ივრის ხეობაში“, „ფალავანი“, რომანები „ლეკთა სარძლო“, „მძლეთა მძლე“, „ჩაშლილი ქორწილი“ და სხვა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
მეძმარიაშვილი

საკუთარი სახელი მეძმარიაშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

დავით მეძმარიაშვილი — მთამსვლელი
ელგუჯა მეძმარიაშვილი — სამხედრო ინჟინერი
ზურაბ მეძმარიაშვილი — მხატვარი, პედაგოგი
ირაკლი მეძმარიაშვილი — ბიზნესმენი, პოლიტიკოსი
ჟანი მეძმარიაშვილი — ფერმწერი და გრაფიკოსი
ლერი მეძმარიაშვილი — არქიტექტორი
მელანია მეძმარიაშვილი-გველესიანი — პედაგოგი, საზოგადო მოღვაწე
ნოდარ მეძმარიაშვილი — ინჟინერი, სახელმწიფო მოხელე
სერგო გუბელი (მეძმარიაშვილი) — ბოლშევიკი რევოლუციონერი
ჯუმბერ მეძმარიაშვილი — მთამსვლელი
ჯუმბერ მეძმარიაშვილი

ჯუმბერ ალექსანდრეს ძე მეძმარიაშვილი (დ. 16 აპრილი, 1929, გორი — გ. 29 აგვისტო, 1961, ტიან-შანი, მწვერვალი ჟენიშ-ჩოქუსუ) — ქართველი მთამსვლელი, სპორტის ოსტატი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტი და დაიწყო ჟურნალისტობა. ჯერ კიდევ სტუდენტობისას გაიტაცა კრივმა, იყო ამიერკავკასიისა და საქართველოს მრავალგზის ჩემპიონი, ჭაბუკთა შორის საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი.

ალპინიზმით 1950 წელს დაინტერესდა და სულ მალე გარკვეულ წარმატებებსაც მიაღწია: 1955 წელს სტალინის პიკის დაპყრობისათვის, 1960 წელს პიმირის, ზულუმარტისა და იმიერალის ქედების ტრავერსისათვის, სამჯერ ოქროს მედალი დაიმსახურა, ხოლო 1955 წელს პამირის ერთი მწვერვალისა და 1956 წელს მოსკოვის პიკის დაპყრობისათვის ორჯერ ვერცხლის მედლით დაჯილდოვდა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
დავით მეძმარიაშვილი

დავით ჯუმბერის ძე მეძმარიაშვილი (დ. 27 მარტი, 1956, თბილისი — გ. 30 აგვისტო, 1980, ცენტრალური პამირი) — ქართველი მთამსვლელი. ცნობილი მთამსვლელი ჯუმბერ მეძმარიაშვილის შვილი.

ბიოგრაფია
საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტზე გააგრძელა. პირველი ნაბიჯები ალპინიზმში, პირველი ლაშქრობები და ბოლოს — პამირი. ცენტრალურ პამირში ახალგაზრდა მთამსვლელებმა 6000 მეტრიანი უსახელო მწვერვალი დალაშქრეს. აღნიშნული ასვლა რამდენიმე ქართველი მთამსვლელისათვის ტრაგიკულად დამთავრდა: კომუნიზმის პიკიდან ტრანსპორტირებისას ჰიპოქსიით გარდაიცვალა პირველთანრინგოსანი ვახტანგ ფირცხალავა. „როსიის“ პიკიდან ჩამოსვლისას დაიღუპნენ დავით მეძმარიაშვილი, ზურაბ ათანაზევიჩი და გიორგი ნაიდენი. ამას დაემატა ჯგუფის ხელმძღვანელის ვიქტორ რიბინსკის დაკარგვაც, რომელიც საერთოდ ვერ იპოვნეს.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
კონსტანტინე მეღვინეთუხუცესი

კონსტანტინე ვასილის ძე მეღვინეთუხუცესი (დ. 27 ნოემბერი, 1891, სოფ. ხიდისთავი, ახლანდელი გორის მუნიციპალიტეტი — გ. 30 ნოემბერი, 1972, თბილისი) — ქართველი კომპოზიტორი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1946).

ბიოგრაფია
1909 წელს დაამთავრა თბილისის მუსიკალური სასწავლებელი, ხოლო 1913 წელს პეტერბურგის კონსერვატორია პროფესორ ანატოლი ლიადოვის საკომპოზიციო კლასით. პარალელურად მუსიკალურ ესთეტიკას ეუფლებოდა და პროფესორ ლ. საკეტის ხელმძღვანელობით. დაამთავრა ასევე პეტერბურგის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი.

ფართო განათლების სპეციალისტი დაბრუნდა სამშობლოში და ჩაება კულტურულ და საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. ჯერ ადმინისტრაციულ თანამდებობაზეა, შემდეგ იწყებს მოღვაწეობას თბილისის კონსერვატორიაში, 1932 წლიდან პროფესორია.

1943 წელს კ. მეღვინეთუხუცესი აირჩიეს თბილისის თეატრალურ ინსტიტუტში მუსიკის კათედრის გამგედ და კითხულობდა ლექციებს მუსიკის ისტორიაში. პარალელურად ეწეოდა ნაყოფიერ შემოქმედებით მუშაობას. მის კალამს ეკუთვნის ოპერები: „ამირანი“, „დავით გურამიშვილი“ და „ბეკინას ქორწინება“, ექვსი სიმფონია, ერთი ბალეტი — „ჭანი გოგონა“. ამასთანავე კომპოზიტორი საქართველოს წამყვან თეატრებში მუსიკალურად აფორმებდა სპექტაკლებს, წლების მანძილზე მჭიდრო შემოქმედებითი თანამშრომლობა ჰქონდა კოტე მარჯანიშვილთან. ფართო ერუდიციის მქონე შემოქმედი რამდენიმე სამეცნიერო ნაშრომის ავტორიცაა. მათ შორის აღსანიშნავია „შემავალი ტონის ისტორია“, „ქართული ხალხური პოლიფონია“ და სხვა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
გრიგოლ მესხი

გრიგოლ პართენის ძე მესხი (დ. 18 თებერვალი, 1884, სოფ. კორდი, ახლანდელი ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი — გ. 21 აპრილი, 1971, თბილისი) — ქართველი ფერმწერი, საქართველოს სახალხო მხატვარი (1967).

ბიოგრაფია
სწავლობდა ჯერ თბილისის, ხოლო 1905 წლიდან მოსკოვის ფერწერის, ქანდაკებისა და ხუროთმოძღვრების სასწავლებელში, სადაც მისი პედაგოგები იყვნენ რუსული ხელოვნების ცნობილი მოღვაწეები ა. კორინი, ნ. კასატკინი, ლ. პასტერნაკი, ვ. სეროვი. პოლიტიკური ვითარების გამო იძულებული სამშობლოში დაბრუნებულიყო და მის თანაკურსელ ალექსანდრე ციმაკურიძესთან ერთად თბილისში მოაწყო რუს მხატვართა ნამუშევრების გამფენა, რომლებიც თან ჩამოიტანეს ახალგაზრდებმა. ეს იყო მოსკოველ მხატვართა პირველი პერსონალური გამოფენა. ამ გამფენაზე ახალგაზრდა მხატვარი თავად წარდგა ქართველი საზოგადოების წინაშე.

1909 წელს გრიგოლ მესხი მიიწვიეს ქართული დრამის თეატრში მთავარ დეკორატორად. ამან გარკვეული როლი შეასრულა მის შემოქმედებაში. მან შთამომავლობას დაუტოვა ქართული სცენის კორიფეთა კოტე მესხის, ვასო აბაშიძის, ლადო მესხიშვილის, ნატო გაბუნიას და სხვათა პორტრეტები. ამავე პერიოდში შექმნილი ნამუშევრებიდან აღსანიშნავია ილია ჭავჭავაძის, გალაკტიონ ტაბიძის, იოსებ ოცხელის, დიმიტრი არაყიშვილის სახეები. საბჭოთა ხელისუფლების წლებში სახელოვანი მამულიშვილების გალერეა გაამდიდრა ივანე ჯავახიშვილის, სანდრო შანშიაშვილის, ალექსანდრე ჯაფარიძისა და სხვათა შესანიშნავი სურათებით.

საგულისხმოა გრიგოლ მესხის პედაგოგიური მოღვაწეობა თბილისის ბ. ძნელაძის სახელობის პიონერთა და მოსწავლეთა სასახლეში, სადაც ორ ათეული წლის მანძილზე სათავეში ედგა ხატვისა და ფერწერის კაბინეტს.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ბასილ VI

ბასილ — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1517-1528 და 1529-1531 წლებში. მისი მოღვაწეობა უმთავრესად აღსანიშნავია სამცხე-საათაბაგოს აღმოსავლეთ საქართველოს საპატრიარქოზე ეკლესიური დამოკიდებულების აღდგენითა და საკათოლიკოსო ყმა-მამულის ზრდით. რეალურად, ეკლესიური გამთლიანება ყვარყვარე -ის ათაბაგობის დროს განხორციელდა.

1518 წლიდან სამცხის ეკლესია კვლავ კათოლიკოს-პატრიარქის იურისდიქციაშია. კათოლიკოსია აწყურის მთავარეპისკოპოსისა და სამცხის სხვა ეპისკოპოსების მაკურთხეველი, მასვე გადაეცემა სამცხეში მისი კუთვნილი ყმა-მამულის გამოსავალი, ის კვლავ მოიხსენიება წირვა-ლოცვის დროს სამცხის ეკლესიებში.

მნიშვნელოვანია ბასილი კათოლიკოსის წვლილი საკათოლიკოსო საყდრის ყმა-მამულის აღდგენა-განახლების საქმეში. საკათოლიკოსო მამულები დავით -ის მხარდაჭერით სვეტიცხოვლისათვის დაუბრუნებია. 1525 წლის საბუთით, დავით და მისი ძმები, გიორგი და ბაგრატი, ბასილი კათოლიკოსს „მამა-პაპათაგან“ მცხეთისათვის შეწირულ მამულებს სრული შეუვალობის პირობით უმტკიცებენ და მხოლოდ ლაშქარ-ნადირობას აკისრებდნენ.
თამაზ მელიავა

თამაზ გიორგის ძე მელიავა (დ. 23 დეკემბერი, 1929, თბილისი — გ. 27 აგვისტო, 1972, თბილისი) — ქართველი კინორეჟისორი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1967).

ბიოგრაფია
საშუალო განათლება მიიღო თბილისში და სწავლა გააგრძელა მოსკოვის კინემატოგრაფიის საკავშირო ინსტიტუტში, რომელიც დაამთავრა 1958 წელს.

შემოქმედებითი მოღვაწეობა დაიწყო ა. დოვჟენკოს სახელობის კიევის კინოსტუდიაში. აქ დადგა პირველი ფილმი „უბრალო ნივთი“. 1959 წელს „მოსფილმში“ გადაიღო სრულმეტრაჟიანი ფილმები „ლეონ კუტიურე“ და „წყნარი ნავსადგომი“, რომლებითაც მიიპყრო მაყურებელთა ყურადრება. მალე ახალგაზრდა რეჟისორი სამშობლოში დაბრუნდა და აქ გამოავლინა თავისი დიდი შესაძლელობანი 1963 წელს ელდარ შენგელაიასთან ერთად გადაიღო ფილმი „თეთრი ქარავანი“, რომელმაც საყოველთაო მოწონება დაიმსახურა ჩვენშიც და უცხოეთშიც. ამ ფილმისათვის დამდგმელ რეჟისორებს 1967 წელს საქართველოს კომკავშირის პრემიის ლაურეატობა მიენიჭათ. ასევე წარმატებით მოიარა ქვეყნის ეკრანები მისმა სრულმეტრაჟიანმა ფილმა „ლონდრემ“.

ჭეშმარიტად დიდ შემოქმედებით გამოცდად იქცა თ. მელიავასათვის კონსტანტინე გამსახურდიას რომანის „მთვარის მოტაცების“ მიხედვით ორსერიიანი კინოსურათის შექმნა. ნიჭიერმა ხელოვანმა შესანიშნავად გაართვა თავი რთულ ამოცანას და დაგვიტოვა მშვენიერი კინემატოგრაფიული ნაწარმოები. მას ეკუთვნის კინოსცენარები მხატვრული ფილმებისათვის „გლადიატორი“, „სამკაული სატრფოსათვის“ და სხვა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მის გვერდით დასაფლავებულია მისი მეუღლე — მანანა ვასილის ასული ანთიძე (დ. 23 აგვისტო, 1933, ჭიათურა — გ. 19 თებერვალი, 1994, თბილისი).
სსრკ-ის სახალხო მხატვარი

სსრ კავშირის სახალხო მხატვარი — საპატიო წოდება, დადგენილი სსრ კავშირის უზენაესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1943 წლის 16 ივლისის დადგენილებით. „ყველაზე გამოჩენილი მოღვაწეები საბჭოთა ხელოვნების განსაკუთრებული დამსახურებისთვის ფერწერის, ქანდაკების, გრაფიკის, დეკორატიული და ხალხური რეწვის განვითარებისათვის“. ენიჭებოდა სსრ კავშირის უზენაესი პრეზიდიუმის მიერ.

საპატიო წოდების პირველი კავალრები 1943 წლის 26 ივლისს გახდნენ: ფერმწერები და , სკულპტორები სერგეი მერკუროვი და ვერა მუხინა. ბოლოს, 1991 წლის 20 დეკემბერს, წოდება მიენიჭა. საპატიო წოდება — „სსრკ-ის სახალხო მხატვარი“ სულ 159 ადამიანმა მიიღო.

საქართველოს სსრ
წოდება „სსრ კავშირის სახალხო მხატვარი“ საქართველოდან მიენიჭათ:
1953 — მოსე თოიძე
1963 — უჩა ჯაფარიძე
1970 — აპოლონ ქუთათელაძე
1972 — ლადო გუდიაშვილი
1976 — სიმონ ვირსალაძე
1980 — ზურაბ წერეთელი
1982 — იოსებ სუმბათაშვილი
1987 — მერაბ ბერძენიშვილი
1988 — ელგუჯა ამაშუკელი
პოკროვსკის რაიონი (დონეცკის ოლქი)

პოკროვსკის რაიონი (; 2016 წლამდე - კრასნოარმიისკის რაიონი ) — რაიონი აღმოსავლეთ უკრაინაში, დონეცკის ოლქში. მისი ფართობია 1 316 კმ². 2013 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 32 057 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 24 კაცს კმ²-ზე. პოკროვსკის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი პოკროვსკი.
ეფრემ I

ეფრემ — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1497-1503 წლებში.

ეფრემ კათოლიკოსი 1500-1502 წლებით დათარიღებულ ორ საბუთში მოიხსენიება. ამ საბუთის გამცემი კახეთის მეფე ალექსანდრე და მისი ვაჟები — გიორგი და დიმიტრი არიან. საგარეჯოს მამულების შემოსავლის ნაწილი საუფლისწულო მფლობელობაში ყოფილა, რაც აღნიშნული საბუთით საკათოლიკოსო საკუთრებაში გადადის. ამასთანავე, კახთა მეფე და უფლისწულები კათოლიკოსს უმტკიცებენ სამცხეთო-საკათოლიკოსო მამულს კახეთში: „რაცა მცხეთის მამული არის საჩუენოშიგა ისიც თქუჱნთჳს მოგჳხსენებია უკლებლად. თუ ვინმე მცხეთის მამულსა ძალი უყოს... თუ თქჱნ არ შეგეძლოს გავლენაჲ, ჩუჱნ გაუვლენთ საჩუჱნოშიგა და საძალოთ არ ვის დავანებოთ“.