iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჩუკოტკის ზღვა

ჩუკოტკის ზღვა — ჩრდილოეთ ყინულოვანი ოკეანის განაპირა ზღვა აზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ნაპირებთან. გარს აკრავს ჩუკოტკის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ და ალასკის ჩრდილო-დასავლეთ ნაპირებს. დასავლეთით ლონგის სრუტით უკავშირდება აღმოსავლეთ ციმბირის ზღვას, სამხრეთით ბერინგის სრუტით ბერინგის ზღვას. ჩრდილოეთი საზღვარი არქტიკულ აუზთან და აღმოსავლეთ საზღვარი ბოფორტის ზღვასთან პირობითია და გადის ბაროუს კონცხის მერიდიანზე. ფართობი 582 ათ. კმ2. წყლის მოცულობა 45,4 ათ კმ3, სიღრმე 77 მეტრი. დიდი ყურეებია:კოცებუ, კოლიუჩინი; კუნძულები:ვრანგელი, ჰერალდი და კოლიუჩინი. ჩუკოტკის ზღვაში ჩადის მდინარეები: ამგუემა, კობუკი, ნოატაკი. სანაპირო ხაზი სუსტადაა დანაწევრებული. ნაპირები უმთავრესად მთიანია. სანაპიროზე ბევრგან არის ლაგუნები და მონალექი ცელები. ჩუკოტკის ზღვაში ბინადრობს:ვეშაპი, სელაპი, მორჟი, თეთრი დათვი, სარეწაო მნიშვნელობის თევზები. ზაფხულობით ბევრია ზღვის ფრინველი.
მარანელო

მარანელო — ქალაქი ჩრდილოეთ იტალიაში, ემილია-რომანიას რეგიონში, მოდენადან 18 კმ-ში 16,621 მცხოვრებით. ქალაქი ცნობილი გახდა საავტომობილო კომპანია ფერარის წყალობით, რომლის შტაბ-ბინა მდებარეობს მარანელოში.

მარანელო „ფერარის“ მშობლიური ქალაქია, კომპანიის დაარსების დღიდან. აქვე მდებარეობს მუზეუმი ფერარის გალერეა, სადაც თავმოყრილია ავტომობილები და ჯილდოები.
ჰიმალაიური კედარი

ჰიმალაიური კედარი — 50 მეტრი სიმაღლის კენწეროგადახრილი მცენარეა. მის სამშობლოდ ითვლება ჰიმალაის მთები. ხარობს ზღვის დონიდან 1050–3600 მეტრზე. საბჭოთა კავშირში პირველად შემოიტანეს 1942 წელს, ნიკიტის ბოტანიკურ ბაღში. გავრცელებულია ყირიმში, კავკასიის შავი ზღვის სანაპიროზე, როგორც დასავლეთ, ისე აღმოსავლეთ საქართველოში და სხვ.

ჰიმალაიური კედარი საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროზე ინტენსიური ზრდით ხასიათდება. ასევე აღსანიშნავია, რომ არაიშვიათად გვხვდება ყველგან მისი წვერხმელი ეგზემპლარები.

ჰიმალაიური კედარი დეკორატიულია, ძირითადად გამოიყენება ქალაქებისა და დასახლებული სოფლების გასამწვანებლად, პარკებში — სოლიტერად, ჯგუფური ნარგავების მოსაწყობად და ხეივნების გასაშენებლად. იტანს კრეჭას.
სუჰარტო

ჰაჯი მუჰამედ სუჰარტო (დ. 8 ივნისი, 1921, კემუსუკი, ინდონეზია — გ. 27 იანვარი, 2008, ჯაკარტა, ინდონეზია) — ინდონეზიელი სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე, გენერალი. ინდონეზიის პრეზიდენტი 1967-1998 წლებში.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1921 წლის 8 ივლისს, ცენტრალურ იავაზე. 1940–1942 წლებში მსახურობდა ჰოლანდიურ ჯარში და მიიღო სერჟანტის წოდება. შემდეგ მონაწილეობდა ჰოლანდიელ კოლონიზატორთა წინააღმდეგ 1945–1949 წლებში ინდონეზიელი ხალხის შეიარაღებულ ბრძოლაში. ომის დამთავრების შემდეგ ეკავა მაღალი სამეთაურო და საშტაბო თანამდებობები ინდონეზიის არმიაში. 1963–1965 წლებში სახმელეთო ძალების სტრატეგიული რეზერვის ჯარების მეთაური. 1966 წლიდან აღმასრულებელი ხელისუფლების მეთაური იყო: გამოიყენა ანტიკომუნისტური სტუდენტური დემონსტრაციები და თავის თავზე აიღო პრეზიდენტის ფუნქციები 1967 წელს. 1968 წელს აირჩიეს პრეზიდენტად. 1973, 1978, 1983, 1988, 1993 და 1998 წლებში კვლვ აჩეულ იქნა პრეზიდენტის თანამდებობაზე.

გადადგომა
1998 წელს საპრეზიდენტო არჩევნებში კვლავ გამარჯვებულდ გამოცხადდა სუჰარტო, რასაც მოჰყვა ანტისამთავრობო გამოსვლები, ამ ყველაფერს ზედ დაერთო 1998 წლის აზიური კრიზისი და პრეზიდენტი სუჰარტო 21 მაისს თანამდებობიდან გადადგა.
გერტრუდ პეჩი

გერტრუდ პეჩი (; დ. 22 იანვარი, 1910, აინბეკი, ჰანოვერის პროვინცია — გ. 1994, იენა) — გერმანელი ეთნოლოგი და ფილოლოგი, ქართველოლოგი.

დაამთავრა ქალთა ლიცეუმი. 1929 წელს მიუნსტერის უნივერსიტეტში სწავლობდა აღმოსავლურ ენებს. 1937 წელს დაიცვა დისერტაცია ძველი ქართული ზმნის შესახებ. მოღვაწეობდა ბერლინის და იენის უნივერსიტეტებში. პეჩი ავტორია გამოკვლევებისა ძველი ქართული ზმნის სტრუქტურის, ქართული ნასესხებ ფუძეთა და სიტყვის აღნაგობის შესახებ, იკვლევდა ქართული ლიტერატურის, კერძოდ რუსთველოლოგიის საკითხებს. ქართულიდან გერმანულზე თარგმნა „ქართლის ცხოვრება“, კონსტანტინე გამსახურდიას „დიდოსტატის მარჯვენა“ და სხვა.
მერი მაკელისი

მერი მაკელისი (, დ. 27 ივნისი, 1951, ბელფასტი, ჩრდილოეთი ირლანდია) — ირლანდიელი პოლიტიკური მოღვაწე, ირლანდიის პრეზიდენტი 1997-2011 წწ.

ბიოგრაფია
მერი პატრისია ლენეგანი დაიბადა 1951 წლის 17 ივნისს ჩრდილოეთ ირლანდიის დედაქალაქ ბელფასტში ტრადიციულ ნაციონალისტთა და რესპუბლიკელთა მრავალშვილიან ოჯახში (იგი იყო უფროსი ცხრა დედმამიშვილს შორის). 70-იანი წლების დასაწყისიდან მისი ოჯახი ცხოვრობდა ჩრდილოეთ ირლანდიაში, სადაც ჰქონდათ საგვარეულო სახლი ბელფასტის გარეუბან არდოინში. იმის გამო რომ ლენეგანების ოჯახი კათოლიკური სარწმუნოების მიმდევრები იყვნენ ხშირად განიცდიდნენ ზეწოლას პროტესტანტებისაგან, რის გამოც მოგვიანებით დუბლინში გადასახლდნენ.

განათლება
მერი მაკელისმა საადვოკატო განათლება მიიღო ჩრდილოეთ ირლანდიის ადვოკატთა კოლეჯში, შემდეგ კი სწავლა გააგრძელა ბელფასტის უნივერსიტეტში, სადაც ეზიარა აკადემიკოსის, ოლსტერის მომავალი მინისტრის, იუნიონისტ დევიდ ტრიმბლის იდეებს. სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ 1975-1979 წლებში მუშაობდა დუბლინის პრესტიჟულ კოლეჯში. 1979 წლიდან კი მუშაობდა ჟურნალისტად და ტელეწამყვანად ირლანდიის სახელმწიფო რადიო-ტელევიზიაში.

კარიერა
1987 წლიდან მის კარიერაში აღმასვლა იწყება. იგი აირჩიეს იმ ინსტიტუტის მმართველად, რომელიც შეისწავლიდა ირლანდიის საადვოკატო პრაქტიკას. ამავდროულად გახდა ირლანდიის ტელევიზიის მეოთხე არხის გენერალური დირექტორი. 1994 წლიდან მუშაობდა ბელფასტის უნივერსიტეტის ვიცე-რექტორად. იგი იყო პირველი ქალი და მეორე კათოლიკე ამ თანამდებობაზე. პროტესტანტების ჰეგემონობის პერიოდში ქალბატონი მაკელისი აქტიურად იბრძოდა მოსახლეობის სხვადასხვა ფენების უფლებათა დასაცავად:როგორც კათოლიკე გამოდიოდა აბორტის წინააღმდეგ, სიმპატიით იყო განწყობილი რადიკალი ირლანდიელების მიმართ. მისი ინიციატივით დაარსდა ირლანდიური კომისია, რომელიც ზრუნავდა დიდ ბრიტანეთში დატყვევებულ ირლანდიელ რესპუბლიკელებზე...თავისი სულისკვეთებით იყო ორი ირლანდიის გაერთიანების მომხრე, ამიტომ 1997 წელს გაწევრიანდა “ფიანა ფაილის” პარტიაში რომელიც ყოველთვის იბრძოდა კუნძულის ერთიანობისათვის. 1997 წლის 30 ოქტომბერს დანიშნულ საპრეზიდენტო არჩევნებში პარტიამ სწორედ მისი კანდიდატურა ამჯობინა ალბერტ რეინოლდსის კანდიდატურას რომელიც იყო ექსპრემიერ-მინისტრი და პარტიის ყოფილი ლიდერი.
არჩევნებში გამარჯვების შემდეგ 11 ნოემბერს ოფიციალურად დაიკავა რესპუბლიკის პრეზიდენტის პოსტი 7 წლის ვადით. 2004 წელს მოწინააღმდეგის არარსებობის გამო ქალბატონი მაკელისი უპრობლემოდ აირჩიეს მეორე შვიდწლიანი მანდატით, მისი უფლებამოსილების ვადები 2011 წლის შემოდგომამდე გაგრძელდა.

მერი მაკელისი თავისი ქვეყნის ისტორიაში მეორე პრეზიდენტი ქალია ევროპაში მეოთხე (ვიგდის ფინბოგადოტირი – ისლანდიაში, აგათა ბარბარა – მალტაში და მერი რობინსონი – ირლანდიაში), ხოლო მსოფლიოში მეთხუთმეტეა.
მსოფლიოს ისტორიაში ქალბატონმა მერიმ უდავოდ დაიკავა თავისი ადგილი რადგან იგი არის პირველი ქალი-პრეზიდენტი რომელმაც ხელისუფლება გადაიბარა ასევე ქალბატონისაგან.

პირადი ცხოვრება
1976 წელს ცოლად გაჰყვა დანტისტ მარტინ მაკელისს და მიიღო ქორწინების გვარი, რომლითაც დღემდე სარგებლობს. მარტინ მაკელისთან შეეძინა სამი შვილი ემა - დაიბადა 1982 წელს და ტყუპები ჯასტინი და სარამაი - დაიბადნენ 1985 წელს.
პეწიანასებრნი

პეწიანასებრნი — მწერების ოჯახი ხეშეშფრთიანთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 3-იდან 100 მმ აღწევს. ხშირად აქვთ კაშკაშა ლითონისებრი შეფერილობა. ხოჭო აზიანებს მცენარეთა კვირტებს, ყუნწებს, ყლორტებსა და წვრილი ტოტების ქერქს. მატლი იკვებება ნაღრღენი ფქვილით, აკეთებს დაკლაკნილ სასვლელებს. პეწიანასებრნი აერთიანებს 10 ათასზე მეტ სახეობას.

საქართველოში გავრცელებულია შავი პეწიანა — აზიანებს ჭერამს, ალუბალს, ბალს, ატამს და სხვა მცენარეებს. ლურჯი პეწიანა, ოთხწერტილოვანი პეწიანა — აზიანებს წიწვოვანებს; ალვის ხის პეწიანა — აზიანებს ვერხვს, ალვის ხეს და სხვა ფოთლოვან ჯიშებს. ვიწროტანიანი პეწიანა — აზიანებს ნეკერჩხალს, რცხილას და და სხვას.
იტალიური ფიჭვი

იტალიური ფიჭვი — მარადმწვანე 20-30 სიმაღლის ხე ფიჭვისებრთა ოჯახისა. დამახასიათებელია ქოლგისებრი ვარჯი. იტალიური ფიჭვი სამშობლოა ხმელთაშუაზღვის ოლქი — პორტუგალიიდან მცირე აზიამდე. ადის ზღვის დონიდან 1000 მეტრ სიმაღლემდე.

გვხვდება დასავლეთ საქართველოში, მათ შორის აფხაზეთში. ახალგაზრდობაში ხასიათდება სწრაფი ზრდით, შემდეგ ზრდა ნელდება. სინათლის მოყვარულია, გამოირჩევა გვალვაგამძლეობით, თბილი ზღვის ჯიშად ითვლება, მაგრამ იტანს (წიწვების მცირე დაზიანებით) ხანმოკლე ყინვას — 18 გრადუსამდე. ნიადაგისადმი დაუდევარია — ეგუება მწირ ნიადაგებს, იზრდება კლდეებსა და ზღვისპირა ქვიშნარებზეც.
ჯანეტ ჯაგანი

ჯანეტ როზენბერგ ჯაგანი (დ. 20 ოქტომბერი, 1920, ჩიკაგო, აშშ — გ. 28 მარტი, 2009, ჯორჯტაუნი, გაიანა) — გაიანელი სახელმწიფო მოღვაწე, გაიანის პრეზიდენტი 1997-1999 წწ. ეროვნებით ებრაელი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1920 წლის 20 ოქტომბერს აშშ-ში ილინოისის შტატის ქალაქ ჩიკაგოში. 1943 წელს 23 წლის ასაკში ცოლად გაჰყვა გაიანის მომავალ პრეზიდენტს იმჟამად კი უბრალო სტომატოლოგს ჩედი ჯაგანს და ამავე წელს დაბრუნდნენ სამშობლოში. დაბრუნებიდან ათი წლის განმავლობაში ჯანეტი მედდად მუშაობდა ერთ-ერთ კლინიკაში.
1950 წელს მისმა მეუღლემ თანამოაზრეებთან ერთად დააარსა მარქსისტული ორიენტაციის სახალხო პროგრესული პარტია და 1970 წლამდე იყო ამ პარტიის გენერალური მდივანი.

კარიერა
1953 წელს დაიწყო ჯანეტის აქტიური პოლიტიკური კარიერა. იგი ამ წელს ესეკიბოს ოლქიდან არჩეულ იქნა გაიანის პარლამენტში. 1955 წელს როდესაც ბრიტანელმა კოლონისტებმა გააუქმეს კონსტიტუცია და ხელისუფლების სადავეები წაართვეს სახალხო პროგრესულ პარტიას, ჯანეტ ჯაგანი დააპატიმრეს. ექვს თვეში იგი ციხიდან გაათავისუფლეს და სულ მალე 1957 წელს კვლავ იქნა არჩეული ქვეყნის საკანონმდებლო ორგანოში, რის შემდეგაც დაიკავა ჯანმრთელობის დაცვისა და შრომის მინისტრის პოსტი. 1963-1964 წლებში იყო შინაგან საქმეთა მინისტრი. 1964 წელს ხელისუფლების სათავეში გაიანის სახალხო ეროვნული კონგრესის მოსვლის შემდეგ იგი გადავიდა ოპოზიციაში. პოლიტიკის პარალელურად ეწეოდა ჟურნალისტურ საქმიანობას 1973-1997 წლებში იყო საერთოეროვნული გაზეთის “მირორის” რედაქტორი. 1975-1997 წლებში კი პარლამენტის უცვლელი დეპუტატი იყო.
1992 წელს მისი მეუღლე ჩედი ჯაგანი არჩეულ იქნა პრეზიდენტად რომლის გარდაცვალების შემდეგ 1997 წლის მარტში დაიკავა პრემიერ-მინისტრისა და ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობა. რამდენიმე თვეში კი გაიმარჯვა საპრეზიდენტო არჩევნებში, რომელშიც მიიღო ხმების 56 % ხოლო მისმა მეტოქემ ჰიუ დესმონდ ჰოიტმა 42 %. 1997 წლის 19 დეკემბერს დაიკავა პრეზიდენტის პოსტი. ეს იყო მსოფლიოს ისტორიაში მეორე შემთხვევა, როდესაც ქვეყნის სათავეში მეუღლის შემდეგ მოვიდა ქალბატონი (პირველად ეს მოხდა არგენტინაში ხუან დომინგო პერონის გარდაცვალების შემდეგ პრეზიდენტი გახდა მისი მეუღლე მარია ესტელა მარტინეს დე პერონი). 1999 წლის აგვისტოში ქალბატონი ჯანეტი გადადგა თანამდებობიდან გულის მწვავე შეტევის შემდეგ.

ჯილდოები
1993 წელს მიანიჭეს ქვეყნის უმაღლესი ჯილდო “დამსახურებებისათვის”. 1997 წელს კი იუნესკომ მიანიჭა განდის სახელობის ოქროს მედალი მშვიდობის განმტკიცებისათვის, დემოკრატიის განვითარებისათვის და ქალთა უფლებების დაცვისათვის აქტიური მოღვაწეობის გამო.

ჯანეტ ჯაგანი გარდაიცვალა 2009 წლის 28 მარტს, ჯორჯტაუნის ჰოსპიტალში.

ქალბატონმა ჯანეტმა ყველაზე ხანდაზმულ ასაკში ჩაიბარა პრეზიდენტის პოსტი და კიდევ ერთი: მასზე 40 დღით ადრე პრეზიდენტის თანამდებობა ირლანდიაში დაიკავა ასევე ქალბატონმა მერი მაკელისმა, რომელიც ჯანეტის მსგავსად იმ ქვეყანაში არ დაბადებულა რომლის პრეზიდენტიც გახდა.
რუთ დრეიფუსი

რუთ დრეიფუსი (დ. 9 იანვარი, 1940, სანქტ-გალენი, შვეიცარია) — შვეიცარიელი პოლიტიკოსი. შვეიცარიის ფედერალური საბჭოს წევრი 1993-2000 წწ. შვეიცარიის ფედერალური პრეზიდენტი 1999 წელს.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1940 წლის 9 იანვარს სანქტ-გალენში. იგი წარმოშობით ებრაელია და არის მსოფლიოში მეორე ებრაელი ქალბატონი ჯანეტ ჯაგანის შემდეგ, რომელმაც დაიკავა პრეზიდენტის თანამდებობა. მისი ოჯახი, მის დაბადებამდე 1942 წელს ბერნში, ხოლო 1945 წლიდან ჟენევაში გადავიდა საცხოვრებლად, სადაც რუთ დრეიფუსმა მიიღო საშუალო განათლება.

კარიერა
1958 წელს მიიღო სავაჭრო საქმის დიპლომი, რის შემდეგაც 6 წლის მანძილზე ეწეოდა ჟურნალისტურ საქმიანობას. 1965–1968 წლებში იყო ჟენევის უნივერსიტეტის ფსიქო-სოციალური ცენტრის ასისტენტი, ხოლო მომდევნო წლებში მუშაობდა ჟენევის უნივერსიტეტის სხვადასხვა აკადემიურ თანამდებობებზე. იყო წარმატებული პროფკავშირული მოღვაწე და ადამიანის (განსაკუთრებით ქალების) უფლებების აქტიური დამცველი. 1989–1992 წლებში ჟენევის მუნიციპალური საბჭოს წევრია, ხოლო 1993 წელს აირჩიეს ფედერაციის საბჭოს წევრად. 1997 წელს პრეზიდენტ არნოლდ კოლერის მოადგილე ანუ ქვეყნის ფედერალური ვიცე-პრეზიდენტი. ფედერაციის საბჭოს წევრი იყო 2002 წლამდე. ამ ხნის განმავლობაში ასრულებდა ჯერ შინაგან საქმეთა, ხოლო შემდეგ იუსტიციის მინისტრის მოვალეობებს. დრეიფუსი არის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წევრი. კონფედერაციის პრეზიდენტად პარლამენტმა აირჩია 1998 წლის 9 დეკემბერს და პრეზიდენტის უფლებამოსილებას ასრულებდა 1999 წლის 1 იანვრიდან ამავე წლის 31 დეკემბრამდე. პრეზიდენტის თანამდებობა მიიღო ფლავიო კოტისაგან და გადააბარა ადოლფ ოგის. მისი საპრეზიდენტო მანდატის განმავლობაში აქტიურად განიხილებოდა შვეიცარიის ევროკავშირში გაწევრიანების შესაძლებლობა, რომლის შესახებაც მან არჩევის პირველ დღესვე განაცხადა: .
ქალბატონი რუთ დრეიფუსი ცნობილი ფემინისტია. მან პრეზიდენტად არჩევის დღეს განაცხადა
მარადმწვანე სეკვოია

მარადმწვანე სეკვოია — ერთლებნიანი გიგანტური ხეა. თავის სამშობლოში 100 მეტრამდე სიმაღლისა და 6–9 მეტრ დიამეტრს აღწევს. ცოცხლობს 2000–ზე მეტ წელს.

სამშობლო: ჩრდილოეთი აშშ — სან-ფრანცისკოს ჩრდილოეთ–დასავლეთ კალიფორნიის მთებში, სადაც იგი ადის ზღვის დონიდან 700 მეტრზე ზევით. მისი ზრდის საუკეთესო პირობებად ხეობათა დაბლობები და დაბალი მთის კალთები უნდა ჩაითვალოს.

მარადმწვანე სეკვოიას უყვარს ზომიერად ტენიანი ღრმა ნოყიერი ნიადაგები და ჰაერის მაღალი შეფარდებითი ტენიანობა. ეგუებიან კირიან და თხელ ნიადაგებსაც, ცუდად იტანს გვალვებს, ჩრდილის ამტანი და სწრაფმზარდი ჯიშია.
იაპონური კრიპტომერია

იაპონური კრიპტომერია – ერთლებნიანი მაღალი ტანის ხეა. სამშობლოში, სამხრეთ იაპონიასა და ჩინეთში აღწევს 60 მეტრ სიმაღლეს, 2 მერტ დიამეტრს, ვრცელდება ზღ. დონიდან 800 მ სიმაღლემდე.

კარგი ზრდით ხასიათდება ღრმა, ტენიან კარგად დრენირებულ ქვექვიშებსა და თიხნარებზე. არბტენიან ან გადაჭარბებულად მშრალ ნიადაგებზე ცუდად იზრდება. ჩრდილიდ ამტანი და სითბოს მოყვარული ჯიშია. ვერ უძლებს ხანმოკლე ყინვასაც კი.

მრავლადაა გავრცელებული დასავლეთ საქართველოს ბაღ–პარკებში, ეზოებში. განსაკუთრებით კარგი ზრდა–განვითარებით ხასიათდება აჭარა–გურიაში.
იაპონური თუიოფსისი

იაპონური თუიოფსისი — მცენარე კვიპაროზისებრთა ოჯახისა. მარადმწვანე ხეები და ბუჩქებია. მისი სამშობლოა ცენტრალური იაპონია, სადაც იგი გავრცელებულია მთის ტყეებში ტენიან ნიადაგებზე, ზღვის დონიდან 400-დან 1000 მ-მდე. სიმაღლეში აღწევს 35 მეტრს. იზრდება ნელა, იტანს დაჩრდილვას, ტენის მოყვარულია, ვერ იტანს ჰაერისა და ნიადაგის სიმშრალეს. კარგად ხარობს ტენიან, თიხიან ნიადაგებზე. ყინვაგამძლეობით ხასიათდება. მრავლდება თესლით, კალმითა და მყნობით. იძლევა ძვირფას მერქანს.
აღმოსავლური ბიოტა

აღმოსავლური ბიოტა — მარადმწვანე მცენარე ტაქსოდიუმისებრთა ოჯახისა. 5-10 მეტრი სიმაღლის ხედ ან მოზრდილი სახის ბუჩქად იზრდება. ტოტები უვითარდება ვერტიკალურ სიბრტყეში და მაღლა აშვერილი. ხის ვარჯი კვერცხისებრი ფორმისაა. აღმოსავლური ბიოტას სამშობლოა ჩინეთი, იაპონია, მანჯურია, კორეა.

იგი ნელი მოზარდი მეზოფიტი ჯიშია. იტანს დაჩრდილვას და გვალვას. უძლებს დაბალ ტემპერატურას. ნიადაგისადმი ნაკლებმომთხოვნია, ნორმალურ ზრდისათვს არჩევს თბილ, მსუბუქ, კირიან ნიადაგებს. კარგად იტანს კრეჭას.

იგი დეკორატიული მცენარეა და მრავლდება თესლით და კალმით. ფორმებს მეტწილად ამრავლებენ მყნობით.
პირამიდული კვიპაროზი

პირამიდული კვიპაროზი, გუნდის ხე — 20-25 მეტრი სიმაღლისა და 50-60 სმ დიამეტრის ხე, ცილინდრული ან პირამიდული ვარჯით. სამშობლო — მცირე აზია, ჩრდილოეთი ირანი, კვიპროსი. ვინაიდან მისი კულტურის გავრცელებას ისტორიული ფესვები შორეულ წარსულში აქვს, ამიტომ ბუნებრივი არეალის საზღვრების ზუსტი საზღვრების დადგენა შეუძლებელია. საქართველოში იგი გავრცელებულია უხსოვარი დროიდან. გვხვდება როგორ დასავლეთ საქართველოში, ასევე აღმოსავლეთ საქართველოში.

პირამიდული კვიპაროზი სწრაფად იზრდება, გვალვაგამძლეა, იტანს დაბალ ტემპერატურას, ნიადაგს არ უყენებს დიდ მოთხვნას, ურიგდება ქვიან, კირიან, მშრალ მსუბუქ ნიადაგებს. ჭარბტეტნიან სველ ნიადაგზე ხანმოკლე სიცოცხლით ხასიათდება. კარგად იზრდება ღრმა ნოყიერ ნიადაგებზე. კარგად იტანს კრეჭას.

მრავლდება თესლით, კალმით და მყნობით. მერქანი მეტად ძვირფასი აქვს სურნელოვანი, მჩატე, გამძლე მიწასა და წყალში, კარგად მუშავდება და ჩინებულია ავეჯის წარმოებაში.
დიდყვავილა მაგნოლია

დიდყვავილა მაგნოლია — მარადმწვანე, 30 მეტრი სიმაღლის ხეა, მძლავრი, ფართო პირამიდული ვარჯით. აქვს დიდი, თეთრი, სურნელოვანი ყვავილები. ნაყოფი გირჩისებრ ნაყოფედშია მოთავსებული. მოყვითალო ალისფერი თესლი ჩამოეკიდება ბუდიდან წვრილი ძაფებით. ხეზე ყვავილები ერთბაშად არ იშლება, არამედ თანდათან — მაისიდან დაწყებული შუა ოქტომბრამდე, ამიტომ ვარჯში ერთდროულად მხოლოდ რამდენიმე გაშლილი ყვავილი შეინიშნება.

სამშობლო: ჩრდილოეთ ამერიკა.

ხასიათდება სინათლისა და ტენისადმი საშუალო მოთხოვნილებით, ნიადაგს კი დიდ მოთხოვნოლებას უყენებს. აქვს მძლავრი ფესვთა სისტემა, რის გამოც ქარგამძლე ჯიშია. მერქანი რბილი, მსუბუქი და ელასტიურია, კარგია ფირფიცრების დასამზადებლა, ფოთოლი შეიცავს რუტანს, რომელსაც დიდი გამოყენება აქვს მედიცინაში. მრავლდება ფესვით, კალმით, მყნობით, ძირკვის ამონაყრით.

გალერეა
ლობნოე მესტო

ლობნოე მესტო , აგრეთვე ცნობილი როგორც „თავის ქალების ადგილი“ — 13 მეტრი სიგანის ქვის პლატფორმა წითელ მოედანზე, მოსკოვი, წმინდა ბასილის ტაძრის წინ.

ადგილის სახელი მომდინარეობს რუსული სიტყვებიდან „შუბლი“ (ლობ) და „ადგილი“ (მესტო). ძველ რუსულში „ლობ“ ნიშნავდა მდინარის ხვეულ ნაპირს. პლატფორმა სავარაუდოდ 1530-იან წლებში უნდა აეგოთ აგურით. პირველად ნახსენებია 1547 წელს, როდესაც ივანე მრისხანე მოსკოველთა წინ სიტყვით გამოვიდა ამ ადგილას. შემდგომში ეს ადგილი ძირითადად ცარის უკაზების გამოსაცხადებლად და რელიგიური ცერემონიებისთვის გამოიყენებოდა. მიუხედავად პოპულარული წარმოდგენისა, ეს წრიული პლატფორმა სასჯელის აღსასრულებლად არასდროს გამოუყენებიათ. დროდადრო სახრჩობელას ხარაჩოებს მის გვერდით აწყობდნენ, თუმცა სახალხო სიკვდილით დასჯის პროცედურებს ვასილევსკი სპუსკზე აწყობდნენ ხოლმე წმინდა ბასილის ტაძრის უკან.
გლორია მაკაპაგალ-აროიო

გლორია მაკაპაგალ-აროიო (დ. 5 აპრილი, 1947, სან-ხუანი, ფილიპინები) — ფილიპინების პოლიტიკური მოღვაწე, ფილიპინების პრეზიდენტი 2001—2010 წლებში. ქვეყნის მეორე ქალი პრეზიდენტი და ყოფილი პრეზიდენტის დიოსდადო მაკაპაგალას შვილი.

ბიოგრაფია
მარია გლორია მაკაპაგალ აროიო დაიბადა 1947 წლის 5 აპრილს პოლიტიკოს დიოსდადო მაკაპაგალას ოჯახში. თავისი ბავშვობა მარია გლორიამ კუნძულ მინდანაოზე ქალაქ ილიგანში გაატარა, ხოლო 14 წლის გლორია უკვე საპრეზიდენტო სასახლეში გადავიდა საცხოვრებლად, რადგან მამამისი დიოსდადო მაკაპაგალი 1961 წელს ქვეყნის პრეზიდენტად აირჩიეს. საპრეზიდენტო სასახლეში გლორია 1965 წლამდე ცხოვრობდა, მანამ სანამ მამამისი ქვეყნის პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებდა.

განათლება
საშუალო განათლება და კომერციულ მეცნიერებათა ბაკალავრის ტიტული მომავალმა პრეზიდენტმა მანილას რელიგიურ კოლეჯში მიიღო, შემდეგ კი სწავლა გააგრძელა ვაშინგტონის ჯორჯტაუნის უნივერსიტეტში. სამშობლოში დაბრუნებულმა ყოფილი პრეზიდენტის ქალიშვილმა გადაწყვიტა ეკონომიკური განათლება გაეფართოვებინა და სწავლა გააგრძელა მანილას უნივერსიტეტში სადაც მიიღო ეკონომიკურ მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი. ჯორჯტაუნის უნივერსიტეტში მასთან ერთად ერთ კურსზე სწავლობდა კიდევ ერთი მომავალი პრეზიდენტი თავისი ქვეყნისა უილიამ ჯეფერსონ ბილ კლინტონი. თითქმის ერთდროულად 2001 წლის 20 იანვარს, მაშინ როცა აშშ-ს პრეზიდენტი ბილ კლინტონი პოსტს ტოვებდა, მისი ფილიპინელი თანაკურსელი მანილაში ეპიფანო დე ლა სანტოსის ტაძართან საზეიმოდ დებდა საპრეზიდენტო ფიცს.

პირადი ცხოვრება
აშშ-ში სწავლის შემდეგ ფილიპინებში დაბრუნებული გლორია ცოლად გაჰყვა ადვოკატ ხოსე მიგელ ტუასონ აროიოს, რომელთანაც სამი შვილი შეეძინა. ქალბატონი გლორია ტაგალური ენის გარდა ფლობს ინგლისურსა და ესპანურს.
ზინაიდა გრეჩანი

ზინაიდა გრეჩანი (; დ. 7 თებერვალი, 1956) — მოლდოველი პოლიტიკოსი, მოლდოვის რესპუბლიკის კომუნისტების პარტიის წევრი. პრემიერ-მინისტრი 2008-2009 წლებში. 2019 წლიდან მოლდოვის პარლამენტის თავმჯდომარე.

ბიოგრაფია
ზინაიდა გრეჩანი დაიბადა 1956 წლის 7 თებერვალს ტომსკის ოლქში. მისი მშობლები ცხოვრობდნენ ბრიჩანის რაიონში, მაგრამ კომუნისტური რეჟიმის მსხვერპლნი აღმოჩნდნენ და გადაასახლეს ტომსკის ოლქის ბანაკში. დაამთავრა კიშინიოვის საფინანსო-ეკონომიური კოლეჯი და კიშინიოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ეკონომისტის სპეციალობით. კოლეჯის დამთავრების შემდეგ, 1974 წლიდან 1991 წლამდე მუშაობდა მთავარ ბუღალტრად, უფროს ინსპექტორ-რევიზორად ბრიჩანის რაიონის ფინანსურ განყოფილებაში. მსგავს თანამდებობებზე მუშაობდა 2000 წლამდე. 2000-2002 წწ. ზინაიდა გრეჩანი გახდა ფინანსთა მინისტრის მოადგილე, ხოლო 2002 წლის 26 თებერვლიდან ფინანსთა მინისტრია. 2005 წლის 10 ოქტომბრიდან კი პირველი ვიცე-პრემიერია. 2008 წლის 21 მარტს მოლდოვის პრეზიდენტის გადაწყვეტილებით დაინიშნა პრემიერ-მინისტრად. 2009 წლის 13 მაისს მოლდოვის კომუნისტურმა პარტიამ ზინაიდა გრეჩანი დაასახელა პრეზიდენტის თანამდებობაზე მთავარ კანდიდატად.

გათხოვილია. ჰყავს ორი შვილი.
ხუმბაბა

ხუმბაბა (აქადურად: , ხუმბაბა; შუმერულად: , ხუვავა) – შუამდინარეთის მითოლოგიის მიხედვით საზარელი გოლიათი, რომელიც იცავს კედრის ტყეს ლიბანში. გვხვდება არაერთ შუმერულ მითში, მათ შორის ყველაზე ცნობილია გილგამეშის ეპოსი.

გილგამეშის ეპოსის მიხედვით, გილგამეში და მისი ძმობილი ენქიდუ განიზრახავენ, ჩაიდინონ გმირობა, მოკლან ხუმბაბა და ინანას ტყეში კედრები წამოაქციონ. ხუმბაბასთან ბრძოლაში მათ ეხმარება მზის ღვთაება შამაში. ხანგრძლივი ბრძოლა საბოლოოდ გილგამეშისა და ენქიდუს გამარჯვებით მთავრდება.
შამაში

შამაში — მზისა და სამართლიანობის ღმერთი აქადურ მითოლოგიაში, ბაბილონსა და ასურეთში. მისი შუმერული ანალოგია ღმერთი უთუ. პანთეონის მეორე ტრიადაში უჭირავს მეორე ადგილი. არის ცისკრის ქაღმერთის, იშთარის ძე. წარმოდგენილი ჰყავდათ ადამიანების მფარველ ღვთაებად, სამართლიანობის და სიკეთის განსახიერებად. შამაში ისნობის ღმერთიცაა. მასზეა დამოკიდებული სიზმრების კეთილად ახდენა. შამაშის საკულტო ადგილები იყო ქალაქები სიფარი და ლარსა. გამოსახავდნენ მთებს შორის ამომავალს, თავზე ტიარით, მხრებიდან გადმოსული სხივებით, ხელში დაკბილული მორკალული მახვილით.
იშთარი

იშთარი (აქად.: ) — ხორციელი სიყვარულის, ნაყოფიერების, ომისა და შუღლის ქალღმერთი ასურეთსა და ბაბილონში. მისი შუმერული ანალოგია ინანა.

იშთარი არის ნაყოფიერების, ფიზიკური სიყვარულის ქალღმერთი, ომის და არეულობების, ასტრალური ღვთაების პერსონიფიკაციის პლანეტა ვენერა; ასოცირებული პარასკევ დღესთან. ითვლებოდა, რომ იშთარი იცავდა მეძავებს. იგი იყო ელიასა და ბაალის ქალიშვილი. მთავარი მითი მოგვითხრობს, რომ ქალღმერთმა სიყვარული შესთავაზა გილგამეშს, თუმცა მან უარი თქვა და შეახსენა, რომ ბევრი შეყვარებულია დაღუპული მის მიერ - ღმერთების, ადამიანებისა და ცხოველების სახით. გაბრაზებული ქალღმერთი საპასუხოდ აგზავნის მის ქალაქ ურუქში ზეციურ ხარს - მონსტრს, რომელიც მისი მოთხოვნით შექმნა იშთარის მამამ, ღმერთმა ანუმ.

სხვა მითები გვაცნობებს ამბავს იშთარის აღზევებას ჯოჯოხეთში, რომლის შემდეგ კი გაქრა დედამიწაზე სიყვარული, ფლორა და ფაუნა. დასავლეთ სემიტურ მითოლოგიაში იშთარი ასოცირდება ასტარტით, ხოლო შუმერულ მითოლოგიაში - ინანით.

მის შესახებ მონაცემები დაცულია აშურის ფრაგმენტში (ძვ. წ. საუკუნე) და ასურბანაფალის ბიბლიოთეკაში (ძვ. წ. საუკუნე).
ურუქი

ურუქი — ძველი შუმერული და მოგვიანებით ბაბილონური ქალაქი. სავარაუდოდ მდებარეობდა მდინარე ევფრატის აღმოსავლეთით. ვარაუდობენ, რომ ერაყის სახელწოდება სწორედ ურუქისაგან წარმოიშვა.

ისტორია
დაარსდა ძვ. წ. ათასწლეულში. 1913 წლიდან აქ წარმოებულმა გათხრებმა გამოავლინეს შუმერული არქიტექტურის ძეგლები, ღვთააბა ინანას სატაძრო კომპლექსი, რომელიც დაახლოებით ძვ. წ. საუკუნეს განეკუთვნება. ურუქი ამ ქალღმერთის საკულტო ქალაქად ითვლებოდა. ამავე ხანისაა პროტოლურსმნული დამწერლობით შესრულებული 500-მდე თიხის ფირფიტის ტექსტი, რომელთა მონაცემები ურუქის სამერუნეო ცხოვრების დწინაურებაზე მიუთითებს. ურუქის მმართველის ტიტული იყო ენ. ურუქის დინასტიის წარმომადგენელია ძვ. წ. საუკუნის ლეგენდარული მეფე გილგამეში, რომელსაც შუმერული ეპოსი მიაწერს ურუქის კედლის მშენებლობას, მძაფრ ბრძოლებს ქიშის მეფე აგას წინააღმდეგ და სხვა საგმირო საქმეებს. ძვ. წ. საუკუნეში მეფე ლუგალზაგესის დროს ურუქი გაერთიანებული შუამდინარეთის დედაქალაქი იყო. დაახლოებით ძვ. წ. 2349 წელს ურუქი ხელში ჩაიგდო სარგონ აქადელმა. ძვ. წ. 2180 წელს ურუქის მეფე უთუხეგალი სათავეში ჩაუდგა თავისი ხალხის ბრძოლას დამპყრობელი გუთიების წინააღმდეგ და გაათავისუფლა ქვეყანა მათი 100-წლიანი ბატონობისგან. ძველ ბაბილონურ ხანაში ურუქი წარმოადგენდა მნიშვნელოვან სავაჭრო-ეკონომიკურ ცენტრს. ძვ. წ. - საუკუნეებში ურუქი ავტონომია იყო და გადასახადებისგან გაათავისუფლეს ასურეთისა და სპარსეთის მეფეებმა.

არტეფაქტები
ვარკას ნიღაბი, აგრეთვე ცნობილი როგორც „ქალბატონი ურუქიდან“ და „შუმერი მონა ლიზა“, თარიღდებ ჩვ.წ.აღ. 3100 წლით, არის ადამიანის სახის უძველესი გამოსახულება. მარმარილოში ნაკვეთი ქალის სახე სავარაუდოდ უნდა ეკუთვნოდეს ინანას. არის დაახლოებით 20 სანტიმეტრის სიმაღლის, შეიძლებოდა ყოფილიყო დიდი საკულტო სურათის ნაწილი. ის ერაყის ეროვნული მუზეუნმიდან 2003 წელს ბაღდადის აღების დროს დაიკარგა, შემდგომ იგივე წლის სექტემბერში იპოვეს და დააბრუნეს მუზეუმში. ურუქში აღმოჩენილი სამეურნეო და იურიდიული დოკუმენტები ძვირფასი წყაროა ძველი და გვიანდელი ბაბილონური ხანის შუამდინარეთის ეკონომიკური ცხოვრების სურათის აღსადგენად.

გალერეა