iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მაიკლ იანგი

მაიკლ უორენ იანგი (; დ. 28 მარტი, 1949, მაიამი, ფლორიდა) — ამერიკელი ბიოლოგი და გენეტიკოსი. როკფელერის უნივერსიტეტის პროფესორი. 2017 წელს, ჯეფრი ჰოლთან და მაიკლ როსბაშთან ერთად, მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში ცირკადული რიტმის მაკონტროლებელი მოლეკულური მექანიზმების აღმოჩენისთვის.

ბიოგრაფია
მაიკლ იანგი დაიბადა მაიამიში, ფლორიდაში, თუმცა გაიზარდა დალასში, ტეხასში. ბავშვობიდანვე დაინტერესებული იყო ბიოლოგიითა და ასტრონომიით. მან ბაკალავრის ხარისხი ბიოლოგიაში ტეხასის უნივერსიტეტში (ოსტინი) მიიღო 1971 წელს, ხოლო 1975 წელს იმავე უნივერსიტეტში დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია გენეტიკაში.

მისი პოსტდოქტორული კვლევები სტენფორდის უნივერსიტეტის სამედიცინო სკოლაში მოლეკულურ გენეტიკას უკავშირდებოდა. 1978 წლიდან იგი შეუერთდა როკფელერის უნივერსიტეტის ფაკულტეტს.

სამეცნიერო მოღვაწეობა
იანგმა გადამწყვეტი როლი ითამაშა ცირკადული რიტმის გენეტიკური სურათის დასრულებაში. მას შემდეგ, რაც ჰოლმა და როსბაშმა აღმოაჩინეს გენი, იანგმა 1994 წელს აღმოაჩინა მეორე მნიშვნელოვანი გენი - .

მან დაამტკიცა, რომ -ის მიერ კოდირებული ცილა უკავშირდება -ის ცილას და ეხმარება მას უჯრედის ბირთვში შეღწევაში, რათა იქ გენის აქტივობა დათრგუნოს. მოგვიანებით იანგმა აღმოაჩინა მესამე გენი - , რომელიც არეგულირებს ცილის დაშლის სისწრაფეს და ამით განსაზღვრავს ბიოლოგიური ციკლის ზუსტ 24-საათიან ხანგრძლივობას.

ჯილდოები
აშშ-ის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრი (2007)
გრუბერის პრემია გენეტიკაში (2009)
ლუიზა გროს ჰორვიცის პრემია (2011)
შაოს პრემია (2013)
ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში (2017)
სილეზიის პირველი ომი

სილეზიის პირველი ომი (, 1740–1742) — შეიარაღებული კონფლიქტი, სამი სილეზიის ომიდან პირველი, რომელიც ავსტრიული მემკვიდრეობის ომის ფარგლებში მიმდინარეობდა. კონფლიქტი მიმდინარეობდა პრუსიის, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ფრიდრიხ , და ჰაბსბურგების მონარქიას, რომელსაც ხელმძღვანელობდა მარია ტერეზია, სილეზიის კონტროლისთვის.

ისტორია
1740 წლის 20 ოქტომბერს, საღვთო რომის იმპერატორის, კარლ -ის გარდაცვალების შემდეგ, ჰაბსბურგების ტახტი და სამფლობელოები მის ქალიშვილს, მარია ტერეზას გადაეცა 1713 წლის პრაგმატული სანქციის შესაბამისად. მიუხედავად იმისა, რომ ევროპული სახელმწიფოების უმეტესობა აღიარებდა მას, მემკვიდრეობის ლეგიტიმურობა პრუსიის მეფე ფრიდრიხ -მ და ბავარიის მეფე კარლ ალბრეხტმა გაასაჩივრეს.

ჩამოყალიბდა ორი დაპირისპირებული ბლოკი. პრუსიის მოკავშირეები, რომლებსაც წარმოადგენდნენ ბავარია, საფრანგეთი, საქსონია, კიოლნი, ესპანეთი, შვედეთი და ნეაპოლი. კოალიციის მთავარი მიზანი იყო ჰაბსბურგების იმპერიის დასუსტება. ჰაბსბურგების მოკავშირეები, რომელთაც წარმოადგენდნენ დიდი ბრიტანეთი, სარდინია, ნიდერლანდები და რუსეთი. 1740 წლის 11 დეკემბერს ფრიდრიხ -მ ავსტრიას ულტიმატუმი წაუყენა, რომლითაც სილეზიის დათმობას მოითხოვდა პრაგმატული სანქციის აღიარებისა და მარია ტერეზიას ქმრის, ფრანც შტეფანის მხარდაჭერის სანაცვლოდ საიმპერატორო არჩევნებში. პასუხის მოლოდინის გარეშე, 1740 წლის 16 დეკემბერს, 25 000 კაციანი პრუსიული არმია შეიჭრა სილეზიაში.

1741 წელს პრუსიის ჯარებმა გამარჯვებების სერია მოიპოვეს: 9 მარტს პრინცმა ა ლეოპოლდმანჰალტ-დესაუსმა გლოგაუს ციხე შტურმით აიღო, ხოლო 10 აპრილს მოლვიცის ბრძოლა ფელდმარშალ კურტ კრისტოფ ფონ შვერინის მეთაურობით მოიგო. იმავე წლის მაისში ავსტრიის მოწინააღმდეგეებს შორის ნიმფენბურგის ზავი დაიდო. აგვისტოში პრუსიის ჯარებმა ბრესლაუ დაიკავეს, ხოლო ოქტომბერში კლაინ-შნელენდორფის ზავი დაიდო. 26 ნოემბერს ბავარიის, საქსონიისა და საფრანგეთის მოკავშირე ძალებმა პრაღა აიღეს, რამაც დროებით გაზარდა ზეწოლა ჰაბსბურგებზე.

1742 წელს საომარი მოქმედებები გაგრძელდა. 14 მარტს ლეზეს ბრძოლა გაიმართა, ხოლო 17 მაისს ხოტუზიცის ბრძოლა, რომელიც პრუსიის გამარჯვებით დასრულდა. კონფლიქტი 11 ივნისს ბრესლაუს ზავის ხელმოწერით დასრულდა, რომლის მიხედვითაც მარია ტერეზიამ თითქმის მთელი სილეზია დათმო, რითაც პირველ სილეზიურ ომში პრუსიის გამარჯვება უზრუნველყო.

სილეზიის შეერთებამ მნიშვნელოვნად გააფართოვა პრუსიის ტერიტორია და გააძლიერა მისი პოზიციები ცენტრალურ ევროპაში. რეგიონის დაკარგვა სერიოზული დარტყმა იყო ავსტრიისთვის და შემდგომში მეორე სილეზიური ომის დაწყება გამოიწვია. 1741 წელს პირველი სილეზიური ომის დროს, პრუსიის არმიამ მნიშვნელოვანი გამარჯვება მოიპოვა მოლვიცის ბრძოლაში 10 აპრილს, როდესაც ფელდმარშალ კურტ კრისტოფ ფონ შვერინის მეთაურობით ჯარებმა ავსტრიის ძალები დაამარცხეს. მოგვიანებით, იმავე წლის 26 ნოემბერს, პრუსიის მოკავშირე ძალებმა - ბავარიელებმა, საქსონებმა და ფრანგებმა - აიღეს პრაღა, რითაც დროებით გაზარდეს ზეწოლა ჰაბსბურგების მონარქიაზე. მომდევნო წელს, 1742 წლის 17 მაისს, პრუსიის არმიამ კვლავ მოიპოვა გადამწყვეტი გამარჯვება ხოტუზიცის ბრძოლაში, გაიმყარა თავისი პოზიციები და ომი ბრესლაუს ზავის ხელმოწერით დაასრულა.

ხილეტ აგრეთვე
სილეზიის ომები
თამარ თაქთაქიშვილი

თამარ თაქთაქიშვილი (დ. 17 მარტი, 1928, თბილისი, — გ. 17 ნოემბერი, 2005) — ქართველი მომღერალი (ლირიულ–დრამტული სოპრანო), პედაგოგი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1976). კომპოზიტორ შალვა თაქთაქიშვილის შვილი.

ბიოგრაფია
1951 წელს დაამთავრა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია. 1950–1973 წლებში იყო ზ. ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი, 1973 წლიდან იქვე მუშაობდა რეჟისორის ასისტენტად.

შესრულებული აქვს მრავალი საოპერო პარტია: ეთერი, მარო (ზ. ფალიაშვილის „აბესალომ და ეთერი“, „დაისი“), მზია (ო. თაქთაქიშვილის „მინდია“), ტოსკა, ბატერფლაი (პუჩინის „ტოსკა“, „ჩიო–ჩიო–სანი“), ნედა (ლეონკავალოს „ჯამბაზები“), მარგარიტა (გუნოს „ფაუსტი“), ლეონორა (ვერდის „ტრუბადური“), სოფია (პროკოფიევის „სემიონ კოტკო“). 1976 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას ვ. სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის საოპერო მომზადების კათედრაზე, იყო დოცენტი.

ჯილდოები და აღიარება
1960 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
1976 — საქართველოს სახალხო არტისტი
სატვირთო ფრონტი

სატვირთო ფრონტი — სატვირთო ეზოს ტერიტორიის ნაწილი, რომელშიც ერთდროულად სრულდება ტრანსპორტის დატვირთვა და დაცლა. ფრონტებთან ახლოს შესაძლებელია განლაგებული იყოს საწყობები, ან მოედნები ტვირთების დროებით შესანახად; ასევე დასატვირთ-დასაცლელი სამუშაოებისთვის შეიძლება გამოყენებული იქნას მექანიზაცია, მაგალითად, ტვირთამწეევი ამწეები. ასევე არსებობენ სპეციალიზებული სატვირთო ფრონტები, რომლებზეც სრულდება ერთი და იგივე სახეობის ტვირთების დატვირთვა-გადმოტვირთვა, მაგალითად, კონტეინერების ან თხევადი ტვირთების.

ტრანსპორტის სახეობებზე დამოკიდებულებით განასხვავებენ საზღვაო (სამდინარე), სარკინიგზო და საავტომობილო სატვირთო ფრონტებს.
საზღვაო სატვირთო ფრონტი არსებითად წარმოადგენს ნავმისადგომს, შესაბამისად საზღვაო სატვირთო ფრონტის ერთეულად აღებულია ნავმისადგომი, რომელსაც შეუძლია დასამუშავებლად მიიღოს ერთი გემი.
სარკინიგზო სატვირთო ფრონტი არის სატვირთო რკინიგზის ლიანდაგი, რომელიც მდებარეობს მოედანზე დასატვირთ-დასაცლელი სამუშაოებისთვის. საანგარიშო ერთეულად აღებულია რკინიგზის სატვირთო ოპერატიული მოედანი, რომელზეც შესაძლებელია მიღებული იქნას დასამუშავებლად რკინიგზის შემადგენლობის ერთი მიწოდება. თავის მხრივ ერთი რკინიგზის შემადგენლობის მიწოდება განისაზღვრება სატვირთო ლიანდაგების სიგრძის ვაგონის სიგრძესთან ფარდობით. ამასთან სატვირთო ლიანდაგების სიგრძე დამოკიდებულია ტვირთების საწყობის სიგრძესთან.
საავტომობილო სატვირთო ფრონტი არის ასევე მოედანი ავტომანქანების გაჩერებისთვის და მანევრირებისთვის ტვირთების დასატვირთ-დასაცლელად არსებული დასატვირთ-დასაცლელი სამუშაოების მოსაცდელ პერიოდში ავტომანქანების გაჩერების ადგილი. აქედან გამომდინარე, საავტომობილო სატვირთო ფრონტის შემადგენლობაში ზოგჯერ ჩართულია საკონტროლო-გამშვები პუნქტიც, რომელზეც ასევე შესაძლებელია მოწყობილი იქნას ასაწონი მოწყობილობები.

ერთი სატვირთო ეზოს ტერიტორიაზე შეიძლება იყოს რამდენიმე სხვადასხვა სახის ფრონტი, როგორც, მაგალითად, საავტომობილო და სარკინიგზო (სატვირთო სადგური), ან სარკინიგზო და საზღვაო (ნავსადგური). ნავსადგურების შემთხვევაში, სადაც წყლის ტრანსპორტს აქვს დიდი პრიორიტეტი, სარკინიგზო და საავტომობილო სატვირთო ფრონტებს, რომლებზეც ხორციელდება დაცლა შუალედურ საწყობებში, ეწოდებათ ტიპიურები.
ვილი შპიულერი

ვილი შპიულერი (დ. 31 იანვარი, 1902 – გ. 31 მაისი, 1990) — შვეიცარიელი პოლიტიკოსი, სოციალისტური პარტიის წევრი.

იგი იყო ფედერალური საბჭოს წევრი 1959-დან 1969 წლამდე და კონფედერაციის პრეზიდენტი 1963 და 1968 წლებში.

ბიოგრაფია
სწავლა და ადრეული კარიერა
შპიულერი დაიბადა აუსერსილში, ციურიხის მუშათა უბანში. იგი იყო ტიპოგრაფის ვაჟი, რომელიც ასევე მუშაობდა მომრიგებელ მოსამართლედ; იგი მოდიოდა სოციალისტური და პროფკავშირული ტრადიციების მქონე ოჯახიდან. სწავლობდა ეკონომიკას ციურიხისა და პარიზის უნივერსიტეტებში და 1925 წელს მოიპოვა ეკონომიკურ მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი. 1927 წელს მუშაობდა ციურიხის ერთ-ერთ ბანკში, მოგვიანებით კი ჟენევის შრომის საერთაშორისო ბიუროში (1927). პარლამენტმა იგი თანამდებობაზე 1963 და 1967 წლებშიც დაამტკიცა. 1963 და 1968 წლებში იგი იკავებდა კონფედერაციის პრეზიდენტის თანამდებობას. მან გადადგომის შესახებ 1969 წლის 8 ოქტომბერს გამოაცხადა და სამთავრობო მოვალეობების შესრულება 1970 წლის 31 იანვარს, თავის 68-ე დაბადების დღეს დაასრულა.

ტრანსპორტის, კომუნიკაციებისა და ენერგეტიკის დეპარტამენტი
1960 წლის იანვარში მან ჩაიბარა ფოსტისა და რკინიგზის დეპარტამენტი. ვინაიდან მის დეპარტამენტს სულ უფრო მეტად უწევდა ტრანსპორტისა და ენერგეტიკის საკითხებზე მუშაობა, 1963 წელს მას რეორგანიზაცია ჩაუტარდა და ეწოდა ტრანსპორტის, კომუნიკაციებისა და ენერგეტიკის დეპარტამენტი.

შპიულერს მოუხდა შვეიცარიის მომავალი ენერგიის წყაროების საკითხის გადაჭრა. ეკონომიკის მზარდი მოთხოვნილებების დასაკმაყოფილებლად, მან მხარი დაუჭირა ბირთვული ენერგიის განვითარებას წიაღისეულ საწვავთან შედარებით, რათა შემცირებულიყო ჰაერის დაბინძურება და საგარეო დამოუკიდებლობა. ენერგეტიკული ინდუსტრიის წინააღმდეგობის მიუხედავად, მან გაიტანა თავისი პოზიცია. პირველი ატომური ელექტროსადგური „ბეზნაუ“ ექსპლუატაციაში 1969 წელს შევიდა.

პოლიტიკური დეპარტამენტი (საგარეო საქმეთა)
1966 წელს იგი გადავიდა პოლიტიკურ დეპარტამენტში. როგორც პირველმა სოციალ-დემოკრატმა საგარეო საქმეთა მინისტრის პოსტზე, მან წამოიწყო ფართო დებატები შვეიცარიის როლზე საერთაშორისო ასპარეზზე (კონკრეტულად გაეროში) და ნეიტრალიტეტის მნიშვნელობაზე. მიუხედავად იმისა, რომ საბჭო კვლავ ეწინააღმდეგებოდა გაეროში გაწევრიანებას, შპიულერმა მოამზადა ამომწურავი ანგარიში, რამაც მნიშვნელოვნად შეამცირა შვეიცარიის უარყოფითი განწყობა ორგანიზაციის მიმართ.

მან მხარი დაუჭირა ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის ხელშეკრულების რატიფიცირებას. 1968 წელს ეროვნულ საბჭოში გამართული დებატებისას მან მკაცრად დაგმო ჩეხოსლოვაკიაში საბჭოთა ჯარების შეჭრა.

შპიულერმა დაასრულა შვეიცარიის „ზღარბისებური პოზიცია“ (ჩაკეტილობა), რომელიც ომის პერიოდიდან მოყოლებული ჭარბობდა და დაიწყო ღიაობის პოლიტიკა, რაც მრავალრიცხოვანი საგარეო ვიზიტებით გამოიხატა. იგი ეწვია არა მხოლოდ ნეიტრალურ ქვეყნებს (ავსტრია, შვედეთი), არამედ სოციალისტურ სახელმწიფოებსაც (იუგოსლავია, რუმინეთი). მისი მინისტრობისას მნიშვნელოვნად გაიზარდა დახმარება განვითარებადი ქვეყნებისთვის. იგი იყო პირველი შვეიცარიელი დიპლომატი, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო პროცესში, რომელიც მოგვიანებით ეუთო-დ ჩამოყალიბდა.

პენსიაზე გასვლა
პენსიაზე გასვლის შემდეგ, 1971-1977 წლებში ხელმძღვანელობდა ფონდს და იყო სოციალისტური პარტიის საგარეო პოლიტიკის კომიტეტის აქტიური წევრი. იგი ასევე ხელმძღვანელობდა საზღვარგარეთ შვეიცარიის წარმომადგენლობის კომისიას და განსაკუთრებით ინტერესდებოდა უცხოეთში მცხოვრები შვეიცარიელების მდგომარეობით.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 679

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 679, მიიღეს 1990 წლის 30 ნოემბერს, გაეროს განმყოფი დამკვირვებელი ძალების შესახებ გენერალური მდივნის მოხსენების განხილვის შემდეგ, საბჭომ აღნიშნა მისი ძალისხმევა ახლო აღმოსავლეთში მდგრადი და სამართლიანი მშვიდობის დამყარებისათვის.

რეზოლუციით გადაწყდა მოწოდება დაინტერესებული მხარეებისადმი, დაუყოვნებლივ განეხორციელებინათ რეზოლუცია 338 (1973), განახლდა დამკვირვებელი ძალების მანდატი კიდევ ექვსი თვით — 1991 წლის 31 მაისამდე და გენერალური მდივანს დაევალა ამ პერიოდის ბოლოს სიტუაციის შესახებ მოხსენების წარდგენა.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 680

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 680, მიღეს 1990 წლის 14 დეკემბერს, აღნიშნავდა გენერალური მდივნის მოხსენებას, რომლის თანახმადაც, არსებული გარემოებების გათვალისწინებით, კვიპროსში გაეროს სამშვიდობო ძალების დასწრება მშვიდობიანი მოგვარებისათვის აუცილებელი იქნებოდა. საბჭომ გენერალურ მდივანს დაევალა 1991 წლის 31 მაისამდე კვლავ წარედგინა მოხსენება რეზოლუციის შესრულების მიმდინარეობის შესახებ.

საბჭომ დაადასტურა თავისი წინა რეზოლუციები, მათ შორის რეზოლუცია 365 (1974), გამოხატა შეშფოთება არსებული მდგომარეობის გამო, მოუწოდა დაინტერესებულ მხარეებს ერთობლივად ემუშავათ მშვიდობისაკენ და კიდევ ერთხელ გახანგრძლივა კვიპროსში ძალების განლაგება, რომელიც დაარსდა რეზოლუცია 186-ით (1964), 1991 წლის 15 ივნისამდე.

რეზოლუცია მიიღეს 14 ხმით — არც ერთი არ იყო წინააღმდეგი, კანადამ თავი შეიკავა.
ონეინ ტაჰი

ონეინ ტაჰი ( დ. 24 ივლისი, 1944 — გ. 1998) — ვანუატუელი პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
ტაჰი დაიბადა 1944 წლის 24 ივლისს, კუნძულ აობაზე მდებარე პატარა ქალაქ ლოსინგოიბურიეში. მალევე იგი საცხოვრებლად მამის სოფელ ლოვუიეტუში გადავიდა, სადაც მამამისი ფლობდა მაღაზიას, საცხობსა და კოპრის გადამამუშავებელ ფარდულს. იგი სწავლობდა ტავოლალას სოფლის სკოლაში, წმინდა სამების სკოლასა და აობაბალუს სკოლაში.

საჯარო სამსახურში გატარებული რამდენიმე წლის შემდეგ, ტაჰი პოლიტიკაში 1979 წელს შევიდა, როდესაც მონაწილეობა მიიღო აობას კუნძულების ქვეკომიტეტის არჩევნებში და მოიპოვა ადგილი. 1980 წლიდან 1995 წლამდე იგი პარლამენტში ამბაეს საარჩევნო ოლქს წარმოადგენდა. 1993 წელს მას განათლებისა და სპორტის მინისტრის პორტფელი გადაეცა. 1991 წელს ტაჰი სოფლის მეურნეობის მინისტრად დასახელდა. მან დაიწყო გარკვეული ოპოზიციის ხილვა მისი საარჩევნო ოლქის პროექტების ინიციირების სავარაუდო წარუმატებლობის გამო. 1992 წელს ის იყო ფინანსთა მინისტრი.

1994 წელს ტაჰი იყო სახალხო დემოკრატიული პარტიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი წევრი. 1997 წელს იგი დაუბრუნდა პარტიას „ვანუააკუ პატი“ (' ). 1998 წლის საპარლამენტო არჩევნების მოლოდინში ტაჰი ავტოკატასტროფაში დაიღუპა.
ანტონიო ტეხერო

ანტონიო ტეხერო მოლინა (; დ. 30 აპრილი, 1932, ქ. ალაურინ-ელ-გრანდე, — გ. 25 თებერვალი, 2026, ქ. ალსირა) — ესპანელი სამხედრო პირი, სამოქალაქო გვარდიის ვიცე-პოლკოვნიკი (1974). 1981 წლის 23 თებერვლის სამხედრო გადატრიალების მცდელობის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი.

1951 წლიდან მსახურობდა სამოქალაქო გვარდიაში (ესპანეთის ჟანდარმერია). 1970-იანი წლების შუა ხანებში ხელმძღვანელობდა გვარდიის ერთ-ერთ ტერიტორიულ შტაბს ბასკეთში, სადაც აქტიურად იბრძოდა ბასკური სეპარატისტული ორგანიზაცია „ეტას“ წინააღმდეგ. გამოირჩეოდა უკიდურესი ფრანკისტული და ნაციონალისტური შეხედულებებით, ფრანკოს სიკვდილის (1975) შემდეგ ეწინააღმდეგებოდა ესპანეთში დემოკრატიის აღდგენის პროცესს. 1978 წელს სამხედრო ამბოხის დაგეგმვაში მონაწილეობის გამო მცირე ხნით დააპატიმრეს.

1981 წლის 23 თებერვალს ტეხეროს მეთაურობით 200-მდე შეიარაღებული სამოქალაქო გვარდიელი შეიჭრა მადრიდში ესპანეთის პარლამენტის ქვედა პალატის — დეპუტატთა კონგრესის შენობაში, თუმცა გადატრიალების მცდელობას სხვა სამხედრო ნაწილები არ აჰყვნენ, ხოლო მეფე ხუან კარლოსმა სატელევიზიო გამოსვლაში საჯაროდ დაგმო ამბოხება. მომდევნო დღეს ტეხერო და გადატრიალების სხვა ხელმძღვანელები დააპატიმრეს. 1983 წელს ესპანეთის უზენაესმა სასამართლომ ტეხეროს 30-წლიანი პატიმრობა მიუსაჯა. პატიმრობის პერიოდში ტეხერომ დააფუძნა ულტრამემარჯვენე პოლიტიკური პარტია „ესპანური სოლიდარობა“, რომელმაც 1982 წლის არჩევნებში ხმების მხოლოდ 0,14% მიიღო. გაათავისუფლეს შეწყალების საფუძველზე 1996 წელს. გარდაიცვალა 93 წლის ასაკში 2026 წლის 25 თებერვალს, სწორედ იმ დღეს, როდესაც ესპანეთის ხელისუფლებამ 1981 წლის პუტჩთან დაკავშირებულ მასალებს საიდუმლოობის გრიფი მოხსნა.
ზოსიმე (მემატიანე)

}) — საუკუნის მეორე ნახევრის ბერძენი მემატიანე, აღმოსავლეთ რომის იმპერატორის ანასტასიოს -ის (ზეობდა 491–518 წლებში) თანამედროვე.

ზოსიმეს შესახებ ბიოგრაფიული ცნობები მწირია. ცნობილია, რომ ის იყო წარმართი ბერძენი. ავტორია ბერძნულ ენაზე დაწერილი „ახალი ისტორიისა“, რომელიც მოიცავს ისტორიულ მოვლენებს ახ. წ. 238 წლიდან 410 წლამდე. თხზულებაში რომის იმპერიის დაღმავლობის ხანა დანახულია არაქრისტიანის თვალსაზრისით. ზოსიმე კრიტიკულადაა განწყობილი ქრისტიანი იმპერატორების მიმართ და ხშირად მოვლენებს მიკერძოებულად გადმოსცემს.

საქართველოს ისტორიისთვის საინტერესოა ზოსიმეს ცნობა კოლხეთის სანაპიროზე გუთების თავდასხმების შესახებ საუკუნის შუა ხანებში. „სკვითებმა“ (ასე უწოდებს ზოსიმე გუთებს) , მისი თქმით, დაარბიეს მხარეები ვიდრე კაპადოკიამდე, პიტიუნტამდე და ეფესომდე. 252 წელს გთები ბოსფორელთა ხომალდებით მიდგომიან კავკასიის სანაპიროს და თავს დასხმიან პიტიუნტს. რომაელებს დაუმარცხებიათ გუთები. რამდენიმე ხნის შემდეგ გუთებს კვლავ გაულაშქრებიათ კოლხეთის სანაპიროზე, გადმოსულან ფაზისის მახლობლად, სადაც, ისტორიკოსის თქმით, ფასიანელი არტემიდას ტაძარი და აიეტის სასახლე ყოფილა. გუთებს ვერ აუღიათ ტაძარი და კვლავ პიტიუნტს დასხმიან თავს, აუღიათ და გაუძარცვავთ იგი. შემდეგ ზღვით ტრაპეზუნტისათვის შეუტევიათ, ქალაქი აუღიათ და აუოხრებიათ.
ედმუნდ შულტესი

ედმუნდ შულტესი (დ. 2 მარტი, 1868 – გ. 22 აპრილი, 1944) — შვეიცარიელი პოლიტიკოსი და შვეიცარიის ფედერალური საბჭოს წევრი 1912 წლიდან 1935 წლამდე.

ბიოგრაფია
ედმუნდი დაიბადა 1868 წლის 2 მარტს, ვილნახებნში, მიწათმოქედი ედმუნდ შულტესის და კორნელია ბრიგიტა მარტის ოჯახში. პოლიტიკოსის მშობლები დაქორწინდნენ 15 მაისს, 1851 წელს.

ედმუნდ შულტესი იყო შინაგანი მედიცინისა და პედიატრის, ვილჰელმ შულტესის ძმა და პედაგოგისა და ქველმოქმედის, ანა პესტალოცი-შულტესის შვილთაშვილი (მეოთხე თაობა). შულტესების ოჯახი იყო ცნობილი სავაჭრო ოჯახი, რომელიც ციურიხში, რუდენპლაცზე, ფლობდა საცხობსა და საკონდიტრო მაღაზიას.

ედმუნდ შულტესი 1912 წლის 17 ივლისს აირჩიეს შვეიცარიის ფედერალურიო საბჭოს წევრად. თანამდებობა დატოვა 1935 წლის 15 აპრილს. ამ დროია განმავლობაში ედმუნდი ეკუთვნოდა თავისუფალ დემოკრატიულ პარტიას.

თავისი საქმიანობის პერიოდში ხელმძღვანელობდა შემდეგ დეპარტამენტებს:
ვაჭრობის, მრეწველობისა და სოფლის მეურნეობის დეპარტამენტი (1912–1914)
ეკონომიკური დეპარტამენტი (1915–1935)

შულტესი ოთხჯერ იყო შვეიცარიის კონფედერაციის პრეზიდენტი — 1917, 1921, 1928 და 1933 წლებში.
ედმუნდ შულტესი გარდაიცვალა 1944 წლის 22 აპრილს, ბერნში.

ოჯახი
ედმუნდ შულტესი დაქორწინებული იყო მარგერიტ ჟან დისკეზე და ჰყავდა ქალიშვილი ნელი მარგერიტ ჟან შულტესი, რომელიც დაიბადა შვეიცარიაში 1903 წლის 13 აგვისტოს.

მისი მშობლების მსგავსად, ნელიც დაქორწინდა წმინდა სამების ეკლესიაში ბერნში 1933 წლის 30 ნოემბერს. ნელიმ და მისმა პორტუგალიელმა მეუღლემ ვასკო ფრანსისკო კაეტანო დე კასტრო კოუტინიო დე კევედო პეშანდამ განაგრძეს შულტესების ოჯახის ხე. ვასკო საკმაოდ სახელგანთქმული პირი იყო. დაიბადა ლისაბონში 1909 წლის 3 ივლისს. ვასკო იყო პირველი ბარონის, კინტა დო ფეროს შთამომავალი
ვიდოე სმილევსკი

ვიდოე სმილევსკი (; დ. 14 აგვისტო, 1915 — გ. 8 სექტემბერი, 1979) — მაკედონელი პოლიტიკოსი და პარტიზანული მოძრაობის ლიდერი, რომელიც სამჯერ მსახურობდა მაკედონიის პრეზიდენტის პოსტზე, ყოველჯერზე განსხვავებული ტიტულით.

პირველად იგი ქვეყანას სათავეში ჩაუდგა როგორც სახალხო ასამბლეის პრეზიდიუმის პრეზიდენტი 1950 წლიდან 1951 წლამდე, შემდეგ როგორც სახალხო ასამბლეის პრეზიდენტი 1963 წლიდან 1967 წლამდე, და ბოლოს, როგორც პრეზიდიუმის პრეზიდენტი 1974 წლიდან მის გარდაცვალებამდე, 1979 წლამდე.

ადრეული წლები
სმილევსკი დაიბადა 1915 წლის 14 აგვისტოს ნიკიფოროვოში, გოსტივარში. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ მისი ოჯახი საცხოვრებლად ბელგრადში გადავიდა, სადაც მან მუშაობა ადრეულ ასაკში დაიწყო, რათა ოჯახს პურის ფულით დახმარებოდა და საკუთარი თავისთვის სწავლის საშუალება მიეცა. ახალგაზრდობაში იგი წერდა ლექსებს და თამაშობდა ფეხბურთს. იგი მთელი ცხოვრების განმავლობაში ფეხბურთის თავგამოდებულ გულშემატკივრად დარჩა. მან დაწყებითი და საშუალო სკოლა ბელგრადში დაამთავრა, მოგვიანებით კი სავაჭრო აკადემიის კურსდამთავრებული გახდა.

განათლების მიღების პერიოდში სმილევსკი პოლიტიკით დაინტერესდა და ფლობდა რამდენიმე წიგნს, რომელიც მარქსიზმს აღწერდა. იგი ხშირად სწავლობდა კარლ მარქსის „კომუნისტურ მანიფესტს“ და 1930-იანი წლების დასაწყისში შეუერთდა კომუნისტურ მოძრაობას, მაშინ, როდესაც ის იუგოსლავიაში არალეგალური იყო. 1943 წლის იანვრიდან იგი ლესკოვაცის ოლქის კომუნისტური პარტიის მუნიციპალური კომიტეტის მდივანი იყო. სიცოცხლის ბოლო წლებში იგი ასევე იყო მაკედონიის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პრეზიდიუმის წევრი.

მისი სახელი მიენიჭა სკოლას მაკედონიაში, კერძოდ, საშუალო საფეიქრო ცენტრს „ვიდოე სმილევსკი-ბატო“ ( „ “). იგი იყო სოციალისტური შრომის გმირისა და სახალხო გმირის ორდენების კავალერი, სხვა არაერთ სახელმწიფო ჯილდოსთან ერთად.
ჰარუო რემელიიკი

ჰარუო რემელიიკი ( დ. 1 ივნისი, 1931 — გ. 30 ივნისი, 1985) — პალაუს პირველი პრეზიდენტი 1981 წლის 2 მარტიდან 1985 წლის 30 ივნისს მის მკვლელობამდე. იგი დაკრძალულია კლოულკლუბედში, თავის მშობლიურ პელელიუს შტატში. რემელიიკი წარმოშობით შერეული, იაპონური და პალაუური წარმოშობის იყო.

ადრეული ცხოვრება
რემელიიკი მღვდლობას სწავლობდა ტრუკში. მოგვიანებით იგი დაბრუნდა პალაუში და გახდა მოსამართლის ასისტენტი. 1968 წელს მან მოიპოვა ადგილი პალაუს საკანონმდებლო ორგანოში და გახდა ვიცე-სპიკერი. 1970 წელს ის დაინიშნა წყნარი ოკეანის კუნძულების სამეურვეო ტერიტორიის პალაუს ოლქის ადმინისტრატორის მოადგილედ. 1978 წელს რემელიიკი გახდა საკონსტიტუციო კონვენციის წევრი, მოგვიანებით კი — პრეზიდენტი. 1980 წელს იგი აირჩიეს პალაუს პირველ პრეზიდენტად, ხოლო 1984 წელს ხელმეორედ გაიმარჯვა არჩევნებში.

გარდაცვალება
რემელიიკს საკუთარი სახლის შესასვლელთან ცეცხლი გაუხსნა დაუდგენელმა შეიარაღებულმა პირმა. მკვლელობიდან ექვსი თვის შემდეგ, რომან ტმეტუჩლის ორი ნათესავი და კიდევ ერთი მამაკაცი დააპატიმრეს მკვლელობასთან კავშირის ბრალდებით, თუმცა მოგვიანებით ისინი გაათავისუფლეს. საქმემ გაიარა აშშ-ში მოღვაწე ორი სხვადასხვა პროკურორის ხელში, სანამ 1997 წელს სასამართლო პროცესი გაიმართებოდა. დაჟინებული ბრალდებები იმის შესახებ, რომ რემელიიკი -მ მოკლა მისი მკაცრი ანტიბირთვული პოზიციის გამო, სასამართლო პროცესისა და ნგირაკედის აღიარების შემდეგაც გრძელდება.
ტიტო ოკელო

ტიტო ოკელო (დ. 15 ოქტომბერი, 1914 — გ. 3 ივნისი, 1996) — უგანდელი სამხედრო ოფიცერი და პოლიტიკოსი, რომელიც უგანდის პრეზიდენტის პოსტს 1985 წლის 29 ივლისიდან 1986 წლის 26 იანვრამდე იკავებდა.

წარმომავლობა
ტიტო ოკელო დაიბადა ეთნიკური აჩოლის ოჯახში, დაახლოებით 1914 წელს, ნამუკორაში, კიტგუმის რაიონში.

1940 წელს იგი შეუერთდა „მეფის აფრიკულ მსროლელებს“ (' ) და მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომის აღმოსავლეთ აფრიკის კამპანიაში. როგორც კარიერულ სამხედრო ოფიცერს, მას მრავალფეროვანი დავალებების შესრულება უწევდა.

პრეზიდენტ მილტონ ობოტეს მხარდაჭერის გამო, ოკელო ემიგრაციაში წავიდა 1971 წლის სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ, რის შედეგადაც უგანდის ახალი მმართველი იდი ამინი გახდა. 1972 წელს ამბოხებულები უგანდაში შეიჭრნენ ობოტეს ხელისუფლების აღსადგენად. ოკელო იყო ერთ-ერთი ლიდერი იმ ამბოხებული ჯგუფისა, რომლის სამიზნესაც მასაკა წარმოადგენდა. ეს შემოჭრა იდი ამინის ერთგულმა უგანდის არმიის ჯარებმა დაამარცხეს.

ოკელო მონაწილეობდა უგანდა-ტანზანიის ომში. იგი იყო ერთ-ერთი მეთაური იმ კოალიციისა, რომელიც ტანზანიის სახალხო თავდაცვის ძალებსა და უგანდის ეროვნულ-განმათავისუფლებელ არმიას შორის ჩამოყალიბდა და რომელმაც 1979 წელს ამინი ხელისუფლებას ჩამოაშორა. 1980 წელს მილტონ ობოტე პრეზიდენტის პოსტზე აღადგინეს. ოკელო 1980 წლიდან 1985 წლამდე „“-ს სარდლად აირჩიეს.

სახელმწიფო გადატრიალება
1985 წლის ივლისში, ბაზილიო ოოლარა-ოკელოსთან ერთად, ტიტო ლუტვა ოკელომ მოაწყო პუტჩი, რომელმაც პრეზიდენტ ობოტეს მმართველობა დაამხო. ოკელო ქვეყანას ექვსი თვის განმავლობაში მართავდა, სანამ იძულებული გახდებოდა ძალაუფლება გადაეცა „ეროვნული წინააღმდეგობის არმიისთვის“ , რომელსაც მოქმედი პრეზიდენტი, იოვერი მუსევენი ხელმძღვანელობდა. მას შემდეგ, რაც მუსევენმა მისი მმართველობა ძალისმიერი გზით დაასრულა, ოკელო კენიაში ემიგრაციაში წავიდა.

სიცოცხლის ბოლო წლები
ოკელო ემიგრაციაში 1993 წლამდე დარჩა, სანამ პრეზიდენტმა მუსევენმა მას ამნისტია არ უბოძა, რის შემდეგაც იგი კამპალაში დაბრუნდა. იგი სამი წლის შემდეგ, 1996 წლის 3 ივნისს, 81 წლის ასაკში გარდაიცვალა. ტიტო ოკელო კიტგუმის რაიონში, საგვარეულო მამულში დაკრძალეს.

მემკვიდრეობა და ჯილდოები
2010 წლის იანვარში ოკელოს სიკვდილის შემდეგ მიენიჭა კაგერას ეროვნული საპატიო მედალი 1970-იან წლებში იდი ამინის დიქტატურის წინააღმდეგ ბრძოლისთვის.