iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
რანავალუნა III

რანავალუნა (დ. 22 ნოემბერი, 1861 — გ. 23 მაისი, 1917) — მადაგასკარის სამეფოს უკანასკნელი სუვერენული მონარქი. სამეფოს მართავდა 1883 წლის 30 ივლისიდან 1897 წლის 28 თებერვლამდე. წინამორბედების მსგავსად, ცოლად გაჰყვა პრემიერ-მინისტრ რაინილაიარივონს, რომლის ხელშიც კონცენტრირებული იყო თითქმის მთელი ძალაუფლება. რანავალუნა -მ ხელი მოაწერა შეთანხმებას საფრანგეთთან, რომლის მიხედვითაც ფრანგებს გარკვეული პრივილეგიები მიენიჭათ და რომელმაც საბოლოოდ, ხელი შეუწყო მადაგასკარზე საფრანგეთის პროტექტორატის გამოცხადებასა და სამეფოს გაუქმებას 1897 წელს.
გიორგი სიდამონიძე

გიორგი კონსტანტინეს ძე სიდამონიძე (დ. 26 დეკემბერი, 1896, გორი — გ. 22 მაისი, 1971, სან-ფრანცისკო, აშშ) — ქართველი გენერალი ჩინეთის არმიაში. იქ მას გენერალ სი და მას სახელით იცნობდნენ.

ბიოგრაფია
გიორგი კონსტანტინეს ძე სიდამონიძე 1896 წლის 26 დეკემბერს ქალაქ გორში დაიბადა. დაამთავრა თბილისის პირველი სკოლა. 1914-1918 წლებში მონაწილეობდა პირველ მსოფლიო ომში. სამოქალაქო ომში, აღმოსავლეთის ფრონტზე, თეთრების მხარეს იბრძოდა. მონაწილეობდა ციმბირის „დიდ ყინულოვან“ ლაშქრობაში. 1920 წელს პოლკოვნიკის წოდება მიენიჭა, ხოლო 15 ნოემბერს უფის მე-2 დივიზიას ჩაუდგა სათავეში. 1921 წლის მარტიდან კვლავ მეთაურობდა პოლკს უფაში, მონაწილეობდა ხაბაროვსკის ლაშქრობაში და ორჯერ დაიჭრა ბრძოლებში. მომდევნო წლის 2 ნოემბერს, თეთრი არმიის ბოლო ნაწილებთან ერთად, ჩინეთში გადავიდა. ემიგრაციაში გიორგი სიდამონიძე მანჯურიაში ქალაქ გირინში ცხოვრობდა. 1923 წელს მარშალ ჯან ძოლინის არმიაში შევიდა, სადაც 27 წლის ასაკში გენერალ-მაიორის სამხედრო წოდება მიანიჭეს და შანდუნის დივიზიის რუსული ბრიგადის მეთაურად დანიშნეს. მონაწილეობდა ჩინეთში გაჩაღბულ სამოქალაქო ომში 1924-1928 წლებში. მარშლმა ჩჟან ცუჩანმა გენერალ-მაიორი გიორგი სიდამონიძე 1926 წლის 9 დეკემბერს „უდიდესი თავთავის“ ხარისხის ორდენით დააჯილდოვა. მარშალმა თავის სამადლობელ სიტყვაში განაცხადა:

1945 წელს გიორგი სიდამონიძე ქალაქ შანხაიში გადაბარგდა, მას შემდეგ, რაც მანჯურია საბჭოთა ჯარებმა დაიკავეს. შანხაიში სიდამონიძე დაკავებული იყო პოლიტიკური და საზოგადოებრივი საქმიანობით. 1949 წელს გენერალი აშშ-ში გადავიდა, სადაც გარდაიცვალა 1971 წელს, 75 წლის ასაკში, სან-ფრანცისკოში. გიორგი სიდამონიძე იქვე დაკრძალეს.
ტუამასინა

ტუამასინა ყოფილი ტამატავე — ქალაქი მადაგასკარში. მდებარეობს კუნძულის აღმოსავლეთით, ინდოეთის ოკეანის სანაპიროზე. 2001 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენდა 179 045 ადამიანს. იგი ტუამასინის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია. სარკინიგზო და საავტომობილო გზებით უკავშირდება მადაგასკარის დედაქალაქ ანტანანარივუს. ტუამასინა ქვეყნის მთავარი საპორტო ქალაქია. მუშაობს ლითონგადასამუშავებელი და კვების მრეწველობა.
ზაქარია (იერუსალიმის პატრიარქი)

ზაქარია (გ. 631) — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 21 თებერვალი, ახალი სტილით — 5 მარტი. იერუსალიმელი პატრიარქი 609 — 632 წლებში.

ზაქარია იყო იერუსალიმელი პატრიარქი, რომელიც საუკუნის ბოლოს და საუკუნის დასაწყისში ცხოვრობდა. 614 წელს სპარსეთის მეფე ხოსრო თავს დაესხა იერუსალიმს, გაძარცვა ქალაქი, უფლის ცხოველსმყოფელი ჯვარი იგდო ხელთ, დახოცა 90 000-მდე ქრისტიანი და ტყვეებიც აიყვანა. ტყვეებს შორის წმინდა ზაქარიაც იყო. შემდგომში, ხოსრო იძულებული გახდა ბიზანტიის იმპერატორ ჰერაკლესათვის (610-641) ზავი ეთხოვა, რომლის სანაცვლოდაც უფლის ჯვარი და ცოცხლად დარჩენილი ტყვეები უკან უნდა დაებრუნებინა. გათავისუფლდა იერუსალიმის პატრიარქი ზაქარიაც, რომელიც 633 წელს გარდაიცვალა.
ალექსანდრე ჯატიევი

ალექსანდრე მიხეილის ძე ჯატიევი (ძადთიათი) (დ. 2 (13) აგვისტო, 1891, სოფელი სბა, გორის მაზრა, ახლანდელი ჯავის მუნიციპალიტეტი — გ. 1939) — პროფესიონალი ბოლშევიკი რევოლუციონერი, რუსეთის კომუნისტური პარტიის (ბოლშევიკებისა) სამხრეთ ოსეთის ბოლშევიკური ორგანიზაციის ერთ-ერთი ორგანიზატორი და ხელმძღვანელი. კომუნისტური პარტიის წევრი 1918 წლიდან. მონაწილეობდა საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დამხობაში, დამოუკიდებელი საქართველოს წინააღმდეგ შეიარაღებული გამოსვლების მომზადებაში (1918 წლის მარტი, 1919 წლის ოქტომბერი), 1920 წლის აპრილიში წინამძღოლობდა ჩრდილოეთ ოსეთიდან 1920 წელს შემოსული ოკუპანტებს. ცხინვალის წარუმატებელი ოპერაციის დასრულების შემდეგ გადავიდა ვლადიკავკაზში (რუსეთი, ჩრდილოეთ კავკასია), სადაც აირჩიეს პარტიის საოლქო კომიტეტის პრეზიდიუმის წევრად და თერგის ოლქის ცაკის წევრად. მონაწილეობდა თეთრგვარდიელთა წინააღმდეგ ბრძოლებში. გასაბჭოებულ საქართველოში ხელოვნურად შექმნილ სამხრეთ ოსეთის ავტონომიურ ოლქში ხელმძღვანელი საპასუხისმგებლო თანამდებობები ეჭირა. იყო სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის რევკომის წევრი. დაჯილდოებულია საბჭოთა კავშირის წითელი დროშისა და შრომის წითელი დროშისორდენით.
ფიანარანცუა

ფიანარანცუა — ქალაქი მადაგასკარის სამხრეთ-ცენტრალურ ნაწილში. ფიანარანცუის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1200 მეტრზე. 2009 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენდა 160 550 ადამიანს. რკინიგზით უკავშირდება ნავსადგურ მანაკარას. მუშაობს ბრინჯსაცეხვი, ხორცსაკონსერვო და სხვა საწარმოები.
ვლადიმერ ბარსკი

ვლადიმერ ბარსკი (დ. 1 მარტი, 1866 — გ. 24 იანვარი, 1936) — რუსი რეჟისორი. დაამთავრა მოსკოვის საიმპერატორო ტექნიკური სასწავლებელი, თუმცა უფრო მეტად თეატრალური ხელოვნება აინტერესებდა. 1892-1917 წლებში მუშაობდა რუსეთის სხვადასხვა თეატრებში, მსახიობად და რეჟისორად. ითამაშა კაპიტნის როლი სერგეი ეიზენშტეინის „ჯავშნოსან პოტიომკინში“. 1918 წელს პავლე პიროვენს კომპანია „ფილმამ“, რომელიც საქართველოში კინოების გადაღებას გეგმავდა, ბაქოდან ბარსკი თბილისში ჩაიყვანა. „ფილმასთვის“ ბარსკიმ სამი ფილმი გადაიღო: „თავმოკვეთილი გვამი“, „მითხარ, რისთვის?“ და „ცეცხლთაყვანისმცემლები“. 1921-28 წლებში მუშაობდა საქართველოში, სახკინმრეწვში კინორეჟისორად რევოლუციურ-სათავგადასავლო თემატიკის ფილმებზე.

ფილმოგრაფია
1922 — მოძღვარი
1923 — არსენა ყაჩაღი
1925 — ათასის ფასად (დაჰკრა ჟამმა)
1925 — შუქურას საიდუმლოება
1926 — თავადის ასული მერი
1926 — მეცხრე ტალღა
1927 — მაქსიმ მაქსიმიჩი
1927 — ბელა
1928 — კაზაკები
ნორბერტ რაცირაონანა

ნორბერტ რაცირაონანა (; დ. 18 ნოემბერი, 1938, ანცირანანა, მადაგასკარი) — მადაგასკარელი პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე. მადაგასკარის პრეზიდენტი და პრემიერ-მინისტრი 1996-1997 წლებში.

1996 წელს, როდესაც მადაგასკარის პარლამენტმა პრემიერ-მინისტრი უნდობლობის ვოტუმის შედეგად გადააყენა. პრეზიდენტმა ა. ზაფმა იგი პრემიერად დანიშნა. 5 სექტემბერს პრეზიდენტ ზფის გადადგომის შემდეგ გახდა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი. 3 ნოემბერს დანიშნულ არჩევნებში დაიკავა მეოთხე ადგილი. მეორე ტურში მხარი დაუჭირა ალბერტ ზაფის, თუმცა გაიმარჯვა დიდიე რაცირაკამ. 9 თებერვალს პრეზიდენტის თანამდებობა დაიკავა დიდიე რაცირაკამ, ხოლო თორმეტი დღის შემდეგ დაკარგა პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაც.

2001 წლის არჩევნებში მხარი დაუჭირა მარკ რავალომანანას. 2009 წელს ხელისუფლებაში მოსულმა ანდრი რაძოელინამ შეიყვანა მადაგასკარის უზენაეს გარდამავალ ადმინისტრაციაში.
მარკ რავალომანანა

მარკ რავალომანანა (; დ. 12 დეკემბერი, 1949, იმერინკასინინა, მადაგასკარი) — მადაგასკარელი პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე. მადაგასკარის პრეზიდენტი 2002-2009 წლებში. 1999-2002 წლებში იყო დედაქალაქის მერი.

2001 წლის ბოლოს დანიშნულ საპრეზიდენტო არჩევნებში დაიკავა პირველი ადგილი, მიიღო ხმების 46 %, ხოლო მოქმედმა პრეზიდენტმა დიდიე რაცირაკამ მხოლოდ 40 %. დაინიშნა მეორე ტური, თუმცა რავალომანანამ განაცხადა, რომ ხმების დათვლა ჩატარდა დარღვევებით და თავი პრეზიდენტად გამოაცხადა. რამდენიმე თვე გრძელდებოდა ბრძოლა რავალომანანასა და რაცირაკას მომხრეებს შორის. 2002 წლის 29 აპრილს უზენაესმა სასამართლომ რავალომანანა პრეზიდენტად გამოაცხადა და განმეორებით 2002 წლის 6 მაისს პრეზიდენტის ფიცი დადო. 5 ივლისს რაცირაკა ქვეყნიდან გაიქცა და კამათი ხელისუფლებისათვის დასრულდა.

2009 წელს მისი ხელისუფლება დაამხო ოპოზიციის ხელმძღვანელმა ანდრი რაძოელინამ, რომლის მხარეზე აღმოჩნდა არმიაც.
რაინილაიარივონი

რაინილაიარივონი (დ. 30 იანვარი, 1828 — გ. 17 ივლისი, 1896) — მადაგასკარის პრემიერ-მინისტრი 1864–1895 წლებში, თანამდებობაზე შეცვალა მისი უფროსი ძმა, რაინივუნინაჰიტრინიუნი, რომელიც ამ პოსტს ცამეტი წლის განმავლობაში იკავებდა. მისი კარიერა მამის, რაინიჰაროს, ცნობილი სამხედრო მოღვაწის ცხოვრებას ირეკლავდა, რომელიც დედოფალ რანავალუნა -ის მმართველობისას პრემიერ-მინისტრი გახდა. მიუხედავად ბავშვობისას მის ოჯახში აღნიშნული უბედურებისა, რაინილაიარივონმა, როგორც ახალგაზრდა კაცმა განიმტკიცა ავტორიტეტი და მოიპოვა ნდობა სამეფო კარისა, რომელსაც მამასა და ძმასთან ერთად ემსახურებოდა. მისთვის წარმატებული აღმოჩნდა სამხედრო კარიერა, სადაც დედოფალ რანავალუნას სიკვდილის შემდეგ (1861) არმიის მთავარსარდლობამდეც კი დააწინაურეს. 1864 წელს დაიკავა ძმის ადგილი პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე და ძალაუფლების შენარჩუნება 31 წლის განმავლობაში შეძლო, რასაც ზედიზედ სამ დედოფალზე: რასუხერინაზე, რანავალუნა -სა და რანავალუნა -ზე ქორწინებით მიაღწია.

როგორც პრემიერ-მინისტრი, რაინილაიარივონი აქტიურად ცდილობდა ქვეყნის ადმინისტრაციის მოდერნიზებას, რათა მადაგასკარს სათანადო წინააღმდეგობა გაეწია საფრანგეთისა და დიდი ბრიტანეთის კოლონიური იმპერიებისათვის. მოახდინა არმიის მოდერნიზება და პროფესიონალიზება. თანდათანობით ზღუდავდა ისეთ ტრადიციულ ნორმებს, როგორებიც იყო მონობა, მრავალცოლიანობა და ცოლების ცალმხრივი უარყოფა. დედოფალ რანავალუნა -ის მმართველობისას კანონმდებლობით გააქრისტიანა სამეფო. დიპლომატიური ნიჭისა და სამხედრო გამჭრიახობის წყალობით წარმატებით ახერხებდა სამეფოს სუვერენიტეტის დაცვას ფრანგების მიერ 1895 წლის სექტემბერში სამეფო სასახლის აღებამდე. მიუხედავად მისდამი პატივისცემისა, ფრანგულმა კოლონიურმა მმართველობამ პრემიერ-მინისტრის თანამდებობიდან გადააყენა და ალჟირში გადაასახლა, სადაც წელიწადზე ნაკლებ დროში გარდაიცვალა კიდეც 1896 წლის 17 ივლისს.
აბლასტიკა

აბლასტიკა ( „უარყ. თავსართი“, „აღმონაცენი“, „ჩანასახი“) — ავთვისებიანი სიმსივნის ქირურგიული ამოკვეთა, რეციდივის ან სიმსივნის მეტასტაზირების თავიდან ასაცილებლად. ოპერაციული ჩარევა ხდება ჯანსაღი ქსოვილების ფარგლებში და ითვალისწინებს რეგიონული ლიმფური კვანძებისა და სისხლძარღვების ამოკვეთას. იგივე ბლასტექტომია.
სესილ მანოროჰანტა

სესილ მანოროჰანტა  — მადაგასკარის პრემიერ-მინისტრი 2009 წლის 18-დან 20 დეკემბრამდე.

დაიბადა ფრანგი ოფიცერისა და ადგილობრივი დიასახლისის ოჯახში. დაამთავრა ანცირანანის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტი. 1993 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია მონრეალის უნივერსიტეტში. 2002-2007 წლებში იყო ანცირანანის უნივერსიტეტის რექტორი. 2007 წელს იყო მადაგასკარის განათლების მინისტრის მოადგილე. 2007 წლის 27 ოქტომბერს დაინიშნა მადაგასკარის თავდაცვის მინისტრად და გახდა ქვეყნის პირველი ქალი თავდაცვის მინისტრი. თანამდებობა დატოვა 2009 წლის 9 თებერვალს.

2009 წლის 22 ოქტომბრიდან ასრულებდა პრემიერ-მინისტრის მოვალეობას პრემიერ ეჟენ რეჟი მანგალაზას ავადმყოფობისა და საზღვარგარეთ ყოფნის გამო. 18 დეკემბერს რაძოელინამ ოფიციალურად დანიშნა სესილ მანოროჰანტა პრემიერ-მინისტრად. 20 დეკემბერს პრეზიდენტმა გადაწყვეტილება შეცვალა და პრემიერის თანამდებობა დაიკავა ალბერ კამილ ვიტალიმ.
რაინიციმბაზაფი

რაინიციმბაზაფი — მადაგასკარის პრემიერ-მინისტრი 1895 წლის 15 ოქტომბრიდან 1896 წლის სექტემბრამდე.

1895 წელს დედაქალაქ ანტანანარივუს დაცემისა და ფრანგების მიერ სამეფო სასახლის აღების შემდეგ, რაინილაიარივონი, სამეფოს პრემიერ-მინისტრი, რომელსაც ეს თანამდებობა 31 წლის განმავლობაში ეკავა, გადააყენეს და ფრანგი გენერალ-გუბერნატორის ბრძანებით დააპატიმრეს. იმავე წლის 15 ოქტომბერს პრემიერ-მინისტრად დაინიშნა რაინიციმბაზაფი. მასზე არჩევანი დედოფალ რანავალუნა -ისა და ფრანგი გენერალ-გუბერნატორის შეთანხმების შედეგად შეჩერდა. ეს უკანასკნელი თვლიდა, რომ პრემიერ-მინისტრს მხოლოდ ფორმალური როლი ჰქონდა და ის ახლადდამკვიდრებულ ფრანგულ მმართველობას საფრთხეს არ შეუქმნიდა. რაინიციმბაზაფი ამ დროისთვის უკვე ხანდაზმული იყო. იგი პოსტიდან 1896 წლის სექტემბერში გათავისუფლდა.
ჯატრა

ჯატრა — მუსიკალურ ქორეოგრაფიული წარმოდგენა ინდოეთში. აღმოცენდა შორეულ წარსულში მწყემსური თამაშობებსა და ვიშნუ-კრიშნას კულტურისადმი მიძღვნილი რელიგიური პროცესიებიდან. ჯატრა აერთიანებს ცეკვას, პანტომიმას, სიტყვას და ვოკალურ-საკრავიერ მუსიკას. ორკესტრის შემადგენლობაშია დასარტყამი და სასულე საკრავები. ეროვნული საკრავები და ფისჰარმონია. მთავარი მომღერალი —ბაბეკი მაყურებლებს განუმარტავს თეატრალურ მოქმედებას.
პტოლემე XV

პტოლემე ფილოპატორ ფილომეტორ ცეზარი (ასევე ცეზარიონი) — პტოლემეების დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი და პტოლემეების სამეფოს უკანასკნელი ფარაონი. ცეზარიონი სამეფოს დედასთან კლეოპატრა -სთან ერთად მართავდა, მისი მმართველობა დაიწყო ძვ. წ. 44 წლის 2 სექტემბერს და დასრულდა ძვ. წ. 30 წლის 23 აგვისტოს. კლეოპატრას გარდაცვალების შემდეგ, ძვ. წ. 30 წლის 12 აგვისტოდან ცეზარიონი სამეფოს ამავე წლის 23 აგვისტომდე მარტო მართავდა. 23 აგვისტოს კი ცეზარიონი ოქტავიანეს ბრძანებით მოკლეს, მოგვიანებით ოქტავიანე რომის იმპერატორი ავგუსტუსი გახდა. პტოლემე კლეოპატრა -ის უფროს ვაჟი და სავარაუდოდ იულიუს კეისარის ერთადერთი ვაჟი იყო, სწორედ მის პატივსაცემად დაერქვა სახელი ცეზარიონს.

წინაპრები
ჟან ომერ ბერიზიკი

ჟან ომერ ბერიზიკი (; დ. 9 სექტემბერი, 1950) — მადაგასკარელი პოლიტიკოსი და დიპლომატი. მადაგასკარის პრემიერ-მინისტრი პრეზიდენტ ანდრი რაძოელინასთან კონსესუსის შედეგად ჩამოყალიბებულ მთავრობაში 2011 წლის 2 ნოემბრიდან 2014 წლის 16 აპრილამდე.

ბერიზიკი, რომელიც ჩრდილოეთ მადაგასკარიდანაა, ისტორიის პროფესორად მუშაობდა. 1995 წლიდან 2006 წლამდე ბრიუსელში იყო მადაგასკარის ელჩი ბელგიასა და ევროკავშირში. ბერიზიკი მადაგასკარის პრემიერ-მინისტრად 2011 წლის 28 ოქტომბერს დაინიშნა ყოფილი პრეზიდენტის, ალბერტ ზაფის წინადადებით.
ალექსი ჯაფარიძე

ალექსი სიმონის ძე ჯაფარიძე (დ. 5 იანვარი, 1900 [ძვ. სტ. 24 დეკემბერი, 1899], თბილისი — გ. 13 მარტი, 1978, იქვე) — ქართველი აგრონომი, სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (1966), პროფესორი (1968), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1976). 1924 წელს დაამთავრა თბილისის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 1927–1932 წლებში იყო აჯამეთის საცდელი სადურის დირექტორი. 1934–1938 წლებში მარცვლეულის კულტურების სახელმწიფო ჯიშთგამოცდის ინსპექციის უფროსი. 1928–1939 წლებში საქართველოს მიწსახკომის კვლევითი სექტორის გამგე. 1939 წლიდან თბილისის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის მემცენარეობის კათედრის ასისტენტი, დოცენტი და პროფესორი. მუშაობდა სანაწვერალო კულტურების აგროტექნიკურ საკითხებზე. დაამუშავა სამარცვლე სიმინდის აგროტექნიკა დასავლეთ საქართველოს პირობებისთვის. ავტორია მემცენარეობისა და ტექნიკური კულტურების სახელმძღვანელოებისა, თანაავტორი — მეთამბაქოების სახელმძღვანელოსი. დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის ორდენითა და მედლებით.
ინტერფაზა

ინტერფაზა ( „შორის“, „გამოჩენა“) — უჯრედის მდგომარეობა ორ მიტოზურ გაყოფას შორის. ინტერფაზის დროს ადგილი აქვს უჯრედის მემკვიდრული ინფორმაციის რეალიზაციას, რაც გამოიხატება სპეციფიკური ცილების სინთეზში და უჯრედის ფუნქციური სპეციალიზაციის შესაბამისი სტრუქტურების წარმოქმნაში. ნერვულ უჯრედებში ინტერფაზა მოიცავს პერიოდს უჯრედის ბოლო გაყოფიდან მის სიკვდილამდე.
ინქვილინიზმი

ინქვილინიზმი ( „მომხდური“) — კომენსალიზმის ფორმაა, რაც მდგომარეობს სხვა ცხოველის საცხოვრებელში შეჭრაში, რასაც ჩვეულებრივ მოყვება მასპინძლის დაღუპვა, ხოლო საცხოვრებელს იყენებს მომხდური (მაგ., ზოგიერთი ბუზი კვერცხებს დებს ცოცხალი მოლუსკების ნიჟარებში, სადაც გამოჩეკილი მატლები იკვებებიან მასპინძლის ქსოვილებით, ხოლო ნიჟარას იყენებენ თავშესაფრად).
ადაპტაციური სინდრომი

ადაპტაციური სინდრომი, საერთო ადაპტაციური სინდრომი ( „შეგუება“, „მორგება“, „თავმოყრა“) — ცხოველებისა და ადამიანის ორგანიზმში სხვადასხვა გამღიზიანებლების გავლენით წარმოქმნილი საერთო დამცველობითი რეაქციების ერთობლიობა, რაც ხელს უწყობს დარღვეული წონასწორობის აღდგენას და მიმართულია ჰომეოსტაზის შესანარჩუნებლად. ეს რეაქციები ხელს უწყობს ორგანიზმში დარღვეული წონასწორობის აღდგენას და ემსახურება შინაგანი გარემოს მუდმივობის დაცვას — ჰომეოსტაზს. ადაპტაციური სინდრომის ცნება შემოიღო კანადელმა მეცნიერმა ჰ. სელიემ (1936). ადაპტაციური სინდრომის გამომწვევ ფაქტორებს (ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ტრავმა, მაიონიზებელი გამოსხივება, ტემპერატურის მკვეთრი ცვალვა ბადობა, ინფექცია, სისხლის დაკარგვა და სხვ.) სტრესორები ეწოდება, ხოლო მათი მოქმედებით გამოწვეულ ორგანიზმის მდგომარეობას — სტრესი. ადაპტაციური სინდრომის ძირითადი ნიშნებია თირკმელზედა ჯირკვლების ქერქის გადიდება და სეკრეციული მოქმედების გაძლიერება, ელენთისა და ლიმფური კვანძების შემცირება, ცვლილებები სისხლში, ნივთიერებათა ცვლის დარღვევა, სისხლის წნევის მკვეთრი დაცემა და სხვ.; ადაპტაციური სინდრომში განარჩევენ ორ ან სამ სტადიას. პირველი განგაშის სტადიაა. გრძელდება 6-იდან 48 სთ-მდე. ამ სტადიაში ორგანიზმი ცდილობს შეეგუოს მძიმე მდგომარეობას. თუ დამაზიანებელი მოქმედება არ არის ძლიერი, ვითარდება მეორე, ე. წ. რეზისტენტობის სტადია. ორგანიზმი ხდება მდგრადი არახელსაყრელი ფაქტორებისადმი, ძლიერდება დამცველი, ნერვულ-ჰუმორალური მექანიზმების მოქმედება და სტადიის ბოლოს უბრუნდება ნორმალურ მდგომარეობას. თუ დამაზიანებელი მოქმედება ძლიერია და ამავე დროს ხანვრძლივი, ორგანიზმი კარგავს რეზისტენტობას, დამცეელი მექანიზმების მოქმედება სუსტდება, შემგუებელი ჰორმონების (გლუკოკორტიკოიდების) გამოყოფა მცირდება და ვითარდება მესამე — გამოფიტვის სტადია. მდგომარეობა უარესდება და ორგანიზმი შეიძლება დაიღუპოს.
ავსტრალოპითეკები

ავსტრალოპითეკები ( „სამხრეთისა“, „მაიმუნი“) — ამომწყდარი ადამიანისმაგვარი მაიმუნი, რომელსაც მიაკუთვნებენ ჰომინიდების ოჯახს. ავსტრალოპითეკების ჩონჩხის ნაწილები აღმოჩენილია სამხრეთ და აღმოსავლეთ აფრიკაში საუკუნის 20-იან წლებში. ანთროპოლოგების აზრით ავსტრალოპითეკების სიმაღლე 120-130 სმ იყო, მასა 30-40 კგ, თავის ტვინის მოცულობა 500-600 სმ3. ისინი დადიოდნენ ორი ფეხით, საკვების მოსაპოვებლად იყენებდნენ ჯოხს, ქვებს. ავსტრალოპითეკების პროგრესული შტოს წარმომადგენლები — პრეზინჯანთროპები ამზადებდნენ მარტივ ქვის იარაღებს.
პონსის გამომცემლობა

პონსის გამომცემლობა (გერმ. -) — გერმანული ლექსიკოგრაფიული გამომცემლობა.

პონსი ეკუთვნის კლეტის ჯგუფს და მთავარი ოფისი მდებარეობს ქალაქ შტუტგარტში, რომელშიც სულ 50 თანამშრომელია დასაქმებული. გამომცემლობა პონსის სავაჭრო ნიშანს წარმოადგენს დიდი (მთავრული) მოხაზულობის მქონე ასოებით დაწერილ ფირმის სახელწოდებას , რომელიც ლექსიკონების და 32 ენის სასწავლო სახელმძღვანელოებს.

გერმანიის წიგნის ბაზარზე გამომცემლობა პონსის გაყიდული ლექსიკონების სავაჭრო წილი დაახლოებით 35 % შეადგენს. პონსის ერთადერთი და უპირატესი კონკურენტია სალექსიკონო წიგნის ბაზრის გაყიდვათა ლიდერი ლანგენშაიდტის გამომცემლობა, რომლის გაყიდვათა წილი დაახლოებით 55 % შეადგენს, მაშინ როცა სხვა ამავე პროფილის გამომცემლობები დანარჩენ 10 % იყოფენ.
ნეფერიტ I

ნეფერიტ (ასევე ნეფაარუდ ) — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) და ეგვიპტის ოცდამეცხრე დინასტიის დამაარსებელი. იგი მეფობდა ძვ.წ. 398 წლიდან ძვ.წ. 393 წლამდე, გვიანი პერიოდის დროს. ნეფერიტი სახელმწიფოს ერთ-ერთ უკანასკნელ ადგილობრივ მმართველად ითვლება, რომელიც წარმოშობით მენდისიდან იყო. სწორედ მენდისი გახდა ეგვიპტის დედაქალაქი მისი მმართველობის დროს, ამავე ქალაქშია დაკრძალული მისი ნეშტიც.
კოლო როჟე

კოლო როჟე (; დ. 3 სექტემბერი, 1943) — მადაგასკარელი პოლიტიკოსი. მადაგასკარის პრემიერ-მინისტრი 2014-2015 წლებში.

2014 წლის 16 აპრილს დაინიშნა პრემიერ-მინისტრად. ამის შესახებ განცხადება გააკეთა პრეიზდენტის ადმინისტრაციის მდივანმა რალალა როჟემ. მისი პრემიერად დანიშვნის ძირითადი მოტივი იყო ქვეყნის ეკონომიკური კრიზისიდან გამოყვანა. კანდიდატურას მხარი დაუჭირა პარლამენტის 93 წევრმა.

მისი მთავრობა გადადგა 2015 წლის 12 იანვარს. მისი შემცვლელი გახდა ჟან რაველონარივო.
ფრანცისკ რავუნი

ფრანცისკ რავუნი (; დ. 2 დეკემბერი, 1942, ვოჰიპენო — გ. 15 თებერვალი, 2003, სოავინანდრიანა) — მადაგასკარელი იურისტი და პოლიტიკოსი. მადაგასკარის პრემიერ-მინისტრი 1993-1995 წლებში.

პრემიერად აირჩია ეროვნულმა კრებამ 1993 წლის 9 აგვისტოს. თანამდებობა ეკავა 1995 წლის 30 ოქტომბრამდე პრეზიდენტ ალბერტ ზაფის მმართველობის პერიოდში.
ალბერ კამილ ვიტალი

ალბერ კამილ ვიტალი (; დ. 18 ივლისი, 1952) — მადაგასკარის არმიის ოფიცერი, ბრიგადის გენერალი, პოლიტიკოსი და სამოქალაქო ინჟინერი. მადაგასკარის პრემიერ-მინისტრი 2009 წლის 20 დეკემბრიდან 2011 წლის 2 ნოემბრამდე. ჟენევაში მადაგასკარის მუდმივი წარმომადგენელი გაეროში 2012 წლიდან.

2009 წლის 20 დეკემბერს ვიტალი დასახელდა პრემიერ-მინსტრად პრეზიდენტ ანდრი რაძოელინას მიერ. მან ამ პოსტზე ეჟენ რეჟი მალაგაზა შეცვალა, ხოლო მის შემდეგ თანამდებობა ჟან ომერ ბერიზიკმა დაიკავა 2011 წლის 28 ოქტომბერს.

პრემიერ-მინისტრის პოსტის დატოვების შემდეგ, ვიტალი დაინიშნა ჟენევაში გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის შტაბ-ბინაში მუდმივ წარმომადგენლად. მან მუდმივი წარმომადგენლის რწმუნების სიგელები 2012 წლის აგვისტოში წარმოადგინა.
აჰორისი

აჰორისი (ასევე ჰაკორი, აკორისი, აქორისი) — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) ოცდამეცხრე დინასტიიდან, რომელიც მეფობდა გვიანი პერიოდის დროს. აჰორისი ძვ.წ. 393 წლიდან ძვ.წ. 380 წლამდე მეფობდა, მან წინამორბედი პსამუტი ტახტიდან ჩამოაგდო და მოტყუებით თავი ოცდამეცხრე დინასტიის დამაარსებლის ფარაონ ნეფერიტ -ის შვილიშვილად გამოაცხადა, რითაც საკუთარი თავის ლეგიტიმაცია მოახდინა. აჰორისმა 13 წლის მანძილზე იმეფა, მისი მეფობა იმიითა მნიშვნელოვანი, რომ ეგვიპტეში მისი მმართველობის დროს უამრავი შენობა აიგო, ასევე წინამორბედი ფარაონების ძეგლების დიდ ნაწილს ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები.
კლეტ-კოტას გამომცემლობა

კლეტ-კოტას გამომცემლობა (გერმ. - ) — საგამომცემლო ერთობა კლეტის ჯგუფის საწარმოში.

ისტორია
კოტას გამომცემლობა, რომელიც 1659 წლიდან არსებობდა კლეტის ჯგუფმა შეიძინა 1977 წელს. ერნსტ კლეტის გამომცემლობის (ერნსტ კლეტის საერთო გამომცემლობა) ბელეტრისტული და სამეცნიერო მთელი სუბსტანცია გადატანილი იქნა კლეტ-კოტას პროგრამაში.

კლეტ-კოტას თემები
გამომცემლობა გამოსცემს წიგნებისა და ჟურნალების საკმაოდ ფართო თემატურ სპექტრს: ლიტერატურიდან ფენტეზიმდე, აგრეთვე ლიტერატრუას ისტორიის, პოლიტიკისა და ფილოსოფიისა, თუ ფსოქთერაპიისა და ფსიქოლოგიის დარგებისთვის.
ეშტორილი

ეშტორილი (პორტუგ. ) — ფრეგეზია (იგივე პორტი, სანავსადგურო რაიონი) და დასახლებული პუნტი პორტუგალიაში. შედის მუნიციპალურ ოლქში ცენტრით კაშკაიში.

მოსახლეობა — 23 769 ადამიანი (2001), ფართობი — 8,79 კმ².

მდებარეობს კაშკაის ყურეში ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე ლისაბონიდან 15 კმ-ის მანძილზე. დედაქალაქთან დაკავშირებულია ელექტრომატარებლით.

ეშტორილი არის ერთ-ერთი მთავარი საკურორტო ქალაქი პორტუგალიაში. ფართოდ არის ცნობილი ეშტორილის კაზინო, რომელიც არეკლამირებს საკუთარ თავს, როგორც ევროპის ყველაზე დიდ კაზინოს. ეშტორილი ცნობილია, ასევე მისი პარკით. ნოემ,ბრის დასაწყისში აქ ყოველთვის ტარდება კინოფესტივალები.

ისტორია
თანამედროვე ეშტორილის ადგილას პირველი დასახლებები გაჩნდა დაახლოებით 2 ათასი წლის წინ. დიდხანს ის წარმოადგენდა მხოლოდ მეთევზეთა პატარა დასახლებას. - ს. ს. მიჯნაზე გარადიქმნა ეშტორილის მთელი მზიანი სანაპირო მსხვილ ტურისტულ ცენტრად.

1975 წელს პორტუგალიის იეჰოვას მოწმეებმა მრავალწლიანი აკრძალვების შემდეგ აქ შეიძინეს 20-ოთაიანი შენობა, რომელიც წარმოადგენს იეჰოველთა მსოფლიო ორგანიზაციის ფილიალს. ეს ცენტრი პასუისმგებელია იეჰოვას მოწმეების მოღვაწეობაზე მადეირაზე, აზორის კუნძულებზე, ანგოლასა და სან-ტომეში.

აქაური კლიმატი სუბტროპიკულია და წააგავს ლისაბონის კლიმატს.

ღირსშესანიშნაობები
საინტერესო ადგილთა შორის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანია წმ. ანტონიას ეკლესია (პორტ. ). იგი აგებულია ს. დასაწყისში (აღდგენილია ორჯერ 1755 წ. მიწისძვირით განადგურების და 1927 წლის ხანძრის შემდეგ).

აღმოჩენილია რომაული ვილების ნანგრევები, რომელიც თარიღდება ძვ. წ. 1-ლი ათასწლეულით.

სპორტი
ეშტორილს აქვს ფეხბურთისა და კალათბურთის კლუბები.

1990 წლიდან აქ ტარდება ჩოგბურთის ტურნირი „ “ (1998 წლიდან აქ ტარდება ქალთა ტურნირებიც). მამაკაცთა ტურნირის გამარჯვებული მრავალი ცნობილი სპორტსმენია. მაგ: სერხი ბრუგერა (1991), ანდრეი მედვედევი (1993), ტომას მუსტერი (1995, 1996), ალექს კორეტჰა (1997), კარლოს მოია (2000), ხუან კარლოს ფერერო (2001), დავიდ ნალბანდიანი (2002, 2006) და სხვ.

ქალაქის მახლობლად მთიან პლატოზე ააგეს ავტოდრომი 1972 წ, რომელმაც 1984—1996 წ.წ. მან მიიღო პორტუგალიის გრან-პრი.

ცნობილი ადამიანები
ლუიზა იზაბელ ალვარეს დე ტოლედო

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ეშტორილში მრავალი ცნობილი ემიგრანტი ცხოვრობდა:

ალექსანდრე ალიოხინი - მე-4 მსოფლიო ჩემპიონი ჭადრაკში (გარდაიცვალა ეშტორილში 1946 წელს);
კაროლ — რუმინეთის მეფე 1930-1940 წწ. (გარდაიცვალა ეშტორილში 1953წ.);
მიკლოშ ჰორტი — უნგრეთის რეგენტი 1920—1944 (გარდაიცვალა 1957წ.);
ხუანი, ბარსელონას გრაფი — ესპანეთის პრინცი, სამეფო ტახტის ერთ-ერთი პრეტენდენტი.
ფრიდრიხის გამომცემლობა

ფრიდრიხის გამომცემლობა (გერმ. ) — გამომცემლობა გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში. სათავო ოფისი მდებარეობს ქალაქ ჰანოვერის მახლობლად სოფელ ველბერში პატარა ქალაქ ზეელცესთან (ნიდერზაქსენში).

კლეტის ჯგუფის საწარმო გამოსცემს უპირატესად პედაგოგიკურ ჟურნალებს.

ფრიდრიხის გამომცემლობის ჟურნალები
სკოლა
პირველადი საფეხური:
დაწყებითი სკოლის ჟურნალი
დაწყებითი სკოლა - გერმანული
დაწყებითი სკოლა - ინგლისური
დაწყებითი სკოლა - მათემატიკა
დაწყებითი სკოლა - ხელოვნება
დაწყებითი სკოლა - მუსიკა
დაწყებითი სკოლა - შრომა
დაწყებითი სკოლა - სპორტი
დაწყებითი სკოლა - რელიგია

ენები
გერმანულის სავარჯიშოები (ყველა საფეხურისთვის)
გერმანულის გაკვეთილი (მეორადი საფეხურის + უმაღლესი სასწავლებელი)
გერმანული 5-10 (მეორადი )
ინგლისური 5-10
ძველი ენების სწავლება სკოლაში (მეორადი )
ესპანური სკოლაში (მეორადი +)

მათემატიკა
მათემატიკის გაკვეთილი (მეორადის წელი)
მათემატიკის სწავლება (მეორადის + წელი)
მათემატიკა 5-10 კლასებში (მეორადის წელი)