ადამიანის უფლებები საქართველოში

ადამიანის უფლებები საქართველოში გარანტირებულია ქვეყნის კონსტიტუციით . არსებობს საქართველოს ადამიანის უფლებათა დამოუკიდებელი სახალხო დამცველი, რომელიც აირჩევა პარლამენტის მიერ იმის უზრუნველსაყოფად, რომ აღნიშნული უფლებები დაცული იყოს. თუმცა, ორგანიზაცია, , , შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტი და საქართველოს ოპოზიციის მიერ არაერთხელ იქნა გამოთქმული ბრალდებები იმასთან დაკავშირებით, რომ ეს უფლებები ხშირად ირღვევა

გარდა ამისა, ყოფილი საქართველოს სსრ-ის ტერიტორიის დაახლოებით 20% ოკუპირებულია (საქართველოს მთავრობისა და ბევრი სხვა ქვეყნის შეხედულებით ეს ტერიტორიები ოკუპირებულად მიიჩნევა); ხშირია ადამიანის უფლებების დარღვევის ბრალდებები ამ ტერიტორიებზე, აფხაზეთსა და სამხრეთ ოსეთში

უმცირესობათა უფლებები
საქართველოს ხელისუფლებამ გადადგა პოზიტიური ნაბიჯები რელიგიური უმცირესობების დაცვის მიმართულებით. რევოლუციის შემდეგ შემცირდა სხვადასხვა რწმენის მქონე პირებზე თავდასხმები, ხოლო ამ თავდასხმების ერთ-ერთი ლიდერი, ბასილ მკალავიშვილი, დააკავეს და დააპატიმრეს სამართალდამცავებმა. პრემიერ-მინისტრი ზურაბ ჟვანია აქტიური მხარდამჭერი იყო რელიგიური ორგანიზაციებისთვის სახელმწიფო აღიარების მინიჭებისა, თუმცა მას დიდი წინააღმდეგობა შეხვდა საკუთარი მთავრობის შიგნით: თავად პრეზიდენტმაც კი განაცხადა, რომ სახელმწიფომ უნდა გააკეთოს ყველაფერი „საქართველოს საზიანო უცხოური გავლენებისგან დასაცავად“. მიუხედავად იმისა, რომ 2005 წელს განხორციელებულმა რეფორმებმა უმცირესობის ეკლესიებს რეგისტრაციის საშუალება მისცა, საქართველოს მართლმადიდებელ ეკლესიას კვლავ მნიშვნელოვანი მონოპოლია გააჩნია ქვეყანაში, ხოლო რელიგიურ უმცირესობებს ხშირად უჭირთ თუნდაც სამლოცველო ადგილების აშენება.

2002 წლის კონკორდატი, რომელიც გაფორმდა საქართველოს მართლმადიდებელ ეკლესიასა და საქართველოს მთავრობას შორის, კვლავ ძალაშია. აღნიშნული შეთანხმება საქართველოს მართლმადიდებელ ეკლესიას ანიჭებს პრივილეგირებულ სტატუსს და აძლევს ავტორიტეტს ყველა რელიგიურ საკითხზე. ეს არის ერთადერთი ეკლესია, რომელიც თავისუფლებულია გადასახადებისგან და მას ხშირად ეთხოვება კონსულტაციები სახელმწიფო საქმეებთან დაკავშირებით. საგადასახადო შეღავათების გარდა, საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია ფინანსურადაც ფინანსდება სახელმწიფო ბიუჯეტიდან. ამის ძირითადი მიზეზი ის არის, რომ ეკლესია ყოველთვის აქტიურად მონაწილეობდა ქვეყნის კულტურულ განვითარებაში და, როგორც სხვა მართლმადიდებელ ქვეყნებში, საქართველოში კულტურასა და რელიგიას შორის ზღვარი ხშირად ბუნდოვანია.

საქართველომ 2005 წელს მოახდინა ეროვნულ უმცირესობათა დაცვის კონვენციის რატიფიცირება. არასამთავრობო ორგანიზაცია „ტოლერანტობა“ 2008 წელს მიუთითებს, რომ რამდენიმე მუხლის შესრულებაზე საქართველოს პარლამენტმა გააკეთა გამონაკლისი. კონკრეტულად, ტოლერანტობა ამტკიცებს, რომ კულტურულ, საგანმანათლებლო და ადმინისტრაციულ საკითხებში ეროვნული უმცირესობების ენებზე სრულფასოვანი თვითგამოხატვის მუხლები ვერ სრულდება. მაგალითად მოჰყავს აზერბაიჯანული სკოლების რაოდენობის შემცირება და ის ფაქტი, რომ ზოგიერთ სკოლაში დირექტორებად ინიშნებიან პირები, რომლებიც არ ფლობენ აზერბაიჯანულ ენას.

2023 წლის მარტში მიღებულ იქნა ადამიანის უფლებების დაცვის ეროვნული სტრატეგია.

გამოხატვისა და მედიის თავისუფლება
სიტყვის, გამოხატვისა და მედიის თავისუფლება, ზოგადად, გარანტირებულია საქართველოში, თუმცა არსებობს შემთხვევები, როდესაც ეს თავისუფლებები ირღვევა — განსაკუთრებით აღსანიშნავია 2007 წლის საქართველოს პროტესტები, როცა სპეცრაზმმა შეუტია ტელეკომპანია „იმედის“ შტაბ-ბინას, რის შედეგადაც არხმა შეწყვიტა დემონსტრაციების გაშუქება.

2023 წელს საქართველომ პროგრესი განიცადა მსოფლიო პრესის თავისუფლების ინდექსში და 89-ე ადგილიდან 77-ე ადგილზე გადაინაცვლა. სხვა არაერთი ორგანიზაცია, მათ შორის აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2008 წელს, აფრთხილებდნენ სააკაშვილის მთავრობას.

მიუხედავად საერთაშორისო გაფრთხილებებისა და გაწეული ზეწოლისა გაერთიანებული ეროვნული მოძრაობის ხელისუფლებაზე, ადამიანის უფლებების დამცავი ორგანიზაციები თითქმის არ აღნიშნავდნენ რაიმე გაუმჯობესებას.

ევროპის კავშირმა მკაცრად დაგმო პატიმრების წამება და მოუწოდა საქართველოს ხელისუფლებას, დაესაჯათ დამნაშავეები. ევროკავშირის საგარეო პოლიტიკის ხელმძღვანელმა კეტრინ ეშტონმა განაცხადა, რომ ის „შეძრულია შოკისმომგვრელი კადრებით, რომლებიც ასახავს გლდანის ციხეში პატიმრებზე განხორციელებულ ძალადობას. მნიშვნელოვანია, რომ ეს და სხვა შემთხვევები სრულყოფილად და გამჭვირვალედ გამოიძიონ და დამნაშავეები პასუხისგებაში მისცენ,“ ნათქვამი იყო განცხადებაში.

გაეროს ადამიანის უფლებების ოფისის სპიკერმა ჟენევაში, რუპერტ კოლვილმა, მოუწოდა საქართველოს „დაუყოვნებლივ, მიუკერძოებლად და ეფექტიანად გამოიძიოს ძალადობის ყველა შემთხვევა და გადადგას ნაბიჯები იმის უზრუნველსაყოფად, რომ ციხეები და დაკავების ცენტრები იმართებოდეს საერთაშორისო ადამიანის უფლებების კანონმდებლობისა და სტანდარტების შესაბამისად.“

2013 პოლიტპატიმრების გათავისუფლება
2013 წლის 13 იანვარს საქართველოს პარლამენტის მიერ პოლიტპატიმრებად აღიარებული 190 პირი გათავისუფლდა ციხიდან ამნისტიის კანონის საფუძველზე. აღნიშნული კანონი 2012 წელს მიღებულ იქნა „ქართული ოცნების“ დეპუტატების ინიციატივით, მიუხედავად იმ ფაქტისა, რომ ის ვეტოთი დაბლოკა მოქმედმა პრეზიდენტმა მიხეილ სააკაშვილმა.

ანტი-ლგბტ ძალადობა და კონტრაქციები
2021 წლის პრაიდის თვეში, ქართულმა ლგბტქ აქტივისტებმა გააუქმეს დაგეგმილი პრაიდ მარში მას შემდეგ, რაც ანტი-ლგბტ პროტესტის მონაწილეებმა შტურმით აიღეს -ის ოფისი და თავს დაესხნენ დაახლოებით 50 ჟურნალისტს. ანტი-ლგბტ პროტესტის მონაწილეები ჟურნალისტებს ადანაშაულებდნენ ტრადიციული ქართული ღირებულებების წინააღმდეგ მოქმედებაში. -მა დაადანაშაულა მთავრობა და ეკლესია ლესბოსელ, გეი, ბისექსუალი და ტრანსგენდერი (ლგბტ) საზოგადოების წინააღმდეგ „სიძულვილის უზარმაზარი ტალღის“ წახალისებასა და მოქალაქეების უფლებების დაუცველობაში.

სულ საქართველოს ხელისუფლებამ ანტი-ლგბტ არეულობებთან დაკავშირებით დააკავა 102 ადამიანი; მათგან 68 გათავისუფლდა გირაოს საფუძველზე, ხოლო დანარჩენები სასამართლოს წინასასამართლო გადაწყვეტილებამდე პატიმრობაში დარჩნენ. 2021 წლის 9 ივლისს თბილისის საქალაქო სასამართლომ უარი თქვა გირაოზე და წინასწარ პატიმრობაში დატოვა კიდევ 4 ძალადობრივი ჯგუფის წევრი. წინასასამართლო სხდომაზე მოსამართლემ დაადგინა, რომ ანტი-ლგბტ აქტივისტების ქმედებები „კრიმინალთან ერთად სახელმწიფოს სტაბილურობასაც აქვეითებს. ისინი ბნელი და სამარცხვინოა...“

მთავრობამ წარადგინა კანონპროექტი ლგბტ დაცვის ყველა მექანიზმის მოსახსნელად
2024 წელს წარდგენილი კანონპროექტი მიზნად ისახავდა ლგბტ ადამიანების ყველა დაცვის მექანიზმის გაუქმებას, „ალტერნატიული საქორწინო კავშირების“ აკრძალვას, ტრანსგენდერობის უკანონოდ გამოცხადებას, პირადობის დამადასტურებელ დოკუმენტებში ტრანსგენდერის სტატუსის ამოღებას და ლგბტ თემის საჯარო გამოხატვის სრულად აკრძალვას. კანონპროექტი საქართველოს პარლამენტმა დაამტკიცა 4 სექტემბერს. ევროპის კავშირმა და სხვადასხვა ადამიანის უფლებების ორგანიზაციებმა დაგმეს ეს გადაწყვეტილება.

ისტორიული სიტუცია
შემდეგი სქემა ასახავს საქართველოს რეიტინგებს 1991 წლიდან მოყოლებული -ის მიერ ყოველწლიურად გამოქვეყნებულ ანგარიშში „თავისუფლება მსოფლიოში“ . რეიტინგში 1 ნიშნავს „თავისუფალს“, ხოლო 7 — „არათავისუფალს“.