iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კრისტიან დიორი

კრისტიან დიორი (; დ. 21 იანვარი, 1905. გრანვილი, ქვემო ნორმანდია, საფრანგეთი — გ. 23 ოქტომბერი, 1957. მონტეკატინი, ტოსკანა, იტალია) — გავლენიანი ფრანგი მოდის დიზაინერი. ერთ-ერთი წამყვანი მოდის სახლის - დიორის დამაარსებელი. დიორის მოდის სახლის ბუტიკები გახსნილია პარიზში, მილანში, ლონდონში, ნიუ-იორკში, ტოკიოში, ჰონგ კონგში, სან პაულუში, სეულში, მადრიდში, ნიუ დელიში, შანხაიში და მსოფლიოს სხვა ქალაქებში.
თათა-ნაკა

თათა-ნაკა  — ლონდონში მოღვაწე ქართველი დების — თამარ და ნატაშა სურგულაძეების მოდის ბრენდი. თამარი და ნატაშა ტყუპები არიან და ბრენდის აღსანიშნავად აირჩიეს ბავშვობის დროინდელი საერთო ზედმეტსახელი. დაიბადნენ თბილისში 1978 წელს. ლონდონში სასწავლებლად დები 1996 წელს გაემგზავრნენ და დღემდე იქ მოღვაწეობენ.
განსაკუთრებით საშიში (ფილმი)

„განსაკუთრებით საშიში“ — 2008 წლის ფილმი, რომელიც დაფუძნებულია მარკ მილარის ამავე სახელწოდების კომიქსების წიგნთა სერიაზე. ფილმის რეჟისორია ტემურ ბეკმამბეტოვი. მთავარ როლებს ასრულებენ: ჯეიმზ მაკევოი, მორგან ფრიმენი და ანჯელინა ჯოლი. გადაღებები დაიწყო 2007 წლის აპრილში. ფილმი გამოვიდა 2008 წლის 25 ივნისს ინგლისში და ამავე წლის 27 ივნისს ამერიკის შეერთებულ შტატებში.
ვინტაჟი (მოდა)

ვინტაჟი (; ტერმინი მეღვინეობაში, რომელიც ღვინის დაძველებას გულისხმობს) — სტილიზებული მიმართულება მოდაში, განსაკუთრებით ტანსაცმელში და სახლის ნივთებში, რომელიც გასული თაობების, ეპოქების, მოდის მიმართულებების აღორძინებაზეა ორიენტირებული. ამას გარდა, არსებობს სპეციალური მაღაზიების ქსელები, მათ შორის ელექტრონული, რომელიც ვინტაჟის და ანტიკვარიატის რეალიზაციითაა დაკავებული.
მარტოობის ასი წელიწადი

„მარტოობის ასი წელიწადი“ — კოლუმბიელი მწერლის, ნობელის პრემიის ლაურეატის, გაბრიელ გარსია მარკესის, 1967 წლის რომანი. რომანში უხვად არის გამოყენებული უძველესი კულტურული სიმდიდრე: კლასიკური მითოლოგიური თემები, ხალხური ზღაპრული სახეები. რომანის ქართული თარგმანი ეკუთვნის ელზა ახვლედიანს.

ჯერ კიდევ მაშინ, როდესაც გარსია მარკესი თვრამეტი წლის იყო, სურდა დაეწერა რომანი, რომელიც დაფუძნებული იქნებოდა თავის პაპა-ბებიის სახლის ამბებზე, სადაც ის გაიზარდა. იგი მტკიცედ განაგრძობდა ბრძოლას აზრებთან, ფიქრობდა წერის ხელსაყრელ სტილსა და იდეაზე. ერთ დღესაც, მან ამ ყველაფერზე პასუხი მაშინ მიიღო, როდესაც ოჯახთან ერთად მანქანით აკაპულკოსკენ მიემართებოდა. მარკესმა მანქანა გზიდან მოატრიალა და ოჯახი სახლში დაბრუნდა, რათა მას წერა დაეწყო. ავტომობილიც გაყიდა, რადგან იმ პერიოდში, როცა ის წერით იქნებოდა დაკავაბული, ოჯახს საარსებოდ ფული ესაჭიროებოდა. მაგრამ რომანმა იმაზე მეტი დრო წაიღო, ვიდრე ის ვარაუდობდა, თვრამეტი თვის მანძილზე მარკესი ყოველდღე წერდა. მისი მეუღლე საკვებს ნისიად იღებდა, ბინის მეპატრონისთვის კი ცხრა თვის ქირა დაუგროვდათ გადასახდელი.

თხრობის ფორმა, როგორც თავად მწერალი აღნიშნავს ერთ-ერთ ინტერვიუში, „სწორხაზოვანი, თანმიმდევრული და რამდენადმე ზედაპირულია“.

სიუჟეტი
ტრაგიკული და, ამავე დროს, სასაცილომდე უცნაურია ბუენდიების გვარის ამბავი. სიუჟეტი აღწერს ბუენდიების ოჯახის რამდენიმე თაობის ქრონიკებს, იმ დროიდან, რაც მათ ფიქციური სამხრეთამერიკული სოფელი მაკონდო დააარსეს, მათ ცხოვრებას და სირთულეებს, ინცესტის მაგალითებს, დაბადებებსა და გარდაცვალებებს. ბუენდიები უმეტესად ძლიერი ვნებებისა და რკინის ნების ადამიანები იყვნენ: უყვარდათ, სძულდათ, შრომობდნენ, ომობდნენ, ერთ დღეს კი თავს დაატყდათ სტიქია და პირისაგან მიწისა აღიგავა მაკონდო და ბუენდიების უკანასკნელი ნაშიერი.

კრიტიკა
კრიტიკოსების მიერ მაკონდო ხშირად განზოგადებულია ლათინური ამერიკის სასოფლო დასახლებებთან ან მარკესის მშობლიურ ქალაქ არაკატაკასთან. რომანმა საყოველთაო პოპულარობა მოიპოვა, ავტორს კი 1972 წელს ნობელისა და რომულო გალიეგოსის პრემიები მოუტანა. რომანს ამერიკელი მწერალი უილიამ კენედი უწოდებდა „პირველ ლიტარატურულ ნაწარმოებს, ბიბლიის ერთ-ერთი წიგნის, „დაბადების“ შემდეგ, რომელიც მთელმა კაცობრიობამ უნდა წაიკითხოს“. „მარტოობის ასი წელიწადის“ საპასუხოდ გამოქვეყნდა ლიტერატურული კრიტიკის ასობით სტატია და წიგნი. მიუხედავად იმისა, რომ წიგნმა მრავალი აღიარება მოიპოვა, გარსია მარკესს მის წარმატებაში მაინც ეჭვი ეპარებოდა. ერთხელ მან შენიშნა: „ბევრ კრიტიკოსს ავიწყდება, რომ ისეთი რომანი, როგორიცაა „მარტოობის ასი წელიწადი“, სულ მცირედითაა ოხუნჯობა, მაგრამ სავსეა ახლო მეგობრობის სიგნალებით; აქედან გამომდინარე, წიგნის შეფასებასთან ერთად, ისინი იღებენ მისი შიგთავსის გაშიფვრის პასუხისმგებლობას და საკუთარი თავების გასულელების რისკს.

აშშ-ის პრეზიდენტმა ბილ კლინტონმა მარკესის აშშ-ში შესვლაზე აკრძალვა მოხსნა და „მარტოობის ასი წელიწადი“ თავის საყვარელ რომანად დაასახელა.
კაპიტოლიუმი (ვაშინგტონი)

კაპიტოლიუმი — შენობა, რომელშიც მოთავსებულია აშშ-ის კონგრესი. კაპიტოლიუმი არის ვაშინგტონის ყველაზე მაღალი შენობა, მშენებლობა დაიწყო 1793 წლის 18 სექტემბერს, როდესაც მის საძირკველში პირველი ქვა დადო ქვეყნის პირველმა პრეზიდენტმა ჯორჯ ვაშინგტონმა. შენობა აგებულ იქნა მოყვარული არქიტექტორის უილიამ თორთონის მიერ. კაპიტოლიუმის დღე 18 სექტემბერს აღინიშნება.

კონგრესის პირველი სხდომა ამ შენობაში შედგა 1800 წლის 21 ნოემბერს. შენობაში 540 ოთახია, აქ არის როგორც სენატის, ასევე წარმომადგენელთა პალატის ადგილსამყოფელი. გუმბათის საერთო სიგრძე 89 მეტრი, ხოლო მისი დიამეტრი 11 მეტრია. გუმბათი დგას მძლავრ 36 კოლონაზე (36 კოლონა წარმოადგენდა იმ დროისთვის შტატების რაოდენობას). კაპიტოლიუმის შენობიდან პირდაპირ მიემართება მოლი, რომელიც წააგავს სახელგანთქმულ ელისეს მინდვრებს პარიზში. მოლის მეორე ბოლოში დგას დედაქალაქის მნიშვნელოვანი ორიენტირი — ვაშინგტონის მონუმენტი.
მოჭრილი გორა

მოჭრილი გორა — ძვ. წ. - ათასწლეულის მიჯნისა და ათასწლეულის დასაწყისში სამოსახლო გორა სოფელ ჩალაუბნის (გურჯაანის რაიონი) დასავლეთ განაპირა უბანში. ამ ხანაში გარე კახეთში მოსახლეობამ მთის ფერდობიდან საცხოვრებლად ხელოვნურ ბორცვებზე გადაინაცვლა. მოჭრილი გორა წარმოადგენს დაბალ, ბუნებრივ, 50 მ სიგრძის ბექობს, რომელსაც თავდასაცავი ღრმა, საფეხურებიანი თხრილი ჰქონდა შემოვლებული. თხრილიდან ამოყრილი მიწა გამოყენებულია გარე ძრუდისთვისაც და თვით სამოსახლოსათვისაც. მიწა შეზვინებულია 2 მ-ზე და ქმნის 1000 მ2 ფართობს. თხრილს ნასახლარის მხარეს საფეხურებიანი შვეული კედლები აქვს, ყრილის მხარეს კი ისეთივე დამრეცი კედლები ისეა გათვალისწინებული, რომ მომსვლელი რაც შეიძლება მეტხანს ყოფილიყო სამოსახლოზე მყოფი ადამიანი ხედვით არეში.

მოჭრილი გორა წარმოადგენს ორფენიან სამოსახლოს. ქვედა ფენის (ძვ. წ. - ათასწლეულის მიჯნა) სიმძლავრეა 2 მ. იგი შეიცავს ქვის საძირკვლებისა და თიხის კედლების ნაშთებს, ბანური გადახურვის ნანგრევებს. სათავსებში მცირე რაოდენობით აღმონდა ამოღარული კონცენტრული ზოლებით შემკული თიხის ჭურჭლის ნატეხები. ზედა ფენის (ძვ. წ. ათასწლეულის დასაწყისი) მშენებლებს გამოუყენებიათ ქვედა ნამოსახლარის მასალა. კულტურული ფენის სიმძლავრე 0,5-0,7 მ. ზედა ნამოსახლარს თხემის კიდეზე დაჰყვება რიყის დიდი ქვების ზღუდე. ამავე ფენაში გამოვლინდა მრავალი სათავსი და პურის საცხობი თონე.

ნამოსახლარის უეცარ მიროვებაზე მიგვითითებს იატაკზე აღმოჩენილი მრავალი ჭურჭელი და ბრინჯაოს ნივთი (ცული, ისრისპირი და სხვა ნივთები), ხოლო ზედა შრეებში ბრინჯაოს ე. წ. „სკვითური“ ორფრთიანი ისრისპირების აღმოჩენა საშუალებას იძლევა დადგინდეს ნამოსახლარის განადგურების თარიღი (ძვ. წ. საუკუნის დასასრული - საუკუნე) და მტრის ვინაობა.
Barneys New York

ბარნის ნიუ იორკი  — 1932 წელს დაარსებული ამერიკული უნივერმაღების ქსელი. მისი სათავო ოფისი ნიუ-იორკში მდებარეობს. უნივერსმაღში იყიდება ისეთი დიზაინერების ტანსაცმელი, როგორებიცაა ჯორჯო არმანი, მანოლო ბლანიკი, ფენდი, ჟივანში, მარკ ჯეკობსი, პრადა, ჯილ სანდერი, დაიან ფონ ფურშტენბერგი და ერმენეჯილდო ძენია.
მოხნეჭილა

მოხნეჭილა — მთა საქართველოში, იმერეთის მხარეში, ხარაგაულისა და ბაღდათის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს მესხეთის ქედის ჩრდილოეთ ტოტზე, მდინარე ხანისწყლის მარჯვენა შენაკადების — ლაიშურისა და საკრაულის წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1721 მ. აგებულია ეოცენური ვულკანური წყებებით. მთა მოხნეჭილის კალთები შემოსილია ფოთლოვანი ტყით.
მოჯალაბე

მოჯალაბე — ყმა გლეხთა უმდაბლესი სოციალური კატეგორია - საუკუნეების დასავლეთ საქართველოში. დოკუმენტებში მოჯალაბე ზოგჯერ იწოდება მესადგომედ ან მოსახლედ . მოჯალაბე იყო ტყვე, ნამზითი ან ნასყიდი ადამიანი. მას საკუთარი მიწა და კარ-მიდამო არ გააჩნდა, თავისი ოჯახით მებატონის კარზე ცხოვრობდა, მის სრულ განკარგულებაში იყო და ყველაზე მძიმე და სათაკილო სამუშაოებს ასრულებდა (ღორის მწყემსვა, შეშის დამზადება, ღომის ცეხვა). ბატონს შეეძლო მოჯალაბის ოჯახის წევრები ცალ-ცალკე გაეყიდა. მოჯალაბეს ქალიშვილის გათხოვებაც ეკრძალებოდა. იგი თითქმის მონურ მდგომარეობაში იყო იმ განსხვავებით, რომ ბატონს მისი მოკვლის უფლება არ ჰქონდა. გლეხის გადაყვანა მოჯალაბის კატეგორიაში სასჯელის ერთ-ერთ უმძიმეს ზომად ითვლებოდა. მოჯალაბე ყმობიდან განთავისუფლდა სხვა გლეხებთან ერთად საგლეხო რეფორმის დროს.
მოჯამაგირის ხმა

„მოჯამაგირის ხმა“ — სოფლის მეურნეობისა და ტყის მუშაკთა კავშირის ცენტრალური გამგეობის ორკვირეული ორგანო. გამოდიოდა 1927–1930 წლებში თბილისში. 1930 წლიდან „სასოფლო და ტყის მეურნეობის მუშა“ ერქვა. სცემდა „ახალი სოფლის“ რედაქცია (№ 1— № 10), შემდეგ სოფლის მეურნეობისა და ტყის მუშაკთა კავშირი. იბეჭდებოდა კორესპონდენციები და სპეციალური სტატიები პროფკავშირულ საკითხებზე, მიმდინარე პოლიტიკისა და სოფლის მეურნეობის შესახებ. სულ გამოვიდა 135 ნომერი.
მჟაველა

მჟაველა — მცენარეთა გვარი მჟაველასებრთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი, იშვიათად ერთწლოვანი ბალახია, ზოგჯერ ბუჩქბალახია. აქვს სამყურა ან თათისებრ რთული ფოთოლი, კოლოფი ნაყოფი. 800-მდე სახეობა უმეტესად გავრცელებულია სამხრეთ აფრიკაში, სამხრეთ ამერიკასა და მექსიკაში. საქართველოში 5 სახეობაა. ტენიან წიწვოვან ტყეებში ხშირად გვხვდება ჩვეულებრივი მჟაველა . პატარა უღერო ბალახია. ღამით და მოღრუბლულ ამინდში მისი ფოთლის ფოთოლაკები იკეცება. ფოთოლი შეიცავს ვიტამინსა და მჟაუნმჟავას. ზოგიერთი აფრიკისა და ამერიკის სახეობა საჭმელი ბოლქვების გამო კულტივირებულია დასავლეთ ევროპაში, ბევრი სახეობა დეკორატიულია.
მჟაუნა

მჟაუნა — მრავალწლოვანი ორსახლიანი ბალახოვანი მცენარე მატიტელასებრთა ოჯახისა. აქვს სწორი ღერო, რომლის სიმაღლე 30-100 სმ აღწევს, მოგრძო ისრისები ფოთოლი და მუქი ყავისფერი პრიალა კაკლუჭა ნაყოფი.

საქართველოში იზრდება ბუჩქნარებში, ნატყევარ მდელოებსა და ტყის პირებზე თითქმის სუბალპურ სარტყლამდე. საადრეო ბოსტნეულია, ფოთოლი შეიცავს მჟაუნმჟავას, და ვიტამინებს.

მდიდარია რკინითა და კალიუმით. მჟაუნას ჯიშებიდან კულტურაშია ბელვილური, ოდესური 17, მაიკოპური 10 და ფართოფოთლიანი.
მრავალბორცვიანები

მრავალბორცვიანები — უძველესი ნამარხი ძუძუმწოვრების რიგი. ჰქონდათ მრავალბორცვიანი ძირითადი კბილები და კარგად განვითარებული საჭრელები. მეზოზოურ ძუძუმწოვართა შორის მრავალბორცვიანები გამოირჩევიან სიდიდით. ზოგიერთის აზრით, ხეზე მცოცავნი უნდა ყოფილიყვნენ. იკვებებოდნენ მცებარეთა ნაყოფით. გავრცელებული იყვნენ დასავლეთ ევროპაში, ცენტრალურ აზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. ცხოვრობდნენ იურულიდან შუა ეოცენამდე.
მრავალთავი

მრავალთავი, ძველი ქართული ლიტურგიკული კრებული, სადაც თავმოყრილია საუფლო და წლის დიდი საეკლესიო დღესასწაულებისათვის განკუთვნილი საკითხავები. სახელწოდება, რომელიც პირველად დადასტურებულია „სინურ მრავალთავში“ (864), შეერქვა „ოთხთავის“ ანალოგიით. მრავალთავის ბერძნული მოდელია „პანეგირიკონი“, რომელიც თითქმის ყოველთვის შეიცავს ქრისტესა და ღვთისმშობლისადმი მიძღვნილ ჰომოლიებს. მოგვიანებით ქართული მრავალთავი გამდიდრდა ჰაგიოგრაფიული მასალითაც.

ჩვენამდე მოღწეულია მრავალთავის 10 ხელნაწერი, მათ შორის აღსანიშნავია უძველესი მრავალთავის ფრაგმენტები (ხელნაწერი -3902, ა. შანიძემ, 1927), „სინური მრავალთავი“ (გამოსცა ა. შანიძემ, 1959), „უდაბნოს მრავალთავი“ (ხელნაწერი -1109), „სვანური მრავალთავი“ ( საუკუნე, ხელნაწერი -19), „პარხლის მრავალთავი“ ( საუკუნე, ხელნაწერი -95), „კლარჯული მრავალთავი“ (ხელნაწერი -144) და სხვა. მრავალთავის ყველა ნუსხა ნაკლულია. სავარაუდოა, რომ მრავალთავი თავდაპირველად შეიცავდა 228 დასახელების 480 ტექსტს. ი. აბულაძისა და აკაკი შანიძის გამოკვლევების მიხედვით, მრავალთავის საკითხავთა კოლექცია ეკუთვნის ქართულ თარგმანთა უძველეს ფენას. მრავალთავი თარგმნილია ბერძნულიდან, ნაწილი სომხურიდან, უფრო მცირე ნაწილი — სირიულიდან და არაბულიდან. მრავალთავების ენობრივ-ტექსტოლოგიური ანალიზი და ვარიანტთა დიდი სახესხვაობა მოწმობს, რომ - საუკუნეებში საქართველოში დიდი რაოდენობით უნდა ყოფილიყო გავრცელებული ამ ტიპის კრებულები. ქართულმა მრავალთავებმა რიგ შემთხვევაში ბერძნულზე უკეთ შემოგვინახა ორიგინალის სახე, ზოგჯერ კი მხოლოდ ქართული ძეგლების მიხედვით შეიძლება დაკარგული ბერძნული მოდელის აღდგენა (მაგ., პეტრე იერუსალიმელის, ბარნაბა იერუსალიმელის, ეპიფანე კვიპრელის, იუსტინე კეისრის, კირილე იერუსალიმელის, იოანე ოქროპირის საკითხავები, წინდა ნინოს სახელით ცნობილია ჰომილიები და სხვა). კრებულის იერუსალიმურ წარმომავლობას გვიდასტურებს როგორც საკითხავების ავტორთა ვინაობა, ისე მრავალთავებში დაცული ლიტურგიკული წელიწადის რიგი, რომელიც დიდ მსგავსებას ავლენს უძველესი ქართულ იადგარების, ლექციონარისა და იოანე-ზოსიმეს კალენდრებთან. ჩანს, საუკუნეში არსებობდა ერთიანი იერუსალიმური კალენდარული წესი, რომელიც აისახა ძველ ლიტურგიკული ძეგლების ქართულ ტარგმანებში უახლესი გამოკვლევების მიხედვით, მრავალთავების ქართულად თარგმნისა და გავრცელების ხანად ვახტანგ გორგასლის ეპოქა უნდა ვივარაუდოთ და, ამდენად, თვით მრავალთავი ქართული თარგმნით ლიტერატურის ერთ-ერთ უძველეს ძეგლად მივიჩნიოთ.
ადრიან გრენიე

ადრიან გრენიე ( დ. 10 ივლისი, 1976) — ამერიკელი მსახიობი, მუსიკოსი და რეჟისორი; ყველაზე უკეთ ცნობილია მისი მთავარი როლით -ს ტელესერიალში „ანტურაჟი“, ვინსენტ ჩეიზის როლში.

გრენიე დაიბადა და გაიზარდა ბრუკლინში, ნიუ-იორკი, დედასთან. მისი დედ-მამა ერთმანეთს 1970-იან წლებში კომუნაში შეხვდნენ, თუმცა არასდროს დაქორწინებულან. გარნიე წარმოშობით აპაჩის ტომის ადგილობრივი ინდიელისა და ევროპელის ნაზავია. დაამთავრა ფიორელო ლაგარდიას საშუალო სკოლა, შემდეგ კი ბარდის კოლეჯში სწავლობდა დრამატურგიას.
იგელის სვეტი

იგელის სვეტი, რომელიც სოფელ იგელში მდებარეობს, მაინცის ქვასთან ერთად წარმოადგენს მოზელის ნაპირზე მიწის ზედაპირზე შემორჩენილ ანტიკური ხანის რომაულ ძეგლს, რომელიც საინტერესო იმითაცაა, რომ იმ ადგილას დგას, სადაც თავის დროზე დაუდგამთ. ძეგლი რომის იმპერიის დაცემის შემდგმომ მხოლოდ იმიტომ გადაურჩა დანგრევას, რომ შუა საუკუნეებში ძეგლზე გამოსახული მთავარი მოტრაპეზე ფიგურები კონსტანტინე და წმ. ელენე ეგონათ.

იგელის სვეტი 1986 წელს ტრირის სხვა რამდენიმე შენობა-ნაგებობასთან ერთად იუნესკომ მსოფლიო კულტურის მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
ჱ

ჱ, , , (ეჲ, ეი, ზოგჯერ „ე-მერვეს“ უწოდებენ) — ქართული ანბანის ასო, რომელიც დღეს თანამედროვე ქართულ ენაში აღარ გამოიყენება. ძველ ქართულ ანბანში იგი რიგით მერვე იყო და რიცხვითი მნიშვნელობაც 8 ჰქონდა. აქედან მოდის მისი სახელწოდებაც — ე-მერვე. ძველ ქართულ ენაში იხმარებოდა „ეჲ“ კომბინაციის ნაცვლად. მაგალითად:
ქრისტეჲ — ქრისტჱ
მთვარეჲ — მთვარჱ

 საუკუნეში ილია ჭავჭავაძემ და მისმა თანამებრძოლებმა ეს ასო ქართული ანბანიდან ამოიღეს.

მოხაზულობა
ჱ-ს მოხაზულობა ასომთავრულში რკალისა და ხაზის კომბინაციაა, რომელიც კვადრატის ნახევარს იკავებს. ჱ ნუსხურში ოთხ ხაზში იწერებოდა. მხედრულში მისი მოხაზულობა ზედა სამ ხაზში არის მოთავსებული. ხელნაწერი ტექსტების მოსართავად აღნიშნული ასო ინიციალების სახით არ გვხვდება, რამდენადაც ჱ სიტყვას არ იწყებს.

კოდების ცხრილი
ჲ

ჲ, , , (იოტა) — ძველი ქართული ანბანის მეთხუთმეტე ასო. მისი სახელია ჲოტა. გამოითქმის, როგორც მოკლე ი. ძველ ქართულ სათვალავში აღნიშნავდა რიცხვ სამოცს (60). ჲოტა ერთადერთი ასო იყო ქართულ ანბანში, რომელიც სიტყვას არ იწყებდა. იგი ძირითადად სიტყვის ბოლოში იდგა და სახელობითი ბრუნვის ნიშანი იყო ხმოვანფუძიანი სიტყვებისთვის:
დედაჲ, მამაჲ.

დღეს იგი გამოიყენება ლაზურსა და სვანურ ენებში. საუკუნეში ილია ჭავჭავაძემ და მისმა თანამებრძოლებმა ეს ასო ანბანიდან ამოიღეს.

მოხაზულობა
ჲ-ს მოხაზულობა ასომთავრულში გახსნილი წრეა, რომელიც კვადრატულ არეს იკავებს. ჲ ნუსხურსა და მხედრულში შუა ორ ხაზს შორის იწერება. ხელნაწერი ტექსტების მოსართავად აღნიშნული ასო ინიციალების სახით არ გვხვდება, რამდენადაც ჲ სიტყვას არ იწყებს.

კოდების ცხრილი
ჳ

ჳ, , , (ჳე) — ძველი ქართული ანბანის ოცდამეორე ასო. ძველ ქართულ სათვალავში აღნიშნავდა რიცხვ ოთხასს (400), იგი შეესაბამება ბერძნულ იფსილონს.

სულხან-საბას ლექსიკონი
„ლექსიკონი ქართულში“ სულხან-საბა ასო „ჳ“-ზე გვაწვდის შემდეგ ინფორმაციას:

მოხაზულობა
ჳ-ს მოხაზულობა ასომთავრულში ხაზისა და წრის კომბინაციაა, რომელიც კვადრატის ნახევარს იკავებს. საუკუნეში წრიული ნაწილი ზემოთკენ იხსნება. ნუსხურში ჳ ოთხ ხაზში იწერება, მხედრულში კი — ქვედა სამ ხაზში. იგი ხელნაწერებში მხატვრული ინიციალების სახით არ გვხვდება, რამდენადაც ჳ იშვიათი ხმარების უცხოურ სიტყვებს იწყებს მხოლოდ.

კოდების ცხრილი
ჴ

ჴ, , ,  (ჴარი) — ძველი ქართული ანბანის ოცდამეთხუთმეტე ასო. გამოითქმის, როგორც ფარინგალური ხ. ძველ ქართულ სათვალავში აღნიშნავდა შვიდიათასს (7000). გამოიყენება სვანურ ენაში.

 საუკუნეში ილია ჭავჭავაძემ და მისმა თანამოაზრეებმა ჴარი ქართული ანბანიდან ამოიღეს.

მოხაზულობა
ჴ-ს მოხაზულობა ასომთავრულში ურთიერთპერპენდიკულარული ხაზების კომბინაციაა, რომელიც კვადრატის ნახევარს იკავებს. იგი ნუსხურსა და მხედრულში ქვედა სამ ხაზში იწერება.

კოდების ცხრილი
ჵ

ჵ, , , (ჰოე) — ძველი ქართული ანბანის ოცდამეთვრამეტე ასო. ძველ ქართულ სათვალავში აღნიშნავდა ათიათასს (10000). ჵ ზოგ შემთხვევაში გამოითქმის როგორც გრძელი ო და შეესაბამება ბერძნულ ომეგას, მაგრამ უფრო ხშირად გამოიყენებოდა შორისდებულების — ჰოი! ოი! ჰაი! აღსანიშნად, მაგალითად:

 საუკუნეში ილია ჭავჭავაძემ და მისმა თანამებრძოლებმა ეს ასო ქართული ანბანიდან ამოიღეს.

მოხაზულობა
ჵ-ს მოხაზულობა ასომთავრულში ხაზისა და წრეების კომბინაციაა, რომელიც კვადრატულ არეს იკავებს.

ჵ საუკუნეების მანძილზე მხოლოდ მხატვრული ინიციალების სახით გვხვდება.

კოდების ცხრილი
ჶ

ჶ, (ჶი) — დამატებითი ასო ქართულ ანბანში. გამოითქმის როგორც ლათინური და კირილური . მეოცე საუკუნეში გამოიყენებოდა უცხოურიდან შემოსულ სიტყვებში, მაგალითად: ჶილოსოჶია, ჶილმი და სხვა, მაგრამ იგი ქართულ ენაში ვერ დამკვიდრდა და დღეს მის ნაცვლად იხმარება ფ ან ვ.

დღეს ქართველური ენებიდან მას იყენებს ლაზური ენა, უცხოურიდან შემოსული სიტყვებისთვის.

ჶ ქვედა სამ ხაზში იწერება.

ისტორია
დიმიტრი ბაქრაძე თავის „მოგზაურობაში“ გვაწვდის ინფორმაციას, რომ აღნიშნული ასო ქართულ ანბანში პირველად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქმა ანტონ -მა შეიტანა.

სულხან-საბა ორბელიანი „ლექსიკონი ქართულში“ ასო „ჶ“-ზე გვაწვდის შემდეგ ინფორმაციას:

კოდების ცხრილი
ანკორიჯი

ანკორიჯი — ქალაქი აშშ-ში. მდებარეობს ალასკის შტატის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. მოსახლეობა 286 184 კაცი (2009).

უდიდესი ქალაქია ალასკის შტატში. შტატის მოსახლეობის 42 %-ზე მეტი ანკორიჯში ცხოვრობს.

დაძმობილებული ქალაქები
დარვინი , ავსტრალია
ინჩონი , სამხრეთი კორეა
მაგადანი, რუსეთი
ტრომსე , ნორვეგია
უიტბი , გაერთიანებული სამეფო
ტიტოსე , იაპონია
აიაჩო

აიაჩო — ქალაქი კუნძულ კორსიკაზე. მდებარეობს კუნძულის დასავლეთ სანაპიროზე, ხმელთაშუა ზღვის ულამაზეს უბეში. რკინიგზის სადგური. მოსახლეობა 58 ათ. მცხოვრები (2000). განვითარებულია სუბტროპიკული მეხილეობა, გემთმშენებლობა, თევზჭერა, მარჯნის მოპოვება. გააქვთ ზეითუნის ზეთი, ღვინო, კორპი. არის ზღვისპირა კურორტი და ტურიზმის ცენტრი. აიაჩოში დაიბადა ნაპოლეონ ბონაპარტი.
მრავალმჭრელიანები

მრავალმჭრელიანები , ძუძუმწოვრების ქვერიგი ჩანთოსნების რიგისა. უმთავრესად ხორცისმჭამელი ცხოველებია. ზედა ყბის თითოეულ მხარეზე ჩვეულებრივ 5-4 საჭრელი კბილი აქვთ, ქვედაზე — 4-3. ზოგიერთ მრავალმჭრელიანებს ჩანთა არ უვითარდება. ასეთი სახეობები მეტი ნაყოფიერებით გამოირჩევიან (ზოგჯერ 10-ზე მეტ ნაშიერს შობენ). გავრცელებული არიან ავსტრალიაში და მოსაზღვრე კუნძულებზე, აგრეთვე ამერიკაში. მრავალმჭრელიანების ქვერიგში გაერთიანებულია 5 ოჯახი: ამერიკული ოპოსუმისებრნი, მტაცებელი ჩანთოსნები, ჩანთოსანი ჭიანჭველიჭამიასებრნი, ჩანთოსანი თხუნელისებრნი და ავსტრალიური ბანდიკუტისებრნი.
ემილი ბლანტი

ემილი ოლივია ლორა ბლანტი ( დ. 23 თებერვალი, 1983) — ოქროს გლობუსის მფლობელი ინგლისელი მსახიობი, განსაკუთრებით ცნობილია თავისი როლებით ფილმებში „ჩემი სიყვარულის ზაფხული“ და „ეშმაკი ატარებს პრადას“. მან მოიპოვა ოქროს გლობუსი, როგორც საუკეთესო მეორეხარისხოვანი როლის შემსრულებელმა ქალმა მსახიობმა, -ის ტელე-ფილმისათვის „გიდეონის ქალიშვილი“ და ამავე დაჯილდოების ცერემონიალზე იყო ნომინირებული ფილმისათვის „ეშმაკი ატარებს პრადას“.

ბიოგრაფია
ემილი ბლანტი არის როჰამპტონიდან (ლონდონი, ინგლისი). ის ერთ-ერთია ოთხი დედმამიშვილიდან, რომლებიც ადვოკატი მამისა და მასწავლებელი დედის ოჯახში დაიბადნენ. მისი ბიძა არის კრისპინ ბლანტი, კონსერვატორი, პარლამენტის წევრი. 16 წლის ასაკში ბლანტმა ჩააბარა ექვსწლიან კოლეჯში — ჰარტვუდ ჰაუსში, რომელიც ცნობილია თავისი ხელოვნებისათვის მზადების პროგრამებით. სწორედ ამ კოლეჯში მოხიბლა მან ერთ-ერთი აგენტი.

ემილი ცხოვრობს ლონდონსა და ვანკუვერში. ის თავის მეგობარ ბიჭთან, კანადელ მომღერალ მაიკლ ბუბლეისთან ერთად ცხოვრობს, რომელსაც ის პირველად მელბურნში, ავსტრალიის სატელევიზიო დაჯილდოებაზე შეხვდა 2005 წელს. როცა ისინი შეხვდნენ მაიკლს ბლანტი სატელევიზიო პროდიუსერი ეგონა. მოგვიანებით ემილიმ ბეკ-ვოკალი ჩაწერა ბილი პოლის სიმღერის „ . “-ის მაიკლისეული ქავერ-ვერსიისათვის, რომელიც შევიდა ალბომში სახელწოდებით „ “.

ფილმოგრაფია
რა (ღვთაება)

რა (რე) — ძველეგვიპტური მზის ღვთაება ქალაქ ჰელიოპოლისიდან. ის ასევე იყო ძველი ეგვიპტის პირველი ფარაონი. მისი სახელი (`) ეგვიპტურ ენაზე ნიშნავს „მზეს“. ძველეგვიპტური წარმოდგენით რა ცაზე ორჩხომელით მოგზაურობს, დილით ჰორიზონტიდან ამოდის და საღამოთი „სულთა სამეფოში“ ესვენება. რას კულტი ოფიციალურად სახელმწიფო კულტად გამოცხადდა დინასტიის დროს (ძვ.წ. - სს). რას თაყვანს სცემდნენ, როგორც ღვთაებათა მამას და მეფეს, ფარაონი მის ძედ იყო გამოცხადებული და ფარაონის სახელს წინ რა ემატებოდა. შუა სამეფოს ხანიდან რა ამონთან გაიგივდა და შეიქმნა ამონ-რა.რას საკულტო ცენტრი იყო ქალაქი ჰელიოპოლისი.
ჰელიოპოლისი

ჰელიოპოლისი ( — მზის ქალაქი; ძვ. ეგვიპტ. იუნუ; ბიბლიაში მოხსენიებულია, როგორც ონ) — ანტიკური ქალაქი ძველ ეგვიპტეში ძველი სამეფოს პერიოდიდან, დღევანდელი კაიროს ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ცამეტი ეგვიპტური ნომის ცენტრი. ჰელიოპოლისი დღეს წარმოადგენს ნანგრევებს და არქეოლოგიური გათხრების მნიშვნელოვანი ობიექტია.
თეოდორ ბეგუელი

თეოდორ „ტი-ბეგ“ ბეგუელი — ციხიდან გაქცევის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი პერსონაჟი. მას განასახიერებს ამერიკელი მსახიობი რობერტ ნეპერი.

„ტი-ბეგი“ ფოქს რივერის გამოსასწორებელი ციხის ერთ-ერთი პატიმარია, რომელსაც მიესაჯა სამუდამო პატიმრობა არასრულწლოვანი ბავშვების გაუპატიურებისათვის და შემდეგ მათი მკვლელობისთვის. პერსონაჟი თავისი მოქმედებებით გამორჩეულია რასიზმით და დაუნდობლობით. იგი გაქცეულთაგან ერთ-ერთია.
სიმღერა

სიმღერა — მუსიკალური კომპოზიცია, რომელიც შეიცავს ტექსტს.

სიმღერის შექმნის ბევრი გზა არსებობს. ზოგი ადამიანი სხვებთან ერთად ქმნის ჯგუფს, თხზავს და წერს სიმღერას რათა ფული იშოვოს. აგრეთვე არსებობს ხალხური სიმღერა. ხალხური სიმღერები თაობიდან თაობას ზეპირად გადაეცემიან, ამიტომ ისინი ხშირად იცვლებიან, ვრცელდება მათი რამდენიმე ვარიანტი და ავტორის ვინაობა უცნობი რჩება.სიმღერის კიდევ ერთი გავრცელებული ფორმაა პაროდია. პაროდიის ავტორები ხშირად ცვლიან ტექსტს, მაგრამ მელოდიას უცვლელს ტოვებენ. ამდაგვარი ტიპის სიმღერები იქმნება ხალხის გასამხიარულებლად.

სიმღერას ხშირად ეძახიან ისეთ მუსიკალურ კომპოზიციასაც რომელიც ტექსტს არ შეიცავს და მხოლოდ ინსტრუმენტების ხმითაა გაჯერებული.

სიმღერის სახეობები
ჰიმნი
ქანთრი
კარაოკე
ხალხური
საესტრადო
როკი
რომანსი
რეპი
პაროდია
მრავალნაყოფიანები

მრავალნაყოფიანები — ორლებნიანთა კლასის ფურცლებგანცალკევებულ მცენარეთა რიგი. აერთიანებს 20-ზე მეტ ოჯახს. მ. შ. ძირითადია: მაგნოლიისებრნი, ანონისებრნი, ჯავზისებრნი, დაფნისებრნი, კოწახურისებრნი, ბაიისებრნი და სხვა. ამ რიგის ხეებს, ბუჩქებს, ბალახებს (იშვიათად ლიანებს ან წყლის მცენარეებს) აქვთ ორსქესიანი, სიმეტრიული, სპირალური (აციკლური), იშვიათად ნახევარწრიული (ჰემიციკლური) ან წრიული (ციკლური) ყვავილები, მრავალი მტვრიანა და ბუტკო, თავისუდალი, ჩვეულებრივ მრავალი ნაყოფფოთოლი.

მრავალნაყოფიანების უძველეს წარმომადგენლებს მარტივი ანატომიური აგებულება აქვთ. სისტემატიკოსთა ნაწილი მრავალნაყოფიანებს განიხილავს ფარულთესლოვანთა პრიმიტიულ ჯგუფად, რომელიც ახლოს დგას ფარულთესლოვანთა წინაპრებთან.
მრავალჟამიერი

მრავალჟამიერი — ქართული ხალხური სამხმიანი სუფრული სიმღერა და სასულიერო საგალობელი. სუფრული მრავალჟამიერი ორგვარია — სოფლური და ქალაქური. არის აგრეთვე გრძელი და მოკლე მრავალჟამიერი.

გრძელ მრავალჟამიერს ვხვდებით ქართლურ და კახურ სასიმღერო შემოქმედებაში. იგი ფორმის, ფაქტურის, სტრუქტურის დახვეწილობით, მხატვრული გამომსახველობის საშუალებათა სიმდიდრით ქართული მუსიკალური ფოლკლორის მშვენებაა. ამ სიმღერის ლაღად გაშლილ ჰანგს ამთავრებს 2 ზემოთა ხმა, რომლებიც გაბმული ბანის ფონზე ერთიმეორეს ხან ენაცვლებიან, ხან პარალელურად მოჰყვებიან და ქმნიან კონტრაპუნქტულ შეხამებებს. საყურადღებოა მეტრის ცვალებადობა, კილოური გადასვლები, სამოდულაციო ხერხები, რომელთა საშუალებით მრავალჟამიერი ყოველ გამეორებისას თითო საფეხურით მაღლდება, ემოციური ზემოქმედება მატულობს და სიმღერა საზეიმო ხასიათს იღებს. მრავალჟამიერის პოეტური ტექსტი ნებისმიერია, ხშირად მიმართავენ აფორიზმებს.

მოკლე მრავალჟამიერი კუპლეტური ფორმისაა. მას არ გააჩნია პოეტური ტექსტი, შემოფარგლულია მიმართვით იმისდამი, ვისი სადღეგრძელოც შეისვა — „მრავალჟანიერ ღმერთმან ინებოს თქვენი სიცოცხლე“, რომელსაც მისდევს სამადლობელი — „მადლობელი ვარ სადღერგრძელოსთვის“. აღმოსავლეთ საქართველოში მას ხმათა ჰომოფონიურობა ახასიათებს, დასავლეთ საქართველოში — პოლიფონიური შეხამება.

ქალაქური მრავალჟამიერი წარმოიშვა საუკუნეში ევროპული მუსიკისა და რუსული საეკლესიო გალობის ზეგავლენით. ამას ადასტურებს მრავალჟამიერის პოპულარული სახელწოდებები „ცეტური“, რომელიც მომდინარეობს გერმანული სამუსიკო ტერმინისაგან „ცე დურ“ (დო მაჟორი) და „ცერკოვნი“, რომელიც ცხადია, მომდინარეობს რუსული „“-დან. სხვა ქალაქური მრავალჟამიერებიც მსგავს მუსიკალურ მასალაზეა აგებული.

სასულიერო მრავალჟამიერი საზეიმო ხასიათის საგალობელია, სრულდება ეკლესიაში, რომელიმე პიროვნების ან მოვლენისადმი მიძღვნილი პარაკლისის დროს. ტექსტი შედგება მხოლოდ ერთი სიტყვისაგან — „მრავალჟამიერ“.