iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გორაფის ტბა

გირაფის ტბა, ყვარაშის ტბა — ტბა საქართველოში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აფხაზეთის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2175 მ-ზე. გორაფის ტბის ქვაბული წარმოადგენს მყინვარულ ცირკს. წყლის სარკის ფართობია 0,08 კმ², აუზის ფართობი 2,8 კმ², საშუალო სიღრმე 7,7 მ, მაქსიმალური სიღრმე 15,6 მ. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლებით. გამდინარეა. გორაფის ტბიდან გაედინება მდინარე ჩხალთის მარჯვენა შენაკადი ყვარაში. ტბის წყალი მტკნარი, სუფთა და გამჭვირვალეა. ფერი მოლურჯო. ზაფხულში ზედაპირზე წყლის ტემპერატურა 15–16 °-ია. ფსკერთან ტემპერატურა დაახლოებით 4 ° უდრის. ნოემბრიდან მაისამდე ტბა ყინულის სქელი ფენითაა დაფარული. ტბაში გავრცელებულია კალმახი. ყვარაშის ტბა შეტანილია „საქართველოს წითელ წიგნში“.
ფარსადან გორგიჯანიძე

ფარსადან გორგიჯანიძე (გიორგიჯანიძე; დ. 1626 — გ. 1696 ახლო ხანა) — ქართველი ისტორიკოსი.

ბიოგრაფია
აღიზარდა ქართლის მეფე როსტომის კარზე. ახალგაზრდობაში რამდენიმეჯერ გაგზავნეს ირანში (ყაზვინი, გილანი) სხვადასხვა დავალებით. 1656 წელს როსტომმა, რომელიც შაჰის მიერ ისპაანის ტარუღად (მოურავად) იყო დანიშნული, გორგიჯანიძე თავის ნაცვლად გაგზავნა ირანის დედაქალაქში. შაჰმა მხოლოდ გამაჰმადიანების შემდეგ დართო ნება გორგიჯანიძეს, შესდგომოდა ისპაანის მოურავის მოვალეობის შესრულებას. მალე ეშიკაღასბაშის (საპოლიციო უწყების უფროსი) თანამდებობაზე გაამწესეს. 40 წლის განმავლობაში იმყოფებოდა იგი აბას -ისა და სულეიმანის კარის სამსახურში და არაერთი განსაცდელი გადაიტანა.

ცნობილია გორგიჯანიძის თხზულება „საქართველოს ისტორია“, რომელიც მას 1696 წელს დაუმთავრებია. მასში აღწერილია საქართველოს ისტორია გაქრისტიანების დროიდან საუკუნის მიწურულამდე. განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს - საუკუნეების ისტორიის მომცველ ნაწილს, როგორც პირველხარისხოვან წყაროს. ნაშრომი უფრო ადრინდელი პერიოდის ამბების გადმოცემაშიც ბევრგან აზუსტებს და ავსებს ქართულ წყაროებს („ისტორიანი და აზმანი...“, „ჟამთააღმწერელი“) და, ამდენად, მნიშვნელობა ენიჭება „ქართლის ცხოვრების“ მეცნიერული ტექსტის დადგენისთვისაც. გარდა ქართულისა, გორგიჯანიძე სარგებლობდა სპარსული და სომხური წყაროებით. განსაკუთრებით უხვად იყენებდა სპარსელი ისტორიკოსის ისქანდერ მუნშის ნაშრომს.

გორგიჯანიძეს კარგად აქვს დანახული მისი დროის ირანის, საქართველოსა და მეზობელი ქვეყნების ფეოდალური საზოგადოების მანკიერი მხარეები, ცდილობს ისტორიული მოვლენათა მიზეზების ახსნას და ხშირად სწორ დასკვნებს იძლევა. გორგიჯანიძის თხზულება მნიშვნელოვან ცნობებს შეიცავს ირანის, ოსმალეთის, აზერბაიჯანისა და სომხეთის ისტორიისათვის. გორგიჯანიძე სუსტად ფლობდა ლიტერატურულ ქართულ ენას, წერდა ხალხური კილოთი. მისი ენა სპარსულის ძლიერ გავლენას განიცდის. გორგიჯანიძეს ეკუთვნის აგრეთვე „ჯამი-აბასის“ (მუსლიმანთა სამართლის წიგნი) ქართული თარგმანი და სხვა. ჩვენამდე მოუღწევია გორგიჯანიძის ქართულ-არაბულ-სპარსულ ლექსიკონს, იგი ერთ-ერთი უძველესი ქართულ-უცხოენოვანი ლექსიკონია.
ართურ უელსლი

ართურ უელსლი (; 1798 წლამდე — „უესლი“; დ. 1 მაისი, 1769, დუბლინი, ირლანდია — გ. 14 სექტემბერი, 1852, უალმერის ციხესიმაგრე, დუვრი, კენტის საგრაფო) — გაერთიანებული სამეფოს ერთ-ერთი უდიდესი მთავარსარდალი, ბრიტანეთის საგარეო საქმეთა და პრემიერ-მინისტრი. დაამარცხა ნაპოლეონ ბონაპარტი ვატერლოოს ბრძოლაში, ვიკონტი (1809), ერლი (თებერვალი 1812), მარკიზი (ოქტომბერი 1812) და 1814 წლიდან უელინგტონის ჰერცოგი.

ადრეული ცხოვრება
უელსლი დაიბადა 1769 წლის 1 მაისს დუბლინში, ირლანდია, როგორც ართურ უესლი ანგლო–ირლანდიურ ოჯახში. ის იყო მორნინგტონის გრაფი, გარეტ უესლისა და ვიკონტი დანგანონის უფროსი ქალიშვილის ენ ჰილის მესამე ვაჟი. მამამისი იყო მუსიკოსი და პოლიტიკოსი, ირლანდიური ლორდთა პალატის წევრი. ოჯახი დანგანის სასახლეში ცხოვრობდა და ართურიც განათლებას სასახლესთან ახლოს, ტრიმის პატარა სკოლაში იღებდა, ოჯახის ლონდონში გადასვლის შემდეგ კი ბრაუნის სემინარიაში, ჩელსი. მისმა უფროსმა ძმამ, რიჩარდმა ოჯახის მიწები დააგირავა და 1781 წლის შემოდგომაზე ართური და მისი უმცროსი ძმა ჯერარდი ეტონის კოლეჯში გაგზავნა, სადაც მათ სამი წელი გაატარეს. მან მცირე ხანი ჯერ ბრაიტონში, შემდეგ კი ბრიუსელში დაჰყო, რის შემდეგაც ის საფრანგეთში, ანჟერის სამხედრო აკადემიაში გაგზავნეს. სწორედ ანჟერიდან დაბრუნების შემდეგ იყო, როდესაც მანამდე მოუხეშავ და უპერსპექტივო ართურს მნიშვნელოვანი გაუმჯობესება შეატყვეს.

ადრეული სამხედრო კარიერა
ართურის უფროსმა ძმამ, რიჩარდმა, რომელიც უკვე უილიამ პიტის ადმინისტრაციის უმცროსი წევრი იყო, თავისი გავლენა გამოიყენა და 1787 წლის 7 მარტს ართურმა მიიღო ენსინის ჩინი 73-ე ქვეითთა პოლკში. მალევე ოჯახის გავლენით ის დუბლინის ლორდ-ლეიტენანტის, ბუკინგემის მარკიზის ადიუტანტი გახდა. ის ლეიტენანტად დააწინაურეს 76-ე ქვეითთა პოლკში, თუმცა რამდენადაც ეს პოლკი ინდოეთში ბრუნდებოდა, უესლი 41-ე ქვეითთა პოლკში გადაიყვანეს. ამ პერიოდში ის არც თუ ისე გატაცებული იყო თავისი სამხედრო ვალდებულებებით და უმეტეს დროს ვიოლინოზე დაკვრას და აზარტულ თამაშებს უთმობდა. ის პოლიტიკაშიც ჩაერთო. 19 წლის ასაკში ის ირლანდიურ თემთა პალატაში აირჩიეს.

პარალელურად საფრანგეთში რევოლუცია დაიწყო და ართურის მისწრაფებებიც ისევ სამხედრო საქმეს დაუბრუნდა. ის გადაიყვანეს მე-12 მსუბუქ დრაგუნთა პოლკში. 1791 წლის 30 ივნისს კი გახდა კაპიტანი 58-ე ქვეითთა პოლკში, მაგრამ იმ წელსვე კვლავ კავალერიას დაუბრუნდა, ამჯერად მე-18 მსუბუქ დრაგუნებში. ორი წლის შემდეგ 30 აპრილს, ძმისგან მიღებული ფულით, 33-ე ქვეითთა პოლკში იყიდა მაიორის ჩინი, სექტემბერში კი ლეიტენანტ–კოლონელის.
გორვაში

გორვაში — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის (ყაბარდო-ბალყარეთი) საზღვარზე, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე, ზემო სვანეთში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3665 მ. გორვაში მდინარე მესტიაჭალის (მდინარე მულხრის მარჯვენა შენაკადი) ხეობას მყინვარ ლეხზირზე გავლით აკავშირებს მდინარე ადილსუს (ბაქსანის მარჯვენა შენაკადი) ხეობასთან. აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებით. დამახასიათებელია ნივალური ლანდშაფტი.
გორვაში (სვანეთის ქედი)

გორვაში — უღელტეხილი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიისა და რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ლენტეხის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს სვანეთის ქედის აღმოსავლეთ ნაწილში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2899 მ. აგებულია იურული ასაკის თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. დამახასიათებელია ალპური ლანდშაფტი. საცალფეხო გზით აკავშირებს მდინარე ენგურისა (მესტიის მუნიციპალიტეტი) და ცხენისწყლის (ლენტეხის მუნიციპალიტეტი) ხეობებს.
გორი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი გორი შეიძლება აღნიშნავდეს:

გორი — ქალაქი საქართველოში;
გორი — სოფელი ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში;
გორი — სოფელი შუახევის მუნიციპალიტეტში;
გორი — მწვერვალი საქართველოში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში;
გორი — მდინარე ინდოეთში;
გორი — ტბა ირანში;
გორი — სოფელი ჩადში;
გორი — ქალაქი ირლანდიაში, უექსფორდის საგრაფოში.
გორი — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში.
ნამდვილი ზაფრანა

ნამდვილი ზაფრანა — ბალახოვანი მრავალწლოვანი მცენარე ზამბახისებრთა ოჯახისა. ველურად არ გვხვდება და ადამიანის ჩარევის გარეშე ვერ მრავლდება. მხოლოდ კულტურაშია ცნობილი და იყენებენ სუნელ-სანელებლად; მისი წითელი დინგები შეიცავს ძვირფას საღებავს — კროცინს. გავრცელებული თეორიის თანახმად, გამოყვანილია კრეტაზე მინოსის ცივილიზაციის წარმომადგენლების მიერ.
გორილა

გორილა – მაიმუნი პრიმატების რიგისა. მისი სიმაღლე 175 სმ აღწევს, ხელების შლილი 260 სმ, წონა - 135-180 კგ (ტყვეობაში 300 კგ-მდე). დედალი გაცილებით ნაკლები ზომისაა (იწონის 75-100 კგ, ტყვეობაში 126 კგ-მდე). გორილას ბალანი შავი აქვს, თხემზე წაბლისფერი, ზურგზე სიბერეში უჭაღარავდება. ტვინის ქალას მოცულობა 500-600 (ზოგისა 752) სმ3. ტვინი აგებულებით ადამიანის ტვინს უახლოვდება. ზედა კიდურები ქვედაზე გრძელია. ადამიანთან მსგავსებას ნაწილობრივ განაპირობებს ხმელეთზე ცხოვრების ნირი. გორილა გავრცელებულია ეკვატორულ აფრიკაში. ცხოვრობს ტროპიკულ ტყეებში ხროვებად, რომლებსაც მეთაურობენ ძლიერი მამლები. დადის ოთხ ფეხზე. იკვებება მცენარეთა ნაყოფით, კენკრით და სხვა. მაკეობა 250-290 დღე გრძელდება. ახლად დაბადებული გორილა 2 კგ-მდე იწონის. ცოცხლობს 25-30 წელი. ტყვეობას კარგად იტანს, მრავლდება. სპორტული ნადირობის შედეგად გორილა მრავალ ადგილას მოისპო, ამიტომ ყველგან იცავენ.
გორის ბრძოლა

გორის ბრძოლა 1598-1599 წლებში — ქართველთა ლაშქრის ბრძოლა ოსმალეთისაგან გორის გასათავისუფლებლად. ირან-ოსმალეთის 1590 წლის ზავის შედეგად ამიერკავკასიაში ოსმალები გაბატონდნენ. დასავლეთ ქვეყნები შეეცადნენ გაძლიერებული ოსმალეთის წინააღმდეგ კოალიციის შექმნას, რომლის გეგმაში დიდი ადგილი ჰქონდა დათმობილი რუსეთს, ირანსა და საქართველოს. დამოუკიდებლობისათვის მებრძოლი ქართველი პოლიტიკოსები თავის გეგმებს საერთაშორისო სიტუაციას უკავშირებდნენ. დასავლეთ ევროპაში ანტიოსმალური კოალიციის შექმნა ვერ მოხერხდა, მაგრამ შეიქმნა კავშირი ირანსა, ქართლსა და კახეთს შორის. ამ კავშირის საფუძველზე ქართლის მეფე სიმონ -მა განაახლა ომი ოსმალთა წინააღმდეგ. 1598 წელს ქართველთა ლაშქარმა გარემოიცვა გორის ციხე. ალყა ცხრა თვეს გაგრძელდა. 1599 წელს დიდმარხვის დასაწყისში ქართველებმა ციხეს ალყა მოხსნეს. ოსმალებმა ყურადღება მოადუნეს. მტრის ეს შეცდომა კარგად გამოიყენა სიმონ -მა. მისი ბრძანებით გორის ყოფილმა მოურავმა სულხან თურმანიძემ და ფარსადან ციციშვილმა თავიანთ მამულებში საიდუმლოდ დაამზადეს ციხის კედლებზე ასასვლელი კიბეები. ქართველთა ლაშქარი ღამით ჩუმად მიადგა ციხეს და გალავანზე გადავიდა. ოსმალებმა გვიან შენიშნეს ქართველთა შეჭრა ციხეში. გააფთრებული ბრძოლის შემდეგ, გათენებისას, მტერმა იარაღი დაყარა. გორის განთავისუფლებას დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა ქართლის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლაში.
გორის განძი

გორის განძი — საუკუნის ქართული მონეტების განძი. აღმოაჩინა მოქალაქე მ. ბიძნაშვილმა ქალაქ გორში 1935 წელს შემთხვევით, მიწის სამუშაოების დროს. განძი ჩაფლულია საუკუნის ბოლო მეოთხედში. გორის განძი შეიცავს 10 000 ცალ (6 კგ.) ბილონურ მონეტას, საუკუნის თურქული აყჩებისა შირვანული თანგების მინაბაძებსა და გაურკვეველი ანეპიგრაფიკულ მონეტებსაც. ერთ-ერთ მონეტაზე გაირკვა თარიღი (ჰიჯრის 886 ანუ 1481 წელი).

გორის განძის წყალობით მეცნიერებისათვის ცნობილი გახდა ქართული ნუმიზმატიკური ძეგლების მანამდე უცნობი ნიმუშები — ქართველ მეფეთა და ცალკეულ ფეოდალთა, კერძდ ალექსანდრე -ის, ვახტანგ -ის, გიორგი -ის, ბაგრატ -ის, ყვარყვარესა (1451-1498 წწ.) და კონსტანტინე -ის მიერ მოჭრილი მონეტები.

მონეტების ნაწილი დაკარგულია. ნაწილი დაცულია საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში, გორის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მუზეუმში და სანქტ-პეტერბურგის ერმიტაჟის ნუმიზმატიკურ ფონდში.
გორის დრამატული თეატრი

გორის გიორგი ერისთავის სახელობის სახელმწიფო პროფესიული დრამატული თეატრი — ქართული დრამატული თეატრი ქალაქ გორში. დაარსდა 1845 წელს.

ისტორია
გორში პირველი სცენისმოყვარეთა წარმოდგენა  საუკუნის 40-იან წლებში გაიმართა. შეიძლება ითქვას, რომ ეს იყო პირველი ცდები თეატრის ჩამოყალიბებისა. 1845 წლის 1 და 8 მაისს, 11 ივლისს და 7 აგვისტოს დაუდგამთ დიმიტრი მეღვინეთუხუცესიშვილის კომედია „გამოუცდელობა, ანუ დროებით განშორება სიყვარულისა“.

1874 წელს გორში იქმნება „სცენისმოყვარეთა წრე“. მათი პირველი წარმოდგენა („ძუნწი“) საზოგადო საკრებულოს პატარა დარბაზში გაიმართა. 1875 წელს დაიდგა გიორგი ერისთავის კომედია „უჩინმაჩინის ქუდი“ და ივანე ერისთავის მიერ გადმოკეთებული მოლიერის კომედია „ძალად ექიმი“.

1876 წელს „სცენისმოყავრულთა წრე“ იშლება და იქმნება „სცენის მოყვარულთა საზოგადოება“. გორის სასცენო ხელოვნებაში მრავალი ქალი მონაწილეობდა, მაშინ როდესაც სხვაგან და თბილისშიც ასეთ საქმიანობას ერიდებოდნენ.

1890-იან წლებში, გორში ყოველწლიურად 3-4 სპექტაკლი იმართებოდა. ამ პერიოდში გორელმა მაყურებელმა იხილა: ავქსენტი ცაგარელის „ბაიყუში“, რაფიელ ერისთავის „ჯერ დაიხოცნენ, მერე იქორწინეს“, გ. ერისთავის „ძუნწი“, „ხორველობა“, ვ. გუნიას „რაც არ მერგება, არ შემერგება“, ზურაბ ანტონოვის „ქოროღლი“, და ნატალია აზიანის „ინჯილერი ან დოხტური“.

1934 წლიდან გორის აღმასკომი შეუდგა სათეატრო შენობის აგებას, რადგან არსებული შენობა ქალაქის მოთხოვნილებებს აღარ აკმაყოფილებდა. მაყურებელი თეატრის შენობას ითხოვდა. 1939 წლის დასასრულს გორში უკვე მთავრდებოდა ახალი 500 ადგილიანი შენობა. შენობის პროექტი ეკუთვნოდა შალვა თავაძეს. თეატრის ახალი შენობა გაიხსნა 1939 წლის 21 დეკემბერს. ხოლო პირველი წარმოდგენა ახალ სცენაზე წარმოდგენილი იყო 1940 წლის 30 იანვარს — იოსებ გედევანიშვილის დრამა „გადასასვლელზე“. რეჟისორი პ. ფრანგიშვილი, მხატვარი — ა. ჟორდანია.

1947 წელს თეატრს გიორგი ერისთავის სახელი მიენიჭა.

თეატრის რეპერტუარშია ქართველ და საზღვარგარეთელ დრამატურგთა პიესები. თეატრის წარმატებაში წვლილი მიუძღვის მსახიობებს: თ. აბაშიძეს, შალვა ხერხეულიძის, ეთერი მოციქულაშვილს, ნ. მაჭავარიანს, ს. კალანდარიშვილს და სხვებს, რეჟისორებს: ა. ალაზნისპირელს (თეატრის პირველი რეჟისორს),გ.აბრამიშვლს, პ. ფრანგიშვილს, ვასო ყუშიტაშვილს, ო. ალექსიშვილს. ლილი იოსელიანს, ი. კაკულიას, გ. ლაღიძეს, გ ლორთქიფანიძეს, ვ. მაღლაკელიძეს, ს. ვაჩნაძეს და სხვებს.

დიდი სცენა 400 ადგილია, მცირე სცენა — 123 ადგილიანი, ხოლო ექსპერიმენტული სცენა — 80 ადგილიანია.

თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელები და მთავარი რეჟისორები
1930 წელს ხელმძღვანელი იყო რეჟისორი მიხეილ ხელხეულიძე.
1933-1934 წლებში — ხელმძღვანელი, რეჟისორი ალექსანდრე ალაზნისპირელი
1936-1937 წლებში —სამხატვრო ხელმძღვანელი გერონტი ხელაია
1937-1938 წლებში — რეჟისორი გ. გულიაშვილი
1948-1949 წლებში — მთავარი რეჟისორი ვასო ყუშიტაშვილი
1952-1968 და 1970-1975 წლებში — გიორგი აბრამიშვილი
1956-1957 წლებში — მთავარი რეჟისორი თეიმურაზ ლორთქიფანიძე
1984-1987 წლებში — იური კაკულია
1987-1992 წლებში — ილო მაცხონაშვილი
1992-1997 წლებში — ალექსი ჯაყელი
1999-2001 წლებში — გულსუნდა სიხარულიძე
2002-2003 წლებში — ზაზა წაქაძე
2004-2006 წლებში — რამაზ იოსელიანი
2013-2017 წლებში — სამხატვრო ხელმძღვანელი — სოსო ნემსაძე
გორის საოსტატო სემინარია

გორის საოსტატო სემინარია, ამიერკავკასიის სამასწავლებლო სემინარია — სასწავლო დაწესებულება ქალაქ გორში. გაიხსნა 1876 წლის სექტემბერს, ამზადებდა დაწყებითი სკოლის მასწავლებლებს. ჰქონდა 3 კურსი, სწავლება მიმდინარეობდა რუსულ ენაზე. ცალკე საგნებად ისწავლებოდა ქართული, სომხური და აზერბაიჯანული ენები. სემინარიასთან არსებობდა ქართული, რუსული, სომხური და აზერბაიჯანული დაწყებითი სკოლები, სადაც სემინარისტები პედაგოგიურ პრაქტიკას გადიოდნენ და ორი საცხოვრებელი პანსიონი — ქრისტიანი და მუსლიმანი მოსწავლეებისათვის. გორის საოსტატო სემინარიაში სხვადასხვა დროს სწავლობდნენ ვაჟა-ფშაველა, ნიკო და თედო რაზიკაშვილები, ლადო აღნიაშვილი, ნიკო ჯანაშია, ნარიმან ნარიმანოვი, უზეირ ჰაჯიბეკოვი, მუსლიმ მაგომაევი და სხვები. სემინარია დაიხურა 1918 წელს.
გორის სასულიერო სასწავლებელი

გორის სასულიერო სასწავლებელი — ერთ-ერთი პირველი სასულიერო სასწავლებელი საქართველოში; დაარსდა 1818 წელს. აქ ისწავლებოდა რუსული და ძველი სლავური გრამატიკა, არითმეტიკა, საეკლესიო გალობა, კატეხიზისი, ბერძნული და ლათინური ენები (პირველდაწყებითი კუსი), საღვთო სჯული და სხვა. დიდი ყურადღება ექცეოდა თარგმნას (ქართულიდან რუსულად და რუსულიდან ქართულად).

სხვადასხვა დროს აქ სწავლობდნენ იაკობ გოგებაშვილი, იოსებ სტალინი, ლადო კეცხოველი, სოფრომ მგალობლიშვილი (შემდგომ აქვე ასწავლიდა ქართულ ენასა და ლიტერატურას), ნიკო ლომოური და სხვები. გორის სასულიერო სასწავლებელი დაიხურა 1917 წელს, როდესაც დროებითმა მთავრობამ მიიღო დადგენილება ყველა სასწავლებლის განათლების სამინისტროს უწყებაში გადასვლის შესახებ. გორის სასულიერო სასწავლებლის ბიბლიოთეკის ფონდი დაცულია ი. გოგებაშვილის სახელობის სახალხო განათლების ბიბლიოთეკაში.
გორის ციხე

გორის ციხე — ისტორიული ციხესიმაგრე ქართლში, ქალაქ გორის ცენტრში, მაღალ კლდოვან ბორცვზე. 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ჩრდილოეთ ფერდობზე შემორჩენილი ნანგრევები და არქეოლოგიური მონაცემები მოწმობს, რომ აქ ძვ. წ. ათასწლეულის უკანასკნელ საუკუნეებში ძლიერი სიმაგრე, მის გარშემო კი მოსახლეობა ყოფილა. „გორის ციხედ“ წყაროებში პირველად საუკუნეში იხსენიება. გორის ციხე მნიშვნელოვან სტრატეგიულ სიმაგრეს წარმოადგენდა; მისი დაუფლება ნიშნავდა პოლიტიკურ ბატონობას მთელ შიდა ქართლზე.

საუკუნეების მანძილზე გორის ციხე არაერთხელ განახლებულა და გადაკეთებულა. ძირითადი ნაწილი აღდგენილია საუკუნის 30-იან წლებში როსტომ მეფის მიერ. დღევანდელი სახე ციხემ 1774 წელს მიიღო, როდესაც იგი საფუძვლიანად შეაკეთა მეფე ერეკლე -მ. ქართლ-კახეთის რუსეთთან შეერთების (1801) პირველ წლებში გორის ციხე კიდევ ასრულებდა თავის სტრატეგიულ ფუნქციას — აქ რუსეთის არმიის გრენადერთა ბატალიონი იდგა. შემდგომში მან დაკარგა ადრინდელი მნიშვნელობა.

ციხესიმაგრე ნაგებია რიყის ქვით; ადრინდელ ფენებში თლილი ქვაა ნახმარი. გეგმით ოვალურ ციტადელს დასავლეთიდან შედარებით უკეთ შემონახული ნაწილი — „ცხრაკარა“ ეკვრის; სამხრეთით და აღმოსავლეთით დამხმარე გალავნებია. ციხესიმაგრის თავდაპირველი შესასვლელი არ ჩანს; სამხრეთი კედლის შუაში მოთავსებულია გვიანდელი ხანისკამაროვანი ჭიშკარი. სამხრეთ-აღმოსავლეთ მონაკვეთში პატარა ეკლესიის ნანგრევებია. ციხეს ჰქონდა გვირაბი წყლის ამოსაზიდად და წყალსაცავი. გორის ციხე მნიშვნელოვნად დააზიანა 1920 წლის მიწისძვრამ. 1950-იან წლებში ის ნაწილობრივ აღადგინეს, შემდგომ კი პერიოდულად ტარდებოდა სარემონტო სამუშაოები. გორის ციხის აღმოსავლეთ მონაკვეთში დგას – საუკუნეების დარბაზული ეკლესია.
გორიჯვარი

გორიჯვარი — ადგილობრივი მნიშვნელობის ბალნეოლოგიური კურორტი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიდ გორიჯვარში, მდინარე მტკვრის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 600 მ.

ჰავა რბილია, იცის მცირეთოვლიანი ზამთარი და თბილი, ზომიერად ნოტიო ზაფხული. იანვრის საშუალო ტემპერატურა არის −1,2 °, აგვისტოს — 22,3 °. ნალექები დაახლოებით 600 მმ. წელიწადში. სამკურნალო ფაქტორი: მცირე მინერალიზაციის ჰიდროსულფიდური, ქლორიდულ-ჰიდროკარბონატული, ნატრიუმიანი მინერალური წყალი (დებიტი 20 ათ. ლ/დღ-ღ). იყენებენ აბაზანებისათვის. სამედიცინო ჩვენება: საყრდენ-სამოძრაო აპარატის, პერიფიული ნერვული სისტემისა და გინეკოლოგიური დაავადებანი. კურორტზე არის ამბულატორიული სააბაზანო მკურნალობა. სეზონი — ივნისიდან სექტემბრამდე.
გორიჯვრობა

გორიჯვრობა — წმინდა გიორგის სახელობის დღეობა. იმართებოდა გორიჯვრის წმინდა გიორგის ეკლესიასთან (გორის მახლობლად) გაზაფხულსა და შემოდგომაზე. მლოცველები მოდიოდნენ გორიდან, ატენის, დიდი და პატარა ლიახვის ხეობებიდან, კახეთიდან და სხვა. მოჰყავდათ საკლავი, მოჰქონდათ საზედაშე ღვინო, ასრულებდნენ საწესო რიტუალს. გორიჯვარს ავადმყოფთა განკურნების სასწაულმოქმედ ძალას მიაწერდნენ. ვისაც გორიჯვრის წვერზე, ეკლესიასთან არ შეეძლო ასვლა, ის გორის ძირში მდგომ გორიჯვრის ნიშთან ლოცულობდა. დღეობაზე ბაზრობაც იმართებოდა. 1920 წელს გორიჯვრის ეკლესია მიწისძვრამ დაანგრია, მაგრამ მორწმუნე მოსახლეობა გორიჯვრობას კიდევ დიდხანს დღესასწაულობდა.
მაქსიმ გორკი

მაქსიმ გორკი (, ნამდვილი სახელი და გვარი — ალექსი მაქსიმეს ძე პეშკოვი ; დ. 28 მარტი [ ძვ. სტ. 16 მარტი], 1868, ნიჟნი-ნოვგოროდი — გ. 18 ივნისი, 1936, გორკი, მოსკოვის ახლოს) — რუსი მწერალი, პუბლიცისტი და კრიტიკოსი; ე. წ. სოციალისტური რეალიზმისა და საბჭოთა ლიტერატურის ფუძემდებელი.

ბიოგრაფია
მამა ადრე დაკარგა. დედის გათხოვების შემდეგ ბედის ანაბარა დარჩა. თვითნაკითხობით ღრმა და ფართო განათლება მიიღო. 1891 წელს გორკი სამხრეთისაკენ გამოემგზავრა. იმავე წლის 1 ნოემბერს თბილისს ჩამოაღწია. აქვე მოეწყო მუშად ამიერკავკასიის რკინიგზის სახელოსნოში. თითქმის მთელი წელი იცხოვრა საქართველოში. თბილისში გორკი პირველად დაუკავშირდა რევოლუციონერებს, რამაც გადამწყვეტი როლი ითამაშა მისი მსოფლმხედველობის ჩამოყალიბებაში. თბილისში, კრასნოგორსკის ქუჩაზე (ახლანდელი მაქსიმ გორკის ქუჩა, ძველი თბილისის რაიონი), მისი ინიციატივით ჩამოყალიბდა „კომუნა“; აქ გამართულ საღამოებს მრავალრიცხოვანი აუდიტორია ჰყავდა. გორკი მოხსენებებით გამოდიოდა თბილისის სხვადასხვა უბანში, დაუახლოვდა ჩუღურეთის რევოლუციურ ორგანიზაციას, სადაც მას ამარაგებდნენ აკრძალული ლიტრით.

თბილისში დაიწერა და 1892 წლის 12 სექტემბერს გაზეთ „კავკაზში“ გამოქვეყნდა გორკის პირველი მოთხრობა „მაკარ ჩუდრა“. თბილისშივე დაწერა პოემა „ქალიშვილი და სიკვდილი“, ასევე რამდენიმე მოთხრობა, რომლებიც მოგვიანებით დაიბეჭდა. 1898 წელს გორკი მეორედ ჩამოვიდა თბილისში, 1900 წლის ზაფხულში კი ა. ჩეხოვთან, მხატვარ ვ. ვასნეცოვსა და ექიმ ა. ალექსინთან ერთად მესამედ ესტუმრა საქართველოს და ორ კვირაზე მეტხანს დარჩა. 1903 წლის ზაფხულში გორკი, თითქმის ერთი თვით, კვლავ ესტუმრა საქართველოს. თან ახლდნენ მეუღლე ე. პეშკოვა, გამომც. „ზნანიეს“ დირექტორი კ. პიატნიცკი და სხვ., იყო ბათუმში, სოხუმში, ბორჯომში, აბასთუმანში, ქუთაისში, რაჭაში. ადგილობრივმა პრესამ სათანადოდ გააშუქა მწერლის ჩამოსვლა. არქივებში შემონახულია ჟანდარმერიის დოკუმენტები, რომლებშიც აღნიშნულია გორკის მონაწილეობა თბილისის და ქუთაისის არალეგალური წრეების მუშაობაში, მის მიერ გაწეული ფულადი დახმარება სოციალ-დემოკრატთა სასარგებლოდ.

1905 წელს გორკი ბოლშევიკური პარტიის რიგებში შევიდა. 1906 წლის დასაწყისში იგი პარტიის დავალებით საზღვარგარეთ გადავიდა საცხოვრებლად. 1907 წელს სათათბირო ხმის უფლებით დაესწრო პარტიის ყრილობას ლონდონში. 1928 წელს გორკი მეხუთედ ესტუმრა საქართველოს. მაშინ საბჭოთა კავშირი საზეიმოდ აღნიშნავდა გორკის დაბადების 60 წლისთავს. ეს იუბილე საგანგებოდ აღნიშნეს საქართველოშიც. მოეწყო გორკის საჯარო გამოსვლები, შეხვედრები მწერლებსა და ჟურნალისტებთან. მეექვსედ (უკანასკნელად) მწერალი 1929 წლის ზაფხულში ჩამოვიდა საქართველოში, ისვენებდა გაგრაში. ერთი დღით ეწვია თბილისს, შეხვდა ქართველ მწერლებს. მოგზაურობით მიღებული შთაბეჭდილებანი ასახა ნარკვევში „საბჭოთა კავშირში“ (1929).

1931 წელს გორკიმ გამოგზავნა წერილი, რომლითაც ასე მიმართა ქართველ ხალხს: „თქვენი ქვეყნის ულამაზესმა ბუნებამ და თქვენმა რომანტიკულმა სიფაქიზემ – სწორედ ამ ორმა ძალამ მომცა ბიძგი, რამაც მე, მაწანწალა, ლიტერატორად მაქცია“.
გორმაღალი

საკუთარი სახელი გორმაღალი შეიძლება აღნიშნავდეს:

გორმაღალი — მთა ჯავის მუნიციპალიტეტში;
გორმაღალი — მთა ქართლის ქედზე;
გორმაღალი — მთა ლეჩხუმის ქედზე;
გორმაღალი — მთა გორმაღლის ქედზე;
გორმაღალი — მთა იმერეთის მხარეში ვანის მუნიციპალიტეტში;
გორმაღალი — მთა აჭარაში ქობულეთის მუნიციპალიტეტში;
გორმაღალი — სოფელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტში.
გორმაღალი (კავკასიონი)

გორმაღალი — მთა საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარეების ვეზურის (ჯეჯორის შენაკადი) და კოზიდონის (ღარულის შენაკადი) წყალგამყოფ ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3187 მ. აგებულია ქვედაცარცული კირქვებით, მერგელებითა და ქვიშაქვებით. აქვს კლდოვანი და ციცაბო კალთები, რომლებზეც განვითარებულია რელიეფის მყინვარული ფორმები. მცენარეულ საფარს თითქმის მთლიანად მოკლებულია.
გორულა

გორულა, გლდანულა, გლდანურა, სუფრის გორულა, მრგვალი ყურძენი, იალანში გორულა („მატყუარა გორულა“ — მარნეულში), გრუნლიებერ (, , ძვირფასი — ბოლნისში) — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

გორულას სახელწოდება წარმოშობის ადგილის მიხედვით აქვს მიღებული. ფილოქსერას შემოჭრამდე იგი საკმაოდ ფართოდ ყოფილა გავრცელებული ქარელის, გორის, კასპის, მცხეთის, დუშეთის რაიონებში და თბილისის გარეუბნებში, მაგრამ მოგვიანებით მისი ნარგავები საკმაოდ შეიზღუდა. ძველი ვაზები, ხეივნების სახით, შემორჩა, დაბლარად გავრცელებულია ქართლში, გორის, კასპისა და მცხეთის მიდამოებში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური ფორმის, მეტწილად ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე, ძარღვების გასწვრივ, მცირედაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური, იშვიათად ფრთიანი. აგებულებიო ვუმსია ან საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ან საშუალოზე დიდი ზომისაა, ოდნავ ოვალური, ღია მწვანე შეფერილობის. სიმწიფეში მოყვითალო ლამაზ ელფერს იძენს და მოყავისფრო წერტილები უვითარდება. ოდნავ უხეში და სქელი კანი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი უფრო ხორციანი და ნაკლებ წვნიანია, სასიამოვნო ტკბილი გემოთი.

გორულას საშუალოზე ძლიერი ზრდა ახასიათებს. სავეგეტაციო პერიოდი 166-170 დღეა. მტევნის საშუალო წონა 215-220 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი — 11.0-12.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა არის 18-19.5%, ხოლო მჟავიანობა — 5.5-6 გ/ლ.

გორულა მაღალხარისხიანი სასუფრე ვაზის ჯიშია. გააჩნია შენახვის კარგი უნარი და ადვილად იტანს ტრანსპორტირებას.

ოვალურმარცვლიანი გორულა
გორულას ერთ-ერთი ვარიაციაა.

გორულას ვარიაციებიდან ყველაზე მეტ ყურადღებას იქცევს ოეალურმარცვლიანი გორულა. მისი ახალგაზრდა ყლორტი, ფოთოლი და ერთწლიანი რქა დაახლოებით იგივეა, რაც სუფრის გორულასი, მაგრამ გამოირჩევა შედარებით მეჩხერი მტევნით, ოვალური, უფრო ხორციანი მარცვლით და დიდი ზომის წიპწით.
გორული

გორული — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი ისტორიულ ქვემო ქართლში, სოფ. ოფრეთის ახლოს (მარნეულის მუნიციპალიტეტი).

ძეგლის აღწერა
აქ, მთის დამრეც კალთაზე, საცხოვრებელ ნაგებობათა ანსამბლი ყოფილა, რისგანაც შემორჩენილია კოშკი, საცხოვრებელ ნაგებობათა ნანგრევები და ორი ეკლესია. ნატეხი ქვით ნაგები ეგრეთ წოდებული ზემო ეკლესია ღვთისმშობლის სახელზეა აგებული (მოსახლეობა მას „წმინდა ნიკოლოზს“ უწოდებს). გეგმით სწორკუთხა ერთნავიან შენობას შიგნით, აღმოსავლეთის მხარეს, ნახევარწრიული აფსიდი აქვს. სამხრეთით, დასავლეთით და ჩრდილოეთით კედლების ნაშთია შემორჩენილი (შესაძლებელია, კარიბჭეებისა და ეკვდერებისა). შესასვლელების ჩუქურთმა ტლანქია. სამხრეთი შესასვლელის ტიმპანზე მოთავსებული წარწერის თანახმად, მისი შენება დაწყებულა საუკუნის ნახევარში ქსნის ერისთავის ქალის, დარეჯანის თაოსნობით როსტომ მეფის დროს და დაუმთავრებიათ გიორგი -ის მეფობაში. ნატეხი ქვით ნაგები ქვემო ეკლესიაც ერთნავიანია. ჩრდილოეთის მხარეს მცირე მინაშენი აქვს. მიეკუთვნება – საუკუნეებს.

გეგმით ოთხკუთხა ხუთსართულიანი კოშკი (სავარაუდოდ საუკუნე) უდიდესია მაშინდელ კოშკთა შორის. ნაშენია შედარებით წვრილი, შერჩეული ნატეხი ქვით, უფრო მოზრდილი ქვები კუთხეებშია დაყოლებული, შესასვლელი კი ( სართულზე) თლილ ქვაშია ჩასმული. საფასადო კედლებზე ნაკერები ბათქაშით არის შევსებული, ქვის ნაპირებიც დაფარულია. ყოველ სართულზე ქვის კამარით გადახურული თითო წაგრძელებული ოთახია, – და სართულებს შორის კედელს მიუყვება ვიწრო ქვის კიბე. მხოლოდ სართულზე ადიოდნენ მისადგმელი კიბით. საცხოვრებლად სართული იყო გამოყენებული — აქვს დიდი ბუხარი, ფართო სარკმლები, თახჩები და სხვ. კოშკს მრავლად ჰქონდა სათოფურები.