ჯორდანო ბრუნო

ჯორდანო ფილიპო ბრუნო (; დ. 1548, ნოლა, ნეაპოლის მახლობლად — გ. 17 თებერვალი, 1600, რომი) — იტალიელი ასტრონომი, ასტროლოგი, ფილოსოფოსი და პოეტი, დომინიკელთა ორდენის წევრი, პანთეიზმის წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
ფილიპო ბრუნო დაიბადა 1548 წელს ქალაქ ნოლაში, ნეაპოლის მახლობლად, ღარიბი გლეხის ოჯახში. როცა ბრუნო ათი წლის გახდა, მშობლებმა ნეაპოლში გაგზავნეს სასწავლებლად. ნეაპოლის მახლობლად მდებარე დომინიკანოს მონასტრის ბერებმა ბრუნო თავის კმაყოფაზე მიიღეს. 15 წლის ასაკში ბრუნო ბერად აღიკვეცა და სახელად ჯორდანო ეწოდა.

მონასტერში ბრუნომ შეისწავლა არისტოტელეს, პლატონისა და სხვა ფილოსოფოსების შრომები. გაეცნო პოლონელი დიდი მეცნიერის კოპერნიკის შრომებს. მონასტრის სიმყუდროვეში მან დაწერა ნაწარმოები: „სანთელი“, „ნოეს კიდობანი“, რომლებშიც კრიტიკის გამო უკმაყოფილოება გამოიწვია საეკლესიო იერარქიაში.

1575 წელს ბრუნოს მიმართ ინკვიზაციამ აღძრა საქმე, რის გამოც ბრუნომ დატოვა მონასტერი და რომში გაემგზავრა, ხოლო იქედან ჩრდილოეთ იტალიაში. მან მოიარა ტურინი, გენუა, ვენეცია, პადუა, მაგრამ თავშესაფარი ვერსად იპოვა, ამიტომ 1578 წელს შვეიცარიაში გადავიდა. ჟენევაში კალვინისტების მკაცრი კრიტიკისთვის ციხეში ჩასვეს. 1579 წელს ციხიდან გამოსვლისთანავე ტოვებს შვეიცარიას და საფრანგეთში გადადის, სადაც იმ დროს მძაფრი ბრძოლა მიდიოდა კათოლიკებსა და პროტესტანტებს შორის. 1582 წელს ბრუნო პარიზში ჩადის, სადაც საფრანგეთის მეფის ანრი -ის სახით ძლიერი მფარველი იპოვა. პარიზში ბრუნომ დაწერა წიგნი „იდეების ჩრდილის შესახებ“, რომლის შესახებაც წერს: „მე ის მივუძღვენი მის უდიდებულესობას. ის გახდა ჩემი კეთილი და ჭკვიანი მკითხველი და მეგანვაგრძე ლექციების კითხვა ამ ქალაქში და მხოლოდ შემდეგ, უწესრიგობის დაწყებასთან დაკავშირებით, მე ავიღე შვებულება და მეფის წერილით გავემგზავრე ინგლისში“.

1583 წელს ბრუნო ჩადის ინგლისში, სადაც მან ბოლოს და ბოლოს იპოვა საიმედო თავშესაფარი და შედარებითი სიმშვიდე. ლონდონში ბრუნოს ჰქონდა საკმარისი წარმატებები, მაგრამ მან ვერ დაარწმუნა თავისი ოპონენტები, რომ დედამიწაც სხვა პლანეტების მსგავსად ბრუნავდა მზის გარშემო.

1584-1585 წლები ყველაზე ნაყოფიერი გამოდგა ბრუნოს შემოქმედებაში. ამ პერიოდში მან ექვსი მრავალგვერდიანი შრომა-დიალოგი გამოსცა:
„სამყაროსა და ქვეყნიერებათა უსასრულობაზე“ (1584 წელი);
„მიზეზის, საწყისისა და ერთიანობის შესახებ“ (1584 წელი);
„მოზეიმე ნადირის გაძევება“ (1584 წელი);
„მონადის, რიცხვისა და ფიგურის შესახებ“ (1591 წელი);
„განუზომლისა და ურიცხვის შესახებ“ (1591 წელი).

ბრუნოს აზრით სამყარო უსასრულოა, იგი ერთგვაროვანი (ერთი და იმავე ელემენტებისაგან - ჰაერის, ცეცხლის, მიწის, წყლისა და ეთერისაგან შემდგარი) და ერთი საწყისიდან - მონადიდან წარმომდგარი სისტემაა, რომელსაც აქვს ახალ-ახალი ფორმების წარმოქმნის უნარი.

1585 წელს ბრუნო ტოვებს ლონდონს და მიდის პარიზში, იქედან კი გერმანიაში. იქ ვიტენბერგში ორი წლის განმავლობაში კითხულობდა ლექციებს ფილოსოფიაში.

1588 წელს ვიტენბერგიდან პრაჰაში გადადის, სადაც იმ ხანად ცხოვრობდა გერმანიის იმპერატორი რუდოლფ , რომელიც მისდევდა ალქიმიკოსობას და ასტროლოგობას. მან გარკვეული დროით თავშესაფარი მისცა ბრუნოს, რომელმაც დაიწყო ლექციების კითხვა უნივერსიტეტში, მაგრამ ნახევარი წლის შემდეგ დომინიკელმა ბერებმა აიძულეს დაეტოვებინა პრაჰა. 1590 წელს ჩადის მაინის ფრანკფურტში, სადაც აქვეყნებს თავის რამდენიმე შრომას.

1591 წელს ის ჩანს პადუაში, კათოლიციზმის ცენტრში. აღნიშნული ნაბიჯი მან გადადგა, რადგანაც 1591 წლის თებერვალში მიიღო დაპატიჟება მდიდარი იტალიელი ჯოვანი მოჩენიგოსაგან, რომელიც ვენეციაში ცხოვრობდა და განთქმული იყო როგორც ხელოვნების და მეცნიერების ქომაგი. 1592 წელს ბრუნო ვენეციაშია და ეწყობა მოჩენიგოს სასახლეში. პირველ ხანებში მოჩენიგოს სურდა ყველაფერი ესწავლა ბრუნოსაგან, მაგრამ თავისუფლების მოყვარე ბრუნო მალე აუტანელი გახდა მოჩენიგოს საზოგადოებისათვის. ბრუნომ გამოთქვა ფრანკფურტში დაბრუნების სურვილი და წიგნების გამოცემის გაგრძელება, რის გამოც მოჩენიგომ დააბეზღა ვენეციის ინკვიზაციის წინაშე. მალე ბრუნო დააპატიმრეს და მოათავსეს ტყვიის სახურავიან ერთადგილიან კამერაში. დღისით ტყვია მზისგან ძლიერ ხურდებოდა, რაც აუტანელს ხდიდა კამერაში ბრუნოს ყოფნას.

1593 წელის 27 თებერვალს ბრუნო გადაჰყავთ რომში. რომის ინკვიზაციის ციხეში ბრუნომ 7 წელი გაატარა. მას იქ საშინლად აწამებდნენ და მოითხოვდნენ მისგან, რომ უარეყო მისი მსოფლმხედველობა. იგი კატეგორიულად უარყოფდა ინკვიზატორების წინადადებას. ამიტომ მას 1600 წლის 20 იანვარს კოცონზე დაწვა მიესაჯა. 1600 წლის 9 თებერვალს ბრუნო უკანასკნელად წარსდგა რომის უმაღლესი ინკვიზატორის წინაშე, სადაც კარდინალების მდიდრული კრების წინაშე მოისმინა გრძელი განაჩენი. მრავალდღიანი ლოდინის შემდეგ, რომის პაპმა კლიმენტ -მ საბოლოოდ დამტკიცდა წამების თარიღი. 1600 წლის 17 თებერვალს ჯორდანო ბრუნოს ენაზე გირაგი დაადეს, რომში ყვავილების მოედანზე დაწვეს კოცონზე.

როგორც გადმოცემიდან ჩანს, ბრუნო დაწვის პროცესშიც აცხადებდა: „დაწვა არ ნიშნავს უარყოფას, მომავალ საუკუნეებში მე გამიგებენ და შემაფასებენ“ და, მართლაც, თითქმის სამასი წლის შემდეგ, დაწვის ადგილზე აღიმართა ბრუნოს ბრინჯაოს ძეგლი. ძეგლს აქვს წარწერა: