iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჰვითაუ

ჰვითაუ — მდინარე ისლანდიაში.

მდინარე ჰვითაუ სათავეს იღებს ტბა ჰვითაურვატნიდან. ჰვითაუ მიედინება სამხრეთის მიმართულებით, სათავიდან ორმოცი კილომეტრის შემდეგ მდინარე წარმოქმნის ჩანჩქერ გულლფოსს. ჰვითაუ კვეთს ისლანდიის დაბლობებს და მიედინება ინგოფსფიალის მთების მახლობლად, ამ წერტილიდან მდინარე ატარებს იოლფუსას სახელს და ჩაედინება ატლანტის ოკეანეში.

მდინარის საერთო სიგრძე იოლფუსასთან ერთად შეადგენს 185 კილომეტრს.
ფშეხა

ფშეხა — მდინარე რუსეთის ადიღესა და კრასნოდარის მხარეში, მდინარე ბელაიის მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს დასავლეთ კავკასიონზე, მთა ფიშტის კალთებზე. სიგრძე 139 კმ, აუზის ფართობი 2090 კმ². მდინარე ბელაიას ერთვის ქალაქ ბელორეჩენსკთან ახლოს. მთავარი შენაკადია მდინარე ციცე, რომელიც მას მარჯვენა მხრიდან შეერთვის. სწრაფი დინებით გამოირჩევა განსაკუთრებით მდინარის ზემო მონაკვეთი, სადაც ხეობა ხშირი ტყითაა დაფარული. მდინარე ფშეხის ნაპირზეა გაშენებული ქალაქი აფშერონსკი.
ჰელოხი

ჰელოხი — კარსტული მღვიმე შვეიცარიაში, შვიცის კანტონში. ევროპის ერთ-ერთი უგრძესი მღვიმე. გააჩნია ორი შესასვლელი. საერთო სიგრძე დაახლოებით 200 კმ-მდე, სიღრმე 939 მ. ევროპის მღვიმეებს შორის სიგრძით მეორე ადგილზეა.
ქმნის მიწისქვეშა ხვრელების მრავალსართულიან რთულ სისტემას. გამომუშავებულია გლარნის ალპების ჩრდილოეთ შტოქედების ცარცულ კირქვებში, მუოტის ხეობაში.

მოიპოვება სტალაქტიტები, სტალგმიტები. დამახასიათებელია შესასვლელები და ჩაღრმავებები ელიფსოიდურ ჭრილში.
მღვიმე ჰელოხი ცნობილია 1875 წლიდან. პირველ გამოკვლევებს ხელმძღვანელობდა ალოიზ ულრიხი. 1970 წლამდე ითვლებოდა მსოფლიოს უდიდეს მღვიმურ კომპლექსად. 1952 წელს მღვიმის გამოკვლეული ნაწილის სიგრძე უტოლდებოდა მხოლოდ 25 კილომეტრს, ხოლო 1968 წლისათვის გამოკვლეული ნაწილის სიგრძემ შეადგინა 100 კილომეტრი. დღეისათვის ჰელოხის საერთო სიგრძე უტოლდება 200 კმ-ს.

2010 წელს მღვიმეში აღმოაჩინეს ცოცხალი ორგანიზმი. განვითარებულია ტურიზმი.
ლუბრმა

ლუბრმა — ჩქერებს შორის მოქცეული მდინარის კალაპოტის უფრო ღრმა მონაკვეთი. ლუბრმა ჩვეულებრივ წარმოიქმნება იქ, სადაც მდინარის კალაპოტი მოხრილია ან შევიწროებულია და ფსკერი უფრო ინტენსიურად ირეცხება წყალდიდობის დროს მდინარის აჩქარებული დინების გამო. ღრმა ლუბრმა თევზების გამოსაზამთრებელი ადგილია.

ლუბრმა ჩქერებთან ერთად მდინარეზე წარმოქმნის სისტემას — ლუბრმა-ჩქერი-ლუბრმა. ლუბრმა ჩაზნექილი ნაპირის სიახლოვეს ხშირად იკავებს კლაკნილის მეტად გამრუდებულ ნაწილს. ჩქერისგან განსხვავებით, წყალმცირობისას ლუბრმაზე წყლის ზედაპირის დახრილობები და დინების სიჩქარე მკვეთრად მცირდება, ხოლო წყალდიდობისას მატულობს.

წყალმცირობისას ლუბრმაზე ნარიყი ილექება, წყალდიდობისას მისი ფსკერი ირეცხება. მეანდრის კლაკნილზე განლაგებულ ლუბრმაზე, ჩაზნექილ ნაპირთან ამ მხარეზე მიმართული ზედაპირული დინებების ზემოქმედებით წყლის დონე მატულობს. წარმოიქმნება წყლის ზედაპირის განივი დახრილობა, რომელიც მით უფრო მეტია, რაც უფრო ნაკლებია კალაპოტის კლაკნილის რადიუსი და დიდია დინების სიჩქარე. ფსკერთან, წარმოიქმნება მოზნექილი ნაპირის მხარეს არსებული ფსკერისპირა დინება.

სახმელეთო პრაქტიკაში ლუბრმა აღნიშნავს მდინარის ღრმა მონაკვეთს, რომელიც უზრუნველყოფს გემების თავისუფალ მოძრაობას. მდინარეს როგორც წესი ყოფენ ზედა, საშუალო და ქვედა ლუბრმად. ლუბრმა აგრეთვე აღნიშნავს ზღვის მონაკვეთს, რომელიც თავისუფალია წყალქვეშა საშიშროებისაგან (შხერები, კლდეები).

ლუბრმა შედარებით იშვიათია მდინარე დასავლეთის გუმისთაზე, სადაც მისი სიგრძე არც თუ ისე დიდია.
გამოსაშვები გამოცდები

გამოსაშვები გამოცდები — საატესტატო გამოცდები, რომელიც საქართველოში 2011 წლიდან ტარდება. მოსწავლეები რვა საგანს აბარებენ. ტესტირება ხდება ( - კომპიუტერული ადაპტური ტესტირება) სისტემით, რომელიც მორგებულია საქართველოსთვის. ტესტირებებისას, ერთი საგანში ჩაჭრის შემთხვევაშიც, მოსწავლეს ერთიან ეროვნულ გამოცდებზე გასვლის უფლება აღარ ეძლევა. ჯერჯერობით, გადასალახი ზღვარი თითოეული საგნისთვის არაა დადგენილი. 2011 წლის 21 ივნისის განცხადებით, განათლების სამინისტროს გენერალური ინსპექცია იმ სკოლების ადმინისტრაციების საქმიანობის შესწავლა დაიწყო, რომლებმაც საატესტატო გამოცდებზე დაბალი აკადემიური მოსწრება აჩვენეს

 სისტემა
გამოცდების ეროვნული ცენტრის სპეციალისტებთან ერთად, საქართველოში საატესტატო საგამოცდო სისტემის შექმნაზე განათლების ექსპერტი, კონექტიკუტის უნივერისტეტის (აშშ) პროფესორი, საგანმანათლებლო ფსიქოლოგიის დეპარტამენტის ხელმძღვანელი სვამინათან ჰარიჰარანი მუშაობს. აღსანიშნავია, რომ სწორედ სვამინათან ჰარიჰარანია იმ თეორიის ავტორი, რომელიც საფუძვლად დაედო -ის ტიპის საგამოცდო სისტემის შექმნას.

სვამინათან ჰარიჰარანის განცხადებით, -ის ძირითადად უპირატესობა ისაა, რომ კომპიუტერული ტესტირება ორჯერ ამცირებს ტესტის ადმინისტრირების დროს. “მოსწავლეს მხოლოდ იმ კითხვებზე უწევს პასუხის გაცემა რომელიც მის შესაძლებლობას შეეფერება, რაც თავის მხრივ გვაძლევს საშუალებას ძალზედ სწრაფად დავადგინოთ აპლიკანტის ცოდნის დონე და უნარები“ - აცხადებს სვამინათან ჰარიჰარანი.
მოსწავლე გამოსაცდელი ტესტირების დასრულებისთანავე იგებს შედეგს. თუმცა ტესტირება კომპიუტერის მეშვეობით ხდება, როგორც დავით ჭანკოტაძე აცხადებს, გამოცდის სისტემა არ მოითხოვს კომპიუტერთან მუშაობის გამოცდილებას ან განსაკუთრებულ უნარ-ჩვევებს.

გამოცდების გამსვლელი ბარიერი
გამოცდების დამთავრების შემდეგ გამოცხადდა გამოსაშვები გამოცდების პირველი წლის გადასალახი ზღვარი. გამსვლელი ბარიერი ყველა საგანში განისაზღვრა 5.5 ქულით. თუმცა, გამონაკლისი აღმოჩნდა პირველი წელი, როდესაც მაქსიმუმ 3 საგანში მინიმუმ 5.2 ქულა გადალახულად ჩაითვალა. შემდეგი წლებიდან ეს შეღავათი აღარ იქნება. გამონაკლისი აღმოჩნდა არაქართულენოვანი სკოლებიც, სადაც პირველი წლისთვის ქართულ ენაში 5,1 (შემდეგი წლიდან 5,3) ქულა გახდა ბარიერი.
გურის წყალსაცავი

გურის წყალსაცავი — წყალსაცავი მდინარე კარონის (ორინოკოს მარჯვენა შენაკადი) კანიონში, ვენესუელაში. ფართობი 4250 კმ², მოცულობა 135 კმ³, სიგრძე 175 კმ, სიგანე 48 კმ., კაშხლის საერთო სიგრძეა 1300 მ, ხოლო სიმაღლე 162 მ. წყალსაცავი უპირველეს ყოვლისა შექმნილია ენერგეტიკული მიზნებისათვის. გურის წყალსაცავს ქვეყნის ეკონომიკაში დიდი მნიშვნელობა ენიჭება.

ჰესი
წყალსაცავთან აშენებულია გურის ჰიდროელექტროსადგური, რომელიც მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე მძლავრი ელსადგურია. „გურის“ ჰიდროელექტროსადგური ასევე სიმონ ბოლივარის ჰიდროელექტროსადგურის სახელითაა ცნობილი, მსოფლიოს უდიდეს სადგურებში მესამე ადგილს იკავებს, 10 200 მეგავატი სიმძლავრით. ელექტროსადგური მდინარე კარონზეა განლაგებული, სამხრეთ ვენესუელაში და მას კომპანია მართავს. ჰიდროელექტროსადგურის აშენება 1963 წელს დაიწყო. პირველი ნაწილი (ჰიდროაგრეგატები) 1978 წელს დასრულდა, ხოლო მეორე 1986 წელს. ელექტროსადგური 20 განსხვავებული მოცულობის გენერატორებს მოიცავს, რომლებიც 130-დან 770 მეგავატამდე ენერგიას გამოიმუშავებენ. ეს ელექტროსადგური ვენესუელასთვის დაახლოებით 12 900 გიგავატ ელექტროენერგიას გამოიმუშავებს.
სინდი შერმანი

სინდი შერმანი (ინგლ. , დ. 19 იანვარი, 1954, გლენ-რიჯი, ნიუ-ჯერსი, აშშ) — ამერიკელი მხატვარი, ფოტოგრაფი, ცნობილი მისი კონცეპტუალური პორტრეტებით. ამჟამად ქალაქ ნიუ-იორკში ცხოვრობს. 1995 წლიდან მაკარტურის სტიპენდიანტია.

ბიოგრაფია
სინდი შერმანი დაიბადა გლენ-რიჯში, ნიუ-ჯერსი. დაბადებიდან მცირე ხანში, მისი იჯახი ლონგ-აილენდის მცირე დასახლება ჰანტინგტონში გადასახლდა. შერმანი სახვითი ხელოვნებით ბუფალოს შტატის კოლეჯში დაინტერესდა, სადაც დაიწყო კიდეც ხატვა. თუმცა სახვითი ხელოვნების ამ ფორმის ტექნიკური შეზღუდვებით იმედგაცრუებულმა მალევე ფოტოგრაფიაზე გადაინაცვლა. მან კოლეჯის დარჩენილი წლები ფოტოგრაფიას დაუთმო. მიუხედავად იმისა, რომ პირველ კურსზე ფოტოგრაფიის საგანში ჩაიჭრა, მან მომდევნო წელს იგივე საგანი ბარბარა ჯო რევილთან გაიარა, ვისგანაც პირველად ეზიარა კონცეპტუალური ხელოვნებისა და სხვა თანამედროვე ფორმების საფუძვლებს.

საინტერესო ცნობები
2010 წელს შერმანის თითქმის ექვსი ფუტის (1.8 მ) სიმაღლის ფერადი ფოტოილუსტრაცია "უსათაურო #153" (1985), რომელზეც თავად მხატვარი იყო გამოსახული როგორც ტალახმოცხებული გვამი, $2,7 მილიონად გაიყიდა. ხოლო 2011 წელს, ფოტონაბეჭდი უსახელო #96 $3.89 მილიონად გაიყიდა ქრისტის აუქციონზე. ეს იყო 1981 წელს დაბეჭდილი 10 ასლიდან ერთ-ერთი.
ვილა-დ’ესტე

ვილა-დ'ესტე — ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ვილა საუკუნის იტალიურ ვილებს შორის. წარმოადგენს იტალიური რენესანსული არქიტექტურისა და რენესანსული ბაღების თვალსაჩინო ნიმუშს. 2001 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

ვილა-დ'ესტე კარდინალ აპოლიტო დ'ესტეს ეკუთვნოდა, რომელიც რომელიც რომის პაპ ალექსანდრე -ის შვილიშვილი იყო. იგი პაპმა იულიუს -მ ქალაქ ტივოლის მმართველად დანიშნა, რა დროსაც საჩუქრად ვილა-დ'ესტეც მიიღო. 1550 წლიდან მის სიკვდილამდე, 1572 წლამდე, აპოლიტომ სანტა-მარია-მაჯორეს ყოფილი მონასტრის ადგილას საკუთარი რეზიდენცია ააშენა, რომელიც გარშემორტყმული იყო ბაღებითა და ტერასებით.

მშენებლობისას, კარდინალი შთაგონებული იყო შემოგარენში მდებარე იმპერატორ ადრიანეს ვილით, რომლიდანაც მან მარმარილოს ქანდაკებები საკუთარ, ახალ ვილაში გადმოიტანა. არქიტექტურული ელემენტებისა და შადრევნების კომბინაციით, ვილა-დ'ესტეს ბაღებმა დიდ გავლენა იქონიეს ევროპაში ლანდშაფტების შექმნის ხელოვნებაზე.
ფილიპ როთი

ფილიპ მილტონ როთი (; დ. 19 მარტი, 1933, ნიუარკი, ნიუ-ჯერსი, აშშ — გ. 22 მაისი, 2018) — ამერიკელი რომანისტი და მოთხრობების ავტორი.

ცნობადობა მოიპოვა 1959 წელს გამოქვეყნებული ნოველით „მშვიდობით, კოლუმბუს“ — ესაა ებრაელ-ამერიკელთა ცხოვრების იუმორისტული აღწერა, რომლისთვისაც მან აშშ-ის ეროვნული წიგნის ჯილდო მიიღო. 1969 წელს როთს აღიარება მოუტანა რომანმა „პორტნოის სინდრომი“, რომელშიც ახალგაზრდა ებრაელი მამაკაცის იუმორისტული და სექსუალურად ღია ფსიქოლოანალიტიკური მონოლოგია მოცემული.

როთის ტექსტები ცნობილია რეალობასა და ფანტაზიას შორის ზღვრის ფილოსოფიური და ფორმალური მოშლით და ამერიკული იდენტობის პროვოკაციული კვლევით. მწერლის ნაწარმოებების უმრავლესობაში მოქმედება მისი დაბადების ადგილას, ნიუ ჯერსის ქალაქ ნიუარკში ხდება.

როთი თავისი თაობის ერთ-ერთი ყველაზე მეტი ჯილდოს მქონე ავტორია. მან სამჯერ მოიპოვა პენ-ფოლკნერის პრემია, ხოლო ორ-ორჯერ — წიგნის ეროვნული ჯილდო და წიგნის კრიტიკოსთა ეროვნული ჯილდო. 1998 წელს როთი რომანისთვის „ამერიკული პასტორალი“ (1997) პულიცერის პრემიით დაჯილდოვდა. 2001 წელს მწერალს პრაღაში ფრანც კაფკას პრემია მიენიჭა.
მილიტელო-ინ-ვალ-დი-კატანია

მილიტელო-ინ-ვალ-დი-კატანია — კომუნა იტალიის კუნძულ სიცილიაზე. მდებარეობს კატანიის პროვინციაში, ქალაქ პალერმოდან 160 კმ-ით სამხრეთ-დასავლეთით, იბლეის მთების კალთებზე. 2009 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 7 939 ადამიანს შეადგენს.

მილეტოსთვის ოქროს ხანა საუკუნეში დადგა, მაგრამ თითქმის მთლიანად დაინგრა 1693 წლის მიწისძვრის შედეგად. აღდგენითი სამუშაოების შემდეგ, ქალაქს მრავალი ახალი არქიტექტურისა და ხელოვნების ნიმუში შეემატა.

ვალ-დი-ნოტოს სხვა ქალაქებთან ერთად, 2002 წელს მილეტო იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
საკრი-მონტი

პიედმონტისა და ლომბარდიის საკრი-მონტი ( წმინდა მთა) — - საუკუნეების სამლოცველოებისა და სხვა არქიტექტურული მონუმენტების სერიის ცხრა ჯგუფი ჩრდილოეთ იტალიაში. წარმოადგენენ ქრისტიანული რწმენისადმი მიძღვნილ დიდი ოსტატობითა და სათნოებით შექმნილ ნაგებობებს, რომლებიც შერწყმულია ბუნებრივ, ბორცვების, ტყის და ტბების ლანდშაფტთან. ასევე მოიცავს ხელოვნების უმნიშვნელოვანეს ნიმუშებს, რომლებიც ფრესკების სახითაა წარმოდგენილი.

2003 წელს, კომპლექსი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შიეტანა.
უილისტონის ტბა

უილისტონი — წყალსაცავი ბრიტანეთის კოლუმბიის პროვინციის ჩრდილოეთში, კანადაში. უილისტონი იკავებს მდინარე პის-რივერის აუზს და მდებარეობს ზღვის დონიდან 671 მ სიმაღლეზე. ფართობი — 1761 კმ², მოცულობა — 74 კმ³. სიგრძე — 251 კმ, სიგანე — 155 კმ. საშუალო სიღრმე — 43,3 მ, უდიდესი სიღრმე — 166 მ.

უილისტონი წარმოქმნის სამ ყურეს: მდინარე პის-რივერის ყოფილ კანიონში და მდინარეების ფინლისა და პარსნიპის ხეობებში. უილისტონი ბრიტანეთის კოლუმბიის უდიდესი წყალსაცავია. იგი იკვებება მრავალი დიდი და პატარა მდინარით.

უილისტონის ტბა შეიქმნა 1968 წელს, როდესაც პის-რივერზე მწყობრში ჩადგა ბენეტის კაშხალი. სანაპიროებზე შექმნილია რამდენიმე პროვინციული პარკი.
ვალ-დ’ორჩა

ვალ-დ'ორჩა — რეგიონი ცენტრალურ იტალიაში, ტოსკანაში. გადაჭიმულია სიენის სამხრეთიდან მონტე-ამიატამდე. რეგიონისათვის დამახასიათებელია სათუთად კულტივირებული ბორცვები, რომელთა შორისაც არხები, პეიზაჟური პატარა ქალაქები და სოფლები მდებარეობს. მათ შორისაა ქალაქები — პიენცა, რადიკოფანი და მონტალკინო.
რეგიონის ლანდშაფტი ხშირადაა წარმოდგენილი რენესანსულ მხატვრობასა და თანამედროვე ფოტოგრაფიაში.

2004 წელს, ვალ-დ'ორჩა იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
პანტალიკას ნეკროპოლისი

პანტალიკას ნეკროპოლისი — ფართო ნეკროპოლისი სიცილიაში, რომელიც იბლეის მთებში მდებარე 5000-მდე სამარხს მოიცავს. თარიღდება ძვ. წ. - საუკუნეებით. მდებარეობს მდინარე ანაპოსა და კალჩინარის ხეობაში, ქალაქ ფერლასა და სორტინოს შორის, სიცილიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. ნეკროპოლის შემქმნელები სიკულები იყვნენ, ხალხი, რომელიც სიცილიაზე გვიანდელ ბრინჯაოს ხანაში დასახლდნენ.

ქალაქ სირაკუზასთან ერთად, პანტალიკას ნეკროპოლისი 2005 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.
რუპერტ ფრენდი

რუპერტ ფრენდი ( დ. 1 ოქტომბერი 1981) — ბრიტანელი მსახიობი, რეჟისორი და სცენარისტი.

ბიოგრაფია
რუპერტ ფრენდი დაიბადა და გაიზარდა სოფელ სტოუნსფილდში. სკოლის დამთავრების შემდეგ გადაინაცვლა ლონდონში, სადაც მიიღო სამსახიობო განათლება.
კინოში მისი დებიუტი შედგა 2004 წელს ფილმში „მექალთანე“. თავდაპირველად ძირითადად მეორეხარისხოვან როლებში უწევდა გამოსვლა, მოუწია თამაში ფილმებში: „ბიჭი ზოლიან პიჟამაში“, „შერი“, „ახალგაზრდა ვიქტორია“. 2008 წელს ტომ მისონთან ერთად გადაიღო მოკლემეტრაჟიანი კინო, რომელშიაც მთავარი როლები თავადვე განასახიერეს. 2010 წელს შედგა მისი როგორც თეატრის მსახიობის დებიუტი. 2010 წელს რუპერტ ფრენდიმ კიდევ ერთხელ გადაიღო მოკლემეტრაჟიანი ფილმი „სტივი“, სადაც ითამაშეს კოლინ ფერთმა, კირა ნაიტლიმ და სხვა.

2005 წლიდან ხვდებოდა ჰოლივუდის მსახიობ კირა ნაიტლის, რომელიც მან ფილმ „სიამაყე და ცრურწმენა“ გადაღების დროს გაიცნო. თუმცა 2010 წელს წყვილი ერთმანეთს დაშორდა.

ფილმოგრაფია
პალაცი-დეი-როლი

პალაცი-დეი-როლი — არისტოკრატული სასახლეთა ჯგუფი იტალიის ქალაქ გენუაში. აშენებულია მანერიზმის ეპოქაში, ქალაქის ახალი გზატკეცილის - სტრადე-ნუოვეს გასწვრივ. 2006 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

მიწის სიმცირის გამო, მესაკუთრეები იძულებულნი იყვნენ სასახლეები სიმაღლეში განევითარებინათ. 1576 წელს, რესბუბლიკურმა სენატმა სასახლეთა მფლობელები დაავალდებულა ემასპინძლათ უცხოური დელეგაციებისათვის.

პალაცი-დეი-როლი ურბანული დაგეგმარების ნამდვილი ინოვაციაა, რომელიც დღეს უამრავ ტურისტს იზიდავს.
სტრადე-ნუოვე

სტრადე-ნუოვე — იტალიაში ამ ტერმინით მოიხსენიებენ ურბანული გზების იმ ნიმუშებს, რომლებიც ქალაქ გენუაში - საუკუნეებში აშენდა.

გზების ერთობლიობა ძირითადად შედგება შემდეგი გზატკეცილებისგან: ვია-გარიბალდი, ვია-ბალბი და ვია-კაიროლი. სისტემა გენუის მდიდარი ოჯახების იერაა აშენებული.

მაღალი არქიტექტურული ღირებულების პირველი სტრადა-ნუოვა, ამჟამად სტრადა-გარიბალდი 1551—1583 წლებში არქიტექტორმა გალეაცო ალესიმ ააშენა. იგი ძველი ქალაქის თავში მდებარეობს, საიდანაც მისი პანორამული ხედი იშლება. იმჟამად ის გენუის მმართველი ელიტის სიმბოლოს წარმოადგენდა. 1601—1618 წლებში, პირველის მოდელზე მეორე სტრადა-ნუოვა, ამჟამად ვია-ბალბი აშენდა, 1778—1786 წლებში კი მესამე, ბოლო გზა ვია-კაიროლი.

2006 წელს, სტრადე-ნოუვე გენუის ძველ ნაწილსა და სასახლეების კომპლექს პალაცი-დეი-როლისთან ერთად იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
აჭყვა (ქობულეთი)

აჭყვა — აჭარის ქობულეთის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზედა აჭყვისა და ქვედა აჭყვის ძველი სახელწოდება.

ოსმალეთის იმპერიის მიერ დაპყრობის შემდეგ შედიოდა ლაზისტანის სანჯაყის ბათუმის კაზის ჩაქვის თემში. 1877-1878 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომის შედეგად გადაეცა რუსეთის იმპერიას. ამ დროს სოფელში ირიცხებოდა 138 მამაკაცი
1886 წელს სოფელში გაიხსნა სასწავლებელი
კანიაპისკოს წყალსაცავი

კანიაპისკოს წყალსაცავი — წყალსაცავი მდინარე კანიაპისკოზე, კანადაში, კვებეკში. წყალსაცავი შეიქმნა 1976–83 წლებში. წარმოიქმნა მდინარე კანიაპისკოზე აგებული კაშხლის შედეგად. წყალსაცავის ავსება დაიწყეს 1981 წლის 25 ოქტომბერს, რის შემდეგაც მომდევნო ორი წლის განმავლობაში დაიძირა მრავალრიცხოვანი ტბები, მათ შორის: კანიაპისკო, დელომე, ბრისეი, ტურნონი და ვერმუი. ამჟამად უკავია ლავრენტის მაღლობის მაღალი ნაწილის ქვაბული. მდებარეობს ზღვის დონიდან 535 სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 4318 კმ². სიგრძე 420 კმ, სიგანე 135 კმ, მაქსიმალური სიღრმე 49 მ. კანიაპისკო სარკის ფართობით მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი წყალსაცავია, ხოლო კანადაში სარკის ფართობით მხოლოდ სმოლვუდის წყალსაცავს ჩამორჩება. წყალსაცავი შექმნილია ჯეიმზის ყურის პროექტის განხორციელებისათვის. ამჟამად წარმოდგენილია ორი კაშხლითა და 43 ჯებირით. ტბების დაძირვის შედეგად წყალსაცავზე მრავალი კუნძული წარმოიქმნა. კანიაპისკოს წყალსაცავი განლაგებულია წყვეტილი მრავალწლოვანი მზრალობის ტერიტორიაზე. გარემომცველი ტერიტორია დაფარულია ხშირი ტაიგით ან ბორეალური ტყით.
ხომი

ხომი, ხომისთავი — მთა საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მთიულეთ-ფშავის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ვანხევის (ფშავის არაგვის მარცხენა შენაკადი) სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2519 მ. აგებულია იურული თიხაფიქლებით. კალთები შემოსილია სუბალპური მდელოს ბალახეულით.
მანტუა

მანტუა — ქალაქი და კომუნა იტალიაში, ლომბარდიის რეგიონში, წარმოადგენს ამავე სახელწოდების პროვინციის დედაქალაქს. 2009 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 48 353 ადამიანს შეადგენს. მანტუას ისტორიულმა ძალაუფლებამ გონზაგების ოჯახის მმართველობის ქვეშ, ის ჩრდილოეთ იტალიის და ზოგადად მთელი ქვეყნის კულტურისა და ხელოვნების ერთ–ერთ მნიშვნელოვან ცენტრად აქცია. ქალაქი გამოირჩევა მისი მნიშვნელოვანი როლით ოპერის ისტორიაში, ასევე ცნობილია არქიტექტურული საგანძურის არაერთი ნიმუშით, მათ შორისაა დახვეწილი სასახლე და ქალაქის რენესანსული ზოგადი იერსახე. უილიამ შექსპირის რომეო და ჯულიეტას მიხედვით, სწორედ მანტუაში განდევნეს რომეო. მანტუა უახლოესი ქალაქია ცნობილი რომაელი პოეტის, პუბლიუს ვერგილიუს მარონისს დაბადების ადგილიდან.

ქალაქი სამი მხრიდან შემოსაზღვრულია საუკუნეში შექმნილი ხელოვნური ტბებით. ისინი გარდას ტბიდან გამომავალი მდინარე მინჩოს წყლით საზრდოობენ.

მანტუის სიახლოვეს, მდინარე მინჩოს სანაპიროებზე დასახლებები ჯერ კიდევ ძვ. წ. 2000 წელს არსებოდბა, რომლებიც ბუნებრივად დაცული იყო. ძვ. წ. საუკუნეში დასახლებები ეტრუსკულ სოფლად გადაიქცა.

2008 წელს, მანტუა ქალაქ საბიონეტასთან ერთად იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
საბიონეტა

საბიონეტა — პატარა ქალაქი და კომუნა ჩრდილოეთ იტალიაში, ლომბარდიის რეგიონის მანტუიას პროვინციაში. მდებარეობს ქალაქ პარმადან 30 კმ–ით ჩრდილოეთით, მდინარე პოს ჩრდილოეთ ნაპირზე. 2009 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 4 260 ადამიანს შეადგენს.

საბიონეტა საუკუნეში ვესპასიანო გონზაგამ დააარსა ძველრომაული ვია–ვიტელიანას გზატკეცილის გასწვრივ, მდინარე პოს ქვიშიან ნაპირზე. ქალაქის პირველი ჰერცოგი სწორედ გონზაგა იყო და მისთვის ის პერსონალურ რეზიდენციას და თავდაცვით ქალაქს წარმოადგენდა. მისსავე პერიოდში, საბიონეტა მცირე მუსიკალურ ცენტრად იქცა. მმართველი აქტიურად ცდილობდა სხვა ქალაქებიდან მოეზიდა ცნობილი კომპოზიტორები.

2008 წლიდან, ქალაქ მანტუასთან ერთად შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში, როგორც რენესანსული ურბანული დაგეგმარების თვალსაჩინო ნიმუში.
შიკლი

შიკლი — ქალაქი იტალიის კუნძულ სიცილიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, რაგუზის პროვინციაში. ქალაქ რაგუზიდან დაშორებულია 25 კმ-ით, ხოლო პალერმოდან 308 კმ–ით. 2009 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 26 215 ადამიანს შეადგენს. მის სიახლოვეს მდებარე ვალ-დი-ნოტოს სხვა შვიდ ქალაქთან ერთად, 2002 წლიდან შიკილი შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

შიკილის ტერიტორიაზე პირველი დასახლებები სპილენძისა და ადრეული ბრინჯაოს ხანით თარიღდება (ძვ. წ. ათასწლეული).

თანამედროვე ქალაქი ძვ. წ. 300 წელს სიცილიელებმა დააარსეს. შუა საუკუნეებში, ისევე როგორც მთლიანად სიცილია, შიკილიც არაბების მმართველობის ქვეშ იმყოფებოდა, რა დროსაც მან განვითარების პიკს მიაღწია და მნიშვნელოვანი სასოფლო–სამეურნეო და სავაჭრო ცენტრი გახდა. 1091 წელს ქალაქი ნორმანებმა დაიპყრეს როჯერ -ის მეთაურობით. ამ პერიოდს მოჰყვა სიცილიის ხვა მრავალი დინასტიების მმართველობა, მათ შორის არაგონულ–ესპანური, სანამ საუკუნის შუა წლებში სიცილია იტალიის სამეფოს შემადგენლობაში შევიდოდა.

1693 წლის კატასტროფულმა მიწისძვრამ შიკილი თითქმის მთლიანად დაანგრია, რის შემდეგაც სხვა სიცილიური ქალაქების მსგავსად ის სიცილიური ბაროკოს სტილში აღადგინეს, რაც დღეს უამრავ ტურისტს იზიდავს.
ხირკა

ხირკა — მთა საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გაგრის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს გაგრის ქედზე, მდინარეების ბზიფისა და ხაშუფსის წყალგამყოფი. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2432 მ. აგებულია იურული და ცარცული ასაკის კირქვებით, მერგელებით, ქვიშაქვებით. დამახასიათებელია სუბალპური ტყე-მდელოს (კარსტული) და ალპური მდელოს (კარსტული) ლანდშაფტები.
ხრიკა

ხრიკა — მთა საქართველოში, შიდა ქართლის მხარეში, გორისა და ქარელის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე ძამის სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1674 მ. კალთების ზემო ნაწილი შემოსილია მეორეული სუბალპური მდელოს ბალახეულით, ქვემო — წიფლის ტყით.
ჯამჯამა

ჯამჯამა — მთა საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის, გორის და სამცხე-ჯავახეთის მხარის ბორჯომის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს თრიალეთის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2320 მ. აგებულია შუაეოცენური ვულკანოგენური ქანებით. ჯამჯამის კალთების ზემო ნაწილი შემოსილია ალპური და სუბალპური მდელოს ბალახეულით, ქვემო — წიფლის ტყით.
ჯანთუგანი

ჯანთუგანი — მწვერვალი საქართველოსა და რუსეთის საზღვარზე. ადმინისტრაციულად მოქცეულია საქართველოს — სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარისა და რუსეთის — ყაბარდო-ბალყარეთის საზღვარზე. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე, მდინარე ადილსუს ზემოთებიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მწვერვალებს ბაშყარასა და გუმაჩს შორის. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4012 მ. კალთებიდან ეშვება მყინვარი ბაშყარა და ჯანყუათი. აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებით. დამახასიათებელია ნივალური ლანდშაფტი. პირამიდისებურია. მწვერვალთან ახლოს მდებარეობს ჯანთუგანის უღელტეხილი. ჯანთუგანის სამხრეთით აღმართულია ამავე სახელწოდების პლატო. ყარაჩაი-ბალყარული ენიდან მწვერვალის სახელწოდება ითარგმნება, როგორც „გვერდზე მდგომი მწვერვალი“. აღსანიშნავია, რომ ყარაჩაი-ბალყარულში არსებობს საკუთარი სახელი ჯანთუგანი.
მანიკუაგანის წყალსაცავი

მანიკუაგანის წყალსაცავი, მანიკუაგანის ტბა — რგოლისებრი ტბა კანადაში, კვებეკში. მდებარეობს ლავრენტის მაღლობზე, ზღვის დონიდან 342–359 მ სიმაღლეზე. მოქცეულია მანიკუაგანის კრატერში, რომელიც წარმოიქმნა მეტეორიტის ვარდნის შედეგად. წყალსაცავის ფართობი შეადგენს 1942 კმ²-ს, წყლის მოცულობა 137,9 კმ³-ს. საშუალო სიღრმე 85 მ, მაქსიმალური სიღრმე 350 მ. ტბის შუაგულში მდებარეობს კუნძული რენე-ლევასერი, რომელზედაც აღმართულია ბაბელის მთა (952 მ). მანიკუაგანი და მისი კუნძულები კარგად მოჩანს კოსმოსიდან და ამიტომ მას „კვებეკის თვალსაც“ უწოდებენ. ტბის ფართობი გაიზარდა 1960 წელს, როდესაც კომპანია --მა ააშენა დიდი რაოდენობით კაშხლები ჰიდროელექტროსადგურებთან ერთად. კაშხლების კომპლექსს ასევე ეწოდება მანიკ-უტარდის პროექტი, რადგანაც ისინი მდებარეობენ მდინარეებზე მანიკუაგანზე და რივერ-ოზ-უტარდზე. მანიკუაგანის წყალსაცავი მუშაობს ჰიდროაკუმულატორის რეჟიმში. ზამთრის თვეებში წყალსაცავის წყლის დონე კლებულობს.
მალტის მეგალითური ტაძრები

მალტის მეგალითური ტაძრები — პრეისტორიულ მონუმენტთა სერია მალტაში, რომელთაგან შვიდი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაშია შესული. არქეოლოგებს მიაჩნიათ, რომ ეს მეგალითური კომპლესები ადგილობრივი ინოვაციების შედეგია კულტურის ევოლუციის პროცესში. ასე დაიწყო რამდენიმე ტაძრის, მათ შორის ჯგანტიას მშენებლობა ძვ. წ. 3600-3000 წლებში და კუკლმინაციას 2500 წელს, ტარშიენის ფართო კომპლექსით მიაღწია. ამ თარიღის შემდეგ, ტაძრების მშენებელი კულტურა გაუჩინარდა.

მალტაში კიდევ სხვა მრავალი მეგალითური ნაგებობაა, მაგალითად ბორჯ-ინ-ნაგური, კორდინი, ბროშტორფის წრე, ტალ-კადი, ტას-სილჯი, რომლებიც იუნესკოს სიაში მათი სავალალო მდგომარეობის გამო არ არიან შესული. ტაძართა ნაწილი საუკუნეში დაანფ~გრიეს, როდესაც მიწის სასოფლო-სამეურნეო მიზნით გამოსაყენებლად, მინდვრების გასუფთავება დაიწყეს.

ტაძრების პირველი ნაწილი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში 1980 წელს შეიტანა, ხოლო მეორე ნაწილი 1992 წელს.
ჯგანტია

ჯგანტია (მალტ. - გიგანტების კოშკი) — ნეოლითის პერიოდის მეგალითური სატაძრო კომპლექსი მალტის კუნძულ გოცოზე. ჯგანტიას ტაძრების სერია უძველესია მალტის სხვა მეგალითურ ტაძრებს შორის. მათმა შემქმნელებმა, ჯგანტიას ორი ტაძარი ნეოლითში, ძვ. წ. 3600-2500 წლებში აღმართეს. დღეისათვის, ეს 5500 წლოვანი ტაძრები მსოფლიოს ერთ-ერთი უძველესი რელიგიური სტრუქტურებია, რომლებიც კი ოდესმე ადამიანის ხელს შეუქმნია. სხვა ანალოგიურ სტრუქტურებთან ერთად, ჯგანტია შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

აღმოეჩენილი ფიგურები და ქანდაკებები არქეოლოგებს აფიქრებინებს, რომ ტაძარი შესაძლოა ნაყოფიერების კულტს ეძღვნებოდა. ადგილობრივი, გოცოური ფოლკლორის თანახმად, ისინი გიგანტურმა ადამიანებმა აღმართეს და მათ ღმერთისადმი თაყვანიის საცემად იყენებდნენ.
ჰაჯარ-კიმი

ჰაჯარ-კიმი (მალტ. ) — მეგალითური სატაძრო კომპლექსი ხმელთაშუაზღვიურ კუნძულ მალტაზე, რომელიც თარიღდება ჯგანტიას ფაზით (ძვ. წ. 3600-3200). მალტის მეგალითური ტაძრები დედამიწაზე არსებულ უძველეს რელიგიურ ძეგლებადაა მიჩნეული და შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში, როგორც „უნიკალური არქიტექტურული შედევრები".

ჰაჯარ-კიმის მშენებლობაში გამოყენებულია კირქვა, რისი წყალობითაც ტაძარმა ეროზიას ათასწლეულების მანძილზე შესანიშნავად გაუძლო. 2009 წელს დასრულდა მისი დამცავი კარვის მშენებლობა.

ჰაჯარ-კიმის მეგალითური კომპლექსი კუნძულ მალტის სამხრეთ კიდეზე, კირქვული მთაგრეხილის ბორცვის წვერზე მდებარეობს. ტაძრის ფასადი ხასიათდება ტრილიტური (გააჩნია 3 ფილა) შესასვლელით, გარე სკამით და ორთოსტატებით. ტაძრის გვერდით მდებარეობს შიდა ეზო, რომელიც დამცავი კედლითაა შემოსაზღვრული.