iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვალერიან შალიკაშვილი

ვალერიან ირაკლის ძე შალიკაშვილი (დ. 23 მაისი [ ძვ. სტ. 10 მაისი], 1874, სოფ. აკეთი, ოზურგეთის მაზრა ― გ. 30 იანვარი[ ძვ. სტ. 17 იანვარი], 1919, იქვე) ― ქართველი მსახიობი, რეჟისორი, დრამატურგი.

ბიოგრაფია
საშუალო განათლება მიიღო კავკავის რეალურ სასწავლებელში, სადაც ოთხი კლასის კურსი დაამთავრა. პანსიონში რუსულად სწავლის გამო დაავიწყდა ქართული ენა. 17 წლისამ დაიწყო მშობლიური ენის შესწავლა. სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო 1902 წელს ალექსი-მესხიშვილის დასში. ისი პირველი როლი იყო დე-სილა სპექტაკლში „ურიელ აკოსტა“. 1905 წელს პირველი წერილი გამოაქვეყნა გაზეთ „ივერიაში“. 1907 წლიდან დაიწყო რეჟისორობა. 1909 წელს ქართულმა დრამატულმა საზოგადოებამ მიავლინა მოსკოვში სამხატვრო თეატრის სარეჟისორო კურსებზე. გაზეთ „დროებაში“ აქვეყნებდა ლექციების ჩანაწერებს. მალე დაავადდა ტუბერკულოზით. 1910 წელს დაბრუნდა თბილისში. იყო სარეჟისორო საბჭოს წევრი ლ. მესხიშვილთან და ვ. გუნიასთან ერთად. 1910-1912 წლებში მიიწვიეს ხონის თეატრში. რამდენიმე თვე მოსკოვში გაატარა. ამ დროიდან დაიწყო მინიატურების, ფელეტონების და სცენების წერა. აქვეყნებდა წერილებს სასცენო ხელოვნების შესახებ. თავდაპირველად წერდა ვაკლიკო გურულის ფსევდონიმით. 1917 წელს იყო მსახიობთა კავშირის აქტიური წევრი. 1918 წელს მსახიობის ოსტატობას ასწავლიდა ჯაბადარის სტუდიაში. ქართულ სცენაზე ამკვიდრებდა სამხატვრო თეატრის შემოქმედებით პრინციპებს. მუშაობდა თბილისის, ქუთაისის, ჭიათურის, ბაქოს ქართულ და სხვა თეატრებში. ზაფხულობით დადიდა სოფლებსა და დაბებში სამუშაოდ.

შემოქმედება
შეასრულა დარისპანის (კლდიაშვილის „დარისპანის გასაჭირი“), სოლეიმანის (სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი“), იაგოს (შექსპირის „ოტელო“), დე სილვას (გუცკოვის „ურიელ აკოსტა“) და სხვა როლები. დადგა 50-მდე სპექტაკლი (გედევანიშვილის „მსხვერპლი“ და „სინათლე“, დ. ერისთავის „სამშობლო“, კლდიაშვილის „დარისპანის გასაჭირი“, იბსენის „დოქტორი შტოკმანი“ და სხვა). დაწერა 7 („გადაჭრილი მუხა“, „უნიადაგონი“, „ოჯახი“ და სხვა) და თარგმნა 18-მდე პიესა.

ნათამაშები როლები
დავით კლდიაშვილის „დარისპანის გასაჭირი“ (დარისპანი)
ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი“ (სოლეიმანი)
უილიამ შექსპირის „ოტელო“ (იაგო)
კარლ გუცკოვის „ურიელ აკოსტა“ (დე სილვა)

დადგმული სპექტაკლები
იოსებ გედევანიშვილის „მსხვერპლი“
იოსებ გედევანიშვილის „სინათლე“
დავით ერისთავის „სამშობლო“
დავით კლდიაშვილის „დარისპანის გასაჭირი“
ჰენრიკ იბსენის „დოქტორი შტოკმანი“
გრიგოლ მუხაძე

გრიგოლ მიხეილის ძე მუხაძე (დ. 8 იანვარი, 1879, თბილისი, რუსეთის იმპერია ― გ. 8 ოქტომბერი, 1948, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) ― ქართველი ქირურგი, საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1941), მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1914), პროფესორი (1919), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1944), სსრკ-ის მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1944), მეცნიერებისა და პრაქტიკული ქირურგიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი საქართველოში.

ბიოგრაფია
დაამთავრა ტომსკის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი 1908 წელს. 1911 წელს დაბრუნდა საქართველოში და დაინიშნა ჭიათურის საავადმყოფოს ქირურგიული განყოფილების გამგედ. პირველი მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე ინიშნება თბილისის და მე-8 ლაზარეთის მთავარ ქირურგად. 1918 წელს დაინიშნა თბილისის ტრავმატოლოგიური ინსტიტუტის დირექტორად. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში თბილისის ყველა ევაკოჰოსპიტალს ხელმძღვანელობდა. 1932 წელს დააარსა და სათავეში ჩაუდგა სისხლის გადასხმის ცენტრალურ სადგურს, რომელიც 1935 წელს მისი ინიციატივით გადაკეთდა სისხლის გადასხმის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტად.

გრიგოლ მუხაძე იყო ორთოპედია-ტრავმატოლოგიის ფუძემდებელი საქართველოში, აგრეთვე თბილისის ტრავმატოლოგიისა და ორთოპედიის ინსტიტუტის და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საექიმო ფაკულტეტის შექმნის ერთ-ერთი ინიციატორი და ორგანოზატორი. 1925-1937 წლებში მუშაობდა რესპუბლიკის ცენტრალური კლინიკური საავადმყოფოს დირექტორად. 1946 წელს შექმნა საქართველოს სსრ-ის მეცნიერებათა აკადემიის ექსპერიმენტული და კლინიკური ქირურგიის და ჰემატოლოგიის ინსტიტუტი.

თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.

ჯილდოები
1943 — შრომის წითელი დროშის ორდენი
1942 — საპატიო ნიშნის ორდენი
1941 — საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე
ვიტამინები

ვიტამინი — ორგანული ნივთიერება, რომელსაც ორგანიზმი არ ასინთეზებს (ან მცირე რაოდენობით ასინთეზებს) და მისი მიღება აუცილებელია კვებით. შესაბამისად კონკრეტული ნივთიერება ზოგიერთი ორგანიზმისთვის შეიძლება იყოს ვიტამინი. ხოლო სხვისთვის არა. მაგალითად, ვიტამინ , ასკორბინმჟავა: ის ადამიანებისთვის ვიტამინია, ხოლო სხვა დანარჩენი ორგანიზმების უმრავლესობისთვის არა, რადგან მათ ორგანიზმში ხდება მისი სინთეზი.

ვიტამინები იყოფა ორ დიდ ჯგუფად: წყალში და ცხიმში ხსნადად. წყალში ხსნად ვიტამინებს ეკუთვნის ჯგუფის ყველა ვიტამინი და ვიტამინი , ხოლო ცხიმში ხსნად ვიტამინებს — , , და ვიტამინები.

 ჯგუფის ვიტამინები:
თიამინი (ანუ ანევრინი)
რიბოფლავინი (2)
ნიაცინი (ანუ ნიკოტინმჟავა)
პანტოთენის მჟავა (5)
პირდოქსინი (6)
ციანკობალამინი (ანუ კობალამინი) (12)
ფოლიუმის მჟავა (9)
ბიოტინი (7)
ლეციზინი

 ჯგუფის ვიტამინები გვხვდება ძალიან ბევრ პროდუქტში, ბოსტნეულში, მარცვლეულში, ხორცპროდუქტებში, რძის პროდუქტებში და ა.შ. ვიტამინი 12 კი გვხვდება მხოლოდ ცხოველურ პროდუქტებში, ჯგუფის ზოგიერთ ვიტამინს შეიცავს მარცვლეული კულტურები - მაგრამ არა 12-ს. ვიტამინი 12 პასუხისმგებელია სისხლში წითელი უჯრედების წარმოქმნაში, ის მთავარ როლს ასრულებს ტვინის და ცენტრალური ნერვული სისტემის ნორმალურ ფუნქციონირებაში. 12-ის ნაკლებობა ორგანიზმში იწვევს ანემიას და ნერვული სისტემის დაზიანებას, იმ ადამიანებისთვის, რომლებიც არ იღებენ ცხოველურ პროდუქტებს, მკაცრად რეკომენდებულია 12-ის აბების სახით ან 12-ით ხელოვნურად გამდიდრებული პროდუქტების მიღება. 12-ით განსაკუთრებით მდიდარია ხორცპროდუქტები (ძროხის ხორცი, ღვიძლი, თევზი და ა.შ.), ის ასევე მოიპოვება კვერცხში და რძის პროდუქტებში. ჯგუფის ვიტამინების უმრავლესობას შეიცავს აგრეთვე მარცვლეული კულტურები, ნიგოზი და კარტოფილი. აგრეთვე 6-ს წარმოქმნიან ნაწლავებში მობინადრე ბაქტერიები.

გამოყენება: ძირითადად საჭიროა ზრდისა და სიჯანსაღის შესანარჩუნებლად. ისინი აგრეთვე მონაწილეობენ საკვების დაშლაში, ენერგიის მისაღებად. აგრეთვე 12 და ფოლიუმის მჟავა აუცილებელია სისხლის უჯრედთა წარმოქმნისათვის. 5 და 6 აუცილებელია სისხლის უჯრედთა წარმოქმნისათვის.

ვიტამინი (ასკორბინის მჟავა) საჭიროა ზრდისა და ქსოვილთა ჯანმრთელობის შენარჩუნებისთვის, განსაკუთრებით კანის, სისხლძარღვების, ძვლებისა და კბილებისათვის. აუცილებელ კოფერმენტს წარმოადგენს მრავალ მეტაბოლურ რეაქციაში, განსაკუთრებით ცილების დაშლასა და ახალი ცილების წარმოქმნაში. აგრეთვე ამაღლებს რეზისტენტობას ინფექციის წინააღმდეგ და ხელს უწყობს ჭრილობის შეხორცებას.

ვიტამინი (კალციფეროლი)
წყარო: ღვიძლი, თევზის ღვიძლის ცხიმი, რძის პროდუქტები, კვერცხის გული, მარგარინი, სპეციალური ნივთიერება (პროვიტამინი 3) კანის უჯრედებში გარდაიქმნება ვიტამინად მზის სინათლის ზემოქმედებით.

გამოყენება: აუცილებელია კალციუმის და ფოსფორის შეწოვისთვის და მათი გადასვლისთვის ძვლებსა და კბილებში. შესაძლოა მოქმედებდეს პარათჰორმონთან ერთად.

 ვიტამინი (ტოკოფეროლი)
წყარო: ხორცი, კვერცხის ყვითრი, ფოთლოვანი ბოსტნეული, ნიგოზი, რძის პროდუქტები, ხორბლის ჩანასახი, თესლისა და ბოსტნეულის ზეთი. აგრეთვე ვიტამინი იცავს ზოგიერთ მემბრანებს, რომლებსაც კიბოს გამოწვევა შეუძლიათ.

 ვიტამინი (ფილოქვინონი ანუ მელაქვინონი)
წყარო: ღვიძლი, ხილი, ნიგოზი, პომიდორი, მწვანე ბოსტნეული, განსაკუთრებით კომოსტო. აგრეთვე მას ამზადებენ ნაწლავებში მობინადრე ბაქტერიები.
 ვიტამინი აუცილებელია ღვიძლში პროტრომბინის სინთეზისათვის (საჭიროა სისხლის შედედებისთვის).
Prince of Persia: Warrior Within

„სპარსეთის პრინცი: მეომარი შენში“ — ვიდეო თამაში, რომელიც თამაშის „სპასეთის პრინცი, დროის ქვიშების“ გაგრძელებაა. მისი შექმნა 2003 წელს დაიწყო და დიდი მოწონება დაიმსახურა კრიტიკოსთა შორის. ამ ახალი თამაშის პირველი პრეზენტაცია 2004 წლის 2 დეკემბერს შედგა, კომპანია „უბისოფთის“ თაოსნობით.

თამაშში „დროის ქვიშებისაგან“ განსხვავებით განახლებულია გრაფიკა, იარაღები და მოძრაობები.
ტარიქ იბნ ზიადი

ტარიქ იბნ ზიადი ესპანეთის ისტორიასა და ლეგენდებში ცნობილი როგორც ტარიქ ელ ტუერტო (ცალთვალა ტარიქი); ტარიქ ბინ ზეიადი; (არაბ.: , გ. 720) — ბერბერი მხედართმთავარი, რომელიც ხელმძღვანელობდა ვესტგუთების ესპანეთის დაპყრობას 711 წელს. ითვლება ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს სამხედრო სტრატეგად იბერიის ისტორიაში. თავდაპირველად მუსა იბნ ნუსაირის ქვეშევრდომი (მოადგილე) იყო ჩრდილო აფრიკაში, რის შემდეგაც გაგზანილ იქნა იბერიის ნახევარკუნძულის დასალაშქრად. ზოგიერთი ცნობით ის მოწვეული იყო ვისიგოთების მეფეების მემკვიდრე ვიტიცას მიერ ვისიგოთების სამოქალაქო ომში დასახმარებლად.

711 წლის 29 აპრილს ტარიქის არმია გადმოსხდა გიბრალტარზე (ეს სახელწოდება არაბულად ჯაბალ ტარიქის წარმოებულია და ტარიქის მთას ნიშნავს, ან უფრო ზუსტად ღიბრ ტარიქს - ტარიქის კლდეს). ნაპირზე გადმოსხდომისას გადმოცემით ტარიქს ხომალდების დაწვა უბრძანებია და შემდეგი, მუსლიმანური სამყაროსთვის კარგად ცნობილი, სიტყვით გამოსულა ჯარისკაცების წინაშე:

მურების არმია მთელ ესპანეთს მოედო და 711 წლის ზაფხულში მტკიცე გამარჯვება მოიპოვა ვესტგუთების მეფე როდერიკზე, რომელიც 19 ივლისს გუადალეტეს ბრძოლაში მოკლეს კიდეც. მას შემდეგ ტარიქი ესპანეთის მმართველად დანიშნეს, თუმცა მოგვიანებით გაიწვიეს უკან დამასკოში უმაიადთა ხალიფა ვალიდ -ის ინიციატივით.
პირენეს ნახევარკუნძული

პირენეს ნახევარკუნძული, იბერიის ნახევარკუნძული — ნახევარკუნძული ევროპის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ფართობი 583 ათასი კმ² (სიდიდით მეორეა ევროპაში სკანდინავიის ნახევარკუნძულის შემდეგ).

ჩრდილოეთიდან აკრავს ბისკაიის ყურე, დასავლეთიდან და სამხრეთ-დასავლეთიდან — ატლანტის ოკეანე, აღმოსავლეთიდან და სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან — ხმელთაშუა ზღვა. სამხრეთით აფრიკისგან გამოყოფილია გიბრალტარის სრუტით, ხოლო კონტინენტური ევროპისგან — პირენეს მთებით. ნახევარკუნძულზე მდებარეობს ქვეყნები: ესპანეთი, პორტუგალია, ანდორა და გიბრალტარი.

ხასიათდება მოხაზულობის სიმარტივითა და სწორხაზოვნებით, სუსტად დანაწევრებული სანაპირო ხაზით (გარდა ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილისა, რომელიც ძლიერ არის დანაწევრებული რიასებით). რელიეფში ჭარბობს ვრცელი ზეგნები (მესეტა და გალისიის მასივი) და ხაზურად გადაჭიმული მთათა სისტემები: პირენეები, კანტაბრიის მთები, კატალონიის მთები, იბერიის მთები, ანდალუსიის მთები (სიმაღლე 3478 მ, მთა მულასენი სიერა-ნევადის მასივში — ნახევარკუნძულის უმაღლესი წერტილი). დაბლობები მცირე ფართობებს იკავებს უკიდურეს ნაწილებში დასავლეთით (პორტუგალიის), სამხრეთ-დასავლეთით (ანდალუსიის დაბლობი) და აღმოსავლეთით (ვალენსიის, მურსიის). ჩრდილო-აღმოსავლეთით გამოიყოფა არაგონის დაბლობი.

ტერიტორიის დიდი ნაწილი მიეკუთვნება ახალგაზრდა ბაქანს, რომელსაც ძირითადად ჰერცინული ნაოჭა ფუნდამენტი აქვს; მეზო-კაინოზოური ასაკის დანალექი საფარი განვითარებულია მესეტის აღმოსავლეთ ნაწილში, შედგება ძირითადად კარბონატული ნალექებისგან. ჩრდილო-აღმოსავლეთში ებროს კიდური მოლასური როფი გამოყოფს ბაქანს პირენეს ალპური ნაოჭა-ზეწრული ნაგებობისგან. სამხრეთში მდებარეობს ანდალუსიის მთების, იგივე ბეტისის კორდილიერების ალპური ნაოჭა სისტემა. პირენეს ნახევარკუნძულის ტერიტორია, განსაკუთრებით სამხრეთ-აღმოსავლეთი რაიონები, ხასიათდება საკმაოდ ინტენსიური სეისმური აქტივობით.

კლიმატი უპირატესად სუბტროპიკული ხმელთაშუაზღვიურია, უფრო მშრალია კონტინენტურ რაიონებში, ყველაზე გვალვიანია სამხრეთ-აღმოსავლეთში. უკიდურეს ჩრდილო-დასავლეთში კლიმატი რბილი და ნოტიოა, წლის განმავლობაში იცის ტემპერატურის მცირე რყევები და ნალექების დიდი რაოდენობა (2000 მმ-მდე). მთიან რაიონებში გამოხატულია სიმაღლებრივი კლიმატური ზონალურობა.

ძირითადი მდინარეებია: ტახო, დუერო, გვადიანა, გვადალკვივირი (ატლანტის ოკეანის აუზი), ებრო (ხმელთაშუა ზღვის აუზი).

ბუნებრივი მცენარეულობა ტერიტორიის უდიდეს ნაწილზე წარმოდგენილია დაბალი ხეებითა და ბუჩქებით (მაკვისი, გარიგა, ტომილიარები), აგრეთვე დაბალი ნახევრად ბუჩქებით (მატორალი). ჩრდილოეთ და ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილებში გავრცელებულია ნოტიო ფართოფოთლოვანი ტყეები. ტყის დიდი მასივები შემორჩენილია პირენეების, კანტაბრიის მთების საშუალო მთიან ზონაში, ნაკლებად — იბერიის მთებსა და ცენტრალურ კორდილიერაში. ხანგრძლივი და ინტენსიური სამეურნეო საქმიანობის შედეგად პირენეს ნახევარკუნძული გამოირჩევა ანთროპოგენური და კულტურული ლანდშაფტების მრავალფეროვნებით.
ჟანრი

ჟანრი — ლიტერატურული კომპოზიციის კატეგორიზებისთვის კრიტერიუმების თავისუფალი ერთობლიობა; ამ ტერმინს ხელოვნების ნებისმიერი სხვა სახის თუ გამონათქვამის ფორმის განსაზღვრისთვის იყენებენ.

ხელოვნების ნებისმიერ ფორმაში, ჟანრები ბუნდოვანი კატეგორიებია, რომელთაც მკვეთრად გამოხატული საზღვრები არ გააჩნიათ. ჟანრები კონვენციური ხასიათისაა და ხელოვნების არაერთი ნიმუში ერთსა და იმავე დროს რამდენიმე ჟანრს განეკუთვნება, ამა თუ იმ ჟანრის პრინციპების სესხებისა და გაერთიანების გამო. სიტყვა „ჟანრი“, როგორც წესი, ვრცელდება ხელოვნებასა და კულტურაზე, განსაკუთრებით ლიტერატურაზე. ჟანრის შესწავლის საკითხში ჟანრის კონცეფცია დოგმატურობას გამორიცხავს. უფრო მეტად, აღიარებულია, რომ ხელოვნების და ლიტერატურის ნიმუშებში აისახება ესა თუ ის ჟანრი ან მიესადაგება მათ კონვენციებს.
მუსიკალური ჟანრი

მუსიკალური ჟანრი — მუსიკალური ნაწარმოების კატეგორია (ან ჟანრი), რომელიც „ძირითად მუსიკალურ ენას“ ან ამა თუ იმ სტილს განეკუთვნება. მუსიკა ასევე შეგვიძლია განვიხილოთ ისეთი არამუსიკალური კატეგორიის მიხედვით, როგორიცაა გეოგრაფიული წარმოშობა, რაც თავის მხრივ, მრავალ ქვე-ჟანრს მოიცავს. მუსიკალური ჟანრი (ან ქვეჟანრი) განისაზღვრება ხერხების, სტილის, კონტექსტისა და თემების (არსი, განწყობა) მიხედვით.
თამაზ I-ის ლაშქრობები საქართველოში

თამაზ -ის ლაშქრობები საქართველოში — ირანის სეფიანი შაჰის თამაზ -ის (ზეობდა 1524–1576 წლებში) დაპყრობითი ლაშქრობები აღმოსავლეთ საქართველოში, ქართლის სამეფოს დასამორჩილებლად. დაკავშირებული იყო ირან-ოსმალეთის ომთან სამხრეთ კავკასიაში გაბატონებისათვის.

პირველი ლაშქრობა
1541 წელს „საღვთო ომის“ საბაბით თამაზი 12 ათასი ყიზილბაში მეომრით ყარაბაღიდან ქართლში შემოიჭრა, ღამით თავს დაესხა თბილისს, აიღო ქალაქი, გაძარცვა და გადაწვა. ქართლის მეფე ლუარსაბ იქ არ იმყოფებოდა. იმავე პერიოდში ყიზილბაშებმა მოტყუებით აიღეს ბირთვისის მიუვალი ციხე და ლუარსაბის ხელში ჩაგდებაც სცადეს, მაგრამ ვერ შეძლეს. ამ ლაშქრობის შედეგად თბილისი ყიზილბაშებმა დაიკავეს, მცველთა რაზმი ჩააყენეს და უკან გაბრუნდნენ.

მეორე ლაშქრობა
1547 წლის იანვარში თამაზ შირვანიდან დაიძრა და ანისის გზით ახალქალაქში მივიდა. მისმა ლაშქარმა მოარბია ჯავახეთი, ქვემო ქართლი და დიდი ნადავლით განჯაში დაბრუნდა.

მესამე ლაშქრობა
1551 წელს თამაზ -მა მესამედ გამოილაშქრა საქართველოში. ამჯერად ომის საბაბი ლუარსაბ -ის მიერ სამცხის ნაწილის დაკავება და ქართლის მეფისგან შევიწროებული ათაბაგ ქაიხოსრო ჯაყელისგან გაგზავნილი დახმარების თხოვნა იყო. ირანის ჯარმა ააოხრა ჯავახეთი და დაიპყრო თმოგვი, აწყური, ვანის ქვაბები, გაძარცვა ვარძია, საიდანაც დიდძალი სიმდიდრე წაიღეს. შაჰმა ქაიხოსროს ლუარსაბისაგან წართმეული ქვეყანა დაუბრუნა და ყარაბაღში დაბრუნდა.

მეოთხე ლაშქრობა
1554 წელს თამაზ მეოთხედ შემოესია საქართველოს. მან თავდაპირველად საბარათიანო დაიკავა, შემდეგ აიღო გორი, ზოგიერთი სხვა სიმაგრეც და შემოადგა ატენის ციხეს, სადაც იმყოფებოდნენ ქართლის მეფისა და დიდებულთა ოჯახები. ყიზილბაშებმა შინაგამცემლობის შედეგად შეძლეს ციხის აღება. დიდ ნაალაფევთან ერთად 30 ათასი ტყვე წაიყვანეს, მ. შ. მეფის დედა ნესტან-დარეჯანი, და უკან გაბრუნდნენ. ლუარსაბი დაედევნა მტერს, რამდენჯერმე შეებრძოლა და დიდი ზიანი მიაყენა, თუმცა ტყვეები მაინც ვერ დაიხსნა.

თამაზ -ის ლაშქრობებმა დიდი ზიანი მიაყენა საქართველოს. მტერმა დაარბია და გაძარცვა ბევრი ქალაქი და სოფელი, მრავალი ადამიანი ბრძოლაში დაიღუპა ან ტყვედ წაიყვანეს. 1555 წელს დაიდო ამასიის ზავი, რომლითაც ირანმა და ოსმალეთმა სამხრეთ კავკასიის ქვეყნები გაინაწილეს.
ციფრული ჩამონატვირთი

ციფრული ჩამონატვირთი — ოფიციალური და ლეგალური მუსიკალური ჩანაწერი, რომლის შეძენაც ინტერნეტ მაღაზიებშია შესაძლებელი. პოპულარული მუსიკალური იტერნეტ მაღაზიების მაგალითად შეიძლება დასახელდეს ეპლის -ი და ნაპსტერი.

ხშირად, ციფრული ჩამონატვირთები ცუმ-ის კოდს შეიცავს, რაც შეუძლებელს ხდის ამ მუსიკალური ფაილების დამატებითი ასლების შექნას ან კონკურენტი მწარმოებლის მოწყობილობებზე მათ დაკვრას. მაგალითად, ეფლის -იდან შეძენელი სიმღერების დაკვრა მხოლოდ ეფლის აიპოდზეა შესაძლებელი. ცუმ-ის თავიდან აცილების ერთ-ერთი მეთოდია ამ ფაილების კომპაქ დისკზე ჩაწერა და შემდეგ მათი სასურველი ფორმატით ისევ კომპიუტერზე გადმოტანა. ამგვარი პროცედურის თანმხლები უარყოფითი მხარეა მუსიკის დამატებითი კოდირებით/დეკოდირებით (ანუ ტრანსკოდირებით) გამოწვეული ხმის ხარისხის დაცემა.

ინტერნეტიდან მუსიკის ლეგალურად გადმოწერა 2000 წლიდანაა შესაძლებელი. ფასიანი ციფრული ჩამონატვირთების ტექნოლოგია შეიძლება დაზარდელდეს იმის გამო, რომ ახლა შესაძლებელია მუსიკის ინტერნეტ-რადიოებიდან ჩაწერა, მართალია დაბალი ხარისხით, მაგრამ სავსებით ლეგალურად.

:
ნანა ფაჩუაშვილი

ნანა ფაჩუაშვილი (დ. 2 იანვარი, 1943) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1981). შოთა რუსთაველის (2003), ვერიკო ანჯაფარიძისა (2007) და კოტე მარჯანიშვილის სახელობის (2023) პრემიების ლაურეატი. თბილისის საპატიო მოქალაქე (2023), ღირსების ორდენის (1998) კავალერი. რუსთაველის თეატრის სცენაზეა 1964 წლიდან.

აღსანიშნავი როლებია: ევა („ღვთაებრივი კომედია“), მზია („ჭინჭრაქა“), პოლი პიჩემი („სამგროშიანი ოპერა“), სონა („ხანუმა“), ფაცია („გუშინდელნი“), ადელა („ბერნარდა ალბას სახლი“), ლიზიკო („ნახვის დღე“), მართა („დარისპანის გასაჭირი“).
ფილმოგრაფია
1963: „პალიასტომი“ (მანა) რეჟ. სიკო დოლიძე
1981: „მე მოვედი“ (ნინიკოს დედა) რეჟ. ალექსანდრე (ალეკო) ნინუა
1981: „სუფთა დაფა“ (მასწავლებელი) რეჟ. ოთარ შამათავა
2002: „ორმო“ რეჟ. მარიამ ქაცარავა
ტელედადგმები
„ჯაყოს ხიზნები“ (მარგო)
ტელესერიალები
„წვრილ ვარსკვლავთა ღამე“ (ვენერა)

ნათამაშები როლები
რუსთაველის თეატრი
ისიდორე შტოკი „ღვთაებრივი კომედია“ (ევა ) რეჟ. ბადრი კობახიძე
გიორგი ნახუცრიშვილი „ჭინჭრაქა“ ( მზია ) რეჟ. მიხეილ თუმანიშვილი
ბერტოლტ ბრეხტი „სამგროშიანი ოპერა“ (პოლი პიჩემ) რეჟ. დიმიტრი ალექსიძე
ართურ მილერი „სეილემის პროცესი“ (სუსანა) რეჟ. რობერტ სტურუა
სულხან-საბა ორბელიანი „სიბრძნე სიცრუისა“ (თმაგაჩეჩილი, მომღიმარი, მოტირალი, მწვანეკაბიანი, სოფლელი გოგონა, დედოფალი) რეჟ. ნანა ხატისკაცი
ნოდარ დუმბაძე „მზიანი ღამე“ (ლია და გულიკო) რეჟ. რობერტ სტურუა
აქვსენტი ცაგარელი ,,ხანუმა (სონა) რეჟ. რობერტ სტურუა
შალვა დადიანი „გუშინდელნი“ (ფაცია) რეჟ. თემურ ჩხეიძე
თამაზ ჭილაძე „აკვარიუმი“ (ელისო) რეჟ. გიზო ჟორდანია
თამაზ ჭილაძე „მოულოდნელი სტუმარი“ (მარიკა ) რეჟ. თემურ ჩხეიძე
ფედერიკო გარსია ლორკა „ბერნარდა ალბას სახლი“ (ადელა) რეჟ. თემურ ჩხეიძე
ბერტოლტ ბრეხტი „კავკასიური ცარცის წრე“ ( ბანოვანი) რეჟ. რობერტ სტურუა
უილიამ შექსპირი „რიჩარდ “ (ლედი ანა) რეჟ. რობერტ სტურუა
თამაზ მეტრეველი „შეშლილი, შეშლილი ახალი წელი“ (იამზე) რეჟ. რევაზ ჩხაიძე
რუსტამ იბრაგიმბეგოვი „დაკრძალვა კალიფორნიაში“ (ქვრივი) რეჟ. რობერტ სტურუა
ალექსანდრე გელმანი „გასაღები“ (ქალი) რეჟ. გგიორგი ანთაძე
დავით კლდიაშვილი „ირინეს ბედნიერება“ (ეკა ) რეჟ. ანდრო ენუქიძე
ლეონარდ გერში „ეს თავისუფალი პეპლები“ (თინა) რეჟ. დავით მღებრიშვილი
ირაკლი სამსონაძე „იქ სადაც ღვარად მოედინება“ (ცაცა) რეჟ. გიორგი (გოგა) თავაძე
თამაზ ჭილაძე „ნახვის დღე“ (ლიზიკო) რეჟისორები რობერტ სტურუა, გიორგი (გოგა) თავაძე
დავით კლდიაშვილი „დარისპანის გასაჭირი“ (პელაგია ) რეჟისორები რობერტ სტურუა, ზაზა პაპუაშვილი

თეატრალური სარდაფი
„სიკვდილის როკვა“ (ალისა)
ს. ახმეტელის სახელობის თეატრი
„მეორედ მოსვლა ანუ ვიზიტი“ (კლარა)
თავისუფალი თეატრი
„მედეა“ (კირკე)

ჯილდოები
1976 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
1981 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
1998 — ღირსების ორდენი
2003 — შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემია
2007 — ვერიკო ანჯაფარიძის სახელობის პრემია
2012 — თეატრალურ მოღვაწეთა კავშირის ჯილდო ქალის როლის საუკეთესო შესრულებისათვის სპექტაკლ „დილა მშვიდობისა ასდოლარიანო“
2023 — თბილისის საპატიო მოქალაქე
2023 — კოტე მარჯანიშვილის სახელობის პრემია
მუსიკოსი

მუსიკოსი — ადამიანი, რომელიც უკრავს ან ქმნის მუსიკას. მუსიკოსები შეგვიძლია დავყოთ იმის მიხედვით, თუ რა ფუნქცია აკისრიათ მათ მუსიკის შექმნისას ან შესრულებისას:

მომღერალი (ან ვოკალისტი) იყენებს ინსტრუმენთად საკუთარ ხმას.
ინსტრუმენტალისტი უკრავს მუსიკალურ ინტრუმენტზე.
მომღერალი და ინსტრუმენტალისტი ერთად შეიძლება იყვნენ იმპროვიზატორები, რომლების მუსიკას რეალურ დროში ქმნიან.
კომპოზიტორები და ტექსტის ავტორები წერენ მუსიკას.
დირიჟორი მართავს მუსიკალურ გუნდს.
მომღერალი და კომპოზიტორი

ტერმინი მომღერალი და კომპოზიტორი — შემსრულებელს, რომელიც ტექსტს წერს, სიმღერას ქმნის და თვითონვე ასრულებს მას. ხშირად მთელ კომპოზიციას ან სიმღერას თვითონვე უწევს მუსიკალურ აკომპანემენტს. არტისტული გამოხატვის ამგვარი ფორმა ჩვეულებრივია იმ შემსრულებლებს შორის, რომლებიც პოპ მომღერლებისგან განსხვავებით, ნაკლებად ცნობილი არიან. ზოგიერთი ასეთი არტისტი პუბლიკასთან უშუალო ურთიერთობის გზას და ინტენსიურ ტურნეებს მიმართავს, რომ თაყვანისმცემლები გაიჩინოს. ისინი ხშირად გამოდიან კერძო მიწვევებზე, ყავის სახლებში, ფოლკ კლუბებსა და ფესტივალებზე.

პერიოდული გამოცემები მომღერალი და კომპოზიტორების შესახებ
როლინგ სტოუნი
Ford Motor Company

ფორდ მოტორ კომპანი , კომპანია „ფორდი“ — ამერიკული მულტინაციონალური კორპორაცია და მსოფლიოს სიდიდით მეხუთე ავტომწარმოებელი ტოიოტას, ჯენერალ მოტორსის, ფოლკსვაგენისა და ჰიუნდაის შემდეგ მსოფლიოს მასშტაბით ავტომანქანების გაყიდვებით (2010 წლის მონაცემებით). 2010 წელს ფორდი რანგით მეორე ავტომწარმოებელი იყო აშშ-ში ჯენერალ მოტორსის შემდეგ და მეოთხე ევროპაში იგივე მაჩვენებელში.

ფორდი ასევე რანგით მე-8 ამერიკული კომპანია იყო 2010 წელს ფორჩუნ-500 სიაში, გლობალური შემოსავლების მიხედვით (128.954 მილიარდი დოლარი). 2010 წელს ფორდმა გამოუშვა 4,8 მილიონი ავტომანქანა და დასაქმებული ჰყავდა 164,000 ადამიანი დაახლოებით 90 ქარხანაში და დაწესებულებაში მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში.

შტაბ-ბინით დირბორნში, მიჩიგანი (დეტროიტის გარეუბანი), ავტომწარმოებელი დააფუძნა ჰენრი ფორდმა და კორპორაციად ჩამოაყალიბა 1903 წლის 16 ივნისს. ფორდში ამჟამად გაერთიანებულია ფორდის და ლინკოლნის ბრენდები. ფორდი ასევე ფლობს მაზდას საკონტროლო პაკეტის 1/3-ს და ასტონ მარტინის აქციების მცირე ნაწილს ბრიტანეთში.საავტომობილო კრიზისის შედეგად ფორდმა 2008 წელს ინდურ ტატა მოტორსს მიჰყიდა თავისი ყოფილი ბრიტანული შვილობილი კომპანიები იაგუარი და ლენდ როვერი. 2010 წელს ფორდმა ასევე გაყიდა ვოლვო, ის შეიძინა ჩინურმა . ფორდმა ასევე შეწყვიტა მერკურის ბრენდის გამოშვება 2011 წელს.

1999 წელს ფორდი შემოსავლების მიხედვით მსოფლიოს უდიდეს 10 კორპორაციას შორის ითვლებოდა და მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველა მომგებიანი კომპანია იყო, ასევე ნომერ მეორე ავტომწარმოებელი მსოფლიოში. თუმცა 1995 წლიდან ფორდმა ბაზრის წილის დაკარგვა დაიწყო და უპირატესობა დათმო 2000 წლისთვის.

ფორდს ეკუთვნის მრავალი ინოვაცია ავტოწარმოებაში, მათ შორის კონვეიერის მეთოდით უზარმაზარი ინდუსტრიული საწარმოო ძალის მართვა. ჰენრი ფორდის მაღალი წარმადობის ქარხნების, მაღალანაზღაურებადი მუშებისა და დაბალი ფასების კომბინაციამ რევოლუცია მოახდინა ინდუსტრიულ წარმოებაში და მსოფლიოში ცნობილი გახდა როგორც „ფორდიზმი“ 1914 წლისთვის.
თამარინდი

თამარინდი — ტანმაღალი (30-40 მ), გაშლილვარჯიანი ხე პარკოსანთა ოჯახისა (ცეზალპინიისებრთა ქვეოჯახი). აქვს ფრთისებრ დაყოფილი ფოთლები და მტევნებად შეკრებილი მოყვითალო ყვავილები.

ნაყოფი 20 სმ-მდე სიგრძის პარკია, სამშობლოდ მიიჩნევენ ტროპიკულ აზიას, ვარაუდობენ ტროპიკულ აფრიკასაც. კულტივირებულია ტროპიკებში, უმთავრესად ინდოეთში. მის მომჟავო წვნიან ნაყოფს იყენებენ მედიცინასა და საკონდიტრო წარმოებაში.
თამარის მონეტები

თამარის მონეტები — თამარ მეფის სახელით მოჭრილი სპილენძის მონეტები.

იჭრებოდა ორი სახისა: „წესიერად“ და „არაწესიერად“ მოჭრილი. პირველი მრგვალი ფორმისა და გარკვეული წონისაა, ხოლო მეორე — სხვადასხვა ფორმისა და წონისა. ამ დროს ე. წ. „ვერცხლის კრიზისის“ ხანაა და მთელ ახლო აღმოსავლეთში იჭრებოდა „არაწესიერი“ ფორმისა და სხვადასხვა წონის სპილენძის მონეტები, რომლებიც ბაზარზე ვერცხლის იძულებითი კურსით მიმოიქცეოდა.

თამარის სახელი პირველად მეფე გიორგი -ის სპილენძის ფულზე გამოჩნდა, თანამმართველად გამოცხადების შემდეგ (1178). ეს მონეტა „არაწესიერად“ არის მოჭრილი. მის ერთ მხარეს, წნული ხვეულების ვარდულში დაქარგმებული ასომთავრულით წერია „თამარ“, ვარდულის ბუდეებში ასევე ასომთავრულით — „ადიდენ ღმერთმან მეფე და დედოფალი“. მეორე მხარეს ვარდულის ცენტრში, ასომთავრული წარწერაა „გი“, გარშემო — „ადიდენ ღმერთმან მეფეთა მეფე“. 1184 წელს თამარი საქართველოს მეფე გახდა და თავისი სახელით მოჭრა სპილენძის „არაწესიერი“ ჭედის მონეტა, რომლის შუბლზე მხედრულით გამოსახულია თამარის სახელი, გარშემო ასომთავრულით — „სახელითა ღვთისათა, იქნა ჭედა ვერცხლისი ამის, ქორონიკონსა ოთხასშვიდს (1187) ან ოთხასოცდაათს“ (1210). ზურგზე ხუთსტრიქონიანი არაბული ზედწერილია: „დედოფალი დიდებული, მშვენიერება ქვეყნისა და სარწმუნოებისა, თამარ ასული გიორგისა, მესიის თაყვანისმცემელი, განადიდოს ღმერთმან ძლევანი მისნი“. გარშემო არაბულადვე აწერია: „განადიდოს ღმერთმან დიდება მისი, განაგრძოს ჩრდილი მისი და განამტკიცოს კეთილდღეობა მისი“.

თამარისა და დავით სოსლანის სახელით 1200 წ. მოჭრილი სპილენძის ფული „წესიერი“ ჭედისაა, მისი წონაა 6-7 გ. შუბლზე დროშისთავის მსგავსი ფიგურული ნიშანია, რომლის ორივე მხარეს მთავრულით დაქარაგმებულია თამარისა და დავითის სახელები. კუთხეებში „ქორონიკონი 420“ (1200), ან იშვიათად, მის გარშემო ზურგზე არაბული ოთხსტრიქონიანი ზედწერილია: „დედოდალი დედოფალთა, მშვენება ქვეყნისა და სარწმუნოებისა, თამარ ასული გიორგისა, მესიის თაყვანისმცემელი“. თამარის მონეტები საქართველოში ნაპოვნია როგორც ერთეულები, ისე განძის სახით (ვეჯინის); აგრეთვე ქართული ფულის დიდ განძებში (რუსთავის, „განჯისკარის“, ლოლოს, „რიყის“, ნიჩბისის).