iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვიტამინი A

ვიტამინი — ცხიმში ხსნადი, რომელიც საკვებიდან მიიღება. ვიტამინი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ბავშვების ზრდა განვითარებისთვის და მხედველობისთვის.

დადებითი თვისებები
ვიტამინი დიდი ხანია ექიმებისთვის ცნობილია, როგორც ძლიერი ანტიოქსიდანტი. ანტიოქსიდანტები ეხმარებიან ორგანიზმს თავისუფალ რადიკალებთან ბრძოლაში და ამით ონკოლოგიური დაავადებებისგან გვიცავენ. ამის მიუხედავად ბრიტანელმა მეცნიერებმა აღმოაჩინეს, რომ ვიტამინის შემცველი დანამატების მიღება სრულიად საპირისპირო ეფექტს იძლევა.

ადამიანის ორგანიზმში ვიტამინი გარდაიქმნება ორგანოების ჯანმრთელობისთვის აუცილებელ ბეტა-კაროტინად. ბუნებრივი სახით ის გვხვდება ფოთლოვან ბოსტნეულში და სტაფილოში. ამის გარდა ეს ვიტამინი შედის პრაქტიკულად ყველა ვიტამინურ კომპლექსში. პრეპარატებიდან წარმოებული ბეტა-კაროტინი, როგორც აქამდე ითვლებოდა ძალიან სასარგებლოა მწეველებისთვის. კვლევებმა აჩვენა, რომ თუ მწეველი იღებს საკვებიდან ბევრ ბეტა-კაროტინს მისი ორგანიზმის ბრძოლისუნარიანობა კიბოს უჯრედების მიმართ მატულობს.

მხედველობისათვის და ძვლების რეგენერაციისათვის.
იცავს ქათმის სიბრმავისაგან.
ხელს უწყობს როდოპსინის სინთეზს თვალში.
ზრდის სასუნთქი გზების წინააღმდეგობის უნარს ინფექციების მიმართ.
გარე კანის საფარველს ინახავს ჯანმრთელ მდგომარეობაში.
ხელს უწყობს ძვლების ზრდას და გამაგრებას, კანის, თმების, კბილების და ღრძილების ჯანმრთელობას.
გარე გამოყენების დროს გამონაყარის, ფურუნკულების, კარბუნკულების მკურნალობას შველის.
ხელს უწყობს ემფიზემას და ჰიპერთირეოზის მკურნალობას.
კამბუროვის სახლი

კამბუროვის სახლი — ერთსართულიანი სახლი ტაგანროგში. განეკუთვნება რუსეთის ფედერაციის ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიას. სახლის ფლიგელში ცხოვრობდა საზღვაო ოფიცერი პეტრე შმიდტი, ხოლო თავად სახლში - გენერალი პავლე რენენკამპფი.

მისამართი: ტაგანროგი, ბერძნების ქუჩა № 102.

ისტორია
ტაგანროგში, ბერძნების ქუჩის 102-ში მდებარე პატარა ერთსართულიანი აგურის სახლი აგებულია მემკვიდრეობითი საპატიო მოქალაქის პავლე კამბუროვის (1817-1885 წწ.) ფინანსებით. სახლის ეზოში დგას ერთსართულიანი ასევე აგურის ფლიგელი.

მშენებლობის დასრულების შემდეგ პავლე კამბუროვი ცხოვრობდა სახლში ოჯახთან ერთად. 1880-იანი წლების ბოლოს სახლის მფლობელი გახდა ობერ-ოფიცერი ვასილი პაშუტინი. საუკუნის დასაწყისში სახლი გადავიდა ტიმოთე მერკულოვის ხელში. 1915 წლიდან სახლის მფლობელია ილია სილენკო. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ 1925 წლამდე სახლი ეკუთვნოდა თედორე ტოველიუს.

ეზოში მდგა ფლიგელში 1890-1893 წლებში ოჯახთან და მეუღლესთან ერთად ცხოვრობდა, რევოლუციონერი მოღვაწე, სევასტოპოლის 1905 წლის აჯანყების ერთ-ერთი ორგანიზატორი პეტრე შმიდტი. ამავე სახლში ცხოვრობდა საუკუნის ბოლოსა და საუკუნის დასაწყისის რუსი სამხედრო მოღვაწე, რუსეთის არმიის ჩინეთში ლაშქრობის მონაწილე, რუსეთ-იაპონიის ომისა და პირველი მსოფლიო ომის გენერალი პავლე რენენკამპფი. თებერვლის რევოლუციის შემდეგ გენერალი დააპატიმრეს და გააგზავნეს პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრეში. რენენკამპფი ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ გაათავისუფლეს და დაბრუნდა ტაგანროგში, თავისი მეუღლის სამშობლოში. აქ იგი ცხოვრობდა სმოკოვნიკოვის გვარით. 1918 წლის მარტში გამოააშკარავეს. რევოლუციურმა ტრიბუნალმა არმიის ღალატისთვის გაასამართლა და სიკვდილი მიუსაჯა. რენენკამპფი დახვრიტეს 1918 წლის 1 აპრილს.

ამჟამად შენობაში განთავსებულია ორგანიზაცია „როსტექაგრო“. სახლის ფასადზე დაკიდულია მემორიალური დაფა, რომელზეც არსებული წარწერა გვატყობინებს, რომ აღნიშნულ სახლში 1890-1893 წლებში ცხოვრობდა პ. შმიდტი.
ასტრონომიული ობსერვატორია

ასტრონომიული ობსერვატორია — სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულება, რომლის დანიშნულებაა ციური სხეულებისა და მოვლენების აგრეთვე ხელოვნური კოსმოსური ობიექტების მრავალნაირი სისტემით დამზერა, დამზერითი მასალის შეგროვება-დაცვა, სათანადო დამუშავება და მისი ანალიზის საფუძველზე ასტრონომიული კვლევა.

ასტრონომიული ობსერვატორია აღჭურვილია სხვადასხვა სახეობისა და დანიშნულების ტელესკოპებით, ასტროგრაფებით და სხვა დასამზერი იარაღით აგრეთვეე ასტროფოტოგრაფიული მასალის დასამუშავებელი ხელსაწყოებით: კოორდინატთმზომით, მიკროფოტომეტრული, სპექტრული, სათვლელი და სხვა აპარატებით. ასტრონომიული ობსერვატორიას ეკუთვნის ფოტოგრაფიული, სპექტრული, დროის სამსახურის, რადიოელექტრონიკისა და სხვა ლაბორატორიები, ოპტიკური და მექანიკური სახელოსნოები, გამოთვლითი ბიურო, ასტრონეგატივებზის საცავი, ბიბლიოთეკა.

ტელესკოპები მოთავსებულია მბრუნავი სფერული გუმბათებით გადახურულ განცალკევებულ მრგვალ კოშკებში ან მოძრავი სახურავებით გადახურულ პავილიონებში. გუმბათებზე გამართულია საგდულები, რომელთაც მაშინ აღებენ, როცა ცას აკვირდებიან ეს თავისებურ სახეს აძლევს ობსერვატორიის არქირექტურას. ბოლო დროს გახშირდა სპეციალიზებული ასტროფიზიკური, სამზეო, საგანედო და სხვა ასტრონომიული ობსერვატორია. ამასთანავე, ბევრგან დაიდგა რადიოტელესკოპები, ზოგან მოეწყო საკუთრივ რადიოასტრონომიული ობსერვატორია. ბევრი ობსერვატორია მრავალპროფილიანია, მაგრამ სამეცნიერო თემატიკით, აღჭურვილობით, გამოყენებული მეთოდებით მათ ყოველთვის ინდივიდუალური მიმართულება აქვთ. თანამედროვე ასტრონომიული ობსერვატორიიდან უძველესია პარიზის (1667) გრინვიჩის (ინგლისი, 1675), პულკოვოს (სანკტ-პეტერბურგის მახლობლად, 1839) ობსერვატორიები. ჩვენს დროში ასტრონომიული ობსერვატორიებს აგებენ ქალაქგარეთ ელექტრული განათების, მტვრისა და ქარხნის ბოლისაგან მოშორებით. ხშირად მაღალ მთებში, სადაც ჰაერი განსაკუთრებით გამჭვირვალეა და ატმოსფერული ტურბულენტური მოძრაობა მცირე — ამ პირობების დაცვა აუცილებელია ასტრონომიულ დამზერათა თანამედროვე ფიზიკური მეთოდების გამოყენებისას. ამ მოთხოვნათა გათვალისწინებით მოეწყო ასტრონომიული ობსერვატორია აბასთუმანში, ალმა-ათაში, ყირიმში და სხვაგან.

ყველაზე ცნობილია პულკოვოს ასტრონომიული ობსერვატორია, აბასთუმნის ასტროფიზიკური ობსერვატორია (1932), ბიურაკანის ასტროფიზიკური ობსერვატორია (1948), ყირიმის ასტროფიზიკური ობსერვატორია (1950). კავკასიონის ჩრდილოეთ კალთაზე, (ყარაჩაი-ჩერქეზეთის რესპუბლიკაში) 2000 მ სიმაღლეზე აშენდა სპეციალური ასტროფიზიკური ობსერვატორია, სადაც დამონტაჟდა მსოფლიოში ერთ-ერთი დიდი რეფლექტორი 6-მეტრიანი სარკით. დასამზერი ტელესკოპების სიმძლავრით ან კარგი კლიმატური პირობებით ყველაზე ცნობილია აშშ-ს მაუნტ-უილსონის ობსერვატორია, მაუნტ-პალომარის ობსერვატორია, ჰამილტონის ობსერვატორია, ლიკის ობსერვატორია და კიტ-პიკის ობერვატორია, გერმანიაში პოტსდამის ობსერვატორია, საფრანგეთში პიკ-დიუმიდის ობსერვატორია, ავსტრალიაში — მაუნტ-სტრომლოს ობსერვატორია და სხვები. მძლავრი ტელესკოპებით აღიჭურვა ჩეხოსლოვაკიაში ონდრჟეიოვის ასტრონომიული ინსტიტუტი და გერმანიაში ახლად მოწყობილი ტაუტენბურგის ობსერვატორია. დღეს ობსერვატორიები მოწყობილია კოსმოსურ ხომალდებზეც.

ჩვ. წ.-მდე დაახლოებით 3000 წ. გაჩნდა ასტრონომიული დაკვირვებათა პირველი ჩანაწერი ჩინეთში, ეგვიპტეში და ბაბილონში.

ჩვ. წ.-მდე ს. ჩინელმა ასტრონომმა ში შენმა შექმნა 800 ვარსკვლავის პირველი კატალოგი (ერთგვაროვანი საგნების გარკვეული წესით შედგენილი სია).
აღმოსავლეთი ენედის რეგიონი

აღმოსავლეთი ენედის რეგიონი — ჩადის რეგიონი, რომელიც შეიქმნა 2012 წლის 4 სექტემბერს ძველი ენედის რეგიონისგან. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ამ-ჯარასი. მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 113 862 ადამიანს..

გეოგრაფია
აღმოსავლეთი ენედის რეგიონი მდებარეობს ჩადის ჩრდილო-აღმოსავლეთით და ტერიტორიულად შეესაბამება აღმოსავლეთი ენედის ყოფილ დეპარტამენტს. დასავლეთიდან მას ესაზღვრება დასავლეთი ენედის რეგიონი, სამხრეთ-დასავლეთიდან უადი-ფირის რეგიონი, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან და აღმოსავლეთიდან სუდანი, ჩრდილოეთიდან ლიბია.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით აღმოსავლეთი ენედის რეგიონი იყოფა 2 დეპარტამენტად, ენედი და უადი-ჰავარი.
დასავლეთი ენედის რეგიონი

დასავლეთი ენედის რეგიონი — ჩადის რეგიონი, რომელიც შეიქმნა 2012 წლის 4 სექტემბერს ძველი ენედის რეგიონისგან. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ფადა. მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 59 744 ადამიანს..

გეოგრაფია
დასავლეთი ენედის რეგიონი მდებარეობს ჩადის ჩრდილოეთით და ტერიტორიულად შეესაბამება დასავლეთი ენედის ყოფილ დეპარტამენტს. დასავლეთიდან მას ესაზღვრება ბორკუს რეგიონი, სამხრეთიდან უადი-ფირის რეგიონი, აღმოსავლეთიდან აღმოსავლეთი ენედის რეგიონი, ჩრდილოეთიდან ლიბია.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით დასავლეთი ენედის რეგიონი იყოფა 2 დეპარტამენტად, ფადა და მურტშა.
გერის რეგიონი

გერის რეგიონი — ჩადის რეგიონი. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი მონგო. ფართობი — 62 000 კმ², მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 553 795 ადამიანს.

გეოგრაფია
გერის რეგიონი მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალური ნაწილის სამხრეთში. ჩრდილოეთით მას ესაზღვრება ბათის რეგიონი, აღმოსავლეთით სილის და სალამატის რეგიონები, სამხრეთით შუა შარის რეგიონი, დასავლეთით შარი-ბაგირმის და ჰაჯერ-ლამისის რეგიონები.

ბუნებრივ-კლიმატური თვალსაზრისით გერის რეგიონი მდებარეობს საჰელის ზონაში.

მოსახლეობა
გერის რეგიონში ძირითადად ცხოვრობენ ჰაჯერას ტომის წარმომადგენლები (მოსახლეობის მთლიანი რაოდენობის 67 %) და ჩადის არაბები (22 %).

ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით გერის რეგიონი იყოფა 4 დეპარტამენტად — გერა (შედგება 3 ქვეპრეფექტურისაგან), ბარ-სიგნაკა (3 ქვეპრეფექტურისაგან), აბტუიური (2 ქვეპრეფექტურისაგან) და მანგალმე (4 ქვეპრეფექტურისაგან). გერის რეგიონის ტერიტორია შეესაბამება აქ ადრე არსებულ გერის პრეფექტურას.
დრევიცკის სახლი

დრევიცკის სახლი — ძველი ორთსართულიანი სახლი ტაგანროგში. განეკუთვნება რუსეთის ფედერაციის ადგილობრივი მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიას. სახლი აგებულია 1840 წელს.

მისამართი: ტაგანროგი, ფრუნზეს ქუჩა № 23.

არქიტექტურა
ორსართულიანი სახლი აგებულია კლასიციზმის არქიტექტურულ სტილში. ორივე სართულის ფასადზე ექვსი ფანჯარაა. ჭერს ამშვენებს გამოძერწილი ფიგურები.

ისტორია
დრევიცკის სახლი აშენდა 1840 წელს. სახლს წლების განმავლობაში სხვადასხვა მფლობელები ჰყავდა: 1873 წელს კოლეჯის რეგისტრატორი ს. სერებრიაკოვი, 1880 - კოლეჟსკი ასესორი იაკოვენკო, 1890 წელს თურქი ვაჭარი - ნ. სამარ-ოღლი, 1898 წელს - ნ. მუმულოვი. 1906-1912 წელს რუსეთის სატრანსპორტო კომპანიის მმართველობის ქვეშაა, რომელსაც ასევე ცუდი ინფრასტრუქტურა ჰქონდა, იმის გამო რომ სამინისტროს არ ჰქონდა გაცემული თანხმობა მის რეკონსტრუქციაზე.
დრონოვის სახლი

დრონოვის სახლი — ორთსართულიანი აგურის სახლი ტაგანროგში. შეტანილია რუსეთის ფედერაციის რეგიონული მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების რეესტრში. სახლი აგებულია 1850 წელს.

მისამართი: ტაგანროგი, პეტროვის ქუჩა № 41.

ისტორია
ქალაქ ტაგანროგში პეტროვსკაიას ქუჩა ნომერ 41-ში ამჟამად მდებარე სახლის ნაცვლად იდგა ორსართულიანი სახლი ოთხი ფანჯრით. 1850 წელს სახლი ეკუთვნოდა ვაჭარ ქალს ა. კ. ვოროშილკინას. 1862 წელს სახლი გადაკეთდა სხვა პროექტის მიხედვით. სახლს გვერდებიდან ჰქონდა დიდი აივნები, რომლებიც ეყრდნობოდა თუჯის ბოძებს. მარცხენა აივანი მეორე მსოფლიო ომის დამთავრების შემდეგაც არსებობდა.

1862-1880 წლებში სახლი ეკუთვოდა ვაჭარ ტრეტიაკოვის ოჯახს. 1890 წელს სახლი ეკუთვნოდა ორმხრივ საკრედიტო საზოგადოებას. 1898 წელს სახლის პატრონი იყო ვაჭარი ტრეხტეროვი, 1906-1915 წლებში კი სახლი ეკუთვნოდა ს. ი. დრონოვს.

1907-1910 წლებში შენობაში განთავსდა ქალაქში პირველი კინოთეატრი „მირაჟი“. კინოთეატრი გაიხსნა ადგილობრივი ღვინის მარნის მფლობელის ვ. კულიკის მიერ. ფილმები დემონსტრირებული იყო ორსკესტრის თანდასწრებით, რომელშიც უკრავდნენ ვიოლინოზე, ფორტეპიანოზე, ხოლო მოგვიანებით ნაწარმოებს ასრულებდა სიმებიანი კვარტეტი.

1908 წელს ვ. ი კულაკოვის პროექტის მიერ გაფართოვდა შენობის შესასვლელი მთავარი კარი, რომელიც გამოდიოდა პეტროვსკაიას ქუჩაზე კინოთეატრ „მირაჟის“ საშუალებით. ვ.ი კულიკოვი აღნიშნულ სახლში ფლობდა სასურსათო მაღაზიას. 1910 წელს სახლი იყო ე. ი. ვინოგრადოვის მაღაზია „ჩაი და ყავა“ ასევე ოჯახური რესტორანი „ოლიმპია“.

1918 წელს სახლში განთავსებული იყო შრომის ბირჟა, 1926 წელს სახლში გაიხსნა დაღესტნის მე-13 ქვეით ბრიგადის მთავარი შტაბი. ამჟამად ზემოაღნიშნული სახლი არის საცხოვრებელი და მასში ასევე გახსნილია მაღაზიები.

არქიტექტურა
დრონოვის ორსართულიანი სახლი აშენებულია სამხრეთ პროვინციული კლასიციზმის არქიტექტურის სტილში. სახლი თავისი სტილით ჰარმონიაში მოდის მის გარშემო მდებარე სახლებთან.
ჟერებცოვის სახლი

ჟერებცოვის სახლი — ორსართულიანი სახლი ტაგანროგში. განეკუთვნება რუსეთის ფედერაციის რეგიონული მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიას. სახლი აგებულია საუკუნის ბოლოს.

მისამართი: ტაგანროგი, ფრუნზეს ქუჩა № 70.

ისტორია
ჟერებცოვის ორსართულიანი სახლი აგებულია საუკუნის ბოლოს. 1860-იან წლებში ეს სახლი ეკუთვნოდა ოლდენბურგელ და ფრანგ აგენტს ალექსანდრე გემერლეს, რომელიც 1870-იან წლებში მსახურობდა ჩრდილოეთ გერმანიის კავშირში კონსულად. 1872 წელს, როდესაც ქალაქში ჩამოყალიბდა მთავრობა, გემერლე მის შემადგენლობაში შევიდა. 1880-იან წლების ბოლო სახლი გადავიდა, მიწისმფლობლის, პირველი გილდიის ვაჭრის, ქალაქის საპატიო მოქალაქის ჟერებცოვის ხელში.

1880-იანი წლების ბოლოსათვის სახლი იყო ორსართულიანი ნაგებობა, რომელიც აგებული იყო ეკლექტიკის სტილში. მის სახურავზე, მთელი პერიმეტრის გასწვრივ იდგა 30 ამფორა. შენობა 1992 წლის როსტოვის საოლქო საბჭოს 18 ნოემბრის № 301 დადგენილების საფუძველზე შეიტანეს რუსეთის ფედერაციის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

1918 წლის იანვრიდან აპრილამდე შენობაში განთავსებული იყო რკპ (ბ) საქალაქო კომიტეტი, რომელსაც სათავეში ედგა ა. გლუშკო. გერმანული ოკუპაციის პერიოდში შენობაში გახსნილი იყო საროსკიპო გერმანელი ჯარისკაცებისათვის. აქვე იყო სტაციონარი ვენერული დაავადებების სამკურნალოდ.

1925 წლიდან მოყოლებული დღემდე შენობა საცხოვრებელი სახლია, რომლის პირველ სართულზე განთავსებულია კანისა და ვენერული დაავადებების დისპანსერი.
კამენოვის სახლი

კამენოვის სახლი — ორთსართულიანი სახლი ტაგანროგში. განეკუთვნება რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიას. სახლი აგებულია 1850 წელს.

მისამართი: ტაგანროგი, იტალიის შესახვევი № 27.

ისტორია
ტაგანროგში, კამენოვის სახლი თავიდან შენდებოდა, როგორც კომერციული სახლი. იგი აიგო 1850 წელს ვაჭარ ა. მონეტის სახსრებით. 1880 წლის ბოლოს, ის იგი გადავიდა დიდგვაროვანი და მიწის მესაკუთრე მიხეილ პეტრეს ძე კამენოვის მფლობელობაში. ქალაქ ტაგანროგის ისტორიაში, მონეტის დასახელება გვხვდება ობოლი ბერძენი ემიგრანტი ბავშვების სანქტ-პეტერბურგში გადაყვანის და ყირიმის ომის პერიოდში. საბჭოთა მმართველობის დამყარების პერიოდში მოხდა სახლის ნაციონალიზაცია.

ამ სახლში ცხოვრობდა მთარგმნელი და პოეტი სოფია იაკოვლევის ასული პარნოკი, ასევე პოეტი, მომღერალი, საბჭოთა ჯაზის პიონერი, თარგმნელი, მოცეკვავე და ქორეოგრაფი ვალენტინ პარნახი და პოეტი ელიზაბეტა ტარახოვსკაია.

მხარეთმცოდნეთა წრეების თანახმად, ამ სახლს ეწოდებოდა მისი ბოლო მფლობელის კამენოვის სახელი. ის იყო აგებული ტიპური სამხრეთული კლასიციზმის სტილში.

ორსართულიანი სახლის ფანჯრები შევსებული იყო არქიტექტურული ელემენტებით გაფორმებული კარნიზით. მეორე სართული პირველისგან, გამოყოფილი იყო კბილანებიანი კარნიზით და მოპირკეთებული სართულთაშორისო სარტყელით. სახლს შესასვლელი აქვს როგორც ალექსანდროვის ქუჩის მხრიდან ისე ეზოს მხრიდან.

შენობის ფასადი გალესილი იყო ორი ფერის საღებავით, საერთო ფონი იყო ყვითელი, ხოლო არქიტექტურული ელემენტები შეღებილი იყო თეთრად. თანამედროვე დროში, ეს არის საცხოვრებელი სახლი, რომელიც შეღებილია მწვანედ, არის დამაკმაყოფილებელ მდგომარეობაში და შესულია კულტურული მემკვიდრეობის რეგიონული ძეგლების სიაში.
კანემის რეგიონი

კანემის რეგიონი  — ჩადის რეგიონი. დასახელება წარმოსდგება კანემის ისტორიული რეგიონისაგან, რომელიც შუა საუკუნეებში შედიოდა კანემის იმპერიის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი მაო. ფართობი — 75 000 კმ², მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 354 603 ადამიანს.

გეოგრაფია
კანემის რეგიონი მდებარეობს ჩადის დასავლეთით. ჩრდილოეთით მას ესაზღვრება ბორკუს რეგიონი, აღმოსავლეთით ბაჰრ-ელ-გაზელის რეგიონი, სამხრეთით ლაკის რეგიონი, დასავლეთით ნიგერი. კანემის რეგიონზე გადის სტრატეგიული ტრანსსაჰარული ავტომაგისტრალი ნჯამენა — ბარდაი (ტიბესტის მთიანეთში).

დემოგრაფია
კანემის რეგიონში ძირითადად ცხოვრობენ: ტუბუს ხალხი (მოსახლეობის მთლიანი რაოდენობის 48 %), კანემბუ (40,5 %) და ჩადის არაბები (5 %).

ადმინისტრაციული დაყოფა
კანემის რეგიონი იყოფა 3 დეპარტამენტად — კანემი, ჩრდილოეთი კანემი და უადი-ბისამი.
კარასპასოვის სახლი

კარასპასოვის სახლი — ძველი სახლი ტაგანროგში. განეკუთვნება რუსეთის ფედერაციის რეგიონული მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიას. სახლი აგებულია 1818-1819 წლებში.

მისამართი: ტაგანროგი, ფრუნზეს ქუჩა № 18.

ისტორია
კარასპასოვის სახლი აგებულია 1818-1819 წლებში.

1860-იან წლებში სახლი ეკუთვნოდა ნეჟინელ ბერძენს, ვაჭარ მიხეილ კარასპასოვს. 1880-იან წლებში სახლი შეიძინა თურქეთის მოქალაქე ბერძენმა პანაგის კონსტატინიდისმა, რომლის კუთვნილებაშიც დარჩა 1910 წლამდე. ფლიგელში ხშირად იკრიბებოდნენ ახალგაზრდები (მათ შორის ანტონ ჩეხოვი) და როგორც წესი საუბრობდნენ თეატრის შესახებ. ერთ-ერთი ასეთი შეხვედრის დროს რამდენიმე სტუმარს შორის დაიბადა იდეა აეშენებინათ მოყვარულთა თეატრი. იდეა ენთუზიაზმით აიტაცეს. გადაწყდა, რომ ამ მიზნით გამოეყენებინათ სახლის უკანა ეზო. პირველი სპექტაკლი იყო „მეეტლე, ანუ ჰუსარის ოფიცრის ანცობა“. როლები ამ პიესისათვის შემდეგნაირად გადანაწილდა: ჰუსარის ოფიცრის როლს ასრულებდა მასპინძლის ერთ-ერთი მეგობარი, სადგურის მეთვალყურეს — ალექსანდრე ჩეხოვი, ეკლესიაში გადასახადების ამკრეფს — ა. იაკოვლევი, მეთვალყურის გოგოს — მისი ცოლი, ახალგაზრდა მეეტლეს — ანდრეი დროსი და მოხუცის როლს — ანტონ ჩეხოვი.

2004 წელს ფლიგელის მახლობლად ამოთხარეს უზარმაზარი ორმო, სადაც ტაგანროგის საკონდიტრო ფაბრიკის ადგილზე აშენებდნენ „ევროპული კვარტლის“ სავაჭრო ცენტრს. 2013 წლის 22 ივლისს ევროპული კვარტლის ორმო ჩაინგრა და მასში ჩავარდა ფლიგელის კედელიც. 2014 წლის აპრილში ორმო ხელახლა ჩაინგრა.

ცნობილი მაცხოვრებლები
ანდრეი დროსი (1860-1918) — რუსი ოფიცერი, ანტონ ჩეხოვის გიმნაზიელი მეგობარი.
ალექსანდრე ჩეხოვი (1855-1913) — რუსი პროზაიკოსი, პუბლიცისტი, მემუარისტი.
ანტონ ჩეხოვი (1860-1904) — ცნობილი რუსი მწერალი, მსოფლიო ლიტერატურის კლასიკოსი
ნიკოლაი ჩეხოვი (1858-1889) — რუსი მხატვარი.
კობილინის სახლი

კობილინის სახლი — ძველი ორსართულიანი სახლი ტაგანროგში. განეკუთვნება რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიას. სახლი აგებულია საუკუნის მეორე ნახევარში.

მისამართი: ტაგანროგი, პეტროვის ქუჩა № 49.

ისტორია
1859 წლის აგვისტოში ტაგანროგის სამშენებლო კომიტეტში შევიდა პირველი გილდიის ვაჭარ ივან კობილინის თხოვნა პეტროვის ქუჩაზე სახლის მშენებლობის შესახებ. მშენებლობის შესახებ გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ ვაჭარმა კობილინმა დაანგრია ძველი ბეღელი და მის ადგილზე ააშენა ორსართულიანი აგურის სახლი. მისი ფასადი ოთხ თანაბარ სექციადაა დაყოფილი სწორკუთხა კოლონებით. თითოეული სექციის მეორე სართულზე სამი ფანჯარა იყო, ხოლო პირველ სართულზე შესასვლელი და ორი ფანჯარა.

მშენებლობის დასრულების შემდეგ პირველი სართული გაქირავდა მაღაზიებზე, მეორე სართულზე მეწარმემ ვასილი ბოროვმა გახსნა სასტუმრო „ლონდონი“. მთავარი შეასვლელი იყო მარჯვენა ერთსართულიანი ფლიგელიდან. შემდეგ ამ ფლიგელს დააშენეს მეორე სართული და სახლმა მიიღო თანამედროვე სახე.

ივანე კობილინი ვაჭრობდა შაქრით. შემდეგ სასურსათო და გასტრონომიული საქონლით ძველ ბაზარში. 1845 წლიდან კობილინის კანტორაში მსახურობდა ანტონ ჩეხოვის მამა პავლე. ვაჭართან მსახურობდა ასევე მწერლის ბიძა ივანე მოროზოვი. მწერლის მამა პავლე მალე გაათავისუფლეს სამსახურიდან, რადგან უარი თქვა ვადაგასული ხიზილალის გაყიდვაზე.

1855 წლამდე ქალაქის მერად არჩეული ი. კობილინი მონაწილეობდა ამაღლებისა და მიტროფანოვის ეკლესიების მშენებლობაში. 1890 წლამდე სახლის მფლობელი იყო მისი შვილი მიხეილ კობილინი. ი. კობილინი გარდაიცვალა 1904 წელს ღვიძლის დაავადებით.

შენობის ქვედა სართულების ოთხივე სექცია გაქირავებული იყო მაღაზიებისათვის.

1902 წელს შეიცვალა სასტუმროს მფლობელი. იგი გახდა ნიკოლაი ტერ-არუთინოვი. 1915 წლის 1 თებერვალს ტერ-არუთინოვი გარდაიცვალა მუცლის ტიფით. გარდაცვალებამდე მან სახლი მიჰყიდა კ. გავრილენკოს, რომელმაც 1914 წელს სასტუმროს დაარქვა „მეტროპოლი“. ლენინის ახალი ეკონომიკური პოლიტიკის პერიოდში 1925 წელს შენობაში განათავსეს კაზინო. ყოველდღე 8 საათიდან 10 საათამდე კაზინოში თამაშობდნენ ლოტოს.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ შენობაში განათავსეს შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის (ნკვდ) განყოფილება, ხოლო 1957 წლიდან სასტუმრო „ცენტრალნაია“. პირველ სართულზე მოქმედებდა კინოთეატრი „დღის სიახლეები“. 1980-იან წლებში კონოთეატრი დაიხურა და მის ადგილზე გახსნეს იმპორტული რადიოტექნიკისა და აპარატურის მაღაზია „დიანა“.
ლაკის რეგიონი

ლაკის რეგიონი ( — ტბა, ) — ჩადის რეგიონი. თავისი დასახელება რეგიონმა მიიღო ჩადის ტბის გამო, რომელსაც უკავია მისი ტერიტორიის მნიშვნელოვანი ნაწილი. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბოლი. ფართობი — 23 000 კმ², მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 451 369 ადამიანს.

გეოგრაფია
ლაკის რეგიონი მდებარეობს ჩადის უკიდურეს დასავლეთში. ტერიტორიულად ლაკის რეგიონი შეესაბამება ადრინდელ ლაკის პრეფექტურას. ჩრდილოეთით მას ესაზღვრება კანემის რეგიონი, სამხრეთით ჰაჯერ-ლამისის რეგიონი. დასავლეთით და სამხრეთ-დასავლეთით გადაჭიმულია ჩადის ტბა; აქ მდებარეობს ჩადის სახელმწიფო საზღვარი ნიგერთან, ნიგერიასთან და კამერუნთან.

მოსახლეობა
ლაკის რეგიონში ძირითადად ცხოვრობენ — კანემბუს ხალხი (მოსახლეობის მთლიანი რაოდენობის 66 %) და ბუდუმას ხალხი (18 %).

ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით ლაკის რეგიონი იყოფა 4 დეპარტამენტად: ფული (შედგება 3 ქვეპრეფექტურისაგან), კაია (2 ქვეპრეფექტურისაგან), მანდი (2 ქვეპრეფექტურისაგან) და უაიი (3 ქვეპრეფექტურისაგან).
დასავლეთი ლოგონის რეგიონი

დასავლეთი ლოგონის რეგიონი  — ჩადის რეგიონი. თავისი სახელწოდება რეგიონმა მიიღო მდინარე ლოგონის გამო. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი მუნდუ. ფართობი — 9000 კმ², მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 683 293 ადამიანს.

გეოგრაფია
დასავლეთი ლოგონის რეგიონი მდებარეობს ჩადის სამხრეთ ნაწილში. ტერიტორიულად შეესაბამება ყოფილ დასავლეთი ლოგონის პრეფექტურას. დასავლეთით მას ესაზღვრება დასავლეთი მაიო-კების რეგიონი, ჩრდილოეთით ტანჯილეს რეგიონი, აღმოსავლეთით და სამხრეთით აღმოსავლეთი ლოგონის რეგიონი.

ბუნებრივ-კლიმატური თვალსაზრისით დასავლეთი ლოგონის რეგიონი მდებარეობს სავანის ზონაში.

მოსახლეობა
დასავლეთი ლოგონის რეგიონის მოსახლეობის 90 %-ზე მეტი მიეკუთვნება სარას ეთნიკურ ჯგუფს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით დასავლეთი ლოგონის რეგიონი იყოფა 4 დეპარტამენტად — დოჯე (შედგება 4 ქვეპრეფექტურისაგან), გვენი (4 ქვეპრეფექტურისაგან), ლაკ-უეი (7 ქვეპრეფექტურისაგან) და ნგურკოსო (6 ქვეპრეფექტურისაგან).
აღმოსავლეთი ლოგონის რეგიონი

აღმოსავლეთი ლოგონის რეგიონი  — ჩადის რეგიონი. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი დობა. ფართობი — 24 000 კმ², მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 796 453 ადამიანს.

გეოგრაფია
აღმოსავლეთი ლოგონის რეგიონი მდებარეობს ჩადის უკიდურეს სამხრეთში. თავისი დასახელება რეგიონმა მიიღო მდინარე ლოგონის გამო. ჩრდილოეთით მას ესაზღვრება დასავლეთი ლოგონის და ტანჯილეს რეგიონები, აღმოსავლეთით მანდულის რეგიონი. დასავლეთით რეგიონზე გადის ჩადის სახელმწიფო საზღვარი კამერუნთან, ხოლო სამხრეთით ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკასთან. ტერიტორიულად რეგიონი შეესაბამება ადრინდელ აღმოსავლეთი ლოგონის პრეფექტურის საზღვრებს.

მოსახლეობა
აღმოსავლეთი ლოგონის რეგიონში ძირითადად ცხოვრობს სარას ეთნიკური ჯგუფი (მოსახლეობის მთლიანი რაოდენობის 50 %). რეგიონში ასევე ცხოვრობენ შემდეგი ეთნიკური ჯგუფები: მბუმი, გორი, ნგულა.

რელიგიური აღმსარებლობის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობა — ქრისტიანები და აფრიკული ტრადიციული რელიგიების მიმდევრები არიან.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით აღმოსავლეთი ლოგონის რეგიონი იყოფა 6 დეპარტამენტად — აღმოსავლეთი კოუ (შედგება 3 ქვეპრეფექტურისაგან), დასავლეთი კოუ (3 ქვეპრეფექტურისაგან), მონტ-დე-ლამი (5 ქვეპრეფექტურისაგან), ნია (5 ქვეპრეფექტურისაგან), ნია-პენდე (4 ქვეპრეფექტურისაგან) და პენდე (3 ქვეპრეფექტურისაგან).

ეკონომიკა
აღმოსავლეთი ლოგონის რეგიონის ეკონომიკის მთავარი დარგებია ნავთობის მოპოვება და ბამბის მოყვანა.
მანდულის რეგიონი

მანდულის რეგიონი  — ჩადის რეგიონი. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი კუმრა. ფართობი — 17 000 კმ², მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 637 086 ადამიანს.

გეოგრაფია
მანდულის რეგიონი მდებარეობს ჩადის სამხრეთში და წარმოადგენს ყოფილი შუა შარის პრეფექტურის სამხრეთ ნაწილს. აღმოსავლეთით რეგიონს ესაზღვრება შუა შარის რეგიონი, დასავლეთით აღმოსავლეთი ლოგონის რეგიონი, ჩრდილოეთით ტანჯილეს რეგიონი. სამხრეთით რეგიონზე გადის ჩადის სახელმწიფო საზღვარი ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკასთან.

მოსახლეობა
მანდულის რეგიონში ცხოვრობენ სარას, მბაის, ნარის ეთნიკური ჯგუფები.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით მანდულის რეგიონი იყოფა 3 დეპარტამენტად: დასავლეთი მანდული (შედგება 4 ქვეპრეფექტურისაგან), აღმოსავლეთი მანდული (6 ქვეპრეფექტურისაგან) და ბაჰრ-სარა (5 ქვეპრეფექტურისაგან).

ეკონომიკა
რეგიონის ეკონომიკის საფუძველია ნატურალური სოფლის მეურნეობა და ბამბის მოყვანა.