iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სამოჭალოს წმინდა გიორგის ეკლესია

სამოჭალოს წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე, რკონის კომპლექსის აღმოსავლეთით, 2 კმ-ზე, ნასოფლარ სამოჭალოზე. თარიღდება განვითარებული ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (8,55,4 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით. დაზიანებულია: ჩაქცეულია კამაროვანი გადახურვა და კონქი. შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია, კარის ღიობი გადახურულია ტიმპანით, რომელიც შიგნიდან და გარედან თაღითაა მოჩარჩოებული. აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, მის ორივე მხარეს — მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშები. სამხრეთი კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში ერთი თაღოვანი სარკმელია, რომლის ქვეშ სატრაპეზო ქვა დგას. გრძივი კედლები და კამარა პილასტრებითა და მათზე გადაყვანილი საბჯენი თაღით ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა. პილასტრებს ერთ ქვაში კვეთილი თაროსებრი კაპიტელები აქვთ.

მოხატულობა
ინტერიერი შელესილი და მოხატული ყოფილა. მოხატულობის შემორჩენილი ფრაგმენტები თარიღდება საუკუნის დასასრულით. საკურთხევლის მოხატულობა ორ რეგისტრად იყო დაყოფილი. კონქში შემორჩენილია ვედრების კომპოზიციის ქვედა ნაწილი: მაცხოვრის შიშველი ფეხი, შვიდქიმიანი ვარსკვლავებით მორთული მოწითალო-ყავისფერი ფეხსადგამი, ორი ექვსფრთედი, იოანე ნათლისმცემლის გამოსახულების ნაწილი და მწვანე ფერის მიწა. კონქის კომპოზიცია შემოსაზღვრულია კიბისებრი ორნამენტით. ქვედა რეგისტრში ეკლესიის მამებია წარმოდგენილი. ამავე რეგისტრის სამხრეთ კიდეში შემონახულია დიაკვნის გამოსახულება. მას ოდნავ მოხრილი გრძელი წარბები, თხელი ცხვირი, პატარა ბაგეები და ფართოდ გახელილი დიდი თვალები აქვს. ამ რეგისტრის სამხრეთ ნაწილში ოთხი ფიგურაა. ჩრდილოეთით მხოლოდ ერთი წმინდანის მცირე ნაწილი გაირჩევა. ფრონტალურად წარმოდგენილი წმინდანები მსუბუქი თაღნარითაა მოჩარჩოებული. საკურთხევლის სარკმლის წირთხლები შემკულია მცენარეული ორნამენტით (ყულფით გადაბმული წრეები შიგ ჩახატული ყვავილებით). სარკმლის ქვემოთ ჯვარია გამოსახული. მხატვრობა დასრულუბულია კიბისებრი ორნამენტით. სამხრეთი კედლის აღმოსავლეთ მონაკვეთზე სწორკუთხა ჩარჩოში მოქცეული წმ. დედათა წელზედა ფიგურებია. წმინდანებს სხვადასხვა ფერის (მოწითალო-ყავისფერი, ყვითელი) შარავანდები აქვთ, რაც ქართული მონუმენტური მხატვრობის ძეგლებში ჯერ კიდევ საუკუნიდან გვხვდება. ამავე კედლის დასავლეთ მონაკვეთზე, შესასვლელის თავზე გაირჩევა მცირე ზომის ფიგურა და მისი წითელი ფეხსაცმელი. შესასვლელის დასავლეთით, წმ. მეომრების მონუმენტურ ფიგურებს ორი რეგისტრის მთელი სიმაღლე უჭირავთ. ორნამენტი, რომელიც მათი ჩაცმულობის ცალკეულ ნაწილებს ამკობს, შესრულების მაღალი პროფესიონალიზმით ხასიათდება. სარკმლის წირთხლებზე მოცემული მცენარეული ორნამენტი იმეორებს საკურთხევლის სარკმლის სახეებს. ჩრდილოეთ კედელზე ასახულია წმ. გიორგის მიერ მეფის ასულის გველეშაპისაგან დახსნის სცენა. ჩანს პირდაღებული გველეშაპის თავი კისერზე გამობმული თოკით, ცხენის ფლოქვი, წმინდანის სამოსის ნაწილი და მარჯვნივ ორი ხელაპყრობილი ფიგურა. მოხატულობის კოლორიტში გაბატონებულია მოწითალო-აგურისფერი, ღია ზურმუხტისფერი-მწვანე, ოქროსფერი ოქრა, მოწითალო-ყავისფერი. ორნამენტებისათვის გამოყენებულია აგრეთვე ნაცრისფერი და მუქი ლურჯი საღებავები.

ეკლესიის სამხრეთ ფასადის აღმოსავლეთ კუთხეში შემორჩენილია პროფილირებული ლავგარდნის ქვა.
სამპარავთმეძებლო სამართალი

სამპარავთმეძებლო სამართალი, გაერთიანებული ფეოდალური საქართველოს სასამართლო-სამძებრო დაწესებულება, რომელიც სპეციალურად იყო შექმნილი მპარაობის წინააღმდეგ საბრძოლველად, ასეთ დაწესებულებას საუკუნიდან მეკობრეთმძიებელთა სასამართლო, შემდგომ დასტურლამალის მიხედვით, ხევისთავის სასამართლო ეწოდებოდა. სამპარავთმეძებლო სამართალი კლასთა ბრძოლის გამწვავების შედეგად შეიქმნა. მას ევალებოდა როგორც დამნაშავის დევნა, საქმის წინასწარი ძიება, ისე საქმის გარჩევა და დამნაშავის გასამართლება. სამპარავთმეძებლო სამართლის ძირითადი მოხელე იყო მპარავთმძებნელი (გვიანდელი მეკობრეთძებნელი, ქურდისმძებნელი). სამპარავთმეძებლო სამართალს სწხვა, მეფისაგან „ჩენილი“, მოხელენიც ემსახურებოდნენ. გიორგი -ის 1170 სიგელის მიხედვით, „ჩენილთა“ მოვალეობას შეადგენდა დამნაშავის დევნა, მისი დაპატიმრება და განაჩენის შესრულება, მპარავისათვის გათვალისწინებული იყო ჩამოხრჩობა (როდესაც დამნაშავეს „მრავალჯერ ეპაროს“) ან დამასახიჩრებელი სასჯელი. პარვის ცნება ფართო შინაარსისა იყო — გულისხმობდა სხვისი ქონების ფარულად ან აშკარად (იარაღის მოხმარებითაც) მიტაცებას. ნაპარაცს სამპარავთმეძებლო სამართალი პატრონს უბრუნებდა. დანაშაულისათვის გათვალისწინებული იყო აგრეთვე ჯარიმა მეფის ან ფეოდალის სასარგებლოდ. საუკუნის ძეგლით და ვახტანგ -ის სამართლით დაწესებულია ნაპარავის შვიდმაგად გადახდევინება.
წინადაცვეთა

წინადაცვეთა — წეს-ჩვეულება, რომლის თანახმადაც კვეთდნენ მამრის ასოს კანის ბოლოს. წინადაცვეთის ჩვეულება აღმოცენდა პირველყოფილ საზოგადოებაში და გავრცელდებული იყო ჭაბუკთა ტომის სრულუფლებიან წევრებად ჩარიცხვის რიტუალებში. ეს რიტუალები მიზნად ისახავდა ჭაბუკთა ფიზიკურ გამოცდას, ასევე ტომის ადათ-ჩვეულებების და რელიგიის წარმოდგენების ათვისებას. წინადაცვეთა დღესაც შემორჩენილია ავსტრალიის, ოკეანეთის, აფრიკის ჩამორჩენილ ხალხებში. წინადაცვეთა გვხვდება იუდაიზმისა და ისლამის რელიგიის პრაქტიკაშიც. იუდაიზმის მიმდევრები წინადაცვეთას უკეთებდნენ ჩვილებს, ხოლო მუსლიმანები — 7-10 წლის ბიჭებს.
სამრეწველო შეჯვარება

სამრეწველო შეჯვარება — სასოფლო-სამეურნეო ცხოველთა შეჯვარების ერთ-ერთი სახე. სამოსარგებლო მიზნით 2 ჯიშის ცხოველის შეწყვილება მაღალპროდუქტიული ნაჯვარის მისაღებად. სამრეწველო შეჯვარებით მიღებული ნაჯვარი, როგორც წესი, სამეურნეო-სასარგებლო ნიშნების მხრივ ჰეტეროზისს იჩენს, მაღალი ცხოველმყოფელობა აქვს და უმეტესად პროდუქტიულობითაც აღემატება საწყისი ჯიშის ცხოველებს. სამრეწველო შეჯვარება ხორცის, მატყლისა და კვერცხის დამატებითი რაოდენობით მიღების ერთ-ერთი წყაროა.
ოლიმპიადა (მრავალმნიშვნელოვანი)

ოლიმპიადა შეიძლება აღნიშნავდეს:

ოლიმპიადა — ძვ. საბერძნეთში 4-წლიანი პერიოდი ერთიმეორეს მომდევნო ოლიმპიურ თამაშებს შორის
ოლიმპიადა — თანამედროვე ოლიმპიურ მოძრაობაში 4-წლიანი პერიოდი, რომლის პირველ წელს ტარდება ოლიმპიური თამაშები
საჭადრაკო ოლიმპიადა — პირველობა ჭადრაკში, რომელსაც ატარებს ჭადრაკის საერთაშორისო ფედერაცია
ოლიმპიადა — ალექსანდრე მაკედონელის დედა
პრუსები

პრუსები ( ან ; ; ; ; ; ) — ტომთა ჯგუფი, რომელიც ძველთაგან ბალტიის ზღვის სამხრეთ სანაპიროზე, მდ. ვისლისა და ნემანის ქვემო დინებათა შორის სახლობდა. მატერიალური კულტურის მხრივ მათ ბევრი საერთო ჰქონდათ ენით მონათესავე ლატვიელებსა და ლიტველებთან, აგრეთვე სლავებთან. წყაროებში პრუსები იხსენიებიან საუკუნიდან. საუკუნისთვის ისინი შეადგენდნენ 11 მხარის კონფედერაციას, რომელსაც დიდებულები მართავდნენ. პრუსების ადრეფეოდალური საზოგადოებისა და სახელმწიფოს ჩამოყალიბების პროცესი შეაჩერა გერმანიის ფეოდალურ-კათოლიკურმა აგრესიამ. საუკუნის 30-იან წლებში ტევტონთა ორდენმა რომის პაპისა და გერმანელი ფეოდალების აქტიური მხარდაჭერით დაიწყო პრუსების მიწა-წყლის დაპყრობა, რაც 1283 წელს დასრულდა. პრუსების მეტი წილი დამპყრობლებმა მოსპეს, დანარჩენი იძულებით გააგერმანელეს. პრუსების სახელი შემოინახა პრუსიამ.
პრუსია-დანიის ომი (1848-1850)

პრუსია-დანიის ომი — პრუსიის ომი დანიის წინააღმდეგ შლეზვიგისა და ჰოლშტაინის საჰერცოგოების დასაპყრობად 1848-1850 წლებში. საჰერცოგოების ჯარებმა (სარდალი გენერალი ა. კრონი) დასაწყისში წარმატებას მიაღწიეს, მაგრამ ბაუსთან ბრძოლაში 9 აპრილს დანიელებმა ისინი დაამარცხეს. პრუსიის მთავრობა შეეცადა, საჰერცოგოების ეროვნულ-გამათავისუფლებელი ბრძოლა თავისი ინტერესებისთვის გამოეყენებინა და დანიასთან ომის მეოხებით გერმანიაში რევოლუციური მოძრაობის განვითარება თავიდან აეცილებინა. აპრილის დასაწყისში ომის გამოუცხადებლად საჰერცოგოების ტერიტორიებზე შეიჭრნენ პრუსიისა და საქსონია-ჰანოვერის ჯარები (სარდალი პრუსიელი გენერალი ფ. ვრანგელი), რომლებმავ 23 აპრილს დაამარცხეს დანიელები ქალაქ შლეზვიგთან. რუსეთისა და შვედეთის ზეგავლენით პრუსიამ დროებითი ზავი დადო 7 თვით (26 აგვისტოს). ამ ზავით საჰერცოგოები დანიას უბრუნდებოდა. მაგრამ 1849 წლის გაზაფხულზე საომარი მოქმედება განახლდა, ბრძოლა ხმელეთსა და ზღვაზე მიმდინარეობდა. 10 ივლისს დაიდო ხელმეორე დროებითი ზავი, რომელიც პრუსიამ 1850 წელს დაარღვია. რუსეთის ზეგავლენით 1850 წლის 2 ივლისს ბერლინში ხელი მოაწერეს საზავო ხელშეკრულებას, რომელიც გარანტირებული იყო ევროპის სახელმწიფოების მიერ 1850 წლის 29 ნოემბერს ოლმიუცში დადებული კონვენციით; ამ ხელშეკრულებით დანიამ ომამდელი საზღვრები შეინარჩუნა.
ნაჰანის ეროვნული პარკი

ნაჰანის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი კანადაში, ჩრდილო-დასავლეთ ტერიტორიების დეჰჩოს რეგიონში, მდებარეობს ქალაქ იელოუნაიფიდან დაახლოებით 500 კმ-ით დასავლეთით, მაკენზის მთების ბუნებრივ რეგიონში. პარკში გაედინება მდინარე საუთ-ნაჰანი, რომლის გასწვრივაც მდებარეობს დაახლოებით 1 კმ სიღრმის ოთხი კანიონი, რომელთა სახელებია პირველი, მეორე, მესამე და მეოთხე. მდინარეზე ასევე წარმოიქმნება ჩანჩქერი ვირჯინია, რომელიც ორჯერ მაღალია ნიაგარას ჩანჩქერზე (90 მ). პარკი შეიქმნა 1976 წელს. სახელწოდება მომდინარეობს ადგილობრივთა დენეს ენიდან, სადაც ნიშნავს „ნაჰას ხალხის მიწის მდინარეს“.

პარკში გვხვდება გოგირდოვანი წყაროები, ტუნდრა და შერეული წიწვოვანი-ალვის ხეების ტყეები. მრავლადაა ტუფი. 2009 წლის 9 ივნისს, კანადის მთავრობამ გამოაცხადა პარკის ტერიტორიის ექვსჯერ გაზრდის შესახებ, რომლის სამომავლო ფართობიც 30 000 კმ²-ს მიაღწევს. ახალ ტერიტორიებში ბინადრობს დაახლოებით 500 ერთეული გრიზლი, ტყის კარიბუს ორი სახეობა, ასევე ალპური ცხვრისა და თხის რამდენიმე სახეობა.

1978 წლიდან პარკი შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.
ჩრდილო-დასავლეთი (სარ)

ჩრდილო-დასავლეთი (, , , ტსვანა ) — სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის 9 პროვინციიდან ერთ-ერთი. 2011 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 3 509 953 ადამიანს, რითაც იგი მეშვიდეა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის პროვინციებში, ხოლო მისი ფართობია – 104 882 კმ². პროვინციას ჩრდილო-აღმოსავლეთით ესაზღვრება ლიმპოპო, დასავლეთით – გაუტენგი, სამხრეთ-აღმოსავლეთით ფრი-სტეიტი, სამხრეთ-დასავლეთით ჩრდილოეთი კაპლანდი, ხოლო ჩრდილოეთით – ბოტსვანა. შეიქმნა 1994 წელს ადმინისტრაციული რეფორმის შემდეგ. პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი მაფიკენგი. ყველაზე დიდი ქალაქია — რუსტენბურგი.

გეოგრაფია და კლიმატი
ტერიტორიის დიდი ნაწილი წარმოადგენს სწორ ველებს ბალახოვანი მცენარეულობით და ცალკეული ხეებით. მაგალისბერგის მთის ქედი გადაჭიმულია ჩრდილო-აღმოსავლეთით 130 კმ-ზე პრეტორიიდან რუსტენბურგამდე. მდინარე ვაალი ასევე წარმოადგენს პროვინციის სამხრეთ საზღვარს.

ტემპერატურა მერყეობს 17 °-დან 31 °-მდე ზაფხულის თვეებში და 3 °-დან 21 °-მდე ზამთრის თვეებში. ნალექების წლის საშუალო დონე შეადგენს 360 მმ-ს, რომელთა დიდი ნაწილი მოდის ოქტომბრიდან აპრილის ჩათვლით.

მოსახლეობა
მოსახლეობის დიდი ნაწილი ლაპარაკობს ტსვანა (65,4 %) ენაზე, სხვა ენებიდან გავრცელებულია აფრიკაანსი, სესოთო, კოსა, ინგლისური. მოსახლეობის დიდი ნაწილი ქრისტიანობის მიმდევარია. განათლების დონე სულ შეადგენს 57 %-ს, პროვინციას უმაღლესი განათლების მქონე მოსახლეობის მხრივ ქვეყანაში ყველაზე დაბალი წილი გააჩნია.

მუნიციპალიტეტები
ჩრდილო-დასავლეთის პროვინცია იყოფა 4 ოლქად, რომლებიც თავის მხრივ იყოფიან 20 ადგილობრივ მუნიციპალიტეტებად.

ეკონომიკა
პროვინციის ეკონომიკის საფუძველია სამთომომპოვებელი მრეწველობა, რომელიც შეადგენს მისი მთლიანი შიდა პროდუქტის ნახევარზე მეტს და სამუშაო ადგილებით უზრუნველყოფს მოსახლეობის დაახლოებით მეოთხედს. ძირითადი სასარგებლო წიაღისეულს მოიცავენ ოქრო, ურანი, პლატინა და ალმასი.

პროვინციის ჩრდილოეთში და დასავლეთში განვითარებულია მეცხვარეობა და მსხვილი რქოსანი საქონლის გამრავლება. პროვინციის აღმოსავლეთი და სამხრეთი – სასოფლო-სამეურნეო რეგიონებია, სადაც მოჰყავთ სიმინდი, მზესუმზირა, თამბაქო, ბამბა, ციტრუსები.
რიდოს არხი

რიდოს არხი — საწყლოსნო არხი კანადაში, რომელიც ერთმანეთთან აერთებს ქალაქ ოტავასა და კინგსტონს. გაიხსნა 1832 წელს, როგორც წინასწარი სამზადისის შემადგენელი ნაწილი აშშ-თან ომის შემთხვევაში და ის დღემდე გამოიყენება. მისი სტრუქტურის უდიდესი ნაწილი ხელუხლებელია და თავდაპირველ სახეს ინარჩუნებს. არხის სისტემა იყენებს მდინარეთა სექციებს, მათ შორისაა რიდო და კატარაკი, ასევე ზოგიერთ ტბას. იგი უწყვეტად ფუნქციონირებადი უძველესი არხის სისტემაა მთელს ჩრდილოეთ ამერიკაში. 2007 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

დღეისათვის არხი ფუნქციონირებს როგორც რეკრეაციული ატრაქცია. სისტემის ჩამკეტები იხსნება მაისის შუა რიცხვებში და იხურება ოქტომბრის შუა რიცხვებში.
ალჟირული დინარი

ალჟირული დინარი — ფულის ერთეული ალჟირში, 1 ალჟირის დინარი = 100 სანტიმის. მიმოქცევაშია ბანკნოტები ნომინალით 100, 200, 500, 1000 და 2000 დინარი და მონეტები ნომინალით 1/4, 1/2, 1, 2, 5, 10, 20, 50 და 100 დინარი.

ისტორია
ალჟირის დამოუკიდებლობამდე ქვეყნის ფულის ერთეული იყო ალჟირული ფრანკი. დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ 1964 წელს, ალჟირის ეროვნული ვალუტა გახდა  — ალჟირის დინარი.

1994 წლის სექტემბერში და აპრილში დინარის დევალვაციის დროს დანერგილი მცოცავი სავალუტო კურსის შედეგად, ალჟირის დინარმა დაკარგა ღირებულების 60%. 1998 წელს ბიუჯეტის გამოთვლის დროს მისი კურსი ფასდებოდა 58 დინარი=1 დოლარი.
კვანზა

კვანზა — ფულის ერთეული ანგოლაში. 4217 — . აბრევიატურა (სიმბოლო) — ან .

1 კვანზა = 100 სანტიმი. კვანზამდე ფულის ერთეული ანგოლაში იყო ლვეია.

1999 წლის სერია
მიმოქცევაში არის ბანკნოტები ნომინალით 1, 5, 10, 50, 100, 200, 500, 1000 და 2000 სხვადასხვა დროს გამოშვებული კვანზა. წვრილი ბანკნოტები 1 და 5 კვანზა თანდათან იცვლება მონეტებით ნომინალით: 1, 2, 5 კვანზა (ფოლადი, ნიკელით დაფარული).

1999 წელს შემოღებული იქნა ახალი კვანზა, ადრინდელი სერიის ბანკნოტები ანულირებული იქნა.

1999 წლის სერია
1 კვანზა

5 კვანზა

10 კვანზა

50 კვანზა

100 კვანზა

200 კვანზა

500 კვანზა

1000 კვანზა
ატაბე

ატაბე — სოფელი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში. ხევსურეთის თემის შემადგენლობაში. მდებარეობს მდინარე ხევსურეთის არაგვის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1700 მ სიმაღლეზე. ქალაქ დუშეთიდან დაშორებულია 98 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 3 ადამიანი.

}
ვარსიმაანი

ვარსიმაანი, ყოფ. ვარსიმაანთკარი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში (მცხეთა-მთიანეთის მხარე), დუშეთის მუნიციპალიტეტში (ბაზალეთის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს მდინარე დუშეთისხევის (არაგვის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 960 მ სიმაღლეზე. ქალაქ დუშეთიდან დაშორებულია 3 კილომეტრით.

სოფლის სამხრეთით, ადგილ ვარსიმაანთქედებზე, აღმოჩენილია ძვ. წ. - საუკუნეების ნამოსახლარი და სამაროვანი. ვარსიმაანის დასავლეთით, სასაფლაოზე, დგას გვიანდელი შუა საუკუნეების წმ. გიორგის დარბაზული ეკლესია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 80 ადამიანი.

}
ველთაურთკარი

ველთაურთკარი, ველთაურები — სოფელი საქართველოში (მცხეთა-მთიანეთის მხარე), დუშეთის მუნიციპალიტეტში (ჭონქაძის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს ალევის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, მდ. ჭალახევის (არყალის მარჯვენა შენაკადი; არაგვის აუზი) მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1040 მ-ზე, ქალაქ დუშეთიდან 7 კმ-ში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 13 ადამიანი.

}
ზანდუკი

ზანდუკი (ყოფ. ნათიანი) — სოფელი საქართველოში (მცხეთა-მთიანეთის მხარე), დუშეთის მუნიციპალიტეტში (გუდამაყრის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს გუდამაყრის არაგვის (მთიულეთის არაგვის მარცხენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 1360 მ სიმაღლეზე. ქალაქ დუშეთიდან დაშორებულია 61 კილომეტრით.

სოფელში სამი უბანია: ნათიანი, ლაგაზიანი, კოტორიანი. ყოველ მათგანში შემორჩენილია დარბაზული ეკლესიების ნანგრევები. ლაგაზიანში არის მთავარანგელოზის ნიში — მთელი სოფლის საერთო სალოცავი. ნათიანში ძველად მდგარა ციხე, რომელიც არ შემორჩენილა. ზანდუკის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მთის ფერდობზე და ქედის ქიმზე არის ადრეფეოდალური ხანის ორი ციხე ზურგიანი კოშკებით — მახვილოკლის ციხე და მახვილოს ციხე. სოფ. ზანდუკიდან არიან წარმოშობით აზნაური ზანდუკელები.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 22 ადამიანი.
ზეისტეჩო

ზეისტეჩო — სოფელი საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტის ბარისახოს ტერიტორიულ ერთეულში (მცხეთა-მთიანეთის მხარე).

მდებარეობს მდინარე ესაჩოს (ხევსურეთის არაგვის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 2000 მ-ზე. ქალაქ დუშეთიდან დაშორებულია 75 კმ-ით.

ზეისტეჩო მიეკუთვნება პირაქეთა ხევსურეთის გორშეღმის ხეობას. ზეისტეჩოს სახელწოდებით გაერთიანებულია 5 ისტორიული სოფელი: უსტამალაე, ორბეულთა, ჭიღონი (ჭალისოფელი), ესაჩუ და კორიელი. მათი საერთო სალოცავი იყო „ზეისტეჩოს ჯვარი“.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 1 ადამიანი. ბოლო მცხოვრები, მიქაელ (მიხა) არაბული 2023 წლის 14 იანვარს გარდაიცვალა.

}
ზენუბანი

ზენუბანი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტის ჭართლის ადმინისტრაციულ ერთეულში (მცხეთა-მთიანეთის მხარე).

მდებარეობს ალევის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1440 მ სიმაღლეზე. ქალაქ დუშეთიდან დაშორებულია 40 კილომეტრით. მინიჭებული აქვს მაღალმთიანი დასახლების სტატუსი.

ისტორია
ისტორიული ძეგლი საისტორიო წყაროებში საუკუნის მიწურულიდან იხსენიება, როგორც საკათალიკოსო სოფელი. შედიოდა ერწო-თიანეთის საეპისკოპოსოში. ზენუბანზე გადიოდა შიდასამიმოსვლო გზები, ერთი დიდგორისაკენ მიემართებოდა, მეორე — ნიჩბის-კავთურის გამყოფ ქედზე გადიოდა. სოფელს არაერთხელ შემოსევიან მთის უცხო ტომები. საუკუნის ნახევარში სოფლის შემოგარენში მოხდა დიდი შეტაკება ოსებსა და მთიულებს შორის. მოსახლეობა ამ ადგილს „სისხლის ტბას“ უწოდებს.

სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მთის მწვერვალზე დგას – საუკუნეების და გვიანდელი შუა საუკუნეების სამების კომპლექსი. მასში შედის სამების დარბაზული ეკლესია (– სს.), მცირე დარბაზული ეკლესია (ამჟამად მისი ნაწილია შემორჩენილი), კოშკი, სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობები და გალავანი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 9 ადამიანი.

}
ზაქათკარი

ზაქათკარი — სოფელი საქართველოში (მცხეთა-მთიანეთის მხარე), დუშეთის მუნიციპალიტეტში (ქვეშეთის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს მდ. მთიულეთის არაგვის ხეობაში, კაიშაურის პლატოზე (დიდველზე), ზღვის დონიდან 1650 მ-ის სიმაღლეზე. ქალაქ დუშეთიდან დაშორებულია 70 კილომეტრით.
ისტორია
სოფლის სახელწოდება იქ მცხოვრებ ზაქაიძეთა გვარიდან მომდინარეობს. ზაქაიძე ყოფილა ხადის ერთ-ერთი ციხისთავი. ხადის ციხისთავები იხსენიებიან საუკუნის ძეგლში — „ძეგლის დადებაში მეფეთ მეფისა გიორგის მიერ“. სოფელი ზაქათკარი იხსენიება არაგვის საერისთავოს 1781 წლის აღწერაში.

ზაქათკარის მიდამოებში შემორჩენილია ფეოდალური ხანის ციხესიმაგრის კომპლექსი, რომელსაც „ციხისთავიანთს“ უწოდებენ. სოფლის განაპირას, გალავნით შემოზღუდულ სასაფლაოს ტერიტორიაზე, დგას შუა საუკუნეების პატარა სამლოცველო, სამრეკლო და უზარმაზარი ლოდებით ნაშენი ზურგიანი კოშკის ნანგრევები. სოფლის მახლობლად, მთის თხემზე დგას განვითარებული შუა საუკუნეების ჯაღმიანთ ეკლესია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 57 ადამიანი.

}
შოთა ქელდიშვილი

შოთა ქელდიშვილი (დ. 1 ივლისი, 1980, თბილისი)— ქართველი სპორტსმენი.

ბიოგრაფია
შოთა ქელდიშვილი დაიბადა თბილისში 1980 წლის 1 ივლისს. 1997 წელს დაამთავრა მე-40 საჯარო სკოლა. 1997-2003 წლებში წარჩინებით დაამთავრა საქართველოს ფიზიკური აღზრდისა და სპორტის აკადემია (მწვრთნელთა ფაკულტეტი).

2001-2013 წლებში დაამყარა 27 მსოფლიო რეკორდი: 3; 5; 6; 7; 7,5; 8; 9 და 10 კილოგრამიანი ჰანტელებით, ასევე ესპანდერებით და აზიდვის დისციპლინაში. ასპარეზობები გამართა საქართველოში, თურქეთსა და უკრაინაში (თბილისი, სტამბოლი, კიევი და ლუცკი.) 2008 წელს დააარსა სპორტული კლუბი „რეკორდი“ და არის დღემდე თავმჯდომარე. გამოავლინა მრავალი ნიჭიერი ახალგაზდა. 2012 წელს მიწვეული იყო სხვადასხვა გინესის მსოფლიო რეკორდების შოუებზე როგორც პიარ მენეჯერი, „კაცი მაგნიტის“ - ეიტიბარ ელჩიევის (იტალია, გერმანია, ჩინეთი) საიდანაც დაბრუნდნენ გინესის მედლებით.

1990-1998 წლებში ვარჯიშობდა თავისუფალ ჭიდაობაში. არის სხვადასხვა ტურნირის ჩემპიონი და პრიზიორი. 1999-2001 წლებში სავალდებულო სამსახური გაიარა საქართველოს სახელმწიფო დაცვის სპეციალურ სამსახურში. 2001-2004 წლებში მუშაობდა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს გენერალ გია გულუას სახელობის პოლიციის სპეციალური დანიშნულების სამმართველოს საბრძოლო განყოფილებაში. 2004 წელს მუშაობდა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მთაწმინდა-კრწანისის შს სამმართველოში. 2005-2006 წლებში მუშაობდა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს განსაკუთრებულ დავალებათა სამმართველოში. 2009-2010 წლებში მუშაობდა მე-40 საჯაროს სკოლის ფიზიკური აღზრდის პედაგოგად. 2010-2011 წლებში კი 172-ე საჯაროს სკოლის სპორტის მასწავლებლად. 2012 წლიდან დღემდე მუშაობს კომპანია „ჰუალინგში“, რომელიც არის მისი მხარდამჭერი სპორტულ კარიერაში.
ზემო ამირნი

ზემო ამირნი — სოფელი საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტის ფასანაურის ადმინისტრაციული ერთეულში (მცხეთა-მთიანეთის მხარე).

მდებარეობს მთიულეთის (თეთრი) არაგვის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1 450 მ სიმაღლეზე, ქალაქ დუშეთიდან დაშორებულია 52 კმ-ით. სოფლის ძველი სახელწოდებაა ამირთკარი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 66 ადამიანი.

}
ზემო მლეთა

ზემო მლეთა — სოფელი საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტის ქვეშეთის ადმინისტრაციულ ერთეულში (მცხეთა-მთიანეთის მხარე).

მდებარეობს ალევის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე მთიულეთის არაგვის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 15500 მ სიმაღლეზე. ქალაქ დუშეთიდან დაშორებულია 70 კილომეტრით.

სოფელში შემორჩენილია ქართული ხუროთმოძღვრული ძეგლები: შუა საუკუნეების კვირაცხოვლის დარბაზული ეკლესია და ზურგიანი კოშკი. კოშკი სოფლის თავში მთის ფერდობზე დგას. მის გარშემო ნასოფლარია. სოფლის ჩრდილოეთით 300 მ-ზე, ძველ სასაფლაოზე დგას გვიანდელი შუა საუკუნეების ღვთისმშობლის დარბაზული ეკლესია. სოფელ ზემო მლეთის სამხრეთით, 6-7 კილომეტრზე, მდინარეების ქსნისა და არგვის წყალგამყოფი ქედის უღელტეხილზე მდებარეობს წმ. გიორგის სახელობის ეკლესია „ლომისა“.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 99 ადამიანი.

}
ზოტიკიანთკარი

ზოტიკიანთკარი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტის ანანურის ადმინისტრაციულ ერთეულში (მცხეთა-მთიანეთის მხარე).

მდებარეობს ალევის ქედის აღმოსავლეთ კალთის ძირას, მდ. არყალის (მთიულეთის არაგვის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირზე. ზღვის დონიდან 900 მ სიმაღლეზე. ქალაქ დუშეთიდან დაშორებულია 23 კმ-ით. მინიჭებული აქვს მაღალმთიანი დასახლების სტატუსი.

ზოტიკიანთკარი, ისევე როგორც ისტორიული ქაისხევის სხვა სოფლები, ჩამოყალიბდა გვიან შუა საუკუნეებში აღმოსავლეთ საქართველოდან, ძირითადად ხევსურეთიდან მიგრაციის შედეგად. სოფელში შემორჩენილია გვიანი შუა საუკუნეების ცილინდრული კოშკის ნანგრევები და ძველი ნაეკლესიარი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 62 ადამიანი.

}
ზემო კოდისწყარო

ზემო კოდისწყარო — სოფელი საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტის მჭადიჯვრის ადმინისტრაციულ ერთეულში (მცხეთა-მთიანეთის მხარე).

მდებარეობს ალევის ქედის სამხრეთ დაბოლოებაზე, ზღვის დონიდან 870 მ სიმაღლეზე. ქალაქ დუშეთიდან დაშორებულია 17 კილომეტრით, მცხეთიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) — 21 კმ-ით. სოფელი წარმოიქმნა ისტორიული კოდისწყაროს გაყოფის შედეგად საუკუნის ნახევარში.

სოფელში დგას გვიანდელი შუა საუკუნეების წმ. ბარბარეს დარბაზული ეკლესია და კიდევ ერთი უსახელო შუა საუკუნეების დარბაზული ეკლესია. ზემო კოდისწყაროდან დასავლეთით მდებარეობს სასახლის კომპლექსი, რომელშიც შედის სასახლე, კოშკი, ეკლესია და რამდენიმე გაურკვეველი შენობის ნაშთი, თარიღდება საუკუნით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 31 ადამიანი.

}
ზემო შუახევი

ზემო შუახევი — სოფელი საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტის მჭადიჯვრის ადმინისტრაციულ ერთეულში (მცხეთა-მთიანეთის მხარე).

მდებარეობს ალევის ქედის სამხრეთ დაბოლოებაზე, ზღვის დონიდან 1000 მ სიმაღლეზე. ქალაქ დუშეთიდან დაშორებულია 15 კილომეტრით. სოფლის სასაფლაოზე შემორჩენილია გვიანდელი შუა საუკუნეების დარბაზული ეკლესიის კედლების ნაწილი. სოფლის თავში აღმოჩენილია გვიანდელი ბრინჯაოსა და ადრინდელი რკინის ხანით დათარიღებული ნამოსახლარი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 132 ადამიანი.

}
აღმოსავლეთ კარიბის დოლარი

აღმოსავლეთ კარიბის დოლარი ( 4217 — , სიმბოლო — $) — ფულის ერთეული აღმოსავლეთი კარიბის ქვეყნების ორგანიზაციის წევრ 7 ქვეყანაში:

ვალუტის ემისიას და მასთან დაკავშირებულ ოპერაციებს ახორციელებს აღმოსავლეთ კარიბის ცენტრალური ბანკი, რომლის შტაბ-ბინა მდებარეობს კუნძულ სენტ-კიტსზე. ცენტრალურ ბანკს აქვს ექსკლუზიური უფლება ბანკნოტების და მონეტების გამოშვებაზე ორგანიზაციის წევრი ქვეყნების ტერიტორიაზე.

1 აღმოსავლეთ კარიბის დოლარი შედგება 100 ცენტისგან.

მიმოქცევაშია:
ბანკნოტები ნიმინალით: 100, 50, 20, 10, 5 და 2 დოლარი;
მონეტები ნომინალით: 1 დოლარი, 25, 10, 5 ცენტი.

5 აღმოსავლეთ კარიბის დოლარი

10 აღმოსავლეთ კარიბის დოლარი

20 აღმოსავლეთ კარიბის დოლარი

50 აღმოსავლეთ კარიბის დოლარი

100 აღმოსავლეთ კარიბის დოლარი
თანიანთკარი

თანიანთკარი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტის ჭონქაძის ადმინისტრაციულ ერთეულში (მცხეთა-მთიანეთის მხარე).

მდებარეობს ალევის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 900 მ-ზე, ქალაქ დუშეთის ჩრდილო-დასავლეთით, 3 კმ-ზე. მინიჭებული აქვს მაღალმთიანი დასახლების სტატუსი.

თანიანთკარის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, სასაფლაოზე, შემორჩენილია გვიანდელი შუა საუკუნეების დარბაზული ეკლესიის ნანგრევები. იმავე პერიოდის კიდევ ერთი დარბაზული ეკლესია, კვირაცხოვლის სახელობისა, დგას სოფლის აღმოსავლეთით, 1,5 კმ-ზე. აღდგენილია 1990-იან წლებში ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 134 ადამიანი.

}
არაბთა გაერთიანებული საამიროების დირჰამი

არაბთა გაერთიანებული საამიროების დირჰამი — ფულის ერთეული არაბთა გაერთიანებული საამიროებში. 1 დირჰამი შედგება 100 ფილსისგან. არაოფიციალური აბრევიატურა ან , ოფიციალური . სიმბოლო ..

მიმოქცევაშია:
ბანკნოტები ნომინალით — 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500, 1000 დირჰამი.
მონეტები ნომინალით: 1, 5, 10, 25, 50 ფილსი, 1 დირჰამი
ინფლაცია: 4,5 % 2005 წლის მონ..

1971 წლიდან დირჰამის კურსი დოლართან მიმართებაში საგრძნობლად არ შეცვლილა, რადგან ეს ვალუტა დოლართან მტკიცედაა დაკავშირებული.

შეზღუდვა ვალუტის გატანასა და შემოტანაზე არაბთა გაერთიანებულ საემიროებში არ არსებობს.

ისტორია
არაბთა გაერთიანებულ საემიროები დირჰამი მიმოქცევაში შევიდა 1973 წელს. მან შეცვალა რიალი.

ბანკნოტები