iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გიორგი გიგაური (მეტყევე-ინჟინერი)

გიორგი ნიკოლოზის ძე გიგაური (დ. 23 ნოემბერი, 1924, დაბა ყაზბეგი, — გ. თებერვალი 2009, თბილისი) — ქართველი მეტყევე-ინჟინერი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1993; წევრ-კორესპონდენტი 1988), საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1990). სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (1973).

1948 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 1954 წლიდან იქვე ეწოდეა პედაგოგიურ საქმიანობას (1978 წლიდან — პროფესორი). 1970–1980 წლებში იყო საქართველოს სსრ სატყეო მეურნეობის მინისტრის პირველი მოადგილე, 1980 წლიდან — საქართველოს ვ. გულისაშვილის სახელობის სამთო-მეტყევეობის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი. შეისწავლა საქართველოს ტყეების წარმოშობის, ზრდის, განვითარებისა და ფორმირების კანონზომიერებანი. გამოიკვლია მთის ტყეების ტაქსაციისა და მოწყობის თავისებურებანი. შეიმუშავა საქართველოს ტყეების ეკონომიკური დარაიონების სქემა და სხვ. ავტორია მონოგრაფიული ნაშრომებისა მეტყევეობის, ტყეთმოწყობისა და ტაქსაციის დარგში, აგრეთვე სტუდენტთა დამხმარე სახელმძღვანელოსი ტყეთმოწყობაში. მიღებული აქვს საქართველოს სახელმწიფო პრემია (1985), ღირსების ორდენი (1996).
ჯეიმს მაკ-ქუინი (ბიზნესმენი)

ჯეიმს უილიამ მაკ-ქუინი (დ. 15 აპრილი, 1866 - გ. 20 აპრილი, 1925) — ამერიკელი ბიზნესმენი. 1918 წლიდან 1925 წლამდე იყო - & - ის პრეზიდენტი.

მაკ-ქუინი დაიბადა 1866 წლის 15 აპრილს სოსიეტი ჰილში, სამხრეთ კაროლინაში, ჯონ მაკქუინისა და სარა პიკენსის ოჯახში. 1816 წლიდან მამამისი იყო კონგრესის წევრი და 1861 წლიდან 1865 წლამდე მსახურობდა კონფედერაციულ კონგრესში. და ადრეული განათლება მიიღო კერძო სკოლებში ცნობილი პედაგოგების დანიელ კოლიერისა და ჯოზეფ ა. ტეილორის ქვეშ. 16 წლის ასაკში მან იუტაუს ბანკში კლერკად დაიწყო მუშაობა. მაკ-ქუინი სამსახურში სწრაფად დაწინაურდა და მაღალი რანგის თანამდებობასაც მალევე მიაღწია. 1897 წელს გახდა მდივანი და ხაზინადარი, ხოლო 1902 წელს გახდა ვიცე-პრეზიდენტი. საბოლოოდ, 1918 წელს მაკ-ქუინი აირჩიეს კომპანიის პრეზიდენტად. როგორც სლოს-შეფილდის აღმასრულებელი დირექტორი, მაკ-ქუინმა დიდი ყურადღება დაუთმო კომპანიის კერძო საკუთრების განვითარებას. ბევრი ობიექტი აშენდა ან გადაკეთდა მაკ-ქუინის დროს, მათ შორის კოქსის ღუმელები ჩრდილოეთ ბირმინგემში. გარდაცვალებამდე მსახურობდა სლოს-შეფილდის პრეზიდენტად.

თავის პირად ცხოვრებაში მაკ-ქუინი იყო ბევრ სამოქალაქო და სოციალური კლუბის წევრი და მონაწილეობას ღებულობდა ბირმინგემის ბეისბოლის ასოციაციაში . მან 1990 წელს თავისი წილი ბირმინგემის ბარონებში მიჰყიდა რიკ ვუდვორდს. მაკ-ქუინმა ლიდია ედვარდსზე 1899 წლის 11 აპრილს იქორწინა და მათ შეეძინათ ორი შვილი ( . და .).

მაკქუინი გარდაიცვალა 1925 წლის 20 აპრილს ნიუ-იორკში მდებარე ვალდორფ ასტორიაში.
გიორგი წერეთლის სახელობის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტი

გიორგი წერეთლის სახელობის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტი — სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულება თბილისში, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ნაწილი.

დაარსდა 1960 წლის 1 ივლისს თბილისში, როგორც საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი სხვადასხვა სამეცნიერო დაწესებულებაში აღმოსავლეთმცოდნეობის დარგში მომუშავე განყოფილებათა და ჯგუფების ბაზაზე. 1973 წელს მიენიჭა ინსტიტუტის შექმნის ინიციატორის და პირველი დირექტორის (1960-1973) გიორგი წერეთლის სახელი. წერეთლის შემდეგ ინსტიტუტს ხელმძღვანელობდნენ: თამაზ გამყრელიძე (1973-2010) და გიორგი სანიკიძე (2010 წლიდან). 2010 წელს აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტი ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტს შეუერთდა.

ინსტიტუტი შეისწავლის ძველი, ახლო და შუა აღმოსავლეთის ხალხთა ისტორიას, კულტურას, ლიტერატურას და ენებს, აღმოსავლეთის ხალხთა სოციალურ-ეკონომიკურ ისტორიას, საქართველოს და აღმოსავლეთის ხალხთა კულტურულ-ისტორიულ და პოლიტიკურ ურთიერთობას და სხვ.

ინსტიტუტში ფუქციონირებს ძველი აღმოსავლეთის ენათა, სემიტოლოგიის, ინდურ-ირანული, სპარსული ფილოლოგიის, თურქოლოგიის, ბიზანტიოლოგიის, ახლო აღმოსავლეთის შუა საუკუნეების ისტორიის, ახლო და შუა აღმოსავლეთის ახალი და უახლესი ისტორიის, განყოფილებები და ზოგადი ფონეტიკისა და აღმოსავლურ ენათა ტიპოლოგიის ლაბორატორია. 1993 წელს აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტთან დაარსდა აღმოსავლეთ-დასავლეთის ურთიერთობათა კვლევის საერთაშორისო ცენტრი, 1991 წელს — გ. ჩიქოვანის ინიციატივა თბილისის აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტი, რომელიც 2008 წელს თავისუფალი უნივერსიტეტის შემადგენლობაში გადავიდა.

ძირითადი შრომები და თემატური კრებულები: „აღმოსავლური ფილოლოგია: (ტ. 1–5, 1969–83), „მახლობელი აღმოსავლეთის ახალი და უახლესი ისტორიის საკითხები“ (ტ. 1–2, 1975–76), „სემიტოლოგიური შტუდიები“ (ტ. 1–5, 1983–91). „ტიპოლოგიური ძიებანი“ (ტ. 1, 1987), „სპარსულ-ქართული ცდანი“ (–, 1983– 87), პერიოდული გამოცემები და კრებულები: „ახლო აღმოსავლეთი და საქართველო“ (1991 წლიდან), „თანამედროვე ახლო აღმოსავლეთი“ (2013 წლიდან) და სხვ.
ლინდა რამა

ლინდა რამა (; დ. 30 დეკემბერი, 1964) — ალბანელი ეკონომისტი (ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორი), მკვლევარი, უნივერსიტეტის ლექტორი და ქალთა და ბავშვთა უფლებების დამცველი.

ბიოგრაფია
რამა დაიბადა ტირანაში 1964 წლის 30 დეკემბერს. მისი მამა იყო პროფესიით მუსიკოსი და უკრავდა საყვირზე, ხოლო დედა მუშაობდა ყოფილი ავტოტრაქტორების ქარხნის ადმინისტრაციულ განყოფილებაში. ბავშვობაში სწავლობდა კოსოვოს დაწყებით სკოლაში, შემდგომში კი ტირანის რვაწლიან სკოლაში „20 “. სკოლის დამთავრების შემდეგ, მან ტირანის უნივერსიტეტში დაიწყო სწავლა, სადაც იგი დაეუფლა სამრეწველო ქიმიას, ეკონომიკასა და სამრეწველო ეკონომიკას.. 1987 წელს რამამ მუშაობა ნახევარ განაკვეთზე დაიწყო უნივერსიტეტში, ხოლო პროფესიული კარიერა დაიწყო ტირანის ტექსტილის ქარხანაში. 1992 წელს, ერთი წლის შემდეგ ალბანეთში კომუნიზმის დაცემიდან, მან დატოვა ქვეყანა და სასწავლებლად გადავიდა პრაღის ცენტრალური ევროპის უნივერსიტეტში, სადაც იგი გახდა პირველი ეკონომისტი მაგისტრის ხარისხით, 1990-იან წლებში კი, იგი დაბრუნდა ალბანეთში.. მათ ჰყავთ ვაჟი ზაჰო რამა, რომელიც დაიბადა 2014 წელს.
დიდუბის რაიონი

დიდუბის რაიონი — თბილისის ერთ-ერთი რაიონი. მის შემადგენლობაში არის თბილისის უბნები: დიდუბე
და დიღმის მასივი. 2000-2013 წლებში რაიონი შედიოდა დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის შემადგენლობაში. შემდეგ კი დიდუბის რაიონი შეიქმნა.

ისტორია
დიდუბის რაიონს სახელი ეწოდა სოფელ დიდუბის მიხედვით. თბილისის მუშათა, გლეხთა და წითელარმიელთა დეპუტატების საქალაქო საბჭოს აღმასკომის პრეზიდიუმის 1931 წლის 29 სექტემბრის დადგენილებით შეიქმნა თბილისის სტალინის სახელობის რაიონული საბჭოს აღმასკომი. 1961 წლის 11 ნოემბერს რაიონს შეეცვალა სახელწოდება და ეწოდა პირველი მაისის რაიონი, 1990 ივნისიდან კი - დიდუბის რაიონი. იგი გამოირჩევა შემოქმედებით-კულტურული დაწესებულებების სიმრავლით (კინოსტუდია, კოტე მარჯანიშვილის კინომსახიობის, მოზარდმაყურებელთა თეატრები, ქართული თოჯინების თეატრი, რკინიგზელთა კულტურის ცენტრი), ოდითგანვე დედაქალაქის ყველაზე განვითარებული ეკონომიკის მქონე რაიონია ქალაქში წარმოებული ეკონომიკის 25-27 % დიდუბის რაიონზე მოდის. ტერიტორიაზე ძირითადად თავმოყრილია კვების პროდუქტების მწარმოებელი ორგანიზაციები, რომელთა წილი რაიონის მრეწველობის 51 %-ს შეადგენს. რაიონშია ბავშვთა ცენტრალური კლინიკური საავადმყოფო, თერაპიის ეროვნული ცენტრი, ექსპერტული და კლინიკური ქირურგიის სამეცნიერო-კვლევების ინსტიტუტი, ტრავმატოლოგიისა და ორთოპედიის ცენტრი. პედიატრიული კლინიკა, ბორის პაიჭაძის ეროვნული სტადიონი და სხვ.; მეტროპოლიტენის სადგურებია „დიდუბე“, „წერეთელი“, მთავარი მაგისტრალები- აკაკი წერეთლისა და დავით აღმაშენებლის პროსპექტები.
ჩუღურეთის რაიონი

ჩუღურეთის რაიონი — თბილისის ერთ-ერთი რაიონი. მის შემადგენლობაში არის თბილისის უბნები: არსენალი, კუკია, სვანეთისუბანი, ჩუღურეთი (ვორონცოვი, ოქროსუბანი და პლეხანოვი). 2000-2013 წლებში რაიონი შედიოდა დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის შემადგენლობაში. შემდეგ კი ჩუღურეთის რაიონი შეიქმნა.

ისტორია
თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის პრეზიდიუმის 1939 წლის 27 ივლისის დადგენილებით შეიქმნა მოლოტოვის სახელობის რაიონიული საბჭოს აღმასკომი. 1957 წელს მოლოტოვის რაიონს ეწოდა ოქტომბრის რაიონი, საქართევლოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის ბრძანებულებით კი 1990 ივნისში ეწოდა ჩუღურეთის რაიონი. მის ტერიტორიაზე განლაგებულია 287 დიდი და წვრილი საწარმო, მათ შორის „თბილკრედიტბანკი“, „გაერთიანებული ქართული ბანკი“, რკინიგზის დეპაეტამენტი, მეტროპოლიტენი; შპს-ები „კოლხეთი-90“ (პურის ქარხანა), „ახალი ქსელები“ და სხვ. აქვეა მოდელების რესპუბლიკური ცენტრი. ჯანმრთელობის კერას ემსახურება 9 სამეცნიერო-კვლევების ინსტიტუტი და დისპანსერი, 7 საავადმყოფო, 9 პოლიკლინიკა, 37 აფთიაქი და სააფთიაქო მაღაზია და სხვ.; 4 საპროექტო-ტექნიკური ინსტიტუტი: არქეოლოგიის კვლევის ცენტრი, სამეცნიერო-მუზეუმი, კულტურის სახელობის ინსტიტუტი, ამიერკავკასიაში ერთადერთი ქორეოგრაფიული სასწავლებელი, 11 ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლა, 16 ბავშვთა სკოლამდელი დაწესებულება; მრავლადაა მოქმედი ეკლესია, მათ შორის კათოლიკური წმინდა პეტრე და პავლე მოციქულის ეკლესია, წმინდა გიორგის, წმინდა ნინოსა და წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიები. აქვეა მეტროპოლიტენის სადგურები — „სადგურის მოედანი“, „მარჯანიშვილი“.
მსოფლიო გეოდეზიური სისტემა

მსოფლიო გეოდეზიური სისტემა — კოორდინატთა სამგანზომილებიანი სისტემა. გამოიყენება მონაცემთა დედამიწაზე დაგეგმილებისათვის.

მისი წინამორბედებია: -72, -64, -60. -84-ის ნულოვანი (საწყისი) მერიდიანი მდებარეობს 5,31“-ით აღმოსავლეთით გრინვიჩის მერიდიანიდან. სისტემის საფუძველია სფეროიდი, რომლის ეკვატორული რადიუსი არის 6 378 137 მეტრი, პოლარული კი — 6 356 752 მეტრი. ზედაპირის ფართობი შეადგენს 510 065 ათას კმ²-ს. ტოპოგრაფიული რუკების მათემატიკურ საფუძვლად ანუ კარტოგრაფიულ პროექციად მიღებულია მერკატორის უნივერსალური ტოლკუთხა განივი ცილინდრული პროექცია .
ილია რურუა

ილია რურუა (დ. 1923, ორქა — გ. 1997) — ქართველი მწერალი და სცენარისტი. საქართველოს მწერალთა კავშირის გამგეობის წევრი, პუბლიცისტიკის სექციის ბიუროს თავმჯდომარე. თბილისისა და ბათუმის საქალაქო საბჭოების დეპუტატი.

დაიბადა 193 წელს დღევანდელი მარტვილის მუნიციპალიტეტის სოფელ ორქაში. 1943 წელს დაამთავრა ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტი. სხვადასხვა დროს მუშაობდა: გაზეთ „საბჭოთა აჭარისა“ და საქართველოს მწერალთა კავშირის აჭარის განყოფილების პასუხისმგებელ მდივნად, აჭარის კულტურის მინისტრის მოადგილედ, საქართველოს ტელევიზიის საზოგადოებრივ-პოლიტიკური მაუწყებლობის რედაქციის მთავარ რედაქტორად, საქართველოს წიგნის პალატის დირექტორად, საქართველოს ტელეფილმების სტუდიის მთავარ რედაქტორად და დირექტორად, საქართველოს მინისტრთა საბჭოსთან არსებული რელიგიის საქმეთა საბჭოს რწმუნებულის მოადგილედ;

1944 წელს გაზეთ „საბჭოთა აჭარაში“ გამოქვეყნდა მისი პირველი მოთხრობა „ერთ წყნარ საღამოს“. იგი ავტორია პროზაული კრებულებისა: „როცა ცხოვრებას შეიტყობ“, „პირველი ხილვა“, „წმინდა ალაგი“, „მზის ყურე“, „მწვანე კორდი“, „ფიორდების ტყვე“, „ზარდახშაში მთვლემარე ლომი“. მისი მოთხრობები სხვადასხვა ლიტერატურულ კონკურსზე აღინიშნა პრემიებით. მრავალი მათგანი თარგმნილია უცხო ენებზე.

ილია რურუას კინოსცენარების მიხედვით გადაღებულია სრულმეტრაჟიანი მხატვრულ-დოკუმენტური ფილმები: „რუსთაველის ნაკვალევზე“, „პალესტინის სიძველეთა საიდუმლოებანი“, „მოლანდება“, „ვინც ქარს სთესავს“.
ერსა (თანამგზავრი)

ერსა , იუპიტერ , /2018 1 — ციური სხეული, პლანეტა იუპიტერის ბუნებრივი თანამგზავრი. შედის იუპიტერის ჰიმალიის ჯგუფში. იგი პროგრადულად მოძრავი არარეგულარული თანამგზავრია.

აღმოჩენა
ერსა აღმოაჩინა სკოტ შეპარდმა 2018 წლის 11 მაისს, ჩილეს სერო-ტოლოლოს ობსერვატორიაში, 4.0 მეტრიანი ტელესკოპის გამოყენებით. 2018 წლის 17 ივლისს აღმოჩენა გამოქვეყნდა ცხრა სხვა იუპიტერის თანამგზავრთან ერთად. დროებითი ნომერი /2018 1 მიენიჭა მცირე პლანეტების ცენტრის მიერ, მას შემდეგ, რაც საკმარისად ხანგრძლივი დროის მანძილზე თანამგზავრის ორბიტის დასადასტურებლად შეგროვდა საკმარისი ინფორმაცია.. თანამგზავრი ასევე ნაპოვნი იქნა 2000 წლის 6 აგვისტოს ადრეულ დაკვირვებებში.

2018 წლის 25 სექტემბერს აღმოჩენა აღიარა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა და თანამგზავრმა მიიღო მუდმივი ნომერი იუპიტერი , მაგრამ უსახელო დარჩა. 2019 წლის თებერვალში აღმომჩენებმა -ზე დადეს სახელების ჩამონათვალი მათ მიერ აღმოჩენილი თანამგზავრების სახელებისთვის.

2019 წლის 20 აგვისტოს თანამგზავრს დაერქვა ზევსისა და სელენეს ასულის ნამის ქალღმერთის ერსას სახელი ბერძნული მითოლოგიიდან. ეს არის იუპიტერის მეორე თანამგზავრი, რომელიც მის სახელს ატარებს, მეორე კი ჰერსეა.

ორბიტა
ერსა იუპიტერის გარშემო სრულ ბრუნვას აკეთებს საშუალოდ 11.483 მილიონი კმ მანძილზე 249 დღეში. მისი ორბიტის ექსცენტრიულობაა 0.094.

ფიზიკური მახასიათებლები
ერსას დიამეტრი დაახლოებით 3 კმ-ია. ვარაუდობენ, რომ გარე თანამგზავრები ძირითადად შედგება სილიკატური ქანებისგან, ამიტომ მისი სიმკვრივე შეიძლება შეფასდეს 2.6 გ/სმ³-ზე.
კლარა კამპოამორი

კლარა კამპოამორ როდრიგესი (; დ. 12 თებერვალი, 1888 ― გ. 30 აპრილი, 1972) ― ესპანელი პოლიტიკოსი, ადვოკატი და მწერალი. ესპანეთში ქალთა საარჩევნო უფლებებისთვის ერთ-ერთი მოწინავე მებრძოლი. მიიჩნევა ესპანური ფემინისტური მოძრაობის დედად

1931 წელს კამპოამორი დამფუძნებელ კრებაში აირჩიეს, თუმცა ქალებს ხმის მიცემის უფლება ჯერ კიდევ არ ჰქონდათ. მოგვიანებით მან საპარლამენტო ადგილი დაკარგა და მცირე ხნით მთავრობის მინისტრად მსახურობდა, ხოლო ესპანეთის სამოქალაქო ომის დაწყების შემდეგ ქვეყანა დატოვა. კამპოამორი შვეიცარიაში დაიღუპა. მოგვიანებით ის პოლოეს სასაფლაოზე დაკრძალეს, სან-სებასტიანში, ესპანეთში.

ბიოგრაფია
კლარა კამპოამორ როდრიგესი 1888 წლის 12 თებერვალს მადრიდში, მუშათა კლასის ოჯახში დაიბადა. 13 წლის ასაკში მკერავად დაიწყო მუშაობა, თუმცა პარალელურად სწავლას აგრძელებდა და საბოლოოდ იურიდიულ სკოლაში ჩაბარება შეძლო. მუშაობდა რამდენიმე საჯარო თანამდებობაზე: თავდაპირველად სან-სებასტიანის საფოსტო განყოფილებაში, მოგვიანებით ბეჭდვის მასწავლებლად მადრიდში. და პოლიტიკურ საკითხებთან დაკავშირებით წერდა.
კონსეპსიონ არენალი

კონსეპსიონ არენალ პონტე (დ. 31 იანვარი, 1820, ფეროლი ― გ. 4 თებერვალი, 1893, ვიგო) ― ესპანელი იურისტი, მოაზროვნე, ჟურნალისტი, პოეტი, გალისიურენოვანი მწერალი. ლიტერატურული რეალიზმის წარმომადგენელი და ესპანური ფემინიზმის პიონერი. დაიბადა ფეროლში (გალისია, ესპანეთი). თავი გამოიჩინა ლიტერატურაში და პირველი ქალი გახდა ესპანეთში, რომელიც უნივერსიტეტში ჩაირიცხა.

ბიოგრაფია
კონსეპსიონ არენალის მამა, ანხელ დელ არენალ ი დე ლა კვესტა, ლიბერალი სამხედრო ოფიცერი იყო, რომელსაც მისი იდეოლოგიისა და ფერდინანდ -ის რეჟიმთან წინააღმდეგობის გამო ხშირად აპატიმრებდნენ. იგი ციხეში ყოფნისას ავად გახდა და 1829 წელს გარდაიცვალა, როცა კონსეპსიონი 9 წლის იყო. მოგვიანებით არმანიოში (კანტაბრია) გადავიდა დედამისთან, მარია კონსეპსიონ პონტე მანდია ტენრეიროსთან ერთად, ხოლო 1834 წელს მადრიდში გადავიდნენ, სადაც სკოლაში შევიდა. დედამისის სურვილის საპირისპიროდ, ის 1841 წელს ცენტრალური უნივერსიტეტის (ამჟამად მადრიდის კომპულტენსეს უნივერსიტეტი) იურიდიულ სკოლაში ჩაირიცხა და პირვეელი ქალი გახდა ესპანეთში, რომელიც უნივერსიტეტში სწავლობდა. უნივერსიტეტში სწავლისას მას მამაკაცების ფორმის ტარება ევალებოდა. ესწრებოდა პოლიტიკურ და ლიტერატურულ დებატებს, რაც იმ დროისთვის ქალებისთვის გაუგონარი რამ იყო.

ხსოვნა
2015 წლის 31 იანვარს -მა კონსეპსიონ არენალის 195 წლისთავი აღნიშნა.
Verpa bohemica

— სოკოს სახეობა ხარისფაშვასებრთა ოჯახისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ჩრდილოეთ ამერიკას, ევროპასა და აზიას.

ერთი წყარო მას საჭმელ სოკოდ მიიჩნევს, ხოლო მეორე წყარო — შხამიანად. მოხმარებამდე აუცილებელია მისი სწორად მომზადება, წინააღმდეგ შემთხვევაში შესაძლოა გამოიწვიოს მოწამვლა — საჭმლის მომნელებელი სისტემის მოშლა და მოძრაობის კოორდინაციის დარღვევა.

იზრდება ნიადაგზე ფოთლოვან და შერეულ ტყეებში ცაცხვათან, მთრთოლავ ვერხვთან და არყთან, აპრილიდან მაისამდე, ერთეულებად ან ჯგუფებად. ის მეტად წააგავს ხარისფაშვას გვარის რამდენიმე სახეობას, მათ შორის საჭმელ ხარისფაშვასა და კონუსურ ხარისფაშვას.

სოკო პირველად აღწერა გერმანელმა მიკოლოგმა იულიუს ვინცენც ფონ კრომბჰოლცმა 1828 წელს როგორც . ნორჩობაში ფეხი შიგნიდან მთლიანია და ბამბის მაგვარი; სიმწიფეში — ფუყე. ფეხის ფერი ნორჩობაში თეთრი-მოყვითელოა, სიმწიფეში ჟანგმიწისფერი. ფეხის ზედაპირი დაშვებული ან ოდნავ ქერცლიანი, დაფარულია წვრილი ფქვილისებრი ნაფიფქით, რომელიც ადვილად სცილდება შეხებისას.

რბილობი — ღია ფერის (ქუდთან უფრო მუქი), მეტად მყიფე და თხელი, ცვილისებრი, ახასიათებს ნესტისმაგვარი სფეციფიკური სუნი

სპორები — დიდი ზომის: 54—80 × 15—18 მკმ, გლუვი, წაგრძელებულ-ელიფსისებური. სპორების მტვერი — მოყვითალო. ჩანთები ორსპორიანი, გლუვი, ელიფსისებური, 275–350 × 16–23
მკმ.

ეკოლოგია და გავრცელება
სოკო გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყლებში. ჩრდილოეთ ამერიკაში გავრეცელების არელი მოიცავს კანადასა და აშშ-ს, ევროპაში — თითქმის ევროპის ყველა ქვეყანას, მათ შორის საქართველოსაც. ინდოეთში, იაპონიასა და ტაილანდში.

უპირატესობას ანიჭებს დატბორილ, თიხიან და ქვიშიან ნიადაგს. იზრდება ნათელ ფოთლოვან და შერეულ ტყეებში ცაცხვათან, მთრთოლავ ვერხვთან და არყთან, ერთეულებად ან ჯგუფებად. ხშირად გვხვდება ბარში: ხარობს ნაკადულების გასწვრივ, ასევე წყლით სავზე თხრილებთან და ორმოებთან ახლოს. ხელსაყრელ პირობებში დიდ ოჯახებად იზრდება — 50-80 ეგზემპლარამდე.

სეზონი — აპრილიდან მაისის შუა პერიოდამდე.

მსგავსი სახეობები
კვებითი ღირებულება
ერთი წყარო მას საჭმელ სოკოდ მიიჩნევს, ხოლო მეორე წყარო — შხამიანად. მოხმარებამდე აუცილებელია მისი სწორად მომზადება (10-15 წუთით ხარშვა და შემდეგ ნახარში წყლის გადაღვრა), წინააღმდეგ შემთხვევაში შესაძლოა გამოიწვიოს მოწამვლა — საჭმლის მომნელებელი სისტემის მოშლა და მოძრაობის კოორდინაციის დარღვევა. ხშირად იხმარება გამხმარიც.

რუსეთში , როგორც წესი, გაყინული სახით იყიდება. კვლევებმა აჩვენა, რომ მას ისეთივე კვებითი ღირებულება გააჩნია, როგორიც ხარისფაშვას. მიუხედავად ამისა, მისი ერთ ჭამაზე დიდი რაოდენობით ან რამდენიმე დღე გადაბმულად მიღება მგრძნობიარე ადამიანებში იწვევს მოწამვლას. ვარაუდობენ, რომ შეიცავს მიკოტოქსინ გირომიტრინს, რაც ექსპერიმენტულად ჯერ არ არის დადასტურებული. არსებობს ცნობა, რომ -ს გადაჭარბებულმა მოხმარებამ გამოიწვია კომა. აგრეთვე არსებობს ცნობები მოხმარების შემდეგ დისულფირამის მსგავსი (ალკოჰოლის აუტანლობა) რეაქციის შესახებ.

გალერეა
გრიდა დუმა

გრიდა დუმა (; დ. 11 ივნისი, 1977) — ალბანელი პოლიტიკოსი, ლექტორი და ჟურნალისტი. ალბანეთის დემოკრატიული პარტიის წევრი, ევროინტეგრაციის მინისტრის მოადგილე 2011-2013 წლებში ბერიშას კაბინეტში.

განათლება
გრიდა დუმამ წარჩინებით დაამთავრა ტირანის უნივერსიტეტის სოციალურ მეცნიერებათა ფაკულტეტი. ასევე წარმატებით დაასრულა ასპირანტურა ცენტრალური ევროპის უნივერსიტეტში უნგრეთში და ნებრასკა-ლინკოლნის უნივერსიტეტში აშშ-ში. მიიღო მაგისტრის ხარისხი ბიზნესის ადმინისტრირებაში ტირანის უნივერსიტეტიდან და აქვს დოქტორის ხარისხი ეკონომიკაში.

მუშაობდა პროფესორად და ლექტორად ალბანეთის სხვადასხვა უნივერსიტეტში, მათ შორის ტირანის უნივერსიტეტში, სადაც ასევე იყო სოციოლოგიის დეპარტამენტის ხელმძღვანელი სოციალურ მეცნიერებათა ფაკულტეტზე.

პოლიტიკური კარიერა
მან პოლიტიკური კარიერა დაიწყო 2011 წელს, როდესაც გახდა ევროინტეგრაციის მინისტრის მოადგილე (2011-2013 წწ.). 2015 წლის ადგილობრივ არჩევნებზე გავრცელდა ინფორმაცია, რომ იგი ტირანის მერობის კანდიდატი იქნებოდა, მაგრამ მოგვიანებით გამოცხადდა მისი კანდიდატურა დურესის მუნიციპალიტეტში. მან არჩევნებში ვერ გაიმარჯვა.

2014 წლიდან, არჩევნებში მარცხის შემდეგ, იგი გახდა ალბანეთის დემოკრატიული პარტიის საზოგადოებასთან ურთიერთობის მდივანი. იგი არის გამოჩენილი ფიგურა დემოკრატებს შორის და დემოკრატიული პარტიის ამჟამინდელი ლიდერის, ლულზიმ ბაშას მკვეთრი მხარდამჭერი.

პარლამენტის წევრი
2017 წელს დუმა აირჩიეს დემოკრატიული პარტიის სიით ალბანეთის პარლამენტში, ტირანის ოლქიდან. სექტემბერში იგი დემოკრატიული პარტიის საპარლამენტო ჯგუფის პრესსპიკერად აირჩიეს.

2022 წლის 7 ნოემბერს დუმამ გამოაცხადა პოლიტიკური კარიერის დასრულება და დატოვა პარლამენტის წევრის მანდატი. მალევე გამოცხადდა, რომ იგი ჟურნალისტურ კარიერას უბრუნდება და წაუძღვება მთავარ არხზე პოლიტიკური თოქ-შოუს სახელწოდებით „გრიდა დუმას ტოპ-სტორი“.

პირადი ცხოვრება
გრიდა დუმა 11 წელი იყო დაქორწინებული ალბანელ დიპლომატთან და ლექტორთან, ილრი შკინასთან, რომელთანაც ჰყავს ვაჟი. წყვილი 2019 წლის მარტში დაშორდა.

ალბანური პრესა იტყობინებოდა, რომ დგრიდა უმა დემოკრატიული პარტიის კიდევ ერთ დეპუტატთან, ერვინ სალიანისთან დაქორწინდა, მაგრამ არც ერთმა მათგანმა არც უარყო და არც დაადასტურა ეს ინფორმაცია.
მილორად დოდიკი

მილორად დოდიკი (დ. 12 მარტი, 1959) — ბოსნიელი სერბი პოლიტიკოსი. დამოუკიდებელი სოციალ-დემოკრატების კავშირის პრეზიდენტი 1996 წლიდან. ბოსნია და ჰერცეგოვინის პრეზიდიუმის სერბი წევრი 2018-2022 წლებში. სხვადასხვა დროს სერბთა რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრი (1998-2001; 2006-2010) და პრეზიდენტი (2010-2018; 2022-დღემდე). ბოსნია და ჰერცეგოვინის პრეზიდიუმის თავმჯდომარე 2018-2019 და 2020-2021 წლებში.

გარდა იმისა რომ დოდიკი სრებრენიცის ხოცვა-ჟლეტას „ფაბრიკაციულ მითს“ უწოდებს, იგი უარყოფს ბოსნიელთა გენოციდს და მისი ქების ობიექტებად იქცნენ ისეთი ადამიანები, როგორებიც არიან ომის დამნაშავეები რატკო მლადიჩი და რადოვან კარაჯიჩი.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
დოდიკი ბანია-ლუკაში, ბოგოლიუბ და მირა დოდიკების ოჯახში დაიბადა. ცხოვრობდა ლაკტაში, სადაც დადიოდა სკოლაში და თამაშობდა კალათბურთს ქალაქის ადგილობრივ გუნდში, რომელიც იუგოსლვიის სამოყვარული ლიგაში გამოდიოდა. 1978 წელს დაამთავრა ბანია-ლუკას აგროკულტურის უმაღლესი სკოლა, საიდანაც სწავლა ბელგრადის უნივერსიტეტის პოლიტიკურ მეცნიერებათა ფაკულტეტეზე განაგრძო, რომელიც 1983 წელს დაამთავრა.
ბაშკირეთის ურალის ნაკრძალი

„ბაშკირეთის ურალი “ — კომპლექსური ბიოსფერული ნაკრძალი. მდებარეობს ბაშკირეთის რესპუბლიკაში, სამხრეთ ურალის დასავლეთ მაკროს ფერდობზე. 2012 წლის 12 ივლისს ბაშკირეთის ურალის ბიონაკრძალი შევიდა იუნესკოს ბიოსფერული ნაკრძალების მსოფლიო ქსელში. რუსეთში რიგით 41-ე ბიოლოგიურ ნაკრძალს წარმოადგენს.

„ბაშკირეთის ურალის “ შემადგენლობაში შედის: სახელმწიფო ნაკრძალი „ შულგან-ტაში “, ეროვნული პარკი „ ბაშკირეთის ეროვნული პარკი„“, ბუნებრივი პარკი „ მურადიმოვსკოეს ხეობა“ ბუნებრივი ზოოლოგიური ნაკრძალი „ ალტინ-სოლოკი“ და ზოოლოგიური ნაკრძალი „ ისკი“ მდებარეობს კუგარჩინსკის, მელეუზოვსკის, იშიმბაისკის, ბურზიანსკის და ზილაირსკის ოლქების ტერიტორიაზე, საერთო ფართობით დაახლოებით 346 ათასი ჰექტარს შეადგენს. ტერიტორია დაყოფილია სამ ნაწილად: ცენტრალური ზონა მოიცავს 48 ათას ჰექტარს, 13-14%; მის გარშემო მდებარე ბუფერული ზონა, რომელსაც უკავია 90 ათას ჰექტარზე მეტი ტერიტორია და გარდამავალი ან თანამშრომლობის ზონა — 207 ათასი ჰექტარი.

ფლორა და ფაუნა
ბიორეზერვის ტერიტორიაზე რეგისტრირებულია მცენარეთა 1800-ზე მეტი სახეობა, რომელთაგან 895 უმაღლესი სისხლძარღვოვანი მცენარეა, მათ შორის 34 ენდემური და 30 რელიქტია; ხავსისნაირნი — 237, ლიქენები — 302, სოკოები — 201, წყალმცენარეები და ციანობაქტერიები — 202 სახეობა. აქედან 56 სახეობა ბაშკირეთის წითელ წიგნშია შესული, რომელთაგან 12 სახეობა ასევე შეტანილია რუსეთის წითელ წიგნში.

ცხოვრობ 2150-ზე მეტი სახეობის ცხოველი, მათ შორის 1800 უხერხემლო, 31 თევზი, 9 ამფიბია, 9 ქვეწარმავალი, 237 ფრინველი, 71 ძუძუმწოვარი; 84 სახეობა ჩამოთვლილია ბაშკირეთის რესპუბლიკის წითელ წიგნში, 40 სახეობა რუსეთის ფედერაციის წითელ წიგნში და 177 სახეობა ევროპის წითელ ნუსხაში და ბერნის კონვენციაში. ბიორეზერვი შეიცავს ევროპული მნიშვნელობის ორ საკვანძო ორნიტოლოგიურ ტერიტორიას — ბელსკო-ნუგუშის შუალედს და მდინარე ურიუკს, სადაც იშვიათი ფრინველები ბუდობენ.

ტურიზმი
ცენტრალურ ზონაში აკრძალულია ნებისმიერი ეკონომიკური საქმიანობა. ბუფერულ ზონაში ნებადართულია ეკოტურიზმი, ნებადართულია ეკონომიკური საქმიანობა. გარდამავალი ან თანამშრომლობის ზონა იძლევა ბუნებრივი რესურსების მდგრადი მართვის, სასოფლო-სამეურნეო გამოყენების და ტურისტული ინფრასტრუქტურის (გზები, სასტუმროები) განვითარების საშუალებას.

ლოგო
2013 წლის 11 დეკემბერს, ბიოსფერული ნაკრძალის მართვის საკოორდინაციო საბჭოს სხდომაზე, „ბაშკირეთის ურალის “ ლოგო დაამტკიცა დიზაინერმა, ხალხური ხელოვნებისა და ხელნაკეთობების შემოქმედებითი ასოციაციის შპს "იუნონა" წევრმა ანასტასია ბოჩკარევამ. საერთო ჯამში, 2013 წლის 5 ნოემბერს ბაშკირეთის რესპუბლიკის ეკოლოგიის სამინისტროს მიერ გამოცხადებულ კონკურსში საუკეთესო ლოგოსთვის მონაწილეობა მიიღო 30 პირმა და კრეატიულმა გუნდმა.

მარალები
2013 წელს ირმის პოპულაციის აღდგენა დაიწყო ოლენიის პარკის შემოგარენში, რომელიც მდებარეობს იშიმბეის რაიონში. პირველი პარტია — 28 ერთეული — ფერმაში 2013 წელს შეიყვანეს. ცხოველები წარმატებით შეეგუნენ ბუნებრივ პირობებს და საკვებს. უკვე 2014 წლის ივნისში მიიღეს პირველი ნამატი — 8 ახალგაზრდა მარალი .
ასუსენა ვილიაფლორი

ასუსენა ვილიაფლორი (; დ. 7 აპრილი, 1924 ― გ. 10 დეკემბერი, 1977) ― არგენტინელი აქტივისტი და ადამიანის უფლებების დამცველი ორგანიზაციის, „პლასა-დე-მაიოს დედების“ ასოციაციის ერთ-ერთი დამფუძნებელი, რომელიც არგენტინის ბინძური ომის დროს იძულებით გაუჩინარებულ ადამიანებს ეძებს.

ადრეული წლები
ვილიაფლორი დაბალი კლასის ოჯახში, ფლორენტინო ვილიაფლორის, 21 წლის ბამბის ქარხნის მუშისა და 15 წლის ემა ნიცის ოჯახში დაიბადა. ვილიაფლორის ოჯახი მამის ხაზით, სამხედრო პერონიზმში იყო ჩართული.

16 წლის ასაკში ვილიაფლორმა მდივნად დაიწყო მუშაობა, სადაც პედრო დე ვინსენტის, მუშათა კავშირის დელეგატს შეხვდა. 1949 წელს ის და დე ვინსენტი დაქორწინდნენ და 4 შვილი შეეძინათ. ისინი ბუენოს-აირესის პროვინციაში, ვილია-დომინიკოში ცხოვრობდნენ.

მემკვიდრეობა
ვილიაფლორის ბიოგრაფია ენრიკე აროსაგარაის ავტორობით, 1997 წელს გამოიცა.