iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ხვითი (კასპის მუნიციპალიტეტი)

ხვითი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის კასპის მუნიციპალიტეტში, თემში. მდებარეობს მდინარე ქსნის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 880 მეტრზე, კასპიდან დაშორებულია 15 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 218 ადამიანი.

ისტორია
სოფლის მახლობლად დგას ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი - ბენისის წმინდა გიორგის ეკლესია.
ნორიოს განძი

ნორიოს განძი — საუკუნის ბოლო მეოთხედის ვერცხლის მონეტების განძი. აღმოჩნდა 1940 წელს სოფელ ნორიოში (დღევანდელი გარდაბნის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე) ცვილით გადალესილ და ქსოვილით პირმოკრულ თიხის ქილაში. განძის საერთო წონაა 1,8 კგ. შეიცავს 495 მონეტას (130 აბაზიანი, 169 ორშაურიანი, 195 შაურიანი, ერთი ბისთი), რომელთა უმეტესობა მოჭრილია ირანის სეფიანი შაჰის სულეიმან -ის (1667-1694) სახელით 1676 წლიდან 1687 წლამდე; მხოლოდ ორი მონეტაა შაჰ-აბას -ისა (1642-1667) და ერთი შაჰ-თამაზის (1524-1576) დროინდელი. მონეტების უდიდესი ნაწილი თბილისის ზარაფხანის პროდუქციაა, სხვა ზარაფხანების სახელი (ერევანი, განჯა, შემახა, ჰოვეიზა, ყაზვინი) სულ 20 მონეტაზე იკითხება. ნორიოს განძი კარგად ასახავს აღმოსავლეთ საქართველოში გიორგი -ის (1678-1688) მეფობის დროს მიმოქცევაში არსებულ მონეტათა შემადგენლობას. ირკვევა, რომ ფულზე ქვეყნის მოთხოვნას ძირითადად თბილისის ზარაფხანა აკმაყოფილებდა. ნორიოს განძი დაფლული უნდა იყოს 1688 წლის შემდეგ, როდესაც ირანის შაჰმა ქართლის ტახტზე გიორგი -ის ნაცვლად ერეკლე დაამტკიცა და ქართლ-კახეთი შინაომების ასპარეზად იქცა. განძი დაცულია სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.
ნორჩი ლენინელი

„ნორჩი ლენინელი“ — ქართული ყოველკვირეული რესპუბლიკური პიონერული გაზეთი, საქართველოს ალკკ ცენტრალური კომიტეტისა და ვ. ი. ლენინის სახელობის პიონერთა ორგანიზაციის რესპუბლიკური საბჭოს ორგანო. დაარსდა 1924 წელს თბილისში (გამოვიდა „ახალგაზრდა პიონერის“ სახელით). 1925–1926 წლებში „ნორჩი პიონერი“ ერქვა. 1926–1931 წლებში არ გამოდიოდა. 1931 წლიდან გამოცემა განახლდა „ნორჩი ლენინელის“ სახელწოდებით და საქართველოს სლკკ ცენტარული და თბილისის კომიტეტების ორგანო იყო. 1938–1941 წლებში გამოდიოდა კვირაში ორჯერ. სამამუმო ომის წლებში არ გამოდიოდა. განახლდა 1946 (1952 წლიდან იყო საქართველოს ალკკ ცკ-ის ორგანო). 1958 წლიდან საქართველოს ალკკ ცკ-ისა და ვ. ი. ლენინის სახელობის პიონერთა ორგანიზაციის რესპუბლიკური საბჭოს ორგანოა.
ნოსირის განძი

ნოსირის განძი — კოლხური კულტურის აყვავების პერიოდის (ძვ. წ. - სს.) არქეოლოგიური განძი. აღმოჩნდა 1929 წელს სენაკის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნოსირში. განძი შეიცავს სპილენძის დისკოსებრ ზოდებს, შესანიშნავად გაპრიალებულ მუქი მოწითალო-ყავისფერი სარდიონის 196 ცალ სფერულ მძივს და ოქროს 14 ნივთს: სარტყლის ფირფიტოვან ფრაგმენტს, რომელზეც ლომის თავისა და წინა ფეხის რელიეფური გამოსახულებაა შერჩენილი, გავარსიან საყურესა და რომბულ საკიდს, ჭვირულ მძივებს, გველის თავით დაბოლოებული წნული სამაჯურისა და მავთულოვანი რგოლების ნატეხებს. ნოსირის განძში სპილენძის ზოდების აღმოჩენა აახლოვებს მას ბრინჯაოს ნივთების განძებთან, რომლებიც ჩვეულებრივია კოლცური კულტურისათვის. განსაკუთრებით საყურადღებოა ნოსირის განძის გავარსიანი ოქროს ნივთები, რომლებიც ძვ. წ. - საუკუნეებში სხვა მსგავსი განძების (ჭუბურისხინჯის, ფარცხანაყანების, ცხინვალის განძები) ოქროს ნივთებთან ერთად ადრინდელი კრინის ხანის ქართულ საოქრომჭედლო სკოლის ნაწარმია. ამ სკოლამ მოუმზადა ნიადაგი ადრინდელი ანტიკური ხანის ქართულ ოქრომჭედლების აღმავლობას, რომელმაც ზენიტს ძვ. წ. - საუკუნეებში მიაღწია.

ნოსირის განძი დაცულია ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.
მიმდინარე კონფლიქტები

ეს არის მიმდინარე მსოფლიო კონფლიქტების სია, რომლებშიც დღემდე გრძელდება სიცოცხლის ხელყოფა. გვერდის მიზანია მიმდინარე კონფლიქტებისა და მათი თანმდევი სიკვდიალიანობის მაჩვენებლის დადგენა. დაღუპულთა რიცხვი მოიცავს, როგორც სამოქალაქოებს, ასევე სამხედროებს. კონფლიქტები, რომლებიც აღარ იწვევენ ძალმომრეობით სიკვდილიანობას, არ არიან ჩამონათვალში, მაგრამ შეგიძლიათ ნახოთ ისტორიული ომების სიაში.

10,000 + სიკვდილი წელიწადში (მიმდინარე ან წინა წლის მიხედვით)
ცხრილში მოცემული კონფლიქტებიიწვევს წელიწადში 10 000 – ზე მეტ ძალადობრივ სიკვდილს.

1000+ სიკვდილი წელიწადში (მიმდინარე ან წინა წლის მიხედვით)
ქვემოთ მოცემულ კონფლიქტებში წელიწადში 1,000 ადამიანზე მეტი იღუპება, ცხრილი შედგენილია უპსალას კონფლიქტების მონაცემების პროგრამის მიხედვით.
მაალოთ-თარშიხა

მაალოთ-თარშიხა ( — -; — ) — ქალაქი ისრაელში.

მდებარეობს დასავლეთ გალილეაში, ჩრდილოეთით 20 კმ–ს დაშორებით კარმიელიდან, სამხრეთით 20 კმ–ს დაშორებით ნაგარიადან და 20 კმ ხაიფიდან. შერეულ მუსლიმანურ–ქრისტიანულ სოფელ თარშიხას მრავალსაუკუნოვანი ისტორია აქვს, სოფლის ტერიტორიაზე ნაპოვნია ქრისტიანული სამარხები, საუკუნით დათარიღებული. თარშიხა ასევე მოიხსენიება ჯვაროსნების მიერ - საუკუნეებში. მაალოთი არის ებრაული ქალაქი რომელიც დაარსებულ იქნა 1957 წელს, პირველი მოსახლეები აქ მაროკოდან და რუმინეთიდან გადმოვიდნენ.

საერთო მუნიციპალიტეტი, მოქმედი 1963 წლიდან, აერთიანებს მაალოთსა და თარშიხას ერთიან ადმინისტრაციულ ერთეულად (დასავლეთ გალილეაში მცხოვრები არაბებისა და ივრების დამახასიათებელი მშვიდობიანი თანაცხოვრება). ამ ორი ხალხის შერეულ ცხოვრებას ქალაქში თითქმის ვერ შევხვდებით, რადგან ქალაქს ორად ჰყოფს გზატკეცილი.

მაალოთ–თარშიხას მოსახლეობა 22000 ადამიანს შეადგენს. ქალაქი ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროდან 20 კმ–ის დაშორებით მდებარეობს, გორაკბორცვიან ადგილებში, ზღვის დონიდან 600 მეტრის სიმაღლეზე. კლიმატი მშრალი და ნელთბილია. ქალაქის ახლოს ციხე–სიმაგრეა სახელად მონფორტი, რომელიც ჯვაროსნებმა ააგეს.

ქალაქი ცნობილია თავისი ქანდაკებების ფესტივალით, რომელიც ყოველწლიურად ხელოვნების ტბასთან იმართება. შემდეგში ეს ქანდაკებები ამშვენებენ ქალაქის ქუჩების კეთილმოწყობას. მაალოთს ხანდახან გალილის შვეიცარიას უწოდებენ, მისი მთიანი ლანდშაფტისა და სუფთა ჰაერის გამო. ქალაქში ქუჩებზე ვერსად ვერ შეხვდებით შუქნიშანს.

განვითარების ქალად წოდებულ მაალოთ–თარშიხას, თავისი არც ისე დიდი სამრეწველო ზონა გააჩნია, სადაც ძირითადად ქალაქის მოსახლეობაა დასაქმებული, აქ ასევე შეხვდებით 1980 წელს აშენებულ სამეცნიერო სამრეწველო საწარმოს.

ქალაქის ახლო მეზობლა მიიჩნევა: ივრიული დასახლება მეონა, ქრისტიანული სოფელი მეილა და ივრიული პრესტიჟული ვილებით გაშენებული დასახლება კფარ ვრადიმი.
ნოსირის ნამოსახლარი

ნოსირის ნამოსახლარი — ბრინჯაოსა და ანტიკური ხანის არქეოლოგიური ძეგლი სოფელ ნოსირში, მდინარე ტეხურის მარცხენა ნაპირას (სენაკის მუნიციპალიტეტი). გათხარეს 1967-1970 წლებში (ხელმძღვანელი დ. ქორიძე) და 1971-1977 წლებში (ხელმძღვანელი ე. გოგაძე). ნოსირის ნამოსახლარის ნაწილი მდინარეს გაუნადგურებია, შესწავლილია სამოსახლო ბორცვი (დაახლოებით 2000 მ2), რომელიც კოლხეთის დაბლობის გორანამოსახლარების (დიხა გუძუბა, ნაოხვამუ და სხვა) ტიპს განეკუთვნება. მასზე დადგენილია 4 კულტურული ფენა: და (ძვ. წ. ათასწლეულის მეოთხედი), და (ძვ. წ. ათასწლეულის ნახევარი — ათასწლეულის დასაწყისი). სამოსახლოს ცენტრში თავდაპირველად აგებული ყოფილა ხელოვნური შემაღლება - ხის ძელებით ნაგებ დიდი ჯარგვალის ტიპის ნაგებობაზე დაყრდნობილი თიხაზვინული. ფენაში გამოვლინდა ხის შენობები. აქვ მოპოვებულია ძვლისა და კაჟის იარაღები, საოჯახო-სამეურნეო დანიშნულების ქვის ნივთები (ხელსაფქვავები, სანაყები და სხვა), მცენარეულის (ვაზის, წაბლის, თხილის) ნაშთები, მარცვლეულის ნარჩენები, საქონლის ძვლები და სხვა. ფენა ძლიერი ნახანძრალის ნაშთებს შეიცავდა. შეიმჩნევა კერამიკის ევოლუცია. და ფენები გამოირჩევა ორნამენტის მრავალფეროვნებით (ღარული, გრავირებული და რელიეფური სახეები). კულტურულ ფენაში ნაპოვნია დიდი რაოდენობით კერამიკა, ცხოველის ძვლები, საოჯახო დანიშნულების ქვის ნივთები, აგრეთვე ბრინჯაოს ბრტყელი ცული, საჭრეთლი, დანისპირი და სხვა. ბორცვის განაპირა ადგილებში დადგენილია კულტურული ფენა. სათავსები ნაგები ყოფილა ძვლებით (ჯარგვალური წყობის კედლები) ან წნულებით (ფაცხის ტიპისა). შნობები განლაგებული იყო ტერასულად, თიხაზვინულის საფუძველზე. ნოსირის ნამოსახლარზე ნაპოვნია სქლად გამოთლილი და თხელი (ყავრის მსგავსი) ფიცრები. ნოსირის ნამოსახლარის მოსახლეობა ეკუთვნოდა მიწათმოქმედ საზოგადოებას, სადაც განვითარებული იყო მესაქონლეობა და ხელოსნობის დარგები.
ნოსტოკი

ნოსტოკი — ლურჯ-მწვანე წყალმცენარეების გვარი ჰორმოგონიუმიანების კლასისა. აერთიანებს 50-მდე სახეობას, რომლებიც გავრცელებული არიან მტკნარ წყალში, ტენიან კლდეებსა და ნიადაგზე. ნოსტოკის ლორწოვანი კოლონია სფეროსებრი ან ძაფისებრია, თავისუფლად ცხოვრობს ან სუბტრატზეა მიმაგრებული; მრავლდება ძაფებია დაწყვეტით ან სპორებით. ზოგიერთი სახეობა ითვისებს ატმოსფეროს აზოტს. აზიის ქვეყნებში ზოგ სახეობას საჭმელად იყენებენ.
ნოტო

ნოტო, ცხვრის ჯგუფი. ბატკნების ნოტოში გაერთიანებულია ერთი ასაკისა და განვითარების მოზარდული. დოლის დროს მაწოვარ ნერბებს და მათ ბატნებს ნოტოებად ყოფენ. რაც უფრო მცირე ასაკოვანია ბატკანი, მით უფრო ნაკლები რაოდენობით აერთიანებენ ნოტოში. 8-10 დღიანი ბატკნების ნოტოში 10-15 ბატკანია თავიანთი დედებიანად. 10-20 დღიანი ბატკნების ნოტოში — 50-80 ბატკანი; 20-30-დღიანი ბატკნების ნოტოში — 120-150 ბატკანი, ხოლო 30 დღეზე უხნესი ბატკნების ნოტოში — 200-250 ბატკანი. დოლის დამთავრებისას სადოლებელი ნერბების ფარაში 34 ნოტოა.

ქართველი მეცხვარეები უფროსი ასაკის ნოტოს უწოდებენ „პირველი ხელის ბატკანს“, საშუალო ასაკისას — „მეორე ხელის ბატკანს“, უმცროსი ასაკისას — „მესამე ხელის ბატკანს“, ბოლოს არის სუსტი ბატკნების ნოტო როდესაც ბარკნების უმეტესი ნაწილი 1 — 1½ თვის გახდება, ყველა ნოტოს ერთ ფარად აერთიანებენ. ნოტოებში გაერთიანებულ ბატკნებს ასაკისა და განვითარების შესაბამისად უვლიან. ბატკნების ნოტოდ დაყოფა პროგრესული მეთოდია და ხელს უწყობს მეტი და უკეთ განვითარებული ბატკნების გამოზრდას.
ცხვრის დოლი

ცხვრის დოლი — ბატკნის მოგების დრო. იწყება ნერბვიდან 140-155 დღის შემდეგ. ძველად მეცხვარეები ზამთრისათვის საკვებს ვერ იმარაგებდნენ და ამიტომ დოლის დაწყების დრო ზამთრის ბინის მახლობელი საძოვრის ბალახის ვეგეტაციის დაწყებაზე იყო დამოკიდებული. ცხვრის დოლი ტარდებოდა უმეტესად ზამთრის მიწურულსა და გაზაფხულზე. განსაკუთრებით ხელსაყრელია გაზაფხულის (თებერვლის მეორე ნახევარი, მარტის დასაწყისი) დოლი; ადრე გაზაფხულის დოლის ბატკანი გაზაფხულის ბოლოს, მთაში გამგზავრებამდე, უკვე მოზრდილია და კარგადაა შეგუებული საძოვარზე ძოვებას, ამასთანავე კარგად იტანს მგზავრობას და ალპურ საძოვარზე ნაიალაღარი ზამთარსაც კარგად ხვდება. ზამთრის დოლისთვის საჭიროა ფართო ფარები (ერთი ნერბისათვის 1,5 მ² ფართობი) და უხეში წვნიანი და კონცენტრირებული საკვების წინასწარი მომარაგება.

საქართველოს მთიან რაიონებში (მესხეთ-ჯავახეთი-თრიალეთი, ნაწილობრივ ქართლი) ფარაში ერკმლებს შემოდგომის გიორგობის დღეს 10 ნოემბერი/23 ნოემბერში შეურევდნენ. ამიტომ დოლი ძველი სტილით აპრილის დასაწყისში „ოცობაში“ იწყებოდა. „ოცობა“ — ოცი კვირა — გიორგობიდან ოცი კვირის გასვლის შემდეგ დგება. ეთნოგრაფიული მონაცემებით, „ოცობა“ გაზაფხულის ბუნიობა („ოცობასა ორობასა, დღე და ღამე სწორობასა“). პირველ ბატკანს, რომელიც დოლის დაწყების დროს ჩნდებოდა, დოლის თავს უწოდებდნენ. იგი აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთსა და ქსნის ხეობაში სამსხვერპლო პირუტყვად მიაჩნდათ და ანთროპომორფულ, მამაკაცური ბუნების მქონე ღვთაებებს სწირავდნენ.
ხალხთა ბრძოლის ძეგლი

ხალხთა ბრძოლის ძეგლი - ლაიფციგის მთავარი ღირსშესანიშნაობა და ევროპის უდიდესი ძეგლი.

1813 წლის 16 ოქტომბრიდან 19 ოქტომბრამდე იმართებოდა ე.წ. ხალხთა ბრძოლა, როდესაც რუსების, შვედების, პრუსიელების და ავსტრიელების კოალიციამ გაანადგურა ნაპოლეონის ჯარი. პირველ მსოფლიო ომამდე ეს ბრძოლა მსოფლიოს ისტორიაში ყველაზე მსხვილ ბრძოლად მიიჩნეოდა.
Eupodophis

ესაა გვარი გადაშენებული გველისა, რომელიც გვიან ცარცულ პერიოდში ბინადრობდა. ერთადერთ სახეობას (რომელიც ასევე ტიპური სახეობაცაა) . გააჩნდა 2 ფეხი და წარმოადგენდა გარდამავალ ფორმას ცარცული ერის ხვლიკებსა და უკიდურო გველებს შორის.

ნაშთი სიგრძეში 85 სმ. აღწევდა. გველი ბინადრობდა მიახლოებით 92 მლნ. წლის წინ (სენომანური ერა). ნაშთი აღმოაჩინეს კირქვაში, ლიბანის სოფელ ალ-ნამოურაში. აღწერილი იქნა 2000 წელს, რეიგისა და ესქუილის მიერ.

ნაშთს ანალიზი ჩაუტარეს სინქროტრონის რენტგენის მეშვეობით გრენობლში, საფრანგეთი. გამოკვლევამ ცხადყო, რომ ჩორჩხს უკანა კიდურები მიახლოებით 2 სანტიმეტრისა გააჩნდა მცირე წვივის ძვლით, დიდი წვივის ძვლითა და ბარძაყის ძვლით. თუმცაღა გამოკვლევებმა დაადასტურა, რომ მსგავსი რუდიმენტები, გველის ცხოვრების წესიდან გამომდინარე, გამოუყენებელი იყო.
ჰიგეა

ჰიგიეია, ან ჰიგეა, ჰიგია (, < „ჯანმრთელობა“; აქედან „ჰიგიენა“) — ბერძნულ მითოლოგიაში ჯანმრთელობის ქალღმერთი, ასკლეპიოსისა და ეპიონეს ქალიშვილი (მითის მეორე ვარიანტში ასკლეპიოსისა და ათენას) (მითის მეორე ვარიანტში ასკლეპიოსისა და ათენას). ორფიზმების თანახმად ჰიგეა არის ასკლეპიოსის ცოლი.. მისი კულტი არსებობდა ოროპში, ქანდაკება მეგარაში. მას ეძღვნება ორფიული ჰიმნი. განსაკუთრებით განდიდებული ათენში (ძვ. წ. საუკუნიდან). შედარებით გვიანდელია, ასკლეიოსთან ერთად, ჯგუფურ გამოსახულებებზე გვხვდება ძვ. წ. საუკუნიდან.

გამოისახებოდა სიცოცხლით სავსე ლამაზ ქალიშვილად, თავზე დიადემა ჰქონდა, ფეხამდე გრძელი ნაკეცებიანი სამოსი ეცვა, მოკლე ტუნიკი. მარჯვენა ხელში ფიალა ეჭირა , საიდანაც მხარზე გადაწოლილი და მკერდზე დაშვებული გველი იკვებებოდა. ეს ძელი ბერძნული გამოსახულება იქცა მედიცინის ემბლემად (ფიალაზე დახვეული გველი).

ანტიკური გამოსახულებები შემონახულია თიხის ფირფიტების სახით, საკულტო რელიეფებზე. ანტიკის მერმინდელ ხელოვნებაში.

ასტრონომიაში
მის სახელს ატარებს 1849 წელს აღმოჩენილი ასტეროიდი (10) ჰიგიეა.
Pachyrhachis

— ნამარხი გველების გვარი. კარგად ჰქონდათ განვითარებული უკანა კიდურები. ნაშთები აღმოაჩინეს ეინ-იაბრუადში, იუდეის მთებში, რამალის მახლობლად, იერუსალიმის ჩრდილოეთით 20 კილომეტრში, მდინარე იორდანეს დასავლეთ სანაპიროს ცენტრალურ ნაწილში. იგი ერთ-ერთია იმ 3 გვარიდან, რომელთა წარმომადგენლები ცხოვრობდნენ სენომანურ ერაში (გვიანი ცარცული პერიოდი). უამრავ თანამედროვე პითონსა თუ ბოას შემორჩენილი აქვს პატარა ძვლოვანი შვერილები, რაც მილიონობით წლის წინ განვითარებულ უკანა კიდურებს წარმოადგენდა. გველი სიგრძეში 1 მეტრამდე აღწევდა.
სუნა

სუნა არაბულიდან ნიშნავს გზას. ისლამურ კანონმდებლობაში სუნის ქვეშ იგულსხმება წინასწარმეტყველი მაჰმადის გამოთქმები და ქმედებები, ანუ წინასწარმეტყველის ცხოვრების გზა იმ მომენტიდან როგორც ის გახდა წინასწარმეტყველი. ყურანის შემდეგ სუნა შარიის მეორე წყაროდ ითვლება. სუნიტები და შიიტები თვლიან სუნას ისევე მნიშვნელოვანს როგორც ყურანს.

სუნა შარიაში
სუნის მეორე მნიშვნელობა — ეს არის საქმეები, რომლის გაკეთება სასურველია მაგრამ აუცილებელი არ არის. გადმოცემით ამ ვალდებულებებს ასრულებდა მაჰმადი (მეიბი). სუნა ორი ნაწილისგან შედგება:

წესები, რომლის დაცვა ყოველთვის აუცილებელი და გატარება მხოლოდ ძალზედ იშვიათად შეიძლება. მაგალითად ნამაზის დილის «სუნა», ნამაზის პირველი და მეორე შუადღის «სუნა», ნამაზის მეორე «სუნა» და ნამაზის ღამის «სუნა».
წესები, რომლის დაცვა ყველთვის არ არის საჭირო. მაგალითად, საღამოს ლოცვის «სუნა» და ღამის ლოცვის პირველი «სუნა».

სუნა და ყურანი
ყურანისა და სუნის პრობლემატურ ურთიერთობას დიდი ადგილი უჭირავს რელიგიის ფილოსოფიაში(ულუს ად-დინ). – საუკუნეებში შარია განხილავდა ყველა წერილობითი სიწმინდის გაუქმება გარდა სუნასა და ყურანის.
ქართული სალიტერატურო ენის ნორმათა დამდგენი კომისია

ქართული სალიტერატურო ენის ნორმათა კომისია წარმართავს თანამედროვე ქართული სალიტერატურო ენის უნიფიკაციის საქმეს. შეიქმნა 1954 წელს საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმთან 1953 წელს არსებული თანამედროვე ქართული სალიტერატურო ენის ნორმათა დამდგენი კომისიის რეორგანიზაციის შედეგად. უფრო ადრე — 1946-1948 წლებში კომისია მუშაობდა საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდიუმთან (ჯერ აკად. ს. ჯანაშიას, შემდეგ კი აკად. ა. შანიძის თავმჯდომარეობით).

1934 წლიდან განსახკომთან დაარსდა ქართული სალიტერატურო ენის ნორმათა დამდგენი რესპუბლიკური კომისია 30 კაცის შემადგენლობით (თავმჯდომარე მ. ტოროშელიძე, მდივანი ვ. თოფურია), ხოლო 1935 წლიდან თსუ-ის შოთა რუსთაველის სახელობის ლიტერატურის ინსტიტუტთან შეიქმნა ქართული სალიტერატურო ენის ნორმათა დამდგენი სამუშაო კომისია 18 კაცის შემადგენლობით (თავმჯდომარე ა. შანიძე, მოადგილე ვ. თოფურია). ამ კომისიის და აგრეთვე სატერმინოლოგიო კომიტეტის (დაარსდა 1925 წელს, თავმჯდომარე ვ. ბერიძე) მიერ ადრე გაწეული მუშაობის შედეგად 1936 წელს გამოიცა „სალიტერატურო ქართულის ნორმები“ (წგნ. 1).

ქართული სალიტერატურო ენის ნორმათა კომისიის სამეცნიერო აპარატია საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ენათმეცნიერების ინსტიტუტის მეტყველების კულტურის განყოფილება (შეიქმნა 1953 წელს; 1966 წლამდე ეწოდებოდა ქართული სალიტერატურო ენის ნორმების განყოფილება).

გამოქვეყნებულია „თანამედროვე ქართული სალიტერატურო ენის ნორმების“ კრებული (1970), აგრეთვე სპეციალური კრებულის „ქართული სიტყვის კულტურის საკითხების“ 7 წიგნი (1985).
აკერსჰუსის ციხესიმაგრე

აკერსჰუსის ციხესიმაგრე ან აკერსჰუსის სიმაგრე — ციხესიმაგრე ნორვეგიის დედაქალაქ ოსლოში.

ისტორია
აკერსჰუსის დამაარსებლად მეფე ჰოკონ მაგნუსონი მიიჩნევა. ნორვეგიის ტიონსბერგში მდებარე სიმაგრესთან ერთად აკერსჰუსი უძლიერეს ციტადელად ითვლებოდა სკანდინავიაში. ლეგენდის თანახმად, მეფემ სიმაგრეს საფუძველი მას მერე ჩაუყარა, რას მას ალვ ერლინგსტონი დაესხა თავს სარპსბორგიდან. ნორვეგიის არქიტექტურის ისტორიაში ეს პირველი შემთხვევაა, როდესაც ფორტიფიკაცია აგურისა და ქვისგან იქნა აშენებული.

აკერსჰუსის სიმაგრემ 1308 წლის შვედურ ალყას გაუძლო (ერიკ კნუტსონის სარდლობით), ხოლო 1527 წელს დაიფერფლა; ამიტომ, მეზობელი კუნძულიდან მოტანილი ცისტერიანული სააბატოს ქვით იგი ხელახლა ააგეს.
1624 წელს მეფე კრისტიან სიმაგრის გარშემო ახალ ქალაქს აგებს, რომელსაც საკუთარ სახელს აძლევს და ქრისტიანიას არქმევს. აკერსჰუსი იმხანად რენესანსულ იერს იძენს. 1811 წლიდან სიმაგრეს სამეფო ციხედ იყენებენ. საუკუნის დამდეგს მუზეუმად გადაკეთდა. 1976 წლამდე სარესტავრაციო სამუშაოები მიმდინარეობდა, როდესაც ოლავის დარბაზი დაასრულეს, სადაც ახლა ოფიციალური ღონისძიებები იმართება. 1940 წელს სიმაგრე გერმანელების ხელთ იყო ხუთი წლის განმავლობაში. აქ გესტაპოს ჰქონდა ბინა დადებული.

1989 წელს რომის პაპმა იოანე პავლე აკერსჰუსის მოედანზე მესა აღავლინა — ეს პირველი შემთხვევა იყო, როდესაც რომის კათოლიკური ეკლესიის მეთაური ნორვეგიას ეწვია.
ოსლოს ვიკინგთა ხომალდების მუზეუმი

ვიკინგთა ხომალდების მუზეუმი — შენობა ნახევარკუნძულ ბიუგდეზე, ოსლოს შემადგენლობაში, რომელიც 1926 წლიდან ვიკინგთა ცნობილ ხომალდებს სთავაზობს დამთავლიერებელს. აქ ნახავთ ტუნის ხომალდს, გოკსტადის ხომალდსა და ოსებერგის ხომალდს. მუზეუმი ოსლოს უნივერსიტეტის კულტურის მუზეუმის ნაწილია. 1989 წელს ანალოგიური მუზეუმი დანიაში, როსკილეში გაიხსნა.

ისტორია
1913 წელს შვედმა პროფესორმა გაბრიელ გუსტაფსონმა წინადადება წამოაყენა - საუკუნეების მიჯნაზე გაკეთებული ვიკინგთა ეპოქის აღმოჩენების დასაბინავებლად ერთი შენობა აგებულიყო. გოკსტადისა და ოსენბერგის ხომალდები უკვე ნაპოვნი იყო და ოსლოს უნივერსიტეტის დროებით თავშესაფარში იყო მოთავსებული. სახომალდე დარბაზის შემნაზე კონკურსი გამოცხადდა, რომელიც არნშტეინ არნებერგმა მოიგო. ოსებერგის ხომალდის განსათავსებელი სამუზეუმო დარბაზის დაფინანსება სტორთინგმა ითავა. ხომალდი უნივერსიტეტის სადგომიდან ახალ ბინაში 1926 წელს გადაიტანეს.

გოკსტადისა და ტუნეს ხომალდებისთვის საჭირო ფართი 1932 წლისთვის შეიქმნა, თუმცა, სარემონტო სამუშაოების დასრულებას ხელი მსოფლიო ომმა შეუშალა. ამგვარად, მუზეუმის ბოლო შტრიხების გავლება 1957 წელსღა მოხერხდა.
ოსლოს საკათედრო ტაძარი

ოსლოს საკათედრო ტაძარი ან ოსლოს კათედრალი (თავდაპირველად მაცხოვრის ეკლესია) დასრულდა 1697 წელს. მდებარეობს სტორტორვეტის მოედანზე კარლ იოჰანის ჭიშკრიდან ჩრდილო-დასავლეთით. კათედრალის ქვემო მხარე გარშემორტყმულია ბაზარით, რომელიც მოხრილი, გრძელი შენობაა და კირკერისტენი ეწოდება (დასრულებულია 1860 წელს. კარლ იოჰანის მხარეს სახანძრო საგუშაგოა განლაგებული, რომელიც ოსლოს უმთავრესი სახანძრო სადგური იყო 1860-დან 1939 წლამდე. კათედრალი, ბაზარი და კოშკი წითელი ფერის აგურით არის ნაგები. სახანძრო საგუშაგოს მწვანე სპილენძით გადახურული კოშკი აქვს. საკათედრო ტაძარი ნაგებია ლათინური ჯვრის ფორმით.

ოსლოს კათედრალი ქალაქის საეპისკოპოსოს უმთავრესი ეკლესია და ქვემოს ოსლოს სამრევლო ეკლესიაა. ნორვეგიის სამეფო ოჯახი და მთავრობა ოსლოს საკათედრო ტაძარს საზოგადო მოვლენების დროს იყენებს, მაგალითად, ქორწილების ან პანაშვიდების დროს.

ნიდაროსის საკათედრო ტაძარი ნორვეგიის არქიეპისკოპოსისთვის კათოლიკურ ხანაში მთავარი სამყოფელი იყო, ამიტომაც, ნიდაროსის კათედრალი ნორვეგიის ერთ-ერთ უმთავრეს ღირსშესანიშნაობად მიიჩნევა.

ისტორია
სტორთინგი

სტორთინგი ( - „დიდი ასამბლეა“, „თინგი“) — ნორვეგიის პარლამენტი, მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქ ოსლოში. პარლამენტი სტორთინგის შენობაშია განთავსებული, რომელიც 1866 წელს შვედმა არქიტექტორმა ემილ ვიქტორ ლანგლეტმა დააპროექტა.

ნორვეგიის პარლამენტში დეპუტატთა რაოდენობა 169 ადამიანს შეადგენს, 150 მათგანი პარტიული სიებით აირჩევა პროვინციებიდან (ფიულკებიდან), დარჩენილი 19 დეპუტატი კი ე.წ. „გამთანაბრებელ“ მანდატებს იღებს.
უილიამ გილბერტი

უილიამ გილბერტი (; დ. 24 მაისი, 1544, კოლჩესტერი, ინგლისი — გ. 30 ნოემბერი, 1603) — ინგლისელი ფიზიკოსი, კარის ექიმი. მას ეკუთვნის მაგნიტური მოვლენების პირველი თეორია.

ბიოგრაფია
უილიამ გილბერტი დაიბადა 1540 წლის 24 მაისს ინგლისის ქალაქ კოლჩესტერში. მამამისი ქალაქის ბაბჭოს წევრი და მთავარი მოსამართლე იყო. იგი კოლჩესტერის მოსახლეობაში დიდი პატივისცემით სარგებლობდა. გილბერტმა სწავლა მშობლიური ქალაქის სკოლაში დაიწყო. 1558 წელს შევიდა კემბრიჯის კოლეჯში, საიდანაც შემდეგ ოქსფორდში გადავიდა. 1560 წელს მან მიიღო ბაკალავრის ხარისხი, 1564 წელს ხელოვნების ოსტატის წოდება, 1569 წელს კი – ფიზიკისა და მედიცინის დოქტორის ხარისხი. მისმა თანამედროვეებმა იგი დიდ მეცნიერად აღიარეს. ამაზე მეტყველებს ის ფაქტიც, რომ 1601 წელს გილბერტი დაინიშნა დედოფალ ელვეზა ტიუდორის კარის ექიმად.

უილიამ გილბერტმა დაამტკიცა, რომ ქარვა ხახუნის შემდეგ იზიდავს ბალახის წვრილ ღეროებს. ის იკვლევდა კეთილშობილ ქვებს, გოგირდს და ფისს. მან აჩვენა, რომ მათი დაელექტროებაც შეიძლებოდა ხახუნის შედეგად. ტერმინი ელექტრობა ჰილბერტმა დაამკვიდრა. ნამდვილი მეცნიერული სახე ელექტრული მოვლენების კვლევამ საუკუნეში მიიღო. მანამდე ელექტრული მოვლენებით მხოლოდ ერთობოდნენ. ელექტრიზაციაზე ცდებს წვეულებებსა და სალონებში უჩვენებდნენ. გილბერტმა 1600 წელს გამოსცა ნაშრომი ,,მაგნიტზე, მაგნიტურ სხეულებზე და დიდ მაგნიტზე - დედამიწაზე”, რომელშიც აღწერა თავისი კვლევები მაგნიტურ და ელექტრულ მოვლენებზე და მოგვცა პირველი თეორია ელექტროობასა და მაგნიტიზმზე. დაადგინა, რომ მაგნიტს ყოველთვის ორი პოლუსი აქვს, სამხრეთი და ჩრდილოეთი და მისი გახერხვით არასოდეს არ მიიღება ერთპოლუსიანი მაგნიტი, არამედ მიიღება ახალი მაგნიტები ორ-ორი პოლუსით. მანვე დაამტკიცა, რომ ერთსახელიანი პოლუსები განიზიდებიან, ხოლო სხვადასხვასახელიანები მიიზიდებიან.

უილიამ გილბერტი გარდაიცვალა 1604 წლის 30 ნოემბერს შავი ჭირისაგან. დაკრძალულია მშობლიურ ქალაქ კოლჩესტერში, წმინდა სამების ეკლესიის გალავანში.
ალესანდრო ვოლტა

გრაფი ალესანდრო ვოლტა (; დ. 18 თებერვალი, 1745 — გ. 5 მარტი, 1827) — იტალიელი ფიზიკოსი და ქიმიკოსი, რომელსაც მიაწერენ პირველი ელექტრული ფიჭის (ბატარეის პროტოტიპი) შექმნას.

ბიოგრაფია
ალესანდრო დაიბადა 1745 წელს მილანთან ახლოს მდებარე ქალაქ კომოში, შეძლებული ფილიპ ვოლტას ოჯახში. იგი ოცი წლისა გიმნაზიაში ფიზიკას ასწავლიდა, ხოლო 25 წლისა პავიის უნივერსიტეტის პროფესორი გახდა.

დამსახურებები
ვოლტა იყო პირველი მეცნიერი, ვინც ელექტროდენი აღმოაჩინა და გამოიკვლია. გალვანის ცდა დაეხმარა ვოლტას პირველი დენის წყაროს შექმნაში. ამ წყაროს „ვოლტას სვეტს“ (ნახ. 1) უწოდებენ. ვოლტას სვეტი ქიმიური დენის წყაროების წარმომადგენელია. იგი არის გალვანური ელემენტების შეერთება ანუ ბატარეა. ბატარეის ბოლოების შეერთებით მიიღებოდა კონტური, რომელსაც შემდგომში ელექტრული წრედი უწოდეს.

ვოლტამ აიღო რამდენიმე დუჟინი (12 ცალი) ერთი დუიმის (2,54 სმ.) დიამეტრის მრგვალი სპილენძის ფირფიტა, ამდენივე კალისა. შემდეგ ფოროვანი მასალის (მუყაო, ტყავი) რგოლები გამოჭრა. ყველა ეს ფირფიტა ერთმანეთზე მონაცვლეობით სვეტებად განალაგა და ყოველ წყვილს შორის მჟავაში დასველებული მუყაოს რგოლი ჩაუდო. როცა შეეხო ერთი ხელით ზედა ფირფიტას, ხოლო მეორეთი ქვედას, იგრძნო, რომ ელექტროობამ დაარტყა. ეს მოხდა 1800 წელს. ასე შეიქმნა პირველი ქიმიური დენის წყარო „ვოლტას სვეტი“.

ალექსანდრო ვოლტის პატივსაცემად ძაბვის ერთეულს ვოლტი უწოდეს.

ვოლტას ცხოვრებამ ბედნიერად და უშფოთველად ჩაიარა. ბედმა დაასაჩუქრა სახელითა და დიდებით, გაათავისუფლა მატერიალური საზრუნავისაგან.

ალექსანდრო ვოლტა გარდაიცვალა 1827 წლის 5 მარტს კომოში, სადაც გაატარა მთელი მისი ახალგაზრდობა.

პუბლიკაციები
 (1769)
გეორგ ზიმონ ომი

გეორგ ზიმონ ომი (დ. 15 მარტი, 1789, ერლანგენი, გერმანია — გ. 6 ივლისი, 1854, მიუნხენი, გერმანია) — გერმანელი ფიზიკოსი.

ბიოგრაფია
მეცნიერების ისტორიაში შევიდა, როგორც ავტორი ელექტრული წრედის ძირითადი კანონისა, რომელმაც ერთმანეთთან დააკავშირა წრედის ელექტრომამოძრავებელი ძალა და დენის ძალა. ამპერი თავის ნაშრომებში ახლოს იყო ამ კანონის აღმოჩენასთან, მაგრამ ვერ შეძლო მისი ფორმულირება. ომმა თავისი კანონი, რომელმაც შემდგომ მისი სახელი მიიღო, 1827 წელს წარმოადგინა მათემეტიკური ფორმულის სახით: = / 
დენის ძალა წრედის უბანზე პირდაპირპროპორციულია ამ უბნის ბოლოებზე არსებული ძაბვისა და უკუპროპორციულია მისი წინაღობისა .

გამტარის წინაღობის დამოკიდებულება მის ზომებსა და ნივთიერების გვარობაზე პირველად ექსპერიმენტულად შეისწავლა გეორგ ომმა.
დენის წყაროდ ომმა გამოიყენა თავის გამოკვლევებში თერმოწყვილი – თერმოელემენტი, რომელიც ორი გამტარისაგან შედგებოდა: სპილენძისა და ბისმუტისგან. მათი შეხების ადგილებიდან ერთი ადუღებულ წყალში ჩაუშვა, მეორე – ყინულში. ასეთი ელემენტი მუდმივ და თანაბარ დენს აძლევდა. ეს ელემენტი ჩართო წრედში და გამოიკვლია დენის გავლა, როგორც სხვადასხვა განივკვეთისა და სიგრძის ამავე გამტარებში, ისე სხვა მეტალების გამტარებშიც. მან დაადგინა, რომ წინაღობა პირდაპირპროპორციულია სადენის სიგრძისა, უკუპროპორციულია მისი განივკვეთის ფართობისა და დამოკიდებულია ნივთიერების გვარობაზე: = . / , სადაც ნივთიერების კუთრი წინაღობაა, გამტარის სიგრძე, ხოლო განივკვეთის ფართობი.