Cloaca Maxima

კლოაკა მაქსიმა (, „უდიდეს არხი“) – ერთ-ერთი უძველესი კანალიზაციის სისტემა მსოფლიოში. მისი სახელი დაკავშირებულია კლოაცინას, რომაული ღვთაების სახელთან. აგებულია რომის სამეფოს ან ადრეული რომის რესპუბლიკის დროს; აშენდა ძველ რომში, ადგილობრივი ჭაობების გასადენად და ქალაქის ნარჩენებისგან გასაწმენდად. მას ნარჩენები ტიბრის მდინარეში გაჰქონდა, რომელიც ქალაქის გვერდით მიედინებოდა. არხი იწყებოდა ავგუსტუსის ფორუმიდან და მთავრდებოდა როტოსა და პალატინოს ბორცვებზე.

დასაწყისში ეს იყო ღია არხი, მაგრამ დროთა განმავლობაში გადაიქცა უფრო დიდ კანალიზაციად. აგრიპამ დიდი ნაწილი გადააკეთა და აღადგინა. მაგრამ, ეს არ ყოფილა ერთადერთი განვითარება/განახლება კანალიზაციის სისტემაში; ჩვენი წელთაღრიცხვის პირველ საუკუნეში ყველა თერთმეტი რომაული აკვედუკი დაკავშირებული იყო ამ კანალიზაციასთან. კანალიზაცია რომის იმპერიის დაცემის შემდეგაც გამოიყენებოდა. მე-19 საუკუნეში ის ტურისტულ ატრაქციონად იქცა. კანალიზაციის ნაწილი დღემდე გამოიყენება. თავის დროზე მას აფასებდნენ, როგორც რომაული კულტურისა და რომაული ინჟინერიის წმინდა სიმბოლოს.

კონსტრუქცია და ისტორია
თქმულების თანახმად, ის შესაძლოა დაახლოებით ძვ. წ. 600 წელს აშენებულიყო რომის მეფის, ტარკვინიუს პრიკუსის ბრძანებით. ბრძანების მიხედვით ეტრუსკელ მუშებსა და პლებეებს უნდა აეშენებინათ კანალიზაცია. კლოაკა მაქსიმას აშენებამდე პრიკუსმა და მისმა ვაჟმა ტარკვინიუს სუპერბუსმა იმუშავეს რომის ფორუმის მიმდებარე ტერიტორიის ჭაობიდან მყარი სამშენებლო ნიადაგად გადაქცევაზე. ამის მისაღწევად, მათ ტერიტორია ამოავსეს 10-20 000 კუბური მეტრი ნიადაგით, ქვიშითა და ნაგვით.

კანალიზაციის დასაწყისში კონსტრუქცია შედგებოდა ღია არხებისგან, რომლებიც ქვებით იყო გადაფენილი და ერთმანეთთან დაკავშირებული იყო ძირითადი მილის გარშემო. ამ ეტაპზე მას შეიძლება არც ჰქონოდა სახურავი. თუმცა, ხის ხვრელები, რომლებიც მთელ კანალიზაციას იყო მოდებული, მიუთითებს იმაზე, რომ შეიძლება აშენებულიყო ხის ხიდები, რომლებსაც სახურავის ფუნქცია ექნებოდა. შესაძლოა, ხვრელები გამოყენებულიყო საყრდენად, რომელიც საჭირო იყო კანალიზაციის ასაშენებლად. ასევე შესაძლოა, კლოაკა მაქსიმა თავდაპირველად ღია არხი ყოფილიყო, რომელიც წარმოიქმნებოდა მიმდებარე ბორცვებიდან წარმოქმნილი ნაკადებიდან, რომლებიც გადიოდა ძირითად ფორუმში და შემდეგ ტიბრში. ის განვითარდა 1600 მეტრ სიგრძის სისტემად. ძვ. წ. საუკუნეში მას ჰქონდა 101 მეტრი სიგრძის არხი, რომელიც დაფარული იყო და გაფართოვდა კანალიზაციაში. პლინიუს უფროსი, რომელიც წერდა ჩვენი წელთაღრიცხვის პირველი საუკუნის ბოლოს, აღწერს ადრეულ კლოაკა მაქსიმას, როგორც „სავსე ეტლის გასასვლელად საკმარისად დიდს“. საბოლოოდ, კანალიზაცია ვერ გაიზარდა ქალაქის გაფართოების შესაბამისად. რომაელები ნარჩენებს სხვა თხრილებში ყრიდნენ, და არა კანალიზაციაში.

ჩვენი წელთაღრიცხვის პირველ საუკუნეში, რომის წყალმომარაგების თერთმეტი აკვედუკი საბოლოოდ დაკავშირდა კანალიზაციასთან, რომელმაც წყლით უზრუნველყო ბევრი საზოგადოებრივი აბაზანა, როგორიცაა დიოკლეტიანისა და ტრაიანეს აბაზანები, ასევე საზოგადოებრივი შადრევნები, იმპერიული სასახლეები და კერძო სახლები. მუდმივი წყლის მიწოდება რომაელებს ეხმარებოდა ნარჩენების ამოღებაში და კანალიზაციის გაწმენდაში. საუკეთესო წყლები გამოიყენებოდა სასმელად, ხოლო მეორე ხარისხის წყლები აბაზანებისთვის, რომელთა გამონადენიც დაკავშირებული იყო ქალაქის ქუჩების ქვეშ მდებარე კანალიზაციის ქსელთან. კლოაკა მაქსიმა კარგად იყო შენარჩუნებული რომის იმპერიის მთელი არსებობის განმავლობაში და დღემდე შეუძლია წვიმის წყლის და ნარჩენებს ქალაქის ცენტრიდან გადინება, ძველი ფორუმის, ველაბრუმისა და ფორუმ ბოარიუმის ქვეშ. უფრო თანამედროვე დროში, დარჩენილი გადასასვლელები დაკავშირებულია თანამედროვე კანალიზაციის სისტემასთან, ძირითადად მდინარის უკუდინების პრობლემების გადასაჭრელად.

რომის იმპერიის დაცემის შემდეგ კლოაკა მაქსიმა ისევ გამოიყენებოდა. 1600-იან წლებში კარდინალმა კამერლერმა დააწესა გადასახადი რომის მაცხოვრებლებზე, რათა ფინანსურად უზრუნველყო კანალიზაციის შენარჩუნება. მე-19 საუკუნისთვის კლოაკა მაქსიმა პოპულარული ტურისტული ატრაქციონი გახდა. 1842-1852 წლებში კანალიზაციის ნაწილები გადაიწურა. 1862 წელს რომის ქალაქმა დაიქირავა იტალიელი ინჟინერი პიეტრო ნარდუჩი, რათა გამოეკვლია და აღედგინა კანალიზაციის ნაწილები ფორუმსა და კონტის კოშკთან ახლოს. 1890 წელს გერმანელმა არქეოლოგმა, ოტო ლუდვიგ რიხტერმა შეადგინა კანალიზაციის რუკა. ამ ძალისხმევებმა განაახლა საზოგადოების ინტერესი სანიტარული პირობების მიმართ.