iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვიქტორ ხომერიკი

ვიქტორ ნოეს ძე ხომერიკი (დ. 6 ივნისი, 1910, ვორკუტა (კომის ასსრ) — გ. 16 მაისი, 1994, პარიზი) — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე, გრიგოლ რობაქიძის ფონდის ერთ-ერთი ფუძემდებელი და გამგეობის წევრი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ციმბირში იმ დროს იქ გადასახლებული პოლიტიკური მოღვაწის, ნოე ხომერიკის ოჯახში. 9 წლისას გარდაეცვალა დედა — ანეტა ნიკოლაიშვილი, 1921 წელს საქართველოს სამხედრო ოკუპაციის შემდეგ 11 წლის ასაკში გაჰყვა მამას ემიგრაციაში. ცხოვრობდა ჯერ თურქეთში, შემდეგ — საფრანგეთში. 1924 წელს დაუხვრიტეს საქართველოში ანტისაბჭოთა აჯანყების ორგანიზებისთვის დაბრუნებული მამა — ნოე ხომერიკი, რომელიც დემოკრატიული საქართველოს მთავრობის მიწათმოქმედების მინისტრი იყო.

საფრანგეთში დაამთავრა ჯერ კოლეჯი, შემდეგ საერთაშორისო ეკონომიკური უნივერსიტეტი პარიზში. სიცოცხლის უკანასკნელ პერიოდში იყო ჯენერალ მოტორსის წარმომადგენელი საფრანგეთში.

ვიქტორ ხომერიკი მიუხედავად იმისა, რომ არ წარმოადგენდა არცერთ პოლიტიკურ პარტიას, იგი დიდი ავტორიტეტის გამო განსაკუთრებულ პოლიტიკურ ფიგურას წარმოადგენდა. იყო მსოფლიო ემიგრანტთა მთავარი კომიტეტის გამგეობის წევრი, პარიზის წმინდა ნინოს სახელობის ქართულ ეკლესიაზე ერთ-ერთი მზრუნველი.

იბრძოდა მეორე მსოფლიო ომის დროს, რომლის დროსაც მან საკუთარი სიცოცხლის ფასად დაიხსნა ქართველი ტყვეები გესტაპოს საკონცენტრაციო ბანაკიდან, რისთვისაც სამჯერ მოხვდა დასახვრეტთა სიაში.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
არჩილ ხარაძე

არჩილ კირილეს ძე ხარაძე (დ. 21 აპრილი, 1895, სოფელი წიფა, ახლანდელი ხარაგაულის მუნიციპალიტეტი — გ. 17 დეკემბერი, 1976, თბილისი) — ქართველი მათემატიკოსი, საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1944).

ბიოგრაფია
1912 წელს დაამთავრა თბილისის ვაჟთა მესამე გიმნაზია. და შევიდა მოსკოვის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტის მათემატიკურ განყოფილებაზე. 1918 წელს მიიწვიეს მათემატიკური ანალიზის კათედრაზე ასისტენტად ახლად დაარსებულ თბილისის უნივერსიტეტში. აღსანიშნავია რომ არჩილ ხარაძემ პირვემა წაიკითხა ქართულად ლექცია მათემატიკაში. 1922 წელს ჩააბარა სადოქტორო გამოცდები და დატოვეს დოცენტად მათემატიკური ანალიზის კათედრაზე, რომელსაც განაგებდა ანდრია რაზმაძე. მისი გარდაცვალების შემდეგ უნივერსიტეტის სამეცნიერო საბჭობ ა. ხარაძე აირჩია პროფესორად და დაამტკიცა კათედრის გამგედ. ერთხანს იყო დეკანიც, ხოლო 1938–1944 წლებში უნივერსიტეტის პრორექტორი. 1947-1952 წლებში სულხან-საბა ორბელიანის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის რექტორია.

გამოჩენილი მეცნიერი და პედაგოგი წლების მანძილზე ხელმძღვანელობდა რესპუბლიკის მათემატიკურ საზოგადოებას. დაჯილდოვებული იყო ლენინის, შრომის წითელი დროშის და საპატიო ნიშნის ორდენებით და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მასთან პანთეონში დასაფლავებულია მისი მეუღლე — ელისაბედ ერმის ასული ვოზდვიჟენსკაია (დ. 22 ოქტომბერი, 1895, ასტრახანი — გ. 13 თებერვალი, 1989, თბილისი).

მისი ძმა იყო ასტრონომი, აბასთუმნის ასტროფიზიკური ობსერვატორიის დამმაარსებელი — ევგენი ხარაძე. მისი შვილი — მეცნიერი და ფიზიკოსი გიორგი ხარაძე, იყო ე. ანდრონიკაშვილის სახელობის ფიზიკის ინსტიტუტის დირექტორი და საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი.
ილია ჭყონია

ილია მირიანის ძე ჭყონია (დ. 16 ივნისი, 1860, ოზურგეთი — გ. 9 ოქტომბერი, 1927, თბილისი) — ქართველი მწერალი, ჟურნალისტი, მთარგმნელი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა ქუთაისის გიმნაზია.მუშაობდა ოზურგეთის მომრიგებელი მოსამართლის მდივნად. 1877 წელიდან თანამშრომლობდა ქართულ პერიოდიკასთან, აქვეყნებდა ლექსებს, მოთხრობებს, ნარკვევებს. 1880 წელს გამოსცა „სამწერლო თაიგული“. 1895-1898 წლებში მისი რედაქტორობით გამოდიოდა გაზეთი „მეურნე“ (იქვე დააარსა ქართული სტამბა სადაც მრავალი წიგნი იბეჭდებოდა). 1886 წელს მისივე რედაქტორობით გამოვიდა ვახტანგ მეექვსის მიერ სპარსულიდან თარგმნილი „ქილილა და დამანა“. მან ქართულ ენაზე აამეტყველა პუშკინის, ლერმონტოვის, კრილოვის, ჰაინეს, სენკევიჩის ნაწარმოებები. 1907 წელს „სიმართლის გზა“; 1910 წელს შეადგინა და პეტერბურგში გამოსცა „სიტყვის კონა“, რომელიც წინასიტყვაობა დაურთო ნიკო მარმა. 1913 წელს გამოსცა თხზულებათა კრებული.

ქართულ ენაზე თარგმნა პუშკინის, ლერმონტოვის, ჰაინეს, სენკევიჩის, კრილოვის და სხვათა ნაწარმოებები. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ალ-ჰაქამ I

ალ-ჰაქამ იბნ ჰიშამ იბნ აბდ ალ-რაჰმან (; დ. 771 — გ. ‎21 მაისი, 822) — კორდოვის საამიროს მესამე ომაიანი ამირა, რომელიც ალ-ანდალუსიას 796–822 წლებში მართავდა.

ალ-ჰაქამი იყო მისი წინამორბედის, ჰიშამ -ის მეორე ვაჟი. მისი უფროსი ძმა ადრეულ ასაკში გარდაიცვალა. ტახტზე ასვლისთანავე მოუხდა ბიძებთან, პაპის, აბდ ალ-რაჰმან -ის ვაჟებთან — სულეიმანსა და აბდ ალაჰთან დაპირისპირება, რომლებმაც მისი დამხობა სცადეს. ალ-ჰაქამმა მათი დამარცხება შეძლო და ტახტი შეინარჩუნა.

გარდაიცვალა 822 წელს 26 წლიანი მმართველობის შემდეგ.
ჰიშამ I

ჰიშამ ან ჰიშამ ალ-რედა (; დ. 26 აპრილი, 757 — გ. ‎12 ივნისი, 796) — კორდოვის საამიროს მეორე ომაიანი ამირა, რომელიც ალ-ანდალუსიას 788-796 წლებში მართავდა.

788 წელს, მისი მმართველობის დასაწყისში, აუჯანყდნენ ძმები — სულეიმანი და აბდ ალაჰი. ებრძოდა ფრანკებს. 793 წელს მათ წინააღმდეგ ჯიჰადი გამოაცხადა და პირენეებში ჯარი გაგზავნა. ზოგიერთი წარმატების მიუხედავად, ლაშქრობა ფრანკთა სამეფოს შიდა რეგიონებში აღარ გაგრძელებულა. ბრძოლებში მოპოვებული ნადავლით გააფართოვა კორდოვის დიდი მეჩეთი და ააგო მრავალი ახალი მეჩეთი. გარდაიცვალა 796 წელს რვაწლიანი მმართველობის შემდეგ 40 წლის ასაკში. ჰიშამ იყო უმარ -ის პროტოტიპი. ცდილობდა დაემკვიდრებინა ისლამური ცხოვრების წესი, ცხოვრობდა უბრალო ცხოვრების წესით და ცდილობდა თავიდან აერიდებინა სამეფო ეტიკეტის ცერემონიები; იყო ღვთისმოშიში პიროვნება და ცნობილი იყო მიუკერძოებელი მართლმსაჯულებით.
ქიმიური ტექნოლოგია

ქიმიური ტექნოლოგია — მეცნიერება ნედლეულისა და შუალედური პროდუქტების მასობრივი ქიმიური გადამუშავების პროცესების, მეთოდებისა და საშუალებების შესახებ. ქიმიური ტექნოლოგია თავისი არსებობის პირველ ეტაპზე ( ს-ის ბოლოდან ს-ის 30-იან წლებამდე) მხოლოდ ცალკეული ქიმიური წარმოებების, მათი ძირითადი მოწყობილობების, მატერიალური და ენერგეტიკული ბალანსების აღწერით შემოიფარგლებოდა.

თანამედროვე ქიმიური ტექნოლოგიის ძირითადი ამოცანაა ერთიან ტექნოლოგიურ სისტემაში სხვადასხვა სახის ქიმიური გარდაქმნების შერწყმა ფიზიკურ-ქიმიურ და მექანიკურ პროცესებთან. ამავე მეცნიერებას მიეკუთვნება ნედლეულის, ნახევრად ფაბრიკატებისა და მზა პროდუქტის შენახვა, ტრანსპორტირება, საწარმოო პროცესების კონტროლი და ავტომატიზაცია.
ორგანელები

ორგანელები ( — იარაღი, ორგანო) — ერთუჯრედიანი ორგანიზმების სხეულის ნაწილები, რომლებიც ასრულებენ სხვადასხვა ფუნქციას. განარჩევენ ორგანელების შემდეგ ტიპებს: საჩონჩხე და საყრდენი, მამოძრავებელი და კუმღვადი, მგრძნობიარე ანუ რეცეპტორული, თავდაცვისა და თავდასხმის, მომნელებელს, ექსკრეციის, სეკრეციის და სხვა.

ტერმინი ორგანელები ხშირად ორგანოიდების სინონიმად ხმარობენ.
რაინჰარდ გელენი

რაინჰარდ გელენი (; დ. 3 აპრილი, 1902, ერფრუტი — გ. 8 ივნისი, 1979, შტანბერგი) — გერმანიის ვერმახტის გენერალ-მაიორი, უცხოური არმიის ხელმძღვანელი აღმოსავლეთის ფრონტზე, ფედერალური დაზვერვის უფროსი.

ბიოგრაფია
გელენი დაიბადა გერმანელი ბიურგერის ოჯახში. მისი მამა ვალტერი იყო ლეიტენანტი, მოგვიანებით წიგნებით მოვაჭრე. მისი დედა კატარინა წარმოშობით ფლანდრიიდან იყო. სკოლის დასრულების შემდეგ 1920 წელს გელენი ჩაირიცხა გერმანიის შეიარაღებულ ძალებში. 1926 წელს ჰანოვერის კავალერიის სკოლის დასრულების შემდეგ უფროსი ლეიტენანტის წოდება მიიღო. 1931 წელს დაქორწინდა ჰერტა ზიდლიც-კურცბახზე. მეორე მსოფლიო ომის დასაწყისში გელენი აღმოსავლეთ ფრონტზე უცხოური არმიის ხელმძღვანელად დაინიშნა. 1941 წელს მონაწილეობას იღებდა ოპერაცია „ბარბაროსას“ შედგენაში, რომლის მიზანიც საბჭოთა კავშირზე თავდასხმა იყო. სტალინგრადის მარცხის შემდეგ გელენი გადაიყვანეს ესეს-ის დაზვერვაში. ომის დასასრულს გელენმა თავისი ოჯახი ნაუმბერგში, ბავარიის ტყეში გადამალა, რათა საბჭოელებს არ ჩავარდნოდათ ხელში. 1945 წლის 9 აპრილს ჰიტლერმა გელენი დაითხოვა. ომის დასრულების შემდეგ გელენმა აღმოსავლეთ ფრონტზე დაზვერვის დროს მოპოვებული დოკუმენტები ამერიკელებს გადასცა. 1956 წელს გელენი გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის დაზვერვის უფროსად დაინიშნა, ამ თანამდებობაზე იგი 1968 წლამდე მუშაობდა.
არისტო ჭუმბაძე

არისტო მაქსიმეს ძე ჭუმბაძე (დ. 1 სექტემბერი, 1880, კლდეეთი ზესტაფონის რაიონი — გ. 28 ნოემბერი, 1971, თბილისი) — ქართველი მწერალი, ჟურნალისტი.

ბიოგრაფია
1905 წელს ჩაირიცხა და 1911 წელს დაამთავრა პარიზის სორბონის უნივერსიტეტი. იმავე წელს სამშობლოში დაბრუნდა და ქუთაისში დააარსა გაზეთი „კოლხიდა“, რომლის რედაქტორ-გამომცემელი თვითონ იყო. 1914 წელს იგი რედაქტორობდა „სახალხო ფურცელს“. მისი მახვილი პუბლიცისტური სტატიები იწვევდა ხელისუფლების გულისწყრომას, რისთვისაც იგი არაერთხელ დააპატიმრეს. ამიტომ მან ამჯობინა კვლავ პარიზსში წასვლა და სორბონის უნივერსიტეტში იწყებს დისერტაციაზე მუშაობას ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხის მოსაპოვებლად თემაზე „გუსტავ ფლობერის ცხოვრება და შემოქმედება“. პირველმა მსოფლიო ომმა ხელი შეუშალა დასახული მიზნის ბოლომდე მიყვანას.

1915 წელს იაპონიაში საფრანგეთის ელჩად დაინიშნა ჟიუსენარი, რომელმაც ჭუმბაძეს შესთავაზა თანამშრომლობა. იგი გაემგზავრა იაპონიაში და გახდა საფრანგეთის საელჩოს თანამშრომელი. შემდეგ ალჟირშიც მუშაობდა. 1919 წელს იყო საქართველოს წარმომადგენელი სტოკჰოლმსა და ანკარაში. 1922-1924 წლებში იყო წითელი ჯვრის საზოგადოების უცხოეთის განყოფილების გამგე. შემდეგ ის სამშობლოში დაბრუნდა. 1937 წლამდე სხვადასხვა თანამდებობაზე მოღვაწეობდა: 1925-1926 წლებში იყო სახკინმრეწვში სასცენო განყოფილების გამგე; 1933-1935 წლებში — საქართველოს ცაკის საერთო განყოფილების გამგე. 1936-1949 წლებში მუშაობდა სტილისტად საქართველოს სააგენტოში და გაზეთ „კომუნისტის“ რედაქციაში.

სამწერლო ასპარეზზე გამოვიდა 1905 წელს. გამოქვეყნებული აქვს მოთხრობები და ნოველები. აღსანიშნავია მოთხრობა „უნასთა ბუდე“, რომელშიც წარმოდგენილია 30-იან წლებში ქართულ სოფელში დაძაბული მდგომარეობა. მასვე ეკუთვნის ნოველები: „სასწაული“, „საქმის კაცი“, „ცხოვრების ქარაგმა“, „ფულიანი ბარათი“ და სხვა. ნათარგმნი აქვს ა. ფადეევის „განადგურება“, ლ. ტოლსტოის „ბავშვობა, ყრმობა, სიჭაბუკე“, სალტიკოვ–შჩედრინის „პომპადურები“, ანტონოვსკაიას „დიდი მოურავი“, მ. გორკის მოთხრობები.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
სტეფანე ჭრელაშვილი

სტეფანე თევდორეს ძე ჭრელაშვილი (დ. 27 დეკემბერი, 1857, სოფ. მაღარო, სიღნაღის რაიონი, საქართველო — გ. 3 იანვარი, 1917, თბილისი) — ქართველი პუბლიცისტი.

ბიოგრაფია
სწავლობდა თბილისის სასულიერო სემინარიაში, მაგრამ რევოლუციური მოღვაწეობისათვის გარიცხეს. 1876 წლიდან პეტერბურგის უნივერსიტეტის მსმენელია. შემდეგ გადავიდა მოსკოვში, მაგრამ დიდად გაიტაცა რევოლუციონერ-ხალხოსანმა იდეებმა და აქტიურად ჩაება მათი წრეების მუშაობაში. აღნიშნულის გამო მას 1878 წელს სამი თვით პატიმრობა და მუდმივი ზედამხედველობა მიუსაჯეს. ამავე მიზეზით ორჯერ იყო გაციმბირებულიც.

1887 წელს დაბრუნდა სამშობლოში და პუბლიცისტობას მიჰყო ხელი, თანამშრომლობდა „ივერიაში“, „ნოვოე ობოზრენიესა“ და სხვა პერიოდულ გამოცემებში, მუშაობდა თბილისის საქალაქო საბჭოში აგენტად, მდივნად (1894-1907). 1902 წლიდან გარდაცვალებამდე უწყვეტად იყო ქალაქის სათათბიროს ხმოსანი. წილად ხვდა ყოფილიყო თბილისის ფუნიკულიორის პირველი დირექტორი.

სტეფანე ჭრელაშვილი თავის საინტერესო პუბლიცისტურ წერილებს ქართულ ჟურნალ გაზეთებში „სანოსა“ და „ტატალას“ ფსევდონიმით აქვეყნებდა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
კონსტანტინე ჭიჭინაძე (პოეტი)

კონსტანტინე არჩილის ძე ჭიჭინაძე (დ. 18 მაისი, 1891, სოფ. ხიმში, ამბროლაურის რაიონი) — გ. 18 იანვარი, 1960, თბილისი) — ქართველი პოეტი, მთარგმნელი ტექსტოლოგი, რუსთველოლოგი.

ბიოგრაფია
საშუალო განთლება მიიღო ქუთაისსა და ბაქოში. 1916 წელს თბილისში დაამთავრა სამხედრო სასწავლებელი. ერთხანს სწავლობდა თბილისის უნივერსიტეტში. სპეციალობით მიწათმოქმედმა მთელი სიცოცხლე ქართულ ლიტერატურასა და მეცნიერებას შეალია. იგი აქტიურად მონაწილეობდა ჟურნალ „კავკასიონში“, რომლის გარშემოც შემოკრებილნი იყვნენ დ. კლდიაშვილი, ნ. ლორთქიფანიძე, ლ. ქიაჩელი, გ. რობაქიძე, პ. ინგოროყვა და სხვები.

პირველი ლექსი 1908 წელს გაზეთ „ივერიაში“ გამოაქვეყნა. ქართულად თარგმნა ბაირონის რამდენიმე პოემა, ედგარ პოს, პუშკინის, ლერმონტოვის, ბლოკის ნაწარმოებები, „ამბავი იგორის ლაშქრობისა“, დანტეს „ღვთაებრივი კომედია“, გერმანული ეპოსი „სიმღერა ნიბელუნგებზე“, ვ. ბრიუსოვის ნაწარმოებები და სხვა.

მნიშვნელოვანია მისი წვლილი რუსთველოლოგიაში. მას დაწერილი აქვს ვეფხისტყაოსანის კვლევა 1934 წელს. მასვე ეკუთვნის ღრმადმეცნიერული ნაშრომი „ალიტერაცია ქართულ შაირში და ვეფხისტყაოსნის პოემა“.

კონსტამტინე ჭიჭინაძე დაჯილდოებული იყო „საპატიო ნიშნი“ს ორდენით და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
მეგი წულუკიძე

მეგი სიმონის ასული წულუკიძე (დ. 1 იანვარი, 1921, თბილისი — გ. 6 ნოემბერი, 1993, იქვე) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1966). რეჟისორ სიკო დოლიძის მეუღლე.

ბიოგრაფია
1938 წელს დაამთავრა ბათუმის საშუალო სკოლა. 1939–1941 წლებში ცხოვრობდა ხაბაროვსკში და აქვე სწავლობდა სამედიცინო ინსტიტუტში. 1941 წელს დაბრუნდა ბათუმში. 1946 წელს სოხუმის დრამატულ თეატრში იწყებს მოღვაწეობას, 1948–1949 წლებში ბათუმის სახელმწიფო ფილარმონიაშია, ხოლო 1953 წლიდან საქართველოს სახელმწიფო ფილარმონიის მსახიობია.

1954 წელს იგი მიიწვიეს კინოსტუდია „ქართულ ფილმში“. მისი პირველი ფილმი იყო „ქართული ბალეტის ოსტატები“. მან ასევე ითამაშა ფილმებში: „ეთერის სიმღერა“, „სხვისი შვილები“, „ფატიმა“, „მე ვიტყვი სიმართლეს“, „დღე უკანასკნელი, დღე პირველი“, „აბესალომ და ეთერი“, „პალიასტომი“, „გაქცევა განთიადისას“, „ჭიაკოკონა“ და სხვები.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ფილმოგრაფია
1955: „ქართული ბალეტის ოსტატები“ (სეფე ქალი) რეჟისორები შოთა მანაგაძე, ვახტანგ ჭაბუკიანი
1956: „ეთერის სიმღერა“ რეჟ. სიკო დოლიძე
1958: „ფატიმა“ (ზარეთა) რეჟ. სიკო დოლიძე
1959: „ყვავილი თოვლზე“ (პროფესორის მეუღლე) რეჟ. შოთა მანაგაძე
1959:„დღე უკანასკნელი, დღე პირველი“ (ექიმი მარია) რეჟ. სიკო დოლიძე
1960: „პაპა გიგია“ (ნინო მასწავლებელი) რეჟ. ზაქარია გუდავაძე
1961: „ჭიაკოკონა“ (კესარია) რეჟ. იური ქავთარაძე
1963: „პალიასტომი“ (თავადი ქალი ქეთევანი) რეჟ. სიკო დოლიძე
1966: „შეხვედრა წარსულთან“ (დარინე) რეჟ. სიკო დოლიძე
1966: „აბესალომ და ეთერი“ (დედოფალი ნათელა) რეჟ. ლეო ესაკია
1967: „ქალაქი ადრე იღვიძებს“ (მედეა) რეჟ. სიკო დოლიძე
1970: „სერამიდას ბაღები“ (მაგდა) რეჟ. სიკო დოლიძე
1971: „გელა“ (გელას დედა) რეჟ. ნანა მჭედლიძე
1972: „მხიარული რომანი“ (კატო) რეჟ. ლევან ხოტივარი
1975: „გაქცევა გათენებისას“ (ნატო) რეჟ. სიკო დოლიძე
1979: „კაცია ადამიანი?!“ (ხორეშანი) რეჟისორები სიკო დოლიძე, ქეთი დოლიძე
1986: „ახალი არკადია“ (გიას დედა) რეჟ. თემურ ფალავანდიშვილი
1986: „ორომტრიალი“ (მათიკო) რეჟ. ლანა ღოღობერიძე

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
1966 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
სავლე წერეთელი

სავლე ბენედიქტეს ძე წერეთელი (დ. 1 თებერვალი, 1907, სოფ. ჯვარისა, (ამბროლაურის რაიონი) — გ. 9 აგვისტო, 1966, თბილისი) — ქართველი ფილოსოფოსი, საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე, პროფესორი.

ბიოგრაფია
დაწყებითი განათლება სოფელში მიიღო. 1930 წელს დამთვარა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ხოლო 1934 წელს ასპირანტურა ფილოსოფიის ისტორიის სპეციალობით. ის 14 წლის მანძილზე სათავეში ედგა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფილოსოფიის ინსტიტუტს, რომლის შექმნასა და ორგანიზაციაში დიდი წვლილი მიუძღვის. იგი იყო მრავალმხრივი მკვლევარი, ფართო დიაპაზონის მეცნიერი, მაგრამ მისი დამსახურება განსაკუთრებით მნიშვნელობანია დიალექტიკური ლოგიკის დარგში. მეცნიერის კაპიტალური ნაშრომი „დიალექტიკური ლოგიკა“ ერთადერთი სერიოზული გამოკვლევაა საბჭოთა ფილოსოფიურ ლიტერატურაში. იგი ქართულ მეცნიერებას 35 წელი ემსახურა. 1977 წელს ნაშრომისათვის „დიალექტიკური ლოგიკა“ მიენიჭა (გარდაცვალების შემდეგ) საქართველოს სახელმწიფო პრემია. დაჯილდოვებული იყო წითელი დროშის, წითელი ვარსკვლავის, სამამულო ომის მეორე ხარისხის ორდენებითა და ოთხი საბრძოლო მედლით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
თამარ წერეთელი

თამარ სიმონის ასული წერეთელი (დ. 1 აგვისტო, 1900, სოფ. სვერი (ჭიათურის რაიონი) — გ. 5 აპრილი, 1968, მოსკოვი) — ქართველი მომღერალი (კონტრალტო), საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1958).

ბიოგრაფია
1917 წელს ქუთაისში დაამთავრა წმინდა ნინოს სასწავლებელი და ჩაირიცხა თბილისის კონსერვატორიაში, მაგრამ სწავლა არ დაუმთავრებია. 1923 წელს გაემგზავრა მოსკოვში, სადაც კონსერვატორიის მცირე დარბაზში ტრიუმფალურად დაიწყო კარიერა და ორმოცი წლის განმავლობაში იდგა.

მომღერლის შემოქმედებაზე დიდი გავლენა მოახდინაცნობილმა კომპოზიტორმა და პიანისტმა ბ. პროზოროვსკიმ, რომლის შესანიშნავ რომანსებს — „ქარავანი“, „დამიბრუნდი“ და სხვა, უბადლოდ ასრულებდა საესტრადო ხელოვნების გამოჩენილი ოსტატი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
უბანგიური ენები

უბანგიური ენები — აერთიანებს დაახლოებით 70 ენას, რომლებიც ძირითადად გამოიყენება ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის ეთნიკური ჯგუფების მიერ. ამ ნებზე დაახლოებით 2–3 მილიონი ადამიანი საუბრობს. მათ შორის არის ერთი ეროვნული ენა სანგო. ეს ენათა ოჯახი მიეკუთვნება ნიგერ-კონგოს ენებს.

გარე კლასიფიკაცია
1963 წელს გრინბერგმა იმ დროისთვის ნაკლებად ცნობილი უბანგური ენების ოჯახი შეიყვანა ნიგერ-კონგოს ენებში და მიაკუთვნა ადამავას ენებს, როგორც "დასავლეთადამავური". უბანგური ენები მალევე გადაიტანეს ნიგერ-კონგოს სავანურ ენებში. 2008 წელს წარმოიშვა მოსაზრება, რომ უბანგური ენები შეიძლება საერთოდ არ ეკუთვნოდნენ ნიგერ-კონგოს ენებს და ცალკე ენათა ოჯახს წარმოადგენდნენ.

შიდა კლასიფიკაცია
ვილიამსონის და ბლენჩის 2000 წლის მიხედვით უბანგიური ენები იყოფა შემდეგნაირად:
მუჰამად I

მუჰამად ან აბუ აბდ-ალაჰ მუჰამად იბნ აბდ ალ-რაჰმანი (; დ. 823 — გ. 886) — კორდოვის საამიროს მეხუთე ომაიანი ამირა, რომელიც ალ-ანდალუსიას 852-886 წლებში მართავდა.

მუჰამად დაიბადა 823 წელს კორდოვაში. მისი მმართველობა აღინიშნება მულადებისა (იბერიული ეთნიკური წარმომავლობის მაჰმადიანები) და მოზარაბების (მაჰმადიანთა მიერ კონტროლირებად ტერიტორიებზე მცხოვრები ქრისტიანები) რამდენიმე აჯანყებითა და სეპარატისტული მოძრაობის გაძლიერებით. 880 წელს უმარ იბნ ჰაფსუნმა, სავარაუდოდ ვესტგოთური წარმოშობის პიროვნებამ, წამოიწყო აჯანყება, რომლის ჩახშობაც მხოლოდ 928 წელს, აბდ ალ-რაჰმან -ის მმართველობისას მოხერხდა.

მუჰამად გარდაიცვალა 886 წელს, რის შემდეგაც ტახტზე ავიდა მისი ვაჟი, ალ-მუნზირი.
ალ-მუნზირი

ალ-მუნზირი (; დ. 842/844 — გ. 888) — კორდოვის საამიროს მეექვსე ომაიანი ამირა, რომელიც ალ-ანდალუსიას 886-888 წლებში მართავდა. მისი წინამორბედის, მუჰამად -ის ვაჟი.

დაიბადა კორდოვაში. მამამისის მეფობის დროს ხელმძღვანელობდა სამხედრო ოპერაციებს ქრისტიანი მეზობლებისა და აჯანყებული მულადების წინააღმდეგ. ტახტზე ავიდა 886 წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ. განაგრძობდა ბრძოლას აჯანყებული უმარ იბნ-ჰაფსუნის წინააღმდეგ. გარდაიცვალა 888 წელს ორწლიანი მმართველობის შემდეგ. ზოგიერთი ვერსიით მოკლა ძმამ, აბდ ალ-ალაჰმა, რომელიც მის შემდეგ ავიდა ტახტზე.
ქიმიური კინეტიკა

ქიმიური კინეტიკა — ქიმიური რეაქციების კინეტიკა, მოძღვრება ქიმიურ რეაქციათა სიჩქარეებისა და მათი მექანიზმების შესახებ. გარდაქმნების პირველი გამოკვლევები ჩატარდა საუკუნის შუა წლებში. გერმანელმა ქიმიკოსმა ლუდვიგ ვილჰელმიმ შეისწავლა შაქრის ლერწმის ინვერსიის სიჩქარე.

1884 წელს ვანტ-ჰოფმა განაზოგადა იმ დროისთვის დაგროვილი ფაქტობრივი მასალა და თავის შრომაში ჩამოაყალიბა კლასიკური კინეტიკის საფუძვლები. მან მათემატიკურად გამოსახა ქიმიური კინეტიკის ძირითადი კანონები (ვანტ-ჰოფის კანონი). მანვე დაადგინა რეაქციის სიჩქარის მუდმივას თერმოდინამიკური დამოკიდებულება ტემპერატურაზე.
ფრაიზინგი

ფრაიზინგი — ქალაქი ბავარიაში, სამხრეთ გერმანიაში; მდებარეობს მიუნხენიდან ჩრდილოეთით, მდინარე იზარზე, მიუნხენის საერთაშორისო აეროპორტთან ახლოს. ფრაიზინგის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი.

2013 წლის აღწერის მიხედვით, ქალაქში ცხოვრობს 45 806 ადამიანი, სიმჭიდროვეა 520 ადამიანი კმ2-ზე, ფართობი კი 88,45 კმ2.
ნოი-ულმი

ნოი-ულმი — ქალაქი ბავარიაში, სამხრეთ გერმანიაში. ნოი-ულმის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2013 წლის აღწერის მიხედვით, ქალაქში ცხოვრობს 54 969 ადამიანი, სიმჭიდროვეა 680 ადამიანი კმ2-ზე, ფართობი კი 80,50 კმ2.

დაძმობილებული ქალაქები
შტრაუბინგი დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან:
ბოის-კოლომბესი, საფრანგეთი
მაინინგენი, გერმანია
ნიუ-ულმი, მინესოტა, აშშ
ტრისინო, იტალია
შტრაუბინგი

შტრაუბინგი — დამოუკიდებელი ქალაქი ქვემო ბავარიაში, სამხრეთ გერმანიაში. შტრაუბინგ-ბოგენის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2013 წლის აღწერის მიხედვით, ქალაქში ცხოვრობს 45 502 ადამიანი, სიმჭიდროვეა 670 ადამიანი კმ2-ზე, ფართობი კი 67,58 კმ2.

დაძმობილებული ქალაქები
შტრაუბინგი დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან:
რომანს-სურ-იზერი, საფრანგეთი
ჩუმი, ირლანდია
ველსი, ავსტრია
სტამბოლის არხი

სტამბოლის არხი — თურქეთში ახალი არხის მშენებლობის პროექტი, რომლის მშენებლობაც თურქეთის ევროპულ ნაწილზე იგეგმება. ის შავ ზღვას მარმარილოს ზღვასთან დააკავშირებს. ახალი არხი სტამბოლის ამჟამინდელ ევროპულ ნაწილს ორ ნაწილად გაყოფს და შედეგად ევროპისა და აზიის კონტინენტებს შორის ახალი კუნძული წარმოიქმნება (კუნძულს საზღვაო ზოლი ექნება შავ და მარმარილოს ზღვებთან, ბოსფორის სრუტესთან და ახალ არხთან). სტამბოლის არხი ბოსფორის სრუტის შემოვლითი საზღავო გზის როლს შეასრულებს. არხის მშენებლობის მთავარი მიზანი სტამბოლის სრუტეში გემთა მიმოსვლის შემცირებაა. პროექტის განხორციელება თურქეთის რესპუბლიკის დაარსებიდან 100-ე წლისთავს ეძღვნება, მისი დასრულება 2023 წლისთვისაა დაგეგმილი.
ბირთვაკი

ბირთვაკი ( — ბირთვაკი) — ნუკლეოლი, მცირე ზომის სფერული ორგანელი, რომელიც ცხოველური და მცენარეული უჯრედების ბირთვშია მოთავსებული. უჯრედში ჩვეულებრივ 1 — 3, ზოგჯერ (მაგალითად ამფიბიებისა და თევზების კვერცხუჯრედში) ათეული და ასეული ბირთვაკია. ბირთვაკი შეიცავს ცილებსა და რიბონუკლეინის მჟავას (რნმ). უჯრედის არაპირდაპირი გაყოფის (მიტოზი) დროს, ჩვეულებრივ პროფაზის ბოლოს, ბირთვაკი იშლება, ტელოფაზაში კი აღდგება. პირდაპირი გაყოფისას (ამიტოზი) ბირთვაკი გადაიზონრება და ახლად წარმოქმნილი ბირთვაკები შვილეულ უჯრედებში გადადის. ბირთვაკში ხდება რნმ-ის სინთეზი; იგი თავის მხრივ ცილის სინთეზში მონაწილეობს.
ნიკოლსბურგის ზავი

ნიკოლსბურგის ზავი — სამშვიდობო ხელშეკრულება, რომელიც დაიდო ოცდაათწლიანი ომის მსვლელობის პერიოდში. ხელი მოაწერეს 1621 წლის 31 დეკემბერს მორავიის ქალაქ ნიკოლსბურგში (ამჟამად მიკულოვი, ჩეხეთი). ხელშეკრულების დადებას წინ უძღოდა აქტიური საბრძოლო მოქმედებები ჩეხეთში და მორავიაში და ასევე თეთრი მთის ბრძოლა.

ხელშეკრულებამ დაასრულა ბრძოლა ტრანსილვანიის თავად გაბორ ბეტლენსა და საღვთო რომის იმპერატორ ფერდინანდ -ს შორის. უნგრეთის მეფემ უარი თქვა ტახტზე, მიიღო სლოვაკია, კარპატისპირა ტერიტორიები და ჩრდილო-აღმოსავლეთ უნგრეთის ნაწილი.

მომავალში ზავის პირობები დაადასტურა 1624 წლის ვენის ხელშეკრულებამ და 1626 წლის პრესბურგის მესამე ხელშეკრულებამ.
ვლადიმერ მაისურაძე

ვლადიმერ მაისურაძე (დ. 1923, ხაშმი, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი, — გ. 1986) — ქართველი სამართალმცოდნე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარე (1962-1970), საქართველოს სსრ იუსტიციის მინისტრი.

ბიოგრაფია
ვლადიმერ ივანეს ძე მაისურაძე დაიბადა 1923 წელს საგარეჯოს რაიონის სოფელ ხაშმში. 1941 წელს დაამთავრა თბილისის რკინიგზის მე-5 საშუალო სკოლა. გაიწვიეს არმიაში - მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში. დემობილიზაციის შემდეგ, 1943 წელს, შევიდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე.

1947 წლიდან სწავლობს ასპირანტურაში, რომლის სრული კურსი დაამთავრა მოსკოვში და 1951 წელს იქვე დაიცვა დისერტაცია იურიდიულ მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხის მოსაპოვებლად. ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის უნივერსიტეტში.

1962 წელს აირჩიეს უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარედ. ამ თანამდებობაზე იმუშავა 8 წელი. 1970 წელს დაინიშნა საქართველოს სსრ იუსტიციის მინისტრად.

1976 წლიდან სახელმწიფო არბიტრაჟს ხელმძღვანელობდა, გარდაიცვალა 1986 წელს.
ემენ ტაკიძე

ემენ ტაკიძე (დ. 1910, მაღალი ჯუმათი, ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი, — გ. ?) — ქართველი სამართალმცოდნე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარე (1961-1962).

ბიოგრაფია
ემენ პართენის ძე ტაკიძე დაიბადა 1910 წელს ოზურგეთის რაიონის სოფელ მაღალ ჯუმათში. დაწყებითი განათლების მიღების შემდეგ ჩაება შრომით საქმიანობაში.—

1936-1941 წლებში სწავლობდა მოსკოვის იურიდიულ ინსტიტუტში. 1935 წლიდან მუშაობდა ოზურგეთის რაიონის მოსამართლედ, 1937 წლიდან ამავე რაიონის პროკურორია. შემდეგ პარტიულ სამუშაოზეა. 1955 წელს დაინიშნა საქართველოს სსრ იუსტიციის მინისტრის პირველ მოადგილედ.

1961-1962 წლებში მუშაობდა უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარედ.
მიხეილ ვეფხვაძე

მიხეილ ვეფხვაძე (დ. 1923, სავანე, საჩხერის მუნიციპალიტეტი — გ. 1974) — ქართველი სამართალმცოდნე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარე (1959-1961).

ბიოგრაფია
მიხეილ გიორგის ძე ვეფხვაძე დაიბადა 1923 წელს საჩხერის რაიონის სოფელ სავანეში. 1941 წელს საჩხერის რაიონის არგვეთის საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ დაიწყო შრომითი საქმიანობა. 1942 წლიდან 1944 წლამდე არმიაში მსახურობდა.

1947 წელს შევიდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე. 1952 წლიდან მუშაობდა სხვადასხვა თანამდებობაზე. იყო ქალაქ თბილისის პროკურორი.

1959 წელს აირჩიეს უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარედ. ამ თანამდებობაზე მუშაობდა 1961 წლამდე. საქართველოს სსრ იუსტიციის სამინისტროს შექმნის შემდეგ, 1971 წლიდან, დაინიშნა სახალხო მეურნეობაში სამართლებრივი მუშაობის განყოფილების უფროსად. იყო იურიდიულ მეცნიერებათა კანდიდატი.

გამოქვეყნებული აქვს სამეცნიერო ნაშრომები. გარდაიცვალა 1974 წელს.
კანივი

კანივი — ქალაქი უკრაინაში. მდებარეობს ჩერკასის ოლქში, რკინიგზის სადგურ ტაგანჩიდან 45 კმ, ნავმისადგომი მდინარე დნეპრის მარჯვენა ნაპირზე. ქალაქი ცნობილია საუკუნიდან. 2013 წელს ქალაქის მოსახლეობა 25558 კაცს შეადგენდა. ისტორიული ძეგლებიდან აღსანიშნავია იურის ტაძარი (1144), ტარას შევჩენკოს საფლავი-ძეგლი (1939), ტარას შევჩენკოს მემორიალური მუზეუმი (1938), სასტუმრო „ტარასოვა გორა“ (1961). 1969 წელს გაშენდა კანივის ჰესის დასახლება და განხორციელდა ქალაქის ცენტრის რეკონსტრუქცია.