iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
თრთვილი

თრთვილი — ყინულის წვრილი კრისტალები, რომელიც წარმოიქმნება ღამით დედამიწის ზედაპირის 0°-ზე დაბლა რადიაციული გაცივებისას. ამ დროს წყნარ ამინდში ნიადაგის, ბალახისა და სხვა საგნების მიმდებარე ჰაერის ფენის ტემპერატურა იმდენად ეცემა, რომ წარმოიქმნება ხელსაყრელი პირობა მათ ზედაპირზე ჰაერში მყოფი წყლის ორთქლის სუბლიმაციისათვის. თრთვილი გამოიყოფა თოვლის ფიფქის მსგავსი ყინულის კრისტალების სახით.

თრთვილის წარმოქმნისათვის ყველაზე ხელსაყრელია ღია უქარო ღამეები და ზედაპირის უსწორმასწოროებანი, რომელსაც გააჩნია მცირეოდენი სითბოგამტარიანობა (მაგ., ღია ნიადაგური საფარი). ტყეს დიდი გავლენა აქვს ნამსა და თრთვილზე. იგი განსაკუთრებით შეიმჩნევა ზამთარში ნისლიანი ამინდის დროს. მისგან გამოიყოფა წვრილი წყლის წვეთები და მომცრო მყინვარული კრისტალები. საქართველოში თრთვილი ხშირად გვიან შემოდგომაზე აღინიშნება.

თრთვილის კრისტალებს სუსტი ყინვებისას აქვთ ექვსწახნაგა პრიზმის, ზომიერი ყინვებისას ფირფიტის, ხოლო ძლიერი ყინვებისას ბლაგვი ნემსის ფორმა. თრთვილის წარმოქმნისათვის ყველაზე ხელსაყრელია დაბალი ტემპერატურაგამტარობის მქონე ნათელი წყნარი ღამეები და სხეულის ხორკლიანი ზედაპირები. ძლიერი ქარი აბრკოლებს თრთვილის წარმოქმნას, თუმცა სუსტი ქარი, რომელიც იწვევს ნოტიო ჰაერის ყველა ახალი მასის ცივ ზედაპირთან ურთიერთშეხებას პირიქით, ხელს უწყობს თრთვილის წარმოშობას.

ხალხში და მხატვრულ ლიტერატურაში კრისტალურ ჭირხლს ხშირად თრთვილს უწოდებენ, რაც შეცდომაა და იმისათვის, რომ არ აგვერიოს ცნებები, უნდა აღინიშნოს, რომ თრთვილი არ წარმოიქმნება ძაფისებრ ზედაპირებზე. თრთვილის ნაწილაკები თოვლის ფიფქებს წააგავს, თუმცა მისგან ნაკლებად სწორი ფორმით განირჩევა.
ისლანდიური კრონი

ისლანდიური კრონი — ფულის ერთეული ისლანდიაში. მიმოქცევაში შემოღებულია 1885 წლიდან. ოფიციალურად მიმოქცევაშია შემდეგი ნომინალის მონეტები — 1, 5, 10, 50, 100 კრონი და ბანკნოტები ნომინალით 10, 50, 100, 500, 1000, 2000 და 5000 კრონი. ძირითადი ფერებია მოწითალო-მოყავისფრო. თეორიულად კრონი შედგება 100 ეირესგან, მაგრამ 2003 წლის 1 ოქტომბრიდან ნომინალით 1 კრონზე დაბალი მონეტები მიმოქცევიდან ამოიღეს, ხოლო ბანკნოტები ნომინალით 10, 50 და 100 უკვე აღარ გამოდის.

2008 წლის ფინანსური კრიზისი
2008 წლის ფინანსურმა კრიზისმა გამოიწვია ისლანდიური კრონის კურსის დაცემა 53 %-ით ამერიკულ დოლართან მიმართებაში. 2009 წლის იანვარში ისლანდიის მთავრობის წარმომადგენელმა განაცხადა: „კრონი მკვდარია ჩვენ გვჭირდება ახალი ვალუტა. ერთადერთი ალტერნატივა არის ევრო“.
ინგოლფრ არნარსონი

ინგოლფრ არნარსონი  — წარჩინებული ნორვეგიელი, ისლანდიის აღმომჩენი. საუკუნის დასასრულს საცხოვრებლად გადავიდა ისლანდიაში თავის გარემოცვასთან ერთად და კუნძულზე პირველი დასახლება დააარსა.

ინგოლფრის ისტორია აღწერილია „დასახლების წიგნში“. ინგოლფრმა მოუწოდა სხვა ვიკინგებს გამოყოლოდნენ მის კვალს. დაკრძალულია ისლანდიაში.
სელტიარნარნესი

სელტიარნარნესი — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ისლანდიაში.

ქალაქი სელტიარნარნესი განთავსებულია ისლანდიის სამხრეთ-დასავლეთში იმავე დასახელების ნახევარკუნძულზე, რეიკიავიკიდან სამხრეთში. ადმინისტრაციულად არის სელტიარნარნესის თემის ცენტრი. ქალაქის ფართობი შეადგენს 2 კმ², მცხოვრებთა რიცხვი - 4.428 ადამიანს.

ქალაქის სტატუსი მიიღო 1974 წელს. ქალაქში არის მედიცინის მუზეუმი ნესსტოფა და ფარმაცეფტული მუზეუმი. ქალაქის ელექტრომომარაგება ხორციელდება გეოთერმული წყაროებიდან.
ახალი კალედონიის ბარიერული რიფი

ახალი კალედონიის ბარიერული რიფი — ბარიერული რიფი წყნარი ოკეანის სამხრეთ ნაწილში, ახალ კალედონიაში. წარმოადგენს მსოფლიოში სიგრძით მეორე, ორმაგ ბარიერულ, მარჯნის რიფს ავსტრალიის დიდი ბარიერული რიფის შემდეგ.

ბარიერული რიფი გარს ერტყმის ჯგუფის უდიდეს კუნძულს, გრანდ-ტერს, ისევე როგორც პენს და სხვა რამდენიმე პატარა კუნძულს, რის შედეგადაც მისი საერთო სიგრძე 1500 კმ-ია. რიფს თან ახლავს 24 000 კმ² ფართობის მქონე ლაგუნა, რომლის საშუალო სიღრმეც 25 მეტრია. რიფები გაწოლილია სანაპიროდან 30 კმ-ის მოშორებით, მაგრამ ჩრდილო-დასავლეთით განფენილია 200 კმ-ზე. ამ განფენილობაში მდებარეობს ბელეპის და და სხვა პატარა ქვიშიანი კუნძულები .

რიფი ცოცხალი სამყაროს სახეობების განსაკუთრებული ბიომრავალფეროვნებითა და ენდემების მაღალი დონით გამოირჩევა. აქ ბინადრობენ საფრთხის ქვეშ მყოფი დუგონები , ასევე დიდი რაოდენობით ზღვის მწვანე კუები .

რიფების უმრავლესობა, სიჯანსაღის მხრივ, კარგ მდგომარეობაშია. მხოლოდ მისი ზოგიერთი აღმოსავლეთი ნაწილია დაზიანებული კუნძულ გრანდ-ტერზე ნიკელის მოპოვებითი სამუშაოების შედეგად.

მაღაროებიდან, სასოფლო სამეურნეო მიწებიდან და მდელოებიდან ჩატანილმა სედიმენტებმა მნიშვნელოვნად დააზიანა მდინარის შესართავებთან მდებარე რიფები. სიტუაცია კიდევ უფრო გაუარესდა მანგროს ტყეების გაჩეხვის შემდეგ, რომელიც სედიმენტების კუნძულზე შენარჩუნებას უწყობდა ხელს. ყოველივე ამის შემდეგ, ზოგიერთი რიფი რამდენიმე მეტრის სისქის შლამით დაიფარა.

ახალი კალედონიის ლაგუნებში გავრცელებულია მრავალი სახეობის პლანქტონი, დიდი ზომის თევზები და ზვიგენები.

2002 წელს, საფრანგეთის მთავრობამ იუნესკოს შესთავაზა ახალი კალედონიის რიფები მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეეტანა. ორგანიზაციამ თხოვნა 2008 წელს დააკმაყოფილა და ობიექტი მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა სახელით: ახალი კალედონიის ლაგუნები: რიფების მრავალფეროვნება და მათთან დაკავშირებული ეკოსისტემები.
გეოტექტურა

} — მიწა და — საფარი) — საბჭოთა გეოგრაფიული ტერმინი დედამიწის რელიეფის ყველაზე მსხვილი ფორმების — კონტინენტებისა და ოკეანური ღრმულების აღსანიშნავად. რელიეფის გეოტექტურული ელემენტები განპირობებულია ზოგადპლანეტარული მასშტაბის ძალებთან, რომლებიც ურთიერთდაკავშირებულია (გეოლოგიურ და გეოგრაფიულ) პროცესებთან, რომლებიც თავის მხრივ, მონაწილეობას იღებენ დედამიწის ქერქის სტრუქტურის ჩამოყალიბებაში.

გამოიყოფა გეოტექტურის ოთხი ძირითადი ტიპი: კონტინენტური, ოკეანური, გარდამავალი ზონის და შუაოკეანური ქედები. დედამიწის ეს ფორმები პირველი, მეორე და მესამე თანრიგისაა. გეოტექტურა იყოფა ასევე უფრო წვრილ ერთეულებად: მორფოსტრუქტურებად და მორფოსკულპტურებად. ცნება გამოხატავს დედამიწის გლობალურ არქიტექტურას.
ვინი პუჰი (1969 წლის ფილმი)

ვინი პუჰი — პირველი საბჭოთა ანიმაციური ფილმი ალან მილნის მიერ გამოგონილი ვინი პუჰის შესახებ.

ასევე მოჰყვა ორი ფილმი — „ვინი პუჰი სტუმრად მიდის“ და „ვინი პუჰი და საზრუნავის დღე“.

შექმნა
თედორე ხიტრუკი, ფილმის რეჟისორი, იხსენებდა, რომ მთავარი პერსონაჟების გასახმოვანებლად მსახიობთა შერჩევისას პრობლემები შეიქმნა.

მრავალი მცდელობის შემდეგ სცადეს მსახიობ ევგენი ლეონოვის ხმის ჩაწერა, მაგრამ მისი ხმა ზედმეტად ბოხი იყო. ხმის ოპერატორის ინიციატივით ფირის სწრაფი გადახვევით მოხდა ხმის აჩქარება. შედეგი იდეალურად მოერგო პერსონაჟს. ამიტომ იგივე ხერხი გამოიყენეს სხვა პერსონაჟების შემთხვევაშიც.

მსახიობ ია სავინას (გოჭუნა) აღიარებით, პერსონაჟის გახმოვანებისას იგი ცდილობდა ბელა ახმადულინას პაროდირებას - კერძოდ, მისი პერსონაჟის განსახიერებას ერთ-ერთი ფილმიდან.

ვიზუალური მხარე
ფილმის მხატვრული გადაწყვეტა აერთიანებს ’ბავშვური’ ტიპის ფონების ნახატებს და თავისი დროისათვის ფერთა ნოვატორულ ცვლილებას პერსონაჟთა ნახატებში (რაც მეორე სერიაში უკვე აღარ გამოიყენებოდა). მოქმედება მიმდინარეობს სიბრტყეზე, როგორც ხშირად ხდება ხიტრუკის ფილმებში.

ჯილდოები
1976 — თედორე ხიტრუკს გადაეცა სსრკ სახელმწიფო პრემია.
სტარი-რასი

სტარი-რასი (სერბ. ) ან უბრალოდ რასი — შუა საუკუნეების სერბული სახელმწიფო რაშკას ერთ-ერთი პირველი დედაქალაქი და ყველაზე მნიშვნელოვანი ქალაქი საკმაოდ დიდი ხნის განმავლობაში. მდებარეობს თანამედროვე სერბეთის სანჯაკის რეგიონში. დაარსდა - საუკუნეებში, ხოლო საუკუნეში თითქმის მთლიანად გაუდაბნოვდა. ქალაქის მნიშვნელობას ზრდიდა მისი ხელსაყრელი მდებარეობა რაშკას ხეობის გასწვრივ, ადრიატიკის ზღვის, ზეტას საკნიაზოსა და კოსოვოს გზაჯვარედინზე. არეალში მდებარეობს შუა საუკუნეების შთამბეჭდავი მონუმენტების ჯგუფი, მათ შორისაა ციხესიმაგრეები და ეკლესია-მონასტრები. სოპოჩანის მონასტერი დასავლურ და ბიზანტიურ სამყაროებს შორის კონტქატის გადმონაშთს წარმოადგენს. მონუმენტები დღეისათვის სავალალო მდგომარეობაშია, მაგრამ არსებობს მათი სამომავლო რეკონსტრუქციის გეგმა.

1979 წელს, სტარი-რასი მის სიახლოვეს მდებარე სოპოჩანის მონასტრთან ერთად იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. ამავე წელს, სტარი-რასი გაფორმდა როგორც განსაკუთრებული კულტურული მნიშვნელობის მონუმენტი, რომელსაც სერბეთის სახელმწიფო იცავს.
კოლუვიონი

კოლუვიონი, კოლუვიური დანალექები — ფერდობზე და მის ძირში დაგროვებული გამოფიტული პროდუქტები, რომელიც წარმოიქმნება სხვადასხვა დიამეტრის ჩამონაშალი და ჩამონაზვავი მასალით. კოლუვიონი შეიცავს დანალექების 5 გენეტიკურ ტიპს: ჩამონაშალს, ჩამონაზვავს, მეწყრულს, სოლიფლუქციურს და დელუვიურს.

ჩამონაშალი, ჩამონაზვავი და მეწყრული კოლუვიონი ყალიბდება ნატეხი მასალით, რომელიც გადაადგილებულია სიმძიმის ძალის ზეგავლენით უფრო მაღლა განლაგებული ფერდობის მონაკვეთებიდან. ეს გენეტიკური ტიპები გროვდება ხმელეთსა და წყალქვეშ, მათთვის ნიშანდობლივია დიდი სიმძლავრე (რამდენიმე ასეულ მეტრამდე). ხმელეთზე ყველაზე უფრო ფართოდ, დიდწილად მთიან რაიონებში, განსაკუთრებით მაღალმთიანეთში, არიდული კლიმატის ფარგლებში გავრცელებულია ჩამონაშალი კოლუვიონი, სადაც მრავალრიცხოვანია ქანების კლდოვანი გამოსავლები ციცაბო კალთებით, რომელიც ფიზიკურ გამოფიტვას ექვემდებარება. ფერდობის საფუძველში დაგროვებულ კოლუვიონს კოლუვიაცია ეწოდება.
ვულკანური გუმბათი

ვულკანური გუმბათი — გუმბათისებრი ფორმის ექსტრუზიული წარმონაქმნი, რომელიც ზედაპირიდან ამოწეულია 700-800 მ სიმაღლეზე და რომელსაც გააჩნია ციცაბო ფერდობები (40°).
წარმოიქმნება ვულკანური არხიდან ბლანტი ლავის გაჭიმვის შედეგად.

ბლანტი ლავა ხუფავს მაგმაამომყვან არხს, რაც ხელს უწყობს ვულკანის აფეთქებით აქტიურობას, აირების გამოყოფას, ზვავსაშიშროებასა და სხვ. თავდაპირველად წარმოიქმნება მყარი ქერქი, შემდგომში ზევით ამოდინებული. შედეგად ქერქის სწრაფი გაცივებისას იგი სკდება, რის შედეგადაც ლავა
ინთხევა კალთების გასწვრივ.

ვულკანური გუმბათის შიგა ბირთვული ნაწილი ნელა ცივდება, მის მწვერვალზე ბუნებრივი პირობების გამო წარმოიქმნება ჯამისებრი ქვაბულები.

ვულკანური გუმბათები გვხვდება კუნძულ მარტინიკაზე, იავაზე, კამჩატკის ნახევარკუნძულზე და სხვ.
სოპოჩანის მონასტერი

სოპოჩანი (სერბ. ) — მართლმადიდებლური მონასტერი სერბეთში. აშენებულია საუკუნის მეორე ნახევარში, სერბეთის მეფე სტეფან უროშ -ის მიერ, მდინარე რაშკას სათავეში, რასის რეგიონში, შუა საუკუნეების სერბული სახელმწიფოს შუაგულში. 1979 წლიდან, სტარი-რასთან ერთად შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

ეკლესიის მშენებლობა დასრულდა 1265 წელს და აგებულია წმინდა სამების სახელზე. ინტერიერის დეკორირება ოდნავ გვიანდელია. საკურთხევევლში, გამოსახულია არქიეპისკოპოსი სავა , რომელიც 1263 წელს სერბეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაური გახდა. სოპოჩანის ფრესკები, ზოგიერთ შუა საუკუნეების სერბული ხელოვნების მკვლევარს, იმ პერიოდის ნიმუშებს შორის ყველაზე მშვენიერად მიაჩნია. დასავლეთის კედელზე გამოსახულია ღვთისმშობლის მიძინების სცენა. საუკუნეში, ოსმალებისგან მომდინარე საფრთხის გამო, ბერებმა მონასტერი დროებით დატოვეს. საბოლოოდ, 1689 წლის თავდასხმისას, თურქებმა მონასტერი ცეცხლს მისცეს, ეკლესიის სახურავში გამოყენებული ტყვია კი თან წაიღეს. მონასტრიდან გაქცევისას, საძმომ ზოგიერთი მნიშვნელოვანი რელიკვია კოსოვოში წაიღო, რომელიც სოპოჩანს აღარასდროს დაბრუნებია. ორასი წლის მანძილზე, საუკუნემდე, მონასტერი მიტოვებული, უდაბური რჩებოდა. ეკლესია თანდათან დაიშალა: კამარები ამოითხარა, გუმბათი ჩამოინგრა, ხოლო გარემომცველი შენობების ნანგრევები ლოდებითა და მიწით დაიფარა.

 საუკუნის განმავლობაში, მონასტერი აღგა და დღეს აქ სამონასტრო ცხოვრება ყვავის. მიუხედავად მრავალი ვარამისა და ორსაუკუნოვანი დაუცველობისა, ფაქტია, რომ სოპოჩანის ფრესკების უმრავლესობა დღესაც უწინდელ მშვენიერებასა და ბრწყინვალებას ინარჩუნებს. ზოგიერთს ეს ღვთაებრივ სასწაულად მიაჩნია.

1979 წელს, სოპოჩანის მონასტერი გაფორმდა როგორც განსაკუთრებული კულტურული მნიშვნელობის მონუმენტი, რომელსაც სერბეთის სახელმწიფო იცავს.
სტუდენიცის მონასტერი

სტუდენიცის მონასტერი (სერბ. ) — საუკუნის მართლმადიდებლური მონასტერი ცენტრალურ სერბეთში, ქალაქ კრალევოდან 39 კმ-ით სამხრეთ-დასავლეთით. წარმოადგენს სერბეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის ერთ-ერთ უდიდეს და უმდიდრეს მონასტერს.

მონასტერი 1190 წელს შუა საუკუნეების სერბული სახელმწიფოს შემქმნელმა - სტეფან ნემანიამ დააარსა, მას შემდეგ, რაც ის ტახტიდან გადადგა. მისი გამაგრებული კედლები მოიცავს ორ ეკლესიას: ღვთისმშობლის ეკლესიას და მეფის ეკლესიას. ორივე მათგანი თეთრი მარმარილოთია ნაგები. მონასტერი საუკეთესოდაა ცნობილი მისი - საუკუნეების ბიზანტიური სტილის ფრესკების კოლექციით.

1979 წელს, სტუდენიცის მონასტერი გაფორმდა როგორც განსაკუთრებული კულტურული მნიშვნელობის მონუმენტი, რომელსაც სერბეთის სახელმწიფო იცავს. 1986 წელს კი ის იუნესკომ შეიტანა მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.
ფარიკაობა (ხევსურული)

ხევსურული ფარიკაობა — ხევსურების სამხედრო-ფიზიკური აღზრდის შემადგენელი ნაწილი, ცივი იარაღის ფლობის ერთ-ერთი ფორმა, გორდით ფარიკაობა, ფარის აუცილებელი გამოყენებით.

მისი სპეციალური შესწავლა საუკუნის 50-იანი წლებიდან დაიწყო. მანამდე, მოგზაურები და ეთნოგრაფები (ა. ზისერმანი, გ. რადე, ვაჟა-ფშაველა, ნ. ხუდადოვი, ნ. ურბნელი (ხიზანიშვილი), რ. ერისთავი, პ. უვაროვა, ვ. გურკო-კრიაჟინი, ვ. შკლოვსკი, ა. ყამარაული, ა. შანიძე, გ. თედორაძე, ს. მაკალათია, ვ. ბარდაველიძე, გ. ჩიტაია, რ. ხარაძე) ხევსურულ ფარიკაობას მხოლოდ ზოგადად აღწერდნენ, მათ მიზანს არ წარმოადგენდა მისი ფორმებისა და ილეთების ტექნიკის შესწავლა.

აღსანიშნავია, რომ ფარიკაობის ჩვეულება და წესები საუკუნის 50-იანი წლებისთვის უფრო შემონახული იყო პირაქეთა ხევსურეთში, ვიდრე პირიქითაში, სადაც ეს ჩვეულება თითქმის უკვე მთლიანად დავიწყებას იყო მიცემული.

ფარიკაობის შესწავლა იწყებოდა 6-8 წლის ასაკში, ეტაპობრივად და თანდათან რთულდებოდა 14-15 წლის ასაკამდე, როდესაც უკვე გადადიოდნენ ხის სასწავლო იარაღიდან საომარზე.
კოსოვოს მართლმადიდებლური მონასტრები

კოსოვოს შუა საუკუნეების მონუმენტები — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი, რომელიც მოიცავს ოთხ სერბულ მართლმადიდებლურ ეკლესიასა და მონასტრებსს. მონუმენტები წარმოადგენს აღმოსავლეთ მართლმადიდებლურ, ბიზანტიური და დასავლეთ რომანული საეკლესიო არქიტექტურის ნარევს პალეოლოგიური რენესანსის სტილში. ძეგლები მდებარეობს კოსოვოს კონფლიქტურ რეგიონში, რომელსაც სერბეთი თავის სამხრეთ პროვინციად მიიჩნევს, მიუხედავად იმისა, რომ კოსოვომ 2008 წლის 17 თებერვალს თავის მხრივ დამოუკიდებლობა გამოაცხადა.

2004 წელს, ვისოკი-დეჩანის მონასტერი მისი თვალსაჩინო, უნივერსალური ღირებულების გამო, იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა. ორი წლის მოგვიანებით, ობიექტს დაემატა კიდევ სამი რელიგიური მონუმენტი და ამჟამად, მოიცავს შემდეგ ძეგლებს:

ვისოკი-დეჩანის მონასტერი
პეჩის საპატრიარქო მონასტერი
ლევიშკის ღვთისმშობლის ეკლესია
გრაჩანიცის მონასტერი

1996 წელს, უფრო ადრე, ვიდრე იუნესკო ამ ძეგლებს თავის სიაში შეიტანდა, ისინი გამოცხადებული ჰქონდა საფრთხის ქვეშ მყოფ მემკვიდრეობად, რაც გამოწვეული იყო რეგიონის პოლიტიკური არასტაბილურობიდან მომდინარე საფრთხეებით..
იქს-ადამიანები: პირველი კლასი

იქს-ადამიანები: პირველი კლასი — ამერიკული სუპერგმირული ფილმი, რომელშიც მოთხრობილია იქს-ადამიანების ადრეული წლების შესახებ. ფილმი ეფუძნება -ის კომიქსების სერიას. ბრიტანეთში იგი გამოვიდა 2011 წლის 1 ივნისს, ხოლო აშშ-ში - 3 ივნისს.

ფილმში მთავარ როლებს ასრულებენ ჯეიმზ მაკევოი (პროფესორი ) და მაიკლ ფასბენდერი (მაგნეტო).
ვისოკი-დეჩანის მონასტერი

ვისოკი-დეჩანი (სერბ. ) — სერბეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მთავარი მონასტერი კოსოვოში, ქალაქ პეჩიდან 12 კმ-ით სამხრეთით.

მონასტერი 1327 წელს წაბლის პატარა ტყეში დააარსა სერბეთის მეფე სტეფან უროშ -მ. ჩანაწერი ამის შესახებ 1330 წლით თარიღდება. მომდევნო წელს, მეფე გარდაიცვალა და დაკრძალულ იქნა მონასტერში. მშენებლობა მისმა ვაჟმა, იმპერატორმა სტეფან უროშ -მ განაგრძო. სამუშაოები 1335 წელს დასრულდა, მაგრამ ფრესკების წერა 1350 წლამდე გრძელდებოდა.

მთავარი ტაძარი მაცხოვრის სახელობისაა და ნაგებია მეწამული და ღია ყვითელი მარმარილოთი. სამუშაობეს უძღვებოდა ფრანცისკანელი ბერი ვიტუსი ქალაქ კოტორიდან. ეკლესია გამოირჩევა შთამბეჭდავი ზომითა, ასევე სტრუქტურის რომანული და ადრეული გოტიკური დაგეგმარებით. კარგად შემონახული ფრესკების გვერდით, ინტერიერში მდებარეობს საუკუნის პატარა ქვის „ტაძარი", იღუმენის ტახტი და დეკორირებული ხის სარკოფაგი, რომელშიც მონასტრის დამფუძნებელი, მეფე სტეფანე განისვენებს.

1990 წელს, ვისოკი-დეჩანის მონასტერი გაფორმდა როგორც განსაკუთრებული კულტურული მნიშვნელობის მონუმენტი, რომელსაც სერბეთის სახელმწიფო იცავს. 2004 წლიდან, ასევე შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში. იუნესკო მის ფრესკებს შემდეგნაირად ახასიათებს: „ერთ-ერთი ყველაზე ღირებული ნიმუში პალეოგენური რენესანსისა ბიზანტიურ მხატვრობაში". 2006 წელს, ეთნიკური ალბანელების მხრიდან პოტენციური თავდასხმის გამო, მონასტერმა საფრთხის ქვეშ მყოფ ძეგლთა სიაში გადაინაცვლა. ამჟამად დაცულია გაეროს კოსოვოს ძალების მიერ.

2007 წლის 30 მარტს, მონასტრის სიახლოვეს აფეთქება მოხდა, რასაც ადასტურებენ სერბული და საერთაშორისო წყაროები. მონასტრის წინამძღვარი ამ ფაქტს ალბანელ ტერორისტებს მიაწერს.
ფუტკრის რძე

ფუტკრის რძე — თეთრი, ფაფისებრი კონსისტენციის ნივთიერება. იგი 130-ზე მეტი ორგანული ნაერთებისაგან შედგება. გამოიყოფა მუშა ფუტკრის ყბისზედა ჯირკვლების სეკრეციის შედეგად. მკვებავი ფუტკრების ფუტკრის რძით კვებავენ მუშა და მამალ ფუტკრებს ბარტყობის პერიოდის პირველი 3 დღის განმავლობაში, ხოლო დედა ფუტკარს — მატლობის პერიოდში განვითარების მთელ მანძილზე. ფუტკრის რძის მიღების წინა პირობაა ფუტკრის ოჯახის მიერ დედის გამოყვანა. ოჯახის დაობლების შემდეგ სამუშე ლავრა (ჭუპრი) უნდა გარდაიქმნას სადედე ლავრად. ამ შემთხვევაში სამუშე ლავრიან უჯრას ფუტკრები რძით გაავსებენ და ეს საკვები, ხდება მიზეზი, იმისა, რომ მუშა ფუტკრის ნაცვლად (ცოცხლობს 3-5 თვე) მიიღება დედა ფუტკარი (ცოცხლობს 5-7 წელი). სწორედ ამ უჯრედებიდან, დედა ფუტკრის გამოჩეკვამდე, ხდება ფუტკრის რძის შეგროვება მეფუტკრის მიერ. ფუტკრის რძეს მჟავე გემო აქვს, შეიცავს ცილებს, ცხიმებს, შაქრებს, მინერალურ მარილებს, ვიტამინებს და სხვა. ფუტკრის რძის პრეპარატებს (აპილაკი) იყენებენ მედიცინაში
Outsider (ჯგუფი)

— პანკ-როკისა და ალტერნატიული მუსიკის ჟანრის ჯგუფი, ჩამოყალიბებული ქუთაისში, 1989 წელს. გამოცემული აქვს სამი ალბომი.

ისტორია
ჯგუფის ლიდერი და იდეოლოგი არის რობი კუხიანიძე.

ჯგუფმა პირველი ალბომი ჩაწერა მოსკოვში, რუსი ანდერგრაუნდ მუსიკოსის, პეტრე მამონოვის სტუდიაში. ეს იყო პირველი ალბომი, რომელიც ქართულმა ჯგუფმა საზღვარგარეთ ჩაწერა. აუტსაიდერი ერთადერთი ქართული ჯგუფი იყო, რომელიც მონაწილეობდა ალტერნატიული მუსიკის ფესტივალებში ტალინში (1991) და მოსკოვში (1992). 1996 წელს ფესტივალ „მარგარიტა 96“-ზე მას მიღებული აქვს ჯილდო საუკეთესო ქართველი ალტერნატიული მუსიკოსის კატეგორიაში. 2000 წელს ჯგუფი გადავიდა თბილისში.

ჯგუფის წევრები
რობი კუხიანიძე - ვოკალი, გიტარა
საბა კუპრაშვილი - ბას-გიტარა
აკაკი ჯაფარიძე - დასარტყმელი საკრავები (2002 წლიდან)
გიორგი გობეჯიშვილი - ბას-გიტარა (2004 წლიდან)
გიგა მჟავია - დასარტყმელი საკრავები (1990-1992)
გია შილაკაძე - დასარტყმელი საკრავები(1992-2000)

დისკოგრაფია
 - 1992
პრიმიტივი - 1997
მკვლელი - 1998
პეჩის საპატრიარქო მონასტერი

პეჩის საპატრიარქო მონასტერი (სერბ. ) — სერბეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მონასტერი ქალაქ პეჩის სიახლოვეს. კომპლექსი წარმოადგენს სერბეთის არქიეპისკობოსებისა და პატრიატქების მავზოლეუმს.

1990 წელს, მონასტერი გაფორმდა როგორც განსაკუთრებული კულტურული მნიშვნელობის მონუმენტი, რომელსაც სერბეთის სახელმწიფო იცავს. 2006 წელს კი ის იუნესკომ შეიტანა მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

მონასტრის დაარსების ზუსტი თარიღი უცნობია. სავარაუდოა, რომ წმინდა სავას სიცოცხლეში (გ. 1235) ეს ტერიტორია ჯიჩის მონასტრის შემადგენლობაში შედიოდა.

მოგვიანებით, არქიეპისკოპოსმა არსენი –მა (გ. 1266) ააშენა თორმეტი მოციქულის ეკლესია, რადგან მას სურდა, რომ სერბეთის ეკლესიის მეთაურის რეზიდენცია უფრო უსაფრთხო ადგილას და ამავე დროს ქვეყნის ცენტრში ყოფილიყო. სულ მალე, 1250 წელს მან ეკლესიის დეკორირება ბრძანა. 1320 წელს, არქიეპისკოპოსმა ნიკოდიმ –მა ეკლესიის ჩრდილოეთით სხვა, წმინდა დიმიტრის ეკლესია ააშენა. ათი წლის შემდეგ, 1330 წელს, არქიეპისკოპოსმა დანილო –მ თავდაპირველი – ღვთისმშობლის ოდიგიტრიის ეკლესიის სამხრეთით, მესამე, წმინდა ნიკოლოზის პატარა ეკლესია ააშენა. 1345 წელს, არქიეპისკოპოს იოანაკიეს –მ წმინდა დიმიტრის ეკლესია ფრესკებით შეამკობინა.

იმპერატორმა დუშან ძლიერმა (1331-1355) პეჩის არქისაეპისკოპოსოს საპატრიარქო სტატუსი მიანიჭა.

 საუკუნეში, თორმეტი მოციქულის ეკლესიაა მცირედით გადააკეთეს, ოდნავ მოგვიანებით კი ფრესკებით შეამკეს. - საუკუნეებშ და საუკუნეში, სერბეთის პატრიარქები და პეჩის არქიეპისკოპოსები პეჩის მონასტრის ეკლესიებში იკრძალებოდნენ.

2006 წელს, სამონასტრო კომპლექსს რესტავრაცია ჩაუტარდა.
ისლანდიის კულტურა

ისლანდიის კულტურა არის მდიდარი და მრავალფეროვანი, გამოსარჩევია მისი მწერლობა, რომელიც სათავეს - საუკუნეებში იღებს. სხვა ისლანდიური ტრადიციული ხელოვნების დარგებია: ქსოვა, ჭედურობა და ხეზე ჭრა. რეიკიავიკის ტერიტორიაზე მდებარეობს რამდენიმე თეატრი, ორკესტრი და ოპერა ასევე უამრავი გალერეა, წიგნების მაღაზია, კონო თეატრი და მუზეუმი. არის ასევე ოთხი მოქმედი ფოლკლორული ანსამბლი. ისლანდია წერა-კითხვის ცოდნის მაჩვენებლით მსოფლიოში ერთ-ერთი საუკეთესოა.
მყინვარული ეპოქა

მყინვარული ეპოქა, გლაციალი — დედამიწის გეოლოგიური ისტორიის მონაკვეთი, რომლის განმავლობაში ჰავის საერთო აცივების ფონზე პოლარული და ზომიერი ჰავის სარტყლებში ერთმანეთს ენაცვლებოდნენ ძალზედ ცივი, მყინვარული (ამ დროს წარმოიქმნებოდა დიდი კონტინენტური, აგრეთვე მთის მყინვარები) და შედარებით თბილი, გამყინვარებათაშორისი (როცა მყინვარების მნიშვნელოვანი ნაწილი დნებოდა) დროის ინტერვალები.

გამყინვარებათაშორისი (როცა მყინვარების მნიშვნელოვანი ნაწილი დნებოდა) დროის ინტერვალები. მყინვარული ეპოქის შიგნით გამოიყოფა მყინვარული სტადიები, როცა ერთსა და იმავე მყინვარულ ეპოქაში მყინვარები წინ მოიწევდნენ ან უკან იხევდნენ და ინტერსტადიალები, რასაც თან ახლდა მყინვარების მნიშვნელოვანი შემცირება. მყინვარული ეპოქები აღინიშნებოდა კემბრიულისწინა დროში, პალეოზოურსა და კაინოზოურ ერებში. ყველაზე კარგად შესწავლილია პლეისტოცენური მყინვარული ეპოქა.

დანამდვილებით არის ცნობილი, რომ ნეოგენის ბოლოსა და მეოთხეულ გეოლოგიურ პერიოდში, რომელიც მეოთხეული გამყინვარების პერიოდის შემადგენელია, უკანასკნელი 2,5–3 მლნ. წლის განმავლობაში მოხდა არანაკლებ 4 გამყინვარება, რომელთაგან თითოეული იყოფოდა 2 და მეტ სტადიად. მყინვარული თეორიის ფუძემდებლები, მათ შორის პეტრე კროპოტკინი, თვლიდა, რომ ევროპის ვაკეების გამყინვარება ერთჯერადი იყო. საუკუნის ბოლოს არსებული გამოკვლევების ხარჯზე შეიქმნა წარმოდგენა მრავალჯერადი (ორი ან სამჯერადი) გამყინვარების შესახებ.

 საუკუნის დასაწყისში ალბრეხტ პენკმა, ედუარდ ბრიუკნერმა და სხვებმა, ალპებისთვის გამოყვეს 5 დამოუკიდებელი მყინვარული ეპოქა: დუნაიური, გიუნცური, მინდელური, რისული და ვიურმული; ალპური გამყინვარების სქემა მოგვიანებით იქნა დაზუსტებული და შევსებული. ალპების გამყინვარებასთან კორელირებულია (სიზუსტის სხვადასხვა ხარისხით) კონტინენტური მყინვარული ეპოქები და მათი დანალექები (მყინვარული ჰორიზონტები) დასავლეთ და აღმოსავლეთ ნახევარსფეროში. გვიანი ნეოპლეისტოცენის კორელაციის სისწორე დამტკიცებულია მყინვარული დანალექების იზოტოპური მეთოდების დათარიღებით (14-ით). გეოლოგიური, ბიოსტრატიგრაფიული და გეოქრონოლოგიური გამოკვლევები დასავლეთ და აღმოსავლეთ ევროპის და ციმბირის შუა და ადრე პლეისტოცენური მყინვარული ჰორიზონტების საკმაოდ საიმედო შეჯერების შესაძლებლობას გვაძლევს.

პრობლემატური რჩება ევრაზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის გამყინვარების ტრანსოკეანური კორელაცია. თანამედროვე ეტაპზე არ არსებობს საყოველთაოდ მიღებული გამყინვარების შეჯერების სქემები; ხშირად იყენებენ რეგიონულ სქემებს, რომლებიც მუდმივად უმჯობესდება. მყინვარული ეპოქებისას ფართოვდება მრავალწლოვანმზრალი ქანების არეები.
გრაჩანიცის მონასტერი

გრაჩანიცის მონასტერი (სერბ. , ალბან. ) — სერბეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მონასტერი კოსოვოში. დაარსდა 1321 წელს, სერბეთის მეფე სტეფან უროშ მილუტინის მიერ. 1990 წელს, მონასტერი გაფორმდა როგორც განსაკუთრებული კულტურული მნიშვნელობის მონუმენტი, რომელსაც სერბეთის სახელმწიფო იცავს. 2006 წელს კი ის იუნესკომ შეიტანა მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში სახელით „კოსოვოს შუა საუკუნეების მონუმენტები“.

გრაჩანიცის მონასტერი მეფე მილუტინის ბოლო მონუმენტური შემოქმედებაა. მდებარეობს სოფელ გრაჩანიცაში, სერბულ ანკლავში, რომელიც პრიშტინადან 5 კმ-ში მდებარეობს.

მონასტერი საუკუნეში აშენდა ძველი, ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესიის ადგილას, რომელიც საუკუნის ადრეულ ქრისტიანულ სამნავიან ბაზილიკას წარმოადგენდა. სამლოცველოს სამხრეთ კედელზე, არსებობს მეფის წარწერა, რომელიც შემდეგნაირად იკითხება: „გრაჩანიცაში მე ვნახე დანგრეული, დამპალი ნანგრევები წმინდა ქალწულის ტაძრისა, რომელიც ლიპლიანის საეპისკოპოსო იყო, ამიტომ ის მიწიდან აღვადგინე და შევამკე ფრესკებითა და ჩუქურთმებით შიგნიდან და გარედან". ძველი მონასტრის კომპლექსიდან მხოლოდ ეკლესიაა შემორჩენილი.
აკაკი (საკუთარი სახელი)

აკაკი — საკუთარი სახელი, ძირითადად გავრცელებულია საბერძნეთსა და საქართველოში, განსაკუთრებით კი იმერეთში. ძირი წარმოსდგება ძველ ბერძნული სიტყვიდან “”, (ითარგმნება როგორც „აკაკიოს“), რაც ქართულად ნიშნავს „უწყინარს“, „უბოროტოს“. სახელი განსაკუთრებით პოპულარული გახდა საუკუნის ბოლოს და საუკუნის დასაწყისში, როდესაც აკაკი წერეთელი გამოჩნდა ქართული ლიტერატურის სარბიელზე. მისი შემოკლებული, საალერსო ფორმებია: კაკი, აკა, აკი, აკო, კაკო, კაკუნა. სამოქალაქო რეესტრის მონაცემებით, საქართველოს ტერიტორიასა და მის ფარგლებს გარეთ ცხოვრობს ამ სახელის 11011 მატარებელი, თუმცა ეს მაჩვენებელი წინა წლებთან შედარებით შემცირებულია: 1997 წლის აღწერით, საქართველოში ცხოვრობდა 13415 აკაკი.

ცნობილი წარმომადგენლები
აკაკი — კონსტანტინოპოლის პატრიარქი დაახ.472-489 წლებში.
აკაკი წერეთელი (1840–1915) — ქართველი პოეტი
აკაკი ვასაძე (1899–1978) — საბჭოთა მსახიობი და რეჟისორი.
აკაკი გაწერელია (1910-1996) — ფილოლოგი, მწერალი.

წმინდანები
აკაკი ამიდელი — ამიდის ეპისკოპოსი 400-425 წლებში.
აკაკი მილიტინელი — ეპისკოპოსი, სასწაულმოქმედი. ებრძოდა ნესტორიანელებს მსოფლიოს საეკლესიო კრება.
მოწამე აკაკი — მართლმადიდებელი წმინდანი.
აკაკი კაპადოკიელი — წამებული იმპერატორ მაქსიმიანეს დროს.
აკაკი — ტვერის ეპისკოპოსი
აკაკი სინელი