iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მოგზაურობა დასავლეთში

მოგზაურობა დასავლეთში - საუკუნის ჩინური რომანი, გამოცემული მინგის დინასტიის დროს. ითვლება ოთხი უდიდესი კლასიკური ჩინური ნოველისგან ერთ-ერთად. ავტორად მიჩნეულია ვუ ჩენიენი. თხზულება წარმოადგენს ტანგის დინასტიის ბუდისტი ბერის სუნზანის ლეგენდარული პილიგრიმური მოგზაურობის გავრცობილ აღწერას. სუნზანმა იმოგზაურა "დასავლეთის რეგიონებში", ანუ შუა აზიასა და ინდოეთის სუბკონტინენტზე, ბუდისტური წმინდა ტექსტების (სუტრების) მოსაპოვებლად, მრავალი განსაცდელის შემდეგ ჩინეთში დაბრუნდა და თვითონ აღწერა მოგზაურობა "ტანგის დასავლეთის რეგიონების დიდ აღწერაში". "მოგზაურობა დასავლეთში" მისი მოტივებით შექმნილი მხატვრული მაწარმოებია, რომელშიც ბერის მგზავრობის ძირითად სიუჟეტს ემატება ელემენტები ხალხური თქმულებებიდან და ავტორის წარმოსახვიდან, მაგ. "მოგზაურობა დასავლეთში" გაუტამა ბუდამ ეს დავალება ბერს თავად მისცა და დაახმარა სამი დამცველი, რომლებისთვისაც ეს ცოდვების გამოსყიდვა იქნება. ეს დამცველები არიან სუნ ვუკონი, ჟუ ბაჟიე და შა ვუჟინგი - ლეგენდარული პერსონაჟები და თხზულების ერთ-ერთი ძირითადი გმირები.

"მოგზაურობა დასავლეთში"-ზე ძლიერი გვლენა იქონია ჩინურმა ხალხურმა რელიგიამ, ჩინურმა მითოლოგიამ, კონფუციანისტურმა, დაოსისტურმა და ბუდისტურმა ფილოსოფიამ, დაოსისტურმა უკვდავების პანთეონმა და ბუდისტურმა წმინდანებმა. რომანი ერთდროულად იუმორისტული სათავგადასავლო სატირა, სასულიერო თემების განხილვა და კეთილზნეობისკენ დიდი გზის გავლის ალეგორიაა, რომელიც დღესაც პოპულარულია ჩინეთში .

ისტორიული კონტექსტი
რომანი ”მოგზაურობა დასავლეთში” დაფუძნებულია ისტორიულ მოვლენებზე. სუნზანი (602–664) ტანგის დინასტიის დროინდელი ბუდისტი ბერი იყო. ბუდისტური ტექსტების ჩინურად კარგი თარგმანის არარსებობის გამო ის ინდოეთში გაემგზავრა, სადაც ცამეტი წელი სწავლობდა და ბუდისტურ წმინდა ადგილებს ინახულებდა. მან ჩინეთში ტექსტები და ხატები ჩამოიტანა და იმპერატორმა ის თბილად მიიღო, მისი მოტანილი საგანძურის შესანახად აიგო ახალი მონასტერი.

სიუჟეტი
წიგნი შეიცავს 100 თავს, რომლებიც ოთხ ნაწილად იყოფა. პირველი ნაწილი მოგვითხრობს სუნ ვუკონის - მაიმუნთა მეფის ისტორიას. ის დაიბადა ქვისგან მაღალ მთაზე, დაოსისტი ბერის დახმარებით გაიგო უკვდავების და ზებუნებრივი ძალების საიდუმლო და თავისი ძალების გამოყენებით სახელი მოიპოვა. მისი ქმედებებით ის ქაოსს იწვევს სამოთხის იმპერატორის კარზე, ის არ ემორჩილება სამოთხის კანონებს და მას საბოლოოდ თვით ბუდა ხუთასი წლით ატყვევებს მთის ძირში.

მეორე ნაწილი მოგვითხრობს ბერი სუნზანის შესახებ. სანზანი კეთილშობილი ბუდისტი ბერი იყო. ჩინეთის ცოდვილი, ბნელი ცხოვრებით შეწუხებული ბუდა ბერს აგზავნის ჩინეთისთვის ბიდუსტური წმინდა ტექსტების მოსაპოვებლად დასავლეთიდან (ინდოეთიდან). მას თან ახლავს სამი მოწაფე და დამცველი: სუნ ვუკონგი, რომელსაც ბერი ათავისუფლებს და რომელიც ყოველთვის ძალადობისკენ მიდრეკილია; ჟუ ბაჟიე, რომელიც სამოთხიდან განდევნეს მთვარის ქალღმერთის უპატივცემულობისთვის და რომელიც ყოველთვის ქალებზე და საჭმელზე ფიქრობს და ძალზე ზარმაცია და შა ვუჟინი, რომელიც განდევნეს დასავლეთის დედოფლის კუბოს გატეხვისთვის. სანზანის ხორცი უკვდავების წყაროა და მას მუდამ დემონები და ბოროტი ჯადოქრები ესხმიან თავს. მოგზაურობა თოთხმეტ წელიწადს გრძელდება. ტექსტების პოვნის შემდეგ ბუდა ყოველ მათგანს აჯილდოვებს და პერსონაჟები ჩინეთში ბრუნდებიან.
ანუხვის მღვიმე

ანუხვის მღვიმე — კარსტული მღვიმე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გუდაუთის მუნიციპალიტეტში, გუმიშხის კირქვულ მასივზე, სოფელ ანუხვის მიდამოებში, ზღვის დონიდან 445 მეტრ სიმაღლეზე. გამომუშავებულია ზედაცრცულ შრეებიან კირქვებში. მღვიმე დერეფნული სტილისაა (საშუალო სიგანე და სიმაღლე 0,5-2,5 მ.). აქვს სუბჰორიზონტული ფსკერი, წყლიანი განშტოებები და ცალკეული, საკმაოდ მოზრდილი (1510 მ) დარბაზული გაფართოებები. მღვიმიდან მოედინება ნაკადული. ჰაერის ტემპერატურა 9,2-დან 10,2 °-მდეა. ფარდობითი ტენიანობა 85-100 %. ზოგან შემორჩენილია სტალაქტიტ-სტალაგმიტები, კასკადური ნაღვენთები, „გურების“ ლანდშაფტები და სხვა.
მთვარის კურდღელი

მთვარის კურდღელი — მითიური ფიგურა. კირდღელი, რომელიც მთვარეზე ცხოვრობს აღმოსავლეთი აზიის ფოლკლორში. მითი ეფუძვნება მთვარეზე არსებული მუქი ლაქების კურდღელთან მიმსგავსებას. მითი წარმოიშვა ჩინეთში, შემდეგ გავრცელდა აზიის სხვა კულტურებში . მთვარის კურდღელს ასევე "ნეფრიტის კურდღელს" ან "ოქროს კურდღელს" უწოდებენ, ჩინელი პოეტები ამ სიტყვებით მთვარეს აღწერენ. ჩინურ ფოლკლორში კურდღელი ხშირად გამოსახულია, როგორც მთვარის ქალღმერთის შენგენის თანმხლები, რომელიც მუდმივად ამზადებს მისთვის სიცოცხლის ელექსირს ან წამალს მოკვდავებისთვის; იაპონურ და კორეულ ვერსიებში კურდღელი მოჩის ან სხვა სახის ბრინჯის ნამცხვარს ამზადებს. მსგავსი მითები ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაშიც არსებობდა, თუმცა მათ შორის კავშირი არ არსებობს.

ფოლკლორში
აზია
ბუდისტურ ჯატაკას კრებულში ამბავი 316 მოგვითხრობს, რომ მაიმუნმა, წავმა, ტურამ და კურდღელმა სავსე მთვარის დღეს გადაწყვიტეს ქველმოქმედების გაწევა დიდი ჯილდოს მოლოდინში. მათთან მოხუცი მივიდა საჭმლის სათხოვნელად. მაიმუნმა მისთვის ხეებიდან ხილი, წავმა თევზი შეაგროვა, ხოლო ტურამ იპოვა ხვლიკი და ქვაბი ხაჭოთი. კურდღელმა, რომელმაც მხოლოდ ბალახის შეგროვება იცოდა მოხუცს საკუთარი ხორცი შესთავაზა და ცეცხლში ჩახტა, მაგრამ კურდღელი არ დაიწვა. მოხუცი სამოთხის მეფე საქრა აღმოჩნდა, მან გააოცა კურდღლის კეთილშობილებამ და მან მისი გამოსახულება მთვარეზე დახატა ყველას სანახავად. ლეგენდის თანახმად, კურდღლის გამოსახულებას დღესაც კვამლი ასდის. კურდღელი ბუდისტურ წმინდანად ითვლება. მსგავსი მითი იაპონიაში, კორეაში და აზიის სხვა ქვეყნებშიც.

ვიეტნამში ლეგენდა ნეფრიტის კურდღელზე შემოდგომის ფესტივალებთან ასოცირდება. მთვარის კურდღელი, მთვარის ქალბატონი და მთვარის კაცი კუოი დღესასწაულის სიმბოლოები არიან, ფესტივალის დღეს ისინი დედამიწაზე ჩამოდიან და ბავშვებს საჩუქრებს და მთვარის ნამცხვრებს ურიგებენ.

ჩრდილოეთი და სამხრეთი ამერიკა
ღმერთი კეცალკოატლი ჯერ კიდევ ადამიანის ფორმაში დედამიწაზე მოგზაურობდა, ძალიან მოშივდა, მაგრამ საჭმელს ვერ პოულობდა და ეგონა, რომ მოკვდებოდა. მის გადასარჩენად კურდღელმა ღმერთს თავისი ხორცი შესთავაზა. ამისთვის მადლიერმა კეცალკოატლმა კურდღელის გამოსახულება მთვარეზე დახატა.

სხვა ლეგენდის თანახმად მზის შესაქმნელად თავმდაბალი ღმერთი ნახახუაცინი შეუყოვნელად დაიწვა ცეცხლში, მდიდარი ღმერთი ტეკიცტეკატი კი შეუშინდა ასეთ ბედს და ოთხჯერ შეყოვნდა სანამ თავისი თავი დაწვა. ღმერთებმა გადაწყვიტეს, რომ მშიშარა ტეკიცტეკატა არ უნდა კაშკაშებდეს ნახახუაცინივით და მთვარის შუქი კურდღლის გამოსახულებით დაფარეს. სხვა ვერსიით ტეკიცტეკატამ მთვარის ფორმის მისაღებად თავი კურდღლის ფორმაში გაწირა და მთვარეზე მისი ჩრდილი ჩანს.

ჩრდილოეთი ამერიკის ჩრდილოეთით, კანადის და აშშ-ს ჩრდილოეთით მცხოვრებ ტომებში გავრცელებულია სხვა ისტორია. პატარა კურდღელს მთვარეზე დაჯდომა მოუნდა, მის დახმარებაზე მხოლოდ წერო დათანხმდა. წერო მთვარემდე მისაღწევად გაიწელა და გრძელი ფეხები მის შემდეგ გაუჩნდა. ასადგომად და მთვარეზე დასაჯდომად კურდღელმა სისხლიანი თათი წეროს თავზე დადო, რის შემდეგაც წეროს თავზე წითელი წერტილი აქვს. უღრუბლო ღამეს დღესაც ჩანს მთვარეზე აყვანილი კურდღელი.
საბინა ხასაევა

საბინა ხასაიევა (დ. 30 მარტი, 1993) — აზერბაიჯანელი პოლიტიკოსი. 2020 წლის 10 მარტიდან არის აზერბაიჯანის მილი მეჯლისის წევრი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1993 წლის 30 მარტს. 2010-2014 წლებში სწავლობდა აზერბაიჯანის ენების უნივერსიტეტში. 2014-2016 წლებში სწავლობდა აზერბაიჯანის ნავთობისა და მრეწველობის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 2020 წელს აირჩიეს აზერბაიჯანის მილი მეჯლისის წევრად.
მცვივანი რაჭული

მცვივანი რაჭული — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭიდან.

სახელწოდება მიღებული აქვს გადაჭარბებული ყვავილცვენის გამო, რაც მდედრობითი ყვავილებითაა გამოწვეული.

ეს ჯიში რაჭაში უძველესი დროიდან ფართოდ ყოფილა გავრცელებული და ზემო რაჭის საუკეთესო თეთრ ღვინოს სწორედ რაჭული მცვივანისგან იღებდნენ.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, თითქმის კვერცხისებური ფორმის, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი მდედრობითი სქესისაა. მტევანი ააშუალო და დიდი ზომისაა, კონუსური, მხრიანი, დატოტვილი, მეჩხერი ან საშუალო სიმკვრივის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, თითქმის ოვალური, მომწვანო ან მომწვანო-მოყვითალო ელფერის. ვანი საკმაოდ თხელი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით სუსტად დაფარული. რბილობი მკვრივია, ოდნავ კნატუნა, გემო — ნაზი და სასიამოვნოდ ტკბილი.

მცვივანი რაჭული სუსტი ზრდისა და მაღალმოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 140 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 60-200 გრამს შორის მერყეობს, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 9.5-10.5 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17-21%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6.5-9.0 გ/ლ-ს.

რაჭული მცვივანისგან დამზადებული ღვინო ნაზია, მსუბუქი, ხალისიანი, საკმაოდ სხეულიანი, სურნელოვანი და სასიამოვნო გემოთი. იძლევა კარგ მასალას ცქრიალა ღვინისთვის.
ნოშრიო

ნოშრიო, ნოშვრიო — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საყურძნე ვაზის ჯიში რაჭიდან.

წარსულში ნიშრიო წმინდა ნარგავებად ყოფილა გავრცელებული ამბროლაურის რაიონში. სხვა ჯიშებთანაა შერეული სოფ. ბუგეულში, საკეციასა და აბანოეთში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი მცირე ზომისაა, მომრგვალო ფორმის, სამნაკვთიანი, მცირედ დანაკვთული, თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ძალიან სუსტადაა აბლაბუდისებრად და ჯაგრისებრად შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი მცირე ზომისაა, კონუსური, ზოგჯერ კილინდრულ-კონუსური ფორმის, გვხვდება ცილინდრულიც. კუმსია, ზოგჯერ საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მუქი წითელია ან შავი, თხელკანიანი, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი წვნიანია.

ნოშრიოს სავეგეტაციო პერიოდი 151 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. ვაზი საშუალო ზრდისაა. მტევნის საშუალო წონა 142 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 11.6 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 22.8-23.6%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6.1-7.9 გ/ლ-ს.

ნოშრიო გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
ძეგლევი (ნასოფლარი)

ძეგლევი — ნასოფლარი ონის მუნიციპალიტეტში, რაჭა. მდებარეობს რიონის მარჯვენა მხარეს, ორბის მთის კალთაზე. აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება სოფელი ფარავნეში, სამხრეთიდან სოფელი ნაკიეთი. ზ. დ. 1300 მ. ონიდან 10 კმ.

ისტორია
წყაროებში იხსენიება საუკუნიდან. ვახუშტი ბატონიშვილი მის შესახებ წერს:

სოფელში შემაღლებული ტყის პირას იდგა წმინდა გიორგის დარბაზული ეკლესია, რომელიც საუკუნის ბოლოს ჩამოიქცა სიძველით, 2013 წელს მიენიჭა კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი. მის ადგილზე 1895 წელს ააგეს ხის საყდარი. ძველი ტაძრის და გალავნის ნაშთები დღესაც კარგად ჩანს. ძეგლევი წინა საუკუნეებში ამზადებდა მირონს რაჭის ეკლესიებისთვის. წმინდა გიორგის ეკლესიის ზემოთ 200-მდე მეტრში, იყო ღვთისმშობლის სალოცავი, სადაც რაიმე შენობის კვალი არ ჩანს. 2002 და 2014 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემებში სოფელი არ მოიხსენიება.

დემოგრაფია
ძეგლევში ცხოვრობდნენ შემდეგი გვარის წარმომადგენლები: აბაიშვილი, აბესალაშვილი, ავზნარაძე, ბერიშვილი, ბენდელიანი, კახეთელიძე, კეკენაძე, კერესელიძე, კოკონაშვილი, ლოლასპიშვილი, მაგრაქველიძე, მოსიძე, პატოტიშვილი, ტოგონიძე, ქაფიანიძე, ქებაძე, შოშაშვილი, ჩალაძე, ჩუმაშვილი, ხიდეშელი, ხუციშვილი, ჯაფარიძე.
მაჰმუდ ალ-ქაშგარი

მაჰმუდ იბნ ალ-ჰუსეინ იბნ მუჰამედ ალ-ქაშგარი (არაბ. ) — დაიბადა 1028 ან 1029 წელს  ქ. ბარსხანი ისიკ-ყულის ტბის სამხრეთ სანაპიროზე .გარდაცვალების წელი უცნობია, დაახლოებით 1102 ან 1126 , ოპალი, ქაშგარის მახლობლად — მე-11 საუკუნის შუააზიელი მეცნიერი, ფილოლოგი, ფოლკლორისტი.

ბიოგრაფია
მაჰმუდ ალ-ქაშგარი დაიბადა ქალაქ ბარსხანში ,რომელსაც ახლა ყარახანიდს უწოდებენ, როგორც ვარაუდობენ, ადგილობრივ  წარჩინებულთა ოჯახში, რომელიც ეკუთვნოდა მმართველი ყარახანიდების დინასტიის ბოგრახანის კლანს. ის გახლდათ ქალაქი ბარსხანის ემირის ჰუსეინ იბნ მუჰამედის შვილი, ქაშგარის მმართველის მუჰამედ ბოგრახანის  შვილიშვილი და ჰარუნ (ალ-ჰასან) იბნ სულეიმან ბოგრახანის შვილიშვილი .

მაჰმუდ ალ-ქაშგარმა  იმ პერიოდისთვის. კარგი განათლება მიიღო. იგი სწავლობდა ქაშგარის საჯიას მედრესეში, სადაც  მოღვაწეობდნენ რეგიონში  ცნობილი მასწავლებლები, მაგალითად იმამ ზაჰიდ ჰუსეინი.

1056 წელს ქაშგარში ხელისუფლებაში მოვიდა მაჰმუდის ბაბუა, მუჰამედ ბოგრახანი, რომელმაც 15 თვის შემდეგ  ძალაუფლება თავის ვაჟს, მაჰმუდის მამას, ბარხანის ემირს -ჰუსეინს გადასცა.

მალე სასახლის კარზე შეთქმულება მოხდა, რა დროსაც მოწამლეს ჰუსეინ და მუჰამედ ბოგრახანები მოიწამლეს. შედეგად, მაჰმუდი იძულებული გახდა გაქცეულიყო ქაშგარიდან 1057 წელს. ის გაემგზავრა დასავლეთით, მავერანაჰარში, ხოლო შემდეგ -ბაღდადში.ამავე დროს, მაჰმუდი დიდი ხნის განმავლობაში მოგზაურობდა თურქი ხალხებით და ტომებით დასახლებულ მიწებზე.

ზოგი მკვლევარი მიიჩნევს, რომ დაახლოებით 1080 წელს მაჰმუდი დაბრუნდა ქაშგარში, სადაც  მან 1083 წლის ოქტომბრამდე განაგრძო მუშაობა "თურქული დიალექტების ლექსიკონზე".

მისი გარდაცვალების თარიღი და ადგილი უცნობია. ზოგიერთ მეცნიერს მიაჩნია, რომ იგი სავარაუდოდ გარდაიცვალა, ერთი ვერსიით, 1102 წელს 97 წლის ასაკში, მეორე ვერსიით - 1126 წელს.  ასევე აღნიშნავენ, რომ მაჰმუდ ქაშგარი დაკრძალეს ყირგიზეთის სოფელ უპალში (ოპალი), ქაშგარის მახლობლად. მის სასაფლაოზე ახლა მავზოლეუმია აღმართული. მაგრამ ზოგიერთი თანამედროვე ავტორი უარყოფს ამ მტკიცებას და ამბობს, რომ მისი გარდაცვალების თარიღი უცნობია.

შრომები
მაჰმუდ ალ-ქაშგარმა შეისწავლა თურქული ენა და ბაღდადში შეადგინა თურქული ენის პირველი ლექსიკონი.მან აგრეთვე იცოდა თურქული, არაბული, სპარსული ენები. მისი „თურქულ ენათა ლექსიკონი“ (1072-74) ადრეული პერიოდის თურქული დიალექტოლოგიის ერთადერთი ძეგლია. მასში 9000 ათასზე მეტი სიტყვაა შესული. წიგნის შესავალი შეიცავს ზოგად ცნობებს თურქული დამწერლობის შესახებ, სიტყვათწარმოების ძირითად წესებს, მრგვალ რუკას. ახდენს შედარებებს თურქულ დიალექტებს შორის, ეხება თურქულ ტომთა დიალექტების კლასიფიკაციის საკითხებს. მეორე ნაწილში მოცემულია ლექსიკა, ლინგვისტური, ეთნოგრაფიული, გეოგრაფიული კომენტარები და ფოლკლორული მასალა-თურქული ფოლკლორის ძირითადი ჟანრები, საწესჩვეულებო და ლირიკული სიმღერები, ჰეროიკული ეპოსის ნაწყვეტები, ისტორიული გადმოცემები, ლეგენდები, ანდაზები, აფორიზმები. მაჰმუდ ქაშგარი ავტორია დაკარგული ტრაქტატისა („ჯავაჰირ ალ-ნაჰვი“) სინტაქსისა და სახელის მორფოლოგიურ საკითხებზე.
ურდანეტა (პანგასინანი)

ურდანეტა (ოფიციალურად ქალაქი ურდანეტა; პანგ: ; ილოკ: ; ტაგ: ) — მეორე კლასის ქალაქი პანგასინანის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2015 წლის აღწერით ქალაქის მოსახლეობა 132 940 ადამიანს შეადგენს.

ქალაქის ფართობი 12 100 ჰექტარია. ურდანეტა აღმოსავლეთ პანგასინანის ცენტრალურ ნაწილში მდებარეობს. იგი ჩრდილოეთ ლუსონის ყველაზე პროგრესულ ქალაქებს შორისაა და წლიური რეგულარული შემოსავლის მაჩვენებლით რეგიონის ქალაქებს შორის ერთ-ერთი პირველია. ურდანეტა რეგიონის ყველაზე სუფთა, მწვანე და ცხოვრებისთვის საუკეთესო ქალაქია.

ურდანეტა მანილიდან 182 კმ-ის, დაგუპანიდან — 28 კმ-ის, ხოლო პროვინციული დედაქალაქიდან,ლინგაიენიდან 59 კმ-ის დაშორებით მდრებარეობს.

ისტორია
თანამედროვე ურდანეტის პირველი მოსახლეები პანგასინანები იყვნენ. შემდგომში მიმდებარე ტერიტორიებზე ილოკანოები გადასახლდნენ. ფილიპინებში ესპანელების ჩამოსვლის შემდეგ ადგილობრივებმა მთავრობას პეტიციით მიმართა, რათა ცალკე პუებლოს ჩამოყალიბების უფლება მიეღოთ. 1858 წლის 8 იანვარს პეტიცია დაამტკიცეს და ურდანეტამ პუებლოს სტატუსი მიიღო. დღეისთვის უცნობია, თუ ვის პატივსაცემად ეწოდა ქალაქს ურდანეტა: ანდრეს დე ურდანეტას, მიგელ დე ურდანეტას თუ სიმონ დე ურდანეტას პატივსაცემად.

ურდანეტამ ქალაქის სტატუსი 8480-ე რესპუბლიკური აქტის დამტკიცების შემდეგ მიიღო, რომელიც ასევე ცნობილია როგორც „კანონი პანგასინანი პროვინციის ურდანეტის მუნიციპალიტეტის შემადგენელ ქალაქად გარდაქმნის შესახებ, რომელსაც ქალაქი ურდანეტა ეწოდება“. კანონს 1998 წლის 10 იანვარს მოეწერა ხელი, ხოლო იმავე წლის 21 მარტს ურდანეტის მოსახლეობამ მისი რატიფიცირება მოახდინა.

რელიგია
რომაული კათოლიციზმი
ურდანეტაში მდებარეობს რომის კათოლიკური ეკლესიის საკათედრო ტაძარი, რომელიც 1858 წლის 8 იანვარს დაარსდა. ყოველწლიური დღესასწაული 8 დეკემბერს იმართება. საკათედრო ტაძარი ლინგაიენ-დაგუპანის რომის კათოლიკური ეკლესიის არქიეპარქიის, ურდანეტის რომის კათოლიკური ეკლესიის ეპარქიის დაქვემდებარებაშია.
1945 წლის იანვარში საკათედრო ტაძარი ამერიკელების მიერ ქალაქის დაბომბვისას დაზიანდა. საკათედრო ტაძრის წინამძღოლები ეპისკოპოსი ხესუს კასტრო გალანგი (1991-2004) და ეპისკოპოსი პედრო გ. მაგუგატი (1985-1990) იყვნენ. ეპისკოპოსის მოადგილე ლასარო პ. ჰორტალესაა, ხოლო მრჩეველი მამა თეოფილო ლ. სალისდანი.

დამოუკიდებელი ფილიპინური ეკლესია
ურდანეტაში მდებარეობს აგლიპაიანური ცენტრალური თეოლოგიური სემინარია, რომელიც ჩრდილოეთ-ცენტრალურ და სამხრეთ-ცენტრალურ ლუსონში დამოუკიდებელი ფილიპინური ეკლესიის რეგიონული სემინარიაა. აკადემიაში თეოლოგიისა და ღვთისმეტყველების საბაკალავრო პროგრამები ფუნქციონირებს. ურდანეტა მეორე ადგილზეა ფილიპინების ქალაქებს შორის დამოუკიდებელი ფილიპინური ეკლესიის მიმდევართა რაოდენობის მიხედვით.
ანელე ნგცონგცა

კელვინ ანელე ნგკონგკა (დ. 21 ოქტომბერი, 1987 – გ. 23 ნოემბერი, 2020) — სამხრეთაფრიკელი ფეხბურთელი. გარდაცვალებამდე თამაშობდა საფეხბურთო კლუბ „ამაზულუში“. კარიერის დიდი ნაწილი ბელგიურ „გენკში“ გაატარა. 2020 წლის 23 ნოემბერს დაიღუპა ავარიაში. სამხრეთ აფრიკის ნაკრებთან ერთად ითამაშა 2010 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე, 2013 და 2015 წლების აფრიკის თასზე.
ჩვეულებრივი დუმასოკო

ჩვეულებრივი დუმასოკო — სოკოს სახეობა დუმასოკოსებრთა ოჯახისა, რომელიც ფართოდაა გავრცელებული მთელ ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში.

კარგ საჭმელ სოკოდ ითვლება. იზრდება ფიჭვის ტყეებსა და ნარგავებში, შერეულ ფიჭვ-არყისა და ფიჭვ-მუხის ტყეებში კარგად დაწრეტილ ქვიაშიან ნიადაგზე, ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

სოკო პირველად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა, „ტაქსონომიის მამად“ წოდებულმა კარლ ლინემ 1753 წელს როგორც . მიმდინარე ბინომიალური სახელწოდება მიანიჭა ფრანგმა ბუნებისმეტყველმა ანრი ფრანსუა ან დე რასელმა 1796 წელს.

სამეცნიერო სინონიმები:

აღწერა
სოკოს ქუდის დიამეტრი 3–14 სმ-მდე აღწევს. თავდაპირველად ნახევარსფეროსებრია, ამობურცული, შემდეგ — გაშლილი, თითქმის ბრტყელი. შუაში ბორცვაკი აქვს, გლუვი, ლორწოვანი ზედაპირით. ყავისფერი, მუქი ყავისფერი, მოყავისფრო-შოკოლადისფერი, მოყავისფრო-მურა, მოყავისფრო-მურა-მოწითალო, მოყავისფრო-მურა-მოყვითალო, მოყავისფრო-მურა-ზეთისხილისფერი, მოყავისფრო-მურა-წაბლისფერი.

ფორების შრე ყვითელი ფერისაა და შეზრდილი. ნორჩობაში დაფარულია თეთრი ან მოთეთრო-რძისფერი აფსკით. ფორები წვრილი და მომრგვალოა, თავიდან მოთეთრო ან მკრთალი ყვითელია, შემდგომში უფრო მუქ შეფერილობას იღებს, მარტივად სცილდება ქუდის რბილობს.

ფეხის სიგრძე 3–11 სმ-მდე აღწევს, ხოლო სისქე 1–2,5 სმ-მდე. მთლიანია, ცილინდრული, სიგრძივ-ბოჭკოვანი, გააჩნია მოთეთრო საყელო, თავიდან თეთრი, მოთეთრო, მოთეთრო-მოყვითალო ან მკრთალი ყვითელი, ხოლო შემდეგ უფრო მუქი, მოყავისფრო-მურა-ჭუჭყისფერი.

რბილობი — ხორცოვანი და წვნიანია, მოთეთრო-მოყვითალო, ჰაერზე ფერს არ იცვლის.
განსაკუთრებული გემოს გარეშე. ახასიათებს სუსტად გამოხატული ხილის სუნი. კანი ადვილად სცილდება რბილობს.

სპორები თითისტარისებრია ან მოგრძო-ელიფსური, გლუვი, მოყვითალო-ჟანგმიწისფერი, უდაბნოს ქვიშისფერი, მდოგვისფერი-მოყავისფრო, 6–103–3.5 მკმ.

ეკოლოგია და გავრცელება
სახეობა ფართოდაა გავრცელებული მთელ ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში. ურჩევნია ზომიერად ცივი კლიმატი, თუმცა ასევე გვხვდება სუბტროპიკულ სარტყელებში.

მიკორიზას ქმნის ჩვეულებრივ ფიჭვთან და სხვა ორ წიწვიან ფიჭვებთან, უმეტესწილად ახალგაზრდა ხეებთან.

იზრდება ფიჭვის ტყეებსა და ნარგავებში, შერეულ ფიჭვ-არყისა და ფიჭვ-მუხის ტყეებში კარგად დაწრეტილ ქვიაშიან ნიადაგზე. ურჩევნია ნათელი ადგილები, თუმცა გვხვდება ბნელ ადგილებშიც. დუმასოკო ასევე იზრდება სხვა სახეობის სოკოებთან ერთად.

ნაყოფსხეული როგორც წესი წარმოიშობა წვიმიდან 2-3 დღის შემდეგ. მთიან ადგილებში დუმასოკო შესაძლოა მასიურად გაიზარდოს ქვების გარშემო. ეს ხდება ქვების ზედაპირზე ტენის კონდენსაციით.

ზაფხულის პერიოდში (სეზონის დასაწყისში) დუმასოკო ხშირად ზიანდება სხვადასხვა მწერების მიერ. შემოდგომაზე მწერების აქტიურობა მკვეთრად ეცემა.

სეზონი — ივნისიდან ოქტომბრამდე, მასიურად — სექტემბერში.

მსგავსი სახეობები
კვებითი ღირებულება
ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული საჭმელი სოკოა. გამოიყენება შემწვარი, დამარილებული და დამარინადებული. მისგან აგრეთვე წვნიან კერძებს ამზადებენ. მოხმარებამდე რეკომენდებულია გაეცალოს კანი და მოიხარშოს 10-15 წუთის განმავლობაში. ყველაზე გემრიელად მიიჩნევა ნორჩი დამარილებული ან დამარინადებული. დაკონსერვებამდე საჭიროა კანის მოცილება, წინააღმდეგ შემთხვევაში მარინადი მუქი და ზედმეტად სქელი გამოდის. სოკო ასევე გამოსადეგია გასახმობადაც.

ზოგიერთი ადამიანის შემთხვევაში, დუმასოკომ შესაძლოა ალერგიული რეაქცია გამოიწვიოს.

გალერეა
აბასთუმნის საცხოვრებელი სახლი (შოთა რუსთაველის 37)

აბასთუმნის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის დაბა აბასთუმანში. აგებულია საუკუნის დასასრულს. ერთსართულიანი ნაგებობა ე. წ. ანდეზიტის კლდის მიმდებარე მთის ძირში, აბანოს შენობისა და რემერტის პარკის მახლობლად მდებარეობს. ნანგრევების სახით შემორჩენილი ნაგებობის არქიტექტურა აბასთუმნის მილიტარული შენობის მშენებლობის ტრადიციას მისდევს და მიუხედავად უკიდურესად მძიმე ფიზიკური მდგომარეობისა, ჯერ კიდევ თვალში საცემია გადარჩენილი მხარის მკაცრი და მონუმენტური სტილით. ნაგებობის ორი განსხვავებული სიმაღლისა და განსხვავებული მორთულობის ნაწილი ასიმეტრიულ კომპოზიციას ქმნის. მარჯვენა (პირით ფასადისკენ) ნაწილი, შვერილი რიზალიტია, რომელსაც დაბალი ცოკოლი და ციცაბო სამკუთხა ფრონტონი აქვს. მას ორი, განაპირა ვიწრო და ერთი, შუა ფართო თაღოვანი ღიობი აქვს. რიზალიტის განაპირა მხარეები რუსტირებული "ზოლებით" არის მონიშნული. რიზალიტთა, ისევე როგორც ღიობთა რუსტიკა არა წყვეტილი, არამედ ცალ მხარეს გაერთიანებულია. თაღოვანი ღიობის საჭექი ქვა, კი მის ზემოთ მოთავსებულ უპროფილო თაროს ერწყმის. რიზალიტის აღწერილი კომპოზიციის თავზე ასევე საჭექი ქვით დამშვენებული რკალური ლუნეტია. რიზალიტის სამკუთხა ფრონტონის მიმყოლი ხის უჩვეულოდ მაღალი კრონშტაინი ჰკრავს. შენობის მარცხენა მხარე წაგრძელებულია. მას ორი კარის და ორი ფანჯრის ღიობი აქვს. ღიობებს ქვის სადა საპირეები შემოუყვება.
მიჯნური პეპლები

მიჯნური პეპლები - ჩინური ლეგენდარული შეყვარებულთა წყვილი
ლიანგ შანბო და ჟუ იანგტაი . მათი სახელები ქმნიან ლეგენდის სათაურს (ლიანგ ჟუ; ). ლეგენდის თანახმად ჟუ იანგტაი კაცად გადაცმული იყო, როდესაც ლიანგ შამბოს დაუმეგობრდა და სიმართლის გამხილვის შემდეგ ჟუს უკვე სხვა, ოჯახის შერჩეული საქმრო ჰყავდა. წყვილი ერთმანეთს მხოლოდ სიკვდილის შემდეგ შეუერთდა პეპლების სულების სახით. საუკუნის 20-იან წლებში "ფოლკლორის მოძრაობამ" ლეგენდა შეარჩია ჩინეთის ოთხი უდიდესი ლეგენდის სიაში "ლეგენდა თეთრ გველზე" (ბაიშეჟუან), "ქალბატონი მენგ ჯანგი" და "ძროხების მწყემსთან და მკერავ ქალთან" (ნიულანგ ჟინუ) ერთად 2004 წელს ჩინეთის ექვსმა ქალაქმა ჩინეთის კულტურის სამინისტროს თანამშრომლობით განაცხადი შეიტანა ლეგენდის იუნესკოს კაცობრიობის ზეპირი და არამატერიალური მემკვიდრეობის სიაში შესატანად, რაც 2006 წელს მოხდა [://..//. .

ლეგენდა
ლეგენდა აღმოსავლეთ ჯინის დინასტიის დროს (ახ. წ. 265–420) ხდება.

ჟუ იანგტაი ქალაქ შანიაის ჟუს შეძლებულ ოჯახში მეცხრე შვილი და ერთადერთი ქალიშვილია. ქალებს ტრადიციულად არ უწყობდნენ ხელს განათლების მიღებაში, მაგრამ ჟუმ მამამისი დაითანხმა და კაცად გადაცმული სასწავლად გაემგზავრა. ჰანჯოუში მოგზაურობის დროს იგი იცნობს ლიანგ შანბოს - მეცნიერს კუაიჯიდან (დღევანდელი შოოშინგი). ისინი სწრაფად მეგობრდებიან და პირველი წამიდან ძლიერ კავშირს გრძნობენ. ისინი აგროვებენ მიწას და მცენარეებს და ხის ხიდის ქვეშ ძმადნაფიცობის რიტუალს ასრულებენ.

სამი წლის განმავლობაში ისინი ერთად სწავლობენ და ჟუს თანდათან უყვარდება ლიანგი, რომელიც ვერ ამჩნევს ძმაკაცის ქალურობას. ერთ დღეს ჟუ მამისგან წერილს იღებს, სადაც ის სთზოვს რაც შეიძლება მალე დაბრუნდეს სახლში. ჟუ დაუყოვნებლივ იბარგება და ლიანგს ემშვიდობება, თუმცა გულში აღიარებს მისადმი სიყვარულს და მასთან ყოფნას აპირებს. ჟუ დირექტორის ცოლს სიმართლეს უმხელს და ლიანგისთვის ნეფრითის ყელსაბამს უტოვებს როგორც დანიშნვის საჩუქარს.

ლიანგი თავის ძმადნაფიცებს აცილებს. გზაში ჟუ ცდილობს მიახვედროს, რომ სინამდვილეში ქალია, მაგალითად მათ ორ იხვკაზმულას ადარებს, რაც სიყვარულის სიმბოლოა და წყვილებთან ასოცირდება, მაგრამ ლიანგი მაინც ვერაფერს ვერ ხვდება. ბოლოს ჟუ ხრიკს მიმართავს, ლიანგს სახლში პატიჟებს და ჰპირდება, რომ თავის დას გააცნობს. ცოტა ხნის შემდეგ ლიანგი მართლაც მოდის ჟუს სახლში და სიმართლეს იგებს. მათ უყვართ ერთმანეთი და მარადიული სიყვარულის ფიცს დებენ, მაგრამ აღმოჩნდება, რომ მშობლებმა ჟუ უკვე გაურიგეს მდიდარ ვაჭარს. ამის გაგების შემდედ ლიანგი დარდით ავადმყოფდება და კვდება.

ჟუს ქორწილის დღეა საქორწილო პროცესიას ქარიშხალი ლიანგის საფლავის მიღმა არ უშვებს. ჟუ საფლავთან დიდ მწუხარებას გამოხატავს და საფლავს გახსნას ევედრება. უეცრად, საფლავი იხსნება, ჟუ შიგ ხტება და ლიანგს უერთდება. მათი სულები საფლავიდან პეპლების სულების სახით ფრინდებიან და აღარასდროს არ შორდებიან ერთმანეთს.

ლიანგ შანბოს ტაძარი
ჟაოჯაუს სოფელში მდებარეობს ლიანგ შანბოს ტაძარი, რომელშიც მისი და ჟუ იანგტანის ქანდაკება და მათი კუბო დგას. ითვლება, რომ სოფლის მცხოვრებლენმა ტაძარი ლიანგის პატივსაცემად ააგეს, რომელმაც მაგისტრობის დროს სოფლის მაცხოვრებლებს მდინარის ადიდებისას დაეხმარა. ტაძარში წყვილები მათ მარადიულ სიყვარულს შესთხოვენ.