iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჰანდან სულთანი

ჰანდან სულთანი (დ. 1574 — გ. 26 ნოემბერი, 1605) — ოსმალეთის სულთნის მეჰმედ -ის ცოლი. სულთან აჰმედ -ის დედა. ვალიდე-სულთანი.

ბიოგრაფია
ჰანდან სულთანი დაიბადა 1574 წელს. სავარაუდოდ ბერძნული წარმოშობის იყო და ერქვა ელენა. მას შემდეგ რაც 1603 წელს მისი 13 წლის შვილი ტახტზე ავიდა, გახდა ვალიდე-სულთანი. ოსმალეთის იმპერიას 2 წლის განმავლობაში შვილის სახელით მართავდა. რადგან მისი შვილი ჯერ კიდევ მცირეწლოვანი იყო, მან განიმტკიცა ძლიერი პოზიციები, თუმცა მან ვერ შეძლო მიეღწია ისეთი დიდებისა და ძლიერებისათვის, როგორც მისმა წინამორბედმა საფიე სულთანმა. ჰანდან სულთანი ისტორიულად ლამაზი მეტად დახვეწილი და ამპარტავანი ქალი იყო. ოსმალეთის იმპერიის მართვას შვილის სახელით უდიდესი მნიშვნელობა ჰქონდა. ისტორიულად ჰანდან სულთანი იწვევდა ჰარემში ფაშებს. ისინი სულთან აჰმედთან მხოლოდ ჰანდან სულთნისგან ნებართვის შემდეგ მიდიოდნენ. ჰანდან სულთანმა ისევ შვილის სახელით გააძევა სასახლიდან საფიე სულთანი ძალაუფლების ხელში ჩასაგდებათ. სწორედ ჰანდან სულთანის გავლენის ქვეშ იყო მეუღლე მეჰმედ ხოლო სულთან აჰმედ -ს გააჩნდა დამოუკიდებელი აზროვნება და გონიერება, რის გამოც ადვილად იგერიებდა დედის მცდელობას, მასზე გავლენა მოეხდინა. ჰანდან სულთანი გარდაიცვალა შედარებით ახალგაზრდა ასაკში, ისტორიის თანახმად იგი შვილმა მოკლა. ამიტომ მან ვერ მოასწრო მოეპოვებინა უფრო დიდი ძალაუფლება. ამავე წელს ჰარემში აჰმედ -ის მომავალი ცოლი — კოსემ სულთანი მოვიდა. თითქმის ნახევარი საუკუნის (1605 — 1651) შემდეგ ოსმალეთის იმპერიას მისი შვილები და შვილიშვილები მართავდნენ. ჰანდან სულთანი დაკრძალულია სულთან აჰმედის მეჩეთში.

პოპულარულ კულტურაში
თეოდორ ადორნო

თეოდორ ადორნო (დ. 11 სექტემბერი, 1903 — გ. 6 აგვისტო, 1969) — გერმანელი ფილოსოფოსი, სოციოლოგი, კომპოზიტორი და მუსიკის თეორეტიკოსი, ფრანკფურტის კრიტიკული თეორიის სკოლის წარმომადგენელი. სწავლობდა და შემდეგ მოღვაწეობდა ფრანკფურტის გოეთეს სახელობის უნივერსიტეტში. 1934 წლიდან იყო ემიგრაციაში დიდ ბრიტანეთში, 1938 წლიდან აშშ-ში და 1949 წლიდან მოღვაწეობდა ფრანკფურტში.
ხუან გილიერმო კუადრადო

ხუან გილიერმო კუადრადო (; დ. 26 მაისი, 1988, ნეკოკლი) — კოლუმბიელი ფეხბურთელი. „იუვენტუსისა“ და კოლუმბიის ეროვნული ნაკრების ნახევარმცველი

კარიერა
იუვენტუსი
2015 წლის 25 აგვისტოს, იუვენტუსმა კუადრადო ერთ წლიანი იჯარით გაიფორმა ჩელსიდან. კუადრადომ პირველი გოლის გატანა იუვენტუსის რიგებში, ერთ-ერთ ყველაზე პრინციპულ დაპირისპირებაში - ტურინულ დერბიში მატჩის ბოლო დამატებულ წუთზე შეძლო და შედეგად იუვენტუსმა მოიპოვა გამარჯვება ანგარიშით 2-1. ხუანმა მის კარიერაში უეფას ჩემპიონთა ლიგაში, პირველი გოლი 2016 წლის 16 მარტს გაიტანა ბაიერნის კარში.

2017 წლის 22 მაისს ცნობილი გახდა, რომ კუადრადო ივენტუსმა შეიძინა 20 მილიონი ევროს სანაცვლოდ.

მიღწევები
საკლუბო
ჩელსი
ინგლისის ლიგის თასი: 2014-15
ინგლისის პრემიერლიგა: 2014-15

იუვენტუსი
სერია : 2015–16, 2016–17, 2017–18, 2018–19, 2019–20
იტალიის თასი: 2015–16, 2016–17, 2017–18
იტალიის სუპერთასი: 2018

ინდივიდუალური
ფიფას მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ყველაზე მეტი საგოლე პასი: 2014
ფილიპ კოკუ

ფილიპ კოკუ (; დ. 29 ოქტომბერი 1970, ეინდჰოვენი) — ნიდერლანდელი ფეხბურთელი და ფეხბურთის მწვრთნელი. თამაშობდა ნახევარმცველის პოზიციაზე.

საკლუბო კარიერა
კოკუმ პროფესიონალური კარიერა 1988 წელს დაიწყო „ალკმარში“, სადაც ორი სეზონის განმავლობაში 50 მატჩში 8 გოლი გაიტანა. შემდეგ გადავიდა „ვიტესში“, რომლის მაისურითაც 1990–95 წლებში 137 მატჩში 25 გოლი შეაგდო. წარმატებული გამოსვლების შემდეგ, 1995 წელს „პსვ ეინდჰოვენს“ შეუერთდა, სადაც 95 შეხვედრაში 31-ჯერ შეძლო მეტოეთა კარის აღება და 1996–97 წლების სეზონში ქვეყნის ჩემპიონობა მოიპოვა.

1998 წელს კოკუ შეუერთდა ესპანურ გრანდ „ბარსელონას“. იქ მან 205 მატჩში 31 გოლი გაიტანა და 1998–99 წლებში მოიგო ლა ლიგა. იყო გუნდის კაპიტანი და ორჯერ გავიდა ჩემპიონთა ლიგის ნახევარფინალში.

2004 წელს კოკუ დაბრუნდა „პსვ“-ში, სადაც კიდევ სამჯერ მოიგო ერედივიზია და 2004–05 წლებში ნიდერლანდების თასი მოიპოვა. საკლუბო კარიერის ბოლო ეტაპზე, 2006–07 წლებში, თამაშობდა არაბთა გაერთიანებული საამიროების კლუბ „ალ-ჯაზირაში“, სადაც 17 მატჩში 4 გოლი გაიტანა.

სანაკრებო კარიერა
ნიდერლანდების ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში კოკუმ 1996−2006 წლებში 101 მატჩში 10 გოლი გაიტანა. მონაწილეობდა მსოფლიოს 1998 და 2006 წლების ჩემპიონატებზე, ასევე ევროპის 1996, 2000 და 2004 წლების ჩემპიონატებზე.

სანაკრებო სტატისტიკა
სამწვრთნელო კარიერა
საფეხბურთო კარიერის დასრულების შემდეგ, კოკუმ სამწვრთნელო საქმიანობა დაიწყო. 2008–12 წლებში იყო ნიდერლანდების ნაკრების მთავარი მწვრთნელის ასისტენტი, შემდეგ „პსვ“-ს მთავარი მწვრთნელის ასისტენტი, ხოლო 2013–18 წლებში „პსვ“-ს მთავარი მწვრთნელი. მის ხელმძღვანელობით „პსვ“-მ სამჯერ მოიგო ერედივიზია.

2018 წელს კოკუ გახდა თურქული „ფენერბახჩეს“ მთავარი მწვრთნელი, ხოლო 2019–20 წლებში სათავეში ედგა ინგლისურ „დერბი ქაუნთის“. 2022–23 წლებში „ვიტესის“ მთავარ მწვრთნელად მუშაობდა.

მიღწევები
საკლუბო
პსვ ეინდჰოვენი
ერედივიზია: 1996–97, 2004–05, 2005–06, 2006–07
ნიდერლანდების თასი: 1995–96, 2004–05
ნიდერლანდების სუპერთასი: 1996, 1997

ბარსელონა
ლა ლიგა: 1998–99

ალ-ჯაზირა
სპარსეთის ყურის ჩემპიონთა თასი: 2007

სამწვრთნელო
პსვ ეინდჰოვენი
ერედივიზია: 2014–15, 2015–16, 2017–18
ნიდერლანდების თასი: 2011–12
ნიდერლანდების სუპერთასი: 2015, 2016

ინდივიდუალური
რინუს მიხელსის ჯილდო: 2015, 2018
ლეოპოლდ I (ბელგია)

ლეოპოლდ — ბელგიის მეფე 1831-1865 წლებში. საქსენ-კობურგ-გოთის დინასტიიდან. საქსენ-კობურგ-ზაალფელდის დიდი ჰერცოგის მესამე შვილი.

1830 წელს ბელგიაში დაიწყო რევოლუცია, რომლის შედეგადაც ქვეყანამ ნიდერლანდებისაგან დამოუკიდებლობა მოიპოვა. 22 ნოემბერს ეროვნულმა კონგრესმა ქვეყანა კონსტიტუციურ მონარქიად გამოაცხადა. 1831 წლის 4 ივლისს 137 ხმით 48-ის წინააღმდეგ ქვეყნის მეფედ აირჩიეს საქსენ-კობურგ-გოთის დინასტიის წარმომადგენელი ლეოპოლდ . 1931 წლის 21 ივლისს ლეოპოლდ თეთრ ცხენზე ამხედრებული საზეიმოდ შევიდა ბრიუსელში. ეს დღე ბელგიის ერთ-ერთი მთავარი ეროვნული დღესასწაულია.

ოჯახი
1816 წელს დაქორწინდა დიდი ბრიტანეთის მემკვიდრე პრინცის, მომავალი მეფის ჯორჯ -ის ქალიშვილზე შარლოტზე, რომელიც ფეხმძიმობის პერიოდში გარდაიცვალა.

1832 წელს იგი მეორედ დაქორწინდა საფრანგეთის მეფის, ლუი-ფილიპე ორლეანელის ქალიშვილ ლუიზა მარიაზე. მასთან შეეძინა შვილები:

ლუი-ფილიპი (1833—1834);
ლეოპოლდი (1835—1909), ბელგიის მომდევნო მეფე;
ფილიპე ბელგიელი (1837—1905), ფლანდრიის გრაფი;
შარლოტი (1840—1927), გათხოვდა მექსიკის მომავალ იმპერატორ მაქსიმილიან -ზე.
ბაზ ოლდრინი

ბაზ ოლდრინი დაბადებით ედვინ იუჯინ ოლდრინ-უმცროსი (; დ. 20 იანვარი 1930, გლენ-რიჯი, ნიუ-ჯერსი, აშშ) — ამერიკელი ავია-ინჟინერი, აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალების გადამდგარი პოლკოვნიკი და ნასა-ს ასტრონავტი. კორეის ომის მონაწილე.

ბიოგრაფია
1951 წელს დაამთავრა აშშ-ის სამხედრო აკადემია. 1959 წელს შევიდა მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში. 1963 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია კოსმოსური ხომალდების შეპირაპირების საკითხზე და მიიღეს აერონავტიკისა და კოსმოსური სივრცის კვლევის ეროვნული სამმართველოს კოსმონავტთა რაზმში. პირველი ასტრონავტი, რომელმაც კოსმოსში საფრენად მზადების მსვლელობაში წყალში ჩაყვინთა კოსმოსური სკაფანდრით. 1966 წლის 11-15 ნოემბერს ჯ. ლოველთან ერთად იფრინა კოსმოსში ხომალდ ჯემინი 12-ით, გამოვიდა ღია კოსმოსში და დაჰყო 2 საათი და 10 წუთი. შემდგომში მონაწილეობდა ჯემინისა და აპოლოს ორბიტაზე დაახლოების ტექნიკის დამუშავებაში. 1969 წლის 16-25 ივლისს ნ. არმსტრონგსა და მ. კოლინზთან ერთად შეასრულა პირველი გაფრენა მთვარეზე. იყო ხომალდ აპოლო 11-ის მთავარი კაბინის პილოტი. 1969 წლის 20 ივლისს ხომალდი დაეშვა მთვარეზე სიმშვიდის ზღვის რაიონში; 21 ივლისს ბ. ოლდრინი გამოვიდა კაბინიდან (1.5 სთ). სულ მთვარეზე დაჰყო 21 საათი და 36 წუთი.

მის სახელს ატარებს მთავრის წინა მხარის კრატერი — ოლდრინი.
დირკ კეიტი

დირკ კეიტი (; დ. 22 ივლისი, 1980) — ნიდერლანდელი ყოფილი ფეხბურთელი. ბოლოს თამაშობდა ნიდერლანდების „ფეიენორდში“, რომელთან ერთადაც ბოლო სეზონში გახდა ნიდერლანდების ჩემპიონი.

მოპოვებული აქვს უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა „ლივერპულთან“ ერთად. მონაწილეობა აქვს მიღებული მსოფლიოს 2006, 2010 და 2014 წლების, ასევე ევროპის 2008 და 2012 წლების ჩემპიონატებზე.
სალამანკის ბრძოლა

სალამანკის ბრძოლა არაპილესის ბრძოლა — ნახევარკუნძულის ომის ერთ-ერთი ეპიზოდი. გაიმართა ესპანეთში 1812 წლის 22 ივლისს არაპილესთან, სალამანკის მახლობლად დიდი ბრიტანეთისა და მისი ესპანელი და პორტუგალიელი მოკავშირეების არმიასა (მთავარსარდალი ართურ უელსლი) და საფრანგეთის არმიას (მთავარსარდალი ოგიუსტ მარმონი და სხვები) შორის.

ბრძოლა ფრანგების დამარცხებით დასრულდა და არტურ უელსლიმ მცირე ხნით დაიკავა კიდეც მადრიდი, თუმცა მოგვიანებით იძულებული გახდა უკან დაეხია თავის ბაზაზე პორტუგალიაში.

დანაკარგები
ბრიტანეთის არმიამ დაკარგა 5 200ან სხვა მონაცემებით 4 700 ადამიანი. ფრანგების მონაცემებით მათ დაკარგეს 12 500 ადამიანი.
ალექსანდრე მაკენზი

ალექსანდრე მაკენზი ( დ. 1764 — გ. 12 მარტი, 1820) — შოტლანდიელი მოგზაური. 1793 წელს იგი ათაბასკიდან დასავლეთისაკენ დაიძრა, გადაკვეთა რა კლდოვანი მთები და 20 ივლისს მიაღწია წყნარ ოკეანეს; შესაბამისად, გახდა პირველი ადამიანი, რომელმაც გადაკვეთა ჩრდილოეთი ამერიკა აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ. დაიბადა კუნძულ ლიუისზე, ქალაქ სტორნოვეიში. დედის გარდაცვალების შემდეგ, მაკენზი მამამისთან ერთად საცხოვრებლად ჯერ ნიუ-იორკში, ხოლო შემდეგ მონრეალში გადავიდა. 1779 წლიდან მსახურობდა ჩრდილოეთ-დასავლეთ კომპანიაში, რომელიც იყო ჰუდსონის ყურის კომპანის მთავარი კონკურენტი. 1788 წელს ათაბასკის ტბასთან დააარსა სავაჭრო ფაქტორია. ერთი წლის შემდეგ გაემგზავრა ხანგრძლივ მოგზაურობაში დიდი მონების ტბისა და 4500 კმ-იანი მდინარის გავლით, რომელსაც შემდგომ მისი სახელი ეწოდა. 1801 წელს შეადგინა თავისი მოგზაურობის აღწერა, ხოლო 1802 წელს რაინდის ხარისხში იქნა აყვანილი. 1812 წლიდან ცხოვრობდა შოტლანდიაში.
ამერიკული შეხლა-შემოხლა

ამერიკული შეხლა-შემოხლა ( ფილმი ცნობილია აგრეთვე როგორც ამერიკული აფერა ან აფერა ამერიკულად) — 2013 წლის კრიმინალური კომედიური დრამა, რომლის რეჟისორია დევიდ ოუენ რასელი. გადაღებულია ერიკ უორენ სინგერისა და საკუთრივ რასელის მიერ დაწერილი სცენარის მიხედვით. მონაწილეობენ კრისტიან ბეილი, ბრედლი კუპერი, ემი ადამსი, ჯერემი რენერი, ჯენიფერ ლოურენსი, რობერტ დე ნირო და სხვები. ფილმის პრემიერა გაიმართა 2013 წლის 12 დეკემბერს. ფილმის გამოსვლამდე კრიტიკოსებმა იგი მონათლეს როგორც ოსკარის 86-ე დაჯილდოების ერთ-ერთი მთავარი პრეტენდენტი. ფილმმა მიიღო ოსკარის 10 ნომინაცია, რომელთა შორის იყო: საუკეთესო სურათი, საუკეთესო რეჟისორი და საუკეთესო ორიგინალური სცენარი, თუმცა ვერცერთ კატეგორიაში ვერ გაიმარჯვა. ფილმმა სამი ოქროს გლობუსი და ორი -ს ჯილდო მოიპოვა. ფინანსური თვალსაზრისით წარმატებული აღმოჩნდა. ფილმის ვითარება ხდება 1978 წელს. მოგვითხრობს თაღლითზე და მის პარტნიორზე, რომლებიც იძულებულნი არიან ითანამშრომლონ ფედერალურ საგამოძიებო ბიუროსთან, რათა დაეხმარონ სხვა თაღლითების, ყაჩაღების და პოლიტიკოსების დაჭერაში.
აშშ-ის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები

აშშ-ის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები — კონკაკაფისა და ფიფა-ს წევრი საფეხბურთო ნაკრები. მონაწილეობა მიიღო მსოფლიოს ბოლო შვიდ საფეხბურთო ჩემპიონატში, ასევე იყო 1994 წლის ჩემპიონატის მასპინძელი.

ისტორია
მსოფლიოს პირველივე ჩემპიონატზე 1930 წელს აშშ-ის ნაკრებმა ნახევარფინალს მიაღწია. ამის შემდეგ მათი საუკეთესო შედეგი დაკავშირებულია ბრიუს არენას სახელთან, რომელმაც 2002 წლის მუნდიალზე მეოთხედფინალში გაიყვანა გუნდი. აშშ-მა პირველივე მატჩი მოიგო ფავორიტად შერაცხულ პორტუგალიის ნაკრებთან 3-2. ამის შემდეგ ფრედ ითამაშა მასპინძელ სამხრეთ კორეასთან და ეს შედეგები საკმარისი აღმოჩნდა შემდეგ ეტაპზე გასვლისთვის, მიუხედავად მესამე მატჩში პოლონეთთან 1-3 წაგებისა. აშშ-მა მერვედფინალში დაამარცხა მექსიკა და მეოთხედფინალში დამარცხდა შემდგომში ფინალისტ გერმანიასთან.

ბრიუს არენას გუნდმა ეს შედეგი ვერ გაიმეორა შემდგომ, 2006 წლის მუნდიალზე. მეტიც, აშშ ჯგუფში ჩარჩა ერთი ქულით და მხოლოდ ორი გატანილი გოლით. ბრიუს არენა მწვრთნელობიდან გაათავისუფლეს.

2010 წლის მუნდიალზე გუნდს გაუძღვა ბობ ბრედლი. აშშ-მა ჯგუფში პირველი ადგილი დაიკავა, ხოლო მერვედფინალში დამარცხდა განის ნაკრებთან 1-2.

2011 წლიდან აშშ-ს მთავარ მწვრთნელად დაინიშნა ყოფილი გერმანელი ფეხბურთელი იურგენ კლინსმანი. 2014 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე აშშ-მა კვლავ მერვედფინალში გასვლა მოახერხა და იქ დამარცხდა ბელგიის ნაკრებთან 1-2.
ქუსეი ჰუსეინი

ქუსეი ჰუსეინი (; დ. 17 მაისი, 1966 — გ. 22 ივლისი, 2003) — სადამ ჰუსეინის უმცროსი შვილი. რესპუბლიკური გვარდიის სპეცსამსახურის ყოფილი ხელმძღვანელი. იგი და მისი ძმა უდეი მოკლეს 2003 წლის 22 ივლისს აშშ-ის ძალების მიერ ჩატარებული ოპერაციის შედეგად. ქუსეი ჰუსეინი და მისი 14 წლის შვილი მუსტაფა დაკრძალეს სოფელ ალ-აუჯაში. 2007 წლის 13 იანვარს მოახდინეს მისი და უდეის ცხედრების ექსგუმაცია და დაკრძალეს სადამ ჰუსეინის გვერდით, რომელიც 2006 წლის 30 დეკემბერს დასაჯეს სიკვდილით.
უდეი ჰუსეინი

უდეი ჰუსეინი (; დ. 18 ივნისი, 1964 — გ. 22 ივლისი, 2003) — სადამ ჰუსეინის უფროსი შვილი. ერაყის ოლიმპიური კომიტეტის, ერაყის ჟურნალისტთა კავშირისა და ერაყის ფეხბურთის ასოციაციის ყოფილი ხელმძღვანელი. ერაყის სტუდენტთა კავშირისა და ერაყის ახლაგაზრდობის კავშირის ყოფილი გენერალური მდივანი. იყო იერუსალიმის განმათავისუფლებელი არმიის წევრი. პარლამენტის წევრი და პოლიტოლოგიის დოქტორი. იგი და მისი ძმა ქუსეი მოკლეს 2003 წლის 22 ივლისს აშშ-ის ძალების მიერ ჩატარებული ოპერაციის შედეგად. დაკრძალეს სოფელ ალ-აუჯაში. 2007 წლის 13 იანვარს მოახდინეს მისი და ქუსეის ცხედრების ექსგუმაცია და დაკრძალეს სადამ ჰუსეინის გვერდით, რომელიც 2006 წლის 30 დეკემბერს დასაჯეს სიკვდილით.
ტანვარჯიშის საერთაშორისო ფედერაცია

ტანვარჯიშის საერთაშორისო ფედერაცია — სპორტის ტანვარჯიშის სახეობების ფედერაცია. უძველესი საერთაშორისო სპორტული ფედერაცია. დაარსდა 1881 წლის 23 ივლისს, ბელგიის ტანვარჯიშის ასოციაციის პრეზიდენტის ნიკოლას კუპერუსის ინიციატივით. ქალაქ ლიეჟის კონგრესზე შეიქმნა ევროპის ტანვარჯიშის ასოციაცია, რომელშიც გაერთიანდა სამი სახელმწიფო: ბელგია, ნიდერლანდები და საფრანგეთი.

ტანვარჯიში ოლიმპიურ პროგრამაში შედის 1896 წლიდან, პირველი ოლიმპიადიდან. ტანვარჯიშის საერთაშორისო ფედერაცია შედის სპორტის ზაფხულის ოლიმპიადის სახეობების საერთაშორისო ფედერაციაში და აღიარებს საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტი.
მაჰმუდ II

მაჰმუდ (, ; დ. 20 ივლისი 1785, სტამბოლი — გ. 1 ივლისი 1839, სტამბოლი) — ოსმალეთის სულთანი 1808 - 1839 წლებში. ტახტზე ავიდა 1808 წელს, თავისი ძმის, მუსტაფა -ის დამხობის შედეგად. ცენტრალიზებული სახელმწიფოსა და ადმინისტრაციული აპარატის შესაქმნელად გაატარა რამდენიმე რეფორმა (იანიჩართა კორპუსის მოსპობა, სამხედრო-ლენური სისტემის ლიკვიდაცია, ევროპული ტიპის სამინისტორების შექმნა და სხვა).

მაჰმუდ -ის გამგებლობის დროს დაიდო ბუქარესტის ხელშეკრულება 1812 წელს და ადრიანოპოლის საზავო ხელშეკრულება 1829 წელს.

ოჯახი
ცოლები და ხარჭები
ვაჟები
ქალიშვილები
ჰონდურასის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები

ჰონდურასის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები — საფეხბურთო ნაკრები. წარმოადგენს ჰონდურასს საერთაშორისო საფეხბურთო მატჩებში. განაგებს ჰონდურასის ფეხბურთის ეროვნული ავტონომიური ფედერაცია. კონკაკაფის ერთ-ერთი წამყვანი ნაკრებია. 1951 წელს გახდა ფიფა-ს წევრი. 2001 წლის თებერვალში, ფიფას რეიტინგში ჰონდურასის ნაკრები იკავებდა 20-ე ადგილს..
არდიტო დეზიო

არდიტო დეზიო ( დ. 18 აპრილი, 1897, პალმანოვა, იტალია — გ. 12 დეკემბერი, 2001, რომი, იტალია) — იტალიელი გეოლოგი და მთამსვლელი.

ბიოგრაფია
არდიტო დეზიო დაიბადა 1897 წლის 18 აპრილს ქალაქ პალმანოვაში. 1916–20 წლებში სწავლობდა ფლორენციის უნივერსიტეტში. 1924–27 წლებში კურატორად მუშაობდა მილანის ბუნებისმეტყველების მუზეუმში. 1932–67 წლებში მილანის უნივერსიტეტის პროფესორია, 1972 წლიდან საპატიო პროფესორი. იყო იტალიის გეოლოგიური საზოგადოების (1940–41), იტალიის გეოლოგიური კომიტეტისა (1963–1973) და იტალიის გლაციოლოგიური კომიტეტის პრეზიდენტი (1967–75).

1990 წელს დეზიოს ძალისხმევით ევერესტის მთისძირში, ქუმბუს ხეობაში, ზღვის დონიდან 5050 მ სიმაღლეზე აშენდა მაღალმთიანი სამეცნიერო ლაბორატორია-ობსერვატორია „პირამიდა“.

დაჯილდოებულია ორდენით „იტალიის რესპუბლიკის წინაშე დამსახურებისთვის“, ვიტორიო ვენეტოს ორდენით, მედლით „კულტურასა და ხელოვნებაში შეტანილი წვლილისთვის“, მედლით „იტალია-ავსტრიის 1915–1918 წლის ომის ხსოვნისადმი“, მედლით „იტალიის გაერთიანების ხსოვნისადმი“ და გამარჯვების მედლით. არდიტო დეზიო გარდაიცვალა 2001 წლის 12 დეკემბერს, ღრმა მოხუცებულობაში, 104 წლის ასაკში. დაკრძალულია პალმანოვის სასაფლაოზე.
უილიამ ოსტინ ბარტი

უილიამ ოსტინ ბარტი (; დ. 13 ივნისი, 1792 — გ. 18 აგვისტო, 1858) — ამერიკელი გამომგონებელი, კანონმდებელი, ტოპოგრაფი და ტექნიკოს-მანქანათმშენებლები. 1829 წელს გამოიგონა საბეჭდი მანქანა, ამის გამო მას ხშირად უწოდებენ „საბეჭდი მანქანის მამას“. მან ასევე პირველმა გამოიგონა მზის კომპასი, რომელიც ეხმარებოდა გემებს ზღვაში ადგილმდებარეობის დადგენაში.

დაიბადა 1792 წლის 13 ივნისს, მასაჩუსეტსის შტატის ქალაქ პეტერშამში, იგი არის შოტლანდიური და ინგლისური წარმოშობის ამერიკელი. გარდაიცვალა 1858 წლის 18 აგვისტოს.
რიჩარდ პლანტაგენეტი

რიჩარდ პლანტაგენეტი  — იორკის მე-3 ჰერცოგი, რიჩარდ კონისბურგის და ანა მორტიმერის (1388—1411) შვილი.

ბიოგრაფია
1415 წელს რიჩარდი დასაჯეს, როგორც მოღალატე, ხოლო მის ქონებას კონფისკაცია გაუკეთეს. იმავე წელს, აზენკურის ბრძოლაში დაიღუპა რიჩარდის ბიძა (მამის მხრიდან) — ჰერცოგი ედუარდ იორკი. 1426 წელს, მეფე ჰენრი -ის საბჭომ რიჩარდს იორკის ჰერცოგის ტიტული მიანიჭა, ხოლო 1432 წელს — კემბრიჯის გრაფისა და მარჩის გრაფის ტიტულები. მარჩის საგრაფოზე უფლებები მან მიიღო, როგორც დედამისის უშვილო ძმის, ედმუნდ მორტიმერის მემკვიდრემ.

1453—1454 წლებში, მეფე ჰენრი -ის ავადმყოფობის დროს, რიჩარდ იორკელი ინგლისის რეგენტი იყო. 1460 წელს პარლამენტმა რიჩარდი ჰენრი -ის მემკვიდრედ ცნო, მაგრამ იმავე წელს ის დაამარცხა ჰენრის ცოლმა, მარგარიტა ანჟუელმა.

რიჩარდი დაქორწინებული იყო სესილია ნევილზე, რალფ დე ნევილის, უესტმორლენდის 1-ლი გრაფისა და ჯოან ბოფორტის, მეფე ჰენრი -ის დის შვილზე. ამ ქორწინებიდან მას 12 შვილი ჰყავდა, რომელთა უმეტესობაც ახალგაზრდობაში დაიღუპა. მისი ვაჟი, ედმუნდი, რატლენდის გრაფი, დაიღუპა ბრძოლაში, მამასთან ერთად. რიჩარდის ყველაზე ცნობილი შვილები იყვნენ — ედუარდ და რიჩარდ , რომლებიც ინგლისის მეფეები გახდნენ, ხოლო ჯორჯი - კლარენსის ჰერცოგი.
ჰარლოს ბრძოლა

ჰარლოს ბრძოლა — ბრძოლა შოტლანდიის მთის კლანებსა და სამეფო ხელისუფლებას შორის, რომელიც ცდილობდა დაემყარებინა კონტროლი შოტლანდიის მთიანეთზე. გაიმართა 1411 წლის 24 ივლისს.

შოტლანდიაში რობერტ სტიუარტის მმართველობის პერიოდში დაიწყო გელურ რეგიონში, შოტლანდიის მთიანეთის ცენტრალურ ხელისუფლებაში შეღწევა, აქ ტრადიციულად ბატონობდა კლანური წყობილება და პატრიარქალური წყობა. 1402 წელს გრაფ როსის გარდაცვალების შემდეგ დაიწყო ხელისუფლებისათვის ბრძოლა. ოლბანის ჰერცოგსა და კუნძულების ლორდ დონალდ მაკდონალდს, შოტლანდიის მთიანეთის უდიდეს მაგნატს შორის. ოლბანის ჰერცოგი შეეცადა დაერწმუნებინა თავისი შვილი ჯონი, რათა ცოლად მოეყვანა გრაფ როსის ქვრივი. ამის პასუხად დონალდ მაკდონალდი მთის კლანების ჯარით შეიჭრა როსში და დაიკავა სამეფო ციხესიმაგრე ინვერნესი. ამის შემდეგ არმია დაძრა აღმოსავლეთით აბერდინისკენ. აბერდინიდან 20 მილის მანძილზე მას გზა ოლბანის ჰერცოგის ძმისშვილმა ალექსანდრემ გადაუჭრა.

1411 წლის 24 ივლისს ჰარლოსთან გაიმართა სისხლისმღვრელი ბრძოლა ორ კულტურას, გელურ ენაზე მოსაუბრე მთიელებსა და შოტლანდიელებს, შორის. ისტორიული წყაროები ომის მიმდინარეობის შესახებ სხვადასხვა ცნობებს გვაწვდიან. ყველა მონაცემის მიხედვით თავდაპირველად უპიურატესობა მაკდონალდის მხარეს ყოფილა, მაგრამ ორივე მხარეზე დიდი დანაკარგების შემდეგ მოწინააღმდეგეებმა უკან დაიხიეს. მთიელების ნარჩენი ჯარი ადვილად მოსპო ოლბანის ჰერცოგმა და როსზე კონტროლი აღადგინა.

ბრძოლის სამახსოვროდ შეიქმნა პოემა „ჰარლოს ბრძოლა“, რომელიც ძალიან პოპულარული იყო შუა საუკუნეების შოტლანდიაში.
ეგვიპტის პირველი დინასტია

ეგვიპტის პირველი დინასტია (ან დინასტია ; ძვ.წ. 3100 – ძვ.წ. 2890) მოიცავს გაერთიანებული ეგვიპტის მეფეთა პირველ სერიას. მათი მმართველობა უშუალოდ მოსდევს ზემო და ქვემო ეგვიპტის გაერთიანებას, რომლებიც სავარაუდოდ ფარაონმა ნარმერმა გააერთიანა. მათი მმართველობა აღნიშნავს ეგვიპტის ისტორიული დროის დასაწყისს. პირველი დინასტია არის ეგრეთწოდებულია არქაული პერიოდის ორი დინასტიიდან ერთ-ერთი.
ფარაონები და ეგვიპტელთა სამშენებლო ტექნიკა
ინფორმაცია ამ დინასტიის შესახებ მიღებული რამდენიმე მონუმენტიდან და სხვა ობიექტებიდან, მათ შორი ყველაზე მნიშვნელოვანია ნარმერის ფილა და ნარმერის კვერთხისთავი. პირველი ორი დინასტიის შესახებ დეტალური ინფორმაცია და ჩანაწერები არ შემონახულა, გარდა პალერმოს ჰქვია. სწორედ მათ შემდეგ იეროგლიფები სრულად განვითარდა და მომდევნო სამი ათასი წლის შემდეგ მათში მხოლოდ მცირე ცვლილებებიღა შევიდა.

ფარაონების მასიური სამარხებში აბიდოსში და ნაქადაში, გარდა ამისა, სასაფლაოებში საქარაში და ჰელუანიში მემფისთან ახლოს, კარგად ჩანს მათი მშენებლობების სტრუქტურები, ისინი ძირითადად ხეს და ტალახის აგურებს იყენებდნენ. ასევე მცირე რაოდენობით იყენებდნენ ქვას, უმეტესად კედლებისა და იატაკის მშენებლობაში. ისინი ქვას მასიურად იყენებდნენ ორნამეტსების დასამზადებლად და ჭურჭლის დასამზადებლად, თუმცა სკულპტურების შესაქმნელად ქვას იშვიათად იყენებდნენ. იალღუნი - მერქნიან მცენარეთა ამ გვარის მარილის კედრით აშენებდნენ ნავებს, რომლებიც აბიდოსის ნავების სახელითაა ცნობილი. იმ დროინდელი ხის დამუშავების ერთ-ერთი ადგილობრი ტექნიკა იყო ჭრილი და შვერილის შეერთება (მუხლის გაკეთება). ამ ტექნიკის თანახმად ხის ერთ ნაჭერს თავში უკეთდება შრილი, ხოლო მეორე ხის ნაჭერს კი შვერილი, ისინი ერთმანეში ჯდება, რის შედეგადაც გადაბმის ადგილი იღებს მუხლის ფორმას. ჭრილი და შვერილის შეერთების ვარიანტები ხმელთაშუა ზღვის და ეგვიპტის გემთმშენებლობაში ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ტექნიკა გახდა.
ადამიანთა მსხვერპლად შეწირვა
ადამიანთა მსხვერპლად შეწირვა პრაქტიკულად სამგლოვიარო რიტუალის ნაწილი იყო, რომელიც პირველი დინასტიის ყველა წევრთან არის დაკავშირებული. ეს რიტუალი თვალნათლივ არის დემონტრირებული პირველი დინასტიის წევრების სამარხებში. გარდაცვლილ ფარაონს მსხვერპლად მისივე მსახურებს სწირავდნენ, რომლებსაც ფარაონის ნეშტის სიახლოვეს კრძალავდნენ. ადამიანებთან ერთად გარდაცვლილ ფარაონს მსხვერპლად ცხოველებსაც სწირავდნენ. ფარაონ ჯერის საფლავში ფარაონთან ერთად დასაფლავებულია 338 პიროვნება, რომლებიც ფარაონს ჯერის მსხვერპლად შესწირეს. მსხვერპლად სწირავდნენ ადამიანებსაც და ცხოველებსად. მათ სჯეროდათ, რომ ყველა მსხვერპლი ფარაონს სიკვდილის შემდეგ, მეორე ცხოვრებაში დაეხმარებოდა. უცნობი მიზეზების გამო, დინასტიისთან ერთად დასრულდა. მსხვერპლშეწირვა უშებტიმ ჩაანაცვლა, სწორედ უშებტი ეხმარებოდა ფარაონს იმ სამუშაოში, რომელიც ფარაონს მეორე ცხოვრებაში ელოდა.
მმართველები
ეგვიპტის ისტორიის მიხედვით პირველი დინატიის მმართველები იყვნენ:

შეიშვნა: მონაცემები ფარაონთა მმართველობის წლების შესახებ აღებულია ვიკიპედიის ინგლისურენოვანი გვერდიდან.
ქორისებრნი

ქორისებრნი — ფრინველთა ოჯახი ქორისნაირთა რიგისა. მოიცავს განსხვავებული ზომის ფრინველებს (მასა 50 გ-დან 19 კგ-მდე), რომლებიც გავრცელებული არიან მთელ დედამიწაზე (გარდა ანტარქტიკისა, ზოგიერთი ოკეანური კუნძულისა და სრულიად უწყლო უდაბნოებისა). აერთიანებს 67 გვარის 254 სახეობას. ბინადრობენ ტყეში, მთაში, ტუნდრაში, ველზე და უდაბნოში. ბუდეს იკეთებენ ხეზე, ბუჩქზე, მიწაზე. კლდის ნაპრალში, ლერწმიანში. ქორისებრნი პრაქტიკულად (აფრიკული სვავის გარდა, რომელიც პალმების ნაყოფებით იკვებება) ყველა იკვებება ცხოველებით, მათ შორის არიან პოლიფაგები, ენტომოფაგები, ნეკროფაგები და სხვა. საქართველოში ამ ოჯახიდან გვხვდება ქორი, ქორცქვიტა, მიმინო, მდელოს, მინდვრისა და ჭაობის ძელქორები, ძერა, თეთრკუდა არწივი ანუ ფსოვი, ყაჯირი, ორბი, სვავი, კრავიჭამია ანუ ბატკანძერი, არწივი, კრაზანაჭამია ანუ ბოლოკარკაზი, გველიჭამია არწივი ანუ ძერაბოტი, კაკაჩა. ბოლო წლებში რიცხოვნობის მკვეთრი დაქვეითების გამო მათი უმრავლესობა სახელმწიფოებრივ დაცვას ექვემდებარება, შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში“.
ლოზანის საზავო ხელშეკრულება

ლოზანის საზავო ხელშეკრულება — ლოზანის კონფერენციის ერთ-ერთი ძირითადი შემაჯამებელი დოკუმენტი. ხელი მოაწერეს 1923 წლის 24 ივლისს ერთი მხრივ დიდი ბრიტანეთის, საფრანგეთის, იტალიის, იაპონიის, საბერძნეთის, რუმინეთისა და სერბების, ხორვატებისა და სლოვენიელების სამეფოს და მეორე მხრივ თურქეთის წარმომადგენლებმა. შეცვალა 1920 წლის სევრის ხელშეკრულება.

ხელშეკრულებამ ჩამოაყალიბა თანამედროვე თურქეთის საზღვრები. იურიდიულად გააფორმა ოსმალეთის იმპერიის დაშლა. ხელშეკრულებამ გამოაცხადა ზავი თურქეთსა და ანტანტის სახელმწიფოებს შორის. თურქეთმა შეინარჩუნა აღმოსავლეთი თრაკია, იზმირი და სხვა ტერიტორიები, რომლებიც დაკარგა სევრის ხელშეკრულების შედეგად. ამავდროულად თურქეთმა უარი თქვა არაბეთზე, ეგვიპტეზე, სუდანზე და სხვა გავლენის სფეროებზე. თრაკიაში საზღვარი მდინარე მარიცას გაჰყვა.

ხელშეკრულებამ შეცვალა უცხოელების ეკონომიკური და პოლიტიკური პრივილეგიები თურქეთში და თურქეთზე არსებული საერთაშორისო ფინანსური კონტროლი. თურქეთი დათანხმდა გადაეხადა ოსმალეთის იმპერიის ვალის ნაწილი.

1923 წლის 23 აგვისტოს თურქეთმა მოახდინა ხელშეკრულების რატიფიკაცია, ხოლო ძალაში შევიდა 1924 წლის 6 აგვისტოდან, როდესაც რატიფიკაცია ყველა ხელმომწერმა სახელმწიფომ მოახდინა.
ყაჯირის ტბა

ყაჯირის ტბა — გაუდინარი მლაშე-მწარე შრობადი ტბა საქართველოში, სიღნაღის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ივრის ზეგანზე, ჩობანდაღის ქედის ჩრდილოეთ ნაწილში, მდინარე ივრის მარჯვენა მხარეს, ჩათმის ტაფობში, ზღვის დონიდან 420 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 2,13 კმ². სიგრძე დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ 2,0 კმ, ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ 1,5 კმ. ტექტონიკური წარმოშობისაა. უკავია სინკლინური დეპრესია. აუზისთვის დამახასიათებელია ნახევარუდაბნოს ლანდშაფტი. აღმოსავლეთისაკენ ოდნავ წაგრძელებული ტბა გეგმაში ოვალური ფორმისაა. ნაპირები სწორი, დაბალი და დამრეცია. საზრდოობს ატმოსფერული ნალექებით. ზაფხულში მისი დიდი ნაწილი შრება და გლაუბერის და მაგნიუმის მარილის ფენით იფარება. წყალი რუხი ფერისაა. წყალმცენარეები და თევზი არ არის. ამჟამად ტბა დამშრალია.
არპადი

არპადი (დ. დაახლ. 845 — გ. 907) — უნგრელ ტომთა კონფედერაციის მეთაური. უნგრელთა მმართველი და მთავარსარდალი. სხვადასხვა ურთიერთგამომრიცხავი წყაროების და გამო მისი ბიოგრაფია სადაოა, მაგრამ მიუხედავად ამისა უნგრელთა უმრავლესობა არპადს „ქვეყნის დამფუძნებლად“ მიიჩნევს.

არპადის მიერ დაარსებულმა დინასტიამ უნგრეთის სამეფო 1301 წლამდე მართა.