iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლესა

ლესა — სოფელი გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ლესა, ჭინათი). სოფელში არის საბავშვო ბაღი და საჯარო სკოლა. არქიტექტურული ძეგლებიდან აღსანიშნავია ადმინისტრაციული შენობა.

გეოგრაფია
ლესა მდებარეობს გურიის დაბლობზე, მდინარე ლესისწყლის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 30 მ., ლანჩხუთიდან 8 კმ. სოფელში გადის საქართველოს საავტომობილო მაგისტრალი ს12 და ოზურგეთი-ლანჩხუთის საავტომობილო გზა. სოფელში არის რკინიგზის ბაქანი სამტრედია-მახინჯაურის ხაზზე.
ისტორია
ლესა წყაროებში იხსენიება გვიანდელი შუა საუკუნეებიდან. წარმოადგენდა გურიელების საუფლისწულო სოფელს. ლესაში ცხოვრობდა გურიის მთავრის, ვახტანგ გურიელის შვილის, დავით გურიელის ოჯახი. ლესაში დაიბადა და გაიზარდა გურიელების საგვარეულოს შთამომავალი, პოეტი მამია გურიელი. სოფელში შემორჩენილია გურიელთა ძველი შენობების თაღები. სოფელში იდგა ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესია. 1914 წელს გაიხსნა სოფლის ბიბლიოთეკა.

საბჭოთა პერიოდში სოფელში მოჰყავდათ ჩაი, სიმინდი, ციტრუსები.
მოსახლეობა
ცნობილი ადამიანები
მამია გურიელი — პოეტი
კიტა აბაშიძე — პუბლიცისტი და პოლიტიკოსი
ჭინათი

ჭინათი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, ლესის თემში (სოფლები: ლესა, ჭინათი). მდებარეობს გურიის ქედის ჩრდილოეთით, მდინარეებს ლესისწყალსა (ფიჩორის შენაკადი) და ორაგვისღელეს შუა, ზღვის დონიდან 80 მ, ლანჩხუთიდან 10 კმ., ლესადან 3 კმ. სოფელში იდგა წმინდა კვირიკეს ხის ეკლესია. სოფელში დგას ეკლესია. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეჩაიეობა და მეციტრუსეობა.

მოსახლეობა
ჩიბათი

ჩიბათი — თემი ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, ამჟამად მოიცავს სოფლებს: ზემო ჩიბათი, ქვემო ჩიბათი, ჭალა. ყოველ 23 მაისს იმართება სოფლის დღესასწაული „ჩიბათობა“. სოფლში იდგა წმინდა გიორგის ორი ეკლსია. მათგან ერთი ქვით იყო ნაგები და ქვის გალავანი ჰქონდა.

ისტორია
ჩიბათში აღმოჩენილია ჩიბათის განძი. სავარაუდოა, რომ განძი ჩაფლულია საუკუნის 20-იან წლებში, როდესაც ჰერაკლე კეისარი ეგრისის გავლით ირანში მიდიოდა სალაშქროდ. გურიის სამთავროს პერიოდში ჯურუყვეთთან ერთად შეადგენდა ერთ სამოურავოს. მისი მოურავები იყვნენ ნაკაშიძეები.1772 წელს იხსენიებს იოჰან გიულდენშტედტი.

რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში ჩიბათის სასოფლო საზოგადოებაში შედიოდა სოფლები ჩიბათი, ლესა, ჭინათი, გომახური, ორაგვე. 1873 წელს სოფელში გაიხსნა ორკლასიანი სკოლა. სოფელში დაიბადა ქართველი პოლიტიკოსი პეტრე სურგულაძე. 1907 წლის 1 მაისს სოფელში გაიმართა პირველი მაისისადმი მიძღვნილი ხალხმრავალი მიტინგი. სოფელში მოქმედებდა ბიბლიოთეკა-სამკითხველო, რომელსაც 1913 წელს ივანე გომართელმა შესწირა 340 მანეთი.

მოსახლეობა
ცნობილი ადამიანები
ვარლამ ჟურული – პოეტი
ალბერტს კვიესისი

ალბერტს კვეისისი (; დ. 22 დეკემბერი, 1881, ტერვეტეს თემი — გ. 9 აგვისტო, 1944, რიგა) — ლატვიელი პოლიტიკოსი და ლატვიის მესამე პრეზიდენტი.

ბიოგრაფია
კვეისისი ტერვეტეში დაიბადა ტერვეტეს თემში. მან ტარტუს უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი 1907 წელს დაამთავრა. ამის შემდეგ, იგი იურისტად მუშაობდა. კვეისისი ლატვიის სახალხო საბჭოს წევრი იყო, რომელმაც 1918 წელს ლატვიის დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. ლატვიის დამოუკიდებლობის შემდეგ იგი პარლამენტის წევრი, მინისტრი და პარლამენტის სპიკერი გახდა. კვეისისი ფერმერთა გაერთიანების პარტიის წევრიც იყო.

1930 წელს იგი ლატვიის პრეზიდენტად აირჩიეს და 1933 წელს იგი ხელახლა, მეორე ვადით იქნა ამავე პოსტზე არჩეული. 1934 წლის 15 მაისს პრემიერ-მინისტრმა კარლის ულმანისმა პარლამენტი დაითხოვა და ავტორიტარული მმართველობა დაამყარა. კვეისისი ულმანის დიქტატურას არ იწოდენდა, თუმცა, არც შეწინააღმდეგებია. კვეისისმა თავის პოსტზე ყოფნის ბოლო ხანები ულმანისის მთავრობის მიერ მიღებული კანონების ხელმოწერებს მოანდომა. როდესაც 1936 წელს მისი პრეზიდენტობის ვადა დასრულდა, ულმანისმა თავი ქვეყნის პრეზიდენტად გამოაცხადა.
ლაშისღელე

ლაშისღელე — ქალაქ ლანჩხუთის უბანი, ყოფილი სოფელი (ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი).

მდებარეობს გურიის დაბლობზე, მდინარეების საჭინკლისა და ლაშისღელის (ფიჩორის აუზი) შუამდინარეთში, ზღვის დონიდან 80 მ-ზე, ლანჩხუთის აღმოსავლეთ ნაწილში, ქალაქის ცენტრიდან დაახლ. 1 კმ-ის დაშორებით. სოფელი ლაშისღელე 1954 წელს ლანჩხუთის სადაბო (შემდეგ საქალაქო) საბჭოს შეუერთდა, 1988 წელს კი ლანჩხუთთან ტერიტორიული შეზრდის გამო სოფელი გაუქმდა.
ქვემო ჩიბათი

ქვემო ჩიბათი (ყოფ. გომახური) — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, ჩიბათის თემის ცენტრი: (სოფლები: ქვემო ჩიბათი, ზემო ჩიბათი, ჭალა). მდებარეობს გურიის დაბლობზე, ზღვის დონიდან 16 მ., ლანჩხუთიდან 5 კმ. სოფელში არის რკინიგზის ბაქანი სამტრედია-მახინჯაურის ხაზზე.

ისტორია
სოფელში არის საჯარო სკოლა, რომელიც საუკუნის 80-იან წლებში დაარსდა. 1900 წელს სოფელში გაიხსნა ბიბლიოთეკა.

მოსახლეობა
მაჩხვარეთი

მაჩხვარეთი — სოფელი ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი: (სოფლები: მაჩხვარეთი, ორაგვე, ჯუნმერე). მდებარეობს მდინარე ორაგვისღელის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 110 მ. უშუალოდ ესაზღვრება ქალაქ ლანჩხუთს.

სოფელში არის საბავშვო ბაღი, სპორტული მოედანი. სოფელში ექვსი ქუჩაა: ფერისცვალების, ნათლისმცემლის, სამების, წმინდა გიორგის, ჯვართამაღლების, მეგობრობის.

სოფელში სამხრეთით, შემაღლებულ ბორცვზე შემორჩენილია დარბაზული ტიპის ეკლესის ნაშთი.
ორაგვე

ორაგვე — სოფელი გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, მაჩხვარეთის თემში (სოფლები: მაჩხვარეთი, ორაგვე, ჯუნმერე).

სახელწოდება
ორაგვე ზანური წარმოშობის ტოპონიმია და „სარაგვეს“ ნიშნავს და ფრინველისა და თაგვის დასაჭერი მცირე მახის აღმნიშვნელი სიტყვიდან – რაგვიდან – მომდინარეობს.

გეოგრაფია
მდებარეობს მდინარე ორაგვისღელის (ფიჩორის აუზი) ხეობაში, ზღვის დონიდან 200 მ., ლანჩხუთიდან 6 კმ. სოფელში არის გურიელის, თავისუფლებისა და მშვიდობის ქუჩები. სოფელში მოდის ჩაი, ციტრუსი, ტუნგი, დაფნა.

გამოქვაბული
სოფელში, ორაგვისღელის მარცხენა მხარეს, კრაკალას მთის ფერდობზე არის გამოქვაბული, რომელიც მოცულობით ყველაზე დიდია ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში. მარჯვნივ არის სამგანყოფილებიანი გამოქვაბული, რომლებიც ერთმანეთთან დაკავშირებულია ხვრელებით.

ისტორია
სოფელში იდგა მაცხოვრის სახელობის ეკლესია. ტაძარი ძველად ქვით ყოფილა აგებული, მაგრამ სიძველის გამო დანგრეულა, შემდეგ კი ხის აუშენებიათ. მისი სამრევლო 15 კომლს აერთიანებდა. ორაგვეში იდგა გრიგოლ გურიელის სახლი და ბიბლიოთეკა. ამ ბიბლიოთეკაში მუშაობდა 1887 წლის აპრილიდან 1888 წლის ნოემბრამდე ეგნატე ნინოშვილი და აქ დაიწყო მან დაწერა რომანისა „ჯანყი გურიაში“.

მოსახლეობა
გალერეა
ჯუნმერე

ჯუნმერე — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, მაჩხვარეთის ადმინისყტრაციულ ერთეულში. მდებარეობს მდინარე ორაგვისღელის ნაპირებზე, გურიის ქედის ჩრდილოეთ კალთის ძირას, ზღვის დონიდან 120 მ., ლანჩხუთიდან 3 კმ.

სოფელში ორი ქუჩაა: ალექსანდრე ბარამიძისა და მთაწმინდის. სოფელში მოქმედებს საოჯახო სასტუმროები.

ისტორია
1916 წელს ჯუნჯუათში გაიმართა საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული ორგანიზაციების კონფერენცია ნოე ჟორდანიას ხელმზღვანელობით, რომელმაც გადაწყვიტა, რომ პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსეთის დამარცხების შემთხვევაში შესაძლებელი იქნებოდა საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადება.

საბჭოთა პერიოდში სოფელში განვითარებული იყო მეჩაიეობა, მოქმედებდა კირის ქარხანა და მოზაიკის საამქრო.
გუსტავ ზემგალსი

გუსტავ ზემგალსი (, დ. 12 აგვისტო, 1871, ძუკსტეს თემი — გ. 6 იანვარი, 1939) — ლატვიელი პოლიტიკოსი და ლატვიის მეორე პრეზიდენტი.

ბიოგრაფია
ზემგალსმა დაწყებითი სკოლა საკას თემში დაამთავრა, შემდეგ კი რიგის გიმნაზიაში განაგრძო სწავლა. 1899 წელს მოსკოვის უნივერსიტეტი დაამთავრა იურისტის ხარისხით. ამის მერე სამშობლოში დაბრუნდა და იურისტად და გაზეთის რედაქტორად მუშაობდა, ბოლოს კი პოლიტაქტივისტი გახდა.
გვიმბალაური

გვიმბალაური, გვიმრალაური — სოფელი გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი: (სოფლები: გვიმბალაური, ჯუნეწერი). მდებარეობს მდინარე ორაგვისღელის ხეობაში, გურიის დაბლობზე, ლანჩხუთი-გრიგოლეთის საავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 12 მ., ლანჩხუთიდან 2 კმ.

სოფელში არის საჯარო სკოლა, სტადიონი, ბენზინგასამართი სადგური.

სოფელში დაიბადა ფირალი და ტერორისტი ერასტი ჯორბენაძე.

ისტორია
სოფლის ტერიტორიაზე აღმოჩენილია ძვ. წ. - საკუკუნეების ნამოსახლარი „ზურგა“. სოფელში იდგა წმინდა გიორგის ქვის ეკლესია. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეჩაიეობა.

მოსახლეობა
ჯუნეწერი

ჯუნეწერი — სოფელი საქართველოში, ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, გვიმბალაურის ადმინისტრაციულ ერთეულში. მდებარეობს მდინარე ორაგვისღელის (ფიჩორის მარცხენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე, გურიის ქედის ჩრდილოეთ კლათის ძირას, ზღვის დონიდან 100 მ., ლანჩხუთიდან 3 კმ.

სოფელში არის ჯუნჯუათის მერკელიანი კირქვის საბადო, რომელიც კირის დასამზადებლად გამოიყენება.

ისტორია
სოფლის ძველი სახელწოდებაა ჯუნჯუათი. სოფელში იდგა მაცხოვრის ეკლესია, ნაგები ქვით, ირგვლივ ქვის გალავნით. აქ ინახებოდა მამია გურიელის შეწირული მაცხოვრის ხატი. მისი სამრევლო მოიცავდა 37 კომლს. 1905 წლის რევოლუციის დროს გაზაფხულიდან აგვისტოს ბოლომდე სოფლის ნახევრად დანგრეულ ეკლესიაში ტერორისტი ერასტი ჯორბენაძე უკანონოდ ამზადებდა კუსტარულ იარაღს. საბჭოთა დროს სოფელში განვითარებული იყო მეჩაიეობა.

მოსახლეობა
ცნობილი ადამიანები
ალექსანდრე ბარამიძე — ფილოლოგი
ყელა

ყელა — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, ნინოშვილის თემში. მდებარეობს მდინარე ღვედისწყლის ნაპირებზე, გურიის ქედის მთისწინეთში, ზღვის დონიდან 120 მ., ლანჩხუთიდან 18 კმ., ნიგვზიანიდან (რკინიგზის სადგური „ჯუმათი“) 4 კმ., ნინოშვილიდან 3,5 კმ. სოფელში იდგა მთავარანგელოზისა და წმინდა გიორგის ხის ეკლესიები, ასევე წმინდა ნიკოლოზის ქვის ეკლესია. სოფლის სახელწოდება აღნიშნავს გადასასვლელს, უღელტეხილს

მოსახლეობა
ცნობილი ადამიანები
ეგნატე ნინოშვილი - მწერალი
ვიქტორ კუპრაძე - მათემატიკოსი
იანის ჩაკსტე

იანის ჩაკსტე (; დ. 14 სექტემბერი, 1859, ლიელსესავა, ლატვია — გ. 14 მარტი, 1927, რიგა) — ლატვიელი პოლიტიკოსი და ლატვიის პირველი პრეზიდენტი 1922–1927 წლებში.

ბიოგრაფია
იგი სამართალს სწავლობდა მოსკოვის უნივერსიტეტში, რომელიც 1886 წელს დაამთავრა და არა მხოლოდ იურისტი, არამედ ლატვიის პოლიტიკური აქტივისტიც გახდა. 1906 წელს იგი რუსეთის იმპერიის პარლამენტის — დუმის წევრად აირჩიეს, სადაც ლატვიისთვის ავტონომიის იდეას ლობირებდა. 1918 წელს იგი ლატვიის სახალხო საბჭოს პრეზიდენტი გახდა, რაც დროებითი მთავრობა იყო, რომელმაც ქვეყნის დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. ჩაკსტე ლატვიის პრეზიდენტად 1922 წელს აირჩიეს პირველად, ხელმეორედ კი 1925 წელს და 1927 წლამდე, ანუ გარდაცვალებამდე პრეზიდენტის პოსტს იკავებდა. იგი ლატვიის აკადემიური გაერთიანების „“-ის წევრი იყო.

ოჯახი
მან ცოლად იუსტიე ჩაკსტე, ქალიშვილობაში ვესერე, შეირთო და მასთან ცხრა შვილი შეეძინა. მისი ვაჟი, უმცროსი ლეიტენანტი, ვისვალდის ჩასტკე 1915 წელს იელგავას დაცვისას მიღებული ჭრილობებისგან გარდაიცვალა.
პერმის მხარე

პერმის მხარე — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი, შედის ვოლგისპირეთის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციული ცენტრი — პერმი. დაარსდა 2005 წლის 1 დეკემბერს, 2003 წლის 7 დეკემბრის რეფერენდუმის საფუძველზე პერმის ოლქისა და კომი-პერმის ავტონომიური ოლქის გაერთიანების შედეგად.

გეოგრაფია
პერმიის მხარე მდებარეობს ურალის მთების დასავლეთ კალთებზე. მხარის ფართობის 99,8 % მდებარეობს ევროპაში, 0,2 % - კი აზიაში. პერმის მხარეს ესაზღვრება სვერდლოვსკისა და კიროვის ოლქი, ასევე უდმურტეთის, ბაშკირეთისა და კომის რესპუბლიკა.

მოსახლეობა
2002 წლის აღწერების მიხედვით პერმის მხარის ეროვნული შემადგენლობა ასეთია:

რუსები — 2 453 605 (85,2 %)
კომი-პერმიაკები — 183 382 (5,67 %)
თათრები — 137 697 (4,85 %)
ბაშკირები — 40 790 (1,45 %)
უკრაინელები — 26 654 (0,91 %)
უდმურტები — 26 471 (0,91 %)
ბელარუსები — 11 661 (0,45 %)
გერმანელები — 10 415 (0,4 %)
ჩუვაშები — 7124
აზერბაიჯანელები — 5509
მარიელები — 5438
სომხები — 5025
ებრაელები — 2632
მორდველები — 2395
მოლდოველები — 2073
უზბეკები — 2019

2008 წლის 1 იანვრის მონაცემების მიხედვით უდიდესი ქალაქებია: პერმი (987,2 ათ. კაცი), ბერეზნიკი (166 ათ. კაცი), სოლიკამსკი (97,3 ათ. კაცი).
არნოლდ რუიტელი

არნოლდ რუიტელი (, დ. 10 მაისი 1928, საარემაა, ესტონეთი — გ. 31 დეკემბერი, 2024, ტალინი) — ესტონელი პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე, ესტონეთის პრეზიდენტი 2001-2006 წწ.

ბიოგრაფია
დაიბადა კუნძულ საარემააზე, ლაიმიალის თემში. 1949 წელს დაამთავრა სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი იანედაში, მუშაობდა უფროს აგრონომად (1949-1950) საარემააზე, 1969-1977 წწ. არნოლდ რუიტელი ესტონეთის სასოფლო-სამეურნეო აკადემიის რექტორი იყო. 1977 წლიდან კომუნისტური პარტიის პარტიის ცკ ბიუროს წევრი. 1983 წელს ესტონეთის სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავმჯდომარედ იქნა დანიშნული. 1990 წლის მარტში ესტონეთის რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარედ დაინიშნა, სწორედ მისი მეთაურობისას გამოცხადდა 1991 წელს ესტონეთის დამოუკიდებლობა. საკუთარი კანდიდატურა პირველ საპრეზიდენტო არჩევნებზეც წამოაყენა, თუმცა, 1992 წლის არჩევნებზე ხმათა მხოლოდ 43% დააგროვა. იმდროს ესტონეთის პრეზიდენტი ლენარტ მერი გახდა.

სკანდალი
2006 წლის იანვარში ესტონეთის ტელევიზიამ პროგრამაში „თვითმხილველი“ სკანდალური ტელესიუჟეტი გაუშვა, სადაც ასახული იყო ახალგაზრდული ორგიები, რომელთაც პრეზიდენტის არასწულწლოვანი შვილიშვილები - 15 წლის ჰელენა და 13 წლის მარია აწყობდნენ საპრეზიდენტო სასახლე კადრიორგში. სიუჟეტი სწორედ მაშინ გავიდა ეთერში, როდესაც ესტონეთში მორიგი საპრეზიდენტო არჩევნების ციებ-ცხელება იყო. სკანდალური ფაქტების ტელეეკრანზე მოხვედრიდან ერთ დღეში ქვეყნის 12-მა გავლენიანმა გაზეთმა პირდაპირ დაუსვა კითხვა არნოლდ რუიტელს, აპირებდა თუ არა იგი მაინც მიეღო არჩევნებში მონაწილეობა.

2006 წლის 19 იანვარს პრეზიდენტმა და მისმა მეუღლე ინგრიდმა მაყურებლებს ბოდიში მოუხადეს და ჟურნალისტებსა და პოლიტიკოსებს თხოვნით მიმართეს ამ პრობლემას „გაწონასწორებულად მისდგომოდნენ“.
პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრე

პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრე (1917 თებერვლამდე სანქტ-პეტერბურგის, 1917 ნოემბრამდე — პეტროგრადის), ციხესიმაგრე სანქტ-პეტერბურგში კურდღლის კუნძულზე. მისი მშენებლობის დაწყების დღე — 1703 წლის 16 (27) მაისი ითვლება ქალაქის დაარსების თარიღად.

 საუკუნიდან გადაიქცა პოლიტიკურ საპატიმროდ, სადაც ათავსებდნენ თვითმპყრობელობის მოწინაღმდეგებს. პირველად ამ დანიშნულებით პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრე თვით პეტრე -მა გამოიყენა, როდესაც იქ ჩასვა საკუთარი ვაჟი ალექსი. 1725 წელს ამ ციხეში ჩასვეს ეკონომისტი ი. პოსოშკოვი, 1741 — იმპერატორ ელისაბედის მოწინააღმდეგეები — ბირონი, მინიხი, ოსტერმანი. 1790 პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის ტუსაღი იყო ალექსანდრე რადიშჩევი. აქ ისხდნენ დეკაბრისტები (5 მათგანი აქვე ჩამოახრჩვეს), პეტრაშეველები, ნიკოლაი ჩერნიშევსკი, „ნაროდნაია ვოლიას“ წევრები, შემდეგ სოციალ-დემოკრატები, ისკრელები, ხოლო 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ — მეფის მთავრობის წევრები.

პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრის ისტორიისა და არქიტექტურის ძეგლთაგან შემონახულია: პეტრეს (1717-1718, არქიტექტორი დ. ტრეზინი) და ნევის (1784-1787, არქიტექტორი ნ. ლვოვი; კლასიციზმი) ჭიშკრები; კრონვერკი (1872-იდან — არტილერიის ისტორიის მუსეუმი; 1752, გადაკეთებული — 1850, არქიტექტორი პ. ტამანსკი); ციხესიმაგრეშია პეტრე-პავლეს ტაძარი (1712-1733, არქიტექტორი დ. ტრეზინი; ბაროკო), რომელშიც დაკრძალული არიან პეტრე და სხვა რუსი იმპერატორები; აქვეა ზარაფხანა (1798-1806), მიაწერენ არქიტექტორ ა. პორტოს, სადაც ჭრიდნენ ოქროს, ვერცხლისა და სპილენძის მონეტებს; 1922 წლიდან ამზადებენ ორდენებსა და მედლებს.
ლენარტ მერი

ლენარტ მერი (, დ. 29 მარტი, 1929 — გ. 14 მარტი, 2006) — ესტონელი (ეთნიკურად ბალტიისპირელ-ფინელი) მწერალი, კინორეჟისორი და პოლიტიკოსი. ესტონეთის პრეზიდენტი 1992–2001 წლებში ლენარტ მერი ესტონეთის თავისუფლებისათვის მოძრაობის ლიდერი იყო.

დაიბადა ტალინში, ცნობილი დიპლომატისა და შექსპირის ესტონურ ენაზე მთარგმნელის გეორგ მერის ოჯახში. ადრეულ ასაკში ლენარტმა მიატოვა ესტონეთი და მოგზაურობდა ქვეყნიდან ქვეყანაში. სწავლობდა 9 სხვადასხვა სკოლაში 4 სხვადასხვა ენაზე. მშობლიური ესტონურის გარდა ფლობდა ფრანგულს, გერმანულს, ინგლისურს, ფინურსა და რუსულს.

ესტონეთში დაბრუნდნენ 1940 წელს, მას შემდეგ რაც ხელისუფლება შეიცვალა. 1941 წელს გადაასახლეს ციმბირში. ოჯახის სარჩენად არ ერიდებოდა მძიმე სამუშაოებსაც.

პოლიტიკური მოღვაწეობა
1990 წლის პირველი არაკომუნისტური არჩევნების შემდეგ დანიშნეს საგარეო საქმეთა მინისტრად. ეს თანამდებობა ეკავა 1992 წლამდე. მონაწილეობდა ეუთოს კონფერენციებში ნიუ-იორკში, პარიზში, ბერლინში, მოსკოვში. 1992–2001 წლებში ეკავა პრეზიდენტის თანამდებობა.

2005 წელს დაუდგინეს თავის ტვინის სიმსივნე. გარდაიცვალა 2006 წლის 14 მარტს.
კონსტანტინ პიატსი

კონსტანტინ პიატსი (; დ. 23 თებერვალი, 1874 — გ. 18 იანვარი, 1956) — ესტონეთის პირველი პრეზიდენტი.

დაიბადა მართლმადიდებელი ესტონელის იაკობ პიატსის ოჯახში. დედა ოლღა თუმანოვა წარმოშობით რუსი იყო. 1898 წელს დაამთავრა იურევის საიმპერატორო უნივერსიტეტის (თანამედროვე ტარტუს უნივერსიტეტი) იურიდიული ფაკულტეტი. მსახურობდა რუსეთის არმიაში. მონაწილეობდა 1905 წლის რევოლუციაში. 1906 წლიდან ემიგრაციაშია და ცხოვრობს შვეიცარიასა და ფინეთში. დაუსწრებლად მიუსაჯეს სასიკვდილო განაჩენი. 1909 წელს განაჩენის შეცვლის შემდეგ დაბრუნდა რუსეთის იმპერიაში და დაიწყო ჟურნალისტური მოღვაწეობა.

1918 წელს გერმანელებმა დააპატიმრეს და ივლისიდან ნოემბრამდე იმყოფებოდა პოლონეთის საკონცენტრაციო ბანაკში. ესტონეთში დაბრუნების შემდეგ, მალევე დანიშნეს პრემიერ-მინისტრად და თავდაცვის მინისტრად. 1921–1934 წლებში ხუთჯერ იქნა არჩეული სახელმწიფო უხუცესად.

1938 წელს აირჩიეს პრეზიდენტად. ხელისუფლება დაკარგა 1940 წლის ივნისში, მას შემდეგ, რაც რუსეთმა მოახდინა ესტონეთის ანექსია. იგი დაპატიმრეს და ოჯახთან ერთად გადაასახლეს უფაში. 1952 წელს გამოაცხადეს მისი განაჩენი 25 წლით ტავისუფლების აღკვეთა.
პეტრეს ციხე

პეტრეს ციხე — შუა საუკუნეების სიმაგრე აღმოსავლეთ საქართველოში, ქალაქ ბორჯომში, ლიკანის პირდაპირ, მდინარე მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე, მაღალ კლდოვან მთაზე. მასთან მისვლა შესაძლებელია რამდენიმე გზით, ლიკანის პარკიდან მტკვარზე გადებული ხიდისა და კლდეზე ვიწრო ბილიკის გავლით, სოფ. ლიკანიდან რკინიგზის ხაზის სიახლოვეს წიწვოვანი ტყისა და კლდეზე ვიწრო ბილიკის საშუალებით.

ისტორია
პეტრეს ციხის ადრინდელი სახელი უნდა იყოს ყვერბილის ციხე. ეკუთვნოდა ავალიშვილების ფეოდალურ საგვარეულოს. დარაჯობდა ლიკანიდან ისტორიულ სოფლების ფაფისა და ნუასაკენ (ახლანდელი ქ. ბორჯომის უბნები) მტკვარზე გადამავალ ხიდსა და გზას. საუკუნეში ოსმალთა მიერ თორის დაპყრობის შემდეგ პეტრეს ციხე ოსმალური ადმინისტრაციული ცენტრი იყო. ამავე ხანებში პეტრეს ციხის რაბათი დაიცალა მოსახლეობისაგან. ციხე შედგებოდა ციტადელისა და მასთან დაკავშირებული ქვედა ეზოსაგან. პეტრეს ციხის გალავანსა და შიდაციხეს შორის შემორჩენილია სხვადასხვა ნაგებობის ნაშთები, შიდაციხეში — საცხოვრებელი დარბაზების, ხაროების, ქვევრების ნანგრევებია. გალავანში დატანებულია სათოფურები და სალოდეები. ციხე მრავალჯერ შეუკეთებიათ; ზოგან გამოირჩევა ადრინდელი თარაზული წყობის კედლები. მათი თანადროულია (- საუკუნეები) ციხის ძირში ყვერბილის ნასოფლარი, ეკლესიითა და სასაფლაოთი.

არქიტექტურა
ციხემ ძლიერ დაზიანებული სახით მოაღწია. შემორჩა მისი ციტადელი ქონგურებით, დასრულებული მაღალი კედლები სხვადსახვა სიმაღლეზე განლაგებული სათოფურებითა და ნახევარწრიული გეგმის კოშკით, რომელიც მოთავსებულია ციხის სამხრეთ ნაწილში. ციხე ნაგებია კლდის ფლეთილი ქვით და კირის ხსნარის დუღაბით. სამხრეთის ნახევარწრიული კოშკი შესაძლოა სამსართულიანი იყო. სამხრეთ-დასავლეთ მონაკვეთში შესასვლელი კარი იქნებოდა დატანებული, რასაც გვაფიქრებინებს ამ ნაწილში ფოსოს არსებობა. ციხის ტერიტორიაზე შემორჩენილია ორი დიდი ზომის აუზი (სავარაუდოდ წყლის რეზერვუარი და ხორბლის შესანახი). ციხე საკმაოდ დიდი ზომისაა, მდებარეობის გამო იგი აკონტროლებს გარემოს. მასიური მაღალი კედლები მონუმენტურობითა და შინაგანი სიძლიერით გამოირჩევა კედლის ტალღოვანი ფორმა და ქონგურები კი მას სიმსუბუქეს და დინამიკურობას ანიჭებს.
სტავროპოლის მხარე

სტავროპოლის მხარე — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი, შედის სამხრეთის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციული ცენტრი — სტავროპოლი. დაარსდა 1924 წლის 13 თებერვალს სამხრეთ-აღმოსავლეთის ოლქის სახელწოდებით, ამავე წლის 16 ოქტომბერს მიიღო ჩრდილოეთ კავკასიის მხარის სახელწოდება. 1937 წლიდან ორჯონიკიძის მხარეა, ხოლო დღევანდელ სახელს ატარებს 1943 წლიდან.

გეოგრაფია
სტავროპოლის მხარე მდებარეობს სამხრეთ რუსეთში ჩრდილოეთ კავკასიის ცენტრალურ ნაწილში. მხარეს ესაზღვრება: კრასნოდარის მხარე და როსტოვის ოლქი, ყალმუხეთი, ყარაჩაი-ჩერქეზეთი, დაღესტანი, ჩეჩნეთი და ყაბარდო-ბალყარეთი.

მოსახლეობა
2008 წლის მონაცემების მიხედვით სტავროპოლის მხარის ეროვნული შემადგენლობა ასეთია:

2008 წლის 1 იანვრის მონაცემების მიხედვით უდიდესი ქალაქებია: სტავროპოლი (363,7 ათ. კაცი), პიატიგორსკი (140,1 ათ. კაცი), კისლოვოდსკი (129,2 ათ. კაცი), ნევინომისკი (129,1 ათ. კაცი), ესენტუკი (81,7 ათ. კაცი).
ხაბაროვსკის მხარე

ხაბაროვსკის მხარე — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი, შედის შორეული აღმოსავლეთის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ხაბაროვსკი. დაარსდა 1938 წლის 20 ოქტომბერს შორეული აღმოსავლეთის მხარის ხაბაროვსკისა და პრიმორიეს მხარედ გაყოფის შედეგად.

გეოგრაფია
ხაბაროვსკის მხარეს ესაზღვრება ამურისა და მაგადანის ოლქები, სახას რესპუბლიკა, პრიმორიეს მხარე, ებრაელთა ავტონომიური ოლქი და ჩინეთი. ასევე ესაზღვრება ოხოტისა და იაპონიის ზღვები. მთათა ძირითადი სისტემაა სიხოტე-ალინი.

მოსახლეობა
2002 წლის აღწერის მიხედვით ხაბაროვსკის მხარეში ცხოვრობს:

რუსები — 1 290 264 (89,82 %)
უკრაინელები — 48 622 (3,38 %)
ნანაელები — 10 993 (0,77 %)
თათრები — 10 972 (0,76 %)
კორეელები — 9519 (0,66 %)
ბელარუსები — 8840 (0,62 %)
ევენკები — 4533 (0,32 %)
აზერბაიჯანელები — 4463 (0,31 %)
ჩინელები — 3815
მორდველები — 3399
გერმანელები — 3166
სომხები — 2669
ებრაელები — 2370
ჩუვაშები — 2225
ბაშკირები — 1458
იაკუტები — 1454
მოლდოველები — 1360
ევენები — 1272
უზბეკები — 1257

2008 წლის 1 იანვრის მონაცემების მიხედვით უდიდესი ქალაქებია: ხაბაროვსკი (577,3 ათ. კაცი), ამურის კომსომოლსკი (272,4 ათ. კაცი), ამურსკი (46,1 ათ. კაცი).
პეტრის ბრძოლები

პეტრის ბრძოლები — ბრძოლები ქალაქ პეტრასთან ეგრისის დიდი ომის (542-562) დროს.
ბრძოლა ბიზანტიისა და ირან-ეგრისის ჯარს შორის 542 წელს. ეგრისის მეფის გუბაზ -ის მიწვევით ირანის ჯარი ეგრისში შევიდა. ირანისა და ეგრისის მხედრობა პეტრას მიადგა. ბიზანტიელთა სარდალმა იოანე ციბემ ხერხი იხმარა — პეტრის გარნიზონს უხმაუროდ ყოფნა უბრძანა. ირანის ჯარს, რომელსაც ანიაბედი სარდლობდა, ციხე მიტოვებული ეგონა და თამამად მიადგა ზღუდეს. ბიზანტიელები მოულოდნელად ეკვეთნენ მათ და დაამარცხეს. მარცხის შემდეგ ირანელებმა შაჰის სარდლობით ყოველი მხრიდან მიიტანეს იერიში ციხეზე. ხანმოკლე ბრძოლის შემდეგ, როდესაც სტრატეგოსი იოანე ციბე დაიღუპა, ხოლო ირანელებმა გვირაბი გაიყვანეს და ერთ-ერთი კოშკი ჩამოანგრიეს, ბიზანტიელთა გარნიზონი დანებდა. პეტრაში ირანელთა ჯარი ჩადგა.

ბრძოლა ირანისა და ბიზანტია-ეგრისის ჯარს შორის 549 წელს. ირანელთა ბატონობა ბიზანტიელთა უღელზე მძიმე აღმოჩნდა. გუბაზ -მ ახლა ბიზანტიის იმპერატორს სთხოვა დახმარება. იუსტინიანემ მის დასახმარებლად 8000 მეომარი გაგზავნა (აქედან 1000 ჭანი) დაგისთეს სარდლობით. გუბაზისა და დაგისთეს გაერთიანებულმა ლაშქარმა ალყა შემოარტყა პეტრას. ირანის გარნიზონს სურსათი და საომარი მოწყობილობა საკმაო ჰქონდა, თან დამხმარე ძალას ელოდა ირანიდან მერმეროეს სარდლობით. გუბაზმა ახალი გეგმა შეიმუშავა, გადაწყვიტა ალყა არ მოეხსნა, დაგისთეს ეგრისში შესასვლელი გზები დაეცვა, თვითონ კი ქართლიდან ეგრისში გადასასვლელები ჩაკეტა. დაგისთე პეტრას არ მოსცილდა, გზების დასაცავად კი მხოლოდ 100 კაცი გაგზავნა. მერმეროემ ადვილად გაფანტა მცირე რაზმი და პეტრისკენ დაიძრა. დაგისთემ ალყა მოხსნა და გაიქცა. მერმეროემ ციხე გაამაგრა და 3000 მეომარი ჩააყენა.

ბრძოლა ბიზანტია-ეგრისისა და ირანის ჯარებს შორის 551 წელს. ბიზანტიის ჯარმა სარდალ ბესას მეთაურობით იერიში მიიტანა პეტრაზე. ქალაქს 2300 ირანელი იცავდა, ხოლო ბიზანტიელთა ჯარში 6000-მდე მეომარი იყო. გაიმართა სისხლისმღვრელი და ხანგრძლივი ბრძოლა. ბიზანტიელებმა უდიდესი მსხვერპლის ფასად შეძლეს ქალაქის აღება, მაგრამ ხუთასამდე ირანელი აკროპოლისში გამაგრდა და ბიზანტიელთა ტყვეობას ცეცხლში დაღუპვა ამჯობინა. ბიზანტიელებმა პეტრის ზღუდეები მიწასთან გაასწორეს, რათა მტერს ის მომავალში კვლავ არ დაეკავებინა.
ზეა (მდინარე)

ზეა — მდინარე რუსეთის ფედერაციაში, მდინარე ამურის მარცხენა შენაკადი, სათავეს იღებს სტანოვოის ქედზე, მიედინება ამურის ოლქის ტერიტორიაზე, ერთვის მდინარე ამურს ქალაქ ბლაგოვეშჩენსკთან.

შენაკადები: ტოკი, ბრიანტა, სელემჯა.

ქალაქები: ზეა, სვობოდნი, ბლაგოვეშჩენსკი.

მდინარეზე მდებარეობს ზეას ჰესი, დაგეგმილია ქვემო ზეას ჰესის მშენებლობა.
ბლაგოვეშჩენსკი

ბლაგოვეშჩენსკი — ქალაქი რუსეთში, ამურის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე ამურის მარცხენა ნაპირზე, იქ სადაც მას შეერთვის მდინარე ზეა. მოსკოვიდან 7985 კილომეტრზე. ჩინეთის საზღვართან. მის პირდაპირ ამურის მეორე მხარეზე არის ჩინეთის ქალაქი ხეიხე.

ისტორია
დაარსდა 1856 წელს, როგორც უსტ-ზეის სამხედრო პოსტი. 1858 წელს მიიღო დღევანდელი სახელწოდება და მიენიჭა ქალაქის სტატუსი. 1920-1922 წწ. შედიოდა შორეული აღმოსავლეთის რესპუბლიკის შემადგენლობაში.

მოსახლეობა
ქალაქის მოსახლეობა ასე იცვლებოდა წლების მიხედვით:

კულტურა
ქალაქში ორი მართლმადიდებლური ეკლესია, თოჯინების თეატრი, დრამის თეატრი, ორი პარკი, ოთხი კინოთეატრი და მუზეუმია.

დამეგობრებული ქალაქები
BIOS

შეტანა-გამოტანის საბაზისო სისტემა ( — ) — კომპიუტერული სისტემების დე ფაქტო მინიპროგრამა.

-ის მთავარი ფუნქციაა უზრუნველყოს ოპერაციული სისტემის ჩატვირთვა. ამ პროგრამას დიდი დანიშნულება აქვს კომპიუტერის მუშაობაში.

 ინახება დედაპლატის ურყევ ჩიპზე. იგი ამა თუ იმ კომპიუტერისათვის ინდივიდუალურად იქმნება, გამომდინარე სისტემის ჩიპსეტიდან. -მა რომ იფუნქციონიროს, დედაპლატაზე დამაგრებულია სპეციალური ბატარეა რომელიც კვებავს -ის მიკროსქემას.

-ის პარამეტრები განსაზღვრავენ კომპიუტერის მოწყობილობების მუშაობას, ამიტომაც ზოგიერთი განსაზღვრული პარამეტრის ცვლილებამ შეიძლება გამოიყვანოს კომპიუტერი მწყობრიდან.