ჰტინ კიაო

ჰტინ კიაო (; დ. 20 ივლისი, 1946) — მიანმარელი პოლიტიკოსი, მწერალი და მეცნიერი, რომელიც 2016 წლიდან 2018 წლამდე, თავის გადადგომამდე, მიანმარის პრეზიდენტის პოსტს იკავებდა. იგი იყო პირველი არჩეული პრეზიდენტი 1962 წლის სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ, რომელსაც არანაირი კავშირი არ ჰქონდა სამხედროებთან. მეცნიერ მინ თუ ვუნის მეორე ვაჟს, ჰტინ კიაოს, წინა მთავრობებში სხვადასხვა თანამდებობები ეკავა განათლების, დაგეგმარებისა და ფინანსთა სამინისტროებში.

ეთნიკურად მონ-ბამარელი პოლიტიკოსი მიიჩნევა „დემოკრატიის ეროვნული ლიგის“ ლიდერისა და სახელმწიფო მრჩევლის, აუნ სან სუ ჩის მნიშვნელოვან მოკავშირედ, რომელსაც კონსტიტუციით პრეზიდენტის პოსტის დაკავება ეკრძალება.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
ჰტინ კიაო დაიბადა იანგონში, ბრიტანეთის ბირმაში, განსვენებული ბირმელი მეცნიერისა და პოეტის, მინ თუ ვუნისა და კიი კიის ოჯახში. მამამისი წარმოშობით მონის ეთნოსიდან იყო. ბავშვობაში მამამ მას დაარქვა დალა ბანი, რაც ძველი მონელი სარდლების სამეფო სახელია.

ჰტინ კიაომ საშუალო განათლება 1962 წელს ინგლისურ მეთოდისტურ უმაღლეს სკოლაში დაასრულა. მან სწავლა რანგუნის ეკონომიკის ინსტიტუტში განაგრძო და 1968 წელს მაგისტრის ხარისხი ეკონომიკაში, სტატისტიკის სპეციალობით მიიღო. მაგისტრატურაში სწავლის პარალელურად მან რეპეტიტორად მუშაობა დაიწყო. 1970 წელს იგი საუნივერსიტეტო კომპიუტერულ ცენტრში გადავიდა პროგრამისტად და სისტემურ ანალიტიკოსად.

ჰტინ კიაომ სწავლა განაგრძო სტიპენდიით ლონდონის უნივერსიტეტის კომპიუტერულ მეცნიერებათა ინსტიტუტში 1971-1972 წლებში, ხოლო 1974 წელს ტოკიოში, აზიის ელექტრონიკის კავშირში, კომპიუტერულ კვლევებს გადიოდა. მან მეორე მაგისტრის ხარისხი 1975 წელს დაასრულა. 1987 წელს იგი ასევე სწავლობდა ჰალტის საერთაშორისო ბიზნეს სკოლაში, კემბრიჯში, მასაჩუსეტსში.

კარიერა
1975 წელს ჰტინ კიაო შეუერთდა მრეწველობის სამინისტროს განყოფილების უფროსის მოადგილის პოზიციაზე. 1980 წელს იგი დაინიშნა დაგეგმარებისა და ფინანსთა სამინისტროს საგარეო ეკონომიკური ურთიერთობების დეპარტამენტის დირექტორის მოადგილედ, ხოლო სახელმწიფო სამსახურიდან 1992 წელს გადადგა. 2012 წლიდან იგი მუშაობდა მაღალი რანგის აღმასრულებლად „დოუ ხინ კიის ფონდში“, რომელიც აუნ სან სუ ჩიმ დააარსა და დედამისის, ხინ კიის სახელი დაარქვა. მიუხედავად იმისა, რომ იგი არ იყო „დემოკრატიის ეროვნული ლიგის“ ვეტერანი წევრი, კიაო ძალიან მჭიდროდ თანამშრომლობდა აუნ სან სუ ჩისთან პარტიის თავმჯდომარის ოფისში.

2015 წლის საყოველთაო არჩევნებში „“-ის დამაჯერებელი გამარჯვების შემდეგ, იგი პრეზიდენტობის შესაძლო კანდიდატად დასახელდა. აუნ სან სუ ჩის კონსტიტუციით ეკრძალებოდა პრეზიდენტობა, რადგან მისი განსვენებული მეუღლე და ორივე შვილი ბრიტანეთის მოქალაქეები არიან. კონსტიტუცია არ აძლევს უფლებას პრეზიდენტს, მის მშობლებს, მეუღლეს ან შვილებს „ერთგულება გამოუცხადონ უცხო სახელმწიფოს“. მისი წარდგენისას აუნ სან სუ ჩიმ განაცხადა, რომ იგი მისი პატიოსნების, ერთგულებისა და შესაფერისი განათლების გამო შეარჩია.

პრეზიდენტობა
2016 წლის 10 მარტს, „დემოკრატიის ეროვნულმა ლიგამ“ იგი წარმომადგენელთა პალატის მხრიდან მიანმარის ერთ-ერთ ვიცე-პრეზიდენტად წარადგინა. 11 მარტს არჩეულ დეპუტატთა ასამბლეაზე 317-დან 274-მა დეპუტატმა მას ხმა მისცა. 15 მარტს კი, საკავშირო ასამბლეის 652 დეპუტატიდან 360-მა ხმა მისცა მის პრეზიდენტად არჩევას, რითაც მან გაუსწრო მიინ სვეს და თავის თანაპარტიელ ჰენრი ვან თიოს. ამგვარად, იგი გახდა პირველი სამოქალაქო პირი, რომელიც ბოლო 53 წლის განმავლობაში პრეზიდენტად აირჩიეს.

2016 წლის 17 მარტს ჰტინ კიაომ წარადგინა კაბინეტი 21 სამინისტროს შემადგენლობით. 21 მარტს იგი პირველად გამოვიდა სიტყვით საკავშირო ასამბლეაში სამინისტროების ფორმირების წინადადებით, რაც პარლამენტის წევრებმა დაამტკიცეს.

2016 წლის 30 მარტს ჰტინ კიაომ დადო პრეზიდენტის ფიცი და გახდა პირველი პრეზიდენტი 1962 წელს უ-ნუს დამხობის შემდეგ, რომელსაც არანაირი კავშირი არ ჰქონდა სამხედროებთან. მიუხედავად იმისა, რომ ჰტინ კიაო ნომინალურად დამოუკიდებელი ლიდერი იყო, აუნ სან სუ ჩიმ განაცხადა, რომ სინამდვილეში თავად წარმართავდა პრეზიდენტის ქმედებებს და მისი მეშვეობით უხელმძღვანელებდა ქვეყანას. არჩევნებამდეც მიიჩნეოდა, რომ აუნ სან სუ ჩი იქნებოდა „პრეზიდენტზე მაღლა“ და მიიღებდა ყველა საკვანძო გადაწყვეტილებას. შესაბამისად, მისთვის შეიქმნა სახელმწიფო მრჩევლის პოსტი, რომელიც პრემიერ-მინისტრის ეკვივალენტურია.

2018 წლის 21 მარტს, ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების შესახებ ვარაუდების ფონზე, მოულოდნელად გამოცხადდა, რომ ჰტინ კიაო გადადგა პრეზიდენტის პოსტიდან, რის მიზეზადაც ჯანმრთელობის პრობლემები და „დასვენების საჭიროება“ დასახელდა. მიანმარის კონსტიტუციის თანახმად, ჰტინ კიაო პრეზიდენტის პოსტზე პირველმა ვიცე-პრეზიდენტმა მიინ სვემ შეცვალა. ამავე კონსტიტუციით, ახალი პრეზიდენტი საკავშირო პარლამენტს ჰტინ კიაოს გადადგომიდან შვიდი დღის ვადაში უნდა აერჩია.

პრეზიდენტობის შემდგომი პერიოდი
2025 წლის 14 თებერვალს, არგენტინის სასამართლომ, გაერთიანებული სამეფოს ბირმელი როჰინჯების ორგანიზაციის სარჩელის საფუძველზე და უნივერსალური იურისდიქციის პრინციპზე დაყრდნობით, ჰტინ კიაოსა და მიანმარის სხვა მოქმედი თუ ყოფილი თანამდებობის პირების დაკავების ორდერები გასცა. მათ ბრალად ედებათ „გენოციდი და კაცობრიობის წინაშე ჩადენილი დანაშაული“, რომელიც როჰინჯების წინააღმდეგ ჰტინ კიაოს პრეზიდენტობის პერიოდში განხორციელდა.

პირადი ცხოვრება
ჰტინ კიაო 1973 წლიდან დაქორწინებულია სუ ლვინზე. იგი თონგვას თემის წარმომადგენელია წარმომადგენელთა პალატაში და ამავე პალატის საგარეო ურთიერთობათა კომიტეტის წევრია. წყვილს შვილები არ ჰყავს.

მისი მამა იყო მწერალი, პოეტი და მეცნიერი მინ თუ ვუნი, რომელმაც 1990 წლის არჩევნებში გაიმარჯვა. მისი სიმამრი, უ ლვინი, „დემოკრატიის ეროვნული ლიგის“ ერთ-ერთი თანადამფუძნებელი იყო.