iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ობერგრუპენფიურერი

ობერგრუპენფიურერი იყო გენერლის სამხედრო რანგი ""-სა და ""-ში 1923 - 1945 წლებში და შეესაბამებოდა ვერმახტის გენერლის წოდებას.

ცნობილი ობერგრუპენფიურერები
გოტლობ ბერგერი
ფელიქს შტაინერი
რაინჰარდ ჰაიდრიხი
კარლ ვოლფი
ვილჰელმ ბიტრიხი
ერნსტ კალტენბრუნერი
არტურ ზაის-ინკვარტი
პრინცი იოზიას ფონ ვალდეკ-პირმონტი
ობერსტგრუპენფიურერი

ობერსტგრუპენფიურერი იყო გენერლის სამხედრო რანგი ""-ში 1923 - 1945 წლებში და შეესაბამებოდა ვერმახტის გენერალ-პოლკოვნიკის წოდებას. ეს წოდება სულ 4 პიროვნებას მიენიჭა.

ობერსტგრუპენფიურერები
კურტ დალიუგე - 20 აპრილი 1942
ფრანც ქსავერ შვარცი - 20 აპრილი 1942
იოზეფ "ზეპ" დიტრიხი - 1 აგვისტო 1944
პაულ ჰაუსერი - 1 აგვისტო 1944
ბაკური (ლაზთა მეფე)

ბაკური , პაკორი — ლაზთა მეფე საუკუნეში. მოხსენიებული ჰყავს იმპერატორ ანტონინუს პიუსის (138-161) ცხოვრების აღმწერელს იულიუს კაპიტოლინუსს, როგორც იმპერატორის მიერ ლაზების მეფედ დანიშნული. ამ ცნობის საფუძველზე აკადემიკოსი გ. მელიქიშვილი ფიქრობს, რომ საუკუნეში ლაზიკა რომის იმპერიას ემორჩილებოდა. სხვა ისტორიკოსების (ლორთქიფანიძე, მეტრეველი) აზრით კი რომაული ჰეგემონია შიდა რაიონებში საკმაოდ ეფემერული ხასიათის იყო და დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკური მესვეურების მიმართ რომაული ინვესტიტურის აქტის გამოყენებას შესაძლოა, საფუძველი ჩაეყარა ანტონინების დინასტიის მოსვლასთან ერთად საუკუნის მიწურულს. ბაკური უნდა იყოს მოხსენიებული 2005 წელს გაგრის რაიონში, სოფელ აჩმარდის ანტიკურ სამაროვანზე გათხრილი მდიდრული სამარხის ინვენტარში აღმოჩენილ ვერცხლის თასის ბერძნულ წარწერაშიც: „მე, ბაკურმა, [ჩემს] ცხვრებს ვუბოძე“.
მეფე

მეფე — მონარქიული სახელმწიფოს მეთაურის ქართული წოდებულება. მეფის ხელისუფლება წარმოიშვა ტომის ბელადის ძალაუფლებიდან გვაროვნული წესწყობილების დაშლის, კლასობრივი საზოგადოებისა და სახელმწიფოს წარმოქმნის პერიოდში. ასეთი პროცესი საქართველოში ძვ. წ. – ათასწლეულის მიჯნაზე განვითარდა. მეფის თავდაპირველი წოდებულება უნდა ყოფილიყო „მეუფეჲ მამასახლისი“, საიდანაც მარტივად „მეუფეჲ“, ბოლოს კი „მეფე“ წარმოდგა. ახ. წ. საუკუნეში სპარსელებმა და ბიზანტიელებმა საქართველოში მეფის ხელისუფლება გააუქმეს. მეფობის აღდგენის შემდეგ, საუკუნის დასასრულს „ქართუელთა მეფის“ ტიტული პირველად ადარნასე ბაგრატიონმა მიიღო. ფეოდალურ საქართველოს თანდათანობითი გაერთიენების კვალობაზე ჩამოყალიბდა ქართველ მეფეთა წოდებულება — „მეფეთა-მეფე, მეფე აფხაზთა, ქართუელთა, რანთა და კახთა“. მეფის ხელისუფლება საქართველოში საუკუნის დასაწყისამდე — ქართლ-კახეთისა და იმერეთის სამეფოების რუსეთთან შეერთებამდე არსებობდა. ქართლ-კახეთის უკანასკნელი მეფე იყო გიორგი , იმერეთისა — სოლომონ .

თანამედროვე სახელმწიფოებიდან სამეფოს სტატუსით არსებობს, მაგ., დიდი ბრიტანეთი, ბელგია, შვედეთი, იორდანია, ესპანეთი.
მაიორი

მაიორი — მაღალი საოფიცრო შემადგენლობის სამხედრო წოდება მრავალი ქვეყნის არმიაში.

ტერმინი ნაწარმოებია ლათინური სიტყვიდან „“ (დიდი, უფროსი) და პირველად გამოიყენეს ესპანეთში საუკუნეში რაზმის მეთაურის აღსანიშნავად. ქართულ არმიაში მაიორი კაპიტანზე მაღალი და ვიცე-პოლკოვნიკზე დაბალი სამხედრო წოდებაა. მაიორი წესისამებრ მეთაურობს ბატალიონს.

ნატოს ჯარებში მაიორის სამხედრო რანგის კოდირებაა „-3“.
ლაზიკა

ლაზიკა — ისტორიული მხარე დასავლეთ საქართველოში. ფეოდალური ხანის ეგრისის სამეფოს ერთ-ერთი პროვინცია. მოიცავდა ტერიტორიას მდინარე რიონის ქვემო დინებასა და მდ. ჭოროხის შესართავს შორის.

პირველად მოიხსენიება საუკუნეში ანონიმური ავტორის „სომხურ გეოგრაფიაში“ ("ლაზივის" სახელწოდებით):

პროკოპი კესარიელის მიხედვით, ეს ტერიტორია სრულიად დაუსახლებელი ყოფილა, ხოლო აგათია სქოლასტიკოსი ლაზიკის ტერიტორიაზე ასახელებს ტელეფისის ციხეს. იქვე ყოფილა ქიტროპოლია, თიხის ჭურჭლეულით სავაჭრო ადგილი. საუკუნის ნახევარში ლაზიკაში შენდება ცნობილი ციხე-ქალაქი და საეპისკოპოსო ცენტრი პეტრა.

 ან საუკუნიდან ლაზიკის პროვინციის უდიდესი ნაწილი გურიის სახელით მოიხსენიება.
ბაკური (ბიზანტია)

ბაკური (გ. დაახლ. 552 წ. შემდეგ) – ბიზანტიაში მოღვაწე წარმოშობით ქართველი სარდალი, პერან იბერიელის ძე. გურგენ მეფის შთამომავალი.

სამხედრო სარბიელზე 547 წლიდან გამოვიდა. იგი ფაზა იბერიელთან ერთად მეთაურობდა ბიზანტიელთა ბრძოლას ოსტგუთების მეფეების ტოტილას (541-552) და ტეიას (552) წინააღმდეგ.

552 წელს ბიზანტიელებსა და ოსტგუთებს შორის დიდი ბრძოლა მოხდა, რომელიც ტაგინეს ბრძოლის სახელწოდებით არის ცნობილი. ამ ბრძოლას სარდლობდა ცნობილი ბიზანტიელი მხედართმთავარი ნარსესი, ხოლო ერთ-ერთი ბიზანტიელი სარდალი იყო ბაკურ იბერიელი, რომელმაც თავი გამოიჩინა ამ ომში, როგორც ნიჭიერმა და მამაცმა სტრატეგმა.

ბაკურ იბერიელს, როგორც გამოჩენილ სარდალს და პერანის ვაჟს, პროკოფი კესარიელი 532-552 წლებში იხსენიებს. შემდეგ წყაროებში მისი ხსენება ქრება. როგორც ჩანს, გარდაიცვალა.
პაულ ჰაუსერი

პაულ ჰაუსერი, მეტსახელად „მამა“ (; დ. 7 ოქტომბერი, 1880, ბრანდენბურგი ჰაველზე, გერმანია — გ. 21 დეკემბერი, 1972, ლუდვიგსბურგი, გერმანია) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, „“-ის ობერსტგრუპენფიურერი და „-“-ის გენერალ-პოლკოვნიკი, „-“-ის დამაარსებელი.

ბიოგრაფია
პაულ ჰაუსერი იყო პრუსიელი მაიორის კურტ ჰაუსერის შვილი. 1892 წელს 12 წლის ასაკში პაული პრუსიის კადეტთა სკოლაში ჩაირიცხა. 1899 წელს მიიღო ლეიტენანტის წოდება. 1912 წელს იქორწინა ელისაბედ ჯერარდზე. 1913 წელს მიიღო კაპიტნის წოდება. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ გახდა მაიორი. 1935 წელს გახდა ესესის ობერფიურერი. 1939 წელს გენერალ-მაიორი. მეორე მსოფლიო ომში მონაწილეობას იღებდა პოლონეთის,ბალკანეთისა და საბჭოთა კავშირის კამპანიებში. 1941 წელს გახდა სს-ის ობერგრუპენფიურერი. ამ ჩინით ჰაუსერი რანგით ყველაზე მაღალი ოფიცერი იყო ესესში იოზეფ დიტრიხთან ერთად. სტალინგრადის მარცხის შემდეგ ჰაუსერი აღმოსავლეთ ფრონტზე გადაიყვანეს. ხარკივის ბრძოლაში იგნორირება გაუწია ჰიტლერის ბრძანებას, უკანასკნელ კაცამდე დაეცვა ქალაქი. ჰაუსერმა გაიყვანა სამხედრო შენაერთები ხარკივიდან, რათა წითელარმიელების ალყაში არ მოხვედრილიყვნენ. ბრძანების შეუსრულებლობის გამო ჰიტლერმა ის აღარ დააწინაურა. თუმცა 1943 წლის 28 ივლისს, როდესაც ჰაუსერმა ხარკივი აიღო, ჰიტლერმა ის რკინის ჯვრითა და მუხის ფოთლის ორდენით დააჯილდოვა. ომის შემდეგ ჰაუსერი ნიურნბერგის პროცესზე გაასამართლეს. 2 წლიანი ტყვეობის შემდეგ ის გაათავისუფლეს. ჰაუსერი 1972 წელს 92 წლის ასაკში გარდაიცვალა. მის დაკრძალვას ათასობით ადამიანი დაესწრო, მათი უმრავლესობა მისი ყოფილი ჯარისკაცები იყვნენ.
ნარინჯისფერი რევოლუცია

ნარინჯისფერი რევოლუცია — 2004–05 წლების საპროტესტო გამოსვლებისა და პოლიტიკურ მოვლენათა სერია, რომელიც უკრაინის მასშტაბით განხორციელდა 2004 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში მასიური კორუფციის, ამომრჩევლებზე ზეწოლისა და პირდაპირი საარჩევნო გაყალბების საპასუხოდ.

სახალხო პროტესტს დასაბამი მისცა ადგილობრივ და უცხოელ დამკვირვებელთა ცნობამ საყოველთაო სახალხო აზრთან ერთად იმის შესახებ, რომ 2004 წლის 21 ნოემბერს ჩატარებული არჩევნების მეორე ტურში წამყვან კანდიდატებს შორის (ვიქტორ იუშენკო და ვიქტორ იანუკოვიჩი) ხმების რაოდენობა გაყალბებულ იქნა იანუკოვიჩის სასარგებლოდ. მეორე ტური ჩატარებულ იქნა უკრაინის საარჩევნო კანონის შესაბამისად, ვინაიდან 2004 წლის 31 ოქტომბერს ჩატარებულ პირველად არჩევნებში ვერც ერთმა კანდიდატმა უმრავლესობის ხმა ვერ მიიღო (50%-ზე მეტი). მეორე ტურის გამარჯვებული უნდა გამხდარიყო უკრაინის მესამე პრეზიდენტი 1991 წელს საბჭოთა კავშირის დაშლის შედეგად მიღებული დამოუკიდებლობის შემდეგ.

ნარინჯისფერი არჩეულ იქნა მოწინააღმდეგეთა მოძრაობის ოფიციალურ ფერად, ვინაიდან ეს იყო არჩევნებში ოპოზიციის მთავარი კანდიდატის, ვიქტორ იუშენკოს, ფერი. უკრაინაში იუშენკოს მხარდამჭერთა მოძრაობის სოლიდარობის სიმბოლო იყო ნარინჯისფერი ბაფთა ან დროშა მოწოდებით „! !“ („დიახ! იუშენკო!“). მთავარი მოვლენები კიევში განხორციელდა - რევოლუციის ცენტრი დედაქალაქში იყო მაიდანი (დამოუკიდებლობის მოედანი), რომლის შემოგარენიც 24-საათიან კარვების ქალაქად გადაიქცა. თუმცა პარალელურად აქციები ტარდებოდა მთელი ქვეყნის მასშტაბით მჯდომარე აქციებით, საპროტესტო გამოსვლებით, გაფიცვებით და ა.შ. რომელიც 21 ნოემბრის არჩევნებს მოჰყვა თან.

ოპოზიციის მოძრაობის ღონისძიებათა მასშტაბურობის წყალობით არჩევნების შედეგები ანულირებულ იქნა და უკრაინის უზენაესმა სასამართლო 2004 წლის 26 დეკემბერს მეორე ტურის ხელმეორედ ჩატარებაზე დათანხმდა. ხელმეორე არჩევნებმა ცხადყო იუშენკოს უპირატესობა, რომელმაც ამომრჩეველთა 52% მიიღო მოწინააღმდეგის 44%-თან მიმართებაში. ამგვარად იუშენკო გამარჯვებულად ცნეს და ნარინჯისფერი რევოლუციის დაბოლოება იყო მისი საინაუგურაციო ცერემონია კიევში 2005 წლის 23 იანვარს.
ჰაინრიხ ჰიმლერი

ჰაინრიხ ჰიმლერი (; დ. 7 ოქტომბერი, 1900 — გ. 23 მაისი, 1945) — გერმანელი პოლიტიკური მოღვაწე, ნაცისტური პარტიის წევრი, შუცშტაფელის რაიხსფიურერი, მესამე რაიხში ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი პირი, ჰოლოკოსტზე პასუხისმგებელი ერთ-ერთი პირი.

პირველი მსოფლიო ომში ჰიმლერს მონაწილეობა არ მიუღია. ომის დასრულების შემდეგ უნივერსიტეტში აგრონომია შეისწავლა. 1923 წელს გახდა ნაცისტური პარტიის წევრი, ხოლო 1925 წელს გაწევრიანდა შუცშტაფელში. 1929 წელს ჰიტლერმა ის შუცშტაფელის რაიხსფიურერად დანიშნა. შემდეგი 16 წლის განმვავლობაში ჰიმლერმა 290-წევრიანი ორგანიზაცია გერმანიის ერთ-ერთ ყველაზე ძლიერ ძალოვან სტრუქტურად აქცია. ჰიმლერი ასევე დაინტერესებული იყო მისტიკით. 1933 წლიდან იყო პოლიტიკური პოლიციის უფროსი მიუნხენში, ბავარიში, შემდეგ მთელ გერმანიშია. 1936 წლიდან იყო გესტაპოს შეფი. 1943 წელს დაინიშნა შინაგან საქმეთა მინისტრად. 1944 წლიდან იყო სარეზერვო არმიის სარდალი.

1945 წლის აპრილში ჰიმლერმა ჰიტლერის ზურგსუკან მოკავშირეებთან მოლაპარაკება სცადა, რის გამოც ჰიტლერმა ის ყველა თანამდებობიდან გადააყენა და მისი დაპატიმრების ორდერიც გასცა. ჰიმლერმა გერმანიიდან გაქცევა სცადა, მაგრამ ის ბრიტანულმა ჯარმა დაიჭირა. 1945 წლის 23 მაისს ჰიმლერმა სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა.
შეიარაღებული ძალები

შეიარაღებული ძალები — სახელმწიფოს შეიარაღებული ორგანიზაცია, რომელიც შედგება შეიარაღებული ძალების სხვადასხვა სახეობებისაგან, ჯარების გვაროვნებებისაგან, მმართველობის ორგანოებისაგან და ზურგის სამსახურებისაგან. შეიარაღებული ძალების უმთავრეს დანიშნულებას წარმოადგენს სახელმწიფო ინტერესების დაცვა სამხედრო ძალის გზით. უმეტეს ქვეყნებში შეიარაღებულ ძალებში შედის შემდეგი სახეობები: სახმელეთო ჯარები, სამხედრო-საჰაერო ძალები და სამხედრო-საზღვაო ძალები. შეიარაღებული ძალები ითვლება კანონიერ შეიარაღებულ ფორმირებად, რომელიც ფინანსდება ქვეყნის ბიუჯეტიდან. სახელმწიფოს ტერიტორიაზე არსებული (მოქმედიც და უმოქმედოც) ნებისმიერი სახის შეიარაღებულ პირთა ორგანიზებული ერთობლიობა ცხადდება უკანონო შეიარაღებულ ფორმირებად.
საბრძოლო მოქმედებები

საბრძოლო მოქმედებები ეწოდება შეიარაღებული ძალების ყველა სახეობათა ნაწილების,შენაერთების და გაერთიანებების ორგანიზებულ მოქმედებებს, რომლებიც მიმართულია მათ წინაშე მდგარი საბრძოლო ამოცანების შესასრულებლად. საბრძოლო მოქმედებათა ძირითად სახეობებს წარმოადგენს თავდაცვა და შეტევა, რომლებსაც აწარმოებენ ოპერაციის, შეტაკების, ბრძოლის და დარტყმის ფორმით როგორც ხმელეთზე, ასევე ჰაერში და ზღვაზე.
სამხედრო-საჰაერო ძალები

სამხედრო-საჰაერო ძალები (უმრავლეს ქვეყნებში ეწოდება საჰაერო ძალები) — შეიარაღებული ძალების ერთ-ერთი სახეობა, რომელიც განკუთვნილია მოწინააღმდეგის მიწისზედა, საჰაერო და საზღვაო სამიზნეების (ობიექტების) გასანადგურებლად როგორც დამოუკიდებლად, აგრეთვე შეიარაღებული ძალების სხვა სახეობებთან ურთიერთქმედებით. იგი ასევე გამოიყენება სახმელეთო ჯარების შეტევის მხარდასაჭერად, საჰაერო დესანტის გადასასროლად (გადასასხმელად), საჰაერო გადაზიდვების საწარმოებლად და საჰაერო დაზვერვის საწარმოებლად. რიგ ქვეყნებში სამხედრო-საჰაერო ძალებში შედიან საჰაერო თავდაცვის ნაწილები და შენაერთები. საჰაერო ძალებში შედიან ავიაციის შემდეგი გვაროვნებები: ბომბდამშენი ავიაცია, გამანადგურებელ-ბომბდამშენი ავიაცია, გამანადგურებელი ავიაცია, მოიერიშე ავიაცია, სადაზვერვო ავიაცია, სამხედრო-სატრანსპორტო ავიაცია.

სამხედრო-საჰაერო ძალების სია
დიონისე

დიონისე ან დიონისოსი  — ძველბერძნულ მითოლოგიაში მევენახეობის, მეურნეობისა და მეღვინეობის, მცენარეულობის მფარველი ღვთაება. აგრეთვე ცნობილი როგორც ბახუსი ბერძნულსა და რომაულ მითოლოგიაში. მას მუდამ ახლდნენ მისი მხიარული სატირები ძველი ბერძნების რწმენით, დიონისეს კეთილგანწყობაზე დამოკიდებული იყო თუ როგორი იქნებოდა რთველი. ზევსის და სემელეს ვაჟი (ზოგიერთი წყაროს თანახმად ის ზევსისა და პერსეფონეს ვაჟი იყო). ჰომეროსის თანახმად დიონისე არ შედის მთავარ ღმერთთა შემადგენლობაში, რის გამოც მისი კულტი ნაკლებად იყო გავრცელებული არისტოკრატიაში, სამაგიეროდ იგი დიდი პოპულარობით სარგებლობდა დაბალ ფენებში.

რამდენიმე მითის მიხედვით, დიონისეს თავდაპირველად ერქვა ძაგრევსი .
ზევსი

ზევსი — ძველბერძნულ მითოლოგიაში ცის, ელვისა და ქუხილის ღმერთი, რომელიც მთელ მსოფლიოს განაგებდა. ოლიმპიელების მეთაური, ტიტანების, კრონოსისა და რეას მესამე შვილი (ჰომეროსის თანახმად უფროსი შვილი.) ჰადესის, ჰესტიას, დემეტრასა და პოსეიდონის ძმა. ზევსის მეუღლე არის ქალღმერთი ჰერა (იმის მიუხედავად, რომ ის მისი დაა), თუმცა ზევსი ჰერას ხშირად ღალატობს.

ზევსის ატრიბუტევი იყო ეგიდა (ფარი), სკიპტრა და ხანდახან არწივი. ითვლებოდა, რომ ზევსი ცხოვრობდა მთა ოლიმპოზე. ამის გარდა, იგი ავრცელებს სიკეთესა და ბოროტებას, ხანდახან იგი ასოცირდება ბედთან, ხოლო ხანდახან თავადაც გამოდის როგორც მოირას - ბედის - ქვეშევრდომი. მას შეუძლია მომავლის ნახვა. იგი უთხრობს ადამიანებს მათ ბედს სიზმრების, ქუხილისა და ელვების საშუალებით. სახელმწიფო წყობა ზევსის შექმნილია, მან აჩუქა ადამიანებს კანონები, დააწესა მეფეთა მეფობა, აკონტროლებს ტრადიციების და ადათ-წესების შესრულებას, აგრეთვე იცავს ოჯახსა და სახლს.

მითები
დაბადება
ის ეკუთვნის მესამე თაობის ღმერთებს რომლებმაც დაამხეს მეორე თაობა - ტიტანები. ლეგენდის მიხედვით, ზევსის მამა კრონოსი თავის შვილებს ჭამდა, რადგან ურანიამ მას უწინასწარმეტყველა, რომ იგი მოკვდებოდა თავისი შვილის ხელით. ამიტომ დედამისმა რეამ იგი გადამალა. როდესაც იგი გაიზარდა, მან მოკლა მამამისი და აასრულა ურანიას წინასწარმეტყველება.
რეა

რეა — უფროსი ტიტანიდა. ურანოსისა და გეას ქალიშვილი. კრონოსის და და მეუღლე. კრონიდების: ჰესტიას, დემეტრას, ჰერას, ჰადესის, პოსეიდონის და ზევსის დედა.

ეტიმოლოგია
რეა ნიშნავს „ნაკადს“ და „უშუალობას“, ასევე მოიხსენიება „დიდ დედად“. რეა განასახიერებდა დროის მიმდინარეობას და თაობების წარმოქმნის უწყვეტ პროცესს. ასევე მშობიარობის წყლებს, რძეს და მენსტრუალურ სისხლს.

მითოლოგია
გეამ უწინასწარმეტყველა კრონოსს: შენი შვილი შენზე ძლიერი იქნება და უფლებებს წაგართმევსო. ამიტომ თავისი ძალაუფლება რომ შეენარჩუნებინა კრონოსი საკუთარ ახალშობილ შვილებს ყლაპავდა.

ასე შთანთქა ყველანი ზევსის გარდა, რომელიც რეამ ცბიერებით იხსნა, მის მაგივრად ჩვრებში ქვა გაახვია და კრონოსს მისცა გადასაყლაპად, პატარა ზევსი კი ურანოსის და გეას რჩევით საიმედოდ გადამალა იდას მთაგრეხილზე, დიქტეს გამოქვაბულში, სადაც თხა ამალთეა კვებავდა, კურეტები (ქურუმები) იცავდნენ და ნიმფები უვლიდნენ.

ერთ-ერთი ვერსიით, რეამ კანიბალი მამისაგან ასევე გადაარჩინა პოსეიდონი. მან გადამალა იგი ცხვრებში, ხოლო კრონოსს გადააყლაპა კვიცი.

ტიტანების და ოლიმპიელი ღმერთების ათწლიანი ბრძოლის დროს, რეამ თავისი საყვარელი ქალიშვილი ჰერა აღსაზრდელად თავის და-ძმას ტეთისს და ოკეანოსს დაუტოვა, რომლებიც არ მონაწილეობდნენ ტიტანომაქიაში.

კულტი
რეას უძველეს საკულტო ადგილად ითვლებოდა კუნძული კრეტა, სადაც გადმოცემის თანახმად, ერთ-ერთ გამოქვაბულში მან შვა და აღზარდა ზევსი. კრონოსს ახალშობილი ზევსის ხმა რომ არ გაეგო და ჩვეულებისამებრ არ ჩაეყლაპა, კურეტები ბავშვის ყოველ წამოყვირებაზე ფარებზე იარაღის ცემით დიდ ხმაურს ტეხდნენ. ზოგიერთი მეცნიერის მოსაზრებით, მითის წარმოშობა რეას დღესასწაულზე დამკვიდრებული ჩვეულებით, სამხედრო თამაშობებით და ფარებზე ხმლების ცემით აიხსნება.

მოგვიანებით რეას კულტი რომშიც გავრცელდა, იქ მას დიდი დედა შეარქვეს. ხეთაგან რეა-კიბელეს შესწირეს მუხა და ნაძვი, მისი მუდმივი თანამგზავრი კი ცხოველთაგან ლომი გახდა. რეას ატრიბუტად ითვლებოდა ტიმპანი .

იკონოგრაფია
ყველაზე ხშირად რეა-კიბელე მჯდომარე გამოისახებოდა. ბერძნულ მითოლოგიაში რეა-კიბელეს არასოდეს ჰქონია დამოუკიდებელი ტაძარი და ჩვეულებრივ კრონოსთან და ზევსთან ერთად გამოისახებოდა. ათენში რეასა და მისი ქმრის, კრონოსის პატივსაცემად ე. წ. კრონიები იმართებოდა.
ბაკურიანი (XI საუკუნე)

ბაკურიანი ( საუკუნის დასასრული — საუკუნის მეოთხედი) — ტაოს ერისთავთერისთავი, გრიგოლ ბაკურიანის ძისა და აბაზ ბაკურიანის ძის მამა. საუკუნის სომეხი ისტორიკოსის ასოღიკის ცნობით, ბაკურიანი სარდლობდა ტაოელთა ლაშქარს, რომელიც 997 წელს დავით კურაპალატმა ხლათის (ვანის ტბის დასავლეთ სანაპირო) ასაღებად გაგზავნა. იქ ბაკურიანი ტყვედ ჩაუვარდა არაბებს. ბიზანტიელი ისტორიკოსი გიორგი კედრენე ბაკურიანს იხსენიებს იბერიის იმ უპირველეს დიდგვაროვნებს შორის, რომლებიც დავით კურაპალატის მემკვიდრეობის მისაღებად ტაოში მოსულმა ბიზანტიის კეისარმა ბასილი -მ თან წაიყვანა და პატრიკიოსის ხარისხი მიანიჭა.
ლენი რიფენშტალი

ლენი რიფენშტალი, სრული სახელი ბერტა ჰელენე ამალი რიფენშტალი (; დ. 2 აგვისტო, 1902, ბერლინი, გერმანია — გ. 8 სექტემბერი, 2003, პიოკინგი (ბავარია), გერმანია) — გერმანელი მოცეკვავე, კინორეჟისორი, მსახიობი და ფოტოგრაფი.

ბიოგრაფია
სწავლობდა ბერლინის ხელოვნების სკოლაში. თავისი კარიერა რიფენშტალმა ჯერ მოცეკვავის ამპლუაში დაიწყო, რომლის შემდგომ იგი კინომსახიობად გვევლინება. მეოცე საუკუნის 30-იან წლებში მან საკუთარი კინოსტუდია დააარსა, სადაც წარმატებით შეითავსა სცენარისტის, რეჟისორისა და პროდიუსერის ფუნქციები. ახალგაზრდა გოგოს ნიჭიერება მხედველობიდან არ გამორჩენია გერმანიის ლიდერ ადოლფ ჰიტლერს, რომელმაც რიფენშტალის ორიგინალური კინოხედვა ნაციონალისტურ-სოციალისტური პარტიის რეკლამირებას მოახმარა. სწორედ ამ პერიოდში ჰქმნის რიფენშტალი თავის უკვდავ შედევრებს, დოკუმენტურ კინოკლასიკას "ნების ტრიუმფს" (" ") (1934) და "ოლიმპიას" ("") (1938). მაგრამ მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ რიფენშტალის შავ-თეთრი კინოეპოპეა დაჩრდილა საერთაშორისო პოლიტკორექტულობამ. მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნებში მცხოვრები ებრაელები მას ბრალს სდებდნენ ჰიტლერთან თანამშრომლობაში. ამგვარ ვითარებაში შეუძლებელი იყო საყვარელი საქმიანობის გაგრძელება და მიუხედავად ამისა მან მოახერხა 1954 წელს ერთი ფილმის გადაღება.
ბაიხოს სამების ეკლესია

ბაიხოს სამების ეკლესია, ოჟიო, წმინდა სამების ეკლესია - საუკუნის ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ოჟიოდან ჩრდილოეთით 2,5 კმ-ზე. ნასოფლარ ბაიხოს ტერიტორიაზე. ეკლესიის დასავლეთით მდებარეობდა სოფელი ბაიხო, რომელიც შემდეგ ერთიანად დაიცალა. განეკუთვნება საუკუნის ნახევარს.

ნაგეგობის გეგმაში გამოყენებულია სამეკლესიიანი ბაზილიკის თემა, რომელიც აქ რამდენადმე სახეშეცვლილია. აგებულია დიდი ზომის რიყის ქვით, გამოყენებულია შირიმიც, შეკეთებულია აგურით. მთავარ ეკლისიას უჭირავს შუა და ჩრდილოეთ ნავები. ჩრდილოეთ ნავში, რომელიც თაღოვანი გასასვლელებით უკავშირდება შუა ნავს, გამოყოფილია სამკვეთლო. საბჯენ თაღებზე ამოყვანილი კამარით გადახურული შუა ნავი დასრულებულია საკურთხევლის აფსიდით, რომელიც ეკლესიის იატაკიდან 70 სმ-ით არის შემაღლებული და ძირითადი სივრცისგან მოგვიანო ხანის კანკელითაა გამოყოფილი. შესასვლელი ერთია - დასავლეთის მხრიდან მეორე, პატარა ეკლესიას აფსიდით დასრულებული სამხრეთ ნავს უჭირავს. იგი მთავარ ეკლესიასთან კარით არის დაკავშირებული, ამავე დროს დასავლეთიდან დამოუკიდებელი შესასვლელიც აქვს. ბაიხო გარედან სადაა. მისი ერთადერთი მორთულობა საკურთევლის დეკორატიული თაღია.
ბაიყუში

ბაიყუში, ჭაობის ბუ — ფრინველთა ბუსნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძეა 35-42 სმ. გვხვდება ევრაზიაში, ჩრდილო-დასავლეთ და სამხრეთ აფრიკაში, მადაგასკარზე, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში. საქართველოში ფართოდაა გავრცელებული, მაგრამ მცირერიცხოვანია. ადგილობრივ პოპულაციას მიმოფრენის პერიოდში (გაზაფხული, შემოდგომა) უერთდებიან უფრო ჩრდილოეთით მობუდარი ინდივიდები. ბინადრობს ჭაობებში, ჭალებში, მდინარეთა ნაპირებზე და სხვა. ბუდეს იკეთებს მიწაზე. დედალი აპრილში დებს 3-5 (10-მდე) კვერცხს, რომელთა ინკუბაცია გრძელდება 1 თვემდე. იკვებება მღრღნელებითა და სხვა წვრილი ხერხემლიანებით, მწერებით. სასარგებლო ფრინველია.
ბაკურ იბერიელი

ბაკურ იბერიელი ან ბაკურ დიდი — საუკუნის ბიზანტიელთა მხედართმთავარი, ფოლოსოფოსი, რიტორი. ბერძნულ-ლათინურ წყაროებში ხან მეფედ იხსენიება, ხან მეფის შთამომავლად. ამ საკითხზე არც ქართველ მეცნიერთა შორისაა შემუშავებული ერთი აზრი. გამოთქმულია მოსაზრება, რომ ბაკურ იბერიელი იყო იბერიის მეფე და ამ ქვეყანაში ქრისტიანობის გავრცელების პირველი ინიციატორი. საქართველოში შექმნილი პოლიტიკური ვითარების გამო ლტოლვილია ბიზანტიაში. ზოგი მას ბაკურ -თან აიგივებს, ზოგიც ბაკურ -თან. ალბათ უფრო მისაღებია ის მოსაზრება, რომლის მიხედვითაც (გელასი კესარიელის ცნობა) ბაკურ იბერიელი მეფის შთამომავალია მხოლოდ. ბაკურ იბერიელს, როგორც სარდალს, მონაწილეობა მიუღია გუთების წინააღმდეგ ადრიანოპოლისა (378) და ტირან ევგენიოსის წინააღმდეგ (394) ბრძოლებში, სადაც დიდი სიმამაცე გამოუჩენია. პირველწყაროთა დახასიათებით ბაკურ იბერიელი იყო კაცი ფრიად სარწმუნო და ღვთისმოშიში, მეფის შთამომავალი და იბერთა შორის სახელოვანი (გელასი კესარიელი); ყოვლად ღირსეული როგორც რწმენითა და სათნოებით, ისე სულიერი ხორციელი სიკეთით (გიორგი ამარტოლი); მისთვის უცხო იყო ყოველგვარი ბოროტება და იყო გაწვრთნილი საომარ საქმეებში, სარდალთა შორის უმამაცესი (ზოსიმე); იყო იგი ბუნებრივი ნიჭით დაჯილდოებული, სამართლიანი და ზომიერების მოყვარული (ლიბანიოსი). ბაკურ იბერიელი ბიზანტიაში დაახლოებია ცნობილ ფილოსოფოს ლიბანიოსს, მის წრეს და დიდი ავტორიტეტი დაუმსახურებია. ბაკურ იბერიელისადმი მიწერილ წერილში (392) ლიბანიოსი წერს: „...ზოგი ადიდებს შენს ზომიერებას და იმას, რომ უფრო მეტად ბრძანებლობ ვნებასურვილებს, ვიდრე ჯარისკაცებს, სხვა კიდევ აქებს შენს სიბრძნეს, შენს სულს არ მიჰკარებია არავითარი შიში რაიმე საფრთხის წინაშე. მე კი შენ ღირსებათაგან ყველაზე უფრო მნიშვნელოვნად მეჩვენება ის, რომ შენ გიყვარს ლოგოსები და ისინიც, ვინც ლოგოსებს მისდევენ“. ლოგოსები აქ ნახმარია რიტორიკული ხელოვნების მნიშვნელობით. არისტანეტესადმი წერილში კი ლიბანიოსი ბაკურ იბერიელზე ამბობს, რომ იგი „სხეულითაც ბრწყინავს და სულიც მას ასეთივე აქვს“.
ჩინური კალენდარი

ჩინური კალენდარი — ლუნისოლარული კალენდარი (ლუნი – მთვარე, სოლარ – მზე), რომელიც მიიღეს მზისა და მთვარის კალენდრების ელემენტების შერწყმით. მიუხედავად იმისა, რომ თანამედროვე ჩინელები იყენებენ გრიგორიანულ კალენდარს ყოველდღიური ხმარებისთვის, ჩინური კალენდარი კვლავაც გამოიყენება ისეთი ღირსშესანიშნავი ტრადიციულის დღესასწაულების გამოსათვლელად, როგორიცაა, ჩინური ახალი წელი (გაზაფხულის ფესტივალი) და შუა-შემოდგომის ფესტივალი, ისევე როგორც ასტროლოგიაში – ქორწინებისთვის ან შენობის საძირკვლის ჩაყრის შესაფერისი დღის შესარჩევად. ამ კალენდარს პირდაპირი გამოყენება ყოველდღიურ საქმიანობაში აქვს მთვარის მიმდინარე ფაზის გამოსათვლელად, რაც მნიშვნელოვანია სოფლის მეურნეთათვის.

სხვა ტრადიციული აზიური კალენდრები მსგავსია, თუ არა იდენტური, ჩინური კალენდრისა: კორეული კალენდარი იდენტურია, ვიეტნამურ კალენდარში კატა ჩანაცვლებულია კურდღლით თორმეტ ცხოველში, ტიბეტური კალენდარი ოდნავ განსხვავდება ცხოველთა სახელებით, ხოლო ტრადიციული იაპონური კალენდარი იყენებს განსხვავებულ გამოთვლის მეთოდს, რაც ამ ორ კალენდარს შორის უთანხმოებას იწვევს ზოგიერთ წელიწადს. ჩინური (ანუ ჩინო-უიღურული) კალენდრის ელემენტები შემოვიდა ისლამურ სამყაროში მონღოლთა შემოსევების შედეგად. თორმეტ-წლიანი ციკლი, რომელიც შეიცავდა ცხოველთა თურქულ/მონღოლურ ინტერპრეტაციას ხმარებაში შემორჩა ქრონოლოგიური, ისტორიოგრაფიული და ბიუროკრატიული მიზმებისთვის სპარსულ და თურქულ ენოვან ქვეყნებში, მცირე აზიიდან ინდოეთის ჩათვლით, შუა საუკუნეებიდან მოყოლებული ადრეულ ინდუსტრიულ ხანამდე. ირანში ეს სისტემა შემორჩა ადრეულ მე-20 საუკუნემდე სასოფლო-სამეურნეო და საგადასახადო აღრიცხვებში, ვიდრე 1925 წელს კანონით გაუქმდა (იხ. ირანული კალენდარი).

ჩინეთში მშობლიურ კალენდრად ითვლება ე.წ. "ფერმერთა კალენდარი" - ნუნგლი (გამარტივებული ჩინური: ； ტრადიციული ჩინური: ; ფინინი: ), რაც განსხვავდება "საერო კალენდრისაგან" - კუნგლი (გამარტივებული ჩინური: ტრადიციული ჩინური:; ფინინი: ), ან "დასავლური კალენდრისგან" - სილი (გამარტივებული ჩინური: ტრადიციული ჩინური:; ფინინი: ). ჩინური კალენდარი ასევე იწოდება "ძველ კალენდრად" - ძიული (გამარტივებული ჩინური: ტრადიციული ჩნური: ; ფინინი: ), ახალი - სინლი (გამარტივებული ჩინური: ； ტრადიციული ჩნური: ； ფინინი: ) ანუ გრიგორიანული კალენდრის შემოღების და ოფიციალურად დამტკიცების შემდეგ.

ჩინური კალენდრის მიხედვით წლები იყოფა როგორც: ვირთხის - , შუ; ხარის - , ნიუ; ვეფხვის - , ხუ; კურდღლის - , თუ; დრაკონის - , ლუნგ; გველის - , შე; ცხენის - , მა; თხის - , იანგ; მაიმუნის - , ხოუ; მამლის - , ძი; ძაღლის - , კოუ; ტახის - , ჭუ წლებად.
ბალადა

ბალადა (, პროვანსული < გვიანდელი — ვცეკვავ) — პოეზიისა და მუსიკის ჟანრი. ქართულ მხატვრულ ლიტერატურაში სრულყოფილი სახით ბალადა საუკუნემდე თითქმის არ გვხვდება. ქართული ხალხური ბალადა კი გაცილებით ადრე უნდა იყოს ჩამოყალიბებული. ამას ააშკარავებს სვანური, რაჭული, ხევსურული და საქართველოს ბარის ზოგიერთ კუთხეში შემონახული ბალადების ნიმუშთა რიტმული სტრუქტურა და გამომსახველობითი ხერხები. ბალადის ცნება ყველას ერთნაირად არ ესმის: ქართულ ფოლკლორისტიკაში ბოლო წლებში დამკვიდრებული შეხედულებით, ბალადა ლირიკულ-ეპიკური ფორმის სიუჟეტიანი ლექსია, რომელშიც გმირის ცხოვრების რაიმე არაჩვეულებრივი ეპიზოდია გადმოცემული. ბალადა შეიძლება შეიცავდეს დიალოგს („ია მთაზედა“), მონოლოგს („შემომეყარა ყივჩაღი“) ან ეპიკურ თხრობას („თავფარავნელი ჭაბუკი“). მისი სიუჟეტი ყოველთვის დრამატულია. გვხვდება საწესჩვეულებო, სამონადირეო, საგმირო, სატრფიალო და საყოფაცხოვრებო ბალადის ნიმუშები. მათგან ზოგი ძველი თქმულებებისა და გადმოცემებს ეფუძნება, ნაწილი კი ორიგინალური პოეტური გარდასახვის ნაყოფია. ლექსი უმთავრესად 16-მარცვლიანი შაირით არის გაწყობილი, გვხვდება ურითმო „ფისტიკაურის“ რამდენიმე ნიმუშიც. ხალხური ბალადის მოტივებისაგრძნობია ილია ჭავჭავაძის, აკაკი წერეთლის, ვაჟა-ფშაველას და სხვების პოეზიაში.

ქართულ ხალხურ სასიმღერო შემოქმედებაში ბალადის ჟანრი უძველესი დროიდან გვხვდება საწესჩვეულებო, საგმირო, სატრფიალო და სხვა ხასიათის მძაფრსიუჟეტიანი სიმღერების სახით („ხოგაის მინდია“, „თავფარავნელი ჭაბუკი“, „ბეთქილი“, „დალი კლდეში მშობიარობს“, „ავთანდილ გადინადირა“). ხალხური ვოკალური ბალადის იშვიათი ნიმუშია „სიმღერა ვეფხისა და მოყმისა“.

ბალადის ჟანრი გვხვდება თანამედროვე ქართულ პროფესიულ მუსიკაშიც გმირულ-ეპიკური ხასიათის ვოკალური და საკრავიერი ნაწარმოებების სახით (ანდრია ბალანჩივაძე, ალექსი მაჭავარიანი, არჩილ ჩიმაკაძე).