iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
შარვაშიძეები

შარვაშიძეები, შერვაშიძეები ( — „ჩაჩბა“, ) — მთავართა საგვარეულო ფეოდალურ აფხაზეთში. საგვარეულოს წარმოშობასა და გვარსახელწოდებას ისტორიული გადმოცემა უკავშირებს შირვანშაჰებს. საკუთრივ აფხაზეთში ეს საგვარეულო იხსენიება როგორც ჩაჩბა, რომელსაც უშუალოდ უკავშირებენ გვარსახელ აჩბას (ანჩაბაძე). აფხაზური გადმოცემით, ამ საგვარეულოს წარმომადგენლები მართავდნენ აფხაზეთს შარვაშიძეებამდე. ეს გადმოცემა ლეგენდად დარჩა, რადგან ეთონგრაფიულ ლიტერატურაში დადასტურად აჩბა-ანჩაბაძეების მიერ აფხაზეთში შემოსვლა ფსხუს გავლით. ქართულ წყაროებში შარვაშიძეები პირველად საუკუნეში არიან მოხსენიებულნი (ცხუმის ერისთავი ოთაღო შარვაშისძე, დარდინ შარვაშიძე — მონღოლთა წინააღმდეგ მებრძოლი მხედართმთავარი). გამოთქმულია მოსაზრება (ნიკო ბერძენიშვილი), რომ „მატიანე ქართლისაჲში“ საუკუნის ნახევრის აფხაზეთის ამბებთან დაკავშირებით მოხსენიებული ოთაღო ჭაჭას ძე ჩაჩბა უნდა ყოფილიყო, თუმცა ამის კატეგორიული მტკიცებისათვის საკმაო საფუძველი არ არსებობს. სიმონ ჯანაშიას ვარაუდით, მოგვიანო ხანის შარვაშიძეები გენეალოგიურად დაკავშირებული არ უნდა იყვნენ ამ გვარის უძველეს წარმომადგენლებთან.

მოსე ჯანაშივილის აზრით, „ამ შარვაშიძეების წინაპარნი მთავრობდნენ შარვანს და ქართელები მათ უწოდებდნენ შარვაშედ. დავით აღმაშენებელმა შარვანი რომ აიღო და მერე ანისი, იქაური ემირი სახლობით გადმოასახლა აფხაზეთს. ერისთავად პირველად ჩნდება დოთაღოს შარვაშიძე, რომელიც თამარ მეფემ დაადგინა აფხაზეთს“.

გვიანდელ შუა საუკუნეებში შერვაშიძეები საბედიანოში შემავალი აფხაზეთის ერისთავები იყვნენ, საუკუნეში კი დამოკიდებული იყვნენ სამეგრელოს მთავრებზე. საუკუნის დასაწყისში დამოუკიდებელი მთავრები გახდნენ. საუკუნის დასაწყისში შარვაშიძეების ერთი შტო გადავიდა კახეთში და დასახლდა კარდენახში, შემდგომში მათ მიიღეს აფხაზის გვარი. 1810 წლიდან შევიდნენ რუსეთის ქვეშევრდომობაში, როგორც დამოუკიდებელი შიდა ავტონომიური უფლებების მქონე სამთავროს მფლობელები (სამთავრო გაუქმდა 1864 წელს). საუკუნის ბოლოს და საუკუნის დასაწყისში შარვაშიძეების საგვარეულოდან ბევრი საზოგადო და კულტურის მოღვაწეა ცნობილი.

შარვაშიძეების გერბი
ფარი ჰორიზონტალურად გაყოფილია სამ ნაწილად. ქვედა ნაწილი არის ვერტიკალურად გაყოფილი.
პირველ ნაწილში, ლაჟვარდისფერ ფონზე — ოქროს სასწორი. მის ქვეშ — ოქროს სფერო.
მეორე ნაწილში, მწვანე ფონზე — დიაგონალურად ოქროს კვერთხი. მის ზემოთ ოქროსივე სფეროა გამოსახული, ქვემოთ — ოქროს ტოლგვერდა ჯვარი.
მესამე, მეწამულ ნაწილში გამოსახულია წმ. გიორგი (ვერცხლი), რომელიც ამარცხებს მწვანე ურჩხულს.
ვლადიმერ აბაშიძე (პოეტი)

ვლადიმერ (ლადო) სიმონის ძე აბაშიძე (დ. 1859, სოფ. დილიკაური — გ. 9 ივნისი, 1917, სოფ. კაცხი) — ქართველი პოეტი, თეატრალური მოღვაწე. პოეტი ქალის ნ. ორბელიანის ძმა.

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის პირველი გიმნაზია. იყო ნ. ავალიშვილის მიერ 1867 წელს ჩამოყალიბებული დრამატული თეატრის წევრი. 1872 წლიდან მსახურობდა საჩხერეში, ფოთში, აბაშაში მომრიგებელ მოსამართლედ, მაზრის უფროსის თანაშემწედ და სხვა. ხშირად მართავდა წარმოდგენებს პროვინციებში. ეწეოდა ლიტერატურულ მოღვაწეობას, წერდა ლექსებს. 1878 წელს გაზეთ „დროებაში“ გამოქვეყნდა მისი ლექსი „ე. ნ-ს“ („ისევ შენ და ისევ შენ...“, მიძღვნილი ელენე კონსტანტინეს ასულ ნიჟარაძისადმი). შემდგომში ეს ლექსი შევიდა კრებულებში („სალხინო საზანდარი“, „ჩანგი“) ავტორის დაუსახელებლად. ლექსი ხალხში სიმღერად იქცა, ხოლო კომპოზიტორმა ანდრია ყარაშვილმა ნოტებზე გადაიღო და შექმნა პოლულარული ქართული რომანსი. იგი ამშვენებდა ვანო სარაჯიშვილის რეპერტუარს.
ჯუნია

ჯუნია (, ან ჯუნიე ) — სანაპირო ქალაქი ლიბანში, ბეირუთიდან 16 კმ-ის დაშორებით. მდებარეობს მთიანი ლიბანის მუჰაფაზაში, კესერვანის რაიონში. 2012 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 102 221 კაცს შეადგენს.

დაძმობილებული ქალაქები
მონაკო, მონაკო.
გუსტავია, საფრანგეთი.
ლას-ვეგასი, აშშ.
რიო-დე-ჟანეირო, ბრაზილია.
ლიპარტელიანი

საკუთარი სახელი ლიპარტელიანი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ბესიკ ლიპარტელიანი — კალათბურთელი, მწვრთნელი
გოგი ლიპარტელიანი — პოლიტიკოსი
ვარლამ ლიპარტელიანი — ძიუდოისტი
ვახტანგი (ლიპარტელიანი) — საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მღვდელმთავარი
ოლეგ ლიპარტელიანი — მორაგბე
როინ ლიპარტელიანი — პოლიტიკოსი
სოსო ლიპარტელიანი — ძიუდოისტი
რეხვიაშვილი

საკუთარი სახელი რეხვიაშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ალექსანდრე (საშა) რეხვიაშვილი — კინორეჟისორი, ოპერატორი
ალექსანდრე (ალეკო) რეხვიაშვილი — ფეხბურთელი, საფეხბურთო ფუნქციონერი
გიორგი რეხვიაშვილი — სპორტსმენი (ფეხბურთელი)
ვასილ რეხვიაშვილი — ინჟინერი, ნავთობის სპეციალისტი
ვახტანგ რეხვიაშვილი — სპორტსმენი (ფეხბურთელი)
თემო რეხვიაშვილი — მსახიობი, მწერალი
ზებედა რეხვიაშვილი — სპორტსმენი (ძიუდო)
ირაკლი რეხვიაშვილი — ეკონომისტი, სახელმწიფო მოხელე
ლაურა რეხვიაშვილი — მსახიობი
ნიკოლოზ რეხვიაშვილი — ეთნოლოგი
რატი რეხვიაშვილი — სპორტსმენი (მკლავჭიდი)
ჯიმშერ რეხვიაშვილი — მწერალი, ჟურნალისტი
ევსტათი მცხეთელი

ევსტათი მცხეთელი (გ. დაახლოებით 550) — საუკუნის ქრისტიანი წმინდანი. ხსენების დღეა 11 აგვისტო (ძველი სტილით 29 ივლისი).

ცხოვრება და მოღვაწეობა
წმიდა ევსტათი მცხეთელი წარმოშობით სპარსი იყო, არშაკეთის პროვინციის ქალაქ განძაკიდან. გაქრისტიანებამდე ერქვა გვირობანდაკი. მამამისი მოგვი იყო და მასაც მოგვად ზრდიდა, მაგრამ ევსტათი მცხეთელი ჯერ კიდევ სამშობლოში ყოფნისას დაეჭვდა მაზდეანური სარწმუნოების ჭეშმარიტებაში და ქრისტიანობის მხარეზე გადაიხარა. ამ გრძნობით შეპყრობილი 30 წლის ევსტათი მცხეთელი სპარსეთის შაჰის ხოსრო ანუშირვანის (531-579) მეფობის მე-10 წელს ქართლში ჩამოვიდა და მცხეთაში დასახლდა. აქ მან შეისწავლა მეწაღეობა, დაუახლოვდა ადგილობრივ ქრისტიანებს და ცოლად შეირთო ქრისტიანი ქალი. ამის შემდეგ უფრო შეიყვარა ქრისტიანული რჯული და მოინათლა კიდეც კათალიკოს სამოელის ხელით, რომელმაც მას ევსტათი დაარქვა.

ევსტათი მცხეთელმა მცხეთაში მცხოვრებ სპარსელ ხელოსნებს უარი უთხრა, მათთან ერთად მაზდეანთა მთავარ რელიგიურ დღესასწაულში მონაწილეობის მიღებაზე. ამის გამო იგი დააბეზღეს მცხეთის სპარსელ ციხისთავ უსტამთან, რომელმაც ევსტათი მცხეთელი, სხვა შვიდ გაქრისტიანებულ სპარსელთან ერთად, მარზპან არვანდ გუშნასპს თბილისში გაუგზავნა დასასჯელად. ქართლის კათალიკოსისა და მთავრების თხოვნით იმავე მარზპანმა 6 თვის შემდეგ სპარსეთში გამგზავრების წინ ევსტათი მცხეთელი ციხიდან გაათავისუფლა. სამი წლის შემდეგ, როცა ქართლში ახალი მარზპანი — ვეჟან ბუზმირი მოვიდა, მცხეთელ სპარსელებს ევსტათი მასთანაც დაუსმენიათ. მარზპანი ცდილობდა ევსტათი მცხეთელი მამაპაპეულ სარწმუნოებაზე დაებრუნებინა, მაგრამ ამაოდ. ევსტათი მცხეთელი სიკვდილით დასაჯეს. მარზპანის ბრძანებით, ევსტათი მცხეთელი საპყრობილეში გადაიყვანეს, ღამით კი თავი მოკვეთეს და ქალაქგარეთ დააგდეს ფრინველთა საჯიჯგნად, გვამი კი ღამით გაიტანეს და ქალაქგარეთ დააგდეს. ქრისტიანებმა ევსტათის ცხედარი მალულად წაასვენეს მცხეთაში. მოწამის ნეშტს წმიდა სამოელ კათალიკოსი შემოეგება და პატივით დაკრძალა სვეტიცხოველში, წმიდა ტრაპეზის ქვეშ.

ევსტათის ცხოვრება აღწერილია საუკუნის უცნობი ავტორის თხზულებაში „ევსტათი მცხეთელის მარტვილობა“. საქართველოს მართლმადიდებელმა ეკლესიამ წმიდა მოწამე ევსტათი მცხეთელი წმინდანად შერაცხა.
ეჯიდიო მირაგოლი

ეჯიდიო მირაგოლი (; დ. 20 ივლისი, 1955) — მონდოვის ეპისკოპოსი 2017 წლის 29 სექტემბრიდან.

ბიოგრაფია
ეჯიდიო მირაგოლი 1955 წელს, პანდინოს კომუნის სოფელ გრადელაში დაიბადა. 1979 წელს ეპისკოპოს პაოლო მანიანის ხელდასხმით მღვდლად იკურთხა. ის თავის საღვთისმეტყველო სწავლებას ლოდის სემინარიასა და პაპის გრიგორიანულ უნივერსიტეტში განაგრძობდა, სადაც საეკლესიო სამართლის კუთხით სპეციალიზირდებოდა.

1994 წლიდან იყო ფრანცისკა ქსავიე კაბრინის მრევლის პარსონი ლოდიში. 2007 წლიდან იყო ლომბარდიის რეგიონული საეკლესიო ტრიბუნალის მოსამართლე.

2017 წლის 29 სექტემბერს პაპმა ფრანცისკემ მას მონდოვის ეპისკოპოსის წოდება უბოძა. მისი კურთხევა 2013 წლის 11 სექტემბერს ლოდის ეპისკოპოსმა მაურიციო მალვესტიტიმ მოახდინა.

გალერეა
ფრანკოკრატია

ფრანკოკრატია ( — ფრანკების მმართველობა), ლათინოკრატია ( — ლათინთა მმართველობა) ან ვენეტოკრატია ( — ვენეციელთა მმართველობა) — პერიოდი საბერძნეთის ისტორიაში მეოთხე ჯვაროსნული ლაშქრობის (1204) შემდეგ, როდესაც უპირველესად დაარსდა ფრანგული და იტალიური სახელმწიფოები დაშლილი ბიზანტიის იმპერიის ტერიტორიაზე.

ტერმინი მომდინარეობს იქიდან, რომ ბერძნენი მართლმადიდებლები დასავლეთ ევროპელ კათოლიკეებს ლათინებს უწოდებდნენ, რომელთა უმრავლესობა ფრანგი (ფრანკი) და ვენეციელი იყო. ფრანკოკრატიის პერიოდის ხანგრძლივობა ყველა რეგიონისთვის განსხვავებულია: პოლიტიკური სიტუაცია უკიდურესად არასტაბილურ იყო, რადგან ფრანკული სახელმწიფოები დანაწევრებული და ხელიდან ხელში გადასულ იქნა, ხოლო ხშირ შემთხვევაში ბერძნებმა შეძლეს მათი დაბრუნება.
აბერაცია (ოპტიკა)

ოპტიკური სისტემის აბერაცია — გამოსახულებათა ცთომილებანი, რომელთაც იძლევა ოპტიკური სისტემები. აბერაციის დროს ოპტიკური გამოსახულება არ არის სავსებით მკაფიო, ზუსტად არ შეესაბამება ობიექტს ან შეფერილია. განსაკუთრებით აღსანიშნავია აბერაციის შემდეგი სახეობები:

აბერაციის სახეები
გეომეტრიული აბერაცია
სფერული აბერაცია, კომა — ოპტიკური გამოსახულების ნაკლი, რომელიც წარმოიშობა ოპტიკურ სისტემაში სინათლის სხივების ირიბად გავლისას. თუ ოპტიკურ სისტემაში გავლისას სფერული ტალღა დეფორმაციას განიცდის და აღარაა სფერული, მაშინ სინათლის რთულ კონას ვღებულობთ. ასეთ კონას ეწოდება ასტიგმატური, თვით მოვლენას კი — ასტიგმატიზმი.

დისტორსიად წოდებული აბერაციისათვის დამახასიათებელია გამოსახულების მთელი არის ფარგლებში ხაზოვანი გადიდების არაერთგვაროვნება. ოპტიკურ სისტემას შეიძლება ერთდროულად ჰქონდეს აბერაციის რამდენიმე სახე. აბერაციის გასწორება ხდება რთულ ოპტიკურ სისტემებში ლინზების შერჩევით და ძნელ ამოცანად ითვლება.

ქრომატიული აბერაცია
აბერაციის ზემოჩამოთვლილ სახეებს გეომეტრიული ეწოდება. გარდა ამისა არსებობს აბერაცია ქრომატული. ოპტიკურ სისტემებში გამოსახულების ნაკლოვანება დაკავშირებულია აგრეთვე სინათლის ტალღურ ბუნებასთან და წარმოიშობა დიაფრაგმებზე, ლინზათა ბუდეებზე და ა. შ. სინათლის დიფრაქციის შედეგად. დიფრაქციის გავლენა, აბერაციის სხვა სახეებთან შედარებით, ჩვეულებრივ მცირეა.
სფერული აბერაცია

სფერული აბერაცია — ოპტიკური სისტემის ცთომილება, როდესაც სისტემის ცალკეული რგოლისებრი ზონები ოპტიკურ ღერძზე მდებარე წერტილის გამოსახულებას ღეძის სხვადასხვა ადგილზე იძლევა. თუ სხვა აბერაციას არ აქვს ადგილი, მაშინ სფერული აბერაციის შედეგად სისტემის ღერძის მართობულ ეკრანზე მიიღება არა წერტილოვანი გამოსახულება, არამედ მკვეთრი ბირთვიანი რგოლი მის ირგვლივ თანდათან შესუსტებული შარავანდედით. ოპტიკურ სისტემებში ოპტიკური აბერაციის შესამცირებლად იყენებენ შემკრები და გამბნევი ლინზების სპეციალურად გაანგარიშებულ კომბინაციებს.
თეიმურაზ აბაშიძე

თეიმურაზ გიორგის ძე აბაშიძე (დ. 30 აგვისტო, 1937, თბილისი) — ქართველი რეჟისორი. აჭარის (1969), და საქართველოს (1982) ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
დაამთავრა თვილისის კონსერვატორია. 1961 წელს დაამთავრა საქართველოს შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სარეჟისორო ფაკულტეტი. მთავარ რეჟისორად მუშაობდა ბათუმში (1965-1969), თბილისის მოზარდ-მაყურებელთა რუსული (1969-1971, 1979-1983) და თბილისის მუსკომედიის (1971-1975, 1983-1985) თეატრებში. რეჟისორად თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრში (1967-1979). 1985 წლიდან მარჯანისვიულის სახელობის თეატრის რეჟისორია. 1970 წლიდან პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა საქართველოს რუსთაველის სახელობის თეატრისა და კინოხელოვნების ინსტიტუტში.

მისი დადგმებიდან აღსანიშნავია:
გ. სუნდუკიანის — „პეპო“;
დ. კლდიაშვილის — „ირინეს ბედნიერება“;
ნ. დუმბაძის — „მე ვხედავ მზეს“;
ს. მარშაკის — „კარუსელი“;
ს. ცინცაძის — „სიმღერა ტყეში“;
გ. მილიუტინის — „ჩანიტას კოცნა“;
ნ. გაბუნიას — „ყვარყვარე თუთაბერი“;
ჯ. ვერდის — „რიგოლეტო“;
ს. როსინის — „სევილიელი დალაქი“.
პეტრე ჩაადაევი

პეტრე იაკობის ძე ჩაადაევი (; დ. 7 ივნისი [ ძვ. სტ. 27 მაისი] , 1794, მოსკოვი — გ. 26 აპრილი [ ძვ. სტ. 14 აპრილი], 1856, მოსკოვი) — რუსი მოაზროვნე და პუბლიცისტი.

სწავლობდა მოსკოვის უნივერსიტეტში, მონაწილეობდა 1812 წლის სამამულო ომში და საზღვარგარეთის ლაშქრობებში (1813–1814). პეტრე ჩაადაევი „კეთილდღეობის კავშირის“ წევრი იყო. 1823–1826 წლებში მოგზაურობდა საზღვარგარეთ, სადაც გაეცნო თომას შელინგისა და ფელისტე რობერ დე ლამენეს რელიგიურ-ფილოსოფიურ იდეებს. 1829–1831 წლებში შექმნა თავისი მთავარი ნაწარმოები „წერილები ისტორიის ფილოსოფიის შესახებ“ (ფრანგულ ენაზე), რომელიც ცნობილია „ფილოსოფიური წერილების“ სახელწოდებით. ჟურნალ „ტელესკოპში“ დაბეჭდილ პირველ წერილში გამოთქმულმა გულისწყრომამ „ადამიანთა მოდგმის მსოფლიო აღზრდისაგან“ რუსეთის განზე გადგომის, ეროვნული თვითკმაყოფილების და სულიერი მოდუნების გამო, რაც აფერხებს მისთვის ზეციდან წინასწარდასახული ისტორიული მისიის შეგნებასა და აღსრულებას, ხელისუფლების მკვეთრი უკმაყოფილება გამოიწვია და მეფის ბრძანებით პეტრე ჩაადაევი შეშლილად გამოაცხადეს.

„ფილოსოფიურ წერილებში“ პეტრე ჩაადაევმა თავი გამოაცხადა კათოლიციზმის მთელი რიგი პრინციპების მიმდევრად, მაგრამ ალექსანდრე გერცენმა მის მსოფლმხედველობას მაინც რევოლუციური კათოლიციზმი უწოდა. ჩაადაევს აღაფრთოვანებდა კათოლიკურ ორთოდოქსობასთან შეუთავსებელი „სასიამოვნო რწმენა კაცობრიობის მომავალი ბედნიერებისა“, იმედოვნებდა, რომ აღსრულდებოდა მიწიერი მოლოდინი ხალხისა, ვითარცა ზეგონიერი ერთობისა, რომელიც დაძლევს ეგოიზმს და ინდივიდუალიზმს, როგორც ადამიანის საყოველთაო დანიშნულებასთან შეუსაბამოს. პეტრე ჩაადაევი არ თანაუგრძნობდა სოციალიზმს, მაგრამ წინასწარმეტყველებდა მის გამარჯვებას. მისი ფილოსოფიურ-ისტორიული აზრი რუსული ფილოსოფიის განვითარების და თვითგამორკვევის მძლავრ სტიმულად იქცა.
ჩაბარუხი

ჩაბარუხი — მდინარე დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მთიულეთის არაგვის მარჯვენა შენაკადი, სათავე აქვს ალევის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე 2355 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 6,6 კმ, აუზის ფართობი 13,2 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა გაზაფხულზეა, წყალმცირობა — ზამთარში, ზაფხულობით და განსაკუთრებით შემოდგომაზე იცის წყალმოვარდნები. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 0,38 მ³/წმ.
ნიკოლოზ აბაშიძე (არქიტექტორი)

ნიკოლოზ ნესტორის ძე აბაშიძე (დ. 1 ნოემბერი, 1910, ბაქო — გ. 4 იანვარი, 1980, ბათუმი) — ქართველი არქიტექტორი. საქართველოს (1964) და აჭარის (1961) დამსახურებული ინჟინერი.

ბიოგრაფია
1937 წელს დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტი, ხოლო 1956 წელს საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 1929 წლიდან მუშაობდა აჭარის მშენებლობებზე. 1949 წლიდან სხვადასხვა მსხვილი სამშენებლო ორგანიზაციის ხელმძღვანელია. 1956 წლიდან აჭარის სამთავრობო ორგანიზაციის ხელმძღვანელი არქიტექტურისა და მშენებლობის დარგში. 1971 წლიდან აჭარის სახმშენის უფროსია. მისი პროექტებით აშენდა ქობულეთში კულტურის სასახლე (1956), ბათუმში — კინოთეატრი „ბათუმი“ (1973), რამდენიმე საცხოვრებელი სახლი და სხვა. 1956 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას. იყო აჭარის და მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.
ეგვიპტე-ოსმალეთის ომი (1831-1833)

ეგვიპტე-ოსმალეთის ომი ან ეგვიპტე-ოსმალეთის პირველი ომი — ომი ოსმალეთის იმპერიასა და ოსმალურ ეგვიპტეს შორის.

წინაპირობები
მუჰამედ ალის მმართველობის პერიოდში ეგვიპტე ფაქტობრივად დამოუკიდებელი იყო ოსმალეთის იმპერიისაგან. ეგვიპტემ ოსმალეთის იმპერიას მხარი დაუჭირა ომში საბერძნეთის დამოუკიდებლობისათვის. ამის გამო მუჰამედ ალიმ ოსმალეთის სულთან მაჰმუდ -ს სირია სთხოვა, მაგრამ სულთანმა შესთავაზა მას კრეტის გუბერნატორი გამხდარიყო. იცოდა, რომ ამ კუნძულზე წესრიგის შენარჩუნებას მისი ფინანსების გამოფიტვა მოჰყვებოდა, მუჰამედ ალიმ ეს წინადადება უარყო და სირიის დაკავება თავად გადაწყვიტა.

ომის მსვლელობა
1831 წელს მუჰამედ ალის შვილი იბრაჰიმ-ფაშა სირიაში შეიჭრა არმიასთან ერთად. მიუხედავად იმისა, რომ ჯერ კიდევ ეგვიპტის დატოვებამდე ქოლერისაგან დაკარგა 5000 ჯარსკაცი, იგი მაინც მიუახლოვდა სირიის სანაპიროს, აიღო ღაზა, იაფა, ხაიფა და ამავე წლის ნოემბერში ალყა შემოარტყა ქალაქ აკრას. ორი შეტევა წარუმატებელი გამოდგა. ქალაქის დასახმარებლად მოდიოდა ალეპოს მმართველი, ადმირალი ოსმან-ფაშა, მაგრამ იბრაჰიმ-ფაშა მოულოდნელად თავს დაესხა ოსმან-ფაშას, იგი გააქცია და მთელი თავისი ძალები შეკრიბა ქალაქ აკრასთან და იგი აიღო 1832 წლის 27 მაისს. დაიკავა დამასკო, ოსმალები დაამარცხა ჰომსში. დაიპყრო მთელი სირია. ეგვიპტიდან დამხმარე ძალები მიიღო და დეკემბრის შუა პერიოდში კონიასთან შეხვდა სერასქირ რეშიდ მეჰმედ-ფაშას. მიუხედავად ძალების სიმცირისა იბრაჰიმ-ფაშამ დაამარცხა ოსმალები და სერასქირი ტყვედ ჩაიგდო 9 ათას ჯარისკაცთან ერთად. დაიპყრო მთელი მცირე აზია და კონსტანტინოპოლს ექვსი დღის სავალზე მიუახლოვდა.

იბრაჰიმ-ფაშას შეეძლო აეღო კონსტანტინოპოლიც, ეგვიპტიდან რომ არ მოსვლოდა მუჰამედ ალი-ფაშას ბრძანება ბრძოლის შეწყვეტისა და დამხმარე ძალისათვის დალოდების შესახებ. რუსეთის იმპერატორმა ნიკოლოზ -მა ოსმალების დასახმარებლად გააგზავნა ფლოტი ბოსფორის ექსპედიციის ფარგლებში. დიდმა სახელმწიფოებმა დაიწყეს მოლაპარაკებები და 1833 წლის 4 მაისს ქუთაჰიის ზავის მიხედვით მუჰამედ ალი გახდა სირიისა და ადანის მმართველი. ივლისში რუსეთისა და ოსმალეთის იმპერიებმა ხელი მოაწერეს უნქიარ-ისქელესის შეთანხმებას, რომლის მიხედვითაც ორმა სახელმწიფომ ერთმანეთს დახმარება აღუთქვა ომიანობის ჟამს.

ომის შედეგები
დათმობებმა, რომელიც განხორციელდა მშვიდობის შენარჩუნების გამო, უკმაყოფილება გამოიწვია ორივე მოწინააღმდეგის ბანაკში. შედეგად, მუჰამედ ალიმ გადაწყვიტა ეგვიპტის დამოუკიდებლობის გამოცხადება, რამაც ეგვიპტე-ოსმალეთის მეორე ომი გამოიწვია.
ჩაბარუხის მთა

ჩაბარუხი — მთა საქართველოში, შიდა ქართლის მხარეში. მდებარეობს გერმუხის ქედის სამხრეთ-აღმოსავლეთ განშტოებაზე, მდინარეების პატარა ლიახვისა და მისი მარჯვენა შენაკადის ჩაბარუხისწყლის წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3150 მ. აგებულია ზედაიურული და ქვედაცარცული ქვიშაქვებით, თიხაფიქლებითა და მერგელებით. კალთებზე შემორჩენილია მყინვარული ფორმები ცირკებისა და ტროგების სახით. შემოსილია ალპური მდელოს ბალახეულობით.
ჩაბარუხისწყალი

ჩაბარუხისწყალი — მდინარე საქართველოში, ერედვის მუნიციპალიტეტში, პატარა ლიახვის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს გერმუხის ქედის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2815 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 11,6 კმ, აუზის ფართობი 37,3 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმოვარდნები ზაფხულსა და შემოდგომაზე, წყალმცირობა — ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 1,32 მ³/წმ.
ჩაბერვა

ჩაბერვა —

შიგაწვის ძრავაში — ძრავის ცილინდრში საწვავის ნარევის მუხტის რაოდენობის გაზრდა ამ ნარევის შეშვების დრო წნევის გაზრდის ხარჯზე. ჩაბერვას იყენებენ სიმძლავრის გასაზრდელად (20-45%), აგრეთვე მის საკომპენსაციოდ ძრავიანი დანადგარის დიდ სიმაღლეზე მუშაობის დროს.
აგრეგატული ჩაბერვა ხორციელდება ამძრავი კომპრესორის, ტურბოკომპრესორის ან კომბინირებული კომპრესორის საშუალებით.
ვრცელდება უაგრეგატო ჩაბერვა (დინამიკური, ჩქარული და სხვ.), რომლის საშუალებით შესაძლებელი ხდება ძრავის ფორსირება და მისი მუშაობის ეკონომიური მაჩვენებლის გაუმჯობესება.
რაკეტულ ტექნიკაში — საწვავის ავზებში ჭარბი წნევის შექმნა ძრავის დანადგარის ტუმბოებში საწვავის კავიტაციის თავიდან ასაცილებლად.
ნინა ჩაბიევა

ნინა ზაქარიას ასული ჩაბიევა (ცაბითი) (დ. 14 სექტემბერი, 1910, ახლანდელი ჯავა — გ. 1990) — ოსი საბჭოთა მსახიობი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1954). სკკპ წევრი 1939 წლიდან.

სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო 1924 წელს თბილისის ოსურ დრამატულ კოლექტივში. 1935 წელს დაამთავრა რუსთაველის სახელობის თეატრთან არსებული დრამატული სტუდია. 1931 წლიდან იყო ცხინვალის კ. ხეთაგუროვის სახელობის დრამატული თეატრის მსახიობი. როლები: სანიათი (ე. ურუიმაგოვას „სანიათი“), ვასილისა (გორკის „ფსკერზე“), დედა (ა. ვანეევის „კუპატიევების რძალი“), კრუჩინინა (ოსტროვსკის „უდანაშაულო დამნაშავენი“), ემილია (შექსპირის „ოტელო“), ოთარაანთ ქვრივი (ი. ჭავჭავაძის „ოთარაანთ ქვრივი“) და სხვა. დაჯილდოებულია საპატიო ნიშნის ორდენითა და მედლებით.

ჯილდოები და აღიარება
1940: საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
1954: საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
საპატიო ნიშნის ორდენი
აბდუშელიშვილი

საკუთარი სახელი აბდუშელიშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

გივი აბდუშელიშვილი — ჰიგიენისტი
დავით აბდუშელიშვილი — პუბლიცისტი
ვასილ აბდუშელიშვილი — პედაგოგი
ზურაბ აბდუშელიშვილი — იურისტი, დიპლომატი, ბიზნესმენი
მალხაზ აბდუშელიშვილი — ანთროპოლოგი
რუსუდან აბდუშელიშვილი — ექიმი
შალვა აბდუშელიშვილი (აბდუშელი) — პოლიტიკოსი
გივი აბდუშელიშვილი

გივი ვალერიანის ძე აბდუშელიშვილი (დ. 2 მაისი, 1921, თბილისი — გ. 19 დეკემბერი, 2001) — ქართველი ჰიგიენისტი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1986), პროფესორი (1987).

ბიოგრაფია
1942 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. სამხედრო სამსახურში ყოფნისას მუშაობდა სხვადასხვა თანამდებობაზე. 1962–1965 წლებში იყო საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს კვების ლაბორატორიის გამგე. 1968 წლიდან მუშაობს საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს მთავარ სპეციალისტად დიეტოლოგიაში. 1974–1988 წლებში იყო გ. ნათაძის სახელობის სანიტარიისა და ჰიგიენის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი (1988 წლიდან — დირქტორის მრჩეველი), 1976 წლიდან ჰიგიენისტთა რესპუბლიკური სამეცნიერო საზოგადოების თავჯდომარეა.

აბდუშელიშვილის კვლევის საგანია მოსახლეობის კვებისა და ჯანმრთელობის მდგომარეობა. საკვები პროდუქტების გაუვნებელობა, აგრეთვე ცილის ახალი წყაროების სამედიცინო-ბიოლოგიური შეფასება. შემუშავებული და სამედიცინო პრაქტიკაში დანერგილი აქვს სხვადასხვა პროფესიის პირებისათვის კვების დღიური ნორმები, რეკომენდაციები. სიმსუქნის მკურნალობისა და პროფილაქტიკისათვის შედგენილი აქვს ქართული კერძების რეცეპტები და სხვა.
დავით აბდუშელიშვილი

დავით ანდრიას ძე აბდუშელიშვილი (დ. 1847 — გ. 1919, ქუთაისი) — ქართველი პუბლიცისტი, კრიტიკოსი.

ბიოგრაფია
ქუთაისის გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ სწავლობდა პეტერბურგის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე. იყო ვექილი. თანამშრომლობდა ჟურნალ „იმედში“, გაზეთ „დროებაში“, იყო ქუთათური გაზეთის „შრომის“ ორგანიზატორთა ჯგუფში, იზიარებდა ქართველი რევოლუციუნერი ხალხოსნების იდეოლოგიას. მისი კრიტიკულ-პუბლიცისტური წერილები იბეჭდებოდა ხალხოსანთა ორგანოში „იმედში“ და გაზეთ „დროებაში“. საინტერესოა აბდუშელიშვილის რამდენიმე წერილი („იმედი“, 1881 წ, №1), რომელშიც გამოთქმულია როგორც მისი ხალხოსნური შეხედულებანი და ესთეტიკა, ისე დამოკიდებულება მის თანამედროვე პუბლიცისტიკასთან (გ. თუმანიშვილის წერილის „შარშანდელი რუსეთის“ მიმოხილვა, ი. როსტომაშვილის წერილის „განათლება და ვაჭრობის“ განხილვა, ე. გაბაშვილის, ვ. ორბელიანის, ა. წერეთლის მხატვრულ თხზულებათა კრიტიკული ანალიზი, ა. პუშკინის პოემის „ბახჩისარაის შადრევნის“, მ. თუმანიშვილისეულ, ა. ბუვიეს „იზას“ ი. ჭავჭავაძისეულ და ო. გოლდსმითის „ვეკფილდის მოძღვრის“ ლ. რაზიკაშვილისეულ თარგმანთა ანალიზი). აბდუშელიშვილმა გაიზიარა ხალხოსან პუბლიცისტთა და კრიტიკოსთა ძირითადი, ნიჰილისტური და ნატურალისტური შეხედულებანი (კერძოდ ა. პუშკინის შემოქმედების მიმართ).

აქვს წერილები მაშინდელი განათლების სისტემისა და სასწავლებელტა მდგომარეობაზე („დროება“). საჩხერის სკოლაზე, აგრეთვე სასამართლოს საქმიანობაზე, ქართველ გლეხობის ეკონომიკურ მდგომარებაზე და სხვა.
ვასილ აბდუშელიშვილი

ვასილ გიორგის ძე აბდუშელიშვილი (დ. 30 აპრილი, 1887, შალაური — გ. 15 იანვარი, 1948, თბილისი) — ქართველი პედაგოგი, მეთოდისტი, მთარგმნელი და საზოგადო მოღვაწე. დამსახურებული მასწავლებელი (1939).

ბიოგრაფია
1913 წელს დაამთავრა პეტერბურგის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკური ფაკულტეტი. მათემატიკის მასწავლებლად მუშაობდა თბილისის ქართულ გიმნაზიაში, ქიმიის ტექნიკუმში, ათწლიან სკოლაში, საცდელ-საჩვენებელ, მე-14 და მე-18 საშუალო სკოლებში. გამოქვეყნებული აქვს სტატიები მათემატიკის სწავლების საკითხებზე.
ჩაგარ-ბაზარი

ჩაგარ-ბაზარი — მრავალფენიანი ნამოსახლარი ხაბურის ველზე, სირიაში. გათხარეს 1934-1936 წლებში (მაქს მელოუენი). შეიცავდა 15 კულტურულ ფენას. უძველესი დასახლება (- ფენები) ეკუთვნის ძვ. წ. 6000-5500 წლებს. ამ დროს ჩაგარ-ბაზარის რეგიონში მოხდა ჰასუნის ტიპის (ერაყული) მოხატული კერამიკისა და დასავლური (სირიული) თუ აღმოსავლური ხმელთაშუაზღვისპირული ნეოლითური კერამიკის შეხვედრა. აქ გამოყოფენ 3 ჯგუფს. ჰალაფის კულტურის პერიოდში (ძვ. წ. 5400-4800) ჩაგარ-ბაზარი ამ კულტურის დასავლური ვარიანტის ერთ-ერთ ყველაზე დამახასიათებელ სამოსახლოს წარმოადგენდა. ჰქონდა ქვის საძირკველზე აგურით ნაგები გუმბათისებურსახურავიანი მრგვალი სახლები (ე. წ. თოლოსები). მეურნეობის მთავარი დარგები იყო მიწათმოქმედება და მესაქონლეობა. ქვედა ფენაში ნაპოვნია თვითნაბადი სპილენძის მძივები. საგარეო გაცვლა-გამოცვლაზე მიუთითებს ობსიდიანის, ნიჟარებისა და სხვა ნივთების აღმოჩენა. ნაპოვნია (ძვ. წ. ათასწლეულის შუა წლები) ამუკის ფაზის ტიპის თასები და კათხები, თილ-ბარსიბის ტიპის სამფეხა თასები. დამწერლობამდელი (წინააქადური) ხანის სამოსახლო სოფლის ტიპისა იყო. ძვ. წ. 2300-2100 წლებისთვის დამახასიათებელია ალიზის სახლები. ზედა დონეზე (ძვ. წ. 2100-2000 წლები) მიწისძვრის შედეგად მოხდა დესტრუქცია. ძვ. წ. ათასწლეულის ნახევარში გაჩნდა ლურსმული დამწერლობა. აღმოჩენილია სპილენძის შუბისპირი, საკინძები, ბრტყელი ცული; პირზე წყვილნაჩვრეტიანი შუბისპირი (ძვ. წ. 2100-1900 წლები); ფიგურული ცული (ძვ. წ. 1750 წლის შემდეგ). ძვ. წ. 1900-1500 წლების ქრონოლოგიური წყვეტილის შემდეგ სამოსახლოზე ცხოვრება განახლდა. ძვ. წ. 1500-1350 წლებისთვის დამახასიათებელია ე. წ. ხაბურის ტიპის ხაზოვანი ორნამენტით შემკული კერამიკა, მასრიანი შუბისპირი, სხვადასხვა სატევარი და ა. შ.
ჩაგარები

ჩაგარები — დაღესტანში ბეგის სახლიდან გაშვებული მონები ბატონის მიწაზე საკუთარი მეურნეობის შესაქმნელად. ჩაგარებს ეკისრებოდათ ბეგისთვის სხვადასხვა ვალდებულების შესრულება და ნატურალური სახით გადასახადის გადახდა. ჩაგარები რაიათებთან ერთად გლეხობის ნაწილს შეადგენდა და საკმაოდ მძიმე მდგომარეობაში უწევდათ ცხოვრება.
შალვა ჩაგელიშვილი

შალვა ჩაგელიშვილი (დ. 24 აპრილი, 1916, ქ. ვლადიკავკაზი — გ. 19 მაისი, 1981, სოხუმი) — ქართველი საბჭოთა გენერალ-მაიორი (1969). სკკპ წევრი 1940 წლიდან. 1936 წელს დაამთავრა ტამბოვის საკავალერიო სამხედრო სკოლა. 1939 წელს მონაწილეობდა დასავლეთ უკრაინისა და ბესარაბიის განთავისუფლებაში. მეორე მსოფლიო ომის (1941-1945) დროს 1941-1943 წლებში კავალერიის პოლკის შტაბის უფროსი, 1943 წლიდან სხვადასხვა პასუხსაგებ თანამდებობაზე მუშაობდა. დაჯილდოებულია 5 ორდენითა და მედლებით.