iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მადრიგალი

მადრიგალი (იტალ. ) — აღორძინების ეპოქაში გავრცელებული საერო მუსიკალურ-პოეტური ჟანრი. მისი საწყისები ძველი იტალიური მწყემსური სიმღერებიდან მოდის. გაჩნდა საუკუნეში პროფესიულ იტალიურ მუსიკაში როგორც იდილიური შინაარსის სასიმღერო ლირიკული სახე. ადრინდელი მუსიკალური პოეტური მადრიგალი იყო კუპლეტური ფორმის 2-3 ხმიანი ხმიერ-საკრავიერი ნაწარმოები ლირიკულ-სატრფიალო, სახუმარო-ყოფითი ან მითოლოგიური ხასიათის რეფრენით (ჯ. და ფირენცო, ფ. ლანდინო). საუკუნეში მადრიგალი აღორძინდა ლირიკული 4-5 ხმიანი სიმღერის სახით (ა. ვილარტი, კ. ფესტა, პალესტრინა, ო. ლასო) პეტრარკას, ბოკაჩოს, ტასოს ლექსებზე. სრულდებოდა საკრავიერი თანხლების გარეშე. იტალიის გარდა მადრიგალმა პოპულარობა მოიპოვა ინგლისსა და გერმანიაში. სრულყოფილ მადრიგალს ახასიათებს აზრისა და გრძნობის თავისუფლება, გამომსახველობითი ხერხების სიუხვე, თამამი დისონანსები, ქრომატიზმები, რიტმისა და ფაქტურის მკვეთრი კონტრასტები. - საუკუნეების მიჯნაზე მადრიგალი დაუახლოვდა საკონცერტო და დრამატულ ჟანრებს,საფუძვლად დაედო მადრიგალურ კომედიას. საუკუნიდან მადრიგალს ჩამოსცილდა მუსიკა. იგი ქალისადმი მიძღვნილ მცირე ზომის ლექს-ქათინაურად იქცა. ქართულ ლიტერატურაში მადრიგალის ნიმუშია ნიკოლოზ ბარათაშვილის „საყურე“, იოსებ გრიშაშვილის „ელისაბედ ჩერქეზიშვილის საღამო“, „რა კარგი ხარ, რა კარგი“ და სხვა.
კახური დიალექტი

კახური კილო — ქართული ენის კახური კილო.

კახური ქართული ენის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული დიალექტთაგანია და სხვა კილოებთან შედარებით ყველაზე უფრო ახლოს დგას ქართლურთან. იგი ქართლურთან ერთად საფუძვლად დაედო ახალ ქართულ სალიტერატურო ენას. კახური მეტყველება არსებითად ერთგვაროვანია, მაგრამ მასში მაინც გამოიყოფა სამი დიალექტური ერთეული: გარეკახური, შიდაკახური და ქიზიყური. ქიზიყური რამდენადმე განსხვავდება კახურისაგან: მასში შემორჩენილია ფონეტიკური და მორფოლოგიური ხასიათის ზოგიერთი არქაული მოვლენა, რის გამოც ზოგჯერ ქიზიყურს ქართული ენის დამოუკიდებელ დიალექტადაც მიიჩნევენ.

გავრცელების არე
კახური დიალექტი კახეთის ძირითადი მოსახლეობის მეტყველებას წარმოადგენს და გავრცელებულია თბილისის გარეუბნის, საგარეჯოს, კაჭრეთის, გურჯაანის, თელავის, ახმეტის, ყვარლის, სიღნაღის, ლაგოდეხისა და დედოფლისწყაროს რაიონებში, ნაწილობრივ თიანეთის რაიონში.
მაეჟანი

მაეჟან სპასპეტი — ლეონტი მროველის თანახმად, ქართლის სპასპეტი საუკუნეში. მოღვაწეობდა ასფაგურ მეფის დროს, რომლის გარდაცვალებითაც დასრულდა ფარნავაზიანთა მეფობა ქართლში. ასფაგურს მხოლოდ ასული დარჩა, რომლისთვისაც ქმრად ქართლის ერისთავებმა მაეჟანის თაოსნობით ირანის შაჰის ძე მირიანი მოიწვიეს. ლეონტი მროველის აზრით, ამით დაედო ქართლში საფუძველი ხოსროიანთა დინასტიას.
მაზერის ქედი

მაზერის ქედი – ქედი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს სვანეთის კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთ განშტოების უშბის მასივის დასავლეთ დაბოლოებას, მდინარეების დოლრაჭალისა და გულიჭალის (ენგურის აუზი) წყალგამყოფს. ქედის უმაღლესი მწვერვალია მაზერი (სიმაღლე ზღვის დონიდან 3900 მ). აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებითა და კრისტალური ფიქლებით. ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე არის პატარა მყინვარი, რომელიც უშბის მყინვარს ასაზრდოებს. მაზერის ქედის სამხრეთი კალთის ქვემო ნაწილში ალპური მდელოებია, თხემზე — სუბნივალური ლანდშაფტი.
მაზრა

მაზრა — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული („უეზდი“) ძველ რუსეთში, რუსეთის სამეფოში, 1721 წლიდან — რუსეთის იმპერიაში, 1918 წლიდან — რუსეთის ფედერაციაში, 1922 წლის დეკემბრიდან — საბჭოთა კავშირში. ჩამოყალიბდა რუსეთის ერთიანი სახელმწიფოს შექმნის პროცესში. საუკუნის დასაწყისში შევიდა გუბერნიის შემადგენლობაში.

ლატვიის, ლიტვის და ესტონეთის საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკებში მაზრები 1949–1950 წლამდე არსებობდა.

მაზრები საქართველოს ტერიტორიაზე
ტფილისის გუბერნია
ახალქალაქის მაზრა
ახალციხის მაზრა
ანანურის მაზრა
ბორჩალოს მაზრა
გორის მაზრა
დუშეთის მაზრა
თელავის მაზრა
თიანეთის მაზრა
სიღნაღის მაზრა
ტფილისის მაზრა

ქუთაისის გუბერნია
ზუგდიდის მაზრა
ლეჩხუმის მაზრა
ოზურგეთის მაზრა
რაჭის მაზრა
სენაკის მაზრა
ქუთაისის მაზრა
შორაპნის მაზრა
მათაგალონი

მათაგალონი, ოლე — პერიოდული მდინარე სიღნაღისა და დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტებში. სათავე აქვს სოფელ ქვემო ბოდბის სამხრეთ-დასავლეთით ზღვის დონიდან 535 მ სიმაღლეზე. ერთვის იორს მარცხნიდან. სიგრძე 28,5 კმ, აუზის ფართობი 395 კმ². საზრდოობს წვიმის წყლით. მიწისქვეშა წყლით საზრდოობა მცირეა, რის გამოც მდინარე პერიოდულად შრება. გაზაფხულსა და შემოდგომაზე იცის წყალმოვარდნები. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 0,98 მ³/წმ.
ძველი ეგვიპტის მითოლოგია

ძველი ეგვიპტის მითოლოგია ჩამოყალიბდა ჩვ. წ.-მდე - ათასწლეულში, დიდი ხნით ადრე კლასობრივი საზოგადოების წარმოშობამდე.

ძველი ეგვიპტის მითოლოგიის წყაროები არასრული და უსისტემოა. მრავალი მითის ხასიათი და წარმოშობა ბუნდოვანია და მათი აღდგენა მხოლოდ გვიანდელ ტექსტებზე დაყრდნობით არის შესაძლებელი.

ძირითადი ძეგლები, რომლებშიც ძველი ეგვიპტელების მითოლოგიური წარმოდგენაა არეკლილი, არის სხვადასხვა რელიგიური ტექსტები:ჰიმნები, ლოცვები, სამარხთა კედლებზე აღწერილი დაკრძალვის რიტუალები...

მათ შორის ყველაზე მნიშვნელოვანია ”პირამიდების ტექსტები”, განკუთვნილი მეფეთა დაკრძალვის რიტუალისათვის. ეს ტექსტები ამოკვეთილია ძველი სამეფოს და დინასტიების (ჩვ. წ.-მდე - სს.) ფარაონების პირამიდების შიდა სათავსებში; ”სარკოფაგების ტექსეტი”, რომლებიც შუა სამეფოს ხანის (ჩვ. წ.-მდე - სს.) სარკოფაგებზეა შემონახული; ”მიცვალებულთა წიგნი” - შედგენილი ახალი სამეფოს დასაწყისიდან (ჩვ. წ-მდე. ს. შუახანები) ძველი ეგვიპტის ისტორიის დასასრულამდე.

ეგვიპტური მითოლოგიური წარმოდგენები თავისებურად აისახა ისეთ ტექსტებშიც, როგორებიცაა: ”წიგნი ძროხისა”, ”წიგნი სიფხიზლის ჟამისა”, ”წიგნები საიქიო სამყაროზე”, ”წიგნი სუნთქვისა”, ”ამდუატი” და სხვ.

მნიშვნელოვან მასალებს გვაწვდის დრამატული მისტერიული ჩანაწერებიც, რომლებსაც ქურუმები ასრულებდნენ რელიგიურ დღესასწაულებზე და ფარაონთა კურთხევის ჟამს. მითოელემენტებს შეიცავს სხვა მაგიური ტექსებიც: შელოცვები, ჯადო-სიტყვები და სხვ.

ეგვიპტური მითოლოგიის შესახებ ცნობებს გვაწვდის ძველი ბერძენი ისტორიკოსის, ”ისტორიის მამად” წოდებული ჰეროდოტეს (ჩვ. წ-მდე დაახლ. 485-424 წწ., ეგვიპტეში მოგზაურობდა ჩვ. წ.-მდე ს-ში) ნაშრომი ”ისტორია”; ძველი ბერძენი პროზაიკოსის, ისტორიკოსისა და ფილოსოფოს-ეთიკოსის პლუტარქეს (ჩვ. წ. - სს.) ნაშრომი ”ისიდისა და ოსირისზე” და სხვ.

მითების ცნობით, ნილოსის მიწა-წყლის მართვა პტახმა დაიწყო მენესის ეპოქამდე 17 900 წლით ადრე, ე.ი ჩვ. წ.-მდე 21 000 წლიდან. 9000 წლის შემდეგ პტახმა თავის მმართველობა თავის ძე რას გადასცა. რა მხოლოდ 1000 წელიწადის მართავდა ეგვიპტეს - ჩვ. წ.-მდე 12 000 - 11 000 წლებში. სწორედ ეს წლები ემთხვევა წარღვნის სავარაუდო დროს.

ღმერთები
ფოლკ-როკი

ფოლკ-როკი — მუსიკალური ჟანრი, რომელიც ითავსებს როგორც ხალხური მუსიკის, ასევე ტრადიციული როკ-მუსიკის ელემენტებს. თავდაპირველად ეს ჟანრი წარმოიშვა აშშ-სა და
კანადაში (1960-იანები) და არ ითავსებდა ხმოვან სპეცეფექტებს, მაგრამ შემდეგ მას ელექტრონული ინსტრუმენტებიც დაემატა. ამან, თავისთავად, წარმოშვა ელექტრონული ფოლკი.
მათეოს ურჰაეცი

მათეოს ურჰაეცი, მათე ურჰაელი, ედესელი — საუკუნის ნახევრის სომეხი ისტორიკოსი. ცხოვრობდა ქ. ედესაში (ახლანდელი ქ. ურფა, თურქეთი). მის ნაშრომში „ჟამთააღმწერლობა“ გადმოცემულია 952-1136 წლების ისტორიული მოვლენები (შემდეგ თხზულების წერა გააგრძელა სომეხმა ისტორიკოსმა გრიგოლ ხუცესმა და მოვლენათა თხრობა 1162 წლამდე მიიყვანა).

მათეოს ურჰაეცის ნაშრომი სომხეთის ისტორიის გარდა შეიცავს ცნობებს ახლო აღმოსავლეთსა და, კერძოდ, საქართველოზე. მათეოს ურჰაეცი იმ სომეხ ისტორიკოსთა ჯგუფს განეკუთვნებოდა, რომლებიც ერთიანი ქართული მონარქიის დახმარებით ფიქრობდნენ სომხეთის სახელმწიფოს აღდგენას. „ჟამთააღმწერლობა“ ფართოდაა გამოყენებული ქართულ ისტორიოგრაფიაში.
მათრახა

მათრახა — მცენარეთა გვარი კომბოსტოსებრთა ოჯახისა. ერთ- ან ორწლოვანი, იშვიათად მრავალწლოვანი ბალახია.

60-მდე სახეობა გავრცელებულია აზიასა და ევროპაში. საქართველოში 7 სახეობაა, მათ შორის ქართული მათრახა ფართოდაა გავრცელებული თბილისის მიდამოებში; და სამხრეთ საქართველოს მთის ქსეროფილური დაჯგუფებების კომპონენტებია.

მათრახა იზრდება მშრალ კლდეებსა და ჩამონაზვავებზე, ველის დაჯგუფებებში. საღებავი მათრახას ფოთლებისაგან მაუდის მუქ ლურჯ საღებავს (ინდიგო) იღებდნენ და დიდი რაოდენობით მოჰყავდათ დასავლეთ ევროპაში (ინდიგოს სინთეზური წარმოების შემდეგ მისი მნიშვნელობა დაეცა).
გავაზი (ახალგორის მუნიციპალიტეტი)

გავაზი — სოფელი საქართველოში, სამხრეთ ოსეთის დროებითი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის ახალგორის მუნიციპალიტეტში. მდინარეების ჭურთისა და ქსნის წყალგამყოფის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე, მდ. ჭურთის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1360 მ. ახალგორიდან 26 კმ. ამჟამად სოფელში არავინ ცხოვრობს. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 2 ადამიანი.

გავაზიდან ბარის სოფლებში არიან გადასახლებულები შერმადინები (მაგ., ოძისში).

გავაზი მდებარეობს ისტორიულ შიდა ქართლში. პირველად მოხსენიებულია საუკუნის „ძეგლი ერისთავთაში“. ადრინდელ შუა საუკუნეებში გავაზი შედიოდა ცხრაძმისხევში, შემდეგ — ქსნის საერისთავოში. სოფლის მახლობლად შემორჩენილია – საუკუნეების ზურგიანი კოშკი და წმ. ბარბარეს ეკლესია. კოშკი ექვსსართულიანია, სახურავი ჩანგრეულია, ასევე ჩანგრეულია ეკლესიის გადამხურავი კამარა. დაზიანებულია კედლები. ეკლესია შიგნით შელესილი და მოხატული იყო. შემორჩენილ ფრაგმენტებზე გამოსახული არიან წმინდანები და საერო პირები. კედლებზე ასომთავრული წარწერებია.
მათრახი

„მათრახი“ — ქართული ყოველკვირეული იუმორისტული ჟურნალი, დაარსდა 1908 წელს თბილისში. მე-6 ნომრის გამოსვლის შემდეგ „მათრახი“ დაიხურა. 1912 წლის ივნისში ჟურნალის გამოცემა განახლდა, მაგრამ 3 კვირის შემდეგ ადგილობრივი ხელისუფლების განკარგულებით კვლავ აიკრძალა და მხოლოდ 1913 წლის ივლისში გახდა შესაძლებელი მისი გამოცემა. გამოდიოდა 1916 წლის აპრილამდე. რედაქტორი გამომცემლები — ბ. ბოლქვაძე (1908–1912), თ. ბოლქვაძე (1913–1916). ჟურნალში თანამშრომლობდნენ მწერლები ნ. კალანდაძე, ნ. ზომლეთელი, (ნ. ქურიძე), ვ. მალაქიაშვილი, მ. ლელაშვილი, ნ. ჩხიკვაძე, გ. ქუჩიშვილი, ვ. რუხაძე და სხვები. მხატვრები ოსკარ შმერლინგი, შ. ქიქოძე, ვ. კილაძე და სხვები.
მათრახი და სალამური

„მათრახი და სალამური“ — ქართული ყოველკვირეული იუმორისტული ჟურნალი. გამოდიოდა 1909–1910 წლებში თბილისში. რედაქტორი-გამომცემლები — ე. ტურაბელიძე (1909, №№ 1—29; 1910, №№ 1—24); ნ. სულხანიშვილი (1910, №№15—34), გამომცემელი — პ. ომიაძე. თანამშრომლობდნენ მწერლები ნ. აზიანი, ნ. კალანდაძე, ნ. ზომლეთელი, (ნ. ქურიძე), იასამანი (მ. კინწურაშვილი), ტ. რამიშვილი და სხვები; მხატვრები ოსკარ შმერლინგი, ზ. ზაზიაშვილი, ა. გოგიაშვილი, შ. ქიქოძე და სხვები.
ფუზარიოზი

ფუზარიოზი — მცენარეთა დაავადება, რომელსაც იწვევს უსრულო სოკოების ფუზარიუმის გვარის სახეობები. სოკოები ბინადრობენ ნიადაგში და მცენარეთა ნარჩენებზე. ფუზარიოზი კარგად ვითარდება მაღალი ტენიანობისა და სითბოს პირობებში. საქართველოში გავრცელებულია სიმინდის ფუზარიოზი (გამომწვევი ) მშრალად ალპობს ტაროებს. დაავადებული მარცვლები სოკოს პიგმენტებისაგან მოწითალო შეფერილობას იღებს. ცნობილია ხორბლის ფუზარიოზიც (გამომწვევი ). სოკოს მიცელიუმი ვითარდება მარცვალში, გამოყოფს ტოქსინს, რაც ადამიანისა და ცხოველის მოწამვლას იწვევს. ამის გამო მას „მათრობელა პურს“ უწოდებენ. ფუზარიოზის საწინააღმდეგოდ მიმართავენ თესლბრუნვას.

კომბოსტოს ფუზარიოზი
კომბოსტოს ფუზარიოზი (ფუზარიოზული ჭკნობა) გამოწვეულია -საგან. დაავადების მთავარ სიმპტომს წარმოადგენს ფოთლების მოყვითალო-მომწვანო შეფერვა და ტურგორის დაკარგვა. ფოთლის ფირფიტა ვითარდება არათანაბრად – უფრო ძლიერად ვითარდება იქ, სადაც მწვანე ფერი ჭარბობს. ცალმხრივი დაზიანებები, ასევე, შესაძლოა შეინიშნებოდეს კომბოსტოს თავზე. ღეროს და ფოთლის ყუნწების განივი ჭრილის დათვალიერებისას ჩანს ჭურჭლების ღია ან მუქი ყავისფერი რგოლი. დაავადებული ფოთლები ცვივა. ძლიერი დაზიანების შემთხვევაში, რჩება მხოლოდ შიშველი თავი.

ბრძოლის ღონისძიებები: დაზიანებული მცენარეების ფესვებიანად ამოთხრა და განადგურება, მცენარეული ნარჩენების განადგურება, შესაბამისი ქიმიური წამლობების დროული და ხარისხიანი განხორციელება.
ნამი

ნამი, ცვარი — ატმოსფერული ნალექი, რომელიც დადებითი ტემპერატურების დროს საღამოს, ღამით და ადრე დილით ჩნდება საგნების, მცენარეების და ხმელეთის ზედაპირზე წყლის წვეთების სახით. ნამი წარმოიქმნება ჰაერის გაცივებისა და წყლის ორთქლის კონდენსაციის შედეგად მოცემულ ზედაპირე, რომლის ტემპერატურა სარღამოს და ღამით სითბური გამოსხივების გამო ნამის წერტილზე დაბლა ეცემა. ნამი ინტენსიურად წარმოიქმნება, თუ ცა მოწმენდილია და სუსტი ნიავი ქრის. ნამის დროს ნალექების რაოდენობა მცირეა და ღამეში საშუალოდ 0,1-0,3 მმ უდრის.

რესურსები ინტერენტში
მაია

მაია შეიძლება აღნიშნავდეს:

მაია — ინდუისტური უძველესი ქალღმერთი
მაია — მექსიკასა და ბელიზში მცხოვრები ინდიელი ხალხი
მაია — მდინარე რუსეთში
მაია — მესოამერიკული, კოლუმბამდელი ცივილიზაცია თანამედროვე მექსიკის ტერიტორიაზე
მაია — ქალაქი პორტუგალიაში
მაია — ბუდას დედა
მაია — ბერძნულ მითოლოგიაში ზევსის და ჰერას შვილი
სინესთეზია

სინესთეზია (ბერძნ. — ერთდროული შეგრძნება, ერთობლივი გრძნობა, თანაშეგრძნება) — ფსიქოლოგიაში აღქმის მოვლენა, როდესაც ერთი გრძნობის ორგანოს გაღიზიანებისას მისთვის დამახასიათებელი სპეციფიკური შეგრძნების პარალელურად ჩნდება სხვა გრძნობის ორგანოსთვის დამახასიათებელი შეგრძნებაც. მაგ. ფერადი ყნოსვა, ფერადი სმენა და ა.შ.

კვლევის ისტორია
ფერადი სმენის მიმართ ინტერესი, ანტიკური საბერძნეთიდან იღებს სათავეს. ისააკ ნიუტონი თვლიდა რომ მუსიკალური და ფერადი ტონები საერთო სიხშირეებში ერთიანდებოდნენ. როგორც გოეთე თავის წიგნში „ფერთა თეორია“. მიუხედავად იმისა რომ ეს იდეა მცდარი იყო,

პირველი სამედიცინო აღწერა ფერადი სმენის შედგა 1812 წელს გერმანიაში. ფსიქოფიზიკის მამამ გუსტავ ფეხნერმა 1871 წელს პირველმა შეადგინა ემპირიული მიმოხილვა ამ თემის შესახებ სადაც მონაწილეობას იღებდა 73 სინესთიტი. (ფრანსის გალტონის შემდეგ) . საუკუნეების განმავლობაში სინესთეზია აქტიური კვლევის საგანი იყო. თუმცა ბიჰევიორიზმის დაბადებამ რომელმაც ტაბუ დაადო სუბიქტური გამოცდილების მნიშვნელობას, სინესთეზია მეცნიერულ ჩრდილში მოაქცია 1930 წლიდან 1980 წლამდე.

1980 იანი წლებიდან კოგნიტურმა რევოლუციამ შინაგანი სუბიექტური ნაწილები ისევ პატივსაცემ საგნად აქცია და მეცნიერები დაუბრუნდნენ სინესთეზიას. აშშ-ში ლერი მაკსის და რიჩარდ ციტოვიჩის მიერ, და მოგვიანებით ინგლისში სიმონ ბარონ-კოჰენი და ჯეფრი გრეი, 1990 იან წლებში აქცენტი კეთდებოდა გრაფიმ - ფერის სინესთეზიაზე. ახლა კი ის ბევრი კვლევის და სამეცნიერო წიგნის, გაზეთის დოკუმენტური ფილმის, და ნოველების თემაც კი არის.
ჯეკ კლემონსი

ჯეკ კლემონსი (ინგლ. ) (დ. 1922 – გ. 1998) იყო ლოს-ანჯელესის პოლიციის თანამშრომელი, ოფიცერი, რომელიც ცნობილი იყო იმით, რომ ის ყველაზე პირველი მივიდა მერილინ მონროს გარდაცვალების ადგილზე, 1962 წლის 5 აგვისტოს, დილის 4:45 საათზე. მას დაურეკეს დილის 4:25 საათზე და უთხრეს, რომ მერილინ მონრო გარდაიცვალა.

კლემონსი ფიქრობდა, რომ მონრო მოკლეს და ეს ყველაფერი კი წინასწარ დადგმული სიკვდილის სცენა იყო. ჯეკმა აღნიშნა, რომ როდესაც ის მივიდა მონროს სახლში, მოსამსახურე სარეცხს რეცხავდა (დილის 4:45 საათზე) და ჩანდა, რომ მონროს ოთახი იყო დალაგებული მისი იქ მისვლის პერიოდისათვის. კლემონსის საკუთარი სიტყვებით: „მერილინი იწვა სახით ქვემოთ, რასაც ჩვენ ვეძახით ჯარისკაცის პოზიციას, მისი ხელები იყო გვერდიგვერდ, ერთმანეთთან ახლოს , ფეხები კი ზუსტად გასწორებული. ეს იყო ყველაზე თვალნათელი, აშკარა დადგმული სიკვდილის სცენა რაც კი მე ოდესმე მინახავს! წამლის ტაბლეტები მისი ლოგინის გვერდით მდებარე მაგიდაზე ძალიან მოხდენილად იყო დაწყობილი, ხოლო მერილინის სხეული განზრახ გადაადგილებული. ყველაფერი ძლიერ სუფთა ჩანდა.“
აჭარული დიალექტი

აჭარული დიალექტი — ქართული ენის ერთ-ერთი დიალექტური ერთეულია აჭარაში. აჭარული მეტყველება გავრცელებულია შუახევის, ქედის, ხელვაჩაურის, ხულოს, ქობულეთის მუნიციპალიტეტებში, ნაწილობრივ გურიის მხარეში.

აჭარული დიალექტი იყოფა ზემო და ქვემო აჭარულად: ზემოაჭარული მოიცავს ხულოს, შუახევის, ქედის და, ნაწილობრივ ხელვაჩაურის რაიონებს; ქვემოაჭარული — ხელვაჩაურსა და ქობულეთს.

თედო სახოკიამ, რომელმაც 1897 წელს აჭარაში იმოგზაურა აღწერა აჭარელთა ყოფა, მათ შორის მათი ენობრივი მხარეც:
მაისები

მაისები — მწერების გვარი ხოჭოების რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 7-50 მმ აღწევს. ფრთები არ აქვთ. ფართოდ არიან გავრცელებული (ავსტრალიისა და სამხრეთ ამერიკის გარდა). ცნობილია მაისების 130 სახეობა. ზიანი მოაქვთ როგორც მატლებს, ისე ხოჭოებს. გაზაფხულზე ხოჭოები აზიანებენ მინდვრის კულტურებს, მატლები — ერთეული ფუტკრის კვერცხებს, ზოგ შემთხვევაში კი ფუტკარსაც ანადგურებენ.
მაისტისმთა

მაისტისმთა, მაისტისმაღალი — მწვერვალი საქართველოსა და რუსეთის (ჩეჩნეთი) საზღვარზე, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის ჩრდილოეთით გვერდით ქედზე, არღუნის სისტემის მდინარეების ანდაქის, ბლუხაფეღისა და მაისტიხის წყალგამყოფზე, სიმაღლე ზღვის დონიდან 4081 მ. აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებით. მაისტისმთის უმეტესი ნაწილი კლდოვანია. აქვს ორი მყინვარი. კალთების ქვემო ნაწილში ალპური მდელოებია. პირველი საბჭოთა ასვლა განხორციელდა 1939 წელს.
მაკარიოს III (ანტიოქიის პატრიარქი)

მაკარიოს (ერისკაცობაში — მაკარიოსი იბნ ალ-ზაიმ ალ-ჰალაბი ალ-ანტაქი; დ. საახლოებით 1600 — გ. 12 იანვარი, 1672) — ანტიოქიის პატრიარქი 1647 წლიდან. ფინანსური დახმარების მიღების მიზნით ორჯერ იმოგზაურა რუსეთში. პირველად — 1654–1656 წლებში (ეს მოგზაურობა აღწერა მისმა ვაჟმა პავლე ალეპოელმა); მეორე მოგზაურობის დროს 1664–1666 და 1669 წლებში საქართველოშიც იყო. დასავლეთ საქართველოში ის აქტიურად ერეოდა ქვეყნის საშინაო ცხოვრებაში, გამოდიოდა ტყვეებით ვაჭრობის წინააღმდეგ. მაკარიოსის მიერ არაბულ ენაზე დაწერილ თხზულებაში შესულია ცნობები დასავლეთ საქართველოს შესახებ.
მაკეობა

მაკეობა — დედალი ცხოველის ფიზიოლოგიური მდგომარეობა, როდესაც მის ორგანიზმში (საშვილოსნოში) ნაყოფი ვითარდება. ნამდვილი მაკეობა მხოლოდ ძუძუმწოვრებს ახასიათებს, თუმცა ზოგჯერ სხვა ცხოველების (თევზები, ქვეწარმავლები და სხვები) კვერცხსავალში კვერცხის განვითარების შემთხვევასაც მაკეობას უწოდებენ.

მაკეობა იმპლანტაციით იწყება. ჩანასახს უვითარდება საჩანასახე გარსი, რომელიც უკავშირდება საშვილოსნოს კედელს და მასთან ერთად წარმოქმნის პლაცენტას, რაც უზრუნველყოფს კავშირს ნაყოფსა და დედის ორგანიზმს შორის. მაკეობის დროს დედის ორგანიზმში ხდება უმნიშვნელოვანესი ფიზიოლოგიური ცვლილებები, განპირობებული უმთავრესად ენდოკრინული სისტემის (ყვითელი სხეულის, აგრეთვე საკვერცხის ფოლიკულების ჰორმონების, გვიანი მაკეობის დროს კი პლაცენტის ჰორმონების) მოქმედებით. გარეგნულად ეს ცვლილებები გამოიხატება მძუნაობის შეწყვეტით, ცხოველის გასუქებით მაკეობის დასაწყისში, შემდეგ კი (ნაყოფის ინტენსიური ზრდისა და საკვებისადმი მისი მოთხოვნილების ძლიერი გაზრდის გამო) შესამჩნევი გახდომით. არსებობენ მრავალნაყოფიანი და ერთნაყოფიანი ფორმები; მაგ. მტაცებლებს საშვილოსნოში ერთდროულად უვითარდება 2-20 ნაყოფი, მღრღნელებს 2-10 (და მეტი), ჩლიქოსნებს 1-5, ხელფრთიანებს 1-2, ხორთუმიანებს 1, მაიმუნებს 1, ვეშაპებს 1. ზოგჯერ ერთნაყოფიან ფორმებსაც უჩნდება 2 და მეტი ნაყოფი (ტყუპები). განსხვავებული და სპეციფიკურის მაკეობის ხანგრძლივობაც: 2-3 კვირიდან 1-1,5 წლამდე, იშვიათად კი (სპილო) — უფრო მეტიც. როგორც წესი, მრავალნაყოფიანი ფორმების მაკეობა უფრო ხანმოკლეა; ზოგჯერ მაკეობის ხანგრძლივობა განსხვავდება სეზონისა (ზაფხულისა უფროხანმოკლეა) და ნაყოფის სქესის მიხედვითაც (მდედრობითისა უფრო ხანმოკლეა). ზოგჯერ ჩანასახის განვითარება ადრეულ სტადიებზე ყოვნდება (დიაპაუზა), რის გამოც მაკეობა ხანგრძლივდება (კვერნა, მაჩვი და მისთანები). ნაყოფის რაოდენობა, მაკეობის ხანგრძლივობას და შობისას მათი მომწიფებულობის დონეს განსაზღვრავს უმთავრესად ის პირობები, რომელშიაც მათ შობის შემდეგ უხდებათ არსებობა: როგორც წესი, მრავალნაყოფიანობა და ხანმოკლე მაკეობა ახასიათებს ცხოველებს, რომლებიც უსუსურ ნაშიერებს მტრისაგან დამალულად სოროში ან ბუნაგში ზრდიან (მაგ., მტაცებლების, მღრღნელების უმრავლესობა და სხვა); ერთნაყოფიანობა და ხანგრძლივი მაკეობა — ისეთ ცხოველებს, რომელთა ნაშიერებმა დაბადებისთანავე უნდა სდიონ დედებს (მაგ., გაშლილი უტყეო ადგილების ბინადარი ჩლიქოსნები) და სხვა.

მაკეობის ხანგრძლივობა
კუ ნინძები

კუ ნინძები — ოთხი გამოგონილი პერსონაჟი, ანთროპომორფული კუები, რომლებმაც სენსეი სპლინტერის დახმარებით შეისწავლეს აღმოსავლური ორთაბრძოლები. სიუჟეტის მიხედვით, ისინი ცხოვრობენ ნიუ-იორკის კანალიზაციაში და ებრძვიან სხვადასხვა კრიმინალსა თუ უცხო დამპყრობელს.

თავდაპირველად პერსონაჟები გამოჩნდნენ კომიქსების სერიაში, შემდეგ კი გადაინაცვლეს ანიმაციურ სერიალებში, წიგნებში, ვიდეო თამაშებში, ფილმებსა და სხვა პროდუქციაში..

პროექტის ისტორია
პირველად კუ ნინძები გამოჩნდნენ კომიქსის ფურცლებზე, რომელიც 1984 წელს გამოსცა კომპანიამ . კუ ნინძები მოიგონა ორმა მეგობარმა, კევინ ისტმენმა და პიტერ ლერდმა. ისინი ერთად ხატავდნენ სასაცილო კომიქსებს და, საბოლოოდ, ისტმენის ბიძისგან ნასესხები ფულით, თავად გამოსცეს კომიქსის პირველი ნომერი, რომელიც უნდა ყოფილიყო რამდენიმე ცნობილი კომიქსის პაროდია.

კუ ნინძების წარმატება უზრუნველყო ლიცენზირების აგენტმა, რომელმაც შესთავაზა ორ ავტორს პერსონაჟებთან დაკავშირებული პროდუქციის გამოშვება. 1988 წლის იანვარში გაყიდვაში გამოვიდა ამ პერსონაჟების სათამაშოები. ნაბიჯი წარმატებული აღმოჩნდა.

ამჟამად კუ ნინძებით დაინტერესება კვლავ აქტუალურია, რასაც ხელი შეუწყო ახალმა ტელესერიალმა, ფიგურების ახალმა სერიამ, კომპიუტერულმა თამაშმა და 2007 წელს გამოსულმა პირველმა სრულმეტრაჟიანმა ანიმაციურმა ფილმმა ამ გმირებზე.

მთავარი პერსონაჟები
ლეონარდო — კუ ნინძების არაფორმალური ლიდერი, მამაცი და ერთგული არსება. ატარებს ლურჯ ნიღაბს და ფლობს ხმალს.
რაფაელი — ადრინდელ კომიქსებში გამოსახული იყო, როგორც აგრესიული და ეჭვიანი ნინძა, რომელსაც არ მოსწონდა, რომ ლეონარდო ლიდერობდა. შემდგომში მისი ხასიათი შეიცვალა და იგი ფილოსოფოსად და იუმორის მქონე არსებად იქცა. ატარებს წითელ ნიღაბს, იარაღად კი იყენებს ორ პატარა ხმალს.
მიქელანჯელო — მხიარული და უღიმღამო არსება, რომელსაც უყვარს კომიქსები, პიცა, სკეიტბორდი. საყვარელი ფრაზაა კავაბანგა!. ატარებს ნარინჯისფერ ნიღაბს და ფლობს ნუნჩაკებს.
დონატელო — მოყვარული მეცნიერი, გამომგონებელი, მკვლევარი და მოაზროვნე. ყველაზე ნაკლებად აგრესიული კუ, რომელიც ატარებს იასამნისფერ ნიღაბს და ფლობს ჭოკით ბრძოლას.
სპლინტერი — სენსეი, კუ ნინძების მასწავლებელი, რომელმაც გაზარდა და გაწვრთნა ისინი. სხვადასხვა ვერსიებში მას სხვადასხვა ბედი აქვს: იგი არის როგორც ჰამატო იოშის ვირთხა, რომელიც იქცა მუტანტად, ასევე თავად ჰამატო იოში, რომელიც თავისთავად იქცა მუტანტად.
ეიპრილ ო'ნილი — მეექვსე არხის ჟურნალისტი, კუ ნინძების მეგობარი გოგონა. უკანასკნელ სერიალში იგი მუშაობდა ბაქსტერ სტოკმანთან და გადარჩენილი იქნა კუ ნინძების მიერ.
კეისი ჯონსი — მარტოხელა გმირი, რომელიც კუ ნინძების მეგობარია. ბრძოლისას იყენებს სპორტულ იარაღებს. ატარებს ჰოკეისტი მეკარის ნიღაბს და მალავს სახეს.
შრედერი — ბოროტი ოსტატი-ნინძა, კუ ნინძებისა და სპლინტერის მტერი. კომიქსებსა და ფილმის პირველ სერიაში იგი არის ჰამატო იოშის მკვლელი, მულტსერიალში მის მიერ კანალიზაციაში შეცდომით გადაგდებული მუტაგენის გამო კუ ნინძები და სპლინტერი იქცევიან მუტანტებად. 2003 წლის ანიმაციურ სერიალში იგი მხოლოდ დილაობით არის ბოროტი.
კარაი — ტერფის კლანის ქალი-წევრი, რომელიც რამდენიმე კომიქსის, ანიმაციური და მხატვრული ფილმის, აგრეთვე ვიდეო თამაშის პერსონაჟია. სხვადასხვა ვერსიაში იგი არის შრედერის აყვანილი შვილი ან ბიოლოგიური შვილიშვილი. იგი ლეონარდოს დიდი მეტოქეა და მათი გადაკვეთა ხოლმე რომანტიკულ ხასიათსაც ატარებს.