კაიეტან მიულმანი

კაიეტან (კაი) მიულმანი (, დ. 26 ივნისი, 1898, უტენდორფი — გ. 2 აგვისტო, 1958, მიუნხენი) — ავსტრიელი ხელოვნებათმცოდნე, ნაციონალ-სოციალისტი და სს-ის წევრი.

ის ერთ-ერთი მთავარი ფიგურა იყო ნაცისტური გერმანიის სასარგებლოდ განხორციელებულ კულტურული ფასეულობების ძარცვაში. მიულმანი მონაწილეობდა ხელოვნების ნიმუშების განკარგვასა და დატაცებაში ავსტრიაში, პოლონეთსა და ნიდერლანდებში.

ბიოგრაფია
კაიეტან მიულმანი დაიბადა 1898 წლის 26 ივნისს, ავსტრიის ქალაქ უტენდორფში. მამის გარდაცვალების შემდეგ, დედა დაქორწინდა ქმრის ბიძაშვილზე. ოჯახში რვა შვილი იზრდებოდა, რომელთაგან ექვსი გადარჩა ცოცხალი. მიულმანი გაიზარდა ოჯახურ ფერმაში და სკოლა ზალცბურგში დაამთავრა.

17 წლის ასაკში იგი გაიწვიეს ავსტრო-უნგრეთის არმიაში და მონაწილეობა მიიღო პირველ მსოფლიო ომში. საბრძოლო მოქმედებებისას რამდენიმე ჯილდო მიიღო, 1918 წელს კი მძიმედ დაიჭრა და გადაიტანა ფილტვების ანთება, რამაც დიდი ზეგავლენა მოახდინა მის ჯანმრთელობაზე მთელი ცხოვრების მანძილზე. ამავე პერიოდში იგი შეუერთდა სოციალისტურ პარტიას, რომლის წევრადაც რამდენიმე წლის განმავლობაში რჩებოდა.

1922 წლიდან სწავლობდა ფერწერას, შემდეგ კი ხელოვნების ისტორიას ინსბრუკისა და ვენის უნივერსიტეტებში. 1926 წელს ვენის უნივერსიტეტში დაიცვა დოქტორანტურის დისერტაცია თემაზე, რომელიც ეხებოდა ბაროკოს სტილის ფუანტებს და წყლის ხელოვნებას ზალცბურგში. იმავე წლიდან მოყოლებული, მონაწილეობდა ზალცბურგის ფესტივალის ორგანიზებაში და იყო პასუხისმგებელი ფესტივალის რეკლამაზე. მუშაობდა მაქს რეინჰარდტის ხელმძღვანელობით, რომელიც ფესტივალის დამფუძნებელი და ხელმძღვანელი იყო. ამ პერიოდში კაიეტანმა გაიცნო მხატვარი-გრაფიკოსი ლეოპოლდინე ვოიტეკი (1903-1978), რომელზეც 1932 წელს დაქორწინდა. 1941 წელს ისინი ერთმანეთს დასორდნენ, რის შემდეგაც მიულმანმა შეირთო ჰილდა ციგლერი, რომელთანაც ჰყავდა სამი შვილი. ზალცბურგში მუშაობის პერიოდში მიულმანი გახდა ცნობილი ფიგურა და სწორედ აქ ჰქონდა ურთიერთობა ჰერმან გერინგთან და არტურ ზეის-ინკვარტთან.

1938 წლის მარტში, ავსტრიის ანშლუსის შემდეგ, არტურ ზეის-ინკვარტმა კაიეტან მიულმანი დანიშნა ფედერალური კანცელარიის სახელმწიფო მდივნად, მოგვიანებით კი შინაგან საქმეთა და კულტურის სამინისტროში, ასევე სახელმწიფო პოლიტიკის წარმომადგენლად ხელოვნების სფეროში. მიულმანი გახდა სს-ის წევრი და მიენიჭა კაპიტნის წოდება, 1942 წელს კი მიანიჭეს ობერფიურერის ხარისხი. როგორც რაიხსშტატჰალტერის დეპარტამენტის უფროსმა, მიულმანმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ვენის ებრაელების ქონების კონფისკაციაში, რაც განხორციელდა ჯერ კიდევ ანშლუსის წინ.

გერმანიის პოლონეთში შეჭრის შემდეგ არტურ ზეის-ინკვარტი დაინიშნა პოლონეთის გენერალურ გუბერნატორად, ხოლო ჰერმან გერინგმა მიულმანს შესთავაზა სპეციალური წარმომადგენლის პოზიცია გენერალურ მთავრობაში — მისი მოვალეობაა იყო ხელოვნების ფასეულობების „დაცვა“ (რაც ძარცვის სინონიმი იყო) ყოფილი პოლონური ტერიტორიების შემადგენლობაში. გენერალურ მთავრობაში მიულმანი ხელმძღვანელობდა 9 აკადემიური წოდების მქონე ხელოვნებათმცოდნეს და 2 სამხედრო ჯგუფს. მათი მიზანი იყო პოლონეთში ხელოვნების ნიმუშების სისტემატიზაცია, ინვენტარიზაცია და ყველაზე მნიშვნელოვანი ექსპონატების შერჩევა, რომლებიც უნდა გადაეცათ მესამე რაიხისთვის. ნაგროვები ფუფუნების ნივთები კლასიფიცირდებოდა სამ კატეგორიად, იმის მიხედვით, თუ ვის ეკუთვნოდა ისინი გერმანიაში. კაიეტან მიულმანი პოლონეთში თავისი თანამდებობიდან გაათავისუფლა გუბერნატორმა ჰანს ფრანკმა 1943 წლის 1 ოქტომბერს, მესამე რაიხის ხელმძღვანელების უკმაყოფილების გამო, რაც გამოწვეული იყო გაძარცვული მხატვრული საგანძურის „განაწილების“ საკითხით. მანამდე მიულმანი მუშაობდა ნიდერლანდებში, სადაც 1940 წელს არტურ ზაის-ინკვარტთან ერთად ჰააგაში დააარსა კომპანია „ “. კომპანიის ამოცანებში შედიოდა ხელოვნების ნამუშევრების არსებული სიების მომზადება, კონფისკირებული ნივთების შეფასება და მათი გერმანიაში გაგზავნა, აგრეთვე ღირებულ ხელოვნების ნიმუშების შეძენა ღია ბაზარზე.

1944 წლის ბოლოს კაიეტან მიულმანის კომპანიის ოფისი გადავიდა ვენაში. 1945 წლის 13 ივნისს ის ალპებში, ზევალხენ-ამ-ატერზე-ში დააკავეს აშშ-ს სამხედროებმა და დააპატიმრეს. მიულმანს უტარდებოდა დაკითხვა ხელოვნების ძარცვის საქმეზე, რის შესახებაც შედგა „-“ ანგარიშის მოხსენება.თუმცა მოკავშირეთა მხრიდან მის მიმართ სასამართლო პროცესი არ გაიმართა. მოგვიანებით მიულმანი გამოდიოდა ნიურნბერგის პროცესზე, როგორც მოწმე მესამე რაიხის მთავარი სამხედრო დამნაშავეების წინააღმდეგ, მათ შორის — თავისი ყოფილი ხელმძღვანელების, არტურ ზაის-ინკვარტისა და ჰანს ფრანკის წინააღმდეგ, რომლთაც სიკვდილით დასჯა — ჩამოხრჩობა — მიესაჯათ. 1947 წელს მიულმანი მოწმდ გამოდიოდა ავსტრიის ყოფილი საგარეო საქმეთა მინისტრ, გვიდო შმიდტის, სასამართლოზე, რომელსაც სახელმწიფო ღალატის ბრალდებით საბოლოოდ უდანაშაულოდ სცნეს. იმავე წელს იგი ამერიკული სამხედრო მთავრობის კონტროლის ქვეშ მიუნხენში გადაიყვანეს, სადაც მუშაობდა ხელოვნებისა და ანტიკვარული ნივთების რევიზიაზე. 1948 წლის თებერვალში კაიეტან მიულმანი ავად გახდა და საავადმყოფოში გადაიყვანეს, საიდანაც მოახერხა გაქცევა. ამის შემდეგ იგი ცხოვრობდა ალპებში, შტარნბერგერ-ზეე-ში, მიუნხენიდან დაახლოებით 30 კილომეტრში და დაკავებული იყო ხელოვნების ნივთების რეალიზაციით. მიუხედავად პოლონეთისა და ავსტრიის მცდელობის მის ექსტრადირებაზე, მიულმანი დარჩა გერმანიაში.

1958 წელს მიულმანს მიუნხენში კუჭის სიმსივნის გამო ქირურგიული ოპერაცია ჩაუტარდა, სადაც ის 2 აგვისტოს გარდაიცვალა. მიულმანის ქვრივმა შეძლო მისი ცხედრის დაბრუნება ზალცბურგში და დაკრძალვა -ის სასაფლაოზე. მის ნახევარძმას — იოზეფ მიულმანს, რომელიც ნაციონალ-სოციალიზმის პერიოდში ხელოვნების ნამუშევრების ქურდობაში ეხმარებოდა, ასევე ამ სასაფლაოზეა დაკრძალული 1972 წელს.