ნაიქამა ლალაბალავუ

რატუ ნაიქამა ტავაკეკოლატი ლალაბალავუ — (დ. ) ბრიტანეთის იმპერიის ორდენის წევრი, ფიჯის უმაღლესი ტრადიციული ბელადი და ფიჯის მოქმედი პრეზიდენტი. მას ნამსახურები აქვს ოპოზიციის ლიდერისა და ფიჯის პარლამენტის თავმჯდომარის თანამდებობებზე.
2024 წლის 31 ოქტომბერს ის აირჩიეს ფიჯის პრეზიდენტად; თანამდებობა ოფიციალურად 12 ნოემბერს დაიკავა.

კაკაუდროვეს უზენაესი ბელადი
1999 წელს ლალაბალავუმ თავისი გარდაცვლილი მამის, რატუ გლენვილ ლალაბალავუს შემდეგ, დაიკავა კაკაუდროვეს უზენაესი ბელადის ტიტული — ანუ კაკაუდროვეს მხარისა და ტოვატას ტომობრივი გაერთიანების უმაღლესი ტრადიციული მმართველის სტატუსი. ტოვატა ფიჯის სამი მთავარი ტომობრივი გაერთიანებიდან ერთ-ერთია, რომლებშიც ფიჯის ყველა ტომი ერთიანდება. მისი ტიტული სასამართლოში გაასაჩივრა რატუ ეპელი განილაუმ, ფიჯის ყოფილი პრეზიდენტის, რატუ სერ პენაია განილაუს ვაჟმა, რომელსაც თავადაც ეკავა კაკაუდროვეს უზენაესი ბელადის ტიტული 1993 წელს გარდაცვალებამდე, მაგრამ 2001 წელს უზენაესმა სასამართლომ გადაწყვეტილება ლალაბალავუს სასარგებლოდ მიიღო.
იგი რომის კათოლიკურ სარწმუნოებაზეა მოქცეული.
ლალაბალავუ არის სოციალური დემოკრატიული ლიბერალური პარტიის პარლამენტის წევრის, დოქტორ რატუ ატონიო ლალაბალავუს მამა.

პოლიტიკური კარიერა
1999 წელს ლალაბალავუ აირჩიეს „ადგილობრივი მოსახლეობის ტრადიციული მმართველობის პარტიის“ კანდიდატად; ამ პარტიის მხოლოდ 8 კანდიდატიდან ერთ-ერთი იყო, ვინც ადგილი მოიგო. მან დაამარცხა თავისი ტრადიციული მეტოქე, რატუ ეპელი განილაუ, „ქრისტიანულ-დემოკრატიული ალიანსის“ კანდიდატი, 58%–32% სხვაობით.

2000 წლის ფიჯის სახელმწიფო გადატრიალების დროს ჯორჯ სპეიტმა იგი ფიჯის საქმეთა მინისტრად დანიშნა.

2001 წლის არჩევნების დროისთვის, რომელიც დემოკრატიის აღსადგენად ჩატარდა, ქვეყანაში მნიშვნელოვანი პოლიტიკური გადაჯგუფებები მოხდა. ლალაბალავუ უკვე „კონსერვატიული ალიანსის“ ერთ-ერთი წამყვანი წევრი იყო — ნაციონალისტური პარტიისა, რომელიც მოიცავდა 2000 წლის გადატრიალების მთავარი ორგანიზატორის, ჯორჯ სპეიტის, მხარდამჭერებსა და თანამოაზრეებს. მან მოიგო კაკაუდროვეს აღმოსავლეთის ფიჯელთა თემობრივი საარჩევნო ოლქი — ერთ-ერთი იმ 23 ადგილიდან, რომელიც წარმომადგენელთა პალატაში ეთნიკური ფიჯელებისთვის იყო განკუთვნილი. შემდგომ ჩამოყალიბებულ კოალიციურ მთავრობაში იგი დაინიშნა მიწებისა და მინერალური რესურსების მინისტრად. ეს დანიშვნა მოგვიანებით მკაცრად გააკრიტიკა სენატორმა ადი კოილა ნაილატიკაუმ, ყოფილი პრეზიდენტის, რატუ სერ კამესესე მარას ქალიშვილმა, რომელიც გადატრიალების დროს გადააყენეს. მან დაადანაშაულა ლალაბალავუ, რომ 2000 წლის 29 ივლისს, ლაბასაში მდებარე სუკანაივალუს სამხედრო ბანაკში აჯანყების დროს, უბრძანა სიაკაკაში მდებარე მატაილაკებას შაქრის პლანტაციის (მარას საკუთრება) დაწვა.

2003 წლის 6 აპრილს გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ლალაბალავუ ქვეყნის საკონსტიტუციო ინსტიტუტების რეფორმას ითხოვდა. მისი თქმით, პოლიტიკური ძალაუფლება კვლავ ფიჯის ბელადებს უნდა დაბრუნებოდა. რადგან სწორედ ბელადებმა გადასცეს კუნძულები დიდ ბრიტანეთს 1874 წელს, მისი აზრით, უმაღლესი ძალაუფლება მათთვის უნდა დაბრუნებულიყო 1970 წელს დამოუკიდებლობის მინიჭებისას. პირველ ნაბიჯად მან ზედა პალატის გაუქმება და მისი ფუნქციების ბელადთა დიდ საბჭოსთვის გადაცემა შემოგვთავაზა. მისი მოსაზრებით, ბელადების ძალაუფლების აღდგენა ხელს შეუწყობდა რასობრივი ბარიერების შემცირებას, რადგან ბელადები გახდებოდნენ არა მხოლოდ ადგილობრივი მოსახლეობის, არამედ ყველა რასის ლიდერები. მისი წინადადება უარყო რატუ ეპელი განილაუმ, რომელიც იმ დროს ბელადთა დიდი საბჭოს თავმჯდომარე იყო.

იგი იყო მიწებისა და მინერალური რესურსების მინისტრი პრემიერ-მინისტრ ლაისენია კარასეს კაბინეტში, მაგრამ იძულებული გახდა გადამდგარიყო მას შემდეგ, რაც გადატრიალების დროს უკანონო შეკრებაში მონაწილეობის გამო გაასამართლეს და დააპატიმრეს. მოგვიანებით იგი გაათავისუფლეს იძულებითი ზედამხედველობის ბრძანების საფუძველზე და 8 თვიანი სასჯელიდან მხოლოდ 11 დღე მოიხადა.

ფიჯის სოფლის ახალი ამბების სამსახურმა 2006 წლის 23 თებერვალს გაავრცელა ინფორმაცია, რომ ზოგიერთი ბელადი ლალაბალავუს პრეზიდენტის ან ვიცე-პრეზიდენტის პოსტზე წარდგენას აპირებდა 2006 წლის არჩევნებში. თუმცა 8 მარტს გამართულ სხდომაზე ბელადთა დიდმა საბჭომ ხელახლა, კონკურენციის გარეშე, აირჩია რატუ ჯოსეფა ილოილო პრეზიდენტად და რატუ ჯონი მადრაივივი ვიცე-პრეზიდენტად.

2006 წლის 6–13 მაისის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ იგი კვლავ გახდა ფიჯის საქმეთა მინისტრი, ასევე მიწებისა და პროვინციების განვითარების მინისტრი. 2006 წლის დეკემბერში იგი გადააყენეს იმ წლის მორიგი სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად.

გადატრიალების შემდეგი პერიოდი
ლალაბალავუ მონაწილეობდა 2014 წლის არჩევნებში სოციალური დემოკრატიული ლიბერალური პარტიის კანდიდატად, მიიღო 6668 ხმა და შედეგებით მე-6 ადგილზე გავიდა. არჩევნების შემდეგ დაინიშნა ჩრდილოვან მინისტრად მიწებისა და მინერალური რესურსების საკითხებში.

2015 წლის მაისში იგი პარლამენტის პრივილეგიების კომიტეტს გადაეცა პარლამენტის თავმჯდომარის, დოქტორ ჯიკო ლუვენის მიმართ შეურაცხმყოფელი კომენტარების გაკეთების გამო საარჩევნო ოლქში გამართულ შეხვედრაზე. მას პარლამენტში საქმიანობა ორი წლით შეუჩერდა. 2015 წლის 15 ივლისს რატუ ნაიქამამ საკონსტიტუციო სარჩელი შეიტანა პარლამენტის თავმჯდომარე ჯიკო ლუვენისა და გენერალური პროკურორის აიაზ საიედ-ხაიუმის წინააღმდეგ. საქმე 2015 წლის სექტემბერში განიხილეს, მაგრამ გადაწყვეტილების მიღებამდე შეჩერების ვადა ამოიწურა.

2015 წლის ივნისში ლალაბალავუ აირჩიეს სოციალური დემოკრატიული ლიბერალური პარტიის პრეზიდენტად. 2017 წლის ივნისში ხელახლა აირჩიეს.

ლალაბალავუ პოლიტიკიდან წასვლას აპირებდა, მაგრამ გადაიფიქრა და 2018 წლის არჩევნებში კვლავ იყარა კენჭი. იგი აირჩიეს, მიიღო 2,165 ხმა.

2024 წლის 22 ოქტომბერს „ხალხის ალიანსმა“ იგი ფიჯის პრეზიდენტობის კანდიდატად დაასახელა. 31 ოქტომბერს იგი აირჩიეს პრეზიდენტად 2024 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში, სადაც მელი ტორა დაამარცხა 37 ხმით 16-ის წინააღმდეგ. ფიცი 12 ნოემბერს დადო.