ნაკაშიძეების სახლი

ნაკაშიძეების სახლი — ისტორიული ძეგლი საქართველოში, ქედის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქოსოფელში.

მდებარეობა
სახლიც მდინარე აჭარისწყლის სიახლოვეს მდებარეობს და მისგან მაღალი და ციცაბო ფერდობითაა გამოყოფილი. სახლი ზღვის დონიდან 330 მეტრ სიმაღლეზეა. სახლს როგორც სოფლის საერთო დასახლებაში, ასევე, კარმიდამოში მოხერხებული მდებარეობა უკავია. ფასადით სოფლის ცენტრისკენაა მიმართული, ხოლო ზურგით მდინარისკენ დაშვებულ ციცაბო ფერდობს გადაჰყურებს. სახლის წინ სოფლის ვაკეა გადაშლილი.

არქიტექტურა
სახლი ორსართულიანია. ფასადის მხარეს, სახლის მეორე სართულზე მიდგმულია გადახურული ღია აივანი, სადაც ასვლა ეზოდანაც შეიძლება. პირველი სართულის გარე პერიმეტრის კედლები ნათალი ქვითაა ნაგები, ხოლო შიდა ოთახები ხისაა. მეორე სართული ძირითადად ხის კონსტრუქციაა, მხოლოდ ბუხრიანი კედელია ხის ჩარჩო-კარკასით შეკრული და აგურით გამოშენებული. სახლის გარე პერიმეტრის ზომები სიგრძით 10,1 მ. ხოლო სიგანით - 8,50 მეტრია. სახლს პირველ სართულზე სამი მხრიდან აქვს სარკმლები და მხოლოდ ბუხრიანი კედელი აქვს ყრუ. სახლის სამხრეთ-აღმოსავლეთი მხარის კედელი, მთელ სიგრძეზე აგურითაა ამოყვანილი. ეს კედელი ჩარჩო-კარკასულია - ფახვერკის სტილის, სადაც ხის კონსტრუქციებში აგურია გამოშენებული. მეორე სართულზე ასასვლელი ორი მხრიდან შეიძლება: ერთი ინტერიერიდან, ხოლო მეორე ეზოს მხრიდან ფასადზე მიდგმული ღია აივნიდან. ეს ორივე ასასვლელი შუადერეფანს უკავშირდება. მეორე სართულზე სამი ოთახი და ერთი ღია სათავსია განლაგებული. ეს ღია ნაწილი გადაჰყურებს აჭარისწყლის ხეობას. სახლის მეორე სართულის ასაშენებლად რაჭველი მოხელეები ჰყავდათ მოწვეული.

პირველი სართული სამი განყოფილებისაგან შესდგება. მათგან ორი ოთახია, ხოლო მესამე, რომელსაც ხანი ეწოდება, ერთგვარი დერეფანია, სახლის მთელ სიგრძეზე. ეზოდან ჯერ ხანში და შემდგომ დანარჩენ ორ ოთახში შეიძლება მოხვედრა. პირველი სართულის ორი ოთახიდან ერთი დიდია, სადაც ბუხარია გამართული. ეს ოთახი, მუთვაღი, ოჯახის ძირითადი სამყოფი და სამზარეულო ფუნქციისაა. აქ გამართულია ხის საწოლ-საჯდომი სექვი, კედელზე თაროებია. მეორე ოთახი შედარებით მცირეა. აქ რკინის ღუმელი იდგა, დასაჯდომად ჯორკოები გამოიყენებოდა. აქ ოჯახის ბაბუა ისვენებდა, განსაკუთრებით ზამთარში, რადგან პატარა ოთახი იყო და ადვილად თბებოდა. ხანი სამეურნეო ხასიათის სივრცე იყო, აქ იდგა კიდობნები სიმინდისა და ფქვილის შესანახად. აქვე მეორე სართულზე ასასვლელი კიბეები იყო გამართული. ხანს შესასვლელი ორი მხრიდან ჰქონდა. ერთი იყო ძირითადი - თაღიანი შესასვლელი ფასადის მხრიდან, ხოლო მეორე - სახლის სამხრეთის კედელში არსებული კარის ღიობით. ხანში კიბეებთან კედელში ჩაშენებულია საწყლე ადგილი, რომლის მოპირდაპირედ სარკმელიცაა. ეს ღიობი შიდა მხრიდან თაღიანია, ხოლო გარედან ჩვეულებრივად, სხვა სარკმლების მსგავსად, მართკუთხა ფორმისაა. ამ სარკმლის შიდა მხარე უფრო ფართოა და გარეთა მიმართულებით ვიწროვდება. ეს ხელს უწყოდა ინტერიერში სინათლის მაქსიმალურ შეღწევას. მეორეს მხრივ ამ სარკმელს ისეთი მდებარეობა აქვს, რომ მისი მეშვეობით ადვილად შეიძლება თვალყური ადევნო ეზოს იმ ნაწილს სადაც კარმიდამოში შესასვლელი ჭიშკარია გამართული. პირველი სართულის სარკმლები სიგანეში სხვადასხვა ზომისაა. პირველი სართულის ქვის კედლის სისქე 72,5 სმ-ია. პირველი სართულის ჭერის სიმაღლე 2,80 მეტრს აღწევს.

სახურავი ოთხქანობიანია, დახურულია კრამიტით. სახურავის კონსტრუქცია, ტრადიციული აჭარული სახლისათვის დამახასიათებელი წყობითაა აგებული. კედლის გასწვრივ „სარაიბაღი“ ანუ სახურავის კოჭები კედლიდან დაახლოებით 80 სმ-თ გადამოწეული, რაც ატმოსფერული ნალექებისგან კედელების დაცვის მიზნით კეთდებოდა. ნაკაშიძის სახლის სახურავის კონსტრუქციაში არ ჩანს ბეღელი, რომელიც ზემოაჭარული ტრადიციულ სახლისათვის იყო დამახასაითებელი.

გადმოცემით ამ სახლთან ბრძოლებიც განხორციელებულა, რა დროსაც ნაკაშიძის სახლი, როგორც ქვის სქელი კედლების მქონე, მეომრებს ერთგვარი სასიმაგრო ფუნქციით გამოუყენებიათ. გადმოცემით ეს პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში ყოფილა. გადმოცემებში შემოინახა მცირე ზომის ზარბაზნების არსებობა, რომლებიც სახლის სარკმლებში იყო განთავსებული. ამ ბრძოლების დამადასტურებელი ნივთიერი მასალა - ვაზნების სახით არაერთი უპოვიათ სახლიდან ჩრდილოეთით მდებარე ფერდობზე. ამ ბრძოლების შემდგომ სახლი მნიშვნელოვნად დაზიანებულა, მის მეპატრონეებსაც იგი იძულებით მიუტოვებიათ და დროებით საცხოვრებლად სტამბოლში გადასულან. რამდენიმე წლის შემდგ ნაკაშიძეები ისევ დაბრულებულან სამშობლოში და აღუდგენიათ ეს სახლი. სახლის აღდგენა დაახლოებით 1920-იან წლებში მოუხდენიათ.

დამხმარე ნაგებობები
სახლი მხოლოდ საცხოვრებელი ფუნქციისაა და მის დაგეგმარებაში არ ჩანს ჩვეულებრივ ტრადიციული აჭარული სახლისათვის დამახასიათებელი, მესაქონლეობასთან დაკავშირებული სათავსები. ბოსელი ნაკაშიძეებს სახლისაგან განცალკევებით ედგათ და იქვე, მეორე სართულზე ინახავდნენ თივას. თივის შესანახ სივრცეს მერეგი ერქვა. ბოსელი სახლის მარცხენა მხარეს იყო აგებული, თუმცა მისი ნაშთები შემორჩენილი არ არის.

საცხოვრებელი სახლის გარდა შემორჩენილია ნალია, ასევე, ჭა და საცეხველი.

დათარიღება
სახლის შესასვლელზე - თაღზე რელიეფურად გამოკვეთილი სამშენებლო წარწერა. ქვა ძალიან სუსტია და ხელის მოსმითაც სილისებურად იშლება. სამშენებლო თარიღი ჰიჯრის წელთაღრიცხვითაა შესრულებული და ციფრების მკვეთრად გარჩევა ვერ ხერხდება. ერთ შემთხვევაში დაახლოებით 1342 წელი იკითხება, რაც 1923/1924 წელს შეესაბამება, ან 1242 წელი შეიძლება იყოს, რაც 1823/1824 წელს შეესაბამება.