მოტობურთი

მოტობურთი — ფეხბურთის მსგავის სპორტის სახეობა. მოტობურთსა და ფეხბურთს შორის ძირითადი განსხვავებაა ბურთის ზომა და ის ფაქტი, რომ მეკარის გარდა, ყველა მოთამაშე მოტოციკლეტით თამაშობს. მოტობურთი პირველად სპორტის სახეობად 1930-იანი წლების შუა პერიოდში აღიარეს. მოტობურთი შეტანილ იქნა კეთილი ნების პირველ თამაშებში, რომელიც 1986 წელს ჩატარდა. მოტობურთი პოპულარულია ევროპის ზოგიერთ ქვეყანაში, განსაკუთრებით საფრანგეთში, რუსეთში, გერმანიასა და ნიდერლანდებში. ამ ქვეყნებში ტარდება ეროვნული ჩემპიონატები და საერთაშორისო ტურნირები. მოტობურთი არის უნიკალური და დინამიკური სპორტის სახეობა, რომელიც აერთიანებს სიჩქარეს, ტექნიკას და გუნდურ თამაშს.

თამაშის წესები
მოტობურთის თამაშის წესები მსგავსია ფეხბურთის, თუმცა არსებობს რამდენიმე მნიშვნელოვანი განსხვავება. თითოეულ გუნდში 5–5 წევრია მეკარე და 4 მოტოციკლიანი მინდვრის მოთამაშე. ისინი ბურთს ატარებენ ფეხით მოტოციკლზე მიბრჯენით, ოღონდ ისე, რომ მიწას არ მოშორდეს. ბურთის წართმევის მიზნით მეტოქეზე შეტევა ნებადართულია მხოლოდ ბურთის მხრიდან და პარალელური კურსით (წინიდან ან უკნიდან). ბურთი უფრო დიდია (დიამეტრი — 400 მმ, წონა — 1000 გ), ვიდრე სტანდარტული საფეხბურთო ბურთი (დიამეტრი — 226 მმ, წონა — 453 გ), რათა მოთამაშეებს გაუადვილდეთ მისი მართვა მოტოციკლეტებით. თამაში ტარდება სპეციალურ მოედანზე, რომელიც შეიძლება იყოს როგორც ბალახის, ასევე ხრეშის ან ასფალტის ზედაპირით. მოტოციკლების მანევრულობის გასაუმჯობესებლად ასფალტს ქვიშის თხელი ფენით ფარავენ.

მატჩი შედგება სამი 20–20-წუთიანი პერიოდისგან (საერთაშორისო შეხვედრებში — ოთხი პერიოდისგან). თამაშობენ ფეხბურთის მოედნის ზომის სარბიელზე და კარიც ფეხბურთის კარის ზომისაა. აკრძალულია ბურთიანი მოთამაშისთვის გზის გადაკეტვა, ბლოკირება, განზრახ დაჯახება, აგრეთვე მეკარის მოედნის ხაზის გადაკვეთა. ამისთვის დაუყოვნებლივ ინიშნება საჯარიმო დარტყმა, რომელიც სრულდება საჯარიმო მოედნის ხაზიდან (როგორც წესი, გამოქანებით). მეტოქე გუნდს შეუძლია ბურთიდან 9 მეტრის დაშორებით ცოცხალი კედლის აღმართვა. საჯარიმო მოედნის ფარგლებში წესების განსაკუთრებით უხეში, წინასწარ განზრახული დარღვევისთვის ინიშნება 11-მეტრიანი საჯარიმო დარტყმა (პენალტი). წესების დამრღვევ მოთამაშეს მსაჯმა შეიძლება უჩვენოს მწვანე ბარათი და 2 წუთით გააძევოს მოედნიდან. ყვითელი ბარათი 5 წუთით გაძევებას ნიშნავს, ხოლო წითელი გაძევებას თამაშის ბოლომდე.

კუთხურის დარტყმა სრულდება პასით (ისევე როგორც ცენტრიდან დაწყება და გვერდითი ხაზიდან ბურთის თამაშში შეყვანა, აუტი) საჯარიმო მოედნისა და პირითი ხაზის გადაკვეთის წერტილიდან. ბურთთან ორი მოთამაშე დგება, რომელთაგან ერთი ბურთს გადასცემს, მეორე კი შეტევას იწყებს. შეტევისას ბურთმა ცენტრალური ხაზი მხოლოდ პასით შეიძლება გადაკვეთოს ეს გამორიცხავს მეტოქის კარისკენ თავდამსხმელის მაღალი სიჩქარით გაჭრას.

გავრცელება და პოპულარობა
მოტობურთის ანუ მოტობოლის სამშობლოდ ითვლება საფრანგეთი, სადაც ამ სახეობას საუკუნის 20-იან წლებში ჩაეყარა საფუძველი. მალე მოტობურთის გუნდები გაჩნდა ინგლისში, გერმანიაში, ბელგიასა და იტალიაში, მოგვიანებით კი ბულგარეთში, ესპანეთსა და საბჭოთა კავშირში. 1933 წელს გაიმართა პირველი საერთაშორისო შეხვედრა.

ევროპაში მოტობურთის გავრცელების ახალი ეტაპი საუკუნის 60-იან წლებში დაიწყო. ეს სახეობა განსაკუთრებით განვითარდა საბჭოთა კავშირში, სადაც ასეულობით გუნდი იყო. შეხვედრები ტარდებოდა ცენტრალურ სტადიონებზე და გადაიცემოდა ტელევიზიით. საქართველოში მოტობურთის აღმავლობა სწორედ აღნიშნულ პერიოდს ემთხვევა. ქართველი მოტობურთელები რეგულარულად მონაწილეობდნენ საკავშირო შეჯიბრებებში. საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ მოტობურთისადმი ინტერესმა მკვეთრად იკლო. ამჟამად სრულფასოვანი ეროვნული ჩემპიონატები მხოლოდ გერმანიასა და საფრანგეთში ტარდება.

მოტობურთი ევროპის ფარგლებს არ გასცდენია და მსოფლიო ჩემპიონატიც არასდროს გამართულა. ყველაზე პრესტიჟულ ტურნირად მიჩნეულია ევროპის ჩემპიონატი, რომელიც ყოველწლიურად ეწყობა 7 ქვეყნის — საფრანგეთის, გერმანიის, რუსეთის, უკრაინის, ბელარუსის, ნიდერლანდებისა და ლიეტუვის ნაკრებთა მონაწილეობით.

მოტობურთი საქართველოში
1973 წლის 16 მაისს, საკავშირო გათამაშების „ბ“ კლასის მონაწილე თბილისის „ივერიამ“ უმასპინძლა ბაქოს „ხაზრის“, რომელთანაც წაგებული ჰქონდა პირველი შეხვედრა მის მოედანზე — 1–3. ამჯერად ქართველმა მოტობურთელებმა გამარჯვებას მიაღწიეს — 2–0.

1977 წლის 30 მარტს თბილისში, დოსააფ-ის რესპუბლიკური კომიტეტის სპორტულ ბაზაზე გაიმართა საქართველოს პირველობა მოტობურთში, რომელშიც მონაწილეობდნენ თბილისის სპორტ-ტექნიკური კლუბის გუნდი „მზიური“, საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის, თელავისა და ახმეტის გუნდები. თბილისელებმა ანგარიშით 6–0 დაამარცხეს თელაველები, ხოლო ახმეტის გუნდს 10 „მშრალი“ ბურთი გაუტანეს. დამაჯერებლად გაიმარჯვეს სტუდენტებმაც: თეთ ლაველებთან — 2–0, ახმეტელებთან — 8–0. გადამწყვეტ მატჩში ერთმანეთს შეხვდნენ „მზიური“ და პოლიტექნიკური ინსტიტუტის გუნდები. დაძაბული ორთაბრძოლა დამთავრდა ფრედ — 0–0. შეჯიბრების დებულების თანახმად, ბურთების უკეთესი სხვაობიდან გამომდინარე, საქართველოს ჩემპიონის წოდება მიეკუთვნა „მზიურს“.

გალერეა