iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სიზმარი წითელ კოშკში

„სიზმარი წითელ კოშკში“ — ჩინურ ენაზე არსებული ოთხი მეტად პოპულარული კლასიკური რომანიდან ერთ-ერთი. პირველი 80 თავი ეკუთვნის ცაო სიუეცინის კალამს და გამოქვეყნდა როგორც „ჩანაწერები ქვის შესახებ“ 1763 წელს. თითქმის ოცდაათი წლის შემდეგ, კერძოდ, 1791 წელს იგი გამოსცა გაო ემ, რომელმაც თავის დამხმარესთან ერთად გამოაქვეყნა კიდევ 40 თავი, რითაც დაასრულა რომანის სიუჟეტური ხაზი. მკვლევრები დაობენ იმის შესახებ, თუ რამდენად გამოხატავს დასკვნითი ნაწილი საკუთრივ ცაო სიუეცინის ჩანაფიქრს.

„სიზმარი წითელ კოშკში“ არის მრავალგეგმური თხრობა ძიას ოჯახის ორი შტოს დაცემის შესახებ. უფრო ადრინდელი ჩინური რომანებისგან განსხვავებით, „სიზმარი წითელ კოშკში“ გამოიყენება მკვეთრი სიუჟეტური ხაზი და მოხდენილი კომპოზიცია. იგი არის პირველი რომანი, სადაც მწერალი დეტალურად ააშკარავებს გმირთა განცდებსა და მათი ხასიათის შენაცვლებას. რომანში ნებით არის გადაადგილებული ავტობიოგრაფიული ყოფაცხოვრების აღწერის ელემენტები და გამონაგონები, ყოველდღიური მოვლენები მორიგეობენ ზებუნებრივ მოვლენებთან. „სიზმარი წითელ კოშკში“ უწმაწურობის გამო ჩინეთში არაერთხელ იყო აკრძალული.

„სიზმარი წითელ კოშკში“ დაწერილია არა კლასიკურ ჩინურ ენაზე, არამედ საყოფაცხოვრებოზე; ცაო გამოცდილი პოეტი იყო და კარგად იცოდა კლასიკური ჩინური, თუმცა ავტორის სიტყვა „სიზმარი წითელ კოშკში“ დაწერილია ნახევრადკლასიკურ სტილში, ხოლო დიალოგები — პეკინურ დიალექტზე. პეკინური დიალექტი საფუძვლად დაედო თანამედროვე სალიტერატურო ჩინურ ენა — პუტუნხუას და წიგნი საუკუნის დასაწყისში პუტუნხუას ლექსიკონის შესადგენად გამოიყენებოდა ლექსიკოგრაფების მიერ. გარდა ამისა, იგი გამოიყენებოდა ახალი ენის რეკლამისათვის.

რომანის სახელწოდება მომდინარეობს იდიომატური გამონათქვამისაგან „წითელი კოშკი“. იგი მრავალმნიშვნელობიანია. ერთ-ერთი მნიშვნელობაა სათავსი, სადაც მდიდარი ოჯახების ქალიშვილები ცხოვრობენ. სახელწოდების სხვა სავარაუდო წყაროა — სიზმარი, რომელსაც ბაოიუი ხედავს მეხუთე თავში. წიგნი ერთდროულად არის დაწერილი მეტაფიზიკურ და რეალისტურ სტილში, კომპოზიციის თავისებურებაა რეალობისა და გამონაგონის შერევა, რის გამოც რთულია მათი გაყოფა. „სიზმარი წითელ კოშკში“ მოიხსენიებოდა როგორც აღქმისთვის ერთ-ერთი ყველაზე რთული რომანი მსოფლიო კულტურაში. რომანში მუდმივად განიხილება რეალობისა და სიმართლის ბუნების თემა.

 საუკუნის ბოლოს რომანის გავლენა იმდენად დიდი იყო, რომ რეფორმატორი ლიან ციჩაო აკრიტიკებდა მას როგორც ქურდობისა და ავხორცობის პროვოკაციას. კულტურის რევოლუციის პერიოდში მეცნიერმა ხუ შიმ ტექსტოლოგიურ კრიტიკასთან ერთად გააშუქა რომანი ახალი თვალსაზრისიდან, ასე რომ იგი აღიარებული იყო როგორც ეროვნული კულტურის ფუნდამენტი. ხუმ შეისწავლა წიგნის ენა და აგრეთვე პეკინური დიალექტი, რომელსაც საფუძვლად დაედო სალიტერატურო ჩინურ ენას. 1920-იან წლებში აღმოცენდა მეცნიერება „ხუნსიუე“ ან „სიზმარი წითელ კოშკში“ შესწავლა, რომელიც წარმოადგენს ერთდროულად როგორც სამეცნიერო დისციპლინას ისე პოპულარულ ნაწარმოებს.
გორდონ ჩაილდი

ვირ გორდონ ჩაილდი (; დ. 14 აპრილი, 1892, სიდნეი — გ. 19 ოქტომბერი, 1957, ბლექჰითი, ავსტრალია) — ბრიტანელ-ავსტრალიელი ისტორიკოს-მარქსისტი, საუკუნის ერთ-ერთი წამყვანი არქეოლოგი. ბრიტანეთის აკადემიის წევრი 1940 წლიდან. ნეოლითური რევოლუციისა და ურბანისტული რევოლუციის ავტორი. ანთროპოლოგიური ნეოევოლუციონიზმის ფუძემდებელი.

ბიოგრაფია
გორდონ ჩაილდი 1914 წელს შევიდა ოქსფორდის უნივერსიტეტის კუინზ-კოლეჯში, კლასიკური ენების შესასწავლად. მისი მასწავლებლები იყვნენ არქეოლოგი ართურ ევანზი და ჯონ ლინტონ მაიერსი. ოქსფორდში ჩაილდი დიდი ინტერესით სწავლობდა პირველყოფილთა ძველ ისტორიას, ასევე გეგელის და მარქსის ფილოსოფიას. უნივერსიტეტში მისი უახლოესი მეგობარი იყო კომუნისტური პარტიის მომავალი წამყვანი ფიგურა რაჯან ჰალმ დატი.

ავსტრალიაში დაბრუნების შემდეგ, 1919 წლიდან 1921 წლამდე იყო ლეიბორისტის ჯონ სტორის პირადი მდივანი. ამას გარდა ის შევიდა სინდიკასისტიკურ საბჭოში „მსოფლიოს ინდუსტრიული მუშები“. პრემიერ მინისტრის უცაბედი სიკვდილის შემდეგ ჩაილდს სასოწარკვეთილი რეფორმისტების და ლეიბორისტების დატოვება მოუწია და გაემგზავრა ევროპაში. თავისი მოგონებები მან აღწერა წიგნში „როგორ ვმართოთ ლეიბორისტები“. 1925 ჩაილდი საბოლოოდ გადაბარგდა დიდ ბრიტანეთში და გახდა ლონდონის სამეფო ანთროპოლოგიური ინსტიტუტის ბიბლიოთეკარი.

1927–1946 წლებში იკავებდა ედინბურგის უნივერსიტეტის არქეოლოგიის კათედრას. 1946–1957 წლებში ხელმძღვანელობდა არქეოლოგიის ფაკულტეტს ლონდონის უნივერსიტეტში, ატარებდა გათხრებს ორკნეის კუნძულებზე. მონაწილეობას იღებდა არქეოლოგიურ გათხრებში სხვადასხვა ქვეყნებში (შოტლანდიაში, ჩრდ. ირლანდიაში, საბერძნეთში, ერაყში, ინდოეთში). ჩაილდი იყო მტკიცე სოციალისტი და ოთხჯერ იყო საბჭოთა კავშირში.

ბოლო მოგზაურობის დროს მოსკოვსა და ლენინგრადში მან მიმართა არქეოლოგებს წერილით, რომელშიც კრიტიკულად აფასებდა არქეოლოგიურ გამოკვლევებს მათ ქვეყანაში. 1956 წელს ჩაილდმა დატოვა ლონდონი და დაბრუნდა ავსტრალიაში, მაგრამ მემარცხენე წარმომადგენლებმა არ მისცეს უფლება, რომ ესწავლებინდა სიდნეის უნივერსიტეტში. ის გავიდა პენსიაზე და და ერთი წლის შემდეგ გარდაიცვალა, ის გადმოვარდა 70 მეტრიანი მთიდან. ამბობენ, რომ ეს იყო თვითმკვლელობა. ჩაილდი შეცბუნებული იყო თავისი ჯანმრთელობით და ეშინოდა ინტელექტუალური ცოდნის ჩაქრობის. ჩაილდმა არ დატოვა არანაირი ქონება და მცირედი დანაზოგი უანდერძა ლონდონის უნივერსიტეტის არქეოლოგიის ფაკულტეტს. ის ფლობდა ევროპული ენების დიდ რიცხვს, ლექციის დროს შეეძლო დაევიწყებინა მშობლიური ენა და გადასულიყო გერმანულზე, პორტუგალიურზე და სხვა ენებზე, რომელიც არ ესმოდა მის მსმენელს.
აგიდელი

აგიდელი (; ; ) — ქალაქი ბაშკირეთში. მდებარეობს თათრეთის საზღვართან. 2010 წლის აღწერით მისი მოსახლეობა შეადგენდა 16,370 ადამიანს.

ეტიმოლოგია
ქალაქის სახელი წარმოსდგება კამას შენაკადი ბელაიას ბაშკირული სახელიდან - აგიდელი. აგიდელი მათი შეერთების ადგილთან ახლოს არის გაშენებული.

ისტორია
ის 1980 წელს დაარსდა როგორც ბაშკირეთის ატომური ელექტროსადგურის მშენებლების ქალაქი. ქალაქის სტატუსი 1991 წელს მიენიჭა.
ცინდაო

ცინდაო — სუპროვინციული მნიშვნელობის ქალაქი აღმოსავლეთ ჩინეთში, შანდუნის პროვინციაში. 2014 წლის მდგომარეობით ქალაქში ცხოვრობდა 9,046,200 ადამიანი. ფართობი 11,067 კმ².

მდებარეობს შანდუნის ნახევარკუნძულზე, პეკინიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 555 კილომეტრში. დიდი საზღვაო ნავსადგური ყვითელი ზღვის ძიაოჯოუვანის უბეში. სატრანსპორტო კვანძი. წარმოადგენს ზღვისპირა კურორტს.

1984 წელს ქალაქი „ღია პორტად“ გამოცხადდა. არის ოკეანოგრაფიის სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრი, რომელიც 1924 წელს დაარსდა. საზღვაო მუზეუმი. აღმოსავლეთით ესაზღვრება ყვითელი ზღვა, ჩრდილოეთით საქალაქო ოლქი იანტაი, ხოლო დასავლეთით საქალაქო ოლქი ვეიფანი. ცინდაოს ცენტრიდან 40 კილომეტრში მდებარეობს მთა ლაოშანი, რომლის სიმაღლეა ზღვის დონიდან 1 132,7 მეტრი.

დამახასიათებელია ნოტიო მუსონური კლიმატი. საშუალო წლიური ტემპერატურა შეადგენს +12,4 °-ს. ზაფხულში დახშული ჰაერია, ხშირია წვიმა, აგვისტოს საშუალო ტემპერატურაა 25,3 °, ზამთარში ნიშანდობლივია ძლიერი ქარები, იანვრის საშუალო ტემპერატურაა −0,9 °. ატმოსფერული ნალექების წლიური რაოდენობაა 720 მმ.

 საუკუნის 90-იან წლებამდე ცინდაო პატარა დასახლება იყო. 1897 წელს გერმანიამ მიიტაცა ძიაოჯოუვანის უბე და ცინდაო პირველხარისხოვან სამხედრო-საზღვაო სიმაგრედ გადააქცია. პირველი მსოფლიო ომის დროს ალყის (1914 წლის სექტემბრიდან) შემდეგ, 1914 წლის 7 ნოემბერს ცინდაო დაიკავეს იაპონია-ინგლისის ჯარებმა. ვაშინგტონის კონფერენციის 1921-22 წლების გადაწყვეტილებით ჩინდაო ჩინეთს დაუბრუნდა.

1937-45 წლებში იაპონელ დამპყრობლების წინააღმდეგ ჩინეთის ხალხის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი ომის დროს ცინდაო იაპონიამ მიიტაცა. 1945 წლის ოქტომბრიდან აშშ იყენებდა სამხედრო-საზღვაო ბაზად. ჩინეთის სახალხო-განმათავისუფლებელი არმიის მიერ ცინდაოს განთავისუფლების შემდეგ აშშ იძულებული შეიქმნა 1949 წელს დაეტოვებინა ცინდაო. ქალაქში საუბრობენ ჩინური ენის ცინდაოს დიალექტზე. 1994 წლის თებერვალში ცინდაო შეიყვანეს ჩინეთის 15 ყველაზე მთავარი ქალაქის სიაში.

ცინდაო ჩინეთის უმსხვილესი ეკონომიკური ცენტრია. ქალაქის რეგიონული ეკონომიკა ეყრდნობა სახელმწიფო მასშტაბურ საწარმოებს. კერძო საწარმოები არც თუ ისე ძლიერაა განვითარებული. ქალაქშია განთავსებული მსხვილი კომპანიების — და -ს სათავო ოფისები. ამჟამად ცინდაო წარმოადგენს მსხვილ საწარმოო ცენტრს. ქალაქის მიღმა განლაგებულია დიდი ინსდუსტრიული ზონა, რომელიც შეიცავს ქიმიური მრეწველობის საწარმოებსა და მძიმე მანქანათმშენებლობას.

არის მინერალური რესურსების 30-ზე მეტი სახეობა. ფართოდ არის ცნობილი ცინდაოს ლუდი. არის თეატრები, ზოოლოგიური პარკი, ბოტანიკური ბაღი. ქალაქს კარგად აქვს განვითარებული სატრანსპორტო სისტემა.

2011 წლის დასაწყისში გაიხსნა ცინდაოს უბის ხიდი, რომლის სიგრძეა 26,7 კილომეტრი. ხიდი ჩინეთის საპორტო ქალაქ ცინდაოს კონტინენტურ ნაწილს ხუანდაოს კუნძულოვან რაიონთან აკავშირებს. ხიდი ოთხ წელიწადში იქნა აშენებული.

2015 წლის 16 დეკემბერს გაიხსნა ცინდაოს მეტროპოლიტენი, რომელსაც 10 სადგური გააჩნია. ცინდაოს ცენტრიდან დაახლოებით 31 კილომეტრში მდებარეობს საერთაშორისო აეროპორტი ცინდაო ლიუტინი.
ნოვომუნასიპოვო

ნოვომუნასიპოვო — სოფელი ბაშკირეთში, ბურზიანის რაიონში. სტარომუნასიპოვოს სოფსაბჭოს ცენტრი. მდებარეობს მდინარე ბელაიის ნაპირზე. რაიონულ ცენტრ სტაროსუბხანგულოვოდან განლაგებულია 26 კილომეტრში, ხოლო უახლოეს რკინიგზის სადგურ ბელორეცკიდან 129 კილომეტრში. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობდა 327 ადამიანი.
ნოვომუსიატოვო

ნოვომუსიატოვო — სოფელი ბაშკირეთში, ბურზიანის რაიონში. მიეკუთვნება სტაროსუბხანგულოვოს სოფსაბჭოს. რაიონულ ცენტრ სტაროსუბხანგულოვოდან განლაგებულია 13 კილომეტრში, ხოლო უახლოეს რკინიგზის სადგურ ბელორეცკიდან 155 კილომეტრში. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობდა 421 ადამიანი. მოსახლეობის 99%-ს ბაშკირები შეადგენენ.
ნოვოსუბხანგულოვო

ნოვოსუბხანგულოვო — სოფელი ბაშკირეთში, ბურზიანის რაიონში. მიეკუთვნება სტაროსუბხანგულოვოს სოფსაბჭოს. მდებარეობს მდინარე ბელაიის ნაპირზე. რაიონულ ცენტრ სტაროსუბხანგულოვოდან განლაგებულია 10 კილომეტრში, ხოლო უახლოეს რკინიგზის სადგურ ბელორეცკიდან 141 კილომეტრში. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობდა 525 ადამიანი.
სტარომუნასიპოვო

სტარომუნასიპოვო — სოფელი ბაშკირეთში, ბურზიანის რაიონში. მიეკუთვნება სტარომუნასიპოვოს სოფსაბჭოს. მდებარეობს მდინარე ბელაიის ნაპირზე. რაიონულ ცენტრ სტაროსუბხანგულოვოდან განლაგებულია 30 კილომეტრში, ხოლო უახლოეს რკინიგზის სადგურ ბელორეცკიდან 134 კილომეტრში. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობდა 635 ადამიანი.
სტარომუსიატოვო

სტარომუსიატოვო — სოფელი ბაშკირეთში, ბურზიანის რაიონში. მიეკუთვნება სტაროსუბხანგულოვოს სოფსაბჭოს. რაიონულ ცენტრ სტაროსუბხანგულოვოდან განლაგებულია 8 კილომეტრში, ხოლო უახლოეს რკინიგზის სადგურ ბელორეცკიდან 138 კილომეტრში. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობდა 268 ადამიანი. მოსახლეობის 99%-ს ბაშკირები შეადგენენ.
პატარა კიპჩაკი

პატარა კიპჩაკი — სოფელი ბაშკირეთში, ბურზიანის რაიონში. მიეკუთვნება კიპჩაკის სოფსაბჭოს. რაიონულ ცენტრ სტაროსუბხანგულოვოდან განლაგებულია 51 კილომეტრში, ხოლო უახლოეს რკინიგზის სადგურ ბელორეცკიდან 125 კილომეტრში. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობდა 57 ადამიანი. მოსახლეობის 97%-ს ბაშკირები შეადგენენ.
კრისტიან გოტლობ ჰაინე

კრისტიან გოტლობ ჰაინე (; დ. 25 სექტემბერი, 1729, კემნიცი, საქსონიის საკურფიურსტო — გ. 14 ივლისი, 1812, გეტინგენი, ვესტფალია) — გერმანელი კლასიკოსი ფილოლოგი, გეტინგენის სახელმწიფო და საუნივერსიტეტო ბიბლიოთეკის დირექტორი, არქეოლოგი და გეტინგენის ისტორიის სკოლის წევრი.

ბიოგრაფია
კრისტიან გოტლობ ჰაინე დაიბადა 1729 წლის 25 სექტემბერს, კემნიცში, საქსონიის საკურფიურსტოში. მისი მამა ხელმოკლე ფეიქარი იყო, რომელიც სილეზიიდან საქსონიაში გადავიდა, პროტესტანტული რწმენის შესანარჩუნებლად. ჰაინეს განათლების საფასურს, მისი ნათლია იხდიდა. 1748 წელს, მან ლაიფციგის უნივერსიტეტში დაიწყო სწავლა. მას დაეხმარა კლასიცისტი, იოჰან ფრიდრიხ ქრისტი, რომელმაც გაამხნევა და ბერძნული და ლათინური ტექსტები ათხოვა. ჰაინემ, ლაიფციგში მცხოვრები ფრანგი ვაჭრის ოჯახში რეპეტიტორად დაიწყო მუშაობა, რამაც ხელი შეუშალა სწავლის გაგრძელებაში. 1752 წელს, სამართლის პროფესორმა, იოჰან ავგუსტ ბახმა, მას მაგისტრის ხარისხი მიანიჭა, თუმცა, შემდგომი წლების განმავლობაში, კრისტიან გოტლიბ ჰაინეს მატერიალურ სიძნელეებთან ერთად ცხოვრება მოუხდა.

ჰაინეს მიერ საკუთარი მეგობრის გარდაცვალების შესახებ დაწერილმა ელეგიამ ლათინურ ენაზე, პრემიერ-მინისტრის — ჰენრიხ ფონ ბრიულის ყურადღება მიიპყრო და ავტორთან შეხვედრა მოისურვა. ამგვარად, 1752 წელს, კრისტიან გოტლობ ჰაინე დრეზდენში გაემგზავრა. მას მდივნის თანამდებობა და კარგი ხელფასი შესთავაზეს, თუმცა, დაპირება არ შესრულდა, რის გამოც, მისთვის სიღარიბის შემდეგი პერიოდი დადგა. შუამდგომლობით, ერთადერთი თანამდებობა, რომლის დაკავებაც მან შეძლო, ერთ-ერთი ბიბლიოთეკის მდივნის მოადგილეობა იყო, სადაც, ხელფასის სახით 20 ფუნტ სტერლინგზე ნაკლებს გამოიმუშავებდა.

კრისტიან გოტლობ ჰაინემ, საკუთარი მცირე ხელფასი თარგმნით გააუმჯობესა, თუმცა, შვიდწლიანი ომის მიწურულს, ის ბიბლიოთეკა, სადაც იგი მუშაობდა, განადგურდა და ჰაინე კვლავ გაჭირვებაში აღმოჩნდა. 1757 წელს, მას შესთავაზეს ფრაუ ფონ შონბერგის სახლში საშინაო საქმეებზე მეურვეობა, სადაც საკუთარი მომავალი მეუღლე გაიცნო.

1789 წლის აპრილში, ჰაინე სამეფო საზოგადოების წევრად აირჩიეს.

გარდაიცვალა 1812 წლის 14 ივლისს, 82 წლის ასაკში, გეტინგენში.
დიომა

}; აგრეთვე: ) — მდინარე რუსეთში, ბაშკირეთსა და ორენბურგის ოლქში. მდინარე ბელაიის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 535 კმ, აუზის ფართობი 12 800 კმ². საერთო ვარდნა დაახლოებით 267 მ. სათავე აქვს ობშჩი-სირტის ჩრდილო კალთაზე, სოფელ ალიოშკინოს ჩრდილო-აღმოსავლეთით 2 კილომეტრში. კალაპოტი დაკლაკნილია. მიედინება ფართო ხეობაში. ორენბურგის ოლქის ტერიტორიაზე ღებულობს პირველი თანრიგის 28 შენაკადს, რომელთაგან 11 მდინარეს აქვს 10 კილომეტრზე მეტი სიგრძე. მთავარი შენაკადებია: დიდი იზიაქი, თიათერი, სადაკი და უდრიაქი. ბაშკირეთის ტერიტორიაზე გაედინება დაახლოებით 420 კილომეტრზე. ამ მონაკვეთზე მდინარე ძირითადად თოვლის წყლით იკვებება. ლანდშაფტები წარმოდგენილია ფართოფოთლოვანი და მეორეული წვრილფოთლოვანი ტყეებით. მდინარის ნაპირზეა ქალაქი დავლეკანოვო, სანატორიუმი „იუმატოვო“, ტურბაზა „ვოსხოდი“. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავში 35 მ³/წმ.
ბირსკი

}) — ქალაქი რუსეთში, ბაშკირეთში. ბაშკირეთის ბირსკის რაიონისა და ქალაქ ბირსკის საქალაქო დასახლების ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ტყე-სტეპის ზონაში, მდინარე ბელაიის ქვემო დინებაში, მის მარჯვენა სანაპიროზე. სახელწოდება წარმოსდგება ჰიდრონიმ ბირისაგან. 2016 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ქალაქში ცხოვრობდა 46 132 ადამიანი. დაარსდა 1663 წელს როგორც ციხესიმაგრე. 1774 წელს ბირსკი აიღეს და დაწვეს სალავატ იულაევის ჯარებმა. მოგვიანებით ხელახლა გააშენეს. ვითარდებოდა როგორც ჩრდილო-აღმოსავლეთ ბაშკირეთის სავაჭრო და კულტურული ცენტრი. 1708 წლიდან ყაზანის გუბერნიაში შედიოდა, 1719 წლიდან უფის პროვინციაში, ხოლო 1744 წლიდან ორენბურგის გუბერნიაში. 1781 წლიდან იყო უფის სამეფისნაცვლოს უფის ოლქის ბირსკის მაზრის სამაზრო ქალაქი ბირსკი, 1796 წლიდან ორენბურგის გუბერნიაშია. 1856 წლისათვის ორენბურგის გუბერნიის სამაზრო ქალაქ ბირსშკი იყო 3 ეკლესია, და 388 სახლი. საუკუნის ბოლოსათვის მოსახლეობა ჩართული იყო მიწათმოქმედებაში, მესაქონლეობაში, ნადირობაში, ვაჭრობასა და კუსტარულ ხელობაში.
ყარაყოუნლუ (მრავალმნიშვნელოვანი)

ყარაყოუნლუ შეიძლება აღნიშნავდეს:

ყარა-ყოიუნლუ — ოღუზი, თურქების მომთაბარე ტომები.
ყარაყოუნლუ — სოფელი აზერბაიჯანში, აღსუს რაიონში.
ყარაყოუნლუ — სოფელი აზერბაიჯანში, ბარდის რაიონში.
ყარაყოუნლუ — სოფელი აზერბაიჯანში, გორანბოის რაიონში.
ყარაყოუნლუ — სოფელი აზერბაიჯანში, გუბადლის რაიონში.
ყარაყოუნლუ — სოფელი აზერბაიჯანში, შამქორის რაიონში.
ყარავალი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ყარავალი ან ყარავალილი შეიძლება აღნიშნავდეს:

ყარავალი — სოფელი აზერბაიჯანში, აღჯაბადის რაიონში.
ყარავალი — სოფელი აზერბაიჯანში, აღსუს რაიონში.
ყარავალი — სოფელი აზერბაიჯანში, ისმაილის რაიონში.
ყარავალი — სოფელი აზერბაიჯანში, შემახის რაიონში.
ყარავალი — სოფელი აზერბაიჯანში, ზარდაბის რაიონში.
ყარავალი — სოფელი აზერბაიჯანში, იმიშლის რაიონში.
ყარავალი — სოფელი აზერბაიჯანში, ბელაქანის რაიონში.
ყარავალი — სოფელი აზერბაიჯანში, ნეფთჩალის რაიონში.
სუპერმთვარე

სუპერმთვარე — მოვლენა, როდესაც სავსემთვარეობა ემთხვევა მთვარის უახლოეს მდებარეობას დედამიწასთან, მის ელიფსურ ორბიტაზე; შედეგად, დედამიწადან მთვარე ზომაში ბვევრად უფრო დიდი ჩანს. ტექნიკური სახელია დედამიწა-მთვარე-მზის სისტემის პერიგეა-სიზიგია. ტერმინი „სუპერმთვარე“ ასტრონომიული არაა, სათავეს იღებს თანამედროვე ასტროლოგიიდან. ოკეანეებისა და დედამიწის ქერქის მიქცევა-მოქცევასთან მთვარის კავშირის გამო, სუპერმთვარის ფენომენს ხშირად აკავშირებენ ისეთ სარისკო მოვლენებთან, როგორებიცაა მიწისძვრები და ვულკანური ამოფრქვევები, თუმცა ამის მტკიცებულებები ნაკლებ დამაჯერებელია.

საპირისპირო მოვლენას, აპოგეა-სიზიგიას მიკრომთვარეს უწოდებენ, თუმცა ეს ტერმინი ისე გავრცელებული არაა, როგორც სუპერმთვარე.

იშვიათად, სუპერმთვარეობა მთვარის სრულ დაბნელებასაც ემთხვევა. ბოლო ასეთი ფაქტი 2015 წლის 27–28 ოქტომბერს მოხდა, შემდეგი კი 2033 წლის ოქტომბერში განმეორდება.

მანძილი
დედამიწის გარშემო მთვარის ელიფსური ორბიტის გამო, მანძილი მათ შორის ყოველთვიურად 357 000-სა და 406 000 კმ-ს შორის იცვლება.

სუპერმთვარეობისას, მის უშორეს წერტილთან შედარებით, მთვარე დიამეტრში 14%-ით უფრო დიდი ჩანს, სიკაშკაშე კი 30%-ით მეტი.

სიხშირე
სავსემთვარეობის ციკლი არის მთვარის პერიგეის განლაგებების პერიოდი დედამიწასა და მზეს შორის, რაც 411.8 დღეს შეადგენს. დაახლოებით ყოველი მე-14 სავსე მთვარე სუპერმთვარეა.

ეფექტები მიქცევა-მოქცევაზე
მზისა და მთვარის კომბინირებული ეფექტები დედამიწის ოკეანეებზე, მის მიქცევა-მოქცევაზე პიკს მაშინ აღწევს, როცა მთვარე ახალია ან სავსე. მთვარის პერიგეის დროს, მისი გრავიტაციული ძალა გარკვეულწილად ძლიერია. თუმცა, პიკშიც კი, ეს ძალა მაინც შედარებით სუსტია და მიქცევა-მოქცევას შორის ერთ ინჩზე ნაკლებ სხვაობას იწვევს.

ბუნებრივი კატაკლიზმები
მედიაში ბევრი სპეკულაცია იყო იმასთანდ აკავშირებით, რომ სუპერმთვარეობის 1-2-კვირიან პერიოდთან დაკავშირებული იყო 2011 წლის მიწისძვრა წყნარ ოკეანეში ტოჰოკუს რეგიონთან, ასევე 2004 წელს ინდოეთის ოკეანის მიწისძვრა და ცუნამი. მიუხედავად ამისა, სუპერმთვარესა და ძლიერ მიწისძვრებს შორის კავშირი დამტკიცებული არ არის.

ფოტოგალერეა
აკიტის პრეფექტურა

აკიტის პრეფექტურა — პრეფექტურა იაპონიის ჩრდილო ნაწილში, რომელიც შედის ტოჰოკუს რეგიონის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი აკიტა.

ფართობი 11 636,28 კმ². იაპონიის პრეფექტურებს შორის ფართობია მე-6 ადგილს იკავებს. 2014 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით აკიტის პრეფექტურის მოსახლეობა შეადგენდა 1 038 364 ადამიანს.

გეოგრაფია
აკიტის პრეფექტურა განლაგებულია კუნძულ ჰონსიუს ჩრდილო ნაწილში, ტოჰოკუს რეგიონის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. ჩრდილოეთით ესაზღვრება აომორის პრეფექტურა, აღმოსავლეთით — ივატეს პრეფექტურა, ხოლო სამხრეთით მიიაგისა და იამაგატის პრეფექტურები. დასავლეთით აკიტის პრეფექტურას ეკვრის იაპონიის ზღვა.

აკიტის პრეფექტურაში ჭარბობს მთიანი რელიეფი. აღმოსავლეთით მდებარე მაღალი მთები დაფარულია წიწვოვანი და შერეული ტყეებით, თანდათანობით მას ცვლის დასავლეთით მდებარე ბორცვები. ძირითადი მთის მასივებია: ოუ, დევა, ტაიჰეი, სირაკამი და სასამორის ბორცვები. აკიტის პრეფექტურის უმაღლესი წერტილია მთა ტიოკაია, რომელსაც ხშირად „აკიტის ფუძიამას“ უწოდებენ.

პრეფექტურის ცენტრალურ ნაწილში, მდინარე ომონოს ქვემო დინებაში მდებარეობს აკიტის ვაკე. ჩრდილო და სამხრეთ სანაპიროს გასწვრივ განფენილია შესაბამისად ნოსიროსა და ხონძიოს ვაკეები. მთიან ადგილებშია ოდატეს, ტაკასუს, კარინისა და იოკოტეს ბარები. ვაკეებისა და ბარის ფარგლებში გაედინება მდინარეები, რომლებიც იაპონიის ზღვას ერთვიან. სიდიდით გამოირჩევა მდინარეები: იონესირო, ომონო და კოიოსი. პრეფექტურის დასავლეთ სანაპიროზე მდებარეობს ოგის ნახევარკუნძული, რომლის კიდეზეა ტბა ჰატიროგატა. თავის დროზე ეს ტბა იაპონიის ტბებს შორის სიდიდით მეორე ადგილზე იყო, თუმცა 1967-1977 წლებში იგი ნაწილობრივ ამოაშრეს.

აკიტის პრეფექტურის ფარგლებშია ასევე ტბა ტოვადა, — ვულკანის კრატერში არსებული უნიკალური წყალსატევი, იაპონიის უღრმესი ტბა ტაძავა, რომლის სიღრმე 423,4 მ აღწევს და ტბა ტაიხეი.

პრეფექტურის ტერიტორიაზე განლაგებულია რიგი ნაკრძალი და პარკი. აკიტის პრეფექტურისთვის ნიშანდობლივია ატმოსფერული ნალექების დიდი რაოდენობა. გაზაფხულსა და შემოდგომაზე წვიმებია, ზამთარში თოვს. ასეთი კლიმატი ადგილობრივი გეოგრაფიული პირობებითაა განპირობებული.

ეკონომიკა
ეკონომიკის საფუძველია სოფლის მეურნეობა, მანქანათმშენებლობა, ვაჭრობა, ტურიზმი. პრეფექტურის ტერიტორიაზე განფენილია შირაკამი-სანჩის მთები, რომლებიც ხელუხლებელი წიფლის ტყეებითაა დაფარული და რომელიც იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლს წარმოადგენს. პრეფექტურა დაცილებულია იაპონიის ძირითად პოლიტიკურ-ეკონომიკურ ცენტრებს. 2005 წლისათვის აკიტის პრეფექტურის მთლიანი შიდა პროდუქტი შეადგენდა დაახლოებით 3,7 ტრილიონ იენს. აკიტის პრეფექტურის ფარგლებშია 13 ქალაქი და 6 რაიონი.

ცნობები
აკიტის მოსახლეობამ შემოინახა ხალხური სიმღერების დიდი რაოდენობა. პრეფექტურა ცნობილია აგრეთვე პირთეთრი „აკიტელი ლამაზმანებით“, რომლებსაც ტრადიციულად მიიჩნევენ იაპონიის ულამაზეს ქალებად. აღსანიშნავია ასევე ძაღლის ჯიში აკიტა-ინუ, რომელიც აკიტის პრეფექტურაში გამოიყვანეს.

აკიტის პრეფექტურის ქალაქ კატაგამიში დაბადებულია პროფესიონალი რესლერი და შერეული სტილის მებრძოლი კაძუსი საკურაბა. ძაღლი ჰაჩიკო იაპონიაში გახდა ერთგულების სიმბოლო. ჰაჩიკო აკიტა-ინუს ჯიშის ძაღლია, რომელსაც რკინიგზის სადგურ სიბუიასთან ძეგლი უდგას.
ბატეკეს პლატო

ბატეკეს პლატო — პლატო კონგოს რესპუბლიკის და გაბონის სახელმწიფო საზღვარზე. მისი საშუალო სიმაღლე იმყოფება 550 მეტრიდან 830 მეტრამდე საზღვრებში. უმაღლესი წერტილი მდებარეობს ლეკეტის მთაზე ზღვის დონიდან 1042 მეტრ სიმაღლეზე. მთები მდიდარია მანგანუმით. ბატეკეს პლატო ჩამოყალიბებულია ქვიშაქვებისაგან და ძველი ვულკანური აქტივობის ზონაა. ეს გაბონის ყველაზე ცხელი და მშრალი რეგიონია.

პლატოზე იღებს სათავეს რამდენიმე მდინარე, ნიარის, ოგოუეს, მპასას, ნჯუმუს და ლეკაბის ჩათვლით. აქ მდებარეობს გაბონის ეროვნული პარკი. მცენარეულობებიდან აქ ჭარბობენ მაღალბალახოვანი სავანები.
როჟე მარტინ დიუ გარი

როჟე მარტინ დიუ გარი (დ. 23 მარტი, 1881 — გ. 22 აგვისტო, 1958) — ფრანგი რომანისტი, 1937 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი ლიტერატურის დარგში.

ბიოგრაფია
პალეოგრაფად და მეარქივედ მუშაობის გამო, როჟე მარტენ დიუ გარის ნაწარმოებები ობიექტურობის სულითა და სკრუპულოზური დეტალებითაა გაჯერებული. დოკუმენტაციებისა და სოციალური რეალობის ინდივიდუალურ განვითარებასთან ურთიერთობის გამო, დიუ გარის მხატვრული ლიტერატურა დაკავშირებულია მეცხრამეტე საუკუნის რეალიზმისა და ნატურალიზმის ტრადიციებთან. დიუ გარი ცნობილია, მრავალტომიანი რომანით, ტიბოს ოჯახი, რომელშიც ორი ძმის - ანტუანისა და ჟაკის - ბედის შესახებ მოგვითხრობს, მათი კათოლიკურ ბურჟუაზიულ ოჯახში აღზრდიდან პირველი მსოფლიო ომის დასრულებამდე. 1922–1929 წლებში რომანის ექვსი ტომი დაიბეჭდა. მეშვიდე ტომის ხელნაწერად მიტოვების შემდეგ, დიუ გარმა 1936 და 1940 წელს კიდევ ორი ტომი გამოსცა.

დიუ გარი 1958 წელს გარდაიცვალა. დაკრძალულია სიმიზის მონასტრის სასაფლაოზე, სიმიზში, ნიცის გარეუბანში.
შაიიუ

შაიიუ  — ქედი, რომელიც გაწოლილია გაბონისა და კონგოს რესპუბლიკის სამხრეთში მდებარე სახელმწიფო საზღვრის გასწვრივ. აგებულია დანალექი ქანებით. შაიიუს ყველაზე მაღალი მთაა — მილონდო (1020 მეტრი), რომელიც ამავდროულად გაბონის უმაღლესი წერტილია. სხვა მთებიდან აღსანიშნავია: იბუნჯი (980 მ) და მიმონგო (860 მ).

შაიიუზე სათავეს იღებს რამდენიმე მდინარე, ლუეტსის, ოგულუს, იკოის, ლოლოს, ლეკოკოს და ლებომბოს ჩათვლით. აქ დღემდეა შენარჩუნებული ხელუხლებელი ბუნება.

ქედს სახელი ეწოდა ფრანგი მკვლევრის პოლ დუ შაიიუს პატივსაცემად, რომელმაც ქედი აღწერა საუკუნეში.
გიუნაშლი (მრავალმნიშვნელოვანი)

გიუნაშლი შეიძლება აღნიშნავდეს:

გიუნაშლი — სოფელი აზერბაიჯანში, ბილიასუვარის რაიონში
გიუნაშლი — სოფელი აზერბაიჯანში, გადაბეის რაიონში.
გიუნაშლი — სოფელი აზერბაიჯანში, ლერიქის რაიონში.
გიუნაშლი — სოფელი აზერბაიჯანში, საათლის რაიონში.
გიუნაშლი — სოფელი აზერბაიჯანში, სიაზანის რაიონში.
გიუნაშლი — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარის რაიონში.
გიუნაშლი — სოფელი აზერბაიჯანში, შაბრანის რაიონში.
გიუნაშლი — სოფელი აზერბაიჯანში, შამქორის რაიონში.
გიუნაშლი — სოფელი აზერბაიჯანში, ხაჩმაზის რაიონში.
გიუნაშლი — სოფელი აზერბაიჯანში, ხოჯავენდის რაიონში.
გიუნაშლი — სოფელი აზერბაიჯანში, ჯალილაბადის რაიონში.
კონგოს კრატონი

კონგოს კრატონი — ძველი პრეკემბრიული კრატონი და დედამიწის ქერქის შედარებით უფრო მდგრადი მონაკვეთი. იგი კონგოს ღრმულის ფუნდამენტია და სხვა ოთხ კრატონთან ერთად (კააპვაალის, ზიმბაბვეს, ტანზანიის და დასავლეთ აფრიკის) შეადგენს აფრიკის თანამედროვე კონტინენტს. ეს კრატონები ჩამოყალიბდნენ დაახლოებით 3,6-2,0 მილიარდი წლის წინ და ამ დროიდან იყვნენ ტექტონიკურად სტაბილურები. ყველა ეს კრატონი შეზღუდულია ახალგაზრდა ნაოჭა ფენებით, რომელიც ჩამოყალიბებულია 2,0 მილიარდი-300 მილიონი წლების წინ. მას ეკავა თანამედროვე კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ტერიტორია.

კონგოს კრატონს უკავია ცენტრალური აფრიკის დიდი ნაწილი, რომელიც გადაჭიმულია კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კასაის პროვინციიდან სუდანამდე და ანგოლამდე. ნაწილობრივ ასევე ეხება გაბონის, კამერუნის და ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის ტერიტორიებს. ტერიტორიის მცირე ნაწილს, რომელიც გადადის ზამბიაში, ეწოდება ბანგვეულუს ფარი.

ფართობი დაახლოებით 2,2 მილიონი კმ². მას ზოგჯერ ზაირის კრატონს ეძახიან. არქეული ეონის ბოლოს ის გაერთიანდა აფრიკის ფილაქნის შემადგენლობაში.
(2139) მახარაძე

2139 მახარაძე , ადრე 1970 — მთავარი სარტყლის ასტეროიდი. 1970 წლის 30 ივნისს, ყირიმის ასტროფიზიკური ობსერვატორიიდან აღმოაჩინა რუსმა ასტრონომმა თამარა სმირნოვამ. -ტიპის ასტეროიდი მზის გარშემო 2.0–2.9 ასტრონომიული ერთეულის მანძილიდან მოძრაობს; ერთ სრულ ბრუნს ორბიტაზე 3 წელსა და 10 თვეს ანდომებს, თავისი ღერძის გარშემო ბრუნს კი 12 საათს. მიეკუთვნება ასტეროიდთა ნისის ოჯახს და მისი დიამეტრი 8 კილომეტრია.

ასტეროიდს სახელი ეწოდა საქართველოს ქალაქ ოზურგეთის პატივსაცემად, რომელსაც იმ დროისთვის მახარაძე ერქვა. მახარაძე თამარა სმირნოვას მშობლიური ქალაქის, გენიჩესკის დაძმობილებული ქალაქი იყო.