iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
თამარ მეფის ორდენი (განთავისუფლების კომიტეტი)

თამარ მეფის ორდენი — პირველი მსოფლიო ომის დროს ევროპაში დაფუძნებული „საქართველოს განთავისუფლების ეროვნული კომიტეტის“ მიერ 1915 წელს შემოღებული ჯილდო.

სამახსოვრო ნიშნით „განთავისუფლების კომიტეტი“ საქართველოს თავისუფლებისთვის ბრძოლაში შეტანილი წვლილისათვის აჯილდოებდა სამხედრო და სამოქალაქო პირებს. თავდაპირველად ორდენის ორი ხარისხი - და - არსებობდა, თუმცა მოგვიანებით ორდენს დაემატა ასევე ხარისხის ჯილდოც.

სამივე ხარისხის ორდენზე რვაქიმიანი ვერცხლის ვარსკვლავის ცენტრში მოთავსებულია ერთნაირი მედალიონი თამარ მეფის მოოქრული ვერცხლის პორტრეტით და ოქროთი მოვარაყებული წარწერით „ქართული ლეგიონი, 1915“.

ორდენით დაჯილდოების პირვანდელი დებულების თანახმად, გადაწყვეტილებას მისი მინიჭების შესახებ იღებდა „განთავისუფლების კომიტეტი“ წევრთა 2/3-ის თანხმობით, თუმცა, როდესაც 1918 წლის 21 ივლისს ბერლინში ეროვნული კომიტეტის უკანასკნელი სხდომა გაიმართა და კომიტეტმა მუშაობა დაასრულა, დაადგინეს, თამარის ორდენით დაჯილდოების უფლება პრეზიდიუმს გადასცემოდა.
ქართველების ემიგრაცია პოლონეთში

საქართველოსა და პოლონეთს შორის დოკუმენტირებულად დადასტურებული ურთიერთობები საუკუნიდან იწყება, როდესაც საქართველოს (ქართლის) მეფე კონსტანტინე -მა პოლონეთის მეფე ალექსანდრე იაგელონთან დიპლომატიური მისია გააგზავნა. მოგვიანებით, პოლონეთის მეფე იან სობესკიც ცდილობდა საქართველოსთან ურთიერთობის დამყარებას. საუკუნეში, პოლონეთის მიერ წამოწყებულ სამხედრო კამპანიებში მრავალი ქართველი იღებდა მონაწილეობას.

ბოგდან გურჯიცკი, ქართველი, რომელიც დიდი ავტორიტეტით სარგებლობდა და პოლონეთის მეფის დიპლომატიურ სამსახურში მუშაობდა სპარსეთში, ის ხშირად მოგზაურობდა და მასზე მაღალი რანგის მისიონერებთან შედარებით, რიგი პრივილეგიებით გამოირჩეოდა. მეფე იან კაზიმის მმართველობის დროს, მისიით ისპაანში გაემგზავრა, ხოლო მეფე იან სობესკიმ გურჯიცკის შესაძლელობები დროის სხვადასხვა პეროიდში გამოიყენა (1668, 1671, 1676–1678, 1682–1684 და 1687 წლებში). გურჯიცკი მრავალი წელი ცხოვრობდა შაჰის კარზე, როგორც სპეციალური მცხოვრები და პოლონეთის მეფის წარმომადგენელი; სწორედ მან მიაწოდა შაჰ სულეიმანს ინფორმაცია ქრისტიან სამხედრო ძალთა მიერ ვენაში (1683) მიღწეული გამარჯვების შესახებ.

რამდენიმე ქართველი პოლიტიკური, საზოგადო და სამხედრო მოღვაწე საქართველოდან პოლონეთში მას შემდეგ გაემგზავრა, როდესაც 1921 წლის თებერვალში, საბჭოთა კავშირის სამხედრო ძალები შემოიჭრნენ საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში (სდრ), დაამხეს ხელისუფლება და იმავე წლის მარტში დაამყარეს საბჭოთა მმართველობა. პოლონეთის ქართული საზოგადოება, მიუხედავად სიმცირისა აქტიურ პოლიტიკურ და კულტურულ საქმიანობას ეწეოდა. აღსანიშნავია, ქართველთა მსახურობა პოლონეთის არმიის რიგებში 1920-იანი წლებიდან მეორე მსოფლიო ომის დასრულებამდე.
ბარნაბას ეპისტოლე

ბარნაბას ეპისტოლე — ბერძნულ ენაზე შესრულებული ეპისტოლე. სრულად არის შემონახული მე-4 საუკუნის სინას კოდექსით, რომელშიც ტექსტი ახალი აღთქმის ბოლოს არის მოთავსებული. იგი ტრადიციულად მიეწერება ბარნაბას, რომელიც მოხსენიებულია „საქმე მოციქულთაში,“ ასევე ამავე პერიოდის სხვა მოციქულებრივ მამას, ბარნაბა ალექსანდრიელს. ზოგჯერ ეს ტექსტი ატრიბუციის გარეშეა მოცემული. ეპისტოლე შესულია მე-6 საუკუნის კანონიკური ნაწერების ნუსხაში .
აილა ერდურანი

აილა ერდურანი (; დ. 22 სექტემბერი, 1934, სტამბოლი, თურქეთი – გ. 7 იანვარი, 2025, სტამბოლი, თურქეთი) — თურქი მევიოლინე. კარლ ბერგერის სტუდენტი, რომელიც 10 წლის ასაკში პირველად გამოვიდა კონცერტზე. 1946–1951 წლებში, სწავლობდა პარიზის საერთაშორისო კონსერვატორიაში, სადაც მისი მასწავლებლები იყვნენ ბენედეტი და ბენვენუტი. სწავლის დასრულების შემდეგ, იგი შეერთებულ შტატებში გაემგზავრა, სადაც 1955 წლამდე დარჩა და სწავლობდა ივან გალამიანსა და ზინო ფრანჩესკატისთან.

1957–1958 წლებში, ერდურანი მოსკოვის კონსერვატორიაში, დავით ოისტრიხთან სწავლობდა.

მისი კარიერა, როგორც ვიოლინოს პედაგოგის, 1973 წელს, შვეიცარიაში, ლოზანის კონსერვატორიაში დაიწყო და 1990 წლამდე გაგრძელდა.

ერდურანმა, 1971 წელს სახელმწიფო არტისტის ტიტული მოიპოვა. ასევე მიიღო ოქროს მედალი ანკარაში დაფუძნებული „სევდა ჯენაპის და მუსიკის ფონდი“-სგან . 1957 წელს, ჰენრიკ ვინიავსკის მევიოლინეთა კონკურსში მეხუთე ადგილი დაიკავა, 1964 წელს კი „ჰარიეტ კოენი-ოლგა ვერინეი“-ს ჯილდო მოიპოვა, ხოლო 1970 წელს ნიდერლანდებში, ბეთჰოვენის ჯილდო მოიპოვა.

გარდაიცვალა 2025 წლის 7 იანვარს, თავის სახლში, სტამბოლში.
მემედ ცინცქილაძე

მემედ ჯემელის ძე ცინცქილაძე (დ. 15 იანვარი, 1915, სოფ. ორთაბათუმი, ამჟამად ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტი — გ. 3 თებერვალი, 1989, ბათუმი) — ქართველი სამხედრო პირი. შინაგანი სამსახურის მე-3 რანგის გენერალი (გენერალ-მაიორი), 1967–1974 წლებში აჭარის ასსრ შინაგან საქმეთა მინისტრი.

ბიოგრაფია
მემედ ცინცქილაძე დაიბადა 1915 წლის 15 იანვარს სოფელ ორთაბათუმში (ამჟამად ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტი). იქვე დაამთავრა საშუალო სკოლა და სწავლა განაგრძო ბათუმის პედაგოგიურ სასწავლებელში.

1941 წლიდან 1956 წლამდე მ. ცინცქილაძე სამჭოთა არმიის რიგებშია. იყო ბატალიონის მეთაური, პოლკის მეთაურის მოადგილე პოლიტნაწილში, 414-ე დივიზიის უფროსის მოადგილე. 1956 წელს დაამთავრა მოსკოვის ვ.ი. ლენინის სახელობის სამხედრო პოლიტიკური აკადემია პოლიტ-მუშაკთა მომზადების სპეციალური კურსები და მიენიჭა თადარიგის პოლიტ-მუშაკთა უფროსი ლეიტენანტის წოდება.

კადრის ოფიცერი მ. ცინცქილაძე დემობილიზაციის შემდეგ მუშაობას იწყებს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სისტემაში. 1956 წლიდან იგი სხვადასხვა დროს იყო ბათუმის რაიმილიციის უფროსი, ქალაქ ბათუმის შინაგან საქმეთა განყოფილების უფროსი, აჭარის ასსრ შინაგან საქმეთა მინისტრის მოადგილე, ხოლო 1967–1974 წლებში აჭარის ასსრ შინაგან საქმეთა მინისტრი.

1974 წლის აპრილში ცინცქილაძე გავიდა თადარიგში. პენსიაში გასვლის შემდეგ მას არ შეუწყვეტია საზოგადოებრივ-პოლიტიკური საქმიანობა, მჭიდრო კავშირი ჰქონდა შინაგანი სამსახურის ორგანოებთან. თავის მდიდარ გამოცდილებას უშურველად უზიარებდა ახალბედა, დამწყებ მუშაკებს. ამიტომაც თადარიგში გასვლის შემდეგ იგი არჩეულ იქნა ომისა და შრომის ვეტერანთა აჭარის საოლქო საბჭოს თავმჯდომარედ.

ჯილდოები
შინაგან საქმეთა სამსახურის გენერალი მ. ცინცქილაძე დაჯილდოებული იყო მრავალი ორდენითა და მედლით, წითელი დროშის, საპატიო ნიშნის, ორდენებით, მედლებით: გერმანიაზე გამარჯვების 1941–1945 წლებში კავკასიის დაცვისათვის, საბრძოლო დამსახურებისათვის, საბჭოთა არმიისა და ფლოტის 30-ე წლისთავის, შინაგან საქმეთა ორგანოებში 15 წლიანი უმწილო სამსახურისათვის, იგივე 20 წლიანი სამსახურისათვის, შეიარაღებული ძალების 50-ე წლისთავთან დაკავშირებით, შრომის ვეტერანის, საბშოთა მილიციის 50-ე წლისთავთან დაკავშირებით, სამამულო ომში გამარჯვების მე-20, 25-ე და 35-ე წლისთავთან დაკავშირებით. ასევე, მრავალი ჯილდო ჰქონდა მიღებული სასაზღვრო ჯარების განმტკიცების სამსახურში შეტანილი წვლილისათვის. დაჯილდოებულია საქართველოსა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის საპატიო სიგელებით.

გარდაცვალება
გარდაიცვალა მემედ ცინცქილაძე 1989 წლის 3 თებერვალს.

ქალაქ ბათუმში ბარათაშვილის ქუჩაზე მდებარე სახლს 27, სადაც 1961-1989 წლებში ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა მემედ ცინცქილაძე ამშვენებს მემორიალური დაფა.
იტალიის სოციალური რესპუბლიკა

იტალიის სოციალური რესპუბლიკა , არაოფიციალურად ასევე ცნობილი როგორც სალოს რესპუბლიკა — მარიონეტული სახელმწიფო ჩრდილოეთ იტალიის (და ნაწილობრივ ცენტრალური იტალიის) ტერიტორიაზე, რომელმაც იარსება 1943 წლის სექტემბრიდან 1945 წლის მაისამდე.

იტალიის სოციალური რესპუბლიკის ჩამოყალიბებას წინ უძღოდა სახელმწიფო გადატრიალება იტალიაში, რომლის დროსაც მუსოლინი გადააყენეს იტალიის პრემიერ-მინისტრის თანამდებობიდან და დააპატიმრეს 1943 წლის 25 ივლისს. ამ დროს ადოლფ ჰიტლერის ინიციატივით ვერმახტის უმაღლესმა მთავარსარდლობამ დაიწყო იტალიის ოკუპაციის გეგმის შედგენა. 1943 წლის 3 სექტემბერს იტალიამ ხელი მოაწერა სამშვიდობო შეთანხმებას მოკავშირეებთან, რითაც გამოეთიშა მეორე მსოფლიო ომს. საპასუხოდ, 8 სექტემბერს ჰიტლერის განკარგულებით გერმანელმა მედესანტეებმა ვაფენ-სს-ის მხარდაჭერით 11 დღიანი ოპერაციის შედეგად პატიმრობიდან გაათავისუფლეს მუსლონი და აიღეს ჩრდილოეთ იტალია და ცენტრალური იტალიის მნიშვნელოვანი ნაწილი, მათ შორის ქალაქი რომი. გერმანიის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიაზე ჩამოყალიბდა იტალიის სოციალური რესპუბლიკა.

ქვეყნის სათავეში იყო იტალიის რესპუბლიკური ფაშისტური პარტია ბენიტო მუსოლინის მეთაურობით. მან თავი იტალიის ერთადერთ კანონიერ მთავრობად გამოაცხადა და იტალიის მეფე ვიტორიო ემანუელე , რომლის მოწვეულმა ახალმა მთავრობამაც გააფორმა საშვიდობო ხელშეკრულება მოკავშირეებთან, ქვეყნის ღალატში დაადანაშაულა. იტალიის სოციალურმა რესპუბლიკამ საერთაშორისო აღიარება მხოლოდ ნაციონალ-სოციალისტური გერმანიისგან, იმპერიული იაპონიისგან და მათი მარიონეტული სახელმწიფოებისგან მოიპოვა.

დაარსებიდან მალევე იტალიის სოციალურმა რესპუბლიკამ გერმანიას დაუთმო ტრიესტი, ისტრია და სამხრეთ ტიროლი, სადაც გერმანიის საოპერაციო ზონები შეიქმნა.

1945 წლის 2 მაისს იტალიის სოციალურმა რესპუბლიკამ არსებობა შეწყვიტა იმის შემდეგ, რაც მოკავშირეების ძალებმა დაამარცხეს იქ მდებარე გერმანული ძალები. მუსოლინი და მისი თანამოაზრეები იტალიელმა პარტიზანებმა შეიპყრეს და ქალაქ მილანში დახვრიტეს.
ვიორიკა დენჩილე

ვასილიკა ვიორიკა დენჩილე (; დ. 16 დეკემბერი, 1963) — რუმინელი პოლიტიკოსი და რუმინეთის პრემიერ-მინისტრი 2018 წლის 29 იანვრიდან 2019 წლის 4 ნოემბრამდე. ის გახდა პირველი ქალი ქვეყნის ისტორიაში, რომელმაც დაიკავა ეს თანამდებობა. 2014 წელს აირჩიეს ევროპის პარლამენტის წევრად მეორე ვადით რუმინეთის სოციალ-დემოკრატიული პარტიიდან. 2015 წლიდან დენჩილე ასევე იკავებს სოციალ-დემოკრატიული ქალთა ორგინიზაციის პრეზიდენტის თანამდებობას.

ვიორიკა დენჩილე სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წევრი 1996 წელს გახდა, ტელეორმანის ჟუდეციდან. წლების განმავლობაში მას რამდენიმე თანამდებობა ეკავა, როგორც პარტიაში, ასევე ადგილობრივ ადმინისტრაციაში. დენჩილე აგრეთვე იყო რაიონის საბჭოს წევრი.

პოლიტიკაში მოსვლამდე იყო ინჟინერი და ვიდელეს ინდუსტრიული უმაღლესი სკოლის მასწავლებელი.

ვიორიკა დანჩილეს პრემიერ-მინისტრად არჩევის შესახებ ცნობილი 2018 წლის 26 იანვარს გახდა.
მატეუშ მორავეცკი

მატეუშ იაკუბ მორავეცკი (; დ. 20 ივნისი, 1968) — პოლონელი პოლიტიკოსი, მენეჯერი, ბანკირი, ეკონომისტი და ისტორიკოსი, პოლონეთის ყოფილი პრემიერ-მინისტრი. მას ასევე ეკავა პრემიერ-მინისტრის მოადგილის, განვითარების მინისტრისა და ფინანსთა მინისტრის თანამდებობები. 2007-დან 2015 წლამდე ის ასევე იყო ზახოდნი ბანკის თავმჯდომარე.

კარიერა
პრემიერ-მინისტრი (2017—2023)
2017 წლის 8 დეკემბერს მორავეცკი დაინიშნა პრემიერ-მინისტრად, ხოლო 11 დეკემბერს დადო ფიცი. მისი არჩევის შემდეგ, პირველ საპარლამენტო მიმართვაში მორავეცკიმ პირობა დადო, რომ პარტიის პოლიტიკის შეცვლის ნაცვლად, მის შენარჩუნებას განაგრძობდა.

ვარშავაში მომხდარი რასისტული ინციდენტის შემდეგ, 2018 წლის იანვარში მორავეცკიმ განაცხადა: ,,პოლონეთში რასიზმის ადგილი არ არის. გოგონაზე თავდასხმა მისი კანის ფერის გამო უმკაცრეს სასჯელს იმსახურებს. ჩვენ ყველაფერს გავაკეთებთ, რომ პოლონეთი ყველსთვის უსაფრთხო ქვეყანა გახდეს."

2018 წლის დასაწყისში პოლონეთის პარლამენტის ორივე პალატამ (სეიმმა და სენატმა) მიიღო კანონი ეროვნული ხსოვნის ინსტიუტის შესახებ, რომლის მიხედვითაც უარყოფილიქნა პოლონელების როლი ჰოლოკოსტში და ტერმინი ,,პოლონური სასიკვდილო ბანაკი" აიკრძალა.

2018 წლის მარტში ახალმა პოლონურმა კანონმა აკრძალა ყველა სახის ვაჭრობა კვირა დღეს, რამაც დიდი ზეგავლენა იქონია დიდი სუპერმარკეტების დახურვაზე. ეს კანონი პარტიის კანონი და სამართალი დეპუტატებმა, მორავეცკის მხარდეჭრით, მიიღეს.
შამქორი

შამქორი — ქალაქი აზერბაიჯანში, შამქორის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. განლაგებულია მცირე კავკასიონის ჩრდილოეთ მთისწინეთში, მდინარე ჯაგირჩაის ნაპირებზე, თბილისი—ევლახის საავტომობილო გზაზე, სარკინიგზო სადგურ დალარიდან 4 კმ-ში. შამქორი საუკუნის შუა წლებში ხელთ იგდეს არაბებმა. მოგვიანებით განეკუთვნებოდა შედადიანთა დინასტიის განჯის ამირებს. 1235 წელს გაანადგურეს მონღოლებმა. - საუკუნეებში ხელთ ეპყრათ ყიზილბაშ მმართველებს. 1803 წელს შეუერთდა რუსეთს. შამქორის სიახლოვეს ოდესღაც არსებობდა შამქორის კოშკი ან მინარეთი. შამქორის ძველი სახელწოდებაა შამქური და შამჯირი.
კონსტანტინა კუნევა

კონსტანტინა კუნევა (, ასევე ცნობილია, როგორც კოსტადინკა კუნევა , დ. 28 სექტემბერი, 1964) — ბულგარელი იმიგრანტი საბერძნეთში, ვაჭრობის უნიონისტი და პროფესიული ვაჭრობის კავშირის თავმჯდომარე. 2014 წლის ევროპის საპარლამენტო არჩევნებში პარლამენტის წევრად აირჩიეს.

თავდასხმა და რეაქციები
კუნევა მუშაობდა დამლაგებლად ოიკომეტის კომპანიაში. 2008 წლის 22 დეკემბერს, მას თავს დაესხნენ და იძულებით გადააყლაპინეს გოგირდმჟავა, რის შედეგადაც, კუნევამ დაკარგა მხედველობა ერთ თვალში და მიიღო შიდა ორგანოების დაზიანება. სწორედ ამან გამოიწვია ბერძნების გამოსვლა ქუჩებში და შეტაკება პოლიციასთან. საპროტესტო აქციები, სადაც კოსტადინკას მხარდამჭერები მიმართავდნენ მას ლოზუნგით ,,შენ არ ხარ მარტო", 2009 წლის 22 იანვრამდე გაგრძელდა, როდესაც საბერძნეთის სპეცრაზმმა, 3 000 მომიტინგე ცრემლსადენი გაზით დაშალა. თავდასხმა დახასიათდა, როგორც ყველაზე საშინელი ფიზიკური შეურაცხყოფა ბერძენ ვაჭრობის უნიონისტზე ბოლო 50 წლის განმავლობაში.

პოლიტიკა
2014 წლის 25 მაისს გამართულ ევროპის საპარლამენტო არჩევნებში, აირჩიეს პარლამენტის წევრად მემარცხენე პარტია სირიზადან
ლევან ბრეგაძე

ლევან ბრეგაძე (დ. 11 იანვარი, 1947, ტყიბული) — ქართველი ჟურნალისტი, კრიტიკოსი, ლიტერატურული პრემია „საბას“ ორგზის ლაურეატი.

ბიოგრაფია
ლევან ბრეგაძე დაიბადა 1947 წელს, ქალაქ ტყიბულში.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის ჟურნალისტიკის განყოფილება 1971 წელს.

1978-1986 წლებში იყო ჟურნალ „კრიტიკის“ პასუხისმგებელი მდივანი; 1990-1991 წლებში იგივე ჟურნალის რედაქტორის მოადგილე; 1989-1990 წლებში გაზეთ „მამულის“ რედაქტორის მოადგილე. იყო კულტურულ ურთიერთობათა ცენტრის „კავკასიური სახლის“ უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 2000 წლიდან არის ამავე ინსტიტუტის განყოფილების გამგე.  2003 წლიდან „გელათის მეცნიერებათა აკადემიის ჟურნალის“ სწავლული მდივანი; 2006 წლიდან ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის მთავარი მეცნიერ-თანამშრომელი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა - „კავკასიური თემატიკა გაზეთ კაუკაზიშე პოსტის“ ფურცლებზე (1906-1914)“, დაიცვა 2005 წელს.

1984 წლიდან საქართველოს მწერალთა კავშირის წევრია, 1978 წლიდან — საქართველოს ჟურნალისტთა კავშირი წევრი.

ჯილდოები
2009 — ლიტერატურული პრემია „საბა“, წლის საუკეთესო კრიტიკა, ესეისტიკა და დოკუმენტური პროზა
2007 — ლიტერატურული პრემია „საგურამო“
2003 — ლიტერატურული პრემია „საბა“, წლის საუკეთესო კრიტიკა, ესეისტიკა და დოკუმენტური პროზა
1993 — ვაჟა-ფშაველას სახელობის პრემია, ლიტერატურული კრიტიკა
ლაშა იმედაშვილი

ლაშა იმედაშვილი (დ. 17 მარტი, 1960, თბილისი) — ქართველი მწერალი, ლიტერატურული პრემია „საბას“ ლაურეატი 2007 წელს.

ბიოგრაფია
ლაშა იმედაშვილი დაიბადა 1960 წელს, ქალაქ თბილისში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი 1982 წელს.

1985-2000 წლებში მუშაობდა ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტში; 1997-2000 წლებში პრეზიდენტის პრესსამსახურში — საქინფორმი; 2004-2006 წლებში ტელეკომპანიაში „იმედი“. 2008 წლიდან არის თბილისის საკრებულოს საგარეო ურთიერთობათა განყოფილების უფროსი. არის ავტორი წიგნებისა: „ქართული ბესტსელერი“ (1999), „იმიტაციური მწერლობა“ (2000), „იესოს საქმე“ (2001), „პატრიარქის ზაფხული“ (2007) და სხვ. ასევე ავტორი კინოფილმების სცენარებისა: „გუშინ, დღეს, ხვალ“ (1984), „ბარიერი“ (1985), „კიდევ ერთი ქართული ისტორია“ (2000), „მატარებელი“ (2001), „სკამი“ (2004) და სხვა. თანაავტორი სცენარისა სერიალისთვის „მგლების ხორუმი“.

საკანდიდატო დისერტაცია თემა — „თანამედროვე ქართული ლირიკული პოემა“, დაიცვა 1985 წელს.

2007 წელს მიენიჭა ლიტერატურული პრემია „საბა“, ხოლო 1996 წელს „ოქროს არწივი“ (წლის საუკეთესო სცენარისტი). ბავშვთა უფლებათა კონვენციაზე შექმნილი საუკეთესო საბავშვო ნაწარმოებისათვის გადაეცა გაეროს ბავშვთა ფონდის — „იუნისეფის“ პრემია.
ლას-ვეგასის დატოვებისას

ლას-ვეგასის დატოვებისას — 1995 წლის ამერიკული რომანტიკული ტრაგედიული ფილმი, რომლის სცენარის ავტორი და რეჟისორია მაიკ ფიგისი. დაფუძნებულია ჯონ ო’ბრაიენის ნახევრად ავტობიოგრაფიულ ნოველაზე „ლას-ვეგასის დატოვებისას“. მთავარ როლშია ნიკოლას კეიჯი და ელიზაბეთ შუ. ფილმი მოგვითხრობს ალკოჰოლიკისა და მეძავის ურთიერთობაზე. გადაღებულია 16 მილიმეტრიან ფირზე ნაცვლად 35 მილიმეტრიანისა, მაშინ როდესაც 16 მილიმეტრიანი ფირი გამოიყენება ჩვეულებრივ არტჰაუზული ფილმებისთვის. 1995 წლის 27 ოქტომბერს აშშ-ში შეზღუდული რელიზის შემდეგ, ფილმის მთელი ქვეყნის მასშტაბით ჩვენება შედგა 1996 წლის 9 თებერვალს და დაიმსახურა კრიტიკოსთა და მაყურებელთა მაღალი შეფასება. ნიკოლას კეიჯმა მიიღო ოქროს გლობუსი საუკეთესო მსახიობი კაცისთვის დრამაში და ოსკარი საუკეთესო მსახიობი კაცისთვის, ხოლო ელიზაბეთ შუ ნომინირებული იყო ოქროს გლობუსზე საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის დრამაში და ოსკარზე საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის. ფილმი აგრეთვე ნომინირებული იყო ოსკარზე საუკეთესო ადაპტირებული სცენარისთვის და საუკეთესო რეჟისორისთვის.
სეით დევდარიანი

სეით (სეიდ) სარდიონის ძე დევდარიანი (დ. 1879 — გ. 21 სექტემბერი, 1937, თბილისი) — ქართველი ფილოსოფოსი, მარქსისტი. იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოსა და საქართველოს დამფუძნებელი კრების დეპუტატი (1919–1921). სიკვდილით დასაჯეს სტალინური დიდი წმენდის დროს.

ბიოგრაფია
1898 წელს დაამთავრა თბილისის სასულიერო სემინარია. სწავლის პერიოდში დაუახლოვდა თანაკლასელ იოსებ ჯუღაშვილს, რომელთანაც ერთ სახლში ცხოვრობდა. სწორედ დევდარიანმა მიიყვანა სსრკ-ის მომავალი ლიდერი სოციალ-დემოკრატიულ გაერთიანება „მესამე დასში“. 1900 წელს გაწევრიანდა საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული პარტიაში. 1906–1907 წლებში მან პირადად გადაარჩინა სტალინი დაპატიმრებას და თავშესაფარი მისცა იმერეთში, მშობლიურ სახლში. აქტიურად იყო ჩართული სოციალ-დემოკრატიულ პრესაში, წერდა ფილოსოფიურ და პოლიტიკურ სტატიებს. 1917 წლის რუსეთის რევოლუციის დროს იგი მეთაურობდა მენშევიკებს ხარკოვში. ამის შემდეგ დაბრუნდა საქართველოში. საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ანექსიის შემდეგ, სეით დევდარიანი ჩაერთო ანტი-საბჭოთა ოპოზიციაში. 1921–1924 წლებში იყო საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული პარტიის იატაკქვეშა ცენტრალური კომიტეტის თავმჯდომარე, 1922–1924 წლებში საქართველოს დამოუკიდებლობის იატაკქვეშა კომიტეტის წევრი. 1937 წელს დააპატიმრეს თბილისში და სიკვდილით დასაჯეს.

სეით დევდარიანი რამდენიმე ფილოსოფიური ნაშრომის ავტორი იყო, მათ შორის საქართველოს ისტორიის სამტომეულისა, რომელიც მისი სიკვდილით დასჯის შემდეგ დაიკარგა. შემორჩა მხოლოდ ერთი თავი, რომელიც ეხება საუკუნის კათალიკოსს — ანტონ -ს, გამოქვეყნდა 1989 წელს.
ივანე ყაზბეგი

ივანე ნიკოლოზის ძე ყაზბეგი (დ. 11 ივნისი, 1860 — გ. 2 დეკემბერი, 1943) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე. მსახურობდა რუსეთის იმპერიის, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკისა და პოლონეთის (ოფიცერის რანგში) არმიებში.

ბიოგრაფია
ივანე ყაზბეგი დაიბადა 1860 წლის 11 ივნისს. დაამთავრა სანქტ–პეტერბურგის პირველი სამხედრო გიმნაზია, კონსტანტინეს მე–2 სამხედრო სასწავლებელი და ოფიცერთა საარტილერიო სკოლა. 1878 წლის 11 სექტემბრიდან მსახურობდა მე–20 საარტილერიო ბრიგადაში. 1880 წელს გახდა პრაპორშჩიკი, 1882 წელს — პოდპორუჩიკი და 1985 წელს — პორუჩიკი; 1892 წელს ივანე ყაზბეგმა მიაღწია შტაბს–კაპიტნის, ხოლო 1896 წელს — კაპიტნის წოდებას. 1904 წლის 21 ივნისიდან პოდპოლკოვნიკის წოდებას ატარებდა. 1904–1912 წლებში მეთაურობდა კავკასიის გრენადერთა საარტილერიო ბრიგადის 6 ბატარეას, 1912–1916 წლებში — პირველ დივიზიონს, ხოლო 1916 წლის 12 მაისიდან — მთლიანად ბრიგადას. 1912 წლის 2 ოქტომბერს ივანე ყაზბეგს წარჩინებისთვის მიენიჭა პოლკოვნიკის სამხედრო წოდება. 1912 წლიდან ხელმძღვანელობდა ოფიცერთა საარტილერიო სკოლას. 1913 წელს მსახურობდა კავკასიის გრენადერთა საარტილერიო ბრიგადის მეთაურის მოადგილედ. მონაწილეობდა რუსეთ–იაპონიისა (1904–1905) და პირველ მსოფლიო (1914–1918) ომებში. 1916 წლის 13 სექტემბრის ბრძანებით მას გენერალ-მაიორის წოდება ებოძა. 1918–1921 წლებში ივანე ყაზბეგი მსახურობდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის არმიაში, სამხედრო სამინისტროს ადმინისტრაციული განყოფილების უფროსად. 1921 წელს, საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს ანექსიის შემდეგ წავიდა ემიგრაციაში, ჯერ სტამბოლში (მაშინდელი ოსმალეთის იმპერია, დღევანდელითურქეთი), 1922 წელს — პოლონეთში. რის შემდეგაც ქართველ ოფიცერთა ჯგუფთან ერთად შევიდა პოლონეთის ჯარში, სადაც მსახურობდა კონტრაქტით. 1923 წლის იანვარ–მარტში მსმენელის რანგში გაიარა გადამზადება საპოლკო მეთაურთა მეოთხე კურსზე, ქ. რემბერტუვის კადრების მომზადების სასწავლო ცენტრში. ამავე წლის აპრილ–ოქტომბერში ასევე გაიარა გადამზადება საარტილეირო კურსებზე, ქვეითი პოლკებისა და არტილერიის მეთაურების საარტილერიო მსროლელ სკოლაში ქ. ტორუნში. აუცილებელი პრაქტიკის დამთავრების შემდეგ მიიღეს ტორუნის საარტილერიო სასწავლებელში მასწავლებლად, სადაც სავარაუდოდ მსახურობდა 1926 წლამდე. 1928 წელს ივანე ყაზბეგი ირიცხებოდა რემბერტუვის სასწავლო ცენტრის შტატში, სადაც მოგვიანებით მსახურობდა ლექტორად ქვეითთა მომზადების ხაზით. პოლონეთის არმიაში მიიღო ბრიგადის გენერლის სამხედრო წოდება. 1931 წლის 31 აგვისტოს, კონტრაქტის დასრულების გამო, არმიიდან დაითხოვეს. ივანე ყაზბეგს მიღებული აქვს ორდენები: წმინდა ანას ხარისხის (1901), წმინდა ანას ხარისხის (1902), წმინდა ვლადიმერის ხარისხის (1914), წმინდა ვლადიმერის ხარისხის მახვილებით (1915), წმინდა ვლადიმერის ხარისხის მახვილებითა და ბაფთით (1915), წმინდა სტანისლავის ხარისხის მახვილებით (1915), წმინდა ანას ხარისხის მახვილებითა და ბაფთით (1916). გარდაიცვალა 1944 წლის 2 დეკემბერს ვარშავაში. დაკრძალულია პოვონზკის სამხედრო სასაფლაოზე.
მალდროუ

მალდროუ — დიდი მყინვარი აშშ-ში, ალასკის შტატში. მოქცეულია დენალის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. მდებარეობს ალასკის ქედზე, მწვერვალ დენალის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე. სიგრძე 50 კმ. მის სათავედ ჰარპერის მყინვარი გვევლინება. მალდროუ ეშვება დენალის მწვერვალიდან და მოძრაობს ძირითადად აღმოსავლური მიმართულებით, იერთებს რა მარჯვნიდან ტრალეიკისა და ბრუქსის მყინვარებს, ხოლო შემდეგ უხვევს ჩრდილოეთისაკენ და ტოვებს ალასკის ქედს და დასაბამს აძლევს მდინარე მაკ-კინლის. მთავრდება 745 მ სიმაღლეზე. მყინვარს სახელი უწოდა გეოლოგმა ალფრედ ჰალზ ბრუქსმა გეოლოგ რობერტ მალდროუს პატივსაცემად 1902 წელს.
აგრონომიული მადნები

აგრონომიული მადნები — ქანები და მინერალები არამეტალური წიაღისეულის ჯგუფისა — ფოსფორიტი, აპატიტი, კალიუმის მარილები და სხვ.; აგრონომიული მადნები შეიცავენ ფოსფორის, კალიუმის, აზოტის, კალციუმის, გოგირდის და სხვ. ნაერთებს. იყენებენ მინერალური სასუქების მისაღებად.

საქართველოში აპატიტი ნაპოვნია ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში სოფელ ვაკიჯვართან, ფოსფორიტის არასამრეწველო დანაგროვები — ელდარის ველზე, ცაგერის, მარტვილის, წყალტუბოს მუნიციპალიტეტებში, ქუთაისთან.
აგრონომიული მომსახურება

აგრონომიული მომსახურება — ღონისძიებათა სისტემა, რომელსაც მიწათმოქმედების კულტურის ასამაღლებლად ატარებენ სამიწათმოქმედო ორგანოები და სოფლის მეურნეობის სპეციალისტები. აგრონომიული მომსახურების მიზანია პრაქტიკული დახმარება გაუწიოს კოლეგებსა და მეურნეობებს, რომ პროდუქციის ერთეულზე შრომისა და ფულადი სახსრების უმცირესი დანახარჯებით გაზარდონ მემცენარეობის პროდუქტების წარმოება. აგრონომიული მომსახურების მხრივ მნიშვნელოვან როლს ასრულებს სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულებებიც, რომლებიც ექსპერიმენტული მონაცემების საფუძველზე სათანადო რეკომენდაციას იძლევიან მიწათმოქმედების სისტემების, პროგრესული ტექნოლოგიისა და სხვ. წარმოებაში დასანერგავად.

სსრკ-ში
სასელექციო სადგურებს გამოჰყავდათ ახალი, უფრო პროდუქტიული სასოფლო-სამეურნეო ჯიშები, ეხმარებოდნენ კოლმეურნეობებსა და საბჭოთა მეურნეობებს ჯიშთგანახლებისა და ჯიშთმონაცვლეობის განხორციელებაში. ჯიშთგამოსაცდელი ნაკვეთების ფართო ქსელში ხდებოდა ჯიშთა დარაიონება და ჯიშური აგროტექნიკის შესწავლა. თესლის სახელმწიფო ინსპექცია აკონტროლებდა სათესლე მასალის ხარისხს; სათანადო მუშაობას ეწეოდა მცენარეთა დაცვის სამსახური; აგროქიმიური სამსახური ნიადაგისა და აგროქიმიური რუკებით უზრუნველყოფდა სასოფლო-სამეურნეო წარმოებას, სოფლის მეურნეობის საპროექტო ორგანიზაციებიეხმარებოდნენ კოლმეურნეობებსა და საბჭოთა მეურნეობებს ორგანიზაციულ-სამეურნეო გეგმების, შიდასამეურნეო მიწათმოწყობის, თესლბრუნვის პროექტებისა და მელიორაციულ სამუშაოთა გეგმების შემუშავებაში. შექმნილი იყო სასოფლო-სამეურნეო წარმოების აგრომეტეოროლოგიური მომსახურება. პრესა, რადიო, ტელევიზია და სასოფლო-სამეურნეო გამოფენები პროპაგანდას უწევდნენ მოწინავე გამოცდილებას და სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა მიღწევებს.
რქაცხვირასებრნი

რქაცხვირასებრნი — ფრინველთა ოჯახი რქაცხვირასნაირთა რიგისა. მოიცავს 13 (ან 14) გვარის 52–57 სახეობას. გავრცელებულნი არიან აფრიკაში, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, ინდოეთისა და წყნარი ოკეანის კუნძულებზე; ათი სახეობა აფრიკის ენდემია. მეცნიერული დასახელება მოდის ძველი ბერძნული ენიდან ( და — „რქა“). ცხოვრების ნირით ერთმანეთს ძალიან ჰგვანან. გააჩნიათ მასიური ნისკარტი, გრძელი ფრთები, კუდი და კისერი. მათი სხეულის სიგრძეა 30-დან (მცირე ტოკო, ) 120 სმ-მდეა (კაფრული რქოსანი ყვავი, ), წონა 60 გ-დან 6 კგ-მდე. მრავალ სახეობას ახასიათებს სქესობრივი დიმორფიზმი. ახალგაზრდა ინდივიდები ხშირად ფრენენ 10–20-ფრინველიან გუნდებად. მსხვილი სახეობები დებენ 1–2 კვერცხს, მცირენი — 8-მდე. ინკუბაცია გრძელდება 23–46 დღე-ღამე. იკვებებიან მწერებით, მცირე ხერხემლიანებით, ხვლიკებით, მოლუსკებით, კენკრით, მცენარეთა ნაყოფებით, მათი ფესვებითა და მარცვალით.

გვარები