iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კნოსოსი

კნოსოსი — მინოსის კულტურის უდიდესი და ყველაზე მეტად შესწავლილი ძეგლი. მდებარეობს კუნძულ კრეტის ჩრდილოეთ სანაპიროზე, თანამედროვე ქალაქ ჰერაკლიონთან ახლოს. ძვ. წ. ათასწლეულში კუნძულ კრეტაზე არსებული სახელმწიფოს დედაქალაქი იყო. არქეოლოგიურ ძეგლს იკვლევდა ართურ ევანზი 1900 წლიდან 1930-იან წლებამდე (შესვენებებით). დასახლების ქვედა ფენები პალეოლითს მიეკუთვნება, ადრემინოსური პერიოდის ნაშთები ძველ დროშივე განადგურდა სასახლის მშენებლობისათვის მოედნის მომზადების დროს; ეს სასახლე მინოსური ცივილიზაციის ადმინისტრაციული და რელიგიური ცენტრი იყო, რომელიც მოქმედებდა შუამინოსურ და გვიანმინოსურ პერიოდებში (ძვ. წ. – საუკუნეები). მის გარშემო არსებობდა ქალაქი 5–8 ათასი მოსახლით.

სასახლე (გეგმით მართკუთხა, ფართობი 16 000 მ²) მოიცავდა შიდა ეზოს, მის გარშემო განლაგებული იყო 1300-ზე მეტი სათავსი, რომლებიც დაკავშირებული იყო დერეფნებითა და კიბეებით: საზეიმო დარბაზები, „გველებიანი ქალღმერთის“ ტაძარი (აღმოჩენილ მასალას შორისაა ქაშანურის ქანდაკება „ქალღმერთი გველებით“); სახელოსნოები; მარნები; ზეითუნის ზეთის მისაღები წნეხები; საცავები დიდი პითოსებით მარცვლეულის, ზეთის, გამოყვანილი თევზისა და სხვათა შესანახად. ზოგიერთი ნაწილი 5-სართულიანი იყო; ჰქონდა სავენტილაციო შახტები. ქალაქსა და სასახლეში წყალი აკვედუკით მიდიოდა წყაროდან, რომელიც 10 კმ-ის მოშორებით მდებარეობდა, და ნაწილდებოდა კერამიკული მილებით; ფუნქციონირებდა დახურული კანალიზაცია და წვიმის წყლის არინების სისტემა. იატაკები მოკირწყლული იყო ქვით; საზეიმო შენობების კედლებს ჰქონდა ფრესკული მოხატულობა [ძირითადი მოტივები: ათლეტური თამაშები ხართან, სავარაუდოდ, მის კულტთან დაკავშირებული (ე. წ. აკრობატები, რომლებიც სალტოებს ასრულებენ გამოქანებულ ცხოველზე); ყვავილების დაკრეფა; თევზის ჭერა), ყველაზე ცნობილ გამოსახულებებს შორისაა „მეფე-ქურუმი“, სასახლის მანდილოსანთა სახეები („პარიზელი ქალი“) და სხვ.; კოლონადები და სვეტებიანი პორტიკები შეღებილი იყო წითლად; კედლებზე დატანილი ქვისგან დამზადებული ხარის რქების გამოსახულებები მიმართული იყო წმინდა მთა იდასკენ. სასახლეს ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან მოდგმული ჰქონდა ფართო კიბე, რომელიც თეატრალური წარმოდგენების დროს მაყურებელთა ადგილის როლს ასრულებდა. დაახლ. ძვ. წ. 1450 წელს ქალაქმა და სასახლემ კატასტროფული მიწისძვრა და ვულკანის ამოფრქვევა (კუნძულ სანტორინიზე) გადაიტანა, თუმცა მაინც გააგრძელა ფუნქციონირება როგორც მმართველთა რეზიდენციამ. ამ პერიოდს მიეკუთვნება თიხის ფირფიტები -ხაზოვანი დამწერლობით შესრულებული წარწერებით. მსგავსი სასახლეები აღმოჩენილია კრეტის სხვა დასახლებებშიც (ფესტოსი, მალია, ზაკროსი).

ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში კნოსოსის სასახლე (ან მისი მსგავსი) ცნობილია როგორც ლაბირინთი, რომელიც დედალოსმა მეფე მინოსისათვის ააგო, სადაც მას მინოტავრი ჰყავდა გამოკეტილი.

გალერეა
ჰენრი დეივიდ თოროუ

ჰენრი დეივიდ თოროუ (დ. 12 ივლისი, 1827 — გ. 6 მაისი, 1862) — ამერიკელი ნატურალისტი, ესეისტი, პოეტი და ფილოსოფოსი. როგორც წამყვანი ტრანსცენდენტალისტი, იგი ცნობილია წიგნით „უოლდენი“ (1954), რომელიც ბუნებრივ გარემოში მარტივ ცხოვრებას ასახავს, ასევე ცნობილია მისი ესე „სამოქალაქო დაუმორჩილებლობა“, რომელიც ხელისუფლებისადმი არაძალადობრივი წინააღმდეგობის კატეზიხისად იქცა.

თოროუს წიგნები, სტატიები, ესეები და პოეტური შემოქმედება ოცზე მეტი ნაწილისგან შედგება. აღსანიშნავია მისი ნაშრომები ბუნების ისტორიასა და ფილოსოფიის შესახებ. თოროუს ლიტერატურული სტილისთვის დამახასიათებელია ახლო დაკვირვება ბუნებაზე, პირადი გამოცდილების ასახვა, მახვილი რიტორიკა, სიმბოლური დატვირთვები, ისტორიული ცნობების გადმოცემა, მისი ნაშრომები გამოირჩევა პოეტური მგრძნობელობით, ფილოსოფიური სიმკაცრით და პრაქტიკული დეტალებისადმი ინტერესით. მწერალი დაინტერესებული იყო მტრული ძალების წინაშე გადარჩენის იდეით, ისტორიული ცვლილებებითა და ბუნების გადადგურების პროცესით.

თოროუ მთელი ცხოვრების მანძილზე აბოლოციონისტი იყო, იგი ატარებდა ლექციებს, რომლებზეც აკრიტიკებდა კანონს გაქცეულ მონებზე. თოროუს ფილოსოფიამ სამოქალაქო დაუმორჩილებლობის შესახემ მოგვიანებით გავლენა მოახდინა ისეთი მნიშვნელოვანი ფიგურების პოლიტიკურ აზროვნებასა და ქმედებებზე, როგორებიც არიან ლევ ტოლსტოი, მაჰათმა განდი და მარტინ ლუთერ კინგი.
ჩაღლაიანის ხიდი

ჩაღლაიანის ხიდი — ხიდი თურქეთში, რომელიც თავისი მონუმენტურობით იქცევს ყურადღებას. მისი ბურჯები და თაღი აშკარად არქაულია, ხოლო სავალი ნაწილები და ბორდიურები ახლახან ჩანს შექმნილი. ადგილობრივების გადმოცემით:

ხიდი ზღვის დონიდან 213 მ-ის სიმაღლეზეა გამართული, ხოლო ბურჯებს შორის მანძილი 21,20 მ-ია, როგორც ყველა სხვა შემთხვევაში, ბურჯები აქაც კლდეზეა დაფუძნებული. ისინი სამი მეტრის სიმაღლისაა.

განსაკუთრებით აღსანიშნავი აქ თაღის წყობაა. თაღის შემადგენელი ყოველი ქვის ტრაპეციულობა გათვლილია მშენებლობისას სამშენებლო ჰორიზონტალური ბაქანის ცენტრიდან განსაზღვრული კუთხით. ყოველ შედარებით ფართე ტრაპეციულ ქვათლილს მოსდევს ასევე ტრაპეციული ვიწრო ქვა. იქმნება ერთგვარი „ფსევდოისოდომი“ და ყოველი ქვის მდგრადობა წყობაში გარანტირებულია.

აღმოსავლეთ ჭანეთის ხეობათა შორის ქვის თაღოვანი ხიდების სიმრავლით გამოირჩევა ფორტუნას წყლის აუზიც. ხეობაში ამ ტიპის ძეგლების სიმრავლე მის განსაკუთრებულ მნიშვნელობაზე უნდა მიუთითებდეს. ყოველივე ეს კი ქმნიდა მეტად ხელსაყრელ პირობებს ძველი გზებისა და საგზაო ნაგებობების მშენებლობისათვის. აქ გამავალი გზებით შესაძლებელი ხდებოდა ზღვისპირა ზოლი დაკავშირებოდა ჭანეთ-ლაზეთის ქედს გადაღმა რეგიონებს და განსაკუთრებით კი ტაო-კლარჯეთს, ერზრუმს, ბაიბურთს, ისპირს და ა.შ.
დევიდ მიჩელი

დევიდ სტივენ მიჩელი (დ. 12 იანვარი, 1969) — ინგლისელი რომანისტი, სატელევიზიო მწერალი და სცენარისტი.

მიჩელს დაწერილი აქვს ცხრა რომანი, რომელთაგან ორი – „სიზმარინომერი9“ (2001) და „ღრუბლების ატლასი“ (2004) – ბუკერის პრემიის ფინალისტებს შორის მოხვდა. მწერალი დაწერილი აქვს სტატიები სხვადასხვა ჟურნალებისთვის, მათ შორის გამორჩეულია გარდიანი. მიჩელს აგრეთვე იაპონურიდან ინგლისურ ენაზე თარგმნილი აქვს წიგნები აუტიზმის შესახებ.
ორსონ სკოტ კარდი

ორსონ სკოტ კარდი (დ. 24 აგვისტო, 1951) — ამერიკელი მწერალი, ცნობილია სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრის წიგნებით. ამჟამად იგი ერთადერთი ადამიანია, რომელმაც ზედიზედ ორი წლის მანძილზე ერთდროულად ერთი და იმავე ნაწარმოებისთვის მოიპოვა ჰიუგოსა და ნებულას პრემიები, 1985 წელს რომანისთვის „ენდერის თამაში“, ხოლო 1986 წელს მისი მომდევნო ნაწილისთვის „მიცვალებულთა ხმა“. 2013 წელს გამოვიდა „ენდერის თამაშის“ კინოადაპტაცია.

კარდის შემოქმედებაზე გავლენა მოახდინა კლასიკურმა ლიტერატურამ, პოპულარულმა ფენტეზმა და სამეცნიერო ფანტასტიკამ. მისი ადრეული ნაშრომები ორიგინალობით გამოირჩევა, თუმცა გრაფიკული ძალადობის შემცველია. კარდის წიგნებში ხშირად ვხვდებით განსაკუთრებული უნარებით დაჯილდოებულ პერსონაჟებს, რომლებიც დიდი რისკის წინაშე რთულ გადაწყვეტულებებს იღებენ. კარდი ასევე წერს პოლიტიკურ, რელიგურ და სოციალურ კომენტარებს. მწერალი საჯაროდ გააკრიტიკეს ჰომოსექსუალობისადმი წინააღმდეგობის გამო, რამაც 2013 წელს ფილმის „ენდერის თამაში“ ბოიკოტი გამოიწვია.

კარდი დაიბადა ვაშინგტონში, გაიზარდა იუტასა და კალიფორნიაში. სტუდენტობის პერიოდში მისი პიესები უნივერსიტეტის სცენაზე იდგმებოდა. 1971-1973 წლებში კარდი ბრაზილიაში მორმონთა ეკლესიის მისიონერად მსახურობდა. 1978-1979 წლებში მან ოცდაშვიდი მოთხრობა გამოაქვეყნა. 1978 წელს მიიღო ჯონ ვუდ კემპბელის პრემია საუკეთესო ახალბედა ავტორისთვის. 1981 წელს კარდიმ იუტას უნივერსიტეტი ინგლისურ ლიტერატურაში დოქტორის ხარისხით დაამთავრა. 1980-იან წლებში იგი წერდა რომანებს სამეცნიერო ფანტასტიკის და ფენტეზის ჟანრში, ასევე ისტორიულ ლიტერატურას და არამხატვრულ ტექსტებს. კარდი ნაყოფიერად მუშაობდა, მან 50 რომანი და 45-ზე მეტი მოთხრობა გამოაქვეყნა.

კარდი სამხრეთ ვირჯინიის უნივერსიტეტის პროფესორია. იგი მორმონთა ეკლესიის აქტიური წევრია და „ლიტერატურულ ბანაკებში“ არაერთი წარმატებულ მწერლისთვის გაუწევია მასწავლებლობა. სტეფან მეიერი და ბრენდონ სანდერსონი კარდის შემოქმედებას თავიანთ მთავარ გავლენად ასახელებენ.
ნიკე სლავიკი

ნიკე სლავიკი (; დ. 7 იანვარი, 1994, ლევერკუზენ-ოპლადენი) — გერმანელი პოლიტიკოსი ქალი (ალიანსი 90 / მწვანეები) და 2021 წლიდან მოყოლებული არის გერმანიის ფედერალური კრების, ბუნდესტაგის წევრი.

ნიკე სლავიკი და თესა განზერერი არიან გერმანიის ისტორიაში ბუნდესტაგში მოღვაწე გარდამავალი სექსუალური იდენტობის მქონე პირველი ორი ქალი.

ინტერვიუები, საზოგადო გამოსვლები
პოლიტიკოსი ნიკე სლავიკი თოქ შოუში „კჲოლნერ ტრეჶ“ მსახიობ ჩარლი ჰიუბნერთან ერთად
ნიკე სლავიკის სიტყვა – 2018 წლის ფედერალური ყრილობა
ნიკე სლავიკის სიტყვა – 2018 წლის გედერალური ყრილობა ლაიფციგში
ახალი დეპუტატი: ნიკე სლავიკი (მწვანეები) ინტერვიუში (26.10.21) ტელეკომპანია „ფენიქსი“
ნიკე სლავიკი რადიო ლევერკუზენთან ინტერვიუში
როსტომ საგინაშვილი

როსტომ საგინაშვილი (დ. 21 დეკემბერი, 1940 — გ. 13 თებერვალი, 2022) — ქართველი მომღერალი (ტენორი). საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1980).

როსტომ საგინაშვილის მიერ შესრულებული „ჩაკრულოს“ ჩანაწერი მთელ საბჭოთა კავშირში ერთადერთი სიმღერა აღმოჩნდა, რომელიც 1977 წელს კოსმოსურმა ხომალდმა „ვოიაჯერმა“ ოქროს ფირფიტით, მზის სისტემაში გაიტანა.

ბიოგრაფია
როსტომ საგინაშვილი გურჯაანის რაიონის სოფელ კოლაგში დაიბადა. სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლობდა თბილისში, მოსე თოიძის სახელობის სახელოსნოში, პარალელურად სპორტით იყო დაკავებული და ჭიდაობას ეუფლებოდა. ტექნიკუმის დამთავრების შემდეგ გურჯაანის სამშენებლო ტრესტში დაიწყო მუშაობა. ქართულ ხალხურ სიმღერებს სამოყვარულოდ ასრულებდა და საკუთარი სურვილით გურჯაანის კულტურის სახლში მივიდა სინჯებზე, სადაც ხელმძღვანელობამ პირველივე მოსმენით მიიღო ანსამბლში.

გურჯაანის ანსამბლის თბილისში გამართულ ერთ-ერთ საკონონკურსო გამოსვლას ჯანო ბაგრატიონი და საქართველოს ხალხური სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლის სამხატვრო ხელმძღვანელი ანზორ კავსაძე ესწრებოდნენ, რომელიც ანსამბლის საფრანგეთში გასტროლისთვის ეძებდა ნიჭიერ მუსიკოსებს და შესთავაზა საგინაშვილს ანსამბლში სინჯებზე მისვლა, სადაც შესარჩევი სიმღერა საგინშვილმა ანსამბლის პირველ ტენორთან, მიშიკუნა გოშაძესთან ერთად შეასრულა და პირველივე სინჯით ჩაირიცხა ანსამბლში.

განსაკუთრებით ნაყოფიერი იყო ანსამბლში როსტომ საგინაშვილის თანამშრომლობა ილია ზაქაიძესთან, მათ მიერ დუეტში შესრულებული ხალხური სიმღერები არნახული პოპულარობით სარგებლობდა მსმენელში. მათ რეპერტუარში ერთ-ერთი გამორჩეული ადგილი ეკავა „ჩაკრულოს“, რომლის ერთ-ერთი საკონცერტო შესრულების ჩანაწერიც, კოსმოსური პროექტ „ვოიაჯერის“ ფარგლებში ოქროს ფირფიტით, 1977 წელს მზის სისტემაში გაიგზავნა. ჩანაწერი საქართველოს ხალხური სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლის ამერიკაში გასტროლის დროს, 1974 წელს, თუმცა შემსრულებლები იმის შესახებ, რომ ეს ჩანაწერი კოსმოსში გაუშვეს არ იყვნენ და მხოლოდ მოგვიანებით გაიგეს.

როსტომი აქტიურად იყო დაკავებული სამოყვარულო ფოტოგრაფიით და საკუთარ ზენიტის აპარატზე „ერისიონის“ საგასტროლო მოგზაურობების უნიკალური კადრები აქვს აღბეჭდილი.

როსტომ საგინაშვილი გარდაიცვალა 2022 წლის 13 თებერვალს.

ჯილდოები და აღიარება
1980 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
რობერტ ბლოხი

რობერტ ალბერტ ბლოხი (დ. 5 აპრილი, 1917 — გ. 23 სექტემბერი, 1994) — ამერიკელი მწერალი, წერდა დეტექტიურ, ფსიქოლოგიური ჰორორისა და ფენტეზის ჟანრში, მისი ნაშრომები იდგმებოდა რადიოში, კინოსა და ტელევიზიაში. ბლოხის სამწერლო კარიერა 60 წელს გაგრძელდა, მათ შორის 30 წელზე მეტი ხნის მანძილზე იგი ტელევიზიასა და კინოში მოღვაწეობდა.

ბლოხის ყველაზე გახმაურებული ნაშრომია საშინელებათა ჟანრის რომანი „ფსიქო“ (1959), რომლის მიხედვითაც ალფრედ ჰიჩკოკმა ამავე სახელწოდების ცნობილი ფილმი გადაიღო. ბლოხის შემოქმედება 30-ზე მეტ რომანს და ასობით მოთხრობას მოიცავს. იგი ჰოვარდ ლავკრაფტის პროტეჟე იყო, რომელმაც პირველმა სერიოზულად წაახალისა მისი შემოქმედებითი ნიჭი. ბლოხმა პროფესიონალური სამწერლო კარიერა სწავლის დასრულებისთანავე, 17 წლის ასაკში დაიწყო. მიუხედავად იმისა, რომ ბლოხის თავდაპირველი ნაშრომები ლავკრაფტის და მისი „კოსმიური ჰორორის“ მიბაძვას წარმოადგენდა, მოგვიანებით იგი ფსიქოლოგიური სიღრმის მქონე დეტექტიური და საშინელებათა ჟანრის ტექსტების შექმნაში დაოსტატდა.

ბლოხი არაერთი პრესტიჟული ლიტერატურული ჯილდოს ლაურეატია, მათ შორისაა ჰიუგოს, ბრემ სტოკერის და ფენტეზის მსოფლიო პრემიები.
ბრაიდსჰედში დაბრუნება

„ბრაიდსჰედში დაბრუნება“ — ინგლისელი მწერლის, ივლინ ვოს, რომანი, პირველად გამოქვეყნდა 1945 წელს.

ნაწარმოებში მოქმედება 1920-იანი წლებიდან 1940-იანი წლების დასაწყისამდე მიმდინარეობს. რომანი მოგვითხრობს საშუალო კლასის წარმომადგელი ჩარლზ რაიდერის ცხოვრების შესახებ, რომელიც ოქსფორდში სწავლისას სებასტიან ფლაიტს და მის ოჯახს უმეგობრდება. ფლაიტები, მდიდარ ინგლისელი კათოლიკეები, ბრაიდსჰედის სასახლეში ცხოვრობენ. რომანში აღწერილია ჩარლზის სასიყვარულო ურთიერთობები სებასტიანთან და მის დასთან, ჯულიასთან.

„ბრაიდსჰედში დაბრუნება“ ინგლისური არიტოკატიისა და კათოლიციზმის ხანისადმი ნოსტალგიითა განმსჭვალული. 1981 წელს რომანის სატელევიზიო ადაპტაცია შედგა.
იოზეფ როთი

მოსე იოზეფ როთი (; დ. 2 სექტემბერი, 1894 — გ. 27 მაისი, 1939) — ავსტრიელი ჟურნალისტი და რომანისტი, ცნობილია რომანით „რადეცკის მარში“ (1932), რომელიც საოჯახო საგაა და ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის დაკნინებისა და დაცემის შესახებ მოგვითხრობს. მის სხვა გახმაურებულ ნამუშევრებს შორისაა რომანი „იობი“ (1930), რომელიც იობის წიგნზეა დაფუძნებული და რწმენაშერყეული ებრაელის შესახებ მოგვითხრობს. ასევე ცნობილია როთის ესე „მოხეტიალე ებრაელები“ (1927), რომელშიც იგი პირველი მსოფლიო ომისა და რუსეთის რევოლუციის შემდეგ აღმოსავლეთიდან დასავლეთ ევროპაში ემიგრირებულ ებრაელთა ყოფას განიხილავს. საუკუნეში როთის შემოქმედებისადმი ინტერესი ინგლისურ ენაზე „რადეცკის მარშის“ და მისი ჟურნალისტური ნაშრომების გამოქვეყნებამ განაახლა.
არკადი და ბორის სტრუგაცკები

ძმები არკადი ნატანოვიჩ სტრუგაცკი (დ. 28 აგვისტო, 1925 — გ. 12 ოქტომბერი, 1991) და ბორის ნატანოვიჩ სტრუგაცკი (დ. 14 აპრილი, 1933 — გ. 19 ნოემბერი, 2012) — საბჭოთა რუსი სამეცნიერო ფანტანსტიკის ჟანრის მწერლები, რომლებიც მათი სამწერლო კარიერის უდიდესი ნაწილის მანძილზე ურთობლივად მუშაობდნენ. სტრუგაცკების ყველაზე გახმაურებულ ნაშრომებს შორისაა რომანები: „პიკნიკი გზის პირას“ (1972), „ორშაბათი იწყება შაბათს“ (1965) და „ძნელია ღმერთობა“ (1964).
იუ ნესბო

იუ ნესბო (დ. 29 მარტი, 1960) — ნორვეგიელი მწერალი, მუსიკოსი, ეკონომისტი და ყოფილი ფეხბურთელი და ჟურნალისტი. 2014 წლის მონაცემებით ნორვეგიაში მისი რომანების სამ მილიონზე მეტი ეგზემპლარი იყო გაყიდული; მწერლის ნაშრომები 50-ზე მეტ ენაზეა თარგმნილი, 2021 წლისთვის მსოფლიოს მასშტაბით მისი წიგნების 50 მილიონზე მეტი ეგზემპლარი იყო გაყიდული, რამაც ნესბო ყველა დროის ყველაზე წარმატებულ ნორვეგიელ ავტორად აქცია.

ნესბო ძირითადად ცნობილია დეტექტიური ჟანრის რომანებით გამომძიებელი ჰარი ჰოლეს შესახებ. გარდა სამწერლო კარიერისა, იგი ნორვეგიული როკ-ჯგუფის მთავარი ვოკალისტია

ქართულ ენაზე თარგმნილია ნესბოს რომანები: „თავებზე მონადირეები“ და „თოვლის კაცი“.
ტანია საჩდევი

ტანია საჩდევი (,; დ. 20 აგვისტო, 1986, დელი, ინდოეთი) — ინდოელი მოჭადრაკე, ქალთა შორის დიდოსტატი (2005), საერთაშორისო ოსტატი მამაკაცებს შორის (2008). ქალთა შორის ინდოეთის ორგზის ჩემპიონი 2006 და 2007 წლებში, აზიის ჩემპიონი 2007 წელს, ერთა თანამეგობრობის(დიდი ბრიტანეთის ქვეყნები და მათი ყოფილი კოლონიები) გათამაშების, ქალთა ჭადრაკის სექციის სამგზის გამარჯვებული (2016, 2018,2019). ასევე არის საჭადრაკო შეჯიბრებების წამყვანი და კომენტატორი.
ბიოგრაფია
ტანია საჩდევი 1986 წლის 20 აგვისტოს ქალაქ დელში დაიბადა. ჭადრაკის თამაში 6 წლისას დედა ანჟუმ ასწავლა. ადრეულ ასაკში მწვრთნელი კ.გ. ჯოში დაუნიშნეს და საბავშვო ტურნირებზე გამოსვლაც დაიწყო.
პირველი საერთაშორისო ტიტული 8 წლისამ მოიგო. 1995 წლიდან 2006 წლამდე ინდოეთის სახელით რამდენიმე ასაკობრივ მსოფლიოს ჩემპიონატზე გამოვიდა.
მოიგო ინდოეთის 12 წლამდელ გოგონათა პირველობა. 1998 წელს ესპანურ ოროპესა-დელ-მარიში მსოფლიოს ასაკობრივ ჩემპიონატზე, 12 წლამდელებში, ბრინჯაოს მედლის მფლობელი გახდა. 2000 წელს აზიის 14 წლამდელებში გახდა ჩემპიონი, ხოლო 2002-ში შრი-ლანკაში, ქალაქ მარავიაში აზიის ახალგაზრდულებში იპირველა.

2005 წელს საჩდევმა ქალთა შორის დიდოსტატის წოდება მიიღო, რითაც გახდა მერვე ინდოელი ვინც ეს შეძლო. 2006 წელს ნიდერლანდების ქალაქ ჰენგელოში საერთაშორისო ტურნირზე « » ახალგაზრდა ოსტატთა შორის მესამე ადგილზე გავიდა. 2006 და 2007 წელს ინდოთის ქალთა ჩემპიონატი მოიგო. 2007-ში თეირანში აზიის ქალთა პირველობაზე იმარჯვა, 9 ტურში 6,5 ქულა დააგროვა. 2008-ში ინდოეთის ქალთა ჩემპიონატზე ვერცხლის მედლის მფლობელი გახდა. აგვისტო-სექტემბერში ნალჩიკში ქალთა მსოფლიო ჩემპიონატზე იასპარეზა და პირველივე ტურში ჩინელ თან ჭუნგთან დამარცხდა 0,5:1,5 და ასპარეზობას გამოეთიშა.

2009-ში მაღალი სპორტული მიღწევებისთვს ეროვნული ჯილდო არჯუნას პრემია გადაცეს.
2015 წელს აზიის ქალთა ჩემპიონატზე, ბლიცში ვერცხლის მედალი მოიპოვა.
2016 წელს რეიკიავიკის ტურნირზე ქალთა შორის საუკეთესო იყო.
2016 და 2019 წელს საჩდევი ერთა თანამეგობრობის ჩემპიონატზე ქალთა შორის პირველი იყო.

ნაკრები
ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში 6-ჯერ იყო ოლიმპიადაზე (2008—2018 წლებში). აქედან 2008, 2010 და 2014 წელს მეორე დაფაზე იჯდა, დანარჩენზე მესამეზე. საუკეთესო შედეგი 2012 წელს სტამბულში ჰქონდა, სადაც ინდივიდუალური ბრინჯაო მოიგო, ნაკრები კი მეოთხეზე გავიდა.

მსოფლიოს გუნდურ ჩემპიონატზე სამჯერ იასპარეზა, 2009, 2011 და 2021 წლებში. 2021-ში სიჯესში გუნდური ვერცხლი მოიგო.

უფრო წარმატებული იყო აზიის გუნდურ ჩემპიონატზე, სადაც 6-ჯერ იასპარეზა. (2003, 2008—2016) და აქედან ოთხჯერ (2008, 2009, 2012, 2014) გუნდური ვერცხლის მედალი მოიგო. ინდივიდუალურად სამი ვერცხლი აიღო (2008, 2009, 2014) და ერთიც ბრინჯაო (2012).
2006-ში აზიურ თამაშებზე, ხოლო 2009 აზიის დახურულ თამაშებზე გამოვიდა.
აზიის დახურულ თამაშებზე ორი გუნდური ბრინჯაო მოიგო.

კომენტატორი
2013 წლის ნოემბერში ჩენაიში მსოფლიოს ჩემპიონატის მატჩის მაგნუს კარლსენსა და ვიშვანათან ანანდს შორის კომენტატორი იყო.

ორდენები
 - 2009 წელს მაღალი სპორტული მიღწევებისთვის.

პირადი ცხოვრება
მშობლებმა ტანიას პროფესიული განათლება მისცეს. მან ნიუ-დელის თანამედროვე სკოლა დაამთავრა და ჩააბარა.
მოჭადრაკის სპონსორია ენერგეტიკული სასმელი რედ ბული.
2014 წლის ნოემბერში ცოლად გაჰყვა ვირაი კატარიას, რომელიც ნიუ-დელში არქიტექტორია.
ართურ ევანზი

ართურ ჯონ ევანზი (დ. 8 ივლისი, 1851, ნეშ-მილსი, ჰერტფორდშირი – გ. 11 ივლისი, 1941, იულბერი, ოქსფორდშირი) — ინგლისელი არქეოლოგი, ისტორიკოსი, ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი (1901). გეოლოგის, არქეოლოგისა და ნუმიზმატის ჯონ ევანზის ვაჟი. 1874 წელს დაამთავრა ოქსფორდის უნივერსიტეტი. 1875–1882 წლებში მუშაობდა ჟურნალისტად, ძირითადად ბალკანეთში; 1884–1908 წლებში იყო აშმოლის მუზეუმის მცველი [შემდგომში საპატიო მცველი, მუზეუმს გადასცა საკუთარი და მამის კოლექცია; ოქსფორდის უნივერსიტეტის პროფესორი (1909)], ლონდონის ანტიკვარების საზოგადოების პრეზიდენტი (ავტომატურად ბრიტანეთის მუზეუმის მცველიც) 1914–1919 წლებში. 1871 წლიდან მონაწილეობდა არქეოლოგიურ კვლევებში, მ.შ. საკუთარი კვლევები განახორციელა ჩრდილო-დასავლეთ ბალკანეთში (1877–1878, 1880–1882), სამხრეთ ბრიტანეთში [რომაულამდელ (მ.შ. ეილესფორდის სამარხი, 1886) და რომაული დროის ძეგლებზე], კუნძულ კრეტაზე [1894 წელს — კვლევა, 1900–1931 წლებში (შესვენებებით) — კნოსოსის გათხრები (ძირითადად 1905 წლამდე) და რესტავრაცია]. აღმოაჩინა მინოსის კულტურა (ცივილიზაცია) და სათავე დაუდო მის შესწავლას, ავტორია შრომებისა ანტიკური ნუმიზმატიკისა და არქეოლოგიის, კელტების კულტურისა და სხვათა შესახებ. 1911 წელს რაინდად აკურთხეს.
აირა ლევინი

აირა მარვინ ლევინი (დ. 27 აგვისტო, 1929 — გ. 12 ნოემბერი, 2007) — ამერიკელი რომანისტი, დრამატურგი და სიმღერების ავტორი. მისი ყველაზე გახმაურებულ ნამუშევრებს შორისაა რომანები: „როზმარის შვილი“ (1967), „კოცნა სიკვდილის წინ“ (1953), „სტეპფორდის ცოლები“ (1972) და „ბიჭები ბრაზილიიდან“ (1976). ლევინის არაერთი რომანისა და პიესის წარმატებული კინოადაპტაცია შედგა.
ფრენკ ბენტონი

ფრენკ ბენტონი (; დ. 5 ივლისი, 1852 — გ. 28 თებერვალი, 1919, ფორტ-მაიერსი, აშშ) — ამერიკელი ენტომოლოგი, მკვლევარი, მეფუტკრეობის ნოვატორი და ავტორი.

ბენტონი დაიბადა ქოლდუოთერსში, მიჩიგანში. სწავლობდა მიჩიგანის სასოფლო-სამეურნეო კოლეჯში. მიიღო ბაკალავრის და მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი. მოგვიანებით სწავლობდა ტენესის უნივერსიტეტში, მიუნხენის უნივერსიტეტსა და ათენის უნივერსიტეტში. იყო ამერიკის შეერთებული შტატების სოფლის მეურნეობის დეპარტამენტის ენტომოლოგიის ბიუროს, ვაშინგტონის ენტომოლოგიური საზოგადოების, ჩრდილოეთ ამერიკის მეფუტკრეთა ასოციაციის, ეროვნული გეოგრაფიული საზოგადოებისა და მეცნიერების განვითარების ამერიკის ასოციაციის წევრი. ბენტონი ასევე ცნობილია დედა ფუტკრის გადასაზიდი სპეციალური საფოსტო გალიის გამოგონებით (ე. წ. ბენტონის გალია). ბენტონი არის ორი წიგნის ავტორი, „მეფუტკრეობა“ და „მეთაფლია ფუტკარი“ (1896)..

სხვადასხვა ფუტკრის შესასწავლად და საუკეთესო ჯიშების გამოსავლენად ბენტონი ბევრს მოგზაურობდა მსოფლიოში.
1905 წელს ბენტონი ჩამოვიდა საქართველოში ქართული ფუტკრის უკეთ შესასწავლად. ადგილობრივმა ფუტკარმა თავისი უნიკალური თვისებების წყალობით დიდი მოწონება დაიმსახურა და შემდგომში ბენტონი აქტიურად უჭერდა მხარს ქართული ფუტკრის იმპორტს შეერთებულ შტატებში.

ინდოეთში დიდი ზომის ფუტკრების კვლევისას მას „ჯუნგლების ცხელება“ შეეყარა. ბენტონი გარდაიცვალა ფორტ-მაიერსში, 1919 წლის 28 თებერვალს.

შრომები
„მეფუტკრეობა“ (1896);
„მეთაფლია ფუტკარი“ (1896).
ამინატა ტურე

ამინატა ტურე (, დ. 12 ოქტომბერი, 1962, დაკარი, სენეგალი) — სენეგალელი პოლიტიკოსი, სენეგალის პრემიერ-მინისტრი 2013-2014 წლებში. სენეგალის მეორე ქალი პრემიერ-მინისტრი მამე მადიორ ბოიეს (2001-2002 წწ.) შემდეგ. იუსტიციის მინისტრი 2012-2013 წლებში.

ბიოგრაფია
ამინატა ტურე დაიბადა 1962 წლის 12 ოქტომბერს სენეგალის დედაქალაქ დაკარში. 2012 წელს პრეზიდენტმა მაკი სალმა შეიყვანა აბდულ მბაიეს მთავრობაში და დანიშნა იუსტიციის მინისტრად. 2013 წლის 1 სექტემბერს პრეზიდენტმა დანიშნა პრემიერ-მინისტრად და ორ დღეში ჩამოაყალიბა მთავრობა.

2014 წლის 4 ივლისს პრეზიდენტმა გადააყენა თანამდებობიდან, რადგან მმართველმა პარტიამ დაკარგა უმრავლესობა ადგილობრივ არჩევნებში.

პრემიერ-მინისტრის თანამდებობის დატოვებიდან სამი თვის შემდეგ ამინატა ტურე პრეზიდენტმა მაკი სალმა დანიშნა სპეციალურ წარმომადგენლად.
მამე მადიორ ბოიე

მამე მადიორ ბოიე (, დ. 7 დეკემბერი, 1940, სენ-ლუი, სენეგალი) — სენეგალელი პოლიტიკოსი, სენეგალის პრემიერ-მინისტრი 2001-2002 წლებში. სენეგალის პირველი ქალი პრემიერ-მინისტრი.

ბიოგრაფია
მამე მადიორ ბოიე დაიბადა 1940 წელს სენ-ლუიში, იურისტების ოჯახში. ისევე როგორც მისმა სამმა ძმამ, მამემაც მიიღო იურიდიული განათლება დაკარში და პარიზში. შემდეგ მუშაობდა სენეგალის იუსტიციის სამმართველოში, ეკავა პროკურორის მოადგილის, მოსამართლისა და რეგიონალური სასამართლოს პირველი ვიცე-პრეზიდენტის, ასევე სააპელაციო სასამართლოს პალატის პრეზიდენტის თანამდებობა. ბოიემ დააარსა სენეგალის იურისტთა ასოციაცია და იყო მისი პირველი პრეზიდენტი 1975-1990 წლებში.

2000 წელს საპრეზიდენტო არჩევნებში აბდულაი ვადის გამარჯვებისთანავე დანიშნეს იუსტიციის მინისტრად. მალევე პრეზიდენტსა და პრემიერ-მინისტრს შორის კონფლიქტის შედეგად გადადგა პრემიერი. 2001 წლის 3 მარტს პრეზიდენტმა მის შემცვლელად დანიშნა მამე ბოიე. მისი დანიშვნიდან ორ თვეში უნდა გამართულიყო საპარლამენტო არჩევნები, მანამდე 30-ზე მეტმა ქალთა უპარტიო ორგანიზაციამ მოაწყო კამპანია, რომლის დროსაც მოითხოვდნენ მთავრობაში ქალების რაოდენობის გაზრდას, რაც შეიძლება გამხდარიყო იმ დროს უპარტიო ბოიეს დანიშვნის ერთ-ერთი მიზეზი.

2002 წლის 4 ნოემბერს ბოიეს მთავრობა დაიშალა და თავად ბოიე გადადგა თანამდებობიდან, რისი მიზეზიც უნდა გამხდარიყო ბოიეს განცხადება გემ „ჯულას“ ჩაძირვასთან დაკავშირებით, რომლის დროსაც დაიღუპა 1863 ადამიანი. აღნიშნულთან დაკავშირებით 2008 წელს ფრანგმა მოსამართლემ ბოიეს დაკავების ორდერი გასცა. სენეგალის მთავრობამ მის ექსტადიციაზე უარი განაცხადა. 2009 წელს პარიზის სააპელაციო სასამართლომ ბოიეს დაკავების ორდენი გააუქმა.
ეკლიმეტრი

ეკლიმეტრი ( და ) — დახრის კუთხეების გასაზომი მარტივი ხელსაწყო.

მის უმარტივეს სახეს წარმოადგენს სადგარზე სახსრულად მიმაგრებული შიმშა, რომლის ერთ ბოლოში დიამეტრითაა მიჭედებული (ნულიდან მარცხნივ და მარჯვნივ 90°-მდე) გრადუსებად დაყოფილი შვეულიანი ნახევარწრედი. ამავე დანიშნულებისათვის იყენებენ ლითონისაგან დამზადებულ ტესდორფისა და ბრანდისის ეკლიმეტრებს, რომელთაც აქვთ საჭვრეტი მილი. კვერთხებს, შენობების კონსტრუქციულ ელემენტთა დახრას ზომავენ ვიმერის უჭოგრო ეკლიმეტრით. ეკლიმეტრს ათავსებენ სამთო კომპასშიც, რომლითაც ზომავენ ქანის შრის დახრის კუთხეს.
ეკლიპტიკა

ეკლიპტიკა ( < ) — ცის სფეროს დიდი წრეწირი, რომელზეც ცის სფეროს ზედაპირთან იკვეთება ეკლიპტიკის სიბრტყე (დედამიწა-მთვარის სისტემის მასათა ცენტრზე. ამ უკანასკნელის სიჩქარის ვექტორსა და მზის ცენტრზე გამავალი სიბრტყე). მზის ცენტრი ცის სფეროზე ხილული მოძრაობისას, რაც განპირობებულია დედამიწის (მთვარესთან ერთად) ორბიტული მოძრაობით მზის გარშემო, ეკლიპტიკა მიჰყვება. ამიტომ ხშირად ეკლიპტიკას განსაზღვრავენ, როგორც ცის სფეროს დიდ წრეწირს, რომელზეც მიმდინარეობს მზის ხილული წლიური მოძრაობა ვარსკვლავებს შორის. ეკლიპტიკის სიბრტყე ცის ეკვატორის სიბრტყესთან ადგენს 23°27' კუთხეს. სახელწოდება ეკლიპტიკა წარმოდგება უძველეს დროშივე ცნობილი ფაქტიდან, რომ მზისა და მთვარის დაბნელებანი მხოლოდ მაშინ ხდება, როცა მთვარე ეკლიპტიკის სიბრტყის მახლობლადაა.