სანტ-ანდრეა-დელა-ვალე

სანტ-ანდრეა-დელა-ვალეს ბაზილიკა — ყველაზე დიდი ბაროკოს სტილის ეკლესიაა რომში. იგი მდებარეობს ქალაქის ერთ-ერთ მთავარ ქუჩაზე — ვიტორიო ემანუელე -ის გამზირზე . 1960 წლის 12 მარტიდან სანტ-ანდრეა-დელა-ვალე ტიტულარული ეკლესიის სტატუსს ატარებს. ეს ეკლესია ასევე წარმოადგენს თეატინელთა ორდენის მთავარ რეზიდენციას.

ისტორია
ეკლესიის მშენებლობა 1591 წელს დაიწყო ჯაკომო დელა პორტასა და პიერ პაოლო ოლივიერის პროექტის მიხედვით, კარდინალ ჯეზუალდოს პატრონაჟით — აღთქმისა და ამალფის ჰერცოგინია კონსტანცა პიკოლომინი დ’არაგონის ანდერძის საფუძველზე და მისი სახსრებით. დონა კონსტანცა პიკოლომინი დ’არაგონა, ამალფის ჰერცოგინია და პაპ პიუს -ის შთამომავალმა, თეოტინელთა ორდენს დაუტოვა თავისი სასახლე და მის მიმდებარედ მდებარე სან-სებასტიანოს ეკლესია რომის ცენტრში, რათა აშენებულიყო ახალი ტაძარი. რადგან ამალფის მფარველი წმინდა ანდრია იყო, ახალი ეკლესია მის პატივსაცემად იკურთხა. წინა პატრონის გარდაცვალების შემდეგ, ეკლესიის მოვლა-პატრონობა იტვირთა კარდინალმა ალესანდრო პერეტი დი მონტალტომ, რომელიც პაპი სიქსტე -ის ძმიშვილი იყო.

მშენებლობის ძირითადი ნაწილი განხორციელდა 1609-1650 წლებში კარლო მადერნას პროექტის მიხედვით. ფასადის (1661-1667) ავტორია კარლო რაინალდი. სანტ-ანდრეა-დელა-ვალეს გუმბათი შექმნილია მადერნას პროექტით და ხანგრძლივი დროის განმავლობაში იგი სიდიდით მესამე გუმბათი იყო რომში — წმინდა პეტრეს ბაზილიკისა და პანთეონის გუმბათების შემდეგ.

ინტერიერი
ეკლესიის ინტერიერის დასრულება 1650 წელს განხორციელდა, მცირე ცვლილებების შეტანის შედეგად, ფრანჩესკო გრიმალდის მიერ. სანტ-ანდრეა-დელა-ვალეს გუმბათის მოხატვა იმ დროის ერთ-ერთ ყველაზე მასშტაბურ შეკვეთად ითვლებოდა. გუმბათის მოხატვაზე მუშაობის უფლება ბოლონიის აკადემიის ორი მხატვრის — ძმები კარაჩების მოწაფეების, ჯოვანი ლანფრანკოსა და დომენიკინოს შორის განაწილდა. საბოლოოდ, გუმბათის მხატვრობა ლანფრანკოს ერგო.
1624-1625 წლებში შესრულებული ფრესკა „ზეციური დიდების განდიდება“ — დინამიკური, მრავალფიგურიანი კომპოზიციაა, რომელიც კორეჯოს შემოქმედების (პარმის ტაძრის ფრესკები) გავლენას ასახავს. პანდანტივებში ოთხი მახარებლის გამოსახულებები დომენიკინოს ნამუშევარია (1627). აფსიდის ზედა რეგისტრში მოთავსებულია დომენიკინოს მიერ 1624-1628 წლებში შექმნილი ფრესკები თემაზე: „წმინდა ანდრიას ცხოვრება და სათნოებები“. ქვედა რეგისტრში, მთავარი საკურთხევლის გარშემო, წარმოდგენილია ხუთი დიდი ტილო წმინდა ანდრიას წამების თემაზე (ცენტრში — „ჯვარცმა“), შესრულებული მატია პრეტის მიერ 1650-1651 წლებში, კარავაჯოსა და ლანფრანკოს სტილის გავლენით.

ეკლესიის სკულპტურული დეკორი შექმნილია ალესანდრო ალგარდის მიერ. განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებს ეკლესიის გვერდითი კაპელების მორთულობა. პირველი მარჯვენა კაპელა — ჯინეტის კაპელა — აშენდა კარლო ფონტანას მიერ 1670 წელს. მასში მოთავსებულია ანტონიო რაჯის 1675 წელს შესრულებული თეთრი მარმარილოს რელიეფი, რომელიც გამოსახავს ანგელოზს, რომელიც წმინდა ოჯახს ეგვიპტეში გახიზვნისკენ რომ მოუწოდებს. მეორე კაპელა — სტროცის კაპელა — შესაძლოა მიქელანჯელოს მიერ იყოს დაპროექტებული ან შესრულებული მისი ესკიზების მიხედვით 1616 წელს, ლეონე სტროცის დაკვეთით. კაპელაში განთავსებულია სკულპტურები „პიეტა“, „ლია და რახელი“ — მიქელანჯელოს ორიგინალების ასლები. 1670 წელს კარლო ფონტანამ აგრეთვე ააგო ლანსელოტის კაპელა. ღვთისმშობლის წმინდა გულისთვის მიძღვნილი კაპელა (1887-1889) დაპროექტებულია არისტიდე ლეონორის მიერ.

მარჯვენა ტრანსეპტში მდებარეობს ჯვარცმის კაპელა (1647), სადაც დაცულია ძველი ხის ჯვარცმა, და კაპელა, რომელშიც განთავსებულია თეატინელ მონაზონთა წარმომადგენლის — წმინდა ჯუზეპე მარია ტომაზის (1751) — სამარხი. ეკლესიის მთავარი ნავის მარცხენა მხარეს მდებარეობს მადონა დელა პურიტას (წმინდა მადონას) კაპელა, რომელიც მიძღვნილია თეატინელთა ორდენის მფარველი წმინდა ქალწულისადმი. მთავარ საკურთხეველზე მოთავსებული მადონა დელა პურიტას ტილო (1647) წარმოადგენს ნეაპოლელი მხატვრის ალესანდრო ფრანჩეზის ასლს, რომელიც შექმნილია ესპანელი მხატვრის ლუის დე მორალესის ორიგინალის მიხედვით — ეს უკანასკნელი დაცულია ნეაპოლში, სან-პაოლო მაჯორეს ეკლესიაში (1641).

მარცხენა ტრანსეპტი მიძღვნილია წმინდა კაეტანოსადმი (გაეტანო) — თეატინელთა ორდენის დამფუძნებლისადმი. საკურთხეველზე მოთავსებულია მატია დე მარეს 1770 წელს შესრულებული ტილო, რომელზეც გამოსახულია წმინდა გაეტანო, რომელიც თაყვანს სცემს ყრმით ხელში მყოფ ღვთისმშობელს. მარცხენა მრგვალ კაპელაში, შესასვლელის ზემოთ მოთავსებულია პაპი პიუს -ის სამარხი (1475), რომელიც დასრულებულია 1615 წელს ანდრეა ბრენიოს ერთ-ერთი მიმდევრის მიერ. საინტერესოა ეკლესიის მრავალი სხვა კაპელაც, რომლებიც თავიანთი მხატვრული და ისტორიული ღირებულებით გამორჩეულ ადგილს იკავებს ტაძრის სივრცეში.

სანტ-ანდრეა-დელა-ვალე ცნობილია იმითაც, რომ სწორედ ამ ეკლესიაში ვითარდება მოქმედება ჯაკომო პუჩინის ოპერა „ტოსკას“ პირველი აქტის განმავლობაში.

რომის ეს ეკლესია იქცა სხვა ტაძრების შთაგონების წყაროდ: მაგალითად, მის მიხედვით აშენდა თეატინელთა ორდენის ეკლესია მიუნხენში — (წმინდა კაეტანოს ეკლესია), ასევე იეზუიტთა ეკლესია კრაკოვში — წმინდა ანას კოსტელი ( . ).

ეკლესიის წინ მდებარე მოედანზე 1937 წელს დადგეს კარლო მადერნას ნამუშევარი — შადრევანი, რომელიც მანამდე განთავსებული იყო ახლა უკვე დანგრეულ მოედან სკოსაკავალიზე ( , სხვა სახელებითაც ცნობილი: , ).

გალერეა