iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მერი დონალდსონი

მერი ელიზაბეთ დონალდსონი (, ; დ. 5 თებერვალი, 1972) — დანიის დედოფალი, მეფე ფრედერიკ -ის მეუღლე და მისი ოთხი შვილის დედა. დედოფალი მერი არის ევროპის ისტორიაში პირველი დედოფალი, რომელიც ევროპაში არ დაბადებულა.

ბიოგრაფია
მერი დაიბადა 1972 წლის 5 თებერვალს ქალაქ ჰობარტში, კ. ტასმანიაზე, ავსტრალიაში. მისი მშობლები იყვნენ ჯონ დალეიშ დონალდსონი და მისი პირველი ცოლი, ჰენრიეტა კლარკ ჰორნი. მას სამი და-ძმა ჰყავს: ჯეინი, პატრიცია და ჯონი. მერის მშობლები 1963 წლის 31 აგვისტოს დაქორწინდნენ ედინბურგში, რის შემდეგაც ისინი ემიგრაციაში წავიდნენ ავსტრალიაში და მხოლოდ თორმეტი წლის შემდეგ მიიღეს მოქალაქეობა. მამამისი გამოყენებითი მათემატიკის პროფესორია, ხოლო დედამისი ტასმანიის უნივერსიტეტის ვიცე-კანცლერის ასისტენტად მუშაობდა. მერის დედა, ჰენრიეტა დონალდსონი 1997 წელს გარდაიცვალა, 2001 წელს კი მამამისი მეორედ დაქორწინდა სიუზენ ელიზაბეთ ჰორვუდზე.

1974-99 წლებში მერი დონალდსონმა უამრავი სკოლა გამოიცვალა, ვინაიდან მისი მშობლები ხშირად გადაადგილდებოდნენ. 1989 წელს მერი ტასმანიის უნივერსიტეტში მოეწყო, რომელიც 1994 წელს დაამთავრა ვაჭრობისა და სამართლის ბაკალავრის ხარისხით. 1994-96 წლებში მან დამატებითი ტრენინგი გაიარა მარკეტინგის სფეროში. 1995-2002 წლებში იგი მუშაობდა სხვადასხვა მარკეტინგულ და სარეკლამო სააგენტოებში. 1998 წელს ერთწლიანი მოგზაურობა დაიწყო ევროპასა და აშშ-ში. 2002 წლიდან იგი ჯერ საფრანგეთში, საბოლოოდ კი დანიაში მუშაობდა.

მშობლიური ინგლისურის გარდა, მერი თავისუფლად საუბრობს დანიურად და საშუალო დონეზე იცის ფრანგულიც, რაც მან თავისი ხუთთვიანი ცხოვრების დროს ისწავლა პარიზში.

2000 წლის ზაფხულის ოლიმპიადის დროს, იგი ავსტალიაში, ქ. სიდნეიში შეხვდა დანიის კრონპრინც ფრედერიკს, რომელსაც მაშინვე მოეწონა იგი და აქედან დაიწყო მათი სასიყვარულო ურთიერთობა. 2003 წელს ფრედერიკს დედამისმა, დედოფალმა მარგრეტე -მ ნება დართო არასამეფო წარმომავლობის ქალზე, ანუ მერიზე ექორწინა. მერისა და ფრედერიკის ქორწინება 2004 წლის 14 მაისს შედგა კოპენჰაგენში, რის შემდეგაც მას დანიის კრონპრინცესის წოდება მიენიჭა.

მას შემდეგ, რაც მერი კრონპრინცესა გახდა, იგი აქტიურად ჩაება სხვადასხვა პროექტში, ხელოვნების, კულტურის, სოციალური საკითხებისა და მეცნიერული კვლევების საკითხებში. იგი აქტიურადაა ჩართული ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის საქმიანობაში და ასპონსორებს ლტოლვილთა დახმარების ფონდს.

2007 წლის 11 სექტემბერს, მერიმ თავისი საქველმოქმედო ფონდი დააარსა. მისი ფონდის მიზანია სოციალურად დაუცველი პირების დაცვა საზოგადოებრივი ძალადობისა და გარიყვისაგან. ფონდის კაპიტალი 1,1 მილიონი დანიური კრონაა, რომელსაც კრონპრინცესა მისი დანიური და გრენლანდიური დომენებისგან იღებს. 2014 წელს, პრინცესა მერიმ საქველმოქმედო საქმიანობისათვის ბემბის ჯილდო მიიღო.

2023 წლის 31 დეკემბერს დანიის დედოფალმა მარგრეტე -მ 52 წლიანი მმართველობის შემდეგ თავისი გადადგომის შესახებ განცხადება გაავრცელა, რის შემდეგაც დანიის სამეფოს ტახტი 2024 წლის 14 იანვარს ფრედერიკ -მ დაიკავა, რითაც მერი დანიის სამეფოს დედოფალი კონსორტი გახდა.

შვილები
კრისტიანი (დ. 15 ოქტომბერი, 2005);
იზაბელა (დ. 21 აპრილი, 2007);
ვინსენტი (დ. 8 იანვარი, 2011), ჯოზეფინას ტყუპისცალი;
ჯოზეფინა (დ. 8 იანვარი, 2011), ვინსენტის ტყუპისცალი;
ჯოაკიმ დანიელი

პრინცი ჯოაკიმ დანიელი (; დ. 7 ივნისი, 1969) — გლუქსბურგთა დინასტიის წარმომადგენელი. დანიის დედოფალ მარგრეტე -ისა და მისი ქმრის, ანრი დე ლამბორ დე მონპეზატის უმცროსი ვაჟი. დანიის ტახტის რიგით მეექვსე მემკვიდრე თავისი უფროსი ძმისა და ძმის შვილების შემდეგ.

ბიოგრაფია
ჯოაკიმი დაიბადა 1969 წლის 7 ივნისს კოპენჰაგენში. იგი იყო დანიის დედოფალ მარგრეტე -ისა და მისი ქმრის, ანრი დე ლამბორ დე მონპეზატის მეორე და ნაბოლარა ვაჟი. იგი ამავე წლის 15 ივნისს მონათლეს ლუთერანად.

1974-86 წლებში იგი სწავლობდა კრებსის კერძო სკოლაში, იმავდროულად 1974-76 წლებში კი ამალიენბორგის სასახლეში რეპეტიტორებიც ამეცადინებდნენ. 1982-83 წლებში მან დროებით მიატოვა სკოლა და საფრანგეთსა და იტალიაში წავიდა სამოგზაუროდ. 1986 წელს საბოლოოდ დაასრულა განათლების მიღება და ავსტრალიაში გაემგზავრა კვალიფიკაციის ასამაღლებლად.

1991-93 წლებში მან დაასრულა ტრენინგი, რის შემდეგაც ფერმერი გახდა. გარდა ფერმერობისა, მას მენეჯმენტის განხრითაც აქვს განათლება მიღებული. სწორედ ამ განხრით მუშაობდა იგი 1993-95 წლებში პარიზსა და ჰონგ-კონგში. დანიაში დაბრუნების შემდეგ, იგი შენბორგის სასახლეში დასახლდა და მესაქონლეობას მიჰყო ხელი. 2014 წლის ივლისში გამოცხადდა, რომ პრინცი ჯოაკიმი და მისი მეუღლე საცხოვრებლად კოპენჰაგენში გადადიოდნენ, სამეფო კარზე. მათ ბინა ამალიენბორგის სასახლეში დაიდეს.

1987 წლიდან იგი სამხედრო განათლებას იღებდა, შემდეგ წლებში კი რეზერვში მსახურობდა როგორც ლეიტენანტი. 2005 წლიდან იგი დანიის ჯარის რეზერვში მსახურობს.

ძმის მსგავსად, ჯოაკიმი მშობლიური დანიურის გარდა, გამართულად საუბრობს ინგლისურ, ფრანგულ და გერმანულ ენებზე.

ქორწინებები და შვილები
1995 წლის 18 ნოემბერს, ცოლად შეირთო წარმოშობით ჩინელი-ჩეხი-ავსტრალიელი-ბრიტანელი ქალი ალექსანდრა კრისტინა მანლი, რომელთანაც ორი ვაჟი შეეძინა:
ნიკოლაი (დ. 28 აგვისტო, 1999);
ფელიქსი (დ. 22 ივლისი, 2002);
წყვილი 2004 წლის 16 სექტემბრიდან გასცილდა ერთმანეთს, რაც 2005 წლის 8 აპრილს განქორწინებით დასრულდა. ამის შემდეგ ორივე მეორედ დაქორწინდა.

2007 წლის 3 ოქტომბერს ჯოაკიმი დაინიშნა წარმოჩობით ფრანგ მარი კავალიერზე, რომელზეც 2008 წლის 24 მაისს დაქორწინდა. მარი და ჯოაკიმი დღემდე ერთად არიან და ორი საერთო შვილი ჰყავთ:
ჰენრიკი (დ. 4 მაისი, 2009);
ათენა (დ. 24 იანვარი, 2012);
თორის სასახლე

თორის სასახლე — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი. მდებარეობს ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, ისტორიულ სამცხე-ჯავახეთში.

ისტორია
თორის ძველი ნასოფლარი მაღლობზეა. მას აქვს ლამაზი მდებარეობა.

ვახუშტი ბატონიშვილი თორის შესახებ გვამცნობს: „სადგერს ზეით, დასავლით, არს დაბა თორი“. დევი ბერძენიშვილი ფიქრობს, რომ ნადარბაზევი შესაძლოა სწავლულ ბატონიშვილთან მოხსენიებული ნადაბური იყოს.

თორის ნასოფლარი წარმოადგენს ნანგრევს, დარჩენილია მხოლოდ შენობათა საძირკველები და ზოგიერთი კედლის ნაწილები. შენობა ნაგებია, კლდის დიდი ლოდებით მშრალად. აღნიშნული სახლები დარბაზული ტიპისაა და ჰქონიათ სხვადასხვა დანიშნულების სათავსოებიც. ეს დიდი ნამოსახლარი შემოზღუდული იყო ციხე-გალავნით. გალავანი აშენებულია ქვითკირით.

მისი სათავსოების გეგმის მიხედვით შუაში უნდა ყოფილიყო ციხე-კოშკი, მის გარშემო კი სხვადასხვა ნაგებობები და სათავსოები. გალავნის შიგნით კარის ეკლესიის ნანგრევიც არის.

ამ ციხე-დარბაზის გარშემო ოთხი ნასახლარია, რომელიც სავარაუდოდ დაბა თორის უბნები უნდა იყოს. აღსანიშნავია, რომ აქედან ორ უბანში ეკლესიაც ყოფილა.

თორის ძველი ნასოფლარი დღეისათვის სათიბად არის გამოყენებული, აღმოსავლეთ-სამხრეთით მას ჩამოუდის ხევ-თორულა, რომელიც მოედინება კოდიანის მთიდან და საკოჭაოსთან ერთის შავ-წყალს.

თორის სასახლეს 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

გეოგრაფია
საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე, ისტორიული მესხეთის ნაწილი. როგორც ცნობილია, სამცხე იწყებოდა ტაშისკარიდან. იგი მოიცავს გუჯარეთისა და შავწყალას ხეობებს და მტკვრის ორივე ნაპირს ტაშისკარიდან დვირამდე. სახელწოდება წარმოდგება დაბა თორისგან. შუა ფეოდალურ ხანაში თორი ცალკე სადროშო იყო, რომელსაც სათავეში ედგა თორელთა საგვარეულო. შემდგომში იგი ათაბაგების გამგებლობაში შედიოდა, საუკუნეში ოსმალებმა დაიპყრეს. - სს-ში თორი ქართლის სამეფომ დაიბრუნა.

თანამედროვე ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფით თორი მოიცავს სამცხე-ჯავახეთის მხარის ბორჯომის რაიონის ტერიტორიას.
განძანის ეკვდერიანი ეკლესია

განძანის ეკვდერიანი ეკლესია — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში, სოფელ განძანში. აგებულია - საუკუნეებში.

ეკლესია ნაგებია დამუშავებული ყვითელი და წითელი ქვის კვადრებით. გადახურულია თუნუქით. დარბაზული ნაგებობაა. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარი არქიტრავითაა დასრულებული, რომელზეც წნული ლილვებით ტიმპანის იმიტაციაა შექმნილი. აღმოსავლეთის, სამხრეთის და დასავლეთის კედლებში თითო თაღოვანი სარკმელია. აბსიდა ნახევარწრიულია. კონქი მხრებიდან გადასულ თაღს ებჯინება. გრძივი კედლების შუაში თითო წყვილი პილასტრია. ამ პილასტრებიდან და დასავლეთ კედლის კუთხეებში შეკიდულ იმპოსტებიდან გადასულ თაღებს კამარა ყრდნობა. პილასტრებს შორის დეკორატიული თაღებია მოცემული.

ეკლესიას ჩრდილოეთიდან ეკვდერი აქვს მიშენებული, რომელიც ეკლესიას კარით უკავშირდებოდა (ამჟამად კარი ამოქოლილია. წარსულში აქ მონოფიზიტური წესისამებრ ემბაზი იყო ჩადგმული). ეკვდერს შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონია, ამჟამად ამოქოლილია. ტაძარს დასავლეთ და სამხრეთ კედელზე ასომთავრული წარწერები აქვს. დასავლეთ ფასადზე: „ქრისტე ღმერთო, ადიდე ორთავე შინა ცხორებათა მეჭურჭლეთუხუცესი შალვა, ძითა, ძმითა. მათითა ცოცხალთა ვაშენეთ წმიდაი ესე საყდარი ჩუენ, ქებასა და ნიკოლას ძეთა“. სამხრეთის ფასადზე: „ქრისტე ღმერთო, ადიდე ორთავე შინა ცხორებათა, ძლიერი და უძლეველი ყოველთა მტერთაგან, მეჭურჭლეთუხუცესი შალვა, რომელმან ძალითა ღმრთისაითა და მკლავითა თავისითა შეაძრწუნვა ყოველი სოფელი სპარსეთისაი“.

განძანის ეკვდერიანი ეკლესია 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
არჯევან-სარვანის წმინდა გიორგის ეკლესია

არჯევან-სარვანის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი, წალკის მუნიციპალიტეტის სოფელ არჯევან-სარვანში. ზღვის დონიდან 1700 მეტრზე.

ეკლესიის ნანგრევები მდებარეობს სოფლის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, მთავარი სამანქანო გზის სამხრეთით. იგი წარმოადგენდა დარბაზულ ნაგებობას, სამხრეთიდან ჰქონდა მინაშენი. ნაგები ყოფილა დიდი ზომის დამუშავებული ქვის კვადრებით. ეკლესია გეგმაში მართკუთხაა, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით. ჩრდილოეთ კედელზე შემორჩენილია ერთსაფეხურიანი პილასტრის კვალი და აფსიდის ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილი. ეკლესიას შემოუყვება დიდი ზომის ქვებით მშრალად ნაგები გალავანი, რომლის დასავლეთ ნაწილში ჩადგმულია გელაზის ქვა და საფლავის ქვები, მათ შორის ცხენის ქანდაკება. ეკლესიის ირგვლივ შეინიშნება ნამოსახლარი.

არჯევან-სარვანის წმინდა გიორგის ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ყიზილდერესი

ყიზილდერესი — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი. მდებარეობს სოფელ ოთაში, სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ასპინძის მუნიციპალიტეტში, ახალციხის ქვაბულის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე ოთის ნაპირას. ზღვის დონიდან მდებარეობს 1897 მეტრზე. ასპინძის ზევით, დაახლოებით 4 ვერსზე ასპინძის ხევის მარცხენა მხარეს მდებარეობს ქილისა დერესი.

ისტორია
ეკლესია მიეკუთვნება - საუკუნეებს. უთლელი, რუხი ბალასტის ქვით ნაგები დარბაზული ეკლესია სამხრეთის და დასავლეთის ცალქანობიანი მინაშენებით. სამხრეთის მინაშენი ორნაწილიანია და შედგება აღმოსავლეთით – ეკვდერის (შესასვლელი მთავარი სივრციდან) და დასავლეთის გარეთ ორთაღედით გახსნილი აბსიდიანი ,,შიგა-ბჭისაგან". კონსტრუქციული ნაწილები თლილი კვადრებითაა ნაგები. ეკლესია ერთნავიანია, სამხრეთით ჰქონია ეგვტერები.

ეკლესია მოხატული ყოფილა, მისი ნაშთი შემონახულია საკურთხევლის კონჭში. აქ დახატული ყოფილა ქრისტე. მის მარცხნივ კი სამხრეთით შემონახულია ნათლისმცემლის გამოსახულება თავიდან მხრებამდე, თუმცა ძალზედ დაზიანებულია.

ორივე ეგვტერი აღმოსავლეთ მხარეს ნახევარწრეს იკეთებს. სამხრეთით ეკლესიის კედელთან ორი ჩუქურთმიანი ქვა არის. დიდი ალბათობით ეს არის ეგვტერის კარნიზები.

ეკლესია ყიზილდერესი 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

დღეს ძეგლი ნანგრევად არის. დგას მარტო კედლები , თაღი კი სულ დაქცეულია. შერჩენილია მხოლოდ საკურთხეველი, ისიც ნაწილობრივ.
განძანის ეკლესია (XII-XIII საუკუნეები)

განძანის ეკლესია — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში, სოფელ განძანში. აგებულია - საუკუნეებში.

დარბაზული ტიპის ეს ეკლესიაც ნაგებია იმავე მოწითალო ფერის ანდეზიტური ტუფით, როგორითაც ნაგებია ზედა უბნის, ზემო ეკლესია ნაშენი. სამხრეთის მხარეს ორსაფეხურიან ცოკოლზე დგას. კედლები დასრულებულია მარტივი, თაროსებრი ლავგარდნით. შესასვლელი დასავლეთიდან და სამხრეთიდან აქვს. ორივე კარი გარედან არქიტრავითაა დასრულებული, შიგნიდან თაღოვანია. კარებებს გარედან მარტივი ლილვების თაღოვანი მოჩარჩოება აქვს. დასავლეთის, აღმოსავლეთისა და სამხრეთის კედლებში ერთიან ქვაში გაჭრილი თითო სარკმელია. დასავლეთის და სამხრეთის სარკმლებს სწორკუთხა საპირე შემოსდევს, აღმოსავლეთისას კი - თაღოვანი.

აბსიდა ნახევარწრიულია. კონქი აბსიდისწინა პილასტრებზე გადასულ თაღს ებჯინება. ასეთივე, ორსაფეხურიანი პილასტრებია გრძივი კედლების შუაში და დასავლეთ კიდეში. მათზე გადასულ თაღებს კამარა ეყრდნობა. პილასტრებს შორის დეკორატიული თაღებია. ფასადები მოჩუქურთმებულია და აქ ორი ვრცელი ასომთავრული ლაპიდარული წარწერაა.

სამხრეთ კედლის ბალავერზე იკითხება, შემდგომი: იქვე სამხრეთის კედელზე სარკმლის მარცხნივ წერა: სწორედ ამ ორი წარწერით ხერხდება ეკლესიების დათარიღება როგორც ზემოთა და ქვემოთა უბნისა. კერძოდ წარწერებში მოხსენეიებული მეფე გიორგი, გიორგი ბრწყინვალეა, ხოლო შალვა- ბექა ჯაყელის ძე. ზედა ეკლესიის აგების დროს კი შალვა მეჭურჭლეთუხუცესი ყოფილა, ხოლო ქვედა ეკლესიის აგების დროს მანდატუხუცესი. ჯაყელებს განძანიც ეკუთვნოდათ ჯავახეთში.

განძანის ეკლესია 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ლალისყურის დედაღვთისმშობლის ეკლესია

ლალისყურის დედაღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თელავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლალისყურში.

ეკლესია დარბაზულია (7,3 მ 5 მ), ნაგებია რიყისა და ნატეხი ქვის შერეული წყობით. წყობაში აქა-იქ გამოყენებულია მოზრდილი, დაუმუშავებელი ნატეხი ქვაც, რომლებიც ფასადის მხარეს ბრტყელი მხარით არის მოქცეული. ქვებს შორის დარჩენილი არეები ამოვსებულია კირის წმინდა ბათქაშით, რომელიც წვრილი ქვების მნიშვნელოვან ნაწილს ფარავს. კარ-სარკმლების ღიობები და ლავგარდანი ნაწყობია კვადრ. აგურით. გარდა ამისა, აგური, აქა-იქ, თარაზული შრეების სახით, კედლებშიცაა ჩართული. შესასვლელი დასავლეთითაა. იგი გადახურულია ოდნავ შეისრული თაღით, შიგნიდან კი სწორკუთხაა. ეკლესიის დარბაზი მოკლეა - თითქმის კვადრატული გეგმის. აღმოსავლეთით მას ერთვის ღრმა, დარბაზის იატაკის მიმართ ოციოდე სმ-ით შემაღლებული, ნახევარწრიული აფსიდი, რომლის ცენტრში გაჭრილია დაბალი, თაღოვანი სარკმელი. იგი შედარებით მაღლაა ატანილი, იმდენად, რომ მისი თაღის ნაწილი კონქის ფარგლებშია მოქცეული. ერთი თაღოვანი, ოღონდ გაცილებით მაღალი სარკმელი დასავლეთ კედელშია. აფსიდში, სარკმლის ორივე მხარეს, თითო, მაღალი, შეისრულთაღიანი ნიშაა. სარკმლის ქვემოთ დგას აგურით ნაგები, კუბური ფორმის, კედელზე მიბჯენილი ტრაპეზი. დარბაზი ცილინდრული ფორმის, სხმული, რომელსაც განიკვეთში წესიერი ნახევარწრის ფორმა არა აქვს. გარედან შესასვლელის თაღი საფეხურით შეღრმავებულ არეშია ჩასმული, რომელსაც ორსაფეხურიანი, ვიწრო ფრიზი აგვირგვინებს. კედლის ამ ნაწილზე შემორჩენილია წითელი საღებავით დახატული, სხვადასხვა, მცირე გეომეტრიული სახეების კვალი, ფრიზის ზედა საფეხურზე კი, რამდენიმე წრეხაზი. ფასადები დასრულებულია ლეკალური აგურით ნაწყობი, რთულპროფილიანი, მაღალი ლავგარდანით. ლავგარდანი შელესილი და შეღებილი ყოფილა. ნალესობის აქა-იქ შემორჩენილ ფრაგმენტებზე შესამჩნევია მოწითალო ფერის საღებავის კვალი. ეკლესია გადახურული იყო ღარისებრი კრამიტით.
ახალშენის ორმალიანი ხიდი

ახალშენის ორმალიანი ხიდი — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი საქართველოში, წალკის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ახალშენში.

ისტორია
ხიდი წარმოადგენს ორმალიან ნაგებობას. აგებულია დაუმუშავებული ქვით. ნახევარწრიული მალის თაღები გადაყვანილია დამუშავებული ქვის კვადრებით. ხიდის შუაში დაბალი, მასიური ბურჯია. მასზე მდინარის დინების საწინააღმდეგო მხრიდან მიდგმულია კონუსური ფორმის კონტრფორსი. ხიდის სავალი ნაწილი მოკირწყლულია.

ახალშენის ორმალიან ხიდს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2006 წლის 30 მარტს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ, ხოლო ამავე წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
მიხეილ ლომიზე

მიხეილ გრიგორის ძე ლომიზე ( დ. 21 სექტემბერი, 1933 — გ. 2 ივლისი, 2021) — საბჭოთა და რუსი გეოლოგი. გეოლოგია-მინერალოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1981), მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოლოგიური ფაკულტეტის დინამიკური გეოლოგიის კათედრის პროფესორი (1985). აკადემიკოს ვიქტორ ხაინის მოწაფე.

ბიოგრაფია
მიხეილ ლომიზე დაიბადა 1933 წლის 21 სექტემბერს ქალაქ თბილისში, მოსამსახურის ოჯახში. 1956 წელს წარჩინებით დაამთავრა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოლოგიური ფაკულტეტი და ჩააბარა ასპირანტურაში დინამიკური გეოლოგიის კათედრაზე. 1963 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე: „ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიის მეზოზოური ეფუზიური ვულკანიზმი და მისი კავშირი ტექტონიკასთან“. 1962–67 წლებში იყო უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, 1967–69 წლებში უფროსი ლექტორი, 1969–83 წლებში დოცენტი, ხოლო 1985 წლიდან დინამიკური გეოლოგიის კათედრის პროფესორი. 1981 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერაცია თემაზე: „გეოსინკლინური ვულკანიზმის ტექტონიკური ვითარება“ (კავკასიის, კარპატებისა და ანდების მაგალითზე).

სხვადასხვა დროს იყო: გეოლოგიური ფაკულტეტის დეკანის მოადგილე (1982–87), გეოდინამიკური პროექტის სამუშაო ჯგუფის თავმჯდომარე (1975–80), სსრკ-ის უმაღლესი და საშუალო სპეციალური განათლების სამინისტროს სამეციერო-მეთოდური საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე უმაღლესი გეოლოგიური განათლების მიმართულებით (1981), მეცნიერ-მდივანი (1971 წლიდან), მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოლოგიური ფაკულტეტის სამეცნიერო საბჭოს წევრი სადოქტორო და საკანდიდატო დისერტაციების დაცვის საკითხში გეოლოგიისა და გეოტექტონიკის დარგში, სსრკ-ის უმაღლესი საატესტაციო კომისიის ექსპერტი. მიხეილ ლომიზეს გამოქვეყნებული აქვს 160-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი. მისი ინტერესების სფერო მოიცავს: ტექტონიკასა და ნაოჭა ოლქების გეოდინამიკას. მის კვლევებს თან ახლდა მრავალრიცხოვანი საველე სამუშაოები კავკასიონსა და მცირე კავკასიონზე, კარპტებში, ანდებში (ჩილე), ისლანდიაში, ტიან-შანზე, აგრეთვე სამარშრუტო დაკვირვებები სხვადასხვა რეგიონში. კითხულობდა ლექციებს გეოტექტონიკისა და ნაოჭა ოლქების პალეოტექტონიკის დარგში.
შავი ავსტრალორპი

შავი ავსტრალორპი — სახორცე-მეკვერცხული მიმართულების ქათმის ჯიში. გამოყვანილია ავსტრალიაში ინგლისური შავი ორპინგტონის საფუძველზე. შეფერილია შავად, დასდევს მუქი მწვანე ელფერი. მამლის ცოცხალი მასაა 3,5–3,9 კგ, დედლისა 2,5–2,9 კგ. კვერცხმდებლობა 150–180 კვერცხი წელიწადში. კვერცხის მასა 55–62 გ; ნაჭუჭი ყავისფერია. ჯიში ძირითადად ავსტრალიასა და აშშ-შია გავრცელებული. სსრკ-ში (რსფსრ) პირველად 1946 წელს შეიყვანეს. გამოიყენება შეჯვარებებში მაღალი კვერცხმდებლობის ჰიბრიდული კვერცხისმდებელი ქათმების გაუმჯობესების მიზნით.
სუმგაითის ტექნოლოგიური პარკი

სუმგაითის ტექნოლოგიური პარკი დაარსდა 2009 წელს აზერბაიჯანის ქალაქ სუმგაითის ჩრდილოეთით, სოფელ ჰაჯი-ზეინალაბდინში. პირველი ტექნოპარკი სამხრეთ კავკასიასა და აზერბაიჯანში. ტექნოპარკის ფართობი 250 ჰექტარია.

პარკის გახსნის ცერემონია გაიმართა 2009 წლის 22 დეკემბერს. 12 ქარხნის საწარმოო და სამშენებლო ობიექტებში 2000-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული, რომელთა დაგეგმილი რაოდენობაა 10 000.

პარკის პროდუქტებში შედის ელექტრომოწყობილობები, კაბელები, ჩარხები, პოლიმერული პროდუქტები, ფოლადის წარმოება, სენდვიჩ-პანელები, სავენტილაციო სისტემები, პოლივილინქლორიდის ფანჯრები, ტექნიკური კეისები, მზის პანელები და სხვ.

გალერეა
ადლერული ვერცხლისფერი

ადლერული ვერცხლისფერი — მეხორცეულ-მეკვერცხული მიმართულების ქათმის ჯიში. გამოყვანილია სსრკ-ში ადლერის მეფრინველეობის ფაბრიკაში 1960-იან წლებში რუსული თეთრი, საპირველმაისო, ნიუ-ჰემფშირის, თეთრი პლიმუთროკისა და იურლოვური ჯიშის ქათმების შეჯვარებით. შეფერილია თეთრად, კისერზე, ფრთებსა და კუდზე შავი ბუმბული აქვს; ბიბილო ფურცლისებურია. მამლის ცოცხალი მასაა 3,8 კგ, დედლისა 2,6 კგ. კვერცხმდებლობა 160–180 კვერცხი წელიწადში; კვერცხის მასაა 58–60 გ. იყენებენ დედის ხაზის შესაქმნელად ბროილერების წარმოებაში. ადლერული ვერცხლისფერი ჯიშის დედლების შეჯვარებით თეთრი კორნიშის ჯიშის მამლებთან ღებულობენ წიწილებს, რომლებსაც სწრაფი ზრდა ახასიათებს (70 დღის ასაკში უკვე 1500 გ-ს აღწევენ); მათი ხორცი მაღალი ხარისხით გამოირჩევა.
ახალშენის წმინდა გიორგის ეკლესია

ახალშენის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი საქართველოში, წალკის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ახალშენში.

ისტორია
ეკლესია მდებარეობს სოფლის სამხრეთით. ეკლესია დარბაზულია. ხუროთმოძღვრული ძეგლი მიეკუთვნება - საუკუნეებს. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდაა შუაში თაღოვანი სარკმლით. აფსიდის იატაკი დარბაზის იატაკზე ერთი საფეხურით მაღალია, აფსიდის შუა ადგილზე დევს ტრაპეზის ქვა, შესასვლელი კარები სამხრეთის კედლის დასავლეთ ნაწილშია, ამავე კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში ერთი სარკმელია, დასავლეთი და ჩრდილოეთი კედლები ყრუა, ეკლესია გადახურულია ნახევრწრიული კამარით, რომელიც ეყრდნობა ტრიუმფალურ და ერთ თაღს, თაღები ეყრდნობიან კრონშტეინებს, კამარის დასავლეთი ნაწილი ახალი აღდგენილია და ბეტონისაა, ეკლესია ნაშენია საკმაოდ დიდი ზომის კლდის ქვით და ნატეხი ქვით, ეკლესიის სახურავი და იატაკი ახალი აღდგენილია

ახალშენის წმინდა გიორგის ეკლესია კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2006 წლის 30 მარტს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ, ხოლო ამავე წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
საპირველმაისო

საპირველმაისო — სახორცე-მეკვერცხული მიმართულების ქათმის ჯიში. გამოყვანილია როდ-აილენდის, ვიანდოტისა და იურლოვური მყივანა ჯიშის შეჯვარებით. ტანი საშუალო სიგრძისა, განიერი და ღრმად ჩასხმული. თავი პატარაა, აქვს მცირე ზომის მოვარდისფრო ბიბილო; ე. წ. ყურის ბიბილოები წითელია; ნისკარტი მცირე, ყვითელი. შებუმბვლის შეფერილობა თეთრია, ფაფარი და კუდის საჭის ბუმბული — შავი. კანი და ფეხები ყვითელია. მამლის საშუალო მასაა 3,7 კგ, დედლისა — 2,7 კგ. კვერცხმდებლობა 160–170 ცალი წელიწადში; თითოეული საშუალოდ 57 გ იწონის. ჯიშს ძირითადად მოყვარული მეფრინველეები აშენებენ და გენოფონდის მეურნეობებში ინახავენ როგორც რეზერვს.
იურლოვური მყივანა

იურლოვური მყივანა — ერთ-ერთი უძველესი სამამულო მეხორცულ-მეკვერცხული ქათმის ჯიში. გამოყვანილია საუკუნის ბოლოს ვორონეჟის, კურსკისა და ორლოვოს გუბერნიების ტერიტორიაზე (რუსეთის იმპერია) სახალხო სელექციის მეთოდით. ხანგრძლივი ხმიერი ყივილის მქონე მამლების (აქედან სახელწოდება) ამორჩევით მიიღეს ფრინველები განვითარებული გულმკერდითა და კარგად გამოხატული მეხორცული ფორმებით. ტანი მასიურია, თავი მსხვილი, ბიბილო მცირე ზომის, მოვარდისფრო და ფურცლისებრი. შებუმბვლა სხვადასხვა ფერისაა (გავრცელებულია ღია ყვითელი ან მურა ფერის „ფაფრის“ მქონე ქათმები). მამლის ცოცხალი მასაა 3,3–4,0 კგ, დედლისა 2,5–3,0 კგ. კვერცხმდებლობა 110–120 ცალი წელიწადში; თითოეული 65–70 გ იწონის. ძირითადად აშენებენ რუსეთის ცენტრალური ფედერალური ოკრუგის მოყვარული მეფრინველეები. ინახავენ სარეზერვო გენოფონდის სახით.
შაჰანი

შაჰანი — ლიმანი

ნაყარში არსებული ფარვატერით უკავშირდება შავ ზღვას. ქვაბული წაგრძელებული არასწორი ფორმისაა, რომელიც გადაჭიმულია ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისაკენ. ჩრდილოეთით მდებარე ნაპირი წარმოქმნის ღერძს. სამხრეთი ნაპირი დამრეცია. შაგანს აქვს ხუთი განშტოება: დასავლეთით მდებარე 1 უსახელო განშტოება და ჩრდილოეთით მდებარე 4 განშტოება — მაგალა, მართაზა, უსახელო და ბუდური. აღმოსავლეთით ებჯინება ალიბეის ტბას, ხოლო დასავლეთით განლაგებულია ტბა პატარა სასიკი. წყლის დონის ვარდნის გამო ახასიათებს ნაწილობრივი დაშრობა და დამლაშება. ფსკერი დაფარულია შავი ლამით, ადგილ-ადგილ ქვიშით. ტბის ნაწილი მოქცეულია ტუზლოვსკის ლიმანების ეროვნული პარკის შემადგენლობაში. 1812 წლამდე ეწოდებოდა მურთაზა.
86 (რიცხვი)

ოთხმოცდაექვსი — ოთხმოცდამეექვსე ნატურალური რიცხვი. არის ოთხმოცდახუთის მომდევნო და ოთხმოცდაშვიდის წინამდგომი. აღინიშნება სიმბოლოთი 86. 86 არის ლუწი და შედგენილი რიცხვი. სიტყვა „ოთხმოცდაექვსი“ რთული შედგენილობისაა და მისი პირვანდელი ვარიანტია ოთხი ოცი და ექვსი (იგულისხმება ოთხმოცზე ექვსი ერთეულით მეტი).
პლიმუთროკი

პლიმუთროკი — სახორცე-მეკვერცხული მიმართულების ქათმის ჯიში. გამოყვანილია აშშ-ში საუკუნის მეორე ნახევარში. შებუმბვლის შეფერილობის მიხედვით გამოყოფენ 8 სახესხვაობას: ზოლიანს, თეთრს (ყველაზე მეტად გავრცელებული) და სხვ. ტანი გრძელი, ფართო და ღრმაა; ფეხები საშუალო სიგრძისაა. მამლის ცოცხალი მასაა 3,6–4,0 კგ, დედლისა 2,7–3,4 კგ. საშუალო კვრცხმდებლობა 170–180 ცალი წელიწადში, კვერცხის მასა 57–60 გ. მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ გავრცელებული ქათმის ჯიშია; იყენებენ სადედე ფორმად კორნუოლურ ქათმებთან შეჯვარების დროს, რის შედეგადაც ღებულობენ ბროილერ წიწილებს.
ხუვხოიტუნი

ხუვხოიტუნი — ჩამქრალი ვულკანი რუსეთში, კამჩატკის მხარეში. მდებარეობს კამჩატკის ნახევარკუნძულის ცენტრალურ ნაწილში, შუა ქედზე, მდინარე მარჯვენა ნაჩიკის სათავეებში. წარმოადგენს შუა ქედის ერთ-ერთ უმაღლეს ვულკანს. სიმაღლე 2618,9 მ. ფარისებრი ვულკანია. მისი საფუძველის დიამეტრია დაახლოებით 16 კმ. ვულკანის დასავლეთი ნაწილი დიდწილად გადაფარულია ნოვოგრაბლენოვისა და ატლასოვის ვულკანების ლავური ღვარებით. ვულკანის ხილვადი ნაწილის ფართობია დაახლოებით 80 კმ². ამოფრქვეული მასალის მოცულობაა 60 კმ³. ვულკანური ნაგებობის ფორმა ტიპურია, დამახასიათებელია რამდენადმე ეროზირებული კონუსი. ფერდობების დახრის კუთხე აღწევს 25–30°-ს. კალთების ღრმა ეროზიულობა შეინიშნება არა მხოლოდ ვულკანის ძირში, არამედ მისი მწვერვალის ნაწილშიც. როგორც წესი, ნიშანდობლივია მცირე ტროგული ხეობები, მყინვარული კარები და სხვა.