iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
საჭინკიის მღვიმე

საჭინკიის მღვიმე — კარსტული წარმონაქმნი საქართველოში, ჭიათურის მუნიციპალიტეტში, მდინარე საძალიხევის აუზში, ზღვის დონიდან 750 მ-ზე. გამომუშავებულია ზედაცარცულ კირქვებში. წარმოადგენს ჰორიზონტალური დახშული გვირაბების სისტემას, 3 განშტოებით; მთავარი გვირაბის სიმაღლე საშუალოდ 3-4 მ-ია. სიგანე ამდენივე.

ვხვდებით მინიატურულ კანიონებსა და ტერასებს. მღვიმე გაჩენილია დროებითი ღვარების მოქმედებით. ჯამური სიგრძე 300 მ. განშტოებებში გვხვდება წვრილი სტალაქტიტები. ჰავა დინამიურია. ჩაედინება დროებითი ღვარები. გამოიყოფა კონდენსაციური ნალექები. მოიპოვება ცხოველების ძვლები. ადვილი მისადგომია.
საძროხიის მღვიმე

საძროხიის მღვიმე — კარსტული წარმონაქმნი საქართველოში, ჭიათურის მუნიციპალიტეტში, მდინარე საძალიხევის აუზში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 720 მ სიმაღლეზე. გამომუშავებულია ზედაცარცულ კირქვებში. დახშული 75 მ სიგრძის გვირაბი, რომლის საშუალო სიმაღლეა 2 მ, მაქსიმალური სიგანე კი 30 მ.

ფსკერზე კარსტული ორმოებია. გვხვდება ზრდაშეჩერებული ნაღვენთები. არის გამოფიტვის ადგილობრივი პროდუქტები. ჰავა დინამიურია. არსებობს დროებითი ღვარების კვალი. გამოიყენება მწყემსების მიერ ნახირის შესარეკად. ადვილი მისადგომია.
ხოიჯგეთის შახტი

ხოიჯგეთის შახტი — კარსტული წარმონაქმნი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მთა აჟამგვის ჩრდილო-დასავლეთ ფერდობზე. წარმოადგენს მდინარე ხოიჯგეთის სათავეს. მდებარეობს ზღვის დონიდან 670 მ სიმაღლეზე. გამომუშავებულია ქვედაცარცულ კირქვებში. შახტი იწყება უწესო ფორმის ნახვრეტით, რომელიც სწრაფად განიერდება. საწყისი ვერტიკალური მონაკვეთის სიღრმე 50 მ-ია. შემდეგ მნიშვნელოვანი დახრილობით ვრცელდება და 70 მ სიღრმეზე ჰორიზონტალურფსკერიან გვირაბში გადადის.

მექანიკური ნალექებიდან გვხვდება ჭერისა და კედლების ნგრევის პროდუქტები და ღვარებით ჩატანილი მასალა. ჰავა დინამიურია. უფსკრულში გამდიანრე მიწისქვეშა ნაკადი აჩენსა პატარა ჩანჩქერებსა და ტბებს.
ჰორაღის ჭა

ჰორაღის ჭა — კარსტული წარმონაქმნი საქართველოში, გუდაუთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ბზიფის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე შავწყლას აუზში, სოფელ ბლაბურხვის ტერიტორიაზე, ზღვის დონიდან 625 მ სიმაღლეზე. წარმოადგენს 35 მ სიღრმის ჭას. ჭის ფორმა ცილინდრულია. ინვითარებს მრავალრიცხოვან ნაპრალებს. კედლები დროებითი ღვარებით ძლიერაა დაღარული. ჭის ფსკერზე მცირე ზომის გვირაბები იხსნება, რომლებიც მოკლე ხვრელებს წარმოადგენენ. მექანიკური ნალექებიდან გვხვდება ნგრეული და ნაშალი მასალა. არის ასევე თიხა-ღორღის ნაფენები. ჭარბად ჩაედინება დროებითი ნაკადები.
სიმონწმინდა

სიმონწმინდა — მთა საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ადიგენის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ახალციხის ქვაბულში, მდინარე ფოცხოვისწყლის ხეობის მარცხება მხარეს. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1465 მ. აგებულია ქვედაპლიოცენური ვულკანური წყებით და თიხაფიქლებით. წარმოადგენს ეროზიულ-დენუდაციურ შთენილს და აქვს დანაწევრებული კალთები, შემოსილია ფოთლოვანი ტყით.
სიმონ ჯაფარიძის მწვერვალი

სიმონ ჯაფარიძის მწვერვალი — მწვერვალი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს შავანის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3900 მ. აგებულია იურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. დამახასიათებელია ნივალური ლანდშაფტი. 1944 წელს მწვერვალზე ავიდა ქართველ ალპინისტთა ჯგუფი ალექსანდრე ჯაფარიძის ხელმძღვანელობით და მას სიმონ ჯაფარიძის სახელი უწოდა.
გოდერძის უღელტეხილი

გოდერძის უღელტეხილი — უღელტეხილი საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ხულოს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს არსიანის ქედზე, მდინარე ქვაბლიანის მარჯვენა შენაკადის — ძინძისწყლის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2025 მ. აგებულია ზედაოლიგიცენურ-ქვედამიოცენური ვულკანოგენური წყებით, რომელიც შეიცავს განამარხებულ ფლორას (ე. წ. გოდერძის წყება). გოდერძის უღელტეხილის კალთები ციცაბო და დანაწევრებულია. შემოსილია მეორეული სუბალპური მდელოებით.

გოდერძის უღელტეხილზე გადის ბათუმი-ახალციხის საავტომობილო გზა.

2012 წელს გოდერძის უღელტეხილზე სამთო-სათხილამურო კურორტის მშენებლობა დაიწყო, რომელიც 2015 წლის დეკემბერში დასრულდა. კურორტზე სასტუმროები, საოჯახო სასტუმროები და კოტეჯებია განთავსებული. საბაგირო გზის ყველაზე მაღალი ადგილი ზღვის დონიდან 2350 მეტრზეა.
ექსცენტრისიტეტი

ექსცენტრისიტეტი (ელიფსისა, ჰიპერბოლისა და პარაბოლისა) — რიცხვი, რომელიც ტოლია კონუსური კვეთის წერტილიდან ფოკუსამდე და ამ წერტილიდან დირექტრისამდე მანძილთა ფარდობისა. ექსცენტრისიტეტი ახასიათებს კონუსური კვეთის ფორმას: ორი კონუსური კვეთა, რომელთაც ტოლი ექსცენტრისიტეტები აქვთ, ერთმანეთის მსგავსია. ელიფსისათვის ექსცენტრისიტეტი ერთზე ნაკლებია, ჰიპერბოლისათვის — ერთზე მეტი, ხოლო პარაბოლისათვის — ერთის ტოლი, ხოლო წრეწირისთვის — ნული.
პლანულა

პლანულა — ნაწლავღრუიანთა განვითარების ერთ-ერთი სტადია. აქვთ ოვალური, წაგრძელებული ან ჭიისებრი სხეული, რომელიც, შედგება 2 შრისაგან: ექტოდერმა, წარმოდგენილი შოლტიანი უჯრედებით, რომელთა შორის განლაგებულია ეპითელურ-კუნთოვანი ნერვული და მსუსხავი უჯრედები და ენტოდერმა, რომელიც შემოსაზღვრავს ნაწლავის ღრუს.

პლანულა ჯერ წყალში ცურავს, შემდეგ ფსკერს ემაგრება და გადადის პოლიპის სტადიაში.
პლეისტონი

პლეისტონი (ბერძნ. — ცურვა, — მივცურავ) — წყლის იმ ორგანიზმთა ერთობლიობა, რომლებიც ბინადრობენ მის ზედაპირზე ან ჩაყურსული არიან. პლეისტონის მრავალი ორგანიზმი ქმნის აირის კამერებს (სიფონოფორა ფიზალია) ან გამოყოფს ქაფისმაგვარ სითხეს (აქტინია მინიასი და სხვ.); ზოგი საყრდენად იყენებს წყლის ზედაპირულ აპკს, მცენარეებიდან პლეისტონს ეკუთვნიან, მაგ., სარგასუმისებრნი წყალმცენარეები.
პლუში

პლუში — ხაოიანი ქსოვილი; ამზადებენ ხავერდის ანალოგიურად. ხავერდივით ხშირი ხაო არ აქვს. ხაოს სახეობის მიხედვით პლუში ორგვარია: გაჭრილ- და გაუჭრელხაოიანი, ხოლო გამომუშავებისა და მოპირკეთების მიხედვით — გლუვი ან სახიანი, ნატვიფრი და სხვა. პლუშს იყენებენ ტანსაცმლის შესაკერად, ავეჯის გადასაკრავად და სხვა.
პრინცეფსი

პრინცეფსი ( — პირველი) — ძველ რომში იყო პირი, რომელიც პირველ ნომრად იყო სენატორთა სიაში. მას ხშირად უწოდებდნენ „პირველს თანასწორთა შორის“. იგი სათავეში ედგა სენატორებს, თუმცა ეს ფორმალურად იყო, რადგან ფაქტობრივად, იგი სათავეში ედგა მთელი რომის იმპერიას.

 საუკუნიდან მოყოლებული მიმდინარეობდა ბრძოლა პრინცეფსსა და სენატს შორის. ეს ბრძოლა დამრთავდა პრინცეფსის გამარჯვებით და ამით ბოლო მოეღო დიარქიას, ანუ სენატისა და პრინცეფსის ერთობლივ მმართველობას.

პრინცეფსთან იქმნებოდა „იმპერატორის კანცელარია“, რომელსაც რამდენიმე განყოფილება ჰქონდა, მათ შორის, წერილების, საფინანსო, კვლევა-ძიებისა და სხვ.

სპეციალურად შეიქმნა „იმპერატორის ხაზინა“ და დაეცა საერთო სახელმწიფო ხაზინის მნიშვნელობა. იმპერატორის ხაზინაში თავს იყროდა პროვინციებიდან შემოსული ქონება, ხარკი თუ გადასახადი. ამავე ხაზინაში ირიცხებოდა პრინცეფსის პირადი შემოსავალი და ქონება.
ჯოზეფ გორდონ-ლევიტი

ჯოზეფ ლეონარდ გორდონ-ლევიტი ( დ. 17 თებერვალი, 1981) — ამერიკელი მსახიობი, რომელსაც კარიერის განმავლობაში მონაწილეობა აქვს მიღებული სატელევიზიო და კინო ფილმებში. ის ცნობილია თავისი როლებით 2009 წლის დამოუკიდებელ ფილმში „ზაფხულის (500) დღე“ და კრისტოფერ ნოლანის სამეცნიერო ფანტასტიკაში „დასაწყისი“. ამ უკანასკნელისთვის ის ნომინირებული იყო ოქროს გლობუსზე. სარეკლამო რგოლებში შესრულებული როლების შემდეგ, 1992 წელს შედგა მისი დებიუტი ფილმში „ბეთჰოვენი“. გორდონ–ლევიტმა ითამაშა სატელევიზიო სიტკომში „მესამე პლანეტა მზიდან“ (1996–2001). 2001 წელს მან მიატოვა სატელევიზიო კარიერა და ითამაშა რამდენიმე დამოუკიდებელ ფილმში, მათ შორის სურათებში „მანიაკური“ (2001), „იდუმალი კანი“ (2004) და „აგური“ (2005). ის ფლობს ონლაინ საპროდუქციო კომპანიას .

ფილმოგრაფია
დრაკონის მთები

დრაკონის მთები (აფრიკ. ; ნიდ. ) — უმაღლესი მთათა სისტემა სამხრეთ აფრიკაში. მაქსიმალური სიმაღლე 3482 მ (მთა თაბანა-ნტლენიანა). ზულუს ენაზე მას უხაჰლამბას უწოდებენ, სესოთოს ენაზე კი მალუტის. მისი გეოლოგიური ისტორია, მთებს განსხვავებულ ხასიათს ანიჭებს მსოფლიოს სხვა მთის სისტემებს შორის. გეოლოგიურად, მთაგრეხილი მიემსგავსება ეთიოპიაში მდებარე სიმიენის მთებს.

კამბრიამდელ ერაში, ვულკანების მასიური ამოფრქვევების შედეგად, სამხრეთ აფრიკის სუბ-კონტინენტის ეს ფართო ნაწილი ლავით დაიფარა. პალეოზოურ ერაში, ქარისა და წყლის დეპიზოტებმა ფიქლების, გაქვავებული ტალახისა და ქვიშაქვის ფენები გაამსხვილა, რომლებიც დღეს პირველყოფილ, უძველეს კლდეებს წარმოადგენენ და კარუს სუპერჯგუფის სახელით არიან ცნობილი. როდესაც 200 მლნ წლის წინ გონდვანამ გახლეჩვა დაიწყო. შედეგად წარმოშობილმა ძალებმა განაპირობა მაგმის ამოხეთქვა, რომელსაც დრაკონის მთების ლავას უწოდებენ; იგი დედამიწის ზედაპირის ნახეთქებიდან გადმოდიოდა. დრაკონის მთების რეგიონი „გადახურულია“ სედიმენტური კლდის ფორმაციებით, 1400 მეტრზე მეტი სისქის ბაზალტის შრეებით. ამჟამად მიმდინარე ეროზიული პროცესები ზემოქმედებს ზოგიერთ შიგა შრის სედიმენტებზე.

მთათა სისტემის უმაღლესი წერტილია თაბანა-ნტლენიანა (3482 მ). სხვა მნიშვნელოვანი მწვერვალებია მაფადი (3450 მ), მაკოანენგი (3416 მ), გიგანტების ციხესიმაგრე (3315 მ) და ბენ-მაკდუი (3001 მ). ყველა მათგანი ლესოთოს საზღვრის შემოგარენში მდებარეობს. ლესოთოს ჩრდილოეთით, მთაგრეხილი შედარებით დაბლდება.

დრაკონის მთების 2500 მეტრზე მაღალი ტერიტორია მსოფლიო ველური ბუნების ფონდის მიერ აღიარებულია მაღალმთიანი საძოვრებისა და ხეებიან ეკორეგიონად. ჩაშვებული მწვერვალები წარმოადგენენ აფრიკის ყველაზე სამხრეთში მდებარე მთებს. ეკვატორიდან სიშორე მას ყველაზე ცივ ადგილად აქცევს აფრიკის სხვა მთებს შორის. ნალექების მაღალი დონე წარმოქმნის ბევრ ნაკადულსა და მდინარეს, მათ შორის სამხრეთ აფრიკის უგრძესი მდინარის ორანჟის სათავესაც. აქვე იღებს სათავეს მდინარე ტუგელა. დრაკონის მთებში ასევე მდებარეობს მსოფლიოში სიმაღლით მეორე ჩანჩქერი ტუგელა (947 მ). მთებიდან მიმავალი მდინარეები წარმოქმნიან სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ეკონომიკის ძირითად რესურსს, ამარაგებენ რა წყლით ორ უმნიშვნელოვანეს სამრეწველო პროვინციას — მპუმალანგას და გაუტენგს, სადაც მდებარეობს ქალაქი იოჰანესბურგი. მთების კლიმატი მაღალ ზონაში ტენიანი და ცივია, ზამთარში თოვლით.

დრაკონის მთები მდიდარია მცენარეულობით, რომელთა შორისაც დიდი რაოდენობითაა წითელ წიგნში შეტანილი ჯიშები, მათ შორის 119 სახეობა გლობალურად საფრთხის ქვეშ მყოფად მიიჩნევა. სულ არსებული 2153 მცენარის სახეობიდან, 98 იშვიათი ენდემი ან თითქმის ენდემია. არეალში აღნუსხულია ფრინველის 299 სახეობა.

მაღალი მწვერვალები მისაღწევად საკმაოდ რთულია, ამიტომ გარემო თითქმის მთლიანად დაუზიანებელია. მიუხედავად ამისა, განვითარებულია ტურიზმი, რომლის ინდუსტრიაც მოიცავს საფეხმავლო ბილიკებს, სასტუმროებსა და მწვერვალების სიახლოვეს მდებარე კურორტებს. სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე მდებარე შედარებით მაღალი ნაწილი თითქმის მთლიანად გამოცხადებულია ნაკრძალად, ხოლო დრაკონის მთების პარკი 2000 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.
პრიპიატი (მდინარე)

პრიპიატი, სტრუმენი — მდინარე ბელარუსსა და უკრაინაში. მდინარე დნეპრის მარჯვენა შენაკადი (ჩაედინება კიევის წყალსაცავში). სიგრძე 775 კმ, აუზის ფართობი 144, 3 ათ. კმ. სათავე აქვს ქალაქ კოველის ჩრდილო-დასავლეთით. მიედინება პოლესიეში. ზემოთში — პინის ჭაობებში დატოტვილია, შუაწელში ქვიშიანი ნაპირები აქვს, ქვემოთში კალაპოტი ჩქერებიანია. შერეულია საზრდოობის მდინარეა (ჭარბობს თოვლის წყალი).

წყალდიდობა იწყება მარტში, მაქსიმალური შუა აპრილშია. წყალმცირეა ზაფხულ-შემოდგომაზე. წყლის საშუალო ხარჯი 370 მ³/წმ, მაქსიმალური 6000 მ³/წმ. წლიური ჩამონადენი 14,5 კმ³. იყინება შუა დეკემბერში, ყინულძვრაა მარტის ბოლოს. პრიპიატზე აცურებენ ხე-ტყეს.

1986 წელს განვითარებული კატასტროფის შედეგად (ჩერნობილის კატასტროფა) გამოყოფილი მავნე რადიოაქტიური ნივთიერებები მდინარე პრიპიატზეც გავრცელდა.
ელიოტ პეიჯი

ელიოტ ფილპოტს-პეიჯი ( დ. 21 თებერვალი, 1987; წარსულში ცნობილი, როგორც ელენ პეიჯი) — კანადელი მსახიობი. მთავარი პერსონაჟის განსახიერებისთვის 2007 წლის ფილმში „ჯუნო“, მან მიიღო ნომინაციები ოქროს გლობუსსა და ოსკარზე. ასევე ზედიზედ ორჯერ მოიგო ოსტინის კინოკრიტიკოსთა ასოციაციის ჯილდო საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის „ჯუნოთი“ და „კარამელით“ (2005). ის ცნობილია თავისი როლებისთვის ფილმებში „დასაწყისი“(2010), „სუპერი“ (2010), „ჭკვიანი ხალხი“ (2008) და „იქს-ადამიანები: უკანასკნელი ბრძოლა“ (2006).

2008 წელს, პეიჯი ნომინირებული იყო „ტაიმის“ 100 ყველაზე გავლებიანი ადამიანის სიაზე და იკავებდა 86–ე ადგილს –ის მსოფილოში ყველაზე სექსუალურ ქალთა სიაში. 2010 წლისთვის მან 70–ე ადგილზე გადაინაცვლა. 2008 წლის ივნისში, –მ პეიჯი შეიყვანა მომავალი ა–კლასის ვარსკვლავთა სიაში.

2014 წლის თებერვალში საჯაროდ გამოჩნდა როგორც გეი-ქალი, ხოლო 2020 წლის დეკემბერში — როგორც ტრანსგენდერი.

ფილმოგრაფია
საქსონური სასახლე

საქსონური სასახლე - ისტორიული სასახლე ვარშავაში.

ისტორია
მორჟტინების სასახლე
იქ, სადაც მოგვიანებით სასახლე აიგო, თავდაპირველად, 1600 წელს, სიგიზმუნდ ვაზამ ქალაქის საფორტიფიკაციო კედელი ააგო. პირველი კოშკი ამ ადგილას ტობიას მორჟტინმა ადრეული ბაროკოს სტილში აღმართა. მისმა შვილმა, იან ანდრეი მორჟტინმა კი სასახლე ააშენებინა. მშენებლობას ტილმან ვან გამერენი უძღვებოდა და ის 1661-1666 წლებში მიმდინარეობდა. სასახლეს მორჟტინების საგვარეულო ფლობდა და ამიტომ მორჟტინების სასახლედ იწოდებოდა სასახლის პირველი განახლება 1669-1673 წლებში განხორციელდა.

საქსონური ხანა
 საუკუნის დასაწყისში სასახლე იყიდა პოლონეთის მეფემ, საქსონური წარმოშობის ავგუსტ მკაცრმა. მეფემ 1715 წელს სასახლე გვიანდელი ბაროკოსა და როკოკოს სტილში გადააკეთებინა, ხოლო უფრო ფართომასშტაბიანი რეკონსტრუქცია 1724 წელს საქსონიელმა არქიტექტორებმა გააკეთეს. სწორედ ამიტომ სასახლეს საქსონური ეწოდა. ის საქსონური ღერძის ნაწილად იქცა, მის ერთ მხარეს საქსონური ბაღი, ხოლო მეორე მხარეს საქსონური მოედანი იყო გაშენებული. 1748 წელს ორი ახალი ფლიგელი აშენდა.

რუსული ხანა
ადრეულ საუკუნეში სასახლეში განთავსებული იყო ვარშავის ლიცეუმი. ლიცეუმში ფრიდერიკ შოპენის მამა ფრანგულს ასწავლიდა და ოჯახითურთ სასახლის მიმდებარე ტერიტორიაზე ცხოვრობდა. 1837 წელს სასახლე რუსმა ვაჭარმა ივან სკვარცოვმა იყიდა. ახალმა მეპატრონემ 1842 წელს სასახლეს რეკონსტრუქცია ჩაუტარა. არქიტექტორებმა რიჩელმა და იჩკოვსკიმ შენობა ნეოკლასიციზმის სტილში გადააკეთეს, შენობის შუა ნაწილი კი დაანგრიეს და კოლონადა მოაწყვეს.

განადგურება
ინტერბელუმის დროს საქსონურ სასახლეში პოლონეთის გენერალური შტაბი განთავსდა. 1925 წელს სასახლის კოლონადაში უცნობი ჯარისკაცის საფლავი მოაწყვეს. 1935 წელს, მარშალ იოზეფ პილსუდსკის გარდაცვალების შემდეგ სასახლის წინ არსებულ საქსონურ მოედანს პილსუდსკის მოედანი უწოდეს.

სასახლე გერმანელმა ოკუპანტებმა ააფეთქეს მეორე მსოფლიო ომის დროს, ვარშავის აჯანყების დამარცხების შემდეგ, 1944 წელს. აფეთქებას გადაურჩა კოლონადის სწორედ ის თაღედი, რომლის ქვემოთ უცნობი ჯარისკაცის საფლავი იყო.

აღდგენა
არსებობს სასახლის რეკონსტრუქციის გეგმები. რეკონსტრუქცია 2007-2009 წლებში უნდა განხორციელებულიყო აღდგენას დაახლოებით 75 მილიონი ევრო სჭირდებოდა. გეგმების ასრულება შეაჩერა დებატებმა. კამათი შეეხებოდა რეკონსტრუქციის მეთოდებს, აგრეთვე აღდგენილი სასახლის ფუნქციებს. განიხილებოდა მასში საკონფერენციო დარბაზის, სამუზეუმო სივრცის, ძვირადღირებული აპარტამენტების ან რესტორნების მოწყობა. აუცილებელი გახდა ძველი საძირკვლის ნაცვლად ახლის ჩაყრა. სარდაფების გათხრებმა 2006 წელს 19 ათასამდე ობიექტი, მათ შორის ფაიფურის ნივთები და მონეტები გამოაჩინა. საბოლოოდ გადაწყდა, რომ ხელახლა აშენებულ სასახლეში ვარშავის საკანონმდებლო ხელისუფლება დაბინავდებოდა, თუმცა 2009 წელს ქალაქის მთავრობამ გაურკვეველი დროით გადადო რესტავრაციის განხორციელება.
ბენი ბენსონი

ჯონ ბენ (ბენი) ბენსონ, უმცროსი (მოკლედ ბენი ბენსონი) (; დ. 12 ოქტომბერი, 1913 — გ. 2 ივლისი, 1972) — ალეუტელი, რომელმაც 1927 წელს, 13 წლის ასაკში, გაიმარჯვა ალასკის ტერიტორიისთვის (1959 წლიდან შტატი) დროშის შესარჩევ კონკურსში. დაიბადა ალასკის ქალაქ ჩიგნიკში.

4 წლის ასაში დაკარგა დედა, რის შემდეგაც მამამისმა ის და მისი ძმა კარლი სკოლა-ინტერნატში გაგზავნა. პოპულარობა ალასკის დროშის შექმნით მოიპოვა, გაიმარჯვა კონკურსში, რომელიც ალასკელ მე-7-12 კლასის მოსწავლეებს შორის გაიმართა 1926 წელს.
რუსული დამწერლობა

რუსული დამწერლობა — კირილური დამწერლობის (კირილიცას) ერთ-ერთი ვარიანტი, რომელიც უფიციალური ანბანია რუსეთის ფედერაციაში. ის შედგება 33 ასოსგან, რომელთაგან: 20 თანხმოვანია; 10 ხმოვანი; , რომელსაც მოკლე -ს უწოდებენ, წარმოადგენს ნახევრადხომოვანს; ხოლო 2 ასო ბგერებს არ აღნიშნავს. 10 ხმოვნიდან , , , , , გამოსცემენ ხმოვნებს, ხოლო , , , გადმოსცემენ არა მარტო ხმოვნებს, არამედ ბგერა -ს (მისი რუსული შესატყვისი - ) და ხმოვანს ერთად. შესაბამისად მათი წარმოდგენა შეიძლება ასე:
=
=
=
=

რუსული ანბანი შედგენილობითა და მოხაზულობით მომდინარეობს სლავური კირილიციდან. მისი ხმარება დაიწყო პეტრე პირველის რეფორმის შედეგად, შეიცვალა ასოთა მოხაზულობა (დაუახლოვდა ლათინურბეჭდურ ასოებს), ამოვარდა ხმარებიდან მოძველებული ასოები, მახვილის ფშვინიერების, შემოკლების ნიშნები და სხვა.

 საუკუნის ნახევარში რუსულ ანბანს დაემატა ასო , მოგვიანებით - . განსახკომის 1917 წლის 23 დეკემბრის დეკრეტით რუსული ანბანიდან ამოიღეს ფუნქციადაკარგული ასოები.

თანამედროვე ანბანი
რუსული ანბანი შემდეგნაირად გამოიყურება:

ანბანი 1918 წლამდე
რუსული ანბანი 1918 წლამდე შედგებოდა 35 ასოსაგან და გამოიყურებოდა შემდეგნაირად:
ეპირი

ეპირი (ძვ. ბერძნ. , ბერძნ. ) — ისტორიულ-გეოგრაფიული ოლქი საბერძნეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. აკრავს იონიის ზღვა. ფართობი 9203 კმ², მოსახლეობა 358 698 კაცი (2005 წ.). წარმოადგენს ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ პერიფერიას, გეოგრაფიულ ერთეულსა და რაიონს.

მოიცავს არტის, პრევეზის, თესპროტიისა და იანინის ნომებს. მთავარი ქალაქია იანინა. ეპირის ზედაპირი მთიანია (მაქსიმალური სიმაღლე 2637 მ, მთა ზმოლიკასი). სამხრეთ სანაპიროზე ამბრაკიის ვაკეა. ჰავა და მცენარეულობა ხმელთაშუა ზღვის ტიპისაა.

ძველი ბერძნები ეპირს საერთოდ კონტინენტს უწოდებდნენ, თანდათანობით ამ სიტყვამ დაკარგა თავისი მნიშვნელობა და საბოლოოდ ჩრდილოეთ საბერძნეთის დასავლეთ ოლქს ეწოდა, ეპირი ძველთაგანვე ბერძნული წარმოშობის ტომებით ყოფილა დასახლებული, მაგრამ, როგორც ჩანს, ჩრდილოეთ ტომების შემოსევების შედეგად ისინი სამხრეთით გადასახლებულან, აქ კი ილირიელების მონათესავე ტომები დამკვიდრებულან. ისტორიულ ხანაში ეპირში სახლობდნენ ქაონები, თესპროტები, მოლოსები. ძველი წელთაღრიცხვის საუკუნეში ეპირის ტერიტორიაზე კოლონიებს აარსებს კორინთი.

ძველი წელთაღრიცხვის საუკუნეში მოლოსების მეფე პიროსმა ეპირში ძლიერი პოლიტიკური გაერთიანება შექმნა. ძველი წელთაღრიცხვის 198 წ. ეპირი მაკედონიის შემადგენლობაში შევიდა, ძვ. წ. 146 რომმა დაიპყრო. ავგუსტუსმა აქციუმთან გამარჯვების აღსანიშნავად ეპირში ქალაქი ნიკოპოლისი დააარსა.

დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემის შემდეგ ეპირი ბიზანტიას ეკუთვნოდა, საუკუნეში კი ოსმალებმა დაიპყრეს. კონსტანტინოპოლის ხელშეკრულებით 1881 ეპირის ნაწილი — არტის ნომი — საბერძნეთს შეუერთდა. ბალკანეთის ომების (1912-1913 წწ.) შემდეგ მთელი ეპირი საბერძნეთის შემადგენლობაში შევიდა.
ოსტროგსკის სასახლე

ოსტროგსკის სასახლე - ისტორიული სასახლე ვარშავაში, ტამკას ქუჩაზე, პოვიშლეს უბანში. სასახლეში განთავსებულია ფრიდერიკ შოპენის მუზეუმი.

ისტორია
 საუკუნის დასაწყისში, თავადმა იანუშ ოსტროგსკიმ იყიდა მიწა მდინარე ვისლას მარცხენა ნაპირზე, ქუჩა ნოვი სვიატის სამხრეთით. ეს ტერიტორია მაშინ ვარშავის გარეუბანი იყო, შესაბამისად, აქ არ ვრცელდებოდა ქალაქის კანონები, რომლებიც კერძო მშენებლობებს ზღუდავდა. ოსტროგსკის ამ ადგილას მამულის გაშენება ჰქონდა გადაწყვეტილი. თავდაპირვბელად მან ბასტიონი ააშენებინა, ბასტიონის შიგნით მამული უნდა მოწყობილიყო. იანუშ ოსტროგსკი ისე გარდაიცვალა, რომ გეგმების ასრულება ვერ მოასწრო. ტერიტორია იან გნინსკიმ შეიძინა და არქიტექტორ ტილმან ვან გამერენს ბასტიონზე სასახლის მშენებლობა შეუკვეთა. სასახლე 1681 წელს აშენდა.

- საუკუნეებში სასახლემ რამდენიმეჯერ გამოიცვალა მესაკუთრე და შეიცვალა ფუნქცია. აქ განთავსებული იყო ყაზარამა, ლაზარეთი, ბავშვთა სახლი, სტუდენტურ საცხოვრებელი და სხვ. 1859 წელს შენობა ვარშავის კონსერვატორიამ დაიკავა. აქ მიიღეს განათლება სტანისლავ მონიუშკომ და იგნაცი იან პასდერევსკიმ. 1913 წელს სასახლე გააფართოეს. ოსტროგსკის სასახლე დაინგრა 1944 წელს, გერმანელების მიერ ვარშავის აჯანყების ჩახშობის შემდეგ. სასახლე ხელახლა ააშენეს 1949-1954 წლებში, ის აღადგინეს პირვანდელი სახით, 1913 წლის მიშენების გარეშე.

შოპენის მუზეუმი
შოპენის მუზეუმი დააარსა ფრიდერიკ შოპენის საზოგადოებამ 1930 წელს. მათ 30-იან წლებშივე დაიწყეს ფოტოების, ბიბლიოეთეკის შეგროვება, სხვადასხვა მფლობელისგან გამოისყიდეს 13-მდე ღირებული ხელნაწერი. 1945 წელს შოპენის მუზეუმი კვლავ გაიხსნა, ხოლო 1953 წლიდან მუზეუმმა უკვე ოსტროგსკის სასახლეში დაიდო ბინა. მუზეუმი მოიცავს შოპენის ორიგინალურ ხელნაწერებს, ფოტოებს, სკულპტურებს, წერილებს, საკონსკურსო ნამუშევრებს, პიანინოს. 2010 წელი ვარშავაში შოპენის წელი იყო. ამასთან დაკავშირებით შენობა მნიშვნელოვნად განაახლეს.
მეგდოვასი

მეგდოვასი ან მეგდოვა — მდინარე დასავლეთ საბერძნეთში, კარდიცისა და ევრიტანიის ტერიტორიებზე. მდინარე აქელოოსის მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს პინდოსის მთებში, ზღვის დონიდან 1600 მ სიმაღლეზე. განეკუთვნება იონიის ზღვის აუზს. სიგრძე 78 კმ (სხვა ცნობით 60 კმ).

1950-იან წლებში მდინარის ზემო წელში ააშენეს ჰიდროელექტროსადგური, სადაც კაშხლის პირდაპირ წარმოიქმნა პლასტირასის ტბა (ფართობი 24 კმ²). ელექტროსადგური დასავლეთ საბერძნეთს უზრუნველყოფს ელექტროენერგიით.

ევრიტანიის ფარგლებში მიედინება ტყითა და მდელოებით შემოსილ ტერიტორიებზე. მდინარეზე აგებულია ქვის ხიდები.
აგრაფიოტისი

აგრაფიოტისი (ბერძნ. ) — მდინარე დასავლეთ საბერძნეთში. მდინარე აქელოოსის მარცხენა შენაკადი. განეკუთვნება იონიის ზღვის აუზსს. გაედინება ცენტრალურ საბერძნეთში, ევრიტანიის ნომის ტერიტორიაზე. სათავე აქვს პინდის მთებში. სიგრძე 58 კმ. მდინარეზე გაშენებულია ქალაქი აგრაფი. აქედან მოდის მდინარის სახელწოდებაც.

1969 წელს მდინარე აქელოოსზე აშენებული კაშხლის შედეგად წარმოიქმნა წყალსაცავი კრემასტა, რომელსაც ერთვის საბოლოოდ მდინარე აგრაფიოტისი. ხეობა შემოსილია ტყითა და მდელოებით. აგრაფიოტისზე აგებულია ქვის ხიდები.
აქელოოსი

აქელოოსი (ბერძნ. ) — მდინარე დასავლეთ საბერძნეთში. გაედინება საბერძნეთის ოთხი პერიფერიის გასწვრივ : თესალია, ეპირი, ცენტრალური საბერძნეთი და დასავლეთ საბერძნეთი.
სათავე აქვს პინდის მთებში, მთა ლაკმოსის კალთებზე, ზღვის დონიდან 2000 მ სიმაღლეზე.

სიგრძე 217 კმ, აუზის ფართობი 6 329 კმ². ამრიგად წარმოადგენს საბერძნეთის ერთ-ერთ უდიდეს მდინარეს.
ზემო წელში იერთებს მდინარე ასპროპოტამოსს (თეთრი მდინარე), შემდეგ ქმნის ბუნებრივ საზღვარს საბერძნეთის ნომებს შორის.
შუა დინებაში იერთებს მდინარე აგრაფიოტისს, მეგდოვას.

პინაიტოლიკოს მთებში აშენებულია კაშხალი, სადაც შეიქმნა წყალსაცავი, რომელიც გაფართოვდა 10-15 კმ-მდე.
მდინარეზე აშენებულია 2 კილომეტრიანი სიგრძის ხიდი.

შესართავში მდინარე აქელოოსი იყოფა რამდენიმე ტოტად, რომლებიც თავის მხრივ, შეერთვიან აიტოლიკოსა და მესოლონგიონის ლაგუნებს.

გალერეა
პეიროსი

პეიროსი — მდინარე საბერძნეთში. გაედინება აქაიის ცენტრალურ და ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სათავე აქვს ერიმანთოსის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სიგრძე 42,6 კმ, აუზის ფართობი 578 კმ². მდინარე ლოკალურად განსხვავებული სახელწოდებებით იხსენიება. წარმოადგენს აქაიის უგრძეს მდინარეს. ჩაედინება პატრის ყურეში. მდინარის ნაპირზე გაშენებული იყო ორი უძველესი ქალაქი: ოლენოსი და ფარაი.
ჰეტეროტროფული ორგანიზმები

ჰეტეროტროფული ორგანიზმები — ორგანიზმები, რომლებიც კვებისთვის იყენებენ მზა ორგანულ ნივთიერებებს. ჰეტეროტროფულ ორგანიზმებს განეკუთვნება ყველა ცხოველი, ადამიანი, აგრეთვე ზოგიერთი მცენარე (პარაზიტი მცენარეები და საპროფიტი ფარულთესლოვნები) და მიკროორგანიზმების დიდი უმრავლესობა. ორგანიზმების დაყოფა ავტო- და ჰეტეროტროფებად პირობითია, რადგან ტიპურ ავტოტროფულ ორგანიზმსაც კი შეუძლია ნიადაგიდან შეითვისოს ორგანულ ნივთიერებათა გარკვეული რაოდენობა. ჰეტეროტროფულ და ავტოტროფულ ორგანიზმთა დიფერენცირება ხდება სიცოცხლისათვის აუცილებელი ენერგიის წყაროს მიხედვით. აქედან გამომდინარე ჰეტეროტროფებს მიაკუთვნებენ ისეთ ორგანიზმებს, რომლებისთვისაც ნახშირბადის წყაროა რთული ორგანული შენაერთების (ნახშირწყალბადი, ცხიმები, ცილები) დაჟანგვა. ჰეტეროტროფები შლიან რთულ ორგანულ ნაერთებს და ახდენენ მათ მინერალიზაციას.
ევინოსი

ევინოსი (ბერძნ. ) — მდინარე დასავლეთ საბერძნეთში. გაედინება ეტოლია და აკარნანიას ნომის ტერიტორიაზე. სათავეს იღებს ეტოლია და აკარნანიის, ევრიტანიის, ფთიოტიდისა და ფოკიდის ოლქების საზღვრებს შორის, სოფელ არტონინასთან ახლოს.
სიგრძე 92 კმ. მდინარე პირველად მოხსენებულია ჰომეროსის ეპოქაში და ცნობილი იყო ძველ დროში.

ევინოსზე არსებობს ამავე სახელწოდების წყალასაცავი.
მიედინება ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ დასავლეთისაკენ. ერთვის კორინთის ყურეს.

მდინარეზე გაშენებულია ხიდები.
გამოსადეგია სპორტული ღონისძიებებისათვის.
გლავკოსი

გლავკოსი — მდინარე საბერძნეთში. სიგრძე 26,3 კმ. ერთვის იონიის ზღვის პატრის ყურეს.
1927 წელს მდინარეზე ააშენეს ჰიდროელექტროსადგური, რომელიც დღეისათვის საზოგადოებისთვის წარმოდგენილია როგორც მუზეუმი. ჰესმა ფუნქციონირება შეწყვიტა 1953 წელს. მდინარეზე ამჟამად დაგეგმილია რკინაბეტონის კონსტრუქციების აშენება. საზღვარი მესატიდასა და პატრას შორის ნაწილობრივ გადის მდინარე გლავკოსზე.
ქარადროსი

ქარადროსი — მდინარე საბერძნეთში. გაედინება აქაიის ტერიტორიაზე. სათავე აქვს პანაქაიკოს ქედზე. სიგრძე დაახლოებით 25 კმ. მიედინება ჩრდილო-დასავლეთ მიმართულებით ვიწრო და ტყიან ხეობაში. ერთვის იონიის ზღვის პატრაიკოსის ყურეს. გადმოცემით, ამ მდინარის წყალს ჰქონდა საოცარი თვისება: დედალი ცხოველები, რომლებიც გაზაფხულზე მასთან მოდიოდნენ წყალსასმელად შობდნენ მამრობით შთამომავლობას.
დიდი ხორვატია

დიდი ხორვატია — ხორვატი ნაციონალ-რადიკალ-ირედენტისტების პოპულისტური, პანსლავური იდეა, შექმნილი დიდი სერბეთისა და დიდი უნგრეთის იდეების საპირისპიროდ.

იდეა და თავად ტერმინი ჩამოყალიბდა საუკუნის 90-იან წლების დასაწყისში.
დიდი ხორვატიის შემადგენლობაში უნდა შესულიყო ბოსნია და ჰერცეგოვინა, რომლის ტერიტორიაზეც ბალკანეთის ომების დროს შეიქმნა და 1991-1994 წლებში არსებობდა ხორვატიის რესპუბლიკა ჰერცეგ-ბოსნია. ასევე დიდ ხორვატიას უნდა მოეცვა სერბეთის ხორვატული რაიონები (სრემი, ბაჩკა), ჩერნოგორია (კოტორის ყურე) და სლოვენიის ადრიატიკის ზღვის სანაპირო.