iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ხორვატები

ხორვატები (სერბულ-ხორვატული ენის ლათინურ ანბანზე , სერბულ-ხორვატული ენის კირილურ ანბანზე ) — ეთნონიმი. ამ ეთნოსის წარმომადგენლები რომის კათოლიკური ეკლესიის მიმდევრები არიან. ხორვატები თავიანთ ენას ხორვატულს უწოდებენ. ხორვატების უმეტესობა ხორვატიაში (3,8 მლნ) ცხოვრობს, ნაწილი ბოსნია-ჰერცეგოვინაში (830 ათ.), ხოლო ნაწილი კი - სერბეთში (200 ათ.).

ხორვატეთი საუკუნეთა განმავლობაში იყო ქვეყანა, რომლიდანაც მოსახლეობის ნაწილი სხვადასხვა მიზეზთა გამო გამუდმებით ტოვებდა სამშობლოს. ხორვატები დღეს ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში, დასავლეთ ევროპასა და ოკეანეთში ცხოვრობენ, რომელთაგან ბევრი მესამე და მეოთხე თაობაშიც კი თავს კვლავაც ხორვატს უწოდებს.

ენა
ხორვატები თავიანთ მშობლიურ ენას ხორვატულს უწოდებენ, თუმცა ამ ენას მე-20 საუკუნის 90-იან წლებამდე, ანუ იუგოსლავიის დაშლამდე ერქვა სერბულ-ხორვატული ენა. ეს სახელი დღეს პოლიტკორექტული მოსაზრების გამო იშვიათად გამოიყენება ყოფილი იუგოსლავიის ტერიტორიაზე წარმოქმნილ ქვეყნებში, ამ სახელმწიფოთა ტელევიზიებსა და პრესაში, სასამართლოებსა, თუ სხვა დაწესებულებებში. ყოფილ სერბულ-ხორვატულ ენას ხორვატიაში ხორვატული, სერბეთში სერბული, ხოლო ბოსნია-ჰერცეგოვინაში ბოსნიური ეწოდება.

დიალექტები
დიალექტები, რომლებზედაც ხორვატები ლაპარაკობენ სამ ძირითად შტოდ დაიყოფა. ეს დიალექტები ასევე სერბულ-ხორვატული ენის დიალექტებია, და მათ იმისდა მიხედვით განარჩევენ, თუ ყოფილი იუგოსლავიის რომელ მხარეში როგორ იტყვიან კითხვით ნაცვალსახელ „რას“.

ესენია;
1. კაჲკავური დიალექტი (=> –ს [კაჲ] ფორმის მიხედვით) – (კაჲკავშტინა).
2. ჩაკავური დიალექტი (=> –ს [ჩა] ფორმის მიხედვით) – (ჩაკავშტინა).
3. შტოკავური დიალექტი (=> –ს [შტო] ფორმის მიხედვით) – (შტოკავშინა).

კაიკავურ და შტოკავურ დიალექტებზე ძირითადად ხორვატები საუბრობენ, თუმცა არა მხოლოდ. შტოკავურ დიალექტზე მეტყველებს ხორვატთა ერთი ნაწილის გარდა სერბთა უმეტესობა, ასევე ბოსნიელები და მონტენეგროს მოსახლეობა. სწორედ იმის გამო, რომ დიალექტთა განლაგება ხორვატიის, სერბეთის, ბოსნია-ჰერცეგოვინისა და მონტენეგროს ტერიტორიაზე არაა გეოგრაფიული ცალსახად დეფინირებადი, ენათმეცნიერები მიიჩნევენ, რომ არ არსებობს ხორვატული, სერბული, ან ბოსნიური ენები, არამედ ამ ჩამოთვლილი სახელდებებით ენობრივ კონტინუუმის შემადგენლებს აღნიშნავენ. ისევე როგორც, არ შეიძლება ავსტრალიის ინგლისურს ვუწოდოთ ავსტრალიური, ასევე არც სერბულ-ხორვატული ენის დაყოფა არ შეიძლება სხვადასხვა ენებად.

ანბანი
ხორვატები გამოიყენებენ ლათინურ დამწერლობო ასო-ნიშანთა სისტემას, რომელსაც ისინი, ისევე როგორც მთელი სლავეთი, „ლატინიცას“ უწოდებენ. სლავისტიკაში „ლატინიცად“ მოიაზრება დიაკრიტიკული ნიშნებით განვრცობილი ლათინური ანბანი. „ლატინიცა“ ხორვატთათვის წარმოადგენს სხვებისაგან (სერბთაგან) განმასხვავებელ ერთ-ერთ საიდენტიფიკაციო საშუალებას.

ხორვატთა ერთ-ერთ მთავარი საიდენტიფიკაციო ფიგურაა ვარაჟდანელი სლავისტი, ლიუდევიტ გაი , რომელიც ახალი ხორვატული სამწერლობო ენის (მე-19 საუკუნე) ფუძემდებლად ითვლება.

რუკები
არაბები

არაბები — არაბულენოვანი ხალხების (ალჟირელების, ეგვიპტელების, მაროკოელების და სხვა.) მეტაერთობა, დასავლეთ აზიისა და ჩრდილოეთ აფრიკის არაბული ქვეყნების ძირითადი მოსახლენი.

ბედუინი და მიწათმოქმედი არაბები
ახ.წ. პირველ საუკუნეებში მომთაბარე არაბები ახალი საძოვრების ძებნაში ბევრს მოძრაობდნენ, გადაადგილდებოდნენ. ბედუინები ზაფხულის თვეებს უდაბნოში არსებულ ოაზისებში, ჭებთან და წყაროებთან ატარებდნენ, წლის დანარჩენ დროს კი უდაბნოში ხეტიალობდნენ. მათ საცხოვრებელს თხის მატყლისგან მოქსოვილი კარავი წარმოადგენდა.

არაბთა ერთმა ნაწილმა ვაჭრობას მიჰყო ხელი. მეწამული ზღვის სანაპიროზე არაბებმა მნიშვნელოვანი სავაჭრო ქალაქები – მექა და იასრიბი დააფუძნეს. არაბმა ვაჭრებმა კავშირები დაამყარეს ახლო აღმოსავლეთის ბევრ ქალაქთან. ისინი გამდიდრდენნ და თანამემამულე ბედუინების დამორჩილებაც შეძლეს. ისინი ღარიბ ბედუინებს ფულს ასესხებდენენ და შემდეგ ვალის კაბალაში აქცევდნენ. მდიდარი ვაჭრების წინააღმდეგ მოქმედება დაიწყო მუჰამედმა. მან მიიმხრო ბედუინები და საფუძველი ჩაუყარა არაბული ტომების გაერთინებას. ამ გაეთიანებაში მთავარი როლი შეასრულა ერთი ალაჰის რწმენამ.

მუჰამედის გარდაცვალებისთანავე დაარსდა არაბთა სახელმწიფო, რომლის სათავეში იდგა ხალიფა („ხალიფა რასალიაჰ“ ნიშნავს მოციქულის მოადგილეს). ამის მიხედვით არაბთა სახელმწიფოს ეწოდა სახალიფო. უკვე პირველმა ხალიფებმა დაიწყეს დაპყრობითი ომები. მათ გაანადგურეს სასანიანთა ირანის სახელმწიფო, დაიპყრეს ბიზანტიის აღმოსავლური პროვინციები და საუკუნის 40–იან წლებში შეიჭრნენ სამხრეთ კავკასიაში. ხალიფებმა სახელმწიფოში დაამკვიდრეს ირანული საგადასახადო სისტემა.
ინდიელები

ინდიელები — ამერიკის წითელკანიანი აბორიგენი ტომები (ესკიმოსებისა და ალეუტების გარდა); ყველაზე მრავალრიცხოვანი ხალხებია — კეჩუა, აიმარა, აცტეკები, მაია, გუარანი, არაუკანები და სხვ. ევროპული კოლონიზაციის გამო მრავალი ტომი განადგურებულ იქნა სრულად ან ნაწილობრივ, ან გასახლებული სხვა ტერიტორიებზე. აშშ-სა და კანადაში ისინი ძირითადად რეზერვაციებში ცხოვრობენ, ბოლივიასა და გვატემალაში მოსახლეობის უმრავლესობას წარმოადგენს.

ინდიელები-საერთო სახელწოდება ამერიკის აბორიგენი მოსახლეობისა (ალეუტების და ესკიმოსების გარდა). სახელწოდება წარმოიშვა პირველი ევროპელი ზღვით მოგზაურების (ქრისტეფორე კოლუმბის და სხვების)მცდარი წარმოდგენიდან, რომლებსაც ეგონათ, რომ ატლანტის ოკეანეში მდებარე ინდოეთის მიწა აღმოაჩინეს. ანთროპოლოგიურად ინდიელები ამერიკანოიდულ რასას მიეკუთვნებიან. დაახლოებით, ამერიკაში ინდიელთა საერთო რაოდენობა 30 მლნ-ზე მეტია (1960-ანი წლების შეფასებით). 21-ე საუკუნის დასაწყისში მათმა საერთო რაოდენობამ 60 მლნ-ს გადააჭარბა, ხოლო ე.წ „დეტრიბალიზებული“ (ინდიელები, რომლებმაც ტომური ნიშნები დაკარგეს) ინდიელების აღწერის ჩათვლით, დაახლოებით 75 მლნ-ს აჭარბებს. ამჟამად ინდიელების სახელწოდება ათასამდე სხვადასხვა ხალხს აერთიანებს, ს-ის ბოლოს კი ასეთი ხალხების რაოდენობა დაახლოებით 2200 იყო.

ენა: ლაპარაკობენ თავის ენებზე, დიდ ნაწილი ასევე ესპანურად (ლათინურ ამერიკაში) და ინგლისურად (ჩრდ. ამერიკაში).
მორწმუნეები: კათოლიკეები, პროტესტანტები, არიან აგრეთვე სინკრეტული კულტებისა და ტრადიციული რწმენების მიმდევრები.

ინდიელები იყოფიან ე.წ. ამერინდიურ ეთნოლინგვისტურ ოჯახებად: ალგონკინურ-მოსური, ანდო-ეკვატორული, აცტეკურ-ტანური, ჟე-პანო-კარიბული, ხოკა-სიუ, მაკრო-ოტომანგუა, მაკრო-ჩიბჩა, ნა-დენე, პენუტური, ტარასკული.
სპარსელები

სპარსელები, ფარსები — ხალხი ირანში. ირანის ძირითადი მოსახლეობა. ცხოვრობენ ძირითადად ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ირანში. ეკუთვნიან ევროპეიდული რასის ინდო-მედიტერანეულ შტოს. სპარსელების საერთო რაოდენობა ირანში დაახლოებით 50 მილიონია. საუბრობენ სპარსულ ენაზე. რელიგიით მუსლიმან-შიიტები არიან; ეთნოკონფესიური ჯგუფები გებრები და პარსები ზოროასტრიზმის მიმდევრები არიან.
გიორგი IV (გოჩია)

გიორგი , გოჩია — იმერეთის მეფე 1696-1697 წლებში.

ბაგრატიონთა იმერეთის შტოს წარმომადგენელი, გამეფებამდე ცხოვრობდა ოდიშში. 1696 იმერეთის თავადებმა არჩილ გადააყენეს და მეფედ გიორგი გამოაცხადეს. მაგრამ იგი მეფობისათვის შეუფერებელი გამოდგა. სამეფოს ფაქტობრივად მისი სიმამრი გიორგი-მალაქია აბაშიძე განაგებდა. 1697 თავადებმა გიორგი ტახტიდან გადააყენეს და იმერეთის მეფედ კვლავ არჩილი დასვეს.
გიორგი IV ლაშა

გიორგი ლაშა (დ. 1192 ― გ. 18 იანვარი, 1223) — საქართველოს მეფე 1213-1223 წლებში. თამარ მეფის და დავით სოსლანის ძე.

1207 წელს თამარმა თანამოსაყდრედ დაისვა და ამ დროიდან მონაწილეობდა სახელმწიფოს მართვასა და ლაშქრობებში. მისი საუფლისწულო დომენი ჯავახეთი იყო, რის გამოც იმ პერიოდის მონეტებზე „ჯავახთ უფლადაც“ მოიხსენიებოდა. თამარის გარდაცვალების შემდეგ გიორგი ერთპიროვნული მმართველი გახდა, მისი სურვილი იყო განემტკიცებინა მეფის ხელისუფლება, შეენარჩუნებინა სახელმწიფოს მთლიანობა და შემოემტკიცებინა ყმადნაფიცი ქვეყნები, რომლებიც ცდილობდნენ საქართველოს სამეფოს ვასალობისაგან გათავისუფლებას.

 საუკუნის 10-იან წლებში გიორგი -მ გაილაშქრა ვასალის ― განძის ათაბაგის წინააღმდეგ. საქართველოს ლაშქარმა განძას ალყა შემოარტყა. ათაბაგი იძულებული გახდა დამორჩილებოდა გიორგი -ს. განძა კვლავ საქართველოს მოხარკედ დარჩა. იარაღის ძალითვე დაიმორჩილა გიორგი -მ გამდგარი ვასალები ― ხლათის, არზრუმისა და ნახჭევანის თურქი მფლობელები.

პირველი წყაროები გიორგი -ის შესახებ სხვადასხვაგვარ ცნობებს გვაწვდიან: ერთნი (ლაშას დროინდელი მემატიანე და სხვ. ლაშა თავის მხრივ, ნიშნავს „ქვეყნის მნათობს“) მას ახასიათებენ როგორც შესანიშნავ მოღვაწეს, რინდსა და გონიერ მმართველს, მეორენი (ჟამთაღმწერელი და სხვ.) კი - როგორც უზნეო და ბეც პოლიტიკოსს. ნდობას უფრო პირველი რიგის ცნობები იმსახურებს. გიორგი -ის პოლიტიკა ხშირად იწვევდა დიდგვაროვანთა უკმაყოფილებას და ლაშას უარყოფითი დახასიათებაც ამ ნიადაგზე უნდა გაჩენილიყო. ჟამთააღმწერელი გიორგი -ს ბრალად სდებს, რომ მან განიშორა მისი დედის დროს დაწინაურებული დიდებულები და დაიახლოვა ახალგაზრდები - თანამოასაკენი. ეტყობა, მეფე თავიდან იცილებდა არასასურველ მოხელეებს და მათ ახალ ძალებს უპირისპირებდა. მეფეს ბრალად სდებდნენ, რომ მას კავშირი ჰქონდა თავისუფლად მოაზროვნე რინდებთან, რომლებიც სუფიზმს იზიარებდნენ, უარყოფდნენ ეკლესიასა და სამღვდელოებად და ღმერთთან ზიარების გზად ექსტაზი და აღმაფრენა მიაჩნდათ. ჟამთააღმწერლის სიტყვებით: ,,განიშორნა ვაზირნი სანატრელისა დედოფლისა და დედისა, წესთა მასწავლებელნი, შეიყვარა თანამოჰასაკენი“ ლაშა თავისუფალი რწმენისა და აზროვნების ადამიანი იყო. მან თანამეცხედრის არჩევასაც პირადი გრძნობა დაუდო საფუძვლად და მეუღლედ დაისვა ველისციხელი აზნაურის ქალი, რომლისგანაც შეეძინა შვილი დავითი. შემდეგ ეს ქალი დააშორეს. გიორგი -ს ცოლი აღარ შეურთავს.

გარდაცვალება
1220 ან 1221 წელს გიორგი დასავლეთ ევროპის ქვეყნებთან ერთად პალესტინაში ჯვაროსნული ლაშქრობისათვის ემზადებოდა იერუსალიმის სელჩუკთაგან გასათავისუფლებლად, მაგრამ ამ დროს საქართველოს საზღვრებს მოულოდნელად მონღოლები მოადგნენ და ეს გეგმა ჩაიშალა. გიორგი მონღოლებთან ბრძოლაში დაიჭრა, დასნეულდა და გარდაიცვალა.

ქართლის ცხოვრებით ლაშა-გიორგი მოკვდა 18 იანვარს, ოთხშაბათს, რომელიც უწევს 1223 წელს. „აფხაზთა ქრონიკით“, ქართული „ჳმბ“ (442) წელი დაიწყო 1222 და დასრულდა 1223 წლის 21 მარტს. აღნიშნული ორი წყარო მეტყველებს იმაზე რომ ლაშა-გიორგი გარდაიცვალა 1223 წლის 18 იანვარს, ხოლო ქართული კალენდრით 442 წელს.

ლიტერატურაში
გიორგი -ს ლაშას ეძღვნება ცნობილი ქართველი მწერლის, გრიგოლ აბაშიძის ისტორიული რომანი „ლაშარელა“, აგრეთვე ლაშა ნახსენებია გ.აბაშიძის სხვა ისტორიულ რომანში: „ცოტნე, ანუ ქართველთა დაცემა და ამაღლება“.
გიორგი VI (იმერეთის მეფე)

გიორგი (გ. 22 თებერვალი, 1720) — იმერეთის მეფე 1703–1711 წწ., 1712–1713 წწ., 1714–1716 წწ., 1719–1720 წწ., ალექსანდრე -ის ძე.

1703 წელს ოსმალთა დახმარებით გამეფდა, მაგრამ იმერეთს ფაქტობრივად გიორგი-მალაქია აბაშიძე განაგებდა, რომელიც ქართულ ისტორიოგრაფიაში დამკვიდრებული ტრადიციით გიორგი -დ ითვლება. გიორგი -ს მხარს უჭერდა ქართლის სამეფო სახლი და იმერელ ფეოდალთა დიდი ნაწილი. 1707 წელს გიორგი -მ დაამარცხა აბაშიძე და მეფობა დროებით განიმტკიცა. 1711 ფეოდალთა ერთმა ჯგუფმა გიორგი გადააყენა და მამია გურიელი გაამეფა. გიორგი ჯერ ქართლში გადავიდა ვახტანგ ბატონიშვილთან (ვახტანგ ), ხოლო მერე ახალციხეში ფაშისთვის დახმარების სათხოვნელად. 1712 წელს ჩხარის ბრძოლაში გიორგი -მ დაამარცხა მამია გურიელი და კვლავ დაიკავა ტახტი, მაგრამ ურჩმა ფეოდალებმა 1713 წელს ისევ მამია გურიელი გაამეფეს. გურიელი მალე გარდაიცვალა (1714) და იგი მისმა შვილმა გიორგი გურიელმა შეცვალა. 1714 წელს ოსმალთა დახმარებით გიორგი -მ ისევ დაიბრუნა ტახტი, მაგრამ 1716 ბეჟან დადიანმა და სხვა თავადებმა ახალციხის ფაშას დახმარებით სიმონეთის ბრძოლაში დაამარცხეს გიორგი და იძულებული გახდა ჯერ ახალციხეში, შემდეგ კი სტამბოლში წასულიყო. 1719 წელს ოსმალთა დახმარებით გიორგი კვლავ გამეფდა. ბეჟან დადიანის, შოშიტა რაჭის ერისთავისა და ზურაბ აბაშიძის წაქეზებით სიმონ აბაშიძემ გიორგი ვერაგულად მოაკვლევინა.
გიორგი VI მცირე

გიორგი მცირე — საქართველოს მეფე 1308-1318 წლებში, დავით -ის ძე.

მისი მეფობა ფიქტიური იყო. ამ პერიოდში, მონღოლთა გამთიშველი პოლიტიკის წყალობით, საქართველოში დამკვიდრდა მრავალმეფობა: 1298 წელს მონღოლებმა დავით -ის საწინააღმდეგოდ გაამეფეს მისი უმცროსი ძმა ვახტანგ , ხოლო შემდეგ – მისი მეორე ძმა გიორგი . ვახტანგის გარდაცვალების (1308) შემდეგ მონღოლებმა გაამეფეს გიორგი მცირე, გიორგი კი მეურვედ დაუნიშნეს. 1311 წლის დასაწყისში გარდაიცვალა დავით . აღმოსავლეთ საქართველოს ტახტზე, ერთდროულად, ორი მეფე დარჩა — გიორგი და გიორგი . ოლჯაითუ-ყაენმა არჩევანი გიორგი -ის სასარგებლოდ გააკეთა. მემატიანის გადმოცემით, „ოლჯათ სულტანმან წარმოავლინა მცირე გიორგი (გიორგი ) მეფედ, და ზაალ მელიქი, ვინმე სპარსი ხუარასნელი, და ახრუჩი, მამისძმა ჩოფანისა, თანა წარამოიტანა, რათა ყოველი საქართველო ერთად შეკრიბონ მეფობასა შინა გიორგისსა“. ყაენმა გიორგი -ს დამხმარეებად ამირსპასალარი შანშე და ზაქარია მხარგრძელები მიუჩინა. საქართველოში გაჩნდნენ აგრეთვე პროვინციის მეფეები – მელქისედეკი, ანდრონიკე და დიმიტრი. დასავლეთ საქართველოში კონსტანტინე მეფობდა. ასეთ ვითარებაში გიორგი -ის ხელისუფლების განმტკიცების მიზნით 1314 წელს მონღოლებმა იგი ხელმეორედ დასვეს ტახტზე. როგორც ჩანს, 1318 წლამდე იგი ერთპიროვნული მმართველია.
გიორგი VII (იმერეთის მეფე)

გიორგი — იმერეთის მეფე 1741 წელს, გიორგი -ისა და მამია გურიელის ასულის თამარის ვაჟი.

ოსმალებმა გაამეფეს იმერეთში, მაგრამ იმავე წლის შემოდგომაზე თვითონვე გადააყენეს და ტახტი მის ძმას ალექსანდრე -ს დაუბრუნეს. ალექსანდრე გიორგის მომხრეებს სასტიკად გაუსწორდა. გიორგი ოდიშს წავიდა. შემდეგ, როგორც ჩანს, სოლომონ -ის დროს გიორგი იმერეთში დაბრუნდა, სადაც საბატონიშვილო მამულს ფლობდა. 1772 წელს ცოცხალი ჩანს.
გიორგი VII (საქართველოს მეფე)

გიორგი ( — გ. 1407, ნახიდური) — საქართველოს მეფე 1393-1407 წლებში, ბაგრატ -ისა და ელენე კომნენას ძე.

მამამისის სიცოცხლეშივე განაგებდა საქართველოს სხვადასხვა კუთხეებს და წყაროებშიც ამ დროიდან იხსენიება მეფედ. გიორგი -ის მეფობის დროს 1394-1403 წლებში თემურლენგი მრავალჯერ შემოესია საქართველოს. თემურლენგის საქართველოში ლაშქრობებისას მისმა ლაშქარმა სასტიკად ააოხრა ჰერეთ-კახეთი, თრიალეთი, ქვემო და შიდა ქართლი, იმერეთი. თემურლენგის მთავარი მიზანი ქვეყნის დაპყრობა და გამაჰმადიანება იყო. მიუხედავად დიდი სისასტიკისა, მან მაინც ვერ შეძლო ქართველი ხალხის წინააღმდეგობის დაძლევა და გიორგი მეფის ხელში ჩაგდება.

გიორგი -მ თემურლენგის წინააღმდეგ საბრძოლველად გააერთიანა ამიერკავკასიის ხალხები (ქართველები, სომხები, აზერბაიჯანელები და სხვ.), იყენებდა ოქროს ურდოსა და თოხთამიშის დაპირისპირებას თემურლენგთან. 1399 წელს იგი დაუკავშირდა თემურლენგის წინააღმდეგ მებრძოლ აჰმედ ჯალაირს, რომლის შვილი, თაჰერი, ქართველებმა იხსნეს თემურლენგის მიერ გარშემორტყმული ალინჯის ციხიდან. 1400 წელს გიორგი -მ უარით უპასუხა თემურლენგის მოთხოვნას თაჰერის გადაცემის შესახებ. ამას მოჰყვა საქართველოს მორიგი აოხრება. გიორგი დას. საქართველოში გადავიდა, ხოლო თაჰერმა ოსმალეთს შეაფარა თავი. თემურლენგსა და გიორგი -ს შორის 1400 წელს დროებითი, ე. წ. შამქორის ზავი დაიდო: გიორგი -მ მსუბუქი ხარკი იკისრა, მაგრამ პირობა არ შეასრულა. 1401 წელს თემურლენგმა კვლავააოხრა საქართველო. გიორგი მტერთან უთანასწორო ბრძოლაში დამარცხდა. თემურლენგთან 1403 წელს დადებული ზავი უფრო მძიმე იყო და ხარკთან ერთად სამხ. სამსახურსაც ითვალისწინებდა. თემურლენგის სიკვდილის შემდეგ გიორგი აღმ. საქართველოში გადმოვიდა და ციხესიმაგრეებიდან განდევნა თემურლენგის მიერ ჩაყენებული მეციხოვნეები. გიორგი -ის მეთაურობით ქართველებმა დაამარცხეს თემურიანთა ლაშქარი, დაარბიეს ნახჭევანი, განჯა და თავრიზსაც მიაღწიეს. შემდეგ ქართველებმა ნახჭევანი და განჯა დატოვეს. ეს ქალაქები დაიკავა გიორგი -ის მოკავშირე შირვანშაჰმა.

თემურლენგის შემდეგ საქართველოს სამეფოს სამხრეთ-აღმოსავლეთ საზღვრებს შავბატკნიანი თურქმანთა ურდოები მოადგნენ. 1407 წელს გიორგი დანგრეულ და დასუსტებულ ქვეყანაში ახალი მტრის შემოსვლის ასალაგმად სომხეთში დაუხვდა თურქმანებს და მათ წინააღმდეგ გამართულ ნახიდურის ბრძოლაში დაიღუპა. ცნობა გიორგი -ის ბრძოლაში დაღუპვის შესახებ ეკუთვნის ვახუშტი ბატონიშვილს. ეს ცნობა დღეს სადავოდაა მიჩნეული და არსებობს მოსაზრება, რომ გიორგი გარდაიცვალა ბუნებრივი სიკვდილით. დაკრძალეს სვეტიცხოველში.
დავით II (ქართველთა მეფე)

დავით (გ. 937) — ქართველთა მეფე 923-937, ადარნასე -ის ძე, მაგისტროსი, ბაგრატიონთა ტაოს შტოს წარმომადგენელი.

მის დროს ქართველთა სამეფოში ატეხილი შინაფეოდალური შუღლით ისარგებლა ბიზანტიის იმპერატორმა რომანოზ -მა და არტანუჯის ციხე დაიკავა, მაგრამ დავით -მ და გურგენ ერისთავთერისთავმა შეძლეს ციხის უომრად დაბრუნება. გარდაიცვალა უძეოდ.
დავით II (კახეთის მეფე)

დავით , იმამყული-ხანი (გ. 1722) — კახეთის მეფე 1703-1722 წლებში, ერეკლე -ის ძე.

დაიბადა და ბავშვობა გაატარა ირანში. 1703 წლიდან კახეთს განაგებდა როგორც ჯანიშინი (მოადგილე). მისი მმართველობის დროს კახეთში ლეკიანობა მძვინვარებდა. 1706 წელს ჭარ-ბელაქანში კახელთა მარცხიანი ლაშქრობის შემდეგ ლეკებმა დაიკავეს ელისენი. დავით იძულებული გახდა რეზიდენცია ყარაღაჯიდან თელავსა და მანავში გადაეტანა (ზაფხულობით მაღაროს იდგა). მოხსენიებულია იმამყული-ხანის აკურის შეწირულობის განახლების 1708 წლის სიგელში. 1711 წელს ირანში გაემგზავრა და კახეთის მმართველად თავისი ძმა თეიმურაზი და დედა — დედოფალი ანა დატოვა. ამ პერიოდში განსაკუთრებით გახშირდა კახეთზე ლეკთა თავდასხმები, ფეოდალთა თვითნებობა, გლეხთა ანტიფეოდალური გამოსვლები. ირანიდან დაბრუნების შემდეგ (1715) დავით ცდილობდა ქვეყანაში წესრიგის აღდგენას. დაუნათესავდა ქართლის მმართველს იესეს და მისი დახმარებით გაილაშქრა ლეკების წინააღმდეგ, მაგრამ მათთან ბრძოლაში კვლავ დამარცხდა. კახელი ფეოდალები იძულებული გახდნენ ლეკებისათვის ზოგი რამ დაეთმოთ და მათთვის ქართლისა და აზერბაიჯანში სათარეშო გზაც მიეცათ. ამ დროს დაიწყო კახეთის რაიონებში ლეკების ჩამოსახლება. კახელი გლეხები (განსაკუთრებით გაღმამხარში) მძიმე ფეოდალური ჩაგვრის გამო მასობრივად გადადიოდნენ ლეკების მხარეზე — „ლეკდებოდნენ“. ამ მდგომარეობიდან თავის დასაღწევად დავით -მ დახმარება სთხოვა ქართლის მეფე ვახტანგ -ს, მაგრამ მათი ერთობლივი მოქმედება, მიუხედავად ირანის შაჰის მხარდაჭერისა, მაინც ვერ მოხერხდა.

1722 წელს იმამ-ყული ხანი გარდაიცვალა. დაკრძალულია ირანის ქალაქ ყუმში. იმამ-ყული ხანი კარგად იცნობდა ქართულ მწიგნობრობას. იცოდა სპარსული ენა და ლიტერატურა, მუსლიმური ფილოსოფია და კოსმოგრაფია.

ოჯახი
დავით ორჯერ იყო დაქორწინებული: პირველად მან ცოლად შეირთო ტარკის საშამხლოს მმართველის ქალიშვილი, ხოლო მეორედ კი- იათრი ჯაჰან ბეგუმი, ერევნის ბეგლარბეგის შაჰრუჰზადეს ასული.
ლევან ბატონიშვილი (მაჰმუდ რეზა მირზა) (გარდაიცვალა 1734), ჰყავდა სამი ვაჟი: ასან მირზა, ივანე ბატონიშვილი და როსტომ მირზა
ალექსანდრე ბატონიშვილი (ნაზარ ალი მირზა) (გარდაიცვალა 1737)
ჰასან მირზა (გარდაიცვალა 1750)
თაყა ზევდგინიძე

თაყა ზევდგინიძე — საუკუნის 89-90-იანი წწ. პოლიტიკური მოღვაწე, ქართლის მეფის გიორგი -ის თანამებრძოლი. თათართა წინააღმდეგ ერთ-ერთ ბრძოლაში დამარცხების შემდეგ გიორგიმ თავი სამცხეს შეაფარა. აქ მეფის წინააღმდეგ მოეწყო შეთქმულება. შეთქმულთა განზრახვა ზევდგინიძემ მეფეს შეატყობინა და შეთქმულების ღამეს თვითონ ჩაწვა მეფის საწოლში. შეთქმულებმა იგი დაჭრეს (ზოგი ცნობით მოკლეს). ამ თავგანწირვისათვის გიორგი -მ ნასისხლად შიომღვიმე და სოფლები უბოძა. ვახუშტის მიხედვით, ეს ფაქტი საუკუნეში მოხდა, მეფისთვის თავდადებულ ზევდგინიძეს კი იოთამი ერქვა.
პარმენ ცახელი

პარმენ ცახელი (დაბ. პარმენ ივანეს ძე თვალჭრელიძე; დ. 9 ივნისი, 1866 წ., სოფ. ცახი — 13 აგვისტო, 1919 წ., ქ. ქუთაისი ) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, მწერალი და პუბლიცისტი.

ბიოგრაფია
დაიბადა მღვდლის, ივანე თვალჭრელიძის ოჯახში. წერა–კითხვა შინ ისწავლა. ცხრა წლის ასაკში ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელში ჩარიცხეს, ათი წლისა უფროსმა ძმამ ანტონმა სტავროპოლში წაიყვანა.

სტავროპოლში იგი ექვსკლასიან სამოქალაქო სასწავლებელში სწავლობდა. სამოქალაქო სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ პარმენი რაჭაში დაბრუნდა. 1883 წელს თბილისში გადმოვიდა საცხოვრებლად.

ამავე წელიწადს გამოაქვეყნა საბავშვო ჟურნალ „ნობათში“ პირველი ლექსი „მარინე“, რომელიც ხალხური ლეგენდის საფუძველზე იყო შექმნილი. „ღირსეულ ლეგენდას ხალხისას ღირსეული კალამი შეხვედრია და მშვენიერია ნაწარმოები შეუმატნია ჩვენი ლიტერატურისათვის“.– წერდა ამ ლექსის თაობაზე მაშინ იაკობ გოგებაშვილი. მაგრამ „მარინე“ საბავშვო ნაწარმოებად არ მიაჩნდა… იგი საბავშვო არ არის და მისი დაბეჭდვა „ნობათში“ ცოტა უადგილო იყო.

პარმენ ცახელი თბილისში მასწავლებლის ადგილს ეძებდა. ამ მიზნით გადაწყვიტა მასწავლებლობის უფლების მისაღებად გამოცდების ჩაბარება, მაგრამ ვერ მოახერხა და ისევ სტავროპოლში გაემგზავრა. ძმის შემწეობით იქ ჩააბარა სათანადო გამოცდები და მასწავლებლობის უფლება მიიღო. ის სოფლის მეურნეობით დაინტერესდა და ერთი წლის შემდეგ მოსკოვში გაემგზავრა. იქ შევიდა პეტროვ–რაზუმუნოვის სასოფლო–სამეურნეო აკადემიაში უმაღლესი აგრონომიული განათლების მისაღებად. უსახსრობის გამო აკადემია ვერ დაამთავრა, ისე დაბრუნდა საქართველოში.
იგი დიდხანს ასწავლიდა ქართულ ენასა და ლიტერატურას ქუთაისის ვაჟთა კლასიკურ გიმნაზიასა და წმინდა ნინოს სახელობის ქალთა სასწავლებელში. 1904–1905 წლებში მონაწილეობდა სახალხო მოძრაობაში. მის ბინას თავს აფარებნდნენ რევოლუციონერები. თვითონ ავრცელებდა რევოლუციურ პროკლამაციებს, პოლიტიკურ წიგნებს, ინახავდა იარაღს.
ცახელმა განიცადა „ თერგდალეულთა“ იდეურ-ესთეტიკური შეხედულებების ზეგავლენა. მისი შემოქმედებითი მრწამსის გამოხატულებაა ლექსები „ნანა“ (1885; აკრძალა ცენზურამ, გამოქვეყნდა 1919), „ქვეყნის ერთგული ის არის“ (1896) და სხვ.

ცახელი პოპულარული საბავშვო პოეტი იყო. მისი ლექსები და პოემები („მარინე“ 1883; „ზაალი“, 1884; „შალვას თავგადასავალი“, 1885; „გურგენ რაინდი“, 1893) მაღალი მოქალაქეობრივი და პატრიოტული შეგნებით ზრდიდა ახალგაზრდობას, უნერგავდა მშრომელი ხალხის სიყვარულს, უსამართლობის სიძულვილს. ცახელმა თარგმნა ი. კრილოვის იგავ-არაკები.

მოკლეს 1919 წლის 31 აგვისტოს, ქუთაისში.
სამეული

„სამეული“ — სამი მხატვრის შემოქმედებითი კოლექტივი: ალექსანდრე ნიკოლოზის ძე სლოვინსკი (* 10 ივნისი, 1935, თბილისი), ოლეგ მიხეილის ძე ქოჩაკიძე (* 21 თებერვალი, 1935, მოსკოვი), იური გიორგის ძე ჩიკვაიძე (* 21 ნოემბერი, 1934, თბილისი). ქართველი ფერმწერები, თეატრის მხატვრები, არქიტექტორები, საქართველოს დამსახურებული მხატვრები (1967), კოტე მარჯანიშვილის სახელობის სახელმწიფო აკადემიური თეატრის მთავარი მხატვრები (1976-იდან).

დაამთავრეს თბილისის სამხატვრო აკადემიის არქიტექტურის ფაკულტეტი (1959). გააფორმეს სპექტაკლები: ნახუცრიშვილის „ჭინჭრაქა“ (1963), მილერის „სეილემის პროცესი“ (1965), ელიოზიშვილის „ბებერი მეზურნეები“ (1966) რუსთაველის სახელობია თეატრში; ფლეჩერის „ჭირვეული ქმრის მორჯულება“ (1972), მ. ჯავახიშვილის „კვაჭი კვაჭანტირაძე“ (1974), სოფოკლეს „ოიდიპოს მეფე“ (1978) — მარჯანიშვილის სახელობის თეატრში; ბრეხტის „ჯარისკაცი ჯარისკაცია“ (1965) — მოსკოვის ლენინური კომკავშირის სახელობის თეატრში; ო. იოსელიანის „სანამ ურემი გადაბრუნდება“ (1973) — მოსკოვის გოგოლის სახელობის თეატრში და სხვა. ქმნიან სცენოგრაფიული ხელოვნების თანადროული ეტაპის შესატყვის გონებამახვილურ დეკორატიული გარემოს, განპირობებულს კონკრეტული სპექტაკლის ამოცანებით. მუშაობენ როგორც არქიტექტორები (ავტომოტელი „უშბა“, დიღომი, 1962; ტურისტული სასტუმრო, ბაკურიანი, 1974 და სხვ.); პარალელურად მოღვაწეობდნენ ხელოვნების სხვა დარგებში. გააფორმეს ბიჭვინთის საზღვაო ვაგზალი (1968); თბილისის ჭადრაკის სასახლე და ალპური კლუბი (1973) და სხვ.
რომანოზ ფანცხავა

რომანოზ სპირიდონის ძე ფანცხავა (დ. 14 ოქტომბერი, 1861, სოფ. ხომული, ახლანდელი წყალტუბოს რაიონი — გ. 2 მაისი, 1928, თბილისი) — ქართველი კრიტიკოსი, პუბლიცისტი, ჟურნალისტი. ლიტერატურული ფსევდონიმი — ხომლელი.
ბიოგრაფია
სწავლობდა ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელში და თბილისის სასულიერო სემინარიაში, საიდანაც 1883 გარიცხეს ე. წ. „მგლის ბილეთით“. 1885 შევიდა ნოვოროსიის უნივერსიტეტში (ოდესა) ისტორიულ-ფილოლოგიურ ფაკულტეტზე თავისუფალ მსმენელად. რევოლუციურ წრეებში მაშაობისათვის 1887 მიუსაჯეს 15 წელი პოლიციის ზედამხედველობის ქვეშ ყოფნა. 1889 დაბრუნდა სამშობლოში ჩაება საზოგადოებრივ-ჟურნალისტურ საქმიანობაში. ფანცხავას პირველი წერილი 1882 დაიბეჭდა ქუთაისის გაზეთ „შრომაში“. 1888 შემოდგომიდან მუშაობდა ყოველკვირეულ გაზეთ „თეატრში“, 1893–1898 იყო გაზეთ „კვალის“ კრიტიკის განყოფილების გამგე და აქვეყნებდა კრიტიკულ-პუბლიცისტურ ნაწერებს. შემდეგ თანამშრომლობდა აკაკი წერეთლის „კრებულში“. 1890 იყო ქართული წიგნების მბეჭდავი ამხანაგობის დაარსების ერთ-ერთი მეთავე. 1891 მუშაობა დაიწყო ე. წ. საფილოქსერო კომიტეტში, შემდეგ კი შავი ქვის მრეწველთა საბჭოში. ლიტერატურულ საქმიანობას 1909 დაუბრუნდა, თანამშრომლობდა ქუთაისის პრესაში („შინაური საქმეების“, „განთიადის“, „ცხოვრების“, "თავისუფლების" რედაქციები). 1922-იდან თანამშრომლობდა საბჭოთა ჟურნალ-გაზეთებში. პუბლიცისტურ წერილებსა და კრიტიკულ მიმოხილვებში ფანცხავა საზოგადოებრივი-ლიტერატურული ცხოვრების აქტუალურ საკითხებს განიხილავდა დემოკრატიული-პროგრესული თვალთახედვით. მნიშვნელოვანია მისი კრიტიკული მიმოხილვანი იოსებ დავითაშვილის, მელანიას (ნიკოლოზ ნათიძის), ნიკოლოზ ბარათაშვილის, ავქსენტი ცაგარელის, დუტუ მეგრელის და სხვების შესახებ. აღსანიშნავია ფანცხავას წვლილი რუსთველოგიური კვლევის ისტორიაში. მას ეკუთვნის წერილები კარლ მარქსისა და ფრიდრიხ ენგელსის მოღვაწეობაზე, აგრეთვე ბესარიონ ბელინსკისადა გოტჰოლდ ეფრაიმ ლესინგის კრიტიკული აზროვნების მიმოხილვანი. აღსანიშნავია ფანცხავას წერილების სერია, რომელშიც იგი ახასიათებს თავისი დროის ქართველ მწერლებს ( ე. გაბაშვილს, ნიკო ლომოურს, ვაჟა-ფშაველას, ია ეკალაძეს, მ. ყიფიანს, სტ. ჭრელაშვილს, გ. წერეთელს და სხვ.), აგრეთვე მემუარული ჩანაწერები - "ცხოვრების მოედანი" (ჟურნალებში "რევოლუციის მატიანე", "ქართული მწერლობა", გაზეთი "ლომისი").

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.