ერევნის სახელმწიფო პანტომიმის თეატრი

ერევნის სახელმწიფო პანტომიმის თეატრი — დაარსდა 1974 წელს. სახელმწიფო თეატრის სტატუსი 1983 წელს მიიღო. 2017 წლის 4 მაისს, საქართველოს მთავრობის გადაწყვეტილებით, თეატრს მიეცა ტერიტორია, რომელიც მდებარეობს გევორგ კოჩარ ქუჩა 21-ში. დღეს თეატრის რეპერტუარში 18 წარმოდგენაა. 1998 წლიდან ერევნის სახელმწიფო პანტომიმის თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელი არის შრომის მოღვაწე ხატოვანი ხელოვანი ჟირაირ დაკასიანი. 2015 წლიდან ერევნის სახელმწიფო პანტომიმის თეატრის დირექტორი არის არამ ხოჯოიანი. ბევრმა დიდი ხელოვანმა დააფასა თეატრის საქმიანობა. ერთხელ არკადი რაიკინმა თქვა:„მინახავს უამრავი პანტომიმის თეატრი და ჯგუფი, მაგრამ მარტივად ვცნობ ერევნის პანტომიმს ასეულობით თეატრს შორის.“
თეატრის ისტორია
ერევნის სახელმწიფო პანტომიმის თეატრი, როგორც პროფესიონალი თეატრალური ჯგუფი, დაარსდა 1969 წელს. მოსკოვის სახელმწიფო თეატრის ინსტიტუტის სტუდენტმა ჰენრიკ პოღოსიანმა, რომელიც პანტომიმის ჟანრით იყო დაინტერესებული, დააარსა „თუშპა“ თეატრის ჯგუფი და თავისი მინიატურების პროგრამით გახდა 1969 წლის რესპუბლიკური სტუდენტური გაზაფხულის ფესტივალის ლაურეატი.

1972 წელს ჰენრიკ პოღოსიანმა მიიწვია არშენ პოლანდოვი - მოსკოვის კულტურის უნივერსიტეტის დირექტორატის ფაკულტეტის სტუდენტი, რომ დაედგა წარმოდგენა. პოლანდოვს უკვე დასრულებული ჰქონდა პანტომიმის ორი წლის კურსები სახელმწიფო კინოს ინსტიტუტში, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ცნობილი რუსი პანტომიმისტი ა. რუმნიევი, რომელიც პანტომიმის საუკეთესო სპეციალისტთაგან ერთი იყო. მოგვიანებით ჰენრიკ პოღოსიანმა დატოვა თეატრი, ჯგუფი დაიშალა, ხოლო პოლანდოვს, რომელიც უკვე ერევანში იყო ჩამოსული, უნდა დაეწყო ყველაფერი თავიდან. თეატრის ჯგუფმა, რომელიც სწრაფად და სრულად განაახლა თავისი შემადგენლობა, მათ შორის ნუნე ოგანეზოვა, სამველ ახობლიანი, ლევონივანიანი, ლევონ ჰოვსეპიანი, ქარინე შაჰინიანი, რუზან ბანდურიანი, სტეპან შაჰინიანი და სხვები, დადგა უილიამ საროიანის „რომანი მშიერები“ და მინიატურების სერია.

1974 წლის 18 მაისს პანტომიმის თეატრის ჯგუფმა მოაწყო პირველი სრული წარმოდგენა საქართველოს მხატვართა საბჭოს კულტურის სამინისტროში ცნობილი კულტურის წარმომადგენლებისთვის, შემდეგ კი გახდა პროფესიონალური კოლექტივი.

1974 წელი ითვლება პანტომიმის თეატრის დაარსების წლად. პირველი პროგრამიდანვე თეატრის სტილი იყო გამოკვეთილი. მოგვიანებით დაიდგა რამდენიმე წარმოდგენა და მინიატურა.

თეატრს ჰქონდა მრავალი ტური საქართველოში, დიდ და პატარა ქალაქებში სსრკ-ში - უკრაინაში (ოდესა), ბელორუსიაში, მოლდოვაში, ურალში, კურილის კუნძულებზე, მოსკოვში, სანქტ-პეტერბურგში და სხვ. თეატრს შეხვდნენ დიდი ინტერესით და სითბოთი. მონაწილეობით არაერთ რესპუბლიკურ, სსრკ-სა და საერთაშორისო ფესტივალებში, თეატრი ყოველთვის ლაურეატი გამხდარიყო.

მხატვრული ინტერესები პანტომიმის ხელოვნების მიმართ თანდათან იზრდებოდა. ლუსაშხი სახლში შეიქმნა პანტომიმის სტუდია, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ლევონივანიანი - თეატრის ერთ-ერთი მსახიობი. სტუდიის სტუდენტები ხშირად მონაწილეობდნენ წარმოდგენებში. მოგვიანებით, ამ სტუდიის ბაზაზე დაარსდა პანტომიმის თეატრი ჟურნალისტთა სახლი, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ანნა საფარიანი.
სახელმწიფო სტატუსი
თეატრის ბიოგრაფიაში ყველაზე დიდი მოვლენა მოხდა 1983 წელს, როდესაც თეატრს სახელმწიფო სტატუსი მიენიჭა. სახელმწიფომ, კერძოდ კულტურის სამინისტრომ, დაიცვა პანტომიმის თეატრის შემდგომი საქმიანობა და უზრუნველყო პანტომიმის, როგორც ჟანრის, განვითარება. თუმცა ყველაზე მნიშვნელოვანი პრობლემა არ გადაიჭრა. აუცილებელი სივრცე თეატრის შეუფერხებლად და უწყვეტად საქმიანობისთვის ნაწილობრივ გადაჭრილ იქნა.

მიუხედავად იმისა, რომ საჭირო სამუშაო პირობები არ არსებობდა, თეატრმა განაგრძო თავისი ტრიუმფი: წარმოდგენები, ტურნეები, ფესტივალები. ქართველ პანტომიმის საფუძვლების კვლევის შედეგად რამდენიმე გამოცდილება განხორციელდა ახალი შემოთავაზებების ფორმატში. და ერთ-ერთი გამორჩეული მაგალითი არის მსახიობი ლევონივანიანის მიმოდრამა, რომელიც დაფუძნებულია პ. სევაკის პოემაზე.
თეატრი დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ
თეატრის ბიოგრაფია საქართველოს დამოუკიდებლობის პერიოდში ძალიან რთული იყო - სავსე წინააღმდეგობებითა და ცვლილებებით. რეპუბლიკაში არსებული გაურკვეველი სოციალური მდგომარეობა აისახა თეატრზეც. მოულოდნელად არშენ პოლანდოვის ჯანმრთელობის მდგომარეობა გაუარესდა.

1993 წელს, არშენ პოლანდოვის წინადადებით, თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელად დაინიშნა იური კოსტანიანი, რომელიც პანტომიმის სფეროში თავისი შემოქმედებითი საქმიანობა ჯერ კიდევ 70-იანი წლების დასაწყისში დაიწყო. ის იყო ლეგენდარული მოდრის ტენისონის სტუდენტი კაუნასში.

დაიწყო პროცესი, რომელიც შეიძლება გენერაციების გაცვლის სახელწოდებით შეფასდეს, და როგორც ნებისმიერ ცვლილებას, მას ბევრი სირთულე თან ახლდა.

1998 წლის მაისში, იური კოსტანიანის შეთავაზებით, ჟირაირ დადასიანი დაინიშნა თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელად. ეს პერიოდი გამოირჩევა ახალი გამოხატვის საშუალებების დამკვიდრებითა და რეპერტუარის ფორმირებით. თეატრმა დაიწყო ტურებზე წასვლა უცხოეთში: გერმანიაში, საქართველოში, ეგვიპტეში, ირანში, ლიბიაში და სხვ.

1999 წელს შეიქმნა მიმოსამართი სტუდია, რომელსაც ხელმძღვანელობდა თეატრის მსახიობი ჰამლეტ ჩობანიანი. 1996 წელს ერევნის სახელმწიფო თეატრისა და კინემატოგრაფიის ინსტიტუტში შეიქმნა პანტომიმის კურსი, რომელსაც ხელმძღვანელობდა სტეფან შაჰინიანი. 2003 წელს ინსტიტუტის დირექტორატმა დახურა კურსი, მაგრამ 2004 წელს ის ხელახლა გაიხსნა. კურსს ხელმძღვანელობენ ჟირაირ დადასიანი და იური კოსტანიანი.
საერთაშორისო ფესტივალები
ნაზენიკის საერთაშორისო ფესტივალი
სომხური პანტომიმის ისტორია საუკუნეებს ითვლის. წერილობით წყაროებში და ხელნაწერებში ხშირად ვხვდებით სხვადასხვა გამოსახულებებს და შენიშვნებს პანტომიმის ხელოვანების შესახებ. ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი სომეხი ისტორიკოსი, მოვსეს ხორენაცი, წერს ნაზენიკზე, მონაზე, რომელმაც პანტომიმის ცეკვით შთააგონა სომხეთის მეფე სამეფო ზეიმზე - „როგორც ნაზენიკი მღეროდა თავისი ხელებით“. მისი პერსონაჟი მოგვიანებით გახდა ინსპირაცია მრავალი შემოქმედისთვის.

2001 წელს, თეატრის მიერ ერევანში ორგანიზებული საერთაშორისო პანტომიმის ფესტივალს დაარქვეს „ნაზენიკს“. ეს იყო პირველი საერთაშორისო თეატრის ფესტივალი საქართველოს დამოუკიდებლობის პერიოდში. ერევანში ჩამოვიდნენ ცნობილი პანტომიმის თეატრები მოსკოვიდან, თბილისიდან, ირკუტსკიდან. საქართველოსში დაიბარეს პანტომიმის შესანიშნავი სპეციალისტები:ილია რუტბერგი, მოდრის ტენისონი, ჰანს დიტერ ილგენენი, კონსტანტინ კირიაკი და სხვები.
ლეონიდ იენგიბარიანის საერთაშორისო პანტომიმის ფესტივალი
საერთაშორისო პანტომიმის ფესტივალი ყოველ ორ წელიწადში იმართება 10-15 აგვისტოს პერიოდში წახკაძორში, პატარა და ლამაზ ქალაქში, ერევნიდან ერთი საათის სავალზე.
ფესტივალის ორგანიზატორები არიან განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტროები, ერევნის სახელმწიფო პანტომიმის თეატრი და წახკაძისორის მუნიციპალიტეტი.

პირველი საერთაშორისო პანტომიმის ფესტივალი გაიმართა 2008 წელს. 2010 წელს ფესტივალს დაერქვა დიდი ლეონიდ იენგიბარიანის სახელი, ხოლო 2012 წელს წახკაძისორის ცენტრალურ მოედანზე გაიხსნა ცნობილი ხელოვანის ლეონიდ იენგიბარიანის ბრინჯაოს ქანდაკება. 2014 წელს გაიმართა მე-4 საერთაშორისო პანტომიმის ფესტივალი.

ფესტივალებზე 2008, 2010, 2012, 2014, 2016, 2017, 2019 წლებში მონაწილეობდნენ თეატრის ჯგუფები და სოლო არტისტები ესპანეთიდან, იტალიიდან, გერმანიიდან, საბერძნეთიდან, რუსეთიდან, ლატვიიდან, აშშ-დან, საფრანგეთიდან, ჩეხეთიდან, პოლონეთიდან, დანიიდან, იაპონიიდან, ყაზახეთიდან, ბანგლადეშიდან, უკრაინიდან, ირანიდან, ტაილანდიდან, სამხრეთ აფრიკიდან, არგენტინიდან, ასევე საქართველოს თეატრალური და ცირკული ჯგუფები, მუსიკალური კოლექტივები, ცეცხლის შოუები, ახალგაზრდული ჯგუფები. წარმოდგენები გაიმართა ღია ცის ქვეშ, ცენტრალურ მოედანზე.

ფესტივალის განმავლობაში წახკაძემორი იქცა უნიკალურ სამყაროდ, სადაც ადამიანები მუდმივად დადებით ემოციებს იღებენ.