iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე

ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე აგრეთვე არქტიკის ოკეანე („ჩრდილოეთის პოლარული ზღვა“ 1935 წლამდე) — ძირითადად ჩრდილოეთ პოლარულ რეგიონში მდებარე ოკეანე. იგი მსოფლიოს ხუთი ოკეანიდან უმცირესია სიდიდითა და სიღრმით. მიუხედავად იმისა, რომ საერთაშორისო ჰიდროგრაფიული ორგანიზაცია მას ოკეანედ ცნობს, ოკეანოგრაფები მას არქტიკის ხმელთაშუა ზღვას შემოკლებით არქტიკის ზღვას უწოდებენ და ატლანტის ერთ-ერთ ხმელთაშუა ზღვად განიხილავენ. ოკეანის ზედაპირის უდიდესი ნაწილი ყინულით არის დაფარული წლის ყველაზე ცივ თვეებში ან მთელი წლის განმავლობაში.

ოკეანის ტერიტორია შეადგენს 14.75 მილიონი კმ², წყლის მოცულობა შეადგენს 18.07 მილიონ კმ. ოკეანის საშუალო სიღრმე 1225 მეტრია, მაქსიმალური სიღრმე 5527 მეტრი.

ზღვები
ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანის აუზში შედის: ბარენცის, კარის, ლაპტევების, აღმოსავლეთ ციმბირის, ჩუკოტკის, ბოფორტის, ლინკოლნის, გრენლანდიის, ნორვეგიის, თეთრი და ბაფინის ზღვები.

უდიდესი ყურეა ჰუდსონის ყურე.

კუნძულები
თავისი კუნძულების რაოდენობით ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე მეორე ადგილს იკავებს წყნარი ოკეანის შემდეგ. ეს კუნძულებია: იან-მაიენი, ისლანდია, გრენლანდია, კანადის არქტიკული არქიპელაგი, ვრანგელის კუნძული, ნოვოსიბირსკის კუნძულები, ჩრდილოეთის მიწა, ახალი მიწა, ფრანც-იოსების მიწა, შპიცბერგენი.
სამხრეთის ოკეანე

სამხრეთის ოკეანე (ასევე ანტარქტიკის ოკეანე) — წყლის აუზი, რომელიც ანტარქტიდას აკრავს გარს. ის მსოფლიოს სიდიდით მეოთხე ოკეანეა, მისი საზღვრები ყველაზე გვიან განისაზღვრა და ოკეანედ მსოფლიო ჰიდროგრაფიულმა ორგანიზაციამ (მჰო) ოფიციალურად მხოლოდ 2000 წელს სცნო, მიუხედავად იმისა, რომ მეზღვაური-მკვლევრები მას დიდი ხანია ამ სახელით მოიხსენიებდნენ (მიუხედავად თავად ტერმინ „ოკეანის“ მნიშვნელობისა, რომელიც აღნიშნავს კონტინენტთაშორისო წყლის მასივს). სამხრეთის ოკეანეს მხოლოდ სამხრეთ ამერიკასთან აქვს სრუტე, წყნარი და ატლანტის ოკეანეებისგან გამოყოფილია წარმოსახვითი მე-60 პარალელის სამხრეთით მდებარე ნაწილია.

გადაწყვეტილებაზე იმოქმედა ოკეანოგრაფების მიერ ოკეანის დინებათა მნიშვნელობის ბოლო დროინდელმა აღმოჩენებმა. სხვა წყაროები, მათ შორის აშშ-ის ეროვნული გეოგრაფიული საზოგადოება, ატლანტის, წყნარი და ინდოეთის ოკეანეების საზღვრებს დღემდე ანტარქტიკამდე მიიჩნევენ. ფართობი — 20327000 კმ². ყველაზე ღრმა ადგილი სამხრეთ სანდვიჩის ღრმული — 7235 მ.
ოლივერ უოლკოტი

ოლივერ უოლკოტ უმცროსი (; დ. 11 იანვარი, 1760 — გ. 1 ივნისი, 1833) — აშშ-ის ხაზინის მდივანი 1795–1800 წლებში, კონექტიკუტის გუბერნატორი 1817–1827 წლებში.

დაიბადა კონექტიკუტში, ქალაქ ლიჩფილდში, 1778 წელს დაამთავრა იელის უნივერსიტეტი.

1795 წელს დაინიშნა აშშ-ის ხაზინის მდივნად, ალეგზანდერ ჰამილტონის ადგილზე, მაგრამ 1800 წელს გადადგა საზოგადოების მხრიდან უარყოფითი დამოკიდებულების გამო. პრესამ ის დაადანაშაულა აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის შენობაში ხანძრის გაჩენაში.

1803–1815 წლებში უოლკოტი კერძო ბიზნესით იყო დაკავებული ქალაქ ნიუ-იორკში, შემდგომში დაბრუნდა ლიჩფილდში. 1817 წელს აირჩიეს გუბერნატორად, მან 10 წელი დაჰყო ამ პოსტზე. მისი მმართველობის პერიოდში კონექტიკუტის შტატის ეკონომიკა შესამჩნევად განვითარდა.

ოლივერ უოლკოტი გარდაიცვალა ნიუ-იორკში. დაკრძალულია ლიჩფილდში.
პავლე ტრეტიაკოვი

პავლე მიხეილის ძე ტრეტიაკოვი ( დ. 27 დეკემბერი, 1832 — გ. 16 დეკემბერი, 1898) — რუსი მეწარმე, კოლექციონერი, ხელოვნების წამახალისებელი და ფილანთროპი, რომლის სახელი ჰქვია ტრეტიაკოვის გალერეას მოსკოვში.

ტრეტიაკოვმა განათლება შინ მიიღო. 1850-იანი წლების დასაწყისში მემკვიდრეობით მამამისის საწარმო ერგო, რის საფუძველზეც მოგვიანებით მომგებიანი ტექსტილის ბიზნესი შექმნა. მოსკოვის სხვა ბიზნესმენებთან ერთად დააარსა მოსკოვის სამეწარმეო ბანკი (მისი მეთაური იყო), მოსკოვის კომეციული და ინდუსტრიული კომპანია და რამდენიმე სხვა მსხვილი ფირმა. ცხოვრების განმავლობაში დიდი ქონება მოაგროვა (4,4 მილიონი რუბლი), რომელიც უძრავი ქონების, ფასიანი ქაღალდებისა და ნაღდი ფულისგან შედგებოდა.

ტრეტიაკოვი ხელოვნები ნიმუშების შეგროვებას 24 წლის ასაკიდან 1854 წელს იწყებს; მისი პირველი შენაძენი იყო ძველ ჰოლანდიელ ხელოვანთა 10 ფერწერული ტილო. მას შემდეგ მოწოდებად იხდის რუსული ეროვნული გალერეის შექმნას. მის კოლექციაში მრავალი უნიკალური ნიმუშია.
ჰარპერ ლი

ნელ ჰარპერ ლი (; დ. 28 აპრილი, 1926, მონროვილი, ალაბამა, — გ. 19 თებერვალი, 2016, იქვე) — ამერიკელი მწერალი, ცნობილი მისი 1960 წლის პულიცერის პრიზით დაჯილდოებული რომანით „ნუ მოკლავ ჯაფარას“ („ “). მიუხედავად იმისა რომ მას მხოლოდ ერთი წიგნი ჰქონდა გამოქვეყნებული, ის 2007 წელს ლიტერატურირის განვითარებაში შეტანილი წვლილისთვის დააჯილდოვეს თავისუფლების საპრეზიდენტო მედლით.

ჰარპერ ლი ფრენსის ფინჩისა და ამასა ლის ოთხი შვილიდან ყველაზე უმცროსი იყო. მამამისი ადვოკატი და გაზეთის რედაქტორი იყო მონროვილში და 1926-38 წლებში შტატის სენატორად მსახურობდა. წიგნებზე შეყვარებული ცელქი და მოუსვენარი ჰარპერი მის და-ძმებთან და მეგობრებთან ერთად მუდამ თავგადასავლების იმპროვიზაციით იყო დაკავებული. მონროვილის საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ ჰარპერი ჰანტინგტონის ქალთა კოლეჯში აბარებს მონტგომერიში, სადაც მხოლოდ ერთი წელი სწავლობს ალაბამას უნივერსიტეტში გადასვლამდე 1945 წელს. აქ ის რამდენიმე სტუდენტურ პუბლიკაციას წერს და კამპუსის იუმორისტულ ჟურნალში - რედაქტორად მუშაობს. იურისტის ხარისხის მისაღებად საკმარისი საგნები არ ჩაუბარებია, თუმცა ერთი წლით ოქსფორდში, ინგლისი, მიემგზავრება სწავლის გასაგრძელებლად, სანამ 1950 წელს ნიუ-იორკში გადავიდოდა.
მუცო

მუცო — სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდინარე არდოტის წყლის (არღუნის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში, ხევსურეთის შემოსასვლელის ისტორიული დარაჯი და დამცველი. ზღვის დონიდან 1880 მ, დუშეთიდან 121 კმ.

სოფელში, რომელიც თითქმის გაუკაცრიელდა საუკუნეზე მეტი ხანია, შუა საუკუნეების გამაგრებული, საყოფაცხოვრებო დანიშნულების დაახლოებით 40-მდე სახლია განლაგებული ვერტიკალურ ტერასებზე მუცო-არდოტის ხეობის თავზე. ამჟამად ოთხი საბრძოლო დანიშნულების ციხე-კოშკი და რამდენიმე საცხოვრებლის ნანგრევია შემორჩენილი მუცოში. მათ შორის, ლეგენდარული თორღვას ციხე და კოშკი. მუცო, ძირითადად, ორ ნაწილად იყოფა: ზემოთ უფრო ძველი შეთეკაურთ უბანია და მეორე შედარებით ახალი — დაიაურთ უბანი. მისადგომად რთულ სოფელში შენარჩუნებულია ორიგინალური არქიტექტურა. ტურისტებისა და მთამსვლელების საყვარელი ადგილი — მუცო, საქართველოს ყველაზე სავალალო მდგომარეობაში მყოფ ისტორიულ ძეგლთა სიაშია.

ლეგენდის თანახმად, სოფლის მკვიდრნი მთავარანგელოზის ბროლისკალოს ხატზე ლოცულობდნენ. მუცოელები განთქმული მეომრები და მონადირეები იყვნენ და საუკუნეების განმავლობაში ხატისთვის მოძღვნილ საგანძურს იცავდნენ. გადმოცემის მიხედვით, საგანძური დღესაც მუცოს ახლოს, მაღალ მთებშია დაცული და რჩეულის მოლოდინშია.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

მუცოში, ძირითადად, ორი გვარი სახლობდა: შეთეკაურები და დაიაურები.
ფოტოგალერეა
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 15 ადამიანი.
ფორდ მუსტანგი

ფორდ მუსტანგი — პოპულარული ამერიკული ავტომანქანა. თავდაპირველი დიზაინი ფალკონის ბაზაზე შეიქმნა და პირველი მუსტანგის სერია — თეთრი კაბრიოლეტი შავი ინტერიერით ფორდის ამწყობი საამქორდან 1964 წლის 9 მარტს გამოვიდა დიარბორნში, მიჩიგანი. ფორდმა საზოგადოებას ეს მოდელი ნიუ-იორკის მსოფლიო ავტო-გამოფენაზე 1964 წლის 17 აპრილს, ხოლო 19 აპრილს კი სამივე ამერიკული სატელევიზიო არხით გააცნო. ეს იყო ავტოინდუსტრიის ისტორიაში ყველაზე წარმატებული პროდუქციის წამოწყება, რომელმაც ფორდის დილერებს ამერიკის მთელ კონტინეტზე შეკვეთებისგან გასაქანი არ მისცა. ორიგინალმა მუსტანგმა ინდუსტრიაში მრავალ იმიტაციას მისცა დასაბამი. მოდელის არსებობის ადრეულ წლებში ის სპორტულობის, ფასისა და წარმადობის ერთ-ერთ საუკეთესო შეხამებად ითვლებოდა.
დართლო

დართლო — დაცარიელებული სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული თუშეთი).

მდებარეობს ისტორიულ-გეოგრაფიულ მხარე თუშეთში, პირიქითი ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე დიდხევის (პირიქითი ალაზნის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 2000 მეტრზე. ახმეტიდან დაშორებულია 102 კილომეტრით. მიმოსვლა შესაძლებელია როგორც სამანქანო, ისე საჰაერო გზით.

დემოგრაფია
საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის საყოველთაო აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 9 ადამიანი, ეროვნებით ქართველები. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში მუდმივი მოსახლეობა არაა. 2000-იან წლებიდან სოფელში გაიხსნა სასტუმროები ტურისტებისათვის.

}
მიქაძეები (კალიგრაფების ოჯახი)

მიქაძეები — - საუკუნეების ქართველ კალიგრაფთა საგვარეულო. სამეგრელოს თავადების მიქაძეების შტო. იყვნენ სასულიერო სამსახურში, ეწეოდნენ ლიტერატურულ მოღვაწეობას.

გაბრიელს (გ.1687) გადაუწერია გულანი (ხელნაწერთა ინსტიტუტი, -910), განსაკუთრებით ცნობილი იყვნენ გაბრიელის შვილები:
ნიკოლაოზ სიონის დეკანოზი
ამბროსი ნეკრესელი
სუამი

დემოკრატიისა და ეკონომიკური განვითარების ორგანიზაცია (სუამი) — სახელმწიფოთაშორისი ორგანიზაცია, რომელიც შეიქმნა 1997 წლის ოქტომბერში ყოფილი საბჭოთა კავშირის რამდენიმე რესპუბლიკის მიერ — საქართველო, უკრაინა, აზერბაიჯანი და მოლდოვა (1999 წლიდან 2005 წლის ჩათვლით მასში აგრეთვე შედიოდა უზბეკეთი). ორგანიზაციის სახელი მასში გაერთიანებულ სახელმწიფოთა სახელებისგან შემდგარი აკრონიმია. უზბეკეთის გასვლამდე მას ეწოდებოდა სუუამის ქვეყნები.

ისტორია
თანამშრომლობა საქართველოს, უკრაინას, აზერბაიჯანსა და მოლდოვას შორის სუამის ფარგლებში დაიწყო საკონსულტაციო ფორუმით, რომელიც 1997 წლის 10 ოქტომბერს შედგა სტრასბურგში. 1999 წლის აპრილში ორგანიზაციას უზბეკეთიც შეუერთდა და მას სუუამი დაერქვა.

2001 წლის 6-7 ივნისს გამართულ იალტის სამიტზე მოხდა სუუამის ქარტიის ხელმოწერა, რაც ორგანიზაციის ფორმალურად შექმნის თარიღად ითვლება.

2002 წელს უზბეკეთმა გამოაცხადა, რომ ორგანიზაციიდან გამოსვლას გეგმავდა და მას შემდეგ სუამის სამიტებსა და შეხვედრებს იგნორირებას უწევდა.

მომდევნო წლებში ორგანიზაცია სტაგნაციას განიცდის: 2004 წლის იალტის შეხვედრას ხუთი წევრიდან მხოლოდ ორი ესწრებოდა. თუმცა ბოლოდროინდელმა ფერადმა რევოლუციებმა საქართველოსა და უკრაინაში და მოლდოვაში პრო-დასავლური და ანტი-რუსული მმართველი პარტიის გაძლიერებამ სუამის წევრებს შორის თანამშრომლობა და კოორდინაცია უფრო აქტუალური გახადა, რამაც ბევრი ანალიტიკოსის აზრით შესაძლებელია სუამის მნიშვნელობის გაზრდას შეუწყოს ხელი.

სუამის ბოლო სამიტი კიშინიოვში, მოლდოვა, შედგა 2005 წლის 22 აპრილს. უზბეკეთის პრეზიდენტი ისლამ კარიმოვი და ასევე მოწვეული პოლონეთის პრეზიდენტი შეხვედრაზე არ გამოჩენილან. თუმცა დამკვირვებლების როლში იყვნენ რუმინეთის პრეზიდენტი ტრაიან ბესესკუ და ლიეტუვის პრეზიდენტი ვალდას ადამკუსი, აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის ევრაზიის სპეციალური წარმომადგენლის სტივენ მანისა და ეუთოს გენერალური მდივნის იან კუბისის თანდასწრებით. რუსეთის ელჩმა კიშინიოვში უკმაყოფილება გამოთქვა რუსეთის წარმომადგენლის არმოწვევის გამო.

2005 წლის 5 მაისს უზბეკეთმა საბოლოოდ ოფიციალურად განაცხადა ორგანიზაციიდან გასვლის შესახებ, რის შემდეგაც მას ისევ სუამი ჰქვია.

ორგანიზაციის სტრუქტურა
ყოველწლიური შეხვედრა იმართება იალტაში სუამის წევრ ქვეყნებს შორის. ეს ითვლება ორგანიზაციის უმაღლეს ორგანოდ.
ორგანიზაციის აღმასრულებელი ორგანო არის სუამის ქვეყნების საგარეო სამინისტროთა საბჭო.
სამუშაო ორგანოა ეროვნულ კოორდინატორთა კომიტეტი, რომელიც შედგება სუამის ყოველი წევრის თითო კოორდინატორისგან.
სუამის საინფორმაციო ოფისი კიევშია.
სულ რვა სამუშაო ჯგუფია, თემატური საკითხების მიხედვით: ენერგო-საინჟინრო; სატრანსპორტო; სავაჭრო-ეკონომიკური; საინფორმაციო საშუალებები და ტელეკომუნიკაციები; კულტურა; მეცნიერება და განათლება; ტურიზმი; ანტი-ტერორიზმი, ორგანიზებული კრიმინალისა და ნარკობიზნესის წინააღმდეგ ბრძოლა.
დავით ოძელაშვილი

დავით ოძელაშვილი, „ოძელა“ (დ. 30 ივნისი, 1974, თბილისი ― გ. 20 სექტემბერი, 2002, ვენა, ავსტრია) — ქართველი მუსიკოსი (ფლეიტისტი).

დაამთავრა 62-ე საშუალო სკოლა; 21-ე მუსიკალური სასწავლებელი; მე-5 მუსიკალური ტექნიკუმი; თბილისის კონსერვატორია; მოცარტის აკადემია.

1999 წლიდან ოძელა იყო ჯაზ-კვარტეტის „თბილისი“ წევრი (ფლეიტა) ოთარ მაღრაძესთან (ფორტეპიანო), ოთარ საგანელიძესთან (კონტრაბასი) და ვალერი ფაილოძესთან (დასარტყმელი საკრავები). დათოს თანამშრომლობა ოთარ მაღრაძესთან დაიწყო 1998 წლიდან ალმბომზე მუშაობის დროს სადაც მათ ერთად ორი კომპოზიცია ჩაწერეს - „თათრის მოედანი“ და „გურული ჩანახატები“.

ჯგუფში ვალერი ფაილოძის შემოერთებამდე ოძელა ტრიოში მონაწილეობს ზაარბრიუკენის 1000 წლისთავისადმი მიძღვნილ მუსიკალურ ფესტივალში, სადაც სპეციალური მედლით დაჯილდოვდნენ წარმატებული შესრულებისთვის.

შემდგომში დათო ჯაზ-კვარტეტთან ერთად გამოდის საერთაშორისო ჯაზ-ფესტივალზე ნანტში 2000 წლის სექტემბერში და თბილისში იმავე წელს გამართულ ჯეოსელის ჯაზ-ფესტივალში.

გარდაიცვალა 2002 წლის 20 სექტემბერს ვენაში.

ოძელა ავსტრიაში საქართველოს კულტურის დღეებში მონაწილეობდა.

დარჩა მეუღლე - ლალი და ორი პატარა შვილი: ანანო და ლაზარე.
ბერთოლდი (ბადენი)

მარკგრაფი ბერთოლდ ფრიდრიხ ვილჰელმ ერნსტ აუგუსტ ჰაინრიხ კარლ ფონ ბადენი (დ.24 თებერვალი 1906, კარლსრუე — გ. 27 ოქტომბერი 1963, შპაიხინგენი) — ბადენის საგვარეულოს მეთაური.

ბიოგრაფია
ბერთოლდი იყო მაქსიმილან ფონ ბადენისა და მისი მეუღლის მარია-ლუიზე ფონ ჰანოვერ-ქამბერლენდის ერთადერთი ვაჟი.

1931 წლის 17 აგვისტოს მან იქორწინა ბერძენ პრინცესა თეოდორაზე, რომელთანაც შეეძინა შვილები:
მარგარეტე (* 14 ივლისი 1932)
მაქსიმილიანი (* 3 ივლისი 1933
ლუდვიგი (* 16 მარტი 1937)
ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენები

ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენი — ჰოენცოლერნთა დინასტიის შვაბიური და კათოლიკე შტო. იგი ერთ-ერთი უძველესი გერმანული არისტოკრატული საგვარეულოა, რომელიც პირველად საუკუნეში მოიხსენიება გრაფების ტიტულით. დინასტია სავარაუდოდ ბურხარდინგების საჰერცოგო საგვარულოდან წარმომავალი ცოლერნების ერთ-ერთი შტოა. საუკუნის დასაწყისში ჰოენცოლერნები ორ შტო გაიყვნენ: შვაბიური შტო და ფრანკონიული შტო. ფრანკი ჰოენცოლერნები შემდგომში ბრანდენბურგის კურფიურსტები და პრუსიის მეფეები გახდნენ.

1576 წელს შვაბი ჰოენცოლერნები ორ შტოდ გაიყვნენ: ჰოენცოლერნ-ჰეხინგენი და ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენი. ჰეხინგენის შტო 1869 წელს ამოწყდა, ზიგმარინგენის კი დღემდე განაგრძობს არსებობას. დინასტიის საგვარეულო სასახლე ქალაქ ზიგმარინგენში მდებარეობს.
დღევანდელ ბადენ-ვიურტემბერგში მდებარე ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენის სათავადო 1849 პრუსიის სამეფომ შეიერთა, თუმცა დინასტია განაგრძობდა მნიშვნელოვანი როლის თამაშა გერმანიის და საერთოდ ევროპის ისტორიაში. ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენის საგვარულო 1866-1947 წლებში მეფობდა რუმინეთში.

ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენის გრაფები, 1576-1623
კარლ (1576-1606)
იოჰანი (1606-1623)

ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენის ფიურსტები, 1623-1849
იოჰანი (1623-1638)
მაინრად (1638-1681)
მაქსიმილიანი (1681-1689)
მაინრად (1689-1715)
იოზეფ-ფრანც-ერნსტი (1715-1769)
კარლ-ფრიდრიხი (1769-1785)
ანტონი (1785-1831)
კარლი (1831-1848)
კარლ-ანტონი (1848-1849)

ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენის და ჰოენცოლერნის ფიურსტები
კარლ-ანტონი (1849-1885)
ლეოპოლდი (1885-1905)
ვილჰელმი (1905-1927)

ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენის და ჰოენცოლერნთა საგვარეულოს მეთაურები
ფრიდრიხი (1927-1965)
ფრიდრიხ-ვილჰელმი (1965- დღემდე)
ნიკოლოზ აარონი

ნიკოლაი აარონი (; დ. 17 აგვისტო, 1956, სმოლენსკი, სსრკ) — ბელარუსელი მხატვარი და მწერალი.

ბიოგრაფია
ნიკოლაი აარონი ბავშვი იყო, როცა მისი ოჯახი ავსტრიაში, ვენაში გადასახლდა. საუკუნის 90-იან წლებში იგი ჯერ პარიზში, შემდეგ კი აშშ-ში გადასახლდა, სადაც მოღვაწეობს, როგორც მხატვარი, მწერალი და ხელოვნებათმცოდნე.
ველფ V

ველფ (გერმ.: ) (დ. 1073 — გ. 24 სექტემბერი 1120; კაუფერინგი; გერმანია) — ჰერცოგ ველფ -ისა (ველფ ფონ ბაიერნი) და მისი მეუღლის იუდით ფლანდრიელის უფროსი ვაჟი. 1101 წელს ჯვაროსნული ლაშქრობის დროს მამის სიკვდილის შემდეგ იგი ველფ სახელით ბავარიის ჰერცოგი გახდა.

იმეპრატორ ჰაინრიხ ოპოზიციის გასამაგრებლად პაპმა ურბან -მ 16 წლის ველფს 1089 წელს ცოლად შერთო 40 წელს გადაბიჯებული მატილდე, ტუსციის გრაფინია. 1095 წელს ველფი მეუღლეს გაეყარა, ის და მამამისი ველფ შეურიგდნენ იმპერატორს და დაიბრუნეს ბავარიის საჰერცოგო.

ველფ მთელი თავისი სიცოცხლის განმავლობაში იმპერატორის ერთგული დარჩა და ბავარიის საჰერცოგოს მართავდა. გარდა იმისა, რომ იგი იმპერატორს იტალიურ ლაშქრობებში ეხმარებოდა მისი მმართველობის შესახებ თითქმის არაფერია ცნობილი. ველფ დამარხეს ვენახში.

იგი მეორედ არ დაქორწინებულა და უშვილოდ გარდაიცვალა. მის შემდეგ ბავარიის ჰერცოგი გახდა მისი ძმა - ჰაინრიხ შავი.
ჰაინრიხ შავი

ჰაინრიხ შავი (დ. 1075 — გ. 13 დეკემბერი, 1126, რავენსბურგი, გერმანია) — ბავარიის ჰერცოგი ჰაინრიხ -ის სახელით 1120–1126 წლებში.

ჰაინხირი იყო ველფ -ის შვილი და ველფ -ის ძმა. ამ უკანასკნელის უშვილოდ სიკვდილის შემდეგ იგი 1120 წელს ბავარიის ჰერცოგი გახდა.

ოჯახი
1095-1100 წლებს შორის ჰაინრიხმა იქორწინა საქსონიელ პრინცესა ვულფილდ ბილუნგზე, რომელთანაც შეეძინა შვილები:

ჰაინრიხ ამაყი (1100–1126) — ბავარიის და საქსონიის ჰერცოგი
კონრადი (გ. 1126) — ცისტერციანელი მღვდელი.
იუდითი (დ. 1100 შემდეგ – გ. 1130/31) — შვაბიის ჰერცოგი ფრიდრიხ .
სოფი (გ. 1145) — 1. ბერთოლდ ფონ ცერინგენი, 2. მარკგრაფი ლეოპოლდ ფონ შტაირი.
მატილდე (გ. 1103) — 1. მარკგრაფი დიპოლდ ფონ ფობურგი, 2. გრაფი გებარდ ფონ ზულცბახი.
ველფ (1115–1191) — შპოლეტოს ჰერცოგი.
ვულფილდი (გ. 1160 შემდეგ) — გრაფი რუდოლფ ფონ ბრეგენცი.
მარკუსი (ბადენი)

მარკგრაფი მარკუს ფონ ბადენი (დ. 1434 — გ. 1 სექტემბერი, 1478) — ლიეჟის ეპისკოპოსი.

მარკუსი იყო მარკგრაფ იაკობ -ისა და მისი მეუღლის კათარინა ფონ ლოთრინგენის ვაჟი.

მისი და-ძმანი იყვნენ:
კარლი (გ. 1475)
ბერნჰარდი (1428—1458)
იოჰანი (1430—1503)
გეორგი (1433—1484)
მარგარეტე (1431—1457)
მათილდე (გ. 1485)
ანდო ჰიროშიგე

ანდო ჰიროშიგე (მოგვიანებით უტაგავა ჰიროშიგე; ; დ. 1797, ედო — გ. 12 ოქტომბერი 1858, იქვე) — იაპონელი მხატვარი; უკიიო-ე-ს მიმდინარეობის ერთ-ერთი თვალსაჩინო წარმომადგენელი და კაცუშიკა ჰოკუსაის კონკურენტი. მისმა ნამუშევრებმა „ტოკაიდოს 53 გაჩერება“ (1833-1834) და „ედოს 100 ხედი“ (1856-1858) დიდი გავლენა იქონიეს ფრანგ იმპრესიონისტებზე.
აშოთან მუხრანბატონი

აშოთან ბაგრატის ძე მუხრანბატონი (გ. 1561) — ბაგრატ მუხრანბატონის ძე. მუხრანბატონების სახლის უფროსი და შიდა ქართლის სადროშოს სარდალი საუკუნის 30-იანი წლებიდან 1561 წლამდე. მუხრანბატონი გახდა მამამისის, ბაგრატის ბერად აღკვეცის შემდეგ. მისი ერთი ასული, ქეთევანი (შემდეგში ქეთევან წამებული) ცოლად ჰყავდა კახთა მეფეს დავით -ს. დაიღუპა ფხოველებთან ბრძოლაში.
ვახტანგ მუხრანბატონი

ვახტანგ ბაგრატის ძე მუხრანბატონი (გ. 1580) — მუხრანბატონების სახლის უფროსი და შიდა ქართლის სადროშოს სარდალი საუკუნის 60-იან წლებიდან 1580-მდე. ქართლის გამგებელი საუკუნის 70-იან წლებში. მუსტაფა ლალა-ფაშას ქართლში ლაშქრობისას (1578) ქართლის დიდ თავადებთან ერთად მორჩილება გამოუცხადა მას. კონფლიქტი ჰქონდა სპარსეთიდან დაბრუნებულ სიმონ -თან. სიმონმა დააპატიმრა კიდეც, მაგრამ მალე შეურიგდა და გაათავისუფლა.

შვილები
თეიმურაზ მუხრანბატონი (გარდაიცვალა 1 ივლისი, 1625)
ქაიხოსრო მუხრანბატონი (გარდაიცვალა 3 ოქტომბერი, 1629)
ბაგრატ მუხრანბატონი (დაიბადა 16 იანვარი, 1572)
ვახტანგ მუხრანბატონი (ინჟინერი)

ვახტანგ დავითის ძე მუხრანბატონი (ბაგრატიონ-მუხრანსკი; დ. 1817, თბილისი ― გ. 1892, დაკრძალულია სვეტიცხოველში) — ქართველი ინჟინერ-მშენებელი. განათლება მიიღო ხარკოვში. 1847-1856 მუშაობდა მიმოსვლის გზათა საზოგადო შენობათა კორპუსის ოლქში (თბილისში) და კავკასიის მთავარმართლებლობის სახელმწიფო ქონებათა ინსპექციაში ინჟინერ-ჰიდრავლიკოსად. 1849 წელს მისი ხელმძღვანელობით დამთავრდა ერეკლე -ის დროს დაწყებული ივრის სარწყავი არხის მშენებლობა, ამის აღსანიშნავად სართიჭალასთან ააგეს ობელისკი. 1850-1854 მუხრანბატონმა აღადგინა ხიდი მდინარე ხრამზე, 1851-1854 კი ააგო ახალი ხიდი მდინარე ალგეთზე (ძველი ხიდის საძირკვლებზე). 1856-იდან მუშაობდა სამუშაოთა უფროსად თბილისის საგუბერნიო სამშენებლო კომისიაში. საუკუნის 60 წლებში მუხრანბატონს მიენიჭა ინჟინერ-პოდპოლკოვნიკის წოდება. 1866 წელს გადაიყვანეს პეტერბურგის გზათა სამინისტროში. რუსეთში მოღვაწეობის პერიოდში მიიღო „ნამდვილი სახელმწიფო მრჩევლის“ წოდება.
თეიმურაზ I მუხრანბატონი

თეიმურაზ ვახტანგის ძე მუხრანბატონი (გ. 1 ივლისი, 1625) — მუხრანბატონების სახლის უფროსი და შიდა ქართლის სადროშოს სარდალი 1580–1625 წლებში. ვახტანგ -ის მამა, გიორგი სააკაძის სიძე და მისი მომხრე. მონაწილეობდა ტაშისკარისა და მარაბდის ბრძოლებში (დაიღუპა მარაბდის მახლობლად).

ოჯახი
თეიმურაზ მუხრანბატონს ცოლად ჰყავდა არაგვის ერისთავის, ნუგზარ არაგვის ერისთავის ასული ანა, რომლისგანაც ეყოლა ექვსი შვილი:
ვახტანგ (დ. 1618 – გ. 1675)
კონსტანტინე მუხრანბატონი (დ. 1622 – გ. 1667)
არჩილი (გ. 1637)
ერეკლე (გ. 1676)
დავითი (გ. 1631)
ლუარსაბი (გ. 1629)
დარეჯანი
იოანე მუხრანბატონი

იოანე (ივანე) კონსტანტინეს ძე მუხრანბატონი (დ. 12 დეკემბერი, 1755 — გ. 1801, სხვა ცნობებით, 1799) — ბაგრატიონთა მუხრანბატონების შტოს წარმომადგენელი, მუხრანბატონების სახლის უფროსი ს.70-იანი წლებიდან 1801 წლის ჩათვლით. ქართლ-კახეთის სამეფო პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე, ერეკლე -ის სიძე (მეფის ასულის ქეთევანის მეუღლე). მუხრანბატონმა, როგორც ერეკლე -ის სრულუფლებიანმა წარმომადგენელმა, 1783 წლის 24 ივლისს გ. ჭავჭავაძესთან ერთად გეორგიევსკში ხელი მოაწერა რუსეთის მფარველობაში შესვლის ტრაქტატს. 1784-იდან მუხრანბატონი იყო ერეკლე -ისა და გიორგი -ის სახლთუხუცესი, 1784–1795 ერევნის სახანოს (ქართლ-კახეთის სამეფოს ვასალის) მოურავი („ღუბერნატორი“). 1786 ჩააქრო აჯანყება ნახჭევანში. 1795 კრწანისის ბრძოლაში მეთაურობდა ქართლ-კახეთის ლაშქრის ერთ ნაწილს.
იალტა

იალტა — ქალაქი ყირიმში, სამხრეთ უკრაინაში, შავი ზღვის ჩრდილოეთ სანაპიროზე. ქალაქი მდებარეობს ძველი ბერძნული კოლონიის ნამოსახლარზე, რომელიც ლეგენდის თანახმად ბერძენმა მეზღვაურებმა დააარსეს მყუდრო ნავსაყუდელის ძებნისას. იალტა გარშემორტყმულია ტყიანი მთებით, აქვს ხმელთაშუა ზღვის სუბტროპიკული კლიმატი და ისტორიულად ყურძნის ვენახებითა და ბაღებით იყო ცნობილი.

იალტის არსებობა პირველად საუკუნეში დაფიქსირდა არაბი გეოგრაფის მიერ, რომელმაც იგი ბიზანტიურ პორტად და მეთევზეთა დასახლებად მონათლა. საუკუნეში ქალაქი გენუის სავაჭრო კოლონიათა სისტემის ნაწილი ხდება და მოიხსენიება როგორც ეტალიტა ან გალიტა. 1475 წელს იალტა დანარჩენ ყირიმთან ერთად ოსმანთა მიერ იქნა შეპყრობილი, რომლებმაც იგი ნახევრად დამოუკიდებელ ყირიმის სახანოდ აქციეს. 1783 წელს იალტა რუსეთის იმპერიამ შეიერთა მთელ ყირიმთან ერთად, რაც რუსეთ-თურქეთის ომის საბაბი გახდა 1787-1792 წლებში.

 საუკუნეში ქალაქი პოპულარული კურორტი, დასასვენებელი ადგილი ხდება რუსეთის არისტოკრატიისა და ჩინოსნებისთვის. მწერლები ლევ ტოლსტოი და ანტონ ჩეხოვი ზაფხულს აქ ატარებდნენ. ქალაქი ასევე მჭიდროდ ასოცირდება სამეფო კართან. 1889 წელს ალექსანდრე -მ იალტის შორიახლოს მასანდრას სასახლე ააგო, 1911 წელს კი ნიკოლოზ -მ ლივადიას სასახლე ააშენა ქალაქის სამხრეთით.

 საუკუნეში იალტა საბჭოთა კავშირის უმთავრესი შავიზღვისპირა კურორტი ხდება. 1920 წელს ლენინი ხელს აწერს დეკრეტს „ყირიმის მშრომელი ხალხისთვის სამკურნალო მიზნებით გამოყენების შესახებ“, რის შედეგადაც რეგიონი ექსკლუზიური დასასვენებელი ადგილიდან სოციალიზმის მშენებლობით დაღლილ პროლეტართა მასობრივ გამაჯანსაღებელ ცენტრად გადაიქცა. იალტის გარშემო უამრავი სანატორიუმი გაშენდა. იალტაში ისვენებდა საბჭოთა ელიტაც. სტალინი მასანდრას სასახლეს საზაფხულო რეზიდენციად იყენებდა.

ქალაქი მსოფლიო ყურადღების ცენტრში მოექცა 1945 წელს იალტის კონფერენციაზე დიდი სამეულის (სსრკ, აშშ და დიდი ბრიტანეთის პირველი პირები) შეხვედრისას, რომელიც ლივადიას სასახლეში გაიმართა.

1991 წელს სსრკ-ს დაშლის შემდეგ იალტის ეკონომიკური მდგომარეობა მკვეთრად გაუარესდა. ახლად გამდიდრებულთა უმრავლესობა უპირატესობას ევროპის კურორტებს ანიჭებს საზღვრების გახსნის შემდეგ. მეორე მხრივ, ყოფილი საბჭოთა კავშირის მოსახლეობის უმრავლესობა ეკონომიკურ გაჭირვებაში უკვე იალტაშიც ვეღარ ახერხებს დასვენებისთვის საკმარისი სახსრების შოვნას. თუმცა ბოლო წლებში იალტა ეკონომიკურად ისევ მომჯობინდა, ინფრასტრუქტურა გაუმჯობესდა და ტურისტებიც დაბრუნდნენ. დამსვენებლებთა უმრავლესობას ჯერჯერობით მხოლოდ რუსები და უკრაინელები შეადგენენ.

დაძმობილებული ქალაქები
აკაპულკო, მექსიკა
ბადენ-ბადენი, გერმანია
ბათუმი, საქართველო
ეილათი, ისრაელი
გალაცი, რუმინეთი
ხაჩმაზი, აზერბაიჯანი
მარგიტი, გაერთიანებული სამეფო
ნიცა, საფრანგეთი
პოცუოლი, იტალია
რიეკა, ხორვატია
სანტა-ბარბარა, აშშ
სანია, ჩინეთი
შარმ-ელ-შეიხი, ეგვიპტე
ულან-უდე, რუსეთი
ბურგასი, ბულგარეთი
ფუჯისავა, იაპონია
ლატაკია, სირია
პანკოვი, გერმანია
კონსტანტინე III მუხრანბატონი

კონსტანტინე მუხრანბატონი (გ. 1756) — მუხრანბატონების სახლის უფროსი, შიდა ქართლის სადროშოს სარდალი 1735–1756 წლებში, სახლთუხუცესი, თბილისის მოურავი 1748 წლიდან. თეიმურაზ -ისა და ერეკლე -ის თანამებრძოლი. ლეკიანობის წინააღმდეგ ბრძოლების პერიოდში, 1746, მოსახლეობის დასაცავად განაახლა ქსნისა და მჭადიჯვრის ციხეები, 1756 დაამთავრა შიოსუბნის გალავნისა და ბურჯების მშენებლობა. 1749 მონაწილეობდა ერევნის ლაშქრობაში, 1754–1755 —მჭადიჯვრისა და ყვარლის ციხეების დაცვაში. დაიღუპა ლეკებთან ბრძოლაში.
ქაიხოსრო მუხრანბატონი

ქაიხოსრო ვახტანგის ძე მუხრანბატონი (გ. 1629) — მუხრანბატონების სახლის უფროსი და შიდა ქართლის სადროშოს სარდალი 1625-1626. ქართლის გამგებელი 1626, გიორგი სააკაძის მომხრე და თანამებრძოლი. ბაზალეთის ბრძოლაში დამარცხების შემდეგ გადაიხვეწა ოსმალეთში, სადაც თავი მოჰკვეთეს სააკაძესთან ერთად.

ოჯახი
ქაიხოსრო მუხრანბატონი დაქორწინებული იყო მამია დადიანის ქალიშვილზე თინათინ დადიანზე. მათ ამ ქორწინებიდან ეყოლათ სამი ვაჟი და სამი ქალიშვილი:
აშოთან მუხრანბატონი (გარდაიცვალა 1697)
ბაგრატ მუხრანბატონი, დაქორწინდა ქეთევან ამილახვარზე. ჰყავდა ორი ვაჟი სიმონი და ნიკოლოზი
დომენტი (გარდაიცვალა 1676)
დედისიმედი (გარდაიცვალა 1671), დაქორწინებული იყო პაპუნა ციციშვილზე
ელენე (გარდაიცვალა 1675 წლის შემდეგ), დაქორწინებული იყო ნუგზარ არაგვის ერისთავის ვაჟზე, გიორგიზე, რომელიც გარდაიცვალა 1647 წლის შემდეგ
თინათინი, დაქორწინდა ელიზბარ დავითიშვილზე