iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბელადის ორქიდეა

ბელადის ორქიდეა ან მოჩვენების ორქიდეა — გამძლე მიკოჰეტეროტროფული ორქიდეა, რომელსაც არ აქვს ქლოროფილი. თავისი გავრცელების უმეტეს ნაწილში, ის არის -ს ოჯახის იშვიათი წარმომადგენელი.
ის ცნობილია თავისი გაუთვალისწინებელი გამოჩენით;ის ძალიან იშვიათად გვხვდება . იგი გვხვდება ევროპისა და აზიის წიფლის, მუხის, ფიჭვისა და ნაძვის ტყეებში, ფუძე-მდიდარ ნიადაგებზე. ის არის იშვიათი და კრიტიკულად გადაშენების პირას მყოფი მცენარე ბრიტანეთში; ითვლებოდა, რომ ბელადის ორქიდეა გადაშენებული იყო მისი გავრცელების უმეტეს ნაწილში, თუმცა 2009 და 2024 წლებში ხელახლა დადასტურდა იმ ადგილებში, სადაც მცენარეები გადაშენებულად ითვლებოდა.

მცენარეები დაცულია ბევრ ადგილას და მათი ჰაბიტატიდან ამოღება ან შეწუხება, თუნდაც სამეცნიერო კვლევის მიზნით, შეიძლება იყოს ძალიან სერიოზული საკითხი ბევრ იურისდიქციაში. ეს მცენარეები განსაკუთრებით იშვიათია და არასდროს უნდა იქნეს ამოღებული ჰაბიტატიდან ან შეწუხებული.
1926 წელს უელსელ ბოტანიკოსს ელეანორ ვახელს ბრიტანული მუზეუმი სთხოვადა გამოეძიებინა მოჩვენების ორქიდეის შესახებ ინგლისში მოხსენება. მრავალი წლის განმავლობაში უელსის ეროვნულ ჰერბარიუმში -ში (უელსის ეროვნული მუზეუმი) იყო მხოლოდ პატარა რიზომა, რომელიც შეაგროვა ვახელმა 1926 წლის 29 მაისს.

ბიოლოგია
ოდესღაც საპროფიტულად მიჩნეული, ეს გამძლე მცენარეები სინამდვილეში არიან ობლიგატური მიკოჰეტეროტროფები (ან ეპიპარაზიტები), რომლებიც იღებენ საკვებ ნივთიერებებს მიკორიზული ქსელებიდან, რომლებიც მოიცავს ბაზიდიომიცეტურ სოკოებს, რომლებიც თავის მხრივ დაკავშირებულნი არიან თაბაშირიანი ხეების სხვადასხვა სახეობის ფესვებთან. ისინი იზრდებიან მიწისქვეშა, მრავალი ღეროსგან, რომელსაც არ აქვს ქლოროფილი და აქვს ეფემერული ფოთლები, რომლებიც პატარა ქერცლებია. მცენარეები მხოლოდ დაყვავებისას ამოდიან მიწის ზედაპირზე, განსაკუთრებით ზაფხულში დასავლეთ ევროპაში.
ეს მცენარეები იყენებენ სოკოვანი სიმბიონტების მთელ სპექტრს რამდენიმე ოჯახიდან, ხშირად ერთდროულად. ამ მცენარეების ანალიზმა დაადგინა ექტომიკორიზული სახეობები როგორც ექსკლუზიური სიმბიონტები ჰაბიტატში მცენარეების 75%-სთვის, ასევე სხვები (, , და ).მცენარეები ასევე მასპინძლობენ ასკომიცეტურ ენდოფიტებს, რომლებიც, როგორც ჩანს, ეხმარებიან მცენარეს მცენარის ბაზიდიომიცეტური სიმბიონტების ზოგიერთის პარაზიტირებაში.
მცენარეები უარყოფენ კულტივაციას ლაბორატორიული პირობების გარეთ, რადგან მათ სჭირდებათ არა მხოლოდ სპეციფიკური სოკოვანი სიმბიონტები, არამედ სპეციფიკური მასპინძელი ხეებიც, რომლებთანაც ეს სოკოების სახეობები აყალიბებენ მიკორიზულ ურთიერთობებს. ამ სახეობის დიდ მცენარეებს შეუძლიათ შექმნან საკმაოდ თვალწარმტაცი ტყის სანახაობა, ერთდროულად ათეულამდე ყვავილოვანი ღეროთი, რომელთაგან თითოეული ატარებს 3-4 ყვავილს, რომლებიც იზრდებიან თაბაშირიანი ფოთლების ნარჩენებიდან.
ყვავილები სავარაუდოდ დამბუქსიანდებიან ბუზმაჭრების მიერ; გამრავლებისთვის ის აწარმოებს უამრავ მტვრისმაგვარ თესლს, რომელიც ქარით ვრცელდება დიდ მანძილებზე.ქრომოსომების რიცხვი ხშირად მითითებულია როგორც 2 = 68, თუმცა ერთი კვლევითი სტატია კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებს, შეიძლება თუ არა ეს მნიშვნელობა სხვა სახეობისთვის იყოს.
მკვლევარებმა 2016 წელს აღმოაჩინეს, რომ გარკვეული იშვიათი ევროპული აჩვენებდა უსქესო და სქესობრივი გამრავლების ორივე ფორმას. კვლევა ჩატარდა ჩრდილოეთ პოლონეთში, სადაც პოპულაცია დაინახეს გამეტოფიტის განვითარების პროცესში დაუმბუქსიანებელ ყვავილურ კვირტებთან.
არტემიევი (მთვარის კრატერი)

კრატერი არტემიევი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა საბჭოთა საავიაციო-სარაკეტო სისტემების კონსტრუქტორის, ვლადიმირ არტემიევის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს). კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 66.39 კმ, სიღრმე — 2.74 კმ.

კრატერს თითქმის იდეალური წრიული ფორმა აქვს, მაგრამ მნიშვნელოვნად დაზიანდა შემდგომი დარტყმების შედეგად. რგოლის სიმაღლე მიმდებარე რელიეფზე 1260 მ-ია, ხოლო კრატერის მოცულობა 3851.54 კმ³. კრატერის აუზის ფსკერი შედარებით ბრტყელია, რამდენიმე პატარა კრატერით არის აღნიშნული. კრატერის სამხრეთი ნაწილი დაფარულია ქანებით, რომლებიც ჩამოინგრა შიდა ფერდობიდან.

კრატერი მდებარეობს ამაღლებულ ადგილას, რომელიც წარმოქმნილია შეჯახების შედეგად გამოტყორცნილი ქანების მიერ, რამაც წარმოქმნა გიგანტური ჰერცშპრუნგის კრატერი, რომლის ცენტრიც სამხრეთ-აღმოსავლეთით 600 კმ-ში მდებარეობს.

სატელიტური კრატერები
ცუკუნე

ცუკუნე (、、) არის იაპონური ქათმის ხორცის ბურთები, რომლებიც ხშირ შემთხვევაში მზადდება იაკიტორის სტილში(მაგმარ ასევე შეიძლება იყოს შემწვარი, გამომცხვარი ან მოხრაკული) და ზოგჯერ დაფარულია ტკბილი სოიოთი ან იაკიტორის ტარეთი, რომელიც ხშირად ერევათ ტერიაკის სოუსში.

შეჯამება
დაფქულ მასალას, როგორიცაა საქონლის, ღორის ან ფრინველის ხორცი, და ზოგჯერ თევზი ან ცხვრის ხორცი, ემატება გასქელებები. შემდეგ ეს ნარევი უნდა მოზილოთ და ჩმოყალიბდება ხინკლის ფორმით ან შამფურზე.

მას ასევე უწოდებენ თევზის ხორცის ბურთულას, რომელსაც ცხელ წვნიანს უმატებენ და ცუმირე-ჯირუს ანუ თევზის ბურთულების წვნიანს უწოდებენ. ცუკუნე ასევე მიირთმევა, როგორც ცუკუნე ნაბე, იაპონური ორთქმავლის კერძი, რომელიც ადგილობრივი ჯიშები გვხვდება იაპონიის რეგიონებში.

ტრადიციულად, იაპონიაში თევზის ფილეს აფქვევდნენ სურიბაჩის () საფქვავი თასით, თუმცა ახლა ბლენდერებს გამოიყენებენ.

ცუკუნე ტრადიციულად მოთავსებულია ბამბუკის შამფურზე, რომელიც იწვება ცეცხლზე ან ნახშირზე, მაგრამ ცუკუნეს მომზადება ასევე შეიძლება მომზადდეს შამფურის გარეშე, ტაფაზე ან გაზქურაზე.

მომზადება
ხორცის დაჭყლეტის ან წვრილად დაფქვის შემდეგ, მას ემატება გასქელებები, როგორიცაა კვერცხი, დაჭყლეტილი იამი და პურის ნამცეცები, ასევე სანელებლები, როგორიცაა დაფქული კოჭას ფესვი, მარილი და სოიოს სოუსი. ნარევიდან ყალიბდება პელმენები ან ხორცის ჩხირები.

წვრილად დაჭრის ბოსტნეულს ასევე უმატებემ დაფქულ ხორცს.ასევე უმატებენ ბოსტნეულს და მწვანილს, როგორიცაა მწვანე ხახვი, წითელი პერილა და ზოგჯერ დაჭრილი ფრინველის ხორცს.

ჩვეულებრივ ცუკუნე ნაპოვნია ოდენში ( ან ) იაპონურ ჩაშუშულში, რომელიც შედგება რამდენიმე ინგრედიენტისგან მსუბუქი დაშის ( ბულიონში.

სახეები
მდუღარე: ნაბემონო , სუფრაზე მოხარშული კერძი

მოხარშული: იაკიმონო , შემწვარი ან ნახშირის შემწვარი კერძები, მათ შორის შემწვარი ხორცის ბურთი

შემწვარი: აგემონო ან ღრმად შემწვარი

ჩაშუშული: ციუმონო ( ან ), ჩაშუშული ბოსტნეულით და მწვანილით.
პაპა ა ლა ხუანკაინა

პაპა ა ლა ხუანკაინა (ხუანკაიოს სტილის კარტოფილი) — პერუული აპეტაიზერი, რომელიც შედგება მოხარშული კარტოფილის, ცხარე, კრემისებრი სოუსის, კესო ფრესკოს (ახალი თეთრი ყველი) და შემწვარი აჯი ამარილოსგან (ყვითელი წიწაკა პერუდან). ასევე ამატებენ წითელ ხახვსა და ნიორს, რომლებიც ტრადიციულად დაფქულია. მიუხედავად იმისა, რომ კერძის სახელი მომდინარეობს ლიმასთან ახლოს მდებარე მაღალმთიანი ქალაქი ხუანკაიოდან, ის მთელი ქვეყნის მასშტაბით ყოველდღიური და სადღესასწაულო სამზარეულოს ძირითად ნაწილად იქცა.
ის პერუს ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული გასტრონომიული პროდუქტია.

როგორც წესი, მას აპეტაიზერად, ცივად, სალათის ფურცლებზე დადებულს მიირთმევენ და მორთულია შავი ზეთისხილით, თეთრი სიმინდის მარცვლებითა და მოხარშული კვერცხით.

პერუს სამხრეთში (კუსკო, პუნო, არეკიპა) მას არა ხუანკაინას სოუსის, არამედ ოკოპას თანხლებით დებენ სუფრაზე. ოკოპა მზადდება ახლად მოხალული არაქისის, შემწვარი ხახვის, პომიდვრის, აჯი ამარილოსა და ნაღების/შედედებული რძისგან, დაქუცმაცებული კრეკერების ან გამომშრალი პურის თანხლებით.

რადგან მას ცივად მიირთმევენ, პაპა ა ლა ხუანკაინა პერუელების საყვარელი არჩევანია პიკნიკებსა და მოგზაურობებში წასაღებად.
ტერინი

}) ― ტრადიციული ფრანგული კერძი, რომელიც წააგავს პაშტეტს და აქვს პურის ფორმა, იწვება დახურულ, კერამიკულ ჭურჭელში, „ბეინ-მარიში”. თანამედროვე ტერინი ყოველთვის არ შეიცავს ხორცს ან ცხოველურ ცხიმს, მაგრამ მაინც გააჩნია ხორცის მსგავსი ტექსტურები და ცხიმის შემცვლელები, როგორებიცაა სოკო, პიურე, ხილი ან ბოსტნეული.

ტერინი, მიუხედავად ტრადიციისა, შესაძლებელია მომზადდეს სხვადასხვა არაკერამიკულ ფორმაში, როგორიცაა უჟანგავი ფოლადი, ალუმინი, მომინანქრებული თუჯი და ღუმელგამძლე პლასტმასი.

ტერინი, როგორც წესი, მიირთმევა ცივად ან ოთახის ტემპერატურაზე. ბევრი მათგანი მზადდება ხოხბისა და კურდღლის ხორცით.
წარსულში ტერინები ძეხვეულთან, პაშტეტებთან და სხვა აპეტაიზერებთან ერთად იდო დიდ სუფრებზე, თუმცა ზოგჯერ მთავარ კერძსაც წარმოადგენდა.
მჟავე ალუბლის სუპი

მჟავე ალუბლის სუპი — ტკბილი წვნიანი, რომელიც მზადდება არაჟნის, შაქრისა და მთლიანი ალუბლებისგან. მიირთმევა ცივად. ეს კერძი უნგრეთში წარმოიშვა და რამდენიმე ევროპული ქვეყნის სამზარეულოში ზაფხულის დელიკატესს წარმოადგენს.

სუპი აითვისეს ავსტრიელებმა, პოლონელებმა, სლოვაკებმა და გერმანელებმა, ხოლო უნგრელ-ამერიკელებმა და უნგრელ-კანადელებმა ის ჩრდილოეთ ამერიკაშიც შეიტანეს.

წარმოშობა
უნგრულ სამზარეულოში ალუბლის წვნიანი ან მეგილევესი ტრადიციული კერძია, რომელიც მზადდება მჟავე ალუბლის ხის ნაყოფისგან და არა ტკბილი ალუბლისგან. სახელწოდება უკავშირდება „მეგესს“ (მჟავე ალუბალი) და „ლევესს” (წვნიანი). ტრადიციულად, ის მიირთმევა ზაფხულში, ვახშმის წინ, როგორც აპეტაიზერი ან დესერტი. წვნიანი მზადდება მთლიანი, კურკიანი ალუბლით, რომლის ხეებიც უნგრეთში მრავლადაა.

ეს სუპი აზიური გავლენისა და ტრადიციული ევროპული სამზარეულოს შერწყმის კარგი მაგალითია. ამზადებენ მჟავე ალუბლით, ახლად ათქვეფილი ნაღებით და ზოგჯერ მიხაკითა და დარიჩინით. შესაძლებელია ინგრედიენტების ჩანაცვლებაც - კერძს ზოგჯერ დაკონსერვებულ, ჩვეულებრივ ალუბალს უმატებენ, ხოლო ნაღების ნაცვლად ხშირად იყენებენ არაჟანს.

სუფრასთან მიტანის წინ მცირე რაოდენობით ტკბილ თეთრ ან მშრალ წითელ ღვინოსაც უმატებენ. უნგრეთში იყიდება სწრაფი მომზადების მეგილევესის ფხვნილის პაკეტები.
არტემიდა (მთვარის კრატერი)

კრატერი არტემიდა — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ქალის ბერძნული სახელის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1976 წელს). კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 2.28 კმ-ია, სიღრმე — 0.41 კმ.

კრატერს თასის ფორმა აქვს. რგოლის სიმაღლე მიმდებარე რელიეფიდან 0.08 კმ -ია, კრატერის მოცულობა 0.47 კმ³. მორფოლოგიური მახასიათებლების საფუძველზე, კრატერი კლასიფიცირდება, როგორც კრატერი (სახელი დაერქვა ამ ტიპის ტიპიური წარმომადგენლის, ალ-ბატანი კრატერის მიხედვით).

სატელიტური კრატერები
არტემიდას კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
არციმოვიჩი (მთვარის კრატერი)

კრატერი არციმოვიჩი , დიოფანტე — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა საბჭოთა ფიზიკოსის, ლევ არციმოვიჩის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1973 წელს). კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , მისი დიამეტრი — 7.96 კმ-ია, სიღრმე — 1.33 კმ.

კრატერის კიდე თასის ფორმისაა. მისი სიმაღლე მიმდებარე რელიეფიდან 300 მ-ია. კრატერის მოცულობა 20.17 კმ³-ია.

მორფოლოგიური მახასიათებლების საფუძველზე, კრატერი კლასიფიცირდება, როგორც კრატერი (სახელი დაერქვა ამ ტიპის ტიპიური წარმომადგენლის, ალ-ბატანი კრატერის მიხედვით).

1973 წელს საკუთარი სახელის მიღებამდე, კრატერს ჰქონდა აღნიშვნა დიოფანტუსი (ე.წ. თანამგზავრული კრატერების აღნიშვნის სისტემაში, რომლებიც მდებარეობს საკუთარი სახელის მქონე კრატერის მახლობლად).

სატელიტური კრატერები
არციმოვიჩის კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
არიაბჰატა (მთვარის კრატერი)

კრატერი არიაბჰატა , მასკელინი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ინდოელი მათემატიკოსისა და ასტრონომის, არიაბჰატას პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1979 წელს). კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 21.89 კმ, სიღრმე — 1.83 კმ.

კრატერი თითქმის მთლიანად ჩაძირულია ლავაში, რომელიც მიედინება სიმშვიდის ზღვის აუზში; ზღვის ზედაპირზე მხოლოდ რგოლის აღმოსავლეთი ნაწილია ამოწეული. რგოლი მიმდებარე რელიეფიდან 0.81 კმ-ით მაღლა დგას, ხოლო კრატერის მოცულობა 296.86 კმ³-ია.

1979 წელს საკუთარი სახელის მიღებამდე, კრატერს ეწოდა მასკელინ (დასახელებული კრატერის მახლობლად მდებარე ე.წ. თანამგზავრული კრატერების აღნიშვნების სისტემაში).

სატელიტური კრატერები
არიაბჰატის კტარერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
არზაქელი (მთვარის კრატერი)

კრატერი არზაქელი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა არაბი მათემატიკოსისა და ასტრონომის, ალ-ზარქალის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია . ალფონსუსისა და პტოლემეოსის კრატერებთან ერთად, ის ქმნის კრატერების მკაფიოდ თვალსაჩინო ჯაჭვს. არზაქელის კრატერის დიამეტრი 96.99 კმ-ია, სიღრმე — 2.85 კმ.

არზაქელის კიდე ორმაგი მრავალკუთხაა, მასიური დახრილობით და ძალიან რთული სტრუქტურით, რომელიც ჩანს მხოლოდ დიდი ტელესკოპებით. კრატერის კიდე მაღლა დგას თასის ფსკერიდან 4,120 მ-ზე და მიმდებარე რელიეფიდან 1.46 კმ-ზე. შიდა კიდეს აქვს დამახასიათებელი ტერასები და ჩაღრმავებები, განსაკუთრებით შესამჩნევი სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. კრატერის ფსკერი შედარებით ბრტყელია, სამხრეთ-დასავლეთ კვადრანტში მცირე უსწორმასწორობებით. კრატერი შეიცავს ამავე სახელწოდების ღარების სისტემას - არზაქელის ღარებს - 50 კმ სიგრძის, რომლებიც ორიენტირებულია კრატერის ჩრდილოეთი კიდიდან სამხრეთის კიდემდე. ცენტრალური პიკი წაგრძელებულია, მასიური, ოდნავ გადახრილი სამხრეთ-დასავლეთით და დაახლოებით 2000 მ სიმაღლისაა. ცენტრალური პიკის სამხრეთით პატარა ბორცვებია. მის აღმოსავლეთით მდებარეობს თანამგზავრი კრატერი არზაქელ . თითქმის სწორი ღარი ცენტრალური პიკიდან ჩრდილოეთით ვრცელდება. ცენტრალური პიკის შემადგენლობაში შედის გაბრო-ნორიტ-ტროქტოლიტის ანორთოზიტი, პლაგიოკლაზის შემცველობით 85–90% (1) და 80–85% (2). კრატერის მოცულობა 9245.20 კმ³-ია.

სატელიტური კრატერები
ასადა (მთვარის კრატერი)

კრატერი ასადა , ტარუნტიუს — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა იაპონელი ასტრონომის, გორიუ ასადის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1976 წელს). კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 12.37 კმ,

სატელიტური კრატერები
ასადის კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
ასკლეპი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ასკლეპი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა იტალიელი ასტრონომის, ჯუზეპე ასკლეპის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 40.56 კმ, სიღრმე — 2.20 კმ.

კრატერის კიდე ძლიერ დაზიანებულია მისი არსებობის განმავლობაში მომხდარი დარტყმების შედეგად და პრაქტიკულად გასწორებულია მიმდებარე რელიეფთან; თავად კრატერი უბრალოდ ჩაღრმავებად იქცა. კიდე მიმდებარე რელიეფიდან 1030 მეტრით მაღლა ადის. კრატერის აუზის ფსკერი შედარებით ბრტყელია, შესამჩნევი სტრუქტურების გარეშე. თანამგზავრული კრატერი ჰომელ კრატერის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილს ესაზღვრება. კრატერის მოცულობა 1233.91 კმ³-ია.

სატელიტური კრატერები
აშბრუკი (მთვარის კრატერი)

კრატერი აშბრუკი , დრიგალსკი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის სამხრეთ პოლარულ ნაწილში. სახელი ეწოდა ამერიკელი ასტრონომის ჯოზეფ აშბრუკის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1994 წელს). კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 157.68 კმ, სიღრმე — 2.99 კმ.

კრატერის კიდის ნაშთები შემდგომი დაჯახებების შედეგად ძლიერ დაზიანებულია. კიდი მიმდებარე რელიეფიდან 1.78 კმ-ის სიმაღლეზეა აღმართული. კრატერის აუზის სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილი, რომელიც თავისუფალია დრიგალსკის კრატერიდან გამოტყორცნილი ქანებისგან, შედარებით ბრტყელია და პატარა კრატერებით არის მონიშნული.

სახელის შეცვლამდე კრატერი ცნობილი იყო როგორც სატელიტური კრატერი „დრიგალსკი “.

სატელიტური კრატერები
აშბრუკის კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
ასტონი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ასტონი , ულუგბეკ — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ინგლისელი ფიზიკოსის, ფრენსის ასტონის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1964 წელს). კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 44.48 კმ, სიღრმე — 2.26 კმ.

კრატერს წრიული ფორმა აქვს, მისი კიდე გარკვეულწილად შეცვლილი და გასწორებულია შემდგომი დარტყმებით. კიდე მიმდებარე რელიეფიდან 1070 მ-ით მაღლა ადის. კრატერის მოცულობა 1526.99 კმ³-ია. კრატერის ფსკერი გლუვია, მცირე კრატერების გარდა გამორჩეული სტრუქტურების გარეშე და ცენტრალური მწვერვალის გარეშე.

სახელის შეცვლამდე ასტონის კრატერი ულუგბეკ -ს თანამგზავრ კრატერად ითვლებოდა. მთვარის ხილული მხარის კიდეზე მდებარეობის გამო, კრატერის დაკვირვებადობა ლიბრაციაზეა დამოკიდებული.

სატელიტური კრატერები
ატლანტი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ატლანტი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ბერძნული მითოლოგიური ტიტანის, ატლანტის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 88.12 კმ, სიღრმე — 2.82 კმ.

ატლასის კრატერის თასში არსებული ღარის მონაკვეთი. ზონდის მიერ გადაღებული სურათი პიქსელზე 50 სმ გარჩევადობით. კრატერს აქვს ციცაბო, ტერასული შიდა დახრილობა, რომლის ზედა ნაწილი ჩამონგრეულია და მკვეთრ კიდეს ქმნის. კრატერის კიდე მრავალკუთხა და მასიურია, ცალკეული მწვერვალების სიმაღლე 3300 მეტრს აღწევს. კიდეს სიმაღლე კრატერის ფსკერიდან 2650 მ-ია, ხოლო მიმდებარე რელიეფიდან — 1.41 კმ. კრატერის მოცულობა 7407.97 კმ³-ია. კრატერის ფსკერი არათანაბარია, ბორცვიანი და აქვს უფრო მაღალი ალბედო, ვიდრე მიმდებარე რელიეფს.

სატელიტური კრატერები
ატვუდი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ატვუდი , ლანგრენ — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ინგლისელი ფიზიკოსისა და მათემატიკოსის, ჯორჯ ატვუდის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1976 წელს). კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 28.64 კმ, სიღრმე — 1.98 კმ.

კრატერი ესაზღვრება ლანგრენის კრატერის გარე ფერდობს და ამ უკანასკნელი კრატერის ფორმირების დროს გამოტყორცნილი ქანები ქმნიან დაბალ ქედებს რგოლის სამხრეთ ნაწილის მიმდებარედ. გალავნის სიმაღლე მიმდებარე ტერიტორიის ზემოთ არის 900 მ, კრატერის მოცულობა 552.31 კმ³-ია. კრატერის თასში არის პატარა ცენტრალური მწვერვალი, რომლის სიმაღლე 460 მ-ია, რომელიც კრატერის ჩრდილოეთ ნაწილამდე გადაჭიმული ქედის მიმდებარედ მდებარეობს.

სატელიტური კრატერები
ატვუდის კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
ავტოლიკე (მთვარის კრატერი)

კრატერი ავტოლიკე — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ძველი ბერძენი ასტრონომისა და მათემატიკოსის, ავტოლიკე პიტანელის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 38.88 კმ, სიღრმე — 2.17 კმ.

მორფოლოგიური მახასიათებლების მიხედვით, კრატერი მიეკუთვნება კლასს (სახელი ეწოდა კრატერი ტრისნეკერის მიხედვით, რომელიც ამ კლასის ტიპიური წარმომადგენელია).

კრატერის კიდეს აქვს ოდნავ არაწრიული ფორმა, რბილი გარე დახრილობისა და ტერასული შიდა დახრილობის გამო. კიდეს სიმაღლე კრატერის ფსკერიდან 3,140 მ-ია, ხოლო მიმდებარე რელიეფიდან 1.02 კმ. კრატერის ჩრდილოეთ ნაწილში ძლიერი ეროზიის ნიშნებია. თვალსაჩინო თანამგზავრული კრატერი, ავტოლიკუსი , კრატერის კიდის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს. კრატერის ფსკერი არათანაბარია, მიმდებარე რელიეფიდან დაახლოებით 1200 მეტრით დაბლა მდებარეობს და სავსეა ლავითა და კრატერის კიდის ნგრევის შედეგად წარმოქმნილი ნამსხვრევებით. ცენტრალური პიკი (ან, ამ შემთხვევაში, ცენტრალური მაღალმთიანი) 820 მეტრის სიმაღლისა და 7.53 კმ დიამეტრისაა. კრატერის მოცულობა 1119.04 კმ³-ია.

კრატერს აქვს მკრთალი, ძლივს შესამჩნევი სხივური სისტემა, რომელიც 400 კმ-მდეა გადაჭიმული და შეტანილია მთვარისა და პლანეტარული ასტრონომიის ასოციაციის სხივური სისტემების მქონე კრატერების სიაში.

კრატერის სხივური სისტემა გადის არქიმედეს კრატერის თასში და მის ფსკერზე კვალს ტოვებს, რაც მიუთითებს, რომ კრატერი არქიმედეს კრატერზე გვიან ჩამოყალიბდა. მეორე მხრივ, არისტილოსის კრატერის ფორმირების დროს გამოტყორცნილი მასალა ნაწილობრივ ფარავს ავტოლიკუსის კრატერის რგოლის გარეთა დახრილობას, შესაბამისად, ეს უკანასკნელი უფრო ადრე ჩამოყალიბდა.

სატელიტური კრატერები
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 393

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 393, მიიღეს 1976 წლის 30 ივლისს, ზამბიის წარმომადგენლის წერილის შემდეგ, საბჭომ გმო სამხრეთ აფრიკის მიერ ზამბიის ტერიტორიაზე ჩატარებული ბოლოდროინდელი თავდასხმა, რომელმაც გამოიწვია ქონების განადგურება და ადამიანური მსხვერპლი. რეზოლუციაში გამოხატული იყო შეშფოთება სამხრეთ აფრიკის მიერ სამხრეთ-დასავლეთ აფრიკის ოკუპაციასა და მეზობელ აფრიკულ ქვეყნებზე თავდასხმის ბაზად გამოყენებასთან დაკავშირებით, და რომ ამის გაგრძელება წარმოადგენდა საფრთხეს საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოებისთვის.

საბჭომ დაასკვნა, რომ თავდასხმა იყო ზამბიის ტერიტორიული მთლიანობის, დამოუკიდებლობისა და სუვერენიტეტის დარღვევა. მან გაიმეორა მხარდაჭერა ნამიბიის ხალხისა და იმ ქვეყნების მიმართ, რომლებიც უჭერდნენ მხარს მათ საქმეს, ისევე როგორც აპარტეიდის გაუქმება, რაც "აუცილებელი იქნებოდა რეგიონში სამართლიანობისა და მყარი მშვიდობის მისაღწევად". რეზოლუციაში ასევე გამოცხადდა, რომ თუ შემდგომი თავდასხმები გაგრძელდებოდა, ის გადაწყვეტდა შესაბამის ზომებს გაეროს წესდების შესაბამისად.

რეზოლუცია, რომელსაც ასევე უჭერდა მხარს ზაირი, მიიღეს 14 ხმით ნულის წინააღმდეგ; ერთის თავშეკავებით შეერთებული შტატების მხრიდან.

შეხვედრამდე რამდენიმე დღით ადრე, ზამბიამ გმო სამხრეთ აფრიკა თავის ტერიტორიაზე თავდასხმების განხორციელებისთვის, რომელმაც გამოიწვია 24 დაღუპული და 45 დაშავებული.მან ასევე დაადანაშაულა სამხრეთ აფრიკა სოფლის დაბომბვაში ანგოლასა და სამხრეთ-დასავლეთ აფრიკასთან საზღვრის მახლობლად და ზამბეზის გასწვრივ. სამხრეთ აფრიკამ უარყო ბრალდებები და განაცხადა, რომ "არასოდეს უფლებას არ მისცემდა და არ მისცემდა უფლებას ზამბიის სოფლებზე თავდასხმებს". მან ასევე გააკრიტიკა უშიშროების საბჭო გმობების გამოცხადებისთვის ქვეყანასთან ურთიერთობის გარეშე, "ჩვენ გვჭირდება კომუნიკაცია. ჩვენ არ გვჭირდება დამძიმება" - განაცხადა სამხრეთ აფრიკის წარმომადგენელმა პიკ ბოტამ.
ბარიული გრადიენტი

ბარიული გრადიენტი, ბარომეტრული გრადიენტი — ატმოსფერული წნევის ცვლილება მანძილის ერთეულზე. აითვლება წნევის შემცირების მიმართულებით იზობარული ზედაპირის ნორმალზე. მეტეოროლოგიაში ჩვეულებრივ იყენებენ ჰორიზონტალურ ბარიულ გრადიენტს ანუ ბარიული გრადიენტის ჰორიზონტალურ მდგენელს ზღვის ან რაიმე სხვა დონეზე. ამ შემთხვევაში მიმართავენ მოცემული დონის იზობარის ნორმალს. ჩვეულებრივ ჰორიზონტალური ბარიული გრადიენტი 100 კმ-ზე 1-3 მბარ ტოლია, ხოლო ტროპიკულ ციკლონებში 100 კმ-ზე ათეულ მბარ აღწევს (1 მბარ=100 ნ/მ²). ვერტიკალური ბარიული გრადიენტის ნაცვლად უმეტესად ხმარობენ ბარიულ საფეხურს.
ბარიული საფეხური

ბარიული საფეხური, ბარომეტრული საფეხური — სიმაღლეთა სხვაობა ვერტიკალის ორ წერტილს შორის, რომელიც შეესაბამება ამ წერტილებს შორის 1 მბარ ტოლ ატმოსფერულ წნევათა სხვაობას (1 მბარ=100 ნ/მ²). ბარიული საფეხური მით უფრო დიდია, რაც უფრო დაბალია წნევა, ამიტომ იგი სიმაღლესთან ერთად იზრდება. ზღვის დონეზე 100 მბარ სტანდარტული წნევისა და 0° ჰაერის ტემპერატურის დროს ბარიული საფეხური 1 მბარ-თვის თითქმის 8 მ-ის ტოლია, 5 კმ სიმაღლეზე, სადაც წნევა თითქმის 2-ჯერ დაბალია, ვიდრე ზღვის დონეზე, ბარიული საფეხური 1 მბარ-ზე დაახლოებით 15 მ-ია. ჰაერის ტემპერატურის მატებასთან ერთად ბარიული საფეხური ტემპერატურის ყოველ გრადუსზე 0.4%-ით იზრდება. ბარიული საფეხურს იყენებენ ბარომეტრული ნიველირების დროს.
არტურ აუვერსი

არტურ იულიუს გეორგ ფრიდრიხ აუვერსი (; დ. 12 სექტემბერი, 1838, გეტინგენი — გ. 24 იანვარი, 1915, ბერლინი) — გერმანელი ასტრონომი, ასტრომეტრიის სპეციალისტი, ბერლინის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1866 წლიდან). აუვერსმა ახლებურად დაამუშავა და გამოსცა ბრედლისეული ვარსკვლავთა მდებარეობის კატალოგი. ეს ნაშრომი წლების მანძილზე ვარსკვლავთა მოძრაობის ყველა გამოკვლევის საფუძველს წარმოადგენდა. მცირე პლანეტების მდებარეობისა და მზის დისკოზე ვენერას გავლის დამზერის შედეგად მანვე განსაზღვრა მზის პარალაქსი.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს აუვერსი.
აუვერსი (მთვარის კრატერი)

კრატერი აუვერსი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა გერმანელი ასტრონომის, არტურ აუვერსის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 19.64 კმ, სიღრმე — 1.77 კმ.

კრატერი მრავალკუთხა ფორმისაა, რგოლის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში არის ნაპრალი, რომლის მეშვეობითაც კრატერის აუზი ლავით იყო სავსე. კრატერის კიდე მიმდებარე რელიეფიდან 0.77 კმ-ით მაღლა მდებარეობს, ხოლო კრატერის მოცულობა 231.06 კმ³-ია.

სატელიტური კრატერები
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 398

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 398, მიიღეს 1976 წლის 30 ნოემბერს, განიხილავდა გენერალური მდივნის ანგარიშს გაეროს გამყოფი ხაზის დამკვირვებელი ძალების შესახებ. საბჭომ აღნიშნა მისი ძალისხმევა მდგრადი და სამართლიანი მშვიდობის დამყარებისთვის ახლო აღმოსავლეთში, მაგრამ ასევე გამოხატა შეშფოთება რეგიონში არსებულ დაძაბულ მდგომარეობასთან დაკავშირებით. რეზოლუციით გადაწყდა მოუწოდებოდა დაინტერესებულ მხარეებს დაუყოვნებლივ განეხორციელებინათ რეზოლუცია 338, განაახლა დამკვირვებელი ძალების მანდატი კიდევ 6 თვით 1977 წლის 31 მაისამდე და მოითხოვა გენერალურ მდივანს წარმოედგინა ანგარიში ამ პერიოდის ბოლოს არსებული მდგომარეობის შესახებ.

რეზოლუცია მიიღეს 12 ხმით ნულის წინააღმდეგ; ბენინი, ჩინეთი და ლიბია არ მონაწილეობდნენ ხმის მიცემაში.