iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გონის მთავარანგელოზის ეკლესია

გონის მთავარანგელოზის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ონის მუნიციპალიტეტის სოფელ გონაში.

გონაში მდებარე მთავარანგელოზის სახელობის ტაძარს სერგი მაკალათია მოიხსენიებს, როგორც პატარა ეკლესიას, რომელსაც ზედ დასცქერის კირტიშოს თოვლიანი მწვერვალი და დაბურულია ხატის ტყით. მთავარანგელოზის ეკლესია დარბაზული ტიპისაა. ჩრდილოეთის კედლის გარდა ფასადები გათლილი შირიმის კვადრებითაა მოპირკეთებული. ერთი, დაბალი კარი დატანებული აქვს სამხრეთის კედლის დასავლეთ მონაკვეთში. თითო სარკმელი აჭრილია აღმოსავლეთ, დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში. სარკმლები შიდა მხარეს ფართოვდება. ფასადზე მათ ვიწრო ღიობს გარშემო შემოუყვება საპირე ქვებზე გამოკვეთილი თაღოვანი სამმაგი ლილვები.ინტერიერში კედლები დანაწევრებულია ორსაფეხურიანი პილასტრებით და კედლის თაღებით. ეკლესია გადახურულია ხის ნივნივებზე გამართული თუნუქის საბურავით. დარბაზი გადახურული ყოფილა ქვის კამარით, რომლისგანაც, კედლების ზედა ნაწილში შემორჩენილია შირიმის ქვაში გამოყვანილი, პილასტრების კაპიტელებზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღების მცირე რკალისებრი მონაკვეთები. ინტერიერის აღმოსავლეთი კედელი სწორი ფორმისაა, თუმცა, საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს მონაცემთა ბაზაში დაცული სააღრიცხვო დოკუმენტიდან ირკვევა, რომ ამ ეკლესიას ადრე კონქით დასრულებული და ნახევრად მორკალული საკურთხეველი ჰქონია. ეკლესია მდებარეობს ზღვის დონიდან 1725 მეტრზე.
ქოლოსის წმინდა გიორგის ეკლესია

ქოლოსის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ონის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხარისთვალში.

ეკლესია დგას ხელოვნურად შექმნილ მოედანზე, მრავალწლოვანი ხეებით შემოფარგლულ მთის ფერდზე, ზღვის დონიდან 1807 მეტრზე. ქოლოსის წმინდა გიორგის ეკლესია მდებარეობს სოფელ ხარისთვალის აღმოსავლეთით 1.6 კილომეტრის მანძილზე. იგი ნაგებია დიდი ზომის ქვიშაქვისა და შირიმის კვადრებით. ტაძარი დარბაზული ტიპისაა და მისი გადახურვა ორფერდაა, გადახურულია მეტალოპლასტმასის კრამიტით. ცენტრალურ ნავს მცირე ზომის ეკვდერი აქვს მიშენებული ჩრდილოეთ კედელზე. სამხრეთიდან შემორჩენილია მეორე მინაშენის ფრაგმენტი. ეკლესიაში შესასვლელი აკრი გაჭრილია სამხრეთ კედელში. შიდა სივრცე ნათდება სამი მცირე ზომის სარკმლით, რომლებიც დასავლეთ, სამხრეთ და აღმოსავლეთ კედელშია დატანილი. ეკლესიის კამარა თაღოვანია. დანარჩენ სივრცერსთან შედარებით საკურთხეველი ერთი საფეხურით შემაღლებულია. საკურთხევლის ჩრდილოეთ ნაწილში მცირე ზომის ნიშია. კონქი ეყრდნობა აფსიდის კედელს და ერთმანეთის პარალელურ ორ პილასტრს. ასეთივე ორი ცალი პილასტრია დასავლეთ კედლის კუთხეშიც, რასაც მთლიანობაში ეკლესიის კამარა ეყრდნობა. ეკლესია მოხატულობის გარეშეა. ერთი პატარა ვიწრო სარკმელი აქვს დატანილი აღმოსავლეთ კედელში ჩრდილოეთის მინაშენსაც.
მწყერფეხა

მწყერფეხა — მცენარეთა გვარი მარცვლოვანთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი და ერთწლოვანი ბალახებია. ღეროს სიმაღლე 10–50 სმ-ია, აქვთ ბრტყელი, ხაზური, იშვიათად ლანცეტა ფოთლები. თავთუნები ორ ერთმანეთთან დაახლოებულ რიგადაა განლაგებული თავთავისებრი ტოტების სამწახნაგა, ძლიერ გაბრტყელებული ღერძის ერთ მხარეს. საერთო ყვავილედი 2–20 ასეთი ტოტისგან შედგება. ცნობილია 350-მდე სახეობა, ძირითადად გავრცელებული არიან ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში, ნაწილობრივ ორივე ნახევარსფეროს ზომიერად თბილ ქვეყნებში. იზრდებიან ქვიშებზე, წყალსატევთა ნაპირებზე. კარგი საკვები მცენარეებია. მსხვილთესლიანი სახესხვაობები მარცვლოვანი კულტურების სახით მოჰყავთ სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის რიგ ქვეყნებში. სისხლისფერი (. ), წამწამიანი (. ) და სხვა სახეობის მწყერფეხები მინდვრებისა და გზების სარეველებია.

საქართველოში გავრცელებული სახეობები:

სინონიმი:
შავი ზღვის ოკრუგი

შავი ზღვის ოკრუგი (; 1866-1896) — რუსეთის იმპერიის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული. ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი ნოვოროსიისკი.

ისტორია
1866 წლის 10 (22) მარტს უმაღლესი დადგენილებით შეიქმნა შავი ზღვის ოკრუგი. თავდაპირველად მოიცავდა ტერიტორიას მდინარეებს — ტუაფსესა და ბზიფს შორის და შავი ზღვის სანაპიროდან კავკასიონის წყალგამყოფ ქედამდე.

1867 წლის 25 იანვარს ოკრუგის პირველ ხელმძღვანელად დანიშნეს პოლკოვნიკი დიმიტრი პილენკო, რომელიც ამ თანამდებობაზე 1876 წლამდე მუშაობდა.

1868 წლის 18 (30) ნოემბერს შავი ზღვის ოკრუგს მიუერთეს შავი ზღვის ჩრდილო-აღმოსავლეთის მდებარე შაფსუგის ბატალიონის მიწები ქალაქ ანაპის ჩათვლით, სადაც განლაგებული იყო ყუბანის კაზაკთა ჯარების შაფსუღის სანაპირო ბატალიონი.

1870 წელს ოკრუგი დაიყო სამ უბნად (პოპეჩიტელსტვოდ): ველიამინოვის (ტუაფსეს), ნოვოროსიისკის და სოჭის (დახოვსკოე). 1874 წლის 3 (15) ნოემბრის პოპეჩიტელსტვოები გადაკეთდა განყოფილებებად. 1884 წლის 9 (21) მარტს ქალაქი ანაპა გადაეცა ყუბანის ოლქს.

1888 წლის 21 მარტს (2 აპრილს) უმაღლესი ბრძანებულებით შავი ზღვის ოკრუგს ჩამოერთვა ადმინისტრაციული დამოუკიდებლობა და შეუერთდა ყუბანის ოლქს. ამის მიზეზად ჩაითვალა ამ მხარის აუთვისებლობა და მოსახლეობის სიმცირე.

1896 წლის 23 მაისს (4 ივნისს) უმაღლესი ბრძანებულებით ყუბანის ოლქს გამოეყო აღნიშნული ტერიტორია შავი ზღვის გუბერნიის სახით.
გიორგი ლევაშოვ-თუმანიშვილი

გიორგი ლევაშოვ-თუმანიშვილი (დ. 30 ოქტომბერი, 1943, თბილისი — გ. 5 იანვარი, 2023, იქვე) — ქართველი რეჟისორი, სცენარისტი, მხატვარი. საქართველოს მინისტრთა საბჭოს პრემიის ლაურეატი (1982).

ბიოგრაფია
გიორგი ლევაშოვ-თუმანიშვილი დაიბადა თბილისში, 1943 წლის 30 ოქტომბერს. 1963 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, 1971 წელს — თბილისის სამხატვრო აკადემია, 1976 წელს – შოთა რუსთაველის სახელობის თბილისის თეატრალური ინსტიტუტის სარეჟისორო ფაკულტეტი. 1998 წლიდან — საქართველოს შემოქმედთა საერთაშორისო ფედერაციის თავმჯდომარე. იყო საქართველოს ტელევიზიის კინორეჟისორი; მუშაობდა დიდი ბრიტანეთის ტელევიზიის მე-4 არხზე; გადაღებული აქვს ფილმები: „პრემიერა“ (1979), „ექსპერიმენტი“ (1981), „მთვარის გლობუსი“ (1986), „ვეძებთ მარჯორის და ოლივერს“ (1991) და სხვა.

ფილმოგრაფია
დამდგმელი რეჟისორი
1975 — „მოლანდება“
1979 — „პრემიერა“
1979 — „საფეხურები“
1980 — „ბიჭვინთა“ (დოკუმენტური)
1981 — „ექსპერიმენტი“
1984 — „ათოვდა ზამთრის ბაღებს“
1986 — „მთვარის გლობუსი“
1989 — „კატასტროფა“ (დოკუმენტური)
1991 — „ვეძებთ მარჯორის და ოლივერს“
1993 — „ბედიანი“

სცენარის ავტორი
1979 — „საფეხურები“
1984 — „ათოვდა ზამთრის ბაღებს“
1986 — „მთვარის გლობუსი“
1989 — „კატასტროფა“ (დოკუმენტური)
1993 — „ბედიანი“

დამდგმელი მხატვარია
1970 — „ქართული ქორწილი“ (დოკუმენტური)
მაგნეზიის ბრძოლა

მაგნეზიის ბრძოლა (ძვ. წ. 190 წლის დეკემბერში ან ძვ.წ. 189 წლის იანვარში) — ბრძოლა რომაელ-სელევკიდების ომის ფარგლებში. რომის რესპუბლიკის ძალები, კონსულის, ლუციუს კორნელიუს სციპიონ აზიატიკუსის მეთაურობით და მოკავშირე პერგამონის სამეფოს მმართველის, ევმენეს -ის მეთაურობით დაუპირისპირდნენ ანტიოქე დიდის სელევკიდების არმიას. თავდაპირველად ორივე მხარე მაგნეზიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მცირე აზიაში (დღევანდელი მანისა, თურქეთი) დაბანაკდა და რამდენიმე დღის განმავლობაში ერთმანეთის გამოწვევას ცდილობდა.

როდესაც ბრძოლა საბოლოოდ დაიწყო, ევმენესმა სელევკიდების არმიის მარცხენა ფლანგის არევა მოახერხა. მიუხედავად იმისა, რომ ანტიოქეს კავალერიამ მის მოწინააღმდეგეებს ბრძოლის ველის მარჯვენა ფლანგზე აჯობა, მისი არმიის ცენტრი დაინგრა, სანამ იგი მის გაძლიერებას შეძლებდა. თანამედროვე შეფასებით ბრძოლაში 10000 სელევკიდი და 5000 რომაელი დაიღუპა. ბრძოლა რომა-პერგამონის გამარჯვებით დასრულდა. დაიდო აპამეას ხელშეკრულება, რასაც მცირე აზიაში სელევკიდების ბატონობის დასრულება მოჰყვა.

ბრძოლა
ბრძოლა მოხდა ძვ. წ. 190 წლის დეკემბერში ან ძვ.წ. 189 წლის იანვარში. რომაელები პერგამონიდან თიატირასკენ დაიძრნენ, სადაც ისინი ანტიოქესთან შეხვედრას ელოდნენ. ანტიოქეს გადაწყვეტილი ჰქონდა მოწინააღმდეგეებს მის მიერ არჩეულ ადგილზე შებრძოლებოდა. მისი არმია სარდისის მიმართულებით გაემართა მაგნეზია ად სიპილუმში და ქალაქის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 15 კმ-ის მოშორებით დაბანაკდა. როდესაც გაიგეს, რომ სელევკიდებმა თიატირა დატოვეს, რომაელები მდინარე ფრიგიოსისკენ გაემართნენ და მდინარე ჰერმოსის ჩრდილოეთით, სელევკიდების ბანაკიდან 6,5 კმ-ის მოშორებით დაბანაკდნენ. შემდეგ, რომაელებმა ბანაკი დაბლობში, სელევკიდების ბანაკიდან დაახლოებით 4 კმ-ის მოშორებით გადაიტანეს. დაბლობს სამივე მხრიდან მდინარეები, ფრიგიოსი და ჰერმოსი ეკვრა, რომლითაც რომაელები სელევკიდების კავალერიის ეფექტურობის შეზღუდვას იმედოვნებდნენ. სელევკიდებმა 3000-კაციანი რაზმი გაგზავნეს რომაელთა შევიწროების მიზნით.

მომდევნო ხუთი დღის განმავლობაში, ორივე არმია საბრძოლველად განლაგდა. სციპიონი ზუგზვანგში აღმოჩნდა. მას არ ჰქონდა იმის იმედი, რომ ბრძოლას უშუალოდ ძლიერად გამაგრებული სელევკიდების ბანაკზე თავდასხმით მოიგებდა. უკან დახევა რომაული მორალის დაცემას გამოიწვევდა, რადგან კამპანიები ზამთრის პერიოდში შეჩერდა. გარდა ამისა, სციპიონს სურდა საბოლოოდ გაემარჯვებინა სელევკიდებზე, სანამ რომიდან ახალ კონსულს გამოაგზავნიდნენ მის ჩასანაცვლებლად.

ბრძოლა დაიწყო სელევკიდების არმიის მარცხენა ფლანგზე, როდესაც ევმენესმა თავისი მშვილდოსნები და შუბისმტყორცნები გაგზავნა სელევკიდების ეტლების შევიწროების მიზნით. ამ უკანასკნელმა დიდი მსხვერპლის მიტანის შემდეგ გაქცევა დაიწყო, რამაც დაბნეულობა გამოიწვია აქლემებით მოყვანილ არაბ მშვილდოსნებსა და მათ უკან განლაგებულ კატაფრაქტებს შორის. ამის შემდეგ ევმენესმა თავისი კავალერია დაიბრუნა, სანამ კატაფრაქტები სათანადოდ რეორგანიზაციას შეძლებდნენ. რომაელთა და პერგამენელთა კავალერიამ სელევკიდების მარცხენა ფლანგი გაარღვია, რის გამოც კატაფრაქტები სელევკიდების ბანაკისკენ გაიქცნენ.

სელევკიდების მარჯვენა ფლანგზე ანტიოქე კატაფრაქტებით შეტევას ხელმძღვანელობდა. რომაელმა ქვეითებმა რიგები დაარღვიეს და უკან დაიხიეს თავიანთ ბანაკში, სადაც ისინი თრაკიელებმა და მაკედონელებმა გააძლიერეს. ანტიოქეს კავალერია შეუფერებელი იყო ბანაკის ასაღებად და ის ბრძოლებში ჩაიძირა.
მჭამელა

მჭამელა — მცენარეთა გვარი ფხიჯასებრთა ოჯახისა. მრავალ- და ერთწლოვანი ბალახებია. აქვთ ხორციანი ღეროები. ფოთლები განლაგებულია მორიგეობით ან მოპირისპირედ, მთლიანი და ყუნწიანია. ყვავილები პატარაა, შეკრებილია კენწერულ ფარისებრ ყვავილედში, რომელიც გარშემორტყმულია ყვითელ-მწვანე ყვავილთანური ფოთლებით. ნაყოფი ერთბუდიანი კოლოფია. ცნობილია 50-ზე მეტი სახეობა. გავრცელებული არიან ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს არატროპიკულ ოლქებში და ჩრდილოეთ ამერიკის ზომიერ ზონაში. გვარის ლათინური დასახელება შეიცავს ბერძნული ძირის სიტყვას — („ელენთა“), რომელიც მიიღო ადრე ელენთის დაავადებების სამკურნალოდ გამოყენების გამო.

საქართველოში გავრცელებული სახეობები:
— საქართველოს ენდემი
პავლე კამნევი

პავლე ივანეს ძე კამნევი (დ. 14 ნოემბერი, 1937, მაჰაჩყალა — გ. 9 იანვარი, 2023, ეკატერინბურგი) — საბჭოთა და რუსი რაკეტმშენებლობის კონსტრუქტორი. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი. პროფესორი. საჰაერო-კოსმოსური თავდაცვის კონცერნ „ალმაზ-ანტეის“ სამეცნიერო ხელმძღვანელი (2017-დან).

წითელი დიპლომით დაამთავრა მოსკოვის საავიაციო ინსტიტუტი, რის შემდეგაც მუშაობდა სვერდლოვსკის კალინინის სახელობის მანქანათმშენებელ ქარხანაში. ინჟინრიდან მიაღწია მთავარი კონსტრუქტორის პირველი მოადგილის თანამდებობას (წარმოების ხელმძღვანელი). 1991 წელს გახდა საცდელ-საკონსტრუქტორო ბიურო „ნოვატორის“ მთავარი კონსტრუქტორის პირველი მოადგილე, შემდეგ — მისი ხელმძღვანელი. აქტიურად მონაწილეობდა მრავალი სარაკეტო კომპლექსის (მ.შ. „კალიბრის“) შემუშავებაში, ხელმძღვანელობდა სახმელეთო ჯარების, სამხედრო-საზღვაო ფლოტისა და სამხედრო-საჰაერო ძალების, რაკეტ- და ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვის სისტემების სხვადასხვა კლასის სარაკეტო შეიარაღების ათეულობით ნიმუშის შექმნისა და მოდერნიზაციის სამეცნიერო-ტექნიკურ სამუშაოებს.

ორჯერ ჰქონდა მიღებული რუსეთის ფედერაციის სახელმწიფო პრემია (1997, 2006). 2016 წელს მიენიჭა შრომის გმირის წოდება.
გოსანნენის ომი

— შეიარაღებული კონფლიქტი იაპონიაში ჰეიანის პერიოდში, მუცუს (პროვინცია) და დევას პროვინციების მეამბოხე სამურაის ძალებს შორის კიოხარა-ნო იეჰირას და კიოხარა ნო ტაკეჰიროს ხელმძღვანელობით ერთის მხრივ, და სამთავრობო ძალები მინამოტო-ნო იოსიეს და ფუდზივარა-ნო კიიოჰირას მეთაურობით, მეორეს მხრივ.

შიდა ძალაუფლებისთვის ბრძოლა დაიწყო კიიოჰარას კლანის შიგნით, ჩრდილოეთ იაპონიის მმართველები დზენკუნენის ომის შემდეგ, რომელიც თანდათან გადაიზარდა სრულმასშტაბიან ომში, რადგან ფუჯივარა ნო კიიოჰირა, რომელიც იმ დროს კიიოჰარას კლანის წევრი იყო, მხარს უჭერდა მინამოტო-ნო იოსიიე თავის ჯარებთან ერთად.

ომი დასრულდა სამთავრობო ძალების გამარჯვებით, კიოჰარას კლანის ლიკვიდაციით და იაპონიის ჩრდილოეთით ახალი მმართველების გაჩენით - ფუდზივარას კლანი მუცუს პროვინციიდან, რომელსაც ხელმძღვანელობდა კიიოჰირა. საომარი მოქმედებების დროს განსაკუთრებით ცნობილი გახდა მინამოტო-ნო იოსიიე, რომელმაც აღმოსავლეთ იაპონიაში ჩაუყარა თავისი მინამოტოს ოჯახის პოლიტიკური, ეკონომიკური და სამხედრო საფუძველი.
ხაზრი

ხაზრი — აზერბაიჯანული ავტომატი. მას აწარმოებდა აზერბაიჯანის თავდაცვის მრეწველობის სამინისტრო -74 ლიცენზიით.
აზერბაიჯანის თავდაცვის სამინისტროსა და რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს შორის 2010 წელს გაფორმებული ხელშეკრულებით იარაღის გამოყენების უფლება 10 წლის ვადით იქნა მიღებული. შეთანხმების დეტალების მიხედვით, რუსულმა მხარემ აიღო იარაღის ყველა ნაწილისა და კომპლექტის მიწოდება და შეთანხმდნენ, რომ ყველა დაგეგმილი დანადგარის მიწოდება შესაძლებელია მხოლოდ აზერბაიჯანის თავდაცვის სამინისტროსთვის. შეთანხმების თანახმად, აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალები ამ იარაღს 2020 წლამდე იყენებდნენ.
ჭიდაობას რა უნდა

„ჭიდაობას რა უნდა“ — სს „ქართული ფილმის“ 1986 წლის ფილმი. რეჟისორი — მიხეილ ჭიაურელი (უმც.).

სიუჟეტი
ქუთაისში კაკლის გასაყიდად ჩასული ლეჩხუმელი გლეხი — კალენიკე საჭიდაო სანახაობაზე მოხვდება, სადაც თავის ძალებს არენაზე მოსინჯავს. მას კრივის არაჩვეულებრივი ნიჭი აღმოაჩნდება. მისი მწვრთნელი და მფარველი ბაადურ ხერხეულიძე უცხოელთან კონტრაქტს გააფორმებს და კალენიკესთან ერთად პარიზში გაემგზავრება, სადაც მათ თავგადასავლები ელოდებათ.

როლებში
ოთარ მეღვინეთუხუცესი — ბაადურ ხერხეულიძე
დავით გობეჯიშვილი — კალენიკე ლეჩხუმელი
ლიკა ქავჟარაძე — გიული
ლუდმილა ნილსკაია — ნატაშა
სოფიკო კალანდაძე — სოფიკო
გურამ ნიკოლაიშვილი — ტრისტანი
რომან რცხილაძე — ბიქტორია კარანაძე
გივი სიხარულიძე — კარელა პოხპეშელი
ზაზა კობერიძე — დათია
გივი თოხაძე — ჩინიზელი
თემურ ბიჭიაშვილი — გრაფ რობერი
პაატა ბარათაშვილი — ფრანგი ექიმი
ჯემალ ფხაკაძე — იაშა უწვერო
ოთარ ზაუტაშვილი — ცნობის მთხოვნელი
თეიმურაზ ბერიძე — ცნობის მთხოვნელი
ჯიურჯიულეშტის პორტი

ჯიურჯიულეშტის პორტი (; ოფიციალურად ჯიურჯიულეშტის საერთაშორისო თავისუფალი პორტი ) ― მოლდოვის ერთადერთი პორტი. მდებარეობს მდინარე დუნაისა და პრუტის შესართავთან.

ჯიურჯიულეშტის პორტი მოლდოვის ერთადერთი პორტია, საიდანაც შავ ზღვაში გასვლაა შესაძლებელი. მდებარეობს მოლდოვის სამხრეთ ნაწილში, დუნაიდან 133.8 კმ-ის (72.2 საზღვაო მილი) დაშორებით. პორტში ფუნქციონირებს მარცვლეულის, ნავთობისა და სამგზავრო ტერმინალები. ნავთობტერმინალის მშენებლობა 1996 წელს დაიწყო და 2006 წლის 26 ოქტომბერს გაიხსნა. ჯიურჯიულეშტის სამგზავრო პორტი ოფიციალურად 2009 წლის 17 მარტს გაიხსნა, როდესაც პირველი სამგზავრო ტური ჯიურჯიულეშტი-სტამბოლი-ჯიურჯელეშტი შესრულდა. მარცვლეულის ტერმინალი 2009 წლის 24 ივლისს ამოქმედდა. 2012 წელს პორტს კონტეინერების დაწესებულება გაიხსნა. 2015 წლისთვის მარცვლეულის მეორე ტერმინალი მშენებლობის პროცესში იყო. პორტის სიგრძე მდინარის სანაპიროს გასწვრივ 450 მეტრია და კიდევ ერთი დამატებითი ტერმინალის მოწყობაა შესაძლებელი. 2014 წელს პორტის ტვირთბრუნვა 65%-ით გაიზარდა.

ჯიურჯიულეშტის პორტი 2005 წელს უკრაინასთან ტერიტორიის გაცვლის შედეგად აშენდა, რის შემდეგაც მოლდოვამ დუნაისა და პრუტის სანაპიროს 430 მეტრიანი სანაპირო მიიღო.

2030 წლამდე პორტს თავისუფალი ეკონომიკური ზონის სტატუსი აქვს.
ალამანის ბრძოლა

ალამანის ბრძოლა — ბრძოლა გაიმართა ბერძნებსა და ოსმალეთის იმპერიას შორის საბერძნეთის რევოლუციის დროს 1821 წლის 22 აპრილს.

ბრძოლა
1821 წლის 1 აპრილს ლივადეიის დაცემის შემდეგ ბერძენ მებრძოლებს მეთაურობდნენ ათანასიოს დიაკოსი და ვასილის ბუსგოსი. მათ წინააღმდეგ ჰურსიდ ფაშამ გაგზავნა ორი გამოცდილი და კომპეტენტური სარდალი თესალიიდან: ომერ ვრიონი და კოზე მეჰმედი 8000 მებრძოლით. ბრძანების მიხედვით, მათ უნდა ჩაეხშოთ აჯანყება რუმელში, შემდეგ გადასულიყვნენ პელოპონესისკენ და მოეხსნათ ტრიპოლიცის ალყა.

ათანასიოს დიაკოსმა და მისმა ჯგუფმა, დიმიტრიოს პანურგიასისა და იანის დიოვუნიოტისის მებრძოლებით გაძლიერებულმა, გადაწყვიტეს, შეეჩერებინათ ოსმალეთის წინსვლა რუმელში და თერმოპილეს მახლობლად დაიკავეს თავდაცვითი პოზიციები. 1500-კაციანი ბერძნული ჯარი დაიყო სამ ნაწილად - დიოვუნიოტისს უნდა დაეცვა ხიდი გორგოპოტამოსში, პანურგიასს - ჰალკომატას სიმაღლეები და დიაკოსს - ალამანის ხიდი.

ლიანოკლადის ბანაკიდან გამოსვლისას, ლამიის მახლობლად, ოსმალი თურქები შეთანხმებულად გადანაწილდნენ. ძირითადი ძალები თავს დაესხნენ დიაკოსს, მეორე ნაწილი თავს დაესხა დიოვუნიოტისს, რომლის მეომრებიც სწრაფად გაანადგურეს, შემდეგ კი შეუტიეს პანურგიასს, რომლის ჯარმაც უკან დაიხია მას შემდეგ რაც მათი მეთაური დაიჭრა. ბერძნული ძალების უმეტესობა გაიქცა და ოსმალებმა კონცენტრირებულად მიიტანეს იერიში დიაკოსის პოზიციებზე ალამანის ხიდზე. ბუსგოსმა, რომელიც დიაკოსთან ერთად იბრძოდა, სწრაფად შეამჩნია მოწინააღმდეგის უპირატესობა და თხოვა თანამებრზოლს, რომ უკან დაბრუნებულიყვნენ. დიაკოსმა არჩია დარჩენა და ბრძოლა გააგრძელა 48 მეომრით. ისინი ხელჩართულ ბრძოლას აწარმოებდნენ რამდენიმე საათის განმავლობაში. საბოლოოდ, ბრძოლაში დაჭრილი დიაკოსი მახვილის გატეხვის შემდეგ ტყვედ ჩავარდა.

დიაკოსის სიკვდილი
ათანასიოს დიაკოსი მიიყვანეს ომერ ვრიონის წინაშე, რომელმაც შესთავაზა მას ოსმალთა იმპერიის ჯარის ოფიცრის პოზიცია თუ უარს იტყოდა ქრისტიანობაზე და მიიღებდა ისლამს. დიაკოსმა მაშინვე უარი თქვა და უპასუხა:„ბერძენი დავიბადე და ბერძენი მოვკვდები“.ვრიონმა ბრძანა, რომ დიაკოსი ძელზე გაესვათ. ოსმალები ცდილობდნენ, აეყვანათ დიაკოსი ბასრ ძელზე, მაგრამ მან ზიზღით დააგდო. როდესაც დაიწყეს წამება, მნახველებმა გაიგონეს მისი სიმღერა:„შეხედეთ, როგორ აირჩია ქარონმა ჩემი წაყვანა, ახლა, როცა ტოტები ყვავის; ახლა, როცა დედამიწა ბალახით იმოსება“ . დიაკოსის სიმღერა ეხებოდა ბერძნების აჯანყებას ოსმალეთის იმპერიის წინააღმდეგ. ერთ-ერთ პოპულარულ ვერსიაში ნათქვამია, რომ დიაკოსი ცეცხლზე დაწვეს, თუმცა, ეს საეჭვოა, რადგან სხვა ზეპირი გადმოცემის მიხედვითაც იგი მოკლა ბერძენმა მეამბოხემ მეორე დღეს, როდესაც ნახა სასიკვდილო მდგომარეობაში მყოფი ძელზე გასმის შემდეგ.

მიუხედავად იმისა, რომ ბრძოლა საბოლოოდ ბერძნებისთვის სამხედრო მარცხით დასრულდა, დიაკოსის სიკვდილმა უბიძგა ბერძნებს, შეექმნათ მითი ეროვნულ საქმეს გმირულად შეწირული მებრძოლის შესახებ.
მარიამ ჩაბი ტალატა

მარიამ ჩაბი ტალატა (დ. 7 ივლისი, 1963, ბემბერეკე, დაგომეია) — ბენინელი პოლიტიკოსი. ბენინის ვიცე-პრეზიდენტი 2021 წლის 21 მაისიდან. მან ფიცი დადო 2021 წლის 24 მაისს. პარტია პროგრესული კავშირის წევრი.

მარიამ ჩაბი ტალატა არის ბენინის პირველი ქალი ვიცე-პრეზიდენტი. ყოფილი მასწავლებელი და სკოლის ინსპექტორი. ერთ-ერთი იმ მცირერიცხოვან ქალთა წარმომადგენელი, რომლებმაც მიაღწიეს მაღალ თანამდებობას სუბ-საჰარის აფრიკის რეგიონში.

ფილოსოფიის ყოფილი პროფესორი და ბენინის ეროვნული ასამბლეის ყოფილი ვიცე-პრეზიდენტი.
საკონდიტრო ომი

საკონდიტრო ომი (, ასევე „პირველი  ფრანგული  ინტერვენცია მექსიკაში“) — საფრანგეთის ჯარების შეჭრა მექსიკაში 1838 წელს.

1838 წელს საფრანგეთის მეფე ლუი-ფილიპს მფარველობის თხოვნით მიმართა ფრანგმა კონდიტერმა რემონტელმა. იგი ამტკიცებდა, რომ მისი მაღაზია 1828 წელს არეულობის დროს გაანადგურეს მექსიკელმა ოფიცერ-მოროდიორებმა. საფრანგეთმა თავისი მოქალაქისთვის მოითხოვა 600 000 პესო მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად. ეს თანხა უკიდურესად მაღალი იყო მუშის საშუალო დღიურ ხელფასთან შედარებით, რომელიც დაახლოებით ერთ პესოს შეადგენდ ამასთან ერთად მექსიკამ  მილიონობით დოლარის ოდენობის კრედიტის დეფოლტი გამოაცხადა.

საფრანგეთმა ვალების დაბრუნება მოითხოვა. მას შემდეგ, რაც გადახდა ვერ მიიღო, მეფემ გაგზავნა ფლოტი შარლ ბოდენის მეთაურობით, რათა დაებლოკა მექსიკის ყველა პორტი იუკატანიდან რიო გრანდემდე, დაბომბა მექსიკის ციხე სან-ხუან დე ულუა, დაიპყრო ვერაკრუსის პორტი. 1838 წლის დეკემბრისთვის  პრაქტიკულად მთელი მექსიკის ფლოტი დაიპყრო ვერაკრუსში. მექსიკამ ომი გამოუცხადა საფრანგეთს.

სავაჭრო მარშრუტებს მოწყვეტილმა მექსიკელებმა  იმპორტი გადაიტანეს კრისტის კორპუსში, ტეხასში და შემდეგ მექსიკაში. შედეგად, საფრანგეთმა დაბლოკა ტეხასის პორტები და ტეხასის რესპუბლიკის ბატალიონმა დაიწყო პატრულირება ყურეში მექსიკელი კონტრაბანდისტების საქმიანობის აღკვეთის მიზნით. ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა ფრანგების დასახმარებლად შხუნა „ვუდბერი“ გაგზავნა. ტეხასელებთან მოლაპარაკების შემდეგ, საფრანგეთი პირობა დადო, რომ არ შეიჭრებოდა ტეხასის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე ან მის აკვატორიაში.

დიდი ბრიტანეთის დიპლომატიური ჩარევით, პრეზიდენტი ანასტასიო ბუსტამანტე საბოლოოდ დათანხმდა დავალიანების გადახდას და 1839 წლის 9 მარტს ფრანგებმა გაიყვანეს ჯარები.

ანტონიო ლოპეს დე სანტა-ანას მონაწილეობა
მექსიკის მთავრობამ ანტონიო ლოპეს დე სანტა-ანას მიანდო არმიის მეთაურობა და უბრძანა მას, ყველანაირად დაეცვა ერის ინტერესები.

ვერაკრუსში საფრანგეთის დაცვასთან შეტაკებისას სანტა ანა დაიჭრა მკლავში და ფეხში. ტერფი მოტეხილი ჰქონდა, შედეგად კიდურის ნაწილი დაკარგა. ამპუტირებული ფეხი  მან სრული სამხედრო პატივით დაკრძალა. ეს ფაქტი გაბრიელ გარსია მარკესმა თავის  ლექციაში აღნიშნა.

მშვიდობის აღდგენა
საფრანგეთმა ჯარები 1839 წლის 9 მარტს სამშვიდობო ხელშეკრულების ხელმოწერის შემდეგ გაიყვანა. როგორც აღნიშნული ხელშეკრულების ნაწილი, მექსიკის მთავრობა დათანხმდა 600,000 პესოს ანაზღაურებას საფრანგეთის მოქალაქეებისთვის, ხოლო საფრანგეთმა მიიღო დაპირებები სამომავლო სავაჭრო ვალდებულებების შესახებ სამხედრო ანაზღაურების ნაცვლად. თუმცა ეს თანხა არასოდეს გადაუხდიათ, რაც შემდგომში 1861 წელს მექსიკაში საფრანგეთის მეორე ინტერვენციის ერთ-ერთი მიზეზი გახდა.

1867 წელს მექსიკის გამარჯვებისა და 1870 წელს  საფრანგეთის მეორე იმპერიის დაშლის შემდეგ, მექსიკასა და საფრანგეთს დიპლომატიური ურთიერთობები არ აღუდგენიათ 1880 წლამდე, როდესაც ორივე ქვეყანამ უარი თქვა ომთან დაკავშირებულ პრეტენზიებზე.
ჩერმენი

ჩერმენი , ყოფ. ბაზორკინო — სოფელი ჩრდილოეთ ოსეთის პრიგოროდნის რაიონში, რუსეთი.

გეოგრაფია
მდებარეობს ქალაქ ვლადიკავკაზიდან ჩრდილოეთით 12 კმ-ზე, მდინარე კამბილეევკის მარჯვენა ნაპირზე. სოფლის ჩრდილოეთ ნაწილში გადის ფედერალური ავტოსტრადა „კავკასია“ და განთავსებულია ფედერალური პოსტი „ჩერმენი“.

ისტორია
სოფელს საფუძველი ჩაუყარეს ინგუშებმა მოჩკო ბაზორკინის პატივსაცემად, რომელმაც 1844 წელს რამდენიმე ინგუშური დასახლება ერთ სოფლად გააერთიანა. სოფლის ტერიტორიაზე მდებარეობდა გრაფ უვაროვის კარმიდამო, რომელსაც ინგუშებისათვის ისტორიული მნიშვნელობა ჰქონდა. აქ იმართებოდა ინგუში ხალხის თავყრილობები და გარკვეულ პერიოდში აქ განთავსებული იყო რევოლუციის შტაბი.

1944 წლადე სოფელ ჩერმენს ერქვა ბაზორკინო და შედიოდა ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის შემადგენლობაში. ბაზორკინო იყო ინგუშეთის მნიშვნელოვანი პოლიტიკური და ეკონომიკური ცენტრი. კერძოდ, აქ 1917 წელს პირველად ინგუშეთში გამოცხადდა საბჭოთა ხელისუფლება.

სოფლის მაცხოვრებლები გამოირჩეოდნენ განათლებით. აქ გაიხსნა ინგუშეთის პირველი სკოლები. ამ სოფლიდან გამოვიდნენ გენერლები, მეცნიერები, მწერლები, პოეტები, სპორტსმენები. მაგალითად, მწერალი და მეცნიერი იდრის ბაზორკინი, პოეტი კ. ჩახკიევი, მეფის რუსეთის გენერალი ბ. ბაზორკინი და სხვები. დიდი სამამულო ომის წლებში ორი იმამი ბაზორკინოდან პარტიზანულ
რაზმს მეთაურობდა. ბაზორკინოში დაიბადა დიმიტრი ამილახვარი, საფრანგეთის არმიის ქართველი მოღვაწე, საფრანგეთის უცხოური ლეგიონის პოლკოვნიკი, რომელიც დაბადების ადგილის მიხედვით ზედმეტსახელად „ბაზორკად“ იწოდებოდა.

1944 წელს, ინგუშების შუა აზიაში დეპორტაციისა და ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ასსრ-ს გაუქმების შემდეგ, სოფელი ბაზორკინო გადაეცა ჩრდილოეთ ოსეთის ასსრ-ს და ეწოდა ჩერმენი. სოფელში დაიწყეს ჩასახლება ოსებმა თრუსოს ხეობიდან (საქართველოს სსრ ყაზბეგის რაიონი). ასევე, ოსებმა თირსიგომის ისტორიული საზოგადოებიდან (თემიდან). ესაა ხეობა ყაზბეგის მთის ძირში, საიდანაც სათავეს იღებს მდინარე თერგი.

1957 წლიდან ბაზორკინოში გადასახლებიდან დაბრუნდნენ ინგუშები. სოფელი საგრძნობლად გაიზარდა და ერთ-ერთ დიდ შერეულ სოფლად გადაიქცა. სოფელი დაზარალდა ოსი და ინგუში ეროვნების მოსახლეობას შორის გაჩაღებული შეიარაღებული დაპირისპირების (პრიგოროდნის კონფლიქტი) დროს.

1992 წლის კონფლიქტის შემდეგ სოფელი სამ ნაწილად დაიყო: ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნაწილში ინგუშები ცხოვრობენ, ხოლო ცენტრში — ოსები. ესაა ერთადერთი სოფელი რუსეთში, სადაც სკოლებში სასწავლო პროცესი ეროვნული ნიშნითაა დაყოფილი.

მოსახლეობა
ნინო სააკაშვილი

ნინო სააკაშვილი (დ. 25 ნოემბერი, 1962, თბილისი) — ქართველი ბიოლოგი, თანამდებობის პირი.

1985 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიოლოგიის ფაკულტეტი და საზოგადოებრივ პროფესიათა ფაკულტეტი. 1998 წელს ჯონს ჰოპკინსის უნივერსიტეტი (ბალტიმორი, აშშ).

1990-1993 წლებში იყო საქართველოს მწვანეების პრესსამსახურის ხელმძღვანელი. 1992-1993 წლებში მწვანეთა წარმომადგენელი გერმანიაში, საქსონიის პარლამენტში. 1993-1997 წლებში --ს სასწავლო პროგრამების კოორდინატორი, დირექტორი. 1997 წლიდან ფონდ „ჰორიზონტის“ დირექტორი.