iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ქერჩის საზღვაო ბრძოლა

ქერჩის საზღვაო ბრძოლა — ბრძოლა რუსეთისა და ოსმალეთის ფლოტებს შორის 1790 წლის 19 ივლისს რუსეთ-ოსმალეთის ომის (1787-1791 წწ.) დროს. ოსმალეთის ესკადრა, რომელიც ოსმალეთიდან ყირიმში დესანტის გადასასხმელად მიემართებოდა 19 ივლისს ქერჩის სრუტიდან 20-25 მილის დაშორებით შეხვდა კონტრ-ადმირალ თედორე უშაკოვის რუსულ ესკადრას. ოსმალეთის ფლოტმა ისარგებლა ზურგის ქარით და უმალ შეუტია რუსულ ესკადრას. უშაკოვმა მარჯვე მოქმედებით ხელსაყრელი პოზიცია დაიკავა და მოკლე დისტანციიდან ზუსტი ცეცხლით ზარალი მიაყენა ოსმალეთის ესკადრის ავანგარდსა და ცენტრს. ოსმალეთის ესკადრა განადგურებას გადაარჩინა სწრაფმავალმა ხომალდებმა და ჩამოწოლილმა ნისლმა.
სრულიად საქართველოს ცენტრალური აღმასრულებელ კომიტეტი

სრულიად საქართველოს ცენტრალური აღმასრულებელ კომიტეტი (საქ. ცაკი) — საქართველოს სსრ უმაღლესი საკანონმდებლო, განმკარგულებელი და მაკონტროლებელი ორგანო რესპუბლიკის საბჭოების ყრილობათა შუა პერიოდში. ცაკს სრულიად საქართველოს საბჭოების ყრილობა ირჩევდა. იგი თავისი საქმიანობის ანგარიშს უდგენდა ყრილობასს და მის წინაშე იყო პასუხისმგებელი. ცაკი სასესიო წესით მუშაობდა (სესიათა შუა პერიოდში ცაკის პრეზიდიუმი მოქმედებდა). საქართველოს ცაკის უფლებამოსილება განსაზღვრული იყო ჯერ რესპუბლიკის 1922 და შემდეგ 1927 კონსტიტუციით. მის კომპეტენციაში შედიოდა რესპუბლიკის სახკომსაბჭოსა და სახალხო კომისარიატების შექმნა, საშინაო პოლიტიკის საერთო ხელმძღვანელობა, სახელმწიფო ბიუჯეტის დამტკიცება, კოდექსების, დეკრეტებისა და დადგენილებების გამოცემა. კონსტიტუციის დაცვის მეთვალყურეობა და სხვა. საქართველოს ცაკი 1922—1938 წლებში არსებობდა. იგი პირველად 1922 წლის 3 მარტს აირჩიეს. საქართველოს სსრ 1937 კონსტიტუციის ძალით უზენაესი სახელმწიფო ხელისუფლება გადაეცა რესპუბლიკის უმაღლეს საბჭოსა და მის პრეზიდიუმს, რომელთა ფორმირება 1938 წლის ივნის-ივლისში დასრულდა.
ქესრანიდები

ქესრანიდები — შირვანშაჰების მეორე მმართველი დინასტია შირვანის ფეოდალურ სახელმწიფოში (აზერბაიჯანი) (1027-1382 წწ.) დიდ ძლიერებას მიაღწია მანუჩაჰრ -ისა (1120-1149 წწ.) და ახსითანის (1149-1203 წწ.) მმართველობის დროს, როდესაც იგი აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობისათვის სელჩუკთა წინააღმდეგ ბრძოლის ცენტრად იქცა. ქესრანიდების დინასტია შეცვალა დერბენდის დინასტიამ.
რკინის ლედი

რკინის ლედი — მეტსახელი, რომელიც დღესდღეობით გამოიყენება მდედრობითი სქესის მთავრობის ლიდერთა მისამართით. ტერნინი ახასიათებს ქალბატონების მტკიცე და შეუპოვარ ხასიათს. შედარება რკინასთან ყველაზე ცნობილია მარგარეტ ტეტჩერთან მიმართებაში. ის პირველად გამოიყენა კაპიტანმა იური გავრილოვმა 1976 წელს საბჭოთა გაზეთ წითელ ვარსკვლავში.
ქვევრსამარხი

ქვევრსამარხი — ინჰუმაციური სამარხის ერთ-ერთი სახე, როდესაც მიცვალებულს ათავსებენ ქვევრში ან თიხის სხვა ჭურჭელში. ქვევრსამარხები ცნობილია დინასტიამდელ ეგვიპტეში, ძვ. წ. - ათასწლეულების ანატოლიასა (ალაჯაჰოიუქი, ალიშარი) და ხმელთაშუა ზღვის აუზის ქვეყნებში (პირენესა და აპენინის ნახევარკუნძულები, მატერიკული საბერძნეთი, კვიპროსი, კრეტა, სარდინია, კიკლადები, მცირე აზიის დასავლეთი ნაწილი), გვიანდელი ელამური ხანის სუსაში, ტროადაში (ძვ. წ. - საუკუნეები), ანატოლიაში (ელინისტური ხანა), ყირიმში (ძვ. წ. საუკუნე), სამხრეთ ამერიკაში ( ათასწლეული). ანტიკური წყაროების მონაცემების მიხედვით, მიცვალებულებს თიხის ჭურჭელში მარხავდნენ ბალეარის კუნძულებზე (ძვ. წ. საუკუნე) და იტალიაშიც ( საუკუნე).

ქვევრსამარხები საქართველოში
საქართველოში ქვევრსამარხები გავრცელდა ძვ. წ. საუკუნის დასასრულს და კოლხეთში არსებობდა ძვ. წ. საუკუნემდე (დაბლაგომი, დაფნარი, ზემო ფარცხმა, ფარცხანაყანევი, ჭოგნარი, ნოქალაქევი და სხვა). ქართლში აღმოჩენილი ზოგიერთი ქვევრსამარხი (თეთრიწყარო, კავთისხევი და სხვა) ადრინდელი ელინისტური ხანით თარიღდება, ყველა სხვა კი ძვ. წ. -ახ. წ. საუკუნეებით (არკნეთი, ზემო ავჭალა, დიღომი, მცხეთა, სამთავრო, მთა ქართლი, კარსანი და სხვა). კახეთის ტერიტორიაზე გავრცელებული ქვევრსამარხები ალაზან-ალოილუთეფეს კულტურას განეკუთვნება. საქართველოში სამარხად იყენებდნენ სამეურნეო დანიშნულების ჩვეულებრივ ქვევრებს – კოლხეთში რუხი თიხისას, ქართლ-კახეთში – წითლადგამომწვარს (ერთ შემთხვევაში მოხატულიც აღმოჩნდა); ჩვილ ბავშვებს ზოგჯერ ორყურა დერგებით მარხავდნენ. კოლხეთში დადასტურებულია სამარხისათვის სპეციალურად დამზადებული ქვევრების გამოყენების რამდენიმე შემთხვევა. ადრინდელი ელინისტური ხანის კოლხეთში ქვევრებს უმეტესად ვერტიკალურად, პირქვე ფლავდნენ. წინასწარ შუაზე გადახერხილი ქვევრის ჩაპირქვავებულ ზედა ნაწილში ათავსებდნენ ხელფეხმოკეცილ მიცვალებულებს გვერდზე, თავით დასავლეთისაკენ, და ზევიდან ქვევრის ქვედა ნაწილს ახურავდნენ, აღმოსავლეთ საქართველოში და გვიანდელი ელინისტური ხანის კოლხეთში სამარხი ქვევრები ჰორიზონტულად იყო დაწვენილი, სამხრეთიდან ჩრდილოეთის ან, იშვიათად, დასავლეთიდან აღმოსავლეთის მიმართულებით. მიცვალებულებს მარხავდნენ უმეტესად ცალ-ცალკე, იშვიათად - წყვილად. ცნობილია კოლექტიური ქვევრსამარხებიც (ციხიაგორა).

სამარხეული მასალა საკმაოდ ღარიბულია: თიხის თითო-ოროლა ჭურჭელი, ბრინჯაოს ზარაკები, სამაჯურები, ბეჭდები, იშვიათად საკისრე რკალები, ბრინჯაოსა და ვერცხლის სასაფეთქლე რგოლები და საყურეები, მინისა და იშვიათად, ქვის მძივები. კოლხეთში ქვევრსამარხებში ხშირად გვხვდება მონეტები - კოლხური თეთრის წვრილი ნომინალები; აღმოსავლეთ საქართველოში მონეტები იშვიათად გვხვდება, სამთავროს ქვევრსამარხებში 5 პართული მონეტა აღმოჩნდა (ძვ. წ. საუკუნე). შედარებით უფრო მრავალფეროვანი და მრავალრიცხოვანია კახეთის ქვევრსამარხების არქეოლოგიური მასალა.
ქიცუვათნა

ქიცუვათნა, ქიცვათნა — ქვეყანა ძვ. წ. ათასწლეულის მცირე აზიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ რაიონში, კილიკიის ზეგნის აღმოსავლეთ ნაწილში. უძველესი დროიდან დასახლებული უნდა ყოფილიყო ინდოევროპული წარმომავლობის ტომებით, განსაკუთრებით ლუვიელებით. მოგვიანებით იქ ხურიტებიც ცხოვრობდნენ. ხეთების ძველი სამეფოს ხანაში (ძვ. წ. 1650-1500 წწ.) ქიცუვათნა დამოუკიდებელი ქვეყანა იყო. იგი ხურიტების პოლიტიკურ და კულტურულ-რელიგიურ გავლენას განიცდიდა. ძვ. წ. საუკუნიდან ქიცუვათნა ხეთების ვასალური სამეფო გახდა. ქიცუვათნის ტერიტორიაზე იმყოფებოდა ღვთაება ხეფათის მთავარი საკულტო ცენტრი – ქუმანი (კლასიკური ხანის კომანა). ჰ. გოლდმანმა 1935 წელს თარსუსში იპოვა ქიცუვათნის მეფის ისფუთახსუს საბეჭდავი, რომელსაც ჰქონდა ხეთური (ლუვიური) იეროგლიფური წარწერა. იგი ერთ-ერთი უძველესია ამ სახის წარწერათა შორის. ხეთების სახელმწიფოს განადგურების შემდეგ (ძვ. წ. საუკუნე) ქიცუვათნის ეთნიკური სურათი შეიცვალა, აქ დასახლდნენ სხვა წარმოშობის ტომები, განსაკუთრებით არამეელები.
დაუნინგის ქუჩა 10

დაუნინგის ქუჩა 10 (10 ), სალაპარაკო ენაში ცნობილი როგორც ნომერი 10 ( 10) — დიდი ბრიტანეთის მთავრობის სათავო ოფისი და ოფიციალური რეზიდენცია. მდებარეობს ვესტმინსტერის სააბატოში (ლონდონი). წარმოადგენს მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ მისამართს. შენობა 300-ზე მეტი წლის არის და დაახლოებით 100 ოთახისგან შედგება. პირადი რეზიდენცია მდებარეობს მესამე სართულზე, ხოლო სამზარეულო - სარდაფში. სხვა სართულებზე მდებარეობს კაბინეტები და მრავალი საკონფერენციო დარბაზი, მისაღები, დასასვენებელი ოთახები, სადაც პრემიერ-მინისტრი მუშაობს, ხოლო სახელმწიფო მინისტრები, ეროვნული ლიდერები და უცხოელი სტუმრები ისვენებენ.
ქოდალოს განძი

ქოდალოს განძი — - საუკუნეების ილხანების ვერცხლის მონეტების განძი. შემთხვევით აღმოჩნდა 1940 წელს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქოდალოში. ჩაფლული იყო უჭურჭლოდ. შეიცავს 501 ვერცხლის დირჰემსა და ორიან დირჰემს, რომლებიც მოჭრილია ირანის ილხანების ყაზან-ყაენისა (1295-1304 წწ.) და ოლჯაითუ-ყაენის (1304-1317 წწ.) სახელებით სხვადასხვა ზარაფხანაში. 165 მონეტა მოჭრილია თბილისში, 17 - ახალციხეში, 4 - ანისში. განძის ადრეული მონეტა თარიღდება 1298 წლით, უგვიანესი - 1306 წლით. განძი დაფლული უნდა იყოს 1307 წლის შემდეგ.
ნიკოლოზ მიკლუხო-მაკლაი

ნიკოლოზ მიკლუხო-მაკლაი (დ. , იაზიკოვო — გ. , სანქტ-პეტერბურგი) — რუსი მეცნიერი, მოგზაური და საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
დაიბადა ინჟინრის ოჯახში. 1863 წელს შევიდა პეტერბურგის უნივერსიტეტში, საიდანაც 1864 წელს სტუდენტთა მოძრაობაში მონაწილეობისათვის გარიცხეს. საბუნებისმეტყველო სამეცნიერო განათლება მიიღო ჰაიდელბერგის, ლაიფციგისა და იენის უნივერსიტეტებში. მისი მსოფლმხედველობის ჩამოყალიბებაზე დიდი გავლენა მოახდინა საუკუნის 60-იანი წლების რუსული დემოკრატიული მოძრაობის იდეებმა. 1866-1867 წლებში იმოგზაურა კანარის კუნძულებსა და მაროკოში. 1869 წელს წითელი ზღვის სანაპიროზე მოგზაურობის შემდეგ მიკლუხო-მაკლაი დაბრუნდა რუსეთში. თავისი პირველი სამეცნიერო გამოკვლევები მიუძღვნა ზოოლოგიის საკითხებს. მალაის არქიპელაგზე, მალაკის ნახევარკუნძულზე მოგზურობის დროს ჩაატარა მნიშვნელოვანი გეოგრაფიული დაკვირვებები, დაინტერესდა ამ ქვეყნების მოსახლეობის ყოფითა და კულტურით. შემდგომში საფუძვლიანად შეისწავლა სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის, ავსტრალიის და წყნარი ოკეანის კუნძულების მკვიდრი მოსახლეობა. 2½ წელიწადს ცხოვრობდა ახალი გვინეის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროზე (ამჟამად მიკლუხო-მაკლაის ნაპირი), სადაც ახალგვინეელთა დიდი ნდობა და სიყვარული დაიმსახურა. იმოგზაურა ფილიპინებსა და ინდონეზიაში (1873), მიკრონეზიასა და მელანეზიაში (1876-1879). 1878-1882 და 1884-1886 წლებში სიდნეის მახლობლად დააარსა ბიოლოგიური სადგური და სხვა.

თავის ანთროპოლოგიურ და ეთნოგრაფიულ გამოკვლევებში მიკლუხო-მაკლაი იცავდა ადამიანთა რასების სახეობრივი ერთიანობის იდეას. მან უარყო იმხანად გავრცელებული შეხედულება, თითქოს ახალი გვინეის ნეგროიდები (პაპუასები) შეადგენენ კაცობრიობის განსაკუთრებულ, სხვა რასებისაგან სავსებით განსხვავებულ სახეს. მიკლუხო-მაკლაიმ პირველმა აღწერა საფუძვლიანად დასავლეთ ოკეანიისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის კუნძულებზე გავრცელებული მელანეზიური ანთროპოლოგიური ტიპი, დაამტკიცა, რომ პაპუასების ოკეანიისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის სხვა ხალხთა ჩამორჩენილობა მხოლოდ გარკვეული ისტორიული მიზეზებით იყო გამოწვეული და რომ ისინი თავისი ნიჭითა და უნარით არაფრით ჩამოუვარდებოდნენ ევროპელებს. მიკლუხო-მაკლაიმ ამხილა რასიზმი და კოლონიალიზმი. 1881 წელს შეიმუშავა ახალ გვინეაზე დამოუკიდებელი სახელმწიფოს პაპუასური კავშირის შექმნის პროექტი. 1886 წელს მიკლუხო-მაკლაი ავსტრალიიდან პეტერბურგში დაბრუნდა. მისი მოგზაურობის დღიურები 1923 წელს გამოქვეყნდა დიმიტრი ანუჩინის რედაქციით. მიკლუხო-მაკლაის მიერ ჩამოტანილი, მრავალრიცხოვან ექსპედიციებში შეგროვებული ანთროპოლოგიური და ეთნოგრაფიული კოლექციები დაცულია სანქტ-პეტერბურგის ანთროპოლოგიისა და ეთნოგრაფიის მუზეუმში.
პაპუასები

პაპუასები — პაპუა-ახალი გვინეისა და ინდონეზიის რამდენიმე რაიონის უძველესი მოსახლეობა. ანთროპოლოგიური ტიპის მიხედვით მელანეზიელებთან ახლოს არიან, მაგრამ ენით განსხვავდებიან.

ერთ-ერთი კვლევის თანახმად პაპუასები, ისევე, როგორც მელანეზიელები, წარმოადგენენ თანამედროვე ხალხის ერთადერთ ტიპს, რომელთა უძველეს წინაპართა სისხლი აღრეული იქნა დენისოვურ ადამიანებთან.

ყველა პაპუასური ენა ერთმანეთს არ ენათესავება. საერთო ეროვნულ ენად ითვლება კრეოლური ტოკ-პისინი, რომელიც ინგლისურ ენაზეა აგებული. მოსახლეობის უმეტესობა ეროვნული რწმენის მატარებელია, მაგრამ გავრცელებულია ქრისტიანობაც, ყველა სოფელში არის ეკლესია.
მიკლუხო-მაკლაის ნაპირი

მიკლუხო-მაკლაის ნაპირი — კუნძული ახალი გვინეის სანაპიროს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილი. გადაჭიმულია ასტროლაბის ყურიდან აღმოსავლეთისაკენ 300 კილომეტრზე. შემოსილია ტროპიკული ტყით, კაუჩუკოვანების პლანტაციებით. სახელი ეწოდა ნიკოლოზ მიკლუხო-მაკლაის პატივსაცემად, რომელიც 1871-1872, 1876-1877 და 1883 წლებში აქ ცხოვრობდა და იკვლევდა სანაპიროს.
ლუის სუარეს მირამონტესი

ლუის სუარეს მირამონტესი (; დ. 2 მაისი, 1935, ლა-კორუნია, გალისია, ესპანეთი — გ. 9 ივლისი, 2023, მილანი, იტალია) — ესპანელი ფეხბურთელი და ფეხბურთის მწვრთნელი. თამაშობდა ნახევარმცველის პოზიციაზე ესპანურ და იტალიურ კლუბებში და ესპანეთის ეროვნულ ნაკრებში. 1960 წლის ევროპის საუკეთესო ფეხბურთელი. 1964 წლის ევროპის ჩემპიონი ესპანეთის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში. ითვლება ყველა დროის ერთ-ერთ საუკეთესო ესპანელ ფეხბურთელად. 1960 წელს სუარესი გახდა პირველი და ერთადერთი ესპანელი ფეხბურთელი, რომელსაც ოქროს ბურთი გადაეცა.

ბიოგრაფია
ფეხბურთელის კარიერის მსგავსად, სამწვრთნელო კარიერაც იტალიურ და ესპანურ კლუბებში გაატარა, წვრთნიდა ასევე ესპანეთის ახალგაზრდულ და ეროვნულ ნაკრებებს. 1960 წელს ლუის სუარესი -ის ვერსიით გახდა ევროპის საუკეთესო ფეხბურთელი და გადაეცა ოქროს ბურთი, ამის გარდა კიდევ ორჯერ, 1961 და 1964 წლებში მეორე, ხოლო 1965 წელს მესამე პოზიცია დაიკავა. სუარესი ინდივიდუალური ტიტულების რაოდენობით საუკეთესოა ესპანეთის ნაკრების ფეხურთელთაგან ალფრედო დი სტეფანოს შემდეგ. -ის მიხედვით, ლუის სუარესი მე-20 საუკუნის ევროპის საუკეთესო მოთამაშეებს შორის 50-ე ადგილზე და მე-20 საუკუნის ესპანეთის საუკეთესო მოთამაშეებს შორის მე-5 ადგილზე დასახელდა.

1999 წელს -ის ვერსიით საუკუნის 100 საუკეთესო ფეხბურთელს შორის 74-ე ადგილზე დასახელდა. -ს მიხედვით მე-20 საუკუნის საუკეთესო მოთამაშეებს შორის 46-ე ადგილზე დასახელდა.

სანაკრებო სტატისტიკა
მიღწევები
საკლუბო
ბარსელონა
ლა ლიგა: 1958–59, 1959–60
ესპანეთის თასი: 1957, 1958–59
ბაზრობათა თასი: 1955–58, 1958–60
ევროპის ჩემპიონთა თასის ფინალისტი: 1960-61

ინტერი მილანი
სერია : 1962–63, 1964–65, 1965–66
ევროპის ჩემპიონთა თასი: 1963–64, 1964–65
საკონტინენტთაშორისო თასი: 1964, 1965

სანაკრებო
ესპანეთი
ევროპის ერთა თასი: 1964

ინდივიდუალური
ოქროს ბურთი: 1960
ვერცხლის ბურთი: 1961, 1964
ბრინჯაოს ბურთი: 1965
ერიკ ბატის მსოფლიოს საუკეთესო თერთმეტეული: 1963, 1964, 1965
-ს ევროპის წლის გუნდი: 1965
ევროპის ერთა თასის სიმბოლური ნაკრების წევრი: 1964
 : 2008, როგორც ფეხბურთის ლეგენდა
-ს ლეგენდა: 2016

ჯილდოები
სპორტული დამსახურების სამეფო ორდენი: 2001
ქტესიფონი

ქტესიფონი — ძველი ქალაქი მდინარე ტიგრის ნაპირზე (თანამედროვე ბაღდადის მახლობლად ერაყში). ძვ. წ. საუკუნიდან ახ. წ. საუკუნის დასაწყისამდე პართიის მეფეთა — არშაკიდების საზამთრო რეზიდენცია. საუკუნიდან მრავალჯერ დალაშქრეს რომაელებმა. 226/227 წლიდან სასანიანთა სახელმწიფოს დედაქალაქი და ახლო აღმოსავლეთის ერთ-ერთი უდიდესი და უმდიდრესი ქალაქია, საუკუნის 30-იან წლებში დაიპყრეს და დაანგრიეს არაბებმა.

მდინარე ტიგრის აღმოსავლეთ ნაპირზე სასანიანთა სამეფო სასახლის თაკი-ქისრის ნანგრევებია. სასახლეს ჰქონდა უზარმაზარი აივანი. ფასადს ამკობდა ცრუ არკატურების იარუსები. გათხრების შედეგად გამოვლენილია სტუკის დეკორის ფრაგმენტები.
ქუმუხი

ქუმუხი, კუმუხი — მსხვილი პოლიტიკური გაერთიანება ძვ. წ. ათასწლეულში აღმოსავლეთ მცირე აზიაში. მდებარეობდა მელიდის (ახლანდელი მალათიის) სამხრეთით, მდინარე ევფრატის დასავლეთ სანაპიროზე. ძვ. წ. საუკუნემდე დამოუკიდებელი სამთავრო იყო. შემდეგ ურარტუს პოლიტიკური გავლენის ქვეშ მოექცა. მონაწილეობა მიიღო ასურეთის საწინააღმდეგო კოალიციაში. ძვ. წ. - საუკუნეებში აქემენიდთა სახელმწიფოს შემადგენლობაში იყო, ძვ. წ. - საუკუნეებში სელევკიდებს ემორჩილებოდა. ძვ. წ. 162 წელს დამოუკიდებელი გახდა. მოგვიანებით რომის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა.
ქუსარა

ქუსარა — ქალაქ-სახელმწიფო ძვ. წ. ათასწლეულის დასაწყისში მცირე აზიაში. მდებარეობდა ქანესის ანუ ნესის (ახლანდელი ქიულთეფე, ქ. კაისერის) მახლობლად (ზუსტი ადგილმდებარეობა უცნობია). სავარაუდოა, რომ ქუსარა ინდოევროპელ ხეთურ-ნესიტურ ტომთა ერთ-ერთი უძველესი კერა იყო, საიდანაც ხდებოდა ხეთების თანდათანობით გავრცელება ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ანატოლიაში. განსაკუთრებით გაძლიერდა მეფე ფითხანასა და მისი ძის ანითას მმართველობის დროს. მოგვიანებით ძვ. წ. საუკუნეში, ქუსარა ხეთების სამეფოს ცენტრი გახდა. მას შემდეგ, რაც ხათუსილი -მა ხეთების სახელმწიფოს დედაქალაქი ქუსარიდან ხათუსაში (ახლანდელი ბოღაზქოი) გადაიტანა, ქუსარამ დაკარგა მნიშვნელობა.
ქუშანის სამეფო

ქუშანის სამეფო — ძველი მსოფლიოს სახელმწიფო, რომელიც ბაქტრიის ტერიტორიაზე აღმოცენდა. თავისი აყვავების პერიოდში (- საუკუნე) იგი მოიცავდა ახლანდელ შუა აზიის მნიშვნელოვან ნაწილს, ავღანეთს, პაკისტანს, ინდოეთის ჩრდილოეთ ნაწილს.

ძვ. წ. საუკუნის ნახევარში ბერძნულ-ბაქტრიულმა სამეფომ არსებობა შეწყვიტა მომთაბარე ტომების თავდასხმების შედეგად, რომელთაგან განსაკუთრებით გამოირჩეოდნენ „დიდი იუჯები“. იუჯებმა შექმნეს 5 სამთავრო, რომელთაგან ყველაზე ძლიერი იყო გუიშუანი ანუ ქუშანი ბაქტრიაში. ქუშანის მთავარმა კუჯულა კადფიზმა დაიმორჩილა დანარჩენი იუჯები და ხელთ იგდო ახალი მიწები, მ. შ. ჩრდილო-დასავლეთ ინდოსტანის ნაწილი. მისმა მემკვიდრემ ვიმა კადფიზმა კიდევ უფრო განავრცო ქუშანის სამეფოს საზღვრები — დაიპყრო ჩრდილოეთ ინდოეთის სხვადასხვა ოლქები ქაშმირამდე, გაატარა მნიშვნელოვანი სახელმწიფო რეფორმები. ქუშანის სამეფომ აყვავებას მიაღწია კანიშკას მეფობის (დაახლ. 78–123 წწ.) დროს. მას უკავშირდება წელთაღრიცხვის ახალი სისტემის შემოღება (ე. წ. „კანიშკას ერა“). პირველად მის დროს გაჩნდა მონეტებზე „ქუშანური დამწერლობით“ შესრულებული ლეგენდები.

 საუკუნის ნახევარში და საუკუნის დამდეგს ქუშანის სამეფომ დაკარგა თავისი სამფლობელოები მდინარე განგის ხეობაში, აღმოსავლეთ თურქესტანში, ხვარაზმში, მარგიანეში და სხვ. საუკუნის ნახევრიდან ქუშანის სამეფოს მნიშვნელოვანი ნაწილი მიიტაცეს სასანიანებმა, რომლებიც საბოლოოდ ბაქტრიასაც დაეპატრონენ. სწორედ ამ პერიოდს განეკუთვნება ჩვენამდე მოღწეული ქუშანურ-სასანური და სასანურ-ქუშანური მონეტები, რომელთა გამოშვება შეწყდა საუკუნის დასასრულს.
ღურიდები

ღურიდები — ღურის სულთანთა დინასტია სურის გვარიდან. მდინარეების ჰერირუდისა და ჰილმენდის სათავეებში მათ დააარსეს დამოუკიდებელი სახელმწიფო (1148-1206 წწ.), რომლის ცენტრი იყო მთიანი ოლქი ღური (ახლანდელი ავღანეთის ტერიტორიაზე), დედაქალაქები – ფირუზქუჰი და ღაზნი. ღურიდების სახელმწიფომ ძლიერებას მიაღწია სულთნების ყიას ალ-დინ მუჰამადის (1163-1203 წწ.) და შიჰაბ ალ-დინის (1203-1206 წწ.) დროს. მათ დაიპყრეს ახლანდელი ავღანეთის თითქმის მთელი ტერიტორიები, აგრეთვე სინდი, პენჯაბი, ბენარესი და ინდოეთის სხვა ოლქები და ქალაქები. ღურიდები ხვარაზმშაჰებთან ბრძოლაში დამარცხდნენ და 1206 წელს მათი სახელმწიფო დაიშალა.
პუშიამიტრა შუნგა

პუშიამიტრა შუნგა — შუნგას დინასტიის დამაარსებელი. ჩრდილოეთ ინდოეთის მმართველი ძვ. წ. 185-151 წლებში.

თავდაპირველად პუშიამიტრა შუნგა იყო მაურიების იმპერიის „სენაპატი“ (მთავარსარდალი). ძვ. წ. 185 წელს სამხედრო აღლუმის დროს მან მოკლა მაურიების უკანასკნელი იმპერატორი ბრიჰადრათჰა და თავი იმპერატორად გამოაცხადა. თავისი მმართველობის დროს მან დაიმორჩილა ჩრდილოეთ ინდოეთის დიდი ნაწილი და დაასრულა აშვამედჰა. შუნგას წარწერები გვხვდება პენჯაბში ჯალანდჰარამდე. დივიავადანა გვიამბობოს, რომ მისი სამფლობელოები ვრცელდებოდა საგალამდე (სიალკოტა).
ერთგული მებაღე (ფილმი)

ერთგული მებაღე — 2005 წლის ბრიტანული დრამატული ფილმი. სიუჟეტი ნიგერიაში მომხდარ რეალურ ამბავზეა დაფუძნებული.

სიუჟეტი
ბრიტანელი მაღალი რანგის დიპლომატი ჯასტინ კუეილი (რეიფ ფაინზი) და მისი ცოლი ტესა (რეიჩელ ვაისი) კენიაში იმყოფებიან. მოულოდნელად ტესა ექიმ არნოლდ ბლუმთან (ჰუბერტ კონდი) ერთად ტბაზე მიემგზავრება. მას მკვდარს პოულობენ. ჯასტინი იწყებს მკვლელობის გამოძიებას. ტესა -ის აქტივისტი იყო და კენიაში შვეიცარიულ-კანადური ფარმაცევტული ფირმის მიერ წამლების ადგილობრივ მოსახლეობაზე უკანონოდ გამოყენებას იძიებდა. ჯასტინი ძიებისას შეთქმულების კვალს გადააწყდება.

როლებში
რეიფ ფაინზი - ჯასტინ კუეილი
რეიჩელ ვაისი - ტესა კუეილი
პიტ პოსტლეთვეიტი - დოქტორი ლორბერი
დენი ჰიუსტონი - სენდი ვუდროუ
ჰუბერტ კუნდი - არნოლდ ბლუმი
არჩი პანჯაბი - გიტა პირსონი
ბილ ნაი - ბერნარდ პელეგრინი
ჯერარდ მაკსორლი - კენეთ კერტისი
დონალდ სამპტერი - ტიმ დონოე

ჯილდოები
ოსკარი საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის მეორეხარისხოვან როლში: რეიჩელ ვაისი
ოქროს გლობუსი საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის მეორეხარისხოვან როლში: რეიჩელ ვაისი
 საუკეთესო მონტაჟისთვის: კლეირ სიმფსონი
BAFTA საუკეთესო მონტაჟისთვის

საუკეთესო მონტაჟისთვის — ბრიტანეთის ფილმისა და სატელევიზიო ხელოვნების აკადემიის ერთ-ერთი ჯილდო. გაიცემა 1968 წლიდან. ჯილდო მხოლოდ მთავარ მემონტაჟეებს გადაეცემათ.

ლაურეატები
1968 - სემ ო'სტინი ფილმისთვის „კურსდამთავრებული“
1969 - ჰიუ ა. რობერტსონი ფილმისთვის „შუაღამის კოვბოი“
1976 - რიჩარდ ქრიუ, შელდონ კანი ფილმისთვის „ვიღაცამ გუგულის ბუდეს გადაუფრინა“
1979 - პიტერ ცინერი ფილმისთვის „ირმებზე მონადირე“
1981 - თელმა შუნმეიქერი ფილმისთვის „ცოფიანი ხარი“
1985 - მაიკლ ჩენდლერი, ნენა დანევიჩი ფილმისთვის „ამადეუსი“
1987 - კლერ სიმფსონი ფილმისთვის „ოცეული“
1991 - ჯონ ჰაჩინგი, პიეტრო სკალია ფილმისთვის „ჯფკ“
1993 - მაიკლ კანი, ფილმისთვის „შინდლერის სია“
1995 - ჯონ ოტმანი ფილმისთვის „ჩვეულებრივი ეჭვმიტანილები“
1996 - უოლტერ მარში ფილმისთვის „ინგლისელი პაციენტი“
1997 - პიტერ ჰონესი ფილმისთვის „ლოს-ანჯელესის საიდუმლოება“
1998 - დევიდ გრემბლი ფილმისთვის „შეყვარებული შექსპირი“
1999 - თარიქ ანვარი, კრისტოფერ გრინბარი ფილმისთვის „ამერიკული სილამაზე“
2000 - პიეტრო სკალია ფილმისთვის „გლადიატორი“
2001 - მერი სუინი ფილმისთვის „მალჰოლანდ დრაივი“
2002 - დენიელ რეზენდე ფილმისთვის „ღმერთის ქალაქი“
2003 - სარა ფლეკი ფილმისთვის „თარგმანში დაკარგული“
2004 - ვალდის ოსკარდოტირი ფილმისთვის „ბრწყინვალე გონების მუდმივი ნათება“
2005 - კლერ სიმფსონი ფილმისთვის „ერთგული მებაღე“
2010 - ანგუს ვალი, კირკ ბაქსტერი ფილმისთვის „სოციალური ქსელი“
2012 - უილიამ გოლდენბერგი ფილმისთვის „არგო“
2013 - დენიელ ჰელი, მაიკლ ჰილი ფილმისთვის „რბოლა“
ბენჯამინ სისკო

ბენჯამინ სისკო — „ვარსკვლავური გზის“ პერსონაჟი. მონაწილეობს სერიალში ვარსკვლავური გზა: ღრმა კოსმოსი 9.

სისკო არის კოსმოსური სადგურის ღრმა კოსმოსი 9 მეთაური და ხომალდ დეფაიანტის კაპიტანი.

ბიოგრაფია
ბენჯამინ სისკო დაიბადა 2332 წელს ახალ ოელეანში რესტორნის მფლობელის ოჯახში. მას ჰყავს ერთი და დაორი ძმა.

2350 წელს სისკომ ჩააბარა ვარსკვლავური ფლოტის აკადემიაში. იგი გადიოდა პრაქტიკას 137-ე ვარსკვლავურ ბაზაზე.

აკადემიის დამთავრების შემდეგ სისკომ გაიცნო თავისი მომავალი ცოლი ჯენიფერი. მათ ეყოლათ შვილი რომელსაც ჯეიკი დაარქვეს.

სისკო მსახურობდა ხომალდზე „ლივინგსტონი“. აქ იგი დაუმეგობრდა კურზონ დაქსს. მოგვიანებით იგი გადავიდა ხომალდზე „ოკინავა“ და მიიღო ლეიტენანტის წოდება. ეს მოხდა კაპიტან ლეიტონოს წყალობით, რომელმაც ახალგაზრდა ოფიცერში დიდი პოტენციალი დაინახა.

მოგვიანებით სისკო დაინიშნა პირველ ოფიცრად „სარატოგაზე“. 2367 წლის დასაწყისში იგი მონაწილეობდა ბორგთან ბრძოლაში. ამ ბრძოლაში დაიღუპა სისკოს მეუღლე ჯენიფერი.

ამის შემდეგ მან მიიღპო დანიშნულება მარსზე, სადაც იგი აკონტროლებდა ხომალდების მშენებლობას. მათ შორის „ დეფაიანტი“.

2369 წელს სისკო დაინიშნა მეთაურად კოსმოსურ სადგურზე ღრმა კოსმოსი 9 , რომელი მდებარეობდა ბაჯორის სექტორში. ბაჯორი ახალი გათავისუფლებული იყო კარდასიანთა ოკუპაციისგან. ბაჯორთა კაი (რელიგიური ლიდერი) აცხადებს ნას ემისარად და აძლევა მას ერთ-ერთ „წინასწარმეტყველთა ცრემლს“ . მისი შესწავლისას ჯაძია დაქსმა აღმოაჩინა ანომალია სადგურის ახლოს. სისკომ და დაქსმა აღმოაჩინეს რომ ამ ანომალიის საშუალებით შესაძლებელია გამა კვადრანტში მოხვედრა. ასევე აღმოაჩინეს მასში მცხოვრები არსებები. ბაჯორელები ამ ანომალიას უწოდებენ ზეციურ ტაძარს, ამ არსებებს კი წინასწარმეტყველებს.

ამ აღმოჩენის გამო ღრმა კოსმოსი 9 გადაიქცა სტრატეგიულად მნიშვნელოვან ობიექტად. იგი იქცა კომერციული, სამეცნიერო და პოლიტიკური მოქმედებების ცენტრად. სისკო და მაიორი კირა თავდაპირველი პრობლემების მიუხედავად დროთა განმავლობაში პატივიაცემით განეწყვნენ ერთმანეთის მიმართ და საბოლოოდ დამეგობრდნენ კიდეც. სადგურზე სისკო კვლავ შეხვდა დაქსს, ჯაძია დაქსის სახით, რომელიც ასევე დაინიშნა ღრმა კოსმოსი 9-ზე. დაქსის სიმბიოტი ადრე უკუთვნოდა კურზონს, სისკოს მეგობარს. სისკო და ჯაძიაც დამეგობრდნენ. მოგვიანებით როცა ჯაძიას დაღუპვის შემდეგ სიმბიოტი გადავიდა ეზრი დაქსთან სისკო ზრუნავდა მასზე. მან დანიშნა ეზრი ფსიქოლოგად სადგურზე.

ანომალიის აღმოჩენამ დაარწმუნა ბაჯორელები რომ სისკო არის წინასწარმეტყველთა ემისარი. თავდაპირველად იგი უარყოფდა ამას, თუმცა მოგვიანებით იძულებული გახდა მიეღო ეს როლი. როცა დომინიონთან ბრძოლისას სისკო თავისი ხომალდით გაემართა მთერთან შესახვედრად, წინასწარმეტყველები ჩაერივნენ და გაანადგურეს მოწინააღმდეგის ფლოტი.
სტავროპოლური ცხვარი

სტავროპოლური ცხვარი — სამატყლე მიმართულების წმინდამატყლიანი ჯიშის ცხვარი. გამოყვანილია სტავროპოლის მხარის სამომშენებლო „სოვეტსკოე რუნოში“ (1923-1950) ახალკავკასიური მერინოსების შეჯვარებით ჯერ ამერიკული რამბულიეს ერკემლებთან, შემდეგ გროზნოულ ჯიშებთან.

სტავროპოლური ცხვარი გამოირჩევა მაღალპროდუქტიული მატყლით. ერკემლის მატყლის ნაპარსი შეადგენს 14–19 კგ (უდიდესი 25 კდ-მდე), ნერბისა 7–8 კგ (უდიდესი 13 კგ-მდე). მატყლი ხშირია, მაგარი, ერთგვაროვანი, აბრეშუმისებრი. 64-ე, 70-ე ხარისხისა, სიგრძე 8–10 სმ. სუფთა მატყლის გამოსავალი 40–43%. ერკემლის მასა 100–115 კგ. ნერბისა — 50-55 კგ. ნაყოფიერება — 120–140 ბატკანი 100 ნერბზე. გავრჩელებულია ჩრდილოეთ კავკასიის რაიონებში და ქვემო ვოლგისპირეთში.
სტატოცისტები

სტატოცისტები (ბერძნ. — უძრავი და — ბუშტი) — უხერხემლოების წონასწორობის შეგრძნების ორგანოები. სტატოცისტები ბუშტუკია, შექმნილი კანის ეპითელიუმის უჯრედისაგან, რომელთა შორის ჩართულია წარმაწებიანი მგრძნობარე უჯრედები. სტატოცისტების ღრუ ამოვსებულია სითხით, რომელშიც ერთი ან რამდენიმე კენჭია (სტატოლითები ანუ ოტოლითები). ზოგჯერ სტატოცისტების ტიპის ორგანო გარეთ იხსნება. სტატოცისტები აქვთ ნაწლავღრუიანების, მოლუსკების, ჭიების, კიბოსნაირების უმეტესობას. ძლიერ გართულებული სტატოცისტების ხერხემლიანი ცხოველებისა და ადამიანის ყურის აპკოვანი ლაბირინთიც;

2. მცენარეული უჯრედები, რომლებშიც წარმოიქმნება სახამებლის წვრილი მოძრავი მარცვლები — სტატოლითები.