iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დოღი

დოღი — ცხენოსნობის ერთ-ერთი სახე, ჯიშიანი ცხენების გამოცდა მათი უნარის (სისწრაფე, გამძლეობა, ხტომა) გამოვლენისა და განვითარების მიზნით. შეჯიბრება იპოდრომზე ან სწორ ადგილზე დისტანციის სწრაფად გავლაში.
დოღის სახეობები
სადა დოღი — ტარდება 1000–4200 მ დისტანციაზე ცხენის ასაკის მიხედვით (2- იდან 4 წლამდე და მეტი),
ეროვნული სადა დოღი — 8000–10000 მ-მდე დისტანციაზე (მარულა),
დაბრკოლებებიანი დოღი — 2000–4000 მ დისტანციის საჭენებელ ბილიკებზე 5–12 მსუბუქი დაბრკოლებით,
სტიპლ-ჩეიზი — მასიური, უძრავი დაბრკოლებებით (8–30 დაბრკოლება) 3200– 7000 მ დისტანციაზე (არანაკლებ 4 წლის ასაკის ცხენებისათვის).
რეგლამენტი
დოღში ჟოკეის (მხედრის) მასა (უნაგირიანად) მკაცრადაა რეგლამენტირებული (52–71 კგ დოღის სახეობის, ცხენის სქესის, ასაკისა და კლასის გათვალისწინებით). საერთაშორისო საჭენებელი გამოცდებიდან ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანია ტრიუმფული თაღის, გეორგ -ისა და ელისაბედ -ის პრიზების გათამაშება, აგრეთვე ლივერპულისა და პარდუბიცეს დიდი სტიპლ-ჩეიზები.
დოღი საქართველოში
ქართველი ჟოკეებიდან ცნობილია კონსტანტინე (კოწია) ავალიშვილი, რომელმაც რუსული წყაროების მიხედვით, 1912 წელს გაიმარჯვა ლივერპულის სტიპლ-ჩეიზში. საერთაშორისო კლასის ჟოკეის კონსტანტინე ყოჩიაშვილს მოგებული აქვს არაერთი პრიზი საერთაშორისო ასპარეზობაზე, გაიმარჯვა დიდ საკავშირო დერბიში (ულაყი „სუნგური“, 1952; ფაშატი „არაგვა“, 1954). მისი აღზრდილია ცნობილი ჟოკეი, მარნეულელი ნასიბ (ნიკოლოზ) ნასიბოვი, რ-იც 1965–1967 წლებში იყო ევროპის პრიზის სამგზის მფლობელი (ულაყი „ანილინი“).

კარგი შედეგებით გამოირჩეოდნენ აგრეთვე ა. ხაინდრავა, გ. ქიქავა და ს. ვაჩნაძე. მოგვიანებით ქართველი მხედრები (ზ. გონჯილაშვილი, ვ. შელია, მ. სამუშია) მონაწილეობდნენ პარდუბიცეს სტიპლ-ჩეიზში. საუკეთესო შედეგი მათ შორის აჩვენა ზ. გონჯილაშვილმა.
ტრადიციული ქართული დოღი
საქართველოში დოღი (ხევსურეთში „ცხენნი“, „ცხენდოღვი“, თუშეთში „სადგინი“ და სხვა), მიცვალებულის ხსოვნის პატივსაცემად გამართული ცხენ-მხედართა შეჯიბრება, გავრცელებული იყო ხევსურეთში, ფშავში, თუშეთში, მთიულეთში, გუდამაყარში, ხევში, სამეგრელოში, აფხაზეთში და სხვაგან. ხევსურეთში დოღი იმართებოდა გვიან გაზაფხულსა და ზაფხულში; მონაწილე ცხენების რიცხვი კენტი იყო (5-იდან 35-მდე). მათ საგანგებოდ უვლიდნენ და კვებავდნენ; ძუა-ფაფარი დაწნული და ფერადი ძაფებით შეკრული ჰქონდათ, თავ-კისერზე მძივღილით გამართული საფაფრე და საშუბლე ეკეთათ. უნაგირით მხოლოდ „სულის ცხენი“ (მიცვალებულისათვის დაკურთხებული) იყო შეკაზმული. დოღის ანუ „ცხენრბოლების“ დღეს ტაბლის დალოცვის შემდეგ რიგში დაწყობილი მხედრები „სულის ცხენის“ წინამძღოლობით სამჯერ შემოუვლიდნენ ფარდაგზე გაშლილ მიცვალებულის „ტალავართ“ (სამოსელს) და გაემართებოდნენ მიცვალებულის ნათესავების სოფლებისაკენ. „ჭირის პატრონის“ ნათესავი მხედრებს ტაბლას უდგამდა. ბოლო ტაბლიდან მხედრები „ჭირის პატრონის“ სოფელში ბრუნდებოდნენ. აქედან იწყებოდა ნამდვილი შეჯიბრება. თუ შორი გზა ჰქონდათ გამოსავლელი, მათ „მეგობრები“ — სხვა მხედრები ცვლიდნენ. გამარჯვებულ მხედრებს „ჭირის პატრონის“ სოფელში ჯილდოს (საქონელი, იარაღი, ტანსაცმელი და სხვა) ურიგებდნენ.
დრაკონის ხე

დრაკონის ხე, დევის ხე — დრაცენას გვარის ერთ-ერთი სახეობა. ხის მსხვილი, დატოტვილი ღერო 20 მ-მდე იზრდება, დიამეტრი ფუძესთან 4 მ-მდეა. აქვს ხაზური, ტყავისებრი, გრძელი ფოთლები, რომლებიც ტოტების ბოლოზე კონებად სხედან.

იზრდება კანარისა და სოკოტრის კუნძულებზე. ზოგიერთი ხე 5-6 ათას წლამდე ცოცხლობს. ქერქის დასეტვით იღებენ წითელ ფისს — დრამაკონის სისხლს. ფოთლის ბოჭკოსაგან ამზადებენ ქსოვილებს, ჯაგრისებსა და სხვა.
ლატვიის გერბი

ლატვიური სახელმწიფო გერბი შექმნილ იქნა ლატვიის დამოუკიდებელი სახელმწიფოს შექმნის (1918 წლის ნოემბერი) შემდგომ. გერბზე გამოსახულია, როგორც ლატვიის სახელმწიფო სიმბოლიკა, ისევე ამ კვეყნის ისტორიული კუთხეების სიმბოლოები.

ფარის ზემო ნაწილში გამოსახული მზე აღნიშნავს ლატვიურ ეროვნულ სახელმწიფოებრიობას. მზე იყო პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსეთის იმპერიის არმიის შემადგენლობაში მყოფი ლატვიური ქვედანაყოფების სიმბოლო.

ფარის ზემოთ გამოსახული სამი ვარსკვლავი აღნიშნავენ ლატვიის სამ ისტორიულ ნაწილს (ვიძემე, ლატგალია და კურლანდია-ზემგალია).

წითელი ლომი არის კურლანიის და ზემგალიის (დასავლეთ ლატვია) ჰერალდიკური სიმბოლო. პირველად იგი გამოსახულ იქნა 1569 წელს კურლანდია-ზემგალიის ჰერცოგის გერბზე.
ვერცხლისფერი გრიფონი არის ვიძემეს და ლატგალიის (აღმოსავლეთ ლატვია) სიმბოლო. ეს სიმბოლო შეიქმნა 1566 წელს, როდესაც აღმოსავლეთ ლატვია ლიტვის დაქვემდებარებაში შევიდა.

1940 წელს საბჭოთა კავშირის მიერ ლატვიის ოკუპაციის შემდეგ ეროვნული გერბის მაგივრად იქნა შემოღებული საბჭოური "გერბი". ლატვიის ეროვნული გერბი აღდგენილ იქნა 1990 წელს.

გერბის ავტორია რიჰარდს ზარინსი.
ლიეტუვის გერბი

ლიეტუვის გერბი (ასევე ეწოდება ვიტისი) — ლიეტუვის ოფიციალური სახელმწიფო სიმბოლო. გერბის სახელია „ვიტისი“ (რაინდი) ან „რაიტელისი“ (მხედარი). ეს არის ევროპის სახელმწიფოთა შორის ერთ-ერთი უძველესი გერბი. ჰერალდიკური ფარის თანამედროვე ვერსია მიღებულ იქნა 1991 წლის სექტემბერში.

სტრუქტურა
წითელ ფონზე გამოსახულია თეთრ ცხენზე ამხედრებული ვერცხლისფერი მხედარი, რომელსაც მარჯვენა ხელში უჭირავს ხმალი, ხოლო მარცხენა მხარზე ლურჯი ფარი ორმაგი ოქროსფერი ჯვრით. უნაგირი და აღვირი ლურჯი ფერისაა, ხმლის სახელური, უზანგი და აღკაზმულობის სხვა დეტალები ოქროსფერია.

მხედარი, როგორც ლიეტუვური სიმბოლო, ადრეულ ქრონიკებშიც არის ნახსენები, თუმცა სახელმწიფო ემბლემად იგი პირველად ლიტვის დიდი მთავარის, ალგირდასის ბეჭედზე გამოიყენეს 1366 წელს. სიმბოლო სათავეს იღებს ლიეტუვის ქრისტიანობამდელ წარსულში.

გერბის ისტორია
დრილები

დრილები — ძველი კოლხური ტომი, ცხოვრობდნენ სამხრეთ-აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთის მთიანეთში, მდინარე ხარშუტის ხეობაში.

ძვ. წ. 401 წელს მათ ქვეყანაში ილაშქრა ბერძენმა სარდალმა და ისტორიკოსმა ქსენოფონტმა. მისი ცნობით (. . 5.2.14) დრილები პონტოსპირელთაგან ყველაზე მეომარი ხალხი ყოფილა, ბინადრობდნენ მთიან, გამაგრებულ და მიუვალ ადგილებში. ქვეყნის დედაქალაქი ისე ძლიერ ჰქონიათ გამაგრებული, რომ ბერძენთა მრავალნაცად ლაშქარს მისი აღება ვერ მოუხერხებია. დრილები ძირითადად მეცხოველეობას მისდევდნენ. განვითარებული ჰქონიათ სამშენებლო საქმეც. დრილებს ასევე იხსენიებს არიანე თავის „პერიპლუსში“ (დაახლ. ახ. წ. 131).
ესტონეთის გერბი

ესტონეთის გერბი მომდინარეობს დანიის გერბიდან. დანია მართავდა ჩრდილოეთ ესტონეთს მე-13 საუკუნეში.
დამოუკიდებელი ესტონეთის რესპუბლიკის სახელმწიფო ასამბლეამ ოფიციალურად მიიღო ეს გერბი 1925 წლის 19 ივნისს.
1940 წელს, საბჭოთა კავშირის მიერ ესტონეთის დაპყრობის შემდეგ გერბი აკრძალულ იქნა. ნებისმიერი პირი, რომელიც სარგებლობდა ესტონეთის ეროვნული გერბით ან დროშით იდევნებოდა საბჭოთა ძალოვანი სტრუქტურების მიერ.

1990 წელს ესტონეთის ეროვნული გერბი აღდგენილ იქნა სახელმწიფო გერბად.
დრო (გაზეთი)

„დრო“ — ქართული ყოველდღიური პოლიტიკური და ლიტერატურული ლეგალური ბოლშევიკური გაზეთი. გამოდიოდა თბილისში გაზეთ „ჩვენი ცხოვრების“ შემდეგ 1907 წლის 11 (24) მარტიდან 15 (28) აპრილამდე იოსებ სტალინის ხელმძღვანელობით. გამოიცა 31 ნომერი. „დრო“ ფართოდ აშუქებდა პეტერბურგის, მოსკოვის, რუსეთის სხვა სამრეწველო ცენტრებისა და ამიერკავკასიის პროლეტარიატისა და გლეხობის რევოლუციურ ბრძოლებს. მან დიდი დახმარება გაუწია ამიერკავკასიის ბოლშევიკურ ორგანიზაციებს რსდმპ ყრილობის მომზადების საქმეში. „დროში“ გამოქვეყნდა ვლადიმერ ლენინის რამდენიმე სტატია, აგრეთვე იოსებ სტალინის „ანარქიზმი თუ სოციალიზმი?“ და სხვა. სარედაქციო კოლეგიაში შედიოდნენ მიხა ცხაკაია, ფილიპე მახარაძე, მიხეილ დავითაშვილი, გიორგი თელია და სხვები. რედაქტორი-გამომცემელი — ი. წივწივაძე. დაიხურა თბილისის გუბერნატორის განკარგულებით.
წოფის კულტურა

60-იანი წლების შუა ხანებამდე აღმოსავლეთ საქართველოს ენეოლითური კულტურა ხასიათდებოდა მტკვარ-არაქსის კულტურის განვითარებული ეტაპის ძეგლებით, რომლის წარმომავლობისა და ჩამოყალიბების პრობლემა დღემდე არ არის საბოლოოდ გადაჭრილი, რასაც ნაწილობრივ ხელს უშლიდა წინარე კულტურების წყაროთმცოდნეობითი ბაზის არასრულფასოვნება.

აღნიშნული პრობლემის კვლევაში განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება აღმოსავლეთ საქართველოს, კერძოდ კი ქვემო ქართლის ენეოლითური კულტურების კვლევას. მით უმეტეს, რომ მტკვარ-არაქსის კულტურის ცნობილი მკვლევარების აზრით, ქვემო ქართლი უნდა ყოფილიყო ძირითადი კერა ამ კულტურის ჩამოყალიბებისა და მისი იქიდან ადრეული განფენისა.

60-იანი წლების შუა ხანებში ქვემო ქართლში (მარნეულის რ-ნი), ერთდროულად (1965 წ.) დაიწყო ორი სხვადასხვა ენეოლითური კულტურის ეპონიმური ძეგლების (წოფი, შულავრის გორა) არქეოლოგიური შესწავლა, რითაც საფუძველი ჩაეყარა მტკვარ-არაქსაამდელი ენეოლითური კულტურების კვლევას აღმოსავლეთ საქართველოში.

სადღეისოდ აღმოსავლეთ საქართველოში უკვე გამოვლენილია ერთმანეთისაგან სრულიად განსხვავებული ორი ენეოლითური: შულავერ-შომუთეფესი და წოფის კულტურები, მათი განვითარების სხვადასხვა ეტაპის ძეგლები, მონიშნულია მათი პერიოდიზაცია და ქრონოლოგია, კულტურული კავშირების ორიენტაცია, განვითარების დონე და სხვა საკითხები.

მტკვარ-არაქსის კულტურის ძირითადი პრობლემის, მისი წარმომავლობის კვლევის თვალსაზრისით ქვემო ქართლს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება, სადაც სადღეისოდ მეტნაკლები სიზუსტით შეიძლება თვალი გავადევნოთ წინამორბედი კულტურების განვითარებას მეზოლითიდან - ადრებრინჯაოს ხანამდე. სადღეისოდ ამ სუსტ ჯაჭვს ემატება მეტად მნიშვნელოვანი რგოლები: სიონისა და წოფის ნამოსახლარები, რომლებიც ენეოლითის ეპოქას ნეოლითთან და მეზოლითთან აკავშირებენ.

ქვემო ქართლის ადრესამიწათმოქმედო კულტურების შესწავლაში განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება სიონისა და წოფის ნამოსახლარებს. სადღეისოდ ეს ძეგლები ფართოდაა შესული კავკასიის არქეოლოგიურ ლიტერატურაში. აღნიშნული ძეგლების (სიონი, წოფი) ფართო რეზონანსი ნათლად მეტყველებს მათ განსაკუთრებულ მნიშვნელობაზე და მოითხოვს მასალის გამოქვეყნებასა და ძეგლების სწორ ინტერპრეტაციას.

წოფის ნამოსახლარის მასალის მიმართ ინტერესი განსაკუთრებით გაიზარდა აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლში: არაგვისა და მტკვრის ხეობებში, კახეთში - იორ-ალაზნის ველზე და თვით ქვემო ქართლში წოფის ტიპის ნამოსახლარების გამოვლენის შემდეგ.

ახალმა აღმოჩენებმა ცხადყო, რომ საქმე გვაქვს აღმოსავლეთ საქართველოს სრულიად ახალ, შულავერ-შომუთეფეს კულტურისაგან განსხვავებულ, წოფის ადრესამიწათმოქმედო კულტურის ძეგლებთან, რომლის შესწავლას სათავე დაუდო წოფის ნამოსახლარმა...
დროება (XX საუკუნე)

„დროება“ — ქართული ყოველდღიური პოლიტიკური და ლიტერატურული გაზეთი სოციალისტ-ფედერალისტური მიმართულებისა. გამოდიოდა თბილისში 1908-1910 წლებში გაზეთში დაბეჭდილია პოლიტიკურ-ეკონომიკური საერთაშორისო მიმოხილვები, წერილები, აგრეთვე არჩილ ჯორჯაძის, კიტა აბაშიძის, დარია ახვლედიანის, სანდრო შანშიაშვილის, იოსებ გედევანიშვილის, იოსებ გრიშაშვილის, დ. მეტრეველის, დუტუ მეგრელის, ნიკო ლორთქიფანიძის და სხვა ქართველი მწერლების ნაწარმოებები. გაზეთი გამოსცემდა ყოველკვირეულ «„დროების“ სურათებიან დამატებას», 1908 წელს გამოსცა «„დროების“ კალენდარი». რედაქტორ-გამომცემლები იყვნენ ი. სოზიაშვილი (№ 1-24), ილია აგლაძე (№ 25-იდან).
დროებითვალდებული გლეხები

დროებითვალდებული გლეხები — კატეგორია ყოფილი საბატონო გლეხებისა, რომლებიც 1861 წლის 19 თებერვლის დებულებით გათავისუფლდნენ ბატონყმობისაგან, მაგრამ ჯერ არ ჰქონდათ მიწის გამოსყიდვის უფლება. დროებითვალდებული გლეხები მემამულის მიწით სარგებლობისათვის იხდიდნენ ფეოდალური გადასახადებს (ღალას ან ბეგარას). გამოსყიდვის ვადა არ იყო დადგენილი, მემამულეს მათ მიმართ დიდი უფლებები რჩებოდა. 1870 წლისთვის გამოსყიდვას შეუდგა დროებითვალდებული გლეხების 66,59%. 1881 წლის 1 იანვრისთვის 10169725 სარევიზიო სულიდან 1552403 დროებითვალდებული გლეხი იყო. 1881 წლის 28 დეკემბერს გამოვიდა კანონი მიწის აუცილებელი გამოსყიდვის შესახებ.

დროებითვალდებული გლეხების კატეგორია საქართველოში შეიქმნა 11864-1871 წლების რეფორმების შედეგად. დროებითვალდებულებაში მოექცა დაახლოებით 64 ათასი კომლი გლეხი. აღმოსავლეთ საქართველოში დროებითვალდებული გლეხები კომლზე საშუალოდ 3,7 ჰა მიწას ფლობდნენ, დასავლეთ საქართველოში - 2 ჰა. - საუკუნეების მიჯნაზე მთელი შემოსავლის 25%-ს გლეხი მემამულეს აძლევდა.

გამოსასყიდი ფასი მეტად მაღალი იყო,რაც აფერხებდა დროებითვალდებული გლეხების მესაკუთრეთა კატეგორიაში გადასვლის პროცესს. რეფორმიდან 1904 წლამდე მესაკუთრეთა კატეგორიაში გადავიდა 39 ათასი კომლი გლეხი, რომელთაც 165 ათასი ჰექტარი მიწის გამოსყიდვა 9 მლნ. მანეთი დაუჯდათ. 1910 წლისთვის დროებითვალდებულ მდგომარეობაში რჩებოდა 32 ათ. კომლი გლეხი. 1912 წლის 20 დეკემბერს გამოიცა კანონი დროებითვალდებულების გაუქმების შესახებ, გლეხებს მიწა უნდა გამოესყიდათ. გამოსასყიდი თანხა სახელმწიფო ხაზინამ მემამულეებს გადაუხადა და იგი სესხად გლეხობას დააწერა. ეს უკანასკნელნი, მართალია, გათავისუფლდნენ მემამულეებისათვის მისაცემი ღალა-კულუხისაგან, მაგრამ, სამაგიეროდ, ხაზინის მოვალეები გახდნენ, სესხისა და მისი სარგებლის დასაფარავად გლეხებს წოველწლიურად უნდა გაეღოთ გარკვეული თანხა, რომელიც ძველ ვალდებულებაზე არანაკლებ მძიმ ე იყო მათ ბიუჯეტისთვის. გამოსასყიდი გადასახადისაგან გლეხობა 1917 წლის თებერვლის რევოლუციამ გაათავისუფლა.
დროზოფილა

დროზოფილა — მწერების გვარი ორფრთიანთა რიგისა. აქვს 3,5 მმ-მდე სიგრძის სხეული, გავრცელებულია მთელ მსოფლიოში. ბინადრობს ყველგან, განსაკუთრებით მრავლადაა ხილბოსტნეულის საცავებში. ადვილად მრავლდება ლაბორატორიულ პირობებში, სწრაფად ვითარდება და ახასიათებს ნიშან-თვისებათა ზუსტი დათიშვა შთამომავლობაში, რის გამოც გენეტიკური გამოკვლევების საუკეთესო ობიექტია. დროზოფილზე დაკვირვებით შესწავლილია მუტაგენეზის პროცესი და მიღებულია პირველი ექსპერიმენტული მუტაციები. ბუნებრივ პირობებში დროზოფილა ავრცელებს საფუვრის სოკოებს.
უკრაინის გერბი

უკრაინის სახელმწიფო გერბი — უკრაინის დროშასთან, ჰიმნთან და კონსტიტუციასთან ერთად, უკრაინის სახელმწიფო სიმბოლო. არსებობს დიდი და მცირე სახელმწიფო გერბების სახით, თუმცა ამჟამად იხმარება მხოლოდ მცირე გერბი, რომელიც შემოღებულია 1992 წლის 19 თებერვალს. დიდი სახელმწიფო გერბი მხოლოდ კანონპროექტის სახით არსებობს.

უკრაინის გერბი იმეორებს დროშის ფერებს: ლურჯ ფონზე ყვითლად არის გამოსახული უკრაინაში მცხოვრები ძველი სლავური ტომების, შემდეგ კი კიევის დიდი მთავრების სიმბოლო - სამკაპი .

უფრო გვიანდელ პერიოდებში იგი ფიგურირებდა დასავლეთ-უკრაინულ და კაზაკურ სიმბოლიკაში.

ეროვნული სიმბოლოს როლი მიენიჭა 1917 წელს, უკრაინელი ისტორიკოსის მიხაილო ჰრუშევსკის შემოთავაზებით.

----
დროშა (გაზეთი)

„დროშა“ — ქართული გაზეთი; გამოდიოდა პარიზში 1873 წლის 1 (13) აპრილიდან 11 (23) აპრილამდე. გამოიცა 10 ნომერი, დაბეჭდილია ჰექტოგრაფიული წესით. რედაქტორ-გამომცემელი — ნიკო ნიკოლაძე. გაზეთს ეპიგრაფად ჰქონდა გაშლილ დროშაზე წარწერილი ი. ჭავჭავაძის სიტყვები: „აწმყო თუ არა გვწყალობს, მომავალი ჩვენია“. „დროშა“ განკუთვნილი იყო ევროპაში მოსწავლე ქართველ ახალგაზრდობისათვის; ეხებოდა მუშათა კლასის, ეროვნული მოძრაობის, სოციალიზმის, საგარეო პოლიტიკის და სხვა პრობლემებს. „დროშაში“ დაბეჭდილია ნ. ნიკოლაძის, დ. მიქელაძის (მეველე), პ. იზმაილოვის და სხვათა წერილები. გაზეთის რამდენიმე ნომერი ინახება ბრიტანეთის მუზეუმში.
დროშა (ჟურნალი)

„დროშა“ — ქართული ყოველდღიური საზოგადოებრივ-პოლიტიკური და ლიტერატურულ-მხატვრული ჟურნალი. გამოვიდა თბილისში 1923 წლის 7 ნოემბერს. პირველად გამოიცა როგორც გაზეთ „კომუნისტის” ორკვირეული სამხატვრო-ლიტერატურული დამატება; 1929–1935 წლებში გამოდიოდა როგორც მასობრივი ლიტერატურულ-მხატვრული ჟურნალი, გამოსცემდა სახელგამი; 1936–1950 წლებში ჟურნალი არ გამოდიოდა.

„დროშის” გამოცემა განახლდა 1951 წელს. ჟურნალი ასახავდა საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ და კულტურულ ცხოვრებას. სხვადასხვა დროს „დროშის” რედაქტორები იყვნენ მ. კახიანი, ვ. მაჭავარიანი, გრ. აბაშიძე, ა. მირცხულავა, აკ. ძიძიგური, გ. ნატროშვილი, 1973 წლიდან — რ. მარგიანი. ტირაჟი 53 ათასი (1977). „დროშის“ გამოცემა შეწყდა 2001 წელს (დაიბეჭდა უნომრო და 10/11 ნომრები)
დუდუკი

დუდუკი — აღმოსავლური წარმოშობის ხის ჩასაბერი მუსიკალური საკრავი. შედგება ლულის, მილაკის, ხუფისა და რეგულატორისაგან. ამზადებენ უმთავრესად ჭერმის, აგრეთვე თუთისა და ბზის ხისაგან.

ლულაზე ზემოდან ამოჭრილია 8, ხოლო ქვემოდან 1 ნახვრეტი (თვალი). ლულაში ჩადგმულია ლულის ან ლელქაშის ბრტყელი ორმაგი მილაკი. დუდუკის ბგერათა რიგი დიატონურია. ნახვრეტების ნაწილობრივ დახშვისას მიიღება ქრომატული ბგერათრიგიც. დუდუკი არის როგორც საანსამბლო, ისე სოლო საკრავი. აქვს ნაზი, რბილი ხმოვანება.

 საუკუნიდან ძალზე გავრცელებული იყო თბილისში. დროთა განმავლობაში მან რამდენადმე შეიცვალა პირვანდელი სახე და ორიგინალური თბილისური იერი მიიღო. დუდუკს უკრავდნენ გლოვის (მასრაფი, ხამუხრა) და ლხინის (დილის საარი) დროს. მედუდუკეებს იწვევდნენ „ბატონებით“ დაავადებული ბავშვების სამკურნალოდაც (იავნანას ჰანგის შესასრულებლად). სახელგანთქმული მედუდუკეები იყვნენ: არტემ კუპრიაშვილი (კუპრია, 1830–1916), პავლე მაისურაძე (1848–1917), დათა ზუბიაშვილი (1874–1933), ხაჩიკ ტალგაუკოვი (1907–1962), ქსოვრელები და სხვ.
დუკატი

დუკატი — - საუკუნეების ევროპული მონეტა.

ვერცხლის დუკატი პირველად მოჭრა სიცილიის სამეფოს მეფემ როჯერ -მ 1140 წელს. ვენეციაში 1283/1284 წლებში დოჟმა ჯოვანი დანდოლომ დაიწყო ოქროს დუკატის მოჭრა. მისი წონაა 3,559 გ. შუბლზე გამოსახულია ვენეციის რესპუბლიკის მფარველი წმ. მარკოზი, რომელიც მუხლმოყრილ დოჟს გადასცემს ალამს. გარშემო ლათინური ზედწერილია: მარცხნივ — „წმინდა მარკოზი ვენეციისა“, მარჯვნივ — დოჟის სახელი და გვარი, ალმის ტარის გასწვრივ — „ჰერცოგი“. ზურგზე გამოსახულია ვარსკვლავებით გარშემოვლებული ქრისტე და წრიული ზედწერილი: „ქრისტე! საჰერცოგო, რომელსაც განაგებ, დეე გებოძოს შენ“.

ოქროს დუკატი სწრაფად გავრცელდა ევროპასა და აღმოსავლეთ ქვეყნებში და საუკუნიდან საერთასრისო ფულადი ერთული გახდა. საუკუნიდან ევროპის სხვადასხვა სახელმწიფოებში სხვადასხვა ტიპის დუკატი იჭრებოდა. რუსეთში დუკატს ჭრიდნენ 1701-1855 წლებში. ეწოდებოდა ჩერვონეცი, იწონიდა 3,6 გ. ვენეციაში დუკატს ცეხინიც ეწოდებოდა.

- საუკუნეებში საქართველოში ხმარობდნენ ვენეციურ, ჰოლანდიურ და უნგრულ დუკატებს, რომელთაც უწოდებდნენ ფლურს, ჰოლანდიურ დუკატებს კი — ასლანსაც. დუკატები აღმოჩენილია ლეხურის ხეობაში, ქუთაისში, ანანურში (დუშეთის მუნიციპალიტეტი), ახალსოფელსა (სოხუმის მუნიციპალიტეტი) და ირაგაში (თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი).
დუმანი

დუმანი (თურქ.-მონღ. თუმენ — ათი ათასი) — სამხედრო-ადმინისტრაციული ერთეული - საუკუნეებში მონღოლეთსა და მათ მიერ დაპყრობილ ქვეყნებში; მონღოლთა ფეოდალური ლაშქრის ძირითადი შენაერთი (შედგებოდა 10 ათასი მეომრისაგან და, თავის მხრივ, იყოფოდა ათასეულებად, ასეულებად და ათეულებად). დუმანი აღნიშნავდა აგრეთვე ტერიტორიას, რომლის მოსახლეობას 10 ათასი მოლაშქრის გამოყვანა შეეძლო.

 საუკუნის 40-იან წლებიდან მონღოლებმა საქართველო დუმნებად დაჰყვეს და მათ სათავეში ქართველი ერისთავები დააყენეს: ეგარსლან ბაკურციხელი (კახეთ-ჰერეთი და მის აღმოსავლეთით მდებარე თემები), ვარამ გაგელი (ქვემო ქართლის და მის აღმოსავლეთით მდებარე თემები), შანშე მხარგრძელი (სომხეთის თემები), გრიგოლ სურამელი (შიდა ქართლი), გამრეკელ-თორელი (ჯავახეთი), ყვარყვარე ჯაყელი (მესხეთი), ცოტნე დადიანი და რაჭის ერისთავი (დასავლეთ საქართველო). საქართველოში დუმნები მალე გაუქმდა.
ხორკლებიანი დუმასოკო

ჩბეულებრივი დუმასოკო — სოკოს სახეობა დუმასოკოსებრთა ოჯახისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ყველა კონტინენტს, გარდა ანტარქტიდისა.

კარგი ხარისხის საჭმელი სოკოა. გამოიყენება ახალი, გამხმარი, დამწნილებული და დამარილებული. იზრდება ფიჭვნარში, ერთეულებად ან ჯგუფებად, ქვიშიან ნიადაგზე, ხშირად მდელოებზე, გზის პირას, გაჩეხილ ადგილებზე.

სოკო პირველად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა კარლ ლინემ 1753 წელს როგორც . მიმდინარე ბინომიალური სახელწოდება მიანიჭა ფრანგმა მიკოლოგმა ანრი ფრანსუა ან დე რუსელმა 1796 წელს.

სამეცნიერო სინონიმები:

აღწერა
ქუდის დიამეტრი — 2-20 სმ, თავიდან ნახევრად ბურთისებრია, შემდგომში — გაშლილი, გლუვი, ლორწოვანი, შიშველი, მშრალ ამინდში — ბრწყინავი. მოყვითალო-ყავისფერი, მოწითურო—ყავისფერი, ყვითელ-ჟანგმიწისფერი, წითელ-მურა, ჟანგისფერ-მოწითალომდე. კანი ადვილად სცილდება ქუდს.

რბილობი — ხორციანი, ელასტიური, თავიდან მოთეთრო, მოგვიანებით მოყვითალო, გაჭრისას ფერს არ იცვლის, მომჟავო გემოთი და ხილის მსგავის სუნით.

ჰიმენოფორი — შეზრდილი, მილების სიგრძე 0,3-1 სმ, ფორები მკრთალი-ყვითელი ან ღია-ყვითელი, მოგვიანებით ჟანგმიწისფერი, მურა-ყვითელი ან მომწვანო, წვრილი, მომრგვალო, სიმწიფეში უფრო დიდი ზომის — 1 მმ დიამეტრში და არათანაბარი, წაკვეთილი ფორმის.

ფეხის სიგრძე — 4-8 სმ, სისქე — 0,8-2 სმ, მთლიანი, საყელოს გარეშე. გლუვი, მოყვითალო-მოთეთრო, სიმწიფეში ძირში მომურო ფერისაა. ფეხის ზედა ნაწილში და მილაკების ფორებზე ნორჩ სოკოებს გამოეყოფა მოთეთრო სითხის პატარა წვეთები, რომლებიც შემდგომში შრება და წარმოქმნიან მურა ლაქებს. ფეხის ზედაპირზე ვლინდება მეტნაკლებად გამოხატული მარცვლოვანი კვანძები, რომელიც მანის ბურღულს წააგავს.

სპორების ფხვნილი — ყვითელი ფერის, სპორები — 8-10×2,5-4 მკმ, ელიფსისებრ-თითისტარისებრი, ღია-ყვითელი ფერის, გლუვი.

ეკოლოგია და გავრცელება
მიკორიზას უმთავრესად ჩვეულებრივ ფიჭვთან ქმნის, იშვიათად სხვა ფიჭვებთან. ფართოდ გავრცელებული სახეობაა — იზრდება ყველა კონტინენტზე, გარდა ატარქტიდისა. გავრცელელებულია სხვადასხვა კუნძულებზეც. საქართველოში ყველგან გვხვდება.

აგრეთვე იზრდება წიწვოვან ტყეებში სადაც ფიჭვი ხარობს, ხშირად ახალგაზრდა ტყეებში ან სანერგეებში, ქვიშიან ნიადაგებზე, ხშირად იზრდება მდელოებზე, გზის პირას, გაჩეხილ ადგილებზე, ერთეულებად ან დიდ ჯგუფებად.

სეზონი — ივნისიდან ნოემბრამდე.

მსგავსი სახეობები
კვებითი ღირებულება
კარგი ხარისხის საჭმელი სოკოა. გამოიყენება ახალი, მოხარშული, გამხმარი, დამწნილებული და დამარილებული, აგრეთვე კერძების, საწებელების, შემწვარი საჭმელის მოსამზადებლად. მომზადებამდე ლორწოვანი გარსი უნდა მოშორდეს ქუდიდან.

თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ დუმა სოკო, შესაძლოა, ზოგიერთი ადამიანისთვის რთულად მოსანელებელი აღმოჩნდეს.

გალერეა
დანიის გერბი

დანიის გერბის ფარის ყველაზე ძველი გამოსახულება ცნობილია მეფე კანუტ -ს ბეჭედიდან, რომელიც თარიღდება 1194 წლით.

გერბი შედგება ოქროსფერი ფარისაგან, რომელზეც გამოსახულია სამი დაგვირგვინებული ლომი, გარშემორტყმული გულებით, რომელთა რაოდენობა შეადგენს ცხრას.
ფარს ზემოთ გამოსახული გვირგვინი ცნობილია, როგორც მეფე კრისტიან -ს (1670 - 1699 წწ.) გვირგვინი.
დანიის გერბის თანამედროვე ვერსია მიღებულ იქნა 1819 წელს.
დუმიანი ცხვარი

დუმიანი ცხვარი — სახორცე-საქონე ტიპის უხეშ და ნახევრად უხეშმატყლიან ცხვრის ჯიშთა ჯგუფი. დუმიან ცხვარს გავაზე ცხიმოვანი დანაგროვი (დუმა) აქვს. ეგუება უდაბნოსა და ნახევარუდაბნოს პირობებს, კარგად გამეჩხერებულ საძოვარს და იტანს ხანგრძლივ გადასვლებს. ჯიშისათვის დამახასიათებელია სახორცე პროდუქტიულობა. დუმიანი ცხვრის დიდტანიანი ჯიშებია: ჰისარული, სარაჯინული და ედელბაევის. ცოცხალი მასა ერკემლისა 110-130 კგ, მაქსიმალური 180 კგ-მდე, ნერბისა 60-65, მაქსიმალური 130 კგ-მდე. დუმა 5-7 კგ, ზოგიერთი ჯიშისა (ჰისარული) 20-30 კგ-მდე. დუმიანი ცხვარი ნაკლებპროდუქტიულია. უმეტესუ ჯიშების ნაპარსი მატყლი საშუალო 2,0-2,2 კგ. მატყლი არაერთგვაროვანია, ბლომად ურევია მკვდარი ბეწვი. იყენებენ უხეში მაუდის ხალიჩის და სხვა დასამზადებლად. დუმიანი ცხვრის ნაყოფიერებაა 105-120 ბატკანი 100 ნერბზე. გავრცელებულია ჩინეთში, ირანში, ავღანეთში, შუა აზიასა და ყაზახეთში.
დუნაის სკოლა

დუნაის სკოლა, მიმდინარეობა ფერწერასა და გრაფიკაში საუკუნის ნახევარში სამხრეთ გერმანიასა და ავსტრიაში.

დუნაის სკოლას მიაკუთვნებენ ლ. კრანახის ადრეულ ნაწარმოებებს, ა. ალტდორფერისა და ვ. ჰუბერის შემოქმედებას, ჰ. ლაუტენზაკის, ა. ჰირშფოგელის, ი. ბროსა და სხვა ნამუშევრებს. დუნაის სკოლამ თავი დააღწია შუა საუკუნეთა ხელოსნურ ტრადიციებს, ახასიათებს თავისუფალი ფანტაზია, ემოციურობა, რომანტიკულობა, ზოგჯერ სახეთა ზღაპრულობა, ინტერესი ბუნებისადმი (განსაკუთრებით ტყისა და მდინარის პეიზაჟთა ასახვისადმი), სივრცისა და სინათლისადმი, შესრულების დინამიკური მანერა, მეტყველი ნახატი და ინტენსიური ფერი.
დურიო

დურიო — დიდი ზომის (45 მ-მდე სიმაღლის) მარადმწვანე ხე ბომბაქსისებრთა (ბაობაბისებრთა) ოჯახისა. მისი ორსქესიანი ყვავილები შეკრებილია ფარისებრ ყვავილედად. ნაყოფი 3 კგ-მდე იწონის და დაფარულია მსხვილი, მაგარი ქაცვებით.

ველურად იზრდება კალმანტანისა და სუმატრის ტყეებში, მალაკის ნახევარკუნძულზე. აშენებენ სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიასა და ინდოეთის სამხრეთ ნაწილში. ნაყოფის ტბილობს ნივრის სუნი აქვს, ხმარობენ საჭმელად.
დურნუკი

დურნუკი — თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფლების დიდი დურნუკისა და პატარა დურნუკის ძველი სახელწოდება.

ისტორია
წყაროებში პირველად მოხსენიებულია საუკუნეში, როგორც სამეფო სოფელი დურნუკი. სოფლის ტერიტორია დასახლებული ყოფილა წინაფეოდალური ხანიდან. აღმოჩენილია ციკლოპური ტიპის ლოდოვანი და გვიანდელი ანტიკური ხანის სამაროვანი ქვაყუთები, ფეოდალური ხანის ქვაჯვარები, გვიანდელი ფეოდალური ხანის ეკლესია, კერამიკული ნაწარმი. მოგვიანებით დურნუკი ორად გაიყო – დიდ დურნუკად და პატარა დურნუკად. 2014 წლის აღწერით დურნუკის თემში ცხოვრობს 70 ადამიანი.
დურუჯი

დურუჯი — მდინარე აღმოსავლეთ საქართველოში, ალაზნის მარცხენა შენაკადი, გაედინება ქალაქ ყვარელზე. იქმნება შავი და თეთრი დურუჯის შეერთებით კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე. შავი დურუჯი იწყება მთა შავი კლდიდან, თეთრი დურუჯი — მთა ნინიკასციხის სამხრეთ კალთაზე. სიგრძე 27 კმ, აუზის ფართობი 103 კმ².

ზემო დინებაში აუზი მარაოსებრია. ხეობის ძლიერ დახრილი ფერდობების ზედა ნაწილი და ფსკერი მოგებულია თიხაფიქლების დაქუცმაცებული პროდუქტების სქელი ნაყარით, კალაპოტი ნაყარშია ჩაჭრილი. შუაწელში ხეობა ყუთის ფორმის ვიწრობს წარმოადგენს და ტყით არის შემოსილი. კალაპოტი კლდოვანი, ჩანჩქერიანი და ჭორომიანი აქვს. ქვემო დინებაში აუზი შედარებით ფართოა. ქალაქ ყვარლის მიდამოებში ხეობის ფსკერი მთლიანად უკავია გამოზიდვის კონუსს, რაზედაც მდინარე იტოტება ყვარელს ქვემოთ და რამდენიმე ღელის სახით მიემართება ალაზნისკენ.

დურუჯი ძირითადად საზრდოობს თოვლის და წვიმის წყლით და წყალმცირეა. საშუალო წლიური ხარჯი შეადგენს 1,06 მ³/წმ-ს. ხასიათდება წყალმოვარდნის რეჟიმით. დურუჯის ზემო დინებაში პერიოდულად იქმნება ტიპური სტრუქტურული ღვარცოფი, რომლის დროს ხარჯმა შეიძლება 200 მ³/წმ და მეტს მიაღწიოს. მთებიდან გამოაქვს კოლოსალური რაოდენობით ტალახად ქცეული მყარი მასალა და დიდ საფრთხეს უქმნის ქალაქ ყვარელს. ჩატარებულია ღონისძიებანი ღვარცოფის გასაუვნებლად.

დურუჯის რიყეზე, ყვარლის თავში, ზღვის დონიდან 430 მ სიმაღლეზე, არის კატასტროფული ღვარცოფის მიერ 1899 წელს ჩამოტანილი გაფიქლებული ქვიშაქვის ლოდი — დურუჯის ლოდი.