iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კარბონული სისტემა

კარბონული სისტემა (პერიოდი) — პალეოზოური ჯგუფის რიგით მეხუთე სისტემა (გეოლოგიური წელთაღრიცხვის პალეოზოური ერის მეხუთე პერიოდი). მოსდევს დევონურ სისტემას (პერიოდს) და წინ უსწრებს პერმულ სისტემას (პერიოდს). აბსოლუტური გეოქრონოლოგიით კარბონული სისტემა დაიწყო 350 მლნ. წლის წინათ და გრძელდებოდა 75 მლნ. წელს.
კარბონული სისტემა (პერიოდი) დაადგინეს ინგლისელმა გეოლოგებმა უ. კონიბირმა და უ. ფილიპსმა 1822 წელს დიდ ბრიტანეთში. კარბონული სისტემის (პერიოდის) ერთიანი დანაწილების სქემა არ არსებობს. კარბონული სისტემა განსაკუთრებით მისი ნახევარი, თალასოკრატიული პერიოდი იყო. კონტინენტურ მასივს წარმოადგენდა გონდვანა. კარბონული სისტემის ნახევარში ჰერცინული დანაოჭების ზონაში (ურალი, ტიან-შანი, ყაზახეთი, ჩრდილო-დასავლეთ ევროპა, აღმოსავლეთი აზია, ჩრდილოეთი ამერიკა) წარმოიშვა მთები. ამ პროცესს დაუკავშირდა ძლიერი ეფუზიური და განსაკუთრებით ინტუზიული მაგმატიზმი. ხმელეთის ჰავას თითქმის ყველა სარტყელში მაღალი ტენიანობა ახასიათებდა, რაც ხელს უწყობდა ტყისა და ჭაობის მცენარეულობის ფართოდ გავრცელებას ყველა კონტინენტზე და ქმნიდა ტორფისა და ქვანახშირის უმდიდრესი საბადოების წარმოქმნის პირობებს. კარბონული სისტემაში მცენარეთაგან გავრცელებულია გიგანტური კალამიტები, მახათასნაირნი, ლიკოპოდიუმები (ლეპიდოდენდრონი, სიგილარია). თესლოვანი და სპორიანი გვიმრები, კორდაიტები, ჩნდება წიწვიანები, ზღვებში ბატონობს ლურჯ-მწვანე წყალმცენარეები. მტკნარ წყლებში — მწვანე წყალმცენარეები. ცხოველთა სამყაროში 3 მთავარი ზოოგეოგრაფიული ოლქი გამოიყოფა: ხმელთაშუაზღვის, ჩრდილოეთ ევროპისა და ციმბირის. მრავალფეროვანია ზღვის ფაუნა-ფორამინიფერები, ბრაქიოპოდები, ზღვის შროშნები და ზღარბები, მარჯნები, ცეფალოპოდები, ორსაგდულიანები, მუცელფეხიანები, კიბოსნაირნი. ვითარდებიან ხრტილიანი და ძვლიანი თევზები. ხმელეთზე ბატონობენ ამფიბიები, სტეგოცეფალები, გიგანტური მწერები (კალიები) და სხვა.

კარბონული სისტემის ქანები ფართოდაა გავრცელებული. ყოფილ სსრკ-ში კლასიკურად ითვლება დონეცისა და მოსკოვის აუზების, ურალის, ტუნგუსკისა და სხვა ჭრილები. საქართველოში კარბონული სისტემის ნალექები ცნობილია სვანეთში (დიზის სერიის ნაწილი) და ხრამის მასივზე (ქვედა- და შუაკარბონული ასაკის ვულკანოგენურ-დანალექი წყება).

სასარგებლო წიაღისეულიდან კარბონული სისტემაში თავმოყრილია მსოფლიოს ქვანახშირისა და მურა ნახშირის მარაგის უდიდესუ ნაწილი, ყოფილ სსრკ-ში ქვანახშირის დიდი საბადოებია დონეცკის, ყარაღანდის, კუზნეცკისა და ტუნგუსკის აუზებში. პოლონეთში — (სილეზია), გერმანიაში (რურის აუზი), ბელგიაში, ინგლისში, საფრანგეთში, აშშ-ში (პენსილვანია) და სხვა. გვხვდება აგრეთვე ნავთობისა და აირის (ვოლგა-ურალის, დნეპრ-დონეცკის), სპილენძის (ჯეზყაზღანი), ტყვიის, თუთიის და სხვა საბადოები.
თანამედროვე არქიტექტურა

ტერმინი თანამედროვე არქიტექტურა მიმდინარე პერიოდში შექმნილ არქიტექტურაზე მიუთითებს. ის, როგორც წესი, მოიცავს ბოლო რამდენიმე ათწლეულს. ამჟამად თანამედროვე არქიტექტურა მოიცავს პერიოდს 1980-იანი წლებიდან დღემდე.

თემები თანამედროვე არქიტექტურაში
ბიონიური არქიტექტურა
ბლობიტექტურა
პროექტირების ავტომატიზაციის სისტემები
კრიტიკული რეგიონალიზმი
დეკონსტრუქტივიზმი
მწვანე არქიტექტურა
ჰაი-ტექ არქიტექტურა
მოდერნიზმი
ახალი არქიტექტურა
პოსტმოდერნიზმი

ბიონური არქიტექტურა გამოიყენებოდა ძველ ჩინეთში ძველი წელთაღრიცხვით 200-124 წლებში
სტრიმლაინ-მოდერნი

სტრიმლაინ-მოდერნი , ხშირად წოდებული ერთ-ერთი ტერმინით, იყო არტ-დეკოს სტილის გვიანდელი განშტოება. ეს არქიტექტურული სტილი ხაზს უსვამდა მრუდ ფორმებს, გრძელ ჰორიზონტალურ ხაზებს, და ხშირად სანაოსნო ელემენტებს (როგორიცაა გემბანის კიჩოები და კაბინის ფანჯრები). მიმდინარეობამ მწვერვალს მიაღწია 1937 წელს.

ეს სტილი პირველი იყო, რომელმაც ელექტრო განათება შეიტანა არქიტექტურულ კონსტრუქციაში. სტრანდ პალას ოტელის ფოიე (1930), რომელიც დანგრევისგან ვიქტორიისა და ალბერტის მუზეუმმა იხსნა 1969 წელს, იყო შიდა განათების არქიტექტურული მინის პირველი გამოყენების ნიმუში, და ასევე დამთხვევა აღმოჩნდა, რომ ის პირველი მოდერნისტული ინტერიერი იყო, რომელიც მუზეუმმა შეინახა.

განსაკუთრებული ნიმუშები
1926 - ლონგ ბიჩის აეროპორტის მთავარი ტერმინალი, ლონგ ბიჩი, კალიფორნია.
1930 - სტრანდ პალას ოტელი, ლონდონი. ფოიეს დიზაინი ოლივერ ბერნარდის მიერ.
1933 - მიდლანდ ოტელი, მორკამბი, ინგლისი.
1933-1940 - ჩიკაგოს მეცნიერებისა და ინდუსტრიის მუზეუმის ინტერიერი. ალფრედ შოუს დიზაინი.
1935 - ცათამბჯენი " ", მეხიკო, მექსიკა.
1936 - მინეაპოლისისი იარაღსაცავი, მინეაპოლისი, მინესოტა.
1937 - ბელგიის პავილიონი, პარიზის საერთაშორისო ექსპოზიცია.
1937 - ვან ჩაის ბაზარი, ვან ჩაი, ჰონკონგი.
1939 - მარინ-ეარის ტერმინალი, ლა-გუარდიას აეროპორტი, ნიუ-იორკი.
1939 - ნიუ-იორკის მსოფლიო გამოფენა
1939 - კარდოზო ოტელი, ოუშენ დრაივი, საუზ-ბიჩი, მაიამი, ფლორიდა.
1940 - გრეიჰაუნდის ავტოსადგური, ენ-არბორი, მიჩიგანი.
1944 - ჰანტრიჯის თეატრი, ლას-ვეგასი, ნევადა.
1947 - სირს ბილდინგი, სანტა-მონიკა, კალიფორნია.
კრიტიკული რეგიონალიზმი

კრიტიკული რეგიონალიზმი — მიდგომა არქიტექტურაში, რომლის მიზანი უადგილობისა და მნიშვნელობის არქონის პრობლემის გადაჭრაა მოდერნისტულ არქიტექტურაში კონტექსტუალური ძალების გამოყენებით, რაც ადგილის შეგრძნებასა და მნიშვნელობის შეძენის საშუალებას იძლევა. ეს ტერმინი პირველად გამოიყენეს ალექსანდერ ძონისმა და ლიენ ლეფევრმა, ხოლო მოგვიანებით პოპულარული გახადა კენეტ ფრამპტონმა.

ფრამპტონმა საკუთარი ხედვა აღწერა ნაშრომში " : " ("კრიტიკული რეალიზმისკენ: წინააღმდეგობის არქიტექტურის ექვსი პოსტულატი"). მან წამოსწია პოლ რისერის კითხვა "როგორ გავხდეთ მოდერნისტული და დავუბრუნდეთ საწყისს; როგორ ავაღორძინოთ ძველი, მიძინებული ცივილიზაცია და მონაწილე გავხდეთ უნივერსალური ცივილიზაციის". ფრამტონის თანახმად, კრიტიკული რეგიონალიზი მოდერნისტულ არქიტექტურას კრიტიკულად უნდა მიუდგეს მისი უნვერსალური პროგრესული თვიხებების გამო, თუმცა ამავე დროს უნდა გაითავისოს კერძო კონტექსტის გათვალისწინების ფასი. ყურადღება უნდა გამახვილდეს ტოპოგრაფიაზე, კლიმატზე, განათებაზე, ტექტონიკურ ფორმაზა და არა სცენოგრაფიაზე და ვიზუალურ იმიჯზე. ფრამპტონი მის არგუმენტებში ფენომონოლოგიას ეყრდნობოდა.

ორი მაგალითი, რომელიც ფრამპტონს მოჰყავს არის იორნ უტზონი და ალვარ აალტო. ფრამპტონის თვალსაზრისით, უტზონის ბაგსვერდის ეკლესია (1973-76) კოპენჰაგენთან უნივერსალური ცივილიზაციისა და მსოფლიო კულტურის გააზრებული სინთეზია. ეს სინთეზი ამ მაგალითში აისახა რაციონალური, მოდულარული, ნეიტრალური და ეკონომიური, ნაწილობრივ მზა ბეტონის ფილებით შექმნილ გარე კარკასსა (ანუ, უნივერსალური ცივილიზაცია) და სპეციალური დიზაინის, 'არაეკონომიური', ორგანული, რკინა-ბეტონის ინტერიერის კარკასის შეხამებით, რაშიც აისახა ნათელი წმინდა სივრცისა და მრავალი კულტურათშორისი თვისებების მანიპულაცია, რაც ფრამპტონის აზრით უპრეცედენტო იყო დასავლურ კულტურაში, თუმცა აისახა ჩინური პაგოდის სახურავში (ანუ მსოფლიო კულტურა). აალტოს შემთხვევაში, ფრამპტონი იხილავს წითელი აგურის საინატსალოს ქალაქის თვითმმართველობის შენობას (1952), რომელშიც, მისი მტკიცებით, წინააღმდეგობაა გაწეული უნივერსალური ტექნოლოგიისადმი, გამოხატული ვიზუალურ და თვისობრივ აღქმაში შენობაში გამოყენებული მასალით; მაგ., კიბის უჯრედის აგურის იატაკის ფრიქციის "შეგრძნება" და ზამბარისებრად რწევადი საბჭოს დარბაზის ხის იატაკები.
ფაბიო კაპელო

ფაბიო კაპელო (იტალ. ; დ. 18 ივნისი 1946, სან-კანციან-დისონცო, ფრიული-ვენეცია-ჯულია, იტალია) — იტალიელი საფეხბურთო მწვრთნელი. სახელი გაითქვა როგორც „მილანის“ მწვრთნელმა, როდესაც რამდენიმეჯერ მოიგო სკუდეტო და 1994 წელს მოიგო უეფას ჩემპიონთა ლიგა. მიჩნეულია ყველა დროის ერთ-ერთ საუკეთესო მწვრთნელად.

სამწვრთნელო კარიერა
2008-2011 წლებში წვრთნიდა ინგლისს ნაკრებს. ამ ნაკრებთან ერთად მისი მაქსიმალური შედეგი იყო მერვედფინალი 2010 წლის მუნდიალზე. 2012-2015 წლებში კაპელო რუსეთის ნაკრების მწვრთნელად მუშაობდა. კაპელო რუსეთის მწვრთნელის რანგში ერთ-ერთი ყველაზე ძვირადანაზღაურებადი მწვრთნელი იყო. ის წელიწადში 6.6 მილიონ ფუნტს იღებდა.

სანაკრებო სტატისტიკა
მიღწევები
საკლუბო
იტალიის ჩემპიონი: 1971/72, 1972/73, 1974/75 (იუვენტუსი); 1978/79 (მილანი).
იტალიის თასის მფლობელი: 1968/69 (რომა); 1976/77 (მილანი).

სამწვრთნელო
იტალიის ჩემპიონი: 1991/92, 1992/93, 1993/94, 1995/96 (მილანი); 2000/01 (რომა).
იტალიის სუპერ თასის მფლობელი: 1992, 1993, 1994 (მილანი); 2001 (რომა).
ესპანეთის ჩემპიონი: 1996/97; 2006/07 (რეალი).
ჩემპიონთა ლიგის გამარჯვებული: 1994 (მილანი).
ევროპის სუპერთასის მფლობელი: 1994 (მილანი).
ციცინათელები

ციცინათელები — მწერების ოჯახი ხოჭოების რიგისა. აქვთ წაგრძელებული მუქი ფერის სხეული. დედლები მატლს ჰგვანან. ღამის მწერები არიან. ციცინათელების ზოგი სახეობის ზრდასრულ დედლებს მუცლის ბოლოზე აქვს მანათობელი ორგანო. მრავალი სახეობის მატლები და კვერცხებიც ანათებენ. ციცინათელების ოჯახში 2000-მდე სახეობაა. ტროპიკულ აფრიკაში ციცინათელების ერთ სახეობას ფანრის მაგივრად იყენებენ. ამისათვის რამდენიმე მანათობელ ციცინათელას მარლის ტომარაში ათავსებენ და ასე ინათებენ გზას. ადგილობრივი გოგონები სილამაზისთვის ციცინათელებს თმაშიც იმაგრებენ.
ია კარგარეთელი

ილია (ია) კარგარეთელი (დ. 1867, სოფ. ერთაწმინდა, ახლანდელი კასპის მუნიციპალიტეტი — გ. 31 მარტი, 1939, თბილისი) — ქართველი კომპოზიტორი, ფოლკლორისტი, მომღერალი (ტენორი) და საზოგადო მოღვაწე. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1938).

ბიოგრაფია
ბავშვობაში ია კარგარეთელი მღეროდა თბილისის სიონის ეკლესიისა და ვლადიმერ აღნიაშვილის გუნდებში (1884–1885), ხოლო სიმღერაში მეცადინეობდა ქართული გუნდის ხელმძღვანელთან ი. რატილთან.

1889–1891 წლებში სწავლობდა მოსკოვის ფილარმონიის მუსიკალურ-დრამატულ სასწავლებელში ვოკალურ და თეორიულ განყოფილებებზე. ამ წლებშივე ქართული ხალხური მუსიკის პოპულარიზაციის მიზნით კარგარეთელმა მოსკოვში ქართული მუსიკის საღამოები დააარსა, რომლებშიც მონაწილეობდა როგორც მომღერალი და გუნდის დირიჟორი. 1891 წელს მოსკოვში წაიკითხა მოხსენება „ქართული მუსიკის რაობა და ქართული მუსიკალური საკრავები“. 1895 წელს დაბრუნდა თბილისში. ამ პერიოდში შექმნა პირველი ნაწარმოებები — რომანსები „შევიშრობ ცრემლსა“ და „ლამაზო ქალო“.

1896 წლიდან ოპერის თეატრის სოლისტია, 1905-იდან — რეჟისორი. ვალერიან გუნიასთან ერთად პირველად თარგმნა ქართულ ენაზე „სევილიელი დალაქისა“ და „დემონის“ ლიბრეტოები. ეს ოპერები კარგარეთელმა თვითონვე დადგა და ბარტოლოსა და სინოდალის პარტიებიც შეასრულა. კარგარეთელმა თარგმნა ქართულად აგრეთვე ოპერების — „პიკის ქალის“, „ფაუსტის“, „ტრავიატას“, „რიგოლეტოს“, „ბალ-მასკარადის“, „ოტელოსა“ და „ბოჰემის“ ლიბრეტოები. მან აქტიური მონაწილეობა მიიღო საქართველოს ფილარმონიული საზოგადოების დაარსებასა (1903) და შემდგომ მუშაობაში. 1908 წელს კარგარეთელმა გამოსცა თავისი შეკრებილი ქართული პოეტური ფოლკლორის ნიმუშები. მის ფოლკლორისტულ მოღვაწეობას დიდად აფასებდნენ ა. წერეთელი, ა. ხახანაშვილი. 1910 წელს დააარსა ქართული საგუნდო საზოგადოება. 1910 წლიდან ასწავლიდა სიმღერასა და მუსიკას თბილისის სასულიერო სემინარიაში, 1922–1925 წლებში მუსიკის ისტორიასა და თეორიას თბილისის კონსერვატორიაში.

ია კარგარეთელმა ერთ-ერთმა პირველმა შექმნა ქართული რომანსის ნიმუშები. მისი ნაწარმოებების საფუძველს წარმოადგენს ქართული ქალაქური ფოლკლორი. მას ეკუთვნის მრავალი საგუნდო ნაწარმოები. გამოაქვეყნა ქართული ხალხური სიმღერების 3 კრებული (1890, 1909, 1921 — „ქართული საბავშვო სიმღერები“). კარგარეთელის ნაშრომებია: „ქართული მუსიკის შესახებ“ (მოსკოვი, 1893), „მოკლე ნარკვევი ქართულ მუსიკაზე“ (1901), „მოკლე პოპულარული მუსიკალური ენციკლოპედია“ (1933) და მრავალი სტატია.
კარეტა (მწვერვალი)

კარეტა — კლდოვანი მწვერვალი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთ ტოტზე, მდინარე ენგურისა და ხალდეჭალის (ენგურის მარჯვენა შენაკადი) წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3524 მეტრი. კარეტა აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებითა და კრისტალური ფიქლებით. მთის ჩრდილოეთი ფერდობი თოვლიანია.
ოსკარ პიტერსონი

ოსკარ იმანუელ პიტერსონი (; დ. 15 აგვისტო, 1925, მონრეალი, კვებეკი, კანადა — გ. 23 დეკემბერი, 2007, ტორონტო, კანადა) — შვიდი გრემის მფლობელი კანადელი ჯაზის პიანისტი და კომპოზიტორი. დუკ ელინგტონმა მას „კლავიატურის მაჰარაჯა“ უწოდა და ის საყოველთაოდ ჯაზის ისტორიაში ყველაზე ვირტუოზ პიანისტად არის აღიარებული.

ხუთი წლის ასაკში მამამ ტრომბონსა და პიანინოზე დაკვრა ასწავლდა. თუმცა, 7 წლის ასაკში ტუბერკულოზის გადატანის გამო, პიტერსონი იძულებული გახდა მხოლოდ ფორტეპიანოთი შემოფარგლულიყო. კარიერის განმავლობაში თანამშრომლობდა მრავალ გამოჩენილ ჯაზის მუსიკოსთან, მათ შორის იყვნენ დეივ ბრუბეკი, რეი ბრაუნი, ბენ უებსტერი, ლუი არმსტრონგი, კაუნტ ბეისი და სხვა.

2004 წელს ტორონტოს ერთ-ერთ ცენტრალურ მოედანს მისი სახელი დაარქვეს.

დისკოგრაფია
სომხური ლიტერატურა

სომხური ლიტერატურა დასაბამს იღებს 406 წელს მესროპის მიერ სომხური ანბანის შექმნის დღიდან. ისაკმა, სომხეთის კათოლიკოსმა, ჩამოაყალიბა მთარგმნელთა სკოლა, რომელთა მოწაფეები გააგზავნეს ედესაში, ათენში, კონსტანტინოპოლში, ალექსანდრიაში, ანტიოქიაში, კაპადოკიაში და სხვაგან სირიული და ბერძნული კოდექსების შესაძენად მათი თარგმნის მიზნით. სირიულისგან შეიქმნა ახალი აღთქმნის პირველი ვერსია, ევსების ისტორიისა და მისი კონსტანტინეს ცხოვრების ვერსია და სხვ.

მთარგმნელობითი სამუშაოების გარდა ამ პერიოდში ორიგინალური ნაწარმოებებიც იქმნებოდა. ეზნიკ ხოლბაცმა დაწერა "უარყოფათა წიგნი" (თარგმანი პირობითია), ხოლო კორიუნმა "წმინდა მესროპის ცხოვრების ისტორია და სომხური ლიტერატურის საწყისები".
ფიფა-ს ქვეყნების კოდები

ფიფა ყველა მის წევრ და არა წევრ ქვეყანას ანიჭებს სამასოიან უნიკალურ კოდს. ეს არის ოფიციალური კოდი რომელიც ფიფას მიერ გამოიყენება სხვადასხვა საფეხბურთო ჩემპიონატებზე ნაკრებების აღსანიშნავად. აქ წარმოდგენილია ფიფა-ს ქვეყნების კოდები.

ფიფა-ს წევრები
დღესდღეობით ფიფა-ში არის 208 წევრი, თითოეულს გააჩნია საკუთარი ქვეყნის კოდი.

ხმარებიდან გამოსული კოდები
შემდეგი კოდები აღარ გამოიყენება, რადგან ქვეყანამ შეწყვიტა არსებობა, შეიცვალა სახელი, შეიცვალა თავისი კოდი, ან შეუერთდა სხვა ქვეყანას.
სნოსწყალი

სნოსწყალი ― მდინარე საქართველოში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, ხევის კავკასიონის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე თერგის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს ზღვის დონიდან 3035 მ-ზე. სიგრძე 27,3 კმ, აუზის ფართობი 256 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა გაზაფხულზე და ზაფხულის პირველ ნახევარშია. წყალმცირობა — ზამთარში. საშუალო წყლის ხარჯი 6,72 მ³/წმ.
ეკა ტყეშელაშვილი

ეკა ტყეშელაშვილი (დ. 23 მაისი, 1977, თბილისი, საქართველო) — ქართველი დიპლომატი და პოლიტიკოსი. სხვადასხვა დროს ეკავა მაღალი თანამდებობები საქართველოს მთავრობაში.

ბიოგრაფია
1994 წელს დაამთავრა თბილისის 46-ე საშუალო სკოლა. 1999 წელს წარჩინებით დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საერთაშორისო სამართლისა და საერთაშორისო ურთიერთობების ფაკულტეტი.

1999-2000 წლებში მუშაობდა წითელი ჯვრის საერთაშორისო კომიტეტში იურისტად. 2001-2002 წლებში გადიოდა პრაქტიკას ყოფილი იუგოსლავიის საერთაშორისო ტრიბუნალში ბრალმდებლის ოფისში სააპელაციო განყოფილებაში. 2002-2004 წლებში მუშაობდა -საქართველოს იურისტად, შემდგომ კი დირექტორად.

2004-2005 წლებში იყო საქართველოს იუსტიციის მინისტრის მოადგილე. 2005-2006 წლებში მუშაობდა საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის მოადგილის თანამდებობაზე. 2006 წლის მაისიდან 2007 წლის აგვისტომდე იყო თბილისის სააპელაციო სასამართლოს თავმჯდომარე.

2007 წლის 30 აგვისტოს დაინიშნა საქართველოს იუსტიციის მინისტრად. 2008 წლის 5 მაისს გადაიყვანეს საგარეო საქმეთა მინისტრად. იმავე წლის 6 დეკემბერს დაინიშნა საქართველოს ეროვნული უშიშროების საბჭოს მდივნად.

2010 წლის ნოემბერში დაინიშნა რეინტეგრაციის საკითხებში საქართველოს სახელმწიფო მინისტრად და ვიცე-პრემიერად.
ერის არხი

ერის არხი (ინგლ. ), ამჟამად ნიუ-იორკის შტატის არხების სისტემის ნაწილი, არხია ნიუ-იორკის შტატში, აშშ, რომელიც მდინარე ჰუძონს აერთებს ერის ტბასთან, რითაც ერთამენთს უკავშირდება დიდი ტბები და ატლანტის ოკეანე.

არხის გეგმა პირველად 1699 წელს ჩაისახა, თუმცა მისი განხორციელება 1798 წლამდე ვერ მოხერხდა. სამუშაოების დასაწყებად ნიაგარას არხის კომპანია ჩამოყალიბდა. არხის პირველი ნაწილი 1819 წელს დასრულდა, ხოლო მთლიანად არხი 1825 წლის 26 ოქტომბერს გაიხსნა. მისი სიგრძე 584 კმ იყო, სიგანე - 12 მ, ხოლო სიღრმე 1,2 მ. სულ არხზე 83 ჩასაკეტი იყო. არხმა მნიშვნელოვნად შეამცირა ტრანსპორტირების ხარჯები დასავლეთისკენ და მასიური მოსახლეობის მიგრაცია გამოიწვია ნიუ-იორკის შტატის დასავლეთით.
მეფე ლირი

მეფე ლირი — უილიამ შექსპირის ტრაგედია, დაფუძნებული ბრიტანეთის ლეგენდარული მეფე ლირის ისტორიაზე. ტრაგედია მსოფლიო ლიტერატურის ერთ-ერთ უდიდეს ნაწარმოებად ითვლება და, შესაბამისად, ლირის როლი დღემდე მრავალ უდიდეს მსახიობს აქვს შესრულებული.

ტრაგედიის დადგმის ორი განსხვავებული ვერსია არსებობს: „მეფე ლირისა და მისი სამი ქალიშვილის ცხოვრების ისტორიის ნამდვილი ქრონიკა“, რომელიც 1608 წელს დაიბეჭდა, და „მეფე ლირის ტრაგედია“, რომელიც პირველ კრებულში გამოჩნდა 1623 წელს, უფრო თეატრალური ვერსიით. ეს ორი ტექსტი, როგორც წესი, შეჯერებული სახით იბეჭდება, თუმცა მრავალი თანამედროვე რედაქტორის მტკიცებით თითოეული ვერსია დამოუკიდებელი ხასიათისაა.

ინგლისის რესტავრაციის შემდეგ სპექტაკლი ხშირად სახეცვლილი სახით იდგმებოდა, ვინაიდან თეატრების ხელმძღვანელებს არ მოსწონდათ მისი ნიჰილისტური ხასიათი, თუმცა მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ის უკვე საყოველთაოდ აღიარეს შექსპირის უზენაეს ქმნილებად.
მერი შერვაშიძე

მერი პროკოფის ასული შერვაშიძე-ერისთავი (დ. 1888, ბათუმი, — გ. 21 იანვარი, 1986, პარიზი) — სილამაზით განთქმული ქართველი არისტოკრატი ქალბატონი, გადმოცემით გალაკტიონ ტაბიძის „მუზა“, სტამბოლში სილამაზის მსოფლიო კონკურსის გამარჯვებული 1921 წელს, კოკო შანელის მოდელი.

ბიოგრაფია
მერის მამა, გენერალ-მაიორი პროკოფი შერვაშიძე, აფხაზეთის თავადი, შემდეგ კი რუსეთის სახელმწიფო სათათბიროს დეპუტატი იყო. მერი ბათუმში დაიბადა, თუმცა მამის სამსახურის გამო ოჯახი პეტერბურგში გადასახლდა, სადაც მერი იმპერატრიცას ფრეილინა გახდა.

პროკოფი შერვაშიძის გარდაცვალების შემდეგ მისი ოჯახი ძირითადად ქუთაისში ცხოვრობდა. 1918 წელს მერის საქმრო გიგუშა ერისთავი (გიორგი ქსნის ერისთავი), რომელიც იმპერატორ ნიკოლოზ -ის ადიუტანტი იყო, საქართველოში დაბრუნდა, რათა ცოლად შეერთო მერი. 1921 წელს, როდესაც საქართველოს ბოლშევიკების მიერ აღებამდე რამდენიმე დღე რჩებოდა, მერი ბათუმიდან გემით საფრანგეთს გაემგზავრა. გემი რამდენიმე დღით შეჩერდა სტამბოლში, სადაც მერის უკვე დევნილი ქმარიც შეუერთდა. სწორედ სტამბოლში გაიმართა მსოფლიო სილამაზის კონკურსი, რომელშიც მერიმაც მიიღო მონაწილეობა და მოიგო კიდეც.

თვით გალაკტიონი მერის შესახებ ასე წერდა:
ჭიამაიასებრნი

ჭიამაიასებრნი — ხოჭოების ოჯახი. აქვთ ამობურცული, მომრგვალო ან ოვალური სხეული, ზურგზე, ღია ფონზე შავი ლაქები აყრიათ, იშვიათად — პირუკუ. კაშკაშა გამაფრთხილებელი შეფერილობა მტრისაგან თავდაცვის საშუალებას აძლევთ. მათი სხეულის სიგრძე 4-7 მმ აღწევს. ხოჭოები და მატლები მტაცებლები არიან. იკვებებიან ბუგრებით, ცრუფარიანებით და სხვა პატარა მწერებით, ზოგი — მცენარეებით. ოჯახში 2000-მდე სახეობაა, გავრცელებული არიან მთელ მსოფლიოში. მტაცებელი სახეობები სასარგებლოა, ზოგი მცენარეჭამია კი — მავნებელი. მტაცებელ ჭიამაიასებრნს იყენებენ ცრუფარიანების წინააღმდეგ. ავსტრალიიდან აფხაზეთში შემოყვანილმა როდოლიამ და კრიპტოლემუსმა შეაფერხეს ციტრუსების საშიში მავნებლების — ღარიანი და ფქვილისებრი ცრუფარიანას გამრავლება. ყოფილ სსრკ-ში ბუგრებთან საბრძოლველად ჭიამაიასებრთა ადგილობრივ სახეობებსაც იყენებენ.
კარპოგონი

კარპოგონი ( — ნაყოფი და — თესლი) — ძოწეული წყალმცენარეების მდედრობითი სასქესო ორგანო. კოლბისებრი ფორმა აქვს. შედგება ქვედა გაფართოებული (მუცლის) ნაწილისა და ზედა შევიწროებული — ე. წ. ტრიქოგინასაგან. კვერცხუჯრედის განაყოფიერების შემდეგ ტრიქოგინა კვდება, ხოლო მუცლის ნაწილში წარმოიქმნება კარპოსპორები, რომლებიც ზოგჯერ უჯრედის ძაფების ბოლოებზე განლაგდებიან.
ახალი საგნობრიობა (არქიტექტურა)

ახალი საგნობრიობა (თარგმანი გერმანულიდან , ინგლ. ) — სახელი, რომელსაც ხშირად უწოდებენ მოდერნისტულ არქიტექტურას წამოსულს ევროპიდან, ძირითადად გერმანულენოვანი ქვეყნებიდან 1920-იან და 30-იან წლებში. მას ასევე ხშირად (ახალი შენება) უწოდებენ. ახალმა საგნობიობამ მრავალი გერმანული ქალაქი განაახლა, სანამ მას 1933 წელს ნაცისტების მიერ ხელისუფლებაში მოსვლა არ შეაჩერებდა.

ამ სტილის ადრეული ნიმუშები პირველ მსოფლიო ომამდე გაჩნდა, რომელსაც (გერმანიის შრომის ფედერაცია) უძღვებოდა გერმანიისთვის თანამედროვე იერის მისაცემად. მრავალი არქიტექტორი, რომელიც მოგვიანებით ახალ საგნობრიობას დაუკავშირდა, უკვე 1910-იაან წლებში მუშაომდა მსგავსი მანერით, იყენებდა რა მინის ზედაპირებსა და მკაცრ გეომეტრიულ კომპოზიციებს. ამის ყველაზე თვალსაჩინო ნიმუშებია ვალტერ გროპიუსისა და ადოლფ მაიერის 1911 წლის ფაგუსის ქარხანა ან ჰანს პოლციგის 1912 წლის ვროცლავის უნივერსამი. თუმცა ომის შემდეგ ეს არქიტექტორები (ასევე სხვებიც, მათ შორის ბრუნო ტაუტი) რევოლუციურ -ში მუშაობენ, დასაბამს უდებენ რა ექსპრესიონისტულ არქიტექტურას, კერძოდ საიდუმლო მინის ჯაჭვის ჯგუფში. ბაუჰაუზის ადრეული ნამუშევრები, როგორიცაა ზომერფელდის სახლი, ამ მიმართულებას ეკუთვნის. ექსპრესიონიზმის დინამიზმი და მინის გამოყენება (გამჭვირვალობისა თუ ფერის ეფექტისთვის) ახალი საგნობრიობის მთავარი მიმართულება გახდა.

ექსპრესიონიზმიდან უფრო ნაცნობ მოდერნისტულ სტილში მობრუნება 1920-იან წლებში ჰოლანდიური ავანგარდის, განსაკუთრებით დე შტიილის, გავლენით მოხდა, რომელთა არქიტექტორებმა იან ვილსმა და იიპ ოუდმა ფრენკ ლოიდ რაიტის იდეები გადმოიღეს კუბიკების მსგავს საზოგადოებრივ საცხოვრებლებში, რომელსაც მოგვიანებით თეო ვან დოსბურგმა „მანქანური ესთეტიკა“ უწოდა. გერმანელი არქიტექტორებისთვის ექსპრესიონიზმიდან მოქცევის კიდევ ერთი გავლენა კონსტრუქტივიზმი გახდა, კერძოდ, ვხუტემასი და ელ ლისიცკი, ეს უკანასკნელი ბერლინს ხშირად სტუმრობდა 1920-იან წლებში. კიდევ ერთი ელემენტი იყო ლე კორბუზიეს შემოქმედება საფრანგეთში.
აიეტი (ასოციაცია)

აიეტი — საქართველოს ზღვისპირეთის დამცველთა ასოციაცია..

ასოციაცია შეიქმნა ბუნებრივი გარემოს და ადამიანის ყოფითი გარემოს დაცვის მიზნით. ასოციაციის საქმიანობაში აქტიურ მონაწილეობას იღებდნენ პატარებიც. 1990–1991 წლებში შექნილი იყო ბავშვთა რაზმებიც. დიდი რეზონანსი ჰქონდა მათ მიერ გამართულ პლაკატების გამოფენა–კონკურს „საქართველოს ზღვისპირეთი ითხოვს შველას“. ასოციაციის დაკვეთით ჩატარდა სამეცნიერო გამოკვლევა კოლხეთის დაბლობის ტყეების მდგომარეობის შესახებ. ასოციაცია აქტიურად იბრძოდა ანაკლიის ტერიტორიაზე განლაგებული რუსული სამხედრო ბაზის გაუქმებისათვის. 1996–2000 წლებში გამოდიოდა ასოციაციის გაზეთი "ზღვისპირეთი". 1999 წელს ბუნების მსოფლიო ფონდის დახმარებით გამოსცა ბროშურა "საქართველოს ზღვისპირეთის დაცული ტერიტორიები".

ისტორია
ასოციაცის დამფუძნებელი ყრილობა ჩატარდა 1990 წლის 30 აგვისტოს ანაკლიაში. ყრილობას თავმჯდომარეობდა საქართველოს სახალხო ფრონტის თავმჯდომარე ნოდარ ნათაძე. ყრილობამ დაამტკიცა ასოციაციის წესდება და ასოციაციის თავმჯდომარედ აირჩია ჰენრი კუპრაშვილი, მოადგილეებად ოთარ ფაცაცია და აბესალომ ტუღუში. წესდებამ ცვლილება განიცადა 1991 წელს, საბოლოო ვარიანტი რეგისტრირებულია თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს მიერ 2002 წლის ოქტომბერში.

ასოციაციის დროშა 1990 წელს შექმნა სამხატვრო აკადემიის დიზაინის კათედრის პროფესორმა, ჩოხოსნები - 1973 წევრმა გიორგი ცხოვრებაძემ. ასოციაციის ემბლემა 1990 წელს შექმნა ცნობილმა არქიტექტორმა, არქიტექტურის საერთაშორისო აკადემიის წევრმა, სტუ–ს პროფესორმა შოთა ბოსტანაშვილმა.

ასოციაციის საქმიანობის მიზანი
საქართველოს საზღვრებში შავი ზღვის აუზის (სანაპირო ზოლი, აკვატორია, შელფი, მდინარეთა აუზები და სხვა) ბუნებრივი გარემოს და ადამიანის ყოფითი გარემოს დაცვა;
სამეურნეო საქმიანობის შედეგად დარღვეული ბუნებრივი ობიექტების (მცირე მდინარეების, ტბების, წყაროების და ა. შ.) აღდგენა, ცხოველთა და მცენარეთა სამყაროს დაცვა;
უნიკალური ლანდშაფტების აღდგენა-შენარჩუნება, ადგილობრივი ნაკრძალების, ეროვნული პარკების შექმნა და არსებული განვითარება, ბუნების ძეგლთა დაცვა;
ზღვის სანაპიროს პერსპექტიული განვითარებისათვის რეკომენდაციების შემუშავება;
ზღვისპირეთის დაცვის უზრუნველსაყოფად მეცნიერულ-კვლევითი სამუშაოების ჩატარება, ეფექტიანი გამწმენდ ნაგებობათა ქსელის შექმნა, დაცვითი ობიექტების მშენებლობა, მათი ტექნიკური აღჭურვა-რეკონსტრუქცია;
ზღვისპირეთის დაცვის პრობლემებზე კანონმდებლობის დარღვევათა ნეგატიური სოციალურ-ეკონომიკური შედეგების აღმოფხვრა;
საქართველოს ზღვისპირეთში ისტორიული, ეთნოგრაფიული და კულტურული ძეგლების გამოვლენა, აღრიცხვა, შესწავლა, აღდგენა და მათი დაცვა;
დემოგრაფიული პრობლემების შესწავლა, მრავალშვილიანი ოჯახებისთვის მატერიალური დახმარების გაწევა;
ბუნებრივი გარემოს დაბინძურების საწინააღმდეგო ღონისძიებების გატარება;
ეკოლოგიური ცოდნის პროპაგანდა, ეკოლოგიური საინფორმაციო სისტემის ორგანიზება და წარმოება;
ზღვისპირა რეგიონისათვის დამახასიათებელი ტრადიციული წეს-ჩვეულებების აღორძინება;
ფესტივალების, შეჯიბრებების, სპორტული სანახაობის ჩვენება;
ცურვის და საწყალოსნო თამაშობათა აღდგენა-პოპულარიზაცია;
კლუბების და სხვა ტიპის გაერთიანებების შექმნა;
ლადო მრელაშვილი

ლადო ლევანის ძე მრელაშვილი (დ. 8 მარტი, 1926, იყალთო, ახლანდელი თელავის მუნიციპალიტეტი — გ. 2006) — ქართველი მწერალი.

ბიოგრაფია
1950 წელს დაამთავრა პუშკინის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის ქართული ენისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი. პირველი ლექსი „ლაზი ვიყავ და ლაზი ვიქნები“ 1948 წელს გაზეთ „ახალგაზრდა კომუნისტში“ გამოაქვეყნა, პირველი წიგნი — პოემა „ზარი სამგორში“ — 1955 წელს. მრელაშვილი ავტორია პროზაული და პოეტური კრებულებისა, მ. შ. აღსანიშნავია საყმაწვილო წიგნი „იყალთოელი ბიჭები“ (1957), „ლექსები“ (1959), „განკვეთილი სიდავე“ (1970), „თავგადასავალი სამი ღამისა“ (1971), „გზები სავსეა მოულოდნელობებით“ (1973).