iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლანცეტაფოთლიანი მრავალძარღვა

} ) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა, სიმაღლე – 5-80 სმ. მიტკეცილი ბეწვით შებუსული. საყვავილე ღერო – რამდენიმე, სწორი ან წამოწეული. ფოთლები ფესვთანურ როზეტად არის შეკრებილი, ფორმით ელიფსურ ან ხაზურლანცეტა, კიდემთლიანი, ყუნწში შევიწროებული და წაწვეტებული. საყვავილე ღერო გრძელია, სიგრძივღარებინი, თავთავები მოგრძოკვერცხისებური, კონუსური ან ცილინდრული. იზრდება დაბლობიდნ სუბალპურ სარტყლამდე – მდელოებზე, ქვიან, კლდოვან და ღორღიან ადგილებში, გზისპირებზე, ბოსტნებში, სარწყავი არხების გაყოლებაზე. საქართველოში ყველა რეგიონშია გავრცელებული. გავრცლების არეალი მოიცავს მთელ კავკასიასა და თითქმის მთელი ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს არატროპიკულ ნაწილს, აგრეთვე ჩრდილოეთ ამერიკას.

გალერეა
ყაყაჩურა

} ) — 10-40 სმ სიმაღლის ერთწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ღერო წახნაგოვანია, ღარებიანი, ჩვეულებრივ, გაფარჩხულდატოტვილი. მთელი მცენარე ჯაგრითაა მოფენილი. ფოთლები ღრმად ფრთისებრურად არის დანაკვთული, არათანაბარ ბასრხერხკბილა სეგმენტებად. ფესვთანური ფოთლები ყუნწიანია, ღეროსეული ფოთლები მჯდომარე. გვირგვინის ფურცლები 1,5-3 სმ სიგრძისაა, შეფერილობით ღვინისფერ-წითელია, ძირში მოშავო-იისფერი ლაქით. დაბლობების, მშრალი ფერდობებისა და ნათესების მცენარეა. გავრცელებულია, ძირითადად, აღმოსავლეთ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპას, მცირე აზიასა და ირანს.
ყვავისხმალა

ყვავისხმალა — ორწლიანი ბალახოვანი მცენარე. ღერო სწორია ან წამოწეული, სიმაღლით — 10-30 სმ, დატოტვილი. ფოთლები სამ ნაწილად ფრთისებურად განკვეთილია ძაფისებურ-ხაზურ წვეტიან ნაკვთებად. ფესვთანური ფოთლები როზეტულია. ღეროსეული ფოთლები ძალიან პატარაა და თათის მსგავსად დაყოფილი. ყვავილები გრძელ ტოტებზეა მოთავსებული. გვირგვინი ყვითელია. გვერდითი ნაკვთები შავი წერტილებით არის დაფარული. მცენარე გავრცელებულია ნათესებსა და კლდოვან ადგილებში. გავრცელებულია, ძირითადად, აღმოსავლეთ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპას, მცირე აზიასა და ირანს.
საგარეჯოს წმინდა გიორგის ეკლესია

საგარეჯოს წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში, ქალაქ საგარეჯოში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვითა და ნატეხი ქვით. გარეთა კუთხეებში და ალაგ-ალაგ, კედლებშიც მოზრდილი დამუშავებული ქვებია გამოყენებული. კედლები მოყვითალო ფერის, წმინდა ბათქაშითაა გასწროებული. შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთიდან აქვს. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომელიც გადახურულია წესიერი ფორმის კონქით. გარედან ეკლესიის კედლები სადაა. ეკლესიასთან ახლოს სხვადასხვა ზომის ბევრი ქვევრი აწყვია.
ალპური წიწინაური

} ) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარე, შიშველი. ღერო, ჩვეულებრივ, სწორია ან წამოწეული, ხშირი შეფოთვლით. ქვედა ფოთლები ძლიერ პატარაა, უკუკვერცხისებური ან ნიჩბისებური. ზედა ფოთლები უფრო დიდია, ლანცეტა ფორმის. ყვავილედი მოკლე მტევანია. გვირგვინი ლურჯია, იშვიათად – ვარდისფერი. მცენარე იზრდება სუბალპური და ალპური სარტყლების მდელოებზე. გავრცელებულია მთელ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს მცირე აზიის აღმოსავლეთ ნაწილს.
ჭიკარტი

} ) — ერთწლიანი ბალახოვანი მცენარეა, სიმაღლე 10-25 სმმდე. მოკლე ბანჯგვლიანბეწვიანი, ზოგჯერ ჯირკვლოვანი. ღერო სუსტი და დატოტვილია, გართხმული, ძირთან აღმავალი ან მწოლიარე, დაფესვიანებული ყლორტებით, ხშირი შეფოთვლით. ფოთლები მომრგვალო კვერცხის ან კვერცხის ფორმისაა, თითქმის გულისებური ძირით. ზედა ფოთლები უფრო პატარა ზომისაა და კვერცხის ფორმის. ყვავილები მარტოულია და განლაგებული ზედა ფოთლების იღლიებში. გვირგვინი ცისფერია, უფრო იშვიათად – თეთრი, ჯამის ტოლია ან მასზე ცოტა მოკლე. იზრდება მთის ქვედა სარტყელში – მინდვრებზე, მშრალ ფერდობებსა და რუდერალურ ადგილებში. გავრცელებულია საქართველოს ყველა რეგიონში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს მთელ კავკასიას, ევროპას, შუა აზიას, აღმოსავლეთ აზიას და ჩრდილოეთ ამერიკას.
დედოფლის თითა

} ) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. 10-40 სმ-მდე სიმაღლის შებუსული ბანჯგვლიანი, ზოგჯერ, ზედა ნაწილში ჯირკვლოვანი ბეწვებით დაფარული. ღერო დატოტვილია, გართხმული, ძირთან დაფესვიანებული და წვერით წამოწეული. ფოთლები ელიფსურია ან უკუკვერცხისებური, კიდეებზე ხერხისებურად დაკბილული, ძირთან კიდემთლიანი. ორივე მხარეზე მარტივი ბეწვით შებუსული. ყვავილები შეკრებილია ზედა ფოთლების იღლიებში მოთავსებული მტევნისებრ ყვავილედებად. გვირგვინი მკრთალი ცისფერია ან ლილისფერი, ზოგჯერ მოთეთროა იასამნისფერი ძარღვებით. გვირგვინის ნაკვთები 1/3-ზე შეზრდილია მილად. იზრდება მთის ზედა სარტყლამდე – ტყეებში, ტყისპირებსა და მდელოებზე. გავრცელებულია საქართველოს ყველა რეგიონში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს მთელ კავკასიას, ევროპას, ციმბირსა და ჩრდილოეთ ამერიკას.
გენო წულაია

გენო წულაია (დ. 17 იანვარი, 1930, სოხუმი, საქართველოს სსრ — გ. 18 სექტემბერი, 2000)— ქართველი რეჟისორი, მსახიობი, სცენარისტი, კომპოზიტორი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1979). საკავშირო კინოფესტივალის ლაურეატი (1985).

ბიოგრაფია
გენო წულაია დაიბადა 1930 წლის 17 იანვარს სოხუმში. 1948 წელს დაამთავრა სოხუმის მუსიკალური სასწავლებელი. 1948-1950 წლებში სწავლობდა ოდესის სამედიცინო ინსტიტუტში. 1957 წელს დაამთავრა საკავშირო კინემატოგრაფიის ინსტიტუტის სარეჟისორო ფაკულტეტი (მიხეილ ჭიაურელისა და იური გენიკას სახელოსნო). 1957 წლიდან კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ რეჟისორია. 1981 წელს დაამთავრა თბილისის შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის კინოფაკულტეტი. ფილმებს იღებდა მეუღლესთან, კინორეჟისორ ნელი ნენოვასთან ერთად. 1993 წლიდან ცხოვრობდა ბულგარეთში.

ფილმოგრაფია
მსახიობი
1983 — ყვითელი ჩიტი
1988 — ოპერაცია „ვუნდერლანდი“

დამდგმელი რეჟისორი
1959 — წარსული ზაფხული
1963 — ცეროდენა რაინდები
1965 — დრო იწურება განთიადისას
1971 — რერო მასპინძლობს
1973 — მოვდივართ და მოვიმღერით
1977 — პეპელა
1979 — ქორწინება იმერულად
1981 — ყოჩაღად, პაპებო!
1984 — ჩიორა
1988 — მეტიჩარა

სცენარის ავტორი
დრო იწურება განთიადისას
მოვდივართ და მოვიმღერით
რერო მასპინძლობს
ქორწინება იმერულად
ყოჩაღად, პაპებო!

კომპოზიტორი
პეპელა

ჯილდოები და აღიარება
1979 — საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
გალავნის წმინდა ნინოს ეკლესია

გალავნის წმინდა ნინოს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ გალავანში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესია რიყის ქვით აგებული დარბაზული ნაგებობაა, არქიტრავული კარი სამხრეთიდან აქვს დატანებული. ინტერიერში, საკურთხეველი დანარჩენი დარბაზისგან მოხატული კანკელითაა გამოყოფილი, რომლის რიტმსაც, თავის მხრივ სამი თაღი და ორი ნიში ქმნის. აღმოსავლეთით, აფსიდის ღერძზე გაჭრილია სარკმელი, რომლის ორივე მხარეს სხვადასხვა ზომის თითო ნიშია დატანებული. ასეთივე, თაღოვანი სარკმლებია სამხრეთ და დასავლეთ კედლებშიც. ეკლესიის კამარის თაღი თაროსებრ, სადა იმპოსტებზე გადმოდის. კონქი კუთხეებში ეყრდნობა კაპიტელებს. სამხრეთ, დასავლეთ და ჩრდილოეთ ფასადებზე, ქვის წყობაში ჩართულია აგურის ჯვრის გამოსახულებები. ლავგარდანიც აგურისაა. მოცულობა გადახურულია კრამიტით.
მირახშნის გამოქვაბული

მირახშნის გამოქვაბული — არქიტექტურული ძეგლი ასპინძის მუნიციპალიტეტის სოფელ მირახშანში, აგებულია შუა საუკუნეეში.

გამოქვაბულში შესასვლელი არის ტერასის ზედაპირიდან 1 მეტრ სიმაღლეზე და ვიწრო გვირაბით უკავშირდება ზედა ქვაბულს. გამოქვაბულის შესასვლელში არის ქვის, წაქცეული კარი, რომლის ზომებია 1.50.85მ. თვითონ გამოქვაბულში არის 2 სათავსი და ერთი სამზარეულო, სადაც კლდეში სადგარი არის გამოკვეთილი.
მლოკოსევიჩის იორდასალამი

} ) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ღერო შეფოთლილია. ფოთოლი ორ-სამფოთოლაკიანია, სულ ზედა ფოთოლი მთლიანია. ორივე მხარე ან მხოლოდ ქვედა მხარე ლეგა ფერისაა, შიშველია ან ქვედა მხარეს შებუსული. ფოთლის ნაკვთები უკუკვერცხისებურია. ყვავილი ფართოდ არ არის გადაშლილი, გვირგვინი თეთრია ან მოყვითალო. სამტვერეები ყვითელია. იზრდება მთის შუა სარტყლის ტყეებში, გვხვდება მხოლოდ ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიაზე. საქართველოს ენდემია. მცენარე აღწერილია 1897 წელს ბოტანიკურ ბაღში კულტივირებული ეგზემპლარების მიხედვით.
ძაღლისპირა

} ) — ერთწლიანი ბალახოვანი მცენარეა, ღერო – 25-80 სმ სიმაღლის, მარტივი ან დატოტვილი, ზედა ნაწილში შებუსული. ფოთლები – ლანცეტა ფორმის, მოპირისპირედ ან იშვიათად, მორიგეობით განლაგებული. ყვავილედი კომპაქტურია, ყვავილი დიდი ზომისაა, მეწამული, ყვითელი ან თეთრი. მცენარე იზრდება ქვიან ადგილებში, კედლებზე. ფართოდ არის კულტივირებული და გაველურებული. გვხვდება მთელ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს მთელ კავკასიას, სამხრეთ ევროპას, ჩრდილოეთ ამერიკას/გაველურებულია.
ყანის ჭლექი

} ) — ერთწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ღერო 10-100 სმ სიმაღლისაა, ხვიარა, იშვიათად – მწოლიარე ან სწორი, დაკუთხულ-დაღარული, ძირიდანვე დატოტვილი. ფოთლები სამკუთხაკვერცხისებურია, საკმაოდ გრძელყუნწიანი. ყვავილები შეკრებილია 3-6 მეჩხერ კენწრულ მტევნებად. ყვავილსაფარი ნახევრამდე ხუთნაკვთიანია, მომწვანო ფერისაა. ნაყოფი სამწახნაგოვანია, შავი, 3-3,5 მმ სიგრძის. იზრდება ნათესებსა და ნაჩხატებში, დანაგვიანებულ ადგილებში, იშვიათად – ბუჩქნარებში. გავრცელებულია მთელ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ევროპას, მცირე აზიას, შუა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიას, ირანს.
წიაღა

} ) — 10-100 სმ სიმაღლის, ერთწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ღერო ძირიდანვე დატოტვილია. ფოთლები მოგრძოლანცეტა ფორმისაა, მცირერიცხოვანი, მოკლეყუნწიანი ან თითქმის მჯდომარე. 1-4 ყვავილი ერთად არის შეკრებილი, ყუნწიანია, ყვავილსაფარი მწვანეა ან მოყავისფრო-მწვანე, კიდეებსა და წვერში მოწითალო. იზრდება დანაგვიანებულ ადგილებსა და ნათესებში. გავრცელებულია ქართლში, კახეთში, მთიულეთსა და მესხეთ-ჯავახეთში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, სამხრეთ ევროპას, მცირე და შუა აზიას, ირანს.
კოლხური ყოჩივარდა

} ) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ტუბერი სფეროსებურია, ოდნავ შებრტყელებული. ფოთლები თირკმლისებურია, მომრგვალო წვერით. ზედა მხარე მწვანეა, ქვედა მხარე იისფერ-მეწამული ფერისაა. ჯამი მიტკეცილი, გაბნეული ბეწვით არის დაფარული. გვირგვინი ვარდისფერია, გადანაღუნი ნაკვთები ელიფსურია ან მოგრძოკვერცხისებრი. იზრდება მთის ქვედა სარტყლიდან სუბალპურ სარტყლამდე ღორღიან ადგილებში, კლდეებზე. გავრცელებულია აფხაზეთში, რაჭა-ლეჩხუმსა და სამეგრელოში. მცენარე საქართველოს ენდემია.
დიდჯამა ფურისულა

დიდჯამა ფურისულა — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ფოთლები დანაოჭებულია და, ძირითადად, ფრთიან ყუნწად არის წარზიდული. ფოთლები ფორმით მოგრძოკვერცხისებურია, კიდედაკბილული. მთელი მცენარე მეტ-ნაკლებად შებუსულია. საყვავილე ღერძი გრძელია. გვირგვინი ოქროსფერ-ყვითელია, ყვავილობის დროს თავდახრილი. იზრდება ტყეებში, მდელოებზე, ხევებში, ბუჩქნარებში. გავრცელებულია მთელ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, შუა აზიას, მცირე აზიასა და ჩრდილოეთ ირანს.
ჰარი-ბიულბიული (ფესტივალი)

ჰარი-ბიულბიული — საერთაშორისო მუსიკალური ფესტივალი, რომელიც 1989 წლის მაისიდან 1991 წლამდე ყოველწლიურად ტარდებოდა შუშაში და ყარაბაღის სხვა ქალაქებში. აღდგენილია 2021 წლის მაისში. ფესტივალი ატარებს მაისის თვეს შუშაში მოყვავილე კავკასიური ოფრისის სახელს, რომელსაც აზერბაიჯანში „ჰარი - ბიულბიულს“ ეძახიან.
შინაარსი
პირველი ფესტივალი
ფესტივალი „ჰარი - ბიულბიული“ აზერბაიჯანის სსრ კულტურის მინისტრის ფოლად ბიულბიულ ოღლის ინიციატივით შეიქმნა. 1-ლი ფესტივალი მიესადაგა შუშაში მუღამის ხელოვნების მასწავლებელის, აზერბაიჯანელი მომღერლის სეიდ შუშელის 100 წლის თავს. მისთვის მზადება 1989 წლის დასაწყისიდან იწყება. ფესტივალი იმავე წლის მაისში, შუშაში ჰარი-ბიულბიულის ყვავილობის პერიოდში ჩატარდა.
ადგილობრივ შემსრულებლებთან ერთად 1989 წლის ფესტივალში მონაწილეობას იღებდნენ მუსიკალური კოლექტივები ყირგიზეთის, ყაზახეთის, ბელორუსიის, ლიტვის სსრ-დან და ბაშკირეთის ასსრ-დან. მთლიანად ფესტივალში 100-ზე მეტმა ადამიანმა მიიღო მონაწილეობა. კონცერტები ჯიდირდიუზის ველზე მოწყობილ 7 მოედანზე მიმდინარეობდა. ფესტივალი ახალგაზრდა 12–15 წლის ასაკის ხანენდე მომღერალთა გამოსვლით დაიწყო, რომლებმაც მუღამი „ყარაბაღული შიკესტე“ შეასრულეს. ფესტივალის პირველ დღეს დოღი ჩატარდა ყარაბაღული მორბენალებით. ფესტივალის პირველი მაყურებლები, ძირითადად, შუშის მცხოვრებნი იყვნენ.
შუშაში ფესტივალის ფარგლებში ჭიდაობაში შეჯიბრებებიც ჩატარდა.

ფესტივალის გაუქმება და შემდგომი ისტორია
მე-4 ფესტივალი 1992 წელს 15 მაისს უნდა დაწყებულიყო და ყველაზე მასშტაბური უნდა ყოფილიყო. მასში 30-ზე მეტი ქვეყნიდან 500-მდე ადამიანის მონაწილეობა იყო დაგეგმილი. თუმცა ფესტივალი ყარაბაღის ომის დაწყებისა და 8 მაისს სომხური ძალების მიერ ქალაქ შუშას აღების გამო გაუქმდა.
2020 წლის 8 ნოემბერს საომარი მოქმედებების შედეგად აზერბაიჯანმა შუშაზე კონტროლი აღადგინა, რაც 10 ნოემბერს აზერბაიჯანის, სომხეთისა და რუსეთის სამმხრივმა განცხადებამ დაადასტურა. 2021 წლის იანვარში, აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა აზერბაიჯანის კულტურის მინისტრ ანარ კერიმოვთან შეხვედრაზე გაიხსენა ჰარი-ბიულბიულის ფესტივალის აღორძინების აუცილებლობა შუშაში და განაცხადა, რომ ამ ფოლკლორული ფესტივალის ტრადიცია უახლოეს მომავალში ხელახლა აღორძინდება.
30-წლიანი პაუზის შემდეგ პირველი ფესტივალი 12-13 მაისს შუშაში, ჯიდირდუზუზე გაიმართა. ფესტივალის ორგანიზატორი ჰეიდარ ალიევის ფონდი იყო. პირველ დღეს ფესტივალზე აზერბაიჯანელ ხალხთა მუსიკალური და საცეკვაო ჯგუფები გამოვიდნენ, ნაჩვენები იქნა ვიდეო რგოლები აზერბაიჯანელი მომღერლების ბულბულის, სეიდ შუშელის, ხან შუშელის, რაშიდ ბეიბუთოვის, შოვკეტ ალეკპეროვას შესრულებით, რომლებიც სხვადასხვა წლებში გადაიღეს შუშაში. მეორე დღეს ფესტივალზე აზერბაიჯანელი კომპოზიტორების კლასიკური მუსიკალური ნაწარმოებები იყო წარმოდგენილი. კონცერტი აზერბაიჯანის სახელმწიფო სიმფონიური ორკესტრისა და აზერბაიჯანის სახელმწიფო გუნდის მიერ შესრულებული ოპერა ქოროღლუს უვერტიურით გაიხსნა.

გალერეა
წიბა

} ) — 50 სმ-მდე სიმაღლის ბუჩქია. ღერო შიშველია, მურა ნაცრისფერი ქერქით, ძირიდანვე დატოტვილი, ტოტები წამოწეულია, მარტივია ან ორთითასებურად დატოტვილი. ფოთლები მოგრძოლანცეტაა ან ნიჩბისებური, მჯდომარეა და თავმოყრილი ტოტების ბოლოებზე. ყვავილები სურნელოვანია, 3-16 ყვავილი ერთად კონებად არის შეკრებილი. ყვავილსაფარი გარედან ვარდისფერია, შიგნიდან – თეთრი. ყვავილსაფრის ნაკვთები ლანცეტაა, ნაყოფი-წითელი. იზრდება სუბალპური და ალპური სარტყლების მდელოებზე და ბუჩქნარებში, ძლიერ გაძოვებულ ადგილებში. გავრცელებულია მთელ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, მცირე აზიას, შუა და აღმოსავლეთ აზიას.
თელადუმა

} ) — 40-45 მ სიმაღლის ხეა, გლუვი, რუხი ქერქით.ნორჩი ტოტები მოწითალო-მურა ფერისაა.ფოთლები მოკლეყუნწიანია, დიდი ზომის, 18 სმ-მდე სიგრძისა და 10 სმ სიგანის, ფართოელიფსური ან უკუკვერცხისებური, წვერში გრძლად წაწვეტებული, ორივე მხარეს ძირთან არათანაბარგვერდიანი, დაფარული მრავალი მოკლე, ხეშეში ბეწვით, ძლიერ ხაოიანი, კიდეზე ხერხკბილა. იზრდება მთის შუა სარტყელში ფართოფოთლოვან ტყეებში, ტენიან ადგილებში, ჭალებისა და ხევების გაყოლებით.გავრცელებულია თითქმის მთელ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, მცირე აზიას, ჩრდილოეთ, ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპას. შესულია საქართველოს წითელ ნუსხაში, როგორც მოწყვლადი მცენარე.
სეეს ნოტებოომი

სეეს ნოტებოომი (დ. 31 ივლისი, 1933) — ნიდერლანდელი რომანისტი, პოეტი და ჟურნალისტი. ცნობილია რომანით „რიტუალები“ (1980), რომლისთვისაც 1983 წელს პეგასის პრემია მოიპოვა.

ბიოგრაფია
სეეს ნოტებოომი 1933 წელს დაიბადა ნიდერლანდების ქალაქ ჰააგაში. მამამისი მეორე მსოფლიო ომის მიმდინარეობისას, 1945 წელს, ბრიტანელთა საჰაერო თავდასხმას ემსხვერპლა. დედამისი 1948 წელს ხელახლა დაქორწინდა. კათოლიკე მამინაცვალმა ნოტებოომი რამდენიმე რელიგიურ სკოლაში შეიყვანა, მათ შორის იყო ფრანცისკანელთა და ავგუსტინელთა სკოლები. საშუალო განათლების მიღება მან უტრეხტის ღამის სკოლაში დაასრულა.

ქალაქ ჰილვერსუმის ბანკში მუშაობის შემდეგ ნოტებოომი ევროპაში მოგზაურობდა. მწერლობის გარდა იგი მუშაობდა ყოველკვირეული გაზეთებისთვის: (1957-1960) და (1961-1968). 1967 წელს იგი ჟურნალ -ის სამოგზაურო რედაქტორი გახდა.

1957 წელს იგი სურინამისკენ მიმავალ სატვირთო გემზე მეზღვაურად მოეწყო, რათა თანხა გამოემუშავებინა და თავისი პირველი მეუღლისთვის, ფენი ლიჩტველდისთვის, ხელი ეთხოვა. ისინი დაქორწინდნენ, თუმცა 1964 წელს გაიყარნენ. ნოტებოომს ასევე ურთიერთობა ჰქონდა მომღერალ ლიზბეტ ლისტთან.

2019 წელს 2 სექტემბერს ნოტებოომი ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯის საპატიო დოქტორი გახდა.

შემოქმედება
ნოტებოომის პირველი რომანი „ფილიპი და სხვები“ 1954 წელს გამოიცა და ანა ფრანკის პრემია მოიპოვა. 1963 წელს გამოქვეყნდა მისი მეორე რომანი „რაინდი მოკვდა“, რის შემდეგაც 17-წლიანი პაუზა ჰქონდა აღებული. ამ დროის მანძილზე იგი მუშაობდა საგაზეთო პუბლიკაციებზე და პოეზიასა და სამოგზაურო წიგნებს წერდა.

ნოტებოომს სამშობლოში ფართო აღიარება მოუტანა 1980 წელს გამოქვეყნებულმა მესამე რომანმა „რიტუალები“, რომლისთვისაც მან პეგასის პრემია მიიღო. „რიტუალები“ მწერლის პირველი რომანია, რომელიც ინგლისურ ენაზე ითარგმნა.
საყვარელი (1987 წლის რომანი)

საყვარელი — ამერიკელი მწერლის, ტონი მორისონის, 1987 წლის რომანი. მასში მოქმედება ამერიკის სამოქალაქო ომის შემდგომ წლებში ვითარდება, ხოლო სიუჟეტი მოგვითხრობს ყოფილი მონების ოჯახის შესახებ, რომელთა სახლშიც შურისმაძიებელი მოჩვენება ისადგრუებს. რომანი შთაგონებულია რეალური ისტორიით მარგარეტ გარნერის, კენტუკელი მონის შესახებ, რომელიც მონობისგან თავის დაღწევის მიზნით 1856 წელს ოჰაიოში გაიქცა. იგი დააპატიმრეს გაქცეულ მონათა შესახებ კანონის მიხედვით. როცა ამერიკელი მარშალები გარნერისა და მისი მეუღლის სამალავში შეიჭრნენ, ქალს უკვე მოკლული ჰყავდა თავისი ორი წლის ქალიშვილი და დანარჩენი შვილების მოკვლასაც ცდილობდა, რათა ისინი მონობის ტვირთისგან ეხსნა.

მორისონი გარნერის ისტორიას წააწყდა გაზეთის 1856 წლის სტატიაში სათაურით „ვიზიტი მონა დედასთან, რომელმაც მოკლა საკუთარი შვილი“. მორისონმა სტატია შავკანიანთა ისტორიისა და კულტურის კომპილაციაში „შავი წიგნი“ შეიტანა, რომელსაც ის 1974 წელს რედაქტორობდა.

1988 წელს რომანმა მოიპოვა პულიცერის პრემია მხატვრულ ლიტერატურაში, 1987 წელს კი მოხვდა წიგნის ეროვნული ჯილდოს ფინალისტებს შორის. რომანის მიხედვით 1988 წელს ამავე სახელწოდების ფილმი გადაიღეს, რომელშიც მთავარ როლს ოპრა უინფრი ასრულებს. -ის გამოკითხვაში, რომელშიც მწერლები და ლიტერატურული კრიტიკოსები იღებდნენ მონაწილეობას, „საყვარელი“ 1981 წლიდან 2006 წლამდე ამერიკული პროზის საუკეთესო ნამუშევრებს შორის დასახელდა.
ხაჩკოის წმინდა გიორგის ეკლესია

ხაჩკოის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი წალკის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხაჩკოიში, სოფლის ცენტრში ძველი ეკლესიის ადგილას, აგებულია შუა საუკუნეებში.

აშენებულია დამუშავებული ქვის კვადრებით. გამოყენებულია ძველი ეკლესიის ქვებიც. ეკლესია წარმოადგენს დარბაზულ ნაგებობას, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული შვერილი აფსიდით. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს, იგი თაღოვანია. თაღზე ჯვარი და რვაქიმიანი ვარსკვლავია გამოსახული. სარკმელები გაჭრილია აღმოსავლეთის, სამხრეთისა და ჩრდილოეთის კედლებში. გადახურულია თუნუქით. შესასვლელზე მიდგმულია თუნუქის სამრეკლო.
კონსტანტინე კოჩეტოვი

კონსტანტინე ალექსანდრეს ძე კოჩეტოვი (; დ. 17 მარტი, 1932, სადგური ლევ ტოლსტოი) — საბჭოთა სამხედრო მოღვაწე, არმიის გენერალი. სკკპ წევრი (1956).

ბიოგრაფია
კონსტანტინე კოჩეტოვი არმიაში იყო 1950 წლიდან. დაამთავრა ლვოვის შჩორსის სახელობის ქვეითთა სასწავლებელი, ფრუნზეს სახელობის აკადემია, გენერალური შტაბის სამხედრო აკადემია. 1973 წელს დაინიშნა დივიზიის მეთაურად. 1975 წელს კორპუსის მეთაურია, 1978 წელს არმიის სარდალი, 1979 წელს — იმიერბაიკალის სამხედრო ოლქის სარდლის პირველი მოადგილე, 1981 წელში — ჯარების სამხრეთის ჯგუფის სარდალი, 1986 წელს — მოსკოვის ოლქის სარდალი, 1989 წლის თებერვლიდან —თავდაცვის მინისტრის პირველი მოადგილე, სსრ კავშირის სახალხო დეპუტატი.
ჭიორის კვირაცხოვლის ეკლესია

ჭიორის კვირაცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ონის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭიორაში, აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესია დარბაზული ტიპისაა. იგი რეკონსტრუირებულია საუკუნის 70-იან წლებში. ამჟამად მნიშვნელოვნადაა სახეშეცვლილი. ზომები დაპატარავებულია. აღსანიშნავია, რომ ეკლესიის რეკონსტრუქციისას გამოყენებულია ავთენტური თლილი და გამოტეხილი ყორე ქვები. კედლებს შემოუყვება ბეტონის სარტყელი. ორფერდა სახურავი თუნუქისაა. შიგნიდან ეკლესია გალესილია ჯერ ცემენტით, შემდეგ კი, კირითაა შეფეთქილი. ჭერი ხისაა, ხოლო იატაკზე ბეტონია დასხმული. დასავლეთის კედელში დატანებული აქვს ახალი რკინის კარები, სამხრეთისა და ჩრდილოეთის კედლებში ორ-ორი სარკმელია, ნაწილობრივ ძველი, თლილი ქვებით გამოყვანილი. ხოლო, საკურთხევლის კედელში ერთი დიდი სარკმელია მომრგვალებული თაღით.
ბაზალეთის ღვთისმშობლის ეკლესია

ბაზალეთის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბაზალეთში, აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესია დარბაზულია (8,55,7 მ), სამხრეთიდან ეკვროდა თანადროული მინაშენი. ნაგებია რიყის და ნატეხი ქვით. კარ-სარკმლების, კამარის და საბჯენი თაღების წყობაში გამოყენებულია კვადრატული აგური. დაზიანებულია: ჩამოშლილია გრძივი კედლების ზედა ნაწილი, კრამიტის სახურავი, ლავგარდანი და გარეთა კუთხეების მნიშვნელოვანი ნაწილი. ეკლესია ამჟმად გადახურულია შიფერით.

შესასვლელს წირთხლების უმეტესი ნაწილი და გადახურვა მონგრეული აქვს. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლშიც ერთი სწორკუთხა სარკმელი და ორი, გეგმით ნახევარწრიული თაღოვანი ნიშია. ნიშებს ზემოთ, წყობაში სარეზონატორო პატარა ქვევრებია ჩასმული. თითო სწორკუთხა სარკმელია შენობის დანარჩენ კედლებშიც. აფსიდში, სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, ტრაპეზია მიდგმული. აფსიდის ბოლოებთან თითო მარტივი პილასტრია, რომლებსაც ნახევარწრიული ფორმის საბჯენი თაღი ეყრდნობა. ეს კონსტრუქცია საკურთხეველს დარბაზისგან გამოყოფს. თითო ანალოგიური პილასტრია გრძივ კედლებზეც, რომლებიც მათ დაახლოებით ორ თანაბარ ნაწილად ყოფს. ეკლესიის აღმოსავლეთის ფასადზე, სარკმლის ზემოთ, აგურის წყობის შეღრმავებით საფეხუროვან პოსტამენტზე დადგმული მაღალი ჯვარია გამოსახული, რომლის მკლავებს შორის თითო რომბია ჩასმული. მსგვასი ჯვარი გამოსახული დასავლეთის ფასადზეც. ეკლესიის კედლები დასრულებული იყო ქვის თაროსებრი ლავგარდნით, რომელიც ნაწილობრივ მხოლოდ განივ ფასადებს შემორჩა.
პაველ ჰერჩინსკი

პაველ ჰერჩინსკი — პოლონელი დიპლომატი. 2022 წლიდან არის საქართველოში ევროკავშირის ელჩი.

ჰერჩინსკიმ დაამთავრა ვარშავის ეკონომიკის სკოლა და ფლობს ეკონომიკის მაგისტრის ხარისხს. პოლონეთის გარდა ასევე სწავლობდა გერმანიაში, ესპანეთში, გერმანიასა და ჩინეთში.

სხვადასხვა დროს მუშაობდა პოლონეთის სხვადასხვა დიპლომატიურ თანამდებობაზე. მსახურობდა პოლიტიკისა და უსაფრთხოების კომიტეტში პოლონეთის ელჩის თანამდებობაზე. ჰერჩინსკი ევროკავშირის საგარეო სამსახურის ერთიანი უსაფრთხოების და თავდაცვის პოლიტიკისა და კრიზისებზე რეაგირების დირექტორატს ხელმძღვანელობდა.

ყოველწლიური კონსულტაციების მსვლელობისას, ასევე, უკრაინის წინააღმდეგ რუსული სამხედრო აგრესიის კონტექსტში, მხარეებმა განიხილეს რეგიონული უსაფრთხოების საკითხები და ევროკავშირსა და საქართველოს შორის თანამშრომლობის შემდგომი გაღრმავება უსაფრთხოების და თავდაცვის სფეროში, მათ შორის ჰიბრიდული საფრთხეებისა და კიბერუსაფრთხოების წინაშე არსებული გამოწვევები და დეზინფორმაციასთან ბრძოლის საკითხები. ევროკავშირის საგარეო სამსახურის წარმომადგენლები ასევე შეხვდნენ საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილეს, შინაგან საქმეთა მინისტრის მოადგილეს, პარლამენტის თავდაცვისა და უშიშროების კომიტეტისა და საგარეო ურთიერთობათა კომიტეტის თავმჯდომარეებს.

გარდა მშობლიური პოლონური ენისა საუბრობს ინგლისურ, ესპანურ, გერმანულ, ფრანგულ და რუსულ ენებზე.
ხინისლის განძი

ხინისლის განძი  — აზერბაიჯანის შემახის რაიონში დერე-ხინისლის დასახლებასთან ახლოს აღმოჩენილი ვერცხლის მონეტების განძი. ნაპოვნია 1958 წელს ძველი დასახლების ნაშთებთან ერთად, ფერდობზე ვენახის გასაშენებლად მიმდინარე სამეურნეო სამუშაობისას. გამოფენილია ბაქოში, აზერბაიჯანის ისტორიის მუზეუმში.

300-ზე მეტი მონეტის შესწავლის შედეგად დადგინდა, რომ განძი ძვ. წ. საუკუნის მესამე მეოთხედშია ჩაფლული. მონეტებთან ერთად აღმოჩნდა ვერცხლის სამკაულები (5,52 გრ), ვერცხლის ბრტყელი დაფა (58,74 გრ), ვერცხლის ზოდი (29,96 გრ). ხანისლის განძი მიუთითებს იმაზე, რომ ჯერ კიდევ ძველი წელთაღრიცხვის ხანაში კავკასიის ალბანეთში ამზადებდნენ ვერცხლის მონეტებს, რომლებიც ფულის სახით იყო მიმოქცევაში.
დონის საბჭოთა რესპუბლიკა

დონის საბჭოთა რესპუბლიკა (; 23 მარტი — 8 მაისი, 1918) — ტერიტორიული წარმონაქმნი, რსფსრ-ში სამოქალაქო ომის დროს. ადმინისტრაციული ცენტრი — დონის როსტოვი.

ისტორია
დონის საბჭოთა რესპუბლიკა შეიქმნა დონზე 1918 წლის 23 მარტს, ა. კალედინის კონტრრევოლუციური არმიის განდევნის შემდეგ. დონის ავტონომიური ოლქის შექმნის მთავარის მიზანი იყო კაზაკობის გაერთიანება და დარაზმვა გერმანელებისა და ადგლობრივი კონტრრევოლუციის წინააღმდეგ.

1918 წლის 3-14 აპრილს ჩატარდა დონის საბჭოთა რესპუბლიკის მუშათა და კაზაკთა საბჭოების ყრილობა, რომელზედაც არჩეულ იქნა რესპუბლიკის მთავრობა თ. პოდტიოლკოვის ხელმძღვანელობით, ჩამოყალიბდა თავდაცვის საგანგებო შტაბი პარტიის ცკ-ის რწმუნებულისა და საგანგებო კომისრის გ. ორჯონიკიძის მეთაურობით. 1918 წლის 8 მაისს, გერმანელებისა და თეთრკაზაკების მიერ დონის როსტოვის დაკავების შემდეგ, დონის საბჭოთა რესპუბლიკამ ფაქტობრივად შეწყვიტა არსებობა, მთავრობა გადავიდა ცარიცინში და ივნისამდე განაგრძობდა საქმიანობას.

1918 წლის 30 სექტემბერს სრულიად რუსეთის ცაკის პრეზიდიუმის დადგენილებით დონის საბჭოთა რესპუბლიკა გაუქმებულად გამოცხადდა.
დონის ჯარის ოლქი

დონის ჯარის ოლქი (; 1786 — 20 მარტი, 1920) — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული რუსეთის იმპერიაში. მეტწილად დასახლებული იყო დონის კაზაკებით და იმართებოდა განსაკუთრებული მდგომარეობით. ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოვოჩერკასკი.

1786 წლიდან ოფიციალურად იწოდებოდა „დონის ჯარის მიწად“ , ხოლო 1870-1918 წლებში — „დონის ჯარის ოლქი“ . 1918-1920 წლებში — „დონის ყოვლად-დიადი ჯარი“ .