iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მეზიტილენი

მეზიტილენი ან 1,3,5-ტრიმეთილბენზოლი — ორგანული არომატული ნაერთი. შედგება ბენზოლის ბირთვზე მოთავსებული სამი მეთილის ჯგუფისგან, სადაც მეთილის ჯგუფები სივრცეში განლაგებულნი არიან სიმეტრიულად. მეზიტილენს გააჩნია ორი იზომერი ტრიმეთილბენზოლების ჯგუფიდან, ესენია 1,2,4-ტრიმეთილბენზოლი და 1,2,3-ტრიმეთილბენზოლი. სამივე მათგანის ფორმულაა 63(3)3 ან შემოკლებით 633. მეზიტილენი არის უფერო, ტკბილი არომატული სუნის მქონე, თხევადი ნივთიერება. მეზიტილის ჯგუფის ფორმულაა 623 და გვხვდება სხვადასხვა ნაერთებში.
გინეკოლოგია (ვეტერინარია)

ვეტერინარული გინეკოლოგია — კლინიკური დისციპლი­ნა, რომელ­იც შეისწავლის სასოფლო-სამეურნეო მდედრი ცხოველის სასქესო ორგანოების დაავადებებს, მკურნალობას, პროფილაქტიკას, უნაყოფობის წინააღმდეგ ბრძო­ლის მეთოდებს.

ვეტერინარულ გინეკოლოგიაში გაერთია­ნებულია საკუთრივ გინეკოლოგია, მეანობა და ანდროლოგია.

ვეტერინარული გინე­კოლოგია სწავლობს მდედრ და მამრ ცხოველებში აღწარმოე­ბის ფუნქციის დარღვევას, რომელ­იც გამოწვეულია ცხოველთა არასწორი მოვლა­შენახვით, კვებითა და სასქე­სო ორგანოების დაავადებებით. მეანობა სწავლობს პერიოდს მდედრის სასქესო სიმწიფიდან ნა­ ყოფიერების დასრულებამდე.

ანდროლოგია შეისწავლის მამრ. ცხოველებში სქესობრივ რეფლექსებს, სასქესო ორგანოების დაავადებებს და მათ მკურნალო­ბას.

სამივე ერთად შეისწავლის ცხო­ველის განაყოფიერების, მაკეობის და მშობიარობის მიმდინარეობის აუცილებელ პირობებს. ჩვენში ამ დარგის განვითარება დაკავშირებულია საქართველოს ზოო-ტექნიკური სავეტერინარო სასწავლო-კვლე­ვითი ინ­სტიტუტის მეანობა­-გინეკოლო­გიისა და სასოფლო-სამეურნეო ცხოველთა ხელოვნური დათესვლის კათედრის დაარსებასთან (1938).

2005­ წლიდან გინეკოლოგია, როგორც მიმარ­თულება, შედის აგრონომიულ უნ­ივერსიტეტის სა­ვეტერინარო მედიცინის ფაკ­ულტეტის არაგადამდებ დაავადებათა დეპარტამენტში, სახელწოდებით სასოფლო-სამეურნეო ცხოველთა მეანობა­გინეკო­ლოგია და გამრავლების ბიოტექ­ნოლოგია.

ვეტერინარული გინეკოლოგიის განვითარე­ბაში დიდი წვლილი მიუძღვით ვ. ჩირაძეს, კ. გუგუშვილს, გ. კამა­ლოვს, ს. მარგველაშვილს, ა. ჯი­ქიას, ს. მეცხვარიშვილს, რ. ირემაშვილს, რ. ჭანტურიძეს, ზ. პარკა­ძეს და სხვებს.

კათედრის თანამშრომლების მი­ერ შესრულებული სამეცნიერო შრომე­ბი ეძღვნება სასოფლო-სამეურნეო ცხოველთა უნაყოფობასა და ბერწიანობას, სასქესო ორგანოების დაავადე­ბებსა და მათ სამკურნალო საშუა­ლებებს. შესწავლილია, აგრეთვე, იმუნოლოგიური ფაქტორების გავლენა ცხოველთა აღწარმოე­ბაზე და სარძევე ჯირკვლის ან­ თებითი პროცესები (მასტიტები). დამუშავებულია და შექმნილია მათი მკურნალობის რაციონალუ­რი მეთოდები და ეფექტიანი სამკურნალო საშუალებები.
თენგიზ გიორგაძე (მოჭადრაკე)

თენგიზ შალვას ძე გიორგაძე (დ. 1 აპრილი, 1925, თბილისი — გ. 20 თებერვალი, 2012) — ქართველი მოჭადრაკე, საერთაშორისო არბიტრი (1972), საჭადრაკო მიმომხილველი, ლიტერატორი და ისტორიკოსი. საქართველოს დამსახურებული ჟურნალისტი (1976), საქართველოს ფიზკულტურისა და სპორტის დამსახურებული მუშაკი (1981), საქართველოს დამსახურებული მწვრთნელი (2002). ეროვნული ოსტატი (1994), პედაგოგიურ მეცნიერებათა კანდიდატი (2004), პროფესორი (2005).

ბიოგრაფია
1952 წელს დაამთავრა თსუ. თბილისის ჩემპიონი (1953), სსრკ საპატიო მსაჯი (1985), მსოფლიო საჭადრაკო ოლიმპიადის მსაჯი (1994, 1996, 1998), 1948 წლიდან საქართველოს ჭადრაკის ფედერაციის პრეზიდიუმის წევრი (1948–2000), სსრკ ჭადრაკის ფედერაციის პრეზიდიუმის წევრი (1972–1975), გაზეთ „ლელოს“ ჭადრაკის განყოფილების გამგე (1950-1984), საჭადრაკო გაზეთ „მერანის“ პირველი რედაქტორი (1984-1987), ყოველთვიური ჟურნალ „ჭადრაკის სამყაროს“ მთ. რედაქტორი (1997–2000), საქტელეჭადრაკის ჟურნალის „სამორინეს“ წამყვანი და ავტორი (1968–1996), საქართველოს ფიზაღზრდისა და სპორტის აკადემიაში ჭადრაკის სპეციალიზაციის ერთ-ერთი დამაარსებელი (1977) და პედაგოგი.

გამოცემული აქვს 50-მდე წიგნი, მათ შორის: „ქართული ჭადრაკის მატიანე“ (სამტომეული, 1995, 1997, 2000), მონოგრაფიები: „თამაშობს ანდრია დადიანი“ (1972), „ცხოვრება ვიქტორ გოგლიძისა“ (1985), „ჩვენი ნონა“ (1992), „ჭადრაკის ანბანი“ (1965, 1974, 1983, 1999), 10 წიგნი, მიძღვნილი ქალთა მსოფლიო პირველობის მატჩებისადმი (1963–1989) და სხვ. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1996), საქართველოს სპორტულ ჟურნალისტთა ასოციაციისა (1999) და სეოკის პრემიებით.
მეურვეობა

მეურვეობა — მოქალაქეთა პირადი და ქონებრივი უფლებებისა და ინტერესების დაცვის სამართლებრივი ფორმა, რომელიც წესდება შვიდი წლის ასაკს მიუღწეველ ბავშვებზე, აგრეთვე, პირზე, რომელიც სასამართლოს მიერ აღიარებულია ქმედუუნაროდ ავადმყოფობის ან ჭკუასუსტობის გამო.

მეურვეობა უწესდება ბავშვს, რომელიც მშობლების გარდაცვალების, ავადმყოფობის ან სხვა მიზეზით დარჩა მშობლების მეთვალყურეობის გარეშე. ქმედუუნაროდ აღიარებულ პირს მეურვეობა უწესდება, რადგანაც მას არ შეუძლია დამოუკიდებლად განახორციელოს თავისი უფლებები და შეასრულოს მოვალეობები. ბავშვზე მეურვეობა ეკისრება განათლების, ხოლო ქმედუუნაროდ აღიარებულ პირზე - ჯანმრთელობის ადგილობრივ ორგანოს. მეურვე ინიშნება მხოლოდ მისი თანხმობით და ამ მოვალეობას იგი ასრულებს უსასყიდლოდ. მეურვე მოვალეა იზრუნოს სამეურვეო პირის რჩენისათვის, შეუქმნას მას აუცილებელი ყოფითი პირობები, უზრუნველყოს მოვლითა და მკურნალობით, დაიცვას მისი უფლებები და ინტერესები. სულით ავადმყოფის მეურვე მოვალეა, აგრეთვე, თვალყური ადევნოს სამეურვეო პირის მუდმივ სამედიცინო მომსახურებას. მეურვე განსაკუთრებული უფლებამოსილების გარეშე წარმოადგენს სამეურვეო პირის უფლებებსა და ინტერესებს მესამე პირებთან ურთიერთობაში, მათ შორის სასამართლოშიც.
ნერვული ბოჭკოების ტიპები

აგზნების გატარების სიჩქარის, მოქმედების პოტენციალის სხვადასხვა ფაზის ხანგრძლივობისა და აღნაგობის მიხედვით ნერვულ ბოჭკოებს სამ ძირითად ჯგუფან ჰყოფენ, რომლებიც აღინიშნება ლათინური ასოებით , და .
 ტიპის ბოჭკოები ოთხ ქვეჯგუფად იყოფა , , , და . ისინი მიელინის გარსითაა დაფარული. მათ შორის შედარებით მსხვილია ბოჭკოები . თბილსისხლიან ცხოველებში და ადამიანებში მათი დიამეტრია 12-22 მკმ და ახასიათებთ აგზნების საკმაოდ დიდი სიჩქარით - 70-120 მ/წმ - გატარება.
ასეთი ბოჭკოები აგზნებას ატარებენ ზურგის ტვინის მოტორული ნერვული ცენტრებიდან ჩონჩხის კუნთებისაკენ (მამოძრავებელი ბოჭკოები) და კუნთების გარკვეული რეცეპტორებიდან შესაბამისი ნერვული ცენტრებისკენ. ბოჭკოს მოქმედების პოტენციალის პიკი თბილსისხლიანებში 0.4-0.5 მწმ გრძელდება. მისი დამთავრების შემდეგ ვითარდება კვალის დეპოლარიზაცია (მოვლენა 15-20 მწმ-იანი ჰიპერპოლარიზაციის შემდეგ, როდესაც მემბრანას არ აქვს რეაგირება გამღიზიანებელზე), რომელიც გადადის კვალის ჰიპერპოლარიზაციაში (მოვლენა 40-60 მწმ-იანი დეპოლარიზაციის შემდეგ, როდესაც მემბრანას არ აქვს რეაგირება გამღიზიანებელზე).
 ტიპის ბოჭკოების დანარჩენ სამ ჯგუფს: , , და -ს ნაკლები დიამეტრი, აგზნების გატარების უფრო დაბალი სიჩქარე და ხანგრძლივი მოქმედების პოტენციალი ახასიათებთ. ეს უპირატესად მგრძნობიარე ბოჭკოებია, რომლებიც აგზნებას ატარებენ სხვადასხვა რეცეპტორიდან (შეხების, ზოგიერთი სახის ტკივილის, თერმორეცეპტორების (სითბო-სიცივეზე მორეაგირე) და შინაგანი ორგანოების რეცეპტორებიდან) ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში.
გამონაკლისს წარმოადგენს მხოლოდ ბოჭკოები, რომელთა მნიშვნელოვანი ნაწილი აგზნებას ატარებს ცენტრიდანული მიმართულებით ზურგის ტვინის უჯრედებიდან ინტრაფუზური (კუნთოვანი ბოჭკოები, რომლებიც კუნთების რეცეპტორების, კერძოდ კუნთის თითისტარების შემადგენლობაში შედიან.
 ტიპის ბოჭკოებს მიეკუთვნება მიელინიანი, უპირატესად, ვეგეტატიური ნერვული სისტემის ბოჭკოები.
აგზნების გატარების სისწრაფე თბილსისხლიანი ცხოველების ამ ბოჭკოებში 2-18 მ/წმ-ია. ტიპის ბოჭკოების მოქმედების პოტენციალის ხანგრძლივობა (1-2 მწმ) დაახლოებით სამჯერ აღემატება ტიპის ბოჭკოების მოქმედების პოტენციალის ხანგრძლივობას.
ამ ბოჭკოების განმასხვავებელი თავისებურება ისაა, რომ მათ არ ახასიათებთ კვალის დეპოლარიზაცია.
 ტიპის ბოჭკოებს მიეკუთვნება ძალზე მცირე დიამეტრის (დაახლოებით 1 მკმ) უმიელინო ბოჭკოები. აგზნების გატარების სიჩქარე ამ ბოჭკოებში 3 მ/წმ არ აღემატება. ტიპის ბოჭკოთა უმეტესობა სიმპათიკური ნერვული სისტემის ბოჭკოებია. ტიპის ბოჭკოებს მიეკუთვნებიან, ასევე, ის ნერვული ბოჭკოები, რომლებიც მონაწილეობენ აგზნების გატარებაში ტკივილის და ზოგიერთი სიცივის, სითბოსა და წნევის შემგრძნები რეცეპტორიდან. ამ ტიპის ბოჭკოების მოქმედების პოტენციალი ხასიათდება შედარებით მეტი ხანგრძლივობით (თბილსისხლიან ცხოველებში 1 მწმ). მათ კვალის დეპოლარიზაციის ხანგრძლივი ფაზა (50-80მწმ) გააჩნიათ, რომელსაც თან სდევს კიდევ უფრო ხანგრძლივი (300-1000 მწმ)კვალის ჰიპერპოლარიზაცია.
იაყუბლოს წყალსაცავი

იაყუბლოს წყალსაცავი ― ხელოვნური წყალსატევი საქართველოში. მდებარეობს ქვემო ქართლის მხარეში, დმანისის მუნიციპალიტეტში, სოფელ იაღუფლოს ადმინისტრაციულ საზღვრებში, დასახლების დასავლეთით და სოფელ შახმარლოს აღმოსავლეთით. წყლის მოცულობა 11,0 მლნ. მ³, წყლის სარკის ფართობი 2,0 კმ². ადგილი, სადაც ახლა წყალსაცავია, ტოპოგრაფიულ რუკებზე ჩაირის სახელით იხსენიება.

ექსპლუატაციაში შევიდა 1978 წელს. წყალსაცავი 3000 ჰექტარი მიწის ფართობს ამარაგებს სარწყავი წყლით, ხოლო მთისძირისა და პანტიანის წყალსაცავებთან ერთად ბოლნისის, დმანისისა და მარნეულის მუნიციპალიტეტის, საერთო ჯამში 8000 ჰექტარი მიწის ფართობის წყალუზრუნველყოფას ემსახურება.
დუროლი

დუროლი ან 1,2,4,5-ტეტრამეთილბენზოლი — ორგანული ნივთიერება ქიმიური ფორმულით 62(3)4. არის უფერო, ტკბილი სუნის მქონე, მყარი ნუვთიერება. მიეკუთვნება ალკილბენზოლებს. არის ტეტრამეთილბენზოლების სამი იზომერიდან ერთ-ერთი. დანარჩენი ორი იზომერია 1,2,3,4-ტეტრამეთილბენზოლი (დნობის ტემპერატურა −6,2 °) და 1,2,3,5-ტეტრამეთილბენზოლი (დნობის ტემპერატურა −23,7 °). სამი იზომერიდან ყველაზე მაღალი დნობის ტემპერატურა აქვს დუროლს (79.2 °), რაც მის მაღალ მოლეკულურ სიმეტრიას ასახავს.

წარმოება
დუროლი გვხვდება ბუნებაშიც. ის პირველად მიიღეს 1870 წელს 1,2,4-ტრიმეთილბენზოლისგან. მიიღება ისეთი ნაერთების მეთილაციით, რომლებიც უკვე მეთილირებულნი არიან, ასეთი ნაერთებია 1,2,4-ტრიმეთილბენზოლი და -ქსილენი.
64(3)2   +   2 3   →   62(3)4   +   2 

ინდუსტრიაში ქსილენების და ტრიმეთილბენზოლების ნარევი ალკილირდება მეთანოლით. დუროლის მისი იზომერებისგან დაშორება შესაძლებელია სელექციური კრისტალიზაციით, მისი მაღალი დნობის ტემპერიტურის საშუალებით.
დუღაბი

დუღაბი — ხელოვნური ქვის მასალა, რომელიც მიიღება მჭიდა ნივთიერების, წყლისა და წვრილი შემვსების (ქვიშის) რაციონალურად შერჩეული ნარევის გამყარების შედეგად. გამყარებამდე მას დუღაბის ნარევს უწოდებენ. დუღაბს იყენებენ ქვის (აგური, ბუნებრივი ქვა, მსხვილი ელემენტები) კონსტრუქციების ამოსაყვანად, შენობათა გარე და შიგა ზედაპირების შესალესად, პანელებსა და მსხვილ ბლოკებზე დეკორატიული შრის დასადებად, ასაწყობ რკინა-ბეტონის ელემენტებს შორის ნაკერების შესავსებად, ჰიდროსაიზოლაციო, აკუსტიკური, რენტგენდამცველი ლესილების მოსაწყობად და სხვა.

გამყარებული მშრალი დუღაბი მოცულობით წონის მიხედვით შეიძლება იყოს მძიმე (1500 კგ/მ3 და მეტი) და მსუბუქი. მძიმე დუღაბის დასამზადებლად იყენებენ მკვრივი ქანების ბუნებრივი დაშლით ან ხელოვნურად (მსხვრევის შედეგად) მიღებულ სხვადასხვა სახის მძიმე ქვიშას (კვარცის, მინდვრის შპატებისა და სხვა), მსუბუქისათვის — ფოროვან ქვიშას (პემზის, ტუფის, წიდების, კერამზიტისა და სხვა).

დუღაბი მის დასამზადებლად გამოყენებული მჭიდა მასალის მიხედვით არის ცემენტის, კირის, თაბაშირის, გაჯის, აგრეთვე შერეული: ცემენტ-კირის, კირ-თაბაშირისა და სხვა. ზოგჯერ დუღაბის ნარევს უმატებენ სპეციალურ ნივთიერებებს (ორგანულსა და არაორგანულს). მჭიდა ნივთიერებას შეარჩევენ დუღაბის დანიშნულების, გამყარების, კონსტრუქციის ექსპლუატაციის პირობებისა და სხვათა მიხედვით. სეისმურ რაიონებში გამოსაყენებლად დუღაბს მოეთხოვება ქვასთან შეჭიდების დიდი სიმტკიცე, რისთვისაც დუღაბის ნარევი უნდა იყოს ადგილჩასხმადი, პლასტიკური და კარგი წყალდამჭერი. დაუშვებელია ცემენტის ნარევის გამოყენება პლასტიფიკატორების გარეშე. დუღაბის ფიზიკურ-მექანიკური თვისების მთავარი მახასიათებლებია კუმშვაზე სიმტკიცის ზღვარისა [0,4-იდან 20-მდე მეგნ/მ2 (4-იდან 200-მდე კგძ/სმ2)] (10-იდან 300-მდე) მარკები.
რას ალ გული

რას ალ გული (, „დემონის მმართველი“ ან „მონტრის მმართველი“) — გამოგონილი სუპერბოროტმოქმედი რომელიც ჩნედა -ის მიერ გამოცემულ ამერიკულ კომიქსებში. ცნობილია როგორც ბეტმენის მოწინააღმდეგე. შექმნეს ედიტორმა იულიუს შვარტსმა, მწერალმა დენის ო'ნეილმა და მხატვარმა ნილ ადამსმა. პერსონაჟი პირველად გამოჩნდა ბეტმენის #232 კომიქსში სახელად „დემონის ქალიშვილი“, 1971 წლის ივნისში. ის არის ბეტმენის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი მოწინააღმდეგე, მას ასევე კონფლიქტი ქონია სუპერმენთან, ისართან და -ის სხვა სუპერგმირებთანაც.

ცნობილია როგორც მკვლელთა ლიგის ლიდერი, რას ალ გული არაბულად ნიშნავს „დემონის მმართველს“. ის არის სენსეის შვილი. მისი შვილები არიან ტალია ალ გული, ნისა რატკო და დუსან ალ გული, დეიმიან ვეინის ბაბუა. მისი ისტორია მოიცავს ლაზარეს ღრმულს რომელსაც შეუძლია მკვდრების გაცოცხლება, ამ ღრმულის მეშვეობით რას ალ გულმა სიცოცხლე მნიშვნელოვნათ გაიხანგძლივა.

რას ალ გული იყო რამდენიმე მედია ადაპტაციებში. პერსონაჟს ანსახიერებდნენ დევიდ ვარნერი ბეტმენი: ანიმაციური სერიებში, ლიამ ნისონი ბნელი რაინდის ტრილოგიაში, მეთიუ ნებლი ისრის ტელესერიალში, ალექსანდე სიდიგი გოთემში და სხვა.

-ის ყველადროის 100 საუკეთესო ბოროტმოქმედის სიაში რას ალ გულმა მეშვიდე ადგილი დაიკავა.
კეტონი

კეტონი — ფუნქციური ჯგუფი სტრუქტურით (=)', სადაც და ' არის ნახშირბადშემცველი სხვადასხვა ნაერთი. კეტონები და ალდეჰიდები არიან მარტივი ნაერთები რომლებიც შეიცავენ კარბონილის ჯგუფს (ანუ ნახშირბადი დაკავშირებულია ჟანგბადთნ ორმაგი ბმით). ბევრ მათგანს დიდი მნიშვნელობა აქვს ბიოლოგიასა და ინდუსტრიაში. აცეტონი გამოიყენება გამხსნელად, რომელიც ყველაზე პატარა ზომის კეტონია. ალდეჰიდები მიიღება შესაბამისი პირველადი სპირტის დაჟანგვით. ოქსიდანტებად გამოიყენება კალიუმის პერმანგანატი ან ქრომის ექვს ვალენტიანი ნაერთები:
2 + → 2= + 2
ვერცხლისფერი თოლია

ვერცხლისფერი თოლია — ფრინველი თოლიასებრთა ოჯახისა.

მისი სხეულის სიგრძეა 55–67 სმ, მასა 750–1500 გ, ფრთის შლილი დაახლ. 140 სმ. შებუმბვლა — ვეჟან-რუხი, ფრთის ბოლოები მუქია თეთრლაქებიანი მოხატულობით, ფეხები ვარდისფერი. ახალგაზრდა ფრინველები მურა-ჭრელი ფერისანი არიან მკრთალი ფეხებითა და მუქი ნისკარტით. მოზრდილ ფრინველებს ნისკარტი ყვითელი აქვთ, მის ქვედა ნაწილზე კი წითელი ლაქა ატყვიათ. თვალის ფერადი გარსი ღიაა, ქუთუთოები ყვითელი ან წითელი. ზამთრის მოკაზმულობაში თავსა და კისერზე მუქი ფხაჭები ჩნდება. ფლობს ჩხავილის, ხარხარის, ყმუილის, კნავილისა და კრუხუნის მსგავსი ხმების ნაკრებს.

ბინადრობს ჩრდილოეთ ამერიკის ჩრდილოეთი ნაწილის წყალსატევებსა და დასავლეთ და ჩრდილოეთი ევროპის ზღვის სანაპიროებზე, ბალტიის, თეთრი და ბარენცის ზღვების ჩათვლით; განსაკუთრებით მრავალრიცხოვანია ჩრდილოეთ ატლანტიკაში. იზამთრებს ყველა მატერიკის ზღვის სანაპიროს გასწვრივ ზომიერი სარტყლიდან თითქმის ეკვატორამდე.

თევზისა და მრავალნაირი ხმელეთის უხერხემლოს გარდა, აგრეთვე ხშირად იკვებება თევზის სარეწის ნარჩენებით, სანარცხეებსა და სანაგვეებში არსებული საკვებად ვარგისი ნაგვით. ადგილ-ადგილ კვერცხისა და ბარტყების მოსპობით ზიანს აყენებს სხვა ფრინველებს (მ. შ. სუსხურებს).

მობუდარ კოლონიებს ქმნიან როგორც ზღვის კუნძულებზე, ისე შიდა წყალსატევების ნაპირებზე, ევროპაში — ხშირად საპორტო სახლების სახურავებზე. წყვილები მუდმივია (ანუ მონოგამური), დედალი დებს 2–3 კვერცხს, კრუხობა 4 კვირა გრძელდება; ბარტყები ნახევრადწიწილოვანი ტიპისაა, 5 კვირის ასაკში ფრენას იწყებენ. მსოფლიოში ვერცხლისფერი თოლიის 1 მილიონზე მეტი წყვილია.
ბიფენილი

ბიფენილი (ასევე ცნობილი როგორც დიფენილი, ფენილბენზოლი, 1,1′-ბიფენილი) — ორგანული ნივთიერება ფორმულით (65)2. არის სასიამოვნო სუნის მქონე, მყარი (კრისტალური) არომატული ნივთიერება. არ იხსნება წყალში, მაგრამ იხსნება ორგანულ გამხსნელებში, მისი მოლეკულა შედგება ორი ფენილის რგოლისგან. აღსანიშნავია, რომ ის საწყისი მასალაა პოლიქლორირებული ბიფენილების წარმოებისთვის, რომლებსაც ოდესღაც ფართოდ იყენებდნენ დიელექტრიკულ სითხეებსა და სითბოს გადამცემებში.

მიღება
ბიფენილი გვხვდება ბუნებაშიც სხვადასხვა ბუნებრივ წყაროებში და შესაძლებელია მათგან დისტილაციით გამოყოფა. ინდუსტრიულად მისი მიღება ხდება დეალკილაციით. ტოლუოლისგან მოიხლიჩება მეთილის ჯგუფი, ხოლო ბენზოლისგან — წყალბადი:
653 + 66 → 65−65 + 4

სხვა ხერხით ის მიიღება ბენზოლის დაჟანგვა-დეჰიდრატაციით (წყლის მიხლეჩით):
2 66 + 2 → 65−65 + 2

ამ ხერხით წლიურად საშუალოდ 40 000 000 კილოგრამი ბიფენილი იწარმოება.
პიკრინის მჟავა

პიკრინის მჟავა — ორგანული ნაერთი ფორმულით (2)362. მისი სისტემური დასახელებაა 2,4,6-ტრინიტროფენოლი. პიკრინის მჟავა ერთ-ერთი ყველაზე მჟავური თვისების მქონეა ფენოლებიდან.

ჩვეულებრივ სხვა ნიტრირებული ორგანული ნაერთების მსგავსად, პიკრინის მჟავა არის ფეთქებადი ნივთიერება, შესაბამისად ძირითად გამოყენებას ასაფეთქებლებში ჰპოვებს. ასევე გამოიყენება მედიცინასა (ანტისეპტიკურ და დამწვრობის საინააღმდეგო საშუალებებში) და საღებავების წარმოებაში.

მიღება
ფენოლის ბირთვი ძლიერ აქტიურია ელექტროფილური ჩანაცვლების რეაქციების დროს. პიკრინის მჟავა მიიღება ფენოლის ნიტრირებით. სხვა გზით მიღება ხდება 2,4-დინიტროფენოლის ნიტრირებით.
წლის ვიკიმედიელი

წლის ვიკიმედიელი — ყოველწლიური ჯილდო, რომელიც 2011 წელს ვიკიპედიის თანადამფუძნებლის ჯიმი უელსის მიერ დაარსდა, რომელიც ტრადიციულად გადაეცემა ვიკიმანიაზე, ვიკიმედიის მოძრაობაში ძირითადი მიღწევების ხაზგასმისთვის. 2017 წლამდე ჯილდოს „წლის ვიკიპედიელი“ ეწოდებოდა.

ჯილდოს მფლობელები არიან: რაუან კენჟეჰანული, „დემი“, რემი მატისი, იჰორ კოსტენკო, ემილი ტემპლ-ვუდი, როუზ სტივენსონ-გუდნაითი, ფელიქს ნარტი, ფარჰად ფატკულინი და ემნა მიზოუნი, ასევე სხვა ანონიმური ავტორი.

მთავარი ჯილდოს გარდა, ასევე გადაეცა შვიდი „საპატიო მოხსენიება“.

ჯილდოს მფლობელები
საპატიო მოხსენიება
ივანე გიორგბერიძე

ივანე ალექსის ძე გიორგბერიძე (დ. 25 ივლისი, 1906, ხონი — გ. 24 ოქტომბერი, 1994, თბილისი) — ქართველი აგრონომი. სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა კანდიდატი (1952), პროფესორი (1961), აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის (1961) და საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1966).

ბიოგრაფია
1934 წელს დაამთავრა მოსკოვის კ. ტიმირიაზევის სახელობის სასოფლო-სამეურნეო აკადემია. 1957 წლიდან იყო ქუთაისის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის დირექტორი, 1959–1973 წლებში — საქართველოს სუბტროპიკული მეურნეობის ინსტიტუტის რექტორი, 1973–1992 წლებში — საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის მემცენარეობის კათედრის პროფესორ-კონსულტანტი. დაამუშავა დასავლეთ საქართველოს პირობებში საკონსერვო ბოსტნეულის აგროტექნიკური საკითხები. შეისწავლა მწვანე ბარდის ჯიშების აგროტექნიკა და დანერგა ისინი საქართველოში როგორც შუალედური კულტურები. მისი ავტორობითა და თანაავტორობით გამოყვანილი და სელექციურად გაუმჯობესებულია საკონსერვო ხილბოსტნეულის 23 ჯიში. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.
ჰიდრირება

ჰიდრირება — ქიმიური რეაქცია მოლეკულურ წყალბადსა (2) და სხვა ნაერთსა თუ ელემენტს შორის. ჩვეულებრივ მიმდინარეობს კატალიზატორის თანაობით, როგორიცაა ნიკელი, პალადიუმი ან პლატინა. პროცესი გამოიყენება ორგანული ნაერთების უჯერი ბმების გაჯერებისთვის. წარმოადგენს წყალბადის ატომების წყვილების დამატებას მოლეკულაში, ხშირად ალკენზე. კატალიზატორი საჭიროა, რათა რეაქცია იყოს გამოსავლიანი; კატალიზატორის გარეშე ჰიდრირება ხდება ძალიან მაღალ ტემპერატურაზე. ჰიდრირებით ნახშირწყალბადებში ჯერდება ორმაგი და სამმაგი ბმები.
კავკასიური ციყვი

კავკასიური ციყვი, ანუ სპარსული ციყვი — ძუძუმწოვარი ცხოველი ციყვისებრთა ოჯახისა. გვხვდება სამხრეთ-დასავლეთ აზიის ზომიერი სარტყლის ფართოფოთლოვან და შერეულ ტყეებში.

როგორც ცნობილია, ეს სახეობა პირველად 1778 წელს იქნა აღწერილი იოჰან ფრიდრიხ გმელინის მიერ „ “-ის მე-13 გამოცემაში და რომ რეალურად პირველად აღწერა იოჰან ანტონ გულდენშტადტმა 1785 წელს.

სამუელ გრისვოლდ გუდრიხმა კავკასიური ციყვი აღწერა 1885 წელს: „მისი ფერი მორუხო-ყავისფერია, ხოლო ქვემოთ მოყვითალო-ყავისფერი“.

გავრცელება და ჰაბიტატი
კავკასიური ციყვის მშობლიური არიალია სამხრეთ-დასავლეთ აზია. გავრცელებულია თურქეთიდან, იმბროსიდან და ლესბოსიდან ირანამდე (სამხრეთ-დასავლეთით), ისრაელამდე და იორდანიამდე (სამხრეთით).

სახეობა ძირითადად ცხოვრობს ტყისპირა რაიონებში, სადაც დომინირებს მუხა, ფიჭვი და ფსტა, ზღვის დონიდან აღწევს 2000 მეტრს. — ლიბანი, სირია, ისრაელი და იორდანია

კონსერვაცია
2008 წელს ჩატარებულმა მოკვლევამ დაადგინა, რომ სახეობა უხვადაა თურქეთში, თუმცა შემცირება შეინიშნება ლევანტის რეგიონში. 1993 წელს ისრაელში ჩატარებული მოკვლევის მიხედვით შესწავლილ ტერიტორიაზე სახეობა გადაშენების საფრთხესთან ახლოს მდგომი იყო. სახეობაზე ნადირობა აკრძალულია ცენტრალური სანადირო კომისიის მიერ, დაცულია ბერნის კონვენციითა და ევროკავშირის ჰაბიტატების დირექტივით.
თბილისის საცხოვრებელი სახლი (მ. წინამძღვრიშვილის 148)

საცხოვრებელი სახლი მიხეილ წინამძღვრიშვილის 148-ში — კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლი, საცხოვრებელი სახლი თბილისში. საცხოვრებელი სახლი აშენებულია საუკუნის მიწურულს. შენობის სადარბაზოს შესასვლელში შესასვლელში მოზაიკის იატაკია, რომელშიც წარწერა - -ა ჩართული.

შენობა მთავარი ფასადით მიხეილ წინამძღვრიშვილის ქუჩაზე გამოდის. იგი სამსართულიანია, შელესილი და შეღებილი. მის გეგმას ლათინური ასო -ს ფორმა აქვს. მთავარ ფასადი სადაა და სიმეტრიული ღერძის მიმართ.

შენობის ფასადი რუსტირებულია. მისი ცენტრალური ნაწილი აქცენტირებულია სამივე სართულზე პილასტრებით, რომლებიც ისევეა დამუშავებული, როგორც ფასადის დანარჩენი ნაწილი. ფასადს ჰორიზონტალურად კი პროფილირებული კარნიზები გასდევს. ფასადი დანაწევრებულია ღიობების მკვეთრი რიტმით.

მისი პირველ სართულის რუსტიკა ხაოიანი ლესვით არის დამუშავებული, მეორე კი შედარებით დაბალი ღარიანი გლუვი ლესვით. მესამე უბრალოდ შელესილია. ღიობები სადაა, მხოლოდ და სართულებს აქვთ პროფილირებული საპირეები. ფასადზე ოთხი ლითონის აივანია, აქედან ორი პირველ, ხოლო ორი - მეორე და მესამე სართულზეა განლაგებული.

აივნები ლითონისაა, ჭედური ელემენტებით. ფასადი ბოლოვდება პროფილირებული კარნიზით, რომელსაც თავზე პარაპეტი აბოლოებს. პირველ სართულზე სადარბაზოში შესასვლელი ხის, ფრამუგიანი კარია, რომელიც შემკობილია ხის ორნამენტებითა და ლითონის ჭედური ელემენტებით. კარის მარჯვენა მხარეს ეზოში გასასვლელი გვირაბია.

ეზო ვიწროა და სიღრმეში წაგრძელებული. ეზოს ფასადებს პერიმეტრზე ხის შუშაბანდები გასდევს.
აპულეიუსი

ლუციუს აპულეიუსი (; დ. დაახლ. 125, მადავრა — გ. დაახლ. 170, კართაგენი) — რომაელი მწერალი, ფილოსოფოსი, რომანისტი, პოეტი და რიტორი. ცნობილი რომანის „მეტამორფოზების“ („ოქროს ვირი“) ავტორი.

ბიოგრაფია
აპულეიუსი შეძლებულ ოჯახში, დაახლოებით ახ. წ. 125 წელს, ნუმიდიისა და გეტულების სამფლობელოების საზღვართან მდებარე რომის პრივინცია აფრიკის ქალაქ მადავრაში დაიბადა. თავდაპირველად მადავრასა და კართაგენში, ხოლო შემდეგ ათენსა და რომში მიიღო მრავალმხრივი განათლება — შეისწავლა ფილოსოფია, გეომეტრია, რიტორიკა, დიალექტიკა, პოეზია, მუსიკა, ბერძნული ენა და ლიტერატურა.

ჩვენამდე მოღწეულ მის ტრაქტატებში („პლატონის მოძღვრებისათვის“, „სოკრატეს ღმერთისათვის“, „სამყაროსთვის“) ჩანს, რომ იგი პლატონისა და ნეოპითაგორელთა მოძღვრების მიმდევარია და დაინტერესებულია ბერძნული და აღმოსავლური მისტიკით. ცნობილია რომ იგი ბევრს მოგზაურობდა, განსაკუთრებით, აღმოსავლეთის ქვეყნებში.

დაახლ. ახ. წ. 157 წელს, ქალაქ ეაში აპულეიუსი მდიდარ ქვრივზე ემილია პუდენტილაზე დაქორწინდა. მალევე ემილია პუდენტილას გარდაცვლილი მეუღლის ნათესავებმა ბრალი დასდეს აპულეიუსს მაგიისა და ჯადოქრობის გამოყენებით ცოლის მოჯადოებაში მისი და მისი ქონების ხელში ჩაგდების მიზნით. აპულეიუსს სასამართლოს წინაშე მოუწია თავის მართლება, სადაც მის მიერ წარმოთქმული თავდასაცავი სიტყვა „აპოლოგია“, რომელშიც ნათლად გამოჩნდა მისი მრავალმხრივი, მათ შორის იურიდიული განათლება, მახვილგონიერება და დახვეწილი სტილი — იურიდიული რიტორიკის შესანიშნავ ნიმუშად ითვლება.

აპულეიუსის რიტორულ ხელოვნებას გვაცნობს აგრეთვე მის მიერ წარმოთქმულ სიტყვათა ნაწყვეტების კრებული „ყვავილნარი“, რომლის ავტორი ერთნაირი სიმსუბუქით ესაუბრება მსმენელთ მწერლობის, ფილოსოფიის, ეთიკის, არქეოლოგიისა თუ მედიცინის საკითხებზე.

აპულეიუსის შემოქმედების გვირგვინად ითვლება თერთმეტი წიგნისაგან შემდგარი რომანი „მეტამორფოზები“, რომელიც მაგიის ძალით ვირად ქცეული ჭაბუკის უჩვეულო ფათერაკების შესახებ მოგვითხრობს და ამ სიუჟეტურ ქარგაზე წარმოგვიდგენს რომის პროვინციის ცხოვრების ფართო, ნაირფეროვან სურათს. ჯერ კიდევ ნეტარი ავგუსტინეს მიერ „ოქროს ვირად“ წოდებული ეს ნაწარმოები ევროპულ ლიტერატურაში პირველ ფსიქოლოგიურ რომანად გვევლინება.
გიორგწმინდის ციხე

გიორგწმინდის ციხე — შუა საუკუნეების ხუროთმოძღვრების ძეგლი ხევში (ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი); პირველი სადარაჯო კოშკი მდ. თერგზე.

კოშკის ზედა ბაქანზე დანთებული კოცონით ატყობინებდნენ მტრის მოახლოებას მთელი ხეობის სიგრძეზე განლაგებულ სხვა კოშკებსა და თრუსოს ხეობის სათვალთვალოებს. გიორგწმინდის ციხე თერგის ზედა წელის გაყოლებით ერთმანეთთან აკავშირებდა სოფ. ხურთისისა და გორისციხის თავზე მდებარე კოშკებს. ციხის მშენებლობისას გამოყენებულია კლდის ბუნებრივი გამონაშვერები — 2 ვეებერთელა, ერთმანეთისკენ გადმოხრილი, კლდესმოწყვეტილი ლოდი შეერთებულია წყობის მცირე მონაკვეთის ჩაშენებით. ასე აქციეს იგი თავდაცვითი კოშკის ბუნებრივ კვარცხლბეკად. მეორე კოშკი ლოდებით მოფენილი ფერდობისკენ ჩაჭრილი კონცხის ნაპირას დგას. იგი საბჯენი კედლით გამაგრებულ კლდოვან მასივზეა აშენებული. აქვეა მომცრო ბაქანზე აგებული პატარა ეკლესიაც.
გირავნობის კანონი ერეკლე II-ისა

გირავნობის კანონი ერეკლე -ისა — საგანგებო დადგენილება, რომელიც აწესრიგებდა აღა-მაჰმად-ხანისაგან 1795 წელს თბილისის აოხრებისა და დაწვის შემდეგ წარმოშობილ სადავო საკითხებს დაგირავებული სახლებისა და დუქნების თაობაზე. გამოსცა ერეკლე -მ ქალაქის მოხელეთა „თანდასწრებით“, ითვალისწინებდა სახლის დამგირავებლის ვალის შემცირებას 1/4-ით. დამწვარი დაგირავებული დუქანი მოგირავნეს (კრედიტორს) უნდა აღედგინა, ხოლო დამგირავებელს სესხი სრულად გაესტუმრებინა. კანონი ხელს უწყობდა ქალაქის აღორძინებას.