iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ქართული ფულის ფონდი (1918)

ქართული ფულის ფონდი — საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ფინანსთა და ვაჭრობა-მრეწველობის სამინისტროსთან შექმნილი ფონდი, რომელსაც ოქროს ფონდსაც უწოდებდნენ. დაარსდა 1918 წელს. მოსახლეობის მიერ ამ ფონდში შეტანილი თანხა და ძვირფასეულობა უნდა გამხდარიყო მომავალი ეროვნული ვალუტის სტაბილური კურსის ერთ-ერთი გარანტი. იმდროინდელ ქართულ პრესაში სისტემატურად იბეჭდებოდა ინფორმაციები იმის თაობაზე, თუ ვინ რა წვლილი შეიტანა ამ მამულიშვილური ფონდის გაძლიერებაში. ფონდის შემომწირველთა სოციალური სპექტრი ფართო იყო. სასულიერო, საერო და სამხედრო პირები, მწერლები, მეცნიერების, ხელოვნების, მედიცინისა და სხვა სფეროთა წარმომადგენლები უშურველად სწირავდნენ სამშობლოს ეკონომიკური გაძლიერების საქმეს თავიანთ დანაზოგს და ძვირფასი ლითონებისაგან დამზადებულ ნივთებს. შემომწირველთა სიას ამშვენებს საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის, უწმინდესისა და უნეტარესის კირიონ -ის სახელი,რომელმაც ფონდს მნიშვნელოვანი დახმარება გაუწია. პრესაში ქვეყნდებოდა მოწოდებები ქველმოქმედებისაკენ. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალმა, გენერალმა გიორგი კვინიტაძემ 1918 წლიის 8 ივნისს გაზეთში „სახალხო საქმე“ გამოაქვეყნა შემდეგი მოწოდება:

იმავე წლის 29 ივნისს გაზეთ „ერთობაში“ გამოქვეყნდა ქართველი მანდილოსნის მოწოდება, რომელშიც ვკითხულობთ:
ეს ფონდი სასიკეთოდ წაადგა მომდევნო წელს მიმოქცევაში გამოშვებულ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ბონს.
ნიკოლოზ ჯაყელი

ნიკოლოზ ჯაყელი (დ. 1887 — გ. 1970) — ქართველი პოლიტიკოსი, საზოგადო მოღვაწე, მრეწველი, 1919 წელს იტალიის ქალაქ მილანში ერთა ლიგის საერთაშორისო ასოციაციების მეოთხე კონგრესზე საქართველოს წარმომადგენელი, 1921 წლიდან პოლიტიკური ემიგრანტი.

1919 წლის 7 დეკემბერს ერთა ლიგის საქართველოს ასოციაცია შეიქმნა, რომელმაც, საგანგებო მანდატით აღჭურვილი პირების მეშვეობით, ერთა ლიგის სხვადასხვა მოქმედ სტრუქტურებთან პირდაპირი ურთიერთობა დაამყარა. ერთა ლიგის ქართული ასოციაციის ძალისხმევით, 1920 წლის 12—16 ოქტომბერს იტალიის ქალაქ მილანში გამართულ ერთა ლიგის საერთაშორისო ასოციაციების მეოთხე კონგრესზე საქართველოს საკითხი სერიოზული მსჯელობის საგანი გახდა. კონგრესზე საქართველოს სახელით ნიკოლოზ ჯაყელი მიიწვიეს. ამის შესახებ მასაც და ერთა ლიგის ასოციაციების მეოთხე კონგრესის თავმჯდომარესაც ოფიციალური ტელეგრამით აცნობეს, რომლის შინაარსი ქართულ პრესაში გამოქვეყნდა. იმ დროისთვის საქართველოს ასოციაცია ერთა ლიგის ასოციაციის წევრად მიღებული არ იყო და არც თავისი სტატუსი გაუგზავნია, რაც, ნ. ჯაყელის აზრით, დიდი შეცდომა იყო.

1920 წლის 27 ოქტომბერს საქართველოს მთავრობის სახელზე გაგზავნილ წერილში ის მოითხოვდა, რომ საქართველოს მთავრობას ფრანგულ და ქართულ ენებზე სტატუსის ტექსტი დაუყოვნებლივ გაეგზავნა. ნ. ჯაყელი კონგრესის მუშაობაში მონაწილეობის მისაღებად არათუ მიიწვიეს, უფრო მეტიც, კენჭისყრის დროს იგი გადამწყვეტი ხმის უფლებით სარგებლობდა. როგორც საქართველოს ასოციაციის ხელმძღვანელი, ნ. ჯაყელი კონგრესზე სიტყვით გამოვიდა. მოხსენება იტალიის პოლიგრაფისტთა საზოგადოებამ 1920 რომში დასტამბა. კონგრესზე გამოსვლისას მან თქვა:

ნიკოლოზ ჯაყელის გამოსვლა იმდენად შთამბეჭდავი იყო, რომ კონგრესის თავმჯდომარის — რუფინის წინადადებით, საქართველოს ასოციაცია ერთა ლიგის მსოფლიო ასოციაციის სრულუფლებიან წევრად ერთხმად მიიღეს, წინააღმდეგ ხმა მისცა მხოლოდ რუსეთის წარმომადგენელმა — ესერმა აქვსენტიევმა.

საბჭოთა რუსეთის წითელი არმიის მიერ საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ ნიკოლოზ ჯაყელი ემიგრაციაში წავიდა და ევროპაში საქართველოს ეკონომიკური წარმომადგენელი იყო. მას შემდეგ, რაც საქართველოს საელჩო პარიზში ლეგაციად გადაკეთდა (ელჩი — ა. ჩხენკელი, პირველი მდივანი ს. ასათიანი. მრჩევლები — ა. ჟორჟოლიანი და ა. ქუთათელაძე. საინფორმაციო ბიუროს გამგე — ვლ. ვოიტინსკი), ეკონომიკური ნაწილის გამგე ჯერ მ. სკობელევი, ხოლო შემდეგ ნიკოლოზ ჯაყელი გახდა. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის მინდობილობით, ბენია ჩხიკვიშვილთან ერთად შეიძინა ლევილის მამული.
იასონ ნიკოლაიშვილი

იასონ ნიკოლაიშვილი ასევე ცნობილია, როგორც ბელზებელი (დ. 24 მარტი, 1865 — გ. 2 მაისი, 1941, თბილისი) — ქართველი პედაგოგი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელი. 1885 წელს დაამთავრა ხონის საოსტატო სემინარია და იმავე წელს დაინიშნა ქუთაისის სათავადაზნაურო სკოლის განყოფილების აღმზრდელად და გალობის მასწავლებლად სოფელ ძველ სენაკში. მომდევნო წლიდან იმავე სკოლაში ყველა საგნებს ასწავლიდა. ყოველ ზაფხულს მიდიოდა გურიაში და ეწეოდა სხვადასხვა სახის საზოგადოებრივ მუშაობას, განსაკუთრებით აღსანიშნავია მისი ღვაწლი აბრეშუმის საუკეთესო თესლის შეძენისა და ხალხში გავრცელების საქმეში. სხვებთან ერთად ადგენდა სცენის მოყვარულთა დასს. ისინი მოგზაურობდნენ გურიაში და მართავდნენ წარმოდგენებს, ხოლო მიღებულ შემოსავალს ახმარდნენ სოფლის სამკითხველოებს და ფულად დახმარებას უწევდნენ ნიჭიერ ახალგაზრდებს. 12 წელი მუშაობდა ძველ სენაკში მასწავლებლად, შემდეგ გადავიდა ქუთაისის ქართულ გიმნაზიაში და ასწავლიდა მოსამზადებელ კლასებში, მოგვიანებით დაინიშნა ქართული ენის მასწავლებლად უფროს კლასებში. აქტიურად მონაწილეობდა ქუთაისის ყველა კულტურულ წამოწყებაში. სამწერლო ასპარეზზე 1889 წელს გამოვიდა. პირველი მოთხრობა „პერიას ოჯახში“ დაიბეჭდა გაზეთ „ივერიაში“, ამის შემდეგ განაგრძობდა წერას სხვადასხვა ჟურნალ-გაზეთებში. 1912 გამოსცა „ქართული ენის მოკლე გრამატიკა“. კარგად ერკვეოდა მუსიკაში. მის მიერ ნოტებზე გადატანილი სიმღერები საყმაწვილო ჟურნალებში იბეჭდებოდა. ხოლო საბავშვო სიმღერები წლების მანძილზე ისწავლებოდა. საქართველოს დამოუკიდებლობის წლებში მოღვაწეობდა ქუთაისში, ასწავლიდა ვაჟთა მეორე გიმნაზიაში. დაკრძალულია ახალი ვერის სასაფლაოზე.
საქართველოს პროფესიული კავშირების ცენტრი

საქართველოს პროფესიული კავშირების ცენტრი — შრომის საკითხი საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკისათვის უმნიშვნელოვანესი იყო. პირველი მაისის დღესასწაული დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ იმ მცირე რაოდენობის უქმე დღეთა შორის შეიტანეს, რომელსაც რესპუბლიკა აცხადებდა.

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა გამოსცემდა კანონებს, რომელიც მიმართული იყო მშრომელთა უფლებების დაცვისაკენ. თავად ქვეყნის კონსტიტუციის ცალკე თავში „სოციალ-ეკონომიკური უფლებანი“ გაცხადებული იყო შრომის თავისუფლებასთან, მშრომელთა უფლებებისა და შრომის სტანდარტების დაცვასთან დაკავშირებული საკითხები. დამოუკიდებლობის პერიოდში საქართველოში 113 პროფესიული გაერთიანება არსებობდა, მათგან 33 თბილისში, ხოლო 80 საქართველოს სხვადასხვა რეგიონში. პროფესიულ კავშირების წევრთა რაოდენობა 54 700-ს აღემატებოდა, მათგან ნახევარზე მეტი თბილისში იყო თავმოყრილი. პროფესიული კავშირის ცენტრი თბილისში მდებარეობდა, ე. წ. „შრომის სასახლეში“. პროფესიული კავშირის მნიშმვნელოვანი ცენტრები იყო ფოთში, ბათუმში, ქუთაისში, ტყიბულსა და ჭიათურაში. 1919 წლის 11-16 აპრილს თბილისში გაიმართა პროფესიული კავშირების პირველი ყრილობა, რომელშიც მონაწილეობდა 87 კავშირის 198 დელეგატი. ყრილობის დღის წესრიგში შედიოდა: შრომის სამინისტროს მუშაობა, ფასებისა და ხელფასების დამოკიდებულება, შრომის ბაზარი, დღევანდელი მომენტი და პროფკავშირთა ამოცანები. ყრილობაში მონაწილეობდა მიწათმოქმედებისა და შრომის მინისტრის მოადგილე გიორგი ერაძე. ყრილობამ მიიღო გადაწყვეტილება, შრომის სამინისტროსთან ერთად შეექმნა სატარიფო პალატა, რომელიც დაარეგულირებდა შრომით დავებსა და ხელფასებთან დაკავშირებულ საკითხებს. პროფესიული კავშირების ცენტრი ხშირად მონაწილეობდა გაფიცვებში.

1919 წელს 9 გაფიცვა გაიმართა, მათ შორის განსაკუთრებით მასშტაბური იყო ტყიბულის მეშახტეთა და თბილისი თვითმმართველობის მოხელეთა გაფიცვები. ცენტრმა პირველი ყრილობის შემდეგ დააარსა პერიოდული გამოცემა „მუშათა ცხოვრება“. პროფესიული კავშირის ცენტრის საქმიანობაში აქტიურად იყვნენ ჩართული პარტიათა წარმომადგენლებიც. კავშირის წევრთა აბსოლუტური უმრავლესობა სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წევრებისგან შედგებოდა, თუმცა ცალკეულ პროფესიულ კავშირებში სხვა პარტიებიც მნიშვნელოვანი რაოდენობით იყო წარმოდგენილი, მაგალითად, მასწავლებელთა და ბეჭდური სიტყვის კავშირში სოციალ-ფედერალისტი დელეგატები ჭარბობდნენ.

პროფესიული კავშირი ეთნიკური სიჭრელითაც გამოირჩეოდა, გამომდინარე იქიდან, რომ პროლეტარიატთა მნიშვნელოვან ნაწილს სომხები და რუსები შეადგენდნენ. მუშათა გაერთიანებები პოლიტიკური საკითხების გადაჭრის პროცესში აქტიურად იყო ჩართული. პროფესიული კავშირების ცენტრი 1920 წელს გეგმავდა დელეგაციის გაგზავნას რუსეთის საბჭოთა მთავრობასთან. დელეგაციის წევრები აირჩიეს კიდეც, თუმცა საბჭოთა რუსეთმა დელეგაცია არ მიიღო. პროფკავშირების ცენტრი 1921 წლის თებერვალში აქტიურად იყო ჩართული დამოუკიდებლობის დაცვისათვის ბრძოლაში, უშუალოდ ბრძოლებში მონაწილეობის გარდა, აქვეყნებდა მუშებისადმი მიმართვებსა და მოწოდებებს.
როსტომ წერეთელი

როსტომ წერეთელი (დ. 15 იანვარი, 1848 — გ. 1923) — ქართველი გენერალი. 1877–1878 წლების რუსეთ-თურქეთისა და 1904–1905 წლების რუსეთ-იაპონიის ომების მონაწილე. პოლკოვნიკი (1905). 1908 წლიდან თადარიგშია. პირველი მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ დაინიშნა სანიტარული მატარებლის უფროსად. გენერალი (1914). დაჯილდოებული იყო ორდენებით: წმინდა ანას ხარისხის, წმინდა სტანისლავის ხარისხის, წმინდა სტანისლავის ხარისხის, სპარსეთის ლომისა და მზის ხარისხის. 1918–1921 წლებში მსახურობდა ქართულ ჯარში.
ლუი დე ბრიუკერი

ლუი დე ბრიუკერი (; დ. 31 მაისი, 1870, რუზელარი — გ. 4 ივნისი, 1951, ბრიუსელი) — ბელგიელი სოციალისტი, ჟურნალისტი, ბრიუსელის თავისუფალი უნივერსიტეტის პროფესორი, ბელგიის სამეფო აკადემიის წევრი, მეორე სოციალისტური ინტერნაციონალის წევრი.

ბიოგრაფია
18 წლის ასაკში შევიდა ბელგიის სოციალისტურ პარტიაში. 1898 წლიდან იყო პარტიის აღმასრულებელი კომიტეტის წევრი. იყო ბელგიის მუშათა პროფესიული კავშირის ცენტრალური კომიტეტის წევრი. 1902 წლიდან თანამშრომლობდა ბელგიის სოციალისტური პარტიის მთავარ ორგანო „ “-ში. აგრეთვე იყო ინტერნაციონალის აღმასრულებელი კომიტეტის წევრი. პირველი მსოფლიო ომის დროს ჩართული იყო ანტისაომარ კამპანიაში. 1920 წლის სექტემბერში ევროპელი სოციალისტების დელეგაციის წევრის სტატუსით იმყოფებოდა საქართველოში. საქართველოს მოქალაქეებს საზეიმო მიტინგზე მიმართა თბილისსა და ქუთაისში. გამართა შეხვედრები სავაჭრო-სამრეწველო პალატაში და გააცნო თავისი ხედვები ეკონომიკური კრიზისის დაძლევასთან დაკავშირებით. შეხვედრა გამართა 127 ერობათა კავშირის კომიტეტში, გაეცნო საქართველოს თვითმმართველობის თვისებებს. საზოგადოება „ჩემოში“ გამართული შეხვედრისას კი პირობა დადო, რომ ხელს შეუწყობდა ბელგიასა და საქართველოს შორის ეკონომიკური კავშირების გაძლიერებას. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის საბჭოთა რუსეთის მიერ ოკუპაციის შემდეგ, სხვა ევროპელ სოციალისტებთან ერთად, აპროტესტებდა საბჭოთა საოკუპაციო რეჟიმს. შემდგომ წლებში აქტიურად იყო ჩართული მეორე ინტერნაციონალის მუშაობაში და ეწეოდა სამეცნიერო საქმიანობას. ლექციებს კითხულობდა ბრიუსელის თავისუფალ უნივერსიტეტში, აგრძელებდა პარტიულ მუშაობას და ახლო კავშირში იყო ემილ ვანდერველდესთან.
საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის რელიგიური პოლიტიკა

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის რელიგიური პოლიტიკა — საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ხელისუფლების რელიგიური პოლიტიკა რამდენიმე ასპექტით გამოვლინდა:
ქონებრივი საკითხი, რომლის მიხედვითაც ხელისუფლებამ საქართველოს მართლმადიდებელ ეკლესიას იურიდიულად უძრავი და მოძრავი ქონების ფლობის უფლება ჩამოართვა და ყველაფერი სახელმწიფო საკუთრებად გამოაცხადა, ამით ეკლესიას არსებობის მატერიალური შესაძლებლობა წაერთვა და ის მხოლოდ მრევლისგან შენაწირი თანხის იმედად დატოვა, რაც, თუ გავითვალისწინებთ იმ დროინდელი საზოგადოების მძიმე ეკონომიკურ ყოფას, მისი მძიმე მდგომერეობისათვის გაწირვის ტოლფასი იყო;
სასულიერო განათლების საკითხი, რომლის მიხედვითაც ყველა სახის სასულიერო განათლება გაუქმდა, მათ შორის სასულიერო სემინარია რიგით და ჩვეულებრივ დაწესებულებად გადაკეთდა. ეს ყველაფერი მართლმადიდებელ ეკლესიას საშუალებას უსპობდა, აღეზარდა მომავალის სასულიერო კადრები;
სასულიერო გამოცემების საკითხი, მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყანაში რელიგიურ თემატიკაზე ოფიციალური ცენზურა არ არსებობდა, რელიგიური შინაარსის გამოცემები უკიდურესად შეზღუდული რაოდენობით იბეჭდებოდა, გარდა ამისა, სახელმწიფომ არ დაამტკიცა საქართველოს ეკლესიის პერიოდული გამოცემის საკითხი.

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ხელისუფლების დამოკიდებულება რელიგიისადმი მთავრობის სოციალისტური იდეოლოგიით უნდა აიხსნას. ჩვენი ქვეყნის ხელისუფლების სათავეში მყოფი პოლიტიკური ძალა მკვეთრად სეკულარისტულ პოლიტიკას ატარებდა. ხელისუფლება მედიის მეშვეობით მკვეთრ ანტირელიგიურ პროპაგანდას არ აწარმოებდა.
საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ეკონომიკური ურთიერთობანი დიდ ბრიტანეთთან

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ეკონომიკური ურთიერთობანი დიდ ბრიტანეთთან — საქართველოს ეკონომიკურ ურთიერთიერთობებს დიდ ბრიტანეთთან საფუძველი ჩაეყარა პირველი მსოფლიო ომის დასრულებისთანავე. ინგლისის ჯარის საქართველოში შემოსვლის შემდეგ, 1919 წლის 15 თებერვალს, შედგა საუბარი მათ სარდალ უოკერსა და ნოე ჟორდანიას შორის. კითხვაზე, თუ რა დახმარებას უნდა მოელოდეს საქართველო ბრიტანეთისგან, უოკერმა ასე უპასუხა: ნოე ჟორდანიამ აღნიშნა, რომ საქართველოში არ ხდებოდა სამრეწველო და სავაჭრო საწარმოთა სოციალიზაცია, რაზედაც უოკერმა ეჭვი გამოთქვა. ჟორდანიამ უპასუხა:
4 სექტემბერს ე. გეგეჭკორმაც განუცხადა ბრიტანეთის წარმომადგენელს, ო. უორდროპს: ინგლისელებმა საქართველოს რკინიგზაზე კონტროლი დააწესეს და ბათუმის ოლქი საკუთარ საგენერალ-გუბერნატოროდ აქციეს, რამაც ქართველობა მათ წინააღმდეგ განაწყო.

ბრიტანეთის ხელისუფლების დაინტერესება საქართველოს ბუნებრივი რესურსებით, სტრატეგიული სახმელეთო თუ საზღვაო სატრანსპორტო კომუნიკაციებით და ა. შ. დიდი იყო, მაგრამ მნიშვნელოვანმა მიზეზებმა ის აიძულა, ეკონომიკურ მისწრაფებათა პრაქტიკულ განხორციელებაზე უარი ეთქვა. იმდოისთვის, ბრიტანეთის მთავრობა დაკავებული იყო მსოფლიო ომის შემდგომი მოწყობისა და საკუთარი ეკონომიკური მდგომარეობის განმტკიცების კარდინალური საკითხებით. მისი ყურადღება და ფინანსური შესაძლებლობები მიმართული იყო „რუსეთის საკითხის“ მოწესრიგებისაკენ. ამ ფუნდამენტური საკითხების გვერდით „საქართველოს საკითხი“ აქტუალობას კარგავდა. ამის მიუხედავად, საქართველოს მთავრობა შეეცადა, რომ დასავლეთ ევროპის სახელმწიფოებში და მათ შორის დიდ ბრიტანეთში მოეპოვებინა კრედიტი ეკონომიკური მდგომარეობის გამოსწორების მიზნით. 1920 წლის მარტში საქართველოდან გაგზავნილმა სამთავრობო მისიამ, რომლის შემადგენლობაშიც შედიოდნენ: კ. კანდელაკი (ხელმძღვანელი), ფ. გოგიჩაიშვილი (სახელმწიფო კონტროლიორი), ნ. ნიკოლაძე, ზ. ავალიშვილი და მ. სუმბათაშვილი, ევროპაში დიდხანს დაჰყო. მათ მიერ გაფორმებულ ხელშეკრულებებს შორის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო დიდი ბრიტანეთის საგარეო ვაჭრობის ბანკთან დადებული ხელშეკრულება მოკლევადიანი (5-წლიანი) სესხის თაობაზე, რომლის თანახმადაც საქართველოს ნაღდ ანგარიშზე უნდა გადასცემოდა კრედიტი 1 5 მილიონი გირვანქა სტერლინგის ოდენობით. ამ თანხით, რომელიც იმხანად 27 მილიარდ ქართულ მანეთს შეადგენდა, შესაძლებელი იყო საქართველოს ბონისა და ჩვენი ქვეყნის წილად დაბეჭდილი ამიერკავკასიის კომისარიატის ბონის აბსოლუტური რაოდენობის გამოსყიდვა და პლუს დაფარვა ერთი წლის სახელმწიფო ბიუჯეტისა, რომელიც 1920—1921 წლების ხარჯთაღრიცხვის პროექტით 8 მილიარდ 552 მილიონ ქართულ მანეთს უდრიდა. ცნობას ამ ხელშეკრულების დადების შესახებ ქართული ვალუტის კურსის გამყარება მოჰყვა. გირვანქა სტერლინგის ღირებულება 1920 წლის ბოლოს შეადგენდა 18 000 ქართულ მანეთს, 1921 წლის დასაწყისში კი მისი ფასი 11 000 მანეთამდე დაეცა. საბოლოოდ, ამ ხელშეკრულების რეალიზაციას ხელი შეუშალა საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ოკუპაციამ.
ჯეიმზ ჰარბორდი

ჯეიმზ გუთრი ჰარბორდი ( დ. 21 მარტი, 1866, ილინოისი — გ. 20 აგვისტო, 1947, ნიუ-იორკი) — ამერიკის შეერთებული შტატების არმიის ოფიცერი, გენერალ-ლეიტენანტი. პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში ევროპაში ამერიკული ჯარების შტაბის უფროსი.

ჯეიმზ ჰარბორდმა განათლება კანზასის სასოფლო-სამეურნეო კოლეჯში მიიღო. 1889 წლიდან მსახურობდა აშშ-ს არმიაში. მონაწილეობა მიიღო 1889 წლის კუბის ოკუპაციაში და ესპანურ-ამერიკულ ომში. 1901 წელს მიენიჭა კაპიტნის წოდება. მონაწილეობდა ამერიკა-ფილიპინების ომში. 1917 წლიდან ხელმძღვანელობდა ევროპის დასავლეთ ფრონტზე, საფრანგეთში განთავსებულ ამერიკული არმიის ნაწილებს. პირველი მსოფლიო ომის დასრულებისას იკავებდა ევროპაში ამერიკის ჯარების შტაბის უფროსის პოსტს.

1919 წელს განიხილებოდა ამიერკავკასიაში მოკავშირეთა უმაღლესი კომისრის პოსტზე, თუმცა, საბოლოოდ ამ პოსტზე შეკვეცილი უფლებამოსილებით (მხოლოდ სომხეთზე) დაინიშნა ამერიკელი პოლკოვნიკი ჰასკელი.

1919 წელს, პრეზიდენტმა ვუდრო ვილსონმა გენერალი ჰარბორდი დანიშნა „სომხეთში ამერიკული სამხედრო მისიის“ ხელმძღვანელად. გენერალს დაევალა სომხეთში და, ზოგადად, ამიერკავკასიაში არსებული პოლიტიკური, სამხედრო და ეკონომიკური მდგომარეობის შესწავლა, შესაძლებლობის შემთხვევაში, სომხეთზე ამერიკის მანდატის აღებისა და მანდატის აღსრულებისათვის საჭირო სავარაუდო დანახარჯების გათვლა. გენერლის მისია უშუალოდ სომხეთზე ვრცელდებოდა, თუმცა მას ევალებოდა შეესწავლა საქართველოსა და აზერბაიჯანის რეალობაც.

2 ოქტომბერს, ჰარბორდი თბილისში ჩამოვიდა, შეხვდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის წარმომადგენლებს. შემდგომში იმოგზაურა ბაქოში. მართალია, შეხვედრებისას ჰარბორდი ორივე ქვეყანაში ზარ-ზეიმითა და წვეულებებით მიიღეს, მაგრამ ამერიკელმა გენერალმა თავის ანგარიშებში საქართველოსა და აზერბაიჯანის მთავრობის შესახებ ნეგატიური განწყობები არ დამალა. ჰარბორდმა ანგარიშებში აღწერა ამიერკავკასიის ქვეყანათა შორის არსებული დაპირისპირებები და განსხვავებული მისწრაფებები. მისი აზრით, კავკასიაზე მანდატი, კონსტანტინოპოლთან და ანატოლიასთან ერთად, ერთ სახელმწიფოს უნდა აეღო, სხვაგვარად რეგიონის მართვა შეუძლებელი იყო.

1922 წელს, ჰარფორდმა არმია დატოვა და გახდა ამერიკის რადიო კორპორაციის პრეზიდენტი. 1942 წელს, მიენიჭა გენერალ-ლეიტენანტის წოდება. დაკრძალულია არლინგტონის ეროვნულ სასაფლაოზე.
ჩვენი გზა (1920)

„ჩვენი გზა“ — საქართველოს ახალგაზრდა მარქსისტთა ორგანიზაციის ორგანო. ყოველკვირეული პოლიტიკური და სალიტერატურო გაზეთი. გამოდიოდა თბილისში. იბეჭდებოდა ვ. რუხაძის სტამბაში. სარედაქციო კოლეგიაში იყვნენ: მ. კვატაშიძე, დ. ყიასაშვილი, მ. ჩაჩუა. გაზეთში თანამშრომლობდნენ: დ. ყიასაშვილი, მ. ჩაჩუა, ნახუნოველი, გ. კ., აქაური, ვ., , და სხვ. „ჩვენი გზა“ ბოლშევიკური მიმართულების გამოცემაა, რომელიც საქართველოს ხსნას მხოლოდ საბჭოთა რუსეთთან ურთიერთობასა და სიახლოვეში ხედავს. გამოცემა ძირითადად ახალგაზრდა მარქსისტთა საქმიანობას აღწერს. პუბლიკაციებში ბოლშევიკური იდეოლოგიის პრიზმით არის განხილული მოვლენები და პროცესები. მეორე ნომერში გამოქვეყნებულ სტატიაში „ბოლშევიზმი და აღმოსავლეთი” მ. ჩაჩუა საუბრობს აღმოსავლეთის კაპიტალიზმის სასტიკ და მტაცებლურ ბუნებაზე, რომელიც სახიფათოა ბოლშევიზმისათვის. მას მაგალითად მოჰყავს მუსტაფა ქემალ-ფაშას კაპიტალიზმი. ავტორის აზრით, . მეთაურ სტატიაში „ჩვენი გზა” საუბარია მძიმე საერთაშორისო მდგომარეობაზე, მსოფლიო ომის სავალალო შედეგებზე, ეკონომიკური და კულტურული ცხოვრების მოშლაზე. ასეთ ვითარებაში, გაზეთს ხსნის გზად ბოლშევიზმი მიაჩნია. გამოცემა აშუქებს ახალგაზრდა მარქსისტული ორგანიზაციების მუშაობას რეგიონებსა და სხვადასხვა დაწესებულებაში . „ჩვენი გზა“ არც იმდროისათვის აქტუალურ საკითხებს ტოვებს უყურადღებოდ. წერილში „ბათუმის საკითხი”, საუბარია საქართველოსათვის ბათუმის დაბრუნების მნიშვნელობაზე: . გაზეთისათვის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საკითხია სახელმწიფოსა და ეკლესიის ურთიერთობა. მას ეძღვნება მეხუთე ნომრის პირველ გვერდზე გამოქვეყნებული ვრცელი წერილი „სახელმწიფო და ეკლესია“, რომელშიც საუბარია რელიგიის გავლენაზე და თანამედროვე პირობებში მის უარყოფით შედეგებზე. აღნიშნულია, რომ . რელიგიის თემას შეეხება „მენეს“ ფსევდონიმით დაბეჭდილი წერილი „რელიგიური ფსიქოზი“. როგორც ავტორი აღნიშნავს, ომის შემდეგ მლოცველთა რიცხვმა ეკლესიებში იმატა, მაგრამ ეს არა მარტო საქართველოში, ასეთივე მდგომარეობაა სხვა ქვეყნებშიც, მაგ., საფრანგეთში. ავტორი მიმართავს ხელისუფლებას, რომ ყურადღება მიაქციოს ამ მოვლენას: . ახალგაზრდა მარქსისტთა აღშფოთება გამოიწვია ვინმე სტეფანე როზინის ავტორობით „მოლოდოი პროლეტარში” დაბეჭდილმა წერილმა, რომელშიც იგი ლანძღავს ახალგაზრდა მარქსისტებს და მათ ბრალს სდებს განსაკუთრებულ რაზმთან კავშირში. ამის საპასუხოდ „ჩვენ გზაში“ -ის ფსევდონიმით იბეჭდება წერილი „პასუხისგებაში ისინი!“. ავტორი იცავს ახალგაზრდა მარქსისტებს და ცილისმწამებელთა სასტიკად დასჯას მოითხოვს. გამოცემა „სალიტერატუროა”, თუმცა მასში მწირია ლიტერატურული მასალა, იბეჭდება მხოლოდ კ. რატიშვილის რამდენიმე ლექსი, თითქმის არ გვხვდება კულტურის, ხელოვნების, ეკონომიკის საკითხები. გაზეთს აქვს რუბრიკები „ახალი ამბები“, „პრესა“, „ჩვენს ორგანიზაციაში“, „უცხოეთი“ და სხვა.
სიმონ დადიანი

სიმონ (პეტრე) ნიკოლოზის ძე დადიანი (დ. 23 ივლისი, 1916, სოფ. წირქოლი, ახლანდ. ჭიათურის მუნიციპალიტეტი, — გ. 2 მარტი, 1975, სან-ფრანცისკო, აშშ) — ქართველი მოქანდაკე, ფერმწერი, გრაფიკოსი; მწერალ ნიკოლოზ (კოკი) დადიანის შვილი.

1921-1940 ცხოვრობდა პარიზში. სამხატვრო განათლება მიიღო თავდაპირველად პარიზში, შემდეგ სან–ფრანცისკოში. აშშ-ის შეიარაღებული ძალების შემადგენლობაში მონაწილეობდა მსოფლიო ომში. შემოქმედების პირველ პერიოდში მუშაობდა როგორც რეალისტი მხატვარი. განსაკუთრებული აღიარება ხვდა წილად მის აბსტრაქტულ ქანდაკებას „შავი ტორსი“ (ნიუ-იორკი, 1952). დადიანის ნამუშევრები ხშირად იყო ექსპონირებული ამერიკის ქალაქების გამოფენებზე. სხვა ნამუშევართაგან აღსანიშნავია: ქანდაკებებიდან — „ტორსი“ (1953), „მჯდომარე ქალი“ (1953); ფერწერიდან — „ადამი და ევა“ (1955); გრაფიკიდან — „ლურჯწვერა“ (1952), „გუთური ნანგრევები“ (1956). მისი ძირითადი ნამუშევრები ინახება პარიზში, მხატვრის დის, ქეთევან დადიანის ოჯახში, ნაწილი კი 2017 წელს მისმა მემკვიდრეებმა საჩუქრად გადასცეს საქართველოს ხელოვნების სასახლეს.
საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის შრომის კანონმდებლობა

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის შრომის კანონმდებლობა — საქართველოს დამფუძნებელმა კრებამ 1920 წლის 14 აგვისტოს „შრომის ხელშეკრულების შესახებ“ კანონი მიიღო. კანონი 91 მუხლისგან შედგება და იგი დეტალურად აწესრიგებს შრომით ურთიერთობებს, მხოლოდ კერძო პირებს შორის. კანონის ნორმები არ ვრცელდებოდა სახელმწიფო და ადგილობრივ დაწესებულებებში მომსახურე პირებზე. კანონით განსაზღვრულია: კანონის მოქმედების ფარგლები, დაქირავების წესი, შრომის ხელშეკრულების ფორმები, ხელშეკრულების პირობები, კოლექტიური ხელშეკრულება, შინაგანი წესრიგი, საწარმოების მმართველი და მუშა-მოსამსახურეთა სიების წარმოება, საანგარიშო წიგნაკები, დაქირავებულისა და დამქირავებლის უფლება-მოვალეობები, სამუშაო ხელფასი, შრომის ხელშეკრულების პირობის მოსპობა და გაუქმება, შრომის ხელშეკრულების დარღვევისათვის დასჯა და დაჯარიმება. კანონის მიხედვით, ხელშეკრულება იყო წერილობითი ან ზეპირი ფორმით. ხელშეკრულება დადებული უნდა ყოფილიყო განსაზღვრული ან განუსაზღვრელი ვადით და რაიმე სამუშაოს შესასრულებლად. ხელშეკრულებას, რომელიც ეწინააღმდეგებოდა ზნეობის ნორმებს, ძალა არ ჰქონდა. კანონი ითვალისწინებდა კოლექტიური ხელშეკრულების დადებასაც. 41-ე მუხლის მიხედვით, დაქირავებული ვალდებული იყო, ჯეროვნად შეესრულებინა დაკისრებული სამუშაო, ხოლო 49-ე მუხლის თანახმად, დამქირავებელი ვალდებული იყო, დაპირებული გასამრჯელო გადაეხადა მისთვის. დამქირავებელი ვალდებული იყო, უზრუნველეყო დაქირავებულისათვის ნორმალური შრომითი პირობები. კანონით განისაზღვრა შრომითი ხელშეკრულების მოშლის საფუძვლები: მხარეთა შეთანხმება, ვადის გასვლა, დაპირებული სამუშაოს შესრულება, დაქირავებულის სიკვდილი, დაქირავებულის სახელმწიფო ან საზოგადოებრივ სამსახურში შესვლა. კანონის 72-ე მუხლის მიხედვით, დადგინდა დამქირავებლის მხრიდან შრომის ხელშეკრულების ცალმხრივად გაუქმების პირობები. 75-ე მუხლით კი განისაზღვრა, თავის მხრივ, დაქირავებულის უფლება, გაეუქმებინა შრომითი ხელშეკრულება. თუ დამქირავებელი კანონით განსაზღვრული პირობების გარეშე გააუქმებდა ხელშეკრულებას, მაშინ დაქირავებულს უფლება ჰქონდა, საჩივრით მიემართა სასამართლოსათვის. კანონის 83-ე მუხლი შრომითი დავებისათვის ითვალისწინებდა მომავალში შრომის სასამართლოს დაარსებას. შრომითი დავების განმხილველი სასამართლოს დაარსებამდე, ყველა საქმე ჩვეულებრივ სასამართლოებს უნდა განეხილა. შრომის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების დარღვევისათვის კანონმდებელი სისხლის სამართლის სასჯელებს ითვალისწინებდა.
არშაკ ჯამალიანი

არშაკ ჯამალიანი (დ. 1882, განჯა – გ. 1940, პარიზი) — სომეხი პოლიტიკოსი და დიპლომატი. სომხეთის დემოკრატიული რესპუბლიკის ელჩი თბილისში. სომხეთის დემოკრატიული რესპუბლიკის კომუნკაციების მინისტრი. დაამთავრა ეჩმიაძინის სემინარია. სოციალურ მეცნიერებებს სწავლობდა გერმანიაში. სტუდენტობის პერიოდში ჩამოაყალიბა „ევროპის სომეხ სტუდენტთა კავშირი“. გამოსცემდა პერიოდულ გამოცემას „უსანოხ“. 1909 წელს დაბრუნდა ამიერკავკასიაში. ასწავლიდა თბილისის ნერსიანის სკოლაში. თბილისში გამოსცემდა სომხურ გაზეთ „ჰორიზონს“. 1917 წელს შეუერთდა დაშნაკცუითუნის პარტიას, ამავე წელს დასახელებულ იქნა სომხეთის ეროვნული საბჭოს წევრად. 1918 წლებში შედიოდა ამიერკავკასიის სეიმის შემადგენლობაში, 1918 წლებში შედიოდა გერმანიაში გაგზავნილ სომხეთის ეროვნული საბჭოს დელეგაციაში. 1918 წლის ივლისში ა. ჯამალიანი საქართველოში სომხეთის დემოკრატიული რესპუბლიკის სრულუფლებიან წარმომადგენლად დაინიშნა. როგორც სომხეთის წარმომადგენლმა, 1918 წლის სექტემბერში თბილისში მონაწილეობა მიიღო ამიერკავკასიის სამ რესპუბლიკას შორის ამიერკავკასიის ბონების გამოყენების შესახებ მოლაპარაკებებში. 1918 წლის დეკემბერში სომხეთის მიერ საქართველოზე თავდასხმის დროს, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ევგენი გეგეჭკორმა საპროტესტო ნოტა გადასცა ელჩ ჯამალიანს და სამხედრო მოქმედებების შეწყვეტა მოსთხოვა. 1920 წლის გაზაფხულზე საქართველოში სომხეთის რესპუბლიკის წარმომადგენლად, ჯამალიანის ნაცვლად, ტიგრან ბეკზადიანი დაინიშნა. 1920 წლის აპრილ-ნოემბერში ა. ჯამალიანი იკავებდა სომხეთის კომუნიკაციების მინისტრის პოსტს. 1920 წლის აგვისტოში თბილისში ხელი მოაწერა საბჭოთა რუსეთსა და სომხეთს შორის დადებულ ხელშეკრულებას ეკონომიკური თანამშრომლობის შესახებ. საბჭოთა რუსეთის მიერ სომხეთის დემოკრატიული რესპუბლიკის ოკუპაციის შემდეგ წავიდა ემიგრაციაში. 1928 წელს ემიგრაციაში გამოსცა წიგნი „სომხეთ-საქართველოს პრობლემა“.