iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჰაროლდ მაკმილანი

ჰაროლდ მაკმილანი (; დ. 10 თებერვალი, 1894, ლონდონი — გ. 29 დეკემბერი, 1986) — დიდი ბრიტანეთის სახელმწიფო მოღვაწე. განათლება მიიღო იტონისა და ოქსფორდის უნივერსიტეტებში. პოლიტიკურ ასპარეზზე გამოვიდა 1924 წელს, როდესაც კონსერვატიული პარტიიდან თემთა პალატაში აირჩიეს. სხვადასხვა თანამდებობა ეკავა უინსტონ ჩერჩილის კაბინეტში 1940–1945 წლებში. 1951 წლის არჩევნების შედეგად ხელისუფლების სათავეში კონსერვატორთა დაბრუნების შემდეგ იყო საყოფაცხოვრებო მშენებლობისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის (1951–1954), თავდაცვის (1954–1955), საგარეო საქმეთა (1955) და ფინანსთა (1955–1957) მინისტრი. ეგვიპტეში ინგლის-საფრანგეთ-ისრაელის აგრესიის წარუმატებლობისა და ე. იდენის გადადგომის შემდეგ – პრემიერ-მინისტრი (1957–1963). 1964 წელს, ჩამოშორდა აქტიურ პოლიტიკურ მოღვაწეობას. სათავეში ჩაუდგა მსხვილ საგამომცემლო ფირმას.
ბეკეშჩაბა

ბეკეშჩაბა (; ; ; სლოვაკ. ) — ქალაქი სამხრეთ-აღმოსავლეთ უნგრეთში, ბეკეშის მედიეს ადმინისტრაციული ცენტრი.

სახელი მომდინარეობს უნგრული სიტყვიდან „“, რაც „მშვიდობიანს“ ნიშნავს და თურქული წარმოშობის მამაკაცის უნგრული სახელიდან „“.

არეალი ჯერ კიდევ უძველეს დროში ყოფილა დასახლებული. რკინის ხანაში, ტერიტორია დაიპყრეს ჯერ სკვითებმა, შემდეგ კელტებმა და შემდეგ ჰუნებმა. მას შემდეგ კი, რაც ის უნგრელებმა დაიოპყრეს, აღმოცენდა მრავალი პატარა სოფელი. სოფელი შჩაბა წერილობით წყაროებში პირველად 1330-იან წლებში იხსენიება.

დაძმობილებული ქალაქები
ბეიუში, რუმინეთი
მიკელი, ფინეთი
ოდორჰეიუ-სეკუიესკი, რუმინეთი
სკოჩუვი, პოლონეთი
ტარნოვსკე-გური, პოლონეთი
ტრენჩინი, უკრაინა
უჟჰოროდი, უკრაინა
ვიტენბერგი, გერმანია
ზრენიანინი, სერბეთი
პენზა, რუსეთი
სალონტა, რუმინეთი
ზალაეგერსეგი

ზალაეგერსეგი (; ხორვატ. ; სლოვენ. ; ) — ქალაქი დასავლეთ უნგრეთში, ზალის მედიეს ადმინისტრაციული ცენტრი.

მდებარეობს მდინარე ზალის ნაპირებზე, სლოვენიისა და ავსტრიის საზღვრებთან, დედაქალაქ ბუდაპეშტიდან 220 კილომეტრით სამხრეთ-დასავლეთით.

არქეოლოგიური გათხრებისას აღმოჩენილი მასალების საფუძველზე დგინდება, რომ ეს ტერიტორია დასახლებული ყოფილა ჯერ კიდევ ზედა პალეოლითში. შემდეგში დასალხდნენ კელტები.

წერილობით წყაროებში ქალაქი სახელად ეგერსკუგი პირველად 1247 წელს იხსენიება.

დაძმობილებული ქალაქები
კლაგენფურტი , ავსტრია
ზენიცა, ბოსნია და ჰერცეგოვინა
დობრიჩი, ბულგარეთი
ვარაჟდინი, ხორვატია
ვარკაუსი, ფინეთი
კუზელი, გერმანია
მარლი, გერმანია
გორიცია, იტალია
კროსნო, პოლონეთი, 2000-დან
ტირგუ-მურეში, რუმინეთი
სურგუტი, რუსეთი
ლენდავა, სლოვენია
ხერსონი, უკრაინა
ხალიბები

ხალიბები — სამხრეთ-აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთის ტომთა ერთი ჯგუფის სახელწოდება ანტიკური ხანის მწერლების ცნობებში. ხალიბები იხსენიებიან ძირითადად დასავლეთ-ქართული ტომების (კოლხები, ტიბარენები, მოსინიკები, მაკრონები, მაკროკეფალები, ხალდები და სხვა) გარემოცვაში. ქსენოფონტთან და სტრაბონთან ხალიბების სინონიმად არის მიჩნეული „ხალდები“, რომლებსაც საუკუნის სომხური „გეოგრაფია“ ჭანებთან აიგივებს. ამიტომ ჩვეულებრივ ხალიბებსაც დასავლურ-ქართულ ტომებად მიიჩნევენ.

ანტიკური ხანის ავტორები ხალიბებს სამხრეთ-აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთის სხვადასხვა რაიონში ათავსებენ. ჰეროდოტეს ერთი ცნობის მიხედვით, რომლის მართებულობა სპეციალისტთა შორის დავას იწვევს, ისინი თითქოს მდინარე ჰალისის დასავლეთითაც სახლობდნენ. ზოგი ავტორის მიხედვით, ხალიბები ტრაპეზუნტის დასავლეთით ზღვისპირა ზოლში სახლობდნენ, ზოგის მიხედვით კი ტრაპეზუნტის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე მთიანეთშიც. სტრაბონის აზრით ხალიბები ტრაპეზუნტისა და ფარნაკიის სამხრეთით მდებარე მთიანეთში ცხოვრობდნენ და თვით ფარნაკიაც ხალიბების მიწა-წყალზე მდებარეობდა.

ანტიკურ სამყაროში ხალიბებს თვლიდნენ რკინის გამომგონებლებად და გამოცდილ მეტალურგებად. აშკარაა ამ სახელწოდების კავშირი ბერძნულ ტერმინთან „ხალჲუფს“ (რკინა), თუმცა შესაძლებელია ეს ტერმინი კი არ მომდინარეობდეს ხალიბების სახელიდან, არამედ თვითონ სახელწოდება „ხალიბი“ იყოს განვითარებული ამ ტერმინიდან, რკინის დამუშავებით განთქმული აქაური ტომების აღსანიშნავად.
ბაია (უნგრეთი)

ბაია — ქალაქი სამხრეთ უნგრეთში, დუნაის მარცხენა ნაპირზე, ბაჩ-კიშკუნის მედიეში. მოსახლეობა 37,707 მცხოვრები (2009). ქვეყნის მნიშვნელოვანი სატრანსპორტო კვანძი: რკინიგზის ხაზები, ნავმისადგომი, ხიდი დუნაიზე. ქალაქში განვითარებულია საფეიქრო, ხის დასამუშავებელი მრეწველობები.

დაძმობილებული ქალაქები
სომბორი, სერბეთი
ჰოდმეზოვაშარხი, უნგრეთი
ტირგუ-მურეში, რუმინეთი
სინჯეორჯიუ-დე-პედურე, რუმინეთი
ვაიბლინგენი, გერმანია
არგენტანი, საფრანგეთი
ტისტედი, დანია
ლაბინი, ხორვატია
ვესპრემის მედიე

ვესპრემის მედიე  — მედიე უნგრეთში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ვესპრემი. ფართობი — 4613 კმ². მოსახლეობა — 346647 ადამიანი (2015). მდებარეობს ბალატონის ტბის ჩრდილოეთით. მედიეს შუა ნაწილში ბაკონის ტყიანი მთებია, რომელიც ჩრდილო-დასავლეთით კიშალფელდში გადადის, სამხრეთ-აღმოსავლეთით კი ბალატონის ტბის ჩრდილოეთ ნაპირებამდე აღწევს. ნალექები 600-800 მმ წელიწადში.

ეკონომიკა
ვესპრემის მედიე სამრეწველო რაიონია, ბაკონის მთებში იღებენ ქვანახშირს, ბოქსიტებს, მანგანუმის მადანს. განვითარებულია ქიმიური, ალუმინის და მანქანათსაშენი მრეწველობა. მთებში ჭვავის, ქერის და შვრიის ნათესებია, დაბლობში ხორბლისა და სიმინდის. ბალატონის რივიერაზე განვითარებულია ადგილობრივი და საერთაშორისო ტურიზმი.
ტიბარენები

ტიბარენები — სამხრეთ-აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთში კოტიორასა და პონტოს მთებს შორის მობინადრე ძველი ტომები. ბერძენ-რომაელი და ბიზანტიელი მწერლების ცნობით ტიბარენების აღმოსავლეთით მოსინიკები ცხოვრობდნენ, დასავლეთით - ხალიბები, და ლევკოსირები, სამხრეთით - მოსხები. ტიბარენების სახელწოდების რამდენიმე პარალელური ფორმაა დადასტურებული (ტიბარები, ტიბარანები, ტაბერენები). ქართველი მკვლევრები ტიბარენებს დასავლურ-ქართველურ ტომთა რიცხვს მიაკუთვნებენ. ჰეროდოტეს ცნობით, მოსხებთან, მაკრონებთან, მოსინიკებთან და მარებთან ერთად ტიბარენებს აქემენიდთა სპარსულ სამეფოს მე-19 სატრაპიაში შედიოდნენ და მათთან ერთად ყოველწლიურად იხდიდნენ 300 ტალანტს. მონაწილეობა მიუღიათ სპარსეთის მეფის ქსერქსე -ის ლაშქრობაში საბერძნეთზე, ტიბარენებსა და მოსხებს წინამძღოლობდა არიომარდე. ტიბარენებს მოსხების მსგავსი სამხედრო აღჭურვილობა ჰქონდათ. ქსენოფონტის მიხედვით, რომელიც თავისი აღწერილი ამბების თვითმხილველი იყო, ტიბარენებს შავი ზღვის სანაპიროზე არცთუ ძლიერად გამაგრებული დასახლებები ჰქონიათ. ქსენოფონტი იხსენიებს აგრეთვე ტიბარენების ქვეყანაში მდებარე ელინურ ქალაქს კოტიორას, რომელიც სინოპელთა მიერ დაარსებული ახალშენი ყოფილა. ტიბარენების მეურნეობაში მნიშვნელოვანი ადგილი ეკავა მესაქონლეობას.
სტანისლავ ლემი

სტანისლავ ჰერმან ლემი (; დ. 12 სექტემბერი, 1921, ლვოვი — გ. 27 მარტი, 2006) — პოლონელი მწერალი. დაამთავრა კრაკოვის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი (1948). 1946 წლიდან ბეჭდავდა ლექსებსა და მოთხრობებს. 1956 წლიდან აქვეყნებდა სამეცნიერო ფანტასტიკურ ნაწარმოებებს („ასტრონავტები“, 1951, ,,სოლარისი", 1961 ,,მაგელანის ღრუბელი" და სხვა). ლემი იყო ფანტასტიკის თვალსაჩინო წარმომადგენელი. იგი ავტორია ფსიქოლოგიური რომანისა „დაუკარგავი დრო“ (1955), დეტექტიური ნაწარმოებისა „გამოძიება“ (1959). საყოველთაოდ აღიარებული აკადემიური ფუტუროლოგიური კრებულის ,,ტექნოლოგიათა ჯამი" და სხვა. ლემის ნაწარმოებები , მსოფლიოს მრავალ ენაზეა თარგმნილი.
რუდოლფ ლეონჰარდი

რუდოლფ ლეონჰარდი (; დ. 27 ოქტომბერი,1889, ლისა, პოლონეთი — გ. 19 დეკემბერი, 1953, ბერლინი) — გერმანელი მწერალი. ემხრობოდა ექსპრესიონიზმის მემარცხენე ფრთას. მისი ნაწარმოებების უმრავლესობა ომის საწინააღმდეგო, რევოლუციური და ანტიფაშისტური სულისკვეთებისაა. მათგან მნიშვნელოვანია ლექსების კრებულები „ეკლიანი სტროფები“ (1913), „სონეტები სპარტაკელებზე“ (1921), „გერმანიამ უნდა იცოცხლოს!..“ (1944), პიესები „ჯოჯოხეთის კარიბჭე“ (1919), „იალქნიანი ჰორიზონტზე“ (1925), „მძევლები“ (1945) და სხვა მრავალი წიგნი.
ზოლტან ტილდი

ზოლტან ტილდი (; დ. 18 ნოემბერი, 1889, ლუჩენეცი, სლოვაკია — გ. 3 აგვისტო, 1961, ბუდაპეშტი) — გავლენიანი უნგრელი პოლიტიკოსი, უნგრეთის პრემიერ-მინისტრი 1945-1946 წლებში და უნგრეთის პრეზიდენტი 1946-1948 წლებში.

დაიბადა ლუჩენცში ადგილობრივი ჩინოვნიკის ოჯახში. სწავლობდა თეოლოგიას პაპის თეოლოგიურ აკადემიაში. იყო უნგრეთის პარლამენტის წევრი. 1945 წლის 15 ნოემბრიდან 1946 წლის 1 თებერვლამდე ეკავა პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა, რის შემდეგაც შეუდგა ქვეყნის მეთაურის მოვალეობის შესრულებას. პრეზიდენტის თანამდებობა ეკავა 1948 წლის 31 ივლისამდე. 1956 წლამდე იმყოფებოდა შინაპატიმრობაში. უნგრეთში 1956 წელს განვითარებული მოვლენების შემდეგ დააპატიმრეს და მიუსაჯეს 6 წლით თავისუფლების აღკვეთა, მაგრამ 1959 წელს გაათავისუფლეს ინდივიდუალური ამნისტიის საფუძველზე ჯანმრთელობის პრობლემების გამო. ამის შემდეგ იგი პრაქტიკულად აღარ მონაწილეობდა საზოგადოებრივ საქმიანობაში.

გარდაიცვალა 1961 წელს.
არპად საკაშიცი

არპად საკაშიცი (; დ. 6 დეკემბერი, 1888, ბუდაპეშტი — გ. 3 მაისი, 1965, ბუდაპეშტი) — უნგრელი პოლიტიკოსი, სოციალ-დემოკრატი, ხოლო სოციალ-დემოკრატებისა და კომუნისტების გაერთიანების შემდეგ უნგრეთის მშრომელთა პარტიის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი.

პრეზიდენტის თანამდებობა ეკავა 1948 წლის 2 აგვისტოდან 1949 წლის 23 აგვისტომდე. შემდეგ იყო საპრეზიდენტო საბჭოს თავმჯდომარე 1950 წლის 26 აპრილამდე.
ორმოცდაათი წლისთავის პარკი

ორმოცდაათი წლისთავის პარკი  — პარკი ბრიუსელში, მდებარეობს დაახლოებით კილომეტრნახევარში ვარანდეს პარკის აღმოსავლეთით. მისი ფართობი 37 ჰექტარია. ზაფხულის პერიოდში — ბრიუსელელებისთვის პოპულარული დასხვენების ადგილი.

ისტორია
1880 წელს ბელგია საკუთარი დამოუკიდებლობის 50 წლისთავს აღნიშნავდა. ამ მოვლენასთან დაკავშირებით მეფე ლეოპოლდ -მ გადაწყვიტა მსოფლიო გამოფენა მოეწყო ბრიუსელში. ამ მიზნისთვის არჩეულ იქნა ყოფილი სამხედრო პოლიგონი. ახალ პარკს იმპოზანტური ნაგებობებით მსოფლიოსთვის უნდა ეჩვენებინა განვითარებული და შეძლებული ბელგიის სახე. მეორე მსოფლიო ომის დროს პარკი გამოიყენებოდა ხილეულის მოსაყვანად.

რუკა
ხალხინ-გოლის ბრძოლები

ხალხინ-გოლის ბრძოლები — ბრძოლა სსრკ-მონღოლეთისა და იაპონია-მანჯურიის ჯარებს შორის 1939 წლის მაის-სექტემბერში ხალხინ-გოლის რაიონში (მდინარე მონღოლეთსა და ჩინეთში). იაპონიის სარდლობამ მონღოლეთის ტერიტორიის ხელში ჩაგდების მიზნით 11 და 14 მაისს მონღოლეთის საზღვარზე მოაწყო შეიარაღებული პროვოკაციები, ხოლო 28 მაისს იაპონიის ჯარმა არტილერიისა და ავიაციის მხარდაჭერით დაარღვია მონღოლეთის სახელმწიფო საზღვარი. სსრკ-მონღოლეთის ძალებმა იაპონია მანჯურიიდან უკუაგდეს. 2 ივლისს იაპონელები შეტევაზე გადავიდნენ, გადალახეს ხალხინ-გოლი და მოწინააღმდეგის ჯარებს გარსშემორტყმით დაემუქრნენ. გააფთრებული ბრძოლების შემდეგ სსრკ-მონღოლეთის ჯარებმა მოწინააღმდეგე მდინარის აღმოსავლეთ ნაპირისაკენ უკუაგდეს. 20 აგვისტოს მოკავშირეთა ჯარები გადამწყვეტ შეტევაზე გადავიდნენ და იაპონელები მონღოლეთის ტერიტორიიდან განდევნეს. იაპონიამ დაზავება ითხოვა და 16 სექტემბერს საბრძოლო მოქმედებები შეწყდა.
ხანის დინასტია

ხანის დინასტია — საიმპერატორო დინასტია ჩინეთში განაგებდა ძვ. წ. 206 წლიდან ახ. წ. 220 წლამდე. იყოფა დასავლეთის ანუ ადრინდელ (უფროს) ხანად (ძვ. წ. 206-ახ. წ. 25 წწ.) და აღმოსავლეთის ანუ გვიანდელ (უმცროს) ხანად ( ახ. წ. 25-220 წწ.). დინასტიის დამაარსებელია ლიუ ბანი, რომელმაც გააერთიანა ქვეყანა და ძლიერი ცენტრალიზებული იმპერია შექმნა. იგი დიდძალ მიწის სამფლობელოებს - საუფლისწულოებს ურიგებდა თავის ნათესავებსა და თანამებრძოლებს, რამაც ნიადაგი მოუმზადა ქვეყნის დანაწილებას. ცენტრალური ხელისუფლება განმტკიცდა იმპერატორების ძინ-დის (ძვ. წ. 156-141 წწ.) და განსაკუთრებით უ-დის (ძვ. წ. 140-87 წწ.) განგებლობის დროს. ოფიციალური იდეოლოგია გახდა კონფუციანელობა. ხანის დინასტია აწარმოებდა დამპყრობლურ ომებს, რასაც მოჰყვა იმპერიის საზღვრების გაფართოება. ხანის დინასტიას სავჭრო და კულტურული ურთიერთობა ჰქონდა შუა აზიის სახელმწიფოებსა და ინდოეთთან. დასავლეთის ხანს ბოლო მოუღო წითელწარბიანთა აჯანყებამ (17-27 წწ.) აღმოსავლეთ ხანის დინასტია დაეცა ყვითელდოლბანდიანთა აჯანყებისა (184-204 წწ.) და სამხედრო-ფეოდალურ დაჯგუფებათა ბრძოლის შედეგად.
ფრანსისი

ფრანსისი — 1982 წლის ამერიკული დრამატული ფილმი. ფილმი გადმოსცემს მსახიობ ფრანსის ფერმერის ბიოგრაფიას, მაგრამ სცენარი ბევრ გამონაგონს შეიცავს, მათ შორისაა ლობოტომია, რომელიც ფარმერს არასოდეს ჩასტარებია. ჯესიკა ლანჟმა და კიმ სტენლიმ მიიღეს ოსკარის ნომინაციები.

როლებში
ჯესიკა ლანჟი - ფრანსის ფერმერი
სემ შეპარდი - ჰარი იორკი
კიმ სტენლი - ლილიან ფერმერი
ბერტ ბარნსი - ერნესტ ფერმერი
ჯეფრი დემანი - კლიფორდ ოდეტსი
კევინ კოსტნერი - ლუთერი
ანჯელიკა ჰიუსტონი - პაციენტი
ცხოვრება მშვენიერია

ცხოვრება მშვენიერია — 1997 წლის იტალიური კომედიურ-დრამატული ფილმი. ფილმმა კრიტიკოსთა მოწონება დაიმსახურა და კომერციულად წარმატებული იყო.

სიუჟეტი
მეორე მსოფლიო ომის დროს იტალიელ ებრაელს, გვიდო ორეფიჩეს დაიჭერენ და საკონცენტრაციო ბანაკში გააგზავნიან. იტალიელი მეუღლე ნებაყოფლობით გაყვება ქმარს. მათ მცირეწლოვანი შვილი ახლავთ თან. რათა ბავშვმა ომის საშინელებები არ იგრძნოს, მამა ატყუებს, რომ ეს ყველაფერი თამაშია და გამარჯვებული ის იქნება, ვინც ზედამხედველებს ყველაზე უკეთ დაემალება. გვიდო ყველაფერს აკეთებს, რომ ბავშვმა ტყუილი დაიჯეროს და ცოცხალი გადარჩეს.

როლებში
რობერტო ბენინი — გვიდო ორეფიჩე
ნიკოლეტა ბრასკი — დორა
ჯორჯო კანტარინი — ჯოშუა
ჯუსტინო დურანო — ძია ელისეო
ჰორსტ ბუცჰოლცი — დოქტორი ლესინგი
მარისა პარედესი — დორას დედა

ჯილდოები
ოსკარი
საუკეთესო უცხოენოვანი ფილმი
საუკეთესო მსახიობი კაცი: რობერტო ბენინი
საუკეთესო ორიგინალური მუსიკა: ნიკოლა პიოვანი

სეზარი
საუკეთესო უცხოური ფილმი: რობერტო ბენინი

კანის კინოფესტივალი
გრან პრი
შოპრონი

შოპრონი (; ; ხორვატ. ; ) — ქალაქი დასავლეთ უნგრეთში, ავსტრიის საზღვართან, ნოიზიდლერის ტბის სიახლოვეს. წარმოადგენს დიორ-მოშონ-შოპრონის მედიეს ადმინისტრაციულ ცენტრს.

იმ დროს, როდესაც თანამედროვე დასავლეთ უნგრეთის ტერიტორია რომის იმპერიის შემადგენლობაში შედიოდა, ამ ქალაქს სკარბანტია ერქვა. ხალხთა დიდი გადასახლების პერიოდში, ის თითქმის გაუდაბნოვდა. უნგრელთა მოსვლის დროს, დარჩენილი იყო მხოლოდ ნანგრევები. მათ გაამაგრეს ძველი რომაული ქალაქის კედლები და ააგეს ციხე. უკვე 1153 წლისთვის შოპრონი მნიშვნელოვან ქალაქად მოიხსენიება.
ნადკანიჟა

ნადკანიჟა (; ხორვატ. ; ; სლოვენ. ; ) — საშუალო სიდიდის ქალაქი სამხრეთ-დასავლეთ უნგრეთში, ზალის მედიეში.

მდებარეობს ბალატონის ტბის სიახლოვეს, ხუთი გზის კვეთაზე. საუკუნეთა მანძილზე, ქალაქი ერთგვარი დამაკავშირებელი კვანძი იყო. სლოვენიიდან ავსტრიის ქალაქ გრაცში მიმავალი ტვირთები ნადკანიჟაზე გაივლიდა, შესაბამისად, ქალაქი მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა ვაჭრობაში ადრიატიკის ზღვასა და ალპების რეგიონს, ვენასა და ბუდაპეშტს შორის.

1960-იან წლებში აღმოაჩინეს ქალაქის უძველესი, რომაული პერიოდის ნანგრევები. შუა საუკუნეებში, ნადკანიჟა უნგრეთის ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი თავდაცვითი სიმაგრე ყოფილა. შეიძლება ითქვას, რომ ის იცავდა მთელს დასავლეთ ევროპას ოსმალთა შემოტევისგან.

გალერეა
მატიაშ სუარეში

მატიაშ სუარეში (; დ. 11 სექტემბერი, 1933, პიუშპიოკლადანი) — უნგრელი პოლიტიკოსი; 1989 წლის 23 ოქტომბრიდან უნგრეთი რესპუბლიკად გამოცხადდა, ამავე დღიდან პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი 1990 წლის 2 მაისამდე.

სწავლობდა მოსკოვის საერთაშორისო ურთიერთობების სახელმწიფო ინსტიტუტში და კარლ მარქსის სახელობის ბუდაპეშტის ეკონომიკურ უნივერსიტეტში. 1978-1982 წლებში იყო უნგრეთის ელჩი სსრკ-ში. 1985 წლიდან უნგრეთის პარლამენტის წევრია, ხოლო 1989 წლიდან მისი სპიკერი.
არპად გენცი

არპად გენცი (, დ. 10 თებერვალი, 1922, ბუდაპეშტი — გ. 6 ოქტომბერი, 2015, ბუდაპეშტი) — უნგრელი პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე, ლიტერატორი, დრამატურგი

1944 წელს დაამთავრა ბუდაპეშტის უნივერისტეტი და შეუდგა სამხედრო სამსახურს, მაგრამ გაიქცა ჯარიდან და შეუერთდა ანტიფაშისტურ წინააღმდეგობის მოძრაობას. 1956 წლის ამბების დროს მონაწილეობდა აქციებში. 1957-1963 წლებში იყო დაპატიმრებული. გათავისუფლების შემდეგ იწყება მისი ლიტერატურული კარიერა.

1988 წელს შეუერთდა თავისუფალი დემოკრატების ალიანსს. 1990 წელს არჩეულ იქნა პარლამენტში. ამავე წლის მაის-აგვისტოში პარლამენტის სპიკერია, ხოლო 1990 წლის 4 აგვისტოს აირჩიეს უნგრეთის პრეზიდენტად. თანამდებობაზე დარჩა 2000 წლის 4 აგვისტომდე.

დაოჯახებულია, ჰყავს 4 შვილი. მისი ქალიშვილი კინგა გენცი 2006-2009 წლებში იყო უნგრეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი.

გარდაიცვალა 2015 წლის 6 ოქტომბერს 93 წლის ასაკში.
ბორის კურაკინი

ბორის კურაკინი (; დ. 30 ივლისი, 1676, მოსკოვი — გ. 28 ოქტომბერი, 1727, პარიზი) — რუსეთის სახელმწიფო მოღვაწე, პეტრე -ის ერთ-ერთი თანამებრძოლი. ბავშვობიდანვე ჩაირიცხა პეტრეს თანამოაზრეთა წრეში და მას შემდეგ მონაწილეობდა მეფის ყველა სამხედრო ღონისძიებაში (აზოვის ლაშქრობები, პოლტავის ბრძოლა). ფართოდ განათლებული კურაკინი დიპლომატიურ სარბიელზე დაწინაურდა — მონაწილეობდა უტრეხტის კონგრესის მუშაობაში (1711-1713), თან ახლდა პეტრე -ს პარიზში და სხვა. 1711 წლიდან ჰააგაში ელჩის წოდებით იყო, ფაქტობრივად კი ასრულებდა რუსეთის კანცლერის მოვალეობას საზღვარგარეთ. 1724-1727 წლებში,იყო ელჩად პარიზში. კურაკინს დარჩა დიდი ლიტერატურული მემკვიდრეობა.
კუპრიტი

კუპრიტი — სპილენძის წითელი მადანი, ჟანგეულების კლასის მინერალი; ქიმიური შედგენილობა 2. კრისტალდება კუბურ სინგონიაში. კრისტალები ოქტაედრული, დოდეკაედრული, იშვიათად ნემსისებრი აქვს. ქმნის დრუზებს, მკვრივ მიწისებრ და მარცვლოვან აგრეგატებს. ფერი წითელი, ელვარება ალმასისებრი. სიმაგრე მინერალოგიური სკალით 3,5-4; სიმკვრივე 5850-6200 კგ/მ³. გვხვდება სპილენძის საბადოების დაჟანგვის ზონაში, სადაც წარმოიქმნება სპილენძის პირველადი სულფიდების ხარჯზე.
მიცარი

მიცარი — დიდი დათვის თანავარსკვლავედის ვარსკვლავი, დიდი „ჩამჩის“ სახელურში ბოლოდან მეორე. სახელწოდება მოდის არაბული სიტყვიდან ‎ (მი: ზარ), რაც ნიშნავს სარტყელს. ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდეა 2,40, სპექტრალური კლასი 1 , დაშორება 78 სინათლის წელიწადი. 2000 წლის ეპოქისთვის პირდაპირი აღვლენაა 13 23 55.51, დახრილობა +54° 55′ 31.4″.

გამჭრიახ თვალს მიცარის მხლობლად შეუძლია დაინახოს კიდევ ერთი ვარსკვლავი სახელწოდებით „ალკორი“ ანუ 80 . ალკორის დანახვა ტრადიციულად ითვლება მხედველობის შემოწმების საშუალებად. მისი ვარსკვლავიერი სიდიდეა 4,02, სპექტრალური კლასი 5 . მიცარსა და ალკორს შორის მანძილი ოდნავ აღემატება სინათლის წელიწადის მეოთხედს. ხანგრძლივი დროის მანძილზე მიცარი-ალკორის სისტემის ფიზიკური ერთობა ვერ დგინდებოდა. 2009 წელს როჩესტერის უნივერსიტეტის ასტრონომებმა ზუსტი დაკვირვებების შედეგად დაადგინეს, რომ ეს ორი ვარსკვლავი შედის 6 ვარსკვლავით დაკომპლექტებულ ფიზიკურ სისტემაში. ამრიგად ვიზუალურად მიცარი-ალკორის სისტემა შედგება 6 კომპონენტისგან: ორჯერადი ვარსკვლავები მიცარი და მიცარი , და მათგან 0,3 სინათლის წელიწადით დაშორებული ასევე ორჯერადი ვარსკვლავი ალკორი.

ტელესკოპში მიცარი ისედაც ჩანს როგორც ორჯერადი ვარსკვლავი, შემდგარი მიცარი და მიცარი -სგან. მიცარი 4,0 ვარსკვლავიერი სიდიდისაა სპექტრალური კლასით 7. მანძილი მიცარი -სა და მიცარი -ს შორის არის 380 ასტრონომიული ერთეული, ხოლო ბრუნვის პერიოდი — რამდენიმე ათასი წელიწადი.
ანჯელო სეკი

ანჯელო სეკი (; დ. 29 ივნისი, 1818, რეჯო-ნელ-ემილია — გ. 26 თებერვალი, 1878, რომი) — იტალიელი ასტრონომი. 1849 წლიდან რომის ობსერვატორიის დირექტორი. ერთ-ერთმა პირველმა გამოიყენა ფოტოგრაფია ასტრონომიაში. 1863 წელს შემოიღო ვარსკვლავთა სპექტრების პირველი კლასიფიკაცია (დაყო 4 კლასად), რომელსაც იყენებდნენ ჰარვარდის კლასიფიკაციის შემოღებამდე ( საუკუნის შუა ხანები). სეკი იკვლევდა მზის, მთვარის, პლანეტებისა და კომეტების სპექტრებსაც. მუშაობდა აგრეთვე გეოდეზიაში, მეტეოროლოგიასა და ჰიდროლოგიაში. გამოიგონა წყლის ფარდობითი გამჭვირვალობის დასადგენი ხელსაწყო, ე. წ. სეკის დისკო.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს სეკი.
სლოუნის დიდი კედელი

სლოუნის დიდი კედელი — გალაქტიკების გიგანტური კედლისგან წარმოქმნილი კოსმოსური სტრუქტურა. წარმოადგენს გალაქტიკებისგან შექმნილ კედელს, რომელიც დღესდღეობით ითვლება სამყაროში უდიდეს სტრუქტურულ წარმონაქმნად. სიგრძით ეს „კედელი“ 1,38 მილიარდი სინათლის წლის მანძილზეა გადაჭიმული, ხოლო დედამიწიდან დაშორებულია 1,2 მილიარდი სინათლის წლით.

სლოუნის დიდი კედელი 2,74-ჯერ დიდია 2 დიდ კედელზე. მისი აღმოჩენის შესახებ განცხადება გაკეთდა 2003 წლის 20 ოქტომბერს პრინსტონის უნივერსიტეტის მეცნიერების: ჯ. როჩარდ გოთისა და მარიო იურიჩის მიერ.
ფერენც I რაკოცი

ფერენც რაკოცი (დ. 24 თებერვალი, 1645, ალბა-იულია, ტრანსილვანია — გ. 8 ივლისი, 1676. ზბოროვი, უნგრეთის სამეფო) — უნგრელი არისტოკრატი, ტრანსილვანიის არჩეული პრინცი და უნგრეთის ეროვნული გმირის — ფერენც რაკოცის მამა.

ფერენც რაკოცი იყო ტრანსილვანიის პრინცის დიორდ რაკოცის და სოფია ბათორის შვილი. ტრანსილვანიის პრინცად 1952 წელს აირჩიეს. 1957 წლის კატასტროფული პოლონეთის კამპანიის გამო ოტომანთა პორტამ 1960 წელს რაკოცებს აუკრძალა ტრანსილვანიის მმართველობა.

რაკოცების ოჯახი იყო კალვინიზმის მიმდევარი. თუმცა ფერენც -ის დედა იყო კათოლიკური ოჯახიდან და მხოლოდ ქორწინების გამო გახდა კალვინისტი, ხოლო მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ ის ისევ დაუბრუნდა კათოლიციზმს და გახდა ერთ-ერთი კონტრ-რეფორმატორი უნგრეთში. ფერენც -იც დედამისთან ერთად გახდა კათოლიკე, რთიც კათოლიკე ჰაბსბურგების კეთილგანწყობა მოიპოვა. ის 1664 წელს გახდა გრაფი.

ფერენც 1666 წელს დაქორწინდა ხორვატ გრაფინია ილონა ზრინზე და შეუერთდა ზრინ-ფრანკოპანების შეთქმულებას, რომლის ერთ-ერთი ლიდერი იყო ილონას მამა პეტრე ზრინსკი. მალე ფერენცი გახდა შეთქმულების ლიდერი და ზემო უნგრეთში დაიწყო ჰაბსბურგების წინააღმდეგ შეიარაღებული გამოსვლა, ამ დროს სხვა შეთქმულებს უნდა ეწარმოებიათ ბრძოლა ხორვატიაში. ჰაბსბურგებმა აჯანყებულების ცუდი კოორდინაციისა და ასევე კარგი ინფორმირებულობის წყალობით მათ ადვილად შეძლეს ხორვატიაში აჯანყების ჩახშობა.

როდესაც ფერენცმა შეიტყო პეტრე ზრინსკის შეპყრობის შესახებ, მან იარაღი დაყარა და შეწყალება ითხოვა. აჯანყების ყველა სხვა ლიდერი ღალატის გამო დასაჯეს, ხოლო ფერეცი დედამისის კონტრ-რეფორმისტული დამსახურებების, 300 000 ფორინისა და რამდენიმე ციხე სიმაგრის სანაცვლოდ შეიწყალეს.

ფერენც -ს ჰყავდა სამი შვილი: გიორგი (1667), ჯულიანა ბარბარა (1672–1717) და ფერენც (1676–1735) რომელიც შემდგომში გახდა უნგრეთის პრინცი და სათავეში ჩაუდგა დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლას. ფერენც გარდაიცვალა 1676 წელს, ფერენც -ს დაბადებამდე ერთი თვით ადრე.
რაკოცები

რაკოცები — - საუკუნეებში უნგრეთის სამეფოში არსებული თავადაზნაურთა გვარი.

საგვარეულო განსაკუთრებით გაძლიერდა სიგიზმუნდ რაკოცის დროს საუკუნეშ, როდესაც ისინი უნგრეთში ყველაზე გავლენიან გვარად იქცნენ.

რაკოცების ყველაზე ცნობილი წარმომადგენელია - ფერენც რაკოცი (1676–1735), რომელიც უნგრეთის არჩეული პრინცი და ტრანსილვანიის პრინცი (1703-1711) იყო. ის აუჯანყდა ჰაბსბურგების დინასტიას, ხოლო მისი დამარცხების შედეგად რაკოცების ქონებას კონფისკაცია გაუკეთეს.

რაკოცების ბოლო წარმომადგენელი ყო გიორგი რაკოცი, ფერენც -ს ვაჟი, რომელიც საფრანგეთში 1756 წელს გარდაიცვალა.

რაკოცების გვარის ცნობილი წარმომადგენელია ასევე ფერენც -ს მამა ფრანცის .

იანოშ ბოხარის ნაწარმოები რაკოცის მარში (რომელიც უნგრეთის არა ოფიციალური ჰიმნია) ეძღვნება რაკოცებს, ხოლო ფერენც ლისტის უნგრული რაპსოდია #15 მიძღვნილია ფერენც -ს აჯანყებას.
ბოქსიორი

ბოქსიორი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია გერმანიაში 1850-იან წლებში.

ბოქსიორების წინაპრებს, ბელენბეიზერებს, გერმანიაში და ნიდერლანდებში შველზე და ტახზე სანადიროდ იყენებდნენ. თანამედროვე ბოქსიორი მიიღეს დანციგის და ბარბეტის ბულენბეიზერების შეჯვარებით სხვა ბავარიულ და უცხოურ ჯიშებთან. ხმაურიანი, თავდაჯერებული ბოქსიორი 100 წლის წინ გერმანიაში გაჩნდა. მიუხედავად იმისა, რომ ბოქსიორების ზომები სხვადასხვა ქვეყანაში სხვადასხვაა, ყველა მათ ერთნაირი ხასიათი აქვს — ეს არის აქტიური, ძლიერი და მხიარული ცხოველი. ბოქსიორი იდეალური ძაღლია ოჯახში ცხოვრებისთვის, მაგრამ თავისი, ლეკვისთვის დამახასიათებელი ყოფაქცევის (რომელსაც იგი მთელი ცხოვრების მანძილზე ინარჩუნებს) და შედარებით დიდი ზომების გამო ზოგჯერ არეულობა შეაქვს სახლში.

ეს დაკუნთული, საშიში შესახედაობის ძაღლი სახლის არაჩვეულებრივი დამცველია და ამავე დროს ბავშვების მიმართ ალერსიანობით გამოირჩევა. ბოქსიორის შეფერილობა შეიძლება იყოს წითური (თეთრით), ვეფხვისებრი შეფერილობის. ბალანი მოკლე, მბზინავი და გლუვია. დანაოჭებული წარბები დაძაბული ყურადღების შთაბეჭდილებას ტოვებს. ფეხები სწორია და ძლიერი. შავი ცხვირი ოდნავ ზევით არის აპრეხილი. შავად შეფერილი დრუნჩი საეთო ფონზე მკაფიოდ გამოირჩევა. ბოქსიორი კარგად ეგუება ქალაქში ცხოვრებას და ცხელ კლიმატს. მისი ბეწვი განსაკუთრებულ მოვლას არ საჭიროებს, ადვილად იწვრთნება. ცუდად ეგუება ცივ კლიმატს.
დუნაუივაროში

დუნაუივაროში , მისი მშენებლობის წლებში (1951 - 1961) აგრეთვე ცნობილი როგორც სტალინვაროში — სამრეწველო ქალაქი უნგრეთში, ცენტრალურ დუნაისგადაღმა რეგიონში, მდინარე დუნაის ნაპირებზე, ფეიერის მედიეში. ქალაქი აშენდა სოფელ დუნაპენტალეს ირგვლივ. ძირითადი მაცხოვრებლები უნგრელები არიან, უმცირესობებს შორის აღსანიშნავია გერმანელები და რუმინელები.

დუნაუივაროში უნგრეთის ერთ-ერთი ყველაზე ახალგაზრდა ქალაქია. აშენდა 1950-იან წლებში, უნგრეთის ინდუსტრიალიზაციის პერიოდში, სოციალისტური მთავრების მმართველობის ქვეშ.
ჰოდმეზევაშარჰეი

ჰოდმეზევაშარჰეი (; ხორვატ. ; ) — ქალაქი სამხრეთ-აღმოსავლეთ უნგრეთში, უნგრეთის დიდ ვაკეზე, მდინარე ტისის ნაპირებზე. ქალაქის სახელი უნგრულად ნიშნავს „თახვების მინდვრის საბაზრო ადგილს“. 2011 წლის მონაცემებით მოსახლეობა 47 019 ადამიანს შეადგენს.

არქეოლოგიური გათხრები აჩვენებს, რომ ეს ტერიტორია სხვადასხვა კულტურებით დასახლებული ყოფილა ჯერ კიდევ ძვ. წ. 6000 წლიდან.
იურგის ბალტრუშაიტისი

იურგის ბალტრუშაიტისი (დ. 2 მაისი, 1873, სოფ. პაანტვარჯიაი, კოვნოს გუბერნია, ახლანდელი იურბარკასის რაიონი — გ. 3 იანვარი, 1944, პარიზი) — ლიტველი პოეტი. წერდა ლიტვურ და რუსულ ენებზე. ნაწარმოებებს აქვეყნებდა 1899 წლიდან, ლიტვურ ენაზე 1930 წლიდან. იყო სიმბოლისტი. მის პოეზიაში ჭარბობს ფილოსოფიური ლირიკა. 1939 წლიდან პარიზში ცხოვრობდა. ბალტრუშაისტის ლექსთა კრებულებიდან აღსანიშნავია: რუსულ ენაზე „მიწიერი საფეხურები“ (1911), და „მთის ბილიკი“ (1912), ლიტვურ ენაზე „ცრემლების გვირგვინი“ (1942) და „შროშანი და სიკვდილი“ (გამოიცა 1948 წელს).