M1 Abrams

1 ( 11 / 2; ეწოდა გენერალ კრეიტონ აბრამსის პატივსაცემად) — აშშ არმიის ძირითად საბრძოლო ტანკი, იწარმოება მიერ. პირველი საცდელი მოდელი – 1 გამოშვებული იქნა 1978 წელს. 11 სერიულად იწარმოებოდა 1985–1993 წლებში, 12 სერიული წარმოება დაიწყო 1992 წელს. გამოშვებული იქნა 67 ერთეული (ზოგი მონაცემით 62), რის შემდეგაც სერიული წარმოება შეწყდა და ამერიკის არმიის მოთხოვნით 11 პარკის ნაწილს ჩაუტარდა მოდერნიზაცია 12 დონეზე, არმიაში მათი მიწოდება დაიწყო 1998 წელს. 2004 წლიდან უტარდება მოდერნიზაცია 12 დონეზე.

ამერიკის არმიის გარდა ტანკი იწარმოებოდა ეგვიპტეში, სადაც აწყობილი იქნა 880 ცალი 11. ასევე ეს ტანკი იმყოფება საუდის არაბეთის, ქუვეითის და ავსტრალიის არმიების შეიარაღებაზე.

შექმნის ისტორია
1 «» იყო მესამე მცდელობა ძირითადი ტანკის, 48 « », შესაცვლელად. პირველი ორი მცდელობა, 95 და -70/803 წარუმატებლად დასრულდა. 95 არ გააჩნდა უპირატესობა 48 « » წინაშე, ხოლო -70 და თვით მისი იაფი ვარიანტიც (803) კი ძვირი აღმოჩნდა. ასევე არ გაამართლა თვით დაბალ ბალისტიკური ქვემეხ-რაკეტის გამშვები სისტემის კონცეფციამ, რომელიც -70/803 უნდა დაყენებულიყო.

ახალ ტანკზე მუშაობა, რომელმაც მიიღო ინდექსი–-1, დაიწყო 803 პროგრამის დახურისთანავე, 1971 წლის ბოლოს. ტექნიკური რისკის შესამცირებლად გადაწყდა მისი კლასიკური, 4-ეკიპაჟიანი სქემით და მაღალ ბალისტიკური ქვემეხით გაკეთება. ქვემეხის არჩევა მოხდა ამერიკულ 105მმ –68 კუთხვილლუილიან, 110 მმ ინგლისურ კუთხვილლულიან და გერმანულ 120მმ გლუვლულიან ქვემეხებს შორის. 110 მმ თავიდანვე მოიხსნა, რადგანაც მისი მონაცემები იდენტური იყო 105 მმ-ნი ქვემეხისა. 120 მმ ქვემეხის დაყენება კი ჩაითვალა სარისკოდ, ამიტომ მიღებული იქნა გადაწყვეტილება –68 სასარგებლოდ, შემდგომში 120 მმ ქვემეხის შეცვლის შესაძლებლობით.

ამძრავი აგრეგატის ვარიანტები იყო: ამერიკული საჰაერო გაციების დიზელი -1100 (იგეგმებოდა მისი -70–ზე დაყენება), გერმანული წყლით გაციების დიზელი 1500 (მოგვიანებით ამ დიზელს ეწოდა 873) და ამერიკული აირტუბინული ძრავა -1500. ყველა ამ ძრავის სიმძლავრე 1500ც/ძ აღწევდა. ამერიკელი სამხედროები თავიდან დიზელს ანიჭებდნენ უპირატესობას, მაგრამ 1970–ანი წლების ბოლოს სიმპათიები აირტუბინული ძრავისკენ გადაიხარა.

თავდაპირველი ტექნიკური მოთხოვნით ტანკს უნდა გაეძლო 115 მმ ჯავშანგამტანი ჭურვისთვის 800 მ-ნი დისტანციიდან, მისი ფასი უნდა ყოფილიყო 400 000$, წონა — 45 ტონა. მალევე აშკარა გახდა, რომ ამ წონითი გაბარიტებით დასმული დაცვის უზრუნველყოფა შეუძლებელი იყო, ამიტომ შეზღუდვებმა აიწია 500 000$ და 55 ტ–მდე.

1973 წელს ქრაისლერმა და ჯენერალ მოტორსმა წარადგინეს თავისი პროექტები. ტანკების საერთო ცდები მიმდინარეობდა 1976 წლის 31 იანვრიდან 7 მაისამდე. დადგინდა, რომ ორივე ტანკი პასუხობდა დასმულ პარამეტრებს. პარალერულად, იმავე წლის სექტემბერ-დეკემბერში მიმდინარეობდა -2 ცდები. გერმანულმა ტანკმა აჩვენა შესანიშნავი სავალი მახასიათებლები, საიმედოობა და სროლის სიზუსტე, მაგრამ შეიარაღებაში არ იქნა მიღებული, რადგანაც იყო ძვირი და იმავდროულად ვერ პასუხობდა დაცვის ხარისხს.

1976 წლის 12 ნოემბერს ჯენერალ მოტორსსა და ქრაისლერს შორის გამარჯვებულად გამოცხადდა მეორე, პროგრამის დაბალი ფასის გამო (მისი აირტუბინულ ძრავიანი ტანკების 110-ერთეულიანი პარტია ღირდა 196 მილიონი დოლარი ჯენერალ მოტორსის 232 მილიონი დოლარის საწინააღმდეგოდ).

მეორე ეტაპის გამოცდებისთვის (ტექნიკური - და საარმიო - გამოცდები) ფირმა ქრაისლერმა გამოუშვა 11 საცდელი ტანკი 1, მცირედი ცვლილებებით. ჯერ კიდევ მეორე ეტაპის ცდების დასრულებამდე, 1978 წლის მაისში, პენტაგონმა მისცა თანხმობა 110 ტანკის წარმოების შესახებ, რომლებიც განკუთვნილი იყო მესამე ეტაპის ცდებისთვის და სატანკო ქვედანაყოფების პირადი შემადგენლობის გასაწვრთნელად. პირველი 2 ტანკი 1980 წლის 12 თებერვალს გადეცა არმიას საზეიმო ცერემონიალით. სწორედ მაშინ დაერქვა ტანკს „“, ვიეტნამის ომის გენერლის, პატივსაცემად. ტექნიკური და საარმიო გამოცდების მესამე ეტაპი მიმდინარეობდა 1980–1981 წლებში. 1981 წლის 17 თებერვალს, ტანკი მიღებული იქნა ამერიკის შეერთებული შტატების არმიის შეიარაღებაში სახელით: „105 მმ ქვემეხიანი, მუხლუხოვანი ტანკი 1“.

კონსტრუქცია
ტანკის კორპუსი წარმოადგენს ჯავშანფილების შედუღებულ კონსტრუქციას დიდი კუთხით დახრილ ზემო,საქარე ჯავშნის ფილით.
კორპუსის წინა ნაწილში მოთავსებულია მართვის განყოფილება(2,5მ3 მოცულობით).მძღოლ მექანიკოსის ვერტიკალურად რეგულირებადი,რბილი საფენებით,თავსადებით და წელსაყრდნობით აღჭურვილი სავარძელი მოთავსებულია ტანკის გრძივი ღერძის გასწვრისვ.
საბრძოლო მდგომარეობაში,დახურული სარქველით მძღოლ–მექანიკოსი იკავებს ნახევრად–მწოლ მდგომარეობას,მოკეცილი ფეხებით.ტანკის მართვა ხდება ფორმის საჭის სახელურით და მუხრუჭის პედლით.მართვისთვის საჭირო ყველა ხელსაწყო განთავსებულია საჭის სახელურზე:სიჩქარეების წინ და უკან გადამრთავი და საწვავის მიწოდების მარეგულირებელი მოწყობილობები.მძღოლ–მექანიკოსის ჩაჯდომა მართვის განყოფილებაში ხდება მხოლოდ საქარე,ზემო ჯავშანფილაში მოთავსებული სარქველიდან უკან მოტრიალებული კოშკურის მდგომარეობაში(ავარიული გამოსვლის ქვემო სარქველი არ გააჩნია).სარქველის სახურავში მონტაჟდება დაკვირვების 3 ცალი პერისკოპული მოწყობილობა.

საბრძოლო განყოფილება(10,4მ3 მოცულობით)მოიცავს კორპუსის ცენტრალურ ნაწილს და მბრუნავ კოშკურას.კოშკურაში მოთავსებულია ძირითადი და დამხმარე შეიარაღება.ქვემეხის მარჯვნივ მოთავსებულია მეთაურის და მემიზნე–ოპერატორის ადგილები,ხოლო მარცხნივ,მბრუნავ სავარძელში დამტენის ადგილი.

ტანკის მეთაურის სავარძელს გააჩნია ორი მდგომარეობა–დაშვებული,საბრძოლო და სამარშო,აწეული მგომარება ღია სარქველით.

შეიარაღება
1 და 1 მოდელები აღჭურვილნი არიან 105–მმ კუთხვილულიანი ქვემეხით(681), რომელიც სტაბილიზირებულია ორ სიბრტყეში.ქვემეხის ვერტიკალური დამიზნების კუთხეებია –9 და +20 გრადუსი.საბრძოლო მარაგში შედის 55 უნიტარული,ფოლადის ჰილზიანი 5 სახეობის ჭურვი: ქვეკალიბრული–ჯავშან გამტანი 735, 774, 833, 900, კუმულაციური 4561,4562,ჯავშანგამტანი–ფუგასური 3932, მზა ისრისმაგვარი გამტანელემენტებიანი 494 და საკვამლე 416(თეთრი ფისფირის საფუძველზე).

ეკიპაჟისგან იზოლირებულ განყოფილებაში,კოშკურის უკანა ნაწილში მოთავსებულია საბრძოლო მარაგის დიდი ნაწილი(55 გასროლიდან 44)დანარჩენი ჭურვები მოთავსებულია დაჯავშნულ კონტეინერებში,ტანკის კორპუსის კედელში(8 ცალი) და იატაკში(3 ცალი).

1985 წლიდან,ტანკ -ზე ყენდება 120–მმ,გლუვლულიანი ქვემეხი -256(გერმანული 120 ლიცენზიური ვარიანტი)რომელიც ასევე სტაბილიზირებულია ორ სიბრტყეში.საბრძოლო მარაგს შეადგენს ნაწილობრივ წვადჰილზიანი შემდეგი ჭურვები: ქვეკალიბრულ ჯავშანგამტანი 829, 8291, 8282, 8293, კუმულაციური 830, ქვეკალიბრული კუმულაციურ–მსხვრევადი 8301,ქვეკალიბრული ბეტონ–გამტანი ფუგასური 908 და მზა ფოლადის ბურთულებიანი დამაზიანებელი ელემენტებით აღჭურვილი 1028.

ჰილზიზს დიდი დიამეტრის გამო 120–მმ ჭურვების რაოდენობა შემცირდა 40 ერთეულამდე(42 ერთეულამდე 11 და 12): 34 ცალი კოშკურის უკანა განყოფილებაში(36 ცალი 11 და 12) და 6 ცალი ტანკის კორპუსში,იატაკის განყოფილება გაუქმდა.

დამხმარე შეიარაღებას წარმოადგენს ქვემეხთან შეწყვილებული 7,62 მმ ტყვიამფრქვევი 240. სამეთაურო კოშკურაზე დამონტაჟებულია საზენიტო, 12,7 მმ-იანი 2 ტყვიამფრქვევი. (ვერტიკალური დამიზნების კუთხეები –10 დან +65 გრადუსამდე). დამტენის სარქველის წინ კი მოთავსებულია კიდევ ერთი 240 ტყვიამფრქვევი. კოშკურის ტყვიამფრქვევებს დისტანციური მართვა არ გააჩნიათ, სროლა შესაძლებელია მხოლოდ ხელით. ტყვიამფრქვევების საბრძოლო მარაგს შეადგენს 9 800 (11 400 ტყვია 1) ცალი 7,62 მმ და 1000 ცალი 12,7 მმ ტყვია. კოშკურის გვერდებზე მოთავსებულია კვამლის ყუმბრების გამშვები 2 ცალი, 6-ლულიანი მოწყობილობა 250.

ცეცხლის მართვის კომპლექსი
1 «» დაყენდა საკმაოდ თანამედროვე, ხიუზ ეირკრაფტის მიერ წარმოებული ცეცხლის მართვის კომპლექსი. მემიზნე ოპერატორის ძირითადი სამიზნის ( –მემიზნის პეროსკოპული სამიზნე) შემადგენლობაში შედის დღის არხი, ღამის სითბოვიზური მოწყობილობა და ლაზერული მანძილმზომი. დღის არხს გააჩნია ზუმირების ორი ერთეული 3 და 10. ხედვის არე სტაბილიზირებულია ვერტიკალურ სიბრტყეში. სითბოვიზორი ღამით 2000მ დანახვის საშუალებას იძლევა, მანძილმზომი ლაზერი ზომავს დისტანციას მიზნამდე 200–8000 მ დიაპაზონში. მემიზნე–ოპერატორს გააჩნია ასევე დამხმარე, არასტაბილიზირებული ტელესკოპური სამიზნე 920,8 ზუმირებით. მეთაურს არ გააჩნია დამოუკიდებელი სამიზნე კომპლექსი და იყენებს მემიზნის ძირითადი სამიზნის გადამყვანს, საჭიროების შემთხვევაში შეუძლია აწარმოოს ცეცხლი ქვემეხიდან მემიზნის მაგივრად. მეთაურს ასევე გააჩნია არასტაბილიზირებული პერისკოპული სამიზნე მოწყობილობა მბრუნავ კოშკურაში, 12,7 მმ ტყვიმფრქვევიდან ცეცხლის საწარმოებლად. წრიული დაკვირვების უზრუნველსაყოფად მეთაურის კოშკურაში დამონტაჟებულია 6 პერისკოპი. ელეკტრონული ბალისტიკური გამომთვლელი 21 მაღალი სიზუსტით ანგარიშობს სროლისთვის კუთხურ შესწორებებს. მასში ავტომატურად შედის ისეთი მონაცემები როგორიცაა: მანძილი მიზნამდე, გვერდული ქარის სიჩქარე, გარემოს ტემპერატურა და ლულის გვერდული დახრის კუთხე. ამას გარდა ხელით შეყავთ მონაცემები ჭურვის სახეობის, ატმოსფერულ წნევის, ჭურვის ტემპერატურის, ლულის ცვეთის და სამიზნე მოწყობილობის ცთომილების მონაცემები.

ქვემეხისა და კოშკურის ელეკტროჰიდრავლიკური სტაბილიზატორი იწარმოება ფირმა კადილაკ გეიჟის მიერ.კოშკურის მობრუნების სიჩქარეა 23 გრადუსი წამში ხოლო ქვემეხის ვერტიკალური გადაადგილების სიჩქარე 6,3 გრ/წმ.
მოდერნიზებულ 12-ზე, მემიზნე-ოპერატორის სარქველის წინ დაყენდა მეთაურის სტაბილიზირებული,პერისკოპული სითბოვიზორით აღჭურვილი სამიზნე კომპექსი .მეთაურის მბრუნავი კოშკურის მაგივრად დაყენდა უძრავი 8 პერისკოპი. მემიზნე-ოპერატორის ძირითადმა სამიზნემ განიცადა მნიშვნელოვანი მოდერნიზაცია:მან მიიღო დამოუკიდებელი სტაბილიზაცია ორ სიბრტყეში,გაცილებით თანამედროვე ლაზერული მანძილმზომი.ასევე მძღოლ-მექანიკოსისთვის დაყენდა სითბოვიზორული მოწყობილობა.

მოდერნიზაცია ასევე შეეხო საბორტე აპარატურასაც.დაინერგა სატანკო ინფორმაციულ–მართვის სისტემა(აწი სიმს) ,ინერციული სანავიგაციო სისტემა,ახალი რადიოსადგური.ცალკეული ელეკტრონული სისტემები ერთმანეთს უკავშირდება მონაცემთა გაცვლის სისტემით( 1553).
რადგანაც სიმს -მა არ გაამართლა, აბრაამსის ახალ მოდელზე, 12 იგი შეიცვალა ჯარების მართვის სისტემით(აწი ჯმს) 2, ამას გარდა 12 მიიღო მეორე თაობის სითბოვიზორები მემიზნე ოპერატორისთვის და ეკიპაჟის მეთაურისთვის.სანავიგაციო კომპლექსს დაემატა სანავიგაციო სისტემა.

ამწევი აგრეგატი
აირტურბინული ძრავა(ამის შემდეგ ატძ) -1500 იწარმოება ერთ ბლოკად ავტომატურ,ჰიდრომექნიკურ ტრანსმისიასთან -1100-3 ერთად.ბლოკი იწონის 3860კგ და მისი სრული შეცვლა ხდება 1 საათში.მისი სიმძლავრეა 1450ც/ძ.
ატძ არჩევა განაპირობა მისი დიზელის ძრავებთან შედარებით უკეთესმა მახასიათებლებმა.როგორიცაა ნაკლები წონა,შედარებით მარტივი კონსტრუქცია, უკეთესი საიმედოობა და რესურსი. ასევე ატძ–ს აქვს ნაკლები გამონაბოლქვი და დაბალი ხმაური,უკეთესად აკმაყოფილებს მრავალსაწვავიანი ძრავის მოთხოვნებს, გაცილებით ადვილად იქოქება დაბალი ტემპერატური შემთხვევაში.ძირითად უარყოფით მხარეებად ითვლება დიდი რაოდენობით საწვავის წვა და ჰაერის მოთხოვნილება, რის შედგადაც ჰარის წმენდის სისტემა იკავებს სამჯერ მეტ ადგილს ვიდრე დიზელის ძრავების ანალოგიური სისტემა.

ძრავა აძლევს ტანკს მაღალ დინამიურ მახასიათებლებს,20კმ/სთ სიჩქარეს 1 ავითარესბ 7 წამში.
90–იან წლებში დაიწყო ტანკ 1 მასიური აღჭურვა დამხმარე ძრავით მას აქვს 5,6 კილოვატი სიმძლავრე,მოთავსებულია შეჯავშნულ კონტეინერში ტანკის უკან და უზრუნველყოფს მთავარი ძრავის გამორთვის შემთხვევაში ტანკის სასიცოხლო სისტემების ელეკტრო ენერგიით კვებას.

ავტომატური ჰიდრომექანიკური ტრანსმისია -1100-3 უზრუნველყოფს 4 სიჩქარეს წინ და 2 უკან.იგი შედგება ჰიდროტრანსფორმატორისგან ავტომატური ბლოკირებით,სიჩქარეთა პლანტერული კოლოფით და უსაფეხურო ჰიდროსტატიკური მობრუნების მექანიზმით.

დაცვის ხარისხი
12 ჯავშნის შეფასება
კინეტიკური ჭურვების წინააღმდეგ

კოშკურა: 940 – 960მმ

კორპუსი (ზედა საშუბლე დეტალი): 560 - 590

კუმულაციური ჭურვების წინააღმდეგ

კოშკურა: 1,320 - 1,620

კორპუსი (ზედა საშუბლე დეტალი): 510 - 1,050

დიდი ყურადრება შექმნისას მიექცა მისი დაცვის მკვეთრ გაზრდას წინამორბედთან,60,შედარებით.ეს ამოცანა მიღწეული იქნა კომპლექსურად:ტანკის შემჩბევადობის შემცირებით,ჯავშნის სისქის გაზრდით,ახალი ტიპის ჯავშნის გამოყენებით,შესაჯავშნი ზონების შემცირებით და შიდა რაციონალური მოწყობით.შემჩნევადობის შემცირებას ხელს უწყობს ტანკის დაბალი სილუეტი და სპეციალური,შემნიღბავი შეფერილობა.

ტანკის კორპუსი და კოშკურა აწყობილია შედუღებული ფილების კონსტრუქციით,მსხვილი ჩამოსხმული დედტალების გარეშე.კოშკურა შედგება გარეთა და შიდა ჯავშან ფილებისგან,რომლებიც შეერთებულია პერპენდიკულარული ფოლადის ღერძებით და მათ შორის სივრცე ამოვსებულია სხვადასხვა სახის მასალით(ფოლადის და არა ფოლდის).სავალი ნაწილი დაფარულია ჩამოსაკიდი ჯავშან ფილებით.(7 ფილა ყოველ ბორტზე).ნაღსაწინააღმდეგო დაცვის გაძლიერების მიზნით გაძლიერდა ქვევითა ჯავშნის წინა ნაწილი 30–32 მილიმეტრამდე,ქვევითა ჯავშნის უკანა ნაწილის სისქე კი ამ დროს 12,5მმ შეადგენს.კორპუსის ბორტების სისქე 45–60მმ–ია.ჯავშნის დიფერენციალური გადანაწილება გამოიყენება მთელ კორპუსზე,მოხვედრების სტატიკური გადანაწილების მიხედვით.საერთო ჯამში ჯავშან დაცვაზე მოდის მთლიანი ტანკის წონის 56%.ჯავშანი შექმნილია ინგლისური მრავალშრიან ჯავშნ “ჩობჰემ“–ზე დაყრდნობით.

ტანკი აღჭურვილია მსაიური იარაღისგან დაცვის სისტემით,რომელიც ხელით ირთვება და უზრუნველყოფს სუფთა ჰაერის მიწოდებას ეკიპაჟის ინდივიდუალურ სასუნთქ აპარატებში. სპეციალურ მოწყობილობათა შემადგენლობაში შედის ასევე ქმიური და რადიაციული დაზვერვის ხელსაწყოები.

ავტომატური, სწრაფმოქმედი ცეცხლჩამქრობი მოწყობილობა შედგება ორი ქვესისტემისგან, რომლებიც დამონტაჟებულია ძრავა–ტრანსმისიის და საბრძოლო განყოფილებაში. სისტემის შემადგენლობაში შედის აალების სენსორები,მართვის ბლოკი და ცეცხლჩამქრობი სითხით სავსე ბალონები. მოწყობილობის ხანძარზე რეაგირების დრო არ აჭარბებს 150 მიკრო წამს.

ეკიპაჟის საბრძოლო მარაგის დეტონაციისგან დასაცავად საბრძოლო მარაგის დიდი ნაწილი მოთავსებულია კოშკურის უკანა ნაწილში.

მოდელები
1 (1980) - საბაზო მოდელი.105მმ კუთხვილულიანი ქვემეხით.

1 (1984)–გაძლიერებულია კორპუსის და კოშკურის წინა ჯავშანი(11–ის დონემდე),მოდერნიზაცია ჩაუტარდა სავალ ნაწილს და ტრანსმისიას

11 (1985) – 120მმ გლუვლულიანი ქვემეხი,40 ჭურვი,ახალი ერთიანი სისტემა მასიური განადგურების იარაღისგან დასაცავად ინტეგრირებული კონდიციონერით.

11 (1988) - გაძლიერებულია ჯავშანი(გამოყენებულია ჯავშანი გაღარიბებული ურანით)

11(1990)–დაიხვეწა საზღვაო ქვეითების კორპუსის მოთხოვნის მიხედვით,ქვემეხის საბრძოლო მარაგი გაიზარდა 42 ჭურვამდე.

11+ (1991)- 11–ს ანალოგიური,ოღონდ კოშკურის გაძლიერებული წინა ჯავშნით.

11 (2000) - დაყენდა საბრძოლო ინფორმირების და მართვის სისტემა 2.

11-წინა მოდელების მოდერნიზაცია.დაუყენდა მემიზნესთვის მეორე თაობის სითბოვიზორი,თვალებისთვის უსაფრთხო მანძილმზომი ლაზერი,სითბოვიზოული დაკვირვების მოწყობილობა მძღოლ–მექანიკოსისთვის,საბრძოლო ინფორმირების და მართვის სისტემა 2,ქვეითებთან დასაკავშირებელი ტელეფონი.

12 (1992) - მეთაურის დამოუკიდებელი პანორამული სითბოვიზორული სამიზნე,მემიზნეს ახალი,ორ სიბრტყეში სტაბილიზირებული სამიზნე მოწყობილობა და თვალებისთვის უსაფრთხო მანძილმზომი ლაზერი,მეთაურის კოშკურა აღიჭურვა 8 პერისკოპით(6 ნაცვლად).მძღოლ–მექანიკოსის სითბოვიზორული დაკვირვების მოწყობილობა,საბრძოლო ინფორმირების და მართვის სისტემა .გაძლიერდა ჯავშანი,საბრძოლო მარაგი გაიზარდა 42 ჭურვამდე.

12 (2000) - მეთაურის და მემიზნის სამიზნეში შეყვანილი იქნა მე–2 თაობის სითბოვიზორიები(– ტექნოლოგიები),დაყენდა სისტემა 2.გაძლიერდა ჯავშანი.დამონტაჟდა კონდიციონერი.

11/ 12 –წინა მოდელების მოდერნიზაცია ქალაქის ბრძოლებში ადაპტირებისთვის,მეთაურის ტყვიამფრქვევს წინ დაუყენდა შეჯავშნული ფარი,ბორტებზე დაყენდა დინამიური დაცვის მოდულები,თვალთვალისა და დაკვირვების გაძლიერებული სისტემები.ქვეითებთან საკონტაკტო ტელეფონი.

ოპერატორები
- 59 11 ტანკი შეიარაღებაში 2007 წლიდან, ავსტრალია დამატებითი 30 ტანკის შეძენას აპირებს.
- ამერიკის არმიას 5567 12 და 11 აქვს შეიარაღებაში, საზღვაო ქვეითთა კორპუსს კი 403 11.
- 1005 11 შეიარაღებაში.
- 140 11 შეიარაღებაში.
- 221 1 შეიარაღებაში 2016 წლიდან.
-დაახლოებით 440 ტანკი, ზოგიერთი მოდელი განადგურებული იქნა ჰუსიტი აჯანყებულების მიერ იემენში.
- 218 12 შეიარაღებაში.