iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
წიწმატურა

წიწმატურა — ერთწლოვანი ბალახოვანი მცენარე კომბოსტოსებრთა ოჯახისა. სიმაღლეში საშუალოდ 20–30 სმ-ია, ზოგადად — 8–60. აქვს მთავარღერძიანი ფესვთა სისტემა და წვრილი თითისტარისებრი ფესვი. ღერო სწორმდგომია, სუსტადაა დატოტვილი, ძირში უბრალოდ შებუსული ან ტოტისებური ბეწვებითაა. ღეროს ქვედა ნაწილში ფოთლები ყუნწიანია, ფრთისებრდანაკვთული, სიგრძით 5–10 სმ, წაწვეტებული, სამკუთხა ან დაკბილულია. ღეროზე მორიგეობითაა განლაგებული მცირე რაოდენობის მოგრძო-ლანცეტისებური, კიდემთლიანი ფოთლები. ზედა ნაწილში ისრისებური ძირის მქონე ხაზური ფოთლებია. მტევნისებურ ყვავილედში შეკრებილია წვრილი, თეთრი ფერის ყვავილები. ნაყოფი სამკუთხოვანი ჭოტაკია, სიგრძეში 5–8 მმ. თესლები ოვალურია. აღმოცენების მინიმალური ტემპერატურაა +1–2 °. აღმონაცენი ჩნდება მარტ-მაისში, აგვისტო-სექტემბერში, ნაყოფიანობს ივნის-აგვისტოში, ხანდახან სექტემბერშიც. ერთი მცენარე 273 000 თესლს ივითარებს. ცხოველმყოფელობას ინარჩუნებს 35 წლამდე.

აყვავებას იწყებს აპრილ-მაისში და ყვავილობს ზაფხულის განმავლობაში. ნაყოფი სიმწიფეში შედის მთელი ვეგეტაციის პერიოდის განმავლობაში. სარეველა ბალახია. გავრცელებულია მთელ საქართველოში; გვხვდება გზისპირებზე, მინდვრებზე, დანაგვიანებულ ადგილებში. ერთ ინდივიდს ზაფხულის განმავლობაში 3-5 თაობის მოცემა შეუძლია, რაც განაპირობებს მის ასეთ ფართო გავრცელებას.

შეიცავს მთრიმლავ ნივთიერებებს, ვაშლისა და ღვინის მჟავებს, ქოლინს, აცეტილქოლინს, ასკორბინის მჟავას და საპონინებს. ყვავილობის დროს, მშრალ ამინდში, დილის ნამშემშრალზე აგროვებენ მის მიწისზედა ნაწილებს (უთესლო ნედლეულს). მცენარეს ჭრიან მაკრატლით ან სეკატორით. აშრობენ ჩრდილში, ფარდულში ან თუნუქის სახურავიან სხვენებზე, კარგი ვენტილაციის პირობებში.

ხალხურ მედიცინაში წიწმატურას იყენებენ სისხლჩაქცევებისა და ფარული სისხლისდენის შესაჩერებლად, აგრეთვე როგორც სისხლაღმდგენ საშუალებად.

ქართლურად ეწოდება ხაჭმაჭიჭა; კახურად – ხეჭეჭორა; ფშავურად, მთიულურად, გარეკახურად, ქიზიყურად – ხაჭიჭორა, ყაჭიჭორა; მოხევურად – წიწმატაი; თუშურად – სანება, ხავარტა; ხევსურულად – შურშენა; ჯავახურად – ჩიტის პური; სომხითურად – ჩიტიპურა, წიწმატა; იმერულად, ლეჩხუმურად, გურულად და აჭარულად – ოდელია, ოდელიე; წალკურად, რაჭულად, ზემოიმერულად – ხარიკბილა, ხარიკრიჭა; მეგრულად – ტყარი წიწმარტე.
გაბრიელ ყაზბეგი

გაბრიელ ყაზიბეგის ძე ყაზბეგი (ყაზიბეგიშვილი, ნამდვილი გვარი — ჩოფიკაშვილი; დ. დაახლ. 1760 — გ. 10 მარტი, 1817, სტეფანწმინდა; დაკრძალულია იქვე, საგვარეულო ეკლესიის ეზოში) — ქართველი სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე, ხევის მმართველი. მწერალ ალექსანდრე ყაზბეგის პაპა.

სტეფანწმინდის მოურავის ყაზიბეგ ჩოფიკაშვილის ძე. მამის გარდაცვალების შემდეგ, 1788 წელს ქართლ-კახეთის მეფე ერეკლე -მ სტეფანწმინდის მოურავად გაბრიელი დანიშნა; შემდეგ აზნაურობაც ებოძა. მასვე ევალებოდა დარიალის ხეობის დაცვა და რუსეთთან დამაკავშირებელი გზის უსაფრთხოების უზრუნველყოფა. გაბრიელ ჩოფიკაშვილი განსაკუთრებით დაწინაურდა რუსეთის მიერ ქართლ-კახეთის ანექსიის (1801) შემდეგ. რუსეთის ჯარის საქართველოში გადაადგილების მხარდაჭერისთვის მოურავი (რუსული დოკუმენტებით — კაპიტან-ისპრავნიკი გაბრიელ კაზიბეკოვი) ოქროს მედლით (იმპერატორ ალექსანდრე -ის გამოსახულებით ცისფერ ბაბთაზე) დააჯილდოვეს, 1803 წელს კი მაიორის წოდება მიანიჭეს. ამავე პერიოდში გაბრიელმა გვარად „ყაზბეგი“ აირჩია. რუსეთის წარმომადგენლები მისივე გვარსახელის მიხედვით ყაზბეგს უწოდებდნენ სოფელ სტეფანწმინდასაც. ხევში დიდი ავტორიტეტით სარგებლობდა, მაგრამ 1804 წელს აჯანყებულმა მთიულებმა მისი გადაბირება ვერ შეძლეს და გაბრიელ ყაზბეგი ბოლომდე რუსეთის ერთგული დარჩა როგორც 1804 წლის გამოსვლების, ასევე 1812 წლის კახეთის აჯანყების დროს. მისი ორივე ვაჟი — მიხეილი და ნიკოლოზი რუსეთის არმიაში მსახურობდნენ. გაბრიელ ყაზბეგი არის მისი შვილიშვილის, ალექსანდრე ყაზბეგის რომან „ელგუჯას“ ერთ-ერთი პერსონაჟის — სვიმონ ჩოფიკაშვილის პროტოტიპი.
მარია კლემენტინა ავსტრიელი (1798-1881)

მარია კლემენტინა ავსტრიელი (, ; დ. 1 მარტი, 1798, ვენა, ავსტრია — გ. 3 სექტემბერი, 1881, უაზა, საფრანგეთი) — ჰაბსბურგ-ლოთარინგიის დინასტიის წარმომადგენელი. საღვთო რომისა და ავსტრიის იმპერატორ ფრანც -ისა და დედოფალ მარია ტერეზა სიცილიელის ასული. სალერნოს პრინცესა როგორც პრინც ლეოპოლდო სიცილიელის მეუღლე.

ბიოგრაფია
მარია კლემენტინა დაიბადა 1798 წლის 1 მარტს ვენაში. იგი იყო საღვთო რომისა და ავსტრიის იმპერატორ ფრანც -ისა და მისი მეორე ცოლის, დედოფალ მარია ტერეზა სიცილიელის შუათანა ქალიშვილი.

მისი უფროსი და-ძმები იყვნენ: საფრანგეთის იმპერატრიცა მარია ლუიზა, ავსტრიის იმპერატორი ფერდინანდ და ბრაზილიისა და პორტუგალიის იმპერატრიცა მარია ლეოპოლდინა ავსტრიელები. იგი ასევე იყო საქსონიის კრონპრინცესა მარია კაროლინას, ერცჰერცოგი ფრანც კარლისა და ერცჰერცოგინია მარია ანა ავსტრიელის უფროსი და.

თავისი დების ქორწინებებით იგი ცოლის დად ერგებოდა საფრანგეთის იმპერატორ ნაპოლეონ -ს, პორტუგალიისა და ბრაზილიის იმპერატორ პედრუ -სა და საქსონიის მეფე ფრიდრიხ ავგუსტ -ს.

1816 წლის 28 ივლისს მარია კლემენტინა შონბურნის სასახლეში, ვენაში დაქორწინდა თავისი დედის ძმაზე, სალერნოს პრინც ლეოპოლდო სიცილიელზე, რომელიც იყო ორი სიცილიის მეფე ფრანჩესკო -ისა და დედოფალ მარია ისაბელ ესპანელის უმცროსი ვაჟი.

მარია კლემენტინას ქმართან ოთხი შვილი შეეძინა, რომელთაგან მხოლოდ ერთი გოგონა გადარჩა. მისი ერთადერთი ქალიშვილი, პრინცესა მარია კაროლინა 1844 წელს ნეაპოლში დააქორწინეს ომალის ჰერცოგ ანრი ორლეანელზე, რომელიც იყო საფრანგეთის მეფე ლუი ფილიპ -ისა და დედოფალ მარია ამალია სიცილიელის შუათანა ვაჟი.

1851 წელს მარია კლემენტინა დაქვრივდა, რის შემდეგაც მეორედ აღარ დაქორწინებულა. მას შემდეგ, რაც 1860 წელს იტალია გაერთიანდა და სიცილიაში ბურბონთა მმართველობა დაემხო, მარია კლემენტინა საფრანგეთში გაიქცა და თავის ქალიშვილთან ცხოვრობდა. მას შემდეგ, რაც 1869 წელს მისი ქალიშვილიც გარდაიცვალა, იგი ზრუნავდა მის ობლებსა და ქვრივ ქმარზე. სწორედ ასე გაატარა მან სიცოცხლის უკანასკნელი წლები და გარდაიცვალა 1881 წლის 3 სექტემბერს უაზაში, საფრანგეთში, 83 წლის ასაკში.

შვილები
მკვდარშობილი გოგონა (1819);
მარია კაროლინა (1822-1869), ცოლად გაჰყვა ომალის ჰერცოგ ანრი ორლეანელს, რომელთანაც შვიდი შვილი შეეძინა;
ლუდოვიკო კარლო (1824), გარდაიცვალა ჩვილი;
მკვდარშობილი გოგონა (1829);

წინაპრები
მარია კაროლინა ავსტრიელი (1801-1832)

მარია კაროლინა ავსტრიელი (; დ. 8 აპრილი, 1801, ვენა, ავსტრია — გ. 22 მაისი, 1832, დრეზდენი, გერმანია) — ჰაბსბურგ-ლოთარინგიის დინასტიის წარმომადგენელი. საღვთო რომის იმპერატორ ფრანც -ისა და დედოფალ მარია ტერეზა სიცილიელის ასული. საქსონიის კრონპრინცესა როგორც მეფე ფრიდრიხ ავგუსტ -ის პირველი ცოლი, მის ტახტზე ასვლამდე.

ოჯახი
მარია კაროლინა დაიბადა 1801 წლის 8 აპრილს ვენაში. იგი იყო საღვთო რომისა და ავსტრიის იმპერატორ ფრანც -ისა და მისი მეორე ცოლის, დედოფალ მარია ტერეზა სიცილიელის შუათანა ქალიშვილი.

მისი უფროსი და-ძმები იყვნენ: საფრანგეთის იმპერატრიცა მარია ლუიზა, ავსტრიის იმპერატორი ფერდინანდ , ბრაზილიისა და პორტუგალიის იმპერატრიცა მარია ლეოპოლდინა და სალერნოს პრინცესა მარია კლემენტინა. იგი ასევე იყო ერცჰერცოგი ფრანც კარლისა და ერცჰერცოგინია მარია ანა ავსტრიელის უფროსი და.

თავისი დების ქორწინებებით იგი ცოლის დად ერგებოდა საფრანგეთის იმპერატორ ნაპოლეონ -ს, პორტუგალიისა და ბრაზილიის იმპერატორ პედრუ -ს

ქორწინება და გარდაცვალება
1819 წლის 7 ოქტომბერს დრეზდენში მარია კაროლინა დაქორწინდა საქსონიის კრონპრინც ფრიდრიხ ავგუსტზე, საქსონიის პრინც მაქსიმილიანისა და პრინცესა კაროლინა პარმელის უფროს ვაჟზე, რომლის დებიც იყვნენ: ტოსკანის დიდი ჰერცოგინიები მარია ანა და მარია ფერდინანდა და ესპანეთის დედოფალი მარია იოზეფა ამალია.

მათი ქორწინება უიღბლო და უნაყოფო იყო. მარია კაროლინა თბილი და დახვეწილი თვისებების მქონე პრინცესა იყო, რომელიც მთელი ცხოვრება იტანჯებოდა ეპილეფსიის შეტევებით. ამის გამო მას არ შეეძლო კრონპრინცესის, ანუ მომავალი დედოფლის მთავარი მოვალეობის შესრულება — მემკვიდრის გაჩენა.

წყვილს შორის უთანხმოებას იწვევდა ისიც, რომ ფრიდრიხ ავგუსტი არ იყო ერთგული მეუღლე, რის გამოც მარია კაროლინასთან ხშირად ჰქონდა კონფლიქტი. თავისი ერთ-ერთი ასეთი რომანისაგან მას ერთი უკანონო ვაჟიც შეეძინა 1822 წელს, რაც კრონპრინცესას ერთობ დამამცირებელ მდგომარეობაში აყენებდა.

ხანგრძლივი ტანჯვის შემდეგ, 1832 წლის 22 მაისს 31 წლის მარია კაროლინა დრეზდენის სამეფო სასახლეში გარდაიცვალა ეპილეფსიური კრუნჩხვების მორიგი შემოტევისას. ამის შემდეგ მისი ქვრივი 1833 წელს დაქორწინდა მეფე მაქსიმილიან -ის ასულ მარია ანა ბავარიელზე, თუმცა შვილები არც მასთან ჰყოლია. 1836 წელს იგი საქსონიის მეფეც გახდა.

წინაპრები
გასულელებულთა დღე

გასულელებულთა დღე — 1630 წლის ნოემბერში მომხდარი მოვლენების სახელი, როდესაც კარდინალ რიშელიეს მტრებმა შეცდომით დაიჯერეს, რომ ლუი „სამართლიანი“ დაარწმუნეს თავიდან მოეშორებინა კარდინალი. გასულელებულთა დღის მოვლენები 1630 წლის ნოემბრის 10, 11 ან. 12 რიცხვში მოხდა.

ანრი დე როგანის ჰუგენოტების დამარცხებისა და მანტუის ტახტზე საფრანგეთის კრეატურის დამტკიცების შემდეგ, რიშელიემ დაიწყო მოლაპარაკებები გერმანელ პროტესტანტებთან ოცდაათწლიან ომში ჰაბსბურგთა წინააღმდეგ ალიანსის შესაქმნელად.

პროტესტანტებთან შესაძლო ალიანსი მიუღებელი აღმოჩნდა „წმინდანთა ფრაქციისთვის“ - საფრანგეთის სამეფო კარზე არსებულ პროკათოლიკურუ ფრაქციისთვის, რომლის ყველაზე გავლენიანი წევრი საფრანგეთის მეფის დედა, მარია მედიჩი იყო. 1630 წლის ნოემბერში კარდინალ რიშელიესა და ლუი -ის დედის, მარია მედიჩი ურთიერთობებმა კრიზისს მიაღწია. ლუქსემბურგის სასახლეში გამართული შეხვედრის დროს მარია მედიჩიმ დაუყენა მეფეს ულტიმატუმი და იგი არჩევანის წინაშე დააყენა - ან კარდინალი, ან დედა. მარია მედიჩის მხარი ასევე მეფის ძმამ - გასტონ ორლეანელმა - დაუჭირა, რომელიც კარდინალის დამხობის შემდეგ საკუთარი ძალაუფლებისა და გავლენის გაზრდას გეგმავდა.

დედის ულტიმატუმის შემდეგ მეფე განმარტოვდა ვერსალის სასახლეში. რიშელიეს მოწინააღდეგეები ზეიმობდნენ გამარჯვებას, თუმცა ყველასთვის მოულოდნელად მეფე შეხვდა რიშელიეს და დაარწმუნა იგი საკუთარ მხარდაჭერაში. მარია მედიჩიმ დატოვა მეფის კარი და კომპიენში განმარტოვდა.

„გასულელებულთა დღის“ მოვლენების შემდეგ კარდინალის ძალაუფლება და მეფის მხარდაჭერა კიდევ უფრო განმტკიცდა.
თამაზ ბოლქვაძე

თამაზ ბოლქვაძე (დ. 16 აგვისტო, 1954, სოფელი ახო, ქედის რაიონი) — ქართველი ეკონომისტი, მეცნიერი, პოლიტიკოსი.

1978 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „სრულიად საქართველოს აღორძინების კავშირი“.
მარია ელიზაბეთ ავსტრიელი (1680-1741)

მარია ელიზაბეთ ავსტრიელი (; დ. 13 დეკემბერი, 1680, ლინცი, ავსტრია — გ. 26 აგვისტო, 1741, ენო, ბელგია) — ჰაბსბურგთა დინასტიის წარმომადგენელი. საღვთო რომის იმპერატორ ლეოპოლდ -ისა და დედოფალ ელეონორ მაგდალენა ნოიბურგელის ასული. იოზეფ -ისა და კარლ -ის და, მარია ტერეზიას მამიდა. ავსტრიული ნიდერლანდების შტატჰალტერი 1724 წლიდან გარდაცვალებამდე.

ბიოგრაფია
ადრეული წლები
მარია ელიზაბეთი დაიბადა 1680 წლის 13 დეკემბერს ლინცში. იგი იყო საღვთო რომის იმპერატორ ლეოპოლდ -ისა და მისი მესამე მეუღლის, დედოფალ ელეონორ მაგდალენა ნოიბურგელის ქალიშვილი. მშობლებმა იგი კარგი განათლებით უზრუნველყვეს. გარდა მშობლიური გერმანულისა, მან კარგად იცოდა: ლათინური, ფრანგული და იტალიური, თუმცაღა იგი არასოდეს გათხოვილა.

შტატჰალტერი
1724 წელს ევგენი სავოიელის რჩევით იგი მისმა ძმამ, იმპერატორმა კარლ -მ ავსტრიული ნიდერლანდების შტატჰალტერად დანიშნა. ეს იმას ნიშნავდა, რომ ძმამ მას სამართავად მიაბარა თანამედროვე ბელგია-ლუქსემბურგის ტერიტორიები, რის შემდეგაც იგი სწორედ იქ დასახლდა.

მარია ელიზაბეთი ძალაუფლებიანი ადმინისტრატორი და პოპულარული შტატჰალტერი იყო. მისი დამოუკიდებელი პოლიტიკა ყოველთვის არ იყო შეთანხმებული ვენასთან, თუმცა იმპერატორი მაინც კმაყოფილი იყო მისით. 1727 წლიდან მან წამოიწყო ოსტენდის კამპანია, რომელიც 1731 წელს დაასრულა.

მას საკმარისი ფინანსები ჰქონდა იმისათვის, რომ ბრიუსელის სამეფო კარი კვლავ გამოეცოცხლებინა, სადაც მან კულტურა და მუსიკა შეიტანა. სხვა მმართველთა მსგავსად, ისიც დიდად სწყალობდა ხელოვან ხალხს და მფარველობდა ჟან-ჟოზეფ ფიოკოს, რომელიც მის კარზე 1726-1738 წლებში მსახურობდა.

საბოლოოდ ენოში, კერძოდ კი მარიემონში მან თავისი საზაფხულო რეზიდენცია აიშენა, სადაც გაატარა სიცოცხლის უკანასკნელი წლები.

გარდაცვალება
მარია ელიზაბეთ ავსტრიელი გარდაიცვალა 1741 წლის 26 აგვისტოს მარიემონში, სრულიად მოულოდნელად, 60 წლის ასაკში. თავდაპირველად იგი ბრიუსელში დაკრძალეს, 1749 წელს კი მისმა ძმისწულმა მარია ტერეზიამ იგი ვენაში გადაასვენა და საგვარეულო აკლდამაში დაკრძალა მისი ძმის, კარლ -ის გვერდით.

წინაპრები
მარია ელიზაბეთ ავსტრიელის წინაპრები
საწური (ვაზის ჯიში)

საწური, საწურავი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აჭარიდან.

ვაზის სახელწოდება მის შინაარსზე მიუთითებს. საწური წვენის უხვმოსავლიანი ჯიშია, ამიტომ იგი საღვინედ და ყურძნის წვენის დასამზადებლად იყო განკუთვნილი.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ან საშუალოზე დიდია, ოვალური, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა დაფარული მონაცრისფრო აბლაბუდისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი დიდია, ცილინდრულ-კონუსური ან ცილინდრული ფორმის, ხშირად დატოტვილი, კუმსი. მტევანს ახასიათებს ორი ფრთა. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მცირედ ოვალური, ზოგჯერ მომრგვალო, მუქი წითელი ელფერით. თხელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით საკმაოდ დაფარული. რბილობი მეტად წვნიანია, წვენი — შეუფერავი, ჩვეულებრივი მოტკბო გემოთი.

მტევანში მარცვლების მომწიფება არათანაბრად მიმდინარეობს, რაც ამ ჯიშისათვის დამახასიათებელი თვისებაა.

საწური ძლიერი ზრდისა და უხვმოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულსიმწიფემდე საშუალოდ 198 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევრიდან შედის. მტევნის წონა 288-300 გრამამდეა. საჰექტარო მოსავლიანობა 10.0-დან ზოგჯერ 14.0 ტონას აღემატება. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-19%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9.0-10 გ/ლ-ს.

გამოიყენება ორდინალური, მასობრივი მოხმარების სუფრის წითელი, მშრალი ღვინის დასაზადებლად. ჯიშური ღვინო ღია წითელი ფერის ან მოვარდისფროა. მცირეალკოჰოლიანი და ხალისიანი, ნაკლებსხეულიანი, მცირედ გამოხატული ჯიშური არომატით.
რქაწითელი მუსკატური

რქაწითელი მუსკატური — ქართული თეთრყურძნიანი სელექციური სასუფრე-საღვინე ვაზის ჯიში.

გამოყვანილია საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის კათედრაზე. ავტორები: ვ. ქანთარიასა და ნ. ჩახნაშვილი. მშობელ წყვილებად გამოყენებულია რქაწითელი და ალექსანდრიული მუსკატი.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ფორმის, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთოლი ქვედა მხრიდან აბლაბუდისებრად სუსტადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან საშუალოზე დიდი ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიმკვრივის, ზოგჯერ მხრიანი. მარცვალი მომრგვალო ან მცირედ ოვალურია, ღია მომწვანო-მოყვითალო ელფერით, მზის მხარეზე მოყავისფრო ლაქებით. საკმაოდ სქელკანიანი და წვნიანია, სასიამოვნო მუსკატური გემოთი.

მუსკატური რქაწითელი საშუალოზე ძლიერი ზრდისა და უხვმოსავლიანია. მტევნის წონა 255-270 გრამია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 22-24%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6.3 გ/ლ-ს.

მუსკატური რქაწითელი ორმაგი დანიშნულების ჯიშია. წარმატებით გამოიყენება, როგორც სასუფრე ყურძნად, ასევე მაღალხარისხიანი სუფრის თეთრი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
ოლსტერი (სარაგბო კლუბი)

ოლსტერი — ირლანდიური სარაგბო გუნდი. მისი საშინაო არენა მდებარეობს ბელფასტში. მოიცავს ირლანდიის რაგბის კავშირის ერთ-ერთ რეგიონს — ჩრდილოეთ ირლანდიას (ირლანდია სულ 4 სარაგბო რეგიონადაა დაყოფილი, მათშორისაა ჩრდილოეთ ირლანდიაც). ოლსტერის რეგიონი მოიცავს ჩრდ. ირლანდიას სრულად და ირლანდიის რესპუბლიკაში შემავალ სამ სხვა პროვინციას.

ოლსტერი, ისევ როგორც ლენსტერი და მანსტერი, 1879 წელს დაფუძნდა. მათ მოგვიანებით შეუერთად კონახტი.

ლენსტერთან და მანსტერთან შედარებით, ოლსტერი ნაკლებად ტიტულოვანი კლუბია. ჰეინიკენის თასი ერთადერთხელ მოიგეს 1999 წელს. 2011-12 წწ. სეზონზე კი ფინალში დუბლინელებთან წააგეს. ასევე ერთხელ აქვთ მოგებული პრო-14, 2006 წელს.

მართალია პროფესიონალურ ხანაში ის ჩამორჩა მანსტერს და ლენსტერს, სამოყვარულო ერაში (1995 წლამდე) ოლსტერი ამ გუნდებს არ ჩამოუვარდება. ირლანდიის პროვინციების თასი ოლსტერმა 26-ჯერ მოიგო, მაშინ როცა ლენსტერმა და მანსტერმა თანაბრად — 22-ჯერ.
ვაცლავ ჩერნი

ვაცლავ ჩერნი (; დ. 27 მაისი, 1931, პრაღა, — გ. 21 იანვარი, 2017, იქვე) — ჩეხი ენათმეცნიერი, მთარგმნელი. კავკასიური ენების სპეციალისტი, ქართველოლოგი.

დაამთავრა კარლის უნივერსიტეტის ჰუმანიტარული ფაკულტეტი სპარსული და სომხური ენების სპეციალობით (1954). შემდეგ მუშაობდა პრაღაში გამომცემლობის რედაქტორად. 1960-იანი წლების დასაწყისიდან 1980 წლამდე მოღვაწეობდა ჩეხოსლოვაკიის მეცნიერებათა აკადემიის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტში. 1990-იან წლებში მოკლე დროით კვლავ დაუბრუნდა ამ ინსტიტუტს. კითხულობდა ლექციებს ზოგადი კავკასიოლოგიის, ქართული და ჩერქეზული ენების შესახებ. მისი ძირითადი შრომები ეძღვნება კავკასიური და ქართული კულტურისა და ლინგვისტიკის სხვადასხვა საკითხს. ჩეხურად ნათარგმნი აქვს ვაჟა-ფშაველას, მიხეილ ჯავახიშვილის და ნიკო ლორთქიფანიძის, ასევე თანამედროვე ქართველი მწერლების ნაწარმოებები. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (საქართველო, 2015).
გელა მუხაშავრია

გელა აკაკის ძე მუხაშავრია (დ. 10 დეკემბერი, 1938, თბილისი, — გ. 28 ივლისი, 2020, იქვე) — ქართველი ექიმი, კოლოპროქტოლოგი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი (1964). 1964-1970 წლებში იყო ქარელის რაიონული საავადმყოფოს ზოგადი ქირურგი, 1967-1983 წლებში — მოსკოვის კოლოპროქტოლოგიის ინსტიტუტის თანამშრომელი, 1970-1971 წლებში — თბილისის მე–9 საავადმყოფოს ზოგადქირურგიული კლინიკის ექიმი–ორდინატორი, 1972-1983 წლებში — იმავე კლინიკის ჩირქოვანი ქირურგიისა და პროქტოლოგიის განყოფილების გამგე, 1983 წლიდან — საქართველოს კოლოპროქტოლოგიის ცენტრის დირექტორი. 2012 წლიდან არჩეული იყო საქართველოს კოლოპროქტოლოგთა ასოციაციის პრეზიდენტად. თბილისის საპატიო მოქალაქე (2016).
დიმიტრი ყაზბეგი

დიმიტრი (მიტკა) ნიკოლოზის ძე ყაზბეგი (დ. 1838, სტეფანწმინდა — გ. 1880, იქვე) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, პედაგოგი.

დაიბადა პოდპორუჩიკ ნიკოლოზ ყაზბეგისა და სალომე დუდაროვას ოჯახში. მისი პაპა იყო სტეფანწმინდის მოურავი გაბრიელ ყაზბეგი. მის და-ძმებს შორის იყვნენ: გიორგი, გაბრიელი, რაფიელი (ფიდო) და ელისაბედი (ლიზა). დაამთავრა თბილისის კლასიკური გიმნაზია, შემდეგ სწავლა განაგრძო პეტერბურგში, სადაც ხალხოსნური იდეების გავლენის ქვეშ მოექცა. იყო ილია ჭავჭავაძის ახლო მეგობარი. 1872 წლის 7 დეკემბერს ილია ჭავჭავაძე თბილისის სათავადაზნაურო ბანკი ბანკის მმართველად აირჩიეს, ხოლო დირექტორებად — დიმიტრი ყაზბეგი და დავით ყიფიანი. ყაზბეგი თან ახლდა რუსეთში ფინანსთა სამინისტროსგან ბანკის წესდების დამტკიცების დასაჩქარებლად გამგზავრებულ ილიას. შემდგომ წლებში ძირითადად სტეფანწმინდაში ცხოვრობდა. იყო ხევის მხარის პირველი განმანათლებელი. უსასყიდლოდ შეასწავლა წერა-კითხვა რამდენიმე გლეხს, რომელთაგან გამოირჩეოდა პავლე ღუდუშაური; ეს უკანასკნელი შემდეგ თვითონაც მასწავლებლობდა. თანამედროვეთა გადმოცემით იყო ძლიერ განსწავლული და დარბაისელი პიროვნება. დიმიტრი ყაზბეგის და — ელისაბედი თავის მოგონებებში (გამოქვეყნდა 1924-1926 წლებში ჟურნალ „მნათობში“) ამტკიცებდა, რომ სწორედ დიმიტრი ყაზბეგი იყო რომანების — „ელგუჯასა“ და „ხევისბერი გოჩას“ ნამდვილი ავტორი, მათმა ბიძაშვილმა ალექსანდრე (სანდრო) ყაზბეგმა კი ამ ნაწარმოებების ხელნაწერები დიმიტრის გარდაცვალების შემდეგ მიითვისა. ამ ბრალდებას მაშინვე გამოუჩნდნენ როგორც მომხრეები (მაგ., მიხეილ ზანდუკელი), ასევე მოწინააღმდეგეები (მაგ., ვახტანგ კოტეტიშვილი). თანამედროვე ლიტერატურათმცოდნეობაში ალექსანდრე ყაზბეგის ავტორობის საკითხი ეჭვქვეშ არ დგას.
შარლოტა კრისტინა ბრაუნშვაიგ-ვოლფენბიუტელი

შარლოტა კრისტინა ბრაუნშვაიგ-ვოლფენბიუტელი (; დ. 28 აგვისტო, 1694, ვოლფენბიუტელი, გერმანია — გ. 2 ნოემბერი, 1715, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთი) — ველფების დინასტიის წარმომადგენელი. რუსეთის ცარევიჩ ალექსი პეტროვიჩის მეუღლე და იმპერატორ პეტრე -ის დედა, პეტრე -ის რძალი. საფრანგეთის დედოფალ მარი ანტუანეტის ბებიის და.

ბიოგრაფია
შარლოტა კრისტინა დაიბადა 1694 წლის 28 აგვისტოს ვოლფენბიუტელში. იგი იყო ბრაუნშვაიგ-ვოლფენბიუტელის ჰერცოგ ლუდვიგ რუდოლფისა და მისი მეუღლის, კრისტინა ლუიზა ოტინგენ-ოტინგენელის ასული. მისი უფროსი და, ელიზაბეთ კრისტინა შემდგომში საღვთო რომის იმპერატრიცა და მრავალი ევროპელი მონარქის წინაპარი გახდა. ის და მისი დები პოლონეთის მეფე ავგუსტ -ისა და დედოფალ კრისტიანა ებერჰარდინა ბრანდენბურგ-ბაიროითელის კარზე იზრდებოდნენ. ამის მიზეზი ის იყო რომ შარლოტა კრისტინა დედოფალ კრისტიანას შორეული ნათესავი და მისი ნათლული იყო. მისი ხელშეწყობით მან იმ პერიოდისათვის საკმაოდ კარგი განათლება მიიღო.

1709 წლის ბოლოს რუსეთის ცარმა პეტრე -მა თავისი ვაჟი, ცარევიჩი ალექსი პეტროვიჩი დრეზდენში გააგზავნა განათლების დასასრულებლად, სადაც პირველად შეხვდა შარლოტა კრისტინას. პეტრე -ს ხელს აძლევდა მათი ქორწინება, რამეთუ მისი და საღვთო რომისა და ავსტრიის იმპერატორის მეუღლე იყო, რაც რუსებს დიდად წაადგებოდათ თურქებთან მოსალოდნელ ბრძოლაში.

1711 წლის 25 ოქტომბერს თორგაუში შარლოტა კრისტინა და ალექსი პეტროვიჩი დაქორწინდნენ, რითაც იგი რუსეთის მომავალი დედოფალი, ანუ ცარევნა გახდა. მას უფლება მისცეს შეენარჩუნებინა თავისი ლუთერანული აღმსარებლობა, თუმცა მათი შვილები მართლმადიდებლებად უნდა აღზრდილიყვნენ. ეს იყო რიგით მეორე შემთხვევა, რითაც დაირღვა ძველი რუსული ტრადიცია, რომლის მიხედვითაც რუსეთის სამეფო ოჯახის წევრები მხოლოდ რუსებზე ქორწინდებოდნენ. მანამდე ეს ანა ივანოვნამ დაარღვია, როცა ცოლად კურლანდის ჰერცოგს გაჰყვა. ზოია პალეოლოგინას შემდეგ იგი იყო პირველი უცხოელი ქალი, რომელიც რუსეთის სამეფო ოჯახის წევრზე დაქორწინდა. 1713 წელს იგი სანქტ-პეტერბურგში გადასახლდა ქმართან ერთად.

შარლოტა კრისტინა პეტრე -ის სიმპათიით სარგებლობდა, თუმცა რუსეთში იგი იზოლირებულად ცხოვრობდა, რადგან სულ უცხოელებით იყო გარშემორტყმული. თავიდან მისი და ალექსის ქორწინება ბედნიერი იყო, თუმცა მოგვიანებით მათი ურთიერთობაც დაიძაბა. ალექსი მთელ დროს მამასთან ატარებდა, რის გამოც შარლოტა კრისტინა კიდევ უფრო იზოლირებული იყო, რამეთუ რუსეთში მას მეგობრები და ნათესავები არ ჰყავდა. ამაზე განაწყენებული შარლოტა კრისტინა გერმანიაში, მამის სასახლეში დაბრუნდა. პეტრე -მა მას თავად ჩააკითხა და განრისხების ნაცვლად მშვიდად უთხრა, რომ ნებისმიერ დროს შეეძლო სამშობლოში დაბრუნება, ოღონდ წინასწარ უნდა გაეფრთხილებინა.

მათ ქორწინებას ისიც აზარალებდა, რომ ცარევიჩს სრულიად ღიად ჰქონდა რომანი ევფროსინა ფედოროვასთან, რომელიც შარლოტას სიცოცხლეში დაიწყო და მისი გარდაცვალების შემდეგაც გაგრძელდა. თუმცაღა, მან ნუგეში თავისი ქალიშვილის, ნატალია ალექსიევნას გაჩენაში ჰპოვა. ამას მალევე მოჰყვა ვაჟის, პეტრე ალექსიევიჩის დაბადება, თუმცა მისი გაჩენის შემდეგ გართულებები დაიწყო, რომელთაგანაც 1715 წლის 2 ნოემბერს 21 წლის შარლოტა კრისტინა გარდაიცვალა. მისი ქმარი მეორედ აღარ დაქორწინებულა და მათი ორივე შვილი უშვილოდ გარდაიცვალა.
ნატალია ალექსის ასული

ნატალია ალექსის ასული (; დ. 21 ივლისი, 1714, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთი — გ. 22 ნოემბერი, 1728, მოსკოვი, რუსეთი) — რომანოვების დინასტიის წარმომადგენელი. რუსეთის იმპერატორ პეტრე -ის ვაჟის, ალექსი პეტროვიჩისა და შარლოტა კრისტინა ბრაუნშვაიგ-ვოლფენბიუტელის ასული. იმპერატორ პეტრე -ის უფროსი და. პეტრე -ის ბიძაშვილი და მარია ტერეზიას დეიდაშვილი.

ბიოგრაფია
ნატალია დაიბადა 1714 წლის 21 ივლისს სანქტ-პეტერბურგში. იგი იყო ცარევიჩ ალექსი პეტროვიჩისა და მისი მეუღლის, ცარევნა შარლოტა კრისტინა ბრაუნშვაიგ-ვოლფენბიუტელის პირველი შვილი. მამის მხრიდან იგი იყო რუსეთის იმპერატორ პეტრე დიდისა და მისი პირველი ცოლის, ევდოკია ლოპუხინას შვილიშვილი და ასევე იმპერატრიცა ელიზაბეტას ძმისწული. დედის მხრიდან მისი დეიდაშვილი იყო თავად ავსტრიის იმპერატრიცა მარია ტერეზია. მას მხოლოდ ერთი უმცროსი ძმა ჰყავდა იმპერატორ პეტრე -ის სახით.

1715 წელს დედამისი მის ძმაზე მშობიარობას გადაჰყვა, 1718 წელს კი მოკლეს მათი მამაც. 1719 წლიდან ის და მისი ძმა რუსეთის სამეფო კარზე გადავიდნენ, სადაც მათ ძიძა, ანა ივანოვნა კრამერი ზრდიდათ.

1727 წელს მისი ძმა სრულიად რუსეთის იმპერატორი ხდება. ამით იგი თავისი მამიდების, ელიზაბეტასა და ანას შემდეგ იგი ტახტის მესამე მემკვიდრე ხდება. ამის გამო ნატალიამ გავლენიანი რუსი დიდებულის, ალექსანდრე მენშიკოვის ყურადღება მიიქცია, რომელსაც სურდა, რომ იგი თავის ვაჟზე დაექორწინებინა, თუმცა ნატალია გაუთხოვარი დარჩა.

რუსი მატიანეების შეფასებით იგი იყო ინტელიგენტი და კეთილი, რომელიც ძმაზე ყოველთვის კარგ გავლენას ახდენდა. ცნობილია ისიც, რომ და-ძმა ერთმანეთთან ძალიან ახლოს იყო.

ნატალია ალექსის ასული გარდაიცვალა 1728 წლის 22 ნოემბერს მოსკოვში, 14 წლის ასაკში, სრულიად მოულოდნელად. 1730 წელს გარდაიცვალა პეტრე -ც, რის შემდეგაც ტახტს იმპერატრიცა ანა იკავებს, მისი დაღუპვის შემდეგ კი იწყება რუსეთის ტახტისათვის ბრძოლა მის მემკვიდრეებს შორის.
ბრაიან ო’დრისკოლი

ბრაიან ჯერალდ ო’დრისკოლი (დ. 21 იანვარი, 1979, დუბლინი) — ირლანდიელი მორაგბე, რომელმაც მთელი თავისი კარიერა გაატარა დუბლინის ლენსტერში. მისი სათამაშო პოზიცია იყო შუამარბი. 2003-2012 წლებში იყო ირლანდიის ნაკრების კაპიტანი. 2005 წელს უკაპიტნა ბრიტანელ და ირლანდიელ ლომებს. ო’დრისკოლი მიიჩნევა ყველა დროის ერთ-ერთ საუკეთესო მოთამაშედ.

ყველაზე მეტი სანაკრებო კეპის მქონე მორაგბეთა სიაში ო’დრისკოლი მეოთხეა. მას ირლანდიის ნაკრებში 133 მატჩი აქვს ჩატარებული, ხოლო „ლომებში“ — 8. მის ანგარიშზეა 46 სანაკრებო ლელო და დღემდე ირლანდიის ნაკრების საუკეთესო მელელოვეა. ამ მაჩვენებლით ის მერვეა მსოფლიოში, ხოლო პირველი — შუამარბებს შორის.

ო’დრისკოლს ასევე ეკუთვნის 6 ერის გათამაშების რეკორდიც 26 დადებული ლელოთი. ის არის საუკეთესო მელელოვე ჰეინიკენის თასზე (30 ლელო) ირლანდიელებს შორის. 2006, 2007 და 2009 წლებში ო’დრისკოლი 6 ერის ჩემპიონატის საუკეთესო მოთამაშედ დასახელდა.

2016 წლის 17 ნოემბერს ო’დრისკოლი შეიყვანეს მსოფლიო რაგბის დიდების ხევანში. ამჟამად ის მუშაობს და ტელევიზიებისთვის როგორც რაგბის ანალიტიკოსი.