iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ზურაბ ცირამუა

ზურაბ ცირამუა (დ. 15 აპრილი, 1927, ქუთაისი) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1980).

1945 წლიდან დაიწყო მუშაობა ქუთაისის დრამატულ თეატრში ჯერ რეჟისორის თანაშემწედ, მერე კი მსახიობად. შესრულებული აქვს 200-მდე როლი. მათ შორის აღსანიშნავია: ესიკა, დათიელა, მაქაცარია (შ. დადიანის „ნინოშვილის გურია“, „ნაპერწკლიდან“, „კაკალ გულში“), ზუბკოვი („ჭიდილი“), ვახუშტი მეფე (გ. ნახუცრიშვილის „ნაცარქექია“), სოსანა (ა. ცაგარელის „რაც გინახავს, ვეღარ ნახავ“), დანიელი (ფ. შილერის „ყაჩაღები“), გოგიჩა (ი. მოსაშვილის „ჩაძირული ქვები“), გოგიტა („ბედნიერების სამჭედლო“), იაკინთე (რ. თაბუკაშვილის „რას იტყვის ხალხი“), ქონდარა (პ. კაკაბაძის „დავით მერვე“), შალვა (ვ. კანდელაკის „პლატონი“), ბებურიშვილი (ნ. დუმბაძის „საბრალდებო დასკვნა“) და სხვა.

გადაღებულია კინოფილმებში: „ნერგები“, „ბაკულას ღორები“, „სოფლის აშიკი“, „ჩემი მეგობარი ნოდარი“, „ჭიაკოკონა“ და სხვა.

ჯილდოები და აღიარება
1980 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
მიკორიზა

მიკორიზა (ძველი ბერძნულიდან: „სოკო“ და „ფესვი“) — სიმბიოზური კავშირი სოკოსა და მცენარეს შორის. ტერმინი „მიკორიზა“ 1885 წელს ალბერტ ბერნჰარდ ფრანკმა შემოიღო. იგი გულისხმობს სოკოს როლს მცენარის რიზოსფეროში, მცენარის ფესვთა სისტემასა და მის გარემოცვაში. მიკორიზები მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ მცენარის კვებაში, ნიადაგის ბიოლოგიასა და ნიადაგის ქიმიაში.

მიკორიზული კავშირისას სოკო ახდენს მასპინძელი მცენარის ფესვთა ქსოვილების კოლონიზაციას, რაც შეიძლება იყოს უჯრედშიდა (როგორც არბუსკულარული მიკორიზული სოკოები), ან უჯრედგარე (როგორც ექტომიკორიზული სოკოები). ეს ურთიერთკავშირი, როგორც წესი, მუტუალისტურია. კონკრეტულ სახეობებში, ან კონკრეტულ გარემოებებში, მიკორიზებს შეიძლება ჰქონდეთ პარაზიტული კავშირი მასპინძელ მცენარეებთან.
სლუშოვიცე

სლუშოვიცე — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის ზლინის მხარეში. სლუშოვიცე ზლინის რაიონში მდებარეობს.

გეოგრაფია
სლუშოვიცე ქალაქ ზლინიდან აღმოსავლეთით დაახლოებით 9 კილომეტრში მდებარეობს. ქალაქი ვიზოვიცეს მთიანეთშია გაშენებული. სლუშოვიცეს ტერიტორიაზე მდებარე ყველაზე მაღალი წერტილის სიმაღლე 415 მეტრია ზღვის დონიდან. ქალაქში მიედინება მდინარე დრჟევნიცე.

ისტორია
სლუშოვიცე ისტორიულ წყაროებში პირველად 1261 წელსაა მოხსენიებული. მან ქალაქის თვითმმართველი უფლებები 1375 წელს მოიპოვა.
სლუშოვიცეს ჩეხოსლოვაკიის ყველაზე წარმატებული კოლმეურნეობა ჰქონდა. 1980-იან წლებში ქალაქში აგრეთვე დაიწყო სწრაფი ტექნოლოგიური განვითარება და კომპიუტერების წარმოება. აქ წარმოებულ კომპიუტერებს ადგილობრივი საწარმო საოცრად მაღალ ფასად 40 000 კორუნად ყიდდა, ამ პერიოდში ეს 40 000 ამერიკული დოლარის ექვივალენტი იყო.

ღირსშესანიშნაობები
სლუშოვიცეს მთავარი ღირსშესანიშნაობა წმინდა იოანე ნათლისმცემლის შობის ეკლესიაა, იგი 1812–1815 წლებში აშენდა.

ცნობილი ადამიანები
ფრანტიშეკ ჩუბა (1936–2019) - აგრონომი და პოლიტიკოსი, სლუშოვიცეს კოლმეურნეობის ყველაზე წარმატებული თავმჯდომარე
ჰლუკი

ჰლუკი — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის ზლინის მხარეში. ჰლუკი უჰერსკე-ჰრადიშტეს რაიონში მდებარეობს.

სახელწოდება
ჰლუკის სახელწოდება ლათინური სიტყვა „”-იდან მომდინარეობს, ქართულად ეს სიტყვა „ხმაურს” ნიშნავს. ქალაქმა სავარაუდოდ ეს სახელწოდება ოკლუკის ხმაურიანი ღელის გაო მიიღო, რომელიც ჰლუკში მიედინება.

გეოგრაფია
ჰლუკი ქალაქ ზლინიდან სამხრეთით 28 კილომეტრში მდებარეობს. ის რაიონულ ცენტრ უჰერსკე-ჰრადიშტედან 10 კილომეტრითაა დაშორებული. ჰლუკი ვიზოვიცეს მთიანეთში მდებარეობს. ქალაქის ტერიტორიაზე მდებარე ყველაზე მაღალი წერტილის სიმაღლე 366 მეტრია ზღვის დონიდან. ქალაქში მიედინება პატარა მდინარე ოკლუკი.

ისტორია
ინფორმაცია ჰლუკის შესახებ ისტორიულ წყაროებში პირველად 1294 წელს ჩნდება. ამ წელს ის უფრო ფართო გეოგრაფიულ კონტექსტში მოიხსენიება და ლუცკე-პოლეს პროვინციის ნაწილია, თავად ჰლუკის ციხე კი პირველად 1303 წელსაა ნახსენები ისტორიულ ჩანაწერებში.

კულტურა
ჰლუკი მორავიის სლოვაკეთის კულტურულ რეგიონში მდებარეობს. ქალაქი ცნობილია ფოლკლორული ფესტივალით „მეფეთა ლაშქრობა“, რომელიც იუნესკოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის სიაშია შეტანილი. ის სამ წელიწადში ერთხელ, ივლისის პირველ შაბათ-კვირას იმართება. ეს ხალხური ტრადიცია ერთ გამორჩეულ ისტორიულ მოვლენას აღნიშნავს, როცა ბრძოლაში დამარცხების შემდეგ უნგრეთის მეფე მატიაშ ჰუნიადი ქალის ფორმაში გადაცმული გაიპარა ქალაქ ჰლუკიდან.
ფესტივალის დროს ქუჩაში ფერადი ბაფთებით მორთული ცხენით ქალის სამოსში გამოწყობილ ბიჭუნას ჩამოატარებენ. მონაწილეები ეროვნულ სამოსში იმოსებიან. ფესტივალში ყოველთვის მონაწილეობს უცხოური და ადგილობრივი ფოლკლორული ანსამბლების ასობით კოსტიუმირებული წევრი. ფესტივალის დროს იმართება სპილენძის ინსტრუმენტებით შესრულებული მუსიკალური წარმოდგენები.

ღირსშესანიშნაობები
ჰლუკის ციხესიმაგრე ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა. დღეს მასში განთავსებულია ტურისტული საინფორმაციო ცენტრი, ბიბლიოთეკა, საკონცერტო დარბაზი და სხვა კულტურული სივრცეები.
რაიჩოვნას ქუჩაზე მდებარე ისტორიულ სახლებს კულტურული ძეგლის სტატუსი აქვთ. ისინი ნაგებია გამოუწვავი აგურით, კედლები დაფარულია ქერის და თიხის ნარევი ალიზით. ზედაპირი კირით არის შეღებილი. მათი გამომწვარი კრამიტის სახურავები წინათ ისლით იყო გადახურული. სახლებში გასული საუკუნეების ავეჯი და აქსესუარებია განთავსებული.
ბაროკოს სტილის წმინდა ლავრენტის სამრევლო ეკლესია 1735-1741 წლებში აშენდა.

ცნობილი ადამიანები
კეტე ოდვოდი (1909–1997) - ავსტრიელი წინააღმდეგობის აქტივისტი

დაძმობილებული ქალაქები
ნემშოვა, სლოვაკეთი
პლანა-ნად-ლუჟნიცი, ჩეხეთი
Amanita beckeri

— სოკოს სახეობა ამანიტას გვარისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპის კონტინენტს. სოკოს სახელი ეწოდა ჟორჟ ბეკერის პატივსაცემად, რომელმაც პირველმა მოახდინა ამ სოკოს იდენტიფიცირება.

იზრდება ფოთლოვან ტყეებში ზაფხულიდან შემოდგომამდე. პირობითად საჭმელ სოკოა, განსაკუთრებული გემოვნური თვისებების გარეშე. მომზადებამდე აუცილებელი მისი თერმულად დამუშავება.

აღწერა
ქუდის დიამეტრი 6-დან 12 სმ-მდე მერყეობს. თავდაპირველად ნახევარსფეროსებრი ფორმისაა, შემდეგ გაშლილი, ჟანგმიწისფერ-ყავისფერი. ზედაპირზე ხშირად რჩება თეთრი საბურველის ნარჩენები. კიდეები დაღარულია.

ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, თავისუფალი, თეთრიდან კრემისფერამდე, საკმაოდ ვიწრო, ჩაზნექილი, განსაკუთრებით ახალგაზრდა ეგზემპლარებში. ასაკთან ერთად ფირფიტებზე შეიძლება გაჩნდეს მოყავისფრო ლაქები. მოკლე ფირფიტები მცირერიცხოვანია და შეკვეცილი.

ფეხის სიგრძე — 10-12 სმ, სიგანე — 1,2-2 სმ, თეთრი, თითქმის ცილინდრული, როგორც წესი, დაფარულია ფანტელისებრი თეთრი საბურველის ნარჩენებით, რომელიც ასაკთან ერთად ყავისფერდება. ფეხი ჩამჯდარია ვოლვაში. არც თუ ისე მაღალი ვოლვა ახალგაზრდობაში თეთრია, შემდეგ კი მოყავისფრო ელფერს იძენს.

გავრცელება და ეკოლოგია
 იზრდება ფოტლოვან ტყეებში. მიკორიზას წარმოქმნის მუხასთან და სხვა ფოთლოვან სახეობებთან. უპირატესობას ანიჭებ თბილ კირქვიან ნიადაგს. გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპის კონსტინენტს, განსაკუთრებით ხმელთაშუაზღვისპირეთს.
Amanita eliae

— სოკოს სახეობა ამანიტას გვარისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპის კონტინენტს.

იზრდება ზაფხულსა და შემოდგომაზე, წიწვოვან და ფოთლოვან ხეებთან ახლოს. არასაჭმელ სოკოდ მიიჩნევა. სოკო პირველად აღწერა ფრანგმა მიკოლოგმა ლუსიენ კელემ 1872 წელს.

აღწერა
ქუდის დიამეტრი — 8-10 სმ. ნორჩობაში ნახევარსფეროსებრი, მოგვიანებით ბრტყელი. მოთეთრო-ყვითლიდან მკრთალ-ყავისფრამდე და მოწითალო-ყავისფრამდე. ცენტრში მუქია. ზედაპირი გლუვი, მაგრამ როგორც წესი მსხვილქერცლიანია. ქუდის კიდეები სავარცხლისებრი, დაღარული, ხშირად დაფარულია თეთრი ფერის საბურველის ნარჩენებით.

ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, ხშირი, თეთრი ან კრემისფერი.

ფეხი — 10-15 სმ-მდე სიგრძეში და 1-2,5 სმ-მდე სისქეში, რუხ-ყავისფერი. აქვს წვრილად დახეთქილი (დაბზარული) ტექსტურა. ფეხზე, გააჩნია, თხელი რგოლი ან რგოლისებრი ნარჩენი. ფეხი ბოლქვისებურად გამსხვილებული ძირსკენ, მოთეთრო-რუხი ვოლვით გარშემორტყმული.

რბილობი — თეთრი, თხელი, სუსტად გამოხატული სუნითა და გემოთი.

სპორების ფხვნილი — თეთრი, სპორები — 9-15×6,58,5 მკმ-ია, სუსტად ამილოიდური, გლუვი, ელიფსისებრი. ბაზიდიუმი — ოთხსპორიანი.

გავრცელება და ეკოლოგია
იშვიათი სოკოა. გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპის კონტინენტს. იზრდება, ზაფხულიდან შემოდგომამდე შერეულ და ფოთლოვან ტყეებში, მჟავე ნიადაგზე. მიკორიზას უპირატესად წარმოქმინსა მუხასა და წიფელთან, იშვიათად კი წაბლთან, არყთან, თხილთან და ზოგჯერ ფიჭვთანაც.
სადგომი

სადგომი — ისტორიული სოფელი არტაანის მხარეში, არდაჰანის ოლქის ცენტრალურ რაიონის სოფელ თეფელერის (კომკის) ახლოს გამქრალი სოფელია.

ისტორია
სადგომი ქართული სიტყვაა და ცოცხალ არსებათა საცხოვრებელ ადგილს ნიშნავს. ეს მნიშვნელობით სახელი, ლოგინი, ბუდე ასეთ მნიშვნელობებს იძენს.

სოფელი სადგომი მდებარეობდა ისტორიული არტაანის მხარეში შუა საუკუნეებში საქართველოს შემადგენელ მხარეთაგან ერთ ერთი იყო. შესაბამისად, ოსმალებმა ეს მხარე და სოფელი საუკუნის შუა ხანებში ქართველებისგან დაიპყრეს.

სოფელი სადგომი 1595 წლის დეფთერ-ი მუფასალ-ი ვილაიეთ-ი გურჯისთან (საქართველოს ოლქის დეტალური რეგისტრი) სახელწოდების ოსმალურ მუფასალ დეფთერში სადგომის ფორმით გვხვდება. ამ დროს ეს დასახლება საქართველოს ვილაიეთში, არტაანი ბუზურგის ლივასის ყუზეის ნაჰიეს ეკუთვნოდა. მოსახლეობა 8 ქრისტიანი ოჯახისგან შედგებოდა და ოჯახების მეთაურთა უმრავლესობა ქართულ სახელებს ატარებდა. სოფელში მიმდინარეობდა ხორბლისა და ქერის მოყვანა, ფუტკრის და ცხვრის მოშენება. ორი წყლის წისქვილიც იყო.

სოფელი სადგომი ჩილდირის ეიალეთოს 1694-1732 წლების პერიოდის ოსმალურ ჯებე დეფთერში სადგომის სახელით იგივე ადმინისტრაციული მდგომარეობას ფლობდა. სოფელი ჰიჯრი 1119 (1707/1708) წელს 2.000 აქჩე გადასახადის სანაცვლოდ ალი სახელის მქონე პიროვნებას ჰქონდა მინიჭებული.

ოსმალურ მუფასალ დეფთერის გამომცემელი ქართველი თურქოლოგი სერგი ჯიქია ამ დეფთერში მოთავსებულ ჩანაწერზე დაყრდნობით წერდა, რომ ეს დასახლება კომკის (ტეპელერის) სოფლის ახლოს მდებარეობდა. ირკვევა, რომ სოფელი ამ თარიღამდე გაქრა.
მასატაკა ნაგასე

მასატოში ნაგასე (; დ. 15 ივლისი, 1966) — იაპონელი მსახიობი და მომღერალი. იგი დასავლეთში ყველაზე მეტად ცნობილია ფრიდრიკ ტორ ფრიდრიკსონის ფილმებში „ცივი ცხელება“ და ჯიმ ჯარმუშის „საიდუმლო მატარებელი“ შესრულებული როლებით.

ნაგასე -ის წარმომადგენელმა ტოდ ბრაუნმა აღწერა, როგორც „იაპონური კინოს ერთ-ერთი უდიდესი უცნობი გმირი, უაღრესად საიმედო მსახიობი, რომელსაც, ერთი შეხედვით, ურყევი გემოვნება ჰქონდა პროექტებში და რომელიც - უზარმაზარი ნამუშევრების მიუხედავად - სახელით დიდწილად უცნობი რჩება“.

კარიერა
ნაგასემ იუკი კუდოსთან ერთად ითამაშა ჯიმ ჯარმუშის ფილმში „საიდუმლო მატარებელი“ (1989). მას მონაწილეობა აქვს მიღებული ისეთ ფილმებში, როგორიცაა სიონ სონოს „თვითმკვლელთა კლუბი“(2001), შინჯი აოიამას „მაიკ იოკოჰამა: ტყე უსახელო“ (2002), და იოჯი იამადას „დაფარული ხმალი“ (2004).
გუანჩეს მუზეუმი

გუანჩეს მუზეუმი — ეთნოგრაფიული მუზეუმი იკოდ-დე-ლოს-ვინოსში, ტენერიფეზე. იგი ორიენტირებულია გუანშებზე–კანარის კუნძულების მკვიდრ მოსახლეობაზე. მუზეუმი მდებარეობს სავაჭრო ცენტრ „ლა მაგალონაში“. იგი შეიცავს გუანშური კულტურის ბუნებრივი ზომის სცენებს და კუნძულების სხვადასხვა ნაწილებიდან მოძიებული ნახატებისა და პეტროგლიფების რეკონსტრუქციებს. 2020 წლის მდგომარეობით, შესვლის ღირებულება უფროსებისთვის 6 ევროა, ხოლო ბავშვებისთვის — 3 ევრო.
მურილოს სახლი

მურილოს სახლი — ისტორიული სახლი სევილიაში, ესპანეთში, სანტა ტერესას ქუჩის №8-ზე, ისტორიულ ბარიო-დე-სანტა-კრუსის უბანში. ეს იყო მხატვარ ბარტოლომე ესტებან მურილიოს (1617–1682) სახლი მისი ცხოვრების ბოლო წლებში. შენობას აქვს ორი სართული და სვეტებით შემოსაზღვრული ცენტრალური ეზო.

სახლ-მუზეუმი დაარსდა 1972 წელს და საზოგადოებისთვის გაიხსნა 1982 წელს, მურილიოს გარდაცვალების სამასწლისთავზე. მუზეუმი ცდილობდა საუკუნის ატმოსფეროს აღდგენას, თუმცა 1998 წელს შენობის უმეტესი ნაწილი გადაკეთდა ანდალუსიის კულტურის საბჭოს ოფისებად, რის შემდეგაც დარჩა მხოლოდ მცირე მუზეუმის სივრცე, რომელიც გამოიყენება დროებითი გამოფენებისთვის.
უჰერსკი-ოსტროჰი

უჰერსკი-ოსტროჰი — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის ზლინის მხარეში. ქალაქი უჰერსკე-ჰრადიშტეს რაიონში მდებარეობს.

სახელწოდება
სახელი სიტყვასიტყვით „უნგრეთის კონცხს“ ნიშნავს. ქალაქი ისტორიულად უნგრეთის სამეფოს საზღვართან მდებარე კონცხზე მდებარეობდა.

გეოგრაფია
უჰერსკი-ოსტროჰი ქალაქ ზლინიდან სამხრეთ-დასავლეთით 33 კილომეტრში მდებარეობს. ქალაქი მიდნარე მორავისა და ოკლუკის შესართავთანაა გაშენებული. უჰერსკი-ოსტროჰის მუნიციპალური ტერიტორიის დასავლეთი ნაწილი ქვემო მორავის ხეობაში მცებარეობს, აღმოსავლეთი კი ვიზოვიცეს მთიანეთში.

ისტორია
უჰერსკი-ოსტროჰის წინამორბედი დასახლება იყო სტენიცე, რომელიც მდინარე მორავის კუნძულზე იყო გაშენებული. სტენიცეს დასახლება აქ საუკუნის მეორე ნახევარში არსებობდა. საუკუნის შუა ხანებში უნგრელთა შემოსევებისგან თავდასაცავად აქ საფორთეფიკაციო ნაგებობები ააგეს. ბოჰემიის მეფე ოტოკარ -მ მდინარეზე გადასასვლელ ფონთან ციხესიმაგრე ააგებინა. უჰერსკი-ოსტროჰის ციხესიმაგრე წერილობით წყაროებში პირველად 1275 წელსაა მოხსენიებული.
ჰუსიტური ომების დროს უჰერსკი-ოსტროჰი ჰუსიტების სამხედრო ბანაკი იყო. 1511 წელს ის კოუნიცეს გვარის თავადებმა შეიძინეს. მათი მმართველობის დროს აქ არსებული ციხესიმაგრე რენესანსის სასახლედ გადააკეთეს. 1620 წლის თეთრი მთის ბრძოლის შემდეგ, კოუნოვიცეებს ქონება ჩამოართვეს. მალევე უჰერსკი-ოსტროჰი ლიხტენშტაინის დიდგვაროვანთა ოჯახმა შეიძინა, რომელიც ქალაქს თითქმის 300 წლის განმავლობაში ფლობდა. ლიხტენშტაინები აქ არ ცხოვრობდნენ, ამის გამო ქალაქის განვითარება შეფერხდა. ამას თან დაერთო ხშირი წყალდიდობები, უნგრელთა და თურქთა შემოსევები. მიუხედავად ამისა, სოფლის მეურნეობა და ხელოსნობა მაინც განვითარდა.

ღირსშესანიშნაობები
ქალაქის ყველაზე მნიშვნელოვანი ისტორიული ძეგლი უჰერსკი-ოსტროჰის ციხეა. ეს ნაგებობა ამჟამინდელი სახით 1560–1570 წლებში აღადგინეს და მის გარშემო ბაღი გაშენდა. დღეს ის ქალაქის მერიის, ბიბლიოთეკისა და ტურისტული საინფორმაციო ცენტრის ფუნქციას ასრულებს. შენობის შიდა სივრცეში ინტერაქტიული ექსპონატებია გამოფენილი და ის ღიაა დამთვალიერებელთათვის. ქალაქის ცენტრალურ მოედანზე დგას წმინდა ანდრიას ტაძარი. ის ბაროკოსა და ნეოკლასიკურ სტილში 1751–1758 წლებში აშენდა.
ქალაქის გარეუბან ოსტროჟსკე-პრჟედმესტიში არის 1870-იან წლებში აგებული პრიზმული ფორმის სამრეკლო. სამრეკლოს შენობა 1912 წელს იანო კოლერმა სგრაფიტოს დეკორატიული სტილით გააფორმა.

ცნობილი ადამიანები
ჯოელ მიულერი (1827–1895) - რაბინი
ფრანც კრონესი (1835–1902) - ავსტრიელი ისტორიკოსი
ისრაელ ტაგლიხტი (1862−1943) - რაბინი
იან ჩერნი (1874–1959) - პოლიტიკოსი, ჩეხოსლოვაკიის პრემიერ-მინისტრი
ოტოკარ ბორუვკა (1899–1995) - მათემატიკოსი
მარტინ ლეციანი (1900–1927) - სერიული მკვლელი
ფრანტიშეკ ვანეკი (1931–2020) - ჰოკეისტი

დაძმობილებული ქალაქები
ტრენჩიანსკა-ტეპლა, სლოვაკეთი
სტეფან მარკოვიჩი

სტეფან მარკოვიჩი (, დ. 26 დეკემბერი, 1804, ზემუნი, ავსტრიის იმპერია — გ. 29 ნოემბერი, 1864, ვენა) — სერბი პოლიტიკოსი, 1856 და 1857–1858 წლებში სერბეთის სამთავროს მთავრობის მეთაური.

ბიოგრაფია
სტეფან მარკოვიჩი დაიბადა 1804 წლის 26 დეკემბერს ზემუნში (დღეს — ბელგრადის რაიონი). 1815 წელს დაამთავრა დაწყებითი სკოლა მშობლიურ ქალაქში, ხოლო 1821 წელს — საშუალო სკოლა სრემსკი-კარლოვცში. უმაღლესი განათლება ავსტრიაში მიიღო და 1834 წელს სამშობლოში დაბრუნდა.

1834 წელს სტეფან მარკოვიჩი დასახლდა ქალაქ კრაგუევაცში (ბელგრადიდან 120 კილომეტრის მოშორებით), რომელიც იმ დროს სერბეთის სამთავროს დედაქალაქი იყო.
1835 წლიდან ის იყო მთავრობის წევრი და პრემიერ-მინისტრის კანცელარიის მდივანი, 1837 წლის 28 სექტემბრიდან — სამთავროს კანცელარიის დირექტორი, 1839 წლიდან — საიდუმლო საბჭოს მთავარი მდივანი, 1842-დან 1857 წლამდე — საბჭოს წევრი.
1854 წლის 21 დეკემბრიდან 1856 წლის 29 მაისამდე იკავებდა იუსტიციისა და განათლების მინისტრის პოსტს. 1856 წლის 29 მაისიდან 16 სექტემბრამდე იყო საგარეო საქმეთა მინისტრის მოვალეობის შემსრულებელი, 1856 წლის 16 სექტემბრიდან 1857 წლის 19 ივნისამდე კვლავ იუსტიციისა და განათლების მინისტრი, ხოლო 1857 წლის 19 ივნისიდან 1858 წლის 31 მარტამდე კი — საგარეო საქმეთა მინისტრი.

მარკოვიჩი სერბეთის მთავრობას ორჯერ ხელმძღვანელობდა — 1856 წელს და 1857–1858 წლებში. როდესაც ძალაუფლება კვლავ მოიპოვა მეფე მილოშ ობრენოვიჩმა, მარკოვიჩმა, გააცნობიერა რა, რომ მისი პოლიტიკური კარიერა დასრულდა, სამუდამოდ დატოვა სამშობლო.
სტეფან მარკოვიჩი გარდაიცვალა 1864 წლის 29 ნოემბერს ვენაში.
იანიცა (ქალაქი)

იანიცა არის ქალაქი ჩრდილოეთ საბერძნეთში, მაკედონიის რეგიონში. ის წარმოადგენს პელას მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ ცენტრს, რომელიც შედის ცენტრალურ მაკედონიაში. ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 30,498 ადამიანს (2021). იანიცა მდებარეობს 5 კმ-ით დაშორებით ძველი პელასგან — ძველი მაკედონიის სამეფოს დედაქალაქისგან და ალექსანდრე მაკედონელის სამშობლოსგან.

ოსმალეთის მმართველობის პერიოდში საბერძნეთში, იანიცა ულმანებისთვის წმინდა ქალაქად ითვლებოდა, რადგან იქ ცხოვრობდა და გარდაიცვალა მნიშვნელოვანი მხედართმთავარი გაზი ახმედ ევრენოსი.

გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს 50 კმ-ის დაშორებით თესალონიკიდან და 40 კმ-ის დაშორებით ედესიდან.
Amanita strobiliformis

— სოკოს სახეობა ამანიტას გვარისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპის კონტინენტს.

იშვიათი სოკოა. იზრდება ფოთლოვან და შერეულ ტყეებში, ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად ზაფხულიდან შემოდგომამდე. საჭმელი სოკოა. მომზადებამდე აუცილებელი მისი თერმულად დამუშავება, წინააღმდეგ შემთხვევაში შესაძლოა გამოიწვიოს მოწამვლა. სოკო შეტანილია ევროპის რამდენიმე ქვეყნის გადაშენების პირას მყოფი სახეობების ნუსხაში.

სოკო პირველად აღწერა ფრანგმა მიკოლოგმა ჟან-ჟაკ პოლემ როგორც 1812 წელს. მიმდინარე ბინომიალური სახელწოდება მიანიჭა ლუი ბერტილონიმ 1866 წელს.

აღწერა
ქუდის დიამეტრი — 7.5-25.5 სმ, ხორცოვანი, თავიდან ნახევარსფეროსებრი, შემდეგ ამოზნექილი და ბოლოს ბრტყელი. ზედაპირი კრემისფერ-თეთრიდან ღია-ნაცრისფრამდე. აღნიშნული სოკო ხშირად ძალიან დიდ ზომებს აღწევს, ქუდის ზომით წეროსწვივასაც უტოლდება, მაგრამ ორ-სამჯერ მეტს იწონის.

ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, თეთრი, საკმაოდ თხელი, მჭიდროდ განლაგებული.

ფეხის სიგრძე — 10–20 სმ, სიგანე — 2-4 სმ, მკვრივი, ცილინდრული, მთლიანი (შიგნიდან ამოვსებული), დაფარულია ქერცლებით, ფანტელისებრი და ფქვილისებრი ნაფიფქით, განსაკუთრებით შესამჩნევია ნორჩობაში. ძირისკენ ბოლქვისებურად გასქელებული. გააჩნია თეთრი საყელო, რომელიც დროთა განმავლობაში ქრება.

რბილობი — რბილი, თეთრი, ნორჩობაში ახასიათებს სასიამოვნო სუნი და გემო,

გავრცელება და ეკოლოგია
იშვიათი სოკოა. გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპის კონტინენტს. იგი შეტანილია პოლონეთის, ბელგიის, ჩეხეთის, გერმანიის, დანიის, ესტონეთის, ნიდერლანდების, შვედეთისა და სლოვაკეთის გადაშენების პირას მყოფი სახეობების ნუსხაში.

იზრდება ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად, ფოთლოვან და შერეულ ტყეებში, აგრეთვე ეს სახეობა გვხვდება ტყის გარეთ, ღია ადგილებში, ცალკეული ხეების ქვეშ და გზისპირებზე. მიკორიზას წარმოქმნის მუხასთან, წიფელთან და ცაცხვთან. უპირატესობას ანიჭებს თბილ ადგილებს და კირქვიან ნიადაგს.

სეზონი — ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

კვებითი ღირებულება
 , ისევე როგორც ამანიტას გვარის ყველა სოკო, უმი სახით შხამიანია (იწვევს საჭმლის მონელებელი სისტემის მოშლას). მოხმარებამდე აუციელებელი მისი თერმულად დამუშავება, რადგან ტოქსინები თერმული დამუშავებისას მთლიანად ნადგურდება. როგორც წესი, სოკოს კანს აცლიან და ნაჭრებად ჭრიან.

გამოუცდელ მესოკოვეს იგი შეიეძლება აერიოს მისივე გვარის რამდენიმე მომაკვდინებლად შხამიან სახეობაში, მათ შორის შხამასოკოში.

მსგავსი სახეობები
კაროლინკა

კაროლინკა — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის ზლინის მხარეში. მდებარეობს ვსეტინის რაიონში. 1951 წლამდე ამ ადგილს „კაროლინინა-ჰუტი" ერქვა, რაც „კაროლინინას ქოხს" ნიშნავს.

სახელწოდება
სახელი ჩეხური ქალის სახელის, კაროლინას მოფერებითი ფორმაა. სახელწოდება ებრაელი მეწარმის სალომონ რაიხის დედინაცვლის სახელიდან მომდინარეობს. სწორედ ამ მეწარმემ დააარსა ამ ადგილზე მინის ქარხანა.

გეოგრაფია
კაროლინკა რაიონულ ცენტრ ვსეტინიდან აღმოსავლეთით დაახლოებით 38 კილომეტრში, სლოვაკეთის საზღვართან მდებარეობს. ქალაქი ჰოსტინ-ვსეტინისა და იავორნიკის (ნეკერჩხლის მთები) მთებს შორისაა გაშენებული. კაროლინკას ტერიტორიაზე მდებარე ყველაზე მაღალი წერტილის სიმაღლე 1019 მეტრია ზღვის დონიდან. კაროლინკაში მიედინება მდინარე ვსეტინის ბეჩვა. ქალაქის მთელი ტერიტორია ბესკიდების დაცული ლანდშაფტის ტერიტორიაზე მდებარეობს.

ისტორია
დასახლება 1861 წელს ნოვი-ჰროზენკოვის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე დაარსებული მინის ქარხნის გარშემო გაშენდა. კაროლინინა-ჰუტი ნოვი ჰროზენკოვისგან დამოუკიდებელ მუნიციპალიტეტად 1949 წელს გამოეყო. 1951 წელს მას კაროლინკა ეწოდა.

დაძმობილებული ქალაქები
ბიტჩა, სლოვაკეთი
პაპრადნო, სლოვაკეთი
ვისოკა-ნად-კისუცოუ, სლოვაკეთი
ხაროსმანი

ხაროსმანი — ისტორიული სოფელია არტაანის მხარეში, არდაჰანის ოლქის ცენტრალურ რაიონთან დაკავშირებული სოფელ ბალიქჩილარის (დუდუნა) მახლობლად გამქრალი სოფელია.

ისტორია
ხაროსმანი ქართული ადგილის სახელწოდებაა და ხაროსუბანისაგან მომდინარეობს. „ხარო“ სიტყვა რომელიც ნიშნავს ხვრელს, ორმოს. ქართველი თურქოლოგი სერგი ჯიქია წერს, რომ ჯაყისმანის სახელი ჯაყისუბანისაგან (ჯაყისუბანი) მომდინარეობს, „მან“ ან „მანი“ სიტყვა რომელიც მომდინარეობს ქართული სოფლის ან უბნის აღმნიშვნელი „უბნისაგან“ (უბანი). ამის საფუძველზე შეიძლება ითქვას, რომ ხაროსმანი ან ხაროსუბანი ნიშნავს „ღრმა სოფელს“ ან „ორმო სოფელს“.

სოფელი ხაროსმანი მდებარეობს არტაანის მხარეში რომელიც ისტორიული საქართველოს ნაწილი იყო. ცნობილია, რომ ოსმალებმა ეს მხარე და სოფელი საუკუნის შუა პერიოდში ქართველებისაგან დაიკავეს. ეკლესიაც რომ ამ სოფლის სახელს ატარებდა ხაროსმანის მღვიმეები ამ პერიოდიდან დარჩა.

სოფელი ხაროსმანი, 1595 წლის ოსმალური მუფასალური რეგისტრის მიხედვით, საქართველოს ვილაიეთში, არდაჰანი ბუზურგის ლივასის მეშე ნაჰიეს ეკუთვნოდა. ხაროსმან და ხაროსმან-ი ბუზურგის სახელებით, ორ ცალკეულ დასახლებად იყო რეგისტრირებული. ხაროსმანის სოფელში 14 ქრისტიანული კეროვანი ცხოვრობდა, ხაროსმან-ი ბუზურგში (დიდი ხაროსმანი) კი 4 ქრისტიანული კეროვანი ცხოვრობდა და კეროვნების უმეტესობა ქართულ სახელებს ატარებდა. ამ ორ დასახლებაში ხორბლისა და ქერის მიწათმოქმედება და მეფუტკრეობა იყო განვითარებული, ასევე ცხვარისა და ღორის მოშენება.

სოფელი ხაროსმანი, ჩილდირის ეიალეთის 1694-1732 წლების პერიოდის ოსმალური ჯებე რეგისტრში ხაროსმანის სახელით ერთ სოფლად არის რეგისტრირებული. იგივე ადმინისტრაციულ მდგომარეობაში მყოფი სოფელი ჰიჯრი 1126 (1714/1715) წელს 6.500 აქჩე გადასახადის სანაცვლოდ ვინმე მურთაზას სახელის მქონე პიროვნებაზე იყო მინიჭებული.

ოსმალური მუფასალური რეგისტრის გამომცემელი ქართველი თურქოლოგი სერგი ჯიქია წერს, რომ რუსულ რუკაზე ხაროსმანის სახელით გადატანილი ხაროსმანი სოფელ დუდუნას მახლობლად მდებარეობდა. ამ ჩანაწერებიდან ჩანს, რომ ხაროსმანის სოფელი ამ თარიღამდე უკვე გამქრალი ყოფილა.
ნიკოლო ლაპიკოლა

ნიკოლო ლაპიკოლა (; დ. 17 თებერვალი, 1727 — გ. 3 თებერვალი, 1790) — იტალიელი მხატვარი.

ბიოგრაფია
ნიკპლო ლაპიკოლა დაიბადა 1727 წლის 7 თებერვალს კროტონეში. მან მოამზადა დიზაინები მოზაიკებისთვის წმინდა პეტრეს ბაზილიკის ერთ-ერთი სამლოცველოსთვის. მისი მოწაფეებიდან ერთ-ერთია ბერნარდინო ნოკი. მოგვიანებით, 1766 წელს ის გახდა აკადემიკოსი, ხოლო შემდეგ - აკადემია დი-სან-ლუკას საპატიო წევრი. გარდაიცვალა რომში.

მის სხვა ნახატებში შედიოდა „ფსიქეს ცხოვრება“, „წმინდა ფრანცისკეს სტიგმატები“ და ოქროს დარბაზის გაფორმება მითოლოგიური სცენებით პალაცო კიჯიში, რომში.
გიუზელიალი (პაზარი)

გიუზელიალი — უბანი ქალაქ პაზარში, რიზეს პროვინციის პაზარის რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრში.

ისტორია
უბან გიუზელიალის ძველი სახელწოდება ლაზურად „დუდუვათი“ იყო. ქართველი ისტორიკოსი იური სიხარულიძეც დასახლების სახელს დუდუვათის სახით წერდა და აღნიშნავდა, რომ ლაზურად სიტყვა „დუდი“ ნიშნავდა „თავს“.

ენათმეცნიერმა ნიკო მარიმ 1910 წელს ლაზეთში ჩატარებული კვლევითი მოგზაურობის ჩანაწერებში დასახლების სახელი დუდუვათის სახით დაწერა და ეს დასახლება ათინას ხევის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვიდან ზემოთ მიმართულებით გაშლილ დასახლებების სახელწოდებებს შორის შევიდა. მისი ცნობით, დუდუვათი ველინას მდინარესა და ქუა-ქჩეს შორის მდებარეობდა. რეალურად კი გიუზელიალის უბანი ქალაქ პაზარის აღმოსავლეთ ნაწილშია განთავსებული.

დუდუვათის სახელი გიუზელიალად შეიცვალა და პაზარის ქალაქს უბნად მიუერთდა.

მოსახლეობა
უბან გიუზელიალში 2024 წელს 1,526 ადამიანი ცხოვრობდა, მათ შორის 746 მამაკაცი და 780 ქალი.
დომენიკო ბრუჯიერი

დომენიკო ბრუჯიერი (; დ. 1678 – გ. 1744) — ბაროკოს პერიოდის იტალიელი მხატვარი ლუკაში. ლანცი მას ჯოვანი დომენიკოდ ან სხვა ჩანაწერებში ჯოვანი ბატისტად ან ბატისტად მოიხსენიებს.

ბიოგრაფია
ის თავდაპირველად იყო ლაზარო ბალდის მოწაფე რომში, მაგრამ შემდეგ შეუერთდა კარლო მარატას დიდ სტუდიას. მისი ნამუშევრები ჩანს საკრამენტის სამლოცველოში, სანტისიმა ტრინიტას ეკლესიაში და ლუკას სხვა შენობებში. მის მოწაფეებს შორის იყვნენ გაეტანო ვეტურალი და ჯუზეპე ანტონიო ლუკი.
თაგურეთი

თაგურეთი — ისტორიული არტანის მხარეში, დღეს არტაანის პროვინციის ცენტრალურ რაიონში გამქრალი სოფელი. დასახლების ტერიტორია დღევანდელი სოფელი ბაღდაშენის საზღვრებშია. თავგეთის (თავგეთი) სახელითაც არის ცნობილი.

ისტორია
სოფელი თაგურეთი მდებარეობდა არტანის მხარეში, რომელიც შუა საუკუნეებში საქართველოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა ეს მხარე და სოფელი ქართველებისგან საუკუნის შუა ხანებში ჩამოართვეს. სოფელში დღემდე შემორჩენილი თაგურეთის ეკლესია სწორედ ამ პერიოდს განეკუთვნება.

სოფელი თაგურეთი ან თავგეთი 1877-1878 წლების ოსმალურ-რუსული ომმის შემდეგ ოსმალთა იმპერიის მიერ საომარი ანაზღაურების ნაწილად რუსეთს გადაეცა. თურქოლოგი სერგი ცქიამ დაწერა, რომ თაგურეთის ან თავგეთის სახელი რუსულ წყაროებში თავგეთ სახით გვხვდება და 1878 წელს სოფელში მხოლოდ ერთი ოჯახი იყო დარჩენილი. ის ფაქტი, რომ თაგურეთი 1886 წლის რუსულ აღწერაში არდაჰანის მაზრის სოფლად არ ფიგურირებს, იმაზე მიუთითებს, რომ ამ თარიღამდე სოფელი უკვე დაცარიელებული იყო.

სოფელი თაგურეთის ძველი ეკლესია — თაგურეთის ეკლესია — სოფელი ბაღდაშენის საცხოვრისო ცენტრიდან 4,4 კილომეტრით სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობს. ეკლესიის მდებარეობის ადგილი იგივე ტერიტორიაა, სადაც გამქრალი სოფელი თაგურეთი იყო განთავსებული.