iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფრიდრიხ გუნდოლფი

ფრიდრიხ გუნდოლფი (დაბადების სახელი — ფრიდრიხ ლეოპოლდ გუნდელფინგერი; ; დ. 20 ივნისი, 1880, დარმშტადტი — გ. 12 ივლისი, 1931, ჰაიდელბერგი) — გერმანელი პოეტი, ლიტერატურათმცოდნე, გერმანისტი და შტეფან გეორგეს მიმდევარი. გუნდოლფი ვაიმარის რესპუბლიკის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი პროფესორი იყო. მისი მოსწავლეების რიცხვში იყო მესამე რაიხის მომავალი პროპაგანდის მინისტრი იოზეფ გებელსი.

ბიოგრაფია
გუნდოლფი დაიბადა ებრაულ ოჯახში. საშუალო განათლება დარმშტადტში მიიღო, ხოლო გერმანისტიკას სწავლობდა მიუნხენის, ჰაიდელბერგისა და ბერლინის უნივერსიტეტებში. აღიარება მას 1916 წელს, მონუმენტური ნაშრომის „გოეთეს“ გამოქვეყნების შემდეგ მოეპოვა. ლიტერატურათმცოდნედ ჩამოყალიბებაში გუნდოლფზე ყველაზე დიდი გავლენა შტეფან გეორგემ და ვილჰელმ დილტეიმ მოახდინეს.

ოჯახი
გუნდოლფს პოლონელ-ებრაელი პიანისტის, აგატა მალახოფისგან ჰყავდა ქალიშვილი — კორდელია, რომელიც ქორწინების გარეშე დაიბადა. ნაცისტების ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ, დედა და ქალიშვილი ავსტრალიაში ემიგრაციაში წავიდნენ. კორდელია იქ ლიტერატურათმცოდნე გახდა და ორი შვილი შეეძინა.

გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
1927 წელს გუნდოლფს სიმსივნე დაუდგინეს, რის შედეგადაც იგი ოთხი წლის შემდეგ გარდაიცვალა. 1933 წელს ნაცისტურმა რეჟიმმა გუნდოლფის ნაშრომები აკრძალა. იგი დაქორწინებული იყო პიანისტ აგათა მალახოვზე (1884-1983). მათ ქალიშვილი, კორდელია გუნდოლფი, იტალიური ენის პროფესორი და ლიტერატურათმცოდნე გახდა. კორდელია გრაფიკოს მელხიორ ლეხტერის ნათლული იყო. მამის გარდაცვალებისა და გერმანიაში ნაცისტური რეჟიმის გაძლიერების შემდეგ, დედამ რჩევისთვის ალბერტ აინშტაინს მიმართა. მან ოჯახს საშუალება მისცა, ჯერ კაპრიზე, შემდეგ კი რომში გახიზნულიყო.

ნაშრომები
მისი ყველაზე ცნობილი პუბლიკაციაა „გოეთე“ (1916; მე-13 გამოცემა — 1930), რომელშიც მან გააცნობიერა და რადიკალური სახე მისცა ისტორიულ ფიგურებთან დაკავშირებით თავის პრინციპულ შეხედულებებს. 1964 წელს გერმანული ენისა და ლიტერატურის აკადემიამ დააწესა ყოველწლიური „ფრიდრიხ გუნდოლფის პრემია“ უცხო ქვეყნებში გერმანული კულტურის პოპულარიზაციისთვის.
კიმბერლი ბეკი

კიმბერლი ბეკი (დ. 9 იანვარი, 1956) — ყოფილი ამერიკელი მსახიობი, მოდელი და მომღერალი. ყველაზე მეტად ცნობილია ჯოზეფ ზიტოს ფილმში „პარასკევი, მე-13: დასკვნითი თავი” (1984) ტრიშ ჯარვისის როლით. სხვა კინოროლებში შედის ალფრედ ჰიჩკოკის „მარნი” (1964), ლიუკ ბესონის „დიდი ლურჯი” (1988), ჯორჯ თ. მილერის „გაყინული აქტივები” (1992) და როლანდ ემერიხის „დამოუკიდებლობის დღე” (1996).

ცხოვრება და კარიერა
კიმბერლი ბეკი დაიბადა მსახიობ სინდი რობინსისგან. პატარა ასაკში გამოჩნდა ალფრედ ჰიჩკოკის ფილმში „მარნი” და სატელევიზიო რეკლამებში ისეთი პროდუქტებისთვის, როგორიცაა -ის ბარბი და თოჯინები. ჰქონდა მოკლე გამოჩენა სერიალში „მანსტერები”, სადაც განასახიერა გარდაქმნილი ედი მანსტერი, მას შემდეგ, რაც ედიმ (ბუჩ პეტრიკი) დალია დიდი პაპის (ალ ლუისი) -ის წამლის ნარჩენი — 1-ლი სეზონის 33-ე ეპიზოდში „ლილი მანსტერი, გოგო-მოდელი”.

1968 წელს ბეკმა და მისმა მამინაცვალმა ტომი ლეონეტიმ, რომელიც იმ დროს ავსტრალიაში მოღვაწეობდა, ჩაწერეს სინგლი „’ ”, გამოშვებული „ტომი ლეონეტი და მისი ქალიშვილი კიმი” სახელით. მელბურნის ჩარტში #4 ადგილზე გავიდა.

ბეკი გამოჩნდა ისეთ ფილმებში, როგორიცაა „ხოცვა-ჟლეტა სენტრალ ჰაიში”, „როლერ ბუგი” და „პარასკევი, მე-13: დასკვნითი თავი”. გამორჩეული სატელევიზიო კრედიტებიდან აღსანიშნავია: „გენერალური საავადმყოფო”, „კაპიტოლი” (კიმბერლი ბეკ-ჰილტონის სახელით), „ფანტაზიების კუნძული”, „ბაკ როჯერსი მე-25 საუკუნეში” (ელისონ მაიქლსის როლში — ჯეკილ-და-ჰაიდის პერსონაჟის ერთი მხარე, რომლის სხვა სახე, საბრინა, ტრიშა ნობლმა განასახიერა), „”, „ბრედების ოჯახი”, „დინასტია”, „ლუკას ტანერი” და „პეიტონ პლეისი” (კიმ შუსტერის როლში).

ბეკმა მთავარი როლი ითამაშა სერიალის „რვა კმარა” საპილოტე ეპიზოდში, ნენსი ბრედფორდის სახით — როლი სერიალში მოგვიანებით დიენ ქეიმ შეასრულა. ასევე განასახიერა დიენ პორტერი სერიალში „მდიდარი კაცი, ღარიბი კაცი, წიგნი ” პიტერ სტრაუსთან ერთად და გამოჩნდა სხვა მრავალ პოპულარულ სატელევიზიო მინი-სერიალში.

1988 წელს ბეკი დაქორწინდა პროდიუსერ ჯეისონ კლარკზე და ორი ვაჟი შეეძინათ. 2013 წელს გამოჩნდა დოკუმენტურ ფილმში „ -ის მოგონებები: „პარასკევი, მე-13”-ის სრული ისტორია”, ხოლო 2022 წელს ხმოვანი მეტყველებით კვლავ განასახიერა ტრიშ ჯარვისის როლი სათაურიდან „პარასკევი, მე-13” ფენ-ფილმ მოკლემეტრაჟიანში „ ”.
ალამინოსი (კვიპროსი)

ალამინოსი — სოფელი კვიპროსში, ლარნაკის რაიონში, ქალაქ ლარნაკის დასავლეთით. 1960 წელს მას ჰყავდა 564 მცხოვრები, დაახლოებით თანაბარი რაოდენობის ბერძენი და თურქი კვიპროსელებით. 2011 წელს მისი მოსახლეობა 345 ადამიანს შეადგენდა.

ისტორია და კულტურა
ალამინოსი არის ადგილი, სადაც აღმოჩენილია ქალკოლითური თიხის ქალური „ლაქტაციის“ ფიგურა, ხელებით, რომლებიც მკერდზეა მიჭერილი. ტერიტორიაზე შემორჩენილია ვენეციური მმართველობის პერიოდში აგებული სანაპირო საგუშაგო კოშკი. ასევე არსებობს აგიოს-მამასის ძველი ეკლესია, რომელიც 2006 წელს აღდგა.

შუა საუკუნეებში ალამინოსში ფუნქციონირებდა მონასტერი, სადაც ქართველი ბერები მოღვაწეობდნენ. შუა საუკუნეების ქართული ჰაგიოგრაფიული თხზულება „იოანე და ექვთიმე მთაწმიდელთა ცხოვრება“ გადმოგვცემს ბიზანტიის იმპერატორ ბასილი -ის წარუმატებელ მცდელობას, დაერწმუნებინა ექვთიმე მთაწმიდელი, დაეკავებინა „სალამინოსის“ გარდაცვლილი მთავარეპისკოპოსის კათედრა. ალამინოსში ქართველების მიერ მართულ მონასტერს ასევე იხსენიებს დომინიკელი სტეფან დე ლუზინიანი, რომლის ქრონიკაც პარიზში 1580 წელს გამოქვეყნდა. ალექსანდრიის პატრიარქი კვიპრიანე, კვიპროსელი, რომელიც მე-18 საუკუნის ბოლოს წერდა, იმეორებს, რომ ქართველებს ოდესღაც ჰქონდათ „რამდენიმე მონასტერი ალამინოსთან ახლოს, მაზოტოვის რაიონში, კვიპროსში“ და დასძენს, რომ „ამ სექტის წარმომადგენლები კუნძულზე დღესდღეობით აღარ მოიძიებიან“. კვიპროსში ქართველთა კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი სამონასტრო დაწესებულება იყო გიალიის მონასტერი, ალამინოსიდან ჩრდილო-დასავლეთით დაახლოებით 149 კმ-ში.

2016 წლის დეკემბერში საქართველოდან ჩასულმა არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ აღმოაჩინა ეკლესიის შენობის ნანგრევები და 14 საფლავი, რომლებიც სავარაუდოდ, მე-12-დან მე-16 საუკუნემდე პერიოდისას.
ჯონ ხაირო ველასკესი

ჯონ ხაირო ველასკეს ვასკესი (დ. 15 აპრილი, 1962 — გ. 6 თებერვალი, 2020), ასევე ცნობილი მეტსახელებით „პოპაი“ ან „“ — კოლუმბიელი დაქირავებული მკვლელი, რომელიც მედელინის კარტელის კრიმინალური სტრუქტურის ნაწილს წარმოადგენდა 1992 წელს კოლუმბიის მართლმსაჯულების სისტემის წინაშე ჩაბარებამდე. ამ სტრუქტურის შიგნით იგი ამტკიცებდა, რომ იყო ლეიტენანტი და მეთაურობდა სიკარიოების (დაქირავებული მკვლელების) ნახევარს.

ველასკესი დაიბადა იარუმალის მუნიციპალიტეტში, ანტიოქიაში, კოლუმბია. იგი მსახურობდა კოლუმბიის ეროვნულ არმიაში; მოგვიანებით სწავლობდა ეროვნული პოლიციის კადეტთა სკოლაში, რომელიც რამდენიმე დღეში მიატოვა და შეუერთდა კოლუმბიის სამხედრო-საზღვაო ძალების შეგირდთა სკოლას. სწორედ აქ მიიღო მან მეტსახელი „პოპაი“, პერსონაჟთან ფიზიკური მსგავსების გამო. მოგვიანებით მან პლასტიკური ოპერაცია გაიკეთა და დაკარგა თავდაპირველი გამორჩეული გარეგნობა. ველასკესი ციხიდან გაიქცა, თუმცა მოგვიანებით კვლავ დააკავეს და მან სასჯელი სრულად მოიხადა.
ევჰენ ჩიკალენკო

ევჰენ ხარლამპიოვიჩ ჩიკალენკო (; 21 დეკემბერი, 1861 — 20 ივნისი, 1929) — უკრაინელი საზოგადო მოღვაწე, ქველმოქმედი, მიწათმფლობელი, აგრონომი, გამომცემელი და ხელოვნების მეცენატი.

იგი იყო ცენტრალური რადის 1917 წელს მოწვევის ერთ-ერთი ინიციატორი.

ჩიკალენკომ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა საუკუნის დასაწყისის უკრაინულ ეროვნულ აღორძინებაში, რადგან იყო რუსეთის იმპერიაში ერთადერთი უკრაინულენოვანი გაზეთების თანადამფინანსებელი.

ბიოგრაფია
ევჰენ ჩიკალენკო დაიბადა სოფელ პერეშორში, ხერსონის გუბერნიაში (თანამედროვე ოდესის ოლქი).

იგი სწავლობდა გიმნაზიაში ელისავეტგრადში, სადაც მისი თანაკლასელები იყვნენ გამოჩენილი უკრაინელი კულტურის მოღვაწეები:

პანას ტობილევიჩი (შემდგომში ცნობილი ფსევდონიმით საქსაჰანსკი)
ოლექსანდრ ტარკოვსკი — რეჟისორ ანდრეი ტარკოვსკის ბაბუა

ჩიკალენკოს და, ნადია, დაქორწინებული იყო უკრაინელ დრამატურგზე ივან კარპენკო-კარი.

თუმცა მალევე ჩამოშორდა პოლიტიკას თავისი კონსერვატიული შეხედულებების გამო.

1919 წლის იანვარში იგი გადავიდა გალიციაში, სადაც მოგვიანებით პოლონეთის ჯარებმა ინტერნირება გაუკეთეს.

1920 წლიდან ჩიკალენკო ცხოვრობდა ავსტრიაში, ხოლო 1925 წელს მუშაობა დაიწყო უკრაინის სამეურნეო აკადემიაში პოდებრადიში.

მემკვიდრეობა
ჩიკალენკოს მემუარები (გამოქვეყნებული 1925–1926 წლებში), აგრეთვე მისი დღიური (1931), მნიშვნელოვან წყაროს წარმოადგენს საუკუნის მიწურულისა და საუკუნის დასაწყისის უკრაინული ეროვნული მოძრაობის ისტორიის შესასწავლად.
სტამატიოს კლეანტისი

სტამატიოს (სტამატის) კლეანტისი (; დ. 1802, ველვენტოსი, კოზანი, ოსმალეთის საბერძნეთი - გ. 1862, ათენი, საბერძნეთის სამეფო) — ბერძენი არქიტექტორი.

ბიოგრაფია
სტამატიოს კლეანტისი 1802 წელს მაკედონიაში, ქალაქ კოზანის მახლობლად, ველვენტოსში მაკედონელ-ბერძნულ ოჯახში დაიბადა. ახალგაზრდობაში იგი ბუქარესტში გადავიდა, სადაც ბერძნულ სკოლაში სწავლობდა. 1821 წელს, წმინდა ლაშქრის წევრად, იგი ალექსანდრე იპსილანტის მეთაურობით თურქების წინააღმდეგ აჯანყებაში იბრძოდა და დრაგაშანის ბრძოლაში დატყვევეს. გაქცევის შემდეგ იგი ვენაში გაემგზავრა, შემდეგ კი ლაიფციგში, სადაც არქიტექტურას სწავლობდა. ამის შემდეგ მან სწავლა ბერლინში, კარლ ფრიდრიხ შინკელთან განაგრძო.

დიპლომის მიღების შემდეგ თავის კოლეგასა და მეგობართან, ედუარდ შუბერტთან ერთად, საბერძნეთში დაბრუნდა, სადაც იოანის კაპოდისტრიასის მიერ საჯარო ინჟინრებად დაინიშნენ. 1832 წელს მათ ათენის ახალი გენერალური გეგმა შეიმუშავეს, რომელიც მოიცავდა ფართო გამზირებს, ბაღებსა და მდიდრულ საჯარო შენობებს, ათენის ქუჩებს კი სახელები მიენიჭა. თუმცა, გეგმა ლეო ვონ კლენზემ გაამარტივა, რადგან ძველი გეგმა დიდ ხარჯებთან იყო დაკავშირებული. ადმინისტრაციასთან უთანხმოების შემდეგ კლეანტისმა თანამდებობა დატოვა.

კლეანტისმა დიდი სიმდიდრე მოიპოვა არა მხოლოდ არქიტექტურით, არამედ პაროსის კუნძულზე არსებული მარმარილოს კარიერების მეშვეობითაც, რომლებსაც ის მართავდა. მისმა კარიერებმა 1851 წელს ლონდონის დიდ გამოფენაზე ოქროს მედალი მიიღეს.

1862 წელს ის კარიერზე მომხდარი უბედური შემთხვევის შედეგად სერიოზულად დაშავდა და ათენში გადაიყვანეს, სადაც გარდაიცვალა.

კლეანტისმა ათენში მრავალი მნიშვნელოვანი შენობა დააპროექტა, მათ შორის პენტელში დიდგვაროვანი ქალის - სოფი დე მარბუას სასახლე, როდოდაფნის სასახლე და ვილა ილისია (დღესდღეობით ათენის ბიზანტიურ-ქრისტიანული მუზეუმი).

გალერეა
ხორასნელი თურქები

ხორასნელი თურქები ― თურქულენოვანი ხალხი, რომელიც ირანის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ძირითადად ხორასანის ისტორიულ-გეოგრაფიულ რეგიონში ცხოვრობს. მათი საერთო მოსახლეობა დაახლოებით 1-2 მილიონს შეადგენს.

ხორასნელი თურქები ტრადიციულად თანამედროვე ირანული პროვინციების - ჩრდილოეთ ხორასანის, რაზავი ხორასანის და გოლესტანის ტერიტორიაზე დასახლდნენ, რომლებიც ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილს შეადგენენ.

ხორასნელი თურქების ძირითადი ენა ხორასნული თურქული ენაა, რომელიც თურქულენოვან ოჯახს მიეკუთვნება. გარდა ამისა, სპარსული ფართოდ გამოიყენება როგორც ლინგვა ფრანკა, ისევე როგორც აზერბაიჯანულის სხვადასხვა დიალექტი. საუკუნეში ისტორიკოსმა მირზა აბას სეფერმა აღნიშნა როგორც თურქული, ასევე სპარსული ენების გავრცელება რეგიონში. 1926 წელს მკვლევარმა ალექსანდრე ივანოვმა ხორასნული თურქული დამოუკიდებელ იდიომად დაასახელა, რომელიც განსხვავდება აზერბაიჯანულისა და თურქმენულისგან; მისი, როგორც დამოუკიდებელი ენის სტატუსი მოგვიანებით მეცნიერულად დადასტურდა.

რელიგიურად, ხორასნელი თურქების უმეტესობა შიიტი მუსლიმია, თუმცა სუნიტებიც არიან. ისინი დაყოფილნი არიან რამდენიმე ტომებად. ყველაზე გამორჩეულ ჯგუფებს შორისაა ბაიათები, აფშარები, ყარაჩორდუ, იმარლი, კუიანლი, ფეჰლივანლი, ბორანლი, კილიჩანლი, ტიმურთაში, ნარდინი, გუდარი და ყარაი, რომლებიც ხორასანის სხვადასხვა რეგიონში დასახლდნენ.

არაერთი კვლევის თანახმად, ხორასნელი თურქები დიდი ხნის განმავლობაში არასაკმარისად შესწავლილ ეთნოკულტურულ ჯგუფად რჩებოდნენ, რადგან ისინი ხშირად სხვა თურქულ ხალხებთან ერთად „თორკის“ ზოგადი სახელით იყვნენ დაჯგუფებულნი.
სემიუელ ჯონსონი

სემიუელ ჯონსონი (; დ. 18 სექტემბერი, 1709 — გ. 13 დეკემბერი, 1784), ხშირად ცნობილი როგორც დოქტორი ჯონსონი — ინგლისელი მწერალი, რომელმაც წარუშლელი კვალი დატოვა ინგლისურ ლიტერატურაში როგორც პოეტმა, დრამატურგმა, ესეისტმა, ბიოგრაფმა და ლექსიკოგრაფმა. მისი ყველაზე ცნობილი მიღწევაა „ინგლისური ენის ლექსიკონი“ (1755).

ადრეული ცხოვრება და განათლება
სემიუელ ჯონსონი დაიბადა ლიჩფილდში, სტაფორდშირში, წიგნებით მოვაჭრის, მაიკლ ჯონსონისა და სარა ფორდის ოჯახში. ბავშვობიდანვე ჰქონდა ჯანმრთელობის სერიოზული პრობლემები, მათ შორის ტუბერკულოზური ინფექცია, რამაც სახეზე ნაწიბურები დაუტოვა და ცალ თვალში მხედველობა დააკარგვინა.

1728 წელს ჯონსონი ოქსფორდის პემბროკის კოლეჯში ჩაირიცხა, თუმცა სახსრების ნაკლებობის გამო 13 თვის შემდეგ სწავლის მიტოვება მოუხდა. მიუხედავად ამისა, მოგვიანებით მას მიენიჭა მაგისტრის ხარისხი და საპატიო დოქტორის წოდება ოქსფორდისა და დუბლინის ტრინიტის კოლეჯისგან.

კარიერა და ლექსიკონი
ჯონსონის კარიერა ლონდონში დაიწყო, სადაც ის ჟურნალ ' -ისთვის წერდა. 1746 წელს გამომცემელთა ჯგუფმა მას ინგლისური ენის სრულყოფილი ლექსიკონის შექმნა შესთავაზა.

„ინგლისური ენის ლექსიკონი“
ჯონსონს ამ ნაშრომზე მუშაობისთვის 9 წელი დასჭირდა. ლექსიკონი შეიცავდა 42,733 სიტყვას და დაახლოებით 114,000 ციტატას სხვადასხვა ავტორებისგან (შექსპირი, მილტონი, დრაიდენი). ეს მიიჩნევა ერთ ადამიანის მიერ შესრულებულ უდიდეს სამეცნიერო მიღწევად.

სხვა მნიშვნელოვანი ნამუშევრები
„რასელასი“ (1759): ფილოსოფიური რომანი აბისინიის პრინცზე, რომელიც ბედნიერების ბუნებას იკვლევს.

„ინგლისელი პოეტების ცხოვრება“ (1779–1781): 52 პოეტის ბიოგრაფია და კრიტიკული ანალიზი.

„რემბლერი“ : პერიოდული ესეების სერია, სადაც ჯონსონი მორალურ და რელიგიურ თემებზე მსჯელობდა.

პირადი ცხოვრება და ტურეტის სინდრომი
1735 წელს ჯონსონმა ცოლად შეირთო მასზე 20 წლით უფროსი ქვრივი, ელისაბედ „ტეტი“ პორტერი. მათი ქორწინება მყარი იყო, მიუხედავად ოჯახის წევრების წინააღმდეგობისა. ტეტი 1752 წელს გარდაიცვალა, რამაც ჯონსონი დიდ დეპრესიაში ჩააგდო.

ბიოგრაფების (განსაკუთრებით ჯეიმზ ბოსუელის) აღწერით, ჯონსონს ჰქონდა უნებლიე მოძრაობები და ტიკები. თანამედროვე მედიცინა ამ სიმპტომების საფუძველზე ასკვნის, რომ მას ტურეტის სინდრომი ჰქონდა, რაც იმ დროს უცნობი მდგომარეობა იყო.

მემკვიდრეობა
სემიუელ ჯონსონი გარდაიცვალა 1784 წლის 13 დეკემბერს. იგი დაკრძალულია ვესტმინსტერის სააბატოში. მისი გავლენა ინგლისურ ენასა და ლიტერატურულ კრიტიკაზე ფუნდამენტურია. ჯეიმზ ბოსუელის მიერ დაწერილი ბიოგრაფია — „სემიუელ ჯონსონის ცხოვრება“ — მიიჩნევა ბიოგრაფიული ჟანრის საუკეთესო ნიმუშად მსოფლიო ლიტერატურაში.
კობი მეინუ

კობი ბოატენგ მეინუ (ინგლ. ; დ. 19 აპრილი, 2005, სტოკპორტი) — ინგლისელი ფეხბურთელი, „მანჩესტერ იუნაიტედისა“ და ინგლისის ეროვნული ნაკრების ნახევარმცველი.

მიღწევები
საკლუბო
მანჩესტერ იუნაიტედი 18 წლ.
ინგლისის ახალგაზრდული თასი: 2021–22

მანჩესტერ იუნაიტედი
ინგლისის თასი: 2023–24
უეფა-ს ევროპა ლიგის ფინალისტი: 2024–25

სანაკრებო
ინგლისი

უეფა-ს ევროპის ჩემპიონატის ფინალისტი: 2024

ინდივიდუალური
პრემიერლიგის თვის საუკეთესო გოლი: თებერვალი 2024
„მანჩესტერ იუნაიტედის“ წლის საუკეთესო ახალგაზრდა ფეხბურთელი: 2022–23
ოსკარ ვერგელანდი

ოსკარ არნოლდ ვერგელანდი (დ. 12 ოქტომბერი, 1844, ოსლო, ნორვეგია — გ. 20 მაისი, 1910) — ნორვეგიელი მხატვარი. იგი ცნობილია თავისი ისტორიულ-ფერწერული ნამუშევრით „1814 წლის საკონსტიტუციო კრება“. მისი ორი ნახატი ნორვეგიის ეროვნულ გალერეაში ინახება.

ოჯახი
მისი მშობლები იყვნენ სვერე ნიკოლაი ვერგელანდი (1817–1896) და ანნე მარგარეტე ლარსენი (1817–1889). მისი და იყო აგნეს მატილდა ვერგელანდი (1857–1914), რომელიც ამერიკის შეერთებულ შტატებში გადასახლდა და ცნობილი გახდა, როგორც მწერალი. ოსკარი იყო ნიკოლაი ვერგელანდის დისშვილის შვილი, რომელიც იყო მღვდელი, მწერალი და პოლიტიკოსი, და ეიდსვოლში ნორვეგიის დამფუძნებელი კრების წევრი, ხოლო ჰენრიკ ვერგელანი, კამილა კოლეტი და ჯოზეფ ფრანც ოსკარ ვერგელანდი ნიკოლაის ბიძაშვილები იყვნენ.

ბიოგრაფია
ოსკარ ვერგელანდი დაიბადა ოსლოში, ნორვეგიაში. მისი რამდენიმე და-ძმა ადრეულ ასაკში გარდაიცვალა, მამამისი კი დაახლოებით 1860 წელს ამერიკაში გადავიდა. 1859 წელს იყო დევიდ არნესენის (1818–1895) მოსწავლე, ხოლო შემდგომ 1865-1867 წლებში მან სწავლა ნორვეგიის ეროვნული ხელოსნობისა და ხელოვნების ინდუსტრიის აკადემიაში განაგრძო სწავლა. 1865-1869 წლებში ის ასევე დადიოდა იოჰან ფრედრიკ ეკერსბერგის (1822-1870) მიერ ორგანიზებულ სამხატვრო სკოლაში. 1869 წელს ის კოპენჰაგენის სამეფო დანიის სამხატვრო აკადემიის სტუდენტი გახდა. 1874-1876 წლებში მან მიუნხენში ისტორიული ფერწერის ჟანრის მხატვრობა შეისწავლა და 1889 წლამდე იქ ცხოვრობდა. 1889 წლიდან კი უკვე ასწავლიდა კრისტიანში, ნორვეგიის ეროვნულ ხელოსნობისა და ხელოვნების ინდუსტრიის აკადემიაში.

ნახატის - „1814 წლის საკონსტიტუციო კრება“ შესრულება სავარაუდოდ 1882 წელს დაიწყო. ვერგელანდმა 60-ზე მეტი პორტრეტი გადაიღო, რათა ნამუშევარი იდენტური ყოფილიყო. მასზე 55 პოლიტიკოსის პორტრეტია გამოსახული (ყველა 112 პირი არ ჩანს). დღეს ნამუშევარი სტორთინგში, სპიკერის ტრიბუნისა და საპრეზიდენტო პოდიუმის უკან არის განთავსებული. ნახატი 1962-1977 წლებში გამოსახული იყო ნორვეგიის 100-კრონიანი ბანკნოტების უკანა მხარეს და რამდენიმე ნორვეგიულ საფოსტო მარკაზე, რომლებიც 1918 წელს ეიდსვოლზე შეკრებილი საკონსტიტუციო კრების 100 წლისთავის აღსანიშნავად გამოიცა.
კოკოლიკი

კოკოლიკი (ადგილობრივ ინუპიაკთა ენაზე:) — 320 კილომეტრის (200 მილი) სიგრძის მდინარე, რომელიც აშშ-ში, ალასკის შტატის ჩრდილოეთ ფერდობის დასავლეთ ნაწილში მიედინება.

გეოგრაფია
კოკოლიკი წარმოადგენს 320 კილომეტრის (200 მილი) სიგრძის მდინარეს, რომელიც აშშ-ში, ალასკის შტატის ჩრდილოეთ ფერდობის დასავლეთ ნაწილში მიედინება. მდინარე სათავეს დასავლეთ ბრუქსის ქედზე, კერძოდ კი დე ლონგის მთებში იღებს, საიდანაც ჩრდილოეთითა და ჩრდილო-დასავლეთით მიემართება და საბოლოოდ კასეგალუკის ლაგუნას უერთდება. მისი შესართავი ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანის შემადგენელ ჩუკოტკის ზღვაზე, დასახლება პოინტ ლეიდან აღმოსავლეთით, დაახლოებით 1.6 კილომეტრში მდებარეობს.

მდინარის ინუიტური სახელი, , უკავშირდება რეგიონში გავრცელებულ საკვებად ვარგის მცენარეს, ალპურ ბისტორტს . მე-19 საუკუნის მიწურულის ინუიტურ რუკებზე ფიქსირდება მდინარის კიდევ ერთი სახელწოდება — . ეს სიტყვა ადგილობრივთა ენაზე „დაკლაკნილს“ ან „მრუდს“ ნიშნავს, რაც, სავარაუდოდ, მდინარის კალაპოტის თავისებურებაზე მიუთითებს.

ისტორია
1977 წლის ზაფხულში, რეგიონში არსებული უჩვეულო გვალვის დროს, მდინარე კოკოლიკის მიმდებარედ, პოინტ ლეიდან აღმოსავლეთით, ტუნდრის ხანძარი გაჩნდა, რაც, სავარაუდოდ, მეხის დაცემამ გამოიწვია. ცეცხლმა ეროვნული ნავთობის ნაკრძალის საზღვართან არსებული მცენარეული საფარი 44 კვადრატული კილომეტრის (17 კვ. მილი) ფართობზე გაანადგურა. აღსანიშნავია, რომ ეს იყო ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარე წერტილი, სადაც აშშ-ის მიწის მართვის ბიუროს ოდესმე ტუნდრის ხანძრის სალიკვიდაციო სამუშაოების ჩატარება მოუხდა.
ტრემეტუსია

}) სახელწოდების შესახებ.

ერთი ვერსიით, როდესაც აფროდიტემ მიწაზე დადგა ფეხი, თავად მიწა აკანკალდა მისი ღვთაებრივი არსებობისგან და ამიტომ ეს ადგილი ტრემიტუსად ანუ იწოდებოდა. წმინდა სპირიდონი მონაწილეობდა ნიკეის პირველ საეკლესიო კრებაზე (325), თეოპომპე - კონსტანტინოპოლის პირველ საეკლესიო კრებაზე (381), თეოდორე, წმინდა იოანე ოქროპირის ბიოგრაფიის ავტორი - კონსტანტინოპოლის მესამე საეკლესიო კრებაზე (681), ხოლო გიორგი - ნიკეის მეორე საეკლესიო კრებაზე (787).
ალეთრიკო

ალეთრიკო — სოფელი კვიპროსში, ლარნაკის რაიონში, ლარნაკის დასავლეთით. პირველი ცნობილი აღწერა განხორციელდა ოსმალეთის მმართველობის პერიოდში, 1831 წელს; ის ითვლიდა მხოლოდ მამაკაცებს: სოფელში იყო 46 ბერძენი კვიპროსელი და 18 თურქი კვიპროსელი. 1891 წლის აღწერაში ალეთრიკოს მოსახლეობა დაფიქსირდა, როგორც 37 თურქი კვიპროსელი და 233 ბერძენი კვიპროსელი (ორივე სქესის). 2011 წელს მისი მოსახლეობა 1 101 ადამიანს შეადგენდა.

მდებარეობა
ალეთრიკო მდებარეობს კუნძულ კვიპროსის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ცენტრალურ ნაწილში, 120 მეტრის სიმაღლეზე, დედაქალაქ ნიქოზიიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით დაახლოებით 36 კმ-ში, ლარნაკიდან სამხრეთ-დასავლეთით 14 კმ-ში და ლიმასოლიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 46 კმ-ში. მანძილი ხმელთაშუა ზღვამდე დაახლოებით 7 კილომეტრია.

დასახლება მდებარეობს უშუალოდ მე-5 ავტომაგისტრალზე, ლარნაკასა და 1 ავტომაგისტრალს შორის, რომელიც კვიპროსის დასავლეთ ნაწილს აკავშირებს. ალეთრიკოზე ასევე გადის 5 გზა, რომელიც ასევე ლარნაკიდან მოდის. შესაბამისად, კუნძულის უფრო დიდი ქალაქები ადვილად მისადგომია დასახლებიდან ავტომაგისტრალის საშუალებით.

მიმდებარე დასახლებებია კლავდია ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ტერსეფანუ აღმოსავლეთით, კივისილი და აპლანტა სამხრეთით, ასევე ანგლისიდესი ჩრდილო-დასავლეთით.
ელისაბედ ოსტროჟსკა

ელისაბედ (ჰალშკა) ოსტროჟსკა (; ; 1539–1582), მეტსახელად შავი პრინცესა, იყო რუთენიელი მემკვიდრე, თავად ილია ოსტროგსკისა და ბეატა კოშჩელეცკას ერთადერთი შვილი.

ადრეული ცხოვრება
იგი დაიბადა 1539 წლის 19 ივნისს ოსტროგის ციხესიმაგრეში, მამის — ილია ოსტროგსკის გარდაცვალებიდან მალევე.

ლიტვის მეტრიკაში იგი მოიხსენიება სხვადასხვა სახელით, მათ შორის როგორც ელისაბედი, ელჟბიეტა და ჰალშკა.

მისი წლიური შემოსავალი შეადგენდა 436 კოპას, რაც იმ დროისთვის მნიშვნელოვან ქონებად ითვლებოდა.

არსებობს ასევე დაუდასტურებელი ცნობები, რომ მისით დაინტერესებული იყო დმიტრო ვიშნევეცკიც, რასაც თითქოს მისი მთელი ცხოვრების განმავლობაში დაუოჯახებლობა მოჰყვა, თუმცა ეს ვერსია სანდოდ დადასტურებული არ არის.

ზოგიერთი წყაროს მიხედვით, დიმიტრის სიკვდილის შემდეგ, 1554 წელს ჰალშკამ მისგან ვაჟი გააჩინა.

იმდროინდელი გარემოებების გამო, გადმოცემის თანახმად, ჩვილი ნალივაიკოების საგვარეულოს გააზრდელად გადასცა ჰუსიატინიში.

მისი მემკვიდრეობა დედის მოთხოვნით ოლელკოვიჩს გადაეცა, თუმცა რამდენიმე თვეში თავადი მოკლეს და, გადმოცემის თანახმად, მისი მოკვეთილი ხელი ნიშნობის ბეჭედთან ერთად ჰალშკას გაუგზავნეს.

მალევე ბეატა დაქორწინდა სიერაძის სავოევოდოს ვოევოდაზე, ოლბრახტ ლასკიზე.

სწორედ ამის გამო მას ხშირად მოიხსენიებენ როგორც უკრაინის პირველ ქალ მფარველსა და ქველმოქმედს.

კულტურაში
მისი ტრაგიკული ისტორია ასახულია იუზეფ იგნაცი კრაშევსკის წიგნში (ვილნიუსი, 1838).

იან მატეიკომ იგი გამოსახა ნახატის კაზანიე სკარგი ფონზე.

არსებობს ასევე ლეგენდა შამოტულის ციხესიმაგრის ერთ-ერთ კოშკზე, სადაც, გადმოცემის თანახმად, „შავი პრინცესა“ იყო გამოკეტილი.

1971 წელს იჰორ კალინეციმ მას ლექსების ციკლი მიუძღვნა.
ყარამანლი

ყარამანლი — თურქული ტომობრივი გაერთიანება, რომელიც ყიზილბაშების ნაწილი იყო და მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა რეგიონის პოლიტიკურ და სამხედრო ისტორიაში.

ისტორიული ტრადიციის თანახმად, ყარამანლის წარმოშობა დაკავშირებულია ანატოლიის სახელმწიფო ყარამანულ სამთავროსთან, რომელიც სელჩუკთა სახელმწიფოს დაშლის შემდეგ წარმოიშვა. მას შემდეგ, რაც ეს სამთავრო 1471 წელს ოსმალეთის იმპერიაში შევიდა, მისი მოსახლეობის ნაწილი აზერბაიჯანში გადავიდა. აზერბაიჯანულ ისტორიოგრაფიაში ტომის დამაარსებლად ყარამან-ბეკ თურქმანია მოხსენიებული. ყარამანლის დასახლების კვალი შემორჩენილია სხვადასხვა რეგიონის ტოპონიმიკაში, მათ შორის ყოფილ გოქჩაის, შამახის, ჯავანშირის და ჯავადის რაიონებში, ასევე განჯის ვილაიეთის არან-ი შამქორისა და ახისტაბადის რაიონებში.

 საუკუნეში ყარამანლი ყარა-ყოიუნლუს ალიანსის ნაწილი იყო. 1405 წელს თემურლენგის გარდაცვალებისა და კავკასიაში თემურიდების ძალაუფლების შესუსტების შემდეგ, ყარამანლის ტომის ემირ იარ აჰმედმა მხარი დაუჭირა იბრაჰიმ -ს აზერბაიჯანის მიწების გაერთიანებისთვის ბრძოლაში. ერთობლივი მოქმედებების შედეგად, მოკავშირეებმა წარმატებით გაათავისუფლეს ყარაბაღი, განჯა და ბარდა.

ყარამანლის წარმომადგენლებმა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი როლი ითამაშეს სეფიანთა სახელმწიფოს ჩამოყალიბებაში. ყარამანლის რუსტემ ბეი შეიხ სულთან ალის მოკავშირე იყო და ჯარების მარჯვენა ფლანგს მეთაურობდა აყ-ყოიუნლუს წინააღმდეგ ბრძოლაში. 1499 წელს, რუსტემ ბეი და ყარამანლის ბაირამ ბეი ახალგაზრდა ისმაილ -ის უახლოეს მხარდამჭერებს შორის იყვნენ, რომლებიც მას ლაჰიჯანიდან ლაშქრობაში ახლდნენ. 1500 წელს, შირვანშაჰის წინააღმდეგ ჯაბანის ბრძოლაში, ყარამანლის ბაირამ ბეი და ქილიჯ ბეი მოხსენიებულნი არიან, როგორც გამოჩენილი სამხედრო ლიდერები და სახელმწიფო ხელისუფლების საყრდენები.

სეფიანთა ეპოქაში ტომის წევრები მაღალ ადმინისტრაციულ და სამხედრო თანამდებობებს იკავებდნენ. ბაირამ-ბეკ ყარამანლი ბალხის გუბერნატორი იყო და ბაბურის თხოვნით, მას სამხედრო დახმარება გაეგზავნა გამოცდილი მეომრების რაზმის სახით. მისი ვაჟი, გუსამ-სულთანი, ასევე ბალხის გუბერნატორის თანამდებობას იკავებდა და ყიზილბაშთა თავადაზნაურობას ეკუთვნოდა.

ამრიგად, ყარამანლი წარმოადგენდა ერთ-ერთ მნიშვნელოვან თურქულ ტომობრივ გაერთიანებას, რომელმაც მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა აზერბაიჯანისა და მიმდებარე რეგიონების პოლიტიკურ ისტორიაში - საუკუნეებში.
კაპიტანი სინგლტონი

„კაპიტანი სინგლტონი“ არის ინგლისელი მწერლის დანიელ დეფოს სათავგადასავლო რომანი, რომელიც 1720 წელს გამოქვეყნდა. ნაწარმოები მოგვითხრობს ჯონ სინგლტონის ცხოვრებაზე, რომელიც ბავშვობაში გაიტაცეს, გაზარდეს ბოშებმა, გახდა მეკობრე, მოიარა აფრიკა, ინდოეთის ოკეანე და არაბეთის ზღვა. მიიჩნევა, რომ ნაწილობრივ ინსპირირებულია საუკუნის ინგლისელი მეკობრის, ჰენრი ავერის ცხოვრებით.
პომოსის კერპი

პომოსის კერპი — ქვის პრეისტორიული ქანდაკება, რომელიც კვიპროსის სოფელ პომოსის მახლობლად აღმოაჩინეს. იგი ენეოლითის (სპილენძ-ქვის) ხანით, დაახლოებით ძვ. წ. საუკუნით თარიღდება.

ამჟამად ქანდაკება ნიქოზიის კვიპროსის მუზეუმშია გამოფენილი.

სიმბოლიზმი
ქანდაკება, სავარაუდოდ, განასახიერებს ჩამუხლულ ქალს, რომელსაც ხელები გაშლილი აქვს. სქესი დადგენილია კვიპროსში ნაპოვნი მრავალი მსგავსი სკულპტურის მიხედვით, რომელთაც მკერდზე მცირე ზომის ამონაშვერები აქვთ, რაც მდედრობით სქესზე მიანიშნებს. ეს ფიგურები, სავარაუდოდ, ნაყოფიერების სიმბოლოდ გამოიყენებოდა, თუმცა მკვლევარი ბლედა დიურინგი ვარაუდობს, რომ ისინი გარკვეული სახის ცეკვას გამოხატავენ. შედარებით მცირე ზომის ფიგურებს ყელზე ამულეტებად ატარებდნენ — ზუსტად ისე, როგორც თავად ეს კერპია გამოსახული (საკუთარი თავის მცირე ასლით ყელზე).

ევრო
2008 წელს კვიპროსმა ეროვნულ ვალუტად ევრო მიიღო. პომოსის კერპი, როგორც კვიპროსული პრეისტორიული ხელოვნების ნიმუში, აირჩიეს კვიპროსული 1 და 2-ევროიანი მონეტების დიზაინისთვის.