iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
თაყა ფანასკერტელი

თაყა ფანასკერტელი — - საუკუნეების სამხრეთ საქართველოს წარჩინებული ფეოდალი, შავშეთისა და ტაოს მემამულე. ტაოს ერისთავი. თაყას წინ ფანასკერტელად ჩანს გრიგოლი, რომელიც შესაძლებელია თაყას მამა იყო. ფანასკერტელს ცოლად ჰყოლია დემეტრე თავდადებულის ქალიშვილი რუსუდანი. ფანასკერტელს 1306 წელს თორთომის ციხესთან ბრძოლა გაუმართავს სამხრეთ საქართველოში აზატ მოსეს ხელმძღვანელობით შემოჭრილ რუმის თურქთა მრავალრიცხოვანი ლაშქრისათვის. მან დიდი ზიანი მიაყენა მტერს, მაგრამ მრავალრიცხოვნობის გამო ვერ სძლია და ვერ განდევნა. თორთომის ციხესთან ფანასკერტელის ბრძოლა, მკვლევართა აზრით (დ. ბერძენიშვილი), მოწმობს, რომ ეს ციხე მას ეკუთვნოდა. ფანასკერტელი სამცხის მთავრის ბექა ჯაყელის თანამედროვეა და შესაძლებელია მისი ყმა-ვასალიც იყო - მასთან ერთად ებრძოდა თურქებს. თაყას მომდევნო ფანასკერტელი ამირღამბარი, რომელიც, როგორც ჩანს, თაყას შვილი იყო.
ფარეზასძე

ფარეზასძე — საუკუნის ქართველი ხუროთმოძღვარი. სამცხის მფლობელის, ბექა მანდატურთუხუცესის ბრძანებით საუკუნის 80-იან წლებში ააგო საფარის წმ. საბას ტაძარი. მისი სახელი მოხსენიებულია ტაძრის დასავლეთ კარიბჭის სარკმლის წარწერაში. საფარაშივეა შემონახული რელიეფი - მამაკაცი გონიოთი და ჩაქუჩით ხელში. წარწერაში მოხსენიებულია ფარეზა. სავარაუდოა, რომ იგი ხუროთმოძღვარ ფარეზასძის მამაა და თავადაც ხუროთმოძღვარი იყო. ფარეზასძის ქმნილება წმ. საბას ტაძარი - ტიპური გარდამავალი ხასიათის ძეგლია. ძვ. ტრადიციებზე აღზრდილი ოსტატი დაკავშირებულია - საუკუნეების მიჯნის დამახასიათებელ ფორმებსა და ელემენტებთან, მაგრამ უკვე საგრძნობია ამ ტრადიციებისაგან მოწყვეტის ნიშნებიც.
ფარსმან თმოგველი

ფარსმან თმოგველი — ჯავახეთის დიდი ფეოდალი საუკუნის შუა წლებში, თმოგვის მემამულე, ჯავახეთის ერისთავთერისთავი, სათხის ეკლესიის (ახლანდელი ნინოწმინდის რაიონი) ამშენებელი. ეკუთვნოდა ახალი ჩორჩანელთა საგვარეულოს, რომელიც წარმოიქმნა საუკუნეში, ჩორჩანელებისა და ბაჰლაუნდების დანათესავების შედეგად (უშუალოდ გარდაცვლილი გიორგი ჩორჩანელის მამულს და საგვარეულო სახელწოდებას დაეუფლა მისი დის — მირიან ბაჰლაუნდის ცოლის თეკლას შთამომავლობა).

ფარსმან თმოგველი სულას შვილი ყოფილა. შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ სულა იყო შვილი ივანე სულას ძისა, რომელმაც საუკუნის 70-იან წლებში მონაწილეობა მიიღო დავით კურაპალატის ლაშქრობაში ბარდა სკლიაროსის წინააღმდეგ და რომელიც მოხსენიებულია ზარზმის სამრეკლოში ჩატანებულ წარწერაში ეგვტერის ამშენებლად.

 საუკუნის 50-იან წლებში ფარსმან თმოგველმა, ბეშქენ ჯაყელთან ერთად, მხარი დაუჭირა ლიპარიტ ბაღვაშს ბაგრატ -ის წინააღმდეგ ბრძოლაში. მესხეთის აზნაურთა მეორე ჯგუფი გამოვიდა ლიპარიტის წინააღმდეგ. ლიპარიტის დამარცხებას მოჰყვა მისი მომხრე მესხი ფეოდალების დამცრობა. როგორც ჩანს, ფარსმან თმოგველს მეფემ ჩამოართვა თმოგვი. ფარსმან თმოგველი (ისევე როგორც ლიპარიტი) ათონის ივერთა მონასტერში არსენის სახელით შედგა ბერად. „ათონის კრებულში“ შეტანილია ფარსმან თმოგველისა და მისი ძმის გიორგი ჩორჩანელის რამდენიმე აღაპი, საიდანაც ჩანს, რომ ფარსმან თმოგველმა დიდი ღვაწლი დასდო მონასტერს, რის გამოც ის მისი წინამძღვარის გახდა.

პირველ თმოგველთა გვარის ისტორია ფარსმან თმოგველით იწყება და ფარსმანითვე მთავრდება: გიორგი -მ (1072-1089) თმოგვი უბოძა ნიანია ქუაბულისძეს, ბოლოს თამარ მეფემ ის გადასცა სარგის მხარგრძელს, რომელმაც საფუძველი ჩაუყარა ახალ თმოგველების საგვარეულოს (- საუკუნეები).

წყარო
ათონის ივერიის მონასტრის 1074 წლის ხელნაწერი აღაპებით, [ტფ.], 1901;
მატიანე ქართლისა, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 1, თბ., 1955;
სათხის ეკლესიის წარწერა, წგნ.: ცისკარიშვილი ვ., ჯავახეთის ეპიგრაფიკა როგორც საისტორიო წყარო, თბ., 1959;
ცხოვრებაჲ სერაპიონ ზარზმელისაჲ, წგნ.: ძველი ქართული აგიოგრაფიული ლიტერატურის ძეგლები, ილ. აბულაძის რედ., წგნ. 1, თბ. 1963
მოცეკვავე სახლი

მოცეკვავე სახლი (ჩეხ.: ) ან ფრედი და ჯინჯერი საოფისე შენობის მეტსახელია პრაღის ცენტრში, ჩეხეთის რესპუბლიკა. აიგო ვაკანტურ მდინარისპირა ნაკვეთზე ჩეხი სცენარისტისა და ყოფილი პრეზიდენტის ვაცლავ ჰაველის სახლის გვერდით 1997 წელს ხორვატიაში დაბადებული ჩეხი არქიტექტორი ვლადო მილუნიჩის მიერ ამერიკელ არქიტექტორ ფრენკ გერისთან თანამშრომლობით. ვაცლავ ჰაველის ავანგარდული არქიტექტურის ძლიერმა მხარდაჭერამ განაპირობა ამ საკამათო დიზაინის შენობის პროექტის დამტკიცება და აგება. მეტსახელი ’’ფრედი და ჯინჯერი’’ მომდინარეობს ფრედ ასტერისა და ჯინჯერ როჯერსისგან, ვინაიდან შენობა მოცეკვავე წყვილს ჰგავს და საკმაოდ გამოირჩევა გვერდით მდგომი ნეო-ბაროკოს, ნეო-გოთიკისა და არტ-ნუვოს სტილის შენობებისგან, რომლითაც პრაღა განთქმულია, თუმცა ეს შენობა მათთან კონფლიქტში არ მოდის. შენობის სახურავზე განთქმული ფრანგული რესტორანია.
გოდერძი ფირალიშვილი

გოდერძი პავლეს ძე ფირალიშვილი (დ. 1768 ― გ. 1823) — ქართველი მწიგნობარი, პოეტი, მთარგმნელი.

ბიოგრაფია
მოღვაწეობდა ერეკლე -ის კარზე. 1801 წლიდან მსახურობდა პეტერბურგის საგარეო საქმეთა კოლეგიაში როგორც მტარგმნელი და კალიგრაფი. ფირალიშვილს ეკუთვნის „თვითმასწავლებელი ორთა ენათა, ესე იგი რუსთა ქართულისა და ქართველთა რუსულისა“ (პეტერბურგი, 1820), „საზოგადო მდივნობა“ (პეტერბურგი, 1821), რომელშიც თავმოყრილია ოფიციალური და კერძო მიმოწერის ნიმუშები.

ფირალიშვილის მიერ ვეფხისტყაოსნის სიუჟეტზე შექმნილი ტრაგედია, რომელიც არ შეესაბამებოდა კლასიცისტური დრამის კანონებს, არ გამოქვეყბებულა. ლექსებში „გლოვა მეფისა ირაკლისა“ და „ტირუასა და ნიბლიას გაბაასება“ ალეგორიულად არის გამოხატული ავტორის თავგადასავალი, აგრეთვე ერეკლე მეფისა და სოლომონ ლიონიძის კონფლიქტი.
ქავთარ ბარამის ძე

ქავთარ ბარამის ძე — ჰერეთის დიდებული - საუკუნეების მიჯნაზე. მან თავის დისშვილებთან - არიშიანთან და ბარამთან ერთად საუკუნის დასაწყისში შეიპყრო კახეთ-ჰერეთის მეფე აღსართან და მიჰგვარა დავით აღმაშენებელს, რასაც მოჰყვა კახეთ-ჰერეთის შეერთება საქართველოს სამეფოსთან.

წყარო
ცხოვრება მეფეთ-მეფისა დავითისი, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 1, თბ., 1955
ქავთარ ივანეს ძე

ქავთარ ივანეს ძე — საუკუნის ნახევრის ქართველი დიდებული. საქართველოს მეფის გიორგი -ის (1156—1184) მეჯინიბეთუხუცესი 1177 წლამდე. პავლე ინგოროყვას აზრით, ის იყო აბულეთისძეთა საგვარეულოდან და გიორგი -მ შეიყვანა სავაზიროში. ეს თვალსაზრისი წყაროებით არ დასტურდება. შოთა მესხიას აზრით, ქავთარ ივანეს ძე იყო გიორგი -ის ამირსპასალარ ივანე ორბელისა და ამირახორ ლიპარიტ ორბელის ძმა. სახელისა და მამის სახელის მიხედვით ქავთარ ივანეს ძე მართლაც ან ორბელი უნდა იყოს, ან ტბელი. მან უღალატა გიორგი -ს და მონაწილეობა მიიღო მეფის წინააღმდეგ დემნა უფლისწულისა და ორბელთა აჯანყებაში 1177 წელს. აჯანყებულებმა ის ქართლის ერისთავ ლიპარიტ სუმბატის ძე ორბელთან და ანანია დვინელთან ერთად გაგზავნეს დახმარების სათხოვნელად საქართველოს მეზობელ მაჰმადიანურ სახელმწიფოებში. აჯანყების დამარცხების შემდეგ ქავთარ ივანეს ძე აღარ იხსენიება წყაროებში. 1177 წელს მეჯინიბეთუხუცესობა გიორგი -მ ჭიაბერს უწყალობა.
უოლტ დისნეის საკონცერტო დარბაზი

უოლტ დისნეის საკონცერტო ჰოლი ლოს-ანჟელესში, კალიფორნია, ლოს-ანჟელესისი მუსიკის ცენტრის მეოთხე ჰოლია. შენობას მთელი ბლოკი უჭირავს ჰოუპ სტრიტის, გრანდ ავენიუსა და პირველ და მეორე ქუჩებს შორის. დიდი საკონცერტო დარბაზის ტევადობა 2.265 მსმენელია. ჰოლი ლოს-ანჟელესის ფილარმონიული ორკესტრისა და მასტერ ქორალის რეზიდენციაა.

ფრენკ გერის პროექტის ლითონის ფირფიტებით შემოსილი შენობა 2003 წლის 23 ოქტომბერს გაიხსნა. მიუხედავად იმისა, რომ შენობის არქიტექტურამ ურთიერთგამომრიცხავი მოსაზრებები გამოიწვია, საკონცერტო ჰოლის აკუსტიკამ საყოველთაო მოწონება დაიმსახურა.
ბარათა ქაჩიბასძე

ბარათა ქაჩიბასძე (ჩანს 1425-1461) — ქაჩიბასძეთა ფეოდალური საგვარეულოს წარმომადგენელი, „დიდ ბარათად“ წოდებული. საქართველოს მეფის ალექსანდრე -ის სალაროს მოლარე. მისი შთამომავლები ბარათას სახელის მიხედვით ბარათაშვილებად იწოდებოდნენ.

ცნობილია საუკუნის რამდენიმე საბუთიდან. ჰყოლია თანამეცხედრე თინათინი და შვილები: დავითი, ლაპა, გერმანოზი. ბარათა ქაჩიბასძეს კათოლიკოს დავითის დროს სვეტიცხოველისთვის სოფლები ყორანთა და დისველი შეუწირავს (მოგვიანებით ყორანთას შეწირულობა განაახლა დავით ბარათას ძემ). ზევდგინისძეთა საჩივრის წიგნის მიხედვით მას აღუზრდია თაყა ზევდგინისძე, შემდგომში ამილახორი.
ლოს-ანჯელესი

ლოს-ანჯელესი, შემოკლებით ელ-ეი , ანგელოზთა ქალაქი — მოსახლეობით რაოდენობის მიხედვით აშშ-ის მეორე ქალაქი ნიუ-იორკის შემდეგ. ქალაქის სტატუსი მიენიჭა 1850 წლის 4 აპრილს და ამავე სახელწოდების ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია. 2000 წლის ცენზის მიხედვით მისი მოსახლეობა შეადგენდა 3,69 მილიონს, 2004 წლის 1 ივლისის აღწერით ქალაქის მოსახლეობამ 3,85 მილიონს მიაღწია, ხოლო 2016 წელს 4 მილიონს გადააჭარბა. ქალაქი სამხრეთ კალიფორნიის ურბანული აგლომერაციების ცენტრი და უმნიშვნელოვანესი ნაწილია. მისი ფართობია 1300 კმ², რითაც ის ნიუ-იორკს და ჩიკაგოს აღემატება.

ლოს-ანჯელესი ქვეყნის მთავარი კულტურული, ეკონომიკური, სამეცნიერო და გართობის ცენტრია. ქალაქი ასევე მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე კოსმოპოლიტი ადგილია, სადაც თავს იყრის დედამიწის ფაქტობრივად ყველა ერის წარმომადგენელი.

1932 და 1984 წლებში ლოს-ანჯელესი ოლიმპიურ თამაშებს მასპინძლობდა. ლოს-ანჯელესის ყველაზე კრიმინალური უბნებია: -ი, -ი და -ი.

ისტორია
ისტორიული კუთვნილება:
ქეთევან ბატონიშვილი

ქეთევან ბატონიშვილი (ბაგრატიონი; დ. 1764 — გ. 5 ივლისი, 1840) — ქართველი პოეტი. ერეკლე -ის ასული. ჩვენამდე მოღწეულია მისი ერთი ლექსი „ჰოი, ვითარ ვსთქუა“ (ლექსი დაწერილია დაახლოებით 1805, პოეტის პატიმრობის დროს). ქეთევან ბაგრატიონი ალეგორიულ ფორმაში გადმოგვცემს რუსეთის თვითმპყრობელობის დამკვიდრებას საქართველოში, სამეფო ოჯახის რღვევას, მწარედ უჩივის თავის ხვედრს.
დათუნა ქვარიანი

დათუნა ქვარიანი — საუკუნის ქართველი პოეტი. მოხსენიებული ჰყავს არჩილ -ს „თეიმურაზისა და რუსთველის გაბაასებაში“. ჩვენამდე მოღწეულია ქვარიანის ერთი თხზულება — გალექსილი „წამება წმიდისა მთავარ მოწამისა გიორგისი“, რომელსაც საფუძვლად უდევს ამავე სათაურის ქართული პროზაული ძეგლი. თძზულება დაწერილია 16-მარცვლიანი შაირით, მასში უხვად არის გამოყენებული რუსთველური სიტყვა-თქმანი. ტექსტი გამოუცემელია.
ნიანია ქუაბულისძე

ნიანია ქუაბულისძე — დიდგვაროვანი ფეოდალი საუკუნის ნახევრის საქართველოში. იგი ივანე ლიპარიტის ძესთან და ყუელის ერისთავთან მურვან ჯაყელთან ერთად სათავეში ედგა ქართველთა ლაშქარს, რომელიც 1068 განძის მფლობელის ფადლონის (მას თბილისი და რუსთავი სელჩუკთა სულთანმა ალფ-არსლანმა მისცა) წინააღმდეგ იბრძოდა, მტერი დაამარცხა და საქართველოდან განდევნა. 1073 სხვა ფეოდალებთან ერთად ქუაბულისძე აუჯანყდა გიორგი -ს, დაიჭირა სამეფო ქალაქი ქუთაისი და საჭურჭლე გაძარცვა. მეფემ აჯანყებული ფეოდალები დაამარცხა, მაგრამ არ დასაჯა. ქუაბულისძეს თმოგვი უბოძა, მოჯანყეები დააშოშმინა და გარკვეული დროით "დაიწყნარა" მეფობა.
ყუბასარი

ყუბასარი — საუკუნის ნახევრის საქართველოს პოლიტიკური მოღვაწე, სამეფო კარზე „გაზრდილი“, გაქრისტიანებული „ნაყივჩაღარი“. დემნა (დემეტრე) უფლისწულის აჯანყების დროს ყუბასარი ყივჩაღთა რაზმით გიორგი -ის მხარეზე დადგა და მნიშვნელოვნად განაპირობა მეფის გამარჯვება, რისთვისაც ამირსპასალარისა და მანდატურთუხუცესის სახელოები მიიღო. მასვე ებოძა აჯანყებულთათვის ჩამორთმეული მამულების ნაწილი, მათ შორის სახელო მამულად — ივანე ორბელის ნაქონი ლორე. თამარის გამეფებისთანავე გიორგი -ის მიერ დამცრობილ ფეოდალთა მოთხოვნით მეფე იძულებული გახდა დაავადებული ყუბასარისთვის სახელოები და ლორე ჩამოერთმია.
შავ-ზაქარია

შავ-ზაქარია, საუკუნის ქართველი კალიგრაფი. მოღვაწეობდა პალესტინაში, შავი მთის ქართულ მონასტერში. გადაწერა სახარება ნიკოლაოს ხუცესის დედნიდან, რომელიც შესრულებულია გიორგი მთაწმიდლის ორიგინალიდან. წიგნი ნაწერია ლამაზი ნუსხურით, ორ სვეტად, ყავისფერი მელნით, დიდი სიყვარულით არის მორთული: არშიებზე ასევე ლამაზი, შედარებით წვრილხაზოვანი, სასიამოვნო პროპორციის მთავრული საზედაო ასოებია. ზოგი სინგურით შესრულებული, ზოგი - მელნით. სინგურით ნაწერ საზედაო ასოებს ზემოდან და ქვემოდან უზის წვრილი მრგლოვანი ასოები - სტრიქონების სათვალავი: ყოველი ასეთი "ანსამბლი" მოფიქრებულია როგორც დეკორატიული ელემენტი. წიგნს თავში დართული აქვს კამარები - 14 გვერდი. სახარებაში ჩართულია ანანიას მიერ შესრულებული ორი მინიატიურა.
შალვა ქსნის ერისთავი

შალვა შანშეს ძე ქსნის ერისთავი (გ. 18 სექტემბერი, 1662) — კახეთის აჯანყების (1660) ერთ-ერთი მეთაური.

შალვა იყო ქსნის ერისთავთა საგვარეულოს წარმომადგენელი, ძე შანშესი, რომელიც საკუთარმა ძმამ იესემ მოაკვლევინა. შალვას ცოლი იყო ზაალ არაგვის ერისთავის ასული ქეთევანი, შვილები — ლარგველი (ჩანს 1683-1690) და დათუნა (ჩანს 1683 — გ. 1717).

1660 წელს იყო კახეთში ირანის ბატონობის წინააღმდეგ მიმართული აჯანყების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. აჯანყების ჩაქრობის შემდეგ, ქვეყნისთვის მტრის ახალი შემოსევა რომ აეცილებინა, შალვა ქსნის ერისთავი ბიძინა ჩოლოყაშვილთან და თავის ბიძაშვილ ელიზბარ ერისთვისშვილთან ერთად სპარსეთის შაჰს ეახლა. შაჰმა ისინი განჯის ხანს გადასცა, ხოლო განჯის ხანმა კი იმ თურქმანულ ტომებს, რომლებიც კახეთის აჯანყების დროს ამოწყვიტეს. ქართველი დიდგვაროვნები წამებით დახოცეს. რამდენიმე ხნის შემდეგ ელიზბარ ქსნის ერისთავი ჩამოასვენეს და იკორთაში, ერისთავების საგვარეულო მონასტერში დაკრძალეს. ქართულმა ეკლესიამ ისინი წმინდანებად შერაცხა. მათი ხსენების დღეა 18 სექტემბერი (ახ. სტ. 1 ოქტომბერი).
ოთარ შალიკაშვილი

ოთარ შალიკაშვილი — საუკუნის შუა წლების მესხეთის დიდგვაროვანი ფეოდალი. ყვარყვარე ათაბაგის პირველი ვეზირი. მურჯახეთის ბრძოლის (1535) შემდეგ ცდილობდა სამცხე-საათაბაგოს გაუქმებული სამთავროს აღდგენას და მცირეწლოვანი ქაიხოსრო ყვარყვარეს ძის ათაბაგად დამტკიცება. ამ მიზნით შალიკაშვილი ოსმალეთში გაემგზავრა და სულთანს დახმარება სთხოვა ბაგრატ იმერთა მეფის წინააღმდეგ. 1543 წელს შალიკაშვილი და ქაიხოსრო ყვარყვარეს ძე ქარაღაქის ბრძოლაში ოსმალებს უჭერდნენ მხარს. ქართველთა გამარჯვების შემდეგ ისევ სულთანთან ჩავიდნენ. სოხოისტის 1545 წლის ბრძოლაში ქართველები დამარცხდნენ. შალიკაშვილის რჩევით სამცხე-საათაბაგოს ციხეებში ოსმალთა ჯარი ჩააყენეს, ქაიხოსრო ათაბაგად დაამტკიცეს და მეურვედ შალიკაშვილი დაუნიშნეს. შემდეგ შალიკაშვილის ასული ცოლად შეირთო შაჰ-თამაზმა. შალიკაშვილის სიკვდილის შემდეგ შალიკაშვილებსა და ათაბაგებს შორის მტრული ურთიერთობა დამყარდა.
სვიმეონ შოთაძე

სვიმეონ შოთაძე — საუკუნის ნახევრის ქართველი პოეტი. ათაბაგ ყვარყვარე -ის (1516-1535) თანამედროვე. სადგერის წმ. გიორგის ეკლესიის დეკანოზი. მას ეკუთვნის 16-მარცვლიანი შაირით დაწერილი, წმ. გიორგისადმი მიძღვნილი 25-სტროფიანი ოდა, რომელიც აღმოაჩინეს ილ. აბულაძემ და ქრ. შარაშიძემ. მათი ვარაუდით, შოთაძის გვარი შოთა რუსთაველიდან უნდა მომდინარეობდეს.
შპიგელი (ჟურნალი)

შპიგელი ( — სარკე) — ევროპის უდიდესი და გერმანიის ყველაზე გავლენიანი ყოველკვირეული ჟურნალი, გამოდის ჰამბურგში და მისი ტირაჟი ერთ მილიონს აღემატება.

ჟურნალის პირველი გამოცემა ჰანოვერში დაიბეჭდა 1947 წლის 4 იანვარს, შაბათს. მანამდე, ჟურნალს მოკლე პრელუდია ჰქონდა სახელწოდებით (ეს კვირა), რომელიც 1946 წლის ნოემბრიდან რამდენიმეჯერ გამოიცა და ბრიტანეთის საოკუპაციო ადმინისტრაციის დაფინასებით იბეჭდებოდა. ბრიტანელებთან კონფლიქტის შემდეგ ჟურნალი გადაეცა მთავარ გერმანელ რედაქტორს რუდოლფ აუგშტაინს და შპიგელი დაერქვა. აუგშტაინი ჟურნალის მთავარი რედაქტორი გარდაცვალებამდე, 2002 წლის 7 ნოემბრამდე, დარჩა.

ჟურნალი 1950 წლიდან აუგშტაინისა და ჯონ ლარის მფლობელობაშია. 1962 წელს ლარის წილი რიჩარდ გრუნერმა გამოისყიდა. 1969 წელს აუგშტაინმა გრუნერის წილი იყიდა 42 მილიონ გერმანულ მარკად და ერთპიროვნული მფლობელი გახდა. 1971 წელს გრუნერ-ლარის კომპანიამ ისევ შეიძინა აქციათა 25%. 1974 წელს აუგშტაინი კომპანიის რესტრუქტურიზაციას ახდენს და თანამშრომლებს თანამფლობელებად ხდის. ყოველ თანამშრომელს, რომელიც ჟურნალში სამ წელზე მეტს დაჰყოფს, საშუალება ეძლევა მმართველი საბჭოს ასოცირებული წევრი გახდეს და ჟურნალის მენეჯმენტში მიიღოს მონაწილეობა.

1952 წლიდან შპიგელი ჰამბურგში ინაცვლებს. მას საკუთარი შენობა აქვს ქალაქის ცენტრში, პორტთან.

შპიგელი სტილითა და პრეზენტაციით ემსგავსება ამერიკულ ჟურნალებს ტაიმი და ნიუსუიკი, თუმცა გაცილებით უფრო ტევადი, ღრმა-გაანალიზებული სტატიები აქვს და ამით ატლანტიკ-მანზლის ან ბრიტანულ ეკონომისტს ჰგავს. გერმანიაში ის ცნობილია გამორჩეული, აკადემიური წერის სტილითა და უკიდურესი სიმძიმით. ტიპური გამოცემა 200 გვერდიანია მიუხედავად იმისა, რომ ყოველკვირეულია და რეკლამას მხოლოდ მოცულობის მესამედს უთმობს.

სკანდალები
შპიგელს პოლიტიკური არაეთიკურობის გამოვლენისა და სკანდალების დიდი ისტორია აქვს, რითაც დაიმსახურა " " (დემოკრატიის დამბაჩა) წოდება. ფაქტობრივად ამ როლში შპიგელი ადრეული 1950-იანებიდან გამოდის, როცა ფედერალური მთავრობა იძულებული გახდა გამოეძიებინა შპიგელის ბრალდებები ზოგიერთ პარლამენტართა მოქრთამვაზე, რამაც ხელი შეუწყო დასავლეთ გერმანიის მთავრობის ფრანკფურტის ნაცვლად ბონში დაფუძნებას.

თუმცა ყველაზე მნიშვნელოვანი ინციდენტი, რომელმაც ჟურნალს დემოკრატიის დიდი სკანდალისტის სახელი დაუმკვიდრა იყო ე.წ. შპიგელის სკანდალი (1962). გერმანიის სამხედრო ძალების არადამაკმაყოფილებელ საომარ მდგომარეობაზე სტატიის გამოქვეყნების შემდეგ თავდაცვის მინისტრმა მემარჯვენე ფრანც იოზეფ შტრაუსმა შპიგელის წინააღმდეგ გამოძიების დაიწყო, რის გამოც პოლიციამ ჟურნალის რედაქციის ოფისი დაარბია, ხოლო რუდოლფ აუგშტაინი სხვა რედაქტორებთან ერთად დაპატიმრებულ იქნა ქვეყნის ღალატის ბრალდებით. მიუხედავად იმისა, რომ კანონმდებლობით ამის უფლება არ ჰქონდა, შტრაუსმა ასევე დააპატიმრებინა თავად სტატიის ავტორი კონრად აჰლერი, რომელიც იმჟამად ესპანეთში იმყოფებოდა შვებულებით. გამოძიება სწრაფად ჩავარდა არასაკმარის მტკიცებათა გამო და მთელმა კამპანიამ კანცლერი კონრად ადენაუერის კაბინეტის მძლავრი შერყევა გამოიწვია, შტრაუსის გადადგომასთან ერთად.

ეს ინციდენტი საყოველთაოდ განიხილებოდა, როგორც პრესის თავისუფლების შელახვა, ხოლო შპიგელი კი — ამ თავისუფლების ბასტიონი. მას შემდეგ შპიგელი მნიშვნელოვან როლს თამაშობს გერმანიის მთავრობაში სხვადასხვა პოლიტიკური მაქინაციებისა და ძალთა დაპირისპირებების გამოვლენაში.
შოთა კუპრი

შოთა კუპრი, კუპარი — ქართველი ფეოდალი. ჰერეთის ერისთავი საუკუნის 30-40-იან წლებში. ზოგიერთი მოსაზრებით "კუპრი" მას ეწოდა სახის კანის სიშავის გამო, ზოგით იმის გამო, რომ მის სამფლობელოში კუპრი მოიპოვებოდა. უარყოფილია შეხედულება, თითქოს შოთა კუპრი მანის მოძღვრების მიმდევარი და, ამდენად, ქრისტიანული სარწმუნოებისაგან განდგომილი ("კუპარი") იყო (პ. ინგოროყვა).

ზოგიერთი მკვლევარი შოთა კუპრს ვეფხისტყაოსნის ავტორად მიიჩნევდა (თეიმურაზ ბატონიშვილი, მ. ბროსე, პ. ინგოროყვა). შოთა კუპრი აქტიურად მონაწილეობდა ქვეყნის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. როდესაც დასავლეთ საქართველოში გადასულმა მეფე რუსუდანმა მონღოლებთან შეთანხმება გადაწყვიტა, შანშე და ავაგ მხარგრძელებთან და ვარამ გაგელთან ერთად შოთა კუპრიც გაგზავნა მათთან მოსალაპარაკებლადე. აღმოსავლეთ საქართველოში დაბრუნებულ რუსუდანს და მის ვაჟს - დავითს სხვა დიდებულებთან ერთად მიეგება შოთა კუპრი. მან მონაწილეობა მიიღო კოხტასთავის შეთქმულებაში. სხვა ქართველ მთავრებთან ერთად ის შეეგება პატიმრობის შემდეგ მცირე აზიიდან დაბრუნებულ ლაშა-გიორგის ძეს დავითს.
ჩაჩიკაშვილები

ჩაჩიკაშვილები — ქართველ კალიგრაფ-მწერალთა ოჯახი. მოღვაწეობდნენ - საუკუნეებში.

ნიკოლოზ მღვდელი (დ. უცნობია — გ. 1810), მისი ვაჟები კორნილიე ანუ კორნილიოსი და თომა.

ნიკოლოზი თავის დროზე ცნობილი „მწერალთაგანი“ იყო. გადაწერილი აქვს უმეტესად სასულიერო შინაარსის წიგნები: კურთხევანი 1758 წლისა (ხელნაწერთა ინსტიტუტი, -1465), თვეთა მეტყველება 1802 წლისა (-1321), კურთხევანი 1760 წლისა (-465), აგრეთვე საერო შინაარსის წიგნები: მსოფლიო ისტორია 1769 წლისა (-657), წიგნი ისტორია — ზნეობრივი არაკების კრებული, 1793 წლისა (-1168).

1774-1779 წლებში შეადგინა და თავისი ხელით გადაწერა სადევგმირო და სამიჯნურო თხზულებების (შაჰნამე, ბაამიანი, ყარამანიანი, ბარამიანი, ბარამგურიანი, ჩარდარვიშიანი, თამარიანი და სხვა) დიდი კრებული (-858,
860, 999). წერდა მხედრულად და ნუსხურად.
ბიძინა ჩოლოყაშვილი

ბიძინა ჩოლოყაშვილი — კახეთის 1659 წლის სახალხო აჯანყების ერთ-ერთი მეთაური. საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე — ახალი სტილით 1 ოქტომბერი (18 სექტემბერი).

 საუკუნის 30-იან წლებში კახეთის სამეფოს სახლთუხუცესი, შემდეგ სუფრაჯი. ქართლის მეფე როსტომსა და კახეთის მეფე თეიმურაზ -ს შორის გამართულ ბრძოლაში ამ უკანასკნელის მხარეზე იყო. 1648 წელს თეიმურაზის დავალებით მან ერწო დალაშქრა, რათა თიანეთი მეფისათვის დაემორჩილებინა. კახეთის აჯანყების (1659) შემდეგ შაჰმა შალვა და ელიზბარ ერისთავებთან ერთად ჩოლოყაშვილი ირანში გაიწვია და გამაჰმადიანება მოსთხოვა, მაგრამ, მტკიცე უარი მიიღო. მაშინ შაჰმა ის გადასცა იმ თურქმანებს, რომელთა მეტომეებიც კახეთის აჯანყების დროს გაწყვიტეს. ჩოლოყაშვილი წამებით მოკლეს.

დაკრძალულია იკორთის ტაძარში.
აქსიომა

აქსიომა (ბერძ. = აღიარებული დებულება) — ეპისტემოლოგიაში დებულებაა, რომლის ჭეშმარიტება თავისთავად ცხადია, უეჭველია და დასაბუთება არ სჭირდება. ტერმინი „აქსიომა“ არისტოტელეს მიეწერება. მის დროს ეს ტერმინი მეცნიერებიდან სასაუბრო ენაშიც შევიდა, როგორც თავისთავად ცხადი დებულების სინონიმი.

დედუქციურ მეცნიერებაში აქსიომას დისციპლინის საწყის დებულებას უწოდებენ. სიცხადისა და სიმარტივის გამო ამ დისციპლინაში იგი მართებულობის დაუმტკიცებლად ჭეშმარიტადაა მიჩნეული.

ლოგიკასა და მათემატიკაში აქსიომა უეჭველი სიმართლე შესაძლოა არ იყოს, არამედ უფრო ფორმალური ლოგიკური გამოხატულებაა დედუქციური მტკიცებისა, რომელიც გარკვეულ შედეგს იწვევს. მათემატიკაში ანსხვავებენ ორის სახის აქსიომას: ლოგიკურ აქსიომას და არა-ლოგიკურ აქსიომას.
ეკონომისტი (ჟურნალი)

„ეკონომისტი“ — ლონდონის ეკონომისტ ნიუსპეიპერ ლიმიტედის ყოველკვირეული ახალი ამბებისა და საერთაშორისო ურთიერთობათა მიმოხილვის პუბლიკაციაა. იბეჭდება 1843 წლის სექტემბრიდან. 2004 წლიდან მისმა ტირაჟმა ერთ მილიონს გადააჭარბა, რომლის უმრავლესობა ჩრდილოეთ ამერიკაში იყიდება.

ჟურნალის სარჩევის სლოგანის მიხედვით, მისი მიზანია მონაწილეობა მიიღოს „მკაცრ კონკურსში ცოდნასა, რომელიც პროგრესულია, და ემეცრებას, რომელიც პროგრესს ობსტრუქციას უწევს, შორის“. ძირითადი თემებია საერთაშორისო სიახლეები, ეკონომიკა, პოლიტიკა, ბიზნესი, ფინანსები, მეცნიერება, ტექნოლოგია და ხელოვნება. პუბლიკაცია გამიზნულია ბაზრის მაღალ „პრესტიჟულ“ სეგმენტზე და მის აუდიენციად გავლენიანი ბიზნეს და სამთავრობო გადაწყვეტილებათა მიმღები წრეები ითვლება.

მას, როგორც წესი, უჭირავს მკაცრად სარედკოლეგიო შეხედულება მრავალ საკითხზე, განსაკუთრებით თავისუფალ ვაჭრობასა და ფისკალურ კონსევატივიზმთან მიმართებაში; შესაბამისად, ის ადვოკაციურ ჟურნალიზმს მიჰყვება.

ეკონომისტი საკუთარ თავს გაზეთს უწოდებს, რაც მის ლეგალურ სტატუსს ასახავს ამ ფორმით მშობლიურ ტერიტორიაზე, ინგლისში, რეგისტრაციის გამო. თუმცა სხვა გაზეთებისგან განსხვავებით ის ჟურნალის ფორმით იბეჭდება პრიალა ქაღალდზე.
კონსული

კონსული (ლათ. ) — რომის რესპუბლიკაში ერთ-ერთი უმაღლესი მაგისტრატურა.

ლათინურად კონსული ნიშნავს „ვინც ერთად ლაპარაკობს“.

კონსულების ინსტიტუტი რომში ჩამოყალიბდა მეფე ტარკვინიუსის დამხობის შემდეგ. ძვ. წ. 509 წელს აირჩიეს პირველი კონსულები. კონსულის არჩევა ხდებოდა ცენტურიების კომიციაზე.

კონსულების ხელისუფლება ემყარებოდა ორ მთავარ პრინციპს კოლეგიალობას და მოკლევადიანობას. ანუ ერთდროულად ირჩეოდა ორი კონსული თითო წლის ვადით. თუ კი კონსული მოკვდებოდა მაშინ ტარდებოდა ხელახალი არჩევნები და მის ადგილზე ირჩევდნენ ახალ კონსულს. ასე არჩეულ კონსულს ეწოდებოდა.

თავდაპირველად კონსულად მხოლოდ პატრიციუსი შეიძლებოდა არჩეულიყო, ხოლო ძვ. წ. 367 წლიდან პლებეებსაც შეეძლოთ კონსულობა. პატრიციუსი კონსულად ასარჩევად მინიმუმ 40 წლის უნდა ყოფილიყო, ხოლო პლებეი 42 წლის.

კონსულები წარმოადგენდნენ უმაღლეს აღმასრულებელ ხელისუფლებას, მათ შეეძლოთ ლეგიონების შეგროვება და მხედართმთავრობა, სენატის და კომიციების სხდომების გამართვა, ძვ. წ. 367 წლამდე კონსულები სასამართლო პროცესებსაც უძღვებოდნენ, ხოლო შემდეგ ეს ფუნქცია პრეტორებს დაეკისრად. კონსულების თანაშემწეები კვესტორები იყვნენ.

კონსულის ძალაუფლების სიმბოლო იყო ტოგა განიერი მეწამული კანტით, მეწამული ფერის სპილოსძლით მოჭედილი სავარძელი და თითო კონსულს თან 12 ლიქტორი ახლდა ფასცებით რომლებშიც ქალაქიდან გასვლისას იდებოდა ნაჯახები.

რესპუბლიკის პერიოდში წელთაღრიცხვა წარმოებდა კონსულების მიხედვით, ანუ წლებს კონსულების სახელები ერქვა .

გვიან რესპუბლიკის პერიოდში ყოფილი კონსული როგორც წესი ინიშნებოდა პროვინციის მმართველად - პროკონსულად.

იმპერიის ჩამოყალიბების შემდეგ კონსულებმა რეალური ძალაუფლება დაკარგეს, ხოლო მოგვიანებით ეს თანამდებობა არჩევითისგან იქცა დანიშვნადათ. კონსტანტინოპოლის დაარსების შემდეგ ერთი კონსული რომში იყო მეორე კი კონსტანტინოპოლში. კონსულობის ინსტიტუტი საბოლოოდ მოიშალას უკვე რომის იმპერიის დაცემის შემდეგ, ბიზაინტიის იმპერიაში 541 წელს.
გარსევან ჩოლოყაშვილი

გარსევან ჩოლოყაშვილი — საუკუნის ქართველი პოეტი და სახელმწიფო მოღვაწე, სახლთუხუცესი. დიდი გავლენით სარგებლობდა ლევან კახთა მეფის (1520—1574) კარზე. არჩილ -ის ცნობით, ჩოლოყაშვილს ეკუთვნის „ხილთა ქება“ და სატრფიალო ლექსები. იოანე ბაგრატიონი მას „ნარგიზიანი წიგნის“ გამლექსავად მიიჩნევდა. „ნარგიზოვანს“ ჩოლოყაშვილს მიაკუთვნებდა კ. კეკელიძეც, მაგრამ ა. ბარამიძემ დაასაბუთა, რომ კრებული დაწერილია საუკუნის შუა წლების შემდეგ. ჩოლოყაშვილის პოეტური მომკვიდრეობიდან ჩვენამდე მოღწეულია მხოლოდ „ზილთა ქება“. ზოგი მკვლევარი ჩოლოყაშვილს საუკუნის მოღვაწედ მიიჩნევს.
დავით ჩოლოყაშვილი

დავით ჯიმშერის ძე ჩოლოყაშვილი (დ. 1735 ― გ. 1810) ― ქართველი პოეტი, დრამატურგი, მთარგმნელი. ერეკლე -ის მდივანბეგი.

განათლება რუსეთში მიიღო. გატაცებული იყო ბერძნული მითოლოგიით. ავტორია ლირიკული და სატირული ლექსებისა. 1787 თურქეთზე რუსეთის გამარჯვების აღსანიშნავად დაწერა „ივერიის მუზათა საბრძოლო სიმღერები“ (რუსული თარგმანი გამოქვეყნდა 1791), რომელშიც შეაქო რუსთა ლაშქარი და მისი მხედართმთავრები სუვოროვი და გრიგოლ პოტიომკინი. ჩოლოყაშვილმა თარგმნა მიხეილ ლომონოსოვის სასულიერო ლექსები „საწინასწარმეტყველო წიგნი იობისა“ და „145 ფსალმუნი ლექსად“, ჟან რასინის ტრაგედის „იფიგენია ავლიდაში“ სათაურით „ეფიღენია“ (წარმოადგინეს თბილისში 1795) და სხვა.
რევაზ ჩოლოყაშვილი (XVII ს.)

რევაზ ჩოლოყაშვილი (გ. 1648) — კახეთის სამეფოს სახლთუხუცესი საუკუნის 40-იან წლებში. თეიმურაზ -ის ერთგული თანამებრძოლი. მისი რჩევით თეიმურაზ -მა 1648 წელს თავისი ჯარის ნაწილი ბიძინა ჩოლოყაშვილის მეთაურობით ერწოს დასარბევად გაგზავნა. ამის შედეგად დასუსტებული თეიმურზის ლაშქარი ქართლის მეფე როსტომმა უღლისთან ბრძოლაში დაამარცხა. ჩოლოყაშვილი გმირულად დაიღუპა ამ ბრძოლაში.