iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აგუა-დოსი-დუ-მარანიანი

აგუა-დოსი-დუ-მარანიანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ბაიშუ-პარნაიბა-მარანიენსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 11 581 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 26,13 კმ²-ზე. ფართობი 443 267 კმ²-ია.
მაგალიაინს-დი-ალმეიდა

მაგალიაინს-დი-ალმეიდა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ბაიშუ-პარნაიბა-მარანიენსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 17 587 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 40,6 კმ²-ზე. ფართობი 433 150 კმ²-ია.
სანტა-კიტერია-დუ-მარანიანი

სანტა-კიტერია-დუ-მარანიანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ბაიშუ-პარნაიბა-მარანიენსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 29 191 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 15,22 კმ²-ზე. ფართობი 1 917 კმ²-ია.
სანტანა-დუ-მარანიანი

სანტანა-დუ-მარანიანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ბაიშუ-პარნაიბა-მარანიენსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 11 661 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 12,51 კმ²-ზე. ფართობი 932 016 კმ²-ია.
სან-ბერნარდუ (მარანიანი)

სან-ბერნარდუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 43 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ბაიშუ-პარნაიბა-მარანიენსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 26 476 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 26,29 კმ²-ზე. ფართობი 1 006 კმ²-ია.
ოკუნევის კულტურა

ოკუნევის კულტურა — ბრინჯაოს ხანის კულტურა. თარიღდება ძვ. წ. ათასწლეულის პირველი ნახევრით. გავრცელებული იყო სამხრეთ ციმბირში. სახელი ეწოდება ხაკასეთის სამხრეთით მდებარე სოფლის მიხედვით, სადაც ის სერგეი ტეპლოუხოვმა 1928 წელს აღმოაჩინა.

ოკუნევის კულტურას წინ უძღვოდა აფანასევოს კულტურა. მათ შორის სხვაობა აჩვენებს, რომ ოკუნევის კულტურა წარმოიშვა ტაიგის რეგიონში, ხოლო აფანასევოს კულტურა მიიჩნევა პროტოინდოევროპულად.

ოკუნევის კულტურა წარმოდგენილია სასაფლაოების სტრუქტურებით, რომლებიც შედგენილია ზედაპირზე გაკეთებული მცირე ზომის მართკუთხა ღობეებით. თვითონ საფლავებიც ასევე შემოსაზღვრულია ქვის ფილებით. აღმოჩენილი ჩონჩხები მიეკუთვნება მონღოლოიდური რასას, რომლებიც დასაფლავებული არიან ზურგზე მწოლიარენი და მუხლებში მოხრილი ფეხებით. ზოგიერთ საფლავში აღმოჩენილია გულუხვად დეკორირებული ჭურჭელი, ვერცხლის და ბრინჯაოს დანები, სათევზაო ანკესები და ბეჭდები. ასევე ხელოვნების ნიმუშები: ადამიანის სახიანი ქვის ფიგურები და ქვის ფილებზე მიჭედებული ფრინველების და ცხოველების გამოსახულებიანი ძვლის ფირფიტები.

მოსახლეობის მთავარი საქმიანობა მეცხოველეობა იყო, ასევე მისდევდნენ მეთევზეობას და ნადირობას. არ არის გამოკვეთილი ნიშნები ქონების ან საზოგადოების ფენებად დაყოფის.

ოკუნევის კულტურა ჩაანაცვლა ანდრონოვოს კულტურამ.
ჰორსტ ვესელი

ჰორსტ ვესელი (; დ. 9 ოქტომბერი, 1907, ბილეფელდი — გ. 23 თებერვალი, 1930, ბერლინი) — გერმანელი პოეტი, ნაციონალ-სოციალისტური პარტიის წევრი, ნაცისტური გერმანიის ჰიმნის ავტორი.
ბიოგრაფია
ჰორსტ ვესელი დიდი პოპულარობით სარგებლობდა „მესამე რაიხში“. ის იყო გერმანიის ოფიციალური გმირი. თავის დროზე ვესელი ლოთობის გამო გიმნაზიიდან გარიცხეს. თავს შემთხვევითი სამუშაოებით ირჩენდა. იყო დამხმარე მუშა, შემდეგ ტაქსის მძღოლი. 1925 წელს იგი ნაცისტურ მოძრაობაში ჩაება. ვესელი ჰიტლერიუგენდის დაარსების პირველი დღიდან მისი აქტიური წევრი იყო. იგი დისციპლინას არ სცნობდა, სვამდა, ხულიგნობდა, რის გამოც მის გარიცხვას კატეგორიულად მოითხოვდნენ, მაგრამ მის დასაცავად ხმა აიმაღლა მოიერიშეთა მეთაურმა ერნსტ რემმა. ბოლოს ვესელმა ორგანიზაცია დატოვა და მოიერიშეთა რაზმის წევრი გახდა. მოიერიშეთა აქტივისტი ვესელი ანტინაცისტურ მიტინგებს არბევდა, თან ჰიტლერელთა პრესაში ლექსებს აქვეყნებდა. 1930 წელს კომპარტიის ბოევიკები ვესელს ჩაუსაფრთდნენ და მოკლეს. იგი უმალ წამებულ გმირად იქცა. ჰიტლერმა ვესელი გერმანიის სიამაყედ გამოაცხადა. ის საზეიმოდ დაკრძალეს. ვესელის პოპულარობის ზრდას იამანაც შეუწყე ხელი, რომ სასამართლომ მის მკვლელებს მხოლოდ რამდენიმე წლით პატიმრობა აკმარა. ხელისუფლებაში ნაცისტთა მოსვლის შემდეგ ვესელის მკვლელები ხელახლა გაასამართლეს და ჩამოახრჩვეს, თვად ვესელი კი ეროვნულ გმირად გამოაცხადეს. ბერლინში, ჰამბურგსა, და მიუნხენში მისი სახელობის ქუჩები გაჩნდა. მისი ბიოგრაფია სრულად იყო გაყალბებული ნაცისტების მიერ. მასზე წერდნენ, რომ ვესელი იყო პატრიოტი, სპორტსმენი, არ ეწეოდა, არ სვამდა და როგორც ყველა არიელი, ჯანსაღი ცხოვრებით ცხოვრობდა.
ფშატი

ფშატი — ვერცხლისფერ-მოთეთრო ჩვილყლორტებიანი და ფოთლებიანი ბუჩქი ან დაბალი ხეა ფშატისებრთა ოჯახიდან, 3-7 მ სიმაღლით, იშვიათად 10 მ.

ორივე, ან მარტო ქვედა მხრიდან ვერცხლისფერ თეთრი, ლანცეტა ფორმის, 3-7 სმ სიგრძისა და 0,4-1,5 სმ სიგანის ფოთლები ტოტებზე მორიგეობითაა განლაგებული. ჩვილი ყლორტები მთლიანად მოვერცხლოსფერო ქერქლებითაა დაფარული. ტოტებსა და ყლორტებზე ქერქი მოწითალო ან მუქი მურა ფერისაა. ორსქესიანი, მძაფრსუნიანი ყვავილები 1-3 ცალიან ჯგუფებად ფოთლების უბეებშია განლაგებული. მცირე რაოდენობით ინვითარებს მამრობით ყვავილებსაც. 0,7-1,4 სმ სიგრძის და 0,5-1 სმ სიმსხოს მრგვალი ან ოვალური მშრალხორცოვანი ნაყოფი ერთთესლიანი კურკიანაა. ყვავის მაის-ივნისში, ნაყოფები სექტემბერ-ოქტომბერში მწიფდება, უხვად ნაყოფმსხმოიარობს ყოველწლიურად.

ფშატი ჩვეულებრივი ჭალის მცენარეა და ნესტიან ადგილებში იზრდება. მაგრამ იმავე დროს დიდ სიმშრალესაც იტანს ხანგრძლივი გვალვების დროს. ადვილად მრავლდება თესლით, ფესვის ნაბარტყით, კალმებითა და ძირკვის ამონაყარით. უმეტესწილად ჭალებში იზრდება, გვხვდება მშრალ, ხრიოკ ფერდობებზეც, კარგად იტანს წყლით დროებით დატბორვას, იტანს ნიადაგის დამლაშებას, მისი ფესვები მარილებს არ ითვისებს, ამიტომ მიწის ზედა ნაწილებში მარილების დაგროვება არ აღინიშნება. ნაყოფის მშრალი ხორცოვანი რბილობი, ველურ ფორმებში მთელი ნაყოფის წონის 52 პროცენტს შეადგენს, რომელიც 40 პროცენტზე მეტ შაქრებს შეიცავს. გარდა ამისა, მასში ნაპოვნია კალიუმისა და ფოსფორის მარილები, აგრეთვე 10 პროცენტზე მეტი ცილები.

ნაყოფს ჭამენ როგორც უმად, ასევე მისი ფქვილით ამდიდრებენ პურის ფქვილს. ნაყოფის ფხვნილს შემკვრელი თვისება გააჩნია და კუჭაშლილობის დროს გამოიყენება. ფშატის გუმფისის გამოყენება შესაძლოა საქსოვ წარმოებაში, წებოს მოსამზადებლად, ლაქსაღებავების დასამზადებლად. ფოთლებსა და ქერქს ტყავის გასათრიმლავად და მის შავფერად ან ყავისფრად შესაღებად ხმარობენ. ფშატის ფესვებზე არსებულ კოჟრებში მცხოვრები ბაქტერიები ახდენენ ატმოსფეროს თავისუფალი აზოტის ფიქსირებს, ამიტომ ფშატი ნიადაგს აზოტით ამდიდრებს. იგი შესანიშნავი თაფლოვანი მცენარეა და რაც მთავარია ეფექტურად წმენდს ჰაერს მავნე მინარევი გაზებისაგან, რის გამოც ფრიად სასურველი მცენარეა ქალაქების გასამწვანებლად.

ფშატის ნაყოფებისაგან მიღებულია მთრიმლავი კოლოიდური ნივთიერებების კონცენტრატი - ფშატნი, რომელიც კუჭისშემკვრელად გამოიყენება ენტეროკოლიტის დროს. პრეპარატის მიღების შემდეგ უმჯობესდება ავადმყოფთა მომნელებელი ორგანოების ფუნქცია და საერთო მდგომარეობა. იგივე იხმარება პირში გამოსავლებად პირის ღრუს ნაირგვარი დაავადებების დროს. ექსპერიმენტულად დადასტურებულია, რომ შფატი ცხოველთა ნაწლავების მოტორული ფუნქციის დამუხრუჭებას იწვევს, ექსპერიმენტულად გამოწვეული კუჭაშლილობის დროს. იგი ადგილობრივ გამაღიზიანებელ გავლენას არ ახდენს.

სახეობები
გვარი მოიცავს 50-70 სახეობას:
ბისმარკი (ხომალდი)

ბისმარკი — მესამე რაიხის სამხედრო საზღვაო ძალების კრიგსმარინეს შემადგენლობაში მყოფი ბისმარკის კლასის ორი სახაზო გემიდან პირველი. ხომალდს სახელი ოტო ფონ ბისმარკის გერმანიის გაერთიანების ერთ-ერთი მთავარი ფუძემდებლის და მეორე რაიხის კანცლერის პატივსაცემად დაერქვა, მისი მშენებლობა 1936 წლის ივლისშვი კომპანია + -ის გემსაშენში დაიწყო, რომელიც ქალაქ ჰამბურგში მდებარეობდა. ხომალდი 1939 წლის თებერვალში საზეიმოდ ჩაეშვა წყალში, სამუშაოები კი საბოლოოდ 1940 წლის აგვისტოში დასრულდა, როდესაც ხომალდი ოფიციალურად მიიღეს გერმანიის საზღვაო ფლოტში. როგორც გერმანიის ისე ევროპის ისტორიაში ბისმარკი და ტირპიცი ყველაზე დიდი სახაზო გემებია, რომლებიც კი ოდესმე აგებულა.

საომარ ხომალდს არსებობის მანძილზე მხოლოდ ერთი მეთაური ჰყავდა, კაპიტანი ერნსტ ლინდემანი. აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ რვა თვიანი სამსახურის განმავლობაში ბისმარკმა მხოლოდ ერთი სამხედრო ოპერაციის შესრულება შეძლო, 1941 წლის მაისში, ოფერაციის კოდური სახელწოდება იყო რეინიუბუნგი . ოპერაციის მიხედვით ხომალდი ბისმარკი მძიმე კრეისერ პრინც ევგენისთან ერთად ატლანტიკის ოკეანეში უნდა შესულიყო და იერიში მიეტანა ჩრდილოეთ ამერიკიდან დიდი ბრიტანეთის მიმართულებით მიმავალ სავაჭრო გემებზე. ოპერციის დაწყებიდან მალევე გემები სკანდინავიაში შენიშნეს, რის შემდეგაც ბრიტანულ საზღვაო ნაწილებს მათი მარშრუტის ბლოკირება დაევალათ. დანიის სრუტის ბრძოლაში ბისმარკმა საბრძოლო კრეისერი, ბრიტანეთის საზღვაო ფლოტის სიამაყე ეიჩ-ემ-ეს ჰუდი ჩაძირა, ეიჩ-ემ-ეს უელსის პრინცი კი მწყობრიდან გამოიყვანა. ბრძოლისას ბისმარკს სამი ჭურვი მოხვდა, ხომალდი დიდი რაოდენობით საწვავს კარგავდა, რისი მიზეზიც საწვავის დააზიანებული ავზი იყო. ბისმარკი მიყენებული დაზიანებბეის გამო ჩაიძირა.

მშენებლობა და მახასიათებლები
სამსახურის (სერვისის) ისტორია
ოპერაცია რეინიუბუნგი
დანიის სრუტის ბრძოლა
დევნა
ჩაძირვა
ნინოსლავ მარინა

ნინოსლავ მარინა (დ. 25 სექტემბერი, 1974, სკოპიე, მაკედონია) — მაკედონელი ელექტროტექნიკოსი. ოჰრიდის საინფორმაციო მეცნიერებისა და ტექნოლოგიის უნივერსიტეტის რექტორი.

სკოპიეს წმინდა კირილესა და მეთოდეს უნივერსიტეტის ელექტროტექნიკური ფაკულტეტის დასრულების შემდეგ, ლოზანის ფედერალურ პოლიტექნიკურ სკოლაში დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია 2004 წელს. 2005-2007 წლებში იყო კომპანია „ “-ის სამეცნიერო-კვლევითი და საპროექტო-საკონსტრუქტორო განყოფილების ხელმძღვანელი.
ვალჰალა

ვალჰალა — სკანდინავიურ მითოლოგიაში დიდებული დარბაზი, რომელიც მდებარეობდა ასგარდში და იმართებოდა ოდინის მიერ. ოდინის მიერ რჩეული ხალხის ნახევარი, რომელიც ბრძოლაში იღუპებოდა ვალკირიებს სასახლეში მოჰყავდა, ხოლო მეორე ნახევარი ქალღმერთ ფრეიასთან ფოლკვანგრში. ვალჰალაში გარდაცვლილი უერთდებოდა ხალხის მასას  რომლებიც სახელგანთქმული მეომრები იყვნენ.
საქართველოს და რუმინეთის მორაგბეთა ეროვნული ნაკრებების ურთიერთშეხვედრების ისტორია

საქართველოს და რუმინეთის მორაგბეთა ეროვნული ნაკრებები ერთმანეთს 19-ჯერ შეხვდნენ. აქედან საქართველომ მოიგო 10-ჯერ, რუმინეთმა 8-ჯერ, ხოლო 1 თამაში ფრედ დამთავრდა. ისინი ერთმანეთს რეგულარულად ევროპის ერთა თასზე ხვდებიან, სადაც საქართველომ მოიგო 9-ჯერ, რუმინეთმა 6-ჯერ, ხოლო ერთი თამაში დასრულდა ფრედ. პირველი თამაში შედგა ლენსდაუნ როუდზე სადაც რუმინეთმა 27-23 მოიგო. ეს ნაკრებები ერთხელ ახალ-ზელანდიაში მსოფლიო ჩემპიონატზეც შეხვდნენ ერთმანეთს, სადაც საქართველომ 25-9 გაიმარჯვა.

ანთიმოზ ივერიელის თასი
2002 წლიდან ამ ორ ნაკრებს შორის ხდება ანთიმოზ ივერიელის თასის გათამაშება. თასს ეწოდება რუმინეთში მოღვაწე ქართველის ანთიმოზ ივერიელის სახელი. თასი თამაშდება ყოველთვის როდესაც ეს ორი ნაკრები ატარებს ოფიციალურ შეხვედრას. მფლობელი ინარჩუნებს თასს სანამ მას მოწინააღმდეგე არ დაამარცხებს.

ურთიერთ შეხვედრები
ფრიგი

გერმანიკულ მითოლოგიაში, ფრიგი (ძვ. ნორსე), ფრია (ძვ. გერმანული), ფრეა (ლანგობარდიკული) და ფრიჯი (ძვ. ინგლისური) არის ატმოსფეროს ქალღმერთი, ან ღრუბლების. თითქმის ყველა წყაროში ის არის ნახსენები როგორც ოდინის ცოლი. გერმანულ მითოლოგიაში და ნორსეს წყაროებში ის არის დაკავშირებული ქალღმერთ ფულასთან. ინგლისური კვირის დღე პარასკევი (ძვ. ინგლისური "' " ) ატარებს მის სახელს.
აპოლონ ჩავლეიშვილი

აპოლონ ჩავლეიშვილი (დ. 1906, ბოხვაური — გ. 2 იანვარი, 1987, იქვე) — ქართველი მომღერალი, გურული ხალხური სიმღერების შემსრულებელი, ლოტბარი.მოღვაწე.

ბიოგრაფია
ჩავლეიშვილის პაპა და მამა ეკლესიის მსახურები იყვნენ, პაპა გალობდა კიდეც. ჩავლეიშვილმა სიმღერა საკმაოდ გვიან, ჩვიდმეტი წლის ასაკში დაიწყო. თავის მასწავლებლებად თვლიდა ერმალო მოლარიშვილს, ეპისტოლე კეჭაყმაძეს, ვარლამ სიმონიშვილსა და სამუელ ჩავლეიშვილს. ხალხური სიმღერის შესწავლაში დიდი და სერიოზული გამოცდილება მას ვარლამ სიმონიშვილის გუნდში სიმღერამ შესძინა. 1963 წლიდან კი აპოლონ ჩავლეიშვილი სიმღერას ანსამბლ „დილაში“ აგრძელებს. დამოუკიდებელი სალოტბარო მოღვაწეობა 22 წლის ასაკში დაიწყო. გუნდები ჰყავდა კოლმეურნეობებში, სკოლებში, მასწავლებელთა სახლში, რკინიგზის სადგურში. როდესაც ანსამბლი „დილა“ დაშლის პირას მივიდა აპოლონ ჩავლეიშვილმა მახარაძის რაიონული კულტურის სახლის ვეტერან მომღერალთა გუნდი დააარსა. სიცოცხლის ბოლო პერიოდში შექმნა ნორჩ მომღერალთა ანსამბლი „ჩავლეიშვილების გუნდი“ მუშაობა, რომელშიც გაერთიანებული ჰყავდა თავისი ძმებისა და ბიძაშვილების შვილიშვილები. გარდაიცვალა 1986 წლის 2 იანვარს. დაკრძალულია თავის სოფელ ბოხვაურში.
ფარცხანაყანევის სამაროვანი

ფარცხანაყანევის სამაროვანი — ელინისტური ხანის სამაროვანი ქუთაისის სამხრეთ-დასავლეთით 14 კმ-ზე. 1937 წელს მიხეილ ივაშჩეკომ გათხარა ძვ. წ. საუკუნის 14 ქვევრსამარხი, რომლებიც 3 ჯგუფად იყო განლაგებული. ქვევრსამარხები ჩაფლული იყო ორმოში (1,5×1 მ) და უმეტესად ყელი სამხრეთით ჰქონდა. დასაკრძალავი ქვევრები (სიმაღლე დაახლოებით 1 მ, დიამეტრი 1 მ) სიგრძივ ღერძზე 2 ნაწილად იყო გახერხილი, ერთ-ერთს სახურავად იყენებდნენ. ქვედა ნაწილს 1-3 ნახვრეტი უკეთდებოდა წვიმის წყლის დასაწრეტად, დასამაგრებლად ქვები ჰქონდა შემოწყობილი. ყელი დაცული იყო დიდი რიყის ქვით და ზევიდან მოზრდილი ჭურჭლის (ამფორის ან სახვა) ძირის ნაწილი ეხურა. მიცვალებული ალბათ გვერდზე იწვა, ხელფეხმოკეცილი (ძვლები ცუდადაა დაცული). ჩატანებული ჰქონდათ კოლხური ტიპის ხელადები, კოჭბები და ქუსლიანი ჯამები, ბრინჯაოს რკალშეზნექილი სამაჯურები, ფარაკიანი ბეჭდები, ცილინდრული ზარაკები, ბრინჯაოს და ვერცხლის რგოლ-საყურეები, ვერცხლის მონეტები (კოლხური თეთრი), მინისა და პასტის სხვადასხვა ტიპის მძივები.

ადგილ რუხის ტყეში გათხარეს (ა. კალანდაძე) რამდენიმე ქვევრსამარხი, ერთიც შემთხვევით აღმოჩნდა, რომელიც საინტერესო არქეოლოგიურ მასალას შეიცავს.

1929 წელს სოფელ ფარცხანაყანევში აღმოჩნდა ბრინჯაოს კოლხური ცული და 4 სეგმენტისებული იარაღი, რომელსაც განძისეულად თვლიან (დ. ქორიძე).
პანტელეიმონ შიოშვილი

პანტელეიმონ შიოს ძე შიოშვილი (დ. 3 ივლისი, 1906, სოფ. ნინოწმინდა, ახლანდელი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი — გ. 2001) — ქართველი, საბჭოთა გვარდიის გენერალ-მაიორი (1953). სკკპ წევრი 1929-დან.

ბიოგრაფია
დაამთავრა 1927 წელს თბილისის ქართული გაერთიანებული სამხედრო სკოლა, 1937 წელს მ. ფრუნზეს სახელობის სამხედრო აკადემია, 1941 წელს კ. ვოროშილოვის სახელობის გენშტაბის აკადემია.

1941–1945 წლებში დიდი სამამულო ომის დროს სხვადასხვა ფრონტზე არმიების შტაბის დაზვერვის განყოფილების უფროსი იყო. 1945 წელს მონაწილეობდა შორეულ აღმოსავლეთის კამპანიაში იაპონიის კვანტუნის არმიის განადგურებაში.

დაჯილდოებულია ლენინის ორდენითა და მედლებით.
შალვა შიოშვილი

შალვა ალექსანდრეს ძე შიოშვილი (დ. 20 სექტემბერი, 1918, თბილისი — გ. 27 ნოემბერი, 2003) — ქართველი საბჭოთა კინოოპერატორი. საქართველოს სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1967). სკკპ-ის წევრი 1965-დან.

ბიოგრაფია
1939 წელს დაამთავრა „სახკინმრეწვთან“ არსებული ორწლიანი საოპერატორო კურსები. 1935 წლიდან მუშაობს საქართველოს სამეცნიერო-პოპულარულ და დოკუმენტური ფილმების სტუდიაში. გადაღებული აქვს ფილმები: „აილამა“ (1947), „თუჯი“ (1964), „გარეჯის მღვიმეები“ (1965), „დაბრუნება ბგერათა სამყაროში“ (1965; პრემია და დიპლომი კიევის საერთაშორისო ფესტივალზე, 1966), „გამოძახილი“ (1966; დიპლომი თბილისში ამიერკავკასიის რესპუბლიკების და უკრაინის კინოფესტივალზე, 1967), „ნიკორწმინდა“ (1977) და სხვა.
შიპკის უღელტეხილი

შიპკის უღელტეხილი — უღელტეხილი ბულგარეთში, სტარა-პლანინის მთებში. სიმაღლე 1190 მ. შიპკის უღელტეხილზე გადის კაზალნიკ-გაბროვის საავტომობილო გზა.

ისტორია
რუსეთ-ოსმალეთის ომის (1877-1878) დროს შიპკის უღელტეხილის ხელში ჩასაგდებად გააფთრებული ბრძოლები მიმდინარეობდა. 1877 წლის 7(19) ივლისს რუსეთის ჯარებმა დაიკავეს შიპკის უღელტეხილი. ოსმალეთის სარდლობამ კონტრშეტევისა და რუსეთის ჯარების დუნაის იქით უკუგდების მიზნით ჩერნოგორიიდან იმიერბალკანეთში გადაისროლა სულეიმან-ფაშას არმია 37500 კაცი. სულეიმან-ფაშამ შიპკაზე რუსეთ-ბულგარეთის არმიის 4800 რაზმის წინააღმდეგ გაგზავნა 27 ათასი კაცი. მალე რუსეთ-ბულგარელებს წამოეშველათ 7500 კაცი რეზერვიდან, რის შედეგადაც მოიგერიეს ოსმალტა შეტევები. 11(23) აგვისტოს ოსმალეთის ჯარმა უღელტეხილს შეუტია სამი მიმართულებით, თუმცაღა რუსულ-ბულგარული არმიის დამარცხება ვერ შეძლეს. 14(26) აგვისტოს კონტრშეტევით რუსეთ-ბულგარელების ჯარმა უკუაგდო ოსმალთა არმია და მტკიცედ დაემკვიდრნენ შიპკის უღელტეხილზე.
უოლტერ შირა

უოლტერ შირა (; დ. 12 მარტი, 1923, ჰეკენსეკი — გ. 2 მაისი, 2007, ლა-ხოლლა) — აშშ-ს კოსმონავტი მფრინავი. სამხედრო-საზღვაო ფლოტის რანგის კაპიტანი.

ბიოგრაფია
1940–1941 წლებში სწავლობდა სამანქანათმშენებლო კოლეჯში ნიუ-იორკში. 1945 წელს დაამთავრა სამხედრო-საზღვაო აკადემია ანაპოლისში, აგრეთვე საზღვაო ავიაციის ოფიცერთა სკოლა და გამომცდელ მფრინავთა სკოლა. 1959 წლიდან კოსმონავტთა რაზმშია. 1962 წლის 3 ოქტომბერს ხომალდ „მერკურით“ 6-ჯერ შემოუფრინა დედამიწას. 1965 წლის 15-16 დეკემბერს ტომას სტეფორდთან ერთად იფრინა კოსმოსში ხომალდ „ჯემინი-6-ით“. 15 დეკემბერს მოხდა შეხვედრა ორბიტაზე ადრე გაყვანილ ხომალდ ჯემინი-7-თან. ერთობლივი ფრენა 5,5 საათი გაგრძელდა. 1968 წლის 11-22 ოქტომბერს უოლტერ კანინგემსა და დონ აიზელთან ერთად იფრინა ხომალდ „აპოლონ-7-ით“, იყო ხომალდის მეთაური.
ჰოვანეს შირაზი

ჰოვანეს შირაზი ჰოვანეს თათევოსის ძე კარაპეტიანი (; დ. 27 აპრილი [ ძვ. სტ. 12 აპრილი], 1914, ალექსანდროპოლი — გ. 14 მარტი, 1984, ერევანი) — სომეხი საბჭოთა პოეტი.

ბიოგრაფია
1935 წელს გამოვიდა მისი ლექსების პირველი კრებული. ავტორია ლექსების კრებულებისა „სომხეთის სიმღერა“ (1940), „ლირიკა“ (1946) და სხვა. ასევე პოემებისა „ბიბლიური“ (1944), „ჩვენი სოფლის სახელები“ (1950) და სხვა.
ფირს შიშიგინი

ფირს ეფიმის ძე შიშიგინი (; დ. 30 აგვისტო [ძვ. სტ. 17 აგვისტო], 1908, სოფ. ბოროკ-გოროდოკი, არხანგელსკის ოლქი — გ. 29 მაისი, 1985, იაროსლავი) — საბჭოთა თეატრალური რეჟისორი. სსრკ სახალხო არტისტი (1964), სკკპ წევრი 1940-დან.

ბიოგრაფია
1929 წელს დაამთავრა ლენინგრადის სასცენო ხელოვნების ტექნიკუმი. 1933–1946 წლებში იყო უსურიისკის, ვლადივასტოკის თეატრების სამხატვრო ხელმძღვანელი; 1946–1947 წლებში სტავროპოლის თეატრის მთავარი რეჟისორი; 1947-1950 წლებში მუშაობდა მოსკოვის დრამისა და კომედიის თეატრში; 1950-1956 წლებში ვოლგოგრადის, 1956-1960 წლებში ვორონეჟის თეატრების მთავარი რეჟისორი იყო. 1960-დან იაროსლავის თ. ვოლკოვის სახელმწიფო თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელი და მთავარი რეჟისორი.

შიშნგის საუკეთესო დადგმებია: ფადეევის „განადგურება“ (1933), სიმონოვის „ჭაბუკი ჩვენი ქალაქიდან“ (1942), გორკის „მოხუცი“ (1946), „ფსკერზე“ (1952), დანგულოვის „ელჩის დღიური“ (1970), ანკილოვის „ჯარისკაცის ქვრივი“ (1972) და სხვები.

დაჯილდოებულია: ლენინის ორდენით, შრომის წითელი დროშის ორდენითა და მედლებით.
ბორის შიშკინი

ბორის კონსტანტინეს ძე შიშკინი (; დ. 19 აპრილი [ძვ. სტ. 7 აპრილი], 1886, კუკარკა, კიროვის ოლქი — გ. 21 მარტი, 1963, ლენინგრადი) — რუსი საბჭოთა ბოტანიკოსი, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1943).

ბიოგრაფია
1918-1925 წლებში განაგებდა კავკასიის მუზეუმის ბოტანიკის განყოფილებას, 1925-1930 წლებში იყო ტომსკის უნივერსიტეტის პროფესორი, 1938-1949 წლებში სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ბოტანიკის ინსტიტუტის დირექტორი. 1946-1963 წლებში საკავშირო ბოტანიკური საზოგადოების ვიცე-პრეზიდენტი. შიშკინის ძირითადი შრომები ეხება ციმბირისა და ამიერკავკასიის ყვავილოვან მცენარეთა სისტემატიკისა და ბოტანიკური გეოგრაფიის საკითხებს, მრავალი კოლექტიური ნაშრომის სსრკ ფლორის, ბელორუსიის სსრ ფლორის, და სხვა ორგანიზატორი და რედაქტორი იყო (სახელმწიფო პრემია (1952)).

დაჯილდოებულია ლინინის ორდენითა და მედლებით.
ივანე შიშკინი

ივანე ივანეს ძე შიშკინი (; დ. 13 (25) იანვარი, 1832, ელაბუგა, — გ. 8 (20) მარტი, 1898, პეტერბურგი) — რუსი ფერმწერი, რეალისტური პეიზაჟური ფერწერის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
1852-1856 წლებში სწავლობდა მოსკოვის ფერწერის, ძერწვისა და ხუროთმოძღვრების სასწავლებელში ხოლო 1856-1865 წლებში პეტერბურგის სამხატვრო აკადემიაში ს. ვორობიოვთან. 1862-1865 წლებში იყო სამხატვრო აკადემიის პენსიონერი მიუნხენში, პრაღასა და დიუსელდორფში, აკადემიკოსი (1865), პროფესორი (1873), მოძრავი სამხატვრო-საგამოფენო ამხანაგობის დამფუძნებელი წევრი. თავდაპირველად რომანტიკული პეიზაჟური ტრადიციების მიმდევარი („კუნძულ ვალაამის ხედი“, 1858). 1860-იან წლებში უარყო კოლორიტისა და შუქ-ჩრდილის პირობითობა და რეალისტურ პოზიციებზე დადგა. ამ პერიოდიდან ზუსტად გადმოსცემს რუსული ბუნების მრავალფეროვნებას („ტყის კაფვა“, 1867), მის სიდიადეს და სილამაზეს, აღწევს ტონალურ მთლიანობას: „მზით განათებული ფიჭვები“ (1886), „დილა ფიჭვის ტყეში“ (1889, დათვები დახატა ა. სავიცკიმ).

გალერეა
ნასრა ერისთავი

ნასრა, ნასარი — საუკუნის ქართლის დიდებული, წუნდის ერისთავი, მეფე ვახტანგ გორგასლის თანამებრძოლი.

ჯუანშერის „ცხოვრება ვახტანგ გორგასლისას“ მიხედვით, ნასრა ახლდა ვახტანგს ინდოეთში ლაშქრობისას, შემდეგ მონაწილეობდა სპარსელების წინააღმდეგ აჯანყებაში. სიკვდილის წინ ვახტანგმა ნასრას, კლარჯეთის ერისთავ არტავაზს და ოძრხეს ერისთავ ბივრიტიანს თავის ბერძენ მეუღლე ელენესა და შვილებზე, ლეონსა და მირდატზე, მზრუნველობა დაავალა. შემდგომში ელენე და მისი შვილები წუნდასა და ოძრხეში ცხოვრობდნენ.
სინდუხტარი

სინდუხტარი — საუკუნის საქართველოს დედოფალი, მეფე დავით -ის მეუღლე, ჯაყელების საგვარეულოდან. სავარაუდოდ იყო სამცხის ათაბაგ აღბუღა ჯაყელის და.

სინდუხტარს, როგორც დავითის თანამეცხედრეს, იხსენიებს ვახუშტი ბატონიშვილი, რომელიც, თავის მხრივ, ეყრდნობა სამეფო წყვილის მიერ 1354-1355 წლებში გაცემულ, ჩვენამდე მოუღწეველ საბუთებს. სინდუხტარი ჯერ კიდევ ცოცხალი ყოფილა 1360 წელს, როცა, ვახუშტის ცნობით, დავით მეფე გარდაიცვალა. ისტორიკოსმა თედო ჟორდანიამ სინდუხტარი - საუკუნეებში გადაწერილი საგალობლების (ამჟამად საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი, ხელნაწერი -85) 1350-იან წლების დასაწყისში შესრულებულ კინკლოსურ მინაწერებში მოხსენიებულ სითიხათუნთან გააიგივა და ჯაყელთა საგვარეულოს წარმომადგენლად მიიჩნია. თანამედროვე მეცნიერების (კ. თუმანოვი, ი. ბერიძე, თ. ჯოჯუა) მიერ გაზიარებულია სინდუხტარის ჯაყელობა, თუმცა სითიხათუნი (დ. 1309 — გ. 1356) მიჩნეულია სინდუხტარის დად. არსებობს ვარაუდი, რომ სინდუხტარს ჰყავდა კიდევ ერთი და, ცაიშის ომოფორის წარწერაში მოხსენიებული დედოფალთ-დედოფალი ნათელა, რომელიც, ვახუშტის მიხედვით, 1358 წელს ცოლად შეირთო იმერეთის მეფის მიქელის ვაჟმა, ბაგრატ ერისთავმა.
კოვალევსკის კანონი

კოვალევსკის კანონი — ევოლუციის კანონზომიერება, რომლის თანახმად, ერთსა და იმავე შეგუებით ეფექტს ორგანიზმთა ერთმა და იმავე ჯგუფმა სხვადასხვა გზით შეიძლება მიაღწიოს. ორგანიზმების ნაწილი სწრაფად, უმთავრესად რაოდენობრივი ცვლილებების გზით ვითარდება, რის შედეგადაც მიიღება ახალ პირობებთან კარგად შეგუებული, მაგრამ შემდგომი პროგრესიული გარდაქმნის უნარს მოკლებული და, ამრიგად, ამოსაწყდომად განწირული ორგანიზაცია (ინადაპტიური ტიპი); ორგანიზმის მეორე ნაწილი ნელა, მაგრამ ღრმად, პრინციპულად, გარდაიქმნება, რის შედეგადაც ყალიბდება უფრო სრულქმნილი შეგუების ტიპები (ადაპტიური ტიპი). ეს კანოზომიერება დაადგინა ვლადიმერ კოვალევსკიმ ნამარხი ჩლიქოსნების კიდურების ჩონჩხის რედუქციის შესწავლისას (ინადაპტიური და ადაპტიური რედუქცია), შემდეგ კი იგი გამოვლიდა სხვა ორგანიზმების ფილოგენეზშიც. აღსანიშნავია, რომ კავალევსკის კანონი მას ქართველმა პალეობიოლოგ-ევოლუციონისტმა ლეო დავითაშვილმა უწოდა.
ალექსანდრე კოვალევსკი

ალექსანდრე ონოფრეს ძე კოვალევსკი ( დ. 19 ნოემბერი [ძვ. სტ. 7 ნოემბერი], 1840, ვარკავის თემი, ახლანდელი პრეილის რაიონი, ლატვია, — გ. 22 ნოემბერი [ძვ. სტ. 9 ნოემბერი], 1901, პეტერბურგი) — რუსი ბიოლოგი, ევოლუციური ემბრიოლოგიისა და ფიზიოლოგიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1890). ვლადიმერ კოვალევსკის უფროსი ძმა. შეისწავლა ქორდიანთა (ამფიოქსუსი) და მრავალი უხერხემლო ცხოველის ემბრიონული განვითარება და დაადგინა ცხოველთა განვითარების საერთო კანონზომიერებანი, აგრეთვე გამოიკვლია გამომყოფი სისტემის სტრუქტურა და ფუნქციები, აღმოაჩინა და შეისწავლა უხერხემლო ცხოველთა ფაგოციტური ორგანოები და მათი როლი მწერების მეტამორფოზში. კოვალევსკის გამოკვლევებმა ილია მეჩნიკოვის და ერნსტ ჰეკელის ნაშრომებთან ერთად, საფუძველი ჩაუყარა ფილოგენეზურ მიმართულებას ემბრიოლოგიაში.
ყველა თავისთვის და ღმერთი ყველას წინააღმდეგ

ყველა თავისთვის და ღმერთი ყველას წინააღმდეგ — ვერნერ ჰერცოგის 1974 წლის ფილმი კასპარ ჰაუზერის შესახებ. სცენარის ავტორი და რეჟისორია ვერნერ ჰერცოგი. ფილმმა მიიღო კანის კინოფესტივალის გრან პრი.

სიუჟეტი
კასპარ ჰაუზერი მთელი მისი ცხოვრების განმავლობაში ჩამწყვდეული იყო სარდაფში და დაბმული იყო ჯაჭვებით. მას აღმოაჩენენ და მის აღზრდას ცდილობენ, თუმცა არაფერი გამოსდით. საბოლოოდ ჩათვლიან, რომ მას ტვინის დაავადება ჰქონდა.
იოახიმ პაიპერი

იოახიმ პაიპერი (; დ. 30 იანვარი, 1915, ბერლინი — გ. 14 ივლისი, 1976, საფრანგეთი) — ჰაინრიხ ჰიმლერის ადიუტანტი, მეორე მსოფლიო ომის დროს ვაფენ-სს-ის შტანდარტენფიურერი. მონაწილეობას იღებდა საფრანგეთის კამპანიაში. იბრძოდა აღმოსავლეთის და დასავლეთის ფრონტზე. მეთაურობდა ვაფენ-სს-ის პირველი სატანკო დივიზიის „ლეიბშტანდარტ ადოლფ ჰიტლერის“ ერთ-ერთ დანაყოფს. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ იგი ნიურნბერგის პროცესზე გაასამართლეს. ციხიდან გამოვიდა 1958 წელს.
ბურიტი-ბრავუ

ბურიტი-ბრავუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კაშიასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 22 899 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 14,47 კმ²-ზე. ფართობი 1 582 კმ²-ია.
კაშიასი (მარანიანი)

კაშიასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 66 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კაშიასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 155 129 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 30,12 კმ²-ზე. ფართობი 5 150 კმ²-ია.