iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დემეტრე II (აფხაზთა მეფე)

დემეტრე (დიმიტრი) , (დ. დაახლოებით 825 — გ. 861) — აფხაზთა სამეფოს (დასავლეთ საქართველოს) მეფე,ლეონ -ის ძე.

ენერგიულად იბრძოდა ახლად შექმნილი სამეფოს დამოუკიდებლობის დასაცავად. საუკუნის 40-იან წლებში არაერთხელ დაამარცხა დასაცლეთ საქართველოში შემოსული ბიზანტიელთა ლაშქარი. 853 წინ აღუდგა საქართველოში შემოჭრილ არაბთა სარდალს ბუღა თურქს. იგი შემდეგშიაც განაგრძობდა ბრძოლას ქართლიდან არაბთა განდევნისა და საქართველოს გაერთიანებისათვის.

დემეტრე -ის საშინაო პოლიტიკის ერთ-ერთი მთავარი ამოცანა იყო აღმოსავლეთ საქართველოს ეკლესიის გავლენის განმტკიცება დასავლეთ საქართველოში. ამ მიზანს ემსახურებოდა მისი ხელშეწყობით საუკუნის ნახევარში დასავლეთ საქართველოში გრიგოლ ხანძთელის მიერ ქართული მონასტრის დაარსებას.
დემეტრე III

დემეტრე (დიმიტრი) — აფხაზთა სამეფოს (დასავლეთ საქართველოს) მეფე დაახლოებით 967-975, გიორგი -ის ძე, ლეონ -ის ძმა და მემკვიდრე.

აქტიურად იბრძოდა საქართველოში ჰეგემონიის მოპოვებისათვის. ფეოდალურმა ოპოზიციამ დაუპირისპირა ძმა თეოდოსი, რომელსაც მხარს უჭერდა მესხეთის, ქართლისა და კახეთის აზნაურთა ნაწილი. დემეტრე -მ დაამარცხა თეოდოსის მომხრე აზნაურები, შემდეგ მოტყუებით შეიპყრო თეოდოსი, თვალები დასთხარა და შეძლო დროებით აღედგინა აფხაზეთის სამეფოს ჰეგემონია საქართველოს გაერთიანებისათვის ბრძოლაში. მაშინ მეამბოხე ფეოდალებმა მის წინააღმდეგ აამხედრეს მეორე ძმა, დემეტრე -მ ეს ცდაც ჩაახშო.
დემეტრე გურიელი

დემეტრე გურიელი — გურიის სამთავროს ფაქტობრივი გამგებელი 1658-1664, იმერეთის მეფე 1660 და 1663-1664 წლებში.

დემეტრე გურიელი ახალგაზრდობაში ბერად იყო შემდგარი. 1658 იმერეთის მეფე ალექსანდრე -მ და ვამეყ დადიანმა ბანძის ბრძოლაში დაამარცხეს ლიპარიტ დადიანი და ქაიხოსრო გურიელი და გურიის სამთავრო ტახტზე ბრმა სიმონ გურიელი აიყვანეს, მას მონასტრიდან გამოყვანილი დემეტრე გურიელი აშვილეს, რომელიც ფაქტობრივად განაგებდა გურიის სამთავროს.

1658 წელს ქაიხისრო ოსმალეთის დახმარებით გურიაში დაბრუნდა. დემეტრე გურიელი იმერეთში გაიხიზნა და ქაიხოსრო თავად მაჭუტაძეს მოაკვლევინა. ქაიხოსროს მოკვლის შემდეგ, დემეტრე გურიელი კვლავ გურიელად დაჯდა. 1660 იმერეთის ფეოდალებმა მოკლეს თურქთა მიერ მეფედ დასმული ვახტანგ ჭუჭუნიაშვილი და დემეტრე გურიელი იმერეთში გაამეფეს. იმავე წელს დემეტრე გურიელი ფეოდალებმა ტახტიდან ჩამოაგდეს.

დემეტრე გურიელმა დიდძალი ქრთამი მისცა ოსმალეთის სულთანს. სულთანმა ახალციხის ფაშას დაავალა დემეტრეს მხარდაჭერა იმერეთის ტახტზე. დემეტრე ხელახლა მეფობდა 1663-1664 წლებში. გურიელი ტახტიდან ჩამოაგდეს, დააბრმავეს და გააძევეს. მისი შემდომი ბედი უცნობია.
დემეტრე ვიპატოსი

დემეტრე ვიპატოსი — ქართლის ერისმთავარ გუარამ კურაპალატის უმცროსი ძე.

ვიპატოსის ბიზანტიის საკარისკაცო ტიტული მინიჭებული უნდა ჰქონდეს მავრიკიოს კეისრის მიერ საუკუნის 90-იან წლებში. დემეტრე ვიპატოსი იყო მცხეთის ჯვრის ტაძრის ერთ-ერთი აღმაშენებელი. ტაძრის აღმოსავლეთ კედელზე სამი ქტიტორის კომპოზიციაში, შემონახულია მისი რელიეფური გამოსახულება, წარწერით.
ჯონ უიკლიფი

ჯონ უიკლიფი ( დ. 1320 — გ. 31 დეკემბერი, 1384) — ინგლისელი თეოლოგი და რომის კათოლიკური ეკლესიის რეფორმის ადრეული პროპონენტი. მას ეკუთვნის ახალი აღთქმის ინგლისური თარგმანი ერთი სრული გამოცემით და ითვლება პროტესტანტული რეფორმაციის წინამორბედად.

ვიკლიფი დაიბადა იპრესველში (ამჟამინდელი ჰიპსველი), იორკშირი, ინგლისი, დაახლოებით 1320-1330 წლებში. მისი ქადაგება და იდეები კათოლიკური ეკლესიის როგორც თეორიული, ასევე, განსაკუთრებით, პრაქტიკული ნორმების წინააღმდეგ იყო მიმართული. ის უარყოფდა წმინდანების და ხატების თაყვანისცემას, აღსარებას, ზიარების ტრადიციულ გაგებას, განსაწმენდელს. მისი მიზანი იყო მოციქულების დროინდელი სიმარტივისკენ მიბრუნება, რაც გამოიხატება ეპისკოპალური ეკლესიის პრესვიტერიანულ ეკლესიად გადაქცევის სურვილში. ეს ნიშნავდა ყველა საეკლესიო თემის დამოუკიდებლობას ეპისკოპოსის იურისდიქციის გარეშე, ეკლესიის მმართველობითი ცენტრების გაუქმებას. ამ მოსაზრებათა გასამყარებლად უიკლიფმა 1382 წელს ახალი აღთქმა ინგლისურ ენაზე თარგმნა. უიკლიფი მკაცრად გააკრიტიკეს, მაგრამ მან რეფორმატორულ იდეებს გზა გაუკვალა. უიკლიფის იდეები ინგლისში მოსწავლე ჩეხმა სტუდენტებმა სამშობლოში ჩაიტანეს, სადაც მან იან ჰუსის მოღვრებაში ჰპოვა გავრცელება.

გარდაიცვალა ლუტერუორზში (ლეცესტერთან) 1384 წელს. ითვლება, რომ ის შავი ჭირის მასიური ეპიდემიის პერიოდში მომაკვდინებელ სნეულებას გადაურჩა.
ბანძის ბრძოლა

ბანძის ბრძოლა 1658, ბრძოლა იმერეთის მეფე ალექსანდრე -სა და გურია-სამეგრელოს მთავრებს შორის. 1657 წელს იმერეთის მეფე ალექსანდრე -მ ოდიშზე ილაშქრა და მთავრად ლიპარიტ დადიანის ნაცვლად ვამეყ დადიანი დასვა.

ლიპარიტი თავის ნახევარძმას ქაიხოსრო გურიელს შეეხიზნა და ტახტის დაბრუნებისათვის მზადებას შეუდგა. მთავრებს ჯარები მიაშველეს ახალციხის ფაშამ როსტომმა და ქართლის მეფე როსტომმა. მოკავშირეებს მიემხრნენ თავადები მიქელაძე და ჭილაძე. ბრძოლა 1658 ივლისში ბანძასთან იმერეთის მეფისა და ვამეყ დადიანის ჯარების გამარჯვებით დამთავრდა. ლიპარიტ და ქაიხოსრო ოსმალეთში გაიქცნენ, ხოლო მათი ლაშქრის დიდი ნაწილი ტყვედ ჩავარდა.
დემეტრე უფლისწული

დემეტრე უფლისწული — საქართველოს მეფის გიორგი -ისა და ალდე დედოფლის ძე. ტახტს ეცილებოდა თავის ნახევარძმას ბაგრატ -ს.

მამის გარდაცვალების შემდეგ დემეტრე უფლისწული და დედამისი საუფლისწულო მამულში ანაკოფიაში ცხოვრობდნენ. მეფის ცენტრალიზებული ხელისუფლების მოწინააღმდეგე დიდგვარიანმა აზნაურებმა დემეტრე უფლისწული ბაგრატ -ს დაუპირისპირეს და მისი გამეფება სცადეს, მაგრამ დამარცხდნენ. ვერც ბაგრატ -მ და მისმა მომხრეებმა შეძლეს დემეტრე უფლისწულის შემორიგება.

1032 წელს დემეტრე უფლისწულმა და ალდემ სტრატეგიულად უაღრესად მნიშვნელოვანი ანაკოფიის ციხე ბიზანტიას გადასცეს. დემეტრე უფლისწული კონსტანტინოპოლში გაიქცა. 1040-იანი წლების დასაწყისში დემეტრე უფლისწულის გამეფების საბაბით ბაგრატ -ის მოწინააღმდეგე ლიპარიტ ბაღვაში ბიზანტიელთა დამხმარე ჯარით ქართლს შემოესია. მას თან მოჰყვა დემეტრე უფლისწული, მაგრამ ბაგრატ -მ მოკავშირეები დაამარცხა. 1046 წელს ლიპარიტ ბაღვაშმა კვლავ სცადა დემეტრე უფლისწული გამეფება. ამ მიზნით ის ბიზანტიელთა და სხვათა დამხმარე ჯარით ქართლში შემოიჭრა. გადამწყვეტი ბრძოლის წინ დემეტრე უფლისწული გარდაიცვალა, მაგრამ ბრძოლა გაგრძელდა, რაც ადასტურებს იმ ფაქტს, რომ დემეტრე უფლისწული მხოლოდ იარაღი იყო ცენტრალური ხელისუფლების გაძლიერების წინააღმდეგ მებრძოლთა ხელში. როგორც ვარაუდობდნენ, დემეტრე უფლისწულის შთამომავალი უნდა იყოს თამარ მეფის მეუღლე დავით სოსლანი.
დემნა უფლისწული

დემნა (დემეტრე) უფლისწული (გ. 1178) — საქართველოს მეფის დავით -ის ძე. დავით -ის გარდაცვალების შემდეგ მამამისმა დემეტრე -მა თავისი უმცროსი ვაჟი გიორგი (შემდეგ გიორგი ) გამოაცხადა თანამოსაყდრედ, რითაც დემნა (დემეტრე) უფლისწულმა ტახტზე უფლება დაკარგა.

დემნა (დემეტრე) უფლისწულის კანონიერი უფლების დაცვის საბაბით მეფის ცენტრალური ხელისუფლების გაძლიერების მოწინააღმდეგე დიდგვაროვანმა ფეოდალებმა ამირსპასალარ ივანე ორბელის მეთაურობით 1177 წელს აჯანყება მოაწყვეს გიორგი -ის წინააღმდეგ. როდესაც აჯანყების დამარცხება ცხადი გახდა დემნა (დემეტრე) უფლისწული გიორგი -ს დანებდა და პატიება სთხოვა.

ტახტის მაძიებელ უფლისწულთა მიმართ მოქმედი კანონის საფუძველზე მას თვალები დათხარეს და დაასაჭურისეს. ჩანს, უფლისწულმა ვერ გაუძლო სასჯელს და გარდაიცვალა.
მიხეილ I რომანოვი

მიხეილ თედორეს ძე რომანოვი (; დ. 22 ივლისი, 1596, მოსკოვი — გ. 23 ივლისი, 1645, იქვე) — რუსეთის პირველი ცარი რომანოვთა დინასტიიდან 1613–1645 წლებში. იყო ძე თედორე ნიკიტიჩ რომანოვისა (მოგვიანებით პატრიარქი პილარეტი) და ქსენიასი (გაურკვეველი წარმოშობის, მოგვიანებით ცნობილი როგორც დიდი მონაზონი მართა).

ბიოგრაფია
რუსეთის მეფედ მიხეილი ერთხმად აირჩა 1613 წლის 21 თებერვლის სრულიად მოსკოვის ეროვნულ ასამბლეაზე, თუმცა საბჭოს წარგზავნილებმა ახალგაზრდა მეფე და დედამისი მხოლოდ 24 მარტს აღმოაჩინა იპატიევის მონასტერში კოსტრომასთან. თავდაპირველად მართა წინ აღუდგა ამ გადაწყვეტილებას იმ მოტივით, რომ მისი ვაჟი ძალიან ახალგაზრდა იყო და ამ გაჭირვების ჟამს ამგვარი რთული მოვალეობის შესასრულებლად. თუმცა ბოლო მომენტში მიხეილი დათანხმდა ტახტის მიღებას, ვინაიდან შეშინებული ბოიარები ერთხმად აცხადებდნენ, რომ უარის შემთხვევაში მიხეილი დადანაშაულდებოდა ღვთის წინაშე მოსკოვის კნიაჟესტვოს განადგურებისთვის.

ამ დროისთვის მოსკოვი იმდენად გაპარტახებული იყო, რომ მიხეილს რამდენიმე კვირით მოცდა მოუწია ტროიცის მონასტერში, მოსკოვიდან ასიოდე კილომეტრში, რათა ქალაქში მისთვის შესაბამისი საბრძანებელი მოემზადებინათ. ის მეფედ 22 ივლისს აკურთხეს. მეფის პირველი განკარგულება იყო კნიაჟესტვოს გაწმენდა მძარცველებისგან, რომელთა სათარეშოდ იყო ქცეული მთელი მოსკოვის შემოგარენი. შვედეთი და პოლონეთი მოშორებულ იქნა შესაბამისად სტოლბოვოს მშვიდობისა (10 მარტი, 1617) და დეულინას ზავით (13 თებერვალი, 1619). დეულინას ზავის ყველაზე მნიშვნელოვანი მიღწევა იყო მეფის მამის გადასახლებიდან დაბრუნება, რომელმაც შემდომში მმართველობა აიღო ხელთ გარდაცვალებამდე (1633 წლის ოქტომბერი), მიხეილი კი მხოლოდ ქვეშევრდომის როლს ასრულებდა.

ზოგიერთი წყაროს მიხედვით მეფე მიხეილს ფეხი სტკიოდა და ვერ დადიოდა. თუმცა შესაძლოა ეს მცდარი დასკვნა იყოს იმ ტრადიციიდან გამომდინარე, რომ რუსეთის მეფეებს ტახტზე ასვლაში ორივე მხარეს მისი უახლოესი მრჩევლები უნდა მიჰყოლოდნენ ოფიციალურ ცერემონიებზე. მიხეილი საკმაოდ ნაზი და უწყინარი პრინცი იყო, რომელსაც იშვიათად თუ ვინმე გაენაწყენებინოს და, როგორც წესი, თავს მრჩეველებს აფარებდა ხოლმე. თუმცა ზოგიერთი მრჩეველი საკმაოდ კორუმპირებული და გამყიდველი ჰყავდა, დედის ნათესავი სალტიკოვების მსგავსად. მან ორჯერ იქორწინა, პირველად პრინცესა მარია ვლადიმიროვნა დოლგორუკოვაზე (1624), რომელიც ქორწინებიდან 4 თვეში გარდაიცვალა, შემდეგ კი ევდოკია სტრეშნევაზე (1608-45), რომელმაც მას 10 შვილი გაუჩინა. ქალიშვილი ირინას დანიის პრინც ვალდემარზე ქორწინების ჩაშლა მიზეზი გახდა იმისა, რომ ამ უკანასკნელმა მართლმადიდებლობაზე უარი განაცხადა. ეს ფაქტი ნაწილობრივ უნდა გამხდარიყო მიზეზი მეფე მიხეილის სიკვდილისა 1645 წლის 12 ივლისს.

შვილები
ირინა მიხეილის ასული რომანოვა (1627–1679)
პელაგეი მიხეილის ასული რომანოვა (1628–1629)
ალექსეი (1629–1676)
ანა მიხეილის ასული რომანოვა (1632–1692)
მართა მიხეილის ასული რომანოვა (1631–1632)
ივანე მიხეილის ძე რომანოვი (1633–1639)
სოფია მიხეილის ასული რომანოვა (1634–1636)
ტატიანა მიხეილის ასული რომანოვა (1636–1706)
ევდოკია მიხეილის ასული რომანოვა (1637–1637)
ვასილი მიხეილის ძე რომანოვი (1639–1639)
დიმიტრი ბატონიშვილი (XV საუკუნე)

დიმიტრი ბატონიშვილი (ბაგრატიონი) — კახეთის სამეფოს სახელმწიფო მოღვაწე საუკუნის დასასრულსა და საუკუნის დასაწყისში, ალექსანდრე -ის უმცროსი ძე. დავითიშვილ-ბაგრატიონების წინაპარი.

1500 წელს ელჩად იყო ისმაილ -თან შირვანში. მამასთან ერთად ებრძოდა უფროს ძმას გიორგის იმის გამო, რომ იგი სისტემატურად არბევდა ქართლის სამეფოს მიწაწყალს და ცდილობდა მის დაპყრობას. 1511 წელს გიორგიმ შეიპყრო დიმიტრი ბატონიშვილი, დააბრმავა და ცოლ-შვილიანად გააძევა კახეთიდან. გარკვეული დროით მცხეთაში სვეტიცხოველს „შემოეხუეწა“. მას თვალდამწვარი უწოდეს, მის შთამომავლებს კი — თვალდამწვრიანები (ამას ეხება ფარსადან გორგიჯანიძის „აქა ანბავი თვალდამწვრიანთა“). მეფემ იგი „არჩინა“, რასაც მისი შვილების ამ კუთხეში დამკვიდრება და რანგით ჩამოქვეითება მოჰყვა.

დიმიტრი ბატონიშვილის შთამომავალნი დავით თვალდამწვრიანისაგან დავითიშვილებად იწოდებოდნენ, მათგან მომდინარეობს ბაგრატიონთა სამეფო სახლის დავითიშვილ-ბაგრატიონების განშტოება.
დიმიტრი ბატონიშვილი (XIX საუკუნე)

დიმიტრი ბატონიშვილი (ბაგრატიონი) (დ. 11 აპრილი, 1803 — გ. 14 იანვარი, 1845) — ერეკლე -ის შვილიშვილი, იულონ ბატონიშვილის ძე.

1832 წლის შეთქმულების აქტიური მონაწილე.ქართლ-კახეთის სამეფოს გაუქმების შემდეგ მშობლებთან ერთად რუსეთს გადაასახლეს. ცხოვრობდა პეტერბურგსა და მოსკოვში.

 საუკუნის 20-იან წლებში დიმიტრი ბატონიშვილის სახლში თავს იყრიდნენ ქართველი ოფიცრები. მის სალონში აღმოცენდა 1832 შეთქმულების მომზადების იდეა. დიმიტრი ბატონიშვილის აზრით, ცარიზმმა დაარღვია საერთაშორისო სამართლის ნორმები, გააუქმა გეორგიევსკის 1783 წლის ტრაქტატი და ცალმხრივი აქტით (მანიფესტი) თვითნებურად შეიერთა ქართლ-კახეთის სამეფო. მიაჩნდა, რომ გარეშე ძალის გამოყენებით (ინგლისი, საფრანგეთი და სხვა) შესაძლებელი იყო ზეგავლენა მოეხდინა ცარიზმზე, აეძულებინათ იგი აღედგინა ქართლ-კახეთის სამეფო 1783 ტრაქტატის უფლებრივ ნორმათა საფუძველზე. დიმიტრი ბატონიშვილი ოქროპირ და თამარ ბატონიშვილებთან ერთად აქტიურად მონაწილეობდა შეთქმულთა საზოგადოების საქმიანობაში. შეთქმულების დამარცხების შემდეგ ჩამოართვეს ბატონიშვილის (ცარევიჩი) ტიტული და სმოლენსკი გაასახლეს. მოგვიანებით რუსეთის სამოქალაქო სამსახურში შევიდა. 1833 წელს დაუმტკიცდა თავად გრუზინსკის ტიტული. გარდაიცვალა 1845 წელს. ცოლ-შვილი არ ჰყოლია. დაკრძალულია პეტერბურგში, ალექსანდრე ნეველის ლავრაში.
სტამბოლის უნივერსიტეტი

სტამბოლის უნივერსიტეტი ერთ-ერთი უძველესი უნივერსიტეტია ევროპაში (დაფუძნდა 1453 წელს) და უძველესი თურქეთში. 1933 წელს მოდერნიზებული იქნა მუსტაფა ქემალ ათათურქის მიერ.

უნივერსიტეტს ამჟამად 16 ფაკულტეტი აქვს ხუთ კამპუსზე, რომლის მთავარი კამპუსი სტამბოლშია. აქ 2 000 პროფესორი და ასოცირებული მასწავლებელი, 4 000 ასისტენტი და უმცროსი მასწავლებელი, და 60 000 საბაკალავრო და 8 000 სამაგისტრო და სადოქტორო სტუდენტია.

უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები წარმოადგენენ ძირითად წყაროს თურქეთის საუნივერსიტეტო სისტემისთვის, ისევე როგორც თურქეთის ბიუროკრატიის, პროფესიული და სამეწარმეო სფეროებისთვის.

ფაკულტეტები
ცნობილი კურსდამთავრებულები
ბალტიმორი

ბალტიმორი — დამოუკიდებელი ქალაქი მერილენდში აშშ-ის აღმოსავლეთ სანაპიროზე. 2005 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 641.943 ადამიანს შეადგენდა. ბალტიმორი მერილენდის უდიდესი ქალაქია და მისი კულტურული და ინდუსტრიული ცენტრია. ქალაქს სახელი მერილენდის კოლონიის დამფუძნებლის, ლორდ ბალტიმორის, პატივსაცემად დაერქვა. მე-19 საუკუნის დასაწყისში ბალტიმორი აშშ-ის სიდიდით მეორე პორტი გახდა ემიგრანტთათვის. ქალაქი დღესაც ქვეყნის ერთ-ერთი უმთავრესი საზღვაო პორტია, რომელიც ყველაზე ახლოს მდებარეობს ქვეყნის შუადასავლეთის ბაზრებთან ვიდრე ნებისმიერი სხვა აღმოსავლეთ სანაპიროს ქალაქი. ბალტიმორის უბე ერთ-ერთი ყველაზე უკეთ დაცული ღრმაწლყის საზღვაო პორტია მსოფლიოში, რომელსაც ტროპიკული შტორმებისა და ქარიშხლებისგან დელმარვას ნახევარკუნძული იცავს. აპალაჩის მთები უბეს ჩრდილოეთის სიცივისგან იფარავს, რის გამოც პორტში წყალი ზამთრის განმავლობაში არ იყინება.

ნიუ-იორკის შემდეგ, ბალტიმორი აშშ-ის მეორე ქალაქი იყო, რომელმაც 100.000-იანი ზღვარი გადალახა მოსახლეობის მიხედვით (მას მოჰყვა ნიუ-ორლეანი და ფილადელფია). 1980 წლამდე ბალტიმორი რჩებოდა ქვეყნის 10 უდიდეს ქალაქთა რიცხვში. ამჟამად ქალაქი მისი აგლომერაციის ჩათვლით მოსახლეობით უდიდეს ოცეულშია. ვინაიდან მას გარს ამავე სახელწოდების საგრაფო აკრავს, ქალაქს ასევე ბალტიმორ სიტის უწოდებენ ხოლმე.
ეზრა (X საუკუნე)

ეზრა — საუკუნის ქართველი ჰიმნოგრაფი. მიქაელ მოდრეკელის ჰიმნოგრაფიულ კრებულში დაცულია ექვთიმე პალესტინელის სადიდებლად შეთხზული მისი საგალობელი, რომლის კიდურწერილობა ასე იკითხება: „ეზრა. ქრისტე, ადიდე საურმაგ და ძეჲ მისი მირვან, ამენ“. კორნელი კეკელიძის აზრით, შესაძლებელია, იგი იყოს გრიგოლ ხანძთელის „ცხოვრებაში“ მოხსენიებული „ეზრა, ღირსი ანჩელი მამამთავარი, ეპისკოპოსი, დიდებულთა აზნაურთა დაფანჩულთა შვილი“.
ეზრა ანჩელი

ეზრა ანჩელი — ანჩის ეპისკოპოსი საუკუნის ნახევარში, ბაგრატ -ის მომხრე.

1020-იან წლებში ბიზანტიის აგრესიის დროს ბიზანტიის აგრესიის დროს ეზრა ანჩელი და საბა მტბევარი სათავეში ჩაუდგნენ შავშეთ-კლარჯეთის თავდაცვის ორგანიზაციას, გაამაგრეს ეს მხარე და მტერს არ მისცა მისი დაპყრობის საშუალება. საქართველოს სამოციქულო მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ შერაცხულია წმინდანად. მოიხსენიება 5 (18) ოქტომბერს „კლარჯეთის უდაბნოს ღირს მამათა და დედათა“ შორის.
ელიზბარ ქსნის ერისთავი (XVI საუკუნე)

ელიზბარ ქსნის ერისთავი — ქსნის ერისთავი საუკუნის 60-70-იან წლებში. 1569 წელს, როდესაც ქართლის მეფე სიმონ ირანელების წინააღმდეგ ფარცხისთან ბრძოლაში დამარცხდა და ტყვედ ჩავარდა, ელიზბარ ქსნის ერისთავი და ბარძიმ ამილახვარი კავთისხევს მდგომ დედოფალს თავს დაესხნენ და მისი ქონება ხელთ იგდეს. როდესაც ქართლს ოსმალები შემოესივნენ მუსტაფა ლალა-ფაშას მეთაურობით, ელიზბარ ქსნის ერისთავი დაპყრობელს მიეგება. 1578 წელს სიმონ -ის ტყვეობიდან დაბრუნების შემდეგ ელიზბარ ქსნის ერისთავმა მიტაცებული ქონება უკან დაუბრუნა მეფეს და შენდობა თხოვა. მეფემ შეიწყალა და მხოლოდ მამულების ნაწილი ჩამოართვა.
ელიზბარ ქსნის ერისთავი (XVII საუკუნე)

ელიზბარ იესეს ძე ქსნის ერისთავი (ჩანს 1634 — გ. 18 სექტემბერი, 1662) — კახეთის აჯანყების (1660) ერთ-ერთი მეთაური.

ელიზბარი იყო იესე ქსნის ერისთავის ძე. ჰყოლია მეუღლე მარიამი (ჩანს 1644, გვარი უცნობია) და შვილები — დავითი (ჩანს 1678-1686) და რევაზი (ჩანს 1678-1692). 1660 წელს იყო კახეთში ირანის ბატონობის წინააღმდეგ მიმართული აჯანყების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი.

აჯანყების ჩაქრობის შემდეგ ირანის შაჰმა დასასჯელად განჯის ხანს გადასცა, განჯის ხანმა კი იმ თურქმანულ ტომებს, რომლებიც აჯანყების დროს ამოწყვიტეს. თურქმანებმა ის ბიძინა ჩოლოყაშვილთან და შალვა ქსნის ერისთავთან ერთად წამებით მოკლეს. რამდენიმე ხნის შემდეგ ელიზბარ ქსნის ერისთავი ჩამოასვენეს და იკორთაში, ერისთავების საგვარეულო მონასტერში დაკრძალეს. ქართულმა ეკლესიამ ელიზბარ ქსნის ერისთავი ისევე, როგორც აჯანყების სხვა წამებული გმირები, წმინდანად შერაცხა. მათი ხსენების დღეა 18 სექტემბერი (ახ. სტ. 1 ოქტომბერი).
ეფთვიმე გენათელი

ეფთვიმე გენათელი (გვარად ერისთავ-შერვაშიძე; დ. 1747 — გ. 21 აპრილი, 1822) — ქართველი საეკლესიო მოღვაწე, გენათელი მიტროპოლიტი 1776–1820 წლებში.

წარმომავლობით გურიის თავადების — ერისთავი-შერვაშიძეების საგვარეულოდან იყო. ეკავა ჯუმათის საეპისკოპოსო. 1776 წელს გახდა გელათის მღვდელმთავარი. დიდი ხარჯი გასწია გელათის საეპისკოპოსოს ეკონომიკური მდგომარეობის გასაუმჯობესებლად, ყურადღებას აქცევდა გაპარტახებული ადგილების აღდგენას. სოფ. ბოსლევში ხელახლა დაასახლა გლეხები, ააშენა სოფ. მუხაღრუა, იქვე ააგო ეკლესიაც. 1789 წელს შედიოდა იმერეთის საერო და საეკლესიო თავკაცთა ჯგუფში, რომელთაც წინადადებით მიმართეს ქართლ-კახეთის მეფე ერეკლე -ს, თავისი ხელისუფლების ქვეშ გაეერთიანებინა ქართლ-კახეთისა და იმერეთის სამეფოები.

1820 წელს, იმერეთის აჯანყების დროს, ეფთვიმე რუსეთის ხელისუფლებამ დააპატიმრა — ეგზარქოს თეოფილაქტეს მითითებით იგი მიჩნეული იყო აჯანყების ერთ-ერთ მოთავედ. ეფთვიმე სხვებთან ერთად გადაასახლეს რუსეთში. ცხოვრობდა ნიჟნი-ნოვგოროდში, შემდეგ — ალექსანდრო-სვირსკის მონასტერში (ახლანდ. ლოდეინოპოლეს რაიონი), სადაც 1822 წელს გარდაიცვალა. 2005 წელს მისი ნეშტი საქართველოში გადმოასვენეს და გელათის მონასტერში დაკრძალეს. საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ შერაცხულია წმინდანად; ხსენების დღეა 21 აპრილი (4 მაისი).
ვაჩე (კახეთის მთავარი)

ვაჩე, დაჩი (გ. 839) — კახეთის მთავარი (ქორეპისკოპოსი) საუკუნის შუა ხანებში, ვახუშტის მიხედვით — 827—839 წლებში.

ვახუშტი იცნობს „ვაჩე ქობულის ძის“ სახელით. „მატიანე ქართლისაჲში“ მოხსენიებულია, როგორც „დაჩი, ძე იოვანე ქუაბულის ძისა“. მისი გამთავრება უკავშირდება კახეთის მთავრის გრიგოლის გარდაცვალების შემდეგ გარდაბნელთა შეთქმულებას: „მას ჟამსა შეითქუნეს გარდაბანელნი და განაჩინეს ქორეპისკოპოსად დაჩი, ძე იოვანე ქუაბულის ძისა“. ვაჩეს (დაჩის) შემდეგ გარდაბნელებმა ქორეპისკოპოსად სამოელ დონაური დაადგინეს.

ვაჩეს ქორეპისკოპოსობის პერიოდს ემთხვევა არაბი მწერლის ალ-იაკუბის მიერ მოთხრობილი ამბავი წანართა აჯანყების შესახებ, რომელიც ჩაუხშია არაბ სარდალ ხალიდ იბნ-იაზიდს. დაახლ. 829-830 წლებში ხალიდმა მოახერხა კახეთის დამორჩილება, აიღო ხარკი და უკან გაბრუნდა. აღსანიშნავია, რომ ხარკი 3 000 ფაშატისა და 20 000 ცხვრისაგან შედგებოდა.
ვახტანგ ბატონიშვილი (ალექსანდრე II-ის ძე)

ვახტანგ ბატონიშვილი, ბაგრატიონი — იმერეთის მეფის ალექსანდრე -ის (ზეობდა 1484-1510) ძე.

ვახუშტი ბატონიშვილის მიხედვით, თავისი უფროსი ძმის, იმერეთის მეფის ბაგრატ -ის მმართველობის პირველ წლებში უკმაყოფილო ვახტანგ ბატონიშვილი დიდი ამალით ქართლში გაიქცა. მეფე დაედევნა და 1512 წელს მოხისთან დაამარცხა იგი. ქართლის მეფის დავით -ის შუამდგომლობით ძმები შერიგდნენ.

1547 წელს, როდესაც ოსმალები გურიაში შეიჭრნენ, როსტომ გურიელმა დახმარებისათვის მიმართა ბაგრატ -ს და ლევან დადიანს. ბაგრატმა გურიელს ვახტანგის მეთაურობით 500 მხედარი მიაშველა, მაგრამ რადგან დადიან-გურიელის შეერთებაში საფრთხეს ხედავდა, ვახტანგს დაავალა, არ დაეშვა მთავართა გაერთიანება. ვახტანგმა წარმატებით შეასრულა ძმის დავალება, დადიანს შეუთვალა — ჩემ ძმას და გურიელს პირი აქვთ შეკრული, თუ „შეიკრიბნეთ... ანუ მოგაკუდინებენ და ანუ შეგიპყრობენ“. დადიანი შეშინდა და უკან გაბრუნდა. ვახტანგი ასევე ცნობილია ალექსანდრე და ბაგრატ მეფეების სახელით გაცემული რამდენიმე საბუთიდან.

ვახტანგის შვილი ან შვილიშვილი იყო ბატონიშვილი ხოსრო, რომელიც 1568 წელს აუჯანყდა იმერთა მეფე გიორგი -ს. ვახუშტი იხსენიებს ვახტანგის სხვა შვილსაც — თეიმურაზს, რომლის ძე ბაგრატი 1589-1590 წლებში როსტომს ეცილებოდა იმერეთის ტახტს.
ვახტანგ ბატონიშვილი (XIX საუკუნე)

ვახტანგ ბატონიშვილი, ბაგრატიონ-დავიდოვი (გ. 1850) — იმერეთის მეფის დავით გიორგის ძის შვილიშვილი.

ვახტანგი დავით მეფის უკანონო შვილის როსტომის ძე იყო. იმერეთის ბაგრატიონთა ამ შტოს რუსეთის იმპერიაში ბაგრატიონ-დავიდოვებად მოიხსენიებდნენ (სხვაა დავითიშვილ-ბაგრატიონები — კახეთის სახლის განშტოება).

ვახტანგი აქტიურად მონაწილეობდა 1819-1820 წლების იმერეთის აჯანყებაში რუსეთის იმპერიის წინააღმდეგ. აჯანყების დამარცხების შემდეგ ახალციხის საფაშოში გაიქცა, შემდეგ ტრაპიზონში. ვახტანგის დედა, ცოლი დონა ლორთქიფანიძე და ერთადერთი ქალიშვილი ანასტასია იმერეთში დარჩნენ რუსეთის ხელისუფლების ზედამხედველობის ქვეშ. შემორჩენილია სულთნის დაახლ. 1821 წლის ფირმანი, რომელშიც ვახტანგი ხანადაა მოხსენიებული. ეს შესაძლოა ოსმალეთის ხელისუფლების მიერ ვახტანგის იმერეთის დე-იურე მმართველად ცნობაზე მიუთითებდეს. 1831-1833 წლებში ვახტანგი თავის უმცროს ძმასთან — ტარიელთან ერთად პარიზში იმყოფებოდა, ურთიერთობა ჰქონდა ისტორიკოს მარი ბროსესთან. გარდაიცვალა 1850 წლის დეკემბერში ქალაქ ფულათანში (ახლანდ. აქჩაბაათი, ტრაპიზონის პროვინცია).
ნუ-ჯაზი

ნუ-ჯაზი აგრეთვე ცნობილი როგორც ჟაზტრონიკა — გაჩნდა გვიანდელ 1990-იან წლებში და მიუთითებს სტილზე, რომელშიც შერწყმულია ჯაზის ტექტსტურა და ზოგჯერ ჯაზის ინსტრუმენტალიზმი ელექტრონულ მუსიკასთან. ისევე როგორც ტერმინი ელექტრონიკა, ნუ-ჯაზიც საკმაოდ არამკაფიოდ განსაზღვული მუსიკალური სტილების დაჯგუფებაა. ის მოიცავს, როგორც ცოცხალი ინსტრუმენტალური შესრულების კომბინაციას ჯაზ-ჰაუზის რითმებთან (მაგ. ფრანგი სენ-ჟერმენი (მუსიკოსი), გერმანელი ჯაზანოვა და ბრიტანელი ფილა ბრაზილია), ასევე უფრო ბენდურ ჯაზურ იმპროვიზაციებს ელექტრონულ ელემენტებთან (მაგ. ბრიტანული სინემატიკ ორკესტრა, ბელგიური ფუჟენ-ქალჩა და ნორვეგიული ფუტურისტული ჯაზის სტილი ბუგე ვესელტოფტის, ჯაგა ჯაზისტის, ნილს პიტერ მოლვერის და სხვათა მიერ).

ნუ-ჯაზი უფრო ჰგავს ელექტრონიკას ვიდრე მისი ძლიერ მსგავსი ასიდ-ჯაზი (ან გრუვ-ჯაზი), რომელიც უფრო ახლოა ფანკთან, სოულთან და რითმ-ენდ-ბლიუზთან. თუმცა ბოლო დროს სულ უფრო რთული ხდება მათ შორის საზღვრის გავლება.

ცნობილი შემსრულებლები
დე-ფაზი
 
 
ჯაზანოვა
სენ-ჟერმენი
მოლოკო
პაროვ სტელარი
დიჯეი

დისკ-ჟოკეი (, აგრეთვე დიჯეი, ) — ადამიანი, რომელიც არჩევს და უკრავს წინასწარ ჩაწერილ მუსიკას გამიზნული აუდიტორიისთვის.

ტერმინი თავდაპირველად გამოიყენებოდა იმ რადიო წამყვანთათვის, რომლებიც მსმენელებს აცნობდნენ და მათთვის უკრავდნენ გრამოფონის ჩანაწერებს. ამ ჩანაწერებს ასევე დისკებსაც უწოდებდნენ, საიდანაც გამომდინარეობს დისკ-ჟოკეი. სახელი შემდგომში შემოკლდა და დღეს უფრო ხშირად დიჯეი გამოიყენება.

მოკლე ისტორია
1906 წელი დიჯეის დაბადების წლად მიიჩნევა. შობის ღამეს რეჯინალდ ა ფესენდენმა პირველად გადასცა არაკოდირებული რადიოსიგნალი, ეს იყო ადამიანის ხმა და მუსიკა. სიტყვა დისკ-ჟოზეიმ პირველად 1934 წელს ამერიკელი კომენტატორის უოლთერ უინჩელის მიერ გაიჟღერა. მან ეს ტერმინი რადიოწამყვან მარტინ ბლოქის მიმართ გამოიყენა, ანუ დიჯეისადმი, რომელიც მომავალში ვარსკვლავი გახდა. მოკლე ხანში ეს ტერმინი შეამოკლეს და დღეისათვის ცნობილი აბრევიატურა მივიღეთ, ამას კი ახალი სიტყვა დიჯეობა მოჰყვა, რაც დიჯეის (დიჯეად) მუშაობას ნიშნავს.

40-იან წლებში რადიო სერიოზულ ზეგავლენას ახდენს კლუბებზე, ვინილის დისკები თანდათანობით მუსიკოსებს გამოდევნის საცეკვაო მოედნებიდან და სამუდამო ადგილს იკავებს. იმ ხანად აშშ-ის ბარებში მუსიკალური ავტომატები უკვე გამოიყენებოდა, რომლებიც ფირფიტებს უკრავდა, მაგრამ, მოცეკვავე წყვილებს სხვა რამ სურდათ, არა მხოლოდ ფიქსირებული მუსიკის, არამედ, გამოქსვის მოსმენა, ამიტომ, კლუბებსა და ბარებში დიჯეებისთვის ადგილიც გამოჩნდა, რომელიც მუსიკალური მართვის პულტთან ჯდებოდა და გარდა თხოვნების შესრულებისა, საკუთარი ინტერპრეტაციითაც სთავაზობდა საზოგადოებას მუსიკალურ მიქსს.