iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფრიდონ ნიჟარაძე

ფრიდონ ნიჟარაძე (დ. 1944 — გ. 13 ნოემბერი, 2020) — ქართველი სიურეალისტი მხატვარი.

ფრიდონ ნიჟარაძეს ბავშვობიდან მხატვრობისადმი დიდი მიდრეკილება აღმოაჩნდა, უშგულში იზრდებოდა და იმ პერიოდში, როცა ტაძრები ფარეხის ფუნქციას ასრულებდა, უპატრონოდ მიტოვებული ლამარიას ტაძრის ფრესკები ფანქრით მოხატა, რომ წამოიზარდა სწავლობდა ქუთაისის სამთო ტექნიკუმში. მუშაობდა მაღაროში, შემდეგ საბჭოთა ჯარში გაიწვიეს. დაბრუნების შემდეგ სამხატვრო აკადემიაში ჩააბარა და მიუხედავად იმისა, რომ სწავლის დასრულების შემდეგ სოხუმში გაანაწილეს, იქ მაინც არ წავიდა და მშობლიურ სვანეთში დაბრუნდა. ამბობდა, რომ უშგულის გარეშე ცხოვრება ვერ წარმოედგინა. კოსმიური სიუჟეტების ხატვის გამო თანასოფლელები მას ქართველ „სალვადორ დალის“ უწოდებენ.

მხატვარმა ნახატების საოცარი სერია შექმნა. ფრიდონ ნიჟარაძის პირველი პერსონალური გამოფენა 2019 წელს თბილისის ისტორიის მუზეუმში მოეწყო. მისი თითოეული ნახატი ხანგრძლივ დაკვირვებას მოითხოვს, რადგან მასში თითოეულ ხაზსა თუ ფერს თავისი დატვირთვა აქვს. დღემდე მხატვრის გენიალური ნამუშევრები სვანეთში, მის მოკრძალებულ სახლში მდებარე სახელოსნოშია გამოფენილი. ძირითადი დამთვალიერებლები უცხოელი ტურისტები არიან.

2020 წლის 14 თებერვალს, ამერიკაში მოღვაწე, წარმოშობით ქართველი მხატვრის, დავით დათუნას მხარდაჭერით, უსმანოვის საერთაშორისო ხელოვნების აკადემიაში სანქტ-პეტერბურგში ფრიდონ ნიჟარაძის ნამუშევრების გამოფენა გაიხსნა.
მუსიკის ფილოსოფია

მუსიკის ფილოსოფია — სწავლება „მუსიკის ბუნებისა და ჩვენი მისეული გამოცდილების გარშემო ფუნდამენტური კითხვების“ შესახებ. მუსიკის ფილოსოფიური განხრით შესწავლას დიდი კავშირი აქვს მეტაფიზიკასა და ესთეტიკასთან. ტერმინი მე-19 საუკუნეში წარმოიშვა და 1980-იანი წლებიდან დისციპლინის სახელად დამკვიდრდა.

საბაზისო კითხვები მუსიკის ფილოსოფიის გარშემო შემდეგია:

რა არის მუსიკის დეფინიცია? (რა კრიტერიუმებით კლასიფიცირდება რაიმე მუსიკად?)
როგორია მუსიკისა და გონების ურთიერთობა?
როგორია მუსიკისა და ენის ურთიერთობა?
რას გვეუბნება მუსიკის ისტორია მსოფლიოს შესახებ?
რა კავშირია მუსიკასა და ემოციებს შორის? (მე-19 საუკუნეში დაიწყო მსჯელობა იმის შესახებ, შეეძლო თუ არა წმინდა ინსტრუმენტულ მუსიკას ემოციების გადმოცემა და წარმოსახვითი სცენების გამოსახვა)

დისციპლინის განვითარებაში წვლილი შეიტანეს ფილოსოფოსებმა, მუსიკალურმა კრიტიკოსებმა, მუსიკოლოგებმა, მუსიკათმცოდნეებმა და სხვა სამეცნიერო სფეროს წარმომადგენლებმა.
ქვეყნების და ტერიტორიების სია, სადაც ესპანური ოფიციალური ენაა

სტატიაში მოცემულია იმ ქვეყნებისა და ტერიტორიების სია, სადაც ესპანური ოფიციალური ენაა. ასევე, ქვეყნები, სადაც ესპანურს ან მასთან ახლოს მდგომ ენებს მნიშვნელოვანი სტატუსი აქვთ.

ოფიციალური ენა
ესპანური ენა ოფიციალური ენაა (დე ფაქტო ან დე იურე) 20 სახელმწიფოსა და 1 დამოკიდებულ ტერიტორიაზე და მოსაუბრეთა რაუდენობა 440 მილიონს აღემატება. ეკვატორული გვინეის ჩათვლით, სადაც ესპანური ოფიციალური ენა არ არის, მაგრამ ადგილობრივი ენაა.

ამ ქვეყნებში ესპანური ენა მოსახლეობის უმრავლესობისთვის კომუნიკაციის მთავარი ან ყველაზე ხშირად გამოყენებადი ენაა. ოფიციალური დოკუმენტები უმეტესწილად ესპანურად იწერება. ამ ენაზე ასწავლიან სკოლებში და ოფიციალური კურიკულუმის ფარგლებში სწავლების მთავარ ენადაა აღიარებული.

სუვერენული სახელმწიფოები
ტერიტორია
შენიშვნები:

საერთაშორისო ორგანიზაციები
გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია
ევროპის კავშირი
სამხრეთ ამერიკის ერთა კავშირი
აფრიკის კავშირი
ცენტრალური ამერიკის ინტეგრაციის სისტემა
ლათინოამერიკული პარლამენტი
გაერთიანებული ერების ლათინური ამერიკისა და კარიბების ეკონომიკური კომისია
ამერიკის სახელმწიფოთა ორგანიზაცია
ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაცია
მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაცია
ჩრდილოამერიკული თავისუფალი ვაჭრობის ზონა
მერკოსური
ვაგნერის ჯგუფი

ვაგნერის ჯგუფი , ოფიციალურად კსკ ვაგნერი — რუსეთის მიერ დაფინანსებული კერძო სამხედრო კომპანია. ჯგუფს 2023 წლამდე აკონტროლებდა ევგენი პრიგოჟინი, რომელიც რუსეთის პრეზიდენტის, ვლადიმერ პუტინის ახლო გარემოცვის ყოფილი წევრი იყო. არსებობდა ფაქტები, რომლის მიხედვითაც ვაგნერის ჯგუფი რუსეთის შეიარაღებული ძალების ინფრასტრუქტურას იყენებდა. ჯგუფს არ გააჩნია კონკრეტული იდეოლოგიური ღერძი, მაგრამ „ვაგნერის“ სხვადასხვა ელემენტებს ხშირად უკავშირებენ ნეონაციზმსა და მემარჯვენე ექსტრემიზმს.

ჯგუფის ჩამოყალიბება დაიწყო დონბასის ომის დროს, 2014–2015 წლებში, როდესაც „ვაგნერის“ ჯგუფი აქტიურად ეხმარებოდა პრო-რუსულ ძალებს. როდესაც ფრონტის ხაზზე გასაგზავნად რუსეთის ციხეებიდან პატიმრების რეკრუტირება დაიწყო. 2022 წლის ბოლოსთვის უკრაინაში „ვაგნერელთა“ ძალები 1,000 მეომრიდან 20,000-50,000 მეომრამდე გაიზარდა. „ვაგნერი“ იყო რუსეთის მთავარი შემტევი ძალა ბახმუტის ბრძოლაში. ჯგუფი აგრეთვე აქტიურად უჭერდა მხარს პუტინის მიმართ ლოიალურად განწყობილ რეჟიმებს, მათ შორის სირიაში, ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკაში, მალიში, სუდანსა და ლიბიაში. დეზერეტირობაში ბრალდებულთა წამებასა და მკვლელობაში.

2022 წლის სექტემბერში პრიგოჟინმა აღიარა რომ „ვაგნერის“ ჯგუფის ლიდერი სწორედ ის იყო. ამის შემდეგ მან ღიად დაიწყო რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს კრიტიკა ომის არასწორად წარმართვის გამო. მისი თქმით მათ მიერ დასახელებული შეჭრის მიზეზი სიცრუე იყო. 2023 წლის 23 ივნისს „ვაგნერის“ ჯგუფმა წამოიწყო შეიარაღებული აჯანყება მას შემდეგ, რაც რუსეთის თავდაცვის სამინისტრო „ვაგნერელთა“ ძალებზე თავდასხმაში და დიდი რაოდენობით ცოცხალი ძალის განადგურებაში. „ვაგნერმა“ დაიკავა დონის როსტოვი, საიდანაც მსვლელობა დაიწყო მოსკოვის მიმართულებით. აჯანწყება მეორე დღეს ბელარუსის პრეზიდენტის, ალექსანდრე ლუკაშენკოს შუამავლობით შეწყდა. მიღებული იქნა შეთანხმება: „ვაგნერის“ ამბოხებულები პასუხისგებაში არ მიეცემოდნენ თუ ისინი დადებდნენ კონტრაქტს თავდაცვის სამინისტროსთან ან გადავიდოდნენ ბელარუსში.

2023 წლის 23 აგვისტოს პრიგოჟინი და „ვაგნერის“ ერთ-ერთი მეთაური დმიტრი უტკინი ტვერის ოლქში თვითმფრინავის ჩამოვარდნის შედეგად დაიღუპნენ, რითაც გაურკვეველი გახდა თუ ვინ აიღებდა ხელში ჯგუფის მართვას. გაჩნდა ვარაუდები, რომ თვითმფრინავის ჩამოგდება რუსული არმიის მიერ მოხდა.
ენობრივი კუნძული

ენობრივი კუნძული (გერმანული -ის კალკი; ასევე ენის ანკლავი, ენობრივი იზოლორებული ზონა ) არის ენობრივი ანკლავი, რომელიც გარშემორტყმულია ერთი ან რამდენიმე განსხვავებული ენით. ტერმინი შემოიღეს 1847 წელს.

ენობრივი კუნძულების მაგალითები:

ალგერო
არბერეში
ბეტავი
ბრიუსელი
ჩიპილო და ჩიპილოს ვენეციური დიალექტი
ფეტარი
გორანი
გრიკო და გრეკანიკო
ხალაჯი
ლუჟიცა
მონაკოური
ნარადა
ოკუიოშინო
პალენკერო
პენსილვანიის გერმანული
სატერლენდი
სეკეის მხარე
შვაბური თურქეთში
ზემო ჰარცი
და სინურში
თიენძინური, ცენტრალური მანდარინის ვარიანტი, რომელიც გარშემორტყმულია ჩრდილოეთური ვარიანტებით
კანჭოური, სამხრულ-დასავლური მანდარინის ვარიანტი, რომელიც გარშემორტყმულია ჰაკას ენით სამხრეთ ძიანსიში, არის ერთ-ერთი მრავალი იზოლირებულ დიალექტთაგანი, რომელთაც ძიუნხუას უწოდებენ.
ჰანგჭოური, მანდარინის ვარიანტი, რომელიც გარშემორტყმულია ჩრდილო ვუს დიალექტებით, რაც მოხდა იმის გამო, რომ გამოწვეული სამხრეთ სუნგის დინასტიის მმართველობის დროს დედაქალაქი შეიცვალა
ჭუნგშანის მინი, სამხრეთ მინის ენა, რომელიც შემოსაზღვრულია იუს ვარიანტებით, ენობრივი კუნძულის შექმნა გამოიწვია სუნგისა და იუანის დინასტიების მმართველობის დროს თავშესაფრის მაძიებელი მიგრანტების დასახლებამ.
არმაზის ქედი

არმაზის ქედი, მცხეთის ქედი — განედური დაბალი ქედი საქართველოში, მცხეთის მუნიციპალიტეტში. მაქსიმალური სიმაღლე ზღვის დონიდან 1121 მ. აგებულია თიხებითა და ქვიშაქვებით. ამაღლებულია დასავლეთისაკენ. წარმოადგენს საწკეპელას ქედის აღმოსავლურ დაბოლოებას.

აღმოსავლეთით თანდათან დაბლდება და აღწევს მდინარე მტკვრის მარჯვენა ნაპირს. აღმოსავლეთი და სამხრეთი კალთები დამრეცია, ჩრდილოეთი ციცაბო და კლდოვანი. ჰიდროგრაფიული ქსელი სუსტადაა განვითარებული. ქედის ფარგლებში მოედინება მტკვრის მარჯვენა შენაკადები მდინარეები არმაზისხევი და კარსანისხევი.

არმაზის ქედის ჩრდილო კალთაზე არიდული ნათელი ტყეა, სადაც უმეტესად ხარობს ღვია. მდინარე არმაზისხევის სათავესთან, მაღალ კლდოვან მთაზე, გაშენებულია არმაზის ციხე.
ერაყის ენები

ერაყში ლაპარაკობენ რამდენიმე ენაზე, თუმცა ყველაზე გავრცელებული ენა არის მესოპოტამიური არაბული (ერაყული არაბული). არაბული და ქურთული — ორივე ოფიციალური ენაა ერაყში.

თანამედროვე ენები
ერაყში ყველაზე გავრცელებული ენაა არაბული ენა (კონკრეტულად მესოპოტამიური არაბული); მეორე ადგილასაა ქურთული (ძირითადად, სორანი და კურმანჯი), რომელსაც მოჰყვება ერაყული თურქულის თურქმენული დიალექტი და სირიული (იგულისხმება ნეოარამეული ენები, კონკრეტულად: ასურული ნეოარამეული, ქალდეური ნეოარამეული და მანდეური ნეოარამეული).

სტანდარტული არაბული იყენებს არაბული დამწერლობას, ხოლო მესოპოტამიური არაბული — შეცვლილ სპარსულ-არაბული დამწერლობას, ისევე როგორც — ქურთული (იხ. სორანული ანბანი). 1997 წელს ერაყული თურქმენულისთვის, როგორც ოფიციალური, დამწერლობის მქონე ენისათვის თურქული ანბანი იქნა შემოღებული და 2005 წლისთვის საზოგადოების ლიდერებმა გადაწყვიტეს, რომ თურქული ენა ჩაანაცვლებდა ტრადიციულ თურქმენულს (რომელიც იყენებდა არაბულ დამწერლობას) ერაყის სკოლებში. გარდა ამისა, ნეოარამეული ენები იყენებენ სირიულ დამწერლობას.

სხვა, შედარებით მცირერიცხოვანი უმცირესობების ენებს შორისაა შაბაკი და სომხური.

ოფიციალური ენები
ერაყის ოფიციალური ენები განსაზღვრულია ერაყის კონსტიტუციით, რომელიც მიღებულია 2005 წლის 18 სექტემბერს ერაყის გარდამავალი ეროვნული ასამბლეის მიერ. იგი დადასტურდა 2005 წლის 15 ოქტომბერს ჩატარებული საკონსტიტუციო რეფერენდუმით. კონსტიტუციის ოფიციალური ტექსტი გამოქვეყნდა 2005 წლის 28 დეკემბერს ერაყის ოფიციალურ გაზეთში (#4012), არაბულად ორიგინალში და შესაბამისად, შევიდა ძალაში. ოფიციალური თარგმანი (ინგლისურ ენაზე, საერთაშორისო გამოყენებისთვის) მომზადდა ერაყის სამთავრობო უწყებებისა და გაეროს კონსტიტუციური მხარდაჭერის ოფისის თანამშრომლობით.

კონსტიტუციის მე-4 მუხლის თანახმად, არაბული და ქურთული ერაყის ოფიციალური ენებია, ხოლო სამი სხვა ენა: თურქული, სირიული და სომხური, აღიარებულია უმცირესობათა ენებად . გარდა ამისა, ნებისმიერ რეგიონს ან პროვინციას შეუძლია გამოაცხადოს სხვა ენები ოფიციალურად, თუ მოსახლეობის უმრავლესობა დაამტკიცებს საყოველთაო რეფერენდუმით.

ტერმინი "სირიული " გამოიყენება კონსტიტუციაში, როგორც ოფიციალური აღნიშვნა ნეოარამეულ ენაზე მოლაპარაკე თემების ენისათვის, მათ შორის ასურულ ნეოარამეულზე, ქალდეურ ნეოარამეულზე და მანდეურ ნეოარამეულზე მოლაპარაკეთათვის. სირიულის (ნეოარამეულის) კონსტიტუციური აღიარება ერაყში 2003 წლის შემდეგ მომხდარი პოლიტიკური ცვლილებების შედეგი იყო.

ისტორია
ერაყის უძველესი დაფიქსირებული ენები იყო შუმერული და აქადური ენები (ძველი ასურულისა და ბაბილონურის ჩათვლით). შუმერული აქადურმა ჩაანაცვლა ძვ. წ. 1700 წლისათვის, ხოლო აქადური თანდათან შეცვალა არამეულმა, ძვ. წ. 1200 წლიდან ახ. წ 100 წლამდე. შუმერული და აქადური (მათ შორის, ყველა ძველი ასურული და ბაბილონური დიალექტი) იყენებდა ლურსმული დამწერლობას ძვ.წ. 3300 წლიდან. უახლესი იდენტიფიცირებული აქადური ტექსტი ახ. წ. პირველი საუკუნით თარიღდება.

ერაყში, დადასტურებული ფაქტების მიხედვით, ყველაზე ხანგრძლივად გამოიყენებოდა არამეული, რომელსაც აქვს 2000 წელზე მეტი ხნის წერილობითი ტრადიცია და დღემდე ცოცხალია მის მემკვიდრე — ნეოარამეულ ენებში.

დამოწმებული ლიტერატურა
ლანმეზანის პლატო

ლანმეზანის პლატო — დახრილი პლატო სამხრეთ-დასავლეთ საფრანგეთში, ზემო პირენეებისა და ზემო გარონის დეპარტამენტებში. მდებარეობს პირენეების ჩრდილო მთისძირში, მდინარეების ადურისა და გარონის ზემოთებს შორის. მაქსიმალური სიმაღლე 661 მ. ლანმეზანის პლატო ვეებერთელა ფლუვიოგლაციალური გამოზიდვის კონუსია, რომელიც აგებულია ძველი მდინარეების მიო-პლიოცენური დანალექებით. მარაოსებურადაა დანაწევრებული მდინარეთა ღრმა ხეობებით. ხშირია ჰიდროგრაფიული ქსელი. მჭიდროდაა დასახლებული.
კლოსტრიდიუმი

კლოსტრიდიუმი — სპორათწარმომქმნელი ჩხირისებრი, ჩვეულებრივ მოძრავი, გრამდადებითი ბაქტერიების გვარი. მკაცრი ანაერობები არიან. უჯრედები (0,3–2,0: 1,5–20 მკმ) ხშირად განლაგებულია წყვილებად ან მოკლე ჯაჭვებად. სპორების წარმოქმნის დროს მრავალი სახეობის კლოსტრიდიუმის უჯრედები იბერება და თითისტარის (აქედან სახელწოდება: ), ჩოგნის ან დასარტყამი ინსტრუმენტის ჯოხის ფორმას იღებს. ფართოდ არიან გავრცელებული ბუნებაში: ნიადაგში, შლამში, დანალექ ქანებში, მტკნარ წყალსატევებში, ცხოველებისა და ადამიანის ნაწლავის ტრაქტში და სხვ. უმეტესი სახეობისათვის განვითარების ოპტიმალური ტემპერატურა 30–40°-ია; იზრდებიან მხოლოდ ნეიტრალურ ან სუსტ ტუტე გარემოში.

ხასიათდებიან მეტაბოლიზმის მკვეთრად გამოხატული დუღილის ტიპით, რომლის დროსაც შეუძლიათ გადაამუშაონ სხვადასხვა ბუნებრივი ნაერთის უმრავლესობა. განსაზღვრული სუბსტრატების გამოყენების უნარის მიხედვით განარჩევენ საქაროლიტიკურ და პეპტოლიტიკურ კლოსტრიდიუმებს; პირველები ითვისებენ ძირითადად შაქარს, მეორენი — აზოტშემცველ ნაერთებს (მ.შ. ცილებსა და ამინომჟავებს). დუღილის პროცესში წარმოქმნიან მჟავებს (ერბომჟავა, ძმარმჟავა, რძემჟავა), სპირტებს (ბუტანოლი, ეთანოლი, იზოპროპანოლი), აგრეთვე აცეტონსა და აირებს (2 და 2). ამას გარდა, საქაროლიტიკური კლოსტრიდიუმები აფიქსირებენ ატმოსფერულ აზოტს. მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ ანაერობულ პირობებში ორგანული და მინერალური ნაერთების გარდაქმნაში.
ლუკილიო (პუერტო-რიკო)

ლუკილიო — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი პუერტო-რიკოში. მდებარეობს კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროზე, ფახარდოს ჩრდილო-დასავლეთით და რიო-გრანდეს აღმოსავლეთით. მოიცავს 5 ბარიოსა და ლუკილიო-პუებლოს (ქალაქის საქმიანი ნაწილი და ადმინისტრაციული ცენტრი). შედის ფახარდოს მეტროპოლიტენური ტერიტორიის შემადგენლობაში.
ხუანა-დიასი (პუერტო-რიკო)

ხუანა-დიასი — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი პუერტო-რიკოში. მდებარეობს კუნძულის სამხრეთ სანაპიროზე, ხაიუიის, სიალესის, ოროკოვისისა და ვილიალბის სამხრეთით, პონსეს აღმოსავლეთით და კოამოსა და სანტა-ისაბელის დასავლეთით. მოიცავს 13 ბარიოსა და ხუანა-დიას-პუებლოს (ქალაქის საქმიანი ნაწილი და ადმინისტრაციული ცენტრი). შედის პონსეს მეტროპოლიტენური ტერიტორიის შემადგენლობაში.
პონსე (პუერტო-რიკო)

პონსე — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი პუერტო-რიკოში. მდებარეობს კუნძულის სამხრეთ სანაპიროზე. დაარსდა 1692 წლის 12 აგვისტოს. სახელი ეწოდა ხუან პონსე დე ლეონ ი ლოაისას, ხუან პონსე დე ლეონის შვილთაშვილის პატივსაცემად. მუნიციპალიტეტის ფართობი 501 კმ²-ია. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, პონსეს მოსახლეობა 137 491 ადამიანს შეადგენს და მეორე ადგილზეა პუერტო-რიკოს ქალაქებს შორის სან-ხუანის შემდეგ. მოიცავს 31 ბარიოს.
ვილიალბა (პუერტო-რიკო)

ვილიალბა — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი პუერტო-რიკოში. მდებარეობს კუნძულის ცენტრალურ რეგიონში, ხუანა-დიასის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ოროკოვისის სამხრეთით და კოამოს დასავლეთით. მოიცავს 6 ბარიოსა და ვილიალბა-პუებლოს (ქალაქის საქმიანი ნაწილი და ადმინისტრაციული ცენტრი). შედის პონსეს მეტროპოლიტენური ტერიტორიის შემადგენლობაში.
ლახასი (პუერტო-რიკო)

ლახასი — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი პუერტო-რიკოში. მდებარეობს ლახასის ხეობაში, პუერტო-რიკოს სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ჩრდილოეთიდან სან-ხერმანი და საბანა-გრანდე ესაზრება, დასავლეთით ― კაბო-როხო, აღმოსავლეთით ― გვანიკა. მოიცავს 11 ბარიოსა და ლახას-პუებლოს (ქალაქის საქმიანი ნაწილი და ადმინისტრაციული ცენტრი). შედის სან-ხერმანი-კაბო-როხოს მეტროპოლიტენური ტერიტორიის შემადგენლობაში.
საბანა-გრანდე (პუერტო-რიკო)

საბანა-გრანდე — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი პუერტო-რიკოში. მდებარეობს ლახასისა და გვანიკის ჩრდილოეთით, მარიკაოს სამხრეთით, სან-ხერმანის აღმოსავლეთით და იაუკოს დასავლეთით. მოიცავს 7 ბარიოსა და საბანა-გრანდე-პუებლოს (ქალაქის საქმიანი ნაწილი და ადმინისტრაციული ცენტრი). შედის სან-ხერმანი-კაბო-როხოს მეტროპოლიტენური ტერიტორიის შემადგენლობაში.
სან-ხერმანი (პუერტო-რიკო)

სან-ხერმანი — ისტორიული ქალაქი და მუნიციპალიტეტი პუერტო-რიკოში. მდებარეობს საბანა-გრანდეს ხეობაში, პუერტო-რიკოს სამხრეთ-დასავლეთ რეგიონში, მაიაგუესისა და მარიკაოს სამხრეთით, ლახასის ჩრდილოეთით, ჰორმიგეროსისა და კაბო-როხოს აღმოსავლეთით და საბანა-გრანდეს დასავლეთით. მოიცავს 18 ბარიოსა და სან-ხერმან-პუებლოს (ქალაქის საქმიანი ნაწილი და ადმინისტრაციული ცენტრი). შედის სან-ხერმანი-კაბო-როხოს მეტროპოლიტენური ტერიტორიის შემადგენლობაში.
ღორის დიზენტერია

ღორის დიზენტერია — ღორის ინფექციური დაავადება. მისი ძირითადი ნიშანია დამაუძლურებელი ფაღარათი. გამომწვევია სპიროქეტა , რომელიც გავრცელებულია აშშ-სა და ევროპის მრავალ ქვეყანაში. გამომწვევის წყაროა დაავადებული ცხოველები და ბაქტერიის მატარებელნი. საინკუბაციო პერიოდი 10–15 დღეა. ავადდებიან ძირითადად 1–6 თვის ასაკის გოჭები. აღენიშნებათ მადის დაქვეითება, წყურვილი, ფაღარათი (თხევადი ფეკალიები, წითელ-ყავისფერი, ლორწოვანი, ზოგჯერ — სისხლნარევი), პროგრესირებადი სიგამხდრე. სამკურნალოდ იყენებენ ქიმიოთერაპევტულ საშუალებებს, ამავდროულად ასუფთავებენ და დეზინფექციას უტარებენ სადგომებს.
ლევ დუროვი

ლევ დუროვი (; დ. 23 დეკემბერი, 1931, მოსკოვი — გ. 20 აგვისტო, 2015, იქვე) — საბჭოთა და რუსი თეატრისა და კინოს მსახიობი, თეატრის რეჟისორი, პედაგოგი, პუბლიცისტი. სსრკ სახალხო არტისტი (1990).

ფილმოგრაფია
(შერჩევით)

ჯილდოები და აღიარება
1974 — რსფსრ დამსახურებული არტისტი
1982 — რსფსრ სახალხო არტისტი
1990 — სსრკ სახალხო არტისტი
1990 — მეგობრობის ორდენი
2002 — ორდენი „მამულის წინაშე დამსახურებისთვის“ ( ხარისხის)
2011 — ორდენი „მამულის წინაშე დამსახურებისთვის“ ( ხარისხის)
ბატკნის ანაერობული დიზენტერია

ბატკნის ანაერობული დიზენტერია — ცხვრის მოზარდეულის ინფექციური დაავადება. გავრცელებულია და დიდი ზიანი მოაქვს განვითარებული მეცხვარეობის ქვეყნებში. გამომწვევია კლოსტრიდიუმის გვარის ბაქტერია — . გამომწვევის წყაროა დაავადებული ცხოველები, რომლებიც კლოსტრიდიუმებს გამოყოფენ ფეკალიებთან ერთად. ბაქტერია დიდი ხნის განმავლობაში შეიძლება შენარჩუნდეს ნიადაგში. საინკუბაციო პერიოდი რამდენიმე საათია. ავადდებიან 5–7 დღის ბატკნები. მწვავე მიმდინარეობისას დაავადებული ცხოველი გამოხატული სიმპტომების გარეშე იღუპება პირველ დღეებში. ქვემწვავე მიმდინარეობისას ბატკნებს აღენიშნება ფაღარათი (ფეკალიები გაზებთან და ლორწოსთან ერთად), საერთო სისუსტე, დაუძლურება. სიკვდილიანობა 50–100%-ია. სამკურნალოდ იყენებენ ანტიტოქსიკურ შრატებს ანტიბიოტიკებით და სიმპტომატიკურ საშუალებებს. პროფილაქტიკა: ცხოველის შენახვის ვეტერინარულ-სანიტარული წესების დაცვა, სრულყოფილი კვება, მაკე ნერბებისა და ბატკნების ვაქცინაცია, ახალდაბადებულ ბატკნებში ანტიტოქსიკური შრატის შეყვანა.
არაქსის წყალსაცავი

არაქსის წყალსაცავი — წყალსაცავი აზერბაიჯანის ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკასა და ირანის დასავლეთ აზერბაიჯანში. იგი ჩამოყალიბდა მდინარე არაქსზე 1971 წელს, ქალაქ ნახიჩევანთან არაქსის ჰიდროელექტროსადგურის მშენებლობისას, საბჭოთა კავშირისა და ირანის სახელმწიფოთაშორისი ხელშეკრულების შესაბამისად.

წყლის მოცულობა 1,254 კმ³. ზედაპირის ფართობია 145 კმ². სიმაღლე ზღვის დონიდან - 777,5 მ.

გახსნის დღიდან წყალსაცავი უზრუნველყოფდა სარწყავი წყლით 400,000 ჰა სახნავ-სათესი მიწებს აზერბაიჯანსა და ირანში.

წყალსაცავის ფაუნა  წარმოდგენილია 5 ტიპით, 9 კლასით, 18 რიგით, 34 ოჯახით, 77 გვარით და ბენთოზური ორგანიზმების 105 სახეობითა და ქვესახეობით.

არაქსის წყალსაცავის იქთიოფაუნა მოიცავს თევზის 29 სახეობას და ქვესახეობას.
აზერბაიჯანის საბინაო და კომუნალური მომსახურება

აზერბაიჯანის საბინაო და კომუნალური მომსახურება — ეკონომიკის ერთ-ერთი სექტორი, რომელიც უზრუნველყოფს აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე შენობების საინჟინრო ინფრასტრუქტურის მუშაობას.

1991 წელს აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ პირველ პერიოდში ქვეყანამ კრიზისი განიცადა ეკონომიკის ყველა სექტორში. ამ წლებში დაზარალდა სამშენებლო სექტორიც, რადგან გაფართოვდა უფსკრული საცხოვრებლის დაგეგმილ რაოდენობასა და მოსახლეობის საჭიროებებს შორის.

1993 წლამდე აზერბაიჯანის რესპუბლიკის საბინაო და კომუნალური მომსახურების სამინისტრო საბინაო საკითხებსა და პოლიტიკას ეხებოდა. იმავე წლის მაისში ეს სამინისტრო გადაკეთდა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტთან არსებული საბინაო და კომუნალური მომსახურების კომიტეტად. კომიტეტი ლიკვიდირებულ იქნა და მისი ფუნქციები 2001 წელს სამშენებლო და არქიტექტურის სახელმწიფო კომიტეტს გადაეცა. 2006 წელს ის გაუქმდა, ხოლო 2006 წლის თებერვალში ყოფილი უწყების ნაცვლად შეიქმნა ქალაქის სამშენებლო-არქიტექტურის სახელმწიფო კომიტეტი, რომელშიც 135 სრულ განაკვეთზე იყო დასაქმებული.

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ქონებრივ საკითხთა სახელმწიფო კომიტეტი შეიქმნა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის 2009 წლის 19 მაისის ბრძანებულების შესაბამისად. კომიტეტი არის ცენტრალური აღმასრულებელი ორგანო, რომელიც ახორციელებს უძრავი ქონების მართვისა და პრივატიზების სახელმწიფო პოლიტიკას და რეგულაციას, ასევე პასუხისმგებელია ინვესტიციების მოზიდვაზე, მიწის გამოყენებისა და დაცვის კონტროლზე, აგრეთვე სახელმწიფო რეგისტრაციისა და უძრავი ქონების კადასტრის წარმოებაზე.

1994-2014 წლებში მთლიანი საცხოვრებელი ფართი გაიზარდა 30%-ით. აზერბაიჯანის სახელმწიფო სტატისტიკის კომიტეტის მონაცემებით, 2014 წელს საცხოვრებელი ფართი 166 მილიონი კვადრატული მეტრი იყო. მათგან დაახლოებით 93% კერძო საკუთრებაშია, რაც მეტია 2006 წელთან შედარებით, როდესაც მთლიანი საცხოვრებელი ფართის 85% კერძო საკუთრებაში იყო. ასევე გაიზარდა ერთ სულ მოსახლეზე კვადრატული მეტრი.

2022 წლის იანვრის მონაცემებით, ბაქოში 11000 საცხოვრებელი კორპუსი იყო.

საბინაო სექტორი აზერბაიჯანის ეკონომიკური განვითარების ერთ-ერთ მთავარ კომპონენტად იქცა. თანამედროვე ახალ საცხოვრებელ სახლებზე მზარდმა მოთხოვნამ განაპირობა მაღალსართულიანი საცხოვრებელი კორპუსების მშენებლობა. შესაბამისად, დაიწყო კერძო და საჯარო კომპანიების ჩამოყალიბება, რომლებმაც შემდეგ დაიწყეს კომერციული შენობების მშენებლობა. გაიზარდა ახალი პროექტების რაოდენობა საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი შენობებისთვის. 2003 წელს ახალი შენობების რაოდენობა 2002 წლის 803 ათასი კვადრატული მეტრიდან 1339 ათას კვადრატულ მეტრამდე გაიზარდა.

2022 წლის იანვრის მდგომარეობით, ქვეყნის გაზიფიცირების დონე 96,2%-ია. 2012 - 2021 წლებში გაზიფიცირებული იყო 1554 სოფელი და დასახლება.

გაზის მოხმარების წლიური მოცულობა 13 მლრდ მ³.

დაწესებულებების სითბოს აწვდის ღია სააქციო საზოგადოება .

ცენტრალიზებული წყალმომარაგებით უზრუნველყოფილია 13 უბანი.

ელექტროენერგიას აწარმოებს ს.ს. აზერენერჯი.
მცირე და საშუალო საწარმოები აზერბაიჯანში

მცირე და საშუალო საწარმოებს აზერბაიჯანის ეკონომიკური განვითარებისა და დასაქმების სფეროში წამყვანი პოზიცია უჭირავთ. 2023 წლის აპრილის მდგომარეობით ქვეყანაში 356 000 მცირე და საშუალო ბიზნესი მოქმედებს.

აზერბაიჯანში მცირე და საშუალო საწარმოები ორ ჯგუფად იყოფა:

ინდივიდუალური მეწარმეები, რომლებიც არიან საწარმოს ერთადერთი მფლობელი. ინდივიდუალური მეწარმეები არიან პირები, რომლებიც ჩართულნი არიან ბიზნეს სფეროში რაიმე იურიდიული პირის შექმნის გარეშე და შეუზღუდავი პასუხისმგებლობის მქონენი.
მცირე და საშუალო საწარმოები, ანუ იურიდიული პირები. იურიდიულ პირად რეგისტრირებული პირები კლასიფიცირდება ორი ტიპის ინდიკატორის მიხედვით: დასაქმებულთა რაოდენობისა და წლიური ბრუნვის მიხედვით.
2021 წლის დეკემბრის მდგომარეობით შეიქმნა 36000 მიკრო და მცირე მეურნეობა.

მეწარმეობის განვითარება აზერბაიჯანში 1990-იან წლებში დაიწყო. 1992 წლის 12 დეკემბერს მთავრობამ დაადგინა „აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მეწარმეობის მხარდაჭერის ეროვნული ფონდის დებულება“. ამ ფონდის დაარსებამ საშუალება მისცა მცირე და საშუალო საწარმოებს ისარგებლონ შეღავათიანი სესხებით, თუმცა 2001 წლამდე ეს მექანიზმი გამართულად არ მუშაობდა.

2002 წლის 27 აგვისტოს მეწარმეობის ხელშეწყობის ეროვნული ფონდი ხელახლა შეიქმნა. ეროვნული ვალუტით დაბალი საპროცენტო განაკვეთით სესხების გაცემა დაიწყო.

მცირე და საშუალო ბიზნესის განვითარების სახელმწიფო სააგენტო გასცემს დამწყებ პროექტებს დაწყების სერთიფიკატებს, რომლებიც გათავისუფლებულია საშემოსავლო გადასახადისგან სამი წლის ვადით, ასევე გასცემს 20000 მანეთამდე სესხს მიკრო მეწარმეებზე . 2023 წლის იანვრის მდგომარეობით, გაცემულია 81 სტარტ-აპის სერტიფიკატი.

ქვეყნის 21 ქალაქში და რაიონში სააგენტომ გახსნა მცირე და საშუალო ბიზნესის განვითარების ცენტრები.

აქ არის ბაქოს, ევლახის, ხაჩმაზის მცირე და საშუალო ბიზნესის სახლები, რომლებიც ერთი ფანჯრის ბაზაზე ახორციელებენ მეწარმეებისთვის საჭირო საჯარო და კერძო სერვისებს.
ანაერობული ენტეროტოქსემია

ანაერობული ენტეროტოქსემია, ანაერობული დიზენტერია — ძუძუმწოვრებისა და ფრინველების მწვავე ინფექციური დაავადება. ყველაზე მეტად მგრძნობიარეა ადრეული ასაკის მოზარდეული (ბატკნების სიკვდილიანობა 100%-მდეა, იხ. ბატკნის ანაერობული დიზენტერია). გამომწვევია ჩხირისებრი ანაერობული ბაქტერია — (, , და ტიპი), რომელიც წარმოქმნის მაღალტოქსიკურ სპორებსა და კაფსულებს, რაც იწვევს დაავადებულის სიკვდილს. გავრცელებულია მრავალ ქვეყანაში. გამომწვევი გადაეცემა დაავადებული ან დაავადებაგადატანილი ცხოველიდან საკვებისა და ინვენტარის საშუალებით. დაავადების გაჩენას ხელს უწყობს ცხოველის შენახვისა და კვების არახელსაყრელი პირობები. საინკუბაციო პერიოდი 1–5 დღეა. მთავარი კლინიკური ნიშანია ფაღარათი, ხშირად სისხლნარევი. დიაგნოზი ისმება ლაბორატორიულად. სამკურნალოდ იყენებენ ანტიბიოტიკებსა და შრატებს. პროფილაქტიკა: დეზინფექცია, საკვების კონტროლი, ვაქცინაცია.
ათერტონის პლატო

ათერტონის პლატო — ვრცელი პლატო ავსტრალიაში, ქვინზლენდის შტატში. წარმოადგენს დიდი წყალგამყოფი ქედის ნაწილს. მოქცეულია ჩრდილოეთით მდინარე პალმერისა და სამხრეთით მდინარე ბურდეკინის ხეობებს შორის. ფართობი 31 ათ. კმ². საშუალო სიმაღლე 600–900 მ.

ათერტონის პლატო უაღრესად ნაყოფიერია მაღალი ნალექიანობისა და მდიდარი ვულკანური ნიადაგების გამო. მის ფარგლებში ბევრია პატარა კრატერი და ტბა. განვითარებულია ტროპიკული კლიმატი. ღრმა კრატერული აუზები, კერძოდ, იჩემისა და ბარინის ტბები მდინარეების ბარონის, ჰერბერტის, ჯონზტოუნისა და ტალის სათავეებად გვევლინებიან.