iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აშელის კულტურა

აშელის კულტურა — ქვედა პალეოლითის პერიოდის პირველი ადამიანური კულტურა (1,7–0,1 მლნ წლის წინ), რომელიც გავრცელებული იყო აფრიკაში, დასავლეთ აზიასა და ევროპაში. აერთიანებდა ქვის ხანის ადამიანებს, ჰომო ერექტუსსა და ჰომო ჰაბილისს. სახელწოდება მიიღო საფრანგეთში პიკარდიის ქალაქ ამიენის მახლობლად მდებარე სენტ-აშელის კომუნის მიხედვით, სადაც აღმოჩენილია კულტურის პირველი ნამოსახლარები. ევროპაში იგი შეცვალა მუსტიეს კულტურამ, ხოლო აფრიკაში სანგოის კულტურამ.

საქართველოს ტერიტორიაზე აშელის კულტურის 50-მდე ნამოსახლარია აღმოჩენილი, მათ შორის აღსანიშნავია იაშთხვა და ბირცხა სოხუმთან, ლაშე-ბალთა ისტორიულ შიდა ქართლში, სარბები და ჯოყოეთი ჭიათურის რაიონში. განსაკუთრებით საყურადღებოა მრავალფენიანი ძეგლები — კუდარო და წონა. აშელის კულტურის ნამოსახლარები ცნობილია სომხეთში (სატანი-დარი, არზნი, ჯრაბერი), აზერბაიჯანში (აზიხის მღვიმე), ჩრდილოეთ კავკასიაში (აბაძეხსკაია), უკრაინაში (ლუკა-ყრუბლევეცკაია) და სხვა ადგილებში. აშელის კულტურა შეცვალა მუსტიეს კულტურამ.
შინდისის კვირაცხოვლის ეკლესია

შინდისის კვირაცხოვლის ეკლესია – ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ შინდისის ჩრდილოეთით, სოფლიდან დაახლოებით რვაასი მეტრის მოშორებით, სასაფლაოზე. თარიღდება - საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (8,96 5,4 მ), ნაგებია რიყის ქვით, გარედან მოპირკეთებულია მოწითალო ქვის კვადრატებით. შესასვლელები აქვს სამხრეთით და დასავლეთით. ნახევარწრიული აფსიდში ერთი სარკმელი და ორი პატარა ნიშია. აფსიდის კედლიდან ნახევარი მეტრის დაშორებით დგას მონოლითური ქვის სატრაპეზო. სამხრეთით ორი სარკმელია, დასავლეთით - ერთი. დარბაზის გრძივ კედლებზე პილასტერებია, რომლებსაც ეყრდნობა ნატეხი ქვისაგან შედგენილი ცილინდრული კამარის საბჯენი თაღი. გრძივ კედლებზე ორ-ორი დეკორატიული თაღი გადადის. აღმოსავლეთის და დასავლეთ ფასადის სარკმლებს თლილი ქვის ბრტყელპროფილიანი დეკორატიული თავსართი აქვს.
შინდისის ნათლისმცემლის ეკლესია

შინდისის ნათლისმცემლის ეკლესია – ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ შინდისის ჩრდილოეთით, ერთი კილომეტრის მოშორებით, თარიღდება - საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (10,5 6 მ), ნაგებია რიყის ქვით, სვეტებზე, თაღებზე, სამხრეთის კარის წირთხლზე და აღმოსავლეთის ფასადის სარკმელზე გამოყენებულია თლილი მოწითალო ქვა. ეკლესიას შესასვლელი სამი მხრიდან აქვს: სამხრეთიდან, დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან. ნახევარწრიულ აფსიდში ერთი სარკმელი და სამი ნიშია. ნიშებს ქვის თაღები აქვს. სამხრეთ კედელში ორი სარკმელია, დასავლეთისაში - ერთი. ჩრდილოეთ კედელში, იატაკიდან 1,5 მეტრის სიმაღლეზე, პატარა სარკმელი და კარია, რომელიც ჩრდილოეთ მინაშენში გადის. დარბაზის გრძივ კედლებზე ორსაფეხურიანი პილასტრებია, რომლებსაც ეყრდნობა ცილინდრული კამარის საბჯენი თაღები. გრძივ კედლებზე გადადის ორ-ორი დეკორატიული თაღი. აღმოსავლეთის ფასადის სარკმლის თავზე, ქვაზე, რელიეფური ჯვარია გამოსახული. ეკლესიის სახურავი ორფერდაა. ჩრდილოეთით მიშენებული ნაგებობების სიგანე ერთი მეტრია. მის აღმოსავლეთის და ჩრდილოეთ კედლებში თითო სარკმელია. გადახურვა ცილინდრულია.
შინდისის სტეფანწმინდის ეკლესია

შინდისის სტეფანწმინდის ეკლესია — ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ შინდისის ჩრდილოეთით, სოფლიდან დაახლოებით რვაასი მეტრის მოშორებით, სასაფლაოზე. თარიღდება - საუკუნეებით.

მოგვიანებით გადაუკეთებიათ. ნაგებია რიყის ქვით. ნაგებობის კუთხეებში გამოყენებულია მოწითალო თლილი ქვის ბლოკები. ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთით აქვს. ნახევარწრიულ აფსიდში ერთი სარკმელი და ორი პატარა ნიშია. აფსიდის კედლიდან ნახევარი მეტრის დაშორებით დგას მონოლითური ქვის სატრაპეზო. სამხრეთ კედელში - ორი, ხოლო დასავლეთისაში ერთი სარკმელია. დარბაზის გრძივ კედლებზე ორსაფეხურიანი პილასტრებია, რომლებსაც ეყრდნობა აგურის ცილინდრული კამარის საბჯენი თაღები. სამხრეთის ფასადის სარკმლებს მოწითალო ქვის საპირეები აქვთ. სარკმლის თავზე, თლილ ქვაზე ამოკვეთილია ბრტყელპროფილიანი დეკორატიული თაღი. ასეთივე თაღი აქვს აღმოსავლეთის ფასადის სარკმლებსაც. თაღის თავზე რელიეფური ჯვარია. ეკლესიას აგურების ოთხი რიგით შედგენილი ლავგარდანი და კრამიტის ორფერდა სახურავი აქვს. სახურავის აღმოსავლეთ კედელზე ცხენის თავის ქვის ქანდაკება დგას. სამხრეთით და აღმოსავლეთით აქვს მონაშენები, რომლებიც ნაგებია ნატეხი ქვით და გადახურულია ცილინდრული კამარით. სამხრეთის მინაშენს ცალფერდა, ხოლო დასავლეთ მინაშენს ორფერდა სახურავი აქვს.
შინდისის ღვთისმშობლის ეკლესია

შინდისის ღვთისმშობლის ეკლესია — ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ შინდისის ჩრდილოეთით, სასაფლაოზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (9,64 6,96 მ), ნაგებია ძირითადად აგურითა და რიყის ქვით. კონსტრუქციის ნაწილები და კუთხეები - თლილი ტუფით. შიგნიდან თაღოვანი, გარედან სწორკუთხა შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია. მის მარჯვენა მხარეს ერთი ღრმა სწორკუთხა ნიშია, ხოლო მარცხენა მხარეს — აგურის თითო სწორკუთხა და წრიული ნიშია. თაღოვანი სარკმლები დასავლეთ კედელში და სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილშიცაა. საკურთხეველში დგას სატრაპეზო სწორკუთხა ქვა. საკურთხევლის წინ აგურით ნაწყობი ნახევრად დანგრეული კანკელია. დარბაზის გრძივ კედლებზე პილასტრებია, რომლებსაც ეყრდნობა ცილინდრული კამარის საბჯენი თაღი. სამხრეთ კედელში, კამარის ქუსლის დონეზე ორი, ხოლო აფსიდის კონქის გვერდებზე თითო რეზონატორია. მოგვიანებით კამარის აღმოსავლეთ ნაწილში აყვანილია აგურის საკვამური. აღმოსავლეთ ფასადზე, თლილი ქვით მოჩარჩოებული სარკმლის თავზე, გამოსახულია ტოლმკლავებიანი რელიეფური ჯვარი, სარკმლის ღერძზე, ფრონტონის წვეროში — შეღრმავებული ჯვარი. სახურავის ქიმზე ქვისგან გამოკვეთილი ცხვრის თავი დგას. შენობას შემოვლებული აქვს აგურის თაროსებრი ლავგარდანი. სახურავი ორფერდაა, გადახურულია კრამიტით.
შინდისის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია

შინდისის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია — ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ შინდისის დასავლეთით, სოფლიდან ორი კოლომეტრის მოშორებით, ნასოფლარ თვალადუბანში. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (8 5,4 მ), ნაგებია რიყის ქვით, კუთხეებში გამოყენებულია თლილი ქვის ბლოკები. შესასვლელი სამხრეთითაა. ნახევარწრიულ აფსიდში სარკმელია. თითო სარკმელია სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში. დარბაზის გრძივ კედლებზე თითო პილასტრია, რომლებსაც ეყრდნობა ცილინდრული კამარის საბჯენი თაღი. აღმოსავლეთ ფასადის სარკმლის თავზე, მოწითალო ქვაზე გამოსახულია რელიეფური ჯვარი. სახურავი ორფერდაა.
ძევერის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია

ძევერის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია – ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძევერის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მინდორში. თარიღდება განვითარებადი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (7 10 მ), ნაგებია თლილი ქვიშაქვით და რიყის ქვით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩანგრეულია კამარა, კედლების ზედა ნაწილი და ლავგარდანი, ჩრდილოეთი კედელი მთლიანად, აღმოსავლეთი კედელი სარკმლის გასწვრივ, მთელ სიმაღლეზე; მონგრეულია კუთხეები, დაბზარულია შენობის სამხრეთ-დასავლეთ კედელი კუთხესთან. შემორჩენილია შელესილობის ფრაგმენტები. შიგნიდან თაღოვანი, გარედან არქიტრავით გადახურული შესასვლელი სამხრეთითაა. აღმოსავლეთით, სამხრეთითა და დასავლეთით თითო თაღოვანი სარკმელია. სამხრეთის და დასავლეთის ფასადების სარკმლის ძირი ნახევარწრიულია, ამოკვეთილია ერთ ქვაში. მომრგვალებულკუთხებიანი საკურთხეველი დარბაზისაგან გამოყოფილია მხრებით. დარბაზის გრძივი კედლები წყვილი ორსაფეხურიანი პილასტრით ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა. პილასტრების პირველ საფეხურს ეყრდნობა კედლის დეკორატიული თაღები, მეორე საფეხურს და დასავლეთ კუთხის პილასტრებს - კამარის საბჯენი თაღები. აღმოსავლეთ ფასადის სარკმლის ორივე მხარეს, კედელზე, შემორჩენილია ქვის თითო საწორკუთხა ბუდე. გადმოცემით, ამ ქვებზე წარწერები ყოფილა.
თეოდორე აჭარელი

მღვდელმოწამე თეოდორე აჭარელი (-) — საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე ახალი სტილით 1 მარტი (17 თებერვალი).

წმინდა თეოდორე აჭარელი ეკუთვნის საქართველოს უძველესი კუთხის აჭარის მკვიდრთა იმ მრავალათასიან წმინდა მოწამეთა დასს, რომელნიც ქრისტიანობისთვის ეწამნენ ოსმალთაგან.

წმინდა თეოდორე დაიბადა სს 70-80-იან წლებში. ეს ის პერიოდია, როდესაც ოსმალებმა უკვე თითქმის დაასრულეს საქართველოს ამ კუთხის ძალად გამუსულმანების პროცესი, თითქმის მთლიანად ამოხოცეს მოსახლეობის ის ნაწილი, რომელთაც უარი თქვეს მაჰმადიანობის მიღებაზე და დაიწყეს იმ ოჯახების გადასახლება, რომლებიც მიუხედავად მუსლიმური სარწმუნოების გარეგნული აღიარებისა, მაინც საეჭვოდ ითვლებოდნენ დამპყრობლების თვალში. ზოგმა თვითონ დატოვა მშობლიური კუთხე და სულის გადარჩენის მიზნით უცხოობაში არჩია ცხოვრება. ერთ-ერთ ასეთ ოჯახში დაიბადა წმინდა თეოდორეც, ის თვალნათლივ ხედავდა ძალად გამუსლიმებული ქართველი მოსახლეობის ისლამის ტრადიციების იძულებით მორჩილებასა და მათ ფარულ ქრისტიანულ ცხოვრებას.

წმინდანის ცხოვრებიდან არ ჩანს, თუ რა მიზეზით აღმოჩნდა მათი ოჯახი ტრაპეზენტში, ან მათმა რამდენმა თაობამ იცხოვრა სამშობლოს გარეთ, ცნობილია, რომ წმინდა თეოდორემ უარი თქვა მუსულმანობაზე. მან მიიღო ქრისტიანული სარწმუნოება და რადგანაც ეს ძალიან საშიში იყო, წმინდა თეოდორემ თავი შეაფარა ქალაქ სმირნაში (იზმირი) არსებულ ერთ-ერთ მონასტერს, იქვე აღიკვეცა მონაზვნად და მისი ძმის შვილიც მოაქცია ქრისტიანობაზე. მალე წმინდა თეოდორე ამ მონასტრის პროიღუმენიც გამხდარა.

1822 წელს წმინდა თეოდორემ ათონზე ქართველთა მონასტერში წასვლა გადაწყვიტა. როგორც ცნობილია ამ დროისათვის ოსმალეთი ცდილობდა სისხლში ჩაეხშო ბერძენთა ეროვნულ-განმათავისუფლებელი გამოსვლები. ოსმალთა ჯარებით იყო გარშემორტყმული ათონის წმინდა მთაც. სწორედ მათ შეუპყრიათ ათონს მიმავალი ბერი და მრავალფერი ტანჯვისა და წამების შემდეგ მოუკლავთ, მოწამის გვამი უსჯულოებს ზღვაში გადაუგდიათ.
ძევერის წმინდა გიორგის ეკლესია

ძევერის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძევერის ცენტრში და თარიღდება - საუკუნეებით. მოგვიანებით შეუკეთებიათ: აუმაღლებიათ იატაკი, ლავგარდნისათვის დაუმატებიათ აგურის რამდენიმე რიგი.

ეკლესია დარბაზულია (9,7 6,2 მ), ნაგებია მომცრო რიყის ქვით, კუთხეები, სარკმლები, შესასვლელები, პილასტრები, საბჯენი თაღები და ლავგარდანი - ღვინისფერი ტუფის მოზრდილი კვადრებით. ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს - დასავლეთით (ამოქოლილია) და სამხრეთით. ორივე გარედან თაღოვანია, შიგნიდან სწორკუთხა. აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, რომლის ჩრდილოეთით განიერი თაღოვანი ნიშია. საკურთხევლის ბაქანი ამაღლებულია ერთი საფეხურით. ორი თაღოვანი სარკმელი სამხრეთ კედელშია. დარბაზის გრძივი კედლები წყვილი ერთსაფეხურიანი პილასტერით ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა. დასავლეთის კედელთან გამოყოფილია კუთხის პილასტრები. პილასტრები და აფსიდის მხრები დამთავრებულია თარო-იმპოსტით, რომელსაც ეყრდნობა ნატეხი ქვით გამოყვანილი კამარის საბჯენი თაღები. აღმოსავლეთის ფასადზე სარკმლის თავსართი შედგენილია ქვაში ჩაკეტილი გადანაკეცის მქონე ორი წვრილი ხაზისგან. თავსართის თაღის წვეროში ჩასმულ მედალიონში ამოკვეთილია ტოლმკლავებიანი ჯვარი. მის ორივე მხარეს როზეტებიანი მედალიონებია. სამხრეთ ფასადის ორივე სარკმლის თავსართზე გამოსახულია წრეში ჩასმული ჯვრები. ფასადები დასრულებულია თაროსებრი ლავგარდნით (შემორჩენილია გრძივ კედლებზე). სახურავი ორფერდაა, გადახურულია ღარიანი კრამიტით. სახურავზე, დასავლეთით დაშენებულია აგურის ოთხთაღიანი სამრეკლო.
წეროს ეკლესიის კომპლექსი

წეროს ეკლესიის კომპლექსი – არქიტექტურული ძეგლი შიდა ქართლში, გორის მუნიციპალიტეტში, წეროს ხევის თავში, ატენის სიონის ჩრდილო-დასავლეთით, ორ კილომეტრზე. კომპლექსში შედის: ღვთისმშობლის ეკლესია, დარბაზული ეკლესია და რამდენიმე შენობის ნანგრევი.

ღვთისმშობლის ეკლესია
ღვთისმშობლის ეკლესია ჯვარ-გუმბათოვანი ნაგებობაა (10,4 9,3 მ). სავარაუდოდ თარიღდება განვითარებული ფეოდალური ხანით. ნაგებია თლილი ქვის კვადრებით. შენობა დაზიანებულია. შიგნიდან თაღოვანი და გარედან არქიტრავით გადახურული შესასვლელები დასავლეთით და ჩრდილოეთითაა. თითო სარკმელი ოთხივე კედელშია. აფსიდის გვერდებზე სწორკუთხა სამკვეთლო და სადიაკვნეა. ორივე სათავსს აღმოსავლეთით თითო სარკმელი აქვს. გუმბათქვეშა თაღები აღმოსავლეთით აფსიდის კედელს ეყრდნობა, დასავლეთით - ცალკე მდგარ ორ ბურჯს, რომლებიც შენობის კედლებს კონსოლებზე დაყრდნობილი თაღებით უკავშირდებიან. გუმბათქვეშა კვადრატიდან გუმბათის ყელზე გადასვლა აფრების საშუალებით ხდება. გუმბათის ყელში ოთხი დიდი სარკმელია. გუმბათი შიგნით წრიულია. გუმბათის ყელს შიგნიდან, ფუძესთან, ლილვი შემოუყვება. საკურთხეველში შემორჩენილია აგურით ნაგები მოხატული კანკელის სამხრეთ თაღის ნახევარი. შენობის სამხრეთ კედელზე ნუსხა-ხუცური წარწერაა, რომელშიც მოხსენიებულია ვინმე „როსტევანი“. შენობა დგას ორსაფეხურიან ცოკოლზე. მისი აღმოსავლეთ ნაწილი ამოყვანილია მაღალ საყრდენ კედელზე. საკურთხევლის სარკმელს რელიეფური ნალისებრი თავსართი აქვს.

დარბაზული ეკლესია
დარბაზული ეკლესია (10 5 მ) სავარაუდოდ თარიღდება ფეოდალური ხანით. ნაგებია შირიმისა და ნატეხი ქვით. შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთიდან აქვს. ნახევრად ელიფსური აფსიდის ღერძზე სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშია.

ეკლესიას ჩრდილოეთით მიშენებული აქვს სწორკუთხა ეგვტერი, რომელსაც კარი დასავლეთით აქვს, სარკმელი - აღმოსავლეთით. ეგვტერის ჩრდილოეთ კედელი ამოკვეთილია კლდეში. ეკლესიის დარბაზი ეგვტერს ჩრდილო კედელში გაჭრილი კარით უკავშირდება.
ეკლესიის სამხრეთ ფასადის დასავლეთ ნაწილში მიშენებულია კარიბჭე. შემორჩენილი მხოლოდ კედლების ნაწილი.

ეკლესიის მახლობლად, წყაროსთან ძველი ტერასები და წყალსაცავი ჯებირია.
იოანე ხახულელი

ღირსი იოანე ხახულელი (-) — საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე ახალი სტილით 23 მარტი (10 მარტი).

ღირსი იოანე ხახულელი (-) საქართველოს მეფე ბაგრატ თანამედროვე სასულიერო მოღვაწე, მთარგმნელი და კალიგრაფი იყო. მას, როგორც მჭევრმეტყველ მქადაგებელს, „ოქროპირი“ უწოდეს.

სხვადასხვა წყაროებიდან ირკვევა, რომ ღირს იოანეს ხელი დაასხეს ჯერ ბოლნისის, შემდეგ კი - ხახულის ეპისკოპოსად.

დაახლოებით 1019 წელს ღირსმა იოანემ ხახულის კათედრას თავი დაანება და არსენ ნინოწმინდელთან ერთად ათონის მთას მიაშურა სამოღვაწეოდ.

ჯერ კიდევ საქართველოში შესრულებული ერთ-ერთი ხელნაწერის ანდერძში ნათქვამია: „ლოცვა ყავთ ნეტარისა ბერისა იოანე გრძელის ძისა და სულიერი შვილისა მისისა იოანე ოქროპირისათვის, რომელნი ფრიად დაშურეს შრომასა და წერასა ამის წმიდისა წიგნისა“.

ათონის მთაზე ღირსი იოანე ერთგულად ამოუდგა მხარში წმინდა ექვთიმე ათონელს (ხს. 13 მაისს) და გულითად მეგობრობას უწევდა მას.

„გიორგი მთაწმინდელის ცხოვრებიდან“ ჩანს, რომ ღირსი იოანე ხახულელი ათონზე აღესრულა.
მთადეკეულის წმინდა გიორგის ეკლესია

მთადეკეულის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ წითელწყაროსთან, მდინარე თეძმის მარცხენა ნაპირზე, ნასოფლარ მთადეკეულის ცენტრში, შემაღლებულ ადგილას. თარიღდება საუკუნით.

ეკლესია დარბაზულია (4,9 7,5 მ), ნაგებია დიდი ზომის ნატეხი ქვით (წყობა ირეგულარულია). ეკლესია ძლიერ დაზიანებულია: ჩანგრეულია გადახურვა, სანახევროდ დანგრეულია კედლები. აღმოსავლეთის და დასავლეთის კედლები შემორჩენილია 2 მეტრის სიმაღლეზე. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. აღმოსავლეთ კედელში სარკმელია. ჩრდილოეთ კედელში მცირე ნიში.
წითელწყაროს ნათლისმცემლის ეკლესია

}
| რელიგიური_წევრობა =
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =უმოქმედო
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| საიტი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება =
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =დიახ
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 41.819
| გრძედი =44.171783
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
წითელწყაროს ნათლისმცემლის ეკლესია — ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ წითელწყაროს ჩრდილოეთით, შემაღლებულ ადგილას. ეკლესია აშენებულია საუკუნის დასაწყისში.

ეკლესია დარბაზულია (7,1 10,6 მ), ნაგებია ქვიშაქვითა და მოყავისფრო შირიმის ქვით. ფასადები მოპირკეთებულია თლილი ქვით. შიგნიდან თაღოვანი და გარედან სწორკუთხა შესასვლელი სამხრეთის კედლის დასავლეთ ნაწილშია. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო თაღოვანი ნიშია. სარკმლის ქვეშ, კედელთან დგას სატრაპეზო ქვა. თითო თაღოვანი სარკმელი სამხრეთი კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში და დასავლეთ კედელშია. გრძივ კედლებზე პილასტრებია, რომლებსაც ეყრდნობა შეისრული კამარის საბჯენი თაღები. აღმოსავლეთის ფასადის სარკმლის ოდნავ ამოზნექილი, მოჩუქურთმებული საპირე ვიწრო ლილვებითაა მოჩარჩოებული. მოჩუქურთმებულია სარკმლის სათაურიც, რომელსაც მოკლე გადანაკეცები აქვს. გადანაკეცებზე აღმართულია თითო პატარა გლუვზედაპირიანი ჯვარი. დაახლოებით ასევე მორთული სამხრეთ ფასადის სარკმელიც (ჯვრების გარეშე). კარის არქიტრავზე გამოკვეთილია რელიეფური, მოჩუქურთმებული თაღი. არქიტრავის ქვის მარცხნივ ადამიანისთავიანი ცხოველის სკულპტურული გამოსახულებაა, მარჯვნივ - გუმბათიანი ეკლესიის მოდელი. ეკლესიას შემოვლებული აქვს ქვის თაროსებრი ლავგარდანი. სახურავი ორფერდაა, გადახურულია ღარიანი კრამიტით.
ჭიათის ეკლესია

ჭიათის ეკლესია – ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ წითელწყაროს სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მდინარე თეძმის მარცხენა მხარეს, ნასოფლარ ჭიათის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. თარიღდება საუკუნით.

ეკლესია დარბაზულია (6,4 4,5 მ), ნაგებია რიყის ქვით. შენობა დაახლოებით ერთი მეტრის სიღრმეზე მიწაშია ჩამჯდარი. ეკლესია დაზიანებულია: ჩამონგრეულია შესასვლელი. შემორჩენილია ქვის კანკელის ფრაგმენტი, მოხატულობის მცირე კვალი. შესასვლელი სამხრეთითაა. აფსიდში სარკმელია, სარკმლის ქვეშ, კედელზე, მიდგმულია სატრაპეზო ქვა. სარკმლის ორივე მხარეს ორი მცირე ნიშია. მცირე სარკმელი სამხრეთის კედელშიცაა. ეკლესია გადახურულია ცილინდრული კამარით.
იოანე, სტეფანე და ესაია

იოანე, სტეფანე და ესაია — წმინდათა და მართალთა ქრისტეს საფლავისათა: იოანე, სტეფანე და ესაია ქართველთა. საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანნი, ხსენების დღე ახალი სტილით 17 ნოემბერი (4 ნოემბერი).

წმინდა იოანე, სტეფანე და ესაია ქართველების შესახებ ცნობები მხოლოდ საეკლესიო კალენდარმა შემოგვინახა.

წმინდანთა დასში მართლად იწოდებიან ის ქრისტიანები, რომელთაც მთელი ამქვეყნიური ცხოვრება ღვთის დიდებასა და ერის სამსახურში გალიეს. მათი ცხოვრება თავის თავში იტევს ღირსი და ღმერთ-შემოსილი მამების, აღმსარებლებისა და მოწამეების ღვაწლს.

საქართველოს ეკლესიაში გაბრწყინებულ წმინდანთა შორის სულ ოთხი წმინდანია მართლის წოდებითა და ღვაწლით კანონიზირებული. მათ შორის - ყველასათვის კარგად ცნობილი, ერის მამად და უგვირგვინო მეფედ წოდებული ილია ჭავჭავაძე და დრო-ჟამისა და ჩვენი უდებების გამო დავიწყებული წმინდანები: იოანე, სტეფანე და ესაია ქართველენი. მათ ხსენებას საქართველოს სამოციქულო ეკლესია უკვე რამდენიმე საუკუნეა აღასრულებს.

როგორც მეცნიერები და მკვლევრები ვარაუდობენ, წმინდანები იერუსლიმში მოღვაწეობდნენ და იყვნენ ქრისტეს საფლავის საპატიო მცველები.
აგიას საყდარი

აგიას საყდარი — ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხელთუბნის ჩრდილოეთით, ერთი კილომეტრის მოშორებით. ეკლესია თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

აგიას საყდარი დარბაზულია (6,8 4,5 მ), ნაგებია რიყის ქვით. ჩამოცვენილია შენობის ინტერიერის შელესილობა. ორივე მხრიდან გადახურულია არქიტრავით. შესასვლელი აქვს დასავლეთის კედლის ცენტრალურ ნაწილში. ნახევარწრიულ ფსიდში თაღიანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო ოთკუთხა ნიშია. თითო თაღოვანი სარკმელი ეკლესიის სამხრეთისა და დასავლეთის კედლებშია. დარბაზის კამაროვანი გადახურვა ემყარება გრძივ კედლებს, დასავლეთის კედლის მიმდებარე პილასტერებზე დაყრდნობილ თაღსა და აფსიდის მარტივპროფილიან იმპოსტებზე დაყრდნობილ სატრიუმფო თაღს. ეკლესია გადახურულია კრამიტით. ეკლესიის სამხრეთის კედლის დასავლეთ ნაწილში მიდგმულია რიყის ქვით ნაშენი, დასავლეთის მხრიდან გახსნილი, ოთკუთხა სანათლავი ნიში.
ხელთუბნის პეტრე მოციქულის ეკლესია

ხელთუბნის პეტრე მოციქულის ეკლესია – ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხელთუბნის ცენტრში. თარიღდება გვინფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (25 15,8 მ), ნაგებია რიყის ქვით და აგურით. დანგრეულია ეკლესიის დასავლეთის და სამხრეთის კედლები. ეკლესიის თაღოვანი კარი ჩრდილოეთ კედელშია, ნახევარწრიული აფსიდის სარკმელი თაღოვანია. სარკმლის ორივე მხარეს წყვილი ოთკუთხა ნიშია. საკურთხევლის გვერდებზე აფსიდიანი სამკვეთლო და სადიაკვნეა, რომლებიც დარბაზს კარებით უკავშირდებიან. მათ თავზე, დარბაზის მხარეს, ღია სამალავებია. სამკვეთლოსა და სადიაკვნეს აფსიდებს თაღოვანი სარკმლები აქვთ. სარკმლების ორივე მხარეს თითო ოთკუთხა ნიშია. ეკლესიის შეისრული სატრიუმფო თაღი აგურითაა ნაგები.
ხელთუბნის სამების ეკლესია

ხელთუბნის სამების ეკლესია — ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხელთუბნის ცენტრში. აშენებულია 1806 წელს.

ეკლესია გუმბათოვანი ნაგებობაა, ნაშენია აგურით (14 7 მ). კარ-სარკმლის საპირეები თლილი ქვისაა (გვხვდება რიყის ქვაც). ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს - სამხრეთით და დასავლეთით. აღმოსავლეთით, სწორკუთხა საკურთხეველში განიერი, სწორკუთხა სარკმელია. სამხრეთის შესასვლელის თავზე, ერთმანეთთან ახლოს, სამი სარკმელია, მათ შორის შუა უფრო განიერია. ერთი განიერი სარკმელი ჩრდილოეთ კედელშია. დარბაზის განივი კედლები ორი წყვილი მძლავრი პილასტერით სამ ნაწილად იყოფა. შუა ნაწილი კვადრატულია და გუბათი ადგას თავზე. განაპირა ნაწილები ვიწრო, ტოლი ოთკუთხედებია, გადახურულია ცილინდრული კამარით. გუმბათქვეშა კვადრატი პილასტერებზე გადაყვანილი თაღებისა და გრძივი კედლების თაღების გადაკვეთით იქმნება. გუმბათქვეშა კვადრატიდან გუმბათის წრეზე გადასვლა ხდება აფრების საშუალებით. გუმბათის ყელი შემოსაზღვრულია დაბალი სწორკუთხა ყრუ კედლებით და გადახურულია კრამიტის ოთხფერდა სახურავით, რომლის წვერზე მცირე ზომის პირამიდული სახურავიანი აგურის ნაგებობა დგას. აღმოსავლეთის ფასადის სარკმლის თავზე, ფრონტონის ქვეშ დიდი ზომის ჩაღრმავებული ჯვარია გამოსახული. აღმოსავლეთისა და ჩრდილოეთის სარკმლების გვერდზე ვიწრო დეკორატიული სარკმლებია. დასავლეთის შესასვლელის თავზე, სპილენძის სწორკუთხა ფირფიტაზე ამოკვეთილია ასომთავრული წარწერა, რომელიც დაზიანებულია და გვაუწყებს ეკლესიის აგების თარიღს (დამკვეთის ვინაობა არ იკითხება). ფასადებს შემოვლებული აქვს სამსაფეხურიანი აგურის ლავგარდანი. ნაგებობა გადახურულია კრამიტით.
ხელთუბნის წმინდა გიორგის ეკლესია

ხელთუბნის წმინდა გიორგის ეკლესია – ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხელთუბნის განაპირას, სამხრეთით. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (5,8 4,2 მ), ნაგებია რიყის ქვით, კუთხეები, კარი და სარკმლები ამოყვანილია ნატეხი ქვით. შესასვლელი სამხრეთითაა. აღმოსავლეთით, სამხრეთით და დასავლეთით თაღოვანი სარკმლები აქვს. ნახევარწრიული აფსიდის სარკმლის ორივე მხარეს თითო ოთკუთხა ნიშია. კამაროვანი გადახურვა ემყარება დასავლეთის კედლის პილასტერებზე დადგმულ თაღს და აფსიდის მარტივპროფილიან იმპოსტებზე დაყრდნობილ სატრიუმფო თაღს. ნაგებობა გადახურულია კრამიტით.
იოანე ზედაზნელი (IX საუკუნე)

იოანე ზედაზნელი — ღირსი მამა ჩვენი იოანე, ზედაზნის წინამძღვარი, სარკინოზთაგან წამებული. საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე ახალი სტილით 25 დეკემბერი (12 დეკემბერი).

წმინდა იოანე მოღვაწეობდა ზედაზნის მონასტერში, რომელიც დააარსა ღირსმა იოანე ზედაზნელმა (ხს. 7 მაისს), ანტიოქიიდან ჩამოსულმა ბერმა, რომელიც ღვთისმშობლის გამოცხადებით მოვიდა ქართლში სარწმუნოების განსამტკიცებლად და ქვეყანაში ბერ-მონაზვნური ცხოვრების ასაღორძინებლად.

თანდათან ზედაზენი საქართველოს სულიერებისა და კულტურის ჩაუქრობელ ლამპრად იქცა. ზედაზნელი მამები ზრუნავდნენ მონასტრის კეთილდღეობაზე, ეწეოდნენ აღმშენებლობით საქმიანობას.

სიწმინდითა და ძმათამოყვარეობით გამორჩეული წმინდა იოანე ზედაზნის მონასტრის წინამძღვრად იქნა დადგენილი. სულიერების ეს ერთ-ერთი უდიდესი კერა საუკუნეში არაბთა შემოსევების შემდეგ სარკინოზთა რბევის საგნად იქცა. ერთ-ერთი შემოსევის დროს არაბებმა შეიპყრეს და წამებით მოკლეს მონასტრის წინამძღვარი იოანე.

არსენ -ის ( ს. ნახევარი) მიერ შედგენილ ზედაზნელ წინამძღვართა სიაში („სახელები წმიდათა მამათა, ქრისტეს მიერ აღსრულებულთა ზედაძენს შინა შემდგომად იოანესსა“) მოხსენიებულია იოანე, „რომელი მოიკლა სარკინოზთაგან ზედაზენს შინა მახჳლითა“. ეს მოხდა საუკუნეში.

საქართველოს ეკლესიამ წმინდანად შერაცხა მოძალადე ურწმუნოთა ხელით აღსრულებული ბერი.