თებერვლის რევოლუცია

თებერვლის რევოლუცია , საბჭოთა ისტორიოგრაფიაში თებერვლის ბურჟუაზიულ-დემოკრატიული რევოლუცია — 1917 წელს რუსეთში მომხდარი ორი რევოლუციიდან პირველი. დაიწყო რუსეთის იმპერიის დედაქალაქ პეტროგრადში (ახლანდელი სანქტ-პეტერბურგი), ქალთა საერთაშორისო დღეს, 8 მარტს [ძვ. სტილით 23 თებერვალი]. რევოლუციის დროს, რომელიც 5 დღე გაგრძელდა, ადგილი ჰქონდა მასობრივ დემონტრაციებსა და შეიარაღებულ შეტაკებებს პოლიციასა და ჟანდარმერიასთან. უკანასკნელ დღეებში რუსეთის არმია რევოლუციონერებს მიემხრო. მომხდარი მოვლენების შედეგად გადადგა იმპერატორი ნიკოლოზ და რომანოვების დინასტიის მმართველობას და რუსეთის იმპერიას ბოლო მოეღო. იმპერატორი ჩაანაცვლა რუსეთის დროებითმა მთავრობამ თავად გიორგი ლვოვის თავმჯდომარეობით. დროებითი მთავრობა იყო ლიბერალური და სოციალისტური ძალების ალიანსი, რომელთაც ქვეყანაში პოლიტიკური რეფორმა სურდათ. მათ დააარსეს დემოკრატიულად არჩეული კონსტიტუციური ასამბლეა. ამასთანავე სოციალისტებმა ჩამოაყალიბეს პეტროგრადის საბჭოები, რომელიც დროებითი მთავრობის პარალელურად ფუნქციონირებდა.

წინაპირობები
რუსეთის თებერვლის რევოლუცია რამდენიმე ძირითადმა ფაქტორმა განაპირობა. ქვეყნისათვის კატასტროფული აღმოჩნდა პირველი მსოფლიო ომი. თავდაპირველი წარმატებების მიუხედავად, რუსეთმა რამდენიმე სერიოზული მარცხი იწვნია გერმანიისაგან. ომის შედეგები მძიმედ აისახა რუსეთზე: გაუარესდა სოციალური ვითარება, ქვეყანა პრაქტიკულად შიმშილის ზღვარზე იყო.

1915 წელს იმპერატორმა ნიკოლოზ -მ არმიის ხელმძღვანელობა თავის თავზე აიღო და ფრონტის ხაზზე გაეშურა პოლონეთში. ამით იმპერატორი არმიის რიგებში საბრძოლო განწყობის ამაღლებას ცდილობდა, თუმცა სამხედრო დამარცხებებს მაინც ვერ ასცდა. გაუარესებული იყო ორგანიზება, გაჩნდა საბრძოლო და სამედიცინო მასალის დეფიციტი არმიაში. რუსეთის მოსახლეობა პასუხისმგებლობას იმპერატორს აკისრებდა.

ნიკოლოზ -ის რუსეთიდან გამგზავრების შემდეგ, ხელისუფლებაში გავლენა მისმა მეუღლემ, — ალექსანდრამ მოიპოვა. ის ყველანაირად ცდილობდა არ დაეშვა საიმპერიო ხელისუფლების წევრების ინდივიდუალური პოლიტიკური გაძლიერება, რათა არ შემცირებულიყო მისი ქმრის ავტორიტეტი. მთავრობა, რომელიც მანამდე ეფექტიანი იყო, ჯეროვნად ვეღარ ასრულებდა თავის მოვალეობას.

1917 წლის დასაწყისისათვის რუსეთი ეკონომიკური კატასტროფის წინაშე იდგა. მილიონობით გლეხი და ფერმერი არმიაში იყო გაწვეული, რამაც სამუშაო ძალის დეფიციტი გააჩინა. შემცირდა წარმოება, გაიზარდა ფასები პროდუქტზე. ქალაქების საკვებით მომარაგებას კიდევ უფრო ართულებდა ქვეყნის განუვითარებელი სარკინიგზო სისტემა, რომელიც სამხედრო საჭიროებებზე იყო მორგებული და ძირითადად ჯარის გადაყვანისათვის გამოიყენებოდა.

ისტორია
1917 წლის იანვარში პეტროგრადში დაწყებული მღელვარება დიდ მანიფესტაციებში გადაიზარდა, 27 თებერვალს კი შეიარაღებული გამოსვლის ხასიათი მიიღო. იმავე დღეს პეტროგრადის გარნიზონის აჯანყებულმა ჯარისკაცებმა და მუშებმა დაიკავეს ქალაქი, მთავრობა გადადგა, რამდენიმე მინისტრი დააპატიმრეს, ხოლო თავრიდის სასახლეში შეკრებილმა სახელმწიფო სათათბირომ (დუმამ) დროებითი კომიტეტი ჩამოაყალიბა მიხეილ როძიანკოს მეთაურობით. პარალელურად, სოციალისტების წინადადებით, ჩამოყალიბდა მუშათა დეპუტატების დროებითი აღმასრულებელი კომიტეტი ნიკოლოზ ჩხეიძის თავმჯდომარეობით. 1–2 მარტს სახელმწიფო სათათბიროს დროებითი კომიტეტის და პეტროგრადის აღმასრულებელი საბჭოს შეთანხმებით შედგა დროებითი მთავრობა თავად გიორგი ლვოვის მეთაურობით. 3 მარტს იმპერატორი ნიკოლოზ -მ უარი განაცხადა ტახტზე თავისი ძმის — მიხეილ ალექსანდრეს ძის სასარგებლოდ, რომელმაც იმავე დღეს ხელი მოაწერა ტახტზე უარის თქმის მანიფესტს. ამდენად, მონარქიული მმართველობა რუსეთში ფაქტობრივად დასრულდა და ძალაუფლება ხელში დროებითმა მთავრობამ აიღო.
საქართველო
ნიკოლოზის გადადგომის შესახებ ცნობა კავკასიის მეფისნაცვალმა ნიკოლოზ ნიკოლოზის ძემ საიდუმლოდ 28 თებერვალსვე მიიღო. იმავე დღეს თბილისში მყოფმა ქართველმა მენშევიკებმა კონსპირაციული დეპეშა მიიღეს სახელმწიფო სათათბიროს წევრ ნიკოლოზ (კარლო) ჩხეიძისგან: „მთავრობაძე გარდაიცვალა, აცნობეთ ნათესავებსა და ნაცნობებს“.

4 მარტს მეფისნაცვალთან თბილისის საზოგადოების წარმომადგენლები შეიკრიბნენ. მეფისნაცვალმა მათ აცნობა, რომ დროებითი მთავრობის მიერ დანიშნული იყო უმაღლესი მთავარსარდლის თანამდებობაზე და შეკრებილთ ახალი ვითარებასთან შეგუებისაკენ მოუწოდა, მაგრამ მდგომარეობა მალე შეიცვალა და თბილისში რევოლუციური განწყობები მალე მთავრობის ადგილობრივი მოხელეების მიმართ დაუმორჩილებლობაში გადაიზარდა. 4 მარტს შეიქმნა თბილისის მუშათა დეპუტატების საბჭო, 6 მარტს — ჯარისკაცთა დეპუტატების საბჭო, შემდეგ ისინი გაერთიანდნენ. მათი უმრავლესობა სოციალ-დემოკრატებმა (მენშევიკებმა) შეადგინეს. საბჭოების პირველმა დამფუძნებელმა კრებამ აირჩია დროებითი აღმასრულებელი კომიტეტი და მისი პრეზიდიუმი სოციალ-დემოკრატების ხელმძღვანელობით, მუშათა დეპუტატების საბჭოები გაჩნდა საქართველოს სხვა რაიონებშიც. 6 მარტს სხვადასხვა პარტიებისა და მიმდინარეობებისაგან შეიქმნა აღმასრულებელი ბიურო 15 კაცის შემადგენლობით. დროებითმა მთავრობამ ამიერკავკასიის მართვა-გამგეობისთვის შექმნა სპეციალური ორგანო — ამიერკავკასიის განსაკუთრებული კომიტეტი („ოზაკომი“), რომელშიც შევიდნენ სახელმწიფო სათათბიროს დეპუტატები.