iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
უშანგი გოჯიაშვილი

უშანგი ივანეს ძე გოჯიაშვილი (დ. 4 ნოემბერი, 1933, დაბა თიანეთი, საქართველოს სსრ, სსრკ — გ. 2007, სოჭი, რუსეთი) — ქართველი სამთო ინჟინერი, ტექნიკურ მეცნიერებათა კანდიდატი (1973).

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი (1957). 1957–1965 მუშაობდა დონბასში (უკრაინის სსრ) შახტების მშენებლობაზე, 1965-1986 — ენგურჰესის მშენებლობაზე (1981-1986 — ენგურჰესის მშენებლობის სამმართველოს მთავარი ინჟინერი). 1986–1988 წლებში იყო საქართველოს სსრ საავტომობილო გზების მინისტრის მოადგილე, 1988–1997 წლებში — „თბილმეტრომშენის“ გენერალური დირექტორი, 1997–2000 წლებში — „თბილმეტრომშენის“ უფროსის მოადგილე და „თბილმეტრომშენის“ ეკატერინბურგის ფილიალის ხელმძღვანელი. 2000 წლიდან მუშაობდა რუსეთში, ქ. სოჭში საგვირაბო რაზმის მთავარ ინჟინრად, შემდეგ მთავარ ტექნოლოგად და გენერალური დირექტორის მრჩევლად. მინიჭებული ჰქონდა საბჭოთა კავშირის მინისტრთა საბჭოს პრემია (1988), საქართველოს სახელმწიფო პრემია (1993), ღირსების ორდენი (1997).
ანდრე გრაბარი

ანდრე გრაბარი (; დ. 26 ივლისი, 1896, კიევი, უკრაინა — გ. 5 ოქტომბერი, 1990, პარიზი, საფრანგეთი) — ხელოვნების ისტორიკოსი, ადრინდელი ქრისტიანული და ბიზანტიური ხელოვნების მკვლევარი.

დაიბადა უკრაინაში, განათლება მიიღო კიევში, პეტერბურგსა და ოდესაში. მოღვაწეობდა ბულგარეთში (1919-1922), საფრანგეთში (1922-1958) და ამერიკის შეერთებულ შტატებში (1958-1990). ძირითადად წერდა ფრანგულად. იყო პარიზის კოლეჟ დე ფრანსისა და ეკოლ დეზ-ოტ-ეტიუდის პროფესორი, საფრანგეთის წარწერათა და ბელეტრისტიკის აკადემიისა და მრავალი სხვა ქვეყნის სამეცნიერო საზოგადოებისა და აკადემიის წევრი. ავტორია ფუნდამენტური ნაშრომებისა, რომლებშიც განხილულია გვიანდელი ანტიკური და ადრინდელი შუა საუკუნეების ბიზანტიისა და აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნების იკონოგრაფიის, მხატვრობისა და გამოყენებითი ხელოვნების, ხუროთმოძღვრების ისტორიის საკითხები. ზოგ მათგანში განხილულია ძველი ქართული ხელოვნების ძეგლებიც. მისი შვილი ოლეგ გრაბარი (1929–2011) იყო ხელოვნების ისტორიკოსი და არქეოლოგი, ისლამური კულტურის მკვლევარი.
იგორ გრაბარი

იგორ ემანუილის ძე გრაბარი (; დ. 25 ივლისი, 1871, ბუდაპეშტი, — გ. 16 მაისი, 1960, მოსკოვი) — რუსი ფერმწერი და ხელოვნებათმცოდნე, ეთნიკური რუსინი; სსრკ-ის სახალხო მხატვარი (1956), სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის (1943) და სსრკ სამხატვრო აკადემიის (1947) ნამდვილი წევრი, სსრკ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1941).

დაიბადა ავსტრია-უნგრეთის იმპერიიდან რუსეთში სწავლობდა პეტერბურგის სამხატვრო აკადემიასა (1894–96) და მიუნხენის ა. აჟბეს სკოლაში (1896–98). ბევრის მოგზაურობდა: მოინახულა ევროპა, ამერიკის შეერთებული შტატები, ეგვიპტე და თურქეთი. 1889-იდან მუშაობდა პეტერბურგში, 1903-იდან — მოსკოვში. იყო გაერთიანება „მირ ისკუსტვასა“ და რუს მხატვართა კავშირის წევრი. მისი ფერწერული სტილია იმპრესიონისტ მხატვართა შემოქმედებას და ნეოიმპრესიონიზმისათვის დამახასიათებელ ფერწერულ ხერხებს ეფუძნებოდა. გრაბარის ინიციატივითა და ხელმძღვანელობით გამოიცა „რუსული ხელოვნების ისტორია“ (ტ. 1–6, 1909–16). ხელოვნების შესწავლისას გრაბარი ეყრდნობოდა შედარებით მეთოდს. 1913–25 წლებში ხელმძღვანელობდა ტრეტიაკოვის გალერეას. იყო ხელოვნების ძეგლთა და სიძველეთა დაცვის, აგრეთვე მუზეუმთმცოდნეობისა და სარესტავრაციო საქმის ერთ-ერთი ორგანიზატორი. 1941–42 წლებში ცხოვრობდა საქართველოში, თბილისში ეწეოდა აქტიურ შემოქმედებით მოღვაწეობას. შექმნა ქართველ ხელოვნების მოღვაწეთა — მედეა ჯაფარიძის (1942), ნატო ვაჩნაძის (1942), ალექსანდრა თოიძის (1942), მარინე იაშვილის (1942), ნიკოლოზ კანდელაკის (1943) — პორტრეტები (ყველა — საქართველოს ეროვნული მუზეუმი).
აბახაი

აბახაი, ოფიციალურად ხუნ ტაიჯი (დ. 28 ნოემბერი, 1592, მანჯურია — გ. 21 სექტემბერი, 1643, იქვე) — მანჯურიელთა ტომის ლიდერი, რომელიც 1636 წელს გახდა მანჯურიელების, მონღოლებისა და ჩინელების იმპერატორი და სათავე დაუდო ცინგის დინასტიას.

აბახაი ნურხაცის მერვე ვაჟი იყო. მამის გარდაცვალების შემდეგ თავიდან მოიშორა მისი ძმები და ერთპიროვნული მმართველი გახდა. მრავალ წარმატებას მიაღწია სამხედრო ლიდერის უჩვეულო შესაძლებლობებით. ჯარს გაუძღვა მონღოლეთსა და კორეაში და აქაური სახელმწიფოები თავის ვასლებად გაიხადა. კორეიდან — ფულადი და სასურსათო მარაგების, ხოლო მონღოლეთიდან სამუშაო ძალისა და ცხენების გაზრდით გააუმჯობესა სამხედრო მანქანა, ცნობილი როგორც „შვიდი დროშა“. ოთხი ექსპედიციის შემდეგ მან, საბოლოოდ, შეძლო ადრე ჩინეთის კონტროლის ქვეშ მყოფი ამურის რეგიონის დამორჩილება ჩრდილოეთ მანჯურიაში. სამჯერ გაარღვია დიდი კედელი და ჩრდილოეთ ჩინეთში შეიჭრა.

რამდენადაც უფრო მეტი ჩინელი გადადიოდა მანჯურიელთა სამსახურში, მით უფრო ზუსტად ხდებოდა ჩინური ორგანიზაციული სტრუქტურის მოდელის გადმოღება. ჩინელი მრჩევლების რჩევით დაიწყო ჩინეთის დაპყრობა, თუმცა მანამ გარდაიცვალა, სანამ თავის მიზანს ბოლომდე მიიყვანდა. მისმა მმართველობამ საძირკველი გაუმყარა ჩინეთში მანჯურიელთა ხელისუფლებას. მისი გარდაცვალებიდან ერთი წლის შემდეგ მანჯურიელებმა მინის იმპერიის დედაქალაქი პეკინი აიღეს და მალევე ქვეყნის დანარჩენი ნაწილებიც დაიმორჩილეს.
პრიმა ფასიე

პრიმა ფასიე — ლათინური ექსპრესია. ითარგმნება როგორც „ერთი შეხედვით“. ტერმინი გამოიყენება თანამედროვე იურიდიულ ინგლისურში. პრინციპი, მოიცავს სამართალწარმოებას, სადაც სასამართლოს წინაშე წარდგენილი მტკიცება საკმარისად ითვლება მოთხოვნის საფუძვლიანობისათვის, ვიდრე არსებითი ხასიათის რაიმე საწინააღმდეგო მტკიცებულება არ იქნება წარმოდგენილი.
მთისძირის ეკლესია (ყვარლის მუნიციპალიტეტი)

ტერმინი მთისძირის ეკლესია შეიძლება აღნიშნავდეს:

მთისძირის პირველი ეკლესია — ეკლესია ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ მთისძირში
მთისძირის მეორე ეკლესია — ეკლესია ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ მთისძირში
მთისძირის მესამე ეკლესია — ეკლესია ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ მთისძირში
მთისძირის მეოთხე ეკლესია — ეკლესია ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ მთისძირში
მთისძირის მეხუთე ეკლესია — ეკლესია ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ მთისძირში
მთისძირის მეექვსე ეკლესია — ეკლესია ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ მთისძირში
ახალსოფლის ეკლესია (ყვარლის მუნიციპალიტეტი)

ტერმინი ახალსოფლის ეკლესია შეიძლება აღნიშნავდეს:

ახალსოფლის პირველი ეკლესია — ეკლესია ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალსოფელში
ახალსოფლის მეორე ეკლესია — ეკლესია ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალსოფელში
ახალსოფლის მესამე ეკლესია — ეკლესია ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალსოფელში
ახალსოფლის მეოთხე ეკლესია — ეკლესია ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალსოფელში
ახალსოფლის მეხუთე ეკლესია — ეკლესია ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალსოფელში
ახალსოფლის მეექვსე ეკლესია — ეკლესია ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალსოფელში
ირაკლი კუპატაძე

ირაკლი კუპატაძე (დ. 1 აპრილი, 1996, საგარეჯო, კახეთი) — ქართველი სპორტსმენი (ძიუდო), ძიუდოში ახალგაზრდებს შორის ევროპის თასის ტურნირის გამარჯვებული (2015, 55 კგ.), ძიუდოში ჭაბუკებს შორის საქართველოს ჩემპიონი (2012, 50 კგ.), სამბოში ახალგაზრდებს შორის  მსოფლიოს (2016, 57 კგ.) და ევროპის ჩემპიონი (2015, 57 კგ.), ასევე სამბოში ჭაბუკებს შორის  მსოფლიოს და ევროპის ჩემპიონი (2014, 52 კგ.).

ძირითადი შედეგები
ანთოკის სამაროვანი

ანთოკის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ანთოკის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ტყით დაფარულ ტერიტორიაზე. აღმოჩენილია მიწის სამუშაოების დროს. სამაროვანში გამოვლინდა ბრინჯაოს ე. წ. კახური ტიპის სატევარი, რომლის პირის ორივე მხარეს ფანტასტიკური ცხოველებია გამოსახული. ტიპოლოგიურად სატევარი ყველაზე ადრეულია ამ სახის საბრძოლო იარაღს შორის და იგი ძვ. წ. საუკუნის ახლო ხანებით თარიღდება.

სატევარი საქართველოს ეროვნული მუზეუმის ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმშია დაცული.
ეთერ ლიპარტელიანი

ეთერ ლიპარტელიანი (დ. 23 სექტემბერი, 1999, ლენტეხი, სვანეთი) — ქართველი სპორტსმენი ქალი (ძიუდო), ქალთა შორის მსოფლიო ჩემპიონი (2025, ბუდაპეშტი, უნგრეთი), ახალგაზრდებს შორის ორგზის მსოფლიო ჩემპიონი (2019, მარაკეში, მაროკო; ვანტაა, ფინეთი, 57 კგ.), ჭაბუკებს შორის ევროპის ჩემპიონი (2016, ვანტაა, ფინეთი, 57 კგ.) და ჭაბუკებს შორის ევროპის თასის მფლობელი (2016, ანტალია, თურქეთი, 57 კგ.).

ძირითადი შედეგები
ბექა ლომთაძე

ბექა ლომთაძე (დ. 23 ნოემბერი, 1991, ქუთაისი, იმერეთი) — ქართველი სპორტსმენი (თავისუფალი ჭიდაობა), მსოფლიო ჩემპიონი (2019, ნურ-სულთანი, ყაზახეთი 61 კგ), ევროპის ჩემპიონატის ორგზის ვერცხლის მედლის მფლობელი (2019, ბუქარესტი, რუმინეთი; 2020, რომი, იტალია, 61 კგ). იგი არის სხვადასხავა საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული.

ძირითადი შედეგები
ზინობიანის მესამე სამაროვანი

ზინობიანის მესამე სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზინობიანის ჩრდილოეთით 1 კილომეტრზე. ძეგლი თარიღდება ადრინდელი რკინის ხანით. 1978 წელს შეისწავლა ამც-ის არქეოლოგიურ ძეგლთა ნუსხის განყოფილებამ, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ცქიტიშვილი. სამაროვანზე დადასტურდა ქვაყუთები და ორმოსამარხები. ქვაყუთები შედგებოდა მცირე ზომის ფილებისგან და ფილებითვე იყო გადახურული. ასევე არმოაჩინეს თიხის შავად გამომწვარი, უხეშკეციანი, სფერულმუცლიანი ჭურჭელი მომაღლო ყელითა და გადაშლილი პირით. ერთ-ერთ სამარხში გამოვლინდა რკინის შუბისპირი და ნაცრისფრად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ნამტვრევები.
მთისძირის მეექვსე ეკლესია

მთისძირის მეექვსე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ მთისძირში. დგას ვარდისგორად წოდებულ ადგილას. ეკლესია თარიღდება ადრინდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული, შვერილი აფსიდით. ეკლესიას ჩრდილოეთიდან ეკვრის გეგმით სწორკუთხა, ოდნავ მოკლე სათავსი, ხოლო დასავლეთიდან მთელ სიგანეზე - კარიბჭე. შენობა ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვითა და კირის ხსნარით. ჩაქცეულია გადახურვა. დანგრეულია კედლების ზედა ნაწილები და დასავლეთ კედლის ნახევარი, ასევე დანგრეულია აფსიდის ჩრდილოეთ გვერდი, მონგრეულია ჩრდილოეთ სათავსის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხე.

ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს - სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. სამხრეთ კარი გარედან თარაზულადაა გადახურული, შიგნიდან - თაღოვანია. დასავლეთ კარიდან სამხრეთ წირთხლის ნაწილიღაა შემორჩენილი. ეკლესიის შიდა სივრცე განათებული იყო ორი სარკმლით. მათგან ერთი აფსიდშია, ხოლო მეორე სამხრეთ კედელში - შესასვლელის ოდნავ აღმოსავლეთით. დარბაზის ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთით მოწობილია ოთხკუთხა ნიშა, შუაში კი, თარაზულად გადახურული განიერი კარი, რომელიც ჩრდილოეთის სათავსში გადის.

კარიბჭის გვერდით კედლები ყრუა, დასავლეთით კი თითქმის მთელ სიგანეზე იყო გახსნილი.
ოთარ აბულაძე

ოთარ აბულაძე (დ. 21 ივნისი, 2000, ხულო) — ქართველი სპორტსმენი (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა), ჭაბუკებს შორის საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული ყაზარაშვილის თასი (2016, რუსთავი, საქართველო, 58 კგ), ახალგაზრდებს შორის საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული (2019, ბუქარესტი, რუმინეთი, 72 კგ)

ძირითადი შედეგები
ახალსოფლის მესამე ეკლესია

ახალსოფლის მესამე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალსოფლიდან 3 კილომეტრზე. დგას ნაბაზრალად წოდებულ ადგილზე. ძეგლი თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხითა და რიყის ქვით კირის ხსნარზე. კედლების შემორჩენილია სხვადასხვა დონეზე.

ეკლესიას შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს, კარი სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფისიდია, რომლის ღერძზე ოთხკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის გვერდებზე მოწყობილია თითო ოთხკუთხა ნიშა, ხოლო ქვემოთ, კედელზე, მიდგმულია ქვის ტრაპეზი. სარკმლის კვალი შემორჩენილია შესასვლელის ზემოთაც.
ახალსოფლის მეოთხე ეკლესია

ახალსოფლის მეოთხე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალსოფლის მიდამოებში. ძეგლი თარიღდება შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგები იყო უხეშად დამუშავებული ქვით კირის ხსნარზე. შენობა თითქმის მთლიანად დანგრეულია, კედლები შემორჩენილია სხვადასხვა სიმაღლეზე. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე შემორჩენილია სარკმლის კვალი. აფისიდი დარბაზისგან გამოყოფილია მხრებით. შემორჩენილია კანკელის ფრაგმენტები.
ტარიელ ალიბეგაშვილი

ტარიელ ალიბეგაშვილი (დ. 23 ივნისი, 1945, ყაზბეგი, ახლანდელი სტეფანწმინდა, საქართველოს სსრ — გ. 25 მარტი, 1991, დუშეთი, საქართველოს სსრ) — ქართველი და საბჭოთა სპორტსმენი (თავისუფალი ჭიდაობა). საბჭოთა კავშირის ორგზის ჩემპიონი (1965, 1972), საბჭოთა კავშირის ხალხთა სპარტაკიადის ჩემპიონი (1971). საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატი (1965). საბჭოთა კავშირის საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატი (1966).

ბიოგრაფია
ტარიელ ალიბეგაშვილი დაიბადა 1945 წლის 23 ივნისს სტეფანწმინდაში. მან ორჯერ, 1965 და 1972 წლებში, მოიპოვა საბჭოთა კავშირის ჩემპიონის ტიტული, 1971 წელს გახდა საბჭოთა კავშირის ხალხთა სპარტაკიადის ჩემპიონი. მინიჭებული აქვს საბჭოთა კავშირის საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატის წოდება. დაიღუპა 1991 წლის 25 მარტს მომხდარ ავტოავარიაში.

ტარიელ ალიბეგაშვილის სახელობის საერთაშორისო ტურნირი მრავალწლიანი შესვენების შემდეგ 2019 წელს აღდგა და მას ტრადიციული სახე მიეცა.

ძირითადი შედეგები
მიღწევები
მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი: 1969 (52 კგ; მარ დელ პლატა, არგენტინა)
საბჭოთა კავშირის ხალხთა სპარტაკიადის ჩემპიონი: 1971 (57 კგ; მოსკოვი)
საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი: 1965 (52 კგ; თბილისი), 1971 (57 კგ; მოსკოვი), 1972 (57 კგ; მინსკი)
ლუკა მაისურაძე

ლუკა მაისურაძე (დ. 30 იანვარი, 1998, ხაშური, საქართველო) — ქართველი ძიუდოისტი. ევროპისა (2022) და მსოფლიოს (2023) ჩემპიონი. ძიუდოში ახალგაზრდებს შორის საქართველოს ჩემპიონი (2017, 81 კგ) და ბრინჯაოს პრიზიორი (2016, 81 კგ), სამბოში ჭაბუკებს შორის მსოფლიოს ჩემპიონი (2016, ბუქარესტი, რუმინეთი, 80 კგ) და ძიუდოში ახალგაზრდებს შორის ევროპის ჩემპიონი (2018, სოფია, ბულგარეთი).

ძირითადი შედეგები
ამადიესი

ამადიესი, ამადიუსი — გაუდინარი შრობადი მლაშე ტბა ავსტრალიაში, ჩრდილოეთ ტერიტორიაზე. მდებარეობს ავსტრალიის ცენტრალურ უდაბნო ნაწილში, მაკდონელისა და მასგრეივის ქედებს შორის, არაღრმა ქვაბულში, ზღვის დონიდან 204 მ სიმაღლეზე. გაწოლილია ქალაქ ალის-სპრინგსიდან სამხრეთ-დასავლეთით 350 კმ-ში.

პერიოდულად წყლით ივსება, რა დროსაც მისი სიგრძეა 145 კმ, ხოლო სიგანე 20 კმ. ზედაპირის ფართობი დაახლოებით 880 კმ². მშრალი კლიმატის გამო ამადიესი წელიწადის დიდ დროს წარმოადგენს მთლიანად გამშრალ ტბას. გვალვიან პერიოდში იფარება უწყვეტი და მხოლოდ და მხოლოდ სწორი მარილის ქერქით.

პირველად ტბა გამოიკვლია ავსტრალიელმა მოგზაურმა ერნესტ ჯაილზმა 1872 წელს, რომელმაც ტბას სახელი უწოდა სავოიის ჰერცოგის, ესპანეთის მეფის, ამადეუს -ის პატივსაცემად. მარილის მაღალი შემცველობის მიუხედავად, მისი მოპოვება არ ხორციელდება. მიდამოებში აშენებენ მსხვილფეხა რქოსან საქონელს. წყალმოსამარაგებლად გამოიყენება მიწისქვეშა წყლები.

ჩრდილო-დასავლეთით გვხვდება მსგავსი ნიშან-თვისებების მქონე ტბა ნილი. ტბის მიმდებარე ტერიტორიაზე დიდი რაოდენობით გვხვდება აქლემი. ტბიდან ჩრდილოეთით ბუნებრივი აირის საბადოა.
ზღვის გოჭისებრნი

ზღვის გოჭისებრნი — ძუძუმწოვართა ოჯახი მღრღნელების რიგისა. აერთიანებს 6 გვარს, მათ შორისაა: ზღვის გოჭი, კუი, მთის გოჭი, მარა, წყლის გოჭი (ადრე ცალკე ოჯახად გამოყოფდნენ) და მოკო; ცნობილია 18–22 სახეობა. სხეულის სიგრძე 300 გრამის მასის პირობებში 22 სანტიმეტრიდან (მთის გოჭი) 66 კილოგრამის პირობებში 130 სანტიმეტრამდე (წყლის გოჭი) მერყეობს. მარების გარდა ყველას მოკლე კიდური აქვს; თავი მასიურია, კისერი დამოკლებული, თვალები დიდი, კუდი მოკლე, რომელიც ზოგჯერ არ ჩანს. მარები ბოცვრებს წააგვანან. ყველა ზღვის გოჭისებრის წინა თათები სამთითიანია აქვს, უკანები — ოთხთითიანი. თმის საფარველი, როგორც წესი, უხეშია, მარებისა — ხშირი და რბილი. ზურგი ფერად მორუხო, ზეთისხილისფერი, ზოგჯერ ღია ყავისფერი ან მოწითურო-მურაა. მუცლის მხარე მოთეთრო ან მუქი ყვითელია. გავრცელებული არიან სამხრეთ ამერიკაში. ბინადრობენ სხვადასხვა გარემოში — წყალსატევებისპირა ჭაობებიდან მთის მშრალ მდელოებამდე. იკვებებიან მცენარეულობით. ბევრი თხრის სოროს, თავშესაფარს აწყობს ქვებს შორის. სახეობათა უმრავლესობის წარმომადგენლები სხვადასხვა ორგანიზაციის მქონე ჯგუფებად ცხოვრობენ. მაკეობა ძირითადად 50–90 დღე გრძელდება, შობენ 2-დან 8-მდე ნაშიერს. სქესობრივ სიმწიფეს სიცოცხლის პირველივე თვეებში აღწევენ, წყლის გოჭები — მე-2 წელს. მსხვილი სახეობების სიცოცხლის ხანგრძლივობა დაახლ. 10 წელს შეადგენს, ტყვეობაში — დაახლ. 14-ს. ყველა მათგანი ადგილობრივი მოსახლეობის მხრიდან ნადირობის ობიექტია (ხორცის გამო). ზღვის გოჭებს იყენებენ როგორც ლაბორატორიის ცხოველებს; გამოყვანილია სახლის პირობებში საყოლი ჯიშებიც. -ის წითელი ნუსხის მონაცემებით, ერთი სახეობა გადაშენების კრიტიკული საფრთხის ქვეშაა, ორი — საფრთხესთან ახლოს.
ჟუან ლორენსუ

ჟუან მანუელ გონსალვეშ ლორენსუ (; დ. 5 მარტი 1954, ლობიტუ, პორტუგალიის დასავლეთი აფრიკა) — ანგოლელი პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე, მპლა-ს ერთ-ერთი ხელმძღვანელი, ანგოლის სამოქალაქო ომის აქტიური მონაწილე. 1998-2003 წლებში მპლა-ს გენერალური მდივანი. 2014 წლიდან 2017 წლამდე ანგოლის თავდაცვის მინისტრი. 2016 წელს გამოაცხადეს ჟოზე ედუარდო სანტუშის მემკვიდრედ. ანგოლის პრეზიდენტად აირჩიეს 2017 წლის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ.

ბიოგრაფია
დაიბადა მედიკოსისა და მკერავის ოჯახში. ჟუანის მამა მონაწილეობდა ანტიკოლონიურ ბრძოლაში და სამი წელი გაატარა პორტუგალიის ციხეში.

ჟუან ლორენსუ სწავლობდა ლუანდის სამრეწველო ინსტიტუტში. პორტუგალიის 1974 წლის რევოლუციის შემდეგ, ანგოლის დეკოლონიზაციის დასაწყისში, შევიდა მარქსისტული პარტია მპლა-ს რიგებში.

1978-1982 წლებში სასწავლებლად იმყოფებოდა საბჭოთა კავშირში, სადაც დაასრულა ლენინის სახელობის სამხედრო-პოლიტიკური აკადემია. 1982 წელს დაბრუნდა ანგოლაში და ბრძოლა დაიწყო ანტიკომუნისტური უნიტას წინააღმდეგ.

1998-2003 წლებში ჟუან ლორენსუ მპლა-ს გენერალური მდივანია. 2002 წელს ამ თანამდებობაზე ყოფნის დროს გააკეთა განცხადება უნიტას ლიდერ ჟონას სავიმბის მკვლელობასთან კავშირის შესახებ.

2003 წლიდან 2014 წლამდე იყო ანგოლის ეროვნული ასამბლეის ვიცე-სპიკერი. 2014 წელს კი დანიშნეს ანგოლის თავდაცვის მინისტრად. 2017 წელს აირჩიეს ქვეყნის პრეზიდენტად.

აქვს გენერალ-პოლკოვნიკის სამხედრო წოდება.

პირადი ცხოვრება
ჟუან ლორენსუ დაოჯახებულია და ჰყავს 6 შვილი. პორტუგალიურის გარდა ფლობს რუსულ, ინგლისურ და ესპანურ ენებს.
გერდნერი

გერდნერი — გაუდინარი წყალმარჩხი მლაშე ტბა ავსტრალიაში, სამხრეთ ავსტრალიაში. გაწოლილია ქალაქ ადელაიდიდან ჩრდილო-დასავლეთით 386 კმ-ში, სპენსერის ყურის ჩრდილოეთით. მდებარეობს ნახევარუდაბნო ვაკეზე, ზღვის დონიდან 121 მ სიმაღლეზე. მაქსიმალური სიგრძე 160 კმ, სიგანე 48 კმ. ფართობი დაახლოებით 4,7 ათ. კმ².

წელიწადის მშრალ სეზონში ბრტყელი ღრმულია, რომელიც დაფარულია საფლობი ლამითა და მარილიანი ქერქით. წვიმების პერიოდში ღრმული წყლით ივსება. ევერარდისა და ჰარისის ტბებთან ერთად შეადგენს გერდნერის ტბის ეროვნული პარკის ტერიტორიას.

ტბები ოდესღაც შიდა ზღვის ნაწილს წარმოადგენდნენ, რომლებიც კარპენტარიის ყურემდე ვრცელდებოდნენ. ტბას ასაზრდოებს 6 შრობადი ნაკადული, მათ შორის: გარდენ-უელ-კრიკი, გორჯ-კრიკი და იელტაბინა-კრიკი. ტბას სახელი ეწოდა 1857 წელს კოლონიური ოფისის ავსტრალიის დეპარტამენტის ყოფილი მთავარი კლერკის — გორდონ გერდნერის პატივსაცემად. ტბა აღწერა სამხრეთ ავსტრალიის გუბერნატორმა რიჩარდ გრეივზ მაკდონელმა 1857 წლის ოქტომბერს.

გერდნერი გარშემორტყმულია ცხვრის სადგურებით, რომლებიც ქვიშიან ბორცვებსა და მლაშობ მცენარეულობას შორის ვრცელდება. 1990 წლიდან მოყოლებული ტბაზე იმართება „სიჩქარის კვირეული“.
მზია თოდუა

მზია თოდუა (დ. 24 იანვარი, 1956, ახალსოფელი, ახლანდ. ზუგდიდის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი სამართალმცოდნე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარის მოვალეობის შემსრულებელი 2018 წლის 2 აგვისტოდან ნინო გვენეტაძის გადადგომის შემდეგ.

ბიოგრაფია
მზია თოდუა დაიბადა ზუგდიდის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალსოფელში. 1981 წელს დაასრულა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი.

კარიერა
1978–1979 წლებში მუშაობდა ხონის აბრეშუმის ძაფსაღები ფაბრიკის იურისტ-კონსულტად; 1979–1985 წლებში კი ხონის მოქალაქეობრივი რეგისტრაციის განყოფილების გამგეა. 1991–1998 წლებში ხონის რაიონის სასამართლოს თავმჯდომარე, ხოლო 1998 წელს თბილსიის საოლქო სასამართლოს მოსამართლე. 1999-2005 წლებში მუშაობს თბილისის სააპელაციო სასამართლოში ერთ-ერთი პალატის თავმჯდომარედ. 2006–2012 წლებში სააქციო საზოგადოება „ქართუ ჯგუფის“ იურიდიული განყოფილების უფროსის მოადგილეა. 2011 წლიდან კავკასიის საერთაშორისო უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი.

2018 წლის 2 აგვისტოდან საქართველოს უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარის მოვალეობის შემსრულებელია
ვლადიმერ არსენიანი

ვლადიმერ გიორგის ძე არსენიანი (დ. 10 აგვისტო, 1934, ტფილისი — გ. 22 სექტემბერი, 1989, თბილისი) — ქართველი და საბჭოთა მოჭიდავე, საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი (1957), მეორე (1960) და მესამე პრიზიორი (1958), საბჭოთა კავშირის ხალხთა სპარტაკიადის ჩემპიონი (1959), ახალგაზრდობის საერთაშორისო სპორტული თამაშების მესამე პრიზიორი (1957), საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატი (1957).

ძირითადი შედეგები
ჯეიმზ პისი

კენეთი ჯეიმზ პისი (; დ. 28 სექტემბერი, 1963, პეიზლი, შოტლანდია) — შოტლანდიელი კომპოზიტორი, პიანისტი და ვიზუალური არტისტი.

ბიოგრაფია
კ. ჯეიმზ პისი დაიბადა პეიზლიში (შოტლანდია) 1963 წლის 28 სექტემბერს. მან ბავშვობის უმეტესი ნაწილი შოტლანდიის დასავლეთში, ზღვისპირა კურორტ ჰელენსბურგში გაატარა. მის ოჯახში ბევრი ხელოვანი იყო (მაგალითად, ჯონ მაკგი). ის ასევე ენათესავება ფელიქს ბარნსს, მსუბუქი საცეკვაო მუსიკის გამოჩენილ კომპოზიტორს, რომელიც მოღვაწეობდა მე-20 საუკუნის პირველ ნახევარში. მან ფორტეპიანოს გაკვეთილებზე სიარული დაიწყო რვა წლის ასაკში და საჯაროდ პირველად თოთხმეტი წლის ასაკში შეასრულა კომპოზიტორ სკოტ ჯოპლინის მუსიკალური ნაწარმოები. თხუთმეტი წლის ასაკში დაინიშნა ორღანისტად დამბარტონის წმ. ენდრიუსის ტაძარში და თექვსმეტი წლის ასაკში მოიპოვა სწავლის უფლება გლაზგოში, შოტლანდიის მუსიკისა და დრამის სამეფო აკადემიაში (ამჟამად ეწოდება შოტლანდიის სამეფო კონსერვატორია) და გახდა ყველაზე ახალგაზრდა სრული კურსის სტუდენტი.

1983 წელს დაამთავრა გლაზგოს უნივერსიტეტი და მიიღო ბაკალავრის ხარისხი მუსიკის პედაგოგისა და შემსრულებლის განხრით (ფორტეპიანო). ვიქტორიას კონსერვატორიამ იგი აირჩია თავის წევრად კომპოზიციის დარგში.

მომდევნო წლებში მისი საკონცერტო მოღვაწეობა დაკავშირებული იყო ევროპასთან. 2004 წელს მან სოლო საკონცერტო ტური გამართა სკანდინავიაში: ჯეიმზმა პირველად შეასრულა თავისი ტანგო რეიკიავიკში და თავისი ტანგო ოსლოში. ოთხი წლის შემდეგ ლონდონის კონსერვატორიამ აირჩია თავის წევრად ტანგოში შეტანილი წვლილის აღიარების ნიშნად.

ედინბურგში გატარებული ხანმოკლე დროის შემდეგ ის 2010 წელს საცხოვრებლად დაბრუნდა გერმანიაში, ვისბადენში, რამაც მას ახალი შემოქმედებითი შთაგონება მიანიჭა.

2013 წელს მან პირველად გააცნო თავისი მუსიკა ესპანეთის საზოგადოებას. მისი ტანგო -ის პრემიერა შედგა მადრიდში, მის 50 წლის იუბილეზე.

მან თავისი ბოლო ტანგო (ტანგო ) პირველად შეასრულა ჰელსინკიში, 2014 წელს ფინეთში გასტროლების დროს. მისი მუსიკა შესრულდა აგრეთვე ტამპერეში, ლაჰტისა და  ტურკუში.

ამის შემდეგ მან 2016 წელს სოლო ტურნეები გამართა ბელგიაში, პორტუგალიასა და საბერძნეთში, 2017 წელს ჰოლანდიაში.

მთავარი ჯილდოები და პრიზები
დანბარტონშირის ... პრიზი საფორტეპიანო თანხლებისათვის (პირველი პრიზი), 1984
სიბელიუსის ესეს პრიზი (პირველი პრემია), 1985
ლუტეციის საერთაშორისო აკადემია, პარიზი (ოქროს მედალი თავისი ტანგოებისთვის, თხზ. 33), 2005
მარადიული სიმღერა თხზ. 32 სოპრანოსა და ორკესტრისათვის
24 ტანგო ფორტეპიანოსათვის
ავგიის ნაეკლესიარი

ავგიის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ავგიაში. ეკლესია ნაგები ჩანს ნატეხი ქვით. საეკლესიო ნაგებობა თავისი მშენებლობის სტილით, დაგეგმარებითა და აქ გათხრების დროს აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალებით, თარიღდება საუკუნით.

ძეგლის აღწერა
ძეგლი წარმოადგენს ადრექრისტიანული ხანის დარბაზულ ნაგებობას, ჩრდილოეთისა და სამხრეთის განივი მკლავებით. ნაგებობის ერთიანი გეგმარებითი სტრუქტურა გამოიყურება როგორც „თავისუფალი ჯვარი“ (23,85 19 მ). შეიცავს ნახევარწრიულ შვერილ აფსიდას, რომლის რადიუსი 6,05 მ-­ია. ტაძრის ძირითადი სივრცე სამნაწილიანია. შეიცავს განივ დარბაზს, რომელიც შესაძლოა ნართექსის ფუნქციას ასრულებდა, დარბაზს და საკურთხეველის აფსიდას. ნაგებობის იატაკი დაფარული იყო მოვარდისფრო კირხსნარით, წვრილი კენჭებისა და კერამიკული ფხვნილის ნაერთით.

ტაძარს ერთადერთი ცენტრალური შესასვლელი დასავლეთის მხრიდან უნდა ქონოდა, ჩრდილოეთ მინაშენში (5,5 4,75 მ) ­ ჩრდილო­-დასავლეთ კუთხეში. სამხრეთის მინაშენისა (5,5 4,5 მ)­ სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში.

ნაგებობა გადახურული უნდა ყოფილიყო ე. წ. კოჭებიანი კონსტრუქციის ორქანობიანი სახურავით.
ზენდიდის ეკლესია

ზენდიდის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ქედის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზენდიდის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. თარიღდება - საუკუნეებით თარიღდება.

ეკლესია დარბაზულია (­6,94,8 მ). კედლების შემორჩენილი სიმაღლე ქვაფენილიანი იატაკის დონიდან 2 მ. აღმოსავლეთი კედლის სიმაღლე მიწის თანამედროვე ზედაპირიდან 2,6 მ. კედლის სისქე­ 1 მ. ნაგებია კირხსნარზე ბაზალტის დიდი დაუმუშავებელი ლოდებით. წყობაში გამოყენებულია საშუალო და მცირე ზომის კედლის ფლეთილი ქვებიც. პერანგებს შორის სივრცე შევსილია წვრილი ქვებით. რიგების ჰორიზონტალურობა დაცული არაა. ეკლესიას შესასვლელი აქვს სამხრეთიდან. იატაკი მოგებულია დიდი ზომის ქვის ფილებით. საკურთხეველი იატაკიდან გამოყოფილი არაა. ეკლესია საკმაოდაა დაზიანებული. საძირკვლის დონემდეა მორღვეული ჩრდილოეთი კედლის აღმოსავლეთი ნაწილი. მონგრეულია
შესასვლელის ორივე მხარე. ეკლესია მოკლებულია ყოველგვარ შემკულობას.