iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
შოთა ცხოვრებაშვილი

შოთა ცხოვრებაშვილი (დ. 12 აგვისტო, 1920, ხაშური — გ. 15 ივლისი, 2021) — ქართველი გეოგრაფი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი, თსუ-ის ემერიტუს-პროფესორი. საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოების წევრი (1940). საქართველოს უმაღლესი სკოლის დამსახურებული მუშაკი (1983).

ბიოგრაფია
შოთა ცხოვრებაშვილმა დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი 1942 წელს; ასპირანტურა 1947 წელს. საკანდიდატო დისერტაცია დაიცვა 1947 წელს თემაზე: „ქართლის ბარის დასავლეთი ნაწილის გეომორფოლოგია“, ხოლო სადოქტორო დისერტაცია 1967 წელს თემაზე: „აჭარა-თრიალეთის მთაგრეხილის გეომორფოლოგია“. სალექციო მუშაობის გარდა, იგი აქტიურ სამეცნიერო-კვლევით მუშაობას ეწეოდა. მისი საქმიანობის ძირითად ინტერესს საქართველოს სამხრეთ მთიანეთის რელიეფის შესწავლა და გეომორფოლოგიური კვლევის მეთოდების შესწავლა წარმოადგენდა. კვლევა-ძიების გეომორფოლოგიური მეთოდების სფეროში მის მიერ არის დამუშავებული ერთ-ერთი გეომორფოლოგიური ფენომენის — მთიან მხარეებში არსებული მოსწორებული ზედაპირების, რაოდენობის დადგენის სტატისტიკური მეთოდი. არის 100-ზე მეტი სამეცნიერო, სასწავლო და სამეცნიერო-პოპულარული ნაშრომის ავტორი. საქართველოში გეომორფოლოგიის დარგის განვითარების საქმეში შეტანილი პირადი წვლილისა და ნაყოფიერი სამეცნიერო მოღვაწეობისათვის დაჯილდოვდა ღირსების ორდენით (2015). იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ემერიტუს-პროფესორი და რექტორთა მრჩეველთა საბჭოს წევრი.

გარდაიცვალა 2021 წლის 15 ივლისს, 100 წლის ასაკში.

თხზულებები
ზოგადი გეომორფოლოგია, თბ., 1996;
მეთოდური მითითებები გეომორფოლოგიაში, თბ., 1989;
ზოგადი გეომორფოლოგიის მოკლე კურსი, თბ., 1980;
არქტიკის ყინულოვან უდაბნოში, თბ., 1963.

რესურსები ინტერენტში
ადაპტიური ზონა

ადაპტიური ზონა — გარემო პირობების კომპლექსი, რომელიც განსაზღვრავს ორგანიზმთა ჯგუფების შეგუების (ადაპტაციის) ტიპს. იმისდა მიხედვით, თუ რა მცენარეული ან ცხოველური ორგანიზმები ეგუებიან ამა თუ იმ გარემოს (წყალი, ხმელეთი, ტყე, უდაბნო, მაღალმთიანეთი და სხვ.) ა. ზ. ქვეზონებად იყოფა („ძაღლების ზონა“, „გვიმრების ზონა“ და ა. შ.). იგი შეიცავს მრავალ ეკოლოგიურ ანუ სასიცოცხლო ნიშს, რომელიც გარკვეულ სახეობას უვავია. ადაპტიური ზონა განუწყვეტლად იცვლება როგორც ფიზიკურ-გეოგრაფიული პირობების ცვლის, ისე აქ მოსახლე ორგანიზმების ევოლუციის შესაბამისად.
ადაპტიური რადიაცია

ადაპტიური რადიაცია — ორგანიზმის ამა თუ იმ ჯგუფში (სახეობა, ოჯახი, რიგი, კლასი) განსხვავებული ფორმების წარმოქმნა სხვადასხვა გარემოსადმი ადაპტაციის შედეგად. ადაპტიური რადიაცია ხდება ორგანიზმების სხვადასხვა მიმართულებით დივერგენციული ევოლუციის გზით. ადაპტიური რადიაციის იდეა ეკუთვნის ჩ. დარვინს. თვით ტერმინი მოგვიანებით (1915) შემოიღო ამერიკელმა პალეონტოლოგმა ჰ. ოსბორნმა. ადაპტიური რადიაციის პროცესში ორგანიზმი იძენს სპეციალურ ადაპტაციას და ვრცელდება ახალ ადაპტიურ ფონებში. ადაპტიური რადიაციის ძირითადი წყაროა შიგასახეობრივი პროცესები (სახეობრივი პოპულაციების გენეტიკური მრავალგვარობა, სახეობის დიფერენციაცია გეოგრაფიულ და ეკოლოგიურ რასებად, შიგასახეობრივი წინააღმდეგობანი და სხვ.). ძუძუმწოვრების ადაპტიური რადიაციით განვითარდა მოსიარულე (ძაღლები, კატები), მორბენალი (ცხენები), მხტუნავი (მიწის კურდღლები), მიწათხარია (თხუნელები, ბრუცები), მეხეური (ციყვები, მაიმუნები), მფრინავი (ღამურები), მცურავი (სელაპები, ვეშაპები) და სხვა ფორმები. ადაპტიური რადიაციის თვალსაჩინო მაგალითია ქვეწარმავლების ევოლუცია. არანაკლები მნიშენელობა აქვს ადაპტიური რადიაციას უხერხემლო ცხოველების (ზღვის შროშანები, ზღვის ზღარბები, მხარფეხიანები, ორსაგდულიანი და მუცელფეხიანი მოლუსკები და სხვ.) ევოლუციაში.
ალექსი ადაშევი

ალექსი თედორეს ძე ადაშევი (, გ. 1561) — რუსი სახელმწიფო მოღვაწე. ივანე -თან დაახლოებული პირი, რჩეული რადის მთავრობის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. დიდი როლი ითამაშა საუკუნის 50-იანი წლების რეფორმების მომზადებაში. აქტიურად მონაწილეობდა ივანე -ის ომებსა და დიპლომატიურ საქმიანობაში. ხელმძღვანელობდა ივანე -ის მეფობის ქრონიკის შედგენას, ასტრახანისა და ყაზანის სახანოთა შემოერთების, დიპლომატიურ მომზადებას. ლივონიის ომის (1558-1583 წწ.) პერიოდში ალექსმა ყირიმის სახანოს წინააღმდეგ აქტიურ მოქმედებას დაუჭირა მხარი და ამით ივანე -ის პოლიტიკას დაუპირისპირდა. 1560 წელს რჩეული რადის რეფორმებითა და ლივონიასთან არახელსაყრელი დაზავებით უკმაყოფილო თავადაზნაურობის ნაწილმა ალექსის ზურგი შეაქცია. იგი თანდათან ჩამოაცილეს ხელისუფლებას. 1560 წელს ვოევოდად გაგზავნეს ლივონიაში, რაც საპატიო გადასახლებას ნიშნავდა. იმავე წელს ივანე -ის ბრძანებით იურიევში გადაიყვანეს და დააპატიმრეს. იქვე გარდაიცვალა.
დანიელ ადაშევი

დანიელ თედორეს ძე ადაშევი (; გ. დაახლ. 1561) — რუსი მხედართმთავარი, ალექსი ადაშევის ძმა. 1553–1554 წლებში ხელმძღვანელობდა ვოლგისპირეთში აჯანყებათა ჩახშობას, მონაწილეობდა ყაზანზე ლაშქრობასა და ლივონიის ომში (1558–1583). 1559 წელს მიიღო ოკოლნიჩის წოდება. იმავე წლის თებერვალ-სექტემბერში სათავეში ედგა ყირიმის სახანოზე ლაშქრობას. 1560 წელს ლივონიაში მეთაურობდა რუსეთის არტილერიას. იმავე წელს ძმასთან ერთად შერისხეს; სიკვდილით დასაჯეს მცირეწლოვან შვილთან და ნათესავებთან ერთად.
ხანტი ენა

ხანტი ენა, ოსტიაკური ენა — ურალურ ენათა ოჯახის, ფინურ-უნგრული ჯგუფის, ობურ-უნგრული შტო. გავრცელებულია ჩრდილო-დასავლეთ ციმბირში მდინარე ობის ნაპირებზე ხანტი-მასისა და იამალ-ნენთა ავტონომიურ ოკრუგებში. ხანტი ენაზე მოლაპარაკეთა რიცხვი 14.000-ს აღემატება. ენაში მრავლადაა დიალექტები. აქვს სახელთა 3 რიცხვი: მხოლობითი, ორობითი და მრავლობითი. ბევრია კუთვნილების აღმნიშვნელი ფორმა. ლექსიკაში გვხვდება კომი-ზირიანული, ნენური, თურქული და რუსული ენებიდან ნასესხები სიტყვები.

დამწერლობა
ხანტიური დამწერლობა ეფუძნება კირილიცას და მისი 4 დიალექტის გაერთიანებული ანბანი მოიცავს 52 ასო–ნიშანს (გრაფემას). დამწერლობა შემოიღეს ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ჯერ ლათინური (1930), შემდეგ რუსული (1937) ანბანის საფუძველზე.
ელ-რიფი

ელ-რიფი — ქედი ატლასის მთების სისტემაში, ჩრდილოეთ მაროკოში. გადაჭიმულია ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროს გასწვრივ. მაქსიმალური სიმაღლე 2456 მ (მთა თიდიგინი). უმეტესწილად აგებულია კირქვებით. დასერილია მდინარეთა მრავალრიცხოვანი ხეობებით. ჩრდილოეთ კალთის ქვედა მონაკვეთებზე გვხვდება მაკვისი და კორპის მუხის ტყეები, უფრო მაღლა ტუიასგან, ღვიისგან და კედრისგან შემდგარი წიწვოვანო ტყე, სამხრეთ კალთებზე ხეხილის ბაღებია. ქედის სამხრეთ ნაწილში, იქ, სადაც იგი მაროკოს მესეტაში გადადის, განლაგებულია უძველესი ქალაქი ფესი.
თელ-ატლასი

თელ-ატლასი  — ატლასის მთებში შემავალი მთათა სისტემა. განლაგებულია მაროკოს, ალჟირისა და ტუნისის ტერიტორიებზე. სიგრძე 1500 კმ, სიგანე 115 კმ. საშუალო სიმაღლე დაახლოებით 1500 მ, უმაღლესი წერტილია მთა ლალა-ხედიჯა (2308 მ), რომელიც განლაგებულია ჯურჯურის ზღვისპირა ქედზე. დასავლეთით საშუალომთიანი მასივები ენაცვლება კუესტურ რელიეფსა და დიდ მთათაშუა ვაკეებს; აღმოსავლეთ ნაწილში უმთავრესად ბორცვიან-სერიანი რელიეფია და შეიმჩნევა ვულკანური მოქმედების კვალი. ჩრდილოეთ კალთებზე, 800 მ-მდე მაკვისის ბუჩქნარია, ზემოთ — კორპის ხის, ქვამუხისა და ფოთოლმცვივანი ჯიშების ტყეები, 1500 მ-მდე ალეპოს ფიჭვის სარტყელია, უფრო ზევით კი ხარობს ღვია, ტუია და ქონდარა ფიჭვი. დამახასიათებელია ხმელთაშუაზღვიური კლიმატი. ქედის ძირში განლაგებულია ქალაქები: ალჟირი და ორანი. უშუალოდ ქედზე, ზღვის დონიდან 650 მ სიმაღლეზე მდებარეობს ქალაქი კონსტანტინა. ქედის რაიონში განვითარებულია მეცხვარეობა, იზრდება ქერი. ჯურჯურის ქედზეა აფრიკის უღრმესი მღვიმე ანუ-იფლისი. თელ-ატლასის ფარგლებშია ჯურჯურის ეროვნული პარკი, რომელიც დაარსდა 1983 წელს და რომლის ფართობია 82,25 კმ².
ზედა სასუნთქი გზების ანთება

ზედა სასუნთქი გზების მწვავე ანთება — მეტად გავრცელებული დაავადება. სხვადასხვა დროს მას უწოდებდნენ ზედა სასუნთქი გზების კატარს, მწვავე რესპირატორულ დაავადებას, მწვავე რესპირატორულ ვირუსულ დაავადებას.

მიზეზები
ზედა სასუნთქი გზების მწვავე ანთება შეიძლება გამოიწვიოს: ვირუსმა (გრიპის, პარაგრიპის ვირუსმა, ადენოვირუსმა, რინოვირუსმა, ენტვროვირუსმა). ბაქტერიამ (სტრეპტოკოკმა, მენინგოკოკმა) მიკოპლაზმამ. დაავადების ძირითადი ხემშემწყობი ფაქტორია ორგანიზმის გადაცივება.

სიმპტომები და მიმდინარეობა
ზედა სასუნთქი გზების მწვავე ანთება ვლინდება ვირუსით გამოწვეული ინტოქსიკაციის ზოგადი, არასპეციფიკური ნიშნებით. ძირითადი სიმპტომებია ტემპერატურის მომატება, თავის ტკივილი, ძილის დარღვევა, სისუსტე, კუნთების ტკივილი, მადის დაქვეითება, გულისრევა, ღებინება. მძიმე შემთხვევაში მოსალოდნელია მოქმედებათა შენელება ან აგზნებადობა, ცნობიერების მოშლა, კრუნჩხვა.

ზედა სასუნთქი გზების მწვავე ანთებით დაავადებას ახასიათებს კატარული ნიშნებიც, რომლებიც ზედა სასუნთქი გზების ამა თუ იმ ორგანოს უპირატეს დაზიანებაზეა დამოკიდებული.

რინიტი — ცხვირის ლორწოვანი გარსის ანთება. ვლინდება სურდოთი, ცხვირიდან გამონადენით, ცემინებით და ცხვირით სუნთქვის გაძნელებით.

ფარინგიტი — ხახის ლორწოვანის გარსის ანთება. ავადმყოფი უჩივის ყელში ღიტინის შეგრძნებას და ყლაპვის დროს ტკივილს.

ლარინგიტი — ხორხის ანთება. აღინიშნება ხრიწიანობა მყეფავი ხველა.

ტონზილიტი ანუ კატარული ანგინა — ნუშურა ჯირკვლის ანთება. ავადმყოფის უჩივის ყლაპვის დროს ტკივილს. ნუშურა ჯირკვლები გადიდებულია, მათი ლორწოვანი — გაწითლებული.

ტრაქეიტი — ტრაქეის ანთება. აღინიშნება წიწკნის შეგრძნება მკერდის ძვლის უკან, მშრალი შემაწუხებელი ხველა, რომელიც შეიძლება 2-3 დღეს გაგრძელდეს.

გამოწვევის კვალობაზე, დაავადებას აქვს განსაზღვრული სიმპტომები. გრიპით ავადობა ეპიდემიური სახისაა. მისი დასაწყისი მწვავეა. ტემპერატურა 39-40 გრადუსამდე იწევს. ყალიბდება ადგილობრივი კატარული სიმპტომები. მეტწილად ადგილობრივად გამოხატულია ტრაქეიტი და რინიტი. პარაგრიპის ვირუსისთვის დამახასიათებელია კეროვანი ეპიდემიური ავადობა. იწყება თანდათანობით. ტემპერატურა 1-2 დღის განმავლობაში 38 გრადუსამდე იმატებს. ზოგადი ნიშნები ზომიერად არის გამოხატული. ძირითადი ნიშანი ლარინგიტია. ადენოვირუსული ინფვქცია არ მიმდინარეობს ეპიდემიის სახით. იგი იწყება მწვავედ. ტემპერატურა 38-39 გრადუსამდე იმატებს და 5-14 დღის განმავლობაში გრძელდება. უმთავრესად გამოხატულია ფარინგიტი, ტონზილიტი, თვალისა და საჭმლის მომნელებელი სისტემის დაზიანების ნიშნები.

მკურნალობა
ზედა სასუნთქი გზების მწვავე ანთების მკურნალობა რამდენიმე მიმართულებით მიმდინარეობს. ზოგ შემთხვევაში შეიძლება დაავადების გამომწვევზე ზემოქმედება. გრიპის დროს ეფექტურია რემანტადინი, ადენოვირუსული ინფექციის შემთხვევაში — ინტერფერონი. თავად ანთების სამკურნალოდ აუცილებელია დაუნიშნოს ანთების საწინააღმდეგო საშუალებები, მაგალითად, პარაცეტამოლი ან ზედა სასუნთქი გზების ანთების საწინააღმდეგო ზოგიერთი კომბინირებული საშუალება.
ჩამოქცევა

ჩამოქცევა სამთო საქმეში — ქანების მასივის წონასწორობის თვითნებური ან იძულებითი დარღვევა. საბადოს მიწისქვეშა დამუშავების დროს (მაგ. გვირაბებში ჭერიდან და გვერდებიდან ქანის ლოდების) გამონგრევა ან ჭერის ქანების სიზრქის დაძვრა. დიდ ფართობზე ჩამოქცევა იწვევს გვირაბებზე დინამიკურ დატვირთვებსა და სამთო დარტყმებს. ჩამოქცევის მავნე შედეგების ასაცილებლად ან შესამცირებლად გვირაბებში აყენებენ სამაგრს (იხ. მაღაროს სამაგრი) და მართავენ გვერდითი ქანების მოძრაობას. გრძელ საწმენდ სანგრევებში სამთო წნევის მართვის ეფექტიანი საშუალებაა ჭერის ქანების სრული ან ნაწილობრივი ჩამოქცევა. ჩამოქცევის პარამეტრებს ადგენენ ქანის თვისებების, საბადოს სიღრმისა და სამთოტექნიკური პირობების მიხედვით. თუ ჭერის ქანები მაგარი და მდგრადია, ჩამოქცევა ხდება ხელოვნურად, აფეთქებითი სამუშაოების გამოყენებით. ქანების ჩამოქცევის კანონზომიერებათა შესწავლა საშუალებას იძლევა სწორად შევარჩიოთ სასარგებლო წიაღისეულის დამუშავების სისტემა, სრულვყოთ სამაგრის გაანგარიშების მეთოდები, გვირაბებისა და ზედაპირულ ნაგებობათა დაცვის წესები და სხვ. საბადოს ღია დამუშავების დროს ზოგჯერ კარიერის ბორტები და საფეხურები ჩამოიქცევა. მათ მდგრადობას უზრუნველყოფენ სიმაღლისა და დახრილობის კუთხის სწორი შერჩევით და ფერდოს ხელოვნური გამაგრებით.
პურის კალათი

პურის კალათი — ესპანელი სიურეალისტი მხატვრის, სალვადორ დალის ნახატი. ნამუშევარზე ასახულია პურის ოთხი ნაჭერი კარაქით, რომლებიც კალათაშია მოთავსებული. ერთ-ერთი მათგანი სამისგან განცალკევებული და ნახევრად მოკბეჩლია. კალათ თეთრნაჭერზე დევს. ნახატი ამჟამად სალვადორ დალის მუზეუმში ინახხება, ფლორიდის შტატში, ქალაქ სანქტ-პეტერბურგში

ნახატი შესრულებულია 1926 წელს, როდესაც სალვადორ დალი ოცდაორი წლის იყო, მას შემდეგ, რაც მან გაიარა ფორმალური კურსები მადრიდში ჰოლანდიელი მხატვრების შესახებ. მანუშევარი იმ ნახატების რიცხვს მიეკუთვნება, რომლებიც სალვადორ დალიმ ახალგაზრდობაში შეასრულა, და რომლებზეც პურია გამოხატული. პურის კალათს მოგვიანებით იგი 1945 წელსაც ხატავს.
დიდი რუსული ენციკლოპედია

დიდი რუსული ენციკლოპედია — უნივერსალური ენციკლოპედია რუსულ ენაზე. გამოცემა შედგება 35 დანომრილი ტომისაგან და ტომისაგან „რუსეთი“ და შეიცავს 80 ათასზე მეტ სტატიას. ენციკლოპედია გამოიცემოდა 2004-2017 წლებში სამეცნიერო გამომცემლობა „დიდი რუსული ენციკლოპედიის“ მიერ. 2016 წლიდან არსებობს ენციკლოპედიის ინტერნეტ-ვერსია. დრე-ის მთავარი რედაქტორი და სამეცნიერო-სარედაქციო საბჭოს თავმჯდომარე იყო მათემატიკოსი და მექანიკოსი იური ოსიპოვი, ხოლო პასუხისმგებელი რედაქტორი ჟურნალისტი სერგეი კრავეცი.
იიჯონბუ

იიჯონბუ — ქალაქი კიონგიდოს პროვინციაში, სამხრეთი კორეა.

სიმბოლოები
ყვავილი: სამეფო აზალია - ერთგულებისა და სულიერი სიძლიერის სიმბოლო.
ხე: ფიჭვი - იმედის სიმბოლო.
ფრინველი: მტრედი - მშვიდობისა და აყვავების სიმბოლო.
პერსონაჟი-თილისმა: მხიარული ბიჭი ჩოსონის დინასტიის სახელმწიფო მრჩეველის ტანსაცმელში, რომელიც ქალაქის სახელის წარმოშობის სიმბოლოა.

დაძმობილებული ქალაქები
რიჩმონდი - 1995-დან
დანდუნი - 1996-დან

პარტნიორი ქალაქები
სიბატა - 1989-დან
ჰაიზიონგი - 2003-დან
გაზაფხულის პირველი დღეები

გაზაფხულის პირველი დღე — ესპანელი სიურეალისტი მხატვრის, სალვადორ დალის ნახატი, შესრულებული ზეთის საღევაბით მუყაოზე, 1929 წელს. დალის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ადრეულ პერიოდში შესრულებული სიურეალისტური ნმუშევარი.

ნახატზე გამოსახული გარემო მეტად ექსპანსიურია, გარემო მშვიდია, გაშლილი ველი. ნამუშევარი ასიმეტრიუილა, საგნების ძირითადი ნაწილი, განთავსებულია ნამუშევრის მარჯვენა ხმარეს, მარცხენა მხარეს კი მათ მხოლოდ მცირე რაოდენობაა. ნახატის ცენტრში მოთავსებულია სიურეალისტური ფიგურები. რთულია იმის გარკვევა თუ რა მოქმედებას ასრულებენ ისინი ან რას განასახიერებენ. მოშორებით დაჩრდილული მუქი ფიგურები მოჩანს. მარცხენა მხარეს შავი ფიგურა სკამზე ზის და მთელ სცენას გაჰყურებს.

ეს ნამუშევარი დალიმ შეასრურა ცხოვრების ურთულესეტაპზე, როდესაც ის დეპრესიით იტანჯებოდა. მამამისი საშინლად იმედგაცრუებული და გაბრაზებული იყო შვილის ფროფესიული არჩევნითა და რელიგიური შეხედულებებით.ამით გამოხატულია მისი სურვილი შერიგობოდა მამამისს. მარცხნივ, სკამზე მჯდომარე ფიგურა გამოსახული გავრცელებული მოსაზრებით მამამისს ასახავს, საკუთარ თავს კი პატარა ბავშვის სახით, რომელიც კონკრეტულ ნახატზე ყველაზე შორეულ წერტილში დგას.
ისმაილ კადარე

ისმაილ კადარე (; დ. 28 იანვარი, 1936 — გ. 1 ივლისი, 2024) — ალბანელი პროზაიკოსი, პოეტი, ესსეისტი და დრამატურგი. მის რომანებს მიღებული აქვს სხვადასხვა ქვეყნის ლიტერატურული ჯილდოები: ჩინო დელ დუკას (1992), ბუკერის (2005), პრინც ასტურიელის (2009), იერუსალიმის (2015) პრემიები. რამდენჯერმე იყო წარდგენილი ნობელის პრემიაზე.
ჩამოშვება

ჩამოშვება კოსმონავტიკაში — კოსმოსური საფრენი აპარატის (კსა) ან ჩამოსაშვები აპარატს (ჩა) დაშვება ატმოსფეროში ან უატმოსფერო გარემოში ციურ სხეულებზე დაჯდომის წინ. ატმოსფეროს მქონე პლანეტაზე დაჯდომის დროს კსა-ის სიჩქარე მცირდება აეროდინამიკური წინაღობის გამო. ამ დროს მიზანშეწონილია არა მთელი კსა-ის ჩამოშვება, არამედ მისი ნაწილისა (ჩა). აეროდინამიკური წინაღობა ამცირებს ჩა-ის მოძრაობის სიჩქარეს 150-250 მ/წმ-მდე. აპარატის შემდგომ დამუხრუჭებასა და დაშვებას ახორციელებენ საპარაშუტო ან სხვა სისტემებით. ჩამოშვება ატმოსფეროში შეიძლება იყოს ბალისტიკური ან მცორავი. გადატვირთვები უფრო ნაკლებია მცორავი ჩამოშვების დროს, ვიდრე ბალისტიკური დაშვებისას. თუ ატმოსფეროში ჩამოშვების წინ კსა არ დამუხრუჭებულა რაკეტული ძრავას საშუალებით, რომელიც წარმოქმნის კსა-ის მოძრაობის მიმართულების საწინააღმდეგო წევას, მაშინ კსა ატმოსფეროში შედის დიდი სიჩქარით ( ან კოსმოსური სიჩქარით). ამ შემთხვევაში სიჩქარის შემცირებას თან ახლავს დიდი გადამეტტვირთვა და აპარატის გახურება. კოსმონავტებიანი ხომალდის ჩამოშვების დროს გადამეტტვირთვის სიდიდე და მისი მოქმედების ხანგრძლივობა არ უნდა აღემატებოდეს დასაშვებ სიდიდესა და დასაშვები მოქმედების ხანგრძლივობას. უატმოსფერო პლანეტებზე ჩამოშვების დროს კსა-ს ამუხრუჭებენ მხოლოდ რაკეტული ძრავას მეშვეობით.
ჩამრაზი

ჩამრაზი [აგრეთვე გავრცელებულია ბარბარიზმით რუბილნიკი ] — ხელით სამართი ელექტრული საკომუტაციო აპარატი, რომლის დანიშნულებაა ელექტრული წრედების ჩართვა, გამორთვა და გადართვა ან ელექტრული დატვირთვისას (როცა ძაბვა 220 ვ-მდეა მუდმივი დენისა და 380 ვ-მდე ცვლადი დენის დროს), ან მაშინ, როცა წრედში დენი არაა; გამოირჩევა მოძრავი კონტაქტების დამახასიათებელი ფორმით (დანისებრი ან „საჩეხი“). კონტაქტების რიცხვის მიხედვით ჩამრაზი არის ერთ- (სურ. 1), ორ-, სამ-, (სურ. 2) და მრავალპოლუსიანი. ჩამრაზს იყენებენ 1000 ვ-მდე ძაბვის ელექტრული წრედების საკომუტაციოდ. უფრო მაღალი ძაბვის წრედში ჩამრაზს აქვს რამდენიმე პარალელურად შეერთებული კონტაქტი ერთ პოლუსზე. ზოგჯერ ჩამრაზს უკეთებენ რკალსაქრობ კამერას.
ზაქარია ხუროძე

ზაქარია ხუროძე (დ. 26 აპრილი, 1925 — გ. 18 იანვარი, 2005) — ქართველი დირიჟორი და პედაგოგი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1981), ღირსების ორდენის კავალერი (1996).

ბიოგრაფია
ზაქარია ხუროძე დაიბადა 1925 წლის 26 აპრილს ქუთაისში. 1948 წელს დაამთავრა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია.

1946–1948 წლებში მუშაობდა სიმფონიურ ორკესტრში როგორც კლარნეტისტი. 1952–1954 წლებში — სახელმწიფო სიმფონიური ორკესტრის დირიჟორ–ასისტენტი. 1959–1973 წლებში იყო მთავარი დირიჟორი. 1952–1959 და 1978 წლიდან ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის დირიჟორი. 1954–1959 წლებში იყო საქართველოს რადიოსა და ტელევზიის სიმფონიური ორკესტრის მთავარი დირიჟორია. ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში.

1976 წლიდან იყო პროფესორი. მისი რეპერტუარი შეიცავდა კლასიკური მუსიკის მრავალ ნიმუშს. იგი ქართველი კომპოზიტორების ახალი ნაწარმოებების პირველი შემსრულებელია. 1978 წელს გამოაქვეყნა წიგნი ავტორია „შ. მშველიძის „ზვიადაურის“ საშემსრულებლო ექსპოზიცია“.

1996 წლის 14 მაისს ზაქარია ხუროძე ქართული საოპერო და საბალეტო ხელოვნების განვითარებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისთვის დაჯილდოვდა ღირსების ორდენით.
ურალური ენები

ურალური ენები — ჯგუფი მონათესავე ენებისა, რომლებზეც ლაპარაკობენ ფინურ-უნგრული და სამოდიური მოდგმის ხალხები. გავრცელებულია დიდ ტერიტორიაზე, რომლის განაპირა საზღვრებია ჩრდილოეთიდან ტაიმირის ნახევარკუნძული და ნორვეგიის ჩრდილოეთ ნაწილი, სამხრეთიდან მდინარე ობის შუაწელი და იუგოსლავიის ჩრდილოეთ ნაწილი. ურალურ ენებზე მოლაპარაკენი დასახლებულნი არიან არაკომპაქტურად, სხვა ხალხებს (სლავებს, თურქებს, ბალტიისპირელებსა და სხვა) შორის. ურალური ენები იყოფა ორ დიდ შტოდ — ფინურ-უნგრულად და სამოდიურად. სამოდიური ენების შტოს ეკუთვნის ნენური, ენური, ნგანასანური და სელკუპური. ურალურ ენებს ეკუთვნის აგრეთვე აწ მკვდარი ენები: მერიანული, მურომული, მეშჩერული, მატორული, კარაგასული, კოიბალური და სხვა.

ურალური ენების ნათესაობას ამტკიცებს მათი საერთო ძველი სიტყვების ფენა. ლექსიკაში მრავლადაა ნათესაობის, პრიმიტიული მეურნეობის, ცხოველების, მცენარეების აღმნიშვნელი საერთო სიტყვები. ბევრია საერთო სიტყვის მცვლელ და სიტყვის წარმომქმნელ ელემენტებსა და კუთვნილებით და ჯერადობის აღმნიშვნელ სუფიქსებში. ურალურ ენებში შედის როგორც აგლუტინაციური, ისე ფლექსიური ენები, მათთვის დამახასიათებელია სინჰარმონიზმიც. თანამედროვე ურალური ენები საგრძნობლად განსხვავდებიან ერთმანეთისაგან. მაგალითად ფინურ ენაში ბევრი ხმოვანი და დიფთონგია, კომი ენაში კი — პირიქით. ხანტიურში სამი ბრუნვაა, უნგრულში — 23. ფინურს უარყოფის გამოსახატავად ზმნის სპეციალური ფორმა აქვს, უნგრულს კი — ფორმაუცვლელი ნაწილაკი და ა. შ.

უარლაური ენებიდან ძველი დამწერლობა აქვს უნგრულს ( საუკუნიდან), ფინურს ( საუკუნიდან), ძველ პერმულსა და საამების ენის ზოგიერთ დიალექტს ( საუკუნიდან).
დიადი მასტურბატორი

დიადი მასტურბატორი — ესპანელი სიურეალისტი მხატვრის, სალვადორ დალის ნახატი, შესრულებული 1929 წელს ზეთის საღებავებით, ტილოზე. დღეს ნამუშევალი ინახება დედოფალ სოფიას მუზეუმში, მადრიდში.

აღწერა
ნახატის ეპიცენტრში შესამჩნევია ადამიანის ქვევით მიმართული პროფილი რომელიც ძალიან ჰგავს კატალონიის სანაპიროზე მდებარე კრეუსის კონცხს. ეს პროფილი სალვადორ დალიმ მოგვიანებით, მის მეტად ცნობილ ნახატში, რბილ საათებშიც დახატა. ქალის შიშველი ფიგურა, რომელიც თავს ზემოთაა, არის მასტურბაციის შთაგონება, თუ ნამუშევრის სათაურსაც გავითვალისწინებთ. ქალის პირი ეხება მამაკაცის სასქესო ორგანოს, რაც ფელაციის შთაბეჭდილებას ქმნის მნახველში. მამაკაცის ფიგურა სრულად არაა გამოსახული, ჩანს მისი მხოლოდ მისი ნაწილი, ტანს ქვევით, მუხლებამდე. ცენტრალური პროფილის ქვედა მხარეს შეიმჩნება სახეზე მჯდომარე კალია, რომელსაც დალი საკუთარ ნამუშევრებში ხშირად იყენებს, ასევე ის მრავლადაა ნახსენები მხატვრის ნაწერებში. ჭიანჭველების ჯგუფი (ეს არის სალვადორ დალის სექსუალური სიმორცხვის გამომსახველი ცნობილი ნიშანი) კალიას მუცელზე აზის, ისევე, როგორც სახეზე. ნახატის ფონზე თავს იჩენენ ახალი, განსხვავებული ფიგურები. მათ შორისაა კვერცხი (ძირითადად გამოყენებულია, როგორც ) და სხვა მსგავსი საგნები. პეიზაჟზე გამოსახული ორი ადამიანის ფიგურა ისეა დახატული, რომ მათი ჩრდილები გრძელ ფორმას იღებენ, როდესაც დანარჩენი პერსონაჟები პერიფერიებშია განთავსებული. ცენტრალური ფიგურის თავზე შეიმჩნევა ორი ქვა და ქოთანში მოთავსებული კაქტუსი. ქოთანი ერთ-ერთ ქვაზეა მოთავსებული (ნახატზე ეს პარადოქსულადააა ნაჩვენები) და მასზე მეორე ქვა დევს, ეს სამი საგანი წონასწორობაში მეტად არარეალურადაა გამოსახული. მსგავსი სტილი, რომლითაც სალვადორ დალი ცდილობს რეალობას გაექცეს, მრავლადაა გამოყენებული მხატვრის ნამუშევრებში.

ინტერპრეტაცია
ნამუშევრის შექმნის ერთ-ერთი უმთავრესი მიზეზი გახდა ის პრობლემები, რომლებიც დალის სქესობრივ ცხევრებას ეხებოდა. დალის ბავშვობაში მამამისმა დაუტოვა წიგნი რომელშიც მრავლად იყო უსიამოვნო ფოტოები, თუ როგორ იტანჯებოდა ხალხი ვენერიული დაავადებებისგან, რათა გაენათლებინა შვილი. ისედაც დაავადებული დალი ამ ფოტოების ნახვის შემდეგ განსაკუთრეებით შეშინდა და ფსიქოლოგიურ ტრამვამდეც მივიდა, მისი ბავშვობა სექსუალურა თემებმა და გამუდმებულმა შიშმა დაამახინჯა.

შედარებები კეთდება სალვადორ დალის ნამუშევარსა და ჰიერონიმუს ბოსხის ნახატ ტკბობის ბაღს შორის. დიდი მასტურბატორი მეტად ჰგავს მის მის მარჯვენა ნახატს, რომელზეც გამოსახულია ბაღის მარცხენა განყოფილება, სადაც ბუჩქები და პატარა ცხოველები არიან ნაჩვენები დიდი ცხვირებითა და წამწამებით.

ისტორია
დალი ნამუშევარს პირად კოლექციაში ინახავდა, დალის თეატრსა და მუზეუმში, ფიგერასში, სიკვდილის წინ კი ის გადასცა ესპანეთის ეროვნულ კოლექციას, მას შემდეგ რაც ის მადრიდის მუზეუმიდან წამოიღეს.
მოლა ნასრედინი

მოლა ნასრედინი — ყოველკვირეული აზერბაიჯანული ილუსტრირებული სატირისტული ჟურნალი, გამოიცემოდა ტფილისში (1906—1914, 1917), თავრიზში (1921) და ბაქოში (1922—1931).

ისტორია
25 წლის განმავლობაში გამოიცა 748 ჟურნალი (340 — ტიფლისში, 8 — თავრიზში და 400 — ბაქოში). ჟურნალი დაფუძნდა ჯალილ მამედყულიზადეს მიერ ტფილისში 1906 წელს. ჟურნალი გამოდიოდა 1912 წლის მარტამდე. 1913 წლის იანვარს ჟურნალის გამოცემა აღდგა, ხოლო 1914 წლის ოქტომბერში ჟურნალი დაიხურა. ჟურნალი მოლა ნასრედინის სახელით გამოთქვამდა მუშათა მოძრაობის იდეებს და 1905-1907 წლის რევოლუციურ აზრებს. ფართოდ იყო გავრცელებული მთელს ახლო აღმოსავლეთში და დიდ გავლენას ახდენდა დემოკრატიული ბეჭდვის ჩამოყალიბებაში. ჟურნალი მოუწოდებდა მუშა კლასს ბრძოლისაკენ და თავიანთი კანონიერი უფლებების დაცვისაკენ, გამოდიოდა ფეოდალურ-პატრიარქალური წესწყობილების წინააღმდეგ. 1917 წელს ჟურნალის გამოცემა აღდგა, ხოლო იმავე წელს დახურულ იქნა ცენზურის მიერ.
ყარაბაღ-ნამე (ოპერა)

ყარაბაღ-ნამე — აზერბაიჯანის სახალხო არტისტის, კომპოზიტორ ფრანგიზ ალი-ზადეს ოპერა, შექმნილი ნარგიზ ფაშაევას ლიბრეტოზე. ოპერის პრემიერა გაიმართა აზერბაიჯანის სახელმწიფო აკადემიური ოპერისა და ბალეტის თეატრის სცენაზე 2007 წლის 15 დეკემბერს.

ოპერის შექმნის ინიციატორად გამოვიდა მსტისლავ როსტროპოვიჩი. მან შესთავაზა კომპოზიტორ ფრანგიზ ალი-ზადეს ოპერის შექმნა ყარაბაღის კონფლიქტის თემაზე. მსტისლავ როსტროპოვიჩს სურდა ედირიჟორა ოპერის პრემიერაზე, მაგრამ ვერ მოესწრო მას. ფრანგიზ ალი-ზადემ მოაწყო ოპერის საზოგადოებრივი ჩვენება როსტროპოვიჩის სახელობის ფესტივალზე.