iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლიონის მეტროპოლია

ლიონის მეტროპოლია — ადმინისტრაციული ერთეული საფრანგეთში, აქვს დეპარტამენტის სტატუსი. შედის ოვერნი-რონა-ალპების რეგიონში. აერთიანებს ქალაქ ლიონს და მის თანამგზავრ ქალაქებს. ფართობია 533,68 კმ². მოსახლეობა (2023) 1 436 354 ადამიანი. მთლიანი შიდა პროდუქტი შეადგენს 98429 ევროს. მასში შედის 58 კომუნა. უდიდესი ქალაებია ლიონი, ვილერბანი, ვენისიუსი.

ლიონის მეტროპოლია შეიქმნა 2015 წელს, გამოეყო რა რონის დეპარტამენტს. მეტროპოლიას და დეპარტამენტს აქვს საერთო პრეფექტურა ლიონში.
მარკო ვინისიო სერესო არევალო

მარკო ვინისიო სერესო არევალო (დ. 26 დეკემბერი, 1942) — გვატემალელი პოლიტიკოსი, რომელიც იყო გვატემალის მე-40 პრეზიდენტი 1986 წლიდან 1991 წლამდე. იგი ასევე იყო ცენტრალური ამერიკის ინტეგრაციის სისტემის გენერალური მდივანი 2017-2021 წლებში.

მისი პრეზიდენტობის პერიოდი ხასიათდებოდა პოლიტიკური არასტაბილურობითა და კორუფციით. მის წინააღმდეგ მოეწყო სახელმწიფო გადატრიალების ორი წარუმატებელი მცდელობა.

საპასუხოდ დაიწყო ტერორის ახალი ტალღა უსაფრთხოების ძალების მიერ ჩადენილი მრავალი სასამართლოსგარეშე მკვლელობა. ქვეყანაში მოქმედი ტერორის ძალების წინააღმდეგ ბრძოლა მისი მმართველობის დომინანტური თემა გახდა. -ის თანახმად, 1986 წელს კონფლიქტის შედეგად თვეში საშუალოდ 100 ადამიანი კვდებოდა. სერესომ გვატემალა ნეიტრალურ მხარედ გამოაცხადა მეზობელ ელ სალვადორსა და ნიკარაგუაში მიმდინარე სამოქალაქო ომებში. იგი იყო ცენტრალური ამერიკის პარლამენტის იდეის დიდი მხარდამჭერი. ესკიპულასში ჩატარდა ორი კრიტიკული კონფერენცია ინტეგრაციის შესახებ. მეორე კონფერენციაზე, 1987 წლის აგვისტოში, დადგინდა „მყარი და ხანგრძლივი მშვიდობის დამყარების პროცედურა“, რაც რეგიონში მშვიდობის აღდგენის უმნიშვნელოვანესი ეტაპი გახდა.

1987 წლის 11 სექტემბერს მან დააარსა შერიგების ეროვნული კომისია , ხოლო 7 ოქტომბერს დაიწყო მოლაპარაკებები -სა და მთავრობას შორის. როდესაც მოლაპარაკებები ჩაიშალა, სერესომ აშშ-ს მეტი სამხედრო დახმარება სთხოვა ანტიპარტიზანული ბრძოლისთვის. 1988 წლის 11 მაისს ორი პოლკოვნიკის მიერ ძალაუფლების ხელში ჩაგდების ფარსული მცდელობის შემდეგ, სერესომ აღიარა, რომ მოუწია სამხედროების ზოგიერთ მოთხოვნას დამორჩილებოდა გადატრიალების თავიდან ასაცილებლად.

1989 წელს პოლიტიკური სიტუაცია გაუარესდა: წლის პირველ ნახევარში მოხდა 1,600 მკვლელობა და 800 გატაცება. 1 აგვისტოს მოკლეს -ის გენერალური მდივანი დანილო ბარილიასი. მიუხედავად ამისა, სერესო გამოვიდა ახალი პირობით, რომ დარჩენილ 500 დღეში გააძლიერებდა დემოკრატიას. გვატემალა მას შემდეგ დემოკრატიულ სახელმწიფოდ რჩება.

1990 წლის მაისში სერესოს ადმინისტრაციამ და -მ მადრიდში ხელი მოაწერეს მნიშვნელოვან შეთანხმებას. მან ძალაუფლება თავის მემკვიდრეს, ხორხე სერანოს გადასცა, რაც იყო ხელისუფლების პირველი დემოკრატიული გადაცემა 1951 წლის შემდეგ. იმავე წელს სერესომ გვატემალაში მიიწვია ცნობილი რუსი ლინგვისტი იური კნოროზოვი, რომელმაც უდიდესი როლი ითამაშა მაიას იეროგლიფების გაშიფვრაში, და მას მედალი გადასცა.

თუმცა, მისი მმართველობის ბოლოს, 1 დეკემბერს, ჯარისკაცებმა სანტიაგო ატიტლანში 24 გლეხი დახოცეს. ამის გამო აშშ-მა გვატემალას სამხედრო დახმარება შეუწყვიტა. სერესო ამტკიცებდა, რომ ხოცვა-ჟლეტა თავადვე შეაჩერა.

პრეზიდენტობის შემდგომ
1991 წელს სერესო ცენტრალური ამერიკის პარლამენტის დეპუტატი გახდა. მას ბრალს სდებდნენ იმუნიტეტის ამოფარებაში სხვადასხვა ბრალდებისგან თავის ასარიდებლად, მათ შორის იორდანიული კუნძულის ყიდვისას თაღლითობასა და მირნა მაკ ჩანგის მკვლელობის დაფარვაში.

1999 წლის არჩევნებში მან კვლავ მოიპოვა ადგილი ეროვნულ კონგრესში. 2007 წლის არჩევნებში კი მან ადგილი დაკარგა. მისი ვაჟი, ასევე ვინიციო სერესო, კენჭს იყრიდა პრეზიდენტად, მაგრამ ხმების 1%-ზე ნაკლები მიიღო.

ამჟამად ვინიციო სერესო ხელმძღვანელობს არასამთავრობო ორგანიზაციას „“, რომელიც მუშაობს ცენტრალური ამერიკის ინტეგრაციაზე. 2017 წელს იგი დაინიშნა -ს გენერალურ მდივნად და იმავე წელს გვატემალის მთავრობამ იგი „მშვიდობის ელჩად“ დაასახელა.
პინარ დენიზი

პინარ დენიზი (დ.4 ნოემბერი, წ. 1993) — თურქი მსახიობი, რომელიც საზოგადოებისთვის ყველაზე მეტად ცნობილია როლებით პროექტებში: „ღალატი და ერთგულება“ (2016–2018), „სიყვარული 101“ (2020–2021) და „მართლმსაჯულება“ (2021–2024) — სერიალით, რომელმაც ემის საერთაშორისო ჯილდო მოიპოვა. „მართლმსაჯულებაში“ შესრულებული როლისთვის მან 2022 და 2023 წლებში საუკეთესო მსახიობი ქალის ნომინაციაში „ოქროს პეპლის“ ჯილდო დაიმსახურა. გარდა ამისა, დენიზი ორჯერ იყო ნომინირებული თურქ კინოკრიტიკოსთა ასოციაციის ჯილდოზე ფილმებში — ,, " (2020) და ,, "(2022) — შესრულებული როლებისთვის.
ადრეული ცხოვრება და კარიერა
პინარ დენიზი 1993 წლის 4 ნოემბერს ადანაში დაიბადა. მისი ოჯახი ლიბანური წარმოშობისაა და ერთ-ერთი არაბული ოჯახია უძველესი და მულტიკულტურული ქალაქ მარდინიდან. მსახიობი აღნიშნავს, რომ ბავშვობაში არაბულად საუბრობდა, თუმცა ახლა ენა დავიწყებული აქვს. მოგვიანებით ის ოჯახთან ერთად სტამბოლში, თარაბიაში გადავიდა საცხოვრებლად, სადაც ის გაიზარდა. მას სტამბოლის უნივერსიტეტის საზოგადოებასთან ურთიერთობისა და რეკლამირების ფაკულტეტი აქვს დაამთავრებული. თურქეთში -19-ის პანდემიის დროს მან დედის მხრიდან ბებია დაკარგა.

მისი სატელევიზიო დებიუტი 2014 წელს შედგა სასკოლო სერიალში ,, ", სადაც ევრიმის პერსონაჟი განასახიერა, მოგვიანებით კი მურატ დალქილიჩის სიმღერის „“ კლიპში გამოჩნდა. მისი კარიერული წინსვლა სერიალს „ღალატი და ერთგულება” უკავშირდება, რომელშიც ილდიზის როლი შეასრულა. 2021 წელს მან მთავარი როლი ქაან ურგანჯიოღლუსთან ერთად შეასრულა სერიალში „მართლმსაჯულება“, რომელთან ერთადაც მანამდე ნეთფლიქსის სერიალში „სიყვარული 101“ ითამაშა.
პერსონალური ცხოვრება
2022 წლის ზაფხულიდან დენიზს ურთიერთობა ჰქონდა მსახიობ ქაან ილდირიმთან. წყვილი 2024 წლის 17 სექტემბერს იტალიაში დაქორწინდა.
ვილი რიჩარდი

ვილი რიჩარდი (დ. 28 სექტემბერი, 1918 — გ. 16 ოქტომბერი, 1983) — შვეიცარიის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის გამოჩენილი პოლიტიკოსი. იგი ისტორიაში შევიდა, როგორც შვეიცარიის ფედერალური საბჭოს პირველი და დღემდე ერთადერთი წევრი, რომელიც მუშათა კლასიდან იყო გამოსული. ფედერალურ დონეზე მოღვაწეობამდე იგი ასევე იყო ზოლოთურნის კანტონის მთავრობის წევრი და ეროვნული საბჭოს დეპუტატი.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
ვილი რიჩარდი დაიბადა 1918 წლის 28 სექტემბერს სოლოთურნის კანტონში, ფრიდა რიფისა და ერნსტ ემილ რიჩარდის ოჯახში. მისი მამა პროფესიით მეწაღე იყო, სოფელ დაიტინგენში ცხოვრობდა და სოციალ-დემოკრატიულ იდეებს იზიარებდა. ბავშვობაში მეზობლები ვილის ხშირად ფიზიკურადაც უსწორდებოდნენ მხოლოდ იმის გამო, რომ იგი მემარცხენე შეხედულებების მქონე მუშათა ოჯახის შვილი იყო. თექვსმეტი წლის ასაკში მან ორივე მშობელი დაკარგა. მან გათბობის სისტემების ინჟინრის შეგირდად დაიწყო მუშაობა, თუმცა მოგვიანებით მუშათა პროფკავშირულ მოძრაობაში ჩაერთო.

კარიერა პროფკავშირებში
1945 წელს რიჩარდი გახდა მშენებელთა და ხის დამამუშავებელთა ასოციაციის სოლოთურნის ფილიალის მდივანი.

პოლიტიკური კარიერა
1947 წელს ვილი რიჩარდი აირჩიეს ლუტერბახის მუნიციპალიტეტის პრეზიდენტად და ამ საპასუხისმგებლო პოზიციას იგი 1959 წლამდე იკავებდა. სწორედ მისი მხარდაჭერითა და მოღვაწეობის პერიოდში, 1972 წელს, სოლოთურნის კანტონში მდებარე გესგენის ატომური ელექტროსადგურის მშენებლობას ჩაეყარა საფუძველი.

1974 წელს მან ენერგეტიკის კომისიაში ბირთვული ენერგიის მომხრე მაიკლ კონი მიიწვია, რამაც ანტიბირთვულ მოძრაობაში გარკვეული უკმაყოფილება გამოიწვია. თუმცა, 1974 წელს, როდესაც მომიტინგეებმა კაიზერაუგსტის ატომური ელექტროსადგურის სამშენებლო მოედანი დაიკავეს, რიჩარდმა სიტუაციის განმუხტვა მოახერხა — მან მომიტინგეებს მოლაპარაკებების პერიოდში მშენებლობის შეჩერება შესთავაზა. 1978 წელს იგი შვეიცარიის კონფედერაციის პრეზიდენტის პოსტს იკავებდა.

1980 წლიდან რიჩარდი სათავეში ჩაუდგა ფედერალურ ფინანსთა დეპარტამენტს. ხალხში მას მეტსახელად „ “-ს ეძახდნენ. და როლფ რიჩარდი. მოგვიანებით როლფი, მამის მსგავსად, პოლიტიკაში ჩაერთო და სოლოთურნის აღმასრულებელი საბჭოს წევრი გახდა.

ვილი რიჩარდი 1983 წლის 16 ოქტომბერს, გრენხენის მახლობლად, გრენხენბერგის მთაზე სეირნობისას მოულოდნელად გარდაიცვალა. იგი დაკრძალულია ლუტერბახში. 2011 წელს ლუტერბახის აღმასრულებელმა საბჭომ მიიღო გადაწყვეტილება, რომლის თანახმადაც რიჩარდის განსასვენებელს ლუტერბახის სასაფლაოზე დროში შეუზღუდავი უფლება მიენიჭა. მოგვიანებით ეს უფლება ლუტერბახის ყველა საპატიო მოქალაქეზე გავრცელდა.
ფრანსისკო გარსია კალდერონი

ფრანსისკო გარსია კალდერონი ლანდა (დ.2 აპრილი, 1834 — გ. 21 სექტემბერი, 1905) — იურისტი და პერუს რესპუბლიკის დროებითი პრეზიდენტი 1881 წელს, წყნარი ოკეანის მეორე ომის დრო. გარსია კალდერონი პერუსა და ჩილეს შორის საბოლოო სამშვიდობო შეთანხმებების მთავარი ფიგურა იყო. საპრეზიდენტო ვადის შემდეგ, 1892 წელს, მას დააკისრეს შუამავლობა პერუსა და ეკვადირსის შორის მიწის დავებში, რაც ძირითადად მაინასის, ხაენისა და ტუმბესის სადავო პროვინციებს ეხებოდა. ის ასევე აკადემიკოსი იყო, რომელმაც დაწერა ზემოთ ხსენებული სადავო პროვინციების ყოვლისმომცველი ისტორია, ასევე პერუს კანონმდებლობის შესახებ მონოგრაფია სახელწოდებით „პერუს კანონმდებლობის ლექსიკონი“.

ადრეული ცხოვრება
ფრანსისკო გარსია კალდერონი დაიბადა არეკიპაში 1834 წლის 2 აპრილს, მოსამართლე დოქტორ ედუარდო გარსია კალდერონი ი კრესპოსა და ვენტურა ლანდა ი გუეროლას ოჯახში. სწავლობდა დამოუკიდებლობის კოლეჯში, სადაც მოგვიანებით ფილოსოფიისა და მათემატიკის პროფესორად მუშაობდა.

თავისი ნაშრომით — „პერუს კანონმდებლობის ლექსიკონი“, მან თავი დაიმკვიდრა როგორც გამორჩეულმა იურისტმა. გარსია კალდერონი 1867 წელს დამფუძნებელი კონგრესის პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა.
1868 წლიდან 1869 წლამდე ის ფინანსთა მინისტრის თანამდებობას იკავებდა. ის სენატის პრეზიდენტის თანამდებობას 1886 წლიდან 1887 წლამდე იკავებდა.

პირადი ცხოვრება
მისი ვაჟები, ფრანსისკო გარსია კალდერონი და ვენტურა გარსია კალდერონი, პერუში გამოჩენილი ინტელექტუალები გახდნენ. კალდერონის კიდევ ერთი ვაჟი, ხოსე გარსია კალდერონი, ასევე მწერალი და მხატვარი, 1916 წელს ვერდენის ოპერაციაში დაიღუპა.
ვისენტე ტოსტა

ვისენტე ტოსტა ( დ. 27 ოქტომბერი, 1886 — გ. 7 აგვისტო, 1930) — ჰონდურასის 35-ე დროებითი პრეზიდენტი ათი თვის განმავლობაში, 1924 წლის 30 აპრილიდან 1925 წლის 1 თებერვლამდე.

ახალგაზრდობა
იგი დაიბადა 1886 წლის 27 ოქტომბერს ხესუს-დე-ოტოროში, ინტიბუკა, ჰონდურასი. ის იყო ესპანელი პედრო ტოსტა ლოპესისა და სანტა-ბარბარას (ჰონდურასი) მკვიდრის, არკადია კარასკო პასის ვაჟი. 1899 წელს მან ცოლად შეირთო ფრანსისკა ფიალოს ინესტროზა, რომელთანაც შეეძინა შვიდი შვილი: კარლოსი, მიგელი, ხულია, კონსეფსიონი, როსარიო, როსალია და პედრო ვისენტე.

პოლიტიკური კარიერა
მან სამხედრო კარიერა 1904 წელს დაიწყო, როდესაც შევიდა ტონკონტინის სამხედრო სკოლაში. ლეიტენანტის წოდება 1908 წელს მიიღო. დაინიშნა პრეზიდენტის საპატიო ყარაულის პროფესორად და ინსტრუქტორად, ხოლო 1909 წელს კაპიტნის წოდება მიენიჭა. იგი ხელმძღვანელობდა კაპრალთა და სერჟანტთა სკოლას ოკოტეპეკეში. გადავიდა ტეგუსიგალპაში და პოლკოვნიკ ლუის ს. ოიარზუნთან ერთად მუშაობდა ტეგუსიგალპას სამხედრო სკოლის ხელმძღვანელობაში. 1910 წელს იგი მაიორის წოდებამდე დააწინაურეს.

1919 წელს იწყება სამოქალაქო ომი და ლიბერალური ძალების მიზანია სანტა-როსას აღება. მათ პირველად 25 ივლისს დაიმორჩილეს ქალაქები ლა-ესპერანსა და ინტიბუკა, გენერალ ხოსე რამირესის მეთაურობით, რომელიც ამ ამბოხებისას დაიღუპა. მეთაურები: პოლკოვნიკი ვისენტე ტოსტა კარასკო, პოლკოვნიკი ფლავიო დელ სიდი, პოლკოვნიკი გრეგორიო ფერერა; ამის შემდეგ ისინი სამხედრო შვებულებით გაემართნენ „დასავლეთის სულთანასკენ“ კარგი არმიით, რომელიც შენიშნეს. მერიის დაცვის გაძლიერების მცდელობისა და ჯარისკაცებისა და მოქალაქეების ბრძოლისთვის მომზადების მიუხედავად, რასაც იმ წლის 16 აგვისტომდე არ ჰქონია ადგილი, ქალაქს იცავდნენ შეიარაღებული ძალების მეთაური ადვოკატი ხესუს მარია როდრიგესი, პოლკოვნიკი ალფონსო ფერარი, გენერალი და პოლკოვნიკი ვისენტე აიალა 400 ჯარისკაცით. რამდენიმესაათიანი ალყის შემდეგ ქალაქი ჩაბარდა და რევოლუციური ძალები დაიძრნენ ჩრდილოეთით ქალაქისკენ, სან-პედრო-სულას მიმართულებით; კორტესიც მათ ხელში გადავიდა. ჰონდურასში აკრედიტებულმა აშშ-ის დიპლომატმა, ბატონმა სამბოლა ჯონსმა, მოითხოვა პრეზიდენტ ფრანსისკო ბერტრანის გადადგომა გრასიასში, ლა-ესპერანსაში, სანტა-როსაში, სანტა-ბარბარასა და სან-პედრო-სულაში მომხდარი მოვლენების გამო. მთავრობა გადავიდა ლიბერალი გენერლის, რაფაელ ლოპეს გუტიერესის (1854–1924) ხელში 1920 წლის 1 თებერვალს. ამ კონფლიქტმა 800 ადამიანის სიცოცხლე იმსხვერპლა.

1924 წელს რევოლუცია იფეთქებს ერის აღორძინების ძალებსა (ეროვნული პარტიის ძალები) და გენერალ გრეგორიო ფერერას, დოქტორ და გენერალ ტიბურსიო კარიას ანდინოსა და გენერალ ვისენტე ტოსტა კარასკოს მეთაურობას შორის. ქალაქი ტეგუსიგალპა გახდა პირველი ლათინოამერიკული დედაქალაქი, რომელიც დაიბომბა. რევოლუციონერებს ჰყავდათ ორი თვითმფრინავი, რომლებიც ხელის ტუმბოებით ფლაერებს ყრიდნენ, ხოლო სამთავრობო ძალებს მხოლოდ თვითმფრინავი „“ გააჩნდათ. კვლავ, ამერიკის ელჩმა, ბატონმა ფრანკლინ ე. მორალესმა, მოითხოვა სამხედრო ინტერვენცია თავისი ქვეყნის მხრიდან და კრეისერი „“ ღუზას უშვებს ფონსეკას ყურეში, სადაც იმ წლის 11 მარტს, დილის 11:00 საათზე, 200 საზღვაო ქვეითი გადასხდა და ალყა შემოარტყა ტეგუსიგალპას. კრეისერ „“-ზე დაიწყო მოლაპარაკებები რევოლუციონერებსა და მთავრობას შორის, რის შედეგადაც დროებით პრეზიდენტად დაინიშნა გენერალი ვისენტე ტოსტა კარასკო, რომლის რეჟიმიც იარაღით დაუპირისპირდა გენერალ გრეგორიო ფერერას.
მოტოდრეზინა

მოტოდრეზინა — მსუბუქი ასაღები თვითნაკეთი სარელსო ტრანსპორტი (დრეზინა) მცირე სიმძლავრის (მაგალითად, მოტოციკლის) შიდა წვის ძრავით, რომლის დანიშნულებაა სალიანდაგო მუშების გადაყვანა, მასალების და ინსტრუმენტების გადატანა, გამოიყენება რკინიგზის ლიანდაგის, ხელოვნური ნაგებობების და კავშირგაბმულობის მოწყობილობების ტექნიკური დათვალიერების დროს. იმის გარდა, რომ მოტოდრეზინები თავის მხრივ, როგორც წესი, ორ-, ოთხ- ან ექვსადგილიანია, ხშირად მათზე შეიძლება მიებას 1–2 სპეციალური მისაბმელი, რომელთაგან თითოეულზე გადაყავთ 10 ადამიანამდე ან გადააქვთ ტვირთი მასით 1 ტონამდე. მოძრაობის მაქსიმალური სიჩქარე მისაბმელებთან ერთად შეადგენს 50 კმ/სთ-ს, მასა 200–320 კგ, მისაბმელის მასა — 240 კგ.

ადრე ტერმინი მოტოდრეზინა მიეკუთვნებოდა მსუბუქ (300 კგ-მდე) ასაღებ ავტოდრეზინებს, აღჭურვილებს მოტოციკლის ძრავებით; აქედან გამომდინარე, არსებობდა ავტოდრეზინების დაყოფა ასაღებ და არაასაღებ მასასთან დამოკიდებულებით. დღეისათვის ასეთი კლასიფიკაცია მოძველებულია: ასაღები მანქანები კლასიფიცირდება, როგორც „მოტოდრეზინები“, მაშინ როცა „ავტოდრეზინებში“ იგულისხმება მხოლოდ არაასაღები მანქანები.

პიონერკა
პიონერკა — მსუბუქი, როგორც წესი, თვითნაკეთი მოტოდრეზინა.

 საუკუნის ორმოცდაათიან წლებში სერიულად უშვებდნენ მსუბუქ მოტოდრეზინებს -5 და -5 „პიონერკა“ (ვიწროლიანდაგიანი). მისმა გავრცელებამ გამოიწვია ის, რომ პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში სახელი „პიონერკა“ საყოველთაო გახდა და ასე უწოდებდნენ სხვადასხვა თვითნაკეთ მოწყობილობებს.

თვითნაკეთი „პიონერკები“ ხშირად გამოიყენება ვიწროლიანდაგიან რკინიგზებზე ადგილობრივი მაცხოვრებლების მიერ, როგორც პირადი ტრანსპორტი. „პიონერკები“ გვხვდება ფართელიანდაგიან რკინიგზებზეც, მაგრამ გაცილებით იშვიათად.

საქართველოს რკინიგზაზე ფართედ გამოიყენება მოტოდრეზინები -5 და -1, აგრეთვე -5-ის მისაბმელები, ხოლო -1-ს მისაბმელი საერთოდ არ გააჩნია.
ოვერნი-რონა-ალპები

ოვერნი-რონა-ალპები — საფრანგეთის რეგიონი. შეიქმნა 2015 წელს მანამდე არსებული ორი რეგიონის, ოვერნისა და რონა-ალპების გაერთიანებით. ცენტრი და უდიდესი ქალაქია ლიონი. სხვა დიდი ქალაქებია სენტ-ეტიენი, ვილერბანი, გრენობლი, კლერმონ-ფერანი, ანესი, ვალანსი, შამბერი. რეგიონის მთლიანი შიდა პროდუქტი შეადგენს 291 მილიარდ ევროს.

დეპარტამენტები
რეგიონში 13 დეპარტამენტია: ენი, ალიე, არდეში, კანტალი, დრომი, იზერი, ლუარა, ზემო ლუარა, პუი-დე-დომი, რონა, ლიონის მეტროპოლია, სავოია, ზემო სავოია
რამირო ლეონ კარპიო

რამირო ლეონ კარპიო (დ. 12 იანვარი, 1942 — გ. 16 აპრილი, 2002) — გვატემალელი პოლიტიკოსი, რომელიც იყო გვატემალის 43-ე პრეზიდენტი 1993 წლის ივნისიდან 1996 წლის იანვრამდე. 1987 წლის აგვისტოდან 1993 წლის ივნისამდე იგი იკავებდა გვატემალის ადამიანის უფლებათა ომბუდსმენის თანამდებობას .

კარიერა
დე ლეონმა სამართალი ჯერ სან-კარლოსის უნივერსიტეტში შეისწავლა, შემდეგ კი რაფაელ ლანდივარის უნივერსიტეტში, სადაც ხელმძღვანელობდა გაზეთს („ბოლივარიული მზე“). უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ იგი გახდა საჯარო მოხელე; 1967-1969 წლებში მუშაობდა ეკონომიკის სამინისტროს საერთო ბაზრის განყოფილებაში, ხოლო 1969 წელს გახდა სატარიფო კომიტეტის მუდმივი მდივანი. 1970 წელს იგი დაინიშნა ეკონომიკური და პოლიტიკური ინტეგრაციის ეროვნული კომიტეტის მუდმივ მდივნად. ამ პერიოდში იგი შეუერთდა მემარჯვენე „ეროვნული განთავისუფლების მოძრაობას“ , რომლის კანდიდატმა, კარლოს არანამ, 1970 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა. არანას ოთხწლიანი ვადის განმავლობაში დე ლეონი მსახურობდა სახელმწიფო მრჩეველთა საბჭოს გენერალურ მდივნად. მოგვიანებით იგი კერძო სექტორში გადავიდა და შეუერთდა გვატემალის შაქრის მწარმოებელთა ასოციაციას, სადაც 1978-1981 წლებში იურიდიულ მრჩევლად მუშაობდა, შემდეგ კი გენერალურ ადმინისტრატორად 1983 წლამდე. ამის შემდეგ იგი ჩაერთო უსისხლო გადატრიალებაში, რომლის შედეგადაც პრეზიდენტი ეფრაინ რიოს მონტი ოსკარ უმბერტო მეხიამ ჩაანაცვლა.

თავის ბიძაშვილთან, ხორხე კარპიო ნიკოლთან ერთად, მან დააარსა მემარჯვენე-ცენტრისტული პარტია „ეროვნული ცენტრის კავშირი“ . პარტია ეწინააღმდეგებოდა ავტორიტარიზმს და სანაცვლოდ სთავაზობდა სოციალურ ლიბერალიზმს. 1984 წელს იგი გახდა პარტიის 21 დეპუტატიდან ერთ-ერთი. მან მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა 1985 წლის კონსტიტუციის შემუშავებაში, რომელიც დღემდე მოქმედებს. იგი მხარს უჭერდა ბიძაშვილს 1985 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში. კარპიო გადავიდა მეორე ტურში, თუმცა ვინიციო სერესოსთან დამარცხდა. ამის შემდეგ დე ლეონმა დატოვა.

1989 წელს დე ლეონი გახდა („ხალხის დამცველი“), გვატემალის ადამიანის უფლებათა ომბუდსმენი. მიუხედავად იმისა, რომ ეს პოზიცია მას საშუალებას აძლევდა ემხილებინა ხელისუფლების მხრიდან ადამიანის უფლებების დარღვევები (და მისი ხმა ისმოდა), მას არ გააჩნდა რეალური ძალაუფლება ამ დარღვევებთან საბრძოლველად.

პრეზიდენტი (1993-1996)
1993 წლის 25 მაისს პრეზიდენტმა ხორხე სერანომ მოაწყო „თვითგადატრიალება“ სახელმწიფო გადატრიალება ხელისუფლების წარმომადგენლის მიერ და არმიის აშკარა მხარდაჭერით შეაჩერა კონსტიტუციის მოქმედება და დაითხოვა ეროვნული კონგრესი. მან ასევე ბრძანა დე ლეონის დაპატიმრება. დე ლეონმა დაპატიმრებას თავი მეზობელი სახლების სახურავებზე გადასვლით დააღწია, რის შემდეგაც შეძლო გადატრიალების დამგმობი განცხადების გავრცელება. პროტესტებისა და საგარეო დახმარების შეწყვეტის ფონზე, ქვეყანაში გამოცხადდა ეროვნული გლოვა და გაიმართა სახელმწიფო დაკრძალვა. სიკვდილის შემდეგ იგი დაჯილდოვდა სუვერენული ეროვნული კონგრესის დიდი ორდენით .
თარიქ რაჰმანი

თარიქ რაჰმანი (; დ. 20 ნოემბერი, 1965) ასევე ცნობილი როგორც თარიქ ზია — ბანგლადეშელი პოლიტიკოსი, რომელიც 2026 წლის 17 თებერვლიდან იკავებს ბანგლადეშის მე-11 პრემიერ-მინისტრის, პარლამენტის ლიდერის, ბანგლადეშის ნაციონალისტური პარტიისა და თავმჯდომარისა თანამდებობებს. იგი ქვეყნის მეექვსე პრეზიდენტის, ზიაურ რაჰმანისა და მეცხრე პრემიერ-მინისტრის (პირველი ქალი ამ თანამდებობაზე), ხალედა ზიას უფროსი ვაჟია.

რაჰმანმა გავლენა ბანგლადეშის ნაციონალისტურ პარტიაში ხალედა ზიას მინისტრობის დროს მოიპოვა. 2008 წლის საპარლამენტო არჩევნებში ავამი ლიგის დამაჯერებელი გამარჯვების შემდეგ, მან ლონდონს მიაშურა ნებაყოფლობით დევნილობაში; მიზეზად საკუთარი უსაფრთხოების დაცვა და ხელისუფლების მხრიდან დევნა დაასახელა. შეიხ ჰასინას მთავრობის დროს სასამართლომ მას ბრალი დასდო არაერთ დანაშაულში, მათ შორის კორუფციაში, ქრთამის აღებაში, ფულის გათეთრებაში, სიმდიდრის უკანონო დაგროვებასა და ხელყუმბარებით თავდასხმების ორგანიზებაში. 2007 წლის შემდეგ მის წინააღმდეგ სულ 84 საქმე აღძრეს. ბანგლადეშის ნაციონალისტური პარტია აცხადებს, რომ ეს ბრალდებები პოლიტიკურად მოტივირებული და ყალბია. მოგვიანებით, 2024 წელს, ავამი ლიგის მთავრობის დაცემის შემდეგ, სასამართლომ იგი ყველა ბრალდებაში გაამართლა და განაჩენი გააუქმა; რის შედეგადაც იგი ბანგლადეშში 2025 წლის ბოლოს დაბრუნდა. ბანგლადეშის ნაციონალისტურმა პარტიამ 2026 წლის საპარლამენტო არჩევნებში დამაჯერებელი გამარჯვება მოიპოვა, რაჰმანი კი პირველი ვადით აირჩიეს პარლამენტში; შედეგების საბოლოო დაზუსტების შემდეგ იგი ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი გახდა.

მან ეროვნულ პოლიტიკაში დიდი აზრთა სხვადასხვაობა გამოიწვია; მის სახელს უკავშირდება რამდენიმე რეზონანსული დავა, მათ შორის „ჰავა ბჰავანის“, როგორც ძალაუფლების პარალელური ცენტრის, გამოყენება.
ალვარო ენრიკე არსუ ირიგოიენი

ალვარო ენრიკე არსუ ირიგოიენი (დ. 14 მარტი, 1946 — გ. 27 აპრილი, 2018) — გვატემალელი პოლიტიკოსი და ბიზნესმენი, რომელიც იყო გვატემალის 44-ე პრეზიდენტი 1996-დან 2000 წლამდე, ასევე რამდენიმე ვადით გვატემალა სიტის მერად. მისი პრეზიდენტობის მთავარი მიღწევა იყო სამშვიდობო შეთანხმების ხელმოწერა პარტიზანულ დაჯგუფება „გვატემალის ეროვნულ რევოლუციურ ერთობასთან“ , რამაც დაასრულა გვატემალის 36-წლიანი სამოქალაქო ომი.

იგი გვატემალა სიტის მერად ექვსჯერ აირჩიეს: 1982 წელს, როდესაც მან უარი თქვა თანამდებობის დაკავებაზე სახელმწიფო გადატრიალების გამო; 1986 წელს; 2003 წელს, პრეზიდენტობის შემდეგ; 2007, 2011 და 2015 წლებში ამ უკანასკნელი ვადის დროს იგი თანამდებობაზე ყოფნისას გარდაიცვალა.

ადრეული კარიერა
დაიბადა გვატემალა სიტიში, არსუ სწავლობდა სოციალურ და იურიდიულ მეცნიერებებს რაფაელ ლანდივარის უნივერსიტეტში. 1978 წელს იგი გახდა გვატემალის ტურიზმის ინსტიტუტის დირექტორი; ეს თანამდებობა მას 1981 წლამდე ეკავა, როდესაც იგი „გვატემალის ქრისტიან-დემოკრატიული“ პარტიიდან გვატემალა სიტის მერად აირჩიეს. 1986 წელს იგი გახდა მერი მას შემდეგ, რაც გაიმარჯვა არჩევნებში „ეროვნული წინსვლის გეგმის“ სამოქალაქო კომიტეტის ეგიდით.

არსუს პრეზიდენტობის მთავარი მიღწევა იყო სამშვიდობო შეთანხმების ხელმოწერა პარტიზანულ დაჯგუფება „გვატემალის ეროვნულ რევოლუციურ ერთობასთან“, რამაც დაასრულა გვატემალის 36-წლიანი სამოქალაქო ომი. მოლაპარაკებები 1990 წლიდან მიმდინარეობდა და არსუმ მათ ახალი, სასიცოცხლო იმპულსი შესძინა, როდესაც 1996 წლის 26 თებერვალს მექსიკაში -ს წარმომადგენლებს შეხვდა. ამ პროცესის ფარგლებში მოხდა რამდენიმე საჯარო სატრანსპორტო და კომუნალური კომპანიის პრივატიზება, რასაც მოჰყვა მწვავე კრიტიკა პროცესის დროს დაფიქსირებული დარღვევების ბრალდებების გამო. ზოგიერთი ეს კომპანია იყო ელექტროენერგიის კომპანია , სატელეფონო მომსახურების პროვაიდერი , ეროვნული ავიახაზები და სარკინიგზო კომპანია .

შემდგომი კარიერა და სიკვდილი
საპრეზიდენტო ვადის შემდეგ არსუ ცენტრალური ამერიკის პარლამენტის წევრი გახდა; მას ეს ადგილი 2000-დან 2004 წლამდე ეკავა.

თავის ბოლო წლებში, 2017-სა და 2018-ში, არსუ იბრძოდა გვატემალაში დაუსჯელობის წინააღმდეგ ბრძოლის საერთაშორისო კომისიის გაეროს კომისრის, ივან ველასკესისა და გენერალური პროკურორის, თელმა ალდანას წინააღმდეგ, მათ ღიად ადანაშაულებდა პრეზიდენტ მორალესის წინააღმდეგ „ნელი სახელმწიფო გადატრიალების“ მოწყობაში კორუფციასთან და დაუსჯელობასთან ბრძოლის საფარქვეშ. ამავდროულად, თავადაც მოექცა კრიტიკის ქარცეცხლში. 2018 წლის 27 აპრილს არსუს გულის შეტევა დაემართა გვატემალა სიტიში გოლფის თამაშისას. იგი იმავე დღეს საავადმყოფოში გარდაიცვალა.

პირადი ცხოვრება
არსუს პირველი მეუღლისგან, სილვია გარსია გრანადოსისგან სამი შვილი ეყოლა, ხოლო მეორე მეუღლისგან, პატრიცია ესკობარისგან ორი.

იგი რამდენჯერმე იყო გვატემალის ეროვნული ჩემპიონი სქვოშში.
ლე დე პლატო

„ლე დე პლატო“ , ცნობილი როგორც ბიურენის სვეტები — ფრანგი კონცეპტუალური მხატვრის, დანიელ ბიურენის სკულპტურული კომპოზიცია, რომელიც 1985–1986 წლებში შეიქმნა და პარიზის სასახლის ეზოშია დადგმული.

კომპოზიცია შედგება 260 სხვადასხვა სიმაღლის მოკლე სვეტისგან, რომლებიც დამზადებულია ბეტონისა და მარმარილოსგან. სვეტებზე დატანილია შავ-თეთრი ვერტიკალური ზოლები, რაც ბიურენის დამახასიათებელი სტილია. ნამუშევარში ჩართულია ხელოვნური წყლის ნაკადი და განათება. ღამით წითელი და მწვანე განათება სივრცეს ასაფრენ ბილიკს ამსგავსებს, ხოლო ლურჯი განათება ქვემოდან ამომავალ ორთქლს აჩენს. ეს ნამუშევარი მიეკუთვნება „ადგილმდებარეობის სპეციფიკურ ხელოვნებას“, რადგან იგი სპეციალურად ამ სასახლის ეზოსთვის შეიქმნა.

პროექტის ინიციატორი საფრანგეთის პრეზიდენტი ფრანსუა მიტერანი იყო, რომელმაც მხარი დაუჭირა ყოფილი ავტოსადგომის საზოგადოებრივ სივრცედ გადაკეთებას. პროექტმა მაშინ საზოგადოებაში დიდი უკმაყოფილება გამოიწვია: პარიზის მერი ჟაკ შირაკი მის წინააღმდეგ გამოვიდა. მხატვარს ადანაშაულებდნენ ისტორიული კომპლექსის ხასიათის დარღვევაში.

2000-იან წლებში ნამუშევრის ტექნიკური მდგომარეობა გაუარესდა: გაჟონვები და ჰიდროიზოლაციის პრობლემებმა იჩინეს თავი. 2007 წელს ბიურენმა საჯაროდ გამოხატა უკმაყოფილება. 2009–2010 წლებში ჩატარდა რესტავრაცია, რომლის დროსაც აღადგინეს ჰიდროიზოლაცია და წყლის ობიექტები. დღეს სვეტები თანამედროვე ხელოვნების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მაგალითად ითვლება, რომელიც ისტორიულ ურბანულ გარემოში კარგად ინტეგრირდება.