iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გორანბოის რაიონი

გორანბოის რაიონი — ადმინისტრაციული ერთეული აზერბაიჯანის დასავლეთში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი გორანბოი.

ისტორია
რაიონი პირველად შეიქმნა აზერბაიჯანის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის 1930 წლის 8 აგვისტოს, თანახმად ადმინისტრაციული მონაკვეთებისა და რაიონის შექმნის შესახებ გადაწყვეტილებისა. ადმინისტრაციული ცენტრი გახდა სოფელი გორანბოი. რესპუბლიკის აღმასრულებელმა კომიტეტმა 1938 წლის 8 სექტემბრის გადაწყვეტილებით სოფელ გორანბოის სახელი შეუცვალა და რევოლუციონერ კასუმ ისმაილოვის პატივსაცემად მას კასუმ-ისმაილოვი უწოდა. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს 1991 წლის 12 თებერვლის გადაწყვეტილებით რაიონის შემადგენლობაში შევიდა ლიკვიდირებული შაუმიანის რაიონი, ხოლო ქალაქს და რაიონს დაუბრუნდა თავდაპირველი სახელწოდება — გორანბოი.
ბიძინა გორგაძე

ბიძინა ვასილის ძე გორგაძე (დ. 17 ნოემბერი, 1919, ოზურგეთი — გ. 11 სექტემბერი, 1992, თბილისი) — ქართველი ფერმწერი. საქართველოს სსრ დამსახურებული მხატვარი (1961).

ბიოგრაფია
1947 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია (უჩა ჯაფარიძის კლასი). მსოფლიო ომის მონაწილე. 1947 წლიდან მონაწილეობდა სამხატვრო გამოფენებში. გორგაძე პეიზაჟისტია. მისი შემოქმედების ძირითადი თემა იყო საქართველოს ისტორიის წარსულისა და აწმყოს ასახვა.

მნიშვნელოვანი ნამუშევრები: „რუსთავი“ (1952–1953), „ბათუმი“ (1953), „ელბაქიძის აღმართი“ (1955), „ზღვის პეიზაჟი“ (1958), „შემოდგომა“ (1981) და სხვ.

გორგაძე მონაწილეობდა საზღვარგარეთ (პოლონეთი, 1959; გერმანია, 1969) მოწყობილ ქართველ მხატვართა გამოფენებში.
კუმანოვოს სამხედრო-ტექნიკური შეთანხმება

კუმანოვოს სამხედრო-ტექნიკური შეთანხმება — ხელშეკრულება, რომელიც გაფორმდა იუგოსლავიის არმიის და ნატო-ს წარმომადგენლებს შორის 1999 წლის 9 ივნისს მაკედონიაში, ქალაქ კუმანოვოში . ამ შეთანხმებით ფაქტობრივად დასრულდა კოსოვოს ომი.

შეთანხმების ძირითადი პუნქტები
შეთანხმების ძირითადი პუნქტები:

-ს წევრი ქვეყნების მიერ იუგოსლავიის დაბომბვის შეწყვეტა
იუგოსლავიის არმიის მიერ საომარი მოქმედებების შეწყვეტა კოსოვოში
იუგოსლავიის არმიისა და რუსეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროს ძალების გამოყვანა კოსოვოდან თერთმეტი კალენდარული დღის განმავლობაში
კოსოვოში -ის ძალების განლაგება
იუგოსლავიის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე უსაფრთხოების ზონის შექმნა კოსოვოსთან ადმინისტრაციული საზღვრის გასწვრივ

შეთანხმების რეალიზაცია
1999 წლის 10 ივნისს იუგოსლავიის სახმელეთო ჯარებმა დაიწყეს კოსოვოს დატოვება. იუგოსლავიის არმია სერბეთში სპეციუალურად გამოყოფილი ორი გზით ბრუნდებოდა. იუგოსლავიის ცნობით, ამ პერიოდში დაფიქსირდა კოსოვოს გამათავისუფლებელი არმიის მიერ იუგოსლავიის ჯარებზე თავდასხმის არაერთი შემთხვევა. საბოლოოდ იუგოსლავიის არმიამ კოსოვო 18 ივნისს დატოვა.

აგრეთვე იხილეთ
-ს მიერ იუგოსლავიის დაბომბვა (1999)
კოსოვოს ომი
სერბეთი
კოსოვო
ფრანსუა დე გიზი

ფრანსუა დე გიზი (; დ. 17 თებერვალი, 1519, ლოთარინგიის საჰერცოგო ― გ. 24 თებერვალი, 1563, ორლეანი) — ფრანგი ჰერცოგი. მონაწილეობდა საფრანგეთის რელიგიური ომებში ჰუგენოტთა წინააღმდეგ.

საფრანგეთში ფრანსუა -ის მეფობის დროს ქვეყნის მმართველობა ფაქტობრივად ფრანსუა დე გიზის და მისი ძმის, შარლ დე გიზის ხელებში იყო გადასული. ფრანსუამ დაამარცხა აჯანყებული პროტესტანტები, რითაც დაასრულა ამბუაზის შეთქმულება, რომელის მიზანიც იყო საფრანგეთში გიზების მმართველობის შეწყვეტა.
გიიომ კონხეზიუსი

გიიომ კონხეზიუსი ( დ. დაახლ. 1080 — დაახლ. 1154) — ფრანგი სქოლასტიკოსი ფილოსოფოსი, გარამატიკოსი, ღვთისმსახური, შარტრის ფილოსოფიური სკოლის წარმომადგენელი. დაეუფლა თავისუფალ ხელოვნებებს შარტრში, პარიზის მახლობლად. კითხულობდა ლექციებს პარიზში.

შეხედულებები
კონხეზიუსი ერთმანეთთან აიგივებს სამყაროს სულსა და სული წმინდას. ამასთანავე, ამტკიცებს, რომ სამყარო შექმნილია. უარყოფს სულთა წინარე არსებობას და დაუჯერებლად მიაჩნია, რომ პლატონს შეეძლო ამგვარი კონცეფცია ჩაერთო მოძღვრებაში. როდესაც პიერ აბელარის მოწინააღმდეგე გიიომ ტირიელმა პაექრობაში გამოიწვია და მოსთხოვა დაემტკიცებინა, რის საფუძველზე აიგივებდა ერთმანეთთან სამყაროს სულსა და სული წმინდას, კონხეზიუსმა უარყო ეს თეზისი, რადგანაც აკადემიკოსობას ქრისტიანად დარჩენა ამჯობინა.
შალვა გორგასლიძე

შალვა თეოფილეს ძე გორგასლიძე (დ. 23 სექტემბერი, 1917, სოფ. უსახელო, ახლანდელი ცაგერის მუნიციპალიტეტი — გ. 23 აგვისტო, 1991, თბილისი) — ქართველი სპორტსმენი (მოკრივე). საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1951); საკავშირო კატეგორიის (1959) და საბჭოთა კავშირის საპატიო მსაჯი (1969) კრივში. საქართველოს ფიზკულტურისა და სპორტის დამსახურებული მუშაკი (1967).

ბიოგრაფია
1940 წელს დაამთავრა საქართველოს ფიზკულტურის სახელმწიფო ინსტიტუტი. კრივში ვარჯიში დაიწყო 1932 წელს (პირველი მწვრთნელი — თ. ფურცელაძე, შემდეგ გ. გასპარიანი და ა. გოლდშტეინი). 1937 წელს იყო საქართველოს ნაკრების წევრი, 1945 წელს კვლავ საქართველოს ნაკრების წევრი გახდა; მოიპოვა საბჭოთა კავშირის გუნდური ჩემპიონობა. საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი (1944, მსუბუქ წონაში); 1937, 1938 და 1945 წლებში საბჭოთა კავშირის პირველობის მესამე პრიზიორი. საქართველოს 13-გზის ჩემპიონი. რინგზე ჩაატარა 149 ორთაბრძოლა, მოიგო 132, აქედან 24 ნოკაუტით.

წლების მანძილზე ამზადებდა საქართველოს ნაკრებს საერთაშორისო შეჯიბრებებისათვის. 17 წლის მანძილზე მუშაობდა საქართველოს ზოოტექნიკურ-სავეტერინარო ინსტიტუტის ფიზიკური აღზრდის კათედრის გამგედ.
მიხეილ გორბაჩოვი (გმირი)

მიხეილ ნიკიფორეს ძე გორბაჩოვი (დ. 12 მარტი, 1917, თბილისი — გ. 6 ივლისი, 1955, ჟდანოვი) — რუსი, საბჭოთა კავშირის გმირი (13 მარტი 1944).

ბიოგრაფია
გაიზარდა თბილისში. 1938 წელს გაიწვიეს საბჭოთა არმიის რიგებში. 1940 წელს დაამთავრა სამხედრო-საავიაციო სასწავლებელი და დაინიშნა კიევში დისლოცირებული შორსმოქმედი ესკადრილიის მფრინავად. მეორე მსოფლიო ომის დროს იბრძოდა სტალინგრადთან, ვორონეჟთან. შეასრულა 250-ზე მეტი საბრძოლო გაფრენა. ომის დამთავრების შემდეგ კვლავ სამხედრო სამსახურში იყო. 1951 წლიდან კი — სამოქალაქო ავიაციაში მსახურობდა. დაჯილდოებულია საბრძოლო ორდენებითა და მედლებით.
ესტონეთის საფეხბურთო თასი

ესტონეთის საფეხბურთო თასი — ყოველწლიური სათასო შეჯიბრება ესტონეთის საფეხბურთო გუნდებს შორის. გათამაშება პირველად 1938 წელს ჩატარდა. მისი გამარჯვებული კვალიფიკაციას გადის ესტონეთის სუპერთასზე და უეფა-ს ევროპა ლიგაზე.

ტურნირის ისტორიაში ყველაზე წარმატებული კლუბია ტალინის „ლევადია“, რომელმაც 9-ჯერ მოიგო თასი. მოქმედი გამარჯვებულია „ლევადია“.

ფინალები
სტატისტიკა კლუბების მიხედვით
გორაძირი

გორაძირი — ძვ. წ. - საუკუნეების არქეოლოგიური ძეგლი, წარმართული სატაძრო კომპლექსი სამაროვნითურთ. მდებარეობს საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფ. კორბოულთან, ადგილ „გორაძირზე“, სოფლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, დაახლოებით 2 კმ დაშორებით მდებარე ორი გორიდან უმაღლესზე (ჩრდილოეთით მდებარე გორა).

ისტორია
1967-1968 წლებში ჩატარებული გათხრებით (ხელმძღვანელი ე. გოგაძე) გამოვლენილი სამაროვანი მოიცავს 3-4 ჰა. აქ გაითხარა სამი ყორღანი და ოთხი ორმოსამარხი. დასტურდება კოლექტიური დაკრძალვა და კრემაცია. სამარხეული მასალა ძირითადად კერამიკაა. მიცვალებულებისათვის ჩაუტანებიათ აგრეთვე ბრინჯაოს ისრისპირი, საკინძი, სამაჯური, ხელშუბისპირები, მშვილდსაკიდი, ღეროვანი საკინძები, ცხოველის ფორმის ბრტყელი აბზინდა, ორნამენტირებული ბალთა, პინცეტი, სამაჯურები (ერთი ოქროს გარსაკრავიანი), სამნაწილიანი ფირფიტოვანი საკიდი ხვია, ცხოველის მინიატიურული ქანდაკება, ბრინჯაოსა და რკინის სატევრები, სარდიონის თეთრი კაჟისებური ქვის, მინისა და პასტის მძივები. გორაძირის ძეგლებში დაკრძალვის წესი და სამარხეული მასალა გამოხატავს კოლხური და აღმოსავლეთ ქართული არქეოლოგიური კულტურების ელემენტთა შერწყმას და სასაზღვრო რეგიონში ამ კულტურის სფეროების სათანადო ეთნოგრაფიულ ნაკადთა შერწყმის პროცესზე უნდა მიუთითებდეს. მასალის ტიპოლოგიური ანალიზით ძეგლი ძვ. წ. - საუკუნეების ფარგლებში ექცევა. 1997-1998 წლებში გაითხარა სატაძრო კომპლექსი, რომელიც გორის თხემზეა გამართული. იგი ორფენიანია. ზედა ფენა წარმოადგენს დაახლოებით 60-70 მ² ფართობის ფლეთილი ქვით ნაგებ სწორკუთხა შენობას, რომლის აღმოსავლეთ ნაწილში გამოვლინდა ქვის ცალპირი წყობით ნაშენი შიდა კედლის ნაშთიც. ნაგებობის ცენტრალურ ნაწილში მომწვანო ფერის თიხის, კუბის ფორმის ორი პოდიუმი გაიწმინდა. ფენაში აღმოჩენილი მრავალრიცხოვანი არქეოლოგიური მასალიდან (კერამიკა, რკინის ნივთები) ყურადღებას იქცევს თეფშის ფორმის ორი ჭურჭელი, რომელზეც დაძერწილია სფერულმუცლიანი პატარა კოჭბები. ფენა ძვ. წ. - საუკუნეებით თარიღდება. ქვედა ფენა წარმოადგენს ღია, კვადრატულ სამლოცველო მოედანს, რომელიც მოგებული იყო ფილაქვებით (10 სმ 10 სმ). მის ცენტრალურ ნაწილში აღმოჩნდა მრგვალი, ბრტყელი ლოდი 10 სმ დიამეტრის გამჭოლი ნახვრეტით, რომელიც სავარაუდოდ, სარიტუალო სვეტის ან კერპის ბაზისი უნდა ყოფილიყო. მოედანზე აღმოჩნდა სხვადასხვა ცხოველის და ფრინველის დამწვარი ძვლები (შეწირულობები), ფრაგმენტულად წარმოდგენილია თიხის მრავალრიცხოვანი ჭურჭელი, რკინის ფიბულები და ისრისპირები, ბრინჯაოს სამაჯური, სკვითური ისრისპირი და სხვა. ფენა ძვ. წ. - სს-ით თარიღდება. თხემის ჩრდ. ნაწილში, მინდორზე გაიწმინდა დიდი ზომის ფლეთილი ქვებით ნაგები ოთხკუთხა შენობის საძირკვლის ნაშთი. მისი შიდა არე დაფარული იყო სამშენებლო ბათქაშით; სავარაუდოდ იგი ქვის საძირკველზე აღმართული ბათქაშით შელესილი ხის ნაგებობა უნდა ყოფილიყო. საბერძნეთიდან შემოტანილი ამფორისა და შავლაკიანი ჭურჭლის მცირე ფრაგმენტები რამდენადმე აზუსტებს ნაგებობის თარიღს და იგი ძვ. წ. - საუკუნეებით განისაზღვრება.
ესტონეთის საფეხბურთო სუპერთასი

ესტონეთის საფეხბურთო სუპერთასი — საფეხბურთო გათამაშება ესტონეთში, სადაც ჩემპიონატის და თასის გამარჯვებულები ხვდებიან ერთმანეთს. იმ შემთხვევაში, თუ ქვეყნის ჩემპიონატსაც და თასსაც ერთი გუნდი მოიგებს, მაშინ მას სუპერთასზე თასის ფინალისტი გუნდი დაუპირისპირდება.

სუპერთასი თამაშდება 1996 წლიდან. გათამაშების ისტორიაში, ყველაზე წარმატებული კლუბია ტალინის „ფლორა“, რომელმაც 9-ჯერ მოიგო ტიტული. მოქმედი გამარჯვებულია ტალინის „ლევადია“.

მატჩები
სტატისტიკა კლუბების მიხედვით
დავით ულუს აჯანყება

დავით ულუს აჯანყება — საქართველოს მეფის აჯანყება მონღოლთა ბატონობის წინააღმდეგ. მიმდინარეობდა 1260 წელს. საბოლოოდ აჯანყებულები დამარცხდნენ და 1262 წელს გაემგზავრნენ ურდოში, რათა პატიება ეთხოვათ.

წინაპირობები
მულჰიდების სახელმწიფოს განადგურების შემდეგ ჰულაგუ-ყაენმა გადაწყვიტა დასავლეთ საქართველოც დაემორჩილებინა და დაეხარკა. 1259 წლის ზაფხულში დავით ნარინის წინააღმდეგ დიდი ჯარი გამოგზავნა, რომელიც მონღოლი და მუსლიმი მოლაშქრეებისგან შედგებოდა. აქვე გაემართა თავისი ჯარით არღუნ ამირაც (არღუნ-აღა). მათ შესახვედრად დასავლეთ საქართველოს ჯარით გადმოვიდა დავით ნარინი. ბრძოლა უკომპრომისო და სასტიკი იყო. ორივე მხარემ დიდი ზარალი განიცადა. საბოლოოდ მონღოლებმა ვერ შეძლეს დასავლეთ საქართველოში გადასვლა. არღუნი იძულებული იყო უკან გაბრუნებულიყო და არღუნ-ყაენს ხლებოდა თავრიზში. მან ყაენს მოახსენა აქართველოში შექმნილი მდგომარეობა და ახალი დამხმარე ძალები ითხოვა. ილხანმა ბრძანება გასცა შეეკრიბათ ლაშქარი როგორც მონღოლთაგან, ისე ერაყიდან და საქართველოს დამორჩილებული ნაწილიდან. ქართველ დიდებულებს და დავით ულუს ებრძანათ თავიანთი ლაშქრით გადმოსულიყვნენ არღუნ-ყაენის დროშის ქვეშ. მაგრამ საქართველოში ჩამოსულ არღუნ-აღას დავით ულუც აჯანყებული დახვდა.

აჯანყება
დავით ულუს განდგომა და აჯანყება იმანაც გააბედინა, რომ სწორედ ამ ხანებში დავით ნარინმა ფაქტობრივად შეძლო მონღოლების დამარცხება. როგორც ჩანს, მონღოლები ითვალისწინებდნენ დავით ულუს შესაძლო შეყოყმანებას დავით ნარინის წინააღმდეგ ბრძოლაში მონაწილეობის მიღების თაობაზე, ამიტომ მათ ოფიციალურად მოსთხოვეს ჯარის გამოყვანა, თითქოსდა ეგვიპტეში გასალაშქრებლად.

დავით ულუმ წინასწარ თადარიგი დაიჭირა. მან თავისი მეუღლე — დედოფალი გვანცა და ახალ შეძენილი ვაჟი, დიმიტრი ბიჯნისის ციხეში შეაფარა, თვითონ კი ქართველთა ლაშქრით ჯავახეთისკენ გაემართა. აქ მან მოიწვია დიდებულთა თათბირი და შეკრებილთ აცნობა თავისი გადაწყვეტილება, რომ მონღოლებს აღარ დაემორჩილებოდა. მან დიდებულებს თავისუფალი მოქმედების უფლება მისცა. სხვანაირად მას, ალბათ არც შეეძლო. სადუნ მანკაბერდელის რჩევით, სარგის ჯაყელმა მიზეზი შემდეგნაირად წარმოაჩინა: მონღოლი მოხელენი, მეტადრე კი გადასახადების ამკრებნი, საქართველოში დიდ უსამართლობას სჩადიოდნენ, ისინი ატყუებდნენ თვით ყაენსაც. საქართველოს მხარეს მონღოლთა მოხელეების ამ უსამართლო მოქმედებისგან თავდაცვის არავითარი საშუალება არ გააჩნდა, რადგან მათ ქრთამით ჰქონდათ შეკრული ყაენის კარი და საჩივარი ყაენის ყურამდე ვერ აღწევდა. ამის გამო თითქოს სხვა გზა, გარდა აჯანყებისა, არ არსებობდა რომ ყაენს მათთვის ყურადღება მიექცია. ჰულაგუმ ეს დაიჯერა. ამავე დროს მას აცნობეს, რომ ჩრდილოეთიდან ოქროს ურდოს ლაშქარი, თვით ბერქა ყაენის მეთაურობით ილხანთა სამფლობელოებისაკენ მოემართებოდა. ჰულაგუ-ყაენმა შეწყვიტა სასამართლო გამოძიება და დავით ულუს უბრძანა სასწრაფოდ შეეკრიბა ქართველთა ლაშქარი და თავისი ლაშქრით მასთან გამოცხადებულიყო.
გორაფი (მთა)

გორაფი — მთა საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გულრიფშის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აფხაზეთის ქედის თხემზე, მდინარე ჯამპალის მარცხენა შენაკადის — არვაშის სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2742 მ. აგებულია იურული პორფირიტებით და ტუფებით, ტუფ-ბრექჩიებით, ტუფ-ქვიშაქვებითა და ფიქლებით. აქვს ციცაბო კალთები, შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოს ბალახეულით.
გორანა (მდინარე)

გორანა — მდინარე აღმოსავლეთ საქართველოში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში, ივრის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 8,6 კმ, აუზის ფართობი 24,8 კმ². სათავეს იღებს ქართლის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე. საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირეა ზამთარში. ერთვის რამდენიმე შენაკადი. საშუალო წლიური ხარჯი 0,4 მ³/წმ.
შარტრის სკოლა

შარტრის სკოლა — მაღალ შუა საუკუნეებში შარტრის საკათედრო ტაძართან არსებული სასწავლებელი. წარმოადგენდა ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან სკოლას. თავისი განვითარების მწვერვალს მიაღწია - საუკუნეებში.
 საუკუნის დასაწყისში (1020 წ.) ეპისკოპოსმა ფულბერმა დააარსა შარტრის ფილოსოფიური სკოლა, რომელიც ერთ-ერთი ყველაზე საუკეთესო სასწავლო ცენტრს წარმოადგენდა იმდროინდელ დასავლეთ ევროპაში. ეპისკოპოსი ფულბერი თავის სქოლასტიკურ-პედაგოგიურ მოღვაწეობას ნაკლებ ღირებულებას ანიჭებდა, თუმცა ადმინისტრაციულ საკითხებში წარმატებული აღმოჩნდა.

სკოლა მრავალ სწავლულს იზიდავდა. მათ შორის იყვნენ ბერნარდ შარტრელი, ტიერი შარტრელი და გიიომ კონზეხუსი. სწავლება მიმდინერეობდა შვიდი თავისუფალი ხელოვნების პრინციპზე დაყრდნობით. მოიცავდა ტრივიუმს (ლოგიკა, გრამტიკა და რიტორიკა) და კვადრივიუმს (არითმეტიკა, გეომეტრია, მუსიკა და ასტრონომია). შარტრის სკოლაში განსაკუთრებული ყურადღება ექცეოდა კვადრივიუმს (მათემატიკურ მიმართულებებს) და ნატურფილოსოფიას.
ხაჩმაზი

ხაჩმაზი — ქალაქი აზერბაიჯანის ჩრდილოეთში. ხაჩმაზის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე გუდიალჩაიზე. სარკინიგზო სადგური იმყოფება ბაქოდან 163 კმ-ით ჩრდილო-დასავლეთით გუდერმესი-ბაქოს ხაზზე.

ისტორია
 საუკუნეში სოფელი სოფელ ბებელთან ერთად ეკუთვნოდა მუშკურის ოლქს, ცხოვრობდნენ სომხები და შედგებოდა 52 სახლისგან.

1898 წელს ბაქოდან პეტროვსკის პორტამდე არსებულ გზაზე აშენდა სარკინიგზო ვაგზალი. 1938 წელს ხაჩმაზმა მიიღო ქალაქის სტატუსი საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა საკონსერვო და ლუდის ქარხნები, მიმდინარეობდა ხალიჩების წარმოება.

დემოგრაფია
1974 წელს ქალაქში ცხოვრობდა 24 ათასი ადამიანი. 1989 წლის საბჭოთა კავშირის მოსახლეობის აღწერის მონაცემებით ხაჩმაზში ცხოვრობდა 28 990 ადამიანი. 2009 წლის აზერბაიჯანის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობდა 39 500 ადამიანი.

ღირსშესანიშნაობები
ჯუმა მეჩეთი
კულტურის სახლი
ისტორიულ-სამხარეო მუზეუმი
აზერბაიჯანის კულტურის მოღვაწეთა პარკი
წმინდა ნიკოლის ტაძარი — აშენდა 1946 წელს

სახელმწიფო დაწესებულებები
ხაჩმაზის ელექტროსადგური
ხაჩმაზის სახალხო სასამართლო
ავტოსადგური
საბაჟო სამმართველო
წყალგაყვანილობის მილების სამმართველო
ხაჩმაზის ცენტრალური საავადმყოფო
საემიგრაციო სამსახურის სამმართველო
სამკურნალო-დიაგნოსტიკური ცენტრი
ხაჩმაზის რაიონის აღმასრულებელი ხელისუფლება
ხაჩმაზის რაიონის სამხედრო კომისარიატი
ხაჩმაზის რაიონის ვეტერინარული სამმართველო
ხაჩმაზის რაიონის ისტორიულ-სამხარეო მუზეუმი
ხაჩმაზის რაიონის პროკურატურა
იუსტიციის რეგიონული განყოფილება
ხაჩმაზის რაიონის პოლიციის სამმართველო
ქალაქ ხაჩმაზის პირველი ნოტარიალური კანტორა
სოციალური დაცვის სახელმწიფო ფონდის ხაჩმაზის რაიონული ფილიალი
ჰეიდარ ალიევის სახელობის კულტურის სახლი
ინფორმაციის და ტურიზმის რეგიონული ცენტრი
უძრავი ქონების სახელმწიფო რეესტრის რეგიონული სამმართველო
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ეროვნული უსაფრთხოების სამინისტროს რეგიონული სამმართველო
ხაჩმაზის რაიონის მოსახლეობის სოციალური დაცვის ცენტრი

ეკონომიკა
ქალაქში ფუნქციონირებს საკონსერვო კომბინატი „კავკაზი“.

ცნობილი მაცხოვრებლები
ლალა აბასოვა — აზერბაიჯანის მილი მეჯლისის დეპუტატი, აზერბაიჯანის ჟურნალისტთა კავშირის წევრი, საზოგადოებრივი ორგანიზაცია „ქალი და პროგრესის“ თავმჯდომარე, ჰასან ბეი ზარდაბის სახელობის პრემიის ლაურეატი, 12 სიმღერის, 4 ენციკლოპედიური კრებულის და 1 მხატვრული წიგნის ავტორი.
თარვერდი ორუჯ ოღლი ბაირამოვი — შახიდი, ყარაბახის ომის მონაწილე. გმირულად დაიღუპა 1992 წლის 25 მაისს ზანგელანის დაცვის დროს. მისი გარდაცვალების შემდეგ, იმ სკოლას, სადაც სწავლობდა თარვერდი ბაირამოვი, მიენიჭა მისი სახელი.

დამეგობრებული ქალაქები
იალტა
დერბენტი

გალერეა
შავ-თეთრი სიყვარული

„შავ-თეთრი სიყვარული“ — -ის წარმოების თურქულენოვანი სერიალი, რომელიც 2017 წლის 16 ოქტომბრიდან 2018 წლის 14 მაისამდე, ყოველ ორშაბათს -ის ეთერში გადიოდა.

შინაარსი
ასლი (ბირჯე აქალაი) წარმატებული ექიმია, რომლის ძმაც წარმატებული პოლიციელია. ერთ დღეს, მისი და შავი წარსულის მქონე ფერჰატის (იბრაჰიმ ჩელიქქოლი) გზა გადაიკვეთება. ასლი, ძალით წაყვანილ ფერმაში დაჭრილი ადამიანის გადარჩენას ცდილობს, რა დროსაც დაინახავს იმას, რაც არ უნდა ენახა. ასლი მიერ სიკეთის ანგელოზად წოდებული და ფერჰატის ბიძა — ნამიკი (მუჰამმეთ უზუნერი), სინამდვილეში მკვლელი აღმოჩნდება. მკვლელობის წამსწრე ასლის ცოცხალი დატოვება შეუძლებელია. ნამიკი ასლის სიკვდილის ბრძანებას გასცემს. ფერჰატი ასლის მკვლელობის ბოლო მომენტს მის მკვლელობას გადაიფიქრებს და სიცოცხლის შანს მისცემს. მაგრამ მხოლოდ ერთი პირობით, რომელიც საბოლოოდ, როგორც ასლის, ისე ფერჰატის ცხოვრებას ძირეულად შეცვლის.

როლებში
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1244

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1244 გაეროს უშიშროების საბჭომ მიიღო 1999 წლის 10 ივნისს 4011-ე სხდომაზე.

რე­ზო­ლუ­ცი­ამ და­ა­კა­ნო­ნა კო­სო­ვო­ში -ის არ­სე­ბო­ბა და და­ა­ფუძ­ნა გა­ე­როს დრო­ე­ბი­თი ად­მი­ნის­ტ­რა­ცია , რომლის მიზანი იყო რეგიონში შეიარაღებული კონფლიქტის განახლების შესაძლებლობის აღკვეთა. რეზოლუციამ მოუწოდა კოსოვოს გამათავისუფლებელ არმიას და სხვა ალბანელთა შეიარაღებულ ჯგუფებს დემილიტარიზაციისკენ. მან მხარი დაუჭირა ლტოლვილების დაბრუნებას თავიანთ საცხოვრებელში.
ფორზაცი

ფორზაცი — მკვრივი ქაღალდის ორმაგი ფურცლები წიგნის ბლოკსა და ყდას შორის. ფორზაცი ბლოკს აერთებს ყდასთან და წიგნის განაპირა გვერდებს იცავს გაჭუჭყიანებისაგან. ამასთან ერთად იგი წიგნის გაფორმების ელემენტია. ფორზაცი არის მიწებებული, მიკერებული, გაკერილი (დამზადების ტექნოლოგიისა და მიმაგრების მიხედვით), უბრალო, თემტური და დეკორაციული (გაფორმების სახეობის მიხედვით).
მინას-ჟერაისის შტატის სამხრეთ და სამხრეთ-დასავლეთი მეზორეგიონი

მინას-ჟერაისის შტატის სამხრეთ და სამხრეთ-დასავლეთი მეზორეგიონი  — ადმინისტრაციულ -სტატისტიკური მეზორეგიონი ბრაზილიაში, შედის მინას-ჟერაისის შტატში. მოსახლეობა შეადგენს 2 438 611 ადამიანს (2010 წელი). ფართობი — 49 576,148 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 49,19 ად./კმ².

დემოგრაფია
გეოგრაფიის და სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტის მიერ შეგროვებული 2010 წლის აღწერის მონაცემების თანახმად მეზორეგიონის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს:

სტატისტიკა
მთლიანი შიდა პროდუქტი 2003 წლისთვის შეადგენს 16 288 607 550,00 რეალს (მონაცემები: ბრაზილიის გეოგრაფიის და სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი).
მთლიანი შიდა პროდუქტი ერთ სულ მოსახლეზე 2003 წლისთვის შეადგენს 6907,68 რეალს (მონაცემები: ბრაზილიის გეოგრაფიის და სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი).
ადამიანის განვითარების ინდექსი 2000 წლისთვის შეადგენს 0,785 (მონაცემები: გაეროს განვითარების პროგრამა).

მეზორეგიონის შემადგენლობა
მეზორეგიონში შედიან შემდეგი მიკრორეგიონები:
ალფენასი
ანდრელანდია
იტაჟუბა
პასუსი
პოზუ-ალეგრი
პოსუს-დი-კალდასი
სანტა-რიტა-დუ-საპუკაი
სან-ლორენსუ
სან-სებასტიან-დუ-პარაიზუ
ვარჟინია
ტოლვაიარვის ბრძოლა

ტოლვაიარვის ბრძოლა — 1939 წლის 12 დეკემბერს გამართული ბრძოლა ფინეთისა და სსრკ-ის სამხედრო ძალებს შორის. ეს იყო ფინური ძალების პირველი დიდი გამარჯვება ზამთრის ომის განმავლობაში.

წინარე ისტორია
ომის გამოცხადების შემდეგ 30 ნოემბერს ფინეთის არმიამ ლადოგის ტბის ჩრდილოეთიდან დაიწყო უკანდახევა. შეუძლებლად ითვლებოდა, რომ სსრკ დიდი რაოდენობის ჯარს განათავსებდა ამ თითქმის უგზო ოლქში, თუმცა ამ რეგიონში სუოიარვისა და ტოლვაიარვის შორის განთავსდა მთელი დივიზია. წითელი არმია ფინური კავშირგაბმულობის ბატალიონისათვის საფრთხის შემცველი აღმოჩნდა. საფრთხის წინააღმდეგ ფინელებმა შექმნეს „ტალველას ჯგუფი“ პოლკოვნიკ პაავლო ტალველას მეთაურობით.

ბრძოლა
ჩრდილოეთის ჯგუფი, რომელიც შედგებოდა ორი ბატალიონისაგან, მალევე წააწყდა საბჭოთა არმიის წინააღმდეგობას. ისინი შეხვდნენ სსრკ-ის 718-ე პოლკს, რომელიც მზად იყო დარტყმა განეხორციელებინა ფინური არმიის ფლანგზე. შუადღისაკენ ფინეთის ჯარები თავიანთ ხაზებს დაუბრუნდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ ეს თავდასხმა წარუმატებელი აღმოჩნდა, მან ხელი შეუშალა 718-ე არმიას, რომ შეტევა განეხორციელებინა ფინეთის ფლანგზე. ფინელებს არ დაუკარგავთ კონტროლი სიტუაციაზე, მიიღეს საარტილერიო დახმარება და გადავიდნენ შეტევაზე. საბჭოთა ძალების ალყაში მოსაქცევად ფინელებმა გამოიყენეს რეზერვი. 139-ე საბჭოთა დივიზია დაამარცხეს და მოგვიანებით (20-22 დეკემბერს) დაამარცხეს იაგლიაიარვისთან.

შედეგები
ფინეთის არმიამ დაკარგა 100 ადამიანი, 250 კი დაიჭრა. წიტელმა არმიამ დაკარგა 1 000-ზე მეტი ადამიანი, დაახლოებით 20 ტანკი და 60 ქვემეხი. მორალური თვალსაზრისით ომი მეტად მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა ფინელებისათვის.

გენერალი ნიკოლაი ბელიაევი მეორე დღეს გადააყენეს თანამდებობიდან.
ევგენი ჩაზოვი

ევგენი ივანეს ძე ჩაზოვი (; დ. 10 ივნისი, 1929, ნიჟნი-ნოვგოროდი, რსფსრ, სსრკ — გ. 12 ნოემბერი, 2021) — საბჭოთა თერაპევტი, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი 1979, სსრკ მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1971) და პრეზიდიუმის წევრი (1972). სოციალისტური შრომის გმირი (1978). 1953 წელს დაამთავრა კიევის სამედიცინო ისნტიტუტი. 1965 წლიდან სსრკ მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის თერაპიის ინსტიტუტის დირექტორი, 1968 წლიდან სსრკჯანმრთელობის დაცვის მინისტრის მოადგილე. 1987-1990 წლებში სსრკ ჯანდაცვის მინისტრი. ამავდროულად ა. მიასნიკოვის სახელობის კარდიოლოგიის ინსტიტუტის გადაუდებელი კარდიოლოგიის განყოფილების გამგე. სსრკ მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის კარდიოლოგიური ცენტრის ორგანიზატორი (1976) და გენერალური დირექტორი. ევგენი ჩაზოვის ძირითადი შრომები ეძღვნება თრომბოზს, მიოკარდიუმის ინფარქტს, მიოკარდიუმის მეტაბოლიზმს და სხვ. კარდიოლოგთა საკავშირო საზოგადოების თავმჯდომარე (1975). უცხოეთის მრავალი სამეცნიერო საზოგადოების საპატიო წევრი, საერთაშორისო მოძრაობის „მსოფლიოს ექიმები ატომური ომის წინააღმდეგ“ თანათავმჯდომარე. მიღებული აქვს სსრკ სახელმწიფო პრემია (1969, 1976), ლენინური პრემია (1982). სსრკ ცკ წევრი 1982-1990 წლებში (1981 წლიდან კანდიდატი. სსკპ - მოწვევათა უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. დაჯილდოებულია 3 ლენინის ორდენით, სხვა ორდენებითა და მედლებით.
გონიოს ტბა

გონიოს ტბა — ტბა საქართველოში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, სოფელ გონიოსთან. ტბის ქვაბული მოქცეულია ზღვის სანაპირო დიუნებს შორის, ზღვის დონიდან 0,5 მ სიმაღლეზე. წაგრძელებულია ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ. ზედაპირის ფართობი 0,06 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 1,3 მ, წყლის მოცულობა 5,4 ათ. მ³. გონიოს ტბა უმთავრესად საზრდოობს წვიმის წყლით. მინიმალური დონე ზაფხულში აქვს, მაქსიმალური — შემოდგომაზე.
ჩათახი

ჩათახი — მთა საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარეში, დმანისის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს საქართველოს სამხრეთ მთიანეთში, ჯავახეთის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე კეჩუთისხევის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2630 მ. აგებულია ზედაპლიოცენურ-შუამეოთხეული დიაბაზული, ბაზალტური და ანდეზიტური ლავებით. ჩათახის ჩრდილოეთი კალთა ციცაბოა, დანარჩენი — დამრეცი. შემოსილია მაღალმთის მდელოს მცენარეულობით.
გონიოს განძი

გონიოს განძი — - საუკუნეების ოქროს ნივთები. აღმოაჩინეს 1974 წელს აჭარაში, გონიოს ციხის აღმოსავლეთით, მთაზე.

აღწერა
ლითონის ჭურჭელში მოთავსებული იყო 60-მდე ოქროს ნივთი და ნივთების ფრაგმენტები. განსაკუთრებით აღსანიშნავია: ფიალა, ბოლოგახსნილი სამაჯურები (2 ცალი), ჭედური, თვალედი გარსაკრავი, მედალიონი (მამაკაცის ჭედური, რელიეფური ბიუსტი), თვალედი ბალთები (4 ცალი), რომლებიც დამაგრებული ყოფილა ტყავის სარტყელზე; ცვარათი შემკული მძივები (2 ცალი), წნული სარტყელი (ან ძეწკვი, 2 ცალი), შტანდარტის თავი, ჭაბუკის ქანდაკებასაკიდი, რომელიც თავსამკაულისა და ქლამიდის მიხედვით, ანტიკური მითოლოგიის ერთ-ერთი პერსონაჟი [დიოსკური (კაბირი) კორიბანტი] უნდა იყოს. სარმატული ცხოველსახოვანი ძეგლების წრეს მიეკუთვნება გარსაკრავი, რომელზეც ცხოველთა ბრძოლის სცენაა გამოსახული. გონიოს განძი საქართველოს სხვა ადგილებში (არმაზისხევი, თაგილონი, ურეკი, ბანძა, კლდეთა და სხვ.) აღმოჩენილი ოქრომჭედლური ნაწარმის ანალოგიურია. იგი უნდა ეკუთვნოდეს საქართველოს მმართველი საზოგადოების ერთ უცნობ წრეს, რომელიც განაგებდა კონკრეტულ ადმინისტრაციულ ერთეულს, ცენტრით ციხე-ქალაქ აფსარუნტში (გონიო). გონიოს განძში სავარაუდოდ უნდა ყოფილიყო მდიდრული სამარხის ინვენტარი, რომელიც მძარცველებს ადრევე უპოვიათ და გადაუმალავთ.
ჩათვლა

ჩათვლა — ცოდნის შემოწმების ფორმა; როგორც წესი, ჩათვლით თავდება სტუდენტებისა და საშუალო სპეციალისტური სასწავლებლების მოსწავლეთა მიერ ჩატარებული მუშაობა პრაქტიკულებზე და სემინარებზე, სასწავლო და საწარმოო პრაქტიკა, საკურსო პროექტების დაცვა. სასწავლო გეგმით გათვალისწინებული ყველა ჩათვლა (არაუმეტეს 6-ისა) სემესტრის ბოლოს აუცილებელი პირობაა გამოცდებზე დასაშვებად. ე. წ. დიფერენციული ჩათვლის დროს ისმება ცოდნის შეფასების ნიშანი, ხოლო ასეთი ჩათვლისთვის განკუთვნილი სასწავლო დისციპლინების სიას ამტკიცებს უმაღლესი სასწავლებლის (ან ფაკულტეტის) და საშუალო სპეციალისტური სასწავლებლის პედსაბჭო.