ალჟირის ისტორია

ალჟირის ისტორია — იწყება ჩრდილოეთ აფრიკის ნაყოფიერ სანაპიროს დაბლობზე, რომელსაც ხშირად უწოდებენ მაღრობს. უწინ ჩრდილოეთ აფრიკა სატრანზიტო რეგიონს წარმოადგენდა, იმ ადამიანებისთვის, ვინც ევროპიდან ახლო აღოსავლეთისკენ მიდიოდნენ, ამრიგად, ამ რეგიონის მცხოვრებლებზე გავლენას ახდენდნენ სხვა ქვეყნიდან ჩამოსული ადამიანები, მათ შორის კართაგენელები, რომაელები და ვანდალები. ახ.წ. საუკუნის დასაწყისში რეგიონი დაიპყრეს მუსლიმებმა, მაგრამ 740 წელს, ბერბერთა აჯანყების შემდეგ, მათ ტერიტორიები დატოვეს. ოსმალეთის მმართველობის პერიოდში ალჟირი იყო მონათა ვაჭრობის ცენტრი, რამაც მრავალი საზღვაო კონფლიქტი გამოიწვია. ქვეყნის უახლეს ისტორიაში ბოლო მნიშვნელოვანი მოვლენები იყო ალჟირის ომი და ალჟირის სამოქალაქო ომი.

პრეისტორია
ალჟირის ტერიტორიაზე ადრეული ადამიანის არსებობა დამტკიცებულია. 1992 წელს აინ-ანეჩში აღმოაჩინეს 1,8 მილიონი წლის წინანდელი ქვის ხელსაწყოები. 1954 წელს, არამბურგსა და ტერნეფინში, აღმოაჩინეს სამარხები, სადაც იყო ჰომო ერექტუსის ძვლები, რომლებიც დაახლოებით 700 000 წლით თარიღდება. ნეოლითური ცივილიზაცია განვითარდა საჰარანში და ხმელთაშუა მაღრიბში ძვ.წ 6 000-2 000 წლებში. ცივილიზაციის არსებობაზე ასევე მიუთითებს, სამხრეთ ალჟირის ტერიტორიაზე არსებულ გამოქვაბულებში გამოსახული უამრავი უძველესი მოხატულობა. ჩრდილოეთ აფრიკის ხალხთა უმრავლესობა საბოლოოდ გაერთიანდა და გადაიქცა მკვიდრ მოსახლეობად. ამ ტერიტორიებზე მცხოვრებ ბერბერებს არ ჰქონდათ დამწერლობა, შესაბამისად, ისტორიულ წყაროებში ხშირად არ იყვნენ მოხსენიებულნი.

ძველი წელთაღრიცხვით 4 000 წლიდან, ჩრდილოეთ აფრიკის მკვიდრმა ხალხმა დიდი წინააღმდეგობა გაუწია ფინიკიელთა, რომაელთა, ვანდალთა, ბიზანტიელთა, თურქთა და ფრანგთა დამპყრობლებს, მაგრამ მათ მიიღეს ისლამი მე-7-მე-9 საუკუნეებში, ამიტომაც დღესდღეობით ქვეყნის მოსახლეობის უმეტესობა არაბულ ენაზე საუბრობს.

კართაგენი
ფინიკიელი ვაჭრები ჩრდილოეთ აფრიკის სანაპიროებზე ძვ.წ. 900 წლამდე ჩავიდნენ და დააარსეს კართაგენი (ახლანდელი ტუნისის ტერიტორია).

ამ პერიოდში ბერბერებს განვითარებული ჰქონდათ სოფლის მეურნეობა, წარმოება და ვაჭრობა. კართაგენსა და ბერბერებს შორის მიმდინარეობდა ვაჭრობა, მაგრამ ტერიტორიულმა გაფართოებამ გამოიწვია ბერბერთა დამონება ან იძულებით სამხედრო სამსახურში ჩაბმა.

მესამე პუნიკურ ომში კართაგენის დამარცხების შემდეგ, ძვ.წ 146 წელს, ქალაქი საბოლოოდ დაეცა. კართაგენელთა ძალაუფლების დასუსტების შედეგად, ბერბერთა ლიდერების გავლენა კიდევ უფრო გაიზარდა.

ძველი წელთაღრიცხვით საუკუნისთვის, წარმოიშვა რამდენიმე ბერბერთა სამეფო. ამის შემდეგ მეფე მასინისამ მოახერხა ნუმიდიის გაერთიანება და თავისი მმართველობის ქვეშ მოქცევა.

რომის იმპერია
მადგაცენი იყო ნუმიდიელთა დამოუკიდებელი სამეფოების მეფე, ძვ. წ.12-დან 3 -წლამდე. ალჟირის დაარსებამდე ტერიტორია დომინიკის რეპულიკისა და ესპანეთის მოქალაქეებით იყო დასახლებული, რომლებიც აქ ნავთობის მოსაპოვებლად მუშაობდნენ. მათ ჩრდილოეთ აფრიკელი ხალხის კოლონიზირება მოახდინეს. ქრისტიანობა აქ გავრცელდა საუკუნეში. მე-4 საუკუნის ბოლოსთვის დასახლებული ადგილები ქრისტიანული გახდა და ზოგიერთი ბერბერული ტომი მასობრივად გარდაიქმნა. დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემის შემდეგ, ალჟირი დაექვემდებარა ვანდალურ სამეფოს. მოგვიანებით, აღმოსავლეთ რომის იმპერიამ (ასევე ცნობილი როგორც ბიზანტიის იმპერია) ალჟირი წაართვა ვანდალებს.

შუა საუკუნეები
 საუკუნიდან ჩრდილოეთ აფრიკის მაღრიბი არაბებმა დაიპყრეს და დაიწყო კოლონიზაცია. არაბეთის ნახევარკუნძულიდან არაბი მიგრანტების მასობრივმა შემოსევებმა აღმოსავლეთ ტერიტორიებზე მათი ადათ-წესების გავრცელება გამოიწვია. ისლამისა და არაბული ენის დანერგვამ დიდი გავლენა მოახდინა ჩრდილოეთ აფრიკაზე. ახალი რელიგიისა და ენის შემოტანამ ცვლილებები გამოიწვია სოციალურ და ეკონომიკურ ურთიერთობებში, რითაც კავშირები დამყარდა არაბულ სამყაროსთან.

შუა საუკუნეების ისლამური ალჟირი
მეორე არაბულმა სამხედრო ექსპედიციამ მაღრიბში, 642-669 წლებში, რეგიონში ისლამის გავრცელება გამოიწვია. ომაიანები (ომაიანთა სახალიფოს დინასტია, რომელიც ქვეყანას მართავდა 661–750 წლებში) მიხვდნენ, რომ ხმელთაშუა ზღვვაზე დომინირებითვის ყველაზე სტრატეგიული ადგილი მათთვის ჩრდილოეთ აფრიკა იყო. 711 წლისთვის ბერბერებს უკვე ჰქონდათ ისლამი მიღებული, შემდგომში კი ისინი ომაიანებს დაეხმარნენ მთელი ჩრდილოეთ აფრიკის დაპყრობაში. 750 წელს აბასიანებმა ბოლო მოუღეს ომაიანთა ბატონობას, ხოლო აფრიკაში აქამდე დაპყრობილი ტერიტორიის ნაწილი დაკარგეს. ამის შემდეგ, ადგილობრივი დინასტია ფაქტობრივად განაგებდა ცენტრალური მაღრიბის უმეტეს ნაწილს თიარეთიდან, ალჟირის სამხრეთ-დასავლეთით.

შემდგომში ფატიმიდების მთავარი ინტერესის საგანი, ძირითადად, ეგვიპტედა ისლამური მიწები იყო. ფატიმიდებმა ალჟირის უმეტესი ნაწილი დატოვეს 972–1148 წლებში. ბერბერთა დინასტია, რომელიც თავიდან ალჟირში ადგილობრივ მთავარ ძალას წარმოადგენდა, ჯერ კიდევ ომში იყო ჩაბმული. ამ პერიოდში გახშირებული იყო კონფლიქტი, პოლიტიკური არასტაბილურობა და ეკონომიკური დაცემა. ეგვიპტიდან არაბი ბედუინების დიდი შემოტევების შემდეგ, რომელიც მე-11 საუკუნის პირველ ნახევარში დაიწყო, ნელ-ნელა ბერბერების არაბიზაცია გამოიწვია.

ოსმალეთის მმართველობა
300 წლის განმავლობაში ალჟირი ოსმალეთის იმპერიის მმართველობის ქვეშ იყო. ამ დროს ალჟირში ოფიციალური ენა იყო თურქული, ხოლო არაბები და ბერბერები ვერ იკავებდნენ რაიმე სამთავრობო თანამდებობას. ალჟირს პრობლემები შეექმნა ესპანეთთან, ნიდერლანდთან, პრუსიასთან, დანიასთან, რუსეთთან და ნეაპოლთან, ვინაიდან ალჟირისა და მის მიმდებარე ტერიტორიებს უწოდებდნენ ბარბაროსულ ქვეყნებს, რადგანაც ისინი პასუხისმგებელნი იყვნენ ხმელთაშუა ზღვაში მეკობრეობასა და ასევე ქრისტიანების დამონებაზე.

საფრანგეთის მმართველობა
ჩრდილოეთ აფრიკის საზღვრები შეიცვალა სხვადასხვა დაპყრობების დროს. თანამედროვე ალჟირის საზღვრები შექმნეს ფრანგებმა, რომლებმაც კოლონიზაცია 1830 წელს დაიწყეს (საფრანგეთის შემოჭრა დაიწყო 5 ივლისს). საფრანგეთი აკონტროლებდა მთელ ქვეყანას, მაგრამ სოფლებში მცხოვრები მუსლიმი და ძველი ტრაციციების მიმდევარი მოსახლეობა დაშორდა ევროპულ საზოგადოებას, რომელიც ფრანგებმა ალჟირის კონკრეტულ რეგიონებში შექმნეს.

ალჟირში საფრანგეთის კონსულის შეურაცხყოფის გამო, 1827 წელს, საფრანგეთმა ალჟირი სამი წლის განმავლობაში დაბლოკა. 1830 წელს კი შეიჭრა და დაიპყრო ალჟირის სანაპირო ზონები, ეს დიპლომატიური ინციდენტი იყო „ “-ს სახის. კოლონია თანდათანობით იზრდებოდა და სამხრეთისკენ მიიწევდა. ევროპულ დაპყრობებს ალჟირელები მალევე დაუპირისპირდნენ, ამ აჯანყებას ხელმძღვანელობდა აბდ ალ-კადირი. 1848 წლისთვის ჩრდილოეთ ალჟირის თითქმის მთელი ნაწილი საფრანგეთის კონტროლის ქვეშ იყო მოქცეული და მეორე რესპუბლიკის ახალმა მთავრობამ ოკუპირებული მიწები საფრანგეთის განუყოფელ ნაწილად გამოაცხადა.

კოლონიზაციის პერიოდში საფრანგეთის მხრიდან 15 000 ადამიანი დაიღუპა, ხოლო ალჟირის მხრიდან დაახლოებით 285 000.

ჯარმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა აჰმედ ბენ ბელას, ალჟირის პირველი პრეზიდენტის, ადმინისტრაციაში. მას შემდეგ, რაც ბენ ბელამ მოიპოვა მაღალი თანამდებობა, მან აღნიშნა არმიის წვლილის მნიშვნელობა ყვეყნისთვის, ამის შემდგომ მან დანიშნა მინისტრები, მათ შრის თავდაცვის მინისტრი ჰოუარ ბოუმედინი. ამ პიროვნებებმა ძირითადი როლი ითამაშეს ქვეყნის უსაფრთხოებისა და საგარეო პოლიტიკის გატარებაში. სამხედრო გადატრიალების შემდგომ პრეზიდენტი ბენ ბელა ჩამოაგდეს, ხოლო მისი ადგილი ჰოუარ ბოუმედინმა დაიკავა. გადატრიალებამ სწრაფად და უსისხლოდ ჩაიარა. ახალმა პრეზიდენტმა ისლამი გამოიყენა საკუთარი ძალაუფლების გასაძლიერებლად.