iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვერის წმინდა პანტელეიმონ მკურნალის ეკლესია

ვერის წმინდა პანტელეიმონ მკურნალის ეკლესია — ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია თბილისში (მთაწმინდის რაიონი). დგას ზემო ვერის სასაფლაოს ტერიტორიაზე (გურამ რჩეულიშვილის ქუჩა).

ეკლესია აგებულია საუკუნის 70-80-იან წლებში. გეგმით ცენტრალურგუმბათოვანია. კედლები აგურითაა ნაშენი, გუმბათი ქვისაა. თავდაპირველად ღვთისმშობლის სახელობის იყო. საბჭოთა პერიოდში ეკლესია გაუქმდა, 1989 წელს კვლავ აღდგა და იკურთხა წმინდა პანტელეიმონ მკურნალის სახელზე.
ზემო ვერა

ზემო ვერა, ზემო ვერე — მიკროუბანი თბილისში, მტკვრის მარჯვენა მხარეს, მთაწმინდის ქედის ფერდობზე (მთაწმინდის რაიონი), იაკობ გოგებაშვილის და გურამ რჩეულიშვილის ქუჩებისა და ვერის ახალი სასაფლაოს მიდამოები. მისი ადრინდელი სახელია „ვარდისუბნის მთა“, „ვარდიგორა“. სახელწოდება მიიღო აქ გავრცელებული ასკილის ბუჩქნარის გამო. – საუკუნეების მიჯნაზე დაერქვა „სემიონოვკა“. ეს სახელი უკავშირდებოდა ამ ადგილებში დისლოცირებულ „სემიონოვსკის“ პოლკს.
ირინა ადამენკო

ირინა ადამენკო (დ. 25 იანვარი, 1935, კიევი, უკრაინის სსრ — გ. 1 ოქტომბერი, 2010, კიევი, უკრაინა) — საბჭოთა და უკრაინელი მეცნიერი, ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი, კიევის ტარას შევჩენკოს სახელობის ეროვნული უნივერსიტეტის პროფესორი.

ბიოგრაფია
ირინა ადამენკო დაიბადა 1935 წლის 25 იანვარს ქალაქ კიევში. 1957 წელს დაამთავრა ტარას შევჩენკოს სახელობის ფიზიკის ფაკულტეტი. 1958 წლიდან ამავე უნივერსიტეტში მუშაობდა სხვადასხვა თანამდებობებზე: ჯერ უფროს მეცნიერ-თანამშრომლად, ასისტენტად, შემდეგ, 1961 წლიდან იყო უფროსი ლექტორი, 1972 წელს გახდა ასოცირებული პროფესორი,ხოლო 1991 წელს —პროფესორი, ასევე იკავებდა წამყვანი მკვლევარის, კონსულტანტი პროფესორის თანამდებობებს.

ირინა ადამენკომ 1964 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე „შეკუმშვისა და სიბლანტის ურთიერთობის შესწავლა მოლეკულური სითხეების სტრუქტურასთან“, ხოლო 1991 წელს — სადოქტორო დისერტაცია „ზეწოლის გავლენა მოლეკულური სითხეების თერმოდინამიკურ თვისებებზე და მათ ხსნარებზე“.

სამეცნიერო საქმიანობა
ირინა ადამენკო დაკავებული იყო მოლეკულური სითხეებისა და თხევადი სისტემების მდგომარეობის, დრეკადობის, აკუსტიკური, თერმული და კალორიული თვისებების განტოლების შესწავლით; ნანო ზომის თხევადი სისტემების მოლეკულური სტრუქტურისა და ფიზიკური თვისებების კომპიუტერული მოდელირებით ტემპერატურისა და წნევის ცვლილებების ფართო დიაპაზონში. მას მიეკუთვნება სითხეების თერმოდინამიკური თვისებების მოლეკულურ სტრუქტურაზე დამოკიდებულების ნიმუშების აღმოჩენა; ასევე რეკომენდირებული მდგომარეობის განტოლება, რომელიც არა მხოლოდ ადეკვატურად აღწერს მოლეკულური სითხეების მონაცემებს, არამედ აქვს პირველი და მეორე წარმოებულები, რომლებიც გადმოსცემენ თერმოდინამიკური თვისებების თერმობარულ დამოკიდებულებას. მეცნიერმა გამოავლინა მსგავსი მოლეკულური სტრუქტურის მქონე სითხეების ჯგუფებში მდგომარეობის ამ განტოლების პარამეტრების ცვლილების ნიმუშები. შეისწავლა ზეწოლის გავლენა ნანო ზომის მინარევებით (კერძოდ, გლიცერინისა და ნახშირბადის ნანომინარევებით) წყლისა და წყლის სისტემების ფიზიკური თვისებების სტრუქტურული გადაწყობების მახასიათებლებზე და თერმობარულ დამოკიდებულებებზე.

ირინა ადამენკო ორმოც წელზე მეტი ხნის განმავლობაში კითხულობდა ლექციებს ფუნდამენტურ და სპეციალურ კურსებზე: „ფიზიკური კინეტიკის“, „არაწონასწორი თერმოდინამიკის,“ „სითხეების ფიზიკის,“, “ინტერმოლეკულური ურთიერთქმედების“ შესახებ ფიზიკის ფაკულტეტის სტუდენტებისთვის, ასევე ატარებდა ფიზიკის ზოგად კურსს სტუდენტებისთვის კიევის ეროვნული უნივერსიტეტის გეოლოგიის ფაკულტეტზე.

ირინა ადამენკო იყო სადოქტორო და სამაგისტრო დისერტაციების დაცვის სპეციალიზებული საბჭოს წევრი, ასევე ჟურნალ „კიევის უნივერსიტეტის ბიულეტენის“ და „ფიზიკა და მათემატიკური მეცნიერებების“ გამოცემათა სერიის სარედაქციო კოლეგიის წევრი (შესულია უკრაინის უმაღლესი საატესტაციო კომისიის პროფესიული პუბლიკაციების სიაში).

ირინა ადამენკო არის სამასზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი უკრაინულ და ინგლისურ ენებზე.

„თანამედროვე უკრაინის ენციკლოპედიაში “ (ტ. , 2001 წ.) არის გვერდი, რომელიც ეძღვნება მეცნიერს.
საავტორო უფლებების დაცვის ნიშანი

საავტორო უფლების დაცვის ნიშანი (; სიმბოლო: ©) — ინგლისური სიტყვის „“ (კოპირაიტი) პირველი ასო.

შედგება სამი ელემენტისაგან:
წრეში ჩასმული ლათინური ასო „“ – საგან;
განსაკუთრებული საავტორო უფლების მფლობელის სახელისაგან (დასახელებისაგან);
პირველი პუბლიკაციის წლისაგან.

როგორც წესი, საავტორო უფლების დაცვის ნიშანს ათავსებენ სატიტულო ფურცლის უკანა მხარეს ან პირველი გვერდის ბოლოში (შესაძლოა განთავსების სხვა ვარიანტებიც).
ძევრის გუდიელის ეკლესია

ძევრის გუდიელის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თერჯოლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძევრში.

აღწერა
დარბაზული ეკლესია ნაგებია სუფთად თლილი კირქვის კვადრების რეგულარული წყობით. აღმოსავლეთიდან დასრულებულია ხუთწახნაგა შვერილი აფსიდით. თითოეულ კედელზე, გარდა აღმოსავლეთისა, გაჭრილია სამი სწორკუთხა კარი. ინტერიერი ნათდება რვა თაღოვანი სარკმლით, რომლებიც სიმეტრიულად არის გადანაწილებული ფასადებზე. სამი სარკმელი დატანებულია აღმოსავლეთით, ორ-ორი ჩრდილოეთითა და სამხრეთით, ერთი - დასავლეთით. ნაგებობას შემოსდევს ცოკოლი, რომელიც უმეტეს ნაწილში ორსაფეხურიანია, ხოლო გარკვეულ ადგილებში - სამსაფეხურიანი. კედლების დასრულებულია პროფილირებული ლავგარდანით. ეკლესიის ძირითადი დარბაზი ორფერდა გადახურვითაა დაბურული, ხოლო აფსიდის წახნაგების შესაბამისად, ხუთფერდა გადახურვა აქვს. სახურავის მასალად გამოყენებულია თუნუქის ფირფიტები. ეკლესიას მხატვრულ ეფექტს სძენს პროფილირებული და დეკორატიული ელემენტები, რომლებიც კარ-სარკმლეთა და აფსიდის წახნაგებზეა გაკეთებული. სამივე კარსა და აფსიდის წახნაგებს შემოსდევს ორმაგი ლილვებით დეკორირებული თაღი და პილასტრები. თითოეული პილასტრი გაფორმებულია გეომეტრიული ფიგურებისა და ორნამენტული რელიეფების მქონე ბაზისებითა და იმპოსტებით. სარკმლების საპირეები შექმნილია საფეხურებად განლაგებული ლილვისებური და ბრტყელი სიბრტყეების მონაცვლეობით.
ჩხარის წმინდა გიორგის ეკლესია

ჩხარის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თერჯოლის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ჩხარში.

აღწერა
ჩხარის წმინდა გიორგის ეკლესია დარბაზული ტიპისაა (12,9 8 მ) და აგებულია კარგად თლილი ქვებით. ეკლესიას კარები სამი მხრიდან აქვს. იატაკი ქვის ფილებისაგან არის გაკეთებული. ინტერიერის მხრიდან ეკლესიას ეტყობა გადაკეთების, რესტავრაციის კვალი, რომელიც თანამედროვე ეპოქაშია ჩატარებული.
მარსია ნეუგებაუერი

მარსია ნეუგებაუერი (, დ. 27 სექტემბერი, 1932, ნიუ-იორკი, ამერიკის შეერთებული შტატები) — გამოჩენილი ამერიკელი გეოფიზიკოსი. მან მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა კოსმოსის კვლევაში. მარსია ნეუგებაუერის პიონერული კვლევის შედეგად მოხერხდა მზის ქარის პირველი პირდაპირი გაზომვები. ამ კვლევამ ნათელი მოჰფინა მის ფიზიკურ ბუნებას და ურთიერთქმედებას კომეტებთან.

ბიოგრაფია
მარსია ნეუგებაუერი დაიბადა ნიუ-იორკში (აშშ). მომავალი მეცნიერი დადიოდა -ს (შემდგომში ) კერძო სკოლაში მანჩესტერში (ვერმონტის შტატი), სადაც თამაშობდა კალათბურთს და ამავე დროს სწავლობდა თხილამურებით სრიალს. მიიღო ბაკალავრის ხარისხი ფიზიკაში კორნელის უნივერსიტეტიდან 1954 წელს, შემდეგ კი — მაგისტრის ხარისხი ფიზიკაში ურბანა-შამპეინის ილინოისის უნივერსიტეტიდან 1956 წელს. 1998 წელს მას მიენიჭა ნიუ-ჰემფშირის უნივერსიტეტის ფიზიკის საპატიო დოქტორის წოდება.

მარსია ნეუგებაუერი იყო პირველი მკვლევარი, რომელმაც გამოიყენა პლანეტათაშორისი სადგურის 2-ის პლაზმური ანალიზატორი მზის ქარის პირველი ფართომასშტაბიანი გაზომვების გასაკეთებლად და მისი თვისებების დასადგენად. მან ასევე შეიმუშავა ანალიტიკური მოწყობილობები, რომელთაგან ზოგიერთი გაუშვა დედამიწის ორბიტაზე, სხვები მთვარეზე აიტანეს აპოლოს ასტრონავტებმა, ხოლო დანარჩენი გაგზავნეს ჰალეის კომეტაზე ევროპის ინტერპლანეტურ სადგურ „ჯოტოზე.“

-ში თავისი ხანგრძლივი კარიერის განმავლობაში მეცნიერი ჩართული იყო არაერთ კოსმოსურ კვლევაში და ეკავა რამდენიმე წამყვანი თანამდებობა რეაქტიული მოძრაობის ლაბორატორიაში, მათ შორის იყო ფიზიკისა და კოსმოსური ფიზიკის დეპარტამენტების ხელმძღვანელი, კვლევითი ჯგუფის ხელმძღვანელი. ის ასევე იყო პროგრამების რეინჯერი (აპარატები 1 და 2), კომეტათა პაემანი და ასტეროიდების შეჯახების მეცნიერ-თანამშრომელი.

1967 წელს მეცნიერებისა და მრეწველობის მუზეუმმა ნეიგებაუერი დაასახელა წლის "კალიფორნიელ მეცნიერ ქალად". მას მიღებული აქვს მრავალი ჯილდო -სგან, მათ შორის განსაკუთრებული ჯილდო, გამორჩეული სამეცნიერო მიღწევებისთვის მედალი და გამორჩეული ლიდერობისთვის ( -ს უმაღლესი ჯილდო).

მარსია ნეუგებაუერი იყო ამერიკის გეოგრაფიული კავშირის პრეზიდენტი და მისი ჟურნალის („ გეოფიზიკის მიმოხილვა“) მთავარი რედაქტორი. ის ასევე იყო ამერიკის შეერთებული შტატების მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მზის ფიზიკის და კოსმოსური ფიზიკის კომიტეტის წევრი.

2010 წელს მარსია ნოუგებაუერს მიენიჭა ამერიკის ასტრონომიული საზოგადოების მზის ფიზიკის განყოფილების ჯორჯ ელერი ჰეილის პრიზი „მზის ქარის“ აღმოჩენაში შეტანილი მნიშვნელოვანი წვლილისთვის, ასევე მზის ჰელიოსფერული ფიზიკაში შეტანილი მისი წვლილისთვის.

მარსია ნეუგებაუერის მეუღლე იყო ამერიკელი ასტროფიზიკოსი ჯერალდ ნეუგებაუერი.
გოდოგანის ოქროს ჯვრის ეკლესია

გოდოგანის ოქროს ჯვრის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თერჯოლის მუნიციპალიტეტში, სოფელ გოდოგანში.

აღწერა
გოდოგანის ოქროს ჯვრის ეკლესია დარბაზული ნაგებობაა, ნაშენია კარგად გათლილი ქვებით. ეკლესიას შესასვლელი აქვს დასავლეთიდან, სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან. ტაძრის სარკმლები შიდა მხრიდან გაფართოებულია. ეკლესიას სულ რვა სარკმელი აქვს, სამი აღმოსავლეთით, ორ-ორი სამხრეთითა და ჩრდილოეთით, ხოლო ერთი მცირე ზომის სარკმელი დასავლეთით. ეკლესიის კედლები ეყრდნობა ორ კიბისებურ ცოკოლს. საკურთხეველი გამოყოფილია თანადროული კანკელით. დასავლეთის კარიბჭის თავზე სამშენებლო წარწერაა ამოკვეთილი, რომელშიც მოხსენიებულია ოსტატი ისიდორე ბერეკაშვილი.
გოდოგანის წმინდა გიორგის ეკლესია

გოდოგანის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თერჯოლის მუნიციპალიტეტში, სოფელ გოდოგანში.

აღწერა
გოდოგანის წმინდა გიორგის ეკლესია დარბაზული ტიპისაა. ეკლესიას ორი კარი აქვს დასავლეთიდან და სამხრეთიდან. სარკმელები შიდა მხრიდან გაფართოებულია. საკურთხეველში ტაძარს აქვს სამი ნიშა. ეკლესიის ზომებია 8,9 6.6 მეტრი, კედლის სისქე 1.1 მეტრი, კარის სიმაღლე 2.3, ხოლო სიგანე 1 მეტრია.
ნახშირღელის წმინდა გიორგის ეკლესია

ნახშირღელის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თერჯოლის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ნახშირღელეში.

აღწერა
ნახშირღელის წმინდა გიორგის ეკლესია დარბაზული ტიპის ნაგებობაა (17,7 8,1 მ), ნაშენია კარგად გათლილი ქვებით. ეკლესიას კარებები აქვს დასავლეთიდან, სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან. აღმოსავლეთის კედელში ჩასმულია სამი სარკმელი, ჩრდილოეთისა და სამხრეთის მხარეს ორ-ორი, დასავლეთის კედელში კი ერთი სარკმელი.
ჩხარის ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია

ჩხარის ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თერჯოლის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ჩხარში.

აღწერა
ჩხარის ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია სამნავიანი ბაზილიკაა. იგი აგებულია ნახევრად დამუშავებული ქვებითა და კირხსნარით. ეკლესია თითქმის მთლიანად დანგრეულია. ტაძარს გარს უვლის გალავანი, რომელშიც მოქცეულია ორი შენობის საძირკველი, აქედან ერთი სამრეკლო უნდა ყოფილიყო. ეკლესიის ზომება: 11,8 16,6 მეტრი.
მაჩიტაურის ეკლესია

მაჩიტაურის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თერჯოლის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მაჩიტაურში.

აღწერა
მაჩიტაურის ეკლესია მდებარეობს სოფლის სასაფლაოზე და წარმოადგენს დიდ დარბაზულ, შვერილაბსიდიან ეკლესიას. გადახურვა ჩანგრეულია. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ქვიშაქვა, კონსტრუქციულ ადგილებში კი თლილი კვადრებია გამოყენებული. წყობის თარაზულობა დაცულია. კარნიზიც თლილი ქვითაა გამოყვანილი. ეკლესია ცოკოლზეა აღმართული. ნაგებობა წაგრძელებული სწორკუთხედია. აფსიდის შიდა ნახევარწრიული ფორმა იმეორებს ფასადის ფორმასაც. საკურთხეველში ორი თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. აფსიდა დარბაზისაგან გამოყოფილია სამთაღოვანი კანკელით, ამათგან შუა თაღი მაღალი და ფართოა. დარბაზის გრძივ კედლებში წყვილ-წყვილი სარკმელია მოთავსებული. ეკლესიაში შესასვლელი სამივე კარი შიგნიდან თაღოვანი, გარედან კი არქიტრავულია. კედლებს გარედან ეტყობა შელესილობის კვალი.
თუზის წმინდა გიორგის პირველი ეკლესია

თუზის წმინდა გიორგის პირველი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თერჯოლის მინიციპალიტეტში, სოფელ თუზში.

აღწერა
თუზის წმინდა გიორგის პირველი ეკლესია მდებარეობს სოფლის სასაფლაოზე, იგი წარმოადგენს დიდ დარბაზულ ეკლესიას, რომელიც ნაშენია რუხი ფერის კარგად თლილი ქვიშაქვის კვადრებით. წყობა თარაზულია. ძეგლი სამსაფეხურიან ცოკოლზეა აღმართული. გადახურვა მთლიანად ჩანგრეულია. ნაგებობა გეგმით წაგრძელებული სწორკუთხედია, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდით, მის ღერძზე სამი თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. გვერდითა კედლებში სწორკუთხა ნიშებია მოწყობილი, საკურთხეველი ორი საფეხურითაა ამაღლებული.

ეკლესიაში შესასვლელი სამივე კარი გარედან არქიტრავული, შიგნიდან თაღოვანია. გრძივ კედლებზე დეკორატიული თაღები გადადის, რომლებიც ერთსაფეხურიანი პილასტრების პროფილირებულ კაპიტელებს ეყრდნობა, კედლები შიგნიდან შელესილია. იატაკი ქვის ფილებითაა დაგებული. ეკლესიას დასავლეთიდან მიშენებული აქვს სამსართულიანი სამრეკლო, რომლის პირველი სართული კარიბჭის ფენქციას ასრულებს. სამრეკლო თაღებითაა გახსნილი. ზედა მესამე სართული მონგრეულია.
თუზის წმინდა გიორგის მეორე ეკლესია

თუზის წმინდა გიორგის მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თერჯოლის მუნიციპალიტეტში, სოფელ თუზში.

აღწერა
თუზის წმინდა გიორგის მეორე ეკლესია საუკუნის დარბაზული ნაგებობაა. ტაძარი ნაგებია ნატეხი ქვით, კირის დუღაბზე. ეკლესიის სამივე კარი გარედან არქიტრავული, შიგნიდან კი თაღოვანია. დარბაზი გეგმით წაგრძელებული სწორკუთხედია, რომელიც აღმოსავლეთით ბოლოვდება ფართო მხრებით გამოყოფილი ნახევარწრიული აფსიდით. მის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია გამოჭრილი. გვერდითა კედლებში ნიშებია დატანილი. დარბაზის გრძივი კედლები ერთსაფეხურიანი პილასტრებითაა დანაწევრებული, რომლებზეც დეკორატიული თაღებია გადაყვანილი, ისინი პროფილირებულ კაპიტელებს ეყრდნობიან. სარკმლები თაღოვანია. დასავლეთი კედლის ჩრდილოეთ ნაწილში ვიწრო სწორკუთხა კარია გაჭრილი, რომლის კიბეებსაც სამრეკლო აქვს მიშენებული, მისი პირველი სართული ერთგვარ კარიბჭეს წარმოადგენს. იგი სამი მხრიდან თაღებითაა გახსნილი.
ნაგარევის მთავარანგელოზის ეკლესია

ნაგარევის მთავარანგელოზის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თერჯოლას მუნიციპალიტეტში, სოფელ ნაგარევში

აღწერა
ნაგარევის მთავარანგელოზის ეკლესია მდებარეობს სოფლის სასაფლაოზე და წარმოადგენს დიდ დარბაზულ ეკლესიას, რომელიც ნაშენია თლილი კვადრებით. წყობის თარაზულობა დაცულია. კედლებს ეტყობა შელესილობის კვალი. დასავლეთ კარის თავზე სამშენებლო წარწერაა: "სოფლის ნაგარევის შტატის წმინდის მთავარანგელოზის ეკლესია. ოსტატი იოსებ ხერეკაშვილი და აღშენება ჩყპგ-სა
წელსა".

ნაგებობა გეგმით წაგრძელებულია, რომელიც აღმოსავლეთით ბოლოვდება ორსაფეხურიანი მხრებით გამოყოფილი ნახევარწრიული აფსიდით. მის ღერძზე სამი თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. გვერდებზე ნიშებია დატანილი. დარბაზი ცილინდრული კამარითაა გადახურული, რომელიც შემაგრებულია საბჯენი თაღებით. გრძივი კედლები ორსაფეხურიანი პილასტრებითაა დანაწევრებული, რომლებზეც დეკორატიული თაღებია გადაყვანილი. ისინი პროფილირებულ კაპიტელებს ეყრდნობიან. სამივე კარი შიგნიდან თაღოვანი, გარეთ არქიტრავულია. ფასადზე ისინი შეწყვილებული ლილვებითაა გაფორმებული. ეკლესია სამსაფეხურიან ცოკოლზეა აღმართული.
ადამსი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ადამსი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა სამი ასტრომომის — უოლტერ სიდნი ადამსის, ჩარლზ ჰიჩკოკ ადამსისა და ჯონ კაუჩ ადამსის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს).. კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 63.27 კმ, სიღრმე — 2.73 კმ.

კრატერის ზვინულს წრიული ფორმა აქვს და ადგილ-ადგილ დარღვეულია პატარა კრატერებით. ზვინულის მაქსიმალური სიმაღლე მიმდებარე ტერიტორიიდან აღწევს 1.23 კმ-ს. კრატერის ძირს არ აქვს გამოკვეთილი სტრუქტურა და დაღარულია მრავალი პატარა კრატერით. კრატერის მოცულობა 3446.23 კმ³-ია.

სატელიტური კრატერები
კატალინ კარიკო

კატალინ კარიკო (, ; დ. 17 იანვარი, 1955, ქ. სოლნოკი, უნგრეთი) — ამერიკის შეერთებულ შტატებში მოღვაწე უნგრელი ბიოქიმიკოსი, ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში (დრიუ ვაისმანთან ერთად, 2023). ცნობილია რიბონუკლეინის მჟავებით (რნმ) გაშუალებული ბიოლოგიური მექანიზმების კვლევით, რამაც მეცნიერული საფუძველი შეუქმნა რნმ-ვაქცინების განვითარებას.
ბიოგრაფია
დაამთავრა სეგედის უნივერსიტეტი (სეგედი, უნგრეთი) 1978 წელს. 1985 წელს იმდროინდელი სოციალისტური უნგრეთიდან აშშ-ში გადასახლდა. მუშაობდა ტემპლის უნივერსიტეტში ფილადელფია (1985-1990), შემდეგ — პენსილვანიის უნივერსიტეტში (1990 წლიდან). აქტიურად თანამშრომლობდა ამერიკელ იმუნოლოგთან დრიუ ვაისმანთან. მათი ძირითადი სამეცნიერო ინტერესი იყო მესენჯერული რნმ (მ-რნმ) მოლეკულის როლი ადამიანის იმუნური პასუხის წარმოქმნაში და ამ მექანიზმების პრაქტიკული გამოყენება კლინიკური იმუნოლოგიის საკითხებში. 2005 წელს მათ შექმნეს ინოვაციური ტექნოლოგია (ე. წ. არაიმუნოგენური, ნულეოზიდ-მოდიფიცრებული რნმ), რომელიც ეფუძნებოდა ნუკლეოზიდური სტრუქტურის მოდიფიცირებით ისეთი მ-რნმ მოლეკულის შექმნას, რომელიც უჯრედში შეღწევისას დაავადების მიმართ მედეგობის ხელშემწყობი ცილების წარმოქმნას განაპირობებდა.

2013 წელს კარიკო დაინიშნა მსხვილი ბიოტექნოლოგიური კომპანიის „ბიონტექის“ ვიცე-პრეზიდენტად და სათავეში ჩაუდა კომპანიის მუშაობას მ-რნმ-ზე დაფუძნებულ ტექნოლოგიებზე. გარდა ამისა, ვაისმანთან ერთად კარიკოს ჰქონდა საკუთარი კომპანია . მომდევნო წლებში მკვლევარების მცდელობები შეექმნათ მ-რნმ-ზე დაფუძნებული ეფექტიანი სამკურნალო საშუალებები ძირითადად წარუმატებელი იყო. გარდატეხა მოხდა კორონავირუსით გამოწვეული პანდემიის (-19) დროს, 2021 წელს, როდესაც კარიკოს და ვაისმანის კვლევებზე დაყრდნობით კომპანიებმა „მოდერნამ“ (დამოუკიდებლად), „ფაიზერმა“ და „ბიონტექმა“ (ერთობლივად) შექმნეს მ-რნმ-ზე დაფუძნებული ექსპერიმენტული ვაქცინები კორონავირუსის წინააღმდეგ. 2023 წელს კარიკოს და ვაისმანს ნობელის პრემია მიენიჭათ.
იუნის ნიუტონ ფუტი

იუნის ნიუტონ ფუტი ( (დაბ. იუნის ნიუტონი)) — ამერიკელი მეცნიერი, გამომგონებელი და ქალთა უფლებების დამცველი.

იუნის ნიუტონი დაიბადა გოშენში, კონექტიკუტის შტატში, ფერმერისა და მეწარმის ცნობილი ინგლისელი მეცნიერის ისააკ ნიუტონის შორეული ნათესავის ისააკ ნიუტონ უმცროსის ოჯახში.

1836 წლიდან 1838 წლამდე სწავლობდა ამერიკის შეერთებული შტატების ერთ-ერთ პირველ ქალთა საგანმანათლებლო დაწესებულებაში — ტროის ქალთა სემინარიაში, რომელიც დააარსა ფემინისტმა ემა უილარდმა სემინარიის სტუდენტებს ასევე საშუალება ჰქონდათ დასწრებოდნენ სამეცნიერო კურსებს რენსელერის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სკოლაში, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ქალთა განათლების ადვოკატი ამოს იტონი .

1841 წელს იგი ცოლად გაჰყვა ადვოკატ ელიშ ფუტს (შემდგომში — მოსამართლე, პატენტის სამართლის სპეციალისტი, აშშ-ს საპატენტო ოფისის ხელმძღვანელი და გამომგონებელი). წყვილს შეეძინა ორი ქალიშვილი: მერი — შემდგომში ცნობილი ქალთა უფლებების დამცველი და ავგუსტა, მომავალი მწერალი.

იუნის ნიუტონ ფუტის მეზობელი იყო „ გრძნობათა დეკლარაციის“ (ინგლ. — დოკუმენტი, რომელიც მიღებული იყო ქალთა უფლებების პირველი კონფერენციის მიერ და რომელიც აცხადებდა ქალთა მოძრაობას და ქალთა ფუნდამენტურ უფლებებს) მთავარი ავტორი ელისაბედ კედი სტენტონი, რომელთანაც მეგობრობდა.

იუნის ფუტი იყო დეკლარაციის ერთ-ერთი რედაქტორი და ერთ-ერთი იმ 68 ქალიდან, ვინც ხელი მოაწერა „გრძნობათა დეკლარაციას.“

სამეცნიერო ექსპერიმენტების დროს, რომელიც იუნის ნიუტონ ფუტმა ჩაატარა სახლში, მან აღმოაჩინა კავშირი ჰაერში ნახშირორჟანგის პროპორციის ზომასა და ჰაერის ტემპერატურის ცვლილების სიჩქარეს შორის. ამ კავშირს მოგვიანებით სათბურის ეფექტი ეწოდა. კერძოდ, ერთ-ერთი ექსპერიმენტის დროს დადგინდა, რომ ჭურჭელი ნახშირორჟანგის შემცველობით მზის სხივების ქვეშ უფრო ძლიერად თბება და უფრო მეტხანს ინარჩუნებს სითბოს, ვიდრე ჭურჭელი ჩვეულებრივი ჰაერით. იუნის ნიუტონ ფუტის ნაშრომი 1856 წლის 23 აგვისტოს, მეცნიერების განვითარების ამერიკული ასოციაციის ყოველწლიურ შეხვედრაზე წაიკითხა სმიტსონის ინსტიტუტის პირველმა მდივანმა, ფიზიკოსმა ჯოზეფ ჰენრიმ . სტატია გამოქვეყნდა - ში და ნახსენები იყო რამდენიმე სამეცნიერო პუბლიკაციაში.

1859 წელს ბრიტანელმა ფიზიკოსმა ჯონ ტინდალმა გამოაქვეყნა სტატია ლონდონის სამეფო საზოგადოების ჟურნალში ექსპერიმენტების შესახებ, რომლის შედეგადაც მივიდა მსგავს დასკვნამდე.

იუნის ნიუტონ ფუტი ფართო საზოგადოებისთვის 2011 წელს გახდა ცნობილი ჟურნალისტ რაიმონდ სორენსონის მიერ ჩატარებული სამუშაოს წყალობით, რომელმაც მის შესახებ მასალა გამოაქვეყნა ჟურნალში - . მოგვიანებით მან გამოაქვეყნა ბიოგრაფიული წიგნი იუნის ნიუტონ ფუტის შესახებ. წიგნი დაფუძნებულია სხვადასხვა წყაროების მონაცემებსა და პირად მიმოწერაზე.
ეპინუსი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ეპინუსი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის ჩრდილოეთ პოლარულ ნაწილში. სახელი ეწოდა გერმანელი წარმოშობის რუსი ასტრონომის, ფრანც ეპინუსის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 2009 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი 16.74 კმ, სიღრმე — 2.68 კმ.

სატელიტური კრატერები
ეპინუსის კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
ვიქტორია (მარსის კრატერი)

კრატერი ვიქტორია — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი პლანეტა მარსზე. მდებარეობს მარსის მერიდიანის პლატოს რაიონში. სახელი ეწოდა სეიშელის კუნძულების დედაქალაქ ვიქტორიასა და ხომალდ ვიქტორიის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 2008 წელს).

კრატერის შესწავლის ისტორია
2006 წლის 26 სექტემბერს მარსმავალმა „ოპორტიუნიტიმ“ მიაღწია ვიქტორიას კრატერს. როვერი ვიქტორიასკენ დაიძრა და გზად სხვა, გაცილებით პატარა კრატერებს იკვლევდა. მანძილი კრატერამდე სადესანტო მოდულიდან დაახლოებით 7 კილომეტრია. 2007 წლის 11 სექტემბერს მან მიაღწია ე.წ. „იხვის ყურეს“ („ “). 2007 წლის 13 სექტემბერს ოპორტიუნიტიმ გამოიკვლია კაბო ვერდე — კლდე ვიქტორია კრატერის კიდეზე. 2008 წლის 24 აგვისტოდან 28 აგვისტომდე როვერმა დატოვა კრატერი. ამდენი დრო დასჭირდა გადაადგილებას, რადგან მზის პანელების დაფარვის მტვრის გამო როვერს ენერგიასთან დაკავშირებული პრობლემები ჰქონდა, რაც საკმარისი არ იყო ისედაც დაბალი სიმძლავრის ძრავებისთვის.
აგათარქიდე

აგათარქიდე, აგათარქე, აგათარქუსი (, , ; დ. დაახ. ძვ. წ. 208, კნიდოსი — გ. ძვ. წ. 140, ათენი) — ძვ. წ. საუკუნის ანტიკური ავტორი, ისტორიკოსი, გეოგრაფი, გრამატიკოსი და ფილოსოფი. იგი ცნობილია ჩრდილო-აღმოსავლეთ აფრიკის, სპარსეთის ყურისა და წითელი ზღვის აღწერით.

ბიოგრაფია
აგათარქიდეს შესახებ მწირი ბიოგრაფიული ცნობები ცნობილია მისივე ავტობიოგრაფიული ჩანაწერებიდან მისი ნაწარმოებების შემორჩენილ ფრაგმენტებში, აგრეთვე ფოტიუსის „ბიბლიოთეკის“ 213 კოდექსიდან. ცნობილია, რომ აგათარხიდესი დაიბადა კნიდუსში ღარიბ ოჯახში დაახლოებით ძვ. წ. 200 წელს, და ჯერ კიდევ ახალგაზრდა გადავიდა ეგვიპტეში.

ეგვიპტეში აგათარხიდესმა მიიპყრო პტოლემე -ის კარისკაცისა და მრჩევლის — კინის ყურადღება. კინიმ, რომელმაც თავის მფარველობაში აიყვანა აგათარხიდესი, გააცნო იგი სამეფოს სხვა რწმუნებულს - ისტორიკოსს და დიპლომატს ჰერაკლიდეს ლემბს. ჰერკალიდესმა აგათარხიდესი თავისი პირადი მდივნისა და მკითხველის სამსახურში წაიყვანა, მოგვიანებით კი ადგილობრივ პერიპატეტ ფილოსოფოსთა წრეში გააცნო. თანდათან აგათარქიდესმა მოიპოვა სახელი, გახდა ალექსანდრიის ინტელექტუალური ცხოვრების ერთ-ერთი ლიდერი, მაგრამ ძვ. წ. 145 წელს იგი განდევნა ახალმა მეფემ პტოლემე -მ, სავარაუდოდ მისი მეტოქე პტოლემე -ის მხარდაჭერის გამო. აგათარხიდესმა, როგორც ჩანს, სიცოცხლის ბოლომდე გაატარა ათენში, სადაც დაასრულა თავისი ყველაზე ცნობილი ნაშრომი „წითელ (ერითრეის) ზღვაზე“.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს აგათარქიდე.
აგათარქიდე (მთვარის კრატერი)

კრატერი აგათარქიდე — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ძველი ბერძენი ისტორიკოსისა და გეოგრაფის, აგათარქიდეს პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). მიხედვით. შესაბამისად, კრატერის ქართული სახელწოდებაა „აგათარქიდე“ და არა „აგათარხიდესი“ ან „აგათარხიდე“, როგორც ეს 2009 წლის მთვარის ზედაპირის სახელწოდების რუსული ნომენკლატურული რიგის მიხედვითაა .. კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 51.98 კმ, სიღრმე — 2.37 კმ.

კრატერის ზვინული დაზიანების გამო მნიშვნელოვნად განსხვავდება სიმაღლეში, ზოგან მიმდებარე რელიეფის დონეზეა, ზოგან კი აღწევს 1.14 კმ სიმაღლეს. ყველაზე კარგად შემორჩენილია ზვინულის აღმოსავლეთი და დასავლეთ-სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილები, ჩრდილოეთი ნაწილი მთლიანად დანგრეულია, სამხრეთი ძლიერ დაზიანებულია. ზვინულის დასავლეთ ნაწილს აქვს ორმაგი გარე ფერდობი, გაჭრილი ღრმა ხეობით. ზვინულის დასავლეთ ნაწილში ასევე არის პატარა კრატერი. ზვინულის სამხრეთ ნაწილს კვეთს რამდენიმე პარალელური ხეობა, რომელიც მიმართულია გიპალუსის კრატერისკენ. კრატერის თასის ფსკერი დატბორილია ლავით, მოფენილია მრავალი პატარა კრატერებით და გადაკვეთილია ღართა სისტემით. კრატერის მოცულობა 2188.56 კმ³-ია.

სატელიტური კრატერები
ემი პოლერი

ემი პოლერი (, დ. 16 სექტემბერი, 1971) − ამერიკელი ქალი მსახიობი და კომიკოსი.

2001 წელს პოლერი -ის სკეჩ-კომედიურ შოუს შეუერთდა. პოლერმა შოუ 34-ე სეზონის შუაში დატოვა, რათა სერიალში, პარკები და რეკრეაცია, ლესლი ნოუპის როლი შეესრულებინა. შოუ 2015 წელს დასრულდა.

2015 წელს ტელევიზიაში შეტანილი წვლილისთვის პოლერი ჰოლივუდის დიდების ხეივანში შეიყვანეს. 2012 წელს ტელეკრიტიკოსთა არჩევანის ჯილდო მიიღო კომედიურ ტელესერიალში შესრულებული საუკეთესო ქალი მსახიობის კატეგორიაში. 2014 წელს პოლერმა ოქროს გლობუსის ჯილდო დაიმსახურა ტელემიუზიკლში ან კომედიურ ტელესერიალში შესრულებული საუკეთესო ქალი მსახიობის კატეგორიაში. 2016 წელს ტინა ფეისთან ერთად პრაიმტაიმის ემის ჯილდო მიიღო ტელესერიალების გამორჩეული მოწვეული მსახიობის კატეგორიაში.
კუნძულების ზღვა

კუნძულების ზღვა  — მთვარის ზღვა, რომელიც მდებარეობს მთვარის ხილულ მხარეს, წვიმების ზღვის სამხრეთით. მის აღმოსავლეთით მდებარეობს კრატერი კოპერნიკი, დასავლეთით — კრატერი კეპლერი. ზღვის აუზი ჩამოყალიბდა ადრე იმბრიულ პერიოდში და დატბორა ლავით გვიან იმბრიულ პერიოდში. ობიექტის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი 511.93 კმ.

სახელწოდება დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1976 წელს.