კათოლიციზმი აზერბაიჯანში

კათოლიციზმი აზერბაიჯანში ― მსოფლიო კათოლიკური ეკლესიის ნაწილი აზერბაიჯანში, რომელიც ექვემდებარება რომის პაპის მმართველობას. 2016 წლის აღწერით, აზერბაიჯანში სულ 570 ადგილობრივი კათოლიკეა. 2011 წლიდან აზერბაიჯანის მთელი კათოლიკური ეკლესია გაერთიანებულია ბაქოს პრეფექტურაში. კათოლიკე თემს სულ შვიდი მღვდელი და ორი ფრეტი ემსახურება. ამას გარდა, ქვეყანაში კათოლიკე მისიონერები ეწევიან აქტიურ ქველმოქმედებას.

წარმოშობა
თანამედროვე აზერბაიჯანზე ქრისტიანული მოსახლეობა ჩვ. წ. საუკუნეშივე გაჩნდა. მას შემდეგ, რაც არაბებმა ეს ტერიტორიები დაიპყრეს, ისლამი მასობრივად გავრცელდა და ქრისტიანები, განსაკუთრებით კი დასავლური წესის კათოლიკეები თითქმის საერთოდ გაქრნენ და უმცირესობაში აღმოჩნდნენ. უკვე 1320 წლიდან კათოლიკე მისიონერებმა დაიწყეს აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე მოღვაწეობა, ქადაგებები და აქ კათოლიციზმის გავრცელება, რასაც მოჰყვა ძირითად და დიდ ქალაქებში კათოლიკური ტაძრების მშენებლობა და იქ მათი კერის გაჩენა. მხოლოდ ნახჩევანის რეგიონში, საუკუნეში თორმეტი მისია მოეწყო, რომელსაც ხელმძღვანელობდნენ დომენიკელები, კაპუცინები, ავგუსტინელები და ა.შ. 1660 წელს ისპაჰანში მოღვაწე კაპუცინელთა ორდენის მისიონერმა, მეუფე რაფაელ დე მანსმა ბაქოსა და შამახში შექმნა კათოლიკური სამრევლოები. 1680-იან წლებში კი იეზუიტებიც გამოჩნდნენ და განჯაში დაფუძნდნენ.

- საუკუნეებში ბოლონიელი დომენიკელი მისიონერის, ბართლომეს დიდმა ძალისხმევამ გამოიწვია ნახჩევანში 28 კათოლიკური დასახლების გაჩენა. მიუხედავად აქვე მდებარე სომხური სამოციქულო ეკლესიისგან მომავალი ზეწოლისა, კათოლიციზმი იქ სამ საუკუნეზე მეტ ხანს დარჩა, რის შემდეგაც იგი შემცირდა და უკვე 1880-იანი წლებისათვის ფაქტობრივად გაქრა.

რუსული და საბჭოთა პერიოდი
 საუკუნეში, რუსეთის მიერ აზერბაიჯანის დაპყრობის შემდეგ, ეს მიწები ერთობ პოპულარული გახდა სხვადასხვა ქრისტიანული კონფესიების წარმომადგენელთათვის. აქ მცხოვრები კათოლიკეები უმეტესად ეთნიკური პოლონელები იყვნენ, რომლებმაც ბაქოსა და შამახის ტერიტორიებზე აქტიურად დაიწყეს მიგრაცია. ამ ტერიტორიაზე ასევე აქტიურად ჩამოსახლდნენ უკრაინელები, ქართველი და სომეხი კათოლიკეები და დასავლეთევროპელები. შამახში კათოლიკური მოსახლეობა 1859 წლის მიწისძვრამდე ცხოვრობდა, რომლის დროსაც 250 კათოლიკე დაიღუპა, რაც დიდი დანაკარგი იყო აზერბაიჯანში არსებული მცირერიცხოვანი კათოლიკე მრევლისათვის.

 საუკუნის დასაწყისში ბაქოში არსებობდა პოლონელი, რუსი და გერმანელი იმიგრანტებისაგან შემდგარი საზოგადოება, რომელთა საჭიროებისთვისაც 1912 წელს აშენდა ყოვლადწმინდა ქალწული ღვთიმშობლის სახელობის ეკლესია. ამავე პერიოდში აშენდა კიდევ ორი კათოლიკური ეკლესია ზაქათალასა და გუსარში. 1916 წელს ბაქოში მცხოვრებ კათოლიკეთა რიცხვი 2500-ს სცდებოდა.

1920-იან წლებში ხელისუფლების სათავეში ბოლშევიკების მოსვლამ ბოლო მოუღო მანამდე არსებულ რელიგიურ თავისუფლებას, უკვე 1930-იან წლებში კი, სტალინის მმართველობისას, დაიწყო რელიგიურ პირთა მასობრივი რეპრესიები. ამ დროს მცირე საზოგადოების ერთადერთი მღვდელი, სტეფან დემუროვი სიკვდილით დასაჯეს. 1931 წელს კომუნისტურმა ხელისუფლებამ დაანგრია ბაქოს კათოლიკური ეკლესია. გუსარში არსებული ეკლესია კი სამხატვრო გალერეად იქნა გადაკეთებული და დღემდე ასე ფუნქციონირებს.

პოსტსაბჭოთა პერიოდი
1996 წლიდან აზერბაიჯანი სეკულარული სახელმწიფო გახდა და აღდგა რელიგიური თავისუფლებაც, მაგრამ კანონი უცხოელებს უკრძალავს ქვეყანაში თავიანთი რელიგიის „პროპაგანდას“, კანონის დარღვევის შემთხვევაში კი ჯარიმით ან დეპორტაციით დაისჯებიან. რელიგიურ ორგანიზაციებთან მუშაობის სახელმწიფო კომიტეტის უფროსმა რაფიგ ალიევმა განაცხადა, რომ უცხოელთათვის რელიგიური მოღვაწეობის აკრძალვის კანონი შეიცვლება. 1992 წელს მიღებული აზერბაიჯანული კონსტიტუცია და მისი მუხლი „რწმენის თავისუფლების შესახებ“ უზრუნველყოფს ნებისმიერი ადამიანის რელიგიურ და ამის გამოხატვის თავისუფლებას.

1997 წელს კი აზერბაიჯანში პირველი კათოლიკე სლოვაკი მღვდელი ჩავიდა. 2002 წლის 23 მაისს რომის პაპი იოანე პავლე , მიუხედავად მისი მყიფე ჯანმრთელობისა, აზერბაიჯანს ეწვია. იგი პრეზიდენტმა ჰეიდარ ალიევმა მიიღო. ვიზიტის წყალობით ალიევმა კათოლიკე მრევლს მიწის ნაკვეთი გადასცა ეკლესიის ასაშენებლად. ეკლესიის აშენებმა რომის პაპისა და სხვადასხვა შემოწირულობების დამსახურებით აშენდა. უკვე 2003 წელს კი აღმოსავლეთ ევროპის კათოლიკეთა კონგრესს აზერბაიჯანელი დელეგატებიც დაესწრნენ. როდესაც ეპისკოპოსი კლაუდიო გუჯეროტი აზერბაიჯანს ეწვია, იგი უამრავ მოხუც კათოლიკეს შეხვდა, რომლებიც 70 წელს ელოდნენ კათოლიკე მღვდელს კონფირმაციისათვის. 2008 წლის 7 მარტს, 70-წლიანი პაუზის შემდეგ, აზერბაიჯანში კათოლიკური ღვთისმსახურება აღდგა. 2011 წლის 4 აგვისტოს კი შეიქმნა ბაქოს სამოციქულო პრეფექტურა, 520 კათოლიკე ადამიანით. მათი სამოციქულო პრეფექტი სლოვაკი ეპისკოპოსი ვლადიმერ ფეკეტეა. კათოლიკეთაგან მხოლოდ რამდენიმეა აზერბაიჯანელი, წირვა კი ლათინურ, ინგლისურ და რუსულ ენებზე აღევლინება.

2016 წელს პაოლო პეცის მიერ ხელდასმულ იქნა პირველი აზერბაიჯანელი კათოლიკე დიაკვანი, ბეჰმუდ მუსტაფაევი. 2017 წლის 7 მაისს იგი პაპმა ფრანცისკემ მღვლად აკურთხა. იმავე წლის ოქტომბერში პაპი ფრანცისკე თავად ეწვია აზერბაიჯანს.