iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჰაიათ თაჰრირ ალ-შამი

ჰაიათ თაჰრირ ალ-შამი , ასევე ცნობილია როგორც თაჰრირ ალ-შამი — სუნიტური ისლამისტური პოლიტიკური და გასამხედროებული ორგანიზაცია, რომელიც სირიის სამოქალაქო ომშია ჩართული. იგი ჩამოყალიბდა 2017 წლის 28 იანვარს რამდენიმე შეიარაღებული ფრაქციის (ჯაიშ ალ-აჰრარი (აჰრარ ალ-შამის ფრაქცია), ჯაბჰათ ფათეჰ ალ-შამი , ანსარ ალ-დინის ფრონტი, ჯაიშ ალ-სუნა, ლიბა ალ-ჰაკი და ნურ ალ-დინ ალ-ზენქის მოძრაობა) გაერთიანების გზით. გაერთიანების პროცესი მიმდინარეობდა აბუ ჯაბერ შაიხის ინიციატივით, რომელიც იყო ისლამისტი სამხედრო მებრძოლი და აჰრარ ალ-შამის მეორე ემირი. ჰაიათ თაჰრირ ალ-შამმა სხვა სირიულ ჯგუფებთან ერთად დაიწყო შეტევა და 2024 წლის 8 დეკემბერს დაამხო ალ-ასადის რეჟიმი, ამჟამად მან კონტროლი დაამყარა ქვეყნის უმეტეს ნაწილზე.

ახლადდაარსებულ ორგანიზაციას „კურთხეული რევოლუციის ცხოვრებაში“ ახალ ეტაპს უწოდებდნენ, აბუ ჯაბერი მოუწოდებდა ყველა სირიულ ფრაქციას გაერთიანებულიყვნენ მისი ისლამურ ხელმძღვანელობის ქვეშ და გაეჩაღებინათ „სახალხო ჯიჰადი“ სირიული რევოლუციის მიზნების მისაღწევად, რომელიც ითვალისწინებდა ბაასისტური რეჟიმის და ჰეზბოლას მებრძოლების სირიის ტერიტორიებიდან გაძევებასა და ისლამური მთავრობის ჩამოყალიბებას. გაერთიანების შემდეგ სხვადასხვა ჯგუფები და ინდივიდები შეუერთდნენ. გაერთიანებულ ჯგუფს მართავა ძირითადად ჯაბჰათ ფათაჰ ალ-შამის და ყოფილი აჰრარ ალ-შამის ლიდერები, თუმცა უმაღლეს მეთაურობაში წარმოდგენილები არიან სხვა ჯგუფებიც. ნურ ალ-დინ ალ-ზენქის მოძრაობამ 2017 წლის ივლისში დატოვა თაჰრირ ალ-შამი, ხოლო ანსარ ალ-დინის ფრონტმა — 2018 წელს.

ჰაიათ თაჰრირ ალ-შამის ჩამოყალიბების შემდეგ მოხდა მისი მხარდამჭერების მკვლელობები. საპასუხოდ, ჰაიათ თაჰრირ ალ-შამმა წარმატებით უპასუხა ალ-კაიდას მხარდამჭერებს, რამაც მის ძალაუფლება გაამყარა იდლიბში. მას შემდეგ ჰაიათ თაჰრირ ალ-შამი ახორციელებს „სირიანიზაციის“ პროგრამას, რომელიც ფოკუსირებულია სტაბილური სამოქალაქო ადმინისტრაციის შექმნაზე, რომელიც უზრუნველყოფს მომსახურებას, დაუკავშირდება ჰუმანიტარულ ორგანიზაციებს და დაიცავს კანონსა და წესრიგს. თაჰრირ ალ-შამის სტრატეგია დაფუძნებულია სირიაში მისი ტერიტორიული კონტროლის გაფართოებაზე, მართვის დამყარებასა და სახალხო მხარდაჭერის მობილიზებაზე. 2017 წელს ჰაიათ თაჰრირ ალ-შამმა დაუშვა თურქული ჯარების პატრულირება ჩრდილო-დასავლეთ სირიაში, რაც იყო ასტანის მოლაპარაკებებზე შუამავლობით დადებული ცეცხლის შეწყვეტის ნაწილი. მის პოლიტიკას კონფლიქტი მოჰყვა ჰურას ალ-დინთან, ალ-ქაიდის სირიულ ფრთასთან, მათ შორის სამხედროებთანაც. 2022 წელს ჰაიათ თაჰრირ ალ-შამს დაახლოებით 6 000–15 000 წევრი ჰყავდა.

ჰაიათ თაჰრირ ალ-შამი ერთგულებას გამოხატავს სირიის გადარჩენის მთავრობის მიმართ. 2021 წლიდან ჰაიათ თაჰრირ ალ-შამი არის ყველაზე ძლიერი სამხედრო ფრაქცია სირიულ დაპირისპირებულ ჯგუფებს შორის. ორგანიზაცია გამოცხადებულია ტერორისტულ ჯგუფად გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის უშიშროების საბჭოს 2254-ე რეზოლუციით.
რაჰიბ მამედოვი

რაჰიბ მამედოვი (; 25 აგვისტო, 1967, მაჰრიზლი, აღდამი, აზერბაიჯანის სსრ – 2 თებერვალი, 1987, ხობი, საქართველოს სსრ) — აზერბაიჯანელი ჯარისკაცი, წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალერი.

ბიოგრაფია
რაჰიბ მამედოვი დაიბადა 1967 წლის 25 აგვისტოს, აღდამის რაიონის სოფელ მაჰრიზლიში. 1984 წელს დაამთავრა სოფელ მაჰრიზლის საშუალო სკოლა, რის შემდეგაც ჩააბარა ქალაქ აღდამში მდებარე სოფლის მეურნეობის ელექტრიფიკაციისა და მექანიზაციის ტექნიკუმში. ტექნიკუმში ერთწლიანი სწავლების შემდეგ, 1985 წლის ნოემბერში სამხედრო სამსახურში გაიწვიეს. სამხედრო სამსახურს ის საქართველოში, ხელვაჩაურში მდებარე სამხედრო ნაწილში გადიოდა.

სტიქია და სიკვდილი
რაჰიბ მამედოვი, 20 წლის ასაკში, 1987 წელს სამხედრო სამსახურში ყოფნისას, ხობის რაიონის ჭალადიდის თემში მომხდარი ბუნებრივი სტიქიის (წყალდიდობა) დროს, 28 ადგილობრივის გადარჩენისას დაიღუპა. სიკვდილის შემდეგ, მას საბჭოთა კავშირის უმაღლესი საბჭოს გადაწყვეტილების საფუძველზე, 1987 წლის 22 ივლისს წითელი ვარსკვლავის ორდენით დააჯილდოვეს.

მამადოვმა წყალდიდობის დროს ჭალადიდში 28 ადგილობრივის სიცოცხლე იხსნა.

ხსოვნა
ბაქოში, ხათაის რაიონში არსებობს რაჰიბ მამედოვის სახელობის ქუჩა.

საშუალო სკოლაში, სადაც მამედოვი სწავლობდა, მისი სახელობის მუზეუმი შეიქმნა.

ხობის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭალადიდში მამედოვის ძეგლია აღმართული. ძეგლს 2012 წელს რესტავრაცია ჩაუტარდა. ძეგლზე ინგლისურ და ქართული ენებზე დატანილია შემდეგი ტექსტი:

1997 წელს, რაჰიბ მამედოვის ხსოვნას მიეძღვნა გარდაბანში ჩატარებული საერთაშორისო ბოქსის ტურნირი.
ჰუსეინ რაჰიმლი

ჰუსეინ რაჰიმლი (; დ. 10 ივლისი, 1995) — აზერბაიჯანელი ძიუდოისტი, ტოკიოში 2020 წლის ზაფხულის პარაოლიმპიური თამაშების გამარჯვებული, 2022 წლის მსოფლიო ჩემპიონი უსინათლო და მხედველობის უნარის მქონე გუნდურ მედალოსანში. 2018 წლის მსოფლიო ჩემპიონატი უსინათლოთა და მხედველობადაქვეითებულთა შორის.

ბიოგრაფია
ჰუსეინ რაჰიმლი დაიბადა 1995 წლის 10 ივლისს.

2011 წელს ტრაპიზონში გამართულ ზაფხულის ევროპის ახალგაზრდულ ოლიმპიურ ფესტივალზე ვერცხლი მოიპოვა. იმავე წელს კიევში 17-წლამდელთა მსოფლიო ჩემპიონატზე ბრინჯაო მოიპოვა.
2013 წელს რაჰიმლი გახდა ბრინჯაოს მედალოსანი თბილისის მსოფლიო თასზე და ბაქოში გამართულ გრანდ სლემის ტურნირზე 73 კგ-მდე წონით კატეგორიაში. 2014 წელს რაჰიმლიმ პოლონეთის ქალაქ ვროცლავში ევროპის ახალგაზრდულ ჩემპიონატზე (23 წლამდე) ბრინჯაო მოიპოვა.

2015 წელს გვანჯუში ზაფხულის უნივერსიადაზე ბრინჯაოს მედალოსანი გახდა და ასტანაში მსოფლიო ჩემპიონატში მიიღო მონაწილეობა.

2017 წელს უოლსოლში ძიუდოში უსინათლოთა და დაქვეითებულთა ევროპის ჩემპიონატზე მესამე ადგილის დაკავება მოახერხა. 2018 წელს ოდიველასში (ლისაბონი) უსინათლოთა და მხედველობის დაქვეითებულთა მსოფლიო ჩემპიონატზე მეორე ადგილი დაიკავა. ამავე ჩემპიონატზე აბასლი აზერბაიჯანის ვაჟთა ნაკრების შემადგენლობაში გუნდური ტურნირის ბრინჯაოს მედალოსანი გახდა. 2019 წელს რაჰიმლი გახდა ტაშკენტის გრან-პრის ბრინჯაოს მედალოსანი და ბაქოს გრან-პრის ვერცხლის მედალოსანი. იმავე წელს ბრინჯაოს მედალი ევროპის ჩემპიონატზე უსინათლოთა და მხედველობადაქვეითებულთა წონით კატეგორიაში (81 კგ-მდე) მოიპოვა,. ასევე ევროპის ჩემპიონი აზერბაიჯანის შერეულ შემადგენლობაში გახდა.

2021 წლის მაისში რაჰიმლი გახდა ბაქოს გრან-პრის ვერცხლის მედალოსანი უსინათლოთა და მხედველობით დაქვეითებულთა შორის, ფინალში დამარცხდა უზბეკეთიდან დავურხონ კარამატოვთან.
2021 წლის ტოკიოს პარაოლიმპიურ თამაშებზე ჰუსეინ რაჰიმლიმ მეოთხედფინალში ბრიტანელი დანიელ პაუელი დაამარცხა, ხოლო ნახევარფინალში სამხრეთ კორეელი იუნგ-მინ ლი. ფინალში რაჰიმლიმ დაამარცხა უზბეკეთი დავურხონ კარამატოვი და მოიპოვა ოქროს მედალი სადებიუტო პარაოლიმპიურ თამაშებში.

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის 2021 წლის 6 სექტემბრის ბრძანებით, ჰუსეინ რაჰიმლი დაჯილდოვდა ორდენით „სამშობლოსათვის სამსახურისთვის, 1-ლი ხარისხი“ ტოკიოს ზაფხულის პარაოლიმპიურ თამაშებში მაღალი მიღწევებისთვის და აზერბაიჯანული სპორტის განვითარებისთვის.
იავუზქოი (პაზარის რაიონი)

იავუზქოი — სოფელი პაზარის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 51 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ პაზარიდან 14 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 175 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლი იავუზქოის ძველი სახელია ნოხლაფსუ. ზოგიერთ წყაროში დაწერილია როგორც ნოხლანსუ (ნოხლან-სუ). ეს ადგილის სახელი თურქულ წყაროებში გვხვდება როგორც ნოხლაბსუ. მართლაც, 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულსა და [[1928] წლის ოსმალურ სოფლების სიაში ის ჩაწერილია როგორც ნოხლაბსუ .

სოფელი ნოხლაფსუ მდებარეობს ლაზეთის რეგიონში, რომელიც [[ანტიკური ხანა|ანტიკურ ხანაში]] [[კოლხეთის სამეფო]]ს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, ტრაპიზონის იმპერიის [[1461]] წელს გაუქმების შემდეგ, [[1547]] წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს. ეს დასახლება, [[1876]] წლის ტრაპიზონის ვილაიეთის წელიწდეულის მიხედვით, ეკუთვნოდა ტრაპიზონის ვილაიეთის ლაზისტანის სანჯაყის ათინას რაიონს. მოსახლეობა შედგებოდა 19 კომლში მცხოვრები 90 ადამიანისგან. თუმცა არსებობს ალბათობა, რომ ეს რიცხვი მხოლოდ მამაკაც მოსახლეობას მოიცავდა. სოფელში დასაბეგრ პირუტყვად აღრიცხული იყო 40 ძროხა და 6 ხარი.

კულტურის ისტორიკოსმა [[ნიკო მარი|ნიკო მარმა]] კი, [[1910]] წელს ლაზისტანის რეგიონში კვლევითი მოგზაურობისას დაწერა, რომ ათინას რაიონში 69 სოფელი იყო და ამ სოფლებიდან 64-ში ლაზურად საუბრობდნენ. ნოხლაფსუს სახელით აღნიშნული ეს სოფელიც მან ლაზურენოვან დასახლებებს შორის მოიხსენია. ნოხლაფსუ [[პირველი მსოფლიო ომი]]ს დროს რუსების ხელში გადავიდა. ქართველმა ენათმეცნიერმა [[იოსებ ყიფშიძე]]მ, რუსული მმართველობის პერიოდში, [[1917]] წელს ლაზისტანის რეგიონში ჩატარებული კვლევითი მოგზაურობის ჩანაწერებში სოფლის სახელი რუსულად დაწერა როგორც ნოხლაფსო . ამ დროისთვის სოფელში 55 კომლში 300 ადამიანი ცხოვრობდა და მოსახლეობის უმრავლესობას ლაზები შეადგენდნენ.

სოფელი ნოხლაფსუ, [[1928]] წლის ოსმალური სოფლების სიის მიხედვით, ეკუთვნოდა რიზეს ვილაიეთის ათინას რაიონის ცენტრალურ ნაჰიეს. რადგან ნოხლაფსუ არ იყო თურქული სიტყვა, სოფლის სახელი [[1959]] წელს შეიცვალა იავუზად. [[1965]] წლის საყოველთაო აღწერის დროს იავუზის სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა 554 ადამიანისგან და ამ მოსახლეობიდან 76 ადამიანმა იცოდა კითხვა-წერა.
იემიშლი (პაზარის რაიონი)

იემიშლი — სოფელი პაზარის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 42 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ პაზარიდან 5 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 390 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის სახელი 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაეთის წლიურ ჩანაწერში მოხსენიებულია როგორც „ილასტასი“, რაც ბერძნულად ნიშნავს „ილიას გაჩერებას/სადგურს“.
უღრაქი (პაზარის რაიონი)

უღრაქი — სოფელი პაზარის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 52 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ პაზარიდან 14 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 113 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის სახელი 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაიეთის წლიურ ჩანაწერში მოხსენიებულია როგორც „ჩინგითი“, რაც ლაზურად ნიშნავს „ნაგურბალ სოფელს“, სახელი 2009 წელს გამოცემულ ლაზური ტოპონიმების ლექსიკონშიც მსგავსადაა მოხსენიებული. სოფელში არის 1799 წლით დათარიღებული მეჩეთი.
რუმინეთის კონსტიტუცია

რუმინეთს კონსტიტუცია, რომელიც დღეს მოქმედებს, რუმინეთის ახალ ისტორიაში რიგით მეშვიდე კონსტიტუციაა. იგი რუმინეთის ფუნდამენტური დოკუმენტია, რომელიც მმართველობის სტრუქტურას, მოქალაქეთა უფლებებსა და ვალდებულებებს და კანონშემოქმედების პრინციპებს განსაზღვრავს. კონსტიტუცია რუმინეთის მთავრობის ლეგიტიმაციის საფუძველია. იგი 1991 წლის 21 ნოემბერს შეიმუშავეს და იმავე წლის 8 დეკემბერს დამტკიცდა, ეროვნულ რეფერენდუმში. კონსტიტუცია ამოქმედდა იმავე დღეს.

კონსტიტუციაში ცვლილებები ერთხელ, 2003 წლის რეფერენდუმის საფუძველზე, შევიდა. ახალი ტექსტი ძალაშია 2003 წლის 29 ოქტომბრიდან.

სტრუქტურა
1991 წლის კონსტიტუციის 2003 წლის ვერსია 156 მუხლს მოიცავს, რომლებიც 8 თავშია მოცემული:
თავი — ზოგადი დებულებები
თავი — ფუნდამენტური უფლებები, თავისუფლებები და ვალდებულებები
თავი — საჯარო ორგანოები
თავი — ეკონომიკა და საჯარო ფინანსები
თავი — საკონსტიტუციო სასამართლო
თავი — ევრო-ატლანტიკური ინტეგრაცია
თავი — კონსტიტუციის გადასინჯვა
თავი — საბოლოო და გარდამავალი დებულებები

თავდაპირველი ვერსია
1991 წლის კონსტიტუცია პარლმენტარებითა და კონსტიტუციური სამართლის სპეციალისტების კომისიამ შეადგინა. 1991 წლის ნოემბერს პარლამენტის, როგორც საკონსტიტუციო ასამბლეის, შეხვედრა გაიმართა და პროექტი პარლამენტმა დაამტკიცა. იმავე დღეს კონსტიტუცია -ში გამოქვეყნდა. 1991 წლის 8 დეკემბერს გამართულ რეფერენდუმში მონაწილეთა 77.3%-მა კონსტიტუაციას დაუჭირა მხარე.

1991 წლის კონსტიტუციის თავდაპირველი ვარიანტი 7 თავისა და 152 მუხლისგან შედგებოდა. რუმინეთი „ეროვნულ, სუვერენულ, დამოუკიდებელ, უნიტარულ და განუყოფელ სახელმწიფოდაა“ გამოცხადებული. მმართველობის ფორმაა რესპუბლიკა, რომელსაც 5 წლის ვადით არჩეული პრეზიდენტი ხელმძღვანელობს. პრეზიდენტის ორი ვდით არჩევა დასაშვებია. იგი სახელმწიფოს წარმოადგენს საშინაო და საგარეო ურთიერთობებში, უზრუნველყოფს კონსტიტუციის მორჩილებასა და სახელმწიფო ინსტიტუტების სათანადო ფუნქციონირებას, არის ქვეყნის დამოუკიდებლობის, ერთიანობისა და განუყოფლობის გარანტი.

კონსტიტუციის მიხედვით, პარლამენტი „რუმინელი ხალხის უზენაესი წარმომადგენლობითი და ერთადდერთი კანონშემოქმედი ორგანოა“. რუმინეთის პარლამენტი ორპალატიანია (დეპუტატთა პალატა და სენატი) და ოთხი წლის ვადით აირჩევა. კონსტიტუციით უზრუნველყოფილია ფუნდამენტური სამოქალაქო უფლებები და თავისუფლებები და შექმნილია რუმინეთის ომბუდსმენის ოფისი.
კონსტანტინე ჯოგლიძე

კონსტანტინე ჯოგლიძე (დ. 1915, კულაში — გ. სექტემბერი, 1942) — ქართველი ფილოლოგი.

ბიოგრაფია
სწავლობდა პედაგოგიურ სასწავლებელში, 1935 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტზე ჩააბარა, უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ იყო მიხეილ ზანდუკელის ასპირანტი.
მეორე მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე, იგი მისი სურვილის საწინააღმდეგოდ, ბაქოში ოფიცერთა სასწავლებელში გაგზავნეს. მან მოიმიზეზა რუსული ენის უცოდინარობა და დაბრუნდა უკან, რის შემდეგაც ავჭალის ქართულ დივიზიაში დაიწყო მსახურება. ის ფლობდა გერმანულ ენას. 1942 წლის 10 იანვარს იგი დააპატიმრეს. ბრალად ედებოდა „კონტრრევოლუციური არალეგალური ფაშისტური ორგანიზაციის აქტიური ხელმძღვანელობა“ და მისი წევრების გადმობირება.

ბრალდების მიხედვით, „1941 წლის ზაფხულში კონსტანტინე ჯოგლიძე, რომელიც წითელი არმიის რიგებში იყო მობილიზებული, ჩამოაყალიბა არალეგალური ნაციონალისტური სამხედრო-მეამბოხე ორგანიზაცია, რომლის მიზანი იყო შეიარაღებული გზით საბჭოთა ხელისუფლების დამხობა და „დამოუკიდებელი საქართველოს“ აღდგენა. მიზნის მისაღწევად ქვეყანაში არსებული დაძაბული ვითარება გამოიყენა, როდესაც გერმანელთა ჯარებმა საბჭოთა კავშირის დიდი ნაწილი დაიპყრეს და უწყვეტად მიიწევდნენ წინ. ის აქტიურად იბირებდა კონტრრევოლუციურ ორგანიზაციაში როგორც სამოქალაქო პირებს, ასევე 35-ე პოლკის სამხედრო მოსამსახურეებს.

კოტე ჯოგლიძეს ამიერკავკასიის ფრონტის სამხედრო ტრიბუნალმა 1942 წლის 20 სექტემბერს მიუსაჯა სასჯელის უმაღლესი ზომა – დახვრეტა ქონების კონფისკაციით. იგი იყო ორგანიზაცია „სამანის“ წევრი („საქართველოს აყვავებისათვის მებრძოლი ახალგაზრდა ნაციონალისტები“) – იატაკქვეშა პატრიოტული გაერთიანება, რომელიც მოქმედებდა მეორე მსოფლიო ომის დროინდელ საბჭოთა საქართველოში. ორგანიზაციის მიზანი იყო საბჭოთა რეჟიმის დამხობა შეიარაღებული აჯანყების გზით და საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენა.
სულაქი (პაზარის რაიონი)

სულაქი — სოფელი პაზარის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 33 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ პაზარიდან 5 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 104 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის სახელი 1913 წლის თურქულ წყაროში მოხსენიებულია როგორც ჯაბათი (ლაზურად), ხოლო 1960 წლის თურქულ წყაროში როგორც გურგოზე.
ხატების მუზეუმი (მაინის ფრანკფურტი)

ხატების მუზეუმი (, ასევე . -) — მართლმადიდებელი ქრისტიანობის სიწმინდეთა ხელოვნების მუზეუმი მაინის ფრანკფურტში. იგი მდებარეობს ტევტონთა ორდენის სასახლის ბაროკოს შენობაში და წარმოადგენს მუზეუმების სანაპიროს აღმოსავლეთ დაბოლოებას. იგი დაკავშირებულია გამოყენებითი ხელოვნების მუზეუმთან.

ისტორია
1988 წელს კონიგშტაინელმა ექიმმა, იორგენ შმიდტ-ვოიგტმა, ქალაქ ფრანკფურტს კოლექცია გადასცა, რომელიც 800 ხატისგან შედგებოდა. „საჩუქარი გაკეთდა იმ პირობით, რომ ქალაქი უზრუნველყოფდა სივრცეს, სადაც გამოიფინებოდა კოლექცია და მოაწყობდა გამოფენებს, რომლებიც მიეძღვნებოდა მართლმადიდებელი ქრისტიანობის რელიგიური თემატიკის ხატწერას“. შემდეგ დაიწყო დიდებული შენობის სატრაპეზოს ინტერიერის მუზეუმად გადაკეთება. პროექტი შეიმუშავა არქიტექტორმა ოსვალდ მატიას უნგერსმა. - საუკუნეების კოლექცია თანდათან გაიზარდა 1000-ზე მეტ ექსპონატამდე შესყიდვების, ნათხოვრობისა და შემოწირულობების მეშვეობით. 1999 წელს ხატების მუზეუმმა დამატებით 82 პოსტბიზანტიური ხატი ინათხოვრა განუსაზღვრელი ვადით ბერლინის ბიზანტიური ხელოვნების მუზეუმის ხატების კოლექციიდან. კოლექციის საოცარი და განსაკუთრებული დანამატია ეთიოპიური ხატების, ჯვრების, ხელნაწერების და ლიტურგიული ნივთების კოლექცია, რომელიც კერძო სესხის სახითაა მიღებული. 2020 წლიდან დაწყებული, 2021 წლისთვის საგამოფენო არქიტექტურა და გამოფენის შემადგენლობა ფუნდამენტურად გადაიხედა.

მუდმივი ექსპოზიცია
2021 წლის გაზაფხულზე დასრულებული რეკონსტრუქციის მეშვეობით, საგამოფენო სივრცე გაფართოვდა ფოიეს ჩართვის ხარჯზე, რომელიც ახლა მუდმივი გამოფენისთვის ამოსავალი წერტილია, როგორც სივრცითი, ისე შინაარსობრივი თვალსაზრისით. ამ შესასვლელ დონეს მოსდევს მთავარი ოთახი, რომელიც უპირველეს ყოვლისა ეძღვნება ხატების გამოჩენას საეკლესიო კონტექსტში. მთავარი ოთახის გალერეაში გამოსახულია ხატების მნიშვნელობა კერძო, საყოფაცხოვრებო სფეროში. ეთიოპიის კაბინეტი ერთადერთი გამოფენაა მართლმადიდებელი ქრისტიანობის შესახებ გერმანიაში.

სპეციალური გამოფენები 2002 წლიდან
მუზეუმს მოწყობილი აქვს სპეციალური გამოფენები: „ქრისტიანული აღმოსავლეთის ბრწყინვალება“ (2002; ხატები სირიიდან და ლიბანიდან. ფრანკფურტის საკათედრო ტაძრის მუზეუმთან თანამშრომლობით. შემდეგ გამოფენა აჩვენეს პარიზში), „დიდი ნოვგოროდი“ (2003; ფრანკფურტის წიგნის ბაზრობაზე. - საუკუნეების ხატები, საეკლესიო ჭურჭელი და სამკაულები მდიდრული სავაჭრო ქალაქ ნოვგოროდიდან. ფრანკფურტის საკათედრო ტაძრის მუზეუმთან თანამშრომლობით), „…შენი მსახურის ხელით…“ (2004; არაბული სამყაროს ქრისტიანული ხატები. ხატები სირიიდან, ლიბანიდან, და ეგვიპტიდან), „ფეხბურთი და რელიგია“ (2006; გამოფენა 2006 წლის მსოფლიო ჩემპიონატისთვის გერმანიაში), „ცეცხლი და სული“ (2008; ხატები ბულგარეთის საპატრიარქოდან), „700 წელი ტევტონთა ორდენის ეკლესიის ფრანკფურტში“ (2009; გამოფენა ტევტონთა ორდენის ეკლესიასა და ტევტონთა ორდენზე), „უცნობი რუსეთი“ (2010; ხელმოწერილი და დათარიღებული ხატები ძველი მორწმუნეების სახელოსნოებიდან), „სიწმინდის ფერები“ (2013; - საუკუნეების ხატები, მოსკოვის ანდრეი რუბლიოვის მუზეუმიდან), „ზამთრის წმინდანები“ (2013-2014; წმინდანთა წარმოდგენები და მოთხრობები. ფრანკფურტის საკათედრო ტაძრის მუზეუმთან და კამპენის ხატების მუზეუმთან თანამშრომლობით), „ხატების მუზეუმისა და მისი მეგობრების 25 წელი“ (2015; ფრანკფურტის ხატების მუზეუმის 25 წლის იუბილეზე), „კრაკოვის საშობაო შობის სცენები“ (2016-2017) და სხვა.
ფალოსის კულტი

ფალოსის კულტი — რწმენა-წარმოდგენები, დაკავშირებული ბუნების აღორძინებასთან და სიცოცხლის განახლებასთან, რომლებიც საკრალურ მნიშვნელობას ანიჭებდა ნაყოფიერების მამრობით ძალებს. ეს წარმოდგენები განსაკუთრებით ფართოდ იყო გავრცელებული ძველი მსოფლიოს მიწათმოქმედ ხალხებში, მათ შორის კავკასიის უძველეს მოსახლეობაში. საქართველოს ტერიტორიაზე ცნობილია ქვის არაერთი სვეტისებური გამოსახულება ფალოსისა, რომლებიც უძველესი დროიდან კულტმსახურების ობიექტი უნდა ყოფილიყო. ამავე წარმოდგენების სფეროში პოულობს ახსნას ფალოსურ (მხედართა, მონადირეთა, მოცეკვავეთა და ა. შ.) პერსონაჟთა გამოსახულებები ბრინჯაოს ხანის სახვითი ხელოვნების ძეგლებზე. სადაც ნაყოფიერების იდეასთან და ბუნების აღორძინებასთან დაკავშირებული მითოლოგიური სცენები და მოქმედებებია აღბეჭდილი. ამ სცენებში ფალოსთან და სქესთა ურთიერთობებთან დაკავშირებული მოქმედებებით სიმბოლურად არის გადმოცემული წარმოდგენები ბუნების კვდომასა და მუდმივ აღორძინებაზე. ასეთი წარმოდგენების ანარეკლი ეთნოგრაფიულ ყოფაშიც არის დამოწმებული. მთელი რიგი რიტუალები და ადრესაგაზაფხულო დღესასწაულები (ბოსლობა, მურყვამობა, ბერიკაობა) სექსუალური ნიშნით იყო აღბეჭდილი და პირველყოფილი უშუალობით სრულდებოდა, სადაც განსაკუთრებული აქცენტი სწორედ ფალოსის საკრალურ მნიშვნელობაზე მოდიოდა. ეს რიტუალები ქართველთა ყოფამ თითქმის საუკუნის 30-იან წლებამდე შემოინახა. ფალოსის კულტის საფუძველზე განვითარებული სხვადასხვა წარმოდგენა აღმოსავლეთის მრავალ რელიგიაში შევიდა და ფრიად განზოგადებული რელიგიური იდეის მნიშვნელობა შეიძინა (მაგალითად, ლინგამი სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში).
უზანგი

უზანგი — ცხენის აღკაზმულობის მნიშვნელოვანი დეტალი, რკინის, ფეხთშესაყარი, რომელიც კეხის ფრთაზეა ჩამოკიდებული ისეთ მანძილზე, რომ მასში ფეხგაყრილ მხედარს მუხლი ოდნავ მოხრილ მდგომარეობაში ჰქონდეს. უზანგი ცხენით სიარულის დროს, ფეხის საყრდენის ფუნქციას ასრულებს და ამავე დროს, მხედარს ეხმარება ცხენზე ასვლაში. უზანგის გამოყენებას საუკუნით ვარაუდობენ და მის გაჩენას ძველთურქული ტომების სახელს უკავშირებენ. უზანგმა დიდად შეუწყო ხელი მხედრის ხანგრძლივად ცხენზე ჯდომას. საქართველოში უზანგები ძირითადად ქალაქებში მზადდებოდა.
უნაგირი

უნაგირი — ცხენის აღკაზმულობის ნაწილი. იდგმება ცხენის ზურგზე და წარმოადგენს მხედრის დასაჯდომ მოწყობილობას. შედგება თოქალთოს, კეხის, სამკერდე თასმის, საწყვეტის, მუცლის თასმის, საძუის, ბალიშის, უზანგისა და ბალიშზე საფენისაგან. უნაგირს მეკეხეები და მეუნაგირეები ამზადებენ. ხშირად ამკობდნენ ვერცხლის ან თითბრის ღილებითა და ბალთა-აბზინდებით, ასევე ძვლითა და რქით.

საქართველოში მეუნაგირეობა ისტორიულად მაღალ დონეზე იდგა. განასხვავებდნენ კახურ (მაღალ) და იმერულ (დაბალ) უნაგირს. მეუნაგირე ხელოსნები ცალკე ამქარს შეადგენდნენ.
ვასო ურუშაძე

ვასილ (ვასო) ლუკას ძე ურუშაძე (დ. 6 აპრილი (ძვ. სტილით 25 მარტი), 1879, ოზურგეთი — გ. 20 მარტი, 1952, თბილისი) — ქართველი მსახიობი.

ბიოგრაფია
1894 წელს ოზურგეთის ექვსწლიანი სამოქალაქო სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ სწავლა განაგრძო თბილისის კოოპერაციულ სასწავლებელში.

ვასო ურუშაძე სცენაზე პირველად, ჯერ კიდევ მოწაფეობის დროს, 1894 წელს გამოვიდა ოზურგეთის სცენისმოყვარულთა სპექტაკლში. აქვე ნახა იგი აკაკი წერეთელმა, მოეწონა ნიჭიერი ახალგაზრდა და მისი სარეკომენდაციო წერილით კოტე მესხმა თბილისის ქართული თეატრის დასში ჩარიცხა მსახიობად, სადაც იგი მუშაობდა 1896-1898 წლებში.

ვასილ ურუშაძე წლების მანძილზე თეატრის ორგანიზაციულ-ადმინისტრაციულ მუშაობასაც ეწეოდა, იყო სკეტჩების ავტორი და ესტრადის მსახიობი. 1906 წლიდან იყო თბილისის ოპერის თეატრის გამგე, 1907 წლიდან – ჭიათურის მუშათა სამხატვრო ხელმძღვანელი. 1910 წელს ჭიათურის დრამატულმა საზოგადოებამ ვასილ ურუშაძე ერთი წლით რეჟისორად მიიწვია. ამავე წელს ქუთაისის თეატრის დრამატულმა საზოგადოებამ მიიწვია თეატრის ადმინისტრატორად. მისი უშუალო ხელმძღვანელობით საფუძველი ჩაეყარა აჭარის მუდმივ ქართულ თეატრს. 1921 წელს, საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ ის დაინიშნა ბათუმის თეატრის კომისრად, შემდეგ დირექტორად. იყო ბათუმის მუსიკალური ტექნიკუმის დირექტორი. 1933 წელს თბილისში მიიწვიეს საქფილეგთის (ახლანდელი ფილარმონია) დირექტორის მოადგილედ, სადაც 1935 წლამდე იმუშავა, შემდეგ იქვე დარჩა კონფერანსიედ და მხატვრული კითხვის ოსტატად.

ვასილ ურუშაძე აქვეყნებდა პერიოდულ გამოცემებში იუმორისტულ მოთხრობებს. იგი ითვლება ქართული ესტრადის ერთ-ერთ დამაარსებლად. ის შესანიშნავად კითხულობდა თავისსავე გურულ სცენებს: "კოლმეურნეობაში", "სატირალში", "სცენა პატიმრებისათვის", "ცირკში", "რკინიგზის გაყვანაზე", "თეატრის წინ", "წერილი სოფლელებს", "დღეს ამერიკაში", "ცეკვის წინ" და სხვ.

1908 წელს მან ცალკე წიგნად გამოსცა "გურული სცენები და მონოლოგები". თავისი ცხოვრების უკანასკნელ წლებში დაწერა "მოგონებანი", რომელიც 1951 წელს დაიბეჭდა.

მისი მეუღლე იყო მსახიობი მარო მდივანი.

1933 წელს მიენიჭა საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი წოდება. 1927 წელს - აჭარის ასსრ დამსახურებული არტისტის წოდება. დაჯილდოებული იყო მედლებით: "კავკასიის დაცვისათვის" და "მამაცური შრომისათვის 1914-1945 წლების დიდ სამამულო ომში".

გარდაიცვალა 1952 წლის 20 მარტს, დაკრძალულია ვაკის სასაფლაოზე.
მონოლითი (შენობა)

„მონოლითი“ — მრავალსართულიანი შენობა ბაქოში, აზერბაიჯანის დედაქალაქში. მისი სამხრეთი ფასადი გადაჰყურებს ისტიგლალიათის ქუჩას, ჩრდილოეთი ფასადი — აჰმედ ჯავადის ქუჩას, ხოლო მთავარი აღმოსავლეთის ფასადი აზერბაიჯანის გამზირზე მდებარეობს.

შენობა აშენდა 1940 წელს არქიტექტორ კონსტანტინე სენჩიხინის პროექტის მიხედვით. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის გადაწყვეტილებით, „მონოლითი“ აღიარებულია ადგილობრივი მნიშვნელობის ისტორიულ და კულტურულ არქიტექტურულ ძეგლად.

ისტორია
თავდაპირველად, შენობის ადგილზე საუკუნის ბოლოს პატარა ერთსა და ორ სართულიანი სახლები მდებარეობდა. 1930-იან წლებში გადაწყდა ამ ტერიტორიაზე დიდი საცხოვრებელი კორპუსის აშენება, რის გამოც არსებული შენობები დაინგრა და გეოლოგიური კვლევები დაიწყო. კვლევების შედეგად აღმოაჩინეს მონოლითური კლდის დიდი მონაკვეთი, რის გამოც პროექტს „მონოლითი“ უწოდეს.

1931-1932 წლებში მშენებლობისთვის მომზადება დაიწყო. 1940 წლისთვის შენობის გარეგანი სამუშაოები, სახურავის ჩათვლით, დასრულდა. შენობის ფოტოები, გადაღებული 1940 წელს ვ. შევცოვის მიერ, ინახება მოსკოვის ფოტო არქივში.

„მონოლითში“ სხვადასხვა პერიოდში ცხოვრობდნენ სსრკ სახალხო არტისტი კომპოზიტორი უზეირ ჰაჯიბეკოვი, აზერბაიჯანის სსრ სახალხო პოეტი მირვარიდ დილბაზი, სსრკ სახალხო არტისტი მარზია დავუდოვა, ფილოსოფოსი და აკადემიკოსი ჰეიდარ ჰუსეინოვი, მომღერალი შეილა, რესპუბლიკის მინისტრთა საბჭოს ყოფილი თავმჯდომარის მოადგილე ოქუმია სულთანოვა, აზერბაიჯანის სპორტის კომიტეტის თავმჯდომარე ბაღირ ბაღიროვი და მისი ვაჟი, კინომხატვარი და სსრკ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი ფიქრეტ ბაღიროვი. ასევე, აქ ცხოვრობდნენ აზერბაიჯანის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო აკადემიური თეატრის სოლისტი, აზერბაიჯანის სსრ სახალხო არტისტი იდრის აღალაროვი, სსრკ-ის აზერბაიჯანის პრეზიდენტის სპეციალური განყოფილების ხელმძღვანელი, პოლკოვნიკი შამსი რაჰიმოვი და სხვა ცნობილი პიროვნებები.

დღეს „მონოლითის“ კედლებზე განთავსებულია მემორიალური დაფები, რომლებიც მიძღვნილია ამ სახლში მცხოვრები გამოჩენილი პიროვნებებისადმი.