iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მადნიანი მთები

მადნიანი მთები, კრუშნე-ჰორი — ქედი ჩეხეთსა და გერმანიაში. ადმინისტრაციულად ვრცელდება ჩეხეთის კარლოვი-ვარისა და უსტეცის მხარეებსა და გერმანიის საქსონიის მხარეში. სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთისაკენ გადაჭიმულია დაახლოებით 150 კმ-ზე, საშუალო სიგანე 40 კმ. მაქსიმალური სიმაღლე 1244 მ (მთა კლინოვეცი). გეომორფოლოგიური თვალსაზრისით შვარცვაზერის, ცვიკაუერ-მულდესა და ფლეას ხეობებით დაყოფილია დასავლეთ, ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ნაწილად.

ტიპური ჰორსტია, რომლის სამხრეთი კალთა ციცაბოა, ხოლო ჩრდილოეთი დამრეცი. აგებულია გნაისებით, გრანიტებით, ფილიტებითა და ქარსიანი ფიქლებით. მდელოებითა და ტორფნარით დაფარულ დამრეცტალღოვან თხემიან ზედაპირზე აღმართულია ცალკეული ბაზალტური შთენილები, რომლებშიც ღრმად არის ჩაჭრილი ტყიანი ხეობები. რამდენადაც მკვეთრად ეშვება მადნიანი მთები თავის სამხრეთ მთისძირში მდებარე გასწვრივი დაბლობი დეპრესიისაკენ, იმდენადვე თანდათანობით დამრეცი კალთებით ეშვება ის ჩრდილო-დასავლეთისაკენ.

აღმოსავლეთით ვრცელდება ელბის ქვიშაქვიანი მთები, დასავლეთით ელსტერის მთები. მადნიანი მთების ცენტრალური და აღმოსავლეთი ნაწილიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით ჩრდილოეთ ბოჰემიის ქვაბულია. მადნიანი მთების სამხრეთ მთისძირში მდებარე დეპრესია მესამეული (ოლიგოცენური) მურა ქვანახშირის ბუდობებიანი ტბის ნალექებითაა დაფარული. სამხრეთ ნაწილში მათზე განლაგებულია ნეოგენური ვულკანური დუპოვის მთების ბაზალტის ლავების გროვა.

მესმეულში განვითარებულმა ნასხლეტებმა და ვულკანიზმმა წარმოქმნა ბაზალტები და ფონოლიტური დაიკები. მადნიანი ძარღვები შეიცავს რკინას, სპილენძს, კალას, ვოლფრამს, ტყვიას, ვერცხლს, კობალტს, ბისმუთს, ურანსა და რკინისა და მარგანეცის ოქსიდებს. არის მინერალური წყაროები. საგზაო კომუნიკაციები მადნიანი მთების გავლით კეთილმოწყობილია. განვითარებულია ტურიზმი.
ლუისა გონსალესი

ლუისა გონსალესი (; დ. 22 ნოემბერი, 1977, კიტო, ეკვადორი) — ეკვადორელი პოლიტიკოსი და სამართალმცოდნე. 2021 წელს აირჩიეს ეკვადორის ეროვნული ასამბლეის წევრად მანაბის პროვინციიდან. 2023 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების კანდიდატი, რომელმაც პირველ ტურში დააგროვა ხმების 33,61 % და დაიკავა პირველი ადგილი.

2007-2017 წლებში, რაფაელ კორეს მთავრობაში ეკავა სხვადასხვა თანამდებობები. პოლიტიკაში მოსვლამდე მუშაობდა ეკვადორის გენერალურ მრჩევლად ესპანეთში, რაფაელ კორეას მთავრობის საჯარო მმართველობის მდივანია 2017 წლის იანვრიდან მაისამდე. მუშაობდა სხვადასხვა თანამდებობებზე ტურიზმის სამინისტროში ამავე მთავრობაში.

2023 წლის ივნისში წამოაყენა თავისი კანდიდატურა საპრეზიდენტო არჩევნებზე, გილერმო ლასოს წინააღმდეგ დაწყებული იმპიჩმენტიდან ერთი თვის შემდეგ. საპრეზიდენტო არჩევნებში, რომელიც გაიმართა 20 აგვისტოს, დაიკავა პირველი ადგილი და ოქტომბერში მეორე ტურში მას კონკურენციას გაუწევს დანიელ ნობოა.
ბუმბერაზი მთები

ბუმბერაზი მთები, კრკონოშე, კარკონოშე — ქედი ჩეხეთსა და პოლონეთში. წარმოადგენს სუდეტების ნაწილს. დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ გადაჭიმულია დაახლოებით 40 კმ-ზე, სიგანე 8–20 კმ. ფართობი 631 კმ², საიდანაც ჩეხეთზე მოდის 454 კმ², ხოლო პოლონეთზე 177 კმ². მაქსიმალური სიმაღლე ზღვის დონიდან 1603 მ (მთა სნეჟკა).

დამახასიათებელია რთული გეოლოგიური აგებულება. თხემური ზედაპირი დამრეცტალღოვანია, ზოგან ალპური რელიეფის ცალკეული ფორმებით, მათ შორის მყინვარული ცირკებით, მორენული ტბებითა და სხვა. აგებულია გრანიტებით, ქარსიანი ფიქლებით, ფიქლებითა და კირქვებით.

მეოთხეულში მის ფარგლებში მყინვარები არსებობდნენ, რომლებმაც ადგილობრივი ლანდშაფტის მოდელირება მოახდინეს. აქ გავრცელებული იყო ხეობისა და სკანდინავიის ტიპის მყინვარები.

ბუმბერაზი მთების სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილიდან სათავე აქვს მდინარე ელბას. მდინარეებზე ბევრია ჩანჩქერი. ტბებიდან მნიშვნელოვანია ველკი-სტავი, მალი-სტავი და მეხოვე.

განვითარებულია მკაცრი კლიმატი. იცის ცივი ზამთარი. თოვლის საბურველის სიღრმე 3 მ აღწევს. მთები 5–6 თვის განმავლობაში თოვლითაა დაფარული. მაღალ სიმაღლეეზე ხშირია ნისლი. ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა წელიწადში 700–1230 მმ.

ბუმბერაზი მთების ფარგლებშია კრკონოშეს ეროვნული პარკი და კარკონოშეს ეროვნული პარკი.

შემოსილია წიფლის, სოჭის, ნაძვისა და ფიჭვის ტყეებით. არის ქვანახშირის, რკინისა და სპილენძის მადნის საბადოები. ბუმბერაზი მთები ცენტრალური ევროპის ყველაზე ტრადიციული ტურისტული ცენტრია. პოპულარულია თხილამურებით სრიალი. განვითარებულია მეცხოველეობა.
ანძავის ციხე

ანძავის ციხე — არქიტექტურული ძეგლი, ციხესიმაგრე თურქეთის რესპუბლიკაში, ტაო-კლარჯეთში. ანძავის ციხეს-სიმაგრე აგებულია მაღალ და საკმაოდ მიუდგომელ კლდეზე. ციხე-სიმაგრის ადგილზე შეინიშნება კოშკიც, ანძავის ციხის კომპლექსის გალავნის დიდი ნაწილი დანგრეულია. ციხე-სიმაგრე გადაჰყურებს მდინარე ანძავისწყალსა და მის შენაკადს, კინეპოსისწყალს, ანძავის ციხემდე მისასვლელი გზა დღეს ძლიერ არის დაზიანებული, რის გამოც ციხე-სიმაგრესთან მისვლა მნიშვნელოვნად არის გაძნელებული და გამოცდილი ალპინისტის გარეშე იქ ასვლა საკმაოდ რთულია.

შესწავლის ისტორია
ანძავის ციხის შესახებ მასალები მწირია. აღნიშნული ციხე-სიმაგრე თავისი ექსპედიციის ფარგლებში მოინახულა ცნობილმა ქართველმა მეცნიერმა ექვთიმე თაყაიშვილმა. ექვთიმე თაყაიშვილის მოგზაურობა ერთ-ერთი პირველია, რომელიც საგანგებოდ ეხება ანძავის ციხეს და აღგვიღწერს იმ გარემოს, რაც საუკუნის დასაწყისში იყო ციხის ირგვლის. მკვლევარის სხვა დაკვირვებებიც უთუოდ ყურადსაღებია. 1907 წლის მოგზაურობის შესახებ გაკეთებულ ჩანაწერში ექვთიმე წერს:

ტოპონიმები
ანძავის ოდნავ სახეშეცვლილი, მაგრამ გვიანდელი ფორმაა „ანზავი“. თავად ტერმინი „ანძავი“ უფრო არქაულია და დაფიქსირებულია 1516 წლის ქართლის კათალიკოსის საყდრის მამულების ნუსხაში, რომელსაც ის სხვადასხვა ფორმით ფლობდა მესხეთის ტერიტორიაზე. ბუნებრივია, ტოპონიმი დაკავშირებულია ადგილობრივ, ტაოში გავრცელებულ, სხვა ტოპონიმიასთან, რომელთა დიდი ნაწილი ქართული, სომხური, ბერძნული და თურქული წარმოშობისაა. ეს უკანასკნელი უფრო საუკუნის შუა წლებიდან ვრცელდება ამ მხარეში, ანუ როდესაც ქართველთა მფლობელობა ოსმალურმა ჩაანაცვლა. აქედან გამომდინარე ძველი ტოპონიმები, მათ შორის ტერმინი „ანძავი“, თურქული წარმოშობის არ არის.

ისტორია
ანძავის კოპლექსის შესახებ საისტორიო წყაროებში ძალიან მწირი ინფორმაციაა დაცული. არსებული ქართული საისტორიო წყაროები ანძაველებს საუკუნის დასაწყისში მოისხსენიებენ. ამ ცნობიდან ჩანს, რომ - საუკუნეებისთვის ანძვის ციხე-სიმაგრე ოდესღაც ამავე სახელწოდებიდან მომდინარე ფეოდალური გვარის ანძაველების, ხელში ყოფილა. ანძავიდან წარმოდგება საგვერეულო - ანძაველი. ანძაველები ტაოს მსხვილი ფეოდალები არიან, ხოლო თავად ანძავის ციხე ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანია ამავე მხარეში, მიუხედავად იმისა, რომ ის არ წარმოადგენდა საქართველოს მასშტაბით ერთ-ერთ მძლავრს საფორტიფიკაციო ნაგებობას, ტაოს მხარესთვის, მისი სტრატეგიული მნიშვნელობა უდავოა, ხოლო ანძაველთა გავლენა ამავე მიწაზე ძლიერი უნდა ყოფილიყო.
ვლადიმერ თხაფსაევი

ვლადიმერ თხაფსაევი (; დ. 1910 გ. 1981) — საბჭოთა და ოსი თეატრისა და კინოს მსახიობი. სსრკ სახალხო არტისტი (1960), რსფსრ სტანისლავსკის სახელობის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1968).

დაიბადა არდონში. ადრიანად დაობლდა. 12 წლის ასაკში დაინტერესდა თეატრით.

ახალგაზრდობაში მუშაობდა გიზელდონის ჰიდროელექტროსადგურის მშენებლობაზე. შემდეგ სადონის შახტასა და ტყვია-სპილენძის გამამდიდრებელი კომბინატში. 1930-იან წლებში მუშაობდა ბაიკალ-ამურის მაგისტრალის მშენებლობაზე, სადაც პირველად გამოვლინდა მისი მსახიობური ნიჭი.

გადაღებულია ფილმებში: „ფატიმა“ (თავადი ალიმბეკი, რეჟ. ს. დოლიძე), „ჩერმენი“ (ბესტოლი, რეჟ. ნ. სანიშვილი) და სხვა.

ხსოვნა
ვლადიმერ თხაფსაევის სახელს ატარებს ჩრდილოეთ ოსეთის სახელმწიფო აკადემიური თეატრი, რომელსაც მსახიობმა მთელი თავისი ცხოვრება მიუძღვნა
მსახიობის სახელს ატარებს ჩრდილოეთ ოსეთში რესპუბლიკის თეატრალური მუზეუმი
დაწესებულია ვ. თხაფსაევის სახელობის პრემია
ვლადიკავკაზში არის ვ. თხაფსაევის სახელობის ქუჩა
სახლზე (ვლადიკავკაზი, გორკის ქ. №30), სადაც ვ. თხაფსაევი ცხოვრობდა, დამონტაჟებულია მემორიალური დაფა

ჯილდოები და აღიარება
1940 — ჩრდილოეთ ოსეთის ასსრ-ს სახალხო არტისტი
1949 — რსფსრ დამსახურებული არტისტი
1956 — რსფსრ სახალხო არტისტი
1960 — სსრკ სახალხო არტისტი
1968 — სტანისლავსკის სახელობის სახელმწიფო პრემია
1968 — კოსტა ხეთაგუროვის სახელობის პრემიის ლაურეატი
1970 — შრომის წითელი დროშის ორდენი
1980 — ოქტომბრის რევოლუციის ორდენი
ლენინის ორდენი
საპატიო ნიშნის ორდენი
სხვადასხვა მედლები
აბატონი

აბატონი — წმინდა ადგილი კუნძულ ბიგეზე, ეგვიპტის სამხრეთ ნაწილში. აბატონზე მდებარეობდა ოსირისის წმინდა ნაწილის (ფეხის) სამარხი. დიოდორე სიცილიელი აბატონს „წმინდა მინდვრებად“ თარგმნის. სახელწოდება ბერძნული წარმოშობისაა და „შეუღწეველს“ ნიშნავს, რადგან აბატონი ოსირისის ერთ-ერთი წმინდა ნაწილის ნავსაყუდელი იყო და ყველა არ დაიშვებოდა. აკრძალული იყო მუსიკის დაკვრა, ნადირობა და თევზაობა. პლუტარქეს ცნობით, „იქ არ შეიძლება სიარული, ჩიტს არა აქვს დაფრენის, თევზს კი მის სიახლოვეს ცურვის უფლება“. იგი პირველად მოხსენიებულია ნექტანებოს -ის მიერ მეზობელ კუნძულზე, ფილეზე, ისიდასთვის აგებულ ტაძარში. აბატონი შედარებით „ახალი“ სალოცავი ადგილი იყო, მაგრამ გვიანდელ პერიოდში, როგორც ოსირისის თაყვანისცემის ცენტრმა, აბიდოსი დაჩრდილა. დიდი როლი ითამაშა ისიდას მზარდმა პოპულარობამ და მისი ტაძრის სიახლოვემ კუნძულ ფილეზე. ისიდას ქანდაკებას ყოველ ათ დღეში ოსირისის სამარხთან მიაბრძანებდნენ, რის გამოც მას „აბატონის“ ან „სამარხის ქალბატონს“ ეძახდნენ.
მარიკაო (პუერტო-რიკო)

მარიკაო — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი პუერტო-რიკოში. მდებარეობს კორდილიერა-სენტრალის დასავლეთ კიდეში, სან-ხერმანის, საბანა-გრანდესა და იაუკოს ჩრდილოეთით, ლას-მარიასისა და ლარესის სამხრეთით, მაიაგუესის სამხრეთ-აღმოსავლეთით და ადხუნტასის დასავლეთით. მოიცავს 6 ბარიოსა და მარიკაო-ბარიო-პუებლოს (ქალაქის საქმიანი ნაწილი და ადმინისტრაციული ცენტრი). 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 4 455 ადამიანს შეადგენს.
სალინასი (პუერტო-რიკო)

სალინასი — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი პუერტო-რიკოში. მდებარეობს კუნძულის სამხრეთ ნაწილში, აიბონიტოსა და კაიეის სამხრეთით, კოამოს სამხრეთ-აღმოსავლეთით, სანტა-ისაბელის აღმოსავლეთით და გვაიამის დასავლეთით. მოიცავს 5 ბარიოსა და სალინას-ბარიო-პუებლოს (ქალაქის საქმიანი ნაწილი და ადმინისტრაციული ცენტრი).

დამატებითი საკითხავი
სანტა-ისაბელი (პუერტო-რიკო)

სანტა-ისაბელი — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი პუერტო-რიკოში. მდებარეობს კუნძულის სამხრეთ ნაწილში, კოამოს სამხრეთით, ხუანა-დიასის აღმოსავლეთით და სალინასის დასავლეთით. მოიცავს 7 ბარიოსა და სანტა-ისაბელ-ბარიო-პუებლოს (ქალაქის საქმიანი ნაწილი და ადმინისტრაციული ცენტრი). შედის პონსე-იაუკო-კოამოს კომბინირებული მეტროპოლიტენური ტერიტორიის შემადგენლობაში.

დამატებითი საკითხავი
პავლიაშვილი

საკუთარი სახელი პავლიაშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ილია პავლიაშვილი — სპორტსმენი (ფეხბურთელი)
მირიან პავლიაშვილი — სპორტსმენი (სამბო)
ნატალია პავლიაშვილი — პათოფიზიოლოგი
ნინო პავლიაშვილი — გეოგრაფი
იორამ პავლიაშვილი — გეოგრაფი
სოლომონ პავლიაშვილი — ეკონომისტი, პოლიტიკოსი
სოსო პავლიაშვილი — საესტრადო მომღერალი
ბულ-რანის მეორე ბრძოლა

ბულ-რანის მეორე ბრძოლა — ამერიკის სამოქალაქო ომის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი დაპირისპირება. ბრძოლა მიმდინარეობდა პატარა ნაკადულთან, სახელად ბულ-რანი , ჩრდილოეთ ვირჯინიაში, მანასასის მახლობლად. კონფედერატების გამარჯვებამ განდევნა კავშირის არმია აღმოსავლეთ ვირჯინიიდან და სათავე დაუდო ამ პირველთა შეჭრას მერილენდში.
გაბონის სამხედრო გადატრიალება (2023)

გაბონის სამხედრო გადატრიალება — სამხედრო გადატრიალება გაბონში, რომლის შედეგადაც ხელისუფლება გადავიდა სამხედრო მოსამსახურეებისა და პოლიციის მხარდამჭერთა ხელში.

გადატრიალება მოხდა 2023 წლის 30 აგვისტოს გაბონის არმიის ოფიცერთა ჯგუფის მიერ, მათ ტელეკომპანია გაბონი 24-ის ეთერში გამოაცხადეს, რომ ქვეყანაში ძალაუფლება მათ ეკუთვნით. გადატრიალების მიზეზი იყო სამხედროების უთანხმოება საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგებთან დაკავშირებით. საუბრისას სამხედროთა ჯგუფმა განაცხადა, რომ ბოლო მოეღება არსებულ რეჟიმს. არჩევნების შედეგები გაუქმდა და გაბონის პრეზიდენტი ალი ბონგო ონდიმბა შინაპატიმრობაში იმყოფება.
ტაბო მბეკი

ტაბო მვუელვა მბეკი (კოისანური ; დ. 18 ივნისი, 1942, აღმოსავლეთ კეიპი, სამხრეთ აფრიკა ) — სამხრეთ აფრიკელი პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის პრეზიდენტი 1999 წლის 14 ივნისიდან 2008 წლის 24 სექტემბრამდე.

ბიოგრაფია
ტაბო მბეკი აფრიკის ეროვნული კონგრესისა და სამხრეთ აფრიკის კომუნისტური პარტიის გამოჩენილი წევრის გოვან მბეკის ვაჟია. მომავალი პოლიტიკოსი 14 წლის ასაკში შეუერთდა აფრიკის ეროვნული კონგრესის ახალგაზრდულ ლიგას. დატოვა მშობლიური პროვინცია, გადავიდა იოჰანესბურგში და აქტიურად მონაწილეობდა აპართეიდის წინააღმდეგ ბრძოლაში. ვალტერ სისულუს ხელმძღვანელობით მუშაობდა აფრიკის ეროვნული კონგრესის ახალგაზრდულ ლიგაში.

1959 წელს ის გარიცხეს ქალაქ ალისაში ლავდეილის პანსიონატში გაფიცვის ორგანიზების გამო.

დაუსწრებლად სწავლობდა ლონდონის უნივერსიტეტში.

როდესაც აფრიკის ეროვნული კონგრესი უკანონოდ გამოაცხადეს, დატოვა ქვეყანა და ჩაირიცხა სასექსის უნივერსიტეტში ბრაიტონში (დიდი ბრიტანეთი), სადაც მიიღო მაგისტრის ხარისხი ეკონომიკაში.

1961 წლის დეკემბერში გახდა აფრიკის სტუდენტთა ასოციაციის მდივანი.

1970 წლიდან სწავლობდა სსრკ-ში, მიიღო სამხედრო განათლება.მოგვიანებით აფრიკის ეროვნული კონგრესის ფუნქციონერის რანგში მუშაობდა ზამბიაში, ნიგერიაში, ბოტსვანაში, მოზამბიკსა და სვაზილენდში .

1990 წელს დაბრუნდა სამხრეთ აფრიკაში, დატოვა კომუნისტური პარტიის რიგები, მაგრამ შეინარჩუნა აფრიკის ეროვნული კონგრესის საერთაშორისო დეპარტამენტის ხელმძღვანელის პოსტი.

1994 წლიდან 1999 წლამდე პრეზიდენტ ნელსონ მანდელას მმართველობის პერიოდში იკავებდა სამხრეთ აფრიკის ვიცე პრეზიდენტის პოსტს.

1997-2007 წლებში იყო აფრიკის ეროვნული კონგრესის თავმჯდომარე.

1999 წლის 14 ივნისიდან გახდა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის პრეზიდენტი. ამ თანამდებობაზე მან ორაზროვანი რეპუტაცია მოიპოვა, აქტიურად გამოდიოდა აივ/შიდსის დისიდენციის — შიდსის ვირუსული ბუნების უარყოფის პოზიციიდან და თანამდებობებიდან ათავისუფლებდა მათ, ვინც არ ეთანხმებოდა ამ თვალსაზრისს. მბეკის პროტეჟე, ჯანდაცვის მინისტრი მანტო ჩაბალალა-მსიმანგი, ღიად ეწინააღმდეგებოდა ანტირეტროვირუსული პრეპარატების გავრცელებას, აკრიტიკებდა „დასავლურ მედიცინას“, თვლიდა, რომ სახელმწიფომ მხარი უნდა დაუჭიროს სამხრეთ აფრიკულ მედიცინას. ამ პოლიტიკამ გამოიწვია დაახლოებით 333 000 -დან 365 000 მდე პირის ნაადრევი სიკვდილი სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა

2008 წლის 21 სექტემბერს მან განცხადება გაგზავნა ქვეყნის პარლამენტში გადადგომის შესახებ. ტაბო მბეკის მოთხოვნა დაკმაყოფილდა 22 სექტემბერს.

ჯილდოები
ბანის ორდენის დიდი ჯვრის საპატიო რაინდი ( დიდი ბრიტანეთი, 2001 წ.)
იტალიის რესპუბლიკის დიდი ჯვრის ღირსების ორდენის რაინდი ( იტალია, 2002)
წმინდა იოანე იერუსალიმის ორდენის კავალერი (დიდი ბრიტანეთი), 2007 წ.
წმინდა მიქაელისა და წმინდა გიორგის ორდენის დიდი ჯვრის კავალერი(დიდი ბრიტანეთი)
ხოსე მარტის ორდენი (2001 წლის 27 მარტი, კუბა ).
ნატალია გუნდარევა

ნატალია გუნდარევა (, დ. 28 აგვისტო, 1948, მოსკოვი, სსრკ — 15 მაისი, 2005, მოსკოვი, რუსეთი) — საბჭოთა და რუსი თეატრისა და კინოს მსახიობი. რსფსრ სახალხო არტისტი (1986), რსფსრ ძმები ვასილიევების სახელობის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1980).

იყო მაიაკოვსკის სახელობის მოსკოვის აკადემიური თეატრის წამყვანი მსახიობი (1972-2001). თავისი მნიშვნელოვანი წვლილი შეჰქონდა თეატრის სამხატვრო და საკადრო პოლიტიკაში, რისთვისაც მას „წითელი სახლის დიასახლისი“ შეარქვეს. სამჯერ (1977, 1981 და 1984) აღიარეს ჟურნალ „საბჭოთა ეკრანის“ „წლის საუკეთესო მსახიობ ქალად“.

გარდაიცვალა 2005 წლის 15 მაისს ინსულტით. დაკრძალულია ტროეკუროვის სასაფლაოზე.

ფილმოგრაფია
ჯილდოები და აღიარება
1978 — ლენინური კომკავშირის პრემია
1980 — რსფსრ დამსახურებული არტისტი
1980 — ძმები ვასილიევების სახელობის რსფსრ-ის სახელმწიფო პრემია
1984 — სსრკ-ის სახელმწიფო პრემია
1986 — რსფსრ სახალხო არტისტი
1998 — ხარისხის ორდენი მამულის წინაშე დამსახურებისათვის
2001 — სტანისლავსკის სახელობის საერთაშორისო თეატრალური პრემია
გენალდონი

გენალდონი — მდინარე რუსეთში, ჩრდილოეთ ოსეთში. სიგრძე 22 კმ, აუზის ფართობი 162 კმ². გიზელდონის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს ხოხის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მაილის მყინვარზე, ზღვის დონიდან 2350 მ სიმაღლეზე. 2002 წლის სექტემბრამდე გენალდონი წარმოიქმნებოდა მდინარეების კოლკისა და მაილიდონის შეერთების შედეგად. ტიპური მთის მდინარეა, რომელიც მიედინება სამხრეთიდან ჩრდილოეთისაკენ. მარჯვნიდან ერთვის მდინარე კაურიდონი, ხოლო მარცხნიდან კუსარდონი. საზრდოობს ძირითადად მყინვარული წყლით.

მდინარეზე კარგად არის გამოხატული ზაფხულის მაქსიმუმი, წელიწადის თბილ დროში უთანასწორო დღე-ღამური და მაღალი მყარი ჩამონადენი. ცნობილია დამანგრეველი წყალმოვარდნებითა და ღვარცოფებით. გამომუშავებული აქვს კარმადონის ხეობა, რომლის ფსკერი ნაწილობრივ დაფარულია კოლკის მყინვარის ნაფენებით. აუზის მცენარეულობა ტიპურია კავკასიონის მაღალმთიანეთის ჩრდილოეთ კალთებისათვის, თუმცა გარდაქმნილია სამეურნეო საქმიანობის შედეგად. 2002 წლის 20 სექტემბერს კარმადონის ხეობაში კოლკის მყინვარის ჩამოწოლის შედეგად მოხდა გლაციალური ღვარცოფი, რომელმაც 19 ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა, ხოლო უგზო-უკვლოდ 106 ადამიანი დაიკარგა.
ნოკია (ფინეთი)

ნოკია — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ტამპერეს ქვერეგიონში, ფინეთში. მდებარეობს მდინარე ნოკიანვირტის სანაპიროზე, ტამპერედან 15 კმ-ით დასავლეთით. მეზობელი მუნიციპალიტეტებია: ჰიამეენკიურიო, პირკალა, სასტამალა, ტამპერე, ვესილაჰტი და იულიოიარვი. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 35 335 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 347,76 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 122,61 ადამიანია 1 კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტის ერთადერთი ოფიციალური ენაა ფინური ენა.
ორივესი

ორივესი — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ტამპერეს ქვერეგიონში, ფინეთში. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 8906 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 960,09 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 11,14 ადამიანია 1 კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტის ერთადერთი ოფიციალური ენაა ფინური ენა.

ორივესი 1869 წელს დაარსდა. 1986 წლამდე მუნიციპალიტეტის სტატუსი ჰქონდა, შემდეგ კი ქალაქი გახდა. 1973 წელს ორივესის შემადგენლობაში ერიაიარვის მუნიციპალიტეტი შევიდა, ხოლო 2007 წელს ― ლიანგელმიაკის მუნიციპალიტეტის ნაწილი. მეზობელი მუნიციპალიტეტებია: იუუპაიოკი, იამსია, კანგასალა, კუჰმოინენი, რუოვესი და ტამპერე. ორივესი ტამპერედან დაახლოებით 43 კმ-ის დაშორებით მდებარეობს. ქალაქის ცენტრი ლიანგელმიავესის ტბის ირგვლივაა განლაგებული.
თეიმურ ბაირამალიბეკოვი

თეიმურ-ბეკ მამედ-ბეკ ოღლუ ბაირამალიბეკოვი (; 22 აგვისტო, 1862, იედიოიმაყი, ლენქორანის რაიონი, ბაქოს გუბერნია, რუსეთის იმპერია — 2 სექტემბერი, 1937, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ) — ეთნოგრაფი, პედაგოგი, განმანათლებელი, გორის საოსტატო სემინარიის კურსდამთავრებული.

ბიოგრაფია
თეიმურ-ბეკი დაიბადა 1862 წლის 22 აგვისტოს ლენქორანის რაიონის სოფელ იედიოიმაყში. პირველი განათლება სოფლის მედრესეში მიიღო. ისწავლა ყურანის კითხვა და სპარსული ენა. ასევე სწავლობდა ლენქორანის 2-კლასიან რუსულ სკოლაში, რომელიც დაამთავრა 1875 წელს. შემდეგ სასწავლებლად გაგზავნეს ტფილისში ახლად გახსნილ პარამედიკურ სკოლაში. მისი აქ ყოფნის პერიოდში ფუნქციონირება დაიწყო გორის საოსტატო სემინარიის აზერბაიჯანულმა ფილიალმა. თეიმურ ბეკმა საბუთები შეიტანა სასწავლებელში და 1879 წელს სწავლა დაიწყო. ის იყო ერთ-ერთი პირველი სამი აზერბაიჯანელიდან, ვინც ამ სემინარიაში ჩააბარა.

სემინარიის დამთავრების შემდეგ ბაირამალიბეკოვმა დაიწყო მუშაობა ლენქორანის ერთ-ერთ რუსულ სკოლაში მასწავლებლად. პარალელურად მუშაობდა ლენქორანის რეგიონულ რეპორტიორად ბაქოში გამოქვეყნებულ რუსულენოვან გაზეთ „კასპიში“. 1903 წელს მან დაიწყო მოღვაწეობა სამოყვარულო თეატრში, სადაც ადგილობრივი მასწავლებლები თამაშობდნენ როლებს სხვადასხვა დადგმულ სპექტაკლებში. ეს იყო თეატრი, სადაც ჰუსეინ არაბლინსკიმ გამოავლინა თავისი ნიჭი 1905 წელს, სანამ გახდებოდა ცნობილი აზერბაიჯანელი მსახიობი.

თეიმურ ბაირამალიბეკოვი იყო მრავალი ისტორიული წიგნისა და სტატიის ავტორი.

1917 წელს ბაირამალიბეკოვი დაეხმარა თავის ქალიშვილს მარიამ ბაირამალიბეკოვას ლენქორანში რუსულ-მუსლიმური გოგონათა სკოლის დაარსებაში და მისი პირველი დირექტორი გამხდარიყო. 1918 წელს, აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის დამოუკიდებლობისას იგი გახდა პარტია „მუსავათის“ რეგიონალური წარმომადგენელი ლენქორანში. მან მონაწილეობა მიიღო 1919 წელს აზერბაიჯანში ბრიტანეთის საოკუპაციო ძალებთან მოლაპარაკებებში. 1920 წელს აზერბაიჯანის გასაბჭოების შემდეგ გადავიდა ბაქოში, სადაც მუშაობდა საშუალო სკოლის ინსტრუქტორად.

თეიმურ-ბეკი 1929 წლამდე განაგრძობდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას და გარდაიცვალა 1937 წელს.
პირკალა

პირკალა — მუნიციპალიტეტი ტამპერეს ქვერეგიონში, ფინეთში. მდებარეობს ტამპერედან 10 კმ-ით სამხრეთ-დასავლეთით. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 20 491 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 104,04 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 251,79 ადამიანია 1 კმ²-ზე. ამ მაჩვენებლით პირკალა პირველ ადგილზეა ფინეთის იმ მუნიციპალიტეტებს შორის, რომელთაც დიდი ან პატარა ქალაქის სტატუსი არ აქვთ. მუნიციპალიტეტის ერთადერთი ოფიციალური ენაა ფინური ენა.
პიალკიანე

პიალკიანე — მუნიციპალიტეტი ტამპერეს ქვერეგიონში, ფინეთში. მდებარეობს ტამპერედან 38 კმ-ით ჩრდილო-დასავლეთით. ადმინისტრაციული ცენტრია ონკაალა. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 6340 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 738,15 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 11,31 ადამიანია 1 კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტის ერთადერთი ოფიციალური ენაა ფინური ენა.
იულიოიიარვი

იულიოიიარვი — მუნიციპალიტეტი ტამპერეს ქვერეგიონში, ფინეთში. მდებარეობს ტამპერედან 14 კმ-ით ჩრდილო-დასავლეთით და ჰელსინკიდან 189 კმ-ით ჩრდილოეთით. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 33 597 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 1 324.14 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 30.12 ადამიანია 1 კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტის ერთადერთი ოფიციალური ენაა ფინური ენა.

მეზობელი მუნიციპალიტეტებია: ჰიამეენკიურიო, იკაალინენი, კიჰნიიო, ნოკია, პარკანო, რუოვესი, ტამპერე და ვირატი. 2007 წლის 1-ელ იანვარს მუნიციპალიტეტს ვილიაკალა შეუერთდა, 2009 წლის 1-ელ იანვარს ― კურუ. იულიოიიარვის გერბის ავტორია გუსტავ ფონ ნუმერსი.
იუუპაიოკი

იუუპაიოკი — მუნიციპალიტეტი ზემო პირკანმაის ქვერეგიონში, ფინეთში. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 1759 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 274,95 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 6,81 ადამიანია 1 კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტის ერთადერთი ოფიციალური ენაა ფინური ენა. ადმინისტრაციული ცენტრია კორკეაკოსკი. ქალაქი ტამპერე იუუპაიოკიდან 56 კმ-ით სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობს. მეზობელი მუნიციპალიტეტებია: იიამსია, მიანტია-ვილპულა, ორივესი და რუოვესი.
რუოვესი

რუოვესი — მუნიციპალიტეტი ზემო პირკანმაის ქვერეგიონში, ფინეთში. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 4101 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 950,16 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 5,28 ადამიანია 1 კმ²-ზე. მეზობელი მუნიციპალიტეტებია: იუუპაიოკი, მიანტია-ვილპულა, ორივესი, ტამპერე, ვირატი და იულიოიიარვი. მუნიციპალიტეტის ერთადერთი ოფიციალური ენაა ფინური ენა.

რუოვესის ტერიტორიაზე მდებარეობს ჰელვეტინიარვის ეროვნული პარკი. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე უდიდესი ტბაა რუოვესი.
მიანტია-ვილპულა

მიანტია-ვილპულა — მუნიციპალიტეტი ზემო პირკანმაის ქვერეგიონში, ფინეთში. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 9 358 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 657.08 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 17.51 ადამიანია 1 კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტის ერთადერთი ოფიციალური ენაა ფინური ენა. მეზობელი მუნიციპალიტეტებია: კეურუუ, იუუპაიოკი, იიამსია, რუოვესი და ვირატი.
გიზელდონი

გიზელდონი — მდინარე რუსეთში, ჩრდილოეთ ოსეთში. მდინარე არდონის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 80 კმ, აუზის ფართობი 604 კმ². არდონს შესართავიდან 200 მ-ში ერთვის, რის გამოც ზოგჯერ მდინარე თერგის მარცხენა შენაკადად განიხილება. წარმოიქმნება მდინარეების მიდაგრაბინდონისა და წათადონის შეერთების შედეგად, ზღვის დონიდან 1552 მ სიმაღლეზე. საზრდოობს მყინვარული და თოვლის წყლით. წყალდიდობა გაზაფხულსა და ზაფხულის დასაწყისშია. მარჯვენა მხრიდან ერთვის მდინარეები გენალდონი და ჩორნაია. სოფელ კობანთან შექმნილია რუსეთის ერთ-ერთი უძველესი გიზელდონის ჰიდროელექტროსადგური. მდინარე გიზელდონი ცნობილია აგრეთვე არხონკისა და შტრი-დონის სახელწოდებით.
აბუ როაში

აბუ როაში — მემფისის ნეკროპოლისის ყველაზე ჩრდილოეთი ნაწილი, სადაც ფარაონმა ჯედეფრემ თავისი პირამიდა ააგო. ჯედეფრამ დაარღვია დინასტიის ფარაონების ტრადიცია, რომლებიც თავიანთ პირამიდებს გიზეს პლატოზე აგებდნენ. აბუ-როაშის პირამიდა ეგვიპტის ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარე პირამიდაა. შიდა კონსტრუქციით იგი არა თავის თანადროულ პირამიდებს, არამედ ჯოსერის პირამიდას ჰგავს. დაშორებული მდებარეობის გამო, პირამიდა საუკუნეების მანძილზე ადგილობრივი მაცხოვრებლებისთვის სამშენობლო ქვის წყაროს წარმოადგენდა. ამის გამო იგი იმდენად გაიძარცვა, რომ დაუსრულებელი ეგონათ, თუმცა არქეოლოგიურმა გათხრებმა საპირისპირო აჩვენა. 2001 წელს მ. ბოდმა (საფრანგეთის აღმოსავლური არქეოლოგიის ინსტიტუტი; ) პირამიდის სიახლოვეს ჯედეფერას ერთ-ერთი შვილის ― ხორნიტის სამარხი აღმოაჩინა. პირამიდის ირგვლივ გათხრები დღესაც მიმდინარეობს. აბუ როაშის სახელწოდება მომდინარეობს ახლომდებარე არაბული სოფლის დასახელებიდან.
სამადაშვილი

საკუთარი სახელი სამადაშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ანა კორძაია-სამადაშვილი — მწერალი, ჟურნალისტი
ზაალ სამადაშვილი — მწერალი, ესეისტი
ზურაბ სამადაშვილი — მწერალი, დრამატურგი
მერაბ სამადაშვილი — პოლიტიკოსი
ნიკო სამადაშვილი — პოეტი
სალომე სამადაშვილი — იურისტი, პოლიტიკოსი
იიამიიარვი

იიამიიარვი — მუნიციპალიტეტი ჩრდილოეთ სატაკუნტის ქვერეგიონში, სატაკუნტის რეგიონში, ფინეთში. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 1 681 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 224.34 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 7.84 ადამიანია 1 კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტის ერთადერთი ოფიციალური ენაა ფინური ენა.