iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მაკაის ტბა

მაკაის ტბა — მარილიანი ტბა დასავლეთ ავსტრალიაში. თანამგზავრული გამოსახულება ნათლად უჩვენებს მშრალი უბნების არსებობას დიდი ქვიშიანი უდაბნოს, გიბსონის უდაბნოსა და ტანამის უდაბნოებში. ტბის თითქმის 2/3 მოთავსებულია დასავლეთ ავსტრალიაში, დანარჩენი ნაწილი კი ჩრდილოეთ ტერიტორიაზეა.

მაკაის ტბა ჩრდილოეთიდან-სამხრეთისაკენ და დასავლეთიდან-აღმოსავლეთისაკენ ფარავს დაახლოებით 100 კმ-ს. ზედაპირის ფართობი აღწევს 3,494 კმ²-ს, და ამრიგად წარმოადგენს დასავლეთ ავსტრალიის უდიდეს ტბას. ფოტოსურათზე არსებული უფრო ბნელი უბნები მიუთითებს უდაბურ მცენარეულობას ან ზღვის წყალმცენარეებს. ასეთი არიდული ჰავის პირობებში მარილები და სხვა მინერალები კაპილარული აქტიურობის ხარჯზე ამოდიან ზედაპირზე, რომელიც აორთქლებით არის გამოწვეული. აქედან ტბის ზედაპირზე ჩნდება რეფლექსური თეთრი ზედაპირები. მიუხედავად იმისა, რომ ტბის დიდი ნაწილი დამშრალია, მისი ცალკეული მონაკვეთები დიდი სიღრმეებით ხასიათდება. ბევრია კუნძული, განსაკუთრებით ტბის დასავლეთ ნაწილში.

სახელი ეწოდა ევროპელი მკვლევარის დონალდ ჯორჯ მაკაის პატივსაცემად, რომელიც ამ რაიონებში კვლევებს აწარმოებდა.
ალექსი რუდოი

ალექსი ნიკოლოზის ძე რუდოი ( დ. 19 აგვისტო 1952, ტომსკი, რუსეთი, — გ. 22 ნოემბერი, 2018, ტომსკი, რუსეთი) — რუსი გეოგრაფი. მოღვაწეობდა გეომორფოლოგიისა და გლაციოლოგიის დარგში. გეოგრაფიის მეცნიერებათა დოქტორი (1995), პროფესორი (1998). რუდოი ახალი მეცნიერული მიმართულების — მეოთხეული გლაციოჰიდროლოგიის ფუძემდებელია. ამასთანავე დილუვიალური მორფოლითოგენეზის თეორიის ავტორი.

ბიოგრაფია
ალექსი რუდოი დაიბადა 1952 წლის 19 აგვისტოს, ქალაქ ტომსკში. მამამისი — ნიკოლოზ ალექსის ძე (1919-2002) დაიბადა მუშების ოჯახში, დაამთავრა დნეპროპეტროვსკის პედაგოგიური ინსტიტუტი, ხოლო დიდი სამამულო ომის შემდეგ შსს აკადემია. დედამისი — თამარა ნიკოლოზის ასული რუდოი (1924-2003), 1941 წელს, მე-10 კლასიდან გაიწვიეს რადისტად ვოლოკოლამსკში, ერთ-ერთ პარტიზანულ განყოფილებაში.

ალექსი რუდოიმ № 6 სკოლის დამთავრების შემდეგ ჩააბარა ტომსკის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოლოგია-გეოგრაფიის ფაკულტეტზე, სადაც პროფესორ ალექსი ზემცოვის ხელმძღვანელობით დაიცვა სადიპლომო ნაშრომი. გარკვეული დროის შემდეგ ალექსი რუდოი მიიწვიეს ტომსკის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გლაციოკლიმატოლოგიის პრობლემური საკითხების სამეცნიერო-კვლევით ლაბორატორიაში, რომელიც პროფესორ მიხეილ ტრონოვის მიერ იყო შექმნილი.
სწორედ აქედან იწყება ალექსი რუდოის გლაციოლოგიური მოღვაწეობის ისტორია. ასპირანტურის დამთავრების შემდეგ აქტიური მოღვაწეობა დაიწყო გეომორფოლოგიასა და გლაციოლოგიაში.

ალექსი რუდოის მოღვაწეობის ძირითად სფეროს შეადგენდა მთიანი ქვეყნების გეომორფოლოგია და გეოლოგია, მეოთხეული პალეოგეოგრაფია,
პალეოგლაციოლოგია, პალეოჰიდროლოგია; იკვლევდა აგრეთვე გლაციოლოგიისა და ფიზიკური გეოგრაფიის ზოგად საკითხებს. 1998-2002 წწ. მუშაობდა ექსპერტად იუნესკოს პროექტის მიხედვით საერთაშორისო ეკოლოგიურ ფონდში — „ბუნების მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები“, „ალთაის ოქროს მთები“.
ჰაინც ფენრიხი

ჰაინც ფენრიხი (; დ. 10 იანვარი, 1941, სოფ. ჰამერი, ბრიუქსის რაიონი, გერმანია) — გერმანელი ენათმეცნიერი, ქართველოლოგი, კავკასიოლოგი, იენის უნივერსიტეტის კავკასიოლოგიის სექტორის ხელმძღვანელი, პროფესორი. 1971 წელს თსუში დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია. არჩეულია საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელ წევრად. ფენრიხმა დააარსა ჟურნალი „გეორგიკა“ და არის მისი რედაქტორი.

ფენრიხი იკვლევს ქართველური და კავკასიური ენების სტრუქტურისა და ისტორიის, ამ ენათა სხვა ენებთან მიმართების საკითხებს. ავტორია ნაშრომების ქართული ლიტერატურის, საქართველოს ისტორიის, მითოლოგიის შესახებ. თარგმნა ქართული მწერლობის მრავალი ნიმუში.

ფენრიხი არის აკაკი შანიძისა და მარი ბროსეს პრემიების ლაურეატი.

ფენრიხის თხზულებები
„ენათა გენეტიკური ნათესაობის კრიტერიუმები და ადრინდელი საერთო-ქართველური ფუძეების ძირეულ მორფემათა სტრქუტურის ზოგიერთი საკითხი“ — თბ. 1995.

„ქართველურ ენათა ეტიმოლოგიური ლექსიკონი“ (ზ. სარჯველაძესთან ერთად) — თბ. 1990, (მეორე გამოცემა 2000)
ფარსმან სპარსი

ფარსმან სპარსი (აბუბექრ-ისმაილ-იბნ-ალ-აშარი) — კონსტანტინე გამსახურდიას რომანის — „დიდოსტატის მარჯვენის“ ერთ-ერთი პერსონაჟი, რომანის დასაწყისში — მეფის ხუროთმოძღვართუხუცესი. მისი ნამდვილი ვინაობა და წარმოშობა გარშემომყოფთათვის უცნობია. ფარსმან სპარსი თავადვე შეირქვა, ტფილისის ობსერვატორიაში მოღვაწეობის დროს. ფარსმანი, გარდა ხუროთმოძღვრობისა, ჩინებულად ერკვევა ფოლადის წრთობაში, ვარსკვლავთმრიცხველობაში, არის სანადირო ქორ-მიმინოების მცნობი და ფლობს რამდენიმე ენას (ქართულს, არაბულს, თურქულს, სპარსულსა და ბერძნულს). იგი კარგად იცნობს ქრისტიანობას, იუდაიზმსა და მუსლიმანობასაც, მაგრამ, სინამდვილეში არცერთი რელიგიისა არ სწამს და უჩუმრად დასცინის კიდეც მათ. მისი ცხოვრებისეული მრწამსია ბავშვობაში გამზრდელის მიერ შთაგონებული „ცხოვრება უდაბნოა ურწყული და ეცადე, გარს შემოუარო“ და „არს კაცი ჭური თვითმოძრავი, სულისა ხელმწიფე“. ფარსმანის ურწმუნოება და მისი გარყვნილი ცხოვრების წესი აღაშფოთებს სამღვდელოებასა და დიდებულებს, განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც ის აზნაურ ფანასკერტელის უწლოვან ქალიშვილს გააუპატიურებს. ამის გამო მისთვის სიკვდილი უნდა მიესაჯათ, მაგრამ ციხეების მშენებლობისა და „რკინათა და ძვალთა მკვეთელი“ ხმლების წრთობის საიდუმლოთა ცოდნის გამო მეფე იძულებული ხდება, მას სიცოცხლე შეუნარჩუნოს და მხოლოდ თანამდებობის ჩამორთმევას დააჯეროს.

რომანის ერთ ეპიზოდში ფარსმანი წარსულ ცხოვრებას იხსენებს. სინამდვილეში იგი არის ტაოელი აზნაურის, თუხარისის ციხის პატრონ სუმბატ ჩორჩანელის ვაჟის — ბაქარის შვილი. სუმბატი დავით კურაპალატმა სიკვდილით დასაჯა, რაკი მან ბაგრატ -ის მორჩილებაზე უარი განაცხადა, ბაქარმა და ფარსმანმა კი გაქცევით უშველეს თავს. ამის შემდეგ ფარსმანმა დიდხანს იხეტიალა სხვადასხვა ქვეყანაში, გამოსცადა არაერთი ომი და ტყვეობა, დაეუფლა სხვადასხვა ცოდნას, სხვადასხვა დროს იდგა ხალიფა ალ-ჰაკიმის და ბიზანტიის იმპერატორის — ბასილი -ის სამსახურში.

უკვე ასაკოვან ფარსმანს მშობლიური მხარე მოენატრა. ბაღდადის ხალიფამ ტფილისის ამირასთან გაგზავნა. იქ ფარსმანმა ობსერვატორია დააარსა, შემდეგ კი თუხარისში გაპარვა განიზრახა, მაგრამ, თბილისზე ბაგრატ -ის ერთ-ერთი ლაშქრობის დროს მის რაზმს ჩაუვარდა ტყვედ და მას შემდეგ საქართველოს მეფეების სამსახურში აღმოჩნდა.

ნიჭიერი, ბევრის მცოდნე, მაგრამ უპრინციპო, ინტრიგანი, ცინიკოსი, გარყვნილი, ყველა ბატონის მსახური ფარსმანი რომანში უპირისპირდება ასევე ნიჭიერ და ამავდროულად, პატიოსან, პრინციპულ და გრძნობიერ კონსტანტინე არსაკიძეს. ავტორის სიტყვებით, ეს დაპირისპირება „გაგებულ უნდა იქნას, როგორც ერთგვარი ტეზა და ანტიტეზა რომანში“, ხოლო, ფარსმანი კრებითი განზოგადებაა „უსამშობლო კონდოტიერებისა“, რომლებიც არაერთხელ გამოჩენილან საქართველოს ისტორიის მანძილზე.

ვახტანგ ტაბლიაშვილის 1970 წლის ფილმში ფარსმან სპარსის როლს აკაკი ვასაძე ასრულებს.
ლეა ფლური

ლეა ფლური (, დ. 9 სექტემბერი, 1916, სოფ. მატენ-ინტერლაკენი, შვეიცარია — გ. 26 აპრილი, 2010) — შვეიცარიელი ქართველოლოგი. სწავლობდა ფრანგულ, იტალიურ და ინგლისურ ენებს. მუშაობდა უცხო ენების მასწავლებლად და მთარგმნელად. 1947 წელს ციურიხის უნივერსიტეტში დაიწყო ქართული ენის შესწავლა პროფესორ კიტა ჩხენკელის ხელმძღვანელობით.

ფლურიმ საგანგებოდ შეისწავლა პოლიგრაფიული საქმე და ააწყო რამდენიმე ქართველოლოგიური ნაშრომი. განსაკუთრებით უნდა გამოიყოს „ქართული ენის შესავალი“ ორ ტომად (1955) და „ქართულ-გერმანული ლექსიკონი“ სამ ტომად (26 ნაკვეთი, 1960) და სხვა. 1974 წელს ციურიხის კანტონის ხელმძღვანელობამ „ქართულ-გერმანულ ლექსიკონზე“ მომუშავე კოლექტივის ღვაწლისა და ლექსიკონის გამოსაცემად გაწეული მრავალწლიანი მუშაობისათვის ლ. ფლური, იოლანდა მარშევი და რუთ ნოიკომი დააჯილდოვა.

ამჟამად ლეა ფლური განაგებს კ. ჩხენკელის მიერ ციურიხში დაარსებულ გამომცემლობა „ამირანს“, მოთავეობს ქართველოლოგიური ლიტერატურის ბეჭდვისა და პოპულარიზაციის საქმეს.
კაენის აღდგომა

კაენის აღდგომა — ბრაიან დე პალმას მიერ გადაღებული 1992 წლის ამერიკული მხატვრული კინოფილმი. მთავარ როლებში მონაწილეობენ: ჯონ ლითგოუ, ლოლიტა დავიდოვიჩი და სტივენ ბაუერი. წარმოადგენს ფსიქოლოგიურ თრილერს. ფილმის სიუჟეტი მიმართულია ორი ძირითადი პრომლემის მიმართ — ექიმების ექსპერიმენტული მოქმედება საკუთარი პაციენტების მიმართ და პიროვნების გაორება. ფილმის პრემიერა გაიმართა აშშ-ში 1992 წლის 7 აგვისტოს.

სიუჟეტი
ექიმი ფსიქოლოგი ატარებს ექსპერიმენტს, რომელიც მიმართულია პიროვნების გაორების მიმართ. ექიმს ჰყავს შვილი, რომელიც ასევე ფსიქოლოგი ხდება. ექიმმა იმდენი მოახერხა, რომ საკუთარ შვილს დამართა ფსიქიკის განსაკუთრებული გადახრა — პიროვნების მრავლობითი გაორება. ამასთან ერთად ექიმი ექსპერიმენტს სხვა ადამიანებზეც ატარებს.
ქაშაპი

ქაშაპი — მტკნარი წყლის თევზი კობრისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 80 სმ, მასა 8 კგ აღწევს. აქვს სქელი თავი, განიერი და ფართო შუბლი. გავრცელებულია ევროპისა და აზიის მრავალ მდინარესა და ტბაში. ძირითადად ბინადრობს მდინარეებში, იშვიათად ტბებში. იკვებება მწერებით, პატარა თევზებითა და ბაყაყებით. საქართველოში გვხვდება მისი ერთი ქვესახეობა (.. ). მცირერიცხოვანი და ნაკლებმნიშვნელოვანი თევზია. სპორტთევზჭერის ობიექტია. მისი სარეწაო მოპოვება ხდება სხვა თვზებთან ერთად. იყენებენ ნედლს, იშვიათად დამარილებულს.

ქაშაპის გავრცელების არეალია: ანდორა, სომხეთი, ავსტრია, აზერბაიჯანი, ბელარუსი, ბელგია, ბოსნია და ჰერცეგოვინა, ბულგარეთი, ჩეხეთი, ესტონეთი, ფინეთი, საფრანგეთი, საქართველო, გერმანია, საბერძნეთი, უნგრეთი, ირანი, იტალია, ყაზახეთი, ლატვია, ლიეტუვა, ჩრდილოეთი მაკედონია, მოლდოვა, ნიდერლანდები, ნორვეგია, პოლონეთი, პორტუგალია, რუმინეთი, რუსეთი, სერბეთი, მონტენეგრო, სლოვაკეთი, ესპანეთი, შვედეთი, შვეიცარია, თურქეთი, უკრაინა, გაერთიანებული სამეფო.
ნოდარ დუმბაძის სახლ-მუზეუმი

ნოდარ დუმბაძის სახლ-მუზეუმი — ნოდარ დუმბაძის მემორიალური მუზეუმი ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზენობანში. მუზეუმი ექვემდებარება ჩოხატაურის სამუზეუმო გაერთიანებას. მასში დაცულია ნოდარ დუმბაძის ხელნაწერები, სამახსოვრო ნივთები, გამოცემები. მუზეუმი ახორციელებს საგანმანათლებლო პროგრამებს.

მუზეუმი დგას ნოდარ დუმბაძის ბებიისა და ბაბუის სახლის პირდაპირ, იმ ადგილას, რომელიც დუმბაძეს განსაკუთრებით უყვარდა და სადაც მას სახლის აშენება სურდა.
წავი

წავი — მტაცებელი ძუძუმწოვარი კვერნისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 55-95 სმ, მასა 6-10 კგ. ზოგჯერ მათი წონა 17 კგ აღწევს. ზურგის მხარე მუქი მურა აქვს, მუცელი ღია, ვერცხლისფერი. გავრცელებულია ევროპაში, აზიასა და ჩრდილო-დასავლეთ აფრიკაში. საქართველოში თითქმის ყველგან გვხვდება. ვერტიკალურად 2300 მ-მდე აღწევს. არჩევს ტყის მდინარეების სანაპიროებს, უფრო ნაკლებად ტბებს. კარგად ცურავს და ყვინთავს. იკვებება თევზებით, ბაყაყებით, წყლის მემინდვრიებით, კიბოსნაირებით, ჭიებით, ფრინველებით, მათი მართვეებით. მაკეობა 8-10 კვირას გრძელდება. 2 წელიწადში ერთხელ შობს სამ ნაშიერს. ბეწვი ძალზე ლამაზი და გამძლეა.
ხონის მუნიციპალიტეტის გერბი

ხონის მუნიციპალიტეტის გერბი — ხონის მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო სიმბოლო დროშასთან ერთად. მიღებულია ხონის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ.

აღწერილობა
გერბის ფარი გაყოფილია სამ ნაწილად, ფარი გადაკვეთილია, ხოლო ზედა ნაწილი გაკვეთილი.
 ნაწილი — მეწამულ ველზე ოქროს ხარი;
 ნაწილი — ლურჯი ველის ცენტრში, მარჯვნივ მოთავსებულია ოქროს შეჯავშნული ზემოთ აღმართული ხელი, მარცხნივ ოქროს კვერთხი ჯვრის ფორმის ბუნიკით;
 ნაწილი — მწვანე ველის ზედა ნაწილი გადაკვეთილია ხიდის მსგავსი ოქროს სარტყელით, ხოლო ქვედა სამი შემცირებული ვერცხლის სარტყელით.

გერბის ფარს ზემოთ მოთავსებულია საქალაქო ვერცხლის გვირგვინი — სამკოშკიანი ქონგურებიანი გალავანი (ციხე-სიმაგრის ფორმის) ნახევრად ღია ჭიშკრით.

ფარს ქვემოთ მოთავსებულია გერბის დევიზის ვერცხლ-მეწამული ბაფთა, რომლის ვერცხლის ველზე შავად ჩაწერილია გერბის დევიზი — „ხონი“.
ხონის მუნიციპალიტეტის დროშა

ხონის მუნიციპალიტეტის დროშა — ხონის მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო სიმბოლო გერბთან ერთად. მიღებულია ხონის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ.

აღწერილობა
დროშის ველი თეთრ ქობაშემოვლებული მეწამული ჯვრით გაყოფილია ოთხ ნაწილად. მეწამული ჯვრის ცენტრში (გადაკვეთაზე) გამოსახულია ოქროს შეჯავშნული ზემოთ აღმართული ხელი. მეწამული ჯვრის გადაკვეთა ხდება დროშის მარჯვენა მხარეს დროშის 1/3-ზე. თეთრი ქობა წარმოადგენს დროშის სიმაღლის 1/5. ხოლო მეწამული ჯვრის მკლავების სიგანე დროშის 1/8-ს. დროშის პირველ და მესამე ნაწილი მწვანეა, ხოლო მეორე და მეოთხე ნაწილი ლურჯი.

დროშის პროპორციაა 2:3.
ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტის გერბი

ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტის გერბი — ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო სიმბოლო დროშასთან ერთად. მიღებულია ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ.

აღწერილობა
გერბის ფარი წარმოადგენს ლაჟვარდის ველს რომელსაც მარჯვნიდან კვეთს ცხრა შემცირებული ვერცხლის ყაბიწი. ყაბიწების ზემოთ ლაჯვარდის ველზე ოქროს საწმისია მოთავსებული. ქვემოთ ლაჯვარდის ველზე სამი ოქროს ფუტკარია გამოსახული, ერთი ორზე.

გერბის ფარს ზემოთ მოთავსებულია საქალაქო ვერცხლის გვირგვინი — სამკოშკიანი ქონგურებიანი გალავანი (ციხე-სიმაგრის ფორმის) ნახევრად ღია ჭიშკრით.

ფარს ქვემოთ მოთავსებულია გერბის დევიზის ვერცხლ-ლაჟვარდის ბაფთა, რომლის ვერცლის ველზე შავად ჩაწერილია დევიზი — „ჩხოროწყუ“.
იმერვიზია

იმერვიზია — ადგილობრივი ტელევიზია იმერეთის რეგიონში, დაარსდა 1991 წელს ქალაქ ჭიათურაში.
აუდიტორია: 120 000 ადამიანი.

იმერვიზიის მაუწყებლობა ვრცელდება ჭიათურის და საჩხერის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიაზე.

გადაცემები
საინფორმაციო გამოშვება-„ახალი ამბები“ რომელიც ინფორმაციას აწვდის მოსახლეობას ჭიათურასა და საჩხერეში განვითარებულ პროცესებზე.
ინტელექტუალური შოუ „რუბიკონი“
„არტ-“
ლიტერატურული გადაცემა- „სიტყვაკაზმული“
ზენი (ნოჯიხევის თემი)

ზენი — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, ხობის მუნიციპალიტეტის ნოჯიხევის ადმინისტრაციულ ერთეულში (სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარე).

მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე, მდინარე ხობისწყლის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 30 მეტრზე, ხობიდან დაშორებლია 3 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 63 ადამიანი.
ზენი (საჯიჯაოს თემი)

ზენი — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, ხობის მუნიციპალიტეტის საჯიჯაოს ადმინისტრაციულ ერთეულში (სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარე).

მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე, მდინარე ჭანისწყლის (ხობისწყლის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 40 მ-ზე, ხობიდან 13 კმ-ში.

 საუკუნის 40-იანი წლების დავით დადიანისეული ადმინისტრაციული დაყოფით სოფელი ზენი სამეგრელოს (ოდიშის) სამთავროს ზუბის მაზრაში შედიოდა. სოფელში, ღელე პარტიკის მარჯვენა ნაპირზე დგას გვიანი შუა საუკუნეების ციხე-სიმაგრე, რომელიც ჩიჩუებს ეკუთვნოდა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1 263 ადამიანი.
ტყის ტბა

ტყის ტბა  — გამდინარე ტბა ჩრდილოეთ ამერიკაში. გაწოლილია დიდი ტბების დასავლეთით, აშშ-ის — მინესოტის და კანადის — მანიტობის საზღვარზე. ფართობი 4390 კმ². სიგრძე 110 კმ, სიგანე 95 კმ. მდებარეობს 323 მ აბსოლუტურ სიმაღლეზე. სიღრმე 26 მ-მდე, უდიდესი სიღრმე — 64 მ. გეოლოგიურად წარმოადგენს აგასისის ტბის ნაშთს. ტბაში მრავალი ტყიანი კუნძულია (სულ 14 ათასზე მეტი კუნძული). ტყის ტბა დაკავშირებულია უინიპეგის ტბასთან. ჩრდილოეთ ნაპირზე მდებარეობს ქალაქი კენორა. სანაპირო ხაზი ძლიერ დანაწევრებულია, სანაპირო ხაზის სიგრძეა 40 ათ. კმ. აღმოსავლეთ ნაპირზე გამოიყოფა დიდი ნახევარკუნძული, რომელიც ტბაში ფართოდაა შეჭრილი; აღნიშნული ნახევარკუნძული ტყის ტბას ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნაწილებად ყოფს. ტბიდან გამოედინება მდინარე უინიპეგი.

ტბის სანაპიროებზე გვხვდება მრავალი სახის ფრინველი, ასევე ფართოდ არის თეთრთავა არწივი. ტბაში მოიპოვება თევზის რამდენიმე სახეობა, მათ შორის: წერი, ქორჭილა, კალმახი და სხვა.
იაროსლავლის ავიაკატასტროფა

იაროსლავლის ავიაკატასტროფა მოხდა აეროპორტ „ტუნოშნასთან“, 2011 წლის 7 სექტემბერს. სამგზავრო თვითმფრინავი „იაკ-42“ აფრენისას, აეროპორტიდან ორ კილომეტრში ჩამოვარდა, რის შედეგადაც ნაწილებად დაიშალა.

თვითმფრინავის ბორტზე იმყოფებოდნენ ჰოკეის გუნდის „ლოკომოტივის“ მოთამაშეები, რომლებიც მინსკის მიმართულებით მიფრინავდნენ. კატასტროფის შედეგად, 43 ადამიანი დაიღუპა, ორი კი დაშავდა.

„როს-ავიაციის“ ცნობით, თვითმფრინავი საჭირო სიმაღლეზე ვერ ავიდა და შუქურას შეეჯახა.
ყვითელი პაჭიჭასოკო

ყვითელი პაჭიჭასოკო — ქუდიანი სოკო რძიანა სოკოების გვარისა. მისი ქუდის დიამეტრი 2 სმ აღწევს, ჯერ ჩაზნექილია, შემდეგ ძაბრისებრი, ლორწოიანი ზედაპირი აქვს; ყვითელია, მუქი კონცენტრული ზოლები დასდევს; ქვედა მხარეს მოთეთრო-მოყვითალო კიდეებიანი ფირფიტები აქვს. ფეხის ზედაპირიც ლორწოვანია, ყვითელი, ჩაღრმავებები — მუქი. გადატეხისას გამოყოფს თეთრ, მწარე, რძისმაგვარ სითხეს, რომელიც ჰაერზე ყვითლდება. იზრდება ჯგუფებად წიწვოვან ტყეებში, განსაკუთრებით ნაძვნარში ზაფხულ-შემოდგომით. საჭმელად იხმარება დამწნილებული.
ზუბი (ახალხიბულის თემი)

ზუბი — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, ხობის მუნიციპალიტეტის ახალი ხიბულის ადმინისტრაციული ერთეულში (სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარე).

მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე, მდინარე ხობისწყლის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 60 მ-ზე, ხობიდან დაშორებულია 22 კმ-ით. ზუბი დატანილია საუკუნის იტალიელი მისიონერის არქანჯელო ლამბერტის რუკაზე.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 640 ადამიანი.
ზუბი (საჯიჯაოს თემი)

ზუბი — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, ხობის მუნიციპალიტეტის საჯიჯაოს ადმინისტრაციულ ერთეულში (სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარე).

მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე, მდინარე ხობისწყლის მარჯვენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 60 მეტრზე, ხობიდან დაშორებულია 15 კილომეტრით.

- საუკუნეებში ზუბი შედიოდა ჩიჩუების სათავადოში (საჩიჩუოში). ჩიჩუებს აქ ჰქონდათ ციხე, რომელიც აღნიშნულია ლიხთ-იმერეთის 1737 წლის რუკაზე. სამეგრელოს (ოდიშის) სამთავროს დავით დადიანისეული (მთავრობდა 1846-1853 წლებში) ადმინისტრაციული დაყოფით სოფელი იყო ზუბის მაზრის ცენტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 110 ადამიანი.
ყვითელი საჩეჩელა

ყვითელი საჩეჩელა — სოკოს სახეობა ძარღვასოკოსებრთა ოჯახისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს მსოფლიოს ყველა კონტინენტს, გარდა ანტარქტიდისა.

საჭმელი სოკოა. გამოიყენება ახალი და ნორჩი ეგზემპლარები. იზრდება წიწვოვან და ფოთლოვან ტყეებში, ზაფხულიდან შემოდგომამდე, ერთეულებად ან ჯგუფებად.

სოკო პირველად აღწერა გერმანელმა მიკოლოგმა იაკობ კრისტიან შეფერმა 1763 წელს როგორც . მიმდინარე ბინომიალური სახელწოდება მიანიჭა იტალიელმა მიკოლოგმა ლუსიენ კელემ 1888 წელს.

სამეცნიერო სინონიმები:

 . 1950

აღწერა
ნაყოფსხეული 10-20 სმ სიმაღლის და 10-15 სმ დიამეტრის, ბუჩქივით დატოტვლილი; ტოტები მოკლე, თანაბარი და მჭიდროდ განლაგებული, ირმის რქისებრი, ბოლოები ორადაა გაყოფილი, ბლაგვი წვერით. ტოტები ღია-მოყვითალო ნაცერისფერ-ყვითლამდე, ასაკში კრემისფერ-ჟანგმიწისფერი. თითის დაჭერისას მოწითალო ფერს იღებს.

ფეხი – მოკლე და სქელი, სიგრძე — 4-6,5 სმ, სისქე — 3,5-5 სმ, ხორცოვანი, მასიური, ქვედა მხარე მოთეთრო ფერის, ზედა მხარე — მოყვითალო, ძირისკენ შევიწროებული.

რბილობი — მოთეთრო, მყიფე, მოგვიანებით უხეშდება, ნორჩობაში ახასიათებს მოტკბო სუნი და სასიამოვნო გემო, მოგვიანებით მწარდება. გადატეხისას ფერს არ იცვლის.

სპორების ფხვნილი — ჟანგმიწისფერ-ყვითელი. სპორები — ცილინდრული, ხორკლიანი, 8-15 3-6 მკმ.

გავრცელება და ეკოლოგია
იზრდება ნიადაგზე, ერთეულებად ან ჯგუფებად, ტენიან, დაჩრდილულ ფოთლოვან და წიწვოვან ტყეებში. მიკორიზას უპირატესად წარმოქმნის ნაძვთან და წიფელთან.

გავრცელების არეალი მოიცავს მსოფლიოს ყველა კონტინენტს, გარდა ანტარქტიდისა. ჩრდილოეთ ამერიკაში გავრცელებულია კანადა, აშშ-სა და მექსიკაში,, მათ შორის საქართველოში.

სოკო შეტანილია პოლონეთისა და გერმანიის გადაშენების პირას მყოფი სახეობების ნუსხაში.

სეზონი — ივლისიდან ოქტომბრამდე.

კვებითი ღირებულება
იჭმევა ახალი, მხოლოდ ნორჩი ეგზემპლარები, სანამ რბილობი გაუხეშდება. გადაბერებული ნაყოფსხეული მომწაროა, გამწარებას კი იწყებს წვეროებიდან. აგრეთვე გამოიყენება გამხმარი, დამარილებული და ცხიმში დამარინადებული. დამარილებამდე ან დამარინადებამდე აუცილებელია სოკოს 15 წუთით წამოდუღება. (ნახარში წყალი უნდა გადაიღვაროს). მისგან ამზადებენ წვნიან კერძებს. შესაძლებელია გაყინვაც.

გამოუცდელ მესოკოვეს ყვითელი საჩეჩელა შესაძლოა აერიოს რამდენიმე შხამიან სახეობაში, მაგალითად როგორიცაა მოვარდისფრო საჩეჩელა, რომელიც იწვევს საჭმლის მომნელებელი სისტემის მოშლას (დიარეა, ღებინება, გულისრეავა, ძლიერი მუცლის ტკივილი და ა.შ.).

სინონიმები
ქართული სინონიმები:ქართული სინონიმები:

რაჭა — საჩეჩელა,
ზემო იმერეთი — ბაწარა
ბორჯომი — ჩიჩილა, ბაწარა
იმერეთი — ირმის რქა
კახეთი — ირმის ჩხა

მსგავსი სახეობები
ყვირის ქედი

ყვირის ქედი — ქედი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს მდინარეების მაგანისა (ენგურის მარცხენა შენაკადი) და ინწრის (ჭანისწყლის მარჯვენა შენაკადი) სათავეების წყალგამყოფს. უმაღლესი მწვერვალია — ყვირა (2038 მ). ყვირის ქედი აგებულია ცარცული კირქვებით. ციცაბო კალთები დანაწევრებულია ღრმა კლდოვანი ხევ-ხეობებით. დამახასიათებელია კარნიზები და მრავალრიცხოვანი კარსტული ფორმები. სამხრეთ კალთაზე წიფლნარ-რცხილნარია, არის მუქწიწვიანებიც, ჩრდილოეთ კალთა შემოსილია ფართოფოთლოვანებით. მაღალ ნაწილში სუბალპური მდელოებია.
ყვითლოდი

ყვითლოდი, კითლოდი — ხეობის ტიპის მყინვარი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ენგურის მარჯვენა შენაკადის — მულხრის სათავეში. სიგრძე 6,8 კმ, ფართობი 11,5 კმ². ყვითლოდის მყინვარის ენის სიმაღლეა ზღვის დონიდან 2350 მ. საზრდოობს მწვერვალების ტიხტენგენის, სემისა და ყვითლოდის უღელტეხილების კალთებიდან ჩამონადენი მყინვარების ნაკადებით. ყვითლოდიდან გამოედინება მდინარე ტვიბერის შენაკადი.
ქვიში

ქვიში — ხეობის ტიპის მყინვარი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ენგურის მარჯვენა შენაკადის დოლრაჭალის აუზში. საზრდოობს მწვერვალების ცალგმილის, ლახვრის, ლეირაყისა და ბაბისმთის კალთებიდან ჩამონადენი მყინვარული ნაკადებით, მყინვარიდან გამოედინება მდინარე ქვიში. მისასვლელი გზაა სოფელ მაზერიდან.

ასეთი დასახელების მყინვარი ძველ ტოპოგრაფიულ რუკებზე ერთიანი მყინვარის სახით არის მოცემული. 1960 წელს მყინვარ ქვიშის ფართობი 19,10 კმ² იყო. იგი წარმოიქმნებოდა რამდენიმე მძლავრი მყინვარის შეერთებით და ხეობის რთული ტიპის მყინვარს წარმოადგენდა. 1977 წელს რამინ გობეჯიშვილის მიერ ჩატარებული ექსპედიციის დროს მყინვარი ქვიში უკვე გაყოფილი იყო და შედგებოდა ოთხი დამოუკიდებელი მყინვარისაგან — ქვიში, ლადევალი, ცალგმილი და ლაკრა.
სენტ-კლერის ტბა

სენტ-კლერის ტბა — გამდინარე ტბა კუნძულ ტასმანიაზე, მდებარეობს ცენტრალურ პლატოზე, ზღვის დონიდან 747 მ სიმაღლეზე. მყინვარული წარმოშობისაა. ფართობი 30 კმ², უდიდესი სიღრმე 200 მ, გაწოლილია კრეიდლ მაუნტინ-ლეიკ-სენტ-კლერის ეროვნული პარკის სამხრეთ ნაწილში, რომელიც „ტასმანიის ველური ბუნების“ ნაწილია და რომელიც იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლს წარმოადგენს. სენტ-კლერის ტბასთან ვრცელდება ავსტრალიის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული სახმელეთო ტურისტული მარშრუტი — ოვერლენდ ტრეკი, რომლის სამხრეთ დაბოლოება სენტ-კლერის ტბასთანაა.

ტბის სამხრეთ ნაწილიდან გამოედინება მდინარე დერუენტი, რომლის ესტუარზე გაშენებულია ტასმანიის ადმინისტრაციული ცენტრი — ჰობარტი.
ცენტრალური მთიანეთი (ტასმანია)

ცენტრალური მთიანეთი — მთიანი რეგიონი კუნძულ ტასმანიაზე, სადაც ახლოს ემთხვევა ერთმანეთს გეოგრაფიული და ადმინისტრაციული საზღვრები. აღნიშნული რეგიონი ცნობილია ასევე როგორც „ტასმანიის ტბების ქვეყანა“. ცენტრალურ მთიანეთზე მდებარეობს ავსტრალიის უღრმესი მყინვარული ტბა — სენტ-კლერი.

გეოგრაფიული რეგიონი
ცენტრალური ტასმანიის მთები მოქცეულია შემდეგი დაცული ტერიტორიების ფარგლებში:

კრეიდლ მაუნტინ-ლეიკ-სენტ-კლერის ეროვნული პარკი 
იერუსალიმის კედლების ეროვნული პარკი 
პლატოს ცენტრალური ნაკრძალი 

ადმინისტრაციული რეგიონი
მთიანი ცენტრალური საბჭო
ევგენი კრინოვი

ევგენი კრინოვი ( დ. 3 მარტი 1906 — გ. 2 იანვარი 1984) — საბჭოთა ასტრონომი და გეოლოგი. გეოლოგია-მინერალოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1961). მრავალი სამეცნიერო საზოგადოების წევრი.

ბიოგრაფია
1926-1930 წლებში მუშაობდა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის მინერალოგიური მუზეუმის მეტეორიტულ განყოფილებაში. ლეონიდ კულიკის ხელმძღვანელობით აქტიურად აწარმოებდა ტუნგუსკის მეტეორიტის კვლევას. მონაწილეობდა ექსპედიციებში. მისი უმთავრესი შრომები შეეხება მეტეორიტების კვლევის საქმეს, მორფოლოგიური შედგენილობისა და სტრუქტურის, მათი დაცემის პირობებს დედამიწაზე. შეისწავლა ქანების, სხვადასხვა მინერალებისა და მეტეორიტების სპექტრული არეკვლის პირობები. ჩამოაყალიბა მათი სპექტროფოტომეტრიული კლასიფიკაცია.

ევგენი კრინოვმა შეიმუშავა ასევე მეტეორიტების მორფოლოგიური კლასიფიკაცია. შემოგვთავაზა ახალი მორფოლოგიური მეთოდი, რომელიც შეეხება მეტეორიტების ვარდნას დედამიწაზე. შეადგინა სიკაშკაშის სპექტრული კოეფიციენტის კატალოგი და ატლასი. კრინოვმა მონაწილეობა მიიღო ასევე სიხოტე-ალინის მეტეორიტის კვლევის საქმეში.

ავტორია მონოგრაფიებისა: „მეტეორიტები“ (1948), „ტუნგუსკის მეტეორიტი“ (1949), „მეტეორიტიკის საფუძვლები“ (1955) და სხვა.
1966 წელს ერთ-ერთ მეტეორიტულ მინერალს — უჩვეულო სილიკატს კრინოვის პატივსაცემად კრინოვიტი ეწოდა. მისი სახელობისაა აგრეთვე ასტეროიდი № 2887. სტალინური პრემიის ლაურეატი (1952). დაჯილდოებულია ამერიკის მეტეორიტული საზოგადოების ფ. ლეონარდის მედლით (1971).
ემლიქლი

ემლიქლი — ვულკანური მთა საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ნინოწმინდისა და ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე.

მდებარეობს ჯავახეთის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3054 მ. აგებულია პლეისტოცენური ანდეზიტ-დაციტური ლავებით. წარმოადგენდა ჯავახეთისა და დმანისის პლატოს ლავების ამონთხევის ცენტრს. ემლიქლი შემოსილია ალპური მდელოებით.
ტოლბაჩიკი

ტოლბაჩიკი — ვულკანური მასივი კამჩატკის ნახევარკუნძულზე. სიმაღლე 3682 მ. მის შემადგენლობაში შედის ბასრი ტოლბაჩიკი (ყველაზე მაღალი კონუსი), ბრტყელი ტოლბაჩიკი (მოქმედი, სიმაღლე 3140 მ), დახრილი გუმბათი. სულ 120-ზე მეტი გვერდითი კონუსია. აგებულია ბაზალტებითა და ანდეზიტებით. მწვერვალზე კრატერია (დიამეტრი 2 კმ). მიეკუთვნება ჰავაის ტიპის ვულკანს. ტოლბაჩიკი აქტიური ვულკანია, ცნობილია მისი ამოფრქვევები 1740, 1769, 1788-1790, 1793, 1904, 1931, 1939-1941, 1954, 1975-1976 წწ. უკანასკნელი ამოფრქვევა დაფიქსირდა 2012 წელს.