iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დერმატოლოგია

დერმატოლოგია (, ნათ. ბრუნვა და ) — კლინიკური მედიცინის დარგი, რომელიც ფოკუსირებულია კანთან, თმასთან და ფრჩხილებთან დაკავშირებული პრობლემების დიაგნოსტირებასა და მკურნალობაზე. დერმატოლოგია მჭიდროდაა დაკავშირებული ენდოკრინოლოგიასთან, ონკოლოგიასთან, ალერგოლოგიასთან და სხვა დარგებთან.

თანამედროვე დერმატოლოგია სწავლობს კანის დაავადებების ეტიოლოგიას, პათოგენეზს, დიაგნოსტიკას, მათი მკურნალობის მეთოდებს და პროფილაქტიკას. აგრეთვე, კანის დაავადებების ურთიერთკავშირს ორგანიზმის სხვა პათოლოგიებთან, ორგანიზმის სხვა პათოლოგიებთან. ევროპის დერმატო-ვენეროლოგთა აკადემიის პრაღის მე-11 კონგრესის 2002 მემორანდუმით დადგინდა დერმატოლოგიის ქვედისციპლინები: ანდროლოგია, ფლებოლოგია, მიკოლოგია, ჰისტოპათოლოგია, ალერგოლოგია, იმუნოლოგია, პედიატრიული დერმატოლოგია, დერმატოლოგიური ქირურგია, ესთეტიკური მედიცინა, კოსმეტოლოგია. კანის დაავადებების კვლევის კლინიკურ მეთოდებთან ერთად, გამოიყენება ჰისტოლოგიური, მიკრობიოლოგიური, ვირუსოლოგიური, ბიოქიმიური, ჰისტოქიმიური, ელექტრონულ -მიკროსკოპული, ექსპერიმენტული, სტატისტიკური და სხვა მეთოდები.

დერმატოლოგია მჭიდრო კავშირშია მედიცინის ისეთ დარგებთან, როგორებიცაა: ვენეროლოგია, თერაპია, პედიატრია, ენდოკრინოლოგია, მეანობა, გინეკოლოგია, ქირურგია, ნევროლოგია, ფსიქიატრია, ოფთალმოლოგია და სხვ.

ისტორია
კანის დაავადებები უძველესი დროიდანაა ცნობილი. ისინი აღწერილია ჩინურ მანუსკრიპტებში, და ეგვიპტურ პაპირუსებში, სადაც ჩამოთვლილია მათი სხვადასხვა სახეობა და მოყვანილია მკურნალობის მეთოდები.

ჰიპოკრატემ (ძვ.წ. - სს.) აღწერა კანის მრავალი დაავადება და მათი გამომწვევი მიზეზი, რომაელმა ექიმმა აულიუს ცელსიუსმა (ძვ.წ ს.) კი კანის მთელი რიგი დაავადებები: კარბუნკული, ფლეგმონა, წვეტიანი კონდილომები, წითელი ქარი, სიკოზი, ფსორიაზი და სხვ. რომაელმა ექიმმა, კლავდიუს გალენოსმა (129-200/216) დაიწყო კანის აგებულების შესწავლა. - ექიმმა და ფილოსოფოსმა ავიცენამ წიგნში „სამკურნალო მეცნიერების კანონები“ შეაგროვა და სისტემაში მოიყვანა მედიცინაში არსებული იმდროინდელი ცნობები (ბერძნული, ჩინური, ინდური). მასში აღწერილია პემფიგუსი, ეგზემა, ჭინჭარა და ქავანა. იტალიელმა ექიმმა მერკურიალისმა პირველმა (1572) დასტამბა კანის სნეულებათა სახელმძღვანელო; მარჩელო მალპიგიმ ( საუკუნე) შეისწავლა კანის შრეები; ფატერმა ( საუკუნე) კანში აღმოაჩინა ნერვული დაბოლოებები მეცნიერული დერმატოლოგიის საწყისად ითვლება საუკუნე. ეს არის ემპირიულად დაგროვებული მასალის სისტემაში მოუვანის პირველი მცდელობა. 1760 წელს, ფრანგმა დერმატოლოგმა დე სოვაჟმა გამოსცა წიგნი, სადაც კანის დაავადებები დაყოფილია 5 ძირითად ჯგუფად და 39 სახედ. 1776 წელს, ავსტრიელმა ექიმმა ვენიდან, პლენკმა, წიგნში „ “ დერმატოზები მორფოლოგიური ჯგუფით დაყო 14 ჯგუფად. 1777 წელს, ლორი თავის წიგნში „ “ ეხება კანის ფიზიოლოგიას, პათოლოგიას.

დერმატოლოგია, როგორც დამოუკიდებელი დარგი, ჩამოყალიბდა საუკუნის დასაწყისში.

საქართველო
საქართველოში ცნობები კანის დაავადებათა შესახებ უძველესი დროიდან გვხვდება. იაკობ ცურტაველის „შუშანიკის წამებაში“ აღწერილია მუნი, სირსველი, კეთრი, მჭამელი. ფეოდალური ხანის სამედიცინო-ფიოლოსოფიურ ტრაქტატებში (ქანანელის „უსწორო კარაბადინი“ და ხოჯაყოფილის „წიგნი სააქიმოჲ“) განხილულია კანის სხვადასხვა დაავადება (მათ შორის სოკოვანიც) და მათი მოვლის საკითხები. ამავე ხასიათისაა ზაზა ფანასკერტელ-ციციშვილის „სამკურნალო წიგნი - კარაბადინი“, დავით ბატონიშვილის „იადიგარ დაუდი“ და სხვ.
მარია ანა სავოიელი

მარია ანა სავოიელი (, ; დ. 19 სექტემბერი, 1803 — გ. 4 მაისი, 1884) — სავოიური დინასტიის წარმომადგენელი. სარდინიის მეფე ვიტორიო ემანუელე -ის ასული. ავსტრია-უნგრეთის იმპერატრიცა 1835-48 წლებში როგორც ფერდინანდ -ის მეუღლე. 1848 წლის რევოლუციის შემდეგ ის და მისი ქმარი ტახტიდან გადადგნენ და პრაღაში გადასახლდნენ.

ბიოგრაფია
მარია ანა დაიბადა 1803 წლის 19 სექტემბერს კოლონას სასახლეში, რომში. იგი იყო სარდინიის მეფე ვიტორიო ემანუელე -ისა და მისი ცოლის, დედოფალ მარია ტერეზა დ’ჰაბსბურგ-ესტეს ასული. ამ პერიოდში საფრანგეთის იმპერატორი ნაპოლეონ დიდად ავიწროვებდა ჩრდილო იტალიელ მონარქებს, რის გამოც მისი მშობლები გადასახლებაში ცხოვრობდნენ რომში. მარია ანას ტყუპისცალი და ჰყავდა, სახელად მარია ტერეზა, რომელიც შემდგომში პარმის ჰერცოგინია ხდება. ორი ტყუპი პრინცესა თვით რომის პაპმა პიუს -მ მონათლა. მათი ნათლიები ერცჰერცოგი ფერდინანდ დ’ჰაბსბურგ-ესტე და მისი ცოლი, მარია ბეატრიჩე რიკარდა დ’ესტე იყვნენ. მათი ნათლობის პორტრეტი დღეისათვის რომის მუზეუმში ინახება.

1831 წლის 12 თებერვალს, სარდინიის დედაქალაქ ტურინში მარია ანა მარიონეტულად დაქორწინდა უნგრეთის მეფე ფერდინანდ -ზე (შემდგომში ავსტრია-უნგრეთის იმპერატორი ფერდინანდ ). 27 თებერვალს, ვენაში შედგა მათი ნამდვილი ქორწილი, რომელიც ჰოფბურგის სასახლის სამლოცველოში ოლომუცის კარდინალ-არქიეპისკოპოსმა ჩაატარა.

მარია ანასა და ფერდინანდს, მიუხედავად მრავალწლიანი და ასე თუ ისე ნორმალური ქორწინებისა, შვილები არ ჰყოლიათ.

1835 წლის 2 მარტს ფერდინანდი ავსტრია-უნგრეთის იმპერატორი გახდა, რითაც მარია ანა იმპერატრიცა ხდება. ამ თანამდებობაზე იგი 1836 წლის 12 სექტემბერს ეკურთხა პრაღაში.

1848 წლის 2 დეკემბერს უშვილო ფერდინანდი რევოლუციის გამო ტახტიდან გადადგა თავისი ბიძაშვილის, ფრანც იოზეფ -ის სასარგებლოდ, რაც მას არასდროს უნანია. მიუხედავად ამისა, იგი მაინც იმპერატრიცა მარია ანას სახელით მოიხსენიებოდა. გადადგომის შემდეგ, ფერდინანდმა და მარია ანამ დატოვეს ვენის საიმპერატორო კარი და პრაღაში გადასახლდნენ, სადაც ისინი რეიჩშტადტის სასახლეში დაბინავდნენ.

მარია ანა გარდაიცვალა 1884 წლის 4 მაისს პრაღაში, 80 წლის ასაკში. იგი გადაასვენეს და დაკრძალეს ვენის საიმპერატორო ბაზილიკაში.

წინაპრები
ურალსკი

ურალსკი, ორალი (, ; 1775 წლამდე იაცკი-გოროდოკი) — ქალაქი ყაზახეთში, დასავლეთ ყაზახეთის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. რკინიგზის სადგური სარატოვ—ილეცკის ხაზზე. ნავსადგომი მდინარე ურალზე. ქალაქში არის აეროპორტი. მოსახლეობა — 234 167 კაცი (2019).

ისტორია
დაარსდა 1613 წელს როგორც კაზაკთა გამაგრება იაცკი-გოროდოკი. 1667–1668 წლებში აქ გამოიზამთრა სტეფანე რაზინმა თავისი რაზმით. იყო ემელიან პუგაჩოვის მეთაურობით გლეხთა აჯანყების (1773–1775) დროს ერთ-ერთი ცენტრი. 1918 წლის იანვარში ქალაქში საბჭოთა ხელისუფლება გამოცხადდა, მაგრამ მარტში ძალაუფლება კონტრრევოლუციურმა მოძრაობამ იგდო ხელთ. საბოლოოდ ვ. ჩაპაევის დივიზიამ 1919 წლის ივლისში შეძლო მისი გათავისუფლება. 1991 წლიდან დამოუკიდებელი ყაზახეთის შემადგენლობაშია.

ეკონომიკა
ურალსკი ყაზახეთის დიდი ეკონომიკური და კულტურული ცენტრია. განვითარებულია კვების და მსუბუქი მრეწველობა.

დაძმობილებული ქალაქები
ათირაუ, ყაზახეთი
მანისა, თურქეთი
პლოეშტი, რუმინეთი
დონის როსტოვი, რუსეთი
ოსტრავა, ჩეხეთი
ანი მიროტაძე

ანი მიროტაძე (დ. 22 ივნისი, 1975, ჭიათურა) — ქართველი პოლიტიკოსი და ჟურნალისტი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1975 წლის 22 ივნისს. დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტი. 1996–2002 წლებში მუშაობდა ჟურნალისტად გაზეთ „ახალ თაობაში“. 1998–2000 წლებში იკავებდა გაზეთ „თბილისის სიახლენის“ მთავარი დირექტორის თანამდებობას. 2002–2003 წლებში მიჰყავდა გადაცემა „პრეს-ეკრანი“, რომელიც საქართველოს საზოგადოებრივ მაუწყებელის ეთერში გადიოდა. 2006 წელს მუშაობდა ტელეკომპანია „202“-ში. 2006–2011 წლებში იკავდება შპს „პირველის“ გენერალური დირექტორის თანამდებობას. 2012–2016 წლებში იყო საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ბიძინა ივანიშვილი — ქართული ოცნება“.

2020 წლის საპარლამენტო არჩევნებზე ანი მიროტაძე იყო „ლელოს“ მაჟორიტარობის კანდიდატი საჩხერე-ჭიათურა-ხარაგაულის ოლქში. 2021 წლის 2 ივნისს პარტია დატოვა, მისივე თქმით, აზრთა სხვადასხვაობის გამო. ერთ-ერთი ასეთი საკითხი იყო 2019 წლის 20 ივნისის მოვლენების ამნისტია, რასაც მიროტაძე არ ეთანხმებოდა.

2017 წლის იანვრიდან დაქორწინებულია ყოფილ ფეხბურთელ დავით შეყილაძეზე. ჰყავთ ორი შვილი, გიორგი და დემეტრე.
ჯეიმზ ფრანკი

ჯეიმზ ფრანკი (; დ. 26 აგვისტო, 1882, ჰამბურგი — გ. 21 მაისი, 1964, გეტინგენი) — გერმანელი ფიზიკოსი რომელიც 1925 წელს გახდა ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში ატომების აღგზნებისა და იონიზაციის გამოკვლევისათვის.

ბიოგრაფია
ადრეული წლები
ჯეიმზ ფრანკი დაიბადა 1882 წლის 26 აგვისტოს ჰამბურგში, გერმანიაში. იგი იყო ბანკირი იაკობ ფრანკის და რებეკა დრუკერის მეორე შვილი. მას ჰყავდა უფროსი და და უმცროსი ძმა — რობერტ ბერნარდი. მისი მამა იყო რელიგიური პიროვნება. ჯეიმზ ფრანკმა დაწყებითი სკოლა ჰამბუგრში დაამთავრა. 1891 წლის დასაწყისში იგი შევიდა ვილჰელმის გიმნაზიაში, რომელიც იყო მხოლოდ ბიჭების სკოლა.

ამ პერიოდში ჰამბურგს უნივერსიტეტი არ გააჩნდა, ამიტომ სტუდენტებს უწევდათ გერმანიაში მდებარე 22 უნივერსიტეტიდან ერთ-ერთ უნივერსიტეტში სწავლა და ლექციებზე დასწრება. კანონებისა და ეკონომიკის შესწავლის მიზნით ფრანკი 1901 წელს შევიდა ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტში, რომელსაც ცნობილი „კანონების სკოლა“ გააჩნდა. იგი ესწრებოდა სხვადასხვა კანონების შესახებ წაკითხულ ლექციებს, მაგრამ იგი უფრო ღრმად დაინტერესდა მეცნიერებით. ამ უნივერსიტეტში იგი შეხვდა მაქს ბორნს, რომელიც შემდგომში გახდა მისი ახლო მეგობარი. ბორნის დახმარებით მან დაარწმუნა მშობლები, რომ მას დაეწყო ფიზიკისა და ქიმიის შესწავლა. ფრანკი ესწრებოდა გეორგ კანტორისა და ლეო კონიგსბერგერის მათემატიკის ლექციებს, თუმცა ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტი არ იყო ფიზიკურ მეცნიერებებში ძლიერი, ამიტომ მან გადაწყვიტა სასწავლებლად შესულიყო ფრედერის უილიამის უნივერსიტეტში, ბერლონში.

ბერლინში ყოფნის პერიოდში ფრანკი ესწრებოდა მაქს პლანკისა და ემილ ვარბურგის ლექციებს. 1904 წლის 28 ივლისს მან მდინარე შპრეეში ჩაძირვას წყვილი ბავშვი გადაარჩინა. მან საკუთარი ფილოსოფიის სადოქტორო დისერტაცია დაიცვა ვარბურგის ედამხედველობის ქვეშ.

გვიანი წლები
1946 წლის 29 ივნისსფრანკი საჯაროდ დაქორწინდა ჰერტა სპონერზე. მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ წლებში იგი განაგრძობდა ფოტოსინთეზის მექანიზმის ახსნას.

1925 წელს მიღებული ნობელის პრემიის გარდა ჯეიმზ ფრანკს მიღებული აქვს შემდეგი ჯილდოები: გერმანიის ფიზიკური საზოგადოების მაქს პლანკის მედალი (1951) და ამერიკული ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის რამფორდის მედალი (1955) ფოტოსინთეზზე მუშაობისთვის. 1953 წელს იგი გახდა გეტინგენის საპატიო მოქალაქე ხოლო 1964 წელს არჩეულ იყო სამეფო საზოგადოების უცხო ქვეყნის წევრად („“).

ჯეიმპ ფრანკი გარდაიცვალა 1964 წლის 21 მაისს მოულოდნელად, გულის შეტევის შედეგად, გოტინგენში სტუმრად ყოფნის პრეიოდში. იგი დაკრძალულია ჩიკაგოში, მისი პურველი მეუღლის გვერდით. 1967 წელს ჩიკაგოს უნივერსიტეტის სახელი შეეცვალა და ეწოდა ჯეიმპ ფრანკის ინსტიტუტი მის პატივსაცემად. აგრეთვე ერთ-ერთ მთვარის კრატერს ეწოდა მისი სახელი. მისი ნამუშევრები ინახება ჩიკაგოს უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკაში.
ნინო აბულაძე

ნინო აბულაძე (დ. 15 სექტემბერი, 1973, თბილისი, საქართველოს სსრ — გ. 1 მარტი, 2021, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი და პედაგოგი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1973 წლის 15 სექტემბერს თბილისში. 1999 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი ისტორიკოსის სპეციალობით. 1999 წლიდან მუშაობს ტიციან ტაბიძის სახელობის №43 სკოლაში. 2013 წლიდან იგი თანამშრომლობს ეროვნული შეფასებისა და გამოცდების ცენტრთან, 2014 წლიდან კი შერჩეულია -ის მიერ, როგორც ექსპერტი და ინოვატორი მასწავლებელი. 2015 წლიდან არის საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტროს ეროვნული სასწავლო გეგმის დეპარტამენტის მონიტორ-კონსულტანტი ისტორიაში. 2016 წელს დასახელდა -ის გლობალური საგანმანათლებლო ფორუმის მონაწილედ საქართველოდან. 2017 წელს დაიწყო თანამშრომლობა მასწავლებლის პროფესიული განვითარების ეროვნულ ცენტრთან. ამავე წელს მონაწილეობდა მასწავლებლის ეროვნული ჯილდოს კონკურსში და გახდა კონკურსის ფინალისტი. 2017 წელს საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის ე.ს.გ-ს დეპარტამენტის მიერ შერჩეული იქნა იქნა საგნობრივ ექსპერტად. 2018 წლიდან „მე და საზოგადოების“ მასწავლებელია თბილისის კერძო სკოლა „ჯეჯილში“. იგი არის ისტორიის დამხარე სახელმძღვანელოს ავტორი.
კალევალა

კალევალა — საუკუნის ეპოსი. კარელიურ და ფინურ ფოლკლორსა და მითოლოგიაში შემორჩენილი ზეპირსიტყვიერი გადმოცემების საფუძველზე შეადგინა ელიას ლენროტმა.

ის კარელიის და ფინეთის ეროვნულ ეპოსს წარმოადგენს და მიიჩნევა ფინური ლიტერატურის ყველაზე მნიშვნელოვან ნაწარმოებად. ის წარმოადგენდა ფინური ეროვნული იდენტობის ჩამოყალიბების საფუძველს. მან განაპირობა ფინური ენის ინტენსიფიკაცია და ბოლოს 1917 წელს ფინეთის მიერ რუსეთისგან დამოუკიდებლობის გამოცხადება.

კალევალას პირველი ვერსია (ძველი კალევალა) 1835 წელს გამოიცა. დღეისთვის ცნობილი კალევალა გამოცემულია 1849-ში დაყოფილია 50 ხალხურ ამბად (ფინურად:) და შედგება 22,795 ლექსისგან.

ლექსის ნიმუში
მჟაუნმჟავა

მჟაუნმჟავა — ორგანული ნაერთი. ქიმიური ფორმულაა 224. სახელი მომდინარეობს მცენარე მჟაველასაგან, რომელიც მას შეიცავს. არის უფერო, კრისტალური, მყარი ნივთიერება, რომელიც წყალში გახსნისას წარმოქმნის ასევე უფერო ხსნარს. მჟაუნმჟავას მარილებს ეწოდებათ ოქსალატები. მისი ნახევრად გაშლილი ფორმულა არის , სადაც ორი ნახშირბადის ატომები უკავშირდება ერთმანეთს, შეიცავს ორ კარბოქსილის ფუნქციურ ჯგუფს, ამიტომაც მჟაუნმჟავა არის უმარტივესი დიკარბოქსილ მჟავა.

მჟაუნმჟავა არის უფრო ძლიერი მჟავა ვიდრე ძმარმჟავა. არის აღმდგენი აგენტი. შედის ბევრი საკვები პროდუქტის შემადგენლობაში. კონცენტრირებული მჟაუნმჟავა საშიშია კანზე მოხვედრის დროს და იწვევს დამწვრობას.

ისტორია
პირველად მჟაუნმჟავას მარილი 1745 წელს მიიღო ბოტანიკოსმა და ფიზიკოსმა ჰერმან ბურჰავესმა. მან მარილის გამოყოფა მოახერხა მცენარე მჟაველასაგან.

1776 წელს შვედმა ქიმიკოსებმა, კარლ ვილჰელმ შეელემ და ტორბერნ ბერგმანმა მიიღეს მჟაუნმჟავა საქაროზას მოქმედებით კონცენტრირებულ აზოტმჟავასთან.

1824 წელს გერმანელმა ქიმიკოსმა ფრიდრიხ ვიოლერმა მჟაუნმჟავა მიიღო ციანოგენის მოქმედებით ამიაკის წყალხსნართან. ეს ექსპერიმენტი შესაძლოა იყოს პირველი ექსპერიმენტი, როდესაც მიიღეს ნატურალური პროდუქტი.

მიღება
მჟაუნმჟავას წარმოებაში იღებენ კარბოჰიდრატების დაჟანგვით. მიღების თანამედროვე მეთოდი არის სპირტების კარბონილაცია, რის შედეგადაც მიიღება მჟაუნმჟავას დიესტერი:

4  + 4  + 2 → 2 (2)2 + 2 2

ამ მეთოდით ყოველწლიურად დაახლოებით 120 000 ტონა მჟაუნმჟავა იწარმოება.

მიღება ლაბორატორიაში
ლაბორატორიაში მას იღებენ საქაროზას დაჟანგვით კონცენტრირებული აზოტმჟავათი. კატალიზატორად იყენებენ მცირე რაოდენობით ვანადიუმის პენტოქსიდს. ასევე ღებულობენ აზეოტროპული დისტილაციით.

რეაქციები
 — მჟავის დისოციაციის კონსტანტა.

242 ⇌ 24− + + = 1.27

24− ⇌ + + = 4.27

მას ახასიათებს ისეთი რეაქციები, რომლებიც ახასიათებთ ჩვეულებრივ კარბონმჟავებს. მჟაუნმჟავა წარმოქმნის ესტერებს, როგორიცაა, მაგალითად, დიმეთილის ოქსალატი. მჟაუნმჟავა და ოქსალატები იჟანგებიან პერმანგანატით ავროკატალიზატორული რეაქციისას.

შემცველობა საკვებში
მჟაუნმჟავას შემცველობა საკვებში (გ/100 გ):
ჯიჯლაყა — 1,09
სატაცური — 0,13
მწვანე ლობიო — 0,36
ჭარხალი — 0,06
ბროკოლი — 0,19
ბრიუსელის კომბოსტო — 0,02
სტაფილო — 0,50
ნიახური — 0,19
ქინძი — 0,01
შაქრის სიმინდი — 0,01
კიტრი — 0,02
ბადრიჯანი — 0,19
ნიორი — 0,36
სალათა — 0,33
ბამი — 0,05
ხახვი — 0,05
ოხრახუში — 1,70
ძირთეთრა — 0,04
ბულგარული — 0,04
კარტოფილი — 0,05
ბოლოკი — 0,48
ისპანახი — 0,97
პომიდორი — 0,05

უსაფრთხოება
კონცენტრირებული მჟაუნმჟავა არის ტოქსიკური შინაგანი თუ გარებანი ზემოქმედებისას, იწვევს უჯრედების და ლორწოვანი გარსის დაზიანებას. შეიძლება გამოიწვიოს დამწვრობა, ბრონქიტი, პნევმონიტი, პულმონარული ედემა, კალიუმის ოქსილატის ნალექით გამოწვეული თირკმლის უკმარისობა და სხვა უამრავი დაავადება.

ადამიანის ორგანიზმისთვის მჟაუნმჟავის ლეტალური დოზა არის 15–30 გრამი.
ლოქბათანის ტალახის ვულკანი

ლოქბათანის ტალახის ვულკანი — მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი ტალახის ვულკანი. მდებარეობს ბაქოს გარადაღის რაიონში, ამავე სახელწოდების დასახლებაში. 1998 წლიდან შედის იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

1933 წელს, ვულკანის ძირში ჭაბურღილი გახსნის შემდეგ, გეოლოგებმა რეგიონში ნავთობისა და გაზის დიდი მარაგი აღმოაჩინეს. ზუსტად ამ ფაქტიდან გამომდინარე შემდგომში გაჩნდა თეორია იმის შესახებ, რომ ტალახის ვულკანებს პირდაპირი კავშირი აქვს ნახშირწყალბადის საბადოსთან.

ლოქბათანი მსოფლიოში ყველაზე აქტიური ტალახის ვულკანია: 1810 წლიდან დაფიქსირებულია 25 ამოფრქვევა, აქედან ბოლო 2 ამოფრქვევა 2017 წელს დაფიქსირდა. ვულკანის ხასიათი ცვალებადია: როგორც წესი, მას ახასიათებს პელეს ტიპის ამოფრქვევა, რის შედეგადაც ხდება ტალახის გადაღვრა, რომელიც აგებს მის კონუსს, მაგრამ ხანდახან ხდება თვითანთებადი აირის ბობოქარი გამოყოფაც.
თორაღაის ტალახის ვულკანი

თორაღაის ტალახის ვულკანი — აზერბაიჯანის ერთ-ერთი უდიდესი ტალახის ვულკანი. მდებარეობს გობუსტანის რაიონში, ქალაქ გობუსტანიდან 28 კმ-ის სიშორეზე. ვულკანის კრატერის დიამეტრი 900 მეტრს შეადგენს და აქტიურია. სიმაღლე 400 მეტრს შეადგენს.

ვულკანის შესახებ
ვულკანის აქტივობაზე დაკვირვება 1841 წლიდან დაიწყო, ხოლო ბოლო ძლიერი ამორფქვევა 1988 წელს დაფიქსირდა. ბოლო ამორფქვევა კი 2018 წლის 22 აპრილს დაფიქსირდა.

ვულკანი ფორმით მკვეთრად კონუსურია. ვულკანის ტერიტორიის საერთო ფართობი 10 კმ² შეადგენს, ხოლო ტალახის საერთო მოცულობა 350 მლნ. მ³ აღწევს.
Vipera shemakhensis

ან შემახის გველგესლა — შხამიანი გველების სახეობა გველგესლასებრთა ოჯახის გველგესლას გვარისა. ქვესახეობებს არ მოიცავს. ენდემურია აზერბაიჯანისთვის. გავრცელებულია ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთში (შაქი-შამახის რაიონებში).

აღწერა
სიგრძე 55–60 სმ შეადგენს. გველის ამ სახეობის შხამი ადამიანისთვის ნაკლებად სახიფათოა.

გავრცელება
გავრცელებულია აზერბაიჯანის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, მათ შორის შემახის რაიონში. გველის სახელი რაიონის სახელიდან წარმოიშვა, სადაც ის აღმოაჩინეს.
ყარაკულის ცხვარი

ყარაკულის ცხვარი — სამაჟდაკე მიმართულების ცხიმკუდიანი უხეშმატყლიანი ცხვრის ჯიში. ერთ-ერთი ვერსიით ითვლება, რომ ერთ-ერთი უძველესი ჯიშია და გამოყვანილია ძველ დროში შუა აზიის ხალხების მიერ ადგილობრივი ცხვრების ხანგრძლივი გადარჩევის გზით; მეორე ვერსიით ყარაკულის ცხვარი გამოყვანილია – საუკუნეებში დუმიანი და ნახევრად უხეშმატყლიანი ცხვრების შეჯვარებით. ნაყოფიერება 105–110 ბატკანია 100 ნერბზე.

ამ ჯიშთან დაკავშირებით სანაშენო საქმიანობა მიმართულია ხარისხის გაზრდისა და ასორტიმენტის გაფართოებისაკენ. ყარაკულის ცხვარი გამოიყენება სხვა ჯიშების კრაველის ხარისხის გაუმჯობესებისათვის.

მსოფლიოში მისი რიცხოვნობა 31 მილიონ სულზე მეტია. აშენებენ 50-ზე მეტ ქვეყანაში, ძირითადად კი უზბეკეთში, თურქმენეთში, ტაჯიკეთში, ყაზახეთში, ავღანეთში, ნამიბიაში, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში, ირანსა და რუსეთში (ასტრახანის ოლქისა და ყალმუხეთის მეურნეობებში).
ევროპული თამაშები 2019

ევროპული თამაშები 2019 — მეორე ევროპული თამაშები, რომელსაც უმასპინძლა ბელარუსის დედაქალაქმა მინსკმა. ჩატარდა 21 ივნისიდან 30 ივნისამდე.

მასპინძლის შერჩევა
მასპინძლობით დაინტერესებული იყო ევროპის 5 ქვეყანა, ესენია: დიდი ბრიტანეთი (გლაზგო), პოლონეთი (პოზნანი), ბელარუსი (მინსკი), რუსეთი (ყაზანი და სოჭი) და თურქეთი (სტამბოლი).

ტურნირი
ტურნირზე მონაწილეობას მიიღო 50 ქვეყნის 4082 სპორტსმენი. ის ბელარუსის პრეზიდენტმა ალექსანდრე ლუკაშენკომ გახსნა.

სპორტის სახეობები
შეჯიბრება გაიმართა 15 სპორტის სახეობაში, ამათგან 10 სახეობა არის სალიცენზიო — შესარჩევი ტურნირი 2020 წლის ოლიმპიური თამაშებისათვის.

მშვილდოსნობა (8)
მძლეოსნობა (9)
ბადმინტონი (5)
კალათბურთი 33
პლაჟის ფეხბურთი (1)
კრივი (15)
ნიჩბოსნობა ბაიდარითა და კანოეთი (16)
ველოსპორტი
საგზატკეცილო (4)
ტრეკი (20)
ტანვარჯიში
აკრობატიკა (6)
აერობიკა (2)
სპორტული (12)
ბატუტი (4)
მხატვრული (8)
ძიუდო (15)
კარატე (12)
სამბო (18)
ტყვიის სროლა (19)
მაგიდის ჩოგბურთი (5)
ჭიდაობა (18)
თავისუფალი
ბერძნულ-რომაული
ქალთა

მონაწილე ქვეყნები
შეჯიბრებაში მონაწილეობას იღებს 50 ქვეყანა.

(მასპინძელი)
ალისონ ბეკერი

ალისონ რამსეს ბეკერი (; დ. 2 ოქტომბერი, 1992, ნოვო ჰამბურგო, ბრაზილია) — ბრაზილიელი ფეხბურთელი, ბრაზილიის ეროვნული ნაკრების წევრი, ამპლუით მეკარე. თამაშობს პრემიერ ლიგის კლუბ „ლივერპულში“, რომელმაც ის 2018 წელს იტალიური „რომასგან“ 72 მილიონი ევროს სანაცვლოდ შეიძინა. ალისონი საკუთარი ქვეყნის ნაკრების კარს დარაჯობდა ისეთ პრესტიჟულ საფეხბურთო ტურნირებზე, როგორებიცაა მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი და კოპა ამერიკა.

2019 წელს ალისონმა „ლივერპულთან“ უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის, ხოლო ეროვნულ ნაკრებთან ერთად კოპა ამერიკის მოგება მოახერხა.

მიღწევები
საკლუბო
ინტერნასიონალი
გაუშუს ლიგა (4): 2013, 2014, 2015, 2016

ლივერპული
პრემიერ ლიგა: 2019–20
ფიფა-ს საკლუბო მსოფლიო ჩემპიონატი: 2019
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა: 2018–19

სანაკრებო
ბრაზილია
კოპა ამერიკა: 2019
ზვარულა

ზვარულა, ზვარე, ზვარისწყალი — მდინარე დასავლეთ საქართველოში, ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში (იმერეთის მხარე), ჩხერიმელის მარცხენა შენაკადი.

სათავე აქვს მესხეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. სიგრძე 8,4 კმ, აუზის ფართობი 36,6 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმოვარდნები — გაზაფხულ-შემოდგომაზე, წყალმცირეა ზამთარში. უერთდება ბევრი შენაკადი, რომელთა ჯამური სიგრძეა 40 კმ. საშუალო წლიური ხარჯი 0,52 მ³/წმ.
ერზია ენა

ერზია (თვითსახელწოდება — ) — ენა, რომელზეც მორდვეთის ტერიტორიაზე მცხოვრები დაახლოებით 37 000 ადამიანი საუბრობს. ამ ენაზე მოსაუბრე დიასპორა ასევე არსებობს სომხეთში, ესტონეთში და ცენტრალური აზიის ქვეყნებში. სამწერლობოდ გამოიყენება კირილიცა.

ერზია მიეკუთვნება ურალური ენების მორდვულ შტოს. ის ყველაზე ახლოს მოქშასთან დგას, თუმცა აქვს განსხვავებული ფონეტიკა, მორფოლოგია და ლექსიკა.
გოგი წულაია

გიორგი (გოგი) წულაია (დ. 12 ივნისი, 1963) — ქართველი პოლიტიკოსი და ინჟინერი. საქართველოს მე-3 და მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1963 წლის 12 ივნისს. დაამთავრა ქუთაისის სახელმწიფო ტექნიკური უნივერსიტეტი. 1983–1985 წლებში მოიხდა სამხედრო სავალდებულო სამსახური. 1985 წელს დაიწყო მუშაობდა ქუთაისის საავტომობილო ქარხანაში მზიდავად. 1985–1988 წლებში იყო ამავე ქარხნის ტექნიკოს-კონსტრუქტორი. 1988–1989 წლებში — ქუთაისის საავტომობილო ქარხნის ინჟინერ–კონსტრუქტორი. 1989-1990 წლებში — ქარხის საამწე მეურნეობის ინჟინერი. 1990 წელს იყო ქუთაისის საავტომობილო ქარხანის ინჟინერ–ტექნოლოგი. 1991–1993 — გამოჩენილ მამულიშვილთა ჩამოსვენების საქველმოქმედო ფონდის ქუთაისის ფილიალის თავმჯდომარის მოადგილე. 1993-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი (მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი „მშვიდობა“. 1996–1999 წლებში — ძელქვიანის მუნიციპალიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე. 1999–2000 წლებში — ამავე მუნიციპალიტეტის თავმჯდომარე, 2000–2001 წლებში კი ძელქვიანის მუნიციოალური განყოფილების უფროსი. 2001–2004 წლებში იყო სააქციო საზოგადოება „უნივერსალ–სერვისის“ სამეთვალყურეო საბჭოს წევრი. 2004–2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ნაციონალური მოძრაობა - დემოკრატები“.

2017 წელს იყო ქუთაისის მერობის კანდიადტი („თავისუფალი საქართველო“), სადაც ხმათა 7,6% მიიღო. არჩევნების შემდეგ განაცხადა პოლიტიკიდან წასვლის შესახებ, თუმცა განცხადებიდან მეორე დღეს წულაიამ გადაწყვეტილება შეცვალა.

2019 წელს იგი იყო ზესტაფონის მერობის კანდიდატი პარტიიდან „თავისუფალი საქართველო“, მან არჩევნებში 1475 ხმა მიიღო და მესამე ადგილზე გავიდა.

2020 წლის 16 სექტემბერს მიიღო გულის შეტევა და მოათავსეს საავადმყოფოში. 2021 წლის 7 მარტს დატოვა „თავისუფალი საქართველო“. 17 მარტს დააკავეს ქალის მიმართ სექსუალური შევიწროების ბრალდებით, სასამართლომ 19 მარტს პატიმრობა შეუფარდა. ამავე დღეს წულაიას მხარდამჭერი განცხადება გააკეთა შალვა ნათელაშვილმა და მას „პოლიტიკური პატიმარი“ უწოდა. გათავისუფლდა 1 ივლისს, როდესაც პატიმრობა 6000-ლარიანი გირაოთი შეეცვალა. 2023 წლის 15 თებერვალს თბილისი სააპეალციო სასამართლომ წულაია სექსუალური ხასიათის სხვაგვარი ქმედების ჩადენის ფაქტზე დამნაშავედ ცნო და სასჯელად თავისუფლების ოთხი წლით აღკვეთა განუსაზღვრა.
მომღერალასებრნი

მომღერალასებრნი — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა.

მათი სხეულის სიგრძეა 10–18 სმ, საშუალოდ 12 სმ. ნისკარტი წვრილი, ბასრი, იშვიათად გაბრტყელებულია, დასაწყისში ჯაგრიანი, ოდნავ ქვევითაა მოღუნული; ფეხები სუსტია. შეფერილი არიან ზეთისხილისფრად, მომწვანო-მოყვითალოდ ან რუხად და შეხამებულია ყვითელ, წითელ, შავ ან რუხ-ცისფერ ტონებთან; ზოგიერთ სახეობას აქვს მურა და თეთრი, ჭრელი შეფერილობა; დამახასიათებელია თავისა და ტანის წინა ნაწილის განსხვავებული შეფერვა

ცნობილია 18–27 გვარის 108–124 სახეობა. გავრცელებული არიან ამერიკაში ალასკიდან და ლაბრადორიდან ჩრდილოეთ არგენტინამდე. ზამთარში, ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში სხვა მწერიჭამია ფრინველებთან შერეული მომთაბარე გუნდები გვხვდება. ზოგიერთი სახეობა ჯამის ფორმის ბუდეს მიწაზე აგებს, რაშიც მცენარეულ სამშენებლო მასალას იყენებს, ზოგიერთი კი ხის ტანზე სიცარიელეებს (ფუღუროებს) იკავებს საბუდრად. ბუდეს აშენებს დედალი.

ბინადრობენ სხვადასხვა პირობებში, მაგრამ უპირატესად მეხეური ფრინველებია. იკვებებიან მწერებით. დებენ 2–5 კვერცხს. ზოგიერთი კარგად გალობს. 3 სახეობა და 2 ქვესახეობა შეტანილია -ის წითელ ნუსხაში.
ოლეგი

ოლეგი (ძვ. რუს. , ; გ. 912) — კიევის რუსეთის მთავარი. მატიანის ცნობით, რიურიკის ნათესავი. ნოვგოროდის მთავარი გახდა რიურიკის გარდაცვალების შემდეგ (879). 882 წელს შეიჭრა კრივიჩების მიწებზე და დაიპყრო მათი ცენტრი სმოლენსკი. დაეშვა რა სამხრეთით დნეპრამდე, აიღო ლიუბეჩი, შემდეგ კიევი, რომელიც თავისი სახელმწიფოს ახალი დედაქალაქი გახდა. 883–885 წლებში შემოიერთა დრევლიანების, სევერიანების, რადიმიჩების მიწები, ხოლო 907 წელს — ვიატიჩების, ხორვატების, დულებების, ტივერების მხარეები, რითაც დაიპყრო აღმოსავლეთ სლავთა ტომების უმრავლესობა. დაპყრობილ ტომებს დააკისრა ხარკი, ისინი აგრეთვე ვალდებული იყვნენ ჯარი გამოეყვანათ ოლეგის დასახმარებლად. წარმატებით ებრძოდა ხაზარებს. 907 წელს ალყა შემოარტყა კონტანტინოპოლს და ბიზანტიის იმპერიას კონტრიბუციის გადახდა აიძულა. 911 წელს მასთან ხელსაყრელი სავაჭრო ხელშეკრულება დადო. გადმოცემის მიხედვით, დაიღუპა გველის ნაკბენისაგან; ეს ფაქტი დაედო საფუძვლად მრავალ ლეგენდასა და გადმოცემას.