iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კაუტო

კაუტო — მდინარე კუბის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. წარმოადგენს კუბის უგრძეს მდინარეს. მიედინება სანტიაგო-დე-კუბისა და გრანმის პროვინციების ტერიტორიებზე. სათავე აქვს სიერა-მაესტრას ქედზე, ზღვის დონიდან 600 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 370 კმ, აუზის ფართობი 8.928 კმ². უმეტესად მიედინება დასავლური და ჩრდილო-დასავლური მიმართულებით. ერთვის კარიბის ზღვის გუაკანაიაბოს ყურეს. აქვს მრავალრიცხოვანი შენაკადები.

შესართავი ჭაობიანია და ქალაქ მანსანილიოს ჩრდილოეთით მდებარეობს.
ალმენდარესი

ალმენდარესი  — მდინარე კუბის დასავლეთ ნაწილში. სიგრძე 47 კმ. აქვს ჩრდილო-დასავლური მიმართულება. ერთვის ფლორიდის სრუტეს, ქალაქ ჰავანის სიახლოვეს. მდინარის წყალი გამოიყენება ქალაქ ჰავანის წყალმომარაგებისათვის. ნაპირებზე გაშენებულია ჰავანის საქალაქო პარკი, ანუ ალმენდარესი. აქვეა ლუდსახარში, ქაღალდის ქარხანა, სამშენებლო საწარმოეობი და სხვ. ამჟამად მდინარე ძლიერ არის დაბინძურებული. დაგეგმილია წმენდითი სამუშაოების ჩატარება.
ტოა (მდინარე)

ტოა — მდინარე კუბის სამხრეთ ნაწილში. მიედინება გუანტანამოს პროვინციაში. სიგრძე 131 კმ. იერთებს 72 შენაკადს. ზემო დინებაში მთის მდინარეა, ქვემო დინებაში დაბლობზე მიედინება. გამოირჩევა მტკნარი წყლით. მდინარის აუზში შექმნილია ბიოსფერული ნაკრძალი კუჩილას-დელ-ტოა, რომელსაც უკავია ტოას წყალშემკრები აუზის დაახლოებით 70%. ერთვის ატლანტის ოკეანეს. შესართავი ქალაქ ბარაკოას ჩრდილოეთით მდებარეობს.

მდინარისპირა ტერიტორია გამოირჩევა ფაუნისა და ფლორის ენდემურობითა და მრავალფეროვნებით. იზრდება ყვავილოვან მცენარეთა 1000-მდე სახეობა და გვიმრისნაირის 145-მდე სახეობა.
სატრაპეზო

სატრაპეზო — ქრისტიანული მონასტრის ერთ-ერთი მთავარი ნაგებობა. შეიცავს ბერების საერთო ტრაპეზისათვის გამიზნულ დარბაზსა და სამლოცველოს, აგრეთვე დამხმარე სათავსებს (სამზარეულო, საწყობი და სხვა). საქართველოში სატრაპეზოები მონასტრების დაარსებასთან ერთად განჩდა. ცნობილია დავითგარეჯის მონასტრების სატრაპეზოები, რომლებშიც შემონახულია დიდებული მონუმენტური ნიმუშები (ბერთუბანის მონასტერი, უდაბნო), აგარის მონასტრის სატრაპეზო, ოშკის მონასტრის სემინარია-სატრაპეზო და სხვა.
მარიელი

მარიელი — მუნიციპალიტეტი და ქალაქი კუბაში, არტემისის პროვინციაში, ზღვის დონიდან 5 მ სიმაღლეზე. დედაქალაქ ჰავანიდან მდებარეობს დასავლეთით დაახლოებით 40 კილომეტრში.

მოქცეულია მარიელის უბის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. უბის აღმოსავლეთ ნაწილში არის პორტი, აგრეთვე ცემენტის ქარხნები და ელექტროსადგურები, რაც იწვევს გარემომცველი ტერიტორიების ძლიერ დაბინძურებას. უბის დასავლეთ ნაწილში წარმოდგენილი იყო წყალქვეშა ნავების ბაზა, რომელიც შემდგომ თავისუფალი ვაჭრობის ზონად გადაიქცა. ამერიკის შეერთებული შტატებისთვის მარიელის პორტი უახლოესი ნავსადგურია.

1980 წელს მარიელიდან 125.000 კუბელი გადაასახლეს ამერიკის შეერთებულ შტატებში. ოკეანეში მგზავრობისას გადასახლებულთა გარკვეული ნაწილი დაიღუპა. 2004 წლის მდგომარეობით მარიელის მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა შეადგენდა 42.504 ადამიანს.

269 კმ² ფართობზე მოსახლეობის საშუალო სიმჭიდროვე შეადგენს 158,0 ადამიანს კმ²-ზე.
საუნჯე

„საუნჯე“ — ქართული ლიტერატურულ-მხატვრული ალმანახი. საქართველოს მწერალთა კავშირის ორგანო. გამოდიოდა 1974 წლიდან თბილისში, 2 თვეში ერთხელ. ალმანახში იბეჭდებოდა როგორც უცხოური, ისე საბჭოთა კავშირის ხალხთა ლიტერატურის საუკეთესო ნაწარმოებთა თარგმანები (პროზა, პოეზია, კრიტიკული წერილები, ესეები). თავდაპირველად ალმანახის გამოსცემდა გამომცემლობა „მერანი“. შემდეგ გამოსცემდა მხატვრული თარგმანისა და ლიტერატურის ურთიერთობათა მთავარი სარედაქციო კოლეგია. მთავარ რედაქტორად მუშაობდნენ კონსტანტინე ლორთქიფანიძე (1974—1976), შოთა ნიშნიანიძე (1976—1982). 1982 წლიდან 1988 წლამდე რედაქტორი მუხრან მაჭავარიანი. ტირაჟი 10 ათასი (1985).
სასის წყალსაცავი

სასის წყალსაცავი — უდიდესი ხელოვნური წყალსაცავი კუბაში. მდებარეობს ცენტრალურ კუბაში, სანქტი-სპირიტუსის პროვინციაში. წყალსაცავის ჩრდილო-დასავლეთით 10 კილომეტრში მდებარეობს ქალაქი სანქტი-სპირიტუსი. წყლის სარკის ფართობი შეადგენს 113,5 კმ²-ს. წყლის საშუალო მოცულობა 750 მლნ. მ³. წყალსაცავი შექმნილია მდინარე სასის ხეობაში, რომელიც სათავეს იღებს სიერა-დელ-ესკამბრაის მთებში. მდინარე სასა კუბაში კაუტოს შემდეგ სიგრძით მეორე მდინარეა. წყალსაცავი საზრდოობს არაერთი მდინარის წყლით. 3 წლის განმავლობაში აშენდა 6 კილომეტრის სიგრძის კაშხალი, რომლის მშენებლობა საბოლოოდ დასრულდა 1971 წლის 7 დეკემბერს. მშენებლობა დაჯდა 27 მილიონი კუბური პესო. 1978 წელს დაემატა ჰესიც.

სასის წყალსაცავი გამოიყენება სასოფლო-სამეურნეო ტერიტორიების სარწყავად, აგრეთვე განვითარებულია თევზჭერა. 1980-იან წწ. წყალსაცავში მოაშენეს მტკნარი წყლის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი თევზი არაპაიმა .
საუპატიო

საუპატიო — შეურაცხყოფის განსაკუთრებული საზღაური, პატივის შელახვისათვის დაწესებული ჯარიმა, რაც დამნაშავეს დაზარალებულის სასარგებლოდ ეკისრებოდა ძველ საქართველოში. საუპატიო დაკანონებული იყო საკრძალავ ადგილას ჩადენილი დანაშაულისათვის (მაგ., „სადაცა მაცხოვრისა ხატი ესუენოს სამცველოდ ქუეყანისა, საუპატიოდ ოცდაათი გლეხი მართებს“), მოსამართლისადმი „ ურიგოს კადრებისათვის“, სხვისი მოახლის „გაწბილებისათვის“ და სხვა. საისტორიო წყაროებში ცოლის „განტევების“, დედის გინების, წვერის დაგლეჯის, „ეზოს გატეხის“ და „კაცის დაჭირვის“ საუპატიოც იხსენიება. საუპატიოს ოდენობა შეურაცხყოფილის „სახდომელი პატივისა“ და დანაშაულის სიმძიმის მიხედვით განისაზღვრებოდა. საჭიროებისას იგი დამნაშავეს ზარალის ანაზღაურებასა და „სისხლთან“ ერთად მიესჯებოდა. ქალს კაცზე მეტი — „ორკეცი საუპატიო“ (სახელდობრ, გინებისათვის დიდგვაროვან „დიაცს“ 10 000 თეთრი) ეძლეოდა. საუპატიოს ითვალისწინებს ბაგრატ კურაპალატის სამართლის ფრაგმენტი და ვახტანგ -ის სამართალი, აგრეთვე მხითარ გოშის სამართლის ქართული ვერსია. ბექას და აღბურას სამართალში ტერმინი „საუპატიო“ „სასირცხვო სამართლის“ — სანეხვეზე დამნაშავის შიშვლად ჩატღევის, ე. ი. გამაწბილებელი სასჯელის მნიშვნელობით იხმარება (ანალოგიური ვახტანგ -ის სამართლის 218 მ.). შეურაცხყოფისათვის ქონებრივ სასჯელად აქ დადგენილია უპატიობის საზღაური, გიორგი ბრწყინვალის სამართალში კი — უარზანგობა.
წყარო
ეგნატაშვილი ბ., ახალი ქართლის ცხოვრება, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 2, თბ., 1959;
ქართულისამართლის ძეგლები, ი. დოლიძის გამოც., ტ. 1—6, თბ., 1963—1977
პალეოლოგოსები

პალეოლოგოსები — ბიზანტიის იმპერიის უკანასკნელი და ყველაზე ხანგრძლივად მმართველი სამეფო დინასტია. იმპერიას განაგებდნენ 2 საუკუნის განმავლობაში 1261 წლიდან — მიხეილ -ს მიერ კონსტანტინოპოლის ჯვაროსნებისაგან გათავისუფლების მომენტიდან, 1453 წლამდე — ოსმალების მიერ კონსტანტინოპოლის დაცემამდე. დინასტიას ენათესავებიან კანტაკუზენები. პალეოლოგოსების მმართველობის პერიოდს ემთხვევა ბიზანტიის კულტურის უკანასკნელი აღზევება, რომელიც ცნობილია პალელოგოსების აღორძინების სახელით, ამავე დროს მათი მმართველობის პერიოდს დაემთხვა ქვეყნის ტერიტორიის შემცირება და საბოლოოდ დამხობა.

პალეოლოგოსები მართავდნენ ბიზანტიის იმპერიას, მორეის დესპოტატს და მონფერატის საგრაფოს.

წარმოშობა
პალეოლოგოსების წარმოშობის შესახებ თითქმის არაფერია ცნობილი. არსებობს მოსაზრება, რომ ესაა ბერძნული წარმოშობის დინასტია.

გარდა ამისა, არის მოსაზრება რომ პალეოლოგოსები წარმოშობით მცირე აზიიდან არიან. საინტერესოა, რომ მათი სიმბოლო, ორთავიანი არწივი, პირველად დასტურდება სწორედ ამ რეგიონში მდებარე ხეთების სამეფოში .

პალეოლოგოსების წინაპრები
დინასტიის პირველი ცნობილი წევრია ნიკიფორე პალეოლოგოსი. მას ეკავა მესოპოტამიის მმართველის თანამდებობა, რომელიც მიიღო იმპერატორ ნიკიფორე ბოტანიატეს წინაშე გაწეული დამსახურებისათვის. ნიკიფორე პალეოლოგოსი გარდაიცვალა 1081 წელს ნორმანების მიერ ქალაქ დურესის ალყისას.

ნიკიფორეს შვილი გიორგი პალეოლოგოსი იყო იმპერატორ ალექსი კომნენოსის აქტიური მომხრე.

ცნობილი პალელოგოსები
ბიზანტიის იმპერატორები
მიხეილ 
ანდრონიკე 
მიხეილ 
ანდრონიკე 
იოანე 
ანდრონიკე 
იოანე 
ანდრონიკე 
მანუელ 
იოანე 
კონსტანტინე 

მორეის დესპოტები
თეოდორე პალეოლოგოსი
თეოდორე პალეოლოგოსი
დიმიტრი პალეოლოგოსი
თომა პალეოლოგოსი
ანდრეი პალეოლოგოსი

მონფერატის მარკიზები
თეოდორე 
ჯოვანი 
ოტონ 
ჯოვანი 
თეოდორე
დასავლეთის ბუგი

ბუგი (; ; ; ) — მდინარე ნარევის მარცხენა შენაკადი, მიედინება ცენტრალური უკრაინიდან დასავლეთისკენ, კვეთს უკრაინა-პოლონეთის და პოლონეთ-ბელარუსის საზღვრებს და ერთვის მდინარე ნარევი პოლონეთში სეროკთან ახლოს. ნაწილი ტბას და მდინარე ვისტულას შორის ზოგჯერ მიჩნეულია, როგორც ბუგო-ნარევი. მდინარე ვისტულა ჩაედინება ბალტიის ზღვაში.

მდინარის სიგრძეა 830 კილომეტრი (587 კილომეტრი პოლონეთში) და სიგრძით მეოთხეა პოლონეთში. აუზის ფართობია 39,420 კმ² (19,284 კმ² პოლონეთში). მდინარე დნეპრთან შეერთებულია დნეპრ-ბუგის არხით.

ბუგი ხშირად მიჩნეული იყო, როგორც ეთნოგრაფიული საზღვარი მართლმადიდებელ და კათოლიკე ხალხებს შორის.

გალერეა
ლაგუნა-დე-ლეჩე

ლაგუნა-დე-ლეჩე ( ასევე ) — ბუნებრივი წარმოშობის უდიდესი ტბა კუბაში. მდებარეობს სიეგო-დე-ავილის პროვინციის ჩრდილოეთ ნაწილში, ქალაქ მორონიდან ჩრდილოეთით 5 კილომეტრში, ზღვის დონიდან 1 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 67,2 კმ², მაქსიმალური სიღრმე დაახლოებით 2 მ. ტბის დასავლეთ ნაწილშია კუნძული კაიო-პახარა. ფსკერზე კირქვა ილექება. ზღვის დონის ბუნებრივი მოძრაობა გრუნტის წყლების სარკის რყევის მიზეზია, რის გამოც კირის ნაწილაკები ტბის ფსკერიდან წყალში ხვდება. 1940 წელს აშენდა ჩიკოლის არხი, რომელმაც ლაგუნა-დე-ლეჩე დაუკავშირა ბუენა-ვისტას ყურეს. დროთა განმავლობაში წყალსატევი დაბინძურდა ზღვის წყლით, რის გამოც ტბამ დაკარგა თეთრი შეფერილობა. 1988 წელს არხი ჩაიკეტა და დროთა განმავლობაში ტბის რძის ფერიც აღდგა. გვხვდება ამერიკული ფლამინგო.
საუფლისწულო

საუფლისწულო — ფეოდალური მიწისფლობელობის ფორმა საქართველოში. ერთიანი ქართული ფეოდალური მონარქიის ეპოქაში საუფლისწულო ერქვა მეფის სახასო მამულიდან რომელიმე უფლისწულისათვის გამოყოფილ დროებით სამფლობელოს. — საუკუნეებში სათავადოებში საუფლისწულოს უწოდებდნენ სათავადოს საერთო-სახასო სამფლობელოდან გამოყოფილ ყმა-მამულს, რომელიც ეძლეოდა რომელიმე თავადიშვილის სახლს დროებით მფლობელობაში სარჩოდ და საცხოვრებლად. რამდენიმე ხნის შემდეგ ეს საუფლისწულო შეიძლებოდა სხვა ოჯახს გადასცემოდა. საუფლისწულოს მფლობელს აქედან არც რაიმეს გაყიდვა შეეძლო, არც რაიმე ცვლილების შეტანა ყმა-გლეხის ფეოდალურ ვალდებულებებში (მაგ., გააზატება-გატარხნება და სხვა). თუ ეს მაინც მოხდებოდა, მხოლოდ სათავადოს სხვა წევრების დაკითხვით და საერთო თანხმობით. სათავადოს უფროსი (თავადი) საუფლისწულოს შინაურ საქმეებში ვერ ჩაერეოდა. საუფლისწულო მამულს, როგორც სახასოს ნაწილს, „სახელმწიფო ხარჯი“ ედო.
გამაწბილებელი სასჯელი

გამაწბილებელი სასჯელი, დამნაშავის სახალხოდ შემარცხვენელი დასჯითი ღონისძიება ექსპლუატატორულ საზოგადოებაში. ასეთი სასჯელის ძირითადი მიზანია დამნაშავის ზნეობრივი დამცირება, მისი პატივისა და ღირსების შებრალვა (ფიზიკური ტანჯვას მეორეხარისხოვანი მნიშვნელობა ენიჭება). ფართოდ იყო გავრცელებული ძველ დროსა და შუა საუკუნეებში.

გამაწბილებელი სასჯელის ყველაზე ცნობილი სახეებია: სამარცხვინო ბოძთან დაყენება, ყველაზე გამობმული საბლით ქუჩა-ქუჩა ტარება, გაპარსვა, საჯაროდ სილის გარტყმა, ვირზე შესმა, მამაკაცის ქალის სამოსში გამოწყობა („სადედოთა შთაცუმა“). ფეოდალურ საქართველოში მძიმე საუპატიო სასჯელად ითვლებოდა სამხედრო და რაინდობის უფლების ჩამორთმევა — ლაშქართა შიგან არშეშვება. ქართველ მეფეებს მოღალატის მიმართ ასეთი გამაწბილებელი სასჯელი ჰქონდათ დაწესებული: დამნაშავეს თავზე ნაცარი უნდა დაეყარა და საჯაროდ ეთქვა:„ესემცა არს მისაგებელი ორგულთა მეფეთასა“. გამაწბილებელი სასჯელს მიმართავდნენ როგორც ძირითად, ისე დამატებით სასჯელადაც. გაბატონებული კლასის წარმომადგენლებს შეეძლოთ ფულადი ჯარიმის გადახდით თავიდან აეცილებინათ გამაწბილებელი სასჯელი.
გაპარსვა

გაპარსვა, გაკრეჭა — სამართლეებრივ ისტორიაში გამაწბილებელი სასჯელის ერთ-ერთ სახე — თავის გადაპარსვა, წვერ-ულვაშის ან საფეთქლების მოპარსვა.ქალისათვის ნაწნავის შეჭრა. კანონმდებლობაში ჩვეულებითი სამართლიდანაა შესული. ცნობილია ჯერ კიდევ ბაბილონური კანონებიდან. ინგლისში ნორმანების დაპყრობამდე სასჯელადაც ითვლებოდა და მონობის ნიშნადაც. რუსეთსა და გერმანიაში მრუშობაში მხილებულ ქალებს გამაწბილებელ სასჯელად ნაწნავს სჭრიდნენ. გაპარსვას იცნობს ბიზანტიური სამართალიც (ეკლოგა, საეპარქო წიგნი). იგი იხსენიება აგრეთვე გიორგი ბრწყინვალის სამართალში მ. 2). ხელმწიფის კარის გარიგებასა (§ 10) და ვახტანგ -ის კანონთა კრებულის ბერძნულ სამართალში (მმ. 2, 77, 383 და სხვა).
საუფროსო

საუფროსო (იგივე საუხუცესო) — ოჯახის გაყრისას უფროსი ძმის განსაკუთრებული წილი სამკვიდრო ქონებაში. ქართულ საკანონმდებლო ძეგლებში საუფროსოს გვერდით იხსენიება აგრეთვე საუმცროსო და საშუალო. საუფროსო ცნობილი ყოფილა საქართველოში უკვე — საუკუნეებში. საეკლესიო მოძღვრების თანახმად, შვილებს თანაბარი სამემკვიდრო უფლება ჰქონდათ, მაგრამ ქართულმა ფეოდალურმა სამართალმა ეს დებულება არ გაიზიარა და საუკუნის ნახევრამდე საუფროსოს ინსტიტუტი გარკვევით ჩანს იურიდიულ დოკუმენტებში. გიორგი მერჩულეს თხზულებიდან ირკვევა, რომ საუფროსოს გარდა სხვა ქონება ძმებს შორის წილის ყრით თანაბრად ნაწილდებოდა. საუფროსო განსაკუთრებით გავრცელებული იყო თავად-აზნაურთა შორის. სწორედ ამ წრისათვის განსაზღვრავს საუფროსოს აღების წესს „სამართალი ბატონისშვილის ვახტანგისა“ (მ. 100). დავით -ის განჩინება ბარათაშვილების გაყრის საქმეზე (1523) აწესებდა, რომ ზვრებისა და ხოდაბუნების გაყოფის დროს უფროს ძმას საუფროსოს „ათისაგან ერთი“ ერგებოდა. ამავე პრინციპით იყოფოდა აგრეთვე „სახლის ჭურჭელი“ (თასები, ჭიქები, „ჩინურები“, ქვაბები და სხვა).
პარანოია

პარანოია — ქრონიკულად მიმდინარე ბოდვითი ფსიქოზის ერთ-ერთი სახე.

ისტორია
ჰიპოკრატეს დროიდან ამ ტერმინით განისაზღვრებოდა აშლილობათა ფართო სპექტრი, რომელშიც ერთიანდებოდა სხვადასხვა ბოდვითი აშლილობები. საუკუნეში მოხდა პარანოიის ცალკე დაავადებად გამოყოფა, რომლის გამოვლინებებს წარმოადგენდა მომჩივნელობის, დევნის, განდიდების ან სხვა შინაარსის სისტემატიზირებული ბოდვითი იდეები ჰალუცინაციების გარეშე. ე. კრეჩმერმა განაზოგადა პარანოიის განვითარების კანონზომიერებები და აღწერა ავადმყოფობის განვითარებისთვის დამახასიათებელი ტრიადა: ხასიათი, გარემო და განცდა.

ეტიო-პათოგენეზი
მკვლევრები პარანოიას ენდოგენურ დაავადებათა რიცხვს მიაკუთვნებენ. მიჩნეულია, რომ სხვა ფაქტორებთან ერთად გარკვეული როლი ციკლოიდურ, პიკნიკურ აგებულებასაც მიუძღვის.

სტატისტიკა
პარანოია ნაკლებად გავრცელებული დაავადებაა, მისი სიხშირე 0,025-0,03%-ია. ყოველი 300 000 ადამიანიდან 1 ავადდება. იგი ძირითადად 30-40 წლის ასაკში გამოვლინდება და უფრო ხშირად ქალებში გვხვდება.

განვითარება
პარანოია ვითარდება თანდათანობით, შემპარავად; თანდათან ხდება რეალური სიტუაციების გადამეტებული, ზეღირებულოვანი შეფასება. დროთა განმავლობაში ამ ზეღირებულოვანი იდეების მიმართ ქვეითდება კრიტიკა და ყალიბდება სისტემური ბოდვითი იდეები. ამ იდეების დასამტკიცებლად ავადმყოფები აყალიბებენ ლოგიკურ სისტემებს და ეყრდნობიან მოგონებებს, რომლებსაც არასწორ ინტერპრეტაციას უკეთებენ. ბოდვითი პროდუქციის ჩარჩოებს მიღმა ადამიანები ნორმალურ ცხოვრებას ეწევიან. ადეკვატურად იქცევიან გარემოში.

პარანოიის ფორმები
ექსპანსიური პარანოია - აერთიანებს ისეთი სახის პარანოიალური ბოდვის ფორმებს, რომლებსაც ახასიათებთ ბრძოლა ბოდვითი დაყენებების რეალიზაციისთვის. ესაა: მომჩივნელობის, გამომგონებლობის, სამართლიანობის მაძიებლობის ბოდვები და სხვა.

სენსიტიური პარანოია - განპირობებულია სოციალური ადაპტაციის გაძნელებით, დაუკმაყოფილებლობის, არასრულფასოვნების განცდის ბოდვით რეგისტრში გადაზრდით. ცხოვრებისეული იმედგაცრუების, დანაკარგების მოჭარბება იწვევს დევნის პარანოიალური იდეების განვითარებას.

სურვილების პარანოია - ამის მაგალითია ბოდვა, რომლის დროსაც ავადმყოფი დარწმუნებულია რომ იგი უყვარს რომელიმე კონკრეტულ პიროვნებას და ყველაფერში ხედავს ამ პიროვნების გრძნობების გამოხატვას.

მკურნალობა
პარანოია, როგორც წესი, პრაქტიკულად განუკურნებელ დაავადებათა რიცხვს მიეკუთვნება, თუმცა ხანგრძლივი მკურნალობით შესაძლოა მოხდეს სიმპტომატიკის გარკვეული შერბილება. მედიკამენტურ მკურნალობაში იყენებენ ნეიროლეპტიკებსა და ტრანკვილიზატორებს.მათთან ერთად აუცილებელია ფსიქოთერაპიის გამოყენება.
კარლოს მანუელ დე სესპედესი

კარლოს მანუელ დე სესპედესი დელ კასტილო (; დ. 18 აპრილი, 1819, ბაიამო — გ. 27 თებერვალი, 1874, სან-ლორენსო) — ესპანელი კოლონიზატორების (1868–1878) წინააღმდეგ ათწლიანი ომის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი.

ბიოგრაფია
დაიბადა მსხვილი პლანტატორების ოჯახში. სწავლობდა ჰავანაში, მიიღო ბაკალავრის ხარისხი სამოქალაქო სამართალში (22 მარტი 1838). 1840–1844 წლებში სწავლობდა ბარსელონის და მადრიდის უნივერსიტეტებში. პროფესიით იყო ადვოკატი. ესპანეთიდან დაბრუნების შემდეგ შეიძინა ლა-დემახაგუა თამბაქოს პლანტაციასთან ერთად კუბის აღმოსავლეთ ნაწილში, ქალაქ ბაიამოსთან ახლოს. იარას მუნიციპალიტეტში მან გამოაქვეყნა დამოუკიდებლობის დეკლარაცია (ასევე ცნობილია, როგორც «10 ოქტომბრის მანიფესტი»), სადაც გამოაცხადა დამოუკიდებელი კუბის შექმნა. ამბოხებულთა დევიზი გახდა ლოზუნგი «დამოუკიდებლობა ან სიკვდილი».

სესპედესი მეთაურობდა ამბოხებას, რომელმაც იფეთქა კუბაში 1868 წლის 10 ოქტომბერს. მან გაათავისუფლა მისი კუთვნილი მონები და მიიღო ისინი თავის რიგებში, ამით მან მაგალითი აჩვენა კუბის დამოუკიდებლობისათვის მებრძოლ სახვა მონაწილეებს. სესპედესის მიერ შექმნილმა არმიამ სწრაფად დაიპყრო აღმოსავლეთის სამი პროვინცია. 1869 წელს მისი მონაწილეობით დაიწერა კუბის პირველი კონსტიტუცია, რომელიც მიიღო 1869 წლის 10 აპრილს დამფუძნებელმა კრებამ აღმოსავლეთის დეპარტამენტებიდან. ამ კონსტიტუციის თანახმად კუბაში მონათმფლობელობა აიკრძალა, კუბა გამოცხადდა სუვერენულ დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ, რომელიც შედგებოდა ოთხი შტატისგან, სესპედესი არჩეული იქნა კუბის პირველ პრეზიდენტად. 1873 წელს ის პრეზიდენტის პოსტზე შეცვალა დეპუტატთა პალატის წარმომადგენელმა სალვადორ სისნეროსმა. 1874 წელს კარლოს მანუელ დე სესპედესი ესპანელებს ტყვედ ჩაუვარდა და თებერვალში ის დახვრიტეს.

პატრიოტული საქმიანობისათვის კარლოს მანუელ დე სესპედესის კუბელებმა «მამულის მამა» უწოდეს.
ანტონიო მასეო

ანტონიო მასეო (, დ. 14 ივნისი, 1845, სანტიაგო-დე-კუბა — გ. 7 დეკემბერი, 1896 წელი, პუნტა ბრავა) — კუბის დამოუკიდებლობისათვის ესპანელი კოლონიზატორების წინააღმდეგ ომის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ვენესუელი გლეხისა და შავკანიანი კუბელის ოჯახში. იყო წარმატებული მეწარმე და ფერმერი.

ათწლიანი ომის დასაწყისში (1868–1878) შეუერთდა მეამბოხეთა არმიას მამასთან და ძმებთან ერთად. ხუთი თვის განმავლობაში მასეომ გაიარა გზა რიგითიდან მეთაურამდე (მაიორი) და შემდეგ 1878 წელს მიიღო განმათავისუფლებელი არმიის გენერალ-მაიორის წოდება. ანტონიო მასეომ მონაწილეობა მიიღო ხუთასამდე ბრძოლაში. კანის ფერის და ფიზიკური ძალის გამო თანამებრძოლებმა მას ბრინჯაოს ტიტანი შეარქვეს.). ომის შემდეგ ის დევნილობაში იყო ამერიკაში სხვადასხვა ქვეყნებში (ჰაიტიში, იამაიკაში, კოსტა-რიკაში) და ემზადებოდა კუბაში ახალი აჯანყებისათვის.

1895 წლის აპრილში ხოსე მარტიმ და სხვა პატრიოტებმა დაიწყეს შეიარაღებული ამბოხება ესპანელების წინააღმდეგ. მასეო მაკსიმო გომესთან ერთად მეთაურობდა ამბოხებულთა ძალებს ორიენეტეს პროვინციაში, ხოლო სექტემბერში გახდა განმათავისუფლებელი არმიის სარდალის მოადგილე.

1896 წლის 7 დეკემბერს მასეო მოკლეს სან-პედროსთან ახლოს, სადაც ის მიემართებოდა თანამებრძოლთა მცირე დანაყოფთან ერთად, როდესაც ესპანელებმა გაუხსნეს ინტენსიური ცეცხლი. მასთან ერთად დაიღუპა მისი შვილი, რომელიც ცდილობდა მის გამოყვანას.
პინარ-დელ-რიოს პროვინცია

პინარ-დელ-რიო — პროვინცია კუბაში. მდებარეობს კუნძულის უკიდურეს დასავლეთ ნაწილში. პროვინციის დედაქალაქია - პინარ-დელ-რიო. 2004 წლის აღწერის მონაცემებით პროვინციის მოსახლეობა შეადგენს 730 626 კაცს, ხოლო სიმჭიდროვე 67 კაცს კმ²-ზე. ამ მაჩვენებლით მას მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით მე-8 ადგილი უკავია კუბის პროვინციებს შორის.

მუნიციპალიტეტები
წყარო: 2004 წლის აღწერის მონაცემები.
ხუვენტუდი

ხუვენტუდი — კუნძული კარიბის ზღვაში. ეკუთვნის კუბას, რომლისგანაც დაშორებულია 100 კილომეტრით. მოქცეულია კარიბის ზღვისა და ბატაბანოს ყურეს შორის. შედის ლოს-კანარეოსის არქიპელაგის შემადგენლობაში. ფართობი 2204 კმ², სიგრძე 70 კმ, სიმაღლე 310 მ. 2009 წლის მონაცემებით კუნძულზე ცხოვრობს 86.256 ადამიანი. მთავარი ქალაქია ნუევა-ხერონა.

კუნძულის ჩრდილოეთი ნაწილი ბორცვიანია, სადაც გაბატონებულია ფიჭვის ტყეები და სავანები. აქვე მოიპოვება მარმარილო და კაოლინი. სამხრეთი ნახევარი მაღლა აზიდული დაბლობებია. განვითარებულია კარსტი. თავდაპირველად კუნძულს ეწოდებოდა პინოსი (ისლა-დე-პინოსი), ხოლო 1978 წელს სახელი შეეცვალა და ეწოდა ხუვენტუდი. კოლუმბამდელი ისტორიის შესახებ ცოტა რამ არის ცნობილი. ერთ-ერთ მღვიმეში შემორჩენილია 235 უძველესი ხელნაწერი, რომელიც ადგილობრივ მოსახლეობას მიეწერება. ევროპელებისთვის ხუვენტუდი ცნობილი გახდა მას შემდეგ, რაც კუნძული აღმოაჩიანა ქრისტეფორე კოლუმბმა 1498 წელს. 1904 წლის ხელშეკრულების საფუძველზე ხუვენტუდი მოექცა კუბის სუვერენიტეტის ქვეშ, რომლის რატიფიცირება საბოლოოდ აშშ-მ მოახდინა 1925 წელს.

ხუვენტუდის ეკონომიკის საფუძველია სოფლის მეურნეობა და თევზჭერა. მოჰყავთ ციტრუსები და ხილი. ვულკანური აქტივობის ხარჯზე სანაპიროებზე ჩამოყალიბებულია შავი ქვიშის პლაჟი. კლიმატი ტროპიკულია, რბილი. ხშირია ქარიშხალი. კუნძული კეთილმოწყობილია. განვითარებულია ტურიზმი. კუნძულზე მისვლა შესაძლებელია გემით ან თვითმფრინავით.

ქალაქ ნიევა-ხერონას სიახლოვეს მდებარეობს ნაციონალური გამოსასწორებელი ციხე, სადაც 1953-1955 წწ. დაპატიმრებული იყო ფიდელ კასტრო.
კაიო-საეტია

კაიო-საეტია — 42 კმ² ფართობის მქონე კუნძული კუბის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ოლგინის პროვინციის შემადგენლობაში.

მდებარეობს ოლგინის პროვინციიდან 120 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ნიპეს უბესა და ატლანტის ოკეანეს შორის. კუბის ძირითად ნაწილთან დაკავშირებულია ხიდით. ერთ დროს კუნძული ადგილობრივი მთავრობის სპორტულ სანადირო ნაკრძალს წარმოადგენდა, ამჟამად კი საკურორტო კუნძულია. უახლოესი ქალაქია მაიარი. გარემოში ერთმანეთთანაა შერწყმული ღია ვაკეები და ტყეები, ასევე ჭაობიანი ადგილები, რომლებიც ძირითადად ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში ვრცელდება. გავრცელებულია ზებრა, წყლის ბუფალო, გარეული ტახი, მრავალი სახოების ანტილოპა და ირემი.
სან-ანტონიო-დე-ლოს-ბანიოსი

სან-ანტონიო-დე-ლოს-ბანიოსი — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კუბაში, არტემისის პროვინციაში. დედაქალაქ ჰავანიდან მდებარეობს დაახლოებით 25 კილომეტრში. გაშენებულია მდინარე არიგუანაბოს ნაპირებზე. დაარსდა 1802 წელს. ფართობი 127 კმ². 2004 წლის აღწერის მონაცემებით მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა შეადგენს 46,300 ადამიანს. მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 364,6 ადამიანს კმ²-ზე. ქალაქში არის 39 სკოლა და 600-მდე პედაგოგი ასევე ბიბლიოთეკები. 1987 წელს აქ გაიხსნა საერთაშორისო კინოსკოლა და ტელევიზია. სიახლოვეს მდებარეობს სან-ანტონიო-დე-ლოს-ბანიოსის აეროდრომი.

მოჰყავთ ძირითადად თამბაქო, შაქრის ლერწამი და ანანასი. განვითარებულია ტურიზმი. არის თერმული წყაროები.
არტემისის პროვინცია

არტემისის პროვინცია — პროვინცია კუბაში. წარმოიქმნა ლა-ჰაბანის პროვინციის ორ ნაწილად გაყოფის შემდეგ. კანონი აღნიშნული ცვლილების შესახებ დაამტკიცა კუბის ეროვნულმა ასამბლეამ 2010 წლის 1 აგვისტოს, ხოლო ძალაში შევიდა 2011 წლის 1 იანვარს. დღეისათვის პროვინცია მოიცავს 11 მუნიციპალიტეტს, საიდანაც 8 ლა-ჰაბანის პროვინციას ეკუთვნოდა, ხოლო 3 (ბაია-ონდა, კანდელარია და სან-კრისტობალი) მეზობელ პინარ-დელ-რიოს პროვინციას.

მუნიციპალიტეტები
წყარო: კუბის სტატისტიკის ეროვნული ბიურო 2010
ნუევა-ხერონა

ნუევა-ხერონა — კუნძულ ხუვენტუდის მთავარი ქალაქი. მდებარეობს კუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 22 მ სიმაღლეზე, მდინარე ლას-კასასის მარცხენა სანაპიროზე. დაარსდა 1830 წელს კუბელი გუბერნატორის ფრანსისკო დიონისიო ვივესის მიერ. თანადროულ დროში ქალაქში შემორჩენილია ამერიკული სასაფლაო.

საზღვაო პორტი. არის რაფაელ-კაბრერას საერთაშორისო აეროპორტი. მოჰყავთ ციტრუსები. მიმდინარეობს თევზის გადამუშავება, განვითარებულია კვების მრეწველობა. მიდამოებში მოიპოვება მარმარილო და კაოლინი. 2003 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 37 000 ადამიანს.
ბაუტა

ბაუტა — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კუბაში, არტემისის პროვინციაში. ქვეყნის დედაქალაქ ჰავანიდან მდებარეობს სამხრეთ-დასავლეთით 40 კილომეტრში. მუნიციპალიტეტის ფართობია 157 კმ². 2004 წლის აღწერის მონაცემებით მუნიციპალიტეტში ცხოვრობდა 45.509 ადამიანი. მოსახლეობის სიმჭიდროვე უდრის 289.9 ადამიანს კმ²-ზე.

ადგილობრივი სავაჭრო ცენტრია. განვითარებულია სოფლის მეურნეობა. მოჰყავთ თამბაქო, შაქრის ლერწამი, ანანასი და სხვ. ბოლო წლებში ბაუტა გახდა მსახიობებისა და შოუბიზნესის წარმომადგენლების საცხოვრებელი ადგილი. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიას კვეთს მდინარე ბარაკოა.
ზოსიმე II კუმურდოელი

ზოსიმე კუმურდოელი — საუკუნის დასაწყისის ქართველი საეკლესიო მოღვაწე.

ზოსიმეს კუმურდოს ეპისკოპოსად კურთხევა 1505–1515 წლებს შორის უნდა მომხდარიყო. ის მოხსენიებულია კუმურდოს ტაძრის დასავლეთის შესასვლელის ასომთავრულ წარწერაში. ცნობილია მისი სახელით 1519–1529 წლებს შორის დაწერილი ერთგულების წიგნი ქართლის კათალიკოს ბასილისადმი. „ნაუასძე ზოსიმე კუმურდოელი“ მოხსენიებულია იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის ერთ-ერთ აღაპში, რომლის მიხედვითაც ზოსიმეს თავისი, თავისი პატრონის ქეთაონ-ყოფილი ქრისტინეს (გიორგი -ის ასული) და გულქანის „საქონელი“ იერუსალიმში ჩაიტანა, ოთხასი ფლური გაიღო და რომის კათოლიკეთა („ფრანგთა“) მიერ წართმეული გოლგოთა გამოიხსნა. ამის გამო ზოსიმეს სახელზე სამუდამო კანდელი დაიკიდა გოლგოთასა და ჯვრის მონასტერში.

ნაუასძე ზოსიმე კუმურდოელი და ქეთაონ-ყოფილი ქრისტინეს სულთა მოსახსენებლის დამწერი ზებედე ნაუასძე ერთი და იგივე პიროვნება უნდა იყოს. მკვლევარების დიდი ნაწილის (ე. მეტრეველი, ლ. მენაბდე...) მიერ მიჩნეულია, რომ ზებედე ზოსიმეს საერო სახელი იყო (ქრ. შარაშიძე ზოსიმეს და ზებედეს ძმებად თვლიდა). 2002 წლის 17 ოქტომბერს, კუმურდოს საეპისკოპოსო კათედრის აღდგენასთან ერთად, საქართველოს მართლმადიდებელმა ეკლესიამ ზოსიმე წმინდანად შერაცხა. მისი ხსენების დღეა 1 (ახ. სტ. 14) მაისი.