iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სარინა ესმაილზადეს მკვლელობა

სარინა ესმაილზადე (, დ. 31 მარტი, 2006 — გ. 23 სექტემბერი, 2022) — სტუდენტი და იუთუბერი. უფლებადამცველი ორგანიზაციების ცნობით, 2022 წლის 23 სექტემბერს, ირანელი მოზარდი გარდაიცვალა უსაფრთხოების ძალების მიერ თავში სავარაუდო სასტიკი ცემის შედეგად, მაჰსა ამინას მკვლელობის გამო გამართულ საპროტესტო აქციების დროს, კარაჯაში, ალბორზის პროვინციაში, ირანში. ის 16 წლის იყო.

ადგილობრივი იუსტიციის დეპარტამენტი უარყოფს პასუხისმგებლობას მის სიკვდილზე და ამტკიცებს, რომ მან თავი მოიკლა შენობის სახურავიდან გადახტომის შედეგად. მსგავსი ბრალდებები გაკეთდა ხელისუფლების მიერ 16 წლის ნიკა შაკარამის მიმართ, რომელიც ასევე მონაწილეობდა საპროტესტო აქციებში და გარდაიცვალა საეჭვო ვითარებაში.მათი გარდაცვალების შემდეგ შაკარამის და ესმაილზადეს სურათები გამოჩნდა ბანერებზე საპროტესტო აქციების დროს ირანის ქალაქებში. ესმაილზადეს მიერ შექმნილი ვიდეოები გამოქვეყნდა ინტერნეტში მისი გარდაცვალების შემდეგ

წინაისტორია
სარინა ესმაილზადე დაიბადა 2006 წელს. სხვა ვიდეოში მან თქვა: „ჩვენ არ ვართ ისეთი, როგორიც წინა თაობა იყო 20 წლის წინ, რომელმაც არ იცოდა, როგორი იყო ცხოვრება ირანის გარეთ“.ტელეგრამის თავის ბოლო ვიდეოში მან იმღერა „ “ და თქვა: „ჩემი სამშობლო თავს გრძნობს ისე, თითქოს დევნილია". კარაჯის რაიონში, მის სკოლასთან, სადაც საპროტესტო აქციები მიმდინარეობდა. წყაროს თანახმად, იგი გარდაიცვალა მანამ, სანამ გადაიყვანდნენ საავადმყოფოში.

მემკვიდრეობა
ირანის წინააღმდეგობის ეროვნული საბჭოს ქალთა კომიტეტის ცნობით, ყოფილმა კლასელებმა პატივი მიაგეს ესმაილზადეს გარდაცვალებიდან ორმოცდამეათე დღეს და თავიანთ კლასში ალი ხამენეის ფოტო შეცვალეს სარინა ესმაილზადეს ფოტოთი. 2023 წლის 2 ივლისს „ “ დიდ ბრიტანეთში მეჩვიდმეტე დაბადების დღე აღნიშნა. მისი ინსტაგრამის გვერდი თავდაპირველად მისი გარდაცვალების შემდეგ წაიშალა, მაგრამ მოგვიანებით მის სახელზე შეიქმნა 13 გვერდი, ერთი მისი ორიგინალური იდენტიფიცირებით ძველი პოსტების გარეშე. მხოლოდ მის არხზე იყო წარმოდგენილი მხიარული, ბედნიერი თინეიჯერი გოგონას სურათი, რომელსაც უყვარდა ცეკვა, მუსიკა, პიცა და რომელსაც აწუხებდა თავისუფლების საკითხი.
სტივენ სინოტი

სტივენ სინოტი (; დ. 1946, ნიუ-ჯერსი, აშშ) — ამერიკელი ასტრონომი და პროგრამა „ვოიაჯერის“ რეაქტიული მოძრაობის ლაბორატორიის მეცნიერი , კოსმოსური ხომალდების ოპტიკური ნავიგაციის მეთოდების ექსპერტი. აღმოაჩინა რამოდენიმე თანამგზავრი: იუპიტერის — მეტისი და თებე; ურანის — პაკი და კრესიდა; ნეპტუნის — ლარისა (განმეორებით) და პროტეუსი.

მის სახელს ატარებს ჰენრი ჰოლტის მიერ 1990 წელს აღმოჩენილი მცირე პლანეტა (6154) სტივსინოტი. დამტკიცებული დასახელება მცირე პლანეტების ცენტრის ცირკულარში გამოქვეყნდა 1996 წლის 1 ივლისს ( 27347- 27476).
ჯეინ ნაანა ოპოკუ-აგიემანგი

ჯეინ ნაანა ოპოკუ-აგიემანგი (დ. 22 ნოემბერი, 1951) — განელი აკადემიკოსი და პოლიტიკოსი. განის ვიცე-პრეზიდენტი, რომელმაც თანამდებობა დაიკავა 2025 წლის 7 იანვარს. განათლების მინისტრის 2013 წლის თებერვლიდან 2017 წლის იანვრამდე. ლიტერატურის სრული პროფესორი. განის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პირველი ვიცე-კანცლერი. ამჟამად მუშაობს აფრიკის ქალთა უნივერსიტეტის კანცლერად.

2020 წლის დეკემბერში განის საპრეზიდენტო არჩევნებში ვიცე-პრეზიდენტად შეარჩია ჯონ მაჰამამ. 2024 წელს იგი კვლავ აირჩიეს მაჰამის კანდიდატად, გაიმარჯვა და გახდა განის პირველი ვიცე-პრეზიდენტი ქალი.
იემენის ვილაიეთი

იემენის ვილაიეთი (არაბ.: ; ოსმალური თურქული: , რომანიზებული: - ) — ოსმალეთის იმპერიის პირველი დონის ადმინისტრაციული დანაყოფი (ვილაიეთი). გავრცელებული ინფორმაციით, მე-20 საუკუნის დასაწყისში, ვილაიეთი მოიცავდა 200 000 კვ.კმ. (77 200 კვ.მლ.) ტერიტორიას. 1885 წლის ოსმალეთის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით, ვილაიეთის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 2 500 000 ადამიანს.

ისტორია
1517 წლის იემენის ოსმალური დაპყრობისგან, ის ცნობილია, როგორც იემენის ვილაიეთი. ოსმალეთში განხორციელებული თანზიმათის რეფორმების შემდეგ, 1872 წელს ყოფილი ეიალეთისგან შეიქმნა იემენის ვილაიეთი. 1830-იან წლებში, ოსმალებს დიდად დაეხმარა ზაიდის იმამატის დაშლა, რაც გამოწვეული იყო ყირიმის ომის შედეგად შიდა დანაწევრებითა და თანამედროვე შეიარაღების მიღებით. ამიტომ ოსმალები გადაადგილდნენ ჩრდილოეთ იემენში და საბოლოოდ დაიკავეს სანა, რომელიც 1872 წელს გახდა იემენის ვილაიეთის დედაქალაქი. მაშინაც კი, ოსმალების კონტროლი ვრცელდებოდა ქალაქებზე, ხოლო ზაიდის იმამის მმართველობა ზემო იემენში ფორმალურად იყო აღიარებული.

1872 წლიდან მოყოლებული, მას შემდეგ, რაც სანას რეგიონი პირდაპირ კონტროლდებოდა, აჰმედ მუჰთარ-ფაშამ წამოიწყო იემენის ვილაიეთის ადმინისტრირების რესტრუქტურიზაცია. შედეგად, ვილაიეთი დაიყო ოთხ სანჯაყი, ხოლო ქალაქი სანა ასრულებდა ვილაიეთის დედაქალაქის ფუნქციას. 1872 წელს ასირი გახდა იემენის სანჯაყი.

მე-19 საუკუნის ბოლოს ზაიდები აჯანყდნენ თურქების წინააღმდეგ და იმამ მოჰამედ იბნ იაჰიამ საფუძველი ჩაუყარა მემკვიდრეობით დინასტიას. როდესაც იმამი იაჰია გარდაიცვალა 1904 წელს, მისი მემკვიდრე, იმამ იაჰია იბნ მოჰამედი ხელმძღვანელობდა აჯანყებას თურქების წინააღმდეგ 1904–1905 წლებში. იაჰია იბნ მოჰამედმა თურქები აიძულა მნიშვნელოვანი დათმობები მიეღოთ ზაიდების სასარგებლოდ.

ქათირჯიოღლუ აჰმედ მუჰთარ ფაშა (1871 წლის სექტემბერი – 1873 წლის მაისი)
აჰმედ ეიუბ ფაშა (1873 წლის მაისი - 1875 წლის აპრილი)
მუსტაფა ასიმ ფაშა (1875 წლის აპრილი - 1879 წლის აპრილი)
ბოტგორიჩელი ისმაილ ჰაკი ფაშა (1879 წლის დეკემბერი – 1882 წლის დეკემბერი)
მეჰმედ იზზეტ ფაშა (1882 წლის დეკემბერი - 1884 წლის დეკემბერი)
აჰმედ ფაიზი ფაშა (პირველად) (1884 წლის დეკემბერი - 1886 წლის დეკემბერი)
აჰმედ აზიზ ფაშა (1886 წლის დეკემბერი - 1887 წლის დეკემბერი)
ტოპალ ოსმან ნური ფაშა (1887 წლის დეკემბერი - 1889 წლის ივნისი)
ფოტირიკლი ოსმან ნური ფაშა (1889 წლის ივნისი – 1890 წლის მაისი)
ბოტგორიჩელი ისმაილ ჰაკი ფაშა (1890 წლის მაისი - 1891 წლის აპრილი)
ჰასან ედიპ ფაშა (1891 წლის აპრილი - 1891 დეკემბერი)
აჰმედ ფაიზი ფაშა (მე-2 დრო) (1891 წლის დეკემბერი - 1898 წლის მაისი)
ჰუსეინ ჰილმი ფაშა (1898 წლის მაისი - 1902 წლის ოქტომბერი)
ჩერქეს აბდულა რეშიდ ფაშა (1902 წლის ოქტომბერი - 1904 წლის აგვისტო)
ბირენ მეჰმედ ტევფიკ ფაშა (1904 წლის აგვისტო - 1905 წლის აგვისტო)
აჰმედ ფაიზი ფაშა (მე-3 დრო) (1905 წლის აგვისტო - 1908 წლის ოქტომბერი)
არნავუდ ჰასან ტაჰსინ ფაშა (1908 წლის ოქტომბერი - 1910 წლის იანვარი)
კამილ ბეი (1910 წლის იანვარი - 1910 წლის აპრილი)
მეჰმედ ალი ფაშა (1910 წლის აპრილი - 1911 წლის ნოემბერი)
აკდილეკ მაჰმუდ ფაშა (1911 წლის ნოემბერი - 1918 წლის დეკემბერი)

ადმინისტრაციული დანატოყოფები
სანჯაყები, დაახლ. 1876 წ.:

სანაას სანჯაყი
ჰუდეიდეს სანჯაყი
ასირის სანჯაყი
ტაიზის სანჯაყი
ჰასქოი (პაზარის რაიონი)

ჰასქოი — სოფელი პაზარის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 43 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ პაზარიდან 6 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 452 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფელი ჰასქოი მოგვიანებით გამოეყო იავუზქოის. ამის გამო, იავუზქოის ძველი სახელი „ნოჰლაფსუ“ ჰასქოის ძველ სახელადაც ითვლება.

ჰასქოის მდებარეობს ლაზეთის რეგიონში, ანტიკურ ხანაში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ 1461 წელს, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს. თუმცა, ვინაიდან ჰასქოი იყო ნოჰლაფსუს (დღევანდელი იავუზქოის) ნაწილი, ძველ ოსმალურ ჩანაწერებში ის ცალკე სოფლად არ მოიხსენიება. პირველად ის ცალკე სოფლად დაფიქსირდა 1975 წლის საყოველთაო აღწერის დროს. ამ დროს ჰასქოი რიზეს პროვინციის პაზარის რაიონს ეკუთვნოდა და მისი მოსახლეობა 218 ადამიანისგან შედგებოდა. ის ფაქტი, რომ იავუზქოის მოსახლეობა 1970 წლის 649 ადამიანიდან ამ დროისთვის 435-მდე შემცირდა, მიუთითებს იმაზე, რომ ჰასქოი გამოეყო იავუზქოის.
ჯიმ რონი

ემანუელ ჯეიმს რონი (დ. 17 სექტემბერი, 1930 — გ. 5 დეკემბერი, 2009) — ამერიკელი ანტერპრენერი და მწერალი. მან დაწერა მრავალი წიგნი, მათ შორის როგორ მოვიპოვოთ სიმდიდრე და ბედნიერება.

ადრეული წლები
ემანუელ ჯეიმს რონი დაიბადა 17 სექტემბერს, 1930 წელს, იაკიმაში, ვაშინგტონი. მისი მშობლები ფლობდნენ და მუშაობდნენ ფერმა კალდველში, აიდაჰოში, სადაც გაიზარდა რონი, როგორც ერთადერთი შვილი. იგი დაიბადა ღარიბ ოჯახში, გახდა მილიონერი 30 წლის ასაკში და 33 წლის ასაკში გაკოტრდა. მოგვიანებით კი იგი კვლავ მილიონერი გახდა.

სიკვდილი
რონი გარდაიცვალა ფილტვის ფიბროზით, 2009 წლის 5 დეკემბერს. იგი დაკრძალულია -ში გლენდეილში, კალიფორნია.
ვლადიმერ დუმბაძე

ვლადიმერ ელიზბარის ძე დუმბაძე (დ. 1879, ზომლეთი, ოზურგეთის მაზრა , ქუთაისის გუბერნია — გ. 1936 ) — ქართველი რევოლუციონერი, საბჭოთა პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
1920 წლის 15 სექტემბრდან 1920 წლის 24 ოქტომბრამდე იყო აზერბაიჯანის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პრეზიდიუმის თავმჯდომარე.

1922 წელს იყო  თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარე; მუშაობდა სხვადასხვა პასუხსაგებ თანამდებობებზე; 1923–1927 წლებში იყო საქართველოს პროფსაბჭოს მდივანი, შრომის სახელმწიფო კომისარი, მუზეუმის დირექტორი და სხვა. იყო საქართველოს კომპარტიის ცეკას წევრი. 1927 წელს პარტიიდან გარიცხეს და სამი წლით გადაასახლეს ყირიმში. 1934 წლის 26 დეკემბერს კვლავ დააპატიმრეს და 1935 წლის 4 აპრილს მიესაჯა ხუთი წლით თავისუფლების აღკვეთა. ის შუა აზიაში გადაასახლეს. საკონცენტრაციო ბანაკში ავადმყოფობისა და შიმშილისგან გარდაიცვალა. რეაბილიტირებულია სხვადასხვა მონაცემებით 1989 ან 1992 წელს.
მაჟორიტარული საარჩევნო სისტემა

მაჟორიტარული საარჩევნო სისტემა — სახელმწიფო ხელისუფლებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების საარჩევნო სისტემა, რომლის მიხედვითაც ამომრჩევლები დაყოფილნი არიან საარჩევნო ოლქებად გეოგრაფიული ზონების მიხედვით. გამარჯვებულია ის კანდიდატი, რომელიც ხმების უმრავლესობას მოაგროვებს თავის საარჩევნო ოლქში.

განასხვავებენ აბსოლუტური უმრავლესობის, შედარებითი უმრავლესობის და კვალიფიციური უმრავლესობის მაჟორიტარულ საარჩევნო სისტემებს.

აბსოლუტური უმრავლესობის მაჟორიტარული საარჩევნო სისტემის დროს არჩეულად ითვლება ის კანდიდატი, რომელიც მიიღებს არჩევნებში მონაწილეთა ხმების ნახევარზე მეტს.

შედარებითი უმრავლესობის მაჟორიტარული საარჩევნო სისტემის დროს არჩეულად ითვლება ის კანდიდატი, რომელიც მიიღებს არჩევნებში მონაწილეთა ხმების უმრავლესობას სხვა კანდიდატებთან შედარებით.

კვალიფიციური უმრავლესობის მაჟორიტარული საარჩევნო სისტემის დროს არჩეულად ითვლება ის კანდიდატი, რომელიც მიიღებს არჩევნებში მონაწილეთა ხმების წინასწარ დადგენილ უმრავლესობას, რომელიც მეტია ხმების ნახევარზე.

მაგალითად, 2/3, 3/4 და ა.შ. (ეს უკანასკნელი სისტემა იშვიათად გამოიყენება). მაჟორიტარული საარჩევნო სისტემის უპირატესობა ისაა, რომ ეთნიკურად და პოლიტიკურად გაყოფილ მოსახლეობას აქვს საკუთარი წარმომადგენლის ყოლის შესაძლებლობა პარლამენტში, იმ შემთხვევაში, თუ ამ ჯგუფებს მყარი დასაყრდენი აქვთ საკუთარ რეგიონებში. მეორე მხრივ, პარტიების წარმომადგენლობა პარლამენტში არ ასახავს ქვეყნის ამომრჩევლების ინტერესებს მთელს ქვეყანაში, ვინაიდან გამარჯვებული კანდიდატი არ წარმოადგენს იმ ამომრჩეველთა ინტერესებს, რომელთაც მისი კანდიდატურისათვის კენჭი არ უყრიათ. გარდა ამისა, მაჟორიტარული საარჩევნო სისტემის დროს თითოეულ ოლქში იკარგება იმ კანდიდატისათვის მიცემული ხმები, რომლებმაც უმრავლესობა ვერ მოაგროვეს. მიუხედავად ამ ნაკლოვანებებისა მაჟორიტარული საარჩევნო სისტემა ბევრ თანამედროვე ქვეყანაში გამოიყენება (ხშირად პროპორციულ საარჩევნო სისტემასთან კომბინაციაში).
ნესტორ ერქომაიშვილი

ნესტორ ერქომაიშვილი (დ. 1 აგვისტო, 1862, წითელმთა ― გ. უცნობია) — ქართველი რევოლუციონერი.

ბიოგრაფია
1903 წლიდან იყო რსდმპ-ის გურიის ორგანიზაციის და გურიის გლეხთა მოძრაობის აქტიური წევრი, შემოქმედის სასოფლო საზოგადოების წარმომადგენელი და წითელი რაზმის მეთაური. ბათუმის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის ორგანიზაციის მხრიდან გლეხთა და მებრძოლთა შორის ავრცელებდა არალეგალურ ლიტერატურას და ეწეოდა აგიტაციას.

1905 წლის ოქტომბერში. გრიგოლ დუმბაძესთან და სხვა თანამებრძოლებთან ერთად მონაწილეობდა ოზურგეთის პოლიციის სამაზრო სამმართველოს 30-მდე სტრაჟნიკის განიარაღებაში. ბათუმში 7 "გოროდოვოის" განიარაღებაში. 20 ოქტომბერს იყო ნასაკირალის ბრძოლის ერთ-ერთი მეთაური. იყო გურიის კომიტეტის წევრი და ბენიამინ ჩხიკვიშვილის მცველი.

1906 წლის 17 მარტს ჩაბარდა პოლიციას. გაასამართლეს და ქუთაისის ციხეში ჩასვეს; 1908 წელს ოდესაში შემდგარ სასამართლო პროცესზე გაასამართლეს გურიის რესპუბლიკის საქმეზე და მიუსაჯეს კატორღა 6 წლით. 1914-1917 წლებში გადასახლებული იყო ციმბირში, ენისეისკის გუბერნიის სოფელ ტარეევოში. რევოლუციის შემდეგ საქართველოში დაბრუნდა, იყო პოლიტკატორღელთა საზოგადოების წევრი (№1661).
სახელმწიფო ხელისუფლება

სახელმწიფო ხელისუფლება — სახელმწიფოს ტერიტორიაზე მმართველობისა და კონტროლის განხორციელება პოლიტიკური საზოგადოების მიმართ სამართლისა და იძულების მეთოდების გამოყენებით.

ადრინდელ, შედარებით ვიწრო განმარტებაში სახელმწიფო ხელისუფლება სამ შტოდ იყოფოდა: საკანონმდებლო, აღმასრულებელ და სასამართლო ხელისუფლებად. სასაუბრო დონეზე სახელმწიფო ხელისუფლება აღმასრულებელი ხელისუფლების (მთავრობა, მინისტრთა საბჭო) სინონიმად გამოიყენება.

სახელმწიფო ხელისუფლების დემოკრატიულ განხორციელებაში, როგორც წესი, იგულისხმება:

ორგანიზაციული ეფექტურობის მაღალი ხარისხი გადაწყვეტილებების მიღებისა და რეალური პოლიტიკის მიმართ, განსაკუთრებით ეკონომიკური პოლიტიკის გატარებაში; მისი წვლილი ქვეყნის კეთილდღეობის, სტაბილურობისა და საყოველთაო სოციალური დაცვის უზრუნველყოფაში;
ანგარიშვალდებულება;
„გამჭვირვალობა”;
საჯაროობა;
სამართლისა და კანონის უზენაესობა.
დერინსუ (პაზარის რაიონი)

დერინსუ — სოფელი პაზარის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 51 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ პაზარიდან 14 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 192 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფელი დერინსუს ძველი სახელია ზაღნათი. თურქულში ის შევიდა როგორც „ზაღნათი“. კერძოდ, 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულსა და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში ის მოხსენიებულია როგორც „ზაღნათი“. არსებობს წყაროები, რომლებიც ამ ადგილის სახელს წერენ როგორც „ზანათი“, სავარაუდოდ რუსულ რუკაზე არსებული შეცდომის გამო.

სოფელი ზაღნათი , რომელიც მდებარეობს ლაზეთის რეგიონში, ანტიკურ პერიოდში შედიოდა კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში. ოსმალებმა, ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ 1461 წელს, 1547 წელს სრულად დაიპყრეს ეს რეგიონიც. 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულის მიხედვით, ეს დასახლება ეკუთვნოდა ტრაპიზონის პროვინციის ლაზისტანის სანჯაყის ათინას კაზას. მოსახლეობა შედგებოდა 8 ოჯახში მცხოვრები 35 ადამიანისგან. თუმცა, ეს რიცხვი შესაძლოა მხოლოდ მამაკაც მოსახლეობას მოიცავდეს. სოფელში დაბეგვრას დაქვემდებარებული პირუტყვის რაოდენობა აღრიცხულია შემდეგნაირად: 28 ცხვარი, 36 თხა, 20 ძროხა და 5 ხარი.

ნიკო მარმა 1910 წელს ლაზისტანის რეგიონში განხორციელებული კვლევითი ექსპედიციის ჩანაწერებში აღნიშნა, რომ ათინას კაზაში 69 სოფელი იყო, საიდანაც 64-ში ლაზურად საუბრობდნენ. ზაღნათიც იყო ერთ-ერთი სოფელი, სადაც ლაზურად საუბრობდნენ.

1928 წლის ოსმალური სოფლების სიის მიხედვით, ზაღნათის სოფელი ეკუთვნოდა რიზეს პროვინციის ათინას კაზას ცენტრალურ ნაჰიეს. ვინაიდან „ზაღნათი“ ან „ზაღნატი“ არ იყო თურქული, სოფლის სახელი 1959 წელს შეიცვალა „დერინსუდ“. 1965 წლის საყოველთაო აღწერის მიხედვით, დერინსუს სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა 402 ადამიანისგან, საიდანაც 108 ადამიანმა იცოდა წერა-კითხვა.
ბალიქჩი (პაზარის რაიონი)

ბალიქჩი — სოფელი პაზარის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 30 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ პაზარიდან 7 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 274 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფელ ბალიქჩის ძველი სახელია „ზელეღი“. ორ კვლევაში ლაზისტანის ტოპონიმების შესახებ ის ჩაწერილია, როგორც „ზელეღი“. ზოგიერთ წყაროში ეს დასახლება მოხსენიებულია როგორც „ზელექი“. 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიაში კი ის ჩაწერილია, როგორც „ზელექი“ .

ლაზეთის რეგიონში მდებარე სოფელი ზელეღი ანტიკურ პერიოდში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, მას შემდეგ რაც 1461 წელს გაანადგურეს ტრაპიზონის იმპერია, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიკავეს. სოფელი ზელეღი, 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაიეთის წლიურ დოკუმენტში შეცდომით უნდა იყოს ჩაწერილი, როგორც „ზელური“. ტრაპიზონის პროვინციის ლაზისტანის სანჯაყის ათინის კაზას დაქვემდებარებული სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა 18 ოჯახში მცხოვრები 75 ადამიანისგან. თუმცა არსებობს ალბათობა, რომ ეს რიცხვი მხოლოდ მამაკაცთა რაოდენობას მოიცავდა. სოფელში დასაბეგრი პირუტყვის რაოდენობად აღრიცხულია 20 ცხვარი, 5 თხა, 29 ძროხა და 10 ხარი.

კულტურის ისტორიკოსმა ნიკო მარიმ 1910 წელს დაწერა, რომ ათინის კაზაში 69 სოფელი იყო და ამ სოფლებიდან 64-ში ლაზურად საუბრობდნენ, ზელეკის სოფელიც ლაზურენოვან დასახლებებში ითვლება. მარის ინფორმაციით, სოფელ ზელეღში ან ზელექში ყველა მენავეობითა და მეზღვაურობით იყო დაკავებული. საუკეთესო მეზღვაურები ამ სოფელში გამოდიოდნენ. სოფელი ზელეღი პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსების ხელში აღმოჩნდა. რუსული მმართველობის პერიოდში, 1917 წელს ლაზისტანის რეგიონში კვლევითი მოგზაურობისას ქართველმა ენათმეცნიერმა იოსებ ყიფშიძემ სოფლის სახელი ქართულად ჩაწერა როგორც „ზელეღი“, რუსულად კი როგორც „ზელეკი“ . ყიფშიძის ინფორმაციით ამ დროისთვის სოფელში 69 ოჯახში 188 ადამიანი ცხოვრობდა. სოფლის სახელი 1959 წელს შეიცვალა და ეწოდა ბალიქჩი. 1965 წლის საყოველთაო აღწერაში სოფელი ბალიქჩის მოსახლეობა 489 ადამიანისგან შედგებოდა და ამ მოსახლეობიდან 149 ადამიანმა იცოდა წერა-კითხვა.

1836 წელს სოფლის მეჩეთი გადაკეთდა ჯამედ.
გუნეიქოი (პაზარის რაიონი)

გუნეიქოი — სოფელი პაზარის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 34 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ პაზარიდან 11 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 372 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფელ გიუნეის ძველი სახელი იყო ავრამითი. ლაზური ტოპონიმი „ავრამითი“ მომდინარეობს პიროვნების სახელიდან „ავრამი“ და ნიშნავს „ავრამის სამშობლოს/ადგილს“. ეს ტოპონიმი თურქულ ენაში შევიდა როგორც „ავრამიტი“. შესაბამისად, 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის აღწერისა და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში ის მოხსენიებულია როგორც ავრამიტი .

სოფელი ავრამითი მდებარეობდა ლაზეთის რეგიონში, რომელიც ანტიკურ ხანაში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, 1461 წელს ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ, 1547 წელს ეს რეგიონი სრულად დაიპყრეს. 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის აღწერის მიხედვით, ეს დასახლება ეკუთვნოდა ტრაპიზონის პროვინციის ლაზისტანის სანჯაყის ათინის კაზას. მოსახლეობა შედგებოდა 22 ოჯახში მცხოვრები 84 ადამიანისგან. თუმცა, შესაძლებელია ეს რიცხვი მხოლოდ მამაკაცებს მოიცავდა. სოფელში დასაბეგრი პირუტყვის რაოდენობა იყო 86 ძროხა და 16 ხარი.

სოფელი ავრამითი პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსების ხელში გადავიდა. რუსული მმართველობის პერიოდში, 1917 წელს ლაზეთის რეგიონში კვლევითი მოგზაურობის დროს, ქართველმა ენათმეცნიერმა იოსებ ყიფშიძემ სოფლის სახელი რუსულად დაწერა როგორც „ავრამიტ“ . ამ დროისთვის სოფელში 50 ოჯახში 459 ადამიანი ცხოვრობდა.

1928 წლის ოსმალური სოფლების სიის მიხედვით, სოფელი ავრამითი ეკუთვნოდა რიზეს პროვინციის ათინას კაზას ცენტრალურ ნაჰიეს. ვინაიდან „ავრამითი“ ან „ავრამიტი“ არ იყო თურქული სახელი, 1959 წელს სოფლის სახელი შეიცვალა და ეწოდა „გიუნეი“. 1965 წლის საყოველთაო აღწერის დროს გიუნეის სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა 631 ადამიანისგან, საიდანაც 162 ადამიანმა იცოდა წერა-კითხვა.

სოფელში საუბრობენ ფაზარის ლაზურ, ამ სოფლისთვის დამახასიათებელ განსხვავებულ დიალექტზე.
დარილი (პაზარის რაიონი)

დარილი — სოფელი პაზარის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 41 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ პაზარიდან 4 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 159 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფელ დარილის ძველი სახელწოდებაა არანაში. სახელი არანაში თურქულ ენაში შევიდა როგორც არანაშ. სოფელი არანაში მდებარეობს ლაზეთის რეგიონში, რომელიც ანტიკურ ხანაში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. მას შემდეგ, 1461 წელს რაც ოსმალებმა გაანადგურეს ტრაპიზონის იმპერია, 1547 წელს მათ სრულად დაიპყრეს ეს რეგიონიც. სოფელი არანაში შედგებოდა 17 კომლისგან, სადაც 53 ადამიანი ცხოვრობდა. თუმცა, შესაძლოა ეს რიცხვი მხოლოდ მამაკაცების რაოდენობას აღნიშნავდა. სოფელში დასაბეგრი პირუტყვის რაოდენობა შეადგენდა 5 თხას, 40 ძროხას და 11 ხარს.

სოფელი არანაში პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსების ხელში გადავიდა. რუსული მმართველობის პერიოდში, 1917 წელს ლაზეთის რეგიონში კვლევითი ექსპედიციის დროს, ქართველმა ენათმეცნიერმა იოსებ ყიფშიძემ სოფლის სახელი ქართულად დაწერა როგორც არანაში, რუსულად კი როგორც . ამ დროს სოფელში 33 ოჯახში 205 ადამიანი ცხოვრობდა. ნიკო მარმა 1910 წელს დაწერა, რომ ათინის რაიონში 69 სოფელი იყო და აქედან 64-ში ლაზურ ენაზე საუბრობდნენ, არანაშის სოფელიც ლაზურენოვან დასახლებებს შორის მოიხსენია.

სოფელი არანაში 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში რიზეს პროვინციის ათინის რაიონის ცენტრალურ ნაჰიეს ექვემდებარებოდა. 1935 წლის საყოველთაო აღწერის დროს, არტვინისა და რიზეს პროვინციების გაერთიანებით შექმნილ ჩორუჰის პროვინციაში იგივე ადმინისტრაციული სტატუსი ჰქონდა და მოსახლეობა 241 ადამიანისგან შედგებოდა. ვინაიდან არანაში თურქული არ იყო, სოფლის სახელი 1959 წელს შეიცვალა და დარილი ეწოდა. 1965 წლის საყოველთაო აღწერის დროს დარილის სოფლის მოსახლეობა 351 ადამიანისგან შედგებოდა, საიდანაც 141 ადამიანმა იცოდა წერა-კითხვა.
ჰამიდიე (პაზარის რაიონი)

ჰამიდიე — სოფელი პაზარის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 45 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ პაზარიდან 7 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 1 387 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფელი ჰამიდიეს ძველი სახელი ძველი ტრაპიზონი იყო. საუკუნის პირველ ნახევარში რეგიონს მოგზაურობდა ფრანგი დიპლომატი და ბუნებისმეცნიერი ვიქტორ ფონტანიე, რომლის ერთ-ერთ ნაშრომში იხსენიება „ძველი ტარაბეზონდი“ (ძველი ტრაპიზონი). 1854 წლის კიეპერტის რუკაზე და საქართველოს 1916 წლის გაზეთ „საქართველოს“ ერთ ნომერში სოფლის სახელი დაწერილია „ძველი ტრაპიზონი“. 2009 წლის ლაზური ტოპონიმების ლექსიკონში კი სოფელი მოხსენიებულია როგორც „კუჭუმა“.

ფრანგი დიპლომატი და ბუნებისმეცნიერი ვიქტორ ფონტანიეს სამოგზაურო ჩანაწერებში ძველ ტრაპიზონზე ყურადღებას იქცევს რამდენიმე საინტერესო დაკვირვება. საუკუნის პირველ ნახევარში რეგიონის მოგზაური ფონტანიე აღნიშნავს, რომ იმ დროს ხალხი „ძველ ტრაპიზონს“ იმ ტერიტორიას უწოდებდა, სადაც ტრაპიზონის ქალაქი დაარსდა. ამ დაკვირვებიდან გამომდინარე, შეიძლება ითქვას, რომ ძველი ტრაპიზონის საწყისი სახელი ტრაპიზონი იყო. ძველი ტრაპიზონი პლატოა, რომლის ერთი მხარე ოდნავ დაქანებით შავ ზღვამდე მიემართება. პლატოს უკან კონუსისებრი მთა მდებარეობს, ხოლო მარჯვენა მხარეს - ფართო ხეობა. ფონტანიე აღნიშნავს, რომ ბერძენი მწერლის, ქსენოფონტეს, ტრაპიზონის ქალაქის აღწერა არ ემთხვევა დღევანდელი ტრაპიზონისა და მის ზემოთ მდებარე ბოზთეფეს მდებარეობას, თუმცა სრულად შეესაბამება ე. წ. ძველი ტრაპიზონის პლატოს.

ამ აღწერიდან შეიძლება დავასკვნათ, რომ ძველ ტრაპიზონს იმ პერიოდში დასახლება არ ჰქონია. 1877-1878 წლების ოსმალეთ-რუსეთის ომის შემდეგ გადასახლებული მუსლიმი ქართველები სავარაუდოდ ამ ცარიელ ტერიტორიაზე დასახლდნენ. კერძოდ, 1916 წლის გაზეთი „საქართველო“ აღნიშნავს, რომ „ძველ ტრაპიზონში" მხოლოდ 90 გადმოსახლებული ქართული ოჯახი ცხოვრობდა, რომლებიც ძირითადად ქობულეთიდან იყვნენ. ქართველების დასახლების შემდეგ ძველი ტრაპიზონი სოფლად იქცა, ხოლო გადასახლება აბდულჰამიდ მეორის პერიოდში მოხდა, რის გამოც ამ დასახლებას „ჰამიდიე“ დაერქვა. გაზეთის ინფორმაციით, ძველი ტრაპიზონის ქართველები ძირითადად გემების მართვით იყვნენ დაკავებული. სოფლის ქალები ძველი ქართული ხელნაწერით წერილებს გემის კაპიტნების მეშვეობით უგზავნიდნენ ნათესავებს ქობულეთში.

სოფელი ტრაპიზონი პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსების ხელში აღმოჩნდა. ქართველი ლინგვისტი იოსებ ყიფშიძე 1917 წელს ლაზეთის რეგიონში კვლევითი მოგზაურობის შენიშვნებში სოფელს „ძველ ტრაპიზონს“ უწოდებს. ყიფშიძე აღნიშნავს, რომ სოფელში ქობულეთიდან გადმოსახლებულები ცხოვრობდნენ, 60 ოჯახიანი სოფლიდან 23 ოჯახი ომის დროს გაიქცა, სოფელში 263 ადამიანი დარჩა, თუმცა ომამდე აქ 500 ადამიანი ცხოვრობდა.

1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში იგი „ჰამიდიე“ სახელით იხსენიება. ამ დროს ჰამიდიე რიზეს სანჯაყის ათინის რაიონის სოფლებს შორის იყო. 1933 წელს რიზესა და ართვინის სანჯაყები ჩორჰის სანჯაყით შეიცვლა, ათინას პაზარი ეწოდა. 1935 წლის საყოველთაო აღწერით, სოფელი ჰამიდიე პაზარის რაიონს ეკუთვნოდა და 276 მცხოვრები ჰყავდა. 1965 წლის საყოველთაო აღწერისას სოფელში 476 ადამიანი ცხოვრობდა, საიდანაც 152 წერა-კითხვის მცოდნე იყო.
ქუზაიჯა (პაზარის რაიონი)

ქუზაიჯა — სოფელი პაზარის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 25 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ პაზარიდან 13 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 287 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის სახელი, 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში მოხსენიებულია როგორც სურმინათი, რაც ლაზურად ნიშნავს „სურმენელებს". 1834 წელს სოფლის პატარა მეჩეთი ჯამედ გადაკეთდა.
მერდივენლი (პაზარის რაიონი)

მერდივენლი — სოფელი პაზარის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 28 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ პაზარიდან 9 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 240 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის სახელი, 1876 წლის ტრაბზონის ვილაიეთის აღწერაში, ლაზურად აღნიშნულია როგორც „მელიათი“, რაც ნიშნავს „მელიებიანს“. სოფელმა მისცა თავისი სახელი მელიათის მდინარეს, რომელიც გამყოფია ლაზებისა და ჰემშილების დასახლებულ რეგიონებს შორის. ვარაუდობენ, რომ სოფლის მეჩეთი აშენდა 1800 წელს.