ნიქსონი ფიცჯერალდის წინააღმდეგ

ნიქსონი ფიცჯერალდის წინააღმდეგ, 457 აშშ, 731. (1982) - შეერთებული შტატების უზენაესი სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება, რომელიც დაწერა მოსამართლე ლუის პაუელმა. ეხება პრეზიდენტის იმუნიტეტს სამართლებრივი პასუხისმგებლობისგან ასარიდებლად იმ ქმედებებისთვის, რომლებიც სამსახურეობრივი მოვალეობის დროს ჩაიდინა. სასამართლომ დაადგინა, რომ პრეზიდენტი "უფლებამოსილია აბსოლუტური იმუნიტეტით ისარგებლოს, ზიანის ანაზღაურების პასუხისმგებლობით, რომელიც ეფუძნება მისივე ჩადენილ ოფიციალურ ქმედებებს".

ფონი
არტურ ერნესტ ფიცჯერალდმა სარჩელი შეიტანა მთავრობის წარმომადგენლების წინააღმდეგ, რადგან მან დაკარგა აშშ-ს საჰაერო ძალებში კონტრაქტორის თანამდებობა 1968 წელს კონგრესის წინაშე მიცემული ჩვენების გამო. სარჩელში მითითებულ პიროვნებებს შორის იყო ყოფილი პრეზიდენტი რიჩარდ ნიქსონი, რომელიც ამტკიცებდა, რომ პრეზიდენტს არ შეიძლება, უჩივლო იმ ქმედებებისთვის, რომლებიც მან თანამდებობაზე ყოფნის დროს ჩაიდინა.

პირველმა ინსტანციამ და სააპელაციო სასამართლომ უარყვეს ნიქსონის მოთხოვნა იმუნიტეტის შესახებ. ამის შემდეგ საქმე უზენაეს სასამართლოში გაასაჩივრეს.

მოსაზრება
5–4–ის წინააღმდეგ სასამართლომ მიიჩნია, რომ პრეზიდენტი უფლებამოსილია, ისარგებლოს აბსოლუტური იმუნიტეტითსამოქალაქო ზიანის ანაზღაურებისთვის სამართლებრივი პასუხისმგებლობისგან მისი ოფიციალური ქმედებების საფუძველზე. სასამართლომ დაადგინა, რომ „პრეზიდენტის აბსოლუტური იმუნიტეტი ვრცელდება ყველა ქმედებაზე, რომელიც მისი სამსახურებრივი მოვალეობის 'გარე პერიმეტრის' ფარგლებშია“. სასამართლომ არ განიხილა სისხლის სამართლებრივი დევნის ჭრილში იმუნიტეტის საკითხი.

სასამართლომ მიუთითა, რომ პრეზიდენტისთვის აბსოლუტური იმუნიტეტის მინიჭება არ დაუტოვებს მას შეუზღუდავ ძალაუფლებას. აღინიშნა, რომ ჩატარდა ფორმალური და არაფორმალური შემოწმებები პრეზიდენტის ქმედებებთან დაკავშირებით, რომლებიც თანაბარი ძალით არ ეხებოდა აღმასრულებელი ხელისუფლების სხვა თანამდებობის პირებს.

სასამართლომ შენიშნა, რომ პრეზიდენტი ექვემდებარებოდა პრესის მუდმივ კონტროლს და აღნიშნა, რომ კონგრესის ფხიზელი ზედამხედველობა ასევე ემსახურება პრეზიდენტის თანამდებობის ბოროტად გამოყენების შეკავებას და იმპიჩმენტის საფრთხის სარწმუნოდ მიჩნევას. ასევე განისაზღვრა, რომ პრეზიდენტის გადაცდომის თავიდან აცილების სხვა სტიმულები არსებობდა, მათ შორის, ხელახალი არჩევის სურვილი, პრესტიჟის, როგორც საპრეზიდენტო გავლენის ელემენტის, შენარჩუნების საჭიროება და ტრადიციული შეშფოთება მისი ისტორიული რეპუტაციის მიმართ.

გადაწყვეტილება განიმარტა კლინტონი ჯონსის წინააღმდეგ საქმით, რომელშიც სასამართლომ დაადგინა, რომ პრეზიდენტი ექვემდებარება სამოქალაქო სარჩელებს იმ ქმედებებისთვის, რომლებიც ჩადენილია მანამ, სანამ ის პრეზიდენტის პოსტს დაიკავებს.

მემკვიდრეობა
2023 წელს ყოფილ პრეზიდენტ დონალდ ტრამპს ბრალი წაუყენეს ოთხ ფედერალურ და სახელმწიფო საქმეზე, რომელიც ეხებოდა სავარაუდო დანაშაულებრივ ქმედებებს, რომლებიც მან ჩაიდინა საპრეზიდენტო პერიოდში, 2017 წლიდან 2021 წლამდე. ის ამბობდა, რომ როგორც პრეზიდენტს, მას ჰქონდა აბსოლუტური იმუნიტეტი სისხლისსამართლებრივი დევნისგან და ამტკიცებდა, რომ მისი ყველა ქმედება შედიოდა მისი, როგორც პრეზიდენტის, სამსახურებრივი მოვალეობის ფარგლებში. საკითხი განიხილა შეერთებული შტატების უზენაესმა სასამართლომ 2024 წლის აპრილში. ტრამპის ადვოკატებმა მოიხსენიეს ფიცჯერალდის ქეისი ტრამპის არგუმენტის მხარდასაჭერად, ხოლო სმიტის სპეციალური გამოძიების ადვოკატებმა, რომლებმაც მას ბრალი წაუყენეს, მაგალითად მოჰყავდათ შეერთებული შტატები ნიქსონის წინააღმდეგ ქეისი – 1974 წლის უზენაესი სასამართლოს ერთსულოვანი გადაწყვეტილება, რომელიც უარყოფდა ნიქსონის პრეტენზიას „პრეზიდენტის აბსოლუტური, არაკვალიფიციური პრივილეგია ყველა გარემოებაში სასამართლო პროცესისგან იმუნიტეტით სარგებლობისა". სმიტის ადვოკატები ამტკიცებდნენ, რომ ფიცჯერალდის პრეცედენტი არ ვრცელდება ფედერალურ სისხლისსამართლებრივ დევნაზე. 2024 წლის ივლისში, 2024 წლის გადაწყვეტილებაში ტრამპი შეერთებული შტატების წინააღმდეგ, აშშ-ს უზენაესი სასამართლო დაეთანხმა ფიცჯერალდის გადაწყვეტილებას 6-3–ის წინააღმდეგ და შემდგომში განაცხადა უმრავლესობის მოსაზრება, რომ პრეზიდენტი არ შეიძლებოდა სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემულიყო პრეზიდენტის რანგში ჩადენილი ქმედებებისთვის, რომელიც ოფიციალური ქმედებებად კვალიფიცირდებოდა. თუმცა მაინც შეთანხმდნენ, რომ აშშ-ს პრეზიდენტს არ გააჩნდა უფრო ფართო იმუნიტეტი ქმედებისთვის, რომელიც განიხილებოდა როგორც პირადი, არაოფიციალური ქცევა.