iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დიბრის ოლქი

დიბრის ოლქი — ერთ-ერთი ალბანეთის 12 ოლქიდან. ფართობი შეადგენს 2 586 კმ²-ს, ხოლო მოსახლეობა, 2011 წლის აღწერის მიხედვით, 137 047 ადამიანს. ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი პეშკოპია. იყოფა სამ რაიონად.

დემოგრაფია
უკანასკნელი, 2011 წლის ეროვნული აღწერის მიხედვით, ოლქის მოსახლეობა შეადგენს 137 047 ადამიანს. ოლქში ცხოვრობენ შემდეგი ეთნიკური ჯგუფები:
ალბანელები — 124 897 (91,13%)
ბერძნები — 20 (0,01%)
მაკედონელები — 19 (0,01%)
ჩერნოგორიელები — 1 (0,00%)
არუმინელები — 28 (0,02%)
ბოშები — 92 (0,07%)
ეგვიპტელები — 97 (0,07%)
სხვა — 13 (0,01%)
უპასუხოდ — 11 881 (8,67%)
საღორეთის ციხე

საღორეთის ციხე, კლდისთავის ციხე, ცივა-სროლა — საფორტიფიკაციო ნაგებობა მდინარე აჭარისწყლის მარჯვენა ნაპირზე, ქოხთვარის სერზე, სოფელ პირველი მაისის თავზე (ყოფილი სოფელი საღორეთი).

ძეგლის აღწერა
ციხე აგებულია მაღალ კლდოვან ბორცვზე. მისასვლელი აქვს მხოლოდ ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხრიდან. ციხეს უკავია 200 მ² ფართობი ტერიტორია. შემორჩენილია კოშკი, გალავნის კედლის ერთი ნაწილი და კოშკზე მინაშენი (ჩრდ) კედლის ნანგრევი. სამსართულიანი კოშკის ფართობია დაახ. 6 მ², სიმაღლე 2,5 მ, კედლის სისქე 1,5-2 მ. დასავლეთ ნაწილში შემორჩენილია სამი ფოსო (4036 სმ, 2515 სმ, 2815 სმ). ფოსო მოპირდაპირე კედელზეც იქნებოდა მაგრამ ჩამოქცევის გამო არ შეინიშნება. ფოსოების არსებობა აქ სართულების არსებობაზე მიუთითებს (ორი სართული აშკარად შეიმჩნევა, სავარაუდოდ ჰქონდა მესამე სართულიც. კოშკი შიგნიდან მთლიანად ამოვსებულია მიწითა და ნანგრევი ქვებით. სათოფურები არ აქვს.

კოშკი გალავანშია ჩაქსოვილი. გალავანს ოვალისებური ფორმა აქვს. შედარებით უკეთ შემონახულა გალავნის ჩრდილოეთი მხარე რომელიც კოშკზეა მიშენებული. მოღწეული გალავნის სიმაღლე 2,10 მ. ციხეზე ამ მხრიდან მიისვლებოდა და სავარაუდოდ კარებიც აქედან უნდა ჰქონოდა, ამას გალავანში გჭრილი საფეხურებიც ადასტურებს.

ციხე ნაგებია თლილი ქვით კირის ხსნარზე, წყობა არეულია და უსწორმასწორო. აღსანიშნავია ის გარემოება რომ არც კოშკში და არც ციხეში სხვა რაიმე ხვრელი არ არსებობს. ამგვარი საბუთების გათვალისწინებით (უსწორმასწორო წყობა, სათოფურების არ არსებობა) საღორეთის ციხე - საუკუნეებით შეიძლება დათარიღდეს.
ბალკანეთის ნახევარკუნძულის პრეისტორია

ბალკანეთის ნახევარკუნძულის პრეისტორიული პეტიოდი დაახლოებით 44 000 წლის წინ ზედა პალეოლითის ხანაში კრომანიონელის გამოჩენით იწყება და დაახლოებით ძვ. წ. საუკუნეში ანტიკური ხანის საბერძნეთში პირველი წერილობით წყაროების გამოჩენით სრულდება.

სამხრეთ-აღმოსავლეთი ევროპის პირველყოფილი ადამიანების ისტორია პირობითად იყოფა შედარებით მცირე პერიოდებად: ზედა პალეოლითი, ჰოლოცენი მეზოლითი, ნეოლითური რევოლუცია. პრეისტორია არ მოიცავს ეგეოსის კულტურას (ძვ. წ. 2800–1200).
თინათინ გურიელი

თინათინ გურიელი (გ. 1591) — კახეთის მეფე ლევანის მეუღლე, გურიის მთავარ მამია გურიელის შვილი, კახეთის მეფე ალექსანდრე და აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი ნიკოლოზ -ის დედა. ააშენა ახალი შუამთა.

ბიოგრაფია
დაბადა დასავლეთ საქართველოს ერთ-ერთი წარჩინებული გვარის, გურიელების ოჯახში. იყო გურიის მთავარ მამია -ის ქალიშვილი. მისი ძმა როსტომ გურიელი მამიას მემკვიდრე და ასევე გურიის მთავარი იყო. 1520 წელს ლევანმა დაამარცხა კახეთში შეჭრილი დავით -ის ლაშქარი და აღადგინა კახეთის სამეფო. ამაში მას დახმარება სთხოვა მამია გურიელს, რომელსაც ასევე სთხოვა ქალიშვილის ხელი, რათა განემტკიცებინა ალიანსი. ლევანმა დაამარცხა დავით მაღაროსთან ბრძოლაში, ხოლო მამია შეიჭრა ქართლში. დავითმა, მამიამ და ლევანმა ზავი მუხრანში დადეს. მამიამ ქალიშვილი თინათინი ლევანს მიათხოვა.

ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით, თინათინ გურიელს ნანახი ჰქონდა წინასწარმეტყველური სიზმარი, რომლის მიხედვით მას წაიყვანდა წარჩინებული ქმარი, გზად კი შინდის ხეს დაინახავდა, სადაც უნდა აეშენებინა ღვთისმშობლის სახელობის მონასტერი. კახეთში ჩასულმა თინათინმა ახალი შუამთის მონასტერი ააშენებინა, ჯვარი კი გრემში დაიწერა.

ლევანი გარყვნილი ცხოვრების მოყვარული ადამიანი იყო, ამიტომ თინათინმა განქორწინება მოითხოვა და მიიღო კიდეც 1529 წელს. ის მის მიერვე აშენებულ ახალი შუამთის მონასტერში აღიკვეცა მონაზვნად, სადაც გარდაიცვალა 1591 წელს.
მარმარისი

მარმარისი — ქალაქი დასავლეთ თურქეთში, მუღლის პროვინციაში, მდებარეობს ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე და არის ერთ-ერთი უდიდესი შემოსავლის წყარო თურქეთში ტურიზმის მიხედვით. მარმარისს აქვს ძალიან კარგი მდებარეობა, იგი არის ყველაზე მნიშვნელოვანი და დიდი ქალაქი საკუთარ პროვინციაში, ადმინისტრაციულ ცენტრ ქალაქ მუღლასა და ბოდრუმის შემდეგ.

მარმარისი აღმოსავლეთით ესაზღვრება აგრეთვე მუღლის პროვინციის ქალაქებ ულასა და ქიოჩეგიზს. ხოლო დასავლეთით — ქალაქ დათჩას. ქალაქ მარმარისს აქვს მერია და ჰყავს მერი — მუჰამედ ალი აჯარი.

2010 წლის მონაცემებით მარმარისში ცხოვრობს 30,957 ადამიანი. ტურისტების მაქსიმალური რაოდენობა მარმარისში ტურისტული სეზონის დროს, აღწევს 400 000-ს.

ისტორია
საუკუნეების წინ მარმარისი ცნობილი იყო როგორც "ფისკოს". ალექსანდრე მაკედონელმა, ფისკოს ალყა შემოარტყა მისი აღების მიზნით. ფისკოს ჰქონდა ერთი ციხესიმაგრე, რომლის აღებაც საკმაოდ რთული იყო და სწორედ მან შეუქმნა ალექსანდრეს ყველაზე დიდი პრობლემა. მაგრამ გარკვეული ხნის შემდეგ, ქალაქის მაცხოვრებლები მიხვდნენ, რომ მტერთან ბრძოლას აზრი არ ჰქონდა და დაწყვეს ყველაფერი, რაც კი ღირებული გააჩნდათ, რათა ისინი მტრის ხელში არ აღმოჩენილიყო. ხოლო ქალები და ბავშვები მთებში გაიხიზნენ. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ მარმარისი ჩვენს წელთ აღრიცხვამდეც არსებობდა, ოღონდ სხვა სახელით იყო ცნობილი.

საუკუნეების განმავლობაში მარმარისის ციხესიმაგრე ძალიან ცნობილი გახდა. ის საიმედო დასამალ ადგილად ითვლებოდა. თუ მტერი ძალიან ძლიერი და ბრწყინვალედ აღჭურვილი არ იქნებოდა, მაშინ მისი აღება თითქმის შეუძლებელი იყო.

მარმარისი შემდგომში შევიდა ბიზანტიის იმპერიის შემადგენლობაში. საუკუნეში, ოსმალეთის სულთანმა და კონსტანტინოპოლის დამპყრობელმა, მეჰმედ ფათიჰმა, ქალაქი დაიპყრო. მარმარისი და მისი სასახლე რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში ოსმალეთის იმპერიას ემსახურებოდა, ხოლო ოსმალეთის დაშლის შემდგომ შევიდა თურქეთის რესპუბლიკაში.
ალბერტო აკვილანი

ალბერტო აკვილანი (; დ. 7 ივლისი, 1984) — იტალიელი ფეხბურთელი, ნახევარმცველი.

კარიერა
აკვილანის კარიერა „რომაში“ დაიწყო, ერთი წერი იჯარით „ტრიესტინაში“ გაატარა. 2009 წელს ალბერტო „ლივერპულმა“ შეიძინა, თუმცა მისი კარიერა ინგლისში ვერ აეწყო და ორჯერ გაანათხოვრეს „იუვენტუსსა“ და „მილანში“. 2012 წლიდან აკვილანი „ფიორენტინაში“ გადავიდა, ხოლო 2015 წელს „სპორტინგის“ ღირსებას იცავდა.

საკლუბო კარიერა
რომა
2001 წელს, როდესაც აკვილანი 17 წლის იყო, ლონდონური კლუბები, „ჩელსი“ და „არსენალი“, სთავაზობდნენ კონტრაქტს, თუმცა ორივე შემოთავაზება აკვილანიმ უარყო და ისევ „რომას“ ახალგაზრდულ გუნდში განაგრძო თამაში.

2002 წლის 10 მაისს, 18 წლის ასაკში აკვილანის დებიუტი შედგა "სერია ა-ში", რომას რიგებში „ტორინოს“ წინააღმდეგ. თამაში რომამ 3–1 მოიგო, აკვილანი კი სერია ბ-ს კლუბ ტრესტინაში გაანათხოვრეს, სადაც მან პირველ გუნდში თამაშის გამოცდილება მიიღო.

აკვილანი რომას 2004–2005 წლების სეზონში დაუბრუნდა და ძირითად გუნდში დაიმკვიდრა ადგილი, 2005 წლის 31 მარტს ალბერტო აკვილანიმ ახალ ხუთ წლიან კონტრაქტს მოაწერა ხელი რომასთან . 2005–2006 წლების სეზონში აკვილანიმ მეორედ მოახერხა გაეტანა ბურთი დედაქალაქის დერბიში, ლაციოს წინააღმდეგ 26 თებერვალს 2006 წელს. ამ გამარჯვებით რომამ სერია ა-ს რეკორდი მოხსნა ზედიზედ მოგებული მატჩების მხრივ, თუმცა 2006–2007 წლების სეზონში ეს რეკორდი ინტერის მიერ დაემხო.

მომავალ სეზონში აკვილანი მოიაზრებოდა რომას საუკეთესო ფეხბურთელად. მან ამ სეზონში მე-8 ნომრით დაიწყო თამაში, რომელიც მანამდე მატეო ფერარის ეცვა. თუმცა, მან ტრავმა მიიღო, რამდენიმე თვე იუქმა და მოედანს მხოლოდ 2007 წლის მაისში დაუბრუნდა, როდესაც სეზონის დასრულებამდე მხოლოდ 3 თამაში იყო დარჩენილი.

2007–2008 წლების სეზონი მისთვის საკმაოდ კარგად დაიწყო - მან პირველ ორ თამაშში გოლი შორიდან გაუტანა ჯერ პალერმოს, ხოლო შემდეგ სიენას. მან კიდევ ერთი ტრავმა მიიღო 2007 წლის ოქტომბერში და 2008 წლის იანვარში დაბრუნდა მილანის წინააღმდეგ, მაგრამ კვლავ ტრავმა მიიღო და ის სეზონი გაუცდა. 2009 წლის 26 მაისს მან კონტრაქტი გაახანგრძლივა რომასთან 2013 წლამდე, თუმცა გუნდი იმავე სეზონში დატოვა და ლივერპულს შეუერთდა.

ლივერპული
2009 წლის 5 აგვისტოს ლივერპულმა განაცხადა აკვილანის ტრანსფერის შესახებ. 7 აგვისტოს კი საბოლოოდ დადასტურდა, რომ აკვილანიმ წარმატებით ჩააბარა სამედიცინო ტესტი და ხუთ წლიან კონტრაქტს მოაწერა ხელი ლივერპულთან. ლივერპულში მან 4 ნომერი მაისური მოირგო, რომელიც უკანასკნელად სამი ჰიპიას ეცვა. აკვილანი ლივერპულში ჩაბი ალონსოს ნაცვლად მივიდა, რომელიც მადრიდის რეალს შეუერთდა. აკვილანიმ თავდაპირველად ვერ მოიპოვა ადგილი ძირითადში - მან სეზონის განმავლობაში მხოლოდ 26 თამაში ჩაატარა, ორი ბურთიც გაიტანა, თუმცა იშვიათად ახერხებდა მთლიანი მატჩის ჩატარებას. სეზონის დასასრულს ლივერპულის მთავარი მწვრთნელი შეიცვალა და როი ჰოჯსონი მოვიდა. მან განაცხადა, რომ აკვილანის განათხოვრებას აპირებდა იტალიაში მთელი სეზონის განმავლობაში. მალე ასეც მოხდა - ის ჯერ იუვენტუსში გაანათხოვრეს, შემდეგ კი მილანში.

მიღწევები
იტალიის თასი: 2006-2007; 2007-2008
იტალიის სუპერთასი: 2007
კონფედერაციის თასი (მესამე ადგილი): 2013
უეფა-ს 19 წლ. ჩემპიონატი: 2003
უეფა-ს 19 წლ. ჩემპიონატის საუკეთესო ფეხბურთელი: 2003
რიშარ დიუტრიუელი

რიშარ ფილიპ დიუტრიუელი ( დ. 24 დეკემბერი, 1972) — ყოფილი ფრანგი ფროფესიონალი ფეხბურთელი, მეკარე. დაიბადა საფრანგეთის ზემო სავოიის დეპარტამენტის ქალაქ თონონ-ლე-ბენში. კარიერის განმავლობაში თამაში მოუწია პარი სენ-ჟერმენში, კანში, სელტაში, ბარსელონაში, ალავესსა და სტრასბურში. კარიერა დაასრულა 2005 წელს 33 წლის ასაკში. 2000 წლის 4 ოქტომბერს რიშარ დიუტრიუელმა საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების შემადგენლობაში თავის ერთადერთი მატჩი ჩაატარა კამერუნის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების წინააღმდეგ, რომელიც ანგარიშით 1–1 დასრულდა.
წეროტურფა

წეროტურფა — დიდტანიანი ფრინველი წეროსნაირთა რიგისა. გავრცელებულია სპორადულ ევროპაში, აზიასა და სამხრეთ-დასავლეთ აფრიკაში; ზამთრობს აფრიკაში, ინდოეთსა და ბირმაში. საქართველოში გვხვდება მიმოფრენისას. ბინადრობს ველ-მინდვრებზე, ნახევრად უდაბნოებში. იკვებება მცენარეული (კენკრა, თესლები) და ცხოველური (მოლუსკები, მწერები, ამფიბიები, ქვეწარმავლები) საკვებით.
ვლორა

ვლორა — საპორტო ქალაქი და მუნიციპალიტეტი სამხრეთ ალბანეთში. წარმოადგენს ალბანეთის სიდიდით მეორე საპორტო ქალაქს, ამ მხრივ იგი მხოლოდ დურესს ჩამორჩება. 1912 წლის 28 ნოემბერს სწორედ ვლორაში გამოცხადდა ალბანეთის დამოუკიდებლობის დეკლარაცია. მოკლე დროის განმავლობაში იყო ალბანეთის დედაქალაქი.

დაარსდა ძვ. წ. საუკუნეში როგორც ძველი ბერძნული კოლონია აულონი და თითქმის 26 საუკუნის განმავლობაში უწყვეტადაა დასახლებული. ვლორის პორტითა და უნივერსიტეტითურთ ვლორა სამხრეთ-დასავლეთი ალბანეთის უმნიშვნელოვანესი ეკონომიკური და კულტურული ქალაქია.

თანამედროვე მუნიციპალიტეტი ჩამოყალიბდა 2015 წელს ადგილობრივი თვითმმართველობის რეფორმის შედეგად 5 ყოფილი მუნიციპალიტეტის გაერთიანებით. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ვლორა. 2011 წლის აღწერის მიხედვით, საერთო მოსახლეობა შეადგენს 104 827 ადამიანს 616,85 კმ²-ზე. ახალი მუნიციპალიტეტი ვრცელდება ნოვოსელეთან მდებარე მდინარე ვიოსას დელტადან ლოგარას უღელტეხილამდე, მოიცავს ქალაქ ორიკუმსაც.
ქოფრიულიუ ფაზილ აჰმედ-ფაშა

ქოფრიულიუ ფაზილ აჰმედ-ფაშა (; დ. 1635 — გ. 3 ნოემბერი, 1676) — ოსმალეთის იმპერიის დიდი ვეზირი 1661–1676 წლებში, სულთან მეჰმედ -ის დროს. ქოფრიულიუს გვარის კიდევ ერთი წარმომადგენელი.

ის იყო წარმოშობით ალბანეთიდან. ქოფრიულიუს გვარი საკმაოდ გავრცელებული იყო ოსმალეთის იმპერიაში. იმპერიას ჰყავდა ამ გვარის 6 წარმომადგენელი დიდ ვეზირად. მისი წინამორბედი, ქოფრიულიუ მეჰმედ-ფაშა, იყო მისი მამა.

სანამ დიდი ვეზირი გახდებოდა, იყო ერზურუმის სანჯაყის ბეგლარბეგი 1659–1660 წლებში და დამასკოს სანჯაყის ბეგლარბეგი 1660-1661 წლებში.

იგი მეთაურობდა ოსმალეთის არმიას ავსტრია-ოსმალეთის 1663-1664 ომში. მან მოახერხა თითქმის ერთ თვიანი ალყის შემდეგ, ჩრდილოეთ ხორვატიაში მდებარე "ნოვი ზრინის" ციხის აღება. 1664 წლის 1 აგვისტოს ოსმალეთის არმიამ მისი მეთაურობით სასტიკად დაამარცხა ავსტრიის არმია სენტგოტჰარდის ბრძოლაში. სწორედ ამ ბრძოლაში გამარჯვების შემდეგ დაიდო ვაშვარის ზავი. ამ ზავსაც ხელი აჰმედ-ფაშამ მოაწერა.

1669 წელს 22 თვიანი ალყის შემდეგ ქალაქ ჰერაკლიონის აღებამ აჰმედ-ფაშა შეუდარებელ ავტორიტეტად აქცია ოსმალეთის იმპერიაში. 1672 წელს პოლონეთთან ოსმალებმა წამოიწყეს ომი, რომელსაც თავად მეჰმედ მეთაურობდა. ამ ომის ოსმალეთისთვის წარმატებულად დასრულებაში, აჰმედის დიდი წვლილია. 18 ოქტომბერს მან მოაწერა ხელი ბუჩაჩის ხელშეკრულებას. მაგრამ, პოლონელები არ იყვნენ კმაყოფილნი ზავის პირობებით, რამაც კიდევ 4 წლით გამოიწვია ომის გაგრძელება. ოსმალეთ-პოლონეთის ომი საბოლოოდ 1676 წლის 17 ოქტომბერს ჟურავნოს ხელშეკრულებით დასრულდა. აღნიშნულ ხელშეკრულებასაც აჰმედ-ფაშამ მოაწერა ხელი.

ქოფრიულიუ ფაზილ აჰმედ-ფაშა გარდაიცვალა 1676 წლის 3 ნოემბერს, ჟურავნოს ხელშეკრულების დადებიდან რამდენიმე დღეში. მის შემდეგ დიდი ვეზირი გახდა ქარა მუსტაფა-ფაშა.
მერზიფონი

მერზიფონი — ქალაქი ჩრდილოეთ თურქეთში, ამასიის პროვინციაში. ადმინისტრაციულ ცენტრ, ქალაქ ამასიას შემდეგ, არის ყველაზე დიდი ქალაქი საკუთარ პროვინციაში. 2012 წლის მონაცემებით, ამ ქალაქში ცხოვრობს 54,709 ადამიანი. აქვს მერია და ჰყავს მერი — ალფ ქარგი.

ქალაქ მერზიფონს აღმოსავლეთითა და დასავლეთით ესაზღვრება ამასიის პროვინციის ქალაქები. აღმოსავლეთით — სულუოვა, სამხრეთ-აღმოსავლეთით — ამასია და დასავლეთით — გუმუშჰაჯიკოი. ხოლო ჩრდილოეთით ესაზღვრება სამსუნის პროვინცია.
ალექსანდრე ობოლაძე

ალექსანდრე (საშა) ობოლაძე (დ. 1884, სხვავა — გ. 10 თებერვალი, 1923, კვაჭალათი) — ქართველი რევოლუციონერი, და ტერორისტი, ბოლშევიკი.

ბიოგრაფია
განათლება მიიღო ოზურგეთში, სადაც ის წაიყვანა ბიძამ, რომელიც ოზურგეთის საქალაქო სასწავლებელში ასწავლიდა. 1900 წელს ჩავიდა თბილისში სწავლის გასაგრძელებლად. 1901 წელს დაიწყო მუშაობა ასოთამწყობად. ასე მოხვდა რევოლუციურად განწყობილ ხალხში, მესტამბეთა წრეში. აქ გაიცნო და დაუკავშირდა გურულ რევოლუციონრებს: გაბრიელ და ვასო ურუშაძეებს და 1903 წლიდან ვანო ბოლქვაძეს. მოქმედებდა გურიაში, სადაც მისი თანამებრძოლები იყვნენ დათიკო შევარდნაძე, კიკია მამულაიშვილი, სამსონ მდინარაძე, თეოფილე მუხაშავრია.

1904 წლიდან ბაქოშია, სადაც 1905 წლის სექტემბერში გაასამართლეს მიხეილ ბრეგვაძესთან ერთად. იმავე წელს მონაწილეობდა ნასაკირალის ბრძოლაში. 1905-06 წლებში მონაწილეობდა სასოფლო-სამეურნეო ბანკის გაძარცვაში. 1906 წელს სათავეში ჩაუდგა სამხედრო-ტერორისტულ ორგანიზაციას.

1922 წელს დანიშნული იყო ოზურგეთის მაზრაში ანტისაბჭოთა გამოსვლების ჩასახშობად. 1923 წელს გურიაში, სოფელ კვაჭალათში ტერაქტის შედეგად მოკლა ფირალმა გოგია ღლონტმა. დაკრძალული იყო ალექსანდრეს ბაღში, თბილისში.

პოპულარულ კულტურაში
ობოლაძის მკვლელობის შესახებ შეიქმნა ხალხური ლექსი

გოგია ღლონტის მიერ საშა ობოლაძეზე ტერაქტის მოწყობის ისტორია ასახულია აკა მორჩილაძის მოთხრობაში „ცეცხლისმფრქვევლები“, რომლის მიხედვითაც გადაღებულია ანიმაციური ფილმი „გავარდნილები“.
ფიალა

ფიალა — პირგაშლილი, დაბალი სასმისი. მცირე თასისმაგვარი ჭურჭელი. სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებით, ღვინის სასმისი. მცხეთის ბიბლიაში ფიალა წყლის ჭურჭლადაა მოხსენიებული. მზითვის წიგნებში დასახელებულია ოქროს, ვერცხლის, ფაიფურისა და თიხის ფიალები. ეთნოგრაფიის სინამდვილეში ფიალა ერქვა სამინდე ხის ჭურჭელს. ქიზიყში, ქართლში — პატარა სასმისს.
ქარა მუსტაფა-ფაშა

ქარა მუსტაფა-ფაშა (; დ. 1634/1635, მერზიფონი — გ. 25 დეკემბერი, 1683, სტამბოლი) — ოსმალეთის იმპერიის სახელმწიფო მოღვაწე, დიდი ვეზირი 1676-1683 წლებში.

ქარა მუსტაფა-ფაშა დაიბადა 1634 ან 1635 წელს ოსმალეთის ქალაქ მერზიფონში. 60-იან წლებში იგი აღმოჩნდა ოსმალეთის იმპერიის სამეფო კარზე. როდესაც ქარა მუსტაფა მოხვდა ოსმალეთის სამეფო კარზე, იგი დაუნათესავდა მაშინდელ დიდ ვეზირ ქოფრიულიუ ფაზილ აჰმედ-ფაშას. სწორედ მისი წყალობით გახდა ის 1666 წელს ოსმალეთის ფლოტის ადმირალი ანუ კაპუდან-ფაშა.

1676 წელს, აჰმედ-ფაშას გარდაცვალების შემდეგ, ოსმალეთის სულთანმა მეჰმედ -მ დიდ ვეზირად ქარა მუსტაფა-ფაშა დანიშნა. პირველი რამდენიმე წლის განმავლობაში მუსტაფა-ფაშა მშვიდად ასრულებდა თავის მისიებს.

1683 წელს, როდესაც სულთან მეჰმედმა ვენაში შეჭრა დაგეგმა, თავად იყო ჯარის მთავარსარდალი, თუმცა საკმაოდ დიდი პასუხისმგებლობა იყო ქარა მუსტაფა-ფაშას კისერზეც. ოსმალეთის არმია ამ ბრძოლაში სასტიკად დამარცხდა და ჰაბსბურგების სამფლობელოდან ისინი გამოდევნილ იქნნენ. მეჰმედ -მ დამარცხება დიდ ვეზირს დააბრალა და 1683 წლის 25 დეკემბერს, ბელგრადში, მისი ბრძანებით ქარა მუსტაფა-ფაშა სიკვდილით ტრადიციისამებრ დაისაჯა, როგორც ისჯებოდნენ წარუმატებული სახელმწიფო მოღვაწეები.

სულთან მეჰმედმა, დიდ ვეზირად, მუსტაფა-ფაშას ნაცვლად, ბაიბურთლუ ქარა იბრაჰიმ-ფაშა დანიშნა.
ჩრდილოეთი პემბა

ჩრდილოეთი პემბა  — ტანზანიის 30-დან და ზანზიბარის ნახევრადავტონომიის 5-დან ერთ-ერთი ოლქი. მდებარეობს ზანზიბარის არქიპელაგის კუნძულ პემბაზე.

ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი ვეტე.

მოსახლეობა — 211 732 ადამიანი (2012 წელი).

ფართობი — 574 კმ².

შედგება ორი რაიონისაგან:

მიჩევენი  — ჩრდილოეთი პემბის ჩრდილოეთი (103 816 ადამიანი, 2012 წელი),
ვეტე  — ჩრდილოეთი პემბის სამხრეთი (107 916 ადამიანი, 2012 წელი).
მატნის მთავარანგელოზის ეკლესია

მატნის მთავარანგელოზის ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ მატნის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 1,5 კილომეტრზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა (8,6 5,6 მ), შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. კარი შიგნით სწორკუთხაა, გარედან - შეისრულთაღოვანი. აღმოსავლეთით შებრტყელებული ნახევარწრის ფორმის აფსიდაა, რომლის ღერძზე გარეთკენ მკვეთრად დავიწროებული და ფიცრით გადახურული სწორკუთხა სარკმელია (გვიანდელია). სარკმლის მარჯვნივ, ერთმანეთის თავზე, ორი სწორკუთხა ნიშია. მათგან ზედა შედარებით მცირე ზომისაა და კედელში მოწყობილ პატარა სამალავს უკავშირდება. ამ სამალავთან დარბაზის სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ კიდეში არსებული ნიშიცაა დაკავშირებული. საკურთხეველი დარბაზისგან წყვილი პილასტრითა და მათზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღით ყოფილა გამოყოფილი. დარბაზის გრძივი კედლების შუაში თითო მცირე ზომის თაღოვანი სარკმელია. სამხრეთ კედელზე შემორჩენილია ნახევარწრიული კამარის ქუსლის მცირე ნაწილი. გარედან ეკლესიის სამხრეთ კედელზე მიშენებულია ორი, ხოლო ჩრდილოეთ კედელზე ერთი ნახევარწრიული კონტრფორსი.
მატნის სამების ეკლესია

მატნის სამების ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, დგას სოფელ მატნის ჩრდილო-აღმოსავლეთით ერთ კილომეტრზე, კურტანიძეულების ხევის პირას. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (6,6 5 მ), ნაგებია რიყის ქვით. წყობა ირეგულარულია. კუთხეებში და კარ-სარკმლების თაღებისათვის გამოყენებულია ტლანქად დამუშავებული მოზრდილი შირიმის ქვები. ძეგლი დაზიანებულია: დასავლეთ კედელი მთელ სიმაღლეზე გარღვეულია, ხოლო აღმოსავლეთისა - გაბზარული. ჩამონგრეულია კამარა და კონქის მნიშვნელოვანი ნაწილი. შესასვლელი ეკლესიაში დასავლეთიდანაა (შემორჩენილია მხოლოდ წირთხლები). აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, თაღოვანი სარკმელია, რომლის გარეთა თაღი შირიმის სწორკუთხა ქვაშია გამოკვეთილი. სარკმლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშია. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მიდგმულია რიყის ქვით ნაგები ტრაპეზი. დარბაზის გრძივი კედლების აღმოსავლეთ ნაწილში თითო სწორკუთხა ნიშია, დასავლეთ კედელში - ერთი სარკმელი (შემორჩენილია თაღის მცირე ნაწილი). ეკლესიის აღმოსავლეთ ფასადზე შემორჩენილია აგურის ორსაფეხურიანი ლავგარდნის (გვიანდელია) მცირე ნაწილი. შენობა გადახურული ყოფილა ღარიანი კრამიტით.
მატნის ღვთისმშობლის ეკლესია

მატნის ღვთისმშობლის ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ მატანში, დგას სოფლის ცენტრში. აგებულია საუკუნეში.

ეკლესია დარბაზულია, აღმოსავლეთით დასრულებულია ღრმა ნახევარწრიული აფსიდით, რომელიც გარედან ხუთწახნაგოვან შვერილშია მოქცეული (15,5 7,7 მ). შენობა ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით, შიგნიდან და გარედან შელესილი და შეთეთრებულია. ეკლესიაში შესასვლელი დასავლეთიდან და სამხრეთიდანაა. ორივე კარი თარაზულადაა გადახურული. აბსიდში ბრტყელი თაღით გადახურული ორი ვიწრო, მაღალი სარკმელი და ორი თაღოვანი ნიში ერთმანეთის სიმეტრიულადაა განლაგებული. ჩრდილოეთ ნიშის დასავლეთით კიდევ ერთი პატარა ნიშია. დარბაზის გრძივ კედლებზე მკვეთრად შვერილი სამი წყვილი პილასტრია, რომლებსაც შეისრული კამარის შეისრული საბჯენი თაღები ეყრდნობა. პილასტრებს შორის თითო ყრუ თაღია. ჩრდილოეთ კედლის ოთხივე თაღში საკურთხევლის სარკმლების მსგავსი თითო სარკმელია. სამხრეთით, დასავლეთიდან მეორე თაღში, შესასვლელია, დანარჩენ სამში - თითო სარკმელი. ერთი თაღოვანი სარკმელია დასავლეთით, რომელიც დანარჩენებთან შედარებით ორჯერ უფრო დაბალია. იატაკზე კვადრატული აგურია დაგებული. ეკლესია რიყის ქვის ცოკოლზე დგას. საკურთხევლის ხუთწახნაგა შვერილს დამოუკიდებელი ხუთწახნაგა სახურავი აქვს. შვერილის თითოეულ წიბოს მთელ სიმაღლეზე თითო ვიწრო პილასტრი ასდევს. შვერილის აღმოსავლეთ წახნაგის ღერძზე ყრუ სარკმელია, მოსაზღვრე წახნაგებში - თითო სარკმელი. გრძივ ფასადებზე გლუვი პილასტრების მეშვეობით ოთხ-ოთხი სწორკუთხა არეა შექმნილი; ყოველ არეში თითო სარკმელია; სამხრეთ ფასადის ერთ-ერთ არეში - შესასვლელი. დასავლეთ ფასადზე შესასვლელი ჩასმულია განიერ თაღოვან საპირეში. კარის ზემოთ, საპირის თაღოვან ნაწილში, გამოყვანილია ნახევარწრიული ნიში, რომლის თაღს ირგვლივ ღრმა ღარი ევლება. ფასადის კედლებში, მთელ სიმაღლეზე, თითო ფართო პილასტრია, რომლებსაც აგურის სამსაფეხურიანი კაპიტელები აქვთ, კაპიტელების ძირთან თითო სწორკუთხა შეღრმავებაა. ფრონტონის არეში გამოსახულია სამი, თითქმის ტოლმკლავა, შეღრმავებული ჯვარი. განაპირა ჯვრების განივი მკლავები ფრონტონის ფუძის ხაზზეა, შუა ჯვარი ფასადის ღერძზეა - განაპირა ჯვრებზე ოდნავ ზემოთ. ეკლესიას ოთხსაფეხურიანი აგურის ლავგარდანი აქვს. ლავგარდნის ქვედა საფეხური დამუშავებულია ერთმანეთზე ბოლოებით გადაბმული ნახევარწრიული თაღებით. ეკლესია გადახურულია თუნუქით. დასავლეთ კედელზე დაშენებული აგურის სწორკუთხა სამრეკლო ოთხივე მხარეს ნახევარწრიული თაღებითაა გახსნილი. გადახურულია თუნუქის ოთხწახნაგა სახურავით.
მატნის ღვთისმშობლის ეკლესია (ტერტერაანთ უბანი)

მატნის ღვთისმშობლის ეკლესია (ტერტერაანთ უბანი) — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, დგას სოფელ მატანში ტერტერაანთ უბანში. განეკუთვნება საუკუნეს.

ეკლესია დარბაზულია (12,7 7,5 მ). ნაგებია რიყის ქვისა და აგურის რიგების მონაცვლეობით. კამარა და საბჯენი თაღები მთლიანად აგურისაა. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია კამარა, თაღები და ჩრდილოეთ კედლის ზედა ნაწილი. ეკლესია ნანგრევებითაა ამოვსებული. შესასვლელი დასავლეთიდან და სამხრეთიდანაა. ორივე კარი თარაზულადაა გადახურული. აღმოსავლეთით ღრმა, ნახევარელიფსური აფსიდაა. აბსიდის ღერძზე ბრტყელი თაღით გადახურული ფართო სარკმელია; სარკმლის ჩრდილოეთით - მცირე თაღოვანი ნიში. აბსიდის შუაში კუბური ფორმის ტრაპეზი დგას. საკურთხევლის გვერდებზე სამკვეთლო და სადიაკვნეა, რომლებსაც აღმოსავლეთით თითო სწორკუთხა სარკმელი აქვთ, ხოლო დასავლეთით - ვიწრო სწორკუთხა შესასვლელი. სამკვეთლოსა და სადიაკვნის თავზე დამატებითი სათავსები ყოფილა (შემორჩენილია ჩრდილოეთ სათავსის კედლების მცირე ნაწილი). საკურთხევლის ბაქანი მაღალია, იგი აბსიდის მიმართ რამდენადმე წინწამოწეულია და გვერდებზე ოთხსაფეხურიანი კიბეები აქვს. დარბაზის ჩრდილოეთ კედელში, საკურთხევლის სარკმლის ანალოგიური, სამი სარკმელია, სამხრეთისაში - ორი, დასავლეთისაში -ერთი ვიწრო და დაბალი თაღოვანი სარკმელი. სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების აღმოსავლეთ ნაწილში, სარკმლებს ქვემოთ, თითო სწორკუთხა ნიშია. ეკლესიის შეისრული კამარა სამ საბჯენ თაღს ეყრდნობოდა. მათგან ორი დარბაზის გრძივი კედლების პილასტრებზე იყო გადაყვანილი, მესამე - დასავლეთ კუთხის პილასტრებზე. პილასტრებს შორის მოქცეული კედლის შეღრმავებული ნაწილები ბრტყელი თაღითაა დასრულებული. დარბაზის დასავლეთ ნაწილში ხის პატრონიკე ყოფილა (შემორჩენილია იატაკის საყრდენი ხის მელები). ინტერიერი შელესილია.
ეკლესია ერთსაფეხურიან ცოკოლზე დგას. ფასადებზე ორივე შესასვლელი აგურის სოლისებრი წყობითაა გადახურული - თარაზულად. შესასვლელების ზემოთ თითო თაღოვანი შეღრმავებაა. განივ ფასადებზე, ფრონტონებში, თითო შეღრმავებული ჯვარია გამოსახული. ლავგარდანი აგურისაა - სამსაფეხურიანი (ნაწილობრივ შემორჩენილია განივ ფასადებზე). დასავლეთ ფრონტონზე დაშენებულია ოთხ რვაწახნაგა სვეტზე დაყრდნობილი და ოთხივე მხარეს ნახევარწრიული თაღებით გახსნილი აგურის სწორკუთხა სამრეკლო.
მატნის წმინდა ბარბარეს ეკლესია

მატნის წმინდა ბარბარეს ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ მატანში, დგას სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ილიქეთის უბანში, ძველ სასაფლაოზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (8,6 5 მ), შეიცავს სხვადასხვა პერიოდის ორ საამშენებლო ფენას. შენობის თავდაპირველი ნაწილი ნაგებია რიყის ქვით და სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით, დუღაბის სქელ ფენაზე. გვიან განახლებული ნაწილი (კამარა, კონქი, შესასვლელების თაღები) გამოყვანილია აგურით. ეკლესია შიგნიდან და გარედან შელესილია. ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთიდან და დასავლეთიდანაა. სამხრეთ კარი კედლის დასავლეთ ნაწილშია, ხოლო დასავლეთისა, ღერძიდან ოდნავ ჩრდილოეთითაა. ორივე შესასვლელი შიგნით თარაზულადაა გადახურული, გარედან - თაღოვანია. თაღი კედლის სწორკუთხა შეღრმავებაშია ჩასმული, რომელსაც აგურის საფეხუროვანი ფრიზი აგვირგვინებს. აღმოსავლეთით ოდნავ ნალისებრი აფსიდაა, აბსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია. საკურთხევლის შუაში აგურით ნაგები ტრაპეზი დგას. მეორე ტრაპეზი აბსიდის ჩრდილოეთ გვერდზეა მიშენებული. საკურთხეველი დარბაზის იატაკის მიმართ საფეხურითაა შემაღლებული და აბსიდის მხრების ხაზიდან რამდენადმე წინ წამოწეული. ეკლესიის დასავლეთ კედელში ერთი თაღოვანი სარკმელია. დარბაზი გადახურულია შეისრული კამარით. ეკლესიას შირიმის მაღალი ლავგარდანი აქვს. ლავგარდნის პროფილს შეადგენს თარო, წრეთარგი და ლილვი. დასავლეთ ფრონტონის წვერზე დგას აგურით ნაგები, ოთხივე მხარეს თაღებით გახსნილი, ვიწრო, სწორკუთხა სამრეკლო. ეკლესია გადახურულია ღარიანი კრამიტით.