iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სომხეთის წყლის რესურსები

სომხეთი წყლის რესურსებით მდიდარი ქვეყანაა. აქ დაახლოებით 9480 მდინარეა, საიდანაც 379-ის სიგრძე 10 კილომეტრს აჭარბებს და 100-ზე მეტი ტბა, რომელთა ნაწილიც ზაფხულობით შრება; სომხეთს მთელი მისი არსებობის მანძილზე „მდინარეებისა და ტბების მიწას“ ეძახდნენ. სომხეთის ზედაპირული წყლების რაოდენობა 4,7 %-ს შეადგენს.

სომხეთის ზედაპირული წყლების მარაგი 7.7 მილიარდი მ³-ით ფასდება, მათ შორის 940 მილიონი მ³ დამატებითი ტრანსსასაზღვრო წყლებია.

მდინარეები
სომხეთის ტერიტორიაზე დაახლოებით 9480 მცირე და დიდი მდინარე არსებობს, რომელთა საერთო სიგრძე 23000 კილომეტრია, ხოლო 379 მათგანის სიგრძე 10 კილომეტრს აჭარბებს. სომხეთში მიწისქვეშა წყლებით მოსაზრდოვე მდინარეებს განეკუთვნებიან: მეწამორი, შაქი, ლიჩქი, ზედაპირული — დებედა, აღსთაფა, ახუმი, მეღრი, ვოღჯი.

სომხეთის მდინარეები სამხრეთ კავკასიის ორი უდიდესი მდინარის არაქსისა და მტკვრის შენაკადებია. სომხეთის უდიდესი მდინარეა — არაქსი, რომელიც სომხეთ-ირანისა და სომხეთ-თურქეთის საზღვარზე გაედინება. მისი მთავარი შენაკადებია — ახურიანი, ქასაღი, რაზდანი, აზატი, არფა, ვოროტანი და ვოღჯი. ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მდებარე შედარებით დიდი მდინარეებია — დებედა და აღსთაფა, შედარებით მცირე — ძორაგეტი და ფამბაკი.

ამ ცხრილში მოცემულია სომხეთის ტერიტორიაზე გამდინარე 50 კილომეტრზე უფრო გრძელი მდინარეების სია:

ტბები
სომხეთის ტერიტორიაზე 100-ზე მეტი მცირე ტბაა, რომელთა ნაწილიც მშრალ სეზონზე შრება. სიდიდითა და სასოფლო-სამეურნეო მნიშვნელობის მხრივ ყველაზე მნიშვნელოვანი ტბებია სევანი და არფი. დანარჩენ ტბებს მხოლოდ ადგილობრივი მნიშვნელობა აქვთ. ფართობის მიხედვით სომხეთის უდიდესი ტბაა სევანი, მას მოჰყვენიან არფილიჭი, სევლიჭი და აკნალიჭი. სომხეთის ტბების წყლის რესურსების საერთო მარაგი 39,3 მილიარდი მ³-ით ფასდება.

ამ ცხრილში მოცემულია სომხეთის უდიდესი ტბების სია:

წყალსაცავები
სომხეთში 74 წყალსაცავია, რომელთა საერთო მოცულობა 988 მილიონი მ³-ია. კიდევ 13 მშენებლობის პროცესშია. სომხეთის ტერიტორიაზე ყველაზე დიდი წყალსაცავია — ახურიანის, მისი მოცულობა 525 მილიონ მ³-ს შეადგენს. აღნიშნული წყალსაცავები გამოიყენება სარწყავად, ენერგეტიკაში, თევზჭერისა და რეკრეაციისთვის.

მიწისქვეშა წყლები
სომხეთის მიწისქვეშა წყლების მარაგი 4.017 მილიარდი მ³-ით ფასდება და არათანაბრად არის განაწილებული. დაახლოებით 70% არარატის ვაკისკენ მიედინება, რომელთა წყლის რესურსები 40-დან 300 მეტრ სიღრმეზე მდებარეობენ. სომხეთში მიწისქვეშა წყლები წყლის ბალანსის კუთხით მნიშვნელოვან როლს თამაშობს. სომხეთის სასმელი წყლის დაახლოებით 96 %, მიწისქვეშა წყაროების შედეგად წარმოიქმნება. ეს წყალი ძალიან სუფთა და მაღალი ხარისხით ხასიათდება. წლის განმავლობაში წარმოიქმნება დაახლოებით 3 მილიარდი მ³ მიწისქვეშა წყალი, საიდანაც დაახლოებით 1,6 მილიარდი მ³ წყაროების სახით წარმოიქმნება, 1,4 მილიარდი მ³ ტბებისა და მდინარეების სახით გამოიყენება.
სომხეთის მდინარეები

სომხეთის ტერიტორიაზე დაახლოებით 9480 მცირე და დიდი მდინარე არსებობს, რომელთა საერთო სიგრძე 23000 კილომეტრია, ხოლო 379 მათგანის სიგრძე 10 კილომეტრს აჭარბებს. სომხეთში მიწისქვეშა წყლებით მოსაზრდოვე მდინარეებს განეკუთვნებიან: მეწამორი, შაქი, ლიჩქი, ზედაპირული — დებედა, აღსთაფა, ახუმი, მეღრი, ვოღჯი.

სომხეთის მდინარეები სამხრეთ კავკასიის ორი უდიდესი მდინარის არაქსისა და მტკვრის შენაკადებია. სომხეთის უდიდესი მდინარეა — არაქსი, რომელიც სომხეთ-ირანისა და სომხეთ-თურქეთის საზღვარზე გაედინება. მისი მთავარი შენაკადებია — ახურიანი, ქასაღი, რაზდანი, აზატი, არფა, ვოროტანი და ვოღჯი. ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მდებარე შედარებით დიდი მდინარეებია — დებედა და აღსთაფა, შედარებით მცირე — ძორაგეტი და ფამბაკი.

მდინარეების სია
ამ ცხრილში მოცემულია სომხეთის ტერიტორიაზე გამდინარე ზოგიერთი მდინარის სია.

გალერეა
სომხეთის ტბები

სომხეთის ტერიტორიაზე 100-ზე მეტი მცირე ტბაა, რომელთა ნაწილიც მშრალ სეზონზე შრება. სიდიდითა და სასოფლო-სამეურნეო მნიშვნელობის მხრივ ყველაზე მნიშვნელოვანი ტბებია სევანი და არფი. დანარჩენ ტბებს მხოლოდ ადგილობრივი მნიშვნელობა აქვთ. ფართობის მიხედვით სომხეთის უდიდესი ტბაა სევანი, მას მოჰყვენიან არფილიჭი, სევლიჭი და აკნალიჭი. სომხეთის ტბების წყლის რესურსების საერთო მარაგი 39,3 მილიარდი მ³-ით ფასდება.

სომხეთის ტბებს შორის რეკორდსმენია — სევანი, ის კავკასიის უდიდესი ტბა და მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე მაღალმთიანი მტკნარი ტბაა. მტკნარი წყლის რესურსებით მხოლოდ ტიტიკაკის ტბას ჩამორჩება.

მდებარეობა პროვინციების მიხედვით
ქვემოთ მოცემულია სომხეთის ტბების სია პროვინციების მიხედვით.

შირაკის პროვინცია
ლორეს პროვინცია
ტავუშის პროვინცია
არაგაწოტნის პროვინცია
კოტაიქის პროვინცია
გეღარქუნიქის პროვინცია
არმავირის პროვინცია
არარატის პროვინცია
ვაიოცძორის პროვინცია
სიუნიქის პროვინცია
გადა ამისა, სომხეთში მდებარეობს შემდეგი ტბები:
ხუთი ტბის კომპლექსი მდებარეობს გეღარქუნიქის პროვინციის სოფელ აიგუტის შემოგარენში.
სომხეთის წყალსაცავები

სომხეთში 74 წყალსაცავია, რომელთა საერთო მოცულობა 988 მილიონი მ³-ია. კიდევ 13 მშენებლობის პროცესშია. სომხეთის ტერიტორიაზე ყველაზე დიდი წყალსაცავია — ახურიანის, მისი მოცულობა 525 მილიონ მ³-ს შეადგენს. აღნიშნული წყალსაცავები გამოიყენება სარწყავად, ენერგეტიკაში, თევზჭერისა და რეკრეაციისთვის.

მდებარეობა პროვინციების მიხედვით
შირაკის პროვინცია
ტავუშის პროვინცია
ლორეს პროვინცია
არაგაწოტნის პროვინცია
კოტაიქის პროვინცია
ერევანი
არარატის პროვინცია
ვაიოცძორის პროვინცია
სიუნიქის პროვინცია
მონაცემები არ არის
გალერეა
აირარატის სამეფო

აირარატის სამეფო (; იგივე ერვანდუნების სომხეთი, ან დიდი სომხეთი.) — უძველესი სომხური სამეფო სომხეთის მთიანეთის მახლობლად. სამეფომ იარსება ძვ. წ. 331-200 წლებში.

ისტორია
ჩამოყალიბება
ძვ. წ. 522 წლიდან ალექსანდრე მაკედონელის ეპოქამდე სომხეთის ტერიტორია აქემენიათა იმპერიაში შედიოდა. ძვ. წ. 331 წელს მაკედონელის შემოსევების შემდეგ იმპერიის ტერიტორიაზე დამოუკიდებელი სახელმწიფოები ჩამოყალიბდა. სომხებმა ფორმარულად აღიარეს ალექსანდრე საკუთარ მმართველად, თუმცა მაკედონელის არმიელები არც კი შეხებიან სომხურ ტერიტორიებს.

ძვ. წ. 323 წელს ალექსანდრე მაკედონელის სიკვდილის შემდეგ იმპერია დაიშალა. იერვანდ -მ თავი სომხეთის მეფედ გამოაცხადა.

ამ პერიოდისათვის რამდენიმე სომხური სახელმწიფო არსებობდა, მათ შორის ყველაზე ძლიერი დიდი სომხეთი იყო.

ერვანდუნების დინასტია ფორმარულად სელევკიდებს ემორჩილებოდა. თუმცა სინამდვილეში დამოუკიდებელ პოლიტიკას ატარებდნენ
.

სელევკიდების მმართველობა გამოიხატებოდა სომეხი მთავრებისაგან ხარკის აღებით. მათზე არანაირი პოლიტიკური გავლენა არ გააჩნდათ. ასეთი მდგომარეობა გაგრძელდა ანტიოქე -ის პერიოდამდე. მისი რომაელებთან დამარცხების შემდეგ ადგილობრივმა მმართველმა არტაშეს -მა თავი დამოუკიდებელ მეფედ გამოაცხადა. მისი მმართველობის პერიოდიდან სომხური სახელმწიფო დიდი სომხეთის სახელით იწოდებოდა.
მუნდუ-ნოვუ (მატუ-გროსუ-დუ-სული)

მუნდუ-ნოვუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 324 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იგუატემის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 17 043 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 35,67 კმ²-ზე. ფართობი 477 780 კმ²-ია.
ნავირაი

ნავირაი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 362 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იგუატემის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 46 424 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 14,54 კმ²-ზე. ფართობი 3 193 კმ²-ია.
ნოვუ-ორიზონტი-დუ-სული

ნოვუ-ორიზონტი-დუ-სული — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 320 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იგუატემის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 940 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 5,82 კმ²-ზე. ფართობი 849 094 კმ²-ია.
პარანიუსი

პარანიუსი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 429 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იგუატემის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 12 350 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 9,43 კმ²-ზე. ფართობი 1 309 კმ²-ია.
სეტი-კედასი

სეტი-კედასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 407 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იგუატემის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 780 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 12,93 კმ²-ზე. ფართობი 833 733 კმ²-ია.
ტაკურუ

ტაკურუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 372 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იგუატემის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 215 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 5,72 კმ²-ზე. ფართობი 1 785 კმ²-ია.
სერგეი ასლამაზიანი

სერგეი ასლამაზიანი (, , დ. 27 იანვარი, 1897 — გ. 27 სექტემბერი 1978) — საბჭოთა სომხეთის კომპოზიტორი.

ბიოგრაფია
1946 წელს მას მიენიჭა სტალინის პრემია. იგი იყო კომიტასის კვარტეტის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და წევრი 1925–1968 წლებში. 1927 წელს, მან დაამთავრა მსოფლიოში ერთ-ერთი წამყვანი სამუსიკო სკოლა - პეტრე ჩაიკოვსკის სახელობის მოსკოვის სახელმწიფო კონსერვატორია, ხოლო 1929 წელს - ასპირანტურა. 1947 წლიდან, იგი ამავე კონსერვატორიის პროფესორი იყო.

გარდაცვალება
სერგეი ასლამაზიანი გარდაიცვალა 1978 წლის 27 სექტემბერს. დაკრძალულია მოსკოვის სომხურ სასაფლაოზე.

ცნობილი ნამუშევრები
მელოდია ვიოლენჩელოსა და ფორტეპიანოსათვის
სომხურ ხალხურ სიმღერებზე დაფუძნებული სუიტა სიმებიანი კვარტეტისათვის (1950)
ვარიაციები ნიკოლო პაგანინის თემაზე სიმებიანი კვარტეტისათვის (1961)

ორდენები და ტიტულები
სომხეთის სსრ-ის სახალხო არტისტი (1945)
სტალინის პრემია (1946)
სომხეთის სსრ-ის სახელმწიფო პრემია (1965)
მედალი
ტუნისის ეროვნული დიალოგის კვარტეტი

ტუნისის ეროვნული დიალოგის კვარტეტი  — ოთხი ორგანიზაციისაგან შემდგარი ჯგუფი, რომელიც 2011 წლის ჟასმინის რევოლუციის შემდგომ ტუნისში ასრულებდა ცენტრალურ როლს დემოკრატიული ქვეყნის მშენებლობაში.

კვარტეტის შემადგენლობაში შედის::

ტუნისის შრომის საყოველთაო კონფედერაცია.
ტუნისის მრეწველობის, ვაჭრობისა და ხელოსნობის კონფედერაცია
ადამიანის უფლბათა დაცვის ტუნისის ლიგა
ტუნისის ადვოკატების ეროვნული ორდერი

2015 წელს ორგანიზაციას მიანიჭეს ნობელის პრემია.
The Way We Was

„ “ — სერიალ „სიმფსონების“ მეორე სეზონის მეთორმეტე ეპიზოდი. იგი ეთერში 1991 წლის 31 იანვარს გავიდა. სიუჟეტის მიხედვით, სახლში ფუჭდება ტელევიზორი და გასართობი არ არის, ამიტომაც მარჯი ბავშვებს უამბობს ჰომერის გაცნობის ამბავს, 1974 წელს. ჩანს მათი სკოლის მოგონებები და ვხედავთ, თუ როგორ უყვარდება ჰომერს მარჯი სკოლაში და ცდილობს მასთან დაახლოებას, ამისათვის ჰომერი თხოვს მას გახდეს მისი ფრანგულის რეპეტიტორი. რამდენიმე საათანი მეცადინეობის შემდებ მარჯი გებულობს, რომ ჰომერი არ არის ფრანგი მოსწავლე, რაც მას ანრისხებს და უარს ეუბნება გამოსაშვებ საღამოზე მასთან ერთად წასვლაზე, მის მაგივრად კი არტი ზიფთან ერთად მიდის. თუმცა არტი საშინლად ექცევა მარჯს, რომელიც ხვდება, რომ მხოლოდ ჰომერთან ერთად უნდა ყოფნა.
ართურ მაკდონალდი

ართურ ბრიუს მაკდონალდი ( დ. 29 აგვისტო, 1943) — კანადელი ასტროფიზიკოსი და -ის დირექტორი. აშშ-ის კალიფორნიის ტექნოლიგიური ინსტიტუტისა და კანადის კუინსის უნივერსიტეტის საპატიო პროფესორი. არის კანადის სამეფო საზოგადოებისა (1997) და ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი (2009). დაამთავრა დალჰაუზის უნივერსიტეტი ახალ შოტლანდიაში. ფიზიკის დარგში სადოქტორო ხარისხი მოიპოვა კალიფორნიის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში 1969 წელს. 1982-89 წლებში იყო პრინსტონის უნივერსიტეტის ფიზიკის პროფესორი, 1989 წლიდან კუინსის უნივერსიტეტის პროფესორია. დაჯილდოებულია ტომ ბონერისა (2003) და ბრუნო პონტეკორვოს პრემიებით (2004). მინიჭებული აქვს ბენჯამინ ფრანკლინის მედალი (2007). ართურ მაკდონალდს 2015 წელს ტაკააკი კაძიტასთან ერთად ნეიტრინოს ოსცილაციისთვის მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიკის დარგში.
სვეტლანა ალექსიევიჩი

სვეტლანა ალექსანდრეს ასული ალექსიევიჩი (, , დ. 31 მაისი, 1948, სტანისლავი, უკრაინის სსრ) — საბჭოთა და ბელარუსი მწერალი, ჟურნალისტი, დოკუმენტური ფილმების სცენარისტი. წერს რუსულ ენაზე. ლიტერატურის დარგში ნობელის პრემიის 2015 წლის ლაურეატი.

მისი წიგნების უმეტესობა დაწერილია საბჭოთა კავშირის გვიანი წლებსა და პოსტსაბჭოთა ეპოქის შესახებ. მისი ყველაზე ცნობილი წიგნებია „ომს არ აქვს ქალის სახე“, „თუთიის ბიჭები“, „ჩერნობილის ლოცვა“, „სექონდ-ჰენდის დრო“.
ედუარდ ბაღდასარიანი

ედუარდ ბაღდასარიანი ( დ. 14 ნოემბერი, 1922, ერევანი — გ. 5 ნოემბერი, 1987, ერევანი) — საბჭოთა სომეხი კომპოზოტორი, პედაგოგი და სომხეთის სსრ-ის დამსახურებული არტისტი.

ბიოგრაფია
საშუალო განათლება მიიღო თბილისში, ამასთანავე, პარალელურად სწავლობდა სამუსიკო ათწლედში. 1941 წელს, ბაღდასარიანი ჩაირიცხა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში, 1946 წელს კი - გადავიდა ერევანში, სადაც სწავლა განაგრძო კომიტასის სახელმწიფო კონსერვატორიაში, რომელიც დაამთავრა 1950 წელს. 1963 წელს, მას სომხეთის სსრ-ის ვეტერანი არტისტის სტატუსი მიენიჭა. მან დაამთავრა ერევნის სახელმწიფო კონსერვატორია. 1951-1953 წლებში, იგი მოსკოვში ქმნიდა სამაგისტრო ნამუშევრებს. თავდაპირველად, ბაღდასარიანი შეუერთდა კომპოზიციის ფაკულტეტს რომანოს მელიქიანის სახელობის სამუსიკო სკოლაში, ხოლო მოგვიანებით კი - გახდა კონსერვატორიის წევრი. მის ნამუშევრებს შორისაა: სიმფონიური პოემა (1950), სონატა კლარნეტსა და ფორტეპიანოსათვის (1952), უვერტიურა სიმფონიური ორკესტრისათვის (1953), რაფსოდია ვიოლინოსა და ორკესტრისათვის (1958), 24 პრელუდია ფორტეპიანოსათვის, ჭადრაკი (ბალეტი; 1960), საფორტეპიანო კონცერტი, რომანსები და ქორალები (საგუნდო ნაწარმოებები).

გარდაცვალება
ედუარდ ბაღდასარიანი გარდაიცვალა 1985 წლის 5 ნოემბერს, ერევანში.
ბოსნია და ჰერცეგოვინის პრეზიდიუმი

ბოსნია და ჰერცეგოვინის პრეზიდიუმი (, , ) — კოლექტიური უმაღლესი აღმასრულებელი ორგანო ბოსნია და ჰერცეგოვინაში.

შემადგენლობა
ბოსნია და ჰერცეგოვინის კონსტიტუციის მუხლის თანახმად პრეზიდიუმი შედგება ოთხი წლით არჩეული სამი წევრისაგან.

ერთ ბოსნიელს და ხორვატს ირჩევენ ბოსნია და ჰერცეგოვინის ფედერაციიდან.
ერთ სერბს ირჩევენ სერბთა რესპუბლიკიდან.

ბოსნია და ჰერცეგოვინის პრეზიდენტი
პრეზიდენტი (პრეზიდიუმის თავმჯდომარე) — პრეზიდიუმის წევრია, რომელიც იღებს ყველაზე მეტ ხმას. თუმცა, ყოველ 8 თვეში ხდება თანამდებობის გადაცემა ეროვნული თანასწორების ნიშნის მიხედვით.

უფლებამოსილება
პრეზიდიუმის უფლებამოსილებაში შედის:
წარმართოს ბოსნია და ჰერცეგოვინის საშინაო პოლიტიკა;
ნიშნავს ელჩებს;
ასრულებს აღმასრულებელ ფუნქციებს;
წარუდგენს პარლამენტს ბიუჯეტს.

პრეზიდიუმის წევრები
1996
არჩევნები გაიმართა 1996 წლის 14 სექტემბერს.

ალია იზეთბეგოვიჩი (ბოსნიელი)
მომჩილო კრაიშნიკი (სერბი)
კრეშემირ ზუბაკი (ხორვატი)

1998
არჩევნები გაიმართა 1998 წლის 12-13 სექტემბერს.

ალია იზეთბეგოვიჩი (ბოსნიელი, 1998—2000)
ხლიდ გენიაჩი (ბოსნიელი, 2000—2001)
ბერიზ ბელკიჩი (ბოსნიელი, 2001—2002)
ჟივკო რადიშიჩი (სერბი)
ანტე იელავიჩი (ხორვატი, 1998—2001)
იოზო კრიჟანოვიჩი (ხორვატი, 2001—2002)

2002
არჩევნები გაიმართა 2002 წლის 5 ოქტომბერს.

დრაგან ჩოვიჩი (ხორვატი). გადააყენეს კორუფციაში ბრალდების გამო. ჩაანაცვლა ივო მირო იოვიჩმა.
მირკო შაროვიჩი (სერბი). გადააყენეს ერაყში იარაღის გაყიდვის სკანდალტან დაკავშირებით. ჩაანაცვლა ბორისლავ პარავაცმა.
სულეიმან ტიჰიჩი (ბოსნიელი)

2006
არჩევნები გაიმართა 2006 წლის 1 ოქტომბერს.

ჟელკო კომშიჩი (ხორვატი)
ნებოიშა რადმანოვიჩი (სერბი)
ჰარის სილაიჯიჩი (ბოსნიელი)

2010
არჩევნები გაიმართა 2010 წლის 3 ოქტომბერს.

ჟელკო კომშიჩი (ხორვატი)
ნებოიშა რადმანოვიჩი (სერბი)
ბაკირ იზეთბეგოვიჩი (ბოსნიელი)

2014
არჩევნები გაიმართა 2014 წლის 12 ოქტომბერს.

დრაგან ჩოვიჩი (ხორვატი)
მლადენ ივანიჩი (სერბი)
ბაკირ იზეთბეგოვიჩი (ბოსნიელი)

2018
არჩევნები გაიმართა 2018 წლის 7 ოქტომბერს.

ჟელკო კომშიჩი (ხორვატი)
მილორად დოდიკი (სერბი)
სეფიკ ჯაფეროვიჩი (ბოსნიელი)

2022
არჩევნები გაიმართა 2022 წლის 2 ოქტომბერს.

ჟელკო კომშიჩი (ხორვატი)
ჟელკა ცვიჟანოვიჩი (სერბი)
დენის ბეჩიროვიჩი (ბოსნიელი)
პაჰლავუნები

პაჰლავუნები (სომხ.: ) — სომეხ თავადთა დინასტია, კამსარაკანის დინასტიის შთამომავლები. ფლობდნენ არაგაცოტის ოლქს. ცნობილი ბაგრატიდების მმართველობის ბოლო წლებიდან, კერძოდ, მე-10 საუკუნის ბოლოდან. ტრადიციულად, ამ გვარიდან ირჩევდნენ სომეხთა ეკლესიის მეთაურს - სომხეთის კათალიკოსს. მხოლოდ 1203 წელს ეს ტრადიცია დაირღვა კათალიკოს გრიგორ აპირატის გარდაცვალების შემდეგ.

წარმოშობა
პაჰლავუნები იყო კეთილშობილ დიდგვაროვანთა კამსარაკანების განშტოება, რომელიც თითქმის განადგურდა არაბთა მიერ სომხეთის დაპყრობის შედეგად მე-7 საუკუნეში.

774 წელს არაბთა მფლობელობის ფორმამ სომეხი დიდებულების პროვოცირება გამოიწვია და დაიწყო დიდი აჯანყება მათ წინააღმდეგ, რომელშიც ჩაერთვნენ კამსარაკანები. 775 წლის აპრილში ბაგრევანდის ბრძოლაში დამარცხების შემდეგ სასტიკად გაუსწორდნენ აჯანყებულებს. ისეთი დიდი ძალის და გავლენის მქონე ნახარართა სახლები, როგორიცაა კამსარაკანები, მამიკონიანები, გნუნები და სხვა, მთლიანად განადგურდა. გადარჩა მხოლოდ ის, ვინც ბიზანტიაში გადაიხვეწა ან სხვა სახლებმა შეიფარა და მათ კმაყოფაზე იმყოფებოდა. ასეთი სახლები იყვნენ ძირითადად - არწრუნები და ბაგრატუნები. დევნილები იძულებულნი იყვნენ გაეყიდათ თავიანთი სამფლობელოები. მაგალითად, უფლისწულმა აშოტ ბაგრატუნმა შეიძინა კამსარაკანების მამული - შირაქისა და არშარუნიკის რეგიონები მდინარე არპას სანაპიროზე, 34 კმ-ზე ქალაქ ანისიდან, რომელიც ასევე ბაგრატიდების სამფლობელოს წარმოადგენდა.

მემკვიდრეობა
მე-11 საუკუნეში პაჰლავუნები აკონტროლებდნენ და აშენებდნენ სხვადასხვა ციხესიმაგრეებს მთელ სომხეთში. მაგ: მათ აუგიათ ამბერდის ციხე, ბჟნის ციხე და მნიშვნელოვან როლს თამაშობდნენ ქვეყნის ცხოვრებაში. კირილ თუმანოვის მოსაზრებით, 1045-46 წ.წ. თავად გრიგორ (რომელმაც კონსტანტინეპოლში მიიღო მაგისტროსის ტიტული. ის გამოცხადდა მესოპოტამიის, ვასპურაკანის და ტარონის დუკად) გადავიდა კილიკიის სომხთში და დააარსა ჰეთუმიდების სახლი. ასევე, თუმანოვის მოსაზრებით ზაქარიდ-მხარგრძელების სახლი წარმოადგენს პაჰლავუნების მემკვიდრეს.
ტაკააკი კაძიტა

ტაკააკი კაძიტა (დ. 9 მარტი, 1959) — იაპონელი ფიზიკოსი. 1981 წელს დაამთავრა საიტამის უნივერსიტეტი. 1986 წელს ტოკიოს უნივერსიტეტში მოიპოვა სადოქტორო ხარისხი. 1988 წლიდან მუშაობდა ტოკიოს უნივერსიტეტთან არსებულ კოსმოსური გამოსხივების შესწავლის ინსტიტუტში. 1992 წელს გახდა ადიუნქტ-პროფესორი, ხოლო 1999 წელს სრული პროფესორი. იმავე წელს გახდა კოსმოსური ნეიტრინოს ცენტრის დირექტორი. კავლის ინსტიტუტისა და კოსმოსური გამოსხივების შესწავლის ინსტიტუტის დირექტორი. დაჯილდოებულია ასაჰის (1987, 1998), ბრუნო როსის (1989), პანოფსკის (2002), ნისინის მემორიალური (1999) და იულიუს ვესის (2013) პრემიებით. ტაკააკი კაძიტას 2015 წელს ართურ მაკდონალდსთან ერთად ნეიტრინოს ოსცილაციისთვის მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიკის დარგში.
პანსიონი

პანსიონი — ჯეიმზ ჯოისის მოთხრობა, რომელიც გამოქვეყნდა 1914 წელს გამოცემულ მოთხრობათა კრებულში დუბლინელები.

მიმოხილვა
მისის მუნი ქმართან, ალკოჰოლიზმით დაავადებულ ყასაბთან, განქორწინების შემდეგ გახსნის პანსიონს კლერკებისთვის. მისი ქალიშვილი პოლი, რომელიც ამავე პანსიონში მუშაობს, სიმღერითა და მამაკაცებთან ფლირტით ირთობს თავს. მისის მუნი ხვდება მისი ქალიშვილის და ახალგაზრდა მამაკაცის, მისტერ დორანის ურთიერთობის შესახებ. ოცდათხუთმეტი წლის მისტერ დორანი ღვინით მოვაჭრე კათოლიკურ კომპანიაში მუშაობს უკვე დიდი ხანია კლერკად. შაბათობით, პოლი სტუმრებისთვის მღეროდა ხოლმე პანსიონში. მაშინ როცა ის მღეროდა სიმღერას „მე ვარ ურჩი გოგონა“, მისტერ ზაკ ბოუნი აღნიშნავს და მისტერ დორანს გადაულაპარაკებს რომ, ეს სწორედ მისი საქმეაო. მისის მუნი, მიზანმიმართულად და დიდი მონდომებით ცდილობს მახეში გააბას მისტერ დორანი. მან, ერთ კვირა დილას გადაწყვიტა ახალგაზრდა კაცს დალაპარაკებოდა და ეიძულებინა მისი ქალიშვილი პოლი მოეყვანა ცოლად ან დამუქრებოდა რომ ამხელდა მის უღირს საქციელს. მთხრობელი კარგად აღგვიწერს თუ როგორ მერყეობს დორანი, ერთ მხარეს სამსახურის დაკარგვის საფრთხე, მეორე მხარეს კი ქორწინება დაბალი კლასის წარმომადგენელ, გაუნათლებელ და ვულგარულად მოსაუბრე გოგოზე. მას შემდეგ რაც პოლი ოთახში შემოდის და დორანს ეუბნება გავიდეს დედამისთან, რომელსაც ყმაწვილთან საქმე აქვს, მკითხველისთვის ნათელი ხდება ყმაწვილის ფიქრები და შეხედულებები მომავალ ქორწინებაზე. ამბავი კი იმით სრულდება, რომ მისის მუნი პოლის უხმობს, რადგან მისთვის რაღაც აქვს სათქმელი.
სონგაის იმპერია

სონგაის იმპერია — სონგაის სახელმწიფო, რომელიც დომინირებდა დასავლეთ საჰელში - საუკუნეებში. ის აფრიკის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი იმპერია იყო. იმპერიას სახელი ეთნიკური ჯგუფის, სოგაიელების გამო დაერქვა, რომლებიც იყვნენ მმართველი ელიტა იმპერიაში. სონი ალიმ იმპერიის დედაქალაქი გაოში გადაიტანა, თუმცა სონგაის სახელმწიფო და გაო ჯერ კიდევ საუკუნეში არსებობდა. იმპერიის სხვა მნიშვნელოვანი ქალაქები იყო ტომბუქტუ და ჯენე, რომლებიც 1468 და 1475 წლებში დაიპრო. თავდაპირველად იმპერიას მართვადა სონის დინასტია (დაახ. 1464—1493), მაგრამ მოგვიანებით ის ასკიას დინასტიამ (1493—1591) ჩაანაცვლა.

 საუკუნის მეორე ნახებარში, გაო და მისი ახლომდებარე რეგიონი გახდა მნიშვნელოვანი სავაჭრო ცენტრი და მან მიიზიდა მალის იმპერიის გაფართოების ინტერესი. მალიმ დაიპყრო გაო საუკუნის ბოლოს და საუკუნის ბოლომდე მისი ჰეგემონიის ქვეშ იმყოფებოდა. მაგრამ როდესაც მალის იმპერიის დაშლა დაიწყო, სონგაიმ აღადგინა კონტროლი გაოზე. შედეგად სონგაის მმართველებმა დასუსტებული მალის იმპერიის ხარჯზე დაიწყო გაფართოება. სონი ალის მმართველობის დროს, სონგაიმ აჯობა მალის იმპერიას ტერიტორიით, სიმდიდრით და ძალაუფლებით. მან მიიტაცა მალის ტერიტორიები და მიაღწია უდიდეს წარმატებას. მის შვილი და მემკვიდრე, სონი ბარუ იყო ნაკლებად წარმატებული მმართველი, რის გამოც იგი მამამისის ერთ-ერთმა გენერალმა, მუჰამედ ტურემ ჩამოაგდო ტახტიდან. მას შემდგომში ეწოდა ასკია, რომელმაც დაიწყო პოლიტიკური და ეკონომიკური რეფორმების გატარება.

მრავალი შეთქმულებისა და აჯანყების შედეგად, ასკიას მემკვიდრეების დროს ქვეყანა გაუარესების და არასტაბილურობისკენ მიდიოდა. ასკიას ნათესავებმა სცადეს იმპერიის მართვა, მაგრამ პოლიტიკურმა ქაოსმა და რამდენიმე სამოქალაქო ომმა იმპერია ძლიერ დაასუსტა. თუმცა ასკია დაუდის მმართველობის დროს, იმპერიამ გამოცადა სტაბილურობის და სამხედრო წარმატების პერიოდი.
ბაღაბერდი

ბაღაბერდი — - საუკუნეების ციხესიმაგრე სომხეთში. მდებარეობს მაღალ ჭიუხებზე მდინარე ვოღჯის მახლობლად. 14 კილომეტრითაა დაშორებული სოფელ კაპანიდან, სიუნიქის პროვინციაში. ბაღაბერდი ზღვის დონიდან 1438 მეტრზეა.

ისტორია
აშენებულია საუკუნეში მეფე ბაღაკის მიერ. სტეფანოს ორბელიანის სიუნიქის პროვინციის ისტორიის მიხედვით მე-4 საუკუნის შუა რიცხვებში სიუნიქის მემკვიდრე პრინცი ანდოვიკი თავს დაესხა და გაძარცვა სპარსეთის ერთ-ერთი ქალაქი. მაშინ, როცა სასანიანების მეფე შაპურ ჰუნებთან იყო საბრძოლველად. მეფე შაპურ აღაშფოთა მომხდარმა. პრინცის დასამარცხებლად და სიუნიქისაკენ დაიძრა. პრინცი ანდოვიკი ბაღაბერდში გამაგრდა. ანდოვოკმა წინააღმდეგობა ვერ გაუწია და კონსტანტინოპოლში გაიქცა. აქ თეოდოსიუს დიდი პატივით შეხვდა. სწორედ ამ პერიოდში იხსენიება სიმაგრე პირველად.

1103 წელს კაპანის დაცემის შემდეგ ბაღაბერდი სიუნიქის ადმინისტრაციული ცენტრი გახდა. 1170 წელს თურქ-სელჩუკებმა ციხესიმაგრე გაანადგურეს.
სპეციალური ოპერაციების სარდლობა

სპეციალური ოპერაციების სარდლობა შეიძლება უკავშირდებოდეს ქვემოთ ჩამოთვლილთაგან რომელიმე საპოლიციო ან სამხედრო ორგანიზაციას:

სპეციალური ოპერაციების სარდლობა (ავსტრალია)
სპეციალური ოპერაციების სარდლობა (მალდივი) — მალდივის პოლიციის ელიტარული შენაერთი
სპეციალური ოპერაციების სარდლობა (მალაიზია)
სპეციალური ოპერაციების სარდლობა (ახალი ზელანდია)
სპეციალური ოპერაციების სარდლობა (ფილიპინები)
სპეციალური ოპერაციების სარდლობა (სინგაპური)
სპეციალური ოპერაციების სარდლობა (აშშ)
აშშ-ის საჰაერო ძალების სპეციალური ოპერაციების სარდლობა
აშშ-ის არმიის სპეციალური ოპერაციების სარდლობა
აშშ-ის საზღვაო ძალების სპეციალური ოპერაციების სარდლობა
აშშ-ის საზღვაო ქვეითთა კორპუსის სპეციალური ოპერაციების სარდლობა
სპეციალური ოპერაციების გაერთიანებული სარდლობა
სპეციალური ოპერაციების სარდლობა (საფრანგეთი)
სპეციალური ოპერაციების სარდლობა (ესპანეთი)
სპეციალური ოპერაციების სარდლობა (კოლუმბია)
სპეციალური ოპერაციების სარდლობა (კანადა)