iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სამედიცინო ტერიტორიული ერთეულების მართვის გაერთიანება (აზერბაიჯანი)

აზერბაიჯანის სამედიცინო ტერიტორიული ერთეულების მართვის გაერთიანება — — ჯანმრთელობის სავალდებულო დაზღვევის სახელმწიფო სააგენტოს დაქვემდებარებული საჯარო იურიდიული პირი. აზერბაიჯანის სამედიცინო ტერიტორიული ერთეულების მართვის გაერთიანების თავმჯდომარეა რამინ ბაირამლი.

2018 წლის 20 დეკემბერს, აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა ხელი მოაწერა ბრძანებულებას ჯანმრთელობის სავალდებულო დაზღვევის სახელმწიფო სააგენტოსთან არსებული სამედიცინო ტერიტორიული ერთეულების აზერბაიჯანის მართვის გაერთიანების შექმნის შესახებქვეყანაში სავალდებულო სამედიცინო დაზღვევის განხორციელების უზრუნველსაყოფად.

2019 წლის 18 აპრილს დამტკიცდა აზერბაიჯანის სამედიცინო ტერიტორიული ერთეულების მართვის გაერთიანების დაქვემდებარებული სამედიცინო დაწესებულებების სია.

2020 წლიდან აზერბაიჯანის ჯანდაცვის სამინისტროს დაქვემდებარებული მრავალი სახელმწიფო დაწესებულება გადავიდა სამედიცინო ტერიტორიული ერთეულების აზერბაიჯანის მართვის გაერთიანებაში.
ლას-მარიასი (პუერტო-რიკო)

ლას-მარიასი — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი პუერტო-რიკოში. მდებარეობს მარიკაოს ჩრდილოეთით, ანიასკოს სამხრეთ-აღმოსავლეთით, სან-სებასტიანის სამხრეთით, მაიაგუესის აღმოსავლეთით და ლარესის დასავლეთით. მოიცვას 15 ბარიოსა და ლას-მარიას-პუებლოს. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 8 874 ადამიანს შეადგენს.
კარსტენსის მყინვარი

კარსტენსის მყინვარი — ხეობის ტიპის მყინვარი კუნძულ ახალ გვინეაზე, ცენტრალური პაპუის პროვინციაში, ინდონეზიაში. მდებარეობს სუდირმანის ქედზე, მწვერვალ ჯაიას კალთებზე, ზღვის დონიდან დაახლოებით 4600 მ სიმაღლეზე, ჯაიას მწვერვალის თხემიდან აღმოსავლეთით 1.5 კმ-ში. 2002 წლის მდგომარეობით, კარსტენსის მყინვარის სიგრძეა 1.4 კმ, სიგანე 0.6 კმ. 2018 წლის მდგომარეობით მყინვარის ფართობი შეადგენს 0.09824 კმ²-ს.

განფენილია მწვერვალ აღმოსავლეთი კარსტენსის დასავლეთ კალთაზე და შეერთებულია სამხრეთ-აღმოსავლეთით გაწოლილ ვან-დე-უოტერის მყინვართან. წარსულში დაკავშირებული იყო სამხრეთისაკენ მდებარე უოლასტონის მყინვართან, რომელიც ამჟამად სრულიად გამდნარია. 2010 წელს დადგინდა, რომ მწვერვალ ჯაიას მყინვარების ყინულის სისქე 32 მ უდრიდა და წელიწადში 7 მ-ით თხელდებოდა. შედეგად, გამოითქვა აზრი 2015 წლამდე მათი სრულად გაქრობის შესახებ. 2019 წელს ჩატარებულმა კვლევებმა გამოავლინა, რომ ჯაიას მყინვარები ათწლეულში გაქრება.

ოდესღაც, მწვერვალ ჯაიას დარჩენილი მყინვარები დაახლოებით 5,000 წლის წინათ წარმოქმნილი ყინულქუდის ნაწილს შეადგენდნენ. სულ მცირე, ერთი ადრინდელი ყინულქუდი აგრეთვე არსებობდა ამ რეგიონში 15,000–7,000 წლის წინ, რომელიც როგორც ჩანს, გადნა და გაქრა.

მყინვარს სახელი ეწოდა ნიდერლანდელი მოგზაურის იან კარსტენსის პატივსაცემად.
ანაერობული ორგანიზმები

ანაერობული ორგანიზმები, ანაერობები (2) არარსებობის პირობებში. ტერმინი „ანაერობები“ შემოიღო ლუი პასტერმა, რომელმაც 1861 წელს აღმოაჩინა რძემჟავური დუღილის ბაქტერიები. ანაერობული ორგანიზმები ზრდისა და განვითარებისათვის ენერგიას იღებენ ორგანული ნივთიერებების (ძირითადად ნახშირწყლების) გახლეჩის პროცესში, რითაც იწვევენ მათ დუღილს, რა დროსაც წარმოიქმნება აღდგენილი ნაერთები — სპირტები და ორგანული მჟავები; ან როგორც საბოლოო აქცეპტორები იყენებენ არაორგანული ნაერთების — ნიტრატების, გოგირდის ნაერთების, ნახშირორჟანგის — ელექტრონებს, რითაც აღადგენენ მათ შესაბამისად მოლეკულურ აზოტამდე, გოგირდწყალბადამდე და მეთანამდე.

ჟანგბადის მიმართ დამოკიდებულების მიხედვით განარჩევენ ობლიგატურ (მკაცრ) და ფაკულტატურ (პირობით) ანაერობულ ორგანიზმებს. ობლიგატური ანაერობული ორგანიზმები ვითარდებიან მხოლოდ უჟანგბადო გარემოში (ზოგიერთი მათგანი იღუპება მის საცხოვრებელ გარემოში ჟანგბადის უმნიშვნელო ოდენობით მოხვედრისასაც კი). ცხოვრობენ ისეთ პირობებში, სადაც გამორიცხულია ჟანგბადის მოხვედრა (ნიადაგის ქვედა ფენები, წყალსატევთა ფსკერი, ჭრილობის ღრმა მონაკვეთები და ა.შ.). მათ რიცხვს მიეკუთვნებიან მხოლოდ პროკარიოტები: რიგი პათოგენური ბაქტერიები (მ.შ. კლოსტრიდიუმების წარმომადგენლები), ადამიანისა და ცხოველების ნაწლავებში მცხოვრები ბიფიდობაქტერიები, ერბომჟავას ბაქტერიები, მეთანოგენები. ფაკულტატურ ანაერობულ ორგანიზმებს განვითარება შეუძლიათ როგორც ჟანგბადის სრულად არარსებობის, ისე მისი არსებობის პირობებში. ეს დაკავშირებულია იმასთან, რომ ზოგიერთი მათგანი (მაგ., რძემჟავას ბაქტერიები), რომელიც ენერგიას დუღილის შედეგად იღებს, არ არის მგრძნობიარე ჟანგბადის მიმართ; სხვებში (მაგ., საფუარები და ენტერობაქტერიები) კი წყალბადის თავისუფალ ჟანგბადზე გადატანის შემძლე ფერმენტების წყალობით მეტაბოლიზმი შესაძლებელია გადაერთოს დუღილიდან სუნთქვაზე. ფაკულტატურ ანაერობულ ორგანიზმებს მიეკუთვნებიან აგრეთვე დენიტრიფიცირებადი ბაქტერიები, ჩირქმბადი კოკები, მუცლის ტიფის ჩხირები, ციმბირის წყლულის გამომწვევები, წყალსატევთა ფსკერის ბინადრები (წამწამებიანი ინფუზორიები, მცირეჯაგრიანი ჭიები, მოლუსკები და სხვ.) და ადამიანისა და ცხოველთა ნაწლავის პარაზიტები (ზოგიერთი უმარტივესი, მრგვალი და ბრტყელი ჭიები).

ტექნიკურ მიკრობიოლოგიაში ანაერობებს იყენებენ სპირტის, ორგანული მჟავების წარმოებაში, დამდგარი წყლების გასაწმენდად. ზოგიერთი ანაერობული ორგანიზმი იწვევს მწვავე ინფექციას (ტეტანუსი, აიროვანი განგრენა). თერმოფილურ ანაერობებს, რომლებიც ნაპოვნია ჰიდროთერმებში, მ.შ. ღრმაწყლოვანებში, თვლიან დედამიწის უძველეს მაცხოვრებლებად. ანაერობები ბიოსფეროში აღდგენილი ნაერთების ძირითადი მიმწოდებლები არიან, შეაქვთ რა მნიშვნელოვანი წვლილი ბუნებაში ნივთიერებების წრებრუნვაში. მრავალუჯრედიანი ევკარიოტების უმრავლესობის ქსოვილებში ადგილი აქვს ნახშირწყლების ანაერობულ გარდაქმნას, ძირითადად გლიკოლიზის გზით; ეს პროცესები ყველაზე მეტად გამოხატულია სწრაფად მზარდ ემბრიონულ და სიმსივნურ უჯრედებში.
აზერბაიჯანის წყალმომარაგება

აზერბაიჯანში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა წყლის რესურსების გამოყენებას, წვიმის წყლის მიღებასა და გადამუშავებას, უახლესი ტექნოლოგიების დანერგვას წყლის რესურსების განახლებასა და დაცვას, ჩამდინარე წყლების გაწმენდასა და საზოგადოებრივ წყალმომარაგებას.

ისტორია
80-იანი წლების ბოლოს და დასაწყისში აზერბაიჯანში წყალმომარაგების სისტემაში სერიოზული პრობლემა იყო. დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ ხელისუფლების მთავარი ამოცანა იყო წყალმომარაგების სისტემაში და ეკონომიკის ბევრ სფეროში არსებული სირთულეების აღმოფხვრა. უპირველეს ყოვლისა, დაიწყო ორგანიზაციის შექმნა, რომელსაც შეეძლო გაეუმჯობესებინა ბაქოს, სუმგაითისა და აფშერონის ნახევარკუნძულზე საცხოვრებელი დასახლებების სასმელი წყლით მომარაგება. აფშერონის რეგიონალური სააქციო წყალმომარაგების კომპანია შეიქმნა 1995 წელს, აზერბაიჯანის ეროვნული ასამბლეის გადაწყვეტილებით.

იმ პერიოდში, პირველად დსთ-ს შორის, საერთაშორისო საფინანსო ინსტიტუტებმა წყლის სექტორზე სესხი გასცეს „ბაქოს წყალმომარაგების რეაბილიტაციის პროექტისთვის“ და ეს პროექტი წარმატებით განხორციელდა.

წყალმომარაგების სისტემა
2012 წელს მოსახლეობის სუფთა წყლით უზრუნველყოფის მიზნით წყალმომარაგებისა და სანიტარულ ქსელში 11035 სახლი იყო მიერთებული.

2022 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით, ბაქო უზრუნველყოფილია სასმელი წყლით ორი ძირითადი წყალსადენით, მათ შორის მტკვარი-ბაქოს წყალსადენით.

2004 წლამდე განახლდა გაზისა და წყალმომარაგების, კანალიზაციის და სხვა კომუნალური სისტემების სისტემები.

წყალმომარაგებისა და სანიტარული სისტემების გაუმჯობესების მიზნით, ქალაქ სალიანის მოსახლეობის სასმელი წყლით უზრუნველყოფის მიზნით, დაიწყო 7500 მ³ მოცულობის წყალსაცავის მშენებლობა.

ქალაქ ბილასუვარში წყალმომარაგებისა და სანიტარული სისტემების განახლება მიმდინარეობს.

ხორციელდება ბაქოს თეთრი ქალაქის წყალმომარაგებისა და კანალიზაციისა და წვიმის წყლის სისტემების განახლების პროექტი.

ქალაქ ლენქორანის წყალმომარაგებისა და სანიტარული სისტემების განახლება მიმდინარეობს.
ჯეირანბათანის წყალსაცავი

ჯეირანბათანის წყალსაცავი — წყალსაცავი აზერბაიჯანის აფშერონის ნახევარკუნძულზე. წყალსაცავის ზედაპირის ფართობია 13,9 კმ².

ეტიმოლოგია
აზერბაიჯანული ენიდან „ჯეირანბათანი“ ითარგმნება როგორც „ადგილი, სადაც ქურციკი დაიხრჩო“.

ისტორია
წყალსაცავი შეიქმნა მე-20 საუკუნის დასაწყისში ინგლისელი ინჟინრის უილიამ ლინდლის მიერ შექმნილი პროექტის საფუძველზე. პროექტის მთავარი იდეა იყო მდინარე სამურიდან წყლის გადატანა წყალსაცავში, სადაც წყალი უნდა გაწმენდილიყო და ქალაქებში მიეწოდებინათ. მხოლოდ ნახევარი საუკუნის შემდეგ დაიწყო მუშაობა ამ პროექტის საფუძველზე. ჯერ სამურ-დევეჩის არხი გაგრძელდა აფშერონის ნახევარკუნძულამდე. 1956-1961 წლებში აშენდა წყალსაცავი ქალაქ ბაქოსა და სუმგაითში სასმელი წყლის მიწოდების გაზრდის მიზნით.

კომპლექსის პირველი ინსტალაცია ექსპლუატაციაში შევიდა 1961 წლის 8 სექტემბერს, მეორე 1966 წელს, ხოლო მესამე 1978 წელს, რომლის სიმძლავრე იყო 2,22 კუბური მეტრი წამში. მეორე და მესამე დანადგარების ექსპლუატაციაში გაშვების შემდეგ მნიშვნელოვნად გაუმჯობესდა სუმგაითის, ბაქოს სოფლებისა და დედაქალაქის აღმოსავლეთ ნაწილის წყალმომარაგება. 1998-2002 წლებში ჩატარდა წყლის გამწმენდი ნაგებობების კაპიტალური რემონტი. მსოფლიო ბანკის მხარდაჭერით „დიდი ბაქოს წყალმომარაგების სისტემის რეკონსტრუქციის“ პროექტის ფარგლებში, განხორციელდა პირველი და მეორე დანადგარების რეკონსტრუქცია.

2006 წელს დედაქალაქის წყალმომარაგებისთვის 21,5 კილომეტრიანი მაგისტრალური წყალსადენი 1200 მმ დიამეტრით ამოქმედდა. წყალმომარაგების სიმძლავრე დღეში 110 ათასი კუბური მეტრი წყალია.

2015 წლის 28 ოქტომბერს გაიმართა ჯეირანბათანის წყლის გამწმენდი ნაგებობების კომპლექსის გახსნა. კომპლექსი შედგება ჰიდრავლიკური კონსტრუქციებისგან, წყლის გამწმენდი ნაგებობისგან და მისი დამხმარე ინფრასტრუქტურისგან.

წყალსაცავის მოცულობა 186 მლნ კუბური მეტრია, სიგრძე 8,74 კმ, მაქსიმალური სიგანე 2,15 კმ, მაქსიმალური სიღრმე 28,5 მ, საშუალო სიღრმე 14,5 მ, სიმაღლე ზღვის დონიდან 27 მ. წყალი მოდის სამურ-აფშერონის არხიდან.
ადამიანის უფლებათა ამერიკული კონვენცია

ადამიანის უფლებათა ამერიკული კონვენცია ან სან ხოსეს პაქტი — რეგიონული კონვენცია ადამიანის უფლებების (ძირითადად სამოქალაქო და პოლიტიკური) დაცვის შესახებ. მიღებულ იქნა 1969 წელს. ძალაში შევიდა 1978 წელს.

ორგანიზაციის მონაწილეები შეიძლება იყვნენ ამერიკის სახემწიფოთა ორგანიზაციის წევრი ქვეყნები.

კონვენცია შედგება 3 ნაწილისგან — „სახელმწიფო ვალდებულებები და დაცული უფლებები“, „სამართლებრივი დაცვის საშუალებები“ და „ზოგადი და გარდამავალი დებულებები“ — რომლებიც იყოფა 11 თავად.

1988 წელს მიღებულ იქნა სან-სალვადორის ოქმი ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების სფეროში ადამიანის უფლებათა ამერიკული კონვენციის შესახებ, რომელიც ძალაში შევიდა 1999 წელს. 2010 წლის დასაწყისში მასში 14 ქვეყანა მონაწილეობს.

კონვენციის დარღვევის შესახებ ბრალდებები შეიძლება წარმოადგინონ კერძო პირებმა ან მოპასუხის კონკრეტული თანხმობით, კონვენციის მონაწილე სხვა ქვეყანამ. ფიზიკური პირებისგან განცხადებები ჯერ წარედგინება ადამიანის უფლებათა ინტერამერიკულ კომისიას, რომელიც წყვეტს, წარედგინება თუ არა ისინი კონვენციით შექმნილ ადამიანის უფლებათა ინტერ-ამერიკულ სასამართლოს, თუ მოპასუხე სახელმწიფო მიიღებს სასამართლოს იურისდიქციას.

კონვენცია რატიფიცირებულია 24 ქვეყნის მიერ, რომლებიც არიან ამერიკის სახელმწიფოთა ორგანიზაციის წევრები.
სერგეი დონაური

სერგეი დონაური (დონაუროვი) (დ. 14 ნოემბერი, [ძვ. სტ. 2 ნოემბერი] 1838, სანქტ-პეტერბურგი — გ. 22 მარტი, [ძვ. სტ. 10 მარტი] 1897) — რუსი კომპოზიტორი და პოეტი.

ბიოგრაფია
სერგეი დონაუროვების დიდგვაროვან ოჯახში დაიბადა. ყველა მის ნათესავს მაღალი თანამდებობა ეკავა სახელმწიფო სამსახურში ან რუსეთის იმპერიის არმიაში. მამა, ივანე მიხეილის ძე დონაუროვი იყო კამერგერი, იაროსლავის გუბერნიის ვიცე-გუბერნატორი. დედაც მაღალი წრის ქალბატონი გახლდათ ნატალია გრიგოლის ასული გოლიცინა.

სერგეი მოინათლა 1838 წლის 18 დეკემბერს სიმეონოვის ეკლესიაში. განათლება მიიღო პაჟთა კორპუსში, რომლის დამთავრების შემდეგ დიპლომატიურ სამსახურში შევიდა. მუშაობდა ატაშედ საგარეო საქმეთა სამინისტროს ცენტრალურ აპარატში, შემდეგ იტალიის რუსეთის საელჩოში სხვადასხვა თანამდებობებზე. საზღვარგარეთის მივლინებიდან დაბრუნების შემდეგ სამუშაოდ გადავიდა ბეჭდური საქმის მთავარ სამმართველოში, სადაც მუშაობდა ცენზორად. მალე გახდა დირექტორატის საბჭოს წევრი, პასუხისმგებელი დრამატული ნაწარმოებების შემოწმებაზე.

დონაური მრავალი ცნობილი რომანსის ავტორია, რომლებიც დღესაც წარმატებით სრულდება. ლექსებს წერდა როგორც რუსულად, ასევე ფრანგულად. მას ეკუთვნის ფრანგული ტექსტი პოპულარული რომანსისა - „წაბლა ცხენები“, რომელიც შემდეგ რუსულადაც ითარგმნა.

მუსიკითა და პოეზიით სერგეი დაკავებული იყო სამსახურიდან თავისუფალ დროს. ის თავის თავს მუსიკის მოყვარულად, დილეტანტად მიიჩნევდა და საკუთარ შემოქმედებას სერიოზულ მნიშვნელობას არ ანიჭებდა. მისი ძირითადი მუსიკალური ნაწარმოებები იყო რომანსები, რომლებსაც ის ქმნიდა, როგორც საკუთარ, ასევე ცნობილი პოეტების ლექსებზე. მას ეკუთვნის არანაკლებ ასი რომანსისა. კრიტიკოსები აღნიშნავენ დონაუროვის ნაწარმოებების სენტიმენტალურ ხასიათს, მათ სტილისტურ მსგავსებას რუსულ ქალაქურ ლირიკულ სიმღერასთან და მისივე პოეტური ტექსტების უპრეტენზიობას. ცნობილია, რომ ის იყო ფიოდორ ტიუტჩევის ლექსის „მე შეგხვდი“ მუსიკის პირველი ვერსიის ავტორი და ერთადერთი კომპოზიტორი, რომელმაც მუსიკა ამ ლექსზე დაწერა ჯერ კიდევ ტიუტჩევის სიცოცხლეში.

სერგეის რომანსები რეგულარულად იბეჭდებოდა სხვადასხვა პოეტურ და მუსიკალურ ალმანახებში და ბევრმა მათგანმა მოიპოვა ფართო პოპულარობა. კომპოზიტორი, ასევე, იყო ავტორი სულ მცირე ორი ოპერეტისა, რომლებიც დაიდგა საიმპერატორო თეატრებში „ქრისტოფერ კოლუმბი“ და „მოგზაურობა მთვარეზე“. მათი სანოტო ჩანაწერები არ შემოინახა.

გარდაიცვალა 1897 წლის 10 მარტს, სანქტ-პეტერბურგში. დაკრძალულია იქვე, ვოლკოვოს მართლმადიდებლურ სასაფლაოზე.
ბარბარა ბახი

ბარბარა ბახი (გოლდბახი) (; დ. 27 აგვისტო, 1947, ნიუ-იორკი, აშშ) — ამერიკელი მსახიობი და მოდელი.

ბარბარას დედა ირლანდიელი, ხოლო მამა ებრაელი იყო ავსტრიადან. 16 წლის ბარბარამ სკოლა მიატოვა სამოდელო კარიერისთვის. მან თავისი გვარი გოლდბახი შეამოკლა და გახდა ბახი. 18 წლის ასაკში გათხოვდა იტალიელ ბიზნესმენ, გრაფ ავგუსტო გრეგორინზე, რომელთანაც ორი შვილი — ფრანჩესკა (დ. 1968) და ჯანი (დ. 1972) შეეძინა. იტალიაში გადასვლის შემდეგ მუშაობდა ტელევიზიაში და თამაშობდა ფილმებში. 1975 წელს ამერიკაში დაბრუნდა, სადაც გააგრძელა სატელევიზიო კარიერა. მან როჯერ მურთან ერთად ითამაშა 1977 წლის ფილმში ჯაშუში, რომელსაც ვუყვარდი, სადაც ჯეიმზ ბონდის გოგონა განასახიერა.

1981 წელს ცოლად გაჰყვა ინგლისელ მუსიკოსს, -ის ვოკალისტს, რინგო სტარს, რომელიც 1980 წელს ფილმის „“-ის გადაღების პერიოდში გაიცნო.

ბარბარა თავისუფლად ფლობს იტალიურ, ფრანგულ და ესპანურ ენებს.
აღმოსავლეთი ნორთუოლის ფირნი

აღმოსავლეთი ნორთუოლის ფირნი — მყინვარი კუნძულ ახალ გვინეაზე, ცენტრალური პაპუის პროვინციაში, ინდონეზიაში. მდებარეობს სუდირმანის ქედზე, მწვერვალ ჯაიადან ჩრდილო-ჩრდილო-დასავლეთით 2.5 კმ-ში, ზღვის დონიდან დაახლოებით 4750 მ სიმაღლეზე. 2017 წელს ან უფრო ადრე მყინვარი სამ ნაწილად დაიშალა. 2010 წელს დადგინდა, რომ მწვერვალ ჯაიას მყინვარების ყინულის სისქე 32 მ უდრიდა და წელიწადში 7 მ-ით თხელდებოდა. შედეგად, გამოითქვა აზრი 2015 წლამდე მათი სრულად გაქრობის შესახებ. მართლაც, 2017 წელს ან უფრო ადრე დასავლეთი ნორთუოლის ფირნი სრულიად გაქრა, ხოლო აღმოსავლეთი ნორთუოლის ფირნი დაიშალა სამ მცირე ნაწილად.

აღმოსავლეთი ნორთუოლის ფირნი დაახლოებით 5,000 წლის წინათ წარმოქმნილი ყინულქუდის ნარჩენია, რომლის ფართობი 1850 წლისთვის შეადგენდა დაახლოებით 20 კმ²-ს. სულ მცირე, ერთი ადრინდელი ყინულქუდი აგრეთვე არსებობდა ამ რეგიონში 15,000–7,000 წლის წინ.
ანაერობიოზი

ანაერობიოზი (< ა..., და ), ანოქსიბიოზი — ცხოვრება თავისუფალი ჟანგბადის არარსებობის პირობებში. ანაერობული ორგანიზმებისათვის, რომლებიც სასიცოცხლო ენერგიას რთული არაორგანული (მაგ., ნიტრატები და სულფატები) და ორგანული (მაგ., ნახშირწყლები) ნივთიერებების გახლეჩით იღებენ, ანაერობიოზი არსებობის ჩვეულებრივი პირობაა. ცნება „ანაერობიოზი“ 1861 წელს შემოიღო ლუი პასტერმა, რომელმაც აჩვენა, რომ რძემჟავური დუღილის გამომწვევი მიკროორგანიზმები ჟანგბადის მოხვედრისას იღუპებიან. მრავალუჯრედიანი ცხოველებისათვის ანაერობიოზი ხშირად მხოლოდ დროებითი მდგომარეობაა, რომელიც ჟანგბადის არქონის პერიოდში უზრუნველყოფს გადარჩენას, მას თან ახლავს ნივთიერებათა ცვლის მკვეთრი დაცემა და არააქტიურ მდგომარეობაში გადასვლა (იხ. ანაბიოზი). აერობულ ორგანიზმებსაც აქვთ ანაერობული ეტაპი ნივთიერებათა ცვლის პროცესებში, რომლებსაც თან ახლავს ენერგიის გამოყოფა. მრავალუჯრედიანი ცხოველების ქსოვილებში ნახშირწყლების ანაერობული გარდაქმნა მიმდინარეობს ძირითადად გლიკოლიზის გზით. სწრაფად მზარდ ემბრიონულ და სიმსივნურ უჯრედებში ანაერობული პროცესები გამოხატულია უფრო ძლიერად, ვიდრე ჯანმრთელი ორგანიზმის ნორმალურ უჯრედებში. ბუნებაში ანაერობული გარდაქმნის (დუღილი, ლპობა) პროცესებს დიდი მნიშვნელობა აქვს ნივთიერებათა წრებრუნვაში.
აერობიოზი

აერობიოზი ( და ) — ცხოვრება თავისუფალი ჟანგბადის (2) პირობებში. აერობიზმი დამახასიათებელია ცხოველების, მცენარეებისა და მიკროორგანიზმების აბსოლუტური უმეტესობისათვის. ყველა აერობული ორგანიზმი, ანაერობულებისაგან განსხვავებით, ცხოველქმედობისათვის საჭირო ენერგიას იღებს ჟანგვითი პროცესების შედეგად (იხ. სუნთქვა), მათ ფერმენტულ სისტემებს შეუძლია წყალბადის გადატანა თავისუფალ ჟანგბადზე. აერობების აბსოლუტური უმრავლესობის სუნთქვას თან ახლავს მოლეკულური ჟანგბადის შთანთქმა და ნახშირორჟანგის გამოყოფა; ზოგიერთ მიკროორგანიზმს ჟანგვა ბოლომდე არ მიჰყავს (მაგ., ძმარმჟავას ბაქტერიები, ზოგიერთი სოკო და სხვ.). ნივთიერებათა და ენერგიის ცვლის აერობული ტიპი ანაერობულზე ეფექტურია, რადგან უზრუნველყოფს უფრო მეტი რაოდენობის ენერგიის გამოყოფას ყოველ 1 მოლ ნივთიერებაზე.
აერობული ორგანიზმები

აერობული ორგანიზმები, აერობები — ორგანიზმები, რომლებსაც ცხოვრება და განვითარება შეუძლიათ მხოლოდ გარემოში თავისუფალი ჟანგბადის (2) არსებობის პირობებში. ისინი ჟანგბადს იყენებენ როგორც მჟანგავს. აერობულ ორგანიზმებს მიეკუთვნება თითქმის ყველა ცხოველი, მცენარე და სოკო, უმარტივესების უმრავლესობა, აგრეთვე ბევრი პროკარიოტი, ანუ ორგანიზმების აბსოლუტური უმრავლესობა. აერობული ორგანიზმები ბიოლოგიურ ჟანგვას ახორციელებენ უპირატესად უჯრედული სუნთქვის პროცესში — ჟანგვა-აღდგენის რეაქციების (სასუნთქი ჯაჭვის) სერიაში, რომელიც მიმდინარეობს ციტოქრომების მონაწილეობით და სრულდება ციტოქრომოქსიდაზის დახმარებით 2-ის წყლამდე აღდგენით (ბაქტერიებს აქვთ სხვა ოქსიდაზებიც). აერობულ ორგანიზმებს ასევე აქვთ ფერმენტები (კატალაზა, სუპეროქსიდისმუტაზა), რომლებიც უზრუნველყოფენ 2-ის არასრული აღდგენის ტოქსიკური პროდუქტების დაშლას. ზოგიერთ ცხოველში, მაგალითად პარაზიტულ ჭიებში, ჟანგბადის გარეშე ცხოვრება მეორეულ შეგუებას წარმოადგენს. აერობულ ორგანიზმებში განსაკუთრებულ ადგილს იკავებენ ფოტოსინთეზის უნარის მქონე მცენარეები და ციანობაქტერიები, რადგან მათ მიერ გამოყოფილი 2 უზრუნველყოფს ყველა სხვა დანარჩენი აერობული ორგანიზმის განვითარებას.
დასავლეთი ნორთუოლის ფირნი

დასავლეთი ნორთუოლის ფირნი — მყინვარი კუნძულ ახალ გვინეაზე, ცენტრალური პაპუის პროვინციაში, ინდონეზიაში. მდებარეობს სუდირმანის ქედზე, ზღვის დონიდან დაახლოებით 4600–4750 მ სიმაღლეზე. გაწოლილია მწვერვალ ნგა-პულუდან ჩრდილო-დასავლეთით 3 კმ-ში და მწვერვალ ჯაიადან 5 კმ-ში. დასავლეთი ნორთუოლის ფირნი ამჟამად სრულიად გამდნარია. 2002 წლის მდგომარეობით მისი ფართობი შეადგენდა 0.28 კმ²-ს.

1936–1962 წლებს შორის ერთიანი ნორთუოლის ფირნი დაიშალა რამდენიმე ცალკეულ მყინვარად, რომელთა შორის უდიდესი იყო დასავლეთი ნორთუოლის ფირნი და აღმოსავლეთი ნორთუოლის ფირნი. 2004 წელს -ის სატელიტური ფოტოსურათებით დადგინდა, რომ 2000 წლიდან 2002 წლამდე პერიოდში დასავლეთ ნორთუოლის ფირნმა დაკარგა თავისი ზედაპირის ფართობის 19.4%. მართლაც, 2017 წელს ან უფრო ადრე დასავლეთი ნორთუოლის ფირნი სრულიად გაქრა. დასავლეთი ნორთუოლის ფირნი დაახლოებით 5,000 წლის წინათ წარმოქმნილი ყინულქუდის ნარჩენია, რომლის ფართობი 1850 წლისთვის შეადგენდა დაახლოებით 20 კმ²-ს. სულ მცირე, ერთი ადრინდელი ყინულქუდი აგრეთვე არსებობდა ამ რეგიონში 15,000–7,000 წლის წინ.
ვაჟა კიკნაძე

ვაჟა კიკნაძე (დ. 27 აგვისტო, 1952, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, მეცნიერი.

ბიოგრაფია
1976 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი.

1976-2006 წლებში — ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტი: ლაბორანტი, უფროსი ლაბორანტი, მეცნიერი თანამშრომელი, უფროსი მეცნიერი თანამშრომელი. 1990-2006 წლებში — გორის ეკონომიკური ინსტიტუტის პროფესორი. 2006-2012 წლებში — ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სრული პროფესორი. 2006-2011 წლებში — სსიპ ივანე ჯავახიშვილის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი. 2011-2018 წლებში — სსიპ ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი. 2018 წლიდან — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის ახალი და უახლესი ისტორიის განყოფილების მთავარი მეცნიერ-თანამშრომელი. არის ავტორი მონოგრაფიებისა: „საქართველო საუკუნეში“ (1989). „ალექსანდრე ამილახვარი – ბრძენი აღმოსავლეთისა“ (1997). „ცხოვრება და ღვაწლი ეპისკოპოს პეტრე კონჭოშვილისა“ (2003), ასევე არის ავტორი სტატიისა "ლათინური წყარო ს. საქართველოს ისტორიის შესახებ" (1983). მიღებული აქვს გამომცემლობა „ლომისი“-ს პრემია (1998). ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (2006), პროფესორი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „საქართველოს პოლიტიკური მდგომარეობა საუკუნის ნახევარში“, დაიცვა 1986 წელს.

სადოქტორო დისერტაციის თემა — "ეროვნული და საკაცობრიო პრობლემატიკა მე–19 საუკუნის ქართველი სასულიერო მოღვაწეების შეოქმედებაში", დაიცვა 2006 წელს.

ჯილდოები
1998 — გამომცემლობა „ლომისი“-ს პრემია
აზერბაიჯანის მასმედია

აზერბაიჯანში მასმედიის ისტორია იწყება 1875 წლიდან, როდესაც აზერბაიჯანელმა განმანათლებელმა და პუბლიცისტმა ჰასან ბეი ზარდაბიმ პირველად გამოსცა გაზეთი „აქინჯი“. ეს იყო მსოფლიოში პირველი პრესა აზერბაიჯანულ ენაზე.

აზერბაიჯანის მედიის განვითარების სააგენტო 2021 წლის იანვრიდან ფუნქციონირებს.

2022 წლის ოქტომბრიდან შემოღებულ იქნა მედია რეესტრი. რეესტრში შედის: აუდიოვიზუალური მედიის სუბიექტები, ბეჭდური მასმედია, ონლაინ მედია, საინფორმაციო სააგენტოები, ჟურნალისტები.

მასმედია
ბეჭდვითი და სამაუწყებლო მედია აზერბაიჯანში ძირითადად სახელმწიფო საკუთრებაშია ან სუბსიდირებულია მთავრობის მიერ. აზერბაიჯანს აქვს 9 ეროვნული ტელეარხი, 12-ზე მეტი რეგიონალური ტელეარხი, 25 რადიო არხი, 30-ზე მეტი ყოველდღიური გაზეთი.

აზერბაიჯანში ოფიციალურად რეგისტრირებულია 3500 გამომცემლობა.

რეგისტრირებულია 30-ზე მეტი ყოველდღიური გაზეთი. გამოდის ჟურნალები „“, „“.

2014 წლის მონაცემებით, აზერბაიჯანს აქვს 9 სადგური, 17 სადგური და ერთი მოკლეტალღური სადგური.

აზერბაიჯანში რამდენიმე ინტერნეტ საინფორმაციო პორტალია.

აზერბაიჯანში სულ 47 სატელევიზიო არხია, აქედან 4 საზოგადოებრივი ტელეარხია.

მედიისა და ინფორმაციის სამინისტროს ლიკვიდაციის შემდეგ მედიის რეგულირებას ახორციელებს ორი მმართველი ორგანო: აზერბაიჯანის პრესის საბჭო და აუდიოვიზუალური საბჭო. აზერბაიჯანის პრესის საბჭო არის ბეჭდური მედიის თვითრეგულირების ორგანო, ხოლო აუდიოვიზუალური საბჭო არის ელექტრონული მედიისა და ტელევიზიის მარეგულირებელი აზერბაიჯანში.

მედიის განვითარების სააგენტო ხელს უწყობს მედიის განვითარებას და მედიის მუშაკთა პროფესიულ განვითარებას.
მირვარიდ დილბაზი

მირვარიდ ფაშა ყიზი დილბაზი (; დ. 1912, ყაზახი — გ. 2001, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი პოეტი.

ბიოგრაფია
მირვარიდ დილბაზი დაიბადა 1912 წლის 19 აგვისტოს სოფელ მუსაქოიში (ყაზახის რაიონი). 1921 წელს პოეტი ქალის ოჯახი საცხოვრებლად ბაქოში გადავიდა, სადაც მირვარიდი ქალთა სემინარიაში მოეწყო. სემინარიის დამთავრების შემდეგ დილბაზი ბაქოსა და ყუბაში დაწყებითი კლასების მასწავლებლად მუშაობდა. რამდენიმე წლის შემდეგ მირვარიდი მოეწყო აზერბაიჯანის პედაგოგიურ ინსტიტუტში.

დილბაზი 1934-1938 წლებში აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ხელნაწერთა ფონდში და 1938-1940 წლებში გამომცემლობა „აზერნეშრში“ მუშაობდა.

მირვარიდ დილბაზიმ ლიტერატურული მოღვაწეობა 1920-იანი წლების მეორე ნახევრიდან დაიწყო. 1927 წელს ჟურნალ „ოქტომბრის ცეცხლში“ გამოქვეყნებულ მირვარიდის პირველ ლექსს ეწოდა „ქალთა თავისუფლება“, რომელიც გამოქვეყნდა ქალთა დღესასწაულთან დაკავშირებით, 8 მარტს. პოეტი ქალის პირველი წიგნი 1934 წელს გამოიცა.

1937 წელს გამოიცა მეორე წიგნი, სახელწოდებით „ადრეული შემოდგომა“. მეორე მსოფლიო ომის დროს გამოიცა მირვარიდ დილბაზის 7 წიგნი. ყველა სამხედრო-პატრიოტულ თემატიკას მიეძღვნა.

დილბაზის ლექსების თემა მრავალმხრივია: საზოგადოებაში შემოქმედებითი მოღვაწეობის პათოსი, ადამიანთა ცხოვრება და ყოფა, მშობლიური მიწის ბუნებით გატაცება. აკრიტიკებდა მათ ვინც არღვევდა ცხოვრების ჰარმონიას. მირვარიდი ბუნებაზე შეყვარებული პოეტია. მის ლექსებში აზერბაიჯანის ბუნება მთელი თავისი მრავალფეროვნებით ვლინდება.

მირვარიდ დილბაზი გარდაიცვალა 2001 წლის 12 ივლისს ბაქოში.

რესურსები ინტრნეტში
 - აზერბაიჯანის ეროვნული ბიბლიოთეკა
დაღ-მაშანლი

დაღ მაშანლი — სოფელი აზერბაიჯანში, ზემო ყარაბაღის რეგიონში, ჯაბრაილის რაიონში.

1993 წლიდან ოკუპირებული იყო სომხეთის შეიარაღებული ძალების მიერ. 2020 წლის 25 ოქტომბერს აზერბაიჯანის შეიარაღებულმა ძალებმა სოფელი დაიბრუნეს.

ტოპონიმიკა
დასახლება მთიან ადგილზე მაშანლის ტომის ჩამოსახლების შედეგად შეიქმნა. ოიკონიმი ნიშნავს „მთიან მხარეში მდებარე სოფელ მაშანლის“.