iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
პედიატრია

პედიატრია ( ნათ. ბრ. და ) — მედიცინის დარგი, რომელიც შეისწავლის ბავშვის ორგანიზმის სხვადასხვა ასაკობრივი პერიოდის ანატომიას, ფიზიოლოგიას, ბავშვთა სნეულებებს, მათ მკურნალობასა და პროფილაქტიკას.

პედიატრია როგორც დამოუკიდებელი კლინიკური დისკიპლინა, ჩამოყალიბდა საუკუნის ნახევარში. საუკუნის ბოლომდე ევროპაში პედიატრების მომზადების ცენტრი იყო პარიზული სკოლა (ნ. ჟადლო, ლ. გერსანი, მ. ბიიარი და სხვები). საუკუნის დასაწყისიდან პედიატრიული სკოლები ჩამოყალიბდა სხვა ქვეყნებშიც (ავსტრია, გერმანია და სხვა). რუსეთში პირველი გამოკვლევები ბავშვთა ჯანდაცვის საქმეში ს. ზიბელინის, ნ. ამბოდაკ-მაქსიმოვიჩის, ნ. ნოვიკოვის და სხვა სახელებთან არის დაკავშირებული. პირველი რუსული სახელმძღვანელო ბავშვთა დაავადებებზე — «» ეკუთვნის ს. ხოტოვიცკის (1847). პირველი ბავშვთა საავადმყოფო გაიხსნა 1834 წელს პეტერბურგბში, 1842 წელს მოსკოვში. 1869 წელს სამედიცინო-ქირუიგიულ აკადემიაში გაიხსნა ბავშვთა დაავადებების პირველი კათედრა რუსეთში. 1866 წელს ნ. ტოლსკიმ მოსკოვის უნივერსიტეტთან მოაწყო ბავშვთა კლინიკა, სადაც მუშაობდნენ რუსული კლინიკური პედიატრიის ფუძემდებლები ნ. ფულატოვი, ნ. კორსაკოვი, ა. ფილიპოვი და სხვები. 1885 წელს პეტერბურგში, ხოლო 1892 წელს მოსკოვში დაარსდა პედიატრთა პირველი საზოგადოებები.

ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ბავშვთა ჯანდაცვის ორგანიზაცია ძირფესვიანად შეიცვალა. პედიატრია დაიყო ცალკეულ, ვიწრო სპეციალობებად, შეიქმნა ბავშვთა სამკურნალო და პროფილაქტიკურ დაწესებულებათა ფართო ქსელი, სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტები და მსოფლიოში პირველი სპეციალური ფაკულტეტები ექიმ-პედიატრთა მოსამზადებლად. საბჭოთა ხელისუფლების პირველი დღეებიდანვე შეიქმნა დედათა და ბავშვთა, აგრეთვე ბავშვთა და მოზარდთა დაცვის სახელმწიფო სისტემები.

სამამულო პედიატრიის განვითარებაში დიდი ღვაწლი მიუძღვით გ. სპერანსკის, ი. დომბროვსკაიას, ა. ტურს, მ. მასლოვს, მ. სტუდენკინს და სხვებს. პედიატრიის თანამედროვე მნიშვნელოვანი პრობლემებია მოზარდი ორგანიზმის რეაქციულობის შესწავლა, ბავშვის დაავადებათა ქრონიკული ფორმების გამომწვევი მიზეზებისა და პირობების დადგენა, დედისა და ნაყოფის ორგანიზმებს შორის ურთიერთმოქმედების დარღვევის მექანიზმებისა და შედეგების გამოკვლევა, ბავშვებისათვის სპეციალური დახმარების რაციონალური ფორმების შემუშავება და სხვა. 1925 წელს შეიქმნა პედიატრთა საკავშირო საზოგადოება, რომელიც 1955 წლიდან შევიდა საერთაშორისო პედიატრიულ საზოგადოებაში (დაარსდა 1950).

საქართველოში მეცნიერული პედიატრიის ფუძემდებელია ს. გოგიტიძე, რომელმაც 1921 წელს თსუ-ის სამკურნალო ფაკულტეტზე დააარსა პედიატრიის პირველი კათედრა. 1959 წელს შეიქმნა საქართველოს სსრ ჯანდაცვის სამინისტროს პედიატრიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტი. 1931 წელს დაარსდა საქართველოს პედიატრთა სამეცნიერო საზოგადოება. საქართველოში მეცნიერული პედიატრიის განვითარებაში დიდი წვლილი შეიტანეს: ზ. უგრელიძემ, პ. ნანეიშვილმა, ი. ლორთქიფანიძემ, ა. სიჭინავამ, ი. რცხილაძემ, მ. ბოკერიამ და სხვებმა.
ალტერნატიული მედიცინა

ალტერნატიული მედიცინა მოიცავს მკურნალობის ისეთ მეთოდებსა და მიდგომებს, რომლებსაც თანამედროვე დასავლური სამყარო და მედიცინა არ აღიარებს და არ მიიჩნევს აკადემიურად და კლასიკურად. ალტერნატიული მედიცინის სახეობებია: აკუპუნქტურა, იოგა, მედიტაცია, ნატუროპათია, ტრადიციული მედიცინა (ჩინური, ტიბეტური და სხვა), ქიროპრაქტიკა, ჰერბალიზმი (ბალახეულობით მკურნალობა), ჰიპნოზი, ჰომეოპათია. ხშირად ალტერნატიულ მედიცინაში აერთიანებენ საკვები დანამატების გამოყენების პრაქტიკას მკურნალობისათვის. ამასთან დაკავშრებით გვხვდება ტერმინი «დამატებითი და ალტერნატიული მედიცინა» ანუ დამ .

ალტერნატიულ მედიცინის სახეობად მოიხსენიებენ ფაგოთერაპიასაც ანუ ბაქტერიოფაგებით მკურნალობას, რომელიც ზემოთ ჩამოთვლილ მეთოდებთან შედარებით ყველაზე ნაკლებადაა ცნობილი.
მიკენე

მიკენე — უძველესი ქალაქი არგოლიდში, ბერძნული ცივილიზაციის ერთ-ერთი ცენტრი ძვ. წ. ათასწლეულში. მდებარეობს ათენიდან 90 კმ-ში სამხრეთ-დასავლეთით. ამჟამად ნანგრევებია. გადმოცემით ქალაქი პერსევსმა ააგო. აქ ცხოვრობდნენ დანაოსის შთამომავლები და ელისიდან გადმოსახლებული ამიფაონიდები. ჰერაკლიდების დაბრუნების შემდეგ ქალაქი თანდათან დაკნინდა და სპარსელებთან ომების პერიოდში საბოლოოდ დაიქცა არგოსელებთან ბრძოლისას. სტრაბონის გადმოცემით, მის პერიოდში ქალაქის კვალი აღარ იყო დარჩენილი.

მიკენელები
დაახლ. ძვ. წ. 1600 წლიდან საბერძნეთის ნახევარკუნძულზე მიკენელები გაბატონდნენ. ისინი ქალაქ წარმოშობით მიკენიდან იყვნენ და სახელიც ამ ქალაქის მიხედვით ეწოდა.

მიკენელები ცალკეული ქალაქების გარშემო დაფუძნებულ პატარ-პატარა სამეფოებში ცხოვრობდნენ. ეს სამეფოები არასოდეს გაერთიანებულა, თუმცა ერთმანეთში ვაჭრობდნენ და საერთო ენა და ცხოვრების წესი ჰქონდათ.

ისტორიკოსებმა ზუსტად არ იციან მიკენელების წარმოშობა. ისინი შესაძლოა, დაახლ. ძვ. წ. 2000 წელს ცენტრალური ევროპიდან მოვიდნენ საბერძნეთში, ან მანამდეც აქ ცხოვრობდნენ.

მიკენელები უმთავრესად გალავანშემოვლებულ ქალაქებში ცხოვრობდნენ. ქალაქებს ბორცვებზე აგებდნენ, რათა იოლად შეძლებოდათ მათი დაცვა. მნიშვნელოვანი ნაგებობები მაღლობის მწვერვალზე, აკროპოლისში იყო განლაგებული. მოსახლეობის ძირითადი ნაწილი კი ქვედა ქალაქში, აკროპოლისის კედლებს მიღმა ცხოვრობდა.

კრეტის მსგავსად, მიკენის ეკონომოკური ცხოვრების ცენტრი სასახლე იყო. ხელოსნების ნამუშევარი და სასოფლო სამეურნეო პროდუქცია აკროპოლისში ინახებოდა, საიდანაც მთელ კრეტაზე ნაწილდებოდა ან სხვა ქალაქებში გაჰქონდათ გასაყიდად.

კაშკაშა ფერებით მოხატული მიკენელი მეფის სასახლე რამდენიმესართულიანი შენობისაგან შედგებოდა, რომლებიც დიდი ცენტრალური ეზოს გარშემო იყო შემორიგებული. აქ სამეფო რეზიდენციის გარდა განლაგებული იყო სამხედრო შტაბი, ადმინისტრაციული ბაზა და ხელოსანთა სამუშაო ადგილი. სადაც სამეფო კარი იკრიბებოდა და სახელმწიფო საქმეებს წყვეტდა.

მიკენელებმა მინოსური დამწერლობის ფორმებზე დაყრდნობით შექმნეს თავიანთი დამწერლობა. მეცნიერები მას -ხაზოვანს უწოდებენ. არქეოლოგებმა -ხაზოვანი დამწერლობიანი ათასობით ფირფიტა იპოვეს. საბედნიეროდ, მისი გაშიფვრა ადვილად მოახერხეს, რადგან მიკენელები ადრეულ ბერძნულ ენაზე ლაპარაკობდნენ.

წარწერები მაინცდამაინც საინტერესო არ აღმოჩნდა, რადგან ფირფიტები, ძირითადად, ნახირის, სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციისა და ხელოსნური ნაწარმის, აგრეთვე სასახლის მოხელეთა მოვალეობების შესახებ ჩანაწერებს შეიცავდა.
ფარმაკოლოგია

ფარმაკოლოგია ( და ) — სამედიცინო ბიოლოგიური მეცნიერება, რომელიც შეისწავლის საწამლე საშუალებებსა და ორგანიზმზე მათ მოქმედებას; ფართო გაგებით მეცნიერება ფიზიოლოგიურად აქტიური ნივთიერებების შესახებ.

პირველი სისტემატიზებული ცნობები საწამლე ნივთიერებებზე გვხვდება ებერსის ეგვიპტურ პაპირუსებში (ძვ. წ. საუკუნე), აგრეთვე ჰიპოკრატეს, თეოფრასტეს (ძვ. წ. 372-287 წლები), დიოსკორიდეს (ახ. წ. საუკუნე) შრომებში. სამკურნალო მცენარეები აღწერილი აქვთ გალენოსს, იბნ სინას, პარაცელსუსს. 1778 წელს რუსეთში გამოვიდა პირველი რუსული ფარმაკოპეა. საუკუნის დასასრულსა და საუკუნის დასაწყისში დაიწყო ექსპერიმენტული, ფარმაკოლოგიის განვითარება (ვ. დიბკოვსკი, ა. სოკოლოვსკი, ი. პავლოვი, ნ. კრავკოვი და სხვები). თანამედროვე ფარმაკოლოგიაში განარჩევენ ფარმაკოდინამიკას (შეისწავლის ორგანიზმზე საწამლე ნივთიერებათა მოქმედებას), ფარმაკოკინეტიკას (შეისწავლის საწამლე ნივთიერებათა, შეწოვას, განაწილებას და ორგანიზმში მათ ბიოტრანსფორმაციას), მოლეკულურ ფარმაკოლოგიას (შეისწავლის ორგანიზმზე საწამლე ნივთიერებათა ბიოქიმიურ მოქმედების მექანიზმებს), კლინიკურ ფარმაკოლოგიას (კლინიკურ პრაქტიკაში იყენებს სამკურნალო პრეპარატებს და ახდენს მათ საბოლოო აპრობაციას).

ფარმაკოლოგიას ყოფენ ზოგად და კერძო ფარმაკოლოგიად. ზოგადი ფარმაკოლოგია შეისწავლის საწამლე ნივთიერებათა მოქმედების მექანიზმებს, ორგანიზმზე მათი მოქმედების საერთო კანონზომიერებებს (ჟანგვა, აღდგენა, ჰიდროლიზი და სხვა), ორგანიზმში მათი შეყვანისა (შიგნით, კანქვეშ, კუნთებში შიგავენურად, ინჰალაციით) და ორგანიზმიდან გამოყოფის (თირკმლებით, ნაწლავებით) გზებს, მოქმედების პრინციპების დახასიათებას (ადგილობრივი, რეფლექსური), ორგანიზმში მოქმედების განსაზღვრულ პირობებს (ქიმიური შენება, ფიზიკურ-ქიმიური თვისებები, დოზები და კონცენტრაციები, მოქმედების ხანგრძლივობა, სქესი, გენეტიკური თვისებები, ორგანიზმის ფუნქციური მდგომარეობა და სხვა). ზოგადი ფარმაკოლოგია შეისწავლის აგრეთვე კომბინირებული საწამლე თერაპიის პრინციპებს, სტანდარტიზაციის კლასიფიკაციის საწამლე ნივთიერებათა ძიების და სხვა საკითხებს. კერძო ფარმაკოლოგია შეისწავლის საწამლე ნივთიერებებს, რომლებიც მათი ძირითადი ეფექტის მიხედვით გაერთიანებულია რამდენიმე ჯგუფში: საანესთეზიო, საძილე, ნეიროლეპტიკური, კრუნჩხვების საწინააღმდეგო, გამაღიზიანებელი, გულ-სისხლძარღვთა, ანტიბაქტერიული, ანტიბლასტომური საშუალებები და სხვა. ფარმაკოლოგია მჭიდროდ არის დაკავშირებული ფარმაცევტულ ქიმიასთან, ფარმაკოგნოზიასთან, ფარმაციასთან, ტოქსიკოლოგიასთან, აგრეთვე ფიზიოლოგიასთან პათოლოგიასთან, ბიოქიმიასა და ბიოლოგიასთან.
ოკრიბის ქვაბული

ოკრიბის ქვაბული — ქვაბული კავკასიონის სამხრეთ მთისწინეთში, კოლხეთის დაბლობის აღმოსავლეთი კუთხის ჩრდილოეთით, დაახლოებით ემთხვევა ტყიბულის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიას.

გეოლოგიურად მიეკუთვნება საქართველოს ბელტს და წარმოადგენს დამრეც ტექტონიკურ გუმბათს, რომლის პერიფერიული ნაწილები — ნაქერალის, ოკრიბა-არგვეთისა და სამგურალის ქედები აგებულია ცარცული კირქვებით. შუა ნაწილი ეროზიის გამო გათავისუფლებულია ცარცული წყებების საფრისაგან, რის შედეგად გაშიშვლებულია იურული ფორმაციები (უმთავრესად ბაიოსის პორფირიტული სერია და ბათური ასაკის ფიქლები). ოკრიბის ქვაბულის რელიეფი ზოგადად დაბალმთიან-ბორცვიანია, ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება რაჭის საშუალმთიანი ქედის დასავლეთი ნაწილი, რომლის მონაკვეთები ცნობილია ნაქერალის, მოხოულის (მოხვეულის) და სხვა სახელებით. ბუნებრივი მცენარეული საფარია ფართოფოთლოვანი ტყე, რომლის ქვეშ განვითარებულია ყვითელმიწა და ყომრალი ნიადაგები.
ოლეანდრე

ოლეანდრე — მცენარის გვარი ქენდირისებრთა ოჯახისა. მარადმწავანე მაღალი ბუჩქი ან დაბალი ხეა.

მისი 3 სახეობა იზრდება ხმელთაშუაზღვისპირეთსა და სუბტროპიკულ აზიაში. სამივე დეკორატიულია. საკმაოდ ფართოდ არის გავრცელებული ჩვეულებრივი ოლეანდრე . აგრეთვე არის გაშენებული ყირიმის სამხრეთ სანაპიროზე, კავკასიის შავი ზღვის სანაპიროზე; კარგად ხარობს დასავლეთ საქართველოში.

აღმოსავლეთ ამიერკავკასიასა და შუა აზიის სამხრეთ რაიონებში სიცივისა და სიმშრალისაგან ზიანდება და გადაქცეულია ოთახის მცენარედ. მთელი მცენარე შხამიანია, შეიცავს გლიკოზიდებს — ოლეანდრინს, კორნერინს და სხვა ნივთიერებებს.

ოლეანდრის ფოთლებისაგან დამზადებული პრეპარატები იხმარება გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების დროს.
პეტრე მამრაძე

პეტრე გრიგოლის ძე მამრაძე (დ. 27 თებერვალი, 1877, თბილისი — გ. 31 ივლისი, 1937, თბილისი) — ქართველი ინჟინერი, ჰიდროტექნიკოსი, არქიტექტორი.

ბიოგრაფია
1907 წელს დაამთავრა პეტერბურგის ტექნოლოგიური ინსტიტუტი.

1907–1910 წლებში ასწავლიდა მათემატიკას თბილისის ქართულ გიმნაზიაში. 1912–17 წლებში დაამუშავა ქუთაისის თბოელექტროსადგურის, ალაზნის ველის, დოღლაურის ველის მიდამოებისა და ლამი-მისაქციელის მიწების მორწყვის პროექტები და სხვ.

1921–1925 წლებში განაგებდა დასავლეთ საქართველოში პირველი საბჭოთა სარწყავი სისტემის და ჭაობების დაშრობის (ქობულეთის რაიონში) სამუშაოებს. 1926–1930 წლებში ხელმძღვანელობდა ალაზნის სარწყავი სისტემის მშენებლობას, დააპროექტა შირაქის წყალსადენი, სამგორის ველის მორწყვის სქემა. 1932–1937 წლებში დაამუშავა კურორტ წყალტუბოს კეთილმოწყობის გენერალური გეგმის ძირითადი სქემა და სათავეში ედგა წყალტუბოს ჰიდროტექნიკური კომპლექსის მშენებლობას. ამავე პერიოდში ლექციებს კითხულობდა საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში.

საბჭოთა ხელისუფლების მიერ რეპრესირებულია 1937 წელს.

პეტრე მამრაძეს მიერაა შექმნილი მთაწმინდაზე, ილია ჭავჭავაძის საფლავის მონუმენტის „მწუხარე საქართველო“ არქიტექტურა (1913 წელს).
ეკლესია (ნაგებობა)

ეკლესია ან ქრისტიანული ტაძარი — საკულტო ნაგებობა, ქრისტიანების კრებისათვის განკუთვნილი ადგილი, სადაც აღესრულება ღვთისმსახურება და სხვა რელიგიური რიტუალები. ჩვეულებრივ, ქალაქის ან მონასტერის მთავარ ეკლესიას ეწოდება საკათედრო ტაძარი, სადაც მდებარეობს ეპისკოპოსის კათედრა. უმთავრესად ეკლესიებს ამაღლებულ ადგილებზე აშენებდნენ.

უძველესი ეკლესია თარიღდება 233–256 წლებით, იგი სახლის ტიპის შენობა იყო. ადრექრისტიანული წარმოდგენით ეკლესიის შენობის არსის განმსაზღვრელი ტიპი იყო ბაზილიკა, ანუ სიგრძივი დაგეგმარების შენობა, რომელიც ხომალდის ასოციაციას იწვევს, გემის ფორმა აქვს და ავლებს პარალელს ნოეს კიდობანთან. მას შემდეგ, რაც ქრისტიანობა რომის იმპერიის ოფიციალური რელიგია გახდა, მზარდი მოთხოვნილების დასაკმაყოფილებლად დღის წესრიგში დადგა ეკლესიების მშენებლობა. შენობა ღვთისმსახურებას უნდა ყოფილიყო მისადაგებული, ამან განსაზღვრა მისი შიდა სივრცის ფორმა. ეკლესიის შიდა სივრცე, ლიტურგიული საჭიროებიდან გამომდინარე, ორ ძირითად ნაწილად განიყოფება: ტერიტორია, რომელიც მრევლისთვის არის განკუთვნილი და საკურთხეველი. ისინი ერთმანეთისგან გამიჯნულია კანკელით იმის ნიშნად, რომ მრევლს არ აქვს უფლება შევიდეს იქ, სადაც აღესრულება საღვთო ლიტურგიის ყველაზე დიდი და წმიდა საიდუმლო — პურისა და ღვინის გარდაარსება ქრისტეს ხორცად და სისხლად.

 საუკუნიდან ბაზილიკების გუმბათებით დაგვირგვინებამ თითქოს შეაჩერა ბაზილიკა-ხომალდის სვლა და მყარად დაამკვიდრა ერთ ადგილზე. ცენტრალურგუმბათოვანი ეკლესია გამოხატავს ცაში მკვიდრობის იდეას, გუმბათი მდგრადობის, უძრაობის, ციური გუმბათის მიწაზე გარდამოსვლისა და მასზე დავანების სიმბოლოა. გუმბათოვანი ეკლესიის არქიტექტურის ჩამოყალიბებით აღინიშნა დევნილობისგან თავდაღწეული და გამარჯვებული ეკლესიის სტატუსი, რაც არ აუქმებს ეკლესიის, როგორც წუთისოფელში მსვლელი ხომალდის იდეას. ის საძირკვლიანი სახლიც არის და ხომალდიც. გუმბათიანი ეკლესიის რამდენიმე ტიპი არსებობს: გუმბათიანი ბაზილიკა, ჯვარ-გუმბათიანი, ცენტრალურ-გუმბათოვანი, წრიული, რვაკუთხა შენობები. ეკლესიის შენობა, როგორც წესი, საკურთხევლით აღმოსავლეთისკენ არის მიმართული, იმ მხარისკენ, საითაც, ჩვეულებრივ, მლოცველია მიპყრობილი. შენობას ადგას ჯვარი, ახლავს სამრეკლო, რომელიც მის შორიახლო შენდება. ზარი, რომლის ხმა უნდა წვდებოდეს მორწმუნეებს, ამცნობს მათ ღვთისმსახურების — წირვა-ლოცვის დაწყებას.

საქართველოში ქართლის გაქრისტიანებასთან ერთად ერთად დაიწყო ეკლესიების აგება. უძველეს ეკლესიებად ითვლება ძველი შუამთის კომპლექსში შემავალი ბაზილიკა ( საუკუნე), ბოლნისის სიონი (478–493), ურბნისის სიონი (– საუკუნეები), ანჩისხატი ( საუკუნე) და ნეკრესის მონასტერი (მასში შემავალი საუკუნის ეკლესია).

ტაძრების სახეობანი
ტაძრების სახეობებია: ბაზილიკა (ხომალდი), როტონდა (წრე) და ჯვრის ფორმის.

მართლმადიდებელ ეკლესიაში თავად ტაძარი იყოფა: კარიბჭისაგან (წინკარი, სტოა), ეკლესიის საშუალო (შიდა) ნაწილი, საკურთხეველი, სოლეია (შემაღლებული ადგილი ამბიონის ორივე მხარეს, იგივე კლიროსი) და ამბიონი.
შალვა ახალკაცი

შალვა ანდრიას ძე ახალკაცი (დ. 16 იანვარი [ძვ. სტ. 3 იანვარი] 1902, სოფ. დვანი, ქარელის რაიონი — გ. 31 დეკემბერი, 1979, თბილისი) — ქართველი ინჟინერი, სამელიორაციო საქმის ერთ–ერთი ფუძემდებელი საქართველოში. საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი (1960).

1929 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი. 1924–1926 წლებში მუშაობდა ზაჰესის მშენებლობაზე და „საქსწყალსახპროექტში“. მისი მონაწილეობით დაპროექტდა ქვემო ალაზნის და ზემო სამგორის სარწყავი სისტემები (1941–1945), ასევე სიონის წყალსაცავის პროექტი და ბულაჩაურის წყალსადენი (1946–1977).

1962–1977 წლებში მუშაობდა „საქწყალსახპროექტის“ მთავარ ინჟინრად და დირექტორის მოადგილედ. სხვადასხვა დროს იყო ენგურისა და ჟინვალის ჰიდროელექტროსადგურების პროექტების ექსპერტი და კონსულტანტი. 1977 წელს მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდო — ლენინის ორდენი.
XVI საზონათაშორისო ტურნირი

7,5 ქულა
11.ვან ფინი
7 ქულა
12.ცინ კანინი 13.ნინო გურიელი 15.კ. დობროვსკა 16.იულია დიომინა 17.მარგარიტა ვოისკა 18.ა. შაფრანსკა
6,5 ქულა
19.ირინა კულიში 20.ზ. ლეშუკი 21.მარიანა მარიჩი 22.ტ. შუმიაკინა 23.ნინო ხურციძე 24.ა. ჩოკე 25. ი. ლევიტანი
6 ქულა
26.კლაუდია ამურა 27. სიუ იუ 28.ვ. მარინელო 29. რ. მარია ლუსია
5,5 ქულა
30.ბადაშრი ტციპსეი 31. ფლორა უსკოვა 32.ვ.პეიჩევა 33.ი. ლანდრი 34.ლ. ლიმონდონგი 35. ვ. იოჰანსონი
5 ქულა
36.ნავა სტარი 37. ი. ტვერსკაია
4,5 ქულა
38.მ. ჰოლოდკოვა
2,5 ქულა
39. კ. ბიიოქსი

შენიშვნა: ფოიშორი პირველ ტურში ისვენებდა და მიენიჭა ერთი ქულა. მოთამაშის გასწვრივ მოცემულია პარტიის შედეგი მოცემულ ტურში. ფრჩხილებში ნაჩვენებია იმ მეტოქის ნომერი რომელსაც ეთამაშა ამ ტურში.
სინოიკიზმი

სინოიკიზმი ( < — ერთად დავასახლებ) — დამოუკიდებელი დასახლებების ან ქალაქების ერთიან პოლისად გაერთიანების პროცესი ძველ საბერძნეთში. სინოიკიზმის შედეგად ისპობოდა ტომობრივი განკერძოება, იქმნებოდა ცენტრალური მმართველობის ორგანოები და ერთიანი ეკონომიკური საფუძველი. იზრდებოდა დაქუცმაცებული ტომებისა და თემების სამხედრო ძლიერება. ცნობილია ათენის ირგვლივ ატიკის ცალკეული თემების გაერთიანება - სინოიკიზმი, რომელსაც ტრადიცია მეფე თესევსს (დაახლოებით ძვ. წ. ს.) მიაწერს, სინამდვილეში სინოიკიზმი ხანგრძლივი პროცესი იყო და მთელი - საუკუნეების მანძილზე მიმდინარეობდა.
ნიკოლოზ ესაკია

ნიკოლოზ (ნიკო) მიხეილის ძე ესაკია (დ. 8 იანვარი, 1906, ფოთი, — გ. 15 აპრილი, 1987, თბილისი) — ქართველი სამთო ინჟინერი, მიწისქვეშა ნაგებობების მშენებლობის სპეციალისტი, რანგის გენერალ–დირექტორი (1953). სოციალისტური შრომის გმირი. (1949)

დაამთავრა ამიერკავკასიის სამთო–მეტალურგიული ინსტიტუტის სამთო ფაკულტეტი (1931). 1931–1932 წლებში მუშაობდა ქუთაისის ბარიტის საბადოზე მთავარ ინჟინრად, შემდეგ — თბილისის საპროექტო ინსტიტუტში „ზაკგოსპროექტი“. 1932 წელს მივლინებული იყო მოსკოვის სამთო აკადემიაში. 1933 წლიდან ესაკია მონაწილეობდა მოსკოვის მეტროპოლიტენის პირველი რიგის გაშვებაში, ხელმძღვანელობდა რამდენიმე მიწისქვეშა სადგურის მშენებლობას. 1941 წლიდან ესაკია ხელმძღვანელობდა სპეციალური ობიექტის (მთავრობის თავშესაფარი მოსკოვში, ე. წ. სტალინის ბუნკერი), ხოლო 1942–1943 წლებში — გაგრა–სოხუმის რკინიგზის გვირაბების მშენებლობას, 1943–1945 წლებში — მსოფლიო ომის პერიოდში დანგრეული შახტების აღდგენას მოსკოვის ოლქში და ახალი ობიექტების მშენებლობას.

1945 წლიდან ესაკია იყო მოსკოვის მთავარგვირაბმშენის უფროსის მოადგილე. ომის შემდეგ მუშაობდა აღდგენით სამუშაოებზე; 1946–1964 წლებში ი. ვ. კურჩატოვთან და ს. პ. კოროლიოვთან ერთად სათავეში ედგა სპეციალური მნიშვნელობის (ატომური მრეწველობისა და რაკეტსაწინააღმდეგო თავდაცვის) ობიექტების მშენებლობას, მ. შ. 1946-1950 წლებში იყო საბჭოთა-გერმანული სააქციო საზოგადოების „ვისმუტის“ დირექტორის მოადგილე და გერმანიის ტერიტორიაზე მიწისქვეშა ობიექტების მშენებლობის ხელმძღვანელი. 1969–72 წლებში იყო ენგურჰესის მშენებლობის სამმართველოს უფროსი, ხოლო 1972–1978 წლებში — „თბილმეტრომშენის“ მთავარი სპეციალისტი.

ესაკია სკკპ წევრი იყო 1940 წლიდან. იყო სკკპ ყრილობის დელეგატი (1971), საქართველოს კპ ყრილობის დელეგატი (1971), საქართველოს სსრ-ის მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი (1971-1975).

მიღებული ჰქონდა ლენინური (1966) და სტალინური (1949) პრემიები. დაჯილდოებული იყო ლენინის 3 ორდენით, სამამულო ომის ხარისხის, შრომის წითელი დროშის, „საპატიო ნიშნის“ ორდენებითა და მედლებით.
ეთრა

ეთრა ( კრიალა ცა, ნათელი ამინდი) — ტროიძენის მეფის პიტთევსის ასული, ეგეოსის ცოლი, თესევსის დედა (ეგეოსის ან პოსეიდონისაგან). ეგეოსი მასთან მცირე ხანს დარჩა, ათენს გაბრუნდა. ფეხმძიმე ქალი დიდხანს იყო მარტო მამისეულ სახლში. მერე როდესაც თესევსმა მშვენიერი ელენე მოიტაცა, დედას ჩააბარა, თვითონ კი პირითოოსს გაჰყვა ქვესკნელში - მისთვის პერსეფონეს მოსატაცებლად - ჰადესმა გმირები დააბა. სანამ თესევსი იქ იყო მიჯაჭვული, ძმებმა კასტორმა და პოლიდევკემ ელენე დააბრუნეს, მაშინ მას სპარტაში გაჰყვა ეთრა, როგორც მხევალი ან ტყვედ წაიყვანეს. შემდეგ ელენემ ეთრა ტროაშიც იახლა. ტროის აღების შემდეგ კი ეთრა შვილიშვილებმა გამოიხსნეს.
არიადნე

არიადნე — მინოსური ქალღმერთი, კრეტის მეფის მინოსის და პასიფაეს ასული. მას ნახვისთანავე შეუყვარდა ახალგაზრდა გმირი თესევსი, ათენის მეფის, ეგეოსის ძე, კრეტაზე ჩასული იმ მიზნით, რომ ან ეხსნა ათენი მძიმე ხარკისაგან ან თვითონაც სხვა ჭაბუკებთან ერთად დაღუპულიყო, მინოტავრთან შებმული. როდესაც თესევსი ლაბირინთში შედიოდა, თავისით თუ დედალოსის რჩევით არიადნემ დახმარება აღუთქვა იმ პირობით, რომ შეირთავდა და ათენში წაიყვანდა. თესევსი დაეთანხმა. არიადნემ ფარულად გადასცა ძაფის გორგალი და ხმალი. თესევსმა ძაფის ბოლო მისასვლელში დაამაგრა, გაჰყვა, ლაბირინთის შუაგულში მინოტავრს თავს დაესხა, მოკლა და ძაფს უკან გამოჰყვა, ღამით გაიტაცა არიადნე, თან წაიყვანა ათენელი ახალგაზრდები (7-7 გოგო-ბიჭი) და ათენისაკენ გაემართა (აპოლოდ. ეპ. 1, 7-9). სხვა ვერსიით, მინოსმა გამართა ასპარეზობა, თესევსმა გაიმარჯვა და მაშინ მოეწონა არიადნეს (ფილოქორე, ატიკის ისტ.; პლუტ. თეს). ასეა თუ ისე, თესევსმა მოკლა მინოტავრი და გაიტაცა არიადნე, მაგრამ ღმერთების ნებით კუნძულ დიაზე (ნაქსოსზე) მოუხდა ღამის გათევა და იქ მძინარე ქალი მიატოვა, რადგან სიზმრად დიონისე გამოეცხადა და გააფრთხილა, ჩემი დანიშნულიაო. ასე გახდა მინოსის ტურფა ასული დიონისეს ცოლი და ქურუმი, შემდეგ იქცა ბუნებისა და მცენარეთა ღვთაებად. მისი კულტი განსაკუთრებით ნაქსოსზე გავრცელდა, სადაც ქალღმერთის თანაბრად სცემდნენ თაყვანს. ჰეფესტომ საქორწილო საჩუქრად გაუჭედა ოქროს სხივოსანი გვირგვინი, რაც ქალის გარდაცვალების შემდეგ ჩრდილოეთის გვირგვინის თანავარსკვლავედად იქცა, თვითონ კი ოლიმპოს მწვერვალზე აიყვანეს. სხვა ვერსიით, ინდოეთიდან მომავალმა დიონისემ პირველად ნახა მძინარე არიადნე, შეიყვარა და ცოლად შეირთო ან მისივე თხოვნით მოკლა ამ კუნძულზე არტემიდემ.
ატიკა

ატიკა — პერიფერია შუა საბერძნეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროზე. ის მოიცავს 3 808 კვადრატულ კილომეტრს და მის შემადგენლლობაში მოქცეულია ათენი და მისი მიმდებარე დასახლებები, მათ შორის პირეოსიც. ატიკაში ცხოვრობს 3 750 000 კაცი, რომელთა 95% დასახლებულია დედაქალაქში.

ისტორიულად ატიკა წარმოადგენდა ელინთა რვა მთავარ მხარის უმნიშვნელოვანეს ნაწილს, რომლის დედაქალაქი იყო ათენი.
სინანული

სინანული, აღსარება — ქრისტიანულ რელიგიაში ახალი აღთქმის ერთ-ერთ საიდუმლო. აღსარება წარმოადგენს ისეთ კურთხეულ მოქმედებას, როდესაც ეკლესიის მღვდელი სულიწმინდის ძალით შეუნდობს მომნანიებელს აღსარების დროს ყველა ცოდვას და ადამიანი კვლავ ხდება განბანილი და განწმენდილი, ისევე როგორც ის ამოვიდა წყლიდან ნათლობის შემდეგ.

ისტორია
სინანულის საიდუმლო უფალმა დააწესა თავისი მკვდრეთით აღდგომის შემდეგ, როდესაც იგი გამოეცხადა მოციქულებს, სადაც ყველანი იყვნენ თომას გარდა. იესომ მოციქულებს განუცხადა:

მშვიდობაჲ თქუენ თანა! ვითარცა მომავალნი მე მამამან, მეცა წარგავლინებ თქუენ, და ვითარცა ესე თქუა, შეჰბერა მათ და ჰრქუა: მიიღეთ სული წმიდაჲ, უკუეთუ ვიეთნიმე მიუტევნეთ ცოდვანი, მიეტევნენ მათ, და უკეთუ ვიეთნიმე შეიპყრეთ, შეპყრობილ იყვნენ. (იოანე 20, 21-23)

ამ სიტყვებით უფალმა თავად მიანიჭა მოციქულებს და მათ შემდეგ მათი საქმის გამგრძელებლებს აპატიონ
თუ არ აპატიონ ადამიანებს ცოდვები, სულიწმინდის. ამგვარად საიდუმლოს უხილავი ძალით ხდება მოძღვრის ხილული მოქმედება.

საიდუმლოს არსი
ნათლობის საიდუმლოს გზით ადამიანი განიწმინდება დაბადებითი ცოდვებისაგან და შედის ქრისტიანულ სამყაროში. მაგარამ ის არ არის განთავისუფლებული სულიერი და ხორციელი მანკიერებებისაგან, რომლებიც შესაძლოა მას მემკვიდრეობით გადმოეცა მშობლებისაგან. მაგალითად, მიდრეკილება ბოროტებს ჩადენისაკენ, ხორცისათვის დამახასიათებელი ავადმყოფობა და სიკვდილი. ასე რომ ქრისტიანად გახდომის შემდეგ ადამიანმა შეიძლება ისევ შესცოდოს და შესცოდოს ძალიანაც ხშირად, შეიძლება ადამიანმა განიცადოს ავადმყოფობა და ზოგჯერ ძალიანაც მძიმე.

მართლმადიდებლური სწავლება
სულიერი და ხორციელი უძლურებისაგან გადასარჩენად უფალმა იესომ დააწესა ორი საიდუმლო: სინანული -სულიერი უძლურების განსაკურნავად და ზეთის კურთხევა — ხორციელი უძლურების სამკურნალოდ. იოანე მახარობელი გვასწავლის:

უკუეთუ ვთქუათ, ვითარმედ ცოდვაჲ არა გუაქუს, თავთა თჳსთა ვაცდუნებთ და ჭეშმარიტებაჲ არს და მართალ, რაჲთა მოგვეტევნეს ჩვენ ცოდვანი ჩუენნი და განწმიდნეს ყოვლისაგან სიცრუისა. უკუეთუ ვთქუათ, ვითარმედ არა ვცოდეთ, მტყუვრად გამოვაჩინებთ მას და სიტყუაჲ მისი არა არს ჩვუენ შორის. (იოანე 1, 8-10)

რიტუალი
მორწმუნე რამდენიმე დღის განმავლობაში მარხულობს, ესწრება რელიგიურ ღვთისმსახურებას; ამ პერიოდში იხსენებს თავის ცოდვებს, გულწრფელად სწუხს, ინანიებს და შესთხოვს ღმერთს ცოდვების მოტევებასა და მოწყალებას. შემდეგ მიდის მღვდელთან, რომელიც არის საწიგნესთან, სადაც ასვენია მაცხოვრის ხატი. მორწმუნე დაუმალავად წარმოთქვამს, აღიარებს ყველა თავის ცოდვას ანუ ამბობს აღსარებას. ამის შემდეგ მღვდელი მას თავზე დაადებს ოლარს, წაიკითხავს შესანდობარ ლოცვას და მიუტევებს მას ცოდვებს იესო ქრისტეს სახელით.

რა არის საჭირო სინანულის საიდუმლოს შესასრულებლად
საჭიროა მხოლოდ, რომ ადამიანმა ღრმად შეიგნოს თავისი ცოდვა, მტკიცედ გადაწყვიტოს რომ აღარასოდეს გაიმერებს ამ ცოდვას და გულწრფელად აღიაროს ის მოძღვრის წინაშე.
აღჯაბადი

აღჯაბადი — ქალაქი აზერბაიჯანში, აღჯაბადის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა 1974 წელს 18 ათასი, 1989 წელს — 25 ათასი, 2005 წელს — 35 000 კაცი. ქალაქი მდებარეობს მტკვარ–არაქსის დაბლობზე, ქალაქ აღდამიდან 45 კილომეტრში. არის რკინიგზის სადგური. მოქმედებს ავტოსარემონტო და ყველ-კარაქის ქარხნები. დამეგობრებულია ქალაქ ბათუმთან.
რობერტ მაკნამარა

რობერტ სტრეინჯ მაკნამარა (ინგლ. ) (დ. 9 ივნისი, 1916 — გ. 6 ივლისი, 2009) — ამერიკელი მეწარმე და პოლიტიკოსი, აშშ-ის თავდაცვის მდივანი 1961-68 წლებში ჯონ კენედის და ლინდონ ჯონსონის ადმინისტრაციებში.

ჰარვარდის ბიზნეს სკოლის პროფესორი.

იყო ფორდის ვიცე-პრეზიდენტი, ხოლო შემდგომში გახდა კომპანიის პირველი ხელმძღვანელი, რომელიც ფორდების კლანიდან არ იყო. კომპანიას ხელმძღვანელობდა 5 კვირა, რის შემდეგაც ჯონ კენედის ინიციატივით გადავიდა მთავრობაში თავდცვის მდივნის პოსტზე. იგი იყო ვიეტნამის ომის იდეოლოგო.

თავდცვის მდივნობიდან წასვლის შემდეგ იყო მსოფლიო ბანკის პრეზიდენტი 1968-81 წლებში.
თალიშის სახანო

თალიშის სახანო — ფეოდალური სახელმწიფო აზერბაიჯანში. ჩამოყალიბდა საუკუნის შუა წლებში სამხრეთ-დასავლეთით კასპიისპირეთსი ნადირ-შაჰის სახელმწიფოს დაშლის შედეგად. ხელსაყრელმა გეოგრაფიულმა მდებარეობამ განაპირობა ლენქორანის დაწინაურება; იგი სახანოს დედაქალაქად და ხელოსნობის ცენტრად გადაიქცა. მირ-მუსტაფა-ხანის დროს (1786-1814) თალიშის სახანოში ფეხი მოიკიდა რუსულმა ორიენტაციამ. 1795 წელს ხანმა რუსეთს სთხოვა მფარველობა. 1802 წელს თალიშის სახანო მიიღეს რუსეთის მფარველობაში. გულისტანისა (1813) და თურქმანჩაის (1828) ხელშეკრულებებით თალიშის სახანო რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა.