iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ხორვატიის გერბი

ხორვატიის გერბი — ხორვატიის ერთ-ერთი სახელმწიფო სიმბოლო დროშასა და ჰიმნთან ერთად. შედგება ძირითადი ფარისაგან და ხუთი მცირე ფარისაგან. ხუთი მცირე ფარი წარმოაჩენს ხუთ ისტორიულ-გეოგრაფიულ მხარეს, რომლებისაგანაც შედგება ხორვატია. კერძოდ (მცირე ფარები მარცხნიდან მარჯვნინვ): ქალაქი ზაგრები და ცენტრალური ხორვატია; დუბროვნიკი; დალმაცია; ისტრია; სლავონია. ფარის ძირითადი ნაწილი შედგება 13 წითელი და 12 თეთრი კვადრატისგან.

ისტორია
ხორვატიის გერბი საუკუნიდანაა ცნობილი და მას ""–ს (ჭადრაკის დაფა) უწოდებენ. ტრადიციულად ითვლება, რომ იგი აღნიშნავს ორ ტომს - თეთრ და წითელ ხორვატებს, რომლებიც ხორვატი ერის წინაპრები იყვნენ.

ხორვატიის გერბის პირველი გამოსახულება მიეკუთვნება 1495 წელს. გამოსახულება შემონახულია ავსტრიაში ინსბრუკის კოშკზე, როგორც მაქსიმილიან –ის ხორვატიის სამეფოს მმართველის სიმბოლო.. გერბი ასევე გამოჩნდა კეტინის ციხე–დარბაზში ფერდინანდ –ის ხორვატიის მეფედ არჩევის დროს.

არსებული დიზაინი
ხორვატიის თანამედროვე გერბი მიღებულ იქნა 1990 წლის 21 დეკემბერს. დიზაინი ეკუთვნის გრაფიკულ დიზაინერ მიროსლავ შუტეჟს.

ხუთი მცირე ფარი წარმოაჩენს ხუთ ისტორიულ-გეოგრაფიულ მხარეს, რომლებისაგანაც შედგება ხორვატია. კერძოდ (მცირე ფარები მარცხნიდან მარჯვნინვ):

გერბების ისტორიული ვარიანტები
გამოყენებულ გერბები ისტორიის მანძილზე ჰქონდა განსხვავებული დიზაინი:
ევრიკა (მცენარე)

ევრიკა — ლიმონის ჯიში. გამოყვანილია კალიფორნიაში (1858). ხე სუსტად იზრდება. უეკლოა (იშვიათად მცირეეკლიანი), მსხმოიარობას იწყებს დარგვიდან მესამე წელს. ყვავილობა და მსხმოიარობა თითქმის მთელ წელიწადს გრძელდება.

ევრიკის ნაყოფი მოგრძოა, წვეტიანი, წვენი ძლიერ მჟავე და არომატული. თესლს მცირე რაოდენობით შეიცავს.
შოთა ცუცქირიძე

შოთა ქრისტეფორეს ძე ცუცქირიძე (დ. 19 სექტემბერი, 1926, სოფ. სვერი, ახლანდელი ჭიათურის მუნიციპალიტეტი — გ. ნოემბერი, 2014) — ქართველი მსახიობი, რეჟისორი, თეატრმცოდნე, საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1961).

ბიოგრაფია
1957 წელს დაამთავრა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის თეატრმცოდნეობის ფაკულტეტი. 1945–1946 ჭიათურის თეატრში მუშაობდა მსახიობად, 1946-დან თბილისის თოჯინების სახ. ქართული თეატრის მსახიობია. 1961-დან მსახიობი და რეჟისორი. როლები: სულთანი (ნინა გერნეტის „ალადინის ჯადოსნური ლამპარი“), პეტრიკელა (გრიგოლ ჩიქოვანის „ორი ქოსატყუილა“), მღვდელი (სერგეი ობრასცოვისა და ს. პრეობრაჟენსკის „დიდი ივანე“) პაქ ტორ სე (ლ. პრავდინას „სიცოცხლის ყვავილი“) და სხვა. დადგმებიდან აღსანიშნავია გიორგი ლანდაუს „ფიფქიას სკოლა“ (1961) , ნინა გერნეტისა და ტატიანა გურევიჩის „ბატის ჭუკი“ (1972), ვლადიმერ ლიფშიცისა და ირინა კიჩანოვა-ლიფშიცის „იდუმალი ჰიპოპოტამი“ (1979) და სხვა. თეატრების საკავშირო ფესტივალის ლაურეატი (1958) (სპექტაკლები: მონადირე — ვაჟა-ფშაველას „შვლის ნუკრი“, სერგეი ობრაზცოვისა და ს. პრეობრაჯენსკის „დიდი ივანე“). თოჯინების თეატრების მოღვაწეთა საერთაშორისო კავშირის უნიმა-ს წევრი 1958 წლიდან. 1970 წლიდან ნაყოფიერ პედაგოგიურ საქმიანობას ეწევა რუსთაველის სახელობის თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტში.

ცუცქირიძემ ქუთაისის სახელმწიფო თოჯინების თეატრში განახორციელა ევგენი სპერანსკისა და სერგეი მიხალკოვის „მხიარული ზღაპრების“ დადგმა.

1984 წელს ნინა გერნეტისა და ტატიანა გურევიჩის პიესის „ბატის ჭუკის“ დადგმით საფუძველი ჩაუყარა ფოთში სახელმწიფო დრამატულ თეატრთან თოჯინების თეატრის სექტორის არსებობას.

1961 წელს მიენიჭა საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტის წოდება.

შოთა ცუცქირიძემ მთელი ცხოვრება თოჯინების თეატრს მიუძღვნა, მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღვის საქართველოში თეატრალური ხელოვნების ამ სპეციპიკური ჟანრის დამკვიდრებისა და განვითარებისთვის. თეჯირს მიღმა „ჩამალული“ ოსტატი ბავშვებისათვის ადვილად აღსაქმელი შტრიხებით, იმპროვიზაციით ქმნიდა თავისებურ „სამყაროს“.

ბოლო წლებში შოთა ცუცქირიძემ თოჯინების თეატრში დადგა სპექტაკლი „გედების ტბა“, რომელიც პეტრე ჩაიკოვსკის ოპერის მიხედვით არის შექმნილი.
ისტორიული ფერწერა

ისტორიული ფერწერა — მხატვრული მიმდინარეობა, სტილი, რომელსაც საფუძველი ჩაუყარა ფრანგმა მხატვარმა, არქიტექტორმა და თეორეტიკოსმა ანდრე ფელიბიენმა 1667 წელს.

ისტორიული ფერწერა ასახავს კლასიკურ ისტორიულ, რელიგიურ და მითოლოგიურ სცენებს. უმეტესწილად ამ კატეგორიის ნახატები იქმნებოდა ისტორიის ამა თუ იმ ფაქტის ვიზუალურად შენარჩუნებისთვის.

ისტორიულ ფერწერაში შედის აგრეთვე ღმერთების და ქალღმერთების ამსახველი ნახატები, რომლებზეც ღმერთები ადამიანის სახეს ატარებენ. საფრანგეთის რევოლუციის პერიოდში იქმნებოდა ისტორიული ნახატები, სადაც შიშვლად იყვნენ გამოხატულნი სხვა და სხვა გმირები.

ამ დროს სხვა მხატვრები კლასიკურ სამოსში გამოწყობილებს ხატავდნენ ისტორიულ გმირებს. მაგალითად ბენჟამინ ვესტმა 1770 წელს დახატა „მთავარი მგლის სიკვდილი“. ეს ნახატი ჯორჯ -მ შეუკვეთა მხატვარს, მაგრამ როდესაც ნამუშევარი ნახა დაიწუნა და უარი თქვა ფულის გადახდაზე, სწორედ ნახატზე ასახული კლასიკური სამოსის გამო.
ევროპული ვაზი

ევროპული ვაზი — ვაზის ევროპული სახეობა. აერთიანებს ევროპის და აზიის უმეტეს ტერიტორიაზე გავრცელებულ ვაზის ჯიშებს.

ქართული ვაზიც ამ სახეობას განეკუთვნება. იყოფა ორ ჯგუფად: ველურ და კულტურულ ვაზებად. ველური ვაზი გავრცელებულია ხმელთაშუა, კასპიისა და შავი ზღვების მიდამოებში. იგი მოიცავს როგორც ტიპურ ველურ ფორმებს, ისე ერთ დროს კულტივირებულ, მაგრამ ამჟამად ისევ გაველურებულ ვაზებს. ველური ვაზი (იგივე უსურვაზი, რიკინა, ბაბილო) საქართველოში გავრცელებულია ზღვის დონიდან 1000 მ-მდე სიმაღლეზე. მისი ყვავილი ორსახლიანია. აქვს მცირე ზომის ფოთოლი, პატარა მეჩხერი მტევანი, შავი, წვრილი, მრგვალი ან ოვალური მარცვალი, დაბალი სამეურნეო მაჩვენებლები.

გაკულტურებისას აღნიშნული ნიშან-თვისებები არ უმჯობესდება. გაველებული ვაზი შემორჩენილია ნასახლარებზე, ხეობებსა და ტყეებში, იძლევა მოსავალს, გაკულტურებისას სამეურნეო ნიშან-თვისებებს ავლენს. ევროპული კულტურული ვაზი მოიცავს მრავალ ჯიშს და ფართოდაა გავრცელებული მსოფლიოს ყველა ქვაყანაში. იგი დაყოფილია ენდემურ ჯგუფებად (მაგ., საქართველოში — კახეთის, ქართლის, იმერეთის და სხვა).
ევსტათი მცხეთელის მარტვილობა

„ევსტათი მცხეთელის მარტვილობა“ — ერთ-ერთი უძველესი და უმნიშვნელოვანესი ქართული ჰაგიოგრაფიული თხზულება. ასახავს სპარსელი ქრისტიანი ჭაბუკის წამების ამბავს, საუკუნის ქართლის საზოგადოებრივ და კულტურულ ყოფას. შეთხზულია ამავე საუკუნის 70-იან წლებში უცნობი ქართველი მწერლის მიერ. სპარსელი მოგვის შვილი, ქრისტიანთა თანამგძნობი გვირობანდაკი გამოქცევია სპარსეთში ატეხელ ქრისტიანთა დევნას და 541 წელს ქალაქ განძაკიდან ქართლში (მცხეთაში) ჩამოსულა. მონათვლის შემდეგ ეწოდა ევსტათი. სპარსელებმა დაასმინეს ჯერ უსტამ ციხისთავთან, მერე — მარზპან არვანდ გუშნასპთან, 3 წლის შემდეგ კი ახალ მარზპან ვეჟან ბუზმირთან, რომელმაც მას ქრისტიანობის უარყოფა მოსთხოვა. ევსტათიმ მისი მოთხოვნა უარყო და მბრძანებელს ვრცლად მოუთხრო ძველი და ახალი აღთქმის ისტორია, დაუსაბუთა ქრისტიანული სარწმუნოების უპირატესობა მაზდეანობაზე. ქრისტიანობის ერთგულებისათვის მას თავი მოჰკვეთეს დაახლოებით 550 წელს. თხზულების ავტორი მოწამის თანამედროვეა. იგი განსწავლული მწერალი ჩანს, კარგად იცნობს მოწამეთა აქტებს და ანტიმაზდეანურ პოლემიკურ ლიტერატურას; ნათლად და ცხოვლად აღწერს საუკუნის ქართლის პოლიტიკურ და კულტურულ ცხოვრებას. თხზულება სანდო პირველწყაროა ამ პერიოდის საქართველოს ისტორიის შესასწავლად. უძველესი ხელნაწერი (კ. კეკელიძის სახელობის ხელნაწერთა ინსტიტუტი,  — 341) საუკუნისაა. ძეგლი პირველად გამოსცა მიხეილ საბინინმა („საქართველოს სამოთხე“, 1882). გერმანულად თარგმნა ივანე ჯავახიშვილმა (1901).

პერსონაჟები
ევსტათი მცხეთელი — ქრისტიანობისათვის წამებული სპარსელი საუკუნის საქართველოში. მისი ცხოვრება და მოღვაწეობა აღწერილია „ევსტათი მცხეთელის მარტვილობაში“.
შარტრი

შარტრი (ფრანგ. ) — ქალაქი საფრანგეთში, მდინარე ერის ნაპირზე, ერისა და ლუარის დეპარტამენტის პრეფექტურა. მოსახლეობა 40,4 ათასი მცხოვრები (1999), შემოგარენით - 87.800.

ქალაქის ძირითადი წარმოებაა მანქანათმშენებლობა, ქიმიური, საკვები მრეწველობა; მხატვრული მინის, მზა ტანსაცმლის წარმოება. ქალაქი განთქმულია ულამაზესი გოტიკური ტაძრით - შარტრის ღვთისმშობლის ტაძარი ( ს.).

გალერეა
ეზოსმოძღვარი

ეზოსმოძღვარი — მეფის სასახლის, სამეურნეო-საფინანსო უწყების გამგებელი ძველი წელთააღრიცხვით უკანასკნელი და ახალი წელთააღრიცხვით პირველი საუკუნეების საქართველოში. დამოწმებულია არმაზის ბილინგვის არამეულ ტექსტში, სადაც ეზოსმოძღვარი „ძლევამოსილად“ იწოდება. ამ ორენოვანი წარწერის ბერძნულ ტექსტში მას შეესატყვისება „ეპიტროპოსი“, რომელიც თავის მხრივ სახლის მმართველს — პროკურატორს ნიშნავდა ძვ. რომში. არმაზის ბილინგვიდან ჩანს, რომ ეზოსმოძღვარის თანამდებობა მემკვიდრეობითი იყო.

ვახუშტი ბატონიშვილი ეზოსმოძღვარს უძველესი პერიოდის საქართველოს სახელმწიფოებრივი წყობილების მნიშვნელოვან მოხელედ წარმოგვიდგენს. ვახუშტის სიტყვით, ეზოსმოძღვარი „ჴელისა იყო: ყოველნი საგანგიონი, მეფისა ხარჯნი და წარსაგებელნი, წესნი და რიგნი დარბაზისა, მეფის ტაბლისა და სანოვაგისა, ანუ სხუათა“. არმაზის ორენოვანი წარწერის, ვახუშტის ცნობისა და სხვა მონაცემების მიხედვით, ეზოსმოძღვარი აერთიანებდა სამხედრო, ფინანსურ და სხვაგვარ ადმინისტრაციულ ფუნქციებს.

თამარ მეფის მეორე ისტორიაში მოხსენიებულია ბასილი ეზოსმოძღვარი, რომელიც საეკლესიო მოღვაწე ჩანს.
ეზრა მთაწმიდელი

ეზრა მთაწმიდელი — საუკუნის ქართველი ჰიმნოგრაფი, ათონის ივერთა მონასტრის მოღვაწე. მას იოანე მთაწმიდლის სახელზე 1044-1074 წლებში შეუთხზავს საგალობელი, რომელშიც იოანესთან ერთად შექებულია მისი შვილი შვილი, ექვთიმე მთაწმიდელი. ჰიმნოგრაფს უსარგებლია გიორგი მთაწმიდლის ჰაგიოგრაფიული თხზულებით „იოანესა და ექვთიმეს ცხოვრება“, საიდანაც ამოუღია ფაქტობრივი მასალა, ცალკეული ფრაზები და მხატვრული სახეები.
ვატიკანის გერბი

ვატიკანის გერბი წარმოადგენს წითელ ფარს, რომელზეც გამოსახულია ოქროს და ვერცხლის გასაღები პაპის ტიარის ქვეშ.
გადაკვეთილი ოქროს და ვერცხლის გასაღები აღნიშნავენ სამოთხის გასაღებს, რომლებიც წმინდა პეტრესთვის არიან მინდობილნი.
ტიარა შედგება სამი გვირგვინიდან და აღნიშნავს რომის პაპის სამ ფუნქციას: უმაღლესი მღვდელი, უმაღლესი მოძღვარი და უმაღლესი მასწავლებელი.
ოქროს ჯვარი ტიარის თავზე აღნიშნავს ქრისტეს ჯვარცმას.
ობობასნაირნი

ობობასნაირნი — უხერხემლო ცხოველთა კლასი ფეხსახსრიანთა ტიპისა. ობობასნაირთა სხეული 0,1 მმ — 17 მმ აღწევს, გაყოფილია თავმკერდად და მუცლად, იშვიათად შერწყმულია (ტკიპები). უმრავლესობის თავმკერდი დაუნაწევრებელია, იშვიათად — სეგმენტებად დაყოფილი (სოლფუგები). სუნთქავენ ტრაქეებით ან ფილტვებით, იშვიათად ორივეთი. გამოყოფის ფუნქციას ასრულებენ კოქსალური ჯირკვლები და მალპიგის მილები. ნერვული სისტემა წარმოდგენილია ხაზისზედა და ხახისქვეშა ნერვული კვანძით და მუცლის ნერვული ძეწკვით. აქვთ თვალები და მგრძნობიარე ბეწვები. სმენისა და ყნოსვის ორგანოები არა აქვთ (ზოგი ობობას გარდა). ზოგს შხამიანი ჯირკვლები აქვს (მორიელები, ცრუმორიელები, ობობები). ცალსქესიანი ცხოველებია. მრავლდებიან კვერცხით (მორიელები ცოცხლადმშობნი არიან). კლასში 35 ათასამდე სახეობაა, რომლებიც გაერთიანებულია შემდეგ რიგებში: მორიელები, შოლტფეხიანები, სოლფუგები, ცრუმორიელები, მთიბავები, ობობები, ტკიპები. გავრცელებული არიან ყველგან, ბინადრობენ ხმელეთზე, წყლის ობობასა და წყლის ტკიპას გარდა. უმრავლესობა მტაცებელია — იკვებება სხვა ფეხსახსრიანებით, ჭიებით, მოლუსკებით, პატარ-პატარა ქვეწარმავლებით. ზოგი ტკიპა პარაზიტია, ზოგს გადააქვს ადამიანისა და ცხოველების ინფექციური დაავადებანი. წყლის ტკიპები თეზის საკვებია. საქართველოში გავრცელებულია ობობასნაირთა 600-მდე სახეობა.
ეთერზეთოვანი მცენარეები

ეთერზეთოვანი მცენარეები — მცენარეები, რომელთა ფოთოლი, ყვავილი, ფესვი და სხვა ორგანო შეიცავს აქროლად, სურნელოვან ეთეროვან ზეთებს. იყენებენ ეთერზეთების მრეწველობაში, პარფიუმერიაში, მედიცინაში, ვეტერინარიაში, კვების მრეწველობაში, კულინარიაში და სხვა.

ეთერზეთოვანი მცენარეები გავრცელებულია ტროპიკულ და სუბტროპიკულ რაიონებში. ეთეროვანი ზეთების შედგენილობა მეტად ცვალებადია არა მარტო სხვადასხვა სახეობის, არამედ ზოგჯერ ერთი და იმავე სახეობისა და ჯიშის სხვადასხვა ინდივიდშიც, რაც დამოკიდებულია ჰავაზე, ნიადაგზე, აგროტექნიკასა და სხვა პირობებზე.

ცნობილია ეთერზეთოვანი მცენარეების დაახლოებით 2500 სახეობა. საქართველოში 1977 წელს აბაშის, სენაკის, გალის, ოჩამჩირის, გულრიფშის, თელავის, ყვარლის, ლაგოდეხის და მარნეულის რაიონებში ეთერზეთოვანი მცენარეებს 3150 ჰა-ზე მეტი ფართობი ეჭირა. ეთერზეთოვანი მცენარეები მრავლდება თესლით და ვეგეტატიურად. მოსავალს იღებენ იმ პერიოდში, როდესაც მცენარეში ეთერზეთი მაქსიმალური რაოდენობითაა, ნედლეული სასწრაფოდ იგზავნება გადასამუშავებლად.
ეთერიანი

„ეთერიანი“, „აბესალომისა და ეთერის თქმულება“ — ქართული ხალხური სამიჯნურო-რომანტიკული ეპოსი, აბესალომისა და ეთერის სიყვარულის ამბავი. გავრცელებულია საქართველოს ყველა კუთხეში ქართულ, მეგრულ, ლაზურ და სვანურ ენებზე. „ეთერიანის“ ძირითადი ფორმა პროზაულია, გვხვდება ლექსად და ლექსნარევი პროზის სახითაც. ცნობილია მისი 70-მდე ვარიანტი. თქმულება გამოაქვეყნა პ. უმიკაშვილმა 1875 წელს. წმინდა ხალხური ტექსტი პირველად დაიბეჭდა 1888 წელს გაზეთ „ივერიაში“ (№ 274). ჩვენამდე მოღწეული „ეთერიანი“ - საუკუეებით თარიღდება. „ეთერიანი“ ფართო ეპიკური ტილოა. მასში მაღალი ხელოვნებით არის ასახული მარადიული სიყვარულით გამსჭვალული ქალ-ვაჟის ტრაგიკული ბედი, ხალხის ესთეტიკური იდეალი და მსოფლმხედველობა; გადმოცემულია პატრონყმური ურთიერთობა, სოციალური ანტაგონიზმი (მეფე წინააღმდეგია თავისი ვაჟის აბესალომის გლეხის ქალზე დაქორწინებისა). დემონურ ძალთა ჭიდილი ადამიანებთან; აბესალომის ყმა მურმანი ეშმაკს სულს მიჰყიდის, ჯადოსნობით ჩაშლის ქალ-ვაჟის ქორწილს. ეთერს განშორებული აბესალომი სნეულდება და კვდება. ეთერი თავს იკლავს სატრფოს სარეცელთან. მურმანი ცოცხლად ჩაიმარხავს თავს მათ შორის. აბესალომისა და ეთერის საფლავზე ამოსული ია და ვარდი ერთმანეთისკენ იხრებიან, მურმანის საფლავზე ამოსული ნარ-ეკალი კი ქალ-ვაჟის სიმბოლურ შეერთებასაც აბრკოლებს. „ეთერიანს" სიუჟეტური ანალოგიები მოეპოვება შუა საუკუნების მსოფლიო ლიტერატურაში („ტრისტან და იზოლდა“, „ვისრამიანი“ და სხვა). მძაფრმა სიუჟეტმა, დახვეწილმა ეპიკურმა სახეებმა, მდიდარმა პოეტურმა ენამ განაპირობა ეთერიანის" უდიდესი პოპულარობა. მის საფუძველზე შეიქმნა ვაჟა-ფშაველას პოემა „ეთერი“, ზ. ფალიაშვილის ოპერა „აბესალომ და ეთერი“ და სხვა.
Roots to Branches

— ბრიტანული პროგრესული როკ-ჯგუფ ჯეთრო ტალის მეცხრამეტე სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 1995 წელს. მასში, გარდა ჯეთრო ტალისთვის დამახასიათებელი მუსიკალური სტილისტიკისა, შეიმჩნევა არაბული და შორეული აღმოსავლეთის მოტივების გავლენა. ყველა სიმღერის ავტორი იენ ანდერსონია და ალბომიც მის სტუდიაშია ჩაწერილი.

სიმღერების სია
2007 წელს გამოვიდა ალბომის რემასტერი, დამატებითი სიმღერების გარეშე.

პერსონალი
იენ ანდერსონი – ვოკალი, საკონცერტო ფლეიტა, ბამბუკის ფლეიტა, აკუსტიკური გიტარა
მარტინ ბარი – ელექტრონული გიტარები
დონ პერი – დასარტყმელი საკრავები, პერკუსია
ენდრიუ გიდინგზი – კლავიშებიანი საკრავები
დეივ პეგი – ბას გიტარა (3, 5, 11)
სტივ ბეილი – ბას გიტარა (1, 6, 7, 8, 9, 10)
ეკალი (მცენარე)

ეკალი — ღეროს, ფოთლის, ფესვისა და მათი ნაწილების მეტამორფოზის შედეგად განვითარებული მაგარი წვეტიანი წარმონაქმნი. ეკლად შეიძლება გარდაიქმნეს მთელი ფოთოლი (კოწახურისა, ხურტკმელისა და სხვა), მისი შუა ძარღვი (ბაძგის, გლერძას და სხვა ფრთისებრი ფოთოლი) ანდა თანაფოთლები (ცრუაკაციისა, ძეძვისა და სხვა).

თუ ეკალი სახეცვლილი ყლორტია (კუნელისა, კვრინჩხისა, მაჟალოსი, პანტისა), ის უფოთლოა ან სუსტად შეფოთლილი. ეკალი შეიძლება განვითარდეს დამატებითი ფესვებიდანაც ღეროს ქვედა ნაწილზე (პალმა ). ეკალი უფრო ხშირად მშრალი და ცხელი ადგილსამყოფელის მცენარეებს აქვთ. იგი იცავს მცენარეს ცხოველებისაგან.
ხიდი

ხიდი — ხელოვნური ნაგებობა, გადაჭიმული მდინარეზე, ხეობაზე, ტბაზე ან ნებისმიერ სხვა ფიზიკურ დაბრკოლებაზე; კაცობრიობის ერთ-ერთი უძველესი საინჟინრო გამოგონება. გზაზე გადადებულ ხიდს გზაგამტარს უწოდებენ, ხოლო ხეობაზე ან ვარდნილზე გადაჭიმულს - ვიადუკს. ხიდის კონსტრუქცია დამოკიდებულია მის ფუნქციაზე და ლანდშაფტის ბუნებაზე, სადაც ეს ხიდი უნდა გაიდოს.

:्ाः
ეკალი (ჟურნალი)

„ეკალი“, 1. ქართული იუმორისტული ჟურნალი; გამოდიოდა თბილისში 1907 წელს. ჟურნალში დაბეჭდილია პოლიტიკური სატირით გამსჭვალული წერილები, კარიკატურები, რომლებიც ეკუთვნით როტერსა და გ. ზაზიაშვილს. თარიღის აღუნიშნავად გამოვიდა ორი ნომერი. რედაქტორი — აკაკი წერეთელი, გამომცემელი — თ. ბაქრაძე.

2. ქართული ყოველკვირეული იუმორისტული ჟურნალი სოციალ-დემოკრატიული მიმართულებისა; გამოდიოდა თბილისში 1907-1908 წლებში, გარდა ლიტერატურული ნაწარმოებებისა, დაბეჭდილია სტატიები პოლიტეკონომიის საკითხებზე და სხვა. კარიკატურები ეკუთვნის როტერსა და გ. ზაზიაშვილს. 1907 გამოვიდა 7 ნომერი, 1908 წელს — 5. რედაქტორი-გამომცემელი პ. გაჩეჩილაძე. დაიხურა თბილისის გენერალ-გუბერნატორის განკარგულებით.
ეკალღიჭი

ეკალღიჭი — მცენარე ეკალღიჭისებრთა ოჯახისა. ხვიარა ბუჩქი, რომლის გრძელი, მცოცავი ღეროები მაგარი, წვეტიანი ეკლებით არის დაფარული. ფოთოლი რკალძარღვიანია, ყუნწის ძირში ორი ულვაში აქვს, რომლითაც ეკალღიჭი საყრდენს ემაგრება. ორსახლიანია, ყვავილები მტევნისებრ ქოლგებად აქვს შეკრებილი. ნაყოფი წითელი კენკრაა.

ფართოდ არის გავრცელებული საქართველოს ტყეებში, სადაც (განსაკუთრებით ჭალის ტყეებში) ძალიან მაღლა აქდის ხეებზე და იმგვარად იხლართება, რომ ხშირად ტყეს გაუვალს ხდის. ჩაის პლანტაციებში ეკალღიჭი სარეველაა. ნორჩ ყლორტებს მხალად ხმარობენ. სამკურნალოა.

ეკალას მომზადების კულტურა იმერეთის რეგიონისთვის არის დამახასიათებელი, სადაც მას მთელი წლის განმავლობაში ინახავენ ოჯახში მოსახმარად. მისგან ამზადებენ მხალს (ფხალს). ამისთვის ეკალას შეურევენ საკაზმს, რომელიც ხშირად შემდეგი მასალისგან შედგება: ნიგოზი, ღვინის ძმარი, მკვახე ყურძენს და ბროჭოლის წვენი, ნიორი, ქინძი, წითელი წიწიაკა, ოხრახუში და მარილი. ზოგჯერ საკაზმს ხმელ სანელებლებს, კამას და ხახვს უმატებენ.
ეკატერინე ჭავჭავაძე

ეკატერინე ჭავჭავაძე (დ. 19 მარტი, 1816 ― გ. 13 აგვისტო, 1882) — სამეგრელოს სამთავროს უკანასკნელი დედოფალი; ალექსანდრე ჭავჭავაძის ასული. 1839 წელს ცოლად გაჰყვა სამეგრელოს მთავრის მემკვიდრეს დავით ლევანის ძე დადიანს. აქტიურად მონაწილეობდა სამთავროს მართვა-გამგეობაში. 1853 წელს, მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ, მემკვიდრის, ნიკოს სრულწლოვანებამდე, რუსეთის იმპერატორმა ეკატერინე დადიანი რეგენტად დაამტკიცა.

ყირიმის ომის დროს (1853-1856), როდესაც სამეგრელოს დიდი ნაწილი ოსმალებმა დაიკავეს, ოსმალთა სარდალმა ომარ-ფაშამ სცადა ლეჩხუმში, მურის ციხეში გახიზნულ სამეგრელოს დედოფალთან შეთანხმება და სთავაზობდა მას სამეგრელოს მმართველობას. მაგრამ ეკატერინე დადიანი რუსეთის ერთგული დარჩა, შეუდგა სახალხო თავდაცვის ორგანიზებას და პირადად მონაწილეობდა მტრის რაზმებზე თავდასხმაში. 1856 წელს ეკატერინე დადიანი მიიწვიეს ალექსანდრე -ის მეფედ კურთხევის ცერემონიაზე; პეტერბურგში იგი დიდი პატივით მიიღეს, მიანიჭეს „სტატს დამის“ წოდება და წმ. გიორგის მედლით დააჯილდოვეს.

1857 წელს სამეგრელოში გლეხთა აჯანყებამ იფეთქა. ეკატერინე დადიანმა დახმარებისათვის რუსეთის ხელისუფლებას მიმართა, იგი გლეხთა სასტიკად დასჯას თხოულობდა, მთავრობამ ეს მომენტი სამეგრელოს სამთავროს გაუქმებისათვის გამოიყენა და აჯანყების მიზეზად მმართველობის უვარგისობა ჩათვალა. 1857 წლის 26 სექტემბერს სამეგრელოს „დროებით“ მმართველად გენერალი ნ. კოლუბიაკინი დაინიშნა. ეს ფაქტობრივად სამეგრელოს ავტონომიის გაუქმება იყო. სიცოცხლის უკანასკნელი წლები ეკატერინე დადიანმა სამეგრელოში გაატარა. დაკრძალულია მარტვილის ტაძარში. ეკატერინე დადიანმა შემოუნახა შთამომავლობას ნიკოლოზ ბარათაშვილის ლექსებისა და პოემა „ბედი ქართლისას“ ხელნაწერი რვეული.
ეკის განძი

ეკის განძი — სოფ. ეკში (სენაკის მუნიციპალიტეტი) 1971 წელს აღმოჩენილი ვერცხლის მონეტების განძი (907 ცალი). მასში შედიოდა პართიის მეფე ოროდე -ის (57-38) დრაქმა და რომის იმპერატორების — ნერვას, ტრაიანეს, ადრიანეს, ანტონინუს პიუსის, ლუციუს ვერუსის, კომოდუსის, პერტინაქსის, ნიგერიუსის, სეპტიმიუს სევერუსის და სხვა სახელით მოჭრილი დიდრაქმები და დენარები. ეკის განძის 774 მონეტა მოჭრილია კესარიის ზარაფხანაში, 131 კი — რომისა და რომის იმპერიის აღმოსავლეთ პროვინციების ზარაფხანებში, დანარჩენი — სხვა პროვინციებში. ეკის განძის გვიანდელი მონეტა თარიღდება 222 წლით.
გრიპი

გრიპი — სასუნთქი გზების მწვავე ინფექციური დაავადება, რომელსაც იწვევს ვირუსი -ის ოჯახიდან. პერიოდულად ვრცელდება როგორც ენდემია და პანდემია.

არსებობს გრიპის ვირუსის 3 ტიპი: , და . სამივე ტიპის ვირუსს შეუძლია დააინფიციროს ადამიანი, მაგრამ და ტიპები არ იწვევენ გრიპის პანდემიას.

 ტიპის გრიპი იყოფა სხვადასხვა ქვეტიპებად, რომლებიც ასნებოვნებენ როგორც ადამიანს, ასევე სხვადასხვა ხერხემლიან ცხოველებს: ფრინველებს, ღორებს, ცხენებს ვეშაპებს, სელაპებს და სხვა. დროდადრო გრიპის ვირუსი სწრაფად ვრცელდება, ადგილი აქვს სახეობის შიგნით ინფექციის აფეთქებას, პანდემიის განვითარებას და ლეტალობას. მუტანტი შტამების წარმოქმნისას, გრიპის ვირუსი იძენს სხვა სახეობის ორგანიზმებში გავრცელების უნარს. უკანასკნელ დეკადაში ამის მაგალითი იყო ფრინველის გრიპის და ღორის გრიპის ეპიდემიური გავრცელება ადამიანებში.

 ტიპის გრიპის ვირუსების ზედაპირზე ორი სპეციფიკური ცილა არსებობს: ჰემაგლუტინინი და ნეირამინიდაზა . „“ და „“ ცილის შემადგენლობა განსაზღვრავს ვირუსის შტამის კლასიფიკაციას: მაგ. 2006 წლის ფრინველის გრიპის ეპიდემიის გამომწვევი იყო 51, ხოლო 2009 წლის ღორის გრიპის ეპიდემიისა — 11.
ტორე გლორიესი

ტორე გლორიესი ადრე ცნობილი როგორც ტორე აგბარი (კატალ. ან ესპ., , წყლის კომპანია), ან აგბარის კოშკი, საუკუნის ცათამბჯენი ბარსელონაში, კატალონია (კოორდ. ). პროექტი ეკუთვნის ფრანგ არქიტექტორ ჟან ნუველს. გაიხსნა 2005 წლის ივნისში, ხოლო ოფიციალური ინაუგურაცია მოხდა 2005 წლის 16 სექტემბერს.

ჟან ნუველის თქმით, ტორე აბგარის ფორმა მონსერას მთებისა და გეიზერის წყლის ჭავლის შთაგონებით შეიქმნა. თუმცა ბევრი მას უფრო უზარმაზარ ფალოსს ამსგავსებს. შენობას 30 000 მ² მიწის ზემო საოფისე ფართი აქვს, 3210 მ² ტექნიკური მომსახურების სართულებზე და 8351 მ² სერვისებისთვის, აუდიტორიის ჩათვლით. სიმაღლით 144.4 მეტრია და 38 სართული აქვს, მათ შორის 4 მიწისქვეშა დონე.

შენობის დიზაინი რამდენიმე განსხვავებული არქიტექტურული კონცეფციის შერწყმით შეიქმნა, რის შედეგადაც მიღებულ იქნა არმირებული ბეტონისა და მინის ფასადის თვალისმომჭრელი კონსტრუქცია 4500 ფანჯრით.

შენობა ქალაქში მყისვე თვალში საცემია; ის სიმაღლით მესამეა ბარსელონაში ჰოტელ არტსისა და ტორე მაპფრეს შემდეგ (ორივე 154 მ). შენობის უნიკალური თვისება გარდამავალი განათებისა და არკევლის სისტემაა. მას 4500 მისანათი მოწყობილობა აქვს, რაც ფასადზე სხვადასხვა გამოსახულების მიღების საშუალებას იძლევა. ამასთან, ტემპერატურის სენსორები გარე კედლებზე ავტომატურად არეგულირებს შენობის მინის დარაბების გახსნასა და დახურვას, ჰაერის კონდიცირებისთვის მოხმარებული ენერგიის დაზოგვის მიზნით. შენობაში განთავსებულია ბარსელონას წყლის კომპანიის სათავო ოფისი.
ეკლარის ქვა

ეკლარის ქვა — ქუთაისის მიდამოებში, თერჯოლის მუნიციპალიტეტის სოფ. ჭოგნართან არსებული გვიანდელი ცარცული ასაკის სქელშრეებრივი კირქვების სახელწოდება.

არსებობს ეკლარის ქვის მოთეთრო-მონაცრისფრო და მოვარდისფრო-აგურისფერი სახეობები. იგი ლამაზი შეფერილობის ადვილად დასამუშავებელი ქვაა, რის გამოც ფართოდ იყენებენ მშენებლობაში. ეკლარის ქვით არის მოპირკეთებული თბილისის სპორტის სასახლე, ქართული ენციკლოპედიის მთავარი სამეცნიერო რედაქციის ყოფილი შენობა, აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტი, მრავალი შენობა ქუთაისში და სხვ.
ეკლოგა

ეკლოგა, ბუკოლიკური პოეზიის ჟანრი. ასახავს ყოფითს სცენებს მწყემსთა, მიწის მუშაკთა ცხოვრებიდან, თუმცა არ გამორიცხავს პოლიტიკურ თუ სხვა მოტივებსაც (მაგ. ვერგილიუსის ეკლოგები). ევროპულ ლიტერატურაში ანტიკური პოეზიის გავლენით დამკვიდრდა; გვხვდება როგორც დრამატული (დიალოგი), ისე თხრობითი, ეპიკური ხასიათისა. თუ ანტიკურ ლიტერატურაში მეტწილად ჰეგზამეტრით იყო განწყობილი, ევროპაში ნებისმიერი ზომის ლექსით იწერებოდა. ზოგჯერ თან ახლდა მუსიკის ელემენტი და სცენაზეც სრულდებოდა. პოპულარული იყო იტალიაში; კლასიკურ ნიმუშადაა აღიარებული ე. სპენსერის "მწყემსის კალენდარი". ქართულ ლიტერატურაში ეკლოგური ხასიათისაა დ. გურამიშვილის "ქაცვია მწყემსი".