iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დაღი

დაღი, დადაღვა — გახურებული რკინის იარაღით  შანთით ამომწვარი საკუთრების ნიშანი მსხვილფეხა საქონლის ბეჭზე, გავაზე ან თავკისერზე (წვრილფეხა საქონელზე საკუთრების ნიშანი ცნობილია სერის სახელწოდებით). ცხენის დადაღვა გავრცელებული იყო მთელ საქართველოში, განსაკუთრებით სამეგრელოში. ფეოდალურ ხანაში მხოლოდ მაღალი წოდების კუთვნილი საქონელი იდაღებოდა. ყმას შეეძლო ბატონისათვის დაღი გამოეთხოვა და სამაგიეროს „დაღის გადასახადი“ მიერთმია. ბატონყმობის გაუქმების შემდეგ შეძლებულმა გლეხებმა იწყეს ცხენის დადაღვა თავისი ნიშნებით ან თავისი გვარის პირველი ასოთი. დაღის წინასწარ ნახშირით ან ცარცით გამოსახავდნენ და შემდეგ შანთით ამოწვავდნენ. დაღის მზა ყალიბიც არსებობდა.
დაჩითვა

დაჩითვა — ქსოვილზე მხატვრული სახეების გადატანა ხის საბეჭდების (საჩითავი ყალიბების) საშუალებით.

აღმოსავლეთი ქვეყნების მსგავსად ხელოსნობის ეს დარგი ძველად საქართველოშიც ფართოდ ყოფილა გავრცელებული. ამას ადასტურებს წერილობითი წყაროები. - საუკუნეებში ქართული ხელნაწერი წიგნების ყდებზე გამოკრული დაჩითული ქსოვილების იშვიათი ნიმუშები და ეთნიკური კოლექციები. გვიანდელი ფეოდალური ხანის წერილობითი წყაროებიდან ჩანს, რომ საქართველოს ზოგიერთ ქალაქში ქსოვილების დასაჩითი საგანგებო სახელოსნოები იყო და მის მოხელეს მჩითავი ეწოდებოდა. საუკუნეში ასეთი სამღებრო სახელოსნოები ყოფილა თბილისში, გორში, თელავში, ახალციხეში, ბათუმსა და სხვა ქალაქებში. ამ სახელოსნოებში სელის, ბამბისა და აბრეშუმის სადა ქსოვილებს პოზიტიური და ნეგატიური წესით ჩითავდნენ. პირველ შემთხვევაში გამოსაყვანი სახეები სადა ქსოვილის მთელ ზედაპირზე დაჰქონდათ; დაჩითვის ეს პოზიტიური წესი ფართოდ იყო გავრცელებული მთელ საქართველოში. ნეგატიური წესით დაჩითვის დროს (ბატიკა) კი ქსოვილის ზედაპირს საბეჭდავით უშუალოდ ცხიმნარევი ცვილის თხელ ფენას, რომელიც გამოსაყვან სახეებს ფარავდა. ამის შემდეგ ქსოვილს მთლიანად საღებავში ჩადებდნენ. საღებავი ქსოვილს ყველგან გაუჯდებოდა, გარდა ცვილით დაფარული ადგილებისა, ცვილის გაცლის შემდეგ ქსოვილზე ცვილით დაფარული მხატვრული სახეები თეთრად გამოჩნდებოდა. რუსეთსა და ევროპის ქვეყნებისაგან განსხვავებით, დაჩითვის ნეგატიურ წესს საქართველოში მარტო ლურჯი სუფრის დამზადების დროს იყენებდნენ.

ქართლსა და ლეჩხუმში სახიანი ქსოვილის დასამზადებლად ნეგატიური მხატვრული მღებრობის ერთ-ერთ უძველეს და უმარტივეს წესს, ე. წ. კვანძებით დაჩითვას მიმართავდნენ. სოფ. ბაზალეთში დასაჩითად იყენებდნენ "სამღებრო ქვებს" ანუ "სამღებრო კენჭებს". ამ კენჭებს სადა ქსოვილში ერთმანეთის მოშორებით გამოახვევდნენ, ზედ "ტყლაპებს" (ქსოვილის ნაჭრებს) შემოახვევდნენ, ძაფს მოუჭერდნენ და მთლიანად ჩადებდნენ საღებავში. კენჭგამოკრული ადგილები შეუღებავი რჩებოდა და ქსოვილის ზედაპირი ჭრელი გამოდიოდა.. ანალოგიური წესით ქსოვილის დაჩითვა ლეჩხუმში "ჭრელის მიცემა" ეწოდებოდა.
დაცვის სიგელი

„დაცვის სიგელი“ — არაბი სარდლის ჰაბიბ იბნ მასლამას მიერ 654-655 წლებში (ზოგი ვარაუდით 645) გაცემული დოკუმენტი, რომელიც განსაზღვრავდა არაბთა სახალიფოსა და ქართლის მოსახლეობის ურთიერთობას. „დაცვის სიგელს“ არაბები აძლევდნენ ნებით დამორჩილებულ მოსახლეობას. ქართლის დასაპყრობად გამოლაშქრებულ ჰაბიბ იბნ მასლამას სტეფანოზ ერისმთავარმა საზღვართან შეაგება ელჩი ძღვნით და მორჩილება აღუთქვა. არაბები თბილისში შემოვიდნენ, მასლამამ მიღებული ძღვენი მომავალი ხარკის ანგარიშში ჩათვალა და ქვეყანას „დაცვის სიგელი“ მისცა. სიგელის ძალით:

დამპყრობლები ხელუხლებლად ტოვებდნენ მოსახლეობის სარწმუნოებას;
დამორჩილებულ მოსახლეობას ეკისრებოდა ხარკი — ჯიზია, კომლზე თითო დინარი;
ორივე მხარე ვალდებულებას კისრულობდა არ შეეცვალა კომლთა რიცხვი გადასახდელის შემცირების ან გადიდების მიზნით;
ქართველ მოსახლეობას დაევალა სამხედრო სამსახური;
თავისი ნებით გამაჰმადიანებული დამპყრობელთა ძმად ცხადდებოდა და თავისუფლდებოდა ჯიზიისაგან.

ჩანს, ქართლის მოსახლეობა შემდეგ აღარ იცავდა სიგელით ნაკისრ ვალდებულებას. 724-725 წლებში ქართლში ილაშქრა არაბმა სარდალმა ჯარაჰმა, რომელმაც განაახლა „დაცვის სიგელი“. ზოგიერთი ცვლილებით და დამატებით. ჯიზიასთან ერთად, რომელიც ამ დროისათვის სულად გადასახდელს წარმოადგენდა, მოსახლეობას დაეკისრა საადგილმამულო გადასახდელიც — ხარაჯა.

„დაცვის სიგელს“ მატერიალური სახით ჩვენამდე არ მოუღწევია. მისი ტექსტი დაცულია არაბი ისტორიკოსების ტაბარის, ბალაძურის, იაკუთის თხზულებებში. სიგელის ტექსტი თარგმნილია ქართულ, გერმანულ, რუსულ ენებზე.
დაძმობილება

დაძმობილება — ძმად გაფიცვა, ორ მეგობარს შორის ძმური კავშირის განმტკიცება ხელოვნური ნათესაობის დამყარებით. გავრცელებული იყო სხვადასხვა ქვეყნის ხალხებში. გვხვდებოდა ძველ საქართველოშიც, განსაკუთრებით მთაში.

საქართველოში არსებობდა დაძმობილების სხვადასხვა წესი:
საკლავით დაძმობილება — ძმად გაფიცვის მსურველები რომელიმე დღეობაზე ხატში (სალოცავში) გავიდოდნენ ნათესავთან ერთად, ხევისბერი მათ დალოცავდა და საკლავის სისხლს ორივეს აპკურებდა.
სისხლის გაზიარებით დაძმობილება — შინ ან რომელიმე დღეობაზე თითებს გადაიჭრიდნენ და ერთმანეთზე მიადებდნენ.
ფიცვერცხლის ჭამით დაძმობილება — არაყით ან ღვინით სავსე თასებში ვერცხლს ჩაფხეკდნენ, თასებს გაცვლიდნენ და გამოცლიდნენ.
ტყვიების გაცვლით დაძმობილება — ერთმანეთში ტყვიებს გაცვლიდნენ.

დაძმობილების ყველა ამ წესის შესრულებისას აუცილებელი იყო ერთგულების ფიცის დადება. აღნიშნული წესები ასახულია მხატვრულ ლიტერატურაშიც (ალექსანდრე ყაზბეგი, ვაჟა-ფშაველა). ქალ-ვაჟს შორის და-ძმად გაფიცვაც სათანადო რიტუალის შესრულებით აღინიშნებოდა. რძით სავსე თასებში ვერცხლს ჩაფხეკდნენ, თასებს გაცვლიდნენ და შესვამდნენ. და-ძმად უფრო ხშირად დედისერთა ქალები და ვაჟები იფიცებოდნენ. საქართველოს ზოგიერთ კუთხეში დაძმობილება გარკვეული თავისებურებით ხასიათდებოდა.
კარამელი

კარამელი ( და „შემწვარ შაქარს“) — მაღალ გრადუსზე მშრალად გამდნარი შაქარი. ტემპერატურის სიდიდისდა მიხედვით კარამელი იღებს ოქროსფერ-მუქ ყავისფერ ფერებს და თავისებურ არომატს.

დაახლოებით 135 °-ზე იწყებს შაქარი დნობას. ის თავდაპირველად ფერს არ იცვლის. ასეთი გამდნარი შაქარი გამოიყენება მაგ. ნამცხვრის დეკორაციისათვის, შაქრის მინანქრის სახით და სხვა. ნამდვილი კარამელის გემოსა და ფერის მისაღებად საჭიროა მინიმუმ 150 °. მუქი ფერი და ინტენსიური კარამელის გემო მიიღება შაქრის 180 °-იდან 200 °-ამდე.

გაციებული კარამელი არის გამჭვირვალე და შუშისამებრ მტვრევადი მასა.

საკვები მაჩვენებლები
ორი სუფრის კოვზი კარამელი შეიცავს:
კალორიულობა: 103/კილოკალ.
ცხიმი (გრამი): 0.04
კარგოჰიდრატები (გრამი): 27.02
ცილები (გრამი): 0.4
პროტეინი (გრამი): 0.62
ქოლესტერინი (მილიგრამი): 0.0
საქართველოს მწვანეთა მოძრაობა

საქართველოს მწვანეთა მოძრაობა/დედამიწის მეგობრები–საქართველო — არასამთავრობო ორგანიზაცია, რომელიც მდგრადი განვითარების პრინციპებიდან გამომდინარე, მიზნად ისახავს სოციალურად მდგრადი საზოგადოების შექმნას, ჰუმანიტარული და ეთნოკულტურული მემკვიდრეობის დაცვას, ბრძოლას გარემოსდაცვითი მდგომარეობის გაუმჯობესებისათვის, ცოდნის გაღრმავებასა და ცნობიერების ამაღლებას საზოგადოების ფართო ფენებში სოციალური და გარემოსდაცვითი მიმართულებით.

ორგანიზაციის ისტორია
საქართველოს მწვანეთა მოძრაობა დაარსდა 1989 წელს.1991 წლიდან, საქართველოს მწვანეთა მოძრაობა არის საერთაშორისო ორგანიზაციის “დედამიწის მეგობრები საერთაშორისო ”-ს, ასოცირებული წევრი, ხოლო 1993 წლიდანსრულუფლებიანი წევრი და იწოდება, როგორც „საქართველოს მწვანეთა მოძრაობა/დედამიწის მეგობრები-საქართველო“.

საქართველოს მწვანეთა მოძრაობა/დედამიწის მეგობრები-საქართველო, 36 წლიანი ისტორიისა და გამოცდილების მქონე ორგანიზაციაა, რომელიც მთელი თავისი არსებობის მანძილზე ემსახურება გარემოს დაცვასა და საზოგადოებაში ცნობიერების ამაღლების კამპანიებს წარმართავს. ორგანიზაციაში ფუნქციონირებს გარემოს დაცვით საკითხებზე მომუშავე თემატური ჯგუფები, შექმნილია სამეცნიერო საბჭო და ფუნქციონირებს ახალგაზრდული პლატფორმა "ახალგაზრდული ფორუმი მდგრადი განვითარებისა და ევროინტეგრაციისათვის“. ქვეყნის მასშტაბით ორგანიზაცია აერთიანებს 1000-ზე მეტ წევრს და მას გააჩნია წარმომადგენლობები საქართველოს უმრავლეს მუნიციპალიტეტებში.

1995 წელს მწვანეთა მოძრაობის მცდელობის შედეგად საქართველოს კონსტიტუციის 37-ე მუხლს დამატა მე-3 პუნქტი: „ადამიანს უფლება აქვს მიიღოს სრული, ობიექტური და დროული ინფორმაცია მისი სამუშაო და საცხოვრებელი გარემოს მდგომარების შესახებ“.
სოლოლაკი

სოლოლაკი (იგივე სალალაკი) — თბილისის ერთ-ერთი უძველესი უბანი; ქალაქის სამხრეთ-აღმოსავლეთ განაპირა მხარე. მდებარეობს მტკვრის მარჯვენა მხარეს, ამავე სახელწოდების მთის კალთაზე, ისტორიულად გარეუბნის შემადგენელი ნაწილი. უჭირავს სოლოლაკის ქედის დასავლეთ და მთაწმინდის ქედის სამხრეთის კალთებს შორის მდებარე ტერიტორია, ახლანდელი გ. ნიშნიანიძის, ლ. ასათიანის, ამაღლების, დ. ჭონქაძისა და გ. ლეონიძის ქუჩების მიდამოები.

ისტორია
არაბების ბატონობის ხანაში „ციხის ბაღის“ მოსარწყავად აღადგინეს სარწყავი არხი (არაბულად „სულუ-ლაჰ“). შენიშვნა: „სულუ“ არაბული არ არის, თურქულ ენებზე წყალს „სუ“ ეწოდება. მოგვიანებით სულულაჰ ეწოდა მთის კალთას, რომელზეც ეს უბანია გაშენებული. საუკუნიდან ასე დაერქვა თავად უბანს. ტოპონიმი „სოლოლაკი“ გაჩნდა საუკუნეში. ამ ადგილის ადრინდელი სახელი იყო „ავანაანთხევი“. აქ იყო ქართველ წარჩინებულთა ბაღები. სოლოლაკის განაშენიანება დაიწყო საუკუნის ნახევარში. 1847-1851 წლებში გადაიხურა სოლოლაკის ხევის ერთი მონაკვეთი (ახლანდელი ლეონიძის ქუჩა და თავისუფლების მოედნის რეგიონი). აქვე აიგო ქარვასლა (ამ შენობაში იყო თბილისის პირველი საოპერო თეატრი, 1847 წელს შენობა დაიწვა).
სიგელი

სიტყვას სიგელი ( „ბეჭედი, საბეჭდავი“) რამდენიმე მნიშვნელობა აქვს:

1. საბუთი
ძველ საქართველოში ტერმინი "სიგელი" ქართულში ბიზანტიული სამდივანმწიგნობრო ენიდან შემოვიდა დაახლოებით საუკუნეში. მანამდე საბუთების საზოგადო სახელად მიღებული იყო "დაწერილი". სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებით, საბუთი არის "წყალობის წიგნი", "მეფეთაგან მინიჭებული წერილი". საუკუნიდან - საუკუნამდე "სიგელი" მხოლოდ მეფის ნაბოძებ საბუთს ეწოდებოდა (ყველა დანარჩენ საბუთს "დაწერილი" ერქვა). შემდეგ კი "სიგელი" ტერმინად იქცა, ხოლო საუკუნისათვის მან სავსებით შეცვალა "დაწერილი" ("სიგელის" მაგივრად ხშირად "გუჯარიცა" და "წიგნიც" იხმარებოდა).

საისტორიო-იურიდიულ წყაროებში სხვადასხვაგვარი სამართლეებრივი შინაარსისა და დანიშნულების სიგელი იხსენიება. ჩვეულებრივ სიგელები "მკჳიდრობისანი" (შთამომავლობითი, მემკვიდრეობითი) იყო. წყალობა-მოძებას ასახავდა და განამტკიცებდა "სიგელი შეუვალობისაჲ" ანუ "თარხნობისა" თუ "გაშვებულობისა", "მამულის წყალობის სიგელი" და სხვა. არსებობდა აგრეთვე "გარდაწყვეტილობის" ანუ "სამართლის სიგელი", ყმობიდან "თავდახსნილობის სიგელი", "გასყიდულობის", "გასამყრელო" და "ერთგულობის" სიგელები. ცნობილი იყო სიგლოსან გლეხთა კატეგორია (მათი უფლება-მოვალეობანი წერილობით იყო განსაზღვრული). გარეგნულად განირჩეოდა "დიდნი და წვრილნი" სიგელები. "ერთიანი სიგელი" ერთი პირისა თუ დაწესებულების საბუთთა საერთო შინაარსს შეიცავდა. შეიძლებოდა "განრყვნილი" ანუ დაზიანებული და დაკარგული სიგელის აღდგენა-განახლება. ვახტანგ -ის კანონებით (მუხლი 240). "სიგელის წართმევის სამართალი" ხელმწიფის კომპეტენციაში შედიოდა. ნატყუარი, "ცრუ სიგელი" პრაქტიკული დიპლომატიკის ხერხებით გამოიცნობოდა.

სიგელი რთული აგებულებისა იყო, რამდენიმე ნაწილისა და ქვენაკვეთისაგან შედგებოდა. ძირითადი იყო სიგელის თავი (შეიცავდა, კერძოდ, ცნობებს საბუთის მიმცემის ვინაობის შესახებ), თხრობა ჰაჯა-მოხსენებითურთ, "განგებულება" (გადაწყვეტილების აღნუსხვა), "ბრძანებულება" (განგებულის აღსრულების მოთხოვნა) და "ხელრთულობასათვალავი" (თარიღი, დამწერის ვინაობა, ხელის მოწერა). - საუკუნეებში სიგელებში მეფე საბუთის გამცემად მხოლოდ თავის თავს ასახელებდა, ხოლო საუკუნიდან იხსენიებდა აგრეთვე თანამეცხედრესა და შვილებს, ზოგჯერ ძმებსა და ბიძა-ბიძაშვილებსაც კი, რაც ქართული სახელმწიფოებრიობის დაქვეითბით აიხსნება. ხელმწიფის კარის გარიგების მიხედვით, სიგელი იბეჭდებოდა საგანგებო (დიდი "სასიგლე, საგასახსნითე") ბეჭდით, რომელიც სალაროში ინახებოდა. სიგელის პატრონი საბუთის შემზადება-გაცემაში მონაწილე მოხელეებს (მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელს, სახლთუხუცესს, მწიგნობარსა თუ მდივანს, მორდალსა და სხვა) კანონით დადგენილ გასამჯელოს - "ქრთამს" აძლევდა.

2. დოკუმენტის ნაირსახეობა
დიპლომატიური წარმომადგენლის რწმუნებულების სიგელი და გაწვევის სიგელი; რაიმე წარმატება-წარჩინებისათვის, ამა თუ იმ დამსახურების აღსანიშნავად გაცემული საგანგებო საბუთი (ქების სიგელი, საპატიო სიგელი).
ნიშნობა

ნიშნობა, დანიშვნა, დაწინდვა, დაბელგვა — ვაჟის მიერ ქალის საცოლედ დაბევება. გავრცელებული იყო მსოფლიოს მრავალ ხალხში და ქორწინების ერთ-ერთ სავალდებულო წინაპირობას წარმოადგენდა. ნიშნობამ დროთა ვითარებაში ქართველებშიც და სხვა ხალხებშიც მნიშვნელოვანი ცვლილებები განიცადა, მაგრამ ბოლომდე მაინც წესად დარჩა ვაჟის მიერ საცოლისათვის რაიმე ნივთიერი ნიშნის (ძველი ქართული წინდი, ნიშანი, ბელგა) მიტანა.

საქართველოში ისტორიულად ქალის დაწინდვის ანუ დანიშვნის სხვადასხვა წესი იყო ცნობილი (აკვანში დანიშვნა, მცირეწლოვანთა დანიშვნა, გარიგებით დანიშვნა და სხვა). თუმცა ნიშნობის ეს წესები საქართველოს ცალკეულ რეგიონებში გარკვეული თავისებურებებით ხასიათდებოდა, მთავარი მომენრები მაინც საერთო ჰქონდათ: მოყვრობაზე შეთანხმების ინიციატორად გამოდიოდა ვაჟის მხარე, რაც გამოიხატებოდა ქალის ოჯახში მისი შუაკაცის მისვლით და საპატარძლოს თხოვნით. მატერიალური პასუხისმგებლობა ეკისრებოდა ვაჟის ოჯახს, რომელიც ვალდებული იყო, ადგილობრივი წეს-ჩვეულების შესაბამისად, ქალის ოჯახისა და საპატარძლოსათვის მიერთმია საჩუქრები და ძღვენი (მ. შ. უპირველეს ყოვლისა, სანიშნო ბეჭედი). ქალის ოჯახის მიერ ნიშნის მიღება დამოყვრების ნიშნად ნიშნობის რიტუალის შესრულება და ქალ-ვაჟის დალოცვა ქორწინების აუცილებელ პირობად იყო მიჩნეული და მისი დარღვევა დანაშაულად ითვლებოდა.
დედაბოძი

დედაბოძი — მთლიანი ხისაგან გამოთლილი დიდი, თავფართო სვეტი, ქართული დარბაზული სახლის ცენტრალური ბოძი, რომელსაც ეყრდობოდა გვირგვინიანი გადახურვა. დედაბოძზე იყო განიცი კოჭი, თავხე. ბოძსა და თავხეს შორის სიმძიმის გასანაწილებლად დებდნენ ე. წ. „ბუღაურას“, ანუ „დათვას“, ხის გრძელ ბალიშს, რომელიც დედაბოძთან ერთად მთლიან ელემენტს ქმნიდა. დედაბოძზე გამოსახავდნენ გეომეტრიულ ორნამეტებს, ფრინველებს, ცხოველებს, ადამიანის ხელს, სხვადასხვა ტიპის ჯვარს, რადიალურად განსხივებულ მზეს, ბორჯღალას, კონცენტრულ წრეებს, ვარსკვლავებს და სხვა.

ხალხის წარმოდგენით, დარბაზული სახლის კერა, დედაბოძი და გვირგვინი (შენობა) ერთ კომპლექსს შეადგენდა და ოჯახის წმინდათაწმინდად იყო მიჩნეული. ყველა რიტუალი სახლში დედაბოძისა და კერის გარშემო სრულდებოდა. დედაბოძის წარმოშობაზე არსებული ხალხური თქმულებები მიუთითებენ, რომ დედაბოძის თაყვანისცემა უკავშირდება ჩვენში ოდესღაც გავრცელებულ ხის კულტს (ერთ-ერთი თქმულების თანახმად, ღვთაება კერაში ამოსული, გველშემოხვეული ხის სახით გამოეცხადებოდა თავის საყმოს) და სიცოცხლის ხის მოტივს. ძველ ქვეყნებში და, კერძოდ, კავკასიაში სიცოცხლის ხე წარმოდგენილი ჰქონდათ ცის საყრდენად, მნათობთა სადგურად და ღვთაებათა მშობლად. სწორედ ასეთი ხის ყველაზე სრულყოფილი სიმბოლო ჩვენში დედაბოძი იყო. ხალხური წარმოდგენით, იგი ისე ებჯინებოდა გვირგვინს, როგორც სიცოცხლის ხე ცას. არქეოლოგიური მონაცემებით, საცხოვრებლის წმინდა სვეტების თაყვანისცემა საქართველოს ტერიტორიაზე ჯერ კიდევ ადრინდელი სამიწათმოქმედო ხანაში ყოფილა გავრცელებული.
მოკალი ბილი, ტომი 1

მოკალი ბილი, ტომი 1 — კვენტინ ტარანტინოს 2003 წლის თრილერი. მთავარ როლს ასრულებს უმა თურმანი, რომელმაც შესრულებული როლისთვის მიიღო ოქროს გლობუსისა და -ს ნომინაციები საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის.

სიუჟეტი
ფილმის მთავარ გმირს, დანაშაულებრივი დაჯგუფების წევრს, მეტსახელად შავ მამბას (უმა თურმანი) ჯგუფის წევრები სასიკვდილოდ გასწირავენ. მას ქორწილის დღეს ცერემონიისას დაესხმიან თავს, მოუკლავენ საქმროს და მძიმე დაზიანებას მიაყენებენ. შავი მამბა ოთხ წელიწადს კომაში გაატარებს. შვილი, რომელზე ფეხმიძმედაც პატარძალი იყო, დაღუპულია. პატარძალი გადაწყვეტს შური იძიოს ბილზე, დაჯგუფების ხელმძღვანელზე და მისი გუნდის წევრებზე. პატარძალი კლავს ორენ იშისა (ლუსი ლიუ) და ვერნიტა გრინს.

როლებში
უმა თურმანი — პატარძალი, შავი მამბა
ლუსი ლიუ — ო-რენ იში
ვივიკა ა. ფოქსი — ვერნიტა გრინი
მაიკლ მედსენი — ბადი
დერილ ჰანა — ელე დრაივერი
ჯული დრეიფუსი — სოფია ფატალე
მაიკლ ბოუენი — ბაკი

გადაღება
ტარანტინომ პატარძლის პერსონაჟი სპეციალურად თურმანისთვის შექმნა. ამ პერსონაჟის შექმნის იდეა ორთავეს ერთად მოუვიდათ „მაკულატურის“ გადაღების დროს. ფილმის გადაღება თურმანის ფეხმძიმობამ გაახანგრძლივა.გადაღება 155 დღეს გაგრძელდა და 5 ქვეყანაში მიმდინარეობდა. თურმანმა ამ როლისთვის შეისწავლა საბრძოლო ხელოვნება და იაპონური ენა. სტუდია „მირამაქსი“ აჩქარებდა ტარანტინოს მონტაჟის დროს, რადგან ფილმის გამოშვება სწრაფად სურდათ. საბოლოოდ ისინი ფილმის ორად გაყოფაზე შეთანხმდნენ.

შეფასება და ჯილდოები
„მოკალი ბილი“ საკულტო კლასიკად იქცა, კრიტიკოსებმა ის დადებითად შეაფასეს, თურმანმა კი პატარძლის როლისთვის მიიღო ოქროს გლობუსისა და -ს ნომინაციები.
დედაენა

დედაენა, მშობლიური ენა — ენა, რომელსაც მშობლებისაგან ითვისებს ბავშვი როგორც ურთიერთობისა და აზროვნების იარაღს; სამშობლო ქვეყნის ენა. იმ ხალხის, ერის ენა, რომელსაც ადამიანი მიეკუთვნება.

ქართული ხატოვანი თქმით, დედაენა ცოდნის ზარია. ამ სახელით „დედაენა ცოდნის ზარი" თბილისში ძეგლი დაუდგეს (1983, მოქანდაკე ე. ამაშუკელი, არქიტექტორი ნ. მგალობლიშვილი).
დედა ენა

„დედა ენა“ ანუ „ანბანი და პირველი საკითხავი წიგნი სახალხო შკოლებისათვის“ — ქართული ენის ორიგინალური სახელმძღვანელო დაწყებითი სკოლებისათვის, შექმნილია იაკობ გოგებაშვილის მიერ. გამოიცა 1876 წელს.

„დედა ენაში“ ორი წლის კურსის მასალაა. წერა-კითხვა ისწავლება ბგერითი ანალიზურ-სინთეზური მეთოდით. 1906 წლიდან „დედა ენა“ 2 წიგნად გამოიცა: პირველში მოთავსებულია წერა-კითხვის შესასწავლი მასალა, მეორეში — საყმაწვილო მხატვრული თხზულებები, ხალხური შემოქმედების ნიმუშები და საბუნებისმეტყველო, გეოგრაფიული, ისტორიული და ეთნოგრაფიული შინაარსის მეცნიერულ-პოპულარული სტატიები.

„დედა ენას“ საფუძვლად უდევს მაღალი დიდაქტიკურ-მეთოდიკური პრინციპები, გამსჭვალულია ხალხურობის სულისკვეთებით. ავტორის სიცოცხლეში (1912 წლამდე) იგი 33-ჯერ გამოიცა. ი. გოგებაშვილის გარდაცვალების შემდეგ „დედა ენის“ გამოეცემა მიენდო სპეციალურ კომისიას, რომელსაც ლ. ბოცვაძე ხელმძღვანელობდა. 1876-1925 წლებში „დედა ენა“ 45-ჯერ გამოიცა. ძირითადად ი. გოგებაშვილის ბგერითი ანალიზურ-სინთეზური მეთოდია მომარჯვებული ვ. ძიძიგურისა და ა. გვახარიას „დედა ენის“ 1935-1943 წლების გამოცემებში.

ი. გოგებაშვილის „დედა ენის“ საფუძველზეა შედგენილი და 1944 წლიდან სისტემატურად გამოდის ნ. ბოცავიძისა და ე. ბურჯანაძის „დედა ენა“ (2 წიგნად) და კლასელებისათვის (ამჟამად კლასის „დედა ენა“ 2 ნაწილად გამოდის). ი. გოგებაშვილის „დედა ენის“ მიხედვითაა აგებული ვ. რამიშვილის მიერ შედგენილი მოსამზადებელი კლასის „დედა ენა“ და იმ კლასის „დედა ენა“, რომელმაც გაიარა მოსამზადებელი კლასი (პირველად გამოიცა 1973). 1976 წელს ზეიმით აღინიშნა „დედა ენის“ 100 წლისთავი; საიუბილეოდ დაისტამბა 1876 და 1912 წლების გამოცემები. 1994 წელს რუსთაველის თეატრში დაიდგა „დედა ენის“ მოტივზე აგებული სპექტაკლი „იაკობის სახარება“ (რეჟისორი რობერტ სტურუა).

2019 წელს საქართველოს მოწვევის პარლამენტმა იაკობ გოგებაშვილის „დედა ენა“ ოფიციალურ საგანმანათლებლო პროცესში დააბრუნა.
დედას ლევანა

დედას ლევანა (ნამდვილი სახელი და გვარი — ლევან ივანეს ძე ასაბაშვილი; დ. 15 დეკემბერი, 1859, სოფ. შილდა, ახლანდ. ყვარლის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1934, იქვე) — ქართველი სახალხო მომღერალი. ქართლ-კახური სასიმღერო შემოქმედების უბადლო მცოდნე და შემსრულებელი.

დაიბადა და ცხოვრობდა სოფ. შილდაში. ჰქონდა ფართო დიაპაზონის, ძლიერი, მოქნილი, მომხიბლავი ტენორი. დიდი ოსტატობით ასრულებდა კახური სიმღერების კლასიკურ ნიმუშებს: „ჩაკრულოს“, გრძელ „მრავალჟამიერს“, „ხეუროს“, „გუშინ შვიდნი გურჯანელნის“, „ჩონგუროს“, მაყრულებს და სხვა. 1908 წელს კომპოზიტორმა ზაქარია ფალიაშვილმა იმოგზაურა კახეთში, კერძოდ სოფ. შილდაში, სადაც მოისმინა და ჩაიწერა დედას ლევანასა და მისი მეგობრების მიერ შესრულებული 15 სიმღერა. დედას ლევანასთან მეგობრობდნენ ტიციან ტაბიძე, გიორგი ქუჩიშვილი, იოსებ მჭედლიშვილი. ამ უკანასკნელის ინიციატივითა და მეცადინეობით 1927 წელს მოეწყო დედას ლევანას საჯარო გამოსვლა შილდელ მომღერლებთან ერთად რუსთაველის თეატრის სცენაზე (პოეტ ი. მჭედლიშვილის ინიციატივით).
დედისიმედი

დედისიმედი — საუკუნის ნახევრის სამცხე-საათაბაგოს პოლიტიკური მოღვაწე, ათაბაგ ქაიხოსრო ჯაყელის მეუღლე, ბაგრატ მუხრანბატონის ასული. 1573 წელს, მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ, დებორას სახელით მონაზვნად შედგა, მაგრამ შვილის, ჯერ კიდევ ყმაწვილი და გამოუცდელი ყვარყვარეს ათაბაგად გახდომისთანავე ისევ დაუბრუნდა პოლიტიკურ ცხოვრებას და სამთავროს ფაქტობრივი მმართველი გახდა, 1576-1579 წლებში სამცხეში შინაფეოდალური ომის დროს ხშირად პირადად ხელმძღვანელობდა სამხედრო ოპერაციებს და დიპლომატიურ მოლაპარაკებებს. ოსმალთა მიერ სამცხე-საათაბაგოს დაპყრობის (1578) შემდეგ ისევ მესხეთში დარჩა, საკანაფის ციხეში გამაგრდა და იქიდან ხელმძღვანელობდა თურქთა წინააღმდეგ მიმართულ მოძრაობას.

დედისიმედი მიჩნეულია „მესხური დავითნის ქრონიკის“ ერთ-ერთ ავტორად. ცოცხალი ჩანს 1595 წლამდე.
დედული

დედული — ფეოდალურ საქართველოში დედის უძრავ-მოძრავი ქონება, რომელიც მემკვიდრეობის უფლებით მას შვილებს გადაეცემოდა. დედული შედგებოდა დედის მზითევისა და მონაგებისაგან, ანუ პირადი შრომა-გარჯილობით შეძენილი ქონებისაგან (მონაგებში ხშირად ნაყიდი ან ომში „ხმლით ნაშოები“ ქონებაც იგულისხმებოდა). მემკვიდრეობით მიღებული დედული ემატებოდა მამულს და მის შემადგენელ ნაწილად იქცეოდა.
დევდარაკი

დევდარაკი — დაკიდული ტიპის სამი მყინვარი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მყინვარწვერის მასივის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე თერგის მარცხენა შენაკადის ყაბახის სათავეში.

მყინვარები ჩრდილოეთ და სამხრეთ დევდარაკი მდინარე ამალის აუზში ყველაზე დიდი მყინვარებია, რომელთა საერთო ფართობია 4,00 კმ². ორივე მათგანი დაკიდული ხეობის ტიპის მყინვარია და ჩრდილო-აღმოსავლური ექსპოზიციით ხასიათდება. აღნიშნული მყინვარები 1960 წელს ერთი მყინვარის სახით იყო წარმოდგენილი, რომელთა ფართობი 4,82 კმ² იყო. დევდარაკის მყინვარი სამ ნაწილად დაიშალა, ჩრდილოეთით მდებარე ნაკადს გამოეყო ჰიფსომეტრიულად უფრო მაღალ სიმაღლეზე მდებარე სამხრეთი ნაკადი. კოსმოსური სურათების მიხედვით ირკვევა, რომ მყინვარების ერთმანეთისაგან გაყოფა დაახლოებით 2000 წელს უნდა მომხდარიყო. მესამე მცირე ზომის დაკიდული ტიპის მყინვარი მათგან სამხრეთ აღმოსავლეთით ზღვის დონიდან დაახლოებით 4000 მ სიმაღლეზე მდებარეობს. დევდარაკი ტურიზმის ობიექტია.

დევდარაკის მყინვარი ცნობილია თავისი მძლავრი ყინულოვანი ჩამოზვავებით, რომელიც აღინიშნა 1776, 1778, 1785, 1808, 1817 და 2007 წლებში. მძლავრი ჩამოზვავება მოხდა 1832 წელს, როდესაც ყინულოვანმა ზვავმა დააგუბა მდინარე თერგი და მისი დინება შეაჩერა 8 საათით. ჯებირის გარღვევის შემდეგ გლაციალურმა ღვარცოფმა დიდი ზიანი მიაყენა ქალაქ ვლადიკავკაზს. ინტენსიური მოძრაობით გამოწვეული ნგრევები იწვევდა წყლის შეგუბებას, კატასტროფულ წყალმოვარდნებს დარიალის ხეობაში, ზიანდებოდა საქართველოს სამხედრო გზა.

დევდარაკის დნობის გამო ამალი-დევდარაკის ხეობაში სტიქიური პროცესები ორჯერ განვითარდა: პირველად 2014 წლის 17 მაისს, ხოლო მეორედ 2016 წლის 20 აგვისტოს. 2014 წლის 17 მაისს მომხდარი სტიქიის დროს, სოფელ გველეთთან, მდინარე დევდარაკისა და თერგის შესართავთან გლაციალური (მყინვარული) ღვარცოფი მოვარდა. სტიქიამ 7 ადამიანი იმსხვერპლა. გარდა ამისა, დაზიანდა რუსეთიდან მომავალი მაგისტრალური გაზსადენები.

2016 წლის 20 აგვისტოს დევდარაკის ხეობაში ღვარცოფული ნაკადის მოვარდნის გამო სამხედრო გზაზე 350–400 ათასი კუბი მიწა ჩამოწვა, რის გამოც სამხედრო გზის მონაკვეთი მწყობრიდან გამოვიდა. დაზიანდა ჩრდილოეთ-სამხრეთის 1200 მმ-იანი მაგისტრალური გაზსადენი და ლარსი ჰესი. დაიტბორა ლარსის საბაჟო-გამშვები პუნქტი და „დარიალჰესის“ გვირაბი.

დევდარაკის ბოლოსა და ბართქორთის ქედზე გადის მყინვარწვერზე ასასვლელი ერთ-ერთი მოხერხებული გზა.
პრავდა

პრავდა — რუსულენოვანი საბჭოთა კავშირის წამყვანი გაზეთი და კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის ოფიციალური ორგანო 1912-1991 წლებში.

ისტორია
გაზეთის გამოცემა დაიწყო 1912 წელს ვენაში, ავსტრია, და მოსკოვში მხოლოდ 1918 წელს გამოჩნდა. გაზეთი დაიხურა 1991 წელს პრეზიდენტ ელცინის განკარგულებით, თუმცა იგივე დასახელების გაზეთი დღემდე გამოდის რუსეთში, ხოლო . საიტი, დაარსებული გაზეთ პრავდას ყოფილი თანამშრომლების მიერ, ამჟამად ტაბლოიდის სტილის რუსული საინფორმაციო წყაროა. ყოფილი პრავდა დასავლეთში ყველაზე განთქმული მისი ცივი ომისდროინდელი განცხადებებით გახდა.
დევისხვრელი

დევისხვრელი — კარსტული მღვიმე საქართველოში, ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სოფელ ლაშესთან, ხანდების კლდეში, მდინარე ჩხერიმელის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 340 მ სიმაღლეზე. წარმოადგენს ზედა პალეოლითის ხანის ადამიანის მღვიმე-ნამოსახლარს.

დევისხვრელის მღვიმის სიღრმეა 40 მ, შესასვლელის სიმაღლე 5 მ, სიგანე 4 მ. 1926-1931 წლებში გაითხარა (ხელმძღვანელი გ. ნიორაძე) 1,20 მ სისქის 4 კულტურის ფენა, რომელთაგანაც ადამიანის ცხოვრების ნაშთს შეიცავდა ზემოდან მესამე ფენა.

აღმოჩნდა კაჟისა და მცირე რაოდენობით ობსიდიანის იარაღი (საჭრისები და საფხეკები, მიკროლითური სახვრეტები, გრავეტისა და შატეპერონის ტიპის დანები, ხელშუბისპირები, ლაელები, ნუკლეუსები და ანამტვრევ-ანატკეცები, რიყის ქვის ხელჩაქუჩი). აგრეთვე კაჟის იარაღის წარმოებასთან დაკავშირებული ხელსაწყოები (გრდემლი და რქის იარაღი). ამავე ფენაში ნაპოვნია თანამედროვე ტიპის ადამიანის ქვედა ყბის მარჯვენა ნახევარი 2 კბილით. გ. ნიორაძემ დევისხვრელი ასაკობრივად ევროპის ზედა ორინიაკს და ჩრდილოეთ აფრიკის ძვ. კაფსიის კულტურას დაუკავშირა, სერგეი ზამიატნინმა კი ამიერკავკასიის ზედა პალეოლითური კულტურის მეორე ქრონოლოგიურ ჯგუფში გააერთიანა. დევისხვრელის შესწავლამ დასაბამი მისცა საქართველოში ქვის ხანის ძეგლების სისტემატურ არქეოლოგიურ კვლევა-ძიებას.