iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მოვლუდ მირალიევი

მოვლუდ მუსტაფა ოღლი მირალიევი (; დ. 27 თებერვალი, 1974, უზბეკეთის სსრ, სსრკ) — აზერბაიჯანელი ძიუდოისტი, თურქი მესხური წარმოშობის. კარიერის განმავლობაში იყო აზერბაიჯანის ეროვნული ნაკრების წევრი. 2008 წელს ჩინეთის დედაქალაქ პეკინში გამართული ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ბრინჯაოს მედლის პრიზიორი. 2003 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედლის პრიზიორი. ასპარეზობდა 100 კგ-მდე წონით კატეგორიაში. არის სამბოსა და ძიუდოს სპორტის ოსტატი.

კარიერა
მოვლუდ მირალიევი დაიბადა 1974 წლის 27 თებერვალს, კაშკადარიის ოლქის ქალაქ კიტაბში, უზბეკეთის სსრ-ში.

1983 წელს დაიწყო სამბოში ვარჯიში. მოგვიანებით გადაინაცვლა ძიუდოში.

2004 წლის ათენში, საბერძნეთში გამართულ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე დაიკავა მე-5 ადგილი. დამარცხდა მესამე ადგილისთვის ბრძოლაში. 2007 წელს დაიკავე მე-7 ადგილი როგორც მსოფლიო ჩემპიონატზე, აგრეთვე ევროპის ჩემპიონატზე.

2008 წლის 14 აგვისტოს პეკინის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე 100 კგ-მდე წონით კატეგორიაში მირალიევმა ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა. პირველ შეხვედრაში მოვლუდმა დაამარცხა ალჟირელი ძიუდოისტი ჰასან აზუნი. ამის შემდეგ დაამარცხა ქართველი მოჭიდავე, ლევან ჟორჟოლიანი. მეოთხედფინალში მირალიევის მეტოქე იყო რუმინელი დანიელ ბრატა. ნახევარფინალში დამარცხდა მომავალ ოლიმპიურ ჩემპიონთან, მონღოლ ნაიდანგიინ ტუვშინბაიართან. მესამე ადგილისთვის გამართულ შეხვედრაში მირალიევმა დაამარცხა პოლონელი სპორტსმენი პელისლავ მატიახეშეკი.

2014 წლის სექტემბერში მან მოიპოვა ოქროს მედალი ძიუდოს ვეტერანთა მსოფლიო ჩემპიონატზე, რომელიც ჩატარდა ესპანეთის ქალაქ მალაგაში.

2016 წლის დასაწყისში მირალიევი ხელმძღვანელობდა აზერბაიჯანის ძიუდოისტთა ნაკრებს. მისი პირველი შეჯიბრი, ეროვნული ნაკრების მთავარი მწვრთნელის რანგში, იყო რუსეთის ქალაქ ყაზანში გამართული ევროპის ჩემპიონატი. , სადაც მისმა სპორტსმენებმა აიღეს ერთი ოქრო, ერთი ვერცხლის მედალი და ასევე დაიკავეს მესამე ადგილი გუნდურ შეჯიბრებაში.

2016 წლის ოლიმპიურ თამაშებზე რომელიც ბრაზილიის ქალაქ რიო-დე-ჟანეიროში ჩატარდა, აზერბაიჯანის ძიუდოისტთა ნაკრებმა მოვლუდ მირალიევის ხელმძღვანელობით ორი ვერცხლის მედალი მოიპოვა..

მოვლუდ მირალიევი ჩინეთში, პეკინში, ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მოპოვებული ბრინჯაოს მედლისთვის 2008 წელს დაჯილდოვდა მედლით „პროგრესი“.
რასულ ჩუნაევი

რასულ აბაკარ ოღლი ჩუნაევი (; დ. 7 იანვარი, 1991, ენი შარიფი, ბელაქანის რაიონი, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი ბერძნულ-რომაული სტილით მოჭიდავე, აზერბაიჯანის ეროვნული ნაკრების წევრი, პირველი ევროპული თამაშების გამარჯვებული, მსოფლიოს ჩემპიონი 2015 წელს, 2014 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედალოსანი, ევროპის 2014 და 2018 წლების ჩემპიონატების ვერცხლის მედალოსანი, 2015 წლის მსოფლიო თასის გამარჯვებული, 2013 წელს გამართული ზაფხულის უნივერსიადის 2013 გამარჯვებული. რიო-დე-ჟანეიროში, ბრაზილიაში გამართული 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ბრინჯაოს მედლის პრიზიორი.

ბიოგრაფია
რასულ ჩუნაევი დაიბადა 1991 წლის 7 იანვარს სოფელ ენი შარიფში, აზერბაიჯანის ბალქანის რაიონში. რასულ ჩუნაევმა, ჭიდაობა 9 წლის ასაკში დაიწყო უზეირ ჰაჯიბეევის სახელობის სოფლის საშუალო სკოლაში ისმაილ ჩოფსიევის ხელმძღვანელობით. 2001 წელს ჩოფიევმა რასული დედაქალაქ ბაქოში წაიყვანა, სადაც ჭიდაობა გააგრძელა რესპუბლიკურ ოლიმპიურ სპორტულ ცენტრში. სწავლა გააგრძელა 2006 წლამდე, ამავე დროს მონაწილეობას იღებდა კადეტთა ტურნირებში, შემდეგ კი იუნიორთა შორის. 2006 წელს გახდა აზერბაიჯანის ახალგაზრდული ნაკრების წევრი, 2008 წლიდან კი ქვეყნის ეროვნული ნაკრების წევრი.

2010 წელს მიიღო სპორტის ოსტატის წოდება. 2010-2014 წლებში იყო აზერბაიჯანის ფიზიკური კულტურისა და სპორტის სახელმწიფო აკადემიის სტუდენტი. 2014-2015 წლებში რასულ ჩუნაევი მსახურობდა აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალების რიგებში. 2015 წლის 7 ივლისს მას მიენიჭა სახელმწიფო სასაზღვრო სამსახურის ლეიტენანტის წოდება.. არ იმყოფება ქორწინებაში. ჩუნაევი წარმოშობით ხუნძია..

ჩუნაევმა 2015 წელს მოიგო ბაქოში გამართული პირველი ევროპული თამაშები. 1/8 ფინალში დაამარცხა მოლდოველი დანიელ კატარგა, ანგარიშით 7:6. მეოთხეფინალში დაამარცხა ხორვატი დომინიკ ეტლინგერი, ანგარიშით 4:0. ნახევარფინალში ანგარიშით 10:0 დაამარცხა ბულგარელი სვილენ კოსტადინოვი. ფინალში დაამარცხა უნგრელი ბალინტ კორპაში. 2017 წელს მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი ისლამის სოლიდარობის თამაშებზე. არის ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის მედლის პრიზიორი (2014, 2018). არის მსოფლიო ჩემპიონატის ერთგზის გამარჯვებული (2015) და ორგზის ბრინჯაოს მედლის პრიზიორი (2014, 2018).

2015 წელს გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატზე 1/32 ფინალში დაამარცხა მონაკოს წარმომადგენელი ფრანკ ჰასელი, ანგარიშით 9:1. 1/16 ფინალში ანგარიშით 9:0 დაამარცხა რუსი ადამ კურაკი. მეოთხედფინალში ანგარიშით 9:0 დაამარცხა ამერიკელი ჯასტინ ლესტერი. ნახევარფინალში ანგარიშით 8:0 დაამარცხა წიმურ ბერდიეუ. ფინალში ანგარიშით 6:4 დაამარცხა უკრაინის წარმომადგენელი არმენ ვარდანიანი.

პირადი ცხოვრება
ჩუნაევს უყვარს ცეკვა. მას ხშირად აღწერენ, როგორც მშვიდს და მოდუნებულს. მისი ყველაზე დასამახსოვრებელი აღნიშვნა მას შემდეგ მოხდა, რაც ჩუნაევმა დაამარცხა რუსი მოჭიდავე ისლამბეკ ალბევი 2013 წლის ზაფხულის უნივერსიადაზე, როდესაც მან ლეზგინკა, კავკასიის ტრადიციული ცეკვა, შეასრულა ხალიჩაზე.
არსენ კოცოევი

არსენ ბორისის ძე კოცოევი (; დ. 15 იანვარი, 1872, გიზელი, ტერეკის ოლქი — გ. 4 თებერვალი, 1944, ორჯონიკიძე) — ოსი საბჭოთა მწერალი. ოსური მხატვრული პროზის ერთ-ერთი ფუძემდებელი.

ბიოგრაფია
არსენ კოცოევი დაიბადა ღარიბი გლეხის ოჯახში, ცხრა წლის ასაკში შევიდა სოფლის სკოლაში, ამის შემდეგ სწავლობდა არდონის სემინარიაში. სემინარიაში სწავლისას იგი დაინტერესდა ლიტერატურით. არის ეპიზოდი კოცოევის სემინარიული ცხოვრებიდან, როდესაც ის და მისი ცხრა ამხანაგი არდონიდან ვლადიკავკაზში ფეხით დადიოდნენ ცნობილი პოეტისა და განმანათლებლის კოსტა ხეთაგუროვის სანახავად.

კოცოევმა ვერ შეძლო სემინარიის დამთავრება ავადმყოფობის გამო. მშობლიურ სოფელში დაბრუნებულმა დაიწყო ლიტერატურული მოღვაწეობა, გააგზავნა თავისი მოთხრობები გაზეთებში „ “ და „“, რომლებშიც მისი ნაწარმოებები გამოიცა ფსევდონიმებით „“, „“ ან უბრალოდ „. .“.

1910 წლის დასაწყისში არსენ კოცოევი გადავიდა ტფილისში და იქ დაიწყო ყოველკვირეული ჟურნალის „“ (კოლოსი) გამოცემა. ჟურნალში პირველად გამოქვეყნდა თავად კოცოევისა და მრავალი სხვა ავტორის ოსური მოთხრობები. გამოცემამ უდიდესი როლი შეასრულა ოსური ლიტერატურისა და ჟურნალისტიკის განვითარებაში, თუმცა 14 ნომერის გამოსვლის შემდეგ, იმავე წლის მაისში, ჟურნალი დაიხურა.

1912 წელს კოცოევი კვლავ პეტერბურგში მუშაობდა ბოლშევიკურ გაზეთ „პრავდაში“ კორექტორად, წელს გაზეთმა ავტორის თარგმანში გამოსცა მისი მოთხრობები „ოცნებობდა“, „მონადირეები“ და „ამხანაგი“. მისი ნაწარმოებები გამოქვეყნდა პეტერბურგის გაზეთებში „ “, „ “, „“.

1917 წლის ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ კოცოევმა მონაწილეობა მიიღო ახალი ოსური პრესის ჩამოყალიბებაში, 1923-1929 წლებში ცხოვრობდა ცხინვალში, მუშაობდა სამხრეთ ოსეთის გაზეთ „“ (მზე) და ჟურნალ „“ (გლაშტაი) რედაქტორად.

1929 წელს კოცოევი ვლადიკავკაზში დაბრუნდა. აქ მან განაგრძო ლიტერატურული მოღვაწეობა. 1939 წელს კოცოევი დაჯილდოებული იქნა ღირსების სამკერდე ორდენით „სახალხო განათლებაში გამოჩენილი დამსახურებისთვის“. მოკრძალებული სახლი გიბიზოვას ქუჩაზე, რომელშიც კოცოევმა გაატარა თავისი ცხოვრების წლები, დღესდღეობით აღარ არსებობს. მის ნაცვლად აშენდა მეორე, რომელზეც მემორიალური დაფა დაიკიდა.

კოცოევი დაკრძალეს ვლადიკავკაზში, კ. ხეთაგუროვის მუზეუმის ეზოში. მოგვიანებით, მისი ფერფლი გაადასვენეს ნეკროპოლისში, ოსური ეკლესიის მახლობლად.

ვლადიკავკაზსა და ბესლანში არსებობს მისი სახელობის ქუჩები. 2000-იანი წლების დასაწყისში, მწერლის ძეგლი დაიდგა ჩრდილოეთ ოსეთის რესპუბლიკის ეროვნული სამეცნიერო ბიბლიოთეკის წინ, ვლადიკავკაზში, კოცოევის ქუჩაზე.
არტურ ტაიმაზოვი

არტურ ტაიმაზოვი (; ; დ. 20 ივლისი, 1979) — ოსი-უზბეკი-რუსი მოჭიდავე და პოლიტიკოსი. ის იყო ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული უზბეკი ოლიმპიელი, მანამ სანამ დოპინგის გამო 2 ოლიმპიური ოქროს მედალი ჩამოერთმეოდა. 2016 წელს პარტია „ერთიანი რუსეთიდან“ არჩეული იქნა რუსეთის სახელმწიფო დუმის მე-7 მოწვევის დეპუტატად.

2017 წლის 5 აპრილს ცნობილი გახდა, რომ ნიმუშების გადამოწმების შედეგად იგი დისკვალიფიცირებული იქნა 2008 წლის ოლიმპიური თამაშებიდან დოპინგის დარღვევის გამო. შედეგად ტაიმაზოვს ჩამოერთვა პეკინში გამართულ ოლიმპიურ თამაშებზე მოპოვებული ოქროს მედალი. 2019 წლის 23 ივლისს გამოცხადდა, რომ ნიმუშების ხელახალი ტესტირების შედეგად იგი დისკვალიფიცირებული იქნა 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშებიდან, მიზეზი ამჯერადაც დოპინგია. მას ჩამოერთვა 2012 წლის ლონდონში გამართული ოლიმპიადის ოქროს მედალი.

ადრეული ცხოვრება
ბავშვობაში დაკავებული იყო ძალოსნობით. როდესაც 11 წლის გახდა, მის სოფელში თავისუფალი ჭიდაობის კლუბი გაიხსნა და მან ჭიდაობა გადაწყვიტა. მისი უფროსი ძმა ტიმურ ტაიმაზოვი იყო 1996 წლის ოლიმპიური თამაშების ჩემპიონი ძალოსნობაში, გამოდიოდა უკრაინის სახელით.

კარიერა
არტურ ტაიმაზოვი არის მსოფლიოს ორგზის ჩემპიონი (2003, 2006), ორგზის ვერცხლის მედლის პრიზიორი (2001, 2010) და ერთგზის ბრინჯაოს მედლის პრიზიორი (2007). არის აზიური თამაშების სამგზის გამარჯვებული (2002, 2006, 2010). არის აზიის ჩემპიონატის ორგზის გამარჯვებული (2000, 2011).

ოლიმპიური თამაშები
2000 წლის სიდნეის ოლიმპიური თამაშები
მისთვის სადებიუტო ოლიმპადა იყო სიდნეიში 2000 წელს გამართული თამაშები. ამ თამაშებზე ტაიმაზოვმა პირველი ოლიმპიური მედალი მოიპოვა 130 კგ წონით კატეგორიაში. გავიდა ფინალში სადაც რუს დავიდ მუსულბესთან დამარცხდა.

2004 წლის ათენის ოლიმპიური თამაშები
2004 წელს ათენში გამართულ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე 120 კგ წონით კატეგორიაში ტაიმაზოვმა ოქროს მედალი მოიპოვა. ფინალში დაამარცხა ირანელი ალირეზა რეზაი.

2008 წლის ბეიჯინის ოლიმპიური თამაშები
მან წარმატებით დაიცვა 120 კგ წონით ტიტული პეკინში ოთხი წლის შემდეგ, ამჯერად დაამარცხა მუსულბესი ნახევარფინალში, ფინალში 3–0, 1–0 მოიგო რუს ბახტიარ ახმედოვთან. პეკინში მეორე ოლიმპიური ტიტულის შემდეგ, მას მიენიჭა ორდენი „ “ („გამორჩეული სამსახურისთვის“).
2016 წელს მისი შარდის ნიმუში ხელახლა გამოიკვლიეს და აღმოჩნდა, რომ ის აკრძალულ ნივთიერებას იღებდა. ამის გამო ჩამოართვეს 2008 წლის ოლიმპიადაზე მოპოვებული ოქროს მედალი.====2012 წლის ლონდონის ოლიმპიური თამაშები====
2012 წლის ლონდონის თამაშებში მან ზედიზედ მესამე ოქროს მედალი მოიპოვა ფინალში ქართველი დავით მოძმანაშვილის დამარცხებით, ანგარიშით 2:0.

მისი ათლეტის გვერდზე მითითებული იქნა რომ მისი სიმაღლე 175 სანტიმეტრი იყო, მაშინ როდესაც სინამდვილეში ტაიმაზოვი 15 სანტიმეტრით მაღალია. მისი სიმაღლე 190 სანტიმეტრს შეადგენს..

2019 წლის 23 ივლისს გამოცხადდა, რომ ნიმუშების ხელახალი ტესტირების შედეგად იგი დისკვალიფიცირებული იქნა 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშებიდან, მიზეზი ამჯერადაც დოპინგია. მას ჩამოერთვა 2012 წლის ლონდონში გამართული ოლიმპიადის ოქროს მედალი..
რუსლან აბიშოვი

რუსლან აბიშოვი (; დ. 10 ოქტომბერი, 1987) — აზერბაიჯანელი ფეხბურთელი. აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგის კლუბ „ზირასა“ და აზერბაიჯანის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების მცველი.

კარიერა
საკლუბო
აბიშოვი ითვლება „ნეფთჩის“ აკადემიის ახალგაზრდულ პროდუქტად. 2010-11 წლებში გუნდთან ერთად გახდა აზერბაიჯანის პრემირ ლიგის ჩემპიონი. 2011-12 წლების სეზონის შემდეგ სათამაშოდ გაუშვეს „ხაზარ ლენქორანში“. 2013 წლის 26 თებერვალს შეუერთდა ყაზანის „რუბინის“. გააფორმა 2,5 წლიანი კონტრაქტი.

2014 წლის 24 ივნისს აბიშოვი აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგის კლუბ „გაბალას“ 6 თვიანი იჯარით შეუერთდა.

2015 წლის 14 სექტემბერს ხელახლა შეუერთდა „გაბალას“ რაც გამოწვეული იქნა „ხაზარ ლენქორანში“ მისი რეგისტრაციის პრობლემების გამო. 2015-16 წლების სეზონში დატოვა „გაბალა“. უარი განაცხადა ახალ კონტრაქტზე.

2016 წლის 29 ივნისს აბიშოვმა ხელი მოაწერა ერთწლიან კონტრაქტს ბაქოს „ინტერთან“. 2017 წლის 12 იანვარს აბიშოვმა ხელი მოაწერა ექვსთვიან კონტრაქტს ბაქოს „ნეფთჩისთან“. აბიშოვმა გააგრძელა კონტრაქტი 2017 წლის ზაფხულში და გუნდის კაპიტანი იყო 2017–18 წლების სეზონში, როდესაც „ნეფთჩიმ“ მოიპოვა ბრინჯაოს მედლები სეზონში, ეს იყო მათი უმაღლესი შედეგი ლიგაში 2013 წლიდან.
2019 წლის 10 ივნისს „ნეფთჩიმ“ ორმხრივი თანხმობით გაუშვა აბიშოვი გუნდიდან. კონტრაქტი ორმხრივი შეთანხმების საფუძველზე შეწყდა.

2019 წლის 13 ივნისს აბიშოვმა ხელი მოაწერა ორწლიან კონტრაქტს საფეხბურთო კლუბ „საბაჰთან“.

2021 წლის 26 ივნისს რუსლან აბიშოვი შეუერთდა საფეხბურთო კლუბ „ზირას“.

საერთაშორისო
2005–2007 წლებში თამაშობდა აზერბაიჯანის 19 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრებში. ჩაატარა 3 შეხვედრა ნაკრების რიგებში. 2007–2009 წლებში კი – აზერბაიჯანის 21 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრებში. ჩაატარა 8 შეხვედრა სადაც მოახერხა 1 გოლის გატანა. 2017 წელს იყო აზერბაიჯანის 23 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრებში, ისლამის სოლიდარობის თამაშებზე. ჩატარებულ 5 შეხვედრაში გაიტანა 1 გოლი. აბიშოვის დებიუტი აზერბაიჯანის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში შედგა 2009 წლის 5 სექტემბერს ფინეთის წინააღმდეგ 2010 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზის შესარჩევი ეტაპის შეხვედრაში. მან პირველი გოლი გაიტანა 2009 წლის 18 ნოემბერს, ჩეხეთის ნაკრებთან ამხანაგურ მატჩში.
ემინ აჰმედოვი

ემინ ვიდადი ოღლუ აჰმედოვი (დ. 6 ოქტომბერი, 1986, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი მოჭიდავე. ჭიდაობს ბერძნულ-რომაულ სახეობაში. ემინ აჰმედოვმა მოიგო ბრინჯაოს მედალი ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე ლონდონში, დიდ ბრიტანეთში 2012 წელს. იმავე წელს მიენიჭა მედალი „პროგრესი“. მან უკრაინაში, ოდესაში, ევროპის იუნიორთა ჩემპიონატზე 15 მოჭიდავეს შორის მე-5 ადგილი დაიკავა. ტურნირის ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა ემინ აჰმედოვმა, რომელმაც 66 კილოგრამ წონით კატეგორიაში იასპარეზა. ემინ აჰმადოვმა მონაწილეობა მიიღო გრან-პრის საერთაშორისო ტურნირში ტაშკენტში, უზბეკეთი და ფინალში მარცხის შედეგად ვერცხლის მედალი მოიპოვა.

წლის ბოლოს მოიგო „აზერბაიჯანის თასი“ 66 კგ წონით კატეგორიაში. 2010 წელს ემინ აჰმადოვმა მონაწილეობა მიიღო დანი კოლოვი-ნიკოლა პეტროვის ტურნირზე, რომელიც ბურგასში, ბულგარეთში გაიმართა. ტურნირზე 10 მოჭიდავეს შორის მე-8 ადგილი დაიკავა. მარტში ემინ აჰმედოვმა შეიცვალა წონითი კატეგორია. დაიწყო ასპარეზობა 74 კილოგრამ წონით კატეგორიაში. მისი პირველი წარმატება მოიპოვა ამ წონით კატეგორიაში იყო „ბელარუსის ჭიდაობის ფედერაციის თასზე“ გროდნოში, ბელარუსში. ამ შეჯიბრზე მან ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა.

2012 წელი იყო ყველაზე წარმატებული წელი ემინ აჰმედოვის კარიერაში. ირანში, „იადიგარ იმამის თასის ტურნირზე“ ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა. ევროპის ოლიმპიური შესარჩევი ტურნირი ბულგარეთის ქალაქ სოფიაში 20-22 აპრილს გაიმართა. იმ შეჯიბრში აზერბაიჯანის ბერძნულ-რომაული სტილით მოჭიდავეთა ნაკრების მწვრთნელებმა სალიჰ ბორამ და შაჰინ დონატმა შანსი მისცეს უფრო გამოცდილ რაფიკ ჰუსეინოვს, ჰუსეინოვმა ეს შანსი ვერ გამოიყენა. ერთი კვირის შემდეგ, 27 აპრილს, მსოფლიო ოლიმპიური შესარჩევი ტურნირი გაიმართა ტავანში. ემინ აჰმადოვმა, რომელიც 74 კილოგრამ წონით კატეგორიაში ასპარეზობდა, მოიპოვა ლიცენზია. 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი.
მიტროფანე კუჭავა

მიტროფანე იონას ძე კუჭავა (დ. 6 ივნისი, 1906, გურიფული, რუსეთის იმპერია — გ. 6 ნოემბერი, 1999, თბილისი, საქართველო) — საქართველოს საბჭოთა სახელმწიფო და პარტიული მოღვაწე. საკავშირო ალკკ-ის წევრი (1923), საკავშირო კპ(ბ) წევრი (1937).

ბიოგრაფია
მიტროფანე კუჭავა დაიბადა 1906 წლის 6 ივნისს სოფელ გურიფულში, გლეხის ოჯახში. 8 კლასი დაამთავრა ხობში. შემდეგ სწავლა განაგრძო თბილისში, სადაც სკოლის დირექტორი და ლოგიკა-ფსიქოლოგიის მასწავლებელი იყო პროფესორი შალვა ნუცუბიძე. სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლა განაგრძო თბილისის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში.

1930-1941 წლებში მუშაობდა თბილისის სტალინის სახელობის ორთქმავალ-ვაგონშემკეთებელ ქარხანაში რიგ თანამდებობაზე. 1941-1947 წლებში მუშაობდა გაგრის რაიკომის მდივნად. 1948-1951 წლებში სწავლობდა საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის ცენტრალურ კომიტეტთან არსებულ უმაღლეს პარტიულ სკოლაში. 1951 წელს კენჭს იყრიდა საქართველოს სსრ-ის მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატობაზე შრომის №313 საარჩევნო ოლქში. 1951-1953 წლებში მუშაობდა ზუგდიდის რაიკომის მდივნად. 1953-1976 წლებში მუშაობდა: საქართველოს პროფსაბჭოს თავმჯდომარედ; საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის პირველ მოადგილედ; საგარეო საქმეთა მინისტრად; სოფლის მეურნეობის მინისტრად; პარტიული სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარედ, ერთსა და იმავე დროს საქართველოს კპ ცკ მდივნად და მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილედ; სახალხო კონტროლის კომიტეტის თავმჯდომარედ; საქართველოს სატყეო მეურნეობის სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარედ. 1953-1970 წლებში იყო საქართველოს კპ ცკ ბიუროს წევრი

მიტროფანე კუჭავა იყო საქართველოს სსრ-ს - და აფხაზეთის ასსრ-ის მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.

1953 წლის დეკემბერში იყო ბერიას წინააღმდეგ სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს სპეციალურის სასამართლო პროცესის წევრი.

გარდაიცვალა თბილისში 1999 წლის 6 ივნისს.

ჯილდოები და მედლები

4 ცალი

მედალი „კავკასიის დავცისათვის“
მედალი „1941-1945 წლებში დიდ სამამულო ომში გერმანიაზე გამარჯვებისათვის“
მედალი „1941-1945 წლებში დიდ სამამულო ომში მამაცური შრომისათვის“
საჰიბ I გირეი

საჰიბ გირეი (‎; დ. 1501 — გ. 1551) — ყირიმის ხანი 1532–1551 წლებში, ასევე ყაზანის ხანი 1521 წლიდან 1524 წლამდე, მენლი გირეის უმცროსი ვაჟი, ოსმალეთის სულთნის, სულეიმან -ის ბიძა.

ბიოგრაფია
საჰიბ გირეი დაიბადა 1501 წელს ყირიმში, ხანის მენლი გირეის ოჯახში. ახალგაზრდობიდანვე ჩართული იყო სამხედრო კამპანიებსა და სახელმწიფო საქმეების მართვაში. 1521 წელს ცენტრალურ აზიაზე წარმატებული გალაშქრების შემდეგ, საკუთარმა ძმამ, მეჰმედ გირეიმ დანიშნა ყაზანის მართველად ანუ ხანად. ეს თანამდებობა მან 1524 წლამდე შეინარჩუნა, რა დროიდანაც ყირიმის სახანოში დაბრუნდა.

საჰიბი საკუთარი ძმის, საადეთ გირეის მმართველობის დროს დანიშნული იყო კალგად. 1532 წელს, საადეთის გადადგომის შემდეგ, ოსმალებს ყირიმის ხანად უნდა დაემტკიცებინათ საჰიბი. მიუხედავად ამისა, მათ დაასწრო საჰიბის ძმისშვილმა, ისლამმა, შეიჭრა დედაქალაქ სალაჩიკში და თავი ყირიმის ერთადერთ მმართველად გამოაცხადა. 5 თვიანი ბრძოლის შემდეგ, საჰიბ გირეიმ ოსმალთა და თავის ერთგულ მომხრეთა დახმარებით შეძლო კუთვნილი ტიტულის მიღება. საჰიბ , მიუხედავად ისლამ გირეის გაუთავებელი აჯანყებებისა, (რომლებიც 1537 წლამდე გაგრძელდა) წარმატებით მართავდა სახანოს. 1532 წელს დედაქალაქი ბახჩისარაიში გადაიტანა. მის დროს ყირიმელები ძირითადად არბევდნენ ჩრდილოეთ კავკასიის რეგიონს, ასევე მოლდავეთსა და ლიეტუვას. 1541 წელს მოაწყო მოსკოვზე უშედეგო თავდასხმა. ის ასევე უდიდეს დახმარებას უწევდა, საკუთარ დისშვილსა და სულთანს, სულეიმან -ს უნგრეთის წინააღმდეგ გამართულ ბრძოლებში.

1551 წელს, საჰიბმა ოსმალებს მოსთხოვა საკუთარი ძმისშვილის, დევლეთის მისთვის გადაცემა იმ ახსნით, რომ დევლეთს ყირიმს ჩააბარებდა და თვითონ ყაზანის სახანოზე გაილაშქრებდა და დაიბრუნებდა საკუთარ ტიტულს. სულთანმა მისი მოთხოვნა არ დააკმაყოფილა და სეფიანთა წინააღმდეგ ლაშქრობის წინ არმიის გამოყვანა მოთხოვა, რაზეც უარი მიიღო. სულეიმან -მა ეს ნაბიჯი საჰიბს ღალატად ჩაუთვალა და გადაწყვიტა მისი ყირიმის ტახტიდან გადაყენება.
ოსმალები დიდძალი არმიით შევიდნენ ყირიმში, პერეკოფთან შეიპყრეს საჰიბ გირეი, რომელსაც საკუთარი ჯარის ნახევარმა უღალატა. მისმა ძმისშვილმა, დევლეთმა საჰიბი თავის ვაჟებთან ერთად სიკვდილით დასაჯა ტამანის ციხეში, რის შემდეგაც გახდა ყირიმის ხანი. ყირიმელებმა თავად საჰიბი დიდი პატივით დაკრძალეს სალაჩიკში, ბახჩისარაის მახლობლად.
ჭობისხევის კვირაცხოველის ეკლესია

ჭობისხევის კვირაცხოველის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში. სოფელ ჭობისხევსა და სოფელ დვირს შორის, ბორჯომ-ახალციხის მთავარ მაგისტრალთან, შემაღლებულ მთაზე. ეკლესია ერთნავიან ბაზილიკას წარმოადგენს. ტაძარი ნაგებია დიდი ზომის კარგად გათლილი ქვებით, რომელსაც ერთადერთი შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს.
თამარ ოდიშარია

თამარ ათანასეს ასული ოდიშარია (დ. 1922, ნოსირი, საქართველოს სსრ) — საბჭოთა სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. საკავშირო კპ(ბ) წევრი (1944). აფხაზეთის ასსრ-ის - მოწვევის უმაღლესი საბჭოსა და მშრომელთა დეპუტატების სოხუმის საქალაქო საბჭოს დეპუტატი.

ბიოგრაფია
თამარ ოდიშარია დაიბადა 1922 წელს სოფელ ნოსირში, გლეხის ოჯახში. პირველდაწყებითი განათლლება მშობლიურ სოფელში მიიღო. ქალაქ ცხაკაიაში დაამთავრა ლ. ბერიას სახელობის პედაგოგიური სასწავლებელი და მიიღო მასწავლებლის წოდება. პედაგოგიური მოღვაწეობა 1940 წლიდან დაიწყო. მუშაობდა სოხუმის ვაჟთა პირველ ქართულ საშუალო სკოლაში.

1947 წელს მონაწილეობდა აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს არჩევნებში, რომლის შედეგადაც არჩეულ იქნა აფხაზეთის ასსრ-ის მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად. 29 მარტს დაინიშნა აფხაზეთის უმაღლეს საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილედ.

1950 წლის დეკემბერში არჩეულ იქნა საქართველოს კპ(ბ) სოხუმის საქალაქო კომიტეტის მდივნად. იყო საქართველოს კპ(ბ) სოხუმის ქალაქკომის ბიუროს წევრი.

1951 წელს მონაწილეობდა აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს არჩევნებში, რომლის შედეგადაც არჩეულ იქნა აფხაზეთის ასსრ-ის მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად. 27 აპრილს დაინიშნა აფხაზეთის უმაღლეს საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილედ.
ყვიბისის წმინდა გიორგის ეკლესია

ყვიბისის წმინდა გიორგის ეკლესია — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, მდებარეობს სოფლის სასაფლაოს ტერიტორიაზე. ეკლესია ცალნავიანი და დარბაზული ტიპის ნაგებობას წარმოადგენს, რომელიც აშენებულია ფლეთილი ქვით, კირის დუღაბზე. საკურთხევლის ცენტრში დადგმულია ერთი მასიური ქვის ტრაპეზი, ხოლო სამხრეთის და ჩრდილოეთის კედლებში ამოღებულია ზომით ერთი მეორისაგან განსხვავებული 34 ვიწრო სარკმელი. შესასვლელები დასავლეთისა და ჩრდილოეთის კედლებშია დატანებული. ტაძრის ეზოში თავად ქაიხოსრო ავალიშვილის საფლავის ქვაა, რომელზეც მოთავსებულია მხედრული ეპიტაფია. საფლავის ქვა შემდეგი სახით იკითხება:

როგორც აღნიშნული საფლავის ქვის წარწერიდან ვიგებთ, ბორჯომის ხეობის თავადი, ავალ ავალიშვილის ვაჟი ქაიხოსრო 44 წლის ასაკში ხის დაცემით მის მამულ საკოჭავში გარდაცვლილა. მას დარჩენია მეუღლე სახელად ნინო, სამი ძე და სამი ასული. ეპიტაფიის ბოლოს ქაიხოსრო თავის ოჯახს უბარებს, რომ ის დაკრძალონ მის მიერ განახლებულ ყვიბისის წმიდა გიორგის ეკლესიაში და იზრუნონ მისი სულისათვის.როგორც ვხედავთ, გარდაცვალებამდე ანუ 1851 წლამდე ქაიხორო ავალიშვილს განუახლებია ყვიბისის წმიდა გიორგის ეკლესია.
ხვეწის წმინდა გიორგის ეკლესია

ხვეწის წმნიდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ გომნის სიახლოვეს, მტკვრის მარჯვენა სანაპიროზე.

ტაძარი სამეკლესიან ბაზილიკას წარმოადგენს, ნართექსით გაერთიანებული, რომლის ცენტრალური ეკლესიის ზომებია დაახლ. 10 მ×4 მ. სარკმლები დაბალია და განიერი, აფსიდა ორი საფეხურითაა ამაღლებული. მონასტრის კედლებზე შეინიშნება შელესილობის კვალი, სამონასტრო კომპლექსს ირგვლივ გალავანი აქვს გარშემორტყმული. ტაძარი ნაგებია უხეშად ნატეხი მსხვილი ქვით. შენობის კუთხეები ამოყვანილია კარგად გათლილი დიდი ლამაზი ბლოკებით. სამშენებლო ტექნიკით ხვეწის საყდარი დიდად უახლოვდება დვირის მთავარანგელოზის ეკლესიას (იხ.ქვემოთ). მოგვიანო ხანაში აქ ჩაუდგამთ განივი ტიხარი, რომელიც სანახევროდ დანგრეულია. ამ რეკონსტრუქციას - საუკუნეებით ათარიღებენ. სამწუხაროდ, ტაძარმა ჩვენამდე ნანაგრევების სახით მოაღწია. ტაძარს, მისი ხუროთმოძღვრული მონაცემების გათვალისწინებით, საუკუნის შუა ხანებით ათარიღებენ.
ჭობისხევის ციხე-კოშკები

ჭობისხევის ციხე-კოშკები — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭობისხევში. ჭობისხევის ხეობის მარჯვენა სანაპიროზე კლდეზე, რომლის ბრტყელი მხარე ხევს გადაჰყურებს, მრგვალი კი, ადვილად მისავალი მხრისკენაა და კლდეს ემხრობა. ქვედა ციხის კედლები ამოსავალ ბილიკებს კეტავენ და ზოგან ნახევარწრიული ბურჯებია. კლდის ლოდები ჰორიზონტალურად კირზეა ნაწყობი. არქეოლოგიური ექსპედიციების დროს გამოვლინდა აღნიშნულ ციხეში თონე და წყალსაცავი.

ამგვარი კოშკი, ოღონდ უფრო მცირე ზომისა, არის სოფლის აღმოსავლეთ ნაწილში, აღნიშნული ციხიდან დაახლოებით 700 მეტრზე ხევის დაყოლებით.

ნასოფლარის ზევით, დაახლოები 3 კილომეტრზე, დაბაძველს მიმავალი გზის ჩრდილოეთ მხარეს მესამე კოშკია,ისიც ზურგიანი. ეს კოშკი ბილიკების ჩამკეტად აუგიათ მთის
ფერდზე. ამ კოშკის ზომებია: 6 მ×6 მ, კედლის სისქე - 160 სმ. წყობა აქაც თარაზულია, კირზეა ნაგები. ჭობისხევის ციხე-კოშკს არქიტექტურული მონაცემების საფუძველზე, საუკუნით ათარიღებენ. გამაგრებათა ამ სისტემით ჭობისხეველები ცდილობდნენ უკონტროლოდ არ დაეტოვებინათ არც ერთი ბილიკი დაბაძველისა, რომელიც ამ ხეობის ნამდვილი სიმდიდრეა და ძალა თავისი ტბებით (კახისის, წეროს და სხვ.). ტბების ირგვლივ გაშლილი საძოვარი და სათიბები, საიდანაც უმოკლესი გზებია თორისაკენ, საკირისაკენ და კოდიან-ციხისჯვრისაკენ.

პაპუნა ორბელიანის მიხედვით: როგორც ვხედავთ, 1757 წელს 1000 ქვეითი ლეკი შემოესია ბორჯომის ხეობას, აუღიათ ყვიბისის ციხე, რომლის შემდეგ მიადგნენს ჭობისხევის ციხეს. თეიმურაზ თვითონ დადგა ქვიშხეთს და ციხეს მაშველი ჯარი მიაშველა ამილახორის მეთაურობით. ამის შემდეგ ლეკები იძლებული გახდნენ ჭობისხევის ციხეს გასცლოდნენ.