ბელგრადის ბოშათა კულტურის მუზეუმი

ბელგრადის ბოშური კულტურის მუზეუმი — მუზეუმი ბელგრადში, რომელიც წარმოადგენს ბოშური კულტურის პირველ სპეციალიზებულ მუზეუმს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში. ამ რეგიონში ბოშათა კულტურული მემკვიდრეობა, როგორც წესი, წარმოდგენილია ზოგად ეთნოგრაფიულ მუზეუმებში როგორც ცალკეული სექცია, მაშინ როდესაც ბელგრადის მუზეუმი მთლიანად ეძღვნება ბოშათა ისტორიასა და იდენტობას.

მისი დამფუძნებელია ბოშათა სათემო ცენტრი „8 აპრილი“. საწყისი გამოფენა იყო „ “ („ბოშების სიტყვა“), რომლის ავტორი იყო დრაგოლუბ აჩკოვიჩი. მასზე წარმოდგენილი იყო დაახლოებით 100 000 დოკუმენტი, ასევე ბოშურ კულტურასთან დაკავშირებული უნიკალური წიგნების ასლები.

2011 წელს მუზეუმი გადაინაცვლა უფრო ფართო შენობაში — ჰუსინსკე რუდარას ქუჩა № 31-ში, კარაბურმაზე, პალილულის მუნიციპალიტეტში. ახალი შენობა სერბული მართლმადიდებლური სლოგანის ორგანიზაციის მიერ გადაეცა მუზეუმს, ხოლო მისი მოწყობაში ბელგრადის მერიამ მიიღო მონაწილეობა. ფართობი შეადგენს 180 მ²-ს, ხოლო ძველი შენობა იქცა ბოშური ხელოვნების გალერეად.

მუზეუმი გამოფენს როგორც მატერიალურ, ისე სულიერ კულტურას, ხოლო გალერეა ფოკუსირებულია ბოშა მხატვრების ნამუშევრებზე როგორც სერბეთიდან, ასევე უცხოეთიდან.

გენდერული ხედვა მუზეუმის საქმიანობაში
ბელგრადის ბოშური კულტურის მუზეუმი თავის საქმიანობაში განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობს გენდერულ ასპექტს, რაც აისახება როგორც გამოფენების შინაარსში, ისე საგანმანათლებლო ღონისძიებებში. მუზეუმში წარმოდგენილი მასალა ხაზს უსვამს ბოშა ქალების როლს თემის კულტურულ, სამზარეულო, რელიგიურ და პედაგოგიურ ტრადიციებში. ტარდება სემინარები და პოეზიის საღამოები, რომლებიც ეძღვნება ბოშა პოეტ ქალებსა და ისტორიაში არსებულ გავლენიან ფიგურებს. ეს მიდგომა ხელს უწყობს სტერეოტიპების დაძლევას და ბოშა ქალთა ხმების გაძლიერებას თანამედროვე საზოგადოებაში.

ბოშური კულტურის ხელშეწყობის სხვა აქტივობები
მუდმივი გამოფენის გარდა, მუზეუმში რეგულარულად ტარდება ლექციები რომოლოგიის მიმართულებით, სადაც დაინტერესებულ პირებს შეუძლიათ უკეთ გაეცნონ ბოშების კულტურას, ისტორიასა და ენას.

2019 წელს, მუზეუმის ინიციატივით, ბოშური დღესასწაული ტეტკიცა ბიბია შეტანილ იქნა სერბეთის არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ეროვნულ რეესტრში. აღნიშნული დღესასწაული ეძღვნება ბიბიას — ოჯახის და ბავშვთა ჯანმრთელობის მფარველ მკურნალს.

მუზეუმის მნიშვნელობა ბოშური იდენტობისთვის
ბელგრადის ბოშური კულტურის მუზეუმი არ წარმოადგენს მხოლოდ საგამოფენო სივრცეს, არამედ ფუნქციონირებს როგორც კულტურული პოლიტიკის იშვიათი ინსტრუმენტი, რომელიც პირდაპირ მიზნად ისახავს ბოშების ხილვადობის გაზრდას და საზოგადოებაში მათი იდენტობის ლეგიტიმაციას. ისტორიულად ბოშური იდენტობა დაკავშირებული იყო მარგინალიზაციასთან, სიძულვილით მოტივირებულ დისკურსთან და ხშირ შემთხვევაში — ეთნოგრაფიული ფოლკლორის კონტექსტში ჩაკეტილ აღქმასთან.

მუზეუმი ამ დისკურსს ამსხვრევს და ანაცვლებს მას სამხილებზე დაფუძნებული, ინკლუზიური და საგანმანათლებლო სივრცით, სადაც ბოშური კულტურა წარმოჩნდება როგორც ისტორიული და შემოქმედებითი პროცესი. სწორედ ასეთი მიდგომით ხდება ბოშათა წარსულისა და აწმყოს კულტურულ-პოლიტიკური აღდგენა — რაც კოლექტიური მეხსიერების ფორმირების პროცესში უდიდეს როლს ასრულებს.

ამ კონტექსტში, მუზეუმი წარმოადგენს პირველობაშიც მნიშვნელოვან პრეცედენტს: ბოშური თემის თვითწარმოდგენას არა როგორც დამთვალიერებლის ობიექტს, არამედ როგორც ავტორის. ის აყალიბებს კრიტიკულ დისკურსს ბოშურ ხელოვნებაზე, ისტორიასა და ენობრივ მრავალფეროვნებაზე, რომელიც აკადემიურ სივრცეს, მუზეუმოლოგიასა და საზოგადოებრივ განათლებას ერთმანეთთან აკავშირებს.

გამოფენები
მნახველებს ეწოდება მუდმივი გამოფენა სახელწოდებით „ბოშების მატერიალური კულტურა სერბეთში“ — წარმოდგენილია დაწერილი ტექსტები, წეს-ჩვეულებები, ჰოლოკოსტის შესახებ ცნობები და სხვა ისტორიულ-კულტურული მასალა.

კოლექციები
ექსპონატები გროვდებოდა ათწლეულების განმავლობაში და საუკუნეში აქტიურად განახლდა. კოლექციაში შედის ეთნოგრაფიული ნივთები — ტანსაცმელი, იარაღები, მუსიკალური ინსტრუმენტები — ასევე ისტორიული ფოტოები, დოკუმენტები და მხატვრული ნამუშევრები.

მუზეუმის ბაზაზე მოქმედებს ათი კომპიუტერული არქივი, რომლებიც ინახავს 10 000-ზე მეტ დოკუმენტს ბოშათა კულტურიდან. ეს წარმოადგენს ვირტუალური მუზეუმის შექმნის ტექნიკურ საფუძველს.

მნიშვნელოვანი ექსპონატებია:

ბოშური ენების ოცი ლექსიკონი სხვადასხვა ქვეყნიდან;
უნიკალური სერბულ-ბოშურ-გერმანული ლექსიკონი, შედგენილი 1942 წელს გერმანულ ბანაკში სვეტოზარ სიმიჩის მიერ;
1803 წელს გამოცემული პირველი წიგნი ბოშებზე (ზოგი მათგანი ბოშურ ენაზე), ავტორი — პეტარ აქსიბარკოვიჩი;
ბიბლიის პირველი თარგმანი ბოშურ ენაზე სერბეთში — 1938 წელი;
გაზეთი , გამოცემული ბელგრადში 1935 წელს;
პირველი ბეჭდური ტექსტი ბოშურ ენაზე — გამოქვეყნებული 1537 წელს ინგლისში.