ალბანური კულტურა

ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე მდებარე ქვეყნის, ალბანეთის კულტურული თავისებურებანი.

იდენტიფიკაცია და ადგილმდებარეობა
სახელი „ალბანელი“ მოდის უძველესი ქალაქის, ალბანოპოლის, დასახელებიდან, რომელსაც პტოლემაიოსი ახსენებს ძვ.წ. მეორე საუკუნეში და განლაგებული იყო დღევანდელი ალბანეთის ტერიტორიაზე. ეტიმოლოგიურად ის მოდის ლათინური „-დან“, რომელიც "თეთრს" ნიშნავს, რაც შესაძლოა, მიმდებარე ტერიტორიაზე არსებულ მთებზე მიუთითებდეს. “” მომდინარეობს ალბანური -დან, რომელიც ტერმინი იყო ალბანელთათვის იტალიაში. “,” “” ბერძენი ალბანელების სახელწოდება შეიცვალა “-ითა” და “-ით”, რომლებიც თავდაპირველად მხოლოდ კათოლიკე ალბანელთა სახელი იყო. “” მომდინარეობს ოტომანთა აღნიშვნიდან და როგორც “,” თავდაპირველი ფრანგული სახელი, ნაპოვნია უძველეს წყაროებში. “” არის სახელი ადგილობრივი მკვიდრი მოსახლეობისთვის, რომლებიც ნაწილობრივს თანამედროვე ალბანურ ტერიტორიაზე ცხოვრობდნენ რკინის ხანიდან მოყოლებული  და ხანდახან ალბანურ ეროვნულ ლიტერატურაში გამოყენებულია, როგორც „ნათესავი ალბანელების“ სახელი. “,” “ ,” თავდაპირველად მხოლოდ ჩრდილოეთის მთიანეთის მცხოვრებთა სახელი, არის თანამედროვე ალბანელთა სწორი ეთნონიმი. თანამედროვე ალბანეთი 28,748 კვადრატულ კილომეტრზეა გადაჭიმული 39°38' და 42°39' და 19°16' და21°4' შორის. დასავლეთიდან ესაძღვრება ადრეატიკისა და იონიის ზღვები, მონტენეგრო, სერბეთი და მაკედონია ჩრდილოეთითა და აღმოსავლეთით, საბერძნეთი-სამხრეთით. ალბანეთის 76 % გორაკ-ბორცვებია, 23,4 % კი ვაკე. სანაპიროს ვაკესა და მთისწინეთში ხმელთაშუა ზღვის კლიმატია გავრცელებული, მთიან ალბანეთში კი კლიმატი უფრო კონტინენტური ხდება, ნაკლებად მშრალი ზაფხულითა და უფრო ცივი,ხშირად თოვლიანი ზამთრით.

ლინგვისტიკა
ალბანური ინდო-ევროპულ ენათა ჯგუფის წევრია. არსებობს ორი ძირითადი დიალექტი, რომლებიც, ასევე, ორი ძირითადი რეგიონალური ჯგუფის სახელია ალბანეთში, განსხვავდებიან თავიანთი ტრადიციული სოციალური ორგანიზაციით: , რომელსაც თურქული გავლენა აქვს, მდინარე შკუმბინის სამხრეთით და , რომანული, ბერძნული და სლოვაკური გავლენით, ჩრდილოეთით. თანამედროვე ოფიციალური ალბანური ენა სათავეს იღებს 1908-1912 წლებიდან, როცა ენა სტანდარტიზდა -ის ვარიანტზე და ლათინური ანბანი იქნა შემოტანილი ====

(დაუწერელი კანონი)
ყველა სახის დაუწერელი კანონი ალბანურ კულტურაში მუდმივად სახეს იცვლიდა, მაგრამ მაინც, შეიცლება შედარებით ფუნდამენტური და მუდმივი კანონების გამოკვეთაც. პირველხარისხოვანი საკითხი არის კონკრეტული პიროვნების მმართველობის უზენაესობის აღიარება. მთაში მცხოვრებნი, მალევე მიხვდნენ, რომ თუ კი სამფლობელოები გაიყოფა, ეს იმოქმედებს მათ საწინააღმდეგოდ, რადგან ცალ-ცალკე ისინი აუცილებლად დაეცემოდნენ, ასე რომ კულტურაში შემოვიდა წოდებრივი სისტემა, რომლის სათავეშიც ერთპიროვნული მმართველი იდგა. ასეთი წყობა ოჯახებშიც ჩამოყალიბდა, რომელიც მემკვიდრეობით გადაეცემოდა, მაგრამ განსხვავებით სტანდარტული ფორმისგან, ალბანელები მიიჩნევდნენ, რომ პირველი ვაჟი შეიძლება ნაკლებად ეფექტიანი აღმოჩნდეს ოჯახის ხელმძღვანელობაში. ასე რომ, ალბანელები მთავარ მემკვიდრეს ირჩევდნენ გარკვეული ლოგიკითა და პროცედურით. პროცედურა საკმაოდ მარტივი იყო: ამომრჩეველს წარმოადგენდნენ ზრდასრული მამაკაცები ოჯახში, ამორჩეულს კი - ნებისმიერი ახალი თაობის მამრი, ზრდასრულების შეხედულების მიხედვით, რომელიც კი ყველაზე კარგად შეძლებდა ოჯახის ერთობის შენარჩუნებას. ასეთი ვაჟი დაიმსახურებდა ოჯახის ლიდერის სტატუსს. ასე რომ, ეს ლიდერები ზუსტად ამ ჩვეულების გამო სარგებლობდნენ მმართველობის ლეგიტიმური უფლებით და ყოველგვარი შური, აჯანყება თუ ინტრიგა დაგმობილი უნდა ყოფილიყო, ხოლო ლიდერი - ყოველი ხელქვეითისგან აღიარებული და მისი ყველა ბრძანება უყოყმანოდ უნდა შესრულებულიყო. ყოველივე ეს წარმოადგენდა მშვიდობის შენარჩუნების ყველაზე მნიშვნელოვან ფაქტორს. თურქების სახელმწიფოდან გამოსვლამდე, ანუ 1912 წლამდე, ალბანელთა ტომის ბელადობას ძირითადად ერთი ოჯახი ითავსებდა. ბელადი ხდებოდა ის, ვისაც ოჯახში ზემოთნახსენები წესით აირჩევდნენ. თვითონ ოჯახის არჩევაც, სოფლის ან სოფლების ერთობის სამართავად, ანალოგიური ფორმატით ხდებოდა: ადგილობრივი საზოგადოება ირჩევდა ისეთ ოჯახს, რომელსაც ამ საზოგადოების აზრით, ლიდერობისათვის საუკეთესო უნარები გააჩნდა. ====
ალბანური ლიტერატურა აღმოცენდა მდიდარი ზეპირსიტყვიერების, ხალხური ეპიკური პოემებისა და ისტორიული სიმღერების საფუძველზე. პირველ წერილობით თხზულებად მიჩნეულია ეპისკოპოსის პალ ენგელსის ნაწარმოები - “ნათლობის ფორმულა”, რომელიც 1462 წლითაა დათარიღებული. ვარაუდობენ, რომ ზოგადად ალბანური დამწერლობა ჯერ კიდევ მეთოთხმეტე საუკუნეში უნდა შექმნილიყო, მაგრამ თურქთა შემოსევამ ყველა მანამდე არსებული ძეგლის კვალი გააქრო. პირველი წიგნი ალბანურ ენაზე 1555 წელს გამოიცა. ეს იყო გიონ ბუზუკუს “კონდაკი”.

- საუკუნეების ლიტერატურაში კი აღსანიშნავია ჰუმანისტური სულისკვეთებით აღსავსე ალბანურენოვანი თხზულებანი. ამ პერიოდში მოღვაწე მწერლებიდან გამოირჩევა პ. ბოგდანისა და პ. ბუდის შემოქმედება.

- საუკუნეებში გაძლიერდა აღმოსავლური ლიტერატურის გავლენა. განვითარდა სასულიერო და განსაკუთრებით, საერო პოეზია, რომელიც გაჯერებული იყო ალბანელი ხალხის ყოველდღიური ცხოვრებით. ამ პერიოდიდან ლიტერატურული ნაწარმოები უფრო მეტად სიყვარულს, ბუნებასა და ყოფით თემებს უკავშირდებოდა. პოეზიაში კი ეროვნული თვითმყოფადობისათვის ბრძოლის მოტივებმაც იჩინა თავი. ჯერ კიდევ მეთექვსმეტე საუკუნიდან ალბანური ლიტერატურის პარალელურად, იტალიაში ვითარდებოდა ალბანელ ემიგრანტთა - არბერეშთა ლიტერატურაც.

მეცხრამეტე საუკუნეში ლიტერატურულ შემოქმედებაში თავს იჩენს რომანტიზმი. ღვივდება ინტერესი ისტორიისა და ქვეყნის ფოლკლორის მიმართ. ამის დანახვა შესაძლებელია ისეთი გამოჩენილი ალბანელი მწერლთა შემოქმედებაში, როგორებიც იყვნენ: ვ. შკოდრანი, ს. ფაშერი. მათ ნაწარმოებებში ფართოდ აისახა ასევე განმანათლებლური ბრძოლის იდეები. ლიტერატურაში წამყვანი ადგილი დაიკავა პოეზიამ, ხოლო პროზაში ფეხი მოიკიდეს  ახალმა ჟანრებმა, როგორებიცაა: ნოველა, ისტორიული რომანი და დრამა. ასევე აღსანიშნავია მეოცე საუკუნის დასაწყისი, როდესაც ეროვნულ-განმანათლებლურმა ბრძოლამ უმნიშვნელოვნესი შედეგი გამოღო. ქვეყანაში შეიქმნა სალიტერატურო ენა, რომელიც სრულიად განიწმინდა თურქულ-ბერძნული ელემენტებისაგან. ამ დროის შემოქმედებაში დომინირებს პატრიუტული და დემოკრატიული იდეები.

ალბანური ლიტერატურის განვითარებაში არანაკლებ მნიშვნელოვან საფეხურს წარმოადგენს მეორე მსოფლიო ომის პერიოდი, რადგან სწორედ ამ დროს შეიქმნა პარტიზანული პოეზია, რომელიც საუკეთესოდ აღწერს ფაშისტ დამპყრობელთა წინაშე აღმოჩენილ ქვეყანაში მიმდინარე მოვლენებსა და ხალხთა ყოველდღიურ ყოფა-ცხოვრებას.

არქიტექტურა და სახვითი ხელოვნება
თანამედროვე ალბანეთის ტერიტორიაზე აღმოჩენილი არაერთი მხატვრული ძეგლი, რომელიც ქვეყნის კულტურის უმნიშვნელოვანეს ნაწილს წარმოადგენს, ძვ.წ ათასწლეულით არის დათარიღებული. სწორედ ამ პერიოდს ეკუთვნის დამუშავებული ქვებითა და დიდი ლოდებით აშენებული ილირიის ციხე-სიმაგრეები. ასევე ძველი წელთაღრიცხვითაა დათარიღებული ალბანური ბრინჯაოს სამკაულებიც. ანტიკური ეპოქიდან შემორჩა ნაგებობათა ნანგრევები, საცხოვრებელი შენობები, ხუროთმოძვრული დეტალები, მოზაიკა და კერამიკა. შუა საუკუნეებიდან კი ალბანეთის ცენტრში ჭარბობს საეკლესიო ხუროთმოძღვრება, რომელზეც სამხრეთ რაიონებში ბიზანტიური,ხოლო ჩრდილოეთ რაიონებში კათოლიზმის და რომანული სტილის გავლენა იგრძნობა. არქიტექტურის მხრივ მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა ალბანეთის ტერიტორიაზე ისლამის გავრცელება, რასაც მოჰყვა ქალაქებში დიდებულთა სასახლეების, დახურული ბაზრებისა და მეჩეთების მშენებლობა. მეოცე საუკუნის შუა წლებამდე ქალაქებში ჭარბობდა კრამიტით დახურული ორსართულიანი სახლები. ნაკლებად დასახლებულ და ტყიან რაიონებში აშენებდნენ ხის, ხოლო ზღვის პირას თიხით გალესილ ლერწმის ან ალიზის სახლებს. მეოცე საუკუნის დასაწყისამდე ერთ ან ორ სართულიანი სახლების გვერდით აგებდნენ კოშკის მაგვარ სამსართულიან შენობებს - “კულებს”. ქალაქთა ძველ უბნებში დღესაც შემორჩენილია შუა საუკუნეების დაგეგმარება.

როგორც სხვა ევროპული ქვეყნების, ასევე ალბანეთის ფერწერაც შუა საუკუნეებში განიცდიდა ბიზანტიის გავლენას. კედლის მხატვრობის ადრეული ძეგლები, რომლებიც - საუკუნეებით თარიღდება ამის ნათელ მაგალითს წარმოადგენენ.

მეთექვსმეტე საუკუნიდან ბიზანტიის გავლენა საგრძნობლად სუსტდება და ალბანურ ფერწერაში ნათლად იკვეთება რენესანსისათვის დამახასიათებელი შტრიხები. ამ დროს მხატვარ-მონუმენტალისტები ტრადიციულ კომპოზიციებს რეალისტური მანერით ქმნიან. რეალუსტური ტენდეციები კი კიდევ უფრო გაძლიერდა ფერმწერ დავიდ სელენიცელის შემოქმედებაში, კერძოდ, ერთ-ერთი ეკლესიის მოხატულობა ქ. ვოსკოპოიაში.

 საუკუნის შუა წლებში მონუმენტურმა ფერწერამ კრიზისი განიცადა. ამ პერიოდიდან წამყვანი ადგილი დაიკავა ხატწერამ, რომელმაც ბიზანტიის ფერწერის გავლენა შეინარჩუნა. ისლამის გავლენის შესუსტების ხანაში განვითარდა დაზგური ფერწერა, რამაც განაპირობა პორტრეტებისა და პეიზაჟების შექმნა. მეოცე საუკუნის 50-იან წლებში კი ფერწერაში განმტკიცდა რეალიზმი და ხელოვნებამ დაიწყო ადამიანთა ყოფითი ცხოვრების ამსახველი სიუჟეტების გადმოცემა. ალბანეთის დეკორაციულ ხელოვნებაში კი გავრცელებულია ვერცხლის ფილიგრანული სამკაულები, ხალიჩები, წვრილი ხის ორნამენტებით შემკული საყოფაცხოვრებო ნივთები და ამასთანავე განვითარებულია მხატვრული კვეთა ხეზე.

მუსიკა
ალბანური ხალხური მუსიკისთვის დამახასიათებელია სტილისტური მრავალფეროვნება, უძველესი მელოდიები კი, ძირითადად, პენტატონიზმს ემყარება. თანამედროვე ხალხთა სიმღერების მელოდიური აღნაგობა გამოირჩევა მდიდარი ორნამენტიკით, მელიზმებით, ჟღერადობით, გადიდებული სეკუნდური სვლით და არათანაზომიერი რიტმით. ალბანური ხალხური მუსიკალური საკრავებია: ჩირფტელი, ლახუტა, ზუმარე, ფიული, კლარნეტი, დაირა და სხვ. ზოგადად მუსიკალური ფოლკლორის შევსება და ზეპირსიტყვიერად გადმოცემული ტექსტების ჩაწერას საფუძველი ალბანეთში მეთვრამეტე საუკუნის შუა საუკუნეებში ჩაეყარა. პირველი ალბანური ოპერა “მრიკა” შეიქმნა 1954 წელს პ. იაკოვის მიერ. 1963 წელს კი შედგა პირველი ეროვნული ბალეტის “ხალი და ხაირიას” პრემიერა.

ხალხური მუსიკა კი ზოგადად ტერიტორიის მხრივ ორ სხვადასხვა ჯგუფად იყოფა. ქვეყნის ჩრდილოეთით მცხოვრებ ხალხთათვის დამახასიათებელია ჰეროიკული ხასიათის მუსიკა, რომელიც ძირითადად ეძღვნება ალბანელ გმირს სკანდერბერგს, რომელიც მეთხუთმეტე საუკუნეში თურქების წინააღმდეგ ბრძოლას მეთაურობდა. მდინარე შკუმბინის ჩრდილოეთით მცხოვრები ხალხის მუსიკა ასევე მოიცავს სხვა ალბანელ მებრძოლთა შესახებ მოხეტიალე მუსიკოსთა მიერ შექმნილ ათასობით სიმღერას, რომელთა ჩაწერაც მხოლოდ მეოცე საუკუნის დასაწყისში მოხერხდა. სიმღერები არა მხოლოდ ჟღერადობით, არამედ ისტორიული შინაარსითაც ძალიან საინტერესოა მსმენელთათვის, რადგან ზეპირსიტყვიერებით გადმოცემულ ტექსტებში დეტალურადაა აღწერილი ისტორიული განვითარების სხვადასხვა საფეხურზე ქვეყანაში არსებული მდგომარეობა და ხალხთა წეს-ჩვეულებები. უკვე ხსენებულ საკრავებთან ერთად ამ რეგიონში დიდი პოპულარობით სარგებლობს საკრავი გუსლა.

ქვეყნის სამხრეთით კი უმეტესად გავრცელებულია პოლიფონიური სიმღერები, რომლებზეც ბერძნული გავლენის შემჩნევა არც ისე რთულია. ყველაზე უჩვეულო მუსიკალური ტრადიციებით ალბანეთის ამ რეგიონში გამოირჩევა ქალაქი ვლორი, სადაც სიმღერა ერთდროულად ოთხ სხვადასხვა ტონალობაში სრულდება. მუსიკალურად არანაკლებ საინტერესოა სამხრეთ ალბანური დაკრძალვა, რომლის დროსაც გუნდი სოლისტთან ერთად ასრულებს სამგლოვიარო მუსიკას. ქვეყნის ამ რეგიონში გავრცელებული ხალხური საკრავი ლაჰუტა.

მითოლოგია
ანტიკურ ხანაში ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე, ადრაიტიკისა და იონიის ზღვების სანაპიროზე არსებული ტერიტორია, რომელიც ახლა ალბანეთს წარმოადგენს, დასახლებული იყო თანამედროვე ალბანელთა წინაპრებით - ილირიული ტომით. სწორედ ამ ხალხთა ისტორიულ განვითარებასთანაა დაკავშირებული ალბანური მითოლოგიის ჩამოყალიბება.

განსაკუთრებული გავლენა ალბანური მითოლოგიის ფორმირებაზე ძველმა ბერძნულმა კულტურამ მოახდინა და სწორედ ძველ ბერძენთა ისტორია გვაწვდის ძირითად ინფორმაციას, როგორც ალბანურ ისე ზოგადად ბალკანური მითოლოგიის შესახებ.

- საუკუნეებში ალბანური მითოლოგიის შემდგომ განვითარებაში დიდი წვლილი მიუძღვის სლავურ მითოლოგიასაც, რადგან ამ პერიოდში ბალკანეთის ნახევარკუნძულის უმეტეს ნაწილზე სწორედ სლავური ტომები სახლდებოდნენ.

დღესაც მრავალი საუკუნის შემდეგ ალბანური კულტურის და ფოლკლორის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ნაწილს სწორედ მითოლოგია წარმოადგენს. ქვეყანაში შემონახულია ეპიკური პოემები და სიმღერები სხვადასხვა მითოლოგიურ გმირთა შესახებ. გამოიყოფა რამდენიმე ყველაზე მნიშვნელოვანი ალბანური მითი და ლეგენდა.

მითი ქვეყნის სახელის შესახებ
ზოგადად სახელი ალბანეთი დაკავშირებული არწივთან. ლეგენდის თანახმად კი ერთმა მონადირემ გიგანტურ და ზებუნებრივი ძალების მქონე არწივს მოსტაცა მართვე, რომლის სანაცვლოდაც არწივისაგან მაგიური შესაძლებლობები მიღო და სწორედ ის გახდა ალბანეთის პირველი მმართველი.

ლეგენდა როზაფას ციხე-სიმაგრეზე
ძველ დროში სამმა ძმამ გადაწყვიტა აეშენებინათ ციხე-სიმაგრე. ერთ-ერთი ძლევამოსილი ჯადოქრის წინასწარმეტყველებით კი გალავნის აშენება მხოლოდ იმ შემთხვევაში მოხდებოდა, თუ შენებისას კედელში ცოცხალ ადამიანს ჩააყოლებდნენ. ძმები შეთანხმდნენ, რომ მსხვერპლი მათ ცოლთაგან ის იქნებოდა, რომელიც პირველი მიტანდა მშენებლობის ადგილას მეუღლისათვის საჭმელს. ორმა უფროსმა ძმამ შეატყობინეს ცოლებს ამ საზარელი შეთანხმების შესახებ. საბოლოოდ კი კედელში უმცროსი ძმის მეუღლე, ახალგაზრდა როზაფა ჩააყოლეს. სწორედ ამ მითიდან მომდინარეობს ციხე-სიმაგრის სახელწოდებაც. ეს ლეგენდა საინტერესოა ასევე ქართული მითოლოგისათვისაც, რადგან ანალოგიური სიუჟეტი ვითარდება ქართულ ლეგენდაშიც - “ლეგენდა სურამის ციხეზე”.

ზოგადად ალბანური მითოლოგია და ფოლკლორი შესაძლებლობას იძლევა გარკვეული წარმოდგენა შევიქმნათ ძველ კულტურაზე ადათ-წესებსა თუ რიტუალებზე. მაგალითად, ერთ-ერთ ალბანურ ზღაპარში, “როგორ შეიწყალა ვაჟმა მამა”, შეგვიძლია ამოვიკითხოთ შემდეგი სიტყვები - “ძველ დროში, ერთ-ერთ ქალაქში არსებობდა ასეთი ტრადიცია: მოხუცების დახრჩობა. დაბერდება თუ არა ოჯახის უფროსი, ვაჟი ხელს ჩაკიდებს მოხუცს, წაიყვანს და სანაპიროდან წყალში გადააგდებს”.

ქალები ალბანურ კულტურაში
ალბანელი მშობლები უპირატესობას ყოველთვის ანიჭებდნენ ბიჭებს რამდენიმე მიზეზის გამო: პირველი: მემკვიდრეობა, ალბანურ კულტურაში პატრიარქალური წესის გამო, მემკვიდრეობის მიმღები იყო მხოლოდ და მხოლოდ მამრობითი სქესის წარმომადგენელი, ისევე როგორც რელიგიური და ტრადიციული მემკვიდრე. ამის მანიფესტაცია ხდებოდა, როგორც ცხოვრებისეულ, ასევე რელიგიურ დონეზეც, მამრობითი სქესის წარმომადგენლებს უპირატესობა ჰქონდათ ჩაცმულობაში, განათლებაში, სამუშაოში და ასე შემდეგ.

ქალებს იმის უფლებაც კი არ ჰქონდათ, რომ ემუშავათ იგივე ადგილებში, სადაც კაცებს და რაც მთავარია სახის გამოჩენის უფლლებაც კი არ ჰქონდათ საზოგადოებაში. ალბანეთში ტრადიციისამებრ ქალების ერთადერთი დანიშნულება იყო: დაორსულება, ბავშვის გაჩენა და შემდგომში მისი აღზრდა. ათი წლის გოგონებს ხშირად ათხოვებდნენ კაცებზე, რომლებიც ორმოც, ორმოცდაათ წელს იყვნენ მიღწეულები. ქმარს ჰქონდა უფლება დაერტყა და დაება კიდეც თავისი ცოლი იმ შემთხვევაში, თუკი ის შეეწინააღმდეგებოდა მას ნებისმიერ თემასთან დაკავშირებით. ეს რელიგიური და ტრადიციული წესები დაცული იყო აბსოლუტური უმრავლესობის მიერ (70 პროცენტი მუსულმანები, 20 პროცენტი მართლმადიდებელი ქრისტიანები და 10 პროცენტი რომაული კათოლიკეები). სოციალიზმამდე ალბანელი ხალხი სრულ უფლებას აძლევდნენ კაცებს ჰქონოდათ სრული დომინირება ქალებზე და დაემცირებინათ ისინი სურვილისამებრ. ისლამისტური წესები კაცებს აძლევდა იმის უფლებას, რომ ოთხი ცოლი მოეყვანათ, რის გამოც პოლიგამია საკმაოდ გავრცელებული გახდა, განსაკუთრებით მდიდარ და წარჩინებულ კაცებს შორის.

მას შემდეგ, რაც ალბანეთის მმართველობაში მოვიდა კომუნისტური პარტია, მათ სხვა ცვლილებებთან ერთად დაიწყეს მუშაობა იმაზეც, რომ გაენთავისუფლებინათ ქალები სოციალური წნეხისგან და კაცები დომინირებისაგან. პარტიის დაარსებისთანავე მათ გამოუშვეს ახალი კანონები, რომლებიც ქალებს აძლევდა მეტ უფლებებს და განაცხადეს, რომ მათი პარტია ემხრობოდა გენდერულ თანასწორობას. ამი გამო კომუნისტურმა პარტიამ მიიღო ძალიან დიდი მხარდაჭერა ქალების მხრიდან და ბევრი მათგანი ჩაეწერა კიდეც მათ რიგებში და ასევე გაწევრიანდნენ პარტიზანულ დაჯგუფებეშიც კი.

პირდაპირი ჩართულობამ ქალების შეიარაღებულ ძალებში, ისევე როგორც პარტიზანულ შენაერთებში, ოკუპაციური ჯარების წინააღმდეგ მათში გააღვივა სურვილი საკუთარი უფლებებისათვის საბრძოლველად და კაცების დომინირების წინააღმდეგ წასასვლელად. საბრძოლო გამოცდილებამ, ალბანელ ქალებში გააღვივა საკუთარი თავის მიმართ პატივისცემა და სიყვარული, ასევე ასწავლა მათ პოლიტიკური აზროვნება, პროფესიონალური და საორგანიზაციო გამოცდილება მისცა მათ და რაც მთავარია დაეხმარა დამოუკიდებლად ცხოვრების სწავლაში.

მეორე მსოფლიო ომის პერიოდი მიჩნეულია, როგორც ერთ ერთი ყველაზე სწრაფი ინდუსტრიული განვითარების პერიოდი და ამან მისცა ქალებს იმის საშუალება რომ ემუშავათ სახლის გარეთ. აგავითარების ამ პერიოდმა მისცა საშუალება ქალებს კითხვები დაესვათ და შეწინააღმდეგებოდნენ კაცებს თავიანთ ტრადიციულ როლზე როგორც მხოლოდ დიასახლისებზე. 1950-იან წლებში, როდესაც სოციო ეკონომიკური ზრდის პერიოდში ქალებმა შეამჩნიეს, რომ საზოგადოება არ აძლევდა მათ საშუალებას თანაბარი სტატუსი ქონოდათ კაცებთან. მათ დაიწყეს გამოსვლები ამის გამოსასწორებლად და მიუხედავად იმისა, რომ 1960-იან და 1970-იან წლებში მათ მიაღწიეს გარკვეულ წარმატებებს, მაინც არ დასრულებულა ქალების შევიწროვება საზოგადოებაში.

სიტუაცია ამ დროს ბევრ განუვითარებელ ქვეყანაში ისევე როგორც ალბანეთში თითქმის იდენტურია. მათ არ აძლევენ თავიანთი უფლებების სრულიად გამოყენების საშუალებას და სოციალურ უსამართლობას და კაცებისგან შევიწროვებას განიცდიან მიუხედავად იმისა, რომ მთავრობა ოფიციალურად მათ სრულ უფლებებს აძლევს და ასევე აცხადებს რომ მხარს უჭერს მათი ლიბერალიზაციის საქმეს და გადაწყვეტილების მიმღებ აპარატებში ლიმიტირებული რაოდენობით ქალები შეუშვეს. მიუხედავად ამისა არანაირი რეალური ქმედებები არ ყოფილა განხორციელებული იმისათვის, რომ ქალების ადმი ოპრესია შეემცირებინათ. სხვა განვითარებად ქვეყნებთან შედარებით ალბანეთში ქალებს შედარებით მეტი უფლებები და საცხოვრებელი პირობები აქვთ და მუშაობის საშუალებაც მეტი აქვთ. ისინი რაოდენობით ნელ ნელა უსწრებენ კაცებს რამდენიმე ასპექტში, მიუხედავად იმისა, რომ ალბანეთი წარსულში ყველაზე განუვითარებელ ქვეყნად იყო აღიარებული მთელ ევროპაში რომლის განვითარებასაც კიდევ უფრო აფერხებდა ძალიან მკაცრი კულტურა და რელიგიური კანონები.

1980 წლისთვის ყველაფერი შეიცვალა, ჩარიცხული სტუდენტებიდან სულ (14 568 სტუდენტი) 7221 ქალი იყო ხოლო 1984 წლისთვის 21 285 დან 9580 ქალი აღმოჩნდა. ქალებმა რაოდენობაში გადაუსწრეს კაცებს ისეთ სფეროებში როგორიც არის სოციალური მეცნირერებები ასევე ქცევითი მეცნიერებები და ბუნების მეცნიერებები. ასევე სკოლის მასწავლებლების 51,2 პროცენტი ქალები იყვნენ. სახელმწიფომ დაიწყო სასწავლო პროგრამების მიწოდება რადიოსა და ტელევიზიით. ქალების ძალიან დიდი რაოდენობა ჩაერთო ლიტერატურულ და არტისტულ აქტივობებშიც. მეორე მსოფლიო ომამდე არ არსებობდა არც ერთი ქალი მწერალი, ხოლო დღეს ქალები უძღვებიან 12 განსხვავებუულ საბეჭდავ კომპანიას რომლებიც უშვებენ ყველა ჟანრის წიგნებს, მათ შორის საბავშვო ლიტერატურასა და პოეზიას, ნოველებს და სხვა შემოქმედებით ნამუშევრებს. 54 ქალი წევრია მწერლებისა და არტისტების ლიგაში. ასევე ქალები შეადგენენ ფაქტობრივად ნახევარ პერსონალს სახალხო თეატრში, ოპერასა და საბალეტო თეატრებში ასევე ფოლკლორულ სიმგერასა და ცეკვის ანსამბლებში. ქალები ახლა უკვე არიან მენეჯერები, რეჟისორები, დირექტორები, და პროდუსერები მრავალი კულტურული, საგანმანათლებლო ინსტიტუტების.

ახალი კანონების და წესრიგის თანახმად რომელიც აწვდის სამუშაოს მოძიების საშუალებას ქალებს სხვადასხვა დარგებში, რის შედეგადაც მინიმალურამდე დავიდა მატერიალური უთანასწორობა კაცებსა და ქალებს შორის. სახლის გარეთ მუშაობამ საშუალება მისცა ქალებს გახდნენ დამოუკიდებლები თავისი ქმრებისაგან და მატერიალური დამოკიდებულებისგან მათზე. ასევე გაუქმდა მემკვიდრეობის გადაცემის ძველი წესები, რის შედეგადაც მემკვიდრეობა გადაეცემა თანაბრად სურვილისამებრ და უფლება მიეცათ მემკვიდრეობის მიღება ქალებსაც, რამაც ბევრი პრობლემა გადაჭრა და ქალების შევიწროება კიდევ უფრო შეამცირა.

„ქალის სისხლს“ ძველი დროის ალბანეთში ყურადღებას საერთოდ არ აქცევდნენ, მათ აქორწინებდნენ ვიზეც სურდათ უახლოეს ნათესავზეც კი. სულ ცოტა ხნის წინ მოახერხეს ქრისტიანებმა, რომ ნაწილობრივ მოეხდინათ ქორწინების აკრძალვა ორ ადამიანს შორის თუკი მათ ჰქონდათ ნათესაური კავშირი, მეექვსე თაობამდე ორივე მხრიდან. 1702 წელს დაწერილი მოხსენების თანახმად, რომელიც გაგზავნილი იყო პაპ კლემენტ მეშვიდისადმი, ამ დროისათვის ახალგაზრდა გოგონების გაყიდვა ხდებოდა ალბანეთში, მდიდარი ოჯახები უბრალოდ ყიდულობდნენ სასურველ გოგონას თავიანთი ვაჟისათვის და თავიანთ სახლში აცხოვრებდნენ მათ, სანამ ცალკე ერთად თანაცხოვრებას შეძლებდნენ.

ღირსშესანიშნაობები
ბუტრინტის ნაციონალური პარკი, ბუტრინგის ციხე-სიმაგრე, ხოლო შემდგომში ქალაქი იყო აშენებული ძველ ბერძნების მიერ, ხოლო დღეს-დღეისობით ეს ადგილი შედის ალბანეთის დაცული ტერიტორიების და პარკების სიაში და ასევე არის იუნესკოს მსოფლიო ძეგლების სიაშიც. პეტრელას ციხესიმაგრე, ეს ციხესიმაგრე აშენებულია მეცხრამეტე საუკუნეში თუმცა, არის მეხუთე საუკუნის ნაგებობებიც, ის არის სულ 20-მდე კილომეტრზე ქვეყნის დედაქალაქ ტირანადან. პალასის სოფელი დააინტერესებთ იმ ტურისტებს რომლებიც დაინტერესებულნი არიან ბუნების ხელშეუხებელი ადგილებით, აქ არის ალბანეთის ყველაზე ლამაზი სანაპირო ადგილები, თუმცა აქ ვერ იპოვით ვერსად ტურისტულ ადგილებს, სასტუმროებს თუ სხვას. ლეგენდის თანხმად გაიუს იულიუს კეისარმა გაბრაზებისაგან ამ წყალში ჩააგდო ოქროს სასმისი (არგონავტების ლეგენდასთან ამ ლეგენდას, რა თქმა უნდა, არანაირ კავშირი არ გააჩნია). ბერატი, ქალაქი სადაც თავს იყრის ალბანური და ოსმანური კულტურის სინთეზი. ეს ადგილი ძალიან აინტერესებთ ტურისტებს და ამას რა თქმ უნდა აქვს თავისი მიზეზიც, აქ არის თურქული ციხესიმაგრე რომელიც აშენებულია მეთორმეტე საუკუნეში და ასევე რამდენიმე მეჩეთი რომელიც ოსმანების ეპოქიდან არის შემორჩენილი.