იოშინორი ოსუმი

იოშინორი ოსუმი (დ. 9 თებერვალი, 1945) — იაპონელი უჯრედული ბიოლოგი, რომელიც სპეციალიზდება ავტოფაგიაში — პროცესში, რომლის მეშვეობითაც უჯრედები ანადგურებენ და ხელახლა ამუშავებენ საკუთარ უჯრედულ კომპონენტებს. ოსუმი არის პროფესორი ტოკიოს მეცნიერების ინოვაციური კვლევის ინსტიტუტში.

ოსუმის მიღებული აქვს კიოტოს პრემია საბაზისო მეცნიერებებში (2012), ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში (2016) და ბრეიკთრუუს პრემია სიცოცხლის მეცნიერებებში (2017) ავტოფაგიის მექანიზმების აღმოჩენისთვის.

ბიოგრაფია
იოშინორი ოსუმი დაიბადა 1945 წლის 9 თებერვალს, ფუკუოკაში. იოშინორიმ ბაკალავრიატის ხარისხი მეცნიერებებში მიიღო 1967 წელს, ხოლო დოქტორის ხარისხი მეცნიერებებში — 1974 წელს; ორივე ხარისხი მიღებულია ტოკიოს უნივერსიტეტში. 1974–1977 წლებში ოსუმი იყო პოსტდოქტორანტი მკვლევარი როკფელერის უნივერსიტეტში, ნიუ-იორკში.

კრისტიან დე დუვემ ტერმინი „ავტოფაგია“ შემოიტანა 1963 წელს, მაშინ როცა იოშინორი ოსუმი ამ სფეროში მუშაობა 1988 წელს დაიწყო. მანამდე ამ თემაზე წელიწადში 20-ზე ნაკლები სამეცნიერო ნაშრომი ქვეყნდებოდა. 1990-იან წლებში ოსუმის ჯგუფმა აღწერა ავტოფაგიის მორფოლოგია საფუარის უჯრედებში და ჩაატარა მუტაციური სკრინინგი საფუარის უჯრედებზე, რის შედეგადაც გამოვლინდა აუცილებელი გენები, რომლებიც საჭიროა იმისათვის, რომ უჯრედებს ავტოფაგიის განხორციელება შეეძლოთ.

2016 წელს იოშინორი ოსუმის მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში „ავტოფაგიის მექანიზმების აღმოჩენისთვის“. ოსუმი არის 25-ე იაპონელი, რომელსაც ნობელის პრემია აქვს მიღებული. ოსუმის მეუღლე, მარიკო ოსუმი, ტეიკიოს მეცნიერების უნივერსიტეტის პროფესორი, თანამშრომლობდა მის კვლევებზე. იოშინორი ცოლთან ერთად მრავალი აკადემიური ნაშრომის თანაავტორია.

2024 წელს ოსუმიმ საკუთარი ნობელის მედალი და დიპლომი გადასცა ტოკიოს მეცნიერების ინსტიტუტს, რათა ისინი „ძლიერ სტიმულად იქცეს ახალგაზრდა მკვლევრებისთვის, რომლებიც მომავლის შექმნას ესწრაფვიან“.

აღიარება
2005 — ფუჯიჰარას პრემია, ფუჯიჰარას მეცნიერების ფონდი
2013 — თომსონ როიტერსის ციტირების ლაურეატი
2015 — გერდნერის ფონდის საერთაშორისო პრემია
2015 — ბიოლოგიის საერთაშორისო პრემია
2015 — კეიოს სამედიცინო მეცნიერების პრემია
2015 — კულტურული დამსახურების პირის წოდება
2015 — როზენშტილის პრემია
2016 — უაილის პრემია ბიომედიცინის მეცნიერებებში
2016 — დოქტორ პოლ იანსენის პრემია ბიომედიცინის კვლევისთვის
2016 — ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში
2016 და 2017 — აზიური მეცნიერი 100, 
2017 — ბრეიკთრუუს პრემია სიცოცხლის მეცნიერებებში
2017 — საპატიო დოქტორის ხარისხი, კიოტოს უნივერსიტეტი, იაპონია

შერჩეული პუბლიკაციები
მისი ორიგინალური აღმოჩენები საფუარის უჯრედებში ავტოფაგიის შესახებ:
ტაკეშიგე კ.; ბაბა მ.; ცუბოი ს.; ნოდა ტ.; ოსუმი ი. (ოქტომბერი, 1992).
„ავტოფაგია საფუარში, ნაჩვენები პროტეინაზადეფიციტური მუტანტებისა და მისი ინდუქციის პირობების გამოყენებით“.

გაგრძელება — დამატებითი კვლევები საფუარზე:
ბაბა მ.; ტაკეშიგე კ.; ბაბა ნ.; ოსუმი ი. (1 მარტი, 1994).
„ავტოფაგიური პროცესის ულტრასტრუქტურული ანალიზი საფუარში: ავტოფაგოსომების გამოვლენა და მათი დახასიათება“.

სხვა ნაშრომები
ცუკადა მ.; ოსუმი ი. (25 ოქტომბერი, 1993).
„ -ში ავტოფაგიადეფიციტური მუტანტების იზოლაცია და დახასიათება“.

მიძუშიმა ნ.; ნოდა ტ.; იოშიმორი ტ.; და სხვ. (24 სექტემბერი, 1998).
„პროტეინების კონიუგაციის სისტემა, რომელიც აუცილებელია ავტოფაგიისთვის“.

კაბეია ი.; მიძუშიმა ნ.; უენო ტ.; და სხვ. (1 ნოემბერი, 2000).
„ძუძუმწოვრული ჰომოლოგი — ლოკალიზებულია ავტოფაგოსომების მემბრანებში დამუშავების შემდეგ“.

იჩიმურა ი.; კირისაკო ტ.; ტაკაო ტ.; და სხვ. (23 ნოემბერი, 2000).
„უბიქვიტინის მსგავსი სისტემა შუამავლობს ცილების ლიპიდაციას“.

ოსუმი ი. (მარტი, 2001).
„ავტოფაგიის მოლეკულური დისექცია: ორი უბიქვიტინის მსგავსი სისტემა“.
მოლეკულური უჯრედული ბიოლოგიის .

კუმა ა.; ჰატანო მ.; მაწუი მ.; და სხვ. (23 დეკემბერი, 2004).
„ავტოფაგიის როლი ახალშობილთა ადრეული შიმშილის პერიოდში“.

სუძუკი შო უ.; ონოდერა ჯუნი; ოსუმი იოშინორი (2011).
„შიმშილით გამოწვეული უჯრედული სიკვდილი ავტოფაგიადეფიციტურ საფუარის მუტანტებში გამოწვეულია მიტოქონდრიული დისფუნქციით“.

ჰანადა ტაკაო; ნოდა ნობუო ნ.; სატომი იოშინორი; იჩიმურა იოშინობუ; ფუჯიოკა იუკო; ტაკაო ტოშიფუმი; ინაგაკი ფუუჰიკო; ოსუმი იოშინორი (28 დეკემბერი, 2007).
„12–5 კონიუგატს გააჩნია ახალი 3-ის მსგავსი აქტივობა ცილების ლიპიდაციისთვის ავტოფაგიაში“.
ბიოლოგიური ქიმიის ჟურნალი.

შიბატა მიჩიტარო; ოიკავა კაზუსატო; იოშიმოტო კოჰკი; და სხვ. (24 დეკემბერი, 2013).
„ძლიერ ოქსიდირებული პეროქსიზომები სელექციურად იშლება ავტოფაგიის გზით -ში“.

იამამოტო ჰაიაში; შიმა ტაკაიუკი; იამაგუჩი მასაია; და სხვ. (6 ოქტომბერი, 2015).
„სასარგებლო ორგანიზმი ავტოფაგიის სტრუქტურული და ბიოქიმიური კვლევებისთვის“.
ბიოლოგიური ქიმიის ჟურნალი.

იამამოტო ჰაიაში; ფუჯიოკა იუკო; სუძუკი შო უ.; და სხვ. (11 ივლისი, 2016).
„ინტრინზიკულად არაორგანიზებული ცილა უზრუნველყოფს ავტოფაგიის ინიციაციის კომპლექსების სუპრამოლეკულურ შეკრებას“.