iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ირესინე

ირესინე — მცენარეთა გვარი ჯიჯლაყასებრთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი ბალახებია, ბუჩქ-ბალახები, იშვიათად ბუჩქები ან ხეებია.

აქვთ მორიგეობით განწყობილი ფოთლები და კენწრულ ან უბის ყვავილედებად თავმოყრილი უფერული ყვავილები.

70-ზე მეტი სახეობა უფრო ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ამერიკაშია გავრცელებული. ზოგ ჭრელფოთლიან სახეობას მდელო-ხალიჩებისა და ბორდიურებისათვის იყენებენ.
არაჩვეულებრივი რეისი

„არაჩვეულებრივი რეისი“ — ბიძინა ჩხეიძის 1982 წლის მხატვრული ფილმი.

სიუჟეტი
ახალგაზრდა მძღოლი გადაწყვეტს დაახლოვოს ადამიანები, რომლებიც თითქმის ყოველდღე ერთად მგზავრობენ, მაგრამ ერთმანეთს ვერც კი ამჩნევენ. იგი ხალხით სავსე ავტობუსს გაიყვანს ქალაქგარეთ და მთელი დღით დატოვებს ბუნებაში. მძღოლზე აღშფოთებული მგზავრები ნელ-ნელა ეცნობიან ერთმანეთს, ღამით კი ქალაქისკენ მიმავალი ავტობუსიდან ისმის ახლად დაახლოებულ ადამიანთა მხიარული სიმღერის ხმები.

როლებში
მამუკა კიკალეიშვილი
გურამ ლორთქიფანიძე (ამბერკი)
ივანე საყვარელიძე
ზეინაბ ბოცვაძე
გრიგოლ წიტაიშვილი
ვაჟა ფირცხალაიშვილი
ალეკო ვასაძე
თამარ თვალიაშვილი
თამაზ თოლორაია
ბერტა ხაფავა
მიხეილ ვაშაძე
ალექსანდრე სავიცკი
რუსლან მიქაბერიძე
ჟუჟუნა დუგლაძე
თამარ ქირიკაშვილი
რუსუდან ბოლქვაძე
გულჩინა დადიანი
ელენე ასლამაზიშვილი
თინათინ სეფერთელაძე
იური ვასაძე
ემზარ ნიკოლაძე
გია გიგაშვილი
ჯემალ ტალაბაძე
ლია კაპანაძე
ეთერი საპანაძე
ია ახობაძე
ტ. მერაბიშვილი
ავთანდილ მახარაძე
ნ. მეფარიშვილი
ნანა ანდრონიკაშვილი
ირმისბაწარა

ირმისბაწარა — საჭმელი სოკო ბაწარასებრთა ოჯახისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპის კონტინენტს.

იშვიათი სოკოა. საჭმელად გამოიყენება ახალი. იზრდება ფოთლოვან ტყეებში მკვდარ და დამპალ ხეებზე, უპირატესად წიფელზე, ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

სოკო პირველად აღწერა იტალიელმა ბუნებისმეტყველმა ჯოვანი ანტონიო სკოპოლიმ 1772 წელს როგორც . მიმდინარე ბინომიალური სახელწოდება მიანიჭა გერმანელმა მიკოლოგმა კრისტიან ჰენდრიკ პერსონმა 1794 წელს.

სამეცნიერო სინონიმები:

და სხვები.

აღწერა
ნაყოფსხეული ფორმისა და ზომის მიხედვით ვარირებს, მისი დიამეტრი 10–40 სმ-მდე აღწევს, ძლიერ დატოტვილია, მარჯნისებრი ფორმის, ტოტები ქვემოთ მიმართული გრძელი წაწვეტებული ეკლებით არის დაფარული, მოთეთრო-კრემისფერი ან ღია მოყვითალო შეფერილობის, მოგვიანებით ზოგჯერ უფრო მუქი, მოყვითალო-მოყავისფრომდე.

რბილობი — თავდაპირველად თეთრია, შემდგომში მოყვითალო, განსაკუთრებული სუნის გარეშე, ოდნავ მომწარო გემოთი.

სპორების ფხვნილი — ამილოიდური, თეთრი. სპორები — სფეროსებრი, გლუვი ან ოდნავ ხაოიანი, უფერული, 3.5–4.5 3–3.5 მკმ. მეჭეჭებიანი ზედაპირით.

მსგავსი სახეობები
გავრცელება და ეკოლოგია
იზრდება ფოთლოვან ტყეებში მკვდარ და დამპალ ხეებზე ან ცოცხალი ხეების ფუღუროში, აგრეთვე (იშვიათად) ტყეებს გარეთ, განსაკუთრებით წიფელზე, იშვიათად თელაზე, მუხაზე არყზე და ა.შ. უპირატესობას ანიჭებს ნესტიან ადგილებს.

სოკო შეტანილია პოლონეთის, ბელგიის, რუსეთის, უკრაინის, ბელარუსის, ჩეხეთის, გერმანიის, დანიის, ინგლისის, ლიეტუვის, ნორვეგიის, ნიდერლანდების, შვედეთისა და ფინეთის გადაშენების პირას მყოფი სახეობების ნუსხაში.

გალერეა
არდადეგებზე

„არდადეგებზე” — რეჟისორ მერაბ კოკოჩაშვილის 1962 წლის მხატვრული ფილმი.

სიუჟეტი
ფილმი არდადეგებზე სოფლად ჩასულ ანც და-ძმაზე მოგვითხრობს, რომელთაც გულით სურთ მინდორსა და ბაღ-ვენახებში განავარდება, მაგრამ მამის მკაცრი რეჟიმისათვის თავი ვერ დაუღწევიათ და იძულებულნი არიან მთელი დღეები მეცადინეობაში გაატარონ. ბოლოს და ბოლოს მამა უთმობს შვილებს და ლაღად მიუშვებს საყვარელ ადგილებში სანავარდოდ.

როლებში
გიორგი გეგეჭკორი (მამა)
მარინა მანჯგალაძე (დარო)
ნუკრი კაკოიშვილი (რეზო)
ო. არღუთაშვილი (როსტია)
მერაბ გეგეჭკორი (მოხუცი)
ნ. ერისთავი (ბებია)
არის ასეთი ქვეყანა

არის ასეთი ქვეყანა — რეჟისორ ლევან ანჯაფარიძის 2003 წლის ფილმი.

სიუჟეტი
ფილმი წარმოადგენს ტრაგიკომედიას, რომელიც ირონიის დიდი დოზით დღევანდელ ყოველდღიურ ცხოვრებას განიხილავს. მასში ქართული სოციალური და პოლიტიკური რეალობის ამსახველი რამდენიმე პრობლემაა თავმოყრილი: უსახლკარო ბავშვების, საზღვარგარეთ გაქცეული ახალგაზრდების, ძველი ინტელიგენციის და კიდევ ბევრი სხვა.

როლებში
ხათუნა იოსელიანი
მიხეილ ჯოჯუა
ზურა წერეთელი
დავით დვალიშვილი

ჯილდოები
არსენა (ფილმი)

„არსენა“ — სს „სახკინმრეწვის“ 1937 წლის ფილმი, რომლის რეჟისორია მიხეილ ჭიაურელი. ფილმი ქართული ხალხური პოემის - „არსენას ლექსის“ მოტივებს ეფუძნება. მისი პირველი ჩვენება საკავშირო ეკრანზე 1937 წლის 20 მაისს შედგა.

სიუჟეტი
ფილმი ს-ის გლეხთა აჯანყებასა და მის სულისჩამდგმელ ყაჩაღ არსენა ოძელაშვილის ცხოვრებაზე მოგვითხრობს. ჩაგრული გლეხობის დამცველი არსენა სათავეში უდგება აჯანყებას, რომელსაც სასტიკად უსწორდებიან რუსის ჯარის ნაწილები. ამ ფონზე იშლება არსენასა და მისი სატრფოს სიყვარულის თემა. უთანასწორო ბრძოლაში აჯანყება მარცხდება, არსენა კი მოღალატის ტყვიით განგმირული იღუპება.

როლებში
სპარტაკ ბაღაშვილი (არსენა)
ნატო ვაჩნაძე (ნენო)
ალექსანდრე იმედაშვილი (ფარსადანი)
ნუცა ჩხეიძე (დარეჯანი)
ვერიკო ანჯაფარიძე (მანანა)
ვიქტორ გამყრელიძე (გივი)
ივანე პერესტიანი (ბარონი გრიგოლ როზენი)
პეტრე მორსკოი (მიტროხინი)
ვ. მატოვი (ოსტუჯევი)
სეფე ლორთქიფანიძე (ციციშვილი)
ცაცა (ეკატერინე) ამირეჯიბი (მარიკა - ზურიკოს დედა)
ზურაბ ლეჟავა (ზურიკო)
ალექსანდრე კვალიაშვილი (კინტო)
ემანუელ აფხაიძე (მესტვირე)
გიორგი გაბელაშვილი (ვაჭარი)
შალვა გედევანიშვილი (კორნეტი ამილახვარი)
ალექსანდრე (სანდრო) ჟორჟოლიანი (მღვდელი)

ჯილდოები
სახელმწიფო პრემია (1941)
არსენა ყაჩაღი

არსენა ყაჩაღი — რეჟისორ ვლადიმერ ბარსკის ფილმი არსენა ოძელაშვილის შესახებ. გადაღებულია 1923 წელს. „არსენა ყაჩაღი“ ცნობილი ქართველი მსახიობის, ნატო ვაჩნაძის პირველი კინოროლი იყო.

სიუჟეტი
ფილმი ასახავს ბატონყმური წყობილების მძიმე შედეგებს. არსენა ოძელაშვილი თავადის ქალს შეუყვარდება, მაგრამ არსენა უარს იტყვის. შეურაცხყოფილი ქალის შურისძიების გამო არსენა იძულებულია ყაჩაღად გავარდეს. სოციალური უსამართლობისა და ძალადობის წინააღმდეგ მებრძოლი გლეხი არსენა სათავეში უდგება გლეხთა აჯანყებას. გარყვნილი ბატონი ჯერ შეურაცხყოფს მის სატრფოს, შემდეგ კი თვითმკვლელობამდე მიჰყავს იგი. გაბოროტებული არსენა შურს იძიებს, ახერხებს ციხიდან გაქცევას და უბრუნდება თავის რაზმს. გულგატეხილი არსენა მარტოდმარტო აგრძელებს ბრძოლას მჩაგვრელთა წინააღმდეგ.

როლებში
გრიგოლ ჩეჩელაშვილი — არსენა ოძელაშვილი
ნატო ვაჩნაძე — ნენო
პეტრე ესიკოვსკი — გიგო
კოტე ანდრონიკაშვილი — თავადი ირაკლი
ზაქრო ბერიშვილი — მოურავი
ვასო არაბიძე — თავადი ვახტანგი
ასია ბარხუდაროვა — თავადის ქალი რუსუდანი
ივან კრუჩინინი — გენერალი
გ. ავეტიანი — გენერალი

გადაღება
ვლადიმერ ბარსკის კონსერვატორიის სტუდენტი გრიგოლ ჩეჩელაშვილი შემთხვევით გაიცნო რუსთაველის გამზირზე. ფილმმა ჩეჩელაშვილს მცირე პოპულარობა მოუტანა და შემდგომში მან რამდენიმე ფილმში („აბრეკ-ზაური“, „კეთროვანი“, „მეორე ცოლი“, „ზელიმხანი“) მიიღო მონაწილეობა.

შეფასება
ფილმი მაყურებელმა მოიწონა, მაგრამ პრესისგან კრიტიკა შეხვდა. კრიტიკოსების აზრით სცენარის ავტორი არსენას არ იცნობდა და ხალხის გმირს ფილმმა ჩრდილი მოჰფინა. მათი აზრით გამოწკეპილი და დაპუდრული არსენა დიდგვაროვანს უფრო წააგავდა, ვიდრე გაყაჩაღებულ გლეხკაცს. ფილმის სახელწოდებამ უკმაყოფილება გამოიწვია მოსკოვში. ფუნქციონერებს არ სურდათ, მთავარი გმირი ბანდიტი ყოფილიყო, თუმცა როცა გაიგეს არსენას, როგორც მჩაგვრელების წინააღმდეგ მებრძოლის პოზიცია, სათაურიც დატოვეს და ფილმს გამოსვლის უფლება მისცეს.
არსენა ჯორჯიაშვილი (ფილმი)

არსენა ჯორჯიაშვილი — პირველი ქართული საბჭოთა მხატვრული ფილმი. გადაღებულია ივანე პერესტიანის მიერ 1921 წელს. დაფუძნებულია მენშევიკი რევოლუციონერის, არსენ ჯორჯიაშვილის რეალურ ისტორიაზე.

სიუჟეტი
დეპოს მუშა არსენა ჯორჯიაშვილმა გაფიცულ მუშათა რევოლუციური კომიტეტის გადაწყვეტილებით მოკლა რევოლუციური მოძრაობის სასტიკი მტერი, კავკასიის სამხედრო ოლქის შტაბის უფროსი გენერალი ფიოდორ გრიაზნოვი. თავდადებული ტერორისტი ვაჟკაცურად ეგებება საველე-სამხედრო სასამართლოს მიერ გამოტანილ განაჩენსა და სიკვდილს. მას ნარიყალას ციხეზე დახვრეტენ.

როლებში
მიხეილ ჭიაურელი — არსენ ჯორჯიაშვილი
ივანე პერესტიანი — ილარიონ ვორონცოვ-დაშკოვი
ალისა ქიქოძე — ნინო
ნ. დოლიძე — არსენას და
ელისაბედ ჩერქეზიშვილი — არსენას დედა
ნ. იაჩმენოვი — გენერალი გრიაზნოვი
ივან კრუჩინინი — ტიმოფეევი
ნ. ოკუჯავა — გოგონა
ალექსანდრე იმედაშვილი — მუშა-რევოლუციონერი
კოტე მიქაბერიძე — მუშა-რევოლუციონერი
მ. დიევსკი — მარტინოვი-პოლიცმეისტერი
ვალერიან გუნია — გენერალი
ვასო აბაშიძე — გენერალი
გ. კეთილაძე — მუშა
დ. პოგრომსკი — საიდუმლო პოლიციის აგენტი

გადაღება
ფილმის გადაღება დაწყებული იყო საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დროს. მაშინ არსებობდა იდეა, გადაღებულიყო კინოეპოპეა, რომელიც ასახავდა 1905 წლის რევოლუციიდან 1917 წლის რევოლუციამდე პერიოდს. ეპოპეის პირველ ფილმად ჩაფიქრებული იყო „გენერალ გრიაზნოვის მკვლელობა“. რუსეთის მიერ საქართველოს ოკუპაციამ ეპოპეის გადაღება ჩაშალა, მაგრამ ამ ფილმის გადაღება მაინც გაგრძელდა.

შეფასება
ფილმის წარმატებამ ყოველგვარ მოლოდინს გადააჭარბა. მისი გამოსვლისთვის ჯერ კიდევ ცოცხალი იყვნენ არსენა ჯორჯიაშვილის ოჯახის წევრები, მეგობრები და ამბის უშუალო მონაწილენი. პარტიისა და მთავრობის ხელმძღვანელებმა, რომლებიც დაესწრნენ ფილმის პრემიერას „აპოლოში“, მადლობა გადაუხადეს შემქმნელებს. ძალადობით, ინტრიგითა და სასიყვარულო რომანტიკით დახუნძლული ფილმი დადებითად შეაფასეს. მთავარი როლის შემსრულებელ მიხეილ ჭიაურელს კი მაშინდელი ამერიკის და მსოფლიოს კერპს დაგლას ფეირბენქსს ადარებდნენ.

ფილმმა იმ დროს ჩვენების რეკორდი მოხსნა, თბილისში ის 155-ჯერ უჩვენეს. პირველ ორ კვირაში მან სრულად აანაზღაურა გაწეული ხარჯები. მოგებამ საშუალება მისცა კინოსექციას გაეუმჯობესებინა კინოატელიე, ლაბორატორია და გაეზარდა თანამშრომელთა რიცხვი. ფილმი საქართველოს ფარგლებს გასდცა და რუსეთში გავიდა სათაურებით „გენერალ გრიაზნოვის მკვლელობა“, „სიცოცხლე სიკვდილში“, „სიკვდილი სიცოცხლისთვის“. რუსულმა პრესამ მაღალი შეფასება მისცა ფილმს.

ისტორიული ფაქტები
არსენა ჯორჯიაშვილი სინამდვილეში ნარიყალას ციხეზე არ დაუხვრეტიათ, ის ჩამოახრჩვეს საგუბერნიო ციხის ეზოში და იქვე დამარხეს.
არსენას ლექსი (ფილმი)

„არსენას ლექსი“ — 1985 წლის ქართული ფილმი.

სიუჟეტი
ფილმ-მიუზიკლში ლიტერატურული პირველწყარო „არსენას ლექსი“ მხოლოდ დედააზრის გადმოსაცემადაა გამოყენებული. იგი არა იმდენად კონკრეტულ არსენა ოძელაშვილის სახე, არამედ ზოგადად თავისუფლებისმოყვარე გმირის ფენომენს წარმოადგენს. ადამიანი თავისუფალი იზრდება და თავისუფალი უნდა მოკვდეს აი ფილმის მთავარი იდეა.

როლებში
ლადო ბურდული (არსენა)
მანანა მენაბდე (არსენას დედა)
ზურაბ ყიფშიძე (კუჭატნელი)
ია ფარულავა (ფოთოლა)
დარეჯან ხარშილაძე
ნიალა გოძიაშვილი
მედეა ნემსიწვერიძე
ნონა მაღალაშვილი
ლია ბახტაძე
მიხეილ მაღალაშვილი
კახა თავართქილაძე
ზურაბ ჩხეიძე
მაია ცინცაძე
ნინო ნემსაძე
ვიკა იცკოვიჩი
ირინა კახიძე
ვ. ჯმუხაძე
ნუკრი მაღალაშვილი
თ. ჩარკვიანი
თამარ კორძაია
არღანი (ფილმი)

სიუჟეტი
ფილმი გვაცნობს ძველი თბილისის კოლორიტულ ფიგურას – უკანასკნელ მეარღნეს და მისით მოხიბლულ მევიოლინე ბიჭუნას.

როლებში
ბაადურ წულაძე
ილია ბაკაკური

ჯილდოები
"პრომეთეოსის" პრიზი და პირველი ხარისხის დიპლომი საუკეთესო მხატვრული ტელეფილმისათვის. ტელეფიმების რესპუბლიკური დათვალიერება სომხეთის, აზერბაიჯანის, საქართველოს და უკრაინის სტუდიების მონაწილეობით. ერევანი (1968).
არშაულა

სიუჟეტი
ფილმი მოგვითხრობს კულაკთა გააფთრებულ წინააღმდეგობაზე, ხელი შეუშალონ საბჭოთა ხელისუფლების მიერ მეტად საჭირო მადნის, ანდეზიტის მოპოვების საქმეს. "არშაულა" წმინდა მთადაა მიჩნეული და ამ საბაბის მოშველიებით ბობოლები ცდილობენ აამხედრონ მორწმუნენი მშენებლობის წინააღმდეგ. მტრების შავბნელი ხრიკების წყალობით მთის აფეთქებისას უდანაშაულო ადამიანი იღუპება. პროვოკატორი შეპყრობილია.

როლებში
ცეცილია წუწუნავა (ქადაგის ქვრივი)
ქეთევან ჯაფარიძე (ნიუნუ)
ზაალ ტერიშვილი (ბერდია–ნუნუს მამა)
გაიოზ მელიავა (ლევანი–ბერდიას სიძე)
ელენე სენიჩევა-ესაკია (ინჟინერი ქალი)
პ. ბონდარევი (ზადიხაილო–კულაკი)
ცაცა (ეკატერინე) ამირეჯიბი (მაია)
ნ. ბადურაშვილი (ნასყიდა)
კოხტა ყარალაშვილი (კობა)
ნიკოლოზ მამულაშვილი (ხევისბერი)
აკაკი კვანტალიანი
არჩევანი (ფილმი)

„არჩევანი“ — 2003 წლის ქართული ფილმი, რომლის რეჟისორია ზაზა კოლელიშვილი.

სიუჟეტი
ფილმი ასახავს პროვინციულ სახალხო თეატრში შექმნილ ტრაგი–კომიკურ სიტუაციას. თეატრი საზღვარგარეთ საგასტროლო მოგზაურობისათვის ემზადება. ქალაქიდან ჩამოსული რეჟისორი კონკურსის წესით არჩევს სპექტაკლში მთავარი როლების შემსრულებლებს. კახური კოლორიტი და შექსპირის „ოტელო“ მეტად საინერესო კონტრასტს ქმნის.

როლებში
მარინა კახიანი
დავით ხურცილავა
ნაირა გელაძე
თემურ ნაცვლიშვილი
ბერტა მორიზო

ბერტა მორიზო ( დ. 14 იანვარი, 1841 — გ. 2 მარტი, 1895) — ფრანგული იმპრესიონიზმის წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
ბერტა მორიზო დაიბადა ბურჟეში, ცნობილი სამთავრობო ჩინოვნიკის ოჯახში. 1852 წელს მორიზოს ოჯახი გადავიდა პარიზში. მისი პაპა იყო ცნობილი მხატვარი — ფრაგონარი. პარიზში ბერტამ დაიწყო ფერწერის შესწავლა, ჯერ შოკარტთან და შემდგომ გიშარტთან. უფრო მოგვიანებით მან გაიცნო ჟან ბატისტ კამილ კორო და 1861 წლიდან მისი ხელმძღვანელობის ქვეშდაიწყო მუშაობა. ბერტა კოროსთან ერთად მუშაობდა პლენერზე.

ბერტა მორიზოს პირველი სურათები სალონში მიღებული იქნა 1864 წელს, როდესაც ის 23 წლის იყო. 1864 წლამდე ის სალონში სისტემატურად გამოფენდა თავის ნაშრომებს. 1868 წელს ბერტამ ლუვრში გაიცნო ედუარ მანე. შემდგომი 10 წლის განმავლობაში მის შემოქმედებაზე იგრძნობა მანეს გავლენა. 1874 წელს ბერტა გათხოვდა მანეს ძმა ეჟენზე და მათ ქალიშვილი ეყოლათ. ედუარ მანე ხშირად გამოხატავდა ბერტას თავის სურათებზე. მის მეშვეობით მორიზო დაუმეგობრდა იმპრესიონისტებს.

იმპრესიონისტების ცნომილ გამოფენაზე, 1874 წლის 15 აპრილს ბერტამ წარადგინა 10 სურათი. მათ შორის იყო სურათი „აკვანთან“, სადაც ბერტას და, ედმა და მისი შვილია გამოსახული. მხატვარი შემდგომშიც აქტუალურად მონაწილეობდა იმპრესიონისტების გამოფენებში. ბერტას ცხოვრების მანძილზე მისი სურათები გაიყიდა მაღალ ფასებში, ვიდრე მისი მეგობრების. მთელი თავისი სიცოცხლის განმავლობაში იგი იმყოფებოდა მხატვრების, ლიტერატორების და კრიტიკოსების ყურადღების ცენტრში, რომლებიც, ასე თუ ისე, მჭიდრო კავშირში იყვნენ იმპრესიონისტებთან.

მისი სურათების მთავარი თემა იყო: ქალი კეთილშობილი ბურჟუაზიული ოჯახიდან, ოჯახური სიმყუდროვე, დედობა, გასეირნება ბუნებაში. ის ხშირად ასახავდა ქალს, რომელიც გართული იყო თავის მოვლით. ბერტა მორიზო არასდროს ილტვოდა შიშველი ნატურის გამოსახვისკენ. მისთვის უცხო იყო კაფეების, თეატრებისა და პარიზის ქუჩების ხმაურიანი სამყარო. მისი გვიანდელი სურათები ხასიათდება იმპრესიონისტებისათვის დამახასიათებელი ატმოსფერული ეფექტების გადმოცემით. მისი ფუნჯის მონასმი გახდა უფრო მკვეთრი და ის თავის მანერით მიუახლოვდა ექსპრესიონისტებს.

გალერეა
ირმისებრნი

ირმისებრნი — მცოხნელი ძუძუმწოვრების ოჯახი წყვილჩლიქოსნების რიგისა. მოზრდილი ცხოველებია, აქვთ გრძელი, წვრილი და ძლიერი ფეხები, მოკლე კუდი, დიდი და მოძრავი ყურები, ხარირემებს (გარდა წყლის ირმისა და მუშკისა) რქები აქვთ, ზოგჯერ ფურიც რქიანია (ჩრდილოეთი ირემი). რქებს ყოველწლიურად იცვლიან. ირმისებრთა 17 გვარში გაერთიანებულია 40-მდე სახეობა. გავრცელებული არიან ევროპაში, აზიაში, ჩრდილოეთ აფრიკაში, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში. საქართველოში გვხვდება 2 სახეობა (კეთილშობილი ირემი და შველი). ბინადრობენ ტყეებში, ტყე-ტუნდრასა და ტუნდრაში, გვხვდებიან მთებშიც.

ქმნიან მცირერიცხოვან ჯოგებს (ჩრდილოეთი ირმების ჯოგი მრავალი ათასი სულისაგან შედგება). იკვებებიან ფოთლებით, ყლორტებით, ბალახით, ხავსით, ნეკერით და სხვა. „მყვირალობა“ ზაფხულის ბოლოს ან შემოდგომაზე იწყება. იგებენ 1-2 ნუკრს. 1,5 წლისა სქესობრივად უკვე მომწიფებულია. ირმისებრნს განეკუთვნება 5 ქვეოჯახი: მუნჯაკები, წყლის ირმები, ნამდვილი ირმები, ამერიკული ირმები და მუშკები. სარეწაო და სანადირო ცხოველებია (იყენებენ ხორცს, ტყავს, რქას), მაგრამ მათი რიცხვის მკვეთრად შემცირების გამო ზოგიერთ სახეობაზე ნადირობა ნაწილობრივ ან სრულიად აკრძალულია. ჩრდილოეთი ირემი მოშინაურებულია.
ირმის მღიერი

ირმის მღიერი, ირმის ხავსი, იაგელი — ბუჩქისებრი ლიქენები კლადონიას გვარისა. (ზოგჯერ მხოლოდ ამ სახეობას ეძახიან ირმის მღიერს), , და სხვა. გავრცელებულია დიდ ფართობებზე ტუნდრისა და ტყის ზონებში. ჩრდილოეთი ირმის საუკეთესო საკვებია ზამთარში.

ირმის ხავსი, ირმის მღიერის უმართებულო, თუმცა საკმაოდ გავრცელებული სახელწოდება.
აურზაური სალხინეთში

აურზაური სალხინეთში — ლანა ღოღობერიძის კომედიური ჟანრის მიუზიკლი.

სიუჟეტი
ფილმი მიმართულია მეშჩანობისა და გონებაშეზღუდულობის წინააღმდეგ. ქალაქში, სადაც სმა-ჭამა, რესტორნების კულტი გამეფებულა და დიდის ხალისით იმართება კულინარიული კონკურსები, ყოფილი მომღერალი ქალი სურათების მუზეუმის გახსნას გადაწყვეტს, რათა სულიერების ნათელი შეიტანოს ღორმუცელათა ამ სამყაროში. მთელი ეს აურზაური სავსეა მხიარული ექსცენტრიკით.

როლებში
ნადეჟდა ხარაძე (მაკრო)
სოფიკო ჭიაურელი (თამრო)
კახი კავსაძე (საშიკო)
ნინო ანანიაშვილი (საშიკოს შვილი)
გეგა კობახიძე (საშიკოს შვილი)
ნ. მალაზონია (საშიკოს შვილი)
ირმა გიგაური (საშიკოს შვილი)
ზურაბ კიკალეიშვილი (რიჩარდი)
მარია ბაუერი (კნაჭა)
მარინა თბილელი (ჭორიკანა)
გურანდა გაბუნია (ჭორიკანა)
ლიკა ჭავჭავაძე (ჭორიკანა)
ნანული სარაჯიშვილი (ჭორიკანა)
ნ. ბერელაშვილი (ჭორიკანა)
სოფიკო მაღალაშვილი (ჭორიკანა)
მაია კაჭარავა (ჭორიკანა)
ე. გურევიჩი (ჭორიკანა)
ს. მაჩაიძე (ჭორიკანა)
ს. გრიგორიადისი (ჭორიკანა)
დიმიტრი თაყაიშვილი (ესტატე)
ზურაბ (კუკური) ლაფერაძე (ზორბა)
გიორგი გეგეჭკორი (დათიკო)
გია ავალიშვილი (ვიტია)
ჯემალ ღაღანიძე (არჩილი)
ზოზო (იაზონ) ბაქრაძე
ვასილ ჩხაიძე
ბაადურ წულაძე
დავით პაპუაშვილი
ქეთი ალექსი-მესხიშვილი
ირმისმხალა

ირმისმხალა — მრავალწლოვან ბალახოვან მცენარეთა გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. აქვს მარტოული ან საერთო ფარისებრ, იშვიათად, საგველა ყვავილედებად თავმოყრილი მრავალყვავილიანი კალათა ყვავილედები.

70-მდე სახეობა გავრცელებულია ევრაზიასა, ჩრდილოეთ აფრიკაში, შუა აზიასა და კავკასიაში. საქართველოში გვხვდება 4 სახეობა. საქართველოში იზრდება მშრალ ფერდობებზე, ტყეებსა და ტყისპირებზე მთის ზედა სარტყლამდე.

ირმისმხალას ზოგი სახეობა საღებავი და თაფლოვანი მცენარეა.
აქ თენდება

აქ თენდება — რეჟისორ ზაზა ურუშაძის ფილმი.

სიუჟეტი
როლებში
ნინო კობერიძე - კლავდია
ზურაბ ბეგალიშვილი
ნინო ლეჟავა
გურამ ფირცხალავა - ალექსანდრე, პრეზიდენტი

ჯილდოები
ჟიურის სპეციალური პრიზი – ანაპის საერთაშორისო კინოფესტივალი „შოკი“ (1998).
პრიზი საუკეთესო სცენარისათვის – ალმაატის საერთაშორისო კინოფესტივალი „ევრაზია“ (1998).
მაყურებლის პრიზი საუკეთესო ფილმისათვის – ერევნის საერთაშორისო კინოფესტივალი (1998).
გრან-პრი მამაკაცის როლის საუკეთესო შემსრულებლისათვის (ზურა ბეგალიშვილი) – აღმოსავლეთ ევროპის საერთაშორისო კინოფესტივალზე (კიევი, ) (1999).
ამერიკის კინოაკადემიის ჯილდოს „ოსკარის“ ნომინანტი (1999).
მონპელის, გეტებორგის, ენონის, კოტბუსის, შტუტგარტის, ტალინის და სხვა საერთაშორისო კინოფესტივალების მონაწილე.
აქ, ჩვენთან

სიუჟეტი
ფილმში აჭარის ერთ-ერთი მაღალმთიანი სოფლის ყოფაა ასახული, კერძოდ ვეცნობით პატრიარქალური ოჯახის წევრებს, რომელთა სახლსაც მეწყერი წარღვნით ემუქრება. ამ ფონზე იკვეთება ამ მრავალრიცხოვანი ოჯახის წევრთა რთული ურთიერთობანი.

როლებში
ნინო კობერიძე (ვაიდე)
ნატაშა შენგელაია
ლალი მესხი
გიორგი ახვლედიანი
ბერდია ინწკირველი
გივი ჩუგუაშვილი
ზურაბ ცინცქილაძე
ზურაბ სტურუა
გია ბართაია
როლანდ კაკაურიძე
სულხან თურმანიძე
თამთა ხალვაში
გვანცა თურმანიძე
ირაკლი ფალავანდიშვილი

ჯილდოები
აქედანა და შენამდე

„აქედანა და შენამდე“ — 1984 წლის ქართული მხატვრული ფილმი, რომლის რეჟისორია ლეილა გორდელაძე.

სიუჟეტი
ფილმი გვიჩვენებს, თუ როგორ ვერ აფასებენ ადამიანები მათთვის მნიშვნელოვან ურთიერთობებს, როცა ბედნიერება ძლიერ ახლოს არის, ისინი კი მას გვერდს უვლიან.

როლებში
ბადრი კაკაბაძე — ბუჭუტა
მიშა სამსონაძე — კიკია
რუსუდან ბოლქვაძე — თალიკო
ია ნინიძე — ირმა
მაკა მახარაძე — ვიოლა
ხათუნა მჭედლიძე — ციცინო
ეკა ჩხეიძე — ეკა
სპარტაკ კიკნაძე — აბესალომი
ვაჟა ოყრეშიძე — კუკური
ზურაბ ძნელაძე — ტატო
გიზო კაკაურიძე — გუგუშა

ეპიზოდებში
გრიგოლ წიტაიშვილი
ვ. დოლიძე
პავლე ლომინაძე
გულჩინა დადიანი
ზურაბ ქაფიანიძე
მედეა ჩახავა
პაატა ბარათაშვილი
რუსუდან ქვლივიძე (თენგულის ცოლი)
ნინო ჩხეიძე
ლეილა შოთაძე
ზურაბ სტურუა
მიხეილ ჯოჯუა
ელეონორა ციუმა
ბიძინა რაჭველიშვილი
ევა ხუტუნაშვილი
დ. კიპაროიძე
ალა ბარაბაძე
როდერ ჩაჩანიძე
ავთანდილ სახამბერიძე
ა. ჯიშკარიანი
ნ. ნიკოლაიშვილი
ბ. მიქაძე
აღდგომის ბატკანი

აღდგომის ბატკანი — რეჟისორ გოდერძი ჩოხელის 1988 წლის ქართული ფილმი.

სიუჟეტი
ფილმი ალეგორიული ხასიათისაა. იგი მოგვითხრობს ახალგაზრდა, სულით მაღალ, ფიზიკურად კი სუსტ ჭაბუკზე, რომელიც სოფელში სიკეთეს თესავს, მაგრამ ბოროტი ძალები მას მოსპობენ. ჭაბუკის სული ბატკნის სახით რჩება მიწაზე, მაგრამ მასაც მგლებით სავსე ტყეში შესდევნიან. უნდა ვიგულისხმოთ, რომ მისი სიკეთე ბნელი ჯურღმულის ბინადრებზე სასიკეთოდ იმოქმედებს.

როლებში
ლევან ხარანაული
ბერტა ხაფავა
ჯემალ ღაღანიძე
დათო ელიოზიშვილი
მაკა ჩიჩუა
ელგუჯა ბურდული
კახა ბუჩუკური
დავით ბერიკაშვილი
მ. ოქროშიძე
თ. მერაბიშვილი
დოდო კვაჭაძე
ირმის რქა

ირმის რქა — დეკორატიული მცენარე ცოცხმაგარასებრთა ოჯახისა. ფოთოლმცვივანი ბუჩქი ან დაბალი ხეა. აქვს ქოლგისებრი ვარჯი; ღია მწვანე, პრიალა. ელიფსური ან წაგრძელებულ-უკუკვერცხისებრი ფოთოლი; ვარდისფერი, წითელი ან მეწამული რთული ყვავილი.

მცენარე ნელა იზრდება, ყინვაგამძლეა, ყველანაირ ნიადაგს ეგუება, მაგრამ კარგად ხარობს შავი ზღვის სანაპირო სუბტროპიკულ ზონაში ეწერ ნიადაგებზე, ყვავილობს ზაფხულის პერიოდში.

მრავლდება თესლითა და კალმით. გავრცელებულია ჩინეთში, ინდოეთში, იაპონიაში, ყირიმის სამხრეთ სანაპიროზე, აზერბაიჯანში, შუა აზიის სამხრეთ რაიონებში, საქართველოში. კულტურაში არსებობს მისი სხვადასხვა დეკორატიული ფორმა.
ირმისტუჩა

ირმისტუჩა — სოკოს სახეობა ირმისტუჩისებრთა ოჯახისა, რომელიც ფართოდ არის გავრცელებული ევრაზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ზომიერი კლიმატის ზონებში.

კარგი ხარისხის საჭმელი სოკოა, იჭმება ახალი ნორჩი ეგზემპლარები. მიკორიზას ქმნის სხვადასხვა სახეობის ფოთლოვან და წიწვოვან ხეებთან. იზრდება ერთეულებად ან დიდ ჯგუფებად ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

სოკო პირველად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა კარლ ლინემ 1753 წელს.

სამეცნიერო სინონიმები:

აღწერა
ნაყოფსხეული სიმაღლეში 5—10 სანტიმეტრს აღწევს. ქუდის დიამეტრი — 3-12 (15) სმ, ხორციანი, მშრალი და მყარია, უსწორმასწორო ბორცვიანი ზედაპირით, ხშირად არასწორი ფორმის. ნორჩობაში ქუდი ოდნავ ამოზნექილია, კიდეები შეკეცილია, ოდნავ ხავერდოვანი; სიბერეში ბრტყელია, ცენტრში ჩაზნექილი და ტალღოვანი, ზოგჯერ ლაპოტისებრი კიდეებით. არცთუ იშვიათად მეზობელი სოკოების ქუდებთან არის შეზრდილი. კანი არ სცილდება. შეფერილობა — ღია-ჯანგმიწისფერი და მოვარდისფრო-ყვითელი მოწითურო-ნარინჯისფერი და ღია-თხილისფრამდე. დაჭერისას ან გაჭრისას მუქდება, იღებს მოწითურო, ნარინჯისფერ ელფერს; მშრალ ამინდში უფერულდება და იღებს მკრთალ-ყვითელ ან მოთეთრო ფერს.

რბილობი — მკვრივი, მყიფე, მოთეთრო ან მოყვითალო, გადატეხვისას მომურო-ყვითელ ფერს იღებს. სუსტად გამოხატული სასიამოვნო (ხილის) სუნით. ასაკთან ერთად მაგრდება და მწარდება. თითქმის არასდროს არ ჭიანდება.

ჰიმენოფორი შედგება ხშირი, ფეხისკენ დაღმავალი წვეტიანი ეკლებისგან (ზოგჯერ ფეხის ბაზამდე). ნორჩობაში ეკლები მოკლე და ელასტიურია, მოთეთრო მოყვითალო-მოვარდისფრომდე; სიმწიფეში 4-8 მმ სიგრძის, ქუდის ფერია, ადვილად მტვრევადი.

ფეხის სიგრძე — 3-5 (8) სმ, სისქე — 1-3 სმ, მკვრივი, მთლიანი (ზოგჯერ კავერნებით), ცილინდრული ან ოდნავ მოხრილი, ხშირად ძირში გაფართოებული. ქუდთან მიმართებაში ექსცენტრული. ზედაპირი გლუვია (ძირში ქეჩისებრი), მშრალი, მოთეთრო ან მოყვითალო, ასაკთან ერთად მუქდება.

სპორების მტვერი — თეთრი, სპორები — 4-8,3×5,4-6,3 მკმ, ფართო-ელიფსისებური ან კვერცხისებრი, გლუვი, უფერული, არაამილოიდური.

ეკოლოგია და გავრცელება
მიკორიზას ქმნის სხვადასხვა სახეობის ფოთლოვან და წიწვოვან ხეებთან. იზრდება ტყეში და ბუჩქნარში ნებისმიერ ნიადაგზე, ხშირად კირიანზე, უპირატესობას ანიჭებს ხავსიან საფარს. უხვად მოდის არყთან შერეულ ნათელ ტყეებში. ნაყოფსხეული ჩნდება ერთეულებად, გორებად ან დიდ ჯგუფებად, თითქმის შეზრდილი ქუდებით და ფეხებით ერთ მთლიანობად, ხანდახან რიგებად და „ქაჯის წრეებად“.

ფართოდ არის გავრცელებული ევროპა, აზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკის ზომიერი კლიმატის ზონებში. გავრცელების არეალი აგრეთვე მოიცავს ავსტრალიას, ახალ ზელანდიასა და ჩრდილოეთ აფრიკას. გვხვდება ცივ რეგიონებშიც; რუსეთის ვროპულ ნაწილში, ციმბირში და შორეულ აღმოსავლეთში.

სეზონი — ზაფხულის დასაწყისიდან შემოდგომამდე, პირველ ყინვებამდე (მასიური მოსავალია აგვისტოს მეორე ნახევრიდან სექტემბრის პირველ ნახევრამდე).

მსგავსი სახეობები
კვებითი ღირებულება
კარგი ხარისხის საჭმელ სოკოდ ითვლება. ახასიათებს თხილის მოტკბო გემო. იჭმება ნორჩობაში ახალი, შემწვარი, გამხმარი და დამარინადებული. შესაძლებელია გაყინვაც. სიმწიფეში ახასიათებს მწარე გემო, რომელიც ქვრება წინასწარი გათუთქვის (დაახ. 25 წუთის) შემდეგ. მომზადების შემდეგ სოკო ზომაში არ იკლებს.

წიწვოვან ხეებთან დაკრეფილ ეგზეპლარებს შესაძლოა ძლიერ გამოხატული არასასიამოვნო გემო ახასიათებდეს.

გალერეა
ახალგაზრდობა იმარჯვებს

ახალგაზრდობა იმარჯვებს — 1928 წლის ქართული ფილმი. 1965 წელს ფილმი აღადგინა, გადაამუშავა და გაახმოვანა რეჟისორმა გ. გუნიამ

სიუჟეტი
ფილმის მოქმედება 1920-იანი წლების აჭარაში მვითარდება. ფილმი ილაშქრებს აჭარაში გავრცელებული სისხლის აღების დრომოჭმულ წესჩვეულების წინააღმდეგ და მოგვითხრობს ორი მოსისხლე ოჯახის შვილთა ურთიერთობაზე. ბიჭი მეზობლის ქათამს ქვას ესვრის და ფეხს მოსტეხს. ამის გამო ქათმის პატრონის მას გალახავს. მეზობლები ერთმანეთს სამკვდრო-სასიცოცხლოდ გადაეკიდებიან. კომკავშირლების დახმარებით მოსისხლეთა შერიგება ხერხდება, ჟამგადასული ადათი უკუგდებულია ახალგაზრდობა იმარჯვებს.

როლებში
არკადი ხინთიბიძე — ისმაილი
თამარ თვალავაძე — აიშე
ვიქტორ გამყრელიძე — რეჯეთი
ლევან ხოტივარი — მურთაზი
სიკო ფალავანდიშვილი — ჯემალი
ს. ვაჩნაძე — იუსუფი
კირილე მაჭარაძე — სულეიმანი