iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სოღდებილი

სოღდებილი — შუა საუკუნეების თბილისის ერთ-ერთი გარეუბანი ქალაქის აღმოსავლეთით, მდინარე მტკვრის მარცხენა მხარეს. სოღდებილი წყაროებში პირველად მოხსენებულია - საუკუნეებში. სოღდებილს იხსენიებენ არაბი ისტორიკოსები ბალაროზი, ტაბარი, იბნ-რუსთე და არაბი გეოგრაფი იბნ-ხორდადბე. სოღდებილის გაშენებას არაბი ავტორები მიაწერენ ხოსრო ანუშირვანს და მის მიერ აქ საუკუნეში ირანული ეთნიკური ჯგუფის — სოღდების დასახლებას. არსებობს აგრეთვე მოსაზრება, რომ „სოღდებილი“ ნაწარმოებია ქართული სიტყვისაგან „საგოდებელი“ (სასაფლაო). სოღდებილი მოქმედი ციხე იყო საუკუნის შუა წლებში. საუკუნიდან თბილისის ეს ნაწილი იხსენიება როგორც ისანი.
ქავთარ II ტბელი

ქავთარ ტბელი — ქართლის დიდი აზნაური საუკუნის მეორე ნახევარში, სხვა აზნაურებთან ერთად იბრძოდა ქართლში აფხაზთა მეფისა და ტაო-კლარჯეთის ბაგრატიონთა ხელისუფლების დამკვიდრების წინააღმდეგ. საუკუნის 80-იან წლებში მისი წინამძღვრობით ქართლის აზნაურებმა მოღრისთან ბრძოლა გაუმართეს დასავლეთ საქართველოდან ქართლში მომავალ ბაგრატ -ს. ქართლის აზნაურები დამარცხდნენ, რის შემდეგაც ბაგრატ -მ, როგორც ჩანს მკაცრად დასაჯა ქავთარ ტბელი და ჩამოართვა ყმა-მამულის ნაწილი. ტბელის შთამომავალი უნდა იყოს ქართლის ერისთავი ივანე აბაზასძე ( საუკუნის 30-იანი წწ.).
აქაველთა კავშირი

აქაველთა კავშირი — ძველი ბერძნული ქალაქების პოლიტიკური გაერთიანება პელოპონესში. მიმართული იყო დორიელთა წინააღმდეგ.

საბერძნეთისთვის ისტორიულად კლასიკურ ხანაში აქაველთა კავშირს განსაკუთრებული მნიშვნელობა არ ჰქონია. იგი დაიშალა ძვ.წ საუკუნის ნახევარში და აღდგა ძვ.წ 280 წელს, როგორც აქაიას ოთხი ქალაქის ანტიმაკედონიური ფედერაცია.ძვ. წ 275 წელს ფედერაციას შეუერთდა ქალაქი ეგიონი, ძვ.წ საუკუნის ნახევარში კი იგი დაახლოებით 60 ქალაქს აერთიანებდა. ქალაქები ავტონომიით სარგებლობდნენ.

აქაველთა კავშირის მმართველობის უმაღლესი ორგანო იყო საერთო კრება, რომელსაც იწვევდნენ წელიწადში ორჯერ ეგიონში. კავშირის ყველა წევრ-ქალაქს კრებაზე თითო ხმის უფლება ჰქონდა. კრება ირჩევდა უმაღლესი თანამდებობის პირებს: სტრატეგოსს, ნავარქოსს, ჰიპარქოსს. ასევე არჩევდა მართლმსაჯულების საკითხებს და იხილავდა საგარეო და საშინაო საქმეებს.

აქაველთა კავშირი ჭრიდა საკუთარ მონეტას, ჰქონდა ზომა-წონის ერთიანი სისტემა.

ძვ.წ 251 წელს აქაველთა კავშირის წევრი გახდა ქალაქი სიკიონი. არატე სიკიონელმა ბოლო მოუღო მაკედონურ ჰეგემონიას პელოპონესში, მაგრამ კლეომენე -ის მიერ სპარტაში გატარებულმა რეფორმებმა და აგრარულმა მოძრაობამ, რომელიც ამ რეფორმებმა გამოიწვია პელოპონესში, დააშინა ოლიგარქოსები.

ძვ.წ 221 წელს აქაველთა კავშირი იძულებული გახდა მაკედონიას შეკავშირებოდა სპარტის წინააღმდეგ, რის შედეგადაც იგი ფაქტობრივად მაკედონიას დაემორჩილა. რომისა და მაკედონიის ბრძოლების დროს აქაველთა კავშირმა კოლიცია შექმნა მაკედონიის წინააღმდეგ, მაგრამ მალე რომი აქაველთა კავშირის საქმეში ჩაერია, ძალმომრეობას მიმართა და იტალიაში მძევლად წაიყვანა პრომაკედონური ორიენტაციის ათასი მოქალაქე.

აქაველთა კავშირის ცდა, ომით დაეღწია რომაელთა გავლენისაგან დასრულდა ძვ.წ 146 წელს მისი დაშლით, რომაელთა მიერ კორინთის დანგრევითა და საბერძნეთის დამორჩილებით.
ტანაისი

ტანაისი, ტანაიდა — ძველი ქალაქი მდინარე დონის შესართავთან. ძვ. წ. საუკუნეში დააარსეს ბერძნებმა. მდებარეობდა ახლანდელი დასახლების ნედვიგოვკის ადგილზე (როსტოვის ოლქი).

ტანაისი მნიშვნელოვანი სავაჭრო ცენტრი იყო ბოსფორის ბერძნებსა და აზოვისპირა და დონის ველების მომთაბარეთა შორის. საუკუნის შუა წლებიდან მიმდინარებდა ნაქალაქარისა და სამაროვნის არქეოლოგიური შესწავლა. 1961 წელს ტანაისში შეიქმნა არქეოლოგიური ნაკრძალი და მუზეუმი.

2009 წლის 24 თებერვლიდან ტანაისის არქეოლოგიური ძეგლი შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელ სიაში.
სუფილულიუმა I

სუფილულიუმა — ხეთების სამეფოს მეფე, ძე თუთხალია -ისა (შესაძლოა -ისა). ხეთების ახალი სამეფოს დამაარსებელი. იმეფა დაახლ. ძვ. წ. 1380-1340 წწ. სუფილულიუმას დროს ხეთების სახელმწიფომ დიდ პოლიტიკურ ძლიერებას მიაღწია. ილაშქრა ჩრდილოეთ შუამდინარეთსა და ჩრდილოეთ სირიაში, რითაც მეტოქეობა გაუწია ეგვიპტეს. დაიპყრო მითანი და მიწასთან გაასწორა მისი დედაქალაქი ვაშუქანი, შეიჭრა სირიაში და დაამხო ხალაფი (ახლანდ. ჰალაბი), ალალახი (ახლანდ. თელ-აჩანა), ქარხემიში და სხვა. ვასალური ხელშეკრულება დაადებინა მითანის, ნუხაშეს, ამურუს, ქარხემიშის, ქიცვათნის, ხაიასისა და უგარითის მეფეებს. სუფილულიუმას სამხედრო ლაშქრობები აღწერილია მისი ძმის – მურსილი -ის მიერ შედგენილ ე. წ. „სუფილულიუმას ანალებში“.
სუნიზმი

სუნიზმი — ისლამის ძირითადი მიმართულება, რომელიც ითვლება ორთოდოქსულად. სუნიზმის მიმდევრები – სუნიტები – უმრავლესობას წარმოადგენენ იმ ქვეყნებში, სადაც ისლამია გავრცელებული (გამონაკლისია ირანი, სამხრეთი ერაყი, ყოფ. იემენის არაბთა რესპუბლიკა, აზერბაიჯანი და ტაჯიკეთის მთიანეთი). მუსლიმური თემის იმამ-ხალიფას, შიიტებისაგან განსხვავებით, ირჩევენ მთელი თემის ფორმალური თანხმობის საფუძველზე. სუნიზმი მოიცავს 4 რელიგიურ იურიდიულ სკოლას (მაზჰაბს). წმინდა ქალაქებად აღიარებს მექასა და მედინას.
აქტიუბინსკის ოპერაცია (1919)

აქტიუბინსკის ოპერაცია — სამოქალაქო ომში თურქესტანის ფრონტის პირველი არმიის შეტევითი ოპერაცია კოლჩაკის სამხრეთ არმიის წინააღმდეგ.

პირველი არმიის ორენბურგისა და ვერხნეურალსკის შემტევმა ჯგუფებმა ენერგიული დარტყმით დაიკავეს ქალაქები ორსკი და აქტიუბინსკი, დაატყვევეს თეთრების თითქმის მთელი სამხრეთ არმია, გაარღვიეს ფრონტი თურქესტანის მიმართულებით და მოსწყვიტეს თეთრების ურალის არმია კოლჩაკის ციმბირის არმიებს.

13 სექტემბერს თურქესტანის ფრონტისა და თურქესტანის ასსრ ჯარები შეერთდნენ.
ბალინა (მეიოს საგრაფო)

ბალინა  — ქალაქი ირლანდიაში, მეიოს საგრაფოში (კონაქტის პროვინცია).

ბალინას მოსახლეობა შეადგენს 10 361 ადამიანს (2011) და წარმოადგენს მეიოს საგრაფოს სიდიდით მეორე ქალაქს, კასლბარის შემდეგ.

თანამედროვე ქალაქის ტერიტორიის ნაწილი ადრე ეკუთვნოდა სლაიგოს საგრაფოს.

გერბი
ბალინის გერბი (მიღებულია 1970 წელს) მოიცავს გამოსახულებას წმინდა პატრიკის დროშისა, რომელიც სასაფლაოს ქვაზე ამოტვიფრეს 441 წელს, ამ მხარეებში წმინდა პატრიკის ვითომ მოსვლის დღეს.

ღირსშესანიშნაობები
ქალაქთან ახლოს მდებარეობს მეგალითური ნამარხი.

დაძმობილებული ქალაქები
ბალინას ჰყავს ოთხი დაძმობილებული ქალაქი: სკრენტონი, ბალინა, პიტსფილდი და ატის-მონსი.

ტრანსპორტი
ადგილობრივი სარკინიგზო სადგური გაიხსნა 1873 წლის 19 მაისს.

2006 წლის აღწერის მონაცემები:

ქვემოთმოყვანილ დაფებში ყველა პასუხის ჯამი (სვეტი „ჯამი“), როგორც წესი, დასახლებული პუნქტის სრულ მოსახლეობაზე ნაკლებია (სვეტი „2006“).

1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე პასუხის გამცემთა წილი მტელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.

1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე მოპასუხეთა წილი მთელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.
ბალინა (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინით ბალინა შეიძლება აღნიშნული იყოს:

ბალინა — სოფელი ირლანდიაში, კავანის საგრაფოში (ოლსტერის პროვინცია)
ბალინა — დასახლება ირლანდიაში, ჩრდილოეთ ტიპერარის საგრაფოში (მანსტერის პროვინცია)
ბალინა — პატარა ქალაქი ირლანდიაში, მეიოს საგრაფოში (კონაქტის პროვინცია)
ბალინა — სარკინიგზო სადგური ქალაქ ბალინაში
ბალინასლო

ბალინასლო (; , ბელ-ახა-ნა-სლუაე) — პატარა ქალაქი ირლანდიაში, გოლუეის საგრაფოში (კონაქტის პროვინცია).

„ “ — ერთ-ერთი უძველესი ევროპული ცხენების ბაზარი, დაარსდა საუკუნეში.

ადგილობრივი სარკინიგზო სადგური გაიხსნა 1851 წლის 1 აგვისტოს.

დემოგრაფია
მოსახლეობა — 6 303 ადამიანი (2006 წლის მონაცემებით). 2002 წელს მოსახლეობა შეადგენდა 6 219 ადამიანს.

2006 წლის აღწერის მონაცემები:

ქვემოთმოყვანილ დაფებში ყველა პასუხის ჯამი (სვეტი „ჯამი“), როგორც წესი, დასახლებული პუნქტის სრულ მოსახლეობაზე ნაკლებია (სვეტი „2006“).

1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე პასუხის გამცემთა წილი მტელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.

1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე მოპასუხეთა წილი მთელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.
აღა-ხან III

აღა-ხან ან სულთან მუჰამედ-შაჰ აღა-ხანი — სულთანი, ისმაილიტების სექტის 48-ე იმამი (1855 წლიდან). ინდოეთის პოლიტიკოსი და რელიგიური მოღვაწე. დაკავშირებული იყო ბურჟუაზიულ-მემამულურ წრეებთან. უმაღლესი განათლება მიიღო ინგლისში. 1902-1904 წლებში იყო ინდოეთის ვიცე-მეფის საბჭოს წევრი. 1906 წლიდან — სრულიად ინდოეთის მუსლიმთა ლიგის ერთ-ერთი დამაარსებელი და თავმჯდომარე. 1913 წელს, როდესაც ლიგა მემარცხენეობისაკენ გადაიხარა, გამოვიდა მისი შემადგენლობიდან.

მეთაურობდა ინდოეთის დელეგაციის „მრგვალი მაგიდის“ კონფერეციაზე ლონდონში (1930-1932) და ერთა ლიგის სხდომაზე 1932 წელს. 1934-1937 წელს იყო მსხვილი მიწათმფლობელი და საქმოსანი. რელიგიის საქმეებში მხარს უჭერდა ბურჟუაზიულ მოდერნიზმს ისლამში. მის დროს ისმაილიტების სექტაში დაიწყო ბურჟუაზიული გარდაქმნები.
ბალიშენონი

ბალიშენონი  — პატარა ქალაქი ირლანდიაში, დონეგალის საგრაფოში (ოლსტერის პროვინცია).

დემოგრაფია
მოსახლეობა — 2 686 ადამიანი (2006 წლის მონაცემებით). 2002 წელს მოსახლეობა შეადგენდა 2 715 ადამიანს.

2006 წლის აღწერის მონაცემები:

ქვემოთმოყვანილ დაფებში ყველა პასუხის ჯამი (სვეტი „ჯამი“), როგორც წესი, დასახლებული პუნქტის სრულ მოსახლეობაზე ნაკლებია (სვეტი „2006“).

1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე პასუხის გამცემთა წილი მტელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.

1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე მოპასუხეთა წილი მთელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.
აღმოსავლეთ კარპატების ოპერაცია

აღმოსავლეთ კარპატების ოპერაცია — უკრაინის და ფრონტების შეტევითი ოპერაცია 1944 წლის სექტემბერ-ოქტომბერში, დიდ სამამულო ომში (1941-1945).

უკრაინის ფრონტის ჯარების მიერ სანდომირის პლაცდარმის დაკავებამ, უკრაინის და ფრონტების სწრაფმა წინსვლამ უნგრელები და ბულგარელები საზღვრებისაკენ ხელსაყრელი პირობები შეიქმნა კარპატებში ოპერაციის და ჩეხოსლოვაკიის განთავისუფლებისთვის. 29 აგვისტოს დაიწყო სლოვაკიის ეროვნული აჯანყება (1944) და საბჭოთა მთავრობამ ჩეხოსლოვაკიის მთავრობის თხოვნის პასუხად გადაწყვიტა სამხედრო დახმარება აღმოეჩინა სლოვაკი ხალხისათვის. ოპერაცია 8-9 სექტემბერს დაიწყო. მძიმე ბრძოლების შემდეგ საბჭოთა არმიამ კარპატების მთავარ ქედს მიაღწია. 20 სექტემბერს პირველი გვარდიული არმია ჩეხოსლოვაკიის ტერიტორიაზე შევიდა. 6 ოქტომბერს 38-ე არმიის ნაწილებმა და ჩეხოსლოვაკიის კორპუსმა დაიკავეს დუკლის უღელტეხილი. ფრონტის მე-18 არმიისა და მე-17 გვარდიული მსროლელთა კორპუსის ჯარებმა თითქმის 300 კილომეტრიან ფრონტზე გაარღვიეს მტრის თავდაცვა, სისხლისმღვრელი ბრძოლებით დაიკავეს უჟოკის, ვრეცის, იაბლონიცისა და სხვა უღელტეხილები და 14 ოქტომბრისათვის 30 კმ-მდე შეიჭრნენ ფრონტის სიღრმეში.

საბჭოთა არმიის მძლავრმა შეტევამ და უკრაინის ფრონტის დებრენცის ოპერაციამ 1944 წელს, აიძულა მოწინააღმდეგე უკან დაეხია. 26-29 ოქტომბერს უკრაინის ფრონტის ჯარებმა დაიკავეს მუკაჩევო, უჟგორდი, ჩოპი და უკრაინის ჯარის ნაწილებს შეუერთდნენ.

აღმოსავლეთ კარპატების ოპერაციის შედეგად საბჭოთა ჯარებმა გადალახეს კარპატები და ჩეხოსლოვაკიის შემდგომი განთავისუფლების პირობები შექმნეს. ფაშისტების სარდლობამ გარღვევის რაიონში გადაისროლა გერმანიის და უნგრეთის ჯარების მნიშვნელოვანი ჯარების რაოდენობა, რითაც სლოვაკიის აჯანყებულებმა და უნგრეთში მოქმედება საბჭოთა ჯარებმა საგრძნობი შეღავათი მიიღეს. ამ ბრძოლებში დამარცხდნენ გერმანიის პირველი სატანკო და უნგრეთის პირველი არმიები.
ახალგაზრდა ავღანელები

ახალგაზრდა ავღანელები — ავღანეთის ეროვნულ-პატრიოტული მოძრაობის მონაწილენი საუკუნის დამდეგს. მოძრაობა აერთიანებდა ინტელიგენციის, ლიბერალური მემამულეებისა და ვაჭრების წარმომადგენლებს. მისი ერთ-ერთი იდეოლოგი იყო მაჰმუდ თარზი.

ახალგაზრდა ავღანელთა მოძრაობა განსაკუთრებით გააქტიურდა რუსეთის 1905-1907 წლის რევოლუციის გავლენით. ახალგაზრდა ავღანელები მოითხოვდნენ ეროვნულ დამოუკიდებლობას, ამირას ძალაუფლების შეზღუდვას, საერო განათლების გაფართოებას, ეროვნული მრეწველობის და ვაჭრობის განვითარებას.

1908 წელს ორგანიზაცია განადგურებულ იქნა ამირა ჰაბიბულას მიერ. პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში ახალგაზრდა ავღანელებმა ამანულა ხანის მეთაურობით გაანახლეს საქმიანობა და 1919 წელს ხელთ იგდეს ძალაუფლება. ახალგაზრდა ავღანელების მთავრობამ მიაღწია ავღანეთის დამოუკიდებლობას ინგლისისაგან და 1918-1928 წლებში ჩაატარა მთელი რიგი რეფორმები.

ახალგაზრდა ავღანელების მთავრობა დაემხო 1929 წელს, ბაჩაი საკაოს აჯანყების შედეგად.
სამოს სახელმწიფო

სამოს სახელმწიფო — დასავლეთი და ნაწილობრივ სამხრეთი სლავების პირველი, ისტორიულად ცნობილი პოლიტიკური გაერთიანება. დააარსა სლავმა მთავარმა სამომ (623-658 წწ.). სამოს სახელმწიფო წარმატებით ებრძოდა ავარებს და ფრანკებს. სამოს სახელმწიფოს როგორც პოლიტიკური გაერთიანების, მისი ხასიათის შესახებ მეცნიერებაში აზრთა სხვადასხვაობაა: ზოგი მკვლევარი მას ტომთა კავშირად მიიჩნევს, ზოგი სახელმწიფოდ.
სუნის დინასტია

სუნის დინასტია — ჩინეთის იმპერატორთა დინასტია (960-1279 წწ.). მისი დამაარსებელია მხედართუფროსი ჯაო კუანინი, რომელიც ცნობილია სატაძრო სახელით ტაიძუ (960-976 წწ.). მისი და მისი მემკვიდრის ტაიძუნის (976-997 წწ.) დროს მიმდინარეობდა ბრძოლა ქვეყნის გაერთიანებისათვის. 1127 წლიდან ჯურჯენების მიერ ქვეყნის ჩრდილოეთის მიტაცების შემდეგ სუნის ხელისუფლება გავრცელდა მხოლოდ სამხრეთ ჩინეთზე. 1279 წელს სუნის დინასტია მოსპეს მონღოლმა დამპყრობლებმა, რომლებმაც ჩინეთში იუანის დინასტია (1279-1368 წწ.) გააბატონეს.

სუნის დინასტია დაარსების პერიოდშივე ბევრად უფრო მცირე ტერიტორიას მოიცავს, ვიდრე თანგის დინასტიის მიწებია. - საუკუნიდან, სუნი იძულებულია გამოუცხადოს ვასალიტეტი სახელმწიფოს, რომელიც ყალიბდება ჩრდილოეთით. ამავე პერიოდში კიდევ უფრო ჩრდილოეთით, მონღოლეთში ძალიან მნიშვნელოვანი პოცესები მიმდინარეობს, ისინი ტომური გაერთიანებების შექმნას იწყებენ.

ჩინეთმა მიიღო მხედველობაში ეს ახალი ძლიერი ძალა, რომელიც გამოჩნდა ჩრდლოეთით და გადაწყვიტა რომ ის შეიძლება ყოფილიყო მისი ახალი მოკავშირე ამ ჩრდილოეთის ბარბაროსებთან წინააღმდეგ ბრძოლაში. შესაბამისად მიაღწიეს კიდეც შეთანხმებას თუკი გაერთიანებული ძალებით ჩინეთი და მონღოლეთი დაამხობდნენ ძინის დინასტიას ჩინეთი მიიღებდა სანაცვლოდ ხენანის პროვინციას და ნამდვილად გაილაშქრეს ერთად ძინის წინააღმდეგ. 1234 წელს დაეცა ძინი და ეს არის ამავე დროს თარიღი როცა მონღოლებმა მთლიანად დაიმორჩილეს ჩრდილოეთ ჩინეთი. თუმცა მას შემდეგ რაც მონღოლებმა მთლიანად თავისი კონტროლის ქვეშ მოაქციეს ჩრდილოეთი აღარ სჭირდებათ სუნთნ მოკავშირეობა და უკვე შემდეგივე წელს 1235 წელს პირველად ილაშქრებენ სუნის წინააღმდეგ. თუმცა აქ დახვდათ იმაზე ბევრად უფრო დიდი წინააღმდეგობა,ვიდრე მოელოდნენ.1251 წელს მიიღეს გადაწყვეტლება, რომ გაორმაგებული სამხედრო ძალები გადმოესხათ ამ ტერიტორიაზე. და უკვე 1257 წლიდან შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ფაქტობრივად ალყაშია სუნი. ამ დროს მას უტევენ ჩრდილოეთ ჩინეთიდან, ტიბეტიდან.

1276 წელს მონღოლებმა მოახერხეს და ხუბილაი ხანის მეთაურობით დაიპყრეს სუნის დედაქალაქი ხანჭოუ. ეს არის წელი, როცა შეგვიძლია ვთქვათ, რომ სუნის დინასტია დაეცა და ამავე წელს ხუბილაი ხანმა გამოაცხადა მონღოლური იუანის სახელმწიფო - იუანის დინასტია.
ანატოლი რეინგარდი

ანატოლი რეინგარდი ( დ. 10 ოქტომბერი [ძვ. სტ. 28 სექტემბერი], 1879, ხარკივი, — გ. 1 ოქტომბერი 1945, ტომსკი) — რუსი გეოლოგი. გეოლოგია-მინერალოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1937). 1903 წელს დაამთავრა ხარკივის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი. გეოგრაფიის პროფესორი იქვე. აგრეთვე 2 წელი სწავლობდა ბერლინის უნივერსიტეტში. 1930-იან წლებში ცენტრალური სამეცნიერო-კვლევითი გეოლოგიურ-საძიებო ინსტიტუტის უფროსი გეოლოგი. გეომორფოლოგიისა და მეოთხეული გეოლოგიის სპეციალისტი. 1937 წლის სექტემბერ-დეკემბერში პატიმრობაში იმყოფებოდა. ბრალი დასდეს შპიონაჟში. სამეცნიერო ექსპედიციურ გამოკვლევებს მეტწილად კავკასიასა და ფერღანაში ატარებდა. ანატოლი რეინგარდს ეკუთვნის პირველი ცნობები საქართველოს გეომორფოლოგიის შესახებ (1917). მის შრომებში ვხვდებით აგრეთვე საქართველოს, ამიერკავკასიის და საერთოდ კავკასიის ყელის ტერიტორიის გეომორფოლოგიური დარაიონების ცდას (1912, 1937, 1941 წწ.).
სანავიგაციო აქტები

სანავიგაციო აქტები — უცხოური კონკურენციისაგან ინგლისის საზღვაო ვაჭრობის დასაცავად ინგლისის პარლამენტის მიერ მიღებული აქტები. პირველი სანავიგაციო აქტი მიიღეს 1381 წელს. 1651 წლის აქტის თანახმად, ინგლისსა და მის სამფლობელოებში აფრიკიდან, ამერიკიდან და აზიიდან საქონლის შემოტანა შეიძლებოდა მხოლოდ ინგლისური გემებით, ხოლო ევროპული საქონლისა – ინგლისის ან ექსპორტიორი ქვეყნის გემებით. ამ აქტმა, რომელიც ჰოლანდიის საშუამავლო ვაჭრობისა და თევზჭერის წინააღმდეგ იყო მიმართული, ინგლის-ჰოლანდიის 1652-1654 წლების ომი გამოიწვია. სანავიგაციო აქტები მერკანტილიზმის პრინციპებს ემყარებოდა და მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ინგლისის საზღვაო ვაჭრობის განვითარებაში.
სამი სამეფო

სამი სამეფო, ასევე სანგო, სამმეფობა — პერიოდი ჩინეთის ისტორიაში (220-265 ან 220-280 წწ.), სახელი ეწოდა იმ სამეფოთა რიცხვის მიხედვით, რომლებიც წარმოიშვნენ ხანის იმპერიის დაცემის (220 წ.) შემდეგ. ამ პერიოდისათვის დამახასიათებელი იყო პოლიტიკური დაქუცმაცებულობა და განუწყვეტელი ბრძოლები სამ სამეფოს – ვეის, უსა და შუს – შორის. შუს სამეფო თავისი არსებობის პირველ ნახევარში წარმატებით ომობდა. შემდგომში იგი შინაბრძოლების შედეგად ძლიერ დასუსტდა და 263 წელს შეუერთდა ვეის სამეფოს. 265 წელს ვეის სამეფოში ძალაუფლება ხელთ იგდო მხედართუფროსმა სიმა იანმა, რომელმაც იმავე წელს დააარსა დასავლეთი ძინის (265-316 წწ.) დინასტია და 280 წელს დაასრულა უს სამეფოს დაპყრობა.
ბანდონი (კორკის საგრაფო)

ბანდონი (; , „ბანდონის ხიდი“) — პატარა ქალაქი ირლანდიაში, კორკის საგრაფოში (ლენსტერის პროვინცია).

ბანდონის დაძმობილებული ქალაქია ორეგონის შტატის ქალაქი ბანდონი.

დემოგრაფია
მოსახლეობა — 5 822 ადამიანი (2006 წლის მონაცემებით). 2002 წელს მოსახლეობა შეადგენდა 5 161 ადამიანს.

2006 წლის აღწერის მონაცემები:

ქვემოთმოყვანილ დაფებში ყველა პასუხის ჯამი (სვეტი „ჯამი“), როგორც წესი, დასახლებული პუნქტის სრულ მოსახლეობაზე ნაკლებია (სვეტი „2006“).

1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე პასუხის გამცემთა წილი მტელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.

1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე მოპასუხეთა წილი მთელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.
ბანდორანი

ბანდორანი  — პატარა ქალაქი ირლანდიაში, დონეგალის საგრაფოში (ოლსტერის პროვინცია).

დემოგრაფია
მოსახლეობა — 1 964 ადამიანი (2006 წლის მონაცემებით). 2002 წელს მოსახლეობა შეადგენდა 1 842 ადამიანს.

2006 წლის აღწერის მონაცემები:

ქვემოთმოყვანილ დაფებში ყველა პასუხის ჯამი (სვეტი „ჯამი“), როგორც წესი, დასახლებული პუნქტის სრულ მოსახლეობაზე ნაკლებია (სვეტი „2006“).

1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე პასუხის გამცემთა წილი მტელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.

1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე მოპასუხეთა წილი მთელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.
ბანკრანა

ბანკრანა  — პატარა ქალაქი ირლანდიაში, დონეგალის საგრაფოში (ოლსტერის პროვინცია).

დემოგრაფია
მოსახლეობა — 5 911 ადამიანი (2006 წლის მონაცემებით). 2002 წელს მოსახლეობა შეადგენდა 5 271 ადამიანს.

2006 წლის აღწერის მონაცემები:

ქვემოთმოყვანილ დაფებში ყველა პასუხის ჯამი (სვეტი „ჯამი“), როგორც წესი, დასახლებული პუნქტის სრულ მოსახლეობაზე ნაკლებია (სვეტი „2006“).

1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე პასუხის გამცემთა წილი მტელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.

1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე მოპასუხეთა წილი მთელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.
ბანტრი

ბანტრი (; , ბიან'ტრი) — პატარა ქალაქი ირლანდიაში, კორკის საგრაფოში (მანსტერის პროვინცია).

ბანტრის დაძმობილებული ქალაქები — ლა-კროსი უისკონსინის შტატში და საფრანგეთის ქალაქი პონ-ლაბე.

ადგილობრივი სარკინიგზო სადგური გაიხსნა 1892 წლის 22 ოქტომბერს და დაიხურა 1961 წლის 1 აპრილს.

დემოგრაფია
მოსახლეობა — 3 309 ადამიანი (2006 წლის მონაცემებით). 2002 წელს მოსახლეობა შეადგენდა 3 150 ადამიანს.

2006 წლის აღწერის მონაცემები:

ქვემოთმოყვანილ დაფებში ყველა პასუხის ჯამი (სვეტი „ჯამი“), როგორც წესი, დასახლებული პუნქტის სრულ მოსახლეობაზე ნაკლებია (სვეტი „2006“).

1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე პასუხის გამცემთა წილი მტელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.

1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე მოპასუხეთა წილი მთელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.
კოტე მახარაძე

კონსტანტინე (კოტე) მახარაძე (დ. 17 ნოემბერი, 1926, თბილისი — გ. 19 დეკემბერი, 2002) — ქართველი მსახიობი, პოპულარული სპორტული კომენტატორი, საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1958), საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1966). დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის (1967) და ღირსების ორდენებით. კოტე მარჯანიშვილისა და სანდრო ახმეტელის სახელობის პრემიების ლაურეატი. თბილისის საპატიო მოქალაქე (1996) .

ბიოგრაფია
კოტე მახარაძე დაიბადა თბილისში 1926 წლის 17 ნოემბერს. 1934 წელს შევიდა ქორეოგრაფიულ სტუდიაში, რომელიც წარმატებით დაამთავრა 1941 წელს. 1944 წელს ასევე წარმატებით დაამთავრა სკოლა და ჩააბარა შოთა რუსთაველის სახელობის საქართველოს სახელმწიფო თეატრალურ ინსტიტუტში, რომელიც 1948 წელს წარმატებით დაამთავრა და მიღებულ იქნა რუსთაველის სახელობის აკადემიურ თეატრში, სადაც მან დაჰყო 23 წელი, 1970 წლიდან გადავიდა კოტე მარჯანიშვილის სახელობის აკადემიურ თეატრში. 1973–1974 წლებში იყო შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო ინსტიტუტის (დღეს უნივერსიტეტი) ტელეჟურნალისტიკის ფაკულტეტის დეკანი, პროფესორი. 1997 წელს ქ. თბილისში დააარსა ერთი მსახიობის თეატრი „ვერიკო“ , რომლის სამხატვრო ხელმძღვანელი და მსახიობი იყო სიცოცხლის ბოლომდე. თეატრში მოღვაწეობის პარალელურად იგი გატაცებული იყო სპორტული ცხოვრებით. იყო საქართველოს კალათბურთის ახალგაზრდული ნაკრების კაპიტანი, 1945 წელს მოიპოვა საბჭოთა კავშირის თასი, თამაშობდა კალათბურთს თბილისის დინამოში. 1957 წლიდან მოღვაწეობა დაიწყო სპორტულ კომენტატორად ჯერ საქართველოს, ხოლო შემდგომ საკავშირო რადიოსა და ტელევიზიაში. 40 წლის განმავლობაში მიჰყავდა რეპორტაჟები ქართულ და რუსულ ენებზე. მას მიჰყავდა თბილისის „დინამოს“ ფეხბურთელთა გუნდის ორი ისტორიული თამაშის რეპორტაჟი — 1964 წელს (ეროსი მანჯგალაძესთან ერთად) „დინამო“ გახდა საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი, ხოლო 1981 წელს მოიპოვა ევროპის თასების თასი.

გარდაიცვალა 2002 წლის 19 დეკემბერს, ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ. მას ინსულტი 12 ოქტომბერს, საქართველოსა და რუსეთს შორის ჩაშლილი საფეხბურთო მატჩის შემდეგ დაემართა, რის შემდეგაც იგი მკურნალობდა როგორც შინ, ისე საავადმყოფოში. დაკრძალულია თბილისის დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

ფილმოგრაფია
1975: არ დაიჯერო, რომ აღარა ვარ (კოტე) რეჟ. ყარამან (გუგული) მგელაძე
1976: დილის ნისლივით (კოტე) რეჟ. გენო ხიჯავა
1984: მონანიება (პროკურორი) რეჟ. თენგიზ აბულაძე
1997: ღამის ზარები რეჟ. გრიგოლ (გიგა) ლორთქიფანიძე

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
1945: საბჭოთა კავშირის თასი (კალათბურთი)
1958: საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი
1966: საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი
1967: შრომის წითელი დროშის ორდენი
1996: ღირსების ორდენი
1996: თბილისის საპატიო მოქალაქე
2001: ღირსების ორდენი
2003: შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემია (გარდაცვალების შემდეგ)
კოტე მარჯანიშვილის სახელობის პრემია
სანდრო ახმეტელის სახელობის პრემია
გიაჩუნგ-კანგი

გიაჩუნგ-კანგი — მწვერვალი მაჰალანგურ-ჰიმალის ქედზე, ჰიმალაის ცენტრალურ ნაწილში, ჩინეთისა და ნეპალის საზღვარზე. სიმაღლე 7952 მ. შეფარდებითი სიმაღლე 672 მ. მდებარეობს ჩო-ოიუისა (8201 მ) და ევერესტს (8848 მ) შორის. ჩო-ოიუისთან ერთად ფაქტობრივად შეადგენს გიგანტურ კედელს, რომლის სიგრძეა 11 კილომეტრი. პირველი ასვლა განხორციელდა 1964 წლის 10 აპრილს. ჩრდილოეთი კედელი პირველად გაიარეს 1999 წელს.
ელფის გამომცემლობა

ელფის გამომცემლობა — 1996 წლის აპრილში დაარსებული ქართული გამომცემლობა. მისი დამფუძნებელია პროფესიით ჟურნალისტი და მთარგმნელი, თინათინ დიდებულიძე. გამომცემლობა დაფუძნების დღიდანვე ჩართულია საერთაშორისო პროექტებში, რისთვისაც ბიზნეს ინიციატივების საერთაშორისო ასოციაციამ სპეციალური პრიზი გადასცა.

დღესდღეობით ელფის გამომცემლობა თანამშრომლობს მსოფლიოში ცნობილ და უმსხვილეს გამომცემლობებთან, ასევე ყოველწლიურად წარმოდგენილია ფრანკფურტის (გერმანია) წიგნის მსოფლიო და ბოლონიის (იტალია) საბავშვო წიგნის მსოფლიო ფესტივალებზე.

ელფის საგამომცემლო პრიორიტეტებს წარმოადგენს მხატვრული, საბავშვო, სამეცნიერო-პოპულარული და საგანმანათლებლო-შემეცნებითი ლიტერატურა; ენციკლოპედიები, ატლასები და სხვა. სერიაში „მსოფლიო ლიტერატურის კლასიკოსები“ ქართულ ენაზე პირველად ითარგმნა ალბერ კოენის „დედაჩემი“, მარგარეტ დიურასის „საყვარელი ჩრდილოეთ ჩინეთიდან“, შოდერლო დე ლაკლოს „სახიფათო კავშირები“ და ა.შ.

ელფის გამომცემლობა დიდ ყურადღებას უთმობს პატარა მკითხველს და ძველ, საყვარელ ნაწარმოებებთან ერთად მუდმივად ინოვაციურ პროექტებს სთავაზობს: „ჩემი პირველი ფოკუსების წიგნი“, „ჩემი პირველი კინო-ზღაპრები“, საბავშვო ენციკლოპედია „რა არის რა“-ს ტომეულები, „მე ვსწავლობ ხატვას“ და სხვა.

2012 წლის გაზაფხულზე ჩატარდა კონკურსი, რომელშიც გამარჯვებულმა ბავშვებმა თამარ ადამიას „შემეცნებითი ზღაპრები“ დაასურათეს.

აგრეთვე, საქართველოში პირველად ცალკეულ წიგნად გამოიცა ახალი საშობაო ზღაპარი. მისი ავტორია მწერალი ვასილ გულეური, რომელმაც „ელფისა“ და „რადიო 1“-ის ერთობლივ პროექტში გაიმარჯვა. წიგნის პრეზენტაცია 2012 წლის დეკემბერში, წინასაახალწლოდ გაიმართა, შობის ღამეს კი მოწვეულ მსახიობთა ჯგუფმა სპეციალურად ბავშვებისთვის ამ ნაწარმოების მიხედვით რადიოდადგმა განახორციელა.
აღმოსავლეთ პრუსიის ოპერაცია

ტერმინი აღმოსავლეთ პრუსიის ოპერაცია შეიძლება აღნიშნავდეს:

აღმოსავლეთ პრუსიის ოპერაცია (1914) – სტრატეგიული სამხედრო ოპერაცია რუსეთ-გერმანიის ჯარებს შორის პირველი მსოფლიო ომის დროს.
აღმოსავლეთ პრუსიის ოპერაცია (1945) – სტრატეგიული სამხედრო ოპერაცია სსრკ-გერმანიის ჯარებს შორის მეორე მსოფლიო ომის დროს.