iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კამიშლო

კამიშლო — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული გუგუთი), დმანისის პლატოს სამხრეთ ნაწილში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1460 მ., დმანისიდან დაშორებულია 40 კმ-ით, ხოლო კაზრეთიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) — 40 კმ-ში.

ისტორია
სოფლის სახელწოდება „კამიშლო“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „“ სახით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 127 ადამიანი.
სარკინეთი

სარკინეთი (1949 წლის 12 ივლისამდე — „დემირბულახი“) — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: სარკინეთი, განახლება, ველისპირი).

ისტორია
სოფლის სახელწოდება „დემურბულახი“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „“ სახით.

გალერეა
იფნარი (დმანისის მუნიციპალიტეტი)

იფნარი (ორმაშენი, 1943 წლის 5 აგვისტომდე — „ვალდჰეიმი“; 2010 წლის 16 ნოემბრამდე — „კიროვისი“) — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტში, გომარეთის პლატოზე. თემის ცენტრი (სოფლები: იფნარი, ბახჩალარი, დაგარახლო, ყიზილაჯლო, ორმაშენი, საჯა). მდებარეობს ზღვის დონიდან 1260 მ., დმანისიდან დაშორებულია 14 კმ-ით.

ისტორია
სოფლის სახელწოდება „ორმაშენი“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „“ სახით.

გალერეა
ტნუსი

ტნუსი, დნუსი, დუნუსი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტში, განთიადის თემში.

ისტორია
მოხსენიებულია ვახუშტი ბატონიშვილის „საქართველოს გეოგრაფიასა“ და იოანე ბატონიშვილის 1794-1799 წლების „ქართლ-კახეთის აღწერაში“. სოფლის სახელწოდება „დუნუსი“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „“ სახით.
უკანგორი

უკანგორი — სოფელი საქართველოში, დმანისის მუნიციპალიტეტში, მაშავერას თემში.მდებარეობს მდინარე ბალიჭასხევის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1000 მ., დმანისიდან 23 კმ., კაზრეთიდან 7 კმ., მაშავერადან 4 კმ. სოფელში არის ფერადი ლითონების საბადო. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა დიდი დმანისის სასოფლო საბჭოში, განვითარებული იყო მერძევეობა და მეკარტოფილეობა. სოფელში დგას - საუკუნეების ძეგლი უკანგორის ეკლესია
ქარიანი

ქარიანი (1949 წლის 12 ივლისამდე — „ბუსუკალა“) — სოფელი საქართველოში, დმანისის მუნიციპალიტეტში, კამარლოს თემში. მდებარეობს დმანისის პლატოზე, მდინარე მაშავერის ხეობაში, ზღვის დონიდან 1500 მ. დმანისიდან 10 კმ, კაზრეთის რკინიგზის სადგურიდან 40 კმ., კამარლოდან 1 კმ. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეცხვარეობა, 1981 წლამდე შედიოდა დმანისის სადაბო საბჭოში.
ქვემო ოროზმანი

ქვემო ოროზმანი — სოფელი საქართველოში, დმანისის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (ქვემო ოროზმანი, დალარი, ვაკე, ზემო ოროზმანი, მთისძირი) მდებარეობს დმანისის პლატოზე, მდინარე მაშავერის მარჯვნივ, ზღვის დონიდან 1250 მ., დმანისიდან 4 კმ, კაზრეთიდან 34 კმ. სოფელში დგას განვითარებული შუა საუკუნეების ეკლესია, შემორჩენილია ლაპიდარული წარწერა.

ისტორია
სოფლის სახელწოდება „ქვემო ოროზმანი“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „ .“ სახით. საბჭოთა პერიოდში ქვემო ოროზმანის სასოფლო საბჭოში ასევე შედიოდა სოფლები ლენინო და პანტიანი. განვითარებული იყო მერძევეობა და მეკარტოფილეობა.

2021 წელს ეროვნული მუზეუმის მკვლევართა გუნდმა (ექსპედიციის ხელმძღვანელი გიორგი ბიძინაშვილი) სოფელთან, აფრიკის კონტინენტის ფარგლებს გარეთ ჰომინიდების გავრცელების ახალი კერა გამოავლინა, რომელიც 1,77-1,84 მილიონი წლით თარიღდება. კარგად შემონახულ განამარხებულ ცხოველთა ნაშთებთან ერთად, გამოვლინდა დმანისის მსგავსი ადრეპალეოლითური არტეფაქტები – ქვის იარაღები, ანატკეცები და ა. შ.

2022 წელს, სოფელში მიმდინარე არქეოლოგიური ექსპედიციის დროს 1,8 მლნ. წლის წინანდელი ადამიანის კბილი აღმოაჩინეს. ეს არის პირველი შემთხვევა, როცა ოროზმანის არქეოლოგიურ ძეგლზე ადამიანის ნაშთი იპოვეს, ამ დრომდე აქ მხოლოდ ცხოველების ნაშთები და ევრაზიის უძველესი მაცხოვრებლების ქვის იარაღები იყო ნაპოვნი.
ქვემო ყარაბულაღი

ქვემო ყარაბულაღი, ქვემო ყარაბულახი ზემო კარაბულახი — სოფელი საქართველოში, დმანისის მუნიციპალიტეტის ყარაბულაღის ადმინისტრაციულ ერთეულში ქვემო ქართლის მხარეში.

მდებარეობს მდინარე შავწყაროსწყლის (ხრამის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირას, ზღვის დონიდან 1250 მეტრზე, დმანისიდან დაშორებულია 22 კილომეტრით.

ისტორია
ქვემო ყარაბულაღი მდებარეობს გვიანი შუა საუკუნეების ზურტაკეტის მხარეში, ისტორიული ყარაბულაღის ტერიტორიაზე. წყაროებში ყარაბულაღი (ყარაბულახი, კარაბულახი) იხსენიება საუკუნის ბოლოდან. ვახუშტი ბატონიშვილი მას დაბად მოიხსენიებს: „ხოლო არს დაბა ველსა ზედა შავი-წყარო — ყარაბულახი“. საუკუნის დასაწყისში ზურტაკეტის ხეობაში 3 ყარაბულახი მოიხსენიება — ზემო, ქვემო და სასახლის ყარაბულახი. ამ სოფლებში ყმა-მამულს ფლობდნენ ყაფლანიშვილები, იარალიშვილები და ბაგრატიონთა სამეფო ოჯახის წევრები.

ადრე აქ რამდენიმე ეკლესია მდგარა. დღეისათვის სოფლის ეკლესიები დანგრეულია და ქვის მასალა გაზიდულია, მაგრამ მდ. შავწყაროსწყლის მარცხენა ნაპირზე შემორჩენილია უხეშად გათლილი ქვით ნაგები საუკუნის მცირე ზომის ეკლესია („სარკე“). სახურავი და იატაკი ქვისაა. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს, ერთადერთი სარკმელი აღმოსავლეთ მხარესაა. საკურთხეველში 2 ნიშია. მის მახლობლად მდებარე მეორე ეკლესიაც (წმ. სალომესი) მცირე ზომისაა, რომლის წარწერებიდან ირკვევა, რომ იგია აუგიათ 1718 წელს. ნაგებია უხეშად დამუშავებული ქვით. სახურავი და იატაკი ქვისაა. შესასვლელი სამხრეთით აქვს. გადამხური კამარა 2 საბჯენ თაღს ეყრდნობა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 196 ადამიანი.
შახმარლო

შახმარლო — სოფელი საქართველოში, დმანისის მუნიციპალიტეტში, კამარლოს თემში. მდებარეობს დმანისის პლატოზე, მდინარე მაშავრის ხეობაში, ზღვის დონიდან 1400 მ., დმანისიდან 8 კმ., კაზრეთის რკინიგზის სადგურიდან 38 კმ.

ისტორია
სოფლის სახელწოდება „პატარა კამარლო“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „. “ სახით. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეცხვარეობა. 1981 წლამდე შედიოდა დმანისის სადაბო საბჭოში.

მოსახლეობა
შინდლარი

შინდლარი, შინდილიარი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტში, დმანისის თემში, ლუკუნის მთის ძირას. ზღვის დონიდან 1380 მ, მანძილი დმანისიდან — 6 კმ, კაზრეთიდან — 28 კმ. სოფლის მახლობლად, სასაფლაოზე, დგას ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი — შუა საუკუნეების დარბაზული ეკლესია. ნაგებია მუქი რუხი, მაგარი ჯიშის ბაზალტით. სუფთად გათლილი კვადრები ძირითადად შენობის კუთხეებს მიჰყვება, თვით კედლები კი შემოსილია წვრილი, უხეშად გათლილი ერთი ზომის ქვით, რომლის წყობა შეხამებულია კუთხის თლილ ქვებთან და კედლის ზედაპირს თავისებურ მხატვრულ სახეს ანიჭებს.

გეოგრაფია
სოფელი განლაგებულია ლუკუნის მთის (აზერბაიჯანული წარმოთქმით, ლიუკუნ-შინდის) მთის ფერდობზე, რაიონული ცენტრის, დმანისისგან ჩრდილო-დასავლეთით 6 კილომეტრში, ზღვის დონიდან 1380 მეტრ სიმაღლეზე.

ისტორია
სოფელი იმყოფება ისტორიული ბორჩალოს მაზრის ტერიტორიაზე. პირველად მოხსენიებულია ბარათაშვილების საგვარეულო წიგნში 1536 წელს, ასევე 1701 წლის დოკუმენტებში, რეგიონში იმ დროს ჩატარებული აღწერის მონაცემებში. ქართული მოსახლეობის გაქრობა და თურქმანულით შეცვლა, როგორც ჩანს, განხორციელდა შაჰ აბას პირველის შემოსევების პერიოდში.

სოფლის სახელწოდება „შინდლიარი“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „“ სახით.
იმერთუბანი

იმერთუბანი — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში, გორგულის თემში. მდებარეობს ახალციხის ქვაბულის დასავლეთ ნაწილში, მდინარე ქვაბლიანის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1250 მეტრზე. დაბა ადიგენიდან დაშორებულია 1 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 210 ადამიანი.
ცერცვეკალა

ცერცვეკალა (ლათ. ) — მცენარეთა გვარი პარკოსანთა ოჯახისა. ეკლიანი ბუჩქ-ბალახები ან მრავალწლოვანი ბალახებია. მათი სიმაღლე 30-80 სმ აღწევს. წვრილი მარტივი ფოთლები აქვთ.

7 სახეობა გავრცელებულია ევრაზიასა და ჩრდილოეთ აფრიკაში. საქართველოში ცნობილია 2 სახეობა. იზრდება ბარისა და მთისწინეთის უდაბნოებში, ნახევრად უდაბნოებში და სტეპებზე, ქვიშიან, თიხიან, ქვიან და სუსტად დამლაშებულ ადგილებზე, ზღვის დონიდან 700 მ-მდე.

მნიშვნელოვანი საძოვრის მცენარეა. განსაკუთრებით ეტანება აქლემი. ზოგი სახეობა გამოყოფს ტკბილ წვენს — მანანას, რომელსაც წინა აზიის მოსახლეობა ტკბილეულად იყენებს.
გულსუნდა

გულსუნდა, გელსუნდა — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ასპინძის მუნიციპალიტეტში, ტოლოშის ადმინისტრაციულ ერთეულში.

მდებარეობს მდინარე მტკვრის ნაპირებზე, ზღვის დონიდან 1300 მეტრზე. ასპინძიდან დაშორებულია 17 კილომეტრით. სოფლის მიდამოებშია კლდეში ნაკვეთი კომპლექსი — გელსუნდის ქვაბები.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 63 კაცი. დასახლებულია 1982 წელს ხულოდან გადმოსახლებული ეკომიგრანტებით.
ივერია (ასპინძის მუნიციპალიტეტი)

ივერია — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ასპინძის მუნიციპალიტეტში, დაბა ასპინძის თემში. მდებარეობს ახალციხის ქვაბულის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე მტკვრის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1200 მეტრზე. ასპინძიდან დაშორებულია 3 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 356 კაცი.
ფია

ფია — სოფელი საქართველოში, ასპინძის მუნიციპალიტეტში, ნაქალაქევის თემში. მდებარეობს მდინარე მტკვრის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1400 მეტრზე. ასპინძიდან დაშორებულია 19 კილომეტრით, ხერთვისიდან 4-5 კმ. შემორჩენილია - საუკუნეების წმინდა გიორგის ეკლესია, აგრეთვე 995 წელს აგებული წმინდა თევდორეს ეკლესია მოხატულობის ფრაგმენტებით. სოფლის მახლობლად გამოქვაბულთა დიდი ჯგუფია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 97 კაცი.
დიდი პამაჯი

დიდი პამაჯი — სოფელი საქართველოში, ახალციხის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული პამაჯი).

მდებარეობს ახალციხის ქვაბულში, ზღვის დონიდან 1180 მ-ზე, ახალციხიდან 11 კმ-ის დაშორებით, ვალედან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 5,5 კმ-ში. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა მეკარტოფილეობის მეურნეობა. სოფლიდან 3 კმ-ზე არის აქატის საბადო.

სოფლის ცენტრში დგას დარბაზული ტიპის სომხური ეკლესია, რომელიც აგებულია 1908 წელს. შესასვლელ კართან, დასავლეთის მხრიდან მიდგმული აქვს სამსართულიანი კოშკურა სამრეკლო.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 405 ადამიანი.
თორი (ბორჯომის მუნიციპალიტეტი)

თორი — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ბორჯომის მუნიციპალიტეტში (დაბა ბაკურიანის ადმინისტრაციული ერთეული). მდებარეობს მდინარე მტკვრის აუზში, თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1620 მეტრზე, ბორჯომიდან დაშორებულია 8 კილომეტრით, ბაკურიანიდან - 7 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 17 ადამიანი.
ცერცვი

ცერცვი (ლათ. ) — ერთწლოვანი მცენარე პარკოსანთა ოჯახისა. აქვს მთავარღერძიანი ფესვი, 100-150 სმ სიმაღლის ოთხკუთხა ღრუ ღერო, წვილფრთართული უულვაშო ფოთოლი. ყვავილები თეთრი ან ვარდისფერია, ნაყოფი პარკია, 2-4 თესლიანი. ველურად არ გვხვდება. ცნობილია ცერცვის 100-ზე მეტი ჯიში, რომლებიც სამეურნეო დანიშნულების მიხედვით 2 ჯგუფად იყოფა: საკვები და სასურსათო.

საკვები ცერცვი უხვად ივითარებს მწვანე მასას, წვრილთესლიანია, მდიდარია ცილით, ნახშირწყლებით, ვიტამინებით. იყენებენ სასოფლო-სამეურნეო ცხოველთა საკვებად.

სასურსათო ცერცვი მსხვილნაყოფიანია, იყენებენ წვნიანი კერძების, სალათისა და სხვადასხვა საკაზმის დასამზადებლად.
ფხოველი

ფხოველი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, კახეთის მხარის გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, არაშენდას თემში, ზღვის დონიდან 820 მეტრ სიმაღლეზე. 2014 წლის საყოვალთაო აღწერის მიხედვით მოსახლეობა შეადგენს 5 კაცს. წყალსაცავი მოიცავს 22 ჰექტარ ფართობს. ტბაში ბინადრობს კობრი, სქელშუბლა და ქაშაყი.

ისტორია
ფხოველის, ისევე როგორც ბევრი სხვა სოფლის წარმოქმნა, მოსახლეობის მთიდან ბარში ჩამოსახლების შედეგია. ტოპონიმი ფხოველი სოფლის მცხოვრებთა წარმომავლობაზე მიუთითებს. სოფლის დაფუძნების შემდეგ იგი ჭერემის ეპარქიის შემადგენლობაში შედის. ჭერემის საეპისკოპოსოს გაუქმების შემდეგ, 1757 წელიდან, თეიმურაზ -ის განწესების თანახმად, ფსოველი ბოდბელი მიტროპოლიტის იოანეს ეპარქიას ერგო.

სოფელში ადგილ-მამულსა და ყმათა დიდ ნაწილს ანდრონიკაშვილები ფლობდნენ. ტრადიციულად მარტყოფის მოურავად სწორედ ფხოვლის სათავადო სახლიდან გამოსული ანდრონიკაშვილების წარმომადგენელი ინიშნებოდა. ფხოვლის მიწათმფლობელთა შორის შედიოდნენ შოურავიშვილები, ზურაბიშვილები და გობიტაშვილები.

სამხრეთ-ადმინისტრაციული დაყოფით, ფხოველები ბოდბელი ეპისკოპოსის დროშის ქვეშ უნდა მდგარიყვნენ და ამ საქმის გამრიგე მოურავს დამორჩილებოდნენ.

1722 წელს ლეკებმა „წარსტყვევნეს სოფელი ფხოველი“ (ააოხრეს). მათ ტყვედ წაიყვანეს პაატა მოურავის ვაჟის მეუღლე, რომელიც შემდეგ ჰუსეინ ხანმა შეირთო ცოლად.

სოფელი მდიდარია არქეოლოგიური და ისტორიული ძეგლებით. განსაკუთრებით აღსანიშნავია ქვედა პალეოლითის (ძველი ქვის ხანის) ნამოსახლარი მთის ფერდობზე, რომელიც მეცნიერთა ვარაუდით ნახევარი მილიონი წლისაა.

სოფელი ფხოველი ამჟამად თითქმის დაცარიელებულია.
ლიტრიმის საგრაფო

ლიტრიმის საგრაფო — საგრაფო ირლანდიაში, კონაქტის პროვინციაში.

სახელწოდება
საგრაფომ სახელი მიიღო სოფელ ლიტრიმისაგან .

გეოგრაფია
ფართობი
ლიტრიმის საგრაფოს ფართობი არის 1 588 კმ². იგი ამ მაჩვენებლით ბოლო ადგილზეა კონაქტის პროვინციაში, ხოლო 26-ეზე (32-დან) ირლანდიაში.

საზღვრები
ლიტრიმს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება დონეგალის საგრაფო, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან ფერმანა, აღმოსავლეთიდან — კავანი, სამხრეთიდან — ლონგფორდი, სამხრეთ-დასავლეთიდან — როსკომონი და სლაიგო — დასავლეთიდან. ლიტრიმის უკიდურეს ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს აქვს გასასვლელი ატლანტის ოკეანეზე.

ქალაქები
ბალინამორი
კერიკ-ონ-შენონი
დრამშანბო
მანორჰამილტონი
მოჰილი

ფიზიკური გეოგრაფია
საგრაფოს ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილი გამოირჩევა მთიანი ლანდშაფტით, შედარებით მოსწორებულია მისი სამხრეთ-აღმოსავლეთი მხარე. მათ ერთმანეთისგან ლოხ-ალენის ტბა ჰყოფთ. ეს ტერიტორია გამორჩეულია ბუნებრივი სილამაზით: მაღალი მთებით, ღრმა ველებით, მდელოებით, ტბებითა და მდინარეებით. ლიტრიმს აქვს ყველაზე მოკლე სანაპირო ზოლი იმ ირლანდიური საგრაფოებიდან, რომეთაც აქვთ ზღვაზე გასასვლელი. ტულახანში სანაპირო ხაზის სიგრძე მხოლოდ 2.5 კილომეტრია. ლიტრიმში შესაძლებელია ნახვა პანორამული ხედების ლოხ-ალენზე და მდინარე შენონზე.

მოსახლეობა
ლიტრიმი როგორც კონაქტში, ისე მთლიანად ირლანდიაში ყველაზე ნაკლებად დასახლებული საგრაფოა.
ლიტრიმის მოსახლეობა ყველაზე მზარდია კონაქტის პროვინციაში. 2002-დან 2006 წლამდე მისმა მოსახლეობამ 12.2 %-ით მოიმატა.
2005 წლის სტატისტიკის მიხედვით ლიტრიმში არის ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი უმაღლესი განათლების. 75 % 17-დან 19 წლამდე ახალგაზრდების სწავლობს უმაღლეს სასწავლებელში.
საგრაფოს ადმინისტრაციული ცენტრი არის კერიკ-ონ-შენონი (3,505 მოსახლე). ეს არის მაღალგანვითარებული სამდინარო-პორტი მდინარე შენონზე. ტურისტებისთვის განსაკუთრებით პოპულარულია საკრუიზო გემებით გასეირნება მდინარეების: შენონისა და ერნის დამაკავშირებელ 63 კილომეტრიან არხზე. კერიკ-ონ-შენონი ერთ-ერთი ყველაზე ზრდადი ქალაქია ირლანდიაში, მან ბოლო რამდენიმე წელიწადში 25 %-ით მოიმატა.
2008 წლის მონაცემების მიხედვით, ლიტრიმს აქვს მესამე ყველაზე მაღალი თვითმკვლელობის მაჩვენებელი ირლანდიაში და მამაკაცთა საშუალო ასაკის ყველაზე დაბალი ნიშნული — 72.8 წელი (საშუალო არის 75.6).
ცეცე

ცეცე, ტიკ-ტიკი — მწერების გვარი -ს ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძე 6–16 მმ აღწევს. აქვთ გრძელი და ფართო ყბის საცეცები და გრძელი, მჩხვლეტავი ხორთუმი.

ოჯახში 22 სახეობაა. გავრცელებულია ტროპიკულ და სუბტროპიკულ აფრიკაში. ცეცეს ყველა სახეობა ცოცხლადმშობია, ამასთანავე ერთიმეორეს ჰქვანან. ბინადრობენ ტენიან ადგილებში, უმთავრესად ნესტიან ტყეებში, თუმცა ზოგჯერ ღია ადგილებშიც გვხვდება. გადააქვთ ძილის დაავადების, აგრეთვე შინაური ცხოველების დაავადების ნაგანას გამომწვევი.

ძირითადად იკვებება ძუძუმწოვრების სისხლით. ცეცე თავის სიცოცხლის მანძილზე სულ 8–10-ჯერ დებს ლარვას. მკერდი ფერად მონაცრისფრო-მოყვითალოა და ოთხი მოგრძო ყავისფერი ზოლი დაჰკრავს, მუცელი კი მოყვითალო-მონაცისფრო აქვს. ცეცეს მიერ გადამტანი აფრიკული ტრიპანოსომოზით წელიწადში დაახლოებით 250,000–300,000 ადამიანი ავადდება.

საშიშროების გამო საგანგებოდ იყვნენ შესწავლილები. სამედიცინო თვალსაზრისით, ცეცეს სახეობებიდან აღსანიშნავია და . პირველი უპირატესობას ანიჭებს ხშირ მცენარეულობას, ხოლო მეორე გაშლილ, ტყიან ადგილებს.

ორივე სქესის წარმომადგენელი სისხლით თითქმის ყოველდღიურად იკვებება, განსაკუთრებით დღის ცხელ პერიოდში. მზის ჩასვლასთან ერთად, ცეცე როგორც წესი, კარგავს აქტიურობას, აგრეთვე პასიური ხდება 15.5 ° ნაკლებ ტემპერატურაზე. ადამიანებს კბენს უმეტესწილად მამალი, ხოლო დედალი ბუზი ცხოველებს ეტანება.
გიორგი თუხარელი (ინჟინერი)

გიორგი ივანეს ძე თუხარელი (დ. 25 აგვისტო, 1908 — გ. 10 სექტემბერი, 1942) — ქართველი ემიგრანტი პარიზში, ინჟინერი, პატრიოტული სამხედრო ორგანიზაცია „თამარ “-ის მებრძოლი.

ბიორგაფია
გიორგი თუხარელი დაიბადა თბილისში, რკინიგზის ინჟინრის ივანე თუხარელის ოჯახში. 1928 წელს გაემგზავრა პარიზში სწავლის გასაგრძელებლად. პარიზში ჩასვლისას ის აქტიურად ჩაება ქართული ემიგრაციის კულტურულ, პოლიტიკურ და სპორტულ ცხოვრებაში. შეუერთდა ქართული შევარდენის ემიგრანტულ საფეხბურთო ნაკრებს, გახდა ქაქუცა ჩოლოყაშვილის შეფიცულის, შალვა ნებიერიძის მიერ 1931 წელს დაარსებულ ქართულ ემიგრანტულ დრამატულ დასის წევრი. იყო ემიგრაციის ახალგაზრდული ნაწილის აქტიური წევრი, მონაწილეობდა ემიგრანტთა დასახმარებლად გამართულ საქველმოქმედო ღონისძიებებში.

1930-იან წლებში გიორგი ეუფლება ინჟინრის სპეციალობას და მუშაობას იწყებს ფრანგულ საინჟინრო კომპანიაში.1939 წელს მიხეილ კედიას შუამდგომლობით გიორგი თუხარელი შევიდა შტუტგარტის სამხედრო სკოლაში. 1941 წელს ის უერთდება ახლად ჩამოყალიბებულ სამხედრო-პატრიოტულ ორგანიზაცია „თამარ-“-ს, რომლის მთავარი მიზანი იყო ემიგრანტ ქართველების დახმარებით საქართველოს ტერიტორიაზე აჯანყების მოწყობა და ეროვნული მთავრობის ჩამოყალიბება. „თამარ “-ის შენაერთი მეორე მსოფლიო ომში ჩაება 1942 წელს. გიორგი თუხარელი გმირულად დაიღუპა 1942 წლის სექტემბერში.
ჰორსენსი

ჰორსენსი — ქალაქი დანიაში, იუტლანდიის ნახევარკუნძულის აღმოსავლეთ ნაწილში, ჰორსენსის მუნიციპალიტეტის ცენტრი. 2012 წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 54 450 ადამიანს შეადგენს, მთლიანი მუნიციპალიტეტის კი 83 598-ს. მუნიციპალიტეტი თავის მხრივ 1,2 მილიონიან აღმოსავლეთ იუტლანდიის მეტროპოლიურ არეალს მიეკუთვნება.

ქალაქი გაშენებულია ჰორსენს-ფიორდის ნაპირზე. გარს ერტყმის ტიპური მორენული ლანდშაფტი პატარა ბორცვებითა და მყინვარული ხეობებით, რომლებიც უკანასკნელი გამყინვარების ხანაში ჩამოყალიბდა. ჰორსენსი ქალაქ ორჰუსიდან 50 კმ-ით სამხრეთით მდებარეობს, ვაილედან 30 კმ-ით ჩრდილოეთით, კოპენჰაგენამდე მანძილი კი დაახლოებით 200 კმ-ია.
იუპიტერის ჯგუფის პლანეტები

იუპიტერის ჯგუფის პლანეტებად (იგივე გაზის გიგანტები) იწოდებიან მზის სისტემის ის პლანეტები, რომლებიც ასტეროიდთა სარტყელს მიღმაა განლაგებული. ესენია: — იუპიტერი, სატურნი, ურანი და ნეპტუნი. მზის სისტემის ეს მონაკვეთი, სადაც გაზის გიგანტების განლაგებული, ხშირად გარე მზის სისტემადაც იწოდება.

პლანეტების ამ ჯგუფს სახელწოდება უდიდესი წარმომადგენლისგან, იუპიტერისგან ეწოდა, თუმცა, იუპიტერი არ არის ყველაზე დიდი გაზის გიგანტი. მეცნიერების მიერ აღმოჩენილია არაერთი ეგზოპლანეტა მზის სისტემის მიღმა, რომლებიც ზომით მნიშვნელოვნად აღემატება იუპიტერს. დღესდღეობით აღმოჩენილ გაზის გიგანტებს შორის უდიდესად მიიჩნევა -17 რომელიც ორჯერ აღემატება იუპიტერს მოცულობით. 2006 წელს მეცნიერებმა აღმოაჩინეს ეგზოპლანეტა -4 რომელიც იუპიტერზე 70 % დიდია. უნდა აღინიშნოს, რომ იუპიტერი ამ ორივე პლანეტაზე მასიურია.

ძირითადი მახასიათებლები
გაზის გიგანტები, დედამიწის ჯგუფის პლანეტებისგან განსხვავებით მსუბუქი გაზებისგან შედგებიან (როგორც წესი ეს გაზებია წყალბადი და ჰელიუმი). თუმცა თვითონ გაზის გიგანტებს შორის გამოარჩევენ ორ ჯგუფს, ე.წ. ტრადიციულ გაზის პლანეტებს (იუპიტერი და სატურნი) და ყინულის გიგანტებს (ურანი და ნეპტუნი), რომელთა შემადგენლობაში წყალბადისა და ჰელიუმის გარდა შეინიშნება დიდი რაოდენობით წყალი, ამიაკი და მეთანი. განსხვავება შემადგენლობაში პლანეტების ფერზეც აისახება, თუ იუპიტერი და სატურნი მოყვითალო შეფერილობის პლანეტებია, ურანი და ნეპტუნი ფოსფოროვან-მოცისფრო და ლურჯი შეფერილობისა არიან.

გიგანტებად პლანეტები მათი ზომის გამო იწოდებიან. საქმე ისაა, რომ მცირე მასის პლანეტებს არ ყოფნით გრავიტაცია ისეთი მსუბუქი გაზების შესაკავებლად, როგორიცაა წყალბადი. მიიჩნევა, რომ ეს პლანეტები 3 ძირითადი შრისგან შედგებიან. ზედა შრე - ატმოსფეროა. აქ ქარები წამში 1000 კმ-მდე სისწრაფით დაქრიან. მკვლევარების მიერ შენიშნულია ისეთი ატმოსფერული მოვლენები, რომლებსაც „მუდმივ“ ატმოსფერულ მოვლენებს უწოდებენ - ასეთია დიდი წითელი ლაქა იუპიტერზე, რომელსაც მეცნიერები უკვე 300 წელზე მეტია აკვირდებიან და რომელიც ზომით სამჯერ აღემატება დედამიწას, დიდი ბნელი ლაქა ნეპტუნზე და სატურნის შედარებით მცირე ლაქები. იუპიტერზე გაგზავნილი დასაშვები აპარატის გალილეოს მიერ დედამიწაზე გამოგზავნილი მონაცემებით - 130 კილომეტრის სიღრმეზე იუპიტერის ატმოსფეროში ტემპერატურა ცელსიუსით 145 გრადუსს, ხოლო ატმოსფერული წნევა 24 ატმოსფეროს აღწევს. მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ შედარებით ქვედა შრეებში, ასე 800-1000 კმ. სიღრმეზე იმდენად მაღალი ტემპერატურაა, რომ წყალბადი თხევად ფორმას იღებს. უფრო დაბლა, პლანეტის ცენტრში, შეიძლება წყალბადის ატომები იმდენად კარგავდნენ მდგრადობას, რომ გაზი თხევადი მეტალის ფორმას იღებს (იგულისხმება რომ ამგვარ პირობებში პროტონები და ელექტრონები დამოუკიდებლად არსებობენ). ბევრი მეცნიერი ფიქრობს, რომ იუპიტერის ბირთვში არსებული ტემპერატურა და წნევა საკმარისად მაღალია საიმისოდ რომ აქ თერმობირთვული სინთეზი მიმდინარეობდეს. ასეა, თუ ისე, ფაქტია, რომ იუპიტერის ჯგუფის პლანეტები გაცილებით მეტ სითბოს გამოიმუშავებენ თვითონ, ვიდრე მზისგან იღებენ.
ვაილე

ვაილე — ქალაქი დანიაში, იუტლანდიის ნახევარკუნძულის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ვაილე-ფიორდის ნაპირებთან, იქ, სადაც მდინარე ვაილე და გრეისი ერწყმიან. ადმინისტრაციულად მიეკუთვნება სამხრეთ დანიის რეგიონის ვაილეს მუნიციპალიტეტს. 2012 წლის მონაცემებით, ვაილეს მოსახლეობა 51 804 ადამიანს შეადგენს და ამ მხრივ დანიის სიდიდით მე-9 ქალაქია. მთლიანი მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 108 021 კაცია.

ვაილეს მუნიციპალიტეტი თავის მხრივ 1,2 მილიონიან აღმოსავლეთ იუტლანდიის მეტროპოლიურ არეალს მიეკუთვნება.

ვაილე გამოირჩევა ტყიანი ბორცვებით, ფიორდით, ნავსადგურით, მაღაზიებით, საფეხმავლო ბილიკებით და განთქმული ქარის წისქვილით. წარმოადგენს მნიშვნელოვან სასოფლო-სამეურნეო ცენტრს.

წერილობით დოკუმენტებში ვაილე პირველად 1256 წელს მოიხსენიება, ქალაქის ქარტია კი 1327 წელს მიიღო.
ვიდოვრე

ვიდოვრე — ქალაქი დანიაში, ვიდოვრეს მუნიციპალიტეტის ცენტრი. წარმოადგენს დედაქალაქ კოპენჰაგენის გარეუბანს და მისი ცენტრიდან დაახლოებით 10 კმ-ით სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობს. სახელი მომდინარეობს ვიდოვრეშე მდებარე თეთრი ეკლესიისგან – დანიურად „ვიდ“ თეთრს ნიშნავს. იგივე პრინციპით ჰქვია სახელი მეზობელ მუნიციპალიტეტ რედოვრეს, სადაც წითელი ეკლესია მდებარეობს – „რედ“ დანიურად წითელს ნიშნავს.

ქალაქი ცნობილია საფეხბურთო კლუბ „ვიდოვრეთი“, სადაც თამაშობდნენ ცნობილი დანიელი ფეხბურთელები პეტერ შმეიჰელი, კენეტ ბრილე და მაიკლ მანიხე.

ვიდოვრეში მდებარეობს ფილმების წარმოების ცენტრი „“.
დანიის ეკონომიკა

დანიას აქვს მრავალმხრივი ეკონომიკა, თუმცა დანიის ეკონომიკა თითქმის მთლიანად დაფუძნებულია ადამიანურ რესურსებზე. დანიის ნომინალური მთლიანი შიდა პროდუქტი (მშპ) ფასდება როგორც $333,238 მილიონი, 32-ე ადგილი მსოფლიოში (2011 წლის მონაცემებით). ევროკავშირში დანია გამოდის ლიბერალურ ვაჭრობის პოლიტიკით.

დანია აწარმოებს საწვავის და ბუნებრივი გაზის მოპოვებას, ენერგიას აწარმებს საქარე და ბიოენერგეტიკით, სხვა საექსპორტო პროდუქტებია - მანქანათმშენებლობის პროდუქცია, მოწყობილობები, საკვები პროდუქტები და სხვა. აშშ დანიის მთავარი არაევროპული სავაჭრო პარტნიორია. თვითმფრინავები, მანქანები, კომპიუტერები და ინსტრუმენტები შედის აშშ-ის ძირითად საექსპორტო პროდუქციაში დანიაში.
აოგაშიმა

}
| მდებარეობა = ფილიპინის ზღვა
| კუნძულთა რაოდენობა =
| მთავარი კუნძული =
| ფართობი_კმ2 = 8,75
| სია = 2
| სიგრძე_კმ = 3,5
| სიგანე_კმ = 2,5
| სანაპიროზოლი_კმ = 9
| უმაღლესი მთა = 423
| სიმაღლე_მ =
| ქვეყნის სახელი =
აოგაშიმა — იაპონიის კუთვნილი ვულკანური კუნძული ფილიპინის ზღვაში, ექვემდებარება ტოკიოს ადმინისტრაციას, მდებარეობს მისგან 358 კმ-ით სამხრეთით. წარმოადგენს იძუს კუნძულების უკიდურეს სამხრეთში მდებარე და ყველაზე იზოლირებულ დასახლებულ კუნძულს.

კუნძულზე გაშენებულია სოფელი აოგაშიმა, რომელიც ტოკიოს მეტროპოლიურ არეალში, ჰატიძიოს პრეფექტურაში შედის. 2009 წლის მონაცემებით, კუნძულზე 205 ადამიანი ცხოვრობდა. მიეკუთვნება ფუძი-ჰაკონე-იძუს ეროვნულ პარკს.

გეოლოგია
აოგაშიმა მეოთხეული ასაკის ვულკანური კუნძულია; მისი სიგრძე 3,5 კმ-ია, მაქსიმალური სიგანე კი 2,5 კმ. კუნძულის ფორმას აყალიბებს ოთხი წყალქვეშა კალდერის ნარჩენები. გარშემორტყმულია ძალიან ციცაბო, უსწორმასწორო და ფენობრივი ფლატეებით — კლიფებით, რომლებიც ვულკანური აკუმულაციის შედეგს წარმოადგენენ. კალდერის სამხრეთ კიდეზე კლიფის სიმაღლე 423 მეტრია.

იაპონიის მეტეოროლოგიური სააგენტო აოგაშიმას კლასის აქტიურ ვულკანად მიიჩნევს, უკანასკნელი ამოფრქვევები 1781-1785 წლებში მიმდინარეობდა.

ისტორია
აოგაშიმის დასახლების ისტორია ნათელი არაა. მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი იაპონელია. კუნძული მოხსენიებულია იაპონიის ისტორიის ედოს პერიოდის ჩანაწერებში, რომელთა მიხედვითაც ვულკანური აქტივობები აქ 1652 წელს და 1670-1680 წლებში მიმდინარეობდა. 1780 წელს მოხდა მიწისძვრა, რასაც კალდერის ტბებიდან ორთქლის გამოშვება მოჰყვა. შემდეგ, 1781 წლის მიძისძვრას კი ამოფრქვევა. 1783 წლის აპრილში, ამოფრქვევის გამო საჭირო გახდა კუნძულის 63 ოჯახის ევაკუაცია. 1785 წლის მასიური ამოფრქვევის შედეგად კუნძულის 327 მოსახლიდან 130-140 ადამიანი დაიღუპა.

გალერეა