iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
პირიქითი ქედი

პირიქითი ქედი, თუშეთის ქედი — ქედი საქართველოს — ახმეტის მუნიციპალიტეტისა და რუსეთის — ჩეჩნეთის, ინგუშეთისა და დაღესტნის ფარგლებში. კავკასიონის ჩრდილოეთი გამყოლი ქედი, მდინარეების პირიქითი ალაზნისა (ანდის ყოისუს სისტემა) და არღუნის (თერგის სისტემა) წყალგამყოფი, სიგრძე 80 კმ. უმაღლესი მწვერვალია თებულოსმთა (4493 მ). ზღვის დონიდან 4000 მ-ზე მაღალია მწვერვალები: ქომიტო (4261), დიკლოსმთა (4285 მ), დანოსმთა (4174 მ) და სხვა. უღელტეხილები 3000-3500 მ სიმაღლეზეა, მ.შ. აღსანიშნავია: უყერიჩო (3042 მ), ქერიღო (3140 მ) და ქაჩუ (3550 მ).

პირიქითი ქედი აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებით. ორივე კალთაზეა თანამედროვე მყინვარები და პლეისტოცენური გამყინვარების კვალი. კალთები 3000-3000 მ სიმაღლემდე შემოსილია სუბალპური და ალპური ბალახეულობით. სამხრეთი კალთის აღმოსავლეთ ნაწილში ზღვის დონიდან 1600-2200 მ-მდე, ფიჭვნარ-არყნარია.
მესხეთის ქედი

მესხეთის ქედი, აჭარა-იმერეთის ქედი, ახალციხის ქედი (ძვ. ღადო, ლომსია ანუ ფერსათი) — მცირე კავკასიონის შემადგენელი ქედი საქართველოს უკიდურეს დასავლეთ ნაწილში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სამცხე-ჯავახეთისა და იმერეთის მხარეებში. წყალგამყოფია, ერთი მხრივ, მდინარეების კინტრიშის, ნატანების, სუფსისა და რიონის მარცხენა შენაკადებისა, მეორე მხრივ აჭარისწყლის, ქვაბლიანისა და მტკვრის მარცხენა შენაკადთა აუზებისა. ოდიშ-გურიის დაბლობს გამოყოფს აჭარისა და ახალციხის მთიანი ქვაბულებისაგან. გადაჭიმულია შავი ზღვის აჭარის სანაპიროდან ბორჯომის ხეობამდე. სიგრძე 140 კმ, უდიდესი განი 45 კმ, უმაღლესი მწვერვალი მეფისწყარო (2850 მ). 2500 მ-ზე მაღალია აგრეთვე მწვერვალები ხინო, თაგინაური, საყორნია, ზოტიმერია, დიდმაღალი, სანისლია, ნაგება. მესხეთის ქედზე არის ზეკარის უღელტეხილი (2180 მ), რომელზეც გადადის საავტომობილო გზა.

ქედი აგებულია უმთავრესად ეოცენის ვულკანოგენური წყებებით. ქედის დასავლეთ ნაწილს ჩრდილოეთიდან ეკვრის უფრო ახალგაზრდა ქანებით აგებული გურიის ქედი, ხოლო შუა ნაწილს სამხრეთიდან — ნეოგენური ლავებით აგებული ფერსათის პლატო. თხემურ ზონაში შემორჩენილია პლეისტოცენური გამყინვარების კვალი. კალთები დასერილია მდინარეების ხანისწყლის, სულორის, სუფსის, ნატანების, კინტრიშის, ჩაქვისწყლისა და სხვა მდინარეების ღრმა ხეობებით. ქედის დასავლეთი ნაწილი გამოირჩევა ატმოსფერული ნალექების მაქსიმალური რაოდენობით (მთა მტირალაზე 4500 მმ). ხეობები მდიდარია მესამეული პერიოდის რელიქტური სუბტროპიკული მცენარეულობით. მესხეთის ქედი 2000-2200 მ სიმაღლემდე შემოსილია ტყით, 1000-1200 მ-მდე შერეული ფოთლიანი ტყეებია (მუხა, რცხილა, წაბლი, წიფელი), ხოლო უფრო ზევით — წიწვიანები (ნაძვი, სოჭი, ზოგან ფიჭვი). თხემურ ზოლში გავრცელებულია სუბალპური და ალპური მდელოები და დეკიანები. ძნელად მისადგომ ადგილებში დიდი რაოდენობით ბინადრობს დათვი, შველი, ირემი, არჩვი.

მესხეთის ქედზე არის ბალნეოლოგიური (საირმე, ნაბეღლავი, ზეკარი და სხვა) და კლიმატური (აბასთუმანი, ბახმარო, შუაგორა, გომისმთა და სხვა) კურორტები.
რაჭის ქედი

რაჭის ქედი — გასწვრივი გვერდითი ქედი საქართველოში, შიდა ქართლის, იმერეთისა და რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეებში. მდებარეობს კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, იწყება კავკასიონის მთავარ ქედზე, მწვერვალ ზეკარასთან და მთავრდება დასავლეთით მდინარე რიონის მარცხენა ნაპირზე. სიგრძე 85 კმ. სიმაღლე 3007 მ-მდე. აღმოსავლეთ ნაწილში აგებულია იურული ფიქლებითა და პორფირიტული წყებებით, დასავლეთით — ცარცული კირქვებით. რაჭის ქედზეა მწვერვალები: მაჩხარახოხი, სირხლებერთა (ლებეურის მთა), დაღვერილა, ხიხათა, ველტყევი, საწალიკე, ნაქერალა, თავშავა და სხვა; უღელტეხილები: ლეთა, ერწო, ხიხათა, ნაქერალა და სხვა. სამხრეთი კალთა ციცაბოა, ჩრდილოეთი — დამრეცი, სადაც მდებარეობს შაორის ქვაბული.

შაორის ქვაბული კარსტული ღრმულია, რომელიც წყალსაცავადაა გამოყენებული. ქედის დასავლეთ ნაწილისათვის დამახასიათებელია რელიეფის კარსტული ფორმების სიუხვე. რაჭის ქედის კალთები შემოსილია ფართოფოთლოვანი ტყით, ჩრდილოეთ კალთაზე წიფლნარ-მუქწიწვიანებიც არის, აღმოსავლეთ ნაწილის თხემზე სუბალპური და ალპური მდელოებია.
ქართლის ქედი

ქართლის ქედი, ფშავის ქედი — ქედი საქართველოში, დუშეთის, თიანეთისა და მცხეთის მუნიციპალიტეტებში.

გადაჭიმულია დაახლოებით 100 კმ-ზე. წარმოადგენს კავკასიონის სამხრეთ შტოქედს, გამოეყოფა მთავარ ქედს დიდ ბორბალოს მთასთან, ჭიჩოს მთამდე მიემართება დასავლეთისკენ, შემდეგ მკვეთრად უხვევს სამხრეთისკენ და ბოლოვდება ცხვარიჭამიას უღელტეხილთან. ქედზე გადადის უღელტეხილი ფუტკარული.

ქართლის ქედის უმაღლესი მწვერვალია ჭიჩო (3084 მ), რომელიც მდებარეობს ქედის ჩრდილოეთ მონაკვეთზე. ქართლის ქედის დასაწყისი, განედური ნაწილი, მწვერვალებით ზღვის დონიდან 3000 მ-ზე მაღლაა აღმართული, შემდეგ მდინარე ჩარგლულის ხეობის სათავესთან დაბლდება 2767 მ-მდე, სამხრეთ დაბოლოებასთან კი 1400-1600 მ-მდე ეშვება.

აგებულია იურული, ცარცული და პალეოგენუერი ნალექი ქანებით. ჭიჩოს მთის კალთებზე შემონახულია ძველი გამყინვარების კვალი — ცირკები, პატარა ტროგები. ქედის უმეტესი ნაწილი ფოთლოვანი ტყითაა შემოსილი.

ქართლის ქედის თხემურ ზოლში სამხრეთით მწვერვალ ემისნიშამდე ალპური მდელოებია, უფრო სამხრეთით, თიანეთის ქვაბულის საზღვრამდე, თხემზე ნატყეური მდელოებია.
შავშეთის ქედი

შავშეთის ქედი — ქედი საქართველოსა და თურქეთის (ართვინის პროვინცია) საზღვარზე, შუახევის, ქედისა და ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტებში, მდებარეობს საქართველოს სამხრეთ მთიანეთში. სიგრძე დაახლოებით 65 კმ, სიმაღლე ზღვის დონიდან 2812 მ-მდე (მთა ხევა). თითქმის განედური მიმართულებისაა. ჭარბობს პლატოსმაგვარი ზედაპირები. აგებულია ქვიშაქვებით.

შავშეთის ქედი აღმოსავლეთით უკავშირდება არსიანის ქედს, დასავლეთით ებჯინება მდინარეების ჭოროხისა და აჭარისწყლის შესართავს. აღმოსავლეთით, მაღალ, ნაწილზე შემორჩენილია ძველი გამყინვარების კვლები — მყინვარული ცირკები, მორენები, „ვერძის შუბლები“. თხემი შემოსილია ალპური მდელოებით, კალთები წიწვოვანი და ფოთლოვანი ტყეებით.
ხევსურეთის ქედი

ხევსურეთის ქედი — ქედი საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. ხევსურეთის ქედის დაბალი და ჩრდილოეთის მცირე ნაწილი მოქცეულია ინგუშეთისა და ჩეჩნეთის რესპუბლიკის ფარგლებში. თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის ჩრდილოეთი შტო-ქედი. წარმოადგენს მდინარეების ასასა და არღუნის წყალგამყოფს. კავკასიონის მთავარ ქედს გამოეყოფა მწვერვალ ცროლთან. თხემზე აღმართულია მწვერვალები: მახისმაღალი, გომღისმაღალი, მალალებისმაღალი (3900-4000 მ). ქედის უმაღლესი მწვერვალია მთა მახისმაღალი ზღვის დონიდან 4007 მ. შუა ნაწილზე მდებარე ისართღელის უღელტეხილი აერთიანებს არხოტ-არდოტის თემებს. მყინვარები მცირეა და თავმოყრილია აღმოსავლეთ კალთაზე. შემორჩენილია მყინვარული ფორმები. აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებით. ქედის კალთები შემოსილია ალპური მდელოს ბალახეულით, თხემი და ფერდობთა მაღალი ნაწილები კლდოვანია ან მორენებითა და ქვაყრილებით არის მოფენილი, რომლებიც პერიგლაციალური პროცესების სფეროშია მოქცეული.
ჯავახეთის ქედი

ჯავახეთის ქედი (კეჩუთის ქედი, სველი მთები; ) — მერიდიანული ვულკანური ქედი საქართველოს სამხრეთ მთიანეთში. ვრცელდება სამცხე-ჯავახეთის მხარის ნინოწმინდის, ქვემო ქართლის მხარის დმანისისა და წალკის მუნიციპალიტეტებში და აგრეთვე სომხეთში, შირაკის პროვინციაში. საქართველოს ფარგლებში ქედის ჩრდილოეთი ნაწილი მდებარეობს, სამხრეთი ნაწილი — სომხეთში. წყალგამყოფია, ერთი მხრივ, ტბა ფარავნისა და მდინარე ფარავნის, მეორე მხრივ ხრამის მარჯვენა შენაკადების აუზებისა. აგებულია უმთავრესად ანდეზიტ-ბაზალტური და ბაზალტური ლავებით. ქედის თხემის რელიეფი ნაზკონტურებიანია. საქართველოში ჯავახეთის ქედის სიგრძე 40 კმ-ზე მეტია, ხოლო სიგანე 25 კმ-ს აღწევს. მაღლობს გეგმაზე ოვალური ფორმა აქვს.

საქართველოს ფარგლებში უმაღლესი მწვერვალია ლეილი (3157 მ), სომხეთში — აჩქასარი (3196 მ). მათ გარდა ჩრდილოეთიდან სამხრეთითაა მთები დალიდაღი (2661 მ), ბიქეთი (2277 მ), ჭიქიანი (2417 მ), ქულბაქი (2821 მ), შამბიანი (2882 მ), აღრიქარი (2973 მ), ჩათახი (2628 მ), ემლიქლი (3055 მ), კეჩუთი (2812 მ), დალიდაღი (2914 მ) და უღელტეხილები: თიქმათაში (2168 მ) და გავარი (2712 მ).

ქედის დასავლეთი კალთა დამრეცია, აღმოსავლეთი — უფრო ციცაბო. ქედის რელიეფი შედგება ტექტოგენურ-ვულკანური, ვულკანური და ეროზიული გენეზისის, მცირედ — ძველმყინვარული და პერიგლაციალური ფორმებისაგან. ქედისა და ცალკეული მთების ძირში ხშირად ვხვდებით ზოლად განლაგებულ ყინვითი გამოფიტვის პროდუქტებს, ეგრეთ წოდებულ კარკნალებს. ძველი გამყინვარების კვალი მცირე ტროგის სახით არის აღმოსავლეთ კალთაზე. ქედის ქვემო კალთები შემოსილია მდელო-სტეპის ბალახმცენარეულობით. აქვე, ზოგან ხეობებში შემორჩენილია არყისა და ცირცელისაგან შემდგარი ტყის ნაშთები, აქა-იქ მათ მუხაც ურევია. არის დეკიანებიც.

ზემო კალთები სუბალპურ და ალპურ მდელოებს უჭირავს, რომელიც საძოვრებადაა გამოყენებული. ქედი მდებარეობს ნოტიო ჰაერის მასების მოძრაობის გზაზე, ამიტომ მის დასავლეთ კალთებზე დიდი ოდენობის ნალექი მოდის. გავრცელებული ლანდშაფტებია: მთის სტეპები, სუბალპური და ალპური მდელოები.
საინჟინრო მეცნიერება

საინჟინრო მეცნიერება (ფრანგულად , ლათინურიდან - უნარი, გამომგონებლობა) — სამეცნიერო გამოკვლევების პრაქტიკული მიზნებით გამოყენების სფერო. საინჟინრო საქმის საფუძველია მეცნიერული ცოდნა და პრაქტიკული გამოცდილება, რომელსაც იყენებენ გარკვეული საგნების და ტექნოლოგიური პროცესების დაპროექტებისა და შექმნისათვის.

საინჟინრო მეცნიერება დიდი დარგია, რომლის მთავარი სახეობებია:

ბიოინჟინერია
გენური ინჟინერია
ელექტროინჟინერია
კომპიუტერული ინჟინერია
მექანიკური ინჟინერია
რკინიგზის სისტემების ინჟინერია
საავიაციო ინჟინერია
სამოქალაქო ინჟინერია
სამრეწველო ინჟინერია
სასოფლო-სამეურნეო ინჟინერია
ქიმიური ინჟინერია

და სხვა მრავალი.

საინჟინრო საქმის სპეციალისტებს ინჟინრებს უწოდებენ. თავდაპირველად ამ ტერმინით აღნიშნავდნენ პირებს, რომლებიც სამხედრო მანქანებს მართავდნენ. ტერმინი სამოქალაქო ინჟინერია საუკუნის ჰოლანდიაში გამოჩნდა და გულისხმობდა გზების და ხიდების მშენებელ სპეციალისტს, პირველი სასწავლო დაწესებულებები ინჟინერთა მოსამზადებლად ჩამოყალიბდა დანიაში საუკუნეში, შემდეგ - დიდ ბრიტანეთში, საფრანგეთში, ავსტრიაში, გერმანიაში და სხვაგან.
ეკონომიკა

ეკონომიკა ( კაპიტალი“ და მოძღვრება მარქსიზმი. მე-19-20 საუკუნეებში ეს ნაშრომი სოციალისტური ეკონომიკის იდეოლოგიურ საფუძველს წარმოადგენდა, ამასთან საბაზრო ეკონომიკის, უპირველეს ყოვლისა ნეოკლასიკური ეკონომიკური სკოლის მიმდევრების კრიტიკის ობიექტი იყო.

ამათ, ორივეს საპირისპიროდ, არსებობს ავსტრიული ეკონომიკური სკოლა, რომელიც არასოდეს წასულა კომპრომისზე და ყოველთვის ამტკიცებდა, რომ მარქსიზმი არა მარტო ცრუ მეცნიერება იყო, არამედ კაცობრიობის „კიბოც“. მისი მიმდევრები, საყოველთაოდ ცნობილი და აღიარებული ეკონომისტები, კარლ მენგერი, ბომ–ბავერკი, ვიზერი (მე-19 საუკუნის ბოლო, მე-20-საუკუნის დასაწყისი), მიზესი, ჰაიეკი, ჰაბერლერი, როთბარდი და სხვები (მე-20 საუკუნე), მეცნიერულად ასაბუთებდნენ, რომ სოციალიზმი შეუძლებელია და რომ ნებისმიერი კოლექტივიზმი ტოტალიტარიზმის დასაწყისია, რომ ფასი მხოლოდ სუბიექტური განსჯის საკითხია და არანაირი ფორმულით არ შეიძლება დაითვალო, და ა.შ.

ეკონომიკის დარგები
ეკონომიკური მეცნიერების ორი უმთავრესი დარგია მიკროეკონომიკა და მაკროეკონომიკა:

მიკროეკონომიკა (ბერძნულად - მცირე) - შეისწავლის დარგების, საწარმოების, საოჯახო მეურნეობების და სხვა ეკონომიკური ერთეულების ქცევას, აგრეთვე მათ ურთიერთგავლენას ბაზარზე, რის შედეგადაც ყალიბდება ფასები კონკრეტულ საქონელსა და მომსახურებაზე.
მაკროეკონომიკა (ბერძნულად - დიდი) - შეისწავლის ეკონომიკას, როგორც ეკონომიკური აგენტებისაგან შედგენილ ერთიან, მთლიან ორგანიზმს და მისი გავლენის კანონზომიერებებს:
ფასებისა და უმუშევრობის დონის საერთო კრებსით სიდიდეებზე;
საერთო მოხმარებასა და ინვესტიციებზე;
საერთო მოთხოვნილებასა და წინადადებებზე;
წარმოების მოცულობის ცვლილებებზე;
ეკონომიკურ ზრდაზე.

მაკროეკონომიკა ოპერირებს აგრეგირებული მაკროეკონომიკური მაჩვენებლებით. მისი განვითარება დაკავშირებულია კეინსის სახელთან (1920 წელი). მისი სისტემატიზაცია მოხდა 1930 წელს კეინსისა და სხვა მოაზროვნეების მიერ.

ეკონომიკურ მეცნიერებათა სისტემა მრავალ სხვა დარგს მოიცავს, ესენია:

განვითარების ეკონომიკა
ეკონომიკური გეოგრაფია
ეკონომეტრიკა
საერთაშორისო ეკონომიკა
საინფორმაციო ეკონომიკა
სამხედრო ეკონომიკა
საფინანსო ეკონომიკა
საქალაქო ეკონომიკა
შრომის ეკონომიკა

ეკონომიკური ცნებები და ტერმინები
გეგმიური ეკონომიკა - ეკონომიკური სისტემა – ეკონომიკური ფორმაცია - ეკონომიკური ზრდა - მოთხოვნა და მიწოდება - მონეტარული პოლიტიკა - მოხმარების თეორია -პოლიტიკური ეკონომია – საბაზრო ეკონომიკა – საერთაშორისო ვაჭრობა - სოციალური საბაზრო ეკონომიკა - ფინანსები - ფისკალური პოლიტიკა

ეკონომიკური სკოლები და მიმდინარეობები
ავსტრიული სკოლა
ინსტიტუციონალისტები
ისტორიული ეკონომიკური სკოლა
კეინესის ეკონომიკა
კლასიკური ეკონომიკური სკოლა
ლუიზიანის სკოლა
მარქსისტული ეკონომიკა
მერკანტილიზმი
მწვანე ეკონომისტები
ნეოკლასიკური ეკონომიკური სკოლა
სტოკჰოლმის სკოლა
სოციალისტური ეკონომიკა
ჩიკაგოს სკოლა
ფიზიოკრატები
ფეიბურგის სკოლა
კომუნიკაცია

კომუნიკაცია ფართო გაგებით — ინფორმაციის გაცვლა ინდივიდებს შორის სიმბოლოთა საერთო სისტემის საშუალებით. კომუნიკაცია შეიძლება განხორციელდეს ვერბალური ან არავერბალური მეთოდებით. განასხვავებენ ასევე კომუნიკაციის განხორციელების მექანიკურ და შემოქმედებით მიდგომებს. კომუნიკაცია, მექანიკური მიდგომით, არის ცალმხრივმიმართული პროცესი ინფორმაციის კოდირებისა და გადაცემის ინფორმაციის წყაროდან ინფორმაციის მიმღებამდე. კომუნიკაცია, შემოქმედებითი მიდგომით, არის კომუნიკაციის მონაწილეთა ერთობლივი მოღვაწეობა, რომლის დროსაც გამომუშავდება საგნებზე და მოქმედებებზე საერთო (გარკვეულ ზღვრამდე) შეხედულებები.

კომუნიკაციის ფორმები
1. კომუნიკაციის ფორმები მიმართულების მიხედვით:

ერთი ერთთან: საუბარი, შეტყობინება;
ერთი მრავალთან: ლექცია, ჟურნალისტიკა (გაზეთი, ჟურნალი), ტექნიკური მედია (კომპიუტერი, ტელევიზია);
მრავალი ერთთან: კონფერენცია, ფორუმი, დებატები.

2. კომუნიკაციის ფორმები მონაწილეების მიხედვით:

ინტერპერსონალური კომუნიკაცია;
სიტყვიერი კომუნიკაცია (აგიტაცია, პროპაგანდა, დიალოგი);
ტექნიკური კომუნიკაცია (ტელეკომუნიკაცია).
ინტრაპერსონალური კომუნიკაცია;
ჯგუფური კომუნიკაცია (მარკეტინგი, კულტურათაშორისი კომუნიკაცია).

საკომუნიკაციო მეცნიერება და პრაქტიკა
ინფორმაციის თეორია
კომუნიკაციის თეორია
ლინგვისტიკა
ჟურნალისტიკა
საზოგადოებრივი ურთიერთობები
პოლიტიკა

პოლიტიკა — ეს არის:

საზოგადოების და სახელმწიფოს მართვის ხელოვნება,
საზოგადოებრივი იდეების ერთობლიობა და მისგან გამომდინარე მიზანმიმართული საქმიანობა, რომელიც დაკავშირებულია სახელმწიფოებს, ხალხებს, ერებს, სოციალურ ჯგუფებს შორის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი ურთიერთობების ჩამოყალიბებასთან.

პოლიტიკას წარსულში განსაზღვრავდნენ სხვადასხვაგვარად, კერძოდ: (ა) როგორც „სამეფო ხელოვნებას“ ყველა სხვა ხელოვნების (ორატორული, სამხედრო, სასამართლო) სამართავად, (ბ) როგორც უნარს „ყველა მოქალაქის დაცვისა და მათ შორის უარესების უკეთესებად გარდაქმნისა“ (პლატონი), (გ) როგორც ცოდნას სამართლიანი და ბრძნული მმართველობის თაობაზე (მაკიაველი), (დ) როგორც კლასთა ინტერესების ბრძოლას (მარქსი).

პოლიტიკა როგორც მეცნიერება
პოლიტიკა, როგორც მეცნიერება შეისწავლის სახელმწიფო მიზნების მიღწევის ხერხებს. განასხვავებენ საშინაო და საგარეო პოლიტიკას. პირველი მათგანი განისაზღვრება იმ მიზნების შინაარსით, რომელსაც ისახავს მთავრობა და საზოგადოების მმართველი კლასები, და იმ საშუალებებით, რომლითაც ეს მიზნები მიიღწევა. საშინაო პოლიტიკის მიზანს შეიძლება ჰქონდეს ხასიათი:
დინასტიური (მმართველი ოჯახის ინტერესების დაცვა),
არისტოკრატიული (დიდგვაროვან ოჯახთა უფლებების და პრივილეგიების დაცვა),
სამხედრო (შეირაღებული ჯგუფების წინა პლანზე წამოწევა),
სახალხო (მთელი მოსახლეობის სამეურნეო და სულიერი ინტერესების დაცვა).

საგარეო პოლიტიკა მოიცავს სახელმწიფოთაშორის ურთიერთობების საკითხებს, როგორებიცაა: ომი და მშვიდობა, სახელმწიფოთა კავშირები და შეთანხმებები, საერთაშორისო ვაჭრობა, გავლენის სფეროების განაწილება, ზღვების, კოლონიების ფლობა და სხვა.

თავისი შინაგანი ფორმით სახელმწიფო პოლიტიკა შეიძლება იყოს:
კონსერვატიული - ტრადიციების და არსებული საზოგადოებრივი ინსტიტუტების შენარჩუნება,
პროგრესული - მისწრაფება სახელმწიფო და საზოგადოებრივი სისტემის გარდაქმნისაკენ,
ლიბერალური - მთავრობის ნდობა საზოგადოებრივი ელემენტებისადმი და სხვა.

თუ სახელმწიფო მმართველობას დავყოფთ დარგებად, შესაძლებელია საუბარი სახელმწიფოს ფინანსურ, საბაჟო, სატარიფო, სავაჭრო, სამრეწველო, ფისკალურ, სარკინიგზო პოლიტიკაზე.

პოლიტიკური სისტემები და იდეოლოგიები
ანარქიზმი
დემოკრატია
კაპიტალიზმი
კომუნიზმი
ლენინიზმი
ლიბერალიზმი
მაოიზმი
მარქსიზმი
ნაციონალიზმი
ნეოკონსერვატიზმი
ნეოლიბერალიზმი
პარლამენტარიზმი
სოციალიზმი
სოციალ-დემოკრატია
სტალინიზმი
ტოტალიტარიზმი
ტროცკიზმი
ფაშიზმი

პოლიტიკური ცნებები და ტერმინები
კლასი - მმართველობის ფორმა - პოლიტიკური პარტია - რევოლუცია - საგარეო პოლიტიკა - საშინაო პოლიტიკა - სახელმწიფო - ხელისუფლება
ბრუნვა (გრამატიკა)

ბრუნვა — სახელის გრამატიკული კატეგორია, რომელიც გამოხატავს სახელის მიმართებას საგნის, თვისების ან პროცესის გამომხატველ სხვა სიტყვასთან და ამის კვალობაზე გარკვეული ფორმის მეშვეობით აკავშირებს წინადადების სხვა წევრებთან. ამასთანავე, სახელის ლექსიკური მნიშვნელობა უცვლელია. ენაში ბრუნვის კატეგორიის დასადასტურებლად აუცილებელია სახელს ჰქონდეს ორი განსხვავებული ფორმა.

ბრუნვა სხვადასხვა ენაში
„ბრუნვა“, ანუ „კაზუსი“ ეტიმოლოგიურად უკავშირდება ლათინურ სიტყვა -ს (‚ვარდნა‘, ‚ცემა‘; , ‚და-ცემა‘, ‚და-ვარდნა‘), რომელიც, თავის მხრივ, ბერძნული ნასესხობაა, აღნიშნავს -ს (ლათინური და ქართული ტრანსკრიფციით [̂] ან [პტო:სის] - ‚დაცემა‘, ასევე ‚დაჰყრა‘) და გამოიყენებოდა სიტყვა „კამათლის“ კოლოკაციურ მეწყვილედ (ზედმიწევნით თარგმანში „კამათლის ყრა“). ბერძენი გრამატიკოსი დიონისიოს თრაქსი მას იყენებდა ზმნისგან განსასხვავებელი მნიშვნელობით (ანუ დაახლოებით ისე, როგორც დღეს დეპენდენციურ გრამატიკაშია მიღებული) და, ამდენად, მის მიმართ იყენებდა ფორმას „პტოსის“, რაც ქართულად სრულიად სხვა ზმნით, არსებითი (სახელისგან) „ჩამოცილებულად“ ითარგმნება.
ბრუნება

ბრუნება — სახელის ფორმაცვალება ბრუნვათა მიხედვით. ხორციელდება ფუძეზე აფიქსის დართვით ან შინაგანი ფლექსიის მეშვეობით. ბევრ ენაში ბრუნვა რამდენიმეა: ერთი და იგივე ბრუნვა გამოხატულია ორი ან მეტი ნიშნით. ქართულ გრამატიკულ ტერმინოლოგიაში „ბრუნების“ ბადლად იხმარებოდა აგრეთვე „კანკლედობა“.

ბრუნება ქართულში
ბრუნება ქართულში ერთია, ანუ ყველა სახელი იბრუნვის ერთი ნიმუშის მიხედვით. ბრუნვის ნიშანი მუდამ ერთია (ხმოვანფუძიან სახელებში ბრუნვის ნიშნები ფონეტიკური ხასიათისაა).

თანხმოვანფუძიან სახელთა ბრუნება
ხმოვანფუძიან სახელთა ბრუნება
ზუგდიდის მუნიციპალიტეტი

ზუგდიდის მუნიციპალიტეტი — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში. მუნიციპალიტეტის ტერიტორია 1917-მდე შედიოდა ქუთაისის გუბერნიის ზუგდიდის მაზრაში, 1921-დან ზუგდიდის მაზრაში. 1930-დან ცალკე რაიონია.

ბუნება
მუნიციპალიტეტს უჭირავს ოდიშის ვაკე და ურთას მთიანი ზონა. ტერიტორია — 668 კმ², მათ შორის სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს უკავია 340 კმ². რაიონში მდინარეთა ხშირი ქსელია, ბევრია ჭაობი და მცირე ტბები. გარდა მდინარე ენგურისა, ზუგდიდის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიას კვეთს მდინარეები: ჯუმი, ჩხოუში, ჭანისწყალი, რუხი და სხვა.

მოსახლეობა
რაიონში 58 დასახლებული პუნქტია. დიდი სოფლებია: ინგირი (4,0 ათასი), კახათი (4,0 ათასი), ჭითაწყარი (3,3 ათასი) და რუხი (2,8 ათასი).

ადგილობრივი თვითმმართველობა
ადმინისტრაციული ერთეულები
მუნიციპალიტეტის ადგილობრივი თვითმმართველობის უმაღლესი ორგანოა საკრებულო, აღმასრულებელი თანამდებობის პირი — გამგებელი. მუნიციპალიტეტი იყოფა შემდეგ ტერიტორიულ ერთეულებად:

17 თემი — აბასთუმანი, ანაკლია, ახალსოფელი, დიდი ნეძი, ერგეტა, ინგირი, კოკი, კორცხელი, ნარაზენი, ოდიში, ორულუ, ოქტომბერი, რუხი, ჩხორია, ცაიში, ჭაქვინჯი, ჯიხაშკარი;
12 სათავო სოფელი — 12: ალერტკარი, ახალი აბასთუმანი, ახალკახათი, განარჯიის მუხური, დარჩელი, კახათი, ორსანტია, რიყე, ურთა, ყულიშკარი, შამგონა, ჭითაწყარი, ჭკადუაში.

საკრებულო
ეკონომიკა
ზუგდიდის მუნიციპალიტეტის ეკონომიკაში მთავარი როლი ეკუთვნის სუბტროპიკულ სოფლის მეურნეობას, კერძოდ მეჩაიეობას და მასზე დაფუძნებულ გადამამუშავებელ მრეწველობას. სოფლის მეურნეობის სხვა დარგებია მეციტრუსეობა, მეხილეობა, მევენახეობა. მნიშვნელოვანი საწარმოებია ჩაის ფაბრიკები, ფაიფურის, ავეჯის და ღვინის ქარხნები, ცელულოზა-ქაღალდის კომბინატი. რაიონის ტერიტორიაზე გადის სამხრეთ კავკასიის რკინიგზის მაგისტრალი.

კულტურა
რაიონში 80 სახელმწიფო და 3 კერძო ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლაა, 4 საშუალო პროფესიული სასწავლებელი, 41 ბიბლიოთეკა.

ღირსშესანიშნაობანი
კორცხელის ღვთისმშობლის ეკლესია
ცაიშის საკათედრო ტაძარი
კოკის ეკლესია
ჭკადუაშის (ახალდაბის) ტაძარი (ნანგრევები)
ხეცერის ეკლესია (ნანგრევები)
ტყაიის წმინდა გიორგის ეკლესია
ანაკლიის ციხე
რუხის ციხე
ჭაქვინჯის ციხე

გალერეა
ლენტეხის მუნიციპალიტეტი

ლენტეხის მუნიციპალიტეტი — მუნიციპალიტეტი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმის და ქვემო სვანეთის მხარეში. შეიქმნა 1930 წელს, როგორც ქვემო სვანეთის რაიონი. 1953 წელს ეწოდა ლენტეხის რაიონი, 2006 წლიდან ლენტეხის მუნიციპალიტეტი.

გეოგრაფია
მუნიციპალიტეტის ტერიტორია მთიანია, ჭარბობს საშუალო და მაღალმთიანი რელიეფი. მუნიციპალიტეტის ფარგლებშია კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფის მონაკვეთი, შემოფარგლულია სვანეთის, ლეჩხუმისა და ეგრისის ქედებით. ტერიტორია — 1344 კვ.კმ., მათ შორის სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს უკავია 440 კვ. კმ. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მიედინება მდინარე ცხენისწყალი და მისი შენკადები: ხელედულა, ლასკადურა, ზესხო, ლეუშერი, ხოფური და სხვა. მთავარი წიაღისეული სიმდიდრეა დარიშხანი (ცანის საბადო), მარმარილო და კვარციტები, მინერალური წყალი.

მოსახლეობა
მოსახლეობის რიცხოვნობა — 4386 კაცი (2014); სიმჭიდროვე — 3,26 კაცი კვ.კმ-ზე. მუნიციპალიტეტში 55 დასახლებული პუნქტია: 1 დაბა და 54 სოფელი.

აღწერის მონაცემები
მმართველობა
ადმინისტრაციული ერთეულები
დაბა — 1: ლენტეხი;
თემი — 7: ჟახუნდრის, რცხმელურის, ჩიხარეშის, ჩოლურის, ცანის, ხელედის, ხოფურის.

საკრებულო
ეკონომიკა
წამყვანი დარგია მეცხოველეობა. სასოფლო-სამეურნეო კულტურებიდან მოჰყავთ სიმინდი, კარტოფილი და პარკოსანი მცენარეები. მისდევენ ასევე მებაღეობასაც. მუნიციპალიტეტში არის სხვადასხვა პროფილის მცირე საწარმოები. ადგილობრივი მნიშვნელობის კურორტია მუაში. მუნიციპალიტეტში არის ტურბაზა, ალპიური ბანაკი „აილამა“.

კულტურა
მუნიციპალიტეტში 28 სახელმწიფო ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლაა, 23 ბიბლიოთეკა, 1 თეატრი და 1 მუზეუმი.

ღირსშესანიშნაობანი
მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე არსებული ისტორიული ძეგლებია ჟახუნდერის წმინდა გიორგის ეკლესია ( საუკუნე), ჩუკულის მთავარანგელოზის ეკლესია (თარგზელ, - სს), თეკალის ღვთაების ეკლესია (- სს), დადიანის ციხე-დარბაზის კომპლექსი ლენტეხში, ლექსურის კოშკები, ტვიბის მთავარანგელოზის ეკლესია, ფაყის წმინდა მარიამის სახელობის ეკლესია, სკალდის მთავარ ანგელოზთა ეკლესია.
თერჯოლის მუნიციპალიტეტი

თერჯოლის მუნიციპალიტეტი — თვითმმართველი ერთეული იმერეთის მხარეში. მუნიციპალიტეტის ტერიტორია 1930 წლამდე შედიოდა ქუთაისის გუბერნიის შორაპნის მაზრაში, 1930 წლიდან გამოიყო ცალკე, როგორც ჩხარის რაიონი. 1950 წლიდან ეწოდება თერჯოლის რაიონი, 2006 წლიდან - თერჯოლის მუნიციპალიტეტი.

ბუნება
მუნიციპალიტეტის ტერიტორია ძირითადად მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე. ტერიტორია — 357 კვ. კმ., მათ შორის სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს უკავია 250 კვ.კმ. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მიედინება მდინარეები ყვირილა, ჩოლაბური, ძევრულა, წყალწითელა და სხვები. მთავარი წიაღისეული სიმდიდრეა ქალცედონი, კირქვა, სპონგოლითი (ნახშირღელე), მარმარილო (კვახჭირი), საკრამიტე და სააგურე თიხა, ეკლარი და სხვა.

მოსახლეობა
მოსახლეობის რიცხოვნობა — 35 563 კაცი (2014); სიმჭიდროვე — 99,6 კაცი კვ.კმ-ზე (2014). რაიონში 46 დასახლებული პუნქტია: 1 ქალაქი, 45 სოფელი. მოსახლეობის უმრავლესობა მართლმადიდებელია, მუნიციპალიტეტის ტერიტორია თერჯოლისა და ტყიბულის ეპარქიას მიეკუთვნება. მოქმედებს 10-ზე მეტი ტაძარი.

აღწერის მონაცემები
ადგილობრივი თვითმმართველობა
ადმინისტრაციული ერთეულები
ადგილობრივი თვითმმართველობის წარმომადგენლობითი ორგანოა მუნიციპალიტეტის საკრებულო, მმართველობის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულებია:

ქალაქი — 1: თერჯოლა;
თემი — 13: ალისუბანი, ახალი თერჯოლა, ბარდუბანი, გოდოგანი, ეწერი, თუზი, კვახჭირი, ნახშირღელე, რუფოთი, ზედა საზანო, სიქთარვა, ჩხარი, ძევრი.
სოფელი — 5: გოგნი, ზედა სიმონეთი, ქვედა სიმონეთი, ღვანკითი, ჭოგნარი.

საკრებულო
ეკონომიკა
ეკონომიკის წამყვანი დარგია სოფლის მეურნეობა, მათ შორის მევენახეობა, მებოსტნეობა, მეხილეობა, მარცვლეული კულტურების (სიმინდი) მოყვანა და მეცხოველეობა. მუნიციპალიტეტში არის ჩაის და ღვინის ქარხნები. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე არის ჰიდროელექტროსადგური „ძევრულაჰესი“.

ტრანსპორტი
მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე გადის რკინიგზის მაგისტრალი სამტრედია-ხაშურის ხაზზე. არის რკინიგზის სადგური სოფელ კვახჭირში. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე გადის საქართველოს საავტომობილო მაგისტრალი ს1 და შიდასახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის გზები: თერჯოლა-ტყიბული და ქუთაისი-ვარციხე.

განათლება და კულტურა
მუნიციპალიტეტში 24 საჯარო სკოლაა, 30 ბიბლიოთეკა, 3 თეატრი და დავით და სერგო კლდიაშვილების სახლ-მუზეუმი სოფელ ზედა სიმონეთში.

ღირსშესანიშნაობანი
მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე არსებული მნიშვნელოვანი ისტორიული ძეგლებია: სკანდეს ციხე, ბერციხე, ნავენახევის მღვიმე, ჩხარის ეკლესია. გოდოგნის ეკლესია, თუზის ეკლესია, ღვანკითის დედაღვთისა.

ასევე აღსანიშნავია ჩიხორისა და ჩხარის შუა საუკუნეების ნაქალაქარების ნაშთები, ეკლესია ქვედა სიმონეთში, ციხეები ძევრსა და ჭალასთავში, ხიდი ნაგარევში.