მანუელ სოლის პალმა

მანუელ სოლის პალმა (დ. 3 დეკემბერი, 1917, ლოს-სანტოსის პროვინცია, პანამა — 6 ნოემბერი, 2009, ქალაქი პანამა) — პანამელი პოლიტიკოსი, ბუღალტერი და განმანათლებელი. იგი დროებითი წესით დაინიშნა პანამის 43-ე პრეზიდენტად 1988 წლის 26 თებერვლიდან 1989 წლის 31 აგვისტომდე. მან შეცვალა ერიკ არტურო დელვალე მას შემდეგ, რაც ვიცე-პრეზიდენტ როდერიკ ესკიველს ხელი შეეშალა პრეზიდენტის თანამდებობის დაკავებაში.

ბიოგრაფია
დაწყებითი განათლება მიიღო ჰონდურასის რესპუბლიკის სკოლაში, ლოს-სანტოსის პროვინციაში, ხოლო საშუალო განათლება ეროვნულ ინსტიტუტში. 1946 წელს დაამთავრა პანამის უნივერსიტეტი სოციალურ მეცნიერებათა და ეკონომიკის ბაკალავრის ხარისხით. მან ასევე შეისწავლა ბუღალტერია და აუდიტი, რის შემდეგაც ამ სფეროში საკონსულტაციო ოფისი გახსნა. გარდა ამისა, იგი ფლობდა ფეხსაცმლის ფაბრიკას, რომელიც 1952 წლიდან 1968 წლამდე ფუნქციონირებდა.

პოლიტიკაში იგი ძალიან ახალგაზრდა ასაკიდან ჩაერთო, როგორც სტუდენტური ლიდერი ეროვნულ ინსტიტუტში, სახელმწიფო უნივერსიტეტსა და „პატრიოტულ ფრონტში“. მისი პირველი სამთავრობო თანამდებობა იყო ქონების კადასტრის დირექტორის თანამდებობა 1946 წელს, ხოლო 1951 წელს სოციალური დაცვის სალაროს დირექტორის პოზიცია. 1948 წელს მან წარუმატებლად სცადა დეპუტატობა, მოგვიანებით კი პანამის რაიონის მერობა. რობერტო კიარის მთავრობაში იგი იყო მინისტრის მოადგილე, შემდეგ კი განათლების მინისტრი 1964 წლამდე. 1968 წელს, როგორც დამოუკიდებელმა წევრმა, კოორდინაცია გაუწია არნულფო არიასის საპრეზიდენტო კამპანიას, ხოლო არიასის გამარჯვების შემდეგ, პროფესორ რუბენ კარლესის რეკომენდაციით, დაინიშნა აგრარული რეფორმის დირექტორად. ამ თანამდებობას იგი ცხრა დღის განმავლობაში, 11 ოქტომბრის სამხედრო გადატრიალებამდე იკავებდა. ამ მოვლენების გამო სოლისი კოსტა-რიკაში გაემგზავრა, რათა ჩირიკიში სამხედრო რეჟიმის წინააღმდეგობა და პარტიზანული მოძრაობა მოეწყო. იგი გადაურჩა კოსტა-რიკაში პანამელი სამხედროების მიერ მოწყობილ თავდასხმას. ემიგრაციაში ყოფნისას 10 წლის განმავლობაში ცხოვრობდა ვენესუელაში, სადაც იყო განათლების სამინისტროს მრჩეველი და ვენესუელის ცენტრალური უნივერსიტეტის სტატისტიკის პროფესორი.

1970 წელს იგი პანამაში დაბრუნდა. სხვა პირებთან ერთად დააფუძნა „სახალხო ქმედების პარტია“ , რომლის გენერალური მდივანიც თავად იყო, თუმცა მოგვიანებით დატოვა იგი, რათა სხვებთან ერთად შეექმნა პარტია „“. მას შემდეგ, რაც „“-მ 1984 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებზე მხარი დაუჭირა არნულფო არიასის კანდიდატურას, მან დატოვა პარტია კანდიდატის მიმართ სიმპათიის არქონის გამო. მას ეკავა განათლების მინისტრის თანამდებობა არდიტო ბარლეტასა და დელვალიეს ადმინისტრაციებში.

სოლის პალმას მმართველობა ორი მახასიათებლით გამოირჩეოდა: მჭიდრო თანამშრომლობა მანუელ ანტონიო ნორიეგასთან და უკიდურესი ეკონომიკური ზომების მიღება, რათა გადაერჩინა ქვეყანა ამერიკის შეერთებული შტატების მიერ მთავრობისთვის დაწესებული ეკონომიკური სანქციების პირობებში. ეკონომიკური აქტივობის მკვეთრი შემცირება პოლიტიკურმა კრიზისმა კიდევ უფრო გაამწვავა. ამერიკის შეერთებულ შტატებში პანამის ეროვნული ბანკის სახსრების გაყინვამ და ყველა ზოგადი ლიცენზიის მქონე ადგილობრივი ბანკის ოპერაციების შეწყვეტამ პანამის ეკონომიკა ქაოსამდე მიიყვანა. ამის მიუხედავად, ქვეყანამ გადარჩენა თავად მთავრობისა და კერძო სექტორის გამჭრიახობისა და ინიციატივების წყალობით შეძლო. სოლის პალმას ადმინისტრაცია ამერიკის შეერთებულ შტატებსა და სამოქალაქო ოპოზიციას პანამის სუვერენიტეტის შელახვაში ადანაშაულებდა. ამავდროულად, დელვალიე კვლავ ქვეყნის ლეგიტიმურ პრეზიდენტად იყო აღიარებული.

სამხედრო რეჟიმის დროს იგი იყო განათლების სამინისტროს მრჩეველი და სტატისტიკის პროფესორი. იყო „სახალხო ქმედების პარტიის“ დამფუძნებელი და გენერალური მდივანი, თუმცა მოგვიანებით დატოვა იგი, რათა გამხდარიყო „“-ს დამფუძნებელი წევრი. ნიკოლას არდიტო ბარლეტასა და ერიკ არტურო დელვალიეს მმართველობის პერიოდში ეკავა განათლების მინისტრის თანამდებობა. 1988 წელს დელვალიესა და ვიცე-პრეზიდენტ როდერიკ ესკიველის გადაყენების შემდეგ, იგი დაინიშნა „პრეზიდენტობის საკითხებში მინისტრ-რწმუნებულად“ დროებითი პრეზიდენტის სტატუსით, თუმცა ქვეყანაში დე ფაქტო ძალაუფლებას ფლობდა გენერალი მანუელ ანტონიო ნორიეგა, რომელიც სამხედრო ლიდერი იყო. სოლის პალმა მართავდა ქვეყანას წელიწადნახევრის განმავლობაში, ატარებდა მიუმხრობლობის საგარეო პოლიტიკას, მხარს უჭერდა ესკიპულასის შეთანხმებას, უპირისპირდებოდა ამერიკის შეერთებულ შტატებს და გარდა ამისა, მიზნად ისახავდა „სრული ტორიხიზმის აღდგენას“. იგი 1989 წლის სექტემბერში ფრანსისკო ა. როდრიგესმა შეცვალა მას შემდეგ, რაც ნორიეგამ გააუქმა 7 მაისის საყოველთაო არჩევნების შედეგები, რომელშიც გამარჯვებული გილერმო ენდარა იყო.

იგი იყო ცენტრალური ამერიკის პარლამენტის დეპუტატი 1995 წლიდან 1999 წლამდე. მოგვიანებით, მარტინ ტორიხოსის მმართველობის პერიოდში, იკავებდა განათლების სამინისტროსა და პანამის ეროვნული ასამბლეის მრჩევლის თანამდებობას.

გარდაიცვალა ქალაქ პანამაში, 2009 წლის 6 ნოემბერს, ფილტვის შეშუპების შედეგად.

მისმა გარდაცვალებამ გამოიწვია პოლემიკა, რადგან რიკარდო მარტინელის მთავრობამ უარი განაცხადა სახელმწიფო დაკრძალვის მოწყობაზე იმ მიზეზით, რომ იგი არ ყოფილა პირდაპირი წესით არჩეული და სამხედრო რეჟიმის მიერ დაინიშნა. მარტინელის მთავრობამ დამატებით განაცხადა, რომ სოლის პალმა იყო მხოლოდ მინისტრი და არა პანამის პრეზიდენტი, მიუხედავად იმისა, რომ მისი პორტრეტი განთავსებულია პრეზიდენტების ოფიციალურ გალერეაში „პალასიო დე ლას გარსასში“ . გარდა ამისა, 1990 წლის 13 სექტემბერს პანამის უზენაესმა სასამართლომ მანუელ სოლის პალმას დანიშვნა არაკონსტიტუციურად გამოაცხადა, თუმცა ეს გადაწყვეტილება ოფიციალურ გაზეთში არ გამოქვეყნებულა. „რევოლუციურ-დემოკრატიულმა პარტიამ“, რომელიც ნორიეგას რეჟიმის დროს მართავდა ქვეყანას, გააპროტესტა ეს გადაწყვეტილება და მოითხოვა სოლის პალმასთვის ისეთი პატივის მიგება, როგორიც ახლად გარდაცვლილ სახელმწიფო მეთაურს შეეფერება.