მარშალის კუნძულები

მარშალის კუნძულები — წყნაროკეანური სახელმწიფო მიკრონეზიაში, ასოცირებული სახელმწიფო აშშ-თან. დასავლეთიდან და სამხრეთ-დასავლეთიდან ესაზღვრება მიკრონეზიის ფედერაციული შტატების, ხოლო სამხრეთიდან კირიბატის ტერიტორიული წყლები. გარდა ამისა მას ესაზღვრება წყნარი ოკეანის ნეიტრალური წყლები. სანაპირო ზოლის სიგრძე — 370,4 კმ. სახელმწიფო მდებარეობს მარშალის კუნძულების არქიპელაგის 29 ატოლზე და 5 კუნძულზე, რომელიც შედგება რალიკის და რატაკის ჯაჭვისაგან. ხმელეთის საერთო ფართობი — 181,3 კმ²; ლაგუნებით დაკავებული ტერიტორიის ფართობი — 11 673 კმ². მოსახლეობა — 53 158 კაცი (2011, მოსახლეობის აღწერა). დედაქალაქი — მაჯურო.

ევროპელების მიერ შემჩნეული პირველი კუნძულია ბოკაკი, რომელიც 1526 წელს აღმოაჩინა ესპანელმა ზღვაოსანმა ალონსო დე სალასარმა. შემდგომში მარშალის კუნძულები მონაცვლეობით ხდებოდა სხვადასხვა კოლონიური იმპერიების ტერიტორია: 1886 წელს — გერმანიის იმპერიის, 1914 წელს — იაპონიის, რომელმაც გააგრძელა კუნძულების ფლობა პირველი მსოფლიო ომის შემდეგაც უკვე ერთა ლიგის მანდატით, 1947 წელს — შევიდა გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის სამეურვეო ტერიტორიის შემადგენლობაში აშშ-ის მართვის ქვეშ. მარშალის კუნძულები, როგორც სახელმწიფო წარმონაქმნი შეიქმნა 1983 წელს წყნარი ოკეანის კუნძულების სამეურვეო ტერიტორიის დაყოფის შედეგად. 1986 წლიდან მარშალის კუნძულები იმყოფება „თავისუფალ ასოციაციაში“ აშშ-თან. მარშალის კუნძულები — გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის, სამხრეთ წყნარი ოკეანის კომისიისა და წყნარი ოკეანის კუნძულების ფორუმის წევრია.

დასახელება
არქიპელაგს მარშალის კუნძულები დაერქვა ბრიტანელი კაპიტნის, ჯონ მარშალის პატივსაცემად (ასევე ცნობილია უილიამ მარშალის სახელით.

გეოგრაფია
ზოგადი გეოგრაფია
მიკრონეზიული სახელმწიფო მარშალის კუნძულები წარმოადგენს წყნარ ოკეანეში მდებარე ატოლების და კუნძულების შეჯგუფებას, ეკვატორიდან ცოტა ჩრდილოეთით. ქვეყნის დედაქალაქი, მაჯურო, მდებარეობს 3438 კმ-ში აშშ-ის ჰავაის შტატის ადმინისტრაციულ ცენტრ ქალაქ ჰონოლულუდან დასავლეთით, 3701 კმ-ში იაპონიის დედაქალაქ ტოკიოდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით და 3241 კმ-ში ჩრდილოეთ მარიანას კუნძულების ქალაქ საიპანიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით. უახლოესი არქიპელაგებია — მარშალის კუნძულებიდან სამხრეთ-დასავლეთით მდებარე მიკრონეზიის ფედერაციული შტატების კუთვნილი კაროლინის კუნძულები და სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე კირიბატის რესპუბლიკის კუთვნილი გილბერტის კუნძულები.

მარშალის კუნძულების მთლიანი ხმელეთის ფართობი შეადგენს 181,3 კმ²-ს, მაშინ როდესაც ლაგუნებით დაკავებული ტერიტორიის ფართობი — 11 673 კმ²-ს. ქვეყანა მდებარეობს 29 ატოლზე და 5 დაშორებულ კუნძულზე, რომლებიც დაყოფილია ორ ჯგუფად: 18 კუნძული რალიკის ჯაჭვში (თარგმანში მარშალური ენიდან „მზის ჩასვლა“) და 16 კუნძული რატაკის ჯაჭვში (ან რადაკი; თარგმანში მარშალური ენიდან „მზის ამოსვლა“. მიუხედავად იმისა, რომ მისი ხმელეთის ფართობი სულ 16,32 კმ²-ია, ლაგუნის ფართობი შეადგენს 2174 კმ²-ს. ყველა კუნძული დაბალი სიმაღლისაა, ხოლო ატოლები შედგება დიდი რაოდენობით მოტუებისგან, რომელთა საერთო რაოდენობა ქვეყანაში აჭარბებს 1100. ქვეყნის უმაღლესი წერტილი, რომელიც აღწევს სულ 10 მეტრს, მდებარეობს ატოლ ლიკიეპზე. მარჯანის და წყალმცენარეების ზრდა ყველაზე აქტიურად ხდებოდა ოკეანისკენ მიმართულ რიფის რაიონებში, შედეგად რიფის ეს გარე მხარე არ ჩამორჩებოდა ვულკანური კუნძულის ფორმირებას. კუნძულის შიდა რაიონები, პირიქით, იძირებოდა წყლის ქვეშ. შედეგად ამ ადგილებში მოხდა დაბალი სიღრმის ლაგუნების ჩამოყალიბება.

რიფების ზედაპირზე თანდათან გროვდებოდა ქვიშა, რომელიც ყალიბდებოდა ტალღებისა და დინებების ზემოქმედებით, განსაკუთრებით ძლიერი მოქცევებისა და მიქცევების დროს. პლაჟის მიქცევის ზონაში წარმოიქმნებოდა სანაპირო ჯიში, ქვიანი გარე დახრილი ფენით. შედეგად მიწისზედა მცენარეებს გაუჩნდათ საფუძველი, რაზედაც მათ შეეძლოთ გახარება. კუნძულზე ჩამოყალიბდა მარილის მაღალი შემცველობის ნიადაგს შეჩვეული მცენარეულობა, რომელიც თავისი ფესვებით ამყარებდა სხვადასხვა დანალექი ქანების ჯიშებს და წინააღმდეგობას უწევდა ეროზიას წყლისაგან და ქარისაგან. ასე ჩამოყალიბდა ქვიშოვანი მომცრო კუნძულები, ანუ ატოლების მოტუები, ხოლო ქვეყნის ტერიტორიული წყლების ფარგლებში — რკინა-მანგანუმის კონკრეციის შენაგროვი, ასევე კობალტი. მაგრამ დღეისათვის რაიმე სამუშაოები არ ჩატარებულა.

კლიმატი
მარშალის კუნძულების რეგიონალური კლიმატისთვის განსაკუთრებით გამოსარჩევია კლიმატური პირობების ცვალებადობა ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ, მათ შორის ამ მიმართულებით ნალექების რაოდენობის მომატება. ქვეყნის ჩრდილოეთ კუნძულებზე კლიმატი ტროპიკულია, ნახევრად გვალვიანი. მაგალითად, მარშალის კუნძულების ყველაზე ჩრდილოეთ ატოლზე, ბოკაკიზე, კლიმატი პრაქტიკულად ნახევრად ადაბნოსია, თუმცა მასზე მოსული ნალექების რაოდენობა, ახლოა დასავლეთ პრერიის აშშ მაჩვენებელთან. ქვეყნის ჩრდილოეთის კუნძულებზე ყოველწლიურად მოდის 1000-დან 1750 მმ-მდე ნალექი, სამხრეთის კუნძულებზე — 3000—4300 მმ. საშუალო წლიური ტემპერატურა მარშალის კუნძულებზე შეადგენს 27,8 °-ს.

ნიადაგი და ჰიდროლოგია
მარშალის კუნძულების ნიადაგი — მაღალ ტუტოვანია, მარჯნული წარმოშობის (ძირითადად თეთრი ან ვარდისფერი მარჯნული ქვიშა.

მუდმივი წყალსატევები მტკნარი წყლით — დიდი იშვიათობაა მარშალის კუნძულებისათვის. ფოროვანი ნიადაგის ქვეშ გამდინარე წვიმის წყალი წარმოქმნის ოდნავ მარილიანი წყლის ლინზას. მასთან მიახლოება შესაძლებელია ჭის ამოთხრის შემდეგ. ამ ლინზებში უმნიშვნელო რაოდენობის წყლის მოხვედრის და ხანგრძლივი მოქცევის პერიოდული ცვალებადობის გამო ლინზები შედარებით თხელია, როგორც მტკნარი და ზღვის წყლების შეცვლის ზონა. ბირთვულმა გამოცდებმა დიდი ზიანი მიაყენა კუნძულების ეკოსისტემებს.

უკანასკნელ წლებში ადგილობრივ ფლორას და ფაუნას საფრთხეს უქმნის გლობალური დათბობისგან გამოწვეული მსოფლიო ოკეანის დონის აწევა. ეს იწვევს გრუნტის წყლების დაჭუჭყიანებას. ყველაზე გავრცელებული სახეობაა ქოქოსის პალმა, რომლითაც დაფარულია არქიპელაგის სახმელეთო ნაწილის 60 %. ეს მცენარე მთავარ როლს ასრულებს კუნძულელების ცხოვრებაში: ის ერთი მხრივ მერქანის წყაროა, მეორე მხრივ, შეადგენს ადგილობრივი მოსახლეობის რაციონის საფუძველს. კაკლის ზეთიან ენდოსპერმისაგან აწარმოებენ კოპრას, რომელიც შეადგენს ქვეყნის ექსპორტის საფუძველს. ადგილობრივი მაცხოვრებლებისთვის სხვა მთავარი მცენარეებია პანდანუსი, პურის ხე, ტარო და ბანანი. კუნძულების ტყეებში ძირითადად იზრდება პიზონია , ტურნეფორცია. მარშალის კუნძულების დიდი რაოდენობა მსხვილი ფრინველთა ბაზარია, რომელზეც ბუდობენ ზღვის ფრინველები (სულ ფრინველთა 106 სახეობა.

დღეისათვის მარშალის კუნძულები დაყოფილია 33 მუნიციპალიტეტად: აილინგინაე, აილინგლაპლაპი, აილუკი, არნო, აური, ბიკარი, ბიკინი, ბოკაკი, ვოტო, ჯაბატი, ჯალუიტი, ჯემო, კილი, კვაჯალეინი, ლაე, ლიბი, ლიკიეპი, მაჯურო, მეჯიტი, მილი, ნამორიკი, ნამუ, რონგელაპი, რონგერიკი, ტაკა, უჯაე, უჯელანგი, უტირიკი, ებონი, ენივეტოკი, ერიკუბი. ოთხ საოლქო ცენტრს, მაჯუროს, ებეიეს, ჯალუიტს და ვოტიეს, აქვთ ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოები არჩევითი საბჭოებით, სახელმწიფო მოსამსახურეების მიერ დანიშნული მერი და ადგილობრივი პოლიცია.

მოსახლეობა
რაოდენობა და განთავსება
მარშალის კუნძულების მოსახლეობის პირველი ოფიციალური აღწერა მოხდა 1920 ერლს. მაშინ კუნძულებზე ცხოვრობდა 9800 ადამიანი. 1958 წლამდე მოსახლეობის ზრდის ტემპი იყო დაბალი, მაგრამ 1958 წლიდან 1967 წლის ჩათვლით მოსახლეობის ყოველწლიურმა ზრდამ მიაღწია 3,4 %-ს, ხოლო შემდგომში 4 %-ს, ხოლო 2008 წლის მოსახლეობის შეფასების მიხედვით გაიზარდა 2,1 %-მდე, ამასთან ქვეყნის დედაქალაქში, მაჯუროში ცხოვრობდა 25 ათას ადამიანზე მეტი

2011 წლის მოსახლეობის აღწერის თანახმად მარშალის კუნძულების რესპუბლიკის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 53 158 ადამიანს..

2011 წელს 14 წლამდე ასაკის ბავშვების წილი შეადგენდა 40 %-ს, უფროსი ასაკის მოსახლეობა 15 წლიდან 59 წლამდე — 56 %-ს, 59 წელზე უფროსების — 4 %-ს. ყველაზე დიდი არამარშალური ეთნიკური ჯგუფია კოსრაეს ხალხი კუნძულ კუსაიედან კაროლინის კუნძულების შემადგენლობაში. მარშალის კუნძულებზე ასევე ცხოვრობენ ამერიკელების და ფილიპინელების მცირე ჯგუფი.

ენები
ინგლისურ ენასთან ერთად, მარშალის კუნძულების ოფიციალური ენაა მარშალური ენა, რომელიც ეკუთვნის მიკრონეზიულ ენებს. ამ ენაზე მოსაუბრეთა საერთო რაოდენობა 1979 წელს შეადგენდა დაახლოებით 43 900 ადამიანს

ენაში გამოიყენება ლათინური ანბანი, დამატებული დიაკრიტიკული ნიშნებით. ის შედგება 22 თანხმოვანი და ოთხი ხმოვანი ასოებისგან, რომელთაგან თითოეულს აქვს რამდენიმე ალოფონი. მარშალური ენის ორთოგრაფია საკმაოდ არასტაბილურია. ორთოგრაფიის რამდენიმე მიღებული ვარიანტის გარდა, თითოეულ მათგანში წერის წესები არათანმიმდევრულია.

რელიგიური შემადგენლობა
მარშალის კუნძულებზე გაბატონებული რელიგიაა ქრისტიანობა, რომელიც არქიპელაგზე საუკუნეში გაავრცელეს მისიონერებმა. მათ შორის პირველები იყვნენ 1857 წელს ატოლ ებონზე გადმომსხდარი კონგრეგაციონალისტები ბოსტონიდან აშშ-სთან თავისუფალ ასოციაციაში მყოფი სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნი. 1979 წლის 1 მაისს მიღებული კონსტიტუციით მარშალის კუნძულები შეხამებული ბრიტანული და ამერიკული პოლიტიკური სისტემების თვისებების რესპუბლიკური მმართველობის ფორმის ქვეყანაა. გარანტირებული იყო ბირთვული გამოცდების ამერიკული პროგრამის დაცვა.

საკანონმდებლო ხელისუფლება
საკანონმდებლო ხელისუფლების უმაღლესი ორგანოა — პარლამენტი, რომელიც შედგება ორი პალატისაგან: ბელადთა საბჭო ((მარშ.) , ზედა პალატა) და ნიტიჟელა ((მარშ.) , ქვედა პალატა), რომელიც შედგება 33 დეპუტატისაგან. პალატის უფლებამოსილების ვადაა — ოთხი წელი. პარლამენტის ქვედა პალატის დეპუტატობის კანდიდატი შეუძლია გახდეს მხოლოდ მარშალის კუნძულების 21 წლის და მასზე უფროს უფროს მოქალაქეს. დეპუტატები ირჩევიან საყოველთაო საარჩევნო უფლებების საფუძველზე. არჩეულად ითვლება კანდიდატი, რომელმაც მოაგროვა ხმათა უბრალო უმრავლესობა. არჩევნების შემდეგ პირველ სხდომაზე ქვედა პალატის წევრები თავისი შემადგენლობიდან ირჩევენ სპიკერს და მის მოადგილეს. პალატის რეგულარული სესია იწყება იანვრის პირველ ორშაბათს და გრძელდება 50 დღის განმავლობაში. პრეზიდენტს უფლება აქვს დაითხოვოს ქვედა პალატა მისთვის ორჯერადი უნდობლობის ვოტუმის გამოხატვის შემთხვევაში (თუ ორივე შემთხვევაში ახალი პრეზიდენტი არ იქნა არჩეული), ასევე შემთხვევაში, თუ პრეზიდენტის არჩევნების შემდეგ 30 დღის განმავლობაში არ მოხერხდა კაბინეტის ჩამოყალიბება.

ზედა პალატას, ან ბელადთა საბჭოს, აკისრია კონსულტატიური ფუნქციები: მას შეუძლია განიხილოს ნებისმიერი საკითხები, რომელიც ეხება მარშალის კუნძულებს, და აცნობს თავის აზრს მინისტრთა კაბინეტს, ასევე შეუძლია მოითხოვოს ნებისმიერი კანონის გადახედვა, რომელიც ეხება წესჩვეულებებს, მიწის ფლობის უფლებას ან ტრადიციულ პრაქტიკას და ქვედა პალატის მიღებულს მესამე წაკითხვით. ბელადთა საბჭო შედგება რალიკის და რატაკის ჯაჭვის ოლქების 12 წარმომადგენლისგან ((მარშ.) ): რალიკის ჯაჭვი (უჯელანგის გარდა) წარმოადგენს 4 წევრს; უჯელანგი, მილი, არნო, მეჯიტი, მაჯურო, აიროკი (მოტუ ატოლ მალოელაპზე), ლიკიეპი — თითო წევრს თითოეული ოლქიდან; კუნძულები აური, მალოელაპი (მოტუ აიროკის გარეშე), ვოტიე, უტირიკი და აილუკი წარმოდგენილია ერთი წევრით. საბჭოს პირველ სხდომაზე საბჭოს წევრებიდან ფარული კენჭისყრით ირჩევა ბელადთა საბჭოს თავმჯდომარე და მისი მოადგილე.

აღმასრულებელი ხელისუფლება
მარშალის კუნძულების კონსტიტუციის თანახმად, სახელმწიფოს მეთაურია პრეზიდენტი, რომელიც ირჩევა პარლამენტის ქვედა პალატის წევრების შემადგენლობიდან თვითონ დეპუტატების მიერ საყოველთაო არჩევნების შემდეგ პირველივე სხდომაზე. არჩეულად ითვლება კანდიდატი, რომელმაც მიიღო ხმების უმრავლესობა. 2012 წლიდან ქვეყნის პრეზიდენტია კრისტოფერ ლოიკი.

მარშალის კუნძულების აღმასრულებელი ხელისუფლება მინისტრთა კაბინეტის ხელშია, რომელთა წევრებიც იღებენ კოლექტიურ პასუხისმგებლობას ქვეყნის პარლამენტის წინაშე. მინისტრთა კაბინეტის შემადგენლობაში შედის ქვეყნის პრეზიდენტი, რომელიც იმავდროულად უნდა იყოს ქვეყნის პარლამენტის ქვედა პალატის წევრი და პალატის სხვა წევრები, რომლებსაც ნიშნავენ შესაბამის მინისტრებად. მინისტრების კანდიდატურები, რომლებიც უნდა იყვნენ არანაკლებ ექვსისა (კანდიდატურები ფინანსთა, საგარეო საქმეთა, კომუნიკაციების და ტრანსპორტის, რესურსების და განვითარების, სოციალური უზრუნველყოფის, საზოგადოებრივი შრომის მინისტრების პოსტებზე. თუ პრეზიდენტი თავისი არჩევის შემდეგ 7 დღის განმავლობაში არ წამოაყენებს მინიმუმ 6 მინისტრის კანდიდატურას, მაშინ პრეზიტენტი გადაყენებული იქნება თანამდებობიდან და დაინიშნება სახელმწიფოს მეთაურის ახალი არჩევნები.

მინისტრთა კაბინეტი ახორციელებს საერთო მიმართულებების და ქვეყნის სახელმწიფო ხელისუფლების კონტროლს; პარლამენტის ქვედა პალატას წარუდგენს კანონპროექტებს, რომლებიც აუცილებელია ან სასურველია მინისტრთა კაბინეტის პოლიტიკისთვის და გადაწყვეტილებებისთვის, ასევე შეაქვს წინადადებები გადასახადების გაზრდაზე ან სახელმწიფო ბიუჯეტის სხვა წყაროებზე და თანხების ხარჯვით ნაწილზე; მინისტრთა კაბინეტი ანგარიშვალდებულია პარლამენტის ქვედა პალატის მიმართ ყველა სახელმწიფო ხარჯებში; პასუხისმგებელია ქვეყნის საგარეო პოლიტიკაზე (მათ შორის, ხელშეკრულებებზე), პარლამენტის ქვედა პალატასთან შეთანხმებით ხელს აწერს საერთაშორისო შეთანხმებებს, ნიშნავს ელჩებს და მარშალის კუნძულების დიპლომატიური მისიების მეთაურებს; პასუხისმგებელია ღონისძიებებზე, რომელიც აუცილებელია ქვეცნის უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად, იმ პირობით, რომ არ დაუშვას მშვიდობიან პერიოდში ქვეყნის ტერიტორიაზე შეიარაღებული ძალების განლაგება; მინისტრთა კაბინეტს აქვს შეწყალების უფლება; მინისტრთა კაბინეტი პასუხისმგებელია საავადმყოფოების და სხვა დაწესებულებების შექმნაზე და ხელშეწყობაზე მარშალის კუნძულების ჯანდაცვის სისტემაში; სახელმწიფო სკოლების შექმნაზე და ხელშეწყობაზე ქვეყნის განათლების სისტემაში; სხვა ინსტიტუტების შექმნაზე და ხელშეწყობაზე, რომლებიც აუცილებელია მარშალის კუნძულების მოსახლეობისთვის მაღალი ცხოვრების დონის შესაქმნელად, მათი კანონიერი უფლებების დასაცავად, მარშალელების ეკონომიური, სოციალური და კულტურული კეთილდღეობის უზრუნველსაყოფად.

სასამართლო ხელისუფლება
მარშალის კუნძულების სასამართლო ხელისუფლება დამოუკიდებელია საკანონმდებლო და აღმასრულებელი ხელისუფლებისგან. ქვეყნის სასამართლო ორგანოების სისტემა შედგება უზენაესი სასამართლოებისაგან, ზემდგომი სასამართლოებისაგან, ტრადიციული საკანონმდებლო სასამართლოებისაგან , საოლქო სასამართლოებისაგან , თანასაზოგადოებრივი სასამართლოებისაგან და კანონის შესაბამისი სხვა ქვემდებარე სასამართლოებისაგან. მარშალის კუნძულების ყოველ სასამართლოს აქვს უფლება გამოიტანოს დადგენილება, დაადგინოს წესები, გამოსცეს ბრძანებები, პროცედურული ინსტრუქციები, რომლებიც არ ეწინააღმდეგებიან მოქმედ კანონმდებლობას და აუცილებელია კონსტიტუციის შესაბამისად მართლმსაჯულების აღსრულებისათვის.

მარშალის კუნძულების უზენაესი სასამართლო — წერითი წარმოების უზენაესი სასამართლოა, რომელიც დადგენილია კონსტიტუციით და აქვს სააპელაციო იურისდიქცია ყველა საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების გამოტანის უფლებით, რომელიც განხილულია ქვემდგომი სასამართლოების მიერ. უზენაესი სასამართლო შედგება თავმჯდომარე მოსამართლისგან და სხვა მოსამართლეებისგან, რომელთა რაოდენობა მოცემულია მიმდინარე კანონმდებლობაში.

მარშალის კუნძულების ზემდგომი სასამართლო — წერითი წარმოების ზემდგომი სასამართლოა, რომელიც დადგენილია კონსტიტუციით და აქვს საერთო იურისდიქცია კანონთან და ფაქტებთან განსხვავების საკითხებში. ზემდგომი სასამართლო შედგება თავმჯდომარე მოსამართლისგან და სხვა მოსამართლეებისგან, რომელთა რაოდენობა მოცემულია მიმდინარე კანონმდებლობაში. სასამართლო ასევე განიხილავს აპელაციებს ქვემდებარე სასამართლოების გადაწყვეტილებაზე, ამოწმებს სახელმწიფო დაწესებულებების გადაწყვეტილებების კანონიერებას. მოსამართლის მაქსიმალური ასაკია — 72 წელი. ტრადიციული საკანონმდებლო სასამართლოს იურისდიქციაში შედის საქმეების განხილვა, რომელიც დაკავშირებულია მარშალელების ტიტულის განსაზღვრაში ან მიწის უფლებაში, ასევე კანონიერი ინტერესები, რომლებიც მთლიანად ან ნაწილობრივ განისაზღვრება მარშალის კუნძულებზე არსებული ჩვეულებრივი უფლებით და ტრადიციული პრაქტიკით.

საოლქო სასამართლოები განიხილავენ სამოქალაქო სარჩელებს, რომელთა ჯამი არ აჭარბებს $10 000 და იმ საკითხების გამოკლებით, რომლებიც განეკუთვნება ზემდგომი სასამართლოს კომპეტენციას, საზღვაო საკითხებს, ასევე საკამათო მიწის საკითხებს.

თანასაზოგადოებრივი სასამართლოები მოქმედებენ ქვეყნის მუნიციპალიტეტებში. ისინი განიხილავენ სარჩელებს, რომელთა ჯამი არ აჭარბებს $200.

საარჩევნო ოლქები
18 წლის და უფრო უფროსი ასაკის მარშალის კუნძულის მოქალაქეებს აქვთ საარჩევნო უფლება. ამომრჩეველს შეუძლია ხმა მისცეს მხოლოდ ერთ საარჩევნო ოლქში, სადაც ის ცხოვრობს ან აქვს მიწის ნაკვეთი.

ქვეყანა დაყოფილია 24 საარჩევნო ოლქად. პარლამენტში ოლქი მაჯურო წარმოადგენს 5 დეპუტატს, კვაჯალეინი — 3 დეპუტატს, აილინგლაპლაპი, არნო, ჯალუიტი — 2 დეპუტატს, აილუკი, აური, ბიკინი-კილი, ვოტო, ვოტიე, ჯაბატი, ლაე, ლიბი, ლიკიეპი, მალოელაპი, მეჯიტი, მილი, ნამორიკი, ნამუ, რონგელაპი, უჯაე, უტირიკი, ებონი, ენევეტაკ-უჯელანგი — 1 დეპუტატს.

ადგილობრივი თვითმმართველობა
კონსტიტუციის თანახმად, ნებისმიერი ატოლის ან კუნძულის მოსახლეობა, რომელიც არ არის ატოლის ნაწილი (ანუ მოტუს ნაწილი), უფლებამოსილია ადგილობრივი თვითმმართველობის სისტემით, რომელიც მოქმედებს მარშალის კუნძულების მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად. ამასთან ადგილობრივი თვითმმართველობა ვრცელდება არა მარტო ატოლის/კუნძულის ხმელეთზე, არამედ მათი შიდა წყლების ზღვაზე და ზღვის ფსკერზეც (ანუ ლაგუნაზეც) და ოკეანის კუნძულის ირგვლივ არსებულ წყლებზე და წყლის ფსკერზე ბაზისური ხაზიდან 8 კმ მანძილზე, რომლიდანაც აითვლება ატოლის ან კუნძულის ტერიტორიული წყლები.

პოლიტიკური პარტიები
ტრადიციულად მარშალის კუნძულებზე არ არსებობენ რაიმე ფორმალურად ორგანიზებული პოლიტიკური პარტიები. ისინი, რომლებსაც ქვიათ პოლიტიკური პარტიები, უფრო ჰგვანან ფრაქციებს ან ჯგუფებს, რომლებიც მოქმედებენ გარკვეული ჯგუფების ინტერესებით. მათ არ გააჩნიათ ოფისები, ოფიციალური იდეოლოგია ან პარტიული სტრუქტურა. ქვეყნის ორი საყოველთაოდ აღიარებული პარტიაა პარტია კაბუა, ანუ , (მარშალური ენიდან თარგმანში — „ჩვენი კუნძულები“) და გაერთიანებული დემოკრატიული პარტია. ქვეყანაში ასევე მოქმედებს მეორე პარტია, გაერთიანებული სახალხო პარტია, რომელმაც 2008 წლის იანვარში კაბუას პარტიასთან ერთად ჩამოაყალიბა მარშალის კუნძულების მთავრობა.

შეიარაღებული ძალები და პოლიცია
მარშალის კუნძულების რესპუბლიკაში არ არსებობს მუდმივად მომქმედი შეიარაღებული ძალები. მაგრამ, თავისუფალი ასოციაციის შეთანხმების საფუძველზე, პასუხისმგებლობა ქვეყნის უსაფრთხოებაზე და თავდაცვაზე აღებული აქვს აშშ-ს. აშშ-მა უნდა დაიცვას მარშალის კუნძულების რესპუბლიკა და მისი მოქალაქეები ქვეყნის ფარგლებს გარედან შესაძლო შეტევებისგან და საფრთხეებისაგან, წინააღმდეგობა უნდა გაუწიოს ნებისმიერ მესამე ქვეყანას მარშალის კუნძულების ტერიტორიაზე სამხედრო პერსონალის შეღწევაში და მისი ტერიტორიის გამოყენებაში სამხედრო მიზნებისათვის, შეთანხმების პირობების თანახმად შექმნას და გამოიყენოს რაიონები და სამხედრო დანიშნულების ნაგებობები. აშშ-ს ასევე შეუძლიათ განახორციელონ სამხედრო მოქმედებები და ოპერაციები მარშალის კუნძულების ხმელეთზე, წყალზე და საჰაერო სივრცეში. თუ შეთანხმებაში არ არის ნათქვამი, აშშ-მა არ უნდა ჩაატაროს დეტონაცია ან განალაგოს ქვეყნის ტერიტორიაზე ბირთვული ან ნებისმიერი სხვა მასიური განადგურების იარაღი, ასევე რადიოაქტიური, ქიმიური ან ბიოლოგიური მასალები, რომლებსაც შეუძლიათ ზიანი მოუტანოს მაეშალის კუნძულების მოსახლეობის ჯანმრთელობას ან უსაფრთხოებას.

შიდა უსაფრთხოებას უზრუნველყოფს ეროვნული პოლიციის ფორმირებები. 2004 წელს ზემდგომ სასამართლოში განხილული იქნა 100 სისხლის სამართლის საქმე (2000 წელს — 160); ქალაქ მაჯუროს და ებეიეს პოლიციის მიერ დაპატიმრებული იქნა 3587 ადამიანი.

საგარეო პოლიტიკა და საერთაშორისო ურთიერთობები
მარშალის კუნძულების რესპუბლიკასა და აშშ-ს შორის თავისუფალი ასოციაციის შესახებ არსებული შეთანხმების საფუძველზე, ქვეყანას აქვს უფლება დამოუკიდებლად აწარმოოს საგარეო პოლიტიკა თავისი სახელით გარდა იმ შემთხვევებისა, რომელიც შეთანხმებაშია ჩაწერილი. მარშალის კუნძულებს შეუძლია აწარმოოს დამოუკიდებელი საგარეო პოლიტიკა საზღვაო უფლებების და საზღვაო რესურსების საკითხებში, დაამყაროს სხვა ქვეყნებთან კომერციული, დიპლომატიური, საკონსულო, ეკონომიკური, სავაჭრო, საბანკო, საფოსტო, საკომუნიკაციო, კულტურული, საავიაციო ურთიერთობები, ასევე აწარმოოს მოლაპარაკებები სხვა ქვეყნებთან, საერთაშორისო და სამთავრობო ორგანიზაციებთან გრანტების და სესხების მისაღებად ქვეყნის განვითარებისათვის. მარშალის კუნძულების რესპუბლიკას შეუძლია თავისი სახელით ხელი მოაწეროს საერთაშორისო ხელშეკრულებებს და შეთანხმებებს სხვა ქვეყნის მთავრობებთან, რეგიონალურ და საერთაშორისო ორგანიზაციებთან.

ორმხრივი შეთანხმების საფუძველზე აშშ-ის მთავრობამ უნდა გაუწიოს დახმარება მარშალის კუნძულების რესპუბლიკის მთავრობის თხოვნას რეგიონალურ და საერთაშორისო ორგანიზაციებში გაეწვრიანებაზე ან სხვა სახის მონაწილეობაზე. მარშალის კუნძულები უნდა კონსულტირებდეს აშშ-ის მთავრობასთან თავისი საგარეო პოლიტიკის საკითხებზე, ხოლო აშშ-ის მთავრობა კონსულტირებდეს მარშალის კუნძულების რესპუბლიკის მთავრობასთან იმ საკითხებზე, რომლებიც შეიძლება შეეხოს მარშალის კუნძულებს. აშშ-ის მთავრობა არ არის პასუხისმგებელი მარშალის კუნძულების ვალდებულებაზე საგარეო პოლიტიკის სფეროში გარდა იმ შემთხვევებისა, რომლებიც მიღწეული იყო ორივე მხარის აშკარა თანხმობით. მარშალის კუნძულების რესპუბლიკის მთავრობის თხოვნით აშშ-მა ასევე უნდა გაუწიოს საკონსულო დახმარება მარშალის კუნძულების მოსახლეობას.

მარშალის კუნძულების რესპუბლიკას დიპლომატიური ურთიერთობა დამყარებული აქვს 72 ქვეყანასთან. მიუხედავად ამისა, მხოლოდ აშშ-ს, ტაივანს და იაპონიას აქვთ თავისი საელჩოები მაჯუროში. მარშალის კუნძულების რესპუბლიკას აქვს საელჩოები აშშ-ში (ვაშინგტონში), იაპონიაში და ფიჯიზე, საკონსულოები ჰავაიზე ჰონოლულუში და მისიები ტაივანზე და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციაში.

მარშალის კუნძულების რესპუბლიკა — გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის (1991 წლის 17 სექტემბრიდან), წყნარი ოკეანის თანამეგობრობის სამდივნოს, წყნარი ოკეანის კუნძულების ფორუმის, აზიის განვითარების ბანკის, საერთაშორისო ორგანიზაცია აფრიკის, კარიბის ზღვის აუზის და წყნარი ოკეანის რეგიონის ქვეყნების და სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციების წევრია.

მარშალის კუნძულების რესპუბლიკა ტერიტორიულ პრეტენზიას გამოთქვამს დღეისათვის აშშ-ის მფლობელობაში მყოფ ატოლ უეიკზე. მარშალის კუნძულების ეკონომიკა ასევე განიცდის ისეთ სერიოზულ სიძნელეებს, როგორიცაა საბიუჯეტო დეფიციტი, საგადამხდელო ბალანსი და შიდა დაგროვების დაბალი დონე. ქვეყანა ძალზე დამოკიდებულია ფულად სახსრებზე, რომელსაც გამოყოფს აზიის განვითარების ბანკი, აშშ და მსოფლიოს სხვა ქვეყნები. ამიტომ მარშალის კუნძულების სახელმწიფო ბიუჯეტის რაოდენობა ბევრად აისახება უცხოური ფინანსური დახმარების რაოდენობაზე. მარშალის კუნძულებზე საქმიანი აქტიურობის ყველაზე უფრო სტაბილური კომპონენტებია სახელმწიფო სექტორი და ფინანსური და ეკონომიკური შემოსავლები რეიგანის გამოსაცდელი პოლიგონიდან (აშშ) ატოლ კვაჯალეინზე). ბოლო წლებში ასევე ხდება გაუმჯობესება კერძო სექტორში, მაგრამ მას არ აქვს საკმარისი ზრდა, რომ გადაწყვიტოს ქვეყანაში ზრდადი უმუშევრობის პრობლემა. სახელმწიფო და კერძო სექტორები განსაკუთრებულად მგრძნობიარე რჩება გარე ბაზრის მერყეობის მიმართ: მაგალითად, აშშ-ში 2001 წლის 11 სექტემბრის ტერორისტული აქტებისა და აზიაში 2001-2004 წლებში ფრინველის გრიპის ეპიდემიის შემდეგ მარშალის კუნძულებზე მოხდა ტურისტების რაოდენობის მკვეთრი ვარდნა; ეკონომიკაზე ნეგატიურად აისახება საწვავზე ფასების ზრდაც, რომელიც ქვეყანაში მთლიანად შემოაქვთ უცხოეთიდან, ხოლო მშპ ერთ სულ მოსახლეზე — $2851.

მარშალის კუნძულების ეკონომიკის მთავარი სექტორებია მომსახურების სფერო და სოფლის მეურნეობა. ტურიზმი — ქვეყნის ეკონომიკის ერთ-ერთი დინამიურად განვითარებადი დარგია.

2005 წლის შეფასების თანახმად, ქვეყანაში ინფლაციის დონე შეადგენდა 3 %-ს. სუბსიდიების აზრი შეიცავს იმას, რომ სამთავრობო კომპანია „“ საბაზრო ფასზე უფრო ძვირად შეისყიდის ადგილობრივი მოსახლეობისგან კოპრას. 2004 და 2005 წლებში ამ სუბსიდიებმა მიაღწიეს $900 000. 2004 წელს ტაივანიდან მიღებული გრანტის დახმარებით მარშალის კუნძულებზე ქოქოსის ზეთთან ერთად დაიწყეს საპნისა და სხვა პროდუქციის წარმოება.

თევზჭერა
ქვეყნის მზარდი მოსახლეობის ფონზე მარშალის კუნძულების მთავრობამ ეკონომიკის თევზჭერის სექტორის განვითარება გამოაცხადა ერთ-ერთ პრიორიტეტულ მიმართულებად. ქვეყნის ეკონომიკაზე ნეგატიურად იმოქმედა 2004 წელს დაკეტილმა თინუსის ფილეს დამუშავების ქარხანამ. ის სასარგებლო იყო იმით, რომ სამუშაოთი უზრუნველყოფდა 100-დან 520-მდე ადგილობრივ მოსახლეს და იყო მსხვილი გადასახადების გადამხდელი. სხვა ავიაკომპანიები, რომლებიც ახორციელებენ ფრენებს მარშალის კუნძულებზე, აეიან „ “ (ფრენები ჰონოლულუდან და კუნძულ გუამიდან მაჯუროს და კვაჯალეინის კუნძულებზე) და „ / “ (ფრენები ბრისბენიდან (ავსტრალია) და ნადიდან (ფიჯი)). სულ 2007 წელს ქვეყანაში მოქმედებდა 15 აეროპორტი, მაგრამ მათგან მხოლოდ ოთხს ასაფრენ-დასაჯდომი ხაზი აქვს მყარი საფარით. ქვეყნის ყველაზე დიდი საზღვაო პორტია — მაჯურო.

მასობრივი საინფორმაციო საშუალებები
მარშალის კუნძულების პრესა წარმოადგენს სულ ორ გამოცემას: გაზეთი „ “ ეკუთვნის ქვეყნის მთავრობას და გამოდის თვეში ერთჯერ; ჟურნალი „ “ კერძოა და გამოდის კვირაში ერთჯერ ინგლისურ და მარშალურ ენებზე. მარშალის კუნძულებზე მუშაობს ერთი -სადგური, სამი -სადგური: 7 (ეკუთვნის ქვეყნის მთავრობას), 7 (რელიგიური რადიოსადგური), „ “ (კერძო). არქიპელაგს უმეტესად სტუმრობენ აშშ-ის და იაპონიის მოქალაქეები. 2003 წელს აშშ-დან მოსული სტუმრების რაოდენობა შემცირდა 3 %-ით, მაშინ როდესაც იაპონიიდან ჩამოსულების გაიზარდა დაახლოებით 2,5 %-ით. უცხოელების დასვენების ძირითადი სახეობებია: დაივინგი, სპორტული თევზაობა, კულტურული ტურიზმი, იახტით ცურვა.

ტურიზმის განვითარებაზე ნეგატიურად მოქმედებს რამდენიმე ფაქტორი: მარშალის კუნძულებამდე ფრენის დიდი ხანგრძლივობა და მისი საკმაოდ მაღალი ფასი, განუვითარებელი ინფრასტრუქტურა. ძირითადი პარტნიორები ექსპორტის სფეროში — აშშ, იაპონია, ავსტრალია, ჩინეთი. 2004 წლის მონაცემების თანახმად ბიუჯეტის შემოსავლები შედგებოდა შემდეგი დარგებისაგან: ფულადი სახსრები აშშ-თან თავისუფალი ასოციაციის შეთანხმების პირობების საფუძველზე — 31 %, ფედერალური და სხვა გრანტები — 26 %, გადასახადები — 25 %, ბირთვული გამოცდების გამო მიღებული ზარალის ასანაზღაურებელი მიზნობრივი ფონდი — 5 %, სხვა წყაროები — 13 %. გასავლების ძირითადი დარგებია: განათლება (28 %), ჯანდაცვა (20 %), სპეციალური ასიგნებები (7 %), ხარჯები, რომლებიც დაკავშირებულია ბირთვული იარაღის გამოცდების შედეგად მიღებული ზარალის აღმოსაფხვრელად (6 %), საამორტიზაციო ხარჯები (6 %), ტრანსპორტი და კომუნიკაციები (4 %), ვალის გასასტუმრებელი ხარჯები (1 %), სხვა ხარჯები — 28 %.

სოციალური სფერო
ჯანდაცვა
მარშალის კუნძულების სამედიცინო დაწესებულებების სისტემა შედგება ორი საავადმყოფოსაგან, რომლებიც მდებარეობენ ქალაქებში მაჯურო და ებეიე, და 49 ჯანმრთელობის ცენტრისაგან დაშორებულ კუნძულებზე.

ქვეყანაში ბოლო წლებში აღინიშნა ჯანდაცვის სისტემის გაუმჯობესება (მაგალითად, ბავშვთა სიკვდილიანობის შემცირება, სიცოცხლის ხანგრძლივობის გაზრდა). მიუხედავად ამისა მოსახლეობის რაოდენობის მაღალი ზრდის და სიმჭიდროვის გამო მოიმატა იმ ადამიანთა რაოდენობამ, რომელნიც დაავადებულნი არიან ტუბერკულოზით და კეთრით.

მარშალის კუნძულების ზოგიერთ რაიონებში ჯანმრთელობის დაცვის სფეროში მომსახურება დაბალი ხარისხისაა, რაც ნეგატიურად აისახება ადგილობრივი მოსახლეობის ჯანმრთელობაზე. 1995 წლიდან 1999 წლამდე ჩატარებული გამოკვლევების თანახმად ხუთ წლამდე ბავშვების 27 %-ს არ მიუღიათ სათანადო რაოდენობით საკვები ნივთიერებები, ხოლო 18-დან 50 წლამდე ასაკის მოსახლეობის 57 %-ს აწუხებდა სიმსუქნე.

მარშალის კუნძულების მთავრობის ღონისძიებები ავადმყოფობების პროფილაქტიკაში ტარდება საკმაოდ ნელ ტემპში.

ქვეყნის განათლების სისტემა შედგება ოთხი ძირითადი საფეხურისგან:
სკოლამდელი განათლება ბავშვებისათვის სამიდან ხუთ წლამდე სახელმწიფო პროგრამების ცენტრებში „ “ (სულ 49 ცენტრი) და სკოლები საბავშვო ბაღის პროგრამებით (3 სახელმწიფო და 13 კერძო);
სავალდებულო დაწყებითი განათლება ბავშვებისათვის ექვსიდან თოთხმეტ წლამდე სახელმწიფო და კერძო სკოლებში (სულ 100 სკოლა);
საშუალო განათლება ბავშვებისათვის თხუთმეტიდან თვრამეტ წლამდე სახელმწიფო და კერძო სკოლებში (სულ 17 სკოლა);
საშუალო სპეციალური განათლება მარშალის კუნძულების კოლეჯებში და განათლების პროგრამით -.

ქალაქ მაჯუროში ასევე არსებობს 1993 წელს აშენებული წყნარი ოკეანის უნივერსიტეტის სტუდქალაქი.

1988-1999 წლების პერიოდში მარშალის კუნძულებზე მნიშვნელოვნად გაიზარდა მოსწავლეების რაოდენობა: დაწყებით სკოლებში — 11 581-დან 12 421-მდე მოსწავლე, საშუალო სკოლებში — 1910-დან 2667-მდე მოსწავლე. კლანის მეთაური (ანუ მარშ. ), ანუ მთავარი წარმომავლობის ხაზის უხუცესი მამაკაცი, მართავდა კლანის კუთვნილი მიწის სამფლობელოების საკითხებს. მიწის სამფლობელო (ანუ მარშ. ) წარმოადგენდა მიწის მცირე ნაწილს, რომელიც მოიცავდა ლაგუნიდან ოკეანის ნაპირამდე მონაკვეთს. ერთი ან მეტი მიწის სამფლობელო იმყოფებოდა მდედრობითი ხაზის კონტროლ ქვეშ. ადგილობრივი ბელადები (ანუ მარშ. ) ფლობდნენ მთელ ატოლს ან მის ნაწილს (მოტუს). კლანის მეთაურები ორგანიზებას უკეთებდნენ და მართავდნენ ხალხის მოქმედებას, გამოუყოფდნენ რომელიმე წარმომავლობას გამოსაყენებელ მიწას ერთი კლანის ფარგლებში, ასევე ორგანიზებას უკეთებდნენ და აკვირდებოდნენ თემის წევრების მუშაობას, რომლებიც უზრუნველყოფდნენ ადგილობრივ ბელადებს საკვებით, ჩუქნიდნენ მათ სხვადასხვა საჩუქრებს (ანუ მარშ. ). თემის წევრები ფლობდნენ მიწაზე უფლებებს, მაგრამ ამ უფლებების გადანაწილება მუდამ ხდებოდა კლანის მეთაურის მიერ. მიწაზე მუდმივ უფლებას ფლობდა მხოლოდ ადგილობრივი ბელადი, მაგრამ მხოლოდ იმ დრომდე, სანამდე მას არ დაამარცხებდა სხვა ბელადი.

კულტურა და ყოფაცხოვრება
საზღვაო მოგზაურობა
ქვეყნის კუნძულების ერთმანეთისგან მნიშვნელოვანმა დაშორებამ, თევზმა როგორც მოსახლეობის ერთ-ერთმა ძირითადმა საკვებმა პროდუქტმა საფუძველი დაუდო ქვეყნის მოსახლეობის ოსტატობას თევზაობაში, მათ შორის კანოეს (ანუ მარშ. ) აგებაში, რომელსაც შეუძლია გადალახოს მნიშვნელოვანი მანძილი. თვითონ მარშალელები არიან მშვენიერი ზღვაოსნები, რომლებმაც ასეულობით წლებია ისწავლეს მოგზაურობა ვარსკვლავებზე, ღრუბლებზე, დინებაზე, ჩიტებზე და ოკეანის ფერზეც ორიენტირებით.

ტრადიციული კანოე კეთდებოდა პურის ხის მერქნისაგან ქოქოსის პალმის წნულების გამოყენებით. აფრები იკერებოდა ქალების მიერ პანდანუსის ფოთლებით. სულ არსებობდა კანოეს სამი სახეობა აუტრიგერით: კარკარი (მარშ. , გამოიყენებოდა ცურვისათვის ან თევზჭერისათვის ატოლის ლაგუნაში; მასში ეტეოდა სამ ადამიანამდე), ტიპნოლი (მარშ. , გამოიყენებოდა ცურვისათვის ოკეანეში ან ლაგუნაში; მასში ეტეოდა ათ ადამიანამდე) და უალაპი (მარშ. , გამოიყენებოდა შორ მანძილზე ცურვისათვის; მასში ეტეოდა ორმოცდაათ ადამიანამდე).

ზღვაში ცურვის შესწავლისათვის კუნძულელები იყენებდნენ სპეციალურ რუკებს, რომლებსაც მხოლოდ მამაკაცები აკეთებდნენ პანდანუსის ფესვებისგან ან ქოქოსის პალმის ფურცლის ძარღვებისაგან. მათზე გამოსახული იყო დინების მიმართულება და ტალღები, ხოლო კაურის ნიჟარებით აღნიშნული იყო კუნძულები.

მარშალის კუნძულებზე ყველაზე უფრო პოპულარული სპორტის სახეობა კაცებს შორის არის კალათბურთი. ყოველწლიურად ეროვნული საკალათბურთო ფედერაცია ატარებს შეჯიბრებას. ჩოგბურთს ძირითადად თამაშობენ ატოლ მაჯუროზე, ხოლო ადგილობრივი ჩოგბურთელები მონაწილეობენ სამხრეთ წყნარი ოკეანის თამაშებში. მარშალის კუნძულების რესპუბლიკა წარადგინა ხუთმა სპორტსმენმა, რომლებიც მონაწილეობდნენ შეჯიბრებებში მძლეოსნობაში, ცურვაში და ტაეკვანდოში, მაგრამ არც ერთ მათგანში არ დაუკავებიათ საპრიზო ადგილი.

დღესასწაულები