iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სპიტაკავორის მონასტერი

სპიტაკავორის მონასტერი — საუკუნით დათარიღებული სამონასტრო კომპლექსი ქალაქ ეღეგნაძორთან, ვაიოცძორის პროვინციში, სომხეთი.
მდებარეობს ტეკსარის მთის ფერდობზე, ვაიოცძორის პროვინციაში. მონასტრისაკენ მიმავალი გზა საკმაოდ რთულია, მაგრამ ფეხით მიღწევა შესაძლებელია. მონასტერი 8.4 კმ-ით არის დაშორებული თანაჰატის მონასტრიდან, ხოლო პროშაბერდის ციხესიმაგრიდან - 6 კმ-ით. სპიტაკავორის მონასტერი საუკუნეში, მხარგრძელების სომხეთის პერიოდში აიგო.

გარეგინ ნჟდე
1987 წლის 9 მაისს, სამხედრო ლიდდერისა და პოლიტიკური მოაზროვნის - გარეგინ ნჟდეს ნაშთები საიდუმლოდ დამარხეს სპიტაკავორის მონასტრის ეზოში. იგი 1955 წელს, საბჭოთა ციხეში გარდაიცვალა.

გალერეა
ზემო სომხეთი

ზემო სომხეთი — ისტორიული პროვინცია, რომელიც შედიოდა დიდი სომხეთის შემადგენლობაში. ის მოიცავდა ცხრა კანტონას და მისი ფართობი იყო 23,860 კმ². ზემო სომხეთის პროვინცია მდებარეობს თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე ერზინჯანის პროვინციაში.

ზემო სომხეთის პროვინციას ესაზღვრებოდა წიფქის, ტურუბერანის, ტაიქისა და აირარატის პროვინციები. მას ზემო სომხეთი იმიტომ ეწოდებოდა, რომ მდებარეობდა დიდი სომხეთის უკიდურესად ჩრდილოეთ ნაწილში. პროვინცია მდებარეობდა მდინარე ევფრატის სანაპიროზე. ზემო სომხეთის ცენტრი იყო ანისი.

1915 წელს, სომხების გენოციდის დროს ზემო სომხეთის მოსახლეობის ძალიან დიდი ნაწილი დაიღუპა.
ეღიპატრუშის ეკლესია

}
| რელიგიური_წევრობა = სომხური სამოციქულო ეკლესია
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =მოქმედი
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| ვებ-გვერდი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება =- საუკუნე
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =დიახ
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 40.5386
| გრძედი =44.4744
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=

ეღიპატრუშის წმინდა ღვთისმშობლის ეკლესია — ტაძარი სოფელ ეღიპატრუშში, არაგაწოტნის პროვინცია, სომხეთი. ტაძრის მშენებლობა მიმდინარეობდა - საუკუნეებში. ეღიპატრუშის ეკლესიასთან ახლოს არის ადრეული შუა საუკუნეების სასაფლაო, რომელიც მოიცავს საუკუნით დათარიღებულ ბაზილიკის ნანგრევებს და საუკუნით დათარიღებულ ორმაგი ხაჩქარის სალოცავს.

გალერეა
კანაკერის წმინდა იაკობის ეკლესია

კანაკერის წმინდა იაკობის ეკლესია — სომხური ეკლესია, რომელიც მდებარეობს სომხეთის დედაქალაქ ერევანში, კანაკერ-ზეითუნის რაიონიში. 1679 წლის ერევნის მიწისძვრის შედეგად დანგრეული ეკლესიის აღდგენა, თბილისელი სომხების შემოწირულობებით მოხერხდა. საბჭოთა კავშირის პერიოდში ეკლესია დაიკეტა, ფუნქციონირება მან 1990 წელს გააგრძელა.

გალერეა
ვოსკევაზის ეკლესია

}
| რელიგიური_წევრობა = სომხური სამოციქულო ეკლესია
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =მოქმედი
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| ვებ-გვერდი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება =- საუკუნეები
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =დიახ
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 40.27328
| გრძედი =44.29825
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=

ვოსკევაზის სურბ ჰოვანესის ეკლესია — - საუკუნის ბაზილიკა სოფელ ვოსკევაზში, არაგაწოტნის პროვინციაში, სომხეთი. ეკლესიას აქვს ჯვრის ფორმის ინტერიერი და მართკუთხა ექსტერიერი. 2009 წლიდან მიმდინარეობს სარესტავრაციო სამუშაოები.

გალერეა
გარეგინ ნჟდეს მოედანი

გარეგინ ნჟდეს მოედანი ( გარეგინ ნჟდე ჰრაპარაკ), ყოფილი სურენ სპანდარიანის მოედანი ( სოურენ სპანდარიანი ჰრაპარაკ) — სომხეთის დედაქალაქ ერევნის სიდიდით მეორე მოედანი. მდებარეობს შენგავითის რაიონში, ქალაქის სამხრეთ ნაწილში. მოედანი იკვეთება გარეგინ ნჟდეს, მანანდიანის, იეღბაირუთიანისა და ბაგრატუნიაცის ქუჩებით. ოფიციალურად გაიხსნა 1959 წლის 30 აპრილს.

1990 წლამდე მოედანზე აღმართული იყო სომეხი ბოლშევიკი ლიდერის, სურენ სპანდარიანის ძეგლი. 1991 წლის 25 მაისს მოედანს ეწოდა სომხეთის ეროვნული გმირის, გარეგინ ნჟდეს სახელი.

მოედნის ქვეშ განთავსებულია მეტროსადგური გარეგინ ნჟდეს მოედანი და „მეტრო თეატრის“ დარბაზი.
წოვინარის წმინდა სარქისის ეკლესია

}
| რელიგიური_წევრობა = სომხური სამოციქულო ეკლესია
| წესჩვეულება =
| პროვინცია = გეღარქუნიქის პროვინცია
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =მოქმედი
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| ვებ-გვერდი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = - საუკუნეები
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =დიახ
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 40.1406
| გრძედი =45.5106
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=

წოვინარის წმინდა სარქისის ეკლესია — - დათარიღებული ტაძარი სევანის ტბის სამხრეთით, გეღარქუნიქის პროვინციაში, სომხეთი. ტაძარს არ აქვს გუმბათი, მისი სახურავი ბალახითაა დაფარული. წოვინარის წმინდა სარქისის ეკლესიასთან შუა საუკუნეების საფლავებია, ხოლო ეკლესიის ქვემოთ მღვიმე.

გალერეა
ვანევანის მონასტერი

}
| რელიგიური_წევრობა = სომხური სამოციქულო ეკლესია
| წესჩვეულება =
| პროვინცია = გეღარქუნიქის პროვინცია
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| ვებ-გვერდი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = საუკუნე
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =დიახ
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა = 2
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 40.146494
| გრძედი =45.515513
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=

ვანევანის მონასტერი — მონასტერი სომხეთში, სევანის ტბის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, გეღარქუნიქის პროვინციის სოფელ არწვანისტში. აშენდა 903 წელს, პრინც შაპუჰ ბაგრატუნისა და მისი დის — მარიამის მიერ. ვანევანის მონასტერს აქვს ოთხი თაღი. მხოლოდ მონასტრის მთავარი გუმბათი გადარჩა, ბარაბანი და გუმბათის სხვა ნაწილები კი — ჩამოინგრა. მასთან ახლოს მდებარეობს ბრუტიბერდის ციხესიმაგრე.

გალერეა
აშტარაკის სპიტაკავორის ეკლესია

}
| რელიგიური_წევრობა = სომხური სამოციქულო ეკლესია
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =მოქმედი
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| ვებ-გვერდი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება =- საუკუნეები
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =დიახ
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 40.299628
| გრძედი =44.365417
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=

აშტარაკის სპიტაკავორის ეკლესია — - საუკუნეებით დათარიღებული ეკლესია ქალაქ აშტარაკში, არაგაწოტნის პროვინცია, სომხეთი.

ლეგენდა
ლეგენდის მიხედვით აშტარაკში ცხოვრობდა სამი და, რომელთაც ერთი და იგივე ადამიანი უყვარდათ - პრინცი სარგისი. მათ შორის ორმა უფროსმა დამ, უმცროსის სასარგებლოდ თვითმკვლელობა გადაწყვიტეს. ერთ-ერთ მათგანს ატმისფერი კაბა ეცვა, ხოლო მეორეს - წითელი. ისინი ხეობაში გადახტნენ.როდესაც ეს ამბავი უმცროსმა დამ გაიგო, ჩაიცვა თეთრი კაბა და თვითონაც გადახტა ხეობაში. ამის შემდეგ, სარგისი განდეგილი გახდა და მან ააგო სამი ეკლესია ხეობის ნაპირას, რომლებსაც შემდეგ სამი დის კაბის ფერები უწოდა.

გალერეა
უშის წმინდა სარქისის მონასტერი

}
| რელიგიური_წევრობა = სომხური სამოციქულო ეკლესია
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =არაგაწოტნის პროვინცია
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =მოქმედი
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| ვებ-გვერდი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = - საუკუნეები
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =დიახ
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 40.347584
| გრძედი =44.360089
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
უშის წმინდა სარქისის მონასტერი — - საუკუნით დათარიღებული დიდი სამონასტრო კომპლექსი სოფელ უშში, არაგაწოტნის პროვინცია, სომხეთი. მონასტრის გარშემო სხვადასხვა დროის სომხური არქიტექტურის უნიკალური ნიმუშების ნახვაა შესაძლებელი. სამლოცველოს რესტავრაცია მიმდინარეობდა 2003 წლის დეკემბრიდან 2004 წლის გაზაფხულამდე.

გალერეა
თარგმანჩაცვანქი

}
| რელიგიური_წევრობა = სომხური სამოციქულო ეკლესია
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| ვებ-გვერდი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = - საუკუნეები
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =დიახ
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 40.494444
| გრძედი =46.063333
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=

თარგმანჩაცვანქი — საუკუნით დათარიღებული სომხური მონასტერი ჩრდილოეთ დაშქესანში, აზერბაიჯანში. მონასტერი მესროპ მაშტოცმა და სააკ პართევმა დააარსეს. 411 წელს, მათ გადათარგმნეს ბიბლია სირიული ენიდან. წყაროების მიხედვით, მონასტრის მშენებლობა საუკუნის მიწურულიდან საუკუნის დასაწყისამდე მიმდინარეობდა.
გიუმრის მაცხოვრის ეკლესია

}
| რელიგიური_წევრობა = სომხური სამოციქულო ეკლესია
| წესჩვეულება =
| პროვინცია = შირაკის პროვინცია
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი = 1873
| სტატუსი = მიმდინარეობს რესტავრაცია
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| ვებ-გვერდი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = საუკუნე
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =დიახ
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =36მ.
| გუმბათის_რაოდენობა =1
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 40.783941
| გრძედი =43.841722
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=

გიუმრის მაცხოვრის ეკლესია ( — საუკუნის ტაძარი გიუმრიში, სომხეთი. ეკლესიის მშენებლობა 1858-1872 წლებში მიმდინარეობდა, არქიტექტორ თადეოს ანდიკიანის მიერ. იგი 1873 წელს აკურთხეს. დიზაინი ანისის საკათედრო ტაძრის არქიტექტურიდან გამომდინარეობს, თუმცა გიუმრის მაცხოვრის ეკლესიის უფრო დიდია. იგი გადაურჩა 1926 წლის მიწისძვრას. 1932 წელს, ტაძრის სამრეკლო დაინგრა, რომლის რესტავრაციაც 32 წლის შემდეგ - 1964 წელს განხორციელდა.
2002 წლიდან მიმდინარეობს ტაძრის რესტავრაცია. ვარაუდობენ, რომ იგი უახლოეს მომავალში აღდგება.

გალერეა
ხაჩქარები
ერევნის სუბ-სარქისის ეკლესია (ნორ-ნორქი)

}
| რელიგიური_წევრობა = სომხური სამოციქულო ეკლესია
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =მოქმედი
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| ვებ-გვერდი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = საუკუნე
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =დიახ
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი =40.181396
| გრძედი =44.565188
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=

ერევნის სუბ-სარქისის ეკლესია — სომხური სამოციქულო ეკლესია ნორ-ნორქის რაიონში, სომხეთი. ეკლესიის მშენებლობა 1998 წელს დაიწყო სომეხი მოღვაწის სარქის გაბრელიანის დაფინანსებით ნიუ-იორკიდან. მთავარი გუმბათის სიმაღლე 23 მეტრია, სამლოცველო დარბაზის ფართობი კი - 328 კვ.მ. სურბ-სარქისის ეკლესია პირველია სომხეთის ეკლესიებს შორის, რომელიც მარმარილოს იატაკის ქვემოთ დამონტაჟებული გამათბობელი სისტემით თბება.

გალერეა
გორა მბორგალი

„გორა მბორგალი“ — ჭაბუა ამირეჯიბის რიგით მეორე, 1996 წლის ავტობიოგრაფიული რომანი. მასში ავტორის ალტერ ეგოს თავგადასავალია მოთხრობილი. ნაწარმოები თარგმნილია რუსულად.

რომანის შესახებ
რომანი მოგვითხრობს იაგორ კარგარეთელის იგივე გორა მბორგალის თავგასსავალს, რომელიც იმჟამინდელმა წყობამ მონათლა ეგრეთ წოდებულ „ხალხის მტრად“. თავისუფლების მოსაპოვებლად იგი რამდენიმეჯერ გარბის საბჭოური ბანაკებიდან. რომანი იმითაც არის საინტერესო, რომ მასში ძალიან ბევრი რეალური ამბავი და პიროვნებაა.
ჯერარდ გაფესჭიანი

ჯერარდ გაფესჭიანი (, დ. 26 აპრილი, 1925, ბრუკლინი, აშშ — გ. 15 სექტემბერი, 2013) — ეთნიკურად სომეხი ბიზნესმენი და ქველმოქმედი, გაფესჭიანის ოჯახის ფონდის, გაფესჭიანის მუზეუმისა და გაფესჭიანის ხელოვნების ცენტრის დამაარსებელი.

ბიოგრაფია
გაფესჭიანი დაიბადა 1925 წლის 16 აპრილს ბრუკლინში (აშშ). მისი მშობლები სომხების გენოციდის გამო გადასახლდნენ მშობლიური ტერიტორიიდან.

გაფესჭიანი მონაწილეობას იღებდა მსოფლიო ომში. ომიდან დაბრუნებული დაქორწინდა მედ დაზე, რომელიც ომის დროს გაიცნო.

ჯერარდმა ისწავლა ეკონომიკა კორნელის უნივერსიტეტში და იურისპრუდენცია კოლუმბიის სკოლაში. გახდა ნიუ-ირკის ადვოკატთა ასოციაციის წევრი.

ამის შემდეგ ხელი მოჰკიდა ბიზნესს და საკმაოდ დიდ წარმატებებს მიაღწია. ის არერთი საქველმოქნედო თუ კულტურული პროექტის ავტორია.
სომხეთის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემია

სომხეთის რესპუბლიკის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემია — სომხეთის უმაღლესი სამეცნიერო დაწესებულება, რომელიც ხელმძღვანელობს კვლევებს და კოორდინაციას უწევს სამეცნიერო სფეროში მიმდინარე აქტივობებს სომხეთში.

ისტორია
აკადემია დაარსდა 1943 წლის 10 ნოემბერს თითქმის ათი წლის წინ, 1935 წელს შექმნილი საბჭოთა მეცნიერებათა აკადემიის ფილიალის საფუძველზე. მის დამაარსებლებს შორის იყვნენ ჰოვსეფ ორბელი, სტეპან მალხასიანცი, ივან გევორქიანი და ვიქტორ ამბარცუმიანი. ორბელი აკადემიის პირველი პრეზიდენტი გახდა.

პრეზიდენტები
იოსებ ორბელი (1943-1947 წწ.)
ვიქტორ ამბარცუმიანი (1947-1993 წწ.)
ფადეი სარქისიანი (1993-2006 წწ.)
რადიკ მარტიროსიანი (2006 წლიდან დღემდე)

სტრუქტურა
მათემატიკური და ტექნიკური მეცნიერებების განყოფილება
მათემატიკის ინსტიტუტი
მექანიკის ინსტიტუტი
ინფორმატიკისა და ავტომატიზაციის საკითხების ინსტიტუტი

ფიზიკისა და ასტროფიზიკის განყოფილება
ბიურაკანის ასტროფიზიკური ობსერვატორია
რადიოფიზიკისა და ელექტრონიკის ინსტიტუტი
გამოყენებითი ფიზიკის საკითხების ინსტიტუტი
ფიზიკური კვლევის ინსტიტუტი

საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა განყოფილება
ეკოლოგიის კვლევის ცენტრი
ბიოქიმიის ინსტიტუტი
ბოტანიკის ინსტიტუტი
გ. ს. დავთიანის სახელობის ჰიდროფონიკის საკითხთა ინსტიტუტი
სამეცნიერო და საწარმოო ცენტრი „არმბიოტექნოლოგი“
სამეცნიერო და საწარმოო ცენტრ „არმბიოტექნოლოგის“ ბიოტექნოლოგიის ინსტიტუტი
საბუნებისმეტყველო მიკრობული სადეპოზიტო ცენტრის განყოფილება
მოლეკულური ბიოლოგიის ინსტიტუტი
ფიზიოლოგიის ინსტიტუტი
ზოოლოგიისა და ჰიდროეკოლოგიის სამეცნიერო ცენტრი
ზოოლოგიისა და ჰიდროეკოლოგიის სამეცნიერო ცენტრი — ზოოლოგიის ინსტიტუტი
ზოოლოგიისა და ჰიდროეკოლოგიის სამეცნიერო ცენტრი — ჰიდროეკოლოგიისა და იქთიოლოგიის ინსტიტუტი

ქიმიისა და დედამიწის შემსწავლელ მეცნიერებათა განყოფილება
ორგანული და ფარმაცევტული ქიმიის სამეცნიერო-ტექნოლოგიური ცენტრი
ორგანული და ფარმაცევტული ქიმიის სამეცნიერო-ტექნოლოგიური ცენტრის გამოყენებითი ორგანული ქიმიის ინსტიტუტი
ორგანული და ფარმაცევტული ქიმიის სამეცნიერო-ტექნოლოგიური ცენტრის ორგანული ქიმიის ინსტიტუტი
ორგანული და ფარმაცევტული ქიმიის სამეცნიერო-ტექნოლოგიური ცენტრის მოლეკულური სტრუქტურის კვლევითი ინსტიტუტი
ქიმიური ფიზიკის ინსტიტუტი
ზოგადი და არაორგანული ქიმიის ინსტიტუტი
გეოლოგიურ მეცნიერებათა ინსტიტუტი
ა. ნაზაროვის სახელობის გეოფიზიკისა და სეისმური ინჟინერიის ინსტიტუტი

არმენოლოგიისა და საზოგადოებრივ მეცნიერებათა განყოფილება
ისტორიის ინსტიტუტი
ფილოსოფიისა და სამართლის ინსტიტუტი
მ. კოტანიანის სახელობის ეკონომიკის ინსტიტუტი
არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტი
აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტი
ჰ. აჩარიანის სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტი
მ. აბეღიანის სახელობის ლიტერატურის ინსტიტუტი
ხელოვნების ინსტიტუტი
გენოციდის მუზეუმ-ინსტიტუტი
შირაკის არმენოლოგიის კვლევითი ცენტრი
სომხური ენციკლოპედიის გამომცემლობა
ყოველთა სომეხთა ფონდის დაფინანსებული არმენოლოგიური კვლევები
არაქელ ბაბახანიანი

არაქელ ბაბახანიანი (, საზოგადოდ ცნობილია როგორც ლეო. ) — სომეხი ისტორიკოსი, პუბლიცისტი, მწერალი კრიტიკოსი და ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი. აღიარებულია ავტორიტეტულ სომეხ ისტორიკოსად და ცნობილია როგორც არერთი ისტორიული ნაშრომის ავტორი. ლეომ საუკუნის არაერთი რთული ისტორიული საკითხები განიხილა საკუთარ ნაშრომებში.

დაკრძალულია კომიტასის პანთეონში.
ვადუმ ადამიანი

ვადუმ ადამიანი (, დ. 2 დეკემბერი, 1938) — ეთნიკურად სომეხი მათემატიკოსი. ცხოვრობს და მოღვაწეობს უკრაინაში. პროფესიით მათემატიკოსთან ერთად ფიზიკოსიცაა. არის ოდესის უნივერსიტეტის თეორეტიკული ფიზიკის დეპარტამენტის მმართველი. ადამიანი ცნობილია საკუთარი მიღწევებით ოპერატორულ თეორეაში და ფუნქციონალურ ანალიზში.
ერევნის სურბ-ჰოვანესის ტაძარი

}
| რელიგიური_წევრობა = სომხეთის სამოციქულო ეკლესია
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =კენტრონის რაიონი
| კურთხევის_წელი = 1710
| სტატუსი =მოქმედი
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| ვებ-გვერდი =
| ხუროთმოძღვრება =დიახ
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება = 
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =დიახ
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 40.185265
| გრძედი =44.503673
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
ერევნის სურბ-ჰოვანესის ტაძარი — მოქმედი სომხური სამოციქულო ეკლესია კენტრონის რაიონში, ერევანი, სომხეთი. თავდაპირველად, იგი 1710 წელს, კონდის რაიონში, მიწისძვრის შედეგად დანგრეული ტაძრის ნანგრევების ადგილას, მელიქ აღამალის მიერ აიგო. შუა საუკუნეების ეკლესიების მსგავსად, ეს არის სამნავიანი ბაზილიკა. ტაძარი მოიცავს სამლოცველოს და მთავარ საკურთხეველს.

გალერეა
იოსებ ორბელი

იოსებ ორბელი (, დ. 20 მარტი 1887 — გ. 2 თებერვალი 1961 წელი) — ეთნიკურად სომეხი საბჭოთა აღმოსავლეთმცოდნე და აკადემიკოსი.

იოსებ ორბელი ადმინისტრირებდა ერმიტაჟის მუზეუმს ლენინგრადში 1934– 1951 წლებში.

იოსები ორბელი არის სომხეთის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის დამაარსებელი და პირველი პრეზიდენტი 1943–1947 წლებში.

მეცნიერ-მკვლევართა დინასტია
ლეონ ორბელი — იოსებ და რუბენ ორბელების უმცროსი ძმა. სომეხი ფიზიოლოგი, სამედიცინო სამსახურის გენერალ-პოლკოვნიკი, მეცნიერი. ის იყო სსრკ-სა და სომხეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის პროფესორი. ლეონ ორბელი ფიზიოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი გახდა 1950 წელს.
რუსუდან ორბელი — იოსებ ორბელის ძმისშვილი და რუბენ ორბელის ქალიშვილი. საბჭოთა აღმოსავლეთმცოდნე, ქართველოლოგია და არმენოლოგია, რუსულენოვანი საბჭოთა საბავშვო მწერალი ქალი.
სიუნის დინასტია

სიუნის დინასტია, სისაკიანები — შუა საუკუნეების სიუნიქის სამეფოს მმართველი დინასტია. ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი დინასტია სომხეთის ისტორიაში.

სიუნიქის სამეფოს პირველი მეფე სიუნის დინასტიიდან იყო სმბატ საჰაკიანი (987-998 წწ.). სიუნიქის მმართველმა სმბატ -მა 987 წელს გამოაცხადა სიუნიქის სამეფოს დამოუკიდებლობა, თუმცა 998 წელს სამეფო უკვე ანისის ბაგრატუნების ვასალობა აღიარეს. უკანასკნელი მეფე იყო გასან გერაკარელი (1166-1170 წწ.).

სიუნიქის მეფეები
სმბატ საჰაკიანი — 976/980-დან თავადი, 987—998 მეფე
ვასაკი — 998—1040
სმბატ აშოტიანი — 1040—1044
გრიგორ აშოტიანი — 1044—1084
სენექერიმი — 1084—1094
გრიგორ სენექერიმიანი — 1094—1166
გასან გერაკარელი — 1166—1170
ერევნის კასკადი

ერევნის კასკადი — გრანდიოზული კიბე სომხეთის დედაქალაქ ერევანში. იგი ერთმანეთთან აკავშირებს ქალაქის კენტრონის დაბლობ არეალსა და მეზობლობის მონუმენტს. არქიტექტორების: ჯიმ ტოროსიანის, ასლან მხითარიანისა და სარგის გურზადიანის მიერ დაპროექტებული კონსტრუქციის მშენებლობა 1972 წელს დაიწყო და 1980 წელს დასრულდა.

კასკადში, გარე საფეხურების ქვეშ განთავსებულია წყვილი ესკალატორი, რომლებიც კომპლექსს მთელ სიგრძეზე გასდევენ. კასკადის ექსტერიერი საფეხურების გარდა მოიცავს რამდენიმე დონეს, რომლებზეც შადრევნები და ქანდაკებებია განთავსებული. კიბე ფეხით მოსიარულეებს ხელს უწყობს დაინახონ ცენტრალური ერევანი და არარატის მთა.

ისტორია
მშენებლობა დაიწყო 1971 წელს, საბჭოთა პერდში. პირველი ფაზა დასრულდა 1980 წელს. ნაგებობის შემდგომი განვითარება 2002-2009 წლებში მოხდა, როდესაც 2000-იანი წლების დასაწყისში კომპლექსი სომხური წარმოშობის ამერიკელ ბიზნესმენს ჯერარდ გაფესჯიანს გადაეცა და მას სრული სარემონტო სამუშაოები ჩაუტარდა. ასევე, დაიგეგმა მის თავზე დიდი სამუზეუმო კომპლექსის აშენება. მიუხედავად იმისა, რომ მშენებლობა დაიწყო, იგი ადრეულ ეტაპზევე გაიყინა და წლების განმავლობაში აღარ განახლებულა.

გალერეა
ინგლისური პარკი (ერევანი)

ინგლისური პარკი — საზოგადოებრივი პარკი სომხეთის დედაქალაქ ერევანში, მდებარეობს იტალიის ქუჩაზე. იგი მოიცავს 5,5 ჰექტარ ფართობს კენტრონის რაიონში, ზუსტად რესპუბლიკის მოედნის სამხრეთით.

ისტორია
ინგლისური პარკი ერევნის ერთ-ერთი უძველესი პარკია, იგი 1860-იანი წლებით თარიღდება. პარკი ხშირად რემონტდებოდა პირველ მსოფლიო ომამდე. ერთ-ერთი ასეთი განახლება მოხდა 1910 წელს. 1920 წელს ინგლისურმა პარკმა უმასპინძლა თანამედროვე სომხეთის პირველ საფეხბურთო მატჩს, როდესაც ერევნისა და გიუმრის გუნდები შეხვდნენ ერთმანეთს. საბჭოთა პერიოდში პარკი 26 ბაქოელი კომისრის სახელს ატარებდა. სომხეთის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ დაუბრუნდა პირვანდელი სახელი.

პარკში მდებარეობს ერევნის დრამატული თეატრი, საფრანგეთის საელჩო სომხეთში, იტალიის საელჩო სომხეთში და დასავლეთ კონგრესის საუკეთესო სასტუმრო.

1976 წელს პარკში აღიმართა გაბრიელ სუნდუკიანის გამოგონილი პერსონაჟის, პეპოსადმი მიძღვნილი მონუმენტი.

ახლადდაქორწინებული წყვილები ხშირად იღებენ საქორწინო სურათებს ინგლისური პარკის ცენტრალურ შადრევანთან.

გალერეა
სომხეთის საკონსტიტუციო რეფერენდუმი (2003)

სომხეთის საკონსტიტუციო რეფერენდუმი ჩატარდა სომხეთში 2003 წლის 25 მაისს. ცვლილებას კონსტიტუციაში, რომელიც ზღუდავდა პრეზიდენტის უფლებებს, დათანხმდა გამოკითხულთა 50.56%, რეფერენდუმში მონაწილეობა რეგისტრირებული ამომრჩევლების 52.1%-მა მიიღო. საბოლოოდ რეფერენდუმის შედეგები გაუქმდა, რადგან მომხრეთა რაოდენობა ნაკლები იყო რეგისტრირებული ამომრჩევლების ერთ მესამედზე.

შედეგები
სომხეთის საკონსტიტუციო რეფერენდუმი (2005)

სომხეთის საკონსტიტუციო რეფერენდუმი ჩატარდა სომხეთში 2005 წლის 27 ნოემბერს. ცვლილებებს კონსტიტუციაში მხარი დაუჭირა გამოკითხულთა 94.5%-მა, რეგისტრირეებული მომხმარებლების 64.33%-მა მიიღო მონაწილეობა რეფერენდუმში. სომხეთის პრეზიდენტმა შედეგები შეაფასა, როგორც „დიდი გამარჯვება სომხეთის დემოკრატიისა და სამოქალაქო საზოგადოების განვითარების გზაზე“.

შედეგები
სომხეთის საკონსტიტუციო რეფერენდუმი (2015)

სომხეთის საკონსტიტუციო რეფერენდუმი გაიმართა სომხეთში 2015 წლის 6 დეკემბერს, რომელშიც მონაწილეობა პოლიტიკურმა პარტიებმა მიიღეს. კონსტიტუციაში შევიდა ცვლილება, რომელიც სომხეთს საპარლამენტო რესპუბლიკად გარდაიქმნა. რეფერენდუმს „სარქისიანის პროექტს“ უწოდებდნენ, რადგან სერჟ სარქისიანი საპრეზიდენტო ვადის ამოწურვის შემდეგ კვლავ მოახერხებს ძალაუფლების შენარჩუნებას. რეფერენდუმის შედეგების თანახმად ცვლილებები კონსტიტუციაში განხორციელდება.

შედეგები
მომხრეები
სომხეთის რესპუბლიკური პარტია
გაბრწყინებული სომხეთი
სომხეთის რევოლუციური ფედერაცია

მოწინააღმდეგეები
კულტურული მემკვიდრეობის პარტია
სომხეთის ეროვნული კონგრესი