iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ღოღობერიძეები

ღოღობერიძეები — ფეოდალური საგვარეულო დასავლეთ საქართველოში.

ღოღობერიძეთა საგვარეულოს შესახებ წერილობით წყაროებში დაცული ცნობები მწირია. ვახუშტი ბატონიშვილი ღოღობერიძეებს მისი თანამედროვე იმერეთის უწარჩინებულეს გვარებს შორის ასახელებს. იოანე ბატონიშვილის ქართველ თავად–აზნაურთა გვარების „აღწერაში“ მოტანილი ლეგენდარული გადმოცემით: „ღუბილხან ანუ ღუღილხან იყო თათარი წელსა 1253–ს... ამათ გუარნი დაშთენ იმერეთს შ(ინ)ა და მიიღეს ღოღობერიძეობა სახელის გამო მათისა“.

ღოღობერიძეთა შესაძლო წინაპრები („ღღ–ძთა“) მოხსენიებული არიან ვანის მარმარილოს ქანდაკების ასომთავრულ წარწერაში ( ს.). ამავე საგვარეულოს წარმომადგენელი უნდა იყოს ხალიფანდრო ღოღაძე, რომელიც თოფურიძეთა 1413–1444 წლების სასისხლო სიგელში ალექსანდრე მეფის „კარის ვაზირთა“ შორის მოწმედ არის დასახელებული. მომდევნო პერიოდში ცნობილია მეაბჯრეთუხუცესი დავით ღოღობერიძე (1486–1488 წწ.), ციხისთავი ესტატე ღოღობერიძე (1488 წ.) და სხვ. ციხისთავის სახელოს ფლობდა 1545 წლის საბუთში მოხსენიებული ღოღობერიძეც, რომელიც უშვილოდ გარდაცვლილა და თავისი მამული ზედა ქვიტირს „ნაშვილეობით“ ბაგრატ იმერთა მეფისათვის მიუცია, ამ უკანასკნელს კი გელათის წმინდა გიორგის ტაძრისთვის შეუწირავს. – საუკუნეების განმავლობაში ღოღობერიძეთა საგვარეულო თანდათან დაემცრო, მათი მამულების დიდ ნაწილს კი წულუკიძეები დაეუფლნენ. საუკუნის შუა ხანებში გავლენიანი პოლიტიკური მოღვაწე იყო ბეჟან ღოღობერიძე. ვამეყ დადიანმა თავისი ასული მიათხოვა ბეჟან ღოღობერიძეს, რამაც გააძლიერა პოლიტიკური ალიანსი ამ ორ ოჯახს შორის . თუმცა ამას ვახტანგ მეფის ლაშქრობა მოყვა. პაატა აბაშიძის მეთაურობით, ზემო იმერეთის თავადებმა მოკლეს ბეჟან ღოღობერიძე, ხოლო ვამეყი გაიქცა სვანეთში.ვამეყ დადიანი. ღოღობერიძეები ბაგრატიონებთანაც იყვნენ დაოჯახებულები , მაგალითისთვის ლევან ღოღობერიძე შეირთო მეუღლედ ქეთევან ბაგრატიონი, დავით ბაგრატიონის შვილი , რომელიც თავისმხრივ იყო თეიმურაზ 1 -ის შვილი

ამ პერიოდის სასულიერო პირებიდან ცნობილია ცაიშელი ეპისკოპოსი სვიმონ ღოღობერიძე (1701 წ.), ჭყონდიდელი ევდემონ ღოღობერიძე (1714 წ.), ხელმწიფის კარის წინამძღვარი სილიბისტრო ღოღობერიძე (1750-იანი წლები).. საუკუნის დასაწყისში ღოღობერიძეები აზნაურთა წოდებაში იყვნენ, თუმცა ზოგიერთი წყაროს თანახმად, საუკუნის დასაწყისში მათ შორის იყვნენ თავადებიც, რომლებიც რუსულმა მმართველობამ მოგვიანებით აღარ დაამტკიცა თავადის სტატუსით.

ღოღობერიძეთა გვარი გაოირჩეოდა მეცნიერ-მუშაკებით, პედაგოგებით და ექიმებით, თუმცა მათ სიაში იყვნენ ჯარისკაცები , მაგალითად ივანე ღოღობერიძე ალმასხანის ძე.

ღოღობერიძეთა სათავადო მდ. გუბისწყალსა და ცხენისწყალს შორის მდებარე ტერიტორიას მოიცავდა. სხვადასხვა დროს მასში, მთლიანად თუ ნაწილობრივ, შედიოდა ხონი, ღანირი, ქუტირი, ივანდიდი, პატარა ანუ გოჩა ჯიხაიში, მათხოჯი, ნახახულევი. ღოღობერიძეებს რეზიდენცია — სასახლე და კარის ეკლესია — სოფ. პატარა ჯიხაიშში, ადგილ „ამოკირულის“ მიდამოებში ჰქონდათ.
სსრკ-ის გუნდური პირველობა ჭადრაკში 1948

სსრკ-ის გუნდური პირველობა ჭადრაკში 1986 — 1-ლი გუნდური ჩემპიონატი საბჭოთა კავშირში შემავალ რესპუბლიკებს შორის. გუნდის შემადგენლობაში შედიოდა 10 ძირითადი მოჭადრაკე (9 მამაკაცი და 1 ქალი). დასაშვები იყო სათადარიგო მოთამაშეების ყოლაც.

შესარჩევი შეჯიბრებები
რსფსრ-ის, მოსკოვის, ლენინგრადისა და უკრაინის სსრ-ის ნაკრებებმა ფინალურ ტურნირში მონაწილეობის უფლება პირდაპირ მიიღეს. დანარჩენმა გუნდებმა ფინალის 3 საგზური ნახევარფინალურ ტურნირებში გაითამაშეს, რომლებიც ზონალური პრინციპით ჩატარდა.

ფრუნზე
ყირგიზეთის სსრ-ის დედაქალაქში ჩატარდა აღმოსავლეთ ზონის ტურნირი შუა აზიის რესპუბლიკების მონაწილეობით. დამაჯერებელი გამარჯვება მოიპოვა უზბეკეთის სსრ-ის ნაკრებმა, რომელმაც ყველა მატჩი მოიგო.

თბილისი
თბილისის ნახევარფინალში ამიერკავკასიის რესპუბლიკებისა და მოლდავეთის სსრ-ის გუნდები მონაწილეობდნენ. ფინალში გასვლის მთავარი პრეტენდენტი საქართველოს სსრ-ის ნაკრები იყო, რომელმაც ტურნირი აზერბაიჯანის დამარცხებით დაიწყო და საბოლოოდ პირველი ადგილი დაიკავა.

რიგა
რიგაში შეიკრიბნენ ბალტიისპირეთის რესპუბლიკების, ბელორუსიისა და კარელია-ფინეთის გუნდები. ფინალის საგზური ლიტვის სსრ-ის მოჭადრაკეებმა მოიპოვეს.

ფინალი
ჩემპიონატის ფინალური ეტაპი 1948 წლის 12-დან 21 სექტემბრამდე ლენინგრადში მიმდინარეობდა.

პირველი ადგილი მოსკოვის გუნდმა მოიპოვა, რომელმაც ყველა მატჩი მოიგო. მეორე ადგილზე ლენინგრადი გავიდა, ხოლო ბრინჯაოს მედლები რსფსრ-ის მოჭადრაკეებმა მოიპოვეს. საქართველოს ნაკრებმა ფინალში მე-6 ადგილი დაიკავა.

საქართველოს ნაკრების შემადგენლობა ფინალში
საქართველოს ნაკრებმა ფინალურ ეტაპზე შემდეგი შემადგენლობით იასპარეზა:

საუკეთესო ინდივიდუალური შედეგები
1-ლი დაფა (ვაჟები): ვლადას მიკენასი (ლიტვის სსრ) — 5 ქულა 6-დან.
ქალთა დაფა: ელიზავეტა ბიკოვა (მოსკოვი) — 5½ ქულა 6-დან.
ქუტირის წმინდა გიორგის ეკლესია

}
| რელიგიური_წევრობა =
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი = ხონის მუნიციპალიტეტი
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| საიტი =
| ხუროთმოძღვრება =
| ხუროთმოძღვარი = აბრამ პოლიტოვი
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება =
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =დიახ
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 42.275236
| გრძედი = 42.374576
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
ქუტირის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია ხონის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქუტირში. ეკლესია დარბაზული ტიპისაა, გუმბათიანია. აგებულია საუკუნის ბოლოს.

ეკლესიის სამშენებლო მხედრული წარწერების მიხედვით მისი მშენებლობა 1872 წელს დაუწყიათ და 1884 წელს დაუსრულებიათ. წარწერაში ასევე მოხსენიებულია ბერძენი არქიტექტორი აბრამ პოლიტოვი. მშენებლობის ხარჯები სოფლის მოსახლეობამ გაიღო. 1885 წლის 27 ოქტომბერს ეკლესია აკურთხა იმერეთის ეპისკოპოსმა გაბრიელმა. ამჟამინდელი ეკლესიის ადგილზე მანამდე იდგა ხის ეკლესია, რომელიც 1790 წელს აუშენებიათ და 1843 წელს განუახლებიათ.
სავანის რეგიონი (განა)

სავანის რეგიონი — განის 16 რეგიონიდან ერთ-ერთი, პირველი დონის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული გვინეის ყურის სანაპიროზე. ადმინისტრაციული ცენტრი — დამონგო. დასახელება მიიღო მაღალბალახოვანი სავანებისაგან და მშრალი სავანის ტყეებისაგან, რომელიც გავრცელებულია განის ვრცელ ტერიტორიაზე.

ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ზემო დასავლეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონებს, დასავლეთიდან ჩრდილოეთის რეგიონს, სამხრეთიდან ბონოს და აღმოსავლეთ ბონოს რეგიონებს და დასავლეთიდან კოტ-დ’ივუარს.

1957 წლის 6 მარტს დიდი ბრიტანეთისგან განის დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, ყოფილი ბრიტანული კოლონია ოქროს ნაპირის ჩრდილოეთი ტერიტორიები გახდა ჩრდილოეთის რეგიონი. 1959 წელს ჩრდილოეთის რეგიონს გამოეყო ზემო რეგიონი. იმავე წელს ზემო და ჩრდილოეთის რეგიონების შემადგენლობაში შევიდნენ ყოფილი კოლონია ბრიტანული ტოგოლენდის ჩრდილოეთი რაიონები.

2018 წლის 27 დეკემბერს ჩატარდა რეფერენდუმი, რის შედეგადაც ბრონგ-აჰაფოს რეგიონი გაიყო ბონოს, აღმოსავლეთ ბონოს და აჰაფოს რეგიონებად, ჩრდილოეთ რეგიონს გამოეყო აღმოსავლეთ ბონოს და სავანის რეგიონები, ვოლტის რეგიონს — ოტის რეგიონი, დასავლეთის რეგიონს — ჩრდილო-დასავლეთის რეგიონი. ახალი რეგიონების შექმნა გახდა 2016 წლის 7 დეკემბრის განის საყოველთაო არჩევნებამდე ახალი პატრიოტული პარტიის წინასაარჩევნო დაპირებების აღსრულება, რომელზეც პარტიამ გამარჯვება მოიპოვა. ამ არჩევნების შედეგების მიხედვით პარტიის ლიდერი ნანა აკუფო-ადო გახდა პრეზიდენტი. ახალმა პრეზიდენტმა შექმნა რეგიონების რეორგანიზაციისა და განვითარების სამინისტრო. ახალი რეგიონები შეიქმნა 2019 წლის 13 თებერვალს.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 604

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 604 ერთხმად მიიღეს 1987 წლის 14 დეკემბერს, ეყრდნობოდა გენერალური მდივნის ანგარიშს. ანგარიშის თანახმად, არსებული გარემოებების გამო, კვიპროსში გაეროს სამშვიდობო ძალების ყოფნა კვლავაც აუცილებელი იყო კონფლიქტის მშვიდობიანი მოგვარებისათვის.საბჭომ გამოხატა სურვილი, რომ ყველა მხარეს მხარი დაეჭირა „ათპუნქტიანი შეთანხმებისთვის“ თემთაშორისი მოლაპარაკებების განახლების მიზნით. ამასთანავე, საბჭომ სთხოვა გენერალურ მდივანს, 1988 წლის 31 მაისამდე წარედგინა მორიგი ანგარიში მოცემული რეზოლუციის შესრულების მიმდინარეობის შესახებ.

საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი წინა რეზოლუციები, მათ შორის რეზოლუცია 365 (1974), გამოხატა შეშფოთება შექმნილი ვითარების გამო და მოუწოდა ჩართულ მხარეებს, ერთობლივად ემუშავათ მშვიდობის მისაღწევად. საბჭომ კიდევ ერთხელ გაახანგრძლივა კვიპროსში გაეროს სამშვიდობო ძალების ყოფნის ვადა (რომლებიც თავდაპირველად რეზოლუცია 186-ით (1964) შეიქმნა) 1988 წლის 15 ივნისამდე.
ცენტრალური რეგიონი (განა)

ცენტრალური რეგიონი — განის 16 რეგიონიდან ერთ-ერთი, პირველი დონის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული გვინეის ყურის სანაპიროზე. ადმინისტრაციული ცენტრი — კეიპ-კოსტი.

ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ჩრდილო-დასავლეთ, აღმოსავლეთის და აშანტის რეგიონებს, აღმოსავლეთიდან დიდი აკრის რეგიონს, დასავლეთიდან დასავლეთის რეგიონს.

1957 წლის 6 მარტს დიდი ბრიტანეთისგან განის დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, ყოფილი ბრიტანული კოლონია ოქროს ნაპირის სანაპირო რეგიონი გაიყო აღმოსავლეთ და დასავლეთის რეგიონებად. 1959 წელს დასავლეთის რეგიონის შემადგენლობიდან გამოიყო ცენტრალური რეგიონი.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 605

კენჭისყრა
რეზოლუცია მიღებულ იქნა 14 ხმით, არცერთის წინააღმდეგ. კენჭისყრისგან თავი შეიკავა ერთმა წევრმა — ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა, რისი მიზეზიც გახდა რეზოლუციაში არსებული „ისრაელის პოლიტიკისა და ქმედებების განზოგადებული კრიტიკა“, რომელიც, აშშ-ის პოზიციით, უგულებელყოფდა არაბულ პროვოკაციებს, რამაც გამოიწვია კიდეც აღნიშნული ინციდენტი.
ღუმურიში

ღუმურიში — ადმინისტრაციული ერთეული (თემი) აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე (სოფლები: ზემო ღუმურიში, ფართოღალი, ქვემო ღუმურიში); წარსულში — სოფლების ზემო ღუმურიშისა და ქვემო ღუმურიშის საერთო სახელწოდება. ამჟამად რუსეთის ფედერაციის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიაზეა.

ტოპონიმ „ღუმურიშის“ ეტიმოლოგია საკამათოა. სხვადასხვა მკვლევარი მას აფხაზური (შ. ინალ-იფა), მეგრული (ვ. ზუხბაია, კ. ოკუჯავა) ან სვანური (თ. მიბჩუანი, გ. გასვიანი) წარმოშობის სახელად მიიჩნევს. ღუმურიში ისტორიულ სამურზაყანოში მდებარეობს. მის მიდამოებში აღმოჩენილია ზედაპალეოლითური სადგომები (ღუმურიში , ), შუანეოლითური ნამოსახლარი, შუა საუკუნეების ე. წ. საგერგაიოს ეკლესიის ნაშთები და საუკუნით დათარიღებული ქართული ასომთავრული წარწერა დედოფალ საგდუხტის მოხსენიებით. 1994 წელს აფხაზეთის ხელისუფლებამ თემის სოფლები ადმინისტრაციულად გააერთიანა, უწოდა „გუმრიშ“ და დაუქვემდებარა ტყვარჩელის რაიონს.
მესინის სრუტის ბრძოლა

მესინის სრუტის ბრძოლა — ძვ. წ. 276 წელს გამართული ბრძოლა, როდესაც კართაგენის ფლოტი თავს დაესხა პიროსი ეპიროსელის სიცილიურ ფლოტს, რომელიც სრუტეს იტალიისკენ კვეთდა. პიროსი იტალიიდან სიცილიაში ძვ. წ. 278 წლის შემოდგომაზე გაემგზავრა და კართაგენის ჯარების წინააღმდეგ რამდენიმე მნიშვნელოვანი გამარჯვება მოიპოვა, თუმცა რომაელთა წარმატებებმა პიროსის იტალიელი მოკავშირეების წინააღმდეგ დაარწმუნა იგი იტალიაში დაბრუნებულიყო.

პიროსის მიერ თავისი ჯარების რეგიუმში გადაყვანისა, მის 110 გემბანიანი საბრძოლო ხომალდისა და ასობით სატრანსპორტო გემისგან შემდგარ ფლოტს კართაგენელები დაესხნენ თავს. კართაგენის ფლოტმა ბერძნული გემებიდან 70 ჩაძირა და 28 დააზიანა. პიროსის გადარჩენილი გემები, რომლებიც 12 საბრძოლო გემს და სატრანსპორტო გემებს შეადგენდა, ლოკრიში ჩამოდგნენ, სადაც მან თავისი ვაჟი, ალექსანდრე დატოვა სიცილიური კამპანიის დაწყებისას.
ბრუსკეტა

ბრუსკეტა ― იტალიური აპეტაიზერი (ანტიპასტო), რომელიც წარმოადგენს შემწვარ პურს ნივრით, ზეითუნის ზეთითა და მარილით. ყველაზე ხშირად ბრუსკეტაზე პომიდვრის, ბოსტნეულის, ლობიოს, შებოლილი ხორცისა და ყველის ნაჭრებს ალაგებენ.

ეტიმოლოგია
ბრუსკეტა რომაული „”-დან მომდინარეობს. ის იტალიურში „“-ს ეკვივალენტია, რაც ნაკვერჩხალზე ან ჩვეულებრივ შეწვას ნიშნავს.

უევერლი რუთმა 1971 წელს აღნიშნა, რომ ბრუსკეტო კერძის უშუალოდ რომაული სახელი იყო, იტალიის სხვა მხარეებში კი მას „ '”-ს (სიტყვასიტყვით „ვირის ზურგი“) უწოდებენ.

ამერიკის შეერთებულ შტატებში სახელი ბრუსკეტა ზოგჯერ გამოიყენება ისეთი ბოსტნეულის აღსანიშნავად, რომელიც ქილებში იყიდება და, როგორც წესი, პომიდვრის ბაზაზე მზადდება.

ისტორია
ბრუსკეტა ინგლისურ ენაზე პირველად ელიზაბეტ დევიდმა აღწერა 1954 წელს.

უევერლი რუთი და მარსელა ჰაზანი ბრუსკეტას წარმოშობას ანტიკურ რომს უკავშირებენ. რუთის თქმით, რომაელები ბრუსკეტას „“-ს ან „“-ს უწოდებდნენ. საბინების ქალაქ კიურესში აღმოჩენილი წარწერა ადასტურებს, რომ კრასტრუმი ხალხს მნიშვნელოვან დღესასწაულებზე, როგორიცაა სატურნალია, მულსუმთან ერთად ურიგდებოდა. ჰაზანი აცხადებს, რომ ბრუსკეტა თითქმის ისეთივე ძველია, როგორც თავად ზეითუნის ზეთი. ძველ რომში ზეითუნის ზეთის პირველი გასინჯვა, სავარაუდოდ, ზეთში ამოვლებული პურის ნაჭრით ხდებოდა. მიუხედავად იმისა, რომ ბრუსკეტა დაბალი კლასის საკვებად ითვლებოდა, დროთა განმავლობაში მან პოპულარობა მოიპოვა და უფრო მაღალი სოციალური კლასების სამზარეულოებშიც მოხვდა.

საერთაშორისო კულინარიული ცენტრი ბრუსკეტას შუა საუკუნეებით ათარიღებს, როდესაც საკვებს თეფშების ნაცვლად პურზე მიირთმევდნენ.

ტიპები
ამერიკაში ცნობილი ბრუსკეტას ვერსია, რომელსაც კუბებად დაჭრილი პომიდვრის სალათით ამზადებენ, იტალიაში არსებული რამდენიმე სახეობიდან ერთ-ერთია.

აბრუცოს რეგიონში პოპულარულია ბრუსკეტას ერთ-ერთი ვარიანტი, რომელიც ვენტრიჩინით მზადდება.

საერთაშორისო კულინარიული ცენტრის მონაცემებით, ტერმინი ბრუსკეტა ზოგჯერ კროსტინისა და ტოსკანური კერძის, ფეტუნტას სინონიმად გამოიყენება.

კამპანიის რეგიონში პომიდვრის ბრუსკეტა ყველაზე პოპულარულია, მაგრამ მას მხოლოდ მაშინ მიირთმევენ, როდესაც პომიდვრის სეზონია. პომიდორთან ერთად პურზე ალაგებენ დამარილებულ ანჩოუსს, კარაქს, ნივრით შეზავებულ ლობიოს და ასხამენ ზეითუნის ზეთს. რესტორნებში გვხვდება ბოტარგასა (დამუშავებული თევზის ქვირითი) და ტრიუფელის ბრუსკეტაც კი.

გალერეა
ყარაბულაღი

ყარაბულაღი, ყარაბულახი, კარაბულახი — ისტორიული დაბა ქვემო ქართლში, მდინარე შავწყაროსწყლის (ხრამის მარჯვენა შენაკადი) ორივე ნაპირზე, ახლანდელი დმანისის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზემო ყარაბულაღისა და ქვემო ყარაბულაღის ტერიტორიაზე.
ისტორია
მდებარეობს გვიანი შუა საუკუნეების ზურტაკეტის ხეობაში. წყაროებში ყარაბულაღი (ყარაბულახი, კარაბულახი) იხსენიება საუკუნის ბოლოდან. 1695 წელს ერეკლე ირანის ჯართან ერთად, რომელსაც სათავეში ედგა ქალბალიხანი, შემოვიდა ქვემო ქართლში და ყარაბულახში დაბანაკდა.ვახუშტი ბატონიშვილი ( საუკუნე) მას დაბად მოიხსენიებს: „ხოლო არს დაბა ველსა ზედა შავი-წყარო — ყარაბულახი“. საუკუნის დასაწყისში ზურტაკეტის ხეობაში 3 ყარაბულახი მოიხსენიება — ზემო, ქვემო და სასახლის ყარაბულახი. ამ სოფლებში ყმა-მამულს ფლობდნენ ყაფლანიშვილები, იარალიშვილები და ბაგრატიონთა სამეფო ოჯახის წევრები.

ყარაბულაღის მახლობლად დგას შუა საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლები — ზემო ყარაბულაღის (შავწყაროს), ორთაშუას, სარკის წმ. გიორგის, წმ. სალომეს ეკლესიები. მის მიდამოებში არქეოლოგიურად შესწავლილია მეზოლითური ხანის სადგომი ზურტაკეტის ეხი. ადგილ „ორთაშუაზე“, სოფლებს ახას, ზემო ყარაბულაღსა და უსეინქენდს შორის გათხრილია ყორღანული ველი — ძვ. წ. – საუკუნეებით დათარიღებული 9 ყორღანი.

ყარაბულაღის ადმინისტრაციული ერთეული
საქართველოს თანამედროვე ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული მოწყობით ყარაბულაღი დმანისის მუნიციპალიტეტის ერთ-ერთი ადმინისტრაციული ერთეულია (ყოფილი თემი). მასში შედის სოფლები: ახა, ახალი გედაგდაღი, ზემო კარაბულახი, მამიშლარი, მეორე სალამალექი, პირველი სალამალექი, სოღუთლო, უსეინქენდი, ქვემო ყარაბულაღი და ძველი გედაგდაღი. 2014 წლის აღწერით ყარაბულახის თემში იყო 1 557 მცხოვრები. ახის გარდა, ყარაბულაღის სოფლების მოსახლეობის უმეტესობას აზერბაიჯანელები წარმოადგენენ.
ზურტაკეტის ეხი

ზურტაკეტის ეხი — არქეოლოგიური ძეგლი, მეზოლითური ხანის სადგომი (ეხი) დმანისის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ყარაბულაღის ტერიტორიაზე.

ზურტაკეტის ეხი მდებარეობს მდ. შავწყაროსწყლის მარჯვენა ნაპირზე, გომარეთის პლატოს ძირში. სადგომი გაჭრილია დოლერიტებში. აღმოაჩინა 1945 წელს ლევან მარუაშვილმა გეომორფოლოგიური დაკვირვების დროს. 1966–1967 წლებში ეხი შეისწავლა ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ხრამის ხეობის ქვის ხანის შემსწავლელმა არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი ნ. ბერძენიშვილი). ძეგლი უშუალოდ გათხარა და მონოგრაფიულად შეისწავლა მანანა გაბუნიამ.

ეხში 43-80 სმ სიმძლავრის ფენაში აღმოჩნდა 386 ერთეული ქვის, უმეტესად შავი ობსიდიანის ნაწარმი (ლამელები, ნუკლეუსები, საფხეკები, საჭრისები და სხვ.), ასევე მრავალფეროვანი ფაუნის ნაშთები (კეთილშობილი ირემი, ბიზონი, კავკასიური ჯიხვი, შველი, მუფლონი, კულანი, კურდღელი, ყურებიანი ზღარბი, მემინდვრია, გარეული ცხენი). ზურტაკეტის სადგომი ქვის ინვენტარის ხასიათის მიხედვით სეზონურ სადგომს წარმოადგენს და თარიღდება მეზოლითური ეპოქის შუა ხანით.
მა ქუანი

მა ქუანი
მა ქუანი (ჩინურად: , თარიღები უცნობია), საპატიო სახელი ჯიანგსიანგი (ჩინურად: ) — ცინის დინასტიის მხატვარი. ცხოვრობდა მე-17-მე-18 საუკუნეებში და სპეციალიზირებული იყო ფრინველებისა და ყვავილების ხატვაში. მა ქუანის მხატვრული სტილი მკვეთრად განსხვავდებოდა სხვა თანამედროვე "ნიჭიერი ქალბატონების" (ჩინურად: ) სტილისგან.
ბიოგრაფია
მა ქუანის ცხოვრების შესახებ მცირე ინფორმაცია არსებობს, მაგრამ წყაროები მიუთითებენ, რომ დაიბადებულია ჩანგშუში და იყო ან ასული, ან შვილიშვილი მხატვარ-მეცნიერ მა იუანიუს. ცხოვრების გვიან პერიოდში განიცდიდა სიბრმავეს და მისი სტუდენტების ნახატები იყიდებოდა მისი ხელმოწერით.
ფინანსური კრიზისის გამო, მა ქუანი ქმნიდა ფრინველებისა და ყვავილების ნახატებს გასაყიდად, თანდათან მისი ნახატები იმდენად პოპულარული გახდა,რომ სხვა ადამიანები მეტდამეტ საღებავებს ამზადებდნენ ,რათა მა ქუანს უფრო სწრაფად შეექმნა მეტი ნამუშევარი.გვიან წლებში ხელსაყრელად ადარებდნენ მინგის დინასტიის მხატვრებს, როგორიცაა შენ ჟოუ.
მრავალი ადამიანი ჩანგშუში, განსაკუთრებით ქალებს სურდათ ესწავლათ ხატვა მა ქუანისაგან, ერთ-ერთი ასეთი იყო ჯიანგ ლიქსი,რომელმაც მოგვიანებით მიაღწეია დიდებას.
ხელოვნება
მა ქუანის მხატვრობა მოიცავს პეპლებს, ფუტკრებს და ჭრიჭინებს. თანამედროვე კრიტიკოსები აღიარებენ მხატვრის ფუნჯით მუშაობას. ამბობენ, რომ ძალიან კონტროლირებულია და წარმოქმნის განსაკუთრებით დახვეწილ შტრიხებს. მა ქუანი ძირითადად ხატავდა ყვავილებსა და ფრინველებს, რომლებიც ჩვეულებრივ ბაღში ჩანან. ქრიზანტემების ერთ ნახატს დაურთო ლექსი იმის შესახებ, თუ როგორ არ აქვს ადგილი ასეთი ყვავილების დასარგავად, მაგრამ შეუძლია მათი მოვლა თავისი ფუნჯით.
მა იუანიუსთან შედარებით, მა ქუანის ნამუშევრები აღწერილია, როგორც მეტად რეალისტური.
აგრეთვე მა ძლიერად იყო მოხიბლული სონგის დინასტიის მხატვრული სტილებით.
გალერეა
კრისტა მაკოლიფი

შერონ კრისტა კორიგან მაკოლიფი (; დ. 2 სექტემბერი, 1948, ბოსტონი, მასაჩუსეტსის შტატი, აშშ — გ. 28 იანვარი, 1986, კანავერალის კონცხი, აშშ) — ამერიკელი მასწავლებელი და ასტრონავტი. იგი იყო კოსმოსური შატლის, ჩელენჯერის შვიდკაციანი ეკიპაჟის წევრი, რომელიც 1986 წლის 28 იანვარს მეათე ფრენის განხორციელებიდან სამოცდამეცამეტე წამზე აფეთქდა და მაკოლიფისა და სხვა კოსმონავტთა დაღუპვა გამოიწვია.

ბიოგრაფია
კრისტა მაკოლიფი დაიბადა 1948 წლის 2 სექტემბერს, ქალაქ ბოსტონში, მასაჩისეტსის შტატში. 1970 წელს კრისტიმ დაამთავრა ბოსტონში, ფრემინგემის სახელმწიფო კოლეჯი ისტორიის ბაკალავრის ხარისხით, ხოლო 1978 წელს მერილენდის შტატში, ბოუის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, განათლების მენეჯმენტის მაგისტრის ხარისხით.

1970-1978 წლებში ის ისტორიას და ინგლისურს ასწავლიდა მორნინგსაიდის და შემდეგ ლანჰემის (მერილენდი) საშუალო სკოლებში. მაგისტრის ხარისხის მიღების შემდეგ, 1978 წელს, ნიუ ჰემფშირის კონკორდის საშუალო სკოლაში ასწავლიდა ისტორიას, ინგლისურს და ბიოლოგიას.

1984 წლისთვის ამერიკელმა მეცნიერებმა და ასტრონავტებმა 55 კოსმოსური ფრენა განახორციელეს და მათი წარმატებული დაბრუნება დედამიწაზე ჩვეულებრივი მოვლენა გახდა. გაჩნდა იდეა, რომ თითქმის ნებისმიერ ახალგაზრდა და ჯანმრთელ ადამიანს, რამდენიმე თვიანი ტრენინგის შემდეგ, შეეძლო კოსმოსში გაფრენა. იმავე შემოდგომაზე გამოცხადდა პირველი კონკურსი სახელწოდებით „მასწავლებელი კოსმოსში“. დაახლოებით 11 000 განაცხადი იქნა მიღებული და მეორე რაუნდში 118 კანდიდატი, თითოეული შტატიდან და მისი ტერიტორიებიდან ორი, გადავიდა. 1985 წლის სექტემბერში შერონ კრისტა მაკოლიფმა და ბარბარა მორგანმა ჰიუსტონში დაიწყეს ტრენინგი. სამთვიანი ტრენინგის შემდეგ, კრისტა ფრენისთვის მზად იყო. ის კოსმოსური შატლის „ჩელენჯერის“ ტვირთის სპეციალისტად დაინიშნა და მისი მოვალეობა იყო შატლზე 15-წუთიანი გაკვეთილების ჩატარება სიცოცხლისა და მეცნიერების, კოსმოსის შესწავლისა და გამოყენების შესახებ, ასევე საგანმანათლებლო ვიდეოების გადაღება.

1986 წლის 28 იანვარს, ის -51 მისიის ეკიპაჟში განაწილდა -ზე. კოსმოსური ხომალდის გაშვებიდან 73-ე წამზე მომხდარი კატასტროფის შედეგად, მაკოლიფი ეკიპაჟის დანარჩენ წევრებთან ერთად დაიღუპა.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს მაკოლიფი.
ზურტაკეტის ყორღანები

ზურტაკეტის ყორღანები — არქეოლოგიური ძეგლების კომპლექსი, ბრინჯაოს ხანის ყორღანები დმანისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. მდებარეობს მდ. ხრამისა და მისი მარჯვენა შენაკადის მდ. შავწყაროსწყლის აუზში, ადგილ „ორთაშუაზე“, სოფლებს ახას, ზემო ყარაბულაღსა და უსეინქენდს შორის.

ზურტაკეტის ყორღანული ველი, სულ 9 ყორღანი, გათხარა და შეისწავლა 1959–1961 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტისა და საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმის თრიალეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი ოთარ ჯაფარიძე). მიეკუთვნება თრიალეთის კულტურის ძეგლებს და თარიღდება ძვ. წ. საუკუნის შუა ხანებით – ძვ. წ. საუკუნის დასაწყისით.
აღწერილობა
ყორღანთა ქვაყრილები ძირითადად გამართულია ქვამიწაყრილიან ფუძეზე. უდიდესი ყორღანის (№4) დიამეტრი 100 მ-ია, სიმაღლე 8 მ; უმცირესის (№5) — 32 მ და 1,5 მ. ყორღანებში მიცვალებულთა დასაკრძალავად მოწყობილია ოთხკუთხა ნაგებობები („დარბაზები“), რომლებიც ნაგებია ფილაქვებით, წყობა მშრალია. გამონაკლისს წარმოადგენს №№8, 9 ყორღანები, რომელთა „დარბაზები“ რიყის ქვითაა ნაგები. №5 ყორღანს „დასაკრძალავი დარბაზი“ არ ჰქონდა. მიწის პირზე მოწყობილი იყო დასაკრძალავი მოედანი. №№3, 4, 6 ყორღანების „დარბაზებს“ აღმოსავლეთიდან აქვს დრომოსები. დარბაზისა და დრომოსის კედლების ზოგიერთ ქვაზე ნაკაწრი ნიშნებია გამოყვანილი. №№1, 2, 7 სამარხების კედლებში მცირე ზომის სათავსოებია მოწყობილი. გარდა ამისა, ზოგიერთ ყორღანში (№№1, 2, 4, 7) ჩაშვებულია მოგვიანო ხანის სამარხები. ყორღანები ძირითადად გაძარცვულია. დღეისათვის ყორღანები მიწითაა დაფარული.
ყორღანი №4
№4 ყორღანი ყველაზე ადრეული და ზომებით უდიდესია, თარიღდება ძვ. წ. საუკუნის შუა ხანებით. მის სამარხში აღმოჩნდა: შავპრიალა ვარდისფერსარჩულიანი და მონაცრისფროდ გამომწვარი თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები, შემკული ამოღარულ-ამოკაწრული და ნაპრიალები (წიწვისებური და ტეხილხაზოვანი) ორნამენტებით; ოქროს ფირფიტისაგან დამზადებული მილაკები (4 ცალი) და მძივი; ვერცხლის კასრისებური მძივები და უმბონი, რომლებიც შემკულია ამობურცული წერტილოვანი ორნამენტით; სარდიონის ბიკონუსური მძივი, ობსიდიანის ქუსლამოღარული ისრისპირები და სხვ. ყორღანის ქვაყრილის კიდეზე, ქვამიწაყრილიან ფუძეზე ჩაშვბულია სამარხი, რომელშიც აღმოჩნდა ცხენის რამდენიმე კბილი, რკინისაგან დამზადებული ლაგამი, აბჯრის ნატეხები, ისრისპირი, ბიზანტიის იმპერატორის კონსტანტინე -ის (ზეობდა 1059-1067) მონეტა. ჩრდილოეთისა და დასავლეთის მხრიდან ყორღანს ეკვრის ნასოფლარი, რომლის შენობები აგებულია ყორღანის ყრილიდან აღებული ქვებით.