უილიამ ედუარდ პარი

სერ უილიამ ედუარდ პარი (; დ. 19 დეკემბერი, 1790, ბათი, სომერსეტი, ინგლისი — გ. 9 ივლისი, 1855, ლონდონი, ინგლისი) — ინგლისელი კონტრადმირალი და არქტიკის მკვლევარი, რომელმაც 1827 წელს ჩრდილოეთ პოლუსზე ერთ-ერთი პირველი ექსპედიცია მოაწყო. იყო სანქტ-პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო წევრი (1826).

ბიოგრაფია
უილიამ ედუარდ პარი დაიბადა 1790 წლის 19 დეკემბერს ანგლო-უელსელი ექიმის, კალებ ჰილიერ პარის ოჯახში. იგი ადრევე ჩადგა საზღვაო სამსახურში, კორნუოლისის ხელმძღვანელობით პირველი მოგზაურობა შეასრულა 110-ქვემეხიან გემ „ვილ დე პარიზის“ ხაზით. შემდეგ ფრეგატ „ალექსანდრიაზე“ გადაიყვანეს, საიდანაც სპიტსბერგენში გაგზავნეს მისი თევზჭერის დასაცავად, პარიმ შეისწავლა ჰიდროგრაფია, გამოიკვლია სპიტსბერგენის სანაპირო და შეადგინა რუკები. სწორედ აქ დაიწყო მან ასტრონომიაზე მუშაობა, რამაც მოგვიანებით აღიარება მოუტანა.

1813 წელს ის გემ „სკეპტრით“ გაემგზავრა ჩრდილოეთ ამერიკის სანაპიროებისკენ, მონაწილეობდა სამხედრო ოპერაციებში კონექტიკუტის მდინარეზე ამერიკული და ფრანგული პარტიზანული ძალების წინააღმდეგ და ამავდროულად განაგრძო საზღვაო ასტრონომიის შესწავლა. სახლში დაბრუნების შემდეგ პერიმ გამოაქვეყნა თავისი პირველი ნაშრომი ამ სფეროში: „პრაქტიკული წესები ფიქსირებული ვარსკვლავების ღამის დაკვირვებისთვის“, რომელიც ახალგაზრდა ოფიცრებისთვის ზღვაში გემის პოზიციის დადგენაში ხელმძღვანელობას ისახავდა მიზნად.

1818 წელს მან მონაწილეობა მიიღო ჯონ როსის არქტიკულ ექსპედიციაში, ხოლო მომდევნო წელს მან დამოუკიდებელი მოგზაურობა განახორციელა ყოფილ ბომბდამშენ „ჰეკლაზე“, რომელიც ყინულის ნავიგაციისთვის იყო აღდგენილი, ატლანტიკიდან წყნარ ოკეანემდე ჩრდილო-დასავლეთის გასასვლელის პოვნის მიზნით. ამ მოგზაურობიდან დაბრუნების შემდეგ, პარიმ 1821 წელს ახალი ექსპედიცია მოაწყო, რომელიც ორი წელი გაგრძელდა და დასავლეთ გრძედის 81°44'-ს მიაღწია. ამ მოგზაურობის დროს მან შეადგინა ბაფინის ყურის სანაპიროს დეტალური აღწერა, მაგრამ კვლავ მოუწია დაბრუნება მიზნის მიღწევის გარეშე.

ადმირალიტეტში დაახლოებით ერთი წლის განმავლობაში მსახურობის შემდეგ, პარიმ 1824 წელს მესამე არქტიკული ექსპედიცია განახორციელა გემებით „ჰეკლა“ და „ფიური“. დასავლეთით გაცილებით ღრმად შეღწევის შემდეგ, ის პრინც რეჯენტის სრუტეში უნდა გამოეზამთრებინა, სადაც მან მისი სახელობის არქიპელაგი აღწერა და რუკა დახატა. „ფიური“ ჩაიძირა და პარი 1825 წელს ინგლისში დაბრუნდა, დაუყოვნებლივ შესთავაზა ადმირალიტეტს შპიცბერგენის გავლით ახალი ექსპედიციის ორგანიზება. საჭირო თანხების მოპოვების შემდეგ, მან შეკრიბა ყინულზე მოგზაურობისთვის განკუთვნილი საბაგიროებით აღჭურვილი ნიჩბოსნობის რაზმი და 1827 წლის მარტში ინგლისიდან გემ „ჰეკლათი“ გაემგზავრა, რომელმაც ის შპიცბერგენში მიიყვანა. იქიდან ექსპედიცია ჩრდილოეთისკენ ციგებით გაემგზავრა და ჩრდილოეთის განედის 82°45'-ს მიაღწია.

ეს იყო პერის ბოლო მოგზაურობა. ინგლისში დაბრუნების შემდეგ, ის კიდევ რამდენიმე წელი მსახურობდა ადმირალიტეტში ჰიდროგრაფად, ხოლო 1829 წელს დატოვა საზღვაო ფლოტი და ავსტრალიის კოლონიზაციის კერძო კომპანიის აგენტი გახდა. ახალ ჰოლანდიაში ხუთი წლის გატარების შემდეგ, პერი დაბრუნდა ადმირალიაში სამსახურში და 1837-1846 წლებში საზღვაო დეპარტამენტის ორთქლმავლების დეპარტამენტის კონტროლიორის თანამდებობა ეკავა. მან სამსახური სამეფო საზღვაო ჰოსპიტალის სუპერინტენდენტის თანამდებობაზე დაასრულა. 1852 წლის 4 ივნისს იგი კონტრადმირალის წოდებით დააწინაურეს.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრარატერს დაარქვეს პარი.