iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ალაზნის არხი

ალაზნის არხი — სარწყავი არხი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიგნიკახეთში, მდინარე ალაზნის მარჯვენა მხარეზე. აგებული იყო საუკუნეში, იყო 119 კმ სიგრძის და რწყავდა 53 ათას ჰექტარ მიწას. საუკუნეების განმავლობაში არაერთხელ დანგრეულა და ისევ აღდგენილია. იწყებოდა ალავერდის ტაძრის მახლობლად (ახლანდ. ახმეტის მუნიციპალიტეტი) და მთავრდებოდა სოფ. ქვემო ქედთან (ახლანდ. დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი).

მოგვიანებით აშენდა თანამედროვე საინჟინრო ნაგებობა — ალაზნის მაგისტრალური სარწყავი არხი (ნაწილობრივი ექსპლუატაცია — 1930, დამთავრდა 1933). არხის სიგრძეა 91 კმ, გამტარობა 18 მ³/წმ. იწყება სოფ. კონდოლის (თელავის მუნიციპალიტეტი) მახლობლად, მთავრდება სოფ. საბათლოსთან (დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი). რწყავს თელავის, გურჯაანის, სიღნაღისა და დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტების მიწებს (35 ათ. ჰა).

1964 წელს დაიწყო ზემო ალაზნის სარწყავი სისტემის მშენებლობა, რომელიც საქართველოში ყველაზე დიდი საირიგაციო ნაგებობა უნდა ყოფილიყო. თავდაპირველი პროექტით, უნდა მორწყულიყო შიგნი- და გარეკახეთის 100 ათასზე მეტი ჰა მიწა.
ალაზნის ველის ნამოსახლარები

ალაზნის ველის ნამოსახლარები — ბრინჯაოსა და რკინის ხანის ნამოსახლარი გორები. მათი უმეტესობა (ალავერდი , და სხვა) შუა ბრინჯაოს ხანაში მიუტოვებიათ, შესაძლებელია, ურწყავი მიწათმოქმედების კრიზისის გამო. გვიანდელი ბრინჯაოს ხანაში სარწყავ მიწათმოქმედებაზე გადასვლის შემდეგ ალაზნის ველის ნამოსახლარები ხელმეორედაა ათვისებული. მდინარე ალაზნის ქვემო დინების მარჯვენა ნაპირას არის გორების ჯგუფი („ტყის ბოლოს გორა“, „რუსის გორა“, „ვასილგორა“, „ასანურგორა“, „ძველი ანაგის გორა“ და სხვა), სადაც ადამიანი უწყვეტლივ ცხოვრობდა ადრინდელი ბრინჯაოს ხანიდან რკინის ხანამდე, რაც შესაძლებელი გახადა ხელოვნურ რწყვაზე დაფუძნებულმა მიწათმოქმედებამ. ასეთივეა ახმეტის ჩრდილოეთით მთის ფერდობზე ილტოს არქეოლოგიური ძეგლები.
ოტო II წითური

ოტო (; დ. 955 — გ. 7 დეკემბერი, 983, რომი) — აღმოსავლეთ ფრანკთა სამეფოს (961–983) და იტალიის მეფე (967–983) მეფე, საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორი 973–983 წლებში. ოტო დიდის და ადელაიდა ბურგუნდიელის ვაჟი. განამტკიცებდა იმპერიის საეპისკოპოსო სისტემას და ცენტრალურ ხელისუფლებას. 978 წელს ჩაახშო ბავარიის ჰერცოგის ჰაინრიხ -ის აჯანყება, რომელსაც ბოჰემიისა და პოლონეთის საჰერცოგოები უჭერდნენ მხარს. 980 წელს საფრანგეთს დაათმობინა ლოთარინგია. 981 წელს შეიჭრა სამხრეთ იტალიაში, მაგრამ არაბებთან ბრძოლაში (982) სასტიკად დამარცხდა კროტონთან (კალაბრია).

დაკრძალულია ვატიკანის წმინდა პეტრეს ტაძარში.

ოჯახი
972 წელს იქორწინა თეოფანუზე, ბიზანტიის იმპერატორის იოანე ციმისხის ძმისშვილზე, რომელთანაც შეეძინა:

სოფია, 1002 წლიდან განდერსჰაიმის და 1011 წლიდან ესენის აბატესა (975 — გ. 27 იანვარი 1039).
ადელაიდა, 999 წლიდან ქუედლინბურგის, 1014 წლიდან გერნროდეს, ფროზეს და ვრედენის, 1039 წლიდან განდერსჰაიმის აბატესა (977 — გ. 14 იანვარი 1043)
მატილდე, ლოთარინგიის პფალცგრაფის ერენფრიდის მეუღლე (978 — გ. 20 ნოემბერი 1025, ეში)
სახელით უცნობი ასული (979 — გ. სექტემბერი 980).
ოტო , იმპერატორი, (980, კეტილი, ნიმვეგენი — გ. 24 იანვარი 1002, პატერნო, იტალია)
ოტო III

ოტო (; დ. ივლისი, 980, კეტილი, ნიმვეგენი — გ. 23 იანვარი, 1002, პატერნო, იტალია) — აღმოსავლეთ ფრანკთა სამეფოს მეფე 983–1002 წლებში, საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორი 996-1002 წლებში. ოტო -ის შვილი. ოტო ძირითადად იბრძოდა იტალიაში; ცდილობდა თეოკრატიული მსოფლიო იმპერიის შექმნის უტოპიური გეგმის განხორციელებას. 1001 წელს რომის აჯანყებული მოქალაქეების რისხვას გაექცა და მალე გარდაიცვალა.

დაკრძალულია აახენის ტაძარში.

ოჯახი
იგი იყო ოტო და მისი მეუღლე თეოფანუს შვილი. ოტო დაუქორწინებული და უშვილო გარდაიცვალა. ვერსია, რომლის მიხედვით იმპერატორი კონრად ოტოს და ადელჰაიდ ფონ მეცის უკანონო შვილი იყო ნაკლებად სარწმუნოა.

გენეალოგია
კონრად II (სრი)

კონრად (გერმ.: .) (დ. 12 ივლისი, 990 — გ. 4 ივნისი, 1039, უტრეხტი) — 1024 წლიდან გერმანელთა მეფე, 1026 წლიდან იტალიის მეფე, 1027 წლიდან საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორი და 1033 წლიდან ბურგუნდიის მეფე. იგი იყო სალიური დინასტიის პირველი იმპერატორი .

საფლავი: შპაიერის კათედრალი, შპაიერი, გერმანია.

ოჯახი
მშობლები
ჰაინრიხ ფონ შპაიერი და მისი მეუღლე ადელჰაიდ ფომ მეცი.

მეუღლე
1016 - გიზელა, შვაბიის ჰერცოგის ჰერმან -ის ასული.
დ. დაახ. 989 – გ. 15 თებერვალი, 1045, გოსლარი. საფლავი: შპაიერის კათედრალი.

შვილები
ჰაინრიხ , იმპერატორი.
დ. 28 ოქტომბერი, 1017 - გ. 5 ოქტომბერი, 1056, ბოდფელდი. საფლავი: შპაიერის კათედრალი.

ბეატრიქსი
დ. ???. გ. ოქტომბერი 1036.

მათილდე
დ. ???. გ. იანვარი 1034. საფლავი: ვორმსი.
ჰაინრიხ III (სრი)

ჰაინრიხ (დ. 28 ოქტომბერი, 1017 — გ. 5 ოქტომბერი, 1056, ბოდფელდი (ჰარცი)) — გერმანიის მეფე 1039 წლიდან, იმპერატორი 1046 წლიდან, ფრანკონიული (სალიკური) დინასტიის წარმომადგენელი, კონრად -ის ძე. მსხვილ ფეოდალებთან ბრძოლაში ეყრდნობოდა მინისტერიალებს და რაინდობას. 1046-1047 ილაშქრა იტალიაში, გადააყენა 3 პაპი და პაპის ტახტზე გერმანელი ეპისკოპოსი დასვა. ჰაინრიხ მფარველობდა კლიუნიელთა ორდენის საეკლესიო რეფორმებს. იმპერიას დაუქვემდებარა ჩეხეთი და უნგრეთი. მასვე მორჩილებდა ლოთარინგიის საჰერცოგო.

დასაფლავებულია შპაიერის კათედრალში, შპაიერი, გერმანია.

ოჯახი
მშობლები
იმპერატორი კონრად და მისი მეუღლე გიზელა.

მეუღლეები
1)∞ ივნისი 1036, ნიმვეგენი – გუნჰილდი, დანიისა და ინგლისის მეფის კნუტ დიდის ასული.
დ. დაახ. 1018. გ. 18 ივლისი 1038. საფლავი: ლიმბურგის ტაძარი.

2) ∞ ნოემბერი 1043, ინგელჰაიმი – აგნესა დე პუატუ, აქვიტანიის ჰერცოგის გიიომ -ის ასული.
დ. 1025. გ. 14 დეკემბერი 1077, რომი. საფლავი: სანტა-პეტრონელას კაპელა, წმინდა პეტრეს ტაძარი, ვატიკანი.

შვილები
1)გუნჰილდთან
ბეატრიქსი, ქუედლინბურგის აბატესა.
დ. 1037. გ. 13 ივლისი 1061. საფლავი: ქუედლინბურგის მონასტერი.

2)აგნესასთან
მატილდე, შვაბიის ჰერვოგის რუდოლფ ფონ რაინფელდენის მეუღლე.
დ. 1045. გ. 12 მაისი 1060.

იუდით-სოფი, უნგრეთის მეფის სალომონის და შემდგომში პოლონეთის ჰერცოგის ვლადისლავ ჰერმანის მეუღლე.
დ. 1047. გ. 14 მარტი 1093 ან 1095.

ადელჰაიდი, ქუედლინბურგის და განდერსჰაიმის აბატესა.
დ. ოქტომბერი 1048. გ. 11 იანვარი 1096. საფლავი: ქუედლინბურგის მონასტერი.

ჰაინრიხ , იმპერატორი.
დ. 11 ნოემბერი 1050, გოსლარი, გერმანია. გ. 7 აგვისტო 1106, ლიეჟი, ბელგია. საფლავი: შპაიერის კათედრალი.

კონრად , ბავარიის ჰერცოგი.
დ. შემოდგომა 1052. გ. 10 აპრილი 1055.

გიზელა
დ. 1048. გ. მაისი 1058.
იუდით-სოფი (სრი)

იუდით-სოფი (გერმ.: -) (* 1047; † 14 მარტი, 1093 ან 1095) – საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორის ჰაინრიხ -ის ასული.

1058 წელს იუდით-სოფი დაინიშნა უნგრეთის ტახტის მემკვიდრე სალომონზე. 1060 წელს სალომონი იძულებული გახდა თავის საცოლესთან ერთად უნგრეთიდან ბავარიაში გაქცეულიყო. 1063 წელს სალომონი და იუდით-სოფი გერმანელთა არმიის დახმარებით უნგრეთში დაბრუნდნენ და იქორწინეს კიდეც. 1074 წელს სალომონი ტახდიდან ჩამოაგდეს და 1087 წელს გარდაიცვალა.

1088 წელს იუდით-სოფიმ მეორედ იქორწინა. ამჯერად პოლონეთის ჰერცოგ ვლადისლავ ჰერმანზე, რითაც ხელი შეუწყო გერმანულ-პოლონური ურთიერთობების გაუმჯობესებას.
გიზის დინასტია

გიზის დინასტია — ფრანგ ჰერცოგთა დინასტია, რომელთა წარმომადგენლებმა საუკუნეში საფრანგეთის ისტორიაში მნიშვნელოვანი როლი ითამაშეს. დინასტია ლოთარინგიის ჰერცოგების უმცროს შტოს წარმოადგენდა. მისი დამაარსებელი იყო ლოთარნიგიის ჰერცოგის რენე -ის ვაჟი კლოდი (დ. 1496 — გ. 1550), რომელიც 1527 წელს -ლი ჰერცოგი დე გიზი გახდა. მისი ქორწინებით ანტუანეტა დე ბურბონ-ვანდომზე გიზები საფრანგეთის სამეფო დინასტიას დაუნათესავდნენ.

გიზები ჰუგენოტების მთავარი მოწინააღმდეგეები და კათოლიკური ლიგის მეთაურები იყვნენ საფრანგეთის რელიგიური ომების დროს. 1675 წელს დინასტიამ არსებობა შეწყვიტა.
სებორგა

სებორგა — ანტიკური სათავადო საერთაშორისო სამართლის მიხედვით პატარა, დამოკიდებული ქვეყანაა ლიგურიაში, ქალაქ სან-რემოს ჩრდილოეთით. ადგილობრივი მონაცემების მიხედვით სებორგა სუვერენული და იტალიისაგან დამოუკიდებელი სახელმწიფოა, ვინაიდან ვენის კონგრესზე ევროპის სახელმწიფოთა საზღვრების დადგენის დროს სათავადო არც ერთი მონარქის ქვეშევრდომობის ქვეშ არ მოქცეულა.

სათავადო შედგება სოფელ სებორგასაგან (ფართობი — 4 კვ.კმ., მოსახლეობა — 362 კაცი.) და მისი მიმდებარე მიწებისაგან. ქვეყნის მმართველობის ფორმაა საპარლამენტო მონარქია. მონარქი — თავადი მარსელო . სებორგა მსოფლიოს არც ერთი სუვერენული ქვეყნის მიერ არაა აღიარებული. იტალიის მთავრობა „დამოუკიდებლობის“ ამ სწრაფვას ჯერჯერობით არ ეწინააღმდეგება, რადგან ეს „უნიკალური მოვლენა“ ამ მთიან რეგიონში ტურიზმის წყაროს წარმოადგენს.

ვალუტა
ლუიჯინო — ასე ეწოდება სებორგას ვალუტას, რომელიც არცერთ ქვეყანაში არაა აქცეპტირებული. ადგილობრივი „ფინანსური განყოფილების“ მიხედვით 1 ლუიჯინოს კურსი 6 აშშ-დოლარის ექვივალენტია.
ჯორჯო I (სებორგა)

ჯორჯო დაბადებით ჯორჯო კარბონე (; დ. 14 ივნისი, 1936, სებორგა — გ. 25 ნოემბერი, 2009) — სებორგას თავადი 1964 წლიდან.

ჯორჯო კარბონე თავადად არჩევამდე ადგილობრივი ყვავილების გამყიდველთა ამხანაგობის საქმეთა მმართველი იყო. საუკუნის 60-იან წლებში მან მონაწილეობა მიიღო ისტორიულ გამოკვლევაში, რომლის მიხედვითაც „დადგინდა“, რომ სებორგა არც ვენის კონგრესზე და არც იტალის რესპუბლიკის დაარსებისას (1946) არც ერთი ქვეყნის პროტექტორატის ქვეშ არ მოქცეულა და „სუვერენიტეტი“ არ დაუკარგავს.

1963 წელს სებორგას მოსახლეობამ კარბონეს არგუმენტები დამაჯერებლად მიიჩნია და იგი თავადად აირჩია. ამ დღიდან ჯორჯო კარბონე ოფიციალურად იწოდება „მისი უგანათლებულესობა ჯორჯო , სებორგას თავადი“ . 1993 წელს იგი ხელმეორედ იქნა დამტკიცებული თავადად. 1994 წლიდან ჯორჯო -ის განკარგულებით აღდგა სებორგას ვალუტის „ლუიჯინოს“ მოჭრა.
ალასტანელი

ალასტანელი — ქართველ უფლისწულთა ზედწოდება - საუკუნეებში. წარმომდგარია საუფლისწულოს ცენტრის ალასტანის (ჯავახეთი) სახელწოდებიდან. ალასტანელად წოდებული უფლისწულები ფლობდნენ ჯავახეთისა და მის მოსაზღვრე ზოგიერთ მხარეს. საქართველოს ცენტრალური ხელისუფლების დასუსტებასთან ერთად ალასტანელი უფლისწულები „გახელმწიფებას“ ცდილობდნენ და „პროვინციის მეფეებად“ იქცნენ. ქართულ წყაროებში დასახელებულთაგან პირველი ალასტანელი იყო ლაშა გიორგი, უკანასკნელი კი — 1373 წ. 6 ივლისს თურქებთან ბრძოლაში მოკლული გიორგი ალასტანელი, ანდრონიკეს ძე.
ალბატროსისებრნი

ალბატროსისებრნი — ოკეანის ფრინველების ოჯახი ქარიშხალასნაირთა რიგისა. ზოგი სახეობა 1 მ-მდე სიგრძისაა, ფრთების შლილი კი 4,5 მ აღწევს. აქვთ წვეროკაუჭიანი ნისკარტი, მილისებრი ნესტოები, ვიწრო ფრთები. აერთიანებს 4 გვარს, 21 სახეობას. ფრენენ ლივლივით. ხმელეთზე მხოლოდ გამრავლების პერიოდში გამოდიან, ბუდეს მიწაზე იკეთებენ, დებენ თითო კვერცხს. კრუხად დედალთან ერთად მამალიც ჯდება. მართვე ბუდეში რჩება 6 თვემდე. ალბატროსისებრნი უხერხემლო ცხოველებით და თევზებით იკვებებიან. ბინადრობენ უმეტესად სამხრეთ ნახევარსფეროში.
ალბიცია

ალბიცია — მცენარეების გვარი მიმოზისებრთა ოჯახისა. ცნობილია 125-მდე სახეობა. უმეტესად გვხვდება აღმოსავლეთ ნახევარსფეროს ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. ზოგი სახეობა ძვირფამერქნიანია, მათი ქერქი შეიცავს მთრიმლავ ნივთიერებებს.

თალიშის ტყეებში (აზერბაიჯანი) ველურად გავრცელებულია ლენქორანული ალბიცია , რომელიც ცნობილია აბრეშუმა აკაციის სახელით.

გალერეა
ალდე დედოფალი

ალდე დედოფალი — გიორგი -ის მეორე ცოლი, ოსთა მეფის ასული. ქმრის გარდაცვალების შემდეგ შვილთან - დემეტრე უფლისწულთან ერთად ცხოვრობდა ანაკოფიის ციხეში. 1032 წელს, ბაგრატ -თან შინადინასტიური ბრძოლების დროს, მან და დემეტრემ ანაკოფია ბერძნებს გადასცეს. დემეტრე უფლისწულის გარდაცვალების შემდეგ ალდე დედოფალი შვილიშვილთან (დემეტრეს შვილთან) ერთად ოსეთში დასახლდა.
ალგეთი

ალგეთი — მდინარე აღმოსავლეთ საქართველოში, თეთრიწყაროსა და მარნეულის მუნიციპალიტეტებში. სიგრძე 108 კმ, აუზის ფართობი 763 კმ². სათავე აქვს თრიალეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, კლდეკარის კლდეების მახლობლად, ზღვის დონიდან 1900 მ. ზემოწელში მიედინება სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ ღრმა, ტყიან, ხოლო სოფელ ტბისიდან — ვიწრო, კლდოვან ხეობაში, მარნეულთან კი გამოდის ვაკეზე, მდინარე მტკვარს ერთვის მარჯვნიდან, სოფელ ქესალოს მახლობლად. საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. წლიური ჩამონადენის დაახლოებით 45 %-ს შეადგენს წვიმის, 25 %-ს — თოვლის, 30 %-ს მიწისქვეშა წყალი. წყალდიდობა გაზაფხულზე და ზაფხულის დამდეგს იცის, წლის სხვა დროს წყალმცირეა. ჩამონადენის მინიმუმი ოქტომბერშია. გაზაფხულზე მოდის წლიური ჩამონადენის თითქმის 48,1 % ზაფხულზე — 32,4 %, ზამთარში — 11,6 %, შემოდგომაზე — 7,9 %.
ალგეთის სამარხი

ალგეთის სამარხი, წინწყაროს სამარხი — ადრინდელი ანტიკური ხანის არქეოლოგიური ძეგლი. აღმოჩენილია 1940 წელს ალგეთის ხეობაში სოფელ წინწყაროსთან (თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი).

ალგეთის სამარხი წარმოადგენს ქვაყუთს, რომელიც მდიდრულ ინვენტარს შეიცავდა და როგორც ჩანს, ადგილობრივი წარჩინებული პირის სამარხი იყო. აქ იპოვნეს: მიცვალებულის ბაგეებსა და თვალებზე დასაფარებელი ელექტრუმის ორნამენტირებული ფირფიტები, ელექტრუმის სამი ბალთა, ელექტრუმისა და ვერცხლის სამაჯურები, რკალგახსნილი, ფარაკიანი ვერცხლის ბეჭდები, ვერცხლისა და ბრინჯაოს საკინძეები, ლანგრები, მინის ფიალა, ვერცხლის ჩამჩა, კაპარჭის ვერცხლის გარსაკრავი, ბრინჯაოს სამფეხი, ბრინჯაოს ისრისპირი, ახალგორული ტიპის ბრინჯაოს სამი ლაგამი და ცხენის აკაზმულობის სხვა ნაწილები. ელექტრუმის ბალთებზე გამოსახულია ქალღმერთი, ფარაკიან ბეჭდებზე — მითოლოგიური პერსონაჟები. ალგეთის სამარხში მოპოვებული ნივთები ქრონოლოგიურად და ხასიათითაც ახლოს დგას ახალგორის განძთან და კიდევ ერთხელ მოწმობს საქართველოს მოსახლეობის მკვეთრ ეკონომიურ და სოციალურ დიფერენციაციას ძვ. წ. ათასწლეულის შუა ხანებში. ნივთები დაცულია აკადემიკოს სიმონ ჯანაშიას სახელობის სახელობის სახელმწიფო მუზეუმში.
იმპულსი

{^2}.
თუ მასა ნულისაგან განსხვავებული სიდიდეა, მაშინ, როცა = , ენერგიის და იმპულსის გამოსახულებები აზრს კარგავენ. მაშასადამე, არანულოვანი მასის მქონე ნაწილაკის სიჩქარე ყოველთვის ნაკლებია სინათლის სიჩქარეზე. თუ მოძრაობა ხდება არარელატივისტური სიჩქარით, იმპულსის ფორმულა გადადის კლასიკურ გამოსახულებაში. სხვა ათვლის ინერციულ სისტემაში გადასვლისას იმპულსი ლორენცის გარდაქმნების მიხედვით გარდაიქმნება. ფარდობითობის სპეციალური თეორიის თანახმად, ურთიერთქმედება სასრული სიჩქარით ხორციელდება, რაც იმას ნიშნავს, რომ ერთი ნაწილაკის მიერ გამოსხივებული იმპულსი სხვა ნაწილაკებს მეყსეულად არ გადაეცემა. ნაწილაკთა ჯამური იმპულსი შეიცვლება, მაგრამ, თუ გავითვალისწინებთ ველის იმპულსს, მაშინ იმპულსის მუდმივობის კანონი ამ შემთხვევაშიც შესრულდება. ეს ფუნდამენტური კანონი სივრცის ერთგვაროვნების შედეგია.
სანდრა რულოვსი

სანდრა ელისაბედ სააკაშვილი-რულოვსი (; დ. 23 დეკემბერი, 1968) — საქართველოს პირველი ლედი 2004–2007 და 2008–2013 წლებში, მიხეილ სააკაშვილის მეუღლე.

დაიბადა ნიდერლანდების ქალაქ ტერნეზენში. დაამთავრა ბრიუსელის უცხო ენათა ინსტიტუტი და სტრასბურგის ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო ინსტიტუტი. მიხეილ სააკაშვილს შეხვდა 1993 წელს სტრასბურგში. მოგვიანებით, იმავე წელს ნიუ-იორკში გადადიან, სადაც ჯერ კოლუმბიის უნივერსიტეტში, შემდეგ კი ჰოლანდიურ იურიდიულ ფირმაში მუშაობდა. 1996 წელს წყვილი საქართველოში დაბრუნდა, სადაც რულოვსი წითელი ჯვრის საერთაშორისო კომიტეტში, შემდეგ კი ნიდერლანდის სამეფოს საკონსულოში მუშაობს თბილისში.

1998 წელს რულოვსი აფუძნებს საქველმოქმედო ფონდს „სოკო“, რომელიც კურირებს ჰოლანდიური კომპანიების და კერძო პირების მიერ დაფინანსებულ ჰუმანიტარულ პროექტებს.

1999–2003 წლებში რულოვსი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მოწვეული ლექტორი იყო, სადაც ის ასევე მუშაობდა საკუთარ სადოქტორო თეზისზე ბელგიაში ფრანგული ენის ლინგვისტურ ასპექტებზე. მშობლიური ჰოლანდიურის გარდა სანდრა რულოვსი ასევე ფლობს ფრანგულს, ინგლისურს, გერმანულს, რუსულსა და ქართულს.

ქ-ნ რულოვსსა და მიხეილ სააკაშვილს ჰყავთ ორი ვაჟი — ედუარდი და ნიკოლოზი.

სანდრა რულოვსი ავტორია ავტობიოგრაფიული წიგნის „იდეალისტის ისტორია“ , რომელიც გამოიცა 2005 წელს.
2007 წელს რულოვსი აფუძნებს პირველ კლასიკური მუსიკის რადიოსადგურს მთელს კავკასიაში, რადიო მუზას.

2019 წელს იყო ზუგდიდის მერობის კანდიდატი გაერთიანებული ოპოზიციიდან. მიიღო 24 096 ხმა (42,83%) და დაიკავა მეორე ადგილი.
სოლვეს კონფერენცია

სოლვეს კონფერენცია იყო ლეგენდარული პირველი მოწვევის მსოფლიო უდიდეს ფიზიკოს მეცნიერთა ყრილობა 1911 წელს ორგანიზებული სოლვეს ფიზიკისა და ქიმიის საერთაშორისო ინსტიტუტების მიერ. ინსტიტუტები მდებარეობს ბრიუსელში და დაფუძნებულია ბელგიელი ინდუსტრიალისტის ერნესტ სოლვეს მიერ 1912 წელს.

1911 წლის წარმატების შემდეგ სოლვეს კონფერენციები ეძღვნება უმნიშვნელოვანეს ღია პრობლემებს ფიზიკასა და ქიმიაში. ღონისძიება ყოველ სამ წელიწადს ტარდება. 23-ე სოლვეს კონფერენცია ჩატარდა ბრიუსელში 2005 წლის 1-3 დეკემბერს თემაზე: „სივრცისა და დროის კვანტური სტრუქტურა“.

პირველი კონფერენცია
1911 წლის შემოდგომაზე ჩატარებულ პირველ კონფერენციას თავმჯდომარეობდა ჰენდრიკ ლორენცი. განხილვის თემა იყო გამოსხივება და სინათლის კვანტი. კონფერენცია პრობლემას იხილავდა ორი მიდგომის თვალსაზრისით — კლასიკური ფიზიკისა და კვანტური თეორიის. ალბერტ აინშტაინი იყო ყველაზე ახალგაზრდა ფიზიკოსი დამსწრეთა შორის. სხვა განთქმულ მეცნიერთა შორის იყვნენ მარი სკლოდოვსკა-კიური და ჟიულ ანრი პუანკარე.

მეხუთე კონფერენცია
შესაძლოა ყველაზე განთქმული ამ კონფერენციათაგან იყოს 1927 წლის ოქტომბერში ჩატარებული მეხუთე მოწვევა თემაზე: ელექტრონები და ფოტონები, სადაც მსოფლიოს ყველაზე ღვაწლმოსილი ფიზიკოსები შეიკრიბნენ რათა განეხილათ ახლად ჩამოყალიბებული კვანტური თეორია. წამყვანი ფიგურები იყვნენ ალბერტ აინშტაინი და ნილს ბორი. აინშტაინს, რომელიც გაღიზიანებული იყო ვერნერ ჰაიზენბერგის განუსაზღვრელობის პრინციპით, უთქვამს „ღმერთი კამათელს არ თამაშობსო“, რაზეც ბორს უპასუხია: „შეწყვიტე ღმერთისთვის კარნახი, თუ რა უნდა გააკეთოსო“. 29 დამსწრე მეცნიერიდან 17 მოგვიანებით ნობელის პრემიის ლაურეატი გახდა.
ხოჯავანქი

ხოჯავანქი, ხოჯევანქი — თბილისის ერთ-ერთი უბნის — ავლაბრის შემადგენელი ნაწილი.

ამ სახელწოდებით მოაღწია ავლაბარში ბოლო დრომდე არსებულმა მეჩვიდმეტე საუკუნის სომხურმა ეკლესიამ. სახელწოდება თბილისელებმა ეკლესიის მიმდებარე ძველ სომხურ სასაფლაოზეც გაავრცელეს. ეს სასაფლაო იხსენიება მეჩვიდმეტე საუკუნის წყალობის წიგნში. მეფე როსტომმა 1654 წელს ზარაბთუხუცესს, ხოჯა ბეჰბუდას, უწყალობა მიწა სასაფლაოს გვერდით (ხოჯა ბეჰბუდა, ბებუთაშვილების საგვარეულოს დამაარსებელი, თავისი დროის გამოჩენილი და მდიდარი ვაჭარი ყოფილა. ისტორიული წყაროები მას მიაწერენ მდინარე ვერეზე ხიდის მშენებლობასაც). ამასთან, ირკვევა, რომ ეს სასაფლაო ხოჯა ბეჰბუდას წინაპრების ყოფილა. ახლად მიღებულ მიწაზე, მახათას მთის ძირას, მეფის დასტურით, ხოჯა ბეჰბუდა ღვთისმშობლის სახელზე ეკლესიას აშენებს, რომელსაც თბილისელებმა „ხოჯავანქი“ შეარქვეს, შემდგომში კი ამ სახელწოდებამ სასაფლაოც მოიცვა. ეს ეკლესია თბილისის გეგმაზე ვახუშტი ბატონიშვილს აღნიშნული აქვს „მელიქის საყდრის” სახელით. ხოჯა ბეჰბუდამ აქვე ბაღიც გააშენა, რომლის სარწყავად წყალი მთის ძირიდან გამოუყვანია. ამ ბაღს ვახუშტი „ბებუთას ბაღს” უწოდებს. ხოჯავანქის ასტვაწაწინის (ღვთისმშობლის) ეკლესია 1936 წელს თბილისის ამ უბნის რეკონსტრუქციისას აიღეს; ასევე, მთლიანად აიღეს სასაფლაო, ხოლო საფლავის ქვები სამშენებლო მასალად გამოიყენოს ცირკთან არსებული ბორდიურების, მესხიშვილის ქუჩაზე რამდენიმე შენობის, ასევე, მშრალ ხიდთან არსებული სკვერისა და ბარათაშვილის აღმართის მოპირკეთების დროს.
ჰუვერის კაშხალი

ჰუვერის კაშხალი ( , კოორდ. 36°0′56″, 114°44′16″) — ბეტონის კაშხალი ბლეკ-კანიონზე, მდინარე კოლორადოზე, აშშ-ის შტატების — არიზონისა და ნევადის საზღვარზე. კაშხალს, რომელიც ლას-ვეგასიდან 48 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს, სახელი ეწოდა ჰერბერტ ჰუვერის პატივსაცემად, რომელმაც მის მშენებლობაში გადამწყვეტი როლი შეასრულა, თავდაპირველად როგორც აშშ-ის სავაჭრო მდივანმა, შემდეგ კი პრეზიდენტმა. კაშხლის მშენებლობა 1931 წელს დაიწყო და 1936 წელს დასრულდა, გეგმით გათვალისწინებულზე ორი წლით ადრე. 1981 წელს შეტანილ იქნა ისტორიულ ძეგლთა ეროვნულ რეესტრში, ხოლო 1985 წელს ეროვნული ისტორიული ღირსშესანიშნაობის წოდება მიენიჭა. კაშხლის მიერ წარმოქმნილ ტბას სახელი ელვუდ მიდის პატივსაცემად დაერქვა, რომელიც ასევე კაშხლის მშენებლობას მეთვალყურეობდა.
ვულუორზ ბილდინგი

ვულუორზ ბილდინგი ანუ ვულუორზის შენობა, 60 სართულით ერთ-ერთი უძველესი და ყველაზე განთქმული ცათამბჯენია ნიუ-იორკ სიტიში. აშენებიდან 90 წელზე მეტი ხნის შემდეგ ის კვლავაც აშშ-ის 50 ყველაზე მაღალ შენობათა სიაში რჩება, ისევე როგორც 20 ყველაზე მაღალ შენობათა რიგში ქალაქ ნიუ-იორკში.

შენობა ნეო-გოტიკურ სტილშია აგებული არქიტექტორ კას გილბერტის მიერ, 1910 წელს ფრენკ ვულუორზის დაკვეთით, რომელსაც სურდა ბროდვეიზე ახალი შტაბ-ბინის აშენება. შენობა მდებარეობს პარკ პლეისსა და ბარკლეი სტრიტს შორის ქვემო მანჰეტენზე ქალაქის მერიის პირდაპირ. გაიხსნა 1913 წლის 24 აპრილს. თავდაპირველი ჩანაფიქრით შენობა 190.5 მ სიმაღლის უნდა ყოფილიყო, თუმცა საბოლოოდ 241 მ. გახდა; მისი მშენებლობა 13,5 მილიონი დოლარი დაჯდა, რომელიც ვულუორზმა ნაღდი ფულით გადაიხადა.

მისი ბრწყინვალებისა და ევროპულ გოთურ ტაძრებთან მსგავსების გამო გახსნისას მას მყისვე "კომერციის საკათედრო ტაძარი" შეარქვეს, და ის მსოფლიოს უმაღლესი შენობა იყო 1930 წელს კრაისლერ ბილდინგის აშენებამდე. 58-ე სართულზე მდებარე სათვალთვალო ვერანდა ტურისტების გამორჩეული ადგილი იყო 1945 წლამდე.

შენობის მასიური ლითონის კარკასის პროექტი ეკუთვნის ინჟინერ გუნვალდ აუსს. სწრაფმავალი ლიფტები იმდროისთვის ტექნიკის ბოლო გამოძახილი იყო. პირველ მდგმურთა შორის იყვნენ ირვინგ ტრასტ ბანკი და კოლამბია რეკორდსი; ამ უკანასკნელს მისი მთავარი ნიუ-იორკის ჩამწერის სტუდია სწორედ ამ შენობაში ჰქონდა.

შენობა ვულუორზ კომპანიის მფლობელობაში იყო 85 წლის განმავლობაში, 1998 წლამდე, რის შემდეგაც იგი შეისყიდა ვიტკოფ გრუპმა $155 მილიონად.

ნიუ-იორკში 2001 წლის 11 სექტემბერს სულ რამდენიმე ბლოკში განხორციელებული ტერაქტების გამო გაზრდილი დაცვითი ღონისძიებების გატარების შემდეგ შენობის მთავარი ვესტიბიული დამთვალიერებელთათვის მიუწვდომელი გახდა.

ფოტოგალერეა
უილის ტაუერი

}

უილის ტაუერი , გავრცელებული სახელი სირს ტაუერი , — ცათამბჯენი ჩიკაგოში, (ილინოისი), უმაღლესი საოფისე შენობა აშშ-ში. აშენდა , & .-ს დაკვეთით, კომპანიის , არქიტექტორ ბრიუს გრემისა და სტრუქტურულ ინჟინერ ფაზლურ ხანის მიერ.

მშენებლობა დაიწყო 1970 წლის აგვისტოში და შენობამ მაქსიმალურ სიმაღლეს 1973 წლის 3 მაისს მიაღწია. დასრულებისას სირს ტაუერმა გაუსწრო მსოფლიო სავაჭრო ცენტრის წყვილს ნიუ-იორკში, როგორც მსოფლიოში უმაღლეს შენობას. ტაუერს 108 სართული აქვს. მანძილი მიწიდან ზემო სახურავამდე 442 მეტრია. 1982 წლის თებერვალში ნაგებობას ორი სატელევიზიო ანტენა დაემატა, რამაც მისი საერთო სიმაღლე 520 მეტრამდე ასწია. დასავლეთის ანტენა 2000 წლის 5 ივნისს დაგრძელდა (527მ) ადგილობრივი ტელესადგურის ტალღების მიღების გასაუმჯობესებლად.

სირს ტაუერს ასევე აქვს ყველაზე მეტი სასარგებლო ფართი ნებისმიერ სხვა კომერციულ შენობათა შორის აშშ-ში (საერთო ფართით ჩამორჩება მხოლოდ პენტაგონს არლინგტონში, ვირჯინია).

2009 წლის 16 ივლისს ცათამბრჯენს სახელი ოფიციალურად შეუცვალა ახალმა დამქირავებელმა „უილის გრუპ ჰოლდინგსმა“, რაც ხელშეკრულების ნაწილი იყო. სახელის გადარქმევამ მოსახლეობის გარკვეული ნაწილის პროტესტი გამოიწვია.

შენობის ოფიციალური მისამართია 233 საუზ უაკერ დრაივი, ჩიკაგო, ილინოისი 60606.
ალდროვანდა

ალდროვანდა — მწერიჭამია წყალმცენარე დროზერასებრთა ოჯახისა. ალდროვანდა უფესვოა, ძაფისებრი ღეროებით წყალში ჩაყურსული. რგოლურად განლაგებული ფოთლების განიერი ყუნწი გრძელი ჯაგრებით ბოლოვდება, ზედ ფოთოლზე კი მომნელებელი ჯირკვლები და მგრძნობიარე ბუსუსები აქვს, რომელთა გაღიზიანებისას ფოთოლი შუაზე იკეცება და მსხვერპლს შიგ იმწყვდევს, შემდეგ კი ინელებს.

ალდროვანდა იკვებება მწერებით, წყლის ლარვებით და კიბოსნაირებით. გვხვდება დასავლეთ ევროპაში, აფრიკაში, აღმოსავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიასა და ავსტრალიაში. საქართველოში მხოლოდ ბებესირის ტბაშია (აფხაზეთი) დაფიქსირებული.
ალევი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი ალევი შეიძლება აღნიშნავდეს:

ალევი, ელი — ფრანგი ისტორიკოსი;
ალევი — სოფლების ქვემო ალევისა და შუა ალევის გავრცელებული სახელწოდება;
ალევი — ძველი სოფელი ახალგორის მუნიციპალიტეტში;
ალევის ქედი — კავკასიონის სამხრეთი შტო;
ალევის კლდე — იხ. ლორწომის კლდე;
ალევი — მთა ახალგორის მუნიციპალიტეტში.
ალევის ქედი

ალევის ქედი ან ლომის-ალევის ქედი — ქედი საქართველოში, დუშეთისა და ახალგორის მუნიციპალიტეტებში. წარმოადგენს კავკასიონის სამხრეთ შტოს. არხის ქედით უერთდება მთავარი წყალგამყოფი ქედის ტოტს — ხარულის ქედს. ალევის ქედი მდინარეების ქსნისა და არაგვის წყალგამყოფია. იწყება მექეთის მწვერვალთან, რომელიც ქედის უმაღლესი წერტილია (2937 მ). ქედზე აღმართულია მწვერვალები: შელი (2579 მ), მუნჯუხი (2685 მ), ყურყუტა (2681 მ), ლომისისმთა (2452 მ) და სხვა.

ალევის ქედი სამხრეთით ბოლოვდება ლორწიმის კლდის (ალევის კლდის) მასივით (1973 მ). მაღლა ქედზე სუბალპური და ალპური მდელოებია, ქვემოთ — ფართოფოთლიანი ტყეები.