ნარმერი

ნარმერი — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) პირველი დინასტიიდან, რომელიც მეფობდა ადრედინასტიური პერიოდის დროს. შესაძლოა ნარმერი ეგვიპტის სამეფო ტახტზე პროტოდინასტიური პერიოდის ფარაონების კას ან სკორპიონ -ის შემდეგ ავიდა, ზოგიერთი ნარმერს ეგვიპტის გამაერთიანებლად და პირველი დინასტიის დამაარსებლად მიიჩნევს. შესაბამისად ნარმერი გაერთიანებული ეგვიპტის პირველი ფარაონი იყო.

ნარმერის ვინაობა დღემდე დავის თემად რჩება, მიუხედავად ამისა, ეგვიპტოლოგისტთა უმრავლესობა ნარმერს პირველი დინასტიის წევრ ფარაონთან მენესთან აიგივებს. მენესი ნარმერის მსგავსად ეგვიპტის გამაერთიანებლად და მის პირველ ფარაონად ითვლება. ეს დასკვნა ეფუძნება ნარმერის ფილას, რომელშიც ნარმერი აღწერილია, როგორც ეგვიპტის გამაერთიანებელი, ასევე აბიდოსის სასაფლაოზე ორი სასაფლაო ბეჭედი გამოსახავს მას, როგორც პირველი დინასტიის პირველ ფარაონს. ნარმერი არის ყველაზე ადრეული პიროვნება, რომლის სახელიც ცნობილი და დამოწმებულია, თუმცა ფარაონი ირი-ჰორი ნარმერამდე ორი თაობით ადრე ცხოვრობდა.

დაზუსტებით უცნობია თუ როდის დაიწყო ან დასრულდა ნარმერის/მენესის მმართველობა, იგი დაახლოებით ძვ.წ. 32-ე ან 31-ე საუკუნეების დროს მეფობდა, თუმცა თანამედროვე ეგვიპტოლოგიურ ლიტერატურაში მითითებულია, რომ ნარმერი/მენესი დაახლოებით ძვ.წ. 34-ე – 30-ე საუკუნეებს შორის მეფობდა.

მეფობა
ნარმერის ცნობილი ფილა 1898 წელს ქალაქ ჰიერაკონპოლისში ეგვიპტოლოგისტმა ჯეიმზ ქუიბელმა აღმოაჩინა, მასში ნარმერი აღნიშნულია, როგორც ზემო ისე ქვემო ეგვიპტის მმართველად, სწორედ აქედან იბადება თეორია, რომ მან ორივე სამეფო გააერთიანა და ერთიანი ეგვიპტის ფარაონი გახდა. აღმოჩენიდან დღემდე ნარმერის ფილა დებატებს იწვევს, დღემდე გაურკვეველია ფილა ისტორიულ მოვლენას წარმოადგენდა თუ უბრალოდ სიმბოლური დატვირთვის იყო. 1993 წელს გიუნტერ დრეიერმა აბიდოსში აღმოაჩინა ნარმერის ნიშანი (იარლიყი), რომელიც აღწერდა იმავე მოვლენას რაც ნარმერის ფილაზე იყო აღწერილი, ამ აღმოჩენით დადასტურდა, რომ ფილა ფაქტობრივად რეალურ ისტორიულ მოვლენას ასახავდა.

დღემდე ეგვიპტოლოგებს შორის დავის თემად რჩება ნარმერის პიროვნება. ზოგი ეგვიპტოლოგის აზრით მენესი და ჰორ აჰა ერთი და იგივე პიროვნება იყო, რომელსაც ფარაონ ნარმერისგან უკვე გაერთიანებული ეგვიპტე მემკვიდრეობით ერგო. ზოგის აზრით კი ნარმერმა ეგვიპტის გაერთიანება დაიწყო თუმცა ვერ დაამთავრა ან ნაწილობრივ გააერთიანა, მემკვიდრე ფარაონმა მენესმა კი მისი დაწყებული საქმე დაასრულა და ეგვიპტე საბოლოოდ (მთლიანად) გააერთიანა. არსებობს კიდევ ერთი შესაძლო თეორია, რომლის მიხედვითაც ნარმერი იყო ეგვიპტის იმ ფარაონის პირდაპირი მემკვიდრე (შთამომავალი), რომელმაც ეგვიპტე გააერთიანა (შესაძლოა ეს პიროვნება ფარაონი სკორპიონ იყო, რომლის სახელიც ასევე იქნა აღმოჩენილი ჰიერაკონპოლისში), ნარმერმა კი უბრალოდ გამაერთიანებლის ტიტული მიიღო.

აბიდოსში ნაპოვნი ფარაონების დენისა და კაას საფლავებზე აღმოჩეილ ბეჭდებზე აღნიშნულია, რომ ნარმერი იყო პირველი დინასტიის დამაარსებელი და ამავე დინასტიის პირველი ფარაონი, რომლის შემდეგაც ტახტზე ჰორ აჰა ავიდა. კაას ბეჭედზე ზუსტი თანმიმდევრობით არის აღნიშნული (ჩამოთვლილი) პირველი დინასტიის რვავე ფარაონი, აღნიშნული სია ფარაონ ნარმერის სახელით იწყება. ამ ორი მეფეთა სიიდან არცერთში არ არის ნახსენები მენესის სახელი, აღსანიშნავია, რომ იმ დროისთვის მონუმენტებზე ჩვეულებისამებრ გამოსახავდნენ ჰორის სახელს, მენესი კი პირადი სახელია.

სავარაუდოდ ნარმერის მეუღლე იყო ქვემო ეგვიპტის პრინცესა ნეითჰოტეპი. წარწერები, რომლებშიც მისი სახელია ჩაწერილი ნარმერის პირდაპირი მემკვიდრის ჰორ აჰასა და ფარაონ ჯერის საფლავებზე იქნა აღმოჩენილი, წარწერების მიხედვით ჰორ აჰა ნეითჰოტეპის შვილი იყო.

ჰიპოთეზები
ერთიანი ეგვიპტი დამაარსებლად ტრადიციულად ითვლება მენესი. თუმცა არსებობს ხუთი ჰიპოთეზა მენესისა და ნარმერის პიროვნებების შესახებ:

მენესი — ნარმერის მემკვიდრეა, რომელმაც სამართავად მიიღო უკვე გაერთიანებული ეგვიპტე.
ნარმერი და მენესი — ერთი და იგივე პიროვნებაა, ხოლო ჰორ აჰა მისი შვილი.
ეგვიპტის გაერთიანება ხანგრძლივი პროცესია, რომელიც დაიწყო ნარმერმა და დაასრულა მენესმა.
ეგვიპტის გაერთიანება დასრულდა ფარაონ ხასეხემუის დროს.
ნარმერმა ჩაახშო ქვემოეგვიპტური აჯანყება, ხოლო ეგვიპტის გამაერთიანებელია სკორპიონ .