iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფრენშტატ-პოდ-რადჰოშტემი

ფრენშტატ-პოდ-რადჰოშტემი — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის მორავია-სილეზიის მხარეში. ქალაქი ნოვი-იიჩინის რაიონში მდებარეობს. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და ჩეხეთის კულტურული ძეგლის სტატუსი აქვს. ქალაქის მახლობლად მდებარეობს სათხილამურო კურორტი პუსტევნი, ამის გამო ფრენშტატ-პოდ-რადჰოშტემი ცნობილი დასასვნებელი ადგილია ზამთარში.

გეოგრაფია
ფრენშტატ-პოდ-რადჰოშტემი რაიონულ ცენტრ ნოვი-იიჩინიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით დაახლოებით 15 კილომეტრში მდებარეობს. მისი მუნიციპალური ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი მორავია-სილეზიის მთისწინეთშია. დასავლეთ ნაწილი სილეზიის ბესკიდებში იჭრება. ქალაქის ტერიტორიაზე მდებარე ყველაზე მაღალი წერტილია ვლჩინას გორა 532 მეტრი სიმაღლით ზღვის დონიდან. ქალაქის სახელწოდებაში არსებული მთა რადჰოშტი მუნიციპალიტეტის საზღვრებს გარეთ, ქალაქის სამხრეთით მდებარეობს. ფრენშტატ-პოდ-რადჰოშტემში პატარა მდინარე ლომნა ერთვის მდინარე ლუბინას.

ისტორია
ფრენშტატ-პოდ-რადჰოშტემი ისტორიულ წყაროებში პირველად 1382 წელს არის მოხსენიებული. ქალაქი სავარაუდოდ 1293 წლიდან 1316 წლამდე პერიოდში დაარსდა. საუკუნეში ის იყო წარმატებული საბაზრო ქალაქი, განვითარებული ხელოსნობით.

ოცდაათწლიანი ომის დროს ქალაქი არაერთხელ დაზიანდა, 1626 წელს ის გადაწვეს. 1646 წელს ფრენშტატი დაიპყრეს შვედეთის იმპერიის ჯარისკაცებმა. საუკუნეში ქალაქის ტერიტორიაზე ვლახები დასახლდნენ. მათი დასახლების შემდეგ ქალაქი გაძლიერდა და ეკონომიკა განვითარდა. 1781 წელს დასახლებას ქალაქის სტატუსი მიენიჭა.

ადრეული ბაროკოს არქიტექტურის წმინდა მარტინის ეკლესია 1661 წელს აშენდა. წმინდა ბარბარესა და წმინდა იან ნეპომუკისსალოცავები ეკლესიას 1740 წელს დაამატეს.

1876 წელს აშენებული ბიჭების საშუალო სკოლა მორავიაში მეორე ჩეხური სკოლა იყო. დღეს შენობა კულტურული ძეგლია და მასში ქალაქის მუზეუმია განთავსებული.

ცნობილი ადამიანები
ალბინ პოლასეკი (1879–1965) - მოქანდაკე და განმანათლებელი
ბოჰუსლავ ფიალა (1890–1964) - ბრიგადის გენერალი
ბრჟეტისლავ ბარტოში (1893–1926) - მხატვარი
ზავიშ კალანდრა (1902–1950) - ისტორიკოსი
ზდენეკ პარმა (1925–2006) - ალპიური მოთხილამურე
ლადისლავ ადამეცი (1926–2007) - პოლიტიკოსი (ჩეხოსლოვაკიის პრემიერ-მინისტრი 1988–1989)
იირჟი რაშკა (1941–2012) - თხილამურებით მხტომელი, ოლიმპიადის გამარჯვებული
კარელ ლოპრაისი (1949–2021) - ავტომრბოლელი
იირჟი პარმა (დაბ. 1963) - თხილამურებით მხტომელი
ივეტა ბარტოშოვა (1966–2014) - მომღერალი

დაძმობილებული ქალაქები
ჰარახოვი, ჩეხეთი
კრასნო-ნად-კისუცოუ, სლოვაკეთი
ლა-გრანჯი, აშშ
უსტრონი, პოლონეთი

გალერია
ლარამიდია

ლარამიდია — ძველი კუნძული-კონტინენტი, რომელიც გვიანდელ ცარცულ პერიოდში (99.6–66 მილიონი წლის წინ) არსებობდა, როდესაც დასავლეთის შიდა ზღვა თანამედროვე ჩრდილოეთ ამერიკას ორ ნაწილად ჰყოფდა.

მეზოზოურ ეპოქაში დასავლეთის შიდა ზღვა კუნძულს აღმოსავლეთით მდებარე აპალაჩებისგან ჰყოფდა. დროთა განმავლობაში ზღვის მოცულობა შემცირდა, შედეგად თანამედროვე დაკოტას ტერიტორია გაიყო, ხოლო ზღვამ უკან დაიხია, დღევანდელი მექსიკისა და ჰუდსონის ყურეების მიმართულებით, შედეგად ლარამიდია ჩრდილოეთ ამერიკის კონტინენტის ნაწილი გახდა. ზოგიერთ ნაშრომში ლარამიდია ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნაწილებად იყოფა, რომელთა შორის საზღვარი პირობითად თანამედროვე ამერიკულ შტატებთან, კოლორადოსა და იუტას ადგილას გადის.

კუნძულს სახელი 1996 წელს დეივიდ არჩიბალდმა უწოდა, ვაიომინგის შტატის ქალაქ ლარამის პატივსაცემად.

ლარამიდია თანამედროვე ალასკიდან მექსიკამდე იყო გადაჭიმული. კუნძულზე მასობრივად ბინადრობდნენ სხვადასხვა სახეობის დინოზავრები, მათ შორის ტირანოზავრიდები, დრომეოზავრიდები, ტროოდონტიდები, ჰადროზავრიდები, ცერატოპსები, პაქიცეფალოზავრები და ტიტანოზავრები. ყოფილი ლარამიდიის ტერიტორიაზე (ალასკიდან ნიუ-მექსიკომდე) ნაპოვნია დინოზავრების დიდი რაოდენობით ნამარხი ნაშთები.
კაპელის პირველი ომი

კაპელის პირველი ომი — შეიარაღებული დაპირისპირება შვეიცარიის რეფორმაციის დროს, 1529 წელს, ძველი შვეიცარიის კონფედერაციის პროტესტანტულ და კათოლიკურ ბანაკებს შორის. დასრულდა კაპელის პირველი ზავით.

ომის დაწყებამდე, პროტესტანტულ კოალიციას სათავეში ჩაუდგა შვეიცარიელი რეფორმატორი ულრიხ ცვინგლი, რომელსაც მხარი დაუჭირა ქალაქ ციურიხის მოსახლეობამ და თავისუფალმა საიმპერატორო ქალაქებმა კონსტანცმა და სტრასბურგმა. კათოლიკურმა ბანაკმა ალიანსი შეკრა საღვთო რომის იმპერატორ ფერდინანდ -თან.

ორი რელიგიის წარმომადგენლებს შორის კონფლიქტის გამწვავებამდე მრავალი მცირე ინციდენტი და პროვოკაცია მოხდა. მაგალითად, თურგაუში 1528 წლის მაისში კათოლიკე მღვდლის სიკვლილით დასჯა და 1529 წელს შვიცში პროტესტანტი პასტორის კოცონზე დაწვა.

1529 წლის 8 ივნისს პროტესტანტებმა ომი გამოუცხადეს მოწინააღმდგეებს, მათ დაიკავეს თარგაუ, წმინდა გალის სააბატო და გაემართნენ კაპელისკენ, ცუგის საზღვართან.

პირველ ეტაპზე, მხარეებმა გადაწყვიტეს მოლაპარაკებების წარმოება, რამაც შესაძლებელი გახადა ღია ომის თავიდან აცილება. მოლაპარაკებების პარალელურად, ორივე მხარის ჯარები ბრძოლის ველზე იყვნენ გამაგრებულნი, თუმცა ჯარისკაცები შეთანხმდნენ ნებისმიერი პროვოკაციის თავიდან აცილებაზე.

სამშვიდობო შეთანხმება, რომელიც მხარეებს შორის გაფორმდა, არ იყო ხელსაყრელი კათოლიკური მხარისთვის, მათ მოუწიათ საკუთარი ალიანსის დაშლა და საღვთო რომის იმპერატორთან მოკავშირეობის შეთანხმებაზე უარის თქმა. დაძაბულობა, ფაქტიურად, მოუგვარებელი დარჩა, რამაც ხელი შეუწყო, ორი წლის შემდეგ, კაპელის მეორე ომის დაწყებას.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 301

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 301 მიიღეს 1971 წლის 20 ოქტომბერს. საბჭომ, თემაზე წინა რეზოლუციების კვლავ დამტკიცების შემდეგ, დაგმო ბანტუსტანები — როგორც ერთიანი და ტერიტორიული მთლიანობის დასანგრევად მიმართული ქმედებები — და ასევე სამხრეთ აფრიკის მიერ სამხრეთ-დასავლეთ აფრიკაში (ამჟამად ნამიბია) უკანონო ყოფნის გაგრძელება.

საბჭომ რეზოლუცია დაასრულა მოწოდებით ყველა სახელმწიფოს მიმართ, მხარი დაუჭირონ ნამიბიელი ხალხის უფლებებს რეზოლუციის პირობების სრული შესრულებით და სთხოვა გენერალურ მდივანს, პერიოდულად წარმოადგინოს ანგარიშები რეზოლუციის შესრულების შესახებ.

რეზოლუცია მიიღეს 13 ხმით არცერთის წინააღმდეგ, საფრანგეთისა და გაერთიანებული სამეფოს თავშეკავებით.

ეს იყო ბოლო რეზოლუცია, რომელიც მიიღეს მანამდე, ვიდრე გაერთიანებული ერებიდან გააძევებდნენ ჩინეთის რესპუბლიკას (შეფასებული ტაივანში) და მის ადგილს დაიკავებდა ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა (შეფასებული კონტინენტურ ნაწილზე).
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 305

გაეროს უსაფრთხოების საბჭოს რეზოლუცია 305 მიიღეს 1971 წლის 13 დეკემბერს, ამ თემაზე წინა რეზოლუციების დადასტურების შემდეგ და ბოლო დროს განვითარებული მოვლენების აღნიშვნის შემდეგ, საბჭომ ვადა გაუგრძელა კვიპროსში გაეროს მშვიდობისმყოფელი ძალებისთვის შემდგომი პერიოდისთვის, რომელიც ახალი ვადის მიხედვით მთავრდება 1972 წლის 15 ივნისს. საბჭომ ასევე მოუწოდა უშუალოდ დაინტერესებულ მხარეებს განეგრძოთ უაღრესად თავშეკავებული მოქმედება და სრული თანამშრომლობა მშვიდობისმყოფელ ძალებთან.

რეზოლუცია მიიღეს 14 ხმით. ჩინეთი არ მონაწილეობდა ხმის მიცემაში.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 307

გაეროს უსაფრთხოების საბჭოს რეზოლუცია 307 მიიღეს 1971 წლის 21 დეკემბერს, ინდოეთსა და პაკისტანის განცხადებების მოსმენის შემდეგ, საბჭომ მოითხოვა ხანგრძლივი ზავის დაცვა, სანამ არ მოხდებოდა ჯარების გაყვანა ჯამუსა და კაშმირში ზავის ხაზის პატივისცემისთვის. საბჭომ ასევე მოუწოდა საერთაშორისო დახმარებას ლტოლვილთა ტანჯვის შემსუბუქებისა და რეაბილიტაციის, ასევე მათი სახლში დაბრუნების საკითხში და მოითხოვა გენერალური მდივნისგან საბჭოს ინფორმირება სიახლეებზე.

რეზოლუცია მიიღეს 13 ხმით, 0 ხმის წინააღმდეგ. პოლონეთმა და საბჭოთა კავშირმა თავი შეიკავეს ხმის მიცემისგან.
ჯინო ბარტალი

ჯინო ბარტალი (; დ. 18 ივლისი, 1914, ფლორენცია, იტალია — გ. 5 მაისი, 2000, იქვე) — იტალიელი პროფესიონალი ველომრბოლელი.

ბარტალი ყველაზე ცნობილი იტალიელი ველომრბოლელი იყო მეორე მსოფლიო ომამდე. მან ორჯერ მოიგო ტურ დე ფრანსი (1938 და 1948) და სამჯერ ჯირო დიტალია (1936, 1937 და 1946).
ბარტალიმ რეკორდული რაოდენობით (შვიდჯერ) მოიპოვა ჯირო დიტალიის „მთის მეფის“ მაისური. ტურ დე ფრანსის ჩემპიონის ორ მოპოვებულ ტიტულს შორის 10 წლიანი შუალედი კი ამ შეჯიბრის ისტორიაში აქამდე ყველაზე ხანგრძლივად ითვლება ერთი მრბოლელის მიერ მოპოვებულ გამარჯვებებს შორის შუალედებში.
იემიშლიქი

იემიშლიქი — უბანი ქალაქ არჰავში, რომელიც არის არჰავის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი და ეკუთვნის ართვინის პროვინციას. მდებარეობს ქალაქ არჰავის შიდა ნაწილში, იემიშლიქის ღელის სანაპიროზე.

ისტორია
სოფელი იემიშლიქი, 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიაში იემიშლუკი სახელით გვხვდება. ეს ადგილის სახელი ლაზურად იემიშლუღის ფორმას იღებს.

სოფელი იემიშლიქი მდებარეობდა ლაზეთის რეგიონში, რომელიც ანტიკურ ხანაში კოლხეთის სამეფოს ნაწილი იყო. ოსმალებმა ეს რეგიონი სრულად დაიკავეს 1547 წელს, მას შემდეგ რაც 1461 წელს ტრაპიზონის იმპერია გაანადგურეს. თუმცა ოსმალურ ჩანაწერებში ეს დასახლება არ იხსენიება.

იემიშლიქი 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიაში ყოფილა ჰოფის კაზის არჰავის ნაჰიეს ქვემდებარე სოფლებს შორის.

იემიშლიქი 1950 წლის საყოველთაო აღწერაში არჰავის ბუჯაღის სოფლებს შორის მოიხსენიება, მაგრამ 1955 წელს ჩატარებულ აღწერაში სოფლის სტატუსით აღარ გვხვდება. ამ პერიოდში არჰავის ბუჯაღი კაზად გარდაიქმნა, ხოლო იემიშლიქი არჰავის ქალაქს უბნის სტატუსით მიუერთდა.

იემიშლიქის უბანში 2024 წელს 322 ადამიანი ცხოვრობდა.>
ჰაჯილარი (არჰავი)

ჰაჯილარი — სოფელი, რომელიც ეკუთვნოდა ართვინის პროვინციის არჰავის რაიონს. დღეს ეს არის არჰავის ქალაქის ორი უბანი - ქვემო ჰაჯილარი და ზემო ჰაჯილარი. ეს უბნები მდებარეობს ქალაქის აღმოსავლეთ ნაწილში, იგივე სახელის მქონე ღელეების ნაპირებზე.

ისტორია
სოფელი ჰაჯილარის ქვემო უბნის ძველი სახელი ან ლაზური სახელი არის ბორღოლა, ხოლო ზემო უბნისა - პაიანტე.

სოფელი ბორღოლა ან ჰაჯილარი მდებარეობდა ლაზეთის რეგიონში, რომელიც ანტიკურ ხანაში კოლხეთის სამეფოს ნაწილი იყო. ოსმალებმა ეს რეგიონი სრულად დაიკავეს 1547 წელს, მას შემდეგ რაც 1461 წელს ტრაპიზონის იმპერია განადგურეს. თუმცა ეს დასახლება არ იხსენიება ოსმალურ ჩანაწერებში და 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიაში.

სოფელი ჰაჯილარი 1940 წლის საყოველთაო აღწერაში ეკუთვნოდა ჩორუმის პროვინციას (რომელიც არტვინისა და რიზეს პროვინციების გაერთიანებით შეიქმნა), ჰოფის კაზის არჰავის ნაჰიეს, და მისი მოსახლეობა შეადგენდა 1,235 ადამიანს, მათ შორის 766 მამაკაცი და 469 ქალი. სამოცი სოფლის მოცავ არჰავის ნაჰიეში ეს იყო მოსახლეობის რაოდენობით ყველაზე დიდი დასახლება. ნაჰიეს ადმინისტრაციულ ცენტრში - სოფელშ მუსაზადეში კი 655 ადამიანი ცხოვრობდა.

ჰაჯილარი 1945 წლის საყოველთაო აღწერაში არჰავის ბუჯაღის სოფლებს შორის მოიხსენიება, მაგრამ 1950 წლის აღწერაში სოფლის სტატუსით აღარ გვხვდება. რადგან 1946 წელს სოფლები მუსაზადე, ჰაჯილარი და ჩარნავუთი გაერთიანდა არჰავის მუნიციპალიტეტის შესაქმნელად, და ჰაჯილარმა სოფლის სტატუსი დაკარგა.

ყოფილი სოფელი ჰაჯილარი დღეს ორ უბნადაა დაყოფილი. 2024 წელს ქვემო ჰაჯილარის უბანში 1,319 ადამიანი, ხოლო ზემო ჰაჯილარის უბანში 931 ადამიანი დაფიქსირდა.
შტრამბერკი

შტრამბერკი — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის მორავია-სილეზიის მხარეში. ის ნოვი-იიჩინის რაიონში მდებარეობს. ქალაქი ცნობილია ჩეხური საკონდიტრო ნაწარმით, რომელსაც შტრამბერკის ყურები ეწოდება. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და ჩეხეთის კულტურული ძეგლის სტატუსი აქვს.

სახელწოდება
ქალაქის სახელწოდება (ფონეტიკური გამარტივებით) გადმოღებულია ციხესიმაგრის სახელიდან, რომლის თავდაპირველი სახელი იყო შტრალენბერგი („მსროლელთა მთა“).

გეოგრაფია
შტრამბერკი რაიონულ ცენტრ ნოვი-იიჩინიდან აღმოსავლეთით 7 კილომეტრში მდებარეობს. ქალაქი მორავია-სილეზიის მთისწინეთშია გაშენებული. ის საკმაოდ მთაგორიანი ქალაქია. შტრამბერკის მუნიციპალურ ტერიტორიაზე მდებარე ყველაზე მაღლა მდებარე წერტილია ბილა-ჰორა, მისი სიმაღლე 557 მეტრია ზღვის დონიდან.

ქალაქის გარშემო რამდენიმე დაცული ტერიტორიაა, აღსანიშნავია შიპკას მღვიმის ბუნების ძეგლი. ამ კარსტულ მღვიმეში ადამიანის ყველაზე ძველი ნაშთებია აღმოჩენილი მთელ ჩეხეთის ტერიტორიაზე.

ისტორია
შტრამბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად 1211 წელსაა ნახსენები, ამ წყაროში დახასიათებულია ციხესიმაგრე და ციხისძირში გაშენებული სოფელი. შტრამბერკის ციხის აგების ზუსტი თარიღი უცნობია.

მორავიის მაკგრაფმა იან ინდრჟიხ ლუქსემბურგმა აქ ქალაქი 1359 წელს დააარსა და რამდენიმე მნიშვნელოვანი პრივილეგია უბოძა.

 საუკუნიდან შტრამბერკი მორავიის ეკლესიის ცენტრი იყო. მორავიის ეკლესიას მორავიის საძმოსაც უწოდებენ და ერთ-ერთი უძველესი პროტესტანტული მოძრაობაა ქრისტიანობაში.

1624 წელს შტრამბერკი იეზუიტებმა შეიძინეს. ოცდაათწლიანი ომის დროს ქალაქი რამდენიმეჯერ დაარბიეს და ციხესიმაგრეც დაზიანდა. მისი წინა ფასადი 1783 წელს ჩამოიშალა.

 საუკუნის მეორე ნახევარში აქ კირქვის მოპოვება დაიწყო, რამაც ქალაქის შემდგომი ეკონომიკური განვითარება განაპირობა.

შტრამბერკში რკინიგზა 1881 წელს გაიყვანეს. შტრამბერკში მეზობელი ქალაქებისგან განსხვავებით 1938–1945 წლების მესამე რაიხის ოკუპაციამდეც მთლიანად ჩეხურენოვანი მოსახლეობით იყო დასახლებული.

შიპკას მღვიმეში შესვლა უფასოა. ბილა-ჰორას ბორცვზე დგას 43 მეტრი სიმაღლის ორმაგი სპირალის ფორმის გადმოსახედი კოშკი.

ცნობილი ადამიანები
მარტინ სტეფანი (1777–1846) - დრეზდენის წმინდა იოანეს ლუთერანული ეკლესიის პასტორი
ზდენეკ ბურიანი (1905–1981) - მხატვარი
ირჟი ჰანზელკა (1920–2003) - მოგზაური და მწერალი
სვატავა ჰუბენაკოვა (1928–2024) - მომღერალი
ახალშენი (არდაჰანის რაიონი)

ახალშენი — ისტორიული სოფელი არტანის რეგიონში, დღესდღეობით არდაჰანის ვილაიეტის ცენტრალურ რაიონს დაქვემდებარებული აკიაკას საზღვრებში განადგურებული სოფელია.

ისტორია
ახალშენი, როგორც ქართული ტოპონიმი, შედგება სიტყვა „ახალი“-სგან რომელიც ნიშნავს ახალს, და სიტყვა „შენი“-სგან ,რომელიც ნიშნავს „ახალ სოფელს“.

ახალშენის სოფლის მდებარე ისტორიული არტანის რეგიონი შუა საუკუნეებში საქართველოს შემადგენელი მხარეთაგანი იყო. ოსმალებმა ეს მხარე და სოფელი ქართველებისგან საუკუნის შუახანებში დაიკავეს.

ახალშენის სოფელი 1595 წლის ოსმალური დეტალური რეესტრში აღნიშნულია როგორც ახალშენ . ამ პერიოდში სოფელი საქართველოს ვილაიეთში, არდაჰან-ი ბუზურგის ლივასის ჩრდილოეთის ნაჰიეს ეკუთვნოდა. მოსახლეობა შედგებოდა 19 ქრისტიანი ოჯახისგან და ოჯახის მეთაურები ქართულ სახელებს ატარებდნენ. სოფელში ხმარდებოდა ხორბლის და ქერის მოყვანა, აგრეთვე მეფუტკრეობა, იზრდებოდა ცხვარი და ღორი. იყო აგრეთვე ერთი წყლის წისქვილი . ამავე დეტალურ რეესტრში არდაჰან-ი ბუზურგის ლივასის მეშეს ნაჰიეს კუთვნილი იგივე სახელწოდების კიდევ ერთი სოფელი იყო. ეს სოფელი დღეს ჰანაკის რაიონშია და საზლიჩაირის სახელს ატარებს.

ოსმალური დეტალური რეესტრის გამომცემელი ქართველი თურქოლოგი სერგი ციკიას მიწოდებული ინფორმაციით, გვიან პერიოდში რუსულ რუკაზე „ახაშენ“ სახელით აღნიშნული ეს დასახლება არდაჰანის ქალაქის დასავლეთით მდებარეობდა და 1878 წელს აქ 16 ოჯახი იყო. ახალშენი, რომელიც, როგორც ჩანს, სოფლის სტატუსი დაკარგა, მისი დასახლების ტერიტორია აკიაკას (კოდიწკაროს) სოფლის დღევანდელ საზღვრებშია.
ფულნეკი

ფულნეკი — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის მორავია-სილეზიის მხარეში. ის ნოვი-იიჩინის რაიონში მდებარეობს. ფულნეკი 11 მუნიციპალური ერთეულისგან შედგება. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და ჩეხეთის კულტურული ძეგლის სტატუსი აქვს.

გეოგრაფია
ფულნეკი ქალაქ ნოვი-იიჩინიდან ჩრდილოეთით დაახლოებით 14 კილომეტრში მდებარეობს. ის რეგიონის დედაქალაქ ოსტრავიდან 25 კილომეტრითაა დაცილებული. ქალაქი ნიზკი-იესენიკის ფერდობებზეა გაშენებული. მის მუნიციპალურ ტერიტორიაზე ყველაზე მაღლა მდებარე წერტილის სიმაღლე 555 მეტრია ზღვის დონიდან. ფულნეკში ერთმანეთს ერთვიან მდინარეები ჰუსი და გრუჩოვკა.

ისტორია
ქალაქი ლიხტენბურგების გვარის თავადებმა დააარსეს. ეს მიწა მათ მეფე ოტოკარ -მ საჩუქრად გადასცა. ფულნეკი პირველად ისტორიულ წყაროებში 1293 წელსაა ნახსენები. ამ დროს აქ უყვე იყო ციხესიმაგრე, ეკლესია და სასწავლებელი. ფულნეკის დიდი მოედნის გეგმარება აჩვენებს, რომ ის შედარებით დიდი მამულების ცენტრად იყო გათვალისწინებული. თავდაპირველად ქალაქი გერმანელებით იყო დასახლებული. ოცდაათწლიანი ომის დროს მოსახლეობაში ჩეხთა რაოდენობამ იმატა.

 საუკუნის პირველ ნახევარში ფულნეკს ვრბნოელი ბრუნტალშტები ფლობდნენ. ამ პერიოდში ქალაქში აქტიურად შენდებოდა ბაროკოს სტილის ნაგებობები. საუკუნის ბოლოს და საუკუნის დასაწყისში ქსოვილების წარმოების წყალობით ფულნეკი სწრაფად განვითარდა.

წმინდა სამების ეკლესია 1750–1760 წლებში აშენდა და რეგიონში ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ბაროკოს არქიტექტურული ძეგლია. თავდაპირველად ის ავგუსტინელების მონასტრის ნაწილი იყო, საიდანაც დღეს სამლოცველოა შემორჩენილი.

ფულნეკის კაპუცინების მონასტერი აქ 1668 წელს დაარსდა. მათი ბაროკოს სტილის შენობების კომპლექსი 1670-იან წლებში ააგეს. წმინდა იოსების ეკლესია კი 1674-1683 წლებში აშენდა. მონასტერი 1950 წელს გაუქმდა და კომპლექსი დაანგრიეს. ამ ადგილზე ეკლესია 2006 წელს აღადგინეს.

კნურის სასახლე საუკუნის დასაწყისში ადგილობრივმა დიდგვაროვანმა ააგო. დღეს მასში იან კომენსკის მემორიალი და ბიბლიოთეკაა განთავსებული.

ცნობილი ადამიანები
იან კომენსკი (1592–1670) - ფილოსოფოსი და პედაგოგი (ფულნეკში ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა 1618–21 წლებში)
იოჰან იოზეფ ტალჰერი (1730–1807) - ავსტრიელი არქიტექტორი
იოჰან ლეოპოლდ ჰეი (1735–1794) - ჰრადეც-კრალოვეს ეპისკოპოსი
ლეოპოლდ რიტერ ფონ დიტელი (1815–1898) - უროლოგი
ავგუსტ გოდრიხი (1859–1942) - გველომრბოლელი
ფრანც კონვიჩნი (1901–1962) - დირიჟორი და ალტისტი
კაროლინა ჰუვაროვა (დაბ. 1986 წელს) - ფიტნეს მწვრთნელი და მოდელი
პეტრა კვიტოვა (დაბ. 1990) - ჩოგბურთელი (გაიზარდა ფულნეკში)

დაძმობილებული ქალაქები
შატელ-სიურ-მოზელი, საფრანგეთი
ლაზისკა-გურნე, პოლონეთი
ლიუტომერი, სლოვენია
სუჩანი, სლოვაკეთი
ტეგლაში, უნგრეთი
ვრუტკი, სლოვაკეთი
არდანა (არტაანი)

არდანა — ისტორიულ სოფელი არტაანის მხარეში, დღეს არტაანის ვილაიეთის ცენტრალურ რაიონთან დაკავშირებული ჰასქიოის საზღვრებში.

ისტორია
ქართველი თურქოლოგი სერგი ჯიქია წერდა, რომ არდანის სახელი შესაძლოა ქართული სიტყვა „არდანაკიდან“ მომდინარეობდეს. ამასთან ერთად, საქართველოში არსებობს სოფელ არდანის სახელის მსგავსი სახელწოდების მქონე სოფელი „ართანა“.

ისტორიული არტაანი სადაც სოფელი არდანა მდებარეობდა შუა საუკუნეებში საქართველოს შემადგენელ მხარეთაგან ერთ-ერთი იყო. სწორედ ამიტომ ოსმალებმა ეს მხარე საუკუნის შუა ხანებში ხელში ჩაიგდეს. სოფელში არსებული მეგალითური ნაგებობის ნაშთებიც ამ პერიოდიდან უნდა იყოს შემორჩენილი.

სოფელი არდანა ჩილდირის ეიალეთის 1694-1732 წლების პერიოდის ოსმალურ ჯებე დავთარშიც „არდანას“ სახელით იგივე ადმინისტრაციულ სტატუსს ინარჩუნებდა. ჰიჯრის 1140 (1727/1728) წელს 3000 აქჩეს გადასახადის სანაცვლოდ გადაეცა ვიღაც სულეიმანს, ხოლო იმავე წელს 6.200 აქჩეს გადასახადის სანაცვლოდ გადაეცა ვიღაც კაიას.

გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარის გამომცემელი ქართველი თურქოლოგი სერგი ჯიქია წერს, რომ სოფელი არდანა რუსულ წყაროებში გვხვდება სახით „არდანიაკ“ . თუმცა 1886 წლის რუსული მოსახლეობის აღწერაში არტაანის სანჯაყის არტაანის კაზაში სოფლის სტატუსით არ ყოფილა მოცემული, რაც აჩვენებს, რომ არდანას ამ თარიღამდე სოფლის სტატუსი დაეკარგა.

სოფელი არდანა ჰასქოიდან სამხრეთით 1,7 კილომეტრში, მდინარე კურასა და მასში მარცხნიდან შემავალ მდინარე ალაბალიკს შორის მდებარეობდა, რასაც აქ არსებული მეგალითური ნაგებობის ნაშთები მოწმობს. ამ ნაშთებმა დღეს ქვის გროვის სახე მიიღო. ირკვევა, რომ ეს ქვის გროვა გორაკს შემოხვეული კედლები უნდა ყოფილიყო.
ნესტან ცეცხლაძე

ნესტან ცეცხლაძე (დ. 20 დეკემბერი, 1977) — ქართველი ჟურნალისტი. ონლაინგამოცემა „ნეტგაზეთის“ მთავარი რედაქტორი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1977 წელს, დაბა შუახევში.

დაამთავრა ბათუმის ინსტიტუტ "მეგობრობის" ჟურნალისტიკის ფაკულტეტი და საზოგადოებრივ საქმეთა ინსტიტუტის მედიამენეჯმენტის კავკასიური სკოლა.

სხვადასხვა დროს მუშაობდა რეპორტიორად აჭარის რადიოში, გაზეთ "ბათუმელებში", ტელეკომპანიებში "იმედსა" და "რუსთავი 2"-ში. იყო "ევროკავშირი და საქართველოს" და თავისუფალ ჟურნალისტთა სახლის პროექტების დირექტორი, კონრად ადენაუერის ფონდის პროექტების კოორდინატორი, კონსორციუმ -ის კონსულტანტი მედიის საკითხებში და გაზეთ "ბათუმელების" ვებგანვითარების მენეჯერი.
საქალა (პოსოფი)

საქალა — ისტორიული სოფელი სამცხის თურქეთში არსებულ ნაწილში, დღევანდელი
არტაანის პროვინციის პოსოფის რაიონში.

ისტორია
საქალა, ქართულად მომდინარეობს სიტყვისგან „ქალი“ და "ქალების ადგილს" ნიშნავს.

სოფელი საქალა ისტორიული სამცხის ოლქში მდებარეობდა, რომელიც მისი გარკვეული ნაწილის გარდა, დღესაც საქართველოს საზღვრებში მდებარეობს. ოსმალებმა ეს ოლქი და სოფელი 1578 წელს მთლიანად დაიპყრეს.

სოფელი საქალა, 1595 წლის გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარში გვხვდება სახელით „საქალა“ ან „საქალე“ . დავთარის გამომცემელმა თურქოლოგმა სერგი ჯიქიამ ამ სახელის საფუძველზე განსაზღვრა სოფლის ქართული დასახელება. ამ დავთარის მიხედვით, სოფელი საქალა ან საქალე საქართველოს ვილაიეთში, ფოშოვის ლივასის სამხრეთ ნაჰიაში შედიოდა. დავთარის ჩანაწერი აჩვენებს, რომ ეს დასახლება მდებარეობდა სოფელ ქოლქიოისა და სოფელ ქალეიონიუს შორის. საქალას მოსახლეობა 10 ქრისტიანული კომლისგან შედგებოდა და კომლების მეთაურები ქართულ სახელებს ატარებდნენ. სოფელში ხორბლის, ქერის, ჭვავის და სელის თესლის მოყვანითა და მეფუტკრეობით იყვნენ დაკავებული, ზრდიდნენ ღორებსა და ცხვრებს, ჰქონდათ ერთი წყლის წისქვილიც. სოფელს აგრეთვე ჰქონდა ფერმა სახელწოდებით „სამზურია“.

ქართველი ისტორიკოსის ალექსანდრე ფრონელის 1914 წელს გამოცემულ წიგნში ფოსოფის ხეობაში "ქალის წყალის" სახელწოდების მქონე კერძო სოფელზეა ნაამბობი. ვარაუდობენ, რომ საქალა და ქალის წყლის სოფელი ერთი და იგივე დასახლებაა. სოფელი რუსულ წყაროებში გვხვდება სახელით "კალის ცკალ" (-). თუმცა, ასევე არსებობს ალბათობა, რომ ეს სოფელი კოლისწყალი ან სოფელი კველისწყალი იყოს. სოფელ საქალადან დღემდე ვერანაირი კვალი ვერ შემორჩა.
ჰანს ასპერი

ჰანს ასპერი (დ. დაახლ. 1499 — გ. 1571) — შვეიცარიელი მხატვარი, ცნობილია თავისი პორტრეტებით.

ჰანს ასპერი დაიბადა დაახლ. 1499 წელს ციურიხში. 1526 წლამდე მის შესახებ თითქმის არაფერია ცნობილი. იგი ქალაქის საბჭოს წევრის, პროფესიით დურგლის ლუდვიგ ნოგის ქალიშვილზე დაქორწინდა. ასპერი 1545 წელს ქალაქის დიდი საბჭოს წევრად აირჩიეს. ვარაუდობენ, რომ მის შემოქმედებაზე დიდი გავლენა ჰანს ლეუ უმცროსის ნამუშევრებმა მოახდინა. მისი პირველი ნამუშევრები 1531 წლით თარიღდება, რომელთაგან, ყველაზე ცნობილი შვეიცარიელი რეფორმატორის, ულრიხ ცვინგლის პორტრეტია. იმავე წელს ასპერმა ციურიხის რამდენიმე სამთავრობო შენობის ინტერიერი მოხატა, როგორც იმ დროს ქალაქის ოფიციალურმა მხატვარმა.

მისი ნამუშევრების უმეტესობა დაკარგულია. ცნობილ ნამუშევრებს შორისაა ულრიხ ცვინგლისა და ცვინგლის ქალიშვილის, რეგულა გვალტერის პორტრეტები, რომლებიც ციურიხის საჯარო ბიბლიოთეკის საკუთრებად ითვლება.

ჰანს ასპერი 1571 წელს სიღარიბეში გარდაიცვალა. როგორც ცნობილია, მისი თერთმეტი შვილიდან ორი ასევე მხატვარი იყო.
ოდრი (ჩეხეთი)

ოდრი — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის მორავია-სილეზიის მხარეში. ის ნოვი-იიჩინის რაიონში მდებარეობს. ოდრი ცხრა მუნიციპალური ერთეულისგან შედგება. ოდრის გარდა მუნიციპალიტეტში ერთიანდება დობეშოვი, კამენკა, კლოკოჩუვეკი, ლოუჩკი, პოჰორი, ტოშოვიცე, ვესელი და ვიტოვკა.

ოდრის ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და ჩეხეთის კულტურული ძეგლის სტატუსი აქვს.

სახელწოდება
ქალაქის სახელწოდება მდინარე ოდრის სახელიდან მომდინარეობს. მისი სახელი ისტორიის მანძილზე რამდენიმეჯერ შეიცვალა, თუმცა ყოველთვის მდინარე ოდრასთან იყო დაკავშირებული.

გეოგრაფია
ქალაქი ოდრა რაიონულ ცენტრ ნოვი-იჩინიდან ჩრდილო-დასავლეთით დაახლოებით 14 კილომეტრში მდებარეობს. ქალაქის ტერიტორიის ნაწილი ნიზკი-იესენიკის მთათა ფერდობებზეა გაშენებული, ნაწილი კი მდინარე ოდრას ხეობაში. ქალაქის ტერიტორიაზე მდებარე ყველაზე მაღალი წერტილია სუხას გორა, მისი სიმაღლე 578 მეტრია ზღვის დონიდან. ქალაქის ტერიტორიაზე რამდენიმე სათევზაო ტბორი მდებარეობს.

ისტორია
დღევანდელი ოდრის ტერიტორიაზე დასახლება ვიჰნანოვი მდებარეობდა. პირველად ისტორიულ წყაროებში ის 1234 წელს არის მოხსენიებული. საუკუნის მეორე ნახევარში ქალაქ ვიჰნანოვის ერთ ნაწილში ციხესიმაგრე ააგეს და გალავნით შემოსაზღვრეს, მომდევნო საუკუნეში ის აქაური მამულების ეკონომიკური ცენტრი გახდა.

ჰუსიტური ომების დროს, 1427 წელს მდინარე ოდრას ხეობა ციმბურკელმა ჰუსიტმა იან ტოვაჩოვსკიმ დაიპყრო და ქალაქი რამდენიმე წლით ჰუსიტების გახდა.

ოდრის ყველაზე მნიშვნელოვანი კულტურული ძეგლი წმინდა ბართლომეს ეკლესიაა. თავდაპირველად გოტიკური ეკლესია ბაროკოს სტილში 1691–1692 წლებში აღადგინეს. ეკლესიის კოშკში არსებული ზარი 1374 წლით თარიღდება და მორავიაში სიძველით მეორე ზარია. აღსანიშნავია ასევე სამრევლო ტაძარი, რომელიც ამჟამინდელი სახით 1699 წელს აღადგინეს.

ცნობილი ადამიანები
გუსტავ კრეიტნერი (1847–1893) - გეოგრაფი, მოგზაური და დიპლომატი
ლეოპოლდ მიუნსტერი (1920–1944) - პილოტი
ფერდინანდ ულრიხი (1931–2020) - ფილოსოფოსი

დაძმობილებული ქალაქები
კუჟნია-რაციბორსკის გმინა, პოლონეთი
ნიფერნ-ოშელბრონი, გერმანია

ფოტოგალერეა