iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ახალი ნიჩბისი

ახალი ნიჩბისი — სოფელი საქართველოში, მცხეთის მუნიციპალიტეტის ნიჩბისის ადმინისტრაციულ ერთეულში (მცხეთა-მთიანეთის მხარე).

მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ მთისწინეთში, მდ. ნიჩბისისწყლის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 580 მ-ზე, მცხეთიდან 15 კმ-ში, ქსნიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 5 კმ-ში.

ახლანდელი სოფელი ახალი ნიჩბისი ნიჩბისის ისტორიული თემის ნაწილია. 1957 წელს სოფლის განაპირას, მიწის დამუშავებისას დაინგრა გვიანანტიკური ხანის მდიდრული სამარხები. აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა ინახება თბილისისა და მცხეთის მუზეუმებში. სოფლის მახლობლად მდებარეობს მრავალშრიანი არქეოლოგიური ძეგლი — ნიჩბისისხევის სამაროვანი და ბორნისთავის ნამოსახლარი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 624 ადამიანი.
ღადიშის მონასტერი

ღადიშის მონასტერი – ნამონასტრალი რაჭაში. მონასტრის კუთვნილი წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია მდებარეობს სოფლებს ღადიშსა და ბარეულს შორის მაღალ გორაზე. შემორჩენილია სანახევროდ დანგრეული კედლები (ჩრდილოეთის კედლის ქვის წყობაში ერთი უზარმაზარი ქვაა, რომლის სიგრძეც 2.7 მეტრია, სიმაღლე კი ერთ მეტრზე მეტი). ეკლესია დაზიანდა საუკუნეში. ტაძრის არქიტექტურული ფორმების მიხედვით ძეგლი - საუკუნისაა. ტაძრის მიმდებარე ტერიტორიაზე საკმაოდ მოზრდილი ვაკე ადგილი გალავანში ყოფილა მოქცეული, რომლის შიგნითაც სხვა შენობა–ნაგებობათა კვალი შეინიშნება.
ტეუელჩე

ტეუელჩეს ხალხი (; მაპუდუნგუნის ენაზე „მძვინვარე ხალხი“) — საერთო სახელი პატარა ტომებისა, რომლებიც ცხოვრობენ პატაგონიაში, პამპას რეგიონის სამხრეთ ნაწილში. მათ ასევე პატაგონებსაც უწოდებენ.

ტეუელჩეს ხალხი, რომელსაც ასევე უწოდებენ აონიკენკს , სამხრეთ ამერიკის აღმოსავლეთ პატაგონიის ძირძველ ხალხს წარმოადგენს. მე-18 და მე-19 საუკუნეებში ტეუელჩეს ხალხზე გავლენა მოახდინა მაპუჩეს ხალხმა. ოდესღაც მომთაბარე ტეუელჩეს ხალხის მიწების კოლონიზაცია არგენტინისა და ჩილეს მიერ მე-19 საუკუნეში დასრულდა, რამაც თანდათანობით მათი ტრადიციულ ეკონომიკისა და ცხოვრების წესის რღვევა გამოიწვია. პატაგონიაში მეცხვარეობის დიდი ფერმების დაარსება განსაკუთრებით საზიანო გამოდგა ტეუელჩეს ხალხისთვის.

ვარაუდობენ, რომ სამხრეთ ამერიკის ევროპელი ადრეული მკვლევრების მონათხრობები პატაგონებზე, აქ მცხოვრები გიგანტური ადამიანების შესახებ, სწორედ ტეუელჩეს ხალხს გულისხმობდა, რადგან ისინი მართლაც საკმაოდ მაღლები არიან (საშუალო სიმაღლე 180 სმ). 2001 წლის აღწერის მონაცემებით, აქ ცხოვრობდა 4 300 ტეუელჩე.

თავდაპირველად ტეუელჩეს ხალხი ლაპარაკობდა ტეუელჩეს ენაზე, მაგრამ შემდგომში, არაუკანიზაციის შედეგად, ბევრი ტომი მაპუდუნგუნის კრებითი სახელწოდებით ცნობილ სხვადასხვა არაუკანულ დიალექტზე გადავიდა. გარდა ამისა, ტეუელჩეს ხალხის ერთი ნაწილისთვის მეორე სასაუბრო ენა იყო უელსური, რომელსაც ისინი უელსელ ემიგრანტებთან პატაგონიაში კომუნიკაციის დროს დაეუფლნენ.
პალი-აიკე (ვულკანი)

პალი-აიკეს კრატერი — ჩამქრალი ვულკანური კონუსი ჩილეში, პალი-აიკეს ეროვნულ პარკში, არგენტინის საზღვართან. ვულკანური კრატერი მდებარეობს ნახევრადუდაბნოში, პალი-აიკეს ვულკანურ ველზე. ამ ველს გააჩნია ლავის მილები, რომლებიც ფელის მღვიმესთან ერთად განიხილება იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიის კანდიდატებად.
დიეგო რამირესის კუნძულები

დიეგო რამირესის კუნძულები — მცირე კუნძულების ჯგუფი (საერთო ფართობი 1 კმ²) დრეიკის სრუტეში. ჰორნის კონცხიდან სამხრეთ-დასავლეთით 100 კილომეტრზე. არქიპელაგი შედგება ორი ჯგუფისაგან მცირე ჯგუფი განლაგებულია ჩრდილოეთით, ხოლო დიდი ჯგუფი სამხრეთით.

კუნძული აღმოაჩინეს 1619 წლის 12 თებერვალს ძმებმა გარსია დელ ნოდალებმა. 1775 წლამდე 156 წლის განმავლობაში, სამხრეთი სენდვიჩის კუნძულების აღმოჩენამდე დიეგო რამირესი ითვლებოდა დედამიწის ყველაზე სამხრეთით მდებარე ტერიტორიად.

არქიპელაგის ყველაზე დიდი კუნძულია ბართოლომე, მის სამხრეთით მდებარეობს სიდიდით მეორე კუნძული გონსალო, რომელზეც 1951 წელს დაარსდა მეტეოსადგური. ყველაზე სამხრეთით კი მდებარეობს კლდოვანი კუნძული აგილა.

კუნძულების საშუალო ტემპერატურაა +5,2 °, ნალექების რაოდენობა წლიურად 1368 მმ.
გუაფო

გუაფო - კუნძული წყნარ ოკეანეში, კუნძულ ჩილოეს სამხრეთ-დასავლეთით, ჩონოსის არქიპელაგის ჩრდილო-დასავლეთით, ეკუთვნის ჩილეს. გუაფოს მოსახლეობას შეადგენს მხოლოდ ჩილეს ფლოტის რამდენიმე ოფიცერი, რომლებიც შუქურაზე მორიგეობენ. კუნძულის ფართობია 300 კმ.კვ, აქედან მისი 260 კმ.კვ. დაფარულია ტყით, რომლის მასალაც 2000 წლისთვის 21 მლნ აშშ დოლარად იყო შეფასებული. აქ ბევრია გორაკ-ბორცვი, ხეობა და ნაკადული.
ჩილოე

ჩილოე — კუნძული წყნარ ოკეანეში, შედის ჩილეს შემადგენლობაში. ფართობი 8394 კმ². ჩილოეს არქიპელაგის (9181 კმ²) მთავარი კუნძული. მოიცავს არქიპელაგის 91,4 %. იგი მსოფლიოში ფართობით 87-ე კუნძულია.

კ. ჩილოე შედის ლოს-ლაგოსის რეგიონის ამავე სახელწოდების პროვინციის შემადგენლობაში და იყოფა რამდენიმე კომუნად.

კუნძულზე მდებარეობს – საუკუნეების კულტურულ-ისტორიული ძეგლები, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი ჩილოეს მონასტრები.

აღსანიშნავია, რომ კუნძული ჩილოე კარტოფილის სამშობლოა.

2002 წლის მონაცემებით კუნძულის მოსახლეობა შეადგენს 154,7 ათ. კაცს.მსხვილი ქალაქია — კასტრო აღმოსავლეთით და ანკუდი ჩრდილოეთით.
ალბერტო-დე-აგოსტინის ეროვნული პარკი

ალბერტო-დე-აგუსტინის ეროვნული პარკი ― დაცული ტერიტორია მაგალიანესის რეგიონში, ჩილეში, ცეცხლოვანი მიწის არქიპელაგის შემადგენლობაში. შეიქმნა 1965 წლის 22 იანვარს, „ოლიანდის“ სატყეო ნაკრძალისა და ერნანდო დე მაგალიანესის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. პარკის ფართობი 1 460 000 ჰექტარია. მის ტერიტორიაზეა კორდილერა-დარვინის ქედი. სახელი ეწოდა იტალიელი მისიონერისა და მკვლევრის, ალბერტო მარია დე აგოსტინის პატივსაცემად. პარკი მოიცავს ზღვის სანაპირო რამდენიმე მყინვარს და ციცაბო ყურეს. მის ტერიტორიაში ასევე შედის გორდონის, ლონდონდერის კუნძულები და ოსტის კუნძულის ნაწილი.
მალჰოლანდ დრაივი (ფილმი)

„მალჰოლანდ დრაივი“ — 2001 წლის ამერიკული ნეო-ნუარული თრილერი, რომლის სცენარის ავტორი და რეჟისორია დევიდ ლინჩი. მთავარ როლებს ფილმში ასრულებენ ნაომი უოტსი, ლორა ჰერინგი, ჯასტინ თერუ. „მალჰოლანდ დრაივმა“ ხელი შეუწყო უოტსისა და ჰერინგის კარიერის წინსვლას. ფილმი უკანასკნელი იყო ჰოლივუდის ვეტერან მსახიობ ენ მილერისთვის.

სიუჟეტი
ფილმი გვიყვება ამომავალი მსახიობის - ბეტი ელმსის ისტორიას, რომელიც ახალი ჩასულია ლოს-ანჯელესში, კალიფორნიაში, იქ ნახულობს და უმეგობრდება ამნეზიით შეპყრობილ ქალს - რიტას, რომელიც მისი დეიდის სახლში იმალება. რიტა ავტოავარიაში მოყვა და მეხსიერება დაკარგა. მას სახელი არ ახსოვს, ამიტომ სახელ რიტას შეირჩევს. ის ამ სახელს ფილმ „ჯილდას“ პოსტერზე ამოიკითხავს, სადაც რიტა ჰეივურთია გამოსახული. რიტა ახალი ცხოვრების დაწყებას ცდილობს, მაგრამ წარსული თან სდევს. ამბავი ასევე შეიცავს რამდენიმე გარეგნულად დაუკავშირებელ მოკლე იმპრესიონისტულ სცენას, რომლებიც საბოლოოდ ერთმანეთს უკავშირდებიან სხვადასხვა გზებით, ისევე როგორც, რამდენიმე სიურრეალისტურ სცენასა და მეტაფორას, რომლებიც მიანიშნებენ შეფარულ სიუჟეტურ ხაზზე.

გადაღება
ფილმი ეძღვნება ჯენიფერ საიმს, რომლის ცხოვრებაც მთავარი გმირის, ბეტის ცხოვრებას ჰგავს. თავდაპირველად ჩაფიქრებული იყო სატელევიზიო სერიალის შექმნა და რეჟისორის გეგმის მიხედვით, ფილმის დიდი ნაწილი ასეც იქნა გადაღებული 1999 წელს. ეს არის ფილმის პირველი ორი საათი, რომელზეც 8 მლნ დოლარი დაიხარჯა. ნამუშევრის ნახვის შემდეგ, ტელევიზიის ხელმძღვანელობამ გადაწყვიტა, რომ ის გაეუქმებინა. ამის შემდეგ ლინჩმა შექმნა ამ პროექტის დასასრული და გადააკეთა მხატვრულ ფილმად. ბოლო 26 წუთის გადაღებას 7 მლნ დოლარი დასჭირდა. მისი დამახასიათებელი სტილით გაჯერებულმა ნახევრად სატელევიზიო პილოტმა და ნახევრად მხატვრულმა ფილმმა შექმნა ერთგვარი საზოგადო აზრი ფილმის შინაარსის განმარტებასთან დაკავშირებით. რეჟისორმა უარი თქვა, რომ აეხსნა თუ რა იყო მისი განზრახვა სიუჟეტთან მიმართებაში, რითაც მაყურებელი, კრიტიკოსები და სამსახიობო კოლექტივი დაბნეული დატოვა იმასთან დაკავშირებუთ თუ რა ხდება.

შეფასება
კრიტიკოსებმა ეს სიურრეალისტური ფილმი დადებითად შეაფასეს და 2001 წელს ლინჩმა მიიღო კანის კინოფესტივალის ჯილდო საუკეთესო რეჟისორისათვის, ასევე ოსკარის ნომინაცია ამავე კატეგორიაში. ფილმმა მიიღო საუკეთესო მონტაჟისთვის. დევიდ ლინჩის 1977 წლის „საშლელი თავისა“ და 1986 წლის „ლურჯი ხავერდის“ გვერდით, „მალჰოლანდ დრაივიც“ ფართოდაა აღიარებული, როგორც მისი ერთ-ერთი ყველაზე კარგი ნამუშევარი.

ნიუ-იორკ ტაიმზი წერს, რომ სანამ ეს სიუჟეტი ბევრმა შესაძლოა განიხილოს, როგორც „მთხრობელობითი წყობის შეურაცხყოფა... თავად ფილმი არის გონებიდან წამოსული გამაბრუებელი თავისუფლება, ისეთი მომენტებით, რომელშიც იგრძნობ არაცნობიერების ბნელი ღამის სამყაროდან მთელი სიძლიერის სააშკარაოზე მოჩვენებით გამოსვლას“.
ოხოს-დელ-სალადო

ოხოს-დელ-სალადო — ვულკანი ანდების მთებში. ჩილეს უმაღლესი მწვერვალი (6 893 მ.). სამხრეთ ამერიკაში სიმაღლით ჩამოუვარდება მხოლოდ აკონკაგუას. წარმოადგენს მსოფლიოში ყველაზე მაღლა მდებარე მოქმედ ვულკანს.

მდებარეობს არგენტინისა და ჩილეს საზღვარზე. ვულკანის დასავლეთით წყნარ ოკეანემდე გადაჭიმულია ატაკამის უდაბნო.
ვაილი

ვაილი — ტრანსლიტერაციის სისტემა ტიბეტური ენისთვის ლათინური ანბანის დახმარებით, რომელიც სტანდარტული ჩინური ფინინის მსგავსად გამოიყენება კომპიუტერში ტიბეტური ტექსტის დასაბეჭდად. ტერმინი მოდის ვაშინგტონის უნივერსიტეტის ტიბეტოლოგის, თარელ ვაილის სახელიდან (1927-1984), რომელმაც დაასტანდარტა ეს სისტემა 1959 წ-ში, რის შემდეგაც ტიბეტური ენის სტანდარტად იქცა, განსაკუთრებით აშშ-ში.

ტრანსკრიფცია
ხორნაბუჯის ეპარქია

ხორნაბუჯის ეპარქია – საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის ერთ-ერთი ეპარქია (2010 წლის 21 დეკემბრამდე ერქვა დედოფლისწყაროსა და ჰერეთის ეპარქია, 2014 წლამდე — ხორნაბუჯისა და ჰერეთის ეპარქია). 2009 წლის 30 აპრილის წმინდა სინოდის სხდომის განჩინებით (მე–6 პუნქტი), ჰერეთის მხარე გამოეყო ნეკრესისა და ჰერეთის ეპარქიას და ჰერეთისთვის დაინიშნა ტიტულოვანი ეპისკოპოსი ადგილსამყოფელით ქ. თბილისში. ამავე სხდომაზე წმინდა სინოდმა გამოარჩია სამღვდელმთავრო კანდიდატად არქიმანდრიტი მელქისედეკ ხაჩიძე (მე–9 პუნქტი), რომელიც 2009 წლის 3 მაისს სვეტიცხოვლის საპატრიარქო ტაძარში ეკურთხა ჰერეთის ეპისკოპოსად.

როგორც ქართული მედია იტყობინებოდა, 2009 წლის აგვისტოში ეპარქია უკვე დედოფლისწყაროსა და ჰერეთის ეპარქიად მოიხსენიებოდა (მანამდე დედოფლისწყარო ბოდბის ეპარქიაში შედიოდა), ხოლო მღვდელმთავრის ადგილსამყოფელად დედოფლისწყარო განისაზღვრა. ამჟამად ეპარქია მოიცავს დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის ტერიტორიას.

2010 წლის 21 დეკემბრის სინოდის სხდომის მიხედვით ეპარქიას დაუბრუნდა თავისი ისტორიული სახელი და ეწოდა ხორნაბუჯისა და ჰერეთის ეპარქია.

2014 წლის 3 ივნისის სინოდის სხდომის განჩინებით ( პუნქტი) ხორნაბუჯისა და ჰერეთის ეპარქიას გამოეყო ჰერეთის სამრევლოები და შეიქმნა:
ხორნაბუჯის ეპარქია.
კახისა და ქურმუხის ეპარქია.

2014 წლის 3 ივნისიდან ხორნაბუჯისა და ჰერეთის ეპარქიას ეწოდება ხორნაბუჯის ეპარქია.

ეპარქიის მმართველები
ეპ. მელქისედეკ ხაჩიძე - 2009-2015 წწ.
ეპ. დიმიტრი კაპანაძე - 2015-2022 წწ.
გაბრიელე დ’ანუნციო

გაბრიელე დ’ანუნციო (იტალ. ', ნამდვილი გვარი რაპანიეტა (იტალ. ); დ. 12 მარტი, 1863 — გ. 1 მარტი, 1938)— იტალიელი პოეტი, პროზაიკოსი და დრამატურგი. ლექსების პირველი კრებული „პრიმო ვერე“ 16 წლისამ გამოაქვეყნა. 17 წლისამ კი პირველი მოთხრობები– „ჩინჩინნატო“ და „ტოტო“ დასტამბა. მისი შემოქმედება რთული და მრავალფეროვანია. აინტერესებდა ძლიერი ადამიანის, ზეკაცის პრობლემა. ომს მამაკაცური ენერგიისა და ნების გამოვლინებად თვლიდა. პირველი მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე ჯარში წავიდა. მალე დაიჭრა და იძულებული გახდა შინ დაბრუნებულიყო. იმ ჯარისკაცის სევდა, ვისაც ბრძოლა აღარ შეუძლია, გამოხატა ლექსების ციკლში ,,ნოტტურნო“ (ნოქტიურნი). ფიზიკური და სულიერი ბრძოლებით დაღლილი სიმშვიდესა და შვებას ელეონორა დუზეს სიყვარულში ჰპოვებდა. იყო იტალიური კინემატოგრაფიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი და იტალიის მეცნიერებათა აკადემიის დამაარსებელი.
გოროვანი

გოროვანი — სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული წეროვანი). მდებარეობს სხალტბის სერის ჩრდილოეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 650 მ-ის სიმაღლზე, მცხეთიდან დაშორებულია 9 კმ-ით.

ისტორია
ისტორიულ წყაროებში პირველად საუკუნიდან მოიხსენიება. საბუთებიდან ჩანს, რომ გოროვანი ყოფილა წმინდა ევაგრეს ნასყიდი სოფელი, რომლის შეწირულობა 1170 წელს მეფე გიორგი -მ განუახლა შიომღვიმის მონასტერს. 1392 წელს სითარხნის გუჯრის მიხედვით, გოროვანი მცხეთის საკათოლიკოსო სოფელია. გოროვანი 1447 და 1559 წელს საკათოლიკოსო მამულების გუჯრებშიც არის მოხსენიებული. 1741 წელს წყალობის წიგნის მიხედვით, კათოლიკოსმა დომენტიმ გოროვანი გადასცა გედევანიძეს. ვახუშტი ბატონიშვილის სოფელთა სიაში გოროვანი სამუხრანოს კუთვნილებაა.

სოფლის განაპირას დგას აგურითა და ნატეხი ქვით ნაგები ღვთისმშობლის დარბაზული ეკლესია. აგებულია 1830 წელს. დასავლეთი კედლის კეხზე მოგვიანებით სამრეკლოს ფანჩატური დაუშენებიათ. ინტერიერში, აფსიდის კონქში, საუკუნის საკმაოდ მდარე ხარისხის მოხატულობაა შემონახული.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 457 ადამიანი.
დიდგორი (თბილისი)

დიდგორი — სოფელი თბილისში, საბურთალოს რაიონში. 2007 წლამდე შედიოდა მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიღმის თემში.

მდებარეობს დიდგორის მთის სამხრეთ კალთაზე, დიღმისწყლის ხეობაში, ზღვის დონიდან — 900 მეტრზე. მცხეთიდან დაშორებულია 23 კილომეტრით, თბილისის რკინიგზის ცენტრალური სადგურიდან — 16 კმ-ით, სოფელ დიღმიდან 8 კმ-ით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 78 კაცი.

ისტორია
1069 წელს მეფე ბაგრატ დიდგორში დაბანაკდა და სათავეში ჩაუდგა საქართველოში შემოჭრილ განძის ამირა ფადლონის წინააღმდეგ წარმოებულ ბრძოლებს. ბაგრატ მტრის წინააღმდეგ გაგზავნა მესხთა რჩეული ლაშქარი. ქართველებმა სასტიკად დაამარცხეს ფადლონის ოცდაათიათასიანი ლაშქარი.

დიდგორი - საუკუნეებში ლეკთა მარბიელი ლაშქრობების წინააღმდეგ ბრძოლის მნიშვნელოვან სტრატეგიულ პუნქტად იქცა. 1729 წელს ქართველ მეთოფეთა ლაშქარი დიდგორის კოშკში ჩაუსაფრდა დიდგორ-გელიყარა-სამადლოს გზით ჯავახეთში გადასულ ლეკთა მარბიელ რაზმებს. უკან მობრუნებული ლეკთა რაზმი ქართველმა მეთოფეებმა გაანადგურეს და ნადავლი დაატოვებინეს.

დემოგრაფია
ლიანკიუეს ტბა

ლიანკიუეს ტბა — ტბა ჩილეში. მდებარეობს ლოს-ლაგოსის რეგიონის ლიანკიუეს პროვინციაში.

ტბა მდებარეობს ცენტრალური ჩილეს სამხრეთ ნაწილში. ანდების დასავლეთ მთისწინეთის კალთებზე, ზღვის დონიდან 51 მეტრზე. ტბის აღმოსავლეთ სანაპიროსთან მდებარეობს ვულკანები ოსორნო (სიმაღლე 2652 მ) და კალბუკო (2003 მ). ლიანკიუეს ტბა მყინვარული წარმოშობისაა. ფართობი 740 კმ². უდიდესი სიღრმე 108 მ.

ტბის ნაპირზე მდებარეობს ქალაქები: პუერტო-ვარასი, პუერტო-ოკტაი და ფრუტილიარი.
სან-მარტინის ტბა

სან-მარტინის ტბა ან ო'ჰიგინსი — ფიორდისებური ტბა ჩილესა და არგენტინაში. მდებარეობს აისენის რეგიონის (ჩილე) და სანტა-კრუსის პროვინციის (არგენტინა) ტერიტორიაზე. ტბა ცნობილია სან-მარტინის სახელით არგენტინაში, ხოლო ო’ჰიგინსის სახელით ჩილეში.

ტბის ფართობია 1058 კმ², უდიდესი სიღრმე 836 მ. მდებარეობს ზღვის დონიდან 250 მ სიმაღლეზე. იგი ამერიკის ყველაზე ღრმა ტბაა. ერთვის მდინარე მაიერი და კიდევ რამდენიმე პატარა ნაკადული, ხოლო გამოედინება მდინარე პასკუა, რომლის საშუალებითაც დაკავშირებულია წყნარ ოკეანესთან.
კორდილერა-დარვინი

კორდილერა-დარვინი — მასიური ყინულის მინდვრებით დაფარული ქედი. მდებარეობს კუნძულ ცეცხლოვანი მიწის უკიდურეს სამხრეთში. მთლიანად მოქცეულია ჩილეს ტერიტორიაზე. იგი ანდების ნაწილია და შეიცავს ცეცხლოვანი მიწის უმაღლეს მწვერვალს, რომლის სიმაღლეც 2000 მეტრს აღმატება. კორდილერა-დარვინის ყინულოვანი საფარი 2300 კმ²-ზე მეტია. ქედი გადაჭიმულია დასავლეთიდან სარმიენტოს მთიდან, აღმოსავლეთით მდინარე იენდეგიამდე. შემოსაზღვრულია ალმირანტასგოს ყურით ჩრდილოეთიდან და ბიგლის არხით სამხრეთიდან. ქედს სახელი ჩარლზ დარვინის პატივსაცემად ეწოდა და ალბერტო-დე-აგოსტინის ეროვნული პარკის ყველაზე ცნობილი ღირსშესანიშნაობაა. ქედი შეიცავს რამდენიმე ცნობილ მყინვარს, მათ შორის მარინელის მყინვარს, რომელიც ამ ეტაპზე უკანდახევას განიცდის.

უმაღლესი მწვერვალები
დარვინის მთა
სარმიენტო
იტალია
ბოვე
რონჩაგლი
ლუის-დე-საბოია
დელა-ვედოვა
ბუკლანდი
ტულკუ

ტიბეტურ ბუდიზმში ტულკუ (ტიბ. ྤྲུ་ྐུ, ვაილი: ) არის მაღალ რანგიანი ლამა, რომელთა შორის ერთ-ერთია დალაი-ლამა, რომელსაც შეუძლია აირჩიოს მისი ხელახალი დაბადების ადგილი. როგორც წესი, ლამა რეინკარნირდება კვლავ ადამიანში, იგივე სქესისად, რაც მისი წინამორბედი იყო. თუმცა, მისმა უწმინდესობა დალაი ლამამ მის „მემკვიდრეზე“ განაცხადა, „თუ ქალი თავს უფრო გამოსადეგრად გამოავლენს, ლამა ადვილად შეიძლება რეინკარნირდეს ამ ფორმაში“. დალაი ლამამ აგრეთვე თქვა (მისი სიკვდილის შემდეგ „დალაი ლამას“ გამოუსადეგარობაზე კამათის დროს), რომ შესაძლებელია იგი მწერის ან ცხოველის ფორმაშიც რეინკარნირდეს... . ტულკუს საწინააღმდეგოდ, სხვა ცოცხალ არსებებს, მათ შორის სხვა ლამებს, არ შეუძლიათ მათი მომავალი სხეული აირჩიონ.

რეინკარნაციის მანერის არჩევასთან ერთად, ტულკუებს ასევე შეუძლიათ სიკვდილის წინ დაასახელონ მათი შემდეგი დაბადების ადგილი, ზოგჯერ ამატებენ გარკვეულ ინფორმაციას მათი მომავალი მშობლების, სახლის და სხვ. შესახებ. თუ ასეთი ინფორმაცია ნაკლებია, ბერები, რომელთა მოვალეობა რეინკარნაციის ლოკაციაა, დახმარებისთვის „ტულკუს“ ასტროლოგს მიმართავენ მიმართულებისთვის.

დღესდღეობით ორი ათასამდე ტულკუა ცნობილი, ჩინელთა მიერ ტიბეტის დაპყრობამდე კი ალბათ რამდენიმე ათასი იყვნენ. ყოველ ტულკუს თავისი რეინკარნაციის ხაზი აქვს. მაგალითად, დალაი ლამა მისი წინა 13 დალაი ლამის რეინკარნაციაა, რომლებიც თავისთავად ითვლებიან ბოდჰისატვა ავალოკიტეშვარას რეინკარნაციად. ტულკუთა უმრავლესობა მამაკაცია.

ეტიმოლოგია
ტერმინი ტულკუ სანსკრიტული ფილოსოფიური ტერმინის - ნირმანაკაიას ტიბეტური თარგმანია. ტრიკაიას (ბუდდჰას სამი სხეული) ფილოსოფიური სისტემის მიხედვით, ნირმანაკაია არის ბუდდჰას ფიზიკური, ადამიანური სხეული. სიდჰართა გაუტამა ამის ერთ-ერთი მაგალითია.

მონღოლურად ტულკუ არის ხუბილღან - . ჩინურად არის , რაც ნიშნავს ცოცხალ ბუდდჰას.
გუაიანეკოს არქიპელაგი

გაიანეკოს არქიპელაგი — არქიპელაგი სამხრეთ ჩილეს სანაპიროსთან. ბოლო გამყინვარებისას ეს არქიპელაგი მთლიანად ყინულით იყო დაფარული. მყინვარებმა ამ მთიან კუნძულებზე თავის კვალი დატოვა, რაც უამრავი ღრმა ხეობის არსებობაში გამოიხატება. მთების ფერდობები დაფარულია ტყეებით. ადამიანთა დასახლება ამ კუნძულებზე საკმაოდ იშვიათია.
ალეხანდრო სელკირკის კუნძული

ალეხანდრო სელკირკის კუნძული — კუნძული ჩილეს სანაპიროსთან, სიდიდით მეორე და ყველაზე დასავლეთით მდებარე ხუან-ფერნანდესის კუნძულების ჯგუფიდან. მდებარეობს რობინზონ კრუზოს კუნძულიდან 181 კილომეტრით დასავლეთით.

სახელი
1966 წელს, ჩილეს მთავრობამ მას-აფუერას კუნძულს სახელი გადაარქვა და უწოდა ალეხანდრო სელკირკის კუნძული, ისევე როგორც ისლა-მას-ე-ტიერას - რობინზონ კრუზოს კუნძული. ალეხანდრო სელკირკი იყო შოტლანდიელი მეზღვაური, რომელიც 1704 წელს გადასვეს რობინზონ კრუზოს კუნძულზე (იმ დროისათვის უკაცრიელი), სადაც მან 4 წელი გაატარა. სწორედ ეს ფაქტი დაედო საფუძვლად დანიელ დეფოს ნაწარმოებს „რობინზონ კრუზო“.

დასახლება
გასულ საუკუნეში, კუნძულზე არსებობდა ციხე-კოლონიები, სადაც განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულისთვის გასამართლებული პირები იხდიდნენ სასჯელს. 1927-1930 წლებში აქ იმყოფებოდა 160 პოლიტპატიმარი. კუნძულის დღევანდელ მოსახლეობას სწორედ ყოფილი პატიმრები შეადგენენ.
ნინო ქათამაძე და ინსაითი

ნინო ქათამაძე და ინსაითი — ნინო ქათამაძის 2004 წლის ალბომი. მასში შეტანილი იქნა კომპოზიციები, რომლებიც კონცერტებზე სრულდებოდა წლების მანძილზე. ალბომი ჩაწერილია ჯგუფ ინსაითთან ერთად. სიმღერის ოლეი განსხვავებული ვერსიის არანჟირების ავტორია გოგი ძოძუაშვილი.

სიმღერების სია
„მე მოვედი“ - 6:30
„გავთოვდები“ - 5:40
„ლულალულეია“ - 4:50
„სულიკო“ - 3:52
„კაბარე“ - 5:20
„ქუჩაში ერთხელ“ - 5:51
„ოლეი“ - 4:17
„იები“ - 3:49
„ტურფა“ - 7:57
„ოლეი“ - 6:01

პერსონალი
ნინო ქათამაძე - ვოკალი
გოჩა ყაჭეიშვილი - გიტარა
ბას გიტარა - უჩა გუგუნავა
დათო აბულაძე - დასარტყმელი საკრავები
გიორგი მახოშვილი - კონტრაბასი (5)
ზუმბა - უდუ (8)
გიორგი გვარჯალაძე - ხმის ინჟინერი
ირაკლი ნადარეიშვილი - პროდიუსერი
თამაზ ჩხენკელი

თამაზ ვასილის ძე ჩხენკელი (დ. 26 ნოემბერი, 1927 — გ. 9 ნოემბერი, 2010) — ქართველი პოეტი, ლიტერატურათმცოდნე, ინდური და ჩინური პოეზიის მთარგმნელი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატი (1972). საქართველოს მწერალთა კავშირის მთარგმნელთა სექციის თავმჯდომარე 1973–1986 წლებში.

ბიოგრაფია
თამაზ ჩხენკელი დაიბადა თბილისში, 1927 წლის 26 ნოემბერს.

მშობლები: თამარ ასლანიშვილი, ვასილ ჩხენკელი.

მეუღლე: ლილი გოგუა (1934).

შვილები: გვანცა (1958), ნათია (1971).

პირველი ლექსი 1947 წელს გამოაქვეყნა, პირველი თარგმანი — 1952 წელს. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) ფილოლოგიის ფაკულტეტი (1952). 1956 წელს გამოსცა თარგმანთა პირველი წიგნი — ბო ძიუს ლირიკის კრებული.

მუშაობდა ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტში (1958 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე). დაიცვა საკანდიდატო დოსერტაცია თემაზე: „პიროვნების გარდაქმნის მითოსური საფუძველი ვაჟა-ფშაველას პოემებში“ (1972).

ძირითადი თარგმანებია: რაბინდრანათ თაგორის „გიტანჯალი“, „ბჰა- გავატგიტა“, ჰომეროსის „ოდისეა“ (ზურაბ კიკნაძესთან ერთად, 1975; ივანე მაჩაბლის სახელობის პრემია, 1978), ალექსანდრე პუშკინის „მცირე ტრაგედიები“, „აღმოსავლური პოეზია“ და სხვ. ეკუთვნის მეცნიერული გამოკვლევები, ლიტერატურულ-კრიტიკული წერილები („ტრაგიკული ნიღბები“, 1971; კრებული „პოეზია — სიბრძნის დარგი“, 1978), პოეტური კრებული „მზე- ბუდობა“ (1980) და სხვ. „ტრაგიკული ნიღბები“ ქართული მწერლობის კრიტიკაზე შექმნილ ერთ-ერთ საუკეთესო წიგნად ითვლება.

წლების განმავლობაში მუშაობდა ქართული ანბანის კვლევაზე. გამოქვენებული აქვს ნაშრომები ასომთავრული ანბანის შექმნის, მისი გრაფიკული და რიცხვული სტრუქტურის შესახებ.

თამაზ ჩხენკელი 2002 წელს თბილისის საპატიო მოქალაქედ აირჩიეს.

გარდაიცვალა 2010 წლის 9 ნოემბერს, თბილისში, 82 წლის ასაკში. დაკრძალულია დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

ნათარგმნი და წიგნებად გამოცემული ნაშრომები
ბო ძიუ-ი „ლექსები“ (1956).
რაბინდრანათ თაგორი „გიტანჯალი“ (1960).
„ბჰაგავატგიტა“ (1963).
„აღმოსავლური ლირიკა“ (1966).
უოლტ უიტმენი „ბალახის ფოთლები“ (1966).
დანტე ალიგიერი „ახალი ცხოვრება“ (1966).
„ბენგალია“ (1970).
„ტრაგიკული ნიღბები“ (1971).
ჰომეროსი „ოდისეა“ (1975).
„ინდური საგალობლები“, „ახალი ინდოეთის მოაზროვნეები“ (1978).
ა.ს. პუშკინი „მცირე ტრაგედიები“ (1978.
ჰომეროსი „ოდისეა“ (ზურაბ კიკნაძესთან ერთად, 1975).
„მზებუდობა“ – ლექსების კრებული (1980).
„მარიოტა“ (1986).
"მშვენიერი მძლევარი“ – ესეების კრებული (1989).
ა.ფ. ლოსევი „დუმილი“ (1993).
ხორხე ლუის ბორხესი „ენიგმათა სარკე“ (1996).
„მწვანე ბივრიტი“ – ესეების კრებული (2002).
„სარკითა და სახითა“ – ლექსების კრებული(2002).
„ლაზარე, გამოვედ გარე“ – კვლევა ქართული ანბანის შესახებ (2009)
გარდაცვალების შემდეგ:
„100 ლექსი“ (2012).
„თვალსაწიერი“ (2013).

ჯილდოები
1978 — ივანე მაჩაბლის პრემია
1997 — ღირსების ორდენი
2002 — თბილისის საპატიო მოქალაქე
2003 — საქართველოს სახელმწიფო პრემია
2007 — „საბა“ ქართული ლიტერატურის განვითარებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისათვის
2007 — ილიას მედალი „მარად და ყველგან, საქართველოვ, მე ვარ შენთანა“ ქართული კულტურისა და სულიერების წინაშე განსაკუთრებული ღვაწლისათვის
ფოსფოლიპიდები

ფოსფოლიპიდები , ფოსფატიდები — რთული ლიპიდები, რომელთა მოლეკულა ფოსფორმჟავას ნაშთს შეიცავს. ფოსფოლიპიდები შეიცავენ აგრეთვე გლიცერინს ან ამინოსპირტ სფინგოზინს, ცხიმოვან მჟავებს, ალდეპიდებსა და აზოტოვან ნაერთებს — ქოლინს, ეთანოლამინს, სერინს. ფოსფოლიპიდებს მიეკუთვნება გლიცეროფოსფატიდები [ფოსფატიდილექოლინი (მაგ. ლეციტინი), ფოსფატიდილეთანოლამინი, ფოსფატიდილსერინი, ფოსფატიდილინოზიტი, კარდიოლიპინი] და ფოსფოსფინგოლიპიდები — სფინგომიელინები. ყოველი ეს კლასი მოიცავს მრავალ ერთიპოვან მოლეკულას, რომლებიც შეიცავენ სხვადასხვა ცხიმოვან მჟავებსა და ალდეჰიდებს. ფოსფოლიპიდები ფართოდაა გავრცელებული როგორც ცხოველურ ისე მცენარეულ ორგანიზმებში, აგრეთვე მიკრობებში. კერძოდ, ისინი შედიან უჯრედის მემბრანების შედგენილობაში და განაპირობებენ ამ უკანასკნელთა აღნაგობას, აგრეთვე განვლადობას, მათზე განლაგებული ფერმენტების აქტივობას. ფოსფოლიპიდები ცილებთან წარმოქმნიან ლიპოპტოტეიდებს. სხვადასხვა ტიპის ბიოლოგიური მემბრანების ფოსფოლიპიდები განსხვავებულია. ფოსფოლიპიდების შედგენილობა ზოგიერთ ორგანოში იცვლება სიბერისას და ორგანოების ზოგიერთი პათოლოგიური მდგომარეობისას (ათეროსკლეროზი ავთვისებიანი ახალწარმონაქმნები). გარდა ფოსფოლიპიდებისა, ცნობილია აგრეთვე ფოსფონოლიპიდები, რომლებშიც ფოსფორის ატომი კოვალენტურად არის დაკავშირებული აზოტოვან ფუძესთან. ასეთი ნაერთები ნაპოვნია ზოგიერთ მოლუსკსა და ბაქტერიაში.
მირლანდ მანიგა

მირლანდ მანიგა (; დ. 3 ნოემბერი, 1940, მირაგოანი, ჰაიტი) — ჰაიტიელი პოლიტიკოსი, ქვეყნის ყოფილი პრეზიდენტის ლესლი მანიგას ცოლი. იგი იყო პრეზიდენტობის კანდიდატი ჰაიტის 2010 წლის 28 ნოემბრის საპრეზიდენტო არჩევნებში ეროვნულ-დემოკრატიული პროგრესისტების პარტიის რიგებიდან . დროებითი საარჩევნო საბჭოს განცხადებით მირლანდ მანიგამ მიიღო ხმების 31 % და დაიკავა პირველი ადგილი, ხოლო მისმა უშუალო კონკურენტმა მმართველი პარტიის ლიდერმა ჟუდ სელესტინმა 22 %, მუსიკოსმა მიშელ მარტელიმ - 25 %. მანიგა და მარტელი არჩევნების მეორე ტურში ერთმანეთს 2011 წლის 16 იანვარს უნდა შებრძოლებოდნენ. 2011 წლის 20 მარტს გამართულ საპრეზიდენტო არჩევნების მეორე ტურში გაიმარჯვა მიშელ მარტელიმ და ქვეყნის მეთაურის თანამდებობა დაიკავა.
რენელის კუნძულები

რენელის კუნძულები — კუნძულები წყნარ ოკეანეში, ჩილეს სანაპიროსთან, მაგელანის სრუტის ჩრდილოეთით, დედოფალ ადელაიდას არქიპელაგში, ჩილეს მაგალიანესი და ჩილეს ანტარქტიკის რეგიონში. შედგება ორი კუნძულისგან, რომლებიც ერთმანეთისგან საკმაოდ ვიწრო არხით არის გამოყოფილი, რომლის მაქსიმალური სიგანეა 30 მეტრი. ყველაზე უფრო დიდი კუნძულია — სამხრეთ რენელის კუნძული, რომლის ფართობია 340 კმ² და სიმაღლე ზღვის დონიდან 1220 მეტრი, ხოლო ჩრდილოეთ რენელის კუნძულის ფართობი შეადგენს 303 კმ²-ს.