iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
Mustang Jeans

მუსტანგი — ჯინსების მწარმოებელი გერმანული ბრენდი.

ისტორია
აშშ-ს ფარგლებს გარეთ პირველი ჯინსი შეიქმნა პატარა ტანსაცმლის ფაბრიკაში - . (ლ. ჰერმანი), კიუნცელსაუში, სამხრეთ გერმანიაში. დღეისათვის იგივე ოჯახი უდგას სათავეში კომპანია მუსტანგს, რომელიც ევროპის ერთ-ერთი მოწინავე და პოპულარული ჯინსის ბრენდია და ყიდის ხარისხიან საქონელს მსოფლიო მასშტაბით. მათ პროდუქციას, როგორც ყოველდღიურ ცხოვრებაში, ისევე სცენაზე უპირატესობას ანიჭებენ ისეთი ცნობილი სახეები, როგორებიცაა ბიორკი, ჯონ ბონ ჯოვი, ჯგუფი სკორპიონსი.

დაარსებიდან დღემდე კომპანია მყიდველს არა მარტო სთავაზობს სხვადასხვა სახის საქონელს (ტანსაცმელი, ფეხსაცმელი, ტყავეულობა, ჩანთები, ქამრები და სხვ., საათები, ძვირფასეულობა, წინდები, კოსმეტიკა), ეს ბრენდი ასევე უამრავი დაუჯერებელი ისტორიის წყაროა, მაგალითად როგორ უკვეთავდნენ 23,000 ჯინსს დღეში და სხვ.

 - ევროპული ჯინსი
მას შემდგომ, რაც ჰერმანების ოჯახის ხე-ტყის ბიზნესი ჩავარდა, ლუისმა გადაწყვიტა დაეარსებინა ტანსაცმლის ფაბრიკა, პატარა სამკერვალო, სახელად . , კიუნცელსაუში (სამხრეთ გერმანია). 1932 წლის 2 ივლისიდან ფაბრიკამ დაიწყო სამუშაო ტანსაცმლის დამზადება. 1945 წელს ლუისის ვაჟი - როლფ ჰერმანი და სიძე - ალბერტ ზეფრანეკი უერთდებიან კომპანიას. ომის შემდგომ, ოჯახს უჭირს ბიზნესის გაგრძელება და იძულებულია გამოიყენოს ყველა სახის მატერია პროდუქციის დასამზადებლად. ნამდვილი პოპულარობა ბრენდს წილად ხვდა დაარსებიდან 17 წლის შემდგომ, 1949 წელს, როდესაც კომპანიის მფლობელმა - ალბერტ ზეფრანეკმა გადაწყვიტა პირველი ევროპული ჯინსის შექმნა. ეს შეძლო კიდეც და მოახდინა უდიდესი რევოლუცია ევროპული მოდის ინდუსტრიაში. სწორედ გერმანელები იყვნენ პირველები, რომლებმაც ევროპაში ამერიკული ოცნების განხორციელება შეძლეს. მათ პირველად შექმნეს მსოფლიოში ჯინსი ქალებისთვის 1953 წელს, ხოლო 1961 წელს ჯინსი "". დღეისათვის მუსტანგის მარკის დაახლოებით 20,000 ჯინსი იყიდება დღეში ამავე ბრენდის სხვა სახის პროდუქციასთან ერთად.
ზედა ილემი

ზედა ილემი — სოფელი საქართველოში, ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის ილემის ადმინისტრაციულ ერთეულში (იმერეთის მხარე).

მდებარეობს მდ. ძირულის (ყვირილის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში, ზღვის დონიდან 320 მ-ზე, ზესტაფონიდან 13 კმ-ის და ძირულიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 3 კმ-ის დაშორებით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 307 ადამიანი.

ისტორია
ზედა ილემი ძველად სოფელ ილემის შემადგენელი ნაწილი იყო. ისტორიულ წყაროებში სოფელი ილემი პირველად მოიხსენიება საუკუნეში.
ზედა კვალითი

ზედა კვალითი — სოფელი საქართველოში, ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის ცხრაწყაროს ადმინისტრაციულ ერთეულში (იმერეთის მხარე).

მდებარეობს მდინარე ყვირილის ხეობაში,ზღვის დონიდან 300 მ-ზე, ზესტაფონიდან 9 კმ-ში.

ზედა კვალითი ძველად ნაწილი იყო სოფელ კვალითისა, რომელიც შემდეგ დაიყო ზედა, ქვედა და შუა კვალითად. სოფელი კვალითი ისტორიულ წყაროებში პირველად საუკუნის ნახევარში მოიხსენიება. ზედა კვალითის ტერიტორიაზე შემორჩენილია ეკლესიის ნაშთი, რომელსაც „ნასაყდარს” უწოდებენ.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 244 ადამიანი.
ზედა კლდეეთი

ზედა კლდეეთი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში, კლდეეთის ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: ალავერდი, თვრინი, კინოთი, მწყერისციხე, ტაბაკინი, ქვედა კლდეეთი).

მდებარეობს იმერეთის მაღლობის სამხრეთ მთისწინეთში, მდინარე აჯამურის (ყვირილის მარცხენა შენაკადი) ნაპირას, ზღვის დონიდან 350 მ-ზე, ზესტაფონიდან 7 კმ-ის დაშორებით. სოფელში არის საჯარო სკოლა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 499 ადამიანი.

სამაროვანი
სოფელში აღმოჩენილია საუკუნის არქეოლოგიური ძეგლი. სამაროვანი აღმოჩნდა და გაითხარა 1941-1942 წლებში. სამარხებში აღმოჩნდა მდიდრული მასალა: ჭურჭელი, იარაღი, მონეტები, ბრინჯაოს, ვერცხლის, ელექტრუმისა და ოქროს სამკაული. აღსანიშნავი ოქროს აგრაფი, რომელიც ჩასხმულია სარდიონის გემა — ჩაბალახისებური თავსაბურიანი მამაკაცის პორტრეტი. ფიქრობენ, რომ მასზე გამოსახულია ადგილობრივი ქართველი დიდებული, შესაძლოა ერისთავიც. სამაროვანში აღმოჩენილი ჭურჭელი ძირითადად იმპორტულია. პოლიქრომული სტილის ოქროს ნივთები კი ადგილობრივი ნაწარმი უნდა იყოს. კლდეეთში დაკრძალული ჩანან ანტიკური ხანის იბერიის წარჩინებულთა წრის წარმომადგენლები.
ზედა საქარა

ზედა საქარა — სოფელი საქართველოში, ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში (იმერეთის მხარე), ზედა საქარის ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: ბეღლევი, ზედა საქარა).

მდებარეობს მდ. ბუჯის (ჩოლაბურის მდგენელი) მარცხენა მხარეს, ზესტაფონი–ჭიათურის საავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 300 მეტრზე, ქალაქ ზესტაფონიდან 3 კმ-ის დაშორებით. სოფლის მახლობლადაა საუკუნის ხუროთმოძღვრების ძეგლი — ეკლესია „გულბანდიანი“.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2 099 ადამიანი.

ღირსშესანიშნაობები
სოფლის ტერიტორიაზე რამდენიმე ისტორიული ძეგლია შემორჩენილი. მათ შორის განსაკუთრებით აღსანიშნავია ე.წ. „გულბანდიანის კონწოლია“, წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია თავაძეების უბანში, აშენებული - საუკუნეებში. ეკლესია გუმბათიანი ჯვრის ტიპისაა, აშენებულია თლილი ქვითა და კირით. გუმბათი შიგნიდან მრგვალია, გარედან — წახნაგოვანი, აქვს რვა სარკმელი. შიგნით ეკლესია მოხატულია, მხატვრობა შემონახულია ნაწილობრივ, საკურთხევლის კონქში დახატულია მაცხოვარი, ღვთისმშობელი და ნათლისმცემელი. ეკლესია გარედან მოხატულია ქართული ორნამენტებით, სახურავი ქვის ფილებისაა. გუმბათი შიგნით ზეთოვანი საღებავითაა შეღებილი, რომელიც შემდგომ დაუზიანებიათ და გაუძარცვავთ. ეკლესიის ჩრდილოეთის მხარეზე არის ხუცურად შესრულებული წარწერა, ხოლო კარის ზემოთ მდებარე ქვაზე ამოკვეთილია ხელი, რაც შემდგომ პერიოდში უნდა იყოს მოხატული. ეკლესია ბერძნების მიერ ყოფილა აშენებული. ეკლესიას რესტავრაცია 1951 და 2005 წლებში ჩაუტარდა.

ეკლესიიდან 150 მეტრის დაშორებით მდებარეობს მიწისქვეშა ციხე-სიმაგრე, ე.წ „უდაბნო“. ციხე-სიმაგრიდან 150 მეტრში იწყება გვირაბი, რომელიც ჩადის ე.წ. ურიების ღელემდე. ზედა საქარაში ასევე დგას საუკუნის მაცხოვრის სახელობის ეკლესია (ფუტკარაძეების უბანი), საუკუნის წმინდა გიორგის, - საუკუნეების მაცხოვრის სახელობის და საუკუნის ჯვარცმის ეკლესიები.
ზედა წევა

ზედა წევა — სოფელი საქართველოში, ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის ძირულის ადმინისტრაციულ ერთეულში (იმერეთის მხარე).

მდებარეობს იმერეთის მაღლობზე, მდინარე ძირულის ხეობაში, ზღვის დონიდან 580 მ-ზე, ზესტაფონიდან 14 კმ-ში. სოფელში მოქმედებს საჯარო სკოლა. ზედა წევაში დგას შუა საუკუნეების წმ. გიორგის ეკლესია. სოფელში ყოველ 28 ივლისს აღნიშნავენ კვირიკობას.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 44 ადამიანი.

ღირსშესანიშნაობები
სოფელში დგას საუკუნის წმინდა გიორგის ეკლესია. ეკლესია მდებარეობს ზღვის დონიდან 547 მეტრის სიმაღლეზე. ადგილობრივები ეკლესიის აშენებას თამარ მეფეს უკავშირებენ. ეკლესია 1863 წელს გადაუკეთებიათ.

ეკლესია აშენებულია თლილი ქვისა და კირისაგან, არის ბაზილიკის ტიპის. ეკლესიაში შემორჩენილია - საუკუნეების მოხატულობა. ეკლესიის აბსიდის მარცხენა ნახევარზე იატაკიდან 13 მეტრის სიმაღლეზე ქვიშაქვის კვადრზე შემორჩენილია სამსტრიქონიანი ასომთავრული წარწერა, რომლის ასოთა უმრავლესობა სტილიზებულია. საკურთხეველს და ნაწილობრივ შუა ეკლესიას შემორჩენილი აქვს ფრესკები. საკურთხევლის პილიასტრზე და მის კამარაზე დახატულია ნაწილობრივ დაზიანებული წმინდანები.
ზედა წიფლავაკე

ზედა წიფლავაკე — სოფელი საქართველოში, ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის სანახშირის ადმინისტრაციულ ერთეულში (იმერეთის მხარე).

მდებარეობს იმერეთის მაღლობზე, მდინარე ძირულის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 480 მ-ზე, ზესტაფონიდან 12 კმ-ში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 155 ადამიანი.
ზოვრეთი

ზოვრეთი — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის ერთ-ერთი ადმინისტრაციული ერთეული (იმერეთის მხარე).

მდებარეობს მდ. ძუსის (ყვირილის აუზი) მარჯვენა მხარეს, ზესტაფონ – თუზის საავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 220 მ-ზე, ქალაქ ზესტაფონიდან 13 კმ-ში.
გეოგრაფია
სოფელს აღმოსავლეთით ესაზღვრება სოფელი ქვედა საზანო, რომელიც გამოყოფილია მდინარე ძუსით, დასავლეთით ესაზღვრება სოფლები: ღვანკითი და რუფოთი. ჩრდილოეთით სოფელი ქვედა ალისუბანი, ხოლო სამხრეთით სოფლები: ჭალატყე და ქვედა საქარა.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1513 ადამიანი. სოფელში გავრცელებული გვარებია: მაჩიტიძე, შავგულიძე, კვეტენაძე, ალავიძე, ვერულაშვილი, ღვინჯილია, გვალია, იმნაძე, ჩუბინიძე, კალატოზი, ვარდოსანიძე, ჩხიკვაძე, რობაქიძე, დეკანოიძე, მაცაბერიძე, ბეღელაძე, ბოგვერაძე, ნებიერიძე, კაპანაძე, ცერცვაძე, აბჟანდაძე, ჭაბუკიანი, გურგენიძე, შაქარიშვილი.

ისტორია
სოფელი ისტორიულ წყაროებში პირველად მოიხსენიება საუკუნეში: 1452 წლით დათარიღებული სიგელით იმერთა მეფე გიორგის აზნაურებისათვის გოგია და გოგნია მაჭავარიან-სიქდურიშვილებისათვის განუახლებია სოფლების ზოვრეთის, წევისა და ილემის შეწირულება.

ღირსშესანიშნაობები
სოფელში დგას ე.წ. მაცაბერიძეების ციხე, რომელიც პატარა ზომისაა, მაგრამ ერთობ მნიშვნელოვანი ისტორიული ფუნქცია უნდა ჰქონოდა. საინტერესოა ის ფაქტი, რომ ამ ციხის ნანგრევებიდან მოჩანს მეზობელ სოფელში, ქვედა საზანოში, არსებული ანალოგიური ზომის ციხე. სავარაუდოდ, ომიანობის დროს, სწორედ ამ ციხეებში ანთებული ცეცხლით აცნობებდნენ ერთმანეთს მოსალოდნელ საფრთხეს. სოფელში არის წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია, რომელიც აშენებულია საუკუნეში. სოფლის ცენტრში, სადაც განლაგებულია სოფლის სკოლა და კულტურული ცენტრი 2007 წლიდან შენდება ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესია.

სოფელ ზოვრეთისა და ჭალატყის საზღვარზე მდებარეობს საუკუნეში აშენებული ხიდი, რომელიც ცნობილია „თამარის ხიდის“ სახელით.
თვრინი

თვრინი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში (კლდეეთის თემი). მდებარეობს მდინარე ყვირილის ხეობაში. ზღვის დონიდან 220 მეტრი, ზესტაფონიდან 5 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 589 ადამიანი.

ისტორია
სოფელი თვრინი ისტორიულ წყაროებში პირველად მოხსენიებულია საუკუნეში. სოფელში შემორჩენილია ფეოდალური ხანის ციხე-დარბაზი გალავნითა და საცხოვრებელი ნაგებობებით. შემორჩენილია ციხის აგურის თაღოვანი დიდი დარბაზი და წყარო. ციხე მეცნიერულად შეუსწავლელია. ციხესა და მის შემოგარენში ნაპოვნი ისტორიული ნივთები ინახება ზესტაფონის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში, ხოლო თუჯის ერთი ჭურვი კი საქართველოს ეროვნულ მუზეუმშია დაცული.

სოფელშია ასევე საუკუნის ეკლესია.
მეორე სვირი

მეორე სვირი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფელი: ახალი სვირი). მდებარეობს მდინარე ყვირილის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 230 მეტრი, ზესტაფონიდან 13 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 3356 ადამიანი.

ეტიმოლოგია
სულხან-საბა ორბელიანის „სიტყვის კონაში“ სვირი განმარტებულია, როგორც მცველი. სახელწოდება, სავარაუდოდ, სოფლის ტერიტორიაზე არსებული ნაპურადევის ციხის თავდაცვითი ფუნქციიდან მომდინარეობს.

ეკონომიკა
მეორე სვირის ტერიტორიაზეა აჯამეთის სახელმწიფო ნაკრძალის ნაწილი. სოფელი შედის სვირის მეღვინეობის ზონაში. სოფელში არის საექიმო პუნქტი და საჯარო სკოლა.

ღირსშესანიშნაობები
სოფლის ტერიტორიაზე შემორჩენილია ნაპურადევის ციხე, თომა მოციქულის სახელობის ეკლესია და მთავარანგელოზ მიქაელის სახელობის საუკუნის ეკლესია გაბეხაძეების უბანში, წმინდა გიორგის სახელობის საუკუნის ეკლესია.

ნაპურადევის ციხე მდებარეობს სოფელ პირველი სვირის საზღვართან. მის შესახებ წერილობითი ცნობები არ მოიპოვება, არსებობს მხოლოდ ლეგენდა, რომ ამ ადგილებში ვახტანგ გორგასალს უნადიმია, ადგილი მოსწონებია და ციხის აშენება უბრძანებია. ციხე საშუალო ზომისაა, კედლები და მდინარეში ჩასასვლელი გვირაბი დანგრეულია. ჩაკირული მრავალი ჭური დეფორმირებულია. ციხის ტერიტორიაზე და მის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მრავლად მოიპოვება ანტიკური ხანისა და უფრო გვიანი პერიოდის თიხის ჭურჭლის ნატეხები.

ცნობილი ადამიანები
სოფელში დაიბადა და სოფელშივეა დაკრძალული ქართველი პუბლიცისტი ესტატე ბოსლეველი.
მარტოთუბანი

მარტოთუბანი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში (სანახშირის თემი). მდებარეობს მდინარე ყვირილის ხეობაში. ზღვის დონიდან 330 მეტრი, ზესტაფონიდან 5 კილომეტრი. ისტორიულ წყაროებში პირველად მოხსენიებულია საუკუნეში. სოფელში დაიბა და ქართველი სასამართლოს ექიმი ვახტანგ შანიძე.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 633 ადამიანი.
ალავერდი (ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი)

ალავერდი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში. კლდეეთის თემი. სოფელში გადის ზესტაფონი — ხარაგაულის შიდასახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის გზა. სოფელში არის საჯარო სკოლა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 312 ადამიანი.

ღირსშესანიშნაობები
სოფლის ტერიტორიაზე შემორჩენილი ისტორიული ძეგლებია: საუკუნის მწყერის ციხე და საუკუნის წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია.
ეზატი

ეზატი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის კასპის მუნიციპალიტეტში (კავთისხევის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს მდინარე კავთურის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 720 მეტრზე, კასპიდან დაშორებულია 10 კილომეტრით, კავთისხევიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) — 6 კმ-ით.

ისტორია
სოფელი ისტორიულ წყაროებში პირველად მოხსენიებულია საუკუნეში. 1398 წელს ალექსანდრე მეფემ ეზატის შეწირულობა განუახლა სვეტიცხოველს. საუკუნეში გიორგი სააკაძემ ეზატის მამულები უბოძა იმერეთიდან გადმოსულ ჩივაძეებს. ვახუშტი ბატონიშვილის აღწერით ( ს.) ეზატი კავთისხევს ეკუთვნის.

სოფელში, ჩივაანთ უბანში, შემორჩენილია გვიანი ფეოდალური ხანით დათარიღებული იოანე ნათლისმცემლის მცირე დარბაზული ეკლესია და ციხე-კოშკის ნანგრევები.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 224 ადამიანი.

}
მაკალათია ს., კავთურას ხეობა, თბ., 1960
ერთაწმინდა (კასპის მუნიციპალიტეტი)

ერთაწმინდა — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში (შიდა ქართლის მხარე), კასპის მუნიციპალიტეტში (ახალქალაქის ადმინისტრაციული ერთეული).

ერთაწმინდა მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. მდინარე თეძმის ხეობაში, ზღვის დონიდან 840 მეტრზე. კასპიდან დაშორებულია 20 კმ-ით, მეტეხიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) — 16 კმ-ით.

ისტორია
სოფლის სახელი უნდა უკავშირდებოდეს წმინდა ევსტაფის ანუ ესტატეს სახელს — „ესტატე წმინდას“ (ძველი სახელი ესტაწმინდაა). სოფელი წყაროებში პირველად მოიხსენიება საუკუნეში. 1588 წელს ქართლის მეფე სიმონმა ერთაწმინდა სიაუშ სააკაძეს უბოძა. წმინდა ევსტაფის სახელზე აგებული ტაძარი 1610 წლიდან შევიდა მოურავ გიორგი სააკაძის მფლობელობაში და გადაიქცა მის შთამომავალთა საძვალედ. ეკლესიაში დღემდეა დაცული მათი საფლავის ქვები (გადმოცემის მიხედვით, ერთ-ერთი მათგანი გიორგი სააკაძის შვილის — პაატას — საფლავის ქვაა). გიორგი სააკაძის საქართველოდან გადახვეწის შემდეგ ერთაწმინდა სამეფო საკუთრება გახდა. 1652 წელს მეფე როსტომმა იგი ეკლესიითურთ გიორგი სააკაძის ვაჟს იორამს დაუბრუნა. – საუკუნეებში ერთაწმინდა სააკაძეთა შთამომავლებს — თარხნიშვილებს — ეკუთვნოდა.

სოფელსა და მის მიდამოებში რამდენიმე ხუროთმოძღვრული ძეგლია, მათ შორის ერთაწმინდის ტაძარი და მისი კომპლექსი და გვიანდელი შუა საუკუნეების დარბაზული სახლი. ეკლესიის დღეობა — ერთაწმინდობა — აღინიშნება ძვ. სტ. 20 სექტემბერს. ერთაწმინდას ეკუთვნის თეძმის ნაპირას მდებარე საუკუნის ორი მრგვალი კოშკი, რომელთაც ელისაბედაშვილის კოშკებს უწოდებენ (ელისაბედაშვილები საეკლესიო ყმები ყოფილან). სოფლიდან 1,5 კმ-ის დაშორებით, ცხირეთისაკენ მიმავალ გზაზე, ადგილ „ცუცუბანში“ („ხუცუბანში“) დგას განვითარებული შუა საუკუნეების წმინდა თევდორეს ეკლესია. ერთაწმინდის სამხრეთით, ადგილ გავაზურში შემორჩენილია გვიანდელი ფეოდალური ხანის ნასოფლარის ნაშთები, ჩრდილოეთით, გორაზე, ადრინდელი რკინის ხანისა და ანტიკური ხანის ნამოსახლარი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 230 ადამიანი.
ზადიანთკარი

ზადიანთკარი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში (შიდა ქართლის მხარე), კასპის მუნიციპალიტეტში (კოდისწყაროს ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, ზღვის დონიდან 810 მეტრზე, კასპიდან დაშორებულია 22 კილომეტრით. რუსეთ-საქართველოს ომის (2008) შემდეგ სოფელი უშუალოდ ემიჯნება საოკუპაციო ხაზს. მოსახლეობა შერეული, ოსურ-ქართულია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 37 ადამიანი.
ზემო რენე

ზემო რენე — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, კასპის მუნიციპალიტეტის კოდისწყაროს ადმინისტრაციულ ერთეულში (შიდა ქართლის მხარე).

მდებარეობს კვერნაქის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 840 მ-ზე, კასპიდან 21 კმ-ში. სოფლის სამხრეთით, სასაფლაოზე, შემორჩენილია შუა საუკუნეების ერთნავიანი ეკლესიის ნანგრევები. ნაგებია ქვიშაქვით. ზემო რენეს მიდამოებში აღმოჩენილია გვიანბრინჯაოს–ადრერკინის ხანის სამაროვანი, მრავალშრიანი ნამოსახლარი გორა, ადრინდელი ფეოდალური ხანის ნასოფლარი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 249 ადამიანი.
ზემო ჩოჩეთი

ზემო ჩოჩეთი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, კასპის მუნიციპალიტეტის მეფისქალაქის ადმინისტრაციულ ერთეულში (შიდა ქართლის მხარე).

მდებარეობს მდინარე თეძმის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში, ზღვის დონიდან 600 მ-ზე, კასპიდან 14 კმ-ის და მეტეხიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 8 კმ-ის დაშორებით.

ისტორია
სოფელი ჩოჩეთი პირველად მელქისედეკ კათოლიკოსის 1031-1033 წლების „დაწერილში“ იხსენიება. 1470 წლის ერთი საბუთის მიხედვით მეფე ბაგრატს ივანიასძეების ყოფილი მამულები ჩოჩეთში მაღალაძეებისთვის მიუცია. 1801–1930 წლებში შედიოდა გორის მაზრაში. სოფელში გავრცელებული გვარები იყო თოიძეები (გურიიდან გადმოსულან) და ნუგზარაშვილები (გადმოცემით, თოიძეების განაყოფი გვარი). საუკუნის დასაწყისში ჩოჩეთი ორ ნაწილად გაიყო: ზემო ჩოჩეთი და ქვემო ჩოჩეთი.

სოფელში, თოიძიანთუბანში, შემონახულია ნატეხი ქვით ნაგები – საუკუნეების საბრძოლო კოშკი, ოსეფაანთუბანში — რიყის ქვით ნაგები გვიანდელი შუა საუკუნეების მეორე კოშკი, ოკაანთუბანში — აგურით ნაგები მარიამ ღვთისმშობლის – საუკუნეების ერთნავიანი ეკლესია. სოფლის განაპირას, ჩრდილოეთით აღმართულია საუკუნის დასასრულს ნატეხი და რიყის ქვით ნაგები წმ. გიორგის ეკლესია. სოფლის სასაფლაოზე დგას აგრეთვე ამავე მასალით ნაგები – საუკუნეების წმ. სამების ერთნავიანი ეკლესია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 444 ადამიანი.
ზენადრისი

ზენადრისი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის კასპის მუნიციპალიტეტში (ზემო ხანდაკის ადმინისტრაციული ერთეული). იმ დროს არსებობდა ქვენადრისიც, რომლის ციხე დაზიანებული სახით დგას დღევანდელ ზენადრისსა და სოფელ ჭყოპიანს შორის, მდ. თეძმის მარცხენა ნაპირზე. ზენადრისში შემორჩენილია ასევე შუა საუკუნეების დარბაზული ეკლესიის ნანგრევები.

1990-იანი წლების დასაწყისამდე ძირითადად ოსური მოსახლეობა ცხოვრობდა. 1989 წლის აღწერით სოფელში იყო 5 მცხოვრები. ქართულ-ოსური კონფლიქტის დროს ადგილობრივებმა სოფელი დატოვეს. 2002 და 2014 წლების აღწერების მიხედვით იქ არავინ ცხოვრობს.

დემოგრაფია
2002 და 2014 წლის აღწერების მონაცემებით სოფელში მუდმივი მოსახლეობა არ არის.
თეზი

თეზი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, კასპის მუნიციპალიტეტის ოკამის ადმინისტრაციულ ერთეულში (შიდა ქართლის მხარე).

სოფლის შუაში დგას საუკუნის წმ. გიორგის დარბაზული ეკლესია (განახლებულია 1978 წელს). სოფლის განაპირას, ჩრდილოეთით, სასაფლაოზე კვირაცხოვლის გვიანდელი შუა საუკუნეების დარბაზული ეკლესია დგას.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 738 ადამიანი.
თეძმისხევი

თეძმისხევი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის კასპის მუნიციპალიტეტში, ახალქალაქის თემში. მდებარეობს მდინარე თეძმის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 680 მეტრზე, კასპიდან დაშორებულია 18 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 132 ადამიანი.
თვალადი

თვალადი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის კასპის მუნიციპალიტეტში, კავთისხევის თემში. მდებარეობს მდინარე კავთურის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 780 მეტრზე, კასპიდან დაშორებულია 14 კილომეტრით.

ისტორია
ფეოდალურ ხანაში თვალადში ქართლის მეფეთა საზაფხულო სადგომი იყო. შემორჩენილია შუა ფეოდალური ხანის ეკლესია და შენობათა ნანგრევები. მოსახლეობა მათ როსტომ მეფის საყდარსა და სასახლეს უწოდებს.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 489 ადამიანი.
თოგოიანი

თოგოიანი, თოგოიანთკარი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის კასპის მუნიციპალიტეტში, სამთავისის თემში. ამავე დასახელების სოფელი არის ჟამურშიც (ქსნის ხეობა).

ეტიმოლოგია
სახელი ეწოდება თოგოშვილების საგვარეულოს გამო.

დემოგრაფია
რამდენიმე გვარი საუკუნის დასაწყისში ქსნის ხეობიდან ჩამოსახლდა. სოფელში ცხოვრობენ თოგოშვილები, ზოზრაშვილები (სოფელ კარადან — ჯერ წირში, შემდეგ აქ გადმოსახლდნენ), გაბოშვილები, ქენქაძეები და ჯაჯიშვილები. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 75 ადამიანი.

ცნობილი ადამიანები
თოგოიანიდან იყო ქართულ-ოსურ ურთიერთობათა ისტორიის ერთ-ერთი პირველი მეცნიერული ნაშრომის („ქართულ-ოსურ ურთიერთობათა ისტორია“, 1956) ავტორი გიორგი თოგოშვილი.
ზემო ხანდაკი

ზემო ხანდაკი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, კასპის მუნიციპალიტეტში (შიდა ქართლის მხარე), ზემო ხანდაკის ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: ზემო ხანდაკი, კალოუბანი).

მდებარეობს მდინარე თეძმის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში, ზღვის დონიდან 610 მ-ზე, კასპიდან 20 კმ-ის და მეტეხიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 11 კმ-ის დაშორებით.

ისტორია
სოფელი „ხანდაკის“ სახელწოდებით ცნობილია საუკუნიდან. გვიანდელ შუა საუკუნეებში შედიოდა საციციანოში. ზემო ხანდაკი ეწოდა კავთურის ხეობის თანამოსახელე სოფლისგან (ახლანდ. ქვემო ხანდაკი) განსასხვავებლად.
პირველი ტრაქტორი
1925 წელს სოფელში შეიქმნა ამხანაგობა „ახალი ცხოვრება“. ამ საქმეს სათავეში ჩაუდგა სოფლის მკვიდრი მიხეილ გოგიბედაშვილი. ამხანაგობის წევრებმა გადაწყვიტეს მიწის დასამუშავებელი მანქანის შეძენა.ცნობილი მეცნიერის კონსტანტინე ამირეჯიბის დახმარებით მათ შეძლეს ბანკიდან სახელმწიფო კრედიტის მიღება და უცხოური „ჰოლტის“ მარკის ტრაქტორის შეძენა. ტრაქტორი სოფელ ზემო ხანდაკში ჩამოიყვანა ინსტრუქტორ-მექანიკოსმა ივანე ლუკიანოვმა. მისი თანაშემწე იყო სერგო კელაპტრიშვილი, შემდგომში ერთ-ერთი პირველი ქართველი ტრაქტორისტი. ეს მოვლენა დიდი ზეიმით აღნიშნეს ზემო ხანდაკისა და მისი მეზობელი სოფლების მეტეხის, ახალქალაქისა და სხვათა მცხოვრებლებმა.
კულტურული მემკვიდრეობა
ზემო ხანდაკიდან 1 კმ-ზე, სოფ. ხოვლისკენ მიმავალი გზის მარჯვენა მხარეს, მთის ფერდობზე შემონახულია წმინდა თევდორეს სახელობის – საუკუნეების ერთნავიანი ეკლესია. სოფლის მახლობლად კიდევ ერთი გვიანდელი ფეოდალური ხანის სამების პატარა ეკლესია დგას, სოფლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 2 კმ-ზე — – საუკუნეების კალობანის ეკლესია, სოფლის შუაში კი — საუკუნის წმ. გიორგის ეკლესია.

სოფლის ტერიტორიაზე აღმოჩენილია გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის არქეოლოგიური მასალა, სავარაუდოდ მეტალურგიული საწარმოს ნაშთები.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1561 ადამიანი.
ვაკე (კასპის მუნიციპალიტეტი)

ვაკე — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში (შიდა ქართლის მხარე), კასპის მუნიციპალიტეტში (ქვემო ჭალის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს ხარულის ქედის სამხრეთ დაბოლოებაზე. მდინარე ლეხურის (მტკვრის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში, ზღვის დონიდან 960 მეტრზე. კასპიდან დაშორებულია 14 კილომეტრით.

სოფელი შესაძლოა იყო ის „ვაკე“, სადაც - საუკუნეების ქსნის ერისთავთა საგვარეულო მატიანის მიხედვით, 1342 წელს მეფის ძე დავითი ცხრაზმელებისა და არაგველების შერიგებას ცდილობდა. თანამედროვე ვაკე მდებარეობს რუსეთს ფედერაციის მიერ ოკუპირებული ახალგორის მუნიციპალიტეტის (ყოფ. სამხრეთ ოსეთის აო) სიახლოვეს.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 86 ადამიანი.
დიდი ხურვალეთი

დიდი ხურვალეთი, ხურვალეთი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში (შავშვების ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს ტირიფონის ვაკეზე, ტირიფონის არხის ნაპირას, ზღვის დონიდან 810 მეტრზე, ქალაქ გორიდან 21 კილომეტრის დაშორებით. სოფელი მდებარეობს ყოფილი სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ადმინისტრაციული საზღვრის, ამჟამად კი რუსეთის ფედერაციის მიერ ოკუპირებული ტერიტორიის მიმდებარედ. დიდი ხურვალეთი და ქვეში იყო პირველი სოფლები, რომელთა სიახლოვეს 2011 წლის აპრილ–მაისში რუსეთის ფედერალური უშიშროების სამსახურის სასაზღვრო ძალებმა დაიწყეს საზღვრის მონიშვნის (ე. წ. ბორდერიზაციის) უკანონო პროცესი.

სოფელსა და მის შემოგარენში მდებარეობს ყველაწმინდის, კვირაცხოვლის, ღვთისმშობლის და წმინდა გიორგის ეკლესიები, ასევე 1905 წლის ამბებით ცნობილი მამაცაშვილის სახლი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 352 ადამიანი.
დიდი გორიჯვარი

დიდი გორიჯვარი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული სკრა).

მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 640 მეტრზე, ქ. გორიდან 3 კილომეტრის დაშორებით. სოფლის მახლობლად გოგირდოვანი მინერალური წყლის ბაზაზე ფუნქციონირებს კურორტი გორიჯვარი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 65 ადამიანი.
დიდთავი

დიდთავი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული საყავრე).

მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე ვიცხის (თეძმის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1340 მ-ზე, გორიდან 50 კმ-ში. 2002 და 2014 წლების აღწერით მუდმივი მოსახლეობა არ არის.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში არავინ ცხოვრობს.

}
გულხანდისი

გულხანდისი — ნასოფლარი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული საყავრე).

მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე ვიცხის (თეძმის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1560 მ-ზე, გორიდან 47 კმ-ში. სოფელში შემორჩენილია გადაკეთებული შუა საუკუნეების ეკლესია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში არავინ ცხოვრობს.
დიდი ჭვარები

დიდი ჭვარები — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში (მღებრიანის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე თეძმის ხეობაში, ზღვის დონიდან 1530 მ-ზე, გორიდან 54 კმ-ში. შემორჩენილია წმ. გიორგის სალოცავის ნანგრევები.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში მუდმივი მოსახლეობა არ არის.