iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
უნგრეთის ადმინისტრაციული დაყოფა

უნგრეთის ადმინისტრაციული დაყოფა ― უნგრეთი არის უნიტარული სახელმწიფო, რომელსაც აქვს რამდენიმედონიანი ადმინისტრაციული დაყოფა. სტატისტიკური მიზნით უნგრეთი დაყოფილია 7 რეგიონად , რომლებსაც სამართლებრივი სტატუსი არ აქვს. თანამედროვე ადმინისტრაციული დაყოფა მოქმედებს 2013 წლიდან.

მედიეები
უნგრეთი დაყოფილია 19 მედიედ, რომლებსაც ემატება და რეგიონული სტატუსის ქალაქი ბუდაპეშტი. მედიეს საკრებულო აირჩევა 4 წლის ვადით, პირდაპირი წესით. მედი ახორციელებს იმ უფლებამოსილებებს, რასაც ვერ ახორციელებენ მუნიციპალიტეტები, თუმცა მედიეს არ აქვს მუნიციპალიტეტის კომპეტენციაში ჩარევის უფლება. მედიეს მმართველს ირჩევს საკრებულო საკუთარი შემადგენლობიდან

რაიონები და მუნიციპალიტეტები
მედიეები იყოფა 174 რაიონად. რაიონები თავის მხრივ მოიცავს მუნიციპალიტეტებს, რომლებიც წარმოადგენენ ადგილობრივი თვითმმართველობის ერთეულებს. სულ მუნიციპალიტეტების რაოდენობა არის 3155. 1993 წლისათვის არსებობდა 1607 თვითმმართველი ერთეული. მერი და საკრებულო აირჩევა პირდაპირი წესით, 4 წლის ვადით. მერი, ამავდროულად, არის საკრებულოს წევრი. მუნიციპალიტეტებში, სადაც 3000-ზე მეტი მცხოვრებია, მერი მუშაობს სრულ განაკვეთზე, ხოლო უფრო მცირე ზომის მუნიციპალიტეტებში საკრებულოს შეუძლია დაადგინოს ნახევარი განაკვეთი. ადმინისტრაციას ხელმძღვანელობს ნოტარიუსი. დედაქალაქი ბუდაპეშტი იყოფა 23 მუნიციპალიტეტად.
ამბროლაურის განძი

ამბროლაურის განძი — ვერცხლის ნივთებისა და მონეტების შერეული განძი, აღმოჩენილი 1909 წელს ამბროლაურის მახლობლად. შედგებოდა ვერცხლის სურის, ფიალის, 7 ბალთის, 2 ზოდისა და 2287 მონეტისაგან, რომელთაგან 948 დიდი ზომისა ყოფილა, 124 — საშუალო, ხოლო 1215 — წვრილი.

ამბროლაურის განძის შემადგენლობიდან 1 ბალთა და 15 მონეტა მოხვდა სანქტ-პეტერბურგის სახელმწიფო ერმიტაჟში, 16 მონეტა — სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში და 1 მონეტა — აზერბაიჯანის ისტორიულ მუზეუმში; დანარჩენი დაკარგულია. მუზეუმებში მოხვედრილი 32 მონეტიდან 5 ცალი - სს 2 კირმანეულია (ყველა გახვრეტილია, მათი მასა მერყეობს 1,07 — 2,23 გრამს შორის); 13 — თამაზ სეფიანის (1524-76) დროინდელი ბისთი (მასა 0,65 — 0,93 გ), ხოლო 14 — აბას -ის (1587-1629) სახელით თავრიზში (1 ც.), თბილისსა (1 ც.) და ძეგამში (12 ც.) მოჭრილი აბაზი (მასა 7,57 — 7, 78 გ).

ამბროლაურის განძი დაფლულია საუკუნის დამდეგს და ასახავს იმდროინდელი საქართველოს სამონეტო მიმოქცევის სურათს. გამოთქმულია, მოსაზრება (ე. პახომოვი, თ. ლომოური), რომ ს. ჯანაშია სახელობის სახელმწიფო მუზეუმში დაცული ე.წ. რაჭისა და „უპასპორტო განძები“ ამბროლაურის განძის ნაწილი უნდა იყოს.
Ribeiroia

— ბრტყელი ჭიების პარაზიტისებრთა გვარი ტრემატოდების კლასიდან. თანმიმდევრობით აინფიცირებენ -ის ოჯახის ლოკოკინებს, როგორც პირველ დროებით პატრონებს, შემდეგ თევზებს და ამფიბიების მატლებს (ან ლიფსიტებს), როგორც მეორე დროებით პატრონებს და შემდეგ ფრინველებსა და ძუძუნწოვრებს როგორც საბოლოო პატრონებს.

ცხოვრების ციკლი
ბრტყელი ჭიები თავის ცხოვრებას ლოკოკინებში იწყებენ. მას შემდეგ, რაც ლოკოკინა შემთხვევით შეჭამს -ს კვერცხებს, ამ კვერცხებიდან გამოჩეკილი პატარა მატლები მის სხეულში იწყებენ ზრდასა და განვითარებას და მალევე იჩენენ შთამომავლობას, ხოლო იმისთვის რომ ლოკოკინამ ზედმეტი ენერგია არ ხარჯოს გამრავლებისთვისა და საკუთარი კვერცხების წარმოებისთვის, პარაზიტები მის რეპროდუქციულ ქსოვილებს ჭამენ, რაც ლოკოკინას გამრავლების შესაძლებლობას უკარგავს. წამოზრდის შემდეგ, პარაზიტების ახალი თაობა ლოკოკინის სხეულს ტოვებს, რათა მათი ახალი მომავალი პატრონი — თევზი ან თავკომბალა იპოვონ.

თავკომბალების კიდურების ზრდაზე გავლენის მომხდენი ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ფაქტორი რეტინოლის მჟავის მოლეკულებია ( ვიტამინის ერთ-ერთი ფორმა). თავკომბალას სხეულში მოხვედრამდე იწყებს ასეთი მოლეკულების გამომუშავებას და როგორც კი თავკომბალების კიდეურების ჩანასახებში მოხვდება იწყებს ამ მჟავის ქსოვილებში გაშვებას. ამის შედეგად დაინფიცირებული თავკომბალების სხეულში ამ მჟავის რაოდენობა 70%-ით აჭარბებს ნორმას და სწორედ ამიტომ თავკომბალებს ეწყებათ ზედმეტი კიდურების ზრდა.

მეცნიერების დაკვირვებით ზედმეტკიდურიანი ბაყაყები 41%-ით უფრო მოკლე დისტანციაზე ხტებიან, ვიდრე ჯანმრთელი ბაყაყები. ასევე 66 %-ით ნაკლებად გამძლეები ხდებიან და 37 %-ით ნელა დაცურავენ. ყველაფერი ეს კი დაინფიცირებულ ბაყაყებს იოლ მსხვერპლად ხდის ფრინველებისთვის, რომელნიც -სთვის საბოლოო დანიშნულების ობიექტია. ჩიტების ორგანიზმში ისინი კვერცხებს დებენ, რომელნიც ჩიტის ექსკრემენტებთან ერთად მალე ლოკოკინების საკვები გახდება.

ბოულდერის კოლორადოს უნივერსიტეტის კვლევების თანახმად, -თი დაინფიცირებულ(-ს ერთ-ერთი სახეობა) წყალსატევში სახეობების მრავალფეროვნება, პირდაპირ გავლენას ახდენს ამ პარაზიტით დაინფიცირების შესაძლებლობაზე. თუ ტბორში ამფიბიის ექვსი სახეობა ბინადრობს, მათში დაინფიცირების შესაძლებლობა 78%-ით ნაკლებია, ვიდრე იმ ბაყაყებში ან ტრიტონებში, რომელნიც ისეთ ადგილას ბინადრობენ სადაც მათი მხოლოდ ერთი სახეობაა გავრცელებული. სახეობების მრავალფეროვნება დიდ გავლენას ახდენს ამ პარაზირების გამრავლებაზე, რადგანაც იმატებს დაინფიცირებისადმი მდგრად წარმომადგენელში მოხვედრის ალბათობა.
საქართველო (ენციკლოპედია)

ენციკლოპედია „საქართველო“ — ქართული მრავალტომეული სამეცნიერო გამოცემა, რომელიც მიზნად ისახავს სრულად მიაწოდოს მკითხველს ინფორმაცია საქართველოსა და ქართველებზე, აგრეთვე საქართველოსა და ქართველებთან დაკავშირებულ ყველა მნიშვნელოვან მოვლენაზე, ფაქტსა თუ პიროვნებაზე. „საქართველო“ ანბანური წესით აგებული ენციკლოპედიაა. იგი აშუქებს ცოდნისა და პრაქტიკული საქმიანობის ყველა ძირითად სფეროს. ეს უმდიდრესი მასალა განხილულია საერთო ისტორიულ-კულტურული პროცესის კონტექსტში: ისტორიული წარსულის, თანამედროვეობისა და გეოპოლიტიკური ფაქტორის გათვალისწინებით საქართველო და ქართველი ერი წარმოჩენილია მსოფლიო ცივილიზაციის განუყოფელ ნაწილად.

ისტორია
საქართველოში ენციკლოპედიურ და ლექსიკოგრაფიულ მოღვაწეობას მდიდარი ტრადიციები აქვს. ჯერ კიდევ შუა საუკუნეებში ფილოსოფიურ-თეოლოგიურ და საისტორიო-ჰაგიოგრაფიულ თხზულებებს ხშირად ახლდა ენციკლოპედიური ხასიათის კომენტარი. სამეცნიერო ცნებების (ტერმინების), უცხოურ გეოგრაფიულ სახელთა განმარტებანი მრავლად არის ეფრემ მცირის, იოანე პეტრიწის, არსენ იყალთოელისა და სხვა მოაზროვნეთა ნაშრომებში. შემორჩენილია იმავე ხანის თარგმნილ ლექსიკონთა ფრაგმენტები, ქართული საენციკლოპედიო-ლექსიკოგრაფიული მეცნიერების განვითარებაში უდიდესი როლი შეასრულა სულხან-საბა ორბელიანის „ქართულმა ლექსიკონმა“ (1685–1716). იოანე ბატონიშვილის ენციკლოპედიური ნაშრომი „კალმასობა“ (1813–1828) ასახავს მაშინდელი ცოდნის თითქმის ყველა დარგს. 1898–99 წლებში ივანე როსტომაშვილის რედაქციით გამოვიდა მრავალტომეულად განზრახული „რუსულ-ქართული ენციკლოპედიური ლექსიკონის“ პირველი ოთხი წიგნი. საუკუნის დასაწყისში ქართველმა მეცნიერებმა ალექსანდრე ცაგარელის, ვასილ პეტრიაშვილისა და ალექსანდრე ხახანაშვილის მეთაურობით გადაწყვიტეს გამოეცათ „საქართველოს ენციკლოპედია“. შეიქმნა ცნობილ მეცნიერთა და საზოგადო მოღვაწეთა საგანგებო ამხანაგობა, შედგენილ იქნა გამოცემის ვრცელი პროგრამა, მაგრამ ამ საქმეს გახორციელება არ ეწერა. 1930-იან წლებში ასევე უშედეგო აღმოჩნდა „დიდი ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის“ მცდელობა.

აღსანიშნავია, რომ „ენციკლოპედია საქართველოს“ მასალების შერჩევისა და აგების ძირითად მეთოდოლოგიურ პრინციპებში კარდინალური ცვლილებებია შეტანილი. უპირველეს ყოვლისა იგულისხმება ცალმხრივი იდეოლოგიზაციის, მცდარი შეფასებების, სტერეოტიპებისა და დოგმების დაძლევა. ამ გამოცემაში შესულია მრავალი ახალი ტერმინი, დანარჩენი სტატიები კი როგორც წესი ხელახლა დაწერილი ან გადახალისებული და გადამუშავებულია.

„ენციკლოპედია საქართველო“ გამოცემულია ქართული ენციკლოპედიის ირაკლი აბაშიძის სახელობის მთავარი სამეცნიერო რედაქციის მიერ. 2024 წლისთვის დაბეჭდილია ხუთი ტომი.

შემადგენლობა
სპანიელები

სპანიელები (ინგლ. სპანიელ < ესპ. — ესპანური) — სანადირო ძაღლების ჯიშთა ჯგუფი. იყენებენ გარეულ ფრინველზე სანადიროდ ჭაობიდან და ბარდიან ადგილებში. სპანიელების სამშობლოა ესპანეთი (ცნობილია საუკუნიდან). სპანიელების ჯიშებია კოკერი, სპრინგერი, ფილდი, ნორფოლდი, რომლებიც - საუკუნეებში შეიქმნა ინდლისში. ყოფილ სსრკ-შ გამოყვანილია სპანიელების ახალი ჯიში, რომელიც გამოირჩევა ძლიერი აღნაგობით, სხვა თვისებები კი იგივე აქვს, რაც მის წინამორბედებს:კარგი ყნოსვა, ძებნის ძლიერი ინსტინქტი. შეუძლია ფრინველის პოვნა და პატრონთან მოტანა. სპანიელებს მოკლე ფეხები, წაგრძელებული თავი და გრძელი, დაკიდებული ყურები აქვთ. კუდს ლეკვობაში ნახევარზე კვეთენ. სპანიელების ბეწვი გრძელი, სწოი და რბილია, ფერად შავი, წითელი და ყავისფერია ან თეთრია და ჩამოთვლილ ფერთა ლაქები და კოპლები აყრია.

სპანიელების სიმაღლე 34-36 სმ აღწევს. ლამაზმა გარეგნობამ და რბილმა ხასიათმა ხელი შეუწყო სპანიელების როგორც ოთახის ძაღლების, ფართოდ გავრცელებიას განსაკუთრებით ინგლისში, სადაც გამოყვანილია სპანიელების დეკორატიული ჯიშები.
ბაჩ-კიშკუნის მედიე

ბაჩ-კიშკუნი  — მედიე უნგრეთში, შეიქმნა 1945 წელს ორი ომამდელი კომიტეტის გაერთიანების შედეგად. მდებარეობს სამხრეთ ალფიოლდში, ტისისა და დუნაის შუამდინარეთში. ადმინისტრაციული ცენტრი — კეჩკემეტი.

ბაჩ-კიშკუნი ესაზღვრება ბარანიის, ტოლნისა და ფეიერის მედიეს დასავლეთით (დუნაიზე); პეშტის მედიეს ჩრდილოეთით, იას-ნადკუნ-სოლნოკისა და ჩონგრადის მედიეს აღმოსავლეთით, მდინარე ტისაზე. ბაჩ-კიშკუნის სამხრეთით გადის სახელმწიფო საზღვარი სერბეთთან.
სწავლულ კაცთა კომისია

სწავლულ კაცთა კომისია — ვახტანგ -ის თაოსნობით შექმნილი ჯგუფი, რომელსაც უნდა დაეწერა „ქართლის ცხოვრების“ გაგრძელება, საქართველოს ისტორია საუკუნიდან და ჩაეტარებინა სარედაქციო სამუშაოები ამ კრებულში. კომისიამ სარედაქციო სამუშაოები საუკუნის დასაწყისშივე დაამთავრა, - საუკუნეების ისტორიის დაწერა კი — არაუადრეს 1721 წლისა. სწავლულ კაცთა კომისიამ „ქართლის ცხოვრების“ გაგრძელებას წაუმძღვარა შესავალი, რომელშიც განმარტებულია სწავლულ კაცთა კომისიის მოწვევის მიზეზი და მისი მუშაობის უმთავრესი შედეგები.
გილდია

გილდია (კორპორაცია, გაერთიანება) — ფართო გაგებით — სხვადასხვაგვარი გაერთიანება (რელიგიური, პოლიტიკური, თავდაცვითი და ა.შ.) ადრინდელი შუა საუკუნეების დასავლეთ ევროპის ქალაქებში; ვიწრო გაგებით — ვაჭართა კავშირი, რომელიც წარმოიშვა ადრინდელ შუა საუკუნეებში და გავრცელდა მრავალ ქვეყანაში პროფესიული ინტერესებისა და წოდებრივი პრივილეგიების დაცვის მიზნით.

გილდია მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა ქალაქის თვითმმართველობაში. - სს-ში იგი ისეთ მძლავრ ძალად გადაიქცა ევროპაში, რომ აშკარა ბრძოლას უცხადებდა ფეოდალებს. გილდიებმა ხელი შეუწყვეს ფეოდალური წყობილების დაშლას და კაპიტალიზმის განვითარებას. საუკუნის შემდეგ ვაჭართა როლი თანდათანობით დაეცა, მაგრამ გილდიის ვაჭრებმა შეინარჩუნეს სოციალური პრივილეგიები.

გილდია საქართველოში
თბილისში გილდიის ანალოგიური ვაჭართა გაერთიანება იყო ორთაღი (ურთაღი) საუკუნეში. მისი წევრები მონაწილეობდნენ საერთაშორისო სავაჭრო და საკრედიტო ოპერაციებში. მოგვიანებით, - სს-ში, საგარეო ვაჭრობაში ჩაბმულ ქართველ სოვდაგართა კავშირს სათავეში ქარავანბაში მოექცა. 1875 წლიდან ვაჭართა კორპორაციები და გილდიური კავშირები შეიქმნა. 1880 წელს თბილისში აღრიცხული იყო გილდიის 49 ვაჭარ-მრეწველი და გილდიის 1003 ვაჭარი.
სპარტაკი (საქართველო)

„სპარტაკი“ — ახალგაზრდობის რევოლუციური ორგანიზაცია საქართველოში, რომლის საფუძველზეც შემდგომ წარმოიშვა საქართველოს კომკავშირი (სახელი ეწოდა გერმანიის მუშათა რევოლუციური ორგანიზაციის „სპარტაკის“ გავლენით). „სპარტაკის“ პირველი ორგანიზაცია შეიქმნა 1917 წლის 8 სექტემბერს თბილისში, შემდეგ (ოქტომბერში) ქუთაისში. 1918 წლის ბოლოსათვის „სპარტაკის“ ორგანიზაციები საქართველოს ყველა კუთხეში არსებობდა. „სპარტაკის“ ორგანიზაციების შექმნასა და ორგანიზაციულ განმტკიცებაში გადამწყვეტი როლი ითამაშა რუსეთის ახალგაზრდობის ყრილობამ (1918, ოქტომბერი, მოსკოვი). ამ დღიდან „სპარტაკის“ ორგანიზაციები თავისი საქმიანობით სრულიად რუსეთის ახალგაზრდობის კომუნისტური მოძრაობის განუყოფელი ნაწილი იყო.

1918 წლის 26 მაისს ჩატარდა „სპარტაკის“ დასავლეთ საქართველოს ორგანიზაციების კონფერენცია, რომელმაც შეიმუშავა ახცალი წესდება და აირჩია ქუთაისის საგუბერნიო ბიურო. 1919 წლის 31 მარტს გაიხსნა „სპარტაკის“ თბილისის საქალაქო კონფერენცია, რომელყეც აირჩიეს „სპარტაკის“ თბილისის კომიტეტი (ბორის ძნელაძის ხელმძღვანელობით), მიიღო წესდება. „სპარტაკის“ საქართველოს ბოლშევიკური ორგანიზაციის ხელმძღვანელობით მუშაობდა, ისინი დიდ მუშაობას ეწეოდნენ ახალგაზრდობის ორგანიზაციული გაერთიანებასა და კომუნისტური სულისკვეთებით აღზრდის საქმეში.

1921 წლის სექტემბრიდან ამიერკავკასიის ახალგაზრდათა კომუნისტურ ორგანიზაციებს ეწოდა რუსეთის ახალგაზრდათა კომუნისტური კავშირის ამიერკავკასიის ორგანიზაცია.
სპარტაკი (გაზეთი)

„სპარტაკი“ — ქართული გაზეთი. საქართველოს ახალგაზრდათა კომუნისტური კავშირის ცენტრალური კომიტეტის ორგანო, გამოდიოდა თბილისში 1922 წლის 22 იანვრიდან 1925 წლის 22 ოქტომბრამდე (1924 წლის 3 აპრილიდან გამოდიოდა როგორც საქართველოს ახალგაზრდათა კომუნისტური კავშირის ცენტრალური და თბილისის კომიტეტების, ხოლო იმავე წლის 3 ივლისიდან საქართველოს ახალგაზრდა ლენინელთა ცენტრალური და თბილისის კომიტეტების ორგანო). 1922 წლიდან 1924 წლის აპრილამდე გამოდიოდა კვირაში ერთხელ, შემდეგ — კვირაში 2-ჯერ, რედაქტორი — სარედაქციო კოლეგია. აშუქებდა საქართველოს კომკავშირული ცხოვრების უმნიშვნელოვანეს მოვლენებს; მკითხველებს გააცნო რუსეთსა და მთელ მსოფლიოში მიმდინარე რევოლიციურ გარდაქმნათა ამსახველი მასალები. დაიბეჭდა სტატიები ახალგაზრდა თაობის ინტერნაციონალურ აღზრდაზე, შემდგომი შეკავშირებისა და კონტრრევოლუციური ძალებთან ბრძოლის აუცილებლობაზე. სისტემატურად აქვეყნებდა წერილებს ვ.ი. ლენინის ცხოვრებისა და მოღვაწეობის შესახებ.

1923 წლის 15 ოქტომბრიდან 1924 წლის 9 ივნისამდე „სპარტაკი“ რუსულ ენაზეც გამოდიოდა „იუნოშესკაია პრავდის“ სახელწოდებით კვირაში ერთხელ.

1925 წლის 8 დეკემბრიდან „სპარტაკის“ ნაცვლად გამოვიდა „ახალგაზრდა კომუნისტი“. ტირაჟი 2-4 ათასი.
სტენოფაგია

სტენოფაგია ( — „ვიწრო“ და  — „ჭამა“) — ცხოველთა ვიწრო სპეციალიზებული კვება ერთი (მონოფაგია) და რამდენიმე სახის საკვებით (ოლიგოფაგია). სტენოფაგებს განეკუთვნება მრავალი უხერხემლო (მათ შორის მწერები), აგრეთვე ზოგიერთი ხერხემლიანი ცხოველი. მაგალითად, ვაშლის ჩრჩილის მატლი ჭამს მხოლოდ ვაშლის ხის ფოთლებს, ზოგიერთი კოპროფაგი — განსაზღვრული სახეობის ცხოველის ექსკრემენტს, შაკი — თევზს, სამხრეთ ამერიკის სამთითა ზარმაცა (ძუძუმწოვარი) ერთი სახეობის მცენარის (ცეკროპია) ფოთლებს და სხვა.
სიფარი

სიფარი — ძველი ქალაქი შუამდინარეთში, მდინარე ევფრატის მარჯვენა ნაპირზე. მზის ღვთაების შამაშის (შუმერულად უთუ) კულტის ცენტრი. ძვ. წ. ათასწლეულის მიწურულს — ძვ. წ. ათასწლეულში ბაბილონეთის მსხვილი ვაჭრობა-ხელოსნობის ცენტრი იყო, თვითმმართველობით სარგებლობდა და თავისუფალი იყო გადასახადებისაგან. მართავდა უხუცესთა საბჭო, რომელსაც სათავეში შამაშის უზენაესი ქურუმი ედგა. ძვ. წ. 538 წელს სიფარი სპარსელებმა დაიპყრეს. 1880 წელს დაიწყო სიფარის არქეოლოგიური კვლევა. გათხრების შედეგად გამოვლინდა ქალაქის ზღუდე, ქალაქის შუაგულში აღმართული ზიქურათი და ღვთაება შამაშის ტაძარი. სიფარი 30 კილომეტრი სიგრძის სამეფო არხით უკავშირდებოდა მდინარე ევფრატის მარცხენა ნაპირზე მდებარე ქალაქ ოპისს.
ურის ზიქურათი

დიდი ზიქურათი ურში (ეტემენიგურუს ზიქურათი) — ძველი შუამდინარეთის ქალაქ ურში საუკეთესოდ შემონახული სატაძრო კომპლექსი. აგებულია ძვ. წ. საუკუნეში (დაახლოებით ძვ. წ. 2047 წელს) ადგილობრივი მეფეების ურ-ნამუსა და შულგას მიერ, ეკიშნუგალის სიწმინდე, მთვარის ღმერთის ნანას პატივსაცემად. გადაკეთებულია მრავალჯერ. ახალბაბილონური სამეფოს ხანაში ტაძარი მნიშვნელოვნად გააფართოვა მეფე ნაბონიდმა.

ისტორია
ზიქურათის მშენებლობა მიმდინარეობდა ურის მესამე დინასტიის ხანაში, როდესაც აქადელთა და გუთიელთა თავდასხმების შემდეგ აღადგინეს ადგილობრივი სახელმწიფოებრიობა. ზიქურათი იყო არა მხოლოდ სალოცავი ტაძარი, არამედ, ასევე,საზოგადოებრივი დაწესებულება, არქივი და სამეფო სასახლე. მისი ყველაზე მაღალი ადგილიდან, როგორც ხელის გულზე ისე ჩანდა მთელი ქალაქი.

ზიქურათი წარმოადგენდა 20 მეტრიან აგურის შენობას. ის იყო 210მ. ფუნდამენტზე აღმართული სამი სხვადასხვა ფართობის თავწაკვეთილი პირამიდა. შენობა აგებული იყო მთლიანად გამომწვარი თიხის აგურით, ხოლო ზედაპირი წინასწარ ბიტუმით მოპირკეთებული აგურით. სამი მრავალსაფეხურიანი კიბე ( ერთი ცენტრალური ციცაბო და ორი გვერდითი) ერთდებოდა შენობის ზედა დანაშენზე, რომელიც წარმოადგენდა მთვარის ღმერთის — ნანას სალოცავს. ზედა სართული წარმოადგენდა, აგრეთვე, ტერიტორიას ვარსკვლავებზე დაკვირვებისთვის. კედლებს შიგნით მდებარეობდა მრავალი საცხოვრებელი ოთახი ქურუმებისა და ტაძრეულისათვის.

ზედა მინაშენი არ არის შემონახული. ნაგებობის პირველი მკვლევარი ლეონარდ ვული ვარაუდობდა, რომ ეს კიბეები ძველად დაფარული იყო მწვანე ნარგავებით, რათა მთელი ეს მთა მოსახლეობის თვალში გამოჩენილიყო, როგორც ალუვიური დაბლობი წმინდა მთაზე.

ურის ზიქურათი წარმოადგენს ძველი შუამდინარეთის ძეგლთა კარგად შესწავლილ სახეობას. არ არის გამორიცხული, რომ ეტემენიგურუს აღნიშნული ზიქურათი ან მისი მსგავსი რომელიმე ზიქურათი წარმოადგენდა ბიბლიაში აღწერილი ბაბილონის გოდოლის პროტოტიპს.

თანამედროვე სახე
 საუკუნეში ბრიტანეთის მუზეუმიდან ლეონარდ ვულის ექპედიციამ მრავალსაუკუნოვანი მტვრისაგან გაწმინდა ზიქურათი, რომლის შემდეგ ის აღდგენილ იქნა.ზიქურათის ეზოში ვულმა აღმოაჩინა ტაძრის არქივის ნარჩენები — სავაჭრო ინფორმაციის შემცველი თიხის ფირფიტები, რომელშიც აღწერილი ქურუმები იყვნენ მთვარის ღვთაების მსახურები.

 საუკუნის ზღურბლზე ძეგლი შეეჯახა ახალ გამოცდებს. სადამ ჰუსეინმა გასცა ბრძანება აღეგდინათ შენობის ფასადი და მონუმენტური კიბე, რამაც დაამახინჯა მისი სახე. ამჟამად, ზიქურათიდან სამხრეთ-დასავლეთით 2 კმ-ში მდებარეობს ამერიკული ავიაბაზა „ალი“. ძეგლის სიახლოვეს მდებარეობს მეფე ნაბუქოდონოსორ -ის სასახლის ნანგრევები, ხოლო ზიქურათთან მდებარე უახლოესი ქალაქია — ნასირია.

გალერეა
ვიშეგრადი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ვიშეგრადი შეიძლება აღნიშნავდეს:

ვიშეგრადი – სოფელი ბულგარეთში.
ვიშეგრადი – სოფელი უნგრეთში.
ვიშეგრადი – ქალაქი ბოსნია და ჰერცეგოვინაში.
ვიშეგრადული ჯგუფი – ცენტრალური ევროპის ოთხი ქვეყნის კავშირი, ესენია: ჩეხეთი, უნგრეთი, პოლონეთი და სლოვაკეთი.
ვიშეგრადის ხიდი – თერთმეტთაღიანი ქვის ხიდი ბოსნია და ჰერცეგოვინაში.
ვიშგოროდი - ქალაქი უკრაინაში.
ვიშეგრადი (ბოსნია და ჰერცეგოვინა)

ვიშეგრადი — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი აღმოსავლეთ ბოსნია და ჰერცეგოვინაში, მდინარე დრინაზე, სერბთა რესპუბლიკის ტერიტორიული ერთეული. ვიშეგრადი მდებარეობს გორაჟდედან უჟიცესკენ მიმავალ გზაზე. ქალაქში არის ოსმალური ხანის მეჰმედ-ფაშას ხიდი, რომელიც შესულია იუნესკოს კულტურულ მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში და რომელსაც პოპულარობა მოუტანა ნობელის პრემიის ლაურეატის ივო ანდრიჩის რომანმა — „ხიდი დრინაზე“.

ბოსნიის ომის დროს ქალაქი იყო ერთ-ერთი ეთნიკური წმენდის ადგილი, სადაც ბოსნიელმა სერბება ძალა გამოიყენეს ბოსნიელების წინააღმდეგ და გაწმინდეს ის ბოსნიელი მოსახლეობისგან, რომლებიც მანამდე იქ უმეტესობას წარმოადგენდნენ. ვიშეგრადი სამხრეთ სლავურ დიალექტებზე აღნიშნავს „ზემო ქალაქს/ციხეს“.
უნგრეთის დროშა

უნგრეთის სახელმწიფო დროშა — უნგრეთის ეროვნული სიმბოლო გერბთან და ჰიმნთან ერთად. დღევანდელი დროშა მიღებულ იქნა 1989 წლის 23 ოქტომბერს. დროშის მართკუთხა პანელი სამი ჰორიზონტალური ზოლისგან: შუა — წითელი, შუა — თეთრი და ქვედა — მწვანე. დროშის პროპორცია — 2:3-ზეა.

დროშის ფერები: წითელი — უნგრელი პატრიოტების მიერ დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლაში დაღვრილი სისხლი.
თეთრი — მორალური სიწმინდე და უნგრელი ხალხის დიდგვაროვნული იდეალები.
მწვანე — უკეთესი მომავლის იმედი.

გალერეა
შიგნიკახეთი

შიგნიკახეთი, შიგა კახეთი მდებარეობს ალაზნის ხეობაში. იგი ჩრდილოეთიდან, ჩრდილო-დასავლეთიდან და სამხრეთ-დასავლეთის მხარეებიდან შემორკალულია კავკასიონისა და ცივგომბორის მთებით, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთით ის გაშლილია. მთებისაგან წარმოქმნილი რკალი მდინარე ალაზნის ქვემო წელში თანდათან შორდებიან ერთიმეორეს და ამის შედეგად შიგა კახეთი კონფიგურაციით მოგვაგონებს სამკუთხედს, რომლის წვერი მიმართულია ჩრდილოეთისაკენ და ფუძე სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ. ამ სამკუთხედის სიმაღლე 110 კილომეტრია ხოლო სიგანე ფუძესთან – დაახლოებით 40 კილომეტრი. საერთოდ შიგა კახეთი წარმოადგენს კავკასიონისა და ცივგომბორის მთების დაქანებას, რომელიც თანდათან ვაკდება და დასერილია ხევებით. შიგა კახეთის მთიანი ნაწილი უკავია ალპურ მდელოებს, რომლებიც თანდათან იცვლება ტყის ზონით. ამ უკანასკნელს მოსდევს მცირე ფერდობები, სადაც უმთავრესად განლაგებულია მაღალხარისხოვანი ღვინოების მომცემი ვენახები.

ფერდობების ზონის შემდეგ ვაკე ადგილებია, სადაც მეტწილად დგება ორდინარული ღვინოები. ვაკის უდიდესი ნაწილი დაკავებულია მარცვლეული კულტურითა და სათიბებით.
დარანი

დარანი — მიწისქვეშა ნაგებობა, გავრცელებული იყო შუა საუკუნეების საქართველოში. დარანი არის „კლდეში, ანუ მიწას ქვეშ შესასვლელი. დარანად ითქმის სახლი მიწას ქვეშ ნაგები, გინა მიწა და კლდე შეთხრილი უჩინრად“. წარმოადგენს ლოდებით ამოყვანილ, ქვის სქელი ფილებით გადახურულ უქვითკირო ნაგებობათა სისტემას, რომელიც შედგება დახლართული გასასვლელ-გამოსასვლელებისა და სხვადასხვა ზომის სათავსებისგან. დარანს სხვადასხვა მიმართულებით მრავალი განშტოება აქვს. ერთი შტო აუცილებლად წყალთან არის დაკავშირებული, დანარჩენები, რომელთა სიგრძე ზოგჯერ ასობით კმ-ს აღწევს,— ციხესიმაგრეებთან, მეზობელ სოფლებთან, ტყესთან ან გზებთანაა შეერთებული. დარანის შესასვლელი მოფარებულ, ძნელად მისადგომ ადგილებშია მოწყობილი და ჩვეულებრივ, აღმოსავლეთისკენაა მიმართული.

დანიშნულება
საფრთხის დროს დარანს თავს აფარებდა მოსახლეობა, მისი საშუალებით შეიძლებოდა ფარულად გადაადგილება, მებრძოლების გადაყვანა, მოულოდნელი თავდასხმა მტერზე, ჩასაფრება, დაზვერვა-თვალთვალი.

ნიმუშად გამოდგება ნასოფლარ დუმეილის (სოფელ აგარის მახლობლად - ახალციხის მუნიციპალიტეტი) დარანები მესხეთში. მესხეთ-ჯავახეთში დარანები მიკვლეულია აგრეთვე ზედა თმოგვისა და ვარძიის მახლობლად, ბერთყანაში, ხიზაბავრაში, აწყვიტაში და სხვაგან (ყველა ასპინძის მუნიციპალიტეტი).
სოლომონ ყუბანეიშვილი

სოლომონ ყუბანეიშვილი ( დ. 9 ნოემბერი, 1901, შუამთა, ვანის მუნიციპალიტეტი — გ. 17 მარტი, 1986, თბილისი) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1962), პროფესორი, მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1969).

სოლომონ ივლიანეს ძე ყუბანეიშვილი დაიბადა 1901 წლის 9 ნოემბერს ქუთაისის მაზრის სოფელ შუამთაში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი (1928). სხვადასხვა დროს მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, ბათუმის, თელავის პედაგოგიურ ინსტიტუტებში. 1942 წლიდან იყო საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ისტორიის ინსტიტუტის მეცნიერ–თანამშრომელი, შემდეგ (1948-1979) ამავე ინსტიტუტის ტექტოლოგიის განყოფილების ხელმძღვანელი. მოღვაწეობა დაიწყო 1928 წლიდან. მისი კვლევის ობიექტია უპირატესად ძველი ქართული მწერლობა. ყუბანეიშვილმა შეადგინა და გამოსცა „ძველი ქართული ლიტერატურის ქრესტომათია“ (1949), გამოაქვეყნა "ვეფხისტყაოსნის" ხელნაწერთა ვარიანტები (1960). აღსანიშნავია მისი ნაშრომები: „დავით გურამიშვილი ქართულ ჰუსართა პოლკში“ (1955), „რამდენიმე ნაკვეთი „ვეფხისტყაოსნის“ ბეჭდვის ისტორიიდან“ (1966, 1973, 1975) და სხვა. დიდი ამაგი დასდო ვაჟა-ფშაველას ცხოვრებისა და შემოქმედების შესწავლას. ავტორია წიგნებისა: „ვაჟა–ფშაველას ცხოვრებისა და შემოქმედების მატიანე“ (1940), „ცხოვრება ვაჟა–ფშაველასა“ (1961). დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის“ ორდენით და მედლებით.
დგიმი

დგიმი — ჰორიზონტალური საქსოვი დაზგის მუშა ნაწილი, ქსლის ძაფების ამწევ-დამწევი. ქართულ-ხალხურ ჰორიზონტალურ ანუ დგიმ-სავარცხლიან საქსოვ-დაზგებში ქსოვისას უმთავრესად ორ (წინა და უკანა) დგიმს იყენებდნენ.

დგიმებს სოფლად თვითონ მქსოველი ქალები „ამოასხამდნენ“ ე.წ. სადგიმე ფიცარზე კანაფის მკედით. საქსოვ დაზგაზე ჩამოკიდებული წყვილი დგიმის თვლებში მქსოველი გაატარებდა: წინა დგიმში კენტ, უკანაში — ლუწ ძაფებს, რითაც ჰორიზონტალურად დაგებული ქსელი ორ ფენად იყოფოდა. ქსოვის დროს მქსოველს ფეხები დგიმზე გამობმულ საფეხურებში ჰქონდა გაყოფილი. ფეხის დაწევით დგიმი ძირს დაიწევდა და ქსელი ორად გაიყოფოდა. ხალხურ ფეიქრობაში ამას ქსლის „უბის“ (რაჭა), „ქირცის“ (ხევსურეთი) ან „ხიფხას“ (ხევი) მოყვანა ეწოდებოდა. ქსოვის დროს ასეთი დგიმი მალე ცვდებოდა და ქსლის 2-3 ამოჭრის შემდეგ მქსოველს ახლით უნდა შეეცვალა.
დე ბუა

დე ბუა — საუკუნის დასაწყისის ჯვაროსანი რაინდი. ვატიკანის ფონდში დაცულია დე ბუას საინტერესო წერილი საფრანგეთის ქალაქ ბეზანსონის არქიეპისკოპოსის ამადე დეტრემლესადმი, რომელშიც მოხსენიებულია ქართველთა მეფის ლაშქრობა მუსულმანთა წინააღმდეგ და გარდაცვლილი დედოფლის თამარის ნეშტის იერუსალიმში დაკრძალვის განზრახვა. წერილის ავტორი შესაძლოა იყოს იგივე ჟილბერ დე ბუა , ფრანგი რაინდი, რომელიც ცნობილია 1221 წლით დათარიღებული ერთ-ერთი დოკუმენტიდან.
დე ბუას წერილის შინაარსი
დე ბუას წერილი დაწერილი უნდა იყოს 1220-22 წლებში (შ. ლომსაძე). წერილის ლათინური ტექსტი პირველად 1893 წელს გამოაქვეყნა რ. რერიხტმა. საქართველოში წერილის ლათინური ტექსტიც და თარგმანიც (ა. ურუშაძე) პირველად დაიბეჭდა 1974 წელს ვ. ჩაჩანიძის წიგნში „პეტრე იბერიელი და ქართული მონასტრის არქეოლოგიური გათხრები იერუსალიმში“.

ფრანგი რაინდი წერს, რომ ვიღაც ქრისტიანები იბერიიდან, რომელთაც გეორგენებს (ქართველებს) უწოდებენ, ღვთის შემწეობით შეგონებულნი, უთვალავი მეომრით უშიშრად აღსდგნენ ურწმუნოთა წინააღმდეგ, აიღეს მათი 300 ციხესიმაგრე და 9 დიდი ქალაქი... სახელგანთქმული მათი თექვსმეტი წლის მეფე, მსგავსია ალექსანდრესი (მაკედონელის) შემართებითა და მოკრძალებულობით, რწმენით კი — არა. ამ ახალგაზრდას მოაქვს დედამისის — უძლიერესი დედოფლის თამარის (ლათ. ) ძვლები, ვინაიდან (თამარს) მისთვის სიცოცხლეში ანდერძად დაუტოვებია, როცა მოკვდებოდა, მისი ძვლები იერუსალიმში წაეღოთ და უფლის საფლავის ახლოს დაეკრძალათ. დედის სურვილის ღრმად პატივისმცემელს, მას გადაუწყვეტია დანაბარების აღსრულება და დედის ნეშტის წმინდა ქალაქში დამარხვა ურწმუნოთა ნება-სურვილის მიუხედავად“.

ზოგიერთი მეცნიერის — ს. კაკაბაძის, შ. ამირანაშვილის — მოსაზრებით, ეს ახალგაზრდა მეფე ლაშა-გიორგია და შესაძლოა, თამარ მეფის ნეშტი მართლაც იერუსალიმში იყოს დაკრძალული. ვატიკანის ფონდებში დაცულმა ცნობამ დიდად შეუწყო ხელი არქეოლოგიური გათხრების დაწყებას 1946 წელს იერუსალიმში, იორდანიის უდაბნოში ვ. კორბოს ხელმძღვანელობით, რასაც შედეგად მოჰყვა საუკუნის ქართული ტაძრის უძველესი ქართული წარწერის და კულტურის უძვირფასესი ძეგლების აღმოჩენა (1952).