ქეთი სტეფანიდი

ქეთი სტეფანიდი (, 1925 – 24 მარტი 2012) — ერთ-ერთი წამყვანი ფიგურა კვიპროსის მოდერნისტული მოძრაობის განვითარებაში საუკუნე-ის მეორე ნახევარში და საუკუნე-ის პირველ ათწლეულში. მან პირველი პერსონალური გამოფენა 1972 წელს გამართა, სადაც აბსტრაქტული გეომეტრიული მხატვრობა წარადგინა, და გამოფენებში მონაწილეობდა 2003 წლამდე. მისი ნამუშევრები დაცულია მაკარიოს -ის სახელობის ბიზანტიურ მუზეუმში, ლუკია და მიქალაკი ზამბელას ხელოვნების მუზეუმში, ლიმასოლის მუნიციპალურ სამხატვრო გალერეასა და თანამედროვე კვიპროსული ხელოვნების სახელმწიფო გალერეაში.

ადრეული ცხოვრება
ქეთი ფასულიოტი დაიბადა 1925 წელს ლიმასოლში, კვიპროსზე. იგი იყო ტასულა და პანოს ფასულიოტების ქალიშვილი. მისი მამა გაზეთ მზერის რედაქტორი იყო, ხოლო ბიძა, გიორგი ფასულიოტი, მულტფილმების მხატვარი — გაზეთ ღიმილის თანამშრომელი. ბავშვობიდანვე შეიყვარა ხატვა და წახალისებული იყო თავის ნიჭის განვითარებაში. 1948-1955 წლებში სწავლობდა ათენის სახვითი ხელოვნების სკოლაში, სადაც ფერწერას უმბერტო არგიროსთან და იანის მორალისთან, ხოლო ხელოვნების ისტორიას პანდელის პრეველაკისთან სწავლობდა. დამთავრების შემდეგ, ფასულიოტი გადავიდა ლონდონში, სადაც სენტ-მარტინის ხელოვნების სკოლაში სწავლობდა და ლონდონისა და პარიზის მუზეუმებსა და გალერეებში ხელოვნების ნიმუშებს ეცნობოდა 1960 წლამდე.

კარიერა
სწავლების დასრულების შემდეგ, 1961 წელს სტეფანიდი დაბრუნდა კვიპროსზე და დაიწყო მუშაობა საშუალო სკოლის ხატვის მასწავლებლად, სადაც 25 წელი მუშაობდა. იმავე წელს მონაწილეობა მიიღო ჟურნალ -ს მიერ ორგანიზებულ გამოფენაში — კვიპროსელი მხატვრები, რომელიც ათენში გაიმართა. მისი ადრეული ნამუშევრები ასახავდა საუკუნე-ის 50-60-იანი წლების საერთაშორისო მოდერნისტული ხელოვნების განვითარებას, სადაც შეინიშნებოდა პოლ სეზანის, ანდრე ლოტის და კაზიმირ მალევიჩის კუბისტური გავლენები.

1960-იან წლებში ქეთი ფასულიოტმა იქორწინა მწერალ და მხატვარ ტასოს სტეფანიდზე, რომელთანაც შეეძინა ორი შვილი — პანოსი (მხატვარი) და მარინა (მწერალი). მომდევნო ათწლეულებში მონაწილეობდა მრავალ ადგილობრივ და საერთაშორისო გამოფენაში, მათ შორის 1963 წელს ალექსანდრიის ბიენალეზე; 1970 წელს თანამედროვე კვიპროსული ხელოვნების გამოფენაზე ედინბურგსა და ლონდონში, -ში; და 1971 წელს საო პაულუს ხელოვნების ბიენალეზე ბრაზილიაში.

1972 წელს სტეფანიდიმ გამართა თავისი პირველი პერსონალური გამოფენა აკროპოლის გალერეაში ნიქოზიაში, სადაც წარმოდგენილი იყო გეომეტრიული აბსტრაქციები, რომელთა გავლენა ისეთ მხატვრებს ეკუთვნოდათ, როგორიც იყვნენ ნაუმ გაბო, პიტ მონდრიანი და სოფი ტოიბერ-არპი. მისი შემოქმედება ასახავდა ოპ-არტის და მინიმალიზმის ტენდენციებსაც. იგი ცდილობდა ბუნებისა და კონკრეტული ობიექტების გამოხატვისგან განთავისუფლებას და აქცენტს აკეთებდა მოძრაობის, ფერის, ფორმის და ტექსტურის აბსტრაქტულ გამოხატვაზე.

1974 წელს, გადატრიალების შემდეგ, სტეფანიდის სტილმა ცვლილება განიცადა — მის ნამუშევრებში გაჩნდა ბერძნული ისტორიის მოტივები, რაც პოლიტიკური განაცხადი იყო. განსაკუთრებით კი ხაზს უსვამდა ომის გავლენას ქალებზე, ქმნიდა გამოყოფილ და სტილიზებულ ქალის ფიგურებს ექსპრესიალისტურ მანერაში. მის სიმბოლურ ფერწერაში ხშირად ჩნდებოდა აფროდიტეს და პენტადაქტილოსის მთების გამოსახულებები, რაც გამოხატავდა კვიპროსის ელინისტურ წარსულთან გათიშვას და პოლიტიკურ სინდრომებს.

1978 წელს ნიქოზიის ზიგოს გალერეაში გამართულ მეორე პერსონალურ გამოფენაზე წარმოდგენილი იყო როგორც ძველი ნამუშევრები, ასევე სერია "მსოფლიოს სიღრმე", რომელიც ხაზს უსვამდა ადამიანის ბუნებრივი საზღვრების გამოხატვას. 1982 წელს მესამე პერსონალურ გამოფენაზე სტეფანიდიმ აითვისა სიურეალიზმი და პოპ-არტი. 1980-იან წლებში აგრძელებდა ქალთა სოციალური შეზღუდვების თემატიკას, სადაც ტელეფონი და საგზაო ნიშნები გამოიყენებოდა საზღვრების სიმბოლოდ. 1988 წელს ნიქოზიის აპოკალიფსის გალერეაში გამართულ მეოთხე პერსონალურ გამოფენაზე მისი შემოქმედება უკვე გამოირჩეოდა ექსპრესიული სითხობით და ფერის, ფორმისა და მოძრაობის აბსტრაქციით.

1990-იან წლებში მისმა შემოქმედებამ უფრო მეტად აბსტრაქტული ფორმები მიიღო მორფის გალერეაში გამართულ მეხუთე და აპოკალიფსის გალერეაში გამართულ მეექვსე პერსონალურ გამოფენებში. 1998 წელს აპოკალიფსის გალერეაში გამართულ გამოფენაზე მან ტრადიციული ქსოვილების — ქსოვილისა და ნაქარგის — ელემენტები შეიტანა ფერწერაში, რაც ხაზს უსვამდა ქალურობის თემატიკას. 2003 წელს არგოს გალერეაში გამართულ გამოფენაზე მეტამორფოზები, სტეფანიდიმ განავრცო თემატიკა და შემოიტანა ფოლკლორული და სულიერი მოტივები თანამედროვე მხატვრულ ფორმებში, წრფივი კომპოზიციითა და ინტენსიური ფერებით.

გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
ქეთი სტეფანიდი გარდაიცვალა 24 მარტი 2012 წელს. იგი ითვლება საუკუნე-ის ერთ-ერთ წამყვან ფიგურად კვიპროსული თანამედროვე ხელოვნების განვითარებაში. ხელოვნებათმცოდნე ელენი ნიკიტამ სტეფანიდის როლი დაახასიათა როგორც პიონერული და აღნიშნა, რომ მისი ნამუშევრები "შექმნა ხიდი, რომ კვიპროსულ ხელოვნებას მიეღწია დღევანდელი მდგომარეობისთვის". მისი ნამუშევრები დაცულია მაკარიოს -ის სახელობის ბიზანტიურ მუზეუმში, ლუკია და მიქალაკი ზამბელას ხელოვნების მუზეუმში, ლიმასოლის მუნიციპალურ სამხატვრო გალერეასა და თანამედროვე კვიპროსული ხელოვნების სახელმწიფო გალერეაში. 2013 წელს აპოკალიფსის გალერეამ უმასპინძლა გამოფენას მემკვიდრეობა, რომელშიც წარმოდგენილი იყო მანამდე გამოუქვეყნებელი ნამუშევრები ქეთის, მისი მეუღლის, ტასოსისა და მათი ვაჟის, პანოსის მიერ.

პედაგოგიური მოღვაწეობა და გავლენა ახალი თაობის მხატვრებზე
ქეთი სტეფანიდი არა მხოლოდ მხატვარი, არამედ გავლენიანი პედაგოგიც იყო კვიპროსზე, რომელმაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ქვეყნის ხელოვნების განათლებაში. მას შემდეგ, რაც 1961 წელს კვიპროსში დაბრუნდა, იგი 25 წლის განმავლობაში ასწავლიდა სხვადასხვა საშუალო სკოლაში, მათ შორის ნიქოზიისა და ლიმასოლის წამყვან სასწავლებლებში.

სტეფანიდის პედაგოგიური მიდგომა ეფუძნებოდა თანამედროვე ხელოვნების თავისუფალი გამოხატვის და ინდივიდუალური სტილის წახალისების პრინციპებს, რაც იმ პერიოდის კონსერვატიულ სასწავლო მიდგომებთან შედარებით სრულიად ახალი ხასიათის იყო. იგი მოსწავლეებს ასწავლიდა არა მხოლოდ ტექნიკურ უნარებს, არამედ ასევე უქმნიდა სივრცეს შემოქმედებითი აზროვნებისთვის, ასწავლიდა მსოფლიო ხელოვნების მიმდინარეობებს, და აძლევდა მიმართულებებს, როგორ გამოეხატათ საკუთარი კულტურული თვითმყოფადობა ხელოვნების ენით.

სტეფანიდის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან წვლილად მიიჩნევა მისი მუშაობა სპეციალური სახელოვნებო პროექტების ხელმძღვანელად 1970-იან და 1980-იან წლებში, როდესაც იგი მოსწავლეებს უწყობდა ხელს მონაწილეობა მიეღოთ ადგილობრივ გამოფენებში და საერთაშორისო ხელოვნების კონკურსებში. მისი აღზრდილთაგან მრავალი გახდა მოგვიანებით ცნობილ ხელოვანთაგან, რომლებმაც ხელი შეუწყვეს თანამედროვე კვიპროსული ხელოვნების განვითარებას.

სტეფანიდი განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებდა ვიზუალურ ანალიზს და ხელოვნების ისტორიის შესწავლას. იგი მოსწავლეებს სთხოვდა გაეანალიზებინათ ისეთ ევროპულ მიმდინარეობები, როგორებიცაა კუბიზმი, სიურეალიზმი და აბსტრაქციონიზმი, ასევე გაეთვალისწინებინათ კვიპროსის უძველესი ხელოვნების ტრადიციები, მაგალითად, ბიზანტიური და ელინისტური ხელოვნება. იგი ხშირად იყენებდა ექსკურსიებს მუზეუმებსა და გამოფენებზე როგორც სასწავლო პროცესის ორგანულ ნაწილს, რაც იმ პერიოდისთვის სიახლეს წარმოადგენდა კვიპროსის საგანმანათლებლო სისტემაში.

სტეფანიდის მიდგომა და გაწეული საქმიანობა მნიშვნელოვანწილად განსაზღვრავდა იმ საფუძვლებს, რომლებზეც აგებული იყო საუკუნის კვიპროსის თანამედროვე მხატვრული განათლება. როგორც ხელოვნებათმცოდნე ელენი ნიკიტა აღნიშნავდა, მისი პედაგოგიური მემკვიდრეობა ისეთივე ღირებულია, როგორც მისი მხატვრული ნამუშევრები, რადგან მან "ახალ თაობებს აჩუქა შემოქმედებითი აზროვნების თავისუფლება და კვიპროსული იდენტობის თანამედროვე მხატვრული ინტერპრეტაცია".