iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფილიპე VI

მისი სამეფო უმაღლესობა დონ ფილიპე ხუან პაბლო ალფონსო დე ტოდოს ლოს სანტოს დე ბურბონ ი გრესია (; დ. 30 იანვარი 1968, მადრიდი) — ესპანეთის მეფე, ხუან კარლოს -ისა და სოფიას მესამე შვილი. მისი წოდებები მეფედ კურთხევამდე იყო: ჟირონის, ვიანისა და ასტურიის პრინცი, სერვერის გრაფი, ბალგერის სენიორი.

2014 წლის 2 ივნისს ესპანეთის პრემიერ-მინისტრმა მარიანო რახოიმ პირდაპირ ეთერში განაცხადა, რომ ესპანეთის მეფე ხუან კარლოსი გადადგა და ტახტი თავის ვაჟიშვილს, ფილიპეს დაუთმო ასევე აღნიშნა, რომ „ესპანეთის კონსტიტუციის შესაბამისად უნდა მიიღონ სპეციალური კანონი, რომელიც ფილიპეს ტახტზე ასვლას დააკანონებს“, „ესპანეთის პარლამენტის მალე დაამტკიცებს კანონს რომელიც პრინც ფილიპეს ესპანეთის მეფედ გამოაცხადებს“.

2014 წლის 19 ივნისს ესპანეთის მეფედ ოფიციალურად აკურთხეს და უწოდეს ფილიპე .
შელანის ტბა

შელანი — ტბა აშშ-ში, ვაშინგტონის შტატში. მდებარეობს კასკადოვან მთებში, ზღვის დონიდან 335 მ სიმაღლეზე. ფართობი 135 კმ², საშუალო სიღრმე 144 მ, მაქსიმალური სიღრმე 453 მ. წარმოადგენს ვაშინგტონის შტატის უდიდეს ბუნებრივი წარმოშობის ტბას. აშშ-ის ტბებს შორის შელანი მაქსიმალური სიღრმით მესამე ადგილზეა. ტბიდან გამოედინება მდინარე შელანი, ერთვის მდინარე სტეჰეკინი. პოპულარული ტურისტული ობიექტია. ტბის სამხრეთ-აღმოსავლეთ დაბოლოებაზეა ქალაქი შელანი, ხოლო ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში — ქალაქი სტეჰეკინი.
ხუან-დე-ფუკა

ხუან-დე-ფუკა — სრუტე კუნძულ ვანკუვერსა (კანადა) და ოლიმპიკის ნახევარკუნძულს (აშშ) შორის. აერთებს პიუჯეტ-საუნდის ყურესა და ჯორჯიის სრუტეს წყნარი ოკეანის ღია ნაწილთან. სიგრძე 153 კმ, სიგანე 18-27 კმ. ნაპირები კლდოვანია, ფლატოვანი. ხუან-დე-ფუკა აშშ-კანადის საერთაშორისო სასაზღვრო ხაზის ნაწილია. წყნარი ოკეანის მხრიდან სრუტის საზღვარია ფლატერნის კონცხს, კუნძულ ტატუშსა (ვაშინგტონის შტატი) და კარმანის კონცხს (კუნძული ვანკუვერი) შორის არსებული ხაზი. სრუტის გავლით არსებული საზღვაო ხაზი დავის საგანია ამერიკის შეერთებულ შტატებსა და კანადას შორის. სრუტეში მოქცევის დინების სიჩქარეა 4-8 კმ/სთ. ხუან-დე-ფუკას გავლით გადის საზღვაო გზა კანადისა (ვიქტორია, ვანკუვერი) და აშშ-ის (სიეტლი, ტაკომა) ნავსადგურებში.

სრუტეს სახელი უწოდა ჩარლზ უილიამ ბარკლიმ ესპანელი ზღვაოსნისა და ლოცმანის ხუან დე ფუკას პატივსაცემად 1787 წელს. 1789-1791 წლებში სრუტე შეისწავლა რამდენიმე ესპანელმა ზღვაოსანმა.
მეოთხე კოალიციის ომი

მეოთხე კოალიციის ომი — ევროპის დიდი სახელმწიფოების (რუსეთი, პრუსია, ინგლისი) ბრძოლა ნაპოლეონის საფრანგეთისა და მისი მოკავშირეების წინააღმდეგ 1806-1807 წლებში. თავდაპირველად პრუსიის სამეფო დაესხა თავს საფრანგეთს. იენა-აუერშტედტის ბრძოლაში ნაპოლეონმა დაამარცხა პრუსიელები და 1806 წლის 12 ოქტომბერს ბერლინში შეიჭრა. 1806 წლის დეკემბერში ომში ჩაება რუსეთის იმპერია.

ნაპოლეონის მიერ პოლონეთისა და აღმოსავლეთ პრუსიის კამპანიის წამოწყების მიზანი იყო რუსეთის იმპერიის დამარცხება. იმპერატორმა ექვს თვეში მიაღწია მიზანს. მთელი ამ ხნის განმავლობაში (1806 წლის ზამთარი – 1807 წლის ზაფხული) მძიმე ბრძოლები მიმდინარეობდა. 1806 წლის დეკემბერში გამართულმა ჩარნოვოს, გოლიმინის და პულტუსკის სასტიკმა ბრძოლებმა გამარჯვებული ვერ გამოავლინეს. ზამთრის კამპანიის გენერალური ბრძოლა გაიმართა პროისიშ-აილაუსთან 1807 წლის იანვარში. საფრანგეთისა და რუსეთის ძირითად არმიებს შორის გამართულ სისხლიან ბროლაში გამარჯვებული არ გამოვლენილა (პირველად თავის კარიერაში ნაპოლეონმა გადამწყვეტ წარმატებას ვერ მიაღწია). მას შემდეგ, რაც რუსული არმიის მეთაურმა ლ. ბენინგსენმა ღამით უკან დაიხია, ნაპოლეონმა თავი გამარჯვებულად გამოაცხადა. ორივე მხარე სამი თვის განმავლობაში იბრძოდა უშედეგო ბრძოლაში. საბოლოოდ მაისის თვეში ბრძოლა დასრულდა.

ამ პერიოდში რუსეთის იმპერიამ თავისი ჯარისკაცები გადაიყვანა ოსმალეთის იმპერიასთან წამოწყებული ომის ფრონტზე. ნაპოლეონმა ამით რიცხობრივი უპირატესობა მოიპოვა. საგაზაფხულო კამპანიის დროს მას 190 000 ჯარისკაცი ჰყავდა 100 000 რუსი ჯარისკაცის წინააღმდეგ. ჰეილსბერგის ბრძოლაში ბენინგსენმა შეუტია ფრანგებს, მაგრამ ფრიდლანდის ბრძოლაში რიცხობრივმა უპირატესობამ გადამწყვეტი როლი ითამაშა. ნაპოლეონის 85 000-იანმა არმიამ რუსეთის 60 000-იან ჯარს მძიმე მარცხი აგემა.
ტომას ფერფაქსი

ტომას ფერფაქსი, ბარონი კამერონი (; დ. 17 იანვარი, 1612 — გ. 12 დეკემბერი, 1671) — ლორდი, ინგლისის პოლიტიკური მოღვაწე. ახალი მოდელის არმიის მეთაური ინგლისის რევოლუციის პერიოდში.

სწავლობდა კემბრიჯში, შემდეგ მსახურობდა ჰოლანდიაში მდებარე არმიაში. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ შეუერთდა ოპოზიციას, რომელიც აპროტესტებდა ჩარლზ -ის მმართველობას.
ნეჯდი

ნეჯდი ან ნიჯდი — ისტორიული რეგიონი ცენტრალურ საუდის არაბეთში. ნეჯდი მიიჩნევა ვაჰაბიზმის წარმოშობის ადგილად. ნეჯდი ცნობილია ისლამის პურიტანული ინტერპრეტაციით. რეგიონის მოსახლეობის უმეტესობა არის ვაჰაბისტი. ქვეყნის მოსახლეობის 28% ცხოვრობს ამ რეგიონში. ნეჯდი დაყოფილია შემდეგ პროვინციებად: ჰაილი, ელ-ქაზიმი და ერ-რიადი.

რეგიონის ეკონომიკის ყველაზე დიდი დარგია მატყლის დაუმუშავებელი ქსოვილის წარმოება.
აბუს მთა

აბუს მთა ან გურუ-სიკარი (დავ. ां ू,) — არავალის ქედის უმაღლესი მწვერვალი. მისი სიმაღლეა 1722 მ. საუკუნიდან ეს არის ჯაინიზმის რელიგიური მოძრაობის ცენტრი. მთა ცნობილია ტაძართა კომპლექსებით: ვიმალა-ვასაი, ნემინატჰა და ადინატჰა. ტაძრები საინტერესოდ გამოიყურება თავისი თეთრი ქვის ფერში გადაწყვეტილი ინტერიერებით, ჯაინისტური ქანდაკებებით და სხვა.
არიავარტა

არიავარტა (, ्ा्, „არიელთა სამყოფელი“) — ჩრდილოეთ ინდოეთის სახელწოდება კლასიკურ სანსკრიტულ ლიტერატურაში. „მანი–სმრიტი“ გვაზლევს დაზუსტებულ ადგილა ამ სახელწოდების ქვეშ — „მიწა ჰიმალაებსა და ვინდჰიას, აღმოსავლეთისა და დასავლეთის ზღვებს შორის“ (2.22). „ვასიშტჰა–დჰარამასუტრას“ თანახმად (.8-9 12-13), არიავარტა მდებარეობს აღმოსავლეთით იმ ადგილიდან, სადაც მდინარე სარასვატი იკარგება უდაბნოში, კალაკავანიდან დასავლეთით, პატიატრას მთიდან და ვინდჰიადან ჩრდილოეთით და ჰიმალაებიდან სამხრეთით.

ზოგიერთი ლიტერატურა კიდევ უფრო აზუსტებს გეოგრაფიულ ადგილს, კერძოდ, მინიშნებულია, რომ არიაბარტა მდებარეობს მდინარეების განგისა და ჯამუნას შუამდინარეთში. ზოგიერთ დჰარმასუტრაში აღწერილია გამოსყიდვის რიტუალი, რომელიც უნდა შეესრულებინათ არიელებს არიავარტას საზღვრების გადაკვეთისას.
ჩინური სინდრომი

ჩინური სინდრომი — 1979 წლის ამერიკული თრილერი. მთავარ როლს ასრულებს ჯეინ ფონდა, რომელმაც ფილმში შესრულებული როლისთვის მიიღო საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის მთავარ როლში.

სიუჟეტი
ბირთვულ ელექტროსადგურზე შეფერხება ხდება. ხელისუფლება ფაქტის მიჩქმალვითაა დაინტერესებული. ტელეჟურნალისტი კიმბერლი უელსი, რომელიც ბირთვული ენერგიის შესახებ რეპორტაჟს ამზადებს, ოპერატორთან ერთად შემთხვევით შეესწრება მომხდარს. ოპერატორი ფარულად ჩაიწერს მასალას. ჯეკ გოდელი, სადგურის თანამშრომელი ახერხებს ავარიის თავიდან აცილებას. ტელევიზიის ხელმძღვანელობა ფარული ჩანაწერის ეთერში გაშვებაზე უარს ამბობს. კიმბერლი უელსი, რომელიც აქამდე მხოლოდ გასართობ თემებზე მუშაობდა, დამოუკიდებლად მოქმედებას იწყებს და ცდილობს, სიმართლე დაადგინოს: ხომ არ ემუქრება სადგურს ავარია? გოდელი აღმოაჩენს შეფერხების მიზეზს, შეცდომას აღჭურვილობაში, რაც შესაძლოა დიდი ავარიის მიზეზი გახდეს და ერთ-ერთ ჟურნალისტს ამის შესახებ ატყობინებს. ჟურნალისტი იღუპება. გოდელი ხვდება, რომ ხელისუფლება ჯიუტად აპირებს ფაქტის დამალვას და ამიტომ კიმბერლი უელსს უკავშირდება.

როლებში
ჯეინ ფონდა — კიმბერლი უელსი
ჯეკ ლემონი — ჯეკ გოდელი
მაიკლ დუგლასი — რიჩარდ ადამსი
პიტერ დონატი — დონ იაკოვიჩი
სკოტ ბრედი — ჰერმან დეიანგი
უილფრიდ ბრიმლი — ტედ სპინდლერი
რიჩარდ ჰერდი — ივან მაკ-კორმაკი
ჯეიმზ ჰემპტონი — ბილ გიბსონი
კუკუ-იამანი

კუკუ-იამანი, ნახური — წყვილჩლიქოსანი ცხოველი ძროხისებრთა ოჯახისა. ახასიათებს თხისა და ცხვრის ნიშნები. მისი სხეულის სიგრძე 140 სმ აღწევს, სიმაღლე მინდაოში 90 სმ-მდე, წონა 73 კგ-მდე. მამლებს მოხრილი, გვერდით გადახრილი რქები აქვს, რომელთა სიგრძეა 80 სმ. დედლებს პატარა რქები აქვს. მურა-რუხი შეფერილობისაა, დაჰკრავს მოცისფრო ელფერი. მუცელი და ფეხები ნაწილობრივ თეთრია. გავრცელებულია ცენტრალური აზიის მაღალმთიანეთებში, ადის ზღვის დონიდან 3500-5000 მ სიმაღლეზე. გვხვდება ჩინეთში, მონღოლეთში, ნეპალსა და ქაშმირში. უპირატესობას ანიჭებს მთათა ციცაბო კლდოვან მონაკვეთებს. ცხოვრობს ჯოგებად. იკვებება ბალახით. შეწყვილება ხდება სექტემბერში. ნაშიერს შობს გაზაფხულზე. ნადირობის ობიექტია. იყენებენ მის ტყავს, ხორცს.
მარლენ ხუციევი

მარლენ ხუციევი ( დ. 4 ოქტომბერი, 1925, თბილისი — გ. 19 მარტი, 2019, მოსკოვი, რუსეთის ფედერაცია) — ქართული წარმოშობის საბჭოთა და რუსი კინორეჟისორი და სცენარისტი. სსრკ სახალხო არტისტი (1986). პროფესორი.

1950 წელს დაამთავრა საკავშირო კინემატოგრაფიის სახელმწიფო ინსტიტუტის სარეჟისორო ფაკულტეტი (ი. სავჩენკოს სახელოსნო). ხუციევმა ფელიქს მირონერთან ერთად გადაიღო სადიპლომო ფილმი „ქალაქთმშენებლები“, შემდეგ კი — „გაზაფხული ზარეჩნაიას ქუჩაზე“, რომელსაც მიენიჭა ბრინჯაოს მედალი მოსკოვის ახალგაზრდობისა და სტუდენტთა მსოფლიო ფესტივალზე 1967 წელს. სხვა ფილმებიდან აღსანიშნავია: „ორი თედორე“ (1958), „მე ოცი წლისა ვარ“ (1964), „ივლისის წვიმა“ (1966), „ბოლოსიტყვაობა“ (1983). 1970 წელს გადაიღო მხატვრული ტელეფილმი „მაისის თვე იყო“, რომელსაც მიენიჭა პრემია პრაღის ტელეფილმების საერთაშორისო კინოფესტივალზე. მისმა ფილმმა „მე ოცი წლისა ვარ“ მიიღო პრიზები ვენეციისა და რომის საერთაშორისო კინოფესტივალებზე 1965 წელს.

2019 წლის მარტში, ბოტკინის სახელობის საავადმყოფოში ჰოსპიტალიზაციის შემდეგ, გარდაიცვალა 94 წლის ასაკში.
ლოიდ შეპლი

ლოიდ შეპლი (; დ. 2 ივნისი, 1923, კემბრიჯი, მასაჩუსეტსი, აშშ — გ. 12 მარტი, 2016, ტუსონი, აშშ) — ამერიკელი ეკონომისტი და მათემატიკოსი. 2012 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია ეკონომიკის დარგში. დაიბადა ასტრონომ ჰარლოუ შეპლისა და მარტა ბეც შეპლის ოჯახში.

მსახურობდა აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალებში (1943—1945). ჰარვარდის უნივერსიტეტის ბაკალავრი (1948), პრინსტონის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის დოქტორი (1953). მუშაობდა კორპორაცია -ში (1948—1949; 1954—1981), 1981 წლიდან, გარდაცვალებამდე, კალიფორნიის უნივესიტეტში (ლოს-ანჯელესი) მოღვაწეობდა .

დაჯილდოებულია ბრინჯაოს ვარსკვლავის სამხედრო მედლით. ხელოვნებისა და მეცნიერების ამერიკული აკადემიისა (1974-დან) და აშშ-ის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის (1979-დან) აკადემიკოსი. ამერიკული ეკონომიკური ასოციაციის საპატიო წევრი (2007-დან). 2012-2016 წლებში ამერიკული მათემატიკური საზოგადოების ნამდვილი წევრი იყო. ნობელის პრემიის ლაურეატი ეკონომიკაში ელვინ როთთან ერთად (2012).

გარდაცვალება
გარდაიცვალა 2016 წლის 12 მარტს, 92 წლის ასაკში, ტუსონში, ბარძაყის ძვლის მოტეხილობით.
ხუტიის მყინვარი

ხუტიის მყინვარი — ხეობის ტიპის მყინვარი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონზე, ხუტიის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე კოდორის მარჯვენა შენაკადი — ხეცკვარის აუზში. სიგრძე 2,2 კმ, ფართობი 1,5 კმ². მყინვარის ენა მთავრდება ზღვის დონიდან 2000 მ სიმაღლეზე. ხუტიის მყინვარის ფირნის ხაზის სიმაღლე ზღვის დონიდან 3050 მ-ია.
ჯიმარის მყინვარი

ჯიმარის მყინვარი — კარულ-ხეობის ტიპის მყინვარი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ხოხის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე გენალდონის (გიზელდონის მარჯვენა შენაკადი) სათავეში. სიგრძე 3,2 კმ, ფართობი 2,5 კმ². დამახასიათებელია წინსვლითი გადაადგილება. საზრდოობს მწვერვალ ჯიმარის კალთაზე ჩამონადენი მყინვარული ნაკადებით. მყინვარიდან გამოედინება მდინარე გიზელდონის მარჯვენა შენაკადი — გენალდონი. ჯიმარის მყინვარზე მისასვლელი გზა ადის სოფელ კარმადონიდან.
ამაზონია (სტადიონი)

ამაზონია — საფეხბურთო სტადიონი ამაზონასის შტატის ქალაქ მანაუსში, ბრაზილიაში. აშენებულია ძველი ვივალდანის სტადიონის ადგილას, რომელიც 2011 წელს დაანგრიეს. მისი მშენებლობა 2011-2014 წლებში მიმდინარეობდა. სტადიონის ტევადობაა 39,118. სტადიონის გახსნითი მატჩი 2014 წლის 9 მარტს შედგა, ადგილობრივ „ნასიონალსა“ და „კლუბ რემოს“ შორის (2-2).

„ამაზონიაზე“ გაიმართება 2014 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის მატჩები.
ახალი მოდელის არმია

ახალი მოდელის არმია — მრგვალთავიანების შეიარაღებული ძალები, შეიქმნა 1644 წელს ინგლისის რევოლუციის პერიოდში ოლივერ კრომველის ინიციატივით. არმიის შემადგენლობაში იყო 22 ათასი ჯარისკაცი და ოფიცერი. მასში გაერთიანებული იყო 23 პოლკი (ქვეითი ჯარი -12 პოლკი, დრაგუნები - 1 პოლკი, ცხენოსანი არმია - 10 პოლკი). ახალი მოდელის არმიაში გაბატონებული იყო მკაცრი დისციპლინა და მაღალი რელიგიური (პროტესტანტიზმი) სულისკვეთება.
ირაკლი ანდრონიკოვი

ირაკლი ანდრონიკოვი (ირაკლი ლუარსაბის ძე ანდრონიკაშვილი; დ. 28 სექტემბერი 1908, სანქტ-პეტერბურგი — გ. 13 ივნისი, 1990, მოსკოვი) — რუსი მწერალი და ლიტერატურათმცოდნე.

საბჭოთა კავშირის სახალხო არტისტი (1982). ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1956), რსფსრ (1959) და საქართველოს სსრ (1961) ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე. სსრკ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1967). სკკპ წევრი 1949 წლიდან.

ირაკლი ანდრონიკოვი დაიბადა ცნობილი იურისტის, საქართველოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის ერთ-ერთი ფუძემდებლის ლუარსაბ ანდრონიკაშვილის ოჯახში. 1930 წელს დაამთავრა ლენინგრადის უნივერსიტეტის ისტორიულ-ფილოლოგიური ფაკულტეტი. ნაწარმოებების გამოქვეყნება დაიწყო 1929 წლიდან (რუსულ ენაზე).

1935 წლიდან გამოდიოდა ესტრადაზე თავისივე ზეპირი მოთხრობებით, რომლებშიც განასახიერებდა რეალური გმირების — მწერლების, მეცნიერების, მსახიობების და სხვა მოღვაწეების „პორტრეტებს“. 1941 წლიდან მონაწილეობდა მეორე მსოფილო ომში როგორც სამხედრო კორესპონდენტი (კალინინის ფრონტი, სმოლენსკის პარტიზანული რაზმები, ამიერკავკასიის ფრონტი).

ანდრონიკოვის იუმორით შეფერილი ზოგიერთი მოთხრობა მხოლოდ ზეპირ ვარიანტებში არსებობს („ვარვარა ზახაროვნა“, „სტუმრად ბიძასთან“, „პირველად ესტრადაზე“), სხვები კი შემდგომ დაიბეჭდა („მოთხრობები-საუბრები“, 1935; „გენერალ ჩანჩიბაძის საუბარი ახალწვეულებთან“, 1942; „ლერმონტოვის თანამემამულე“, 1952; „შალიაპინის ყელი“, 1959; „სალვინის შეცდომა“, 1959 და სხვა). ანდრონიკოვი მიხეილ ლერმონტოვის შემოქმედების მკვლევარი, ლერმონტოვის ენციკლოპედიის თანაავტორი და სარედაქციო კოლეგიის წევრი იყო. ეკუთვნის აგრეთვე პუშკინის დუელის და სიკვდილის შესახებ ახალ მასალებზე აგებული ნარკვევები. იყო რედაქტორი ლერმონტოვის თხზულებათა ოთხტომეულისა (1953).

საქართველოს საგანგებო ადგილი უკავია ანდრონიკოვის შემოქმედებაში. გამოკვლევაში „ლერმონტოვი საქართველოში“ ყურადღება გამახვილებულია ლერმონტოვის საქართველოსთან კონტაქტებზე 1837 წელს. მის წერილებსა და ესეებში ქართველ მოღვაწეებზე ხშირად ვხედავთ ობიექტის ღრმა წვდომას (ილია ჭავჭავაძის შემოქმედებაში სოციალური მოტივების შეფასება, გიორგი ლეონიძისა და სიმონ ჩიქოვანის პოეზიის ნიშან-თვისებათა ზუსტი მოხაზვა, ვახტანგ ჭაბუკიანისეული დადგმის — ბალეტ „დემონის“ ბრწყინვალე შეფასება და ა.შ.). ანდრონიკოვი ეწეოდა დიდ საზოგადო, ორგანიზაციულ-შემოქმედებით მუშაობას, სხვადასხვა დროს იყო სსრკ მწერალთა კავშირის გამგეობის, ლენინური და სახელმწიფო პრემიების კომიტეტის, მთელი რიგი სამეცნიერო საბჭოებისა და სარედაქციო კოლეგიების წევრი.

ანდრონიკოვის ზეპირი მოთხრობები საფუძვლად დაედო რამდენიმე კინოფილმს, რომლებშიც ის თვითონვე მონაწილეობდა.

თხზულებები
ლიტერატურათმცოდნის მოთხრობები, თბ., 1962;
საქართველო მ. ლერმონტოვის შემოქმედებაში, თბ., 1953.
 ..., 2 ., ., 1965;
. , 2 ., ., 1967.
ასირი

ასირი — საუდის არაბეთის რეგიონი, მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთში. სახელი ჰქვია რეგიონში მცხოვრები კლანების კონფედერაციის მიხედვით. მისი ფართობი შეადგენს 81 000 კმ²-ს, ხოლო მოსახლეობა დაახლოებით 2 190 000 ადამიანს. მისი დედაქალაქია აბჰა, სხვა მსხვილი ქალაქებია: ხამის-მუშაიტი, ბიშა და ბარიქი. 2007 წლის 16 მაისიდან რეგიონის მმართველი არის ფაისალ ბინ ხალიდი, მეფის ხალიდ იბნ აბდელ აზიზ ალ საუდის შვილი. მან ამ პოზიციაზე შეცვალა თავისი ბიძაშვილი ხალიდ ალ ფაისალი.

გუბერნიები
ასირის რეგიონი იყოფა 6 გუბერნიად (მოსახლეობის რაოდენობა მოცემულია 2010 წლის აღწერის მიხედვით):
აბჰა (+600,000)
ალ-ნამასი (+105,000)
ბარიქი (+50,000)
ბიშა (+325,800)
ხამის-მუშაიტი (+835,000)
ტანომა (+65,000)
დარან-ალჯანუბი (+55,000)

ეკონომიკა
ისტორიულად ასირში აწარმოებდნენ: ყავას, ხორბალს, იონჯას, ქერს, სინამაქის ფოთოლს და საკმეველს. რეგიონის შედარებით ნესტიან ადგილებში იზრდება ქუნჯუთი. ჩალა გამოიყენებოდა ჭილობის, ჩალის ქუდების და კალათების დასამზადებლად, ზოგიერთი ტომი მისგან კარვებსაც წნავდა.

გუბერნატორები
ხალიდ ალ ფაისალი (1971–2007)
ფაისალ ბინ ხალიდი (2007–დღემდე)
შენ გაიცნობ მაღალ შავგრემან უცნობს

შენ გაიცნობ მაღალ შავგრემან უცნობს — ვუდი ალენის 2010 წლის კომედიურ-დრამატული ფილმი. ფილმის პრემიერა გაიმართა 2010 წლის კანის კინოფესტივალზე. ფილმში ერთ-ერთ როლზე მოიაზრებოდა ნიკოლ კიდმანი, თუმცა საბოლოოდ ის ლუსი პანჩმა შეცვალა.

როლებში
ანტონიო ბანდერასი - გრეგ კლემენტი
ჯოშ ბროლინი - როი ჩენინგი
ენტონი ჰოპკინზი - ელფი შეფრიჯი
გემა ჯონსი - ელენა შეფრიჯი
ფრეიდა პინტო - დია
ლუსი პანჩი - შერმენ ფოქსი
ნაომი უოტსი - სალი ჩენინგი
მაგნოლია (ფილმი)

მაგნოლია — 1999 წლის ამერიკული დრამატული ფილმი. ფილმის რეჟისორი, პროდიუსერი და სცენარისტია პოლ ტომას ანდერსონი. ფილმის მოქმედება ვითარდება სან-ფერნანდოს დაბლობზე, ერთ წვიმიან დღეს. სიუჟეტი მოზაიკურია და შედგება ერთმანეთისგან დამოუკიდებელი რამდენიმე ამბისაგან. ფილმი გახდა ოქროს დათვის მფლობელი ბერლინის კინოფესტივალზე.

როლებში
ჯერემი ბლეკმენი - სტენლი სპექტორი
ტომ კრუზი - ფრენკ მეკი
მელინდა დილონი - როუზ გეიტორი
ტომას ჯეინი - ახალგაზრდა ჯიმი
ჯულიანა მური - ლინდა პერტრიჯი
უილიამ მეისი - დონი სმითი
ჯონ კრისტოფერ რაილი - ოფიცერი ჯიმ კერინგი
ფილიპ ბეიკერ ჰოლი - ჯიმი გეიტორი
ფილიპ სეიმურ ჰოფმანი - ფილ პარმა
ჯეისონ რობარდსი - ერლ პერტრიჯი
მელორა უოლტერსი - კლაუდია უილსონ გეიტორი
მაიკლ მერფი - ალან კინგმენი
ფელისიტი ჰაფმენი - სინტია
რიკი ჯეი - ბარტ რემზი
მაიკლ ბოუენი - რიკ სპექტორი
ლუის გუსმანი - ლუისი
ალფრედ მოლინა - სოლომონი
ჟან-ბატისტ დენი

ჟან-ბატისტ დენი (დ. 1643 — 3 ოქტომბერი, 1704) — ფრანგი ექიმი, ცნობილია იმით, რომ ადამიანის სისხლის გადასხმა პირველად დოკუმენტურად აღწერა. სწავლობდა მონპელიეში, იყო ლუი -ის პირადი ექიმი.

წყაროების თანახმად, სისხლის გადასხმა 1667 წლის 15 ივნისს მოხდა: დენიმ ცხვრის სისხლი გადაუსხა 15 წლის ბიჭს, რომელიც ამის შემდეგ ცოცხალი გადარჩა. დენის ექსპერიმენტებმა საფრანგეთში დიდი პოლემიკა გამოიწვია, რასაც ოფიციალურად 1670 წელს მოჰყვა სისხლის გადასხმის აკრძალვა. სისხლის შემდეგი გადასხმა მოხდა მხოლოდ 1902 წელს, როდესაც ადამიანის მეოთხე ჯგუფის სისხლი აღმოაჩინეს.
ელ-ჰასა

ელ-ჰასა — ისტორიული რეგიონი, ოაზისი აღმოსავლეთ საუდის არაბეთში. რეგიონი მოიცავს აღმოსავლეთ პროვინციის უმეტეს გუბერნიებს. ოაზისი მდებარეობს სპარსეთის ყურიდან, არაბეთის ნახევარკუნძულის სიღრმეში დაახლოებით 60 კილომეტრში. რეგიონი შედის უფრო დიდი ისტორიული აღმოსავლეთ არაბეთის რეგიონში, რომელიც მოიცავს ნახევარკუნძულის აღმოსავლეთ სანაპიროს და ვრცელდება სამხრეთით ომანამდე. ასევე მოიცავდა კუნძულ ბაჰრეინს.

ეკონომიკა
ელ-ჰასა ეკუთვნის იმ იშვიათ ადგილებს საუდის არაბეთის ნახევარკუნძულზე სადაც ისტორიულად მოყავდათ ბრინჯი.

1938 წელს დამამის ახლოს აღმოაჩინეს ნავთობის საბადოები, რამაც რეგიონის სწრაფი მოდერნიზაცია გამოიწვია. 1960-იან წლებში წარმოებამ დღეში ერთ მილიონ ბარელს მიაღწია.
თურქეთის საპრეზიდენტო არჩევნები (2014)

თურქეთის საპრეზიდენტო არჩევნები 2014 — რიგით პირველი საყოველთაო საპრეზიდენტო არჩევნები თურქეთში. გაიმართა 2014 წლის 10 აგვისტოს. 2007 წლის საკონსტიტუციო რეფერენდუმისა და 2010 წელს განხორციელებული საკონსტიტუციო ცვლილებების მიხედვით საპრეზიდენტო ხელისუფლება ძლიერდება. ეს პირველი არჩევნები იყო, როცა პრეზიდენტი უშუალოდ ხალხმა აირჩია. აქამდე არსებული კანონით, პრეზიდენტი 7 წლის ვადით და მხოლოდ ერთხელ აირჩეოდა, ახალი კანონმდებლობით კი დადგენილია ორი შესაძლებელი ხუთწლიანი ვადა.
ანდრეი მირონოვი

ანდრეი მირონოვი ( დ. 7 მარტი, 1941 — გ. 16 აგვისტო, 1987) — თეატრის, კინოსა და ესტრადის მსახიობი. რსფსრ-ის დამსახურებული (1974) და სახალხო არტისტი (1980). მარია მირონოვას და ალექსანდრე მენაკერის შვილი.

ბიოგრაფია
1962 წლიდან, შჩუკინის სახელობის თეატრალური სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ, გარდაცვალებამდე იყო მოსკოვის სატირის თეატრის მსახიობი. მისი პირველი თეატრალური როლია სილვესტრი („სკაპენის ოინები“). ახალგაზრდა მირონოვის კომედიური ტალანტი გამოვლინდა სპექტაკლებში: „ბაღლინჯო“ (თავდაპირველად წარდგენილი იყო პრისიპკინის როლზე, ათწლეულის შემდეგ თამაშობდა ოლეგ ბაიანას), „აბანო“ (ველოსიპედკინი), „შემოსავლიანი ადგილი“ (ჟადოვი), „დონ ჟუანი ანუ გეომეტრიის სიყვარული“ (დონ ჟუანი), „რევიზორი“ (ხლესტაკოვი). მსახიობის ყველაზე პოპულარული თეატრალური როლი გახდა ვირტუოზული, ზღაპრული, საზეიმო და ჰაეროვანი ფიგარო „ფიგაროს ქორწინებაში“. კინოში სახელი მოიხვეჭა პეტკას როლის შესრულებით ფილმში „და თუ ეს სიყვარულია?“, რომელშიც „თავისუფალი“ იმიჯი შექმნა.

ახალგაზდრობიდანვე კინოში გვევლინებოდა სიმპათიური ჭაბუკების როლში: „ჩემი უმცროსი ძმა“ (იურკა), „სამს პლუს ორი“ (რომკა). უფრო მოგვიანებით მსახიობმა სარკასტული ფერების გამოყენების გესლი გამომაჟღავნა ფილმებში: „უფრთხილდი ავტომობილს“ (დიმა სემიცვეტოვი) და „ბრილიანტის ხელი“ (გენადი). იმპროვიზაციული ელფერითა და ფილიგრანული ტექნიკით მირონოვი თამაშობდა ვოდევილებსა და ოპერეტებში, სატირულ და ფილოსოფიურ კომედიებში.

1987 წლის 14 აგვისტოს ანდრეი მირონოვმა რიგაში ჩატარებული თეატრალური გასტროლებისას სპექტაკლში „შეშლილი დღე ანუ ფიგაროს ქორწინება“ თამაშისას გონება დაკარგა. შედეგად გადაყვანილი იქნა ადგილობრივ საავადმყოფოში, სადაც დაუსვეს თავის ტვინში სისხლჩაქცევის დიაგნოზი. 2 დღის შემდეგ, ესე იგი 16 აგვისტოს მირონოვი გარდაიცვალა. დაკრძალულია მოსკოვში, ვაგანკოვოს სასაფლაოზე.

ფილმოგრაფია
აგვისტო: ოსეიჯის ოლქი (ფილმი)

აგვისტო: ოსეიჯის ოლქი — 2013 წლის ამერიკული ფილმი. დაფუძნებულია 2007 წლის ამავე სახელწოდების პიესაზე, რომელმაც პულიცერის პრემია მოიპოვა.

სიუჟეტი
ოკლაჰომას შტატის ოსეიჯის ოლქის ერთ სოფლის სახლში იკრიბება უესტონების დიდი ოჯახი. მათი შეკრების მიზეზი ოჯახის მამის, ბევერლის გარდაცვალებაა. ქვრივ ვაიოლეტთან ერთად დაკრძალვაზე იკრიბება სამი და: ბარბარა, კარენი და ივი და მათი დეიდა ფეი ოჯახებთან ერთად. ერთად შეკრებილი ნათესავები ურთიერთობების გარკვევას იწყებენ და ერთმანეთს ადანაშაულებენ ღალატსა და წარუმატებლობაში. ყველა მათგანს საკუთარი საიდუმლო აქვს.

როლებში
მერილ სტრიპი - ვაიოლეტ უესტონი
ჯულია რობერტსი - ბარბარა უესტონ ფორდჰემი
ჯულიანა ნიკოლსონი - ივი უესტონი
ჯულიეტ ლუისი - კარენ უესტონი
იუენ მაკგრეგორი - ბილ ფორდჰემი
ებიგეილ ბრესლინი - ჯინ ფორდჰემი
მარგო მარტინდეილი - მეტი ფეი ეიკინი
კრის კუპერი - ალან ეიკინი
ბენედიქტ კამბერბეჩი - ჩარლზ ეიკინი
დერმო მარლუნი - სტივ ჰუბერბრეხტი
სემ შეპარდი - ბევერლი უესტონი
მისტი აპჰემი - ჯონა მონევატა

ჯილდოები
ჰოლივუდის კინოფესტივალის ორი ჯილდო: საუკეთესო ქალი მეორეხარისხოვან როლში (ჯულია რობერტსი); საუკეთესო სამსახიობო ანსამბლი
კინომსახიობთა გილდიის სამი ჯილდო: საუკეთესო მსახიობი ქალი (მერილ სტრიპი); საუკეთესო ქალი მეორეხარისხოვან როლში (ჯულია რობერტსი); საუკეთესო სამსახიობო ანსამბლი
ოსკარის ორი ნომინაცია: საუკეთესო მსახიობი ქალი (მერილ სტრიპი); საუკეთესო ქალი მეორეხარისხოვან როლში (ჯულია რობერტსი)
ოქროს გლობუსის ორი ნომინაცია: საუკეთესო მსახიობი ქალი მიუზიკლსა ან კომედიაში (მერილ სტრიპი); საუკეთესო ქალი მეორეხარისხოვან როლში (ჯულია რობერტსი)
-ს ნომინაცია საუკეთესო ქალი მეორეხარისხოვან როლში (ჯულია რობერტსი)
ზოლტან ფაბრი

ზოლტან ფაბრი ( დ. 15 ოქტომბერი, 1917 — გ. 23 აგვისტო, 1994) — უნგრელი კინორეჟისორი და სცენარისტი. 1941 წელს დაამთავრა ბუდაპეშტის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი. 1941–1944 წლებში გამოდიოდა ეროვნულ თეატრში, იქვე განახორციელა თავისი პირველი დადგმები (გრილპარცერის „ბატონის ერთგული მსახური“, „ფალსტაფი“, შექსპირის „ჰენრიხ “-ის მიხედვით). 1949 წელს ხელმძღვანელობდა ბუდაპეშტის მოზარდ მაყურებელთა თეატრს. მისი როგორც კინორეჟისორის დებიუტი შედგა 1952 წელს (ფილმი „ქარიშხალი“). მთელი უნგრული კინემატოგრაფის საეტაპო ფილმი გახდა „კარუსელი“ (1956), რომელშიც ფაბრიმ ნათლად და ინდივიდუალურად უჩვენა ძველი მსოფლმხედველობისა და მესაკუთრული მორალის მსხვრევა. იგი მუდმივად მიმართავდა სოციალური და პოლიტიკური პრობლემატიკის მნიშვნელოვან თემებს. ფილმებში: „ბატონი ჰანიბალი მასწავლებელი“ (1956), „ანა ეიდეში“ (1958) და „დაუსრულებელი ფრაზის 141 წუთი“ (1974) გაშუქებულია უნგრეთის სამეფოში არსებული სიცოცხლის მხუთავი ატმოსფერო. უნგრული კინოხელოვნების გამორჩეული ნამუშევარია ფაბრის „20 საათი“ (1965), — რეალისტურად ღრმა, ეპიკური გაქნევით, ძველი ცხოვრების წყობილების ნგრევის პროცესის მამხილებელი ფილმი. ფაბრის სხვა ფილმებიდან აღსანიშნავია: „სიცოცხლის ნიშანი“ (1954) „ცისფერი აპრილი“ (1957), „ბიჭები პალის ქუჩიდან“ (1969), „ჭიანჭველების ბუდე“ (1971), „პლუს მინუს ერთი დღე“ (1973), „დაუსრულებელი წინადადება“ (1974) და სხვა. 1976 წელს ფაბრიმ გადაიღო ცნობილი ფილმი „მეხუთე ბეჭედი“, რომელმაც მოსკოვის საერთაშორისო კინოფესტივალზე მიიღო ოქროს პრიზი, გარდა ამისა, შეყვანილი იყო ბერლინის საერთაშორისო კინოფესტივალზე, სადაც ნომინირებული იყო „ოქროს დათვზე“. „მეხუთე ბეჭედი“ გადაღებულია ფერენც შანტას ამავე სახელწოდების წიგნის მიხედვით. ფაბრის ფილმმა „დაუსრულებელი ფრაზის 141 წუთი“ მოსკოვის საერთაშორისო კინოფესტივალზე მიიღო ვერცხლის პრიზი. ფილმმა „20 საათი“ მოსკოვის საერთაშორისო კინოფესტივალზე მიიღო მთავარი პრემია. ფაბრის ფილმმა „ბიჭები პალის ქუჩიდან“ მოსკოვის საბავშვო ფილმების საერთაშორისო კინოფესტივალზე მიიღო მთავარი პრემია. ზოლტან ფაბრი გარდაიცვალა გულის შეტევით.
იეზდიგერდ III

იეზდიგერდ (დ. 624 — გ. 652 )— სასანიანების დინასტიის უკანასკნელი შაჰინშაჰი, ხოსრო ფარვიზის შვილიშვილი, შაჰრიარის ძე. 632 წელს მხედართმთავარმა რუსტემმა იგი სასანიანების შაჰად გამოაცხადა. არეულობისაგან დასუსტებული სპარსეთი გაერთიანდა. თუმცა ახალი შაჰი მცირე ხანს ცხოვრობდა მშვიდობიან პერიოდში. მმართველობის დასაწყისში არაბებმა სამხრეთში ერაყზე თავდასხმა დაიწყეს. იბნ ჰარისი უდაბნოდან თავს ესხმოდა სპარსეთის ქალაქებს და კვლავ უდაბნოში უჩინარდებოდა. 633 წელს ერაყზე თავდასხმით არაბებმა სასანიანებთან ბრძოლა დაიწყეს. 636 წელს კადისის ბრძოლაში სპარსელები სასტიკად დამარცხდნენ არაბებთან. 651 წელს იეზდიგერდი მერვში გაიქცა, სადაც მოკლეს.