სოფია ნალეპინსკა-ბოიჩუკი

სოფია ნალეპინსკა-ბოიჩუკი ( -; დ. 30 ივლისი 1884, ლოძი, პეტროკოვის გუბერნია — გ. 11 დეკემბერი, 1937, კიევი) – პოლონური წარმოშობის უკრაინელი გრაფიკოსი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
სოფია დაიბადა პოლონელი რკინიგზის ინჟინრის ალექსანდრე ნალეპინსკის (1857–1908) და ფრანგული წარმოშობის პიანისტის —სოფია რორის (1861–1939) ოჯახში. 1888 წელს მისი მშობლები შვილებთან ერთად სანქტ-პეტერბურგში გადავიდნენ საცხოვრებლად, სადაც ალექსანდრე სამთო ინსტიტუტში ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. გოგონამ კარგი განათლება მიიღო სახლში, ექსტერნად დაამთავრა გიმნაზია. ფლობდა გერმანულ და ფრანგულ ენებს.

დაამთავრა სანქტ-პეტერბურგისი. ი. ციონგლინსკის სახელობის სამხატვრო სკოლა. 1908 წლიდან ხატვას სწავლობდა მიუნხენის ს. გოლოშის სახელობის სამხატვრო სკოლაში, ხოლო 1909 წელს პარიზის რანსონის აკადემიაში. პარიზში დაუმეგობრდა სოფია ბოდუენ დე კურტენეს და მასთან ერთად შეუერთდა ნეობიზანტიურ სახელოსნოს , რომელსაც მხატვარი მიხაილო ბოიჩუკი ხელმძღვანელობდა. 1910 წელს ს. ნალეპინსკამ, მ. ბოიჩუკთან და მხატვარ ნ. კასპეროვიჩთან ერთად, ფლორენციის, რავენის, ვენეციის და ვენის მუზეუმები მოინახულა. შემდეგ დაბრუნდა სანქტ-პეტერბურგში. მიხაილო ბოიჩუკი კი ლვივში გაემგზავრა, სადაც მუშაობდა ეროვნულ მუზეუმში.

1912 წელს სოფია ნალეპინსკა კიევში ჩავიდა. 1917 წელს ცოლად გაჰყვა მიხაილო ბოიჩუკს. 1918 წელს შეეძინა ვაჟი — პიოტრი. 1929 წელს წყვილმა ცალ-ცალკე დაიწყო ცხოვრება, ვინაიდან მიხაილო ბოიჩუკის ცხოვრებაში სხვა ქალი გამოჩნდა, თუმცა მეუღლეები ოფიციალურად არ განქორწინებულან.

1919 წელს სოფიამ პედაგოგად დაიწყო მუშაობა მირჰოროდის სამხატვრო სკოლაში.

მან შექმნა ქაღალდის ფულისა და სახელმწიფო ფასიანი ქაღალდების მოდელები (უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის დროს — 1917 წლიდან 1921 წლამდე). ამ მოდელების გამოფენა 1932 წელს მოეწყო ლვივში, დამოუკიდებელი უკრაინული ხელოვნების ასოციაციის თანამედროვე უკრაინული გრაფიკის გამოფენაზე, თუმცა მიმოქცევაში არასოდეს შესულა.

1922 წლიდან 1929 წლამდე სოფია ასწავლიდა კიევის ხელოვნებს ინსტიტუტში, სადაც ხელმძღვანელობდა ქსილოგრაფიის სახელოსნოს სტამბის განყოფილებაში. მის სტუდენტებს შორის იყვნენ ეკატერინა გაკებუში, ალექსანდრე რუბანი, გალინა ზორია, ნადეჟდა კომპანიეც-კიანჩენკო და კონსტანტინ კოზლოვსკი.

სოფია ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას და ასევე ინტენსიურად მუშაობდა დაზგური გრაფიკის დარგში, კერძოდ, ილუსტრირებას უკეთებდა ტარას შევჩენკოს („კატერინა“), დ. მამინ-სიბირიაკის („მინდობით აღსაზრდელი“), ლევ ტოლსტოის („ანა კარენინა“) და სხვათა წიგნებს.

1926 წლის ნოემბრიდან 1927 წლის მაისამდე სოფიამ, მიხაილო ბოიჩუკმა, ვასილ სედლიარმა და ივან პადალკამ იმოგზაურეს გერმანიაში, საფრანგეთსა და იტალიაში, რაც მათი შემდგომი დაპატიმრების ოფიციალური მიზეზი გახდა, „უკრაინის ნაციონალისტურ ფაშისტურ კონტრრევოლუციურ დაჯგუფებაში“ მონაწილეობის ბრალდებით.

1937 წლის 12 ივნისს სოფია დააკავეს ანტისაბჭოთა ნაციონალისტურ ტერორისტულ ორგანიზაციაში მონაწილეობისა და უცხოურ დაზვერვასთან თანამშრომლობის ბრალდებით. მისი დაპატიმრების ბრძანებას ხელი მოაწერა უკრაინის სსრ-ის ნკვდ-ს მე-4 განყოფილების ოპერატიულმა თანამშრომელმა პ. გოლდმანმა, რომელმაც ასევე ხელი მოაწერა ო. ვიშნიას,ო. დოსვიტნის ო. სლისარენკოს, ივან ლაკიზას და 1936 წელს მიხაილო ბოიჩუკის დაპატიმრების ბრძანებებს.

სოფიას რამდენიმე თვის განმავლობაში იმყოფებოდა სასტიკი დაკითხვების ქვეშ, მაგრამ მან არა მხოლოდ არ დაადასტურა „კონტრრევოლუციურ ორგანიზაციაში“ მონაწილეობის აბსურდული ბრალდებები, არამედ უარი თქვა რომელიმე მეგობრის ან კოლეგის წინააღმდეგ ჩვენების მიცემაზე. როგორც დაკითხვის ოქმში იყო აღნიშნული, სოფია ამბობდა:

საქმეს იძიებდნენ უფროსი ლეიტენანტი დ. ლიფარი, ნკვდ სახელმწიფო უშიშროების დირექტორატის განყოფილების უფროსი და ნკვდ-ს -ს სახელმწიფო უშიშროების დირექტორატის განყოფილების უფროსის თანაშემწე, უმცროსი ლეიტენანტი დ. პერცოვი და რაიონული განყოფილების უფროსი, სერჟანტი მინენკო.

სოფია ნალეპინსკა-ბოიჩუკი სიკვდილით დასაჯეს 1937 წლის 11 დეკემბერს. სიკვდილის შემდეგ მისი რეაბილიტაცია მოხდა 1988 წელს.

1996 წელს სოფია ნალეპინსკა-ბოიჩუკის სახელი მოხვდა 40 რეპრესირებულ მხატვართა სახელებს შორის ხელოვნების ეროვნული აკადემიის (კიევ), ვოზნესენსკის დაღმართი, 20) ტერიტორიაზე განთავსებულ ძეგლზე. მემორიალი გაიხსნა უკრაინის მხატვართა კავშირის ინიციატივით.

ოჯახი
მეუღლე — მიხაილო ბოიჩუკი — მხატვარი-მონუმენტალისტი, პედაგოგი.
ვაჟი — პიოტრი (1918 წლის 26 ივლისი). მშობლების დაპატიმრების დროს ის კიევის ხელოვნების ინსტიტუტის სტუდენტი იყო. თანაკლასელების წერილების მიხედვით, გარდაიცვალა დიდი სამამულო ომის დროს.

და — ანა (ქორწინებაში პეჩარკოვსკა). ცხოვრობდა პოლონეთში.

ძმა — ალექსანდრე ნალეპინსკი (დ. 1882, ლოძი — გ. 1968, იქვე), ინჟინერ-ტექნოლოგი, პედაგოგი, მხარეთმცოდნე, სოციალისტური პარტიის და პოლონეთის ტურისტულ-მხარეთმცოდნეობის საზოგადოების აქტივისტი.

ძმა — თადეუშ ნალეპინსკი (1885-1918), პოეტი.