iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აბდ ალ-კადირ-ხან ხათაქი

აბდ ალ-კადირ-ხან ხათაქი (; დ. 1651 — გ. 1702) — ავღანელი პოეტი, ლირიკოსი. ხუშპალ-ხან ხათაქის შვილი და მისი ლიტერატურული მიმდევარი.

წერდა პუშტუ ენაზე, ხშირად იმეორებდა სპარსულენოვანი პოეტების სუფიურ მოტივებს, დასტიროდა სოფლის ამაოებას, ეტრფოდა ღმერთსა და სიკეთეს, ებრძოდა ბოროტებასა და ძალადობას. შექმნა ლექსთა დივანი. დაამუშავა ადამხანისა და დურხანის ლეგენდა, პუშტუ ენაზე თარგმნა საადის „გოლესთანი“ და აბდ ალ-რაჰმან ჯამის ნაწარმოებები.
აბდ ალ-ლაჰ იბნ ალ-ზუბაირი

აბდ ალ-ლაჰ იბნ ალ-ზუბაირი (; დ. 624 — გ. 692) — არაბი პოლიტიკური მოღვაწე კურაიშიტთა ტომისა, ანტიხალიფად წოდებული.

ედავებოდა ხალიფას იაზიდ იბნ მუავიას, რომლის გარდაცვალების შემდეგ 683 წელს თავი ხალიფად გამოაცხადა. აბდ ალ-ლაჰ იბნ ალ-ზუბაირის ძალაუფლებას ემორჩილებოდა ერაყი, სამხრეთ არაბეთი, ეგვიპტე და სირიის დიდი ნაწილი. 687 წელს ჩააქრო შიიტების აჯანყება. ომაიანთა ხელისუფლების განმტკიცების შემდეგ ხალიფა აბდ ალ-მალიქ იბნ მარვანის ლაშქარმა ჰაჯაჯ იბნ იუსუფის მეთაურობით 692 წელს ალყა შემოარტყა აბდ ალ-ლაჰ იბნ ალ-ზუბაირის მომხრეებს მექაში. აბდ ალ-ლაჰ იბნ ალ-ზუბაირი ამ ბრძოლაში დაიღუპა.
ჩაიკოვსკელები

ჩაიკოვსკელები, პროპაგანდის დიდი საზოგადოება — რევოლუციურ-ხელოსნური ორგანიზაცია რუსეთში. ჩაისახა 1868-1869 წლებში როგორც სერგეი ნეჩაევის მოწინააღმდეგეთა ჯგუფი. ნიკოლოზ ჩაიკოვსკის სახელი პირობითად ეწოდა. ორგანიზაციის ბირთვს შეადგენდა სამედიცინო-ქირურგიული აკადემიის სტუდენტთა თვითგანათლების წრე, რომელსაც ჩაიკოვსკი მიეკედლა. წრის ძირითად ამოცანას თვითგანათლების გარდა შეადგენდა პეტერბურგისა და სხვა ქალაქების მოწინავე სტუდენტთა გაერთიანება და შემდეგ კი რევოლუციური მომზადების მიზნით მუშებსა და გლეხებს შორის პროპაგანდა. ჩაიკოვსკელებმა გამოსცეს და გაავრცელეს კარლ მარქსის „კაპიტალის“ ტომი და სხვა რევოლუციური ლიტერატურა. 1871 წელს მარკ ნატანსონის წრე გაერთიანდა ალექსანდრა კორნილოვას და სოფია პეროვსკაიას ქალთა თვითგანათლების წრესთან. 1872 წელს ჩაიკოვსკელებმა დაიწყეს მუშათა წრეების შექმნა სოფლად რევოლუციური მუშაობისთვის პროპაგანდისტთა მოსამზადებლად. პეტერბურგსა და ოდესაში გაერთიანდა დაახლოებით 400 მუშა. ჩაიკოვსკელების მიერ მომზადებული მუშები (ვიქტორ ობნორსკი, თ. კრავჩენკო და სხვ.) შემდგომ სათავეში ჩაუდგნენ მუშათა პირველ ორგანიზაციებს რუსეთში — „სამხრეთ რუსეთის მუშათა კავშირს“ და „რუს მუშათა ჩრდილოეთის კავშირს“. ორგანიზაციის დამამთავრებელი ეტაპი იყო „ხალხში სიარული“, რომლის ინიციატორებიც ჩაიკოვსკელები იყვნენ. 1873-1874 წლებში ორგანიზაცია ჟანდარმერიამ დაარბია. ჩაიკოვსკელების უმრავლესობა ე. წ. „193-ის პროცესზე“ გაასამართლეს, შემდგომში კი ისინი რევოლუციური ხალხოსნობის ყველა ორგანიზაციაში მონაწილეობდნენ.
აბდ ალ-ლაჰ იბნ ალ-საიდ მუჰამადი

აბდ ალ-ლაჰ იბნ ალ-საიდ მუჰამადი (; დ. 1846 — გ. 24 ნოემბერი, 1899) — მაჰდის გარდაცვალების შემდეგ სუდანის დამოუკიდებელი სახელმწიფოს გამგებელი (1885–1898).

მოსპო ტომთა ბელადების სეპარატიზმი და განამტკიცა მაჰდელთა სახელმწიფოს ცენტრალური ხელისუფლება. ხელი შეუწყო ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებას, გახსნა თოფ-იარაღის საწარმოები, შექმნა ძლიერი არმია. თავს ესხმოდა ეთიოპიასა და ეგვიპტეს. 1896–1898 წლებში შეუპოვარი წინააღმდეგობა გაუწია ინგლისისა და ეგვიპტის მიერ სუდანის ხელახალ დაპყრობას. 1898 წლის 2 სექტემბერს, ომდურმანის ბრძოლაში ინგლისურ არმიასთან დამარცხების შემდეგ ხელმძღვანელობდა სუდანელთა პარტიზანულ ბრძოლას. დაიღუპა ინგლისელებთან ერთ-ერთი შეტაკების დროს.
გიორგი ჩიჩერინი

გიორგი ჩიჩერინი ( დ. 1872 — გ. 1936) — რუსი სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე, პოლიტოლოგი, ისტორიკოსი, მუსიკათმცოდნე, ლიტერატორი და კრიტიკოსი.

ბიოგრაფია
1896 წელს დაამთავრა პეტერბურგის უნივერსიტეტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1897 წლიდან სამსახური დაიწყო საგარეო საქმეთა სამინისტროს საარქივო განყოფილებაში მამამისთან, რომელიც ამ უწყებაში მსახურობდა. 1904 წლიდან იყო რსდმპ წევრი, მენშევიკი. 1907 წელს აირჩიეს პარტიის საზღვარგარეთული ბიუროს წევრად. მონაწილეობდა პარტიის ლონდონის ყრილობის მუშაობაში. იმავე წელს გადავიდა გერმანიაში, სადაც დააპატიმრეს და პასპორტის გაყალბების გამო მისი დეპორტაცია მოახდინეს. ჩიჩერინი დაბრუნდა დიდ ბრიტანეთში და პირველი მსოფლიო ომის მსვლელობის დროს ცხოვრობდა ლონდონში. იქვე გახდა ბრიტანეთის სოციალისტური პარტიის წევრი. თებერვლის რევოლუციის შემდეგ დაბრუნდა რუსეთში და მიემხრო ბოლშევიკებს. ბოლშევიკური რევოლუციის შემდეგ დაინიშნა საგარეო საქმეთა სახალხო კომისარიატში ჩინოვნიკად. 1918 წლის იანვარში დაინიშნა სახალხო კომისრის, ლევ ტროცკის მოადგილედ, ტროცკის სამხედრო კომისრად გადასვლის შემდეგ კი დაინიშნა საგარეო საქმეთა სახალხო კომისრის თანამდებობაზე. 1922 წლიდან იყო ცაკის 1-5 მოწვევების წევრი, 1925-30 წლებში იყო პარტიის ცენტრალური კომიტეტის წევრი. 1930 წელს თავი დაანება სახელმწიფო სამსახურს და გავიდა პენსიაში.
ჩაიკოვსკი (ქალაქი)

ჩაიკოვსკი — ქალაქი (1962 წლიდან; სახელი ეწოდა პეტრე ჩაიკოვსკის პატივსაცემად) რუსეთის პერმის მხარეში, ვოტკინსკის წყალსაცავის ნაპირზე. ჩაიკოვსკის რაიონის ცენტრი. ქალაქში მდებარეობს რკინიგზის სადგური საიგატკა. 2017 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 83 486 კაცს შეადგენს. სამრეწველო ობიექტები: აბრეშუმის ქსოვილების კომბინატი, ქარხნები — „სტროიდეტალი“, სარემონტო-მექანიკური, ხე-ტყის, რძის, სინთეზური კაუჩუკის; ხორცკომბინატი. ჩაიკოვსკში მდებარეობს თერმოელექტროცენტრალი. საგანმანათლებლო ობიექტები: პერმის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ფილიალი, მსუბუქი მრეწველობის პოლიტექნიკუმი, სამედიცინო და სამუსიკო სასწავლებლები. კულტურული ობიექტები: მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი, სამხატვრო გალერეა.

დაძმობილებული ქალაქები
ნოიშტრელიცი, გერმანია
მუსა ქიაზიმ ყარაბექირი

მუსა ქიაზიმ ყარაბექირი ( დ. 1882 — გ. 1948) — თურქი სახელმწიფო და სამხედრო მოღვაწე, ბალკანეთის, პირველი მსოფლიო ომისა და თურქეთის დამოუკიდებლობის ომის მონაწილე.

ბიოგრაფია
პირველ მსოფლიო ომში იყო ამიერკავკასიის ფრონტზე მოქმედი ქვეითი პოლკის მეთაური, ხოლო 1917 წლის ბოლოდან ამიერკავკასიაში გაშლილი ოსმალთა მესამე არმიის დივიზიის მეთაური. პირველი მსოფლიო ომის ბოლოს იყო ოსმალთა აღმოსავლეთის არმიის სარდალი კავკასიის კამპანიაში. 1919 წლის გაზაფხულიდან გენერალ მუსტაფა ქემალთან ერთად სათავეში ჩაუდგა ანატოლიაში აგორებულ ანტისაოკუპაციო მოძრაობას. იყო დამოუკიდებლობის ომის აქტიური მონაწილე, მუსტაფა ქემალის ახლო მეგობარი და თანამებრძოლი. 1919 წლიდან იყო ერზურუმის ვილაიეთში დისლოცირებული მე-15 საარმიო კორპუსის სარდალი და რეგიონის ფაქტობრივი მმართველი. 1920 წელს სომხეთ-ოსმალეთის ომისას მე-15 კორპუსმა მისი სარდლობით დაიკავა დასავლეთ სომხეთი. 1921 წლის თებერვალსა და მარტში მისმა კორპუსმა დაიკავა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სამუსლიმანო საქართველოს ავტონომია. 1921 წლის ოქტომბერში იგი წარმოადგენდა ყარსის ხელშეკრულების სულისჩამდგმელს და ქემალისტური თურქეთის სრული ნდობით აღჭურვილ პირს. სწორედ მან მოაწერა ხელი თურქეთის მხრიდან ამ ხელშეკრულებას. 1922 წლიდან იყო დიდი ეროვნული კრების წევრი. 1924 წლიდან ოპოზიციაში ჩაუდგა მუსტაფა ქემალ ფაშას, თანამოაზრეებთან ერთად დააარსა „პროგრესული რესპუბლიკური პარტია“ და გახდა მისი თავმჯდომარე. 1925 წელს დააპატიმრეს მუსტაფა ქემალის საწინააღმდეგო შეთქმულებაში მონაწილეობის ბრალდებით. ათათურქის გარდაცვალების შემდეგ, 1938 წელს, რეაბილიტირდა. 1946 წელს აირჩიეს თურქეთის პარლამენტის სპიკერად. გარდაიცვალა 1948 წელს.
ჰალილ ქუთი

ჰალილ ქუთი ( დ. 1882 — გ. 1957) — თურქი სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-ლეიტენანტი, ენვერ და ნური ფაშების ბიძა. იყო თურქეთ-იტალიის, ბალკანეთის და პირველი მსოფლიო ომების აქტიური მონაწილე.

ბიოგრაფია
1905 წელს დაამთავრა სტამბოლის სამხედრო აკადემია. მსახურობდა მაკედონიაში დისლოცირებულ მე-3 არმიაში. იყო 1908 წელს „ახალგაზრდა თურქთა“ რევოლუციის მონაწილე. 1909 წელს გაგზავნეს ირანში აგენტურული მუშაობისთვის. 1910 წელს სათავეში ჩაუდგა იმპერიის გვარდიას. ბალკანეთის ომებში მეთაურობდა მობილური ჟანდარმერიის დანაყოფებს. პირველი მსოფლიო ომის საწყის ფაზაში იყო კავკასიაში დისლოცირებული მე-3 არმიის დივიზიის მეთაური. 1915 წლიდან იყო მესოპოტამიის ფრონტის სარდალი. მესოპოტამიიდან გენერალ თაუნშენდის ბრიტანული საექსპედიციო ძალების განდევნის შემდეგ გახდა ბაღდადის გენერალ-გუბერნატორი და ჯარების სარდალი. 1916 წლიდან იყო მესოპოტამიაში გაშლილი ოსმალთა მე6 არმიის სარდალი. 1918 წლის 28 ივნისიდან იყო არმიათა ჯგუფ „აღმოსავლეთის“ სარდალი კავკასიის კამპანიაში. 1918 წლის აგვისტოდან ომის დასრულებამდე იყო ოსმალეთის სახმელეთო ჯარების სარდალი. მუდროსის დროებითი ზავის დადების შემდეგ ბრიტანელებმა დააპატიმრეს და ნური ფაშასთან ერთად ჩასვეს ბათუმის ციხეში. ციხიდან გაქცევის შემდეგ მიემხრო ანატოლიაში მუსტაფა ქემალის მიერ აგორებულ წინააღმდეგობის მოძრაობას. ინტენსიური კონტაქტები დაამყარა რუს ბოლშევიკებთან. პირადი და საქმიანი კონტაქტები ჰქონდა ბოლშევიკური პარტიის უმაღლეს ეშელონებთან ლენინისა და სტალინის ჩათვლით. წარმოადგენდა შემაერთებელ რგოლს მუსტაფა ქემალის წინააღმდეგობის მოძრაობასა და რუს ბოლშევიკებს შორის, მისი მეშვეობით ხდებოდა მოსკოვიდან ქემალისტებისთვის იარაღის, საბრძოლო მასალების, ტექნიკური საშუალებებისა და ოქროს მიწოდება. 1919-21 წლებში ცხოვრობდა ბაქოსა და მოსკოვში, შემდეგ ბერლინში, ხშირად სტუმრობდა თბილისს. 1920 წლის აპრილ-მაისში მისი უშუალო დახმარებით მოახერხა რუსეთმა აზერბაიჯანის გასაბჭოება. 1922 წელს ჯემალ ფაშასთან ერთად აქტიურად იყო ჩართული ცენტრალური აზიის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. 1923 წელს სპეციალური ნებართვის საფუძველზე საცხოვრებლად დაბრუნდა სამშობლოში. ამის შემდეგ აქტიური მონაწილეობა საზოგადოებრივ და პოლიტიკურ ცხოვრებაში აღარ მიუღია.
ბალნეარიუ-რინკანი

ბალნეარიუ-რინკანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სანტა-კატარინას შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 7 მეტრზე. მიეკუთვნება სანტა-კატარინას შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კრისიუმის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 11 824 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 182,93 კმ²-ზე. ფართობი 64 636 კმ²-ია.
კოკალ-დუ-სული

კოკალ-დუ-სული — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სანტა-კატარინას შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 58 მეტრზე. მიეკუთვნება სანტა-კატარინას შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კრისიუმის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 15 159 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 213,12 კმ²-ზე. ფართობი 71 130 კმ²-ია.
კრისიუმა

კრისიუმა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სანტა-კატარინას შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 46 მეტრზე. მიეკუთვნება სანტა-კატარინას შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კრისიუმის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 192 308 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 815,9 კმ²-ზე. ფართობი 235 701 კმ²-ია.
ფორკილინია

ფორკილინია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სანტა-კატარინას შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 42 მეტრზე. მიეკუთვნება სანტა-კატარინას შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კრისიუმის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 22 548 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 123,12 კმ²-ზე. ფართობი 183 134 კმ²-ია.
ლაურუ-მიულერი

ლაურუ-მიულერი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სანტა-კატარინას შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 220 მეტრზე. მიეკუთვნება სანტა-კატარინას შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კრისიუმის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 14 367 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 53,06 კმ²-ზე. ფართობი 270 781 კმ²-ია.
მორუ-და-ფუმასა

მორუ-და-ფუმასა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სანტა-კატარინას შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 18 მეტრზე. მიეკუთვნება სანტა-კატარინას შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კრისიუმის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 16 126 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 194,02 კმ²-ზე. ფართობი 83 117 კმ²-ია.
ნოვა-ვენეზა (სანტა-კატარინა)

ნოვა-ვენეზა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სანტა-კატარინას შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 70 მეტრზე. მიეკუთვნება სანტა-კატარინას შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კრისიუმის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 13 309 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 45,11 კმ²-ზე. ფართობი 295 036 კმ²-ია.
სიდეროპოლისი

სიდეროპოლისი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სანტა-კატარინას შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 147 მეტრზე. მიეკუთვნება სანტა-კატარინას შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კრისიუმის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 12 998 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 49,67 კმ²-ზე. ფართობი 261 664 კმ²-ია.
ტრევიზუ (სანტა-კატარინა)

ტრევიზუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სანტა-კატარინას შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 301 მეტრზე. მიეკუთვნება სანტა-კატარინას შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კრისიუმის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 527 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 22,45 კმ²-ზე. ფართობი 157 084 კმ²-ია.
ურუსანგა

ურუსანგა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სანტა-კატარინას შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 199 მეტრზე. მიეკუთვნება სანტა-კატარინას შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კრისიუმის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 20 223 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 79,35 კმ²-ზე. ფართობი 254 869 კმ²-ია.
რაუფ ორბეი

ჰუსეინ რაუფ ორბეი ( დ. 1881 — გ. 1964) — თურქი სამხედრო, სახელმწიფო და დიპლომატიური მოღვაწე, ბალკანეთის და პირველი მსოფლიო ომების აქტიური მონაწილე, ოსმალთა იმპერიის სამხედრო-საზღვაო ძალების შტაბის უფროსი და სამხედრო საზღვაო საქმეთა მინისტრი. იყო მუსტაფა ქემალ ათათურქის უახლოესი მეგობარი და თანამებრძოლი. იყო აფხაზური წარმოშობის, აფხაზ მუჰაჯირთა შთამომავალ, ნამდვილი გვარი იყო აშხარუა.

ბიოგრაფია
დაამთავრა სტამბოლის სამხედრო-საზღვაო და საინჟინრო სასწავლებელი. 1918 წლის გაზაფხულზე იყო ოსმალეთის დელეგაციის ხელმძღვანელი ტრაპიზონისა და ბათუმის კონფერენციებზე, რომელთა გადაწყვეტილებების მიხედვით საქართველომ დაკარგა მისი სამხრეთ-დასავლეთ ტერიტორიების დიდი ნაწილი, ახალციხისა და ახალქალაქის მაზრები და ბათუმის ოლქი. 1918 წლის 30 ოქტომბერს ბრიტანულ მხარესთან ხელი მოაწერა ოსმალეთისთვის კაპიტულანტურ მუდროსის ზავს. 1919 წლიდან იყო მუსტაფა ქემალის მიერ ანატოლიაში დაწყებული წინააღმდეგობის მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი, თურქეთის დიდი ეროვნული კრების წევრი. 1920 წელს ბრიტანელების მიერ სტამბოლის ოკუპაციის შემდეგ დააპატიმრეს და გადაასახლეს მალტაზე, საიდანაც დაბრუნდა 1921 წელს. თურქეთის რესპუბლიკის გამოცხადების შემდეგ, 1922-23 წლებში იყო დროებითი მთავრობის პრემიერ-მინისტრი. 1924 წელს გახდა ერთ-ერთი დამფუძნებელი „პროგრესული რესპუბლიკური პარტიისა“, რომელიც ოპოზიციაში ჩაუდგა მუსტაფა ქემალის კურსს. 1926 წელს ბრალი დასდეს შეთქმულებაში და გაასახლეს ქვეყნიდან 10 წლის ვადით. ათათურქის გარდაცალებამდე ცხოვრობდა ინგლისში, ხოლო შემდეგ დაბრუნდა თურქეთში და გახდა პარლამენტის წევრი. მეორე მსოფლიო ომის დროს იყო თურქეთის საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი დიდ ბრიტანეთში.
აბდ ალ-ლაჰ იბნ ალ-ფადლ ანტიოქიელი

აბდ ალ-ლაჰ იბნ ალ-ფადლ ანტიოქიელი — საუკუნის ქრისტიანი არაბი მწერალი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ანტიოქიაში, იყო დიაკონი, იღწვოდა არაბულ ენაზე ქრისტიანული საეკლესიო მოძღვრების გავრცელებისათვის. ბერძნულიდან თარგმნა იოანე ოქროპირის, იოანე დამასკელის, ბასილი დიდის, გრიგოლ ნოსელის, გრიგოლ ნაზიანზელის, ისაკ ასურის და სხვათა ეგზეგეტიკური, დოგმატიკური და ასკეტიკური თხზულებები. აბდ ალ-ლაჰ იბნ ალ-ფადლ ანტიოქიელის ორიგინალური მემკვიდრეობა ძირითადად კითხვა-პასუხის ფორმით დაწერილი დოგმატიკური და მორალურ-დიდაქტიკური ხასიათის ნაწარმოებია („ჭეშმარიტი სარწმუნოების განმარტებანი“, 1052; „სულის მაამებელი დიდი და მცირე წიგნები“ და სხვა). მისი თხზულებების მნიშვნელოვანი კოლექცია დაცულია სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის ლენინგრადის განყოფილების ხელნაწერთა ფონდში.
აბდ ალ-რაჰმან მომანდი

აბდ ალ-რაჰმან მომანდი, რაჰმან ბაბა (; დ. 1632, სოფ. ბაჰადური, პეშავარის მახლობლად — გ. 1706, პეშავარი) — ავღანელი პოეტი მომანდის ტომისა. წერდა პუშტუ ენაზე. განიცადა სპარსული სუფიური პოეზიის გავლენა, მაგრამ სიყვარულზე, რელიგიურ-მორალურ და სოციალურ თემებზე მარტივი, სასაუბრო ენით დაწერილი და ადამიანისადმი დიდი რწმენით გამთბარი მისი ლექსები მისაწვდომი და გასაგები იყო ხალხისათვის. ავღანეთში ყოველ გაზაფხულს აღინიშნება აბდ ალ-რაჰმან მომანდის დღე, იმართება პოეტთა პაექრობა — მუშაირა.
აბდ ალ-სამადი

აბდ ალ-სამადი (გ. 1593) — სპარსელი მინიატიურისტი და კალიგრაფი ინდოეთში, მინიატურის მოგოლური სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. ხელმძღვანელობდა 50 მხატვარს, რომელთაც პოემების კრებულ „დასთან და ამისათვის“ 1400 მინიატურა შექმნეს. მისი ნამუშევრებია „დერვიში მირბის ტყეში“, „ორი ჭაბუკი და მაჯნუნი უდაბნოში“, „შაჰ აბუ ლ-მაალის დაპატიმრება“ და სხვა.
ლიბანის ეკონომიკა

ლიბანის ეკონომიკა წარმოადგენს საბაზრო ეკონომიკას, კერძო სექტორს, რომელიც აკმაყოფილებს მთლიანი მოთხოვნილების 75% და საბანკო სექტორს, რომელიც მხარს უჭერს ამ მოთხოვნილებას. საერთაშორისო სავალუტო ფონდი ლიბანის მშპ-ს ზრდას 7%-ით ელოდა 2010-2011 წლებში. 2009 წელს ეს რიცხვი 9%, ხოლო 2008 წელს 8,5% წარმოადგენდა. ერთ სულ მოსახლეზე მშპ-ს რაოდენობით ლიბანი 54 ადგილზეა.

ქვეყანაში ძირითად ინდუსტრიულ დარგებს წარმოადგენს: ლითონის დამუშავება და ლითონის პროდუქციის შექმნა, სოფლის მეურნეობა, საბანკო საქმე, ქიმიური მრეწველობა და სატრანსპორტო ტექნიკის შექმნა. ლიბანში არის თავისუფალი ბაზრის კომერციული ტრადიციები. ლიბანის ეკონომიკა სერვისებზეა ორიენტირებულია; ძირითადი სექტორები კი ბანკი და ტურიზმია. იქ სავალუტო ოპერაციების ან კაპიტალის გადაადგილების შეზღუდვა არ არსებობს.

შრომითი ანაზღაურება
2011 წლის 15 ოქტომბრის პროფკავშირული გაერთიანებების გაფიცვების შემდეგ ანაზღაურების მინიმუმი 40%-ით გაიზარდა. გაფიცვაში მონაწილეობდნენ მასწავლებელთა კავშირის, პროფკავშირების და სხვა გენერალური კავშირების წარმომადგენლები.

2011 წლის მსოფლიო ბანკის ცხოვრების ხარისხის ინდექსის მიხედვით:
ლიბანის მოსახლეობის 8% სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ ცხოვრობს (წელიწადში 2,500 აშშ დოლარი)
54% ეკუთვნის ზომიერ საშუალო კლასს (წელიწადში 9000 აშშ დოლარს). 12% 1998 წლიდან
22% ეკუთვნის ზედა საშუალო კლასს ($ 15,000 - $ 27,000 წელიწადში). 19% 1998 წლიდან
4% ეკუთვნის მდიდარ ზედა კლასს ($ 30,000 და მეტი, წელიზადში). 1% 1998 წლიდან

რეფორმები
ლიბანის რეფორმების ამჟამინდელი პროგრამა სამ ძირითად პრინციპზეა დამყარებული:
ეკონომიკური აღდგენა და მდგრადი ზრდა, კერძო სექტორის ჩართულობის მოზიდვა;
საბიუჯეტო კონსოლიდაცია და სტრუქტურული გაუმჯობესება საჯარო ფინანსურ სექტორში;
ვალუტა, ფინანსური და ფასების სტაბილურობა.

2017 წელს, საარსებო მინიმუმი თვეში 675,000 გირვანქაა, რაც 450 აშშ დოლარს შეადგენს.
აბდ ალ-ქარიმი

აბდ ალ-ქარიმი (; დ. 1881/1882 — გ. 7 თებერვალი, 1963, კაირო) — მაროკოს პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე. რიფის ტომთა აჯანყების ბელადი.

ბიოგრაფია
მიიღო საღვთისმეტყველო განათლება. მსახურობდა ქ. მელილაში მასწავლებლად. შემდეგ ეჭირა ყადისა და უზენაესი ყადის თანამდებობა. 1915 წლიდან ესპანელი კონოლიზატორების წინააღმდეგ ბრძოლისაკენ მოწოდებისათვის 11 თვე პატიმრობაში იყო. 1921 წელს სათავეში ჩაუდგა რიფების ეროვნულ-განმატავისუფლებელ ბრძოლას ჯერ ესპანელ, ხოლო შემდეგ ფრანგ კოლონიზატორთა წინააღმდეგ. 1921 წელს გამოაცხადეს რიფის რესპუბლიკის პრეზიდენტად (ამირად). 1926 წელს ტყვედ იგდეს ფრანგებმა და გადაასახლეს კუნძულ რეიუნიოზე. 1947 წელს საფრანგეთში დასახლების ნება დართეს იმ პირობით, რომ თავს დაანებებდა პოლიტიკურ მოღვაწეობას, მაგრამ საფრანგეთისაკენ გემით მიმავალი პორტ-საიდიდან გაიქცა და დასახლდა კაიროში. 1948-1956 წლებში აქ სათავეში ჩაუდგა არაბული მაღრიბის განთავისუფლების კომიტეტს, მოითხოვდა ჩრდილოეთ აფრიკის ქვეყნების დამოუკიდებლობას.
ჩაისა და სუბტროპიკულ კულტურათა საკავშირო სამეცნიერო-საწარმოო გაერთიანება

ჩაისა და სუბტროპიკულ კულტურათა საკავშირო სამეცნიერო-საწარმოო გაერთიანება დაარსდა 1981 წელს ჩაისა და სუბტროპიკულ კულტურათა საკავშირო სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის (1930) ბაზაზე (ანასეული, მახარაძის (ახლანდელი ოზურგეთის) რაიონი). გაერთიანების სათაო ორგანიზაციაა ინსტიტუტი, რომელშიც ფუნქციონირებს აგროტექნიკური, აგროქიმიული, ნიადაგთმცოდნეობა-მელიორაციის, მექანიზაციის, სელექცია-გენეტიკის, მცენარეთა დაცვის, აგროეკოლოგია-აგრომეტეოროლოგიის, ეკონომიკური სტანდარტიზაციის, ფიზიოლოგია-რადიობიოლოგიის, ბიოქიმიის, პროპაგანდის, სამეცნიერო-ტექნიკური ინფორმაციისა და მეცნიერული მიღწევების წარმოებაში დანერგვის განყოფილებები; აზოტის ტრანსფორმაციისა და ბალანსის, მიკრობიოლოგიის, მცირე მექანიზაციის, კაკლოვანი და სუბტროპიკული ტექნიკური კულტურების სელექციის და ჯიშთშესწავლის, ფიტოპათოლოგია-ვირუსოლოგიის, მცენარეთა ბიოპროდუქტიულობის მოდელირების ლაბორატორიები, სამეცნიერო-ტექნიკური ინფორმაციისა და პატენტთმცოდნეობის სექტორები; ასპირანტურა; სასელექციო ცენტრი (1979 წლიდან). გაერთიანების სისტემაში იყო სოხუმის, ჩაქვის, ფოთის, ზუგდიდის ფილიალები; წყალტუბოს, ქედის, ადიღეს, მახაჩყალის საყრდენი პუნქტები. გაერთიანება უშვებდა მონოგრაფიებს, ჟურნალ „სუბტროპიკულ კულტურებს“ (1939 წლიდან) რუსულ და ქართულ ენებზე.
ემილ აბდერჰალდენი

ემილ აბდერჰალდენი (; დ. 9 მარტი, 1877, ობერუცვილი — გ. 5 აგვისტო, 1950, ციურიხი) — შვეიცარიელი ბიოქომიკოსი და ფიზიოლოგი.

ბიოგრაფია
1904–1945 წლებში მუშაობდა ბერლინსა და ჰალეში, 1946 წლიდან განაგებდა ფიზიოლოგიური ქიმიის კათედრას ცურიხის უნივერსიტეტში. აბდერჰალდენის ნაშრომები ეძღვნება ცილების ბიოლოგიურ როლსა და სტრუქტურის საკითხებს. 1916 წელს, 19 ამინომჟავასაგან მიიღო პოლი. პეპტიდი და ე. ფიშერთან ერთად დაადგინა ხელოვნური პოლიპეპტიდების შენების მსგავსება ბუნებრივ ცილებთან, გამოიკვლია ცხიმების, ვიტამინებისა და ჰორმონების როლი კვების პროცესში, აღმოაჩინა ეგრეთ წოდებული დამცველი ფერმენტები.
ჩაის ბუჩქის გასხვლა

ჩაის ბუჩქის გასხვლა — აგროტექნიკური ღონისძიება, რომლის მიზანია უზრუნველყოს ბუჩქის ნახევრადოვალური ფორმა, ოპტიმალური სიმაღლე და სიგანე, ვეგეტატიური ცხოველმოქმედების გაძლიერება, გენერაციული მოქმედების შემცირება, მზარდი ნაზი დუყების რაოდენობის გადიდება, ყრუ დუყების შემცირება და მცენარის ინტენსიური ზრდა. პირველი გასხვლა ტარდება დაბუჩქების მიზნით 12-15 სმ-ზე, მეორე გასხვლა — მომდევნო წელს 40-45 სმ-ზე, მესამე გასხვლით კი მთავრდება ბუჩქის ფორმირება და იწყება ფოთლის კრეფა. გასხვლის ძირითადი სახეა შპალერული გასხვლა, რომლის შედეგად ბუჩქის ნეკებზე რჩება 1-2 ფოთოლი უბის კვირტიანად და ბუჩქს ეძლევა ნახევრად ოვალური ფორმა. გასხვლა ხდება მანქანებით ან შპალერული სასხლავი მაკრატლით. ფოთლის საკრეფად შემოსვლის რეგულირების მიზნით პლანტაციის გარკვეულ ფართობზე ტარდება მსუბუქი გასხვლა. მსუბუქად გასხვლისას მოუმწიფებელ მწვანე ყლორტებს აჭრიან წვერებს იმ ვარაუდით, რომ ბუჩქის ზედაპირი მოსწორდეს. მსუბუქი მოსწორებითი გასხვლა ხელს უწყობს ბუჩქის ადრეულ ვეგეტაციას, რის გამოც ფოთოლი 12 დღით ადრე შეიძლება მოიკრიფოს.

შპალერული და მსუბუქი გასხვლის შემდეგ ტარდება უფრო ღრმა გასხვლა (ბუჩქის ზედა დამუხვლის ქვემოთ 45-50 სმ-ზე); ეს უფრო მიზანშეწონილია მაშინ, როცა ვარჯი ბერდება და ფესვის ყელთან ამონაყრები შეინიშნება. მძიმე გასხვლა ხდება 10-15 სმ-ზე. ჩაის ბუჩქის გასხვლის საუკეთესო ვადაა ადრე გაზაფხული (მარტ-აპრილი), ნახევრად მძიმე და მძიმე გასხვლისას კი — ზამთარი.
მიქაილ აბდულაევი

მიქაილ ჰუსეინ-ოღლუ აბდულაევი (; დ. 19 დეკემბერი, 1921, ბაქო — გ. 21/22 აგვისტო, 2002) — აზერბაიჯანელი ფერმწერი და გრაფიკოსი. სსრკ სახელმწიფო მხატვარი (1963), სსრკ სამხატვრო აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1958). სსკპ წევრი 1954 წლიდან.

ბიოგრაფია
1949 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის სამხატვრო სასწავლებელი და მოსკოვის ვ. სურიკოვის სახელობის სამხატვრო ინსტიტუტი. ცნობილია როგორც ყოფითი ჟანრის, პეიზაჟისა და პორტრეტის ოსტატი. მთავარი ნამუშევრები: „საღამო“ (1947), „მინგეჩაურის ჩირაღდნები“ (1948), „ბედნიერების მშენებლები“ (1951), ტრიპტიქი „აზერბაიჯანის მინდვრებზე“ (1963-1965), „ინდური სერია“ (1957-1960), ნახატების სერია „მდინარე არაქსის გაღმა“ (1950) და სხვა.

დაჯილდოებულია ლენინის ორდენითა და მედლებით
ჰასან აბდულაევი

ჰასან მამედბაღირ-ოღლუ აბდულაევი (; დ. 20 აგვისტო, 1918, იაჯი, ნახიჩევანი — გ. 1 სექტემბერი, 1993, ბაქო) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა ფიზიკოსი, აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდენტი (1970) და სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1970). სკკპ წევრი 1942 წლიდან. სსრკ უმაღლესი საბჭოს - მოწვევის დეპუტატი.

ბიოგრაფია
1941 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის პედაგოგიური ინსტიტუტი. 1941-1944 წლებში მუშაობდა ორდუბადის პედაგოგიურ სასწავლებელში, 1949-1950 წლებსა და 1954 წლიდან კი — აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ფიზიკის ინსტიტუტში, 1957 წლიდან ამ ინსტიტუტის დირექტორია. ძირითადად იკვლევდა ნახევარგამტართა ფიზიკის საკითხებს.
ალექსანდრე ლიკოპოლელი

ალექსანდრე ლიკოპოლელი (დ. ს., ეგვიპტე — გ. ს.) — ქრისტიანი ღვთისმეტყველი, ნეოპლატონიკოსი, მანიქეველობის საწინააღმდეგო ტრაქტატის ავტორი. ცნობები ალექსანდრეს ცხოვრების შესახებ არ შემონახულა. მხოლოდ ის ვიცით, რომ პატრიარქი ფოტისი ასახელებს მას ლიკოპოლისის ეპისკოპოსად. არსებობს ცნობები, რომ თავდაპირველად მანიქეიზმს აღიარებდა და მხოლოდ შემდგომ პერიოდში მოექცა ქრისტიანობაზე. არსებობს ორი მოსაზრება ალექსანდრეს ლიკოპოლელად წოდების შესახებ: 1. ლიკოპოლისი აღნიშნავს დაბადების ადგილს; 2. საეპისკოპოსო ქალაქი.

მისი ტრაქტატი მანიქეველობის წინააღმდეგ შეიცავს ოცდაექვს თავს, შესულია ქრისტიანულ ანტიმანიქეველურ სხვადასხვა კრებულში და ცნობილია თავისი გამოსვლით მანიქეველური კოსმოლოგიის წინააღმდეგ. ალექსანდრეს ეს შრომა შესულია პატროლოგია გრეკას მე-18 ტომში.