iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ზემო მაჩხაანის აკაკიანთხევის სამაროვანი

ზემო მაჩხაანის აკაკიანთხევის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს აკაკიანთხევის მარჯვენა ნაპირას, სერებზე. ნამოსახლარის მოპირდაპირე მხარეს. თარიღდება ძვ. წ. ათასწლეულის ნახევრით. აღმოაჩნდა 1977 წელს არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის (აკც) კახეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის (კაე) არქეოლოგიური ექსპედიციის მიერ ივრის მარცხენა სანაპიროს დაზვერვებისას (ექსპედიციის ხელმძღვანელი კ. ფიცხელაური, რაზმის ხელმძღვანელი შ. დედაბრიშვილი). სამაროვანი შეიცავს ქვამიწაყრილიან მცირე გორასამარხებს.

1978 წელს გაითხარა ერთი, განცალკევებული და გამორჩეული გორასამარხი (ქვამიწაყრილის დიამეტრი — 10,3 მ. სიმაღლე — 0,6 მ). ყრილის ქვეშ, ქვიშაქვიან გრუნტში, ჩაჭრილი იყო კუთხემომრგვალებული სამარხი ორმო (სიღრმე მიწის დონიდან — 2,4 მ. სიგრძე — 2,1 მ. სიგანე — 1,8 მ.), რომელსაც დასაწყისში ვიწრო და სამარხისკენ თანდათან გაფართოებული შესასვლელი ჰქონდა. დრომოსი (სიგრძე — 2 მ. სიგანე —1,2 მ. სიმაღლე — 1,2 მ.) ორმოს ძირიდან 0,5-0,6 მ სიმაღლეზე წყდებოდა. მიცვალებულის ჩონჩხი სამარხში არ აღმოჩენლა (სავარაუდოდ, სამარხი კენოტაფია). ორმოს ჩრდილო-აღმოსავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეებში, შესასვლელის ორივე მხარეს, საქონლის თავები ეწყო, ძვლები კი ჩრდილო-დასავლეთ კუთხესა და ცენტრალურ ნაწილში გამოვლინდა. ორმოში დადასტურდა ლეგა-მონაცრისფრო ქვაბქოთანა და თიხის შავპრიალა ჭურჭლის ფრაგმენტები; ბრინჯაოს ყუნწგახვრეტილი სატევარი; სარდიონის, მინისებრი პასტის და გიშრის მძივები; ქვიშანარევი თიხით ნაძერწი მსხლის და კვერცხისებრი ქილები, რომელთაც სუსტად ნაპრიალები ზედაპირი, მაღალი ყელი და ბრტყელბაკოიანი პირი აქვთ. აქვე გამოვლინდა მსხლისებრი დერგიც, რომელშიც თიხისივე სამარილე იდო; რუხლაქებიანი, მოვარდისფრო, ცალყურა ბადია, რომლის ქვეშ აღმოჩნდა ცხვრის ჩონჩხი — ყელთან ობსიდიანის დანით.

ერთი ქალის და ქოთნის გარდა, ყველა ჭურჭელი ორნამენტირებულია (გამოყენებულია რელიეფური სარტყლები, ირიბი, წერტილოვანი, ამოკაწრული, ტეხილი, პარალელური ხაზები, სამკუთხედები, ოთხკუთხედები და ა. შ.).

მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ, ეთნოგრაფიულ საცავში.
ფურცელწყლის ნამოსახლარი

ფურცელწყლის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს სოფელ ზემო მაჩხაანის სამხრეთით, მდინარე ივრის მარცხენა ნაპირას, ფურცელწყლად წოდებულ ადგილზე, ტერასაზე. აღმოჩნდა 1977 წელს, არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის, კახეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის (ექსპედიციის ხელმძღვანელი კ. ფიცხელაური, რაზმის ხელმძღვანელი შ. დედაბრიშვილი) სადაზვერვო სამუშაოების დროს.

ნამოსახლარის დასავლეთ ნაწილში გაჭრილია ღრმა სასილოსე ორმოები, რომელშიც კარგად შეინიშნება ნამოსახლარ ფენათა სტრუქტურა. ზედა ფენა ნაშალი, ჩამონარეცხი ღორღია (სიმძლავრე — 0,8 მ). მის ქვეშ - ჩამონარეცხი ნაცროვანი ფენა (სიმძლავრე — 0,4 მ). ამ ფენის ქვეშ, უძრავი კულტურული ფენაა მოქცეული (სიმძლავრე — 1,3 მ). ნამოსახლარის დასავლეთით მდებარე შემაღლებები ძლიერაა გადარეცხილი და, როგორც ჩანს, ტერასაზე განლაგებულ კულტურულ ფენებზე სწორედ აქედანაა ჩამორეცხილი, თავდაპირველად ნაცროვანი და შემდეგ ღორღნარევი ფენა. ჩამონარეცხ ფენაში შეგროვილი მასალა თიხის ჭურჭელს შეიცავს, რომელიც შუა ბრინჯაოს ხანიდან მოკიდებული გვიანდელ ბრინჯაოს ადრინდელ საფეხურების ჩათვლით. ამრიგად, ტერასაზე ცხოვრება, გვიანდელი ბრინჯაოს კლასიკური პერიოდისთვის, უკვე შეწყვეტილია. უძრავი კულტურული ფენიდან, დადასტურებულია თიხის ჭურჭლის მხოლოდ ორი ნატეხი, რომლებიც, დაახლოებით ძველი წელთაღრიცხვის ათასწლეულის პირველი ნახევრის ფარგლებში ექცევა.

ნამოსახლარზე აკრეფილი კერამიკული მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ საცავში.
ოზაანის ჭრელი საყდარი

ოზაანის ჭრელი საყდარი — არქიტექტურული ძეგლი საქართველოში, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში. დგას სოფელ ოზაანის განაპირად, სავარაუდოდ, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილი კედლების მაქსიმალური სიმაღლე 1,8 მეტრია. ეკლესია დარბაზულია, უაფსიდო. ნაგები ყოფილა მოზრდილი ზომის რიყის ქვის ირეგულარული წყობით, კირის დუღაბზე. შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონია. ადგილობრივი მოსახლეობის გადმოცემით, გამონაყრის განკურნების ძალა შესწევდა.
გამარჯვების მესამე ნამოსახლარი

გამარჯვების მესამე ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი საქართველოში, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სოფელ გამარჯვების დასავლეთით, 4 კილომეტრზე. მდინარე კოდისწყლის მარჯვენა ნაპირას. თარიღდება ძვ. წ. ათასწლეულის დასასრულით. 2009 წლის დაზვერვებისას აღმოაჩინა ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის არქეოლოგიურმა რაზმმა (ხელმძღვანელი კ. ფიცხელაური).

ძეგლის მეოთხედი განადგურებულია საუკუნის 70-იან წლებში ხევზე წყალსაცავის მშენებლობის გამო. ნამოსახლარი მოგრძოა (სიგრძე — 120 მეტრი, სიგანე — 40 მეტრი). ჩრდილოეთით და სამხრეთით ჩანს სათავდაცვო თხრილი.
გამარჯვების მეოთხე ნამოსახლარი

გამარჯვების მეოთხე ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს სოფელ გამარჯვების დასავლეთით, 2 კილომეტრზე, სახატისხევის მარჯვენა მხარეს, განმხოლოებულ გორაზე. თარიღდება ძვ. წ. ათასწლეულის დასასრულით. 2009 წლის დაზვერვებისას მიაკვლია ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის არქეოლოგიურმა რაზმმა. (ხელმძღვანელი კ.ფიცხელაური). ნამოსახლარზე აღმოჩნდა სათავდაცვო ზღუდე, რომელიც განსაკუთრებით კარგად შეიმჩნევა აღმოსავლეთ ფერდობზე.
მირზაანის ყველაწმინდის ეკლესია

მირზაანის ყველაწმინდის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დგას სოფელი მირზაანის აღმოსავლეთით, 1 კილომეტრზე, გორაზე.

თარიღდება შუა საუკუნეებით ადგილობრივი მოსახლეობის გადმოცემით. 1870 წელს ამ ეკლესიაში დაქორწინებულა ცნობილი ქართველი მხატვრის ნიკო ფიროსმანაშვილის უფროსი და მარიამი. ეკლესია დარბაზულია და გრძივი ღერძის მიმართულებით შესამჩნევადა წაგრძელებული. ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით, კედლები ძირითადად რიყის ქვისაა, რომელშიც თანაბარი ინტერვალობით, აგურის თარაზული რიგებია ჩართული სარკმელთა ღიობები და კონსტრუქციის ნაწილები გამოყვანილია კვადრატული აგურით კედლები გარედან შელესილია. ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს: სამხრეთით და დასავლეთით ორივე გარედან საფლავი ქვით, შიგნიდან კი, ხის ძვლებით თარაზულადაა გადახურული. დასავლეთის შესასვლელი მიწიდან 0,9 მეტრის სიმაღლეზეა და წინიდან ქვის კიბე ჰქონდა მოწყობილი კარს შიგნიდან შემორჩენილი აქვს კიბის სამი საფეხური, რომელთაგანაც ორი შესასვლელი ძირზეა გამოყვანილი. ერთი კი მის წინაა. ეკლსეიის შიდა სივრცე აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით, რომელშიც განიერი, მაღალი, თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი თითო თაღოვანი სარკმელი გრძივი კედლების აღმოსავლეთ ნაწილში და დასავლეთის კედლის ღერძზეა. აფსიდში სამი სწორკუთხა ნიშაა. მათგან ერთი სარკმლის სამხრეთითაა, ორი ჩრდილოეთით. ერთი კედლის სწორკუთხა ნიშა ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილშია, სარკმლის გვერდით. საკურთხევლის შუაში დგას კუბისებრი ტრაპეზი. საკურთხევლის იატაკის მიმართ ოდნავ შემაღლებულია და აფსიდიდან დაახლოებით 2 მეტრითაა წინწამოწეული. გრძივი კედლების აღმოსავლეთ კიდეში, იატაკიდან 2,6 მეტრის სიმაღლეზე პილასტრები იწყება, რომელებზეც საბჯენი თაღია გამოყვანილი თაღის ქუსლებთან გამოყოფილია ქვის მაღალი იმპოსტები, რომელთა პროფილს თარო და დახრილი სიბრტყე შეადგენს. დარბაზის გრძივი კედლები და კამარა პილასტრების წყვილით და მათზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღით ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა. პილასტრები დარბაზის დასავლეთ კუთხეშიცაა. მათ შესაბამისი კედლის მიმდებარე საბჯენი თაღი ეყრდნობა კამარა და საბჯენი თაღები შეისრულია. ეკლესიის ფასადებიდან მხოლოდ განივი ფასადებია მორთული. აღმოსავლეთ ფასადზე, ფრონტონის არეში, აგურის წყობის შეღრმავებით გამოყვანილია საფეხუროვან ბაზისზე დაყრდნობილი ჯვარი მსგავსი ჯვარი დასავლეთის ფასადებზეცაა, სარკმლის თავზე, ხოლო სარკმელსა და შესასვლელის არქიტრავს შორის ოდნავ შეღრმავებული, თაღოვანი ნიშაა მოთავსებული. კედლები დასრულებულია აგურის ოთხსაფეხურიანი ლავგარდნით, რომელიც შედგენილია ჩვეულებრივი და ხერხულა წყობით გამოყვანილი რიგების მონაცვლეობით. სახურავი ორქანობიანია. დაბურულია ღარიანი კრამიტით. ეკლესიის სახურავის კეხის დასავლეთ კიდეში დგას რვაწახნაგა, თაღებით გახსნილი აგურის სამრეკლო, რომელიც კვადრატულ ბაზისზეა აღმართული აქვს პირამიდული სახურავი. 2010 — 2011 წლებში ეკლესია შეკეთდა საერთაშორისო ფონდ „ქართუს“ ფინანსური დახმარებით ინტერიერში მოიხსნა ნალესობა, აღდგა კედლების მონგრეული ნაწილები და ლავგარდანი, ეკლესია გადაიხურა კრამიტით.
მიჯნის ყურის ნამოსახლარი

მიჯნის ყურის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე ალაზნის მარჯვენა ნაპირას, მიჯნის ყურედ წოდებულ ადგილზე.

მდებარეობს მინგეჩაურის წყალსაცავიდან ჩრდილო-დასავლეთით ორიოდე კილომეტრზე, მაღალ ბორცვზე. თარიღდება ახ. წ. 1 ათასწლეულის ნახევრით. მიკვლეულია 2009 წელს ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის მიერ ჩატარებული არქეოლოგიური დაზვერვების დროს. ანაკრეფი მასალა ინახება ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტში.
ახოს ჯამე

ახოს ჯამე — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ქედის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახოში, ძველი სასაფლაოს ტერიტორიაზე.

სოფელ ახოში ძველად ქრისტიანული სამლოცველო, ხის ეკლესია ყოფილა. საუკუნის ბოლოს ოსმალთა შემოსევისას ტაძარი დაანგრიეს და ეკლესია მაჰმადიანურმა სამლოცველომ ჩაანაცვლა. გადმოცემის თანახმად, მეჩეთის მშენებლობისას ეკლესიის ქვები გამოუყენებიათ, რამდენიმე ქვა კი, რომლებზეც ჯვრები და ქრისტიანული რელიქვიები იყო გამოსახული, ჩაბრუნებული სახით ჩაუშენებიათ. მეჩეთის არქიტექტურა და ხუროთმოძღვრული მოკაზმულობაც კლესიის არსებობას ადასტურებს.

დღევანდელი სახით ახოს ჯამე 1817-1818 წლებში ლაზმა ხელოსანმა, უსტა ხუსეინმა ააშენა. ის ორსართულიანია: პირველ სართულზე სარდაფია განთავსებული, ხოლო მეორე სართულზე — ორსინათლიანი სამლოცველო დარბაზი. ჯამეს ზომებია 9.3 მ. 8.8 მ. სახურავად კრამიტია გამოყენებყლი. აივნის ჩათვლით ჯამე გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს. სამხრეთით კბილანათაღიანი მიჰრაბი აქვს, რომლის თავზეც არაბული წარწერაა. ცენტრალური სივრცის ჭერს გუმბათი ფარავს, რომელიც შიგნიდან ზეთის საღებავებითაა მოხატული. ჯამე ოთხივე მხრიდან აჟურული მოაჯირითაა დაფარული, რომლის სამხრეთი მხარეც დეკორაციულ მორთულობას წარმოადგენს. ჩრდილოეთით მცირე ზომის ნახევარწრიული აივანია გამოყოფილი.

ინტერიერში დეკორაციულად აქცენტირებულია მიმბარი, ქოროს მოაჯირი და კათედრა. ხის ორნამენტები აპლიკაციის სახითაა შესრულებული და დაფერილია. ახოს ჯამის ყველა კედელი სარკმლებითაა დანაწევრებული. მის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში მინარეთის ქვედა ნაწილია შემორჩენილი. ჯამის ქვის წყობა მშრალია. სიმაღლე 2 მეტრს აღწევს. მეჩეთი იმით არის გამორჩეული, რომ აქ არსებულ ჯამეებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე ადრინდელია. ჯამე დღემდე მოქმედია.

2006 წელს საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად, ახოს ჯამეს ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია მიენიჭა.
ალინა სანკო

ალინა სანკო (დ. 31 დეკემბერი, 1998, აზოვი, რუსეთი) — რუსი მოდელი. 2019 წელს გახდა „მის რუსეთი“. წარადგენს რუსეთს მის მსოფლიო 2019-ზე.

ადრეული ცხოვრება
დაიბადა 1998 წლის 31 დეკემბერს აზოვში. იგი სწავლობს მოსკოვის მიწის მართვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის არქიტექტურის ფაკულტეტზე. სილამაზის კონკურსში მონაწილეობის მიღებამდე მუშაობდა მოდელად ონალინ კატალოგისათვის.

კონკურსი
2019 წელს შეარჩიეს აზოვის წარმომადგენლად მის რუსეთი 2019-ზე. გამარჯვების შემდეგ გადაეცა 3 მილიონი რუსული რუბლი და ახალი მანქანა. იგი წარადგენს რუსეთს მის მსოფლიო 2019-ზე.
დიჰიდროქსიბენზოლები

დიჰიდროქსიბენზოლები — ორგანული ნაერთები, რომლებიც შედგებიან ბენზოლის ბირთვისა და მასზე მოთავსებული ორი ჰიდროქსილის ჯგუფისგან. დიჰიდროქსიბენზოლები სულ სამი იზომერის სახითაა. ესენია: 1,2-დიჰიდროქსიბენზოლი (ორთო იზომერი), ცნობილია როგორც კატექოლი; 1,3-დიჰიდროქსიბენზოლი (მეტა იზომერი), ცნობილია როგორც რეზორქინოლი; 1,4-დიჰიდროქსიბენზოლი (პარა იზომერი), ცნობილია როგორც ჰიდროქინონი. ყველა დიჰიდროქსიბენზოლი არის უფეროდან თეთრამდე ფერის, ოთახის ტემპერატურის და ჩვეულებრივი წნევის პირობებში მყარი ნივთიერება. სამივე იზომერის ფორმულაა _6_6_2.
წყლის და ჭაობის მცენარეულობა

წყლის და ჭაობის მცენარეულობა — თბილისის მიდამოებში მცირე ფართობი უკავია ლისის, კუს ტბის და სხვა პატარა ტბებში, აგრეთვე მტკვრის ჭალების ფშანებზე, ზაჰესის საგუბრის მარჯვენა სანაპიროზე და სარწყავი წყლით დაჭაობებულ დეპრესიებზე.

უმთავრესად გავრცელებულია საკვები ნივთიერებებით მდიდარი (ევტროფული) ბალახიანი ჭაობები, სადაც მეტწილად განვითარებულია ლელიანები, ისლიანები და ლაქაშიანები, უფრო ნაკლებად — ლელქაშიანები და კოკოზაჭილიანები.
ხალხური მედიცინა

ხალხური მედიცინა — ხალხის მიერ დაგროვებული ემპირიული ცოდნა სამკურნალო საშუალებების, სამკურნალო მცენარეების, ჰიგიენური ჩვევების, დაავადების მკურნალობისა და პროფილაქტიკის შესახებ. თაობიდან თაობას ზედაპირად გადაეცემოდა და ასახვა ჰპოვა ხალხის ზნე-ჩვეულებებში, თქმულებებში, სხვადასხვა სახის საექიმო წიგნებსა და კარაბადინებში, საქართველოში ჯერ კიდევ ძვ. წ. ათასწლეულში სცოდნიათ სამკურნალო მცენარეებისა და მინერალური წყლების სამკურნალოდ გამოყენება, საკეისრო გაკვეთა, ტრეპანაცია, სისხლის გადასხმა, შხამსაწინააღმდეგო საშუაებების დამზადება და სხვ.
ხალხური მედიცინის მრავალი მეთოდი თუ საშუალება შემდგომ მეცნიერულ მედიცინაში გადავიდა და, პირიქით მეცნიერული მედიცინა, თავის მხრივ, გარკვეულ გავლენას ახდენდა ხალხურ მედიცინაზე.

თბილისში მრავალი გამოჩენილი სახალხო მკურნალი და დასტაქარი მოღვაწეობდა და დღესაც მოღვაწეობს (თურმანიძეთა საგვარელო, ძმები იაგუაშვილები, ციციშვილები, იაშვილები, ზაქარია ლომიძე, ვ. ასკურავა და მრავალი სხვა).
ხალხური დღესასწაულები

ხალხური დღესასწაულები — დღესასწაულთა ერთობლიობა თბილისში, რომლებიც მიუხედავად რელიგიური კუთვნილებისა, მთელი ქალაქის ყურადღებას იმსახურებდა. მასში მეტ-ნაკლებად აქტიურად მონაწილეობდნენ სხვადასხვა ეთნოსისა და რელიგიების წარმომადგენლები.

დღესასწაულებში, რელიგიურ სიუჟეტთან ერთად, აქცენტირებული იყო სხვადასხვა წარმომავლობის, მაგრამ თბილისისათვის დამახასიათებელი კულტურული ფასეულობები. მათ პოპულარობას ხელს უწყობდა სანახაობრივი მხარე, ასევე უძველესი სარწმუნოებრივ-მითოსური შრე, გასაგები და მისაღები ქალაქში მცხოვრები ყველა ეთნოსისათვის. თბილისში სხვადასხვა დროს შემოდიოდნენ, მკვიდრდებოდნენ და ქართველებთან ერთად ცხოვრობდნენ სპარსელები, არაბები, თურქები, ასურელები, ბერძნები, სომხები, რუსები და სხვ. ისინი კომპაქტურად სახლდებოდნენ და ქმნიდნენ უბნებს, მიკროკულტურულ გარემოს საკუთარი სამლოცველოებით, დღესასწაულებით, სასაფლაოებით და კულტურის სხვა რეალიებით. ქალაქში ხანგრძლივი თანაცხოვრების პირობებში ეს ეთნოკულტურული ერთეულები უახლოვდებოდნენ ერთმანეთს და, მიუხედავად გარკვეული იზოლაციისა, ქმიდნენ ქალაქის განუმერებელ კოლორიტს.

სხვადასხვა ეთნოსისა და რელიგიების წარმომადგენლები თბილისში ხშირად ერთვებოდნენ ერთმანეთის რიტუალებსა და დღესასწაულებში, ხოლო რაც შეეხება დაკრძალვას, მასში მონაწილეობდა განისაზღვრებოდა არა მარტო ეთნიკური ან სარწმუნოებრივი ნიშნით, არამედ მეზობლობით და თანამშრომლობით.

თბილისში ძველთაგანვე იმართებოდა ქართველების ბერიკაობა, რომლის სახელწოდებას მონღოლების დროიდან ყეენობაც დაემატა და დღეს ცნობილია ბერიკაობა-ყეენობის სახელით. ძალზე პოპულარული იყო მამადავითობა, რომელიც მოსახლეობის სხვადასხვა ფენისა და სარწმუნოების წარმომადგენლეს იზიდავდა. მაჰმადიანები მართავდნენ შაჰსეი-ვასეის, ასევე იმართებოდა სპარსელების უძველესი დღესასწაული ნოვრუზი, მაჰმადიანები რამაზანის დასასრულს მართავდნენ ყურბან-ბაირამს, მსხვერპლშეწირვის დღესასწაულს. თბილისში სჯულით გათვალისწინებულ ყველა დღესასწაულს მართავდნენ ებრაელები, თუმცა ისინი სხვებზე მეტად იყვნენ იზოლირებული. აღსანიშნავია მათი საახალწლო დღესასწაული როშეშანა. განსაკუთრებით პოპულარული იყო სუბსარქისი სომხებში.

გარდა ჩამოთვლილი დღესასწაულებისა, თბილისში აღინიშნებოდა მრავალი ოფიციალური საეკლესიო დღესასწაული, საუბნო თუ საოჯახო დღეები, როდესაც სტუმრობა და თანამონაწილეობა ჩველებრივი მოვლენა იყო. ამ გზით თბილისის მოსახლეობა გამოხატავდა როგორც ეთნიკურ და სარმუნოებრივ კუთვნილებას, ისე თავის დამოკიდებულებას მეზობელთა კულტურების მიმართ. შექმნილი სპეციფიკური გარემოს ძირითადი ნიშანი იყო კულტურულ-სარწმუნოებრივი მიმტევებლობა, რაც საფუძვლად დაედო თბილისელი მოქალაქი თავისებურ ზნეობრივ ტიპს. აღნიშნულ მოვლენათა ერთობლიობამ განაპირობა თბილისის უნიკალური კულტურული მოდელის ჩამოყალიბება.
წყნეთის სამაროვანი

წყნეთის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი წყნეთში, ადგილ შოლტებში. მიწის სამუშაოების დროს 1967 წელს გამოვლინდა 3 ქვის სამარხი.

მიცვალებულები დაკრძალული იყვნენ ქრისტიანული წესით, საოჯახო სამარხებში ჩატანებული ჰქონდათ ბრინჯაობს და რკინისრერიანი საკინძები, ბრინჯაოს შვილდ საკინძები. მასალა ინახება დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაზე.
წყალყინისანი

წყალყინისანი — ორი კოშკი, რომლებიც 1045 წელს ბაგრატ -მ თბილისის მთავარი ციხესიმაგრის დარიჯელის აღების შემდეგ დაიკავა. იხსენიებს „მატიანე ქართლისა“.

ამ ადგილის მოძებნა, ისევე როგორც დარიჯელის ციხის მოძებნა, შეუძლებელია. მემატიანე ამ კოშკებს მოიხსენიებს კალას ციხის და თაბორის ციხის გვერდით, რაც ამ კოშკების მნიშვნელოვნობაზე მიგვანიშნებს.
ესკალატორი

ესკალატორი ( < ) — უწყვეტი ქმედების სამგზავრო საწეველა, რომელიც წარმოადგენს მოძრავსაფეხურებიან კიბეს. დადებითი მხარეებია: მაღალი წარმადობა (9 ათასამდე მგზავრი/სთ); მგზავრების მიღების უწყვეტობა; წარმადობის დამოუკიდებლობა აწევის სიმაღლეზე; გადასაყვანი მგზავრების ნაკადის თანაბრობა; გაჩერების შემთხვევაში მისი გამოყენების შესაძლებლობა, როგორც ჩვეულებრივი კიბის. უარყოფითი მხარეებია: მგზავრების იძულებითი ჰორიზონტალური გადაადგილება, რომელიც ზრდის საწეველას სიგრძესა და ენერგიის ხარჯს; ლიფტთან შედარებით აწევის დაბალი სიჩქარე და შედარებითი სიძვირე. მიუხედავად ამისა, ე. შვეული ტრანსპორტის საუკეთესო სახეობაა მეტროპოლიტენების, ადმინისტრაციული და საზოგადოებრივი დანიშნულების შენობების, დიდი უნივერმაღების, მოლების, აეროპორტის გასასვლელებისა და სხვ. ნაგებობებისათვის. სამგზავროს გარდა არსებობს სატვირთო სამგზავრო ესკალატორი, რომელიც გათვალისწინებულია ხელბარგიანი მგზავრების გადასაყვანად.

ესკალატორის კონსტრუქცია 1892 წელს დააპატენტა ამერიკელმა გამომგონებელმა ჯეს რენომ, თუმცა ეს კონსტრუქცია მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდა თავისი დანიშნულებით თანამედროვე ესკალატორისგან და გამიზნული იყო ატრაქციონისთვის. პირველი თანამედროვე ტიპის ესკალატორი დამონტაჟდა ლონდონის მეტროპოლიტენში 1911 წელს. შემდეგ იგი სწრაფად გავრცელდა სხვადასხვა ქვეყნის მეტროპოლიტენების შედარებით დიდ სიღრმეზე განლაგებულ სადგურებში. მოგვიანებით ესკალატორის გამოყენება სხვა ობიექტებზეც დაიწყეს. ამას ხელი შეუწყო იმ გარემოებამ, რომ ესკალატორს შეუძლია მგზავრების გადაყვანა უწყვეტ რეჟიმში, განსხვავებით ლიფტისგან, და მაღალი მწარმოებლურობა (თეორიულად 10 ათასი მგზავრი საათში), რომელიც არ არის დამოკიდებული აწევის სიმაღლეზე, თუმცა მას გააჩნია რიგი ნაკლოვანებებისა, როგორიცაა მაგალითად, აწევის შეზღუდული სიმაღლე, დამოკიდებული მექანიზმის ტვირთამწეობაზე (ჩვეულებრივ, ესკალატორით ხდება 30-40 მეტრამდე დონეთა სხვაობის გადალახვა), დაბალი სიჩქარე და როგორც კონსტრუქციული, ასევე საექსპლუატაციო სიძვირე. მეტროპოლიტენის სადგურების გარდა ამჟამად ესკალატორი გამოიყენება ზოგიერთ მრავალსართულიან ობიექტზე, არის შემთხვევები, როდესაც ის გამოიყენება დიდი დაქანების მქონე ქუჩებში ქვეითთა მოძრაობის გასაიოლებლად, ასევე აღსანიშნავია ესკალატორის ტიპის ე.წ. მოძრავი ტროტუარები, რომლებითაც მგზავრების გადაადგილება ხდება ერთ დონეზე ან მცირე დაქანებით.

ერთ-ერთი ყველაზე გრძელი ესკალატორის (სანქტ-პეტერბურგის მეტროპოლიტენის სადგური „ადმირალტეისკაია“) სიგრძეა 137 მეტრი და დონეთა სხვაობა 68,7 მეტრი. ყველაზე პატარა ესკალატორი ფუნქციონირებს ქალაქ კავასაკის (იაპონია) ერთ-ერთ სუპერმარკეტში. მისი სიმაღლე მხოლოდ 83 სანტიმეტრია და მნახველთა დიდ ინტერესს იწვევს.

საქართველო
საქართველოში ესკალატორის გამოყენება უკავშირდება თბილისის მეტროპოლიტენის მშენებლობას. პირველი ესკალატორი დამონტაჟდა სადგურ „მარჯანიშვილის“ მშენებლობისას 1959 წელს. მეტროს სადგურ „სამგორში“ დამონტაჟებულია მოძრავი ჰორიზონტალური ტროტუარი, რომელიც ერთმანეთთან აკავშირებს ზედა და ქვედა ვესტიბიულებს (1998 წლიდან აღარ ფუნქციონირებს). საუკუნის 80-იან წლებში ქართველი არქიტექტორების მიერ შემოთავაზებული იქნა ესკალატორის გამოყენების იდეა თბილისის დიდი ქანობის მქონე ქუჩებისთვის სოლოლაკის, მთაწმინდისა და რიგ სხვა უბნებში. საქართველოში ესკალატორი გამოყენება აგრეთვე სართულების დასაკავშირებლად დიდ სავაჭრო ცენტრებში სტაციონარული კიბეების ნაცვლად.
ოცინდალეს ეკლესია

ოცინდალეს წმინდა გიორგის ეკლესია — ქართული ხუროთმოძღვრებისა და ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტის სოფელ თაიაში, ზღვის დონიდან 640 მეტრ სიმაღლეზე. ეკლესია საუკუნეშია აგებული. ამავე დროით თარიღდება ტაძრის ვაზისაგან დამზადებული მოხარატებული კარი რომელიც ამჟამად საქართველოს ეროვნულ მუზეუმშია დაცული.

 საუკუნეში გამოქვეყნებული მასალის მიხედვით აქ ტაძარი თამარ მეფეს განუახლებია. ტაძარზე ამ ფაქტის აღმნიშვნელი წარწერაც ყოფილა დაცული.

ოცინდალეს ეკლესია საუკუნეების განმავლობაში უმიშვნელოვანესი სარწმუნოებრივი ცენტრი იყო, სადაც გიორგობის აღსანიშნავად სამეგრელოს ყველა კუთხიდან მოსახლეობა იკრიბებოდა. საუკუნის დასაწყისში ოცინდალეში დედათა მონასტერი ფუნქციონირებდა.

1923 წელს როცა საბჭოთა ხელისუფლება მასობრივად აუქმებდა და ანგრევდა ეკლესია-მონასტრებს, საქართველოს სიძველეთა დაცვის კომიტეტის მიერ შექმნილმა კომისიამ გიორგი ჩუბინიშვილის ხელმძღვანელობით დაადგინა, რომ სიძველისა და ხუროთმოძღვრების მიხედვით ზუგდიდის ბაზაში ხელუხლებლად შეინარჩუნეს 11 ეკლესია-მონასტერი, მათ შორის იყო ოცინდალეს ეკლესიაც.

 საუკუნეში ოცინდალეს ეკლესიას როგორც განსაკუთრებული მნიშვნელობის ძეგლს სახელმწიფო იცავდა. საუკუნის 80-იან წლებში ოცინდალეს ეკლესია და სამრეკლო შეაკეთეს. ამჟამად აქ მამამთა მონასტერია.

ოცინდალეს ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
სებელანი

სებელანი, ქუჰე-სებელანი, სეველანი — ჩამქრალი სტრატოვულკანი ირანში, არდებილის ოსტანში. მდებარეობს სომხეთის მთიანეთის აღმოსავლეთ ნაწილში, სიმაღლე 4811 მ. სებელანი სამხრეთით მდინარე აჯიჩაის ხეობით გამოყოფილია თალიშის მთების დასავლეთ შტოქედისაგან, აღმოსავლეთით მდინარე ყარასუს ხეობით თალიშის მთავარი ქედიდან. სებელანის ვულკანურ წარმომავლობაზე მიუთითებს მისი ამგებელი ქანები და მწვერვალის ფორმა — ნაწილობრივ დანგრეული წაკვეთილი კონუსი და მის ფერდობებზე არსებული ცხელი გოგირდოვანი წყაროები. აგებულია ანდეზიტებით, ტრაქიტებითა და ტუფებით. ძველი კრატერის კიდეები დანაწევრებულია მყინვარული ცირკებით, მის ჩრდილო კალთაზე მყინვარია, კრატერში კრატერული ტბა სებელანი. ზღვის დონიდან უფრო დაბლა გვხვდება სხვა ტბებიც. უშუალოდ მწვერვალთან თავმოყრილია 7 მცირე მყინვარი. საკუთრივ, სებელანი ტურისტებისთვის და ადგილობრივი მოსახლეობისათვის საფრთხეს არ წარმოადგენს, ვინაიდან იგი ჩამქრალი ვულკანია და მრავალი ათასი წელია რაც აღარ იფრქვის. მისი შიგნითა აქტივობები გამოიხატება სხვადასხვა თერმული წყაროების წარმოქმნაში, სადაც უპირვლეს ყოვლისა, სულფატები შეინიშნება. მათი ტემპერატურა აღწევს 21 °-იდან 82 °-მდე.

ჰამდალაფ მოსტოუფი ყაზვინის ცნობების მიხედვით, ამ მთაზე ზარათუშტრა ელაპარაკებოდა აჰურა მაზდას.
სასანთლიანთ გორის ნამოსახლარი

სასანთლიანთ გორის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს სოფელ არხილოსკალოში, ჩრდილოეთით, ივრის პლატოს ჩრდილოეთ კიდეზე. თხემმოსწორებულ, ბუნებრივ ბორცვზე, რომელსაც სათავდაცვო თხრილი შემოუყვება.

ნამოსახლარი 1986 წელს შეისწავლა არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. (ხელმძღვანელი კ. ფიცხელაური). ძეგლზე აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა (თიხის ჭურჭლის ნატეხები) თარიღდება ძვ. წ. ათასწლეულის დასასრულით და ძვ. წ. ათასწლეულის პირველი ნახევრით.

მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა დაცულია საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ საცავში.
ექსპოჯორჯია

ესპოჯორჯია — სააქციო საზოგადოება, გამოფენების ცენტრი. შეიქმნა 1993 წლის 5 ნოემბერს საქართველოს სამეცნიერო-ტექნიკურ და კომერციული გამოფენების ცენტრის ბაზაზე.

თავდაპირველად თბილისში 1957 წელს დაარსდა საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის სახალხო მეურნეობის საბჭოს მუდმივმოქმედი სამრეწველო გამოფენა, რომლის საფუძველზეც 1960 წელს გაიხსნა საქართველოს სსრ სახალხო მეურნეობის მიღწევათა გამოფენა, ხოლო 1991-იდან ეწეოდა საქართველოს სამეცნიერო-ტექნიკური და კომერვიული გამოფენების ცენტრი. მისი ფართობია 15,3 ჰა; საგამოფენო გადახურული ფართი - 7400 მ, საგამოფენო ღია ფართი - 1,5 ჰა; საპარკო ზონა - 3,2 ჰა; სუბტროპიკული კულტურების ორანჟერეა - 930 მ, ორი დეკორატიული აუზი თავისი შადრევნებით - 2 368 მ. აქვე განლაგებულია და მოქმედებს თერთმეტი თანამედროვე საგამოფენო პავილიონი, საერთ ფართობით 7 410 მ, რომლებიც აღჭურვილია ელექტრომომარაგებით, წყალსადენით, სატელეფონო აპარატურით და სხვ. აქვს საკონფერენციო დარბაზი თანამედროვე სინქრონული თარგმანის აპარატურით; საბაჟო ტერმინალი; ავტოსადგომი მსუბუქი ავტომანქანებისა და რაილერებისათვის; აგრეთვე ეროვნული და ევროპული სამზარეულოს რესტორანი; ღია საკონცერტო მოედანი და სხვ.

ექსპოჯორჯიას საქმიანობის მიზანია საქართველოს და საზღვარგარეღის სახელმწიფოთა ორგანიზაციებს შორის ეკონოიკური, მეცნიერულ-ტექნიკური სავაჭრო კავშირებისა და ურთერთთანამშრომლობის განვითარება. იმართება საქართველოსა და საერთაშორისო გამოფენები, გამოფენა-პრეზენტაციები, ბაზრობები, აუქციონები, ვაჭრობები, კონგრესები, სიპოზიუმები, სამეცნიერო კონფერენციები, კულტურისა და ფოლკლორის ფესტივალები, ვერნისაჟები და სხვა ოფიციალური ღონისძიებები როგორც საქართველოში, ისე საზღვარგარეთ. ის საქმიანობაში შედის აგრეთვე საგამოფენო ინტერიერების, ოფისებისა და სავაჭრო დარბაზების დაპროექტება, აღჭურვა და დიზაინი, სარეკლამო-საინფორმაციო ღონისძიებების შემუშავება და გატარება, საგარეო ეკონომიკური თანამშრომლობის ახლებური ფორმები განვითარება და სხვა. 1960 წლიდან საგამოფენო პავილიონებში ჩატარდა ასზე მეტი საერთაშორისო და ეროვნული სხვადასხვა თემატიკური და დარგობრივი გმოფენა, გამოფენა-გაყიდვა, გამოფენა-პრეზენტაცია, კონგრესი და კონფერენცია. 1960-2001 წლებში საქართველოს ექსპოზიციები მოეწყო ესპანეთში, ინდოეთში, ირანში, უზბეკეთსა და ყაზახეთში.