iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
იშტვან ფერენცი (მოქანდაკე)

იშტვან ფერენცი (უნგრ. ; დ.24 თებერვალი, 1792, რიმასომბატი, უნგრეთის სამეფო (ახლანდელი რიმავსკა სობოტა სლოვაკეთში) ― გ. 15 თებერვალი, 1912, რიმასომბატი, უნგრეთის სამეფო) ― უნგრელი მოქანდაკე, უნგრეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი.

იშტვან ფერენცი თავდაუზოგავად ცდილობდა უნგრეთში სკულპტურის სკოლი დაარსებას. მისი მისია უნგრეთის ეროვნული ხელოვნების შექმნა და პოპულარიზაცია იყო. სკულპტორის ბევრი ნამუშევარი ახლა უნგრეთის ეროვნულ გალერეაშია განთავსებული.

ბიოგრაფია
იშტვან ფერენცი დაიბადა 1792 წლის 24 თებერვალს რიმასომბატში.

ახალგაზრდობაში ფერენც იშტვანი მამის სახელოსნოში ზეინკლად მუშაობდა. 1815 წლიდან სწავლობდა ვენაში სპილენძის გრავიურას. 1817 წელს ცნობილი მოქანდაკის იოზეფ კლიბერის შეგირდი გახდა. 1818 წელს ფეხით გაემგზავრა რომში, სადაც ექვსი წელი გაატარა ბერტელ ტორვალდსენის სახელოსნოში. მისგან მარმარილოს კვეთის ხელოვნებას დაეუფლა. 1819 წელს, როდესაც უნგრეთის პალატინი რომს ეწვია, შეუმჩნეველი არ დარჩენია უნგრელი მოქანდაკის ნიჭი და მას გადასცა ჯილდო ― 400 ფორინტი. როდესაც ფერენცი 1824 წელს სახლში დაბრუნდა, თან ჩაიტანა რომში ნაყიდი პატარა ცხენის ქანდაკება, რომელიც 100 წლის შემდეგ ― როცა მისმა შთამომავლებმა მუზეუმს გადასცეს ― ლეონარდო და ვინჩის ერთადერთი ავთენტური ქანდაკება აღმოჩნდა. ქანდაკების ავთენტურობაზე მას შემდეგ მწვავე კამათი მიმდინარეობს. იშტვან ფერენცმა 1818 წელს დამზადებული მიჰალი ვიტეს ჩოკონაის ბიუსტი და 1822 წელს შესრულებული მწყემსი ქალის ბიუსტი (ანუ, როგორც მხატვარმა უწოდა: „მშვენიერი ხელობის დასაწყისი“) პეშტში გაგზავნა, სადაც მისი ნამუშევრები დიდი ტრიუმფით მიიღეს.

იშტვან ფერენცი ცნობილი უნგრელი განმანათლებლის ფერენც კაზინჩის იდეების მხურვალე მხარდამჭერი გახდა. ხელოვანი ეძებდა ქანდაკებისთვის შესაფერისი ხარისხის ადგილობრივ მარმარილოს და ბოლოს მიაგნო რუსკიცაში, თუმცა მისი დამუშავება იტალიური მარმარილოს დამუშავებაზე რთული აღმოჩნდა. იშტვან ფერენცი 1824 წელს სახლში დაბრუნდა რიმასომბატში. მან საკუთარი სახსრებით დააარსა ქანდაკების სახელოსნო და ასწავლიდა სტუდენტებს. 1832 წლის 1 სექტემბერს აირჩიეს უნგრეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტად.

1840 წელს იშტვან ფერენცი გეგმავდა მატიას -ის ძეგლის დადგმას პეშტში, მაგრამ გეგმის განახორციელება ვერ მოახერხა. 1846 წელს იშტვანმა შექმნა ფერენც კოლჩეის მემორიალური ქანდაკება. მიუხედავად ნიჭისა, იშტვან ფერენცს არ ჰქონია მაღალი შემოსავალი. ის გარდაცვალებამდე ცხოვრობდა პენსიაზე რიმასომბატში სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ. იმედგაცრულებული ხელოვანი ასევე მუშაობდა მედლებზე და ესკიზებზე. მან შეცვალა მუდმივი მოძრაობის აპარატის დიზაინი.

იშტვან ფერენცი გარდაიცვალა 1856 წელს, ხოლო 1860 წლის 31 მარტს მწერალმა ანდრას ფაიმ მეცნიერებათა აკადემიაში მოქანდაკის პატივსაცემად მემორიალური სიტყვა წარმოთქვა.

იშტვან ფერენცის ანდერძის თანახმად, იგი დაკრძალეს ევრიდიკეს ქანდაკებასთან ერთად. მოგვიანებით ქანდაკება ამოთხარეს და ეკლესიაში მოათავსეს.

შემოქმედება
მაღლაკელიძე

საკუთარი სახელი მაღლაკელიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:

გერმანე მაღლაკელიძე — საბჭოთა სამეურნეო მოხელე, სოციალისტური შრომის გმირი
ილია მაღლაკელიძე — საბჭოთა სამეურნეო მოხელე, სოციალისტური შრომის გმირი
ლავრენტი მაღლაკელიძე — მეტალურგი
შალვა მაღლაკელიძე — პოლიტიკოსი, იურისტი, სამხედრო პირი
ხვიჩა მაღლაკელიძე — გიტარისტი, მომღერალი
ჯაბა მაღლაკელიძე — პოლიტიკოსი, ფილოლოგი
რამბუტანი

რამბუტანი — მარადმწვანე მცენარე საპინდუსისებრთა ოჯახისა. ტროპიკული ხეებია. სიმაღლე 15–24 მ. ფოთლების სიგრძეა 14–30 სმ. ნაყოფი მრგვალ, ერთთესლიან კურკიანას წარმოადგენს, რომლის სიგრძეა 3–6 სმ. სამშობლოა სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზია.

მჭიდროდაა დაკავშირებული ისეთ ტროპიკულ საჭმელ მცენარეებთან, როგორიცაა ლიჩი, ლონგანი, პულაზანი და ესპანური ლაიმი. კულტივირებულია მისი გემრიელი ნაყოფი, რომელიც აგრეთვე რამბუტანის სახელწოდებითაა ცნობილი. მისი გენეტიკური მრავალფეროვნების ცენტრია მალაიზია-ინდონეზიის რეგიონი. ფართოდაა კულტივირებული სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, კერძოდ, მალაიზიაში, ტაილანდში, მიანმარში, შრი-ლანკაში, ინდონეზიაში, სინგაპურსა და ფილიპინებში.

გავრცელებულია აგრეთვე აფრიკაში, ოკეანეთსა და ცენტრალურ ამერიკაში. დაახლოებით – საუკუნეებში არაბმა მოვაჭრეებმა რამბუტანი შეიტანეს ზანზიბარსა და პემბაში.
ილიას ბორაგანსკი

ილიას მურზა ბორაგანსკი ( ბარაგანსკი 1852 წლის 22 აპრილი, ბახჩისარაი, ტაურიდას პროვინცია — 1942, უფა ან სტერლიტამაკი, ბაშკირეთის ასსრ) ) — ყირიმელი თათარი კალიგრაფი, გამომცემელი, განმანათლებელი, თურქოლოგი, 50 წლის განმავლობაში დაკავებული იყო საგამომცემლო საქმიანობით.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1852 წელს ბახჩისარაიში ყირიმელი თათრების დიდგვაროვან ოჯახში. დადიოდა ადგილობრივ სამრევლო მექთებში და მედრესეში, სწავლობდა კალიგრაფიის ხელოვნებას. თხუთმეტი წლის ასაკში წავიდა თურქეთში, სტამბოლში 7 წელი სტამბოლში სწავლობდა საგამომცემლო საქმეს. 1874 წელს დაამთავრა სტამბოლის უნივერსიტეტი.

ბახჩისარაიში დაბრუნებისას მუშაობდა შეკვეთებზე, რომლებიც დაკავშირებული იყო აღმოსავლური ტექსტების თარგმნასთან, ასრულებდა გრავიურებს მინასა და ლითონზე.

1882 წლიდან ცხოვრობდა პეტერბურგში. 1893 წელს მან გახსნა პირველი მუსლიმური სტამბა „ -“ არაბული შრიფტით და გამომცემლობით არაბულ, რუსულ, თურქულ და სპარსულ ენებზე. 1880-იანი წლების ბოლოს ეკავა კალიგრაფის თანამდებობა რუსეთის იმპერიის საგარეო საქმეთა სამინისტროში. 1898-1908 წლებში იყო სანქტ-პეტერბურგის უნივერსიტეტის აღმოსავლური ენების ფაკულტეტის თურქული და თათრული ლიტერატურის კათედრაზე თურქული ენის ლექტორი.

მის სტამბაში პეტერბურგელი მეცნიერები ბეჭდავდნენ აღმოსავლურ ნაშრომებს ( ვ. დ. სმირნოვი , ა. ნ. სამოილოვიჩი და ა.შ. ).

მაღალი ხარისხის წიგნების ბეჭდვისთვის, მხატვრული დიზაინისთვის, მეფის მთავრობამ გამომცემლობა და საწარმო დააჯილდოვა ნიშნით "შრომისმოყვარეობისთვის ხელოვნებაში“

1920 წელს იგი იძულებული გახდა პეტროგრადიდან გადასულიყო ბაშკირეთში — სტერლიტამაკში, სადაც დაქორწინდა და განაგრძო წიგნების გამოცემა.

1922 წელს საბჭოთა ბაშკირეთის მთავრობამ მას ოფიციალურად მიულოცა 70 წლის იუბილე.

გარდაცვალების ზუსტი თარიღი უცნობია — სხვადასხვა წყაროებში მითითებულია 1924, 1934 და 1942 წლები. ი.ზაატოვის ცნობით, ბორაგანსკი გარდაიცვალა 1924 წელს სტერლიტამაკში.
ფოთის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია

ფოთის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ქალაქ ფოთში, გურიის ქუჩაზე, ძველი სასაფლაოს ტერიტორიაზე.

ეკლესია სამნავიანი ბაზილიკური ტიპის ნაგებობაა, რომლის საკურთხევლის აფსიდი კედლის სწორკუთხედშია მოქცეული. შუა ნავი გვერდითებზე უფრო მაღალია და დამოუკიდებელი ორფერდა სახურავი გააჩნია. გვერდითა ნავებს კი ცალფერდა გადახურვა აქვთ. ნავების და სამრეკლოს ქანობიანი სახურავი მოთუთიებული ლითონის ფურცლებითაა დახურული. გარედან ეკლესია მოპირკეთებულია თლილი ტუფის ქვით. ტაძარში შესვლა დასავლეთის მხრიდან ხდება, ღია თაღოვან პორტიკის გავლით. პორტიკს დაშენებული აქვს სამრეკლო, რომელსაც რვაწახნაგა გუმბათის ყელი და კონუსისებრი გადახურვა აქვს. ეკლესიის შესასვლელი კარები ლითონისაა და ჭედურად არის შესრულებული. მასზედ გამოსახულია ქრისტეს ცხოვრებისა და ათორმეტ დღესასწაულთა ციკლის სცენები.

ეკლესიის ინტერიერი კარგად არის განათებული. საკურთხევლის აფსიდში ერთი დიდი სარკმელია გაჭრილი. შემაღლებულ შუა ნავს კამერული გადახურვა აქვს და გაჭრილია ოთხ-ოთხი სარკმელი; გვერდითა ნავებში კი სამ-სამი სარკმელია. შიდა სივრცე სვეტების საშუალებით გამოყოფილია ნავებად. ეკლესიის დასავლეთ კედელზე, სამრეკლოს მხარეს, ანტრესოლში მოწყობილია პატრონიკე მგალობლებისათვის. ეკლესია აღადგინეს 1990 წელს, რის შემდეგაც ნაწილობრივ იცვალა პირვანდელი სახე. ინტერიერის მოხატულობაც ტაძრის აღდგენის პერიოდისაა. საკურთხეველში გამოსახულია მიქაელ და გაბრიელ მთავარანგელოზები. მათ ქვემოთ კი „აღსავლის კარების“ სცენაა მოცემული.
ვოსორიტიდი

ვოსორიტიდი , გაყიდვაში გამოიყენება სახელი ვოქსზოგო — სამედიცინო პრეპარატი, რომელიც გამოიყენება აქონდროპლაზიის სამკურნალოდ.

ვოსორიტიდის გამოყენება ნებადართულია ევროპის კავშირში 2021 წლის აგვისტოდან, ხოლო ამერიკის შეერთებულ შტატებში — 2021 წლის ნოემბრიდან. აშშ-ის საკვების და წამლის მარეგულირებელმა სააგენტომ პრეპარატი მოწინავე სამკურნალო საშუალებად მიიჩნია.

სამედიცინო მოქმედება
ვოსორიტიდი იწვევს დეფექტური გენის მიერ წარმოქმნილი ცილის რაოდენობის შემცირებას, რის შედეგადაც ხრტილი უფრო ადვილად გარდაიქმნება ძვლად.

გვერდითი ეფექტები
პრეპარატის გვერდითი ეფექტი შეიძლება იყოს ინიექციის ადგილზე გვერდითი რეაქციები (შეშუპება, სიწითლე, ქავილი ან ტკივილი), პირღებინება და სისხლის დაბალი წნევა.

„დედების პროტესტი“
2023 წლის აპრილში აქონდროპლაზიის დიაგნოზის მქონე ბავშვების მშობლებმა საქართველოს მთავრობის კანცელარიასთან საპროტესტო აქციები გამართეს. საქართველოს პრემიერთან, ირაკლი ღარიბაშვილთან შეხვედრის მოთხოვნით მშობლებმა ორი ღამე მთავრობის კანცელარიასთან გაათენეს.

აქციებს ოთხი თვის განმავლობაში სხვადასხვა ადგილზე გაიმართა. მშობლები ითხოვენ, რომ სახელმწიფომ დააფინანსოს საქართველოში მედიკამენტ ვოსორიტიდის შემოტანა, რომელიც მათი შვილებისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია.

ჯანდაცვის სამინისტროს წარმომადგენლები, მათ შორის მინისტრი ზურაბ აზარაშვილი და მინისტრის მოადგილეები აქონდროპლაზიის დიაგნოზის მქონე ბავშვების მშობლებს აპრილის განმავლობაში რამდენჯერმე შეხვდნენ, თუმცა უშედეგოდ.
აქონდროპლაზია

აქონდროპლაზია — გენეტიკური დარღვევა, რომლის ძირითადი გამოვლინება არის დვორფიზმი. აქონდროპლაზიის მქონე ადამიანების ხელები და ფეხები მოკლეა, ხოლო ტანი, ჩვეულებრივ, ნორმალური სიგრძისაა.

აქონდროპლაზიის მქონე ზრდასრული მამაკაცის საშუალო სიმაღლე საშუალოდ 131 სანტიმეტრია, ხოლო ქალის - 123 სანტიმეტრია. აქონდროპლაზია დვორფიზმის ყველაზე გავრცელებული მიზეზია და 27 500-დან დაახლოებით 1 ადამიანში ვლინდება.

აქციებს ოთხი თვის განმავლობაში სხვადასხვა ადგილზე გაიმართა. მშობლები ითხოვენ, რომ სახელმწიფომ დააფინანსოს საქართველოში მედიკამენტ ვოსორიტიდის შემოტანა, რომელიც მათი შვილებისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია.

ჯანდაცვის სამინისტროს წარმომადგენლები, მათ შორის მინისტრი ზურაბ აზარაშვილი და მინისტრის მოადგილეები აქონდროპლაზიის დიაგნოზის მქონე ბავშვების მშობლებს აპრილის განმავლობაში რამდენჯერმე შეხვდნენ, თუმცა უშედეგოდ.
დილიავერ ოსმანოვი

დილიავერ ოსმანოვი ( ; დ. 1959 წლის 17 ივლისი, ბექაბადი, ტაშკენტის ოლქი) — წარმოშობით ყირიმელი თათარი, საბჭოთა და უკრაინელი პოეტი და პუბლიცისტი. ჟურნალ - ის მთავარი რედაქტორი (2009 წლიდან). თათრეთის რესპუბლიკის მწერალთა კავშირის წევრი (1993), უკრაინის ჟურნალისტთა ეროვნული კავშირისა და უკრაინის თეატრის მუშაკთა ეროვნული კავშირის წევრი. თათრეთის რესპუბლიკის (2003) და ყირიმის ავტონომიური რესპუბლიკის (2010) დამსახურებული არტისტი. ყირიმის საინჟინრო-პედაგოგიური უნივერსიტეტის ლექტორი. ისტორიის მეცნიერებათა კანდიდატი. შემოქმედებით საქმიანობას ეწევა ყირიმელი თათრების და რუსულ ენებზე.

ბიოგრაფია
დილიავერ ოსმანოვი დაიბადა 1959 წლის 17 ივლისს ქალაქ ბექაბადში, ტაშკენტის ოლქში, უზბეკეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკაში, მუშათა კლასის ოჯახში. ეროვნებით ყირიმელი თათარი . ახალგაზრდობიდანვე ეწეოდა შემოქმედებით საქმიანობას .

1984 წლიდან 1989 წლამდე მუშაობდა ყაზანის სხვადასხვა მუსიკალურ დაწესებულებებში. 1993 წელს გახდა თათრეთის რესპუბლიკის მწერალთა კავშირის წევრი. 1989 წელს გადავიდა ყირიმში

დილიავერ ოსმანოვი 1999 წლიდან მუშაობს ყირიმის ფევზი იაკუბოვის სახელობის საინჟინრო-პედაგოგიურ უნივერსიტეტში, არის დოცენტი, ისტორიის მეცნიერებათა კანდიდატი.

იკავებდა ყირიმელ თათართა მწერალთა კავშირის მდივნის თანამდებობა. იყო უკრაინის ჟურნალისტთა ეროვნული კავშირი პრეზიდიუმის წევრი, უკრაინის თეატრის მუშაკთა ეროვნული კავშირის წევრი. მდივნის რანგში შედიოდა ეშრეფ შემი-ზადეს პრემიის მინიჭების კომისიის შემადგენლობაში. იყო დეპორტირებულ მოქალაქეთა საქმეების რესკომნატის სარედაქციო კოლეგიის წევრი, რომლის საქმიანობაში შედიოდა ჯენგიზ დაღჯის ნაშრომების გამოცემა. .

დილიავერ ოსმანოვის ინიციატივით ბელოგორსკში ბექირ ჩობან-ზადეს მომავალი ძეგლის ადგილზე დადგეს მემორიალური ქვა, ხოლო კომსომოლსკაიას ქუჩას სახელი ჩობან-ზადეს პატივსაცემად გადაარქვეს. .

ჯილდოები და წოდებები
თათრეთის რესპუბლიკის დამსახურებული არტისტი (2003)
ყირიმის ავტონომიური რესპუბლიკის დამსახურებული არტისტი (2010)
ჯევდეთ დერმენჯი

ჯევდეთ დერმენჯი (1918—1985) — საბჭოთა ჯარისკაცი, დიდი სამამულო ომის მონაწილე; წარდგენილი იყო საბჭოთა კავშირის გმირის წოდებაზე, მაგრამ დაჯილდოვდა ლენინის ორდენით.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1918 წლის 27 აგვისტოს ყირიმში სოფელ კიკენეიზში.

იგი მალე გაიწვიეს წითელ არმიაში დიდი სამამულო ომის დაწყებიდან 1941 წლის 3 ივლისს სიმფეროპოლის სამხედრო აღრიცხვისა და გაწვევის კომისარიატიდან. იმავე წელს მიღებულ იქნა საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიაში, მცირე ხნით გაგზავნეს 1180-ე ქვეითი პოლკში, ხოლო 1942 წლის 5 ნოემბერს დაინიშნა ავტომატების ასეულის მეთაურის მოადგილედ პოლიტიკურ ნაწილში.

1943 წლის 26 სექტემბერს ჯევდეთ დერმენჯი მეორედ ხელმძღვანელობდა თავის ბატალიონს მდინარე დნეპრის გადაკვეთისას. 1943 წლის 31 ოქტომბერს მტრის არტილერიის მხრიდან შეუჩერებელი დაბომბვის, ტყვიამფრქვევის ცეცხლისა და ნაღმტყორცნებისა, მისი ბატალიონი პირველი იყო სადესანტო ჯგუფიდან, რომელიც გადავიდა მდინარის მარჯვენა სანაპიროზე და მტერს შეუტია. ოთხი დღის განმავლობაში მებრძოლები იგერიებდნენ მტრის ტანკებისა და ქვეითების განმეორებით კონტრშეტევებს, რამაც დანარჩენ დანაყოფებს მდინარეს გადაკვეთის და ტერიტორიაზე გამაგრების საშუალება მისცა. ბრძოლაში დაჭრის მიუხედავად, გამოჩენილი სიმამაცისთვის დერმენჯი წარადგინეს საბჭოთა კავშირის გმირის წოდებაზე 28 წითელი არმიის სხვა ჯარისკაცთან ერთად, რომლებიც გამოირჩეოდნენ ბრძოლაში, მაგრამ სიაში მყოფი 29 ადამიანიდან ის ერთადერთი იყო. რომელსაც ეს ჯილდო არ მიენიჭა. 1944 წლის 22 თებერვალს მიიღო მხოლოდ ლენინის ორდენი. დნეპერზე გამარჯვებული ბრძოლის შემდეგ იგი გახდა 1120-ე ქვეითი პოლკის მე-3 ქვეითი ბატალიონის მეთაურის მოვალეობის შემსრულებელი. მთელი ომის განმავლობაში ის იბრძოდა დიდ ქალაქებში, მათ შორის სტალინგრადსა და ოდესაში. რამდენჯერმე დაიჭრა.

ომის შემდეგ იგი გააძევეს ყირიმიდან და ცხოვრობდა ორენბურგში, სადაც გახდა აგრონომი, შემდეგ კი სახელმწიფო მეურნეობის დირექტორი. მოგვიანებით, იგი ხელმძღვანელობდა რეგიონალური აღმასრულებელი კომიტეტის განყოფილებას და დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია სოფლის მეურნეობის დარგში თემაზე: "კომბოსტო სასუქი და მისი გაშენების უგუნური მეთოდი ორენბურგის რეგიონში" .

ჯევდეთ დერმენჯი გარდაიცვალა 1985 წლის 12 მარტს ორენბურგში, სანამ სამშობლოში დაბრუნების უფლებას მიიღებდა.

ჯილდოები
ჯევდეთ დერმენჯი დაჯილდოებული იყო ლენინის ორდენით (1944 წლის 22 თებერვალი), წითელი დროშის ორი ორდენით (1943 წლის 13 მარტი და 31 ოქტომბერი), ალექსანდრე ნეველის ორდენით (1943 წლის 15 ოქტომბერი) და დიდი სამამულო ომის 1-ლი ხარისხის ორდენით. (1944 წლის 14 სექტემბერი), შრომის ვეტერანის და სხვა მედლებით.
მუჯირი

საკუთარი სახელი მუჯირი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:

ამირან მუჯირი — ფეხბურთელი
გენო მუჯირი — მომღერალი
დავით მუჯირი — ფეხბურთელი
დავით მუჯირი — ფეხბურთელი
დავით მუჯირი — ფეხბურთელი
ვლადიმერ მუჯირი — მხატვარი, ანიმატორი, რეჟისორი
სალომე მუჯირი — პოლიტიკოსი
შიო (მუჯირი) — საეკლესიო პირი
საგინაშვილები

საგინაშვილები, საგინაძეები — ქართული აღმოსავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში თავადური საგვარეულო. იოთამ დოლენჯიშვილის გარდაცვალების შემდეგ სადოლენჯიშვილო გაუქმდა და მამულად საგინაშვილებს გადაეცათ. ერთი პერიოდი ისინი ყაიყულის მოურავებიც იყვნენ. მათ წარმომავლობას სამეგრელოს მთავრებამდე, დადიანებამდე მიაკვლიეს, რაზეც 1771 წელს იმერეთის მეფის, სოლომონ რუს გენერალ ტოტლებენისადმი მიწერილ წერილები მიუთითებს. ჩანან კახეთის თავადთა სიაში, რომელიც მიმაგრებულია 1783 წ. გეორგიევსკის ტრაქტატს. რუსეთის იმპერიის უღელ ქვეშ მათ კვლავ დაუმტკიცდათ თავადობა 1850 წ. 6 და 1856 წ. 26 ივნისს. გვარი რუსიფიცრებული იყო, როგორც საგინოვი (რუს. ). საგვარეულო - სს. თავი გაითქვა სამხედრო სამსახურსა და საქართველოს თავადაზნაურობის ადგილობრივ თვითმართველობაში. მათი ნაწილი არაპრივილეგირებული აზნაურებიც იყო.
სამხრეთის გზატკეცილი

სამხრეთის გზატკეცილი არგენტინელი მწერლის, ხულიო კორტასარის 1966 წლის მოთხრობა. ნოველის სიუჟეტი მოგვითხრობს პარიზის მახლობლად მომხდარი საშინელი საავტომობილო საცობის შესახებ და ამ უკანასკნელის მიერ დაზარალებულ პიროვნებებზე, რომლებიც ჯგუფებად იყოფიან იმ მიზნით, რომ გაუსაძლის პირობებში გადარჩენისთვის აუცილებელი წყაროები იშოვონ. მთელი იმ თვეების მანძილზე, რაც სხვადასხვა წარმოშობისა და სტატუსის მქონე ადამიანები საცობში მოხვდნენ, ისინი ერთმანეთთან ახლო ურთიერთობებს აყალიბებენ, თუმცა ყველაფერი მომენტალურად იცვლება მას შემდეგ, რაც ავტოსაგზაო შეფერხებას ბოლო ეღება და დროებითი ჯგუფები იშლება.
ამირან მორჩილაძე

ამირან მიხეილის ძე მორჩილაძე (დ. 4 აპრილი, 1922, თბილისი, — გ. 1983, იქვე, დაკრძალულია საბურთალოს სასაფლაოზე) — ქართველი თერაპევტი, საბჭოთა პერიოდის პოლიტიკური პატიმარი; საქართველოს სსრ დამსახურებული ექიმი (1983).

თბილისის გერმანული სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტში. 1943 წელს სტუდენტ ჭაბუა ამირეჯიბთან და 18 სხვა პირთან ერთად საბჭოთა შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატმა დააპატიმრა თბილისში მოქმედი „არალეგალური ანტისაბჭოთა მეამბოხე ნაციონალისტური ორგანიზაციის“ საქმესთან დაკავშირებით. ჯგუფს ბრალად ედებოდა შეთქმულება „გერმანული იმპერიალიზმის“ დახმარებით საბჭოთა ხელისუფლების დამხობის და „საქართველოს ეროვნული რესპუბლიკის“ დამყარების მიზნით. 1944 წლის აპრილში მორჩილაძეს მიესაჯა თავისუფლების აღკვეთა 10 წლის ვადით. 1946-1953 წლებში სასჯელს კომის ავტონომიურ რესპუბლიკაში იხდიდა. გათავისუფლების შემდეგ იქვე მუშაობდა ქალაქ ინტის საავადმყოფოს მთავარ ექიმად. 1959 წელს რეაბილიტირებული იქნა და 1965 წელს საქართველოში დაბრუნდა. მუშაობდა თბილისის ექიმთა დახელოვნების სახელმწიფო ინსტიტუტის თერაპიის კათედრაზე, შემდეგ — იმავე ინსტიტუტის საავადმყოფოს მთავარ ექიმად.
ერთპარტიული სახელმწიფო

ერთპარტიული სახელმწიფო — სუვერენული სახელმწიფო სადაც მეტწილად კონსტიტუციურად, მხოლოდ ერთ პარტიას აქვს ხელისუფლების ფორმირების საშუალება. დანარჩენი პარტიები ან კანონგარეშედ არიან გამოცხადებულნი, ან ლიმიტირებულად და მინიმალური ჩართულობით, კონტროლის ქვეშ მონაწილეობენ პოლიტიკურ პროცესებში. რიგ შემთხვევებში ტერმნი „დე-ფაქტო ერთპარტიული სახელმწიფო“ გამოიყენება ისეთი ქვეყნის აღსაწერად, სადაც ტარდება მრავალპარტიული არჩევნები, მაგრამ ძალაუფლებაში მყოფი პარტია არ უშვებს ხელისუფლებაში სხვა ძალების მოსვლას.
ფრიდრიხ მოოსი

კარლ ფრიდრიხ ქრისტიან მოოსი (დ. 29 იანვარი, 1773, გერნროდე — გ. 29 სექტემბერი, 1839, აგორდო) — გერმანელი მინერალოგი. 1801 წელს დაამთავრა ფრაიბერგის სამთო აკადემია, 1802 წელს გადავიდა ავსტრიაში, სადაც ოსტატად მუშაობდა გრაცის მახლობლად მდებარე შახტში და, ამავდროულად, მინერალების კოლექციის დასახარისხებლად დაქირავებული იყო ავსტრიელი ბანკირის მიერ. 1812–1817 წლებში იყო იოანეუმის უნივერსიტეტის (გრაცი) მინერალოგიის პროფესორი, 1817 წლიდან — ფრაიბერგის სამთო აკადემიისა, 1826 წლიდან — ვენის უნივერსიტეტისა. კვლევებს ატარებდა გერმანიაში, ავსტრიაში, ინგლისში, ირლანდიაში, შოტლანდიასა და იტალიაში. ავტორია მინერალების სიმაგრის შეფარდებითი სკალისა, რომელსაც მოოსის სკალას უწოდებენ. ქრისტიან სამუელ ვაისთან ერთად კრისტალოგრაფიული ღერძების დახმარებით აღწერა კრისტალური ფორმები და გამოყო სიმეტრიის (სინგონიის) 6 ჯგუფი.
ზაზა შეყილაძე

ზაზა შეყილაძე (დ. 17 ნოემბერი, 1963) — ქართველი ეკონომისტი და ფინანსისტი. საქართველოს გენერალური აუდიტორის მოადგილე 2023 წლის 11 აპრილიდან 2025 წლის 11 ივნისამდე.

ბიოგრაფია
დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი 1985 წელს. ამავე უნივერსიტეტში 1988 წელს მიიღო მაკროეკონომიკის მაგისტრის ხარისხი.

2014-2023 წლებში სახელმწიფო აუდიტის სამსახურში ხელმძღვანელობდა სოციალური სფეროს აუდიტის დეპარტამენტს. 2002-2008 წლებში კი, მას სახელმწიფო აუდიტის სამსახურში (კონტროლის პალატაში) მთავარი კონტროლიორის თანამდებობა ეკავა.

1988-1991 წლებში ზაზა შეყილაძე საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ეკონომიკის და სამართლის ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი იყო, 1991-1994 წლებში კი ყვარლის რაიონის გამგეობაში ხელმძღვანელი თანამდებობები (პრეფექტის მოადგილე, გამგეობის თავმჯდომარის მოადგილე) ეკავა. 1994 -1996 წლებში, ის სს „აგრომრეწვბანკის“ ყვარლის განყოფილების მმართველი იყო, 1996–2000 წლებში კი, სს „გაერთიანებული ქართული ბანკის“ გურჯაანის რეგიონალურ ფილიალს ხელმძღვანელობდა. 2008-2014 წლებში, საქმიანობდა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურში, სადაც სხვადასხვა სტრუქტურულ ერთეულს ხელმძღვანელობდა. აქვს საბანკო სექტორში მუშაობის გამოცდილება.

ფლობს ინგლისურ და რუსულ ენებს.
სოფიო დვალიშვილი

სოფიო დვალიშვილი (დ. 27 ნოემბერი , 1990) — ქართველი ეკონომისტი და ფინანსისტი. საქართველოს გენერალური აუდიტორის მოადგილე 2023 წლის 11 აპრილიდან.

ბიოგრაფია
დაამთავრა ქართულ-ამერიკული უნივერსიტეტის სამართალმცოდნეობის ფაკულტეტი 2011 წელს. საქართველოს უნივერსიტეტში მოპოვებული აქვს საჯარო მმართველობის მაგისტრის ხარისხი 2016 წელს.

2014-2016 წლებში, ეფექტიანობის აუდიტის დეპარტამენტში ჯერ აუდიტორის, შემდეგ კი უფროსი, წამყვანი და მთავარი აუდიტორის პოზიციები ეკავა. 2012-2014 წლებში კი, სოციალური სფეროს აუდიტის დეპარტამენტში, აუდიტორ-ასისტენტად მუშაობდა.

2011 წლიდან სოფიო დვალიშვილი აქტიურადაა ჩართული სახელმწიფო აუდიტის სამსახურისა და პარტნიორი ორგანიზაციების (შვედეთის ეროვნული აუდიტის ოფისი , , , ) ერთობლივ პროექტებში. გავლილი აქვს არაერთი ტრენინგი საჯარო აუდიტის სხვადასხვა საკითხზე როგორც საქართველოში, ისე გერმანიაში, მონტენეგროსა და კორეაში.

ფლობს ინგლისურ და რუსულ ენებს.
იოჰან იოახიმ ბეხერი

იოჰან იოახიმ ბეხერი (; დ. 6 მაისი, 1635, შპაიერი — გ. ოქტომბერი, 1682, ლონდონი) — გერმანელი ქიმიკოსი და ექიმი. კამერალიზმის ერთ-ერთი პირველი წარმომადგენელი ეკონომიკაში.

ბიოგრაფია
იოჰან ბეხერი დაიბადა 1635 წელს შპაიერში. ეწეოდა თვითგანათლებას, მიიღო სერიოზული ცოდნა მეცნიერების სხვადასხვა დარგში, გახდა ექიმი. 1666 წელს დაინიშნა მაიცში მედიცინის პროფესორად და ამავე დროს მიიღო მაიცის კურფიურსტის ექიმის თანამდებობა. 1678 წელს გადავიდა ჰოლანდიაში, შემდეგ ინგლისში.

ბეხერს ჰქონდა მიდრეკილება ფანტასტიკური პროექტებისკენ, რომლებიც მან შესთავაზა სხვადასხვა წარჩინებულ პირებს. 1666 წელს მან შეიმუშავა პროექტი რაინ-დუნაის არხის მშენებლობისთვის, რათა განევითარებინა ვაჭრობა დაბალ ქვეყნებთან, ხოლო 1678 წელს მან შესთავაზა ქვიშის ოქროდ გადამუშავების ორგანიზება დიდი მასშტაბით. ეწეოდა სამთო მოპოვებას და ცდილობდა მადნების მოპოვების მეთოდების გაუმჯობესებას.

თავის ადრეულ თხზულებებში ბეხერი ჩნდება როგორც ალქიმიური დოქტრინის მიმდევარი სამი საწყისის შესახებ, რომლებიც ქმნიან ყველა სხეულს. მოგვიანებით, მიუნხენის ცხოვრების პერიოდში დაწერილ ნაშრომში და გამოქვეყნდა 1669 წელს სათაურით „მიწისქვეშა ფიზიკა“ , მან შესთავაზა, რომ ყველა მინერალური სხეული (კერძოდ, ლითონი) შედგება სამი „მიწისგან“: მინისებური ; აალებადი, ან ცხიმიანი ; აქროლადი, ანუ ვერცხლისწყლისებრი . გარდა ამისა, მან აღიარა წყალი, როგორც საწყისი. ის საწყისებს არა აბსტრაქტულ პრინციპებად, არამედ მატერიალურ ელემენტებად თვლიდა.

სხეულების აალებადი, ბეხერის აზრით, განპირობებულია მათ შემადგენლობაში მეორე, ცხიმოვანი, მიწის არსებობით; წვის დროს ლითონები მას კარგავენ და ამატებენ „ცეცხლოვან მატერიას“. ამრიგად, ლითონი არის მეტალის კირის კომბინაცია აალებადი მიწასთან; გოგირდი და ფოსფორი შეიცავს გოგირდის და ფოსფორის მჟავას შერწყმული აალებადი მიწასთან. მაშასადამე, წვის პროცესები არის დაშლის რეაქციები, რომლის დროსაც სხეულები კარგავენ აალებადი მიწას და არა კომბინაციის რეაქციები. საუკუნის დასაწყისში ბეჩერის შეხედულებებმა საფუძველი ჩაუყარა გ. ე. შტალის მიერ ფლოგისტონის თეორიის შექმნას.
პერიოდი (პერიოდული სისტემა)

ელემენტთა პერიოდული სისტემის პერიოდი — ქიმიური ელემენტების დაჯგუფება რიგის მიხედვით. დღესდღეობით ცნობილი 118 ქიმიური ელემენტი (, წყალბადიდან — , ოგანესომანდე) ელემენტთა პერიოდულ სისტემის ცხრილში არათანაბარზომიერად განლაგებულია 7 რიგზე.

ზედიზედ ყველა ელემენტს აქვს იგივე რაოდენობის ელექტრონული გარსი. პერიოდის ყოველ მომდევნო ელემენტს აქვს ერთი პროტონი მეტი და ნაკლები მეტალია ვიდრე მისი წინამორბედი. ასე განლაგებულ ელემენტებს ერთი და იგივე ჯგუფის (სვეტის) მსგავსი ქიმიური და ფიზიკური თვისებები აქვთ, რაც ასახავს პერიოდულ კანონს. მაგალითად, ჰალოგენები დევს მეორე-ბოლო ჯგუფში (ჯგუფი 17) და აქვთ მსგავსი თვისებები, როგორიცაა მაღალი რეაქტიულობა და ერთი ელექტრონის მოპოვების ტენდენცია კეთილშობილური აირის ელექტრონულ კონფიგურაციამდე მისასვლელად.

2026 წლის მონაცემებით, სულ 118 ელემენტია აღმოჩენილი და დადასტურებული.
ხიდირბეგიშვილები

ხიდირბეგიშვილები — ქართული თავადური საგვარეულო, ამილახვრების განშტოება. ერთ-ერთმა წინაპარი, თურქების მიერ ახალაციხის აღების დროს, გამუსლიმდა და მიიღო სახელი ხიდირბეგი, ხოლო მისი შთამომავლობა ატარებდა ხიდირბეგიშვილის გვარს. დაახლოებით 1630 წელს მათი ნაწილი ჩავიდა ქართლის სამეფოში და დასახლდა ხაშურის მახლობლად. ისინი დაუბრუნდნენ ქრისტიანულ სარწმუნეობას და აიყვანეს თავადის ხარისხში. მოიხსენიებიან ქართლის თავადთა სიაში, რომელიც მიმაგრებულია გეორგიევსკის ტრაქტატს (1783 წ.). 1850 წლის 6 დეკემბერს მათ კვლავ დაუმტკიცდათ თავადობის სტატუსი (ამჯერად რუსეთის იმპერიის უღლის ქვეშ). გვარი რუსიფიცირებული იყო, როგორც ხიდირებეგოვი .
ჰირვენსალმი

ჰირვენსალმი — მუნიციპალიტეტი მიკელის ქვერეგიონში, ფინეთში. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 2 085 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 746.59 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 4.48 ადამიანია 1 კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტის ერთადერთი ოფიციალური ენაა ფინური ენა. მეზობელი მუნიციპალიტეტებია: იოუტსა, კანგასნიემი, მიკელი, მიანტიუჰარიუ და პერტუნმაა.