iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჩრდილოეთის ომი

ჩრდილოეთის დიდი ომი — ბრძოლა შვედეთსა და ჩრდილოეთ ევროპის სახელმწიფოთა კოალიციას შორის ბალტიისპირეთის მიწებისათვის. მიმდინარეობდა 20 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში და დასრულდა შვედეთის დამარცხებით, რაშიც გადამწყვეტი როლი რუსეთის კოალიციის მხარეზე მონაწილეობამ შეასრულა.

ომის მსვლელობა
1700 წელს შვედეთს ერთდროულად შეუტია დანიამ, საქსონიამ, პოლონეთმა და რუსეთმა. შვედეთის მეფე კარლ მხოლოდ თვრამეტი წლის იყო და მტრებს მისი გამოუცდელობის იმედი ჰქონდათ. მან ესტონეთში, ნარვასთან დაამარცხა რუსები; საქსონია, პოლონეთი და დანია აიძულა ომიდან გასულიყვნენ. რვა წლის შემდეგ კარლ რუსეთში შეიჭრა, მაგრამ 1708-1709 წლების ზამთარი მეტად მკაცრი აღმოჩნდა, რუსები უკან დახევის დროს გზაზე ყველაფერს სპობდნენ. რუსეთის განახლებული შეტევების დროს შვედები საკვების მარაგის მწვავე ნაკლებობამ შეაწუხა. გაზაფხულისთვის კარლ -ის ჯარი განახევრდა. პოლტავის ბრძოლაში რუსებმა შვედები დაამარცხეს და კარლი 1709 წელს თურქეთში გაიქცა. 1714 წელს იგი შვედეთში დაბრუნდა და დანიელთა ჯარი მოიგერია. შემდეგ შეიჭრა ნორვეგიაში, სადაც იგი მოკლეს 1718 წელს. 1721 წელს უმეფოდ დარჩენილი, ოცწლიანი ომით გამოფიტული შვედეთი ზავზე დათანხმდა.
მშათა

მშათა — ხუროთმოძღვრების ძეგლი, ომაიანების დინასტიის ციხე-დარბაზი იორდანიაში ( საუკუნე; ზოგიერთი მკვლევრის აზრით - სს.). მდებარეობს ამანის სამხრეთ-დასავლეთით 25 კმ-ზე. მშენებლობა არ ყოფილა დასრულებული. ახლა ნანგრევებადაა ქცეული. სახელი გაითქვა სამხრეთის თავდაცვითი კედლის ქვედა ნაწილის ქვის ფრიზზე ამოკვეთილი ორნამენტით. ფრიზი დანაწევრებულია სამკუთხა არეებად, რომლებიც შევსებულია რელისტურდ გადმოცემული, ერთმანეთში გადახლართული ვაზის ლერწის, პალმეტების, ვარდულების, აკანთის ფოთლების, ყვავილებისა და ცხოველთა გამოსახულებებით.

ძეგლი შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელ სიაში.
ნაბონიდი

ნაბონიდი, ნაბუნაიდი — ბაბილონის უკანასკნელი მეფე (ძვ. წ. 556–539), წარმოშობით არამეელი. გამეფდა ქურუმთა მხარდაჭერით. გაატარა რელიგიური რეფორმები, რომელთა მიზანი იყო მთვარის ღვთაების სინის კულტის პოპულარიზაცია. ამან ბაბილონელი ქურუმებისა და მოსახლეობის უკმყოფილება გამოიწვია. თავისი რეზიდენცია გადაიტანა ჩრდილოეთ არაბეთის ტერიტორიაზე მდებარე თემის ოაზისში, რითაც კავშირი გაწყვიტა ბაბილონთან. ძვ. წ. 539 წელს ბაბილონი აიღო სპარეთის მეფე კიროსმა, რომელმაც ნაბონიდი დაატყვევა და გადაასახლა აღმოსავლეთ ირანში.

ნაბონიდი იყო ბაბილონის მეფე, მაგრამ ის ქალდეელი არ იყო, ნაბონიდი ასურეთის ქალაქ ჰარანიდან იყო. მისი ისტორია ჩაწერილია სხვადასხვა თიხის ფირფიტაზე. ბერძენი ისტორიკოსი, ჰეროდოტე, თავის მემუარებში ნაბონიდის შესახებ დამატებით იმფორმაციასაც წერდა. სწორედ ამ წარწერებში თავად ნაბონიდი ამბობს, რომ იგი არის უმნიშვნელო წარმოშობის. აგრეთვე, მისი დედა ადა-გუპი, შეიძლება დაკავშირებული იყოს ჰარანში აქადელთა მთვარის ღმერთის სინის ტაძართან. იგი დაიბადა ძვ. წ. 649 წელს და 68 წლის განმავლობაში (ძვ. წ. 626–562) იყო ქურუმების მფარველი ღმერთი ტაძარ სინიში. ნაბონიდის დედის წარწერებში არ არის მოცემული ინფორმაცია მის წარმომავლობასთან დაკავშირებით. მისი მამა კი ნაბუ-ბალაცუ-იქბი იყო თემთა პალატის წევრი და წარმოშობით იყო ბაბილონის დიდებულთა საგვარეულოდან.

როგორც, წერილობითი წყაროები მოწმობენ, ჯერ კიდევ ძვ. წ. საუკუნეში ბაბილონის მეფე ნაბონიდის ბრძანებით თხრიდნენ ძველ სასახლეთა და ტაძართა ნანგრევებს და აღრიცხავდნენ ყოველგვარ მონაპოვარს.

დიდი ხნის განმავლობაში მასთან ერთად იმპერიას მისი ვაჟი პრინცი ბალთაზარი მართავდა. ის იყო კარგი ჯარისკაცი, მაგრამ ცუდი პოლიტიკოსი. ამ ყველაფერმა კი მას მოუტანა არაპოპულარობა, განსაკუთრებით სასულიერო და სამხედრო კლასებში. მარდუქის მლოცველებს სძულდათ ნაბონიდი, რადგან მან აკრძალა მარდუქის კულტი, სამაგიეროდ მან უფრო დააწინაურა მთვარის ღმერთის სინის კულტი. კიროს დიდი თავს მხსნელად განასახიერებდა, ის თვლიდა, რომ მარდუქმა იგი სამართლისა და წესრიგის აღსადგენად აირჩია.

აღმოსავლეთით სპარსელების ძალა იზრდებოდა. კიროს დიდი თვით ბაბილონშიც კი იყო პოპულარული ნაბონიდისგან განსხვავებით.
ნაბონიდის რელიგიური გაგება ნეგატიური იმიჯით არის შემონახული ებრაულ ლიტერატურაში, მაგალითად ისტორიკოს იოსებ ფლავიუსის ჩანაწერებში. თუმცა ამ იმიჯზე ფიქრისას არ უნდა დაგვავიწყდეს ისიც, რომ ებრაელები საწყის ეტაპზე სპარსელებს ისე მიეგებნენ როგორც განმათავისუფლებლებს. კიროსმა გადასახლებაში მყოფი ებრაელები ბაბილონის ტყვეობიდან უკან ისრაელში დააბრუნა. ასევე ებრაელები არასდროს აჯანყებულან სპარსელი ოკუპანტების წინააღმდეგ, თუმცა ურჩობა გამოიჩინეს დარიოს -ის და არტაქსერქსე -ის მმართველობის დროს, მაგრამ ეს ურჩობა არც თუ ისე მძლავრი იყო, მან იარაღის გარეშე ჩაიარა და სადამსჯელო ოპერაციები არ მოჰყოლია სპარსეთის მთავრობის მხრიდან.
ჯოკიაკარტის სპეციალური რეგიონი

ჯოკიაკარტის სპეციალური რეგიონი — ინდონეზიის ყველაზე პატარა პროვინცია. მდებარეობს კუნძულ იავაზე. ჯოკიაკარტა ერთადერთი პროვინციაა ინდნონეზიაში, რომელიც ჯერ კიდევ კოლონიალიზმამდელი მონარქიის გზით იმართება, ჯოკიაკარტის სულთანი პროვინციის მემკვიდრეობითი გუბერნატორია. დედაქალაქია ჯოკიაკარტა.

მდებარეობს იავის სამხრეთ სანაიროს სიახლოვეს, მთლიანად მოქცეულია ცენტრალური იავის პროვინციის შიგნით. 2010 წლის მონაცემებით, პროვინციის მოსახლეობა 3 452 390 ადამიანს შეადგენს.
რეფლუქს-ეზოფაგიტი

გამომწვევი მიზეზები
საყლაპავის ფუნქციის დარღვევის შედეგად, კუჭის მჟავე შიგთავსი, საყლაპავის ქვედა ნაწილისკენ გადაადგილდება
და წარმოშობს ეროზიასა და წყლულებს მილის შიგთავსზე.

კონკრეტულად ეზოგაფიტი საყლაპავი მილის ანთებას ეწოდება.

კლინიკური სურათი
რეფლუქს-ეზოგაფიტის დროს მთავარი ჩივილია გულძმარვა, რომელიც წოლისას ძლიერდება.
ტრირის მაქს პლანკის გიმნაზია

ტრირის მაქს პლანკის გიმნაზია (შემოკლებით ემ-პე-გე, გერმ. -- – ) — მეორე საფეხურის სკოლა ქალაქ ტრირში. აქ განსაკუთრებული ყურადღების ექცევა მათემატიკასა და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებების სწავლებას.

ისტორია
სკოლა 1822 დაარსდა და იგი თავდაპირველად ვაჟთათვის იყო განკუთვნილი. მაშინდელი ვაჟთა სკოლა მოწოდებული იყო მამრობითი სქესის მომავალი მოქალაქეებისთვის შეესწავლებინა პრაქტიკული სპეციალობები.

უმაღლესი საუნივერისტეტო განათლებისთვის მომზადება არ წარმოადგენდა მაშინ ტრირის ამ სკოლის მიზანს. 1896 წელს სკოლას ეწოდა კაიზერ ვილჰელმის სახელი. ამავე წელს, ქალაქ ტრირის მეორე სკოლასაც, პრუსიის სამეფო გიმნაზიასაც შეეცვალა სახელი და მას, სახელთა უკეთესი ურთიერთგარჩევითობის მიზნით დაერქვა ფრიდრიხ-ვილჰელმის გიმნაზია.

1948 წლის 15 მაისს სახელი ისევ შეეცვალა სკოლას და იგი მაქს პლანკის სახელობისა გახდა.

სკოლის პროფილი
მათემატიკასა და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებზე ორიენტაციის წყალობით გიმნაზიის მოსწავლეები მეცადინეობენ საათობრივად გაძლიერებული რეჟიმში (ოთხ-ოთხი საათი კვირაში) მათემატიკასა და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებში. გარდა ამისა, ყოველ საბუნებისმეტყველო მეცნიერებაში მოსწავლეებს უწევთ ე.წ. ლაბორატორიული პრაქტიკის გავლა და წარმატებით დასრულება.

სკოლაში მე-5 კლასიდან ხდება უცხო ენის (ინგლისური, ან ფრანგული) არჩევა, ხოლო მე-6 კლასში მეორე უცხოური ენისა. მეორე ენაში არჩევანის გაკეთება რიგითობის (ფრანგული, ან ლათინური) მიხედვით თვითონ მოსწავლეებზეა მინდობილი. მე-9 კლასში მოსწავლეები ისევ დგებიან არჩევანის წინაშე აირჩიონ მესამე უცხო ენა, ანუ ისევ ლათინური, ან ფრანგული, ესპანური, იტალიური, ანდა რუსული.

სკოლა აწარმოებს გაცვლით პროგრამებს ინგლისის, შოტლანდიის, საფრანგეთის, რუსეთის, ისლანდიის და ესპანეთის სხვადასხვა სკოლებთან.

სკოლა მოსწავლეებს სთავაზობს ე.წ. "სპორტულ კლასსაც", რომელშიც ნიჭიერი ბავშვები გაძლიერებულად გადიან მომზადებას სპორტში. მე-7 და მე-8 კლასებში სპორტის მოყვარული ბავშვები ირჩევენ ერთ-ერთ სპორტულ სახეობას, რომელთაგანაა ფეხბურთი, ხელბურთი, კალათბურთი, ნიჩბოსნობა და მსუბუქი ათლეტიკა.

მე-5 და მე-6 კლასებში (2003 წლიდან) მოსწავლეებს საშუალება აქვთ შეიწავლონ ერთ-ერთი ჩასაბერი ინსტრუმენტი, წარმატებული სწავლისა და სურვილის შემთხვევაში ბავშვებს საშუალება ეძლევათ მონაწილეობა დაუკრან სკოლის ჩასაბერი ინსტრუმენტების ორკესტრში.
მუჯიბურ რაჰმანი

შეიხ მუჯიბურ რაჰმანი (, დ. 17 მარტი, 1920, ტონგიპარა, ფარიდპურის ოლქი, აღმ. ბენგალი — გ. 15 აგვისტო, 1975, დაკა, ბანგლადეში) — ბანგლადეშის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. ქვეყნის პირველი პრეზიდენტი და პრემიერ-მინისტრი.

პაკისტანის შექმნის შემდეგ იყო ბენგალის ეროვნული მოძრაობის აქტიური მონაწილე აღმოსავლეთ ბენგალში. 1949 წელს პარტია ავამი ლიგის (სახალხო ლიგა) ერთ-ერთი ორგანიზატორი. 1966-1974 წლებში პარტიის თავმჯდომარე. 1971 წლის დასაწყისში აღმოსავლეთ პაკისტანში მეთაურობდა ბენგალის ეროვნულ მოძრაობას, რომლის შედეგადაც შეიქმნა ბანგლადეში. 1972–1975 იყო ბანგლადეშის პრემიერ-მინისტრი, 1975 წლის იანვარ-აგვისტოში პრეზიდენტი. მასვე 1971–1972 ეკავა ქვეყნის პირველი პრეზიდენტის თანამდებობა.

1975 წლის 15 აგვისტოს სამხედრო გადატრიალების დროს მუჯიბურ რაჰმანი მოკლეს.
საქართველო-ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის ურთიერთობები

საქართველო-ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის ურთიერთობები — წარმოადგენს ურთიერთობებს ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკასა და საქართველოს შორის.

2010 წლის 22 დეკემბერს საქართველოსა და ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკას შორის დიპლომატიური ურთიერთობები დამყარდა. ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის მხრიდან ოქმს გაერო-ში ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის მუდმივმა წარმომადგენელმა, ფერნანდ პუკრე-კონომ, საქართველოს მხრიდან კი – საქართველოს მუდმივმა წარმომადგენელმა ალექსანდრე ლომაიამ მოაწერეს ხელი. ხელმოწერის ცერემონიალი ნიუ-იორკში, გაერთიანებული ერების ორგანიზაციასთან არსებულ საქართველოს მუდმივ წარმომადგენლობაში გაიმართა. ხელმოწერილი ოქმის თანახმად, ერთმანეთთან ურთიერთობებში მხარეები სუვერენული თანასწორობის, მეგობრული ურთიერთობების, ტერიტორიული მთლიანობისა და სახელმწიფო საზღვრების ურღვევობის პრინციპებით იხელმძღვანელებენ. დიპლომატიური ურთიერთობების დამყარების შესახებ მხარეებმა გაერო-ს გენერალურ მდივანს ბან კი მუნს აცნობეს.
უზბეკეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა

უზბეკეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა, უზბეკეთის სსრ — თხუთმეტიდან ერთ-ერთი მოკავშირე საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა სსრ კავშირის შემადგენლობაში. დედაქალაქი — ქალაქი ტაშკენტი.

უზბეკეთის სსრ შეიქმნა 1924 წლის 27 ოქტომბერს. მდებარეობდა შუა აზიის ცენტრალურ და ჩრდილოეთ ნაწილში. ესაზღვრებოდა ყაზახეთის სსრ, თურქმენეთის სსრ, ტაჯიკეთის სსრ, ყირგიზეთის სსრ და ავღანეთი. მოკავშირე რესპუბლიკებს შორის ფართობით მეხუთე იყო რსფსრ-ს, ყაზახეთის სსრ-ს, უკრაინის სსრ-სა და თურქმენეთის სსრ-ს შემდეგ, ხოლო მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით მეოთხე რუსეთისა და უკრაინის სსრ-სა და ყაზახეთის სსრ-ს შემდეგ. ფართობი 447,4 ათ. კმ². მოსახლეობა 14,1 ათ. კაცი (1976). დედაქალაქი 1930 წლამდე ქ. სამარყანდი, ხოლო 1930 წლიდან ტაშკენტი.

უზბეკეთის სსრ-ში შედიოდა ერთი ავტონომიური რესპუბლიკა (ყარაყალპაკეთის ასსრ), 11 ადმინისტრაციული ოლქი (ნამანგანის ოლქი, ანდიჯანის ოლქი, ფერღანის ოლქი, ტაშკენტის ოლქი, ნავოის ოლქი, ბუხარის ოლქი, სამარყანდის ოლქი, კაშკადარიის ოლქი, სირდარიის ოლქი, სურხანდარიის ოლქი, ჯიზახის ოლქი). რესპუბლიკა იყოფოდა 134 რაიონად, რომელშიც იყო 76 ქალაქი და 86 დაბა.

ადმინისტრაციული დაყოფა
თურქმენეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა

თურქმენეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა, თურქმენეთის სსრ — საბჭოთა კავშირის შემადგენლობაში შემავალი ერთ-ერთი სოციალისტური რესპუბლიკა. არსებობდა 1924-1991 წლებში. დედაქალაქი — აშხაბადი. მოსახლეობა 3, 522 მლნ ადამიანი (1989).

ისტორია
1921 წლის 7 აგვისტოს თურქესტანის ისტორიული რეგიონის ტერიტორიაზე რსფსრ-ის შემადგენლობაში შეიქმნა თურქესტანის ასსრ, რომლის შემადგენლობაში შეიქმნა თურქმენეთის ოლქი. 1924 წლის 27 ოქტომბერს ჩამოყალიბდა თურქმენეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა, რომელიც პირდაპირ გახდა სსრკ-ის მოკავშირე რესპუბლიკა.

გეოგრაფია
მდებარეობდა შუა აზიის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ესაზღვრებოდა ყაზახეთის სსრ, უზბეკეთის სსრ, ირანი და ავღანეთი. დასავლეთიდან ესაზღვრებოდა კასპიის ზღვა. ფართობი 488,1 ათ. კმ².

მმართველობა
თურქმენეთის სსრ-ს უმაღლეს ხელმძრვანელობას მისი არსებობის მანძილზე ახორციელებდა კომუნისტური პარტია სკკპ შემადგენლობაში. კომპარტიის უმაღლეს ორგანოს წარმოადგენდა ცენტრალური კომიტეტი, თურქმენეთის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პირველი მდივანი იყო რესპუბლიკის ფაქტობრივი ხელმძღვანელი.

ადმინისტრაციული დაყოფა
1924 წლის 4 დეკემბერს თურქმენეთი დაიყო 5 ოკრუგად:
კერკინის ოკრუგი;
ლენინის ოკრუგი;
მერვის ოკრუგი;
პოლტორის ოკრუგი;
თაშაუზის ოკრუგი.

1939 წლის 21 ნოემბერს თურქმენეთის სსრ დაიყო 5 ოლქად და 40 რაიონად, რომელშიც იყო 15 ქალაქი და 73 დაბა.
აშხაბადის ოლქი;
კრასნოვოდსკის ოლქი;
მარის ოლქი;
თაშაუზის ოლქი;
ჩარჯოუს ოლქი.
დირბის წმინდა თევდორეს ეკლესია

დირბის წმინდა თევდორეს ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ დირბში. მდებარეობს სოფლის ცენტრში. აშენებულია საუკუნის ნახევარში.

ეკლესია დარბაზულია (13,4 7,65 მ), ნაგებია აგურით, აქა-იქ ჩართულია რიყის ქვა და ბაზალტის თლილი კვადრები. შესასვლელი დასავლეთით და სამხრეთითაა. სწორკუთხა საკურთხეველში ერთი თაღოვანი სარკმელია. სამ-სამი სარკმელი ჩრდილოეთისა და სამხრეთის კედლებშია. კამარა და მისი ორი საბჯენი თაღი ისრულია. ჩრდილოეთით შემორჩენილია თაღების საყრდენი ორი მასიური პილასტრი, რომლებსაც მარტივი პროფილის კაპიტელები აქვს. ინტერიერში კედლები შელესილი და შეთეთრებულია.

ეკლესია დგას რიყის ქვით ნაგებ სუბსტრუქციაზე (სიმ. 0,7 მ). ჩრდილოეთის ფასადზე სამი ჩაღრმავებული დეკორატიული კვადრატია გამოყვანილი, აღმოსავლეთის და დასავლეთის ფასადებზე კი - მაღალი ჯვრები, რომელთა ქვედა მკლავი სამკუთხა იმპოსტებზე დგას. ნაგებობას შემოვლებული აქვს სამი რიგისგან შედგენილი აგურის ლავგარდანი (შუა რიგი დაკბილულია). დასავლეთ ფასადზე მიშენებულია გაურკვეველი დანიშნულების სათავსი.
ტახტისძირის პეტრე-პავლეს ეკლესია

ტახტისძირის პეტრე-პავლეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტი სოფელ ტახტისძირში, სოფლის ცენტრში. თარიღდება საუკუნით.

ეკლესია დარბაზულია (9,5 6,1 მ), ნაგებია აგურითა და რიყის ქვით, გამოყენებულია ქვიშაქვის კვადრებიც. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ მონაკვეთშია. სწორკუთხა საკურთხევლის გვერდზე თაღოვანი სარკმელია, ხოლო ჩრდილოეთის და სამხრეთის კედლებში თითო სწორკუთხა ნიში. ეკლესიის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში თითო შიგნიდან თაღოვანი და გარედან სწორკუთხა სარკმელია. დარბაზის გრძივი კედლები და ცილინდრული კამარა პილასტრებითა და მათზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღებით სამ ნაწილადაა დაყოფილი. კედლები შეთეთრებულია. დასავლეთ ფასადის ფრონტონის თავზე დაშენებულია აგურით ნაგები გუმბათიანი სამრეკლო, ხოლო დასავლეთ კედლის სიბრტყეში შეწეული ჯვარია გამოსახული. ეკლესიას ორფერდა სახურავი აქვს.
ზემო ხვედურეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

ზემო ხვედურეთის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტი სოფელ ზემო ხვედურეთში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთით, დაახლოებით 1,5 კილომეტრზე, მთის ფერდობზე. სტილისტური ნიშნებით ეკლესია თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (8,05 4,9 მ), ძირითადად ნაგებია ცუდად დამუშავებული ქვიშაქვით, წყობა ირეგულარულია; ნაგებობის ფასადების (შემორჩენილია დასავლეთ კედელზე) და საკურთხევლის კუთხეები, კარ-სარკმლების წირთხლები და თაღები კარგად გათლილი შირიმის მოზრდილი კვადრებითაა ამოყვანილი. შიგნიდან თაღოვანი, გარედან არქიტრავით გადახურული შესასვლელი სამხრეთითაა. ნახევარწრიული აფსიდი ოდნავ შებრტყელებულია. აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია. მარჯვნივ, საკურთხევლის კუთხეებთან მცირე ზომის ნიშია. მოგვიანებით ნაწყობი კონქი დამრეცია. კონქის მთელ პერიმეტრზე, ქუსლის დონეზე, პატარა საფეხურია. გვიანდელი შეკეთების კვალი დასავლეთის კედელსაც ატყვია. თითო სარკმელია სამხრეთით და დასავლეთით.

ეკლესია შიგნიდან შელესილი ყოფილა. ეკლესიას სამხრეთით მინაშენი ჰქონია (შემორჩენილია მცირე კვალი).

აღმოსავლეთ ფასადზე, სარკმლის თავზე, წყობაში ჩასმულია მწვანე ფერის ქვიშაქვის ორნამენტირებული ფრაგმენტი - კვადრატულ ბაზისზე დაყრდნობილი შეწყვილებული ლილვები ( ს.).
ვეჰი

ვეჰი — პატარა აქტიური ვულკანური კუნძული სუმატრის ჩრდილო-დასავლეთით, ქალაქ ბანდა-აჩეჰიდან რეგლარული ჩქარი გემით 45 წუთის სავალ მანძილზე. თავდაპირველად იგი სუმატრასთან ყოფილა შეერთებული, თუმცა პლეისტოცენის ხანაში, ვულკანთა ამოფრქვევის შედეგად მას გამოეყო. მდებარეობს ანდამანის ზღვაში. უდიდესი ქალაქია საბანგი.

კუნძული ცნობილია თავისი ეკოსისტემით. ინდონეზიის მთავრობამ მთლიანი ვეჰი და მის გარშემო 60 კმ² ზღვა ველური ბუნების დაცულ ტერიტორიაად გამოაცხადა.
არადეთის ციხე

არადეთის ციხე — ციხე-დარბაზი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ არადეთში. მდებარეობს სოფლის აღმოსავლეთით, მდინარე ფრონის მარჯვენა სანაპიროზე. ციხე აგებულია საუკუნის შუა წლებში.

ძეგლის აღწერა
1960 წელს ჩატარდა აღმოსავლეთ კოშკის კონსერვაცია. კომპლექსი ძლიერი ფეოდალების (სავარაუდოა სამხრეთ საქართველოდან გადმოსახლებული იშხნელების) რეზიდენცია იყო.

ციხე-დარბაზის კომპლექსში შედის: გალავანი, წმ. საბას ეკლესია და სასახლე.

გალავანი გეგმით კვადრატს უახლოვდება (დაახლოებით 40 40 მ). შემორჩენილია აღმოსავლეთ კედელი ოთხი კოშკით და გალავნის 50 მ სიგრძის მონაკვეთი (კედლების სისქე 1,2 მ) სამხრეთით. სამხრეთ კუთხეში მდგარი ცილინდრული კოშკი ოთხსართულიანია. ქვედა სამი სართული საბრძოლო და საცხოვრებელია, ხოლო სართული - საბრძოლო ბანი. შესასვლელები ეზოდანაა, და სართულზე, ცალ-ცალკე. ბუხარი მხოლოდ სართულზეა. ნისკარტა სალოდეები და ერთი საზარბაზნე ბანის კედლებშია განლაგებული. სართულშუა გადახურვა ხის ყოფილა. გალავნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში დგას თითო ცილინდრული და ოთხკუთხა კოშკი. ისინი ეკლესიის კედლებშია ჩართული. ცილინდრული კოშკის ნახევარი ჩამონგრეულია. მისი პირველი ორი სართულის კედლები ყრუა. სართულზე მხოლოდ ერთი კარია, რომელიც ოთხკუთხა კოშკში გადის. და სართულის შემორჩენილ კედლებში სათოფურებია.

ოთხკუთხა კოშკი ოთხსართულიანი იყო. სართულის კარიდან შეიძლება მოხვედრა სართულზე და გვერდით მდგარ ცილინდრულ კოშკშიც. სართულის კარი შვერილ აივანზე გადის. კოშკების ზედა სართულების კედლებში ბუხრები და სათოფურებია დატანებული.
გალავნის აღმოსავლეთ კედლის ცენტრში ერთი ნახევარცილინდრული კოშკიც მდგარა (გალავნის გარეთ გადიოდა). შემორჩენილი 4-5 მეტრი სიმაღლის კედლები ყრუა. სავარაუდოა, რომ ასეთივე კოშკები გალავნის სხვა კედლებშიც იყო.

წმ. საბას ეკლესია დგას ციხე-დარბაზის კომპლექსის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. ეკლესიის სამხრეთ ფასადის ასომთავრული წარწერის თანახმად, ეკლესია აგებულია 1666 წელს დადიანის ასულის დედოფალ მარიამის დაკვეთით.

ეკლესია დარბაზულია (9,35 5 მ), ნაგებია ცუდად დამუშავებული სხვადასხვა ზომის ქვიშაქვის კვადრებით, ზოგან რიყის ქვაც არის გამოყენებული. გარედან სწორკუთხა, ხოლო შიგნიდან თაღოვანი შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ მონაკვეთშია. ნალისებურ აფსიდში ერთი თაღოვანი სარკმელია, რომელსაც შიგნით რთული ლეკალური თაღი აქვს. აფსიდის სარკმლის გვერდებზე სწორკუთხა ნიშებია, ხოლო ქვემოთ, კედელთან სატრაპეზო ქვა დგას. დარბაზის სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში თითო სარკმელია. სამხრეთის სარკმელი სწორკუთხაა, დასავლეთისა - თაღოვანი. ეკლესიის გრძივი კედლები წყვილი პილასტრით ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა. კამარა გვერდებზე ამოზნექილია, შუაში კი ცილინდრულია. ინტერიერი მოხატული ყოფილა. კედლები ამჟამად შეთეთრებულია. კამარის აღმოსავლეთ ნაწილში შემორჩენილია ქრისტეს გამოსახულება. ნაგებობა გადახურულია კრამიტის ორფერდა სახურავით.

სასახლის ნანგრევები შემორჩენილია გალავანთან, ეკლესიის ახლოს.
მერაპი

მერაპის მთა ( – ცეცხლოვანი მთა) — აქტიური სტრატოვულკანი კუნძულ იავაზე, ცენტრალური იავის პროვინციისა და ჯოკიაკარტის საზღვარზე. სიმაღლე 2930. წარმოადგენს ყველაზე აქტიურ ვულკანს ინდონეზიაში, რომელიც 1548 წლიდან რეგულარულად ამოიფრქვევა. მდებარეობს ქალაქ ჯოკიაკარტიდან 28 კმ-ით ჩრდილოეთით. მთის კალთებზე, ზღვის დონიდან 1 700 მეტრ სიმაღლეზეც კი, სოფლებში ათასობით ადამიანი სახლობს.

მთის მწვერვალზე კვამლის დანახვა წელიწადში დაახლოებით 300 დღესაა შესაძლებელი, ფიქსირდება რამდენიმე ამოფრქვევაც. 1994 წლის 22 ნოემბერს ამოფრქვეულმა ცხელმა გაზმა 27 ადამიანი იმსხვერპლა, ძირითადად მთის დასავლეთით მდებარე პატარა ქალაქ მუნტილანში. სხვა დიდი ამოფრქვევა მოხდა 2006 წელს, ჯოკიაკარტის მიწისძვრამდე ცოტა ხნით ადრე. იმ ნაკლებ საფრთხეთა გამო, რომელთაც მერაპი მოსახლეობას უქადის, იგი დეკადურ ვულკანად მიიჩნევა.

2010 წლის 25 ოქტომბერს, ინდონეზიის მთავრობამ მერაპის უმაღლეს წერტილზე დაამონტაჟა ზარი, რომელიც საფრთხის შემთხვევაში მოსახლეობას აფრთხილებს. ამავე წლის 23–24 ოქტომბერს, ოფიციალური მონაცემებით დაფისქირდა დაახლოებით 500 ვულკანური მიწისძვრა, მაგმა კი 1 კმ–ზე ამოიწია. 25 ოქტომბრის შუადღეს, სამხრეთ და სამხრეთ–დასავლეთ კალთებზე ლავა გადმოიღვარა.

2010 წლის 30 ნომებრისთვის ვულკანი ამოფრქვევებს კვლავ განაგრძობდა, თუმცა დაბალი აქტივობის გამო ოფიციალურმა საგანგაშო ზარმა მისი დონე 3-ით შეაფასა. ამჟამად ვულკანის სიმაღლე 2 930 მეტრია, 38 მეტრით უფრო დაბალი, ვიდრე 2010 წლის ამოფრქვევებამდე იყო.
ესტონეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა

ესტონეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა, ესტონეთის სსრ  — საბჭოთა კავშირის შემადგენლობაში შემავალი რესპუბლიკა. ამჟამად ესტონეთი.

ესტონეთის სსრ დაარსდა 1940 წლის 21 ივლისს, სსრკ-ს შემადგენლობაშია ამავე წლის 6 აგვისტოდან. მდებარეობდა საბჭოთა კავშირის ევროპული ნაწილის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. ესაზღვრებოდა რსფსრ და ლატვიის სსრ. ფართობი 45,1 ათ. კმ². მოსახლეობა 1460 ათ. კაცი (1972). დედაქალაქი — ქ. ტალინი.

იყოფოდა 15 რაიონად. რესპუბლიკაში იყო 23 ქალაქი და 26 დაბა.
ვიაინამერი

ვიაინამერი (მუჰუ-ვიაინი, , მოონზუნდი, ) — სრუტე კონტინენტსა და მოონზუნდის არქიპელაგის კუნძულებს ჰიიუმაას, ვორმსსა და მუჰუს შორის. ბალტიის ზღვის ჩრდილო-ღმოსავლეთ ნაწილს აკავშირებს რიგის ყურესთან. სიგანე 6-27 კმ, სიგრძე დაახლ 83 კმ, მინიმალური სიღრმე 1,8 მ. ზამთრობით იყინება. ნავსადგურები: ვირტსუ, ჰააფსალუ, ჰელტერმაა, კუივასტუ.
ხეობის ივანე მახარებლის ეკლესია

ხეობის ივანე მახარებლის ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხეობაში. მდებარეობს სოფლის ცენტრში. სტილისტური ნიშნებით თარიღდება - საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (7,4 4,9 მ), ნაგებია ქვიშაქვის კვადრებითა და აგურით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. დარბაზს პილასტრებზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღი ჰქონია, მაგრამ გადახურვის აღდგენის დროს თაღი აღარ ამოუყვანიათ და ამჟამად ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლების შუა ნაწილში მხოლოდ პილასტრებია დატოვებული. დარბაზი გადახურულია შეისრული კამარით, რომელიც დასავლეთ კედელსა და კონქის თავზე გადადის.
როგორ ვიცხოვრო უშენოდ

როგორ ვიცხოვრო უშენოდ — 1980 წლის მხატვრული ფილმი, რომელიც გადაღებულია გუგული მგელაძის მიერ.

სიუჟეტი
ფილმი გადმოსცემს ორი ახალგაზრდის, მანუჩარისა და ოთარის მეგობრობას. ერთი მათგანი მშობლების დახმარებით სამხედრო ვალდებულების შესრულებას გაურბის და სამხატვრო აკადემიაში აბარებს, ხოლო მეორე სამხედრო სამსახურის გავლის შემდეგ მშენებლობაზე იწყებს მუშაობას.

როლებს ასრულებენ
ერეკლე კუხიანიძე — მანუჩარი
გიორგი (გოგი) მარგველაშვილი — ოთარი
ნანა ყუფარაძე — ნინო
ქეთევან მგელაძე — მაია
ნინო სარჩიმელიძე — ნათია
ნანული პირველი — ლამარა
ნიკოლოზ (ნიკუშა) შენგელაია — გელა
ლევან თუთბერიძე — ზაზა
ყარამან ქუთათელაძე — სოსლანი
გია ბადრიძე — მერაბი
სიმონ დაშტუ — სიმონი
ლია კაპანაძე — თამარი
იური ცანავა — ანდრო
ამირან ქადეიშვილი — პეტრე
ჟანი მიქაძე — მეტრეველი
სმაუგი

სმაუგი — პერსონაჟი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში. იგი არის დრაკონი და რომანის „ჰობიტი“ ერთ-ერთი მთავარი პერსონაჟი, რომელმაც სამეფო ერებორი დაიპყრო და ჯუჯები გამოაძევა.

ჯადოსანი განდალფი ფიქრობდა, რომ თუ სმაუგი ომის დროს საურონს დაუჭერდა მხარს, ეს დიდძალი ზარალის მიზეზი იქნებოდა, ამიტომ გადაწყვიტა მისი განადგურება. იგი შეხვდა თორინ მუხისფარს, რომელსაც შესთავაზა დახმარება ჯუჯების განძის დაბრუნებაში. თორინი თორმეტ ჯუჯასთან და ერთ ჰობიტთან ერთად შეუდგა მოგზაურობას, რომელიც დაწვრილებით აღწერილია „ჰობიტში“.

სმაუგი ცხოვრობდა მარტოსულ მთაში, სადაც აგრეთვე ინახებოდა ჯუჯებისგან წართმეული განძი. მას შემდეგ, რაც ჯუჯებმა მარტოსულ მთას მიაღწიეს, ბილბომ შეძლო, მოეპარა ერთი თასი და დრაკონს გასაუბრებოდა. სმაუგი გაბრაზდა და ქალაქ ველზე თავდასხმა გადაწყვიტა, ვინაიდან თვლიდა, რომ ჯაშუში იქიდან მიუგზავნეს. მაცხოვრებლებმა დაინახეს დრაკონი და მზადება დაიწყეს. ამის მიუხედავად, მან დიდი ზარალი მიაყენა ქალაქს, თუმცა განგმირულ იქნა ბარდის, შემდგომში ველის მმართველის მიერ ისრით, რომელიც მოხვდა ჯავშნის დაუცველ ადგილს. ეს ადგილი თავდაპირველად ბილბომ შეამჩნია დრაკონთან ლაპარაკის დროს.

პიტერ ჯექსონის ფილმების სერიაში ჰობიტი სმაუგს განასახიერებს და ახმოვანებს მსახიობი ბენედიქტ კამბერბეჩი.
ნარვის ბრძოლა (1700)

ნარვის ბრძოლა — პირველი დიდი ბრძოლა პეტრე -ის არმიასა და შვედეთის მეფე კარლ -ის არმიას შორის ჩრდილოეთის ომის დროს. გაიმართა 1700 წლის 30 ნოემბერს ქალაქ ნარვასთან. 1700 წლის 16 სექტემბერს რუსეთის ჯარებმა ალყა შემოარტყეს ნარვასა და ივანგოროდს. 30 სექტემბრისთვის პეტრე -მა ნარვასთან თავი მოუყარა თავის არმიას. ალყამ შედეგი არ გამოიღო. კარლ -მ პერნოვთან (პიარნუ) საკუთარი არმია გადმოსხა, ნარვისაკენ დაიძრა და 30 ნოემბერს მოულოდნელი დარტყმით რუსების ცენტრი გაარღვია. რუსეთის ცუდად გაწრთვნილმა პოლკებმა მდინარე ნარვის გადასასვლელებისაკენ დაიხიეს, ხოლო აზნაურთა ცხენოსანი ჯარი უწესრიგოდ გადაეშვა მდინარეში და ცურვით უშველა თავს. მტერს მედგარი წინააღმდეგობა გაუწიეს მხოლოდ პრეობრაჟენსკოესა და სემიონოვსკოეს პოლკებმა. იმის გამო, რომ რუსეთის ბანაკში არ იყო ერთიანი სარდლობა, ჩრდილოეთი და სამხრეთი ჯგუფები ერთმანეთისაგან იზოლირებულები აღმოჩნდნენ, რუსეთის არმიამ მტერს ორგანიზებული წინააღმდეგობა ვერ გუწია და რუსმა გენერლებმა ხელი მოაწერეს კაპიტულაციას.