ოსკარ კარმონა

ანტონიუ ოსკარ დე ფრაგოზუ კარმონა (დ. 24 ნოემბერი, 1869 – გ. 18 აპრილი, 1951) — პორტუგალიელი სამხედრო ოფიცერი და პოლიტიკოსი, რომელიც პორტუგალიის პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა 1926 წლიდან გარდაცვალებამდე, 1951 წლამდე.

პრეზიდენტობამდე ოსკარ დე ფრაგოზუ პორტუგალიის პრემიერ-მინისტრი იყო 1926–1928 წლებში. მანამდე, 1923 წლის ბოლოსა და 1926 წელს, იკავებდა ომის მინისტრის პოსტს, ხოლო 1926 წელს — საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობას.

პოლიტიკური წარმომავლობა
კარმონა იყო რესპუბლიკელი და მასონი. ოსკარ კარმონა სწრაფად შეუერთდა პორტუგალიის პირველი რესპუბლიკის გამოცხადებას 1910 წლის 5 ოქტომბერს. თუმცა ანტონიუ ოსკარი არასოდეს ყოფილა მმართველობის დემოკრატიული ფორმის მხარდამჭერი და — როგორც მოგვიანებით აღიარა ანტონიო ფეროსთვის მიცემულ ინტერვიუში — პირველად მხოლოდ 1933 წლის საკონსტიტუციო რეფერენდუმზე მიიღო მონაწილეობა კენჭისყრაში.

პირველი რესპუბლიკის პერიოდში ოსკარ კარმონა ხანმოკლე დროით მსახურობდა ომის მინისტრად ანტონიო გინესტალ მაჩადოს კაბინეტში 1923 წელს. განსხვავებით პოპულარული მარშალისგან, გომეზ და კოსტასგან, კარმონას პირველი მსოფლიო ომის დროს საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობა არ მიუღია.

პრეზიდენტობა
კარმონა აქტიურად მონაწილეობდა 1926 წლის 28 მაისის სახელმწიფო გადატრიალებაში, რომელმაც დაამხო პორტუგალიის პირველი რესპუბლიკა. პირველი მთავრობის მეთაური (საბჭოს პრეზიდენტი), კომენდანტი ჟოზე მენდეზ კაბასადასი — დემოკრატიის მხარდამჭერი, რომელსაც მხარს უჭერდა უკანასკნელი რესპუბლიკური პრეზიდენტი ბერნარდინო მაჩადო — ივნისში შეცვალა მანუელ დე ოლივეირა გომეს და კოსტამ.

კარმონა, რომელიც 3 ივნისიდან 6 ივლისამდე საგარეო საქმეთა მინისტრი იყო, წარმოადგენდა სამხედრო რეჟიმის ყველაზე კონსერვატიულ და ავტორიტარულ ფრთას, რომელიც შედარებით ზომიერ გომეშ და კოშტას ტვირთად მიიჩნევდა. 9 ივლისს კარმონამ გენერალ ჟაო ჟოზე სინელ დე კორდესთან ერთად კონტრგადატრიალება მოაწყო, საკუთარი თავი პრეზიდენტად და პრემიერ-მინისტრად გამოაცხადა და დაუყოვნებლივ აიღო დიქტატორული უფლებამოსილებები. 1928 წელს ანტონიუ ოსკარ დე ფრაგოზუ კარმონა ოფიციალურად აირჩიეს პრეზიდენტად, როგორც ერთადერთი კანდიდატი.

1928 წელს კარმონამ ფინანსთა მინისტრად დანიშნა ანტონიუ დი სალაზარი. სალაზარის შესაძლებლობებმა დიდი შთაბეჭდილება დატოვა პრეზიდენგზე, 1932 წელს ანტონიუ დი სალაზარი პრემიერ-მინისტრად დაასახელა და მთავრობის მართვის ძირითადი კონტროლი გადააბარა.

1933 წელს ახალი კონსტიტუციით ოფიციალურად ჩამოყალიბდა „ “ („ახალი სახელმწიფო“). ფორმალურად, ეს დოკუმენტი ამტკიცებდა დიქტატორულ უფლებამოსილებებს, რომლებსაც კარმონა 1926 წლიდან ახორციელებდა. თუმცა პრაქტიკაში ყოველდღიური მართვა სალაზარს ეკავა. ფაქტობრივად, კარმონა სიმბოლურ ფიგურად იქცა, ხოლო რეალური ძალაუფლება სალაზარის ხელში იყო. თეორიულად პრეზიდენტს შეეძლო სალაზარის გადაყენება, რაც ძალაუფლებაზე ერთადერთი შეზღუდვა იყო, მაგრამ კარმონა სალაზარს თავისუფალ მოქმედების საშუალებას აძლევდა.

უპრობლემოდ ხელახლა აირჩიეს 1935 და 1942 წლებში შვიდწლიანი ვადით. 1935 წელს უხალისოდ მოაწერა ხელი კანონს, რომელმაც პორტუგალიაში მასონობა აკრძალა, მიუხედავად იმისა, რომ თავადაც მასონი იყო.

მიუხედავად იმისა, რომ მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ დემოკრატიულ ოპოზიციას არჩევნებში მონაწილეობა მიეცა, კარმონა მათთან მეგობრულ ურთიერთობაში არ იყო. როდესაც ოპოზიციამ არჩევნების გადადება მოითხოვა, რათა ორგანიზებისთვის მეტი დრო ჰქონოდათ, კარმონამ უარი თქვა.

თუმცა ფართოდ გავრცელდა ხმები, რომ კარმონა მხარს უჭერდა 1947 წელს გენერალ ჟოზე მარკეს გოდინიოს მიერ ორგანიზებულ წარუმატებელ სამხედრო აჯანყებას სალაზარის დამხობის მიზნით — იმ პირობით, რომ თავად დარჩებოდა რესპუბლიკის პრეზიდენტად. ამ ჭორების გასაქარწყლებლად, კარმონამ საბოლოოდ მიიღო მარშლის წოდება.

1949 წელს, 79 წლის ასაკში, კარმონამ პრეზიდენტობის მეოთხე ვადისთვის იყარა კენჭი. პირველად ანტონიუ ოსკარს რეალური მოწინააღმდეგე გამოუჩნდა — გენერალი ჟოზე ნორტონ დე მატოსი. თუმცა მალე ნათელი გახდა, რომ სალაზარი კანდიდატს აქტიური საარჩევნო კამპანიის წარმოების საშუალებას არ მისცემდა. ზეწოლა იმდენად გაძლიერდა, რომ 12 თებერვალს კანდიდატურა მოხსნა და კარმონა კვლავ პრეზიდენტად დარჩა.

კარმონა 1951 წელს, რესპუბლიკის პრეზიდენტად 24-წლიანი მსახურების შემდეგ გარდაიცვალა. ანტონიუ ოსკარ დე ფრაგოზუ კარმონა დაკრძალულია ლისაბონში, სანტა ენგრასიის ეკლესიაში — პორტუგალიის ეროვნულ პანთეონში

პირადი ცხოვრება
ანტონიუ ოსკარ დე გრაგოზუ კარმონა დაიბადა მარია ინეშ კორტე-რეალ დე მელუ ფრაგოზუსა და ალვარუ როზარიუ ტეშეირა კარმონას ოჯახში. მამა იყო პორტუგალიის საზღვაო ოფიცერი ფელგეირაშიდან, რომელიც ბრაზილიაში მსახურობდა და შედიოდა პორტუგალიის სამხედრო ატაშეს შტაბში ბრაზილიაში.

1914 წლის იანვარში კარმონამ ცოლად შეირთო მარია დუ კარმუ ფერეირა და სილვა (შავიში, 28 სექტემბერი 1878 – 13 მარტი 1956), გერმანუ და სილვასა და მისი მეუღლის, ენგრასია დე ჟეზუსის ქალიშვილი. ამ ქორწინებით კარმონამ ოფიციალურად აღიარა და დააკანონა მათი სამი შვილი.

ოსკარ კარმონას პირადი ბიბლიოთეკა 1967-68 წლებში შეიძინა ავსტრალიის ეროვნულმა ბიბლიოთეკამ.

ჯილდოები და ორდენები
ავიშის ორდენის კომანდორი (პორტუგალია, 15 თებერვალი 1919)
წმინდა იაკობ მახვილის ორდენის კომანდორი (პორტუგალია, 28 თებერვალი 1919)

პუბლიკაციები
კარმონამ 1913 წელს დაწერა წესების წიგნი კავალერიის სკოლისთვის.

მემკვიდრეობა
ანგოლაში მდებარე ქალაქი უიჟეს ერთ დროს პრეზიდენტის პატივსაცემად კარმონა ეწოდებოდა. ეს სახელწოდება შენარჩუნდა 1975 წლამდე, როდესაც პორტუგალიის ზღვისიქითა პროვინცია ანგოლა დამოუკიდებელი გახდა.
ანტონიუ ოსკარ კარმონა გამოსახული იყო ანგოლის ესკუდოს 1972 წლის გამოშვების ბანკნოტზე.