ხუან დე დიოს მარტინესი

ხუან დე დიოს მარტინეს მერა (დ. 9 მარტი, 1875 — გ. 27 ოქტომბერი, 1955) — ეკვადორელი პოლიტიკოსი, ეკვადორის 23-ე პრეზიდენტი 1932-1933 წლებში. 1921 წელს იყო ეკვადორის დეპუტატთა პალატის თავმჯდომარე. 1929-1930 და 1931-1932 წლებში ეკავა ეკვადორის ფინანსთა მინისტრის თანამდებობა. კიტოში ერთ-ერთ მთავარ გამზირს მისი სახელი ჰქვია. დაამთავრა სან ვისენტე დელ გუაიასის სასწავლებელი ბაკალავრის ხარისხით. სწავლობდა იურისპრუდენციას.

ბიოგრაფია
მარტინეს მერა დაიბადა გუაიაკილში 1875 წლის 8 მარტს. მისი პაპა მამის მხრიდან, ხუან მარია მარტინეს კოელიო, იყო მშენებლობისა და ნავსაშენი ხუროთმოძღვრების სფეროში უფროსი ოსტატი და აფინანსებდა გუაიაკილში ყველაზე მნიშვნელოვან სამშენებლო პროექტებს. მან თანამოაზრეებთან ერთად დააარსა „გუაიასის ფილანთროპიული საზოგადოება“, რათა წევრებს ერთმანეთისთვის ურთიერთდახმარება გაეწიათ, გაეუმჯობესებინათ განათლება და დაეხვეწათ ხელოსნური ცოდნა.

მარტინეს მერას მამა იყო ცნობილი პედაგოგი ტომას მარტინესი, რომელსაც ხუან დე დიოსმა სიცოცხლის მიწურულს „ყველაზე დიდ ადამიანად, ვინც კი ჩემს ცხოვრებაში გამიცნია“ მოიხსენია. დედა იყო ფლორინდა მერა ესკობარი. მისი ვაჟები იყვნენ რაული, ჰექტორი და გაბრიელ მარტინეს ტორესი, ხოლო ქალიშვილები — ფლორა მარტინესი, ლეონორ მარტინესი (მანრიკე საბლას მეუღლე), ისაბელ მარტინესი (გარსია ესკობარის მეუღლე) და ფრანსისკა მარტინესი.

ტომას მარტინესმა ვაჭრობას თავი დაანება და განათლების საქმეს მიუძღვნა ცხოვრება. მან დაულეში დააარსა სკოლა, რომელიც მალე ცნობილი გახდა. 1869 წელს გუაიაკილში გახსნა „ბიჭების კერძო სკოლა“, რომელსაც მეოთხედი საუკუნის განმავლობაში ხელმძღვანელობდა. „განათლებას გარანტიას ვაძლევთ“ — აცხადებდა იგი და პირობას დებდა, რომ იმ მოსწავლეს, რომელიც მეხუთე წელს მიღებული ცოდნით უკმაყოფილო დარჩებოდა, უფასოდ ასწავლიდა. მისი ერთ-ერთი საყვარელი გამონათქვამი იყო: „როცა სულელები ამოიწურებიან, გაილევიან თაღლითებიც.“ ტომას მარტინესი 1894 წელს გარდაიცვალა, რის შემდეგაც მისმა მეუღლემ დააარსა „გოგონათა სკოლა ფლორინდა მერა, მარტინესის ქვრივი“, რომელმაც ფუნქციონირება 1925 წლამდე გააგრძელა.

პრეზიდენტმა ხუან დე დიოსმა განათლება მიიღო სან-ვისენტე-დელ-გუაიასის კოლეჯში, ხოლო მედიცინის ერთწლიანი სწავლის შემდეგ გუაიაკილის უნივერსიტეტში იურისპრუდენციის ფაკულტეტზე განაგრძო სწავლა. სწავლის დასრულებისას მან გუაიაკილის მუნიციპალიტეტის პრემია მიიღო, როგორც ფაკულტეტის საუკეთესო სტუდენტმა, თუმცა იურისტის დიპლომის აღებაზე უარი თქვა დეკანთან მომხდარი ინციდენტის გამო, რომელმაც მასზე მძიმე შთაბეჭდილება დატოვა.

მარტინეს მერა მიზანდასახული და ენერგიული პიროვნება იყო. 20 წლის ასაკში მონაწილეობა მიიღო ელოი ალფაროს სამხედრო კამპანიაში კიტოს მიმართულებით და ლიბერალურ მოძრაობას შეუერთდა — პარტიას, რომლისადმიც ერთგული დარჩა მაშინაც კი, როცა თავად ლიბერალებმა უღალატეს.

1902 წელს ვიცერექტორის თანამდებობაზე ხელმძღვანელობდა ვისენტე როკაფუერტეს კოლეჯს; იმავე წელს იქორწინა ფრანსისკა ტორეს ლასკანოზე. მუშაობდა გუაიასის ხაზინის ხელმძღვანელად, ხოლო 1910 წლის პერუსთან კონფლიქტის დროს „პატრიას“ ბატალიონის პირველი ასეულის კაპიტანი იყო. 1920 წელს გუაიასის პროვინციას წარმოადგენდა დეპუტატად, ხოლო 1921 წელს ეკავა დეპუტატთა პალატის თავმჯდომარის თანამდებობა.

1922 წლიდან იგი ეკვადორის მონოპოლიებისა და თამბაქოს კომპანიის მმართველად მუშაობდა — კერძო კომპანიაში, რომელიც საზოგადოებრივი მომსახურების ფუნქციასაც ასრულებდა. აქ შრომის კოდექსის მიღებამდე დაახლოებით თხუთმეტი წლით ადრე თანამშრომლებისა და მუშებისთვის დანერგა ანაზღაურებადი შვებულება, უფასო სამედიცინო მომსახურება და მოგებაში მონაწილეობა.

კონსტიტუციურმა პრეზიდენტმა ისიდრო აიორამ იგი ფინანსთა მინისტრად დანიშნა, თუმცა მარტინესმა ექვსი თვის შემდეგ გადადგა, რადგან გუაიაკილთან დაკავშირებული მნიშვნელოვანი დაპირება არ შესრულდა. სამინისტროდან იგი გაღარიბებული გამოვიდა და სოფლის მეურნეობას მიჰყო ხელი. 1931 წელს აღმასრულებელი ხელისუფლების ხელმძღვანელმა ალფრედო ბაკერისო მორენომ კვლავ მიიწვია ფინანსთა მინისტრის პოსტზე. 1932 წელს პრეზიდენტად აირჩიეს, თუმცა 1933 წელს კონგრესმა გადააყენა. ამის შემდეგ პოლიტიკაში აღარ დაბრუნებულა, მიუხედავად იმისა, რომ ლიბერალური პარტიის წევრად დარჩა.

სიცოცხლის ბოლომდე მუშაობდა: თავდაპირველად — მდინარეთა მიმოსვლის სააგენტოში, რომელიც გუაიაკილსა და დურანს შორის სატრანსპორტო მომსახურებას უზრუნველყოფდა; შემდეგ — გუაიაკილის საქველმოქმედო საბჭოს ლატარიების განყოფილების ადმინისტრატორად; მოგვიანებით კი გახდა სასოფლო-სამეურნეო და სამრეწველო საზოგადოების (ყოფილი „ინხენიო სან კარლოსი“) დამფუძნებელი მმართველი, სადაც კვლავ დანერგა სოციალური შეღავათების სისტემა.

1947 წელს კანონმდებელთა ჯგუფმა მას სთხოვა თანხმობა, რათა ეროვნულ კონგრესში რესპუბლიკის პრეზიდენტის თანამდებობაზე მისი კანდიდატურა წარედგინათ, თუმცა მარტინესმა ნებართვა არ მისცა. მას ასევე ეკავა „გრანკოლომბიანას სავაჭრო ფლოტის“ მმართველის თანამდებობა. 75 წლის ასაკში დაინიშნა გუაიაკილის საქველმოქმედო საბჭოს წევრად; სწორედ ამ თანამდებობაზე ყოფნისას გადაიტანა მეორე გულის შეტევა. გარდაიცვალა გუაიაკილში, 1955 წლის 27 ოქტომბერს, 80 წლის ასაკში.

პრეზიდენტი
1931 წლის ეკვადორის საპრეზიდენტო არჩევნებში გამარჯვება კონსერვატორ კანდიდატს, ნეპტალი ბონიფასს, ერგო, თუმცა ლიბერალებმა და სოციალისტებმა მისი გამარჯვება არ აღიარეს. ამან გამოიწვია 1932 წლის „ოთხდღიანი ომი“, რომლის შედეგადაც ხელისუფლების სათავეში დროებით ლიბერალი ალბერტო გერერო მარტინესი მოვიდა და დანიშნა 1932 წლის საპრეზიდენტო არჩევნები, სადაც გამარჯვება ხუან დე დიოს მარტინეს მერამ მოიპოვა.

მარტინეს მერა დღემდე ერთადერთი მოქმედი პრეზიდენტია, რომელიც კონგრესმა დისკვალიფიკაცია გაუკეთა და გადადგომა აიძულა. ამ პროცესს სათავეში ხოსე მარია ველასკო იბარა ედგა. ისტორიკოსთა უმეტესობა პირველ ბრალდებასთან დაკავშირებით ველასკო იბარას პოზიციას იზიარებდა, ნაწილი კი — მეორესაც. თუმცა დღეს მეორე ბრალდება უარყოფილად მიიჩნევა: მარტინეს მერას საგარეო პოლიტიკა ფრთხილი და წინდახედული იყო, ხოლო მის მიმართ არჩევნების გაყალბების ბრალდება საეჭვოდ ითვლება.