სოფია იონესკუ-ოგრეზეანუ

სოფია იონესკუ-ოგრეზეანუ (დ. 25 აპრილი, 1920 — გ. 21 მარტი, 2008) — რუმინელი ნეიროქირურგი, აღიარებული მსოფლიოში პირველ ქალ ნეიროქირურგად.

ადრეული ცხოვრება
სოფია იონესკუ დაიბადა პატარა ქალაქ ფალტიცენში, რუმინეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. მამა, კონსტანტინ ოგრეზეანუ, იყო ბანკის მოლარე, ხოლო დედა, მარია ოგრეზეანუ — დიასახლისი. სოფიას პროფესიის არჩევის გადაწყვეტილებაზე მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა უახლოესი მეგობრის თავის ტვინის ინფექციით გარდაცვალებამ. დედამ მხარი დაუჭირა მის არჩევანს.

განათლება
ფალტიცენის საშუალო სკოლის დასრულების შემდეგ, 1933-1945 წლებში, სოფია სწავლობდა ბუქარესტში, ქალთა სკოლა -ში, მედიცინის ფაკულტეტზე. მნიშვნელოვან თეორიულ და პრაქტიკულ ცოდნას აძლევდნენ გამოჩენილი რუმინელი პროფესორები: ფრენსის რეინერი (ანატომია), ჯორჯ ემილ პალადი (უჯრედის ბიოლოგია), ოსკარ საგერი და არტურ კრეინდლერი (ნევროლოგია), ნიკოლა კაჟალი (პათოლოგია), იაკობ იაკობოვიჩი ( ქირურგია) და სხვა. სოფიას სტუდენტობისა და კარიერული მოღვაწეობის პირველ წლებზე მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა მეორე მსოფლიო ომმა.

კარიერის დასაწყისი
1943 წლიდან სოფია აქტიურად გადიოდა სტაჟირებას. კოლეჯის პერიოდში პირველი სტაჟირება გაიარა ოფთამოლოგიაში, შემდეგ — ბუქარესტის ცენტრალური საავადმყოფოს ფსიქიატრიული, ნერვული და ენდოკრინული დაავადებების ნეიროქირურგიული განყოფილებაში, რომელსაც ხელმძღვანელობდა რუმინეთის ნეიროქირურგიული სკოლის დამფუძნებელი დიმიტრი ბაღდასარი (1893-1946). 1943 წელსვე მიიღო წითელი ჯვრის რჩეულის ნიშანი, თუმცა იონესკუს 47 წლიანი კარიერის აღმავლობა დაიწყო 1944 წელს, როდესაც პროფესორ ბაღდასარის მეთვალყურეობით ჩაატარა საკმაოდ რთული ოპერაცია და გადაარჩინა 8 წლის კომაში ჩავარდნილი ბიჭი, რომელსაც ჰქონდა ქალას შიდა ჰემატომა. როგორც თავად აღნიშნავს ერთ-ერთ ინტერვიუში, მისმა პირველმა ოპერაციამ დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა პროფესორ ბაღდასარზე და პროფესორმა აღნიშნა, რომ მისი სახით აღმოაჩინა მომავალი ქირურგი „ბრილიანტის უხეში ხელებით“. ამის შემდეგ იონესკუ გახდა პროფესორის „ოქროს გუნდის“ მნიშვნელოვანი წევრი.

კარიერის მწვერვალი და პირადი ცხოვრება
1945 წელს სოფია იონესკუმ დაასრულა თავისი სადოქტორო ნაშრომი. ამავე წელს იქორწინა პროფესორ ბაღდასარის ქირურგთა ჯგუფის ერთ-ერთ გამორჩეულ წევრზე, დოქტორ იონელ იონესკუზე. წყვილს შეეძინა ორი შვილი, კონსტანტინე (დ. 1946 წლის 26 თებერვალს) და იოანა (დ. 1953 წლის 27 ივლისს). 1943-1950 წლებში იონელ იონესკუსთან ერთად აქტიურად მოღვაწეობდა ბუქარესტის 9 კლინიკურ და გადაუდებელი მედიცინის საავადმყოფოში. ახალგაზრდა წყვილმა 7 წელი გაატარა აღნიშნულ კლინიკაში. 1946 წელს სოფიამ მიიღო მეორეული სპეციალობა ნეიროქირურგიაში, 1954 წელს გახდა კონსულტანტი ნეიროქირურგი და დაინიშნა ნეიროქირურგიული საავადმყოფოს მთავარ ექიმად. 1958 წელს, პროფესიული გამოცდების დასრულების შემდეგ, მან ოფიციალურად მიიღო ეს ტიტული ჯანდაცვის მინისტრის მიერ. 1976 წელს სოფიამ მიიღო პირველადი ნეიროქირურგის წოდება. კარიერისადმი მუდმივმა და თავდადებულმა ერთგულებამ, ასევე მისმა ქირურგიულმა ოსტატობამ და სამუშაო ძალამ აქცია იონესკუ ერთ-ერთ ყველაზე წარმატებულ ნეიროქირურგად მსოფლიოში. მან ასევე დიდი წვლილი შეიტანა ახალი ექიმების მომზადებაში. წლების განმავლობაში გუნდურად მუშაობდა ექიმ კონსტანტინე არსენთან. 1966-1967 წლებში ნეიროქირურგიის საავადმყოფოში დაარსდა მედულარული (ონკოლოგიური) განყოფილება, სადაც აქტიურად მოღვაწეობდა სოფია იონესკუ. მისი საქმიანობის ძირითადი სფეროები იყო ტვინის სიმსივნეები და ზურგის დეგენერაციული დაავადებები. 25 წლის განმავლობაში იყო თავის ტვინის სიმსივნის დეპარტამენტის ხელმძღვანელი, ხოლო 22 წლის განმავლობაში — ზურგის პათოლოგიის დეპარტამენტის უფროსი. სოფია მუდმივად ცდილობდა ყველა პროფესიულ გამოწვევას გამკლავებოდა და რაც შეიძლება მეტი სიახლე დაენარგა ნეიროქირურგიაში. ამ მიზნით განახორციელა ერთ-ერთი ყველაზე სარისკო ოპერაცია, რომელიც ძვლის ღეროვანი უჯრედის ამოკვეთას გულისხმობდა. 1970 წელს სოფია იონესკუ ნეიროქირურგი ქალის ამპლუაში წარდგა ფრანგი ექიმების წინაშე და გააოცა პროფესიონალიზმითა და ოსტატობით.

კარიერის ბოლო წლები
სოფია იონესკუმ თავის ტვინის არაერთი ოპერაცია ჩაატარა საკმაოდ წარმატებით. მუდმივად გადატვირთული გრაფიკის თუ მისი წარმოუდგენელი მოკრძალების გამო, იშვიათად მონაწილეობდა საერთაშორისო კონგრესებსა თუ მანიფესტაციებში. მუდმივად ცდილობდა, დრო გამოენახა კვლევებისა და ნაშრომებისათვის. აქტიური აკადემიური საქმიანობა ექიმის დიპლომის მოპოვებიდან 3 წლის შემდეგ დაიწყო. მისი ნაშრომები ქვეყნდებოდა როგორც რუმინეთში, ასევე საზღვარგარეთ. წერა არც პენსიაზე გასვლის შემდეგ შეუწყვეტია და აქტიურად აქვეყნებდა სხვადასხვა სახის სამეცნიერო სტატიებს რუმინეთის სამედიცინო ჟურნალებში. სოფია იონესკუმ პირველი წარმატებული ნეიროქირურგიული ოპერაცია ცოცხალ ადამიანზე 1944 წელს ჩაატარა. მსოფლიოში აღიარებულმა პირველმა ქირურგმა ქალბატონმა დიანა ბეკმა კი — 1952 წელს.

2005 წელს მაროკოში ჩატარებული კონგრესის გადაწყვეტილებით, ნომინაციაში პირველი ქალი ნეიროქირურგის წოდება მიენიჭა სოფია იონესკუს. 1996 წელს სოფია გახდა უნივერსიტეტის პროფესორი, დაჯილდოვდა ელისა ლეონიდა ზამფირესკუს პრემიით და გადაეცა რუმინეთის ქალთა ეროვნული კონფედერაციის საპატიო დიპლომი. 1997 წელს იგი ასევე გახდა სამედიცინო მეცნიერებათა აკადემიის ემერიტუსი. იონესკუს ნაყოფიერი სამეცნიერო საქმიანობა დაახლოებით 120 სტატიაშია განხილული. მიენიჭა რუმინეთის საპატიო მოქალაქის წოდება, გახდა „რესპუბლიკის ვარსკვლავი“, ხოლო მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციამ სხვა 65 ექიმთან ერთად აღიარა გმირად, რომელმაც საკუთარი სიცოცხლე მიუძღვნა პროფესიას.

სოფია იონესკუ გარდაიცვალა 2008 წლის 21 მარტს, 88 წლის ასაკში, დაკრძალულია ბუქარესტში.