iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მაღალი ატლასი

მაღალი ატლასი — ქედი ცენტრალურ მაროკოში, ჩრდილოეთ აფრიკაში. წარმოადგენს ატლასის მთების უმაღლეს ნაწილს. გადაჭიმულია სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთისაკენ 740 კმ-ზე, სიგანე საშუალოდ 60 კმ. იწყება ატლანტის ოკენის სანაპიროდან და მთავრდება მაროკო–ალჟირის საზღვარზე.

დასავლეთ და ცენტრალურ ნაწილში გაბატონებულია ალპური ტიპის ძლიერ დანაწევრებული ნაოჭა-ლოდა საშუალომთიანი და მაღალმთიანი მასივები, ხოლო აღმოსავლეთ ნაწილში გასწვრივი დეპრესიებით დაყოფილი მოკლე და დაბალი ძლიერ დაკარსტული ქედები. მაღალ მწვერვალებზე იცის თოვლი, თუმცა მუდმივი თოვლი და მყინვარები არ გვხვდება.

ქედის აღმოსავლეთი სექტორი უმეტესწილად აგებულია იურული ასაკის კირქვებით, ხოლო დასავლეთი ნაწილი კრისტალური ქანებით, რომელიც მნიშვნელოვან სიმაღლეზე მძლავრი ვერტიკალური მოძრაობებითაა აზევებული. მყინვარული ცირკებისა და ხეობების არსებობა კაინოზოურში მომხდარ გამყინვარებაზე მიანიშნებს.

ჩრდილოეთ კალთებსა და დაბალი მთების უმაღლეს ნაწილებში გვხვდება მუხის, ფიჭვის, კედრისა და სხვა მცენარეებისაგან შემდგარი ტყე, მათ შორის კაკლის ხე, რომელიც იზრდება საირიგაციო საზღვრამდე. ქვედა კალთები გარშემორტყმულია წყალუხვი ხეობებით, რომელშიც ბერბერები ამუშავებენ პატარა სარწყავ მინდვრებს. სიცხისგან და მშრალი საჰარული ქარებისგან დაუცველი მთათა სამხრეთი ფერდობები ზოგადად მოკლებულია მცენარეულობას. მოიპოვება სპილენძი, რკინის მადანი, ტყვია, თუთია და მანგანუმი. მწვერვალებზე თოვლის საბურველის არსებობისას პოპულარულია თხილამურებით სრიალი; ზაფხულის თვეებში სალაშქროთ მრავალი ტურისტი სტუმრობს თუბკალის ეროვნულ პარკს.
ბათომურა

ბათომურა, ბაოლური, ბათომის ყურძენი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში აჭარიდან.

მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ იგი საქართველოს ისტორიული მხარიდან — კლარჯეთიდან, შავშეთიდან ან ლივანიდანაა შემოტანილი. ამ მოსაზრებას მხარს უჭერს ის ფაქტიც, რომ ზემო აჭარის რაიონებში ასევე გვხვდება საქართველოს ისტორიული მხარეებიდან შემოტანილი ვაზის ჯიშები, რომლებსაც იმ ადგილების სახელწოდება აქვთ მიღებული, საიდანაც არიან წარმოშობით. მაგალითად: ლივანურა, კლარჯული და შავშურა. შესაძლებელია ბათომურაც აღნიშნული მხარეებიდან იყოს წამოღებული, შემდეგ ჯიშის ნამდვილი სახელი დაიკარგა და იმ ადგილის სახელი მიიღო, სადაც მასობრივად გავრცელდა.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო სიდიდის ან საშუალოზე მცირეა, მომრგვალო ან განიერ-ოვალური, მცირედ დანაკვთული, თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე აბლაბუდისებრად მცირედაა შებუსული. ყვავილი მდედრობითი სქესისაა. მტევანი ცილინდრულია, ზოგჯერ ცილინდრულ-კონუსური, საშუალო სიმკვრივის. მარცვალი მუქი ნათელია, საკმაოდ მსხვილი. ოვალურში ან შუაწელელში განიერი, სქელკანიანია და მკვრივი. მარცვალი მცირედაა დაფარული ცვილით. საკმაოდ ხორციანი და წვნიანია ჩვეულებრივი მოტკბო გემოთი.

ბათომურა ძლიერი ზრდის ჯიშია. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 207 დღეა. მტევანი საშალოდ 82-122 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა — 4.5-5.0 ტონა. ყურძნის სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-19%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8-8.5 გ/ლ-ს.

ბათომურა გამოიყენება სასუფრე ყურძნად. დაკრეფილი ყურძენი გაზაფხულამდე ინახება და კარგად იტანს ტრანსპორტირებას.
იუსტინე არველაძე

იუსტინე არველაძე (დ. 14 სექტემბერი, 1947, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

ბიოგრაფია
1971 წელს დაამთავრა ტიუმენის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1971–1973 წლებში იყო ქარელის რაისაავადმყოფოს ექიმი–ანესთეზიოლოგი. 1973–1981 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პათანატომიის კათედრის ასისტენტი. 1981–1986 წლებში საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს ჟორდანიას სახელობის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. 1986–1996 წლებში თბილისის სამედიცინო სასწავლებლის დირექტორის მოადგილე. 1996 წლიდან ცენტრალური კლინიკური საავადმყოფოს ექიმი. ავტორია 8 სამეცნიერო ნაშრომის. არის ექიმი–ანესთეზიოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (2002), ჯანმრთელობის დაცვის ორგანიზატორი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „სხვადასხვა ტიპის კაპილარების ასაკობრივი ცვლილებები“, დაიცვა 1986 წელს.

ჯილდოები
2000 — ღირსების ორდენი
შუა ატლასი

შუა ატლასი — ქედი ცენტრალურ მაროკოში, ატლასის მთების ნაწილი. გადაჭიმულია სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთისაკენ 350 კმ-ზე. ფართობი 23 ათ. კმ². გაბატონებული სიმაღლეებია 2000–3000 მ. მაქსიმალური სიმაღლე 3340 მ (მთა ჯებელ-ბუ-ნასერი). მთებიდან მნიშვნელოვანია აგრეთვე მუსა-უ-საბელი (3172 მ) და ჯებელ-ბუ-იბლანი (3081 მ). წარმოდგენილია 3000 მ-ზე მაღალი ნაოჭა ქედებითა და კარსტული რელიეფის მქონე მაგიდა ზეგნებით. სამხრეთით გაწოლილია მაღალი ატლასი, ჩრდილო-აღმოსავლეთით თელ-ატლასი, ხოლო ჩრდილოეთით ელ-რიფი. გაბატონებულია ლანდშაფტის სამი ტიპი: ძველი ნაგებობები, კარსტული პლატოები და ერუფციული არეალები.

შუა ატლასის მეზოზოური დანალექების ქვეშ მოჩანს პალეოზოური ფენების თითქმის ვერტიკალური საფუძველი. დასავლეთით მეზოზოური დანალექები არ გვხვდება და გაშიშვლებულია დანაწევრებული პენეპლენი. აღმოსავლეთით, პირიქით, ჭარბობს იურული, თითქმის მთელ ზედაპირზე გაბატონებული სუსტად ტალღოვანი კირქვები, მაშინ როდესაც უძველესი წარმონაქმნები გვხვდება მხოლოდ უადების კალაპოტების ფსკერზე. შუა ატლასის კალთებიდან სათავეს იღებენ მდინარეები უმ-ერ-რბია, სებუ და სხვა. დამახასიათებელია მკაცრი კლიმატი. შუა ატლასი ბერბერებითაა დასახლებული, რომლებიც ქმნიან ტომთა კავშირებს.
ბეგლარის ყურძენი

ბეგლარის ყურძენი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

ძალიან იშვიათი ჯიშია და, სავარაუდოდ, გამავრცელებლის სახელს ატარებს.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი, ზოგჯერ საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ ან ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია საშუალო ან თხელი აბლაბუდისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი დიდი ზომისაა, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, მკვრივი ან საშუალო სიმკვრივის. მარცვალი საშუალოზე მსხვილი ზომისაა (თუმცა ჯიშისათვის დამახასიათებელია მცირეოდენი წვრილმარცვლიანობა), მომრგვალო ფორმის ან ოდნავ ოვალური. ყვითელი, მოვარდისფრო ელფერით, ღრუბლისფერი, თხელკანიანი, ოდნავ კნატუნა რბილობით და სასიამოვნო გემოთი.

ჯიში საშუალო ზრდა-განვითარებისა და საშუალომოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის დასაწყისში შედის. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 14-20%-ს, მჟავიანობა — 7.5-13 გ/ლ-ს.

ბეგლარის ყურძენი გამოიყენება სუფრის თეთრი მშრალი და საკუპაჟე ღვინოების დდასამზადებლად.
ბელარიანი

ბელარიანი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ლეჩხუმიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამნაკვთიანი, მცირედ დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე აბლაბუდისებრად ძალიან თხლადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი მცირე ზომისაა, ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური, ზოგჯერ კონუსური ფორმის, ხშირად პატარა ფრთით, კუმსი ან საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მრგვალი, მუქი-წითელი, სქელი და მკვრივკანიანი, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი წვნიანი აქვს, წვენი უფერული, გემო— სასიამოვნო მომჟავო-მოტკბო.

ბელარიანი საშუალო ზრდის ვაზის ჯიშია. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 112-125 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა საშუალოდ 7.5 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის წითელი მშრალი ღვინო.
ბეჟანა

ბეჟანა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში მესხეთიდან.

ბეჟანა მესხურ დიალექტზე მოზაიკურსა და ჭრელს ნიშნავს, რაც ჯიშისათვის დამახასიათებელი თვისებაა.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია თხელ აბლაბუდისებრად. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი მცირე ან საშუალო ზომისაა, ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ან მცირე ზომისაა, მომრგვალო, მუქი-ლურჯი. კანი თხელი და საკმაოდ მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით ზომიერად დაფარული. რბილობი წვნიანია, გემო — ჰარმონიული.

ბეჟანა საშუალო ზრდა-განვითარებისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 180 დღეა, ხოლო სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. მტევნის საშუალო წონა 160-170 გრამია. საჰექტარო მოსავლიანობა 8.0 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 16%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის წითელი მშრალი ღვინო.
ბერძულა

ბერძულა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურიიდან. გავრცელებული იყო მიქელ-გაბრიელის თემში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრად სქლადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, შავი ფერის. რბილობი წვნიანი აქვს.

ბერძნულა საშუალო ზრდისა და საშუალოზე მაღალმოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძლივობა კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 188 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის შუა რიცხვებში შედის. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9.2 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის წითელი მშრალი ღვინო.
ბეროულა

ბეროულა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, კვერცხისმაგვარი ფორმის, სამ-ხუთნაკვთიანი, მცირედ დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებურადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი ხშირად ცილინდრულ-კონუსურია, იშვიათად ცილინდრული ან კონუსური, საკმაოდ კუმსი. მარცვალი თითქმის მრგვალია, საშუალო ზომისა და მომწვანო-მოყვითალო ფერის. კანი სქელი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით ძალიან თხლად დაფარული. რბილობი წვნიანია.

ბეროულა საშუალო ზრდა-განვითარების და მცირემოსავლიანია. მტევნის საშუალო წონა 130 გრამია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20.2%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 10.8 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის თეთრი ღვინის დასამზადებლად.
ბერბეშო

ბერბეშო — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ფორმის, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შეუბუსავია ან მთავარი ძარღვების გასწვრივ გასდევს სუსტი ჯაგრისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური, იშვიათად კონუსური ფორმის. საშუალო სიკუმსისაა. მარცვალი საშუალო ან მსხვილი აქვს, მომრგვალო, მუქი ლურჯი, თხელკანიანია, ცვილისებრი ნაფიფქით საკმაოდ დაფარული. რბილობი ნაკლებხორციანია, წვენი სუსტადაა შეფერილი.

ბერბეშოს ზრდა და მოსავლიანობა საშუალოზე მაღალია. სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძლივობა საშუალოდ 190 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს და ოქტომბრის დასაწყისში შედის. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 10-11 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის მშრალი და წითელი საკუპაჟე ღვინოების დასამზადებლად.
თეონ გრეიჯოი

თეონ გრეიჯოი — ჯორჯ რეიმონდ რიჩარდ მარტინის ფენტეზის ჟანრის რომანების სერიის, „ყინულისა და ცეცხლის სიმღერის“ პერსონაჟი და ასევე მისი ტელეადაპტაციის ერთ-ერთი გმირი. ის წარდგენილია 1996 წელს გამოცემულ წიგნ „სატახტოთა თამაშში“ და მოგვიანებით ჩნდება წიგნებში „მეფეთა ჯახი“ (1998) და „ცეკვა დრაკონებთან“ (2011). ტელეადაპტაციისას მისი როლი შეასრულა ინგლისელმა მსახიობმა ალფი ალენიმ.

თეონ გრეჯოი იყო, რკინის კუნძულების მეფის ბეილონ გრეიჯოის უმცროსი ვაჟი, თეონს არის როდრიკ, მარონ და იარა გრეიჯოიების უმცროსი ძმა.

როდესაც ბეილონ გრეიჯოი აჯანყებაში დამარცხდა, ლორდმა ნედ სტარკმა, 8 წლის თეონი მძევლდა წაიყვანა ვინტერფელში და აღზარდა. მას შემდეგ რაც ნედ სტარკი დედაქალაქში სიკვიდილით დასაჯეს, მან ერთგულება შეჰფიცა ნედის უფროს ვაჟს, მეფე რობ სტარკს, თეონი მის გვერდით 5 მეფის ომში იბრძოდა, თუმცა, მან მოგვიანებით რობს უღალატა და ბეილონ გრეიჯოისთან ერთად ჩრდილოეთი დაიპყრო. თეონმა რობის ძმებისგან ვინტერფელის ციხესამაგრე დაიპყრო, საბოლოოდ მისმა ჯარისკაცებმა უღალატეს და ციხესიმაგრე ვერ შეინარჩუნა. თეონი შეიპყრეს ბოლტონებმა, მას როგორც მონას ისე ეპყრობოდნენ და გამუდმებით აწამებდნენ, თუმცა, თეონმა შეძლო ვინტერფელიდან სანსა სტარკთან ერთად გაქცევა და სანსა თავის ნახევარძმას ჯონ სნოუს მიუყვანა. მოგვიანებით ჯონ სნოუმ და სანსა სტარკმა შეძლეს ვინტერფელის დაბრუნება და ბოლტონების განადგურება.

სანსას გათავისუფლების შემდეგ, თეონი ნელა-ნელა უბრუნდებოდა თავის თავს, იგი დაბრუნდა რკინის კუნძულებზე, სადაც გაიგებს თავისი მამის სიკვდილის შესახებ, რომელიც მისმა ბიძამ იურონ გრეიჯოიმ ჩაიდინა. იურონი რკინის კუნძულების მეფედ აირჩიეს კინგსმუტის მეშვეობით. შურისძიების მიზნით თეონი თავის დასთან ერთად გაიქცა მირინში, რადგან დაემყარებინა ალიანსი დეინერის ტარგარიენთან, სადაც მოკავშირეებმა ალიანსი გააერთიანეს. როდესაც თეონმა იარა მიატოვა ბრძოლისას და იურონმა ტყვედ ჩაიგდო, თეონმა დრაგონსტოუნზე რკინითშობილები შეკრიბა და იარა გაათავისუფლა. სანამ იარა რკინის კუძულებს დაიბრუნებდა, თეონი ჩრდილოეთში გაემართა რკინითშობილების რაზმთან ერთად, რათა დაემარცხებინა მკვდრების არმია. თეონი ვინტერფელის ბრძოლაში ბრან სტარკის დაცვისას დაიღუპა, რითაც თავისი დანაშაული გამოისყიდა.

ბიოგრაფია
თეონი ლორდ ბეილონისა და ლედი ალანის გრეიჯოის უმცროსი ვაჟი იყო. ბეილონი არის გრეიჯოის სახლი და რკინის კუნძულების მბრძანებელი. რკინის კუნძულები არის შვიდი სამეფოს ერთ-ერთი შემადგენელი რეგიონი და გრეიჯოები ერთ-ერთი ყველაზე დიდი და ძველი საგვარეულოა. გრეიჯოები რკინის კუნძულებს კუნძულ პაიკიდან მართავენ, სადაც მათი სასახლე არის.

თეონი დაიბადა პაიკში. ის ბეილონისა და ალანისის მეოთხე შვილია როდრიკის, მარონისა და იარას შემდეგ. სერიალის დაწყებამდე რვა წლით ადრე ბეილონი აჯანყდა რკინის ტახტის წინააღმდეგ. რკინითშობილები გაანადგურეს ომში, რომელსაც მეთაურობდნენ მეფე რობერტ ბარათეონი და ლორდ ედარდ სტარკი. თეონის ძმები დაიღუპნენ ბრძოლაში. ბეილონი დანებდა და უფლება მისცეს დარჩენილიყო რკინის კუნძულების მბრძანებელი იმ პირობით, რომ თეონი დარჩებოდა ედდარ სტარკის მძევლად და ემსახურებოდა მცველად. თეონის და იარა დარჩა რკინის კუნძულებზე. უინტერფელში მძევლის სტატუსის მიუხედავად, თეონს კარგად ექცეოდნენ სტარკები სასდაც მან შეიძინა საუკეთესო მეგობარი რობ სტარკი და მეტოქეობა ჩამოუყალიბდა ჯონ სნოუსთან. თეონი გამოცდილი მშვილდოსანია. მისი თავხედური ქედმაღლობა და კავალერიული ქმედებები ეწინააღმდეგება ჩრდილოეთის ურყევ გზებს.
ბეწოურა

ბეწოურა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ხშირ ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომის აქვს, თხელი, ცილინდრული ფორმის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ღია-ვარდისფერი, მოყვითალო ელფერით. კანი სქელი და საკმაოდ მკვრივია, ცვილისებრი ნაფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი წვნიანია.

ბეწოურა საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძლივობა კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 157 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის დასაწყისში შედის. მტევნის საშუალო წონა 150 გრამია. საჰექტარო მოსავლიანობა 6.5 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-20%, ხოლო მჟავიანობა — 6-7 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის მშრალი ღვინო.
ბზვანურა

ბზვანურა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

გავრცელებულია ვანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბზვანის ვენახებში და სწორედ აქედან იღებს სახელწოდებას.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ხუთნაკვთიანი, ფოთლის ქვედა მხარე აბლაბუდისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუაო ზომისაა, ცილინდრული, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, კუმსი და ძალიან კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან შებრტყელებული, შავი ფერის. წვენი სუსტადაა შეფერილი.

ბზვანურა საშუალო ზრდა-განვითარებისა და საშუალომოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძლივობა 178 დღეა. სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 14-18%, ხოლო მჟავიანობა — 7.2-10 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის წითელი მშრალი ღვინო.
ბლაბურხვა (ვაზის ჯიში)

ბლაბურხვა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი სასუფრე-საღვინე ვაზის ჯიში აფხაზეთიდან.

ჯიშმა თავისი სახელწოდება გუდაუთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბლაბურხვის გამო მიიღო.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, სუსტად დანაკვთული, ფოთლის ქვედა მხარე საშუალოდაა აბლაბუდისებრად შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის ან თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური, შავი ფერის.

ბლაბურხვა ძალიან ძლიერი ზრდა-განვითარების ვაზის ჯიშია. სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძლივობა კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 214 დღეა. სრულ სიმწიფეში ნოემბრის დასაწყისში შედის.

გამოიყენება სასუფრე ყურძნად და საკუპაჟე ღვინომასალად.
შავი დღე (სამხრეთი კორეა)

შავი დღე ( კორეული : ) — არაოფიციალური დღესასწაული, აღინიშნება ყოველი წლის 14 აპრილს უმეტესად სამხრეთ კორეელი მარტოხელების მიერ. ასოცირდება ვალენტინობისა და თეთრ დღესთან. ამ დღეს იკრიბებიან ის ადამიანები, რომლებსაც წინა ორი დღის განმავლობაში საჩუქარი არ მიუღიათ. მიირთმევენ ჯაჯანგმიონს და ლაფსს შავი სოუსით.

დღე ასოცირდება ვალენტინობის დღესთან და თეთრ დღესთან, როგორც დღესასწაული თვის მე-14 დღეს. ამ დღეს იკრიბებიან ადამიანები, რომლებსაც წინა ორი დღის განმავლობაში საჩუქარი არ მიუღიათ და მიირთმევენ ჯაჯანგმიონს, ატრიას შავი სოუსით. ეს დღე სპეციალურად მარტოხელა ადამიანებისთვისაა.

წარმოშობა
სამხრეთ კორეა და იაპონია ერთადერთი ქვეყნებია, რომლებიც ორჯერ აღნიშნავენ ვალენტინობის დღეს, როგორც მნიშვნელოვანი ადამიანებისთვის საჩუქრის გადაცემის შესაძლებლობას.. ვალენტინობის დღე 14 თებერვალს აღინიშნება და ქალები მამაკაცებს ყიდულობენ საჩუქრებს, ხოლო თეთრი დღე 14 მარტს აღინიშნება, მამაკაცები პირიქით ქალებს ჩუქნიან საჩუქარს. ყველა სასიყვარულო დღესასწაულის გამო (ზუსტად 14), რომელიც კორეაში ხდება, ბევრი ფიქრობდა, რომ მარტოხელა ადამიანებიც იმსახურებდნენ აღიარებას.

მნიშვნელობა
შავი დღე ვალენტინობის დღის და თეთრი დღის რომანტიკულ ასპექტს ემყარება. იმის გამო, რომ ვალენტინობის დღეს მიღებული შოკოლადები მამაკაცის პოპულარობის სიმბოლოდ არის განმარტებული, ხოლო თეთრ დღეს მიცემული შოკოლადები გამოიყენება მხოლოდ რომანტიკული მიზნებისთვის, შავი დღე ყურადღებას ამახვილებს ადამიანებზე, განსაკუთრებით მარტოხელებზე, რომლებსაც საჩუქარი არცერთ დღესასწაულზე არ მიუღიათ. .

მარტოხელები ორივე დღის განმავლობაში შავი ტანისამოსით იკრიბებიან, რათა 'დაემშვიდობონ' შავი ფერის საკვებს, განსაკუთრებითჯაჯანგმიონს.
ბორჩალო (ვაზის ჯიში)

ბორჩალო — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, განივოვალური ან გულისებრი ფორმის, სუსტად დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე შეუბუსავია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი დიდი ზომისაა, კონუსური ფორმის, დატოტვილი. ხშირად უფორმო მტევნებიც გვხვდება. საშუალო სიკუმსის ან კუმსია. მარცვალი დიდი ზომისაა, ოდნავ ოვალური, მუქი, მოშავო, იისფერი ელფერით. კანი საშუალო სისქის აქვს, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი წვნიანი და ხორციანია. წვენი ოდნავაა შეფერილი.

ბორჩალო ძლიერი ზრდა-განვითარებისა და უხვმოსავლიანი ვაზის ჯიშია. სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძლივობა კვირტის გაშლიდან სიმწიფემდე საშუალოდ 175 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს ან ოქტომბრის დასაწყისში შედის. მტევნის საშუალო წონა 220 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა დაახლოებით 11.0 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 16-18%, ხოლო მჟავიანობა — 8-10 გ/ლ-ს.

მიიღება დაბალხარისხიანი წითელი ღვინო. ასევე ნაკლებმნიშვნელოვანია სასუფრე ყურძნად, რადგანაც ვერ იტანს შენახვასა და ტრანსპორტირებას.
ზაქათლის თეთრი

ზაქათლის თეთრი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ჰერეთიდან.

ერთეული ძირები გვხვდება ზაქათალის ვენახებში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, გულისებრი ფორმის, სამნაკვთიანი, იშვიათად თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე საშუალოდ ჯაგრისებრადაა შებუსული. ყვავილი მდედრობითია. მტევანი საშუალოზე მცირე ზომისაა, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, მეჩხერი, მარცვალი — საშუალო ზომის, მომრგვალო, ღია ყვითელი, თხელკანიანი. რბილობი ლორწოვანი აქვს,გემო — მომწკლარტო, მაგრამ სასიამოვნო. ახასიატებს მარცვალცვენა და წვრილმარცვლიანობა.

ზაქათალის თეთრი სიწიფის საგვიანო პერიოდის საღვინე ვაზის ჯიშია. სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მცირემოსავლიანია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5.5-6.5 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინო.
ზაქათლის შავი

ზაქათლის შავი — ქართული აბორიგენული ვარდისფერყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ჰერეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, ხუთი ან იშვიათად შვიდნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე აბლაბუდისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი დიდი ზომისაა, კონუსური ფორმის, დატოტვილი და მეჩხერი. მარცვალი — საშუალოზე დიდი ზომის, მომრგვალო ან ოვალური, მუქი იისფერი, თითქმის შავი. კანი თხელი აქვს, რბილობი — წვნიანი.

ვაზი ძლიერი ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. მიიღება სუფრის წითელი მშრალი ღვინო.
კახის წითელი

კახის წითელი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ჰერეთიდან.

1956 წელს ერთადერთი ძირი აღმოაჩინეს კახის რაიონის გაველურებულ ვენახებში. ამჟამად საკოლექციო ჯიშია.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია საკმაოდ სქელი ქეჩისებრი შებუსვით. ყვავილი მდედრობითი სქესისაა. მტევანი საშუალო ზომის აქვს, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიმკვრივის. მარცვლები საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან სუსტად ოვალური, მუქი წითელი ელფერით, სქელკანიანი, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი ოდნავ კვრივი და წვნიანია.

ჯიში საშუალოზე მცირემოსავლიანია. მტევნის წონა 250 გრამია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7-8 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის წითელი მშრალი ღვინო.
კახის ვარდისფერი

კახის ვარდისფერი — ქართული აბორიგენული ვარდისფერყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში ჰერეთიდან.

ნაპოვნია ისტორიულ ჰერეთში, სოფელ მეშაბაშის ახლოს, ძველ ვენახში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრად ძლიერადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანიდიდი ზომისაა, ცილინდრული ფორმის, იშვიათად მხრიანი, თხელია. მარცვალი მსხვილია, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, მოწითალო-მოვარდისფრო. კანი მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ნაფიფქით საშუალოდ დაფარული. რბილობი ხორციანი და კნატუნაა, წვენი უფერული, გემო სსასიამოვნო და ჰარმონიული, კრგად გამოხატული ჯიშური არომატით.

კახის ვარდისფერი საშუალო ზრდის ვაზია. სავეგეტაციო პერიოდი 160-164 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. საჰექტარო მოსავლიანობა 8.6 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.33-19.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6.4 გ/ლ-ს.

მტევანი და მარცვალი გამოირჩევა ლამაზი გარეგნობითა და სასიამოვნო გემოთი. ჯიში ადგილობრივი სასუფრე მიმართულებისაა.
დიდმტევანა

დიდმტევანა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში ჰერეთიდან.

ისტორიულ ჰერეთში ადგილობრივ მოსახლეობას ამ ჯიშისათვის „დიდმტევანა თეთრი“ შეურქმევია, რაც მისი მტევნის ზომის მანიშნებელია.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან გულისმაგვარი ფორმის, ხუთნაკვთიანი, იშვიათად გვხვდება დაუნაკვთავიც. ფოთლის ქვედა მხარე შეუბუსავია, მხოლოდ ფუძესთან ძარღვები სუსტადაა ჯაგრისებურად შებუსული. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური, ღია მწვანე შეფერვის, ცვილისებრი ფიფქით სუსტად დაფარული. მარცვლის კანი საკმაოდ მკვრივია, რბილობი ხორციანი და წვნიანია. წვენი უფერულია, სასიამოვნო გემოთი და ჯიშური არომატით.

დიდმტევანა ხასიათდება საშუალოზე ძლიერი ზრდით. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძლივობა 176 დღეა. მტევნის საშუალო წონა 685 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 16.5 ტონა. სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 15.6-16.6%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6.6-7 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სასუფრე ყურძნად. დიდმტევანა გამოირჩევა საუკეთესო გემური თვისებებით, მტევნისა და მარცვლის სილამაზით, შენახვისა და ტრანსპორტირების უნარით.
დიდმტევანა (შავი)

დიდმტევანა (შავი) — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი მცირე ზომისაა. მომრგვალო, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე თითქმის შიშველია, აქა-იქ, ძარღვების გასწვრივ ჯაგრისებრად სუსტადაა შებუსული. ყვავილიორსქესიანია. მტევანი დიდი ზომისაა (20-22 სმ.), ცილინდრულ-კონუსური ან უფორმო, საშუალო სიკუმსის. მტევანში ხშირადაა გამორეული მოოუმწიფებელი მარცვლები. მარცვალი მსხვილია, ოვალური. გვხვდება კვერცხისებური ან წაგრძელებული მარცვლებიც. მუქი წითელია, თითქმის შავი. კანი ნაზი და თხელი აქვს, ცვილისებრი ნაფიფქით დაფარული. რბილობი წვნიანი და ხორციანია, მდნარი.

დიდმტევანა შავი ძლიერი ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის დასაწყისში შედის. მტევნის წონა 160-700 გრამს აღწევს.

დიდმტევანა იძლევა სასუფრე ყურძენს. აქვს ლამაზი მტევნები, სასიამოვნო გემო და შაქრმომჟავიანობა. ვერ იტანს ტრანსპორტირებას და დიდხანს არ ინახება.