ისლამური კალიგრაფია

ისლამური კალიგრაფია-ხელწერისა და კალიგრაფიის მხატვრული პრაქტიკა იმ ენებზე, რომლებშიც გამოიყენება არაბული ან მისგან მიღებული ანბანი. მასში შედის არაბული, სპარსული, ოსმალური და ურდუ კალიგრაფია.

ისლამური კალიგრაფიის განვითარება მტკიცედ არის მიბმული ყურანთან; თავები და ნაწყვეტები ყურანიდან არის საერთო და თითქმის უნივერსალური ტექსტი, რომელზედაც დაფუძნებულია ისლამური კალიგრაფია. მიუხედავად იმისა, რომ ადამიანებისა და ცხოველების მხატვრული გამოსახულებები არ არის ნათლად აკრძალული ყურანით, სურათები შეზღუდულია ისლამურ წიგნებში, რათა თავიდან აიცილონ კერპთაყვანისმცემლობა. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი მეცნიერი ამაზე კამათობს, კუფიური დამწერლობა სავარაუდოდ განვითარდა საუკუნის ბოლოს კუფაში, ერაყში, საიდანაც მიიღო მისი სახელი. სტილი მოგვიანებით გადავიდა რამდენიმე მიმართულებით, მათ შორის ყვავილოვანი, ფოთლოვანი, ჩაქსოვილი ან გადახლართული, შემოსაზღვრული და კვადრატული კუფიკი. თუმცა, ძველ სამყაროში მხატვრები ხშირად არღვევდნენ ამ აკრძალვას, ხაზების და სურათების ასაგებად მცირე ზომის ნაწერების გამოყენებით. კალიგრაფია იყო ღირებული ხელოვნების ფორმა, თუნდაც როგორც მორალური სიკეთე.

თუმცა, ისლამური კალიგრაფია არ შემოიფარგლება მხოლოდ რელიგიური საგნებით, ობიექტებით ან სივრცეებით. ისევე როგორც ყველა ისლამური ხელოვნება, იგი მოიცავს მრავალფეროვან კონტექსტში შექმნილ ნამუშევრებს. ისლამურ ხელოვნებაში კალიგრაფიის გავრცელება პირდაპირ არ არის დაკავშირებული მის არაფიგურალურ ტრადიციასთან; უფრო სწორად, ის ასახავს ისლამში დამწერლობისა და წერილობითი ტექსტის ცნების ცენტრალურობას. მაგალითად, ისლამურმა წინასწარმეტყველმა მუჰამედმა თქვა: „პირველი, რაც ღმერთმა შექმნა, იყო კალამი“.

ისლამური კალიგრაფია განვითარდა ორი ძირითადი სტილისგან: კუფიური და ნასხური. არსებობს თითოეულის რამდენიმე ვარიაცია, ასევე რეგიონალური სპეციფიკური სტილი. არაბული ან სპარსული კალიგრაფია ასევე ჩართულია თანამედროვე ხელოვნებაში, დაწყებული შუა აღმოსავლეთის პოსტკოლონიალური პერიოდით, ისევე როგორც კალიგრაფიის უახლესი სტილი.

სტილი
თანამედროვე
პოსტკოლონიურ ეპოქაში ჩრდილოეთ აფრიკასა და ახლო აღმოსავლეთში მოღვაწე მხატვრებმა არაბული კალიგრაფია თანამედროვე ხელოვნების მოძრაობად გადააქციეს, რომელიც ცნობილია როგორც ჰურუფია მოძრაობა. ამ სტილში მომუშავე მხატვრები იყენებენ კალიგრაფიას, როგორც გრაფიკულ ელემენტს თანამედროვე ხელოვნების ნიმუშებში.

ტერმინი ჰურუფია მომდინარეობს არაბული ტერმინიდან, ასო ასო. ტრადიციულად, ამ ტერმინს სუფიური ინტელექტუალური და ეზოთერული მნიშვნელობა ჰქონდა. ეს არის აშკარა მითითება შუა საუკუნეების სწავლების სისტემაზე, რომელიც მოიცავს პოლიტიკურ თეოლოგიასა და ლეტრიზმს. ამ თეოლოგიაში ასოები განიხილებოდა, როგორც კოსმოსის პირველყოფილი აღმნიშვნელები და მანიპულატორები.

ჰურუფიას მხატვრებმა გააერთიანეს დასავლური ხელოვნების კონცეფციები მხატვრულ იდენტობასა და სენსიტიურობასთან, რომელიც გადმოტანილია მათივე კულტურისა და მემკვიდრეობისგან. ეს მხატვრები აერთიანებდნენ ისლამურ ვიზუალურ ტრადიციებს, განსაკუთრებით კალიგრაფიას და თანამედროვე ხელოვნების ელემენტებს სინკრეტიკურ თანამედროვე კომპოზიციებში. მიუხედავად იმისა, რომ ჰურუფია მხატვრები იბრძოდნენ ეპოვათ საკუთარი ინდივიდუალური დიალოგი ნაციონალიზმის კონტექსტში, ისინი ასევე მუშაობდნენ ესთეტიკაზე, რომელიც სცილდებოდა ეროვნულ საზღვრებს და წარმოადგენდა უფრო ფართო კავშირს ისლამურ იდენტობასთან.

ჰურუფიას მხატვრული სტილი, როგორც მოძრაობა, სავარაუდოდ, ჩრდილოეთ აფრიკაში დაახლოებით 1955 წელს დაიწყო იბრაჰიმ ელ-სალაჰის ნამუშევრებით. თუმცა, კალიგრაფიის გამოყენება თანამედროვე ნამუშევრებში, როგორც ჩანს, დამოუკიდებლად გაჩნდა სხვადასხვა ისლამურ სახელმწიფოში. ამ სფეროში მომუშავე მხატვრებმა ხშირად არ იცოდნენ სხვა ჰურუფია მხატვრების ნამუშევრების შესახებ, რაც საშუალებას აძლევდა სტილის სხვადასხვა გამოვლინებას სხვადასხვა რეგიონის მიხედვით. სუდანში, მაგალითად, ნამუშევრები მოიცავს როგორც ისლამურ კალიგრაფიას, ასევე დასავლეთ აფრიკის მოტივებს.

ჰურუფია ხელოვნების მოძრაობა არ შემოიფარგლებოდა მხატვრებით და მოიცავდა მხატვრებს, რომლებიც მუშაობდნენ სხვადასხვა სფეროში. ერთი მაგალითია იორდანელი კერამიკოსი, მაჰმუდ თაჰა, რომელიც აერთიანებდა კალიგრაფიის ტრადიციულ ესთეტიკას დახელოვნებულ ოსტატობას. მიუხედავად იმისა, რომ არ არის დაკავშირებული ჰურუფიას მოძრაობასთან, თანამედროვე მხატვარი შირინ ნეშატი აერთიანებს არაბულ ტექსტს თავის შავ-თეთრ ფოტოგრაფიაში, ქმნის კონტრასტს. ერაყში მოძრაობა ცნობილი იყო როგორც ალ ბუდ ალ ვაჰადი, ხოლო ირანში ცნობილი იყო როგორც მოძრაობა საქა-ხანე.

დასავლურმა ხელოვნებამ გავლენა მოახდინა არაბულ კალიგრაფიაზე სხვა გზებით, ისეთი ფორმებით, როგორიცაა კალიგრაფიტი, რომელიც არის კალიგრაფიის გამოყენება საჯარო ხელოვნებაში პოლიტიკურ-სოციალური გზავნილების გასაკეთებლად ან საზოგადოებრივი შენობებისა და სივრცის გაფორმებისთვის.