iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კარლ მარქსის ძეგლი (დონის როსტოვი)

კარლ მარქსის ძეგლი — ძეგლი დონის როსტოვში. მდებარეობს კარლ მარქსის მოედანზე. აღმართეს 1959 წელს იმ ადგილზე სადაც ადრე იდგა ასევე კარლ მარქსის ძეგლი, რომელიც დაინგრა მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში. ძეგლის ავტორები არიან მოქანდაკე მოსე ალტშულერი და არქიტექტორი მიხაილ მინკუსი. კარლ მარქსის ძეგლს აქვს რუსეთის ფედერაციის ადგილობრივი მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
კარლ მარქსის ძეგლი საზეიმოდ გაიხსნა 1925 წლის 28 ივნისს ქალაქ დონის ნახიჩევანის ცენტრალურ მოედანზე (ამჟამად დონის როსტოვის პროლეტარის რაიონი). ძეგლის ავტორი იყო მოსკოველი მოქანდაკე ვ. ბიბაევი. კარლ მარქსის ფიგურა გამოსახული იყო მთელი ტანით. მარჯვენა ხელი ქურთუკში ჰქონდა შეყოფილი, ხოლო მარცხენა ედო წიგნებზე. კვარცხლბეკზე იყო მემორიალური დაფა.

მეორე მსოფლიო ომის დროს ძეგლი გაანადგურეს ვერმახტის ძალებმა ქალაქის დაპყრობის შემდეგ. ომის დასრულების შემდეგ კვარცხლბეკზე დადგეს ძეგლის შემცირებული ვარიანტი.

1990-იანი წლების ბოლოს ადგილობრივი სომხური დიასპორის წარმომადგენლებმა წამოჭრეს საკითხი, დაებრუნებინათ ეკატერინე -ის ძეგლი ძველ ადგილას, მაგრამ ამ ინიციატივას მხარი არ დაუჭირეს. კარლ მარქსის ძეგლის გადატანა და აქ ეკატერინე -ის ძეგლის დაბრუნების საკითხი კვლავ წამოიჭრა 2005 წელს, მას შემდეგ, რაც როსტოვში გადააადგილეს კიროვის ძეგლი. გამოკითხვის შედეგების თანახმად კარლ მარქსის ძეგლის გადატანის წინააღმდეგი გამოვიდა პროლეტარის რაიონის მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი.
დუკა

დუკა — სოფელი ვაშის მედიეში, უნგრეთი. 2011 წლის აღწერის მონაცემებით, მოსახლეობა 224 ადამიანს შეადგენდა. დუკას ფართობი 15.24 კვ.კმ-ია, ხოლო მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 17.38 კაცი/კმ². ეროვნული შემადგენლობის უმრავლესობას, უნგრელები (98.6 %) წარმოადგენენ. მოსახლეობის 55.6 %, სარწმუნოებით კათოლიკეა.

ცნობილი ადამიანები
პოეტი იუდით დუკაი ტაკაში, 1795 წელს, დუკაში დაიბადა.
1902 წლის გაფიცვის ძეგლი

1902 წლის გაფიცვის ძეგლი — მემორიალური კომპლექსი დონის როსტოვში.მდებარეობს ქალაქის რკინიგზის რაიონში. კომპლექსი აგებულია 1902 წლის როსტოვის გაფიცვის დროს მრავალათასიანი მიტინგის გამართვის ადგილზე. კომპლექსის შემადგენლობაში შედის 1967 წელს გახსნილი ჰორელიეფი და „უწყვეტი თაობის“ სკულპტურული კომპოზიცია, რომელიც გახსნეს 1975 წელს. მემორიალურ კომპლექსს აქვს რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
1902 წლის ნოემბრის დასაწყისში ვლადიკავკაზის რკინიგზის მთავარი საამქროს მუშები გაიფიცნენ. კამიშევახის ხევის ტერიტორიაზე მათ მოაწყვეს მრავალათასიანი მიტინგი, სადაც წამოაყენეს როგორც ეკონომიკური, ისე პოლიტიკური მოთხოვნები. ხელისუფლების ძალებთან შეტაკების დროს რამდენიმე მუშა დაიღუპა. გაფიცვა დასრულდა 25 ნოემბერს.

1967 წელს კამიშევახის ხევის ფერდობზე 1902 წლის მოვლენების პატივისცემის ნიშნად დადგეს პანორამული ჰორელიეფი. ჰორელიეფთან ახლოს იდგა წარწერა - „1902“. ძეგლის აღმართვა მიეძღვნა ოქტომბრის რევოლუციის 50 წლისთავს. ძეგლის ავტორები იყვნენ მოქანდაკე ე. მირზოევი, არქიტექტორები ი. ზანისი და ლ. იაკონინი.
ლაგოა-ალეგრი

ლაგოა-ალეგრი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 108 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის ჩრდილო-ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ტერეზინის შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 256 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 20,29 კმ²-ზე. ფართობი 394 661 კმ²-ია.
ლაგოა-დუ-პიაუი

ლაგოა-დუ-პიაუი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 185 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის ჩრდილო-ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ტერეზინის შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 810 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 9,05 კმ²-ზე. ფართობი 426 634 კმ²-ია.
მიგელ-ლეანი

მიგელ-ლეანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 185 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის ჩრდილო-ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ტერეზინის შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 318 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 13,4 კმ²-ზე. ფართობი 93 515 კმ²-ია.
მონსენიორ-ჟილი

მონსენიორ-ჟილი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 116 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის ჩრდილო-ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ტერეზინის შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 255 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 18,17 კმ²-ზე. ფართობი 568 731 კმ²-ია.
უნიანი (პიაუი)

უნიანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 52 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის ჩრდილო-ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ტერეზინის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 42 654 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 36,35 კმ²-ზე. ფართობი 1 173 447 კმ²-ია.
ძკნავაჭარის ბრძოლა

ძკნავაჭარის ბრძოლა — გარდამტეხი ბრძოლა სომხეთის სამეფოსა და საჯიდებს შორის, რომელიც გაიმართა 910 წელს.

ბრძოლა გაიმართა აირარატის სიახლოვეს (ნიგ კანტონში). სომხებს მეთაურობდა ბაგრატუნი მეფე აშოტ . საჯიდებს კი — იუსუფ ბეშირი. საჯიდების არმია ბევრად აღემატებოდა აშოტის არმიას, ამიტომაც ბრძოლაში არაბებმა გაიმარჯვეს.
როსტოვის განმათავისუფლებელთა სტელა

როსტოვის განმათავისუფლებელთა სტელა — ძეგლი დონის როსტოვში, აღმართულია ქალაქის ცენტრალურ მოედანზე ფაშისტებისაგან ქალაქის განმათავისუფლებელთა პატივისცემის ნიშნად. ძეგლის საზეიმო გახსნა გაიმართა 1983 წლის 8 მაისს. ძეგლი აღმართულია დონის როსტოვის 40-დღიანი განმათავისუფლებელი ბრძოლის აღსანიშნავად და ქალაქის მაცხოვრებლებსა და მის სტუმრებს მოუთხრობს ომის წლების ტრაგედიაზე.

ისტორია
დონის როსტოვში განმათავისუფლებელთა ძეგლის დადგმის გადაწყვეტილება მიიღეს ჯერ კიდევ 1943 წელს, გერმანელთა ჯარებისაგან ქალაქის განთავისუფლებისთანავე, თეატრალურ მოედანზე შეკრებილი მოსახლეობის კრების გადაწყვეტილების საფუძველზე. ძეგლის და მიმდებარე პარკის სამშენებლო პროექტი არაერთხელ შეიქმნა, მაგრამ ქალაქის ბიუჯეტში ვერ მოიძებნა თანხა მის განსახორციელებლად. პროექტი გაყინეს, მაგრამ 1980-იან წლებში ძეგლის აგების საკითხი კვლავ განახლდა. ამჯერად გაიმარჯვა არქიტექტორების იულიან რუკავიშნიკოვის, ა. ფილიპოვასა და ნ. მილოვიდოვის პროექტმა, რომელიც 1980 წელს დაასრულეს.

აღწერა
ძეგლის სიმაღლეა 72 მეტრი და მის თავზე დამაგრებულია გემის კიჩოს მსგავსი მეტალის გამოსახულება, რომლის წინაც დამაგრებულია გამარჯვების ქალღმერთ ნიკეს ქანდაკება, ხოოლო შიდა მხარეს დამაგრებულია დიდი სამამულო ომის ხარისხის ორდენის მაკეტი. სტელის ძირში წყლის აუზია, რომლის ცენტრშიც დანტებულია მარადიული ცეცხლი.
ბენზოლი

ბენზოლი — ორგანული ნაერთი, უმარტივესი არომატული ნახშირწყალბადი, თავისებური არამკვეთრი სუნის მქონე უფერო, მოძრავი აქროლადი სითხე.

თვისებები
ნივთიერების დნობის ტემპერატურაა 5.53°, დუღილისა კი — 80.1°, სიმკვრივე 0.8765გ/სმ³-ია 20° ტემპერატურაზე. ჰაერთან 1,5-8% მოცულობითი კონცენტრაციის დროს ფეთქებსაშიშ ნარევებს წარმოქმნის. ნებისმიერი ფარდობით ერევა ეთერს, ბენზინს და სხვა ორგანულ გამხსნელებს; წყალთან იძლევა აზეოტროპულ ნარევს.

აღმოჩენის ისტორია
ბენზოლი აღმოაჩინა მაიკლ ფარადეიმ 1825 წელს. მან ბენზოლი გამოყო სანათი აირის თხევადი კონდენსატისაგან. სუფთა სახით მიიღო ე. მიჩერლიხმა 1833 წელს. 1865 წელს ფრიდრიხ აუგუსტ კეკულემ შეადგინა ბენზოლის ფორმულა, რომლის მიხედვით ბენზოლის მოლეკულის ჩაკეტილ ჯაჭვში ნახშირბადის 6 ატომი მონაცვლეობითი მარტივი და ორმაგი ბმებითაა ერთმანეთთან დაკავშირებული. კეკულეს ფორმულას დღესაც ფართოდ იყენებენ, თუმცა მრავალი ფაქტი მეტყველებს, რომ ბენზოლი არ არის ციკლოჰექსატრიენის აგებულებისა.

რეაქციები
ბენზოლისთვის ძირითადად დამახასიათებელია არა მიერთების, არამედ ჩანაცვლების რეაქციები. თავისი ქიმიური თვისებებით ბენზოლი ტიპური არომატული ნაერთია, რომლის თვისებებს ხსნიან იმით, რომ -ბმის ელექტრონთა ღრუბლები ბენზოლის მოლეკულაში თანაბრადაა განაწილებული, მანძილი ნახშირბადის ატომებს შორის ერთნაირია (1,40 ). ბენზოლის მოლეკულას აქვს -ელექტრონების სექსტეტი, რომელიც ერთიან, ჩაკეტილ, მდგრად ელექტრონულ სისტემას წარმოქმნის.

მიღება და გამოყენება
ბენზოლი მიიღება აცეტილენის ტრიმერიზაციით. ბენზოლს შეიცავს ქვანახშირის მშრალი გამოხდის პროდუქტები (კოქსის აირი), მცირე რაოდენობით — კოქსის ფისი. ღებულობენ ასევე ნავთობის ალფატური ნახშირწყალბადების კატალიზური ციკლიზაციით. იგი ქიმიურ მრეწველობაში მნიშვნელოვანი პროდუქტია. კონცენტრირებულ აზოტმჟავასთან ბენზოლის ურთიერთქმედებით წარმოიქმნება ნიტრობენზოლი, რომლის აღდგენით მიიღება ანილინი. ბენზოლისგან ღებულობენ ფენოლს, სტიროლს, ციკლოჰექსანს, და სხვას; ციკლოჰექსანის ქიმიური გარდაქმნით მიიღება კაპროლაქტამი. დასხივებისას ბენზოლი იერთებს ქლორის 3 მოლეკულას. ქლორირების პროდუქტის ერთ-ერთ სტერეოიზომერს — ჰექსაქლორანს ძლიერი ინსექტიციდური თვისებები აქვს. ბენზოლს იყენებენ აგრეთვე ფეთქებადი ნივთიერებების, ლაქების და სხვათა წარმოებაში.

უარყოფითი თვისებები
ორგანიზმში ბენზოლი შეიძლება სასუნთქი ორგანოებიდან ან დაზიანებული კანიდან მოხვდეს და მწვავე, ზოგჯერ კი ქრონიკული მოწამვლა გამოიწვიოს. ბენზოლის ორთქლის დასაშვები ზღვრული კონცენტრაცია სამუშაო შენობაში 20 მგ/მ³-ა.
TRAPPIST-1d

-1 (აგრეთვე ცნობილი როგორც 2 23062928-0502285) — სავარაუდოდ კლდოვანი პლანეტა, რომელიც ბრუნავს ულტრაცივი ჯუჯა ვარსკვლავის, -1-ის სასიცოცხლო ზონაში ან სასიცოცხლო ზონის ოდნავ გარეთ. პლანეტა აღმოჩენილია ტრანზიტული მეთოდით. -1 არის დედამიწის ზომის პლანეტა, რაც იმას ნიშნავს რომ მისი მასა და რადიუსი დაახლოებით იგივეა რაც დედამიწის. მისი წონასწორობის ტემპერატურა დაახლოებით არის 288 (15 °; 59 °). პლანეტის რადიუსია დაახლოებით 0,772 ⊕. მისი მასა უკვე დადგენილია და უნდა იყოს 0.41 ⊕. ეს მონაცემები იძლევა შეფასდეს მისი გრავიტაცია და ის დაახლოებით შეადგენს დედამიწის გრავიტაციის 69 პროცენტს.

თავდაპირველად ეს პლანეტა ორჯერ დიდი ეგონათ, რადგან შეცდომით ორ პლანეტას თვლიდნენ ერთად.

-1 ორბიტალური პერიოდი დაახლოებით 4,05 დღეა, რაც იმას ნიშნავს რომ პლანეტა თავის დედა ვარსკვლავის გარშემო ერთ სრულ ბრუნს 4.05 „დედამიწურ“ დღეს ანდომებს. პლანეტა სავარაუდოდ არის გრავიტაციულად ჩაჭერილი დედა ვარსკვლავის მიერ, რაც იმას ნიშნავს, რომ ის ყოველთვის ერთი მხრიდან „უყურებს“ თავის დედა ვარსკვლავს. თუმცა ეს არ გამორიცხავს, რომ პლანეტის გარკვეულ ადგილებში იყოს წყალი თხევად მდგომარეობაში (დაახლოებით 273 (0 °; 32 °). პლანეტამ წყალი სავარაუდოდ სისტემის ფორმირების პირველი რამდენიმე მილიონი წლის განმავლობაში დაკარგა.
საბრძოლო დიდების ქალაქის სტელა (დონის როსტოვი)

საბრძოლო დიდების ქალაქის სტელა — მემორიალი დონის როსტოვის პირველი მაისის რაიონში. შექმნილია მას შემდეგ, რაც ქალაქს საბრძოლო დიდების ქალაქის სტატუსი მიენიჭა. საზეიმო გახსნა გაიმართა 2010 წლის 6 მაისს აეროპორტის წინ მდებარე მოედანზე, რომელსაც ეწოდა საბრძოლო დიდების მოედანი.

აღწერა
ძეგლი წარმოადგენს წითელი გრანიტისაგან დამზადებულ მრგვალ სვეტს, რომლის სიმაღლეა 6,5 მეტრი და რომელსაც თავზე ადგას რუსეთის ბრინჯაოს გერბი. სვეტის კვადრატულ კვარცხლბეკზე ერთ მხარეს გამოსახულია დონის როსტოვის გერბი, ხოლო მეორე მხარეს რუსეთის პრეზიდენტის იმ ბრძანების ტექსტი, რომლის მიხედვითაც ქალაქს მიენიჭა საბრძოლო დიდების ქალაქის საპატიო წოდება. ძეგლს გარს აკრავს ოთხი კვადრატული პილონი, რომლებზეც გამოსახულია ბარელიეფები დონის როსტოვის საბრძოლო ისტორიის თემატიკიდან და გამარჯვება გერმანელებზე. საბრძოლო დიდების ქალაქის საპატიო სტატუსი დონის როსტოვს მიენიჭა პრეზიდენტის 2008 წლის 5 მაისის № 556 ბრძანების შესაბამისად.

ბრძანებულების თანახმად მას შემდეგ რაც პრეზიდენტი ანიჭებს ამა თუ იმ ქალაქს აღნიშნულ სტატუსს, ყველა ქალაქში უნდა დაიდგას ერთნაირი საბრძოლო დიდების სტელა. ძეგლის დასადგმელად განიხილებოდა რამდენიმე ადგილი: კარლ მარქსის მოედანი, დიდი სადოვაიის ქუჩა, თეატრალური მოედანი, მაგრამ ეს წინადადებები არ განხორციელდა, რადგანაც ამ ადგილზე უკვე იდგა ძველი ძეგლები, რომლის აღებაზეც საზოგადოება არ დათანხმდებოდა. საბოლოოდ, ძეგლი დადგეს როსტოვის აეროპორტის შენობის წინ.

ადგილის შერჩევა გაამართლეს იმით, რომ აეროპორტი არის ქალაქის საჰაერო ჭიშკარი და უკვე აქედანვე გამოჩნდება სტუმრისათვის დონის როსტოვის მთავარი ძეგლი, თუმცა აკრიტიკებდნენ ადგილს იმის გამო, რომ ამ ადგილზე არ გამართულა არანაირი ბრძოლა.

ქალაქის დუმამ სტელის ასაგებად გამოყო 19 მლნ რუბლი. ძეგლი საზეიმოდ გაიხსნა 2010 წლის 6 მაისს და მოედანს სადაც სტელა დადგეს ეწოდა საბრძოლო დიდების მოედანი.
ანტონ ჩეხოვის ბიუსტი

ანტონ ჩეხოვის ბიუსტი — ანტონ ჩეხოვის სკულპტურული გამოსახულება. მდებარეობს ტაგანროგში. ჩეხოვის მშობლიურ სახლთან. დამზადებულია მოქანდაკე ვერა მოროზოვას მიერ 1935 წელს. ეს ნამუშევარი ჩეხოვის პირველი ძეგლია სსრკ-ში.

აღწერა
ბიუსტი დამზადებულია თაბაშირისაგან. მისი სიმაღლეა 104 სმ, ბიუსტის კვარცხლბეკი კი შესრულებულია გახეხილი აგურისგან, რომლის სიმაღლეცაა 104 სმ-ია.

ისტორია
ვერა მოროზოვამ ბიუსტზე მუშაობა თავის ქმართან ალექსანდრესთან ერთად დაიწყო 1931 წელს, ტაგანროგში ცხოვრების პერიოდში. ვერა თვითნასწავლი მოქანდაკე იყო, მას სპეციალური განათლება არ ჰქონდა მიღებული, ალექსანდრე კი ადგილობრივი გაზეთის „დონის სიმართლის“ რედაქტორად მუშაობდა და ასევე აქტიურად მონაწილეობდა ჩეხოვის სამოცდათხუთმეტი წლის იუბილესთან დაკავშირებით გამართულ ცერემონიალში.

ბიუსტზე მუშაობა მიმდინარეობდა ორი წელი, 1933 წლიდან 1935 წლამდე.

ბიუსტის ასლები
ამის შემდეგ ჩეხოვის ბიუსტის რამდენიმე ეგზემპლარი გაკეთდა. 1944 წელს დაამზადეს ბრინჯაოს ბიუსტი, რომელიც ტაგანროგის წითელ მოედანზე 1960 წლამდე იდგა. მისი ავტორი იყო იულიან რუკავიშნიკოვი. მეორე ეგზემპლარი კი ჩეხოვის სახელობის სკოლაში დაიდგა 1950 წელს.
ლენინის ბიუსტი (ტაგანროგი)

ლენინის ბიუსტი — ლენინის სკულპტურული გამოსახულება. მდებარეობს ტაგანროგში. დგას ქალაქის ადმინისტრაციული შენობის წინ. დამზადებულია მოქანდაკე ბორის პლენკინის მიერ 1935 წელს.

აღწერა
ლენინის ბიუსტი დგას ტაგანროგის ადმინისტრაციული შენობის წინ (პეტროვსკაიის ქ. 73). ბიუსტი აღმართეს 1978 წელს და მისი ავტორები არიან მოქანდაკე ბორის პლენკინი, ხოლო არქიტექტორი ს. ცერკოვნიკოვი.

2104 წლის თებერვალში ქალაქის ადმინისტრაციამ გამოაცხადა, რომ ქალაქის დაგეგმარების საქალაქო საბჭომ და ქალაქის მთავარმა არქიტექტორმა ვერა შჩერბაკოვამ მიიღეს წინასწარი გადაწყვეტილება საბრძოლო დიდების ქალაქის სტელის ადმინისტრაციული სახლის (ქალაქის მერიის) წინ განთავსების შესახებ. ამ გადაწყვეტილების შედეგად ლენინის ბიუსტის ბედი კითხვის ნიშნის ქვეშ დადგა.

2014 წლის აგვისტოში ტაგანროგელები გააოცა მეთოდმა, რომლის გამოყენებითაც ქალაქის ადმინისტრაციამ გადაწყვიტა ბიუსტის გარემონტება. კვარცხლბეკის გრანიტის ფილები დამაგრებული აღმოჩნდა საკანცელარიო წებოვანით.
სამბეკის დიდების მემორიალი

სამბეკის დიდების მემორიალი — მემორიალური კომპლექსი როსტოვის ოლქის ნეკლინოვის რაიონში. სოფელ სამბეკის ახლოს. ძეგლი აღმართულია 130-ე და 416-ე მსროლელთა დივიზიის პატივისცემის ნიშნად, რომელთაც ეწოდებოდათ ტაგანროგული დივიზიები.

აღწერა
მემორიალის პროექტის ავტორია ბაქოელი მოქანდაკე ელიჯან შამილოვი და როსტოველი არქიტექტორები ვ. გრიგორი და ი. გრიგორი. ძეგლი შედგება ორი ბეტონის მონუმენტური ფილისაგან, რომელიც შუაში გახსნილია. მასზე გამოსახულია მსროლელთა იმ ორი დივიზიის მებრძოლები, რომლებმაც გაათავისუფლეს ეს ადგილები. მემორიალი როსტოვის ოლქის ყველაზე დიდი ძეგლია.

ისტორია
სამბეკის დიდების მემორიალის საზეიმო გახსნაში 1980 წლის 7 მაისს მონაწილეობდა აზერბაიჯანის დელეგაცია, რომელსც სათავეში ედგა აზერბაიჯანის სსრ-ის კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის პირველი მდივანი ჰეიდარ ალიევი.

სამხედრო-ისტორიული მუზეუმის კომპლექსი
2014 წელს ცნობილი გახდა, რომ შეიქმნებოდა სამხედრო-ისტორიული კომპლექსი „სამბეკის სიმაღლეები“. იგიგანთავსებული უნდა ყოფილიყო დაახლოებით 5 ჰექტარზე სოფელ სამბეკის მახლობლად, ტაგანროგთან, მაგრამ რამდენიმე დღის შემდეგ ცნობილი გახდა, რომ საფუძვლის ჩასაყრელად გათხრილ ტერიტორიაზე აფეთქებასაშიში ნივთების აღმოჩენასთან დაკავშირებით „სამბეკის სიმაღლეების“ სამხედრო-ისტორიული მუზეუმის გახსნა გადაიდო გაურკვეველი ვადით.

2015 წლის 30 აგვისტოს, ტაგანროგის გათავისუფლების დღეს გაიხსნა მემორიალური სამუზეუმო დაფა. 2015 წლის აგვისტოდან მუშაობა დაიწყო საქველმოქმედო ფონდმა მუზეუმის დასახმარებლად.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 31

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 31 მიიღეს 1947 წლის 25 აგვისტოს. საბჭომ მოუწოდა ინდონეზიის ნაციონალური რევოლუციის მხარეებს, მშვიდობიანი დარეგულირებისათვის შეექმნათ სამი წევრისაგან შემდგარი კომიტეტი, რომლის ერთ წევრს აირჩევდნენ ნიდერლანდები, მეორეს — ინდონეზია და მესამე კი იქნებოდა ორივე მხარის მიერ შეთანხმებული წევრი.

რეზოლუცია მიიღეს 8 ხმით. თავი შეიკავეს სირიის, პოლონეთის და საბჭოთა კავშირის წამომადგენლებმა.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 32

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 32 მიიღეს 1947 წლის 26 აგვისტოს. საბჭომ მოუწოდა ინდონეზიის ნაციონალური რევოლუციის მხარეებს (ნიდერლანდებისა და ინდონეზიის) დაესრულებინათ ძალადობა და დაეცვათ გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 30-ით ნაკისრი ვალდებულებები.

რეზოლუცია მიიღეს 10 ხმით. თავი შეიკავა დიდი ბრიტანეთის წამომადგენელმა.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 35

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 35 მიიღეს 1947 წლის 3 ოქტომბერს. გენერალურმა მდივანმა საბჭოს მოუწოდა გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 31-ით შემდგარი სამწევრიანი კომისიისათვის დაუყოვნებლივ შეედგინათ სამუშაო გეგმის გრაფიკი.

რეზოლუცია მიიღეს 9 ხმით. თავი შეიკავა პოლონეთის და საბჭოთა კავშირის წამომადგენლებმა.
არუაზისი

არუაზისი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 171 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის ჩრდილო-ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ვალენსა-დუ-პიაუის შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 369 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 7,03 კმ²-ზე. ფართობი 821 663 კმ²-ია.
ბარა-დ’ალკანტარა

ბარა-დ’ალკანტარა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 310 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის ჩრდილო-ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ვალენსა-დუ-პიაუის შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 995 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 14,63 კმ²-ზე. ფართობი 263 382 კმ²-ია.
ელსებან-ბელოზუ

ელსებან-ბელოზუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 203 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის ჩრდილო-ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ვალენსა-დუ-პიაუის შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 13 607 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 10,8 კმ²-ზე. ფართობი 1 343.7 კმ²-ია.
ფრანსინოპოლისი

ფრანსინოპოლისი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 245 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის ჩრდილო-ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ვალენსა-დუ-პიაუის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 235 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 19,48 კმ²-ზე. ფართობი 268 701 კმ²-ია.
ინიუმა

ინიუმა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 387 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის ჩრდილო-ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ვალენსა-დუ-პიაუის შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 14 958 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 15,18 კმ²-ზე. ფართობი 978 222 კმ²-ია.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 38

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 38 მიიღეს 1948 წლის, 17 იანვარს. საბჭომ მოუწოდა პაკისტანისა და ინდოეთის მხარეებს შეეწყვიტათ მძიმე ტექნიკის მობილიზება და დაპირისპირება ქაშმირში სანამ უშიშროების საბჭო იმყოფებოდა ვითარების შესწავლის საქმეში.

რეზოლუცია მიიღეს 9 ხმით, უკრაინის სსრ-მ და საბჭოთა კავშირმა თავი შეიკავეს.
საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1976 (შემოდგომა)

საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1976 — გამართული 13 აგვისტოდან 13 ნოემბრამდე, იყო საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის 39-ე გათამაშება. გამარჯვებული გახდა მოსკოვის „ტორპედო“, მეორე ადგილზე გავიდა კიევის „დინამო “, მესამეზე — თბილისის „დინამო“.
შედეგები
უმაღლესი ლიგა: ცხრილი
ჩემპიონატის ბომბარდირი — ალექსანდრე მარკინი („ზენიტი“) — 13 გოლი.

მატჩები
ჩემპიონი
საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1977

საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1977 — საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის 40-ე გათამაშება. გამარჯვებული გახდა კიევის „დინამო“, მეორე ადგილზე გავიდა თბილისის „დინამო“, მესამეზე — მოსკოვის „ტორპედო“. დაიწყო 2 აპრილს და დასრულდა 14 ნოემბერს.

შედეგები
უმაღლესი ლიგა: ცხრილი
ჩემპიონატის ბომბარდირი — ოლეგ ბლოხინი (კიევის „დინამო“) — 17 გოლი.

საჩემპიონო რბოლა
ჩემპიონი
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 39

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 39 მიიღეს 1948 წლის, 20 იანვარს. საბჭომ მოუწოდა ქაშმირის კონფლიქტის მხარეებს, მშვიდობიანი დარეგულირებისათვის შეექმნათ სამი წევრისაგან შემდგარი კომიტეტი, რომლის ერთ წევრს აირჩევდნენ ინდოეთი, მეორეს — პაკისტანი და მესამე კი იქნებოდა ორივე მხარის მიერ შეთანხმებული წევრი.

რეზოლუცია მიიღეს 9 ხმით, უკრაინის სსრ-მ და საბჭოთა კავშირმა თავი შეიკავეს.
გიშის ეკლესია

გიშის ეკლესია — ქართული ქრისტიანული ტაძარი ისტორიულ ჰერეთში, საინგილოში. მდებარეობს მდინარე გიშისწყლის ხეობაში, სოფელ გიშში, რომელიც ქალაქ შაქიდან 4-5 კილომეტრითაა დაშორებული.

საყდარი კუპელჰალეს ტიპისაა და სოფელ გიშის აღმოსავლეთით, ყველაზე ამაღლებულ ადგილას დგას. მას გარშემო ქვის დიდი გალავანი ჰქონია შემოვლებული. საყდრისა და გალავნის შემოგარენში სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობათა ნაშთები შეინიშნება.

მნიშენელოვან ცნობებს გვაწვდის სოფელ გიშისა და მისი საყდრის შესახებ ვახუშტი:

როგორც ჩანს, გიშის ღვთისმშობლის საყდარი ვახუშტის მოხსენიებული აქვს გუმბათოვან დიდ ეკლესიად.

გიშის საყდრის მთელი ნაგებობა და კარვისებური რვაწახნაგოვანი პირამიდული ფორმის გუმბათი დღემდე კარგადაა შემონახული. როგორც ირკვევა, გიშის საყდრის გუმბათი და ზოგიერთი სხვა ელემენტი უკანასკნელად აღდგენილ და გადაკეთებულ იქნა საუკუნის პირველ ნახევარში. გ. ჩუბინაშვილის აზრით, შესაძლებელია გარჩევა იმ ძლიერ დანგრეული უძველესი ეკლესიის ნაშთების, რომელიც საუკუნეში აუშენებიათ. ჩუბინაშვილი იქვე შენიშავს, რომ ეს პატარა ეკლესია თავისი უტყვი არქიტექტურით არ შეიძლება მივიღოთ ეპისკოპოსთა იმ კათედრად, რომელიც არსებობდა ჯერ კიდევ საუკუნეში, სახელდობრ, „გიშელთა“ კათედრად; ასევე მისი აზრით, ეკლესიის შესასვლელი (კარიბჭე) გადაკეთებულია საუკუნის შუა წლებში.

ძეგლის აგებისა და ნგრევა-განახლების პირველ პერიოდად შეიძლება ჩაითვალოს - საუკუნეები, ხოლო მეორე პერიოდი გრძელდება საუკუნიდან საუკუნის მეორე ნახევრამდე. ამჟამად ტაძარში მუზეუმია მოწყობილი.
არტიომკა (ძეგლი)

არტიომკა — სკულპტურული კომპოზიცია ტაგანროგში. შექმნილია 2010 წელს დავიდ ბეგალოვის მიერ, ივარ ვასილენკოს ლიტერატურული პერსონაჟის პატივსაცემად.

მისამართი: ტაგანროგი, ჩეხოვის ქუჩა № 88.

აღწერა
ფეხშიშველა, ქუდიანი ბიჭის, არტიომკას, ბრინჯაოს ქანდაკება დგას დაუმუშავებელ გრანიტის ქვაზე. მარჯვენა ხელში არტიომკას უჭირავს პატარა ზარდახშა, რომელიც აღწერილია ივან ვასილენკოს სადებიუტო ნაშრომში „მაგიური ზარდახშა“ (1937 წ.).

ისტორია
ივან ვასილენკოს ლიტერატურული გმირის არტიომკას ძეგლი გაიხსნა ტაგანროგში 2010 წლის მაისში. იგი აღმართულია ი. ვასილენკოს სახლ-მუზეუმის შენობის წინ. ძეგლი გაიხსნა მწერლის 115 წლისთავთან დაკავშირებით. ბარბაროსებს აშკარად არ ამოძრავებდათ მატერიალური სარგებელი, მათ უბრალოდ თავში ურტყეს არტიომკას ქანდაკებას და დატოვეს შემობრუნებული ძეგლის მახლობლად.
2012 წლის 27 აგვისტოს ღამეს ბარბაროსებმა ძეგლი ჩამოაგდეს კვარცხლბეკიდან. უცნობი პირები აპირებდნენ ძეგლის მოპარვას, მაგრამ უცნობი მიზეზის გამო გადაიფიქრეს. ძეგლი პოლიციამ იპოვა ოფიციალური ადგილსამყოფელიდან მოშორებით, გარკვეულ მანძილზე.
ანტონ ჩეხოვის ძეგლი (ტაგანროგი)

ანტონ ჩეხოვის ძეგლი — რუსი მწერლის ანტონ ჩეხოვის ძეგლი ტაგანროგში. ძეგლი აღმართეს 1960 წელს და მისი ავტორია მოქანდაკე იულიან რუკავიშნიკოვი. ძეგლი დგას წითელი მოედნის ჩეხოვის სახელობის სკვერში.

აღწერა
ძეგლის ავტორია სსრკ-ის სამხატვრო აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, რსფსრ-ის სახალხო არტისტი, ლენინური კომკავშირის პრემიის ლაურეატი — იულიან რუკავიშნიკოვი. კვარცხლბეკზე მუშაობდა არქიტექტორი გრიგორ ზახაროვი.

1920 წლისათვის ძეგლისთვის საბჭოთა ხელისუფლებამ გამოყო 8822 რუბლი და 60 კაპიკი, მაგრამ 1930-იანი წლების შუა ხანებამდე ძეგლი არ აუგიათ. 1934 წელს, ანტონ ჩეხოვის გარდაცვალებიდან 30 წლისთავის აღსანიშნავად გამართულ ლიტერატურულ საღამოზე კვლავ გამოაცხადეს, რომ დაბადებიდან 75 წლის იუბილისათვის ძეგლი დაიდგმებოდა. ბიუსტი წითელ მოედანზე იდგა 1960 წლამდე. 1960 წელს კი დაიდგა იულიან რუკავიშნიკოვის ძეგლი.
ლაგოა-დუ-სიტიუ

ლაგოა-დუ-სიტიუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 455 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის ჩრდილო-ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ვალენსა-დუ-პიაუის შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 520 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 6,03 კმ²-ზე. ფართობი 804 698 კმ²-ია.
ნოვუ-ორიენტი-დუ-პიაუი

ნოვუ-ორიენტი-დუ-პიაუი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 235 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის ჩრდილო-ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ვალენსა-დუ-პიაუის შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 097 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 12,37 კმ²-ზე. ფართობი 525 334 კმ²-ია.
პიმენტეირასი

პიმენტეირასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 283 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის ჩრდილო-ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ვალენსა-დუ-პიაუის შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 11 341 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2,57 კმ²-ზე. ფართობი 4 563 126 კმ²-ია.
პრატა-დუ-პიაუი

პრატა-დუ-პიაუი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 115 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის ჩრდილო-ცენტრალურ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ვალენსა-დუ-პიაუის შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 042 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 15,54 კმ²-ზე. ფართობი 198 566 კმ²-ია.