iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჯარისკაცთა საძმო (ტელესერიალი)

ჯარისკაცთა საძმო — ათ-ნაწილიანი სატელევიზიო მინისერიალი მეორე მსოფლიო ომის შესახებ, რომელიც დაფუძნებულია ისტორიკოსისა და ბიოგრაფის, სტივენ ებროუზის ამავე სახელწოდების წიგნზე. სერიალი გადაიღეს და თავდაპირველად ეთერში გავიდა 2001 წელს. მისი აღმასრულებელი პროდიუსერები არიან სტივენ სპილბერგი და ტომ ჰენქსი, რომელთაც მანამდეც უმუშავიათ იმავე თემატიკის ფილმზე, რიგითი რაიანის გადასარჩენად (1998). ეპიზოდები 2001 წელს -ის ეთერში გავიდა, თუმცა მას შემდეგაც ხშირად ჩნდება სხვადასხვა არხებზე მსოფლიოს მასშტაბით.

სერიალი მოგვითხრობს კომპანიის ისტორიას (506-ე პარაშუტისტ ქვეითთა პოლკი, 101-ე საჰაერო დივიზია) აშშ-ში პარაშუტით ხტომის წვრთნებიდან იაპონიის კაპიტულაციამდე. სერიალში გადმოცემული მოვლენები დაფუძნებულია ამბროსის კვლევასა და კომპანიის ვეტერანებთან ინტერვიუებზე, თუმცა მაინც არის რამდენიმე განსხვავება სატელევიზიო ვერსიასა და ფაქტობრივ ისტორიას შორის. ყველა პერსონაჟი დაფუძნებულია კომპანიის რეალურ წევრებზე. რამდენიმე მათგანი ყოველი ეპიზოდის წინ ნაჩვენებ ინტერვიუებშიც ჩანს. წიგნისა და სერიალის სათაური მომდინარეობს უილიამ შექსპირის პიესიდან ჰენრი .

ეპიზოდები
ზურაბ დათუნაშვილი

ზურაბ დათუნაშვილი (დ. 18 ივნისი, 1991) — ქართველი მოჭიდავე (ბერძნულ-რომაული სტილი). ევროპის ორგზის ჩემპიონი (2016, 2017). მონაწილეობა მიიღო 2012 წლის ლონდონისა და 2016 წლის რიო-დე-ჟანეიროს ოლიმპიურ თამაშებზე.

ზურაბ დათუნაშვილი ახალგაზრდებში 2011 წლის მსოფლიოს ვერცხლისა და ევროპის ბრინჯაოს პრიზიორია.
ლივლივი

ლივლივი — ოკეანის ან ზღვის ზედაპირის თავისუფალი რხევა უქარო ამინდში. წარმოადგენს თავისუფალ გრავიტაციულ ტალღებს. წარმოიქმნება ქარისმიერი ზღვის ტალღების გარდაქმნის შედეგად ქარის ზემოქმედების რაიონიდან გამოსვლის შემდეგ. ლივლივის ტალღა გრძელი და დამრეცია, სიმაღლე — 10-15 მ, სიგრძე — 300-400 მ, პერიოდი 17-20 წმ. ვრცელდება რამდენიმე ათას მილზე. ზომისა და ფორმის მიხედვით, ლივლივის ტალღები თითქმის არ განსხვავდებიან ერთმანეთისაგან: წყლის ნაწილაკები მათში გადაადგილდება წრიული ორბიტის სისწორით. სრული უქარობისას ლივლივს „მკვდარი“ ეწოდება.
ტექტონიკური ტბა

ტექტონიკური ტბა — ბუნებრივი წარმოშობის ტბა, რომელიც მოქცეულია ტექტონიკურ ღრმულში. წარმოიქმნება დედამიწის ქერქის მოძრაობის შედეგად, ღრმულებსა და ტექტონიკურ ჩადაბლებებში. საქართველოში ტექტონიკური ტიპის ტბები ჩვეულებრივად დაკავშირებულია სინკლინურ ღრმულებთან. ტექტონიკური ტიპის ტბები უმეტესწილად სამხრეთ და აღმოსავლეთ საქართველოშია გამოხატული. აღსანიშნავია: კარწახის ტბა, ბარეთის ტბა, ყაჯირის ტბა, ჯანდარის ტბა და სხვა. მაგალითად, ფარავნის ტბა შერეული გენეზისისაა და წარმოქმნილია ლავური ღვარების მიერ უფრო ადრე გაჩენილი ტექტონიკური ღრმულების გადაღობვით.

დედამიწის უღრმესი ტბა ბაიკალი აგრეთვე ტექტონიკური წარმოშობისაა. დიდი ტექტონიკური ტიპის ტბებიდან მნიშვნელოვანია ტანგანიიკა, ტიტიკაკა, ნიასა, ისიქ-ქოლი, კიოგა, კივუს ტბა და სხვა.
ვევე

ვევე — ქალაქი შვეიცარიაში, ვოს კანტონში, ჟენევის ტბის ჩრდილოეთ ნაპირზე, ლოზანის სიახლოვეს, შვეიცარიის ფრანგულენოვან ნაწილში.

2006 წლამდე ვევე იგივე სახელწოდების რაიონის ცენტრი იყო, ახლა კი მიეკუთვნება რივიერა-პეი-დ'ენოს რაიონს.

დასავლეთით ქალაქს ჩამოუდის მდინარე ვევეიზი, აღმოსავლეთით კი უაონა.

ვევეში მდებარეობს 1867 წელს დაარსებული კვების მრეწველობის მსოფლიო გიგანტის, „ნესტლეს“ სათავო ოფისი. 1875 წელს, სწორედ ვევეში გამოიგონა დანიელ პეტერმა რძიანი შოკოლადი.

ვევეს ტერიტორიაზე დასახლებების კვალი შეიმჩნევა ჯერ კიდევ ძვ. წ. ათასწლეულში.

დემოგრაფია
დაძმობილებული ქალაქები
კარპანტრა, საფრანგეთი
მიულჰაიმი, გერმანია
ლოკარნო, შვეიცარია
ვილნევი

ვილნევი ( ახალი ქალაქი) — ქალაქი-კურორტი დასავლეთ შვეიცარიაში, ფრანგულენოვან ვოს კანტონში. 2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 929 ადამიანს შეადგენს.

ქალაქი მდებარეობს ჟენევის ტბის აღმოსავლეთ კიდეზე, ტრადიციული მეღვინეობის რეგიონში. ტურისტების მიზიდვის კიდევ ერთი ფაქტორია თვალწარმტაცი ონგრენის ტბის სიახლოვეს აღმართული მთები.

დემოგრაფია
ზოლოთურნი

ზოლოთურნი (; ; ) — ქალაქი შვეიცარიაში, ზოლოთურნის კანტონის დედაქალაქი. წარმოადგენს კანტონის ერთადერთ მუნიციპალიტეტს. 2011 წლის მონაცემებით მოსახლეობა 16 311 ადამიანს შეადგენს.

ქალაქი გაშენებულია მდინარე აარეს ნაპირებზე, იურის მთების ძირში.

არქიტექტურა
ზოლოთურნი ბაროკოს სტილში ნაგები უდიდესი ქალაქია შვეიცარიაში. ძველი ქალაქი 1530—1792 წლებშია აშენებული და არქიტექტურა აერთიანებს იტალიურ, ფრანგულ და შვეიცარიულ სტილებს.

ისტორია
ქალაქის ტერიტორიაზე აღმოჩენილი უძველესი ნივთები პალეოლითის ხანას მიეკუთვნება. 1986 წელს, აღდგენითი სამუშაოებისას ასევე აღმოჩენილი იქნა მეზოლითის ნაშთები. მეზოლითის, ბრინჯაოსა და რკინის ხანაში მხოლოდ მცირე დასახლებები შეიმჩნევა.

დემოგრაფია
შვეიცარიის დროშა

შვეიცარიის დროშა შედგება წითელი ფონისა და მის ცენტრში გამოსახული თეთრი ჯვრისგან. წარმოადგენს ერთადერთ კვადრატულ სახელმწიფო დროშას, თუმცა ასევე კვადარტული დროშა აქვს ვატიკანს.

ჯვრის ზომები ოფიციალურად 1889 წელს იქნა განსაზღვრული. თეთრი ჯვარი, როგორც სამხედრო სიმბოლო გამოიყენებოდა ძველი შვეიცარიის კონფედერაციაში საუკუნიდან, მაგრამ მისი თანამედროვე მონახაზი კვადრატულ წითელ ფონზე მხოლოდ ნაპოლეონის პერიოდში შეიქმნა და პირველად გამოყენებულ იქნა 1800 წელს, ასი დღის დროს, გენერალ ნიკლაუს ფრანც ვონ ბეხმანის მიერ, სახელმწიფო დროშად კი ოფიციალურად 1889 წელს დამტკიცდა.
თელავის სახელმწიფო უნივერსიტეტი

იაკობ გოგებაშვილის სახელობის თელავის სახელმწიფო უნივერსიტეტი (თესაუ) — უნივერსიტეტი საქართველოში, მდებარეობს თელავში, კახეთის მხარეში.

დაარსდა 1940 წელს, როგორც, თელავის პედაგოგიური ინსტიტუტი, დაარსებიდანვე ატარებდა ქართველი პედაგოგისა და საზოგადო მოღვაწის — იაკობ გოგებაშვილის სახელს. დაარსებიდან 60 წლისთავზე, 1999 წელს მას სახელმწიფო უნივერსიტეტის სტატუსი მიენიჭა. უნივერსიტეტი ავტონომიური სახელმწიფო უმაღლესი სასწავლებელია. სწავლება მიმდინარეობს ქართულ ენაზე.

უნივერსიტეტში სწავლა სამსაფეხურიანია: საბაკალავრო, სამაგისტრო და სადოქტორო პროგრამებზე. უნივერსიტეტში ასევე მუშაობს უმაღლესი პროფესიული განათლების პროგრამა.

ფაკულტეტები
განათლებისა და ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტი
სოციალურ მეცნიერებათა, ბიზნესისა და სამართლის ფაკულტეტი
აგრარულ, საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა და ტექნოლოგიების ფაკულტეტი

მატერიალურ-ტექნიკური ბაზა
უნივერსიტეტის განკარგულებაშია ოთხი სასწავლო კორპუსი, ღია და დახურული სპორტული მოედნები. არსებობს საუნივერსიტეტო ბიბლიოთეკა ორასი ათასზე მეტი წიგნითა და სხვადასხვა საბიბლიოთეკო რესურსით.

უნივერსიტეტში 20 პროფესორი, 45 ასოცირებული პროფესორი, 8 ასისტენტ-პროფესორია. უნივერსიტეტში დღეისათვის 1500-მდე სტუდენტი სწავლობს.
დათუნა ბატონიშვილი

დათუნა (დავით) ბატონიშვილი (დ. დაახლ. 1618/19 — გ. 1648) — კახეთის მეფისწული, თეიმურაზ -ისა და მისი მეორე ცოლის ხორეშანის (ქართლის მეფის ლუარსაბ -ის და) ძე. ცოლად ჰყავდა კათალიკოს ევდემოზ დიასამიძის ძმისწული ელენე. დათუნასა და ელენეს შვილებიდან ერთ-ერთი, ნიკოლოზი შემდგომში კახეთში გამეფდა ერეკლეს სახელით.

1626 წელს დათუნას საუფლისწულოდ მუხრანი გადაეცა, მაგრამ 1638 წელს, თეიმურაზის ქართლიდან განდევნის შემდეგ, ეს სამფლობელო კვლავ მუხრანბატონებმა დაიბრუნეს. მამასთან ერთად აქტიურად მონაწილეობდა კახეთის სამეფოს საშინაო და საგარეო პოლიტიკის წარმართვაში. ზოგჯერ იგი მამას, თეიმურაზ -ს, ოპოზიციაში ედგა. მაგ., დიდებულთა ერთ ჯგუფთან ერთად მას არ სურდა კახეთის სამეფოში ჩამოსული ვოლკონსკის ელჩობის დროს რუსეთის ფიცის წიგნზე დაფიცება. მიუხედავად ამისა, რუსი ელჩების დაჟინებული მოთხოვნის შემდეგ, 1639 წლის 25 აპრილს, სხვა კახელ დიდებულებთან ერთად ჯვარზე მთხვევით დაიფიცა რუსეთის მეფის ერთგულებასა და კახეთის სამეფოს რუსეთის მფარველობაში შესვლაზე. დათუნა ბატონიშვილი დაიღუპა ქიზიყში, სოფ. ძველ ანაგასთან, როსტომ მეფისა და ყიზილბაში ხანების ჯარის წინააღმდეგ ბრძოლის დროს. გადამწყვეტი ბრძოლის წინ, სომეხი ისტორიკოსის ზაქარია ქანაქერცის თქმით, დათუნა ბატონიშვილმა „დაინდო სიბერე თავისი მამისა“, ნება არ მისცა საომრად აღჭურვილიყო და ბრძოლის ველზე გასულიყო.

ოჯახი
დათუნა 1628 წელს, ელენე დიასამიძეზე დაქორწინდა. ის იყო ლევან დიასამიძის ქალიშვილი და კათოლიკოს–პატრიარქის, ევდემოზ დიასამიძის და. ელენესა და დავითს ეყოლათ ოთხი ვაჟი და ორი ქალიშვილი:
ლუარსაბ ბატონიშვილი (გარდაიცვალა 1659)
გიორგი ბატონიშვილი (გარდაიცვალა 1651)
ნიკოლოზი (ერეკლე ) (1643–1709)
იოსებ ბატონიშვილი (გარდაიცვალა 1648)
ანასტასია ბატონიშვილი
ქეთევან ბატონიშვილი (დათუნა ბატონიშვილის ასული) (1648 – 16 იანვარი, 1719), დაქორწინებული იყო ორჯერ: პირველად ბაგრატ იმერთა მეფეზე, მეორედ არჩილ -ზე.
რევაზ ლაშხი

რევაზ ლაშხი (დ. 26 მაისი, 1988, ბორჯომი, საქართველოს სსრ) — ქართველი მოჭიდავე (ბერძნულ-რომაული სტილი). 2011 წლის ევროპის ჩემპიონი. მონაწილეობა მიიღო 2012 წლის ლონდონის ოლიმპიურ თამაშებში, 60 კგ. წონით კატეგორიაში, სადაც ვერცხლის მედალი მოიპოვა. რევაზ ლაშხი ჭაბუკთა შორის ევროპისა (2004) და მსოფლიოს (2005) ვერცხლის პრიზიორია.

ძირითადი შედეგები
რევაზ ლაშხის შედეგები 2012 წელს, ლონდონის ოლიმპიადაზე
1/8: საიედ აბდელმონეიმი (ეგვიპტე) — 2:0, 6:0;
1/4: ზაურ კურამაგომედოვი (რუსეთი) — 2:0, 1:0;
1/2: ჰასან ალიევი (აზერბაიჯანი) — 0:1, 3:0, 1:0;
ფინალი: ომიდ ნორუზი (ირანი) — 0:1, 0:1.
სიონი (შვეიცარია)

სიონი (, , ) — ქალაქი შვეიცარიაში, ვალეს კანტონის დედაქალაქი. გაშენებულია მდინარე რონის ნაპირებზე. 2010 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 30 363 ადამიანს შეადგენს.

ქალაქის ღირსშესანიშნაობებს შორისაა ვალერის ბაზილიკა და ტურბილონის ციხესიმაგრე. სიონს გააჩნია აეროპორტი, რომელიც როგორც სამხედრო, ისე სამოქალაქო მიზნებისთვის გამოიყენება, ფუნქციონირებს სამაშველო ბაზა. ჰყავს ადგილობრივი საფეხბურთო კლუბი სიონი, რომელიც ამჟამად შვეიცარიის სუპერ-ლიგაში ასპარეზობს.

ამ ტერიტორიაზე წარსულში კელტების მსხვილი დასახლება სედუნუმი არსებობდა. დამოუკიდებელი ქალაქი საუკუნეში გახდა, როდესაც აქ ეპარქიის ცენტრი ამოქმედდა. 1475 წელს, სავოიის ომის დროს ქალაქი დაინგრა. ასევე მნიშვნელოვნად დაზიანდა 1788 წლის მასშტაბური ხანძრის შედეგად.

დაძმობილებული ქალაქები
კოლონი, არგენტინა
ფილიპი, აშშ
სალ-სიურ-შერი, საფრანგეთი.
თუნი

თუნი — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი შვეიცარიაში, ბერნის კანტონში. 2010 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 42 623 ადამიანს შეადგენს.

გაშენებულია მდინარე აარეს თუნის ტბასთან შერწყმის ადგილზე, ბერნიდან 30 კმ-ით სამხრეთით. გარდა ტურიზმისა, სამანქანე და ზუსტი ხელსაწყოების ინჟინერიისა, ეკონომიკის ასევე მნიშვნელოვანი დარგებია კვების მრეწველობა და საგამომცემლო საქმიანობა.

დღევანდელი თუნის არეალი დასახლებული ყოფილა ჯერ კიდევ ნეოლითის ხანაში. სახელი მომდინარეობს კელტური სიტყვიდან „დუნუმ“, რაც „გამაგრებულ ქალაქს“ ნიშნავს. ძვ. წ. 58 წელს იგი რომაელებმა აიღეს, როდესაც მათმა ლეგიონმა თითქმის მთელი შვეიცარია დაიპყრო. სულ მალე თუნი რეგიონის რომაული ადმინისტრაციის ერთ-ერთი მთავარი ცენტრი გახდა.

დაძმობილებული ქალაქები
გაბროვო, ბულგარეთი
გრანბი, კანადა
ფრიბური

ფრიბური (, , შვეიც. გერმ. ) — ქალაქი შვეიცარიაში, ფრიბურის კანტონის დედაქალაქი. მდებარეობს შვეიცარიის ზეგანზე, მდინარე ზანეს ნაპირებზე. წარმოადგენს მნიშვნელოვან ეკონომიკურ, ადმინისტრაციულ და საგანმანათლებლო ცენტრს გერმანული და ფრანგული შვეიცარიის კულტურულ საზღვარზე. ქალაქი ძველია და ერთ-ერთი ყველაზე კარგად შენარჩუნებული შვეიცარიაში. გაშენებულია პატარა, კლდოვან ბორცვზე ზანეს ხეობის მაღლა.

ფრიბურში გაატარა ცხოვრების ბოლო 17 წელი პიტერ კანზინიმ. მან დააარსა იეზუიტთა სკოლა, რომელიც შემდგომში ფრიბურის უნივერსიტეტის ბაზისი გახდა. ამ უნივერსიტეტში სწავლობდა და შემდეგ რექტორობდა იოზეფ მარია ბოჰენსკი.
ბილი (ქალაქი)

ბილი — ქალაქი შვეიცარიაში, ბერნის კანტონში. მდებარეობს ბილის ტბის სანაპიროზე.

გეოგრაფია
ბილი ბერნის კანტონის სიდიდით მეორე ქალაქია. მდებარეობს ზღვის დონიდან 434 მ სიმაღლეზე. ფართობი — 21,21 კმ².

ქალაქი მდებარეობს ენობრივ საზღვარზე (ასევე ეწოდება რიოშტიგრაბენი), შვეიცარიის ფრანგულად (რომანდია) და გერმანულად მოლაპარაკე ნაწილების საზღვარზე. ქალაქში ორივე ენაზე საუბრობენ. რიცხობრივად კი გერმანულად მოსაუბრე ხალხი (მოსახლეობის 55,4%) შედარებით მეტია, ვიდრე ფრანგულად მოსაუბრე. ყველა ოფიციალური დოკუმენტი (ქუჩების სახელები, ავტობუსის გაჩერების სახელები და სხვა) ორივე ენაზე ფორმდება.
აარგაუს კანტონი

აარგაუ — კანტონი ჩრდილოეთ შვეიცარიაში. მოიცავს მდინარე აარეს ქვედე დინებას. ფართობი 1 404 კმ²-ს შეადგენს, დედაქალაქია აარაუ. ჩრდილოეთით ესაზღვრება გერმანია, დასავლეთით — ბაზელ-ლანდის, ზოლოთურნისა და ბერნის კანტონები; სამხრეთით — ლუცერნის, აღმოსავლეთით კი ციურიხისა და ცუგის კანტონები.

აარგაუ შვეიცარიის ერთ-ერთი ყველაზე ნაკლებმთიანი კანტონია და მიეკუთვნება შვეიცარიის დიდ ზეგანს. ზედაპირი თვალწარმტაცი და მრავალფეროვანია, ტალღოვანი სივრცეებითა და ტყით შემოსილი ბორცვებით, რომლებსაც ცვლის მდინარე აარესა და მისი შენაკადების მიერ მორწყული ნაყოფიერი ველები.

2011 წლის მონაცემებით, კანტონის მოსახლეობა 621 398 ადამიანს შეადგენს, საიდანაც 21,5% რეზიდენტი სხვა ეროვნების მაცხოვრებელია.

კანტონი დაყოფილია 11 რაიონად.
ისმაილ იბნ-შუაბი

ისმაილ იბნ-შუაბი — თბილისის საამიროს ამირა, დაახლოებით 809-813 წწ. შუაბიანთა საგვარეულოს წარმომადგენელი, რომლის წინაპრები ჯერ კიდევ საუკუნის 30-იან წლებში ისხდნენ თბილისში. შესაძლოა, ის იყო შვილი საიდ იბნ-ალ-ხაისამ იბნ-შუაბის, რომელიც არაბი ისტორიკოსის იაკუბის ცნობით, საუკუნის დამლევს და საუკუნის დამდეგს ლაშქრობდა ჯურზანში (ქართლში) და სანარიაში (წანარების წინააღმდეგ). ისმაილი, იაკუბის ცნობითვე, ორჯერ განუდგა ხალიფას: 809 წელს — ხალიფა ალ-ამინს და 813 წელს — ხალიფა ალ-მამუნს, რომელმაც იგი გადააყენა.
მუჰამედ იბნ-ათაბი

მუჰამედ იბნ-ათაბი — თბილისის საამიროს ამირა 813-829 წლებში. არ მიეკუთვნებოდა შუაბიანთა საგვარეულოს. არაბი ისტორიკოსის იაკუბის ცნობით, იგი ამირად დანიშნა ხალიფა ალ-მამუნმა, ისმაილ იბნ-შუაბის ნაცვლად. 829 წელს განუდგა ხალიფას და დაამარცხა არმენიის ვალი აბდ ალ-ალა. მუჰამედის დამორჩილება შეძლო არმენიის ახალმა ვალიმ ხალიდ იბნ-იაზიდმა, რომელმაც ის გადააყენა. როგორც ჩანს, მისი ამირობის დროს ამირა საჰაკი იბრძვის მუჰამედის წინააღმდეგ და ცოტა ხნით ახერხებს გაამირებას, თუმცა შემდეგ ისევ მუჰამედი იგდებს ხელთ ამირობას.
ისჰაკ იბნ-შუაბი

ისჰაკ იბნ-შუაბი (ქართულ წყაროებში საჰაკი; გ. 853) — თბილისის საამიროს ამირა 830-853 წლებში. ისმაილ იბნ-შუაბის შვილი. მის შესახებ ცნობები მოგვეპოვება, როგორც ქართულ, ისე არაბულ წყაროებში. არაბული წყაროებიდან ირკვევა, რომ იგი ადრეც იბრძოდა ხელისუფლების მოსაპოვებლად და ცოტა ხნით კიდეც წაართვა ამირობა მუჰამედ იბნ-ათაბის. საჰაკი 23 წლის მანძილზე უწყვეტად მართავდა თბილისის საამიროს. არაბი ისტორიკოსი ალ-ტაბარი მის შესახებ წერს: საჰაკი რამდენიმეჯერ განუდგა ხალიფას, საბოლოოდ ის სიკვდილით დასაჯა ბუღა თურქმა 853 წელს, თბილისის აღების შემდეგ. საჰაკი იყო უკანასკნელი ამირა შუაბინთა დინასტიიდან.
აპენცელ-აუსერჰოდენის კანტონი

აპენცელ-აუსეროდენი — კანტონი შვეიცარიაში. სამთავრობო და საპარლამენტო ცენტრია ჰერიზაუ, სასამართლო მმართველობა კი განთავსებულია ქალაქ ტროგენში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ესაზღვრება სანქტ-გალენისა და აპენცელ-ინეროდენის კანტონებს.

დასახლების ისტორია აპენცელში - საუკუნეებიდან იწყება, მდინარე გლატის გასწვრივ. ადგილობრივ მოსახლეობაზე დიდი გავლენა მოახდინა წმინდა გალის მონასტერმა. 907 წელს პირველად იხსენიება ჰერიზაუ, კანტონს კი სახელი 1071 წელს ეწოდა.

2010 წლის მონაცემებით კანტონის მოსახლეობა 53 017 ადამიანს შეადგენს. 2007 წელს, მათ შორის 6 959 უცხოელი იყო, მთლიანი მოსახლეობის დაახლოებით 13,22%. უმრავლესობა, 51% პროტესტანტია, 31% კი კათოლიკე.

კანტონი დაყოფილია 20 მუნიციპალიტეტად.
აპენცელ-ინერჰოდენის კანტონი

აპენცელ-ინეროდენი — კანტონი შვეიცარიაში, ყველაზე პატარა მოსახლეობის მხრივ და მეორე უმცირესი ფართობის მხრივ, აღემატება მხოლოდ ბაზელ-შტადტს. იგი შვეიცარიის უკანასკნელი კანტონი იყო, რომელშიც ქალებმა ხმის უფლება მოიპოვეს 1991 წელს.

მიუხედავად მთიანი რელიეფისა, კანტონის დიდ ნაწილში საძოვრებია წარმოდგენილი. ერთ-ერთი მთავარი ღირსშესანიშნაობაა მწვერვალი სენტისი აპენცელის ალპებში. აქვე გვხვდება მთის სამი პატარა ტბა.

კანტონის დედაქალაქია აპენცელი. კონსტიტუცია მიღებულ იქნა 1872 წელს. 2010 წლის მონაცემებით მოსახლეობა 15 688 ადამიანს შეადგენს, მათ შორის 1 510, მოსახლეობის დაახლოებით 9,76% უცხოელია. უმრავლესობას, 81%-ს შეადგენენ კათოლიკეები, 10% კი პროტესტანტია.

მთავარ ეკონომიკურ საქმიანობას წარმოადგენს მესაქონლეობა. მთელი შვეიცარიის მასშტაბით განთქმულია აპენცელური ყველი.

აპენცელ-ინეროდენის კანტონი არ იყოფა მუნიციპალიტეტებად და პირდაპირაა დაყოფილი 6 რაიონად.
ბაზელ-შტადტის კანტონი

ბაზელ-შტადტი — კანტონი შვეიცარიაში. მის ტერიტორიაზე მდებარეობს ქალაქი ბაზელი და ბეტინგენისა და რიენის მუნიციპალიტეტები.

მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში, ჩრდილოეთით ესაზღვრება გერმანია და საფრანგეთი, სამხრეთით კი ბაზელ-ლანდის კანტონი. ფართობი 37 კმ²-ს შეადგენს და ამ მხრივ უმცირესია შვეიცარიაში.

კანტონი 1833 წელს ჩამოყალიბდა, როგორც ისტორიული ბაზელის კანტონის სექცია.

ბაზელ-შტადტი ნახევრად კანტონია, რაც იმას ნიშნავს, რომ მას სახელმწიფო საბჭოში მხოლოდ ერთი წარმომადგენელი ჰყავს. დედაქალაქია ბაზელი. ამჟამინდელი კონსტიტუცია 1889 წელსაა მიღებული.

2012 წლის მონაცემებით, კანტონის მოსახლეობა 192 581 ადამიანს შეადგენს, საიდანაც 56 106, მთლიანი მოსახლეობის დაახლოებით 30,29% უცხოელია. 25% კათოლიკეა, 27% პროტესტანტი, 10% სხვა რელიგიების მიმდევარია, 36% კი თავს არცერთ რელიგიას არ მიაკუთვნებს.

კანტონის ეკონომიკისთვის უდიდესი მნიშვნელობა აქვს ქიმიურ და ფარმაცევტულ მრეწველობას.
ბაზელ-ლანდის კანტონი

ბაზელ-ლანდი — კანტონი შვეიცარიაში. დედაქალაქია ლისტალი. ესაზღვრება ბაზელ-შტადტის, ზოლოთურნის, იურის და აარგაუს კანტონებს, ასევე საფრანგეთსა და გერმანიას.

ჩამოყალიბდა 1833 წელს, როგორც ისტორიული ბაზელის კანტონის სექცია.

კანტონი შვეიცარიის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს. კვეთს იურის მთები. მის ტერიტორიაზე გაედინება მდინარე ერგოლცი და ბირსი.

ბაზელ-ლანდის კანტონი ადმინისტრაციულად 5 რაიონად იყოფა.

2011 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 277 042 ადამიანს შეადგენს და მათი უდიდესი ნაწილი გერმანულენოვანია; 43% კათოლიკეა, 32% პროტესტანტი.

კანტონის ეკონომიკური საქმიანობის მთავარი დარგია სოფლის მეურნეობა. მისდევენ მეცხოველეობას. მრეწველობის დარგებს შორის განვითარებულია საფეიქრო მრეწველობა, მეტალურგია და ქიმიური მრეწველობა.
მანუჩარ ცხადაია

მანუჩარ ცხადაია (დ. 19 მარტი, 1985, ხობი) — ქართველი მოჭიდავე (ბერძნულ-რომაული სტილი). მსოფლიო ჩემპიონატის 2-გზის ვერცხლის პრიზიორი (2009, 2011), ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლისა (2012) და ბრინჯაოს პრიზიორი (2009). მონაწილეობა მიიღო 2012 წლის ოლიმპიურ თამაშებზე, სადაც მესამე საპრიზო ადგილი დაიკავა. ოქროს გრან-პრის ვიცე-ჩემპიონი (2014), ოქროს გრან-პრის ბრინჯაოს პრიზიორი (2013, 2014), გერმანიის გრან-პრის ვიცე-ჩემპიონი (2012), დან კოლოვის და ნიკოლა პეტროვის მემორიალის ვიცე-ჩემპიონი (2012), გივი კარტოზიას და ვახტანგ ბალავაძის მემორიალის ბრინჯაოს პრიზიორი (2011), ოლეგ კარავაევის მემორიალის ბრინჯაოს პრიზიორი (2011), ლუბომირ გეძას თასის ბრინჯაოს პრიზიორი (2015).

მანუჩარ ცხადაიას შედეგები 2012 წელს, ლონდონის ოლიმპიადაზე:
1/8: პასკალ შტრებელი (შვეიცარია) — 2:0, 5:1
1/4: აშრაფ ელ-ღარაბლი (ეგვიპტე) — 5:0, 1:0
1/2: ტამაშ ლორინცი (უნგრეთი) — 0:3, 0:4
 ადგილი: ფრანკ შტაბლერი (გერმანია) —1:0, 2:1

ძირითადი შედეგები
ბერნის კანტონი

ბერნი — შვეიცარიის მეორე უმსხვილესი კანტონი, როგორც მოსახლეობის, ისე ფართობის თვალსაზრისით. მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში. ჩრდილოეთით ესაზღვრება იურისა და ზოლოთურნის კანტონები, დასავლეთით — ნევშატელისა და ფრიბურის კანტონები, სამხრეთით — ვალეს კანტონი, აღმოსავლეთით კი ურის, ნიდვალდენის, ობვალდენის, ლუცერნისა და აარგაუს კანტონები.

ბერნის კანტონი ორენოვანია და 2010 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 979 802 ადამიანს შეადგენს, რომელთაგან 119 930 (12,45%) უცხოელია. კანტონის და ასევე მთლიანად შვეიცარიის ფედერალური დედაქალაქია ბერნი.

შვეიცარიის კონფედერაციას ბერნი 1353 წელს შეუერთდა და 1803—1814 წლებში ნაპოლეონის შვეიცარიის კონფედერაციის ერთ-ერთი კანტონი იყო ექვსიდან.

კანტონს ძირითადად მდინარე აარე და მისი შენაკადები რწყავს. დაყოფილია ექვს რეგიონად. მთლიანი ფართობი 5 959 კმ²-ს შეადგენს.

ადმინისტრაციულად, ბერნი 10 რაიონად იყოფა.

შემოსავლის ძირითადი წყაროა ტურიზმი. სხვა მნიშვნელოვანი სექტორებს შორისაა სოფლის მეურნეობა, ყველის წარმოება და ჰიდროენერგიის გამომუშავება.
გლარუსის კანტონი

გლარუსი — კანტონი აღმოსავლეთ შვეიცარიაში. დედაქალაქია გლარუსი. მოსახლეობა ალემანური გერმანულის დიალექტის სახესხვაობაზე საუბრობს. 81% ქრისტიანია, ძირითადად პროტესტანტები და კათოლიკეები. 2010 წლის მონაცემებით, მთლიანი მოსახლეობა 38 608 ადამიანს შეადგენს.

კანტონის ისტორია მჭიდროდაა დაკავშირებული რელიგიასთან. მდინარე ლინტის ხეობის მოსახლეობა ქრისტიანობაზე საუკუნეში ირლანდიელმა ბერმა წმინდა ფრიდოლინმა მოაქცია, რომელიც ამჟამინდელ გერბზეა გამოსახული. ბაზელის სიახლოვეს მან ზეკინგენის სააბატო დააარსა. საუკუნეში, გლარუსის მთელი ტერიტორია სააბატოს კუთვნილებაში იყო. 1288 წლისთვის, ჰაბსბურგებმა თანდათან გამოთქვეს პრეტენზიები ამ ტერიტორიაზე. 1352 წელს კანტონი შვეიცარიის კონფედერაციაში შევიდა. 1388 წლის 9 აპრილს, შვეიცარიის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის დროს ავსტრიასთან, ქალაქ ნეფლესთან, შვეიცარიელებმა სასტიკად დაამარცხეს ავსტრიის ძალები.

გლარუსის კანტონისთვის დამახასიათებელია მდინარე ლინტისა და სერნტფალის ღრმა ხეობები. ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი მთიანია. უმაღლესი წერტილია გლარნის ალპებში მდებარე ტედის მთა.

კანტონის გეოგრაფიამ საუკუნეში ხელი შეუწყო ფიქლების მოპოვებითი სამუშაოების დაწყებას. გარსშემორტყმული მთები ინდუსტრიალიზაციისათვის ასევე ძლიერ ხელსაყრელი იყო. საუკუნეში მნიშვნელოვანი იყო ბამბის დართვა, რაც ტრადიციულ შალის დართვას ავსებდა. ინდუსტრიალიზაციამ ჰიდროელექტროსადგურები მოიტანა, მოგვიანებით კი დანადგარების წარმოება, მეტალურგია და ქაღალდის საწარმოები.

სამრეწველო უპირატესობებმა ვერ განდევნა მეცხოველეობა. მთიან არეალებში აშენებენ მსხვილფეხა რქოსან საქონელს.

გალერეა
გრაუბიუნდენის კანტონი

გრაუბიუნდენი (; ; რეტორ. ) — შვეიცარიის უდიდესი კანტონი. მდებარეობს ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში. ესაზღვრება ტიჩინოს, ურის, გლარუსისა და სანქტ-გალენის კანტონები, ასევე იტალია, ავსტრია და ლიხტენშტაინი. გრაუბიუნდენში სახლობს შვეიცარიის სამი განსხვავებული ეთნიკური ჯგუფი და შესაბამისად გავრცელებულია სამი ენა — შვეიცარიული გერმანული, იტალიური და რეტორომანული. ასევე, ის ერთადერთი კანტონია, სადაც უძველესი რეტორომანული ენის დიალექტებზე დღემდე საუბრობენ. ადმინისტრაციულად კანტონი 11 რაიონადაა დაყოფილი.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 192 621 ადამიანს შეადგენს, საიდანაც 28 008 (14,84%) უცხოელია. 47% კათოლიკეა, 41% პროტესტანტი.

გრაუბიუნდენის ფართობი 7 105,2 კმ²-ია და ამ მხრივ უდიდესია შვეიცარიის კანტონებს შორის. პროდუქტიულად ტერიტორიის მხოლოდ 1/3 მიიჩნევა, მეხუთედი კი ტყითაა დაფარული. კანტონი მთლიანად მთიანია, მოიცავს მდინარე რაინისა და ინის ხეობებს. მის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს შვეიცარიის ერთადერთი ეროვნული პარკი. მისი ჩრდილოეთ ნაწილის მთები იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაშია შესული სახელწოდებით გლარნის შეცოცება.

კანტონის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი ერთ დროს ძველი რომის რეტიის პროვინციას მიეკუთვნებოდა, რომელიც ძვ. წ. საუკუნეში შეიქმნა. თანამედროვე დედაქალაქი კური რომაელების დროს კურიას სახელით იყო ცნობილი.

შვეიცარიის კონფედერაციაში კანტონი 1803 წელს შევიდა.

სოფლის მეურნეობა დღემდე რჩება იმ დარგად, რომელიც კანტონის დაშორებულ ხეობებს კვლავ დასახლებულად ტოვებს, ამიტომ, მის სუბსიდირებას აქტიურად ახდენს როგორც რეგიონული, ისე ცენტრალური ხელისუფლება.

გალერეა
ვალეს კანტონი

ვალე — კანტონი შვეიცარიაში. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, რონის ხეობის ირგვლივ, სადაც ის სათავეს იღებს ჟენევის ტბიდან და ერთმანეთისგან ჰყოფს პენინისა და ბერნის ალპებს. კანტონი ერთ-ერთი უმშრალესი ადგილია მთელ შვეიცარიაში. განთქმულია მატერჰორნის მთითა და სათხილამურო კურორტ ცერმატითა და ვერბიეთი.

ვალეს კანტონი შვეიცარიის კონფედერაციის ნაწილი 1815 წელს გახდა. ადმინისტრაციულად 13 რაიონად იყოფა.

2010 წლის მონაცემებით, კანტონის მოსახლეობა 312 684 ადამიანს შეადგენს. 81% კათოლიკეა, 6% პროტესტანტი. ძირითადი ენებია ფრანგული და ფრანკო-პროვანსული. თუმცა, აღმოსავლეთ ნაწილში ასევე საუბრობენ გერმანული ენის ვალურ დიალექტზე. უმსხვილესი ქალაქი და დედაქალაქია სიონი.

კანტონის ეკონომიკის მთავარი საფუძვლებია მეღვინეობა-მეხილეობა და ტურიზმი.

გალერეა
ვოს კანტონი

ვო — კანტონი შვეიცარიაში. მდებარეობს რომანდიაში — ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ ფრანგულენოვან ნაწილში. დედაქალაქია ლოზანა.

გეოგრაფია
კანტონი გადაჭიმულია ნევშატელის ტბიდან ჟენევის ტბამდე. დასავლეთით ერტყმის იურის მთები. მთლიანი ფართობი 3 212 კმ²-ს შეადგენს.

ბერნის კანტონთან ერთად, ვო შვეიცარიის იმ ორ კანტონს შორისაა, რომლებიც გადაჭიმულია იურის მთებიდან ალპებამდე და მოიცავს სამ განსხვავებულ გეოგრაფიულ რეგიონს. სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილი მთიანია, განთავსებულია ბერნის ალპების ჩრდილოეთით.

კანტონის ცენტრალური ნაწილი კონტრასტულია, შედგება მორენებისა და ბორცვებისგან. ტბების გასწვრივ განფენილია ვაკეები.

ისტორია
სახელი მომდინარეობს ფრანგული -სგან, ასევე უწოდებდნენ ტყიან ქვეყანას. ეს სახელწოდებები საუკუნიდან გვხვდება.

1265 წელს ვო სავოიის საჰერცოგომ დაიპყრო. 1536 წელს მომავალ ბერნის კანტონს გადაეცა. კანტონად 1803 წელს ჩამოყალიბდა და ამის შემდეგ, მისი მთავრობის რეზიდენცია ლოზანის სენ-მერის ციხესიმაგრეშია განთავსებული.

დემოგრაფია
მოსახლეობა ფრანგულენოვანია და ისტორიულად პროტესტანტი (კალვინიზმი), რაც რეფორმაციის ადრეული წლებიდან მომდინარეობს. თუმცა, ბოლო წლებში, სამხრეთ ევროპიდან მიგრაციის შედეგად, ეს მდგომარეობა მეტნაკლებად შეიცვალა. 2000 წელს, მოსახლეობის 40% პროტესტანტი იყო, 34% კი კათოლიკე.

ეკონომიკა
კანტონის მთავარი ქალაქია დედაქალაქი ლოზანა. მის გარშემო კონცენტრირებულია მსუბუქი ინდუსტრია. 1998 წელს, დასაქმებულთა 71,7% მესამეულ სექტორში მუშაობდა, 20,8% კი მეორეულში.

ვოს კანტონი ღვინის მეორე უდიდესი მწარმოებელია შვეიცარიაში. ძირითადად აწარმოებენ თეთრ ღვინოს. ვენახების უდიდესი ნაწილი გაშენებულია ჟენევის ტბის ფერდობებზე, რომლებიც იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაშია შესული „ლავოს ვენახების ტერასების“ სახელით.

გალერეა