iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სარმიზეგეტუზა

სარმიზეგეტუზა — დაკიის მთავარი სამხედრო, რელიგიური და პოლიტიკური ცენტრი. დაკიის მეფეების, მათ შორის დეცებალის, რეზიდენცია. მდებარეობს რუმინეთის ქალაქ ორეშტიეს მახლობლად, სამხრეთ-დასავლეთ ტრანსილვანიაში, მთებში. ზღვის დონიდან 1 200 მეტრზე.

დაანგრიეს რომაულმა ძალებმა დაკიის ომების პერიოდში. 106 წელს აქ გაიმართა სარმიზეგეტუზის ბრძოლა, რომელიც გადამწყვეტი აღმოჩნდა ტრაიანე-დეცებალის 101-106 წლების ომის პერიოდში. ქალაქის განადგურების შემდეგ მისგან 50 კმ-ში დააარსეს რომაული დაკიის ახალი დედაქალაქი ულპია-ტრაიანა.

1999 წელს ციხესიმაგრე შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში, როგორც დაკიის ციხესიმაგრეების ერთ-ერთი შემადგენელი ნაწილი.
ულპია-ტრაიანა-სარმიზეგეტუზა

ულპია-ტრაიანა-სარმიზეგეტუზა — რომაული დაკიის დედაქალაქი. სახელწოდება მიიღო იმპერატორ ტრაიანეს პატივსაცემად. საუკუნის დასასრულს ქალაქის ფართობი 30 ჰა, ხოლო მოსახლეობა 30 000 იყო.

დაარსებულია დაახლოებით 106–111 წლებში. თავდაპირველად იყო რომის უმთავრესი სამხედრო ბანაკი. აქ მდებარეობდა რომის იმპერიის მეხუთე მაკედონური რეგიონი.

რომაელების წასვლის შემდეგ ქალაქმა სწრაფად დაიწყო დაქვეითება და საუკუნეში თითქმის გაუკაცრიელდა.
სოღო

სოღო — ფრინველი ხოხბისებრთა ოჯახისა. მამალი საშუალოდ იწონის 4100 გრამს, დედალი — 2000 გრამს. მამალს თავის ზედა ნაწილი, კისერი და ზურგი მონაცისფრო აქვს, ფრთები ყავისფერი, შავი და მწვანე ლითონისებურად მბზინვარე ჩიჩახვი. სხეულის ქვედა ნაწილი მუქია და მსხვილი თეთრი ლაქები აყრია. სოღო გვხვდება ევროპისა და აზიის წიწვოვან, შერეულ და ფოთლოვან ტყეებში. უკანასკნელი 100-200 წლის განმავლობაში სოღოს გავრცელების არეალი და რაოდენობა მკვეთრად შემცირდა, ხოლო ადგილ-ადგილ ამოწყდა. დიდ ბრიტანეთში საუკუნის შუა წლებში სოღო გაწყვიტეს, შემდეგ 1837 წელს შეიყვანეს იქ შვედეთიდან და „დასახლდა“. ბუდეს მიწაზე იკეთებს, დებს 6-8, იშვიათად 12-16 კვერცხს. კრუხობს დედალი 25-28 დღე-ღამე. ზაფხულში იკვებება ყლორტით, ყვავილებით, კვირტით, კენკრით, ბარტყი — მწერებითა და ობობებით; გაზაფხულზე ლარიქსის წიწვით, ზამთარში — ფიჭვისა და ნაძვის წიწვით, კვირტით. სოღო — სარეწაო და სპორტული ნადირობის ობიექტია.
დაკია (რომის პროვინცია)

დაკია — რომის პროვინცია. დააარსა იმპერატორმა ტრაიანემ 101–106 წლებში, რომაელთა მიერ დაკიის ისტორიული რეგიონის დაპყრობის შემდეგ. პროვინციის დედაქალაქი იყო ულპია-ტრაიანა-სარმიზეგეტუზა. რომაულმა დაკიამ არსებობა შეწყვიტა 271 წელს.

ამჟამად ცენტრალური დაკიის უდიდესი ტერიტორია მდებარეობს რუმინეთის ფარგლებში, პერიფერიული ტერიტორიების ნაწილი კი შედის სერბეთის, უკრაინის, უნგრეთისა და მოლდოვის შემადგენლობაში.
კონცილიარიზმი

კონცილიარიზმი — თეოლოგიური კონცეფცია კათოლიციზმში. კონცილიარიზმის მთავარი იდეა — რომის პაპის გადაწყვეტილებებისადმი ეკლესიის გადაწყვეტილების პრიორიტეტი. მოვლენებმა, რომლებიც დაკავშირებული იყო დიდ განხეთქილებასთან კათოლიკურ ეკლესიაში (1377—1417), ასევე პაპების ავინიონის ტყვეობასთან (1309—1377), უკმაყოფილება გამოიწვია მთელ ქრისტიანულ სამყაროში. ეკლესიის მრავალი მაღალი წოდების პირი თვლიდა, რომ სიტუაცია, რომლის დროსაც პაპის ტახტი ორ, მოგვიანებით კი ერთდროულად სამ პაპს ეკავა, მიუღებელი იყო.
გვიანი შუა საუკუნეები

გვიანი შუა საუკუნეები — ტერმინი, რომელსაც ისტორიკოსები იყენებენ - საუკუნეების ევროპის ისტორიის აღსანიშნად.

გვიან შუა საუკუნეებს წინ უძღოდა მაღალი შუა საუკუნეები, მის შემდგომ პერიოდს კი ეწოდება ახალი დრო. ისტორიკოსთა აზრი გვიანი შუა საუკუნეების ზედა საზღვრის დადგენაში რადიკალურად განსხვავდება. მაგალითად, რუსულ ისტორიულ მეცნიერებაში გვიანი შუა საუკუნეების დასასრულის განსაზღვრა მიღებულია ინგლისის სამოქალაქო ომით, მაგრამ დასავლეთ ევროპის მეცნიერებაში ამ ეპოქის დასასრულად, როგორც წესი, მიიჩნევენ საეკლესიო რეფორმაციის დასაწყისს ან დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენების ეპოქას. გვიანი შუა საუკუნეების ეპოქას ასევე უწოდებენ აღორძინების ეპოქას.
ტიროლი (ისტორიული ოლქი)

ტიროლი (; ; ) — ისტორიული ოლქი ცენტრალურ ევროპაში, ალპების აღმოსავლეთ ნაწილში, მოიცავს ტიროლის ფედერალურ მიწას ავსტრიის შემადგენლობაში და სამხრეთ ტიროლისა და ტრენტინოს ავტონომიურ პროვინციების იტალიაში.

ისტორიული ტიროლის საზღვრებს თითქმის მთლიანად ემთხვევა ტიროლ-სამხრეთი ტიროლ-ტრენტინოს ევრორეგიონის საზღვრები.
ჰესენის ლანდსაგრაფო

ჰესენის ლანდსაგრაფო  — ლანდსაგრაფო საღვთო რომის იმპერიის შემადგენლობაში. არსებობდა 1264 წლიდან 1567 წლამდე.

წარმოიქმნა 1264 წელს, როდესაც ჰერცოგ ჰაინრიხ -ის ცოლმა, სოფია ბრაბანტიელმა, თიურინგიიდან მიიღო ჰესენის ტერიტორია, რომლის მფლობელებმაც დაიწყეს ლანდგრაფის ტიტულის ტარება. პირველი მმართველი გახდა მათი ვაჟი, ჰაინრიხ . რეზიდენცია ჯერ მდებარეობდა მარბურგსა და გუდენსბურგში, მაგრამ უკვე 1277 წლისთვის გადაადგილდა კასელში.
ბრაუნშვაიგ-ლიუნებურგი

ბრაუნშვაიგ-ლიუნებურგი  — ისტორიული გერმანული საჰერცოგო, რომელსაც მართავდნენ ველფები. მდებარეობდა თანამედროვე ქვემო საქსონიის ფედერალური მიწის ტერიტორიაზე. მომავალი საჰერცოგოს ტერიტორია აღმოჩნდა ველფების სამფლობელოებში ჰაინრიხ ამაყის დროს, რომელიც ამავდროულად ფლობდა ბავარიის საჰერცოგოსა და საქსონიას. მისი ვაჟის, ჰაინრიხ ლომისადმი ანტიპათიურად იყო განწყობილი იმპერატორი, რომელსაც ველფების გაძლიერების ეშინოდა, ამიტომაც ჰაინრიხს 1180 წელს თავისი სამფლობელოების დიდი ნაწილი ჩამოართვეს.
ბრაუნშვაიგ-ვოლფენბიუტელი

ბრაუნშვაიგ-ვოლფენბიუტელი  — გერმანული სამთავრო ბრაუნშვაიგ-ლიუნებურგის საჰერცოგოს შემადგენლობაში, რომლის ისტორიაც წარმოადგენს მრავალჯერადი დაშლისა და შეერთების მონაცვლეობას. 1806 წელს საღვთო რომის იმპერიის დაშლამდე ბრაუნშვაიგ-ვოლფენბიუტელს ველფების დინასტიის სხვადასხვა შტოები მართავდნენ. 1814 წელს ბრაუნშვაიგ-ვოლფენბიუტელის სამთავროს სახელმწიფოებრივი მემკვიდრე გახდა ბრაუნშვაიგის საჰერცოგო.
ოსკარის 55-ე დაჯილდოება

ოსკარის 55-ე დაჯილდოების ცერემონია — საუკეთესო ფილმებისა და კინოხელოვანების რიგით 55-ე დაჯილდოება კინემატოგრაფიულ ხელოვნებათა და მეცნიერებათა აკადემიის პრემიით. ცერემონია გაიმართა 1983 წლის 11 აპრილს ლოს-ანჯელესში, კალიფორნია და მასში მონაწილეობა მიიღეს 1982 წელს გამოსულმა ფილმებმა. ოსკარის დაჯილდოებას აშშ-ში გადასცემდა . დაჯილდოებაზე ყველაზე მეტი, 8 ჯილდო მიიღო ფილმმა „განდი“.

ლაურეატები
რუმინეთის გერბი

რუმინეთის გერბი — რუმინეთის რესპუბლიკის ეროვნული სიმბოლო დროშასთან და ჰიმნთან ერთად. მიიღეს 1992 წლის 10 სექტემბერს. გერბის მთავარი ელემენტია ოქროს არწივი, რომელსაც ნისკარტით უჭირავს ჯვარი, ხოლო კლანჭებით სკიპტრა და ხმალი. გერბის ძირითადი ფერებია სითელი, ლურჯი და ყვითელი, რომლებიც წარმოადგენილა რუმინეთის დროშაზე.

აღწერა
ფარი, რომელიც გამოსახულია არწივზე იყოფა 5 ნაწილად, თითოეულ მათგანს აქვს თავისი სიმბოლური დატვირთვა.

ოქროს არწივი — ვლახეთის სიმბოლო.
ძროხის თავი — მოლდოვა.
ლომი და ხიდი — ოლტენია და ბანატი.
შავი არწივი, შვიდი ციხესიმაგრე, მზე და მთვარე — ტრანსილვანია.
დელფინები — დობრუჯა.

ისტორია
რუმინეთის გერბი პირველად მიიღეს 1859 წელს, როდესაც ალექსანდრუ იოან კუზამ გააერთიანა ორი რუმინული სახელმწიფო მოლდავია და ვლახეთი. ამ პერიოდში ორი ჰერალდიკური სიმბოლო, ოქროს არწივი და ძროხის თავი, ოფიციალურად გაერთიანდა.

1866 წელს, მას შემდეგ რაც, კაროლ აირჩიეს რუმინეთის თავადად, ფარი დაიყო ოთხ ნაწილად. დამოუკიდებლობისათვის ომის შემდეგ ფარზე დაემატა მეხუთე ნაწილი, დელფინები, დობრუჯის სიმბოლო, ხოლო 1922 წელს, ტრანსილვანიის რუმინეთის შემადგენლობაში შესვლის შემდეგ, ერთ-ერთ მეოთხედში დაემატა შავი არწივი, შვიდი ციხესიმაგრე, მზე და მთვარე.

1948 წელს კომუნისტების ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ გერბი შეიცვალა. აღნიშნულმა გერბმა სამჯერ განიცადა ცვლილება, პირველად 1948 წელსვე, მეორედ 1952 წელს, ხოლო მესამედ 1966 წელს.
კაროლ I

კაროლ (, , დ. 20 აპრილი, 1839, ზიგმარინგენი, გერმანია — გ. 10 ოქტომბერი, 1914) — რუმინეთის თავადი („დომნიტორი“) (1866—1881), ხოლო შემდეგ, 1881 წლიდან რუმინეთის პირველი მეფე. მიეკუთვნებოდა ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენების გერმანულ კათოლიკურ დინასტიას (პრუსიის მმართველ პროტესტანტი ჰოენცოლერნების მონათესავე დინასტია), თავად კარლ ანტონის შვილი.

გერმანიის გენერალ-ფელდმარშალი (20 აპრილი 1909), რუსეთის გენერალ-ფელდმარშალი (17 სექტემბერი 1912).
ფერდინანდ I (რუმინეთი)

ფერდინანდ (; დ. 24 აგვისტო, 1865, ზიგმარინგენი, გერმანია — გ. 20 ივლისი, 1927, სინაია, რუმინეთი) — რუმინეთის მეფე 1914–1927 წლებში. მიეკუთვნებოდა ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენების გერმანულ კათოლიკურ დინასტიას (პრუსიის მმართველ პროტესტანტი ჰოენცოლერნების მონათესავე დინასტია). ლეოპოლდისა და ანტონია პორტუგალიელის შვილი.
მიჰაი I

მიჰაი (; დ. 25 ოქტომბერი, 1921, სინაია, რუმინეთი — გ. 5 დეკემბერი, 2017) — რუმინეთის მეფე 1927–1930 და 1940–1947 წლებში. მიეკუთვნება ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენების გერმანულ კათოლიკურ დინასტიას (პრუსიის მმართველ პროტესტანტი ჰოენცოლერნების მონათესავე დინასტია). კაროლ -ისა და ელენეს შვილი.

ცხოვრება
მიჰაი რუმინეთის მეფის ტახტზე ორჯერ ავიდა. პირველად 1927–1930 წლებში, მეორედ კი 1940–1947 წლებში. 1944 წელს მონარქმა მხარი დაუჭირა მოკავშირეებს და ომი გამოუცხადა ნაცისტურ გერმანიას. სამი წლის შემდეგ რუმინეთის კომუნისტმა ლიდერებმა მიჰაი აიძულეს ტახტიდან გადამდგარიყო. ის შვეიცარიაში გადაასახლეს და სამშობლოში შესვლა აუკრძალეს. მონარქმა რუმინეთის მოქალაქეობა მხოლოდ 1997 წელს დაიბრუნა.

გარდაცვალება და დაკრძალვა
რუმინეთის უკანასკნელი მონარქი 96 წლის ასაკში შვეიცარიაში 2017 წლის 5 დეკემბერს გარდაიცვალა.

რუმინეთის ყოფილი მონარქი მიჰაი სამეფო წესით დაკრძალეს. სამგლოვიარო პროცესია 16 დეკემბერს ბუქარესტში გაიმართა, თუმცა მეფე დედაქალაქში არ დაუკრძალავთ. მიჰაის ცხედარი მატარებლით რუმინეთის ცენტრალურ ქალაქ კურტია-დე-არჯეშში წაიღეს და მეუღლის, დედოფალ ანა დე ბურბონ-პარმეს გვერდით დაასვენეს.

პროცესიას ბუქარესტში პრინცი ჩარლზი, ესპანეთის ყოფილი მეფე ხუან-კარლოსი და დედოფალი სოფია, შვედეთის მეფე კარლ და დედოფალი სილვია, ბელგიის პრინცესა ასტრიდი და ევროპული სამეფო ოჯახების სხვა წარმომადგენლები დაესწრნენ, მათ შორის მიჰაი -ის ოჯახის წევრებიც, 5 ქალიშვილი და 1 შვილიშვილი. სამეფო დაკრძალვაზე დასასწრებად ბუქარესტის ქუჩებში ათიათასობით რუმინელიც გამოვიდა.
მიკლოშ იანჩო

მიკლოშ იანჩო (; დ. 27 სექტემბერი, 1921 — გ. 31 იანვარი, 2014) — უნგრელი კინორეჟისორი და სცენარისტი.

მიაღწია საერთაშორისო წარმატებას 1960-იანი წლებიდან ფილმებით „უიმედოდ“ (1965), „წითელი, ჯარისკაცები“ (1967), „წითელი ფსალმუნი“ (1972) და სხვ. ფილმისათვის „წითელი ფსალმუნი“ 1972 წლის კანის კინოფესტივალზე მოიგო ჯილდო საუკეთესო რეჟისორისათვის.

გარდაიცვალა 2014 წლის 31 იანვარს, ფილტვის კიბოთი, 92 წლის ასაკში.
კაროლ II

კაროლ (; დ. 15 ოქტომბერი, 1893, სინაია, რუმინეთი — გ. 4 აპრილი, 1953, ეშტორილი, პორტუგალია) — რუმინეთის მეფე 1930–1940 წლებში. მიეკუთვნება ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენების გერმანულ კათოლიკურ დინასტიას (პრუსიის მმართველ პროტესტანტი ჰოენცოლერნების მონათესავე დინასტია). ფერდინანდ -ისა და მარია ედინბურგელის შვილი.
ვლახეთისა და მოლდოვის გაერთიანებული სამთავრო

ვლახეთისა და მოლდოვის გაერთიანებული სამთავრო — სამთავრო, რომელიც ჩამოყალიბდა 1859 წელს. წარმოიქმნა მას შემდეგ, რაც მოხდა ალექსანდრუ იოან კუზას კორონაცია მოლდოვისა და ვლახეთის გაერთიანებული სამთავროს მთავრად იყო ოსმალეთის იმპერიის ვასალი.

1877-1878 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომის მსვლელობისას გამოაცხადა დამოუკიდებლობა და აღიარეს 1878 წელს. 1881 წელს მის ტერიტორიაზე დაარსდა რუმინეთის სამეფო.
რონკალის სეიმი

რონკალის სეიმი — საიმპერიო სეიმი, ლომბარდიის ლიგის თოთხმეტივე ქალაქისა და საღვთო რომის იმპერიის წარჩინებულებისა და საეკლესიო მოღვაწეების საერთო შეკრება. გაიმართა 1158 წელს პიაჩენცას მახლობლად.

ფრიდრიხ ბარბაროსამ, მას შემდეგ, რაც რომის პაპისგან გვირგვინი მიიღო, დაიწყო ჩრდილოეთ იტალიაში „ახალი წესრიგის“ შემოღება: ქალაქთა წარმომადგენლები შეკრიბეს რონკალის სეიმზე და მოიწვიეს იურისტები ბოლონიიდან. ქალაქებს თავიანთი უფლებების დაცვა მოუწიათ; აღიარდებოდა მხოლოდ ის უფლებები, რომლებსაც იმპერატორის ქარტიები ამტკიცებდა. ფრიდრიხმა დაიტოვა უფლება, დაენიშნა ყველა ქალაქში თავისი მოხელე — პოდესტა.

ქალაქები აჯანყდნენ: მაგალითა, მილანმა ორწლიან ალყას გაუძლო, მაგრამ ბოლოს იძულებული იყო, დანებებულიყო. ქალაქი დასაჯეს: მცხოვრებლები გადაასახლეს რამდენიმე სოფელში, ხოლო ბაზარზე გაავლეს ღარი იმის ნიშნად, რომ მილანი არ აღდგებოდა. 1159 წელს ფრიდრიხ ბარბაროსამ არ აღიარა მორიგი პაპი — ალექსანდრე (იმპერატორის პირადი მტერი) და საკუთარი დანიშნა. ალექსანდრე -მ მხარი დაუჭირა ჩრდილო-იტალიური ქალაქების კვაშირს, ლომბარდიის ლიგას. ფრიდრიხმა სრული მარცხი განიცადა ლიგის ჯარებთან ლენიანოს ბრძოლაში (1176), ერთი წლის შემდეგ კი პაპს შეურიგდა.
მინისტერიალი

მინისტერიალები (, -დან — სამსახური, თანამდებობა) — შუა საუკუნეების ევროპაში (ძირითადად გერმანიაში) მცირე რაინდობის წარმომადგენლები, რომლებიც ფლობდნენ პატარა ფეოდებს და ჰქონდათ სამხედრო სამსახურის ვალდებულება მონარქის ან მსხვილი ფეოდალისადმი. საუკუნიდან მინისტერიალებს გერმანიაში შეადგენდნენ დინსტმანების განსაკუთრებული ფენა, რომელიც მოქალაქეებსა და სოფლის თავისუფალ მოსახლეობაზე უფრო მაღლა იდგა, თუმცა თავისუფალ რაინდებზე დაბლა. მათი არათავისუფალი მდგომარეობის მაჩვენებელი იყო ის, რომ მათ არ შეეძლოთ საკუთარი სურვილით სამხედრო სამსახურის დატოვება. განსაკუთრებული მნიშვნელობა გერმანიაში მინისტერიალებმა მიიღეს - საუკუნეებში, როდესაც მოიპოვეს ცალკეული ფენის უფლებები, პირადი თავისუფლება და გერმანიის სამთავროებში ცენტრალური ძალაუფლების ერთ-ერთი მთავარი საყრდენი გახდნენ.
ოსკარის 62-ე დაჯილდოება

ოსკარის 62-ე დაჯილდოების ცერემონია — საუკეთესო ფილმებისა და კინოხელოვანების რიგით 62-ე დაჯილდოება კინემატოგრაფიულ ხელოვნებათა და მეცნიერებათა აკადემიის პრემიით. ცერემონია გაიმართა 1990 წლის 26 მარტს დოროთი ჩენდლერის აუდიტორიაში, (ლოს-ანჯელესი, კალიფორნია) და მასში მონაწილეობა მიიღეს 1989 წელს გამოსულმა ფილმებმა. ოსკარის დაჯილდოებას აშშ-ში გადასცემდა .

ლაურეატები
ხმლის საძმოს ორდენი

ხმლის საძმოს ორდენი, ქრისტეს მებრძოლთა საძმო, მახვილოსანთა ორდენი  — გერმანული კათოლიკური სამხედრო ორდენი.

დაარსდა 1202 წელს რიგაში თეოდორიხ ტორეიდელის (დიტრიხი) მიერ, ორდენის ოფიციალური სახელწოდება „ქრისტეს მებრძოლთა საძმო“ მომდინარეობდა მათ ლაბადაზე გამოსახული წითელი ხმლისა და მალტური ჯვრისგან. ექვემდებარებოდნენ რიგის ეპისკოპოსს, თუმცა სხვა მსხვილი სასულიერო-სარაინდო ორდენებისგან განსხვავებით, ხმლის ძმები ეპისკოპოსისგან ინარჩუნებდნენ ნომინალურ დამოუკიდებლობას. მათ წესდებას საფუძვლად ედო ტამპლიერების ორდენის წესდება.

 საუკუნეში დაიწყეს ლაშქრობები ლივების, ესტების, ზემგალების და ბალტიისპირეთის სხვა ხალხების წინააღმდეგ. ხელში ჩაიგდეს დიდძალი მიწები. 1236 წელს ლიტველების და ზემგალების გაერთიანებულმა ძალებმა შიაულიაის მახლობლად გაანადგურეს მახვილოსანთა ორდენი. ორდენის ნარჩენები 1237 წელს შეუერთდნენ ტევტონთა ორდენს და დააარსეს ლივონიის ორდენი.
ხეკაკუნა

ხეკაკუნა, შავი კოდალა — ფრინველი კოდალასნაირთა რიგისა. ტანად დიდია, სხეულის სიგრძე 50 სმ აღწევს. აქვს ღია ფერის ძლიერი, ხიშტისებური ნისკარტი. შეფერილია შავად, კეფა წითელი აქვს. ბინადრობს ევროპისა და აზიის წიწვიან ტყეებში. ბუდობს ფუღუროში, რომელსაც თავადვე გამოიმუშავებს. სარგებლობა მოაქვს მავნე მწერების განადგურებით. საქართველოში მცირერიცხოვანია, მაგრამ ფართოდ არის გავრცელებული. ვერტიკალურად აღწევს ზღვის დონიდან 2300 მ. იკვებება მწერებითა და მათი მატლებით, რომლებიც ხის მერქნიდან ამოაქვს. ჩვენში მობინადრე კოდალებიდან ყველაზე დიდია.
მირონი (რუმინეთის პატრიარქი)

პატრიარქი მირონი (, ერისკაცობაში ელიე კრისტია, ; დ. 20 ივლისი, 1868, ტოპლიცა, ავსტრია-უნგრეთი — გ. 6 მარტი, 1939, კანი, საფრანგეთი) — რუმინეთის სახელმწიფო და რელიგიური მოღვაწე, სრულიად რუმინეთის პატრიარქი (1925-1939 წწ.) და პრემიერ-მინისტრი (1938-1939 წწ.).

1925 წელს რუმინეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის კრებამ გამოაცხადა პატრიარქად. 1938 წელს ქვეყანაში არსებული რთული პოლიტიკური ვითარების ფონზე, იგი პრემიერ-მინისტრად დანიშნეს. იგი მხარს უჭერდა დიდი რუმინეთის შექმნას. არარუმინელი ხალხის მიმართ ატარებდა დისკრიმინაციის პოლიტიკას, 200 ათას ებრაელს ჩამოართვა მოქალაქეობა.

გარდაიცვალა 1939 წლის 6 მარტს კანში, დაკრძალულია ბუქარესტის საკათედრო ტაძარში.
ფლანდრია (ისტორიული ოლქი)

ფლანდრია ( — დაბლობი ჭაობი, დას. ფლამ. , ) — ისტორიული ოლქი თანამედროვე საფრანგეთის, ბელგიისა და ნიდერლანდების ტერიტორიაზე. ფლანდრიის მოსახლეობას ძირითადად ფლამანდიელები შეადგენენ.

 საუკუნის მეორე ნახევრიდან ფლანდრია საფრანგეთზე იყო დამოკიდებული. - საუკუნეებში შედიოდა ევროპის იმ რეგიონთა რიცხვში, რომლებსაც უფრო მეტად განვითარებული ეკონომიკა ჰქონდათ, რასთან დაკავშირებითაც იქ ადრევე წარმოიქმნა და განვითარდა შუა საუკუნეების ქალაქები, რომლებშიც დიდ გავლენას ფლობდნენ ქალაქის მოხელეთა საამქრო გაერთიანებები. ფლანდრიის ქალაქებს შორის აღსანიშნავია გენტი, იპრი და ბრიუგე, რომლებშიც ვითარდებოდა მაუდის წარმოება.
ბადენ-ბადენი

ბადენ-ბადენი  — ქალაქი გერმანიაში, ბადენ-ვიურტემბერგის მიწაზე. განლაგებულია მდინარე ოსის ნაპირებზე, შვარცვალდის დასავლეთ ფერდობებზე. მოსახლეობა შეადგენს დაახლოებით 54 ათას ადამიანს. ცნობილი საკურორტო ადგილია. 1931 წლამდე ქალაქს ეწოდებოდა ბადენი, მაგრამ ხალხი ხშირად ამბობდა: „ბადენი ბადენში“ (ბადენის რეგიონი), ასე წარმოიქმნა ამჟამინდელი სახელწოდება ბადენ-ბადენი.
ჩვეულებრივი მელა

ჩვეულებრივი მელა, წითური მელა — მტაცებელი ძუძუმწოვარი ძაღლისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 60-90 სმ, კუდისა 40-60 სმ, წონა 6-10 კგ. მკერდი და კუდის ბოლო თეთრი აქვს. თათებზე შავი ლაქები აყრია.

ფართოდ არის გავრცელებული. გვხვდება ევროპაში, აზიაში, ჩრდილოეთ აფრიკასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. უპირატესობას ანიჭებს ღია ადგილებს. იკვებება მღრღნელებით, იშვიათად კურდღლებით, ფრინველებით, მწერებით, ლეშითა და ნარჩენებით.
დასავლეთი პომერანია

დასავლეთი პომერანია (აგრეთვე წინა ან ახლო პომერანია; -დან) — სახელწოდება პრუსიის პომერანიის პროვინციის ნაწილისა, რომელიც მდებარეობას თანამედროვე გერმანიაში და მეკლენბურგთან ერთად ქმნის მეკლენბურგ-წინა პომერანიის ფედერალურ მხარეს. დასავლეთი პომერანია მდებარეობს აღმოსავლეთით და ფედერალური მიწის დაახლოებით ერთ მესამედ ნაწილს მოიცავს.

დასავლეთი პომერანია მდებარეობს გერმანიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება პოლონეთსა და მეკლენბურგს, სამხრეთით ბრანდენბურგის ფედერალურ მხარეს, ხოლო ჩრდილოეთით გადის ბალტიის ზღვაზე.
სეკულარიზაცია (ისტორია)

სეკულარიზაცია (, , -დან — საერო) — პროცესი, რომლის დროსაც რელიგიური აზროვნება, პრაქტიკა და ორგანიზაციები კარგავს სოციალურ გავლენასა და მნიშნელობას, ანუ რისამე გათავისუფლება საეკლესიო გავლენისაგან, საეკლესიო და სამონასტრო საკუთრების გადაქცევა სახელმწიფო საკუთრებად ან საეკლესიო, სასულიერო გამგებლობიდან საერო, სამოქალაქო გამგებლობაში გადასვლა.
Dope (სიმღერა)

„“ — პოპ-მომღერალ ლედი გაგას სიმღერა. რიგით მე-13 სიმღერა მისი მესამე სტუდიური ალბომიდან (2013). გამოიცა, როგორც ალბომის რიგით მეორე პრომო სინგლი 2013 წლის 4 ნოემბერს, ლეიბლ -ზე, ალბომის პირველ პრომო სინგლ „“-ის შემდგომ. სიმღერის ტექსტი ეკუთვნით თავად გაგას, პოლ " " ბლერის, დინო ზისისს და ნიკ მონსონს, ხოლო სიმღერის პროდიუსერები არიან თავად გაგა და რიკ რუბინი. სიმღერა დაწერილია გაგას მესამე მსოფლიო ტურის -ის გაუქმების შემდგომ პერიოდში, როდესაც გაგამ ფეხზე ოპერაცია გაიკეთა და ნარკოტიკების საშუალებით ცდილობდა ტკივილის გაყუჩებას. ამის გამო იგი გარკევული პერიოდი ნარკოტიკებზე და ალკოჰოლზე გახდა დამოკიდებული. გაგას სურდა, რომ სიმღერა ალბომში შესულიყო, რადგან იგი ავტობიოგრაფიულია და ამ სიმღერით იგი ბოდიშს უხდის თავის მშობლებს, თაყვანისმცემლებს და ბოიფრენდს.

„“ ჟანრობრივად წარმოადგენს ელექტრონული როკ-მუსიკის ნაირსახეობას, რომელიც ირლანდიული ფოლკლორის ელემენტებს შეიცავს. კრიტიკოსების შეფასებით, სიმღერა ხასიათდება, როგორც „ტკბილ-მწარე“ და ირგვლივ არსებულ ე.წ. „შავბნელ“ თემებზეა ორიენტრიებული. სიმღერის მელოდიის სიმარტივე ხაზს უსმვამს გაგას სპეციფიკურ ვოკალს. სიმღერის ტექსტიდან ჩანს, რომ გაგას ნარკოტიკებზე მეტად დაკარგული სიყვარულის დაბრუნება სურს. პრომო სინგლის ყდაზე გაგა გამოსახულია დიდი პიჯაკით, შავი ქვედა საცვლის ამარა, თვალებს შავი დიდი ქუდი უფარავს და უჩანს დიდი კბილები. კრიტიკოსებმა სინგლის ყდა შეაფასეს, როგორც „უცნაური“.

გაგამ სიმღერა ცოცხლად რამდენიმეჯერ შეასრულა, მათ შორის 2013 წლის ვიდეოების პორტალ -ის პირველ მუსიკალურ დაჯილდოებაზე, ფორტეპიანოს თანხლებით. სიმღერა გამოშვებისთანავე მოხვდა სხვადასხვა ქვეყნის ჩარტებში. დაიკავა პირველი პოზიცია ესპანეთის და უნგრეთის ჩარტში. ასევე, შევიდა ბილბორდის ცხელი ასეულის ათეულში, სადაც დაიკავა მერვე პოზიცია და გახდა გაგას რიგით მე-13 სიმღერა, რომელიც შევიდა ბილბორდის ცხელი ასეულის ათეულში. ასევე, გახდა გაგას პირველი პრომო სინგლი, რომელიც ათეულში შევიდა.

სიმღერების სია
ციფრული ჩამონატვირთი
"" – 3:41

გამოშვების ისტორია
სინაია

სინაია — საკურორტო მნიშვნელობის ქალაქი ცენტრალურ რუმინეთში, პრაჰოვის ჟუდეცში. მდებარეობს სამხრეთ კარპატებში, მდინარე პრაჰოვის ხეობაში, ზღვის დონიდან 767 მ სიმაღლეზე. 2011 წლის მდგომარეობით ქალაქში ცხოვრობდა 10,410 ადამიანი. სამთო-კლიმატური კურორტია. ტურისტული და სპორტული ცენტრი. ზამთარი რბილია, ხოლო ზაფხული ზომიერად თბილი. იანვრის საშუალო ტემპერატურაა 4°, ივლისის საშუალო ტემპერატურა 17°. ნალექები 900 მმ წელიწადში. არის სასტუმროები, სანატორიუმი, დასასვენებელი სახლი, კემპინგი და სხვა. სამკურნალო საშუალებები: მზისა და ჰაერის აბაზანები, ტერენკური. ქალაქში არის მეტალურგიული ქარხანა. ქალაქის სიახლოვეს მდებარეობს პელეშის ციხე-დარბაზი. აღსანიშნავია მართლმადიდებლური სინაიის მონასტერი. მდინარე პრაჰოვის ხეობაში არის აგრეთვე სამთო-კლიმატური კურორტები პრედიალი, ბუშტენი, პოიანა-ცაპულუი, ბრიაზა.
პრაჰოვა

პრაჰოვა — მდინარე რუმინეთში. მდინარე იალომიცის შენაკადი. სათავე აქვს სამხრეთ კარპატებში, ბუჩეჯის მასივზე, ზღვის დონიდან 1037 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 183 კმ, აუზის ფართობი 3,740 კმ². ძირითადად მიედინება სამხრეთისაკენ. მდინარის ნაპირზეა ქალაქები პრედიალი, სინაია, კიმპინა და სხვა. საშუალო წლიური ხარჯი 28,3 მ³/წმ.
ზაკოპანე

ზაკოპანე — ქალაქი სამხრეთ პოლონეთში, მალოპოლსკის სავოევოდოში. 2006 წლის მდგომარეობით ქალაქში ცხოვრობდა 27,486 ადამიანი. გაშენებულია ტატრების ძირას, ფიჭვნარში, ზღვის დონიდან დაახლოებით 850 მ სიმაღლეზე. ზაფხული ზომიერად თბილია, ზამთარი რბილი. ნალექები დაახლოებით 1000 მმ წელიწადში. ზამთარში უხვადაა უქარო მზიანი დღეების რაოდენობა, და აგრეთვე მყარი თოვლის საფარი. მთის კლიმატური კურორტია, აგრეთვე დასვენების ცნობილი ბაზა და ალპინიზმის, ტურიზმისა და ზამთრის სპორტის ეროვნული ცენტრი. არის სანატორიუმები, სასტუმროები, ტურისტული ბაზები, სათხილამურო ტრამპლინი, საბაგირო გზა, ფუნიკულიორი, საცურაო აუზი. სეზონი — მთელი წელი. ზაკოპანე განთქმულია ხის მხატვრული დამუშავებით, სპორტული თხილამურების წარმოებით. განაშენიანება ხისებრია, ხალხური, „ზაკოპანეს სტილში“. ზაკოპანეში არის პოლონეთში უდიდესი სამთო-სათხილამურო ტრამპლინი — ველკა კროკევი. განვითარებულია ტურიზმი.

1975-1998 წლებში შედიოდა ნოვი-სონჩის სავოევოდოში, ხოლო 1999 წლიდან მალოპოლსკის სავოევოდოშია.
პრაღის ზავი (1635)

პრაღის ზავი  — სამშვიდობო ხელშეკრულება, რომელიც დაიდო 1635 წლის 30 მაისს ოცდაათწლიანი ომის მსვლელობისას პრაღაში საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორ ფერდინანდ -სა და იმპერიის პროტესტანტ მთავრებს შორის. მისი პირობები ითვალისწინებდა რესტიტუციური ედიქტის გაუქმებასა და აუგსბურგის რელიგიური ზავის დაბრუნებას. გარდა ამისა, შეთანხმდა იმპერატორისა და გერმანული სამთავროების არმიების გაერთიანება საღვთო რომის იმპერიის არმიაში. მთავრებს შორის კოალიციის შექმნა აიკრძალა, ხოლო კალვინიზმი კანონიერი გახდა. , -ის პრინციპი სამუდამოდ დამტკიცდა იმპერიის ფარგლებში. რელიგიურ დათმობებზე წასვლის სანაცვლოდ ფერდინანდმა მიიღო ლუთერანი მთავრების ალიანსი, რომელიც მას დაეხმარა, როგორც შვედებთან ბრძოლაში, ასევე ოცდაათწლიან ომში საფრანგეთის მოსალოდნელ ჩარევაში. ფაქტობრივად პრაღის ზავმა დაასრულა რელიგიური და სამოქალაქო ომი სახელმწიფოებს შორის, რომლებიც საღვთო რომის იმპერიაში შედიოდნენ, რის შემდეგაც ოცდაათწლიანი ომი გრძელდებოდა, როგორც ბრძოლა ჰაბსბურგების ევროპაში დომინირების წინააღმდეგ.
რაინის ბრაიზახი

რაინის ბრაიზახი  — ქალაქი გერმანიაში, ბადენ-ვიურტემბერგის მიწაზე.

ექვემდებარება ფრაიბურგის ადმინისტრაციულ ოლქს. შედის ბრაისგაუ-ზემო შვარცვალდის რაიონის შემადგენლობაში. მოსახლეობა შეადგენს 14 505 ადამიანს (2010 წლის 31 დეკემბრისთვის). ფართობი — 54,58 კმ². ოფიციალური კოდი — 08 3 15 015.

ქალაქი იყოფა 4 საქალაქო რაიონად — ბრაიზახად, გიუნდლინგენად, ნიდერიმსინგენად და ობერიმსინგენად — რომლებიც რაინის ბრაიზახში გაერთიანებამდე 1970-იან წლებში დამოუკიდებელ კომუნებს წარმოადგენდნენ.
ფილიპსბურგი

ფილიპსბურგი — ქალაქი გერმანიაში, ბადენ-ვიურტემბერგის მიწაზე.

ექვემდებარება კარლსრუეს ადმინისტრაციულ ოლქს. შედის კარლსრუეს რაიონის შემადგენლობაში. მოსახლეობა შეადგენს 12 418 ადამიანს (2010 წლის 31 დეკემბრის მონაცემებით). ფართობი — 50,56 კმ². ოფიციალური კოდი — 08 2 15 066.

ქალაქის ისტორია
1632 წლამდე ქალაქს ეწოდებოდა უდენჰაიმი . 1371—1803 წლებში წარმოადგენდა შპეიერის სამთავრო-საეპისკოპოსოს დედაქალაქს.
ფრიდრიხ ვილჰელმი (ბრანდენბურგის კურფიურსტი)

ფრიდრიხ ვილჰელმ ბრანდენბურგელი (; 16 თებერვალი 1620, შპრეეს კიოლნი — 29 აპრილი 1688, პოტსდამი) — ბრანდენბურგის კურფიურსტი, რომელსაც შეარქვეს „დიდებული კურფიურსტი“ , და პრუსიის ჰერცოგი ჰოენცოლერნების დინასტიიდან. კურფიურსტ გეორგ ვილჰელმისა და ელიზაბეტ შარლოტ პფალცელის ვაჟი, ბრანდენბურგ-პრუსიის სახელმწიფოს დამაარსებელი.
ნიკოდიმი (რუმინეთის პატრიარქი)

პატრიარქი ნიკოდიმი (, ერისკაცობაში ნიკოლაე მუნტიანუ, ; დ. 6 დეკემბერი, 1864, პიპირიგი, რუმინეთი — გ. 27 თებერვალი, 1948, ბუქარესტი, რუმინეთი) — რუმინეთის რელიგიური მოღვაწე, სრულიად რუმინეთის პატრიარქი (1939-1948 წწ.).

დაიბადა 1864 წელს, ნიამცის მაზრის სოფელ პიპირიგში. დაამთავრა სკოლა ნიამცში, ხოლო შემდეგ კიევის სასულიერო აკადემია. 1935 წლიდან იასის მიტროპოლიტია. 1939 წლის 30 ივნისს აირჩიეს რუმინეთის პატრიარქად.

გარდაიცვალა 1948 წლის 27 თებერვალს ბუქარესტში. დაკრძალულია საკათედრო ტაძარში რუმინეთის პირველი პატრიარქის მირონის გვერდით.