კირტიპურის ბრძოლა

კირტიპურის ბრძოლა ( ნეპალური ბჰასა: ी्िुा ु्) — 1767 წელს გორხის სამეფო ნეპალის დაპყრობის დროს შეიჭრა კირტიპურში, კატმანდუს ხეობაში და გაიმართა ბრძოლა კირტიპურისათვის. იმ დროისათვის კირტიპურში იყო 800 სახლი, ქალაქს ჰქონდა გალავანი და ეკუთვნოდა ლალიტპურის სამეფოს.

ბრძოლა გაიმართა ხეობაში მაცხოვრებელ ნევარებსა და შემოჭრილ ხასას/გორხის სამეფოს მებრძოლებს შორის. ეს იყო გადამწყვეტი მომენტი გორხის მეფის პრითვი ნარაიან შაჰის მიერ წამოწყებულ ომში ნეპალის დასაპყრობად. შედეგად მან დაიმორჩილა ხეობის დანარჩენი ნაწილი. და დასრულდა ნევარის მმართველობა.

ბლოკადა
გორხალებს სურდათ კატმანდუს ხეობის დაპყრობა მისი მდიდარი კულტურის, ვაჭრობის, მრეწველობისა და სოფლის მეურნეობის გამო. 1736 წელს გორხის მეფე ნარა ბჰუპალ შაჰმა დაიწყო შეტევა ნუვაკოტზე, სასაზღვრო ქალაქსა და ციხესიმაგრეზე ხეობის ჩრდილო-დასავლეთით. მისი ჯარები სასტიკად დამარცხდნენ.

მისი ვაჟი პრითვი ნარაიან შაჰი გამეფდა 1742 წელს და განაგრძო დაპყრობითი ბრძოლები. დარწმუნებული იყო, რომ კატმანდუს ძალით ვერ აიღებდა, ამიტომ ცდილობდა დაემორჩილებინა ხეობა მისი სავაჭრო და მიწოდების ხაზების ჩახშობით. მისმა ძალებმა დაიკავეს სტრატეგიული უღელტეხილები მიმდებარე ბორცვებში და ჩახერგეს სასიცოცხლო სავაჭრო კავშირები ტიბეტთან და ინდოეთთან.

1744 წელს მან აიღო ნუვაკოტი. შედეგად, გზა გაეხსნა ნეპალს და შეწყდა ვაჭრობა ტიბეტთან, რადგან ის ტრანს-ჰიმალაის სავაჭრო გზაზე იყო. 1762 და 1763 წლებში გორხალებმა დასავლეთიდან, სამხრეთიდან და აღმოსავლეთიდან კატმანდუს ხეობას შემოარტყეს საკუთარი ძალაუფლება.

შიმშილის გამოწვევის მიზნით, მან მოაწყო ბლოკადა, რომელიც ხელს უშლიდა მარცვლეულის ხეობაში გადასვლას. ხანგრძლივმა ალყამ აიძულა კატმანდუს მეფე დახმარებისთვის მიემართა ბრიტანეთის ოსტინდოეთის კომპანიისთვის. 1767 წლის აგვისტოში, კაპიტანმა ჯორჯ კინლოხი ბრიტანულ ძალებს ხეობისკენ გაუძღვა, რათა გადაერჩინა ალყაში მოქცეული მოსახლეობა. მან მიაღწია კატმანდუს და დაიპყრო სიმაგრეები სინდულისა და ჰარიჰარპურში, მაგრამ გორხალები გზაზე დაესხნენ თავს და უკან დაიხიეს.

პირველი თავდასხმა
გორხალებმა დააფუძნეს ბაზა დაჰაჩოკზე, ბორცვზე, ხეობის დასავლეთ ზღურბლზე, საიდანაც მათ იერიში მიიტანეს კირტიპურზე. ისინი შეიარაღებულნი იყვნენ ხმლებით, მშვილდ-ისრებით და მუშკეტებით.

1757 წელს პირველი იერიშის დროს გორხის ჯარი სასტიკად დაშავდა. როდესაც ისინი კირტიპურისკენ მიიწევდნენ, ნევარები მათ შესახვედრად წავიდნენ კაჯი დანუვანტას მეთაურობით. ორი ძალა იბრძოდა კირტიპურის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე ტიანგლა ფანტის დაბლობზე. ნევარები იცავდნენ თავიანთ ქალაქს. გორხის სარდალი კალუ პანდე მოკლეს, თავად გორხის მეფე კი ძლივს გადაურჩა სიკვდილს.

მეორე თავდასხმა
კირტიპურის ძალის გამოყენების გზით აღების იმედი არ ჰქონდა, ამიტომ შაჰმა მოაწყო ბლოკადა, რათა მოსახლეობა შიმშილით დაემორჩილებინა. მაგრამ ნევარებმა გაუძლეს ბლოკადას.

1764 წელს შაჰმა უბრძანა თავის ჯარებს მეორედ დასხმოდნენ თავს ქალაქს. გორხალები ღამით თავს დაესხნენ შაჰის ძმის სურუპარატნას მეთაურობით. კირტიპურელებმა კვლავ გააქციეს გორხალები. ბრძოლაში სურპრატაპს ისარი მოარტყეს თვალში და დაბრმავდა.

მესამე თავდასხმა
1767 წელს გორხის მეფემ გაგზავნა თავისი ჯარი კირტიპურზე მესამე შეტევის განსახორციელებლად სუპრატაპის მეთაურობით. ამის საპასუხოდ, მალას კონფედერაციის სამი მეფე შეუერთდა ძალებს და გაგზავნეს ჯარები კირტიპურის რელიეფისკენ, მაგრამ მათ ვერ შეძლეს გორხალების განდევნა თავიანთი პოზიციებიდან. ლალიტპურის აზნაური, სახელად დანუვანტა, შაჰის მხარეზე გადავიდა და გორხალები მუხანათურად შეუშვეს ქალაქში.

ქალაქის ჩაბარების შემდეგ შაჰმა ბრძანა მცხოვრებთათვის ყურები და ცხვირი მოეჭრათ. ეს ინციდენტი მოხსენებულია კაპუცინი თვითმხილველი ბერების ჩვენებებში და დასტურდება სულ მცირე ორ ნეპალურ წყაროში. ისტორიკოს ჯონ უელპტონის თქმით, კაპუცინებს ჰქონდათ მიზეზი, რომ არ მოსწონებოდათ შაჰი, მაგრამ ნაკლებად სავარაუდოა, რომ ისინი შეთხზავდნენ ტყუილს ამ ინციდენტის შესახებ.