iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მასატოში გუნდუზი იკედა

მასატოში გუნდუზი იკედა (; დ. 25 თებერვალი, 1926 — გ. 9 თებერვალი, 2003) — იაპონური წარმოშობის თურქი მათემატიკოსი. დიდი წვლილი შეიტანა რიცხვების ალგებრულ თეორიაში.

ბიოგრაფია
მასატოში იკედა დაიბადა 1926 წლის 25 თებერვალს ტოკიოში. მასატოშის მშობლები იყვნენ სადაზღვევო კომპანიის სტატისტიკის დეპარტამენტის ხელმძღვანელი ჯუნზო იკედა და იაეკო იკედა. მასატოში იკედას ჰყავდა ძმა და ორი და, თვითონ ყველაზე უმცროსი იყო. ბავშვობაში მასატოში კითხულობდა მათემატიკის წიგნებს, რომლებიც მამამისს ეკუთვნოდა. სკოლაში სწავლისას იყიდა წიგნები მათემატიკისა და მათემატიკოსების ბიოგრაფიების შესახებ. მომავალ მეცნიერზე დიდი გავლენა მოახდინა ფრანგმა მათემატიკოსმა ევარისტ გალუამ.

1948 წელს მასატოში იკედამ დაამთავრა ოსაკას უნივერსიტეტი . 1953 წელს მიიღო ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი, ხოლო 1955 წელს გახდა ასოცირებული პროფესორი. 1957-1959 წლებში ეწეოდა სამეცნიერო მუშაობას ჰამბურგის უნივერსიტეტში, სადაც მისი ხელმძღვანელი იყო ჰელმუტ ჰასე. სწორედ ჰასეს რჩევით ჩავიდა მასატოში იკედა 1960 წელს თურქეთში და იზმირის ეგეოსის უნივერსიტეტში დაიწყო მუშაობა. 1961 წელს მეცნიერებათა ფაკულტეტზე უცხოელი სპეციალისტის რანგში განაგრძო საქმიანობა.

1964 წელს მასატოში იკედა დაქორწინდა. მისი რჩეული იყო თურქი ბიოქიმიკოსი ემელ არდორი, რომელიც ჰამბურგში გაიცნო. წყვილი მეუღლის სამშობლოში გადავიდა საცხოვრებლად. თურქეთში იკედამ მიიღო ნატურალიზაცია და დაირქვა თურქული სახელი . წყვილს ორი შვილი შეეძინა. 1968 წელს იკედა მიიწვიეს პედაგოგად ანკარაში მდებარე ახლო აღმოსავლეთის ტექნიკურ უნივერსიტეტში ერთი წლის განმავლობაში მოწვეული პროფესორის რანგში კონტრაქტის ამოწურვის შემდეგ იკედას შესთავაზეს გაეგრძელებინა პედაგოგიური მოღვაწეობა სრული პროფესორის რანგში.
ავჭალისკარის სამაროვანი

ავჭალისკარის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი ზაჰესის დასახლებაში, მდებარეობს მდ. მტკვრის მარცხენა ნაპირზე, ბულაჩაურის წყალსადენის მახლობლად.

1983-1984 წლებში არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის მცხეთის მუდიმივმოქმედმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი ანდრია აფაქიძე) ზემო ავჭალაში შეისწავლა 71 სამარხი, რომელთაგან 5 ქვის ფილებით გადახარული ორმოსამარხებია, 66 — ქვის ფილებით ნაგები სამარხი. სამარხებში მიცვალებულთა რაოდენოა სხვადასხვაა — ერთიდან ექვსადე. მიცვალებულები დაეკრძალათ ზურგზე გაშოტილი, თავით დასავლეთით, მცირეოდენი გადახრებით. ნივთები დადასტურდა 41 სამარხში. გამოიყო სამარხთა ორი ქრონოლოგიური ჯგუფი: 1. - საუკუნეების სამარხები, სადაც აღმოჩნდა: ოქროსა და ვერცხლის გემიანი ბეჭდები, ქვის საბეჭდავები, მძივები, ოქროსა და ვერცხლის საყურეები, სასაფეთქლე რგოლები; მძივებით შემკული ბრინჯაოსა და რკინის საკინძეები; მშვილდსაკინძეები; ბრინჯაოსა და ვერცხლის საყურეები, მძივები, აბზინდები, სამაჯურები; მინის სანელსაცხლებლები, რკინის დანები, შუბისწვერები და სხვ. №67, 69 ქვის სამარხებში აღმოჩნდა თიხის ჭურჭელი, რაც უკვე იშვიათობაა - საუკუნეების სამარხეული ინვენტარისთვის. უხვი ინვენტარით გამოირჩევა №2 ქვის სამარხი, რომელშიც გამოვლინდა: მოყვითალო მინის 5 სანელსაცხებლე, ბრინჯაოს საკინძი, ფიბულა, ოქროს საყურეები, ოქროს ბეჭედი, რომლის გემა შემკულია სატირის გამოსახულებით, ნახევარსფროსებრი საბეჭდავი არწივის გამოსახულებით.
ჯუმბერ ხანთაძე

ჯუმბერ ხანთაძე (დ. 19 იანვარი, 1933) — ქართველი ქიმიკოსი, მეცნიერებათა დოქტორი. გიორგი ნიკოლაძის სახელობის და საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი.

ბიოგრაფია
1956 წ. დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი ინჟინერ-მეტალურგის კვალიფიკაციით. 1956-1958 წლებში მუშაობდა ტულაში, კოსაიაგორას მეტალურგიულ ქარხანაში. 1959 წლიდან დღემდე ფერდინანდ თავაძის მეტალურგიისა და მასალათმცოდნეობის ინსტიტუტის თანამშრომელი.

1966 წელს დაიცვა საკანდიდატო, 1987 წელს კი სადოქტორო დისერტაცია ქიმიის დარგში (კიევი, მასალათმცოდნეობის პრობლემათა
ინსტიტუტი). 1976 წელს მიენიჭა გიორგი ნიკოლაძის სახელობის პრემია, 1999 წელს – საქართველოს სახელმწიფო პრემია.
ისმეთ გირითლი

ისმეთ გირითლი (დ. 17 აპრილი, 1924 — გ. 3 თებერვალი, 2007 ) — თურქი იურისტი და სამართლის პროფესორი.

ბიოგრაფია
ისმეთ გირითლი დაიბადა ყირიმში 1924 წლის 17 აპრილს. როდესაც დაწყებითი განათლება მიიღო, გაემგზავრა სტამბოლში და სწავლა კაბატასის საშუალო სკოლაში გააგრძელა. შემდეგ ჩაირიცხა სტამბოლის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე და 1964 წელს გახდა ამავე ფაკულტეტის ადმინისტრაციული სამართლის კათედრის პროფესორი.

ისმეთ გირითლი იყო იმ კომისიის წევრი, რომელმაც მოამზადა 1961 წლის კონსტიტუცია. იგი აირჩიეს დამფუძნებელ საბჭოში ადვოკატურის წარმომადგენლის რანგში.

1971 და 1972 წლებში ვაშინგტონის ჯორჯთაუნის უნივერსიტეტში ატრებდა ლექციების კურსს კონკურენციის შესახებ ამერიკის შეერთებულ შტატებსა და საბჭოთა კავშირს შორის ახლო აღმოსავლეთში . მან ინგლისურად დაწერა წიგნი "ზესახელმწიფოები ახლო აღმოსავლეთში", რომელიც გამოიცა ვუდრო ვილსონის საერთაშორისო მეცნიერების ცენტრის მხარდაჭერით და სახელმძღვანელოდ გამოიყენებოდა სტამბოლის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე.

ისმეთ გირითლი ასევე იყო თურქეთის სამაუწყებლო კომპანიის პირველი გამგეობის წევრი, რომელსაც ხელმძღვანელობდა 1964-1968 წლებში. 1968 წლის იანვარში ისეთ გირითლი სათავეში ჩაუდგა პირველ სატელევიზიო მაუწყებლობას.

ისმეთ გირითლი 1958-1959 წლებში კოლუმბიის სამართლის სკოლაში კითხულობდა ლექციებს მოწვეული პროფესორის რანგში, ხოლო 1968-1969 წლებში — კოლუმბიის უნივერსიტეტის ახლო აღმოსავლეთის ინსტიტუტში.

მეცნიერმა გამოსცა სახელმძღვანელო „თურქეთის პოლიტიკური განვითარების ორმოცდაათი წელი 1919–1969 წწ“.

ისმეთ გირითლი იყო თურქეთის ეროვნული ახალგაზრდული ორგანიზაციის ხელმძღვანელი და თურქეთის დელეგაციის თავმჯდომარე გაერთიანებული ერების ორგანზაცაში, თურქეთის დელეგაციის კონსულტანტი.

1978-1979 წლებში, როგორც უფროსი მკვლევარი, გლაზგოს უნივერსიტეტში ატარებდა სემინარებს ნავთობის პოლიტიკის შესახებ.

1982-დან 1991 წლამდე გირითლი იყო მარმარას უნივერსიტეტის სამაგისტრო სკოლის დირექტორატის წევრი და რადიოსა და ტელევიზიის უმაღლესი საბჭოს წევრი, ასევე იყო ქემალ ათათურქის სახელობის კულტურის, ენისა და ისტორიის უმაღლესი სააგენტოს უფროსი წევრი. 1976 წელს იგი აირჩიეს მექსიკის საერთაშორისო სამართლის აკადემიაში.

1985 წელს გირითლი გახდა საფრანგეთის პალმების ორდენის კავალერი და მიიღო შევალიეს წოდება. 1999 წლიდან არის სტამბულის კულტურის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის ლექტორი.

ისმეთ გირითლი, რომელმაც გამოაქვეყნა 50-ზე მეტი წიგნი და მრავალი სტატია, საუბრობდა ინგლისურ, რუსულ და ფრანგულ ენებზე.

2006 წელს მეცნიერს დაუსვეს პანკრეასის თავის სიმსივნის დიაგნოზი. იგი დიდი ხნის განმავლობაში მკურნალობდა დედაქალაქის საავადმყოფოში. სიცოცხლის ბოლო 15 დღე ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში გაატარა. გარდაიცვალა 2007 წლის 3 მაისს 82 წლის ასაკში.
მინორუ ოდა

მინორუ ოდა ( დ. 24 თებერვალი, 1923 — გ. 1 მარტი, 2001) — იაპონელი მეცნიერი, ასტრონომი, ასტროფიზიკოსი, იაპონიის კოსმოსური კვლევის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა იაპონიის კოსმოსური პროგრამის განვითარებაში. რენტგენული ასტრონომიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი მსოფლიო მეცნიერებაში, რენტგენის ასტრონომიის „მამა“ იაპონიაში. მისი ჯგუფის მიერ შემუშავებულმა კოსმოსურმა ობსერვატორიებმა (ჰაკუჩო, ტენმა, გინგა, ) იაპონია ლიდერი გახადა კოსმოსური კვლევების ამ სფეროში.

ბიოგრაფია
მინორუ ოდა დაიბადა 1923 წლის 24 თებერვალს ქალაქ საპოროში ( ჰოკაიდოს პროვინცია). მისი მამა იყო მეცნიერი მედიკოსი, ისევე როგორც მისი დედის ბაბუა ტაივანიდან . 1924 წლის 22 ოქტომბერს მინორუ ოდას შეეძინა ძმა სიგერუ ოდა რომელიც მოგვიანებით გახდა ცნობილი იურისტი, გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის მართლსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს მოსამართლე 1976 წლიდან 2003 წლამდე, 2012 წელს დაჯილდოვდა კულტურის ორდენით. 1934 წელს მინორუ ოდა გადავიდა ტაივანში მამის კვალდაკვალ, რომელიც ტაიბეის უნივერსიტეტის პროფესორი იყო. ტაიბეიში მინორუ ოდა დადიოდა სკოლაში.

მინორუ ოდა გარდაიცვალა 2001 წლის 1 მარტს ტოკიოში გულის უკმარისობით. მისი გარდაცვალება დაემთხვა დღეს, როდესაც მისი ხელმძღვანელობით შექმნილი უკანასკნელი კოსმოსური თანამგზავრი ( კოსმოლოგიისა და ასტროფიზიკის მოწინავე თანამგზავრი ) ატმოსფეროს მკვრივ ფენებში შევიდა.
გაეროს ქარტიის პრეამბულა

გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ქარტიის პრეამბულა — გაეროს 1945 წლის ქარტიის დასაწყისი (პრეამბულა).

ისტორია
იან სმუტსმა სამხრეთ აფრიკიდან თავდაპირველად დაწერა პრეამბულის საწყისი სტრიქონები, როგორც: „უმაღლესმა ხელშემკვრელმა მხარეებმა გადაწყვიტეს თავიდან აიცილონ ძმათამკვლელი შუღლის განმეორება, რომელმაც ჩვენს თაობაში ორჯერ მოუტანა უთქმელი მწუხარება და დანაკარგი კაცობრიობას...“. რომელიც ერთა ლიგის პაქტის გახსნის სტრიქონების მსგავსი იქნებოდა. დიდი კამათის შემდეგ გაეროს საერთაშორისო ორგანიზაციის კონფერენციაზე, რომელიც გაიმართა სან ფრანცისკოში, ვირჯინია გილდერსლივმა აშშ-დან წარმატებით შეცვალა და შეამცირა პრეამბულა, თუმცა სმუტსის ორიგინალური ტექსტის უმეტესი ნაწილი ხელახლა იქნა დაწერილი ტექსტის ბოლოს.

საწყისი ფრაზა „ჩვენ, გაერთიანებული ერების ხალხები...“, რომელიც ეხმიანება ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუციის პრეამბულას, წამოაყენა ამერიკელმა კონგრესმენმა და კონფერენციის დელეგატმა სოლ ბლუმმა. პრეამბულის ფრაზა „უფრო დიდ თავისუფლებაში“ გახდა გაეროს რეფორმის კამპანიის სათაური მეშვიდე გენერალური მდივნის, კოფი ანანის მიერ იყო წამოწყებული.

ტექსტი
პრეამბულაში ვკითხულობთ:
კენჯირო შოდა

კენჯირო შოდა (, დ. 25 თებერვალი, 1902 — გ. 20 მარტი, 1977) — იაპონელი მათემატიკოსი.

კენჯირო შოდა დაიბადა ქალაქ ტატებაიაშიში, გუნმას პრეფექტურაში. სკოლაში ტოკიოში დადიოდა, ხოლო საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლობდა ნაგოიას მერვე ეროვნულ საშუალო სკოლაში. სკოლის დამთავრების შემდეგ დაბრუნდა ტოკიოში და ჩაირიცხა ტოკიოს უნივერსიტეტში, სადაც მისი დისერტაციის სამეცნიერო ხელმძღვანელი იყო ტეიჯი ტაკაგი. დიპლომი 1925 წელს აიღო და კიდევ ერთი წელი ტოკიოს უნივერსიტეტში სწავლობდა.

1926 წელს შოდამ მიიღო სტიპენდია, რამაც საშუალება მისცა გერმანიაში ესწავლა. მან ერთი წელი გაატარა ბერლინში და ესწრებოდა ისაია შურის ლექციებს, შემდეგ გადავიდა გოტინგენში და იყო ემი ნოეთერის სტუდენტი. გეტინგენში სწავლამ დიდი გავლენა იქონია მისი, როგორც მათემატიკოსის განვითარებაზე . მომდევნო რამდენიმე წლის განმავლობაში დაწერა უამრავი ნაშრომი ალგებრების თეორიაზე, მათ შორის, გალუას თეორიაზე მარტივი ალგებრისთვის.

1929 წელს შოდა დაბრუნდა იაპონიაში და მალევე შეუდგა "აბსტრაქტული ალგებრის" სახელმძღვანელოს წერას იაპონურ ენაზე, რომელიც გამოიცა 1932 წელს და რამდენჯერმე დაიბეჭდა (მე-12 გამოცემა გამოიცა 1971 წელს). 1933 წელს შოდა დაინიშნა ოსაკას უნივერსიტეტის პროფესორად.

1946 წელს შოდა დაინიშნა იაპონიის მათემატიკური საზოგადოების პირველ თავმჯდომარედ. ამ პერიოდში გამოცემულ თავის მათემატიკურ ნაშრომებში ის ცდილობდა გაეერთიანებინა ალგებრული სისტემების მრავალი ცნობილი თეორია (იხ. უნივერსალური ალგებრა ). 1949 წელს მეცნიერს მიენიჭა იაპონიის აკადემიის პრიზი, ხოლო 1955 წელს დაინიშნა ოსაკის უნივერსიტეტის პრეზიდენტად. პრეზიდენტობის 6 წლის განმავლობაში მან თავისი წვლილი შეიტანა რამდენიმე ახალი ფაკულტეტის, კერძოდ, საინჟინრო მეცნიერებათა ფაკულტეტის შექმნაში, რომლის დეკანიც 1961 წელს გახდა. ოსაკის უნივერსიტეტიდან პენსიაზე გასვლის შემდეგ, იგი მუშაობდა იაპონიის საგანმანათლებლო სისტემის გაუმჯობესებაზე და მსახურობდა ამ სფეროში რამდენიმე კომიტეტში 1969 წელს დაჯილდოვდა კულტურის ორდენით.

გარდაიცვალა გულის შეტევით 1977 წლის 20 მარტს.

ოჯახი
კენჯირო შოდა ორჯერ დაქორწინდა. მისი პირველი მეუღლე იყო ტამი ჰირაიამა, ასტრონომ შინ ჰირაიამას ქალიშვილი. პირველ ქორწინებაში მას ერთი ვაჟი და ორი ქალიშვილი შეეძინა. პირველი ცოლის გარდაცვალების შემდეგ, შოდა დაქორწინდა ინჟინერიის მეცნიერისა და კიუშუს უნივერსიტეტის პროფესორ ეისაბურო იტოს ქალიშვილზე სადაკო იტოზე. მეორე ქორწინებაში მას ერთი ვაჟი ეყოლა.

მეცნიერის გარდაცვალების შემდეგ მისმა ოჯახმა კენჯირო შოდას მემკვიდრეობის ნაწილი შესწირა რამდენიმე აკადემიურ ინსტიტუტს, მათ შორის ოსაკის უნივერსიტეტს. ოსაკის უნივერსიტეტმა ფული გამოიყენა მეცნიერის ორ ყოფილ სამუშაო ადგილთან — მეცნიერებათა ფაკულტეტთან და საინჟინრო ფაკულტეტთან ახლოს, პატარა ბაღის გასაშენებლად. ბაღს მის საპატივსაცემოდ უწოდეს . მშვიდი, ინტიმური სივრცე, მდებარეობს კამპუსის მთავარი ქუჩის კუთხეში, -ს მედია ცენტრის შენობის გვერდით, ბამბუკის უღრან ტყესთან. ტოიონაკაში ხალხი აწყობს წვეულებებს, მათ შორის, პირველკურსელთა მისასალმებელი წვეულებას ან ბარბექიუს, გართობისა და კომუნიკაციისთვის.
აკიტო არიმა

აკიტო არიმა (, ; დ. 13 სექტემბერი, 1930, ოსაკა — გ. 7 დეკემბერი, 2020) — იაპონელი ბირთვული ფიზიკოსი და პოლიტიკოსი. ცნობილი გახდა ურთიერთქმედების ბოზონის მოდელით .

ბიოგრაფია
აკიტო არიმა დაიბადა ოსაკაში და სწავლობდა ნიჭიერი ბავშვების კერძო სკოლაში ტოკიოში . დაამთავრა ტოკიოს უნივერსიტეტი, სადაც 1956 წელს დაიწყო მუშაობა ბირთვული კვლევების ინსტიტუტში. ორი წლის შემდეგ დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია. 1975 წელს მიიღო პროფესორის თანამდებობა, ხოლო 1989-1993 წლებში იკავებდა უნივერსიტეტის პრეზიდენტის თანამდებობას. 1991 წელს, იმ გამოცდილებიდან გამომდინარე, რომელიც დააგროვა ამერიკულ უნივერსიტეტებში მიწვეულ მკვლევარად მუშაობის პერიოდში, აკიტო არიმამ გააკრიტიკა მთავრობის პოლიტიკა საჯარო უნივერსიტეტებთან და ზოგადად მეცნიერებასთან მიმართებაში, რაც უჩვეულო იყო იმდროინდელი იაპონიისთვის. ასევე უჩვეულო იყო უცხოელი სპეციალისტების მოწვევა კომისიის წევრებად ფიზიკის ფაკულტეტზე პირობების შესასწავლად.

1993 წლიდან 1998 წლამდე იყო ფიზიკა-ქიმიური კვლევების ინსტიტუტის პრეზიდენტი და ამავდროულად განაგრძობდა მთავრობის ლობირებას ხუთწლიანი გეგმების ფარგლებში მეცნიერების დაფინანსების მნიშვნელოვნად გაზრდის იდეისთვის. ეს მიდგომა აისახა მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების აქტში, რომელიც მიღებულ იქნა 1995 წლის ბოლოს. 1998 წელს აკიტო არიმა შევიდა იაპონიის პარლამენტში. იგი აირჩიეს იაპონიის იმპერატორის მრჩეველთა პალატის წევრად, ხოლო 1998-1999 წლებში კეიზო ობუჩის კაბინეტში განათლების მინისტრის პოსტი დაიკავა. იგი ცდილობდა გაეტარებინა საუნივერსიტეტო რეფორმა, ამავე დროს გაეზარდა სასწავლებლების სახელმწიფოსგან დამოუკიდებლობა, გაეძლიერებინა სამაგისტრო პროგრამებში ჩართულობა და ხელი შეეწყო სამეცნიერო კვლევებისთვის ბიზნესის მხარდაჭერის გაზრდისთვის. პროპაგანდას უწევდა საერთაშორისო თანამშრომლობის გაფართოებას, მონაწილეობა მიიღო იაპონიაში პირველ საერთაშორისო უნივერსიტეტში (ოკინავას მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების ინსტიტუტი) ინგლისურ ენაზე სწავლების ორგანიზებაში.

1999 წელს იაპონიის მინისტრთა კაბინეტის ცვლილებების შემდეგ, იგი მუშაობდა მეცნიერების მუზეუმის დირექტორად. 2000 წლიდან იყო იაპონიის სამეცნიერო ფონდის თავმჯდომარე.

აკიტო არიმა ავტორია სამეცნიერო ნაშრომებისა ბირთვული ფიზიკის შესახებ. 1974 წელს, თავის იტალიელ კოლეგა ფრანჩესკო იაკელოსთან ერთად ატომის ბირთვის სტრუქტურის აღსაწერად წარმოადგინა ურთიერთმოქმედი ბოზონების მოდელი. ამ მოდელის მიხედვით, ბირთვში არსებული ყოველი წყვილი ნუკლეონი განიხილება, როგორც ერთი ბოზონის ნაწილაკი, რაც მნიშვნელოვნად ამარტივებს გამოთვლებს ბირთვის გარსის სტრუქტურის თეორიის ფარგლებში.

2006 წლიდან მუშაობდა ნეზუს ფონდის მუსაშის აკადემიის კანცლერის თანამდებობაზე.

დაწერა ჰაიკუ და გამოსცა რამდენიმე პოეზიის კრებული.

გარდაცვალება
აკიტო არიმა გარდაიცვალა გულის უკმარისობით 2020 წლის 7 დეკემბერს, 90 წლის ასაკში. გარდაცვალების დღეს მას მიენიჭა შოსანმის ტიტული.
სეიჯი კაია

სეიჯი კაია ( , დ. 21 დეკემბერი, 1898 — გ. 9 ნოემბერი , 1988) — იაპონელი ფიზიკოსი, იაპონიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრი.

ბიოგრაფია
სეიჯი კაია დაიბადა 1898 წლის 21 დეკემბერს კანაგავას პრეფექტურაში. 1923 წელს დაამთავრა ტოჰოკუს უნივერსიტეტი. შემდეგ მუშაობდა მეტალური მასალების ინსტიტუტში (იაპ. }, სადაც მისი ერთ-ერთი მასწავლებელი იყო ცნობილი იაპონელი ფიზიკოსი და მეტალურგი კოტარო ჰონდა. ინსტიტუტის დასრულების შემდეგ სწავლის გასაგრძელებლად გაემგზავრა გერმანიაში. ჰოკაიდოს უნივერსიტეტში 13 წლიანი პედაგოგიური მოღვაწეობის შემდეგ (1931 - 1943 წწ.) 1943 წელს დაინიშნა ტოკიოს უნივერსიტეტის პროფესორად. მან შეისწავლა ფერომაგნიტური კრისტალები. 1942 წელს მეცნიერებათა აკადემიისგან მიიღო ჯილდო ნაშრომისთვის „ფერომაგნიტური კრისტალების მაგნიტური კვლევები“ 1941 წლიდან 1948 წლამდე იყო ტოკიოს ტექნოლოგიური უნივერსიტეტის პროფესორი.

მეორე მსოფლიო ომის (მეორე მსოფლიო ომის საომარი მოქმედებების წყნარი ოკეანის თეატრი) შემდეგ, 1947-1949 წლებში, ხელმძღვანელობდა კულტურის სამინისტროს საბუნებისმეტყველო განათლების დირექტორატს რა დროსაც გადამწყვეტი როლი ითამაშა იაპონიის სამეცნიერო საბჭოს შექმნაში — დაწესებულების, რომელიც შეიქმნა იაპონიის განათლებისა და კვლევის სისტემის რესტრუქტურიზაციისთვის. 1954 წლიდან 1959 წლამდე კაია იკავებდა საბჭოს პრეზიდენტის თანამდებობას.

1957 წლის დეკემბრიდან 1963 წლის დეკემბრამდე კაია იყო ტოკიოს უნივერსიტეტის მე-17 პრეზიდენტი. 1958 წლის 20 ივნისს აირჩიეს სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელ წევრად. 1961 წლის 12 დეკემბერს გახდა იაპონიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი. 1963 წელს, როდესაც ტოკიოს უნივერსიტეტის პრეზიდენტის თანამდებობაზე იმყოფებოდა (პენსიაზე გასვლამდე), მიმართა კურსდამთავრებულებს. მის მიმართვაში მთავარი აქცენტი გადატანილი იყო მეტი კარგი საქმის კეთებისკენ. მეცნიერის მოწოდება გახდა სოციალური ფენომენი, რასაც შედეგად მოჰყვა ერთიანი ასოციაციის შექმნა. სეიჯი კაია იყო კორპორაციის პირველი წარმომადგენელი 23 წლის განმავლობაში. კორპორაცია ამჟამადაც აგრძელებს საზოგადოებაში სოციალური მორალისა და სიკეთის გავრცელებას. „მოძრაობა პატარა, კეთილი საქმეებისთვის“ , 2020 წლის მდგომარეობით 460000-ზე მეტ წევრს ითვლის.

მეცნიერი 1985 წელს ხელმძღვანელობდა „ მწვანე კულტურების საზოგადოებას.“ (იაპ. ) 1964 წელს სეიჯი კაია დაჯილდოვდა კულტურის ორდენით.

ჯილდოები და ხსოვნა
სეიჯი კაია არაერთი ჯილდოს და პრემიის მფლობელია. მათგან აღსანიშნავია: 1942 წელს მიღებული იაპონიის მეცნიერებათა აკადემიის პრემია; კულტურის დამსახურებული მოღვაწის პრემია, რომელიც მიენიჭა 1964 წელს; ასევე 1964 წელს — კულტურის ორდენი.

მეცნიერის საპატივსაცემოდ მისი სახელი — კაიაბრინი (იაპონ. -) ეწოდა ანტარქტიდაში მდებარე მყინვარს.
კოტარო ჰონდა

კოტარო ჰონდა ( , ; 1870-1954) — იაპონელი მეტალურგი და გამომგონებელი. ტოჰოკუს უნივერსიტეტის მე-7 პრეზიდენტი. მან გამოიგონა ფოლადი (ინიციალები მოდის -დან). მეცნიერის გამოგონება წარმოადგენს მაგნიტურ რეზისტენტულ ფოლადს, რომელიც სამჯერ უფრო მდგრადია ვიდრე ვოლფრამის ფოლადი. ეს მასალა, რომელსაც გააჩნდა 250 ორსტედის მაგნიტური წინააღმდეგობა, შეიქმნა ფოლადისა და შენადნობების მკაცრი საბაზისო კვლევის შედეგად.

კოტარო ჰონდას ფოლადის თვისებების შესწავლის სფეროში მიღწეული წარმატებისთვის შეარქვეს „რკინის ღმერთი “ და „ ფოლადის მამა.“

ბიოგრაფია
კოტარო ჰონდა 1894-1897 წლებში სწავლობდა ტოკიოს საიმპერატორო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტზე . მისი პედაგოგი იყო ცნობილი ფიზიკოსი ჰანტარო ნაგაოკა. 1901 წლიდან შეუდგა პედაგოგიურ საქმიანობას, კერძოდ, ტოკიოს უნივერსიტეტში მუშაობდა ლექტორად.შემდეგ, ცოდნის გაუმჯობესების მიზნით გაემგზავრა საზღვარგარეთ მივლინებით გერმანიასა და დიდ ბრიტანეთში 1907-1911 წლებში. 1911 წელს შეუდგა მუშაობას ტოჰოკუს საიმპერატორო უნივერსიტეტის ახლად გახსნილ საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტზე პროფესორის რანგში.

1911–1933 წლებში იყო ტოჰოკუს უნივერსიტეტის პროფესორი, 1931 წლიდან გახდა იმავე უნივერსიტეტის მე-7 პრეზიდენტი 1940 წლამდე. 1919–1933 და 1944–1947 წლებში ეკავა ფოლადის ინსტიტუტის დირექტორის პოსტი.
კოტარო ჰონდამ აკადემიკოს ტოკიაცუ ჰოჯოსთან ერთად დააარსა კვლევითი ინსტიტუტი, რომელსაც მხარს უჭერდა სუმიტომოს ოჯახი. მოგვიანებით მას დაარქვეს მეტალის მასალების კვლევითი ინსტიტუტი.

მეცნიერი თავის ძირითად კვლევას ატარებდა მაგნეტიზმის, ლითონებისა და შენადნობების ფიზიკის სფეროში. გამოიგონა ფოლადის რამდენიმე კლასი, კერძოდ ფოლადი (შემოკლებული სახელწოდება -გან) (1917). მაგნიტური ფოლადი სამჯერ უფრო მდგრადია ვიდრე ვოლფრამის ფოლადი. ეს მასალა, რომლის მაგნიტორეზისტენტობა შეადგენს 250 ერსტედს, შეიქმნა ფოლადისა და შენადნობების ფუნდამენტური კვლევის შედეგად. მოგვიანებით მან გააუმჯობესა თავისი გამოგონება ფოლადის შექმნით (1934).

კოტარო ჰონდა 1932 წელს იყო ნომინირებული ნობელის პრემიაზე ფიზიკის დარგში. იგი გახდა ერთ-ერთი პირველი, ვინც დაჯილდოვდა კულტურის ორდენით მისი დაწესებისთანავე 1937 წელს. მეცნიერს ასევე მიენიჭა ფრანკლინის ინსტიტუტის ელიოტ კრესონის მედალი 1931 წელს და გახდა კულტურის დამსახურებული მოღვაწე 1951 წელს. ჰონდა გარდაცვალების შემდეგ დაჯილდოვდა ამომავალი მზის ორდენით.

კოტარო ჰონდა გარდაიცვალა 1954 წლის 12 თებერვალს 83 წლის ასაკში. მეცნიერი დაკრძალეს ოკაზაკის საქალაქო სასაფლაოზე.

ჯილდოები
1916 — იაპონიის მეცნიერებათა აკადემიის პრემია
1931 — ელიოტ კრესონის მედალი
1937 — კულტურის ორდენი
1951 — იაპონიის კულტურის დამსახურებული მოღვაწე
ბჰუჯი

ბჰუჯი ― მუნიციპალიტეტი და რაიონი კაჩის რაიონში, ინდოეთის შტატ გუჯარათში.

გეოგრაფია
ბჰუჯი ზღვის დონიდან 110 მეტრის სიმაღლეზე მდებარეობს. ქალაქის აღმოსავლეთით ბჰუჯის მთები მდებარეობს, სადაც ბჰუჯის ფორტია აგებული და ქალაქს მადჰაპარისგან გამოყოფს. ქალაქში ორი ტბა მდებარეობს: ჰამირსარი და დეშადსარი.

კლიმატი
კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაციით, ბჰუჯი ცხელი უდაბნოსა და ცხელი ნახევრადუდაბნოს კლიმატური სარტყლების საზღვარზე მდებარეობს. საშუალო წლიური ნალექიანობის მაჩვენებელი 330 მმ-ის ტოლია, თუმცა ვარიაციის კოეფიციენტი ერთ-ერთი უმაღლესია მსოფლიოში და დაახლოებით 60%-ს შეადგენს. მსგავსი მაჩვენებელი ლაინის კუნძულებს (კირიბატი), პილბარის სანაპიროს (დასავლეთი ავსტრალია), კაბო-ვერდეს კუნძულებსა და სერტანს (ჩრდილო-აღმოსავლეთი ბრაზილია) აქვს. წლიური ნალექიანობის მინიმუმი 1899 წელს დაფიქსირდა და 21.9 მმ შეადგინა, ხოლო 1926 წელს ნალექიანობის მაჩვენებელი 1 177.1 მმ-ს გაუტოლდა. 1959 წლის ივლისისი ყველაზე ნალექიანი თვე იყო, რომლის დროსაც 730.6 მმ ნალექი მოვიდა.

ზამთრის სეზონი დეკემბრიდან თებერვლამდე გრძელდება და გრილი დილით ხასიათდება, თუმცა ტემპერატურა მთელი წლის მანძილზე თბილია. ცხელი სეზონი მარტის შუა რიცხვებიდან ივნისის შუა რიცხვებამდე გრძელდება და ტემპერატურა 40 °-ს აღწევს. მუსონების დროს ტემპერატურა 34 °-ს აჭარბებს და ჩვეულებრივ ეს პერიოდი ტენიანობის მაღალი მაჩვენებლით გამოირჩევა.

დემოგრაფია
2011 წლის აღწერის მიხედვით, ბჰუჯის მოსახლეობა 213 514 ადამმიანს შეადგენს. მათგან 111 146 კაცია, ხოლო 102 368 ― ქალი. 2003 წლის მონაცემებით, მოსახლეობის 24%-ს მუსლიმები შეადგენენ.

ბჰუჯის ბიდონვილებში ძირითადად მუსლიმები, დალიტები და სხვა რელიგიური უმცირესობების წარმომადგენლები ცხოვრობენ. მაგალითად, დასავლეთ ბჰუჯის ბიდონვილების 80%-ს მუსლიმები შეადგენენ.

ღირსშესანიშნაობები
ბჰუჯის ღირსშესანიშნაობებს შორის აღსანიშნავია: ფორტი ― ძველი ქალაქი ფორტის კედლით იყო გარშემორტყმული, რომელსაც ხუთი მთავარი კარიბჭე (მაჰადევი, პატვადი, სარპატი, ბჰიდი და ვანიავადი) და ერთი პატარა კარიბჭე (ე.წ. მეექვსე ფანჯარა) ჰქონდა. ფორტის კედლის სიმაღლე 10.6 მეტრია, ხოლო სისქე 1.2 მეტრია. 2001 წელს მომხდარი მიწისძვრისა და ქალაქის ხელახლა განვითარების გამო კედლის დიდი ნაწილი დაზიანებული ან განადგურებულია.

განათლება
კაჩის მასშტაბით პირველი საშუალო სკოლა, ალფრედის საშუალო სკოლა, 1870 წელს დაარსდა და ქალაქის არქიტექტურულ მემკვიდრეობას წარმოადგენს. ბჰუჯში მდებარეობს კრანტიგურუ შიამჯი კრიშნა ვერმა კაჩის უნივერსიტეტი, რომელსაც 41 აფილირებული კოლეჯი აქვს და მათგან 19 ბჰუჯში მდებარეობს. უნივერსიტეტსი ხელოვნების, მეცნიერების, კომერცის, იურიდიული, მენეჯმენტის, ფარმაციის, სოციალური კეთილდღეობის, მედიცინისა და ინჟინერიის პროგრამები ხორციელდება. ბჰუჯში მდებარე უმაღლეს საგანმანათლებლო დაწესებულებებს შორის აღსანიშნავია: მედიცინის მეცნიერებათა ადანის ინსტიტუტი გუჯარათში, ინჟინერიის სამთავრობო კოლეჯი, სამრეწველო საწვრთნელი ინსტიტუტი და სხვ.