iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ტვინი კოლბაში

ტვინი კოლბაში — ფილოსოფიაში სახესხვაობა აზრითი ექსპერიმენტებისა, რომლებიც აჩვენებს იმას, რომ რეალობის აღქმაში ადამიანი მთლიანად დამოკიდებულია თავის სუბიექტურ შეგრძნებებზე. ეს აზრითი ექსპერიმენტი ხშირად გამოიყენება სკეპტიციზმის საილუსტრაციოდ.

აზრითი ექსპერიმენტი
ზოგადად, ექსპერიმენტის არსი მდგომარეობს სამეცნიერო-ფანტასტიკური ნაწარმოებებისთვის დამახასიათებელ იდეაში, რომ ვინმე ცნობისმოყვარე მეცნიერმა შეიძლება საცდელი ადამიანის სხეულიდან გამოყოს ტვინი, მოათავსოს იგი მკვებავი ნივთიერებებით სავსე კოლბაში და ნეირონები შეართოს კომპიუტერთან, რომელიც წარმოშობს ელექტრულ იმპულსებს, რომლებიც იდენტურია სხეულში ყოფნისას ტვინის მიერ მიღებული ელექტრული იმპულსებისა, აგრეთვე რეაგირებს ტვინის მიერ გამოგზავნილ ნერვულ იმპულსებზე. კომპიუტერს შეუძლია ვირტუალური რეალობის სიმულირება, ამგვარად ადამიანი, რომელსაც ეკუთვნის ტვინი, სხეულის არქონის მიუხედავად, ძველებურად შეიცნობს თავის არსებობას და კომპიუტერის მიერ შექმნილ გარესამყაროს რეალურ სამყაროდ მიიჩნევს.

აზრითი ექსპერიმენტი, რომელმაც მიიღო სახელწოდება „ტვინი კოლბაში“, ეკუთვნის ჰილარი პატნემს. ჯორჯ ბერკლის სუბიექტური იდეალიზმის ერთგვარი „ფიზიოლოგიური მოდელი“.

ფიქციაში

ფუტურამა
დასაწყისი (ფილმი)
მატრიცა (ფრენჩაიზი)
-
მფატრავები
მულანჯეს მასივი

მულანჯეს მასივი  — მთის მასივი მალავის სამხრეთში, მულანჯეს რაიონში, ქალაქ ბლანტირესთან და მოზამბიკის საზღვართან ახლოს. ზღვის დონიდან მისი მაქსიმალური სიმაღლე შეადგენს 3002 მეტრს (მთა საპიტვა).

ადგილობრივ ჩიჩევას ენაზე, მულანჯეს მასივი ნიშნავს „არ იარო“. მიუხედავად იმისა, რომ რაიონი ტურისტებისათვის საკმაოდ მიმზიდველია, ამინდის ცვალებადობის, ზოგჯერ საკმაოდ მოულოდნელის და მისი რთული მარშრუტის გამო, მთაზე ასვლა დიდ რისკებთანაა დაკავშირებული.
ნიუკომის პარადოქსი

ნიუკომის პარადოქსი — აზრითი ექსპერიმენტი, რომელიც 1960 წელს მოიგონა ფიზიკოსმა უილიამ ნიუკომმა (საიმონ ნიუკომის შვილიშვილმა). იგი გვთავაზობს თამაშს ორი მონაწილით — წინასწარმეტყველითა (რომელსაც უშეცდომოდ შეუძლია მომავლის განჭვრეტა) და უშუალოდ მოთამაშით.

აღწერა
წინასწარმეტყველი მოთამაშის წინ ორ ყუთს დებს — ღიასა და დახურულს. ღია ყუთში არის ათასი დოლარი, დახურულში — ან მილიონი დოლარი, ან არაფერი. მოთამაშეს შეუძლია აიღოს ან მხოლოდ დახურული ყუთი, ან ორივე ერთად. დახურული ყუთის შემცველობა დამოკიდებულია წინასწარმეტყველზე:

თუკი იგი იწინასწარმეტყველებს, რომ მოთამაშე აირჩევს ორივე ყუთს, მაშინ დახურული ყუთი ცარიელი იქნება
თუკი იგი იწინასწარმეტყველებს, რომ მოთამაშე აირჩევს დახურულ ყუთს, მაშინ მასში იქნება მილიონი დოლარი.

რომელი ყუთი უნდა აირჩიოს მოთამაშემ, რათა მიიღოს ყველაზე მეტი თანხა? მისთვის ცნობილია თამაშის პირობები, აგრეთვე ცნობილია, რომ ყუთების შემცველობა დამოკიდებულია წინასწარმეტყველებებზე; ერთადერთი, რაც მან არ იცის, — თუ რომელი წინასწარმეტყველება ითქვა ამ ორიდან.
ნიკოპოლი (ბულგარეთი)

ნიკოპოლი — ქალაქი ბულგარეთში. მდებარეობს პლევენის ოლქის ნიკოპოლის თემში, მდინარე დუნაის მარჯვენა მხარეს. ბულგარეთის მეორე იმპერიის დედაქალაქი 1393-1395 წლებში.

ისტორია
რომის იმპერიის მმართველობის პერიოდში ნიკოპოლის ტერიტორიაზე არსებობდა მცირე დასახლება, რომელიც შედიოდა პროვინცია მეზიის შემადგენლობაში. ისტორიულ წყაროებში პირველად მოიხსენიება 169 წელს. რომის იმპერიის დაცემის შემდეგ ქალაქი აღმოჩნდა ბიზანტიის იმპერიის ჩრდილოეთ საზღვარზე. 1059 წელს მას უწოდეს ნიკოპოლისი (; „გამარჯვების ქალაქი“). შუა საუკუნეების განმავლობაში შედიოდა ბულგარეთის იმპერიის შემადგენლობაში. 1393 წელს, ტირნოვოს ალყის შემდეგ ქალაქში გამაგრდა ბულგარეთის უკანასკნელი მეფე იოან-შიშმანი, სადაც იგი ოსმალებმა ტყვედ ჩაიგდეს. აქ განვითარებული ამბების გამო ნიკოპოლი ორი წლის განმავლობაში ითვლება ბულგარეთის დედაქალაქად. ნიკოპოლისთან 1396 წელს გაიმართა შუა საუკუნეების ერთ-ერთი უდიდესი ნიკოპოლის ბრძოლა.

ოსმალეთის იმპერიის მმართველობის პერიოდში ნიკოპოლი ოსმალური ადმინისტრაციული ერთეულის სანჯაყის ცენტრი გახდა. 1877 წელს ნიკოპოლთან რუსეთ-ოსმალეთის ომის ფარგლებში გაიმართა ბრძოლა, რომელიც რუსების გამარჯვებით დასრულდა.
რეიჰანე ჯაბარი

რეიჰანე ჯაბარი (დ. 1988 — გ. 25 ოქტომბერი, 2014) — ირანელი ქალი, რომელიც გაასამართლეს მორტეზა აბდოლალ სარბანდის მკვლელობისთვის. ის პატიმრობაში იმყოფებოდა 2007 წლიდან 2014 წლის ოქტომბრამდე, სანამ არ აღსრულდა განაჩენი და არ ჩამოახრჩვეს მისი სავარაუდო თავდამსხმელის მოგერიების დროს მოკვლის გამო. მან ამ პერიოდში გამოაქვეყნა თავისი ამბავი, თუ რა ხდებოდა მისი პატიმრობის დროს ციხეში, სხვა პატიმრებისგან იზოლაციის პერიოდის ჩათვლით. მოჰამედ მოსტაფაეი იყო მისი პირველი ადვოკატი, რომელმაც საკუთარი დაცვის ქვეშ მყოფის ისტორია გამოაქვეყნა ბლოგზე. ირანული კანონმდებლობით, ბრალდების დამტკიცებისა და დაცვის მხარის შესაგებლის გაქარწყლების შემდეგ, სიკვდილის დასჯის შეჩერება შეუძლია მხოლოდ მსხვერპლის ოჯახს. პროკურატურის მცდელობის მიუხედავად არ მოეთხოვა უმკაცრესი განაჩენი, მსხვერპლის ოჯახმა დაიჟინა და საბოლოოს სიკვდილით დასჯის მოთხოვნა დააყენა.

სასჯელის საფუძველი
2007 წელს სარბანდი შეხვდა ჯაბარს კაფეში, რომელიც იყო ინტერიერი დიზაინერი, და დაარწმუნა რომ მისულიყო მასთან ოფისში, რათა ესაუბრათ საქმიან საკითხებზე. ოფისში მისვლის შემდეგ, როგორც ჯაბარი აცხადებდა, სარბანდიმ სცადა მისი გაუპატიურება, რის შემდეგაც მან ჯიბის დანას ხელი ჩასჭიდა და გულში ჩაარტყა. ამის შემდეგ ჯაბარი გაიქცა შემთხვევის ადგილიდან, ხოლო თავდამსხმელი სისხლისგან დაიცალა.

ადამიანის უფლებების საკითხებში გაეროს წარმომადგენელმა ირანში, აჰმედ შაჰიდმა გააკეთა მოხსენება ამ საკითხთან დაკავშირებით, სადაც მან განაცხადა, რომ ჯაბარი იყო დაქირავებული სარბანდის მიერ დიზაინის შეცვლის მიზნით და წაიყვანა ოფისში, ხოლო ადგილზე მისვლის შემდეგ, სარბანდმა სცადა სექსუალური ძალადობა ქალზე. ამის საპირისპიროდ, მსხვერპლის ოჯახი ამტკიცებდა, რომ ეს იყო წინასწარ განზრახვით ჩადენილი მკვლელობა, რადგანაც ჯაბარმა აღიარა, რომ დანა შეიძინა შემთხვევამდე ორი დღით ადრე.

პატიმრობა და სასამართლო პროცესი
დაპატიმრების შემდგომ ორი თვის განმავლობაში ჯაბარი იყო იზოლირებულ ტყვეობაში, სადაც მას არ ჰქონდა საშუალება დაკავშირებოდა ოჯახს და არც ადვოკატს. 2009 წელს თეირანის სასამართლომ ბრალდებულის წინააღმდეგ სიკვდილით დასჯის გადაწყვეტილება გამოიტანა. „ამნისტი ინთერნეიშენალის“ თანახმად, მართალია ჯაბარმა აღიარა, რომ მან ჩაარტყა დანა გარდაცვლილს, თუმცა ამტკიცებდა, რომ სახლში, სადაც მკვლელობა მოხდა, კიდევ იმყოფებოდა ვიღაც და სწორედ მან მოკლა სარბანდი.
რკინის თეატრი

რკინის თეატრი — ოთარ ჭილაძის რომანი. პირველად გამოიცა 1981 წელს. რომანისთვის მწერალი იყო წარდგენილი ნობელის პრემიაზე . ნაწარმოებისთვის ავტორს მიენიჭა რუსთაველის პრემია. ერთ–ერთ დანიურმა გაზეთმა, ამ რომანის სკანდინავიურ ენებზე გამოცემის შესახებ დაწერა, რომ ოთარ ჭილაძემ საქართველო დააბრუნა მსოფლიო ლიტერატურის რუკაზე. რკინის თეატრი თარგმნილია გერმანულ, ფრანგულ, რუსულ, სლოვაკურ, ესტონურ და სხვა ენებზე. რომანი ითვლება ოთარ ჭილაძის ერთ–ერთ საუკეთესო ნაწარმოებად.

რომანი მოგვითხრობს ისტორიას ორი ოჯახის შესახებ, რომელთაც მეოცე საუკუნის დასაწყისის ბათუმში უწევთ ცხოვრება. რკინის თეატრი ის ცენტრალური სივრცეა, რომელიც პერსონაჟებს აერთიანებს თხრობის მიმდინარეობის საწყის ეტაპზე. დიმიტრი და დარია უშვილო წყვილია, რომელთა იდილია ირღვევა თბილისელი მსახიობისა და მისი მეუღლის, ელენეს გამოჩენის შემდეგ. მთავარი ხაზის პარალელურად რომანს ფონად იმდროინდელი ისტორიული მოვლენებიც გასდევს და ავტორი კვლავ უბრუნდება მწვავე სოციალურ-პოლიტიკურ თემებს(მაგ. საქართველოს პოლიტიკური ადგილი რუკაზე), რომელთაც აქტიურად ეხებოდა წინა რომანებშიც.
მელიტონ ბარათაშვილი

მელიტონ ნიკოლოზის ძე ბარათაშვილი (დ. 1795, თბილისი — გ. 1860, ოსიაური, ხაშურის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი თარჯიმანი, სახელმწიფო მოხელე, რომანტიკოსი პოეტის - ნიკოლოზ (ტატო) ბარათაშვილის მამა.

ბიოგრაფია
მელიტონ ბარათაშვილი, ბარათაშვილთა გვარის შთამომავალი, არ იყო მდიდარი მემამულე. იგი გამოირჩეოდა ხელგაშლილობით, პურადობით და როგორც მისი ცოლის, ეფემია ორბელიანის ძმა გრიგოლ ორბელიანი აღნიშნავს, იყო ,,მყვირალა და ანჩხლი". მელიტონის მამა, ნიკო ბარათაშვილი (გარდ. 1803 წელს) ანტირუსული ორიენტაციის პიროვნება იყო და არ შერიგებია საქართველოს სახელმწიფოებრიობის დაკარგვას, ამიტომ მან მრავალჯერ დაიმსახურა იმპერიის მიმართ ლოიალურად განწყობილი ძალების რისხვა. მელიტონი კი შემრიგებლური პოლიტიკით გამოირჩეოდა. ის კარგად ფლობდა რუსულსა და აღმოსავლურ ენებს, ამიტომ ახალ ხელისუფლებასთან თანამშრომლობას ახერხებდა. მან ჯერ მაიორის ჩინს მიაღწია, ხოლო შემდეგ სამოქალაქო სამსახურში გადაინაცვლა. უმუშავია საიდუმლო მრჩევლადა და თარჯიმნად, ხოლო შემდგომ თბილისის თავადაზნაურთა წინამძღოლადაც დაწინაურებულა. მელიტონი 1837 წელს საქართველოში ჩამობრძანებული რუსეთის იმპერატორ ნიკოლოზ -ის თარჯიმანიც ყოფილა.
მელიტონს ორი ვაჟი (ნიკოლოზ ბარათაშვილი და დავითი, რომელიც მცირეწლოვანი გარდაცვლილა) და ოთხი ქალიშვილი (ეკატერინე, ბაბალე, ნინო (ნინუცა), სოფიო (აპლიპუტილა) ჰყოლია.
მელიტონ ბარათაშვილი 1860 წლის ზამთარს, ოსიაურში, ქალიშვილის, ბაბალე და დიმიტრი ვეზირიშვილის ოჯახში, ვეზირიშვილების სასახლეში ატარებდა და იქვე გარდაცვლილა. იგი დაკრძალულია სოფელ ოსიაურის სასაფლაოზე.
ნორდიული რასა

ნორდიული რასა — კავკასოიდური რასის ქვერასათაგან ერთ-ერთი. ტერმინი გამოიყენებოდა ზოგიერთი ანთროპოლოგის მიერ მე-19 საუკუნდან მე-20 საუკუნის შუა ხანებამდე. ნორდიული ქვერასის წარმომადგენლებს მეცნიერები აღწერდნენ როგორც ღია ფერის თმის და თვალების, ღია კანის, მაღალი და ვიწრო ფორმის თავის ქალის მქონეებად. ისინი დომინანტები არიან ჩრდილოეთ ევროპაში. მათ ფსიქოლოგიურ თვისებებად მიიჩნეოდა სამართლიანობა, სიმართლის სიყვარული, გულუბრყვილობა, კონკურენტუნარიანობა ყველაფერში, თავდაცვის უნარიანობა და ინდივიდუალურობა. ზოგიერთი ანთროპოლოგის აზრით, ნორდიული რასა წარმოიქმნა ხმელთაშუაზღვისპირული რასის დეპიგმენტაციის შედეგად ჩრდილოეთ ევროპის ცივ კლიმატთან ადაპტაციის მიზნით.

ნორდიზმი იყო რასობრივი თეორია, რომელსაც საფუძვლად უდევს მტკიცება ნორდული რასის უპირატესობის შესახებ კაცობრიობის სხვა რასებთან შედარებით. ყოველივე ეს პირველად მედისონ გრანტმა ჩამოაყალიბა თავის წიგნში სახელით „ევროპული ისტორიის რასობრივი საწყისი“. იდეოლოგიამ პოპულარობა მოიპოვა ცენტრალური და ჩრდილოეთ ევროპის, ასევე ჩრდილოეთ ამერიკის ქვეყნებში. ნორდიზმი წარმოადგენდა გერნამული ნაციონალ-სოციალიზმის იდეოლოგიურ საწყისს. ნაცისტების რასობრივ იერარქიაში ნორდულ რასას უმაღლესი ადგილი ეკავა.
ჩისი

ჩისი — ჩილვის ტბაში მდებარე დასახლებული კუნძული მალავიში. ადმინისტრაციული თვალსაზრისით შედის მალავის სამხრეთი რეგიონის ზომბის რაიონის შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
კუნძული დაახლოებით მდებარეობს ტბის დასავლეთ სანაპიროსთან და პატარა ბორცვის გაგრძელებას წარმოადგენს. აღმოსავლეთით კუნძული გარშემორტყმულია ჩილვის ტბის ღია წყლებით, დასავლეთით კი ვაკე, ჭაობიანი ადგილებით. ტბის წყლის დონის ცვალებადობის და მისი დაბალი სიღრმის გამო ტბის ფართობიც განიცდის ცვლილებას (საშუალოდ 12-21 კმ²). ყველაზე უფრო დაბალი სიღრმის დროს ჩისის კუნძულიდან მატერიკამდე ფეხით მიღწევაც კი შესაძლებელია.

მოსახლეობა
1998 წლის აღწერის მონაცემებით კუნძულზე ცხოვრობდა 1591 ადამიანი, რომელთა ნაწილი აქ დროებით არიან დასახლებულნი. მოსახლეობის ძირითადი ნაწილი ეკუთვნის ნიანჯას ხალხს.

ეკონომიკა
მოსახლეობის დაახლოებით მესამედი დაკავებულია სოფლის მეურნეობით, დანარჩენი ორი მესამედი კი სხვა სექტორებში, უპირველეს ყოვლისა მეთევზეობით.

კუნძულზე შემუშავებულია ბუნებრივი რესურსების მდგრადი განვითარების სხვადასხვა ტრადიციული წესები, რომლებიც დღეისათვის შენარჩუნებულია რეგიონის შედარებით სიშორის გამო.
ნიგარ ჯამალი

ნიგარ ჯამალი (; დ. 7 სექტემბერი 1980, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი მომღერალი, ევროვიზიის სიმღერის კონკურსი 2011-ის გამარჯვებული.

ბიოგრაფია
ნიგარ ჯამალი დაიბადა 1980 წლის 7 სექტემბერს ქალაქ ბაქოში. 1985-1986 წლებში იყო საბავშვო ანსამბლის სოლისტი, ხოლო 1988-1995 წლებში, როდესაც სწავლობდა მუსიკალურ სკოლაში დაწერა თავისი პირველი სიმღერა. 1995-1996 წლებში ნიგარი მონაწილეობდა «»-ს რესპუბლიკურ კონკურსში, სადაც 1996-ის მაისში გახდა საპატიო დიპლომანტი. დაამთავრა ხაზარის უნივერსიტეტი სპეციალობით „ეკონომიკა და მართვა“. გაყვა ცოლად კვეპროსელ თურქს სახელად ჰალუკი. 2005 წლიდან ცხოვრობს ლონდონში. ჰყავს ორი ქალიშვილი ჟასმინი და საიდა.

ევროვიზიის სიმღერის კონკურსი 2011
2011 წელს ნიგარ ჯამალი ელდარ გასიმოვთან ერთად მიიღო მონაწილეობა ევროვიზიის ადგილობრივ შესარჩევ კონკურსში, სადაც 11 ქულით მოიგო. ამით მოიპოვეს უფლება, რომ წარედგინათ აზერბაიჯანი ევროვიზიის სიმღერის კონკურსი 2011-ზე გერმანიაში. სადაც დუეტი 221 ქულით გაიმარჯვა.
მარავილიასი

მარავილიასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მიეკუთვნება ბელუ-ორიზონტის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სეტი-ლაგოასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 163 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 27,38 კმ²-ზე. ფართობი 261 604 კმ²-ია.
მატოზინიუსი

მატოზინიუსი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 812 მეტრზე. მიეკუთვნება ბელუ-ორიზონტის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სეტი-ლაგოასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 33 955 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 134,59 კმ²-ზე. ფართობი 252 280 კმ²-ია.
პაპაგაიუსი

პაპაგაიუსი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 718 მეტრზე. მიეკუთვნება ბელუ-ორიზონტის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სეტი-ლაგოასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 14 175 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 25,61 კმ²-ზე. ფართობი 553 577 კმ²-ია.
პარაოპება

პარაოპება — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 741 მეტრზე. მიეკუთვნება ბელუ-ორიზონტის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სეტი-ლაგოასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 22 563 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 36,06 კმ²-ზე. ფართობი 625 623 კმ²-ია.
პეკი (მინას-ჟერაისი)

პეკი (მინას-ჟერაისი) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მიეკუთვნება ბელუ-ორიზონტის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სეტი-ლაგოასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 076 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 19,98 კმ²-ზე. ფართობი 203 991 კმ²-ია.
პრუდენტი-დი-მორაისი (მინას-ჟერაისი)

პრუდენტი-დი-მორაისი (მინას-ჟერაისი) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მიეკუთვნება ბელუ-ორიზონტის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სეტი-ლაგოასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 9 573 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 77,08 კმ²-ზე. ფართობი 124 189 კმ²-ია.
სანტანა-დი-პირამპა

სანტანა-დი-პირამპა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მიეკუთვნება ბელუ-ორიზონტის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სეტი-ლაგოასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 009 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 6,38 კმ²-ზე. ფართობი 1 255 კმ²-ია.
სანტანა-დუ-რიაშუ

სანტანა-დუ-რიაშუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 750 მეტრზე. მიეკუთვნება ბელუ-ორიზონტის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სეტი-ლაგოასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 023 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 5,94 კმ²-ზე. ფართობი 677 207 კმ²-ია.
სეტი-ლაგოასი

სეტი-ლაგოასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 766.73 მეტრზე. მიეკუთვნება ბელუ-ორიზონტის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სეტი-ლაგოასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 214 152 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 398,32 კმ²-ზე. ფართობი 537 639 კმ²-ია.
მიშელ ტურნიე

მიშელ ტურნიე (დ. 19 დეკემბერი, 1924 − გ. 18 იანვარი, 2016) — ფრანგი მწერალი. 1967 წელს რომანისთვის პარასკევი, ან, სხვა კუნძული მიიღო „საფრანგეთის აკადემიის დიდიი პრემია რომანისთვის“ და 1970 წელს ნოველისთვის ტყის მეფე - „გონკურის პრემია“. მის შთაგონების წყაროს წარმოადგენდა: ტრადიციული გერმანული კულტურა, კათოლიციზმი და გასტონ ბაშლიარის ფილოსოფია. ცხოვრობდა კომუნა ჩოისელში და იყო გონკურის აკადემიის წევრი. მისი ავტობიოგრაფია ქარის სულის სახელით გამოიცა 1988 წელს. დასახელებული იყო ლიტერატურის დარგში ნობელის პრემიის პრეტენდენტად.

ის 2016 წლის 18 იანვარს, 91 წლის ასაკში, ჩოისელში გარდაიცვალა.
ბათუმის დელფინარიუმი

ბათუმის დელფინარიუმი — დელფინარიუმი საქართველოში, ქალაქ ბათუმში. გაიხსნა 1975 წელს. იგი შპს „შავი ზღვის ფლორისა და ფაუნის შემსწავლელი სამეცნიერო — კვლევითი ცენტრის“ ერთ-ერთი შემადგენელი ნაწილია. პროექტირება და მონტაჟი ეკუთვნის ფირმებს -ს და -ს. ობიექტი შედგება ფეხფარფლიანთა და მცირე ვეშაპისნაირთა საცხოვრებელი ავზებისაგან. დელფინარიუმის ამფითეატრი შედგება 4 სექტორისაგან და გათვლილია 795 მაყურებელზე. ინფრასტრუქტურაში შედის შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა მომსახურება პანდუსითა და ლიფტებით.
ცა მიწიდან იწყება

ცა მიწიდან იწყება — ოთარ ჭილაძის ავტობიოგრაფიული ჩანაწერები, რომელიც მისი გარდაცვალების შემდეგ, 2010 წელს, "ინტელექტმა" გამოსცა. კრებული შეადგინა და წინასიტყვაობა დაურთო თამაზ ჭილაძემ. წიგნში გამოყენებულია თავად ავტორის ნახატები.

კრებულში "ცა მიწიდან იწყება" ოთარ ჭილაძის პირადი ჩანაწერების რვეულებიდან ამოკრებილი ამბებია, 1955 წლიდან გარდაცვალებამდე, სადაც მწერალი აფიქსირებდა თავის ყოველდღიურ განცდებს, ემოციებს, შეხედულებებს ამა თუ ადამიანებზე და მოვლენებზე. წიგნის პრეზენტაცია არტკაფე "ქარავანში" გაიმართა, სადაც მწერლის ჩანაწერები თეატრალური ინსტიტუტის სტუდენტებმა წაიკითხეს.

თამაზ ჭილაძემ, პრეზენტაციის შემდეგ აღნიშნა, რომ სიტყვა სულ სხვა მნიშვნელობას იძენს, როცა მას ახალგაზრდა კითხულობს - ეს უკვე მომავალი ლაპარაკობს, და ვიდრე ქვეყანაში ახალგაზრდებს ლიტერატურა აღელვებთ და აინტერესებთ, ქვეყანას დაღუპვა არ უწერია.

მწერალმა და კრიტიკოსმა როსტომ ჩხეიძემ აღნიშნა, რომ ჩანაწერები მარგინალურ ჟანრად, მწერლის შემოქმედების დანამატად ითვლებოდა ხოლმე, მაგრამ მკითხველი დარწმუნდება, რომ ეს წიგნი დამოუკიდებელი ღირებულებისაა, მისი შემოქმედების სრულუფლებიანი ნაწილია და გამოადგება ყველას, ვისაც ოთარ ჭილაძის შემოქმედება და, ზოგადად, ქართული მწერლობა აინტერესებს.

თამაზ ჭილაძე წიგნის შესახებ:

როსტომ ჩხეიძე:
იური კუზნეცოვი (პოეტი)

იური კუზნეცოვი ( დ. 11 თებერვალი, 1941, — გ. 17 ნოემბერი, 2003) — რუსი პოეტი და მთარგმნელი. გორკის სახელობის ლიტერატურის ინსტიტუტის პროფესორი. სსრკ მწერალთა კავშირის წევრი 1974 წლიდან.

ლექსებისა და პოემების კრებულებში „ავდარი“ (1966), „გზაზე გამოსვლისას, სულმა უკან მოიხედა“ (1978), „რუსული კვანძი“ (1983), „სული ერთგულია იდუმალ ზღვრამდე“ (1986) ჩანს რთული ხატოვნება, სლავური წარმართული მითოლოგიის მოტივების მოქცევა პუბლიცისტურ შეთანხმებასთან. დაჯილდოებულია საპატიო ნიშნის ორდენით, ესენინის პრემიით, ლერმონტოვის პრემიითა და სხვა. რსფსრ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი ლიტერატურის დარგში (1990).
ტუკუში

ტუკუში, თეთრი დელფინი, ამაზონის დელფინი — ძუძუმწოვარი ცხოველი დელფინისებრთა ოჯახისა. გარეგნულად აფალინას წააგავს. მისი სხეულის სიგრძე 1,5 მ აღწევს. ზურგი და გვერდები ღია მოცისფრო-მონაცისფრო ფერისაა. მუცელი ბევრად ღიაა, ხშირად ვარდისფერი. ზურგის ფარფლი ჩვეულებრივ, ოდნავ მოკაუჭებულია. დინგი კარგად შესამჩნევია, საშუალო სიგრძისაა. თითო ყბაზე 26-36 წყვილი კბილია. ტუკუში გვხვდება მდინარე ამაზონსა და მის მრავალ შენაკადში, ესე იგი ბრაზილიაში, პერუში, კოლუმბიის სამხრეთ-აღმოსავლეთში და ეკვადორის აღმოსავლეთ ნაწილში. იკვებება თევზებით. ცოცხლობს 35 წლამდე. ტუკუში გამოსახულია რიო-დე-ჟანეიროს გერბზე.

აღსანიშნავია, რომ 2012 წელს ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ექსპედიციამ შავი ზღვის საქართველოს აკვატორიაში დააფიქსირა ტუკუში. უჩვეულოდ შეფერილი დელფინი ოთხ ინდივიდთან ერთად დაცურავდა. აღსანიშნავია, რომ ბოლო 100 წლის განმავლობაში მსოფლიოში მხოლოდ 10 თეთრი დელფინია ნაპოვნი.
ფოთის ჰიდრომექანიზაციის ქარხანა

ფოთის ჰიდრომექანიზაციის ქარხანა — საქართველოს რესპუბლიკის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საწარმო იყო. შეიქმნა 1951 წლის მარტში სარემონტო სახელოსნოების ბაზაზე. თავდაპირველად ფოთის მიწასაწოვი დანადგარების ქარხანა ერქვა. ფოთის ჰიდრომექანიზაციის ქარხანა ჩვენს ქვეყანაში ერთადერთი საწარმო იყო, რომელიც სახალხო მეურნეობისათვის სერიულად უშვებდა 50 მ³/სთ და 400 მ³/სთ მწარმოებლურობის მცერავ მიწასაწოვ იარაღებს. 1962 წლიდან ქარხნის პროდუქცია 23 ქვეყანაში იგზავნებოდა.
რიკარდო სამორა

რიკარდო სამორა ( დ. 21 იანვარი, 1901, ბარსელონა — გ. 8 სექტემბერი, 1978, იქვე) — ესპანელი ფეხბურთელი და მწვრთნელი, თამაშობდა მეკარის პოზიციაზე. გამორჩეულად ითამაშა 1934 წლის მუნდიალზე, როცა მოხვდა სიმბოლურ ნაკრებში და მიიღო ოქროს ხელთათმანი. ლა ლიგის საუკეთესო მეკარის პრიზი, რომელიც მან თავად მიიღო სამჯერ, 1929, 1932 და 1933 წლებში, დღეს მისი სახელობისაა. 1999 წელს -ის ვერსიით საუკუნის 100 საუკეთესო ფეხბურთელს შორის 82-ე ადგილზე დასახელდა.
ნიკოლას დე პიეროლა

ნიკოლას დე პიეროლა (; დ. 5 იანვარი, 1839, არეკიპა, პერუ — გ. 23 ივნისი, 1913, ლიმა, პერუ) — პერუელი პოლიტიკოსი, ფინანსთა მინისტრი და პერუს პრეზიდენტი ორჯერ, 1879 წლის 12 დეკემბრიდან 1881 წლის 28 ნოემბრამდე და 1895 წლის 8 სექტემბრიდან 1899 წლის 8 სექტემბრამდე.

ადრეული წლები
ნიკოლას დე პიეროლა დაიბადა არეკიპაში, პერუ. თავდაპირველად, იგი არეკიპაში სწავლობდა, მოგვიანებით კი ლიმაში, სანტო-ტორიბიოს სემინარიში გადავიდა თეოლოგიის შესასწავლად.

პოლიტიკური ცხოვრება
1869–1871 წლებში, ხოსე ბალტას პრეზიდენტობის პერიოდში, ნიკოლას დე პიეროლა ფინანსთა მინისტრი იყო. 1882 წელს, მან პერუს დემოკრატიული პარტია დააარსა. 1895 წელს, იგი პერუს პრეზიდენტად აირჩიეს. მისი პრეზიდენტობის პერიოდი, ისტორიკოსების მიერ საუკეთესოდაა აღიარებული. პიეროლას მთავრობას, მათ ეროვნული რეკონსტრუქცია უწოდეს. მის მთავარ წარმატებად მიჩნეულია პერუს საგარეო ვალის შემცირება, ეკონომიკის აღდგენა, მთელი რიგი კანონების მიღება კერძო ბიზნესის გასაუმჯობესებლად და ამასთანავე, ეროვნული მრეწველობისა და სოფლის მეურნეობის დაცვა. მისი მმართველობის დროს, ეკონომიკურმა ზრდამ და განვითარებამ შექმნა მრავალი სამუშაო ადგილი, სადაც ძირითადად ქალები იყვნენ დასაქმებულნი, რაც უჩვეულო იყო იმდროინდელი სამხრეთ ამერიკისთვის.

1900 წელს, პიეროლამ მონაწილეობა მიიღო დედაქალაქის მერის არჩევნებში, მაგრამ დამარცხდა.
ფოთლიჭამიასებრნი

ფოთლიჭამიასებრნი — მწერების ოჯახი ხეშეშფრთიანთა რიგისა. აქვთ კვერცხისებური, მომრგვალო, ცილინდრული სხეული, რომლის სიგრძე 1 სმ აღწევს. ცხოვრობენ ღიად, იშვიათად ნიადაგში , წყალსაცავების ნაპირებზე . მსოფლიოში ცნობილია ფოთლიჭამიასებრთა 40 000 სახეობა. საქართველოში — 250-მდე. აქედან 132 სასოფლო-სამეურნეო კულტურებისა და ტყის ჯიშების მავნებელია (ალვის ხის, მურყნის, რაფსის, პირშუშხას ფოთლიჭამია, კოლორადოს ხოჭო). იკვებებიან ფოთლებით (აქედანაა სახელწოდება) და აზიანებენ მათ — ფოთლის ფირფიტაზე აკეთებენ ხვრელებს, გამოჭამენ ნაპირებს, მატლები კი ფოთლის ქსოვილს ნაღმავენ.

ბრძოლის ღონისძიებები: ინსექტიციდების შესხურება და შეფრქვევა, შესაბამისი აგროტექნიკის გამოყენება.
ლაფანყურის სპეცოპერაცია

ლაფანყურის სპეცოპერაცია (ასევე ცნობილია როგორც ლოპოტის სპეცოპერაცია) — საქართველოში, კერძოდ კი ლოპოტის ხეობაში ჩატარებული სპეცოპერაცია, რომლის მთავარი მიზანი უკანონო შეიარაღებული დაჯგუფების განეიტრალება იყო. დაჯგუფებამ სოფელ ლაფანყურის რამდენიმე მოსახლე გაიტაცა. თავდაპირველად გავრცელდა ინფორმაცია, რომ დაჯგუფების წევრები რუსეთის მოქალაქე ჩეჩენი მეამბოხე ისლამისტები იყვნენ. თუმცა ეს ინფორმაცია მცდარი აღმოჩნდა.

ოპერაციას, რომელიც 2012 წლის 28 აგვისტოს დაიწყო, 14 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. მათ შორის 11 უკანონო შეიარაღებული დაჯგუფების წევრი (მ. შ. მინიმუმ 2 საქართველოს და 5 რუსეთის მოქალაქე). ქართულმა სპეცსამსახურებმა დაკარგა 3 ადამიანი, 5 კი დაიჭრა.

8 სექტემბერს ეთნიკურად ჩეჩენი რუსეთის მოქალაქე დაჯგუფების წევრი ახმედ ჩატაევი დააკავეს. ბრალდებული თავს დამნაშავედ არ თვლიდა. მოგვიანებით ჩატაევი სასამართლო დარბაზიდან გაანთავისუფლეს. 30 ოქტომბერს ოპერაცია ოფიციალურად დასრულებულად გამოცხადდა.

ოპერაციის მიმდინარეობა
28 აგვისტოს საქართველოს ტელევიზიებში გავრცელდა ინფორმაცია, რომ თელავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლაფანყურიდან, რომელიც რუსეთის საზღვრიდან რამდენიმე კილომეტრში მდებარეობს ხუთი ახალგაზრდა გაიტაცეს. ისინი რამდენიმე დღის მანძილზე დაკარგულად ითვლებოდნენ. სოფლის მოსახლეობის განცხადებით მცირე ხნით ადრე რამდენიმე საეჭვო, წვერიანი ადამიანი შეამჩნია. გატაცებული პიროვნებები მალევე იპოვეს და დაკითხვაზე გადაიყვანეს. გათავისუფლებულმა მძევლებმა განაცხადეს, რომ გამტაცებლებს სურდათ გადაეკვეთათ რუსეთის საზღვარი და მათ მთავარ მიზანს საზღვრის მშვიდობიანად გადაკვეთა წარმოადგენდა. ლევან ხუცურაულმა, რომელიც გატაცებულთა შორის იყო, განაცხადა რომ ისინი 26 აგვისტოს გაიტაცეს იარაღის მუქარით. გავრცელებული ინფორმაციით გამტაცებლები ქართულად საუბრობდნენ.

28 აგვისტოს საღამოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ შეიარაღებული ჯგუფი აღმოაჩინეს და მათი გაუვნებელყოფის მიზნით არეალში სპეციალური დანაყოფები (მათ შორის ვერტმფრენები) გადაისროლეს. 29 აგვისტოს დილით შსს-მ განაცხადა, რომ ხეობა დაიბლოკა. ღამის 1-ლ საათზე კი ანტიტერორისტული ოპერაცია დაიწყო. სამინისტრო ამტკიცებდა, რომ დაჯგუფება დაღესტანიდან იყო შემოსული. დაახლოებით 4 საათისათვის სამინისტრომ 14 ადამიანის დაღუპვის ფაქტი გაავრცელა და თქვა, რომ ქართულ შენაერთებთან ექვსი ადამიანი აგრძელებდა ბრძოლას. ნოდარ ხარშილაძის თქმით:

გავრცელებული ინფორმაციით, მძევლები მოლაპარაკების შემდეგ მესაზღვრეებმა ჩაანაცვლეს. სროლა კი მას შემდეგ დაიწყო, რაც მრავალი გაფრთხილების მიუხედავად შეიარაღებული დაჯგუფების წევრებმა დანებებაზე უარი განაცხადეს. 8 სექტემბერს შინაგან საქმეთა მინისტრმა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ დაჯგუფების ერთ-ერთი წევრი, ახმედ ჩატაევი დააკავეს. ის დაჭრილი იყო და შესაბამისი სამედიცინო დახმარება გაეწია. როგორც ცნობილია, ჩატაევი თვითონ ჩაბარდა სასაზღვრო პოლიციას. 30 ოქტომბერს ოპერაცია ოფიციალურად დასრულდა.