iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ხვამლი

ხვამლი, იგივე ხომლი — კირქვული მასივი საქართველოში, ლეჩხუმში, რეგიონის დასავლეთ ნაწილში, ცაგერისა და წყალტუბოს მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2002 მ. ორმაგი კუესტაა. აგებულია ცარცული კირქვებით. სამხრეთისკენ აჩენს 300 მ. სიმაღლის ქარაფს, სადაც მდებარეობს ხვამლის ისტორიული ქვაბ-სახიზარი. ორივე კუესტის ჩრდილოეთი დაფერდება დაცხრილულია მრავალი კარსტული ძაბრით. მღვიმეებიდან აღსანიშნავია თეკენთერი (შესასვლელი წიფლის ფუღუროდან) და ყინულოვანი მღვიმე ბოგა. ხვამლი შემოსილია შერეული ტყით.

ხვამლის შესახებ ჟამთააღმწერელი და „ქართლის ცხოვრება”, ვახუშტი ბატონიშვილი და ივანე ჯავახიშვილი მეტად საინტერესო ცნობებს გვაწვდიან:

საინტერესოა დავით ულუსა და ნარინის დროის მემატიანის ცნობა:

ხვამლი როგორც ანტიკურ-მითოლოგიური ადგილი
ძველი ისტორიული, ანტიკური წყაროებიდან ხვამლი, იგივე ხომლი, მიიჩნევა ბერძნული მითური ლეგენდარული გმირების არგონავტებისა და ჰერაკლეს მოგზაურობის მისტიკურ ადგილად. ხვამლი არის მთა, რომელზედაც ზევსის ბრძანებით მიაჯაჭვეს პრომეთე და რომელიც შემდგომ დაიხსნა ჰერაკლემ. საუკუნის 50-იან წლებში ხვამლს ეწვია იტალიელი მოგზაური და მკვლევარი დანიელა პიზაგალი, რომელიც ბერძნულ ანტიკურ წყაროებზე დაყდნობით ეძებდა არგონავტების, პრომეთეს მიჯაჭვის ადგილებს. როგორც შემდგომ მკვლევარი თავის მოგონებებში წერს, იგი ყველაზე მეტად იმან გააოცა, რომ ადგილობრივმა მაცხოვრებლებმა კარგად იცოდნენ ეს ლეგენდა და მათ ყველაზე მეტად უხაროდათ როცა მტაცებელ სვავს მოინადირებდენენ, რომელიც ლეგენდის თანახმად პრომეთეს გულ-ღვიძლს უკორტნიდა.

ხომლის მთა აგრეთვე ისტორიულ წყაროებზე დაყრდნობით აღწერილი აქვს ფრანგ მწერალ-ფანტასტ ჟიულ ვერნს თავის სათავგადასავლო რომანში „შეუპოვარი კერაბანი”:

2020 წლის 23 ივლისს საქართველოს მთავრობის დადგენილების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორია.
მოსე თოიძის სახლ-მუზეუმი

მოსე თოიძის სახლ-მუზეუმი — მუზეუმი თბილისში, საქართველო. დაარსდა 1968 წელს, ალექსანდრა თოიძის თაოსნობით, რომელსაც გარდაცვალებამდე განაგებდა. არის ხელოვნების კლასიფიკაციის. ინახება 1322 ექსპონატი. სახელმწიფო კონტროლს ახორციელებს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტრო.

მუზეუმში დაცულია ცნობილი ქართველი მხატვრის, მოსე თოიძის ფერწერული ტილოები, გრაფიკული ნამუშევრები, მისი ცხოვრებისა და მოღვაწეობის ამსახველი ფოტო და დოკუმენტური მასალები. მუზეუმში დაცულია აგრეთვე მხატვრის შვილის – მხატვარ ირაკლი თოიძის ნამუშევრები.
იაკობ ნიკოლაძის სახლ-მუზეუმი

იაკობ ნიკოლაძის სახლ-მუზეუმი — მუზეუმი საქართველოს დედაქალაქ თბილისში. დაარსდა 1951 წელს. არის ხელოვნების კლასიფიკაციის. ინახება 112 ექსპონატი. სახელმწიფო კონტროლს ახორციელებს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტრო.

მუზეუმში ექსპონირებულია იაკობ ნიკოლაძის მიერ შესრულებული ქანდაკებები: ბიუსტები, პორტრეტები, ფიგურები. ნამუშევრების ნაწილი დაცულია საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში – ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი.
უჩა ჯაფარიძის სახლ-მუზეუმი

უჩა ჯაფარიძის სახლ-მუზეუმი — მუზეუმი თბილისში, საქართველო. დაარსდა 1988 წელს, ცნობილი ქართველი მხატვრის - უჩა ჯაფარიძის (1906-1986) ბინა – სახელოსნოს ბაზაზე. არის სახელოვნებო კლასიფიკაციის. ინახება 1 456 ექსპონატი. სახელმწიფო კონტროლს ახორციელებს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტრო.

მუზეუმში დაცულია მხატვრის ფერწერული ტილოები, გრაფიკული ნამუშევრები, მისი ცხოვრებისა და მოღვაწეობის ამსახველი ფოტო და სხვა დოკუმენტური მასალები.
პამპა

პამპა (, მრ. რ., ნასესხებია ინდიელთა ტომის კეჩუას ენიდან):
მეტწილად ბალახეული მცენარეულობით შემოსილი ზოგიერთი ვაკე ადგილის სახელწოდება სამხრეთ ამერიკაში. საკუთრივ პამპა ეწოდება ბუნებრივ არეს არგენტინაში ს.გ. 29—30° შორის. პამპის ზედაპირი აღმოსავლეთით დაბალია და დანაოჭებულია (სიმაღლე30—150 მ), დასავლეთით განვითარებულია დიუნები, სამხრეთ-აღმოსავლეთით არის სიერა-დელტანდილის და სიერა-დე-ლა-ვენტანის მთის მასივები (სიმაღლე 1250 მ-მდე). ჰავა სუბტროპიკულია. იანვარში საშუალო ტემპერატურა 19-იდან 24°-მდე. ივლისში 6-იდან 10°-მდე. ნალექები 800—950 მმ წელიწადში. იცის ძლიერი სამხრეთის ქარები — პამპეროსი. მთავარი მდინარეა პარანა. მოჰყავთ ხორბალი და სიმინდი.
სამხრეთ ამერიკის სამხრეთ ნაწილის სუბტროპიკული სტეპური მცენარეულობა, რომელიც შექმნილია უპირატესად მარცვლოვნებისა და ნაირბალახებისაგან. მარცვლოვნებიდან დამახასიათებელია ურო, კორტადერია (პამპის ბალახი), ვაციწვერა, არისტიდა, შვრიელა, ცახცახა, წივანა, კეწეწურა; რთულყვავილოვნებიდან — თავზვითელა; სხვა ოჯახებიდან — ქოთანა, ცერცველა, წითელი ვერბენა;ბევრია ზამბახისებრნი, ძაღლყურძენასებრნი. ცხოველებიდან პამპაში გვხვდება თეთრკუდა ირემი, პუმა, პამპასის კატა, ჯავშნოსნები, ვისკაშა.
რიო-ნეგრო (ამაზონი)

რიო-ნეგრო ( – „შავი მდინარე“) — მდინარე სამხრეთ ამერიკაში, ამაზონის მარცხენა შენაკადი, რომელიც ამაზონს უერთდება ბრაზილიაში, ქალაქ მანაუსის სიახლოვეს. ნავსადგური ოკეანიდან 1600 კმ-ითაა დაშორებული, მაგრამ მაინც იღებს საზღვაო გემებს. მდინარის სიგრძე 2 250 კმ-ია, ხოლო აუზის ფართობი 691 000 კმ².

რიო-ნეგრო სათავეს იღებს კოლუმბიაში, ანდების მთებში. შემდეგ გაედინება ვენესუელის ტერიტორიაზე, რის შემდეგაც გადადის ბრაზილიაში. კოლუმბიაში მას რიო-გაიანიას სახელით იცნობენ.

მდინარის წყალი შავი ფერისაა, რაც რკინისა და ორგანული ნივთიერებების მაღალი შემცველობით არის განპირობებული.
შპიცბერგენი და იან-მაიენი

შპიცბერგენი და იან-მაიენი — სტატისტიკური ტერმინი, რომელიც ეხება ორ ნორვეგიულ ტერიტორიას, ისინი მდებარეობს არქიკულ ოკეანეში:
შპიცბერგენის სახელი წარმოდგება ამავე სახელწოდების, არქიპელაგის უდიდესი კუნძულისგან.
იან-მაიენის კუნძულს სამხრეთიდან ესაზღვრება ატლანტის ოკეანე. სამხრეთით მდებარეობს აგრეთვე ისლანდია, ხოლო დასავლეთით არის გრენლანდია.

ეს კუნძულები დაჯგუფებულია 3166-1-ის კოდის ქვეშ "".

ეს ორი ტერიტორია გეოგრაფიულად ევროპაში მდებარეობს, თუმცა იან მაიენი თავისი მდებარეობით გარკვეულწილად ამერიკასაც ეკუთვნის.
დუგლასი (კუნძული მენი)

დუგლასი — დიდი ბრიტანეთის გვირგვინის მიწა — მენის კუნძულის დედაქალაქი 1863 წლიდან. წარმოადგენს კუნძულის სატრანსპორტო და ეკონომიკური ცენტრს. მოსახლეობა — 26 218 ადამიანი (2006), ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს კუნძულის მოსახლეობის ერთ მესამედს.

ქალაქის ტრანსპორტი მთელ მსოფლიოში აღსანიშნავია, აქ კვლავ მოქმედებს ცხენების ტრამვაი. აქვე მდებარეობს ტინვალდი — ერთ-ერთი უძველესი პარლამენტი მსოფლიოში. ქალაქის სიახლოვეს მიედინება ორი მდინარე — დუ და მინი. დუგლასის ირგვლივ მდებარეობენ მთები.
დრაკონის ცეკვა

დრაკონის ცეკვა — ტრადიციული ჩინური ცეკვა, რომელიც განასახიერებს მოცეკვავე დრაკონს. ერთი დრაკონის ცეკვაში საჭიროა 50-მდე ადამიანი. ჩინელები ხშირად ცეკვავენ სხვადასხვა ტრადიციული დღესასწაულების დროს, აგრეთვე მოწყობილ აღლუმებსა და ახალ წელს.

დრაკონის ცეკვა ტაივანის ეროვნული დღესასწაულია, რომელსაც 10 დეკემბერს აღნიშნავენ.
სენტ-ჰელიერი

სენტ-ჰელიერი (, , , ) — დიდი ბრიტანეთის გვირგვინის მიწა — ჯერზის უდიდესი დასახლებული პუნქტი და დედაქალაქი. მდებარეობს სამხრეთ ჯერზში, მცირე ყურის სანაპირო ზოლში. სენტ-ჰელიერი წარმოადგენს კუნძულის თორმეტი ადმინისტრაციული ერთეულიდან ერთ-ერთს. აქვე მდებარეობს კუნძულის პარლამენტი და ყველაზე დიდი პორტი.

მოსახლეობა შეადგენს 28,3 ათას ადამიანს (2001), აქ ცხოვრობს კუნძულის მოსახლეობის დაახლოებით ერთი მესამედი. იგი ასევე არის ჯერზის ეკონომიკური ცენტრი.

ქალაქს სახელი ეწოდება ქრისტიანი მოწამის წმინდა ჰელიერის პატივსაცემად ( საუკუნე), რომელიც მეკობრეებმა მოკლეს.
სენტ-პიტერ-პორტი

სენტ-პიტერ-პორტი — დიდი ბრიტანეთის გვირგვინის მიწა — გერნზის უდიდესი დასახლებული პუნქტი და დედაქალაქი.

ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 18 207 ადამიანს (2014), დასახლებული პუნქტი მდებარეობს აღმოსავლეთ გერნზიში, ქალაქის ფართობი — 6,5 კმ². აქ მდებარეობს კუნძულის მცირე პორტი. სენტ-პიტერ-პორტის გარშემო მდებარეობს მცირე ბორცვები, სამხრეთით არის კლდოვანი ადგილები.

სენტ-პიტერ-პორტი არის კუნძულის ათი ადმინისტრაციული ერთეულიდან ერთ-ერთი, ქალაქი იყოფა ორ ოლქად.

ქალაქში საკმაოდ ბევრი შუასაუკუნოვანი ნაგებობაა, სწორედ ამიტომ აქ განვითარებულია ტურიზმი.
საქსოვი დაზგა

საქსოვი დაზგა — მანქანა, რომელიც ქსოვილს ამზადებს.

ძველებურ დაზგებს ქსოვილის დასამზადებლად დღესაც იყენებენ. იგი ახლანდელთან შედარებით გაცილებით მოუხერხებელია. დღეისათვის ქსოვილის დამზადება უზარმაზარ ფაბრიკებში, სპეციალურ მექანიზებულ სართავ დაზგებზე ხდება. საქსოვმა დაზგამ უდიდესი როლი შეასრულა კაციბრიობის ისტორიაში. მან ფაქტობრივად შემოსა ადამიანი. კარგად ჩაცმის კულტურა უხსოვარი დროიდან მოდის. დღეს კი ტანსაცმლის მოდა მრეწველობის, კულტურისა და გართობის ერთ-ერთი თვალსაჩინო დარგია.
ნინო როტა

ნინო როტა (; დ. 3 დეკემბერი, 1911, მილანი — გ. 10 აპრილი, 1979, რომი) — იტალიელი კომპოზიტორი, წერდა კინო-მუსიკას. უმუშავია სხვადასხვა ცნობილ რეჟისორებთან, მათ შორის ფედერიკო ფელინი, ლუკინო ვისკონტი, ფრენსის ფორდ კოპოლა. მისი ნამუშევრებიდან ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილია საუნდტრეკები კოპოლას ტრილოგიიდან „ნათლია“.

ბიოგრაფია
თავისი ხანგრძლივი კარიერის განმავლობაში როტა არაჩვეულებრივად ნაყოფიერი კომპოზიტორი გამოდგა. მან დაწერა 150-ზე მეტი საუნდტრეკი იტალიური და სხვა ფილმებისათვის 1930-იანი წლებიდან დაწყებული გარდაცვალებამდე — 1979 წლამდე. 46-წლიან პერიოდში, საშუალოდ ის ყოველწლიურად სამ საუნდტრეკს წერდა, ხოლო ყველაზე ნაყოფიერ პერიოდში – გვიანი 1940-იანი წლებიდან შუა 1950-იან წლებამდე – საშუალოდ ათ საუნდტრეკს. კარიერის განმავლობაში მას ასევე დადგმული აქვს ათი ოპერა, 5 ბალეტი და სხვ. დაწერილია აქვს მუსიკა თეატრებისთვისაც.

ფილმოგრაფია
ავსტრალაზია

ავსტრალაზია — მსოფლიოს რეგიონი, რომელიც მოიცავს აღმოსავლეთ აზიის ნაწილს, ავსტრალიას, ახალ ზელანდიას და ოკეანეთის კუნძულებს.

რეგიონის შემადგენლობაში შედის ინდონეზიის, ახალი ზელანდიის და ახალი გვინეის კუნძულები. ხშირ შემთხვევაში ავსტრალაზიაში განიხილავენ მხოლოდ ავსტრალიას და ახალ ზელანდიას. ეს ტერიმინის დამკვიდრებულია 1756 წლიდან.
განაყოფიერება

განაყოფიერება — ქალისა და მამაკაცის გამეტების ერთ უჯრედად შეერთება. მიღებული უჯრედი უკვე ახალი ორგანიზმია და მას ზიგოტა ეწოდება ( „შეწყვილებული“). ზიგოტა არა მარტო უჯრედია, არამედ ახალი ორგანიზმია განვითარების ერთუჯრედოვან სტადიაზე. მაშასადამე, განაყოფიერების ბიოლოგიური არსი მდგომარეობს გამეტების ურთიერთასიმილაციასა და დედისა და მამის გენეტიკური ინფორმაციის - ქრომოსომათა ორი ჰაპლოიდური ნაკრების შეერთებაში, რის შედეგადაც ინდივიდუალური სასქესო უჯრედები ქრება და საწყისს აძლევს ახალ ორგანიზმს - დიპლოიდური ნაკრების შემცველ ზიგოტას. გამეტების შეხვედრა მიმდინარეობს მდედრობით სასქესო გზებში (შინაგანი განაყოფიერება) ან გარე გარემოში, მაგალითად, წყალში (გარეგანი განაყოფიერება), უმაღლეს ძუძუმწოვრებსა და ქალში განაყოფიერება კვერცხსავალის ზედა გარეთა მესამედში - ამპულურ ნაწილში მიმდინარეობს. მალე ოვულაციის შემდეგ კვერცხუჯრედი ხვდება კვერცხსავალის (საშვილოსნოს ლულის) ფოჩზე, მერე კი მის ამპულურ ნაწილში.
სპერმატოგენეზი

სპერმატოგენეზი ( — თესლი; — განვითარება) — მამრობითი გამეტების, სპერმატოზოიდების წარმოქმნის პროცესი სათესლე ჯირკვლებში. სპერმატოგენეზში არჩევენ ოთხ პერიოდს: გამრავლების, ზრდის, მომწიფებისა და ფორმირების (სპერმატოგენეზის საბოლოო პერიოდი - სპერმატოზოიდების ჩამოყალიბების პერიოდი - სპერმიოგენეზი) პერიოდებს. ამ პერიოდების შესაბამის სპერმატოგენური ეპითელიუმის (რომელიც ასრულებს სპერმატოგენეზისა და სპერმიოგენეზის ფუნქციებს) უჯრედულ ფორმებს ეწოდება:
სპერმატოგონიები
პირველი რიგის სპერმატოციტები
მეორე რიგის სპერმატოციტები, ანუ პრესპერმიციტები
სპერმატიდები და შემდგომ სპერმატოზოიდები

სპერმიოგენეზის, ანუ სპერმატიდების სპერმატოზოიდებად გარდაქმნის გამოვლინებაა:

ფირფიტოვან კომპლექსში აკრობლასტის (აკრობლასტი - - აკროსო (სომა) - ბერძ. - ღივი - ფირფიტოვანი კომპლექსის წარმონაქმნი სპერმატიდის ციტოპლაზმაში. აკროსომის ნერგი) ჩამოყალიბება;
აკრობლასტის დიფერენცირება აკროსომად;
ცენტროსომის გადაადგილება აკროსომიდან საწინაააღმდეგო მიმართულებით;
დისტალური ცენტრიოლების გაყოფა წინა და უკანა ცენტრიოლებად;
შოლტის გამოცალკავება დისტალური ცენტრიოლის წინა ნაწილიდან;
დისტალური ცენტრიოლის გარდაქმნა რგოლად
ბირთვის გამკვრივება;
შოლტის პროქსიმული ნაწილის გარშემო მიტოქონდრიების სპირალური განლაგება.

სპერმატოგენეზის ერთ-ერთი მთავარი მოვლენაა მეიოზი, რომლის შედეგადაც ხორციელდება ქრომოსომების რედუქცია და დიპლოიდური ქრომოსომების გარდაქმნა ჰაპლოიდურ უჯრედებად.
პაგო-პაგო

პაგო-პაგო — ამერიკის შეერთებული შტატების ტერიტორიის ამერიკის სამოას ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს კუნძულ ტუტუილაზე, ზღვის დონიდან 3 მეტრ სიმაღლეზე. მოსახლეობა 3656 ადამიანი (2010). საზღვაო პორტია. ძირითადად გადააქვთ კონსერვირებული თინუსი. კუნძულზე მდებარეობს აშშ-ს სამხედრო-საზღვაო ბაზა.

გეოგრაფია
მდებარეობს მთებს იქით, რომლებიც დაფარულია ხშირი ტყეებით, მცირე ყურეში, რომელთა ნაპირებიც ძლიერ დაკლაკნილია, კუნძულ ტუტუილას სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროზე, პრაქტიკულად მთლიანად განცალკევებულ ბუნებრივად დაცული ღრმაწყლიანი პორტის აკვატორიასთან.

ისტორია
1872 წელს სამოას უმაღლესი ბელადის მაუგას მიერ ამერიკელთათვის გამოყოფილ მიწის პატარა ნაწილზე,, მე-3 თანრიგის კაპიტანმა რ. ბ. მიდიმ აშშ-ს სამხედრო-საზღვაო ძალებისათვის დააარსა პორტი. 1900—1951 წლებში იყო საკმაოდ ძლიერი საზღვაო ბაზა, დღეისათვის კი — რეგულარული პორტი სხვადასხვა ტიპის შემოსული გემების მომსახურებისათვის. 2009 წლის 29 სექტემბერს ქალაქს თავს დაატყდა ცუნამი, რომელიც გამოიწვია წყალქვეშა მიწისძვრამ მაგნიტუდით 8,3 ბალი 120 კმ-ით სამხრეთ წყნარ ოკეანეში. ცუნამის შედეგად ქალაქმაც და მთელმა არქიპელაგმა განიცადა დიდი ზარალი — დაიღუპა მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი და განადგურდა ბევრი სოფელი.

ეკონომიკა
მთავარი საექსპორტო კულტურაა — კონსერვირებული თინუსი. 1964 წელს გახსნილმა საერთაშორისო აეროპორტმა, რომელიც ნაწილობრივ გაშენებულია გვერდით მდებარე რიფზე, გამოიწვია ტურიზმის აღმავლობა. პაგო-პაგო აღწერილია სომერსეტ მოემის მოთხრობაში „წვიმა“, როგორც ჩამორჩენილი ქალაქი ცხელი და ნესტიანი კლიმატით, დღეისათვის კი საცხოვრებელი და სამრეწველო ცენტრი. ქალაქის აგლომერაცია შედგება რამდენიმე სოფლისაგან, მათ შორის ფანგატაუფისაგან , სადაც განლაგებულია საკანომდებლო და სასამართლო ხელისუფლების ორგანოები და უტულაიებისგან , სადაც განლაგებულია აღმასრულებელი ხელისუფლების ორგანოები.

საინტერესო ფაქტი
ქალაქის ტელეანძაში არაა ლიფტი და აქ თანამშრომლები და ტურისტები ადიან ფუნიკულიორით.
პორტ-ვილა

პორტი-ვილა — ვანუატუს დედაქალაქი და ყველაზე დიდი ქალაქი. მდებარეობს წყნარი ოკეანის სამხრეთ-დასავლეთით, ახალი ჰებრიდების არქიპელაგის სამხრეთულ კუნძულ ეფატეს სამხრეთ-დასავლეთ სანაპიროზე. 2009 წლის აღწერით დედაქალაქში ცხოვრობს 44 040 ადამიანი.

პორტ-ვილა არის ქვეყნის ეკონომიკური, პოლიტიკური და კულტურული ცენტრი.

გეოგრაფია
ქალაქი გაშენებულია ოკეანის სანაპირო ზოლში, მის სიახლოვეს კი არის დაბალი სიმაღლის მთები. პორტი-ვილა მდებარეობს ტროპიკულ კლიმატურ ზონაში მშრალი და ცხელი სეზონებით, ასევე წვიმიანი სეზონებით.

ისტორია
პორტ-ვილის ტერიტორიაზე მრავალი საუკუნის განმავლობაში ცხოვრობდნენ მელანეზიელები. 1606 წელს აქ პირველი ევროპელები პედრო ფერდინანდ კიროსი და ლუის ვაეს დე ტორესი მივიდნენ.

ტერიტორიის კოლონიზაცია, რომელზეც მდებარეობს პორტ-ვილა, დაიწყო საპორტო ტერიტორიის დასახლებით. 1882 წელს, მიუხედავად ხანგრძლივი გვალვისა და მალარიის ეპიდემიისა, ეფატეს კომერციული ცენტრი გახდა ვილა.

1906 წელს ვილა გამოცხადდა კოლონიის დედაქალაქად და იქ განთავსდა მთავრობა. მისი მთავარი ქუჩა იმ დროს იყო ვიწრო ბილიკი, რომელიც ერთმანეთთან აკავშირებდა კომპანია -ის და ახალი ჰებრიდების ფრანგული გამომცემლობის შენობის საწყობებს. ეს იყო ღარიბი ქალაქი, დასახლებული უპირატესად მაწანწალებით და ახალი კალედონიის ციხეებიდან გამოშვებული დამნაშავეებით.

1920-იან წლებში ვილის პირველი ოტელის ტერიტორიაზე ხდებოდა სხვადასხვა სახის გამოსვლები. «შრომის წლებში» პლანტატორები მონა-მელანეზიელებს ვალუტის სახით იყენებდნენ. ბევრი მონის მდგომარეობაში მყოფი კუნძულელი, დგებოდნენ მწკრივში კედელთან, იმ იმედით, რომ მეპატრონე შეიწყალებდა მათ.

1930-იან წლებში ევროპელი მოსახლეობის რაოდენობამ დაიწყო მკვეთრი ვარდნა, დღეისათვის მათი რაოდენობა ქალაქში შეადგენს 1000 ადამიანზე ცოტათი ნაკლებს. ყოველკვირეულად დიდი ბრიტანეთის მუდმივი წარმომადგენელი აწყობდა შეხვედრებს ბრიტანულ ელიტასთან კოკტეილების მირთმევით.

ეკონომიკა
ქალაქი ქვეყნის კომერციული ცენტრია. ერთი შეხედვით ისე სჩანს, თითქოს ქალაქში მარტო ფრანგები ცხოვრობდნენ, მაგრამ იგი მულტიეროვნულია, იქ ცხოვრობენ ნი-ვანუატუ, ინგლისელები, ფრანგები, ჩინელები და ვიეტნამელები. დიდი სავაჭრო პორტი, ქალაქში მდებარეობს საავადმყოფოები, ოტელები, კაზინოები, რამდენიმე ბაზარი, სპორტული სტადიონი, კულტურის სახლი, პედაგოგიური ინსტიტუტი, სამხრეთ წყნარი ოკეანის უნივერსიტეტის საერთო საცხოვრებელი, რამდენიმე ხორცის და თევზის გადამამუშავებელი ქარხანა.

ქალაქის სიახლოვეს მდებარეობს ნავსადგური და ბაუეფილდის საერთაშორისო აეროპორტი.

არქიტექტურა
პორტ-ვილის არქიტექტურაზე აისახა ბრიტანული, ფრანგული და მელანეზიური კულტურის გავლენა. ქალაქის ერთ-ერთი ყველაზე ღირსშესანიშნავი შენობაა საკრე-კიორის მონასტერი (წმინდა გულის; ), რომელიც შედის პორტ-ვილას ეპარქიაში; 1992 წელს ჩინელი მუშების დახმარებით აშენდა პარლამენტის შენობა.

დამეგობრებული ქალაქები
შანხაი, ჩინეთი
ჯეიმზ ჰორნერი

ჯეიმზ ჰორნერი ( დ. 14 აგვისტო, 1953 — გ. 22 ივნისი, 2015) — ამერიკელი კინო-კომპოზიტორი, ორკესტრის დირიჟორი.

ფილმოგრაფია
ჯილდოები
ოსკარი
საუკეთესო მუსიკა: ფილმისთვის „ტიტანიკი“
საუკეთესო სიმღერა: ფილმისთვის „ტიტანიკი“

ოქროს გლობუსი
საუკეთესო საუნდტრეკი: ფილმისთვის „ტიტანიკი“
საუკეთესო სიმღერა: ფილმისთვის „ტიტანიკი“
სიმღერების ავტორი

სიმღერების ავტორი — მუსიკოსი, რომელიც წერს ტექსტს ან მუსიკას (ან ორივეს ერთად) სიმღერებისათვის. მას, ვინც მხოლოდ ტექსტებს წერს, შესაძლოა ეწოდოს ტექსტების ავტორი, ხოლო ვინც მხოლოდ მუსიკას წერს - კომპოზიტორი. სიმღერების ავტორები ხშირ შემთხვევაში თავად ასრულებენ საკუთარ დაწერილ სიმღერებს. როკსა და მეტალის ჟანრში დაწერილი სიმღერები ძირითადად ჯგუფებს ეკუთვნით, სადაც ეს ფუნქციები ან თანაბრადაა გადანაწილებულია ჯგუფის წევრებს შორის, ან ძირითადად ერთ-ერთი წევრია სიმღერების ავტორი; პოპის ჟანრში შექმნილი მუსიკას კი უმეტესად ისინი არ წერენ, ვინც ასრულებენ: მუსიკას კომპოზიტორები წერენ, ტექსტებს - ტექსტების ავტორები, ხოლო შემსრულებელი მომღერალი მღერის მას.

სიმღერის ავტორები ზოგჯერ ქმნიან საკუთარ მუსიკალურ გამომცემლობებს, ხოლო სხვები ქირაობენ მათ.

ზოგიერთ უნივერსიტეტში, ინსტიტუტებსა და როკის სკოლაში ისწავლება ძველმოდური მიდგომები სიმღერების წერასთან დაკავშირებით. თანამედროვე მუსიკალური ტექნიკისა და ბიზნესის ცოდნაა საჭირო, რათა წარმატებული მუსიკალური კარიერა გაიკეთოს სიმღერების ავტორმა, თუმცა ზოგიერთმა მათგანმა ამ ცოდნის გარეშეც მიაღწია წარმატებას.

სიმღერების წერიდან და გამოცემიდან მიღებული შემოსავლები შესაძლოა სიმღერების ავტორის ერთადერთი საარსებო წყაროც კი იყოს. თუ სიმღერა გახდება ჰიტი, მისი არალეგალურად კოპირება და/ან გაყიდვა ამერიკის (და სხვა მრავალი ქვეყნის) საავტორო უფლებების კანონმდებლობით ისჯება. ეს უფლებები შესაძლოა იყოს ყიდვის, გაყიდვის და გადაცემის ობიექტი, რის შემდეგაც საავტორო უფლებები ერთი სუბიექტიდან გადადის მეორეზე.
ვოკალისტი

ვოკალისტი (მომღერალი) — მუსიკოსი, რომელიც ინსტრუმენტად იყენებს საკუთარ ხმას, რომელსაც აფორმირებს იგი რიტმურად და მელოდიურად. ვოკალისტის მიერ შესრულებულ მუსიკას სიმღერა ჰქვია, რომელსაც შესაძლოა ახლდეს (ან არ ახლდეს) აკომპანემენტი, შესრულებული ერთი ინსტრუმენტალისტიდან დაწყებული სიმფონიური ორკესტრით დამთავრებული. სიმღერა ხშირად სრულდება მომღერლების ჯგუფის მიერ, რომელთაც განსხვავებული ხმის დიაპაზონი აქვთ, როგორც ხდება ეს ანსამბლში, ან ინსტრუმენტალისტების ჯგუფთან ერთად, როგორც ხდება ეს როკ-ჯგუფში.

სიმღერა შესაძლოა იყოს არაფორმალური და შესრულდეს საკუთარი სიამოვნებისთვის, მაგალითად სიმღერა აბაზანაში ან კარაოკე, ან იყოს ძალიან ფორმალური, როგორც ეს საეკლესიო ლიტურგიებზეა ან პროფესიონალურ ჩაწერებზე სტუდიაში ან კონცერტებზე. პროფესიონალურად სიმღერა ხშირად მოითხოვს ხმის გამუდმებულ წვრთნასა და დამუშავებას. პროფესიონალი ვოკალისტები ხშირად აგებენ საკუთარ კარიერას რომელიმე კონკრეტული ჟანრის გარშემო, როგორიცაა კლასიკური მუსიკა ან როკ მუსიკა. ხშირად ისინი მიმართავენ კვალიფიციურ ხმის პედაგოგებს ხმის დასახვეწად და შესანარჩუნებლად.
ტურკანის ტბა

ტურკანის ტბა (ყოფილი რუდოლფის ტბა) — ტბა კენიასა და ეთიოპიაში. მდებარეობს აღმოსავლეთ აფრიკის რღვევის ხაზში. ტბასთან აღმოჩენილია ტურკანის ბიჭი, ჩონჩხი, რომლის ასაკი 1,6 მილიონი წელია.

აღმოაჩინეს მოგზაურებმა — უნგრელმა სამუელ ტელეკიმ და ავსტრიელმა ლუდვიგ ფონ ჰენელმა. უწოდეს ავსტრიის უფლისწულის სახელი.
ჯაზ-ფიუჟენი

ჯაზ-ფიუჟენი , აგრეთვე ცნობილი როგორც ჯაზ-როკი — როკ-მუსიკის ჟანრის შერეული ქვეჟანრი, რომელიც წარმოიშვა 1960-იან წლებში, ჯაზისა და სხვადასხვა მუსიკალური სტილის აღრევით. იგი შეიცავდა ფანკისა და რიტმ ენდ ბლუზის ელემენტებს და მოგვიანებით დაემატა ელექტრონული ინსტრუმენტები. ჯაზ-ფიუჟენი ხშირად ჟღერდა ამა თუ იმ მუსიკოსის ჩანაწერებში, რომლებიც გამოირჩეოდა იმპროვიზაციით.
მენენგაი

მენენგაი (მას. გვამების ადგილი) — მასიური ფარისებრი ვულკანი მსოფლიოში ერთ-ერთი უდიდესი კალდერით. მდებარეობს კენიაში, ქალაქ ნაკურუსთან ახლოს, დიდი რიფტული ხეობის ფარგლებში. მისი სიმაღლეა 2278 მეტრი. მძინარე ვულკანია. მენენგაის კალდერა უდიდესია კენიაში და სიდიდით მეორეა აფრიკაში. კალდერის დიამეტრია 12 კილომეტრი. ვულკანმა ეს სახელი მიიღო 1854 წელს მასაის ორ ეთნიკურ ჯგუფს შორის მომხდარი სისხლიანი შეტაკების შემდეგ, რომლის შედეგადაც ასობით დამარცხებული ჯარისკაცი ჩაყარეს ვულკანის კრატერში.
პანკ-როკი

პანკ-როკი — როკ-მუსიკის ჟანრი, რომელიც წარმოიშვა 1970-იანი წლების მეორე ნახევარში. ერთ-ერთი პირველი და ცნობილი პანკ-ჯგუფი იყო .

თავდაპირველად ჟანრი წარმოადგენდა მტკიცე ლოზუნგს არსებული საზოგადო ყოფის წინააღმდეგ და გამოიყენებოდა საპროტესტოდ. პანკ-როკის მიმდევრებს ახასიათებდა ანარქიისადმი მიდრეკილება და ინტერესი. მოგვიანებით ჟანრის იდეოლოგია ოდნავ შეიცვალა და წარმოიშვა მისი ქვეჟანრებიც.
უგანდის გეგმა

უგანდის გეგმა – პროგრამა, რომელიც ბრიტანეთის მთავრობამ შესთავაზა სიონისტურ მოძრაობას 1903 წელს, რომლის მიხედვითაც ებრაული სახელმწიფო უნდა ჩამოყალიბებულიყო თანამედროვე კენიის ტერიტორიაზე და მისთვის უნდა ეწოდებინათ უგანდა.

შეთავაზება
1903 წლის 14 აგვისტოს ბრიტანეთის კოლონიების მინისტრმა ჯოზეფ ჩემბერლენმა სიონისტური მოძრაობის პრეზიდენტს თეოდორ ჰერცლს შესთავაზა ებრაელების განსახლება აღმოსავლეთ აფრიკაში.

მკვლევრების აზრით, ბრიტანეთის ეს შეთავაზება ემსახურებოდა რამდენიმე მიზანს. ძირითადი მიზანი იყო აღმოსავლეთი აფრიკის, როგორც ბრიტანეთის კოლონიის განვითარება და აქ რკინიგზის მშენებლობა. გარდა ამისა, ბრიტანეთს ბრიტანეთის აფრიკაში თეთრკანიანი მოსახლეობის მოზიდვა სურდა, რათა თავისი კოლონიზაცია გაეძლიერებინა.

სიონისტების დამოკიდებულება
პროგრამა შეხვდა მტკიცე წინააღმდეგობას მეექვსე სიონისტურ კონგრესზე. იდეას მხარი დაუჭირა თ. ჰერცლმა, იგი აპირებდა მჭიდრო ურთიერთობების დამყარებას ბრიტანეთის მთავრობასთან და იმედოვნებდა შემდეგ მის მხარდაჭერას, რათა შეექმნა ებრაული დასახლებები ელ-არიშსა და პალესტინაში. რუსეთის სიონისტთა უმრავლესობა, რომელთაც იეხიელ ჩლენოვი და მენახემ უსიშკინი მეთაურობდნენ, გეგმის წინააღმდეგ გამოვიდა. საერთო ჯამში 295 დელეგატიდან 172 წინააღმდეგი იყო, ხოლო 123 მომხრე.
ნაირობის ეროვნული პარკი

ნაირობის ეროვნული პარკი მდებარეობს ქალაქ ნაირობის მიჯნაზე, კენია. დაარსდა 1946 წელს და კენიის პირველი ეროვნული პარკი იყო. მდებარეობს ნაირობის ცენტრიდან დაახლოებით 7 კმ-ში და ქალაქისგან მხოლოდ ღობით არის შემოფარგული. რის გამოც პარკიდან მკაფიოდ ჩანს ქალაქის ცათამბჯენები. შესაბამისად, ქალაქთან სიახლოვე ხშირად პრობლემას უქმნის ადმიანებსა და გარეულ ცხოველთა გვერდიგვერდ ცხოვრებას, ასევე დაბრკოლებების უქმნის ცხოველთა მიგრაციის გზებს.

მიუხედავად ცივილიზაციასთან სიახლოვისა და აფრიკულ ეროვნულ პარკებთან შედარებითი სიმცირისა, ნაირობის ეროვნულ პარკში გარეულ ცხოველთა საკმაო სიჭარბეა. მიგრანტი ჩლიქოსნები მშრალი სეზონის პერიოდში ამ პარკში იყრიან თავს. ეს ასევე კენიის ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული ნაკრძალია მარტორქებისთვის.
ჟირაფის მამული

ჟირაფის მამული — მცირე სასტუმრო ნაირობის ლანგატის გარეუბანში (კენია), რომელიც აშენდა 1932 წელს და დეივიდ დუნკანის მიერ და ჟირაფების ცენტრთან ერთად გადაშენების პირას მყოფი როტშილდის ჟირაფების თავშესაფარია. აქვე მოქმედებს ჟირაფების შეწყვილებისა და გამრავლების ცენტრი, რომელიც ხელს უწობს წყვილთა გარეულ პირობებთან ადაპტირებასა და უზრუნველყოფს ამ ქვესახეობის დაცვას.
კენიის ეროვნული მუზეუმი

კენიის ეროვნული მუზეუმი – ისტორიისა და კულტურის სახელმწიფო მუზეუმი კენიაში.

ისტორია
მუზეუმი ოფიციალურად გაიხსნა 1930 წლის 30 სექტემბერს. თავდაპირველად ეწოდებოდა კორენდონის მუზეუმი, კენიის გუბერნატორის სერ რობერტ კორენდონის პატივსაცემად. 1963 წელს, კენიის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ მას ეწოდა ნაირობის ეროვნული მუზეუმი.
ქვეითსაწინააღმდეგო ნაღმი

ქვეითსაწინააღმდეგო ნაღმი – ნაღმის სახეობა, რომელიც გამოიყენება ადამიანის წინააღმდეგ. მისი მიზანი არის არა ადამიანის ლიკვიდაცია, არამედ მისთვის მძიმე ჭრილობების მიყენება და სხეულის დასახიჩრება, რამაც უნდა გამოიწვიოს მოწინააღმდეგის ლოგისტიკური დატვირთვის ზრდა (უმეტესწილად სამედიცინო თვალსაზრისით) და მისი დემორალიზება. ამგვარი ნაღმი, როგორც წესი თვითფეთქებადია, რაც განსხვავებით დისტანციური ნაღმებისაგან გამორიცხავს სამხედრო და სამოქალაქო პირებს შორის გარჩევის შესაძლებლობას.

საერთაშორისო საზოგადოებას საკმაოდ ერთჯეროვანი ნეგატიური დამოკიდებულება გააჩნია ქვეითსაწინააღმდეგო ნაღმებისადმი. 1997 წლის ოტავის კონვენციის მიხედვით, რომლის რატიფიკაცია 2010 წლის აპრილისათვის 156 ქვეყანამ მოახდინა, იკრძალება ქვეითსაწინააღმდეგო ნაღმების პროდუქცია, გამოყენება, შენახვა და გასხვისება.