iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ქეთი წაწალაშვილი

ქეთი წაწალაშვილი (დ. 10 ივნისი, 1992) — ქართველი მოჭადრაკე, ქალი დიდოსტატი 2011 წლიდან.

ბიოგრაფია
ქეთი წაწალაშვილი არაერთხელ წარსდგა საქართველოს სახელით ევროპის ახალგაზრდულ და მსოფლიოს ახალგაზრდულ ჩემპიონატებზე სხვადასხვა ასაკობრივ ჯგუფებში, სადაც მან მოიპოვა ექვსი მედალი: 2 ოქროს (2007 წელს, მსოფლიოს ახალგაზრდულ ჩემპიონატზე და 2010 წელს, ევროპის ახალგაზრდულ ჩემპიონატზე) 2 ვერცხლის (2009 წელს, მსოფლიოს ახალგაზრდულ ჩემპიონატაზე და 2009 წელს ევროპის ახალგაზრდულ ჩემპიონატზე) და 2 ბრინჯაოს მედალი (2007 წელს, ევროპის ახალგაზრდულ ჩემპიონატზე და 2008 წელს, მსოფლიო ახალგაზრდულ ჩემპიონატზე).

ქეთი წაწალაშვილმა მოიგო მრავალი საერთაშორისო საჭადრაკო ტურნირი, მათ შორის 2010 წლის, ფლორენსიო კამპომანესის ქალთა მემორიალური ტურნირი ანკარაში.

2008 წელს მას მიენიჭა ფიდე-ს საერთაშორისო ქალთა ოსტატის წოდება და სამი წლის შემდეგ მიიღო ფიდე-ს საერთაშორისო ქალი დიდოსტატის ტიტული.

რესურსები ინტერნეტიდან

ქეთი წაწალაშვილი ჭადრაკის თამაშები 365.-ზე
იშიგ (ჟურნალი)

„იშიგ“ (; ქართულ თარგმანში „სინათლე“) — პირველი ქალთა ყოველკვირეული ჟურნალი აზერბაიჯანულ ენაზე.

ისტორია
აზერბაიჯანელმა მილიონერმა, ქველმოქმედმა, მუსულმანურ სამყაროში ცნობილი გოგონების გიმნაზიის დამფუძნებელმა ჰაჯი ზეინალაბდინ თაღიევმა აზერბაიჯანში დააარსა პირველი ქალთა გაზეთი სახელწოდებით „იშიგ“ („სინათლე“). მისი პირველი ნომერი გამოიცა 1911 წლის 22 იანვარს. 1911 წლის იანვრიდან 1912 წლის დეკემბრამდე გამოდიოდა გაზეთის 64 (ზოგიერთი წყაროს მიხედვით 68) ნომერი. ჟურნალის რედაქტორი იყო ექიმი ხადიჯა ალიბეკოვა, აზერბაიჯანის ერთ-ერთი განმანათლებელი ქალი, რომელიც აქტიურად მონაწილეობდა ქვეყნის სოციალურ და კულტურულ ცხოვრებაში. ის იყო ქალთა საქველმოქმედო საზოგადოებების შექმნის ერთ-ერთი ინიციატორი. გაზეთის გამომცემელი კი მისი მეუღლე მუსტაფა ალიბეკოვი იყო. ის გახლდათ ჟურნალისტი და მწერალი. მუსტაფა ბეი ასევე ცნობილი იყო როგორც ადამიანის უფლებების, განსაკუთრებით ქალთა უფლებების დამცველი.

ჟურნალი „იშიგი“ ქალთა სამეცნიერო-პედაგოგიური, ლიტერატურული, მედიცინისა და საშინაო საქმეების შესახებ წერდა. ის კვირაში ერთხელ გამოდიოდა შაბათ დღეს. გარდა ბავშვთა განათლების, ლიტერატურის, მედიცინისა და საოჯახო მეურნეობისა, იწერებოდა სხვადასხვა სტატიები, რომლებიც დაკავშირებული იყო კანონთან, კულტურასთან, შარიათის წესებთან და მსოფლიო ამბებთან.

გაზეთის გარეკანზე ძალზე სიმბოლური გამოსახულება იყო ჩადრაში ჩაცმული ქალი, რომელიც ბავშვს იჭერს და მას უთითებს ამომავალ მზეზე. ამით გამომცემელმა ხაზი გაუსვა წიგნიერების და ბეჭდვის მნიშვნელობას ხალხის ნათელი მომავლისთვის.
ენ ასქიუ

ენ ასქიუ (; დ. 1521 - გ. 16 ივლისი, 1546) — ინგლისელი მწერალი, პოეტი და პროტესტანტი მოწამე, რომელიც დაწვეს კოცონზე ერესის გამო.

ბიოგრაფია
ენ ასქიუ დაიბადა 1521 წელს ლინკოლნშირში. მამისი უილიამ ასქიუ, იყო მდიდარი მიწის მესაკუთრე, რომელიც მსახურობდა მეფე ჰენრი ტიუდორის სასამართლოში. იგი ისტორიაში შევიდა, როგორც ანა ბოლეინის სასამართლო პროცესის ერთ-ერთი ნაფიცი მსაჯული. ენი ხუთი შვილიდან მეოთხე იყო. ორი ალალი ძმისა და ორი ალალი დის გარდა, მას ორი ნახევარძმაც ჰყავდა. იგი ასევე დაკავშირებული იყო რობერტ ასკესთან, მეფის წინააღმდეგ წმინდა მომლოცველთა აჯანყების ლიდერთან. უილიამ ასქიუ გეგმავდა თავისი უფროსი ქალიშვილის, მართას, თომას კაიმზე დაქორწინებას. თუმცა მართა ქორწილამდე გარდაიცვალა. მაშინ მამამ გადაწყვიტა ენის დაქორწინება თომასზე, რათა ნიშნობისგან მიღებული ფული შეენარჩუნებინა. ენი მაშინ 15 წლის იყო.

ენი იყო ერთგული პროტესტანტი, რომელიც კითხულობდა ბიბლიას, იმახსოვრებდა მონაკვეთებს და მთელი ცხოვრება პროტესტანტიზმის ერთგული დარჩა. ენის ქმარი კათოლიკე იყო და მათთვის რთული იყო ერთმანეთთან ურთიერთობა. ენმა ორი შვილი გააჩინა, სანამ ქმარი რელიგიური რწმენის გამო სახლიდან გააგდებდა მას. თუმცა, უცნობია, შეძლეს თუ არა ბავშვებმა გადარჩენა და გაზრდა. ენის არც ერთი თანამედროვე არ ახსენებს მათ. სანამ თომასი ენს სახლიდან გააგდებდა, ასქიუ განქორწინებას ცდილობდა.

უსახლკაროდ დარჩენის შემდეგ ენი საცხოვრებლად ლონდონში გადავიდა. იქ ის შეხვდა სხვა პროტესტანტებს და განაგრძო ბიბლიის შესწავლა. მან ქმრის სახელის ნაცვლად ქალიშვილობის სახელის გამოყენება ამჯობინა. ლონდონში ყოფნისას ენი მქადაგებელი გახდა.

1545 წლის მარტში, ქმრის ბრძანებით, ასქიუ დააპატიმრეს და დააბრუნეს ლინკოლნშირში. თომასმა მოითხოვა, რომ ქალი სახლში დარჩენილიყო, მაგრამ ენი გაექცა მას და დაბრუნდა ლონდონში ქადაგების გასაგრძელებლად.

1545 წლის 10 მარტს ენ ასქიუ დააპატიმრეს. გამოძიების დაწყებამდე იგი წარდგა კომისიის წინაშე. ამის შემდეგ იგი ლონდონის ეპისკოპოსმა ედმუნდ ბონერმა დაკითხა. მან ბრძანა ენის 12 დღით პატიმრობა. მთელი ამ ხნის განმავლობაში იგი უარს ამბობდა რაიმეს მონანიებაზე. რამდენიმე ხნის შემდეგ ის გირაოს სანაცვლოდ გამოიყვანეს.

1546 წლის 19 ივნისს ასქიუ კვლავ დააპატიმრეს და ციხეში ჩასვეს. მომდევნო ორი დღის განმავლობაში ის დაკითხეს ჯონ დადლიმ, სტივენ გარდინერმა, თომას რისლიმ (კანცლერი) და უილიამ პეჯეტმა (მეფის მთავარი მდივანი). მათ ის სიკვდილით დასჯით შეაშინეს, მაგრამ მან უარი თქვა ერესის აღიარებასა და მისი პროტესტანტი ნაცნობების სახელების დასახელებაზე. ენი აწამეს. წამების შემდეგ მას უკვე აღარ შეეძლო დამოუკიდებლად სიარული. ესქიუს არც ერთი სახელი არ უხსენებია და ის საკანში დააბრუნეს.

1546 წლის 16 ივლისს, 26 წლის ასაკში, ენ ასქიუ კოცონზე დაწვეს.
ქსერქსე II

ქსერქსე ( , ; გ. ძვ. წ. 424) — აქემენიანთა სპარსეთის მეფე. როგორც არტაქსერქსე -ის ვაჟი და მემკვიდრე, ძალზე ცოტა ხნით მართავდა იმპერიას.

ორმოცდახუთი დღის მეფობის შემდეგ, რომელის დროსაც ქსერქსე მხოლოდ სპარსეთის ცენტრალურ რეგიონებს აკონტროლებდა, ის 424 წელს მისმა ნახევარძმა სოგდიანემ მოკლა, რომელიც თავის მხრივ მოკლა დარიოს -მ ექვსი თვის შემდეგ. ქსერქსე არის ბუნდოვანი ისტორიული ფიგურა, რომელიც ცნობილია ძირითადად ქტეზიასის წარწერებიდან. ის იყო არტაქსერქსე -ისა და დამასპიას ერთადერთი კანონიერი ვაჟი და ცნობილია, რომ მსახურობდა მეფისნაცვლად.

ბოლო წარწერა, რომელშიც მოხსენიებულია არტაქსერქსე ცოცხალი, შეიძლება დათარიღდეს ძვ.წ. 424 წლით. მისი გარდაცვალების მერე ტახტზე ავიდა ქსერქსე , მაგრამ ორი უკანონო ძმა შეეცილა მეფობაში. პირველი იყო სოგდიანე, არტაქსერქსეს -ის და მისი ხარჭის, ბაბილონელი ალოგინეს ვაჟი. მეორე იყო დარიოს , არტაქსერქსეს -ის და მისი ხარჭის ბაბილონელი კოსმარტიდენეს ვაჟი.

ქსერქსე მხოლოდ სპარსეთში იქნა აღიარებული მეფედ, ხოლო სოგდიანე ელამში. ოხუსის პირველი წარწერა, სადაც მოხსენიებულია დარიოს , შეიძლება დათარიღდეს ძვ.წ 423 წლის 10 იანვრით. ის უკვე იყო ჰირკანიის სატრაპი და მალევე აღიარეს მიდიამ, ბაბილონმა და ეგვიპტემ. ქსერქსეს მხოლოდ 45 დღე მართავდა. იგი სოგდიანეს ბრძანებით ფარნაკიასმა და მენოსტანემ მოკლეს ნასვამ მდგომარეობაში. სოგდიანემ მოიპოვა თავისი რეგიონების მხარდაჭერა, მაგრამ რამდენიმე თვის შემდეგ მოკლეს. დარიოს გახდა სპარსეთის იმპერიის ერთპიროვნული მმართველი და იმეფა ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 404 წლამდე.
ანდრი კოცკა

ანდრი კოცკა (დ. 23 მაისი, 1911, უჟჰოროდი — გ. 3 ნოემბერი, 1987, იქვე) — უკრაინელი ფერმწერი, გრაფიკოსი. უკრაინის სსრ-ის სახალხო არტისტი (1982). უკრაინის მხატვართა კავშირის წევრი (1946). დაამთავრა უჟჰოროდის სამასწავლებლო სემინარია (1931), სწავლობდა ხატვის საჯარო სკოლაში (1931; ხელმძღვანელები — იოსიპ ბოქშაი, ადალბერტ ერდელი), რომის ხელოვნების აკადემიაში (1940–1942; ხელმძღვანელი — ფ. ფერაცი) და წმინდა ლუკას აკადემიაში. 1931–1944 წლებში ასწავლიდა პოდკარპატიის რუსეთის დაწყებით სკოლებში. 1946 წლიდან იყო ზაკარპატიის უკრაინის სახალხო შემოქმედების სახლის დამაარსებელი და დირექტორი; 1948–1950 წლებში ასწავლიდა სიმფეროპოლის გამოყენებითი ხელოვნების სასწავლებელში. 1933 წლიდან მონაწილეობდა საქალაქო, საოლქო, უკრაინისა და საზღვარგარეთის გამოფენებში. პერსონალური გამოფენები მოეწყო უჟჰოროდში (1933, 1935, 1981), კიევში (1981), მოსკოვში (1983), ტრებიშოვში (1984), პრეშოვში (1985), ბუდაპეშტში (1986).

ქმნიდა ლირიკულ ნატურმორტებს, მრავალფიგურიან ჟანრულ და მონუმენტურ-დეკორატიულ კომპოზიციებს კარპატების მთებში მცხოვრები უკრაინელების ცხოვრებიდან, განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობდა ქალთა და ბავშვთა თემატიკას. აგრძელებდა საუკუნის ევროპული პოსტიმპრესიონიზმის კლასიკურ ტრადიციას, რომელიც „ორმაგი“ რეალობის შესახებ ნეოკანტიანიზმის იდეალისტური ლოზუნგების გავლებით ჩამოყალიბდა. კოცკას კონცეფციაში სამყაროს, ადამიანისა და კოსმოსის სიწმინდის პრიორიტეტულობა განვითარდა წარმართობის, როგორც პლატონიზმის ნაირსახეობის, პირველწყაროთა გავლენის ქვეშ. შემოქმედების ცენტრალური გმირები არიან კარპატების მთებში მცხოვრები უკრაინელები (ვერხოვინელები, ), რომლებიც წარმოდგენილი არიან როგორც პირველყოფილი ადამიანების ნეოტიპი. იდეალისტური ქალი გმირის როლს უბრალო მშრომელი ქალი წარმოადგენს. კოცკას პოსტიმპრესიონისტული სინთეტიზმი აგებულია მსოფლიოს უნივერსალური მოდელის შესახებ მხატვრის არქაიკული წარმოდგენების ამბივალენტობაზე. ხელოვნების იდეალური ფორმის ძიებაში კოცკას შემოქმედება მივიდა ევროპული კულტურის კანონიკური სტანდარტებისა და უკრაინული ხალხური ხელოვნების ბუნებრივი ძალის სინთეზამდე. 1988 წელს უჟჰოროდში დაარსდა მისი მემორიალური სახლ-მუზეუმი. ცალკეული ტილოები ინახება უკრაინის, სლოვაკეთის, ჩეხეთის, იტალიის, უნგრეთის მუზეუმებში, აგრეთვე მოსკოვის ტრეტიაკოვის გალერეაში.

ძირითადი ნამუშევრები
„ზამთარი სოფელ ტიხეში“ (1930-იანი წწ.)
„ზამთარი. კვირა სოფელ ტიხეში“ (1933)
„ვერხოვინელები“ (1935)
„სოფელში“ (1939)
„ბაზრობა“ (1939)
„ნატურმორტი ომარით“ (1940)
„ტ. იაბლონსკა“ (1948)
„სლოვაკი გოგონა“ (1951)
„მოხუცი კოლმეურნე“ (1951)
„გოგონა კოლოჩავიდან“ (1952)
„ვერხოვინა“ (1956)
„გოგონა თოხით“ (1960-იანი წწ.)
„ჰუცულური შემოდგომა“ (1960)
„დედა“ (1960)
„პატარძალი“ (1960; 1968)
„მეგობრები“ (1960; 1970)
„ზურმუხტისფერი გაზაფხული“ (1966)
„გაზაფხული“ (1967)
„ჰუცული ქალები სოფელ ბოჰდანიდან“ (1967)
„ჰუცული პატარძალი“ (1970)
„ზამთარი“ (1973)
„ვესნიანკა“ (1976)
„ტიტები ბაღში“ (1980-იანი წწ.-ის დასაწყისი)
ტეოდოზია ბრიჟი

ტეოდოზია ბრიჟი (დ. 18 თებერვალი, 1929, სოფ. ბერეჟნიცია, ახლანდ. რივნეს ოლქი — გ. 4 ივლისი, 1999, ლვივი) — უკრაინელი მოქანდაკე. ევჰენ ბეზნისკოს მეუღლე. უკრაინის მხატვართა ეროვნული კავშირის წევრი (1956). უკრაინის დამსახურებული მხატვარი (1997). დაამთავრა ლვივის გამოყენებითი და დეკორატიული ხელოვნების ინსტიტუტი (1954). 1960 წლიდან მონაწილეობდა საოლქო და რესპუბლიკურ გამოფენებში. პერსონალური გამოფენები გაიმართა 1959, 1986 (ბეზნისკოსთან ერთად), 1999 წლებში (სიკვდილის შემდეგ; ქ. ზოლოჩივი, ბეზნისკოსთან ერთად). ნამუშევრები ინახება ლვივის ეროვნულ მუზეუმში, ლვივის ნახატების გალერეაში. ბრიჟის შემოქმედების პანორამაა: წარსულის გმირი ქალი, გმირობების რომანტიკა, ძმური სიყვარული და მეგობრობა, შემოქმედების მაღალი ინტელექტი და სიმაღლეები; მოწემეობრივი სიკვდილი ფაშისტებისა და ბოლშევიკების ჯურღმულებში; ლესია უკრაინკას „ტყის სიმღერის“ სახეები. შექმნა ძლიერი და ნებისყოფიანი ადამიანების სახეები.

ძირითადი ნამუშევრები
დაზგური
„დანიელ გალიჩელი — ლვივის დამაარსებელი“ (1954)
„თავადის ცოლი ოლღა“ (1961)
ირინა ვილდეს პორტრეტი (1964)
ციკლები — „სლავური მითოლოგია“ (1960-იანები), „ტყის სიმღერა“ (1960-იანების ბოლო – 1970-იანების დასაწყისი)
მონუმენტური
კომპოზიცია „ვარსკვლავოსანი“ პიონერთა ბანაკისთვის „ახალგაზრდა გვარდია“ ოდესაში (1971)
ძეგლები
ფაშისტის მსხვერპლთა ძეგლი (ქ. ვოლოდიმირი, 1966–1968, ევჰენ ძინდრასთან ერთად),
კომპოზიცია „დანილო და ვასილკო“ (ქ. ვოლოდიმირი, 1987)
დანიელ გალიჩელის ძეგლი (ქ. ვოლოდიმირი, 2001)
საფლავის ძეგლები ლვივის ლიჩაკივის სასაფლაოზე (ლ. ლევიცკის, ს. კრუშელნიცკის, ი. კრიპიაკევიჩის)
ჯვარცმა სტალინური რეპრესიების მსხვერპლთა სახელობის სალოცავისთვის (ქ. ზალოჩივი, 1995)
საყანჩიას ნამოსახლარი

საყანჩიას ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ვანის მუნიციპალიტეტში. განეკუთვნება ელინისტურ პერიოდს, სავარაუდოდ ძვ. წ. - საუკუნეები.

აღწერა
საყანჩიის ნამოსახლარის გათხრისას გამოვლენილი და შესწავლილია რამდენიმე ნაგებობის ნაშთი. ძეგლზე მოპოვებულია კერამიკული, ასევე ლითონისა და მინის ნაწარმი. საყანჩიაზე მიკვლეული კერამიკის დიდ ნაწილს წარმოადგენს ადგილობრივი წარმოების სხვადასხვა ფორმა და მრავლად გვხვდება იმპორტული ნაწარმი, რომლებიც წარმოდგენილია ძირითადად სუფრის შავ, ყავისფერ და წითელლაკიანი ჭურჭლით, რომლებიც სხვადასხვა ბერძნულ საწარმოო ცენტრებს უკავშირდებიან.
მსხვილი ნაწლავი

მსხვილი ნაწლავი — საჭმლის მომნელებელი სისტემის ორგანო. გამოირჩევა სანათურის დიდი დიამეტრით (4-5სმ, ზოგან 7-8 სმ).

მსხვილი ნაწლავი მდებარეობს წვრილ და სწორ ნაწლავს შორის. წვრილი და მსხვილი ნაწლავის გადაბმის ადგილას არის ბრმა ნაწლავი. ბრმა ნაწლავს აქვს გამონაზარდი ჭიანაწლავი (აპენდიქსი). მსხვილი ნაწლავის სიგრძე არის 1-1,5 მეტრი სიგრძის. შედგება ასწვრივი, განივი და დასწვრივი კოლინჯებისგან. მასში ხდება განავლის მასების ჩამოყალიბება. მსხვილ ნაწლავში ბინადრობს 260 -მდე მიკროორგანიზმი, რომელთაგან ერთ-ერთი ჯგუფი ხელს უწყობს ვიტამინის წარმოქმნას (მონაწილეობს სისხლის შედედებაში), ზოგიერთი ცელულოზადამშლელი ბაქტერიაა. აქ ხდება დიდი რაოდენობის წყლისა და ელექტროლიტების შეწოვა. მავნე აირების (ფენოლი, ინდოლი კატოლი და სხვა) გამოყოფა.
ბოლა ტინუბუ

ბოლა აჰმედ ადეკუნლე ტინუბუ (; დ. 29 მარტი, 1952, ლაგოსი) — ნიგერიელი პოლიტიკოსი. ნიგერიის პრეზიდენტი 2023 წლის 29 მაისიდან. ლაგოსის შტატის გუბერნატორი 1999 წლიდან 2007 წლამდე და სენატორი დასავლეთი ლაგოსიდან მესამე რესპუბლიკის პერიოდში.

ტინუბუმ თავისი ადრეული ცხოვრება სამხრეთ-დასავლეთ ნიგერიაში გაატარა და მოგვიანებით გადავიდა ამერიკის შეერთებულ შტატებში, სადაც სწავლობდა ბუღალტერიას ჩიკაგოს სახელმწიფო უნივერსიტეტში. ნიგერიაში დაბრუნდა 1990-იანი წლების დასაწყისში და მუშაობა დაიწყო -ში ბუღალტრად. აქ მუშაობდა 1992 წლამდე, სანამ პოლიტიკურ კარიერას დაიწყებდა, როგორც დასავლეთი ლაგოსის სენატორი სოციალ-დემოკრატიული პარტიის სიით. მას შემდეგ, რაც დიქტატორმა სანი აბაჩამ 1993 წელს დაითხოვა სენატი, ტინუბუ გახდა აქტივისტი, რომელიც დემოკრატიის აღდგენის კამპანიას აწარმოებდა, როგორც ეროვნული დემოკრატიული კოალიციის მოძრაობის წევრი.

ლაგოსის შტატის გუბერნატორის პირველ არჩევნებში ტინუბუმ დიდი უპირატესობით გაიმარჯვა, როგორც პარტია „ალიანსი დემოკრატიისთვის“ წევრმა. ოთხი წლის შემდეგ მეორე ვადით აირჩიეს. 2007 წელს თანამდებობის დატოვების შემდეგ, მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა 2013 წელს საერთო პროგრესული კონგრესის ჩამოყალიბებაში. 2023 წელს აირჩიეს ნიგერიის პრეზიდენტად.
ცერკნიცის ტბა

ცერკნიცის ტბა — დროებითი კარსტული ტბა სლოვენიაში. მდებარეობს კარსტის პლატოზე, ცერკნიცის პოლიეს სამხრეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 546–551 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი მერყეობს 28 კმ²-დან 38 კმ²-მდე. ტბის სიგრძეა 10.5 კმ, ხოლო სიგანე 4.7 კმ.

ორიენტირებულია დინარიდების მიმართულებით ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ და წელიწადის მეტ დროს წყლითაა ამოვსებული,

ველური ბუნების მნიშვნელოვანი ადგილსამყოფელია, განსაკუთრებით ფრინველთა ბუდობის თვალსაზრისით. ბოტანიკურად, განირჩევა წყალხმელეთა მცენარეების მრავალფეროვნებით, რის გამოც 2000-ის ორი დაცული ტერიტორიის ნაწილია.

ცნობილია ანტიკური ხანიდან. მოხსენიებული ჰყავს გეოგრაფ სტრაბონს თავის „გეოგრაფიაში“. 1687 წლის ნოემბერში ტბა აღწერა სლოვენიელმა სწავლულმა იანეზ ვაიკარდ ვალვაზორმა. დასვენების პოპულარული ადგილია. ტბის სიახლოვესაა ქალაქი ცერკნიცა.

2006 წლის 19 იანვრიდან ცერკნიცის ტბა დაცულია რამსარის კონვენციით.
ბეტი რობინსონი

ელიზაბეტ რობინსონი (დ. 23 აგვისტო, 1911 – გ. 18 მაისი, 1999) – ამერიკელი სპორტსმენი და პირველი ქალი ოლიმპიადაზე, რომელმაც 100 მეტრის სპრინტში გაიმარჯვა.

მძლეოსნობა
რობინსონის პირველი ოფიციალური გარბენი იყო 1928 წლის 30 მარტს, 16 წლის ასაკში, შიდა შეკრებაზე, სადაც 55 მეტრზე სირბილში მეორე ადგილი დაიკავა ჰელენ ფილკის, აშშ-ის 100 მეტრზე სპრინტის რეკორდსმენის შემდეგ. მის შემდეგ რბოლაზე, 2 ივნისს, ღია ცის ქვეშ 100 მეტრზე, მან დაამარცხა ფილკი. მისი შედეგი უთანაბრდებოდა მსოფლიო რეკორდს, თუმცა დრო არ იქნა აღიარებული, რადგან ქარის დახმარებად ჩაითვალა. ის რჩება ყველაზე ახალგაზრდა სპორტსმენად, რომელმაც 100 მეტრზე ოლიმპიური ოქრო მოიგო.

1931 წლის 28 ივნისს რობინსონი ავიაკატასტროფაში მოჰყვა და მძიმედ დაშავდა. პირველადი ინფორმაციით, იგი უგონო მდგომარეობაში აღმოაჩინეს ნანგრევებში და მაშველმა იგი გარდაცვლილად მიიჩნია. სინამდვილეში, მამაკაცს უბრალოდ ეგონა, რომ მისი გადარჩენა შეუძლებელი იქნებოდა. მან წაიყვანა იგი მუხის ტყის ლაზარეთში, ადგილობრივად ცნობილი როგორც „ღარიბი ფერმა“, რადგან იცნობდა მესაფლავეს. ექიმებმა დაადგინეს, რომ მას მრავლობითი მძიმე დაზიანებები ჰქონდა და ვეღარასდროს იასპარეზებდა.

სპორტული კარიერის შემდეგ
ბერლინის ოლიმპიადის შემდეგ იგი პენსიაზე გავიდა, თუმცა დარჩა მძლეოსნობაში ჩართული, როგორც ოფიციალური პირი. იგი მრავალი წლის განმავლობაში მუშაობდა ტექნიკის მაღაზიაში. 1977 წელს იგი შეიყვანეს აშშ-ის სირბილის ეროვნულ დიდების დარბაზში. 1996 წელს იგი ატარებდა ოლიმპიური ჩირაღდანს ატლანტას ოლიმპიური თამაშებისთვის.

პირადი ცხოვრება
ბეტი დაქორწინდა და ორი შვილი ეყოლა. მისი ოჯახი ცხოვრობდა გლენკოში, ილინოისში, ჩიკაგოს ჩრდილოეთ სანაპიროს გარეუბანში.

იგი გარდაიცვალა 87 წლის ასაკში, სიმსივნით და ალცჰეიმერის დაავადებით.
აბდულ სამად ბეის აბანო

აბდულ სამად ბეის აბანო — ისტორიული ძეგლი ქალაქ შუშაში, აგებულია 1750-იან წლებში ფანაჰალი ხანის ძმისშვილის, აბდულ სამად ბეი ბეჰბუდალი ბეი ოღლუ ჯავანშირის ბრძანებით.

აბდულ სამად ბეის აბანო შუშაში აშენებული ერთ-ერთი პირველი აბანოა და მდებარეობს შუშის ზემო უბანში. აბანო აშენდა მე-18 საუკუნის 50-იან წლებში, როდესაც შუშას ციხემ ქალაქად ჩამოყალიბება დაიწყო, ფანაჰალი ხანის ძმისშვილის, აბდუსამად-ბეკ ბეჰბუდალი-ბეკ ოღლუ ჯავანშირის მიერ. აბანოს კარზე ამოტვიფრულია ქალაქ შუშის დაარსების თარიღი, აბანოს აგების თარიღი და მფლობელის სახელი. შენობის ნაშთები შემორჩა საუკუნის ბოლომდე.

შუშას ციხე შედგებოდა 17 უბნისგან და მუსლიმური ტრადიციების მიხედვით, ქალაქის ყოველ კვარტალში აბანო უნდა ყოფილიყო. ამიტომ შუშაში ჩვიდმეტი აბანო უნდა ყოფილიყო. წყალი ჩვეულებრივი ჭებიდან ამოდიოდა და ძალიან მარილიანი იყო. შუშას აბანოებს ჰქონდათ ცალ-ცალკე ბანაობის დღეები ქალებისა და მამაკაცებისთვის. აბანოების უმეტესობა შედგებოდა დიდი სველი წერტილებისგან თავისი გასახდელებით, სადაც ხალხს შეეძლო დასვენება და ჩაის დალევა ბანაობის შემდეგ. ზოგჯერ აბანოები იკეტებოდა, მათში იმართებოდა სპორტული შეჯიბრებები - ზორხანები. აბანოს შიდა და გარე ნაწილებს თითქმის ამშვენებდა ბრძოლებისა და ნადირობის სცენები, ფაჰლავანთა (მოჭიდავეების) ჭიდაობის სცენები, ნიზამის, ფირდოუსის და აზერბაიჯანული და სპარსული ლიტერატურის სხვა კლასიკოსების შემოქმედების ილუსტრაციები.
ბაჰმან მირზა ყაჯარის აბანო

ბაჰმან მირზა ყაჯარის აბანო ( — ერთ-ერთი პირველი შენობა, რომელიც ააშენა უფლისწულმა ბაჰმან მირზა ყაჯარმა, როდესაც ის შუშაში დასახლდა საუკუნის ორმოცდაათიანი წლების დასაწყისში.

აბანო, რომელიც უფლისწულის სასახლის კომპლექსის ნაწილია, მხოლოდ მის ოჯახს ემსახურებოდა. მისი გარდაცვალებიდან ერთი თვის შემდეგ, 1884 წელს, იგი დაინგრა უყურადღებობის გამო.
მალიბეილის აბანო

მალიბეილის აბანო ( — 300 წლის სეფიანთა დროის აბანო სოფელ მალიბეილიში. ეს არის რვაკუთხა აბანო ნაგებობა სპანდრილის თაღით, ორი გუმბათითა და წყლის აუზით.

აბაზანას ჰქონდა ცალკე კანალიზაცია, ცხელი და ცივი წყალი. ეს აბანო ნაგებობა აშენდა აღმოსავლური არქიტექტურის სტილში. მალიბეილის აბანო, რომელიც ასახავს და ინარჩუნებს ანტიკური არქიტექტურის ეროვნულ თავისებურებებს, გამოიყენებოდა 1960 წლამდე. ადგილობრივების თქმით, ქალები მხოლოდ პარასკევს აბანოში ბანაობდნენ, დანარჩენ დღეებში კი კაცები. ამ აბანოში მოდიოდნენ და აქ ბანაობდნენ დღევანდელი ხანქენდიდან და მის მახლობლად არსებული დასახლებებიდან.

შუშას აბანოები, რომლებიც მართლაც ლამაზი დასასვენებელი კუთხეებია, აზერბაიჯანში ამ დარგის არქიტექტურული ტრადიციების საფუძველზე აშენდა.
ხანის მღვიმე

ხანის მღვიმე — გამოქვაბული აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ქალაქ შუშას ტერიტორიაზე. სოფელ დაშალთში, ქალაქ შუშას სამხრეთით 5 კმ-ში, იევლაღ-ლაჩინ-ნახიჩევანის საავტომობილო გზიდან 2 კმ-ის დაშორებით, მდინარე ზარისლის ნაპირზე არის გამოქვაბული. მისი სიგრძე 125 კმ, სიგანე და სიმაღლე 10 მეტრია. მღვიმეში ნაპოვნია ძვ.წ. ნაპოვნია ძვ. წ. - ათასწლეულისა და მე-10-14 საუკუნეების კერამიკა და შუა საუკუნეების მუსლიმური საფლავი.
ვაიომია ტიუსი

ვაიომია ტიუსი (დ. 29 აგვისტო, 1945) — ამერიკელი ყოფილი მძლეოსანი, სპრინტერი და პირველი ადამიანი, რომელმაც შეინარჩუნა ოლიმპიური ტიტული 100 მეტრზე სპრინტში (ვაიომიას შემდეგ, ეს გაიმეორეს კარლ ლუისმა, გეილ დევერსმა, შელი-ენ ფრეიზერ-პრაისმა, უსეინ ბოლტმა და ელეინ ტომპსონ-ჰერამ).

ადრეული ცხოვრება
ვაიომია ტიუსი გაიზარდა რძის ფერმაში. იგი იყო ოთხი შვილიდან უმცროსი და ოჯახში ერთადერთი გოგონა. ტიუსს მამამ ურჩია სპორტში ჩართვა. საშუალო სკოლაში ტიუსი კალათბურთს თამაშობდა. შემდეგ მან ბედი სიმაღლეზე ხტომაში სცადა, სანამ სპრინტზე გადავიდოდა. ეს მოხდა მას შემდეგ, რაც 1960 წელს ტენესის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საზაფხულო კლინიკის ტრეკზე მიიწვიეს. 1984 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე ის იყო თერთმეტი სპორტსმენიდან ერთ-ერთი, რომელსაც გახსნის ცერემონიაზე ოლიმპიურ დროშა ეკავა. 1985 წელს იგი შეიყვანეს აშშ-ის ოლიმპიური დიდების დარბაზში.

1999 წელს მისმა მშობლიურმა ქალაქმა გრიფინმა, ჯორჯიაში, პატივი მიაგო მას ვაიომია ტიუსის ოლიმპიური პარკის გახსნით. 2010 წლის ბრიდერის მსოფლიო თასზე წარმოდგენილი იყო ორი წლის მხიარული სარბოლო ცხენი, რომელსაც მისი სახელი ერქვა. 2018 წელს მან გამოაქვეყნა მემუარები : -ის ამბავი, თანაავტორ ელიზაბეტ ტერზაკისთან ერთად; ის დეივ ზირინის სერიის ნაწილია.

პირადი ცხოვრება
ტიუსი გაიზარდა ძირითადად თეთრკანიანთა სამეზობლოში და ადრეულ ასაკში იცოდა მისი რასისა და რასობრივი სეგრეგაციის შესახებ. იგი იძულებული იყო ყოველდღე ერთი საათი ავტობუსით ემგზავრა სკოლაში, მიუხედავად იმისა, რომ საფეხმავლო დისტანციაზე ჰქონდა თეთრკანიანების სკოლა. მის სამეზობლოში რასობრივი განხეთქილება ასევე ხელს უშლიდა ტიუსს ეთამაშა თეთრკანიან გოგოებთან, რომლებიც იქვე ცხოვრობდნენ და რადგან უახლოესი შავკანიანი ოჯახი ცხოვრობდა თითქმის ერთი მილის მოშორებით, ტიუსი დროის უმეტეს ნაწილს უთმობდა სპორტს ძმებთან და მეზობელ თეთრკანიან ბიჭებთან ერთად. ტიუსმა დაიწყო ვარჯიში მწვრთნელთან, ედ ტემპლთან ერთად, თუმცა ცუდმა შეფასებებმა, სწავლის ჩვევებმა და ზოგადად გაკვეთილებისადმი ინტერესის ნაკლებობამ თითქმის გააქრო მისი ვარჯიშის გაგრძელებისა და 1964 წლის ოლიმპიადაზე დასწრების შანსი. მისი აზრით, ტემპლთან ვარჯიში დაეხმარა მას განვითარებასა და წარმატებებში მის სპორტულ, აკადემიურ და პროფესიულ ცხოვრებაში. იგი ვაიომიას ასწავლიდა შრომით პოზიტიური აღიარებისა და იმ პრობლემების შესახებ, რომელიც მოდის შავკანიან სპორტსმენობასთან ერთად..

1968 წლის დეკემბერში ტიუსი თავის მაშინდელ შეყვარებულთან ერთად ჯორჯიიდან კალიფორნიაში გადავიდა საცხოვრებლად, სადაც მუშაობდა შემცვლელ მასწავლებლად. იგი 1969 წელს დაქორწინდა არტ სიმბურგზე და მუშაობდა მრავალ სამსახურში, სანამ 1971 წელს მასწავლებელი გახდებოდა. ტიუსმა ეს სამსახური დატოვა ერთ წელიწადში, რათა პირველ შვილთან ერთად სახლში დარჩენილიყო. ტიუსის პირველი ქორწინება დასრულდა 1974 წელს და 1978 წელს დაქორწინდა დუან ტილმანზე, რომელთანაც შეეძინა მეორე შვილი, ვაჟი.
გენრიეტა წიწავა

გენრიეტა წიწავა (დ. 27 დეკემბერი, 1977) — ქართველი პოლიტიკოსი. საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი 2022 წლიდან.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1977 წლის 27 დეკემბერს. 1999 წელს დაამთავრა გრიგოლ რობაქიძის სახელობის უნივერსიტეტი (ჟურნალისთიკის სპეციალობით). 2005 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი (სამართალმცოდნეობის სპეციალობით). 2001-2004 წლებში აფხაზეთის საგანგებო საქმეთა სამინისტროს ინფორმაციულ-ანალიტიკური განყოფილების უფროსი.

2022 წლის 5 ოქტომბრიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.