ვოიდი (ასტრონომია)

ვოიდი  — ადგილები სამყაროში, რომლებშიც ძალიან ცოტაა ან საერთოდ არ არის გალაქტიკები. მდებარეობს ფილამენტებს (კლასტერების, გროვათა გროვების, დამაკავშირებელი თხელი გალაქტიკური სტრუქტურები) შორის, დამახასიათებელი ზომებით 10-150 მეგაპარსეკი. სამყაროს უფრო მკვრივი რეგიონების ვოიდები, როგორც წესი, სამყაროს გაიშვიათებული რეგიონების ვოიდებზე პატარაა. მათში მატერიის საშუალო სიმკვრივე დაკვირვებადი სამყაროსთვის დამახასიათებელის მეათედზე ნაკლებია.

კოსმოსური სიცარიელეები პირველად აღმოაჩინეს 1978 წელს სტეფან გრეგორიმ და ლეიარდ ა. ტომპსონმა კიტ პიკის ეროვნულ ობსერვატორიაში.

აღმოჩენა
ვოიდები გახდა ასტროფიზიკის შესწავლის აქცენტი 1970-იანი შუა წლებიდან, როდესაც წითელი წანაცვლების ასტრონომიული კვლევები, უფრო პოპულარული გახდა და 1978 წელს ასტროფიზიკოსთა ორ დამოუკიდებელ ჯგუფს საშუალება მიეცა გაემიჯნათ ზეგროვები და ვოიდები გალაქტიკების სივრცით განაწილებაში. ახალმა კვლევებმა, მანამდე არსებულ კოსმოსური სტრუქტურების ორგანზომილებიან რუკებს დაამატა „სიღრმე“, რამაც საშუალება მისცა შექმნილიყო დაკვირვებადი სამყაროს პირველი სამგანზომილებიანი რუკები. ამ გამოკვლევებში გალაქტიკებამდე მანძილი გამოითვლილ იქნა მათი წითელი წანაცვლების მნიშვნელობებიდან გამომდინარე, რომელიც მიიღება სამყაროს გაფართოების შედეგად.

ქრონოლოგია
1961 — ასტრონომიული საზოგადოების ყურადღება მიიპყრო მასშტაბურმა სტრუქტურულმა ელემენტებმა, როგორებიცაა „მეორე რიგის გროვები“, ზეგროვის ერთ-ერთი ტიპი.
1978 – გამოქვეყნდა პირველი ორი ნაშრომი სიცარიელეების ფართომასშტაბიანი სტრუქტურის თემაზე, სადაც საუბარია /1367-ის (ვერონიკას თმების) გროვასთან აღმოჩენილ ვოიდებზე.
1981 – მენახირის თანავარსკვლავედში აღმოაჩინეს უზარმაზარი ვოიდი.
1983 – კომპიუტერული სიმულაციებით შესაძლებელი გახდა, საკმარისად რთული ფართომასშტაბიანი სტრუქტურის ევოლუციის მოდელირება, რომლითაც შესაძლებელი გახდა გალაქტიკების ფართომასშტაბიანი განაწილების ძირითადი მახასიათებლების გარკვევა.
1985 – ფართომასშტაბიანი სტრუქტურის ელემენტების შესწავლა პერსევს-თევზების ზეგროვის რეგიონში (სიცარიელეების ჩათვლით).
1989 – -მა აჩვენა, რომელი სტრუქტურები ჭარბობს დაკვირვებად სამყაროში ფართო მასშტაბით.
1991 – -მა დაადასტურა ვოიდების მაღალი გავრცელება ფართომასშტაბიან სტრუქტურაში.
1995 – გალაქტიკების კვლევების შედარება აჩვენებს, რომ ვოიდები აღმოჩენილია რეგიონის არჩევის მიუხედავად.
2001 – -მა დაამატა ახალი ჩანაწერების დიდი რაოდენობა ვოიდების კატალოგში.
2009 – -ის მონაცემები, წინა ძირითადი კვლევების მონაცემებთან ერთად, იძლევა ყველაზე სრულ სურათს ვოიდების დეტალური სტრუქტურის შესახებ.

დაკვირვებადი მახასიათებლები
ვოიდები (კოსმოსური სიცარიელეები) ბუნებაში ერთ-ერთი უდიდესი წარმონაქმნებია, რომლებიც სამყაროს სივრცის დიდ ნაწილს იკავებს. ამ სტრუქტურების მთავარი მახასიათებელია ის, რომ ვოიდებში ხილული მატერიის სიმკვრივე მნიშვნელოვნად დაბალია, ვიდრე მისი საშუალო სიმკვრივე სამყაროში. როგორც ფართომასშტაბიანი სტრუქტურის ძირითადი ელემენტები, ვოიდები შემოიფარგლება გალაქტიკური ძაფებით.

ასეთი ვოიდების საშუალო ზომა აღწევს 40 მეგაპარსეკს (≈ 130 მილიონი სინათლის წელი), მაგრამ სამყაროში არის უფრო დიდი ვოიდები - სუპერვოიდები , რომელთა საშუალო დიამეტრი 100 მეგაპარსეკია. აღმოჩენილი ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ვოიდი არის „გიგანტური ვოიდი“, რომლის დიამეტრი 300-400 მეგაპარსეკია..

სიცარიელეში შესაძლოა იყოს „ბნელი ენერგია“ და პროტოგალაქტიკური ღრუბლები. გარდა ამისა, 2014 წელს გამოქვეყნებული მონაცემების მიხედვით, პენსილვანიის უნივერსიტეტის ასტრონომებმა ვოიდებში აღმოაჩინეს სინათლის გავრცელების მიმართულებებში მცირე გარდატეხა, რომელიც სავარაუდოდ სავარაუდოდ ბნელი მატერიის ზემოქმედებითაა განპირობებული. ამ მიზნით, -მა გამოიყენა მონაცემები, 40 მილიონი გალაქტიკისა და 20 ათასი ვოიდის შესახებ.

ფორმირება
თანამედროვე კონცეფციების თანახმად, სამყაროს გაფართოების ადრეულ ეტაპზე მატერია თითქმის იდეალურად ერთგვაროვნად იყო განაწილებული. ინფლაციის ფაზაში, მცირე და შემთხვევით წარმოქმნილი კვანტური ველის რყევები სწრაფად იზრდებოდა. ამან გამოიწვია მატერიის სიმკვრივის არაერთგვაროვნება, რომელიც შემდგომ განვითარდა გრავიტაციული არასტაბილურობის გამო. დარღვევების არაწრფივი ზრდა იწვევდა მატერიის მეტად შეკუმშვას ერთ-ერთი მიმართულების გასწვრივ, მისი არათანაბარი განაწილების გარეშე, ხილული მატერიის სიმკვრივის სხვაობა ვერ გაიზრდებოდა საკმარისად, რომ ჩამოყალიბებულიყო სამყაროს დაკვირვებადი იერსახე.