საქართველოს საპატრიარქოს ბიბლიოთეკა - წიგნის სავანე

საქართველოს საპატრიარქოს ბიბლიოთეკა — „წიგნის სავანე“ — საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის საპატრიარქოს ბიბლიოთეკა.

ისტორია
თანამედროვე საქართველოს საპატრიარქოს ბიბლიოთეკის დაარსების თარიღად შეიძლება ჩაითვალოს საუკუნის 80–იანი წლების დასაწყისი, როდესაც სრულიად საქართველოს კათოლიკოს–პატრიარქის ილია -ის ლოცვა–კურთხევით თბილისის მართლმადიდებლური ეკლესიებიდან გაფანტული წიგნების შეგროვება დაიწყო. ამავე დროს თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკამ საპატრიარქოს რელიგიური თემატიკის ძველი რუსული წიგნები გადმოსცა. ამას მიემატა უწმიდესისა და უნეტარესის, კათოლიკოს-პატრიარქის ილია მეორის მიერ ბათუმიდან და სოხუმიდან ჩამოტანილი პირადი ბიბლიოთეკის დიდი ნაწილი.

მაშინ საპატრიარქოს ბიბლიოთეკა საპატრიარქოს არქივთან ერთად თბილისის წმიდა ნიკოლოზის სახელობის ორთაჭალის ტაძარში იყო განთავსებული. დაიწყო წიგნების ინვენტარიზაცია და კატალოგის შედგენა. ბიბლიოთეკის სამ თანამშრომელს (თინა ყანდარელს, თამარ გერმანიშვილს, ნანა კაჩუხაშვილს) სამუშაოს შესრულებაში ეხმარებოდნენ საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ბიბლიოთეკიდან მოწვეული ბიბლიოთეკარები. შეგროვებული წიგნების ფონდით ძირითადად სასულიერო პირები სარგებლობდნენ.

ამის შემდეგ საბიბლიოთეკო ფონდმა რამდენიმეჯერ შეიცვალა ადგილი. ბიბლიოთეკა ჯერ საპატრიარქოს რეზიდენციაში (ერეკლე -ის მოედანი 1.) პირველ სართულზე განათავსეს, შემდეგ იგი გადაიტანეს სიონის ეზოში, საპატრიარქოს ძველ რეზიდენციაში, მაგრამ მისი მდიდარი წიგნადი ფონდის მოწესრიგება, ისე, რომ მკითხველებისთვის ყოფილიყო ხელმისაწვდომი, ვერც იქ მოხერხდა. იმხანად (1995–1998წწ.) ბიბლიოთეკას ხელმძღვანელობდა ბატონი ირაკლი ლომოური. გამოყოფილი ზემოთ დასახელებული ადგილები, თავისი პირობების გამო, შეუსაბამო იყო ბიბლიოთეკისთვის (მცირე ფართი, სინესტე, სინათლის ნაკლებობა და ა. შ.).

1998 წლის მაისში უწმინდესისა და უნეტარესის, კათოლიკოს–პატრიარქის ილია -ის ბრძანებით საქართველოს საპატრიარქოს რეზიდენციაში ფართი (მეორე ფლიგელის სართული მთლიანად) ბიბლიოთეკისთვის გამოიყო. ბიბლიოთეკა ახალ შენობაში გადავიდა და მას (1998–2003წწ.) ხელმძღვანელობდა ბატონი გრიგოლ რუხაძე. ბიბლიოთეკას ორი თანამშრომელი მიემატა: კონსტანტინე ალიბეგაშვილი და ნატო იობაძე. ჩატარდა წიგნების ინვენტარიზაცია, გაგრძელდა კატალოგის შედგენა. ბიბლიოთეკას მიეცა სამკითხველო დარბაზის შექმნისა და მკითხველთა მომსახურების საშუალება.

2000 წლის სტატისტიკური მონაცემებით, ბიბლიოთეკის ფონდი შეადგენდა 70.000 წიგნს, 1217 დასახელების პერიოდულ გამოცემას. ჟურნალ–გაზეთების ანალიტიკური დამუშავება დაწყებული იყო 1996 წლიდან. ბიბლიოთეკის ფონდი შეიცავდა წიგნებს 72 ენაზე. 50.000 წიგნი უკვე კატალოგში იყო შეტანილი. წიგნების აღრიცხვა და ბიბლიოგრაფიული დამუშავება მთლიანად ჯერ კიდევ არ იყო დასრულებული. შექმნილი იყო სამუშაო ანბანური და სისტემური კატალოგი ქართულ, რუსულ, ინგლისურ, ბერძნულ, გერმანულ, იტალიურ, ესპანურ, სომხურ, ფრანგულ ენებზე. ბიბლიოთეკაში გაწევრიანებული იყო 1.500 მკითხველი (ძირითადად სასულიერო პირები, სტუდენტები, მრევლი, ასევე ბიბლიოთეკით სარგებლობდა ნებისმიერი ქვეყნის მოქალაქე). 2003 წლიდან ბიბლიოთეკას ხელმძღვანელობდა იღუმენია ნინო (გრიგოლაძე). ამავე წელს ეროვნული ბიბლიოთეკიდან მოწვეულ იქნა კონსულტანტი ქალბატონი კლარა რამიშვილი. ბიბლიოთეკას კიდევ ორი თანამშრომელი დაემატა: ბიბლიოთეკარები ნანა ჭუმბაძე და თეკლა ალიბეგაშვილი. შეიქმნა საქართველოს კათოლიკოს–პატრიარქის ილია მეორისადმი ნაჩუქრობის წარწერით გამორჩეული წიგნების კატალოგი. 2009 წელს ბიბლიოთეკას დაემატა ორი თანამშრომელი: ბიბლიოთეკარი ინგა ნანიტაშვილი და რესტავრატორი ლია კლარჯეიშვილი. მისი მეშვეობით შესაძლებელი გახდა დაზიანებული წიგნების აღდგენა, განახლება, მოწესრიგება. 2012 წელს საპატრიარქოს ბიბლიოთეკა უწმინდესისა და უნეტარესის ილია მეორის ლოცვა–კურთხევით, გაფართოებისა და კეთილმოწყობის მიზნით გადავიდა საპატრიარქოს ტელეხედვის ,,ერთსულოვნების“ შენობაში და განთავსდა მთლიანად მესამე სართულზე, ეწოდა ,,წიგნის სავანე,“ რომელიც წმიდა ნინოს სახელობისაა და უშუალოდ ექვემდებარება სრულიად საქართველოს კათოლიკოს–პატრიარქს. 16 მარტს ბიბლიოთეკის დირექტორად დანიშნულ იქნა სამონაზვნე მართა (ნაჭყებია).

ბიბლიოთეკის კეთილმოწყობაში, მის აღჭურვაში და მატერიალურ უზრუნველყოფაში, უდიდესი ღვაწლი მიუძღვის ჭყონდიდელ მიტროპოლიტს, საპატრიარქოს ტელეხედვის დირექტორს, მეუფე პეტრეს (ცაავას).
2012 წლის აპრილის თვეში ბიბლიოთეკის წიგნადი ფონდი მთლიანად დალაგდა. ახალ პირობებში არსებობს: ორი საცავი, წიგნადი და პერიოდიკის ფონდი; მისაღები – ანბანური, სისტემატური და საგნობრივი კატალოგებით გაწყობილი; სამკითხველო და ცალკე სამეცნიერო კომპიუტერებით აღჭურვილი დარბაზი; სარესტავრაციო; კაბინეტები კათოლიკოს–პატრიარქის, ბიბლიოთეკის დირექტორისა და ბიბლიოგრაფებისათვის. აქვეა გახსნილი ლიტერატურული კაფე.
2012 წლის 6 ივლისს ბიბლიოთეკას ეწვია მისი უწმიდესობა და უნეტარესობა, საქართველოს კათოლიკოს–პატრიარქი ილია მეორე, რომელმაც საპატრიარქოს ტელეხედვისა და ბიბლიოთეკის თანამშრომლები დალოცა.
მისასალმებელი სიტყვა შეხვედრისას მისი უწმინდესობისადმი წარმოსთქვა ჭყონდიდელმა მიტროპოლიტმა, საპატრიარქოს ტელევიზიის დირექტორმა მეუფე პეტრემ:

შეხვედრისას ისტორიული სიტყვა წარმოსთქვა მისმა უწმინდესობამ და უნეტარესობამ ილია მეორემ:

2013 წლის მონაცემებით ბიბლიოთეკის წიგნადი ფონდი 80.000 ეგზემპლარს შეიცავს. შეიქმნა ელექტრონული კატალოგის პროგრამა და დაიწყო ელექტრონული კატალოგიზაცია მომავალი ინტერნეტ–საიტისთვის. ახალ პირობებში შესაძლებელი გახდა უიშვიათესი, ძველი, რარიტეტული წიგნების ძირითადი ფონდიდან გამოყოფა და ცალკე, ხელუხლებელ ოქროს ფონდში სათანადო სახით შენახვა.

2013 წლის 12 მარტს, პირველად საპატრიარქოს ბიბლიოთეკის ისტორიაში ოფიციალურ დონეზე გაიმართა, ოქროს ფონდში დაცული უძველესი 1559–1840 წლებში გამოცემული წიგნების გამოფენა. ბიბლიოთეკას ეწვია მისი უწმინდესობა და უნეტარესობა, სრულიად საქართველოს კათოლიკოს–პატრიარქი ილია მეორე, ჭყონდიდელი მიტროპოლიტი, მეუფე პეტრე, სამღვდელოება, სტუდენტობა და ინტელიგენცია. გამოფენაზე დამსწრე საზოგადოებას სიტყვით მიმართა მისმა უწმინდესობამ და უნეტარესობამ ილია მეორემ:

2013 წლის 2 ივნისს, საპატრიარქოს ბიბლიოთეკას გადმოეცა, ქართულ–სომხური სადავო ნორაშენის ეკლესიაში არსებული მეცნიერებათა აკადემიისა და საქალაქო სხვადასხვა ბიბლიოთეკის შერეული წიგნადი ფონდი. ამავე დღეს მისმა უწმიდესობამ და უნეტარესობამ ილია მეორემ ჩვენს ქვეყანაში დააწესა ყოველი შაბათი დღე – „წიგნის დღედ“. ამასთან დაკავშირებით, 8 ივნისს, შაბათ დღეს საქართველოს კათოლიკოს–პატრიარქი ილია მეორე ეწვია საპატრიარქოს ბიბლიოთეკას „წიგნის სავანეს“ და კიდევ ერთხელ დალოცა კოლექტივი.