ჯონ მაქსველ კუტზეე

ჯონ მაქსველ კუტზეე (; დ. 9 თებერვალი, 1940) — სამხრეთ-აფრიკელი რომანისტი, ესეისტი, სცენარის ავტორი, ლინგვისტი, მთარგმნელი და პროფესორი. 2003 წელს გახდა ნობელის პრემიის ლაურეატი ლიტერატურის დარგში. მას ორჯერ აქვს აღებული ბუკერის პრემია, ხოლო „ახალია ამბების სააგენტოს ლიტერატურული პრემია“ სამჯერ. ასევე მიღებული აქვს „იერუსალიმის პრემია“, „ “, და „ “-ის საერთაშორისო მხატვრული პრემია. გარდა ამისა, ფლობს სხვა ჯილდოებსაც, მინიჭებული აქვს საპატიო დოქტორანტურის ხარისხი.

კუტზეე 2002 წელს, საცხოვრებლად ავსტრალიაში გადავიდა, ამჟამად ცხოვრობს სამხრეთ ავსტრალიის ქალაქში, „ადელაიდაში“. 2006 წელს გახდა ავსტრალიის მოქალაქე.

ცხოვრება და კარიერა
ადრეული ცხოვრება
ჯონ მაქსველ კუტზეე დაიბადა 1940 წლის 9 თებერვალს, სამხრეთ-აფრიკის ერთ-ერთ ყველაზე დასახლებულ ქალაქში, კეიპტაუნში. მამამისი ზაქარიაზ კუტზეე (1912-1988) იყო ადვოკატი, და მთავრობის მუშაკი. ხოლო დედამისი, ვერა კუტზეე (1904-1986) სკოლაში მასწავლებლად მუშაობდა. ოჯახში ძირითადად ინგლისურად საუბრობდნენ, თუმცა ჯონ კუტზეე თავის სხვა ნათესავებთან აფრიკულად საუბრობს.

ეთნიკური წარმომავლობით, მამამისის მხრიდან არის ჰოლანდიელი, ხოლო დედამისის მხრიდან: ჰოლანდიელი, გერმანელი და პოლონელი. კუტზეეს ავტობიოგრაფიული ნოველის, „ბიჭობის“ მიხედვით, მან ახალგაზრდობის ძირითადი დრო კეიპტაუნში გაატარა. 8 წლის ასაკში, მას შემდეგ რაც მამამისმა სახელმწიფო სამსახური დაკარგა, კუტზეეს ოჯახი საცხოვრებლად სამხრეთ აფრიკის ერთ-ერთ ქალაქში, „ვორკესტერში“ გადავიდა. იგი კათოლიკური სკოლის, „წმინდა ჯოზეფის კოლეჯის“ გაკვეთილებს ესწრებოდა. მოგვიანებით, მათემატიკისა და ინგლისურის სწავლა „კეიპტაუნის უნივერსიტეტში“ განაგრძო, სადაც მან 1960 წელს ინგლისურის ბაკალავრის ხარისხი აიღო, ხოლო 1961 წელს მათემატიკის.

ლონდონი (ახალგაზრდობა)
მოგვიანებით საცხოვრებლად გადავიდა ლონდონში. 1962 წელს, კომპიუტერის პროგრამისტად მუშაობა, ამერიკულ მრავალეროვან კომპანიაში, „საერთაშორისო ბიზნეს მანქანების კორპორაცია“-ში დაიწყო. 1963 წელს, ჯერ კიდევ დიდ ბრიტანეთში ყოფნისას, კუტზეეს კეიპტაუნის უნივერსიტეტიდან მიენიჭა სამხატვრო მაგისტრის ხარისხი. ინგლისში გატარებული წლების შესახებ, მან თავის რიგით მეორე ავტობიოგრაფიულ ნაშრომში, „ახალგაზრდობა“-ში (2002) მოგვიანებით ისაუბრა.

აკადემია
ამერიკის შტატები
კუტზეე ამერიკაში, 1965 წლიდან 1969 წლამდე, ტეხასის უნივერსიტეტში სწავლობდა. 1968 წელს, ინგლისური ლიტერატურის შესწავლა ნიუ-იორკის უნივერსიტეტში დაიწყო, სადაც იგი 1971 წლამდე სწავლობდა. სწორედ ამ უნივერსიტეტში სწავლის დროს დაიწყო მან მის პირველ ნოველაზე, „“-ზე მუშაობა.

კეიპტაუნის უნივერსიტეტი
1972 წელს იგი დაბრუნდა სამხრეთ-აფრიკაში, და „კეიპტაუნის უნივერსიტეტში“ დაინიშნა ინგლისური ენისა და ლიტერატურის ლექტორად, 1984 წელს კი, უფროსი ლექტორის და ასოცირებული პროფესორის თანამდებობაზე. 1994 წელს გახდა ინგლისური ენის პროფესორი, ხოლო 1999 წელს დაინიშნა ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის დამსახურებულ პროფესორად.

ადელაიდა
ავსტრალიის ქალაქში, ადელაიდაში გადმოსვლის შემდეგ, კუტზეემ საპატიო სამეცნიერო თანამშრომლის პოსტი, „ადელაიდის უნივერსიტეტის“, ინგლისური ენის განყოფილებაში მიიღო.

2003 წლამდე იყო ჩიკაგოს უნივერსიტეტის სოციალური აზრის კომიტეტის წევრი.

ნაშრომები
კუტზეეს პირველი მხატვრული ნაშრომი 1974 წელს გამოქვეყნებული ნოველა „“-ია. ამის შემდეგ იგი დაახლოებით სამ წელიწადში ერთხელ აქვეყნებდა თითო ნოველას. მას ასევე დაწერილი აქვს ავტობიოგრაფიული ნოველები: „ბიჭობა“, „ახალგაზრდობა“ და „ზაფხულის დრო“, გარდა ნოველებისა ნათარგმნი აქვს გერმანული და აფრიკული ენიდან, მას ასევე დაწერილი აქვს რამდენიმე კრიტიკული ესე და ნაშრომი.

ჯილდოები
კუტზეეს ცხოვრების განმავლობაში მრავალი ჯილდო აუღია.

ბუკერის პრემიები
კუტზეე პირველი მწერალია, რომელმაც ბუკერის პრემია ორჯერ 1983 წელსა და 1999 წელს აიღო. პირველი ნოველისთვის, „მაიკლის ცხოვრებისა და დროების“ დაწერისთვის, ხოლო მეორე ნოველა „შერცხვენისთვის“.

ნობელის პრემია ლიტერატურაში
2003 წლის 2 ოქტომბერს, გამოაცხადეს რომ კუტზეე წლის ნობელის პრემიის ლაურეატად დაასახელეს, იგი მეოთხე აფრიკელი და მეორე სამხრეთ-აფრიკელია ნადინ გორდიმერის შემდეგ, რომელმაც ასეთი ჯილდო დაიმსახურა. ცერემონია ჩატარდა 2003 წლის 10 დეკემბერს სტოკჰოლმში.

სხვა ჯილდეობი
გარდა ამისა, ფლობს საპატიო დოქტორანტის ხარისხებს შემდეგი უნივერსიტეტებისგან: „პარიზის ამერიკული უნივერსიტეტი“, „ადელაიდას უნივერსიტეტი“, „ლა ტრობეს უნივერსიტეტი“, „ნატალის უნივერსიტეტი“, „ოქსფორდის უნივერსიტეტი“, „როდჰემის უნივერსიტეტი“, „ტექნოლოგიის უნივერსიტეტი (სიდნეი)“ და სხვა.

პირადი ცხოვრება
1963 წელს დაქორწინდა ფილიპა იუბერზე, და განქორწინდნენ 1980 წელს. ამ ქორწინებიდან ჰყავს ვაჟი ნიკოლასი (დ. 1966) და ქალიშვილი გიზელა (დ. 1968). მისი ვაჟი ნიკოლასი, 1989 წელს, უბედური შემთხვევით გარდაიცვალა.

2006 წლის 6 მარტს გახდა ავსტრალიის კანონიერი მოქალაქე.

2010 წელს გარდაიცვალა მისი უმცროსი ძმა, ჟურნალისტი დეივიდ კუტზეე.

მისი პარტნიორი დოროთი დრაივერი, „ადელაიდას უნივერსიტეტის“ აკადემიკოსია.