iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აფხაზურ-ადიღური ენები

აფხაზურ-ადიღური ენები, ან ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიური ენები — ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიაში გავრცელებული ენათა ოჯახი. მოიცავს აფხაზურ, აბაზურ, ადიღეურ, ყაბარდოულ და უბიხურ ენებს.

კლაციფიკაცია
აფხაზურ-ადიღური ენები
აფხაზურ-აბაზური ენები
აფხაზური ენა (120 000)
აბაზური ენა (48 000)
ადიღური (ანუ ჩერქეზული) ენები
ადიღეური ენა (500 000)
ყაბარდოული ენა (600 000)
უბიხური ენა (მკვდარი)

დამახასიათებელი ნიშნები
ამ ენათა ერთ ჯგუფად გაერთიანება ეფუძნება მათთვის დამახასიათებელ საერთო ნიშნებს:
ფონეტიკაში ხმოვანთა სისტემა მარტივია (2—3 ფონემა), თანხმოვანთა — რთული (80-მდე ფონემა);
გრამატიკაში — სახელის სისტემა მარტივია, ზმნისა — შეუდარებლად რთული.

ზმნაში პრევერბები და სიტყვაწარმოების პრეფიქსები წარმოდგენილია დიდი რაიოდენობით. სახელისა და ზმნის ფუძეები უპირატესად ერთმარცვლიანია. მარტივი წინადადება ქმნის ინდეფინიტურ, ნომინატიურ და ერგატიულ კონსტრუქციებს. წინადადებაში სიტყვათა რიგს გრამატიკული მნიშვნელობა ენიჭება.

აფხაზურ-ადიღური ენების ლექსიკის ერთიანობა დაცულია უპირატესად ნაცვალსახელებში, რიცხვით სახელებსა და ზმნებში, ყველა ეს ენა აგლუტინაციურია პოლისინთეტიზმის ტენდენციითურთ. ამ საერთო ნიშნების გარდა, დასტურდება ზოგიერთი მოვლენა, რომლის მიხედვითაც ცალ-ცალკე ჯგუფდება აფხაზურ-აბაზური ენები (ნივთისა და ადამიანის გრამატიკული კლასების არსებობა, ბრუნვათა სისტემის უქონლობა) და ადიღური ენები (ადიღეური და ყაბარდოული; შედარებით განვითარებული ბრუნება, გრამატიკული კლასების გაქრობა). უბიხურ ენას გარდამავალი ადგილი უჭირავს ამ ორ ქვეჯგუფს შორის.

გარე ნათესაობა
აფხაზურ-ადიღური ენების სხვა ენათა ოჯახებთან ნათესაობა დადასტურებული არ არის, თუმცა ისტორიულად არსებობდა რამდენიმე ჰიპოთეზა, მათ შორის იბერიულ-კავკასიური ენებისა.
გამტარი

გამტარი — ნივთიერებას ან სხეულს, რომელიც შეიცავს თავისუფალ (ან მაკროსკოპიული გადაადგილების საშუალების მქონე) მუხტს. მეტალის გამტარებში, როგორიცაა სპილენძი ან ალუმინი თავისუფალ მუხტს ელექტრონები წარმოადგენენ. დადებითად დამუხტული ნაწილაკები (მაგალითად იონები ასევე შეიძლება შეადგენდნენ თავისუფალ მუხტს).

ყველა გამტარში არის მუხტი, რომელიც მოძრაობას იწყებს, როდესაც გამტარის ბოლოებზე არის ელექტრული პოტენციალების სხვაობის მოდული მეტი ნოლზე. დამუხტული ნაწილაკების ამ მოწესრიგებულ მოძრაობას ელექტრული დენი ეწოდება (ერთეული ამპერი). გამტარების უმეტესობაში გამავალი დენი მოდებული ელექტრული პოტენციალის პროპორციულია (ომის კანონი).

ტიპური გამტარები მეტალები არიან. ელექტრული სადენების დასამზადებლად ძირითადად სპილენძი გამოიყენება. ვერცხლი საუკეთესო გამტარია, მაგრამ გაცილებით ძვირია. ოქრო გამოიყენება ზედაპირებს შორის მაღალი ხარისხის გამტარებლობის მისაღწევად. არსებობს აგრეთვე არამეტალი გამტარები, მაგალითად გრაფიტი და მარილების ხსნარები. როგორც წესი კარგი გამტარია ასევე პლაზმა.
ანდიური ენა

ანდიური ენა — ნახურ-დღესტნური ენათა ოჯახის ხუნძურ-ანდიური ჯგუფის ანდიური ქვეჯგუფის ერთ-ერთი ენა.

გავრცელებულია დაღესტნის რესპუბლიკის აულებში: ანდი, ღუნხა, ღაღათლი, აშალი, რიკვანი, ჩანხო, ზილო, მუნიბი და ქვანხიდათლი.

ანდიურ ენაზე ლაპარაკობს 21 800 კაცი (2002). გაირჩევა თქმათა ორი ძირითადი ჯგუფი: ზემოანდიური ანუ საკუთრივ ანდიური (ანდის, ღუნხის ღაღათლის, აშალის, რიკვანის, ჩანხოს და ზილოს თქმები) და ქვემოანდიური ანუ მუნიბ-ქვანხიდათლური (მუნიბისა და ქვანხიდათლის თქმები).

სატრანსკრიფიკაციო ნიშნები
ანდიური ენის ხმოვანთა სისტემა მარტივია. აქვს 5 ხმოვანი: ა, ე, ი, ო, უ (თქმებში დასტურდება მათი ნაზალიზებული ვარიანტებიც მეორეული წარმოშაობისა). დანარჩენ ხუნძურ-ანდიურ ენათა ა ხმოვანს ანდიურ ენაში ხშირად ო შეესატყვისება (მაგ., ხუნძური ბაწ „მგელი“, ანდიური ბოწო). თანხმოვნებში გამოიყოფა სონორები და ჩქამიერები. ჩქამიერი შეიძლება იყოს მჟღერი ან ყრუ, ხოლო უკანასკნელი — ფშვინვიერი ან აბრუპტივი. ყრუ თანხმოვანთა შორის არსებობს დაპირისპირება სიმაგრის მიხედვით: მაგარი (ძლიერი) / არამაგარრი (სუსტი). მოიპოვება მჟღერ ხშულთა და აფრიკატთა გემინირებული ვარიანტებიც. გარჩეულია ლატერალური თანხმოვნები.

სიტყვის თავში ერთზე მეტი თანხმოვანი შეუძლებელია. სიტყვის ბოლოში (სხვადასხვა თქმებში მეტ-ნაკლები ინტენსიურობით) მოქმედებს ღია მარცვლის კანონი. ამ კანონის შესაბამისად თანხმოვანზე დაბოლოებულ ნასესხებ სიტყვებს ბოლოში დაერთვის ი.

ანდიურ ენაში გარჩეულია გრამატიკული კლასები: ზემოანდიურ თქმებში — 4 კლასი (ვ, ჲ, ბ, რ), ქვემოანდიურ თქმებში — 3 კალსი (ვ, ჲ, ბ). ძირითადი ბრუნვებია სახელობითი, ერგატივი, ნათესაობითი, მიცემითი, აფექტივი. მდიდრად არის წარმოდგენილი ადგილობითი (წარმოშობით თანდებულიანი) ბრუნვები: 7 სერია, სამ-სამი ბრუნვით თითოეული. ზმნა მდიდარია დრო-კილოთა ფორმებით. უღვლილება კლასოვანია — ზმნა იცვლება გრამატიკული კლასების მიხედვით (გარდაუვალი ზმნა იცვლება სუბიექტის კლასის მიხედვით, გარდამავალი — ობიექტის კლასის მიხედვით). გვარი არ გაირჩევა. გარდაუვალი ზმნის სუბიექტი დაისმის სახელობით ბრუნვაში, გარდამავლისა — ერგატიულ ბრუნვაში; გარდამავალი ზმნის უახლოესი (პირდაპირი) ობიექტი სახელობით ბრუნვაშია. გარკვეული სემანტიკური ჯგუფის ზმნებთან სუბიექტი შეიძლება იყოს აგრეთვე აფექტივსა და ნათესაობითში. მსაზღვრელი წინ უსწრებს საზღვრულს და ეთანხმება მას გრამატიკულ კლასსა და რიცხვში (ბრუნვაში შეთანხმება არაა).

ანდიური ენა უმწერლობო ენაა. სამწერლობო ენად გამოყენებულია მონათესავე ხუნძური ენა.
ანდიური ენები

ანდიური ენები — ახლომონათესავე ენები. შედის ნახურ-დაღესტნური ენების დაღესტნურ ენათა ჯგუფის ხუნძურ-ანდიურ ენებში. მოიცავს ანდიურ, ბოთლიხურ, ღოდობერიულ, ჭამალურ, ტინდიურ, ბაგვალურ, კარატულ, ახვახურ ენებს. თითოეულ მათგანზე დაახლოებით 3 000—6 000 კაცი ლაპარაკობს (საერთო რაოდენობა დაახლოებით 35 000 კაცი). გავრცელებულია რუსეთის ფედერაციის დაღესტნის რესპუბლიკის მთიანეთის დასავლეთ ნაწილში, ძირითადად მდინარე ანდის ყოისუს ხეობაში, ბოთლიხის, წუმადისა და ახვახის რაიონებში.

ანდიური ენებისათვის დამახასიათებელია თანხმოვანთა სიმდიდრე, გრამატიკული კლასების არსებობა. ბრუნვათა სიმრავლე. გარდამავალი ზმნა ერგატიულ კონსტრუქციას ქმნის. ნიშანდობლივია ძლიერი დიალექტური დიფერენციაცია. ანდიური ენები უმწერლობო ენებია. სამწერლობო ენად გამოყენებულია მონათესავე ხუნძური ენა.
ანდიელები

ანდიელები (საკუთარი სახელწოდება ყვანალი) — კავკასიური წარმომავლობის ხალხი. ცხოვრობენ დაღესტნის რესპუბლიკაში. მდინარე ანდის ყოისუს ხეობაში, ბოთლიხის რაიონში. რაოდენობა 21 808 (2002). ყოფითა და კულტურით ენათესავებიან ხუნძებს. ენა — ანდიური. მორწმუნეთა რელიგია — ისლამი (სუნიტური). მისდევენ მეცხვარეობასა და მიწათმოქმედებას. ამზადებენ საუკეთესო ნაბდებს. ეროვნულად ამჟამად ხუნძებს განეკუთვნებიან.
ტყეშელაშვილი

საკუთარი სახელი ტყეშელაშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

გიორგი ტყეშელაშვილი — მეცნიერი ელექტროტექნიკისა და ავტომატიკის დარგში
გურამ ბზვანელი (ტყეშელაშვილი) — კომპოზიტორი
დავით ტყეშელაშვილი — პოლიტიკოსი
ეკა ტყეშელაშვილი — პოლიტიკოსი
ზაზა ტყეშელაშვილი — სპორტსმენი (თავისუფალი ჭიდაობა)
თეიმურაზ ტყეშელაშვილი — ექიმი
ივანე ტყეშელაშვილი — ფარმაცევტი
კობა ტყეშელაშვილი — სპორტსმენი (თავისუფალი ჭიდაობა)
ლევან ტყეშელაშვილი — ფეხბურთელი
მელორ ტყეშელაშვილი — პოლიტიკოსი
მერაბ ტყეშელაშვილი — არქიტექტორი, პოლიტიკოსი
ნიკოლოზ ტყეშელაშვილი — ეკონომისტი
ნინო ტყეშელაშვილი — მწერალი, პედაგოგი
ოთარ ტყეშელაშვილი — არქეოლოგი
კრასნაია-პოლიანა

კრასნაია-პოლიანა (, სიტყვა-სიტყვით „წითელი ველობი“; , ) — დაბა რუსეთში, კრასნოდარის მხარეში. მოქცეულია ქალაქ სოჭის მუნიციპალური წარმონაქმნის ადლერის რაიონში. გაშენებულია დასავლეთ კავკასიონის სამხრეთ კალთის ძირში, ზღვის დონიდან 600 მეტრ სიმაღლეზე. ამ ადგილს ტურისტული მნიშვნელობა აქვს, დაბის სიახლოვეს ჩამოედინება მდინარე მზიმთა, ხოლო აქედან 39 კილომეტრში მდებარეობს შავი ზღვა და ადლერის სანაპიროები. არის კლიმატურ-ბალნეოლოგიური კურორტი. ტერიტორიის ნაწილი მოქცეულის კავკასიის ნარკძალის შემადგენლობაში.

კლიმატი ნოტიო სუბტროპიკულია, თოვლიანი ზამთრით (იანვრის საშუალო ტემპერატურა 1 °) და თბილი ზაფხულით (ივლისის საშუალო ტემპერატურა 22 °). წელიწადში მოდის 1800 მმ ნალექი. კლიმატთან ერთად, კრასნაია-პოლიანის ბუნებრივი სამკურნალო ფაქტორია მინერალური წყალი, რომელიც შემადგენლობით ანალოგიურია „ბორჯომის“, „ესენტუკისა“ და „ნაზრანისა“.

არის რუსეთის ტურიზმისა და სამთო-სათხილამურო სპორტის ერთ-ერთი ცენტრი (საბაგირო გზები, მრავალი სათხილამურო ტრასა). 2007 წლიდან დაიწყო სპორტული ნაგებობების ინტენსიური მშენებლობები. 2014 წელს აქ გაიმართა სოჭის ზამთრის ოლიმპიური თამაშების რამდენიმე შეჯიბრება.

ისტორია
დაბის მიდამოებში აღმოჩენილია პრეისტორიული დოლმენები. ამ ტერიტორიაზე უძველესი დროიდან სახლობდნენ აფხაზური ტომები (ჯიქები). კრასნაია-პოლიანის ძველი სახელები იყო: ატკუაჯი, კბაადე/კბაადა და რომანოვსკი (რუსეთის მიერ დაპყრობის შემდეგ).

კრასნაია-პოლიანის ტერიტორიაზე მიდიოდა კავკასიის ომი, უკანასკნელი ბრძოლა 1864 წლის 2 ივნისს გაიმართა. ომში ჩრდილოკავკასიელები დამარცხდნენ, რასაც მოჰყვა ადგილობრივი მოსახლეობის გადასახლება ოსმალეთის იმპერიაში. ამ ადგილებში რუსეთის იმპერიამ რუსი მოსახლეობა ჩაასახლა.

ამ დასახლებულ პუნქტს დაბის სტატუსი მიენიჭა 1950 წელს. 1989 წლის აღწერით, აქ სახლობდა 3300 ადამიანი. 2002 წლის აღწერის მიხედვით, კრასნაია-პოლიანის მოსახლეობა შეადგენდა 3969 ადამიანს.

დაძმობილებული ქალაქები
ლეზ-უში, ზემო სავოია, საფრანგეთი
პიტირიმ სოროკინი

პიტირიმ სოროკინი (დ. 23 იანვარი, 1889, სოფ. ტურია, ვოლოგდის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 11 იანვარი, 1968, უინჩესტერი, მასაჩუსეტსი, აშშ) — რუს-ამერიკელი სოციოლოგი. დაამთავრა პეტერბურგის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 1922 წელს დატოვა რუსეთი და გამეგზავრა ჯერ ბერლინში, შემდეგ პრაღაში, 1923 წლიდან კი დამკვიდრდა აშშ-ში.

1937-1941 წლებში გამოვიდა სოციოლოგიის ისტორიაში უპრეცედენტო მოცულობის ნაშრომი — პიტირიმ სოროკინის სოციოკულტურული დინამიკა ოთხ ტომად. ავტორმა მაშინვე ჩაიფიქრა და მოგვიანებით განახორციელა ოთხტომეულის შემოკლებული ვერსია, რომელიც მის ყველაზე პოპულარულ ნაშრომად იქცა, სათაურით, ჩვენი დროის კრიზისი. შინაარსობრივად იგი წარმოადგენს „სოციოკულტურული დინამიკის“ პირველ ორ ტომს.
ახვახური ენა

ახვახური ენა (თვითდასახელება: ) — ნახურ-დაღესტნური ენათა ოჯახის დაღესტნურ ენათა ანდიური ქვეჯგუფის ენა. გავრცელებულია ახვახისა და სოვეტსკოეს (ყოფილი ყაჰიბის) რაიონების რიგ აულში (კუდიაბ-როსო, ლოლოღონითლი, ტად-მაღითლი, იზანი, რატლუბი, თლანუბი, წეგობი და სხვა). ახვახურ ენაზე ლაპარაკობს დაახლოებით 6 500 კაცი (2006). ახვახური ენა უმწერლობო ენაა. სამწერლობო ენად (ადგილობრივი საქმისწარმოება, დაწყებითი სკოლა, გაზეთი) გამოყენებულია ახლომონათესავე ხუნძური (აგრეთვე რუსული).

ახვახური ენისთვის დამახასიათებელია ხმოვანთა სიმრავლე (ხუთი მარტივი, აგრეთვე გრძელი და ნაზალიზებული ხმოვნები). თანხმოვნებში აღსანიშნავია ძლიერთა და სუსტთა დაპირისპირება, ლატერალური, ფარინგალური და ლარინგალური თანხმოვნები. თანხმოვანთა სისტემაში შემონახულია ზოგი მეტად მნიშვნელოვანი არქაიზმი (ლატერალურ და ფარინგალურ თანხმოვანთა სუსტი კორელატები). სიტყვა ხმოვნით ბოლოვდება. სიტყვის თავში თანხმოვანთა კომპლექსები არ გვხვდება. მახვილი სუსტი, დინამიკურია.

მხოლობით რიცხვში გარჩეულია სამი გრამატიკული კლასი, მრავლობითში — ორი. აქვს ოთხი ძირითადი ბრუნვა და ადგილობით ბრუნვათა შვიდი სერია (თითოეულ სერიაში 3-4 ბრუნვაა). ზმნა იცვლება გრამატიკული კლასისა და დრო-კილოთა მიხედვით. სხვა ანდიურ ენათაგან განსხვავებით, ზმნას აქვს პირის კატეგორია (გარჩეულია ორი ფორმა: პირველი პირისა და საზიარო მეორე-მესამისა). დადებითი უღვლილების გარდა არის უარყოფითი უღვლილებაც. გავრცელებულია ზმნურ ფორმათა აღწერითი წარმოება. გარდამავალი ზმნა წინადადების ერგატიულ კონსტრუქციას ქმნის. რთული წინადადების ასაგებად ფართოდაა გამოყენებული მიმღეობები და აბსოლუტივები.

ლექსიკა გამოირჩევა არქაიზმებით. ნასესხები სიტყვების რაოდენობა მნიშვნელოვანია.

აქვს ორი განსხვავებული დიალექტი: ჩრდილოური (ახვახის რაიონში) და სამხრეთული (სოვეტსკოეს რაიონში).
ახვახელები

ახვახელები (საკუთარი სახელწოდება აშვადო) — ხუნძების მცირერიცხოვანი ეთნოგრაფიული ჯგუფი. ცხოვრობენ დაღესტნის რესპუბლიკაში, ახვახის, სოვეტსკოესა და სხვა რაიონებში. ენა — ახვახური, სალიტერატურო ენა — ხუნძური.

რუსეთის ფედერაციაში 6376 კაცი (2002), მათ შორის დაღესტნის რესპუბლიკაში 6362 (2002). დაახლოებით 2600 ახვახელი ცხოვრობს აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე.

ანთროპოლოგიურად, ყოფითა და კულტურით ხუნძებს ენათესავებიან. ძირითადი საქმიანობა ძველთაგანვე — მეცხვარეობა. ახვახელები (ქალები) ნახშირში აზელილი ცვილისა და ბეწვისაგან ამზადებდნენ დაღესტანში ცნობილ ცვილის კოკებს.
ფალუნის საბადო

ფალუნის საბადო (შვედურად ) — ისტორიული მნიშვნელობის საბადო შვედეთში. საბადო დახურეს 1992 წელს.

მაღაროების დახურვის მიუხედავად ქალაქ ფალუნის მოსახლეობა 36 447 (2005 წლის აღწერის 31 დეკემბრის მონაცემებით) კაცს ითვლის.

ქალაქ ფალუნს აქვს კარგად განვითარებული ინფრასტრუქტურა.

საბადოს ისტორია
ისტორიულად, სპილენძის მოპოვება ტისკასიებერგზე (შვედურად ), სტორა კოპარბერგეტში (შვედურად ) სავარაუდოდ საუკუნეში უნდა დაწყებულიყო. საბადო შესაბამისი დოკუმენტებით საუკუნიდანაა დამოწმებული.

ფალუნის მაღაროებში წიაღისეულის მოპოვების აქტიურ ხანად საუკუნეა ცნობილი, სპილენძის მსოფლიო პროდუქციის 1,3 ხსენებულ საბადოებზე მოდოიდა. ფალუნის მაღაროებში მოიპოვებდნენ არა მხოლოდ სპილენძს, არამედ ოქროსა და ვერცხლსაც.

ფალუნი იყო შვედეთის ყველაზე დიდი ოქროს, ხოლო ვერცხლის მოპოვების მხრივ, მნიშვნელობით მეორე საბადო ადგილი.

იმის გამო, რომ მოპოვებითი სამუშაოები ძირითადად წინასწარი დაგეგმვის გარეშე მიმდინარეობდა, რამდენიმეჯერ ჩაქცეულა კიდეც აქა-იქ ზოგიერთი მაღარო.

1687 წელს საბადოს მაღაროთა დიდი ნაწილი ჩაინგრა, მაგრამ არავინ დაშავებულა. მიზეზი იმისა, რომ მაღაროს ნგრევას შუა ზაფხულზე მსხვერპლი არ მოჰყოლია, იყო შვედეთის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახალხო დღესასწაული.

პინგე სტორა სტეტენის (შვედურად ) მაღაროს სიღრმე არის 95 მ. ხოლო სიფართე - 350 მ.

 საუკუნეში ფალუნის საბადომ დაკარგა მანამდელი მნიშვნელობა, თუმცა საუკუნის ლამის ბოლო წლებამდე იგი მაინც რჩებოდა სპილენძის მოპოვების მნიშვნელოვან ადგილად.

 საუკუნეში კი აქ მაინც აგრძელებდნენ სამაღაროო საქმეს, თუმცა წარმოებული მადნის 30 % გოგირდისაგან, 5,5 % თუთიისაგან, 2 % ტყვიისაგან და მხოლოდ 0,4 % სპილენძისაგან შედგებოდა. მადანი შეიცავდა ასევე ოქროსა და ვერცხლის მცირედ წილს.

ამჟამად, ფალუნში მაღაროს მუზეუმია, ხოლო 2001 წლიდან კი საბადოს გარკვეული ნაწილი აღიარებულია მსოფლიოს კულტურული მემკვიდრეობად.

საბადოს ლიტერატურული რეცეფცია
ფალუნის საბადომ ასახვა ჰპოვა მრავალი ავტორის შემოქმედებაში, რომელთაგან გერმანულ ლიტერატურაში ყველაზე მნიშვნელოვნად მიიჩნევა შემდეგი ავტორები და ნაწარმოებები:
იოჰან პეტერ ჰებელი, "უცაბედი შეხვედრა"
კარლ ბერნჰარდ ტრინიუსი, "ცხედარი მაღაროელისა"
ერნსტ თეოდორ ამადეუს ჰოფმანი, "ფალუნის მაღაროები"
ჰუგო ფონ ჰოფმანსთალი, "ფალუნის მაღაროები" (მსოფლიო პრემიერა გაიმართა 1961 წელს, ზალცბურგში, საოპერო მუსიკის ფესტივალზე
გეორგ თრაკლი, "ელლის" (ლექსების კრებული)
რიხარდ ვაგნერი, ლიბრეტო "ფალუნის მაღაროები"-სათვის

ლიტერატურულ რეცეფციას სათავე დაუდო ერთმა საკმაოდ გახმაურებულმა შემთხვევამ: 1677 წელს, ფალუნში ქორწილამდე რამდენიმე დღით ადრე მაღაროელი გაუჩინარდა. ცნობილია მაღაროელის სახელიც, - ფეტ მაც ისრაელსსონი რქმევია. 1719 წელს საბადოს ერთ-ერთ შახტში მაღაროელები, სრულიად შემთხვევით გაუჩინარებული კაცის ცხედარს გადააწყდნენ, რომელიც მისმა გაუთხოვრად დარჩენილმა, უკვე დაბერებულმა საცოლემ ამოიცნო. გვამი სპილენძის ხსნარით ისე გაჟღეთილიყო, რომ მიცვალებულს ლამის პირვანდელი ახალგაზრდული სახე შეენარჩუნებინა. სწორედ ეს გახდა ლიტერატურული ინსპირაციის წყარო.
გუანახუატოს შტატი

გუანახუატო — შტატი მექსიკაში, მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ მთიანეთში. შტატის სახელი მომდინარეობს მისი ამავე სახელწოდების დედაქალაქისგან, რომელსაც თავის მხრივ, ეს სახელი ადგილობრივი ინდიელების ენის გავლენით დაერქვა და ნიშნავს "ბაყაყების გორაკს". გუანახუატო ყოფილი პრეზიდენტის – ვისენტე ფოქსისა და კუბისტი მხატვრისა და მიურალისტის დიეგო რივერას მშობლიური შტატია.

ცენტრალური მექსიკისა და მექსიკის ყურის სანაპირო ზოლის შემდეგ, გუანახუატო იყო ერთ-ერთი პირველი, რომლის კოლონიზაციაც მოახდინეს ესპანელებმა 1520 წელს. ეს უპირველეს ყოვლისა ამ რეგიონში ვერცხლის საბადოების სიმრავლით იყო გამოწვეული. საკმაოდ კარგადაა შემონახული გუანახუატოს კოლონიური არქიტექტურა, მარტო მის დედაქალაქში, ამ პერიოდის 35 ეკლესიაა შემორჩენილი.

შტატის მნიშვნელოვანი ქალაქებია: სილაო, სან-ლუის-დე-ლა-პასი, აკამბარო, სელაია, ლეონი და ა.შ.
გერეროს შტატი

გერერო — მექსიკის შტატი, ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ სანაპირო ზოლში. შტატს უკავია მთლიანი ქვეყნის ფართობის 3,3%. შტატს სახელი ეწოდა მექსიკის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის გმირის, ქვეყნის მეორე პრეზიდენტის – გენერალ ვისენტე გერეროს პატივსაცემად. 2003 წლისთვის, შტატის მოსახლეობა შეადგენდა 3 167 400 კაცს.

შტატის დედაქალაქია ჩილპანსინგო-დე-ლოს-ბრავო. სხვა მნიშვნელოვანი ქალაქებია: აკაპულკო, პეტატლანი, იგუალა, ტაქსკო, სიუატანეხო.

გერეროს მოსახლეობის უმეტესობა ადგილობრივი ინდიელია. გერეროში ყველაზე გავრცელებული ენებია ნაუატლი (38,9%), მიჩტეკო (27%), თლაფანეკო (21,9%) და ამუსო (7,9%). ესპანური შტატის მოსახლეობის მხოლოდ 4,3 პროცენტისათვის არის მშობლიური. იმ ინდიელთაგან კი, ვინც ადგილობრივ ენებზე საუბრობენ, მხოლოდ 29% ფლობს ესპანურს.

გერერო ტურიზმის თვალსაზრისით საკმაოდ მიმზიდველ შტატს წარმოადგენს. აქ გამოყოფენ სამ მნიშვნელოვან ტურისტულ არეალს, ე.წ. „მზის სამკუთხედს“. პირველი მათგანია აკაპულკო, მეორე – ტაქსკო, კოლონიური ქალაქი, რომელიც ცნობილია თავისი ვერცხლის ომით და მესამე – იქსტაპა, იგივე სიუატანეხო.
იდალგოს შტატი

იდალგო — მექსიკის შტატი, მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში. იდალგო მექსიკის სხვა შტატებისგან გამოირჩევა ადგილობრივ ენაზე მოლაპარაკე მოსახლეობის საკმაოდ მაღალი კონცენტრაციით. 2005 წელს, მოსახლეობა შეადგენდა 2,345,514 კაცს. შტატს სახელი ეწოდა მექსიკის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის ერთ-ერთი ლიდერის, მიგელ იდალგო ი კოსტილიას პატივსაცემად. შტატის ტერიტორიაზე, ტულაში მდებარეობს ტოლტეკების ხალხის ძეგლების ნანგრევები. დედაქალაქია პაჩუკა.
რთული ნივთიერება

რთული ნივთიერება ან ქიმიური ნაერთი ეწოდება ნივთიერებას, რომელიც შედგება ორი ან მეტი ქიმიური ელემენტის ატომებისაგან. მაგალითად, მაგნიუმის ოქსიდი, წყალი, სუფრის მარილი და ნატრიუმის ქლორიდი - რთული ნივთიერებებია.

რთული ნივთიერებები არ ინარჩუნებენ იმ თვისებებს, რაც გააჩნიათ მის შემადგენლობაში შემავალ მარტივ ნივთიერებებს, რაც დამახასიათებელია ნივთიერებათა ნაერთებს შორის. მაგალითად, სუფრის მარილს ან ნატრიუმის ქლორიდს აქვთ სხვა განსხვავებული თვისებები ვიდრე მარტივ ნივთიერებას ნატრიუმს და ქლორს, რისგანაც ისაა წარმოქმნილი.
ის ისე ინტენსიურად არ მოქმედებს წყალთან, როგორც ეს ახასიათებს ნატრიუმს, და არაა მომწამლავი, როგორც მარტივი ნივთიერება ქლორი. ასე, რომ რთულ ნივთიერებებსა და ნაერთებს (ნარევებს) შორის მნიშვნელოვანი განსხვავებაა.
დამოუკიდებელი სახელმწიფოები 1 წელს

დამოუკიდებელი სახელმწიფოების სია წლების მიხედვით დამოუკიდებელი სახელმწიფოები ძველი წელთაღრიცხვის 1 წელს 1 დამოუკიდებელი სახელმწიფოები 2 წელს

დამოუკიდებელი ქვეყნები
ა
აქსუმსის სამეფო

ი
კავკასიური იბერია
ინდო-ბერძნული სამეფო

კ
კაპადოკია
კატუველაუნი
კოგურიო
კუშანის იმპერია
კუნინდას სამეფო

მ
მავრეტანია

პ
პართია
პეკჩე
პუიო

რ
რომის იმპერია

ს
სატავაჰანა
სილლა
დიდი სომხეთი

ჩ
ჩერა
ჩინეთი
ევროპის იურისტ სტუდენტთა ასოციაცია

ევროპის იურისტ სტუდენტთა ასოციაცია — ევროპის ქვეყნების იურისტი სტუდენტების საერთაშორისო, დამოუკიდებელი, არაკომერციული ორგანიზაცია.

ასოციაცია დაფუძნდა 1981 წლის 4 მაისს ვენაში პოლონელი, ავსტრიელი, უნგრელი და დასავლეთ გერმანელი სტუდენტების მიერ. ასოციაციის შექმნის თავდაპირველი იდეა იყო „რკინის ფარდის“ ორ მხარეს მყოფ იურისტ სტუდენტებს შორის საერთაშორისო კონტაქტებისა და ურთიერთგაგების გაზრდა–გაძლიერება. ამ დროის განმავლობაში ორგანიზაცია ეტაპობრივად ძლიერდებოდა და საწყის ეტაპზე ევროპის ჩრდილო ნაწილში იზრდებოდა.

თავდაპირველად საერთაშორისო საბჭოს შეხვედრათა უმეტესობა მხოლოდ სკანდინავიაში, კერძოდ კი კოპენჰაგენსა და ჰელსინკიში იმართებოდა, შესაბამისად ასოციაციის პირველი საერთაშორისო ოფისი ქალაქ ოსლოში, 1984 წელს შეიქმნა.

1992 წლის 12 ოქტომბერს, ბელგიაში, ქალაქ ბრიუსელში შემუშავებული იქნა ასოციაციის ფილოსოფიური ხედვა: „ “, რომელსაც ფუძემდებლური მნიშვნელობა აქვს ასოციაციის საქმიანობაში. გარდა ამისა ხედვამ გარდამტეხი როლი ითამაშა ასოციაციის სამომვალო მოღვაწეოაბასა და განვითარებაში.

1995 წელს ბრიუსელში, დაქირავებულ იქნა საჭირო სამუშაო ადგილი, რომელსაც პირობითად „ “ (ელსას სახლი) ეწოდა. ამ მომენტიდან სწორედ ბრიუსელში მდებარეობს ასოციაციის საერთაშორისო ოფისი, რომელშიც საკმარისი სივრცეა საარქივო მასალების მოსათავსებლად და საერთაშორისო გამგეობის წევრთა სამოქმედოთ. საქმე ისაა, რომ ელსას სახლი უზრუნველყოფს სათანადო პირობებს საერთაშორისო გამგეობის წევრთა საცხოვრებლად და ნაყოფიერი მუშაობისათვის.

2016 წელს ასოციაციამ 35 წლის იუბილე იზეიმა. 35 წლის განმავლობაში ევროპის იურისტ სტუდენტთა ასოციაციამ უდიდესი გავლენა მოახდინა ევროპელ იურისტ სტუდენტთა და ახლგაზრდა იურისტთა პროფესიულ განვითარებასა და წარმატებაზე. სწორედ ამ ფონზე, ელსა ჩამოყალიბდა, როგორც ევროპული იურიდიული საზოგადოების მნიშვნელოვანი, განუყოფელი, დამოუკიდებელი და ღირსეული ნაწილი.

დღესდღეობით, მისი ქსელი მოიცავს 45 ევროპულ სახელმწიფოს ეროვნული ჯგუფების დონეზე, 300-მდე სახელგანთქმულ უმაღლეს სასწავლებელს მთელს ევროპაში, 51000-ზე მეტ მოტივირებულ, ნიჭიერ და წარმატებულ იურისტ სტუდენტსა და ახალგაზრდა იურისტს.
ვენერა მილოსელი

ვენერა მილოსელი აგრეთვე ცნობილი როგორც აფროდიტე მილოსელი — ძველი ბერძნული ქანდაკება და ძველი საბერძნეთის სკულპტურის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ნიმუში. შეიქმნა ძველი წელთაღრიცხვის 130-100 წლებს შორის და გამოსახავს ბერძნული მითოლოგიის სილამაზისა და სიყვარულის ქალღმერთ აფროდიტეს (ვენერას რომაულ მითოლოგიაში). სკულპტურა თეთრი მარმარილოსაგანაა შექმნილი და სიმაღლით 203 სანტიმეტრია. მისი ორიგინალური მკლავები და პოსტამენტი დღეისთვის აღარ არსებობენ. ცნობილია, რომ ქანდაკება ალექსანდროს ანტიოქიელის ნამუშევარია.

ქანდაკება 1820 წელს შემთხვევით აღმოაჩინა ბერძენმა გლეხმა იორგოს კენტროტასმა ეგეოსის ზღვის კუნძულ მილოსზე, საიდანაც იგი ფრანგმა ოფიცრებმა შეისყიდეს და საფრანგეთში ჩაიტანეს. 1821 წელს იგი მეფე ლუი -ს მიართვეს, ხოლო მეფემ იგი ლუვრის მუზეუმს გადასცა სადაც დღემდე ინახება.
ჰიდროქსიდი

ჰიდროქსიდები (ჰიდროჟანგები) ეს არის ქიმიური ელემენტების ოქსიდების ნაერთები წყალთან.
ცნობილია თითქმის ყველა ქიმიური ელემენტის ჰიდროქსიდი; ზოგიერთი მათგანი ბუნებაში მინერალის სახით გვხვდება.

ჰიდროქსიდი — ქიმიაში, ეს არის ორ ატომიანი იონი −, რომელიც შედგება ჟანგბადისა და წყალბადისაგან. როგორც წესი მიიღება ფუძეების დისოციაციის მეთოდით. ჰიდროქსიდი არის ერთ ერთი უმარტივესი მრავალატომიანი იონი.

კლასიფიკაცია
იმისდა მიხედვით თუ როგორი ტიპისაა შესაბამისი ოქსიდი ფუძე, მჟავა თუ ამფოტერული განასხვავებენ:
ფუძე ჰიდროქსიდები (ფუძე) - ჰიდროქსიდები, რომლებიც ამჟღავნებენ ფუძის თვისებები (მაგალითად, კალციუმის ჰიდროქსიდი 2, კალიუმის ჰიდროქსიდი , ნატრიუმის ჰიდროქსიდი და სხვა.);
მჟავა ჰიდროქსიდები (ჟანგბადიანი მჟავეები) — ჰიდროქსიდები რომლებიც ამჟღავნებენ მჟავა თვისებებს (მაგალითად, აზოტმჟავა 3, გოგირდმჟავა 24, გოგირდოვანი მჟავა 23 და სხვა.)
ამფოტერული ჰიდროქსიდები, პირობებიდან დამომდინარე ზოგჯერ ფუძე თვისებებს ამჟღავნებენ ზოგჯერ მჟავის თვისებებს. (მაგალითად, ალუმინის ჰიდროქსიდი 3, თუთიის ჰიდროქსიდი 2).

ტერმინი «ჰიდროქსიდი» ხშირად გამოიყენება მხოლოდ ფუძე ან ამფოტერული ჰიდროქსიდების მიმართ.
პრინცესები

პრინცესები — საბავშვო მუსიკალური ჯგუფი, რომელმაც საქართველო წარმოადგინა 2009 წლის საბავშვო ევროვიზიაზე უკრაინაში. ჯგუფი ევროვიზიის კონკურსზე წარდგა სიმღერით ლურჯი ფრინველი.

ჯგუფის წევრები არიან — ვოკალისტები: მარი ბოკერია, ლიზა ყენია, მარიამ გურგენიძე, ელენე მაყაშვილი; ბალერინა: ანა ტყეშელაშვილი და ჩელისტი ლიზა რამიშვილი.
ინოლა გურგულია

ინოლა გურგულია (დ. 25 ივლისი, 1929 — გ. 24 ნოემბერი, 1977) — ქართველი კომპოზიტორი, პოეტი, მომღერალი.

დაიბადა 1929 წლის 25 ივლისს. გაიზარდა თბილისის ძველ უბანში. ყოველ ზაფხულს იგი ატარებდა სამეგრელოს სოფელ უჩაშონაში. გიტარაზე დაკვრა მამიდამ ასწავლა, ჩონგურსა და ფანდურზე — ძიძამ. მან დაწერა სიმღერები: გიტარა, სიზმარია, ღიმილი მინდა, მადლობელი ვარ, უშენოდ და სხვები; ასევე, 15 საბავშვო სიმღერა, მათ შორის: საქანელა, კარუსელი, გვირილა, განი განდაგანა, ოდელია-დელა და ა.შ

1952 წელს დაამთავრა თბილისის ილია ჭავჭავაძის სახელობის უცხო ენათა პედაგოგიური ინსტიტუტი. აქვე მან გიული დარახველიძესა და მედეა სიხარულიძესთან ერთად დააარსა ქალთა ვოკალურ-საკრავიერი ტრიო „სამაია“, რომელიც ასრულებდა გურგულიას მიერ (ხშირად თავისსავე ლექსზე) დაწერილ სიმღერებს. 1960-იან წლებში ის გადაიღეს რამდენიმე ფილმში, სადაც მისი სიმღერებიც ჟღერს. სიცოცხლის განმავლობაში მას არ ჩაუწერია არცერთი ოფიციალური ფირფიტა.

გურგულიას სიმღერებს ჰქონდათ ერთგვარი აკორდული მღერის სტილი, რომელიც თავისი არსით ძირითადად ქართული ხალხური და ნაწილობრივ ქალაქური სიმღერიდან მომდინარეობდა.

ინოლა გურგულია გარდაიცვალა 1977 წელს. დაკრძალულია თბილისში, საბურთალოს პანთეონში.