მალია (კვიპროსი)

მალია — სოფელი კვიპროსში, ლიმასოლის რაიონში, რომელიც ომოდოსიდან სამხრეთით, 4 კილომეტრში მდებარეობს.

სოფელი განლაგებულია ტროოდოსის მეღვინეობის ზონის სამხრეთით, ქალაქ ლიმასოლიდან ჩრდილო-დასავლეთით, დაახლოებით 30 კილომეტრში. სოფლის სახელწოდება, როგორც ჩანს, მომდინარეობს ბერძნული სიტყვიდან „“ , რაც „თმას“ ნიშნავს. გუდვინი ამტკიცებს, რომ ძველ არკადიულ დიალექტზე „“ ასევე ნიშნავს „ცხვარს“. 1958 წელს კვიპროსელმა თურქებმა მიიღეს ალტერნატიული სახელწოდება — (ბაღლარბაში), რაც სიტყვასიტყვით „საუკეთესო ვენახს“ ნიშნავს.

ისტორია
როგორც ქვემოთ მოცემულ ცხრილში ჩანს, მალია ოსმალეთის პერიოდიდან მოყოლებული შერეული მოსახლეობის სოფელს წარმოადგენდა. ბრიტანეთის მმართველობის პერიოდში სოფლის მოსახლეობა მუდმივად იზრდებოდა. 1891 წელს თუ აქ 494 ადამიანი ცხოვრობდა, 1960 წლისთვის მათმა რიცხვმა 712-ს მიაღწია. კვიპროსელი თურქები სოფელში ყოველთვის აშკარა უმრავლესობას შეადგენდნენ. 1960 წლის მონაცემებით, კვიპროსელი თურქები სოფლის მოსახლეობის 88%-ს შეადგენდნენ.

იძულებითი გადაადგილება
1950-იანი წლების ბოლოს, საგანგებო მდგომარეობის პერიოდში, სოფლიდან მოსახლეობის გადასახლების ფაქტს ადგილი არ ჰქონია. თუმცა, 1963 წლის იანვარში, მეზობელი სოფლებიდან პრასტიოდან (279) , გეროვასადან (264) და კიდასიდან (310) ( - პაფოსის რაიონი) თავშესაფარი დაახლოებით 300-მა კვიპროსელმა თურქმა იპოვა. 1964 წლის 9 მარტს, კვიპროსელი ბერძნების შეიარაღებული ძალების თავდასხმის შემდეგ, რასაც შვიდი კვიპროსელი თურქი ემსხვერპლა, სოფელი დაახლოებით 1000-მა კვიპროსელმა თურქმა დატოვა (როგორც ადგილობრივებმა, ისე იქ შეფარებულებმა). ისინი მეზობელ სოფლებში გაიფანტნენ: ავდიმუ/დიუზკაია (260),კანტუ/ჩანაქკალე (265), ეპისკოპი/იალოვა (262), კატო-პოლემიდია/ბინათლი (277), ალექტორა/გოქაღაჩი (256), პარამალი/ჩაიონიუ (274), მარი/თათლისუ (363), პლატანისტეია/ჩამლიჯა (276), ვრეცია/დაღაშანი (342) და სუსკიუ/სუსუზი (342). 1968 წლის შემდეგ მალიელი კვიპროსელი თურქების დიდი ნაწილი საკუთარ სოფელს დაუბრუნდა. რიჩარდ პატრიკის ჩანაწერების მიხედვით, 1971 წელს იქ 416 ადამიანი ცხოვრობდა (შედარებისთვის, 1960 წელს მალიაში 624 კვიპროსელი თურქი იყო). პატრიკი ასევე აღნიშნავს, რომ კვიპროსის რესპუბლიკის მთავრობა ხელს უწყობდა მალიელი და კიდევ სამი მეღვინეობით ცნობილი სოფლის თურქი მაცხოვრებლების დაბრუნებას. ეს განპირობებული იყო კუნძულის ღვინის ინდუსტრიის ეკონომიკური მნიშვნელობითა და იმ შიშით, რომ კვიპროსელი თურქების მოუვლელი ვენახები განადგურდებოდა. 1970 წლის დეკემბრისთვის კვიპროსის რესპუბლიკის მთავრობა აცხადებდა, რომ 6,719 ფუნტი დახარჯა 103 თურქული სახლის შესაკეთებლად, რომლებიც 1964 წლის მარტში დაზიანდა ან დაიწვა.

1974 წელს მალიის მთელმა თურქულმა მოსახლეობამ კიდევ ერთხელ დატოვა სოფელი, თუმცა ამჯერად აკროტირის ბრიტანულ სამხედრო ბაზას შეაფარეს თავი. მათ იქ 1975 წლის თებერვლამდე დაჰყვეს, რის შემდეგაც თურქეთის გავლით კუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში გადაიყვანეს და საბოლოოდ პრასტიო/აიდინქოიში (/) დაასახლეს. მალიიდან/ბაღლარბაშიდან დევნილ კვიპროსელ თურქთა საერთო რაოდენობა დაახლოებით 650-700 ადამიანს შეადგენს (1960 წლის აღწერით 624 იყო).

არსებული მოსახლეობა
ამჟამად სოფელი ძირითადად დასახლებულია მისი მკვიდრი კვიპროსელი ბერძნებითა და კუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილიდან დევნილი ბერძნული მოსახლეობით. კვიპროსის 2001 წლის ბოლო აღწერის მონაცემებით, სოფლის საერთო მოსახლეობა მხოლოდ 59 ადამიანს შეადგენდა.

ნაგებობები
მალიის მეღვინეობა მდებარეობს ლიმასოლის რეგიონში, სოფელ მალიაში. იგი კომპანია „ “-ის საკუთრებაშია და მათ მიერვე იმართება. ქარხანა კუნძულის ერთ-ერთი უმსხვილესი რეგიონული მეღვინეობაა, რომლის წლიური წარმადობა დაახლოებით 3 მილიონ ბოთლს შეადგენს. საწარმო 1928 წელს დაარსდა. 1996 წელს მას რესტავრაცია ჩაუტარდა და 50 ჰექტარზე გაშენდა ახალი ვენახები, რომლებმაც პირველი მოსავალი 2001 წელს მოგვცა. ყურძნის ჯიშების ფართო ასორტიმენტს შორის განსაკუთრებით საინტერესოა „რისლინგი“, რომელიც კვიპროსისთვის საკმაოდ იშვიათია.

სოფელ მალიაში მდებარე მეჩეთი დაახლოებით 1920 წლით თარიღდება. დღესდღეობით ის აღარ ფუნქციონირებს. შენობის კედლები მიბჯენილია ვაჟთა სკოლაზე. ნაგებობის შიდა სივრცე წარმოადგენს ერთ დარბაზს, რომელიც მართკუთხა სვეტებით სამ ნაწილად (ნავად) არის დაყოფილი. ჭერი ორფერდა სახურავის ქვეშაა მოქცეული და ხის ფიცრებითაა მოპირკეთებული, სახურავს ფოლადის კოჭები (-) იჭერს. შესასვლელის თავზე მდებარეობს შიდა აივანი, რომელიც ორ გვერდითა სვეტს ეყრდნობა. ზედა აივანი გაყოფილია პროპორციით 2/3-ზე: ჰარამხანად (ხის გისოსებიანი დარაბებით) და სალამლიქის პლატფორმად. ქალების მხარე მორთულია ხის წვეტიანი თაღებით, რომლებიც გადაჰყურებს მთავარ სივრცეს. პლატფორმის ქვედა დონის სამი მალი ასევე გაფორმებულია ხის გისოსებიანი წვეტიანი თაღებით. ინტერიერის მთელი ხის კონსტრუქცია თეთრ და მწვანე ზოლებადაა შეღებილი. მიჰრაბი კედლიდან გამოწეულია სადა, გრაციოზული რკალის ფორმით. მინარეთი ხელმისაწვდომია, მას აქვს ბეტონის საფეხურები და ქვის ექსტერიერი. გარედან მეჩეთს ბეტონის ორფერდა გადახურვის მქონე წინკარი (პორტიკი) აკრავს.