iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
როისტონ დრენტე

როისტონ რიკი დრენტე (დ. 8 აპრილი 1987, როტერდამი, ნიდერლანდები) — ნიდერლანდელი ფეხბურთელი, ესპანური კლუბის მცველი და ნახევრადმცველი.

კარიერა
2005-2007 ფეიენოორდი 33(0);
2007-2008 რეალი 18 (2);
2006-დან ჰოლანდიის ნაკრები (21-წლამდელთა) 13(5)

ადრეული წლები და ფეიენოორდი
როისტონ დრენტე წარმოშობით სურინამიდანაა. მისი უმცროსი ძმა, ჯოვანი, ამ ქვეყნის ნაკრებშიც თამაშობს. თავად რიკი კი ფეიენოორდის აღზრდილია. როისტონის ტალანტი პირველად 2002 წელს აღმოაჩინეს, როდესაც ახალგაზრდა ფებხურთელი როტერდამული გრანდის ბავშვთა გუნდის ღირსებას იცავდა. 1 წელიწადში ის მთავარ გუნდთან ერთად შვეიცარიაშიც იახლეს და დარწმუნდნენ, რომ დრენტე მთავარ გუნდში სათამაშოდ მზად იყო, თუმცა ახალგაზრდა ფეხბურთელს უფრო მეტი სათამაშო პრაქტიკა რომ ჰქონოდა, ის ფეიენოორდის ფარმ-კლუბ, ექსელსიორში გაანათხოვრეს, რომელიც მაშინ ჰოლანდიის მეორე დივიზიონში ასპარეზობდა. ამ გუნდის მაშინდელმა მწვრთნელმა, მარკო ვან ლოხემმა, დრენტე მარცხენა მცველის პოზიციაზე გამოსცადა, თუმცა აღმოჩნდა, რომ ახალგაზრდა ფეხბურთელი შეტევაში უფრო პროდუქტიულია, ვიდრე დაცვაში. თავისი კარგი თამაშით რიკიმ ფეიენოორდის ხელმძღვანელთა ყურადღებაც მიიპყრო.

2005/06 წლების სეზონში კი როისტონი როტერდამშიც დააბრუნეს და მთავარი გუნდის განაცხადში შეიყვანეს. დრენტე ფეიენოორდის განაცხადში 37-ე ნომერი იყო. “ოტენის თასზე”, რომელიც ახალგაზრდული ტურნირია, რიკიმ აიაქსს ერთბაშად 3 გოლი გაუტანა და ფეიენოორდის ხელმძღანელებისგან საჩუქრის სახით პირველი პროფესიული კონტრაქტი მიიღო. როისტონს მთავარ გუნდში დებიუტი ერვინ კუმანის მწვრთნელობის დროს ჰქონდა. კერძოდ, 2006 წლის 15 იანვარს, არნემში, ვიტესთან მატჩში, სადაც რიკი 76-ე წუთზე შეცვლაზე გამოჩნდა და საკმაოდ კარგი შთაბეჭდილებაც დატოვა. რაც შეეხება 2005-06 წლების სეზონს, დრენტემ ის 3 ჩატარებული მატჩით დაასრულა, სადაც ჰერაკლესისა და ნაიმეგენის წინააღდმეგ მატჩებში ასევე შეცვლაზე ითამაშა.
ნატო დავითაშვილი

ნატო დავითაშვილი (დ. 3 ივლისი, 1964) — ქართველი მწერალი.

ბიოგრაფია
ნატო დავითაშვილი დაიბადა ქალაქ თბილისში 1964 წლის 3 ივლისს. მიღებული აქვს ტექნიკური განათლება. 1990-იან წლებში იყო სარედაქციო-საგამომცემლო საქმის სპეციალისტი. 2000-იანი წლებიდან ფენტეზის ჟანრში წერს. ნატო დავითაშვილი ცხოვრობს თბილისში, ჰყავს მეუღლე და ერთი შვილი.

წიგნები
„ამბავი ლილე იროელისა“, (ფსევდონიმით – ჯორჯი ვაშატელი) „ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა“, 2007 – 978-99940-63-74-1
„როცა ფრთოსანი ლომები დაბრუნდებიან“, „ქარჩხაძის გამომცემლობა“, 2009 - 99940-34-05-5
„ამბავი ლილე იროელისა“ (განახლებული გამოცემა), „ქარჩხაძის გამომცემლობა“, 2010 - 978-99940-34-32-1
„ნისლებში და ნისლებს მიღმა“, „ლოგოს პრესი“, 2011
„ოთხი მხარე და ოთხი სვეტი“, „ქარჩხაძის გამომცემლობა“, 2012
„პატარა დინოზავრი დინდინელა“, „საუნჯე“, 2013
„ლურჯი სუფრის მოცეკვავე“, „ქარჩხაძის გამომცემლობა“, 2013
„აიას გზა“, „წიგნები ბათუმში“, 2015
„მთვარის შვილობილები“, „ქარჩხაძის გამომცემლობა“, 2017
„მემე, მემე, გვაპოვნინე!“, საავტორო უფლებათა ასოციაცია, 2018
„დაბრუნება, ადამიანები და სხვები“, „ქარჩხაძის გამომცემლობა“, 2018
„ორსის ორდენის სამხეცე“, გამომც.: „წიგნები ბათუმში“, 2019
„გრძელი ამბავი ნისლთა მოსვლისა“, გამომც.: „ინტელექტი“, 2021
"ჯიბის კაცუნა და მწვანე კუნძული", გამომც.: „ინტელექტი“, 2024

პრემიები და ჯილდოები
„ოქროს ბუმბულის“ ლიტერატურული პრემია ქარჩხაძის გამომცემლობის და ბაზისბანკის მიერ ჩატარებული საბავშვო პროზის კონკურსზე, რომანისათვის „როცა ფრთოსანი ლომები დაბრუნდებიან“, 2008
ლიტერატურულ კონკურს „გალას“ ნომინანტი — „როცა ფრთოსანი ლომები დაბრუნდებიან“, 2009
„გალა“ რომანისათვის „ნისლებში და ნისლებს მიღმა“, 2011
„გალა“ ნომინანტი — „ოთხი მხარე და ოთხი სვეტი“, 2012
ლიტერატურულ კონკურს „ლიტერას“ ნომინანტი — „მთვარის შვილობილები“, 2018
გოგებაშვილის პრემია, 13+ პროზა, რომანისათვის „მთვარის შვილობილები“, 2018
„საბას“ ნომინანტი საუკეთესო პროზაული კრებულისთვის — „დაბრუნება, ადამიანები და სხვები“, 2019
გოგებაშვილის პრემია, 13+ პროზა, რომანისათვის „გრძელი ამბავი ნისლთა მოსვლისა“, 2022
საბჭოთა რესპუბლიკების დროშები

საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების დროშები — საბჭოთა კავშირის მთავარი დროშის საფუძველზე შექმნილი დროშები 15 მოკავშირე რესპუბლიკისთვის. თითოეულ მათგანზე წითელ ფონზე გამოსახულია ოქროსფერი (ყვითელი) ნამგალი, ურო და ვარსკვლავი (ერთადერთი გამონაკლისი იყო საქართველოს სსრ დროშა, რომელზეც საბჭოთა სიმბოლოები წითელი ფერით ლურჯ ფონზეა გამოსახული). საბოლოოდ 1991 წლისთვის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების 15 დროშა ამგვარად გამოიყურებოდა:

ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების (ასსრ) დროშები იშვიათად გამოიყენებოდა. ხშირად ავტონომიების დროშები უბრალოდ იმ რესპუბლიკის წარწერებიან რუკას წარმოადგენდა, რომელსაც ეს ავტონომია ეკუთვნოდა. მაგალითად, აფხაზეთის ასსრ–ის დროშასა და საქართველოს სსრ–ის დროშას შორის განსხვავება მხოლოდ აფხაზურ ენაზე გაკეთებულ წარწერაში – „ “ იყო.

ყოფილ საბჭოთა ტერიტორიაზე არსებული ზოგიერთი ქვეყნის, ან რეგიონის დროშა არსებითად არ შეცვლილა, და დაფუძნებულია საბჭოთა დროშაზე. მაგალითად, ამგვარია დნესტრისპირეთისა და ბელარუსის (ყოფილი ბელორუსიის) თანამედროვე სახელმწიფო დროშები.

საბჭოთა გაუქმებული რესპუბლიკების დროშები
არაქი

არაქი — ქალაქი ირანში, მარკაზის ოსტანის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2011 წლის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობდა 526,182 კაცი. სამხრეთით, დასავლეთითა და აღმოსავლეთით შემოსაზღვრულია მთებით. ქალაქი საშუალოდ ზღვის დონიდან 1750 მ-ზე მდებარეობს. დედაქალაქ თეირანიდან დაშორებულია 260 კმ-ში, სიახლოვეს მდებარეობს ქალაქები ყუმი და ისპაანი. დამახასიათებელია კონტინენტური კლიმატი. ქალაქის ჩრდილოეთით არის არაქის საერთაშორისო აეროპორტი, რომელიც 1938 წელს გაიხსნა და არის ირანის ერთ-ერთ უძველესი აეროპორტი.
წითელი ფორტი (დელი)

წითელი ფორტი (; „ლალ-კილა“) — დელის, მოგოლების დიადი ეპოქის დროინდელი, ისტორიული ციტადელი. მშენებლობა დაიწყო შაჰ ჯახანის მიერ 1639 წლის 16 აპრილს. რომელმაც შაჰჯახანაბადში გადმოიტანა დედაქალაქი აგრიდან. მშენებლობა 1648 წელს დასრულდა, იმავე დრეს - 16 აპრილს.

პერიმეტრი შემოსაზღვრულია წითელი კედლით, რამაც განაპირობა ფორტის დასახელება, რომლის სიგრძეც 2500 მეტრია. კედლის სიმაღლე მერყეობს 16 მეტრამდე მდინარე იამუნას მხრიდან, ქალაქის მხრიდან კი 33 მეტრამდე.

1783 ციხესიმაგრეს დაეუფლნენ სიქები, 1857 წელს კი — სიპაები. ინდოეთის დამოუკიდებლობის დღეს, ქვეყნის პრემიერ მინისტრი ციხესიმაგრის კედლებში კითხულობს მიმართვას ერისადმი.
სამკერდე ჯვარი

სამკერდე ჯვარი — ყოველი მართლმადიდებელი ქრისტიანი უნდა ატარებდეს კისერზე დაკიდებულ სამკერდე ჯვარს, რომელსაც არასდროს არ უნდა იხსნიდეს (არც ძილის წინ, არც სააბაზანო ოთახში). ეს არის ნიშანი ქრისტიანობისა. ჯვარი უნდა იყოს ნაკურთხი მფლობელის სახელზე; ნაკურთხი ჯვარი მის მფლობელს ხილული და უხილავი მტრებისაგან იცავს. იგი შეიძლება დამზადებული იყოს ხისაგან (ბზა, კვიპაროზი, მუხა, ვაზი და სხვა); ლითონისაგან (ოქრო, ვერცხლი, სპილენძი, თითბერი, რკინა, ალუმინი და სხვა), აგრეთვე პლასტმასისაგან.

ჯვარი შეიძლება იყოს მაცხოვრის ჯვარცმის გამოსახულებით, შეიძლება იყოს სადა, მაგრამ თუ ჯვარი გამოსახულებიანია, იგი შესრულებული უნდა იყოს კანონიკურად, ხატწერის წესების დაცვით. (მაგალითად ფეხები გადაჯვარედინებული არ უნდა ჰქონდეს და სხვა). ამრიგად, კუსტარული წესით დამზადებული ჯვრის შეძენა გაუმართლებელია. დასაშვებია ძვირფასი და ნახევრადძვირფასი, აგრეთვე, ორნამენტებით გამშვენიერებული ჯვრის ტარებაც.

ნათლობის ჯვარი ქრისტიანისათვის განსაკუთრებულ სიწმინდეს წარმოადგენს, რომელსაც დიდი გაფრთხილება სჭირდება. ამიტომ მისი ყოველდღიური ტარება საფრთხილოა, გირჩევთ, რომ იგი შეინახოთ ოჯახში სიწმინდეებთან ერთად და გაიკეთოთ განსაკუთრებულ დღეებში: დიდ დღესასწაულებზე — საზეიმო განწყობილების გამოსახატავად, ან მწუხარებაში — ნუგეშისათვის. ჩვეულებრივ კი, ქრისტიანმა მის სახელზე ნაკურთხი სხვა ჯვარი უნდა ატაროს.

ჯვრის შეძენა შეიძლება ეკლესიაში; შეიძლება მისი ინდივიდუალური დამზადებაც მღვდლის ლოცვა-კურთხევით. სამკერდე ჯვარი უნდა ვატაროთ დაფარულად, ტანსაცმლის შიგნით, რაც სიმბოლოა იმისა, რომ ჩვენ ქრისტიანული სარწმუნოება გულში გვაქვს დამარხული. ჯვართან ერთად ქრისტიანმა შეიძლება ატაროს ნაკურთხი მედალიონიც მაცხოვრის, ღმრთისმშობლის ან სხვა წმიდანის გამოსახულებით. ჯვრის და მედალიონის სამკაულად ტარება გაუმართლებელია.
ყუმი (ქალაქი)

ყუმი — შიიტების წმინდა ქალაქი ირანში. ყუმის ოსტანის დედაქალაქი. 2016 წლის მოანაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 1 201 158 ადამიანი. ყუმი არის მეშვიდე უდიდესი ქალაქი ირანში, მდებარეობს მდინარე ყუმის ნაპირებზე თეირანიდან სამხრეთით 150 კმ-ზე.

ყუმი წმინდა ადგილად ითვლება შიიტი მუსლიმებისთვის, რადგან აქ მდებარეობს იმამ ალი იბნ მუსა რიდას (იმამ რეზა, 789–816) დის, ფატიმა ბინთ მუსას სამარხი. ქალაქი მსოფლიოში შიიტი სწავლულების უდიდესი ცენტრია და მნიშვნელოვანი საპილიგრიმო ადგილი, რომელსაც ყოველწლიურად დაახლოებით 20 მილიონი პილიგრიმი სტუმრობს, რომელთა უმრავლესობა ირანელები არიან, თუმცა ქალაქს სტუმრობენ შიიტები მსოფლიოს სხვადასხვა რეგიონიდან.

ყუმი გადაიქცა სამრეწველო ცენტრად, რაშიც ნაწილობრივ მას თეირანთან სიახლოვე დაეხმარა. ის არის ნავთობისა და ნავთობპროდუქტების რეგიონული სამრეწველო ცენტრი. ბანდარ-ანზალიდან და თეირანიდან ბუნებრივი აირის მილსადენი, ასევე თეირანიდან ნედლი ნავთობის მილსადენი გადის ყუმიდან სპარსეთის ყურეზე მდებარე აბადანის გადამამუშავებელ ქარხამდე. ყუმმა დამატებითი მნიშვნელობა მოიპოვა, როდესაც 1956 წელს ქალაქის მახლობლად ნავთობი აღმოაჩინეს და დიდი გადამამუშავებელი ქარხანა აშენდა ყუმსა და თეირანს შორის.

გეოგრაფია
კლიმატი
ყუმში არის ცხელი უდაბნოს კლიმატი. დაბალი წლიური ნალექიანობა გამოწვეულია ზღვიდან დაშორებით და სუბტროპიკული ანტიციკლონის სიახლოვით. ზაფხული ძალიან ცხელია და პრაქტიკულად უნალექოა, ხოლო ზამთარში ამინდი შეიძლება იყოს თბილიდან საშინლად ცივამდე. ბოლო შემთხვევა იყო 2008 წლის იანვარში, როდესაც ტემპერატურა დაეცა −23 °-მდე. მსგავსი სიტუაციები ადრე იყო 1964, 1950, 1972 წლების იანვარში და 1972 წლის დეკემბერში.

მაქსიმალური დაფიქსირებული ტემპერატურა იყო 47 ° 2010 წლის 11 ივლისს, ხოლო მინიმალური - −23 ° 2008 წლის 15 იანვარს.
ირანის ოსტანები

ირანი დაყოფილია 31 ოსტანად. ოსტანი ( , მრავლ. — ოლქი, პროვინცია) — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული ირანში. ოსტანებად დაყოფა შემოიღეს 1937 წელს. ოსტანის სათავეში დგას ოსტანდარი (გენერალ-გუბერნატორი). ოსტანი იყოფა რამდენიმე რაიონად — შაჰრესტანად. თითოეული ოსტანი მართული პროვინციის ცენტრით, რომელიც, როგორც წესი, პროვინციის უდიდესი ქალაქია და რომელსაც სპარსულად უწოდებენ პროვინციის დედაქალაქს (სპარს.: მარქაზი). პროვინციულ მმართველობას სათავეში უდგას გენერალ-გუბერნატორი , რომელსაც ნიშნავს შინაგან საქმეთა მინისტრი, რაც, თავის მხრივ, მინისტრთა კაბინეტის დასამტკიცებელია.

ისტორია
1950 წლამდე ირანი იყოფოდა თორმეტ პროვინციად: არდალანი, აზერბაიჯანი, ბელუჩესტანი, ფარსი, გილანი, არაქ-ე აჯამი, ხორასანი, ხუზესტანი, კერმანი, ლარესტანი, ლორესტანი და მაზანდარანი. 1950 წელს ირანის რეორგანიზაცია მოხდა, რომლის მიხედვით ჩამოყალიბდა ათი ძირითადი პროვინცია საკუთარი დაქვემდებარებული გუბერნიებით: გილანი, მაზანდარანი, აღმოსავლეთი აზერბაიჯანი, დასავლეთი აზერბაიჯანი, კერმანშაჰი, ხუზესტანი, ფარსი, კერმანი, ხორასანი, ისპაჰანი.

ინფორმაცია
სია
ირანის პროვინციების სია და მათი შედარება სხვადასხვა ქვეყნის მოსახლეობასთან
ირანის ისტორიული პროვინციები
სიფაები

სიფაები ( — „ჯარისკაცი“.) — დაქირავებული მებრძოლები კოლონიურ ინდოეთში (— საუკუნეებში), რომელიც კომპლექტდებოდა ძირითადად ინგლისიელებისაგან და ასევე ადგილობრივი მოსახლეობისაგან.

თავდაპირველად ტერმინი იხმარებოდა ბრიტანეთის ინდოეთის არმიაში და ბრიტანეთის ოსტინდოეთის კამპანიაში მონაწილე რიგითების აღსანიშნავად. ტერმინი დღესაც გამოიყენება ინდოეთის, პაკისტანისა და ბანგლადეშის არმიებში. 1857—1859 წლებში ბანგლადეშის სიფაებმა აჯანყება მოაწყვეს.

იგივე სპარსული სიტყვა („სიფახები“ ან „სფახები“) განსაზღვრავდა მებრძოლთა სახელებს ოსმალეთის იმპერიის ჯარში.
ალექსანდრე ბასილაია

ალექსანდრე „ბუთხუზი“ ალექსანდრეს ძე ბასილაია (დ. 11 მარტი, 1942, თბილისი, საქართველოს სსრ — გ. 3 ოქტომბერი, 2009, გერმანია) — ქართველი კომპოზიტორი, ანსამბლ „ივერიის“ სამხატვრო ხელმძღვანელი. ღირსების ორდენის კავალერი (1996). საქართველოს სახალხო არტისტი (1987). თბილისის საპატიო მოქალაქე (2002).

ბიოგრაფია
1967 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია (კონტრაბასის კლასი, ხელმძღვანელი ნ. სავჩენკო). 1963 წლიდან მუშაობდა მუშაობდა საქართველოს სახელმწიფო ფილარმონიაში ჯერ პიანისტ-აკომპანიატორად, 1968 წლიდან კი - ვოკალურ-საკრავიერი ანსამბლის „ივერიის“ ხელმძღვანელად და სოლისტად. ბასილაია ძირითადად საესტრადო ჟანრში მუშაობდა. იგი ავტორია მრავალი საესტრადო სიმღერისა, რომელთაგან აღსანიშნავია „თეთრი ფიფქები“ (ჯ. ჩარკვიანის ლექსზე), „მოგონებანი“ (კ. კვეიძის ლექსზე), „სიყვარულის ზღაპარი“, „გულო, ჩადექ საგულესა“, „ახალგაზრდული“ (მ. ფოცხიშვილის ლექსებზე), „სიმღერა საქართველოზე“ (ლექსი ნ. მალაზონიასი) და სხვა. ანსამბლ „ივერიისათვის“ დაწერა მიუზიკლები: „ჩხიკვთა ქორწილი“ (1979), „არგონავტები“ (1980), „შლაგერი, შლაგერი“ (1985), „თოვლის ბებოს ზღაპარი“ (1986), „ფიროსმანი“ და სხვა. ამავე ანსამბლისათვის მან არაერთი ქართული ხალხური სიმღერა დაამუშავა. ანსამბლთან ერთად კონცერტები გამართა ყოფილი სსრკ და საზღვარგარეთის სხვა ქვეყნებში (პოლონეთი, ბოლივია, ჩეხოსლოვაკია, გერმანია, კუბა, მექსიკა, პორტუგალია).

მას ეკუთვნის არაერთი ცნობილი ქართული საესტრადო სიმღერა, ქართული კინოსა და მულტიპლიკაციური ფილმებისთვის შექმნილი მუსიკა. ალექსანდრე ბასილაის ბოლო ნამუშევარია მუსიკალური კომპოზიცია სახელწოდებით - „რაღაც დასრულდა“, რომლის პრეზენტაციაც რამდენიმე ხნის წინ გაიმართა.
იაკობ ზებედესი

იაკობ ზებედესი, იაკობ უფროსი (, , ) — ქრისტეს თორმეტ მოციქულთაგანი. ხსენების დღე — 13 მაისი [ძვ სტ. 30 მაისი] აპრილი.

ცხოვრება
წმინდა მოციქული იაკობ ზებედესი იყო იოანე ღვთისმეტყველის უფროსი ძმა და ზებედასა და სალომეას შვილი. სალომეა კი იყო ღვთისმშობლის ბიძაშვილი. იაკობი და იოანე მოციქულები იყვნენ იოანე ნათლისმცემლის მოწაფეები. უფალმა მათ მოუწოდა როცა ისინი თევზაობდნენ (მათ.4:21-22). იაკობ მოციქული დაესწრო ფერისცვალებას, იაირის ქალიშვილის განკურნებას. (მათ.20:26-28).

ძმებს ღმერთმა მეტსახელად — ”ძენი ქუხილისანი” შეაარქვა.

ქადაგება
სულიწმიდის გარდამოსვლის შემდეგ მოციქულებმა კენჭი ყარეს თუ ვის სად ექადაგა. იაკობ მოციქულს ქადაგება წილად ხვდა: ხმელთაშუა ზღვისპირა ქვეყნები. ასე მისცურა წმიდა იაკობ მოციქულმა იბერიაში (ესპანეთი), სადაც მან იქადაგა. შემდეგ კვლავ იერუსალიმში დაუბრუნდა.

მოწამეობრივი აღსასრული
იერუსალიმში იუდეველებმა ჰეროდე აგრიპას ურჩიეს, შეეპყრო იაკობ მოციქული და სიკვდილით დაესაჯა.

წმიდა იაკობთან მოწამეობრივად აღესრულა იერუსალიმში †44 წელს.

წმინდა ნაწილები
გადმოცემის თანახმად, მოციქულის წმინდა მიწაზე მოწამეობრივი სიკვდილის შემდეგ, მისი წმინდა სხეული ლუსკუმაში დასვენებული დააწვინეს ნავში და ჩაუშვეს ხმელთაშუა ზღვაში. ღვთის განგებით ამ ნავმა მიცურა ესპანეთის იბერიაში და გამორიყა მდინარე ულას ნაპირას. გადმოცემის თანახმად მოციქულის ნეშტი ასე იყო მდინარეზე გამორიყული 813 წლამდე, ვიდრე განდეგილმა ბერმა პელაიომ ზეციურ ვარსკვლავს გაყოლილმა ღვთის განგებით არ აღმოაჩინა იგი. 896-899 წლებში მეფე ალფონს გამოსცა განკარგულება, რომლის საფუძველზე წმინდა ნაწილების აღმოჩენის ადგილას აშენებულიყო მცირე ტაძარი. თვით ამ ადგილს დაერქვა სახელი - კომპოსტელა (ლათ. , «ვარსკვალავით აღნიშნული ადგილი», შემდგომში ამ ადგილას აშენდა ქალაქი - სანტიაგო დე კომპოსტელა).
მათე მახარებელი

} [12 მოციქულის ხსენების დღე], ხოლო კათოლიკურ ეკლესიაში და სხვა დასავლურ ეკლესიებში — 21 სექტემბერი.

ცხოვრება
მათე მახარებელზე ინფორმაცია საკმაოდ მწირია. მასზე ცნობები მხოლოდ ახალ აღთქმასა: მათეს სახარება (10:3), მარკოზის სახარება (3:18), ლუკას სახარება (6:15) და საქმე მოციქულთაში (1:13) გვხვდება. მარკოზის სახარებაში იგი მოხსენიებულია, როგორც ლევი ალფესი, რაც ალფესის ძეს ნიშნავს.

სახარების მიხედვით მათე მახარებელი მეზვერე (გადასახადების ამკრეფი) იყო. მას სტუმრობდა იესო ქრისტე კაპერნაუმში ყოფნის დროს, რის შემდეგაც მან დატოვა თავისი ოჯახი, ქონება და ქრისტეს მიმდევარი გახდა. სულთმოფენობის შემდეგ მათე მახარებელმა იქადაგა იერუსალიმში, მაკედონიაში, სირიაში, სპარსეთში, პართიაში, მიდიასა და ეთიოპიაში. მირმენაში ააშენა ტაძარი, სადაც ეპისკოპოსად თავისი მეგზური, პლატონი დაადგინა.

მათე მახარებლის სახარება, განსხვავებით იოანეს, ლუკას და მარკოზის სახარებებისაგან, ქრისტეს გენეალოგიის გადმოცემით იწყება და მასში ძირითადად საუბარია ქრისტეს ხორციელქმნასა და განკაცებაზე. ამ თავისებურების გამო მათე მახარებლის იკონოგრაფიული სიმბოლოა ფრთებიანი ყმაწვილი.

მათე მახარებელი მოწამეობრივად აღესრულა. საუკუნეში წმინდანის ნაწილები სალერნოში საკათედრო ტაძარში გადაასვენეს.
ფილიპე მოციქული

ფილიპე მოციქული — ქრისტეს თორმეტ მოციქულთაგანი წარმოშობით გალილეის ქალაქ ბეთსაიდიდან იყო. ხსენების დღე - 14 (27) ნოემბერი.

ცხოვრება
ფილიპე მოციქულზე მოგვეპოვება შემდეგი ინფორმაცია: წარმოშობით ბეთსაიდის გალილეიდან იყო. მოწოდებული იყო უფლის მიერ პეტრე და ანდრიას შემდეგ მეორე დღეს. მოწოდების შემდეგ ფილიპემ მეყსეულად აცნობა თავის მეგობარ ნათანიელს (იოან.1:45). ერთი წლის შემდეგ კი ერთ-ერთ თორმეტ მოციქულად იქნა არჩეული (მარ.3:14-18). მისი სახელი ფიგურირებს 5000 კაცის დაპურების დროსაც (იოან.6:7). ასევე როცა მას მიმართეს ელინებმა, რათა ენახათ იესო (იოან.12:23). საიდუმლო სერობის შემდეგ ფილიპემ თქვა: (იოან.14:8).

მკვლევართა ერთი ვერსიით ფილიპეს ჰყავდა ცოლი და სამი ქალიშვილი.

ქადაგება
სულიწმინდის გადმოსვლის შემდეგ ფილიპე მოციქული გალილეაში ქადაგებდა ღვთის სიტყვას. გალილეიდან ფილიპე მოციქული საბერძნეთში შემდეგ პართეთში გაემგზავრა, შემდეგ კი - ქალაქ აზოტში. აზოტიდან ფილიპე მოციქული სირიის იერაპოლში გადავიდა. შემდეგ ქადაგებით მოიარა სირია, მცირე აზია, ლიდია, მიზია. წმიდა ფილიპეს განუყრელად თან დაჰყვებოდა მისი და, მარიამნა, რომელიც ძმის გაჭირვების თანაზიარი იყო.

მოწამეობრივი აღსასრული
როცა მოციქული ფრიგიაში, ქალაქ იერაპოლში ჩავიდა, იქ წარმართებმა აწამეს. ფილიპე მოციქული ჯვარზე აღესრულა. წმიდანის დამ, მარიამნამ მიწას მიაბარა ძმის ცხედარი, შემდეგ კი ბართლომე მოციქულთან რომელიც მოციქულ ფილიპესთან ერთად აწამეს მაგრამ სიკვდილს გადაურჩა,ერთად სომხეთში გაემგზავრა სახარების საქადაგებლად. აქ წმინდა ბართლომე ჯვარს აცვეს (ხს. 11 ივნისს), მარიამნა კი გააგრძელა ღვთის სიტყვის ქადაგება და ლიკაონიაში აღსასრულა (ხს. 17 თებერვალს).
შობის მარხვას ფილიპე მოციქულის სახელს უკავშირებენ.

წმინდა ნაწილები
იუდა იაკობისი

წმიდა მოციქული იუდა თადეოზი, იგივე იუდა ლევი ან იუდა იაკობისი — ქრისტეს თორმეტ მოციქულთაგანი, წარმოშობით დავითისა და სოლომონის ტომიდან, იგი მართალი იოსებ დამწინდველის ძე იყო პირველი ქორწინებიდან, რომელიც გალილეის ქალაქ ნაზარეთში დაიბადა. დაზუსტებით არ იციან, თუ ვინ იყო იუდას დედა, მაგრამ ზოგიერთის მოსაზრებით, ეს იყო სალომეა - აგეის ქალიშვილი, რომელიც იყო ვარახინის შვილი, ძმა წმინდა ზაქარიასი - მამა იოანე ნათლისმცემლისა.
ცხოვრება
იუდა მოციქული მოიხსენიება - იუდა იაკობისად, ანუ იაკობ მოციქულის ძმად. გადმოცემის თანახმად, როცა ეგვიპტიდან დაბრუნებულმა იოსებ დამწინდველმა თავისი კუთვნილი მიწების გაყოფა დაიწყო ძეებს შორის, სამი ძმა წინ აღუდგა მამის განზრახვას . მხოლოდ მეოთხე უფროსმა ძმა - იაკობმა მიიღო იგი თავისი მამულის თანამფლობლად და ამიტომ მოიხსენიებენ მას როგორც უფლის ძმად. მოგვიანებით იუდამ ირწმუნა ქრისტე აღთქმულ მესიად და წრფელი გულით შეუდგა მის მსახურებას. მაგრამ ადრე დაშვებული შეცდომის გამო თავს უფლის ძმად წოდების ღირსად არ თვლიდა - თავისსავე კათოლიკე ეპისტოლეში იგი მხოლოდ იაკობის ძმად იხსენიება.

სახარებაში, იუდა სხვა სახელებითაც იხსენიება: ლებეოსი (მთ. 10,3); თადეოზი (მთ. 10,3; მკ. 3,18); ბარსაბა (საქმე, 15,22), რომლებიც ტყუილად როდი დაერქვა იუდა მოციქულს: ლებეოსი ნიშნავს - "", რაც მის გულის სინანულით მდგომარეობას შეესაბამება; თადეოზი - "". იუდა მოციქულზე ძალზედ მწირე ინფორმაცია მოიპოვება.
ქადაგება
სულიწმინდის გარდამოსვლის შემდეგ მოციქული იუდა სახარების ქადაგებდა იუდეაში, გალილეაში, სამარიასა და იდუმეაში, შემდეგ არაბეთის, სირიისა და მესოპოტამიის ქვეყნებში მოგზაურობდა, ბოლოს კი ქალაქ ედესაში ჩავიდა, რომელიც მეფე ავგაროზს ეკუთვნოდა, სადაც სამოცდათ მოციქულთაგანი, თადეოზის მიერ დაწყებული საქმე დაასრულა. გადმოცემის თანახმად, იუდა სპარსეთში ქადაგებისას დაწერა თავისი კათოლიკე ეპისტოლე ბერძნულ ენაზე.

მოწამეობრივი აღსასრული
გადმოცემით, წმიდა მოციქული მოწამეობრივად აღესრულა სომხეთის ქალაქ არათში დაახლოებით 80 წელს. კერპთაყვანისმცემლებმა ქურუმების ჩაგონებით მოციქული დაიჭირეს, ჯვარზე გააკრეს და ისრებით განგმირეს.

ხსენება - 2 ივლისი(19 ივნისი)
კინეტიკური ენერგია

კინეტიკური ენერგია — დამატებითი ენერგია, რომელსაც ობიექტი (სხეული) იძენს მისი მოძრაობის გამო. სიდიდეს, რომელიც ტოლია სხეულის მასისა და სიჩქარის კვადრატის ნახევრისა, ეწოდება კინეტიკური ენერგია. იგი აღინიშნება ფორმულით =²/2. მასის უძრავ სხეულს, რომ მიენიჭოს სიჩქარე, საჭიროა რაღაც ენერგია. გარკვეული სიჩქარით მოძრავი სხეულის კინეტიკური ენერგია ტოლია იმ მუშაობისა, რომელიც უნდა შესრულდეს, რომ უძრავ სხეულს ესმიენიჭოს ეს სიჩქარე. ბურთის გასაგორებლად აუცილებელია ბიძგი, ე.ი. მას უნდა გადაეცეს კინეტიკური ენერგია. ეს ენერგია მით მეტია, რაც მეტი იქნება ბურთის სიჩქარე. ყველა მოძრავ სხეულს გააჩნია კინეტიკური ენერგია. რაც მეტია სხეულის სიჩქარე მით მეტია მისი კინეტიკური ენერგია.

სხეულზე მოქმედი ძალის მუშაობა სხეულის კინეტიკური ენერგიის ცვლილების ტოლია =კ2-კ1. დედამიწის ზედაპირზე დავარდნილი სხეულის კინეტიკური ენერგია მით უფრო მეტია, რაც მეტია ამ სხეულის მასა და ვარდნის სიმაღლე. მაგალითად, ვარდნილი წყალს აქვს კინეტიკური ენერგია, რადგან კაშხალში არსებული წყლის პოტენციური ვარდნისას გარდაიქმნება კინეტიკურ ენერგიად, რომელსაც იყენებენ ელექტროენერგიის მისაღებად. ვარდნილი წყალი ეცემა ტურბინას და იწვევს ელექტროგენერატორის ამოძრავებას, რის შედეგადაც წარმოიქმნება ელექტრული დენი.

ისტორია და ეტიმოლოგია
ზედსართავი „კინეტიკური“ ფესვებს იღებს ბერძნული სიტყვიდან — (იკითხება, როგორც „კინეზის” და ნიშნავს მოძრაობას). კინეტიკური ენერგიისა და პოტენციური ენერგიის გარჩევა მეცნიერებმა საკმაოდ დიდი ხნის წინ დაიწყეს, ჯერ კიდევ არისტოტელეს ჰქონდა კონცეფციები ე.წ. აქტუალურობისა და პოტენციურობისა.

ის პრინციპი, რომ მოძრაობის ენერგია პროპორციულია მასისა და სიჩქარის კვადრატისა, პირველად გოტფრიდ ლაიბნიცისა და იოჰან ბერნულის მიერ იქნა ფორმულირებული. ისინი კინეტიკურ ენერგიას უწოდებდნენ ცოცხალ ძალას, ლათინურად — . ჰოლანდიელმა უილემ გრავეზანდმა ამ დამოკიდებულების ექსპერიმენტული მტკიცებები მოგვაწოდა. იგი სიმძიმეებს სხვადასხვა სიმაღლიდან აგდებდა თიხის ბლოკებზე. მან განსაზღვრა, რომ რბილ თიხაში სიმძიმის მიერ დატოვებული კვალი პროპორციული იყო დარტყმისას ამ საგნების სიჩქარისა. ემილი დიუ შატლემ ამ ექსპერიმენტის შედეგები გააანალიზა და მათი ახსნა-განმარტებებიც გამოაქვეყნა.

ტერმინები „კინეტიკური ენერგია“ და „მუშაობა“ დღევანდელი სამეცნიერო აზრით მე-19 საუკუნის შუა ხნებიდან შემოვიდა. გასპარ-გუსტავ კორიოლისი იყო ამ ცნებების პირველავტორი, რომელმაც 1829 წელს გამოაქვეყნა სტატია სათაურით „ ' “ . ამ სტატიაში იგი კინეტიკური ენერგიის მათემატიკურ გამოთვლებს იძლეოდა. უილიამ თომსონმა, პირველმა ბარონმა კელვინმა, შემდგომში ლორდმა კელვინმა უკვე საბოლოოდ მოჭრა ტერმინი „კინეტიკური ენერგია“ 1849-1851 წლებში.
საბაწმინდის საყინულე

საბაწმინდის საყინულე — ბუნებრივი საყინულე საქართველოში, სოფელ საბაწმინდის მიდამოებში, ზღვის დონიდან 1100 მ-ზე, გუდისის ქედის დასავლეთი კალთის ამფითეატრისებრ ამაღლებაში, რომლის კალთები და ძირი მოფენილია ლოდნარით. ლოდნარებს შორის 1,5 - მ მ სიღრმისა და 3-4 მ სიგრძის სიცარიელეებია. მათ ფსკერზე ზაფხულშიც კი 2,3 სმ სისქის ყინული ძევს. ზოგან ყინულის ლოლუების ცაა.
საბედიანო

საბედიანო — ისტორიულ-გეოგრაფიული ტერმინი, რომელიც ივანე ჯავახიშვილმა შემოიტანა სამეცნიერო ლიტერატურაში საუკუნის ნახევარში ოდიშის (სამეგრელოს) სამთავროს აღსანიშნავად. მომდინარეობს ისტორიულ წყაროებში მოხსენიებული დადიანთა წოდებისგან „ბედიანი“. მეცნიერის აზრით, 1470-1475 წლებში საბედიანო მოიცავდა საკუთრივ ოდიშს, აფხაზეთსა და გურიას. ბოლო წლების სამეცნიერო ლიტერატურაში საბედიანოს არსებობა ეჭვის ქვეშაა დაყენებული.