iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ავსტრალიის შტატები და ტერიტორიები

ავსტრალიის ტერიტორია იყოფა ექვს შტატად. ავსტრალიის შემადგენლობაში ასევე შედის სამი ტერიტორია და შვიდი გარე ტერიტორია, რომელთაგან ერთი ავსტრალიის ანტარქტიდული ტერიტორიაა.

შტატები და ტერიტორიები
შენიშვნა: 1) + ავსტრალიის ანტარქტიდულ ტერიტორიაზე არ არსებობს მუდმივი მოსახლეობა, იქ მხოლოდ სამეცნიერო სადგურების დროებითი მაცხოვრებლებია, ანტარქტიდის ხელშეკრულების თანახმად ის ავსტრალიის ოფიციალურ ტერიტორიად არ ითვლება. შესაბამისად მისი ტერიტორიის ფართობი და მოსახლეობის რიცხვი ცხრილში შესული არაა 2) ++ ძველად გამოყოფილი იყო ავსტრალიისგან.

წარსულში ავსტრალიას ჰქონდა დეფაქტო ტერიტორიები, რომლებიც მას გამოეყვნენ:

1949 და 1972 წლებში, პაპუას და ახალი გვინეის ტერიტორია გამოეყო ავსტრალიას და გამოცხადდა პაპუა-ახალი გვინეის სახელმწიფოდ.

შტატების მმართველები და ადმინისტრატორები
შტატების და ტერიტორიების მმართველები
სტატისტიკა
მანძილის დაფა
 

ადელაიდა

2673
ოლბანი

1533
3588
ალის-სპრინგსი

1578
3633
443
ულურუ

2045
4349
3038
3254
ბრისბენი

2483
1943
2483
1223
3317
ბრუმი

3352
5656
2457
2900
1716
2496
კერნზი

1196
3846
3706
2751
1261
3275
2568
კანბერა

3022
4614
1489
1932
3463
1803
2882
4195
დარვინი

1001
3674
2534
2579
1944
3636
3251
918
4023
ჰობარტი

3219
3787
1686
2129
3660
1045
3079
4392
827
4220
კუნუნურა

2783
5087
2505
2948
976
2840
740
1999
2930
2682
3127
მაკაი

731
3404
2264
2309
1674
3124
2981
648
3753
609
3950
2412
მელბურნი

2742
5106
1209
1652
1829
1834
1248
2561
1634
3075
1831
1296
2805
მაუნტ აიზა

2781
409
3696
3741
4457
2389
5764
3954
4205
3782
3378
5195
3512
4905
პერთი

1412
3970
3830
2875
1001
3373
2495
286
4034
1142
4516
1926
872
2400
4078
სიდნეი
დაშორება კილომეტრობით.

შტატების და ტერიტორიების კოდები
ვისენტე ბლასკო იბანესი

ვისენტე ბლასკო იბანესი (; დ. 29 იანვარი, 1867 – გ. 28 იანვარი, 1928) იყო ესპანელი რეალისტი მწერალი, სცენარისტი და კინორეჟისორი.

ბიოგრაფია
იბანესი დაიბადა ვალენსიაში, ღარიბი კომერსანტის ოჯახში. საშუალო სასწავლების დამთავრების შემდეგ მშობლების სურვილით იძულებული იყო დაემთავრებინა იურიდიული ფაკულტეტი, მაგრამ უარი განაცხადა ვექილის კარიერაზე. იბანესი არაერთხელ განდევნეს, მრავალჯერ დააპატიმრეს, მაგრამ ვალენსიიდან დეპუტატად არჩევის შემდეგ გაათავისუფლეს. იბანესი თანდათან დარწმუნდა პარლამენტური ბრძოლის უნაყოფობაში, 1909 წელს უარი თქვა დეპუტატობაზე, დატოვა ესპანეთი და ამერიკაში გაემგზავრა. მაგრამ მერე კვლავ დაბრუნდა ესპანეთში და განაგძო ოთხი წლით მიტოვებული ლიტერატურული საქმიანობა.

ოქტომბრის რევოლუციას იბანესი აღტაცებული შეხვდა და სიცოცხლის უკანასკნელ დღეებამდე რუსეთის დიდი მეგობარი იყო.

შემოქმედება
მრავალმხრივია საუკუნის ამ დიდი რეალისტი მწერლის შემოქმედება. მან რომანტიკული ტრადიციებით დაიწყო და თანდათან მივიდა კრიტიკული რეალიზმის აღიარებამდე. ადრე წერდა ისტორიული ხასიათის რომანებს. 1894-1902 წლებში გამოვიდა მთელი სერია რომანებისა და მოთხრობებისა ვალენსიელთა ყოფა-ცხოვრებაზე. ბლასკო იბანესმა შთამომავლობას მდიდარი მემკვიდრეობა დაუტოვა, რომელიც მსოფლიო ლიტერატურის საგანძურში შევიდა.
ხოაკინ დისენტა

ხოაკინ დისენტა ი ბენედიქტო (; დ. 3 თებერვალი, 1862 – გ. 21 თებერვალი, 1917) — ესპანელი ჟურნალისტი, პოეტი, რომანისტი და სცენარისტი.

ბიოგრაფია
შემოქმედება
ხოაკინ დისენტა ავტორია რომანტკული დრამებისა „ვერტერის თვითმკვლელობა“ (1888), რომელიც ლექსად აქვს დაწერილი, „პატივი და ცხოვრება“ (1888), „უდანაშაულონი“ (1890). ამ პიესებში დისენტა სოციალურ პრობლემებს აყენებს და სიყვარულით ხატავს უბრალო ადამიანების ცხოვრებას. ყველაზე განთქმულია მისი დრამები: „სენიო ფეოდალი“ (1904), „დანიელი“ (1907) და განსაკუთრებით „ხუან ხოსე“ (1895).
გვადალახარის პროვინცია

გვადალახარა — პროვინცია ცენტრალურ ესპანეთში, კასტილია-ლა-მანჩის ჩრდილოეთ ნაწილში. მას ესაზღვრება ესპანეთის შემდეგი პროვინციები: კუენკა, მადრიდი, სეგოვია, სორია, სარაგოსა და ტერუელი.

პროვინციის მოსახლეობა შეადგენს 213 505 კაცს (2006 წლის მონაცემებით). ფართობი — 12 190 კმ². მისი დედაქალაქია ესპანეთი, სადაც პროვინციის სრული მოსახლეობის 35 % ცხოვრობს. პროვინციაში არის 288 მუნიციპალიტეტი, რომლის სამი მეოთხედი არის სოფლები 200 კაცზე ნაკლები მოსახლეობით.
ალმერიის პროვინცია

ალმერია — პროვინცია სამხრეთ ესპანეთში. იგი შემოსაზღვრულია გრანადისა და მურსიის პროვინციებით. სამხრეთით აკრავს ხმელთაშუა ზღვა. მისი დედაქალაქია ალმერია.

პროვინცია გადაჭიმულია 8,769 კმ²-ზე. მოსახლეობა შეადგენს 635.850 კაცს (2006 წლის მონაცემებით), ხოლო სიმჭიდროვე 62.32/კმ²-ია. ალმერიაში არის 103 მუნიციპალიტეტი. იხ ალმერიის მუნიციპალიტეტები

დემოგრაფია
ვალიადოლიდის პროვინცია

ვალიადოლიდი — პროვინცია ცენტრალურ/ჩრდილო-აღმოსავლეთ ესპანეთში, კასტილია და ლეონის ცენტრალურ ნაწილში. მას ესაზღვრება ესპანეთის შემდეგი პროვინციები: სამორა, ლეონი, პალენსია, ბურგოსი, სეგოვია, ავილა და სალამანკა.

პროვინციის მოსახლეობა შეადგენს 720,157 კაცს (2005 წლის მონაცემებით), რომლის ორი მესამეფი ცხოვრობს მის დედაქალაქ ვალიადოლიდში, რომელიც ასევე ავტონომიური გაერთიანების დედაქალაქიცაა. პროვინციაში არის 225 მუნიციპალიტეტი, რომლის მესამედზე მეტი სოფლებია 1000 კაცზე ნაკლები მცხოვრებით.

ვალიადოლიდი არის ავტონომიური გაერთიანება კასტილია და ლეონის მთავარი ეკონომიკური ცენტრი.
ბადახოსის პროვინცია

ბადახოსი — პროვინცია დასავლეთ ესპანეთში, ესტრემადურის ავტონომიურ გაერთიანებაში. იგი დაარსდა 1833 წელს. მას ესაზღვრება ესპანეთის შემდეგი პროვინციები: კასერესი, ტოლედო, სიუდად რეალი, კორდობა, სევილია და უელვა. დასავლეთით ესაზღვრება პორტუგალია.

21 766 კმ2 ფართობით, იგი არის ყველაზე დიდი პროვინცია ესპანეთში. ეხტრემადურას მეორე პროვინცია კასერასი კი სიდიდით მეორეა.

ბადახოსის მოსახლეობა შეადგენს 662,808 კაცს (2002 წლის მონაცემებით). მისი დედაქალაქია ბადახოსი. პროვინციაში არის 163-მდე მუნიციპალიტეტი. იხ. ბადახოსის მუნიციპალიტეტების სია.
საამილახორო

საამილახორო, საამილახვრო — პოლიტიკური-ადმინისტრაციული ერთეული — სათავდო, რომელსაც მართავდა მეფის დანიშნული მოხელე — ამილახვარი. საამილახოროს ტერიტორია მოქცეული იყო მდინარეებს ლეხურასა და ლიახვს შორის. წარმოიშვა საუკუნის დასაწყისში, როდესაც ზევდგენიძეებმა სამემკვიდრეოდ მიიღეს სხვილოური მამული. საუკუნის ბოლოს მათ ებოძათ ახალციხე (არაგვის ხეობაში) და შიომღვიმე საგვარეულო საძვალედ (გვიანდელ ხანაში ამილახვრები სამთავისშიც იმარხებოდნენ).

1429 წელს ზევდგენიძეების ხელში გადავიდა კასპი, იგოეთი, ნადარბაზევი, გომი, უფლისციხე, გვერდისძირი. საუკუნის ნახევარში ზევდგენიძეებმა მიიღეს ამილახორის სახელი. 1470-იან წლებში ისინი ყმა-მამულებს ფლობდნენ მცხეთაში, კარსანში, ძაგნაკორნაში, ახატანში, ხატისწობენში. ზევდგენიძე-ამილახორთა უფლებები განმტკიცდა - საუკუნეებში, როდესაც ქართლი დაიყო სადროშო-სასარდლოებად და მემარჯვენე სასარდლოს მეთაურად ამილახორი დაილახორი დაინიშნა. ამილახორთა ძლიერებას ზრდიდა ისიც, რომ საუკუნის დასაწყისიდან ისინი ფლობდნენ გორის მოურავის სახელოს. - საუკუნეებში ცენტრი იყო სხვილო, ხოლო საუკუნის დასაწყისიდან ქვემო ჭალა. საამილახორო განსაკუთრებით გაძლიერდა საუკუნის ნახევრიდან და საუკუნის ნახევარში.

 საუკუნის 20-იან წლებში ამილახვრებმა და ქსნის ერითავებმა ერთობლივი ძალებით ამოწყვიტეს ღაზნელთა საგვარეულო და საღაზნილო ერთმანეთში გაინაწილეს. ამის შემდეგ საამილახოროს სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ესაზღვრებოდა ქსნის საერისთავო. გივი ამილახვრის აჯანყების დამარცხების შემდეგ მისი ძლიერება თანდათან დაეცა. საქართველოს რუსეთთან შეერთების შემდეგ მნიშვნელობა დაკარგა ამილახორის სახელომ და საამილახორო, როგორც პოლიტიკურ-ადმინისტრაციული ერთეული, უკვე აღარ არსებობდა.
საამნამე

„საამნამე“ — „შაჰნამეს“ ქართული ვერსია, მომდინარეობს „შაჰნამეს“ სპარსული მიბაძვა-გაგრძელებისაგან, რომელსაც საფუძვლად დაედო ხაჯო ქირმანელის (1282-1352) პოემა „ჰომაი და ჰომაიუნი“. „საამნამეში“ ვრცალდაა აღწერილი „შაჰნამეს“ ერთ-ერთი გმირის საამისა და ჩინეთის მეფის ასულის ფერიდუხტის სამიჯნურო თავგადასავალი. მოგვიანებით სპარსული პოეტური ვერსია პროზაულად გადაკეთდა და ჩაერთო „შაჰნამეს“ ინტერპოლირებულ ტექსტში. სწორედ ეს ვერსია საუკუნეში პროზითვე გადმოიღო ანონიმმა ქართველმა მთარგმნელმა სათაურით „წიგნი საამ ფალავნისა“. ძეგლი პირველად აღმოაჩინა ა. ბარამიძემ, ხოლო სპარსული წყაროებთან მისი მიმაღტება შეისწავლა დ. კობიძემ.
ირინა ბოკოვა

ირინა ბოკოვა (; დ. 12 ივლისი, 1952, სოფია, ბულგარეთი) — ბულგარელი პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწე. ბულგარეთის პარლამენტის ორგზის წევრი ბულგარეთის სოციალისტური პარტიიდან. პრემიერ-მინისტრ ჟან ვიდენევის კაბინეტის საგარეო საქმეთა მინისტრი; ამჟამად ბულგარეთის ელჩი საფრანგეთსა და მონაკოში. 2009 წლის 22 სექტემბერს აირჩიეს იუნესკოს გენერალურ დირექტორად და ეს თანამდებობა ეკავა 2017 წლის 10 ნოემბრამდე.

ოჯახი
დაიბადა ბულგარეთის ცნობილ პოლიტიკურ ოჯახში. მამამისი გეორგი ბოკოვი იყო კომუნისტური პარტიის ერთ-ერთი ლიდერი და პარტიის ოფიციალური ბეჭვდითი ორგანოს « » რედაქტორი. ძმა – ფილიპ ბოკოვი ცნობილი პოსტკომუნისტური პერიოდის პოლიტიკოსია. ამჟამად არის ბულგარეთის სრულეფლებიანი და საგანგებო ელჩი სლოვენიაში.

კარიერა სახალხო რესპუბლიკაში
1976 წელს დაამთავრა მოსკოვის საერთაშორისო ურთიერთობათა სახელმწიფო ინსტიტუტი.
1977 წლიდან მუშაობს მაღალ თანამდებობებზე ბულგარეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროში.
1982-1984 წწ. ბულგარეთის მუდმივი წარმომადგენელია გაეროში.
1990 წელს აირჩიეს დიდი სახალხო კრების წევრად.

კარიერა რესპუბლიკაში
1991–1992 წლებში კვლავ საგარეო საქმეთა სამინისტროში მუშაობს. მაგრამ სულ მალე იძულებული იყო კომუნისტური წარსულის გამო დაეტოვებინა სახელმწიფო სამსახური.
1995 წელს დაიკავა საგარეო საქმეთა მინისტრის მოდგილის თანამდებობა.
1996 წლის ნოემბრიდან 1997 წლის თებერვლამდე ეკავა საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობა.

კარიერა იუნესკოში
2005 წელს ხელისუფლებაში სოციალისტების დაბრუნების შემდეგ დაინიშნა ბულგარეთის საგანგებო და სრულუფლებიან ელჩად საფრანგეთში და ქვეყნის სრულუფლებიან წარმომადგენლად იუნესკოში.

2009 წლის 22 სექტემბერს მრავალი წარუმატებელი კენჭისყრის შემდეგ, იუნესკოს აღმასრულებელმა საბჭომ ირინა ბოკოვას რეკომენდაცია გაუწია გენერალური დირექტორის თანამდებობაზე. მისი კანდიდატურა გენერალური დირექტორის პოსტზე დამტკიცეს 2009 წლის 15 ოქტომბერს.
პროგონი

პროგონი — ალბანელი მმართველი, პროგონის დინასტიის დამაარსებელი. მეფობდა 1190 წლიდან 1198 წლამდე. იყო კრუიის ციხესიმაგრის და მისი მიმდებარე ტერიტორიის (ასევე ცნობილი როგორც არბერის სამთავრო) მმართველი. მას ჰყავდა ორი მემკვიდრე, გიინი და დიმიტრი

ცხოვრება
პროგონი იყო ალბანეთის პირველი მმართველი შუა საუკუნეების პერიოდში. ცოტა რამ არის ცნობილი მის შესახებ, მაგრამ ვიცით, რომ ის იყო არბერის პირველი მმართველი 1190 წლიდან 1198 წლამდე. კრუია პროგონების ოჯახის ხელში დარჩა და გადავიდა გიინის და შემდგომ დიმიტრის ხელში. 1204 წლამდე არბანონი იყო ავტონომიური სამთავრო ბიზანტიის იმპერიის შემადგენლობაში. პროგონი ვაჟებთან ერთად მოხსენიებულია წმ. მარიამის მონასტერის წარწერაზე, გეზიქში (ჩრდილოეთ ალბანეთი). დიმიტრის ტიტული „პანჰიპერსებატოსი“ მიუთითებს ბიზანტიის იმპერიასთან მის დაქვემდებარებაზე.
ჯუზეპე ტომაზი დი ლამპედუზა

ჯუზეპე ტომაზი დი ლამპედუზა (; დ. 23 დეკემბერი, 1896, პალერმო – გ. 23 ივლისი, 1957, რომი) — იტალიელი მწერალი. საყოველთაო აღიარება მოიპოვა მისმა ერთადერთმა რომანმა „ლეოპარდი“ (გამოქვეყნდა 1959 წელს), რომელშიც მწერალმა აღწერა საუკუნის 60-იანი წლების იტალიის ისტორიული მოვლენები. რომანის სცენარით ლუკინო ვისკონტიმ გადაიღო ფილმი „ლეოპარდი“.
ლეოპარდი (რომანი)

ლეოპარდი – ჯუზეპე ტომაზი დი ლამპედუზას ისტორიული რომანი, გამოცემული 1958 წელს. მწერალმა რომანში აღწერა საუკუნის 60–იანი წლების იტალიის ისტორიული მოვლენები; რომანის მთავარი გმირი თავადი სალინა, რომელიც მწუხარებით უყურებს თავისი კლასის დაღუპვას, აშკარად გადმოგვცემს მწერლის განცდებსა და აზრებს. ეს აღრმავებს ნაწარმოების ფსოგოლოგიურ რეალისტურ ტონს. წიგნი დაწერილია კლასიკური ლიტერატურული სტილით.
ბურგოსის პროვინცია

ბურგოსი — პროვინცია ჩრდილოეთ ესპანეთში, კასტილია და ლეონის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. მას ესაზღვრება ესპანეთის შემდეგი პროვინციები: პალენსია, კანტაბრია, ბისკაია, ალავა, სეგოვია და ვალიადოლიდი. მისი დედაქალაქია ბურგოსი.

პროვინცია გადაჭიმულია 14,300 კმ²-ზე. მოსახლეობა შეადგენს 352,273 კაცს (2002 წლის მონაცემები), რომლის ნახევარი ცხოვრობს დედაქალაქში. ბურგოსთან ერთად დიდი ქალაქებია მირანდა დე ებრო და არანდა დე დუერო. პროვინციაში არის 371 მუნიციპალიტეტი.

პროვინციის ყველაზე მნიშვნელოვანი მდინარეებია ებრო და დუერო.
პალენსიის პროვინცია

პალენსია — პროვინცია ჩრდილოეთ ესპანეთში, კასტილია და ლეონის ჩრდილოეთ ნაწილში. მას ესაზღვრება შემდეგი პროვინციები: ლეონი, კანტაბრია, ბურგოსი და ვალიადოლიდი.

პროვინციის მოსახლეობა 176,125 კაცია (2002 წლის მონაცემები), რომლის 45% ცხოვრობს მის დედაქალაქ პალენსიაში. პროვინციაში არის 191 მუნიციპალიტეტი, რომლის ნახევარზე მეტი სოფლებია 200 კაცზე ნაკლები მცხოვრებით.
სევილიის პროვინცია

სევილია — პროვინცია სამხრეთ ესპანეთში, ანდალუსიის ჩრდილოეთით. იგი შემოსაზღვრულია ესპანეთის შემდეგი პროვინციებით: მალაგა, კადისი, უელვა, ბადახოსი და კორდობა.

სევილიის ფართობია 14,042 კმ². მოსახლეობა — 1 758 720 (2002 წლის მონაცემებით), რომლის 40 % ცხოვრობს მის დედაქალაქ სევილიაში. სიმჭიდროვე — 125,25 კაცი/კმ².

სევილიაში არის 105 მუნიციპალიტეტი.
მეტყველების ნაწილები

მეტყველების ნაწილები — გარკვეული თვალსაზრისის მიხედვით დაჯგუფებულ სიტყვათა კლასები.

დიონისე თრაკიელმა 8 მეტყველების ნაწილი გამოჰყო ბერძნული ენისათვის: სახელი, ნაცვალსახელი, ართრონი, ზმნა, მიმღეობა, ზმნისართი, კავშირი, წინდებული.
დიონისე თრაკიელისეულმა სქემამ დიდი ცვლილებები განიცადა რომაელ გრამატიკოსებთან და შუა საუკუნეებში მივიღეთ მეტყველების ნაწილების ტრადიციული კლასიფიკაცია: არსებითი სახელი, ზედსართავი სახელი, რიცხვითი სახელი, ნაცვალსახელი, ზმნა, ზმნიზედა, თანდებული, კავშირი, ნაწილაკი, შორისდებული.

ამ კლასიფიკაციას 2 ნაკლი აქვს:

1. მეტყველების ნაწილების დაჯგუფება სხვადასხვა ნიშნის მიხედვით წარმოებს: გამოყენებულია სემასიოლოგიური (რას აღნიშნავს სიტყვა?), სინტაქსური (რა ფუნქცია აქვს სიტყვას წინადადებაში?), მორფოლოგიური (სიტყვათა ფორმაცვალებადობა) კრიტერიუმები.
სემასიოლოგიური ნიშნის მიხედვით გამოიყოფა არსებითი, ზედსართავი, რიცხვითი სახელი, ზმნა, შორისდებული; სინტაქსური ფუნქციის მიხედვით – ნაცვალსახელი, ზმნიზედა, წინდებული, კავშირი, ნაწილაკი. მორფოლოგიურ კრიტერიუმს მეორე ხარისხოვანი ღირებულება ჰქონდა დიონისესთან (სახელი იბრუნვის, ზმნა იუღვლება...), მოგვიანებით კი ის სრულიად ამოვარდა.
2. მეტყველების ნაწილების ტრადიციულ კლასიფიკაციას უნივერსალური მნიშვნელობა ენიჭება. მას იყენებენ სხვადასხვაგვარი სტრუქტურის ენებისათვის.

თანამედროვე ენათმეცნიერებაში ერთმანეთს უპირისპირდება თეორიები, რომლებიც რამდენიმე თვალსაზრისის (ნარევი ნიშნის) მიხედვით გამოყოფენ მეტყველების ნაწილებს, და თეორიები, რომლებიც ერთ საკლასიფიკაციო ნიშანზე აფუძნებენ მეტყველების ნაწილებს. პირველი ჯგუფისაა იესპერსენის, იელმსლევის, პეშკოვსკის, შახმატოვის, ვინოგადოვის და მის მიმდევართა კლასიფიკაციები. მათ ახასიათებთ შემდეგი ნიშნები: ა) ემყარებიან მეტყველების ნაწილების ტრადიციულ კლასიფიკაციას; ბ) კლასიფიკაციას საფუძვლად უდებენ სემანტიკურ-გრამატიკულ (სინტაქსურ ან მორფოლოგიურ, ან ორივეს ერთად) კრიტერიუმებს; გ) მიზნად ისახავენ შექმნან მეტყველების ნაწილების უნივერსალური სქემა. ამ კლასიფიკაციებს იგივე ნაკლოვანებები აქვს, რაც მეტყველების ნაწილების ტრადიციულ კლასიფიკაციას.
ნებროთი

ნებროთი, ნიმროდი, ნიმრუდი, ნიმვროდი — ბიბლიური გმირი, ქამის ძის ხუსის (ქუშის) მითური შვილი, სწორუპოვარი მონადირე და ომის გამომგონებელი.

დაბადებაში, იმ ადგილას, სადაც ჩამოთვლილია წარღვნის შემდეგ ნოეს შვილთა შთამომავლობა, ნათქვამია, რომ ქამის შვილმა ხუსმა
(შესაქმეთა, თავი , მუხლი 8 –12)

მას მიეწერებოდა ბაბილონის სამეფოს დაარსება. მისი სახელი დაკავშირებულია ძველ საქართველოსთანაც: „აქ იყო ნიმროდი, ბაბილონის სამეფოს მითური დამაარსებელი, რომელმაც მთელი ქვეყნიერება დაიპყრო და აქ პირველად დამარცხდა, სიკვდილი ჰპოვა“.

ქართული და სომხური წყაროები (მოვსეს ხორენაცის გარდა) ნებროთის მოკვლას მიაწერენ ჰაოსს, რაც არ დასტურება არცერთ სხვა ისტორიულ წყაროში: თარგამოსს რვა შვილი ჰყავდა: ჰაოსი, ქართლოსი, ბარდოსი, მოვაკანოსი, ლეკოსი, ჰეროსი, კავკასოსი და ეგროსი - შესაბამის მხარეთა და ტომთა მამამთავარნი. გაძლიერებულმა ძმებმა აღარ ინებეს დიდი ბიბლიური მონადირის ნებროთის ბატონობა და მოკლეს (ჰაოსმა მოკლა ისრით ზედა არარატსა).

ნებროთის წიგნი
ნებროთი ნახსენებია ჯუანშერის ქართლის ცხოვრებაში, სადაც მოყვანილია ციტატა ნებროთის წიგნიდან:
ერეკლე ტატიშვილი

ერეკლე ტატიშვილი (დ. 28 აგვისტო, 1884, გორი — გ. 1 თებერვალი, 1946, თბილისი) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, მთარგმნელი, საერთაშორისო სამართლის სპეციალისტი, დასავლური ენებისა და ლიტერატურის სწავლების ერთ-ერთი პიონერი საქართველოში, ქართული კულტურის მოღვაწე, ერუდიტი და პოლიტოლოგი.

ბიოგრაფია
ერეკლე ტატიშვილი დაიბადა 1884 წლის 28 აგვისტოს. დაწყებითი განათლება მიიღო გორში, შემდეგ — ელიზავეტპოლის გიმნაზიაში. 1904–1906 წლებში სწავლობდა ლაიფციგის უნივერსიტეტში. ბრუნდება კურსის დაუმთავრებულად. ორჯერ აპატიმრებენ (გორსა და პეტერბურგში) ანარქისტული მოღვაწეობის გამო. თანამშრომლობდა ანარქისტულ გაზეთებშიც „მუშა“ და „ხმა“. პატიმრობიდან განთავისუფლების შემდეგ იძულებული გახდა ემიგრაციაში წასულიყო, ჯერ თურქეთში, შემდეგ კი — ევროპაში. 1909–1911 წლებში მონპელიეს უნივერსიტეტში სწავლობდა იურისპოდენციას, 1913 წელს დაამთავრა პარიზის პოლიტიკურ მეცნიერებათა უმაღლეს სკოლა საერთაშორისო სამართლის სპეციალობით. მიემგზავრება ლონდონში ჟურნალისტიკის შესასწავლად.

პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში ცხოვრობდა თედო სახოკიას სახლში ბრიუსელში. ქართულ კოლონიასთან ერთად მიემგზავრება სტამბოლში, სადაც წმინდა იოსების კოლეჯში ასწავლიდა ფრანგულ ენასა და ბუნებისმეტყველებას. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ, 1918 წლიდან ჯერ გორის ვაჟთა გიმნაზიაში, შემდეგ კი — თბილისის ვაჟთა ქართულ გიმნაზიაში ასწავლიდა გერმანულ ენას.

მცირე ხნით კვლავ უბრუნდება პოლიტიკურ მოღვაწეობას: 1920–1921 წლებში იყო საგარეო საქმეთა სამინისტროს პოლიტიკური განყოფილების გამგე, მერე – ამავე სამინისტროს დირექტორი, მაგრამ ვერ მოურიგდა მენშევიკურ მთავრობას. მალაევე მიატოვა სამინისტროს დირექტორის პოსტი. 1921–1923 წლებში ასწავლიდა ვაჟთა მესამე ტექნიკუმში (ყოფილი ქართული გიმნაზია).

საქართველოს ეროვნული დამოუკიდებლობის დაკარგვის შემდეგ ერეკლე ტატიშვილი 1922 წელს სხვა ქართველებთან ერთად გახდა ახლად დაარსებული ქართულ მწერალთა აკადემიური ასოციაციის წევრი. აქტიურად თანამშრომლობდა ამ ასოციაციის ჟურნალ-გაზეთებში: „ილიონი“, „საქართველოს სამრეკლო“ დაკრძალულია ვაკის სასაფლაოზე.

ერეკლე ტატიშვილმა გერმანულიდან თარგმნა ფრიდრიხ ნიცშეს „ასე იტყოდა ზარატუსტრა“. აგრეთვე თარგმნილი ჰქონია ჩარლზ დარვინის „სახეობათა წარმოშობა“, მაგრამ გამოსაცემად გამზადებული წიგნი გაურკვეველ ვითარებაში სტამბაში დაკარგულა. თარგმნა რამდენიმე პიესაც, თავისი დისწულის რეჟისორ გიორგი ჟურულის თხოვნით: ფრიდრიხ შილერის „ვერაგობა და სიყვარული“ (პირველად დაიდგა 1935 წელს), ბერნარდ შოუს „კეისარი და კლეოპატრა“, რომლის დადგმაც ვეღარ მოხერხდა, დაბეჭდვით კი საკმაოდ მოგვიანებით დაიბეჭდა, ოღონდ სრულად, განსხვავებით შილერის პიესისგან, რომლისაც მხოლოდ სამონტაჟო ტექსტი აღმოჩნდა და გამოქვეყნებისას მისმა მოსწავლეებმა შეავსეს. რაც შეეხება მაქსიმ გორკის „ეგორ ბულიჩოვს“, მისი თარგმნის დედანი ჯერჯერობით მიუკვლეველია.

2016 წლის 31 მარტს, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში გაიმართა ერეკლე ტატიშვილის ხსოვნის საღამო. საღამოზე წარმოდგენილი იყო ერეკლე ტატიშვილისადმი მიძღვნილი დოკუმენტური ფილმი „კაცი – ფასკუნჯი“. ხსოვნის საღამო ერეკლე ტატიშვილის გარდაცვალებიდან 70 წლის იუბილეს მიეძღვნა.
საამღოსმაღალი

საამღოსმაღალი, საამღო — მწვერვალი საქართველო რუსეთის (ინგუშეთი) საზღვარზე, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის ჩრდილოეთ განშტოების — კიდეგანის ქედის ჩრდილოეთ დაბოლოებაზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3884 მ. საამღოსმაღალი აგებულია იურული თიხაფიქლებით. დამახასიათებელია სუბნივალური ლანდშაფტი.
საარიშიანო

საარიშიანო — ჰერი დიდებულის არიშიანისათვის დავით აღმაშენებლის მიერ სამფლობელოდ მიცემული ტერიტორია. - საუკუნეებში გაერთიანებული საქართველოს უკიდურესი სამხრეთ-აღმოსავლეთი სანაპირო (სასაზღვრო პროვინცია) იყო და მოიცავდა ახლანდელი აზერბაიჯანის დასავლეთ ნაწილს ( საუკუნის შაქისა და ყაბალის სამეფოთა ტერიტორიას). ტერმინი „საარიშიანო“ სამეცნიერო ლიტერატურაში შემოტანილია ნიკოლოზ ბერძენიშვილის მიერ.
საარქივო საქმე (ჟურნალი)

„საარქივო საქმე“ — სამეცნიერო ჟურნალი, რომელსაც სცემდა საქართველოს ცენტრალური არქივი 1929–1932 წლებში, ჟურნალ „საქართველოს არქივის“ გამოცემის შეწყვეტის შემდეგ. გამოვიდა 5 წიგნი (3 ტომად, — 1929, - —1930, - —1932). ჟურნალი შეიცავდა შემდეგ განყოფილებებს:
არქივები და არქივთმცოდნეობა;
საინფორმაციო განყოფილება;
საინფორმაციო განყოფილება;
კრიტიკა და ბიბლიოგრაფია;
ოფიციალური განყოფილება
ჯიხვი

ჯიხვი — დიდი ზომის თხა წყვილჩლიქოსნების რიგისა. ცნობილია ორი სახეობა: ყუბანური ანუ დასავლეთკავკასიური ჯიხვი — გავრცელებულია კავკასიონის მთავარი ქედის დასავლეთ ნაწილში, და დაღესტნური ანუ აღმოსავლეთკავკასიური ჯიხვი — ცხოვრობს კავკასიონის მთავარი ქედის აღმოსავლეთ ნაწილში (მწვერვალ შხარის აღმოსავლეთით). მისი სხეულის სიგრძე 165 სმ, სიმაღლე მინდაოში — 109 სმ, კუდის სიგრძე 10-14 სმ, მასა 80 (ზოგი 100 კგ) აღწევს. ჯიხვები ბინადრობენ ალპურ და სუბალპურ მდელოებზე. ზამთრობით ტყეში იხიზნებიან. იკვებებიან მცენარეულობით. მრავლდებიან წელიწადში ერთხელ. მაკეობა გრძელდება 150-160 დღე-ღამემდე. შობენ 1 თიკანს. სქესობრივად მწიფდებიან 2 წლისა. ჯიხვი შინაურ თხას ეჯვარება, რის შედეგადაც მიიღება ჰიბრიდი ჯიხვთხა, რომელიც, განსაკუთრებით კი ვაცი, ზომა-წონით ორივე მშობელს სჭარბობს. ჯიხვი ტყვეობას ადვილად ეგუება და მალე თვინიერდება.
მსოფლიოს გარშემო ოთხმოცი საოცრებისთვის

მსოფლიოს გარშემო 80 საოცრებისთვის — 10 ნაწილიანი დოკუმენტური სერიალი, გადაღებული -ის მიერ. ფილმის წამყვანია დენ კრიკშენკი ხუთი თვის განმავლობაში მოგზაურობდა რა მსოფლიოს გარშემო, ათვალიერებდა ადამიანთა ხელთქმნილ ტაძრებს, შენობებს და სხვადასხვა საგნებს. მან მოიარა 6 კონტინენტი და დაჰყო 34 ქალაქში. დენ კრიკშენკის მოგზაურობა მსოფლიოს გარშემო ძალიან დაემსგავსა ჟიულ ვერნის რომანის ”ოთხმოცი დღე დედამიწის გარშემო” გეზს. ამ სერიალის გადაღებისას კრიკშენკი ცდილობდა, რომ მისი ფილმი ყოფილიყო მრავალფეროვანი, რისთვისაც მან გამოიყენა: თვითმფრინავი, მატარებელი, აქლემი, ვირი, ველოსიპედი, მანქანა, სკუტერი, კანოე, ნავი და სხვა.

ოფიციალურად -ის მიერ გამოშვებულ იქნა 2008 წლის 19 მაისს. თითო სერია 46 წუთიანია.

ეპიზოდი 1: პერუდან ბრაზილიამდე
ეპიზოდი 2: მექსიკიდან ჩრდილოეთ ამერიკისაკენ
ეპიზოდი 3: ავსტრალიიდან კომბოჯამდე
ეპიზოდი 4: იაპონიიდან ჩინეთამდე
ეპიზოდი 5: ინდოეთიდან შრი-ლანკამდე
ეპიზოდი 6: უზბეკეთიდან სირიამდე
ეპიზოდი 7: იორდანიიდან ეთიოპიამდე
ეპიზოდი 8: მალიდან ეგვიპტემდე
ეპიზოდი 9: თურქეთიდან გერმანიამდე
ეპიზოდი 10: ბოსნიიდან საფრანგეთამდე და დაბრუნება შინ
პტოლემე

კლავდიოს პტოლემე (, ; დ. დაახ. 100 — გ. დაახ. 170, ალექსანდრია) — ძველი ბერძენი მათემატიკოსი, ასტრონომი და გეოგრაფი. შეიმუშავა ე. წ. გეოცენტრული სამყაროს სისტემა.

ცხოვრება და მოღვაწეობა
პტოლემეს შესახებ ზუსტი ბიოგრაფიული ცნობები არა გვაქვს. ცნობილია, რომ უმეტესად ცხოვრობდა ალექსანდრიაში, სადაც 127-151 წლებში ასტრონომიულ დაკვირვებებს ახდენდა. გარდაიცვალა დაახლოებით 168 წელს. პტოლემეს ძირითადი ნაშრომია „ასტრონომიის დიადი მათემატიკური გადმოცემა 13 წიგნად“ (არაბული სახელწოდება „ალმაგესტი“), რომელშიც მთელი იმდროინდელი ასტრონომიული ცოდნაა სისტემატურად თავმოყრილი. ამ წიგნს დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა ზღვაოსნობისა და დედამიწის პუნქტების გეოგრაფიული კოორდინატების განსაზღვრისათვის, ციურ სხეულთა მდებარეობების წინასწარი გამოთვლისათვის. საუკუნეში, ჰელიოცენტრული სისტემის დამკვიდრების პროცესში კოპერნიკისა და კეპლერის ცხრილების გამოქვეყნების შემდეგ, პტოლემეს შრომამ პრაქტიკული მნიშვნელობა დაკარგა.

პტოლემეს მეორე მნიშვნელოვანი ნაშრომია „გეოგრაფიის სახელმძღვანელო“ 8 წიგნად, რომელშიც მაშინდელი გეოგრაფიული ცოდნაა თავმოყრილი. პტოლემემ დაამუშავა კარტოგრაფიული პროექციის თეორია. მოგვცა 8000 პუნქტის კოორდინატები. ნაშრომს ახლავს დედამიწის ზედაპირის 27 რუკა.

პტოლემემ შეადგინა „მეფეთა ქრონოლოგიური კანონი“, რომელსაც დიდი მნიშვნელობა აქვს მეფეების მოღვაწეობის თარიღთა დასადგენად. დაწერა 5-ტომიანი ტრაქტატი ოპტიკის შესახებ, რომელშიც არის სარკეების თეორია, ჰაერიდან მინასა და წყალში სხივის გადასვლისას გარდატეხის კუთხეების ცხრილი, ასტრონომიული რეფრაქციის თეორია და ცხრილები. ეს ტრაქტატი დაკარგულად მიაჩნდათ. 1801 წელს აღმოაჩინეს მისი არაბულიდან ლათინურად თარგმნილი ტექსტი.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს პტოლემე.
უმაჰარას თავსაბურავები

უმაჰარას თავსაბურავი — ესაა კულტის საგანი, ამაზონის სიმდიდრე. ეს თავსაბურავები კეთდება ადამიანის თმებისა და თუთიყუშის ბუმბულისაგან, რომელთაგან ზოგიერთი წითელ წიგნშიც არის შეტანილი. იგბაცას ტომის წევრთათვის თავსაბურავი ყოველთვის სიამაყის გამოხატულება იყო. მას იყენებენ ნადირობის და რიტუალური ცეკვებისას. ესაა მათი მომავალი და ამისთვის ისინი პერიოდულად აახლებენ, აკეთებენ ახალ თავსაბურავებს, რათა მომავალმა თაობამ ისწავლოს და გააგრძელოს მათი წინაპართა ტრადიციები. თავსაბურავი ითვლება როგორც საფუძველი ტომის არსებობისა და სიმბოლო წარმომავლობითი იდენტიფიკაციისა.

ინფორმაციის წყარო
დოკუმენტური ფილმი „მსოფლიოს გარშემო ოთხმოცი საოცრებისთვის“, ეპიზოდი 1.
შალომი

შალომი — ებრაული ყოველკვირეული გაზეთი, რომელიც გამოიცემა თურქეთში. მისი სახელი წარმოშობილია ებრაული მისასალმებელი სიტყვიდან „შალომ“. იგი დააარსა თურქ ებრაელმა ჟურნალისტმა ავრამ ლეიონმა 1947 წლის 29 ოქტომბერს. იბეჭდება სტამბოლში. გაზეთი გამოდის თურქულ ენაზე. რედაქტორია იაკუპ ბარკასი. ტირაჟი დაახლოებით 5,000-ია.