iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
შეფიკა გასპრინსკაია

შეფიკა გასპრინსკაია ( , დ. 14 ოქტომბერი 1886, ბახჩისარაი, ტაურიდას გუბერნია — გ. 31 აგვისტო, 1975, სტამბული) — ყირიმში მეოცე საუკუნის დასაწყისში ყირიმელი თათრების მოძრაობის "ყირიმის მუსლიმი ქალების აღმასრულებელი კომიტეტის" (" ") ლიდერი. მის სახელს უკავშირდება იმდროინდელი ისლამური საზოგადოებისთვის უჩვეულო ფენომენი — მუსლიმ ქალთა მოძრაობა.

ცნობილი ყირიმელი თათრი განმანათლებლის, ჯადიდიზმის ლიდერის ისმაილ გასპრინსკის და თათარი ჟურნალისტის ზუჰრა აკჩურინას ქალიშვილი. აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის ერთ-ერთი დამაარსებლის, ნასიბ-ბეკ უსუბბეკოვის მეუღლე.

მოღვაწეობა
1905 წელს შეფიკა გასპრინსკაია გახდა მამის ისმაილ გასპრინსკის მიერ ყირიმში დაარსებული პირველი მუსლიმ ქალთა ჟურნალის რედაქტორი , - "(ქალთა სამყარო"), რომელიც გაზეთ - ის დანართის სახით გამოდიოდა ყირიმელი თათრების ენაზე.

1917 წლის 1-11 მაისს შეფიკა გასპრინსკაიამ მონაწილეობა მიიღო მოსკოვში პირველი სრულიად რუსეთის მუსლიმთა კონგრესის მუშაობაში ყირიმის დელეგაციის შემადგენლობაში. მოგვიანებით იგი აირჩიეს ყირიმელი თათრების ყურულტაის დელეგატად, რომელიც გაიმართა ბახჩისარაიში 1917 წლის 9 დეკემბერს და დაინიშნა ყირიმელი თათრების ეროვნული მთავრობის მიერ სიმფეროპოლის ქალთა პედაგოგიური სკოლის დირექტორად. ყირიმელი თათრების მისწრაფება ქალთა საკითხის პოლიტიკურ და სამართლებრივ ჭრილში გადაჭრისკენ გამოიხატა 1917 წლის დეკემბერში გამოცხადებული ყირიმის სახალხო რესპუბლიკის კონსტიტუციაში მამაკაცისა და ქალის თანასწორობის შესახებ მუხლის ჩართვით. მაგრამ ეს წამოწყება არ განხორციელდა.

ყირიმელი თათრების ეროვნული თვითმმართველობის დამარცხების შემდეგ, მან ყირიმი დატოვა და ბაქოში გადავიდა სადაც პედაგოგიურ სკოლას გაუწია ორგანიზება.

აზერბაიჯანის ეროვნული მთავრობის დამხობის შემდეგ, მისი მეუღლე ნასიბ-ბეკ უსუბბეკოვი დახვრიტეს და შეფიკა იძულებული გახდა ემიგრაციაში წასულიყო თურქეთში, სადაც შემდგომში მუშაობდა ბავშვთა სახლის ხელმძღვანელად. 1930 წელს შეფიკა გასპრინსკაიამ დააარსა და ხელმძღვანელობდა "ყირიმელი თათარი ქალების კავშირს" სტამბოლში . გარდა ამისა, იგი დაკავებული იყო ყირიმელი თათარი ემიგრანტების პრობლემების მოგვარებით და ქველმოქმედებით.

შეფიკა გასპრინსკაია (გასპირალი) გარდაიცვალა 1975 წლის 31 აგვისტოს სტამბოლში. იგი დაკრძალეს ზინცირლიკიუუს სასაფლაოზე.

პირადი ცხოვრება
შეფიკა გასპრინსკაია 1906 წელს ცოლად გაჰყვა ნასიბ-ბეკ უსუბბეკოვს (იუსიფბეილი). ამ ქორწინებიდან წყვილს შეეძინა ვაჟი ნიაზი და ქალიშვილი ზეჰრა, მაგრამ ქმართან, შეფიკთან წარმოქმნილი პრობლემების გამო, გასპრინსკაიამ დატოვა განჯა (ელიზავეტპოლი) და დაბრუნდა ბახჩისარაიში. იგი დარჩა ბახჩისარაიში, სანამ ის ბოლშევიკებმა არ აიღეს. შეფიკა გასპრინსკაია ბაქოში დაბრუნდა, როგორც აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის მეთაურის მეუღლე.
არვინდ კრიშნა

არვინდ კრიშნა (; დ. 1962, დეჰრადუნი, უტარაკჰანდი, ინდოეთი) — ინდური წარმოშობის ამერიკელი ბიზნესმენი, -ის გენერალური დირექტორი 2020 წლის აპრილიდან.

-ში მუშაობა კრიშნამ 1990 წელს დაიწყო სამეცნიერო-კვლევით განყოფილებაში ინჟინრად. მან მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა კომპანიის სამეცნიერო-ტექნიკურ სამუშაოებში (უსადენო ქსელები, კომპიუტერული უსაფრთხოება, ოპერაციული სისტემები და მონაცემთა ბაზები).
ზორე ვინოგრადოვა

ზორე ვინოგრადოვა (ქალიშვილობის გვარი — აბლიამიტოვა ; დ. 1916 წლის 17 ნოემბერი, კულჩორა, ტაურიდის პროვინცია — გ. 1989 წლის 18 მაისი, ოდესა) — საბჭოთა ბიოლოგი. ბიოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი (1958).

ბიოგრაფია
ზორე ვინოგრადოვა დაიბადა 1916 წლის 17 (30) ნოემბერს ყირიმში ფეოდოსიის რაიონის სოფელ კულჩორაში (ნეკრასოვკა), გლეხის ოჯახში. 1938 წელს მისი ოჯახი რეპრესიებში მოყვა, შედეგად, მამა გადაასახლეს. იგი მოგვიანებით ბანაკში გარდაიცვალა.

გოგონამ დაწყებითი განათლება სოფლის სკოლაში მიიღო. 12 წლის ასაკში შევიდა ფეოდოსიის სკოლა-ინტერნატში. მოგვიანებით, მშრომელთა ფაკულტეტის დამთავრების შემდეგ, ჩააბარა 1918 წელს სიმფეროპოლში დაარსებულ ყირიმის პირველ უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებაში — ვ. ვერნადსკის სახელობის ტაურიდის ეროვნული უნივერსიტეტში, რომელიც 1937 წელს დაამთავრა მასწავლებლის სპეციალობით. უმაღლესის დამთავრების შემდეგ დაიწყო პედაგოგიური მოღვაწეობა. მუშაობდა მასწავლებლად ყირიმელი თათრების სკოლაში და ამავე დროს, ქიმიის მასწავლებლად სუდაკის საშუალო სკოლაში.

1938 წელს ზორე თავისთან სამუშაოდ მიიწვია საბჭოთა საზღვაო ბიოლოგმა და იხტიოლოგმა კონსტანტინე ვინოგრადოვმა ყარა-დაგის ბიოლოგიური სადგურის მეცნიერ-მკვლევარად. მოგვიანებით იგი ვინოგრადოვს გაჰყვა ცოლად და მეუღლის გვარზე გადავიდა.

დიდი სამამულო ომის დროს იგი ევაკუირებული იქნა უფაში . როდესაც დაბრუნდა ევაკუაციიდან, განაგრძო მუშაობა ყარა-დაგის სადგურზე. 1947 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია. 1953 წელს დაიწყო მუშაობა უკრაინის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის ჰიდრობიოლოგიის ინსტიტუტის ბიოლოგიურ სადგურზე ოდესაში. 1958 წელს გახდა ბიოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი, დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე „ვიტამინი შავი ზღვის თევზის ღვიძლში“. 1964 წლიდან გახდა სამხრეთ ზღვების ბიოლოგიის ინსტიტუტის ოდესის ფილიალის თანამშრომელი, სადაც ხელმძღვანელობდა ბიოქიმიის განყოფილებას. ჩაატარა სპეციალური კურსი ოდესის უნივერსიტეტის ბიოლოგიის ფაკულტეტზე.

ზორე ვინოგრადოვა გარდაიცვალა 1989 წლის 18 მაისს ოდესაში. დაკრძალულია იქვე.

ოჯახი
მეუღლე — კონსტანტინე ვინოგრადოვი (1902-1990) — საბჭოთა საზღვაო ბიოლოგი და იხტიოლოგი, ბიოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. წყვილი 1940 წელს დაქორწინდა. შეეძინათ ქალ-ვაჟი ევაკუაციაში ყოფნისას. ვაჟი — ალექსანდრე ვინოგრადოვი (დაიბადა 1942 წ.) — ჰიდრობიოლოგი. ბიოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი.

სამეცნიერო საქმიანობა
ზორე ვინოგრადოვის სამეცნიერო კვლევა ეხებოდა ზღვის ორგანიზმების ეკოლოგიური ბიოქიმიის და განსაკუთრებით შავი ზღვის უხერხემლოების ქიმიური შემადგენლობის შესწავლას. მან შავი ზღვის თევზებში აღმოაჩინა " მოლი " .

მეცნიერი 100-ზე მეტი სამეცნიერო სტატიის ავტორია. მონაწილეობდა საზღვაო ექსპედიიებში აზოვის, შავ და კასპიის ზღვებში გემზე „მიკლუხო-მაკლაი“. ავტორია ნაშრომისა „საზღვაო ორგანიზმების ბიოქიმია“, რომელიც 1967 წელს გამოსცა კიევის გამომცემლობამ „ ნაუკოვა დუმკა “.
შალიკაშვილები

შალიკაშვილები — ქართული თავადური საგვარეულო. ძმები ელიზბარ და ოთარ შალიკაშვილები მოიხსენიებიან დაახლოებით საუკუნეში. 1516 წლის "მესხეთის საეკლესიო მამულების სიის" თანახმად, შალიკაშვილებს ჰქონდათ თავისი სათავადო ( ს.-ის მესამედში). საუკუნის შუა ხანებში, ოთარ შალიკაშვილი იყო ყვარყვარე ჯაყელის პირველი ვეზირთა შორის. იგი იცავდა სამცხის დამოუკიდებლობას იმერეთის მეფისგან (ბაგრატ ). ოთარის ასული შაჰ-თამაზმა ცოლად შეირთო. მისი შვილი ვარაზა მეტოქეობას უწევდა ჯაყელთა საგვარეულოს. ის ამ უკანასკნელთა მხარდამჭერების მიერ იყო მოკლული. მისი შვილი კოკოლა იყო სამცხის ამბოხებული ფეოდალების ხელმძღვანელი. თავდაპირველად იბრძოდა ოსმალების წინააღმდეგ, რომლებმაც დაიპყრეს სამცხე-საათაბაგო. შემდეგ მსახურობდა შაჰის კარზე. მოგვიანებით ის თურქ-ოსმალთა სამსახურში ჩადგა, მიიღო ისლამი და დაირქვა ახალი სახელი – მაჰმუდ-ხანი. თურქების მიერ სამცხის დაპყრობის შემდეგ, შალიკაშვილების ზოგიერთი წარმომადგენელი გადავიდა გურიის სამთავროსა და ქართლის სამეფოში. ისინი ქართლში აბანოს ციხეს ფლობდნენ. ქართლიდან მომდინარეობს საგვარეულო განშტოება, რომელიც რუსეთში გაემგზავრა 1724 წელს. ვახტანგ თანმხლებთა სიაში შალიკაშვილები იხსენიებიან, როგორც შალიკოვები . 1612 ლუარსაბ მიერ გაცემულ სიგელში, თავადებად მოიხსენიებიან ჯუანშერ შალიკაშვილი და მისი შვილი – როჭიკი. იგი ამ დროს შალიკაშვილების ფაქტობრივი მამამთავარი იყო, რის გამოც ისინი აგრეთვე ცნობილი იყვნენ, როგორც როჭიკაშვილები. რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში მათ თავადობა დაუმტკიცდათ 25 მარტის 1826 წ. გვარი რუსიფიცრებული იყო, როგორც შალიკოვი .
ანჩაბაძეები

ანჩაბაძეები — აფხაზური წარმოშობის ქართული თავადური საგვარეულო აფხაზეთსა და სამეგრელოში.ანჩაბაძეებს რუსეთის იმპერიამ კვლავ დაუმტკიცა თავადობა 1903 წელს. 1904 წლის აღწერის მონაცემებით. ანჩაბაძეები მკვიდრობდნენ (და ფლობდნენ) დარჩელს, ჭითაწყარს (საბჭოთა პერიოდის კიროვი), მანუჩარის კახათს. ამ საგვარეულოს ეკუთვნის ისეთი ცნობილი ადამიანები, როგრიც არიან: მარიამ დადიანი-ანჩაბაძე, ვალერიან, ზურაბ, გიორგი (მისი შვილი) ანჩაბაძეები და მიჰრი რასიმი.

გერბის აღწერა
ფარი გაყოფილი ოთხ ნაწილად: ცენტრალურ ნაწილში მცირე ფარი – ლაჟვარდისფერ ფონზე ოქროს სასწორი.

პირველ და მეოთხე ნაწილებში – მეწამულ ფონზე ვერცხლისფერი მჯდომარე ბატკანი, რომელსაც უჭირავს ალამი. ალამზე გამოსახულია ოქროსფერ ფონზე ოქროს ჯვარი
მეორე, მწვანე ნაწილში – ოქროს კვერთხი და სფერო.
მესამე, მწვანე ნაწილში – ქონგურებიანი ოქროს კოშკი.
ლილია ბუჟუროვა

ლილია ბუჟუროვა ( , ; დ. 1 ნოემბერი, 1958, ანგრენი, ტაშკენტის ოლქი) — ყირიმელი თათარი პოეტი და ჟურნალისტი. უკრაინის დამსახურებული ჟურნალისტი (2005) .

ბიოგრაფია
ლილია ბუჟუროვა დაიბადა 1958 წლის 1 ნოემბერს უზბეკეთის ქალაქ ანგრენში. 1979 წელს დაამთავრა ტაშკენტის რეგიონალური სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1979-1991 წლებში იქვე მუშაობდა რუსული და უცხოური ლიტერატურის პედაგოგად.

შემოქმედებითი საქმიანობა
1989 წელს გამოაქვეყნა პირველი სამიზდატის კრებული " ბილეთი, რომელიც არ არის ნაყიდი", მას მოჰყვა კრებული — "როცა დავბრუნდებით". ლილია ბუჟუროვა 1991 წელს გადავიდა ყირიმში. 1991 წლიდან 1997 წლამდე მუშაობდა ყირიმული თათრული გაზეთის " ავდეთის " მთავარ რედაქტორად. როგორც თავად აღნიშნავს, დაკავებული თანამდებობიდან გაათავისუფლეს მუსტაფა ჯემილევის კრიტიკის გამო.

1991 წლიდან 2011 წლამდე მუშაობდა ჯერ ყირიმული თათრული რედაქციის რედაქტორად, შემდეგ ყირიმის სახელმწიფო ტელერადიო კომპანიის წამყვან რედაქტორად, სადაც წლების განმავლობაში უძღვებოდა საავტორო გადაცემებს „ანა-იურტი“, „საშიში ზონა“, „მთავარი რედაქტორი“. 2004 წლიდან 2014 წლამდე მუშაობდა გაზეთ "პერვაია კრიმსკაია"-ს მთავარ რედაქტორად 2016 წელს გახდა სოციალური მოძრაობის (ჩვენი შვილები) ერთ-ერთი დამფუძნებელი, რომლის მთავარ ფუნქციას ყირიმელი მუსლიმი პატიმრების შვილების მხარდაჭერა წარმოადგენდა.

პოლიტიკა
ლილია ბუჟუროვა 1991 წელს აირჩიეს ყირიმელი თათრების კურულტაის დელეგატად. ორჯერ აირჩიეს ყირიმელი თათარი ხალხის მეჯლისში (რომლის წევრი იყო 1991 წლიდან 1997 წლამდე), 1994 წლიდან 1998 წლამდე იყო ყირიმის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. 2015 წლის 2 ნოემბერს მან განაცხადა, რომ უკრაინელი და რუსი ბიზნესმენის (წარმოშობით ყირიმელი თათარი) ლენურ ისლიამოვის წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმეზე ჩატარდა ჩხრეკა მის სახლში.

ჯილდოები
ლილია ბუჟუროვა არაერთი ჯილდოს და პრემიის მფლობელია. მათ შორისაა:
ისმაილ გასპრინსკის პრემიის ლაურეატი სამიზდატის ლექსების ორი კრებულისა და ჟურნალისტური სტატიების სერიისთვის (1992 წ.)
ყირიმის ავტონომიური რესპუბლიკის მინისტრთა საბჭოს საპატიო დიპლომი (2000; ავტორთა გუნდის შემადგენლობაში)
ვასილი სტუსის პრემიის ლაურეატი (2001)
უკრაინის დამსახურებული ჟურნალისტი (2005)
ღირსების ორდენის კავალერი ხარისხის (2015)
ჯილდო "ჟურნალისტიკის მაღალი სტანდარტები" (უკრაინა, 2018) - კატეგორიაში "მაღალი ხარისხის რეგიონული მედიაპროექტისთვის", მედია - ყირიმელი თათრები .
ოლღა სოსელია

ოლღა ნიკოლოზის ასული სოსელია (დ. 16 ივლისი, 1905, სოფ. ობუჯი, ახლანდ. წალენჯიხის მუნიციპალიტეტი, — გ. 29 მარტი, 1995) — ქართველი ისტორიკოსი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1969), პროფესორი (1990), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1980).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი (1935). 1939-1950 წლებში იქვე კითხულობდა საქართველოს ისტორიის ზოგად კურსს. 1941 წლიდან მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტში (1946 წლიდან — უფროს მეცნიერ-თანამშრომლად, 1975 წლიდან — მეცნიერ-კონსულტანტად). იკვლევდა ფეოდალური საქართველოს სოციალ-ეკონომიკური და პოლიტიკური ისტორიის საკითხებს, დასავლეთ საქართველოს სათავადოების ისტორიას. იყო „საქართველოს ისტორიის ნარკვევების“ ტომის (1973) თანაავტორი. ავტორია „ქართულ საბჭოთა ენციკლოპედიაში“ გამოქვეყნებული არაერთი სტატიისა.
შალვა სოსლანი

შალვა ბესარიონის ძე სოსლანი (ნამდვილი გვარი — სოსელია) (დ. 18 აპრილი, 1902, სოფ. დიდი ჯიხაიში, ახლანდ. სამტრედიის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1941?) — ქართველი მწერალი.

ლიტერატურულ სარბიელზე პირველად 1923 წელს გამოჩნდა, იმავე წელს გამოაქვეყნა ფუტურისტული ლექსების პირველი კრებული ქართულ ენაზე. 1924 წელს, როგორც მსახიობი, ვახტანგ მჭედლიშვილის სტუდიის შემადგენლობაში გადავიდა მოსკოვში. სწავლობდა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლიტერატურის ფაკულტეტზე. ამ დროიდან უმეტესად რუსულად წერდა. 1931 წელს ჟურნალ „კრასნაია ნოვში“ გამოაქვეყნა ლირიკული, ნაწილობრივ ავტობიოგრაფიული შინაარსის მოთხრობა „რაში და ქეთევანი“. მომდევნო მოთხრობებში „მდინარეთა სიტყვა“ (1932) და „აჩა“ (1933) სოსლანი ერთმანეთს უპირისპირებდა ძველ და ახალ ყოფას. მას ეკუთვნის ასევე დოკუმენტური მოთხრობა „ახალი ბაღი“ (1936) და დაუმთავრებელი რომანი „ოქროს საწმისი“ (ნაწყვეტები გამოქვეყნდა 1941 წელს). სოსლანის შემოქმედება ორგანულად იყო დაკავშირებული საქართველოსთან და ქართულ ლიტერატურულ ტრადიციებთან. იღვწოდა ქართული ლიტერატურის პოპულარიზაციისთვის, წერდა ნარკვევებს („შოთა რუსთაველი“, 1937; „აკაკი წერეთელი“, „შალვა დადიანი“, ორივე 1940). თარგმნიდა ქართული მწერლობის ნიმუშებს.

 მსოფლიო ომის დროს, 1941 წელს სოსლანი მოხალისედ წავიდა ფრონტზე და იმავე წლის დეკემბერში უგზოუკვლოდ დაიკარგა.
აიშე სეითმურატოვა

აიშე სეითმურატოვა (ყირიმ. ; დ. 11 თებერვალი, 1937, აჯი-ელი, მაიაკ-სალინსკის ოლქი, ყირიმის ასსრ, რსფსრ, სსრკ — გ. 1 ივნისი, 2025) — საბჭოთა დისიდენტი, ჟურნალისტი, ისტორიკოსი და ყირიმელი თათრების ეროვნული მოძრაობის ვეტერანი — ერთადერთი ქალი, რომელიც მონაწილეობდა ყირიმელი თათრების ეროვნულ მოძრაობაში. საბჭოთა ხელისუფლებამ ორჯერ დააპატიმრა და გაასამართლა. 1978 წელს ემიგრაციაში წავიდა შეერთებულ შტატებში, სადაც მიიწვიეს თანამშრომლობისთვის რადიოსადგურებთან , , და .

ყირიმში დაბრუნებისთანავე დაიწყო საქველმოქმედო საქმიანობა. ეხმარება ყირიმელ თათრებს ნახევარკუნძულზე დასახლებაში .

ბიოგრაფია
ბავშვობა და ახალგაზრდობა
დაიბადა 1937 წლის 11 თებერვალს ყირიმის ასსრ მაიაკ-სალინსკის აჯი-ელი (დერჟავინო) ოლქში, ყირიმელი თათრების ოჯახში ნაიმე (ქალიშვილობის გვარი ჯემილევი 1941 წლის 1 ოქტომბერს სეითმურატი ფრონტზე გაიწვიეს (მოგვიანებით დაიღუპა აიშე სეითმურატოვა სასწრაფოდ გაფრინდა აშშ-დან ყირიმში თავისი უკმაყოფილების გამოსახატავად. იმ ფაქტთან დაკავშირებით, რომ ჯემილევმა კურულტაიში მიიჭვია და - ს უცხოელი თანამშრომლები. .

1992-1993 წლებში სეითმურატოვა დახმარებას უწევდა ქალებსა და ბავშვებს. ურიგებდა ტანსაცმელს. 1996 წელს, ნიუ-იორკისა და სტამბულის გავლით, მან სამედიცინო ცენტრში ჩაიტანა აღჭურვილობა, რომლის ღირებულება სულ 12 ათასი დოლარს შეადგენდა. 1997 წელს გამოიცა მისი ბროშურა სახელწოდებით "ყირიმელი თათრების ეროვნული მოძრაობა". სეითმურატოვამ დააარსა "მერხამეტ ევის" საქველმოქმედო ფონდი ( "სიკეთის სახლი" ) ყირიმელი თათრებისთვის ჰუმანიტარული დახმარების გაწევის მიზნით. დამოუკიდებლად ააშენა პანსიონი მარტოხელა მოხუცებისთვის "ქართლარ ევი" ( „მოხუცების სახლი“ ), რომელიც გაიხსნა 2001 წელს .

2007 წლის 22 თებერვალს უკრაინის მაშინდელმა პრეზიდენტმა ვიქტორ იუშჩენკომ სიმფეროპოლში პირადად გადასცა აიშა სეითმურატოვას ხარისხის ორდენი "გამბედაობისთვის"

2008 წელს აიშე სეითმურატოვა გამოვიდა კიევში სიტყვით, სადაც მკვეთრად გააკრიტიკა უკრაინის ხელისუფლება. მან ქვეყნის ხელმძღვანელობა დაადანაშაულა ყირიმელი თათრების პრობლემების გადაჭრის სურვილის არქონაში; .

2014 წლის მარტში რუსეთის მიერ ყირიმის ანექსიის შემდეგ, აიშე სეითმურატოვამ განცხადებით მიმართა რუსეთის მუფთს : ”ყირიმელი თათრების მომავალი სახელმწიფოებრიობა უკრაინელ ხალხთან ერთად უნდა აშენდეს, მხოლოდ უკრაინასთან ერთად მივაღწევთ წარმატებას”. მან დაგმო რუსეთის ქმედებები ყირიმში .

2014 წლის მაისში სიტყვით გამოვიდა სიმფეროპოლში ყირიმელი თათრების დეპორტაციის დაწყების სამოცდაათი წლისთავისადმი მიძღვნილ მიტინგზე . სეითმურატოვა დღემდე საქველმოქმედო საქმიანობითაა დაკავებული და ყირიმელ თათრებს ყირიმში მოწყობასა და ცხოვრებაში ეხმარება .
თეოდორე გიგნაძე

დეკანოზი თეოდორე გიგნაძე (დ. 22 დეკემბერი, 1960) — ქართველი სასულიერო პირი (საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესია), ჯვართამაღლების სატაძრო კომპლექსის წინამძღვარი, თეოლოგიის დოქტორი.

ბიოგრაფია
დეკანოზი თეოდორე გიგნაძე დაიბადა 1960 წელს. სკოლა დაამთავრა 1978 წელს, ხოლო 1983 წელს - საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი, ავტომატიკისა და გამოთვლითი ტექნიკის სპეციალობით.

1989 წლიდან შეუდგა ეკლესიურ ცხოვრებას წმინდა პეტრესა და პავლეს სახელობის ტაძარში (წინამძღვარი: დეკანოზი არჩილ მინდიაშვილი).

1990-1994 წლებში სწავლობდა თბილისის სასულიერო აკადემიაში.

1998 წელს სრულიად საქართველოს კათოლიკოს პატრიარქმა, ილია -მ, მას ჯერ დიაკვნად, ხოლო შემდეგ მღვდლად დაასხა ხელი. 2003 წლიდან კი ჯვრის ამაღლების სახელობის ტაძრის (მცხეთა-თბილისის ეპარქია) წინამძღვარია.

2019 წლის 15 ივლისს დეკანოზ თეოდორეს მიენიჭა თეოლოგიის დოქტორის ხარისხი სამეცნიერო ნაშრომისთვის თემაზე “წმინდა გრიგოლ ხანძთელის ეკლესიოლოგია”.
ყუბაჩური სამაჯურის საიდუმლო

ყუბაჩური სამაჯურის საიდუმლო — რეჟისორ რაფაელ გასპარიანცის 1982 წლის მხატვრული ფილმი, რომელიც გადაღებულია დაღესტნელი მწერლის აჰმედხან აბუ-ბაქარის ავტობიოგრაფიული მოთხრობის „სამაჯური ძვირ­ფა­სი ქვე­ბით“ მიხედვით.

სიუჟეტი
აული ყუ­ბა­ჩი, საიდანაც არიან ფილმის მთავარი გმირები, ოდით­გან გან­თქმუ­ლია ხე­ლო­ვა­ნი ადა­მი­ა­ნე­ბით, რომ­ლე­ბიც სა­ი­უ­ვე­ლი­რო საქ­მიანობას ეწე­ვი­ან. აუ­ლის ყვე­ლა მშო­ბე­ლი ცდი­ლობს შთა­მო­მავ­ლო­ბას გა­დას­ცეს თა­ვი­სი ხე­ლო­ბის სა­ი­დუმ­ლო. ახალ­გაზ­რდა მუ­რადს კი ურ­ჩევ­ნია ლექ­სე­ბი წე­როს და უს­მი­ნოს გან­თქმულ აშუღს და მო­ხე­ტი­ა­ლე პო­ეტს მუ­რადს, რომ­ლის პა­ტივ­სა­ცე­მად დაარქვეს მას სა­ხე­ლი.

საიდა და მურადი ერთმანეთს დედაქალაქში გაიცნობენ და წარმოდგენაც არ აქვთ, რომ მათი ოჯახები ერთმანეთს მტრობენ მამების შუღლის გამო. ახალგაზრდებს დიდი ძალისხმევა სჭირდებათ, რომ ერთად დარჩნენ.

ფილმში უხ­ვა­დაა გამოყენებული ცნო­ბი­ლი ხე­ლო­ვა­ნი ქალის, მანაბა მაგომედოვას ნა­მუ­შევ­რე­ბი, რომელიც ამ სოფ­ლი­და­ნაა.

მთავარ როლებში
ლიკა ქავჟარაძე — საიდა
ლევან უჩანეიშვილი — მურადი
ბიმ­ბო­ლათ ვა­ტა­ევ­ი — მურადი (მომღერალი)
ვალერია ხუგაევა — საიდას დედა
ბარასბი მულაევი — იბრაგიმი
ვანატი ალიევი — მუსა
ზემფირა გალაზოვა — მურადის დედა
თე­მი­ნა ტუ­ა­ე­ვა­ — მანაბა, საიდას და
კოსტა ბირაგოვი — აბდულა, საიდას ძმა

ჯილდოები და პრიზები
1983 — სატელევიზიო ფილმების საკავშირო ფესტივალის პრიზი „ლირიკული კომედიის ჟანრის პოეტური დამუშავებისთვის“
საბრიე ერეჯეპოვა

საბრიე ერეჯეპოვა ( ; დ. 12 ივლისი, 1912, ბახჩისარაი, ტაურიდის გუბერნია — 1977, უზბეკეთის სსრ) — საბჭოთა ყირიმელი თათარი მომღერალი. ყირიმის ასსრ დამსახურებული არტისტი (1940), უზბეკეთის სსრ დამსახურებული არტისტი (1966).

ბიოგრაფია
საბრიე ერეჯეპოვა დაიბადა 1912 წლის 12 ივლისს ბახჩისარაიში პედაგოგ ქერიმ ჯემილევის (ანუ კერიმაფიზ ნაჯი) ოჯახში. დედა — საიდე (? — 1924 წ.) იყო პოეტ ჯემილ კერმენჩიკლის და. გოგონას ჰყავდა ორი ძმა — აბდურამანი და აბდულა. საბრიემ დაამთავრა სიმფეროპოლის მე-13 ყირიმელი თათრების ცხრაწლიანი საჩვენებელი სკოლა. სასიმღერო ხელოვნებას ეუფლებოდა ვარვარა ხანბეკოვასთან . სცენაზე პირველად 1928 წელს 16 წლის ასაკში გამოვიდა, სადაც მღეროდა გუნდში მსახიობ სარა ბაიკინას იუბილეზე. სკოლის დამთავრების შემდეგ მუშაობდა მასწავლებლად სოფელ თავ-ბოდრაკის შვიდწლიან სკოლაში. 1932 წლიდან ახალგაზრდა მომღერალი ყირიმის რადიოში გამოდიოდა ხალხური სიმღერების რეპერტუარით.

1935 წელს მიიწვიეს ფილმის " ზაპოროჟეცები დუნაის მიღმა " (რეჟ. და. კავალერიძე ) გასახმოვანებლად, რა დროსაც ჩაწერა სიმღერები „მეჯბურ ოლდიმი“ („იძულების ქვეშ“) და „პენჯერედენ კარ გელირ“ („ფანჯრიდან თოვლი ცვივა“).

1939 წელს მან მონაწილეობა მიიღო მოსკოვის პირველ საკავშირო მრავალფეროვან კონკურსში. შეასრულა სიმღერა " " (" "), რომელიც იმდენად წარმატებული აღმოჩნდა, რომ ჟიურის თავმჯდომარე ისააკ დუნაევსკის აუდიტორიის დამშვიდება მოუწია.საბრიე ერეჯეპოვას "ნიჭიერი ახალგაზრდა მომღერლის" დიპლომი გადაეცა. ამავე პერიოდში მან ძალები მოსინჯა ტელევიზიაში.

1940 წელს მიენიჭა ყირიმის ასსრ დამსახურებული არტისტის წოდება.

დიდი სამამულო ომის დროს (ყირიმის ოკუპაციამდე) საბრიე კონცერტებს მართავდა ფრონტზე და საავადმყოფოებში ყირიმის სახელმწიფო თათრული დრამატული თეატრის პროპაგანდისტული გუნდის შემადგენლობაში, ხოლო ოკუპაციის წლებში, გახდა ამ თეატრის წევრი და გამოდიოდა ყირიმის რადიოკომიტეტის სოლისტის რანგში სიმფეროპოლის სცენაზე. 1943 წელს თეატრის დასი რუმინეთში განდევნეს, ხოლო 1944 წელს საბრიე გადაასახლეს შუა აზიაში, სადაც 1950 წლის 15 სექტემბერს გაასამართლეს და 25 წლით ბანაკებში გაამწესეს ომის დროს მტრის ქვეყნის ტერიტორიაზე ყოფნის გამო. 1956 წლის 12 მარტს საქმე შეწყდა დელიქტის არარსებობის გამო და საბრიე გაათავისუფლეს. რეაბილიტაციის შემდეგ იგი მუშაობდა უზბეკეთში, ანსამბლ "ხაიტარმას" სოლისტად, ხოლო 1966 წელს მიენიჭა უზბეკეთის სსრ დამსახურებული არტისტის საპატიო წოდება.

საბრიეს ავტორობით გამოიცა მემუარები „მენიმ ენიშლი-იოკუშლი იოლარიმ“ („ჩემი ეკლიანი გზები“).

საბრიე ერეჯეპოვა გარდაიცვალა 1977 წლის 18 სექტემბერს, დაკრძალეს ქალაქ ტაშკენტში.

წოდებები
ყირიმის ასსრ დამსახურებული არტისტი (1940).
უზბეკეთის სსრ დამსახურებული არტისტი (1966).
წიგნი ფიცისა

„წიგნი ფიცისა“ — ქართული მრავალსერიიანი მხატვრული სატელევიზიო ფილმი, გადაღებულია სს „ქართული ფილმის“ მიერ 1983 წელს. რეჟისორები გიგა ლორთქიფანიძე და ამირან დარსაველიძე. ფილმი მიეძღვნა გეორგიევსკის ტრაქტატის 200 წლის იუბილეს. ფილმის კონსულტანტი იყო ისტორიკოსი ნოდარ ასათიანი.

სიუჟეტი
ფილმი ასახავს - საუკუნეების საქართველოს ისტორიის ეპიზოდებს. პირველ ნაწილი ეხება კახეთის მეფე ალექსანდრე -ის მიერ რუსეთის სამეფოსთან ხელშეკრულების დადებას და ქეთევან დედოფლის წამებას. მეორე ნაწილი შეეხება 1783 წელს ქართლ-კახეთის სამეფოსა და რუსეთის იმპერიას შორის „გეორგიევსკის ტრაქტატის“ მომზადებასა და ხელმოწერას.

როლებში
თენგიზ არჩვაძე — მეფე ერეკლე, მეფე ალექსანდრე
ლია ელიავა — დედოფალი თინათინი
ქართლოს მარადიშვილი — მეფე დავითი
გიორგი გეგეჭკორი — ანტონ კათალიკოსი
ზურაბ ქაფიანიძე — პაპაი
ლეო (ლევან) ფილფანი — ყურშიტი
გია ბურჯანაძე — ლევან ბატონიშვილი
ზურაბ ყიფშიძე — ალექსანდრე ამილახვარი
კოტე თოლორაია — დემეტრე ამილახვარი
მურმან ჯინორია — მწირი
სოს სარქისიანი — მოვსესი
ნინო კირთაძე — ნანილი
ლალი ანდრონიკაშვილი — თალალე
ნიკოლოზ (ნიკუშა) შენგელაია — ითაბანი
თეიმურაზ (თემო) დოლიძე — ლალა მუსტაფა-ფაშა
ლიანა ასათიანი — დედოფალი დარეჯანი
გივი თოხაძე — ომან ჩოლოყაშვილი
ქეთევან კიკნაძე — ქეთევან დედოფალი
კახი კავსაძე — შაჰ აბასი
რუსლან მიქაბერიძე — ქერიმ-ხანი
გიორგი ხარაბაძე — ისლაიმ-ბეგი
გიორგი ჭიჭინაძე — მეფისწული კონსტანტინე
პაატა ბარათაშვილი — უფლისწული გიორგი
რეზო ჩხიკვიშვილი — გაიოზ რექტორი
ლალი ბადურაშვილი — ხვარამზე
ტარიელ საყვარელიძე — ზაალ ორბელიანი
კუკური ლაფერაძე — დავით ერისთავი
სოსო ლაღიძე — იოანე ბაგრატიონი
ზურაბ ლეჟავა — გარსევან ჭავჭავაძე
ოთარ მეღვინეთუხუცესი — იმამყული-ხანი
ბონდო გოგინავა — ზამათა ბესტაუთი
გივი ჩუგუაშვილი — მუსაბეგი
იური სოლომინი — მეფე ივანე თევდორეს ძე
ნანა ლორთქიფანიძე — ფატიმათი
ნინო ლორთქიფანიძე — აიდე
შოთა სხირტლაძე
ალექსეი პეტრენკო — ტოტლებენი
ალი ისაევ-ავარსკი — ყირიმელ თათართა წინამძღოლო
გრიგოლ ნაცვლიშვილი — არქიეპისკოპოსი ნიკოლოზი
ლერი მიშველაძე — იოაკიმე ხუცესი
ნინა იურასოვა — ეკატერინე 
ანატოლი ბისტროვი — ბორის გოდუნოვი
იური ნაზაროვი — ანდრეი შჩელკანოვი
ეფიმ ბაიკოვსკი — პანინი
ვიქტორ ზახაროვი — იგნატ დანილოვი
გივი ხახიძე — აბალო ბეროძე
თინათინ მიქელაძე — შამსათი
ლია კაპანაძე — ზიდონა
ედიშერ (დავით) გიორგობიანი — გიორგი
აკაკი ხიდაშელი — კონსტანტინე-მირზა
ეკა ჩხეიძე
ჯემალ მონიავა — ვახტანგი
ლეონიდ პიარნი — ტატიშჩევი
დიმიტრი გედევანიშვილი — ივანოვი
ლევან უჩანეიშვილი თეიმურაზი
დავით(დოდო) აბაშიძე — პაატა ბატონიშვილი
იოსებ (სოსო) გოგიჩაიშვილი — დავით ჯანდიერიშვილი
ვალერი ტორონჯაძე
კუკური აბრამიშვილი — გიორგი ხუცესი
შალვა ხერხეულიძე — ელიზბარ თაქთაქიშვილი

ჯილდოები
1985 — შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემია (გიგა ლორთქიფანიძეს, ანზორ სალუქვაძეს, ლევან ნამგალაშვილს, კახი ხუციშვილს, თენგიზ არჩვაძეს, ქეთევან კიკნაძეს, ზურაბ ქაფიანიძეს)