iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ისმეთ ინენიუ

ისმეთ ინენიუ (; დ. 24 სექტემბერი, 1884, იზმირი, ოსმალეთის იმპერია — გ. 25 დეკემბერი, 1973, ანკარა, თურქეთი) — თურქეთის სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე, თურქეთის მე-2 პრეზიდენტი. ქემალ ათათურქის შემცვლელი.

სამხედრო კარიერა
წარმოშობით ქურთი ისმეთ ინენიუ დაიბადა 1884 წლის 24 სექტემბერს ქალაქ იზმირში, ოსმალეთის იმპერიის ჩინოვნიკის ოჯახში. 1903 წელს დაამთავრა სტამბოლის სამხედრო ინჟინრების საიმპერატორო სკოლა, შემდეგ კი საარტილერიო სასწავლებელი. სამხედრო სამსახური დაიწყო ბალკანეთში. 1908 წელს ახალგაზრდა თურქების რევოლუციის დროს იყო ათათურქის ახლო თანამებრძოლი. პირველი მსოფლიო ომის დროს იბრძოდა კავკასიისა და პალესტინის ფრონტებზე მუსტაფა ქემალის დაქვემდებარებაში, სადაც მიაღწია პოლკოვნიკის ჩინს. 1915 წლის ოქტომბრიდან მე-2 არმიის შტაბის უფროსია, შემდეგ მე-20 და მე-3 საარმიო კორპუსების სარდალი. პირველი მსოფლიო ომის ბოლო მსახურობდა სამხედრო მინისტრის სამდივნოში. ომის დასრულებისა და ბრიტანელების მიერ სტამბოლის ოკუპაციის შემდეგ მიემხრო მუსტაფა ქემალის მიერ ანატოლიაში დაწყებულ წინააღმდეგობის მოძრაობას და დაინიშნა ანატოლიაში მოქმედი ე. წ. ნაციონალური ძალების მეთაურად, შემდეგ კი დიდი ეროვნული კრების მთავრობის დასავლეთის ფრონტის სარდლად. მიენიჭა გენერლის ჩინი. 1922-1923 წლებში ხელმძღვანელობდა თურქეთის დელეგაციას ლოზანის სამშვიდობო კონფერენციაზე. 1922-24 წლებში მუშაობდა თურქეთის გენერალური შტაბის უფროსის თანამდებობაზე.

პოლიტიკური კარიერა
თურქეთის დამოუკიდებლობის ომის დასრულებისას ხელმძღვანელობდა თურქეთის დელეგაციას მუდანიისა და ლოზანის კონფერენციებზე. რესპუბლიკური მმართველობის დამყარების შემდეგ გახდა ქვეყნის პირველი პრემიერ-მინისტრი და ეს თანამდებობა ეკავა 1937 წლამდე, ხოლო ათათურქის გარდაცვალების შემდეგ 1938 წლის 11 ნოემბერს აირჩიეს თურქეთის პრეზიდენტად და ამ თანამდებობაზე დარჩა 1950 წლამდე. 1950 წელს თავი დაანება პოლიტიკურ ცხოვრებას, თუმცა პოლიტიკაში დაბრუნდა 1960 წლის სამხედრო გადატრიალების შემდეგ და ეკავა პრემიერ-მინისტრის პოსტი 1961–1965 წლებში. პოლიტიკიდან საბოლოოდ წავიდა 1972 წელს.

გარდაიცვალა 1973 წლის 25 დეკემბერს, ანკარაში.
ტაპირისებრნი

ტაპირისებრნი — ძუძუმწოვარი ცხოველების ოჯახი კენტჩლიქოსნების რიგისა. აქვთ მასიური ტანი, პატარა ხორთუმი დინგზე, მოკლე ყურები, კუდი და ფეხები (წინა ფეხებზე 4-4 თითი, უკანაზე 3-3). თითები ჩლიქებით მთავრდება. მათი სხეულის სიგრძე 180-250 სმ, სიმაღლე 75-120 სმ, მასა 200-300 კგ აღწევს, გავრცელებული არიან ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. ყველაზე გავრცელებულია ამერიკული ტაპირი, რომელიც ფერად შავია, და ორთუკიანი ტაპირი, რომელიც ბირმაში, ტაილანდში, მალაკის ნახევარკუნძულზე და კუნძულ სუმატრაზე გვხვდება. ტაპირისებრნი ბინადრობენ ნოტიო-ჭაობიან ტყეში. მაკეობა 400 დღე-ღამე გრძელდება. შობს ერთ ნაშიერს. იყენებენ ტაპირისებრთა ხორცსა და ტყავს.
ტაპირი

ტაპირები (ლათ. ) — კენტჩლიქოსანი ძუძუმწოვარი ცხოველების გვარი ტაპირისებრთა ოჯახისა. გვარში ოთხი სახეობაა: ბეირდის ტაპირი, ბრაზილიური ტაპირი, მთის ტაპირი, მალაიური ტაპირი, მათგან ყველაზე გავრცელებულია მალაიური ტაპირი და ბეირდის ტაპირი. იკვებებიან მცენარეებით, აქვთ მოგრძო დინგი, სხეულის ფორმით ჰგვანან ღორებს, არიან ფრთხილი ცხოველები, მათი ბუნებრივი მტერია იაგუარი, ანაკონდა, ნიანგი. ბინადრობენ აზიაში, სამხრეთ და ცენტრალურ ამერიკაში.
მთის ტაპირი

მთის ტაპირი — ძუძუმწოვარი ცხოველი ტაპირისებრთა ოჯახისა. მოიცავს 5 ქვესახეობას. არის სიდიდით მეოთხე სახეობა ხუთი სახეობის ტაპირს შორის. სახეობა შესულია -ის წითელ წიგნში 1996 წლიდან. სახეობა აღმოჩენილი იქნა კოლუმბიისა და ეკვადორის მთებში, ამ მთების სიმაღლე იყო 2000-დან 4300-მდე მეტრამდე.

დახასიათება
მთის ტაპირები არიან შავები ან მუქი ყავისფერები. მდედრობითი სქესის ტაპირები იწონიან 25-დან 100 კილოგრამამდე. ისინი მამალ ტაპირებზე მსუქნები არიან. ახალდაბადებული ტაპირი იწონის 5.4 კილოგრამიდან 6.2 კილოგრამამდე. სხვა ტაპირების მსგავსად მათაც აქვთ პატარა კუდები და გრძელი ხორთუმები. მტაცებელთაგან ეს სახეობა პუმების, სათვალიანი დათვებისა და იაგუარების მსხვერპლი ხდება. მამალი ტაპირის მძუნაობა გრძელდება 30 დღის განმავლობაში. მათი საკვებია მცენარეები.
ტურინის მეტროპოლიტენი

ტურინის მეტროპოლიტენი — მე-6 მეტროპოლიტენი იტალიაში რომის, მილანის, ნეაპოლის, კატანიის, გენუის შემდეგ. გაიხსნა 2006 წლის 4 თებერვალს. თავდაპირველად შედგებოდა 1 ხაზისგან, რომლის ბაზასაც წარმოადგენდა ავტომატური სისტემა . იგი იწყება ქალაქის ცენტრში რკინიგზის მთავარ სადგურზე ”პორტა ნუოვა”, გადაკვეთს ქალაქის ცენტრს სადგურ ”პორტა სუზას” გავლით და გრძელდება დასავლეთით -მდე.

ტიპური სადგური 19 მ. სიგანით და 60 მ. სიგრძით, მდებარეობს საშუალო სიღრმეზე 16 მ.-ზე. პლატფორმებს გზებისგან აცილებს ბადისებრი კარები. მიუხედავად იმისა, რომ სადგურები ღია მეთოდებით შენდებოდა, გამავალი გვირაბები ჭაბურღილებით გაითხარა (7,8 მ. დიამეტრით).

სამუშაო განრიგი: 04:45 — 24:00.

პიკის საათებში მატარებლები 2 წუთიანი ინტერვალებით მოძრაობენ, დანარჩენ დროს კი — 4-6 წთ.

მოძრავი შემადგენლობა
2001 წლის ოქტომბერში 23 მატარებლის შეკვეთა ჰქონდა -ს და ავსტრიაში ააწყვეს. 28 შემადგენელი ფორმირებული 4 ვაგონად სიგანით 2,08 მ., თითოეული მატარებლის სიგრძე კი - 52 მ. იყო.

რეგიონთა გახსნის ქრონოლოგია
4 თებერვალი 2006: « დიჩემბრე» — «ფერმი» (7,5 კმ.)
5 ოქტომბერი 2007: « დიჩემბრე» — «პორტა ნუოვა» (2,1 კმ.)
თურქეთის სახალხო რესპუბლიკური პარტია

თურქეთის სახალხო რესპუბლიკური პარტია — პოლიტიკური პარტია თურქეთის რესპუბლიკაში. უჭირავს მემარცხენე-ცენტრისტული პოზიცია.

ისტორია
დაარსდა სივასის კონფერენციაზე, როგორც ანატოლიაში საბერძნეთის შემოჭრის მოწინააღმდეგეთა კავშირი. 1923 წლის 9 სექტემბერს სახალხო პარტია ოფიციალურად ჩამოყალიბდა როგორც პოლიტიკური ორგანიზაცია, ხოლო თურქეთში რესპუბლიკის დამყარების შემდეგ 1924 წლის 10 ნოემბერს ეწოდა სახალხო რესპუბლიკური პარტია. 2007 წლის საპარლამენტო არჩევნებში მემარცხენე დემოკრატიულ პარტიასთან კოალიციაში მიიღო ხმების 22 % და 112 ადგილი თურქეთის პარლამენტში.

პარტიის ლიდერები
მუსტაფა ქემალ ათათურქი დამაარსებელი (1919–1938)
ისმეთ ინენიუ (1938–1972)
ბიულენთ ეჯევითი (1972–1980)
დენიზ ბაიკალი (1992–1995)
ჰიქმეთ ჩეთინი (1995)
დენიზ ბაიკალი (1995–1999)
ალთან ეიმელი (1999–2000)
დენიზ ბაიკალი (2000–2010)
ქემალ ქილიჩდაროღლუ (2010–2023)
ოზგიურ ოზელი (2023-დან)
ფერდინანდ I დიდი

ფერდინანდ დიდი (1016 ან 1018 — გ. 27 დეკემბერი, 1065, ლეონი) — მეფე კასტილიისა 1035 წლიდან, კასტილიისა და ლეონის სამეფოსი — 1037 წლიდან. ლეონი შემოიერთა მეფე ბერმუდო –ის სიკვდილის (1037) შემდეგ, რომლის დაც ფერდინანდ -ის ცოლი იყო. არაბებს წაართვა უზარმაზარი ტერიტორიები. ტოლედოს, ბადახოსის, სარაგოსისა და სევილიის ამირები აიძულა მისი ვასალები გამხდარიყვნენ. მეფობის დასასრულისათვის ფერდინანდს ეკუთვნოდა თითქმის მთელი პირენეის ნახევარკუნძული. მისი სიკვდილის შემდეგ, ანდერძის თანახმად სახელმწიფო გაიყო მისმა 3 ვაჟმა და 2 ქალიშვილმა.
ფერდინანდ IV (კასტილია)

ფერდინანდ (დ. 6 დეკემბერი, 1285, სევილია — გ. 7 სექტემბერი, 1312, ხაენი) — კასტილიისა და ლეონის მეფე 1295 წლიდან დედამისს მარია დე მოლინას (1303 წლამდე რეგენტს) ბრძოლა მოუხდა მისი სამეფო უფლებებისათვის კასტილიის წარჩინებულთა წარმომადგენლებთან, რომელთაც მხარს უჭერდნენ დასავლეთ ევროპის მთელი რიგი სახელმწიფოები. არაგონის მეფის დახმარებით წარმატებით ებრძოდა არაბებს. დაიპყრო ციხესიმაგრე გიბრალტარი (1310 წელი). ალხესირასის დასალაშქრავად მიმავალი ხაენში გარდაიცვალა.
ოლაფურ რაგნარ გრიმსონი

ოლაფურ რაგნარ გრიმსონი ( დ. 14 მაისი 1943) — ისლანდიის მეხუთე პრეზიდენტი (1996 წლის 1 აგვისტოდან 2016 წლის 1 აგვისტომდე).

ბიოგრაფია
ოლაფურ რაგნარ გრიმსონი დაიბადა 1943 წლის 14 მაისს ისაფიორდურში, დალაქის ოჯახში. მამა გრიმურ ქრისტგეირსსონი (ისლ. ), დედა — სვანჰილდურ ოლაფსდოტირ ჰიარტარი.

1962 წელს რეიკიავიკში გიმნაზია დაამთავრა. შემდეგ სასწავლებლად დიდ ბრიტანეთში, მანჩესტერის უნივერსიტეტში გაემგზავრა, სადაც 1965 წელს ეკონომიკისა და პოლიტოლოგიის ბაკალავრის ხარისხი მიიღო.

ისლანდიის უნივერსიტეტში პოლიტოლოგიის პროფესორი იყო, მსახურობდა ალთინგის წევრად.

გრიმსონის პოლიტიკური კარიერა 1966 წელს დაიწყო ისლანდიურ ახალგაზრდულ ორგანიზაცია "პროგრესულ პარტიებში" შესვლის შემდეგ.

1970 წელი — პოლიტოლოგიის დოქტორი, 1971-1988 წლებში ლექციებს კითხულობდა ისლანდიის უნივერსიტეტში.

1976 წელს მემარცხენე მიმართულების პარტია „სახალხო კავშირის“ წევრი გახდა. პირველი სადეპუტატო მანდატი მან 1978 წელს მიიღო, 1980-1983 წლებში ამავე პარტიის საპარლამენტო ფრაქციას ხელმძღვანელობდა.

1981-1984 წლებში — ევროსაბჭოს საპარლამენტო ასამბლეის წევრია.

1987-1995 წლებში — პარტია „სახალხო კავშირის“ ლიდერია.

გრიმსონს პოპულარობა რადიოსა და ტელევიზიაში პოლიტიკურმა გადაცემებმა მოუტანა. იგი სტატიებს წერდა პარტიული ბეჭდვისთვისაც. 1988-1991 წლებში ფინანსთა მინისტრობისას ინფლაციის საგრძნობ დაკლებასა და ეკონომიკურ სტაბილიზაციას მიაღწია. მას ამის გამო „ეკონომიკური სტაბილიზაციის მამა“ უწოდეს.

პრეზიდენტობა
1996 წლის 26 ივლისს ოლაფურ რაგნარ გრიმსონი ისლანდიის მეხუთე პრეზიდენტად აირჩიეს, სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებას 1 აგვისტოდან შეუდგა. არჩევნებზე პარტია „სახალხო კავშირს“ წარმოადგენდა. მან ხმათა 40.9 % მიიღო.

2000 წლის აგვისტოში ავტომატურად დარჩა პოსტზე სხვა კანდიდატების არარსებობის გამო.
კიდევ 4 წლის გასვლის შემდეგ, 2004 წელს, საპრეზიდენტო სავარძლისთვის უკვე ბრძოლა მოუწია, თუმცა, ამჯერადაც მოიგო საპრეზიდენტო არჩევნები 67,5 %-იანი შედეგით და ამგვარად მესამედ იქნა არჩეული.

2008 წელს მორიგ ჯერზე დარჩა პრეზიდენტად სხვა კანდიდატების არარსებობის გამო. ფიცი ბოლოს 2008 წლის 1 აგვისტოს აქვს მიღებული.

ისტორიაში პირველ ისლანდიელ პრეზიდენტად შევა, რომელმაც ალთინგის მიერ მიღებულ კანონს ვეტო დაადო.

ოჯახური მდგომარეობა
ოლაფურ რაგნარ გრიმსონი ორჯერ იმყოფებოდა ქორწინებაში. თავისი პირველი ცოლი გუდრუნ კატრინ თორბერგსდოტირი 1970-იან წლებში გაიცნო. 1974 წელს მათ ტყუპი ქალიშვილები — დალა და თინა შეეძინათ.

გუდრუნ კატრინი ისლანდიაში ერთობ პოპულარული ქალბატონი იყო. მოარული ხმებით, ოლაფურის პრეზიდენტად არჩევა დიდწილად მეუღლის დამსახურებაა. მაგრამ 1998 წელს პრეზიდენტის ოჯახს უბედურება დაატყდა თავს - პირველი ლედი ლეიკემიით გარდაიცვალა.

5 წლის შემდეგ ოლაფურ გრიმსონმა მეორედ დაქორწინება გადაწყვიტა. მისი რჩეული ამჯერად ისრაელიდან ჩამოსული დორით მუსაიეფია.
კრისტიან ელდიაურნი

კრისტიან ელდიაურნი ან ქრისტიან ელდიაურნი ( დ. 6 დეკემბერი, 1916 — გ. 13 სექტემბერი, 1982) — ისლანდიის მესამე პრეზიდენტი 1968-1980 წლებში.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1916 წლის 6 დეკემბერს. კოპენჰაგენის უნივერსიტეტში სწავლობდა არქეოლოგიას, ასწავლიდა ისლანდიის უნივერსიტეტში. 1957 წელს დოქტორის ხარისხი მიიღო ისლანდიაში კერპთაყვანისმცემლობის შესწავლისთვის. 1947-1968 წლებში ისლანდიის ეროვნული მუზეუმის დირექტორია.

1966-1968 წლებში ისლანდიის ტელევიზიით საგანმანათლებლო გადაცემები მიჰყავდა, სადაც ისტორიული მუზეუმის ექსპონატებს უჩვენებდა და მათ შესახებ ჰყვებოდა ისტორიულ კონტექსტში. ამ გადაცემებმა მაყურებელთა დიდი ყურადღება და სიმპათია დაიმსახურა, ხოლო გადაცემის წამყვანი ქვეყანაში ერთ-ერთ ყველაზე ცნობად სახედ გადაიქცა.

1968 წელს საარჩევნო კამპანია რომ დაიწყო, საგრძნობლად ჩამორჩებოდა თავის მეტოქეს გუნარ ტროდსენს, თუმცა, საბოლოოდ არჩევნები 65,6%-იანი შედეგით მოიგო. 1972-76 წლებში ავტომატურად იქნა ხელახლა არჩეული სხვა კანდიდატების არარსებობის გამო. 1980 წელს უარი განაცხადა მორიგ არჩევნებში მონაწილეობაზე, რათა თავისი სამეცნიერო ნაშრომები დაესრულებინა.

ოჯახი
ვაჟი — მწერალი, ქალიშვილი — საბავშვო წიგნების ავტორი და ილუსტრატორი.
აუსგეირ აუსგეირსონი

აუსგეირ აუსგეირსონი ( დ. 13 მაისი, 1894 — გ. 15 სექტემბერი, 1972) — ისლანდიელი პოლიტიკოსი, 1932—1934 წლებში ისლანდიის პრემიერ-მინისტრი, 1952—1968 წლებში ისლანდიის მეორე პრეზიდენტი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1894 წლის 13 მაისს. 1915 წელს ფრიადზე დაამთავრა ისლანდიის უნივერსიტეტის თეოლოგიის ფაკულტეტი რეიკიავიკში, მაგრამ, მეტისმეტად ახალგაზრდა ასაკის გამო პასტორი ვერ გახდა. 1917 წელს ისლანდიის ეპისკოპოსის ქალიშვილზე - დორა ტორჰალსდოტირზე დაიწერა ჯვარი. დორას ძმა ტრიგვი ტორჰალსსონი 1927—1932 ისლანდიის პრემიერ-მინისტრის პოსტს იკავებდა.

1923-1952 წლებში ალთინგის დეპუტატია „პროგრესული პარტიიდან“, რომლის თავმჯდომარეც 1932-33 წლებში თვითონვე იყო. 1931-34 წლებში ფინანსთა მინისტრია, 1932-34 წლებში კი სოციალ-დემოკრატებისა და პროგრესისტების კოალიციური მთავრობის პრემიერ-მინისტრია. 1952 წლის 25 იანვარს ისლანდიის პირველი პრეზიდენტის სვეინ ბიერნსსონის გარდაცვალების შემდეგ, იმავე წლის 1 აგვისტოდან ქვეყნის პრეზიდენტია. ხელახლა იქნა არჩეული 1956, 1960 და 1964 წწ. სამივეჯერ ავტომატურად გახდა პრეზიდენტი სხვა კანდიდატების არარსებობის გამო. მეოთხე ვადის დაწყებიდან მოკლე ხანშივე მისი მეუღლე ლეიკემიით გარდაიცვალა. აუსგეირსსონმა მიიღო გადაწყვეტილება მეხუთეჯერ აღარ ეყარა კენჭი. 1968 წლის არჩევნებზე ის საპრეზიდენტო კანდიდატ გუნარ ტროდსსონს უწევდა მხარდაჭერას, რომელმაც თავის სიძე კრისტიან ელდიაურნთან წააგო არჩევნები.
სვეინ ბიერნსონი

სვეინ ბიერნსონი ( დ. 27 თებერვალი, 1881 — გ. 25 იანვარი, 1952) — დამოუკიდებელი ისლანდიის პირველი პრეზიდენტი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1881 წლის 27 იანვარს კოპენჰაგენში. 1912 წელს რეიკიავიკის საქალაქო საბჭოს წევრი გახდა. 1914-1916 წლებში და 1920 წელს ისლანდიის პარლამენტ - ალთინგის წევრი იყო. ისლანდიის მიერ 1918 წელს ავტონომიის მოპოვების შემდეგ რეიკიავიკის საქალაქო საბჭოს პრეზიდენტი გახდა (1920 წლამდე). იმავე წლებში ხელმძღვანელი პოსტები ეკავა ისლანდიის სხვადასხვა კომპანიასა და საბანკო დაწესებულებებში. 1920-24 და 1926-40 წლებში ისლანდიის დესპანია დანიაში - ისლანდიის რეგენტი.

1944 წლის 25 მაისს ისლანდიაში დანიისგან დამოუკიდებლობის რეფერენდუმი ჩატარდა. რეფერენდუმზე დადებითი პასუხი იქნა მიღებული და 1944 წლის 17 ივლისს ალთინგმა იგი ისლანდიის პირველ პრეზიდენტად აირჩია 1 წლის ვადით.

1945 წელს ხელახლა აირჩიეს საერთო-სახალხო კენჭისყრით, 1949 წელს კი კიდევ ერთხელ გახდა პრეზიდენტი. გარდაიცვალა 1952 წლის 25 იანვარს მორიგი საპრეზიდენტო ვადის დროს. მისი გარდაცვალების შემდეგ ქვეყანას ტრიუმვირატი მართავდა ალთინგის თავმჯდომარის, ისლანდიის პრემიერ-მინისტრისა და უმაღლესი სასამართლოს მთავარი მოსამართლის შემადგენლობით ახალი პრეზიდენტის არჩევამდე.
სანჩო IV

სანჩო კასტილიელი ან სანჩო გამბედავი (; დ. 12 მაისი. 1258 — გ. 25 აპრილი. 1295, ტოლედო) — კასტილიისა და ლეონის მეფე 1284 წლიდან, ალფონსო კასტილიელისა და ვიოლანტა არაგონელის შვილი.

ოჯახი
1282 წელს დაქორწინდა მარია დე მოლინაზე, რომელთანაც შეეძინა 7 შვილი:

იზაბელა (დ. 1283— გ. 1328) — ხაიმე -ის ცოლი, არაგონის მეფე.
ფერდინანდ (დ. 6 დეკემბერი, 1285 — გ.7 სექტემბერი 1312) — სანჩო -ის მემკვიდრე.
ალფონსო (დ. 1286 — გ. 1291)
ენრიკე (დ. 1288 — გ. 1299)
პედრო (დ. 1290 — გ. 1319) — არაგონის მეფის, ხაიმე -ის შვილის მარია არაგონელის ქმარი.
ფელიპე (დ. 1292 — გ. 1327)
ბეატრისი (დ. 1293 — გ. 1359) — აფონსუ -ის, პორტუგალიის მეფის ცოლი.
სივასი

სივასი — ქალაქი თურქეთის ცენტრალურ ნაწილში, სივასის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. 296,402 მცხოვრებლით (2007). ქალაქს გააჩნია რკინიგზის სადგური, საავტომობილო გზების კვანძი, მანქანათსაშენი, ლითონდასამუშავებელი, ცემენტის, ხის დასამუშავებელი, კვებისა და საფეიქრო მრეწველობა.

ისტორია
სივასის ძველი სახელებია: კაბირა, დიოსპოლისი, სებასტია. საუკუნის დასასრულიდან საუკუნის მეორე ნახევრამბე ბიზანტიის შემადგენლობაში იყო. საუკუნის დასასრულიდან ემორჩილებოდა სელჩუკებს, საუკუნეში შევიდა ოსმალეთის იმპერიაში. ქემალისტური რევოლუციის დროს, 1919 წლის სექტემბერში, სივასში მოიწვიეს ეროვნულ-ბურჟუაზიული ორგანიზაციების კონგრესი, რომელმაც აირჩია წარმომადგენლობიოთი კომიტეტი — (1920 წლის აპრილამდე) რევოლუციური თურქეთის დროებითი მთავრობა.
თურქეთის დროშა

თურქეთის დროშა (თურქ: ) - წითელი დროშა, რომელშიც გამოსახულია თეთრი ვარსკვლავი და ნახევარმთვარე. დროშას ხშირად უწოდებენ (წითელი დროშა) და ასევე მოიხსენიება, როგორც (წითელი ბანერი) თურქეთის ეროვნულ ჰიმნში.

მიმდინარე დიზაინი თურქული დროშის, პირდაპირ გამომდინარეობს ოსმალეთის დროშის ბოლო ვერსიიდან, რომელიც მიიღეს საუკუნის ბოლოს და საბოლოო სახე მიიღო 1844 წელს.

თურქული დროშის ზომები, გეომეტრიული პროპორციები და ზუსტი ტონი წითელი დროშის, იურიდიულად სტანდარტიზებულია თურქეთის დროშის კანონის მიხედვით, 1936 წლის 29 მაისს.

ლეგენდის მიხედვით, წითელი დროშის ფერი, წარმოადგენს თურქეთისთვის დაღუპულთა სისხლს. ხოლო ღამეს ამ სისხლში აისახება ნახევარმთვარე და ვარსკვლავები, რაც საბოლოოდ თურქული დროშის იერსახეს იძენს.

ისტორია
წითელი წარმოადგენს თურქი ჯარისკაცების ომის დროს დაღვრილ სისხლს, თუ როგორ გაიარეს და როგორ გადარჩნენ ისინი. ვარსკვლავის და ნახევარმთვარის დიზაინი ოსმალეთის დროშის დიზაინიდან აღებულია, რომელიც საუკუნის ბოლოს და საუკუნის დასაწყისში იქნა მიღებული. თეთრი ვარსკვლავის და ნახევარმთვარის დანერგვა, წითელ დროშაზე და მისი მიღება ოსმალეთის იმპერიის დროშად თარიღდება 1844 წლის თანზიმათი-ს რეფორმებით.

ლეგენდარული წარმოშობა
წარმოშობას ნახევარმთვარის და ვარსკვლავის სიმბოლოს, ოსმალები ზოგჯერ (1890) მოიხსენიებენ ოსმალეთის იმპერიის დამფუძნებლის ოსმან ლეგენდარული ოცნებით, რომლის ცნობით, მას უნახავს, თუ როგორ მთვარე ამოდის ქადის მკერდიდან, რომლის ქალიშვილსაც იგი ცდილობდა მოეყვანა ცოლად.

სამართლებრივი საფუძველი
საფუძვლები თურქული დროშის, რესპუბლიკის პერიოდის დროს თურქეთში, ჩაუყარა "თურქეთის დროშის კანონი # 2994"-მა 1936 წლის 29 მაისს. "თურქეთის დროშის რეგულირების კანონი . 2/7175" 1937 წლის 28 ივლისიდან და "დამატებითი რეგულირების კანონი . 11604/2" 1939 წლის 29 ივლისიდან, აღწერს, თუ როგორ განხორციელდება დროშის კანონი. "თურქული დროშის კანონი # 2893" დათარიღებული 1983 წლის 22 სექტემბრით და გამოქვეყნებული ოფიციალურ ბეჭდვით ორგანოში 1983 წლის 24 სექტემბერს, გამოქვეყნდა საჯაროდ ექვსი თვის შემდეგ მიღებიდან.

დროშის კონსტრუქცია
ფერები
 ფერის სივრცეში, თურქული დროშის წითელი ფერი შედგება: 89% - წითელი, 3.9% - მწვანე და 9% - ლურჯი (ფერის კოდია #3017). ფერის სივრცეში, იგი შედგება: 0% - ცისფერი, 95.6% - ფუქსინი, 89.9% - ყვითელი და 11% - შავი. მას აქვს ფერის ტონის კუთხე 356,4 გრადუსი, ინტენსივობა 91.6% და სიმსუბუქე 46.5%. თურქული დროშის ფერი არის ნათელი წითელი და ამ ფერის მიღება შეიძლება #142 და #70000 შერწყმით. უახლოესი ფერია: #0000.

თურქეთის დროშის ზომები
ანდერს ფოგ რასმუსენი

ანდერს ფოგ რასმუსენი (; დ. 26 იანვარი 1953) — დანიელი პოლიტიკოსი. დანიის პრემიერ-მინისტრი (2001-2009 წწ.). „კარიკატურების სკანდალის“ ერთ-ერთი პერსონაჟი.

დაიბადა ფერმერის ოჯახში, პოლიტიკური კარიერა დაიწყო 17 წლისამ, როდესაც დააარსა ქალაქ ვიბორგის ახალგაზრდა ლიბერალთა გაერთიანება და უკვე სამ წელიწადში შევიდა ლიბერალური პარტიის ცენტრალური საბჭოს შემადგენლობაში. ეკონომიკური განათლება მიიღო ორჰუსის უნივერსიტეტში.

1984 წლიდან პარლამენტის ფრაქცია ლიბერალების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი.
1985 წლიდან ლიბერალური პარტიის ვიცე-თავმჯდომარე.
1987-1992 დანიის გადასახადების მინისტრი.
1998-2009 დანიის ლიბერალური პარტიის ლიდერი.
2001-2009 წლიდან დანიის პრემიერ-მინისტრი.
2009-2014 წლებში ნატოს გენერალური მდივანი.
შვედეთის გერბი

შვედეთის გერბი ოფიციალურად ორი ვარიანტით არის წარმოდგენილი — დიდი და მცირე .

ფარი
ფარი ოთხ ნაწილად არის გაყოფილი. პირველ და მეოთხე (ზედა მარცხენა და ქვედა მარჯვენა) ველზე სამ-სამი შვედური სამეფო გვირგვინია წარმოდგენილი. მეორე და მესამე (ზედა მარჯვენა და ქვედა მარცხენა) ველზე წარმოდგენილია ფოლკუნგების დინასტიის ტრადიციული ვეფხვი. მცირე ფარი შუაშია — ბერნადოდტების დინასტიის გერბი.

ფარისმჭერნი
ფარს ორი ლომი იკავებს; ლომებს გაორებული კუდები აქვთ, თავზე კი შვედური სამეფო გვირგვინი ადგიათ. დინგები ფარიდან მოცილებული აქვთ. ლომი ასწლეულების მანძილზე შვედური ჰერალდიკის მნიშვნელოვანი ელემენტი იყო და განსაკუთრებით სახელმწიფო გერბისა.

სამეფო ორდენები
ფარი შეიძლება სამეფო ორდენებით იყოს მორთული. დიდ გერბს ყოველთვის სერაფიმების ორდენით რთავენ ხოლმე, რაც შვედეთის უმაღლეს სახელმწიფო ჯილდოს წარმოადგენს. განსხვავებით მცირე გერბისგან, რომელსაც შეიძლება მხოლოდ სერაფიმების ორდენი ერტყას, დიდ გერბს შეუძლია ოთხივე ან ამ ოთხიდან რომელიმე გერბი ამშვენებდეს. მეტწილად ყველა გამოიყენება ხოლმე — ჩრდილოეთის ვარსკვლავისა, ვაზისა და ხმლისა. კარლ ორდენი ასევე შეიძლება მოსავდეს ფარს.

ორდენები შემდეგი წესის მიხედვით ლაგდება — (ნაკლებმნიშვნელოვანი უფრო მნიშვნელოვნის წინ): კარლ -ის, ვასას, პოლარული ვარსკვლავის, სვორდისა და სერაფიმის.

მცირე გერბი
მცირე გერბი ცისფერი ფარით არის წარმოდგენილი და სამეფო გვირგვინით დამშვენებული, რომელზეც სამი გვირგვინია გამოსახული (ორი ერთის ზემოთ). ფარს შეიძლება სერაფიმის ორდენის ლენტი ერტყას.

მცირე გერბს როგორც წესი შვედეთის მთავრობა და მისი სამსახურები იყენებენ. გერბს, ჰერალდიკის კოლეგიის ნებართვით, შეიძლება სამსახურებრივი მოღვაწეობის აღმნიშვნელი ჰქონდეს თანდართული. გერბი ყველა პოლიციურ მუნდირზეა ამოქარგული.

მოხმარების რეგულირება
გამოსახულების „ორი გვირგვინის ერთის ზემოთ“ ნებისმიერი გამოყენება, როგორც მცირე გერბზე, რეგულირდება შვედეთის კანონით. გერბის კომერციული მიზნებით გამოყენება აკრძალულია.

ისტორია
დიარბაქირი

დიარბაქირი (, , , , ) — ქალაქი სამხრეთ-აღმოსავლეთ თურქეთში, მდინარე ტიგრის ნაპირზე. დიარბაქირის ვილაიეთის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქის მოსახლეობა 2007 წლის მონაცემებით 1,860,714 მცხოვრებს შეადგენდა. დიარბაქირში არის კვებისა და საფეიქრო მრეწველობის საწარმოები.

დიარბაქირელი ცნობილი ადამიანები
ლეილა ზანა
გრძელკუდა დედოფალა

გრძელკუდა დედოფალა — მტაცებელი ძუძუმწოვარი კვერნისებრთა ოჯახისა. მამლის სხეულის სიგრძე 33-42 სმ, ხოლო დედლისა — 28-35 სმ აღწევს. წონა შესაბამისად, 160-450 გ-იდან 80-250 გ-მდე. შობს 4-5 ნაშიერს, რომელთაც 12 დღის შემდეგ საკვების მოპოვება დამოუკიდებლად შეუძლიათ. გავრცელებულია ჩრდილო, ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში. გამოიყოფა დაახლოებით 40 ქვესახეობა.
წაულა

წაულა, ევროპული წაულა — მტაცებელი ძუძუმწოვარი კვერნისებრთა ოჯახისა.

გავრცელებულია ევროპაში, დასავლეთ კავკასიაში, ურალის ქედის აღმოსავლეთ კალთებზე, აღწევს მდ. ირტიშამდე. საქართველოში მცირე რაოდენობით (ქვესახეობა კავკასიური წაულა) გვხვდება აფხაზეთში — ბზიფის ხეობაში, სოფ. ფსხუსთან.

ბინადრობს ტყით, ბუჩქნარით ან მაღალი ბალახით დაფარული მდინარეებისა და დიდი გამდინარე წყალსატევების სანაპიროებზე. ბუნაგს იკეთებს სოროში, რომლის ერთი გასასვლელი დაკავშირებულია წყალთან, მეორე — მიწის ზედაპირთან. სხეული ვიწროა, წაგრძელებული და მოქნილი, სიგრძე 28–43 სმ-მდეა, კუდი — 12– 19 სმ, მასა — 660–900 გ. ყურები მცირე ზომისაა, ფეხები — მოკლე, თითებს შორის გაჭიმულია საცურაო აპკი. ნახევრად წყლის ცხოველია, კარგად ცურავს და ყვინთავს. აქტიურია ღამით და შებინდებისას. სქესობრივად მწიფდება 1 წლის ასაკში, მძუნაობს აპრილ-მაისში, მაკეობს 45 დღე-ღამე, შობს 2–7 უსუსურ ნაშიერს. იკვებება თევზით, თაგვისებრი მღრღნელებით, პატარა ზომის ფრინველებით, ამფიბიებით, მწერებით, მცენარეთა ნაყოფით. აქვს მაღალი, უხეში, თხელი ბეწვი, თივთიკი რბილია, ფაფუკი, ღია წაბლისფერი, მოწითალო ელფერის. ბეწვი ძვირფასი ხარისხისაა. შეტანილია „საქართველოს წითელ წიგნში“.
ევროპული ქრცვინი

} შეფერილია შავ-მურად, აქვს ღია ლაქები სხეულის სხვადასხვა ნაწილზე. ბინადრობს მცირე ტყის მასივებში და ცალკეულ კორომებში. დედალი მძუნაობს აპრილ-მაისში, ზოგჯერ ივნისის მეორე ნახევარში. მაკეობა თვენახევარი გრძელდება, რის შემდგომაც იბადება 4–6 ნაშიერი. თავდაპირველად დედა მათ რძით კვებავს. ევროპული ქრცვინი იკვებება მემინდვრიებითა, თაგვებით, ბაყაყებით, გომბეშოებით, ვირთხებით, გველებით, ფრინველებითა და მწერებით. მოშინაურებული ფორმა — შინაური ქრცვინი გამოიყენება სანადიროდ (მაგ., სოროდან კურდღელის გამოსადევნად).
ზემო კაჭრეთი

ზემო კაჭრეთი (ყოფ. გადრეკილი; 2012 წლის 15 აგვისტომდე — „მახარაძე“) — სოფელი საქართველოში, გურჯაანის მუნიციპალიტეტში (ზემო კაჭრეთის თემი), მდებარეობს გომბორის ქედის სამხრეთ–დასავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 670 მეტრი, გურჯაანიდან 38 კილომეტრი.

სოფლის ისტორიული სახელი არის ,,გადრეკილი“ რომელსაც მოგვიანებით „მახარაძე“ უწოდეს, ხოლო ბოლოს ზემო კაჭრეთი.

სოფელში მრავლადაა შუა და გვიანი ბრინჯაოს ხანის „გორასამარხები“. მოპოვებული არქეოლოგიური მასალები ინახება, გურჯაანის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ საცავში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 671 ადამიანი.
მელაანი

მელაანი — სოფელი საქართველოში, გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს გომბორის ქედის სამხრეთ–დასავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 750 მეტრი, გურჯაანიდან 25 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1079 ადამიანი. სოფელში არის საჯარო სკოლა.

ისტორია
სოფლის ტერიტორიიდან ცნობილია პალეონტოლოგიური მასალები, ცხოველთა გაქვავებული ძვლების სახით. სოფლის ტერიტორიაზე ადამიანი უძველესი დროიდან დასახლდა. არქეოლოგიური მასალით მტკიცდება ხანგრძლივი დროის მანძილზე ადამიანის უწყვეტი ცხოვრების კვალი მელაანის და მის გარშემო ტერიტორიაზე, რასაც ხელს უწყობდა სოფლის მდებარეობა. ბუნებრივი პირობები ხელსაყრელი იყო მეურნეობის მრავალი დარგის, მათ შორის მემინდვრეობის, მესაქონლეობის და განსაკუთრებით მევენახეობის განვითარებისათვის.

გვიანდელი ბრინჯაოს ხანაში მელაანში, მელი-ღელესა და არაშენდას მახლობლად სამოსახლოსაგან გამოყოფილი ოთხი სამლოცველო ყოფილა, რაც მკვლევარებს აფიქრებს რომ აქ რაღაც რელიიური ცენტრი არსებობდა. ამ თვალსაზრისით საინტერესოა ამ მხარის ტოპომინიკა: მელაანი, მელიღელე, გადრეკილი, რაც შესაძლოა საქართველოში გავრცელებულ ნაყოფიერების კულტთან დაკავშირებულ წეს-ჩვეულებების „მელია ტულეპიას“ და „ადრეკილიას“ სახელწოდებებს უკავშირდება. წარმართული პერიოდის სამლოცველოებში აღმოჩენილია ათასობით არტეფაქტი: ბრინჯაოს სატევრები, ბრინჯაოს მინიატურული საკულტო დანიშნულების ფიგურები, სხვადასხვა ფორმის და დანიშნულების კერამიკული ნაწარმი, სამკაულები და სხვა ნივთები.

ძვ. წ. ათასწლეულში მელაანი სკვითებს დაულაშქრავთ (ამას მოწმობს სოფელში აღმოჩენილი ბრინჯაოს სკვითური ისრის პირები). კახეთის სამეფოს წარმოქმნის შემდეგ, საუკუნის შუა წლებიდან სოფელი ჭერემის საეპისკოპოსოს დაქვემდებარებაში იყო. ამ საეპისკოპოსოს გაუქმების შემდეგ, თეიმურაზმა და ერეკლემ მელაანი ბოდბელ მეტროპოლიტ იოანეს გადასცეს. პარალელურად სოფლის ყმა-მამულზე ცალკეულ ფეოდალთა ანდრონიკაშვილები, მოურავისშვილების, ყარაბუდაღიშვილების უფლებებიც გავრცელდა. 1802 წელს სოფელი მელაანი ლეკებმა ააოხრეს.

დემოგრაფია
მელაანში გავრცელებული გვარებია: ასკილაშვილი, ირომაშვილი, მესხიშვილი, ჯავახიშვილი, ელიზბარაშვილი, ბერუაშვილი და ა.შ.

სოფლის სახალხო დღესასწაულებია „სამებობა“ და „გიორგობა“.
გალერეა