iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ყვითელფეხა წინტალა

ყვითელფეხა წინტალა — ფრინველი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძეა 17–18 სმ, მასა 43–63 გრამი. შეფერილია ქარც-მორუხო-ყავისფრად, მუცელი თეთრია, აქვს ვიწრო, ზოგჯერ გაწყვეტილი საყელო. ფეხები მოყვითალო-ნარინჯისფერია. გამრავლების სეზონზე ნისკარტი შეფერილია ნარინჯისფრად, მისი წვერი შავია; საყელო და შუბლზე არსებული ზოლიც აგრეთვე შავი. დანარჩენ დროს საყელო რუხ ფერს იღებს და მკერდის მიდამოში წყდება. ბუდობს აშშ-სა და კანადაში — ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე, დიდ ვაკეებზე და დიდი ტბების რეგიონში; მცირე რაოდენობით — სენ-პიერსა და მიკელონზე. იზამთრებს კაროლინებიდან (ჩრდილოეთი და სამხრეთი, აშშ) ტამაულიპასის შტატამდე (მექსიკა), ბაჰამის კუნძულებზე, კუბაზე, ტერქსისა და კაიკოსის კუნძულებზე (გაერთიანებული სამეფო), აგრეთვე გვხვდება ბარბადოსზე, ჰაიტიზე, დომინიკელთა რესპუბლიკაში, ბერმუდის კუნძულებზე, იამაიკაზე, პუერტო-რიკოში (აშშ), აშშ-ისა და ბრიტანეთი ვირჯინის კუნძულებზე, სენტ-კიტსსა და ნევისში. ბუდობს მოქცევის დონის მაღლა რბილ ქვიშიან ადგილებში, სადაც ნაკლები მცენარეულობაა. ზამთარს ატარებს სანაპიროს პლაჟებზე, ქვიშიან ან ლამიან თავთხელებში. ბუდე მდებარეობს ღია გრუნტზე, წყლიდან ოდნავ მოშორებით, ხშირად დიდი ზომის ქვის ან ბალახთა ჯგუფის გვერდით; წარმოადგენს მცირე ზომის ნაკაწრს ქვიშაზე, რომელიც ზოგჯერ ამოფენილია ნიჟარებითა და კენჭებით. დებს 4 (ზოგჯერ 2–3, იშვიათად 5) კრემისფერ კვერცხს შავი და მუქი ყავისფერი ლაქებით. კრუხობს ორივე მშობელი, ინკუბაცია 26-28 დღე-ღამე გრძელდება. ახალგამოჩეკილი ბუდეს რამდენიმე საათში ტოვებს. საკვებს თვითონ მოიპოვებს. ფრენის უნარს 21-35 დღეში იძენს. ცივ ამინდებში დედალი იფარებს ხოლმე, თუმცა ზოგჯერ მამალს უტოვებს მოსავლელად და თვითონ თავს ანებებს. ნადირობის დროს გაირბენს, გაჩერდება და დაიხრება, რათა აკენკოს ან მოსინჯოს ზედაპირი, სადაც შეიძლება იყოს მისი ნადავლი. სანაპიროზე იკვებება მწერებით, ზღვის ჭიაყელებით, კიბოსნაირებით, ზღვის სხვა უხერხემლოებით; ხმელეთზე — აგრეთვე მწერებით, მათ შორის მცირე ზომის ხოჭოებით, წყლის ბაღლინჯოებით , მუმლით და სხვ.

გალერეა
მენიჩბე ბაღლინჯოები

მენიჩბე ბაღლინჯოები, მენიჩბეები — მწერების ოჯახი ნახევრადხეშეშფრთიანთა რიგისა. აქვთ წაგრძელებული სხეული, სიგრძით 1,5–16 (ჩვეულებრივ 5–6) მმ. წინა ფეხების წვივები დამოკლებულია, თათები კოვზისებური. უკანა ფეხები საცურაოა. ცნობილია 600-მდე სახეობა. გვხვდებიან პრაქტიკულად ყველა მდგარ ან სუსტად გამდინარე მტკნარ, იშვიათად — მარილიან წყალსატევებში. კარგად ცურავენ და ფრენენ. იკვებებიან წყლის მცენარეულობითა და წვრილი უხერხემლოებით; ფხეკენ მცენარის ზედა ქსოვილებს და მთლიანად წუწნიან წყალმცენარის ძაფებს, დეტრიტის ნაწილაკებს ან შლამს. მამლებს ზედა ტუჩის ნაჭდევზე თათის გადასმით ჭრიჭინი შეუძლიათ. ხშირად აღწევენ მაღალ რიცხოვნობას; ამ დროს წყლიდან მათი ხმის გაგება შესაძლებელია. ყველაზე ჩვეული გვარებია და .
ზინობი ჩაპოძე

ზინობი ბართლომეს ძე ჩაპოძე (ჩაფოძე, ჭაფოძე; დ. 15 აგვისტო, 1875 — გ. უცნობია) — ქართველი სამხედრო პირი, პოლკოვნიკი (1918).

სწავლობდა თბილისის სამხედრო სასწავლებელში. 1894 წლიდან მსახურობდა რუსეთის იმპერიის არმიაში. მონაწილეობდა რუსეთ-იაპონიის (1904-1905) და მსოფლიო (1914-1918) ომებში. მსოფლიო ომში დაიჭრა, ბოლოს პოდპოლკოვნიკის წოდება ჰქონდა. იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრი (1909 წლიდან). 1918-1921 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის არმიის პოლკოვნიკი, სამხედრო ტიპოგრაფიის უფროსი (სამხედრო საქმეთა წარმოებაში შემოიტანა ქართული შრიფტი), 1921 წელს — საქართველოს სსრ სამხედრო და საზღვაო საქმეთა სახალხო კომისარიატის ტიპოგრაფიის გამგე, 1921-1922 წლებში — იმავე უწყების შტაბის კანცელარიის უფროსი. 1922-1937 წლებში სხვადასხვა სამეურნეო თანამდებობაზე მუშაობდა საქართველოს სსრ სამთავრობო სამოქალაქო უწყებებში. ცოლად ჰყავდა (1906 წლიდან) მარიამ (მარგარიტა) რომანოზის ასული ამირეჯიბი (დ. 1881 — გ. 1953). შვილი არ ჰყოლია.
ნიკოლოზ დანელია (ინჟინერი)

ნიკოლოზ დიმიტრის ძე დანელია (დ. 1 ოქტომბერი, 1912, ფოთი — გ. 27 აპრილი, 1982, მოსკოვი, დაკრძალულია კუნცევოს სასაფლაოზე) — რუსეთში მოღვაწე ინჟინერი, მოსკოვის მეტროს მშენებლობის ერთ-ერთი ორგანიზატორი, რსფსრ დამსახურებელი მშენებელი (1977), საპატიო რკინიგზელი (1972).

1928 წელს დაამთავრა მოსკოვის რკინიგზის ტრანსპორტის ინჟინერთა ინსტიტუტი. 1932 წელს მუშაობა დაიწყო მოსკოვის მეტროს მშენებლობაზე შახტის უფროსად. მონაწილეობდა მსოფლიო ომში. 1951 წლიდან იყო მოსკოვის მეტროს მშენებლობის მთავარი ინჟინერი, მშენებლობის უფროსის მოადგილე. მუშაობდა აგრეთვე სსრკ სატრანსპორტი მშენებლობის სამინისტროში. დიდი წვლილი მიუძღვის თბილისის მეტროპოლიტენის მშენებლობაში. მისი ხელმძღვანელობით წამყვანი სპეციალისტების ჯგუფმა დაადგინა თბილისში მეტროს მშენებლობის მიზანშეწონილობა. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მათ შორის ორი ლენინის ორდენი. ცოლად ჰყავდა კინორეჟისორი მერი ანჯაფარიძე (მსახიობ ვერიკოს ანჯაფარიძის და). მათი შვილი იყო ცნობილი კინორეჟისორი გიორგი დანელია.
ნიკოლოზ დანელია (ჰიდროტექნიკოსი)

ნიკოლოზ თედორეს ძე დანელია (დ. 15 სექტემბერი, 1905, სოფ. ლეხაინდრავო, ახლანდ. მარტვილის მუნიციპალიტეტი — გ. 27 სექტემბერი, 1977, თბილისი) — ქართველი ჰიდროტექნიკოსი. ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1959), პროფესორი (1960), საქართველოს მეცნიერებისა და ტექნიკის დამსახურებული მოღვაწე (1967).

1931 წელს დაამთავრა ამიერკავკასიის საინჟინრო-მელიორაციული ინსტიტუტი თბილისში და იქვე დაიწყო მუშაობა. 1932-1948 წლებში მუშაობდა რუსეთში: მოსკოვის ჰიდროტექნიკისა და მელიორაციის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში უფროს მეცნიერ თანამშრომლად (1932-1938), შემდეგ ნორილსკის სამთო მეტალურგიის კომბინატში (1938–1945). 1945–1948 წლებში იყო ბულაჩაურის წყალსადენის სისტემის მშენებლობის მთავარი ინჟინერი. 1948–1961 წლებში ხელმძღვანელობდა საქართველოს ჰიდროტექნიკისა და მელიორაციის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ჰიდროტექნიკის ლაბორატორიას. 1962–1976 წლებში იყო საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ჰიდრავლიკურ და ჰიდროტექნიკურ ნაგებობათა კათედრის გამგე, 1976 წლიდან გარდაცვალებამდე — ამავე ინსტიტუტის ჰიდრავლიკის და ჰიდროელექტროსადგურების მშენებლობის კათედრის გამგე. მისი შრომები უმთავრესად ეხება წყალმიმღებ ნაგებობათა მშენებლობის საკითხებს. საქართველოში სარწყავი სისტემების მშენებლობის ინდუსტრიალიზაციისათვის სპეციალისტთა ჯგუფთან ერთად მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო პრემია (1971).
რევაზ დანელია

რევაზ ვალერიანის ძე დანელია (დ. 5 მაისი, 1947, სოფ. ლეხაინდრავო, ახლანდ. მარტვილის მუნიციპალიტეტი — გ. 3 მარტი, 2008, თბილისი) — ქართველი მათემატიკოსი. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1999), პროფესორი (2001).

თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) მექანიკა-მათემატიკის ფაკულტეტის დამთავრების შემდეგ (1968) მუშაობდა თსუ-ის ი. ვეკუას სახელობის მათემატიკის ინსტიტუტში მეცნიერ თანამშრომლად, შემდეგ საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის მათემატიკის კათედრაზე (1971–1996). 1981–1984 მივლინებული იყო მოსკოვის უნივერსიტეტში დრეკადობის თეორიის კათედრაზე. 1996 წლიდან პედაგოგიური საქმიანობა გააგრძელა საქართველოს აგრარულ უნივერსიტეტში (უმაღლესი მათემატიკის და თეორიული მექანიკის კათედრის გამგე). დანელის ნაშრომები ძირითადად ეხება ჰიდროტექნიკას, კერძოდ, მელიორაციას. მან დაადგინა სამელიორაციო ჰიდროკვანძების კაშხლის ზედაპირზე მიწისძვრით წარმოქმნილი ჰიდროდინამიკური წნევები, წყალსაცავის ფსკერზე გრუნტში გავრცელებული სეისმური ტალღის გათვალისწინებით. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1999).
ალექსანდრე დანიბეგაშვილი

ალექსანდრე იაკობის ძე დანიბეგაშვილი (დანიბეგოვი) (დ. 1820-იანი წლები — გ. 1890-იანი წლები) — ქართველი აზნაური, რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-ლეიტენანტი (1882).

სამხედრო სამსახურში იყო 1841 წლიდან. ირიცხებოდა კავკასიის არმიაში. 1862 წელს მიენიჭა პოლკოვნიკის, 1871 წელს — გენერალ-მაიორის წოდება. 1874–1878 წლებში იყო თერგის კაზაკთა ჯარის მე-2 სამხედრო განყოფილების ატამანი. კაზაკთა ჯარის სხვადასხვა ბრიგადის მეთაური. მონაწილეობდა ყირიმისა (1853–1856) და რუსეთ-თურქეთის ომებში (1877–1878). დაჯილდოებულია წმ. გიორგის, წმ. ანას, წმ. ვლადიმირის სხვადასხვა ხარისხის ორდენებით, ოქროს ხმლით „მამაცობისათვის“.
ემა სპული

ემა სპული (; ასევე ცნობილია, როგორც მისის სპული) — გამოგონილი პერსონაჟი, რომელიც შექმნა რეჟისორმა ტომ ჰოლანდმა 1983 წლის ფილმისთვის „ფსიქო “. სპული წარმოადგენს ფილმის მთავარ ანტაგონისტს, რომლის როლიც შესრულებულია კლოდია ბრაიარის მიერ. მის პერსონაჟს დიდი ყურადღება ეპყრობა ფილმში „ფსიქო “ მიუხედავად იმისა, რომ მხოლოდ ცხედრის სახით ჩნდება.

„ფსიქოს“ გაგრძელებები
ფსიქო 
ემა სპული, (გამოგონილ) ქალაქ ფეირველში (კალიფორნია) მდებარე სასადილოს მზარეული, ცდილობს მფლობელის, რალფ სტეტლერის დარწმუნებას იმაში, რომ სამსახურში აიყვანოს ნორმან ბეიტსი (ენტონი პერკინსი), რომელიც ფსიქიატრიული დაწესებულებიდან ახლახან გამოვიდა. სტეტლერი წინადადებას იღებს და ნორმანი მისის სპულს გაიცნობს. ამ დროს ხდება იდუმალებით მოცული სასტიკი მკვლელობების მთელი სერიები, რომლებიც ჩადენის ხასიათით ძალიან ჰგავს ნორმანის მიერ წლების წინ ჩადენილ მკვლელობებს.

ფილმის ბოლოს, მისის სპული ნორმანს ესტუმრება და გაუმხელს, რომ ის მისი ნამდვილი დედაა. ის ამბობს, რომ ნორმანი ჯერ კიდევ მაშინ შეეძინა, როცა ძალიან ახალგაზრდა იყო და კანონიერ ქორწინებაში არ იმყოფებოდა. სამართალდამცავებმა მას შვილი წაართვეს და თავის დას, ნორმა ბეიტსს გადასცეს, რომელმაც ნორმანი საკუთარი შვილივით გაზარდა. ამის მოყოლის დროს მისის სპულმა არ იცის, რომ ჩაი, რომელსაც სვამს მოწამლულია. როცა საწამლავი ამოქმედდება და მისის სპული ხველებას იწყებს, ნორმანი მას თავში ნიჩაბს ჩაარტყამს და კლავს.

ნორმანი თავის ახალ „დედას“ მეორე სართულზე აიყვანს და მისი ხმით ლაპარაკს იწყებს, რითაც მკვლელ „დედას“ აცოცხლებს.

ფსიქო 
ერთი თვის შემდეგ, მისის სპულის მკვლელობა ჯერ კიდევ არ არის ცნობილი და ის გამოცხადებულია დაკარგულად. ამ დროისთვის ნორმანმა განაახლა მკვლელობები და მისის სპულის მუმიფიცირებულ ცხედართან კომუნიკაციას იგივე გზით განაგრძობს. ჟურნალისტი სახელად ტრეისი ვენეიბლი (რობერტა მაქსველი) ფეირველში მკვლელობების გამოსაძიებლად ჩამოდის და ეჭვს მალევე ნორმანზე იღებს.

ხელმოცარული მუსიკოსი სახელად დუან დუკი (ჯეფ ფეიი) მისის სპულის შესახებ სიმართლეს გაიგებს და ნორმანის დაშანტაჟებას ცდილობს, რის გამოც ნორმანი მას კლავს. ტრეისი საბოლოოდ ახდის ფარდას მისის სპულის გაუჩინარებასა და მის ნამდვილ ვინაობას: სპული რეალურად ნორმანის დეიდა იყო, რომელმაც ნორმანის მამა, ჯონი ეჭვიანობის ფონზე მოკლა, რადგან მან იგი ნორმას გამო მიატოვა. სპულმა მათი შვილი, ნორმანი მოიტაცა და საკუთარი თავი დაარწმუნა იმაში, რომ ის მისი შვილი იყო. სპული საბოლოოდ დააკავეს და ფსიქიატრიულ დაწესებულებაში მოათავსეს, ხოლო ნორმანი მისის ბეიტსს დაუბრუნეს.

ტრეისი ნორმანს ეკამათება, რომელიც „დედას“ პიროვნებად გარდაისახა, და სიმართლეს უყვება სპულისა და დედამისის შესახებ. სიმართლის გაგება ნორმანს „დედას“ დაძლევაში ეხმარება და სპულის ცხედარს ანადგურებს.

ფსიქო : დასაწყისი
1990 წლის პრიკველში „ფსიქო : დასაწყისი“, ემა სპულის პერსონაჟი ამოვარდნილია. ამ ფილმში ნორმანის მამა ფუტკრებმა მოკლეს, ხოლო ნორმას და არ ჰყავს.

კადრს მიღმა
ფილმში „ფსიქო “ მისის სპულის მკვლელობის სცენისთვის (როცა ნორმანმა თავში ნიჩაბი ჩაარტყა) მანეკენი გამოიყენეს, რომლის დანახვაც ენდრიუ ლონდონის („ფსიქო “-ის რედაქტორი) ინტერვიუში შეიძლება „ფსიქოს“ ფილმების ოფიციალურ საიტზე. მიუხედავად იმისა, რომ მანეკენი რამდენიმე წამით გამოიყენეს, მისის სპულის სიკვდილის სცენა კლოდია ბრაიარმა შეასრულა.
რუსული გრძელბანჯგვლიანი მწევარი

რუსული გრძელბანჯგვლიანი მწევარი — ძაღლის რუსული ჯიში, მიეკუთვნება მწევრების ჯგუფს. გამოყვანილია დაახლოებით – საუკუნეში. ჯიშისა და მისი გამოყენებით ნადირობის აღწერა საუკუნეში ჩნდება. საუკუნეში შეაჯვარეს დასავლეთევროპულ, აზიურ და ყირიმულ მწევრებთან. პირველი სტანდარტი შემუშავებულია 1888 წელს, დღეს მოქმედი მიღებულია 2006 წელს. თანამედროვე რუსული გრძელბანჯგვლიანი მწევარი ელეგანტური ძაღლია, აქვს ხმელი და მაგარი კონსტიტუცია; სიმაღლე მინდაოში 68–86 სმ-ს აღწევს. თავი გრძელი, ვიწრო და ხმელია (ყურები მაღლაა დასმული და მიბრუნებულია უკან); მკერდი არაფართო; წელი ამოზნექილი; კუდი გრძელია, ჩამოშვებული ბეწვით. ბეწვი ტალღოვანი ან კულულაა, კორპუსზე — გრძელი, ფეხებზე — მოკლე. შეფერილობა მრავალნაირია, ყავისფრისა და ცისფრის გამოკლებით. რუსეთის გარდა, ასევე აშენებენ ევროპასა და აშშ-ში. იყენებენ სანადიროდ, სპორტულ რბენებში, როგორც ძაღლ-კომპანიონს.
გლუვი ბაღლინჯოები

გლუვი ბაღლინჯოები, მენიჩბესებრნი — წყლის ბაღლინჯოების ოჯახი. ტანი წაგრძელებულია, ზურგის მხარე ამოზნექილი, მუცლისა — ბრტყელი, სიგრძე 12–18 მმ. უკანა ფეხები საცურაოა, ბოლოში ნიჩაბის მსგავსადაა გაბრტყელებული, ბეწვიანია. ხორთუმი ძლიერი და მჩხვლეტი. ცნობილია 200-მდე სახეობა. გავრცელებული არიან ძალიან ფართოდ, უპირატესად ტროპიკებში. ბინადრობენ მდგარ ან სუსტად გამდინარე მტკნარ და მარილიან წყალსატევებში. კარგად ცურავენ, ზურგით ქვევით; შეუძლიათ წყლის ზედაპირიდან ჰაერში აფრენა. მტაცებლები არიან, იკვებებიან წყლის წვრილი ცხოველებით. თავს ესხმიან ლიფსიტებს, თავკომბალებს, მცირე ზომის მწერებს. კვერცხებს დებენ წყლის მცენარეულობის ქსოვილში. ევროპაში ჩვეულია -ის გვარის წარმომადგენლები (სიგრძეში 16 მმ-მდე); ზოგიერთი ზიანს აყენებს თევზმეურნეობას (მენიჩბე [. ], . ). ხორთუმით ჩხვლეტით შეუძლიათ დაავადებათა გადატანა,
გლუვი ხოჭოები

გლუვი ხოჭოები — ხოჭოების ოჯახი ნაირმჭამელი ხოჭოების ქვერიგისა. სხეული ოვალური ან მრგვალი, სარკისებრი, გლუვი და მბრწყინავია, ზემოდან ამოზნექილი, ქვემოდან ბრტყელი, სიგრძეში 1–4 მმ. შეფერილობა შავი ან მურაა, ფრთების ზედა მიდამო ზოგჯერ ღია ლაქებით. აერთიანებს 500–600 სახეობას. გავრცელებული არიან ყველა კონტინენტზე (ანტარქტიდის გარდა). გვხვდებიან ყვავილებში, იკვებებიან ყვავილის მტვრით. მატლები ვითარდებიან რთულყვავილოვანთა ყვავილედებში — ყვავილის ნასკვებში, თესლებში, ჟანგა სოკოებით დაზიანებულ მარცვლოვანთა თავთავებში.
საქართველოს რესპუბლიკა (გაზეთი)

„საქართველოს რესპუბლიკა“ — ქართულენოვანი გაზეთი, 1918-1921 წლებში. გაზეთის გამოცემა აღდგენილია 1990 წლიდან და გამოდის ყოველდღიურად კვირის გარდა.

ისტორია
თავდაპირველად გაზეთი გამოდიოდა 1918 წლის 25 ივლისიდან 1921 წლის 23 თებერვლამდე და წარმოადგენდა საქართველოს მთავრობის მოამბეს. 1990 წლის 6 დეკემბრიდან გაზეთმა აღადგინა ფუნქციონირება და წარმოადგენდა საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს ორგანოს.

გამომცემლები: შპს „ახალი საუკუნე — გაზეთ „საქართველოს რესპუბლიკის“ გამომცემელი“ და შპს „თანადგომა -1- გაზეთ „საქართველოს რესპუბლიკის“ გამომცემელი“. იბეჭდება სტამბა „კოლორში“. მთავარი რედაქტორი სპარტაკ ქობულია, პასუხისმგებელი რედაქტორები: გურამ გოგიაშვილი და ალეკო ასლანიშვილი, პასუხისმგებელი მდივანი მამუკა ვაშაკიძე.

„საქართველოს რესპუბლიკის“ მთავარი რედაქტორები
წყლის მორიელები

წყლის მორიელები — ბაღლინჯოების ოჯახი. აქვთ წაგრძელებული, ჯოხისებრი ან ოვალური სხეული, სიგრძით 15–50 მმ, ბოლოში სასუნთქი მილაკით. წინა ფეხები სატაცია. ცნობილია 2 ქვეოჯახსა და 14 გვარში გაერთიანებული დაახლ. 250 სახეობა. ფართოდ არიან გავრცელებულები, უპირატესად ტროპიკებში — ინდო-მალაის, ეთიოპიისა და ნეოტროპიკის ოლქებში. მთელ პალეარქტიკაში გვხვდება გვარები და . ჩვეულებრივ ზღვის მორიელს ბრტყელი ფართო სხეული და წვრილი სასუნთქი მილაკი აქვს; -ის გვარის სახეობებს — გრძელი და ცილინდრული. ბინადრობენ მცენარეულობით მდიდარ მდგარ ან სუსტად გამდინარე მტკნარ წყალსატევებში. გადაადგილდებიან ფსკერზე ან წყალმცენარეებზე, ცუდად ცურავენ. თავს ესხმიან მცირე ზომის წყლის ცხოველებს, მ.შ. თევზის ლიფსიტებს. ზიანის მიყენება შეუძლიათ სატბორე მეთევზეობისათვის.
ბოკუჩავა

საკუთარი სახელი ბოკუჩავა შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

გივი ბოკუჩავა — ქართველი მანქანათმშენებელი
თამარ ბოკუჩავა — ქართველი თეატრმცოდნე
თინათინ ბოკუჩავა — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი
ზვიად ბოკუჩავა — ქართველი ექიმი, პოლიტიკოსი
მანანა ბოკუჩავა — ქართველი ექიმი, ფსიქიატრი
მიხეილ ბოკუჩავა — ქართველი ბიოქიმიკოსი
ნანა ბოკუჩავა — ქართველი ქიმიკოსი
ფსიქოს სახლი

ფსიქოს სახლი (; ზოგჯერ მოიხსენიება, როგორც ფსიქოს სახლი: ფსიქო ) — ამერიკელი მწერლის რობერტ ბლოხის 1990 წლის რომანი, თავისივე 1959 წლის „ფსიქო“-სა და 1982 წლის „ფსიქო “-ის გაგრძელება.

რომანი დაკავშირებული არ არის 1986 წლის ფილმთან „ფსიქო “ ან 1990 წლის „ფსიქო : დასაწყისთან“. მიუხედავად ამისა, ის შესაძლოა შთაგონებული იყოს ტელეფილმით „ბეიტსის მოტელი“.

სიუჟეტი
ნორმან ბეიტსის გარდაცვალებიდან ათი წლის შემდეგ, ადგილობრივი მეწარმე ფეირველში მდებარე ბეიტსის მოტელს ტურისტულ ატრაქციონად გადააკეთებს. ემი ჰაინსი ბეიტსის შესახებ წიგნის დასაწერად მიემგზავრება, რა დროსაც იდუმალებით მოცული მკვლელობები იწყება. ჰაინსი საზოგადოების წინააღმდეგობის პირისპირაა, როცა მკვლელობების გამოსაძიებლად ჯგუფის შეკრებას ცდილობს.

„ფსიქოს სახლს“ ბლოხის პირველი წიგნის „ფსიქოს“ მსგავსი კრიტიკული აღიარება არ მოუპოვებია.
ბრმა ბაღლინჯოები

ბრმა ბაღლინჯოები — ბაღლინჯოების ოჯახი. სახეობებში სხეულის ფორმა თითქმის მთლიანად მრგვლიდან ძლიერ წაგრძელებულამდე იცვლება, სიგრძეში 2–11 მმ-ია, ფერად — ჩალისფერ-ყვითელი, მწვანე, მოწითალო-ჟანგისფერი ან შავი. ზოგჯერ ტანზე ნახატები აქვთ: ღია ფონზე მუქი ზოლები და წერტილები ან შავ ფონზე ყვითლები და მოთეთროები. საფარველი რბილია. ულვაშები თავთან შედარებით მნიშვნელოვნად გრძელია. ხორთუმი 4-სახსრიანია. ჩვეულებრივ აქვთ ფრთები. დედალს კარგად აქვს განვითარებული კვერცხსადები. უბრალო თვალაკები თითქმის არ აქვთ (აქედან სახელწოდება). ცნობილია 10000-მდე სახეობა. გავრცელებულები არიან ყველგან. ცხოვრობენ ბალახოვან მცენარეებსა და ხეებზე. უმრავლესობა მცენარეჭამიაა, არის მტაცებელი სახეობები და სახეობები შერეული რაციონით. კვერცხს დებენ მცენარის ქსოვილში. დიდი ნაწილი იზამთრებს კვერცხის სტადიაში. ზოგიერთი სახეობა (იონჯის ბაღლინჯო, ჭარხლის ბაღლინჯო და სხვ.) ზიანს აყენებს კულტურულ მცენარეებს.
ჩრდილოეთ ოსეთის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა

ჩრდილოეთ ოსეთის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა, ჩრდილოეთ ოსეთის ასსრ (; ; 1936-1993 წლებში) — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული რსფსრ-ის შემადგენლობაში. მდებარეობდა კავკასიონის ჩრდილოეთ კალთაზე. ფართობი 8 ათასი კმ². მოსახლეობა 612 ათასი კაცი (1985). დედაქალაქი — ორჯონიკიძე.

ისტორია
1924 წლის 7 ივლისს შეიქმნა, როგორც ავტონომიური ოლქი. 1936 წლის 5 დეკემბერს გარდაიქმნა ასსრ-დ. 1993 წლის 9 ნოემბერს ჩრდილოეთ ოსეთის ასსრ, რეფორმირების გზით გარდაიქმნა „ჩრდილოეთ ოსეთის რესპუბლიკად“, ხოლო 1995 წელს მიენიჭა სახელწოდება — „ჩრდილოეთ ოსეთის რესპუბლიკა - ალანია“.

მმართველობა
1978 წლის 30 მაისის კონსტიტუცია მიღებულ იქნა ჩრდილოეთ ოსეთის ასსრ-ის მოწვევის უმაღლესი საბჭოს რიგგარეშე სესიაზე. სახელმწიფო ხელისუფლების უმაღლესი ორგანო იყო, ერთპალატიანი უმაღლესი საბჭო, რომელიც ირჩევდა თავის მუდმივმოქმედ ორგანოს — ჩრდილოეთ ოსეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმს. უმაღლეს საბჭოს მოსახლეობა ირჩევდა 5 წლის ვადით. სახელმწიფო ხელისუფლების უმაღლესი აღმასრულებელი და განმკარგულებელი ორგანო იყო მინისტრთა საბჭო (მთავრობა), რომელსაც ქმნიდა ჩრდილოეთ ოსეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭო. სახელმწიფო ხელისუფლების ადგილობრივი ორგანოები იყო სარაიონო, საქალაქო, ქალაქის რაიონების, სადაბო და სასოფლო პუნქტების სახალხო დეპუტატთა საბჭოები, რომლებსაც მოსახლეობა ირჩევდა ორნახევარი წლის ვადით. სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს ეროვნებათა საბჭოში ჩრდილოეთ ოსეთის ასსრ წარმოდგენილი იყო 11 დეპუტატით.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ავტონომიურ რესპუბლიკაში იყო 8 რაიონი, 6 ქალაქი და 7 დაბა.
ხერხემის ციხე

ხერხემის ციხე, ქიქინეთის ციხე — ციხესიმაგრე ადიგენის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე, დაბა აბასთუმნიდან ჩრდილო–აღმოსავლეთით 5 კმ-ში. განეკუთვნება განვითარებულ ფეოდალურ ხანას.

ისტორია
ხერხემის ციხის და სოფლის მფლობელი უნდა ყოფილიყო აზნაური ხერხემელი, რომლის შთამომავლობა ხერხემელისძეთა თავადურ საგვარეულოდ ჩამოყალიბდა სამცხეში. აღნიშნული საგვარეულო იხსენიება „ქართლის ცხოვრებაში“: დაახლოებით 1306 წელს თურქები ტაოს შემოესივნენ. ჟამთააღმწერლის სიტყვით როგორც ჩანს, ხერხემლისძეთა მეთაურობით, ქართველებს აქ დიდი შემოსევის ერთ-ერთი ომი მოუგიათ.

1516 წლის მცხეთის საპატრიარქოს სამცხეში საქონებელსა და სამწყსოს სიაში, ხერხემლისძეთა მამული სასაფლაოთი, მონასტრითა და კარის ეკლესიით, უკვე თაქთირისძეთა გვარს ეჭირა. სავარაუდოდ აქ სამცხის სოფელი ხერხემი, ციხე და მისი მიდამოები იგულისხმება. ხერხემლისძენი ამის შემდეგ ისტორიულ წყაროებში აღარ იხსენიებიან.

არქიტექტურული აღწერა
კომპლექსში შედის ოთკუთხა კოშკი, დარბაზული ნაგებობა, ეკლესია, დასავლეთის კოშკი და ახლო–მახლო მდებარე ნაგებობები.

ოთხკუთხა კოშკი
შეასავლელი კარის მარჯვნივ ოთხკუთხა კოშკია (1012 მ.), რომლის კედლები დაახლოებით 15 მეტრის სიმაღლისაა და 4-5 სართულიანი უნდა ყოფილიყო. სართულებს შორის კედლებს კარგად ეტყობა ბუდეები გადახურვის ძელებისათვის. კოშკი ნაგებია მცირე ზომის, თანაბარ ქვათა მწკრივებით, შეინიშნება სხვადასხვა პერიოდის წყობა. კოშკის კუთხეები გარედან მომრგვალებულია.

დარბაზული ნაგებობა
გალავნის ზედა კოშკამდე შიდა ეზოში, სამხრეთის კედელთან კიდევ ერთი ნაგებობის კვალია, ჩრდილოეთით კი – ეკლესიის ნანგრევი. მისი სამხრეთის კედელი გათლილი ქვებით ყოფილა მოპირკეთებული. ამათგან სამხრეთ-აღმოსავლეთის კუთხეში ოთხი ლოდიღაა შერჩენილი. ამ დარბაზულ ნაგებობას შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს და ერთი სამზერი — ჩრდილოეთ კედელში.

ეკლესია
სავარაუდოდ, გალავნის სამზერიან კედელს მერე მიადგეს ეკლესია, რომელიც შეიძლება - საუკუნეებით დათარიღდეს.

დასავლეთის კოშკი
ციხეში ყველაზე უკეთესადაა შემორჩენილი დასავლეთის კოშკი, რომელსაც გაბატონებული მდებარეობა აქვს. ესაა გარედან მომრგვალებული, ეზოსაკენ კი ბრტყელი კედლით მოქცეული ოთხსართულიანი შენობა. მისი შესასვლელი აღმოსავლეთიდანაა, ბრტყელი კედლის მეორე სართულზე, ჩანს, მისადგმელი კიბით. კოშკის ქვედა სართულის ფართია 45 მ. მესამე და მეოთხე სართულშორისი ცილინდრული გადახურვა, გათლილი ქვებისაგან შემდგარ ერთ თაღს უჭირავს. კედლებში მაღალი საისრე ნიშებია დატოვებული მშვილდის ჩასადგმელად, რომლებიც კედლის სიღრმეში ვიწროვდება. ისინი ჩრდილოეთიდან და დასავლეთიდან ამომავალ ბილიკებს დაჰყურებს. დასავლეთის მხრიდან გალავანს მეორე შემოსასვლელი აქვს. კოშკის მეოთხე, საბრძოლო სართულს, ჩრდილოეთის მხარეს სალოდეების ნაშთიც შერჩენია. ამ ნაგებობას უკეთ ეტყობა ძველი წყობა: გარედან – მცირე, თანაბარი ზომის ქვათა რეგულარული მწკრივები კირხსნარზე; ამავე დროს ეს მოგრძო ლოდები კედლის სიღრმეში პერპენდიკულარულადაა ნაწყობი. ციხის ეს ძველი ფენა სავარაუდოდ - საუკუნეებისაა.

ნაგებობები
მდინარე ხერხემლისწყლის მეორე, მარჯვენა ნაპირზე კლდეზე კედლები მოჩანს, წყობა ციხის თანადროულია და სავარაუდოდ მისსივე სისტემის ამ გზათა მოდარაჯე ერთ-ერთი კოშკი იყო. ხერხემისწყლის აყოლებით, ციხის მოპირდაპირე ქედზე გამოქვაბული მოჩანს. აქ ორი-სამი მეტრის სიმაღლის კედელია ამოშენებული, სავარაუდოდ მოგვიანო პერიოდისა. სიახლოვის გამო, სავარაუდოდ ისიც ხერხემის ციხეს უკავშირდებოდა.
საქართველოს ფრინველების სარკვევი

საქართველოს ფრინველების სარკვევი — მონოგრაფიული ნაშრომი საქართველოს ფრინველების შესახებ. ავტორი — მირონ კუტუბიძე, მთავარი რედაქტორი — არჩილ ჯანაშვილი. გამოიცა 1985 წელს თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობის მიერ. ტირაჟი — 2000 ცალი. წიგნში მოცემულია საქართველოში რეგისტრირებული 24 რიგის 322 სახეობის ფრინველის დახასიათება — აღწერა, გავრცელება, ცხოვრების ნირი, სამეურნეო მნიშვნელობა და სხვ. თითოეული სახეობა დასურათებულია შავ-თეთრი, აგრეთვე ფრინველის რკვევისათვის საჭირო სხვადასხვა სურათებით. თან ერთვის ფრინველების სახელწოდებათა საძიებელი ქართულსა და ლათინურ ენებზე. დაწერილია მაღალმეცნიერულ დონეზე და სავსებით ასახავს მაშინდელი ორნითოლოგიური მეცნიერების მონაცემებს.
რაჭული ლორი

რაჭული ლორი — ლორის ნაირსახეობა, რომელიც დამახასიათებელია რაჭული კულინარიისთვის. რაჭულ ლორს საუკუნეების განმავლობაში აწარმოებენ რაჭაში, დასავლეთ საქართველოს მთიან რეგიონში.

რაჭაში ღორი თავისუფლად გადაადგილდება ტყეში, სადაც იკვებება ვაშლით, პანტით, რკოთი და სხვა მცენარებია ნაყოფით. მეღორეობა (ამჟამად, ბუნებრივ გარემოშიც და ფერმის პირობებშიც) რეგიონში ერთ-ერთი ძირითადი სამეურნეო საქმიანობას წარმოადგენს. რაჭული ლორის მოსამზადებლად, ტრადიციულად, ღორს კლავენ ნოემბერში. დაკვლის შემდეგ ღორს ორ ნაწილად, სიგრძეზე, ჭრიან.

თითოეულ ნაწილს ფელიკს უწოდებენ. ფელიკს დებენ მრავალწლიანი ხის გობში. 4 დღის შემდეგ ფელიკს გადაბრუნებენ და კიდე 7-8 დღით ტოვებენ. ამის შემდეგ, ფელიკს ოთახის ტემპერატურაზე გასაშრობად 5 დღის განმავლობაში კიდებენ. შემდეგ, ფელიკებს შესაბოლად ჭერქვეშ, ფიცრისგან მარტივად შეჭედილ კამერებში 40 დღის განმავლობა შიკიდებენ. ქვემოთ ინთება ცეცხლი, სასურველია, რამდენიმე სახის ხის მორი (წიფელი, ტყემალი, ფიჭი, მუხა) ერთად ენთოს. შეშა იწვის ალის გარეშე და გამოყოფს კვამლს, რაც ლორს სპეციფიკურ არომატსა და გემოს ანიჭებს. რაჭული ლორისთვის დამახასიათებელი მოყავისფრო-მოწითალო ფერი მიუთითებს ლორის მაღალ ხარისხზე. ცხიმი და მჭლე ხორცი ფენებად არის გადანაწილებული.

რაჭული ლორი სადღესასწაულო სუფრის და ქართული რაციონის შემადგენელი ნაწილია უძველესი დროიდან. როდესაც რაჭველები შორ მანძილზე მიდიოდნენ, საგზლად მიჰქონდათ ლორი, რადგან ის ნოყიერი და არამალეფუჭებადია. რაჭული სამზარეულოში ტრადიციული ქართული კერძი — ლობიანი, რაჭული ლორით მზადდება.

ქვეყანაში და მის ფარგლებს გარეთ რაჭული ლორის პოპულარობის გამო, წარმოების მოცულობის და სისწრაფის გაზრდამ, წარმოების ტექნოლოგის დარღვევა გამოიწვია, რაც გავლენას ახდენს საბოლოო პროდუქტის ხარისხზე. მაგ., შემოტანილი გაყინული ხორცის ან ხელოვნური შებოლვის მეთოდის გამოყენება (რის შედეგადაც, მიღებულ პროდუქტს უფრო ღია ფერი აქვს, ხორცი რბილია).