iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მოციქულთასწორი ელენე

მოციქულთასწორი ელენე (; ; დ. 248/250 — გ. 18 აგვისტო, 330) — რომის იმპერატორის კონსტანტინე დიდის დედა. მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 21 მაისი, ახალი სტილით - 3 ივნისი.

ელენეს შვილი კონსტანტინე ღრმად იყო დარწმუნებული, რომ უზარმაზარ იმპერიას მხოლოდ ქრისტიანული სარწმუნოება გააერთიანებდა; ყოველნაირად ეხმარებოდა ეკლესიას, აშენებდა ტაძრებს, ზრუნავდა სამღვდელოებაზე, იმპერატორს სურვილი ჰქონდა, მოეძებნა ცხოველსმყოფელი ჯვარი, რომელზეც გაკრული იყო იესო ქრისტე. მან იერუსალიმში გაგზავნა თავისი დედა, წმინდა ელენე დედოფალი სამღვდელოებასთან და თანაშემწეებთან ერთად. იერუსალიმის პატრიარქ მაკარისთან ერთად წმინდა ელენე შეუდგა ჯვრის ძებნას და, ღვთის განგებულებით, სასწაულებრივად აღმოაჩინა კიდეც 326 წელს. პალესტინაში ყოფნისას წმინდა ელენემ ბრძანა, მაცხოვრისა და ყოვლადწმიდა ქალწულის მიწიერი ცხოვრების ადგილები გაეწმინდათ და აეგოთ ტაძრები. მაცხოვრის საფლავზე წმინდა კონსტანტინეს ბრძანებით ააგეს დიდებული ტაძარი უფლის აღდგომის სახელობისა. წმინდა ელენემ ცხოველსმყოფელი ჯვარი შესანახად გადასცა პატრიარქ მაკარის, ნაწილი კი წაასვენა კონსტანტინოპოლში, იმპერატორთან. დედაქალაქში დაბრუნებული დედოფალი 327 წელს აღესრულა.

ეკლესიის წინაშე უდიდესი დამსახურებისა და ცხოველსმყოფელი ჯვრის აღმოჩენისათვის წმინდა ელენე დედოფალს მოციქულთასწორი ეწოდა.
კაპადოკია

კაპადოკია (, — ლამაზი ცხენების ქვეყანა, , , ) — აღმოსავლეთ მცირე აზიაში, თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე მდებარე ისტორიული ოლქის სახელწოდება. ძველი კაპადოკიის ტერიტორია ამჟამად განთავსებულია თურქეთის პროვინციების:ნევშეჰირის, კაისერის, აქსარაისა და ნიგდეს ტერიტორიებზე. ტერიტორია ხასიათდება განსაკუთრებით საინტერესო ვულკანური წარმოშობის ლანდშაფტებით. კლდეში ნაკვეთი და მიწისქვეშა ქალაქებით, რომლებიც დაარსდა ძვ. წ. ათასწლეულში. კაპადოკიაში მდებარე გორემეს ეროვნული პარკი და კაპადოკიის კლდეში ნაკვეთი დასახლება შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

ადგილმდებარეობა
სტრაბონი თავის ჩვიდმედტომიან ნაშრომ „გეოგრაფიაში“, კაპადოკიას შემდეგნაირად აღწერს:

გეოლოგიური ფორმირება
კაპადოკიის ტერიტორიაზე არსებული ვულკანები ერჯიასი, ჰასანდაღი, გელიუდაღი გეოლოგიური პერიოდის მანძილზე იყვნენ აქტიურნი. მათი აქტიურობა გრძელდებოდა მიოცენიდან ჰოლოცენამდე. ამოფრქვეული ვულკანური ლავა ილექებოდა ნეოჟენის ტბის ფსკერზე, მდინარეების ხეობებში, პლატოზე, რის შედეგადაც წარმოიქმნა 100-150 მეტრი სისქის ვულკანური ტუფი. აღნიშნული მასა ასევე შედგებოდა ტუფიტის, იგნიბრიტის ტუფის, ლახარას, ვულკანური ფერფლის, თიხის, აგლომერის, ბაზალტის და ნეოლოგიური აგლომერატებისაგან. მომდევნო პერიოდში ვულკანური ტუფის მასისაგან, მდინარეთა და ტბის წყლის ეროზიის შედეგად წარმოქმნა პლატო, რომელიც ხშირად იცვლიდა ფორმას. მდინარე ყიზილ-ირმაქზე პლატოს დღევანდელი სახე სათავეს იღებს ზემო პლიოცენიდან.

გალერეა
ვიქტორიას დიდი უდაბნო

ვიქტორიის დიდი უდაბნო — უდაბნო ცენტრალურ ავსტრალიაში, ეკვატორულ სარტყელში. ვრცელდება დასავლეთ ავსტრალიისა და სამხრეთ ავსტრალიის შტატებში.

ავსტრალიის უდაბნოებს შორის ყველაზე დიდი ფართობი სწორედ ამ უდაბნოს უკავია და შეადგენს 348 750 კმ². ვიქტორიის დიდ უდაბნოს ესაზღვრება ავსტრალიის ორი უდაბნო ესენია გიბონის უდაბნო და ნულარბორის ვაკე. უდაბნოს ტერიტორია აღწევს სამხრეთის ოკეანემდე.

ეს ტერიტორია საკმაოდ ცხელი უდაბნოა ავსტრალიაში და მსოფლიოს უდაბნოებს შორის 12 ადგილი უკავია, აქ ყოველწლიური ნალექების რაოდენობა 200 - 250 მმ-ს არ აღემატება. ზაფხულობით ამ ტერიტორიაზე საშუალო ტემპერატურა შეადგენს 32 - 40 °, ხოლო ზამთრობით 18 - 23 °.
დიდი ქვიშიანი უდაბნო

დიდი ქვიშიანი უდაბნო — უდაბნო დასავლეთ ავსტრალიაში, ეკვატორულ სარტყელში. უდაბნო ვრცელდება ორ შტატში დასავლეთი ავსტრალიაში და ჩრდილოეთი ტერიტორიაზე და მიეკუთვნება დასავლეთის უდაბნოების ჯგუფს.

ავსტრალიის უდაბნოებს შორის ფართობის მიხედვით მეორე ადგილი უკავია და შეადგენს 360 000 კმ², ტერიტორიით დიდი ქვიშიანი უდაბნო ოდნავ ჩამორჩება იაპონიას. დიდი ქვიშიანი უდაბნოს ესაზღვრება ავსტრალიის ორი უდაბნო ესენია გიბსონის უდაბნო და ტანამის უდაბნო. უდაბნოს ტერიტორია აღწევს ინდოეთის ოკეანემდე. სწორედ აქ მდებარეობს იუნესკოს მიერ მსოფლიო მემკვიდრეობად აღიარებული ულურუ-კატა ტიუტას ეროვნული პარკი.

აქ ყოველწლიური ნალექების რაოდენობა 300 მმ-ს არ აღემატება. ზაფხულობით ამ ტერიტორიაზე საშუალო ტემპერატურა შეადგენს 35 °, ხოლო ზამთრობით 20—15 °.
ჯიმი უელსი

ჯიმი დონალ უელსი „ჯიმბო“ (; დ. 7 აგვისტო, 1966) — ამერიკელი ინტერნეტ-მოღვაწე, არაკომერციული ონლაინ-ენციკლოპედია „ვიკიპედიის“ დამფუძნებელი.

უელსი დაიბადა ჰანტსვილში, ალაბამის შტატში. საშუალო განათლება მიიღო რენდილფის სკოლაში, ხოლო ბაკალავრისა და მაგისტრის ხარისხები — ალაბამის უნივერსიტეტში. 1994 წელს უელსი ჩიკაგოში გადავიდა, სადაც მუშაობა დაიწყო ძვირფასი ქაღალდების გამყიდველ ფირმაში „ “. 2002 წელს უელსმა დაიქირავა ფილოსოფიის დოქტორი ლარი სენგერი, რომელიც უელსის ახალი პროექტის — უფასო ენციკლოპედია „ნუპედიის“ მთავარი რედაქტორი გახდა. 2001 წელს უელსმა და სენგერმა გადაწყვიტეს უფასო, რედაქტირებისთვის თავისუფალი ენციკლოპედიის შექმნა. „ვიკიპედიის“ ზრდასთან ერთად უელსი პროექტის მთავარი სპიკერი და პოპულარიზატორი გახდა. ჯიმი უელსს „ფონდ ვიკიმედიის“ სამეურვო საბჭოს საპატიო წევრის წოდება უკავია.

2006 წელს ჟურნალმა -მა, მსოფლიოში უდიდესი ენციკლოპედიის შექმნაში მისი როლის გათვალისწინებით, ჯიმი უელსი მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან პიროვნებად დაასახელა.

ჯილდოები და აღიარება
2010 — ედუარდ რეინის პრემია
2013 — ინტერნეტის დიდების დარბაზი
2013 — ნილს ბორის მედალი
2014 — ცოდნის პრემია
2015 — დენ დევიდის პრემია
2017 —
სიმფსონის უდაბნო

სიმფსონის უდაბნო — უდაბნო ცენტრალურ ავსტრალიაში. მდებარეობს სამ შტატში: ჩრდილოეთი ტერიტორიაში, კუინზლენდსა და სამხრეთი ავსტრალიაში.

ავსტრალიის უდაბნოებს შორის ფართობის მიხედვით მას მეოთხე ადგილი უკავია და შეადგენს 176 500 კმ², რაც მთელი კონტინენტის 2.3%-ია. უდაბნოს ყველაზე დიდი მთათა სისტემაა მაკ-დონელის მთები, სწორედ აქ მდებარეობს ავსტრალიის ყველაზე დიდი ტბა ეირი. სიმფსონის უდაბნოში მცხოვრებთათვის მეტად დიდ როლს თამაშობს მდინარე დაიმანტინა.

აქ ყოველწლიური ნალექების რაოდენობა 130 მმ-ს არ აღემატება. ზაფხულობით უდაბნოში საშუალო ტემპერატურა შეადგენს 28-30 ° ხოლო ზამთრობით 12-15 °.
მინა, ერმოგენი და ევგრაფი

მინა, ერმოგენი და ევგრაფი - მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანები, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 10 დეკემბერი, ახალი სტილით - 23 დეკემბერი.

წმინდანები საუკუნეში ეწამნენ ქრისტესთვის. მოციქულთასწორმა კონსტანტინემ (306-337) რომის იმპერიის დასავლეთ ნაწილში მართლმადიდებლობა განამტკიცა, მაგრამ აღმოსავლეთში წმინდა ეკლესია კიდევ დიდხანს იდევნებოდა. მოშურნე წარმართი - იმპერატორი მაქსიმიანე გალერიუსი (305-311) ცდილობდა, მის განმგებლობაში მყოფ ყველა ოლქში ძირფესვიანად ამოეძირკვა ქრისტიანობა. ამ მიზნით მან ალექსანდრიაში წარჩინებული კარისკაცი - მინა გაგზავნა. მინა მაცხოვრის მსასოებელი იყო, მაგრამ თავის სარწმუნოებას ფარულად იმარხავდა.

ალექსანდრიაში ჩასულმა წმინდანმა აშკარად აღიარა ქრისტე და წარმართთა შორის მართლმადიდებლობის ქადაგება დაიწყო. ამასთან ლოცვითა და ცხოველმყოფელი ჯვრის ნიშით იგი მრავალ სასწაულებრივ კურნებას აღასრულებდა. როდესაც იმპერატორმა მაქსიმიანემ თავისი კარისკაცის მოღვაწეობის შესახებ შეიტყო, საშინლად განრისხდა. ამჯერად მან სხვა დიდებული - ერმოგენი გაგზავნა ალექსანდრიაში და დაავალა, წარმართობაზე მოექცია, ან დაეხოცა მინა და სხვა ქრისტიანები.

სამსჯავროზე მინამ ახოვნად აღიარა ჭეშმარიტი ღმერთი. მაშინ ერმოგენის ბრძანებით მას ფეხები მოჰკვეთეს, თვალები დათხარეს, ენა ამოგლიჯეს და, სულთმობრძავი, საპყრობილეში ჩააგდეს. ღამით ნეტარ მოწამეს იესო ქრისტე გამოეცხადა და ხორციელ წყლულებათაგან განკურნა. ამასობაში ერმოგენი, რომელიც ბუნებით კეთილი ადამიანი იყო, სინანულში ჩავარდა თავისი სისასტიკის გამო. მან დილით წმინდა მინა სრულიად განკურნებული რომ იხილა, გაოცებამ და სიხარულმა მოიცვა და ირწმუნა ქრისტე. მასთან ერთად მრავალმა ალექსანდრიელმა აღიარა ჭეშმარიტი ღმერთი და ნათელიღო.

რამდენიმე დღეში ერმოგენი ალექსანდრიის ეპისკოპოსად დაადგინეს. მან მთელი ქონება გლახაკებს განუყო, მოკლე ხანში შემუსრა მთელი ქალაქის საკერპოები, მათ ნაცვლად ეკლესიები ააგო და ქრისტიანობაზე მოქცეული ბევრი წარმართი მონათლა. უფლის სახელის მოხმობითა და ჯვრის ნიშით ნეტარი ყოველგვარ სნეულებას კურნავდა და ეშმაკებს განასხამდა.

იმპერატორი მაქსიმიანე თავად ჩავიდა ალექსანდრიაში ათი ათასიანი მხედრობით. იმპერატორის ბრძანებით ერმოგენს ხელ-ფეხი მოჰკვეთეს. მოჭრილი ასოები სახალხოდ ცეცხლში დაწვეს, თავად წმინდანი კი მახვილით განგმირეს და მდინარეში მოისროლეს. ჯალათებმა მინაც სიკვდილის პირას მიიყვანეს წამებით, მაგრამ უფალმა ორივე მოწამე სასწაულებრივ განკურნა: დილით უფლის რჩეულები ქალაქის მოედანზე თავმოყრილი ხალხის წინაშე გამოცხადდნენ: „ჭეშმარიტად დიდ არს ღმერთი - ღმერთი ქრისტიანეთა!“ - ყვიროდა ამ სასწაულით გაოცებული ხალხი.

ერთმა ქრისტიანმა ჭაბუკმა, ევგრაფმა პირჯვარი გადაისახა და ახოვნად აღიარა იესო ქრისტე. მეფე გამძვინვარდა, ნეტარი მარტვილი მახვილით აჩეხა, შემდეგ კი ბრძანა, ერმოგენისა და მინასთვის თავები მოეკვეთათ. წმინდა მოწამეთა ნეტარი სულები სასუფეველს შეერთვნენ.

მაქსიმიანეს სურდა, უფლის რჩეულთა ცხედრები ზღვაში დაენთქა, მაგრამ რკინის ლუსკუმა წმინდა ნაწილებითურთ წყალში არ ჩაიძირა. ბიზანტიონის ნაპირებთან მიცურებული სიწმიდე ეპისკოპოსმა ნაპირზე გადმოაბრძანა და ქალაქის კედლებთან დაფლა. იმპერატორმა იუსტინიანემ წმინდა მინა ალექსანდრიელის სახელობის ტაძარი ააგო, წმიდა იოსებ ტკბილადმგალობელმა (ხს. 17 აპრილს) კი წმინდა მარტვილთა სადიდებელი კანონი შექმნა.
გიბსონის უდაბნო

გიბსონის უდაბნო — უდაბნო დასავლეთ ავსტრალიაში. მდებარეობს დასავლეთი ავსტრალიის შტატში.
ავსტრალიის უდაბნოებს შორის ფართობის მიხედვით მას მეხუთე ადგილი უკავია და შეადგენს 156 000 კმ², რაც მთელი კონტინენტის 2.0%-ია. უდაბნოს ტერიტორიის მნიშვნელოვანი ნაწილი პლატოა. მის ტერიტორიაზე მდებარეობს დისაპოინტმენტისა და მაკდონალის ტბები.

აქ ყოველწლიური ნალექების რაოდენობა 200-250 მმ-ს არ აღემატება. ზაფხულობით უდაბნოში საშუალო ტემპერატურა შეადგენს 40 ° ხოლო ზამთრობით 18 °.
პატარა ქვიშიანი უდაბნო

პატარა ქვიშიანი უდაბნო — უდაბნო დასავლეთ ავსტრალიაში. მდებარეობს დასავლეთი ავსტრალიის შტატში.
ავსტრალიის უდაბნოებს შორის ფართობის მიხედვით მას მეექვსე ადგილი უკავია და შეადგენს 111 500 კმ², რაც მთელი კონტინენტის 1.5%-ია. დიდი ქვიშიანი უდაბნოს ესაზღვრება ავსტრალიის ორი უდაბნო ესენია გიბსონის უდაბნო და დიდი ქვიშიანი უდაბნო. მისი ტერიტორიის მნიშვნელოვანი ნაწილი პლატოა. უდაბნოს ტერიტორიაზე მდებარეობს დისაპოინტმენტის ტბების ნაწილი.

აქ ყოველწლიური ნალექების რაოდენობა 150—200 მმ-ს არ აღემატება. ზაფხულობით უდაბნოში საშუალო ტემპერატურა შეადგენს 22 - 38,3° ხოლო ზამთრობით 21,3° .
სტშელეცკის უდაბნო

სტშელეცკის უდაბნო — უდაბნო ცენტრალური ავსტრალიის სამ შტატში ახალი სამხრეთი უელსიში, კუინზლენდისა და სამხრეთი ავსტრალიაში.

ავსტრალიის უდაბნოებს შორის ფართობის მიხედვით მას მეშვიდე ადგილი უკავია და შეადგენს 80 250 კმ², რაც მთელი კონტინენტის 1 %-ია. სტშელეცკის უდაბნოს ესაზღვრება ავსტრალიის ორი უდაბნო ესენია სიმფსონისა და ტირარის უდაბნო. სწორედ აქ მდებარეობს ავსტრალიის ყველაზე დიდი ტბა ეირი. სტშელეცკის უდაბნოს ტერიტორიაზე მიედინება მდინარე დაიმანტინა .

აქ ყოველწლიური ნალექების რაოდენობა 125-150 მმ-ს არ აღემატება. ზაფხულობით უდაბნოში საშუალო ტემპერატურა შეადგენს 30 ° ხოლო ზამთრობით 15 °.
სტერტის ქვიანი უდაბნო

სტერტის ქვიანი უდაბნო — უდაბნო ცენტრალურ ავსტრალიაში. მდებარეობს ახალი სამხრეთი უელსის, კუინზლენდისა და სამხრეთი ავსტრალიის შტატებში. უდაბნოს სახელი ეწოდა ავსტრალიის მკვლევრის ჩარლზ სტერტის პატივსაცემად.

ავსტრალიის უდაბნოებს შორის ფართობის მიხედვით (29,750 კმ²) მას მერვე ადგილი უკავია, რაც მთელი კონტინენტის 0,3%-ს შეადგენს. სტერტის ქვიანი უდაბნოს დასავლეთით ვრცელდება სიმფსონის უდაბნო, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთით სტშელეცკის უდაბნო. ატმოსფერული ნალექების წლიური რაოდენობა 150-250 მმ.
პედირკის უდაბნო

პედირკა — უდაბნო სამხრეთ ავსტრალიაში. მდებარეობს სამხრეთი ავსტრალიის შტატში. უდაბნო 970 კილომეტრითაა დაცილებული შტატის ადმინისტრაციულ ცენტრ ადელაიდას.

ავსტრალიის უდაბნოებს შორის ფართობის მიხედვით (1 250 კმ²) მას მეათე ადგილი უკავია, რაც მთელი კონტინენტის 0.1% შეადგენს. სწორედ აქ მდებარეობს ვითჯირას ეროვნული პარკი.
ნულარბორის ვაკე

ნულარბორის ვაკე — უდაბნო სამხრეთ ავსტრალიაში. მდებარეობს სამხრეთი ავსტრალიის და დასავლეთი ავსტრალიის შტატებში. უდაბნო 723 კილომეტრითაა დაცილებული სამხრეთი ავსტრალიის შტატის ადმინისტრაციულ ცენტრ ადელაიდას.

ამ უდაბნოს ფართობი შეადგენს 200 000 კმ² (77 200 კვ მილი). აქ ყოველწლიური ნალექების რაოდენობა 179.7 მმ-ს არ აღემატება. ზაფხულობით უდაბნოში საშუალო ტემპერატურა შეადგენს 48.5 °.
ჩანჩქერი

ჩანჩქერი — ეწოდება ადგილს, სადაც წყალი სწრაფად ეშვება მდინარეში. მსოფლიოში ყველაზე დიდი ჩანჩქერია ანხელი (979 მ), რომელიც მდებარეობს სამხრეთ ამერიკაში (ვენესუელა). შემდეგ მოდის 948 მეტრის ტუგელა (სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა) და 914 მეტრის სამი დის ჩანჩქერი (პერუ). ყველაზე წყალუხვია ჩანჩქერი ბოიომის ჩანჩქერი მდინარე კონგოზე (17 000 მ³/წ.).

ჩანჩქერები ძირითადად მდინარის ზედა წელში წარმოიქმნებიან. ისეთ ადგილებში სადაც კალაპოტი ვიწროა და ღრმა. როდესაც მდინარე მიედინება ძირითად ქანებზე ეროზია ხდება შედარებით ნელი ტემპით, მაშინ როდესაც დინების ქვემო წელში ეროზიას უფრო ჩქარი ტემპები აქვს. მდინარე ჩანჩქერიდან ვარდნის დროს სისწრაფეს კრეფს და უფრო მეტად შლის კალაპოტს, ასევე ჩანჩქერის ქვეშ შექმნილი მორევი ზრდის ეროზიის შედეგს. ეს იწვევს ჩაჩქერის გაღრმავებას და ვარდნის სათავესთან დაშორების ზრდას.
სანტა კლაუსი

სანტა კლაუსი , ანუ წმინდა ნიკოლასი, — გვიან ჩრდილოეთ ამერიკულ ტრადიციებში შობაზე ბავშვებს საჩუქრებით ახარებს. სიტყვა სანტა-კლაუსი წარმოიშვა წმ. ნიკოლოზის ნიდერლანდური ტრანსკრიპციისაგან. წმინდა ნიკოლოზის ხსენების დღე კათოლიურ სამყაროში 6 დეკემბერია, ხოლო ქართულ მართლმადიდებლურ ეკლესიაში - 19 დეკემბერი.
ეშმორისა და კარტიეს კუნძულები

ეშმორის და კარტიეს კუნძულების ტერიტორია — ორი დაუსახლებელი ტროპიკული კუნძულის ჯგუფი ინდოეთის ოკეანეში, ავსტრალიის ჩრდილო-დასავლეთით. ავსტრალიის გარე ტერიტორია 1931 წლიდან. 1983 წლის აგვისტოში გამოცხადებულია ეროვნულ ნაკრძალად.

ტერიტორია მოიცავს ეშმორისა (დასავლეთის, შუა და აღმოსავლეთის პატარა კუნძულები) და კარტიეს რიფებს, რომელთა საერთო ფართობია — 199,45 კმ², ხოლო ხმელეთის — 114 400 მ².
ავსტრალიის ანტარქტიდული ტერიტორია

ავსტრალიის ანტარქტიდული ტერიტორია — ანტარქტიდის სექტორი, რომელზეც პრეტენზიას აცხადებს ავსტრალია და არის მისი გარე ტერიტორია. ის არის ანტარქტიდის ყველაზე დიდი ტერიტორია, რომელზეც პრეტენზიას აცხადებს რომელიმე ქვეყანა.

გეოგრაფია
სექტორი შედგება ყველა იმ კუნძულებისა და ტერიტორიისგან, რომლებიც მდებარეობენ 60° სამხ. გან. სამხრეთით და 44°38' აღმ. გრძ.-სა და 160° აღმ. გრძ. შორის, ადელის მიწის გამოკლებით (136°11' აღმ. გრძ.-დან 142°02' აღმ. გრძ.-მდე), რომელიც ყოფს ტერიტორიას დასავლეთ (დიდი ნაწილი) და აღმოსავლეთ (პატარა ნაწილი) ნაწილებად. მას დასავლეთით ესაზღვრება დედოფალ მოდის მიწა, ხოლო აღმოსავლეთით როსის ტერიტორია. საერთო ფართობი შეადგენს 5 896 500 კმ²-ს.

ისტორია
1841 წლის 9 იანვარს ბრიტანეთმა პირველად გამოაცხადა თავისი უფლებები ვიქტორიის მიწაზე (არაოფიციალურად), ხოლო 1930 წელს — ენდერბის მიწაზე. 1933 წელს ბრიტანეთმა გადასცა ყველა ტერიტორია 60° სამხ. გან. სამხრეთით და 160°-სა და 45° აღმ. გრძ.-ს შორის ავსტრალიას. ადელის მიწის საზღვრები საბოლოოდ დადგინდა 1938 წელს. 1947 წელს ტერიტორიის შემადგენლობაში შევიდა ბრიტანეთის კუთვნილი ჰერდი და მაკდონალდის კუნძულები. 1954 წლის 13 თებერვალს დაფუძნდა ძირითადი სადგური მოუსონი — პირველი ავსტრალიური ანტარქტიდული სამეცნიერო-კვლევითი სადგური.

ამ ტერიტორიაზე ავსტრალიის უფლება სცნო გაერთიანებულმა სამეფომ, ახალმა ზელანდიამ, საფრანგეთმა და ნორვეგიამ. მაგრამ რადგანაც ავსტრალიას ხელი აქვს მოწერილი ანტარქტიდის შესახებ შეთანხმებაზე, იგი არ ეწინააღმდეგება სხვა ქვეყნების რაიმე სამეცნიერო პროგრამების წარმართვას. ავსტრალია მხოლოდ ინარჩუნებს მასზე კონტროლს ისე, რომ არ ხელყოს სხვა ქვეყნების უფლებები და არ დაარღვიოს ხელშეკრულება. ხელშეკრულების ხელმოწერის შემდეგ ჰერდისა და მაკდონალდის კუნძულები გახდა ავსტრალიის ცალკე ადმინისტრაციული დანაყოფი — გარე ტერიტორია, რადგანაც გეოგრაფიულად ისინი მდებარეობენ 60° სამხ. გან.-ის ჩრდილოეთით და მათზე არ ვრცელდება ხელშეკრულების მოქმედება.

მოსახლეობა
ტერიტორიაზე არ არის მუდმივი მოსახლეობა და იგი დასახლებულია მხოლოდ კვლევით სადგურებში მომუშავე ადამიანებით. ტერიტორიაზე მოქმედებს სამი ავსტრალიური ყოველწლიური მუდმივი პოლარული სადგური, რომლებიც აწარმოებენ სხვადასხვა სახის სამეცნიერო-კვლევით სამუშაოებს.
ნორფოლკი (კუნძული)

ნორფოლკი — პატარა კუნძული წყნარ ოკეანეში. მდებარეობს ავსტრალიას, ახალ ზელანდიასა და ახალ კალედონიას შორის. ორ მეზობელ კუნძულთან ერთად ადმინისტრაციულად წარმოადგენს ავსტრალიის გარე ტერიტორიას.

2021 წლის აღწერით კუნძულის მოსახლეობა შეადგენს 2188 ადამიანს. (2011). აქედან 1082 მამრობითი და 1220 მდედრობითი სქესისაა (აღწერა 2011 წ.).

მოსახლეობის 16 % 15 წლამდე ასაკისაა, 54 % — 15-64 წლამდე, ხოლო 24 % — 65 წელზე მეტი.

კუნძულის მოსახლეობის დაახლოებით ნახევარი — პიტკერნის კუნძულებიდან გადმოსახლებულთა შთამომავალია, ანგლო-პოლინეზიელი მეტისები. დანარჩენი — თეთრკანიანი ავსტრალიელები, ახალზელანდიელები, ინგლისელები, 5 % — ფიჯიდან, ფილიპინებიდან და ვანუატუდან წამოსულები.

რელიგია: ანგლიკანები — 34 %, ავსტრალიის გაერთიანებული ეკლესია — 13 %, კათოლიკები — 12 %, მეშვიდე დღის ადვენტისტები — 3 %, სხვა რელიგია — 9 %, ათეისტები — 24 %, გაურკვეველნი — 7 % (აღწერა 2011 წელი).

კუნძულელები, ძირითადად ლაპარაკობენ ინგლისურად, გამოიყენება ასევე კრეოლური ენა, რომელსაც იცნობენ როგორც ნორფუკურს. იგი წარმოქმნილია 1700-ან წლებში, როგორც ინგლისურის და ტაიტურის ნაჯვარი. 2005 წელს ნორფუკურმა ენამ მიიღო ნორფოლკის ოფიციალური ენის სტატუსი.

კუნძულის მოსახლეობის რაოდენობის მაქსიმუმი აღინიშნა 2001 წელს — 2601 კაცი. მომდევნო წლებში მოსახლეობა რიცხობრივად კლებულობდა და ბერდებოდა.

ეკონომიკა
ნორფოლკის ეკონომიკის საფუძველია ტურისტების მომსახურება. ამასთან ერთად შემოსავალს იძლევა კუნძულის საფოსტო მარკების გამოშვება და არაუკარიის და ფორსტერის ჰოვეას თესლის გაყიდვა. ნორფოლკის სოფლის მეურნეობა (ხორცეულის, მარცვლეულის, ბოსტნეულის და ხილის წარმოება) და თევზჭერა, პრაქტიკულად უზრუნველყოფენ კუნძულის მოსახლეობის მოთხოვნილებებს.

ნორფოლკის კუნძულის მოსახლეობა არ იხდის ავსტრალიურ ფედერალურ გადასახადებს, არ არსებობს მოგების გადასახადი. კუნძულის საკანონმდებლო ასამბლეა აწარმოებს გადასახადების ამოღებას იმპორტზე, საწვავზე, სატელეფონო საუბრებზე. მაუწყებლობს ერთი ტელეარხი ადგილობრივი პროგრამით — „ნორფოლკ ტვ“.

ტურისტებს, ძირითადად ავსტრალიიდან და ახალი ზელანდიიდან, (ყოველწლიურად 30-დან 40 ათასი ად.) იზიდავს კუნძულის უნიკალური ბუნება: ეროვნული პარკი იშვიათი მცენარეულობით, ბევრი ღირსშესანიშნავი უბეები მდიდარი წყალქვეშა სამყაროთი, რბილი კლიმატი, ასევე შედარებით იაფი ფასები მომსახურეობაზე, სამრეწველო საქონელზე და სპირტიან სასმელებზე.

ტრანსპორტი
კუნძულზე არ არსებობს რკინიგზები, ავტომაგისტრალები და პორტები. „ნორფოლკის კუნძულის აეროპორტი“ — ერთადერთი აეროპორტია კუნძულზე. მანძილი ოკლენდამდე (ახალი ზელანდია) — 1000 კმ-ია, ბრისბენამდე (ავსტრალია) — 1500 კმ. საავტომობილო გზების სიგრძე მაგარი საფარით — დაახლოებით 80 კმ.

ფოტო გალერეა
უძლოური

უძლოური — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხონის მუნიციპალიტეტში (ნახახულევის თემი). მდებარეობს იმერეთის ჩრდილოეთ ბორცვიან მთისწინეთზე. ზღვის დონიდან 320 მეტრი, ხონიდან 12 კილომეტრი. სოფელში არის მაცხოვრის სახელობის ეკლესია (1319 წ.).

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 19 ადამიანი.
ქვედა კინჩხა

ქვედა კინჩხა — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხონის მუნიციპალიტეტში, კინჩხას თემი. მდებარეობს მდინარე ოკაცეს მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 680 მეტრი, ხონიდან 27 კილომეტრი. სოფელში არის კინჩხას საჯარო სკოლა.

1926 წლისთვის კინჩხას თემი შედგებოდა ხუთი სოფლისგან და მისი მოსახლეობა შეადგენდა 2624 ადამიანს, ხოლო ფართობი 94,9 კმ²-ს.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 73 ადამიანი.

ღირსშესანიშნაობები
სოფელში არის რამდენიმე გამოქვაბული და მღვიმე: „წმინდალიანის გამოქვაბული“, „კლდეიდას მღვიმე“, „ღვალბაჯანის გამოქვაბული“. სოფელში მიკვლეულია ძველი ლითონსადნობების ნაშთები. ნაპოვნია ანტიკური ხანის ოქროს ფული, მეფე აკეს (ძვ. წ. საუკუნე) სტატერი. ისტორიული ძეგლებიდან შემორჩენილია შუა საუკუნეების ნაქალაქარი კიბულა, სადაც აღმოჩენილია სამლოცველო-სამსხვერპლო, ეგვტერი, ჯვრის ტიპი სამარხ-სარკოფაგები. ასევე სოფლის ტერიტორიაზეა წმინდა გიორგის ეკლესია, ტარეშის ეკლესია და აკლდამა (შუა საუკუნეები), მაცხოვრის ეკლესია (გვიანი შუა საუკუნეები).
ქუტირი

ქუტირი — სოფელი საქართველოში, ხონის მუნიციპალიტეტში (იმერეთის მხარე), ქუტირის ადმინისტრაციული ერთეულის (სოფლები: გვაზაური, პატარა ჯიხაიში, ქუტირი) ცენტრი.

მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე, მდინარე ცხენისწყლის მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 60 მ-ზე, ხონიდან 9 კმ-ში.

ისტორია
სოფელი ქუტირი წერილობით წყაროებში ცნობილია საუკუნიდან (ზოგ დოკუმენტში იხსენიება ასევე „ქვიტირის“ სახელითაც). 1545 წელს ზემო ქუტირი იმერთა მეფე ბაგრატ -მ გელათის წმ. გიორგის საყდარს შესწირა „ხელშეუცვლელად... თჳნიერ ნადირობისა“. ქუტირის ციხისთავ ღოღობერიძისეული მოსახლე 2 კომლი ფეტუშნელიძე, სხვა გლეხთან ერთად, მეფემ „ნაშვილობით“ მიიღო ღოღობერიძის „უშვილოდ გარდახდომის“ გამო. გვიანი შუა საუკუნეებში ქუტირი იმერეთის სამეფოს ქვემო მხარის სადროშოს შემადგენლობაში შედიოდა, საუკუნეში — ქუთაისის გუბერნიის ქუთაისის მაზრის ხონის საპოლიციო უბნის ღანირის (ღანირ-ქუტირის) სასოფლო საზოგადოებაში. აქ მამულები ჰქონდათ თავად წულუკიძეებს. 1930 წლიდან ხონის რაიონის (შემდგომში მუნიციპალიტეტის) ნაწილია.

სოფელში დგას წმ. გიორგის სახელობის ქვის გუმბათიანი ეკლესია, რომელიც 1872–1884 წლებში სოფლის მოსახლეობამ ააგო ძველი ხის ეკლესიის (1790 წ.) ადგილას ბერძენი არქიტექტორის აბრამ პოლიტოვის პროექტით.

ქუტირის აღმოსავლეთით მდებარეობს პატარა ჯიხაიშის „გორიკების“ (ხელოვნური გორანამოსახლარების) ჯგუფი. აქ ზედაპირულად აკრეფილი გვიანბრინჯაოს ხანის არქეოლოგიური მასალის ნაწილი ინახება ქუტირის საჯარო სკოლის ისტორიის კაბინეტში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 889 ადამიანი.
ღვედი (ხონის მუნიციპალიტეტი)

ღვედი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხონის მუნიციპალიტეტში (ძეძილეთის თემი), მდებარეობს მდინარე ცხენისწყლის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 400 მეტრი, ხონიდან 29 კილომეტრი. სოფელში არის საჯარო სკოლა. სოფელში გადის სახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის გზა წყალტუბო-ცაგერი. სოფელში არის ბარიტის საბადო.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 71 ადამიანი.

ღირსშესანიშნაობები
სოფელში დგას შუა საუკუნეების კოშკი და ქვაბიკარის მღვიმე. სოფელში არის გვიანი ბრინჯაოს ხანის გორანამოსახლარი — „გორიკა“.
შუა გუბი

შუა გუბი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხონის მუნიციპალიტეტში (გუბის თემი), მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე, მდინარე გუბისწყლის მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 75 მეტრი, ხონიდან 8 კილომეტრი. სოფელში დგას შუა საუკუნეების ციხის ნანგრევები.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 113 ადამიანი.
ჩუნეში (ხონის მუნიციპალიტეტი)

ჩუნეში — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხონის მუნიციპალიტეტში (დედალაურის თემი), მდებარეობს მდინარე გუბისწყლის მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 110 მეტრი, ხონიდან 18 კილომეტრი. ისტორიულ წყაროებში პირველად მოიხსენიება საუკუნეში.

სოფელში მდებარეობს შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე, გვირაბი, 1762 და 1796 წლის ეკლესიები.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 27 ადამიანი.
ძეძილეთი

ძეძილეთი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხონის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: გელავერი, გვაშტიბი, ორაგვეთი, ღვედი). მდებარეობს მდინარე ცხენისწყლის მარცხენა ნაპირზე. წყალტუბო–ცაგერის შიდასახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის საავტომობილო გზაზე. ზღვის დონიდან 280 მეტრი, ხონიდან 25 კილომეტრი. სოფელში არის საჯარო სკოლა. სოფელში დგას მთავარანგელოზის ეკლესია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 197 ადამიანი.
ხიდი (ხონის მუნიციპალიტეტი)

ხიდი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხონის მუნიციპალიტეტში (მათხოჯის თემი), მდებარეობს მდინარე ცხენისწყლის ნაპირებზე. ზღვის დონიდან 250 მეტრი, ხონიდან 12 კილომეტრი. სოფელში არის საჯარო სკოლა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 113 ადამიანი.

ისტორია
სოფელში შემორჩენილია, მდინარე ცხენისწყალზე გადებული „ბუმბუას“ ხიდის ბურჯები, რომელიც გადმოცემით თითქოს აუგია რომაელ სარდალს პომპეუსს, ასევე ობუჯის ნაეკლესიარი.
საფრანგეთის დირექტორია

საფრანგეთის დირექტორია, ასევე აღმასრულებელი დირექტორია (, 1799), იყო საფრანგეთის პირველი რესპუბლიკის უმაღლესი ორგანო 1795–1799 წლებში. 1795 წლის კონსტიტუციის თანახმად, საკანონმდებლო ორგანო ორპალატიანი იყო.

საფრანგეთის დირექტორია(აღმასრულებელი ხელისუფლება) კონცენტრირებული იყო ხუთკაციანი დირექტორიის ხელში, რომელსაც საკანონმდებლო ორგანოს ზედა პალატა – "უხუცესთა საბჭო" ირჩევდა.
ჭიქიანის მთა

ჭიქიანი, ყოიუნდაღი — მთა საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სამხრეთ საქართველოს ვულკანურ ზეგანზე, ჯავახეთის ქედის ჩრდილოეთ ნაწილში, ფარავნის და წალკის ქვაბულთა წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2415 მ. აგებულია ნეოგენური ლიპარიტდაციტებით და მათი გამჭოლი ობსიდიანის ძარღვებით. შემოსილია სუბალპური მდელოს ბალახეულით. ჭიქიანის მთის მიდამოებში აღმოჩენილია ობსიდიანისაგან პალეოლითური იარაღის დამამზადებელი „სახელოსნო ღია ცის ქვეშ“.