iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ივსიხი ანტიოქიელი

ივსიხი ანტიოქიელი – – მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, მისი ხსენების დღე არის ძველი სტილით 10 მაისი, ახალი სტილით - 23 მაისი.

ცხოვრება
წმინდა მოწამე ივსიხი ანტიოქიელიცხოვრობდა იმპერატორ მაქსიმიანე გალერიუსის (305-311) დროს და იმპერატორის კარზე საპატიო მდგომარეობა ეკავა. მაქსიმიანემ გამოსცა ედიქტი, რომლის მიხედვითაც ქრისტიანები იდევნებოდნენ სამხედრო სამსახურიდან. ვინც ქრისტიანობას არ უარყოფდა, მეომრის სარტყელი უნდა მოეხსნა, უარი ეთქვა წოდებაზე და გამხდარიყო დაქირავებული მსახური. წმინდა ივსიხი ერთგული დარჩა თავისი სარწმუნოებისა. მაქსიმიანემ მას უბრძანა, განეძარცვა დიდებულის სამოსელი, უხეში ხამის ტანსაცმელი ჩაეცვა და სამოახლოში ემსახურა. რამდენიმე დღის შემდეგ იმპერატორმა დაიბარა წმინდა ივსიხი და ჰკითხა: „ნუთუ არა გრცხვენია, ასეთ უპატიობაში ყოფნა?“ წმინდანმა უპასუხა: „პატივი, რომელიც შენგან მქონდა, დროებითია“. მაქსიმიანეს ბრძანებით წმინდა ივსიხი მდინარეში ჩაახრჩვეს.
ისიდორა სალოსი

ისიდორა სალოსი – მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, მისი ხსენების დღე არის ძველი სტილით 10 მაისი, ახალი სტილით - 23 მაისი.

ცხოვრება
ღირსი ისიდორა სალოსი მოღვაწეობდა ეგვიპტეში, ტავერნის მონასტერში. ქალწულმა ისიდორამ სალოსობის ღვაწლი იტვირთა, სულელივით იქცეოდა და დებთან ერთად საზრდელს არ იღებდა. ბევრი სიძულვილით ექცეოდა წმინდა ისიდორას, მაგრამ ის საოცარი მორჩილებით და სიმდაბლით იტანდა ყველაფერს და უფალს მადლობას სწირავდა.

ერთხელ მეუდაბნოე ბერს, ღირს პიტირიმს უფლის ანგელოზი გამოეცხადა და უთხრა:

ბერი ტავერის მონასტერში წავიდა, მაგრამ შეკრებილ დათა შორის ვერ იპოვა ღვთაებრივ ხილვაში მითითებული მოღვაწე. როცა ისიდორა მიჰგვარეს, სალოსი მუხლებზე დაემხო მის წინაშე და კურთხევა სთხოვა. ღირსმა პიტირიმმა თვითონ დაუჩოქა და უთხრა: „ჯერ შენ მაკურთხე, წმიდაო დედაო!“ გაოცებული დების შეკითხვებზე ღირსმა მამამ უპასუხა: „ისიდორა უპირატესია ღვთის წინაშე!“ დებმა სინანულით სთხოვეს პატიება ღირს ისიდორას. მოულოდნელი დიდებით შეწუხებული წმინდანი მალულად წავიდა სავანიდან. მისი შემდგომი ცხოვრება უცნობია. ვარაუდობენ, რომ ღირსი დედა გარდაიცვალა არაუადრეს 365 წლისა.
ნეტარი ტაისია

ნეტარი ტაისია — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, მისი ხსენების დღე არის ძველი სტილით 10 მაისი, ახალი სტილით - 23 მაისი.

ცხოვრება
ნეტარი ტაისია ეგვიპტეში ცხოვრობდა. მდიდარი მშობლების გარდაცვალების შემდეგ ღვთისმოსავ ცხოვრებას ეწეოდა. მან ქონება ღარიბებს დაურიგა, სახლი კი ბერების თავშესაფრად აქცია. შემდგომ ტაისია ქვეყნიური ცდუნებებით გაერთო და ცოდვებში ჩაეფლო. ბერებმა სთხოვეს ღირს იოანე კოლოვას, ტაისიასთან წასულიყო და სინანულისკენ მოექცია. ღირსი მამა ტაისიასთან წავიდა, ბერები კი ლოცვად დადგნენ. იოანე ბერის ცრემლიანმა მუდარამ და მამაშვილურმა დარიგებებმა ტაისიაში კვლავ განაახლა ქრისტიანული სული, უარყო ყველაფერი, რაც წარსულ ცოდვილ ცხოვრებასთან აკავშირებდა და უდაბნოში გაჰყვა ბერს. დაღამდა, ბერმა ტაისიას ღამის გასათევი ადგილი მოუმზადა, თვითონ კი მოშორებით გავიდა, ილოცა და დაიძინა. შუაღამისას ღირსი იოანე გააღვიძა ნათელმა, რომელიც ზეციდან ეშვებოდა იმ ადგილამდე, სადაც ტაისიას ეძინა. ნათლის სვეტში იხილვებოდნენ ანგელოზები, რომელთაც ზეცაში აჰყავდათ ტაისიას სული. როცა იოანე ტაისიასთან მივიდა, ნახა რომ იგი აღსრულებულიყო. ღირსმა მამამ ლოცვით მიაბარა მიწას ნეტარის გვამი, სავანეში დაბრუნდა და ძმებს მოუთხრო ყველაფერი. ბერები მადლობდნენ უფალს ტაისიასადმი გამოჩენილი სახიერებისათვის, რომელიც კეთილგონიერი ავაზაკის მსგავსად სინანულში ჩავარდნისთანავე იქნა აღყვანებული ცათა სასუფეველში.
წმინდა მოკი

წმინდა მოკი (გ. 295) – მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, მისი ხსენების დღე არის ძველი სტილით 11 მაისი, ახალი სტილით - 24 მაისი.

ცხოვრება
მღვდელმოწამე მოკი ცხოვრობდა მაკედონიაში, ქალაქ ამფიპოლში. იმპერატორ დიოკლეტიანეს დროს წმინდანი წარმართული ღმერთის, დიონისეს დღესასწაულზე შეკრებილ კერპთაყვანისმცემლებს მოუწოდებდა, თავი დაენებებინათ უსჯულოებისა და ბიწიერებისთვის, შეენანებინათ, ქრისტეს სწავლებისკენ მოქცეულიყვნენ და წმინდა ნათლისღების საიდუმლო მიეღოთ. წმინდა მოკი შეიპყრეს და მმართველ ლაოდიკს მიუყვანეს სამსჯავროზე. წმინდანმა საჯაროდ აღიარა თავისი სარწმუნოება და თქვა: „ქრისტესთვის სიკვდილი უდიდესი პატივია ჩემთვის“. წმინდა მოკი სასტიკად აწამეს. იგი მშვიდად ითმენდა ყოველივეს და თან კერპთაყვანისმცემლებს უსჯულოებაში ამხელდა. დიონისეს სამსხვერპლოზე მიყვანილმა წმინდანმა მოკიმ იესო ქრისტეს სახელით შემუსრა კერპი. ამის შემდეგ წმინდანი გახურებულ ღუმელში შეაგდეს. უფალმა უვნებლად დაიცვა წმინდა ხუცესი. ღუმელიდან გამოვარდნილმა ალმა კი მმართველი დაწვა. ახალმა მმართველმა კვლავ აწამა წმინდანი, ღვთის ნებით მღვდელმსახურმა ეს სატანჯველიც მშვიდად დაითმინა. მაშინ მტარვალებმა წმინდანი გარეულ მხეცებს მიუგდეს დასაგლეჯად, მაგრამ ლომები მის ფეხებთან გაწვნენ. ამ სასწაულის მხილველმა ხალხმა მოწამის განთავისუფლება მოითხოვა. მმართველის განკარგულებით მოკი ჯერ პერინთოში წაიყვანეს, იქიდან კი ბიზანტიაში, სადაც სიკვდილით დასაჯეს. სიკვდილის წინ იგი მადლობდა უფალს იმისთვის, რომ განსაცდელის ბოლომდე დათმენის ძალა მისცა. „უფალო, მიიღე სული ჩემი მშვიდობით“, - იყო წმიდანის უკანასკნელი სიტყვები. წმინდა მოკი გარდაიცვალა 295 წელს. მოგვიანებით კონსტანტინე დიდმა მოკის წმინდა ნაწილები მისი სახელობის ტაძარში გადაასვენა.
ჰაგატნა

ჰაგატნა — გუამის ადმინისტრაციული ცენტრი. 1998 წლამდე ჰაგატნას ერქვა აგანია. ქალაქი მდებარეობს კუნძულის დასავლეთ სანაპირო ზოლში. მოსახლეობა შეადგენს 1051 ადამიანს (2010). ქალაქში მრავლადაა ქანდაკებები. ერთ-ერთი მათგანია რომის პაპის იოანე-პავლე ქანდაკება.

ისტორია
ამ ადგილას ჩამოროელების პირველი დასახლებები გაჩნდა ჩვენი წელთაღრიცხვით დაახლოებით 500 წელს. ჰაგატნაზე პირველად ევროპელები 1668 წელს გამოჩნდნენ, ეს იყო ესპანელი მოგზაური დიეგო-ლუის სან ვიტორესი სწორედ ამ წელს აქ დაარსდა დასახლებული პუნქტი აიგო პირველი კათოლიკური ტაძარი. 1898 წელს ესპანეთმა ამერიკასთან ომში, თავისი კოლონიების დიდი ნაწილი დაკარგა, მათ შორის მოხდა კუნძული გუამიც. 1940 წელს ქალაქის მოსახლეობა დაახლოებით შეადგენდა 10 000 ადამიანს, რაც მაშინ მთელი კუნძულის მოსახლეობის დაახლოებით ნახევარს შეადგენდა.

მეორე მსოფლიო ომის დროს, 1941 წლის 8 დეკემბერს კუნძული დაიკავა იაპონიამ. 1944 წელს კუნძულის იაპონელებისაგან განთავისუფლების დროს ქალაქი ძლიერ დაზიანდა ამერიკელების დაბომბვების შემდეგ. მოსახლეობის დიდი ნაწილი კუნძულის სხვა ნაწილებში გადასახლდა. ომის შემდგომ ამერიკელების მიერ შემუშავდა ჰაგატანას და გუამის სხვა ქალაქების აღდგენის გეგმა.

ეკონომიკა
ქალაქის ეკონომიკის საფუძველს, როგორც მთელი კუნძულის, შეადგენს ტურიზმი, თანაც ტურისტების დაახლოებით 90 %-ს შეადგენენ იაპონელები. ოტელების და დასასვენებელი ადგილების მშენებლობა ნეგატიურ გავლენას ახდენს ყურის ბუნებაზე, რომლის ნაპირზეც მდებარეობს ჰაგატნა.

ასევე ქალაქის ბიუჯეტის შემოსავლებში შედის აშშ-ის სამხედრო ბაზის განთავსებასთან დაკავშირებული თანხები, რომელსაც უკავია გუამის ტერიტორიის დაახლოებით 30 %.
ვილა-დელ-კაზალე

ვილა-დელ-კაზალე (; სიცილ. ) – ძველრომაული ვილა, აშენებული ახ. წ. საუკუნის პირველ მეოთხედში და მდებარეობს დაახლოებით 5 კმ-ზე ქალაქ პიაცა-არმერინადან სიცილიაში. ვილა იყო ცენტრალური ნაგებობა მსხვილი მამულისა და წარმოადგენდა ერთ-ერთ ყველაზე უფრო მდიდრულ შენობას მსგავსი სახის ნაგებობებს შორის. უპირველეს ყოვლისა, ცნობილია კარგად შენახული მოზაიკებით, რომლებითაც დამშვენებულია თითქმის ყველა ოთახი. ეს მოზაიკები წარმოადგენენ ძველრომაული ხელოვნების ერთ-ერთ უმდიდრეს კოლექციას.

1998 წელს შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
დოლომიტის ალპები

დოლომიტის ალპები — ქედი აღმოსავლეთ ალპებში, შედის სამხრეთი კირქვიანი ალპების სისტემაში. მასივი განლაგებულია იტალიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, შემდეგი პროვინციების ტერიტორიაზე: ბელუნო, ბოლცანო–სამხრეთ ტიროლი და ტრენტო. მასივი შემოსაზღვრულია მდინარეების დაბლობებით: იზარკო (ჩრდილო-დასავლეთი), პუსტერია (ჩრდილოეთი), პიავე (სამხრეთი და სამხრეთ-აღმოსავლეთი), ბრენტა (სამხრეთ-დასავლეთი) და ადიჯე (დასავლეთი). ქედი გადაჭიმულია დაახლოებით 150 კმ-ზე, უმაღლესი მწვერვალია — მარმოლადის მთა (3342 მეტრი).

2009 წელს დოლომიტის ალპები შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.
პიენცა

პიენცა — ქალაქი იტალიის პროვინცია სიენაში. მოსახლეობა შეადგენს 2 231 ადამიანს (2005).

 საუკუნეში ქალაქის ადგილზე მდებარეობდა სოფელი კორსინიანო, რომლის მკვიდრიც იყო პაპი პიუს , სიენის პიკოლომინების ოჯახიდან. მან უბრძანა ფლორენციელ არქიტექტორ ბერნარდო როსელინის გარდაექმნა სოფელი იდეალურ რენესანსულ ქალაქად, რაც განხორციელდა 1459 წლის შემდეგ. შენობებს შორის მნიშვნელოვანია – საკათედრო ტაძარი და მრავალრიცხოვანი დარბაზები (პიკოლომინი, ბორჯია, კომუნალე, გონზაგა). პიენცაში პირველად გამოყენებული ქალაქის დაგეგმარების რაციონალური სქემა შემდეგში არქიტექტორების მიერ გადატანილ იქნა ევროპის ბევრი სხვა ქალაქში. 1996 წელს, რენესანსული პიენცა იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში შეიტანა.
მაჯურო

მაჯურო — მარშალის კუნძულების დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქი. მოსახლეობა — 27 797 ადამიანი (2011 აღწერით). ქალაქი აგებულია ამავე სახელწოდების ატოლზე, რომელიც შედგება 64 მცირე კუნძულისაგან. მაჯუროს აქვს პორტი, სავაჭრო უბნები და საერთაშორისო აეროპორტი. მოსახლეობა ძირითადად ცხოვრობს დ-უ-დ-ის რაიონში (ჩამოთვლილი რაიონები ჩრდილოეთიდან სამხრეთით მდებარეობს): ულიგაში არის მთავარი ბიზნეს ცენტრი. აქ სულ უფრო ვითარდება ტურიზმი, ქვეყანაში არსებობს ამავე სახელწოდების უნივერსიტეტი, სკოლა და დაწყებითი სასწავლებელი. სახელმწიფო დაწესებულებები და სამთავრობო შენობები მდებარეობს დალაპის რაიონში, აქვეა რამდენიმე დიდი მაღაზიაც. ქალაქის მოსახლეობის ძირითადი ნაწილი ცხოვრობს დარიტის რაიონში, აქვე მდებარეობს მაჯურის საშუალო სკოლების უმრავლესობა. დასავლეთით ატოლზე მდებარეობს ლაურას დასახლებული უბანი, სადაც გადის დ-უ-დ-ის მთავარი მაგისტრალი. ლაურას ატოლზე მდებარეობს მაჯუროს უმაღლესი წერტილი.

ატოლის ფართობი შეადგენს 9,71 კმ²-ს, მაგრამ თუ ამ ტერიტორიას დავუმატებთ ქალაქის გარშემო არსებულ ლაგუნის ტერიტორიას, მაშინ მაჯუროს ფართობი იქნება 295 კმ². მაჯურო არის ქვეყნის მთავარი საექსპორტო ცენტრი, აქედან ხორციელდება მარშალის კუნძულების ერთ-ერთი მთავარი პროდუქციის ქოქოსის ზეთის ექსპორტი.

მაჯურო, ისევე როგორც სხვა ბევრი ატოლი, შედგება ძალიან ვიწრო მიწის ნაკვეთებისაგან. ეს ტერიტორიები ერთმანეთს ხიდების მეშვეობით უკავშირდება.

მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში მაჯურო იაპონელების ხელში იყო. 1944 წლის 30 იანვარს მარშალის კუნძულების დედაქალაქში ამერიკის შეერთებული შტატების შეიარაღებული ძალები შევიდა.

დაძმობილებული ქალაქები
გუამი, აშშ (1973)
კავაი, ნარა, იაპონია
ტაიბეი, ჩინეთის რესპუბლიკა (1999)
ჩამორო (ხალხი)

ჩამორო — მარიანას კუნძულების (დასავლეთ მიკრონეზია) ძირითადი მოსახლეობა (გუამის მკვიდრი მოსახლეობა). საუკუნეში თითქმის მთლიანად გაანადგურეს ესპანელმა კოლონიზატორებმა. მათი სახელის ეტიმოლოგია უცნობია. მათი სალაპარაკო (მალაიურ-პოლინეზიური ენების ერთ-ერთი ენა) ენა მიეკუთვნება ავსტრონეზიულ ჯგუფს, თუმცა მათი ლექსიკური მარაგის უმეტესობა შედგება ესპანური სიტყვებისაგან. მისდევენ მიწათმოქმედებას. მცირე გადარჩენილი ნაწილი შეერწყა ესპანელებსა და ესპანურ ჯარში მომუშავე ფილიპინელებსა და მექსიკელებს. ჩამოყალიბებულმა მეტისურმა ჯგუფმა შეინარჩუნა ძველი ენა. რელიგია კათოლიკობა. რაოდენობა 80 თასი ადამიანი, რომელთაგან 16 ათასი ცხოვრობს მიკრონეზიაში, მარიანას კუნძულებზე.
სიმფონიური მეტალი

სიმფონიური მეტალი — მძიმე მეტალის ქვეჟანრი, რომელშიც შერეულია მძიმე მეტალის ელემენტები სიმფონიურ ელემენტებთან, რომლებიც თავის მხრივ ნასესხებია მუსიკის სხვა ჟანრებიდან (კლასიკური მუსიკა, პროგრესული როკი). ხშირად მთავარ ვოკალისტად ოპერის სტილში მომღერალი მდედრობითი სქესის წარმომადგენელია, ხოლო ინსტუმენტალისტები, იმის მაგივრად რომ მხოლოდ ელექტრო გიტარების იმედად იყვნენ, იყენებენ აკუსტიკურ გიტარებსა და სხვადასხვა სახის კლავიშებიან საკრავებს.

სიმფონიური მეტალის შემსრულებელი ბევრი ჯგუფი თავიანთი სტილის ბაზისად იღებს მხოლოდ კლასიკურ მუსიკას, სხვები ირჩევენ თეატრალურ, უფრო ეპიკურ მიღწევებს ჟანრში, რომელიც მოიცავს ან ეყრდნობა კინო მუსიკას და ფილმების საუნდტრეკებს. ამის პოპულარული მაგალითია წარმატებული ფინური ჯგუფის შემოქმედება.
პალიკირი

პალიკირი — ქალაქი მიკრონეზიის ფედერაციული შტატებში, 1989 წლიდან მისი დედაქალაქი. ეს ტერიტორია სხვადასხვა სახელმწიფოს შემადგენლობაში შედიოდა, როგორც კოლონია. პალიკირი მდებარეობს შტატ პონპეიში.

ბუნებრივი პირობები
პალიკირი მდებარეობს დასავლეთ წყნარი ოკეანის ვულკანური წარმოშობის კუნძულ პონპეიზე, რომელიც გარშემორტყმულია მარჯნის რიფებით და წარმოქმნილია ბარიერული რიფი. პალიკირი მოქცეულია ეკვატორულ კლიმატურ სარტყელში, საშუალო წლიური ტემპერატურა შეადგენს 27 °, წელიწადში საშუალოდ 300 დღე წვიმიანია. წლიური ნალექების რაოდენობა შეადგენს 3000-4000 მმ-ს. ყველაზე მეტად ტენიანი თვეა აპრილი. პალიკირზე აგვისტოდან დეკემბრამდე გრძელდება ტაიფუნების სეზონი.

ეს ტერიტორია მდიდარია მცენარეული საფარით, ძირითადად აქ არის ტროპიკული ტყეები, ქოქოსის პალმები, პანდანუსები და მანგროს ტყეები.

ქალაქის განვითარების ისტორია
- საუკუნეებში მიკრონეზიის სახელმწიფოს ტერიტორია ეკუთვნოდა ესპანეთს, რომელმაც 1889 წელს მიყიდა კაროლინის კუნძულები გერმანიას. 1914 წელს მიკრონეზია (მათ შორის პალიკირიც) ოკუპირებულ იქნა იაპონიის ჯარის მიერ, ხოლო იმის შემდეგ, როდესაც კუნძულები დაიკავეს ამერიკელებმა, იმყოფებოდნენ აშშ-ის მმართველობის ქვეშ. 1986 წელს აშშ-ის მეურვეობა შეწყდა, ქვეყანამ მიიღო დამოუკიდებლობა. 1989 წელს პალიკირმა მიიღო მიკრონეზიის ფედერაციული შტატების დედაქალაქის სტატუსი, აქამდე ქვეყნის მთავარი ქალაქი იყო კოლონია.

დემოგრაფია
პალიკირზე ცხოვრობს 6647 ადამიანი. მოსახლეობის უმრავლესობას წარმოადგენს მიკრონეზიელები. ოფიციალური ენაა ინგლისური, თუმცა მოსახლეობის დიდი ნაწილი აგრეთვე საუბრობს ადგილობრივ ენებზე. აღმსარებლობის მიხედვით აქ მცხოვრებთა 50 % კათოლიკეა, 47 % პროტესტანტი.

კულტურული მნიშვნელობა
პალიკირის მოსახლეობის ტრადიციული კულტურა — საერთომიკრონეზიულია. მიკრონეზიის ფედერაციული შტატების დედაქალაქის გარეუბნებში დღემდე ჯერ კიდევ შეიძლება დავინახოთ სახლები ბოძების კონსტრუქციით კედლების გარეშე, რომელთა ფუნქციას ასრულებენ მიწამდე დაშვებული ორმაგი დაფერდების სახურავები, რომლებიც დაფარულია პალმის ფოთლებით. მაგრამ მაინც ასეულწლობით უცხოური ბატონობის შედეგად მიკრონეზიელების კულტურამ განიცადა მნიშვნელოვანი ცვლილებები. უკანასკნელ ათწლეულებში პალიკირის ხელისუფლება დიდ ყურადღებას უთმობს საშუალო პროფესიულ განათლებას. საერთო საგანმანათლებლო სკოლებთან ერთად, დედაქალაქში არსებობს მიკრონეზიული კოლეჯი (გაიხსნა 1972 წელს). კუნძულის ბიუჯეტის შემოსავლების საკმაოდ მნიშვნელოვანი ნაწილია ტურისტული ბიზნესი, ქალაქის პლაჟებს მანგროს ტყეებით აქვთ საუკეთესო პირობები დაივინგისთვის, სნორკელინგისთვის და სერფინგისთვის. პალიკირიდან 8 კილომეტრში მდებარეობს ქალაქი კოლონია, სადაც მდებარეობს საერთაშორისო აეროპორტი და ბევრი სასტუმრო და რესტორანი.
ვილდპრეტის ძირწითელა

ვილდპრეტის ძირწითელა — ბალახოვანი ორწლოვანი მცენარე ლაშქარასებრთა ოჯახისა. კუნძულ ტენერიფეს ენდემური მცენარეა, უმთავრესად ტეიდეს მთისა. იზრდება ტეიდეს მთის სუბალპურ ზონაში.

უძლებს −15˚ ყინვას. სიმაღლე 3 მ აღწევს. ღერო მედეგი, სწორმდგომი და შიშველია. აქვს მონაცისფრო-მომწვანო ფოთლები და მოვარდისფრო-მოწითალო ყვავილები . სახეობრივი სახელწოდება მიეცა შვეიცარიელი ბოტანიკოსის ჰერმან ვილდპრეტის (1834-1908) მიხედვით.
საიპანი

საიპანი — მარიანას კუნძულების სიდიდით მეორე კუნძული. საიპანი არის ჩრდილოეთ მარიანას უდიდესი კუნძული და დედაქალაქი.

გეოგრაფია
საიპანის კუნძულის სიგრძე შეადგენს 19 კილომეტრს, ხოლო სიგანე 9 კილომეტრს. საიპანიდან 200 კილომეტრში მდებარეობს კუნძული გუამი, ხოლო ევრაზიის მატერიკიდან დაშორებულია 2800 კილომეტრით. კუნძულის უმაღლესი წერტილია ვულკანი ტაპოჩაუ (474 მ). კუნძულზე სულ უფრო მეტად ვითარდება ტურიზმი.

კუნძული საიპანი წყნარი ოკეანის აღმოსავლეთით მარიანას არქიპელაგის სამხრეთ ნაწილში მდებარეობს. იგი შერეული ვულკანური და მარჯნისებური წარმოშობისაა. კუნძულის დასავლეთ ნაწილში განლაგებულია ქვიშიანი პლაჟები, ხოლო ნაპირთან მყოფი რიფები ქმნიან დიდ ლაგუნას. საიპანის აღმოსავლეთი ნაწილი კლდოვანია და შემოფარგლულია რიფით. იგი მარიანას ღარიის დასაწყისია. ფართობი შეადგენს 115,38 კმ²-ს.

კლიმატი
კლიმატი — ტენიანი და ტროპიკულია. ხშირია ტროპიკული ციკლონები.

ისტორია
ამ ტერიტორიაზე ადამიანები უძველესი დროიდან სახლობდნენ, ამას ადასტურებს არქეოლოგიური გათხრები. საუკუნეში აქ პირველი ევროპელები, ესპანელები მივიდნენ, რომლებმაც მთლიანად დაიმორჩილეს მარიანას არქიპელაგის კუნძულები. 1815 წელს საიპანზე კუნძულ სატავალიდან დიდი რაოდენობით გადმოსახლდნენ კაროლინელები, მაშინ როცა ადგილობრივი მოსახლეობის ჩამოროელების დიდი ნაწილი გადაასახლეს კუნძულ გუამზე.

1899 წლის 12 თებერვალს მარიანის კუნძულები ესპანეთმა მიყიდა გერმანიას, რის შედეგადაც ეს კუნძული გერმანიის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა. 1907 წელს გახდა გერმანიის ახალი გვინეის შემადგენელი ნაწილი.

პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში 1914 წლის 14 ოქტომბერს მარიანას კუნძულები იაპონიამ დაიკავა. ომის დასრულების შემდეგ საიპანი ერთა ლიგის სამანდატო ტერიტორია გახდა. იაპონიის მმართველობის პერიოდში აქ განვითარდა მეთევზეობა და შაქრის წარმოება. 1930 წელს ამ ტერიტორიაზე აღდგა იაპონიის გავლენა, მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში, 1941 წლისთვის იაპონიის იმპერიამ ამ ტერიტორიაზე სამხედროთა რიცხვი 30 000 ჯარისკაცამდე გაზარდა.

მეორე მსოფლიო ომის დროს 1944 წლის 15 ივნისს კუნძული დაიკავა ამერიკის შეერთებული შტატების შეიარაღებულმა ძალებმა. 1986 წლის 4 ნოემბერს ძალაში შევიდა საბოლოო შეთანხმება ჩრდილოეთ მარიანას კუნძულების აშშ-სთან პოლიტიკური კავშირის შესახებ, რომლის თანახმადაც ჩრდილოეთ მარიანას კუნძულები შევიდა აშშ-სთან თავისუფალ ასოციაციაში.

მოსახლეობა
კუნძულის მოსახლეობა შეადგენს — 48 220 ადამიანს (2010), ეს დაახლოებით მთელი ქვეყნის 90 %-ია. ძირითადი სასაუბრო ენა მოსახლეობაში არის ინგლისური, თუმცა ყოველდღიურ ცხოვრებაში იხმარება ადგილობრივი მოსახლეობის ჩამოროელების ენაც.

საიპანზე დიდი რაოდენობით ცხოვრობენ ადამიანები ჩინეთიდან, ბანგლადეშიდან, ფილიპინებიდან, ტაილანდიდან, ვიეტნამიდან და კამბოჯიდან.
შამონი

შამონი — საკურორტო ქალაქი მონბლანის მთის (4807მ) ძირში, სადაც პირველად ს-ში დასახლდნენ ერთ-ერთი საეკლესიო ორდენის ბერები. დღევანდელი შამონი მსოფლიო მნიშვნელობის კურორტი, ალპინიზმისა და სამთო - სათხილამურო სპორტის ცენტრია. იგი 1924 წელს ხამთრის ოლიმპიური თამაშების მასპინძელი იყო.ქალაქის ცენტრალურ მოედანზე დგას ალპების პირველი მკვლევრების ორას ბენედიქტ სოსუარისა (1740-1799) და ჟაკ ბალმას (1762-1834) ძეგლები. სოსუარი ალპინიზმის ფუძემდებლად ითვლება, ხოლო ბალმა მთაში გამყოლი იყო და მიშელ- გაბრიელ პაკარდთან ერთად პირველი ავიდა მონბლანზე.
მერიდა (ვენესუელა)

სანტიაგო-დე-ლოს-კაბალიეროს-დე-მერიდა — ქალაქი ვენესუელაში, ლიბერტადორის მუნიციპალიტეტის და მერიდის შტატის დედაქალაქი. უდიდესი ქალაქი ვენესუელის ანდებში. იგი დაარსდა 1558 წელს, როგორც ნუევ-გრანადის ნაწილი, თუმცა მალე შეუერთდა ვენესუელის საკაპიტანოს და ითამაშა სერიოზული როლი დამოუკიდებლობისთვის ომში.

მერიდაში ცხოვრობს 200 000 ადამიანი, ხოლო მეტროპოლიურ ტერიტორიაში — 350 000 ადამიანი. მერიდა არის დასავლეთ ვენესუელის ტურიზმისა და განათლების ცენტრი, ადგილი, სადაც განთავსებულია ცნობილი ანდების უნივერსიტეტი.

მერიდა მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 600 მეტრის სიმაღლეზე, მდინარე ჩამას ველზე. მდინარე მიედინება ქალაქის დასაწყისიდან მის ბოლომდე. ქალაქის უკანა ფონზე მოჩანს ვენესუელის უდიდესი მწვერვალი — ბოლივარის სახელობის პიკი.
ბახტიძეები

ბახტიძეები — გვარი, რომელიც გავრცელებულია ბაღდათის მუნიციპალიტეტის სოფელ საკრაულაში, აგრეთვე ქუთაისსა და ზესტაფონში. საქართველოში სულ ცხოვრობს 79 ბახტიძე, მათ შორის ქალაქ თბილისში 3, ქუთაისში — 1, ხოლო ზესტაფონში 23. გვარის წარმოშობის შესახებ ინფორმაცია არ მოიპოვება. სავარაუდოდ გვარი წარმოშობილი უნდა იყოს მეორე ქართული გვარი „ბახტაძედან“.
სამხრეთი ტარავა

სამხრეთი ტარავა — კირიბატის დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქი, რომელიც მდებარეობს ატოლ ტარავაზე. მოსახლეობა - 40 311 (2010 აღწერით). მოსახლეობის სიმჭიდროვე - 3184,14 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი — 15,76 კმ².

მუნიციპალიტეტები
სამხრეთი ტარავა შედგება ოთხი საქალაქო მუნიციპალიტეტისგან, რომლებშიც განლაგებულია სხვადასხვა საჯარო დაწესებულებები და მსხვილი საწარმოო ობიექტები, ესენია: ბეტიო , ბაირიკი , ბონრიკი , ბიკენიბეუ . (ისინი ყველა განლაგებულია იმავე დასახელების კუნძულებზე).

ბეტიო ყველაზე სამხრეთით მდებარე მუნიციპალიტეტია, აქ არის ქვეყნის მთავარი პორტი, ატოლის მთავარი ელექტროსადგური, რამდენიმე სახელმწიფო დაწესებულება, საზღვაო ინსტიტუტი და რამდენიმე კომერციული ცენტრი.

ბაირიკი მდებარეობს კუნძულ ბეტიოდან 3 კილომეტრში, აქ არის პრეზიდენტის სასახლე, პარლამეტის შენობა, სამთავრობო დაწესებულებები, კირიბატის სასამართლოს შენობა, ფოსტა, ქალაქის ბაზარი და ტელესაკომუნიკაციო დაწესებულებების ცენტრალური ოფისები.

ბონრიკიში მდებარეობს სამხრეთ ტარავაზე ყველაზე დიდი სასტუმრო (60 ადგილიანი), განათლების სამინისტრო, მასწავლებლების მოსამზადებელი ცენტრი , ეროვნული საავადმყოფო და სასწავლო დაწესებულებები.

ბიკენიბეუში, რომელიც ბონრიკიდან დაშორებულია 5-7 კმ-ში მდებარეობს ბონრიკის აეროპორტი, ბუნებრივი რესურსების სამინისტრო.

ბონრიკი და ბეტიო ერთმანეთთან შეერთებულია მრავალი დამბით.
ფერია დელ სოლი

ფერია დელ სოლ ( — მზის დღესასწაული) — კულტურის საერთაშორისო ფესტივალი, რომელიც ტარდება ყოველი წლის თებერვალში ვენესუელის ქალაქ მერიდაში. ფესტივალის პროგრამა შეიცავს ხარების ბრძოლას, გამოფენებს, კონცერტებს, აღლუმებს, სასპორტო შეჯიბრებსა და „მზის დედოფლის“ არჩევას .

ისტორია
ფესტივალეს ჩატარების აზრი გაჩნდა მაშინ, როდესაც ენთუზიასტთა ჯგუფმა გადაწყვიტა ხართა ბრძოლის არენის აშენება. ასეთი ბრძოლები ძალზედ პოპულარულები იყვნენ ვენესუელის სხვადასხვა ქალაქებში. ფესტივალი ტარდება 9 და 10 დეკემბერს.

1968 წელს ფესტივალი არ ჩატარდა, თუმცა 13 აპრილს ჩაატარეს ხართა ბრძოლა.
ალან ლი

ალან ლი (; დ. 20 აგვისტო, 1974) — ინგლისელი მხატვარი-ილუსტრატორი, ფილმების მხატვარი. იგი სწავლობდა ილინგის სამხატვრო სკოლაში.

ალან ლი უფრო მეტად ცნობილია, როგორც ჯ. რ. რ. ტოლკინის წიგნების ილუსტრატორი და ფილმის ბეჭდების მბრძანებელი ერთ-ერთი დამდგმელი მხატვარი. იგი ასევე ავტორია არაერთი ილუსტრაციის მითოლოგიური ჟანრის ნაწარმოებებისათვის.

ჯილდოები
კარნეგის მედალი, ჩესლის ჯილდო, კეიტ გრინევეის სახელობის მედალი, „ოსკარი“ ფილმის საუკეთესო მხატვრობისათვის.
პოპ-როკი

პოპ-როკი — როკ-მუსიკის ჟანრი, რომელიც წარმოიშვა 1960-იან წლებში. მთავარი გავლენა მის წარმოშობაზე იქონია პოპ და როკ მუსიკის შერევამ.

ჟანრს ყველა თავისებურად ახასიათებს. ბევრი თვლის, რომ ეს არის უბრალოდ როკ-მუსიკის ნაზი ფორმა. პოპ-როკად ითვლება ბევრი მუსიკოსის შემოქმედება, ელტონ ჯონიდან - ჯგუფ 5-ამდე.
იარენი

იარენი — ნაურუს რაიონი და დე-ფაქტო დედაქალაქი. ფართობი — 1,50 კმ², 2005 წლის აღწერის მონაცემებით ამ ტერიტორიაზე ცხოვრობს 820 ადამიანი. იარენის ჩრდილოეთით მდებარეობს ბუადას, აღმოსავლეთით — მენენგის, ხოლო დასავლეთით — ბოეს რაიონები.

მდებარეობა და მახასიათებლები
იარენი მდებარეობს კუნძულის სამხრეთ ნაწილში , ვულკანური კონუსის მწვერვალზე წარმოშობილ მარჯნის ატოლზე.

კლიმატი ეკვატორული, ცხელი და ტენიანია. საშუალო თვიური ტემპერატურა შეადგენს დაახლოებით 28 °-ს. ატმოსფერული ნალექები წელიწადში შეადგენს დაახლოებით 2000 მმ-ს. არცთუ იშვიათია გვალვები, ზოგჯერ კი წელიწადში 4500 მმ-მდე ნალექი მოდის. ყველაზე ტენიანი სეზონი გრძელდება ნოემბრიდან თებერვლის ჩათვლით, როდესაც ჭარბობს დასავლეთის მუსონები.

ბუნებრივი მცენარეულობა წარმოდგენილია ქოქოსის პალმით, პანდანუსით, ფიკუსით, დაფნით და სხვა ფოთლოვანი ხეებით. ასევე გავრცელებულია სხვადასხვა ბუჩქი. ნაურუს ცხოველთა სამყარო ღარიბია. ძუძუმწოვრებიდან აქ ბინადრობს მხოლოდ ვირთაგვა, ქვეწარმავლებიდან — ხვლიკი. ბევრია ფრინველი და მწერი.

ქალაქის განვითარების ისტორია
იარენის რაიონის ტერიტორიაზე პირველი ევროპული დასახლება გაჩნდა საუკუნის 1830-იან წლებში. 1888 წელს იარენი შევიდა გერმანიის პროტექტორატის, მარშალის კუნძულების შემადგენლობაში, ხოლო 1914 წლიდან იმყოფებოდა დიდი ბრიტანეთის, ავსტრალიის და ახალი ზელანდიის ერთობლივ მმართველობაში. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში, 1942—1945 წლებში, რაიონი იაპონიის ჯარმა დაიკავა. 1968 წელს ნაურუმ მიიღო დამოუკიდებლობა, მაგრამ იარენი არ გამოცხადდა ქვეყნის ოფიციალურ დედაქალაქად. მენენგის რაიონთან ერთად, სადაც მდებარეობს პრეზიდენტის რეზიდენცია, ის გახდა მხოლოდ ნაურუს ადმინისტრაციული ცენტრი.

ხელისუფლება და ადმინისტრაციული შენობები
ამ ტერიტორიაზე მდებარეობს შემდეგი მნიშვნელოვანი ობიექტები:
პარლამენტის შენობა
ადმინისტრაციული ოფისები
პოლიციის განყოფილება
ნაურუს საერთაშორისო აეროპორტი და საჰაერო ტერმინალი

იარენი (და ზოგჯერ აივოც) ჩვეულებრივ მოიხსენიება, როგორც ნაურუს დედაქალაქი, თუმცა ეს ინფორმაცია მცდარია; რესპუბლიკას ამჟამად არ აქვს დედაქალაქი. იარენი დადგენილია გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის მიერ, როგორც „მთავარი რაიონი“.

მოსახლეობა, ენა, რელიგია
2011 წლის აღწერის მონაცემებით, იარენის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 747 ადამიანს. რაიონის მოსახლეობას შორის ჭარბობენ ნაურუელები, მიკრონეზიელი ხალხის ჯგუფის წარმომადგენლები. მათი წილი ქალაქის მთელი მოსახლეობის დაახლოებით 90 %-ია. გარდა ამისა, იარენში ცხოვრობს ოკეანეთის სხვა კუნძულების მოსახლეობის დაახლოებით 5 %, ასევე — ჩინელების 3 %, დანარჩენი მოსახლეობა ევროპელია. ოფიციალური ენებია ნაურუული და ინგლისური. მორწმუნეებს შორის 60 %-ზე მეტი პროტესტანტია, დანარჩენი — კათოლიკე.

კულტურა
ქალაქის ერთადერთი ღირსშესანიშნაობა იაპონური შეიარაღების ორი მუზეუმია და მეორე მსოფლიო ომის დროინდელი მრავალრიცხოვანი ბუნკერები და კაპონირები. კუნძული ყველა მხრიდან გარშემორტყმულია ჩაძირული თვითმფრინავებითა და გემებით. ქალაქს აქვს საერთაშორისო აეროპორტი, ღირსშესანიშნაობათა რიცხვს აგრეთვე შეიძლება მივაკუთვნოთ პატარა მიწისქვეშა ტბა მოკუა-ველი.