მეტრული სიგანე

მეტრული სიგანე, 1000 მმ — ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზების ლიანდაგის სიგანე. მანძილი რელსის თავის მუშა წახნაგებს შორის შეადგენს 1 მეტრს ან 1000 მილიმეტრს.

2000 წლის მონაცემებით, მეტრული სიგანე მსოფლიოში მეოთხე ადგილს იკავებს ლიანდაგის სიგრძის მიხედვით, საერთო ჯამში 2000 წლის მდგომარეობით დედამიწაზე დაგებული იყო ამ სიგანის 95 ათასი კილომეტრი რკინიგზის ლიანდაგი.

გამოყენების სფერო
რკინიგზებზე პირველად მეტრული სიგანე გამოჩნდა საფრანგეთში, ბელგიაში და მომავალი ერთიანი გერმანიის ქალაქებში. ევროპაში მეტრული სიგანე საკმაოდ მალე, ლამის მთლიანად, შეავიწროვა და შეცვალა სტანდარტულმა 1435 მმ-ანმა ლიანდაგის სიგანემ, მაგრამ ყოფილ ევროპულ კოლონიებში მეტრული სიგანის რკინიგზები აგრძელებენ ტვირთის გადაზიდვების მნიშვნელოვანი წილის შესრულებას.

მეტრული სიგანე განსხვავდება თავისი უნივერსალურობებით და უპირატესობებით.
უფრო ფართელიანდაგიანი სიგანის რკინიგზებთან შედარებით:
მეტრული სიგანის ლიანდაგების მშენებლობა და მომსახურება არცთუ ისე ხარჯიანია,
მოსახვევებში აქვთ ნაკლები სიდიდის რადიუსები, ამიტომ შვეიცარიაში მეტრული სიგანე გამოიყენება უფრო დაკლაკნილ სამთო რკინიგზებზე, მათ შორის კბილებიან რკინიგზებზე.
უფრო ვიწროლიანდაგიანი სიგანის რკინიგზებთან შედარებით:
მეტრული სიგანე გამოიყენება გაცილებით დიდი მოცულობის ტვირთის გადასაზიდად,
უფრო ჩქაროსნული საერთო სარგებლობის მაგისტრალური რკინიგზებისათვის, მაგალითად: ტაილანდში ყველა რკინიგზა მხოლოდ მეტრულ სიგანეზეა შეკერილი.

თამამედროვე ევროპაში მეტრული სიგანე ძირითადად გამოიყენება საგარეუბნო და ადგილობრივი დანიშნულების რკინიგზებზე, რომლებსაც ხშირად აქვთ საქალაქთაშორისო ტრამვაის ხასიათი. ასევე გავრცელებულია მეტრული სიგანის ტრამვაის სისტემები, განსაკუთრებით ძველი ქალაქების ვიწრო ქუჩებში. ასეთი სისტემები საკმაოდ ბევრია გერმანიაში. არსებობენ ქვეყნები, სადაც აღარ დარჩა მეტრული სიგანის მაგისტრალური რკინიგზები, მაგრამ არსებობენ ტრამვაის სისტემები, რომლებიც იყენებენ ლიანდაგის ამ სიგანეს, მაგალითად ბელგია. ფინეთში ჰელსინკის ტრამვაის ასევე აქვს 1000 მმ-ანი ლიანდაგის სიგანე.

მეტრული სიგანის ლიანდაგი აქვთ ბილბაოს, ვალენსიის და პალმა-დე-მალიორკის მეტროპოლიტენებს.

რუსეთის იმპერიაში რიაზან-ურალის რკინიგზაზე თავდაპირველად მეტრულ სიგანეზე იყო შეკერილი ლიანდაგი პოკროვსკიდან ერშოვამდე და ურბახიდან ალექსანდროვ გაიმდე კრასნი კუტის გავლით. მოგვიანებით ეს ლიანდაგები გადაიკერა ნორმალურ ლიანდაგის სიგანეზე: პოკროვსკიდან ურბახამდე და კრასნი კუტამდე 1909 წლამდე (მაშინ მოძრაობა გაიხსნა ასტრახანის მიმართულებით), ხოლო მოგვიანებით გადაიკერა ლიანდაგები ერშოვისკენ და კრასნი კუტიდან ალექსანდროვ გაიმდე. ერშოვში ჯერ კიდევ შენარჩუნებულია ცალკეული ნაგებობები, რომლებიც აშენებული იყო ისეთი შპლებისაგან, რომელთა კვალიც უკავშირდება ძველ ლიანდაგის სიგანეს – 1000 მმ-ს. სანქტ-პეტერბურგში 1895 წლიდან 1910 წლის ჩათვლით, ზამთარში, მდინარე ნევის ყინულზე ეფექტურად მუშაობდა „სანქტ-პეტერბურგის ყინულის ტრამვაი“, რომლის ლიანდაგის სიგანე იყო 1000 მმ.

საბჭოთა კავშირის მეტრული სიგანე, ძირითადად წარმოდგენილი იყო ბევრი ქალაქის ტრამვაის ქსელებით, მაგრამ მხოლოდ 1930-იან — 1940-იან წლებამდე (ფართე ლიანდაგის სიგანეზე გადაკერვამდე, ან ლიკვიდაციამდე). საბჭოთა კავშირის ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზების აბსოლუტურ უმრავლესობას ქონდა უფრო მცირე ლიანდაგის სიგანე — 750 მმ. გამონაკლისი იყო მცირერიცხოვანი მაღაროს ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზები. დღეისათვის (2025 წელი) პოსტსაბჭოთა სივრცეში შენარჩუნებულია მეტრული სიგანის ტრამვაის სისტემები კალინინგრადში, პიატიგორსკში, ევპატორიაში, ვინიცაში, ჟიტომირში, ლვივში და ლიეპაიაში. ადრე ტრამვაი მეტრულ სიგანეზე ასევე არსებობდა სტარაია-რუსაში, ფსკოვში, ვიბორგში, ვლადივოსტოკში, კრასნოდარში, სიმფეროპოლში, სევასტოპოლში და ტაშკენტში (1968 წლის 11 სექტემბრამდე).

რუსეთში ერთადერთი 1000 მმ-ანი ლიანდაგის სიგანის რკინიგზა, რომელიც არ არის ტრამვაი, ეკუთვნის კომბინატ „მაგნეზიტს“ და მდებარეობს ჩელიაბინსკის ოლქის ქალაქ სატკის შემოგარენში. ეს რკინიგზა ასრულებს მხოლოდ სატვირთო გადაზიდვებს.

სხვა ქვეყნებში
მეტრული სიგანე გამოიყენება მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში, ყველა კონტინენტზე, ჩრდილოეთ ამერიკის, ავსტრალიის და ოკეანეთის გარდა. თუ მხედველობაში ავიღებთ რკინიგზის ლიანდაგების მთლიან სიგრძეს მეტრული სიგანის ლიანდაგების ლიდერთა ათეულში შედიან შემდეგი ქვეყნები:
ბრაზილია (23 785 კმ),
ინდოეთი (14 406 კმ),
არგენტინა (7922 კმ),
ტაილანდი (4071 კმ),
მიანმარი (3955 კმ),
ჩილე (3754 კმ),
ბოლივია (3519 კმ),
ტანზანია (2721 კმ),
ვიეტნამი (2169 კმ),
კენია (2778 კმ).

ევროპაში მეტრული სიგანის გავრცელების მიხედვით ლიდერობენ:
ესპანეთი (1928 კმ, , ),
შვეიცარია (1339 კმ, მაგალითად ბერნის რკინიდზა),
საბერძნეთი (961 კმ).

შენიშვნა: სტატისტიკა ცსს-ს მსოფლიო მონაცემთა წიგნი მონაცემების შესახებ აღებულია 2005 წლის მდგომარეობით. ამ სტატისტიკაში არ არის შესული ტრამვაის, ფუნიკულიორების და სხვ. სიგრძეები

 — ერთიან რკინიგზების ქსელში გვინეის, კოტ-დ’ივუარის, ბურკინა-ფასოს, მალის, სენეგალის, ტოგოს და ბენინის ჯერ-ჯერობით ერთმანეთთან არასაკმარისად დაკავშირებული რკინიგზების ჩართვის პროექტი. ამ ქვეყნების რკინიგზებს აქვთ ერთიანი ლიანდაგის სიგანე – 1000 მმ. მეორე ეტაპზე, მეტრული სიგანის საერთო ქსელიდან უნდა დაიგოს განშტოებები (ჯერ-ჯერობით რკინიგზის და ზღვაზე გასასვლელის არმქონე) ნიგერთან და ჩადთან, სადაც შეუერთდება კამერუნის ასეთივე მეტრული სიგანის ლიანდაგებს. შემდეგ, უკვე საკმაოდ ხშირქსელიანი მეტრული სიგანის რკინიგზის ხაზებთან, სასარგებლო იქნება მეზობელი ქვეყნების – ნიგერიის, განის და სხვა ქვეყნების რკინიგზებთან მიერთება, რომელთაც სხვა ლიანდაგის სიგანის რკინიგზები გააჩნიათ.