iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
შოღაკათის ეკლესია

შოღაკათის ეკლესია (; ნიშნავს „სინათლის წვეთს“) — ეკლესია სომხეთში, ვაღარშაპატში, არმავირის პროვინციაში. აიგო 1694 წელს პრინც აღამალ სოროტეცის მიერ კათოლიკოს ნაჰაბედ -ის დროს.

ისტორია
ტაძარი აგებულია წმინდა ადგილზე, სადაც წმინდა გაიანესა და რიფსიმეს მიმდევარი უცნობი მონაზვნების ჯგუფი აწამეს სომხეთის ქრისტიანულ ქვეყნად გარდაქმნის პერიოდში, 301 წელს. საუკუნის სომეხი ისტორიკოსი აგათანგელოსი წერს, რომ ახალგაზრდა და ლამაზი რიფსიმე, რომელიც ამ დროს ქრისტიანი მონაზონი იყო რომში, ძალით დააქორწინეს რომის იმპერატორ დიოკლეტიანეზე. იგი წინამძღვარ გაიანესა და სხვა მონაზვნებთან ერთად ტირან იმპერატორს სომხეთში გაექცა. სომხეთის წარმართმა მეფე თრდატმა დიოკლეტიანესაგან წერილი მიიღო, სადაც იმპერატორი რიფსიმეს სილამაზეს აღწერდა. თრდატმა აღმოაჩინა მონაზვნების სამალავი და შეუყვარდა რიფსიმე, მოგვიანებით კი გაიანე. მისი გრძნობების უარყოფის შემდეგ რიფსიმე და გაიანე ცალ-ცალკე აწამეს მათი სახელობის ეკლესიების ადგილას. დანარჩენი 38 მონაზონი შოღაკათის ეკლესიის ადგილას აწამეს. ტაძრის სახელი სინათლის იმ სხივს აღნიშნავს, რომელიც მონაზონთა მარტვილობისას გამოჩნდა. მოგვიანებით მეფე თრდატმა ქრისტიანობა მიიღო და ის ქვეყნის ოფიციალურ რელიგიად გამოაცხადა.

არქიტექტურა
ადრეული ნაგებობები
შოღაკეთის ეკლესიის ადგილას იდგა ან საუკუნის ტაძარი, რომელიც არ შემორჩენილა. ითვლება, რომ დღევანდელი ეკლესია უფრო ადრეული ეკლესიის ფუნდამენტზე დგას (სხვა წყაროების მიხედვით, ტაძარი შესაძლოა აგებული იყოს საუკუნის ეკლესიის საფუძველზე). ეკლესიის სამხრეთ-დასავლეთ ბოლოში გათხრებმა გამოავლინა ერთპალატიანი ეკლესიის ნაშთები, რომელიც საფეხურებრივ პლატფორმაზე იყო აგებული. იგი საუკუნის მემორიალურ სამლოცველოდაა მიჩნეული. სამხრეთ კედელთან პატარა, ნახევარწრიული აფსიდა. მიიჩნევა, რომ ის სამხრეთი პორტიკის ფუნქციას ასრულებდა. კედლების საფუძველი - საუკუნეების სომხური ეკლესიების მსგავსად ხასიათდება. სამლოცველოს ორი პორტალიდან ერთი სამხრეთით, მეორე კი დასავლეთით იყო განთავსებული.

შოღაკათის ეკლესია
შოღაკათი გუმბათოვანი, ერთნავიანი ბაზილიკაა ნახევარწრიული აფსიდით აღმოსავლეთ ბოლოში, რომლის ორივე მხარეს ვიწრო სამლოცველოა განთავსებული. აფსიდის გარკვეული ნაწილები შესაძლებელია საუკუნით დათარიღდეს. ეკლესიის დასავლეთ ბოლოს ეკვრის ტაძრის თანადროული ღია, თაღოვანი გალერეა. გალერეაში მოხვედრა შესაძლებელია წინა ფასადზე არსებული დიდი, თაღოვანი შესასვლელით, რომლის პირდაპირაც ტაძრის მთავარი პორტალი მდებარეობს. დასავლეთ ფასადზე, თაღის ორივე მხარეს, ისევე, როგორც სამხრეთ და ჩრდილოეთ ფასადებზე ღია თაღოვანი ფანჯრებია განთავსებული.

გალერეა
გაელ ანდონიანი

გაელ ანდონიანი (; დ. 7 თებერვალი, 1995, მარსელი, საფრანგეთი) — სომეხი ფეხბურთელი, რომელიც თამაშობს საფრანგეთის ლიგა 1-ში, მარსელის ოლიმპიკის შემადგენლობაში. ასევე, სომხეთის ეროვნულ ნაკრებში. არის ცენტრალური მცველი.

გაელ ანდონიანი დაიბადა 1995 წლის 7 თებერვალს, საფრანგეთის ქალაქ მარსელში. 2004 წლიდან ის ირიცხება მარსელის „ოლიმპიკის“ აკადემიაში. 2012 წლიდან ირიცხება „ოლიმპიკის“ ძირითადი გუნდის შემადგენლობაში, მაგრამ მხოლოდ ერთი მატჩი აქვს ჩატარებული და ძირითადად მის მეორე გუნდში თამაშობს. „ოლიმპიკის“ ძირითად გუნდში გაელმა ითამაშა 2014 წლის 2 ნოემბერს, ლანსის წინააღმდეგ.

არსებობდა საკითხი, თუ რომელ ნაკრებში ითამაშებდა გაელი. 2011 წელს მან ორი ამხანაგური მატჩი ითამაშა საფრანგეთის 16 წლამდელთა ნაკრებში. ამ საკითხს წერტილი დაესვა 2015 წლის 26 თებერვალს, როცა სომხეთის ფეხბურთის ფედერაციის პრეზიდენტმა რუბენ ჰაირაპეტიანმა განაცხადა, რომ 21 მარტს გაელ ანდონიანი ჩავიდოდა ერევანში, რათა ეთამაშა სომხეთის ნაკრების შემადგენლობაში. რვა დღის შემდეგ გაელმა ითამაშა ალბანეთის ნაკრების წინააღმდეგ, ევროპის ჩემპიონატის შესარჩევ მატჩში 90 წუთის განმავლობაში.
ვასპურაკანი

ვასპურაკანი (, ძვ. ) — სომხეთის ისტორიული პროვინცია, რომელიც შედიოდა დიდი სომხეთის შემადგენლობაში. მოიცავდა 35 კანტონას და მისი ფართობი შეადგენდა 40,870 კმ²-ს. ის ფართობითაც და კანტონების რაოდენობითაც უდიდესი იყო დიდი სომხეთის ტერიტორიაზე. ვასპურაკანის პროვინციის ცენტრი იყო ვანი.

დღეს ვასპურაკანის პროვინციის რაღაც ნაწილი მდებარეობს თანამედროვე თურქეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, ხოლო დანარჩენი არის თანამედროვე ირანის ტერიტორიაზე.

ძვ წ. საუკუნიდან ვასპურაკანი იყო ურარტუს ნაწილი. ძვ. წ. საუკუნეში ის შევიდა სომხეთის სატრაპიას შემადგენლობაში. შემდგომ, ის გადავიდა არშაკიდების დინასტიის ხელში და შევიდა დიდი სომხეთის შემადგენლობაში. 387 წელს იგი შედის სპარსეთის სომხეთის შემადგენლობაში. საუკუნეში სპარსელებმა მასზე კონტროლი დაკარგეს, ვასპურაკანში მრავალი აჯანყება მოხდა. 885 წელს იგი გადავიდა სომხეთის სამეფოს შემადგენლობაში. სომხები იძულებულნი გახდნენ, რომ ვასპურაკანი დაეთმოთ ბიზანტიის იმპერიისათვის, რის შემდეგაც იგი დაპყრობილ იქნა თურქ-სელჩუკების მიერ. ამის შემდეგ, ის იყო მონღოლეთის იმპერიის, სეფიანთა იმპერიისა და ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში.
ჰამო საჰიანი

ჰამო საჰიანი ( (ჰამაიკ საჰაკის ძე გრიგორიანის ფსევდონიმი) (დ.14 აპრილი, 1914, ლორი, სიუნიქი — გ. 17 ივლისი, 1993, ერევანი) — სომეხი პოეტი და თარჯიმანი.

ბიოგრაფია
მან დაამთავრა ბაქვის პედაგოგიური ინსტიტუტი 1939 წელს. 1941 წელს, იგი დაბრუნდა ერევანში, მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში კი — მსახურობდა საზღვაო ფლოტში. საჰიანი მუშაობდა გაზეთ „ავანგარდსა და ვოზნიში“. მისი პირველი პოემების კოლექცია გამოქვეყნდა 1946 წელს. მას მიენიჭა სომხეთის სახელმწიფო პრემია წიგნისათვის „სეზამ ბაცვირ“ (1972). ჰამო საჰიანი გარდაიცვალა 1993 წლის 17 ივლისს ერევანში. იგი დაკრძალულია კომიტასის პანთეონში
ვაჰაგნ დავთიანი

ვაჰაგნ დავთიანი ( დ. 15 აგვისტო, 1922, არაბკირი, თურქეთი — გ. 21 თებერვალი, 1996, ერევანი) — სომეხი მწერალი.

ბიოგრაფია
იგი აღიარებულია, როგორც კულტურის გამავრცელებელი (1970) და რედაქტორი. მან გადათარგმნა ალექსანდრე პუშკინის, სერგეი ესენინის, შანდორ პეტეფის, ალექსანდრე ბლოკის და სხვათა ნამუშევრები. მისი ნამუშევრების მთავარი თემა სამშობლო, ადამიანი და მისი ემოციები იყო.

გარდაცვალება
ვაჰაგნ დავთიანი გარდაიცვალა 1996 წლის 21 თებერვალს ერევანში, სომხეთში. დაკრძალულია ერევნის ცენტრში მდებარე კომიტასის პანთეონში.

ნამუშევრები
მისი ნამუშევრები 1935 წლის შემდეგ დაიბეჭდა. მისი პოემათა კოლექცია „პირველი სიყვარული“ და „მსოფლიოს დილა“ არის გერმანია-საბჭოთა კავშირის ომის მონაწილეებისადმი გამოხატული ემოცია. პოემა „გზა გულის გასწვრივ“, ჰუნან ავეტისიანს მიეძღვნა.
უილიამ კემპბელი

უილიამ სესილ კემპბელი (; დ. 28 ივნისი, 1930, რამელტონი, ირლანდიის თავისუფალი სახელმწიფო) — ირლანდიური წარმოშობის ამერიკელი მეცნიერ-ბიოქიმიკოსი, მეცნიერებათა დოქტორი (1957, უისკონსინის უნივერსიტეტი მადისონში), დრიუს უნივერსიტეტის პროფესორი. 2015 წელს გაიყო ნობელის პრემია ფიზიოლოგიისა და მედიცინის დარგში სატოსი ომურასა და ტუ იუიუსთან ერთად. მათ შეძლეს ავერმეკტინების საფუძველზე წამლების ახალი კლასის გახსნა — სოკოების ცხოველქმედობის პროდუქტები, რამაც ინვაზიების უფრო ეფექტურად მკურნალობას ხელი შეუწყო, რომლებსაც პარაზიტული ჭიები იწვევენ (კერძოდ ონქოცერკოზი და ელეფანტიაზი).

1952 წელს დაამთავრა ტრინიტი-კოლეჯი და სწავლის გასაგრძელებლად აშშ-ში გადავიდა. 1957 წელს დაიცვა ფილოსოფიის დოქტორის დისერტაცია უისკონსინის უნივერსიტეტში მადისონში.

ჯილდოები
ნობელის პრემია ფიზიოლოგიის ან მედიცინის დარგში (2015) — გაიყო სატოსი ომურასა და ტუ იუიუსთან ერთად.
ოლეგ იესაიანი

ოლეგ იესაიანი (; დ. 12 ნოემბერი, 1946) — სომეხი პოლიტიკოსი და დიპლომატი. ამჟამად უკავია რუსეთის ფედერაციაში სომხეთის რესპუბლიკის ელჩის თანამდებობა. მან რწმუნებათა სიგელი რუსეთის პრეზიდენტ დიმიტრი მედვედევს 2010 წლის 5 თებერვალს გადასცა.

იესაიანი მთიანი ყარაბაღის თვითგამოცხადებული რესპუბლიკის ყოფილი პრემიერ-მინისტრი და მთიანი ყარაბაღის ეროვნული კრების ყოფილი სპიკერია. აგრეთვე სომხეთის ფასიანი ქაღალდების კომისიის თავმჯდომარე და სომხეთის ელჩი ბელარუსში.
გრანიტ ჯაკა

გრანიტ ჯაკა (; დ. 27 სექტემბერი, 1992, ბაზელი) — შვეიცარიელი ფეხბურთელი, ინგლისის პრემიერლიგის კლუბ „სანდერლენდისა“ და შვეიცარიის ეროვნული ნაკრების ნახევარმცველი. მონაწილეობა მიიღო 2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე.

ტიტულები
ბაზელი

შვეიცარიის სუპერლიგა (2): 2010-11, 2011-12
შვეიცარიის თასი (1): 2011-12

არსენალი

ინგლისის ასოციაციის თასი (2): 2016-17, 2019-20
ინგლისის სუპერთასი (2): 2017, 2020
უეფა-ს ევროპა ლიგა მეორე ადგილი: 2018-19

ლევერკუზენი

ბუნდესლიგა (1): 2023-24
გერმანიის თასი (1): 2023-24
გერმანიის სუპერთასი (1): 2024
უეფა-ს ევროპა ლიგა მეორე ადგილი: 2023-24

ინდივიდუალური
წლის საუკეთესო შვეიცარელი ფეხბურთელი: 2017, 2022, 2023
ოქროს ბურთი: მე-16 ადგილი (2024)
სომხეთის კლიმატი

სომხეთის კლიმატი ძალიან მრავალფეროვანია. ეს განპირობებულია გეოგრაფიული მდებარეობითა და სიმაღლეების დიდი მერყეობით.

ვაკეებზე საშუალო ტემპერატურა იანვარში −5°, ხოლო ივლისში +25°-ია; მთაში −12° და +16° შესაბამისად. ნალექების ყველაზე მცირე რაოდენობა არარატის ვაკეზეა — 200—250 მმ წელიწადში, საშუალო მთაში — 500 მმ, ხოლო მაღალ მთაში — 700—900 მმ. ნალექების ყველაზე ჭარბი რაოდენობა ფისირდება ლორესა და სიუნიქის პროვინციებში, რომელიც უმეტესწილად ტყითაა დაფარული. სომხეთის სამხრეთ ნაწილში ერთ-ერთი ყველაზე წვიმიანი დასახლებული პუნტია ვერინ-ხოტანანი, სადაც ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 805 მმ-ს აღემატება, ჩრდილოეთში - ფიოლეტოვო და ტაშირი — 700 მმ-ზე მეტი.

მიუხედავად იმისა, რომ სომხეთი სუბტროპიკულ განედზე მდებარეობს, სუბტროპიკული კლიმატი მხოლოდ ქვეყნის სამხრეთ (მეღრი) და სამხრეთ-აღმოსავლეთ (ნოემბერიანი) ნაწილებში აღინიშნება. დანარჩენ რაიონებში კლიმატი კონტინენტური (ზაფხული ცხელი, ხოლო ზამთარი ცივი) და ზომიერია (ზომიერი ზამთარი და ზაფხული).

კლიმატური სარტყლები
სომხეთში კლიმატური სარტყლები ვერტიკალურადაა განლაგებული, აქ ერთდროულად გაბატონებულია 3 კლიმატური სარტყელი და 6 კლიმატური ზონა. ქვემოთ ჩამოთვლილია სომხეთის კლიმატური ზონები და მათი გავრცელების არეალები.

არარატის ვაკესა და ერევნის რაიონში კლიმატი მშრალი და კონტინენტურია ცხელი ზაფხულით, ცივი ზამთრითა და ნალეების მცირე რაოდენობით (350 მმ წელიწადში).

არარატის ვაკის ჩრდილოეთიდან და აღმოსავლეთიდან მოსაზღვრე დაბალ მთაში, კლიმატი ზომიერია მშრალი თბილი ზაფხულითა (ივლისის საშუალო ტემპერატურა — 20°) და ცივი ზამთრით (იანვრის საშუალო ტემპერატურა — −7°), ჭარბი ნალექით (640 მმ-მდე წელიწადში).

ქვეყნის ცენტრალური ნაწილის საშუალო მთაში, 1500—1800 მეტრის სიმაღლეზე, კლიმატი ზომიერია, თბილი ზაფხულითა (ივლისის საშუალო ტემპერატურა — 18-20°) და ცივი ზამთრით (იანვრის საშუალო ტემპერატურა — −10°) ჭარბი თოვლით; ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 760 მმ-ია.

ქვეყნის ჩრდილოეთი და სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილის საშუალო მთაში, კლიმატი ზომიერად-თბილი და ტენიანია (იანვრის საშუალო ტემპერატურა — −4-0°, ხოლო ივლისის — +18-19°-ია, ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 600—700 მმ-ს შეადგენს).

სომხეთის უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთსა (მეღრი) და ჩრდილო-აღმოსავლეთში (ნოემბერიანი), 1500 მეტრზე დაბალ სიმაღლეზე, კლიმატი მშრალი სუბტროპიკულია ხანგრძლივი და ცხელი ზაფხულითა (ივლისის საშუალო ტემპერატურა — 24°) და რბილი უთოვლო ზამთრით (იანვრის საშუალო ტემპერატურა — 0°). ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 300—400 მმ-ს შეადგენს.

1800-3000 მეტრ სიმაღლეზე კლიმატი ზომიერად ცივი და ტენიანია (იანვრის საშუალო ტემპერატურა — −12°, ივლისის — +10°, ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა — 800—900 მმ).

მახასიათებლები
სომხური მუსიკა

სომხური მუსიკა — სომხური კულტურის ერთ-ერთი განუყოფელი ნაწილი. სომხური მუსიკას მრავალსაუკუნოვანი ისტორია აქვს. ჯერ კიდევ უძველეს დროში ჩამოყალიბდა სომხური მუსიკალური ხელოვნების ძირითადი მიმართულებები — საგლეხო, საკულტო; ჰუსანების მუსიკალური ხელოვნება. ქრისტიანობის მიღების შემდეგ განვითარებას იწვევს სასულიერო მუსიკა (სომხური ლიტურგია). - სს.-ში სომხებმა შექმნეს სანოტო დამწერლობის ორიგინალური სისტემა, ე. წ. ხაზები, რომელიც დღემდე გაუშიფრავია. შუა საუკუნეებში კვლავ ვითარდება სომხური საეკლესიო (ფსალმუნები, შარაკანები) და ხალხური მუსიკა (შრომის, საწესჩვეულებო, სატრფიალო სიმღერები). - საუკუნეების მიჯნაზე აღმოცენდა სომხური აშუღური ხელოვნება (თვალაჩინო მაგალითია საიათნოვა). ს-იდნ იწყება სომხური მრავალხმიანი მუსიკის განვითარება. ასპარეზზე გამოდიან პროფესიონალი კომპოზიტორები და მუსიკალური დასები, ინერგება კომპოზიციის ევროპული ტექნიკა. იწყება ხალხური მუსიკის ჩაწერა და დამუშავება. 1868 წელს ტ. ჩახაჭიანი ქმნის პირველ სომხურ ოპერას „არშაკ “.

სომხური მუსიკის განვითარებაში ახალ ეტაპს წარმოადგენს კომიტასის შემოქმედება. მან ხალხური მუსიკის დამუშავების საფუძველზე შექმნა მრავალი საგუნდო ნაწარმოები. საუკუნის დასაწყისში აღმოცენდა სომხური სიმფონიური მუსიკა.
სომხური საბჭოთა მუსიკა ჩამოყალიბდა სომხური ხალხური მუსიკის, კლასიკოსთა შემოქმედებისა და მსოფლიო მუსიკის ხელოვნების საფუძველზე. 1960 - 70-იან წლებში შეიქმნა სიმფონიური ჟანრის მრავალი ნაწარმოები, აგრეთვე საოპერო და საბალეტო მუსიკა. 1933 წელს დაარსდა სომეხ კომპოზიტორთა კავშირი.

სომხურ-ქართულ მუსიკალურ ურთიერთობებს ღრმა და ისტორიული ფესვები აქვს. ძვ. თბილისის მუსიკალურ ფოლკლორში თავისებური სინთეზი ჰპოვა ქართულმა და სომხურმა სასიმღერო ტრადიციამ. ამიერკავკასიელ ხალხთა მუსიკალურ ისტორიაში ღრმა კვალი გაავლო უნიჭიერესმა აშუღმა საიათნოვამ.
ანჟელიკა (მატუ-გროსუ-დუ-სული)

ანჟელიკა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 358 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იგუატემის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 9 185 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 7,21 კმ²-ზე. ფართობი 1 273 კმ²-ია.
კორონელ-საპუკაია

კორონელ-საპუკაია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 510 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იგუატემის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 14 064 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 13,72 კმ²-ზე. ფართობი 1 025 კმ²-ია.
დეოდაპოლისი

დეოდაპოლისი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 418 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იგუატემის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 12 139 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 14,6 კმ²-ზე. ფართობი 831 211 კმ²-ია.
ელდორადო (მატუ-გროსუ-დუ-სული)

ელდორადო — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 342 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იგუატემის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 11 694 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 11,49 კმ²-ზე. ფართობი 1 017 კმ²-ია.
გლორია-დი-დორადუსი

გლორია-დი-დორადუსი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 400 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იგუატემის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 9 927 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 20,19 კმ²-ზე. ფართობი 491 748 კმ²-ია.
იგუატემი

იგუატემი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 342 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იგუატემის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 14 875 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 5,05 კმ²-ზე. ფართობი 2 946 კმ²-ია.
იტაკირაი

იტაკირაი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 340 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იგუატემის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 18 614 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 9,02 კმ²-ზე. ფართობი 2 064 კმ²-ია.
ივინიემა

ივინიემა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 362 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იგუატემის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 22 341 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 11,11 კმ²-ზე. ფართობი 2 010 კმ²-ია.
ჟაპორანი

ჟაპორანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 357 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იგუატემის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 731 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 18,43 კმ²-ზე. ფართობი 419 397 კმ²-ია.
ჟატეი

ჟატეი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 396 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იგუატემის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 011 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2,08 კმ²-ზე. ფართობი 1 927 კმ²-ია.
სომხეთი სპარსეთის იმპერიაში

სომხეთი სპარსეთის იმპერიაში — სპარსეთის იმპერიის ნაწილი, რომელშიც ცხოვრობდნენ სომხები, სანამ სასანიანების მმართველობის დასრულებამდე. პროვინციის ტერიტორია დროთა განმავლობაში იცვლებოდა. 387 წელს სომხეთის ორ: ბიზანტიურ და სპარსულ ნაწილებად გაყოფის გამო, ხანდახან პროვინცია იწოდებოდა როგორც აღმოსავლეთ სომხეთი. სომეხი ისტორიკოსი გიორგი ბურნუტიანის თქმით „ საუკუნეში ირანს ყველაზე დიდი გავლენა ჰქონდა სომხურ კულტურაზე, სხვა მეზობლებთან შედარებით“.

სომხები და აქემენიანთა იმპერია
ძვ. წ. 550 წელს მიდიის სამეფოს დაცემის შემდეგ, სპარსეთის მეფე კიროს დიდმა დაიპყრო მცირე აზია და მესოპოტამია. კიროსის შვილმა განაგრძო მამის კამპანია ეგვიპტეში. ძლევამოსილი იმპერიის კონტროლის ქვეშ აღმოჩნდა სომხეთიც.

სომხურმა ცხენოსნებისა და ქვეითების კონტინგენტმა მონაწილეობა მიიღო კიროს დიდის მიერ ლიდიისა და ბაბილონის დაპყრობაში, შესაბამისად ძვ. წ. 546 და ძვ. წ. 539 წლებში.

ბეჰისთუნის წარწერა
წარწერის ავტორად დარიოს მიიჩნევა. ერთ-ერთ წარწერაში დარიოსი თანამიმდევრულად აღწერს კიროს დიდისა და კამბისე -ის სიკვდილს და შემდგომ განვითარებულ მოვლენებს, რომლებთანაც დარიოსმა ერთ წელში ცხრა ბრძოლა გამართა მათი ხელმძღვანელობით იმპერიაში მიმდინარე აჯანყებების ჩასახშობად.

სომხეთი სპარსეთის იმპერიის კონტროლის ქვეშ ძვ. წ. 519 — ძვ. წ. 330 წლებში რჩებოდა. ეს წლები მშვიდობიან, ვაჭრობის განვითარების პერიოდადაა მიჩნეული.

ძვ. წ. 190 წელს ალექსანდრე მაკედონელმა დაიპყრო აქემენიანთა იმპერია და დამოუკიდებელი სომხეთის მმართველად არტაშესიანთა დინასტია დანიშნა.

სომხეთი და სასანიანთა იმპერია
301 წელს სომხეთმა ოფიციალურ რელიგიად ქრისტიანობა აირჩია. 387 წელს სომხეთი ორ ნაწილად გაიყვეს ბიზანტიელებმა და სპარსელებმა. 428 წელს არშაკუნიანების დინასტიის გაუქმების შემდეგ, აღმოსავლეთ ნაწილზე კონტროლი სასანიანებმა დაამყარეს.

ვარდან მამიკონიანი
ქრისტიანობამ სომხეთში ბევრი მიმდევარი პოვა, სპარსელებმა კი მათი ზოროასტრიზმისკენ გადადრეკა სცადეს. ამ პროცესებმა მოსახლეობა აღაშფოთა და 66 000 სომეხი, ვარდან მამიკონიანის ხელმძღვანელობით სპარსელებს დაუპირისპირდა ავარაირის ბრძოლაში.

შემდგომი პერიოდი
მართალია სომხების მცდელობა უშედეგოდ დასრულდა და სომხეთი ისევ სასანიანთა იმპერიის მმართველობაში რჩებოდა, თუმცა ისინი შეუპოვრად იბრძოდნენ მეტი სახელმწიფოებრივი და რელიგიური დამოუკიდებლობისთვის. შედეგად სომხეთი გახდა პირველი სახელმწიფო, რომელმაც ქრისტიანობა ოფიციალურ რელიგიად გამოაცხადა.
სომხური კინო

სომხური კინოს ისტორია იწყება 1923 წლის 16 აპრილს, როდესაც მთავრობის დეკრეტით სომხეთის კინოს სახელმწიფო კომიტეტი დაარსდა.

1924 წლის მარტში ერევანში დაარსდა პირველი სომხური კინოსტუდია არმენფილმი ( „ჰაიფილმი“, „არმენკინო“), რომელიც გაიხსნა პირველი სომხური დოკუმენტური ფილმის, საბჭოთა სომხეთის (1924 წ.).

„ნამუსი“ იყო პირველი სომხური შავ-თეთრი მუნჯი ფილმი (1925 წ.). იგი გადაიღო ამო ბეკნაზარიანმა და ეფუძნება ალექსანდრე შირვანზადეს პიესას, რომელიც აღწერს ორი შეყვარებულის შავ ბედს, რომლებიც მათი ოჯახების მიერ ბავშვობიდან იყვნენ დანიშნულები, მაგრამ „ნამუსის“ (ღირსების) დარღვევის გამო, გოგონა მამამ სხვაზე დააქორწინა. პირველი ხმოვანი ფილმი, „პეპო“ 1935 წელს გადაიღო ამო ბეკნაზარიანმა.

სხვა ცნობილი რეჟისორები არიან:
სერგო ფარაჯანოვი (უმეტესად ცნობილი ფილმით ბროწეულის ფერი)
ჰენრიხ მალიანი
არტავაზდ პელეშიანი (უმეტესად ცნობილი ფილმით წელიწადის დროები)
ამო ბეკნაზარიანი
ედმონდ კეოსაიანი
ფრუნზე დოვლატიანი
მიხეილ ვართანოვი (უმეტესად ცნობილი ფილმით ფარაჯანოვი: უკანასკნელი გაზაფხული)
ლევონ მკრტჩიანი
ატომ ეგოიანი
ჯ. მაიკლ აკოფიანი, მისი ცნობილი ფილმით სომხების გენოციდზე, თანამედროვე სომხეთის ისტორიაზე და ისტორიულ სომხეთზე.

თანამედროვე სომხური კინო უშვებს ორი ან სამი სახის, რვა მოკლემეტრაჟიან და თხუთმეტ დოკუმენტურ ფილმს წელიწადში..
რაბია ალ-ადავია

რაბია ალ-ადავია ალ-ყაისია ხშირად რაბია ალ-ბასრი დ. 717, ბასრა — გ. 801, ელეონის მთა) — მუსლიმი ღვთისმეტყველი, ბასრის ასკეტური სკოლის (ზუჰდის) თვალსაჩინო წარმომადგენელი, მრავალი ისლამური გადმოცემის მთავარი გმირი, რომელიც განირჩევა სპეტაკი და უანგარო სიყვარულით ალაჰისადმი.

ბიოგრაფია
ინფორმაცია რაბია ალ-ადავის წარმომავლობისა და ცხოვრების შესახებ საკმაოდ მწირია. სუფიზმის მკვლევარი მარგარეტ სმითი აღნიშნავს, რომ შუასაუკუნოვან ნაშრომებში ავტორებს ხშირად ერეოდათ მისი ბიოგრაფია რაბია სირიელის ბიოგრაფიაში, რომელიც ალ-ადავიას გაჩენამდე 40 წლით ადრე გარდაიცვალა. ერთ-ერთი ყველაზე ვრცელი ნაშრომი ეკუთვნის სპარს პოეტს ფარიდ ად-დინ ატარის, რომელიც საუკუნეში მოღვაწეობდა.

ავტორის მიხედვით, რაბია დაიბადა ღარიბ ოჯახში ქალაქ ბასრაში. მის მშობლებზე საერთოდ არაფერია ცნობილი. ის ფაქტი, რომ მის სახელში არ ფიგურირებს მამამისის სახელი(რაც მიღებულია ისლამურ კულტურაში), სავარაუდოდ ნიშნავს იმას, რომ ის იყო მონა. სხვადასხვა წყაროების მიხედვით, მეკობრეებმა რაბია გაყიდეს მონათა ბაზარზე, იმიტომ რომ ის მალე დაობლა. ერთხელ ერთ-ერთმა პატრონმა ნახა, თუ რაოდენ მორწმუნე იყო რაბია, და გაათავისუფლა ის. ასე თუ ისე, მონობისგან გათავისუფლებული ალ-ადავია გახდა სრულიად თავისუფალი ქალი. გამომდინარე თავისი მტკიცე ფილოსოფიისა, ის მალევე გახდა ცნობილი. წლების განმავლობაში იგი ქადაგებდა ალაჰისადმი უანგარო სიყვარულს.

რაბიას ცოლობას სთავაზობდა ბასრის ამირა მუჰამედ ბინ-სულეიმან და სხვა ცნობილი პირები, თუმცა ის ყველას პასუხობდა, რომ რაბიამ შეწყვიტა თავისი არსებობა და სრულიად აჩუქა თავი უფალს.

ითვლება, რომ რაბია ალ-ადავია დაკრძალულია ელეონის მთაზე, იმ ადგილას, სადაც ამჟამად დგას საუკუნეში აგებული მეჩეთი.
გაგიკ II

გაგიკ ბაგრატუნი (; დ. 1025 — გ. 1079) — ანისის სამეფოს უკანასკნელი ბაგრატუნი მეფე. ტახტი ეკავა 1041–1045 წლებში, აშოტ -ის ვაჟი.

გაგიკ დაიბადა 1025 წელს. ტახტზე ავიდა მამის გარდაცვალების შემდეგ, 1041 წელს, 16 წლის ასაკში. გაგიკის ტახტზე ასვლიდან ცოტა ხანში ბიზანტიის იმპერატორმა კონსტანტინე -მ სამშვიდობო მოლაპარაკებების საბაბით, გაგიკი კონსტანტინოპოლში მიიწვია. მან არავის თხოვნას არ მოუსმინა და იმპერატორთან შესახვედრად გაემართა. იმპერატორმა კონსტანტინემ მას უთხრა, რომ უნდა დაეთმო ტახტი და გადაეცა ანისის სამეფო ბიზანტიისთვის. გაგიკ -მ უარი განაცხადა ამაზე. იმპერატორი განრისხდა და იგი დააპატიმრეს.

კონსტანტინე ყველაფერს აკეთებდა, რომ უდრეკი გაგიკი როგორმე დაეთანხმებინა ტახტისა და ანისის სამეფოს ბიზანტიის იმპერიისთვის დათმობაზე. საბოლოოდ, მან ეს მოახერხა. 1045 წელს გაგიკმა ანისის ტახტზე უარი განაცხადა.

გაგიკი ტახტის გარეშე განაგრძობდა ცხოვრებას. 1080 ან 1079 წელს იგი მოკლეს.