iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მწვანე ბაქო

მწვანე ბაქო (აზერბ. , ინგლ. ) — არასამთავრობო გარემოსდაცვითი ორგანიზაცია, რომელიც შექმნილია იმისათვის, რომ ფართო საზოგადოების ყურადღება მიიპყროს აფშერონის ნახევარკუნძულზე საყოფაცხოვრებო ნარჩენების პრობლემაზე. „მწავანე ბაქო“ ერთ-ერთი პირველი არასამთავრობო თვითდაფინანსების ორგანიზაციაა აზერბაიჯანში. ის თანამშრომლობს ისეთ უცხოურ ორგანიზაციებთან, როგორიცაა „350.“ და ფონდი „ “ -თან.

ისტორია
შეიქმნა -ზე 2010 წლის აგვისტოში, აზერბაიჯანის ტექნიკური უნივერსიტეტის პირველი კურსის სტუდენტის ელვინ დამიროვის მიერ. 2010 წლის აგვისტოს ბოლოს მონაწილეთა რაოდენობამ ათას ადამიანს გადააჭარბა.

ორგანიზაციის დაბადების თარიღად ითვლება პირველი მოქმედების თარიღი, ანუ 2010 წლის 5 სექტემბერი. აქციის ფარგლებში „გლობალური კლიმატის კვირა“.

პირველადი საქმიანობა
მოძრაობის საქმიანობა მიზნად ისახავს ქუჩაში საყოფაცხოვრებო ნარჩენების შემცირებას, ხეების დარგვას, მოქალაქეების განათლებას და სკოლის მოსწავლეების განათლებას, აგრეთვე მთავრობისა და მოხალისე ორგანიზაციების მოქმედებების კოორდინაციას.

ნარჩენების გატანის კამპანიები ტარდება კასპიის ზღვის სანაპიროებზე და ბაქოს ცენტრალურ ქუჩებში. 2010 წელს განხორციელებული ქმედებების შედეგად, კასპიის სანაპიროზე დაახლოებით 15 ტონა საყოფაცხოვრებო ნარჩენები შეგროვდა.

დამხმარე საქმიანობა
ორგანიზაციის არსებობის განმავლობაში, აქტივისტებმა არაერთი ჰუმანიტარული აქცია განახორციელეს ობოლთა და ლტოლვილთა დასახმარებლად.

2010 წლის 2 ნოემბერს ორგანიზაციის წარმომადგენლები მიიღო აზერბაიჯანის ეკოლოგიისა და ბუნებრივი რესურსების მინისტრმა ჰუსეინგულო ბაგიროვმა. შეხვედრის შედეგად, მწვანე ბაქოს ორგანიზაცია დაუკავშირდა ყველა ადგილობრივ პროექტს და კამპანიას.

ბაქოს მერიის წერილობითი ბრძანებით, ყველა მუნიციპალიტეტი, რომლის ტერიტორიაზეც ჩატარდება ორგანიზაციის მოქმედებები, ვალდებულნი არიან მიაწოდონ საჭირო მანქანები და მოწყობილობები.

სტრუქტურა
ორგანიზაციის წესდება არ იძლევა რაიმე პოლიტიკურ მოქმედებას ან გამოსვლას, ასევე ის არ იწონებს აგრესიულ ქმედებებს იმ მოქალაქეების მიმართ, რომლებიც აბინძურებენ გარემოს.

მოხალისე აქტივისტები, რომლებიც ერთმანეთს ურიგებენ პასუხისმგებლობას, სამ თვეში ერთხელ ირჩევენ ორგანიზაციის ხელმძღვანელს. 2012 წლის დასაწყისში ორგანიზაციაში 2100 ადამიანი გაწევრიანდა.

ორგანიზაციის ყველა წევრი მოხალისეობს და ყველა საქმეს სრულიად უფასოდ ასრულებს.

კრიტიკა
პირველ მოქმედებებში მონაწილეთა უმეტესობამ უარი თქვა შემდეგ ქმედებებში მონაწილეობაზე შემდეგი ფორმულირების გამოყენებით: „მე არ გავწმენდ ნაგავს, რომელსაც სხვები გადაყრიან“. ამ თვალსაზრისს მხარს უჭერდაზოგიერთი აქტივისტი, რომლებიც თვლიდნენ, რომ მოძალადეების მხრიდან ზეწოლა და აგრესიული პოლიტიკა უფრო სწრაფ შედეგებს მოგვცემს.

მონაწილეთა უმეტესობა რუსულ ენას იყენებს კომუნიკაციისთვის, რის გამოც აზერბაიჯანულენოვანი მრავალი მოხალისე ვერ ესწრება ღონისძიებებს.
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო ნავთობის ფონდი

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო ნავთობის ფონდი (აზერ. , ინგლ. ) — აზერბაიჯანის სუვერენული სიმდიდრის ფონდი, რომლის მიზანია ნავთობის მოულოდნელი მოგების მართვა. ის აერთიანებს კოლექტიურ და სტაბილურ ფუნქციებს.

ისტორია
1999 წლის 29 დეკემბერს აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ჰეიდარ ალიევმა მიიღო გადაწყვეტილება სახელმწიფო ნავთობის ფონდის შექმნის შესახებ . ჯერ კიდევ 2000 წლის 29 დეკემბერს მიიღეს დებულება –ის შესახებ .

2001 წლის ივლისში დამტკიცდა განკარგულება ფონდის რესურსების განლაგების წესის შესახებ.

2001 წლის ივლისში –მა მუშაობა დაიწყო. იგი თანამშრომლობს სხვა სუვერენულ ფონდებთან. ფონდის მიზანია ნავთობისა და გაზის კონტრაქტების განხორციელების შედეგად მიღებული თანხების დაგროვება, ნავთობის თანხების შენახვა მომავალი თაობებისათვის და ასევე ზოგადად შემოსავლების ეფექტიანი მართვა. ასევე ორგანიზაციის მიზანია ნავთობის შემოსავლების შენარჩუნება და გამრავლება, მომავალი თაობებისათვის ეკონომიკური ბაზის შექმნა და, ამავე დროს, მათი გამოყენება მიმდინარე თაობებისთვის და ა.შ.

ნავთობის ფონდის ძირითადი მიზანია ქვეყნის ეკონომიკის დაცვა შესაძლო უარყოფითი გავლენებისაგან . 2007 წელს სახელმწიფო ნავთობის ფონდს მიენიჭა „გაეროს ჯილდო სახელმწიფო სამსახურისთვის“ .

ორგანიზაციის შექმნის მიზეზი
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო ნავთობის ფონდის მისიაა ნახშირწყალბადების მარაგების გარდაქმნა ფინანსურ აქტივებად, რომლებიც მუდმივ შემოსავალს ქმნის ამჟამინდელი და მომავალი თაობებისათვის.

ორგანიზაციის მინიჭებული ძირითადი ამოცანებია:

მაკროეკონომიკური სტაბილურობის შენარჩუნება ქვეყნის ეკონომიკის დაცვით სავალუტო მოგების ზრდის შესაძლო უარყოფითი ზემოქმედებისგან, ფინანსური დისციპლინის უზრუნველყოფით და არა-ნავთობის სექტორის განვითარებით;
ნავთობისა და გაზის რესურსების რეალიზაციით მიღებული შემოსავლის დაგროვება და დაზოგვა;
ქვეყნის სოციალური საჭიროებებისა და ეკონომიკური საჭიროებებისათვის ნავთობის შემოსავლების ნაწილის მიმართულება.

მართვა
ფონდის საქმიანობის ზოგად კონტროლს ახორციელებს სამეთვალყურეო საბჭო. სამეთვალყურეო საბჭოს მთავარი ამოცანაა გამოხმაურება:

აღმასრულებელი დირექტორის მიერ მომზადებული წლიური ბიუჯეტის პროექტისა და ბიუჯეტის შესრულების ანგარიშები;
წლიური ანგარიშები;
ფინანსური აუდიტის ანგარიშები.

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო ნავთობის ფონდს ხელმძღვანელობს აღმასრულებელი დირექტორი, რომელსაც თანამდებობაზე ნიშნავს და თანამდებობიდან ათავისუფლებს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტი.

აღმასრულებელ დირექტორს უფლება აქვს:
იურიდიულად წარმოადგენს ფონდს;
ამტკიცებს და ათავისუფლებს თანამშრომლებს;
ფონდის მიმდინარე მუშაობის ორგანიზება;
გამოსცეს ბრძანება სავალუტო სახსრების მართვისა და განლაგების შესახებ.

აღმასრულებელი დირექტორი ამზადებს ანგარიშებს წლიური ბიუჯეტის, წლიური პროექტის შესახებ ბიუჯეტის შესრულების მომზადების შესახებ და წარუდგენს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტს.

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო ნავთობის ფონდის ბიუჯეტის შედგენისა და შესრულების პროცესი რეგულირდება „აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო ნავთობის ფონდის წლიური შემოსავლისა და ხარჯების პროგრამის (ბიუჯეტის) შედგენისა და შესრულების წესებით“, საკმაოდ მკაცრადაა განსაზღვრული მისი საინვესტიციო პოლიტიკა.
ამიერკავკასიის კომისია

ამიერკავკასიის კომისია (ამიერკავკასიის ექსპედიცია) — სამეცნიერო ორგანიზაცია, რომელიც შეიქმნა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიაში 1926 წელს ასფსრ-ს ბუნების სისტემატური და ყოვლისმომცველი შესწავლის მიზნით, მისი განვითარების შედეგების პროგნოზირებისთვის ეკონომიკური საჭიროებებისათვის.

ისტორია
1926 წლის სექტემბერში ამიერკავკასიის ბამბის მზარდი რეგიონების ინსპექტირების კომისია, სსრკ სახალხო კომისართა საბჭოსთან არსებული შრომისა და თავდაცვის საბჭოსთან, სსრკ-ს მეცნიერებათა აკადემიას მიმართა თხოვნით, შეესწავლა ამიერკავკასიის ბუნებრივი რესურსების გამოყენება ეკონომიკაში.

სსრ კავშირის მეცნიერებათა აკადემიამ ცნო შესაძლო და სასურველი სამეცნიერო მუშაობის ორგანიზება, შექმნა ამიერკავკასიის კომისია, გამოკვეთა 1927 წლის სამუშაოები და მოაწყო ამიერკავკასიის ექსპედიცია, რომელიც დააფინანსა კომისიამ სსრკ-ს -ში .

1927-1933 წლებში სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ამიერკავკასიის კომისიამ მნიშვნელოვანი სამუშაოები ჩაატარა სომხეთის ბუნებრივი რესურსების შესასწავლად, განსაზღვრა მისი პროდუქტიული ძალების განვითარების პერსპექტივები და გამოკვეთა რესპუბლიკაში სამეცნიერო-კვლევითი მუშაობის ორგანიზების შესაძლებლობები.

სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის მეცნიერებმა წვლილი შეიტანეს ამიერკავკასიაში გეოლოგიური, ბიოლოგიური და სხვა მეცნიერებების განვითარებაში, წამოიწყეს აკადემიური ინსტიტუტების შექმნა ამიერკავკასიის რესპუბლიკებში .

აკადემიკოსი ფრანც ლევინსონ-ლესინგი ხელმძღვანელობდა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ამიერკავკასიის კომისიას .

სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის პროდუქტიული ძალების შემსწავლელი საბჭოს ყოფილმა ხელმძღვანელმა ივანე გუბკინმა(1930-1936), განსაზღვრა კომისიის მიერ ორგანიზებული ექსპედიციის ამოცანა:
„ეს სამუშაოები უნდა წარმოადგენდეს სომხეთში წყლის ეკონომიკის განვითარების სამეცნიერო საფუძველს და საჭიროა სევანის ტბის წყლის მარაგების ჰიდროელექტრო ენერგიის მოპოვების შესაძლებლობის საკითხის დაზუსტება მისი თევზჭერის დარღვევის გარეშე და ზოგადად ტბის როლი რეგიონის სარწყავ სისტემაში“.

დადგენილ იქნა მიწისქვეშა წყლების მნიშვნელოვანი როლი სევანის ტბის წყლის ბალანსში. სევანის ტბის დონემ არ უნდა იმოქმედოს მიწისქვეშა წყლების მომარაგებაზე. დაიგეგმა, რომ ეს ასევე სასიკეთოდ იმოქმედებდა ტბის ჭაობების სადრენაჟე სისტემაზე და ტბის დეზინფიცირებაზე მეტი მარილიანი წყლის გამოყოფისა და მტკნარი მიწისქვეშა წყლების შემოდინების გამო.

აღმოჩენილია და აღინიშნა მინერალური საბადოები (დადასტურებული არ არის სამრეწველო მნიშვნელობა): ქრომიტი, პემზა, დიატომიტი, კვარციტი, თიხა, მინერალური წყლები.

1828 წელს სამთო ინჟინრებმა კუნმა და ბაროზმა გააკეთეს გეოლოგიური ექსკურსია-აღწერა სევანის ტბის რეგიონის შესახებ .
ინფორმატიკისა და ავტომატიზაციის პრობლემების ინსტიტუტი

ინფორმატიკისა და ავტომატიზაციის პრობლემების ინსტიტუტი — სომხეთის რესპუბლიკის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის კვლევითი ინსტიტუტი , დაარსდა 1957 წელს.

ისტორია
ინფორმატიკისა და ავტომატიზაციის პრობლემების ინსტიტუტი არის სომხეთის რესპუბლიკის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წამყვანი კვლევითი ინსტიტუტი გამოყენებითი მათემატიკის, ინფორმატიკისა და გამოთვლითი ტექნოლოგიების დანერგვის სფეროში მეცნიერებისა და ტექნოლოგიის სხვადასხვა დარგში.

იგი დაარსდა 1957 წელს, როგორც სომხეთის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამოთვლითი ცენტრი და ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტი.

პირველი დირექტორი იყო გამოჩენილი მათემატიკოსი სერგეი მერგელიანი.

50-იანი წლების დასაწყისში მისი ძირითადი სამეცნიერო მიმართულებები იყო გამოთვლითი მეცნიერება და გამოყენებითი მათემატიკა. საბჭოთა სომხეთი იყო საბჭოთა კავშირის გამოთვლითი და სამეცნიერო-კვლევითი საქმიანობის ერთ-ერთი მთავარი ცენტრი ინდუსტრიული გამოთვლითი, პროგრამული უზრუნველყოფის შემუშავების დარგში.

ინსტიტუტი გახდა გამოყენებითი მათემატიკის სხვადასხვა თანამედროვე დარგის ფუძემდებელი.

გამოთვლითი ცენტრში მუშაობის დროს, ბევრმა მეცნიერმა შეიტანა წვლილი კიბერნეტიკის სფეროში და გამოიყენა მათემატიკა. მათ შორის არიან ცნობილი მეცნიერები სერგეი მერგელიანი, რომი ვარშამოვი, აშოტ პეტროსიანი, იური შუქურიანი, იგორ ზასლავსკი და სხვები.

1963 წლიდან ინფორმატიკისა და ავტომატიზაციის პრობლემების ინსტიტუტი გამოსცემს ჟურნალს „კომპიუტერული მეცნიერების მათემატიკური პრობლემები“.

1994 წელს შეიქმნა და ფუნქციონირებდა სომხეთის სამეცნიერო კვლევითი კომპიუტერული ქსელი (-). ის ემსახურება სამეცნიერო და საგანმანათლებლო ორგანიზაციების 65 ქსელს, რომლებიც მოქმედებენ სომხეთის სხვადასხვა რეგიონში.

2004 წელს ინსტიტუტმა გამოუშვა სუპერკომპიუტერი "" .

2015 წელს დაგეგმილი იყო სუპერკომპიუტერული ეროვნული ცენტრის შექმნა ინსტიტუტში .

დღეისათვის ინსტიტუტი აქტიურად თანამშრომლობს ევროკავშირის ორგანიზაციებთან ცოდნის ინტენსიური მცირე საწარმოების მხარდაჭერის მიმართულებით .

ინფორმატიკისა და ავტომატიზაციის პრობლემების ინსტიტუტი არის მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების ყოველწლიური კონფერენციის ფორუმის ორგანიზატორი .

საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ ინსტიტუტს სახელი შეუცვალეს. ინფორმატიკისა და ავტომატიზაციის პრობლემების ინსტიტუტი ატარებს მაგისტრის ხარისხს კომპიუტერულ მეცნიერებაში.

ამჟამად ინსტიტუტში თეორიული კვლევის ძირითადი მიმართულებებია მათემატიკური ლოგიკა, , ავტომატების თეორია, ალგებრული კოდირების თეორია, ხელოვნური ინტელექტი და შემეცნებითი მოდელები, დისკრეტული მათემატიკა, გრაფიკის თეორია, შაბლონების ამოცნობა, ინფორმაციის თეორია და სტატისტიკა, რიცხვითი მეთოდები და მეცნიომმეტრია.
აზერბაიჯანის ეროვნული პარალიმპიური კომიტეტი

აზერბაიჯანის ეროვნული პარალიმპიური კომიტეტი — პარალიმპიური კომიტეტი, რომელიც წარმოადგენს აზერბაიჯანის რესპუბლიკას საერთაშორისო პარალიმპიურ მოძრაობაში. დაარსდა 1996 წლის თებერვალში. კომიტეტის პრეზიდენტი - ილგარ რაგიმოვი.

1996 წლის 9 თებერვალს ეროვნული პარალიმპიური კომიტეტის ყრილობაზე აირჩიეს კომიტეტის პრეზიდენტი ილგარ რაგიმოვი და კომიტეტის მთავარი მდივანი აფიგ სულეიმანოვი.

პირველად პარალიმპიურ თამაშებზე აზერბაიჯანი 1996 წელს ატლანტაში ორი სპორტსმენით იყო წარმოდგენილი.

2017 წლის 3 მარტს ნატიკ გასიმოვი აირჩიეს კომიტეტის ვიცე-პრეზიდენტის პოსტზე, პარალიმპიური ორგზის ჩემპიონი ილჰამ ზაქიევი კი ვიცე-პრეზიდენტის პოსტზე, ხოლო შაიგ გამიდოვი აირჩიეს გენერალური მდივნის პოსტზე .

ისტორია
აზერბაიჯანის პარალიმპიური მოძრაობის დაარსების ისტორია ემთხვევა სოციალურ-პოლიტიკური სტაბილურობის პერიოდს აზერბაიჯანელი ხალხის ეროვნული ლიდერის ჰეიდარ ალიევის დაბრუნების შემდეგ ქვეყნის ხელმძღვანელობაში.

1996 წლის 9 თებერვალი აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ეროვნული პარალიმპიური კომიტეტის შექმნის თარიღად შეიტანეს ქვეყნის სპორტის ისტორიაში. იმავე დღეს გაიმართა ეროვნული პარალიმპიური კომიტეტის დამფუძნებელი ყრილობა, რომელზეც ილგარ რაჰიმოვი აირჩიეს ეროვნული პარალიმპიური კომიტეტის პრეზიდენტად, ხოლო აფიგ სულეიმანოვი აირჩიეს კომიტეტის გენერალურ მდივნად.

პირველად, აზერბაიჯანის ეროვნულმა პარალიმპიურმა კომიტეტმა 1996 წელს ატლანტაში ზაფხულის პარალიმპიურ თამაშებში მიიღო მონაწილეობა, ორი სპორტის მხოლოდ ორი სპორტსმენით. ეროვნული ლიდერი ჰეიდარ ალიევი შეხვდა ჩვენს პარალიმპიელებს პარალიმპიური თამაშების წინ და წარმატებები უსურვა.

2008 წლის 28 აგვისტოს, დიდი ლიდერის ჰეიდარ ალიევის დავალებით, პარალიმპიური სპორტული კომპლექსის გახსნის ცერემონია გაიმართა. აღსანიშნავია, რომ დსთ-ში პირველად პარალიმპიელების ასეთი კომპლექსი აშენდა და ამოქმედდა ძალიან მაღალ დონეზე, საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად. ღონისძიებას ესწრებოდნენ პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი და აზერბაიჯანის პირველი ლედი მეჰრიბან ალიევა.

პარალიმპიელების სოციალური კეთილდღეობის გაუმჯობესება ყოველთვის იძლევა ნაყოფს. ქვეყანაში გაფართოვდა პარალიმპიური მოძრაობა, განმტკიცდა მისი მატერიალურ-ტექნიკური ბაზა და სპორტის რაოდენობამ მოკლე დროში მიაღწია 13-ს.

გაფართოვდა საერთაშორისო ურთიერთობები, დამყარდა თანამშრომლობა რიგ საერთაშორისო სპორტულ ორგანიზაციებთან და ეროვნულ პარალიმპიურ კომიტეტებთან და განმტკიცდა ურთიერთობები საერთაშორისო პარალიმპიურ კომიტეტთან.

ხელი მოეწერა შეთანხმებას თანამშრომლობის შესახებ აზერბაიჯანში გაეროს ბავშვთა ფონდის ოფისთან და –ს აზერბაიჯან–საქართველო–თურქეთის რეგიონის კომპანიასთან.

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ახალგაზრდობისა და სპორტის სამინისტრომ, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის შრომისა და სოციალური დაცვის სამინისტრომ, ნეფტჩის სპორტისა და ჯანმრთელობის ცენტრმა და სხვა შესაბამისმა ორგანიზაციებმა განსაკუთრებული წვლილი შეიტანეს ქვეყანაში პარალიმპიური მოძრაობის გაფართოებასა და განვითარებაში.

ამჟამად პარალიმპიური კომიტეტი ასობით სპორტსმენს აერთიანებს. მიზანმიმართული მუშაობის შედეგად, ეროვნული პარალიმპიური კომიტეტის სპორტსმენებმა 1996 წლიდან მიაღწიეს სრულიად ახალ შედეგებს.
ლამარა ქველიძე

ლამარა ქველიძე (დ. 7 ოქტომბერი, 1937, თბილისი, საქართველოს სსრ — გ. ნოემბერი, 2005) — ქართველი მოქანდაკე, სამედალო ხელოვნების ოსტატი, საქართველოს სსრ დამსახურებული მხატვარი (1982).

ბიოგრაფია
1965 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია. იყო ნიკოლოზ კანდელაკის მოწაფე. 1967 წლიდან პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში; 1976 წელს თბილისში მოეწყო მისი მედლების პერსონალური გამოფენა.

ქველიძის ნამუშევრებია:

მედლები — ი. ნიკოლაძე (ბრინჯაო, 1971, მწერალთა კავშირი, თბილისი), გოეთე (ბრინჯაო, 1973, გოეთეს სახლ-მუზეუმი, ვაიმარი), ჯ. ჯოისი (ბრინჯაო, 1974, ჯოისის სახლ-მუზეუმი, დუბლინი) და სხვა.

ქანდაკება — მარაბდის მემორიალი „ცხრა ძმა ხერხეულიძე“ (არქ. რ. კიკნაძე, შ. ყავლაშვილი, ბაზალტი, 1972), ვაჟა-ფშაველა (ბრინჯაო, 1965, აღმოსავლეთის ხალხთა ხელოვნების მუზეუმი, მოსკოვი) და სხვა.

გალერეა
ქვემეხი

ქვემეხი — 20 მმ და მეტი კალიბრის ცეცხლსასროლი იარაღის სახეობა. მისი დანიშნულებაა ცოცხალი ძალის და სამხედრო ტექნიკის განადგურება, თავდაცვითი ნაგებობების და მართვის პუნქტების დანგრევა, დანაღმულ ველებზე და მავთულხლართებში გასასვლელების გარღვევა.

ქვემეხი შედგება ლულის, საკეტისა და ლაფეტისაგან. ქვემეხის დამიზნება ხდება ხელით ან ავტომატურად ცეცხლის სამართავი ხელსაწყოებით.

სახეობები
არსებობს სახმელეთო, საზენიტო, საავიაციო და საზღვაო დანიშნულების ქვემეხები. კალიბრის მიხედვით განსხხვავდება მცირე (20-75 მმ) საშუალო (76-155 მმ) და მსხვილკალიბრიანი (155 მმ-დან) ქვემეხები. ქვემეხების ძირითადი სახეობებია ზარბაზანი, რომელიც გამოიყენება ფენილი ცეცხლის წარმოქმნისთვის, ჰაუბიცა კიდული ცეცხლისთვის, მორტირი უფრო მძლავრი კიდული ცეცხლისთვის, ნაღმსატყორცნი ნაღმებით კიდული ცეცხლისთვის, არაუკუმგორავი მოკლე მანძილზე ფენილი ცეცხლისთვის; აგრეთვე კომბინირებული და უნივერსალური ქვემეხები. დატენის და დამიზნების პროცესის ავტომატიზაციის ხარისხის მიხედვით განსხვავდება ავტომატური, ნახევრად ავტომატური და არაავტომატური ქვემეხები.
არგენტინა-სომხეთის ურთიერთობები

არგენტინა-სომხეთის ურთიერთობები აღნიშნავს ორმხრივ ურთიერთობებს არგენტინასა და სომხეთის რესპუბლიკას შორის. არგენტინის საელჩო ერევანში მდებარეობს, ხოლო სომხეთის საელჩო ბუენოს-აირესში ფუნქციონირებს. ლათინური ამერიკის ქვეყნებს შორის ყველაზე მეტი სომეხი არგენტინაში ცხოვრობს. სომეხი არგენტინელების რაოდენობა 120 000 ადამიანს ითვლის.

ისტორია
პირველად სომეხი მიგრანტები არგენტინაში 1892 წელს, უმეტესწილად ეგვიპტიდან და სირიიდან ჩავიდნენ. პირველი მსოფლიო ომის დროს არგენტინაში რამდენიმე ათასი სომეხი ჩავიდა. ბევრი მათგანი სომხების გენოციდისგან თავის დასაღწევად გაემგზავრა არგენტინაში. 1920 წელს სომხეთში წითელი არმია შეიჭრა და ქვეყანამ დამოუკიდებლობა დაკარგა.

1991 წლის 26 დეკემბერს სომხეთმა დამოუკიდებლობა მოიპოვა. 1992 წლის 17 იანვარს არგენტინასა და სომხეთს შორის დიპლომატიური ურთიერთობები აღდგა. იმავე წლის ივნისში სომხეთის პრეზიდენტი, ლევონ ტერ-პეტროსიანი ოფიციალური ვიზიტით იმყოფებოდა არგენტინაში. 1993 წელს ბუენოს-აირესში სომხეთის საელჩო გაიხსნა. 1998 წელს არგენტინის პრეზიდენტი, კარლოს მენემი ოფიციალური ვიზიტით ეწვია სომხეთს. 2009 წელს სომხეთში არგენტინის საელჩო გაიხსნა.

1987 წლის სექტემბერს არგენტინის პრეზიდენტმა, რაულ ალფონსინმა სომეხ არგენტინელებთან მიმართვაში აღნიშნა, რომ იგი სომხების გენოციდს აღიარებდა. 1995 წელს პრეზიდენტმა კარლოს მენემმა ვეტო დაადო სომხების გენოციდის აღიარების კანონს ვეტო დაადო. 2007 წლის 11 იანვარს პრეზიდენტმა ნესტორ კირხნერმა ხელი მოაწერა კანონს, რომლის მიხედვითაც არგენტინამ ოფიციალურად აღიარა სომხების გენოციდი.

უმაღლესი დონის ვიზიტები
1998 წელს პრეზიდენტი კარლოს მენემი ოფიციალური ვიზიტით იმყოფებოდა სომხეთში. არგენტინის საგარეო საქმეთა მინისტრები, რაფაელ ბიელსა და ხორხე ტაიანა სომხეთს შესაბამისად 2005 და 2010 წელს ეწვივნენ. ოფიციალური ვიზიტით სომხეთში იმყოფებოდნენ არგენტინის ვიცე-პრეზიდენტი ამადო ბოუდოუ (2013) და საგარეო საქმეთა მინისტრი, ჰექტორ ტიმერმანი (2012).

სომეხი არგენტინელები
სომეხი არგენტინელების თემი ერთ-ერთი უდიდესი სომხური დიასპორაა. მათი რაოდენობა 135 000 ადამიანს უტოლდება. ბუენოს-აირესში სომხური თემი ახლოსაა ბასკების თემთან. სომეხი არგენტინელები ეკლესიის, სკოლისა და ოჯახის ინსტიტუტების მეშვეობით თავიანთ იდენტობას ინარჩუნებენ. ბუენოს-აირესში ფინანსური კრიზისის გადალახვის შემდეგ, 1938 წელს პირველი სომხური ტაძარი აშენდა. დღეისთვის არგენტინაში 9 სომხური ტაძარია.
ბოგდან კნუნიანცი

ბოგდან კნუნიანცი (დ. 14 ნოემბერი, 1878, ჯამიათი — გ. 14 მაისი, 1911, ბაქო) — სომეხი რევოლუციონერი, ბოლშევიკი.

ბიოგრაფია
1896 წლიდან სწავლობდა პეტერბურგის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში. 1897 წლიდან დაიწყო რევოლუციური საქმიანობა. 1901 წელს გადაასახლეს ბაქოში. 1902 წელს მონაწილეობდა სომეხ სოციალ-დმეოკრატთა კავშირის შექმნაში. 1904 წლის თებერვალში დააპატიმრეს მოსკოვში. 1905 წლის დეკემბერში კვლავ დააპატიმრეს და სამუდამო გადასახლება მიუსაჯეს. 1907 წელს გაიქცა საზღვარგარეთ. მონაწილეობა მიიღო ინტერნაციონალის შტუტგარტის კონგრესში და რსდმპ კონფერენციაში ჰელსინგფორსში. შემდეგ მოღვაწეობდა ბაქოში, სადაც 1910 წელს დააპატიმრეს და პატიმრობაში გარდაიცვალა.
კოარტიკულაცია

კოარტიკულაცია — სხვადასხვა სამეტყველი ბგერის საწარმოთქმო მოძრაობათა ერთად შესრულება. სიტყვაში ბგერა წარმოითქმის მეზობელ ბგერათა წარმოების ფონზე. მოცემული ბგერის არტიკულაციას ემთხვევა წინამავალი ბგერის არტიკულაციის დამთავრების და მომდევნო ბგერის არტიკულაციის ჩასახვის მომენტები. კოარტიკულაცია ვრცელდება ერთმანეთისგან გათიშულ ბგერებზეც.
იუსუფ კობალაძე

იუსუფ კობალაძე (დ. 12 მაისი, 1906, ხუცუბანი, ბათუმის ოკრუგი — გ. 1985) — ქართველი მახიობი, საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1955), სამედალო ხელოვნების ოსტატი, საქართველოს სსრ დამსახურებული მხატვარი (1982).

ბიოგრაფია
სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო 1925 წელს ბათუმში. 1932-1935 წლებში სწავლობდა რუსთაველის სახელობის თეატრთან არსებულ სტუდიაში (ხელმძღვანელი ს. ახმეტელი). პარალელურად 1937 წლამდე გამოდიოდა რუსთაველის თეატრის სცენაზე. 1937 წლიდან გარდაცვალებამდე იყო ბათუმის ილია ჭავჭავაძის სახელობის დრამატული თეატრის მსახიობი. 1957 წლიდან მოღვაწეობდა კინოში.
სერგო კობალაძე

სერგო კობალაძე (დ. 1 სექტემბერი, 1915, ოზურგეთი — გ. უცნობია) — ქართველი თერაპევტი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1958), პროფესორი (1961), საქართველოს სსრ-ის მეცნიერებთა დამსახურებული მოღვაწე (1967).

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი 1939 წელს. 1941-1943 წლებში მონაწილეობდა დიდი სამამულო ომში. 1952-1953 წლებში იყო თბილისის ვაქცინებისა და შრატების სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის, ხოლო 1953-1953 წლებში თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის დირექტორი. 1965 წელს დაინიშნა ამავე ინსტიტუტის ჰოსპიტალური თერაპიის კათედრის გამგედ. 1972 წლიდან ხელმძღვანელობდა საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის კლინიკური და ექსპერიმენტული ფარმაკოთერაპიის განყოფილებას. ის შეისწავლიდა სამკურნალო საშუალებათა ეფექტურობის დადგენის, რაციონალურად დოზირების შემუშავების და მოქმედების მოქმედების მექანიზმის ფარმაკოლოგიური ანალიზის გზებს. ავტორია თხზულებისა „გულ-სისხლძრღვთა სისტემის დაავადების ახალი სამკურნალო საშუალებანი“ (1960).
ფატმა კობალაძე

ფატმა კობალაძე (დ. 2 ნოემბერი, 1927, ბათუმი – გ. 2014) — ქართველი მოცეკვავე, საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1976).

ბიოგრაფია
დაამთავრა ბათუმის ქორეოგრაფიული სასწავლებელი 1944 წელს. 1944-1979 წლებში იყო აჭარის სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლის წამყვანი მოცეკვავე. 2011 წელს გაიხსნა ფატმა კობალაძის სახელობის ვარსკვლავი ბათუმის ი. ჭაჭავაძის სახელობის თეატრთან.

ჯილდოები და აღიარება
1948 : აჭარის დამსახურებული არტისტი
1956 : საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
1976 : საქართველოს სახალხო არტისტი
1976 : ღირსების ორდენი
გრიგოლ კობახიძე (პედაგოგი)

გრიგოლ კობახიძე (დ. 15 მაისი, 1910, ხეთა — გ. 1990) — ქართველი პედაგოგი, სსრკ-ის სახალხო მასწავლებელი (1979).

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ფიზიკა-მათემატიკური ფაკულტეტი 1933 წელს. 1930–1936 წლებში მუშაობდა ფიზიკის მასწავლებლად თბილისის სხვადასხვა სკოლაში; 1941–1943 წლებში იყო მე–17 საშუალო სკოლის დირექტორი; 1943 წლიდან – ვაჟთა 24–ე საშუალო სკოლის დირექტორი. სკოლა (ამჟამად მე–5 გიმნაზია) კობახიძის სახელობისაა. ავტორია შრომებისა სკოლათმცოდნეობისა და ფიზიკის სწავლების მეთოდიკის დარგებში.

ჯილდოები და წოდებები
იაკობ გოგებაშვილის სახელობის მედალი
სსრკ-ის სახალხო მასწავლებელი (1979)
ლენინის ორდენი
ნ. კ. კრუპსკაიას მედალი
საპატიო ნიშანი
დავით კობახიძე (ენტომოლოგი)

დავით კობახიძე (დ. 2 სექტემბერი, 1911, ქუთაისი — გ. 2 სექტემბერი, 1970, თბილისი) — ქართველი ზოოლოგი და ენტომოლოგი, ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1941), პროფესორი (1943), საქართველოს სსრ-ის მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1966).

ბიოგრაფია
მისი ძირითადი გამოკვლევები მიეძღვნა საქართველოში უხერხემლო ცხოველთა შესწავლას-სისტემატიკის, ფაუნისტიკის, ეკოლოგიის, ბიოცენოლოგიის, ეკოლოგიური მორფოლოგიის და მცენარეთა დაცვის საკითხებს. მან პირველმა გამოიყენა ბიოლოგიური ბრძოლის მეთოდი ბორჯომის ხეობაში დიდი ლაფანჭამიის წინააღმდეგ. ავტორია სხვადასხვა ნაშრომების, მათ შორის სასკოლო სახელმძღვანელოებისა.
დავით კობახიძე

დავით კობახიძე (დ. 4 მარტი, 1885, სამტრედია — გ. 5 მაისი, 1947, თბილისი) — ქართველი რეჟისორი, საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1929).

ბიოგრაფია
სწავლობდა რკინიგზის სასწავლებელში, შემდეგ კი ქუთაისის გიმნაზიის კერძო კურსებზე. ახალგაზრდობიდანვე გატაცებული იყო თეატრით; აქტიურად მონაწილეობდა რევოლუციურ მოძრაობაში, მონაწილეობდა ავჭალის აუდიტორიის წარმოდგენებში. 1903 წელს შეეცადა რევოლუციური თატრალური ჯგუფის ჩამოყალიბებას; მართავდა წარმოდგენებს მუშებისათვის, დგამდა სოციალური შინაარსის პიესებს; თებერვლის რევოლუციის შემდეგ შექმნა რევოლუციური მიმართულების მოძრავი თეატრი - პროლეტარული მოგზაური დასის („დემოსის“) სახელწოდებით, რომელმაც 1920 წლამდე იარსება. 1923 წელს მისი ინიციატივით, შემოქმედებითი კადრების შექმნის მიზნით შეიქმნა ტექნიკუმი, რომლის ბაზაზე 1924 წელს გაიხსნა „პროლეტკულტის წითელი თეატრი“, რომელმაც 1926 წლამდე იარსება; აქ მან განახორციელა: ვერჰარნის „რიჟრაჟი“, სპექტაკლი „აჩრდილი დადის ევროპაში“, ლოპე დე ვეგას „ცხვრის წყარო“; 1929-1937 წწ. ხელმძღვანელობდა მის მიერვე დაარსებულ მოძრავ საკოლმეურნეო თეატრს; 1933 წელს ჩამოაყალიბა თეატრი მესტიაში; იყო მთელი რიგი სარაიონო თეატრების ხელმძღვანელი; ბოლო წლებში აწყობდა მოძრავ ჯგუფებს კოლმეურნეობების კულტურული მომსახურების მიზნით; დაწერილი აქვს წიგნი „იატაკქვეშა თეატრი“.