iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნეფთჩი ბაქო (საფეხბურთო კლუბი)

„ნეფთჩი“ — აზერბაიჯანული საფეხბურთო კლუბი ქალაქ ბაქოდან. ჩამოყალიბდა 1937 წლის 18 მარტს. ასპარეზობს აზერბაიჯანის პრემიერლიგაში. ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი და ტიტულოვანი საფეხბურთო კლუბი აზერბაიჯანული ფეხბურთის ისტორიაში. საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (1966), აზერბაიჯანის რვაგზის ჩემპიონი, სამგზის ვიცე-ჩემპიონი და შვიდგზის ბრინჯაოს პრიზიორი, აზერბაიჯანის თასის ექვსგზის მფლობელი და ოთხგზის ფინალისტი, აზერბაიჯანის სუპერთასის ორგზის მფლობელი. თანამეგობრობის თასის მფლობელი (2006) და ფინალისტი (2005). საშინაო მატჩებს ატარებს ბაქსელ არენაზე..

1946–1948 წლებში საკავშირო ჩემპიონატების მეორე ჯგუფში გამოდის. უმაღლეს ლიგაში პირველად 1949 წელს იასპარეზა. თავის სადებიუტო სეზონში გუნდმა 34 კალენდარული შეხვედრა გამართა, რომელთაგან 6 მოიგო, 16 დათმო, 12 ფრედ დაამთავრა, ბურთების შეფარდებით — 26–42-თან და 24 ქულით გათამაშების სატურნირო ცხრილში მე-14 ადგილი დაიკავა.

1950 წლის სეზონში ბაქოელებმა, ამჯერად საკავშირო პირველობის „“ კლასის 36 კალენდარული მატჩი ჩაატარეს. მათგან 6 მოიგეს, 9 შეხვედრა ფრედ დაასრულეს, 21 დათმეს, ბურთების შეფარდებით — 37–73-თან და 21 ქულით გათამაშების სატურნირო ცხრილში ბოლო — მე-19 ადგილზე გავიდნენ. ამგვარად, ბაქოელთა გუნდს საკავშირო პირველობის უმაღლეს დივიზიონში ანუ იმდროინდელი სახელწოდებით — „“ კლასში ასპარეზობის მეორე ცდის შემდეგ უმაღლესი ლიგის დატოვება და შესაბამისად, ქვედა დივიზიონში დაბრუნება მოუწია. 1951–1959 წლებში საკავშირო პირველობის რანგით მეორე დივიზიონის — „ბ“ კლასის გუნდებს შორის აგრძელებს გამოსვლებს. 1960–1972 წლებში კვლავ უმაღლესი ლიგაშია.

1966 წელს გუნდი თავის ისტორიაში პირველად და ერთადერთხელ საკავშირო პირველობის ბრინჯაოს პრიზიორი ხდება. 1973–1976 წლებში კვლავ პირველ ლიგაში გამოდის, ხოლო 1977–1988 წლებში უმაღლეს ლიგის მონაწილეა. საკავშირო საფეხბურთო ჩემპიონატებზე მონაწილეობის ბოლო წლებს (1989–1991) კლუბი კვლავ პირველი ლიგის გუნდებს შორის ატარებს და ამით ასრულებს თავის ისტორიაში 55 წლიან საბჭოთა პერიოდს.

მიმდინარე შემადგენლობა
ეკიპირების სპონსორები და მწარმოებლები
მიღწევები
აზერბაიჯანის პრემიერლიგა
ჩემპიონი (9): 1992, 1995–96, 1996–97, 2003–04, 2004–05, 2010–11, 2011–12, 2012–13, 2020—21
ვიცე-ჩემპიონი (3): 2000–01, 2006–07, 2018–19
ბრინჯაოს პრიზიორი (8): 1993, 1994–95, 1998–99, 1999–2000, 2005–2006, 2007–08, 2017–18, 2022-23

აზერბაიჯანის თასი
თასის მფლობელი (6): 1994–95, 1995–96, 1998–99, 2001–02, 2003–04, 2012–13, 2013–14
ფინალისტი (4): 2000–01, 2011–12, 2014–15, 2015–16

აზერბაიჯანის სუპერთასი
სუპერთასის მფლობელი (2): 1993, 1995
ფინალისტი (1): 2013

საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი
ბრინჯაოს პრიზიორი (1): 1966
საბჭოთა კავშირის თასი
ნახევარფინალისტი (4): 1967, 1968, 1970, 1971

საკავშირო ფედერაციის თასი
ფინალისტი (1): 1988

თანამეგობრობის თასი
თასის მფლობელი (1): 2006
ფინალისტი (1): 2005
კრისტიან მაჯო

კრისტიან მაჯო (; დ. 11 თებერვალი, 1982) — იტალიელი ფეხბურთელი. სერია -ს საფეხბურთო კლუბ „ბენევენტოს“ მარჯვენა მცველი. 2010 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის, 2012 წლის ევროპის ჩემპიონატისა და 2013 წლის ფიფა-ს კონფედერაციის თასის გათამაშების მონაწილე იტალიის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში.

სანაკრებო კარიერა
2008–2014 წლებში იცავდა იტალიის ეროვნული ნაკრების ღირსებას, რომლის შემადგენლობაში 34 შეხვედრა ჩაატარა.

მისი დებიუტი ეროვნულ ნაკრებში შედგა მარჩელო ლიპის მწვრთნელობის დროს, 2008 წლის 19 ნოემბერს საბერძნეთის ნაკრებთან ამხანაგურ მატჩში.
სტატისტიკა
ტიტულები
საკლუბო
ნაპოლი
იტალიის თასი (2): 2011–12, 2013–14
იტალიის სუპერთასი (1): 2014
სანაკრებო
იტალია
ევროპის ჩემპიონატი: ფინალისტი 2012
კონფედერაციის თასი: მესამე ადგილი 2013
რუხი კურდღელი

რუხი კურდღელი — ძუძუმწოვარი ცხოველი კურდღლისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 57-68 სმ, წონა 4-6 კგ. 7 კგ-მდე იშვიათად იზრდება. დამახასიათებელია სხეულის მსხვილი აღნაგობა. გარეგნულად თეთრანასგან განსხვავდება შედარებით გრძელი ყურებითა (9,4-14 სმ) და კუდით (7,2-14 სმ). თვალები მოყავისფრო-მოწითალოა. გავრცელებულია ევროპაში, აზიასა და აფრიკაში. გვხვდება საქართველოშიც. ნამარხი სახეობები ცნობილია აზერბაიჯანისა და ყირიმის ნახევარკუნძულის პლეისტოცენური ნალექებიდან. ბინადრობს ღია ადგილებში, ტყე-სტეპის, სტეპისა და ნახევარუდაბნო-სტეპის ლანდშაფტებში.
სან-ანტონიო სპურსის სეზონები

სან-ანტონიო სპურსი — ამერიკის პროფესიონალური გუნდი, რომელიც მდებარეობს სან-ანტონიოში, ტეხასის შტატში. სპურსი არის წევრი სამხრეთ-დასავლეთ დივიზიონის, რომელიც დასავლეთ კონფერენციას ეკუთვნის.

მნიშვნელობები
სეზონის შედეგები

სტატისტიკა არის სწორი და შესწორებას არ ექვემდებარება.

სტატისტიკა უკანასკნელად შესწორდა 2011-12 წლის სეზონის დასრულების შემდეგ.

ყველა დროის შედეგი
შენიშვნა: სტატისტიკის ბოლო შესწორების თარიღი 2011-12 წლის სეზონის დასრულება
შარლოტ ბობკეტსის სეზონები

შარლოტ ბობკეტსი — პროფესიონალური საკალათბურთო კლუბი, რომელიც აშშ-ის ნაციონალურ საკალათბურთო ასოციაციაში გამოდის. გუნდი შეიქმნა 2004 წელს. გუნდის სათამაშო ბაზაა , რომელიც მდებარეობს შარლოტში, ჩრდულოეთ კაროლინის შტატში. ბობკეტსი თამაშობს სამხრეთ-აღმოსავლეთ დივიზიონში და აღმოსავლეთ კონფერენციაში. გუნდის მფლობელი არის და კალათბურთის ლეგენდა და ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ფიგურა - მაიკლ ჯორდანი. 8 წლიანი ისტორიის მანძილზე, გუნდმა მხოლოდ ერთხელ შეძლო პლეიოფში ასპარეზობა 2009-2010 წლის სეზონში, როდესაც რეგულარული სეზონი 44-38 დაამთავრეს.

მნიშვნელობები
სეზონის შედეგები
შენიშვნა: სტატისტიკის ბოლო შესწორების თარიღი 2011-12 წლის სეზონის დასრულება

ყველა დროის შედეგი
შენიშვნა: სტატისტიკის ბოლო შესწორების თარიღი 2011-12 წლის სეზონის დასრულება
ალპური სალამანდრა

ალპური სალამანდრა — წყალხმელეთა ცხოველი კუდიანი ამფიბიების რიგისა. ბინადრობს ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ალპებში, ზღვის დონიდან დაახლოებით 700 მ სიმაღლეზე. გავრცელებულია შვეიცარიაში, ავსტრიაში, იტალიაში, სლოვენიაში, გერმანიაში, საფრანგეთში; შეზღუდული პოპულაციებია ხორვატიაში, ბოსნია და ჰერცეგოვინაში, ლიხტენშტაინში, სერბეთსა და მონტენეგროში. მისი სხეულის სიგრძეა 9-დან 14 სმ-მდე. ზოგიერთი ინდივიდი იზრდება 18 სმ-მდე. კრიალა მოშავო ფერისაა. უპირატესობას ანიჭებს მთის ნაკადულებს, იმალება ქვების ქვეშ ან ბუჩქნარში. ცოცხალდმშობია.
მაგელანის დიდი ნისლეული

მაგელანის დიდი ნისლეული — ჩვენი გალაქტიკის პატარა თანამგზავრი გალაქტიკა, რომელიც ირმის ნახტომის გარშემო ბრუნავს. ის გადაჭიმულია 14 000 სინათლის წლის მანძილზე. ეს კი არ არის საკმარისი ზომა იმისათვის, რომ მან სპირალური მკლავების ფორმირება შეძლოს. შესაბამისად, მას უსწორმასწორო სტრუქტურა გააჩნია. ის ოქროს თევზისა და მაგიდა მთის თანავარსკვლავედში მდებარეობს. ხოლო ზომით მაგელანის დიდი ნისლეული ირმის ნახტომის 1/10-ია, ხოლო მასით 1/100. ის ჩვენი გალაქტიკის ცენტრიდან დაშორებულია 160 000 სინათლის წლის მანძილზე.

ხილულ დიაპაზონში, მხოლოდ გალაქტიკის ბარი ანათებს კაშკაშად. ის სამხრეთ ნახევარსფეროდანაც კი შეიძლება დავინახოთ შეუიარაღებელი თვალით. მაგელანის დიდი ნისლეული ღამის ცაზე მოჩანს შედარებით მკრთალი მაგელანის პატარა ნისლეულთან ერთად. „მაგელანის ნისლეულები“ პორტუგალიელი მკვლევრის — ფერნანდო მაგელანის სახელს ატარებენ. მეცნიერისა, რომელმაც თავისი მგზავრობის დროს შენიშნა ეს ორი ობიექტი. ეს იყო 1519 წელი.

„ამ გალაქტიკების შესწავლა ირმის ნახტომს გარეთ ვარსკვლავთწარმომქმნელი პროცესების შესწავლის საუკეთესო საშუალებაა. ვარსკვლავთწარმომქმნელი პროცესები გალატიკების ევოლუციაზე დიდ გავლენას ახდენენ. ასე რომ, ჩვენ ვიმედოვნებთ, რომ შევიცნობთ ამ ვარსკვლავების ისტორიას, რომლებიც შემდეგ უამრავ კითხვას გალაქტიკების სიცოცხლის ციკლის შესახებ უპასუხებენ.“ — ამბობს მარგარეტ მექსნერი, ასტრონომი ბალტიმორიდან.

მაგელანის დიდი ნისლეული ჩვენი გალაქტიკის ყველაზე დიდი თანამგზავრია, ხოლო სიდიდით მეოთხეა ადგილობრივ ჯგუფში (ირმის ნახტომის, ანდრომედას გალაქტიკის და სამკუთხედი გალაქტიკის შემდეგ). მისი პატარა ზომა ნიშნავს იმას, რომ მატერიის შედგენილობა შედარებით დიდი გალაქტიკებისგან ოდნავ განსხვავდება. ეს განსხვავება მძიმე ელემენტების არასაკმარისი რაოდენობაა, როგორიცაა ნახშირბადი და ჟანგბადი. ეს ვარსკლავების დაბადებასა და სიკვდილს ანელებს, რაც ასტრონომებს საშუალებას აძლევს ისეთი გარემო დაინახონ, სადაც ვარსკვლავები 2 მილიარდი წლის წინ ფორმირდებოდნენ.
ალპური ჭვინტაკა

ალპური ჭვინტაკა — ფრინველი ჭვინტაკასებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძე დაახლოებით 15-18 სმ, წონა 40 გ. გავრცელებულია ევროპასა და მცირე აზიაში. აღმოსავლეთი მიმართულებით იაპონიამდე გვხვდება. ბინადრობს ალპების, კარპატებისა და სუდეტების მაღალმთიანეთში, ტყის საზღვრის ზევით, ალპურ სარტყელში, ზღვის დონიდან 1500-3000 მეტრამდე. იკვებება მწერებით, ობობებით, მცენარეთა სხვადასხვა მარცვლებითა და სხვა. ბუდობს კლდეებზე. სიცოცხლის ხანგრძლივობა ბუნებაში 8 წელი. გვხვდება საქართველოშიც.
ალპური აპოლონი

ალპური აპოლონი — დღის პეპელა აფროსნისებრთა ოჯახისა. წინა ფრთების სიგრძე 25-40 მმ. ფრთების შლილი 50-60 მმ. გარეგნულად წააგავს აპოლონს, თუმცა ამ უკანასკნელისაგან განსხვავდება შედარებით პატარა ზომითა და განსხვავებული ფრთების შეფერილობით. აქვს მოთეთრო-მოშავო ულვაშები. მუხლუხის სიგრძე 48 მმ-ია. გავრცელებულია ალპებში, ზღვის დონიდან 1600-2800 მ სიმაღლეზე. გარდა ამისა, რეგისტრირებულია ურალში, ციმბირში, მონღოლეთში, ჩინეთში, აშშ-ში, კანადაში.
ნორდმანის აპოლონი

ნორდმანის აპოლონი — დღის პეპელა აფროსნისებრთა ოჯახისა. კავკასიის ენდემია. გავრცელებულია კავკასიონისა და მცირე კავკასიონის მთებში. წინა ფრთების სიგრძე 25-38 მმ. ფრთების შლილი 50-57 მმ. გვხვდება კავკასიონის ალპურ, სუბალპურ და სუბნივალურ სარტყელში, აგრეთვე თურქეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ადის ზღვის დონიდან 2000-იდან 4000 მ-მდე. სახელი ეწოდა რუსი ზოოლოგის კავკასიის მკვლევრის, ალექსანდრე ნორდმანის პატივსაცემად.
ფედერიკო ბალძარეტი

ფედერიკო ბალძარეტი (იტალ. ; დ. 6 დეკემბერი, 1981, ტურინი, იტალია) — იტალიელი ფეხბურთელი, თამაშობდა უკანა მცველის პოზიციაზე. 2012 წლის ევროპის ვიცე-ჩემპიონი იტალიის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში.

სანაკრებო კარიერა
იტალიის ეროვნულ ნაკრებში მისი დებიუტი შედგა 2010 წლის 17 ნოემბერს, რუმინეთთან ამხანაგურ მატჩში.

სანაკრებო სტატისტიკა
მიღწევები
საკლუბო
იუვენტუსი
იტალიის სერია : 2006–07
რომა
იტალიის თასის ფინალისტი: 2012–13

სანაკრებო
იტალია
ევროპის ვიცე-ჩემპიონი: 2012

ინდივიდუალური
იტალიის სერია -ს წლის გუნდის წევრი: 2011–12
გურგენი (ტაშირ-ძორაგეტის მეფე)

გურგენი, კორიკე, კვირიკე — ტაშირ-ძორაგეტის პირველი მეფე (972-991/996 წწ.). ანისის სომხური სამეფოს მეფის, აშოტ მწყალობელის (953-977) უმცროსი ძე. სამფლობელოდ მიიღო ტაშირი, ძორაგეტი, კაენი, კაეწონი და სხვა ტერიტორიები ისტორიულ ქვემო ქართლში. ანისის სამეფოს აქტიური დახმარებით აფართოებდა სამეფოს ტერიტორიას, დაიკავა მთელი ქვემო ქართლი თბილისიდან შამქორამდე და თრიალეთის მთებიდან ბამბაკის ქედამდე. ტაშირ-ძორაგეტის სამეფო საქართველოში სომხური გავლენის ფორპოსტათ იქცა. ახლად წარმოქმნილი სამეფოს ცენტრი სამშვილდე გახდა. გურგენი წყაროებში უკანასკნელად 991 წელს იხსენიება.
ბავარიული ენა

ბავარიული ენა — ენა, რომელიც მიეკუთვნება სამხრეთ-გერმანული ენების ჯგუფს. ენობრივ მიმართებაში ერთ-ერთი ყველაზე შორეული დიალექტია სტანდარტული გერმანული ენისა. მისი სათავეა ენა, რომელზედაც საუბრობდნენ ბავარიელი ტომები. ბავარიული ენა იყოფა 3 მსხვილ დიალექტთა ჯგუფად:

ჩრდილოეთ-ბავარიული დიალექტი;
შუა-ბავარიული დიალექტი;
სამხრეთ-ბავარიული დიალექტი.

ბავარიულ დიალექტზე საუბრობენ გერმანიაში, ავსტრიაში, შვეიცარიაში, იტალიაში, უნგრეთსა და ჩეხეთში.
SXDF-NB1006-2

-1006-2 — გალაქტიკა, რომელიც მდებარეობს 12,91 მილიარდი სინათლის წლის მოშორებით დედამიწიდან. რადგანაც მის სინათლეს ამდენი ხანი დასჭირდა (12,91 მილიარდი წელიწადი) ჩვენამდე მოსაღწევად, ჩვენ ამ გალაქტიკას ისეთს ვხედავთ, როგორიც ის ამდენივე წლის წინ იყო. გალაქტიკა დიდი აფეთქებიდან ძალიან მალე წარმოიქმნა. დიდი აფეთქება კი 13,7 მილიარდი წლის წინ მოხდა. შესაბამისად, -1006-2, ყველაზე შორეული გალაქტიკაა, რაც კი ოდესმე დაუნახავთ მეცნიერებს. ასტრონომები იმედოვნებენ, რომ -1006-2-ის და სხვა შორეული ობიექტების შესწავლით ისინი შეძლებენ დაადგინონ რა ხდებოდა კოსმოსის ევოლუციის განთიადზე.

კვლევები
ახლად აღმოჩენილი გალაქტიკა უკანასკნელ პრეტენდენტად ითვლება უშორეს და უძველეს აქამდე აღმოჩენილ გალაქტიკათა შორის. ამ თვის (ივნისი, 2012) დასაწყისში, არიზონის უნივერსიტეტის ასტრონომებმა ასევე იპოვეს გალაქტიკა, რომელიც 13 მილიარდი სინათლის წლით იყო დაშორებული დედამიწიდან. გასულ წელს, ასტრონომთა სხვა ჯგუფმა, რომელიც ჰაბლის კოსმოსურ ტელესკოპს იყენებდა, განაცხადა, რომ აღმოაჩინეს უფრო შორი და ხნიერი გალაქტიკა. მისი დაშორების მანძილი არის 13,2 მილიარდი სინათლის წელიწადი, მაგრამ ეს ობიექტი ისევ „გალაქტიკობის კანდიდატია“ და შემდგომი კვლევების შედეგებს და გალაქტიკად აღიარებას ელოდება.

მოკლედ დიდი აფეთქების შესახებ
დიდი აფეთქება დაახლოებით 13,7 მილიარდი წლის წინ მოხდა. თავდაპირველად, სამყარო იყო ისეთი მკვრივი და ცხელი, რომ მასში წარმოქმნილი ატომები მაშინვე იშლებოდნენ. შემდეგ სამყარო გაფართოვდა, გაგრილდა და საბოლოოდ კვარკები პროტონებად გაერთიანდნენ, შენდეგ ელექტრონებს დაუკავშირდნენ და წყალბადის ნეიტრალური ატომები შექმნეს. ეს ხდება დიდი აფეთქებიდან 380 000 წლის შემდეგ. დროთა განმავლობაში გაზი გაგრილდა და 200-500 მილიონი წლის შემდეგ (დიდი აფეთქებიდან), ნეიტრალური წყალბადის ღრუბლების კონდენსაცია მოხდა, შეიქმნა პირველი ვარსკვლავები, რომელთა შემდეგ უკვე პირველმა გალაქტიკებმა გამოანათეს.

დამატებითი ინფორმაცია
გალაქტიკა -1006-2 დიდი აფეთქებიდან 800 მილიონი წლის შემდეგ შეიქმნა, მაშასადამე ეს ობიექტი იმის წინა პირობაა, რომ უფრო ახლოს ვართ კრიტიკულ დროსთან.(ბნელი წლები, 400 000 წელი დიდი აფეთქებიდან). „ის დღე არ არის ძალიან შორს, როდესაც ბნელი წლების სამყაროს საიდუმლოებები და პირველი გალაქტიკების ფიზიკური თვისებები გამოვლინდება“ ამბობს მასანორი იე, „30 მეტრიანი ტელესკოპის“ პროექტის ლიდერი იაპონიიდან.

ასეთი შორეული და მკრთალი ობიექტის დასაკვირვებლად მეცნიერებს მოუწიათ ობიექტიდან წამოსული სინათლე „შეეგროვებინათ“ 37 საათის განმავლობაში. რაც უფრო მეტ სინათლეს აგროვებდნენ, მით უფრო ღრმად „იხედებოდნენ“ ობიექტში. მკვლევრებმა ტაკატოში შიბაიას ხელმძღვანელობით (იაპონია), სურათში 58 733 ობიექტი დათვალეს და შეავიწროვეს ორ შესაძლო უკიდურესად შორეულ გალაქტიკათა კანდიდატებამდე.

-1006-2-მა შეცვალა წინა რეკორდსმენი გალაქტიკა -108036, რომელიც ასევე იპოვეს „სუბარუს“ ტელესკოპით. ის ოდნავ ახლოს იყო დედამიწასთან, ვიდრე -1006-2.
სოჭის ეროვნული პარკი

სოჭის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი რუსეთში, დასავლეთ კავკასიონზე, ქალაქ სოჭის რაიონში (რუსეთი, კრასნოდარის მხარე). შეიქმნა 1983 წლის 5 მაისს. ფართობი 1,937.37 კვადრატული კილომეტრი. აქვს დაცვითი, რეკრეაციული, საგანმანათლებლო და სამეცნიერო ღირებულება. რუსეთის ერთ-ერთი პირველი ეროვნული პარკი. ტყეებს უკავია ტერიტორიის 95%. გვხვდება ხერხემლიანთა 250-მდე და ქვეწარმავლების 17-მდე სახეობა. ფაუნას ქმნის კეთილშობილი ირემი, არჩვი, მურა დათვი, გარეული ღორი, მგელი, ტურა, მელა, მაჩვი და სხვ. არის ფრინველების 126 სახეობა, მათ შორის ბატკანძერი, კავკასიური შურთხი, კავკასიური როჭო და სხვ. პარკს უკავია დიდი სოჭის არეალი, მდინარეების შეფსისა და მაგრის შესართავისპირა რაიონი, აფხაზეთის საზღვრამდე. პარკის დიდი ნაწილი მთიანია. დანაწევრებულია მდინარეთა ხეობებით. მთისწინეთის ზონა ვრცელდება ვიწრო ზოლის სახით შავი ზღვის სანაპიროს გასწვრივ. სოჭის ეროვნული პარკის ფარგლებში არის შავი ზღვის აუზის 40-მდე მდინარე და ნაკადული.
ბოტაფოგო

ბოტაფოგო — პლაჟისპირა კვარტალი ბრაზილიის ქალაქ რიო-დე-ჟანეიროში. მდებარეობს მუნდო-ნოვოს, დონა-მარტას და სან-ჟუანის ბორცვებს შორის. ძირითადად დასახლებულია მაღალი და საშუალო კლასის წარმომადგენლებით.

ისტორია
სახელი დაერქვა ჟუან ფერეირა დე სოუზა ბოტაფოგოს პატივსაცემად, რომელიც გემ ბოტაფოგოს არტილერიაზე იყო პასუხისმგებელი. სწორედა მიტომ დაუმატა მან ეს სახელი თავის გვარშიც. როდესაც ის საცხოვრებლად ბრაზილიაში გადავიდა, პორტუგალიის სამეფო ოჯახმა მას ის მიწები უბოძა, რომელიც დღეს ბოტაფოგოს სახელითაა ცნობილი. სიტყვასიტყვით ეს სახელი „ცეცხლის გახსნას“ ნიშნავს.

მახასიათებლები
ბოტაფოგოს პლაჟი გუანაბარის უბეზეა გადაჭიმული და ატლანტის ოკეანისგან ურკის ნახევარკუნძული და შაქრისთავა მთა იცავს. ღირსშესანიშნაობებს შორისაა ინდიელთა მუზეუმი, რომელიც ბრაზილიის ძირითად ადგილობრივ ინდიელთა კულტურასა და ისტორიას იკვლევს; ასევე ვილა-ლობოსის მუზეუმი. მეზობელი პლაჟისპირა კვარტლებისგან ბოტაფოგოს განასხვავებს კაფეებისა და კინოთეატრების მაღალი კონცენტრაცია.

ბოტაფოგოს ჰყავს მრავალსპორტული კლუბი ბოტაფოგო, რომელიც ამავე დროს ბრაზილიის ერთ-ერთუ უდიდესი საფეხბურთო კლუბია.

კვარტალს ემსახურება ერთი მეტროსადგური — ბოტაფოგო.
ნიტეროი

ნიტეროი — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ რეგიონში, რიო-დე-ჟანეიროს შტატში. მისი ფართობი 129 375 კმ²-ია, ხოლო მოსახლეობა 487 327 ადამიანი (2010). წარმოადგენს შტატის მეექვსე ყველაზე ხალხმრავალ ქალაქს და გაჩნია ადამიანის განვითარების ინდექსის ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი რიო-დე-ჟანეიროს აგლომერაციასა და მთელს ბრაზილიაში.

 -ს 2011 წლის ივნისის კვლევების თანახმად, ნიტეროი ბრაზილიის უმდიდრესი ქალაქის და მისი მოსახლეობის 55,7% კლასს მიეკუთვნება, ხოლო თუ ამას კლასსაც დავამატებთ, ეს მაჩვენებელი 85,9%-მდე ადის. სახელი „ნიტეროი“ ტუპის ენიდან მომდინარეობს და ნიშნავს „წყალი, რომელიც იმალება“.

ქალაქი 1573 წლის 22 ნოემბერს ტუპის ინდიელთა ბელადმა არარიბოიამ დააარსა (რომელიც შემდეგ კათოლიკედ მოექცა). შედეგად, ის ერთადერთი ბრაზილიური ქალაქია, რომელიც არაქრისტიანმა, არაასიმილირებულმა ბრაზილიელმა ინდიელმა დააარსა.

გალერეა
რომარიო

რომარიო დე სოუზა ფარია (; დ. 29 იანვარი, 1966, რიო-დე-ჟანეირო) — ბრაზილიელი ფეხბურთელი, რომელიც თავდამსხმელად თამაშობდა, შემდეგ სამწვრთნელო კარიერას მიჰყო ხელი, ამჟამად კი პოლიტიკითაა დაკავებული. 1994 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე ის ბრაზილიის ნაკრებს ჩემპიონის ტიტულის მოგებაში დაეხმარა. რომარიო მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე ნაყოფიერ თავდამსხმელად ითვლება.

1994 წელს, რომარიო ფიფა-ს წლის ფეხბურთელად დაასახელეს და ფიფა-ს 100 წლის იუბილესთან დაკავშირებით გამოვლენილ მსოფლიოს 125 უდიდეს ფეხბურთელთა სიაში შეიყვანეს. 1999 წელს -ის ვერსიით საუკუნის 100 საუკეთესო ფეხბურთელს შორის მეათე ადგილზე დასახელდა. ამავე დროს, რომარიო იმ იშვიათ თავდამსხმელთა რიცხვს მიეკუთვნება, რომლებსაც 1000-ზე მეტი გოლი აქვთ გატანილი. ბრაზილიური ფეხბურთის მუზეუმის დიდების დარბაზის წევრი.

მიღწევები
ინდივიდუალური
ფიფა-ს ასეული ( 100): 2004
 ': 1994
ფრანსუა ტომბალბაი

ფრანსუა ნგარტა ტომბალბაი (; დ. 15 ივნისი, 1918, ბასადა, ჩადი — გ. 13 აპრილი, 1975, ნჯამენა, ჩადი) — ჩადის პოლიტიკური მოღვაწე. ქვეყნის პირველი პრეზიდენტი 1960-1975 წწ. მიეკუთვნება სარის ეთნიკურ ჯგუფს.

1960 წლიდან ქვეყნის პირველი პრეზიდენტია. ჩადში დაამყარა ერთპარტიული მმართველობა. მისი მოღვაწეობა დასრულდა სახელმწიფო გადატრიალებით, რომლის დროსაც იგი დაიღუპა.
სილვანუს ოლიმპიო

სილვანუს ოლიმპიო (; დ. 6 სექტემბერი, 1902, კპანდო, კოტ-დ’ივუარი — გ. 13 იანვარი, 1963, ლომე, ტოგო) — ტოგოს სახელმწიფო მოღვაწე. ქვეყნის პირველი პრეზიდენტი 1961–1963 წლებში ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი 1958–1961 წლებში.
მოკლეს სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად 1963 წლის 13 იანვარს. აღნიშნული გადატრიალება პირველი იყო საფრანგეთის ყოფილ აფრიკულ კოლონიებში.
ჟორდი ალბა

ჟორდი ალბა რამოსი (; დ. 21 მარტი, 1989, ოსპიტალეტი, ესპანეთი) — ესპანელი ფეხბურთელი, საფეხბურთო კლუბ მაიამის „ინტერის“ მარცხენა მცველი. მას ხშირად განიხილავენ, როგორც თავისი თაობის ერთ-ერთ საუკეთესო მარცხენა მცველს.

საკლუბო კარიერა
დაიბადა ოსპიტალეტში, ბარსელონის პროვინციაში, კატალონიაში. კარიერა დაიწყო „ბარსელონის“ ახალგაზრდულ გუნდებში, მაგრამ 2005 წელს დატოვა გუნდი. შემდეგ გადავიდა კლუბ „კორნელიაში“. ორი წლის შემდეგ გადავიდა „ვალენსიაში“. 2007-08 წლების სეზონში სარეზერო გუნდს დაეხმარა მეოთხე დივიზიონიდან აღზევებაში და იჯარით გადავიდა ტარაგონის „ხიმნასტიკში“, სადაც ის ძირითადი შემადგენლობის ფეხბურთელად იქცა და 24 მატჩი დაიწყო სასტარტო შემადგენლობაში.

„ვალენსიაში“ დაბრუნების შემდეგ, პრიმერა დივიზიონში მისი დებიუტი შედგა 2009 წლის 13 სექტემბერს, „ვალიადოლიდის“ წინააღმდეგ, სადაც მისმა გუნდმა მოიგო, ანგარიშით 4–2. 2012 წელს შეუერთდა კატალონიის „ბარსელონას“.

სანაკრებო კარიერა
ჟორდი ალბა თამაშობდა ესპანეთის სხვადასხვა ასაკობრივ ნაკრებებში 2000 წლიდან. ეროვნულ ნაკრებში პირველად გამოიძახეს 2011 წლის 30 სექტემბერს, 2012 წლის ევროპის ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპზე ჩეხეთის და შოტლანდიის ნაკრებებთან გასამართი მატჩებისთვის.

ეროვნული ნაკრების მწვრთნელმა, ვისენტე დელ ბოსკემ ის 2012 წლის ევროპის ჩემპიონატის სანაკრებო განაცხადში შეიყვანა, სადაც ფინალში გოლის გატანაც შესძლო.

საკლუბო სტატისტიკა
სანაკრებო სტატისტიკა
მიღწევები
საკლუბო
ბარსელონა
ესპანეთის ლა ლიგა: 2012–13, 2014–15, 2015–16, 2017–18, 2018–19, 2022–23
ესპანეთის თასი: 2014–15, 2015–16, 2016–17, 2017–18, 2020–21
ესპანეთის სუპერთასი: 2013, 2016, 2018, 2023
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა: 2014–15
უეფა-ს სუპერთასი: 2015
ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი: 2015

ინტერი მაიამი
ლიგათა თასი: 2023

სანაკრებო
ესპანეთი
ევროპის ჩემპიონატი: 2012
უეფა-ს ერთა ლიგა: 2022–23
ფიფა-ს კონფედერაციის თასის ფინალისტი: 2013

ინდივიდუალური
ევროპის ჩემპიონატის სიმბოლური ნაკრების წევრი: 2012
უეფას ჩემპიონთა ლიგის სეზონის გუნდის წევრი: 2014–15
უეფას ჩემპიონთა ლიგის საუკეთესო ასისტენტი: 2018–19
ლა ლიგის სეზონის გუნდის წევრი: 2014–15
-ის წლის გუნდის წევრი: 2017–18, 2018–19
ფეხბურთის მთავარი ლიგის ყველა ვარსკვლავის მატჩის მონაწილე ( -): 2024
პლეისტოცენი

პლეისტოცენი (სიმბოლო ; ძვ. ბერძნ. – მრავალრიცხოვანი და – ახალი) — დედამიწის ისტორიის მეოთხეული პერიოდის შუა ეპოქა, რომელიც დაიწყო 2,588 მლნ. წლის წინათ და დამთავრდა 11,7 ათ. წლის წინ. მოსდევს ჰოლოცენს და წინ უსწრებს პლიოცენს. 1839 წელს ტერმინი „პლეისტოცენი“ მეცნიერებაში დაამკვიდრა ინგლისელმა გეოლოგმა ჩარლზ ლაიელმა, რომელმაც კუნძულ სიცილიაზე კვლევების შედეგად გამოავლინა ფენა, სადაც ინახებოდა მოლუსკების ფაუნის დაახლოებით 70%. ამან განასხვავა აღნიშნული ფენები პლიოცენური ეპოქისაგან, რომელსაც ლაიელი მანამდე მიაკუთვნებდა ყველაზე ახალგაზრდა ნამარხ ფენებს. მოგვიანებით ლაიელმა პლეისტოცენი გამოყო დამოუკიდებელ ეპოქად, რომელსაც პოსტპლიოცენური უწოდა. ჯერ კიდევ საუკუნეში ტერმინი პლეისტოცენი ხშირ შემთხვევაში წარმოადგენდა მეოთხეული პერიოდის ან ანთროპოგენის სინონიმს. პლეისტოცენი არის მეოთხეული პერიოდის პირველი ეპოქა ან კაინოზოური ჯგუფის მე-6 ეპოქა. პლეისტოცენი არსებითად ყინულოვანი ეპოქაა. არქეოლოგიური თვალსაზრისით, დაახლოებით ემთხვევა ძველი ქვის ხანას, ეგრეთ წოდებულ პალეოლითს.

საქართველოში კორელაციის სქემა იყოფა სამ სტადიად: ზედა პლეისტოცენი, შუა პლეისტოცენი, ქვედა პლეისტოცენი. საერთაშორისო სტანდარტული კლასიფიკაციის თანახმად პლეისტოცენი იყოდა ოთხ სტადიად: ზედა პლეისტოცენი, შუა პლეისტოცენი, ქვედა პლეისტოცენი, ჯელასიანი, რომლებიც გამოვლინდა სამხრეთ ევროპაში. გარდა ამისა, საერთაშორისო კლასიფიკაციას ხშირ შემთხვევაში გააჩნია სხვა რეგიონული ქვედანაყოფები.

პლეისტოცენში დედამიწა გამყინვარების ფაზაში უკვე შესული იყო. დამახასიათებელია მყინვარული პერიოდის თანმიმდევრულად შედარებით თბილ გამყინვარებათშორისით შეცვლა. პლეისტოცენი შედგება გამყინვარების ოთხი პერიოდისაგან, რომელთაგან პირველი და კლასიკურია გიუნცური გამყინვარება (1,2-1,0 მლნ. წლის წინ). გიუნცური აცივება დასრულდა გიუნც-მინდელური დათბობით (1,0-0,76 მლნ. წლის წინ), რომლის დროსაც ხმელთაშუა, შავ და ბერინგის ზღვებზე აღინიშნებოდა ტრანსგრესიები.

შემდეგ დადგა მინდელური გამყინვარება (დაახლ. 790-580 მლნ. წლის წინ), რომელსაც გამყინვარების გაცილებით რთული ხასიათი ჰქონდა.
მას მოჰყვა რისული გამყინვარება, რომელიც ვიურმული გამყინვარებით დაგვირგვინდა.

თანამედროვე გეოლოგიისა და პალეოგეგრაფიის ამოცანაა უნიფიცირებული ქრონოსტრატიგრაფიული სკალების დასრულება და პლეისტოცენური ნალექების გლობალური კორელაცია; აგრეთვე პალეოგეოგრაფიული რეკონსტრუქციების შექმნა.
კვირიკე II (ტაშირ-ძორაგეტის მეფე)

კვირიკე — ტაშირ-ძორაგეტის მეფე (1048/1049—1089 წწ.). თავის ძმასთან, ჰერეთ-კახეთის მეფე გაგიკთან ერთად იბრძოდა ერთიანი საქართველოს მეფის ბაგრატ -ის წინააღმდეგ.

1064 წელს ტაშირს თურქ-სელჩუკები შემოესივნენ. კვირიკე -მ სულთან ალფ-არსლანს მორჩილება გამოუცხადა და ქვეყანა აოხრებას გადაარჩინა. ალფ-არსლანმა მოითხოვა მისთვის ცოლად მიეთხოვებინათ კვირიკე -ის ძმისწული, რომელიც ამავე დროს საქართველოს მეფის, ბაგრატ -ის დისწული იყო. კვირიკემ უარი განაცხადა ამ მოთხოვნების შესრულებაზე.

ეს გარემოება საბაბად გამოიყენა ბაგრატმა და 1065-1066 წელს დალაშქრა სომხითი. ბაგრატის ერისთავმა ვარაზბაკურ გამრეკელმა ქვეშის ჭალაში შეიპყრო კვირიკე , ძელზე გასვა და აიძულა სამშვილდის გარნიზონის მეთაური, კვირიკეს ძმა ადარნასე, საკუთარი ძმის სიცოცხლის გადასარჩენის სანაცვლოდ დაეთმო სამშვილდე.

სამშვილდის დაკავების შემდეგ საქართველოს სამეფომ კონტროლი დააწესა მთელი ქვემო ქართლზე. კვირიკე ვასალობის პირობით კვლავ დარჩა ტერიტორიულად შემცირებული სამეფოს მფლობელად. მან დედაქალაქად ლორე გამოაცხადა. ამის შემდეგ „მონებდეს სომეხნი ქართველთა“.

კვირიკე უკანასკნელად წყაროებში 1089 წელს იხსენიება. მისი გარდაცვალების თარიღი უცნობია.
დავით II და აბასი

დავით და აბასი — ტაშირ-ძორაგეტის სამეფოს უკანასკნელი მეფეები (1089-ის შემდეგ — 1111/1113). კვირიკე -ის ვაჟები. ამ პერიოდში ძლიერდება თურქ-სელჩუკთა შემოსევები — 1105 წელს მათ დაიპყრეს ლორე. 1110 წელს შემოსევა განმეორდა. 1111 თუ 1113 წელს ძმები იძულებულნი გახდნენ დაეთმოთ მეფობა და თავი მაწნაბერდისა და ტავუშის ციხეებისათვის შეეფარებინათ. ტაშირ-ძორაგეტის სამეფომ არსებობა შეწყვიტა, თუმცა ტაშირელი კვირიკიანები, როგორც რიგითი ფეოდალები, წყაროებში საუკუნემდე იხსენიება.
ციმბირული ფიჭვი

ციმბირული ფიჭვი (ლათ. ) — მცენარე ფიჭვისებრთა ოჯახისა. მარადმწვანე ხეებია. სიმაღლეში აღწევს 35-44 მ-ს. სიცოცხლის მაქსიმალური ხანგრძლივობა 500 წელი (ზოგიერთი ცნობით 800-850 წელი).

არეალის ჩრდილოეთ ნაწილში ხარობს ზღვის დონიდან 100-200 მ სიმაღლეზე, ხოლო სამხრეთით 1000-2400 მ-მდე, ალპურ სარტყლამდე. გირჩა მსხვილი აქვს, წაგრძელებული და კვერცხისებრი ფორმის, რომლის სიგრძეა 13 სმ. ფართოდ არის გავრცელებული დასავლეთ და აღმოსავლეთ ციმბირისა და ურალის ტერიტორიაზე.

ციმბირული ფიჭვის ნაყოფი ძვირფასი საჭმელი პროდუქტია.