ოქროსფერი ხრაშუნა

ოქროსფერი ხრაშუნა — სოკოს სახეობა ხრაშუნა სოკოების გვარისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპას, ჩრდილოეთ ამერიკას, ჩრდილოეთ აფრიკასა და ჩრდილოეთ აზიას.

მკვირივი რბილობის წყალობით, კარგი ხარისხის საჭმელ სოკოდ ითვლება, თუმცა შედარებით იშვიათად გვხვდება. იხმარება ახალი, შემწვარი, დაკონსერვებული და გამშრალი სახით. იზრდება ფოთლოვან, იშვიათად წიწვოვან ტყეებში ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

მიმდინარე ბინომიალური სახელწოდება მიანიჭა გერმანელმა მიკოლოგმა კრისტიან ჰენდრიკ პერსონმა 1796 წელს.

ტაქსონომია
ოქროსფერი ხრაშუნა პირველად 1801 წელს ინგლისელმა ბუნებისმეტყველმა უილიამ უითერინგმა აღწერა როგორც , ხოლო 1838 წელს თანამედროვე მიკოლოგიის მამამ, ელიას მაგნუს ფრისმა, იგი ხრაშუნების გვარში გადაიტანა. თუმცა, მოგვიანებით გაირკვა, რომ მანამდე, 1796 წელს, გერმანელ მიკოლოგს, კრისტიან ჰენდრიკ პერსონს, სახეობა უკვე აღწერილი ჰქონდა სახელწოდებით . ვინაიდან ბოტანიკური ნომენკლატურის საერთაშორისო კოდექსი პრიორიტეტს უძველეს დასახელებას ანიჭებს, დღეს უპირატესობა სწორედ პერსონის მიერ შერჩეულ სახელს ენიჭება.

​სპეციფიკური ეპითეტები — „“ და „“ — ორივე მომდინარეობს ლათინური სიტყვისგან „“ (ოქრო). ეს სახელები ეწოდა ქუდისა და ფირფიტების ოქროსფერი შეფერილობის გამო.

აღწერა
ქუდის დიამეტრი — 4-9 სმ, თავიდან ნახევარსფეროსებრია, შემდეგში გაბრტყელებული და ოდნავ ჩაჭყლეტილი, სიბერეში გლუვი და სუსტად დახაზული კიდეებით, ნარინჯისფერი, ღია-ოქროსფერი ან წითელი, ცენტრში თითქმის მუდამ ყვითლად არის შეფერილი.

ჰიმენოფორი — ხშირი ან საკმაოდ მეჩხერი, ზოგჯერ განტოტვილი, თითქმის თავისუფალი, ღია ჟანგმიწისფერი. ხშირად ყვითელი კიდეებით.

ფეხი — მთლიანი, ცილინდრული, ნორჩობაში საკმაოდ მკვრივია. ხაოიანი ან წვრილქერცლიანი ზედაპირით, როგორც წესი თეთრი, იშვიათად ლიმნისფერ-ყვითელი ელფერით, ასაკთან ერთად მურა ფერს იღებს.

რბილობი — მკვრივი, სიბერეში დარბილებული, თეთრი, კანქვეშ ხშირად ღია-ყვითელია, განსაკუთრებული სუნის გარეშე და მოტკბო გემოთი.

სპორების ფხვნილი — თეთრი. სპორები 7,5-10×6-8,5 მკმ, თითქმის მრგვალი.

კვებითი ღირებულება
მკვრივი რბილობისა და თხილის ნაზი გემოს წყალობით, ზოგიერთისთვის ის კარგი ხარისხის სოკოდ ითვლება, სხვებისთვის კი — გამოკვეთილი არომატის ნაკლებობის გამო — ნაკლებად ფასეულია. გამოსადეგია თითქმის ყველანაირი კულინარიული დამუშავებისთვის — მოხრაკული, მოხარშული, დაკონსერვებული და გამშრალი. თუმცა გამომშრალი სახით მას დიდი კულინარიული ღირებულება არ გააჩნია, თუმცა შესაძლებელია სხვა ტყის სოკოებთან შერევა.

საკვებად საუკეთესოა ნორჩი ეგზემპლარები, წვრილად დაჭრილი სალათებში მაიონეზთან და მწვანილებთან ერთად. ​სოკო აგრეთვე გემრიელია შემწვარი ხახვში, პაპრიკასთან, არაჟანთან და დაჭრილ ოხრახუშთან ერთად. მისი მომზადება შესაძლებელია გრილზეც.

ოქროსფერი ხრაშუნა განსაკუთრებით დაფასებულია იტალიელების მიერ, რომლებიც მას ნედლად, სალათებშიც მოიხმარენ. იტალიელი მიკოლოგი რობერტო გალი აცხადებს, რომ ეს არის „ძალიან გემრიელი და ადვილად მოსანელებელი სახეობა, რომელიც თავისი ვიზუალითა და გასტრონომიული მონაცემებით არაფრით ჩამოუვარდება სახელგანთქმულ და პრესტიჟულ ნიყვის სოკოს “.

​ჩინეთში ერთ-ერთი ყველაზე მოთხოვნადი ველური საჭმელი და სამკურნალო სოკოა, რომელიც ხშირად გვხვდება ბაზრებზე. მას ასევე იყენებენ სიმსივნის საწინააღმდეგო საშუალებად. ეს სახეობა ასევე ფართოდ მოიხმარება რუსეთის აზიურ ნაწილშიც.

მსგავსი სახეობები
ეკოლოგია და გავრცელება
იზრდება ფოთლოვან, იშვიათად წიწვოვან ტყეებში. მიკორიზას ქმნის წიფელთან, იშვიათად ნაძვთან, მუხასთან, თხილთან, ცაცხვთან და სხვ. ურჩევნია ტენიანი, ტუტე ან ნეიტრალური ნიადაგი (ზოგჯერ მჟავეც), რომელიც ღარიბია საკვები ნივთიერებებით. იზრდება ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად.

გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპას, ჩრდილოეთ ამერიკას (აშშ), ჩრდილოეთ აფრიკასა (მაროკო) და ჩრდილოეთ აზიას (იაპონია, ჩრდილოეთ და სამხრეთ კორეა).

სეზონი — ივლისიდან ოქტომბრამდე.