iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
რაიხსტაგის ხანძარი

რაიხსტაგის ხანძარი — 1933 წლის 27-28 თებერვლის ღამეს გერმანიის დედაქალაქ ბერლინში, რაიხსტაგის შენობაში გაჩენილი ხანძარი. ხანძრის გაჩენის მიზეზი განზრახ ცეცხლის მოკიდებაა. ბოროტმოქმედი მარინუს ვან დერ ლუბე დანაშაულის ადგილზე დააკავეს. სიკვდილით დასჯამდე ვან დერ ლუბე დაჟინებით ამტკიცებდა, რომ რაიხსტაგს ცეცხლი მან მარტომ წაუკიდა.

მიუხედავად იმისა, რომ ბევრი მისი თანამედროვე იზიარებდა მის აზრს, რომ ის იყო ერთადერთი დამნაშავე ეს საკითხი კვლავ რჩრბა განხილვის საგანად. კრიტიკოსები ვარაუდობენ, რომ ნაციონალ-სოციალისტები უშუალოდ მონაწილეობდნენ დანაშაულში.

პოლიტიკური შედეგები ცალსახაა. 1933 წლის თებერვალს რაიხის პრეზიდენტმა გასცა ბრძანება ხალხისა და სახელმწიფოს დაცვის შესახებ (რაიხსტაგის სახანძრო განკარგულება). ამით ვაიმარის კონსტიტუციის ძირითადი უფლებები დე ფაქტო შეჩერდა და გზა გაიწმინდა პოლიციისა და მოიერიშე რაზმების მიერ ნსდაპ-ის პოლიტიკური ოპონენტების ლეგალიზებული დევნისთვის . რაიხსტაგის სახანძრო განკარგულება იყო გადამწყვეტი ეტაპი ნაციონალ-სოციალისტური დიქტატურის დამყარებაში .

ყოველდღე ახალი პატიმრების დაკავებით, ციხეები მალე გადატვირთა. პოლიტპატიმრები დროებით იზოლატორში გადაიყვანეს და სწორედ ასე გაჩნდა "ველური" ან "ადრეული" საკონცენტრაციო ბანაკები .
ნინო კირვალიძე

ნინო კირვალიძე (დ. 22 ნოემბერი, 1938, თბილისი, — გ. 24 იანვარი, 2023, იქვე) — ქართველი მოცეკვავე, საქართველოს სახალხო არტისტი (1972).

დაამთავრა თბილისის უცხო ენათა პედაგოგიურ ინსტიტუტი 1967 წელს. 1958-1985 წლებში იყო საქართველოს ხალხური ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლის წამყვანი მოცეკვავე. მისი რეპერტუარიდან აღსანიშნავია: „სამაია“, „დავლური“, „ქართული“, „წყაროსთან“, „ხონგა“, „სიმდი“, „ხაბარდა“, „სადარბაზო“. გარდაიცვალა 2023 წლის 24 იანვარს, 84 წლის ასაკში.

ჯილდოები და აღიარება
1963 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
1972 — საქართველოს სახალხო არტისტი
2002 — ღირსების ორდენი
შავლეგ შილაკაძე

შავლეგ შილაკაძე (დ. 21 თებერვალი, 1940, თბილისი, — გ. 25 იანვარი, 2023) — ქართველი დირიჟორი, კომპოზიტორი, პედაგოგი.

დაამთვრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის საშემსრულებლო (1963) და საკომპოზიციო ფაკულტეტები (1968),ლენინგრადის კონსერვატორიის სადირიჟორო ფაკულტეტი (1974). 1959-1969 წლებში იყო საქართველოს სახელმწიფო სიმფონიური და კამერული ორკესტრის მსახიობი, 1969-1984 წლებში — ანსამბლ „თბილისის კამერატას“ დამაარსებელი და მთავარი დირიჟორი, 1988 წლიდან — კამერული ორკესტრის „თბილისის კონცერტინოს“ დამაარსებელი და მთავარი დირიჟორი. 1984-2014 წლებში ასევე იყო თბილისი კონსერვატორიის დოცენტი, პროფესორი. 1999-2002 წლებში მიწვეული იყო ეგვიპტეში კაიროს ხელოვნებათა აკადემიის სიმფონიური ორკესტრის დირიჟორად. 2002 წელს დააარსა თბილისის მუსიკოსთა და მუსიკის მოყვარულთა კავშირი. შექმნილი აქვს სიმფონიური, კამერული და საგუნდო ნაწარმოებები. მიღებული აქვს საქართველოს ეროვნული პრემია (2012). დაჯილოდებულია ღირსების ორდენით (2000). გარდაიცვალა 2023 წლის 25 იანვარს, 82 წლის ასაკში.
ტაიაბასის ყურე

ტაიაბასის ყურე ― ფართო ყურე ლუსონის სამხრეთ ნაწილში, ფილიპინებში. ყურეში არაერთი კუნძული მდებარეობს, რომელთაგან უდიდესია მარინდუკე. ყურის ზედაპირის ფართობი 2 500 კმ²-ია.

ყურის ჩრდილოეთით და აღმოსავლეთით კესონის პროვინცია (წარსულში ცნობილი როგორც ტაიაბასი) მდებარეობს. ყურის გასწვრივაა გაშენებული კესონის პროვინციის დედაქალაქი ლუსენა.
ლაპლანდიის მუნიციპალიტეტები (ფინეთი)

ფინეთის ლაპლანდიის რეგიონის (; ; ) 6 ქვერეგიონი 21 მუნიციპალიტეტს მოიცავს:

აღმოსავლეთი ლაპლანდია
კემი-ტორნიოს ქვერეგიონი
ჩრდილოეთი ლაპლანდია
როვანიემის ქვერეგიონი
ტორნის ხეობის ქვერეგიონი
მთიანი ლაპლანდია
ყოფილი მუნიციპალიტეტები
როვანიემენ-მაალაისკუნტა ― შეერწყა როვანიემის მუნიციპალიტეტს 2006 წელს.
კემიიარვენ-მაალაისკუნტა ― შეერწყა კემიიარვის მუნიციპალიტეტს 1973 წელს.
პეტსამო ― გადაეცა საბჭოთა კავშირს 1944 წელს.
ლინკოლნის ბრძოლა (1217)

ლინკოლნის მეორე ბრძოლა- ეს ბრძოლა მოხდა ლინკოლნის ციხეზე 1217 წლის 20 მაისს, პირველი ბარონების ომის დროს, მომავალი საფრანგეთის ლუი -ისა და ინგლისის მეფე ჰენრი -ის ძალებს შორის. ლუის ძალებს თავს დაესხნენ დახმარების ძალები უილიამ მარშალის, პემბროკის პირველი გრაფის მეთაურობით. გრაფი პერში, რომელიც საფრანგეთის ჯარებს მეთაურობდა, მოკლეს და ლუი გააძევეს თავისი ბაზიდან ინგლისის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. ძარცვა, რომელიც შემდეგ მოხდა, ცნობილია როგორც "ლინკოლნის ბაზრობა". ლინკოლნის მოქალაქეები ლუის ერთგულები იყვნენ, ამიტომ ჰენრის ჯარებმა ქალაქი გაძარცვეს.

ფონი
1216 წელს, პირველი ბარონთა ომის დროს ინგლისის მემკვიდრეობის გამო, საფრანგეთის პრინცი ლუი შევიდა ლონდონში და თავი ინგლისის მეფედ გამოაცხადა. ლუის მხარს უჭერდნენ სხვადასხვა ინგლისელი ბარონები, რომლებიც ეწინააღმდეგებოდნენ მეფე ჯონის მმართველობას. ჯონი შუა ომში გარდაიცვალა და მისი ცხრა წლის ვაჟი, ჰენრი დადგა ინგლისის მეფედ, როგორც მამის მემკვიდრე.

როგორც კი ჯონი გარდაიცვალა, ბევრ ბარონს სურდა შეეცვალა მხარე და ებრძოლა ჰენრისთვის პრინც ლუის წინააღმდეგ. უილიამ მარშალი, პემბროკის პირველი გრაფი, დიდი რაინდი გამორჩეული საბრძოლო უნარებითა და ძალით ჰენრის რეგენტად მსახურობდა. მარშალმა მოუწოდა ყველა დიდებულს, რომლებსაც ციხეები ეჭირათ ინგლისში, ნიუარკში შეკრებაზე. შეიკრიბა დაახლოებით 400 რაინდი, 250 მშვილდოსანი და უფრო დიდი დამხმარე ძალა როგორც ცხენოსანი, ქვეითი ჯარისკაცებისგან. მარშალმა თავისი ძალები ქალაქ ლინკოლნში გაილაშქრა პრინც ლუის ალყის გასარღვევად.

ბრძოლის ადგილი
შუა საუკუნეების ლინკოლნი იყო უძველესი გალავნით შემოსაზღვრული ქალაქი, ნორმანული ციხესიმაგრე მის ცენტრთან ახლოს,რომელიც გადაჭიმული იყო რომაული აშენებული ორი მნიშვნელოვანი მაგისტრალის გზაჯვარედინზე. ეს ტრანსინგლისური მარშრუტები იყო ისტორიული და მთავარი არტერიები ეროვნული ვაჭრობისა და მთავრობისთვის, რაც ლინკოლნს სტრატეგიულ ადგილად აქცევდა. უილიამ დამპყრობელმა 150 წლით ადრე გასცა ბრძანება ლინკოლნის ციხესიმაგრის აგება გორაზე, ძველ რომაულ ციხეზე.

1217 წლის მაისის ბრძოლის დროს ლუის ჯარებმა აიღეს ქალაქი ლინკოლნი, მაგრამ ლინკოლნის ციხე ხელუხლებელი დარჩა. მისი გარნიზონი, რომელსაც კასტელანი ნიკოლა დე ლა ჰეი მეთაურობდა, იყო მეფე ჰენრის ერთგული და განაგრძობდა მნიშვნელოვანი სიმაგრის დაცვას პრინც ლუის ერთგული ძალებისგან, რომელსაც ხელმძღვანელობდა გრაფი პერშე თომასი.

ბრძოლა
მარშალის ძალები ქალაქ სტოუდან მიუახლოვდნენ ლინკოლნს ჩრდილო-დასავლეთიდან რამდენიმე მილის მანძილზე. წინსვლა ცნობილი იყო თომას, გრაფი პერშესთვის, მაგრამ მისი რაინდები გაურკვეველნი იყვნენ მტრის სიძლიერის შესახებ. ჰენრის ბევრი მტერი - ბარონები, რომლებიც მხარს უჭერდნენ ლუის და ეხმარებოდნენ ლუის სამხედრო ძალების მომარაგებას, ორგანიზებასა და მართვას - ტყვედ ჩავარდა ლინკოლნში.ფრანგების გაძლიერების მიზნით, ევსტასი ბერიმა ჯარი გაიგზავნა ინგლისის არხის გასწვრივ ლუის ძალების გასაძლიერებლად. ჰუბერტ დე ბურგმა დოვერის ბრძოლაში ფრანგული ხომალდები დაამარცხა. ამ დამარცხებამ მნიშვნელოვნად შეამცირა საფრანგეთის შანსები ინგლისის გვირგვინისთვის და პრინცი ლუი და მისი დარჩენილი ძალები დაბრუნდნენ საფრანგეთში. 1217 წლის სექტემბერში, ლამბეტის ხელშეკრულებამ აიძულა ლუი დაეტოვებინა პრეტენზია ინგლისის ტახტზე და განედევნა ევსტასის ძმები არხის კუნძულებიდან.
დასავლეთი დავაო

დასავლეთი დავაო (; ოფიციალურად დასავლეთ დავაოს პროვინცია) − ფილიპინების პროვინცია. მდებარეობს დავაოს რეგიონში, მინდანაოზე. პროვინციის დედაქალაქია მალიტის მუნიციპალიტეტი. პროვინციის აღმოსავლეთით დავაოს ყურე მდებარეობს. დასავლეთ დავაოს საზღვაო საზღვარი აქვს ინდონეზიის პროვინციასთან, ჩრდილოეთ სულავესთან.
აღმოსავლეთი დავაო

აღმოსავლეთი დავაო (; , ოფიციალურად აღმოსავლეთ დავაოს პროვინცია) ― ფილიპინების პროვინცია. მდებარეობს დავაოს რეგიონში, მინდანაოზე. პროვინციის დედაქალაქია მატი. დასავლეთით დავაო-დე-ორო ესაზღვრება, ჩრდილოეთით ― სამხრეთი აგუსანი და სამხრეთი სურიგაო. პროვინციის ძირძველი მოსახლეები მანდაიები და კალაგანები არიან.

აღმოსავლეთი დავაო ფილიპინების ყველაზე აღმოსავლეთით მდებარე პროვინციაა. ფილიპინების ყველაზე აღმოსავლეთით მდებარე წერტილი პუსანი კარაგაში მდებარეობს. პროვინციის აღმოსავლეთით ფილიპინის ზღვა მდებარეობს. პროვინცია მოიცავს უსახელო ნახევარკუნძულს, რომელიც დავაოს ყურის დასავლეთით მდებარეობს.

აღმოსავლეთი დავაო ქვეყნის მასშტაბით ქოქოსისა და კოპრის მთავარი მწარმოებელია, რის გამოც ზოგჯერ ფილიპინების ქოქოსის დედაქალაქადაც მოიხსენიებენ.
აზერბაიჯანის ფეხბურთის ფედერაციათა ასოციაცია

აზერბაიჯანის ფეხბურთის ფედერაციათა ასოციაცია — ორგანიზაცია, რომელიც აკონტროლებს და მართავს ფეხბურთს აზერბაიჯანში. შტაბ-ბინა ბაქოშია. ორგანიზაციის პრეზიდენტი როვნაგ აბდულაევია.

ისტორია
აზერბაიჯანის ფეხბურთის ფედერაციათა ასოციაცია ჩამოყალიბდა 1992 წლის 26 მარტს, მას შემდეგ რაც აზერბაიჯანმა სსრკ-სგან დამოუკიდებლობა მოიპოვა. 2009 წლის 23 თებერვალს, -მ, უეფას ვიცე-პრეზიდენტთან, შენეს ერზიკთან ერთად, გახსნა აზერბაიჯანის ფეხბურთის აკადემია.

2010 წელს ასოციაციამ მიიღო ახალი ლოგო.

2011 წლიდან -ს მოხალისეობის პროგრამა ხორციელდება. 1100-ზე მეტი მოხალისე მონაწილეობდა 14 დივიზიონში -17 ქალთა მსოფლიო ჩემპიონატის 2012 წლის განმავლობაში. 2012 წლის 22 სექტემბერს ბაქოში, ტოფიგ ბაჰრამოვის რესპუბლიკურ სტადიონზე გაიმართა ფიფას 17-წლამდელთა მსოფლიო ჩემპიონატის გახსნის ცერემონიალი.

ორგანიზაციას გააჩნია რეგიონალური ოფისები. ეწევა ეროვნული ჩემპიონატის, ქვეყნის თასის, სუპერთასის, ეროვნული გუნდების თამაშების ორგანიზებას, ზოგადად მთელი ფეხბურთის მხარდაჭერის, განვითარებისა და პოპულარიზაციის საქმეს. ასევე ეხება სამსაჯო სისტემას. აზერბაიჯანის არბიტრთა დეპარტამენტის თავმჯდომარეა ხაგანი მამედოვი.

აზერბაიჯანის ფეხბურთის ფედერაციათა ასოციაცია არის ფიფას და უეფას წევრი. გახდა უეფას წევრი უეფას 22-ე კონგრესზე ვენაში 1994 წლის მაისში, ხოლო ფიფას წევრი ფიფას 49-ე კონგრესზე ჩიკაგოში 1994 წლის ივნისში. 2002 წლის აპრილში პრემიერ ლიგის კლუბების ჩემპიონატის შეჩერება და -სთან დაძაბულობა, რომელმაც პიკს მიაღწია, დასრულდა -სა და -ს 2-წლიანი სანქციით.
მასუდ ფანაჰი

მასუდ ფანაჰი ( დ. 10 იანვარი, 1943, ზენჯანი) — აზერბაიჯანელი და გერმანელი ანიმაციური რეჟისორი, კინომხატვარი, ანიმატორი და სცენარისტი.

ბიოგრაფია
მასუდ ფანაჰი დაიბადა 1943 წლის 10 იანვარს ირანის ქალაქ ზენჯანში ცნობილი აზერბაიჯანელი მწერლის აბას ფანაჰი მაკულუს ოჯახში. წლების შემდგომ ოჯახი ბაქოში გადმოდის საცხოვრებლად, სადაც მასუდმა 1966 წელს დაამთავრა აზიმ აზიმზადეს სახელობის სამხატვრო სკოლა, ხოლო 1972 წელს დაამთავრა კინემატოგრაფიის საკავშირო სახელმწიფო ინსტიტუტის და სარეჟისორო კურსები ანიმაციის საკავშირო სახელმწიფო კინემატოგრაფიის ინსტიტუტში.

1973-1979 წლებში მუშაობდა ჯაფარ ჯაბარლის სახელობის კინოსტუდიაში „აზერბაიჯანფილმი“ ანიმაციური ფილმების რეჟისორად და მხატვრად. ამ წლებში მან ანიმაციის რამდენიმე კურსი ჩაატარა და მოამზადა ათობით ანიმაციის სპეციალისტი.

1979 წლიდან ცხოვრობს გერმანიაში. მან მონაწილეობა მიიღო 60-ზე მეტი ანიმაციური ფილმის გადაღებაში ბერლინის ცენტრალურ ტელევიზიაში და სხვადასხვა ანიმაციურ სტუდიაში.

ფანაჰის ერთ-ერთი უკანასკნელი ნამუშევარია ანიმაციური ფილმი „დუმილის დარღვევა“ („ “), რომელიც 2012 წელს გადაიღეს ბერლინში აზერბაიჯანული დიასპორის მხარდაჭერით. ფილმი მოგვითხრობს ხოჯალის ხოცვა-ჟლეტის შესახებ.

2020 წელს, გერმანიაში, ბერლინში გამოიცა მასუდ ფანაჰის ავტობიოგრაფიული წიგნი.
არაზბარი (მუღამი)

„არაზბარი“ ერთ-ერთი რიტმული აზერბაიჯანული მუღამია, რომელიც ზარბი-მუღამის მიმდინარეობას ეკუთვნის. პოეტური ტექსტი შედგება ხალხური სიმღერებისგან. არაზბარი, ისევე როგორც აშუღური მელოდიები, აშუღ ოსტატების შემოქმედებითი მემკვიდრეობის ნაწილია. მომავალში ისინი გამოიყენეს აზერბაიჯანული ხალხური მუსიკის სხვა ელემენტებთან ერთად კლასიკური ევროპული ტრადიციის მუსიკალურ კომპოზიციებში. კერძოდ, კომპოზიტორმა უზეირ ჰაჯიბეკოვმა შექმნა არაზბარის სიმფონიური ვერსია და გამოიყენა იგი პირველ აზერბაიჯანულ ოპერაში „ლეილი და მეჯნუნი“.
ირაკლი პაპაშვილი

ირაკლი პაპაშვილი (დ. 14 მაისი, 1950, თბილისი) — ქართველი გეოგრაფი და მეცნიერი.

ბიოგრაფია
1974 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი ოკეანოლოგიის სპეციალობით.

მუშაობა დაიწყო ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის უნივერსიტეტის ზღვის ნაპირების დინამიკისა და მორფოლოგიის ლაბორატორიაში ინჟინრის თანამდებობაზე; 1976-1981 წლებში მუშაობდა ნაპირგამაგრების რესპუბლიკურ სამმართველოში, ჯერ ქ. ბათუმის სტაციონარის ჯგუფის ხელმძღვანელად, შემდეგ კი, ამავე სტაციონარის უფროსად; 1981 წელს მუშაობა დაიწყო ახლად შექმნილ გაერთიანება „საქნაპირდაცვის“ აჭარის სანაპირო რეჟიმული კვლევების სტაციოანრის ხელმძღვანელის თანამდებობაზე; 1985 წლიდან — ლითოდინამიკის ლაბორატორიის გამგის მოადგილის თნამდებობაზე, 1990 წლიდან — ლაბორატორიის გამგედ; 1998-2001 წლებში. იყო კოლხეთის სანაპირო რეჟიმული კვლევების სტაციონარის გამგე; 2001-2002 წლებში. შპს „მეგაფლოტის“ საზღვაო განყოფილების უფროსი, 2002 წლიდან ასოციაცია „ჰიდროსფეროს“ თავმჯდომარის მოადგილე. იკვლევს ზღვის სანაპიროს და წყალქვეშა ფერდის მოძრავი ნატანის დინამიკას (ლითოდინამიკა). გამოქვეყნებული აქვს სამეცნიერო ნაშრომები, მონაწილეობდა სამეცნიერო კონფერენციებში. ოკეანოლოგი.
აზერბაიჯანის ფეხბურთის აკადემია

აზერბაიჯანის ფეხბურთის აკადემია — პირველი საფეხბურთო აკადემია აზერბაიჯანში. აშენებულია -ს და აზერბაიჯანის ფეხბურთის ფედერაციათა ასოციაციის ფინანსური მხარდაჭერით, ქვეყანაში ბავშვთა ფეხბურთის განვითარების მიზნით. აკადემიის ოფიციალური გახსნის ცერემონია გაიმართა 2009 წლის 23 თებერვალს.

აკადემიის გახსნის ცერემონიას ესწრებოდნენ ფიფას აღმასრულებელი კომიტეტის წევრი, უეფას ვიცე პრეზიდენტი შენეს ერზიკი, ფიფას ტექნიკური დირექტორი ჟან მიშელ ბენეზეტი, აზერბაიჯანის ფეხბურთის ფედერაციათა ასოციაციის პრეზიდენტი როვნაგ აბდულაევი, აზერბაიჯანის ახალგაზრდობისა და სპორტის მინისტრის მოადგილე ისმაილ ისმაილოვი. აზერბაიჯანის ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტის ვიცე-პრეზიდენტი ჩინგიზ ჰუსეინზადე, -ს აღმასრულებელი კომიტეტის წევრები, ფეხბურთის ვეტერანები და სხვა ოფიციალური პირები.

აკადემიის სტრუქტურა მოიცავს: 12 საძინებელ ოთახს, თანამედროვე ტექნოლოგიებით აღჭურვილ საკონფერენციო დარბაზს, კომპიუტერით აღჭურვილ კომპიუტერულ ოთახებს, მაღალსიჩქარიან ინტერნეტს, ექიმის კაბინეტს, მასაჟის ოთახს, ფიტნეს ცენტრს, აუზს, საუნას. ფიტნეს ცენტრი აღჭურვილია უახლესი ტრენაჟორებით აკადემიის სტუდენტებისა და აზერბაიჯანის სხვადასხვა ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების წევრების ფიზიკური მომზადებისთვის.

2009 წლის 15 მაისს, აზერბაიჯანისა და გერმანიის ფეხბურთის ვეტერანთა გუნდებს შორის ამხანაგური მატჩის ფარგლებში, ფეხბურთის აკადემიას გერმანელი ფეხბურთის ვეტერანები ესტუმრნენ. ახალგაზრდა აზერბაიჯანელ ფეხბურთელებთან შეხვედრისას სტუმრებმა ისაუბრეს მსოფლიო ფეხბურთის ისტორიაზე.
მირზა ალი მოჯუზი

მირზა ალი მოჯუზი (; დ. 29 მარტი, 1873, შებუსტარი — გ. 25 სექტემბერი, 1934, შაჰრუდი) — – საუკუნის დასაწყისის აზერბაიჯანელი პოეტი.

მირზა ალი მოჯუზი დაიბადა 1873 წლის 29 მარტს ქალაქ შებუსტარში, ვაჭრის ოჯახში. სწავლობდა სასულიერო სასწავლებელში. 1889 წელს გადავიდა თურქეთში, სადაც გამოაქვეყნა თავისი პირველი ლექსები. სამშობლოში 1905 წელს დაბრუნდა. აზერბაიჯანელი მწერლის მირზა ალექპერ საბირის გავლენით მოჯუზი წერდა სატირულ ლექსებს. მისი შემოქმედების მთავარი თემა იყო ხალხის უფლებების ნაკლებობა, მისი ბრძოლა მჩაგვრელებთან, დამონებული ქალის პოზიცია. მოჯუზის ნაწარმოებები მხოლოდ მისი სიკვდილის შემდეგ გამოიცა.

გარდაიცვალა ტუბერკულოზით 1934 წლის 25 სექტემბერს შაჰრუდში, ირანში.
ანზორ ურდია

ანზორ ურდია (დ. 12 მარტი, 1939, უმანი, უკრაინა — გ. 29 სექტემბერი, 2011, თბილისი) — ქართველი თეატრისა და კინოს მსახიობი. არაერთ სპეკტაკლსა და ფილმში მიუღია მონაწილეობა, სადაც სხვადასხვა დასამახსოვრებელი როლები შეასრულა, მათ შორის ბარდღუნია (დათა თუთაშხია) და ხარაბაძე (თეთრი ბაირაღები).

ბიოგრაფია
ურდია დაიბადა უკრაინის ქალაქ უმანში, 1939 წელს, სადაც მამამისი, ვარლამ ურდია მეორე მსოფლიო ომის დროს მოიერიშის პილოტი იყო. ურდია და მისი ოჯახი საქართველოში 1945 წლის 30 ოქტომბერს უკრაინაში მამის გარდაცვალების შემდეგ დაბრუნდნენ. იგი სწავლობდა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტის სამსახიობო ფაკულტეტზე, რომლის დასრულების შემდეგაც გახდა წარმატებული თეატრის მსახიობი. ურდიამ დიდოსტატური ნიჭით განასახიერა ეპიზოდური პერსონაჟები ცნობილ ქართულ ფილმებში: „ყვარყვარე“, „კუკარაჩა“ და „პირველი მერცხალი“. ცნობილ საბჭოთა მრავალსერიან ფილმში, რომელიც ჭაბუა ამირეჯიბის ნაწარმოების, „დათა თუთაშხია“ მიხედვით დაიდგა, ურდიამ განასახიერა სიუჟეტური გმირი ბარდღუნია (მთვრალი უსახლკარო მაწანწალა). მან კრიტიკოსების მოწონება დაიმსახურა ნოდარ დუმბაძის „თეთრი ბაირაღების“ 1990 წლის კინოადაპტაციაში ხარაბაძის როლისთვის. 1980 წელს კინო-თეატრის სამსახიობო კარიერის მწვერვალზე მყოფი ურდია დაინიშნა კოტე მარჯანიშვილის სახელობის დრამატული თეატრის ადმინისტრაციის უფროსად, სადაც ათ წელზე მეტი მუშაობდა. ურდია დაქორწინებული იყო ქართველ მათემატიკოს ნანა გიგინეიშვილზე, რომელთანაც ჰყავდა ორი შვილი, ვარლამ ურდია (დაიბადა 1965 წელს) და მარიამ ურდია (დაიბადა 1982 წელს). 1997 წელს ურდიამ სტალინის როლი შეასრულა ავსტრიულ ისტორიულ დოკუმენტურ ფილმში. ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ, ანზორ ურდია 2011 წლის 29 სექტემბერს თბილისში გარდაიცვალა და დაკრძალულია ვაკის სასაფლაოზე.

ფილმოგრაფია
„პირველი მერცხალი“ — საქართველოს სსრ, 1975
„დათა თუთაშხია“ — საქართველოს სსრ, 1977
„ყვარყვარე“ — საქართველოს სსრ, 1978
„კუკარაჩა“ — საქართველოს სსრ, 1982
„თოვლის ბაბუა“ — საქართველოს სსრ, 1986
„ტურანდოტი“ — რუსეთის სფსრ, 1989
„თეთრი ბაირაღები“ — საქართველოს სსრ, 1990
„ომი ყველასთვის ომის — სტალინის შვილი“ — საქართველოს სსრ, 1990
„მე, პელეს ნათლია“ — საქართველო, 1991
„დაცემული ანგელოზი“ — საქართველო, 1991
„ნტიმოზი იბერიიდან“ — საქართველო, 2001
„სიყვარული და კარტოფილი“ — საქართველო, 2003
„სკამი“ — საქართველო, 2004
მდინარეზე (ფილმი)

მდინარეზე — აზერბაიჯანული მხატვრული ფილმი, რომლის ეკრანიზაცია 2014 წელს შედგა. ფილმი აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კულტურისა და ტურიზმის სამინისტროს დაკვეთით ჯაფარ ჯაბარლის სახელობის კინოსტუდიის „აზერბაიჯანფილმის“ მეშვეობით იქნა გადაღებული. „მდინარეზე“ რეჟისორ ასიფ რუსტამოვის სრულმეტრაჟიანი სადებიუტო ფილმია.

სიუჟეტი
ალი (ნამიგ აღაევი) ნიჩბოსნობის მასწავლებელია, რომელიც ცხოვრობს მინგეჩაურში. მას დაძაბული ურთიერთობა აქვს, როგორც ცოლთან, ასევე შვილთან. მას ჰყავს პოლონელი მეგობარი გოგონა (ალექსანდრა ანდრეევსკა), რომელიც ალის საზღვარგარეთ წასვლას სთავაზობს. თუმცა ეს უკანასკნელი ყოყმანობს ამ გადაწყვეტილების მიღებაზე. ალი შინაგანად მარტოსულად გრძნობს თავს. ის არის სუსტი ნებისყოფის ადამიანი, რომელიც ბედნიერებას ეძებს არა საკუთარ ოჯახში, არამედ სხვებში. ეს პერსონაჟი ოჯახშიც ქმნის პრობლემებს. მეზობელი ქალი (გულშად ბახშიევა) მის ცოლს ლეილას (მეჰრიბან ზექი) ეუბნება, რომ მისი ქმარი სხვას ხვდება. ლეილას კი ამისი არ სჯერა.

ალის პრობლემები შვილთან - რუსლანთან (ელმინ იმამვერდიევი) ფილმის ერთ-ერთი მთავარი თემაა. ეს ფილმის პირველივე სცენიდან ჩანს. მამა სხვების თვალწინ შეურაცხყოფას აყენებს შვილს და ამცირებს. მიუხედავად იმისა, რომ ალიმ შვილი ნიჩბოსნთა კაპიტანი გახადა, მოგვიანებით, სპორტულ შეჯიბრებამდე ცოტა ხნით ადრე, რუსლანს კაპიტნის „წოდება“ ჩამოართვა და სხვას გადასცა. ამ შემთხვევით შეძრწუნებული ბიჭი წყალში საცურაოდ მიდის და უჩინარდება.

ალისა და ლეილას დაკარგული შვილის ძებნა ფილმის მთავარი ნაწილი ხდება. ეს უბედურება თითქოს მათ აერთიანებს. ისინი ერთიანდებიან შვილის მოსაძებნად.

ჯილდოები
2014 წ - აბრეშუმის გზის პირველი საერთაშორისო კინოფესტივალის აუდიტორიის ჯილდო - ჩინეთი;
2015 წ - ჰიუსტონის მსოფლიო ფესტივალის „ვერცხლის რემის“ ჯილდო - ჰიუსტონი, აშშ;
2015 წ - „ოქროს ფერის“ ჯილდო ნომინაციაში  „საუკეთესო სადებიუტო მხატვრული ფილმი“ - ბაქო, აზერბაიჯანი;
2015 წ - ' საერთაშორისო კინოფესტივალი „ “ - ვენა, ავსტრია;
2015 წ - საერთაშორისო კინოფესტივალის ჯილდო „საუკეთესო დებიუტი“ - ლოს ანჯელესი, აშშ

როლებში
ნამიგ აღაევი — ალი;
მეჰრიბან ზექი — ლეილა;
ალექსანდრა ანდრეევსკა — პოლონელი გოგონა;
ელმინ იმამვერდიევი — რუსლანი;
თეიმურ მამედოვი — არიფი;
ულვი ფაშაბეილი — ილგარი;
გულშად ბახშიევა - მეზობელი ქალი;
თელმან ალიევი — აჰადი;
ფარვიზ ბაგიროვი - მეთევზე;
ელდარ ბაგირბეოვი - ვალერა;
შამილ სულეიმანლი — მცველი.
მეჰდი ჰუსეინი

მეჰდი ჰუსეინი (; 1909-1965) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა მწერალი, კრიტიკოსი, დრამატურგი, პუბლიცისტი. ასსრ სახალხო მწერალი (1964). მესამე ხარისხის სტალინის პრემიის ლაურეატი (1950).

ბიოგრაფია
მეჰდი ჰუსეინი დაიბადა 1909 წლის 17 აპრილს სოფელ იკინჯი შიხლში (ამჟამად აზერბაიჯანის ყაზახის რაიონი) მასწავლებლის ოჯახში. აქ შვიდი წლის განმავლობაში დადიოდა სოფლის სკოლაში. 1920 წელს სასწავლებლად შევიდა ყაზახის სამასწავლებლო სემინარიაში. 1921 წელს შეუერთდა კომკავშირს. 1930 წელს მწერალმა დაამთავრა აზერბაიჯანის უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი, ხოლო 1936-1938 წლებში სწავლობდა მოსკოვის კინემატოგრაფიის აკადემიაში.

ტექნიკუმში სწავლის წლებში მეჰდი ჰუსეინმა დაწერა თავისი პირველი მოთხრობა ცხვრებზე, რომელიც გამოქვეყნდა 1926 წელს ჟურნალში „აღმოსავლეთის ქალი“. ამ დროიდან იწყება მწერლის შემოქმედებითი გზა.

დიდი სამამულო ომის დროს დაწერა მოთხრობა „ზარი“, მოთხრობების წიგნი „ჩემი სამშობლო“. რომანი „აფშერონი“ (1947) მოგვითხრობს აზერბაიჯანელი ნავთობის მუშაკების გმირულ მოღვაწეობაზე.

ისტორიული რომანი „დილა“ (1949-1952) ეძღვნება ბაქოს მუშათა რევოლუციურ ბრძოლას 1907-1908 წლებში. 1966 წელს რომანი „მიწისქვეშა წყლები მიედინება ოკეანეში“ მისი გარდაცვალების შემდგომ გამოქვეყნდა.

მეჰდი ჰუსეინი ასევე ცნობილია, როგორც კრიტიკოსი და პუბლიცისტი. წერდა ლიტერატურულ კრიტიკულ სტატიებს სოციალისტური რეალიზმის საკითხებზე, წარსულის ლიტერატურული მემკვიდრეობის განვითარებაზე, კლასიკური რუსული ლიტერატურის შესწავლაზე და რუსი საბჭოთა მწერლების შემოქმედებაზე.

გარდაიცვალა 1965 წლის 10 მარტს. დაკრძალეს საპატიო დაკრძალვის ხეივანზე, ბაქოში.
ლევან გოგორიშვილი

ლევან გოგორიშვილი (დ. 18 მაისი, 1925, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1948 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1948–1953 წლებში იყო ქობულეთის სამალარიო სადგურის გამგე. 1954–1972 წლებში რაიონის ჯანდაცვის განყოფილების გამგე. რესპუბლიკური კლინიკური ინფექციური საავადმყოფოს ორდინატორი, განყოფილების გამგე, საავადმყოფოს მთავარი ექიმი. 1977–1982 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ინფექციური კათედრის ასისტენტი. 1982–1997 წლებში თბილისის ინფექციური საავადმყოფოს განყოფილების გამგე. 1997 წლიდან ამავე საავადმყოფოს უფროსი ორდინატორია. ავტორია 28 სამეცნიერო ნაშრომისა, რომლებიც ეხება ინფექციურ დაავადებებს, ძირითადად შერეულ ინფექციებს.

1967 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ზოგიერთი ჰაერწვეთოვანი და ნაწლავური შერეული ინფექციების კლინიკისა და დიაგნოსტიკის საკითხები.“
მამუკა გოლეთიანი

მამუკა გოლეთიანი (დ. 12 აგვისტო, 1955, ცაგერი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1981 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1981–1982 წლებში იყო თბილისის №1 საავადმყოფოს ქირურგიული განყოფილების ინტერნი. 1982-1986 წლებში ცაგერის რაიონული საავადმყოფოს ექიმი–ქირურგი.1986–1989 წლებში უკრაინის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის ორდინატორი, დაუსწრებელი სწავლების ასპირანტი. 1989–1992 წლებში თბილისის №8 კლინიკური საავადმყოფოს ქირურგი. 1992 წლიდან არის ქალაქის №1 კლინიკური საავადმყოფოს ზოგადი ქირურგიის კლინიკის ქირურგ–ასისტენტი. ავტორია 24 სამეცნიერო ნაშრომის.

1990 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ღვიძლგარეშე სანაღვლე გზების მასტენოზირებული და მაობლიტირებელი დაავადებების ქირურგიული მკურნალობა ხანშიშესულთა და მოხუცთა ასაკში.“