iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
იაკობ რაინეგსი

იაკობ რაინეგსი , ნამდვილი სახელი და გვარი — ქრისტიან რუდოლფ ელიხი (დ. 28 ნოემბერი, 1744, აისლებენი, გერმანია, — გ. 7 აპრილი, 1793, სანქტ-პეტერბურგი) — გერმანელი ავანტიურისტი, მოგზაური, ექიმი და დიპლომატი.

საქსონიაში დაბადებულმა რაინეგსმა ახალგაზრდობაში არაერთ სხვადასხვა პროფესიაში სცადა ბედი: ლაიფციგში დასტაქრობდა, ვენაში მსახიობობდა, უნგრეთში ექიმობდა და პოლონეთში ბუნებისმეტყველებით იყო დაკავებული. 1774 წელს ოსმალეთის გავლით თბილისში ჩამოვიდა და მრავალმხრივი განათლების წყალობით მალე მოიპოვა მეფე ერეკლე -ის ნდობა. იცოდა რამდენიმე აღმოსავლური ენა, ისწავლა ქართულიც. ერეკლე მეფემ კარის ექიმად დანიშნა, გერმანულ ენას ასწავლიდა კათოლიკე პატრების სკოლაში. მან თბილისში გახსნა სამედიცინო სასწავლებელი და ე. წ. საბატონიშვილო სკოლა. ქართველ სამხედროებს ასწავლიდა საარტილერიო საქმეს და დავით და ალექსანდრე ბატონიშვილების ერთ-ერთი მასწავლებელიც იყო. დიდ დროს უთმობდა სამთამადნო საქმეს, ხელმძღვანელობდა სტამბას (ვენიდან გამოიწერა სასტამბო მანქანა) და სხვ.

საქართველოს საქმეებში კარგად ჩახედული რაინეგსით დაინტერესდა გრიგოლ პოტიომკინი, რომელმაც ის თავისთან გაიწვია და მისი ნდობით აღჭურვილი პირი გახდა. 1782 წელს რაინეგსი საგანგებო დავალებით ჩამოვიდა საქართველოში ერეკლესა და იმერეთის მეფე სოლომონის კარზე, რათა ისინი რუსეთის მხარეზე გადაებირებინა. როგორც რუსეთის რეზიდენტმა, მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა მოლაპარაკებებში, რომლებიც წინ უძღოდა გეორგიევსკის ტრაქტატის დადებას 1783 წელს. სიცოცხლის ბოლო წლებში პეტერბურგში ცხოვრობდა, ჰქონდა კოლეგიის მრჩევლის ჩინი, იყო მედიცინის კოლეგიის მდივანი. არჩეული იყო გეტინგენის მეცნიერებათა აკადემიის (1786) და გერმანიის საბუნებისმეტყველო აკადემიის „ლეოპოლდინის“ (1792) წევრად. გარდაიცვალა პეტერბურგში 1793 წელს.

რაინეგსის ნაშრომს „კავკასიის ისტორიულ-ტოპოგრაფიული აღწერა“ დიდი მნიშვნელობა აქვს, როგორც საქართველოსა და კავკასიის ისტორიის წყაროს.
გახლეჩილი აპრილი

გახლეჩილი აპრილი — ალბანელი მწერლის ისმაილ კადარეს რომანი. 1978 წელს გამოქვეყნებული წიგნი იკვლევს კადარეს ერთ-ერთ განმეორებად თემას: როგორ მოქმედებს წარსული აწმყოზე. რომანი ეხება 1930-იან წლებში ჩრდილოეთ ალბანეთის მაღალმთიანეთში სტუმართმოყვარეობის, სისხლის შუღლისა და მკვლელობის მრავალსაუკუნოვან ტრადიციას. იგი ინგლისურად თარგმნა ჯონ ჰოჯსონმა " "-ისთვის 1990 წელს.

შინაარსი
ქვეყნის მაღალ პლატოზე მცხოვრები 26 წლის ალბანელი ჯორგ ბერიშა იძულებულია ჩაიდინოს მკვლელობა „კანუნის“ მიხედვით, რათა შური იძიოს თავისი ძმის მკვლელობისათვის. ამ მკვლელობის გამო მას მოსაკლავად დაედევნება მოწინააღმდეგე ოჯახის წევრი.
„გახლეჩილი აპრილის“ კითხვისას ადვილი გასაგებია, რატომ და რა ძალით არის გატაცებული ისმაილ კადარე ტრაგედიით და მისი ორი გამორჩეული წარმომადგენლის, შექსპირისა და ესქილეს მიმართ. „მეგობრობა, ერთგულება და მტრობა უძველესი ტრაგედიის მექანიზმის ბორბლებია და მათ მექანიზმში შესვლა ნიშნავს ტრაგედიის შესაძლებლობის დანახვას“.

ადაპტაცია
2001 წელს, გახლეჩილი აპრილის ფილმის ადაპტაცია, სახელწოდებით მზის უკან, გადაიღეს ბრაზილიაში. ის გადაიღო კინორეჟისორმა უოლტერ სალესმა. მოქმედება ვითარდება 1910 წელს ბრაზილიაში და როდრიგო სანტოროს მონაწილეობით, ნომინირებული იყო -ს ჯილდოზე საუკეთესო არაინგლისური ფილმისთვის და ოქროს გლობუსის ჯილდოზე საუკეთესო უცხოენოვანი ფილმისთვის.
გრიგოლ პოტიომკინი

გრიგოლ ალექსანდრეს ძე პოტიომკინი (; დ. 13 სექტემბერი, 1739, სოფ. ჩიჟოვო, ახლანდ. სმოლენსკის ოლქი, რუსეთი, — გ. 5 ოქტომბერი, 1791, ქ. იასის რ-ნი, რუმინეთი) — რუსი სახელმწიფო და სამხედრო მოღვაწე, დიპლომატი, გენერალ-ფელდმარშალი (1784).

დაიბადა ოფიცრის ოჯახში. პოტიომკინმა ეკატერინე -ის ყურადღება პეტრე -ის წინააღმდეგ 1762 წლის სასახლის გადატრიალების დროს მიიპყრო, მალე მისი ფავორიტი და ნდობით აღჭურვილი პირი გახდა. თავი გამოიჩინა რუსეთ-ოსმალეთის 1768-1774 წლების ომში. ეკატერინე -თან პირადმა სიახლოვემ და ადმინისტრატორულმა ნიჭმა პოტიომკინი რუსეთში ყველაზე გავლენიან პიროვნებად აქცია. 1774 წელს ორგანიზაცია გაუკეთა დამსჯელ ღონისძიებებს ემელიან პუგაჩოვის გლეხთა აჯანყების წინააღმდეგ. 1775 წელს მისი ინიციატივით გაუქმდა ზაპოროჟიეს სეჩი, რომელსაც რუსეთის ცენტრალური ხელისუფლება კაზაკთა მღელვარებების ერთ-ერთ წყაროდ მიიჩნევდა.

1776 წელს პოტიომკინი დაინიშნა ნოვოროსიის, ასტრახანისა და აზოვის გენერალ-გუბერნატორად. რუსეთის იმპერიის ამ სამხრეთ გუბერნიებში ის ფაქტობრივად შეუზღუდავი ძალაუფლებით სარგებლობდა. 1783 წელს პოტიომკინმა განახორციელა თავისი პროექტი ყირიმის რუსეთთან შეერთებისა და ამისთვის მიენიჭა ტავრიდელი თავადის ტიტული. იმავე წელს მისი აქტიური მონაწილეობით ხელი მოაწერეს რუსეთ-საქართველოს გეორგიევსკის ტრაქტატს. პოტიომკინის ინიციატივითა და ხელშეწყობით დაარსდა ქალაქები ხერსონი, ნიკოლაევი, სევასტოპოლი და ეკატერინოსლავი, გაიზარდა შავი ზღვის სამხედრო და სავაჭრო ფლოტი. 1784 წელს დაინიშნა სამხედრო კოლეგიის პრეზიდენტად. რუსეთ-ოსმალეთის 1787-1791 წლების ომში მთავარსარდალი იყო, ხელმძღვანელობდა ოჩაკოვის ალყას (1788). გარდაიცვალა ქ. იასიში, ოსმალეთთან საზავო მოლაპარაკების დროს.

თანამედროვეები პოტიომკინს აღწერენ, როგორც ხორციელი სიამეების, აზარტული თამაშებისა და ფუფუნების მოყვარულ ადამიანს. რუსეთის სამხრეთში მისი მმართველობა ხშირად ასოცირდება „პოტიომკინის სოფლებთან“, რომლებიც პოტიომკინმა თითქოსდა ყირიმში დაარსებული ახალშენების მოჩვენებითი კეთილდღეობის გამოსახატავად მოაწყო. პოტიომკინის ინიციატივით და შეკვეთით რუსეთის იმპერიის ტერიტორიაზე ააგეს არაერთი მნიშვნელოვანი ისტორიული შენობა, მათ შორის, ტავრიდის სასახლე პეტერბურგში.
აპიმონდია

აპიმონდია — მეფუტკრეთა ასოციაციების საერთაშორისო ფედერაცია, რომელიც ხელს უწყობს მეფუტკრეობის სამეცნიერო, ეკოლოგიურ, სოციალურ და ეკონომიკურ განვითარებას ყველა ქვეყანაში, ასევე მეფუტკრეთა ასოციაციების, სამეცნიერო ორგანოებისა და მეფუტკრეობაში ჩართული ინდივიდების თანამშრომლობას მთელ მსოფლიოში. სახელწოდება აპიმონდია ორი სიტყვისგან შედგენილი რთული სიტყვაა: „აპი“ ნიშნავს ფუტკრის თაფლს, „მონდია“ — მსოფლიოს.

ფედერაცია გამოსცემს ჟურნალს „“.

1897 წლიდან ყოველ მეორე წელს აპიმონდია აწყობს მეფუტკრეთა კონგრესებს, რომელსაც მასპინძლობს სხვადასხვა ქვეყანა.

აპიმონდია აწარმოებს შვიდ სამეცნიერო და ხუთ რეგიონულ კომისიას მეფუტკრეობის შემდგომი მეცნიერული გაგებისა და ინფორმაციის გაცვლის ხელშეწყობის მიზნით.

სამეცნიერო კომისიები
მეფუტკრეობის ეკონომიკა
ფუტკრის ჯანმრთელობა
ფუტკრის ბიოლოგია
დამტვერვა და ფუტკრის ფლორა
მეფუტკრეობის ტექნოლოგია და ხარისხი
აპითერაპია
მეფუტკრეობა სოფლის განვითარებისთვის
კონგრესების სია
დეივი (მთვარის კრატერი)

კრატერი დეივი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ინგლისელი ქიმიკოსის, ფიზიკოსისა და გეოლოგის, ჰამფრი დეივის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება გვიანიმბრიული ეპოქით ივარაუდება.

აღწერა
კრატერ დეივის დასავლეთით მდებარეობს კრატერი კუნდტი; კრატერი პალისა — ჩრდილოეთით; კრატერი პტოლემეოსი — ჩრდილო-აღმოსავლეთით; კრატერი ალფონსი სამხრეთ-აღმოსავლეთით; კრატერი ალ-ბიტრუჯი — სამხრეთ-აღმოსავლეთით და კრატერი ლასელი — სამხრეთით. კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 33.94 კმ, სიღრმე — 2.09 კმ.

კრატერს რთული მრავალკუთხა ფორმა აქვს და ზომიერად განადგურებულია. ზვინულის კიდე გარკვეულწილად გალეულია, ზვინულის სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილი დაფარულია სატელიტური კრატერით — დეივი . ზვინულის შიდა ფერდობზე შემორჩენილია ტერასული სტრუქტურის კვალი. ზვინულის სიმაღლე მიმდებარე ტერიტორიის მიმართ აღწევს 960 მ, კრატერის მოცულობა დაახლოებით 800 კმ³. თასის ფსკერი გადაკვალულია, მის პერიმეტრზე მდებარეობს ზვინულის მიმართ კონცენტრირებული ღარების ჯაჭვები. კრატერს ცენტრალური მწვერვალი არ გააჩნია, თუმცა თასის ცენტრში შეინიშნება მცირე სიმაღლეები.

სატელიტური კრატერები
ნიაზ ზოსიძე

ნიაზ ზოსიძე (დ. 20 დეკემბერი, 1962) — მწერალი, ჟურნალისტი, გრიგოლ რობაქიძის უნივერსიტეტის პროფესორი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის სულხან-საბა ორბელიანის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, მოგვიანებით — ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დოქტურანტურა ლიტერატურის განხრით.

1989-1994 წლებში მუშაობდა გაზეთ „აჭარის“ კორესპონდენტად, 1994-1999 წლებში აჭარის უმაღლესი საბჭოს პრესსამსახურის სპეციალიტად, შემდეგ კი პრესსამსახურის უფროსად. 1999 წელს გახდა აჭარის ჟურნალისტთა კავშირის თავმჯდომარე და 1999-2002 წლებში გაზეთ „აჭარის“ რედაქტორი.

2002-2003 წლებში მუშაობდა შუახევის რაიონის გამგებლად, 2008-2012 წლებში იყო აჭარის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე.

ავტორია 17 წიგნის, მათ შორის „იერუსალიმში“, „რა დამავიწყებს“, „აჭარა - ფარი საქართველოისა“, „ნეტაი, ადრე მოსულიყავით...“, „თან მეცინება, თან მეტირება“, „გომარჯოს ფერეიდანს“, „ცრემლს ნუ გამატან“, „ახლა სიკვდილი არ შეიძლება“, „სულერთია ოცდაათის მერე?“, „ჩემი სამარადჟამო“, „ყაჭო“, „გურჯულ სიზმრებში ვარ“ „ღმერთო გამახსენე“ „სიკვდილი გაადვილდა“, „ქაშუეთური ჩანაწერები“, „ჩემი გული გურჯისტანშია“, „რა შავქვად მინდა წიგნი“.

1989 წლიდან არის საქართველოს ჟურნალისტთა კავშირის, 2019 წლიდან კი — საქართველოს მწერალთა კავშირის წევრი. დაჯილდოებულია „ღირსების ორდენით“ ქართული ჟურნალისტიკის განვითარებაში შეტანილი წვლილისათვის. არის ფრიდონ ხალვაშის პრემიის ლაურეატი. 2022 წელს მიენიჭა საპატიო შუახეველის წოდება, 2024 წელს საპატიო ჯაბნიძეებელის წოდება.

დაბადებიდან 60 წლისთავის საიუბილეოდ, 2022 წლის 20 დეკემბერს აჭარის მწერალთა სახლმა მას მიანიჭა „რჩეული შემოქმედის“ წოდება. 2022 წლის დეკემბერში, ქალაქ ბათუმის მერიის კონკურსის შედეგად, ნიაზ ზოსიძე აღიარეს, როგორც „წლის ხელოვანი“.

ჯილდოები
„ღირსების ორდენი“
„ფრიდონ ხალვაშის პრემია“
„საპატიო შუახეველი“
„რჩეული შემოქმედი“
„წლის ხელოვანი“
„საპატიო ჯაბნიძეებელი“
პლატონ ზუბოვი

პლატონ ალექსანდრეს ძე ზუბოვი (დ. 15 ნოემბერი, 1767 — გ. 7 აპრილი, 1822, რუნდალის სასახლე, ლატვია) — რუსი სახელმწიფო და სამხედრო მოღვაწე, იმპერატორ ეკატერინე -ის უკანასკნელი ფავორიტი.

დაიბადა მცირე შეძლების მემამულის ოჯახში. მსახურობდა ოფიცრად. 1789 წლიდან მომხიბვლელი გარეგნობისა და მანერების წყალობით დაუახლოვდა ეკატერინე -ს, მის ფლიგელ-ადიუტანტად დაინიშნა და მალე მისივე ფავორიტი გახდა. თავისი მეტოქის გრიგოლ პოტიომკინის გარდაცვალების შემდეგ (1791) ზუბოვი იმპერატორთან სიახლოვის მეოხებით რუსეთის ყველაზე გავლენიან კარისკაცად იქცა. მიიღო გრაფის (1793), შემდეგ უბრწყინვალესი თავადის (1796) ტიტულები, დაინიშნა საგარეო საქმეთა კოლეგიის პრეზიდენტად (1791-1792), იმპერატორის გენერალ-ადიუტანტად (1792), ეკატერინოსლავის, ვოზნესენსკისა და ტავრიდის გენერალ-გუბერნატორად (1793-1796), გენერალ-ფელდცეიხმეისტერად (1793-1796), შავი ზღვის ფლოტის უფროსად (1796), შავიზღვისპირეთის კაზაკთა ჯარების მეთაურად (1796) და ა. შ.

ამ წლებში ზუბოვის თაოსნობით მოხდა რუსული არტილერიის გარკვეული მოდერნიზება. საგარეო პოლიტიკაში ექსპანსიონიზმის მომხრე იყო. მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა პოლონეთის მესამე დანაწილებაში (1795), რის შედეგადაც მიიღო დიდძალი მამულები ლატვიაში. ზუბოვი აქტიურად უჭერდა მხარს რუსეთის ტერიტორიულ გაფართოებას სამხრეთით, ოსმალეთის იმპერიის დანაწილებას, კავკასიაში რუსეთის გავლენის გავრცელებას და ქართლ-კახეთის სამეფოს ანექსიას. 1796 წელს მისი ინიციატივით მოეწყო რუსეთის არმიის ლაშქრობა კასპიისპირეთში, რომელსაც მისივე ძმა — გენერალი ვალერიან ზუბოვი მეთაურობდა. მოგვიანებით პლატონ ზუბოვმა შეადგინა აღმოსავლეთ საქართველოს ანექსიის შესახებ ალექსანდრე -ის სახელით გამოცემული მანიფესტი (1801).

ეკატერინეს გარდაცვალების და პავლე -ის გამეფების შემდეგ (1796) ზუბოვი შერისხული იყო. ის აქტიურად მონაწილეობდა პავლე -ის წინააღმდეგ შეთქმულების და მისი მკვლელობის ორგანიზებაში (1801). პავლეს მემკვიდრის ალექსანდრე -ის ტახტზე ასვლის შემდეგ ერთხანს დაიბრუნა გავლენა, იყო იმპერატორის მუდმივი საბჭოს წევრი და მოსკოვის კადეტთა კორპუსის დირექტორი, მიიღო ინფანტერიის გენერლის წოდება. მალევე ზუბოვი აქტიურ სახელმწიფო და პოლიტიკურ ცხოვრებას ჩამოაშორეს. ამის შემდეგ ბევრს მოგზაურობდა ევროპაში, რუსეთში ყოფნისას ძირითადად ლატვიაში თავის მამულებში ცხოვრობდა. გარდაიცვალა იქვე, 1822 წელს.
იგლი ტარე

იგლი ტარე (დ. 25 ივლისი, 1973) — ყოფილი ალბანელი პროფესიონალი ფეხბურთელი, იგი თამაშობდა თავდამსხმელის პოზიციაზე. კარიერის დასრულების შემდეგ გახდა სერია -ს სპორტული დირექტორი, შემდეგ კი იტალიის საფეხბურთო კლუბის, ლაციოს სპორტული დირექტორი.

ტარემ პარტიზანის ტირანაში თამაში დაიწყო 9 წლის ასაკში, 1982 წელს, ხოლო პროფესიონალურ ფეხბურთში დებიუტი შეასრულა 15 წლის ასაკში 1988 წელს. 1992 წელს მან ალბანეთი დატოვა და ემიგრაციაში, გერმანიაში წავიდა. ის თამაშობდა გერმანიის დაბალი დონის ლიგებში ლუდვიგსჰაფენსა და მანჰეიმში. 1996 წელს, იგი გადავიდა საფეხბურთო კლუბ კარლსრუეში, რომელიც იმდროისთვის ბუნდესლიგაში ასპარეზობდა. თავდაპირველად, იგი კლუბის სარეზერვო გუნდში თამაშობდა, თუმცა იმავე წელს, ბუნდესლიგაში მისი დებიუტი შედგა. ამის შემდეგ იგი დიუსელდორფის ფორტუნაში გადავიდა, რომელიც ბუნდესლიგა 2-ში ასპარეზობდა. ტარემ ამ გუნდში 2 სეზონის მანძილზე 63 მატჩი ჩაატარა და 24 გოლის გატანა მოახერხა. 1999 წელს, იგი გადავიდა საფეხბურთო კლუბ კაიზერსლაუტერნში, სადაც წელიწადნახევრის განმავლობაში 26 მატჩში ჩაატარა და ოთხი გოლის გატანა მოახერხა.

კაიზერლაუტერნის შემდეგ, იგი შეუერთდა ბრეშია კალციოს 2001 წლის იანვარში, კლუბი იმდროისთვის იტალიის სერია -ში ასპარეზობდა, ტარეს დახმარებით გუნდმა ჩემპიონატშო მე-8 ადგილის დაკავება მოახერხა. მან ბრეშიაში თამაში გააგრძელა კიდევ ორი სეზონი და 75 თამაშში 15 გოლის გატანა მოახერხა, შემდეგ კი ბოლონიაში გადავიდა 2003 წელს. ამ კლუბში მან ორი წლის მანძილზე იასპარეზა და 55 მატჩში 11 გოლი გაიტანა. 2005 წელს ბრეშიას სერია -ში დაქვეითების შემდეგ, იგი გადავიდა ლაციოში, მისი ეს ტრანსფერი ყველასათვის მოულოდნელი გახლდათ. თუმცა ამ კლუბში, იგი ძირითადად სათადარიგო შემადგენლობაში იყო, მან მხოლოდ ოთხი გოლი გაიტანა 54 თამაშის მანძილზე, ხოლო 2008 წელს 34 წლის ასაკში, მისი როგორც ფეხბურთელის კარიერა საბოლოოდ დასრულდა.

სანაკრებო კარიერა
ტარემ ალბანეთის ნაკრებში 68 მატჩი ჩაატარა და ათი გოლი გაიტანა. როგორც გუნდის ერთ-ერთი ყველაზე გამოცდილი წევრი, ტარე ეროვნული ნაკრების კაპიტნის ტიტულსაც ატარებდა, საკმაოდ დიდი ხნის მანძილზე.

ეროვნულ ნაკრებში, მისი ყველაზე შთამბეჭდავი მატჩი ალბანეთ-რუსეთის შეხვედრა გახლავთ, უეფას ევრო 2004-ის საკვალიფიკაციო ეტაპზე, როდესაც მან დიდი წვლილი შეიტანა ალბანეთს 3-1 გამარჯვებაში და გოლის გატანაც მოახერხა.

2007 წელს, ტარეს სანაკრებო კარიერა ფაქტობრივად დასრულდა, მას შემდეგ, რაც მენეჯერი ოტო ბარიჩმა იგი ეროვნულ ნაკრებში აღარ გაიწვია.
ვალერიან ზუბოვი

ვალერიან ალექსანდრეს ძე ზუბოვი (დ. 28 ნოემბერი, 1771 — გ. 6 ივნისი, 1804, სანქტ-პეტერბურგი) — გრაფი (1793), რუსი სამხედრო მოღვაწე, ინფანტერიის გენერალი (1800).

დაიბადა მცირე შეძლების მემამულის ოჯახში. მსახურობდა ოფიცრად. დაწინაურდა თავისი უფროსი ძმის პლატონის იმპერატორ ეკატერინე -თან სიახლოვის წყალობით. თავი გამოიჩინა რუსეთ-ოსმალეთის 1787-1791 წლების ომის დროს იზმაილის ციხე-სიმაგრის იერიშში (1790). პოლონეთში ტადეუშ კოსციუშკოს წინამძღოლობით მოწყობილი გამათავისუფლებელი აჯანყების ჩახშობისას (1794) გენერალ-მაიორი ზუბოვი მძიმედ დაიჭრა და ფეხი დაკარგა. 1796 წელს დაინიშნა ირანის წინააღმდეგ პლატონ ზუბოვის ინიციატივით მოწყობილი ლაშქრობის მთავარსარდლად; დერბენტის ციხე-სიმაგრის აღებისთვის გენერალ-ანშეფის წოდება უბოძეს. ამ ექსპედიციის დროს მიმოწერა ჰქონდა ქართლ-კახეთის მეფე ერეკლე -თან.

ეკატერინეს გარდაცვალების და პავლე -ის გამეფების შემდეგ (1796) ძმები ზუბოვები შერისხულები იყვნენ. ორივე ძმა აქტიურად მონაწილეობდა პავლე -ის წინააღმდეგ შეთქმულების და მისი მკვლელობის ორგანიზებაში (1801). პავლეს მემკვიდრის ალექსანდრე -ის ტახტზე ასვლის შემდეგ დაინიშნა იმპერატორის მუდმივი საბჭოს წევრად და კადეტთა კორპუსის დირექტორად. აქტიურად უჭერდა მხარს საქართველოს ანექსიას და მისი ტერიტორიის რუსეთის აღმოსავლეთში ექსპანსიისთვის პლაცდარმად გადაქცევას. გარდაიცვალა 1804 წელს, 32 წლის ასაკში.
ელიაჰუ უოშბერნი

ელიაჰუ ბენჯამინ უოშბერნი (; დ. 23 სექტემბერი, 1816 – გ. 22 ოქტომბერი, 1887) — ამერიკელი პოლიტიკოსი და დიპლომატი. უოშბერნების ოჯახის წევრი, რომელმაც მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა რესპუბლიკური პარტიის ჩამოყალიბებაში. აშშ-ის სამოქალაქო ომის დროს მსახურობდა კონგრესში. იყო პრეზიდენტ აბრაამ ლინკოლნისა და გენერალი (შემდგომში პრეზიდენტი) ულის გრანტის პოლიტიკური მოკავშირე. გრანტის პრეზიდენტობის დროს, 1869 წელს მცირე დროის მონაკვეთში იყო სახელმწიფო მდივნის თანამდებობაზე. 1869 წლიდან 1877 წლამდე იყო აშშ-ის ელჩი საფრანგეთში.
მაია ჰოუკი

მაია რეი თურმან ჰოუკი (; დ. 8 ივლისი, 1998) — ამერიკელი მსახიობი, მომღერალი, სიმღერების ავტორი და მოდელი. ჰოლივუდის მსახიობების, ითან ჰოუკისა და უმა თურმანის ქალიშვილი. დაიწყო სამოდელო კარიერით, ეკრანზე პირველად გამოჩნდა 2017 წელს, -ის ადაპტაციაში პატარა ქალები, სადაც ითამაშა ჯო მარჩის როლი.

აღიარება მოიპოვა რობინ ბაკლის როლით -ის სამეცნიერო ფანტასტიკურ სერიალში უცნაური ამბები (2019–2025). გადაღებულია ფილმებში ერთხელ ჰოლივუდში (2019), შიშის ქუჩა ნაწილი პირველი: 1994 (2021), შური იძიე (2022) და სხვ.
მემკვიდრეობის ბილიკი

მემკვიდრეობის ბილიკები — საფეხმავლო ბილიკები და სამანქანო მარშრუტები ქალაქებსა და სოფლებში, რომლებიც აღჭურვილია სპეციალური ნიშნებითა და მითითებულია სახელმძღვანელოებში, როგორც კულტურულ მემკვიდრეობასთან დაკავშირებული მარშრუტი. მემკვიდრეობა შეიძლება იყოს აგებული არქიტექტურული ძეგლი, ან შეიძლება იყოს კულტურული მემკვიდრეობის ნარატივი. უმეტეს შემთხვევაში ის განლაგებულია საჯარო სივრცეშია.

ბილიკი შეიძლება იყოს სარგებლის მომტანი საზოგადოების განვითარების, საზოგადოების ჩართულობის და კულტურული ძეგლის აღმოჩენის თვალსაზრისით.

მემკვიდრეობის ბილიკი ხელს უწყობს, ურბანული კონსერვაციის საქმიანობისადმი ინტერესის გაზრდის და ადგილობრივი საზოგადოების ჩართულობის გზით. ასევე ხელს უწყობს ქალაქის ისტორიისა და დამახასიათებელი ნიშნების განვითარებას. ბილიკებს შეუძლია ადამიანები წაახალისოს, რომ მათ მხარი დაუჭირონ პროექტებს, როგორიცაა ისტორიული ძეგლების კონსერვაცია და დაცვა, მათ შესახებ ავთენტური ინფორმაციის შეგროვებისა და სხვადასხვა მედია სივრცეში მათი გამოქვეყნების საშუალებით. მემკვიდრეობის ნაწილია გამოჩენილი მოქალაქეების საცხოვრებელი სახლები. სოციალური თვალსაზრისით, მემკვიდრეობის ძეგლებს აქვთ პოტენციალი, წვლილი შეიტანონ არეალის სიცოცხლისუნარიანობასა და იდენტობის შენარჩუნებაში. ხშირ შემთხვევაში, ეს არის საზოგადოებრივი თავშეყრის ადგილები, როგორიცაა ადმინისტრაციული შენობები, სკოლები, რელიგიური ადგილები და პარკები.
ჭელაიჭაი

ჭელაიჭაი — სოფელი გობის უდაბნოში, კანსუს პროვინციაში, ჩინეთში. ტერიტორიას ეწოდა ლიციენის, უძველესი ოლქის სახელი და მდებარეობს ქალაქ ძიაოძიაჭუანგში, იონგჩანგის ოლქში.

ვარაუდობენ, რომ სოფლის ზოგიერთი დღევანდელი მაცხოვრებელი

დაკარგული რომაელების მითი
ჭელაიჭაიმ დიდი ყურადღება მიიპყრო საერთაშორისო მედიისა და მკვლევარებისგან იმ ჰიპოთეზის გამო, რომელიც ამტკიცებს, რომ მისი მაცხოვრებლები შესაძლოა რომაელთა შთამომავლები იყვნენ. ყოფილი ლიციენის ოლქის ტერიტორია ცნობილია მაცხოვრებლების გამორჩეული ფიზიკური გარეგნობით. მოსახლეობას აქვს ევროპაში გავრცელებული თვისებების უფრო მაღალი სიხშირე, როგორიცაა რომაული ცხვირი, ქერა ან ღია ფერის თმა, ლურჯი ან მწვანე თვალები და შედარებით ღია კანის ფერი. 1940-იან წლებში ჰომერ ჰ. დუბსმა, ჩინეთის ისტორიის პროფესორმა ოქსფორდის უნივერსიტეტში, ივარაუდა, რომ ლიციენის მაცხოვრებლები კარჰეს ბრძოლაში ტყვედ აყვანილი რომაელი ლეგიონერების შთამომავლები იყვნენ. დუბსის თეორიის შესახებ რამდენიმე კვლევა ჩატარდა. დღეისათვის ჭელაიჭაიში არ არის აღმოჩენილი არცერთი არტეფაქტი, როგორიცაა მონეტები ან იარაღი, რომელიც დაადასტურებს ამ დებულებას. რობ გიფორდმა, თეორიას „სოფლის მითი“ უწოდა.

ისტორიული ჩანაწერები მიუთითებს, რომ ჭელაიჭაი დააარსეს ჭიჭის ბრძოლაში ტყვედ ჩავარდნილმა მებრძოლებმა ძვ.წ. 36 წელს. აღმოსავლეთ ხანის დინასტიის გეოგრაფიულ წიგნში ნათქვამია, რომ ადგილობრივები რომაელი სამხედრო ტყვეების წინაპრებს ლიძიენს, ბერძნულ-რომაული წარმოშობის ადამიანებს, უწოდებენ.

2005 წელს გენეტიკურმა ტესტირებამ გამოავლინა, რომ ჭელაიჭაის ზოგიერთი მაცხოვრებლის დნმ-ის 56% შეიძლება კლასიფიცირებული იყოს როგორც კავკასიოიდი, მაგრამ საბოლოოდ არ დადგენილა მათი წარმომავლობა. 2007 წელს დნმ-ის შემდგომმა კვლევამ დაადგინა, რომ მამების გენეტიკურ ვარიაციას არ ჰქონდა რომაული წარმომავლობა და რომ ლიციენის თანამედროვე მოსახლეობა გენეტიკურად ჩინური ჰანის ქვეჯგუფს წარმოადგენს.

გეოგრაფია
ჭელაიჭაი მდებარეობს ხესის დერეფანში, ჩინეთის ჩრდილოეთ რეგიონში, გობის უდაბნოს აღმოსავლეთ კიდეზე. მისგან უახლოესი ქალაქი 300 კილომეტრით არის დაშორებული.
ორკარის კანიონი

ორკარის კანიონი — კანიონი ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მოედანის ( ჩოჩხათის თემი) მიდამოებში. ლანჩხუთიდან 28 კმ, სუფსიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 7 კმ; შრომისუბნიდან (უახლოესი სკოლა) 1,5 კმ.

კანიონი მდებარეობს მდინარე სუფსის ხეობაში. კანიონის სიგრძე დაახლოებით 1 კილომეტრია. კანიონისკენ მიმავალი გზა უსწორმასწორო და ქვაღორღიანია. საწყისი მონაკვეთის გავლა მანქანითაც შეიძლება, ძირითად ნაწილში კი გზა ველურ ბუნებაში შედის, ნელ-ნელა ვიწროვდება და დაბრკოლებების გადალახვა უკვე ფეხით გიწევს. რაც უფრო უახლოვდები კანიონს, მით უფრო გრილდება ჰაერი, ამიტომაც აქ მოგზაურობისთვის ზაფხული საუკეთესო დროა. დაახლოებით 700 მეტრის გავლის შემდეგ კანიონი ორ ნაწილად იყოფა. ასე აიხსნება მისი სახელიც - ორკარი. უნდა აღინიშნოს, რომ მარჯვენა მხარეს გაცილებით რთული მარშრუტია და მის გასავლელად სპეციალური ეკიპირებაა საჭირო. ზოგიერთ მონაკვეთში მეჩხერ წყალში გავლაა საჭირო. მარცხენა მხრიდან კი კანიონის მოვლა არავითარ სიძნელეს არ წარმოადგენს. ამ გზის ბოლოს ულამაზესი ჩანჩქერი დაგხვდებათ, სადაც სპეციალური კიბეა დამონტაჟებული. ორკარის კანიონი განსაკუთრებით მიმზიდველია საფეხმავლო ტურიზმის მოყვარულებისთვის.
ვალერიან მიზანდარი

ვალერიან ლევანის ძე მიზანდარი (დ. 12 მარტი, 1911, ქუთაისი — გ. 6 დეკემბერი, 1982) — ქართველი მოქანდაკე. საქართველოს სსრ სახალხო მხატვარი (1980).

ბიოგრაფია
ვალერიან მიზანდარი დაიბადა ქუთაისში 1911 წლის 12 მარტს. მამა - ლევან მიზანდარი ახალგაზრდობაში კადეტთა კორპუსის ორკესტრს ხელმძღვანელობდა და მის ოჯახში ხშირად იყრიდა თავს ქუთაისის მოწინავე ინტელიგენცია: მუსიკოსები, მწერლები, პოეტები. ასეთმა შემოქმედებითმა გარემომ ვალერიანს პატარაობიდანვე ჩაუნერგა ხელოვნების სიყვარული. 1923 წელს შევიდა ქუთაისის რეალურ სასწავლებელთან არსებულ ოთხწლიან სამხატვრო სტუდიაში, რომელსაც ცნობილი პედაგოგი, მხატვარი ივანე ჭეიშვილი ხელმძღვანელობდა. 1928 წელს ჩააბარა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში ქანდაკების ფაკულტეტზე, სადაც მისი ხელმძღვანელები იყვნენ ქართული რეალისტური ქანდაკების ფუძემდებელი იაკობ ნიკოლაძე და ნიკოლოზ კანდელაკი. ხატვას იოსებ შარლემანი, ევგენი ლანსერე და მოსე თოიძე ასწავლიდნენ. სტუდენტობის დროს იაკობ ნიკოლაძის სახელოსნოში ცხოვრობდა, სადაც ბევრი ცნობილი ქართველი ხელოვანი და საზოგადო მოღვაწე დადიოდა. სამხატვრო აკადემიის დამთავრების (1932) შემდეგაც მისი ასისტენტი იყო.

1936 წელს ვალერიან მიზანდარი ქუთაისში დაბრუნდა, სადაც შემოქმედებით და პედაგოგიურ საქმიანობასთან ერთად აქტიურად იყო ჩაბმული ქალაქის კულტურულ და საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. 1957 წელს მისი თაოსნობით ქუთაისში შეიქმნა მხატვართა კავშირის ორგანიზაცია, რომელსაც 1976 წლამდე თავად ხელმძღვანელობდა. მოქანდაკის სახელთანაა დაკავშირებული ასევე ქალაქის სამხატვრო ფონდის დაარსება და სურათების გალერეის გახსნა.

თავის ძირითად პროფესიასთან შეთავსებით, ვალერიან მიზანდარი ქუთაისის თოჯინების სახელმწიფო თეატრში მოქანდაკის თანამდებობაზე მუშაობდა. თოჯინების თეატრში გაკეთებული აქვს 50-ზე მეტი პიესის ტიპაჟი. მხატვრულად გააფორმა ლადო მესხიშვილის სახელობის სახელმწიფო თეატრის რამდენიმე სპექტაკლი.

მიზანდარის ცნობილი ნამუშევრებია: „ლენინი სტუდენტობისას“ (1937, ავტორის საკუთრება), „კოლხიდელი ქალიშვილი“ (1939, მარმარილო), „ა. წერეთლის პორტრეტი“ (1964, თაბაშირი), „მეფოლადე ნანიტაშვილი“ (1952, ქვა), „შურისმაძიებელი“ (1964, თაბაშირი - ყველა საქართველოს სსრ სურათების გალერეა, თბილისი); ახალგაზრდა მაიაკოვსკის (1953) და ვასილ კიკვიძის ძეგლი (ორივე გიორგი ნიკოლაძესთან ერთად, ქუთაისი).

გარდაიცვალა 1982 წლის 7 დეკემბერს. დაკრძალულია ქუთაისში, მწვანეყვავილას საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

ჯილდოები და აღიარება
1980 : საქართველოს სახალხო მხატვარი

საინტერესო ფაქტები
ვალერიან მიზანდარი და რევაზ გაბრიაძის დის ქმარი, მოქანდაკე გიორგი ნიკოლაძე განუყრელები იყვნენ: ერთად ათვინიერებდნენ თიხას, ერთად უდგამდნენ ქვას სულს, ერთად ნადირობდნენ, ერთად სვამდნენ, ხუმრობდნენ, ქუთაისურ ბოჰემას „საფუძველს უმაგრებდნენ“. თავისი ერთად ყოფნით, თავისდაუნებურად რეზო გაბრიაძის ფილმის სცენარებისთვის მოკლე მონახაზებს ქმნიდნენ. ასე შეიქმნა ელდარ შენგელაიას „არაჩვეულებრივი გამოფენა“, ხოლო გიორგი დანელიას ფილმ „მიმინოს“ მთავარ გმირს, გაბრიაძემ სიმბოლურად ვალიკო მიზანდარი დაარქვა.