iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფარიდა აბიევა

ფარიდა აბიევა (; დ. 20 მარტი, 1995, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი კარატისტი (გამოდის კუმიტეში). 2017 წელს გამართული ისლამის სოლიდარობის თამაშების გამარჯვებული.

ადრეული წლები
ფარიდა აბიევა დაიბადა 1995 წლის 20 მარტს, აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში. დამთავრებული აქვს ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტი.

კარიერა
2015 წელს მონაწილეობა ბაქოში გამართულ პირველ ევროპულ თამაშებზე. ჯგუფში მოახერხა 1 ფრის დაფიქსირება. წააგო 3 შეხვედრა და დაიკავა ბოლო ადგილი . ვერ მოახერხა ნახევარ-ფინალურ ეტაპზე გასვლა. პირველ შეხვედრაში აბიევამ ფრე დააფიქსირა ინგრიდა სუჩანკოვასთან. მეორე შეხვედრაში დამარცხდა ხორვატ ანა ლენარდთან, ანგარიშით 0-6. მესამე შეხვედრაში მინიმალური სხვაობით დამარცხდა მერვე ჩობანთან, ანგარიშით 1-2. 2016 წელს აბიევამ აზერბაიჯანის ნაკრებთან ერთად მოიგო გუნდური ოქროს მედალი მონპელიეში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე. ფარიდამ მოიგო ოქროს მედალი 2017 წელს ბაქოში გამართული ისლამის სოლიდარობის თამაშები. ფინალში დაამარცხა ირანელი კარატისტი როზიტა ალიპური. ანგარიშით 3-0. პირველ ევროპულ თამაშებზე მიღწეული შედეგის შემდეგ ვერ მოახერხა მოხვედრილიყო 2019 წელს ბელარუსის დედაქალაქ მინსკში გამართულ მეორე ევროპულ თამაშებზე.

2021 წელს მონაწილეობა მიიღო პარიზში, საფრანგეთში გამართულ მსოფლიოს ოლიმპიური თამაშების საკვალიფიკაციო ტურნირზე, იმ იმედით რომ მოახერხებდა მოეპოვებინა ოლიმპიური ლიცენზია 2021 წელს გამართული 2020 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშებისთვის (ტოკიო, იაპონია). მიღებული აქვს საიუბილეო მედალი „აზერბაიჯანის სასაზღვრო დაცვის 95 წლის იუბილე (1919-2014)“. 2021 წელს მონაწილეობა ხორვატიის ქალაქ პორეცში გამართულ კარატის ევროპის ჩემპიონატზე. დაიკავა მე-7 ადგილი. პირველ ეტაპზე დაამარცხა შვედი ანა-იოანა ნილსონი, ანგარიშით 3-0. შემდეგ ეტაპზე დაამარცხა ესპანელი კრისტინა გარსია-ფერერი, ანგარიშით 5-2. მეოთხედფინალში დამარცხდა მომავალ ვერცხლის პრიზიორ უკრაინელ ანიტა სეროგინასთან. აგრეთვე მონაწილეობა 2019 წელს, გვადალხარაში, ესპანეთში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე. ფარიდამ დაამარცხა უელსელი კარატისტი ეშლი ჰარისი ანგარიშით 6-1. შემდეგ ეტაპზე დამარცხდა ნიდერლანდელ ლინ სნელთან, ანგარიშით 0-4. 2018 წელს მონაწილეობდა მადრიდში, ესპანეთში კარატის მსოფლიო ჩემპიონატზე. პირველივე შეხვედრაში აბიევა დამარცხდა ირანელ კარატისტ როზიტა ალიპურთან.
ბაჰარ მურადოვა

ბაჰარ მურადოვა (დ. 20 მარტი, 1962) — აზერბაიჯანელი პოლიტიკოსი. პარტია „ახალი აზერბაიჯანის“ წევრი. აზერბაიჯანის მილი მეჯლისის ვიცე-სპიკერი 2005 წლიდან.

ადრეული ცხოვრება
მურადოვა დაიბადა 1962 წლის 20 მარტს ფიუზულის რაიონის ქალაქ ფიზულში. მურადოვა დადიოდა ბაქოს მსუბუქი მრეწველობის ტექნიკურ სკოლაში, სადაც მიიღო დიპლომი ტექსტილის ინდუსტრიაში. მოგვიანებით სწავლა განაგრძო ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამართლის ფაკულტეტზე. არის პოლიტიკური მეცნიერებების დოქტორი.

კარიერა
1981 წელს მურადოვამ დაიკავა ზედამხედველობის სამუშაოები ბაქოში, ტექსტილის ქარხანაში. მოგვიანებით, იგი პოლიტიკას დაუბრუნდა და გახდა პარტია „ახალი აზერბაიჯანის“ წევრი 1993 წელს და მას შემდეგ ეკავა მნიშვნელოვანი პარტიული თანამდებობები, მათ შორის პარტიის აღმასრულებელი მდივნის მოადგილის თანამდებობა. 1995 წლიდან 2000 წლამდე მურადოვა მუშაობდა აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ოფისში. 2005 წელს აზერბაიჯანის საპარლამენტო არჩევნებში გამარჯვების შემდეგ, დაინიშნა დაინიშნა აზერბაიჯანის მილი მეჯლისის თავმჯდომარის მოადგილედ (ვიცე-სპიკერი). არის დიდების ორდენის კავალერი. გამოქვეყნებული აქვს ხუთი სამეცნიერო ნაშრომი. მან შეინარჩუნა თავისი ადგილი ფიუზულის ოლქიდან აზერბაიჯანის 2015 წლის საპარლამენტო არჩევნებში.

2014 წლის ნოემბერში ბაქოში ჩატარდა საერთაშორისო კონფერენცია თემაზე: ”რელიგიური ტოლერანტობის გაძლიერება (აზერბაიჯანის მოდელი, გამოწვევები ეუთოს რეგიონში და მის ფარგლებს გარეთ)”. კონფერენცია მოეწყო ეუთოს ბაქოს პროექტის კოორდინატორის, კავკასიის მუსლიმთა ოფისის და იუნესკოს ეროვნული კომისიის მხარდაჭერით. ღონისძიებას ესწრებოდნენ ეუთოს პროექტის კოორდინატორი ბაქოში, ალექსის შახტახტინსკი, კავკასიის მუსლიმანთა ოფისის თავმჯდომარე შეიხ ულ-ისლამ ალაჰშუქიურ ფაშაზადე, ეუთო-ს საპარლამენტო ასამბლეაში აზერბაიჯანის მუდმივი დელეგაციის ხელმძღვანელი ბაჰარ მურადოვა, მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქი კირილე, თბილისის სასულიერო აკადემიის რექტორი გიორგი ზვიადაძე, სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი ილია , აზერბაიჯანში ბრიტანეთის ელჩი ირფან სიდიგი. დისკუსიები გაიმართა აზერბაიჯანში ტოლერანტობის თემაზე და აღინიშნა, რომ ყარაბაღის კონფლიქტის მიუხედავად, ბაქოში სომხური ეკლესია არსებობს.

პირადი ცხოვრება
ჰყავს მეუღლე და ერთი ქალიშვილი.
მუსა ევლოევი

მუსა ევლოევი (; დ. 31 მარტი, 1993, ინგუშეთი) — რუსი ბერძნულ-რომაული სტილის მოჭიდავე. არის რუსეთის სპორტის დამსახურებული ოსტატი. ტოკიოში, იაპონიაში გამართულ 2020 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე ბერძნულ-რომალ ჭიდაობაში 97 კგ წონით კატეგორიაში მოიგო ოქროს მედალი. ფინალში დაამარცხა სომეხი მოჭიდავე არტურ ალექსანიანი. ის აგრეთვე არის მსოფლიოს ორგზის და რუსეთის ორგზის ჩემპიონი, 2016 და 2017 წლებში. 2017 წელს წააგო პარიზში, საფრანგეთში გამართული ჭიდაობის მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალში სომეხ არტურ ალექსიანთან. ამავე წელს მოიგო თეირანში, ირანში გამართული ჭიდაობის მსოფლიო თასი.

2018 წელს 97 კგ წონით კატეგორიაში მოიგო მსოფლიო ჩემპიონატი (ბუდაპეშტი, უნგრეთი). ფინალში ანგარიშით 7-2 დაამარცხა კირილ მილოვი. 2019 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალში მან სომეხი მოჭიდავე არტურ ალექსანიანი დაამარცხა.

2020 წელს ევლოევმა მოიგო ოქროს მედალი 2020 წლის ინდივიდუალურ ჭიდაობის მსოფლიო თასზე რომელიც ბელგრადში, სერბეთში გაიმართა. 2021 წელს ევლოევმა რომში, იტალიაში მოიგო ოქროს მედალი მატეო პელიკონეს სარეიტინგო სერიები 97 კგ წონით კატეგორიაში. 2021 წელს მოიგო ვარშავაში, პოლონეთში გამართული ევროპის ჩემპიონატი. ფინალში დაამარცხა უნგრელი მოჭიდავე ბალაჟ კიში. არის მოჭიდავეთა კლუბ „სპარტას“ წევრი. 2019 წელს მოიგო მსოფლიო სამხედრო თამაშები, რომელიც ვუჰანში, ჩინეთში გაიმართა. არის ივანე პოდუბნის გრან-პრის ორგზის გამარჯვებული. ტურნირის მოგება მან 2014 და 2018 წლებში მოახერხა. აგრეთვე არის გრან-პრის 3-გზის ვერცხლის მედლის პრიზიორი (2013, 2016, 2017). 2013 წელს რუსეთის ნაკრებთან ერთად მოიპოვა გუნდური ბრინჯაოს მედალი ევროპის ჩემპიონატზე. რუსეთის ნაკრებთან ერთად მოგებული აქვს ორი გუნდური ევროპის ჩემპიონატი, 2014 და 2015 წლებში. მუსა ევლოევის მწვრთნელები არიან დავიდ კადიროვი, ვ. ვ. ხრომოვი და მ. ბ. ილეზოვი. 2013 წელს ევლოევმა მოიგო ბულგარეთის ქალაქ სოფიაში გამართული მსოფლიო ჩემპიონატი იუნიორთა შორის. 2018 წელს მოიგო ტურნირი „საქართველოს გრან პრი“. არის იუნიორთა შორის ევროპის ორგზის ჩემპიონი (2012, 2013).

აქვს ლეიტენანტის სამხედრო წოდება (2021 წ.).

ჯილდოები
მეგობრობის ორდენი (11 აგვისტო 2021) - შიდა სპორტის განვითარებაში შეტანილი დიდი წვლილისთვის, მაღალი სპორტული მიღწევები, გამარჯვება, გამძლეობა და ერთგულება. ოლიმპიური თამაშები ქალაქ ტოკიოში (იაპონია) .
ლევონ მირზოიანი

ლევონ მირზოიანი (დ. 14 ნოემბერი, 1897 – გ. 26 თებერვალი, 1939) — აზერბაიჯანის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის კომუნისტური პარტიის მდივანი 1926 წლის 21 იანვრიდან 1929 წლის 5 აგვისტომდე. ყაზახეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის კომუნისტური პარტიის პირველი მდივანი 1936 წლის 5 დეკემბრიდან 1938 წლის 3 მაისამდე. დახვრეტილი იქნა დიდი წმენდის (პოლიტიკური რეპრესიები საბჭოთა კავშირში) დროს.

ბიოგრაფია
მირზოიანი დაიბადა შუშას რაიონის სოფელ აშანში, ელიზაბეტოპოლის გუბერნიაში, სომხური ფესვების მქონე ოჯახში. 1917 წელს შეუერთდა რუსეთის სოციალ-დემოკრატიულ მუშათა პარტიას. აზერბაიჯანის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის კომუნისტური პარტიის პირველი მდივანი 1926 წლის 21 იანვრიდან 1929 წლის 5 აგვისტომდე. 1929–1933 წლებში იყო პერმის რეგიონული კომიტეტის მდივანი, შემდეგ საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის ურალის რეგიონული კომიტეტის მე–2 მდივანი. 1933 წელს ის გახდა ყაზახეთის პარტიის რეგიონული კომიტეტის პირველი მდივანი. 1937 წელს ის გახდა ყაზახეთის კომუნისტური პარტიის (ბოლშევიკი) პირველი მდივანი. ლევონ მირზოიანი იყო სსრ კავშირის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის წევრი.

სომხეთში ყაზახეთის ელჩის აიმდოს ბოზჯიგიტოვზე დაყრდნობით მირზოიანმა „ბევრი რამ გააკეთა ყაზახეთის ეკონომიკის ფორმირებისა და განვითარებისათვის“. მან ასევე დაამატა, რომ „ყაზახები მას მირზა-ჯანს ეძახიან და ჯერჯერობით ყველა მადლიერებით იხსენებს“.

1938 წელს მირზოიანმა გაუგზავნა დეპეშა იოსებ სტალინსა და ვიაჩესლავ მოლოტოვს, რომელშიც მან გამოთქვა თავისი უთანხმოება 1936 წელს ყაზახეთში დეპორტირებული კორეელების გადაყვანის გადაწყვეტილებას პრიმორიიდან, რესპუბლიკის სამხრეთ ნაწილიდან ჩრდილოეთით, სადაც მათ არ შეეძლოთ ჩართვა ბრინჯის მოშენებაში. მან ასევე გამოხატა თავისი ეჭვები ნკვდ-ს (საბჭოთა საიდუმლო სამსახური, მოგვიანებით ცნობილი როგორც კგბ) სახელით მუშაობის მეთოდებთან დაკავშირებით. 1938 წლის ზაფხულში მირზოიანი დააპატიმრეს და გადაყვანილი იქნა მოსკოვის ლეფორტოვოს ციხეში. 1939 წლის 26 თებერვალს დახვრიტეს. მისი რეაბილიტაცია მოხდა 1958 წელს.

მიღებული ჰქონდა ლენინის ორდენი.

პირადი ცხოვრება
ლევონი მირზოიანის ცოლი იყო იულია ფიოდორის ასული თევოსიანი, (საბჭოთა პოლიტიკური მოღვაწე ივან თევოსიანის და) რომელიც მუშაობდა ყაზახეთში მარქსიზმ-ლენინიზმის ინსტიტუტის დირექტორად.
იურიკ ვარდანიანი

იური ნორაროვიჩ ვარდანიანი (; , დ. 13 ივნისი, 1956 — გ.1 ნოემბერი, 2018) — საბჭოთა სომეხი ძალოსანი. 1980 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მედალოსანი. კარიერის განმავლობაში მან დაამყარა რამდენიმე მსოფლიო რეკორდი. სწავლობდა სომხეთის ლენინაკანის ლოკომოტივში. 1977 წელს მიიღო საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატის წოდება და 1985 წელს მიენიჭა ლენინის ორდენი. 1994 წელს იგი აირჩიეს ძალოსნობის საერთაშორისო ფედერაციის დიდების დარბაზის წევრად.

2009 წელს ვარდანიანი გახდა პრეზიდენტ სერჟ სარგსიანის მრჩეველი, 2013 წლის მაისში დაინიშნა სპორტის მინისტრად. ივნისში, სომხეთის ელჩად დაინიშნა საქართველოში.

ბიოგრაფია
ადრეული ცხოვრება
იური ვარდანიანი დაიბადა 1956 წლის 13 ივნისს, გიუმრიში, სომხეთში. ძალოსნობა 1970 წელს დაიწყო, მისი მასწავლებელი ბიძამისი, სერგეი ვარდანიანი იყო.

იური ვარდანიანი პირველად ძალოსნობის საერთაშორისო სცენაზე 1977 წელს გამოვიდა. მან იმ წელიწადში ორჯერ იასპარეზა აღმოსავლეთ გერმანელისპიტერ ვენზელის წინააღმდეგ, რომელიც საშუალო კატეგორიაში მსოფლიოს ერთ-ერთი საუკეთესო ძალოსანი იყო, თუმცა ორივეჯერ დაამარცხა. ასევე იმავე წელს ვარდანიანმა პირველად მოიგო სსრკ-ს ჩემპიონატი. ვარდანიანმა დაამყარა ყველა მსოფლიო რეკორდი 20 წლის ასაკში, ხოლო 21 წლის ასაკში გახდა ძალოსნობის მსოფლიო ჩემპიონი. მისი წარმატებისთვის მან იმ წელს მიიღო სსრკ სპორტის დამსახურებული ოსტატის ჯილდო.

1978 წელს ვარდანიანი გადავიდა მსუბუქი მძიმე წონით კატეგორიაში (82.5 გ). ის მალე კვლავ გახდა ევროპის ჩემპიონი და მალევე დაამყარა ყველა დივიზიონის რეკორდი. ოთხი თვის შემდეგ, მსოფლიო ჩემპიონატზე, ვარდანიანი შეჯიბრებაში შედარებით დაჩრდილა უფრო ცნობილმა ძალოსანმა, დევიდ რიგერტიმ. მან დაამარცხა ვერცხლის მედალოსანი, უნგრელი პიტერ ბაცზაკო.

1979 წელს, ვარდანიანის ადგილი, როგორც მსოფლიოში საუკეთესო მსუბუქი მძიმეწონოსანი ძალოსანი, კვლავ დაუპირისპირებელი დარჩა. მან იმ წელს სსრკ -ს შეჯიბრებებზე მრავალი მსოფლიო რეკორდი დაამყარა.

პირადი ცხოვრება
ვარდანიანმა გაიცნო თავისი ცოლი ელეონორა, სსრკ -ს ეროვნულ სპორტულ ნაკრებებში ერთად ვარჯიშისას. ისინი დაქორწინდნენ 1983 წელს სომხეთში. წყვილს სამი ვაჟი ეყოლა: დავითი (1983 წ.), ნორაირი (1987 წ.) და მაიკლი (1995 წ.). მათი შუა ვაჟი, ნოირარ ვარდანიანი, არის ოლიმპიური ძალოსანი, რომელიც წარმოადგენდა სომხეთს 2012 წლის ოლიმპიადაზე, იგი ახლა აშშ -ს სახელით თამაშობს.

ვარდანიანი შეერთებულ შტატებში გადავიდა 1992 წელს და დასახლდა ლოს ანჯელესში. ის ირწმუნებოდა, რომ მას ჰქონდა გარკვეული პოლიტიკური უთანხმოება მაშინდელ პრეზიდენტ ლევონ ტერ-პეტროსიანთან და ეს იყო იმის მიზეზი, რომ აშშ-ში გადავიდა საცხოვრებლად. ის სომხეთში დაბრუნდა 2009 წელს.

2010 წლის 8 ოქტომბერს ვარდანიანი ავტოკატასტროფაში მოყვა, როდესაც მისი მანქანა დაეჯახა ტრაქტორს ერევანი - გიუმრის გზატკეცილზე. იგი გადაიყვანეს აშტარაკის, მოგვიანებით კი ნაირის სამედიცინო ცენტრში. ვარდანიანს გადაუდებელი ოპერაცია ჩაუტარდა ბარძაყის ძვალზე და წვივი დაუზიანდა, მაგრამ მოგვიანებით გამოჯანმრთელდა.

დღემდე ვარდანანი სომხეთში გმირად არის მიჩნეული ძალოსნობის სპორტში გაწეული ღვაწლისათვის.

იური ვარდანიანი გარდაიცვალა 2018 წლის 1 ნოემბერს, 62 წლის ასაკში.
ყვიბისის ციხე

ყვიბისის ციხე — მდებარეობდა სოფელ ყვიბისში, თუმცა ჩვენამდე ვერ მოაღწია, თუნდაც ნანგრევების სახით. აქედან გამომდინარე, დღეს ჭირს ზუსტად განისაზღვროს თუ სად მდებარეობდა ძველად ყვიბისის ციხე. მიუხედავად ამისა, მისი ადგილმდებარეობის შესახებ რამდენიმე ვარაუდია გამოთქმული, თუ სად შეიძლება ყოფილიყო აღნიშნული ციხე. თვითონ სოფელ ყვიბისის შესახებ ცნობები – საუკუნეებიდან მოგვეპოვება. 1443 წლის 30 ნოემბერს ვარამ დიასამიძე შეწირულების წიგნს აძლევს მცხეთის სვეტიცხოველს და მის საჭეთმპყრობელს ქართლის კათალიკოსს შიოს (1440–1446 წწ.). ამ შეწირულების წიგნში ვკითხულობთ: ,,ქ. ესე წიგნი.

1595 წლის გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის მიხედვით, ყვიბისი დაცარიელებულია და სოფელს შეწერილი აქვს 10000 ახჩა. კონკრეტულად ყვაბისის ციხის შესახებ პირველ ცნობას ვხვდებით საუკუნის ქართველ მემატიანე პაპუნა ორბელიანთან. ისტორიკოსი მოგვითხრობს 1757 წელს ლეკთა გაუთავებელი თარეშისაგან იძულებული იქაური ფეოდალების გადასახლების ამბავს კახეთსა და ზემო ქართლში, იქვე დასძენს: მოვიდა ათასი ლეკი ქვეითი ავალიშვილების მამულში, ხეობაში, აიღეს ყვიბისის ციხე, მერე მოადგნენ ჭობისხევს, ციხესა, მიეშველა მეფე თეიმურაზ ქართლის ჯარით, დადგა თითონ ქვიშხეთს, უთავა ამილახორი, მიუსივა ჯარი, მიაშველა ციხეს, გაეცალნენ ლეკნი უომრად, მეფე ჩაბძანდა ისევ ქალაქსა თბილისისა, წავიდნენ ეს ლეკნი, წაახდინეს ჯავახეთის ქვეყანა. როგორც აღნიშნული წყაროდან ვიგებთ, ლეკთა მარბიელ ათასკაციანი რაზმი შემოსულა ავალიშვილთა სამფლობელოში ანუ ბორჯომის ხეობაში, აუღიათ ყვიბისის ციხე, რომლის შემდგომაც მიდგომიან ჭობისხევის ციხეს. ამ დროსქართლის მეფე თეიმურაზ -მ გაგზავნა ლაშქარი მარბიელი ლეკების წინააღმდეგ ამილახორის მეთაურობით.ამის შედეგად, ლეკები იძულებული გახდენენ გაცლოდნენ ციხეს და ჯავახეთში გადავიდნენ.
ივანე ყირქესალი

ივანე ყირქესალი (დ. 15 ნოემბერი, 1896, ახალციხე — გ. 1 აპრილი, 1959) ― ქართველი არქიტექტორი, პროფესორი (1933), არქიტექტურის დოქტორი (1943).

ბიოგრაფია
1928 წელს დაამთავრა მოსკოვის უმაღლესი სამხატვრო ტექნიკური უნივერსიტეტი. 1928 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. მისი ხელმძღვანელობითა და უშუალო მონაწილეობით არის დამუშავებული (1928-1937) ქალაქების ორდუბადის, ნახიჩევანის, ცხინვალის, ბათუმისა და სხვა., აგრეთვე მუშათა დაბების და სხვა საბჭოთა მეურნეობების დასახლებათა დაგეგმარებისა და განაშენიანების პროექტები. ავტორია საცხოვრებელი, საზოგადოებრივი და სამრეწველო შენობების პროექტებისა. მისი ნამუშევრებია საცხოვრებელი კვარტლის დაგეგმარება და განაშენიანება ხავსკი-შაბოლოვკის შესახვევში (მოსკოვი, 1928), საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის შენობა (თბილისი, 1934) და სხვა.
რველის ღვთისმშობლის ეკლესია

რველის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ რველში, სამის ციხიდან დასავლეთით 2-3 კილომეტრის მოშორებით. აღნიშნული ეკლესია სოფელ რველის სასაფლაოზეა აღმართული. ეკლესიას ერთადერთი შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. ტაძრის ქვედა ნაწილი შედარებით დიდი ლოდებითაა ნაგები, ხოლო ზედა ნაწილი კი ქვიშა-ქვით. ეკლესიის მონახულების დროს, თავად ეკლესიაში ვნახეთ ქვის ჯვარი, რომელსაც მარჯვენა მხარე მოტეხილი აქვს. ეკლესია 1989 წელს ლევან ჩადუნელის თაოსნობით გადაუხურავთ.
გრიგორი არუთინოვი

გრიგორი არტემის ძე არუთინოვი ან გრიგორ არტემი არუთუნიანი (, ; დ. 7 ნოემბერი, 1900 – გ. 9 ნოემბერი, 1957) — იყო სომხეთის სსრ კომუნისტური პარტიის პირველი მდივანი 1937 წლის 24 სექტემბრიდან 1953 წლის 12 მარტამდე. იკავებდა პირველი მდივნის პოსტს ყველაზე დიდი ხნის მანძილზე, სომხეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის ისტორიაში.

ადრეული ცხოვრება და კარიერა
არუთინოვი დაიბადა თელავში, რუსეთის იმპერიაში, მცირე ვაჭრისა და მევენახის ოჯახში. 1911 წელს შევიდა თელავის რუსულ გიმნაზიაში. 1919 წელს შეუერთდა რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიას (ბოლშევიკები). 1920 წელს დააკავეს საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სამართალდამცავებმა.

საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარებისთანავე იგი გახდა საქართველოს კომუნისტური პარტიის თელავის რაიკომის პროპაგანდის განყოფილების უფროსი. არუთინოვს თანამდებობაზე რეკომენდაცია გაუწია მისმა უფროსმა ქართულ პარტიულ სტრუქტურაში, ლავრენტი ბერიამ. 1945 წელს არუთინოვმა წარუმატებლად მიმართა იოსებ სტალინს ეთნიკურად სომხური უმრავლესობის მქონე მთიანი ყარაბაღის ავტონომიური ოლქის გადაცემის შესახებ რომელიც იყო აზერბაიჯანის სსრ-ის ნაწილი. მისი მიმართვა არ დაკმაყოფილდა.

1949 წელს სსრკ-ის სახელმწიფო უსაფრთხოების სამინისტროს ბრძანებით, დაახლოებით 12 000 ადამიანი იძულებით გადაასახლეს სომხეთიდან ალთაის მხარეში. 1953 წელს იოსებ სტალინის გარდაცვალების შემდეგ, სომხეთის კომუნისტური პარტიის ცენტრალურმა კომიტეტმა მიიღო გადაწყვეტილება დეპორტაციის დროს გადარჩენილთა სომხეთში დაბრუნების შესახებ.

ლავრენტი ბერიას დაპატიმრების შემდეგ 1953 წლის ივნისში, არუთინოვი სასტიკ კრიტიკას განიცდიდა ბერიასთან მისი კავშირის გამო. სომხეთის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პლენუმის სხდომაზე, 1953 წლის 28 ნოემბერს, იგი გაათავისუფლეს პირველი მდივნის პოსტიდან და თანამდებობაზე შეცვალა სურენ თოვმასიანმა.

თანამდებობიდან გათავისუფლების შემდეგ, არუთინოვი ერევნის მახლობლად სოვხოზის თავმჯდომარე იყო. 1957 წლის 9 ნოემბერს გულის შეტევის შედეგად გარდაიცვალა თბილისში, საქართველოს საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკაში.

პირადი ცხოვრება
არუთინოვი დაქორწინებული იყო ნინა გეურქოვზე. მათ შვილი არ შეეძინათ, მაგრამ იშვილეს ნინას 1937 წელს დახვრეტილი ძმის, არტიომ გეურქოვის ქალიშვილი ნამი გეურქოვი ნამი გეურქოვი დაქორწინდა ალექეი მიქოიანზე, რომელიც იყო ანასტას მიქოიანის შვილი. გეურქოვის შვილი არის რუსი მუსიკოსი სტას ნამინი.
ლეიმუსი

ლეიმუსი  — მრავალწლოვანი ფესურიანი, იშვიათად კორდის ბალახების გვარი მარცვლოვანთა ოჯახისა. აქვთ სწორმდგომი ღერო (სიმაღლეში 150 სმ-მდე); ხაზური ფოთლები, ჩვეულებრივ, უხეში, ზოგჯერ ერთმანეთში თხლად გადახვეული. ყვავილის თავთუნები (ჩვეულებრივ 2–5) სწორ გრძივ რიგებად სხედან თავთავებში. თავთუნის კილი ძლიერ ვიწროა, ყვავილის ქვედა კილი — უფხო ან მოკლეფხიანი. ცნობილია 50-მდე სახეობა. გავრცელებული არიან ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს არატროპიკულ ოლქებში და სამხრეთ ამერიკაში, უპირატესად ნახევრად უდაბნოსა და მთიან რაიონებში, თუმცა აგრეთვე გვხვდებიან ზღვის- და მდინარისპირა ქვიშებში. ქვიშის (. ) და რბილი ლეიმუსი (. ), რომლებიც ჩრდილოეთ ევროპისა და შორეული აღმოსავლეთის დამახასიათებელი მცენარეები არიან, და აგრეთვე გიგანტური ანუ მტევნიანი ლეიმუსი (. ) გამოიყენება ქვიშების გასამაგრებლად. უხეში ფოთლების მიუხედავად მრავალი სახეობა ძვირფასი საკვები მცენარეა. დატოტვილი ლეიმუსი (. ) შესაძლებელია მინდვრების საშიში სარეველა გახდეს.
არა აივაზიანი

არა აივაზიანი (, დ. 30 მარტი, 1969) — სომეხი დიპლომატი. სომხეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი 2020 წლის ნოემბრიდან 2021 წლის მაისამდე.

ადრეული ცხოვრება და კარიერა
აივაზიანი დაიბადა 1969 წლის 30 მარტს ერევანში. 1986 წლიდან 1993 წლამდე სწავლობდა ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის არაბოლოგიის კათედრის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტზე. 1994 წელს დაამთავრა ლიბანის ჰაიგაზიანის უნივერსიტეტი.. 90-იანი წლების შუა პერიოდში იგი მსახურობდა საგარეო საქმეთა სამინისტროს პოზიციებზე ლათინურ ამერიკაში.

2016 წელს იგი გახდა ელჩი მექსიკაში, შემდეგ ცენტრალურ ამერიკასა და კარიბის ოთხ ქვეყანაში, ხოლო 2018 წელს - პანამაში. 2021 წლის 7 იანვარს აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა დაგმო აივაზიანის ბოლოდროინდელი ვიზიტი არცხახში და მას „პროვოკაციული ნაბიჯი“ უწოდა. აგრეთვე დასძინა, რომ გაგრძელების შემთხვევაში „სომხეთი კიდევ უფრო ინანებს“.

2021 წლის 27 მაისს პოლიტიკური არასტაბილურობის ფონზე, აივაზიანმა დატოვა სომხეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის პოსტიდან.

პირადი ცხოვრება და აღიარება
აივაზიანი საუბრობს სომხურ, ინგლისურ, რუსულ და ესპანურ ენებზე. აივაზიანს ჰყავს მეუღლე და ერთი შვილი. 2016 წელს მთიანი ყარაბაღის პრეზიდენტმა მისი საჯარო სამსახურისთვის მიანიჭა მხითარ გოშის მედალი. 2005 წელს არგენტინის მთავრობის მიერ იქნა დაჯილდოებული იქნა დიდი ჯვრის ღირსების ორდენით. 2014 წელს სომხეთის ეროვნული კრების მიერ დაჯილდოებული იქნა ოქროს მედლით.
მჰერ გრიგორიანი

მჰერ გრიგორიანი (; დ. 15 თებერვალი, 1972, აშტარაკი, სომხეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა, სსრკ) — სომეხი პოლიტიკოსი. სომხეთის ვიცე-პრემიერი 2018 წლის 11 მაისიდან.

ბიოგრაფია
განათლება
მჰერ გრიგორიანი სწავლობდა სამართალს ლომონოსოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტში (მოსკოვი) 1989 წლიდან 1991 წლამდე. სწავლა განაგრძო ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, სადაც სწავლობდა სამართალს 1991-1994 წლებში. 1997-1998 წლებში მან გაიარა საკვალიფიკაციო კურსი ლიდსის უნივერსიტეტის ბიზნეს სკოლაში.

სამუშაო გამოცდილება
1994 წლიდან 1996 წლამდე იყო კერძო მეწარმე რუსეთის ფედერაციაში. 1997 წელს მან დაიწყო მუშაობა სომხეთის ცენტრალურ ბანკში. 1997 წლიდან 1999 წლამდე მჰერ გრიგორიანი იყო – ს იურიდიული დეპარტამენტის უფროსი. ამის შემდეგ მან განაგრძო კარიერა არმიპექსბანკში (ახლანდელი ამერიბანკი), სადაც 1999-2005 წლებში იყო იურიდიული სამსახურის უფროსი და ოპერატიული დირექტორი. ამის პარალელურად, მან უზრუნველყო საკონსულტაციო მომსახურება მსოფლიო ბანკთან 2002-2006 წლებში. ის იყო ბანკის იურიდიული ოფიცერი 2004-2005 წლებში და გახდა ინეკობანკის აღმასრულებელი დირექტორი 2005 წელს. თანამდებობაზე დარჩა 2007 წლამდე. 2007-2011 წლებში მჰერ გრიგროიანი იყო ვითიბი ბანკი სომხეთის აღმასრულებელი დირექტორის მოადგილე. 2006 წლიდან 2018 წლამდე ის იყო ასევე „“-ს საკრედიტო ანგარიშგების საბჭოს წევრი. მჰერ გრიგორიანი გახდა არდშინბანკის თავმჯდომარე და აღმასრულებელი დირექტორი 2011 წელს და განაგრძო კარიერა ამ თანამდებობაზე 2018 წლამდე. ის ასევე იყო სომხეთის სადაზღვევო კომპანიის გამგეობის თავმჯდომარე 2012 წლიდან 2018 წლამდე.

2018 წლის 12 მაისს მჰერ გრიგორიანი დაინიშნა სომხეთის ვიცე-პრემიერად (პრემიერ-მინისტრის მოადგილედ). 2018 წლის 16 ოქტომბერს მთავრობის გადადგომის შემდეგ, იგი გახდა სომხეთის ვიცე-პრემიერის მოვალეობის შემსრულებელი და 2019 წლის 16 იანვარს იგი ხელახლა დაინიშნა სომხეთის ვიცე-პრემიერის პოსტზე.

ჯილდოები
2016 წელს, „მთიანი-ყარაბაღის“ პრეზიდენტის განკარგულებით, ეკონომიკის განვითარებაში შეტანილი წვლილისთვის
მჰერ გრიგორიანი დაჯილდოვდა ანანია შირაქაცის მედლით.

2017 წელს, სომხეთის პრეზიდენტის განკარგულებით, სომხეთის დამოუკიდებლობის დღესთან დაკავშირებით, მას მიენიჭა ანანია შირაქაცის მედალი ეკონომიკის განვითარებაში შეტანილი წვლილისთვის.

პოლიტიკური აფილაცია
გრიგორიანი არ არის არცერთი პოლიტიკური პარტიის წევრი.

პირადი ცხოვრება
მჰერ გრიგორიანს ჰყავს მეუღლე და ორი შვილი (ერთი ვაჟი და ერთი ქალიშვილი).
რუხი მემინდვრია

რუხი მემინდვრია — ძუძუმწოვართა გვარი ზაზუნასებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძეა 11–20 სმ, კუდისა — 1,5–9,5 სმ. ტანი თითისტარისებრია, კუდი მოკლე, ყურები და თვალები პატარა. თმის საფარი მაღალი, ხშირი და რბილია. ზურგი ძირითადად შეფერილია მორუხო-ყავისფრად, მუქად, მუცელი უფრო ღიაა. ცნობილია 8 ქვეგვარის 60-მდე სახეობა. სისტემატიკა ბოლომდე გარკვეული არ არის.

გავრცელებული არიან ძველ და ახალ სამყაროში — ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანის საზღვრებიდან ტროპიკული ზონის ჩრდილოეთ ნაწილამდე. მთებში ადიან ზღვის დონიდან 4500 მეტრამდე. უპირატესობას ანიჭებენ ტენიან ველებს ან ნახევრად დაჭაობებულ უბნებს. რამდენიმე სახეობა ბინადრობს განვითარებული ბალახოვანი საფრის მქონე ნათელ ტყეებში, არიან მშრალ სტეპებში ცხოვრებასთან ადაპტირებული სახეობებიც. მრავალი მემინდვრია ეტანება აგროცენოზს, საძოვრებს, მდელოებს, ბაღებს, მინდვრებსა და ბოსტნებს. ტიპური წარმომადგენლებია: ჩვეულებრივი მემინდვრია (. ), ეკონომიური მემინდვრია (. ), საზოგადოებრივი მემინდვრია (. ).

აქტიურები არიან დღისით, ღამით ან დღე-ღამურად. ახასიათებთ კოლონიები. თხრიან რთულ სოროებს ან სოროთა სისტემებს რამდენიმე (2–3) ან მრავალრიცხოვანი (300-მდე) ამოსასვლელით; აწყობენ საბუდარ კამერებსა და საწყობებს. იკვებებიან უპირატესად მცენარეთა მწვანე ნაწილებით, იშვიათად ქერქით, თესლებით, კენკრით. წელიწადში იძლევიან 3–4 (ზოგჯერ 7-მდე) თაობას, თითო დაყრაზე შობენ 5–6 ნაშიერს. სქესობრივ სიმწიფეს 1–2 თვეში აღწევენ. რიგი სახეობებისათვის დამახასიათებელია რიცხოვნობის მკვეთრი მერყეობა — პრაქტიკულად სრულად გაქრობიდან რამდენიმე ასეულ ინდივიდამდე 1 ჰექტარ ფართობზე.

წარმოადგენენ ბეწვის მხრივ საინტერესო მტაცებელი ცხოველების ძირითად საკვებს. მათი მთხრელი საქმიანობა უზრუნველყოფს ნიადაგის დრენაჟსა და აერაციას, ხელს უწყობს ნაყოფიერების ამაღლებას. არქტიკაში, ლემინგებთან ერთად, მემინდვრიების რაოდენობა განსაზღვრავს მთლიანი ბიოტის ცხოვრების რიტმს. აგროცენოზებში მნიშვნელოვანი ზიანის მიყენება შეუძლიათ კულტურული მცენარეების მიწისქვეშა და მიწისზედა ნაწილების განადგურებით, ახალგაზრდა ხეების ქერქის შემოღრღნით. ბევრი სახეობა გადამწყვეტ როლს ასრულებს ადამიანისათვის საშიში დაავადებების გავრცელებაში, მ.შ. ტულარემიის, ლეპტოსპიროზის, ჭირის.

რიგი მცირეარეალიანი სახეობები შეტანილია ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის წითელ ნუსხაში, აქვთ მოწყვლადი მდგომარეობის სტატუსი, ბავარიული მემინდვრიას (. ) მდგომარეობა კრიტიკულად მიიჩნევა.